Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 796 er stjórnarfrv. um breyt. á sjómannalögum. Í desembermánuði s. l. var ákveðið að ríkisstj. beitti sér fyrir lögfestingu ýmissa félagslegra réttindamála verkalýðshreyfingarinnar í tengslum við afgreiðslu launa- og kjaramála. Nú þegar hefur orðið talsvert mikil breyting á rétti verkafólks til launa í veikinda- og slysatilfellum og er því eðlilegt að gerðar séu sambærilegar breytingar á rétti íslenskra sjómanna, en um það efni er fjallað í sjómannalögum. Skv. 18. gr. þeirra laga eiga yfirmenn rétt til tveggja mánaða launa í veikinda-og slysatilfellum á ráðningartíma, en undirmenn rétt til eins mánaðar, þó aldrei lengur en skipverji hefur verið í þjónustu útgerðarmanns. Með þessu frv. er gert ráð fyrir eins mánaðar lengingu á þessum rétti á fyrstu tveim árum ráðningarinnar, þ. e. allt að þrem mánuðum fyrir yfirmenn og tveim mánuðum fyrir undirmenn. Eftir tveggja ára starf er svo gert ráð fyrir eins mánaðar aukningu á þessum rétti. Eftir tveggja ára starf eiga yfirmenn því rétt til allt að fjögurra mánaða launa í veikinda- og slysatilfellum, en undirmenn til þriggja mánaða. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta sjálfsagða réttindamál, enda er nánari grein gerð fyrir því í grg. En ég vil leyfa mér að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Mér er ekki kunnugt um hvort reyna á að reka þetta mál í gegnum þingið, en mér skilst þó að svo muni ekki vera. Ég hygg að það sé ekki heppilegt að reka þetta mál áfram núna þegar vinnudeila stendur yfir þar sem sjómenn og yfirmenn hafa einmitt afþakkað afskipti ríkisvaldsins. Ég held að það sé óhyggilegt að rugla þær samningsumleitanir, sem nú fara fram, með því að reka þetta mál áfram, og ég vara við því.



Herra forseti. Eins og skýrt kom fram í máli mínu er lagafrv. þetta undirbúið í beinum tengslum og í framhaldi af þeim breytingum sem gerðar hafa verið á rétti landverkafólks og ber ekki að líta á flutning þessa frv. í neinum tengslum við yfirstandandi deilu farmanna. Ég tel að félmn. eigi að athuga þetta mál, og ef hún telur að það eigi ekki að verða verulegur ágreiningur um málið, þá eigi að freista þess að afgreiða málið fyrir þingslit. Ef það hins vegar reynist ekki mögulegt, þá verður það auðvitað að hafa sinn gang. Hitt er svo allt annað mál, að talsmenn Sjálfstfl. hafa ekki verið sérlega liðlegir að auðvelda afgreiðslu þessara félagslegu réttindamála verkalýðshreyfingarinnar, þannig að það kemur í sjálfu sér ekkert á óvart að talsmaður þess flokks mæti heldur gegn því að málið verði afgreitt.



Herra forseti. Í fjarveru formanns allshn., frsm. í þessu máli, mæli ég fyrir nál. um frv. til l. um breyt. á lögum um stofnun og slit hjúskapar. Allshn. hefur haft þetta frv. til athugunar og leggur eindregið til að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum um meðferð opinberra mála. Nd. gerði nokkrar breytingar á þessu frv., og allshn. leggur til að frv. verði samþ. eins og hv. Nd. afgr. það.



Herra forseti. Þetta mál er nú til síðustu umræðu hér í þinginu, hefur farið í gegnum þrjár umr. í Nd. og tvær umr. í þessari deild. Á síðasta snúningi hefur hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson flutt hér brtt. eftir ábendingum nokkurra manna utan þings og rökstuddi hana á þann veg, að að þeirra dómi væri orðalag frv., eins og það kom frá Nd. og eins og það er búið að fara í gegnum tvær umr. í þessari deild, óframkvæmanlegt og þess vegna væri flutt till. um eingöngu formbreytingu á frv., brtt. frá hv. þm. Vilhjálmi Hjálmarssyni á þskj. 805 sé þess eðlis. Því miður verð ég að lýsa mig algerlega andvígan þessari brtt. Ég held að tilkoma hennar hér í þingsalnum stafi af misskilningi, og það er algerlega rangt að þarna sé eingöngu verið að breyta tæknilegum búningi efnisþátta frv. sjálfs. Sú hugsun, sem liggur að baki þessa frv. sem hv. þm. Ellert B. Schram flutti í Nd., fólst í því að verðtryggja dómkröfur í meðferð mála í gegnum dómstigin hér á landi, sem oft getur tekið langan tíma, og fyrirbyggja að sá seinagangur verði til tjóns þeim sem hlut eiga að máli. Nú hefur verið lögð fram brtt. sem felur í sér að þetta mat eigi að miðast við innlánsvexti við innlánsstofnanir, en í frv., eins og það liggur fyrir hv. deild til lokaafgreiðslu, er miðað við byggingarvísitölu eða annan hliðstæðan mælikvarða á verðlagsþróun. Það eru fjölmargir samningar í þessu landi, sem koma til meðferðar dómstóla, sem byggðir eru á vísitölutryggingu af þessu tagi, skuldbindingar á milli aðila, og ég get ekki séð að það sé á neinn hátt óframkvæmanlegt að miða það mat við vísitöluþróun af þessu tagi, enda má upplýsa það að Seðlabankinn, sem er mjög hugkvæmur í vísitölusmíð, er nú með í smíðum svokallaða samskiptavísitölu sem fyrst og fremst á að miðast við að veita mönnum stoð í slíkum tilfellum. Hvað svo sem þeirri nýju vísitölu kann að líða, þá hefur gamla góða byggingarvísitalan reynst nægilega fær í þessum efnum. Ég hef því ekki séð neinar sérstakar röksemdir og þær koma ekki fram í máli hv. flm. þessarar brtt., Vilhjálms Hjálmarssonar, fyrir því, að sú aðferð, sem í frv. er, sé óframkvæmanleg. Hann leggur hins vegar til að miða við hæstu innlánsvexti eða m. ö. o. að verðtrygging á dómkröfum sé miðuð við þá vaxtastefnu sem í landinu er á hverjum tíma. Nú vitum við það, að bæði meðal stjórnmálamanna og hagfræðinga er mikill ágreiningur um svokallaða hávaxta- eða lágvaxtastefnu og þátt þeirra í verðbólguþróun. Það eru til fræðimenn og stjórnmálamenn einnig sem telja að lágvaxtastefna sé æskilegt stjórntæki í verðbólguþjóðfélagi. Það er því alls ekki útilokað, ef þær kenningar fengju að ráða, að allt í einu yrðu innlánsvextir lækkaðir mjög og lágvaxtastefna héldi innreið sína sem hagstjórnartæki til frambúðar eða a. m. k. einhvern tíma, og þá er algerlega óeðlilegt að slík stjórnmálaleg ákvörðun eigi að ráða mati á verðtryggingu þeirrar kröfugerðar sem er fyrir dómstólum landsins við uppgjör milli deiluaðila vegna aðgerða eða framkvæmda eða brota sem áttu sér stað í fortíðinni. Að binda dómvexti eða verðtryggingu kröfugerða fyrir dómum við slíkt hagstjórnartæki sem vaxtastefnan er hverju sinni er algerlega andstætt þeirri grundvallarhugsun sem hér liggur að baki, þ. e. að verðtryggja þær kröfur sem eru til meðferðar í dómstólakerfinu. Ég vil þess vegna mælast til þess við hv. flm., Vilhjálm Hjálmarsson, að hann dragi þessa brtt. til baka, - ef ekki, þá við hv. deild að hún felldi hana, vegna þess að það getur ekki verið á nokkurn hátt eðlilegt að láta það vera háð pólitísku mati ráðamanna þjóðarinnar hverju sinni og afstöðu þeirra til hagfræðikenninga eða stjórnmálaviðhorfa í vaxtamálum sem hagstjórnartækis til frambúðar, hvernig kröfur um atburði liðinnar tíðar eru verðtryggðar fyrir dómstólunum. Ég vil þess vegna mælast til þess við hv. deild, að hún samþ. frv. eins og það liggur nú fyrir til 3. umr., en fari ekki að breyta frv. á þann veg sem hér hefur verið lagt til. Það er í fyrsta lagi, eins og ég hef reynt að rökstyðja hér, efnislega rangt að mínum dómi og byggt á algerum misskilningi á eðli þessa máls, og í öðru lagi getur það stofnað málinu í allverulega hættu, vegna þess að mér er kunnugt um að í Nd. eru ýmsir þm. mjög andsnúnir því að verið sé að eyðileggja inntak þessarar lagasetningar með því að gera það háð hinni pólitísku vaxtastefnu eins og hún er á hverjum tíma í landinu. Það gæti sem sagt eyðilagt frv. bæði efnislega og kannske komið í veg fyrir að það yrði að lögum. Við eigum þess vegna að samþykkja það nú við síðustu umr. þingsins í þeirri mynd sem það hefur farið í gegnum allar aðrar umr. og látum þá reyna á hvort þetta er hægt eða ekki hægt. En persónulega er ég alveg viss um að beiting byggingarvísitölu eða annars slíks sambærilegs mælikvarða, sem smíðaður yrði, er fyllilega framkvæmanleg og möguleg.



Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess, að ég mun ekki taka þessa tillögu til baka. Ég ræddi þessa till. við flm., hv. þm. Ellert B. Schram, og virtist hann vera ásáttur um að málið næði fram að ganga í þessu formi. Vera má að Nd. stöðvi málið, og vera má að málið sé þannig vaxið að það þurfi nánari skoðunar. Þá er ekki nema nokkurra mánaða bið þangað til þing kemur saman á ný. Hins vegar álit ég, eins og ég lýsti þegar ég lagði þessa till. fram, að það hafi verið nokkuð vandlega unnið að formun hennar. Í annan stað vil ég láta í ljós efasemdir um þau ummæli hv. þm. 3. landsk., að það sé óeðlilegt að breytingar á vöxtum hafi áhrif. Ég efast um að þetta sé nokkuð óeðlilegt því þarna er aðeins gert ráð fyrir vöxtum eins og þeir eru á hverjum tíma á meðan að mál bíður úrslita. Ég sé ekki fljótt á lítið að það út af fyrir sig þurfi að vera óeðlilegt. Nú er hins vegar unnið að því að fjárskuldbindingar verði yfirleitt verðtryggðar, og þá kemur sá þátturinn gegnum framkvæmd þeirra lagaákvæða sem þar að lúta. Ég ætla ekki að fara út í langar umr. um þetta, en vil láta þess getið, að ég ætla ekki að taka till. til baka.



Herra forseti. Mér þykir leitt að hv. þm Vilhjálmur Hjálmarsson hefur ekki skilið röksemdafærslu mína um þetta mál. Ég skal reyna að útskýra nokkru nánar hvers vegna ég tel óeðlilegt og við margir fleiri að verið sé að miða við vexti eins og þeir eru á hverjum tíma. Nú skulum við hugsa okkur að mál hafi verið fyrir dómstólum árum saman og margvíslegar vaxtabreytingar hafi átt sér stað upp og niður á þeim tíma, síðan, þegar málið er tekið til dóms á lokastigi, hafi stjórnvöld á þeim tíma, í þeim mánuði eða þeirri viku jafnvel, verið að skipta yfir í lágvaxtastefnu, vegna þess að breyst hafi skilyrði til hagstjórnar eða þá að breyst hafi pólitískir vindar og þeir, sem fylgjandi eru lágvaxtastefnu, séu við völd. Þá væri það bein afleiðing þessa, að fyrir þá tilviljun eina saman, að ráðamenn eru fylgjandi lágvaxtastefnu þegar dómurinn er upp kveðinn, mun krafan að lokum hljóta miklu minni verðtryggingu heldur en ef dómurinn hefði verið kveðinn upp t. d. tveim mánuðum áður, þegar við völd voru fylgjendur hávaxtastefnu. Ég hefði haldið að það væri svo einfalt atriði að það þyrfti ekki að útskýra það í mörgum orðum hér, hvaða áhrif það getur haft ef það verða pólitískar breytingar, annaðhvort fyrir tilstuðlan stjórnmálabreytinga eða þá að valdhafar fari að aðhyllast aðrar kenningar í hagstjórn en þeir hafa gert áður, að láta það síðan verka á verðtryggingu þeirra mála sem eru fyrir dómstólunum. Það er einmitt þetta atriði sem við erum að mótmæla í grundvallaratriðum, að sú vaxtastefna, sem ríkjandi er á þeirri stundu þegar dómurinn er kveðinn upp, eigi að vera ráðandi um það, hvaða verðtryggingu kröfur hljóti sem hafa e. t. v. verið í meðferð dómstólakerfisins árum saman þegar allt önnur vaxtastefna hefur verið ríkjandi. Þess vegna einmitt er innlánsvaxtagrundvöllurinn ónothæfur í þessu skyni, og það er það sem þeir ágætu lögfræðingar, sem hafa snúið hv. þm. Vilhjálmi Hjálmarssyni, einfaldlega virðast ekki skilja, af því að þeir hafa ekki hugsað út í það, heldur hafa einblínt á einhver furðuleg og þröng sjónarmið þeirra sem starfa við einhvern tiltekinn dómstól hér í borginni. Rökstuðningur þeirra liggur að öðru leyti ekki fyrir, þannig að ég get ekki dæmt um það sérstaklega hvaða hvatir eða kenningar liggja þar að baki. Ég vil aðeins benda hv. þm. Vilhjálmi Hjálmarssyni á það, að það er fyllilega möguleiki að lögfræðingar misskilji mál eins og hverjir aðrir, og það er ekki trygging fyrir því, þótt þeir hafi látið eitthvert álit í té, að þar með sé endilega rétt með málið farið. Mér finnst einmitt allar þær ábendingar og þær brtt., sem komið hafa frá þessum ágætu mönnum, sýna að þeir hafa ekki skilið kjarna málsins. Í þessu skyni verðum við að taka upp einhverja þá verðtryggingarmælikvarða sem eru óháðir breytingum á pólitísku mati hvað snertir vaxtastefnu og annað. Byggingarvísitalan eða einhver önnur slík vísitala, gefin út af Hagstofu Íslands, er einmitt slíkur mælikvarði sem er óháður því hvaða pólitíska stefna er ráðandi hverju sinni. En hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson er einmitt að leggja til að það sé hin pólitíska stefna, en ekki sjálfstæður og óháður verðmælikvarði, sem eigi að ráða því á hvern hátt kröfur eru tryggðar, af því að vaxtastefnan er pólitískt mat á hverjum tíma, hlýtur alltaf að vera það og mun ávallt verða það. Við erum hins vegar með ýmsa aðra mælikvarða í þessu þjóðfélagi, eins og verðlagsvísitölur og byggingarvísitölur af ýmsu tagi, sem eru óháðar sviptivindum í stjórnmálunum. Þeir, sem hafa samþ. þetta frv. í gegnum Nd. og í gegnum tvær umr. í þessari deild, vilja láta þennan verðtryggingarmælikvarða verða óháðan hinum pólitísku sviptivindum. Hér er verið að leggja til með þessari brtt. að það séu pólitískir sviptivindar sem eigi að ráða stefnunni í vaxtamálum, sem eigi að hafa úrslitaáhrif á það, á hvern hátt þegnarnir í þessu landi fái kröfugerð sína fyrir dómstólum verðtryggða. Ég verð að segja eins og er, að ég skil ekki hvers vegna verið er að halda þessu til streitu. Mér er gjörsamlega fyrirmunað að skilja hvers vegna hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson, þrátt fyrir þessar ábendingar sem hann hefur fengið, vill halda þessu máli þannig til streitu, nema það sé þá stefnuatriði hans og annarra að þeir, sem þurfa að sækja mál sín fyrir dómstólum þessa lands, eigi einfaldlega ekki að fá rétta og sanna verðtryggingu. Ef það er afstaðan, að menn eigi ekki að fá fulla og sanna verðtryggingu, þá er rétt að segja það, vegna þess að sú brtt., sem hér er lögð fram, kveður alls ekki á um það. Það mátti lesa í blaði fyrir nokkrum dögum grein eftir íslenskan hagfræðing sem nýlega hefur lokið við doktorsritgerð við háskóla í Kanada. Það er kenning þessa hagfræðings að einhver réttasta aðgerð í íslenskum efnahagsmálum væri að snarlækka vextina. Nú skulum við segja að einhverjir pólitískir ráðamenn næðu þeim tökum hér í landinu að þeir gerðu þennan hagfræðing að æðsta presti þess páfadóms í peningamálum, sem hér hefur ríkt, og færu eftir hans ráðum. Þá mundu verðtryggingarkerfin fyrir dómstólunum þar með taka stökkbreytingu, og það hlýtur að vera óeðlilegt eins og ég hef sagt margoft í þessum útskýringum mínum. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess við hv. deild að hún felli þessa brtt. Öll efnisrök og skýr hugsun hlýtur að segja mönnum það, að ef tilgangur þessa frv. á að nást verður að fella þessa brtt. Hitt er svo e. t. v. tilefni til umr. sem ég ætla ekki að fara út í hér, að ýmsir ágætir lögfræðingar þessa lands, með allri virðingu fyrir lögfræði sem fræðigrein, eru að reyna að hafa áhrif á efnisinntak lagasetningar hér á Alþ. í krafti einhverra tæknilegra ráðlegginga, því það er misskilningur að þessi breyting sé bara tæknileg. Hún er í grundvallaratriðum efnisbreyting.



Herra forseti. Hún skal vera stutt, athugasemdin. Ég vil annars vegar vekja athygli á því, að þó það megi til sanns vegar færa að ákvörðun um vexti sé pólitísk, þá er uppbygging hinna ýmsu vísitölukerfa í þjóðfélaginu einnig pólitísk. Er nóg í því sambandi að minna á umr. sem fram hafa farið um hugsanlegar breytingar á hinni almennu framfærsluvísitölu. Og þó að byggingarvísitala sé byggð upp á annan hátt, þá er hún ekki að því leyti frábrugðin hinni, að það er vitanlega pólitísk ákvörðun hvernig þessar vísitölur eru byggðar upp að grunni til. Svo er hitt aftur á móti, og þar held ég að við skiljum ekki textann á sama hátt, hv. 3. landsk. og ég, að mér virðist hv. 3 landsk. þm. telja að reikna yrði með þeim vöxtum, sem giltu þegar dómur væri kveðinn upp, reikna með þeim vöxtum allt tímabilið sem málið er í meðferð. En ég skil ekki þannig þennan texta sem fyrir framan mig er, heldur þannig, að við skulum segja að hálft tímabilið, sem málið er í meðferð, séu háir vextir í landinu, þá yrðu á kröfuna reiknaðir háir vextir á því tímabili, síðan yrðu lágir vextir á næsta tímabili og þá gilti það. Ég skil textann þannig, og mér fannst rétt að láta það koma hér fram, hvernig sem fer um þessa till. sem ég geri ekki að sérstöku kappsmáli.