Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í nótt lést á sjúkrahúsi í Reykjavík Birgir Finnsson, fyrrverandi forseti sameinaðs Alþingis. Hann var 93 ára að aldri. Þorgeir Birgir Finnsson var fæddur á Akureyri 19. maí 1917. Foreldrar hans voru Finnur Jónsson, alþingismaður og ráðherra, og fyrri kona hans, Auður Sigurgeirsdóttir húsmóðir. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1937 og hóf þá um haustið nám í hagfræði við Háskólann í Stokkhólmi. Stríðsátökin sem hófust haustið 1939 bundu enda á frekara nám hans erlendis. Hann sneri sér þá að afgreiðslu fiskflutningaskipa sem sigldu til Englands öll stríðsárin frá Ísafirði en þangað fluttist hann barnungur með foreldrum sínum. Hann varð síðar framkvæmdastjóri Samvinnufélags Ísfirðinga 1945–1961. Birgir Finnsson gekk snemma til liðs við Alþýðuflokkinn og var kjörinn bæjarfulltrúi hans á Ísafirði árið 1942 og sat þar samfellt í sex kjörtímabil, fram til ársins 1966. Forseti bæjarstjórnar var hann í 10 ár. Hann átti sæti í stjórnum ýmissa félaga og stofnana á sviði sjávarútvegsins, t.d. Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum og í síldarútvegsnefnd þar sem hann var lengi formaður. Í haustkosningum 1959 tók Birgir Finnsson forustusæti á lista Alþýðuflokksins í hinu nýmyndaða Vestfjarðakjördæmi og sat samfellt í 12 ár á Alþingi, fram til 1971, þegar talsverðar sviptingar urðu í stjórnmálum þar. Er þingferli hans lauk fluttist hann til Reykjavíkur og starfaði við endurskoðun í allmörg ár. Eftir alþingiskosningarnar 1963 var Birgir Finnsson kosinn forseti sameinaðs Alþingis og gegndi því embætti í átta ár samfellt, lengur en nokkur annar maður í sögu þingsins. Í forsetatíð Birgis urðu margvíslegar framfarir í starfsemi þingsins. Húsakostur þess var aukinn verulega og miklar breytingar urðu á launakjörum alþingismanna. Alþjóðlegt samstarf Alþingis jókst á þessum árum og tók Birgir sem forseti þingsins fullan þátt í því. Hann var traustur og öruggur á forsetastóli, réttsýnn í fundarstjórn og samvinnufús við alla þingmenn. Bernskuheimili Birgis Finnssonar var mótað af stjórnmálaþátttöku föður hans um langan tíma. Birgir fetaði í fótspor hans og varð öflugur liðsmaður Alþýðuflokksins á Ísafirði og síðar á landsvísu meginhluta starfsævi sinnar. Hann kom því margreyndur sem forustumaður í atvinnu- og sveitarstjórnarmálum til starfa á Alþingi og varð þar áhrifamaður um málefni Vestfjarða og sjávarútvegsins. Birgir Finnsson bar sterk persónueinkenni í dagfari sínu. Hann var hógvær í allri framgöngu, málefnalegur og sanngjarn í umræðum og alþýðlegur í besta máta. Öll störf sín vann hann af samviskusemi og vandvirkni. Sem fyrirsvarsmaður Alþingis gætti hann sóma þess í hvívetna en vildi ekki láta meira á sér bera en nauðsynlegt var. Jafnaðarmaður var hann í orði og verki. Ég bið þingheim að minnast Birgis Finnssonar, fyrrverandi forseta þingsins, með því að rísa úr sætum. 
            

Hæstv. forseti. Hv. heilbrigðisnefnd kom saman á milli 2. og 3. umr. en málið kom aftur til nefndar eftir 3. umr., þar sem umsagnir um málið bárust eftir að nefndin afgreiddi það fyrir 2. umr. Málið var sent til umsagna 26. apríl 2010 og var frestur til að skila inn umsögnum til 14. maí. Nefndinni bárust umsagnir frá Kvenréttindafélagi Íslands, Mannréttindaskrifstofu Íslands og siðfræðiráði Læknafélags Íslands eftir að umsagnarfrestur rann út. Almennt eru þessar umsagnir jákvæðar en Læknafélagið bendir á að þörf sé á að skoða áhrif þeirra lagabreytinga sem átt hafa sér stað á undanförnum árum með sérstöku tilliti til réttindastöðu og líðanar þeirra barna sem fæðst hafa, áður en lengra er haldið með að bæta rétt fullorðinna til að eignast börn. Í umsögninni segir: „Þessar breytingar allar eru á þann veg að auka réttindi fullorðinna einstaklinga til að eignast afkvæmi en lítið hefur verið hugað að réttindum þeirra barna sem verða til með þessum hætti. Ekki er heldur að sjá að nokkur skoðun hafi farið fram á áhrifum laganna frá 1996 en þá var í fyrsta sinn lagalega rétt að barn fæddist í heiminn sem hefði ekki nokkurn rétt eða möguleika á að fá að vita um líffræðilegt faðerni sitt en það var fram að því réttur sem var (og er) áskilinn í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna“ Sjónarmið Læknafélagsins krefst ítarlegrar umræðu og telur nefndin eðlilegt að hún verði tekin. Það er hins vegar álit nefndarinnar að með þessu frumvarpi sé verið að jafna stöðu einstaklinga á grundvelli ríkjandi sjónarmiða. Nefndin ítrekar því fyrra álit sitt og telur mikilvægt að frumvarpið nái fram að ganga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Lilja Rafney Magnúsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Valgerður Bjarnadóttir og Óli Björn Kárason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, Skúli Helgason, Siv Friðleifsdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið vegna þess að það eru þrjár vikur síðan ég lagði fram skriflega fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem honum hefur þó ekki þóknast að svara enn þá. Það var út af máli sem fjallar um að hæstv. ráðherra ætlar að loka dragnótaveiðum á sjö fjörðum án þess að hafa nokkur einustu rök fyrir því að gera það nema þau að leggja niður störf. Það eru þrjár vikur síðan ég lagði fram fyrirspurnina og honum þóknast ekki að svara henni þótt það standi í þingsköpum að hann hafi til þess tíu virka daga. Þetta eru algjörlega óþolandi vinnubrögð. Samt gefur hann út reglugerð í dag um að fara í þessa framkvæmd án þess að virða það viðlits að svara eðlilegum fyrirspurnum hv. þingmanna. Ég geri alvarlegar athugasemdir við þetta, virðulegur forseti. Það er ekki nóg að menn tali um að breyta því, það verður að gera það því að það er klárlega verið að brjóta hér þingskapalög og ég krefst þess að hæstv. ráðherra verði látinn svara þessu ekki seinna en strax.

Forseti mun athuga þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um gjaldeyrismál og tollalögum, með síðari breytingum, mál nr. 645, á þingskjali 1165. Með lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, er Seðlabanka Íslands falið það hlutverk að tryggja stöðugleika í gengis- og peningamálum með því að takmarka og stöðva tiltekna flokka fjármagnshreyfinga til og frá landinu og gjaldeyrisviðskipti sem þeim tengjast með útgáfu reglna. Samkvæmt lögunum fer Seðlabanki Íslands með eftirlit með lögum og reglum um gjaldeyrismál en Fjármálaeftirlitið annast rannsókn þeirra mála sem Seðlabankinn tilkynnir til eftirlitsins. Fjármálaeftirlitið hefur heimildir til að leggja stjórnvaldssektir á þá sem brotlegir gerast eða vísa meiri háttar málum til lögreglu. Í ljósi þess að Seðlabanka Íslands ber að hafa eftirlit með lögum og reglum um gjaldeyrismál þykir eðlilegt að Seðlabankinn fari einnig með rannsókn og framfylgni þeirra mála. Af þeim sökum er lagt til í frumvarpinu að Seðlabanki Íslands taki við því hlutverki Fjármálaeftirlitsins að rannsaka mál og leggja á sektir. Til að svo megi vera verður að tryggja Seðlabanka Íslands þau úrræði og þær heimildir sem þörf er á við rannsókn þessara mála, sambærilegar þeim sem Fjármálaeftirlitið hefur nú. Mun ég nú rekja helstu breytingar sem gerðar eru á lögunum. Í fyrsta lagi er málskotsheimild til ráðherra vegna ákvarðana Seðlabanka Íslands um undanþágur frá reglum um gjaldeyrismál felld niður, en í tilfelli sjálfstæðra ríkisstofnana líkt og Seðlabanka Íslands þarf sérstaka lagaheimild til að aðila máls sé heimilt að skjóta ákvörðunum stofnunarinnar til æðra setts stjórnvalds. Almennt er aðila máls hins vegar heimilt að bera stjórnsýsluákvörðun undir dómstóla og gera kröfu um að hún verði ógilt. Í ljós hefur komið að þær kærur sem berast ráðuneytinu í þessum málum eru yfirleitt tengdar atvinnurekstri og fjárhæðir háar. Það verður því að telja að í þessu tilfelli eigi ekki við sjónarmið um að tryggja almennum borgurum ódýra leið til að fá ákvörðun stjórnvalds hnekkt. Þar að auki er Seðlabanka Íslands fengið verulegt svigrúm til að tryggja stöðugleika í gengis- og peningamálum og ber honum m.a. við mat á undanþágum að líta til þeirra sjónarmiða. Það verður því að telja eðlilegt að ákvarðanir Seðlabanka Íslands sæti ekki endurskoðun ráðherra. Í öðru lagi er lagt til að Seðlabanka Íslands verði heimilt að setja leiðbeinandi tilmæli um skilyrði til gjaldeyrisviðskipta og leggja dagsektir á þá aðila sem ekki fylgja reglum og leiðbeinandi tilmælum um gjaldeyrisviðskipti. Samkvæmt núgildandi lögum hefur Seðlabankinn væg úrræði til að krefja þá aðila sem hafa leyfi til gjaldeyrisviðskipta um að setja sér innri ferla um framkvæmd reglna um gjaldeyrismál. Ekki er hlaupið að því að setja slík tilmæli í reglur og því er lagt til að Seðlabankinn hafi jafnframt heimild til að setja leiðbeinandi tilmæli. Er í því sambandi horft á heimild Fjármálaeftirlitsins til að setja leiðbeinandi tilmæli um starfsemi fjármálafyrirtækja. Í þriðja lagi er lagt til að skýrt sé kveðið á um það að Seðlabankanum sé heimilt að leggja dagsektir á aðila verði þeir ekki við beiðni bankans um að veita upplýsingar sem hann kann að óska eftir til að geta sinnt nauðsynlegu gjaldeyriseftirliti. Í fjórða lagi eru lagðar til breytingar á 15. gr. a til 15. gr. e, sem fela það í sér að Seðlabankanum eru fengnar þær heimildir sem Fjármálaeftirlitið hefur samkvæmt núgildandi lögum, þar með talið heimild til að leggja á stjórnvaldssektir. Til að tryggja að Seðlabankinn hafi sömu rannsóknarúrræði og Fjármálaeftirlitið er nauðsynlegt að styrkja heimildir bankans til að óska eftir upplýsingum og mæla fyrir um heimild hans til að gera sérstakar athuganir og leggja hald á gögn í samræmi við ákvæði laga um meðferð sakamála. Í fimmta lagi er lagt til að fimm nýjar greinar bætist við lögin, 15. gr. f til 15. gr. h, 16. gr. c og 16. gr. d. Samkvæmt 15. gr. f er Seðlabankanum heimilt að afla upplýsinga frá öðrum stjórnvöldum, óháð þagnarskyldu og á greinin sér fyrirmynd í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Ljóst er að ýmsar stofnanir sinna eðlislíkum störfum og Seðlabankinn og kunna ýmsar upplýsingar að liggja fyrir hjá öðrum stjórnvöldum sem kunna að vera gagnlegar fyrir athuganir Seðlabankans. Rétt er þó að árétta að slíkar upplýsingar sem Seðlabankinn kann að afla falla undir þagnarskylduákvæði 15. gr. laganna. Það er einnig ljóst að við eftirlit með lögunum mun Seðlabankinn þurfa að afla gagna erlendis frá og er kveðið á um að bankinn geti notið aðstoðar Fjármálaeftirlitsins við slíka gagnaöflun. Í 15. gr. g er lagt til að Seðlabankanum séu veitt nauðsynleg úrræði til að hafa eftirlit með starfsemi þeirra sem hafa heimild til milligöngu um gjaldeyrisviðskipti samkvæmt lögunum. Er um að ræða heimild til vettvangskannana og tilkynningarskyldu aðila um brot á lögunum, en horft var til sambærilegra úrræða í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Í 15. gr. h er lagt til að Seðlabankanum verði heimilt að leggja dagsektir á aðila verði þeir ekki við beiðni um upplýsingar, sem bankinn kann að óska eftir til að geta sinnt nauðsynlegu eftirliti og rannsóknum, eða sinni ekki kröfu um úrbætur. Ákvæðið tekur mið af sambærilegu ákvæði laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í 16. gr. c segir að aðila sé heimilt að höfða mál fyrir dómstólum vilji hann ekki una ákvörðun Seðlabanka Íslands innan þriggja mánaða frá því honum var tilkynnt um ákvörðunina. Sambærilegt ákvæði er að finna í 18. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Byggist ákvæðið á því að mikilvægt sé að aðili sem ekki vill una ákvörðun Seðlabankans geti höfðað mál til ógildingar hennar fyrir dómstólum. Með tillögu að 16. gr. d er litið til sambærilegrar heimildar í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi er heimilar Fjármálaeftirlitinu að birta niðurstöðu í málum og athuganir sem byggjast á lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og lagt til að Seðlabanki Íslands fái sömu heimildir, að breyttu breytanda, enda er aukin upplýsingagjöf til þess fallin að auka trúverðugleika og veita aukið aðhald. Í sjötta lagi er lagt til að gerðar verði breytingar á bráðabirgðaákvæðum laganna sem og tollalaga, en með þeim er Seðlabanka Íslands veitt tímabundin heimild til að setja reglur til að takmarka eða stöðva tímabundið tiltekna flokka fjármagnshreyfinga og gjaldeyrisviðskipta vegna þeirra. Heimildin nær til 30. nóvember 2010 en lagt er til í frumvarpinu að hún verði framlengd til 31. ágúst 2011. Nú liggur ekki fyrir hvenær gjaldeyrishöftum verður að fullu aflétt þótt nýlegar aðgerðir Seðlabankans gefi mjög líklega tilefni til þess að tekin verði myndarleg skref á næstu mánuðum í þá átt. Gert er ráð fyrir að samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn ljúki í ágúst 2011 og er það sú dagsetning sem miðað er við í frumvarpinu. Ég tel hins vegar að hugsanlega væri rétt að lengja þennan tíma enn frekar, t.d. til ársloka 2011, en þá ætti framtíð gengis- og peningamála að verða orðin skýrari og minni óvissa í efnahagsmálum þjóðarinnar og því hægt að segja til um með meiri vissu hvenær höftunum verður að endingu lyft. Nauðsynleg umræða um framtíð haftanna verður þó ekki aðskilin umræðu um aðra þætti í efnahagsáætlun stjórnvalda, þar með talið ríkisfjármál og framtíð peninga- og gengismála. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að bjóða hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra velkominn hingað í þingið. Við höfum undanfarna daga í þessari viku og þeirri þar síðustu rætt ein umfangsmestu lög sem hann hefur á sinni könnu. Því miður gat hann ekki hlustað á það af einhverjum ástæðum, en það er annað mál. Hér ræðum við breytingu á lögum um gjaldeyrismál og tollalögum. Það er ljóst að það hefur gríðarlega mikið gerst núna síðustu daga í sambandi við gjaldeyrishöftin. Það var talið hér fyrir rúmum hálfum mánuði síðan að krónueign erlendra lögaðila á Íslandi væri í kringum 460–480 milljarðar. Seðlabankinn gerði samning við Seðlabankann í Lúxemborg um að leysa til sín svokallaðan Avens-vafning. Við það minnkaði þessi þrýstingur um ¼ og nú hafa lífeyrissjóðirnir keypt undirliggjandi bréf í vafningnum sem eykur gjaldeyrisforðann álíka mikið og lánið frá lúxemborgska seðlabankanum. Það er því ljóst að þrýstingurinn á krónuna er óðum að minnka. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. efnahagsráðherra að því hvað þessum gjaldeyrishöftum líður. Hér er verið að herða lög og reglur og annað slíkt sem gerir stjórnvöldum kleift að halda þessum málum enn frekar í greipum sér. Er kannski enginn áhugi á því að búa til lög sem aflétta þessum höftum?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er vitaskuld þannig að mér þykir það jafnóþægileg staða og hv. þingmanni, og líklega Íslendingum nær öllum, að búa við þessi höft. Ég verð án efa jafnfeginn og hv. þingmaður þegar við getum aflétt þeim að fullu. Tímasetningar hvað það varðar hafa hins vegar ekki verið ákvarðaðar. Það hefur verið ákveðið hvernig það verður gert, þ.e. í hvaða röð. Það verður vitaskuld fyrst og fremst á forræði Seðlabankans að stýra því ferli. Seðlabankastjóri, Már Guðmundsson, hefur nýlega og reyndar ítrekað lýst því yfir, að hann telji að það verði svigrúm til þess að taka slík skref þegar þriðja endurskoðun efnahagsáætlunar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins liggur fyrir, sem gæti orðið upp úr miðju sumri. Ég vona innilega að það geti gengið eftir. Ég vona jafnframt að þessi skref geti orðið tiltölulega hröð og stór þó að ég vilji vitaskuld ekki lofa því, því skrefin eru skilyrt. Það kemur fram í áætluninni sem lögð hefur verið fram, hversu ört verður stigið fram og hversu stór skref verða tekin hverju sinni. Það fer eftir því hvernig til tekst. Þá verður horft til þess hvernig gjaldeyrisforðanum reiðir af, hvort mikið reynir á hann þegar byrjað er að afnema höftin, hvort krónan gefur eftir og hvort menn telja að frekari skref muni valda miklum óróleika, sérstaklega á gjaldeyrismörkuðum. Nú verðum við bara að vona og trúa að þessi skilyrði verði öll uppfyllt. Þá verður hægt að afnema höftin fyrr en varir.

Virðulegi forseti. Þetta voru um margt merkilegar upplýsingar sem fram komu í máli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Ég skil það þá rétt að Seðlabankinn hafði ákveðið að lyfta höftum í einhverjum skrefum í einhverri röð, sem mér er ókunnugt um hver er og kannski getur hæstv. efnahagsráðherra upplýst mig um hana. Jafnframt finnst mér ákaflega merkilegt ef ráðherra efnahagsmála hefur ekkert með hagstjórnina í landinu að gera, ef það er seðlabankastjórinn Már Guðmundsson sem ákveður hvenær þetta verður gert og hvernig. Mér finnst merkilegt að hæstv. ráðherra getur ekki gefið skýrari svör um hvenær höftunum verður aflétt. Við höfum margvarað við því að gjaldeyrishöft kalli á sífellt hertari reglur. Þetta virðist vera liður í því að herða klóna enn frekar á þeim sem haldið er að geri eitthvað misjafnt í skjóli gjaldeyrishaftanna, þótt lögin séu almenn og geti þannig gilt áfram. Vill hæstv. efnahagsráðherra upplýsa okkur um í hvaða röð á að aflétta gjaldeyrishöftunum, eða veit hann það ekki? Þarf að spyrja seðlabankastjóra Má Guðmundsson um það?

Virðulegi forseti. Hér gætir ákveðins misskilnings af hálfu hv. þingmanns. Þessi áætlun var kynnt opinberlega fyrir alllöngu síðan og birt opinberlega í heild sinni, þannig að hún liggur fyrir í öllum smáatriðum. Ég þarf ekki að koma hingað upp í ræðustól til þess að rekja hana í grundvallaratriðum. Ég skal þó upplýsa hv. þingmann, og spara honum þar með leit á vefnum, sem ætti nú reyndar ekki að vera mjög torsótt, að fyrsta skrefið hefur þegar verið tekið. Það var opnað fyrir innstreymi fjármagns. Skrefin sem lúta að útstreymi fjármagns verða tekin eftir eignaflokkum. Það er nánar tiltekið í þessu plaggi sem ég legg til að hv. þingmaður kynni sér, hafi hann ekki gert það nú þegar. Forræði þessa máls er vitaskuld hjá ríkisstjórninni og áætlunin var samþykkt af henni. Þetta er því áætlun ríkisstjórnarinnar um hvernig að þessum málum verður staðið, en framkvæmdin er falin Seðlabankanum eins og almennt er með gjaldeyris- og peningamál, eins og hv. þm. þekkir vel. Því fer fjarri að ég sem ráðherra eða ríkisstjórnin hafi ekkert hlutverk í málinu. Hlutverkið er alveg skýrt. Ábyrgðin er alveg skýr. Seðlabankinn tekur næstu skref. Það er í fullu samráði og samræmi við óskir ríkisstjórnarinnar þar að lútandi.

Frú forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni, að þegar hæstv. ráðherra lætur svo lítið að láta sjá sig hér í þinginu verða þingmenn auðvitað að nota tækifærið og spyrja hann spurninga sem þeir fá ekki svör við. Hæstv. ráðherra hefur á undanförum vikum og mánuðum lagt fram gríðarlega umfangsmikil frumvörp sem varða fjármálamarkaðinn og allt fjármálakerfið. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa hins vegar á sama tíma þrýst á um það, aftur og aftur, að fá upplýsingar frá hæstv. ráðherra um hverjir séu eigendur þeirra tveggja viðskiptabanka sem einkavæddir hafa verið, þ.e. Arion banka og Íslandsbanka. Á það var minnt í dag að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson lagði fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra Gylfa Magnússonar þann 28. apríl, þar sem spurt var hverjir væru eigendur þessara banka og hvaða kröfuhafar væru að bak þeim. Engin svör hafa enn þá borist við þessu þrátt fyrir að í þingskapalögum sé kveðið á um að ráðherra beri að svara fyrirspurnum að jafnaði eigi síðar en 10 virkum dögum eftir að fyrirspurn hefur komið fram. Ég hlýt að nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra að því hvenær búast megi við svörum frá honum við þeirri fyrirspurn sem ég nefndi hér.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Því er nú fyrst til að svara, að allt sem vita þarf um þessa banka liggur fyrir í grundvallaratriðum. Það liggur fyrir hverjir stjórna þeim. Það liggur fyrir hverjir stjórna þeim sem velja stjórnendurna. Það liggur fyrir með hvaða hætti þetta er allt saman gert. Það liggur fyrir að þessir tveir bankar sem hv. þingmaður vísaði til, Arion banki og Íslandsbanki, eru formlega í eigu eignarhaldsfélaga. Það liggur fyrir hverjir stjórna þeim eignarhaldsfélögum. Það liggur jafnframt fyrir að þau eignarhaldsfélög eru meðal eigna þrotabúa gömlu bankanna og það liggur fyrir hverjir stjórna þeim. Það liggur jafnframt nokkurn veginn fyrir hverjir hafa lýst kröfum í þessa föllnu banka þó að einhverjar breytingar kunni að hafa orðið þar á með framsali krafna, eins og gerist. Þannig að myndin er skýr. Ábyrgðin er skýr. Stjórnendastrúktúrinn er skýr. Ég fæ því ekki séð nákvæmlega hvaða vandamál það er sem þingmaðurinn rekst á í þessu samhengi. 
             Það var meira að segja gengið svo langt, þótt það sé nú kannski ekki opinber birting upplýsinga, að birta þessa kröfuskrá í heild sinni á vefnum hjá a.m.k. öðrum bankanum. Þeir sem hafa áhuga á þessu í smáatriðum geta því vafalaust fundið þá skrá á netinu. Það er kannski aðeins erfiðara að finna hana heldur en þær upplýsingar sem ég vísaði hv. þingmanni Tryggva Þór Herbertssyni á hér áðan en ætti nú ekki að vera sæmilega tölvuglöggu fólki ofviða. Þannig að allt liggur þetta fyrir. Það liggur jafnframt fyrir að kröfuhafar sem gera kröfur í hina föllnu banka stýra ekki nýju bönkunum með einum eða neinum hætti. Raunar ætla ég að ganga svo langt að fullyrða, að ekki sé útlit fyrir að þeir muni nokkurn tíma stýra hinum nýju bönkum. Þeir eiga kröfu á afrakstrinum af sölu bankanna þegar þar að kemur, það skiptir auðvitað máli, en því fer fjarri að það sé það sama og að stýra bönkunum eða hafa einhver áhrif á stjórn þeirra.

Frú forseti. Ef þetta er rétt sem hæstv. ráðherra segir, að eignarhald á hinum nýju einkavæddu bönkum, Arion banka og Íslandsbanka, liggi allt saman fyrir, þá ætti ekki að vefjast fyrir hæstv. ráðherra að svara fyrirspurn hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar sem óskar eftir upplýsingum um það hverjir þessir kröfuhafar eru og hverjir eigendur bankanna raunverulega eru. Einhverra hluta vegna hefur þeirri fyrirspurn ekki verið svarað síðan 28. apríl. Ég hefði haldið, ef það er rétt sem hæstv. ráðherra segir, að honum ætti ekki að verða skotaskuld úr því að leggja svarið fram. Einhverra hluta vegna bíðum við og bíðum og engin svör fást. Ég bendi á það að hv. þingmaður Lilja Mósesdóttir, formaður viðskiptanefndar, hefur viðurkennt og fallist á með okkur í stjórnarandstöðunni að ófært sé hversu illa ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra hafa staðið sig í því að upplýsa um eignarhald þessara banka. Auðvitað er þetta mjög mikilvægt þegar við fjöllum um lykillöggjöf sem varðar fjármálamarkaðinn, ég tala nú ekki um þegar við ræðum nýtt frumvarp hæstv. ráðherra um að stofna nýjan tryggingarsjóð innstæðueigenda. Þar á jafnvel að leggja ríkisábyrgð við skuldbindingum sjóðsins, vegna falls einhverra af þessum bönkum. Það er algjört lágmark, m.a. með hliðsjón af því máli, að hæstv. ráðherra taki sig til og verði við þeim óskum frá þingmönnum, frá þinginu sjálfu, að við fáum að vita hverjir það eru sem eiga viðskiptabankana. Það er ekki til mikils ætlast. Og ef það er rétt að þetta liggi allt saman fyrir, skora ég á hæstv. ráðherra að svara þessari fyrirspurn sem ég vísaði til, og upplýsa þingið um það hvenær það svar verður lagt fram.

Hæstv. forseti. Ég gæti nánast flutt mína fyrri ræðu aftur, því svo virðist sem hún hafi alveg farið fyrir ofan garð og neðan hjá hv. þingmanni.

Nei.

Það liggur nefnilega fyrir, eins og ég rakti í smáatriðum, allt sem í raun og veru skiptir máli hvað varðar eignarhald og stjórnun á nýju bönkunum. Ég lýsti því í smáatriðum áðan hvernig stjórnendaábyrgðin liggur og hvernig stjórnendur eru valdir. Það liggur allt saman fyrir. Það eina sem hugsanlega liggur ekki fyrir í smáatriðum er nákvæmlega hversu margar kröfur til hinna föllnu banka hafa skipt um eigendur nýlega en það hefur engin áhrif á stjórnun bankanna. Það hefur engin áhrif á viðskiptamenn bankanna. Það hefur engin áhrif á starfsmenn bankanna. Ef það truflar einhverja þingmenn mjög mikið er sjálfsagt að reyna að lina þjáningar þeirra, en ég fæ ekki séð neina ástæðu til að það trufli aðra.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara djúpt í umræðu um það mál sem síðast bar á góma í orðaskiptum hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar og hæstv. viðskiptaráðherra, en ég verð þó að vekja athygli á því að ef hæstv. viðskiptaráðherra finnst svarið liggja í augum uppi með þeim hætti sem ráða mátti af orðum hans tek ég undir það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði að honum ætti ekki að verða skotaskuld úr því að koma þeim upplýsingum á framfæri í svari við fyrirspurn hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, eins og gert er ráð fyrir. Ég minni á að það er partur af verkefnum hæstv. ráðherra að svara þingmönnum, jafnvel þó að hæstv. ráðherrum kunni stundum að þykja svörin liggja í augum uppi. Ráðherrar eru ekki endilega í þeirri stöðu að geta valið sjálfir og hafnað hvaða fyrirspurnum þeir svara og hverjum ekki, heldur ber þeim auðvitað að svara eftir bestu getu þeim fyrirspurnum sem koma fram í þinginu. En nóg um það. Ég ætla í örfáum orðum að víkja að því máli sem hér er til umfjöllunar. Við fyrstu sýn virðist mér ekki óeðlilegt að þær breytingar verði gerðar sem frumvarpið mælir fyrir um varðandi það að verkefni flytjist frá Fjármálaeftirliti til Seðlabanka með þeim hætti sem þarna er gert ráð fyrir. Þetta var umræða sem að nokkru var tekin þegar gjaldeyrishöftin voru sett á í hendingskasti haustið 2008. Ég minnist þess að í þáverandi hv. viðskiptanefnd ræddu menn einmitt dálítið þennan þátt en í ljósi þess knappa tíma sem þá var til ráðstöfunar var talið rétt að hafa verkaskiptingu Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins með þeim hætti sem þar var undir einfaldlega vegna þess að Fjármálaeftirlitið hafði, kannski ólíkt Seðlabankanum, ákveðna reynslu af rannsóknum og beitingu stjórnvaldsúrskurða með þeim hætti sem gert var ráð fyrir að yrði varðandi framkvæmd gjaldeyrishaftanna. Þarna er sem sagt stigið skref sem mér sýnist í fljótu bragði vera eðlilegt í ljósi almennrar verkaskiptingar Fjármálaeftirlits og Seðlabanka. Ég tel þó rétt að farið verði nokkuð yfir þetta í hv. viðskiptanefnd, einkum vegna þess að í þessu sambandi hljóta að vakna spurningar um verkaskiptingu þessara tveggja stofnana ef horft er á málið í aðeins víðara samhengi Ljóst er að sú umræða hefur verið töluvert uppi á síðustu missirum að það væri rétt skref að sameina þessar stofnanir eða breyta verkaskiptingu þeirra að öðru leyti. Gerðar hafa verið ýmsar lagabreytingar sem snerta þessar stofnanir og aðrar eru í farvatninu í þinginu en hins vegar hefur ekki, eftir því sem mér hefur sýnst, farið fram nein heildstæð skoðun á því hvernig fyrirkomulag og skipulag þessara stofnana ætti að vera. Ég minnist þess m.a. þegar rætt var um að flytja Seðlabankann undir ráðuneyti hæstv. ráðherra að það var nefnt sem partur af röksemdafærslunni fyrir þeirri breytingu að það mundi auðvelda breytingar í þessa veru, breytingar á verkaskiptingu Seðlabanka og Fjármálaeftirlits og hugsanlega sameiningu þessara tveggja stofnana, að færa þetta undir sama ráðuneyti í staðinn fyrir að hafa þetta annars vegar hjá forsætisráðuneyti og hins vegar hjá viðskiptaráðuneyti eins og áður var. Ég vil því inna hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eftir því hvort eitthvað sé að gerast í sambandi við skoðun að þessu leyti. Ég hef heyrt hæstv. ráðherra tjá sig um þetta áður en ég velti fyrir mér hvort einhver vinna eða athugun hafi farið fram af hálfu ráðuneytisins í þessa veru á því rúma ári eða ríflega það, eina og hálfa ári, sem hann hefur setið í embætti og hvort vænta megi frekari breytinga á verkaskiptingu þessara tveggja stofnana. Maður hlýtur að spyrja sig slíkra spurninga vegna þess að hér hafa vissulega verið skiptar skoðanir um þetta og ekki hefur verið talað einni röddu úr hópi embættismanna, sérfræðinga og ráðgjafa um þessi atriði. Ég held að það væri ágætt og gott fyrir okkur í þinginu að fá upplýsingar um það hvort og þá hvað hefur verið gert af hálfu ráðuneytisins til að fara yfir þessi mál. Í þessu samhengi vildi ég líka spyrja hæstv. ráðherra hvort það séu að hans mati einhverjir tímafrestir eða einhverjar ytri aðstæður sem reka á eftir hraðri afgreiðslu þessa máls nú. Ljóst er að skammur tími er eftir af þinginu, ef starfsáætlun þingsins helst, og nokkuð góður samhljómur var um að taka málið inn í þingið með afbrigðum áðan, enda nauðsynlegt vegna þess að málið kemur fram tveimur mánuðum eftir að frestur til að leggja ný frumvörp fram rann út í lok mars. En ég velti því fyrir mér hvort það séu einhverjar ytri aðstæður sem valda því að málið þarf svo skjóta afgreiðslu eða hvort hv. viðskiptanefnd eða þingheimur hafi í rauninni svigrúm til að skoða málin með aðeins víðtækari hætti en er að finna í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka ágæta og málefnalega ræðu hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni. Varðandi fyrra málið sem hann bryddaði upp á, verkaskiptingu á milli Fjármálaeftirlits annars vegar og Seðlabanka hins vegar og jafnvel hugsanlega nánari samþættingu, ef við orðum það þannig, þessara stofnana er því til að svara að það er alveg ljóst að það er ein af þeim spurningum sem við verðum að takast á við á næstu missirum. Ég hef raunar þegar ákveðið að koma af stað vinnu við að endurskoða annars vegar lög um Seðlabankann, það gæti jafnvel náðst að skipa nefnd sem færi í það mál í þessari viku, og samhliða verður önnur nefnd sett í að fara yfir lög sem snerta Fjármálaeftirlitið. Báðum þessum nefndum er vitaskuld ætlað að fara yfir margt sem fram hefur komið á undanförnum mánuðum og árum sem greinilega þarf að breyta til betri vegar. Þeim er hins vegar ekki ætlað að takast á við þá grundvallarspurningu hvort Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn eigi að vera ein og sama stofnunin eða tvær stofnanir með náið samstarf og það er með vilja gert. Ég tel í ljósi þess hversu gríðarlegt álag er núna á þessum stofnunum, sérstaklega Fjármálaeftirlitinu, sé betra að gefa þeim frest eitthvað fram á næsta vetur til að vinna úr þeim málum áður en farið verður í erfiða og tímafreka vinnu við hugsanlegar skipulagsbreytingar. Sú vinna mundi þá hefjast í kjölfarið. Einhvern tíma næsta vetur, hugsanlega upp úr áramótum, væri að mínu mati eðlilegt að fara í þá vinnu sem þingmaðurinn ræddi og ég tel fyllilega eðlilegt að lagt sé í. Ég næ ekki að svara um tímafrestina núna en næ því vonandi í öðru andsvari ef til þess kemur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er vissulega gott að fá þær upplýsingar fram í þinginu að sú vinna sem hann vísar til sé að hefjast. Við erum að fjalla um ýmsa afmarkaða búta af löggjöfinni sem snertir fjármálamarkaðinn, við erum að fjalla um þetta í nokkrum pörtum í þinginu, og ég hygg að það sé svo með fleiri þingmenn en mig að við erum kannski ekki alveg í aðstöðu til að átta okkur á heildarmyndinni. Það er auðvitað hluti af þeirri gagnrýni sem komið hefur fram í sambandi við frumvarpið um fjármálafyrirtæki, sem nú er komið aftur til viðskiptanefndar, að þar sé um að ræða eins konar bútasaum, búta af lagabreytingum og endurbótum á löggjöf um fjármálafyrirtæki sem þó sé ekki skoðað í nægilegu heildarsamhengi. Það er mikilvægt að við sem fjöllum um þessi mál í þinginu, hvort sem við eigum sæti í hv. viðskiptanefnd eða komum að málunum með öðrum hætti, höfum þessa sýn. Ég held að það sé líka mikilvægt að innan stjórnkerfisins sé mörkuð ákveðin sýn varðandi þetta framtíðarfyrirkomulag, að við séum ekki að gera einhverjar breytingar í dag sem við ætlum síðan að breyta til baka á morgun og að hlutirnir verði í einhverju heildarsamhengi. Ég þakka ráðherra svarið en ég legg að honum að fela þeirri nefnd sem hann vísaði til í svari sínu að skoða málin í svolítið víðu samhengi, m.a. með tilliti til hugsanlegrar sameiningar þessara tveggja stofnana.

Hæstv. forseti. Varðandi þá nefndarvinnu sem ég kynnti í fyrra andsvari mínu vil ég bæta því við að það er einlægur vilji minn að sú vinna verði unnin í sem mestri sátt, ekki aðeins á þinginu - en vitaskuld á þinginu bæði milli stjórnar og stjórnarandstöðu - en einnig við samfélagið í heild, ef við orðum það þannig, þær stofnanir sem í hlut eiga og starfsfólk þeirra og svo vitaskuld viðskiptavinina, ef má orða það þannig, fjármálafyrirtækin sem leita til þessara stofnana eða eru undir aðhaldi þeirra. En ég endurtek að ég tel ekki tímabært að fara að undirbúa og hrinda í framkvæmd miklum breytingum á skipulagi Fjármálaeftirlitsins núna. Það kann að vera að niðurstaðan úr skoðun á því hvort Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn eigi að vera sín hvor stofnunin leiði til þess að menn vilji hafa þetta eina stofnun og þá verður því hrint í framkvæmd, en sú niðurstaða er ekki fengin. Vinnan hefur ekki verið unnin og ég legg til að menn gangi til þess verks með opnum huga. Það er alls ekki ljóst í mínum huga á þessari stundu hvort er betra að þetta sé ein stofnun eða tvær, menn greinir einnig á um þetta í útlöndum. Við förum bara í gegnum þetta með opnum huga og fáum vonandi bestu niðurstöðuna eftir vandaða vinnu. Varðandi tímafresti við afgreiðslu þess frumvarps sem hér er til umræðu verð ég því miður að leggja mikla áherslu á að þetta náist fyrir sumarfrí. Það helgast af tvennu. Í fyrsta lagi er núverandi fyrirkomulag því miður ekki eins gott og menn höfðu vonað og því teljum við rétt að breyta því en þar fyrir utan mundi breyting sem þessi losa Fjármálaeftirlitið við ákveðin verkefni sem mundi gera því betur kleift að sinna öðrum verkefnum en stofnunin er, eins og áður hefur komið fram, mjög hlaðin verkefnum.

Hæstv. forseti. Út af síðustu orðum hæstv. ráðherra hlýt ég að velta fyrir mér af hverju málið kemur inn í þingið 1. júní, ef nauðsynlegt er að mati hæstv. ráðherra að klára það fyrir sumarfrí, vegna þess að almenna reglan er sú að frumvörp, hvort sem um er að ræða stjórnarfrumvörp eða þingmannafrumvörp, sem á að afgreiða að vori koma inn í þingið fyrir 31. mars. Því verður maður að lýsa furðu sinni á því að málið sé svona seint fram komið vegna þess að tæpast, og nú þekki ég það auðvitað ekki í grunninn, er um að ræða einhverjar glænýjar aðstæður sem upp hafa komið á síðustu vikum sem kalla á þessar breytingar. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra telur að tíminn til að afgreiða þetta sé skammur, málið verði að afgreiða helst fyrir sumarfrí, er auðvitað óheppilegt að málið komi svona seint inn. Það setur allt starf þingnefndarinnar sem fjalla á um málið í mikla klemmu, svo þeirri athugasemd sé til haga haldið.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál og tollalög, með síðari breytingum. Það var verið að dreifa þessu máli þannig að ég hef eiginlega ekkert um það að segja nema það sem ég er búinn að fara yfir í mjög miklum flýti. Við vorum hérna í atkvæðagreiðslu og ég sá á dagskránni að það var komið nýtt mál til umræðu. Það var svo tekið inn með afbrigðum og eftir atkvæðagreiðsluna gat ég loksins farið að skoða þetta mál þannig að þessi ræða hlýtur að skoðast í því ljósi. Ég vil benda frú forseta á það að við erum í auknum mæli farin að slá slöku við vönduð vinnubrögð hér. Á dagskrá síðasta fundar hér áðan var fjöldi mála á dagskrá, það er allt í lagi, en þar var ekki getið um alla vega þrjú nefndarálit sem þó voru rædd þótt þau væru ekki á dagskránni sjálfri. Ég verð að segja að mér finnst þetta vera orðinn ansi mikill hraði og vil þess vegna mælast til þess við hæstv. forseta að hún kanni hvort ekki sé hægt að leggja málin eitthvað fyrr fram. Þetta frumvarp flytur rannsóknarskylduna frá Fjármálaeftirliti til Seðlabankans. Það er eitthvað sem var rætt hér í upphafi þegar þessi vandræðagjaldeyrishöft voru sett á af illri nauðsyn, að menn töldu þá. Þetta er eflaust mjög skynsamlegt en segir mér hins vegar að menn ætla ekkert að fara að aflétta þessum höftum. Menn færu varla að flytja verkefni frá Fjármálaeftirliti til Seðlabanka ef til stæði að aflétta höftunum, þannig að það er nú það fyrsta. Ég hef ekki getað kannað það, frú forseti, hvort verið sé að skerpa á reglunum eða breyta í þá veru, en þegar maður les þetta eru þetta óskaplega sterkar heimildir sem Seðlabankinn fær. Ég leyfi mér að lesa hérna úr 8. greininni sem er breyting á 15. greininni, með leyfi frú forseta: „Í tengslum við rannsókn mála er Seðlabanka Íslands heimilt að krefja einstaklinga og lögaðila um allar upplýsingar og gögn sem hann telur nauðsynleg.“ Það er bara ekkert annað, hann bara ákveður þetta hvort sem það eru sjúkragögn eða annað. „Skiptir ekki máli í því sambandi hvort upplýsingarnar varða þann aðila sem beiðninni er beint til eða þau skipti annarra aðila við hann er hann getur veitt upplýsingar um og varða athuganir og eftirlit Seðlabankans.“ Síðan kemur: „Lagaákvæði um þagnarskyldu takmarkar ekki skyldu til þess að veita upplýsingar og aðgang að gögnum.“ Þetta er óskaplega víðtækt, eða mér sýnist svo. Ég er ekki búinn að bera þetta saman við hvernig þetta var áður, kannski er þetta nákvæmlega eins. Það helgast af þeim hraða sem er á því í umræðunni, eins og ég gat um í upphafi, ég get varla talað um þetta mál vegna þess hraða. Ég hef ekki getað borið það saman við þau lög sem verið er að breyta. Dagsektirnar eru 10.000 kr. til 1 millj. kr. á dag og það er reyndar heimilt að kæra það. Á meðan kæran stendur yfir þarf maður ekki að borga og málið fer ekki í aðför á þeim tíma. En að öðru leyti er þessu háttað eins og með gjaldeyrishöftin, mótaðilinn finnur yfirleitt einhverjar smugur fram hjá og þá þarf að herða reglurnar. Svo finna menn aftur smugu og þá þarf að herða reglurnar enn. Þetta er eiginlega spurning um gáfnafar gegn gáfnafari, hver er klókastur að finna leiðir, því miður. Ef þetta stendur of lengi endum við annað hvort með einhverja gjaldeyrislögreglu eða hér verður skrautlegt siðleysi, menn munu brjóta lögin, því miður. Lífeyrissjóðirnir áttu nýlega mjög áhugaverð viðskipti við Seðlabankann og Seðlabankinn á nú enn þá áhugaverðari viðskipti við Seðlabanka Evrópu og einhverja banka í Lúxemborg um leiðréttingar, sem ég hefði nú talið að mundi létta á þrýstingnum á krónuna. Krónan hefur verið að styrkjast og Seðlabankinn er nánast alveg hættur, að mér skilst, að blanda sér í þau mál þannig að þetta virðist allt vera á góðri leið. Ég átti nú von á því þegar ég sá gjaldeyrismál á dagskrá að menn væru hreinlega að tilkynna að nú ætluðu þeir að aflétta þessu, en svo var ekki og vonbrigði mín eru náttúrlega mikil sem því nemur. Ég vona að hv. nefnd fari vandlega yfir þessi mál og skoði þau og menn fái pínulítið meiri tíma til að vinna málin. Ég verð að vara við þessum óskaplega hraða. Ég skil að það var þörf á því stuttu eftir hrun, þá þurfti að gera alls konar hluti mjög hratt, óvissan var mjög mikil o.s.frv. En núna er ekki sama staða uppi og það ætti að vera hægt að koma með frumvarp tveimur, þremur dögum fyrr inn í þingið til þess að hv. þingmenn geti nú kannað alla vega þau lög sem verið er að breyta og hvaða breytingar er verið að gera á lögum og átta sig á hvernig þetta virkar gagnvart öðrum þáttum. Ég vona bara að hv. nefnd taki þetta mál til nákvæmrar skoðunar. Kannski dettur henni í hug að aflétta gjaldeyrishöftunum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, sem er 634. mál þingsins. Í frumvarpinu er lagt til að gerðar verði nokkrar breytingar á lögum um húsnæðismál sem miða að því að gera Íbúðalánasjóði kleift að bregðast við breyttum þörfum á húsnæðismarkaði. Í frumvarpinu er að finna fjölbreyttari leiðir fyrir Íbúðalánasjóð til að mæta nýjum þörfum, breyttum aðstæðum á íbúðalánamarkaði og breyttum viðhorfum í kjölfar hrunsins. Það er kunnara en frá þurfi að segja að með mikilli hækkun skuldabyrði á undanförnum missirum hefur áhugi fólks á að eiga húsnæði minnkað. Það er líka ljóst að það kann að vera þörf á fjölbreyttari leiðum en áður til að tryggja húsnæðisöryggi fólks og frumvarpinu er ætlað að mæta þessum aðstæðum. Því er líka ætlað að mæta þeim endurteknu kröfum sem settar hafa verið fram um að við reynum að hefja vegferð út úr verðtryggðu umhverfi íbúðalána. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar í frumvarpinu sem heimila Íbúðalánasjóði að bjóða íbúðir sem sjóðurinn hefur keypt eða tekið yfir á kaupleigu. Með lögum nr. 138/2008 var lögfest heimild fyrir sjóðinn til að leigja eða fela öðrum að annast leigumiðlun með íbúðarhúsnæði sem Íbúðalánasjóður hefur yfirtekið á nauðungaruppboði og felst breytingin frá gildandi lögum í því að lagt er til að allir húsaleigusamningar Íbúðalánasjóðs verði með kauprétti. Ekki er gert ráð fyrir að skylt verði að nýta kauprétt heldur verði það ákvörðun leigutaka hvort og hvenær hann nýtir kaupréttinn. Við erum nú að vinna að útfærslum á þessu kaupréttarfyrirkomulagi og almennt mun útfærslan geta orðið sú að leiga sem greidd er myndi stofn til útborgunar í viðkomandi íbúð þegar kaupréttur myndast, sem yrði í tilviki minni íbúða væntanlega almennt eftir þrjú ár eða aðeins lengri tíma þegar um stærri íbúðir væri að ræða. Með þessu er verið að mæta þörfum þeirra sem þurfa að komast út á markaðinn núna en eiga ekki fé handbært til að borga útborgun. Þetta er líka tilraun til að mæta þörfum þeirra sem þurfa við núverandi aðstæður að minnka við sig vegna þess að þeir hafa reist sér hurðarás um öxl og búa í of dýru húsnæði miðað við greiðslugetu en hafa kannski ekki endilega handbært fé til að reiða fram útborgun í íbúð. Í öðru lagi er lagt til að Íbúðalánasjóði verði heimilað að gefa út óverðtryggða skuldabréfaflokka, en samkvæmt gildandi lögum þurfa öll fjármögnunarbréf ÍLS að vera verðtryggð með vísitölu neysluverðs. Með þessu viljum við gera tilraun til þess að bjóða upp á óverðtryggð íbúðalán. Hugsunin er sú að bjóða væntanlegan flokk með vöxtum sem væru fastir í fimm ár þannig að fólki byðist að taka húsnæðislán með föstum óverðtryggðum vöxtum til fimm ára og að fimm árum liðnum færi fram annað útboð og markaðsaðstæður þá réðu vöxtunum til næstu fimm ára. Það kann vel að vera að aðstæður séu erfiðar fyrir útgáfu óverðtryggðra skuldabréfa, flest bendir til þess að áhættuálagið sé mikið á markaði en með lækkandi vöxtum má búast við að aðstæður verði góðar til að hleypa þessari tilraun af stokkunum. Þegar bankar hafa boðið óverðtryggð lán hingað til hefur ekki verið mikil eftirspurn eftir þeim enda hefur í flestum tilvikum verið boðið upp á breytilega vexti. Það má aldrei gleyma því, jafnvel þótt okkur þyki nú nóg um hækkun verðtryggðra lána á undanförnum missirum, að ef við hefðum sem þjóð búið almennt við óverðtryggð íbúðalán með breytilegum vöxtum, kannski með mánaðarlega breytilegum vöxtum, hefði þorri þjóðarinnar misst húsnæði sitt í hruninu. Það er því mikilvægt að skapa þann grunn að hægt sé að bjóða þessi lán en auðvitað verða markaðsaðstæður að ráða því hversu vænlegur kostur þau verða. Síðan er auðvitað mikilvægt að upplýsa fólk vel um kosti og galla við það útlánaform. Í þriðja lagi er lagt til í frumvarpinu að ákvæði um lánveitingu Íbúðalánasjóðs til húsnæðissamvinnufélaga vegna búsetuíbúða verði lögfest í sérstökum kafla í lögunum um húsnæðismál. Er breytingunum ætlað að styrkja starfsemi húsnæðissamvinnufélaga og m.a. auðvelda þeim endurfjármögnun búsetuíbúða þegar skipt er um búseturéttarhafa. Með þessu viljum við hefja endurskoðun á lánafyrirkomulagi til húsnæðissamvinnufélaga. Við lítum á það sem mikilvægan þátt í að tryggja húsnæðisöryggi fólks til lengri tíma litið að skapa húsnæðissamvinnufélögum raunverulega starfsmöguleika. Útlánakerfi Íbúðalánasjóðs hefur mikið byggst upp í kringum eignaríbúðakerfið og mikilvægt er að hefja þá vegferð að greiða fyrir fjármögnun búseturéttarfélaga til þess að gera þann kost að raunverulegum valkosti við eignaríbúðakerfið. Þá er að síðustu lagt til í frumvarpinu að lögfestar verði tímabundnar heimildir fyrir Íbúðalánasjóð til að veita lán til nánar afmarkaðra framkvæmda, m.a. til að fyrirtæki og stofnanir geti aukið aðgengi að húsnæði sínu. Það er nýmæli að fyrirtækjum og stofnunum sem ekki eru ríkisstofnanir verði gert kleift að taka lán hjá Íbúðalánasjóði. Lánveitingar Íbúðalánasjóðs hafa hingað til verið bundnar alfarið við íbúðarhúsnæði. Við teljum hins vegar að hið félagslega markmið að auka aðgengi og greiða úr aðgengishindrun sé það mikilvægt að það réttlæti að við víkkum út þessar heimildir þótt varlega sé farið varðandi veðsetningarmörk og þannig gætt að því að lágmarka áhættu sjóðsins. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir víðtækari heimildum Íbúðalánasjóðs til að fjármagna stórfelldar breytingar á fjölbýlishúsum á borð við hönnun, byggingu og uppsetningu lyftu í eldri hús. Við teljum að slíkar umbætur á húsakosti geti gert búsetu í heimahúsi að raunverulegum valkosti við stofnanaþjónustu við aldraða og fólk með hreyfihömlun og dregið úr þörf fyrir byggingu sérhæfðra þjónustuíbúða og hjúkrunarstofnana. Frumkvæði af þessum toga hefur verið reynt í nágrannalöndum okkar og gefist afskaplega vel. Það er ekkert launungarmál að við viljum setja þessi tímabundnu ákvæði í lög nú til þess að auðvelda Íbúðalánasjóði að greiða fyrir mikilvægum viðhalds- og endurbótaframkvæmdum nú þegar erfitt er um fjármögnun slíkra verkefna og atvinnuleysi er mikið. Það fara því saman samfélagslegir hagsmunir að öllu leyti í því að auðvelda aðgengi, gera fólki kleift að búa í húsunum sínum lengur þegar aldur færist yfir eða þegar fólk þarf að stríða við hreyfihömlun og eins að nýta þær hendur sem nú eru iðjulausar þegar fólk fær ekki vinnu við þær erfiðu aðstæður sem nú eru í byggingariðnaði. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð en legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. félags- og tryggingamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóðar upplýsingar um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra varðandi 1. gr. þar sem kveðið er á um, með leyfi forseta: „Að bjóða íbúðarhúsnæði sem Íbúðalánasjóður hefur leyst til sín til leigu með kauprétti samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð sem ráðherra setur.“ Nú er í greinargerðinni vísað til þess að Íbúðalánasjóði var veitt heimild til þess að leigja fyrri eigendum íbúðarhúsnæðið áfram til tólf mánaða ef sjóðurinn þurfti að leysa húsnæðið til sín á nauðungaruppboði. Mér fannst á máli ráðherra eins og fólk gæti leigt af Íbúðalánasjóði íbúðir sem væru í eigu sjóðsins þó að það hefði ekki átt íbúðirnar áður. Er í ákvæðinu um að sjóðnum væri heimilt að gera þetta til tólf mánaða verið að breyta þeim tíma, væntanlega samhliða því, eða þarf eingöngu reglugerðarheimild til að breyta því? Er hugsunin sú að íbúðir í eigu sjóðsins sem eru tómar bjóðist öllum til leigu óháð því hvort þeir hafi átt viðkomandi húsnæði áður eða ekki?

Virðulegi forseti. Já, það er rétt skilið hjá hv. þingmanni að hér er í reynd um að ræða tvær aðskildar heimildir. Heimildin sem nú er í lögum fyrir Íbúðalánasjóð er að leigja til tólf mánaða þeim sem áður hafa búið í húsnæðinu - við erum núna að innleiða hana í sjálfu sér með frumvarpi því sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur lagt fram sem almenna reglu á markaði þannig að allir munu eiga rétt á því að vera í húsnæði að lokinni nauðungarsölu í allt að tólf mánuði gegn greiðslu leigu. Það sem á hinn bóginn er sjálfstætt úrlausnarefni fyrir Íbúðalánasjóð er hvernig hann tekur á öllum þeim íbúðum sem hann eignast. Það getur verið vegna nauðungarsölu, það getur verið vegna þess að hann leysi til sín aðra eign ef fólk er í tveimur eignum o.s.frv. Það getur verið vegna þess að leigufélög fara í þrot eins og mýmörg dæmi eru því miður um nú. Þá er sú lausn tiltæk að bjóða hverjum sem er, ekki endilega þeim sem áður bjuggu í íbúðinni, að taka viðkomandi íbúð á kaupleigu. Þetta er skynsamlegt fyrir allra hluta sakir. Það er skynsamlegt fyrir sjóðinn að búið sé í íbúðinni og greitt af henni og eitthvað fáist fyrir, það er líka skynsamlegt að greiða fyrir með þessum hætti að húsnæðisöryggi fólks sé tryggt. Ég hef kynnt þessa hugmynd Samtökum fjármálafyrirtækja og tekið skýrt fram við viðskiptabankana og sparisjóðina að þetta sé hugmynd sem þeir megi gjarnan stela. Ég held að þetta sé mjög skynsamleg leið til að mæta núverandi stöðu. Þetta er skynsamleg leið til að stuðla að eðlilegu flæði á fasteignamarkaði á þessum erfiðu tímum því að það mun auðvitað koma til þess að fólk þurfi að losa sig við eða skipta um húsnæði á þessum tímum eins og öllum öðrum.

Virðulegi forseti. Ef ég hef skilið hæstv. ráðherra rétt fagna ég þessu. Ég bið hann að endurtaka, hafi hann sagt það, hvort þetta verði til lengri tíma en tólf mánaða eða ef fólk vill ekki nýta kaupleiguréttinn hvort það verði þá að yfirgefa húsnæðið að tólf mánuðum liðnum. Það kemur fram í greinargerð í frumvarpinu að leigan skuli vera markaðsleiga, sýndist mér, en í frumvarpi dómsmála- og mannréttindaráðherra kemur fram að annað verð megi vera en markaðsleiga eða það verð sem fólk ræður við að greiða. Ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef ég fer rangt með. Nú tala ég eftir minni. Mér datt bara í hug á meðan ráðherra hélt ræðu sína hvort ákvæðið um tólf mánuðina detti út og hvort hér sé miðað við markaðsleigu eða hvort verið sé að vísa til frumvarps dómsmálaráðherra um að leigan sé sú sem viðkomandi aðili ræður við að borga.

Virðulegi forseti. Það má eiginlega segja að úrræðin sem um er að ræða séu tvíþætt. Það sem dómsmálaráðherra mælir fyrir er leiga í allt að tólf mánuði eftir að fólk hefur misst íbúðina sem almennur réttur og byggir á því sem nú er í lögunum um Íbúðalánasjóð. Það sem við viljum innleiða núna er nýtt markaðskerfi, þ.e. markaðsleiga, og er þá gerður langtímaleigusamningur. Hugsunin er sú að hann verði a.m.k. gerður til þess tíma sem kauprétturinn verður virkur, eftir þrjú ár, og jafnvel til fimm ára þannig að einhver hvati sé í kerfinu til að nýta kaupréttinn og fólk njóti einhvers með því að nýta hann en hafi í reynd bara greitt leigu kjósi það að nýta hann ekki. Það er hugsunin á bak við kerfið. Verið er að reikna tvær útfærslur sem koma til greina en það er í sjálfu sér útfærsluatriði hvernig við klárum það nákvæmlega. Síðan er auðvitað þriðja úrræðið sem nú er til meðferðar í félags- og tryggingamálanefnd og er sú breyting á tímabundinni greiðsluaðlögun fasteignaveðlánanna að fólk geti greitt eins og það getur í allt að fimm ár ef það hefur orðið fyrir tímabundnu tekjufalli. Það má svo sem segja að ólíkir hlutir séu lagðir til grundvallar hverju og einu. Við erum fyrst og fremst að tala um kerfi út frá markaðnum þar sem lögð er áhersla á að greidd sé markaðsleiga. Verktakar og bankar hafa auðvitað verið að fikra sig áfram með lausnir af þessum toga. Íbúðalánasjóður hefur fikrað sig áfram með svona lausnir. Mikilvægt er að skapa traustan lagagrunn undir þetta og gefa fólki það sem almennan rétt.

Virðulegi forseti. Ég fagna framkomu þessa frumvarps. Í því er vísir að grundvallarbreytingum á íslenskum húsnæðismarkaði og það er löngu kominn tími til að við reynum að skera okkur niður úr þeirri snöru sem séreignarstefnan hefur verið á Íslandi. Það má segja að séreignarstefnan á húsnæðismarkaði á Íslandi sé vistarband nútímans. Það eru fjórir þættir í þessu frumvarpi og mig langar að ræða stuttlega hvern og einn þeirra. Sá fyrsti varðar leigu með kauprétti sem ég tel mjög mikilvægan. Reyndar, eins og ráðherra kom inn á, er miðað við markaðsleigu sem ég held að sé mjög mikilvægt til lengri tíma og skiptir máli til að skapa fólki búsetuöryggi. Það er nú það sem fólk sækist helst eftir, ungt fólk sem er að kaupa sér húsnæði. Það er að kaupa sér húsnæðisöryggi því að litlir möguleikar eru á langtímaleigusamningum nema viðkomandi hreinlega uppfylli skilyrði um félagsleg úrræði og er það mikill ljóður á okkar núverandi kerfi. Þá er hér verið að ræða um að bjóða óverðtryggð lán á vegum Íbúðalánasjóðs sem er ný heimild fyrir sjóðinn. Ég held að það sé ágætt og í samræmi við stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar að auka framboð af óverðtryggðum húsnæðislánum. Svo á eftir að koma í ljós hvort fólk er tilbúið til að taka áhættuna sem því fylgir að vera með breytilega vexti á húsnæðislánum sínum. En þetta eru umtalsverðar breytingar og ég tel að nefndin þurfi að fara nokkuð gaumgæfilega ofan í þetta atriði. Þá er kveðið á um lán til húsnæðissamvinnufélaga og er það vel að auka eigi hlut húsnæðissamvinnufélaga. Nefndarmenn munu óska eftir útskýringum á því af hverju eigi að vera hærra lánshlutfall til slíks húsnæðis og af hverju það eigi að vera til lengri tíma. Auðvitað eru ýmsar skiljanlegar ástæður fyrir því en þó má velta fyrir sér hvort það sé í samræmi við jafnræðisreglu. Þetta er eitthvað sem nefndin mun fara í. Ég fagna mjög þeim ákvæðum sem hér eru til bráðabirgða um að veita einstaklingum lán til endurbóta eða viðbygginga á húseignum sínum. Ég velti samt fyrir mér af hverju það eigi eingöngu við um sameignir í fjöleignarhúsum því að ég held að þetta gæti verið mikilvægt fyrir fleiri tegundir húsnæðis þar sem fólk getur farið í tiltölulega smávægilegar aðgerðir sem gera því svo kleift að búa í núverandi húsnæði sínu. Eins held ég að tillögur um lánveitingar til fyrirtækja og opinberra aðila til að auka aðgengi fatlaðra séu mjög jákvæðar og til þess fallnar að auka mannréttindi fatlaðra og þeirra sem eru eitthvað hreyfihamlaðir. Jafnframt eru þetta vonandi atvinnuskapandi aðgerðir. Mér finnst koma til greina ef nefndin telur sig þurfa þó nokkra yfirlegu yfir þessu frumvarpi að hún geti tekið t.d. þetta ákvæði til bráðabirgða og unnið það nú þegar fyrir þinglok í sumar. Varðandi þetta bráðabirgðaákvæði held ég samt að það sé umhugsunarefni að heimila allt að 100% veðsetningu. Í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins segir, frú forseti, að þetta geti haft áhrif á áhættu sjóðsins en engin greining hafi farið fram þannig að erfitt sé að meta breytingarnar hvað það varðar. Ég held að í ljósi þess að staða sjóðsins er mjög alvarleg um þessar mundir þurfi nefndin að gefa þessu góðan gaum. Ég segi að lokum, frú forseti, að sem starfandi formaður félags- og tryggingamálanefndar mun ég tryggja að þetta frumvarp fari fljótt og vel til umsagnar og jafnvel reyna að freista þess að taka ákveðna þætti út úr frumvarpinu til þess að afgreiða þá nú þegar fyrir sumarið ef við treystum okkur ekki til þess að klára frumvarpið í heild sinni á svo skömmum tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það var eitt sem ég hjó eftir sem mig langar til að spyrja hv. þingmann aðeins nánar út í. Það kom fram í upphafi máls hv. þingmanns um séreignarstefnuna, sem hefur verið við lýði á Íslandi og við Íslendingar höfum verið þó nokkuð stoltir af og margar þjóðir horft til þess sem mikils kosts við íslenskt samfélag að svo mikill hluti íbúðarhúsnæðis sé í séreign, að hv. þingmaður sá hana sem mikinn ágalla, að þar hafi skapast einhvers konar vistarband fyrir fólk. Ég býst við að hv. þingmaður eigi við að fólk sé einhvern veginn þrælar húsnæðis síns, sem ég fæ reyndar ekki alveg skilið. Er mögulegt að hv. þingmaður sé að rugla séreignarstefnunni saman við lánaumhverfið á Íslandi þegar þær hörmungar sem urðu hérna haustið 2008 leiddu til þess að lán og greiðslubyrði hækkuðu mikið? Er mögulegt að hv. þingmaður sé að rugla þessu saman við séreignarstefnuna? Eða svona til vara: Hvað á hv. þingmaður við með því að séreignarstefnan hafi verið vistarband á okkur Íslendingum?

Frú forseti. Það lá svo sem að, að hv. þingmaður úr Sjálfstæðisflokki mundi spyrja mig nánar út í orð mín, enda séreignarstefnan sérstaklega hugleikin sjálfstæðismönnum og kannski framsóknarmönnum líka. Það sem ég átti við er að aðstæður á lánsfjármörkuðum hafa auðvitað haft áhrif. Þegar fasteignabólur verða á markaði og húsnæðisverð fellur en lánin falla ekki að sama skapi, þá myndast neikvæð eiginfjárstaða í húsnæði. Þegar megnið af fólki á húsnæðismarkaðnum er í eigin húsnæði, er það fast í húsnæði sínu. Það er oft ungt fólk í tiltölulega viðkvæmri stöðu sem lendir í þessum aðstæðum. Það á í mjög miklum erfiðleikum með að koma sér í ódýrara húsnæði sem hentar betur breyttri fjárhagsstöðu. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson þekkir vel til aðstæðna í Svíþjóð eftir fasteignabóluna þar í upphafi tíunda áratugarins. Þá var það einmitt mikilvægur hluti í skuldaaðlögunarferli í sænska hagkerfinu að ýmis fasteignafélög voru tekin inn í sérstök félög og unnið með vanda þeirra. Í fjölbýlishúsum hér á landi eru eigendurnir jafnmargir og íbúðirnar og þá er mjög flókið að beita aðgerðum. Það upplifum við núna þegar það þarf að fást við hvert og eitt heimili. Hér er ekki hægt að taka til dæmis fasteignafélög til meðhöndlunar og þar með heimilin. Í leiguhúsnæði í fasteignafélagi er það svo að ef fólk lendir í þeirri stöðu að geta ekki staðið undir leigunni, þá getur það sagt upp húsnæðinu og farið í annað minna, þar sem kostnaðurinn fellur betur að tekjum þeirra.

Virðulegi forseti. Það var það sem mig grunaði, hér er verið að rugla saman annars vegar séreign á íbúðarhúsnæði og hins vegar aðstæðum sem sköpuðust á lánamarkaði. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við sjálfstæðismenn aðhyllumst séreignarstefnu. Við teljum að dæmin úr heiminum séu of mörg til að aðhyllast sameignarstefnu og vítin of stór til þess að varast þau ekki. Sameignarstefnan er meira og minna liðin undir lok í heiminum. Nú held ég að í öllum ríkjum sé hvatt til séreignar, m.a.s. í Alþýðulýðveldinu Kína. Við höfum séð kosti þess hagskipulags fram yfir sameignarhagskipulagið. Ég get því ekki sagt annað en að sem sjálfstæðismaður er ég stoltur af því að hafa trúað á séreign og eignarrétt síðan ég komst til vits og ára. Er það rétt skilið hjá mér, og gæti hv. þingmaður upplýst mig um það, fyrir utan hugmyndafræðilegan ágreining, að við séum að reyna að færa kerfið í líkara far og við þekkjum t.d. í Svíþjóð? Þar hafi verið auðveldara að endurskipuleggja skuldir fólks í svona sameignarskipulagi, eins og hv. þingmaður hlýtur að vera að meina.

Virðulegi forseti. Ég harma að hv. þingmaður hafi misskilið orð mín þannig að ég telji að séreignarstefnan sé eingöngu vandi vegna fjármögnunar. Það sem ég var að benda á er að í leigukerfi er hægt að bjóða upp á meiri sveigjanleika á markaði á stundum þegar erfiðleikar eru í efnahagslífi. Margþættar rannsóknir, til að mynda í Svíþjóð, hafa sýnt fram á að blandað framboð á húsnæði - séreign, búseturéttur og leiga - sé mjög jákvætt fyrir atvinnulífið. Það ýti til að mynda undir hreyfanleika vinnuafls. Ég held að það sé fullkomlega tímabært fyrir Ísland sem nútímaríki, sem vill sveigjanlegt atvinnulíf og er hluti af hinum hnattvædda heimi, að laga húsnæðismarkaðinn að breyttum aðstæðum. Ég held að breytingarnar sem fram koma í frumvarpinu séu til þess hugsaðar að fólk, sem hefur lent í vandræðum vegna húsnæðislána, geti átt möguleika á langtímaleigu. Þá býr það við húsnæðisöryggi enda sagði ég að ég teldi að þarna væri kominn vísir að nýju kerfi. Ég held að þarna sé verið að bregðast við þeim tímabundnu aðstæðum sem nú eru uppi. Það er jafnframt kveðið skýrt á um það í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að það eigi að laga húsnæðismarkað á Íslandi að því sem gerist i öðrum norrænum ríkjum. Húsnæðismál eru náttúrlega tvíþætt. Annars vegar eru þau mikilvægur þáttur í efnahagslífinu því þar er um að ræða miklar fjárfestingar, en þau eru jafnframt grundvallarvelferðarmál. Þegar við hugum að húsnæðismarkaðnum þurfum við alltaf að hafa þetta tvennt í huga. Velferðin má ekki verða á kostnað efnahagslífsins og efnahagslífið má ekki valda því að 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál. Þar eru gerðar nokkrar breytingar á reglum um Íbúðalánasjóð, sem hér hafa verið reifaðar. Það hefur verið sagt að þetta sé í rauninni fráhvarf frá séreignarstefnunni. Sumir lofa það og prísa, þeir sem hafa alið einhvern aldur í Svíþjóð eða öðrum löndum þar sem slíkt er mikið við lýði. Hins vegar hef ég þá bjargföstu skoðun að séreignarstefnan sé af hinu góða. Hún leiðir til þess að fólk sér betur um eignir sínar og eykur auk þess eignamyndun hjá fólki sem gerir það sjálfstæðara og gerir það að sjálfstæðum borgurum umfram leiguliða. Þó að ég sé ekkert hrifinn af því sem hér er lagt til fellst ég alveg á það. Nú eru sérstakar aðstæður og Íbúðalánasjóður hefur þurft að kaupa til sín fjöldann allan af íbúðum. Ég heyrði síðast að hann væri kominn með 700 íbúðir. Það er reyndar ekkert getið um það í frumvarpinu en ég held að það væri ástæða til að geta þess, að vegna þessara sérstöku aðstæðna þyrfti Íbúðalánasjóður að losna við þessar íbúðir með einhverjum hætti. Eitt af því gæti verið að leigja þær út með kauprétti, eins og hér er lagt til, og hins vegar að veita lán til húsnæðissamvinnufélaga sem gætu þá keypt íbúðirnar af Íbúðalánasjóði. Hér er verið að bregðast við þessum vanda. Það sem ég ætlaði að koma örlítið inn á, er um lánskjör á síðu 2. Þar segir að Íbúðalánasjóður geti veitt lán, bæði óverðtryggð og verðtryggð með vísitölu neysluverðs, og bæði með föstum og breytilegum vöxtum, háð útboði. Þetta er töluvert mikil breyting frá því sem verið hefur. Varðandi umræðuna um verðtryggingu og óverðtryggð lán þá tel ég mjög æskilegt að taka upp óverðtryggð lán, og ég tel reyndar að það ætti að afnema verðtrygginguna eftir því sem nýir samningar eru gerðir. Ég vil benda á að ef menn ætla að taka upp óverðtryggð lán þá krefst það þess að menn taki upp miklu meiri aga í peningastjórnun svo hér myndist ekki verðbólga. Meginkrafan verður nefnilega að vera sú að óverðtryggðir vextir séu hærri en verðbólgan, að minnsta kosti til lengri tíma. Annars eru sparifjáreigendur og það fólk sem frestar neyslu að tapa. Það má ekki því þá myndast enginn sparnaður. Við upplifðum það í 30 ár, frá 1950–1980, að sífellt var verið að refsa sparifjáreigendum. Þeir hættu að vera til, fóru að eyða eins og hinir eða hreinlega dóu vegna aldurs. Nýir bættust ekki við vegna þess að fólk lærði það fljótt að það borgaði sig að skulda og að menn töpuðu á því að spara. Það leiddi til þeirrar hegðunar, sem ég held að enn sé til á Íslandi en hrunið hefur kannski læknað menn af, sem er óskaplega mikil eyðslugleði, ef ekki eyðslugræðgi, og lítill sparnaður. Það er m.a.s. ekki gert ráð fyrir því að fólk spari. Umræðan er þannig að það er ekki reiknað með því að nokkur maður spari. Auðvitað er ekki hægt að lána neina peninga nema þeir séu sparaðir fyrst. Um leið og hér á að vera markaður með óverðtryggð lán, sem ég tel vera æskilegt, verða menn að gjöra svo vel að gæta sín á verðbólgunni. Verðbólguskot, eins og kom fyrir tæpu einu ári, 18%, hefði nefnilega þýtt 20% nafnvexti. Maður sem skuldaði 20 milljónir króna hefði þurft að borga 4 milljónir króna bara í vexti. Það er því rétt sem hæstv. ráðherra nefndi í framsögunni að verðtryggingin bjargaði heimilunum í gegnum þennan verðbólgukúf. Ótölulegur fjöldi íbúðareigenda hefði annars misst húsnæði sitt í verðbólguskotinu. Varðandi ákvæði til bráðabirgða um að veita lán til byggingar lyftuhúss o.s.frv. umfram það hámark sem um er getið, þá er þetta dálítið ónákvæmt orðalag, frú forseti. Talað er um hámarksfjárhæð og þá veit maður ekki hvort átt er við 90 prósentin eða 18 milljónirnar sem Íbúðalánasjóðurinn lánar hæst. Hv. nefnd verður að skoða þetta sérstaklega og ég mun benda á þetta atriði. Auðvitað er stórhættulegt þegar menn eru komnir umfram 90% mörkin sérstaklega, ef átt er við það. Það kemur hvergi fram hvort átt sé við það, ég hef ekki getað séð það. Ef menn fara umfram 90% mörkin er stór hætta á því að Íbúðalánasjóður fari að tapa fé. Það er ekki til bóta í þeirri erfiðu fjárhagsstöðu sem hann býr við í dag, að hann tapi fé til viðbótar því að hafa eignast 700 íbúðir sem illmögulegt er að selja.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að halda efnislega ræðu um þetta mál. Ég held að það standi til að frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, sem og hið svokallaða bílalánamál sem við ræðum næst á dagskránni, fari bæði til umfjöllunar í hv. félags- og tryggingamálanefnd. Ég kom hér upp til að óska eftir því, vegna þeirra miklu efnahagslegu áhrifa sem bæði þessi mál gætu haft, að hv. efnahags- og skattanefnd og viðskiptanefnd fái þau til umsagnar. Þá er rými til að skoða þetta út frá þeim efnahagslegu áhrifum sem þessi mál kunna að hafa. Ég vildi koma upp til þess að koma þessari ósk á framfæri.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um skilmálabreytingar verðtryggðra lánasamninga og kaupleigusamninga einstaklinga vegna kaupa á bifreið til einkanota. Þetta frumvarp á rætur að rekja til ákvörðunar sem tekin var í mars síðastliðnum um að leita eftir samkomulagi við eignarleigufyrirtæki um umbreytingu bílalána í eðlilegra horf í ljósi þess hversu mjög gengistryggð bílalán höfðu hækkað umfram upphaflegar forsendur og umfram verðþróun bifreiða. Lagt var upp með samningaviðræður við eignarleigufyrirtækin. Við áttum í löngum viðræðum við þau en ekki var samstaða um að ljúka málinu með samkomulagi á þeim tíma. Hitt var hins vegar ljóst að fyrirtækin höfðu skilning á stöðunni en þau voru í misjafnri aðstöðu til að takast á við vandann. Það er auðvitað hlutverk löggjafans að skipa málum með almennri löggjöf ef sammæli geta ekki orðið með einföldum hætti um annað á markaði. Frumvarpið er lagt fram til að tryggja rétt skuldara gengistryggðra bílalána til að umbreyta lánunum í það horf sem þau væru í ef þau hefðu verið verðtryggð frá upphafi. Það er mikilvægt að hafa það hugfast að hér er ekki verið að gefa neinum neitt. Hér er verið að gefa fólki, sem þurfti að þola mikla hækkun lána langt umfram verðþróun bílanna sem liggja að baki veðinu, færi á að snúa lánunum í annan vel þekktan farveg, sem er ferli verðtryggðra lána sem mikil reynsla er af. Eftir hrunið í október 2008 breyttust efnahagslegar aðstæður verulega. Stórfelld aukning skulda samfara mikilli lækkun eignaverðs veldur því að engar líkur eru á að efnahagslegar forsendur séu fyrir því að allar kröfur á einstaklinga í landinu endurheimtist. Geta samfélagsins til verðmætasköpunar stendur með öðrum orðum ekki undir endurgreiðslu allrar skuldabyrði þjóðarbúsins. Láns- og kaupleigusamningar sem gerðir eru við einstaklinga vegna kaupa á bifreið til einkanota fela í sér meiri áhættu en lán vegna fasteignakaupa. Þrátt fyrir þetta var það svo fyrir hrunið í október 2008 að samningar við einstaklinga um lán eða kaupleigu voru oft gerðir án þess að fram færi sérstakt mat á greiðslufærni viðkomandi. Samningarnir voru oft afgreiddir á tiltölulega skömmum tíma, jafnvel þótt um dýrar bifreiðar væri að ræða. Á borði mínu er eitt hörmulegt mál af þessum toga, 18 ára piltur sem tók lán til að kaupa dýra BMW-bifreið með 100% láni frá eignarleigufyrirtæki. Drengurinn hafði aldrei tekjur til að standa undir afborgunum af láninu. Það má auðvitað spyrja sig: Hvað var hann að hugsa? Það má gera ríkar kröfur til hans eftir að hafa tekist á hendur slíkar óraunhæfar skuldbindingar. En það er fjarri mínum skilningi á réttlæti að sá sem veitti lánið beri enga ábyrgð í þessu máli. Og sá sem tók þá ákvörðun að lána 18 ára unglingi fyrir rándýrri bifreið án þess að kanna yfir höfuð hvort viðkomandi hefði vinnu hvað þá annað. Það er ekki í samræmi við minn réttlætisskilning að fyrirtæki sem þannig gengur fram geti átt siðferðilega eða lagalega kröfu á aflahæfi hins unga manns án nokkurra takmarkana. Það hlýtur að vera ábyrgð beggja, bæði þess sem tók lánið og þess sem veitti það. Markmið frumvarpsins er ekki að létta raunverulegri áhættu af þeim sem tóku lán. Þeir sem tóku lánin verða aldrei betur settir en ef þeir hefðu tekið verðtryggð lán í upphafi. Við vitum öll að þar bjóðast engin stórkostleg kostakjör. Það eina sem við hemjum er hversu miklar væntingar viðsemjandinn getur gert sér. Í rauninni er ávinningur lánafyrirtækja eins og sérstakur happdrættisvinningur í kjölfar hins mikla gengishruns sem varð, langt umfram það sem nokkur efnisleg rök mæla fyrir. Það er líka rétt að hafa í huga að fyrirtæki sem hafa lánað til íbúðarhúsnæðis sem á að standa í áratugi eða árhundruð hafa fallist á að hemja væntingar sínar um endurheimtur og umbreytt lán. Þau miða gjarnan við 80-110% af verðmæti eigna eftir greiðslugetu. Um er að ræða trygg veð sem eiga að standa næstu áratugina eða árhundruðin. Því eru engin rök fyrir því að lán sem veitt eru með veði í eins ótryggri eign og bílar eru, eigi að setja skör ofar. Virðulegi forseti. Það er ljóst af úttekt Seðlabanka Íslands á skuldastöðu heimilanna að mjög stór hluti af heimilum sem teljast í vanda, eru með skuldir vegna bílakaupa. Greining Seðlabanka Íslands sýnir að engin ein aðgerð sem hægt er að grípa til fækki í hópnum sem ella þarf flókin og kostnaðarsöm úrræði til þess að leysa úr skuldavandanum eins og það að taka á óeðlilegri hækkun gengistryggðra bílalána. Virðulegi forseti. Eins og ég rakti hér áðan er ekki verið að gefa neinum neitt. Mikilvægir almannahagsmunir krefjast þess. Það er jafnframt þjóðhagslega nauðsynlegt og skynsamlegt að grípa til aðgerða sem þessara. Það er rétt að hafa í huga að með þessari aðgerð er ekki gengið gegn eignarrétti kröfuhafa. Aðferðafræðin í frumvarpinu felur í sér að kröfuhafi fær endurgjald í samræmi við þau verðtryggðu lánskjör sem hann bauð skuldurum upphaflega á viðskiptalegum forsendum. Einungis er verið að takmarka óeðlilegan ávinning kröfuhafa af gríðarlegri hækkun gengistryggðra lána. Um leið færist hann nær endurgjaldinu sem er alþekkt á Íslandi og mikil reynsla er af. Fyrir kröfuhafa er þetta fullkomlega ásættanlegt og fullnægjandi endurgjald í samræmi við verðtryggðan reikning lánsins. Það ber líka að hafa í huga þau mýmörgu fordæmi í íslenskri löggjöf um íhlutun löggjafarvalds og stjórnvalda í vaxta- og verðtryggingarskilmálum. Hámark hefur verið sett á vexti og ávöxtun verðtryggðra lána og verðtryggingarvísitölu hefur oft verið breytt. Í greinargerð með frumvarpinu eru rakin ítarlega önnur dæmi sem styðja þá lagalegu röksemdafærslu að hér sé ekki á nokkurn hátt vegið gegn réttindum kröfuhafa. Það verður líka að hafa í huga að réttindi kröfuhafa eru ekki gefin stærð í efnahagsástandi sem þessu. Það hlýtur að hvíla sú skylda á hverjum kröfuhafa sem telur að sér vegið með þessum umbreytingum, að rökstyðja það að hann geti innheimt allan þann skuldastabba sem hann bókfærði sem eign. Ég held, virðulegi forseti, að það sé óvinnandi vegur fyrir nokkurt eignarleigufyrirtæki í dag, í ljósi stöðu lána og ástands í samfélaginu, að sýna fram á að lánin séu hverrar þeirrar krónu virði sem er færð í bókhald viðkomandi fyrirtækja. Virðulegi forseti. Að síðustu er í frumvarpinu gert ráð fyrir ýmsum úrræðum til þess að styðja þá sem varlega fóru í skuldsetningu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hámark niðurfellingar verði 3.000.000 kr. sem nýtist best þeim sem fóru varlegast í skuldsetningu. Í frumvarpinu er líka að finna ákvæði sem ætlað er að styðja friðhelgi heimilis skuldara. Í frumvarpinu eru ákvæði sem tryggja rétt lántaka til að nota fullt söluverð bifreiðar til frádráttar frá eftirstæðri skuld og rétt skuldara til að ljúka greiðslu eftirstæðra skulda með greiðslu helmings eftirstöðva án vaxta eða verðbóta. Það verði með öðrum orðum hægt að greiða upp eftirstæðar kröfur, krónu á móti krónu. Auk þess að eftirstæðar kröfur taki ekki vexti eða verðtryggingu eftir að gengið hefur verið að bíl vegna vanskila skuldara. Þetta fyrirkomulag á sér fyrirmynd í reglugerð sem ég hef nýlega sett og er um meðferð krafna Íbúðalánasjóðs sem glatað hafa veðtryggingu. Hún byggir á reglu frá 2003 um sama efni sem hefur gefist afskaplega vel. Að síðustu er kveðið á í frumvarpinu um bann við að lánveitandi geti leitað fullnustu vegna eftirstöðva skuldbindinga vegna bílalána í íbúðarhúsnæði lántaka. Frumvarpinu og öllum reglunum er ætlað að verja húsnæðisöryggi fjölskyldna og skapa endurheimtumöguleikum kröfuhafa eðlilega umgjörð og ramma. Við viljum styðja og standa vörð um rétt kröfuhafa til sanngjarns endurgjalds. Hann er verndaður eins og aðrar eignir í 72. gr. stjórnarskrár. Við hliðina á þeirri grein er í 71. gr. stjórnarskrárinnar mælt fyrir um friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Það er fullkomlega eðlilegt að verndarhagsmunirnir, sem þessar tvær greinar taka til, vegist á við aðstæður eins og þær sem við lifum nú. Þessu frumvarpi er ætlað að skera á þennan hnút og skapa eðlilegt jafnvægi í þessum erfiðu málum. Að lokum legg ég til að málinu verði vísað til nefndar að lokinni þessari umræðu. Ég hef heyrt af áhuga efnahags- og skattanefndar að fá málið til umfjöllunar. Það er í sjálfu sér úrlausnarefni á vettvangi þingsins hvernig málum er vísað til nefnda. Ég geri ekki athugasemdir ef það er vilji þingsins að málið fari til efnahags- og skattanefndar og verði afgreitt þar.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni merkt frumvarp. Það er ljóst að skuldavandi heimilanna er gríðarlegur. Frá því ég steig fæti inn í þessa stofnun í fyrsta skipti hef ég barist fyrir því að felldar verði niður einhverjar skuldir heimilanna til þess að gera þeim lífið léttara, hvort sem það eru húsnæðisskuldir eða aðrar skuldir í kjölfar þess forsendubrests sem varð hér haustið 2008. Ég ætla ekki að spyrja út í nauðsyn laganna sem hér eru lögð til, heldur annað. Það er ljóst að einhvers staðar frá kemur fjármagnið vegna þess að eignarleigufyrirtækin voru flest öll fjármögnuð í erlendri mynt. Það var ekki eins og þau fjármögnuðu þetta með eigin fé þannig að gengisfallið varð ekki að hagnaði hjá þeim. Það er ljóst að þessi þrjú eða fjögur eignarleigufyrirtæki sem um ræðir þurfa að taka á sig skell sem nemur einhverjum milljörðum. Þess vegna langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort það liggi fyrir mat á því hvað þessi skellur gæti orðið stór fyrir eignarleigufyrirtækin. Síðan verður mér óneitanlega hugsað til eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar, hvort það geti verið að brotið sé ákvæði á þessum eignarleigufyrirtækjum. Lítill fugl hvíslaði því að mér að ríkislögmaður hefði gefið álit á mögulegri skaðabótaskyldu vegna málsins og mig langar til að spyrja hvort hæstv. ráðherra gæti aðeins frætt okkur um það.

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að svara þessum spurningum í stuttu andsvari þó að yfirgripsmiklar séu. Fyrir það fyrsta er auðvitað ljóst að fyrirtækin eru misjafnlega í stakk búin til að bera þetta. Eitt fyrirtæki ber þetta að fullu og öllu leyti og hefur þegar ákveðið að gera svo, þ.e. SP-Fjármögnun. Íslandsbanki hefur lýst því yfir að sú stofnun sé tilbúin til að hrinda þessu í framkvæmd en vilji bíða eftir því að lögin fari í gegn. Sama viðhorf heyrir maður frá hinum fyrirtækjunum, þau vilja fá að sjá lögin fara í gegn áður en þau grípa til aðgerða gagnvart viðskiptavinum sínum. Sú staðreynd að sum fyrirtækjanna ráða við þetta veldur því að vangeta annarra er ekki félagslegt vandamál heldur úrlausnarefni kröfuhafanna sem eiga kröfur á hendur þeim fyrirtækjum. Þeir verða að leggja fyrirtækjunum til meira fé til að standa skil á umbreytingunni eða draga úr endurheimtuvæntingum sínum. Ég hef fulla trú á því að þeir geri það, enda er í öllum tilvikum um að ræða kröfuhafa sem þekkja afskaplega vel til aðstæðna í íslensku samfélagi og hafa verið að mæta skuldurum sem kröfuhafar í bankana og gera ráð fyrir umbreytingum skulda þar. Varðandi álit ríkislögmanns frá því fyrir einu og hálfu ári síðan um almenna umbreytingu allra myntkörfulána, þá segir í því áliti að í slíkri breytingu mundu auðvitað felast hættur gagnvart stjórnarskránni en aðalatriðið væri að rökstyðja þyrfti slíkar umbreytingar vel. Það teljum við okkur hafa gert í þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég þakka greinargott svar og í mínum huga er það fullnægjandi. Það er alveg ljóst að sum eða öll þessi eignarleigufyrirtæki eru fjármögnuð af fjármálastofnunum sem fengu yfirfærslu á lánum úr gömlu bönkunum á mikilli niðurskrift, þannig að þarna eru innbyggðar einhvers konar afskriftir sem verið er að leiða út til þeirra sem tóku þessi ógæfulán, myntkörfulán. Það gleður mig að hæstv. ráðherra skuli vísa þessu máli til efnahags- og skattanefndar vegna þess að ég á sæti þar og ég heiti því að ég mun vinna eins vel og ég get að því að málið komist fljótt og vel í gegn, en auðvitað með þeim fyrirvara að ég hef ekki kynnt mér algjörlega smáatriðin vegna þess að við vorum að fá þetta í hendurnar fyrir nokkrum klukkutímum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð orð um frumvarpið og stuðning við það. Auðvitað er það nefndarinnar að reyna að finna á því kost og löst og kannski getum við gert eitthvað betur. Vegna þess að ég náði ekki í fyrra andsvari að ljúka algerlega við það sem varðar hina stjórnskipulegu þætti málsins og álit ríkislögmanns frá því fyrir einu og hálfu ári síðan sem sent var þáverandi viðskiptaráðherra, vildi ég undirstrika að í greinargerð með frumvarpinu kemur fram mjög ítarlegur lögfræðilegur rökstuðningur fyrir því af hverju þessi aðgerð stenst stjórnarskrána. Það byggir auðvitað á því í fyrsta lagi að fyrir því eru mýmörg dæmi í íslenskri réttarsögu að sett hafi verið hámörk á vexti, verðtryggingu eða endurgjald af kröfum. Það eru líka jafnvel dæmi um að Hæstiréttur hafi talið afturvirkar skattlagningar mögulegar, í stóreignaskattsmálunum á 6. áratugnum þar sem þær voru taldar óumflýjanlegar til að verja fjármálakerfi landsins. Í réttarsögu okkar eru mýmörg dæmi um að stjórnvöld grípi til aðgerða til að draga úr óeðlilegum ávinningi. Ekki þarf að nefna annað en það að við höfðum í löggjöf ríkisákvarðanir um hámarksvexti og bann við okurvöxtum áratugum saman. Það er því löngu athugasemdalaus venja og hefð fyrir því í íslenskum rétti að hægt sé að setja hámark á vexti og afgjald af peningum og þó að eignarrétturinn sé friðhelgur er annað verndarandlag við hliðina sem eru heimilin, friðhelgi og réttur heimila til einkalífs.

Frú forseti. Í umræðu um 7. málið á dagskránni hélt ég smá ræðustúf um hraðann, þar var málið þannig að ég hafði ekki náð því að lesa það og það má segja um þetta mál líka. Ég ætla því ekkert að endurtaka það heldur vísa bara í þá ræðu. Þetta er ekki nógu sniðugt, ég hefði gjarnan viljað ræða þetta mál af dálítið meira viti en ég geri hér. Mér sýnist þó að meginbreytingin felist í 2. gr., um skilamálabreytingu, þar sem tekin er staða lánsins núna. Ég veit ekki hvernig á að fara með vanskil og annað slíkt, það er ekki gert ráð fyrir því eða ekki talað um það, ég hef a.m.k. ekki séð það. Það getur vel verið að það sé einhvers staðar. Staðan er tekin núna og þær eftirstöðvar sem eftir eru eru reiknaðar niður til þess dags sem lánið var tekið og síðan er framreiknað aftur til baka með verðtryggingu og 15% álagi sem er svona skiptiálag. Þetta þýðir það að fólk er búið að borga í eitt, tvö, þrjú eða fjögur ár gengistryggða hlutann og þá umtalsvert mikið. Ég lagði til fyrir nokkru að farin yrði sú leið að allt lánið yrði reiknað til baka miðað við lántökudag og síðan yrði sett þetta skiptigjald sem ég var reyndar með bæði í krónutölu, kannski milljón krónur, og kannski einhverja prósentu og svo yrði það reiknað fram til dagsins í dag og áfram eins og verðtryggt lán og allar greiðslur inn á það sem hefðu verið greiddar yrðu teknar sem verðtryggt lán. Þetta kemur dálítið öðruvísi út og ég hugsa að hv. efnahags- og skattanefnd muni kanna þessar mismunandi leiðir. Það er ljóst að fólk er búið að borga mjög mikið af þessum lánum og það sem er kannski verra og hefur lítið verið rætt í umræðunni er það að fyrirtækin sem veita þessi lán hafa með eða án heimildar hækkað vexti umtalsvert. Ég hef séð bílalán þar sem lánið var tekið á 4% vöxtum, ef ég man rétt, en var komið upp í 7–8% þegar verst lét ofan á jen og franka sem er náttúrulega óheyrilegt. En það hefur væntanlega verið gert með þeim rökum að viðkomandi fyrirtæki væri með slæmt lánshæfismat í útlöndum og fengi bara ekki lán og þyrfti því að sætta sig við mjög háa vexti. En ég vil benda á það að á innstæðureikningi í bönkunum eru 200 milljarðar í erlendri mynt sem bera nánast enga vexti. Ég held að það séu um 1–2% innlánsvextir á þeim reikningi. Þarna er því kominn óskaplega mikill vaxtamunur í sama landinu að innlánsvextir eru mjög lágir og útlánsvextir eru orðnir geysilega háir. Þetta er svona meginmálið. En varðandi það hvort fyrirtækin sem eiga þessar kröfur tapi þá er ljóst, ef við lítum á skuldir á Íslandi með evruaugum eða einhverju slíku, að allar innstæður og annað slíkt hafa lækkað umtalsvert fyrir fjármagnseigendur sem höfðu sitt ekki á þurru - það er alltaf talað um að þeir hafi allt sitt á þurru - og töpuðu öllu sínu eins og hlutabréfaeigendur, stofnfjáreigendur og þeir sem áttu kröfur sem lækkuðu mikið í séreignarsjóðum og slíku. Skuldirnar hafa þá lækkað líka í erlendri mynt nema þær sem eru gengistryggðar, þær hafa haldið sínu. Og ef þeir aðilar sem áttu þessar kröfur eru erlendir og líta á þetta þeim augum hafa kröfurnar ekkert hækkað, en í augum Íslendinga með íslenskar krónur hafa þær náttúrlega hækkað stórlega og jafnvel tvöfaldast og það er sá vandi sem við glímum við. Þegar þessar kröfur voru færðar, alla vega hjá bönkunum, yfir til nýju bankanna voru þær fluttar með afskriftasjóði af því að menn reiknuðu með því að tapa töluverðum hluta af þessum kröfum og það er væntanlega sá afskriftasjóður sem menn ætla að nota í þessar afskriftir. Ég tel mjög brýnt að þessi vandi verði leystur þannig að ekki lendi allt of margir í vandræðum, því að það er engum hagur í því, hvorki lánveitendum né lántakendum, að menn lendi í uppboðum og öðru slíku sem er alltaf slæmt, það er alltaf langbest að menn geti borgað. Ég held þess vegna að þau úrræði sem menn hafa gripið til hingað til séu ágæt og þetta úrræði hér líka. Ég bendi á að menn eru búnir að borga bæði hækkandi vexti og af mjög hækkandi láni og það er ekki fyrr en nú sem skipt er yfir í verðtryggt sem sumum þykir slæmt líka. En ég benti á í ræðu rétt áðan, í síðasta máli, að verðtryggingin hefði kannski bjargað heimilunum frá stórum gjaldþrotum miðað við það ef ekki hefði verið verðtrygging og kröfurnar hefðu verið óverðtryggðar og sú krafa verið gerð að vextir yrðu aldrei lægri en verðbólgan, því að það getur varla verið meiningin að þeir sem fresta neyslu, gæta hagsýni og sparsemi og eiga innstæður eigi að fara að tapa, að það sé einhver regla. Þeir sem krefjast afnáms verðtryggingar verða að horfast í augu við það að vextir gætu þá orðið gífurlega háir eins og ég nefndi áðan, 20% í 18% verðbólgu, sem mundi þýða það að mjög margir hefðu misst heimili sín í verðbólguskotinu sem varð. Það má því segja að verðtryggingin hafi bjargað fjölda heimila frá þeim örlögum.