Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Þetta frv. fer fram á að framlengja l. frá 1928 um, að Eimskipafélag Íslands skuli ekki greiða tekju- og eignarskatt árinu 1929 og 1930. 2. gr. er um það, að það skuli ekki borga ústvar nema 5% af nettó ágóða. 3. gr. er um það, að gegn þessum fríðindum skuli það vera skylt til að flytja 60 menn með skipum sínum milli landa, helming á 1. og helming á 2. farrými. Mér er nú ekki fullljóst, fyrir hvaða ár undanþágan á að gilda. Er það árið, sem tekjurnar urðu til á, eða árið sem skatturinn og útsvarið greiðist á? Skattur fellur í gjalddaga, svo sem kunnugt er, ári eftir að tekjurnar falla til. Nú er ákveðið um undanþágu frá greiðslu tekju- og eignarskatts árin 1941 og 1942. Er þá meint með því, að eigi skuli greiða skatt af tekjum ársins, 1940 eða 1941 og eins, er snertir árið 1942, er þá átt við, að eigi skuli greiða skatt af tekjum þess árs, eða ársins 1941? Mér er ekki vel ljóst. hvað átt er við, og óska á því skýringa. En alveg burtséð frá þessum athugasemdum, þá álít ég, að engin fríðindi um undanþágu frá skattgreiðslu eigi að eiga sér stað hjá einum fremur en öðrum. Ég hef alltaf talið, og tel enn að Eimskipafélag Íslands eigi ekki að njóta neinna fríðinda eða ívilnana fremur en aðrir að þessu leyti. Hins vegar væri sök sér að láta Eimskipafél. fá þessi fríðindi, ef því jafnframt væri gert að skyldu að ákveða t.d. farmgjöld á nauðsynjavöru í samráði við ríkisstj. Hins vegar mun, eins og nú standa sakir. ástæða til þess að líta á það atriði. hvort Eimskip hafi ekki haft aðrar tekjur en beinlínis stafa af rekstri þess sem Eimskipafélags Íslands. Það hefur annazt rekstur leiguskipa, og það hefur skapað sér ekki óverulegan gróða í gegnum kaup og sölu, sem ekki mun beinlínis vera viðkomandi rekstri þess og starfsemi. Margt kemur því hér til greina. Ég vil ekki láta Eimskipafélag Íslands njóta neinna fríðinda fram yfir aðra í þessu landi, og mun ég greiða atkv. gegn þessu frv. Og það á ekki hvað sízt að greiða skatt, af því að það er farið að fást við skipamiðlun o.fl., sem gefur því miklar tekjur, en er óviðkomandi venjulegum rekstri þess. Þó að það færi að reka togaraútgerð, þá þyrfti það ekki að greiða skatt. Ég er algerlega á móti frv.. a.m.k. í þessu formi.



Það þarf ekki miklar umr. um þetta mál. Ef fleiri hv. þm. en hv. 1. þm. N.-M. eru á móti því, er einfaldast að greiða atkv. gegn því. Hann sagði, að skilyrðið um ókeypis far handa 60 mönnum til og frá landinu, væri nú gagnslaust orðið. Ég vil taka það fram, að ég hef aldrei heyrt það fyrr, að þessir fáu ókeypis farmiðar væru greiðsla Eimskipafélagsins fyrir skattfríðindi þau, sem það hefur notið. Hins vegar þótti það rétt á sínum tíma, að úr því að félagið naut þessara fríðinda, að það léti af Lendi þessa farmiða, einungis sem greiða. Hitt hef ég aldrei heyrt áður, að þessir ókeypis farmiðar væru skilyrði fyrir ívilnun um skatt. Skattfrelsi handa Eimskipafélaginu byggist á því, að þetta fyrirtæki er mjög nærri því að vera ríkisfyrirtæki, þó að það sé rekið í hlutafélagsformi. Er það því eðlilegt, að það njóti svipaðra kjara og ríkisfyrirtæki. Eimskipafélagið vinnur svo mikið fyrir þjóðfélagið og tekur að sér svo mörg störf í þágu alþjóðar, að það væri ósanngjarnt að leggja á það gjöld sem önnur fyrirtæki. Enda er félaginu sett skilyrði af Alþingis hálfu um arðgreiðslu. Það má ekki greiða nema mjög óverulegan arð til hluthafanna. En svo veit ég ekki betur en skattgreiðslur ýmissa félaga annarra heyri undir ákveðin sérstök lagafyrirmæli. Má þar t.d. nefna samvinnufélögin og útgerðarfélög, skv. frv. til. l., sem nú er flutt hér á Alþingi. En Eimskipafélagið er sérstæðasta fyrirtæki í landinu og alls ekki hægt að jafna því við önnur einkafyrirtæki. Ég hafði sízt búizt við andstöðu við þetta frv. á þeim tímum, sem nú eru. Allir vita, að Eimskip fyrir þjóðina beinum voða. Í síðustu styrjöld var litið á það sem sérstaka guðs forsjón, að Eimskipafélagið var þá stofnað og gat annazt siglingar að og frá landinu. Þetta vita allir, og skal ég ekki orðlengja það. En spurningu hv. 1. þm. N.-M. um, hvað sé átt við með undanþágunni frá skattgreiðslu 1941–'42, vil ég ekki svara. Ég veit ekki, hvað er praktiserað í þessu efni, og er það skattayfirvaldanna að skera úr því, enda er þetta atriði alveg ópraktískt á meðan félagið nýtur þessara réttinda ár frá ári. það verður fyrst aktuelt, þegar að því kemur, að þessi fríðindi verði afnumin. Þessi hv. þm. var að tala um tekjur Eimskipafél. af leiguskipum. Það er ekkert við það að athuga, þótt félagið taki skip á leigu. Það getur verið fullkomlega réttmætt og rekstri þess viðkomandi. Öðru máli væri að gegna, ef félagið tæki að reka togara, enda býst ég við, að Alþingi mundi þá taka til sinna ráða. Ég vil óska eftir því, að Eimskipafél. verði sem allra auðugast. Það er mikil trygging fyrir þjóðina. Þetta svo kallaða skattfrelsi er bara í orði. við getum sagt, að ríkissjóður geymi þetta fé hjá Eimskip þar til síðar. Það er alveg sama, hvort Eimskipafél. væri krafið um t. d. 1 milljón í skatt, en svo síðar væri það fé greitt til félagsins sem styrkur. Það væri þá helzt Reykjavíkurbær, sem ætti að kvarta undan þessu skattfrelsi fél. En ég hef engar raddir heyrt í þá átt, og býst ekki við, að til þess komi. Mér þykir leitt, ef hv. þm. geta ekki fylgt frv. á þessum tímum, en ég vil þó endurtaka þá ósk mína, að þessi hv. d. greiði fyrir þessu máli.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Mér finnst nauðsynlegt að segja hér við þessa umr. nokkur orð. Mér skildist á hv. 1. þm. N.- M., að fyrir lægju skýrari upplýsingar um efnahag Eimskipafél. Íslands en hér hefur komið í ljós. En það er tilhlýðilegt og nauðsynlegt til þess að flýta fyrir afgreiðslu málsins, að þær upplýsingar, ef fyrir hendi eru, verði gerðar þm. kunnar. Í upphafi voru það efnahagsvandræði félagsins. sem komu af stað þessum skattgreiðsluívilnunum félaginu til handa. Ég minnist þess, að við umr. málsins 1928 flutti ég í Nd. brtt. þess efnis, að skattfrelsið skyldi því skilyrði háð, að ekki væri greiddur arður til hluthafa. Þingið féllst á þessa hugmynd, en breytti henni á þá leið, að arðgreiðslan skyldi takmörkuð við 41/2%. En þetta var aðalskilyrðið fyrir fríðindunum. Siglingar eru brýn nauðsyn fyrir Íslendinga. Gróði Eimskipafélagsins, því að nauðsynlegt er, að það félag sem önnur fyrirtæki sé rekið með ágóða, á að ganga til nýbygginga og kaupa á nýjum skipum. Hins vegar hefur félagið safnað sjóðum, en ekki getað endurnýjað svo skipastól sinn, sem æskilegt væri, en til þess eru ýmsar ástæður, sem kunnugt er. Hins vegar skal ég játa það, að árið 1940 var svo gott ár fyrir félagið og rekstrarafgangur þess svo mikill, að eðlilegt er, að mönnum finnist rétt að taka til nýrrar athugunar, hvort félagið skuli njóta sömu fríðinda hér eftir sem hingað til. Nú hefur mér, sem öðrum þm., borizt greinargerð útgerðarstjórnarinnar í aðalatriðum. Þar kveður við annan tón, hvað snertir afkomuna, en margir munu ætla. En ég hygg, að það mundi flýta fyrir málinu, ef hv. fjhn. vildi upplýsa nánar hag félagsins. Ég hef ákveðið að greiða frv. atkv. við þessa umr., en ég tel mjög æskilegt, að milli umr. væri hægt að fá betri og fyllri upplýsingar um afkomu félagsins. Hv. 1. þm. N.-M. minntist á, að fyrst félagið uppfyllti ekki skilyrðið um ókeypis mannflutninga. þá ætti það að ákveða lægri farmgjöld á nauðsynjavörum í samráði við ríkisstj. Mér skilst, að þetta sé einmitt gert. Í skýrslu þeirri, sem þm. hefur verið send, segir útgerðarstjórnin, að farmgjald af helztu matvælum sé nú ekki nema rúmar 130 kr. pr. smál. í stað 160 kr. í síðasta stríði. Er þó réttilega á það bent, að nú eru allar siglingar miklu dýrari en þá var. Hér hefur félagið því sýnt tilhliðrunarsemi, sem er góðra gjalda verð. Um gróða félagsins að öðru leyti vil ég fá upplýst, um hvaða aðra starfsemi rekstri félagsins óviðkomandi er að ræða. Því að öðruvísi get ég ekki skilið orð hv. 1. þm. N.-M. en að félagið hefði af slíkri starfsemi ekki óverulegan gróða. Árið 1940 mun félagið óbeint hafa grætt á leiguskipum, en 1941 mun sá gróði hafa verið minni. En eins og ég áður sagði, vil ég fá upplýsingar um, um hvaða aðrar gróðalindir er að ræða. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um þjóðnytjastarf félagsins. Get ég verið honum sammála að nokkru leyfi, en ósammála að því leyti, að um þjóðnýtt fyrirtæki sé að ræða. Sú gagnrýni, sem beinzt hefur að félaginu, stafar einmitt af því, að þjóðin ræður ákaflega litlu um rekstur þess. Ef það væri rekið sem ríkisfyrirtæki t.d., gæti Alþingi ráðið miklu meira um starfsemi þess. Annars skal ég játa, að félagið hefur jafnan sýnt það, að það ber hagsmuni þjóðarinnar fyrir brjósti. Nægir í því sambandi að benda á það, að það hefur ávallt látið flutninga að og frá landinu og innanlands sitja í fyrirrúmi fyrir öðrum flutningi. Hins vegar er það vitað um mörg erlend skipafélög, að þau sigla þar í heiminum, sem bezt borgar sig, án þess að þau séu að hugsa um að fullnægja flutningaþörf sinnar eigin þjóðar, en það hefur Eimskipafélags Íslands aldrei gert.



Herra forseti! Ég skal nú ekki deila mikið um þetta mál. Mig langar ekki að ræða um það, hvers virði það er, að Eimskipafélagið sé sterkt, og hvaða þýðingu það hefur fyrir okkur að geta flutt til landsins vörur með okkar eigin skipum. Það er mál, sem allir eru sammála um, og kemur ekki þessu máli við. En það, sem ég er engan veginn sammála um, ef á að framlengja þessi l., er, að ekki skuli vera skýrt kveðið á um, hvað meint er með því, að þau skuli gilda árin 1943 og 1944. Því má ekki alveg eins segja skattárin, svo að það sé greinilegt, hvað með því er meint, hvort það séu árin, sem skatturinn fellur til á, eða greiðsluárin. Til hvers á að leika sér að því að búa til orðalag, sem getur orkað tvímælis. Mér finnst, að nefndin geti vel tekið af allan vafa um þetta atriði. Sömuleiðis skal ég ekki deila um það, að ég tel sjálfsagt, þegar á að framlengja þessi lög, að þau séu endurskoðuð og breytt, eftir því sem við á. við höfum t.d. ekki þörf fyrir þessi 60 farþegarúm milli landa. Þá tel ég rétt, að álit ríkisstj. komi til skjalanna um fragtir. Það er vitað, að á árinu 1940 voru fragtir svo háar, að það var hreint okur. Og úr því að við erum að veita þessu félagi ákveðin fríðindi, er ekki nema rétt, að við setjum það inn í lögin, að ríkisstjórnin hafi hreint og beint íhlutunarvald um fragtir þess. Hvað önnur atriði snertir, þá ætla ég ekki að fara langt út í þau. Ég benti á áðan, hvort það væri meiningin, að Eimskipafélagið væri skattskylt á gróða utan síns eiginlega rekstrar. Það er vitanlegt af mörgum mönnum, að Eimskipafélagið hefur á árinu eignazt nýtt skip. Og það er líka vitað, að fyrir hverjar þúsund krónur í hlutabréfum voru gefnar frá 20 þús. og upp í 60 þús. krónur. Nú er svo ákveðið, að það sé gróði, sem hlutabréfin seljast á umfram nafnverð. Það er búið að leysa félag þetta upp, og hver á að borga þennan skatt í ríkissjóð? Og það er margt fleira í þessu sambandi, sem mætti tala um. Eimskipafélagið er ekki rekið sem þjóðnýtt fyrirtæki, heldur sem hreint hlutafélag, eins og það líka á að vera sem gróðafélag, að svo miklu leyti sem það getur komið því við. Það á þess vegna ekki að búa við önnur og betri kjör heldur en lík félög. Við erum, hygg ég, allir sammála um það, hve mikla þýðingu Eimskipafélag Íslands hefur fyrir landsmenn, en ef það hins vegar getur ekki starfað á fjárhagslega traustum grundvelli. þá á það að mínum dómi að fá ríkisstyrk. Það veit maður, hvað er. En hitt veit maður ekki.



Ég þarf mjög litlu að bæta við það, sem ég áður sagði. Ég þakka hv. 2. landsk. fyrir fylgi hans við þetta mál. Hitt er annað og ekki nema eðlilegt, að hann fari fram á frekari skýrslur um efnahag félagsins heldur en hér hafa verið gefnar: En ég verð að segja það, að það er orðinn svo fastur liður í starfi fjhn. að flytja frv. um þetta á Alþingi, að nefndin er hætt að afla sérstakra skýrslna um það. Og þess vegna er ég ekki við því búinn að gefa þær, fram yfir það, sem gert hefur verið. Frá framkvæmdastjóra félagsins hefur komið greinargerð um afkomu þess 1940 og 1941. sem ég hygg, að sé nægileg undirbygging undir frv. það, sem hér um ræðir. Ég get náttúrlega sótt reikninga félagsins, sem eru birtir, en aðrar upplýsingar býst ég varla við, að við getum fengið. Mér virðist, að þessi skýrsla frá framkvæmdastjóranum grundvalli þetta frv. algerlega. Annars verð ég að segja það, að mér finnst þetta mál að nokkru leyti óviðkomandi fjárhag félagsins á gefnu augnabliki, þó að það hafi engu tapað og gengið vel. Ég sé enga ástæðu til þess, að Alþingi fari af þeim sökum að afnema þessi skattfrelsislög, af því að á meðan félagið er bundið þeim viðjum, sem í þessum lögum eru, þá er það stórlán fyrir þjóðfélagið, að safnað hefur verið í sjóði þess 10–13 millj. kr. Það mun koma í ljós, bæði á meðan stríðið stendur og eftir það. þegar á að fara að endurbæta skipastól félagsins og auka hann, að þessir sjóðir, þótt þeir séu stórir, eru ekki nema það, sem félagið þarf á að halda. Og ég vil jafnvel segja það, að félagið sé bláfátækt. ef rétt er á það litið. Ef t.d. félagið þarf að koma sér upp einu skipi, þá skyldum við sjá það, hvernig það væri statt. Það yrði sennilega að fá það að mestu leyti að láni. Hv. 2. landsk. fór einmitt ofurlítið út í þessa skýrslu, og tók það réttilega fram, að félagið hefði veitt þjóðinni stórkostleg fríðindi með því að veita þessi lágu farmgjöld. Á nauðsynjavörum hefur farmgjöldum verið haldið langt fyrir neðan það, sem þarf, til þess að geta borið reksturinn. Ég ætla ekki að fara að lesa upp úr þessari skýrslu. Hún mun öllum hv. þm. sennilega kunn. En það er t.d. nokkuð athyglisvert að sjá útkomuna. sem orðið hefur á vissum ferðum skipa upp úr áramótunum. T.d. hefur félagið skaðazt á einu af leiguskipum sínum um nokkuð á fjórða hundrað þúsund kr. í einni ferð og á síðustu ferð Lagarfoss hátt á þriðja hundrað þús. kr. Það hefur með öðrum orðum skaðazt um meira en 600 þús. kr. á þessum tveimur ferðum. Þetta er lengi unnið upp, og það mundi gera það, ef það hagaði rekstri sínum eins og venjulegt gróðafélag og afsalaði sér skattfrelsinu. En ef það á að halda farmgjöldunum niðri, eins og verið hefur, þá hefur félagið fulla þörf á að njóta þessa skattfrelsis og nýtur raunverulega ekki neins slíks skattfrelsis, heldur greiðir aðeins skattinn með þessum hætti, að flytja nauðsynjar til landsins með tapi. Og eins og öllum er kunnugt. er það mikill liður í ráðstöfunum til þess að halda dýrtíðinni niðri, að þau hækki ekki upp úr öllu valdi. Hv. 2. landsk. sagði, að það hefði verið bágur efnahagur Eimskipafélagsins, sem kom af stað þessu skattfrelsi. Þetta er ekki nema að nokkru leyti rétt. Það var gert til þess, að félagið gripi ekki til annarra ráðstafana til þess að bæta hag sinn, því að félaginu hefði verið innan handar að segja sig úr sambandinu við ríkið og haga sér sem einkafélag, og þá hefði það að sjálfsögðu getað haft meira upp úr rekstri sínum. Það var t.d. svo með strandferðirnar, að það var langt frá því, að það hefði af þeim gróða. Ef Eimskipafélagið aftur á móti vildi á þessum tímum safna gróða, þá gæti það ef til vill skóflað upp meiri efnum en dæmi væru til, nema ef gripið væri inn í það uf því opinbera. Ég lít svo á, að félagið eigi að halda áfram að vera það þjóðnytjafyrirtæki, sem það átti að vera í upphafi og hefur verið fram á þennan dag. Það er rétt, sem hv. 2. landsk. sagði, að það var ekki ætlazt til þess, að félagið greiddi nokkurn arð. En það var ekki nema sanngjarnt, að sá fjöldi fólks, sem lagði fram sparifé sitt til þess að koma félaginu á fót, fengi lága sparisjóðsvexti, eða 4% af fé sínu. Hitt er annað mál, að Eimskipafélagið er að því leyti þjóðnýtt, að þjóðin hefur lagt því til þetta ódýra starfsfé. Það er ómögulegt fyrir það að fá ódýrara starfsfé heldur en þetta hlutafé, sem það varð að greiða með 4%. Það er ekki nema orðaleikur, þegar verið er að ræða um það, hvort það sé þjóðnýtt. Sérstaklega þegar löggjöf gerir það að verkum, að Alþingi hefur það svo að segja í hendi sér, meðan það vill hlíta þessari löggjöf. Og ég hygg í þessu sambandi, að þetta geti orðið svar til hv. 1. þm. N.-M. út af fyrirspurn hans um það, hvort ríkisstj. geti ekki haft íhlutun um farmgjöld félagsins, því að ég hygg, að svo sé.

Hún hefur reynzt skelegg í því.

Hún hefur haft af því margar milljónir með því að láta það flytja hverja smálest af sumum vörum með 56% hækkun í staðinn fyrir 4–500%, sem búast hefði mátt við, að farmgjöldin hækkuðu. Hv. 1. þm. N.-M. var aftur að tala um það, við hvaða ár væri miðað, þegar talað væri um. að félagið nyti skattfrelsis. En ég sé það bara í lögunum, að þau eru sett 7. maí 1933, og það er skattfrelsi fyrir árin 1929 og '30. Ég geri því ráð fyrir, að eins verði í þessu tilfelli. Hv. 2. landsk. var búinn að beina því til hv. 1. þm. N.-M. hvaða arður það væri, sem félagið hefði af annarri starfsemi en sinni eigin. En það voru nú allt loðin svör, sem hún fékk við því. Ég vil ég í því sambandi segja það, að það getur stundum verið óþægilegt að skera úr slíku. Ef félagið ætti t.d. hús. sem það leigði út, mætti það þá ekki hafa tekjur af því? Ég sé ekki, að neitt mæli á móti því. Hv. þm. talaði um, að það hefði grætt geysimikla peninga á því að kaupa skip fyrir voða hátt verð. Mér skilst, að ef það kaupir Fjallfoss fyrir þetta voðalega verð. þá, hljóti það að koma fram sem 1ækkun á varasjóði, svo að það komi ekki fram sem grúði á starfsemi félagsins. Það verður kannske um það eins og dæmið, sem deilt var um um árið. hvort tekjuhalli væri eign. Ég kom inn á það í fyrri ræðu minni, út uf því ,en hv. 1. þm. N.-M. sagði um það, að engin ástæða væri til annars en að félagið greiddi full gjöld, og ef það gæti ekki starfað í samkeppni við hliðstæð félög. án þess að því væri veittur styrkur. því ætti að styrkju það af ríkinu. En ég vil í þessu sambandi segja það, að það er einmitt eðlileg aðferð, að félagið njóti á þennan hátt fríðinda, ef á að ná þeim upp aftur með nokkrum farmgjöldum. eins og óneitanlega hefur verið gert. Hitt er aftur aunað mál, að mér finnst þessi skattfríðindi ekki vera nóg og að ríkið ætti enn frekar að hlaupa undir bagga. Það tekur langan tíma að vinna upp þann stóra halla, sem félagið hefur orðið fyrir, og það er mjög óheppilegt, að svo fari, að sjóðir þess étist upp, þegar félagið þarf á miklum peningum að halda.



Herra forseti! Ég skal nú ekki lengja mikið umr. En ég vil strax skýra frá því, að sú afstaða mín, að fylgja þessu frv., byggist ekki fyrst og fremst á því, hvort það er gróði eða tap á rekstri Eimskipafélagsins á hverju ári, heldur hinu, hvað við þennan gróða kann að vera gert. Og þess vegna lít ég svo á, að aðalskilyrðið fyrir því, að þetta skattfrelsi fáist, sé, að hluthöfunum sé ekki greiddur mjög hár arður. Eins og nú er, má vitanlega deila um það, hvort rétt sé að greiða 4% háan arð, þar sem vitað er, að vextir eru ekki nema 2–31/2%, og er því til athugunar, hvort rétt væri að setja um það einhverjar reglur, að greiða megi háan arð. Þegar sett eru lög um skattfrelsi Eimskipafélagsins, geri ég ekki ráð fyrir, að það hafi mikla þýðingu, hvort fluttir eru 20, 30 eða 60 menn á milli lunda. Að það, út af fyrir sig, geti haft sérstök áhrif á skattfrelsið, fæ ég ekki séð. Þá er um gróðann að ræða, hvort rétt sé að gera hann skattfrjálsan, af hvaða rótum sem hann er runninn til félagsins. Ég sagði áðan, að gróðinn skipti ekki miklu máli, heldur hitt, hvernig honum er varið. Ef hann er notaður til að byggja félagið upp, útvega því fleiri skip, endurbæta þau, sem fyrir eru o.s.frv., þá er honum réttilega varið. Aftur á móti getur svo hitt orðið álitamál, hvort nægilega tryggilega er um það búið, að raunverulegum tekjum félagsins sé ekki til annars varið en þessa. En það er mát, sem ég treysti mér ekki til að dæma um. Og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að svo sé gert. Ég verð þess vegna að telja, að gróði félagsins, af hvaða rótum sem hann er runninn, eigi ekki an skattleggjast. á meðan félagið fer ekki út fyrir sín raunverulegu takmörk og á meðan hann er bundinn við rekstur þess. Út af þeirri till. eða ábendingu hv. 1. þm. N.-M. um, að rétt væri að setja inn í þetta frv. skilyrði fyrir lækkun flutningsgjalda, vil út segja það, að ég man ekki betur en að það sé til heimild í sérstökum lögum, sem voru samþ. her á síðasta þingi, að ríkisstj. megi hafa íhlutun um og ákveða farmgjöld, en af því að hún hefur ekki framkvæmt þetta, þá sé ég ekki, að það batnaði nokkuð við það, þó að sama heimildin yrði endurtekin hér í öðrum lögum. Hv. 1. þm. N.-M. talaði hér um ýmsa óeðlilegu starfsemi, sem Eimskipafélagið hefði með höndum, en færðist undan því að upplýsa, hver sú starfsemi væri. Á meðan svo er, er ekki ástæða til að deila um það. Mér er sagt, að það sé skipamiðlunarstarfsemi. sem það hefur með höndum. En mér skilst, að það sé að nokkru leyti að tilhlutun ríkisstj. og finnst ekki, að það sé neitt athugavert. Kannske það hafi þá haft miklar tekjur af leiguskipum á árinu 1940? Ég vissi samt ekki betur en að þegar mikil þörf var fyrir flutning nauðsynjavörum frá Ameríku til Íslands, þá hafi ríkisstj. heitt sér fyrir því að fá til þess skip, og þá var það auðvitað í lófa lagið að láta Skipaútgerð ríkisins sjá um þetta. En af einhverjum ástæðum hefur ríkisstj. talið rétt að hafa það í höndum Eimskipafélagsins. Nú hefur framkvæmdastjóri félagsins upplýst það. að á mörgum þessara leiguskipa hafi orðið mikið tap. Af þessu skilst mér, að með þessu hafi ríkisstj. verið að velta tapi af ríkissjóði yfir á Eimskipafélagið. Það má að sjálfsögðu alltaf deila um það, hvort þessi eða önnur atriði gætu farið betur úr hendi. T.d. hef ég alltaf litið svo á, að Eimskipafélagið ætti að hafa út- og uppskipun úti um land, eins og hér í Reykjavík, en ekki væri rétt að nokkrir menn taki gróðann af þessari starfsemi. En hann er kannske ekki svo stórkostlegur, að það hafi nokkra verulega þýðingu. Það er mín skoðun. að sá gróði, sem af þessu er, væri betur kominn hjá Eimskipafélaginu heldur en einstaklingum en fyrirtækjum, er hafa þessa starfsemi nú. Hv. 1. þm. N.- M. minntist hér á gróða af því að kaupa nokkur 1 þús. kr. hlutabréf fyrir 1 þús. kr. eða meira og liggja með þau. Ég fæ ekki betur séð en að þetta sé tap og það verði að afskrifast. Ef hv. þm. meinar, að félagið geti selt þau nú á hærra verði, þá er um að ræða greiða. En ef um þriðja atriðið er að ræða. að það hafi keypt bréfin fyrir einhvern einstakling, og liggi siðan með þau fyrir hann og bíði eftir hækkandi verði, þá er hér um að ræða vítavert athæfi. Og ef það er rétt, að Eimskipafélagið noti peninga sína á þennan hætt, því er það verknaður, sem vissulega er þess verður, að hann sé rannsakaður betur ofan í kjölinn. Það má vera, að ég hafi misskilið hv. þm. en ég veit, að ef þetta er rétt, já mun hann vísastur manna til að koma í veg fyrir, að slíkt eigi sér stað. En ég vil ekki ætla framkvæmdastjóra félagsins, að hann framkvæmi verknað sem þennan. Ég hef áður vikið að því, að það geti verið rétt af hv. þd. að athuga það, hvort ekki geti verið rétt að færa niður arðgreiðsluna til hluthafa, og það mundi þá verða gert fyrir 3. umr. ef menn teldu það fært.



Frv. samhljóða þessu hefur verið hér fyrir þessari hv. d. áður. Það var flutt hér á síðasta reglulegu Alþ., og afgr. þá þessi hv. d. það frá sér í því formi, sem það nú er flutt f. En í Nd. dagaði málið uppi. Í grg., sem fylgdi frv. þá, og í umr, á vetrarþinginu 1941 var mál þetta alveg upplýst, svo að ég tel ekki ástæðu til að fara langt út í það nú. Það er, eins og hv. þdm. er kunnugt, þannig, að Siglufjarðarbær hefur eignazt allmiklar jarðeignir kringum bæinn, en landið, sem undir hænum er, hefur bærinn ekkí eignazt enn þá. Mikill hluti þess er eign kirkjujarðasjóðs, þ.e. eign Hvanneyrar, en nokkur hluti þess hygg ég, að muni vera í einstaklingseign. Ég lít svo á, að auk þeirra venjulegu þarfa bæjanna til þess að eignast land það, er þeir standa á, þá bætist það við á Siglufirði, að bænum sé nauðsynlegt að eignast land Hvanneyrar vegna þess, að mér skilst, að þá verði aðstaða bæjarins betri til þess að geta náð á einn eða annan hátt yfirráðum yfir þeim hluta lóðanna, sem eru í einstaklingseign. Og ég get hugsað mér, að ef ekki nást um það aðgengilegir samningar með frjálsu móti, þá gæti vel leitt til þess, að Siglufjarðarbær yrði neyddur til þess að fá heimild fyrir eignarnámi á þessu landi. En það liggur nú ekki fyrir hér, heldur vil ég benda á þetta sem röksemd í viðbót við þær, sem hér er fram dregið í grg. frv., fyrir nauðsyn þess, að Siglufjarðarbær fái þetta land keypt. Ég geri líka ráð fyrir, eftir þeirri undirtektum, sem þetta mál fékk á aðalþinginu 1941, að Hv. þdm. sé þetta ljóst. Við frv. hafa nú hér í d. komið fram 2 brtt., önnur þess efnis að heimila ríkisstj. að selja Vestmannaeyjakaupstað Vestmannaeyjar eða landspildu þar, og var nokkur grein gerð fyrir þessari brtt. við 1. umr. þessa máls. Þessa brtt. hefur allshn. athugað, og, eins og segir í nál. hennar, getur n. ekki, eins og sakir standa, fallizt á hana, ekki af því að allshn. vilji leggja neinn dóm á það, hvort þessi ósk Vestmannaeyjakaupstaðar sé ekki á rökum reist, heldur vegna hins, að þarna stendur nokkuð öðruvísi á heldur en venja hefur verið til, þegar um slíkar heimildir hefur verið að ræða. Ríkið á nú allar Vestmannaeyjar, þ.e.a.s. lóðir og lendur þar. Og eins og kemur fram í nál., þá er það óskipt álit allshn., að kaupstöðum, kauptúnum og sjávarþorpum sé það stór nauðsyn, að allt það land, sem þau þurfa að nota, sé eign hins opinbera, þ.e. ríkis eða sveitar- og bæjarfélagn. Hins vegar hefur allshn. ekki tekið málið á þeim grundvelli, hvort það eigi að stefna að því, að allt slíkt land verði eign bæjarfélaganna, og til þess hefur hún því enga afstöðu tekið. En að því er snertir Vestmannaeyjar, þá eru þær eign ríkissjóðs. En vel má vera, að ástæður séu til, að það álitist heppilegra, að þessar landeignir eða vissir hlutar þeirra verði eign bæjarfélagsins frekar heldur en ríkissjóðs. En ég álít það mjög óheppilegt, að bæði bæjarsjóður og ríkissjóður séu eigendur að landi því, sem bæirnir þurfa að nota. Og ef það reyndist svo, að það yrði talin nauðsyn fyrir Vestmannaeyjakaupstað að eignast eitthvert land af eyjunum, meira eða minna, þá ættu þar, eftir minni skoðun, að vera sem allra hreinust skipti á milli eignar ríkisins á landi þeirra annars vegar og landi bæjarins hins vegar. Og ef ríkið seldi lóðir í Vestmannaeyjum, teldi ég, án þess að það hafi verið rætt sérstaklega í allshn., að langskynsamlegast væri, að allar byggingar- og ræktunarlóðir þar yrðu þá eign bæjarins. Ég vil taka þetta skýrt fram, til þess að það valdi engum misskilningi, að þó að allshn. sé á móti því, að þessi brtt. um sölu á landi í Vestmannaeyjum verði samþ., þá hefur hún samt ekki látið í ljós á neinn hátt andstöðu við það, að athuguðu máli á sínum tíma, að kaupstaðurinn fengi keypt meira eða minna af landinu. Þá leið hefur n. alls ekki farið inn á. En það er af þessum ástæðum, að n. hefur ekki haft tækifæri til að athuga málið nægilega, og svo af hinu líka, að n. telur, að það sé ekki aðgengilegt fordæmi að koma heimild til sölu á ólíkum stöðum í l. með brtt. við frv., sem fyrir liggur til umr., að n. getur ekki fallizt á að samþ. þessa brtt. Og ég skal taka það fram, að ég álít, að sala á Vestmannaeyjum sé svo umfangsmikið mál, að það þurfi allýtarlegan undirbúning. Og ég hef talið það langskynsamlegast, að þetta mál væri rætt af bæjarstjórn Vestmannaeyja við ríkisstj. og reynt að ná niðurstöðu um það, hvernig með það skyldi farið. Það er drepið á það í nál., að það hafi heyrzt raddir um það, að ekki væri sem æskilegust framkvæmd á byggingum og meðferð lóða og bæja í Vestmannaeyjum og víðar, og ég hygg, að það hafi komið fram við 1. umr. þessa máls. Og n. viðurkennir, að svo muni geta verið, og hún telur æskilegt, að úr því yrði bætt, ef hægt væri. En hins vegar liggur það fyrir utan verkahring n., a.m.k. að þessu sinni, að gera nokkrar tili. um slíkt. En að því er snertir Vestmannaeyjar, þá má vel vera, að þar sé þessi óreiða í töluvert stórum stíl. Mér virðist því, að langréttasta leiðin í þessu máli öllu væri sú, að bæjarstjórn Vestmannaeyjakaupstaðar ætti ýtarleg viðtöl við ríkisstj. um það, á hvern hátt bezt væri ráðið fram úr þessum málum. Og þess vegna er það, að allshn. telur, að það væri æskilegast fyrir málið, að flm. þessarar brtt, tæki hana aftur nú. Fari svo, að hann vilji ekki gera það, getur n. ekki annað en lagt til, að brtt. þessi verði felld. Allshn. telur, að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða, en það sé svo lítið undirbúið og þinginu svo ókunnugt, að ekki geti komið til mála að heimila slíka sölu undir þeim kringumstæðum og með þeim undirbúningi málsins, sem hér liggur fyrir. Þá hefur hv. 5. landsk. þm. (ÞÞ) einnig borið fram brtt. við þetta frv., þess efnis, að ríkisstj. heimilist að selja Ólafsvíkurhreppi þjóðjörðina Ólafsvík á Snæfellsnesi. Það er það sama að segja um þessa brtt. eins og brtt. frá hv. þm. Vestm. (JJós), að n. telur það ekki æskilegt fordæmi, að slíkum málum sé komið að sem brtt. við frv. um heimild til sölu á vissum jarðeignum, sem venjulega eru töluvert vel undirbúin og þingið hefur átt kost á að kynna sér vel að öllu leyti, þar sem hins vegar þingið getur tæplega kynnt sér slík sölumál, þegar þau liggja þannig fyrir sem þessar brtt. Enn fremur vil ég taka fram, að viðvíkjandi sölu á Ólafsvík liggur alls ekki fyrir umsögn frá viðkomandi sýslun. um þetta. N. verður að lita svo á, að það sé nauðsynlegt, að slík umsögn liggi fyrir. Hins vegar hefur ekkert komið fram í því máli heldur, sem geri það að verkum, að n. verði á móti efni brtt. á þskj. 64, frá hv. 5. landsk., þegar það mál væri fram borið á þann hátt, sem n. telur við eiga, og málið er upplýst þannig, að Alþ. sé fyllilega ljóst, hvernig málið liggur fyrir og hvað um er að ræða. Þó þessa sé ekki getið í nál. viðkomandi brtt. á þskj. 64, þá eru það tilmæli allshn. til hv. 5. landsk. þm., að hann einnig taki sína brtt. aftur, af sömu ástæðum og n. færði fram gagnvart hinni brtt., frá hv. þm. Vestm., að n. telur, að málinu sé bezt borgið á þann hátt. Og þó að þessi afstaða n. kunni að leiða til þess, að þingið geti ekki afgr. það mál nú í því formi, sem það er borið fram, þá er ekki steinn lagður í götu málsins fyrir því. Og allshn. vill ekki á hinn minnsta hátt leggja á móti þeirri heimild, sem hv. 5. Landsk. þm. leggur til með brtt. að veitt verði, heldur er n. á móti brtt. af þeim ástæðum, seril ég hef tekið fram viðkomandi báðum þessum brtt.

Þorsteinn Þorsteinsson Hv. allshn. hefur ekki getað fallizt á að mæla með þeim brtt., sem ég hef flutt við frv. og eru á þskj. 64. N. hefur í raun og veru, eftir því sem hv. frsm. skýrir frá, viðurkennt það, að það sé jafn réttur hjá Ólafsvíkingum eins og hjá Siglfirðingum til að fá keypta jörðina Hvanneyri. En aftur á móti telur n., að ekki sé fullnægt ýmsum formsatriðum í þessu máli. Ég skal játa, að n. hefur þarna nokkuð mikið til síns máls, því að þó að ég hafi borið þetta mál fram í brtt.- formi, þá er rétt að bera það fram í frumvarpsformi og sem sérstakt frv. hverja söluheimild fyrir sig. En hitt er ég ekki sannfærður um, að það sé nauðsynlegt, að það liggi fyrir umsögn sýslun. um málið, þó að heimild sem þessi sé veitt. hví að um leið og ríkisstj. afsalar jörðinni f.h. ríkisins, þá hlýtur ríkisstj. að ganga eftir því, að öllum formsatriðum sé fullnægt, og þá þar á meðal umsögn sýslun. um kaup á jörðinni. En ég þakka mjög vel fyrir þau orð, sem n. hefur látið frá sér fara um mál það, sem ég hef borið hér fram. Og ég geri ráð fyrir því, þegar þau skilyrði eru uppfyllt, að málið er borið fram í réttu formi, þá muni ekki standa á stuðningi allshn. Ed. við þetta mál. Ég ætla því nú að taka mína brtt. á þskj. 64 aftur, í fyrstu aðeins að ákveða að taka hana aftur til 3. umr., en fyrir þá umr. svo athuga betur, hvort ég tek hana alveg aftur.



Herra forseti! Við 1. umr. benti ég n. á, að ég teldi miklu máli skipta, að sett yrðu l., sem fyrirbyggðu ýmsa misnotkun, sem átt hefur sér stað, bæði af hálfu þess opinbera og eins einstaklinga, á þessum lóðum í seinni tíð. Ég benti henni á að tala við framfærslumálanefnd ríkisins, sem mundi vera að vinna að samningu lagauppkasts, sem ætti að fyrirbyggja þetta um erfðafestulönd. Það uppkast mundi vera komið langt áleiðis, og í svipuðu sniði mundi einnig mega hafa l. um lóðasölu. Mér er kunnugt um, að n. hefur átt tal við framfærslumálanefnd um þetta og kannske gert sér þar með ljósara en áður, hvað hér er á seyði og hve mikil þörf er á löggjöf í þessu efni. Ég heyrði á hv. form. n., að hann teldi, að n. sem slíkri bæri engin skylda til að hugsa um þessa hlið málsins. Það má að vísu segja svo, en mín afstaða til málsins er sú, að ég hef meiri trú á, að eitthvað verði hafizt handa, ef ríkið er eigandinn en ef það eru bæirnir. Og þó að ég sé með því, að í framtiðinni eigi hver bær sitt land, þá vil ég, til þess að síður seinki löggjöf um þessa hluti, ekki láta bæina eignast þessi lönd, fyrr en slík löggjöf er komin, og mun ég því bæði greiða atkv. á móti brtt. og frv. sjálfu.



Ég vil byrja á að þakka n. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli, eins og við mátti búast, þar sem n. mælti með því á vetrarþinginu, að frv. yrði samþ. En út af ummælum hv. 1. þm. N: M. vil ég gera nokkrar aths. Hann vill blanda saman tveimur óskyldum málum, sem sé hvort kaupstaðirnir eigi að fá keypt það land, sem þeir standa á, og hvernig eigi að koma í veg fyrir lóðabrask. Það v ar upplýst hér við fyrri umr., hvernig þróunin hefur verið í lóðabraskinu á Siglufirði. Ríkið hefur átt þetta land, en hefur ekki fylgzt með betur en svo, að þær ráðstafanir hafa átt sér stað, sem lýst var við 1. umr. Það er því alveg þveröfugt, sem hv. 1. þm. N.- M. var að halda fram, að ríkisstj. væri betur trúandi til með eignarhaldi á þessu landi að koma í veg fyrir lóðabrask. Mér finnst þetta líka leiða af sjálfu sér. Ríkisstj. hafa í það mörgum málum að snúast, að þær geta ekki haft beint eftirlit með þeim daglegu viðburðum í hinum ýmsu kaupstöðum landsins. Bæjarstj. eru aftur á móti losnar til þess að fylgjast með þeim málum, sem fram fara innan takmarka bæjarfélagsins. Það er því eðlilegt og sjálfsagt, að bæjarstj. fylgist betur með í því, hvort þetta brask heldur áfram eða ekki, og hvað sem verða kann með þá bæjarstjórn á Siglufirði, sem kæmi til með að framlengja þá samninga, sem nú eru í gildi tig hún þarf að framlengja, þá veit ég, að eins og bæjarstj. þar er nú, þá mun hún fylgjast með þessum málum með miklum áhuga og reyna að koma í veg fyrir hina óeðlilegu verðhækkun, sem átt hefur sér stað á þessum óbyggðu lóðum á Siglufirði. Af framangreindu tel ég tryggingu fyrir, að bæjarstj. og hreppsn. hafi miklu meiri möguleika til að fylgjast með því, sem gerist' í þessum málum, heldur en ríkisstj. Þess vegna finnst mér, a:ð rök hv. 1. þm. N.- M. snúist alveg á móti því, sem hann vill vera láta. Hins vegar mun ekki standa á mér að samþ. skilyrði fyrir kaupum á Hvanneyri, sem ættu að koma í veg fyrir brask með þetta land, eða að veita mitt samþykki til, að reynt verði að koma í veg fyrir slíkt hvar sem er á landinu. Ég er sammála hv. 1. þm. N.- M., að það beri að gera allt, sem hægt er, til að koma í veg fyrir verðhækkun á byggingarlóðum í kaupstöðum. Ég vænti þess að lokum, að þegar hv. þm. athugar þetta nánar, þá fallist hann á, að það er enginn skaði skeður, þó að bæirnir eignist þessi lönd, og það ætti sízt að torvelda, að l. verði sett um þetta efni hér á landi.

Jóhann Jósefsson Hv. allshn. hefur ekki getað fallizt á að mæla með því, að mín brtt. við þetta frv. verði samþ., og er það kannske vorkunnarmál, að n. telur, að mál það, sem brtt. mín er um, sé of stórt til þess að tengja það á þennan hátt við það frv., sem fyrir liggur. Hitt er hv. allshn. í raun og veru sammála um, eins og hún hefur tekið hér fram, að það sé nauðsynlegt, að kaupstaðalönd séu opinber eign, annaðhvort. ríkis eða bæja. Og það er eðlilegt, að n. hafi ekki myndað sér fasta skoðun um það, hvort heppilegra er í Vestmannaeyjum, að lóðir og lönd þar séu ríkis- eða bæjareign, og kannske meðfram af því, að ekki hafa legið hér fyrir nægilega mikil gögn í málinu. Ég rökstuddi að vísu brtt. mína við 1. umr., en ég skal játa, að það er margt fleira, sem þar kæmi til greina, sem ég hirti þá ekki um að telja fram. N. sagði, að fram hefðu komið raddir um það, að ráðstöfun lóða í kaupstöðum og kauptúnum hefði verið óheppileg, svo að ekki væri fastar að orði kveðið. Ég held, að þetta geti tæplega átt við Vestmannaeyjar, því að þar hafa ekki orðið stórar misfellur á þessu sviði nema af hálfu ríkisins. Stærstu misfellurnar og alvarlegustu hneykslin í því máli eru aðgerðir ríkisvaldsins. Er ég tilbúinn að sýna fram á það, ef n. léki hugur á að vita, hvernig ríkisvaldið hefur farið svona misjafnlega vel með lóðir austur þar. Nú skilst mér, að n. sé fús til að fallast á, að Vestmannaeyjar eignist part af sínu landi, minni eða stærri, eftir því sem ástæður væru til, ef málið væri flutt í öðru formi. Ég sé ekki, að það sé svo stórkostlega athugavert, hvort Vestmannaeyjar eiga kaupstaðinn eða ríkið, því að landslög ná jafnt yfir það, hvort sem kaupstaðurinn eða ríkið á landið, en ég tel það æskilegast, að kaupstaðirnir eigi það land, sem þeir standa á. Ég get tekið undir það með hv. sessunaut mínum, að ég skal taka till. mína til baka við þessa umr., en veit ekki, hvort ég geri það nema til 3. umr., en til vonar og vara vil ég biðja hæstv. forseta að biða með atkvgr. um hana til 3. umr.



Ég get lýst ánægju minni yfir, að hv. flm. brtt. hafa sinnt rökum allshn. og tekið aftur till. sínar. Ég skil yfirlýsingar þeirra þannig, að till. þeirra verði teknar endanlega aftur, en það er skiljanlegt, að þeir vilji nota tímann á milli umr. til að athuga, hvað þeir gera endanlega í því máli. Ég hef ekkert við ræður hv. þm. að athuga, nema þar sem hv. þm. Vestm. taldi, að n. vildi alveg neita um sölu á Vestmannaeyjajörðum. Það er mikill misskilningur. Hann komst þannig að orði, að honum fyndist ekki viðeigandi að neita einum kaupstað um það, sem öðrum væri leyft. Það er misskilningur, að í þessu felist neitun af hálfu allshn., en hún telur aðeins, að málið sé ekki það vel undirbúið, að rétt ég að samþ. það nú, sízt í því formi, sem það ber að. Að því er snertir það, sem hv. 1. þm. N.- M. skaut fram, hvort ekki væri tímabært að setja löggjöf um meðferð á lóðum og lendum í kaupstöðum og sjávarþorpum, þá vil ég aðeins geta þess, sem ég drap áður á, að n. telur fulla þörf á slíkum l., en n. brestur þekkingu til þess og treystir sér ekki að bera nú fram frv. um þetta, því að til þess að geta gert ráðstafanir, sem væru veruleg lækning á þessu meini, þarf semjandinn að vera þessum málum þaulkunnugur, en nm. eru þessu mjög lítið kunnugir. Hins vegar er það rétt, sem hv. þm. gaf í skyn, að n. mun hafa átt tal við einn mann úr framfærslumálan. ríkisins og spurðist fyrir um, hvort hún hefði nokkra slíka löggjöf á prjónunum, en var skýrt frá, að í undirbúningi væri frv. um meðferð ræktunarlóða í kaupstöðum. N. benti þessum manni á, að nauðsynlegt væri að hafa frv. fyllra og láta það einnig ná til byggingarlóða, en þessi nm., sem var Jens Hólmgeirsson, lét í ljós, að n. hefði ekki enn fyrir hendi nægar upplýsingar og þekkingu til þess, að hún treysti sér til þess, en viðurkenndi þörfina fyllilega. Ég held því, að þegar sú n., sem helzt hefur kunnugleika á þessum málum, treystir sér ekki til að leggja fram frv. um þetta efni eins og sakir standa, þá sé það ekki sanngjörn krafa, að allshn. þessarar d. fari nú að leggja slíkt frv. fram, .misjafnlega vel undirbúið, sem mundi áreiðanlega ekki leysa þetta vandamál. slíkt mundi aðeins spilla fyrir málinu. Ég get vel tekið undir það með hv. 10. landsk., að mikill ljóður er á, að ekki skuli vera hægt að koma í veg fyrir, að lóðir hækkuðu í verði í kaupstöðunum. En ég held, að réttara sé að brýna fyrir stj. að setja þau skilyrði, sem fyrirbyggðu, að lóðir kæmust í brask, en ekki sé sérstök ástæða að greiða atkv. á móti þessu frv. byggt á þeim forsendum, að ekki sé til löggjöf, sem geti komið í veg fyrir, að misnotkun á lóðum eigi sér stað.



Herra forseti ! Það er mjög ánægjulegt, að allir skuli vera sammála um að setja l., sem takmörkuðu þá óeðlilegu og heimskulegu verðhækkun, sem orðið hefur á lóðum við endurteknar sölur og brask. Ég get líka glaðzt yfir því, að n. telur sig nú vanbúna til að koma með svona frv., en lýsir því jafnframt yfir, að hún sé með þeim anda, sem í þessu felst, því að það er fyrsta skilyrðið til þess að menn læri, að menn viti sínar takmarkanir. Og fyrst hún hefur fundið sínar takmarkanir og fundið þörfina, þá er enginn svo gamall, að hann geti ekki lært. Það er ekki mikið, sem mér ber á milli við einn hv. flm. þessa frv. Ég er honum sammála um, að eins og löggjöfin er nú, getur vel verið, að bæjarstj. geti eins vel verið á verði eins og ríkisstj. En svo skilur okkur á um það, að ég lít svo á, að meðan ríkisstj. á að bera ábyrgð á meðferð þessara lóða, verði henni enn ljósara, að hér þarf að ráða bætur á, heldur en ef bæjarstjórnirnar eru orðnar eigendur. Mér er t.d. ljóst, að núverandi stj. veit, að hér þarf lagfæringar við, og það mun vera fyrir tilhlutun hennar, að framfærslumálan. hefur tekið til athugunar, hvað gera mætti til bóta. Ef bæirnir hefðu átt löndin, efast ég um, að henni hefði verið það ljóst. Sá veit bezt, hvar skórinn kreppir, sem ber hann, segir máltækið, og þegar ríkið á þetta land og stj. á að sjá um það, finnur hún bezt, hvar skórinn kreppir, en ef bæirnir eiga það, þarf hún ekki eins að hugsa um það. Ég álít því, að fyrst eigi að setja hér löggjöf, áður en bæirnir eiga að eignast þessi lönd.