Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hinn 8. marz 1967 var samþ. þál. á Alþ., þar sem skorað var á ríkisstj. að undirbúa löggjöf og leggja fyrir Alþ. frv. til I. um öryrkjaheimili og endurhæfingarstöðvar. Með bréfi dags. 14. sept. 1967 var Öryrkjabandalagi Íslands falið að semja drög að frv. til l. um öryrkjaheimili og endurhæfingarstöðvar. Bandalagið fól dr. Oddi Ólafssyni yfirlækni þetta verkefni í samráði við hin ýmsu öryrkjafélög og Öryrkjabandalagið. Hann hefur síðan unnið að samningu frv. samkv. þessu og haft jafnframt samráð við félmrn. þar um. Árangur þessa starfs er frv. það, sem hér liggur nú fyrir. Við samningu þessa frv. var höfð hliðsjón af till. Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 99 frá 1955 um atvinnuþjálfun fatlaðra manna og til viðreisnar þeim. Till. þessi er prentuð sem fskj. með frv. Svo sem greinir í 1. gr. frv. fjallar það fyrst og fremst um atvinnuþjálfun. Meira en 5% þeirra landsmanna, sem eru á vinnualdri, vinna ekki vegna meiri eða minni örorkusjúkdóma. Vitað er, að allmiklum fjölda af þessum hópi mætti koma til vinnu með skipulögðum og samræmdum aðgerðum, þ.e. með ýmiss konar samfélagslegri samhjálp, hæfnirannsóknum, námi, þjálfun og sérstöðutilraunum. Þessu frv. er ætlað að stuðla að bættri aðstöðu í þessu efni. Endurhæfing fólks með skerta starfshæfni er keðja samræmdra aðgerða, sem hefst með tæknisfræðilegri endurhæfingu og lýkur að jafnaði með starfsendurhæfingu. Læknisfræðilega endurhæfingin er fyrst og fremst heilbrigðismál, sem miðar að því að upphefja eða draga svo sem unnt er úr orkutapi vegna sjúkdóma eða slysa. Hlutverk starfsendurhæfingarinnar er aftur á móti fyrst og fremst að hagnýta það, sem eftir er af orkunni, á sem árangursríkastan hátt fyrir öryrkjann með því að gera hann hæfan til ábyrgra starfa og finna þann starfa handa honum að endurhæfingunni lokinni. Þegar þær stofnanir og stofnanadeildir, sem nú eru í smíðum, eru fullbúnar, ætti að vera vel fyrir læknisfræðilegu hliðinni á endurhæfingu séð hér á landi. Þær stofnanir og deildir, sem átt er við, eru endurhæfingardeild Landsspítalans, sem nú er fullbúin, endurhæfingardeildirnar við Landakot og Borgarsjúkrahúsið, lúkning æfingastöðvar Styrktarfélags fatlaðra og lamaðra við Háaleitisbraut og æfingastöð Sjálfsbjargar við Hátún. Auk þess verður að gera ráð fyrir, að stærstu sjúkrahúsin úti á landsbyggðinni komi á fót innan tíðar litlum æfingastöðvum hjá sér. Sjúkratryggingarnar eiga að tryggja rekstrargrundvöll þessarar starfsemi allrar. Hins vegar eru engin ákvæði í íslenzkum lögum, sem tryggja uppbyggingu og rekstur atvinnuendurhæfingarstöðva og vinnustöðva fyrir öryrkja. Þetta frv. fjallar því fyrst og fremst um skipulagningu endurhæfingarmála, um aðstoð við starfsprófun, starfsþjálfun, nám og vinnustöðvar fyrir öryrkja. Auk þess er í frv. gert ráð fyrir nokkurri aðstoð við byggingu húsnæðis fyrir öryrkja, sem verður að telja mikinn þátt í árangri starfsendurhæfingarinnar. Þótt höfuðmarkmið endurhæfingarinnar sé að gera öryrkjann hæfan til starfa á frjálsum vinnumarkaði, verður því takmarki þó aldrei náð að fullu. Jafnan verður nokkur hópur öryrkja, sem hefur starfsorku og vinnugetu, en getur þó ekki keppt á hinum frjálsa vinnumarkaði. Það fer nokkuð eftir orsökum örorkunnar, og að ýmsu leyti stöndum við verr að vígi í þessu efni en fyrir 10–20 árum. Þá voru stærstu öryrkjahóparnir; sem til endurhæfingar komu, öryrkjar vegna berklaveiki og öryrkjar vegna lömunarveiki. Hvort tveggja hópar, sem tiltölulega auðvelt var að ráða í vinnu að endurhæfingu lokinni. Nú eru stærstu hóparnir öryrkjar af geðrænum orsökum, öryrkjar vegna lamastjarfa, þ.e. heilaskemmdir í fæðingu og vangefnir. Allt eru þetta hópar, sem erfitt er að koma inn á hinn almenna vinnumarkað, enda þótt nokkur starfsgeta sé fyrir hendi. Til þess að nýta þetta vinnuafl, hafa hinar svonefndu vernduðu vinnustöðvar gefið góða raun. Þetta frv. gerir ráð fyrir verulegri opinberri aðstoð við uppbyggingu og rekstur verndaðra vinnustöðva. Þessi aðstoð er nauðsynleg, þar sem afkastageta öryrkjanna, sem vinna á vernduðum vinnustöðum, er verulega undir meðallagi. Vinnustöð er kölluð vernduð, þegar sérstakt tillit er tekið til þarfa vinnuaflsins og það er verndað frá samkeppni við afkastameiri aðila í þeim tilgangi að gefa öryrkjunum tækifæri til þess að afla sér lífsviðurværis með vinnu sinni, og ef mögulegt er, að þjálfa starfsorkuna svo, að þeir verði síðar hæfir til þess að fá starf á frjálsum vinnumarkaði. Á slíkum vinnustöðvum er að sjálfsögðu unnið að arðbærri framleiðslu. Samband íslenzkra berklasjúklinga rekur verndaða vinnustöð hér í bæ, sem heitir Múlalundur. Þar vinna nú um 50 menn og konur sem öryrkjar, margir aðeins hálfan dag. Til fróðleiks má geta þess, að opinber gjöld, sem þetta fólk greiðir árlega, nema í heild samtals milli 600–800 þús. kr. Þó að slíkar verndaðar vinnustöðvar verði ekki reknar hallalaust, er gott að hafa það í huga, að halli sá, sem af slíkum rekstri stafar, skilar sér aftur til hins opinbera, eins og þetta dæmi sýnir. 1 júlí og ágúst 1967 var haldin ráðstefna á vegum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og þróunardeildar Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn. 25 lönd tóku þátt í ráðstefnunni. Efni hennar var starfsendurhæfing öryrkja og leiðir til þess að efla hana og hagnýta betur starfsgetu öryrkja. Í lok ráðstefnunnar var samþ. ályktun í mörgum liðum. Meðal þeirra liða, sem samþykktir voru; voru þessir t.d. : 1. Nauðsynlegur liður í samræmdum endurhæfingaraðgerðum er endurhæfingarráð fyrir allt landið, sem hafi innan sinna vébanda fulltrúa þeirra stjórnardeilda, bæjarfélaga, vinnuveitenda, vinnuþiggjenda og öryrkjafélaga, sem mál þetta varðar. 2. Höfuðverkefni þessa ráðs skal vera að hafa á hverjum tíma yfirsýn yfir endurhæfingu í landinu og vandamál henni samfara og sjá til þess, að tiltækt fé sé notað, þar sem þörfin er mest. 3. Aðalhindrun gegn eðlilegri þróun endurhæfingar er skortur á fé frá opinberum aðilum, vöntun á samræmingu á ráðstöfun fjárins milli félaga og þeirra stofnana og beinlínis skortur á skilningi opinberra aðila á nauðsyn og víðfeðmi endurhæfingar. Endurteknar ráðstefnur og ályktanir, gerðar á vegum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um starfsendurhæfingu og vinnustöðvar fyrir öryrkja, sýna, svo að ekki verður um villzt, að hér er um alþjóðavandamál að ræða, sem hefur þýðingu bæði fyrir einstaklinginn og þjóðarheildina. Til þess að leggja áherzlu á, að sinna beri endurhæfingarmálum meira en gert hefur verið, hefur Alþjóðasamband öryrkjafélaga í samráði við Alþjóðavinnumálastofnunina og Alþjóðaheilbrigðisstofnunina ákveðið, að áratugurinn 1970–1980 skuli nefndur áratugur endurhæfingarinnar. Ætlunin er að hefja öflugan áróður innan þeirra ríkja, sem eru meðlimir áðurnefndra alþjóðasamtaka til þess að vekja athygli á nauðsyn frekari aðgerða í endurhæfingarmálum. Þó að hér á landi séu engin lög um endurhæfingu fólks með skerta starfshæfni, hefur mikið og merkilegt starf við slíka endurhæfingu þó verið unnið í landinu. Á þessu sviði hefur frumkvæði og framtak verið hjá félagasamtökum. Í frv. þessu er einnig gert ráð fyrir því, að svo verði áfram. Þó að ekki sé hér um að ræða lögboðna aðstoð hins opinbera við endurhæfingu, hefur slík starfsemi verið stunduð með ýmsum hætti, beint og óbeint af því opinbera. Í flestum þróuðum ríkjum eru lög um endurhæfingu, sem ákveða mikla fjárhagslega aðstoð við þetta málefni. Í frv. er, eins og áður segir, gert ráð fyrir frumkvæði og framkvæmdum á vegum félagasamtaka, sem hefur gefið góða raun hér á landi til þessa. Eigi að síður er nauðsynlegt, að öll slík starfsemi sé undir opinberri yfirstjórn og eftirliti, svo að tryggja megi samræmda og skipulagða starfsemi, sem auka muni hagkvæmni og ná betri árangri í heild en vænta má án slíkrar opinberrar íhlutunar. Yfirstjórn endurhæfingar yrði samkv. frv. falin sérstakri nefnd, sem ráðh. skipar eftir tilnefningu, svo sem nánar er lýst í 2. gr. frv. Í 3. gr. þess segir, hvert skuli vera hlutverk endurhæfingarráðsins. Áætlun sú, sem um ræðir í upphafi gr., skal vera til 10 ára. Slík áætlanagerð er nauðsynleg, ekki sízt vegna þess, að fjármagn það, sem til ráðstöfunar er til endurhæfingarstarfsemi, er af skornum skammti. Ber því enn brýnni nauðsyn til, að fé því, sem fyrir hendi er á hverjum tíma, verði ráðstafað til þeirra verkefna, sem mest þörf er að leysa og tryggja jafnframt skipulega framkvæmd og koma í veg fyrir, að framkvæmdir, sem ákveðnar kunna að verða og byrjað er á, stöðvist í miðjum klíðum vegna fjárskorts. Um aðstoð þá, sem lagt er til, að veitt verði, vísast til 7., 9., 10. og 11. gr. frv. Endurhæfingar- og vinnustöðvar verða ekki reknar hallalaust, en þeim tekst þó að ná því marki, sem þeim er ætlað, en það er að þjálfa þá til vinnu, sem vegna orkutaps eru með meira eða minna skerta starfsgetu og geta því ekki séð sér farborða. Svo sem áður greinir, er ekki gert ráð fyrir því, að ríkið reki þessar stöðvar. Þær verða hér eftir eins og hingað til reknar af öryrkjafélögum eða öðrum félagasamtökum. Það er heldur ekki lagt til, að ríkissjóður eða sveitarsjóðir taki beinan þátt í halla á rekstri stöðvanna. Hins vegar er gert ráð fyrir, að hallinn verði borinn af þremur aðilum að jöfnu. Í fyrsta lagi er lagt til, að rekstraraðili beri þriðjung hallans, sem á að tryggja, að hagkvæmni sé gætt í rekstrinum. Í öðru lagi verði þriðjungur greiddur úr atvinnuleysistryggingasjóði, og í þriðja lagi greiði lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins þriðjung hallans. Þátttaka tveggja síðastnefndu aðilanna er háð því, að endurhæfingarráð mæli með því og að þeir samþykki hvor um sig greiðsluna. Það er hagsmunamál beggja þessara tryggingagreina, að árangur vinnuþjálfunar og endurhæfingar verði sem beztur, svo að sem flestir þeirra, sem búa við skerta starfshæfni, geti séð sér farborða án þess að þiggja bætur. Þegar sá, sem notið hefur endurhæfingar, hefur lokið þjálfun sinni, er gert ráð fyrir aðstoð honum til handa til að finna starf við sitt hæfi. Um þetta vísast til 16. gr. frv., svo og aths. við þá gr. Til þess að annast endurhæfingu er nauðsyn á þjálfuðu starfsliði, svo sem sjúkraþjálfara, félagsráðgjafa og iðjuþjálfara. Í frv. eru engin ákvæði um menntun slíks starfsliðs. Hins vegar mun vera í ráði, að Háskóli Íslands taki upp kennslu í þessum greinum nú á næstunni, svo að ætla má, að skortur slíks starfsliðs verði ekki til baga í framtíðinni. Ég vænti þess, að hv. þd. afgreiði þetta frv. svo fljótt, sem kostur er, og á vart von á því, að um jafnmikið mannúðarmál og hér er um að ræða, geti orðið ágreiningur, og tel ekki þörf á þessu stigi málsins að fara um frv. fleiri orðum. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu frv., sem ég flyt hér til breytinga á lögum um atvinnuleysistryggingar. Frv. felur í sér þrjár breytingar á lögunum og þær eru allar mjög skýrar og auðskildar, þannig að þær miða allar að því að bæta úr tilfinnanlegu misrétti, sem nú er á rétti til bóta, en engan veginn neina endurskoðun á lögunum. Það mun vera svo, að til er starfandi nefnd, sem hafði verið skipuð í febrúar s. l. að mig minnir, til þess að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar, og mun hún sjálfsagt einhvern tíma skila áliti, en það hefur nú verið reynslan um endurskoðun á þessum lögum, að heildarendurskoðun, sem átti upphaflega að fara fram lögum samkv. fyrir 1958, hefur ekki enn þá séð dagsins ljós. Það hefur því samt reynzt nauðsynlegt öðru hverju, eftir því sem vankantar á lögunum hafa komið fram, að gera á þeim nokkrar breytingar, og álít ég þessar breytingar, sem fjallað er um í þessu frv., svo brýnar, að ekki sé efni eða ástæða til að bíða eftir þeirri heildarendurskoðun, sem kannske má vænta á næsta ári og e. t. v. síðar. Þessar breytingar, sem hér er lagt til, að gerðar séu, eru í fyrsta lagi þær, að allir meðlimir sama verkalýðsfélags njóti óskoraðs réttar án tillits til þess, hvar þeir eru búsettir á félagssvæðinu. Það kann nú reyndar einhverjum, sem lögunum eru lítið kunnugir, að þykja kynlegt, að svo skuli ekki vera, en því fer mjög fjarri. Svo að dæmi sé nefnt, skulum við taka Mosfellssveitina og Reykjavík. Það er auðvitað sama félagssvæði, verkamannafélagsins Dagsbrúnar, og þessir menn vinna yfirleitt á sama vinnustað. Til skamms tíma hefur það verið svo, að íbúar í Mosfellshreppi hafa ekki notið bóta. Þetta hefur að vísu verið leiðrétt nú samkv. þeirri gr. laganna, sem heimilar slíkar breytingar, en þetta sýnir aðeins, hversu lögunum er ábótavant í þessum efnum. En það voru miklu fleiri en Mosfellshreppurinn, sem lögin ná nú til, sem þarna er um að ræða. Þarna er yfirleitt um að ræða íbúa, er búa nærri svo að segja hverju einasta sjávarþorpi í landinu, sem hafa verið dæmdir frá bótarétti, vegna þess að þeir búa ekki í þorpinu sjálfu. Sjá náttúrlega allir, hvaða misrétti hér er um að ræða, þegar þess er gætt, að þetta fólk vinnur á sama vinnustað og er í flestum eða mörgum tilfellum gjaldskylt til sjóðsins. Við skulum taka sem dæmi verkamann hér ofan af Kjalarnesinu eða úr Kjósinni, sem er félagi í Dagsbrún. Hann vinnur austur við Búrfell. Þar er borgað af honum fullt gjald til atvinnuleysistryggingasjóðs, og nú er honum sagt upp vinnunni ásamt félögum sínum í Dagsbrún. Þá nýtur hann engra bóta, meðan Dagsbrúnarmaðurinn, sem búsettur er í Reykjavík, nýtur fullra bóta. Sú þróun hefur líka verið nokkuð ör á síðustu árum, að félagssvæðin taka yfir stærra svæði en áður. Ég nefni þar dæmi frá minni heimabyggð við Eyjafjörð, þar sem má segja, að eitt félag almenns verkafólks nái yfir allt Eyjafjarðarsvæðið frá Ólafsfirði til Akureyrar, en á því svæði eru þorp, sem ekki ná íbúatölunni 300, a.m.k. þrjú slík, og engir verkamenn eða verkakonur á svæðinu njóta sama réttar og félagar þeirra í Ólafsfirði, Dalvík og Akureyri. Skiptir þar engu, þó að þeir hafi mestalla sína vinnu á svæði, sem er gjaldskylt. Ég játa að vísu, að sú breyting, sem hér er lögð til, bætir ekki fullkomlega úr þessu misrétti, sem hér er um að ræða, því að auðvitað ræður þar hið takmarkaða frelsi. Ef fullt jafnrétti ætti að ríkja í þessum efnum, þyrftu atvinnuleysistryggingalögin að ná til allra verkamanna og verkakvenna í landinu. Hér er samt ekki gengið svo langt, heldur aðeins miðað við það, að þeir, sem eru í sama verkalýðsfélagi, njóti sama réttar, og atvinnurekendur hafa að sjálfsögðu sömu skyldu og viðkomandi sveitarfélög til þess að gjalda í sjóðinn. Þessi breyting á sér nægileg rök, svo sem ég hef nú sagt, og vissulega hefur það ekki verið neitt skemmtilegt verk fyrir stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs nú undanfarna atvinnuleysisvetur að dæma þessa menn frá bótum. Þá er í öðru lagi gert ráð fyrir þeirri efnisbreytingu í frv., að ráðh. geti ákveðið, að lögin taki til svæða, sem hafa innan við 300 íbúa, ef sveitarfélagið, sem í hlut á, mælir með því og verkalýðsfélagið á staðnum æskir þess. Eins og nú er háttað þarf hér einnig að koma til samþykki vinnuveitenda. Í langflestum tilfellum, þegar sveitarfélög og verkalýðsfélög hafa óskað eftir, hefur ekki verið fyrirstaða frá atvinnurekenda hálfu í þessum efnum. Þó eru á þessu undantekningar, og allstórt sjávarþorp á Vesturlandi kemst ekki undir þessar bætur, jafnvel þó að sveitarfélög hafi óskað eftir því, verkalýðsfélög sömuleiðis og hæstv. félmrh. sé því áreiðanlega fylgjandi. Þarna strandar aðeins á einum atvinnurekanda og hann heldur málinu í sjálfheldu til stórtjóns fyrir íbúa staðarins og sveitarfélagið, sem í hlut á.  En tilefni eru að vísu að því að þessi brtt. er gerð. Þau eru að vísu ekki mörg, en þetta tilfelli, sem ég nefndi, er mjög bagalegt og þarf tafarlaust úr því að bæta. Þá hafa verið miklar deilur og mikil vandkvæði um bótarétt þeirra manna, sem öðrum þræði stunda sjávarútveg, en þarna er um að ræða trillumenn og að verulegu leyti einnig verkamenn. Þarna eru skilin nokkuð óglögg um það, hvort þeir stunda verkamannavinnu að meiri hluta og öðlast þá bótarétt, þegar þeir verða atvinnulausir um stund, eða hvort þeir að meiri hluta stunda sjósóknina, sem venjulegast er þá á litlu eigin fari. Það eru ófáar klaganir, sem hafa komið út af þessu, og stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs hefur ekki talið sér fært með hliðsjón af lögunum annað en dæma þessa menn frá bótum, ef það hefur ekki verið fullsannað, að þeir hafi að meiri hluta unnið verkamannavinnu. Nú er auðvitað sá hængur hér á, að þessir menn eru ekki gjaldskyldir til sjóðsins, þegar þeir eru með sinn smáatvinnurekstur, og ef á að veita þeim einhvern bótarétt sem verkamönnum, þá verða þeir gjaldskyldir, ef þeir stunda sinn smárekstur. Nú er það svo, að þessi hópur manna ber oft mjög skarðan hlut frá borði, og er jafnvel mjög algengt, að þeir séu tekjulægri en verkamenn almennt. Þeir geta ekki af eðlilegum ástæðum stundað atvinnu sína sem smáútvegsmenn nema einhvern hluta úr árinu eða þar fellur a. m. k. mikið úr. Það sjá t. d. allir, að fyrir Norðurlandi mun ekki vera auðvelt að stunda útgerð á opnum bátum yfir háveturinn, þó að það sé nú gert að nokkru leyti, og þess vegna er ekki annars úrkosta fyrir þessa menn heldur en að skipta starfshlut sínum milli þessara tveggja starfsgreina. Ég held, að sú lausn á málinu, sem ég legg hér til, sé vel framkvæmanleg, þ. e. a. s. sú, að smáútvegsmennirnir, sem róa á eigin fari og eru að nokkru leyti verkamenn, greiði gjald til sjóðsins eins og þeir væru atvinnurekendur, þegar þeir stunda slíka vinnu, en njóti þá bóta til jafns við aðra verkamenn, þegar þeir eru atvinnulausir. Þá er hér einnig lagt til, til að auðvelda framkvæmd á þessu, að hver róðrardagur sé reiknaður sem vinnudagur, þegar grundvöllurinn er ákveðinn. Ég ætla, að þessi fáu orð, sem ég hef nú sagt um þessa þrjá tilfinnanlegu vankanta á lögunum, muni nægja til þess að menn skilji, hvað hér er um að ræða. Þetta er að vissu leyti stórt mál. Þetta tekur sennilega frekar til þúsunda heldur en hundraða af mönnum, sem með alveg óeðlilegum hætti hafa verið sviptir bótarétti, og ég hugsa, að ef löggjafinn hefði í upphafi skoðað þetta niður í kjölinn, þá hefði þetta ákvæði, sem fyrirbyggir svona misrétti, verið sett inn í lögin upphaflega. Ég endurtek það svo, að þrátt fyrir það að starfandi sé endurskoðunarnefnd laganna, þá höfum við slæma reynslu af, hvað slíkar nefndir eru lengi að störfum, en málið hins vegar aðkallandi. Það varðar m. a. afkomu þessara manna nú á þessum vetri. Ég vona, að hv. þd. fallist á að samþykkja þessar breytingar, og ætti það ekki að þurfa að brjóta neitt í bága við það endurskoðunarstarf, sem nú er verið að vinna. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég hef kosið að hreyfa hér máli, sem ég tel vera mjög mikilvægt fyrir hagsmuni allra landsmanna, a.m.k. þeirra, sem ekki eru búsettir á höfuðborgarsvæðinu, málefni, sem varðar mjög hæði með beinum og óbeinum hætti afkomu þessa fólks og raunar lífskjör. Vegna þess vanda, sem er í sambandi við vöruflutninga, eru raunveruleg lífskjör manna lakari víða um landsbyggðina, vöruverð verulega miklu hærra og launin þess vegna raunverulega miklu minni, og hins vegar er svo vandi atvinnurekstrarins, sem af sömu sökum stafar. Viðfangsefni þessarar þáltill. eru þessi vandamál og hvernig úr þeim megi bæta, eða öllu heldur um rannsóknir á því, hvernig úr þessu megi bæta. Ég dreg það mjög í efa, að hv. alþm. hafi yfirleitt gert sér fulla grein fyrir því, að hér er um stóra hluti að ræða og það jafnvel svo stóra, að ég tel, að hér sé um eitt allra mesta hagsmunamál landsbyggðarinnar að ræða, og þó er mönnum gjarnt að hlaupa yfir þennan þátt málsins, þegar verið er að ræða um jafnvægi í byggð landsins. Hér er um svo stórt mál að ræða að mínu áliti, að það getur verið alveg afgerandi fyrir byggð í landinu. Það ástand, sem nú er ríkjandi í þessum efnum, hlýtur að þrýsta landsmönnum jafnvel enn meir en orðið er til þess að velja sér búsetu á suðvesturhorni landsins. Ég er heldur ekki viss um, að löggjafarvaldið hafi gert sér grein fyrir því, hvernig þessi mál standa og hvað hefur verið að gerast síðustu árin, því að þróunin hefur öll verið á hinn verri veg. Til þess að skýra þetta örlítið nánar vil ég nefna nokkur dæmi þess, hvernig flutningskostnaður orkar á vöruverð úti um land og hvernig menn eru beinlínis skattlagðir aukalega af skattheimtukerfi ríkisins, vegna þess að þeir verða að borga flutningskostnað. Við skulum taka eina vörutegund, sem er ekki óalgengt að sé í notkun núna um jólaleytið, þ.e. hveiti, og við skulum segja, að flytja þurfi það til Ísafjarðar. Hér í Reykjavík er leyfð smásöluálagning á hveiti 24%, en þegar flutningskostnaðurinn hefur verið lagður á til Ísafjarðar, t.d. með skipi, sem er allra ódýrasta aðferð til þess að flytja vöruna þangað, þá er álagningin miðað við heildsöluverð í Reykjavík orðin 41.5%, þ.e. kostnaðaraukinn við vöruna, verðhækkunin, er orðinn 16.7%. 60 kg af rúgmjöli mundu hækka sem nemur 23%, kartöflumjölið í 60 kg sekkjum 15%, strásykur í 15 kg sekkjum um 31%, þ.e. álagningin miðað við smásöluverð í Reykjavík er orðin 55% í stað 24%. Ég veit ekki, hvort ég á að telja þetta upp lengur. Ég gæti það vel, en ég held, að þetta sé glöggt dæmi um það, hve ýmsar lífsnauðsynjar eru stórkostlega miklu dýrari úti á landsbyggðinni en hér á Reykjavíkursvæðinu, og er þó þetta dæmi, sem ég nefndi frá Ísafirði, alls ekki það versta, því að t.d. Austfirðingar búa við enn þá lakari hlut og aftur Akureyri lítillega betri. En skoðum þetta dæmi um hveitið í réttu ljósi svolítið betur. Ef það þyrfti nú að flytja þetta með bifreið; þá væri álagningin orðin miklu hærri en þetta, því að flutningskostnaður með bifreiðum er allmiklu hærri. Og ekki nóg með það, heldur er það svo, að smásalinn á Ísafirði má ekki leggja nema á heildsöluverðið - hann leggur ekki á flutningskostnaðinn. Ríkið leggur hins vegar á hann. Það er lagður söluskattur á flutningskostnaðinn, þannig að í þessu tilfelli er um að ræða 2.7% hærri söluskatt á Ísafirði af sama vörumagni en hér í Reykjavík, þ.e. kaupandinn mundi raunverulega borga 9.5% í söluskatt í stað 7.5. Ef við tökum nú sykurinn líka, sem blandast gjarnan hveitinu, þá getur farið svo, ef hann er fluttur með bifreið, sem er dýrasta flutningsaðferð, sem hugsanleg er, að álagningin verði u.þ.b. 80% miðað við heildsöluverð í Reykjavík á móti 24% álagningu hér í höfuðborginni. Og svo kemur söluskatturinn, sem allir, sem við þetta búa, verða að greiða. Ég man varla eftir því, að minnzt hafi verið á það hér á Alþ., að söluskatturinn verkaði þannig, að hann kæmi ekki nokkurn veginn jafnt niður á alla, og sjálfur verð ég að viðurkenna, að ég tók ekki eftir þessu fyrr en ég fór að hugsa málið, og ég efast um, að neytendur geri það almennt. Það er verið að tala um allt að 2% hækkun á söluskatti í sambandi við inngönguna í EFTA og þykir jafnvel mikið. En ég vil segja, að það er alveg eins mikið fyrir okkur, sem úti á landinu búum, að greiða þennan skatt með þessum hætti og þeim mun lakara, sem óréttlætið blasir við, að við verðum að borga þennan skatt hærri en aðrir. Hér er aðeins um dæmi að ræða, sem sýnir, hvernig þetta getur orðið í sambandi við almennar neyzluvörur, en þegar kemur að ýmiss konar atvinnurekstri, eru dæmin sízt betri. Ég hef ekki fyrir framan mig nákvæmlega útfært dæmi úr raunveruleikanum um þetta efni, en vil þó aðeins nefna eitt. Atvinnurekandi úti á landi þarf að kaupa smávarning fyrir 16 þús. krónur. Hann borgar í flutningsgjald með bifreið 3712 kr., eða varan hækkar um 23%. Í sömu ferðinni þurfti hann að kaupa aðra vöru, sem kannske var hægt að flytja samkvæmt þungataxta, og þar þurfti hann að borga 6 þús. kr. fyrir þá vöru, 2250 kr. eða 37% hærra en það hefði kostað í Reykjavík, og menn ættu því að geta gert sér í hugarlund, hvaða erfiðleika það skapar í atvinnurekstrinum. En það mun næsta algengt, t.d. í húsgagnaiðnaði, að menn verði að kaupa hráefni allt að 30% dýrara en hér tíðkast. Þetta kemur auðvitað ákaflega misjafnt niður á atvinnugreinunum, eftir því hvernig þeim er varið, en a.m.k. er hér um mjög stórt mál að ræða fyrir landsbyggðina. Nú komum við auðvitað að þeirri spurningu, hvort nokkuð er hægt að gera í þessum málum. Ég tel, að sitthvað sé hægt að gera, þó að ég sé ekki með nein lausnarorð á takteinum. Ég tel, að það mætti bæta samgöngurnar í landinu miklu meira og skipuleggja þær miklu betur, bæði á sjó, landi og í lofti, og gera þær ódýrari en þær eru nú. En í sambandi við þetta kemur auðvitað fram samvizkuspurning, sem sé, hver stefna okkar eigi að vera í þessum málum. Á þjóðfélagið í heild að bera ábyrgð á því að jafna aðstöðu manna hvar sem þeir búa í landinu, eða á að refsa mönnum fyrir það, hvar þeir hafa valið sér búsetu? Ég held, að ekki verði komizt hjá því, að þetta sé hin viðurkennda stefna varðandi samgöngurnar, ef það er á annað borð viðurkennt, að það sé mál allrar þjóðarinnar, en ekki bara einkamál þeirra, sem þurfa að komast um landið og flytja vörur sínar frá þessari einu eða a.m.k. aðalinnflutningshöfn landsins, Reykjavík. Auðvitað væri það mjög veruleg lausn þessara mála og mundi breyta þeim stórlega, ef innflutningshafnir kæmu annars staðar á landinu á heppilegum stöðum, a.m.k. ein í hverjum landsfjórðungi. Á Akureyri er verið að gera verulegt átak í þessum málum, og þess er auðvitað að vænta, að í kjölfar þess átaks geti innflutningsverzlun dafnað þar og þurfi ekki að skipa vörum í eins miklum mæli upp hér í Reykjavík eða láta þær fara hér í gegn eins og nú. En aðstaða ýmissa íbúa annars staðar verður litlu betri fyrir það, og ég held, að það þurfi alveg sérstakrar athugunar við, á hvaða stöðum í landinu á að koma upp einhverjum þeim höfnum og efla innflutningsverzlun. Mér dettur t.d. í þessu sambandi í hug höfn eins og Reyðarfjörður fyrir Austfirði og Ísafjörður fyrir Vestfirði. Ég sagði áðan, að þessi vandamál hefðu farið vaxandi, og þau hafa sérstaklega farið vaxandi eftir að verðlagsákvæði á flutningsgjöldum voru gefin frjáls. Áður var Eimskipafélaginu gert það að skyldu að taka ekki meira fyrir flutninga vöru til landsins, þó að hún færi ekki í gegnum Reykjavík. Það var sama flutningsgjaldið til hverrar uppskipunarhafnar og til Reykjavíkur. Um leið og verðlagsákvæði voru gefin frjáls, var tekinn upp annar háttur á þessu og Eimskipafélagið lagði á þessar svo kölluðu framhaldsfraktir, sem áður voru ýmist lágar eða engar. Þetta hefur gerbreytt málinu, og nú er svo komið, að það er minnst á mununum oft og tíðum, hvað það kostar að flytja vörurnar frá meginlandinu og til Reykjavíkur og að koma þeim þaðan aftur til staða úti á landi. Það munar alveg sáralitlu í ýmsum tilvikum og gæti ég nefnt tölur um það, en tel þó ekki ástæðu til. En því slæ ég föstu, að það sé nærri lagi að ætla, að þessi aðstöðumunur geti oft munað því, að flutningskostnaður, sem íbúar landsbyggðarinnar vestur, norður og austur á landi verða að greiða, sé u.þ.b. tvöfaldur við það, sem íbúar höfuðborgarsvæðisins búa við. Ég álít, að það sé mikil nauðsyn, að þessi mál öll séu skoðuð niður í kjölinn og allar staðreyndir varðandi þetta séu dregnar fram í dagsljósið. Ég er viss um, að í sumum tilfellum stafar hinn hái flutningskostnaður af því, að um hrein okurgjöld er að ræða, og á ég þá sérstaklega við meðhöndlun á vörum, sem fluttar eru með skipum, þó að ég fari ekki frekar út í það. En bætt skipulag á flutningunum, meiri nýting á flutningatækjunum, t.d. strandferðaskipunum, sem oft og tíðum sigla hálftóm, í stað 20 tonna bíla, sem plægja vegina og eyðileggja þá fyrir kannske tugi eða hundruð millj. Þessu þarf að breyta og koma eitthvað meira samræmi hér á milli. Þá er í öðru lagi athugandi, hvaða áhrif fjölgun innflutningshafna hefði og efling innflutningsverzlunar á öðrum stöðum en í Reykjavík, og svo í þriðja lagi, hver aðstoð væri þá nauðsynleg að loknum þeim aðgerðum, sem tiltækar þættu, hver aðstoð væri þá nauðsynleg af opinberri hálfu til þess að jafna þann mismun, sem þá væri eftir. Ég álít þess vegna, að rannsókn á þessum málum í svipuðum tilgangi og í þál. greinir sé brýn nauðsyn og raunverulega ekki hægt að hugsa sér, að þetta mál sé leyst með farsælum hætti öðruvísi en athugun fari fram. Eins og ég sagði áðan, er oft talað mikið og fagurlega um jafnvægi í byggð landsins, en hlutirnir eins og þeir eru eru kannske ekki alltaf skoðaðir eins rækilega og vera bæri, og tel ég mig hafa bent á einn þátt þess í þessari stuttu ræðu. Ég hef ekki um þetta fleiri orð. Ég læt aðeins í ljós þá von mína, að hv. þdm. fallist á, að hér sé mál, sem sé þess virði, að það sé skoðað með sérfræðilegum hætti og veiti till. gengi í hv. d. Ég hef valið þann kost að flytja þessa þál. í d., vegna þess að reynslan hefur sannað mér, að það er nær tilgangslaust að flytja svona till. í Sþ. Till., sem við höfum stundum lagt fram í okt., eru ekki teknar til umr. fyrr en nokkrir dagar eru eftir af þingi, og þá er eftir öll athugun á þeim. En ég tel ekki allan mun á, hvort þál. þessi er samþ. í hv. þd. eða í Sþ. Hún er áskorun á ríkisstj. um að láta vinna þarna verk, og ég er viss um, að það verður ekki tekið tillit til þess, að ályktunin kemur frá þessari hv. þd., en ekki Sþ. Ég legg til, herra forseti, að þessari till. sé vísað til hv. allshn.