Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Efri deild hefir gert dálitlar breytingar á þessu frumv., sem nefndin hér hefir ekki getað fallist á það sérstaklega ein breytingin, sem nefndin hefir ekki getað fallist á að bátar skuli undanskildir aðflutningagjaldi. Er auðséð, í hvaða átt þar er stefnt, þá, að bátasmiðum skulu engin vernd vera með þessum lögum, þegar efnið í bátana á að vera tollskylt, en bátarnir tollfríir. Nefndin hér getur ekki fallist á þetta, heldur skuli þeir bátar einir vera tollfrjálsir, sem siglt er á hér til landsins. Aðra báta vill nefndin ekki hafa undanskilda tollinum, og er það af því að hún vill ekki að þessi lög geti að neinu orðið til þess að leggja haft á skipasmíði hér á landi. Og úr því nú að nefndin fór að gera þessa einu breytingartillögu, þá fanst henni að hún gæti gert fleiri. Þá er það fyrsta brtill. um strigann. Nefndin gat gat ekki séð neina ástæðu til þess að fella burtu strigann úr flokki náskyldra vara, sem skyldu vera tollaðar. Sömuleiðis vill meiri hluti nefndarinnar nema burtu »vélaolíu til áburðar« og setja í staðinn allan »vélaáburð«. Vill nefndin gera þetta af því að vélabátaútgerðin er nógu dýr, þó ekki sé olían sérstaklega tolluð. Nefndin gat heldur ekki skilið það, hvera vegna efri deild vildi undanskilja. tollinum rær og gadda, en tollskylda járnbrautarteina og spengur, sem þó alt heyrir til sama flokkinum. Það vita allir, að til járnbrautargerðar þarf eins rær og gadda og apengur. Rær og gaddar heyra undir járnbrautargerð eins og hvað annað, sem að henni lýtur. Rærnar og gaddarnir eru til þessað festa járnbrautarteinana saman og niður á trédrumbana, sem undir liggja. Er því óþarft að undanskilja þetta fremur en hvað annað, sem heyrir undir járnbrautargerð, því ekki getur þetta fallið undir þann flokk tollskyldra vara, sem er kallaður saumur. Þar sem nefndin leggur til að ein setning skuli tekin upp í 5: lið 1: gr., þá er það gert til þess að það komi skýrt fram, að þeir bátar skuli einir vera tolli undanskildir, sem siglt er hingað til landsins. Brtill. hv. þm. S.- Þing. (P. J.) skal eg ekki tala um nú, fyr en hann hefir sýnt fram á, hvort nauðsynlegt sé að skeyta þessa viðbót við frumv. Eg skil ekki til hlítar till. hana. Eg hygg að farið sé eftir umbúðunum, hvað á þeim stendur, og sendingar séu aldrei rifnar sundur, nema varan eigi að fara í tollgeymslu. Ella vill nefndin láta standa við það sem háttv. Ed. hefir gert. Í sjálfu sér er það ekki stór spurning, hvernig haga skuli einstökum atriðum. Nefndin vill að jöfnuður sé hlutfallslega í einstökum atriðum. Eða réttara sagt, minka ójöfnuð, þann sem sprettur af því, hve lögin eru óskynsamlega sett í sambandi við verðmæti vörunnar. Ekki skal eg orðlengja meira um þetta, en nefndin leggur áherzlu á að útlend smið sé eigi undanþegin þeim tolli, sem í raun og veru legst á innlenda smíð. Þykir henni sú breyting efri deildar háekaleg og ranglát gagnvart innlendum iðnaðarmönnum. Aðrar brtill. nefndarinnar eru smærri, og get eg ekki hugsað mér að háttv. Ed. breyti frumvarpinu þó að þær verði samþyktar. Nefndin hefir enga áætlun gert um tekjumuninn, sem af þessari færslu varanna milli flokkanna mundi leiða, en líklega stenst það alt nokkuð á endum.



Eg játa það, að eg er nokkuð feiminn við það, að koma fram með brtill. við þetta nú, af því að eg hefi ekkert skift mér af þessu máli hingað til. En hún er fram komin vegna meðferðar þingsins á því, og þótt hún kynni að verða álitin málinu til falls, þá er það ekki mín meining að svo verði. Það var í fyrra talinn eini kosturinn á vörutollinum, að það sé tiltölulega einfalt að innheimta hann og ekki mikil hætta á því að menn skjóti sér undan honum og á meðan flokkaskiftingin sé ekki margbrotnari en nú er, þá sé ekki örðugt að greina sundur flokkana. En nú eru fram komnar breyt.till. í báðum deildum, og virðist mér nú ætla að fara að víkja nokkuð öðruvís við. Það getur verið að hér sé ekki um mikla fjárhagslega þýðingu að ræða, að skjóta vörum úr hærra flokki og í lægra flokk. Tillaga mín gengur nú út á það, að lögin haldi sér í aðaldráttunum, eins og upphaflega var ætlast til, að flokkarnir sé svo glögt ákveðnir, að ekki þurfi sérstaka rannsókn um hverja vörusending. Með öðrum orðum: þær vörur lægri flokkanna, sem eru í umbúðum þannig löguðum, að ekki sjáist utan á, hverrar tegundar varan sé, lendi allar í 6. flokki. Það er ábyrgðarhluti fyrir skrásetjandann, að segja skakt til og akrásetja dýra vöru í lægra flokki en þar sem hún á heima, ef hún ber það sýnilega með sér, hverrar tegundar hún er. Því að ef varan tapast, þá tapar hann rétti sínum til endurgjalds að meiru eða minna leyti. Aftur á móti þegar ýmsar vörutegundir eru sendar saman í einum umbúðum, þá getur sendandi vöru talið vöruna undir þann flokk, lægst gjald er á, ef eitthvað af slíkri vöru er í kassanum. Þess vegna er réttast að heimfæra þær ekki undir inn almenna flokk, og fram á það fer tillaga mín. Sumir halda að þetta gæti náð til kornvöru, en það nær engri átt, því að alt af má vita, hvað í kornvörusekkjum er. Nokkuð öðru máli er að gegna um þungavöru, t.d. gler eða steypujárn. Nokkrar vörur undir 2. flokki eru oft í umbúðum með annari vefnaðarvöru, eins og t. d. segldúkur og strigi, enn fremur getur seglgarn, netjagarn og tvinni stundum verið í sömu umbúðunum. Raunar vita það þeir menn, sem vanir eru verzlun, að ef segl, strigi og netjagarn er flutt inn í stórum stíl, þá er hægt að hafa þær vörur í sérstökum pokum sem sýna utan á, hver varan er, og er þá enginn vandi að greina annað frá því. Saumavélaolía er oft flutt í kassa (t. d. járnvöru smærri), en kassinn heimfærður til vélaolíu og fellur þá í flokkaskifting undir lægra gjald eftir þessu frumv. En vélaolía í stærri stíl er ætíð í sérstökum umbúðum og auðþekt. Ýmislegt má telja upp svipað þessu. Seinni hluti brtill. er ef til vill nokkuð stífur, og er eg þá fús á það, ef menn vilja, að tillagan sé borin upp í tvennu lagi.



Að eins örfáar athugasemdir. Hér er ekki um stórt mál að ræða, svo að það er undarlegt, hversu örðugt það á uppdráttar. Eins og frumv. kom frá Ed. var það aðgengilegt, þótt ekki væri það gallar laust. Nd. á skuld á því, að hafa ekki lagfært frumv., og hún veldur því einnig, að inn í það hafa komist gallar, eins og t. d. ákvæðið um segldúkinn. Það má koma ýmsu að sem segldúk, t. d. molskinni, stubbasirzi o. fl. Efri deild hefir bætt inn seglgarni, sem flyzt í rjúpum, og ýmist er með aðra eða eitt út af fyrir sig. Þetta er skemd á frumv., en þó ekki svo mikil, að eg álíti að það eigi að falla þess vegna. Yfirleitt er eg samþykkur breytingum Ed. Og skipa og báta tollurinn er eins og í núgildandi lögum. Háttv. framsögum. (B. J.) lagði mikla áherzlu á það, að tollur væri lagður á aðflutta báta, og sagði að ella væri stutt að samkepni útlendinga við innlendan iðnað. Þegar fljótt er á litið, má vera að mörgum verði á að líta svo á. Menn verða þó að gá að því, að fragtin er svo miklu meiri af smíðuðum bátum en af viðnum út af fyrir sig, sem í þá fer, að í því liggur nægileg vernd gagnvart samkepninni. Þess vegna er engin ástæða að breyta frumv. af þessum orsökum. Enn fremur þykir mér það undarlegt, að Nd. vill kalla vélaolíu Vélaáburð. Eg hefi bent á það áður, að olíur eru í öllum vélaáburði, þótt misjafnlega líti út og sumt sé einna líkast hrossafeiti. Vélaolía er aðallega þrenna konar: Grænolía, sem er þykk, cylinderolía, sem er þunn, og svo þessi bræðingur, sem er líkastur hrossafeiti. Þá hafa rær og gaddar til járnbrauta verið færðir til, og álít eg það þýðingarlítið. Eg vil hafa þetta óbreytt, eins og það kom frá Ed., og að hitt sé felt. Ekki af því að eg álíti að tillaga háttv. þm. S.-Þing. (P.J.) stefni í ranga átt, heldur álít eg hana óþarfa. Eins og nú er tel eg lögreglustjóra heimilt, þegar vörur úr fleiri en einum flokki eru í sömu umbúðum, þá að heimfæra þær undir dýrasta flokkinn. Eg er ekki hræddur um að menn muni blanda saman vörutegundum til þess að koma öllu undir ódýrari flokka. Til þess var einmitt tekið töluvert tillit, þegar lögin voru samin, að girt væri fyrir að menn gætu blandað saman vörum sinni úr hverjum tollflokki. Menn fara ekki að búa um olíu og járnvöru saman. Eg mun greiða tillögu háttv. þm. S.-Þing. (P.J.) atkvæði, svo framarlega sem farið verður að hrófla við frumv. eins og það nú er frá Ed., en ella ekki. Háttv. framsögum. (B. J ) sagði, eins og oft heyrist klingja hér í þingsalnum, að vörutollslögin væru óþolandi óréttlæti. Það var þó sýnt skýrt fram á það í umræðum á þinginu 1912, að hvergi munaði nema 3/4–7% frá verðgildinu. En hvað segja menn þá um sykurtollinn, sem er um 60% af innkaupsverðinu? Hvað segja menn um það réttlæti ? Eg legg mikla áherzlu á það, að þetta frumv. verði samþykt eins og það nú er, því að annars verður það verra.



Breyt.till. nefndarinnar hafa mætt talsverðum andmælum, en þau álít eg að ekki hafi við rök að styðjast. Eina gilda ástæðan til þeirra ætti að vera sú ef breytingar á þessu stigi málsina gætu orðið til þess að tefja fyrir málinu, svo það kæmist ekki fram. Mótbárur háttv. 1. þm. G.- K(B. Kr.) og háttv. þm. S-Þing. (P.J.) falla að nokkuru leyti saman. Þeir skoða svo, sem þetta gerði mönnum erfiðara fyrir, um eftirlit með því að rétt væri gefið upp um vörurnar. Þetta get eg ekki séð að sé rétt. Það eru aðallega 2 tegundir, sem haldið er fram að þetta geti komið fyrir með, sé segldúkur og svo tvinni og garn. En hættan yrði alveg in sama nú, eins og áður, því að ef menn vilja reyna að komast hjá hærra tolli með því að blanda vörunum saman, þá geta menn það ósköp vel. En ef innheimtumenn vilja, þá geta þeir rannsakað þetta ef þeim þykir ástæða til. Þess vegna álít eg þessar athugasemdir háttv. þm. alveg ástæðulausar. Um bátana vil eg segja það, að það skiftir miklu, hvort þeir eru með öllu undanþegnir tollinum. Það getur ekki leitt til annars en þess, að erfiðara verður að stunda bátasmíð hér í landinu en ella. Vélaáburðinum stendur svo á, að nefndin hefir til hægðarauka sett þetta alt undir eitt, af því að það er örðugt að hafa tvenns konar gjald af sama hlutnum. Og það er alveg réttmætt að kalla þetta alt einu nafni vélaáburð, hvort sem það er nú þykkra eða þynnra. Eg legg nú að vísu ekki svo mikið kapp á þessar breytingar, ef menn eru sannfærðir um að málið komist þá ekki fram, en eg get samt ekki séð annað en að breyt.till. nefndarinnar séu réttar og eðlilegar. Eg lít svo á, að þessir erfiðleikar verði fremur léttir á metunum, þegar líka þess er gætt, að við umr. í Ed. gat einn háttv. þm., sem er innheimtumaður landssjóðs, þess, að innheimtan yrði ekki erfiðari fyrir þetta. Æskilegast þætti mér, að tillit yrði tekið til breyt.till. nefndarinnar, en gæti þó, eftir atvikum sætt mig við að frv. Ed. yrði samþykt óbreytt.



Eg hefi litlu að bæta við það, sem háttv. þm. Ak. (M. Kr.) hefir sagt, - hann hreyfði víst við flestu af því, sem fram þurfti að taka. Háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) hafði á móti því, að segldúkur yrði færður til. Kvað hann það gefa mönnum betra tækifæri til að komast undan tolli. Það er nú svo með þessa vöru sem flestar aðrar, að það má nota þær sem skálkaskjól til þess að skjótast undan tolli. En tilgangur okkar með þessari tilfærslu var sá, að létta á þessari vöru tolli, vegna þess, hve bráðnauðsynleg hún er, einkum fyrir bátaútveginn, sem sérstaklega er rekinn af fátækum útgerðarmönnum. Og það virðist ekki svo sérlega mikil hætta þó þessi vara verði tekin með, þar sem stjórnin hefir lagt til að strigi verði færður úr hærra flokki í lægri. Og þessi tilfærsla er einmitt bygð á tillögum frá tollheimtumönnum. Hvað bátana snertir, þá var það ekki af því að við vildum í sjálfu sér undanskilja þá, heldur er það »principsins« vegna, að við stingum upp á að þeir verði tollaðir. Okkur þykir það ósanngjarnt, að menn geti flutt tolllaust hingað þá vöru, sem landsmenn þurfa að borga toll af, ef þeir smíða hana sjálfir, sem sé efniviðnum. Mér er kunnugt um það, að talsvert er flutt hingað til landsins af smíðuðum bátum, á öðrum skipum - en kaupi menn efnið til þeirra og smíði þá hér, verða menn að greiða toll af viðnum, sem í þá fer. Það er ósanngjarnt. Mér finst það undarlegt, að háttv. 1. þm. G.-K. (B. gr.) vill undanskilja vélaolíu, en vill ekki ganga inn á að nefndur sé vélaáburður í frumvarpinu. En það er kunnugt, að mikið er flutt af vélaáburði til landsins, sem ekki er fljótandi og getur því ekki komist inn undir orðið olíu. Og að undanskilja þann einan áburð, sem fljótandi er, sýnist ekki mikil sanngirni, þar sem t.d. vélasmjör kemur alveg að sama haldi og er notað jöfnum höndum. Yfirleitt held eg, að allar breyt.till. nefndarinnar eigi við talsverð rök að styðjast. Við höfum gert okkur far um að forðast alt, það sem gæti orðið lögunum til skemdar og viljum sízt af öllu spilla framgangi málsins.



Þetta frv. hefir að mínu áliti batnað stórum í Ed. Eg tók ekki eftir því fyr en við 3. umr. að ætlast er til, að aðfluttir bátar verði tollskyldir. Háttv. 2. þm. Rvk. (J. J.) gat þess, að þetta ákvæði væri sett til þess að vernda innlenda bátasmið. En menn verða að athuga, hverjar afleiðingar af svona ákvæði geti orðið. Þar sem lítið er um bátaverksmiðjur hér á landi, verða menn eftir sem áður að kaupa talsvert af bátum frá útlöndum. Æli nefndin hafi gætt að því, að nái þessi till. fram að ganga, þá legst frá 5 upp í 18 kr. gjald á hvern bát. Það munar fátæka menn ekki svo litlu. Svo ber þess og að gæta, að hér eru mikið notaðar þær tegundir báta, sem Íslendingar geta alls ekki smíðað, t. d. báta með færeysku lagi, sem margir flytjast hér til lands. Þetta gjald legat eingöngu á fátækari hluta þjóðarinnar, sjómennina. Og þar sem var tilætlast í upprunalegu lögunum, að þessi vara væri tollskyld, vænti eg þess að háttv. deild fallist á að undanþiggja bátana frá tolli. Björn Kristjánsson: Eg gleymdi að geta þess áðan, að það gegnir alveg sama máli með segldúk og striga, sem Ed. hefir felt burtu. Strigi til umbúða (Hesian) er aldrei nefndur á farmskrá. Eg álít alveg óþarft að vera að færa þessa vöru til. Hún er mjög létt og procentugjaldið legst ekki þyngra á hana en hverja aðra ódýra vefnaðarvöru. Eg vil benda á það, að þegar þessi lög urðu kunn, bárust stjórninni nokkrar umkvartanir um einstaka liði þeirra. Stjórnin tók þær til greina og ber samkvæmt þeim þetta frumv. fram. Þetta, virðist mér menn ættu að láta sér nægja. Þó eg sé hlyntur sjávarútveginum, þá vil eg ekki vinna svo mikið til að hlynna að honum að eg vilji eyðileggja grundvallaratefnu Vörutollalaganna. Prósentugjaldið af segldúk er ekki hærra en 2-21/2%. Það er auðvitað gott að hlynna að sjávarútveginum. En þegar ekki er um meira að ræða en 2% af ódýrri Vöru, þá álít eg ekki tilvinnandi þess vegna, að brjóta »principið« í heilum lagabálki. Háttv. 2. þm. Rvk. (J. J.) sagði, að svo væri með flestar vörur, að hægt væri að nota þær sem skálkaskjól til þess að skjótast undan hærra tolli. Það er einmitt að koma í veg fyrir það, sem eg er að reyna. Hann sagði að vélaolía heyrði undir vélaáburð. Það getur verið mikið rétt. En ef nefndur er áburður, kæmist þar undir líka vagnáburður, sem engin ástæða er til að lækka gjaldið á, o.fl. Annars er mér þetta sérstakt ekkert kappsmál. Fleira held eg ekki að eg þurfi að taka fram að sinni.



Eg geri það ekki að neinu kappsmáli, að brtill. mín verði samþykt, ef aðrar brtill. verða feldar, en verði þær samþyktar, álít eg sjálfsagt að láta þessa tilfærslu milli flokka, sem frumvarpið gerir, vera bundna því skilyrði, að viðkomandi vörur verði ekki gerðar óþekkjanlegar með umbúðum. Þegar svo er, að þær eru óþekkjanlegar, má gefa þeim hvaða nafn sem er af handahófi og kemur sér þann veg undan hærri tolli, eins og eg tók fram í fyrri ræðu minni. Þetta getur ekki komið í bág við tilgang laganna, vegna þess, að í óþekkjanlegum umbúðum eru ekki aðrar vörur en þær sem þola talsvert vörugjald. Ef t. d. flutt er svo mikið af segldúk, að það varði miklu fyrir gjaldið, þá má hafa hann í sérstökum pökkum, og svo um búnum, að hann þekkist. Sama máli gegnir um netjagarn og fleira. Auðvitað er ekki tilgangurinn að lögreglustjóri hafi eftirlit með því, hvernig varan er útbúin, Mín meining er það eitt, að hún verði réttilega tekin upp á farmskrá. Eg skal nefna nokkrar vörur til sönnunar máli mínu. T. d. er hægt að hafa »brýni« í sérstökum kössum, svo gisnum, að sjáist hvað í þeim er. Um »saum« og »ljáblöð« er öðru máli að gegna, en þau þola líka hærra gjald. Um »steðja« er það að segja, að séu þeir svo stórir, að hægt sé að hafa þá í sérstöku »collo« þá falla þeir í lægri flokk. En sé um smásteðja að ræða, þá eru þeir hafðir í umbúðum innan um annað, en þeir þola líka hærra gjald. Svona gæti eg haldið áfram að telja margar vörur, ef þörf væri á. Og loks vil eg geta þess að eg þekki ekki mörg dæmi þess, ef þau eru nokkur, að vara, sem ber utan á sér, hverrar tegundar hún er, sé færð undir fölsku nafni eða röngu á farmskrá, enda væri það ábyrgðarhluti meiri en vörutollinum nemur. Hitt er þar á móti algengt um vörur í umbúðum, að þær eru ekki með réttu nafni á farmskrá.



Eg geri það ekki að neinu kappsmáli, að brtill. mín verði samþykt, ef aðrar brtill. verða feldar, en verði þær samþyktar, álít eg sjálfsagt að láta þessa tilfærslu milli flokka, sem frumvarpið gerir, vera bundna því skilyrði, að viðkomandi vörur verði ekki gerðar óþekkjanlegar með umbúðum. Þegar svo er, að þær eru óþekkjanlegar, má gefa þeim hvaða nafn sem er af handahófi og kemur sér þann veg undan hærri tolli, eins og eg tók fram í fyrri ræðu minni. Þetta getur ekki komið í bág við tilgang laganna, vegna þess, að í óþekkjanlegum umbúðum eru ekki aðrar vörur en þær sem þola talsvert vörugjald. Ef t. d. flutt er svo mikið af segldúk, að það varði miklu fyrir gjaldið, þá má hafa hann í sérstökum pökkum, og svo um búnum, að hann þekkist. Sama máli gegnir um netjagarn og fleira. Auðvitað er ekki tilgangurinn að lögreglustjóri hafi eftirlit með því, hvernig varan er útbúin, Mín meining er það eitt, að hún verði réttilega tekin upp á farmskrá. Eg skal nefna nokkrar vörur til sönnunar máli mínu. T. d. er hægt að hafa »brýni« í sérstökum kössum, svo gisnum, að sjáist hvað í þeim er. Um »saum« og »ljáblöð« er öðru máli að gegna, en þau þola líka hærra gjald. Um »steðja« er það að segja, að séu þeir svo stórir, að hægt sé að hafa þá í sérstöku »collo« þá falla þeir í lægri flokk. En sé um smásteðja að ræða, þá eru þeir hafðir í umbúðum innan um annað, en þeir þola líka hærra gjald. Svona gæti eg haldið áfram að telja margar vörur, ef þörf væri á. Og loks vil eg geta þess að eg þekki ekki mörg dæmi þess, ef þau eru nokkur, að vara, sem ber utan á sér, hverrar tegundar hún er, sé færð undir fölsku nafni eða röngu á farmskrá, enda væri það ábyrgðarhluti meiri en vörutollinum nemur. Hitt er þar á móti algengt um vörur í umbúðum, að þær eru ekki með réttu nafni á farmskrá.

Bjarni Jónsson; Eg gæti, eins og háttv. þingm. S.-Þing, staðið hér í allan dag og talið upp vörur, sem hægt væri að setja í umbúðir og skrifa svo utan á í að alt önnur vara væri í umbúðunum. Menn gætu sett sóda í stað demanta, kol í stað gulls o.s.frv. Það þýðir ekki að standa hér og segja það sem allir vita, að það er hægt að skrifa vitlaust utan á alla bögla. Spurningin er að eins sú, hvort þessar breytingar, sem hér er farið fram á, geri hægara að svíkjast undan tolli en áður. Og til þess eru ekki miklar líkur, þar sem allar breytingar eru gerðar í samráði við tollheimtumann. Háttv. 2. þm. S. Múl. (G. E.) hélt, að við gerðum einhvern óvinafagnað, ef við legðum toll á aðflutta báta, vegna þess að Austfirðingar kynnu ekki að smíða þá. Eg á bágt með að trúa þessu Mér er kunnugt um að á Breiðafirði eru menn færir um, að smíða ina beztu báta, sem jafnast fullkomlega á við norska báta. Eg gæti trúað, að Íslendingar væru líka hagir, þótt þeir byggju á Austfjörðum. Íslendingar eru með beztu bátasmiðum, lagið er ágætt og hafi þeir tekið útlent lag til fyrirmyndar, þá hafa þeir alt af bætt það. Eg hefi haft tækifæri til þess að reyna þetta sjálfur, þar sem ekki var um annað en lífið að tefla. Það væri því ilt ef sú stefna kæmist að, að leggja þröskuld í veginn fyrir íslenzkan iðnað, með því að tolla þá vöru, er Íslendingar búa til, en láta sömu vöruna vera tollfría. ef hún er búin til í útlöndum. Af sömu ástæðum vill nefndin undanþiggja pappír tollinum, því að með pappírstolli er lagður tollur á innlenda bókagerð. Því að með því að undanskilja pappír, sem er í bókum, sem fluttar eru frá útlöndum, verður þessi niðurstaðan, að Íslendingar verða að borga toll af þeim bókum, sem hér eru gefnar út. Þetta er ekki annað en að verðlauna menn fyrir að láta prenta bækur sínar í útlöndum. Þá þótti háttv. þingmanni undarlegt, ef fara ætti lengra í breytingunum en þjóðin hefir krafist. En hver hefir farið fram á meira? Stjórnin hefir tekið nokkrar umkvartanir manna til greina og komið með þetta frumv. Hér hefir ekki verið bætt öðru við en gjaldi á aðfluttum bátum, og það hefir verið gert samkvæmt tillögum umboðsmanna bæjarfógeta. Eg hefi ekki á neinn hátt getað sannfærst af röksemdum, þeim er þessir hv. þingmenn hafa komið með. Eitt sem þeir hafa sagt, er að málið muni ekki ganga fram í efri deild með þessum breytingum; en ef efri deild ekki vill fallast á. það svo breytt, er eigi lengi verið að bregða öðru eins máli og þessu í Sameinað þing.



Mér virðist hafa komið fram dálítill misskilningur á orðinu »strigi«. Það er auðséð á frv. frá efri deild, að þar hafa menn skilið ið sama við segldúk og striga, því að þar stendur: »Strigaábreiður (hvort sem þær eru tjargaðar, farfaðar eða eigi)«. Hér Er átt við það, sem á lélegu máli er kallað »presenning«, og mætti vel kalla umbúðastriga. Það er aðallega þessi tegund, sem eg vildi undanþiggja hærra gjaldi. Í frumvarpinu frá efri deild stendur enn fremur: Vélaolía til áburðar. En eg veit ekki betur, en að öll vélaolía sé notuð til áburðar nema steinolía, en við hana getur ekki verið átt. En öll áburðarolía ætti ekki að vera í sama flokki; saumaolía ætti að vera langtum hærra tolluð en vanaleg mótorolía, því hún er alt að hundraðfalt dýrari en hin. Þá kem eg að því, sem háttv. 2. þm. S. Múl. (G. E.) sagði um bátana, var margt rétt af því sem hann sagði. Það er engin ástæða til að leggja toll á smábáta, sem koma frá útlöndum; aftur á móti væri rétt að tolla vélabátana, því þar er um samkeppni við íslenzkan iðnað að ræða. Auk þess eru vélabátar, þeir sem koma frá útlöndum, vanalega svo illa smíðaðir að þeir eru ekki nema 2–3 ár gestir hér, meira að segja oft alls ekki haffærir. Það er því enginn skaði að því, að þeir séu tollaðir og það talavert hátt. Það er vitaskuld, að á Austurlandi eru smíðaðir smábátar; en þeir bátar verða helmingi dýrari en bátar þeir sem fluttir eru frá Noregi. Norskir smábátar kosta 60–70 kr., en fyrir íslenzkan tvíróinn bát verða menn að gefa alt að 150 kr. Norsku bátarnir eru auk þess langtum léttari og ekki eina þéttbentir og íslenzku bátarnir; og það sem verst er, slíka báta er ekki hægt að byggja hér á landi af því efnið í þá, breiðu borðin, fást ekki. Eg held því, að réttast væri að tolla ekki smábátana, heldur mótorbátana, því allir þeir mótorbátar, sem fyrst komu hingað til landsins, voru alt of litlir og auk þess svo illa smíðaðir, að þeir voru með öllu óhæfir hér.



Þegar þetta mál var hér til 2. umr. í deildinni 27. þ. m., urðu að vísu ekki eins miklar umræður um það og búast hefði mátt við, og þess vegna varð eg of seinn að mótmæla ýmsum atriðum, sem komu fram gegn minni skoðun og verð því að taka mér leyfi til þess nú. Að vísu furðar mig á, hversu ástæðurnar voru veigalitlar, þegar aðrir eina mælskumenn og hæstv. ráðherra og hinir aðrir, sem tóku til máls, settu málið á odd eins og kallað er. Sannar það minn málstað sem sannan og réttan. Hæstv. ráðherra komst t.d. þannig að orði, að ekki ætti að horfa í þann litla kostnaðarauka, sem af þessu leiddi. Það mundi margborga sig að leggja út í hann. En sér ekki hæstv. ráðherra það sjálfur jafnvel og hver annar þingmaður, sem vill athuga orsakir og afleiðingar, að kostnaðaráætlun um útgjöld, þau sem hagatofan hefir í för með sér, liggur ekki fyrir nema að nokkru leyti. Menn sjá að eins, að hér er byrjað með 7500 kr. í laun og stofnkostnað, en alt annað vantar áætlun yfir. Mundi slíkur undirbúningar vera talinn ónógur af mér og öðrum sérstökum þm. Hæstv. ráðherra vitnaði til landsreikninganna, sem sýndu, hve mikið verk hér lægi fyrir. Eg neita því ekki, að verkið sé mikið og vandasamt, en eg neita hinu, að þingm. hafi leyfi til þess að horfa á sæmilega vellaunaða embættismenn vinna að eins 4–6 atundir á dag og að þeir séu svo annað tveggja að taka sér aðstoðarmann eftir þörfum eða vinna sjálfir fyrir aukaborgun ina aðra klukkutíma dagsins Enginn sanngjarn ráðherra ætti að stuðla að slíku. Hér vantar áreiðanlega kostnaðaráætlun fyrir hagstofuna alla, og hér vantar sönnun fyrir því, að hagskýrslurnar verði betur úr garði gerðar en verið hefir. Þessu máli á því að fresta að þessu sinni. Háttv. þm. Dal. (B. J ) talaði líka um þetta mál. Ástæður hans voru sem endranær sjálfum honum líkar. Hann kvað hér um sáralítið minni kostnað að ræða. Þetta er engin viss áætlun og naumast frambærileg frá riddara í reikningi. Hann kvað ilt að vera alt af að skifta um starfsmen við þetta starf. Getur vel verið satt. En eg hygg að hvort sem tilkvaddir menn vinna að hagskýrslunum í stjórnarráði eða nýrri hagatofu, að þá geti landinn fundið þá jafnt á báðum stöðum og margar aðrar orsakir komið á daginn, sem geri mannaskifti sjálfsögð, t. d. það, að þeir reynist verkum sínum ekki vagnir, líkt og hefir komið fyrir um þá menn í heiminum, sem nefndir hafa verið viðskiftaráðunautar. Þá vildi hann álita, að þessi hagstofa yrði til þess að auka lánstraust landsins. Vitanlega færði hann engar ástæður fyrir því frekara. Vanta því sannanir einnig um það atriði á svipaðan hátt og 1909, þegar löggjafarþingi Íslendinga var sannað með órengdum dæmum, að viðskiftaráðunautur hlyti að auka lánstraust landsins - eg tala nú ekki um árið 1911, þegar alt átti að falla í ljúfa löð, ef maðurinn héti bara Bjarni Jónsson. Slíkar ástæður tek eg ekki gildar þegar um töluverðan kostnaðarauka er að ræða á annara fé. Það sem háttv. þingmaður mintist á reikningskunnáttu mína og þekking á öðrum efnum, brynur af mér eins og smávatnadropar og get eg því slept að minnast á það, en bið hann að eins að segja mér hve mikinn þunga af kaffi, sykri og exporti hann fengi fyrir eina krónu, þar sem kaffið kostaði 0,75 au. pundið, sykur 0,37 og export 0,49 –jöfn þyngd af hverri tegund fyrir sig. Háttv. 1. þingm. S.-MúI. (J. Ol.) Var ekki samþykkur háttv. þingm. Dal. (B. J.); áleit að kostnaðurinn yrði töluvert hærri, en mundi samt borga sig. Er eg honum að sumu leyti samdóma. En hvernig sem á málið er litið, sést það glögt, að nægan undirbúning vantar til þess að forsvaranlegt sé að samþykkja það á þessu þingi. En eftir því fylgi, sem þetta mál hefir fengið hér í deildinni, býst eg ekki við, að mikið stoði þótt mótmæli komi fram.



Eg geri ráð fyrir að háttv. deildarmenn séu að sjálfsögðu búnir að kynna sér breytingartill. frá landbúnaðarnefndinni við þetta frv. á þgskj. 584. Það ætti því að vera óþarft að lýsa þeim frekar en þær gera sjálfar, eða skýra þær. Hins vegar skal eg geta þess, að flestar breytingarnar eru að eins orðabreytingar. Það er að eins breyt.till. við 8. gr. sem gæti kallast efnisbreyting, en skiftir þó ekki miklu máli. Hún fer að eins fram á að gera greinina, sem um er að ræða, aðgengilegri, eins og menn geta séð með því að bera þær saman. Skal eg að eins geta þess. að í frumvarpsgreininni er gert ráð fyrir, að ef einhver hefir ræktað hluta úr óskiftu landi, skuli landinu skift, eina því ræktaða sem inu óræktaða, milli allra þeirra sem þar eiga hlut að máli. Þetta þótti nefndinni nokkuð hart aðgöngu og vildi milda það með því að ákveða, að sá sem ræktað hefði landið, ætti forgangsrétt að því, og rétt á að kaupa það eftir mati. Allar aðrar breyt.till. eru orðabreytingar, svo um þær þarf ekki að ræða. Í þetta sinn vill svo til að háttv. þm. Dal. (B. J.) hefir ekki einu sinni gert áreining. Mun það spónnýtt í þingsögu hans að þessu sinni og ætti að vera trygging fyrir því að óhætt væri að greiða atkvæði með breyt.till.



Að eins örstutt. Eg vil geta þess, að in umrædda skýrsla er til mín komin prívat og afhenti eg hana nefndinni í því skyni, að bætt væri úr röngum áburði, sem herra Hendriksen varð fyrir af ýmsum, jafn vel háttv framsögumanni sjálfu, við 2. umr. Vildi eg með því gefa honum kost á að afturkalla ummæli sín um þennan heiðursmann, svo sem hverjum heiðursmanni ber, er hann hefir haft annan fyrir rangri sök. Annar var ekki tilgangur minn. Mér virðist þessi afsökun ekki koma nægilega skýrt fram hjá heiðruðum framsögum., að minsta kosti ekki eins skýrt og skorinort og skylt er hverjum þeim sem hefir borið annan ómaklegum getsökum.



Eg ætlaði að gera örstuttar athugasemdir út af ræðu háttv. 1. þm. Skagf. (Ól. Br.) í gær, út af tillögu hans á, þgskj. 519, en komst þá ekki að. Aðalástæða hana fyrir tillögunni er sú, að hann álítur það ábatasamsara að strandferðabátarnir væru í sambandi við millilandaferðir. Þessu heldur hann fram þrátt fyrir það, að það er upplýst, að strandferðirnar báru sig 1912 út af fyrir sig. Með öðrum orðum, þrátt fyrir það að strandferðaskipin þurftu ekkert flytja frá útlöndum. Báru sig eingöngu á innanlands flutningsþörfinni. Svo var flutningaþörfin mikil innanlanda. Inn háttv. þm. óttaðist samkepni útlendra félaga. Ef landssjóður tekur að sér útgerð strandskipanna, þá er alveg girt fyrir að nokkurt félag, jafnvel ekki Sameinaða gufuskipafélagið, láti sér koma til hugar að keppa við landssjóð, svo þar með er fengin full trygging fyrir, að útgerðin muni borga sig, eins og margbúið er að sýna fram á. Enn fremur er þess að gæta að allar líkur eru til þess, að tekjurnar af strandferðunum aukist til muna þegar höfnin er fullgerð hér í Reykjavík, og við það að menn fara að fá vörur sínar beina leið í stað þess að fara í krókaleiðir eftir þeim. Það þarf því ekki að óttast, að skipin fái ekki nóg að gera. Fremur má búast við því, að þau verði of lítil og of fá. Eg skil því ekki að þetta geti verið aðalástæða ins háttv,. þm. til að vera á móti landssjóðsútgerðinni. Eg hygg að hann hafi einhverja aðra ástæðu, sem hann vill ekki nefna, ef til vill þá, að hann treysti ekki stjórninni og búist við að alt fari í handaskolum, líkt og fór um »Vestu«-útgerðina. Eg fyrir mitt leyti ber svo mikið traust til stjórnarinnar, að hún geti framkvæmt þetta, þar sem hún getur kvatt beztu menn landsins sér til ráðuneytis. Eg treysti stjórninni betur til þess að kaupa þessa smábolla og álít hana hafa betri tök á því og að halda þeim úti, heldur en ómentuðum sjómanni til þess að kaupa sér fjögra manna far, og að halda því úti, sem venjulega gengur vel. Inn háttv. þm. telur, að ferðirnar muni ekki borga sig, þrátt fyrir það þó það sé sannað eins og tveir og tveir eru fjórir, og vill því fresta málinu til næsta þings. Til þess sé eg enga ástæðu; ef eitthvað þykir athugavert við lögin, þá má gera breytingu á þeim á næsta þingi. Það liggur í hlutarins eðli, að landið á sjálft að hafa strandferðirnar, og það er mín skoðun, þótt eg til samkomulaga hafi getað fallist á að fyrst sé leitað samninga um strandferðirnar við ið fyrirhugaða Eimskipafélag. Inn háttv. þm. sagði, að í frumvarpinu væri blandað saman ólíku efni. Því verð eg að mótmæla. Frumvarpið fer sem sé ekki fram á annað en það, að ef ekki takakast samningar við Eimskipafélagið, skuli ráðherra hafa heimild til að ákveða, hvort landssjóður skuli taka að sér útgerð strandferðaskipanna eða ekki. Eg skal taka það fram út af ræðu hæstv. ráðherra, þar sem hann áleit þá menn skylda að gera drengilega afsökun við herra Henriksen, sem efa höfðu borið á vottorð hans um daginn, að þá vil eg geta þess, að það vottorð var einungis gefið í þeim tilgangi að hnekkja áætlun nefndarinnar og gera hana tortryggilega í augum manna, og þannig var vottorðinu beitt hér. Þess vegna er eg ekki tilleiðanlegur til að taka aftur nokkur þau ummæli, sem eg hefi haft um téð vottorð.



Eftir því sem mér skildust orð háttv. 1. þm. G.g. (B. gr.), gefur hann það fyllilega í akyn, að vottorð herra Hendriksens hafi verið gefið af honum að fyrrabragði til að blekkja þingið. Um leið og eg vísa þessum ósæmilegu aðdróttunum aftur, vil eg lýsa yfir því, að vottorð Hendriksens er svo til komið, að einn maður úr samgöngumálanefnd Ed., sem eg get nafngreint ef vill, bað mig að spyrja Hendriksen þess, hver útgjöld Thorefélagið hefði haft af strandferðaskipunum. Samkvæmt þessu bað eg herra Hendriksen um skýrslu í þessu efni, er hann góðfúslega lét mér í té og eg síðan nefndinni. Það er því gersamlega tilhæfulaust að segja, að vottorðið sé framboðið af honum til þess að hnekkja áætlun nefndarinnar. Það er gefið til að upplýsa sannleikann, eftir beiðni þeirra, er þingið fól að leita hans í þessu efni. Enda hefir það reynst rétt í hverju einasta atriði, gagnstætt skýrslu annars manns, sem nefndin útvegaði, sem ekki hefir reynst fyllilega rétt, enda var ekki við því að búast, þar sem þann mann vantaði öll skjöl og skilríki til þess að geta gefið fullar upplýsingar.



Þetta mál tek eg út af dagskrá samkvæmt ósk nefndarinnar. Um leið vil eg geta þess, að mikill fjöldi af breytingartillögum er kominn fram við frumvarpið, og samband þeirra við frumv., og eina og sambandið þeirra á milli innbyrða er þannig lagað, að varla er mögulegt að bera þær þannig upp, að hægt sé að greiða um þær atkvæði. Eg vil því skjóta því til háttv. þingm., hvort ekki væri mögulegt að þeir gætu komið sér saman um, að greiða eitthvað úr flækjunni. Ef það væri mögulegt, þá væri það mjög æskilegt. FRUMVARP til laga um heimild til að veita einkaréttindi til þess að vinna salt o. fl. úr sjó (530, 611); 2. umr.



Nefndin, sem hefir haft þetta mál til meðferðar, hefir tekið til greina að öllu leyti þær bendingar, sem hún fékk við 1. umræðu þessa máls. Brt. á þgskj. 611 gengur í þá átt, sem nefndinni var bent á. Nefndin hefir ekki afnumið gjaldið alveg, en hún hefir lækkað það að miklum mun. Hr. Páll Torfason hefir séð þessa tillögu nefndarinnar, og tjáð sig því ekki mótfallinn, þótt hann helzt hefði kosið að gjaldið hefði verið alveg afnumið. Þetta mál fékk svo góðar undirtektir við 1. umræðu, að eg býst við, að það gangi umræðulaust fram nú. Ef mótmæli koma fram, þá mun eg segja nokkur orð.



Eg vildi að eins spyrjast fyrir um, hvort nefndin hefði í ógáti breytt 3. málagr. 5. greinar. Mér skildist svo á háttv. framaögum., að nefndin hefði ekki breytt öðru en 5% hækkuninni að 10 árum liðnum. Mér finst líka nægilegt að leyfishafi greiði þetta eina gjald. Það var að eina þetta sem eg vildi spyrja að, hvort gert hefði verið í ógáti.



Eg held eg megi fullyrða, að breytingin hefir ekki verið gerð í ógáti, Það hefir verið minst á, að skatturinn væri alt of hár. Hér er því breytt, en hlutinn er bara lækkaður um 50 aura.



Eg vildi að eins geta þess, að það var ekki fyrir gleymsku að nefndin feldi ekki burtu 3. málsgr. þ. e. um tvöföldun gjaldsins eftir 10 ár. Nefndin lítur svo á, að sé 50 aura gjald ekki of hátt nú, þá muni helmingi hærra gjald ekki verða of hátt eftir 10 ár. Það er heldur ekki skylda að hækka gjaldið. Það er að eins veitt heimild. Ef leyfishafi ekki getur unað við hækkunina, þá myndi lögunum ekki verða beitt. svo hart.



Eg vil leyfa mér að stinga upp á því, að málinu verði vísað til nefndar þeirrar sem var kosin í málinu um hlutfallskosningar til bæjarstjórna í kaupstöðum.



Þetta er í raun og veru framhald 3. umr. Það kom fram í ræðu háttv. 1, þm. Skagf. (Ól. Br.), að breytingartillagan frá nefndinni á þgskj. 599 gat ekki staðist nema með því móti, að gerð væri um leið breyting á 9. grein frumvarpsins. Þar hafði nefndinni yfirsézt, því að þá breytingu vantaði, og því var málið tekið út af dagskrá og geymt þangað til nú. Nú hefir nefndin komið með brtill. Við 2. gr. á þgskj. 607, svo að nú er þetta lagað. Um aðrar breytingartillögur ætla eg ekki að ræða. Það var gert við fyrri hluta 3. umr. í gær. En eg vil geta annars. Nú - hefir nefndinni borist skýrsla frá »Thore« yfir tekjur og gjöld af strandferðun: 1912. Þessi skýrsla kemur saman við skýrslu Hendriksens til ráðherra, en sú skýrsla var af sumum talin mjög varhugaverð, af því að henni kom ekki saman við bréf Tuliniusar. Nefndin byggir reyndar á bréf Tuliniusar sína áætlun, en þótt svo fari, að skýrsla Hendriksens reynist rétt eða samkvæm þessari síðari sundurliðuðu skýrslu, þá er það samt ekkert til hnekkis áætlun nefndarinnar. Tulinius segir, að »Austri« hefði 1912 siglt inn 30 þús. kr. Nú upplýsist að »Austri« hefir siglt inn 50 þús. kr. Það lítur út fyrir, að Tulinius hafi ekki fengið allar upplýsingar um þetta. Sama er með =Vestra«. Hlutfallið það sama, þótt það sé minna, sem hann hefir siglt inn. Eg vil benda á, að þessi skýrsla er styrkur fyrir áætlun nefndarinnar. Útgerð skipanna verður betri en nefndin hélt, því að 1912 voru strandbátarnir 3 og landssjóðsyrkurinn skiftist þá í 4 staði (að Hamborgarferðunum meðtöldum), nú bara 2, eg allur landssjóðsstyrkurinn skiftist því á þá. Auk þessa vil eg líka benda á, að taxtinn er hærri nú en hann var 1912. Fyrsti liðurinn í útgjöldunum er rekstrarskostnaðurinn, og er hann ekkert ægilegur, þegar miðað er við 2 skip, og hnekkir í engu áætlun nefndarinnar. Annar liðurinn hjá Thorefelaginu er fyrir vöxtum, fyrningargjaldi, aðgerð o. s. frv. Sá liður nemur, þegar »Perwie« er frádregin, 48,892 kr. Nú er það aðgætandi, að skip félagsins eru reiknuð hærra en þau eru verð í raun og veru. Félagið bókfærir þau þrjú skipin með 500 þús. kr. verði, en sannvirði þeirra er að eins 375 þús. kr., sem sézt á því, að þegar skipin voru bygð, kostaði hvort þeirra »Austri« og »Vestri« 170,000 kr., þótt meira fengist fyrir þau, er þau Voru seld, en »Perwie« var seld á 35 þús. kr. Við ina bókfærðu upphæð er fyrningargjaldið og vextirnir miðað. Hjá nefndinni nemur fyrningargjaldið eitt 45,000 kr., en vextir, aðgerð og fleira er sett í sérstaka liði. Ágóði »Thore«-félagsins af »Austra« og »Vestra« er, ef þeim er reiknað alt landssjóðstillagið, 39,082 kr., en nefndin áætlar ágóða af 2 skipum 37,000 kr. Ef nú væri tekið með í reikninginn, hve taxinn hefir hækkað frá því að Thorefélagið hafði hér strandferðir, mundi ágóði þess hafa orðið 59 þús. kr. Þetta er ómótmælanlegt. Að tap hefir orðið hjá Thorefélaginu á strandferðunum, liggur í því, að strandferðaskipin voru þrjú og að verð skipanna var of hátt bókfært, svo að fyrningargjald og vextir urðu of háir. Það er síður en svo að þessi skýrsla sé fráfælandi fyrir þingmenn, þegar um það er að ræða að landssjóður taki að sér útgerð strandferðaskipanna, heldur þvert á móti styður hún nefndina og sýnir, að nefndin hefir farið gætilega í áætlun sinni. Með skýrslunni er sýnt að nefndin hefir gert ráð fyrir minni tekjum af »Austra« en var í raun og veru. Eg vonast því til að þessi skýrsla verði til þess að styrkja menn enn betur í trúnni á það, að áhættan verði ekki mikil fyrir landssjóð, en samt heldur nefndin fast við það, að strandferðirrnar verði fyrst og fremst reknar af inu fyrirhugaða Eimskipafélagi, en ella af landssjóði, sem alls ekki verður að teljast ægilegt, sízt eftir að þessi skýrsla er fram komin.