Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til athugunar frv. til l. um innheimtu ýmissa gjalda með viðauka. Hér er um það að ræða að innheimta tiltekin gjöld á árinu 1977 með sömu viðaukum og hefur verið á mörgum undanförnum árum, stimpilgjöld, leyfisbréfagjöld og nokkur önnur gjöld. N. mælir samhljóða með því að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs þegar þetta frv. var hér til 1. umr. á dögunum, en það hefur ekki komið á dagskrá aftur fyrr en núna. Ég sé ekki að neitt hafi komið fram síðan sem verður þess valdandi að ég komi ekki fram með þær athugasemdir sem ég þá hugsaði mér að gera við frv. Ég vil segja það, að mér sýnist að þetta frv. sé í fyrsta lagi algjörlega ónauðsynlegt. Því meginhlutverki sem því er ætlað að inna af hendi varðandi afnot landsins sem frv. gerir ráð fyrir, því vil ég halda fram að hafi verið náð með ýmsum lagasetningum á undanförnum árum og það sé því algjörlega ónauðsynlegt frv. að þessu leyti. Ég sé að í grg. með frv. kemur það fram að ráðstefna, sem haldin var í Vancouver í Kanada og nefnd var Habitat, virðist vera eins konar kveikja að þessu frv. sem hér er fram lagt. Og þar segir að 120 þjóðir hafi staðið að þeirri ráðstefnu, en íslenska ríkisstj. hafi ekki séð ástæðu til að senda þangað fulltrúa „og ber að harma það,“ segja flm. Í grg. stendur þessi setning m.a. þegar rætt er um þessa ráðstefnu, með leyfi hæstv. forseta: „Er þar skemmst af að segja, að ráðstefnan varð einróma sammála um stefnu varðandi landið, sem er mjög í sama anda og till. Alþfl. um eignarrétt á landi, gögnum þess og gæðum.“ Það hafa kannske borist einhverjir straumar vestur til Vancouver frá aðilum á Íslandi þó að íslenska ríkisstj. hafi ekki sent þangað fulltrúa, gæti maður ályktað eftir þessum orðum sem hér eru í grg. Hins vegar sýnist mér á þeirri þýðingu á samþykktinni, sem hér er látin fylgja með, að hvergi sé um það rætt að landið eigi fyrst og fremst að vera í eigu alþjóðar. Í inngangsorðum, ef ég má minna á það sem í grg. stendur, er gert ráð fyrir því að landið verði notað í þágu þjóðfélagsheildarinnar, og ég er þeirrar skoðunar að svo sé einnig farið með land hér á landi. Í lið 1, þar sem er útdráttur úr samþykkt þessarar ráðstefnu, segir svo, að landið sé takmörkuð auðlind og meðferð þess eigi að vera háð opinberu eftirliti eða stjórn í þágu alþjóðar. Ég held því alveg hiklaust fram að hér sé meðferð lands mjög undir opinberu eftirliti, Samkv. t.d. ítölulögum er stjórnað notum af því og samkv. lögum, sem sett hafa verið, er líka gert ráð fyrir því að hægt sé að efna til sérstakra nota á landi til útilífs, t.d. fyrir þéttbýlisfólk, og er það m.a. í lögum sem eru ekki eldri en svo að þau ættu að vera okkur þm. í fersku minni. Í öðru lagi er talað um að breytingar á landnotum, sérstaklega frá landbúnaði til þéttbýlis, eigi að vera háðar opinberu eftirliti og reglum. Ég veit ekki betur en að reglur séu einmitt um þetta í íslenskum lögum og þurfi því ekki að setja ný lög til þess að ná þessu atriði fram. Í 3. lið eru í upphafi þessi orð: „Óverðugan hagnað, sem myndast af því að land hækkar í verði vegna breyttra landnota, vegna opinberra framkvæmda eða ákvarðana eða vegna almenns vaxtar samfélagsins, skulu opinberir aðilar geta endurheimt, nema aðstæður kalli á aðrar frekari aðgerðir, svo sem breytta eignaraðild eða upptöku lands.“ Ég held að það sé um þessa grein alveg það sama að segja, að hún sé algerlega óþörf. Það hefur verið boðað að nú séu athugaðir möguleikar á því að koma á skatti af sérstökum söluhagnaði og ætti það þá algerlega að koma til móts við þessa skoðun. Í 4, tölulið segir svo: „Tímabundinni eða varanlegri þjóðareign skal beita þegar nauðsynlegt er til að tryggja, stjórna og vernda land, sem þarf fyrir vöxt þéttbýlissvæða, einnig til framkvæmdar á almennum umbótum í borgum og sveitum til að tryggja almenna þróun hagkvæma þjóðfélaginu.“ Ég held að það sé alveg það sama að segja og um þá liði sem ég hef rakið hér áður, að í lögum okkar eru ákvæði sem algjörlega koma til móts við þetta sjónarmið. Í þessum punktum, sem hér eru lagðir fram frá ráðstefnunni, er ekkert um það, að landið skuli fyrst og fremst vera þjóðareign, alþjóðareign. Ég held að það sé þess vegna algjörlega augljóst, sem ég sagði hér í upphafi, að þetta frv. er ónauðsynlegt. Ég tel að það sé líka að ýmsu leyti varhugavert og ég vil aðeins koma að örfáum atriðum í frv. sem sanna að svo er. Lítum t.d. á 4. gr. frv.: „Ríkinu skal skylt að kaupa bújarðir af bændum, ef þeir óska, og miðist kaupverð við gildandi gangverð jarða til búrekstrar milli bænda hverju sinni. Sömuleiðis skal ríkinu skylt að kaupa af bændum hús og ræktun á jörðum sem fara úr byggð vegna óbyggis eða afbýlis, og skal í reglugerð setja nákvæm fyrirmæli um það, hvernig slíkar eignir skuli meta til verðs.“ Hér er ekki lögð lítil kvöð á ríkið. Það er skyldugt til að kaupa hversu margar jarðir sem á boðstólum eru hverju sinni, og væri dálítið fróðlegt að fá einhverja hugmynd um það, hvað Alþfl. eða ráðstefna í Vancouver hefur hugsað sér í þessu efni. Ég býst við að við hér á Alþ., sem veltum vöngum yfir því hvort framlag til Jarðakaupasjóðs eigi að vera 12 millj. eða kannske eitthvað svolítið meira, þyrftum að hugleiða þetta dálítið nánar, Þá vil ég aðeins koma að því, að í 7. gr. frv. segir svo í síðari helmingi greinarinnar: „Viðkomandi sveitarfélög og/eða upprekstrarfélög skulu halda hefðbundnum afréttarnotum sínum án endurgjalds, enda sinni þau og hefðbundnum skyldum við afréttina, en skylt skal þeim að hlíta settum reglum hverju sinni um ítölu sem og gróður- og náttúruvernd, einnig reglum um umferð og ferðafrelsi innan settra marka.“ Eins og ég hef getið um áður, er þetta atriði í lögum um ítölu og þarf þess vegna ekki að gera almenningana að alþjóðareign til þess að ná fram því sem ætlast er til að ná með þessari grein. 8. gr. er svohljóðandi - ég held ég verði að lesa hana, með leyfi hæstv. forseta: „Skylt er ríkinu að anna eftirspurn þéttbýlisbúa eftir leigulóðum undir sumarbústaði og láta skipuleggja slík bústaðahverfi, en falið getur það sveitarfélögum þeim, þar sem slík hverfi rísa, þessi verkefni, ef betur þykir henta. Þurfi að taka bújörð eignarnámi vegna sumarbústaðahverfis, eða hluta bújarðar, skal bæta eiganda hennar samkvæmt mati með hliðsjón af þeim búnotum sem af eignarnámslandinu hafa verið.“ Það er með þessi ákvæði eins og mörg önnur sem í þessu frv. eru, að þau eru þegar í íslenskum lögum þó að það sé ekki nákvæmlega eins, þá er það líklega í fleiri tilvikum þannig að það ætti ekki síður að ná tilgangi sínum heldur en þetta orðalag sem hér er notað. Í jarðalögum er t.d. gert ráð fyrir því, að skipulögð séu sumarbústaðahverfi, og tekið fram í þeim lögum, að í þeim tilvíkum skuli fyrst og fremst horfið að því að skipuleggja þau svæði á ríkisjörðum, og í raun og veru er það það sama sem þarna er lagt til. Í 5. gr. er gert ráð fyrir því, að ár og vötn séu sameign þjóðarinnar og veiðirétturinn þar með alþjóðareign og tekinn undan bújörðum og yrði þá algjörlega fjallað um veiðiréttarmálin af ríkinu sjálfu. Það fór ekki fram hjá neinum, sem hlustaði á framsöguræðu 1. flm. að þessu frv., að hann gerði afar mikið úr því, hvernig bændur færu með veiðirétt sinn, og las í því sambandi upp úr grein sem birst hafði í Morgunblaðinu um það, hversu íslendingar væru útilokaðir frá því að geta hagnýtt sér veiðirétt í laxveiðiánum. Kom fram í máli hans að þarna þyrfti verulega að breyta um og fá ríkinu umráð yfir þessum veiðirétti þess í stað. Ég fór að líta nánar á þessa grein, og mér virðist að hv. þm., 1. flm., hafi horft fram hjá því að lesa næstu málsgrein á undan upptalningunni á þeim ám, sem leigðar eru útlendingum. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að mönnum verði ljóst í hvílíka niðurlægingu þessi mál eru komin í höndum bænda og annarra landeigenda og ríkisvalds, sem er stærsti landeigandinn, hef ég aflað mér eftirfarandi upplýsinga.“ Það kemur sem sagt á daginn að sá maður, sem skrifar þessa grein og telur upp þær ár sem leigðar eru útlendingum og hann telur að íslendingar hafi ekki jafnan rétt við útlendinga til þess að hagnýta, hann metur það svo að ríkisvaldið sé stærsti landeigandinn í þessu tilvíki. Það mundi e.t.v. sanna það, sem ég hef verið að benda hér á, að með þessum lögum verður ekki kippt í lag neinu í sambandi við veiðiréttinn. Hins vegar tel ég að ákvæði, sem er núna í ábúðarlögunum um það að veiðiréttur skuli skilyrðislaust fylgja ábúðarrétti, sé einmitt sú ráðstöfun sem sé líklegust til þess að veiðirétturinn verði hagnýttur á eðlilegan hátt. Það er dálítið erfitt að kyngja því, að bændum sé borið það á brýn að þeir séu á „braskhrakningi“ með fósturjörðina. Í því efni er ekki að vænta að ríkið standi þar betur í ístaðinu heldur en bændur hafa gert í þessu tilviki. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa miklu fleiri orð um þetta frv. að þessu sinni. Ég vil þó aðeins, áður en ég lýk máli mínu, koma hér að því að þetta frv. gerir ráð fyrir að landið sé þjóðnýtt, ekki allt að vísu í fyrstu, en að því skuli stefnt. Ég minnist þess, að ég átti einu sinni leið til Ráðstjórnarríkjanna og kom þar í fyrsta aðsetur byltingarstjórnarinnar. Þá rifjaðist upp að ein af fyrstu tilskipununum, sem gerðar voru frá aðsetri hennar, var um það, að land skyldi allt þjóðnýtt. Sjálfsagt hefur eitthvað breyst síðan þetta var talið góð og gild latína, því að ég tók eftir að hv. 5. þm. Norðurl. v., sem talaði hér á undan mér, sagði svo í sinni ræðu, að ef ætti að fara að þjóðnýta allt land, þá væri að hans mati byrjað á öfugum enda. Ég vil nú taka undir þetta með honum. Ég held að það sé rétt. Þjóðnýting er að mínu viti röng í þessu tilfelli og hún er að mínu viti hættuleg, ekki síst fyrir þá sök, að ég er þess fullviss að ef ríkið hefur eignarhald á landinu að mestum hluta, þá sé kippt burt þeim stoðum sem ættartengsl og tryggð einstakra manna við landið hafa verið og hafa sannarlega stuðlað að því að vel hefur verið búið að landinu og bændur hafa yfirleitt tekið þeim ráðstöfunum vel sem ríkið hefur viljað gera til verndar því á hverjum tíma.



Herra forseti. Ég harma það, að umr. skyldi verða frestað þegar þetta mál kom hér fyrst á dagskrá, frv. til laga á þskj. 93 um eignarráð yfir landinu, gögnum þess og gæðum. Ég var miklu betur upplagður þá heldur en ég er nú til þess að taka þátt í þessum umr. Ég ætla samt að reyna að rifja upp það sem ég hefði helst viljað segja um þetta mál. En til þess að vera ekki að fara í neinar grafgötur um minn hug, þá vil ég segja það strax í byrjun, að hér er um slíka þjóðnýtingu að ræða, að ég kalla það ógrímuklæddan kommúnisma sem hér er verið að kynna í von um að koma honum á. Það er ekki lengur gert í smáskömmtum. Nú halda þessir svokölluðu vinstri menn, sem ég lít á í sumum tilfellum sem hreina kommúnista, að nú sé jarðvegur fyrir að fara að gefa þjóðinni kommúnisma inn í stærri skömmtum en hingað til hefur verið gert. Ég vil þá drepa á hinar ýmsu greinar af handahófi, um leið og ég vil mótmæla því að þeir breyttu tímar séu þegar komnir, eins og hv. 1. flm. gat um í sinni ræðu, að þeir tímar séu komnir að hægt sé að gefa þjóðinni eða Alþingi þessa stærri skammta af kommúnisma. Í 3. gr. segir: „Þrátt fyrir 1. gr. laga þessara skal bændum frjálst, ef og meðan svo kjósa, að eiga jarðir sinar til eigin búrekstrar.“ Sem sagt, þeir geta, ef þeir vilja þrátt fyrir þvinganir, haldið áfram að leggja vinnu og starfsævi sina í að rækta land og hlúa að því sem þeim hefur hingað til þótt vænt um, þrátt fyrir það að þeir viti að ríkið muni erfa afraksturinn, en ekki þeir sem þeir hafa verið að byggja fyrir til frambúðar. Á ég þar við að sjálfsögðu ættmenn sem venjulega taka við hver á fætur öðrum. Hv. síðasti ræðumaður, 6. þm. Suðurl., gerði 1. gr. góð skil svo ég hleyp yfir hana. En í 5. gr. segir: „Ár og vötn eru sameign þjóðarinnar svo sem önnur gögn og gæði landsins, þar með talinn virkjunarréttur og veiðiréttur. Frjálst er þó jarðeiganda að virkja fallvatn fyrir landi sínu til eigin nota.“ En síðan heldur áfram: „Við gildistöku laga þessara skal ríkið láta kanna, hver veiðihagur hefur verið talinn fram af hverri jörð s.l. 20 ár, og greiða eiganda hennar bætur samkvæmt því fyrir veiðiréttinn. Frjálst skal þó veiðiréttareiganda, þegar lög þessi öðlast gildi, að velja á milli framangreindra bóta eða halda veiðiréttinum í allt að 20 ár eða uns sala viðkomandi veiðijarðar eða jarðhluta fer fram, ef fyrr verður og lækkar þá bótaskylda ríkisins um 1/20 við hvert ár sem liður og fellur niður eftir 20 ái:“ Það á og að taka eign viðkomandi aðila á lengri tíma, ef hann ekki vill selja hana strax, þá á hann að fá að búa við sömu skilyrði í 20 ár, en taka af honum samkvæmt matsverði upphæð sem ríkið ákveður sjálft í hlutfalli við þann tíma sem hann eyðir af þessum 20 árum. En eftir 20 ár fellur eignin til ríkisins. Ef þetta er ekki eignarupptaka, þá veit ég ekki hvað er eignarupptaka. Hvað er þá langt þangað til ríkið segir við íbúðareigendur í Reykjavík: íbúðin þín er svona mikils virði. Við álítum það vera 10 ára leigu. Eftir 10 ár, ef þú vilt ekki fara úr íbúðinni fyrr, ert þú leigjandi hjá okkur eða þú ert á götunni. - Svona langt er nú kommúnisminn ekki kominn á Íslandi, að það sé hægt að gefa þjóðinni svona stóra skammta án þess að hún geri athugasemdir við það. Síðan kemur í 7. gr.: „Enginn getur átt né eignast óbyggðir né afréttir utan heima landa nema ríkið sjálft. Geti einhver við gildistöku laga þessara sannað eign sína á slíku landi, skal það eigi að síður verða ríkiseign“ o.s.frv. Þeir hefðu áreiðanlega haft eitthvað þarfara að gera heima fyrir, þessir fulltrúar í Kanada, heldur en að koma sér saman um svona ákvæði, þrátt fyrir það að línan hafi komið frá Alþfl. á Íslandi. Síðan er í 8. gr. talað um að taka bújarðir eignarnámi vegna sumarbústaðahverfa. Það er alveg sama hvar maður drýpur niður í þessa grein, það er sami kommúnisminn sem brýst þar í gegn, en þó ekki meir en svo, að maður getur ætlað að einhver alþfl.- maður eigi jarðhita eða einhver verðmæti í jörðu fyrir ofan 200 m dýpi. Ég get ekki ímyndað mér annað en Alþfl. sé að gæta hagsmuna einhverra sinna flokksbræðra þá. Ég skil ekkert í að þeir skuli nokkuð vera að taka til dýpi í jörðu - eða þá að Alþb. skyldi lækka það í 100 m, - er einhver alþb.- maður sem er vitað um að eigi verðmæti í jörðu fyrir ofan 100 m? Ég sé ekki ástæðu til að rekja þetta eða ræða mjög miklu meira. En hv. 1. flm. gat þess í framsöguræðu sinni, að þetta væri stefnumál Alþfl. og nú sett í frumvarpsform. Þjóðin hefur kynnt sér stefnumál Alþfl. og fylgið hefur hrunið af Alþfl. Ég get ekki ímyndað mér að það bæti fylgi flokksins þegar það er komið í frumvarpsform, nema síður sé. Það er kannske ágætt. Nema þeir slái sér saman um þá linu sem nú er komin fram á alþjóðaþingi eða Evrópuþingi - ég man ekki hvort það var - þar sem Willy Brandt talaði um hvað kommúnisminn væri allt í einu orðinn góður, og alþfl.-menn eigi að tileinka sér Evrópukommúnismann. Kannske að það sé líka lína héðan frá Alþfl., ég skal ekki segja um það. Hún nær þá bæði austur og vestur. Allt, það, sem frjálst hugsandi fólk talar um sem frjáls víðskipti, það er kallað brask af þeim sem eru vinstrisinnaðir, en alls ekki minni eignamenn að einu eða neinu leyti heldur en aðrir. Það er talað um brask og tekið sem dæmi þegar Eimskipafélag Íslands greiðir, að mig minnir, 30 millj. kr. fyrir land sem það hafði keypt í Borgarfirði - ég held ég fari rétt með - og frsm. gat um að hefði átt að kosta 8 millj. á milli bænda. Þarna getur vel verið að ekki sé um neina erfingja að ræða sem mundu vilja halda áfram að búa á þessum stað. Það getur líka vel verið að það sé ekki eins vænlegt til búskapar og það var þegar upphaflega var sett bú á þessum stað. Ég skal ekki segja um það. En bundinn hefði átt að fá 8 millj. í staðinn fyrir þessar 30. Hann hefði sem sagt af æviafrakstri kannske ekki bara sínum, heldur forfeðra sinna, fengið 30 millj. kr. til þess að koma fjölskyldunni fyrir annars staðar í ellinni eftir erfiða lífdaga. Það átti að koma í veg fyrir að hann gæti átt sæmilega öruggt ævikvöld annars staðar á landinu og þá líklega í þéttbýli þar sem hann eftir erfiða ævi þarf a.m.k. nærveru betri læknaþjónustu heldur en venjulega er í dreifbýli. Það er gott að vita að Alþfl. metur starf viðkomandi ekki meira en þetta, að ekki skuli vera frjálst að selja á gangverði hverjum sem er. Og þessi er hugsunarhátturinn, að það eru alltaf vondir peningar sem koma frá þéttbýliskjörnum, ef menn þar vilja fjárfesta einhvers staðar annars staðar. Þá er talað um vonda peninga og braskpeninga. En svo eru hinir peningarnir. Ekkert gera þeir án peninga. Það eru þá góðir peningar. Það eru til í þjóðfélaginu vondir peningar og vondir menn sem eiga þá, og svo eru aðrir peningar sem eru í höndum annarra manna og það eru góðir peningar og góðir menn. Við þurfum að fá einhverja skilgreiningu á þessu tali. Ég held það sé kominn tími til þess að stemma stigu við þeim miklu afskiptum sem opinberir aðilar eru farnir að hafa af högum einstaklingsins, snúa við blaðinu og snúa við þessum hugsunarhætti, sem verið er að læða yfir þjóðina, og gera sér þá grein fyrir því sjálf hver hættan er sem blasir við í æ ríkari mæli. Ég trúi því ekki að nokkur þm. utan kommúnista og alþfl.-manna þá fylgi þessu frv, Hugmyndirnar, sem hér koma fram, eru um algjöra eignarupptöku á landi og hlunnindum, og ég verð að segja það, að þær eru andstæðar mínum lífsskoðunum. Ég mun því leggjast gegn samþykkt þessa frv. og vona að mikill meiri hl. hv. alþm. sé mér sammála. Ég lít á þetta sem eitt skref í algjörum kommúnisma, og það er komin tími til þess að þeir, sem standa utan við þennan hugsunarhátt, geri þjóðinni ljósa grein fyrir því að aðgerðaleysi meiri hl. þjóðarinnar hefur hleypt þessari stefnu allt of langt. Þegar svona frv. eru lögð fyrir hv. Alþ., frv. sem skerða athafnafrelsi einstaklingsins til að eignast land og landsins gæði, er lýðræðinu stefnt í voða. Og ég finn mig knúinn til þess að nota það gamla orðatiltæki, að þjóðin má alls ekki undir neinum kringumstæðum lengur fljóta sofandi að þeim feigðarósi sem blasir við. Það fer ekkert á milli mála, það vita þessir vinstri menn eins og hver annar, að sjálfstæði þjóðarinnar er samtvinnað athafnafrelsi einstaklingsins. Sjálfstæði þjóðarinnar varir ekki lengur en sjálfstæði einstaklingsins er fyrir hendi. Ég trúi ekki öðru en Sjálfstfl. og þá aðrir þm. á hv. Alþ. geri sér þetta ljóst og standi sem einn maður gegn þessu frv. og öllum öðrum sem kunna að koma í þessum anda. Ég vil a.m.k. leyfa mér að hafa þá trú þangað til á annað reynir.



Herra forseti. Mér þykir hlýða að segja nokkur orð. Það voru tilefni í ræðu hv. frsm. sem komu mér til þess. Að vísu hefur hv. 5. þm. Norðurl. v. talað þegar við þessa umr., en kom þó ekki inn á það atriði í ræðu hv. frsm. sem ég vildi gera að sérstöku umtalsefni. Hann kom inn á það, hv. þm. Bragi Sigurjónsson, að við þetta frv., við þessa tillögugerð þeirra alþfl.-manna hefði á undanförnum þingum komið fram andstaða þeirra sem síst skyldi, og þar þóttist ég kenna að hann ætti við okkur hv. þm. Stefán Jónsson. Ég vil þess vegna gera nokkra grein fyrir því enn einu sinni, þó það ætti reyndar að vera óþarft. Ástæðan var nefnilega og er einföld. Till., sem nú er komin í frv.-form, hefur tekið ærnum breytingum og sumar þeirra breytinga voru m.a. raktar í máli frsm. Það er öðruvísi að orði kveðið í frv. heldur en var í tillögugerðinni og ég tala nú ekki um fyrstu framsöguna fyrir þessari till. sér í lagi. Þar var blærinn ólíkur því sem við heyrum hér nú, og þegar sú framsöguræða var flutt. Ég meira að segja efast um að hv. flm, mundi nú þekkja með öllu sumt úr fyrstu framsögunni ef hann hefði ekki rifjað það upp nú nýlega, því samræmi var þar ekki, og út af því spratt töluvert af því sem kom fram í máli okkar hv. þm. Stefáns Jónssonar við þá umr. Ég man að fyrsta andstöðuræða mín, - ég varð að rifja það upp líka hvers vegna andstaðan hafði verið, - fjallaði um annars vegar ákveðin atriði í till., en þó aðallega nokkur veigamikil rök í málflutningi. Þetta varð svo tilefni spaugilegra orðaskipta milli okkar hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, sem hafði ekki heyrt mína ræðu, en flutti út af henni langa og mikla skammaræðu um það, hve við Alþ.- menn hefðum snúið af réttri leið í þessu efni. Einhver ágætur maður hafði endursagt honum ræðu mína og endursögnin var hæði ónákvæm og villandi. En síðan hefur svo merkilega brugðið við, að þessi endursögn hefur verið notuð af flokksblaði frsm. og einnig af flokksformanni í útvarpi og vafalaust verið trúað af þeim sem vissu ekki betur. Ég held þó að tvö hafi verið aðalatriði í minni skoðun hvað snertir bújarðir bænda, eignarrétt á þeim og hlunnindum þeim tengdum, þ.e.a.s. þeim hlunnindum sem hafa þar verið eðlilegur þáttur í búskap frá fyrstu tíð. Um eitt þeirra atriða er hér deilt, þ.e.a.s. veiðiréttinn. Að því vík ég síðar og kemur þar fleira til. Þar var og er mín skoðun sú, að rétt sé að bændur eigi jarðir sínar með þessum hlunnindum, ekki síst vegna þess í hvers konar þjóðfélagi og með hvers konar ríkisvaldi við lifum. Ég mun hafa orðað það svo og ég held að hv. þm. Stefán Jónsson hafi enn frekar hnykkt á því, að til varðveislu gegn ágengni t.d. erlendra aðila treysti ég bændum almennt mjög vel, þótt um hitt séu kannske dæmi einnig, auðskilin á öld okkar auðhyggju sem öllu tröllríður. Og það er rétt, að meðferð opinberra aðila á jarðeignum er vart til fyrirmyndar eða getur vart til fyrirmyndar talist, - framtíðarskipan þessara mála, sem hv. 12. þm. Reykv. var að lýsa hér með svo ógnvekjandi orðum, undir því hagkerfi og því ríkisvaldi félagshyggju sem við hv. frsm. hljótum báðir að stefna að, því skoðanir okkar hljóta auðvitað fyllilega að fara saman um þá framtíðarskipan. En þá er að hinu atriðinu komið, sem ég mun hafa notað sem höfuðröksemd, þ.e.a.s. hinu almenna þjóðnýtingaratriði sem hér er inn á farið, og efasemdir mínar um það, að þar ættu t.d. bújarðir bænda að vera í fremstu röð, svo sem sterklega var að ýjað í fyrstu tillögugerðinni, mig minnir reyndar nokkuð ljóst að orði kveðið þar um. Ég benti þá og get enn frekar nú bent á ýmislegt í okkar þjóðfélagi sem ætti á undan að ganga, ekki síst ýmis þau framleiðslutæki sem eru keypt fyrir allt upp undir og ég tala nú ekki um og yfir 100% ríkisframlög og lánsfé, svo eitthvað sé nefnt. Olíuverslunina í landinu mætti hér nefna og innflutningsþætti ýmiss konar sem vitanlega ættu hér að ganga á undan. Þar um gildir að vísu alls staðar sá fyrirvari, að við lium í þjóðfélagi þar sem einkareksturinn er í fjöldamörgum greinum. Þó að fallega sé um hann talað og enginn tali fegur um hann og skemmtilegar en hv. 12. þm. Reykv., er sá einkarekstur oft aðeins í orði, á pappírnum. Það er samfélagið, þjóðin sjálf, sem stendur þar undir að mestum hluta. Þetta voru, að mig minnir, helstu atriðin sem síðan hafa verið rangtúlkuð svo rækilega að engu lagi er líkt. Endursögnin hans Gylfa hefur sem sagt orðið ansi lífseig. Ég man eftir því, að það gekk meira að segja svo langt að á tímabili var því haldið blákalt fram við mig, að við hv. þm. Stefán Jónsson værum orðnir algerlega andvígir eigu þjóðarinnar allrar, sameign þjóðarinnar á háhitasvæðum. Svo langt gekk vitleysan. Og ég man eftir því að þetta kom fram í erindi í blessuðu útvarpinu okkar. Það var aðeins flutt af svo leiðinlegum aðila að ég nennti ekki að leiðrétta það, og vissi að a.m.k. yrði þessu ekki trúað nema af einstökum Vilmundum þá úti í þjóðfélaginu, og það var þá í lagi þó að þeir tryðu því. Ég benti jafnhlíða þessum annmörkum á annað jákvætt og lagði þar mikla áherslu á, og þar erum við hv. frsm. áreiðanlega algerlega sammála. Það varðar eign ríkisins á bújörðum bænda, atriði sem þeir eignarréttarmennirnir gleyma nú ærið oft, taka alls ekki með, - atriði sem ég kvað bændum hollt að hugsa um. Ég man að þetta kom einnig upp varðandi jarðalögin og var þá rætt töluvert hér. Mér verður nefnilega æðioft hugsað til þeirra bænda, ótalinna, margra mér kunnugra, sem flosnað hafa upp, hafa neyðst til þess að flytja frá sínum bújörðum, jarðir þeirra farið í eyði og arðurinn af erfiði þeirra og striti - oft áratuga - hefur verið til einskis, þeir staðið uppi með tvær hendur tómar í fullkomnu allsleysi. Vissulega - og það mættu þeir eignarréttarmenn sannarlega athuga - vissulega hefði ríkiseign bjargað þar einhverju, þó ég viti um lága viðmiðun í mati í þessum tilfellum. Mér er það minnisstætt að trúr sínum sósíalísku viðhorfum sagði faðir minn mér það ungum dreng, að þjóðin, ríkið, ætti að eiga allt, einnig snotru bújörðina okkar, og ég man að ég var lengi að brjóta heilann um þetta. Hann bætti hins vegar við, og ég man þau orð svo vel af því að mér urðu þetta tilefni ærinna heilaþrota: „Í því verður ekkert vit fyrr en sósíalisminn er kominn á hér á landi, og það verður einhvern tíma.“ Og ég kannske sannfærist enn betur um það þegar ég heyri ræður eins og ég heyrði áðan hjá hv. 12. þm. Reykv., að auðvitað mun þetta einhvern tíma gerast. Hann er þar greinilega góður liðsmaður þó að hann geri sér það e.t.v. ekki ljóst. Faðir minn þekkti nefnilega enn betur raunasögu allsleysingjanna uppflosnuðu af Jökuldalsheiðinni, úr Loðmundarfirðinum, svo ég nefni dæmi úr mínu héraði og viðar. Ég minntist á jarðalögin áðan. Þau gengu hvergi nærri nógu langt. m.a. kom þar upp margumtöluð till. hv. þm. Ragnars Arnalds og féll hér í hv. d., og hefði hún þó e.t.v. ekki nægt, það er rétt. Braskið er býsna ríkt í okkar þjóð. En þar fara bændur ekki fremstir. Við höfum hér á aðalþéttbýlissvæðinu heila stétt eða stéttir slíkra sem þar af einu lifa, og mikið hefði ég nú viljað sjá við þeim hróflað í 12 ára valdatíð Alþfl., samfelldri valdatíð hans sem helmingsaðila að stjórn. En e.t.v. eigum við hv. frsm. eftir að glíma saman við þá Gláma sem þar ríða húsum, braskarana á Íslandi, þessa alvörubraskara sem fæsta er að finna upp til sveita á Íslandi, þó að það sé kannske hægt að rekja um það einhver skilmerkileg dæmi af gagnstæðu tagi. Í frv. okkar alþb.- manna er þessi till. hv. þm. Ragnars Arnalds komin, og nú er að sjá hvernig henni reiðir af. Ég vík að lokum að búskaparhlunnindunum. Þar er um að ræða vandasamt og viðkvæmt mál þar sem eru veiðiárnar. Ég vil ekki mæla því bót hver þróun þar hefur orðið. En hún hefði ekki orðið betri þó aðrir hefðu þar um fjallað en bændur sjálfir, það þori ég að fullyrða. Það er rætt um útlendinga og forgang þeirra að þessari auðlind, og ég játa að ég hef á því hreina andstyggð. En það eru til fleiri auðlindir, dýrmætari auðlindir, stórkostlegri auðlindir: fallorkan okkar, raforkan, og hvernig koma útlendingar inn í þá mynd og hvernig er þar komið afstöðu manna og flokka, m.a. Alþfl. Þar má raunasögu rekja, miklu meiri raunasögu en hér var upp lesin í sambandi við veiðiárnar okkar. Sú orka, sú auðlind hefur blátt áfram verið gefin erlendum auðhringum, svo sem er um álverið - og skyldi ekki Grundartangaverksmiðjan sleppa allbærilega? Ég segi því: Væri kannske ekki nær að líta fyrst á hið stóra, á hið þýðingarmesta: hver á að njóta þessarar auðlindar, við íslendingar sjálfir eða erlendir auðhringar, sem seilast hér til valda - áður en hugað er að hinu? Þar liggur sem betur fer ljóst fyrir afstaða okkar Alþb.- manna. En þá spyr ég líka: Hvað um aðra þá sem hafa þennan mikla þjóðnýtingaráhuga. Við hv. flm. Bragi Sigurjónsson áttum saman skemmtilega kvöldstund austur á Egilsstöðum s.l. vor, þar sem fundur var haldinn með framsögu hv. þm. Braga Sigurjónssonar, og á eftir gengu menn þar berserksgang og bitu í skjaldarrendur og voru hinir vígreifustu. Ég veit að hv. þm. Braga Sigurjónssyni þótti ég leggja of mikið upp úr því neikvæða í tillögu hans og kannske fara of mikið út í það sem áður var þar, en hefur nú verið breytt. En það býr lengi að fyrstu gerð, og einhvern veginn þótti mér alltaf - þykir kannske að nokkru leyti enn - sem refirnir væru til annars skornir en nú segir mildilega í þessu frv. Það fór svo á Egilsstöðum, að sumir þeir vígreifustu voru með elstu gerðina af till. í höndum sér og lögðu þar út af allgrimmilega. Ég ætla ekki að rekja nein dæmi þar um, en auðvitað verð ég að segja það, að þær umr. voru heimamönnum, fyrri hluti þeirra a.m.k., lítt til sóma. það er víst um það og það skal vottað hér. að hv. þm. Bragi Sigurjónsson gekk þar af fundi með mjög góðan hlut, það er óhætt að segja, m.a. með því að leggja aðaláherslu á það sem niður hafði verið fellt og breyst hafði til batnaðar í tillögugerð þeirra alþfl: manna. Ég sé það í blöðum stjórnarsinna nú að frv. okkar alþb.-manna og hetta frv., sem hér er til umr., eru að jöfnu lögð. Ég þykist nú vita að m.a. þeim framsóknarmönnum mörgum, sem standa nú viða hallir í sveitum, þeim muni þykja hlýða að hefja upp þann söng t.d. að nú ætlum við hv. þm. Stefán Jónsson bærilega að söðla um og þyrla af fullum krafti með þeim alþfl.- mönnum að vega hart og títt að bændum. Við höfum í raun og veru engu breytt okkar afstöðu, það kemur greinilega fram í okkar frv., og ég trúi því að það gangi heldur illa nyrðra og eystra að telja fólki trú hér um. Meginatriðin í frv. okkar alþb.-manna eru nefnilega þau, þrátt fyrir það að við stefnum í framtíðinni að almennri og alhliða þjóðnýtingu, og ég dreg ekkert úr þeirri stefnu minni á neinn hátt, að miðað við núverandi aðstæður haldi bændur ekki einasta bújörðum sínum, heldur og þeim hlunnindum sem búskapnum fylgja og hafa fylgt frá ómunatíð. Ég hef oft áður og m.a. hér að framan skýrt þá afstöðu og þá um leið hvers vegna ekki er tekin upp róttækari þjóðnýtingarstefna en raun ber vitni. Ég sætti mig hér við fullkomlega á meðan önnur svið þjóðlífsins eru ekki tekin fyrir á sama veg og þetta. En hitt er rétt að undirstrika og að því skulu menn vel gæta og það veit áreiðanlega hv. 1. flm. og færist áreiðanlega í aukana við það einmitt, að meðal bænda sjálfra vex þeirri skoðun fylgi jafnt og þétt að ný stefna í eignarréttarmáli jafnt í sveit sem við sjó eigi fyllsta rétt á sér. Það sannaði þrátt fyrir allt Egilsstaðafundurinn sem ég minntist á áðan, þar sem við hv. þm. Bragi Sigurjónsson tókum nokkrar brýnur og þar sem menn voru þó í fyrstunni býsna stórorðir og þungorðir. Í seinni ræðum manna þar kom þessi vilji ákaflega áberandi fram í ýmsum greinum, þó menn vildu þá eðlilega taka málið fyrir í heild og líta á öll svið þjóðlífsins um leið. Félagshyggja bænda hefur löngum verið sterk og stundum hafa þeir þar verið í fararbroddi. Ég er sannfærður um að framtíðarstefna þeirra mun án efa verða meir þar í ætt, en við þá einstrengingslegu einstaklingshyggju sem eingöngu kemur einhverjum forréttindaaðilum til góða. Ýmis tákn eru nú uppi meðal bænda í þessa átt, og ekki kæmi mér á óvart þó að það yrðu þeir sem yrðu bestu liðsmennirnir í því að brjóta á bak aftur óheft frelsi auðmagnsins sem nú ríkir hér öllu ofar. Og þá verðum við hv. þm. Bragi Sigurjónsson vonandi bandamenn í þeirri umsköpun sem í kjölfarið fylgir, og þá skulum við hyggja að ýmsu nærtækara fyrr en bújörðum bænda og búskaparhlunnindum, þó allt komi það inn í heildarmyndina.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka þeim þm. sem hér hafa rætt um þetta mál. Þó að skoðanir séu skiptar er það venjulega til bóta, en ekki á hinn veginn, því að til þess eru umr. að menn kanni mál frá ýmsum hliðum og reyni að brjóta þau til mergjar. Mér finnst að andmælendurnir, aðallega tveir úr röðum Sjálfstfl., hafi að sumu leyti misskilið það sem í frv. stendur, en að öðru leyti velt ég vel að þeir eru á annarri skoðun en við sem að frv. stöndum. Ég vil taka það fram í upphafi, að persónulega er ég sannfærður um - og nú tek ég fram: persónulega er ég sannfærður um að það væri bændastéttinni til hagræðis að allar jarðir væru eign hins opinbera og þeir hefðu þær undir höndum sem erfðafestujarðir og þyrftu ekki að selja þær frá kynslóð til kynslóðar, eins og nú er. Hins vegar er ég það lífsreyndur maður, að ég veit að eignarrétturinn, löngunin til að eiga er ákaflega ríkur þáttur í manninum, ekkert síður í bóndanum heldur en kaupstaðarbúanum, ekkert síður vafalaust í mér heldur en hv. 12. þm. Reykv. Þetta er mannlegt eðli. En ég sagði áðan að ég væri persónulega sannfærður um að hitt væri bændunum hagkvæmara - og það er vegna þess að ég er fæddur og uppalinn í sveit og hef alla tíð fylgst töluvert mikið með lífi og háttum bænda, kannske miklu meir en flestum öðrum stéttum. Og ég hef séð að það hefur oft verið mikill bölvaldur bændanna að jarðir skuli vera seldar milli kynslóða, kynslóð eftir kynslóð, og ég þekki margan bónda sem á mörg börn og er í vandræðum með hvernig hann á að skila jörð sinni til næstu kynslóðar. Af þessum sökum m.a., en af mörgum öðrum sökum er 1. gr. þessa frv. orðuð svo: „Landið allt með gögnum þess og gæðum og miðin umhverfis það, svo sem viðtekin efnahags- og fiskveiðilögsaga hverju sinni greinir, er sameign þjóðarinnar allrar.“ En til þess að koma móts við þetta eðli mannsins, þá er sett inn, og ég held að það hafi verið sett inn strax í annað skiptið sem þáltill. var flutt, að meðan bændur kysu sjálfir frekar hinn háttinn, að eiga jarðirnar, þá væri þeim það frjálst. En hér er sett inn nýtt atriði - ég skal undirstrika það - að það er enn þá fastar orðað í 3. gr. í þessu frv.: „að eiga jarðir til eigin búrekstrar“. Takið eftir því. Þarna viljum við flm. setja undir þann leka sem við þekkjum að er í mörgum sveitum, að þegar bóndi hættir og ekkert barnanna er kannske viðbúið að taka við í bili, þá er jörðin ýmist leigð eða hún er lögð niður sem búrekstrarjörð og stendur árum saman án þess að verða nokkrum verulega að gagni. Þetta finnst mér vera skaði. Og með því að segja þarna: „til eigin búrekstrar“ - þá verður bóndinn þegar hann hættir, annaðhvort að selja öðrum hana til búrekstrar eða að hún falli til ríkisins. Nú var hv. þm. Steinþór Gestsson óttasleginn um það, að ef 4. gr. frv. yrði samþ., þá yrði hún ríkisvaldinu eða ríkiskassanum erfið viðfangs. Ef Steinþór er sannfærður um að bændur vilji lengst af eiga sínar jarðir sjálfir sem þeir búa á, þá held ég að hann þurfi ekki að óttast þetta, þeir verði þá sennilega ekki ýkjamargir sem vilja selja jarðir sínar og ætla að búa áfram, en hinir, sem vilja hætta búskap, þurfa að hætta búskap. Þá finnst mér eðlilegt að ríkið sjái um að þeir gangi ekki slyppir og snauðir frá jörðum sínum. Þannig hugsa ég nú, og það má hver sem vera skal kalla þetta kommúnisma. Mér finnst þetta vera bara skynsamleg íslensk hagspeki. Þá var verið að furða sig á því hvernig við hugsuðum okkur að veiðiréttur yrði bættur bónda sem hefði keypt veiðijörð. Vel kann að vera að þetta mætti hugsa betur. Enginn gerir svo öllum líki og ekki guð í himnaríki, og ég hygg að það megi segja það um margan manninn, að það megi betrumbæta hans verk. En þetta var þannig hugsað, að það væri ekki ósanngjarnt að t.d. bónda, sem hefði keypt jörð vegna veiðiréttarins að meira eða minna leyti, honum yrði gefinn sá kostur að eiga og nota jörðina með veiðiréttinum í allt að 20 ár. Það var hafður þarna bak við eyrað þessi gamli hefðarréttur. En með hverju ári sem hann nýtti jörðina og veiðiréttinn, þá minnkaði bótaskyldan og þegar 20 ár væru liðin væri hún fallin út og veiðirétturinn alfarið kominn undir ríkiseign. Ég veit ekki hvort - og þó reikna ég nú með því að þeir, sem hafa lesið þetta frv. eitthvað niður í kjölinn, hafi tekið eftir því að hér er á a.m.k tveimur stöðum vikið að því að bætur fari eftir því hvernig menn hafa talið sig hafa gagn af hlutunum undanfarið. Það er nefnilega vitað mál, að oft er hagurinn af veiðiréttinum ekki talinn ýkjamikill fram til skatts eða hagurinn af afréttarlandinu - og þó talið afskaplega mikils virði ef á að taka það af þeim. Þess vegna fannst mér ekkert ósanngjarnt að það væri farið eftir framtölum manna í sambandi við þessar bótareglur. Ég vil taka það fram, að í 6. gr. er einmitt tekið fram að þau gjöld, sem ríkissjóður væntanlega fengi af því að leigja út veiðiréttinn, ættu að ganga til aukinnar fiskræktar, því þetta er að minni hyggju og ég hygg margra annarra einmitt sá búskapur sem má ætla að taki verulegum vaxtarbreytingum á næstu árum eða næstu áratugum og það væri ekki ósanngjarnt að afla tekna til hans á þennan hátt að einhverju leyti. Hér var nokkuð vikið að því, að sumt af því, sem væri tekið upp í þetta frv., væri til í öðrum lögum. Það er nú svo með flesta lagagerð, að hún snertir töluvert önnur lög, jafnvel .fer dálítið ofan í það á suma grein. Hér var bent t.d. á jarðalögin. En ég tók fram í minni framsöguræðu að sá leki, sem jarðalögin átti að setja undir, hefur haldið áfram þrátt fyrir allt, og tók ég einmitt dæmi af því í sambandi við jarðasöluna uppi í Lundarreykjadal sem ég var að rekja í framsöguræðu minni. Hv. þm. Steinþór Gestsson taldi að það kæmi fram í grg. að kveikjan að þessu frv. væri ráðstefna sem haldin var vestur í Kanada. Hann veit náttúrlega betur. Við erum búin að flytja hér - ég held í fimm vetur - þáltill. sem farið hefur í þessa átt, þannig að það er ólíklegt að fundur, sem haldinn var í fyrrasumar, hafi orðið kveikjan að þessu frv. Það fannst mér vera nokkuð mikið út í hött. Ég hefði kosið að mega svara skemmtilegri ræðu og betri ræðu hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni heldur en hann flutti hér áðan, því að þessi ágæti þm. drepur oft skemmtilega á ýmsa hluti hér í þinginu og með öðrum hætti en ýmsir aðrir þm. En hann gerði það ekki í þessari ræðu, og sá meiningarmunur, sem er á milli mín og hans um eignarráð, er á þann veg að ég sé ekki ástæðu til þess að elta ólar við það. Ég hygg að ég sannfæri hann ekki, og ég geri ráð fyrir og veit að hann sannfærir mig ekki. Ég ætla að lokum að víkja að því, sem ég annars fagnaði í minni framsöguræðu, að hér er komið fram annað frv. í d. sem lýtur að ýmsu leyti að því sama og er í þessu frv. En það, sem þar ber helst á milli, er t.d. að í frv. Ragnars Arnalds og þeirra félaga er ekki gert ráð fyrir því sem heildartakmarki að allt landið verði alþjóðareign. Það er ekki gengið eins langt að því leyti. Og þeir vilja láta veiðiréttinn haldast á bújörðunum, sem er aftur ekki samkv. okkar frv., og það er, eins og ég hef gert hér grein fyrir áður, vegna þess að ég tel að veiðirétturinn sé braskvaldur, braskvaki í sambandi við kaup og sölu á bújörðum og að því leyti hættulegt á marga lund, að hafa þetta undir bújörðum. Ég held að það sé ekki ýkjamargt fleira sem ég vil taka hér fram um þetta. Ég vil að lokum vænta þess að menn hugleiði þessi mál vel og gaumgæfilega. Ég og við félagar erum ugglaust til viðtals um einhverjar lagfæringar, ef það er eitthvað sérstakt sem menn hnjóta um í því samþandi. En ég endurtek: Það er sannfæring okkar, og það er sannfæring sem ég finn að á mjög ríkan þátt og mjög ríka hlutdeild í fjölda manns, að þeim finnst að landið allt eins og miðin eigi að vera alþjóðareign og gögn landsins og gæði öll.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., gerir ráð fyrir ákveðinni aðferð til að koma í veg fyrir að eignarréttur yfir landi sé misnotaður einstaklingum til ávinnings sem jafnframt sé þjóðfélaginu í heild ekki ávinningur. Það er eðlilegt að menn greini á um það, hvernig eignarrétti á landi skuli varið, og það er sömuleiðis eðlilegt að mínum dómi, að umr. sé vakin um þessi mál og henni haldið vakandi. Menn muna það vel hér, að á síðasta ári voru samþ. jarðalög sem höfðu það að aðalmarkmiði að umráðaréttur yfir landi væri í höndum þeirra sem nytjuðu landið. Þessum jarðlögum var ætlað það hlutverk að koma í veg fyrir að eignarrétturinn yfir landi því, sem notað er til landbúnaðar, verði misnotaður. Ég er þeirrar skoðunar, að ekki sé tímabært að breyta þessum jarðalögum enn eða setja önnur þau sem gerðu jarðalögin óþörf að einhverju leyti meðan ekki hefur fengist meiri reynsla af þeim. Hugmynd mín var raunar ekki sú að taka á þessu stigi verulegan þátt í umr. um frv. til laga um eignarráð yfir landinu, gögnum þess og gæðum. En það voru orð í ræðu hv. þm. Braga Sigurjónssonar sem urðu þess valdandi að ég kvaddi mér hljóðs, og þessi orð voru á þá lund, að þess fyndust dæmi að hagurinn af veiðiréttindum og afréttarlandinu væri ekki talinn fram til skatts. Sjálfsagt er hægt að finna þess dæmi að undan hafi gengið tekjur af veiðirétti. Um það vil ég ekki deila, þó að rétt sé að minna á það, að eins og nú er hlýtur það að vera ákaflega tvíeggjað, svo ekki sé meira sagt, fyrir veiðiréttarbónda að gleyma að telja fram tekjur af veiði sinni. Ég veit ekki betur en arðskrár séu yfirleitt samdar með hliðsjón af framtölum, hliðsjón af því hvaða tekjur menn hafa haft og hafa af veiðiréttinum. En það var ekki sérstaklega þetta sem ég ætlaði að tala nm, heldur það sem minnst var á afréttarlandið, og mig langar í því sambandi að minna á eitt ákveðið atriði sem mér finnst að oft sé lítill gaumur gefinn að. En það er hvernig afréttarlandið í reynd nýtist þjóðinni. Það ætti raunar ekki að þurfa að hafa um það mörg orð hér, að landbúnaðarvörur eru verðlagðar samkv. sérstökum lögum og í þessum lögum er gert ráð fyrir því að bændur skuli hafa sambærilegar tekjur við aðrar tilgreindar vinnandi stéttir í landinu. Þegar landbúnaðarvörur eru verðlagðar, þá er reynt að mynda sér skoðanir á því eftir bestu fáanlegum heimildum hver sé framleiðslukostnaður varanna við aðstæður hverju sinni. Þessi framleiðslukostnaður er vitanlega sú vinna sem lögð er í framleiðslu varanna, sá kostnaður sem er af því að kaupa rekstrarvörur og sá fjárfestingarkostnaður sem fylgir framkvæmdum á jörðum og búvélaeign. Hvergi er á það minnst að bóndinn skuli hafa tekjur af afnotum af landinu sem slíku. Þess vegna er það svo í reynd, að verðlag landbúnaðarvara byggist að engu leyti á óræktuðu landi, á því óræktaða landi sem búsmalinn nýtir, heldur einungis á ræktuðu landi og þeim kostnaði sem er við ræktun. Þess vegna má með miklum sanni segja að afrakstur af afréttarlöndunum og raunar öllu óræktuðu landi, sem nytjað er til landbúnaðarframleiðslu, gangi jafnt til allra þeirra landsmanna sem kaupa og neyta landbúnaðarvara. Þetta langaði mig til að kæmi fram og að það væri mönnum algjörlega ljóst, að sá hagnaður, sem bændur hafa af umráðarétti yfir afréttarlandi, byggist eingöngu á því, að landið er notað til framleiðslu búvara sem síðar eru verðlagðar án þess að til komi nokkur sérstök greiðsla fyrir afnotin af þessu landi.



Herra forseti. Eignarréttur er hugtak sem búið er að deila mikið um á liðnum öldum, og vissulega hafa verið skiptar skoðanir um það, hvernig bæri að haga þjóðarlöggjöf hinna ýmsu landa hvað eignarrétt snertir. Sósíalistar hafa löngum verið þeirrar skoðunar, að réttast væri að ríkið ætti allt. Það er ekkert nýtt fyrir okkur að þeirri skoðun sé komið á framfæri. Hitt er aftur á móti nýtt, að þeirri skoðun sé komið á framfæri að nú skuli sósíalisminn ekki lengur ganga jafnt yfir stéttir landsins, nú skuli tekin um það ákvörðun að það skuli byrjað á einni stétt og ákveðið að hún skuli rola það að af henni séu eignir teknar. Ég tel að hér sé mikill munur á sósíalisma, og ég verð að segja það, að ég ber stórum meiri virðingu fyrir reim manni sem segir: Ég er andvígur öllum eignarrétti - og vill standa við þá skoðun sina og þorir að verja hana hvar sem er án tillits til þess hvernig menn meta hann fyrir að halda þeirri skoðun á lofti. Aftur á móti ber ég litla virðingu fyrir þeirri skoðun, ef menn ætla að fara að haga boðskap sínum eða eignarréttarkenningu eftir því hvernig þeir telja að kjörfylgi muni koma út miðað við bann boðskap sem þeir flytja.  Við íslendingar höfum lifað við mikla landflutninga. Á þessari öld hefur stór hluti þjóðarinnar flutt úr sveitum til þéttbýlis. Sums staðar hefur þetta gerst þannig, að þeir, sem til þéttbýlisins fluttu, seldu eignir sínar í sveitinni. komu sér upp miklum eignum í þéttbýlinu og höfðu þar hag af þeirri breytingu sem þeir gerðu. En þeir eru líka til í þessu landi sem yfirgáfu bújarðir sínar á sínum tíma, yfirgáfu hús sin, yfirgáfu allt án þess að eiga þess nokkurn kost að geta selt einum eða neinum. Þannig er ástatt í því kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir. Þannig fór t.d. á Hornströndum þegar menn fluttu þaðan burt, og mér finnst að það sé dálitið mikil kaldhæðni örlaganna ef á Alþingi íslendinga er samþ. í dag að það, sem enginn vildi af þeim kaupa á sínum tíma og auðvelda þeim flutninga frá erfiðum stöðum,það skuli í dag tekið eignarnámi. Það er fleira sem rétt er að hugleiða í þessu sambandi. Verðbólgan er búin að hækka eignir og valda tilfærslum í þessu landi á eignum svo verulega að það verður ekki hægt að bjarga því með neinni einfaldri lagasetningu. Húsnæði hefur hækkað misjafnlega mikið í verði eftir því hvar það er á landinu. Það eru engar hugmyndir sem liggja hér fyrir um leiðréttingar á slíku. Það eru dálitið barnalegar hugmyndir að mínu viti sem liggja fyrir og segja: Það á að selja öllum sem vilja aðstöðu fyrir sumarbústað. - Við skulum hugleiða örlítið hvað gerist ef þetta er gert. Landið er eftir sem áður land takmarkaðra gæða og takmarkaðs landsvæðis. Þeir menn, sem við mundum selja sumarbústaðaland á góðum stað, leigurétt yfir þessu landi fyrir engan pening, mundu eftir skamman tíma geta selt sumarbústað sinn að nafninu til aðeins, en jafnframt væri hann að selja leiguréttinn - að því landi, sem hann fékk fyrir lítið, á háu verði. Ég fæ ekki séð að þetta mundi á nokkurn hátt tryggja réttlæti hvað þetta snertir. Svo er ein spurning enn sem rétt er að hugleiða í botn. Ísland er jafnt og þétt að þróast í átt til þess að verða borgríki þar sem meiri hluti þjóðarinnar er saman kominn í einni borg. Ég veit ekki hvort menn hafa hugleitt það, að það er ekkert sjálfgefið réttlæti í því að það skuli vera þjóðín öll. en ekki sveitarfélög hvers svæðis sem ættu þá að hafa þann rétt að ráðstafa þessu landi. Væri það óréttlæti t.d. að norðlendingar réðu Norðurlandi og sunnlendingar Suðurlandi? Hvort skyldu forfeður Braga þar norður frá hafa litið svo á að það væri rétt að Norðurland ætti einhvern tíma seinna meir að lúta meirihlutaákvörðun þess mannfjölda sem byggir þennan stað sem Alþingi íslendinga er staðsett á? Ég efa að þeir hefðu talið það sanngjarna skiptingu. Ég ætla ekki að fara út í þær deilur sem ég tel þó hvað skoplegastar milli alþfl.- manna og Alþb.-manna, en það eru deilurnar um veiðiréttinn. Þær deilur virðast mér fyrst og fremst komnar til vegna þess, að þeir meta það innbyrðis hvað sé skynsamlegast gagnvart kjósendum til sveita eða kjósendum í þéttbýli. En ég vil vekja athygli á öðru sem dynur nú jafnt og þétt á landsmönnum, og það er að það eigi að fara að selja sjómönnum réttinn til að fiska við strendur landsins. Dagblaðið boðar þetta mjög ákveðið. Þeir eru meira að segja búnir að verðleggja þetta, og það eru engar smáupphæðir sem hugmyndin er að fá í staðinn. Það á sem sagt að fara að selja fiskimönnum réttinn til að veiða þorsk við strendur landsins. Það er talað um 5–10 milljarða í þessu sambandi. Og það er kannske dálítið skrýtið að það skuli vera fulltrúar Alþfl. og Alþb. á þingi íslendinga sem eyða tíma í að meta það, hvernig draga eigi úr kostnaði íslendinga - einstaklinga við að veiða lax í ám landsins. Ég vona að þeir menn, sem hafa helgað krafta sina sósíalisma, beri gæfu til þess og hafi þann manndóm að þora að halda fram stefnunni allri í sölum Alþingis, en ekki lúta svo lágt að fara að meta það eftir því, hvernig þeir telji sig standa atkvæðalega séð á hinum ýmsu svæðum á landinu, hvað þeir telji að eigi að sýna af stefnunni á hverjum tíma. - Svo þakka ég fyrir.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Suðurl. hefur í sinni greinagóðu ræðu tekið fyrir flest það er ég vildi sagt hafa, og mun ég því ekki vera langorður. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að ég tel það mjög skiljanlegt að þeir menn, sem aðhyllast sósíalískt þjóðskipulag, leggi fram frv. sem þetta hér. Það eru talin tvö grundvallarskilyrði fyrir því að hægt sé að koma á sósíalísku þjóðskipulagi, og það er í fyrsta lagi að ná eignarráðum á landinu og í öðru lagi að ná eignarráðum á aðalatvinnutækjunum. Því er það að yrði þetta frv. samþ. hér og gefið út sem lög frá Alþingi, þá væri þetta hinn mesti áfangasigur sem unnist hefði í átt til sósíalisma. Er það þá það sem við óskum eftir og við teljum okkur nauðsynlegast nú í dag? Ég geri mér grein fyrir því, að við lifum í þjóðfélagi sem er eins konar millistig á milli sósíalisma og kapítalisma, þar sem frelsi ræður ríkjum og þar sem ýmislegt er tekið úr hvoru hagkerfinu um síg, en almennt talað, þá tel ég að við lifum í óvenjufrjálsu og heilbrigðu þjóðfélagi. Þetta byggi ég m.a. á því, að atvinnuháttum okkar er drepið á dreif og meiri fjöldi landsmanna mun taka þátt í atvinnurekstri heldur en gerist og gengur annars staðar. Og þau stóru atvinnufyrirtæki, sem hér eru rekin, eru langsamlega flest í eigu ríkis, sveitarfélaga eða stórra félagasamtaka, svo sem Sambandsins. Í öðru lagi er bankavaldið og aðalfjármálavaldið fyrst og fremst í höndum ríkis eða félagasamtaka. Í þriðja lagi eru öll heilbrigðis- og félagsmál í höndum ríkisins, skólamál sömuleiðis. Því tel ég að við höfum á undanförnum árum hagnýtt okkur mjög þróun og lærdóma 20. aldarinnar og tekið tillit til þess sem nauðsynlegt var þegar við hreyttumst úr bændaþjóðfélagi að verulegu leyti yfir í þéttbýlisþjóðfélag. En það, sem greinir okkur fyrst og fremst frá því sósíalíska þjóðfélagi og slíkum þjóðfélögum, hvort sem þau eru nærri 60 ára gömul eða þau eru nærri 30 ára gömul, það er að við höfum getað breytt því án þess að takmarka okkar frelsi til þess að stunda listir eins og okkur þóknast og láta þær sjá dagsins ljós, við höfum frelsi til þess að ferðast land úr landi án þess að það sé takmörkunum stjórnvalda háð og á ýmsan hátt njótum við meira einstaklingsfrelsis en gerist í þessum löndum. Ef þessi lönd, sem þetta frv. mundi færa okkur nær, byggju yfir því sæluríki sem margir telja að þau geri, er það þá eðlilegt að árum saman þurfi að hafa og viðhalda múrveggjum og járntjaldi til þess að fyrirbyggja að fólk leiti úr þessum ríkjum og yfir til hins bölvaða kapítalisma, eins og þeir segja? Ég held ekki, og ég held að þetta sé eitt táknrænasta dæmið um að þarna er ekki allt með felldu. Afstaða mín til þessa frv. mótast að langmestu leyti af þessu. Það er stór áfangi á leiðinni til sósíalisma ef samþ. væri. Enda þótt styðjendur þessa frv. kosti nú kapps um að sannfæra okkur um að bændur eigi að halda öllu sinn nema bara að missa afréttina, þá má nærri geta hvernig fara mundi ef forráðamenn Alþfl. ættu að skammta bændum aðgang að afrétti og ýmsu öðru í sambandi við þeirra búskap, þegar við höfum í huga skrif þeirra og umtal um framleiðni og framlag bænda til þessa þjóðfélags, - þau skrif sem átt hafa sér stað úr þeim herbúðum á undanförnum árum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þær umr. sem eru nú orðnar allítarlegar í sambandi við meðferð þessa máls nú við 1. umr. í hv. Ed. Ég vil þó láta í ljós þá skoðun mína, að mér finnst að mörg ákvæði þessa frv. séu þannig vaxin að mér er mjög til efs, hvort ekki er beinlínis um stjórnlagabreytingu að ræða ef þetta frv. yrði að lögum. Get ég til stuðnings þeirri skoðun minni nefnt sem dæmi ákvæði bæði 7. og 11. gr., þar sem rætt er um hvernig skuli haga um bætur til aðila fyrir þær lendur og lóðir og eignir sem kynnu að vera teknar af þeim. Hér er það gert með ákveðnum hætti sem tiltekinn er í þessum greinum. En ef mig minnir rétt, þá held ég að í stjórnarskránni sé ákveðið að enga eign megi taka nema hún sé goldin fullu verði. Ég vil svolítið dveljast við ákvæði þessa frv. að því er snertir bújarðir bænda. Ég minnist þess að fyrr á árum var það mikið deilumál. að því var komið í lög sem kallað var í mæltu máli 17. gr. jarðræktarlaganna, og ég held að hún hafi verið eitthvað á þann veg að svokölluðum jarðræktarstyrk, sem yrði til þess að auka verðmæti jarðar hlutaðeiganda, þeim hluta bújarðarinnar skyldi vera haldið aðskildum, ef ég fer rétt með, að því er snertir umráðarétt bóndans til veðsetningar og sölu. Og ef ég man rétt, þá var þetta óskaplegur þyrnir í augum margra bænda og það svo mikill að þetta var eitt af hitamálum í kosningum hér fyrr á árum. Þetta út af fyrir sig sýnir að mínu mati hversu rík sú hugsun er hjá íslenska bóndanum að hann vill sjálfur eiga sitt jarðnæði. Ég held ég fari ekki rangt með að það er yfirgnæfandi skoðun bænda og draumur þeirra allra að eignast sína bújörð. Þeim nægir ekki að hafa umráðaréttinn til jarðanna, og þó að því séu engin takmörk á hvern hátt þeir megi nýta jarðir og annað, þá er þetta einhvern veginn svo ríkt í eðlisvitund íslenska bóndans og þetta hefur að mínu viti verið svo mann fram af manni, kynslóð eftir kynslóð, að draumurinn og ásetningurinn er að bóndinn eigi bújörð sína sjálfur. Ég viðurkenni fúslega það sjónarmið sem kom fram í ræðu hv. flm. þessa frv., þm. Braga Sigurjónssonar, að það fylgir því viss annmarki að þurfa alltaf að selja kynslóð eftir kynslóð eða að flytja eignarréttinn á milli kynslóða. Því geta fylgt vissir annmarkar. En bæði er það, að lög um erfðaábúð og ættaróðal gefa mönnum visst svigrúm til þess að gera þær ráðstafanir sem tryggja erfðaábúð á jörðum, og svo er það bara þessi hugsunarháttur bóndans og bændastéttarinnar yfirleitt, að þrátt fyrir það að hún er þess meðvitandi að það fylgir viss annmarki þeirri tilhögun, að eignarréttur bænda sé á jörðunum, þá vilja þeir heldur búa við þann kost heldur en að vera leiguliðar. Ég er kaupstaðabarn, alinn upp á mölinni, en ég hef haft það mikil samskipti við bændur allt mitt líf og ég þykist hafa einhvern veginn fundið og lært að skilja þetta sjónarmið bændanna. Og ég tel að við sem slíkir stöndum í þeirri þakkarskuld fyrir starf bændastéttarinnar í heild í þessu þjóðfélagi og fyrir þann mikla menningararf sem við höfum hlotið í vöggugjöf frá bændastéttinni, að okkur nútímamönnum beri siðferðileg skylda til þess að gera ekki veigamiklar breytingar á stöðu þessara mála í þjóðfélaginu, a.m.k. ekki án þess að hafa gjörrannsakað hver er vilji hlutaðeigenda í þessu máli, og persónulega efast ég ekki um hver sá vilji er. Hann er alveg gagnstæður því sem ákvæði þessa frv. hafa í för með sér. Mönnum hefur orðið nokkuð tíðnefnt í sambandi við umr. um þetta frv. orðið brask, auðshyggja og allt það sem vinstri mönnum hættir svo við að viðhafa í niðurlægjandi merkingu í sambandi við fjármagnssköpun. Það getur verið af því að lífsskoðun mín er allt önnur. Hún mótast af allt öðrum viðhorfum heldur en lífsskoðun þeirra manna sem hafa talað á þann veg sem ég hef verið hér að lýsa. Ég er sem sé þeirrar skoðunar, að menn vanmeti og það mjög hvað felst í því að skapa fjármuni. Það er eins og það sé eitthvert illgresi í augum sumra manna og einhver illþýðisháttur gagnvart þjóðfélaginu hjá þeim sem leggja það fyrir sig að skapa verðmæti. Að mínu mati má fyllilega líkja því að skapa fjármuni saman við ræktun, en fjármagn er fyrst og fremst afl þeirra hluta sem þarf til margra framkvæmda, og til þess að skapa fjármuni þarf að viðhafa alveg sömu alúðina og bóndinn þarf að sýna. Hann þarf að hlúa að jarðveginum, það þarf að bera á, það þarf að sá. Alveg er eins með manninn sem hefur fésýsluna að sínum akri. Hann fær ekki ávöxt nema hann sýni þeim akri fyllstu alúð og nærgætni. Þess vegna er mér illa við þetta brasktal manna. Það er eins og menn geti aldrei séð að það sé til nein heilbrigð starfsemi, sem þróist og eigi rétt á sér, í þeirri viðleitni að skapa verðmæti, að ég tali nú ekki um ef uppskeran skyldi reynast vera peningar. Þá er slíkt atferli í augum margra glæpi næst. Ég held einmitt að það sé kominn tími til af þjóðfélagsins hálfu að taka til rækilegrar endurskoðunar hvort ekki væri ástæða til þess einmitt að létta svolítið róðurinn fyrir þeim ræktunarmönnum þjóðfélagsins sem enn eru þess sinnis að þeir vilja freista þess að plægja þann akur sem gefur, ef vel er að unnið, ávöxt sem felst í sköpun nýs fjármagns. Herra forseti. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en ég vil þó, áður en ég lýk máli mínu, geta þess, að það er ýmislegt í þessu frv. sem gefur fyllilega tilefni til jákvæðrar athugunar á afstöðu manna til ýmissa gæða bæði á láði og legi, sem ástæða er til að athuga nánar. En ég held að við getum ekki hrapað að því að leysa þau mál á þann veg sem felst í því að samþ. það frv. sem hér er til umr., og mun ég því ekki sjá mér fært að veita því brautargengi.