Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Fyrr í kvöld féllu þessi orð: Það er ekki boðlegt að koma með eins veigamiklar breytingar á jafnviðkvæmu ákvæði og þetta er þegar jafnlítill tími er til stefnu. Hér var fjallað um utanvegaakstur og vegaslóða. Hér er þingheimur að gera meiri kröfur til landsmanna en hann treystir sér til að gera á sig sjálfan. Við 2. umr. var ákvæði við þessa viðkvæmu grein samþykkt með 38,1% atkvæða þingmanna. Þið eruð að gera þær kröfur að 40% landsmanna þurfi til þess að samþykkja stjórnarskrárbreytinguna. 
             Ég hvet þingheim til þess að forða sér frá þessari hneisu og segja nei. Ef ekki verðum við að senda málið til sérfræðinga 

Frú forseti. Ég styð það frumvarp sem hér er til umræðu og atkvæðagreiðslu. Ég geri það vegna þess að ég er stuðningsmaður þeirra tillagna sem verið hafa til umfjöllunar í vetur um breytingar á nýrri stjórnarskrá. Það eru mér, eins og mörgum öðrum, vonbrigði að ekki hafi tekist að ganga lengra í meðferð stjórnarskrármálsins en raun ber vitni. Við erum mörg sem hefðum gjarnan viljað sjá stjórnarskrána afgreidda alla eða að minnsta kosti veigamikla hluta hennar í þessari atrennu, til dæmis ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Því miður hafa Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn umfram aðra komið í veg fyrir það á þessu þingi eins og áður eru dæmi um. Ég lít svo á að þetta sé leið til þess að tryggja að það verði alla vega mögulegt að halda áfram vinnunni við breytingar á stjórnarskrá á næsta kjörtímabili í stað þess að vera 

Virðulegi forseti. Við bætum nú við heimild til að breyta stjórnarskrá með öðrum hætti en tíðkast hefur hingað til. Frá lýðveldisstofnun hefur valdið til breytinga á stjórnarskrá verið í höndum þingsins eins. Það verður, með samþykkt þessa frumvarps og staðfestingu nýs Alþingis á næsta þingi, í höndum þings og þjóðar. Veldur hver á heldur. Í þeirri breytingu felast ný tækifæri til að leiða til lykta í áður óþekktri sátt og samstöðu stjórnarskrárbreytingar sem við viljum öll fá að sjá. Vonandi tekst það vel.

Frú forseti. Vegna ýmissa gífuryrða sem um þessa tillögu hafa fallið langar mig aðeins að fara yfir í stuttu máli hvað það er sem við erum að samþykkja hérna. Þetta er viðbótarákvæði. Það verður eftir sem áður hægt að breyta stjórnarskránni eftir þeirri leið sem núna er fyrirliggjandi í stjórnarskrá. Þetta er tímabundið ákvæði, þetta er tímabundinn gluggi til að halda áfram heildarendurskoðun og ljúka heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Það er vissulega samþykkisþröskuldur, 40%. Það liggur fyrir í þinginu tillaga frá þingmönnum um að hafa þann samþykkisþröskuld 50%, mér finnst 40% betra. Það þýðir í tölulegu samhengi að um 95 þús. landsmanna þurfa að samþykkja stjórnarskrána. Er það óyfirstíganlegt? Viljum við ekki kannski hafa þann þröskuld, viljum við ekki hafa stjórnarskrána það góða að 95 þús. Íslendingar samþykki hana? Eigum við ekki að stefna að því? 
             Svo vil ég vekja athygli á því að þetta er fyrri hluti atkvæðagreiðslunnar um þetta mál. Það er næsta þings að staðfesta þessa stjórnarskrárbreytingu og ég vona svo sannarlega að næsta þing geri það og haldi áfram stjórnarskrárendurskoðuninni og hún endi í 

Frú forseti. Þetta kjörtímabil hefur einkennst af slagsmálum, deilum og ágreiningi, þar á meðal um stjórnarskrána. Þetta hefur ekki verið unnið í sátt og samlyndi. Þessi tillaga, sú breyting sem við erum að gera hér, gerir kröfu um sátt og samlyndi. Það þurfa 2/3 allra þingmanna að samþykkja hana. Það þýðir að menn verða að ná saman. Menn eru að mikla fyrir sér 40% þröskuld hjá þjóðinni. Ef þjóðin á sjálf að vera sátt við tillögurnar mun hún fylkja sér á kjörstað og greiða atkvæði. Ef 50% mæta á kjörstað og 80% samþykkja, þá er þröskuldinum náð, og 50% kosningaþátttaka er ekki mikil á Íslandi. Það er hefð fyrir því að hér sé 60–70% þátttaka. Þessum þröskuldi verður því auðveldlega náð ef sátt er um málið.

Frú forseti. Eftir sem áður sit ég hjá í atkvæðagreiðslu um þetta mál. Ákvæðið um náttúruauðlindir í stjórnarskrá, beint lýðræði með auknum þjóðaratkvæðagreiðslum og jafnt vægi atkvæða er eitthvað sem ekki virðist ganga svo auðveldlega að breyta í þessum þingsal. Mér er til efs að þær breytingar verði nokkurn tíma án þess að um þau verði átök. 
             Svo langt gekk hér að þrátt fyrir útrétta sáttarhönd stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar var ekki vilji til þess að setja aftur á dagskrá til 2. umr. þingsályktunartillögu um framhald málsins í nefnd. Svo mikill er sáttaviljinn hjá Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki. Ég mun stolt áfram berjast fyrir nýrri stjórnarskrá enda eru niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslunnar 

Forseti Íslands hefur gefið út svofellt bréf: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Þegar Alþingi, 141. löggjafarþing, hefur samþykkt frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum, ber samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar að rjúfa þing og stofna til almennra kosninga að nýju, og samkvæmt 21. gr. laga um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000, að ákveða kjördag. Samkvæmt þessu veiti ég forsætisráðherra hér með umboð til þess í mínu nafni að rjúfa Alþingi þegar framangreint stjórnarskipunarlagafrumvarp hefur verið samþykkt, en almennar kosningar fari fram laugardaginn 27. apríl 2013 eins og þegar hefur verið boðað á grundvelli 20. gr. laga nr. 24/2000. Gjört á Bessastöðum, 27. mars 2013. Ólafur Ragnar Grímsson. Jóhanna Sigurðardóttir. Forsetabréf um þingrof og almennar kosningar til Alþingis.“ Þar eð Alþingi hefur samþykkt nefnt stjórnarskipunarlagafrumvarp er Alþingi samkvæmt þessu umboði rofið en almennar kosningar til Alþingis fara fram laugardaginn 27. apríl nk.

Hv. alþingismenn. Senn lýkur störfum þessa þings sem er hið síðasta á kjörtímabilinu. Hinn 27. apríl nk. rennur út það umboð sem við alþingismenn fengum fyrir fjórum árum. Á þessu kjörtímabili hafa sjónir almennings beinst meira að Alþingi en oftast áður enda hefur þingið þurft að takast á við mjög mörg erfið viðfangsefni á þessum tíma. Alþingi hefur oft sætt harðri gagnrýni og mælingar á viðhorfi almennings til þingsins hafa ekki verið uppörvandi fyrir alþingismenn. Ég leyfi mér hins vegar að fullyrða að traust þjóðarinnar á þeirri stofnun sem Alþingi er hafi ekki bilað. Ég tel að langflestir landsmenn séu sammála um mikilvægi Alþingis sem grundvallarþáttar í lýðræðisskipan okkar. Sú pólitíska gróska sem birtist í því að fleiri muni gefa kost á sér til framboðs til Alþingis en nokkru sinni áður er í raun skýr traustsyfirlýsing almennings til þessarar stofnunar. Vandinn er hins vegar sá að þegar talað er um stöðu Alþingis og ímynd þess í þjóðfélaginu gera menn engan greinarmun á stofnuninni Alþingi og þeim sem þingið skipa hverju sinni. Að mínu mati snýst neikvæð umræða um Alþingi ekki um stofnunina eða þau lýðræðisgildi sem hún stendur fyrir. Hún beinist fyrst og fremst að þeim sem hingað eru valdir, ákvörðunum þeirra og vinnulagi. Kosningar eru ávallt tímamót. Við lok þessa kjörtímabils munu margir alþingismenn hverfa af þingi. Sumir hafa ákveðið að gefa ekki kost á sér til endurkjörs, aðrir hafa ekki hlotið framgang í prófkjörum og enn aðrir munu ekki ná endurkjöri eins og gengur og gerist. Í þeim hópi alþingismanna sem hafa ákveðið að sækjast ekki eftir endurkjöri er hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir. Hún er aldursforseti þingsins bæði að þingaldri og lífaldri. Það eru vissulega tímamót þegar forsætisráðherra og þingmaður til 35 ára kveður Alþingi. Hún hefur setið á Alþingi lengst kvenna, þremur kjörtímabilum lengur en sú sem næst henni kemur. Jóhanna Sigurðardóttir hefur sannarlega sett svip sinn á störf Alþingis þann hálfa fjórða áratug sem hún hefur átt hér sæti. Jóhanna hefur ætíð notið álits sem samviskusamur og dugmikill þingmaður. Hún var fyrst kvenna til að gegna embætti forsætisráðherra hér á landi og það er vissulega mikilvægur sess í sögunni. Ég veit að ég mæli fyrir hönd okkar allra alþingismanna þegar ég þakka henni fyrir störf hennar í þágu þings og þjóðar og óska henni alls góðs í framtíðinni. Önnur kempa lætur nú einnig af þingmennsku eftir að hafa verið hér með hléum í 30 ár en það er hv. 9. þm. Suðurkjördæmis, Árni Johnsen, sem fyrst tók fast sæti á Alþingi árið 1983 en hann hefur setið alls 20 ár á Alþingi. Árni hefur kryddað tilveruna hér á Alþingi, verið kappsamur þingmaður og löngum farið sínar eigin leiðir og ekki ávallt troðnar slóðir. Ég vil þakka honum löng og eftirminnileg kynni á þinginu. Þá lætur nú einn varaforseta Alþingis af þingmennsku, hv. 5. þm. Norðausturkjördæmis, Þuríður Backman, sem hefur setið á Alþingi í tæp 14 ár. Þuríður hefur ætíð sinnt forsetaskyldum sínum af mikilli samviskusemi eins og öllu öðru sem henni hefur verið falið. Samstarf okkar hefur alltaf verið mjög gott og vil ég við þetta tækifæri þakka henni fyrir það. Þrír fyrrverandi varaformenn stjórnmálaflokka láta nú af þingmennsku. Það eru hv. 2. þm. Norðausturkjördæmis, Birkir Jón Jónsson, hv. 2. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður, Ólöf Nordal, og hv. 5. þm. Suðvesturkjördæmis, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Birkir Jón hefur setið í tíu ár á Alþingi þótt ungur sé að árum, Ólöf í sex ár og Þorgerður Katrín í 14 ár og þar af á ráðherrabekk í rúm fimm ár. Annar fyrrverandi ráðherra, hv. 6. þm. Suðvesturkjördæmis, Siv Friðleifsdóttir, lætur nú einnig af þingmennsku eftir að hafa setið á Alþingi í 18 ár, þar af sem varaforseti Alþingis í tvö ár og á ráðherrabekk í sjö ár. Þessum forustumönnum þakka ég gott samstarf og góð kynni á umliðnum árum. Auk þeirra þingmanna sem ég hef nú nefnt hafa fimm aðrir hv. þingmenn ákveðið að sækjast ekki eftir endurkjöri. Það eru þingmennirnir Atli Gíslason, Ásbjörn Óttarsson, Lilja Mósesdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson og Þráinn Bertelsson. Ég vil einnig þakka þeim fyrir gott samstarf og góð kynni. Ég ítreka þakkir mínar til allra þeirra sem nú hafa ákveðið að láta af þingmennsku og óska þeim alls hins besta í framtíðinni. Þar sem ég er í hópi þeirra þingmanna sem láta nú af þingmennsku vil ég þakka samþingmönnum mínum öllum fyrir mjög góða viðkynningu og samstarf á umliðnum árum, samstarf sem hefur verið ánægjulegt í hvívetna. Hér hefur mér þótt gott að starfa og ég læt því af þingmennsku með góðar minningar um störf mín hér. Ég hef vissulega notið þeirra 18 ára sem ég hef setið á Alþingi, jafnt sem óbreyttur þingmaður í stjórn og stjórnarandstöðu, sem ráðherra og nú síðast sem forseti Alþingis. Ég hef ekki síst haft mikla ánægju af starfi mínu sem þingforseti. Það hefur einnig verið óvenjuleg reynsla og oft verið erfitt á köflum að gegna því starfi á þeim umbrotatímum sem við höfum lifað síðastliðin fjögur ár. En ég mun sannarlega sakna Alþingis og allra þeirra sem hér starfa. Ég hef leitast við að gegna þessu virðulega embætti eins vel og ég hef getað. Ég hef ætíð haft að leiðarljósi að vera forseti allra alþingismanna enda kjörin með nær öllum atkvæðum til þessa starfs í upphafi. Ég hef því gert mér far um að sýna öllum þingmönnum sanngirni við stjórn þingfunda og almennt við stjórn þingsins, jafnt stjórnarliðum sem stjórnarandstöðu. Í ljósi þeirra skörpu skila sem hér eru á milli stjórnar og stjórnarandstöðu hverju sinni er þetta ekki alltaf auðvelt hlutverk. Ekki hafa allir alltaf verið sáttir, hvorki stjórn né stjórnarandstaða. Þennan veruleika þekkjum við öll. Pólitískum samherjum mínum hefur stundum fundist ég taka of mikið tillit til sjónarmiða stjórnarandstöðu. Það er hins vegar sannfæring mín að forseti Alþingis eigi að vera sjálfstæður í störfum sínum og stýra þingstörfum með heildarhagsmuni Alþingis að leiðarljósi en ekki út frá hreinum flokkssjónarmiðum. Ég hef því fylgt því lýðræðissjónarmiði að þótt tryggja eigi að vilji meiri hlutans nái fram skuli sýna minni hluta þingsins sanngirni og lipurð hverju sinni. Ég heiti á arftaka minn, hver sem hann verður, að halda áfram á þeirri braut. Þegar litið er yfir þann hóp sem hefur ákveðið að hverfa af þingi við næstu kosningar er það mikið umhugsunarefni hversu margar konur sem verið hafa í stjórnmálaforustu láta nú af þingmennsku. Ásamt þeirri sem hér stendur eru þetta sex konur sem hafa ákveðið að gefa ekki kost á sér til endurkjörs, flestar í blóma lífsins. Þessi staða hlýtur að vera íhugunarefni fyrir íslenska stjórnmálaflokka. Ég þakka alþingismönnum fyrir gott samstarf þann tíma sem ég hef gegnt starfi þingforseta. Að gömlum og góðum sið óska ég utanbæjarmönnum góðrar heimferðar og ánægjulegrar heimkomu og árna ykkur öllum allra heilla. Þau ár sem ég hef gegnt forsetastarfinu hef ég notið einstaklega góðs samstarfs við hið hæfa og mjög svo vinnusama starfsfólk Alþingis. Fyrir það vil ég nú þakka skrifstofustjóra þingsins, yfirstjórn og starfsfólki öllu. Ég vil að lokum heita á alþingismenn og öll þau stjórnmálasamtök sem nú leita eftir stuðningi kjósenda að ganga til leiks með orðsins brand að vopni, að heyja góða og heiðarlega kosningabaráttu sem megi verða okkur öllum til sóma.

Virðulegi forseti. Ég hef það hlutverk fyrir hönd okkar hv. þingmanna að óska virðulegum forseta alls hins besta og þakka samstarfið við hana. Það má ljóst vera að það kjörtímabil sem nú er að líða hefur verið róstusamt, en sennilega er of snemmt að fella einhverja aðra dóma um kjörtímabilið, sagan verður hér að ráða. En fram undan eru kosningar og ég vil taka undir með virðulegum forseta að það er orðsins brandur sem mestu mun ráða, sannfæringarkraftur þingmanna, hvernig okkur tekst til að tala til kjósenda og hver til annars. Ég vil líka nota tækifærið og taka undir með virðulegum forseta að það er um virðingu okkar allra að tefla hvernig okkur tekst til. Þá vil ég segja að mér hefur fundist virðulegur forseti hafa gegnt sínu virðulega embætti af stakri prýði. Almættið alviturt taldi skynsamlegt að láta Ástu R. Jóhannesdóttur fylgjast með og stýra deilum okkar þingflokksformannanna og ég held að það hafi verið skynsamlegt því að það hefur kostað heilmikla þolinmæði oft og tíðum að sitja með okkur í þingflokksherberginu þar sem við höfum tekist á um þingstörfin. Ég get sagt það, og ég held að ég tali fyrir hönd okkar þingflokksformanna allra sérstaklega, að mörg deilan og margt það sem við tókumst á um, leystist vegna þess að forseti sýndi einmitt eins og hún nefndi í ræðu sinni að hún var tilbúin til að hlusta á sjónarmið beggja aðila, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, og finna góða lausn á málum. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sem nú hverfur af þingi, eins og fram hefur komið, kom fyrst inn sem varamaður 1987 en hefur setið á þingi allt frá 1995. Það er einmitt í velferðar- og almannatryggingamálum sem Ásta Ragnheiður lagði mikið af mörkum. Það liggur mikið starf eftir virðulegan forseta í þinginu. Ég vil því, virðulegur forseti, óska þér alls hins besta í þeim störfum sem þú hyggst taka þér fyrir hendur í framtíðinni. Ég vil óska fjölskyldu þinni alls hins besta og ég verð líka að fá að nota tækifærið um leið og óska starfsmönnum þingsins, fyrir hönd okkar þingmanna, alls hins besta og þakka þeim fyrir þolinmæðina og umburðarlyndið við okkur þingmenn í allri þeirri vinnu sem hefur þurft að vinna til að koma fram málum. Hv. þingmenn. Ég vil biðja ykkur að rísa úr sætum og með því taka undir kveðjur mínar til Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. 
             Virðulegur forseti. Ef þingsköp leyfa vil ég afhenda yður þennan blómvönd.

Ég þakka hv. 3. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, Illuga Gunnarssyni, fyrir hlý orð og góðar óskir í minn garð og fjölskyldu minnar og hv. þingmönnum fyrir að taka undir þau orð með því að rísa úr sætum. Ég endurtek þakkir mínar og óskir til hv. þingmanna og alls starfsfólks þingsins.

Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 141. löggjafarþings, frá 22. mars 2013 eða síðar, ef nauðsyn krefur. Gjört á Bessastöðum, 21. mars 2013. Ólafur Ragnar Grímsson. Jóhanna Sigurðardóttir. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Kjörtímabilið er nú senn á enda og þingkosningar hafa verið boðaðar þann 27. apríl nk. Eins og kunnugt er hef ég ákveðið að hætta þátttöku í stjórnmálum að afloknu þessu kjörtímabili. Ég vil því nota þetta tækifæri til að þakka hv. alþingismönnum, núverandi og fyrrverandi, sem ég hef starfað með á þessum vettvangi í 35 ár fyrir samstarfið og fyrir góða vináttu sem myndast hefur við marga þingmenn á þessum tíma. Við höfum oft og tíðum tekist hart á í stjórn og stjórnarandstöðu eins og eðlilegt er þegar stefna og baráttumál skilja stjórnmálaflokka að. Oft hefur umræðan í þingsölum verið óvægin, einkum hin síðustu ár, kannski óvægnari og hatrammari en oft áður. Af þeim sökum hafa síðustu vikur mínar hér á Alþingi verið daprasta tímabilið á mínum þingferli. Ég tel að það mikilvægasta á hinum stjórnmálalega vettvangi sé að breyta þinghaldinu og koma því í það horf sem tíðkast t.d. á Norðurlöndunum þar sem sjálfsagt þykir að ekki sé hægt með óeðlilegum hætti að tefja endalaust framgang á stjórnarfrumvörpum lýðræðislega kjörinna stjórnvalda. Ég tel að sómi Alþingis sé í húfi að þetta takist. Í þessari lokaræðu minni á Alþingi Íslendinga vil ég líka hvetja til þess að dregið verði úr köpuryrðum sem eru allt of tíð hér í þingsölum. Ég hvet einnig til þess að þingmenn beri meiri virðingu fyrir hver öðrum og sjónarmiðum hvers annars og að þeir hagi orðræðu sinni eftir því. Þar verða allir að taka sig á og þá mun Alþingi vel farnast í framtíðinni. Ég óska ykkur, hverju og einu, alls hins besta á þessum vettvangi eða hvar sem þið annars haslið ykkur völl í framtíðinni. Nú þegar ég yfirgef brátt svið stjórnmálanna vona ég að mér endist líf og heilsa til að njóta nokkurra góðra ára án stjórnmálaafskipta að loknum þessum langa kafla í lífi mínu. Ég vil jafnframt nota tækifærið til að þakka starfsmönnum þingsins fyrir gott samstarf í afar krefjandi þingstörfum á kjörtímabilinu og óska þeim velfarnaðar í framtíðinni. Jafnframt þakka ég starfsfólki ráðuneyta og stofnana og þeim fjölmörgu aðilum á vettvangi félagasamtaka og vinnumarkaðar sem ég hef átt samskipti við í forsætisráðherratíð minni. Þjóðinni allri þakka ég þolinmæði, þrautseigju og umburðarlyndi á einum erfiðasta tíma í sögu þjóðar okkar. Ég óska alþingismönnum og landsmönnum öllum gæfu og velfarnaðar um ókomin ár. Samkvæmt því umboði sem ég hef áður lýst og með vísan til samþykkis Alþingis lýsi ég því yfir að fundum Alþingis, 141. löggjafarþings, er frestað.