Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Í 3. gr. laga frá 1941, um heimild fyrir ríkisstj. til ráðstafana til tekjuöflunar vegna dýrtíðar og erfiðleika atvinnuveganna, er ríkisstj. heimilað að fella niður tolla af helztu matvörum, lækka um helming toll á sykri alls konar og hækka um 50% áfengistoll og tóbaks. En þessi heimild er aðeins veitt fyrir þetta ár, 1941. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er þess efnis, að í stað þess, að þessi heimild gildi aðeins fyrir árið 1942, verði hún framlengd einnig til ársins 1943. Ég vil geta þess, að við í n. gengum út frá því, að innheimtu tolla hafi verið hagað samkv. þessu það, sem af er þessu ári, þó að ekki sé búið að samþykkja þessa breyt. Að því er snertir lækkun tolla, hefur stj. að sjálfsögðu í hendi sér fullkomlega. Að því er snertir hækkun tolla bæði á áfengi og tóbaki, þá er verzlunin í höndum ríkisins, og ég veit ekki annað en tollar hafi verið innheimtir af íslenzkum tollvörutegundum án mótmæla. N. er sammála um að samþykkja frv, og telur æskilegt að gera það hið allra fyrsta, vegna þess hve dregizt hefur að afgreiða málið. N. er fullkomlega sammála um, að ekki sé skynsamlegt að hætta þessari tollaniðurfellingu og lækkun. Það mundi sjálfsagt valda þeirri breyt., sem ekki er æskileg. N. ræddi, hvort ekki væri ástæða til að fella niður eða lækka fleira af tollum. En samkomulag varð um, að slíkar breytingar teldust frekar eiga reima í sambandi við afgreiðslu þessa frv., um dýrtíðarráðstafanir, sem ríkisstj. hefur lagt fram og liggur nú fyrir. Ber því enginn nm. fram brtt., heldur leggur til í heild, að frv. verði samþ. með þeim skilningi, að framlengingin sé ekki frá þeim tíma, sem l. voru samþ. til, heldur frá síðustu áramótum. Ég vil nota tækifærið til að beina til hæstv. ríkisstj. tveimur litlum fyrirspurnum í sambandi við þetta mál að nokkru leyti. Hæstv. atvmrh. er ekki við, en hæstv. fjmrh. hefur sagt mér, að hann væri við því búinn að veita svar við a.m.k. annarri fyrirspurninni. Eins og háttv. þdm. er kunnugt, ákvað hæstv. ríkisstj. að byrja á þessu ári að lækka útsöluverð á íslenzku smjöri úr kr. 21.70 kg. og niður í 13 kr. kg, eða um kr. 8.70 kg. Jafnframt tilkynnti ríkisstj., að hún gerði ráð fyrir, að þetta orsakaði ekki útgjöld fyrir ríkissj., því að ætlunin væri að flytja inn smjör frá Ameríku, sem væri miklum mun ódýrara heldur en útsöluverð á íslenzku smjöri var ákveðið, þannig að hagnaðurinn af því að flytja inn smjör mundi a.m.k. nálgast talsvert mjög að bæta upp verðlækkunina á íslenzka smjörinu, því að bændum var lofað, að verð til þeirra skyldi óbreytt fyrst um sinn a.m.k. Síðan þetta var ákveðið, eru liðnir hér um bil 21/2 mánuður. Og ég hygg ekki ofmælt, að alltaf öðru hvoru nú um talsvert langan tíma hefur smjör verið með öllu ófáanlegt. Er mér ekki kunnugt, að neitt hafi komið af erlendu smjöri, og víst er, að ekki er farið að selja það nú. Tvennt leiðir af þessu: Annað, að það er fyrirsjáanlegt, að ríkissjóður þarf að greiða miklu meiri uppbót til bænda fyrir þann tíma, sem liðinn er. Til þess er heimild í dýrtíðarl. frá 1941. En að sjálfsögðu er æskilegt, að Alþ. viti, hversu langt stj. gengur í að nota þessa heimild. Í öðru lagi er það að athuga, að þegar smjör er ófáanlegt, þá er sú lækkun á vísitölunni, sem fengizt hefur með lækkun smjörverðsins, bara tilbúin og óeðlileg. Í raun og veru er engin verðlækkun, þegar varan hverfur af markaðnum. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. er þetta ljóst, og vildi beina fyrirspurninni til þess ráðh., sem hér er viðstaddur, hvort ekki verði endir á þessu skjótlega og hvenær megi vænta, að erlenda smjörið sýni sig. Enn fremur væri æskilegt, ef ríkisstj. gæti gefið upplýsingar um, hve miklu milligjöfin til bænda nemur, til þess að þeir héldu verðinu, sem þeir áður fengu. Í sambandi við umr. um frv., sem síðast var afgr., vil ég beina þeirri fyrirspurn til ríkisstj., hvort henni sé kunnugt, að gerðar hafi verið ráðstafanir til að flytja inn kartöflur. Verzlanir segja, að kartöflur séu mjög á þrotum. Sumpart kann að vera um flutningaörðugleika að ræða. En mér er sagt af mönnum, sem ættu að þekkja til, að þó að slíkt væri tekið til greina, vanti mikið á, að kartöflur hrökkvi til næsta uppskerutíma. Vil ég því spyrja hæstv. ríkisstj., hvort hún hafi kynnt sér málið og hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til að tryggja landsmönnum kartöflur.



Ég skal að því leyti, sem mér er fært, svara fyrirspurnum þeim, sem nú voru fram bornar í sambandi við frv., sem liggur fyrir. Ég skal strax geta þess, að fjmrn. taldi svo sjálfsagt, að þetta yrði samþ., og dráttur hefur orðið meiri en búizt var við, svo að það voru þegar gerðar ráðstafanir til þess, að þetta gilti frá áramótum, og hefur því ekki verið látið falla niður þrátt fyrir þennan drátt. Um innflutning á kartöflum skal ég geta þess, að mér er ókunnugt um, hvernig er ástatt nákvæmlega, en hef heyrt síðustu dagana ávæning af því, að kartöflur væru nokkuð til þurrðar gengnar, en það mál hefur ekki komið til kasta þess ráðuneytis, sem ég veiti forstöðu, enda mun grænmetisverzlun ríkisins venjulega hafa talið sig bera ábyrgð á, að séð yrði fyrir nægum innflutningi á þessari vöru. Ef hún hefur hins vegar orðið fyrir meiri örðugleikum en venja er til um slíkan verzlunarrekstur, hefði hún að sjálfsögðu komið til ríkisstj. með vandræði sín, til þess að fá þau leyst. En mér vitanlega hefur hún ekki komið til þessa. Hvernig kunni að ganga að leysa vandann í sambandi við innflutning á kartöflum, skal ég ekki segja. Erfiðleikar verða e.t.v. á að fá vöruna, auk þess sem talsverðir erfiðleikar verða á flutningi, ef frá Ameríku skal kaupa. Ef hægt er að fá vöruna frá Englandi, sem að sjálfsögðu verður reynt, ef til þess kemur, eru meiri líkur til, að takast megi að greiða úr flutningsspursmálinu. Um smjörið er það að segja, að dregizt hefur lengur, að það kæmi, en við var búizt í fyrstu. Stafar þetta af því, að miklir erfiðleikar hafa reynzt í Bandaríkjunum á að fá þaðan smjör flutt út. Smjör er ein af þeim vörum, sem Bandaríkjamenn hafa áður framleitt í stórum stíl, en sú framleiðsla hefur dregizt saman mjög mikið. Hins vegar hefur tekizt með talsverðu harðfylgi að fá keypt 50 tonn af smjöri í Bandaríkjunum. Af þessu magni liggja nú tilbúin til sendingar í New York, eftir því sem ég bezt veit, 26 tonn, sem þegar hafa verið greidd. Að öðru leyti hafa verið pöntuð 50 tonn af smjöri frá Suður-Ameríku. Samtals hafa því verið pöntuð 100 tonn af smjöri, og af því liggur einn fjórði tilbúinn til sendingar á skip hingað til lands, eftir því sem ég bezt veit. Ég tel víst, að þessi 50 tonn, sem þegar eru fengin í Bandarikjunum, muni koma bráðlega, ef ekkert kemur fyrir, og bæta úr þeirri miklu smjöreklu, sem nú er. Hvenær smjörið frá Suður-Ameríku kemur, er ekki gott að segja. Miklir erfiðleikar eru yfirleitt á flutningi frá Suður-Ameríku, og þarf að fá sérstakt leyfi frá Bandaríkjamönnum til þess að nota skipakost, sem þeir hafa til flutninga frá Suður-Ameríku til New York. En væntanlega kemur það svo tímanlega, að það geti náð saman við það smjör, sem hefur verið pantað frá Bandaríkjunum og þegar hefur verið fengið leyfi fyrir.



Ég vil í sambandi við þetta mál leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til flm. og formanns n., sem báðir eru viðstaddir, hvort nokkuð hafi verið rætt í n. í sambandi við l. í heild sinni og hverju gegni um útflutningsgjald af íslenzkum fiski. Í 5. gr. 1. er heimild fyrir ríkisstj. að leggja 10% gjald á fob-verð fisks, sem nú er ákaflega mikið deilt um, hvernig skuli reikna og ég ætla ekki að blanda hér inn í. Þetta var sett á þeim tíma, sem hagur útgerðarinnar stóð allur með miklu meiri blóma en nú er. Ákvæðið kom ekki til framkvæmda fyrr en í ágúst s.l. og varð þá þess valdandi, að allir þeir, sem keyptu fisk á Íslandi til þess að flytja út, urðu að hætta svo að segja undantekningarlaust öllum flutningi, þar til þetta gjald var aftur afnumið fyrir þau skip, sem keyptu aflann og fluttu út. Þessu gjaldi hefur nú verið haldið fyrir þá, sem selja afurðir þessar; og hefur þessu verið haldið þannig fram nú, að nú búa þegnarnir í landinu í raun og veru við tvenns konar 1. Það er eitt útflutningsgjald látið gilda fyrir þá þegna þjóðfélagsins, sem veiða sjálfir þann fisk, sem þeir selja til útlanda, og annað fyrir hina, sem kaupa fisk hér við land af öðrum til þess svo að flytja hann til útlanda og selja hann þar. Ég tel þetta mjög óheppilega leið yfirleitt og að þetta geti ekki staðið til langframa. Þar að auki hefur það komið í ljós, að allur hagur útgerðarinnar, síðan þetta var látið ganga í gildi, hefur breytzt svo mjög. Siðan farið var að sigla á austurströnd Bretlands, hafa ferðirnar orðið kostnaðarsamari, og auk þess hefur kaupverð á fiski hækkað svo stórkostlega síðan í júlí s.l., að það er ekki sambærilegt nú, hvað tekjurnar eru af þessari atvinnugrein eða eins og var, þegar l. voru sett hér á Alþ. síðast um útflutningsgjald af þessari vöru. Þegar þetta útflutningsgjald er orðið svo þung byrði fyrir þessi skip, sem sigla með afla sinn, og þegar kostnaðurinn er orðinn á annað hundrað þús. kr. í ferð á eitt skip, þá sjá allir, að það verður að gera einhverjar ráðstafanir til þess að laga það eitthvað, ef þessi atvinnuvegur á ekki einnig að stöðvast nú, eins og útflutningurinn var að gera í ágúst með þeim skipum, sem keyptu íslenzkan afla. Ef n. hefur ekkert athugað þessi mál, vildi ég mælast til þess, að háttv. formaður n. og frsm. vildu nú fá frestað þessari umr. til þess að athuga þetta á ný og leggja til, að gerðar verði breyt. á 5 gr. 1., fyrst og fremst á þá lund, að þegnarnir byggju allir við sömu l., og hins vegar þannig, að tryggt sé, að fyrir þessi ákvæði verði ekki þessi atvinnugrein landsmanna að stöðvast í náinni framtið. Ef þetta skyldi samt sem áður ekki ná samþykki hv. n., þá vildi ég spyrja hæstv. fjmrh. um það, hvort hann þá teldi sig hafa heimild til þess að gera á þessu breyt. upp á sitt eindæmi. Því að vitanlega er hér aðeins um að ræða heimildarl., sem mér skilst, að stjórnin geti á hverjum tíma ákveðið, að hve miklu leyti hún framkvæmir, og geti gert breyt. á þeim framkvæmdum, þegar henni sýnist. Ég vil þannig spyrja hæstv. ríkisstj., hvort hún teldi sér heimilt að gera á þessu breyt., þrátt fyrir það að Alþ. teldi ekki rétt að gera þessa breyt. undir þessari lagasetningu.



Herra forseti. - Út af fyrirspurn hv. þm. Barð. um það, hvort ríkisstj. teldi sig hafa heimild til þess að gera breyt. á framkvæmd þessa ákvæðis, sem í þessum 1. er, þ.e. heimildarinnar til að láta greiða þennan 10% toll, sem settur er á togaraútgerðina, skal ég geta þess, að ríkisstj. hefur rætt um þetta nokkuð. En ef ég man rétt, þá hefur hv. þm. Barð. lagt hér inn frv. um það, hvernig framkvæma skuli hið eldra útflutningsgjald. Ríkisstj. lítur þannig á, að þar sem þetta 10% útflutningsgjald, sem lagt hefur verið á togarana, er innheimt nákvæmlega á sama hátt eða eftir sömu forsendum og hið eldra útflutningsgjald, þá getur ríkisstj. ekki breytt þessu, meðan frv. liggur fyrir þinginu um úrskurð á því, hvort breyt. eigi að gera á framkvæmd innheimtu þessa útflutningsgjalds eða hvort innheimta skuli það áframhaldandi svo sem gert hefur verið. Ríkisstj. mundi álíta sig vera að taka fram fyrir hendurnar á Alþ. með því að úrskurða um þetta atriði á meðan frv. um þetta liggur fyrir þinginu. Ég tel, að ef þingið fellst á till. hv. þm. Barð., sem í þessu frv. greinir, mundi þetta 10% útflutningsgjald að sjálfsögðu verða innheimt á sama hátt og hið eldra útflutningsgjald eftir hans till. yrði þá innheimt.



Út af ummælum hv. þm. Barð. skal ég svara því, að í n. hefur ekki verið rætt um heildarendurskoðun á þessum l. um heimild fyrir ríkisstj. til ráðstafana og tekjuöflunar vegna dýrtíðar og erfiðleika atvinnuveganna frá 1941. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er aðeins um framlengingu tímaákvörðunar, að því er snertir eina gr. í þessum l. Að því er snertir ummæli hv. þm. Barð. um það, að með 5. gr., eins og hún væri framkvæmd nú, þá giltu í raun og veru tvenns konar l. í landinu, önnur fyrir þá, sem veiða fisk og selja sjálfir til útlanda, og hin fyrir þá, sem kaupa fisk hér og selja hann svo til útlanda. Ég get nú ekki fallizt á, að þetta sé rétt, að ekki gildi sömu l. fyrir alla þessa menn. Ég vil minna á það, að enda þótt það standi Ekki berum orðum í þessari 5. gr. l., þá var að sjálfsögðu gengið út frá því af öllum, sem um málið fjölluðu, og af hæstv. ríkisstj. líka, að útflutningsgjaldið yrði því aðeins lagt á vörurnar, að hagnaður yrði af sölu þeirra úti. Það var að sjálfsögðu sú hugsun, sem var að baki þessara ákvæða. Nú skal ég ekki fara að finna neitt að því, hvernig framkvæmdin hefur orðið hjá fyrrv. hæstv. ríkisstj. í þessu efni, en álit þó, að sú framkvæmd hafi verið nokkuð seinheppin. Fyrst var þessi heimild alls ekki notuð fyrr en á síðasta sumri og að ég ætla, ekki fyrr en búið var að hækka um 10 aura hvert kg. af fiski og þar með var gerbreytt aðstaða þeirra línuveiðara og annarra fiskiskipa, sem keyptu fisk hér heima, til þess að borga útflutningsgjaldið. Þar að auki setti ríkisstj. sömu ákvæði um útflutningsgjaldið, bæði á togara og mærri skip, sem keyptu fisk til að selja erlendis. Það sýndi sig þá, að a.m.k. smærri skip, sem þurftu að fara á margar hafnir og bíða lengi eftir fiskinum, þau höfðu ekki hagnað af þessum flutningum, nema 10% útflutningsgjaldinu væri af þeim létt. Því var það, að eftir að fyrrv. hæstv. atvmrh. hafði kynnt sér máið, þá var útflutningsgjaldið fellt niður hjá þessum skipum. En allt öðru máli er að gegna með þau skip, sem fljót eru að fá fisk í sig, taka hann allan á einni eða tveimar höfnum og eiga ekki á hættu, að fiskurinn skemmist eins og hin, sem lengur eru að taka í sig fiskinn. Ég álít rétt að athuga, hvort það er ástæða til að fella niður þetta útflutningsgjald hjá þessum stærri fiskiskipum. Það hefur ekki verið gert, en síðan útflutningsgjaldið var fellt niður af smærri skipum, hefur það aðeins verið tekið af togurunum. Og mikinn hluta þess tíma sigldu togarar alls ekki með fisk, eða mjög fá skip a.m.k. Nú eru siglingar hafnar á ný, og þá á austurströndina, sem fróðir menn telja, að bæði taki lengri tíma, sem veldur því, að skipin geta farið með minni farma heldur en áður, þar sem þau þá þurfa meira rúm í skipinu fyrir kol og geta því ekki tekið eins mikið af fiski, og að nokkru hættara sé við skemmdum á fiskinum á lengri leið, sem þá tekur lengri tíma. Í byrjun þessara siglinga var a.m.k. mjög óséð um það, hvernig útkoma mundi verða af þessum siglingum á austurströndina. Samanborið við þær sölur, sem togarar höfðu haft undanfarið ár, var fyllsta ástæða til að ætla, að þeim væri mjög auðvelt að greiða þetta 10% útflutningsgjald, jafnvel þó að fobverðið væri ákveðið með þeim hætti, sem ríkisstj. ætlaðist til, þannig að það væri miðað við söluverð að frádregnum hæfilegum kostnaði við að flytja fiskinn út, sem við hv. þm. Barð. höfum rætt um og ég sé ekki ástæðu til, að við förum að ræða hér að nýju. En ég segi sem mína skoðun, að ef það sýnir sig til frambúðar, að halli verði á útgerð togaranna með þeim sölum, sem þeir fá, og þeim kostnaði, sem þeir hafa við flutning og sölu fiskjarins, þá eigi að afnema þetta útflutningsgjald. Það hefur aldrei verið tilætlunin að innheimta það, nema sæmilegur hagnaður yrði á sölu fiskjarins út. En fyrr en séð er, að halli verði á þeim ferðum, sé ég ekki ástæðu til að breyta þeim ákvæðum, sem um þetta efni gilda - einmitt með tilliti til þess, að þetta er ekki bundið, heldur heimild fyrir ríkisstj. Að sjálfsögðu ber hæstv. ríkisstj. að kynna sér það á hverjum tíma, hvort ástand þessa atvinnuvegar er með þeim hætti eða ekki, að unnt sé að taka þetta útflutningsgjald. Ég vil endurtaka það, að mér dettur ekki í hug, ef þessi atvinnurekstur verður til frambúðar rekinn með tapi, að nokkur meining sé að taka þetta útflutningsgjald. En ég tek greinilega fram, að ég tel ekki ástæðu til að breyta til þannig að hætta að innheimta þetta, þó að eitt og eitt skip sé við þessa fiskflutninga og sölur, - stundum með halla. Það þarf lengri tíma og betri yfirsýn til að meta þetta.



Herra forseti. - Hæstv. fjmrh. svaraði ekki fyrirspurn minni raunverulega eins og til var ætlazt. Hann talaði um annað atriði, sem sé það, hvort ríkisstj. teldi sig hafa heimild til þess að reikna á annan hátt útflutningsgjaldið heldur en áður hefur verið gert. En ég spurði um, hvort hæstv. ríkisstj., eins og hún nú er skipuð, teldi sig hafa heimild til þess að gefa eftir af útflutningsgjaldinu eða lækka það, þar sem þarna væri aðeins um heimildarl. að ræða fyrir ríkisstj. til að fara eftir um innheimtu útflutningsgjaldsins, svo framarlega sem ekki yrðu um það nein sérstök fyrirmæli hér á Alþ., því að eins og hv. 3. landsk. þm. (HG) tók fram, hefur þingið ekki séð ástæðu til þess, að þessi l. væru framkvæmd lengur en útvegurinn gæti borið það. Nú er þessi hæstv. ríkisstj. skipuð með nokkuð öðrum hætti heldur en aðrar ríkisstj., sem setið hafa við völd í þessu landi. Þess vegna vildi ég gjarnan fá upplýsingar um það, hvort hún teldi sig hafa sömu heimild til þess að láta þetta koma til framkvæmda eða hætta að koma til framkvæmda eins og aðrar stjórnir, þ.e. þær, sem þingmeirihluta hafa haft að baki sér. En um hitt atriðið, sem hæstv. ráðh. talaði um, get ég nokkuð upplýst, því að það er búið að gera nákvæma rannsókn á því máli. Og það verður ekki hjá því komizt, að ríkisstj. verði einhvern veginn að svara fyrir það á einhvern annan hátt en hún hefur gert hingað til. Það eru til þrjár leiðir út úr þessu máli. Í fyrsta lagi að reikna útflutningsgjaldið eftir l. frá 1935, í öðru lagi að gera það eftir 1. frá 1941 og í þriðja lagi, að tekinn sé lögjafnaður á milli þessara tveggja laga. En hvaða leið, sem farin verður, þá er það víst, að tollstjórar á landinu hafa reiknað útveginum miklu meiri gjöld heldur en þeir hafa haft leyfi til, því að það eru hv ergi til ákvæði fyrir því, að ríkisstj. geti lagt á útflutningsgjald fyrir utan l., því að sá frádráttur, sem hefur verið ákveðinn af ríkisstj., hefur verið langt fyrir neðan þann raunverulega frádrátt, sem þarf að reikna í þessum tilfellum, - en það kom nú ekki beint þessu máli við, sem um var spurt. Hitt viðurkenndi í raun og veru hv. 3. landsk. þm., að hér í landi giltu tvenns konar 1. Ef einn maður kaupir fisk hér á landi og flytur út með öðru skipi en því, sem veiðir hann, þá greiðir hann annað útflutningsgjald en sá, sem veiðir sinn fisk sjálfur, sem hann flytur út. Og ef þessu verður ekki breytt, hlýtur það að síðustu að leiða til þess, að útgerðarmenn verða að selja hver öðrum aflann, áður en hann er fluttur út, til þess að geta komizt hjá þessu óeðlilega og ósanngjarna útflutningsgjaldi, sem aðeins er látið hvíla á herðum mjög fárra manna. En þessa lausn tel ég að vísu ekki heppilega, og þess vegna tel ég, að það þurfi að setja undir þann leka, að hér er að stefna í óefni um þessi mál. Ég vildi því gjarnan fá alveg ákveðið svar hjá hæstv. fjmrh. Og ef það kæmi í ljós, að það sýndi sig, að þessi atvinnuvegur gæti ekki borið sig nema með því að afnema eða lækka þessi gjöld, vil ég fá því svarað, hvort hann sem fjmrh. teldi sig hafa heimild til þess að breyta þeim eða afnema þau undir þeim kringumstæðum, þó að ekki væri um það gerð nein sérstök samþykkt á Alþ., eftir að búið væri þó að framlengja þau l., sem hann með þessu frv. hefur óskað eftir, að framlengd væru, eins og frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. - Ég hef alltaf verið á þeirri skoðun, frá því að þetta kom til umr. hér fyrir nokkru í sambandi við þessi l., að það sé ekki ætlazt til þess, að þessi tollur sé greiddur af taprekstri. Það virðist vera gengið beint út frá því í l. Hinu þori ég ekki að slá föstu á þessari stundu, hvort ég sem fjmrh. gæti ákveðið, að skatturinn skuli niður falla eða hvort farnar yrðu aðrar leiðir til þess að létta honum af. En það virðist ekki leika á tveim tungum, að ekki er ætlazt til þess, að þessi fyrirtæki, ef þau reka starfsemi sína með tapi, greiði þá þennan skatt, enda væri það í fyllsta máta ósanngjarnt. Hvað frádráttinn snertir, þá er ekki vafi á því, að það er álitamál, hvernig á að reikna slíkan frádrátt: Og það væri að öllu leyti æskilegast, að það væru til skýrari ákvæði í l. um það, hvernig slíkt ætti að framkvæma. Mér hefur verið þannig skýrt frá, að undanfarið hafi verið lagðir til grundvallar kostnaðarliðir þeir, sem útgerðarmenn sjálfir hafa sent fjmrn., og sá kostnaður, sem skipunum er leyft að draga frá fyrir hvern dag, sem þau eru í siglingu milli Íslands og Bretlands, er byggður á þeim tölum, sem útgerðarmenn hafa sjálfir komið fram með. Nú fyrir nokkrum dögum hefur slíkur útreikningur legið fyrir í fjmrn. og hefur þegar verið afgreiddur þannig, að sá kostnaður hefur verið hækkaður, sem togurum er leyft að draga frá. Hann mun hafa verið 7 þús. kr., ef ég man rétt, en hefur nú, í samræmi við tölur, sem útgerðarmenn hafa sjálfir sett fram, verið áætlaður 9500 kr. á dag. Og þetta hefur verið gert, eftir að athugað var - ég verð að segja með mjög miklum velvilja - það, sem útgerðarmenn báru fram. Og samkv. þeim tölum, sem fyrir liggja í því efni, er ekki hægt að segja, að gengið hafi verið á hlut útgerðarmanna. Eftir öðru en því, sem útgerðarmenn sjálfir bera fram í þessum efnum, er ekki hægt fyrir ríkisstj. að fara, eins og sakir standa í þessu máli, og að reynt verði að fara með þennan rekstur eins sanngjarnlega og hægt er, meðan gjaldið er reiknað eftir þeim forsendum, sem nú er gert. Ég gat þess áðan, hvernig þetta 10% útflutningsgjald hefur verið innheimt, þ.e. eftir sömu reglum og eldra útflutningsgjaldið. Og meðan ekkert liggur fyrir frá Alþ. um breyt. á þessum l., getur ríkisstj. ekki séð sér annað fært heldur en að halda þeirri venju um innheimtuna, sem þegar hefur verið sköpuð.



Herra forseti. - Um þetta frv., sem hér liggur fyrir, hef ég ekki frekar að segja en hv. frsm. tók fram. N. hefur ekki athugað l. í heild sinni og ekki gert tilraun til þess að bera fram frekari brtt. heldur en hér eru í frv. En inn í þessar umr. hefur dregizt annað frv., sem hefur legið fyrir þinginu síðan á öndverðu þingi og flutt var af hv. þm. Barð. Þessu frv. var vísað til fjhn. og hefur ekki fengið afgreiðslu þar. Ég vildi sem form. n. gera grein fyrir því, hvernig á því stendur, að n. hefur setzt á þetta frv., enda er nokkurt tilefni til þess, vegna þess að efni frv. hefur ver ið gert að umræðuefni hér. Þetta frv. var tekið fyrir einu sinni á fjárhagsnefndarfundi. Og ég vil ekki neita því, að það hafa kannske verið eitthvað skiptar skoðanir um það þar. En ástæðan til þess, að ég sem form. n. hef ekki gert tilraun til þess að knýja fram úrslit um frv., er sú, að ég leit svo á, að hér væri í raun og veru ekki um lagabreyt. að ræða. Eg vil skilja l., eins og þau eru nú, alveg á sama hátt eins og hv. þm. Barð í sínum till. gerir ráð fyrir, að þau verði skilin. Eins og kunnugt er, á útflutningsgjaldið af fiskinum að reiknast af verði hans, þegar hann er kominn um borð í skip hér á íslenzkri höfn, af fobverði fiskjarins. Áður var það svo, a.m.k. um meginhlutann af þessum fiski, sem út var fluttur, að hans var aflað af þeim skipum sjálfum, sem fluttu hann til útlanda. Og jafnvel þó að keypt væri eitthvað af fiski, sem var við og við, þá var það ekki svo, að hægt væri að segja, að nokkurt innlent gangverð væri til á þeim fiski. Þetta leiddi til þess, að við útreikning útflutningsgjaldsins varð söluverð fiskjarins erlendis að leggjast til grundvallar og frá því dreginn eðlilegur kostnaður við flutning fiskjarins út. Þetta var að mínu áliti gert beinlínis af því, að ekkert gangverð hafði skapazt á fiskinum innanlands. Nú er þetta alveg breytt. Nú höfum við á fiskinum fobverð ákveðið með samningum á milli ríkjanna, Bretlands og Íslands, svo að ekki þarf lengur að orka tvímælis, hvert sé fobverð fiskjarins. Og þegar þessi breyt. var orðin, álít ég fyrir mitt leyti, að ríkisstj. hafi verið skuldbundin til þess beinlínis að leggja þetta samningsverð til grundvallar við útreikning útflutningsgjaldsins. Og ég trúi því naumast, fyrr en ég tek á því, ef þetta mál væri borið undir dómstólana, að þeir gætu komizt að annarri niðurstöðu um þetta. Það getur enginn maður haldið því fram með nokkurri skynsemd, að ekki sé búið nú að kveða á um það, hvert verð fiskjarins sé, þegar búið er að flytja hann um borð hér á íslenzkri höfn. Ég fyrir mitt leyti er alveg sammála hv. þm, Barð. um það, að það sé með öllu óeðlilegt að reikna þetta útflutningsgjald á tvo vegu, eftir því, hvort skip, sem flytur fiskinn út, hefur aflað hann, eða fiskurinn er keyptur hér af öðru skipi en því, sem hefur aflað hann, til þess að flytja hann út. Það getur vel verið og er vonandi, að svo sé enn þá, að skipin, sem flytja fiskinn út, hafi einhvern hagnað af fisksölunni. En samkv. l. á sá hagnaður ekki að tollast á þennan hátt, með útflutningsgjaldi, af því að 1. kveða svo a, að það sé fobverð fiskjarins, sem leggja eigi til grundvallar um ákvörðun útflutningsgjaldsins. Mín skoðun er því sú, að hæstv. ríkisstj. ætti að lagfæra þetta, þó að það sé rétt, sem hæstv. fjmrh. segir, að þessi regla hafi komizt á og að þetta hafi verið látið dankast svo, eftir að samið var um fiskverðið. Ég álit, að ríkisstj. eigi að lagfæra þetta, en ef stj. sér sér það ekki fært, þá álít ég, að það eigi að bera þetta undir dómstólana. Ef ríkisstj. sér sér ekki fært, þá á að bera þetta undir dómstólana. Ef þeir sjá sér ekki fært að skera úr því á grundvelli gildandi laga, ætti málið að ganga inn í þingið og jafnvel breyta fyrirkomulaginu, en ekki er ástæða til að rökræða það hér að sinni, - það mætti miða við cif-verð, en þá yrðu gjöldin að lækka.



Ég vil benda á í sambandi við ummæli hæstv. fjmrh., að tölur þær, sem hann fór með, eru ekkert nærri sanni um það, hvað kostar í rauninni að flytja fiskinn út. Þetta er ekki mælt út í bláinn. Ég styðst við reikninga, sem hafa verið gerðir og verða lagðir fyrir ríkisstj. innan fárra daga. Það er e.t.v. ekki fjarri lagi, sem tilfært er um kostnaðinn þá daga, sem skipið er á leiðinni milli landa, en þá er eftir að skipa upp og koma aflanum í verð og margt fleira, eins og hægt er að sýna svart hvítu. Ég hygg, að einungis á 3% gjaldinu muni lagt 5–6 þús. kr. of mikið á meðalskip. Og nú má búast við, að dómur falli á ríkisstj. um 30–40 þús. kr. á skip fyrir rangreiknaðan útflutningstoll. Ég tel það ekki sæmilegt í skatta- og tollamáum, að ríkisstj. neyði menn út í málaferli við sig um deiluefni, þar sem sérfróðir menn ættu að geta sýnt henni, að hún hefur hverfandi litlar líkur til að vinna, ekki sízt þegar lítið er á það ranglæti, vaxtatap og rekstrarerfiðleika, sem það stjórnarlag hlýtur að baka mönnum. Ríkisstj. ætti að sjá, að það er alls ekkert fagurt fordæmi, sem hún gefur. Orsök þess, að útgerðarmenn sættu sig við, að þannig vær í innheimt, var, að þeir álitu, að 2-2,5% útflutningsgjaldið væri svo lítið atriði, að ekki væri vert að deila um það. En þegar 10% tollurinn kom 1. ág., breyttist það alveg. Ég tel óviðunandi að hafa ekki sömu lög í sama landi hjá þeim, sem veiða, og þeim, sem kaupa fisk, þó að hagnaður geti verið misjafn. Sé það ekki lagað, neyðast menn til að finna leiðir til að komast fram hjá svona lögum.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) Hv. þm. Barð. hélt því fram, að tölurnar, sem ég fór með, hefðu ekki verið réttar.  Ég skal láta ósagt, hvort þm. getur komið með réttari tölur. En að sjálfsögðu verða þær athugaðar, ef hann leggur þær fram.



Ég fæ ekki betur séð en sú regla, sem ákveðin var um þessi efni af fyrrv. ríkisstj., sé í raun og veru alveg rétt. Sá mikli munur er á bátafiski og togarafiski, að bátafiskurinn er seldur hér við skipshlið og þá þegar vitað um verð hans, en á afla togaranna er ekkert fast verð erlendis, heldur markaðsverðið í Englandi á hverjum tíma. Af þessum ástæðum var það, sem fyrrv. ríkisstj. tók upp reglu sína. Ég er sammála hv. 8. landsk. (PM) um, að þess verði að bíða, að úrskurður dómstóla falli, fyrr væri óeðlilegt að breyta nokkru. Að öðru leyti get ég vísað til fyrri ummæla minna. Það kemur ekki til mála að dæma eftir einu skipi og útkomu þess eftir eina ferð eða fáar, heldur eftir því, hvort tap verður, þegar til lengdar lætur, svo að fella þurfi niður útflutningsgjaldið.



Ég get ekki almennilega skilið þá skoðun hv. 3. landsk. (HG), að verðið á þeim fiski, sem togarar afla, sé óþekkt, þangað til selt er í Englandi. Ef fiskinum er skipað hér upp í annað skip, er verðið hins vegar þekkt. Það er hið gildandi verð, og eftir því verður að reikna. Ég hygg það sé óþekkt, að útflutningsgjald vöru sé miðað við fobverð og þó látið fara eftir því, hvað varan kann síðar að seljast á erlendum markaði. Meðan ekkert gangverð var þekkt á fiskinum hér, var þetta hins vegar skiljanlegt úrræði í málinu, en nú er það ástand hreytt. Þegar þetta er samt látið viðgangast óbreytt, er það einungis af því, að menn hafa látið það draslast, - ekki komið lagfæringu í framkvæmd.



Ég lét þess getið við 2. umr. þessa frv. hér, að ég mundi gera brtt. fyrir 3. umr. eða vera með brtt., ef hún kynni að koma fram. Nú hef ég ekki orðið var við, að neinn flytti hér brtt., og hef ég því, í samræmi við það, sem ég sagði, flutt brtt. En vegna naums tíma verð ég að bera hana fram skriflega, og með leyfi hæstv. forseta vildi ég leyfa mér að lesa hana upp. Hún hljóðar svo: „Við 5. gr. Niðurlag 1. málsgr. („Verskráning garðávaxta“ o.s.frv.) orðist svo: Verðskráning garðávaxtanna skal aðallega miða við það, að framleiðendunum sé tryggt hæfilegt framleiðsluverð, en þó með nokkurri hliðsjón til markaðsverðs garðávaxta í nálægum löndum, að viðbættum flutningskostnaði.“ Ég vil þá leyfa mér að leggja þessa brtt. fyrir hæstv. forseta í þeirri von, að stjórn og hv. þdm. veiti afbrigði, svo að hún megi koma fyrir. Ég þarf ekki að endurtaka það, að þau ákvæði í frv., er þessi brtt. á að leiðrétta, ná ekki nokkurri átt. Það þarf sem sé engra skýringa við, að reynslan hefur sýnt, að ákvæðin, eins og þau standa í frv., í lok 1. málsgr. 5. gr., brjóta í bága hvort við annað. Við 2. umr. voru færð þau rök fyrir þessu, að þannig hefði þetta staðið í eldri l. En mér þykir óþarft af hv. d. að lögfesta ákvæði, sem séð er, að ekki muni standa og ekki er farið eftir. Það eru allir á einu máli um það, að vanda beri framleiðslu garðávaxta og örva hana, en það er í samræmi við tilgang þessa frv. að nokkru leyti. En það sér hver maður, að það verður svo bezt gert, að framleiðslukostnaðurinn fáist borinn upp. Því verður aðalmarkmiðið að vera hagræði og örvun í framleiðslunni, þó að ekki sé um neinn gróðaatvinnuveg að ræða. Hitt er svo ekki úr vegi, að hafa hliðsjón af erlendum markaði um verð, það er mýkra orðalag og ekki óeðlilegt. En í frv., eins og það er, er haft hausavíxl á aðaltilgangi og aukatilgangi. Ég þykist svo ekki þurfa að hafa fleiri orð um þetta. Þó skal ég láta þess getið að öðru leyti um frv., að það er viðleitni til aukinnar vöruvöndunar, sbr. flokkun og vöndun útsæðis. En þrátt fyrir þessa viðleitni, sem veldur því, að ég fylgi frv., þá dyljast mér ekki ýmsir gallar á því. Hin gagngera flokkun er t.d. æskileg eftir orðanna hljóðan, en ég er hræddur um, að erfitt verði að fylgja henni fullkomlega eftir á frumbýlingsárum garðræktarinnar. Það vita t.d. allir, að á haustin flytjast kartöfluraar einkum hingað. Ef ætti að fela síðan einum manni aðalstarfið við matið, þá mundi það reynast æðimikið og dýrt starf, ef tryggt ætti að vera. Það þyrfti síðan að leggja á vöruna, svo að hún yrði við það dýrari. En þó tel ég viðleitnina á bak við þessa lagasetningu svo mikils virði, að ég tel ábyrgðarhluta að vera á móti henni, enda þótt þar sé ýmislegt vafasamt um flokkun og fleira. En um leið vil ég láta .þess getið, að þessu atriði verður óhjákvæmilega að breyta, er ég legg hér til, svo að ekki verði úr hrein vitleysa og mótsagnir.



Herra forseti. - Í sambandi við fram komna brtt. og með tilvísun til 5. gr. þessa frv., þá vildi ég benda á, að þar ætti að standa „að viðbættum flutningskostnaði og álagningu“. Þá virðist mér 2. málsgr. 5. gr. koma í bága við ný sett l. um verðlag, því að vel hugsanlegt er, að löglegt hámarksverð innfluttra kartaflna nái ekki verði innlendu kartaflnanna, sem ekki má fara niður fyrir samkv. þessari málsgr. Ég veit ekki, hvort form. landbn. hefur athugað þetta, og eins ef leyft yrði að hækka verðið á erlendu kartöflunum, til hvers yrði það fé notað, yrði það notað til að verðjafna vöruna eða ekki? Ég óska eftir, að þessari umr. verði frestað í dag, ef hægt væri að samræma þetta, svo að það kæmi ekki í bága við önnur lagafyrirmæli.



Ég er á sama máli og hv. þm. Barð. um það, að ákvæði 2. málsgr. 5. gr. komi í bága við gildandi verðlagsákvæði. Þar að auki er engin sanngirni í því, að innfluttar kartöflur séu seldar hærra verði en þær kosta af þeim sökum einum, að óseldar íslenzkar kartöflur eru í landinu. Í 3. gr. stendur, að þess beri að gæta að flytja ekki inn erlendar kartöflur, fyrr en hin innlenda framleiðsla sé svo til þurrðar gengin, að öruggt sé, að innflutningurinn torveldi ekki sölu vörunnar. Enda er venjulega ekki gert ráð fyrir, að erlendar kartöflur séu fluttar til landsins, fyrr en þurrð er svo mikil á íslenzkum kartöflum, að þær eru svo að segja ófáanlegar í landinu. Það væri að mínu áliti lítil sanngirni, ef flytja þyrfti inn kartöflur til Reykjavíkur eða annarra stærri staða, að menn þyrftu að kaupa þær miklu hærra verði en þær kostuðu, vegna þess, að á einum útkjálka landsins eru til íslenzkar kartöflur. Ég hef átt tal við forstjóra grænmetisverzlunarinnar um þetta mál, og álit hans er það, sem ég tel líka sjálfsagt, að þetta atriði heyri undir það almenna verðlagseftirlit.



Maður getur nú ekki alveg fullkomlega áttað sig á skrifl. brtt., en ég hef það á tilfinningunni, að skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Árn. breyti ákaflega litlu. Mér sýnist hann bara snúa atriðum við þannig, að hann telur annað það atriði fyrr, sem í frv. er síðar talið, en er annars á ferð með bæði atriðin. Annars geri ég ráð fyrir, að það, sem hlyti að liggja til grundvallar fyrir ákvörðun verðs á kartöflum, verði það, fyrir hvað er hægt að framleiða þær. Því að ég er ekki í vafa um það, að Íslendingar muni vilja vinna að því að framleiða sjálfir handa sér þær kartöflur, sem þeir þurfa að borða yfirleitt. Þess vegna sýnist mér það .muni breyta ákaflega litlu í málinu, hvort þessi till. frá hv. 2. þm. Árn. verður samþ. eða ekki. Þá kom fram aths. frá hv. þm. Barð. og hæstv. fjmrh., aths. við 2. mgr. 5. gr., þar sem segir, að innflutta garðávexti megi aldrei selja lægra verði en innlenda, miðað við sama tíma og sömu gæði. Ég skil nú þetta þannig, að ekki sé ætlazt til, að innflutt jarðepli keppi við innlenda framleiðslu. Ég skal ekki segja, hvort árekstrar kunna að verða og einhverjum kunni að þykja ódýrara, svona reiknað í krónum, að flytja inn kartöflur. En er það ekki svo um fleiri vörur? Hvernig er það með ameríska smjörið? Hér er sagt, að það sé nokkuð miklu ódýrara en það íslenzka. En ég geri samt ráð fyrir, að við höldum áfram að framleiða mjólk og smjör. Og ég verð að telja, að í framtíðinni verði gáð að því, að innflutningur á kartöflum standi ekki í vegi fyrir því, að Íslendingar framleiði handa sér kartöflur. Því að þótt undanfarið hafi hver hönd haft nóg að gera, þá getur einhvern tíma seinna þótt fyllilega þess vert að framleiða handa sér þann matarrétt, sem sennilega er oftast á hvers manns borði í landinu. Ég get ákaflega vel fallizt á þá uppástungu frá hv. þm. Barð., að umr. verði frestað og landbn. athugi þessi atriði til morguns. Hins vegar finnst mér ekki, að ég sjái í bili fram á neina hættu af þessum innflutningi, að öðru leyti en því, sem kann að rekast á einhverjar ráðstafanir um verðlagsákvarðanir. En þær ákvarðanir býst ég við, að lagi sig eftir þessu. Og satt að segja man ég aldrei eftir því í seinni tíð, að útlendar kartöflur hafi verið seldar lægra verði en innlendar. Þær eru venjulega fluttar inn síðari hluta sumars, áður en náð er í innlenda framleiðslu. En ég get fallizt á að athuga málið til morguns.



Ég vildi bara taka fram, að það vakir ekki fyrir mér, og ég geri ekki ráð fyrir, að það vaki fyrir öðrum, að hér sé verið að tala um innflutning á erlendri framleiðslu til að keppa við innlenda framleiðslu, heldur að bæta úr þörfinni með erlendum kartöflum, sem innlendar kartöflur geta ekki fullnægt, með því að þær eru gengnar til þurrðar. Og þegar svo er komið, þá segi ég, að eigi að selja neytendum kartöflurnar við svo vægu verði sem framast er kostur eftir því innkaupsverði, sem á þeim er.



Ég vil aðeins lýsa yfir, að mér þykir vænt um, að form. n. hefur óskað að taka þetta mál út af dagskrá til morguns, því að annars hefði ég neyðzt til að bera fram brtt. um, að 2. mgr. falli niður. En ég vil benda á, ef hún á að standa í frv. yfirleitt, þá er nauðsynlegt að hafa beint ákvæði um, að ágóðinn, sem af þessu fæst, verði notaður til þess að jafna verð annars staðar í landinu, svo að þjóðin öll fengi lægra kartöfluverð í heild, með því að lagt yrði meira á hinar innlendu kartöflur en heimilt er samkv. núgildandi l. Það getur verið, að ég geti fylgt þessu í slíku formi. En frekar hefði ég óskað eftir, að þetta ákvæði hefði verið fellt úr.

Frsm. (Páll Hermannsson) Hv. þm. Barð. benti á það, sem ég vildi segja í sambandi við ummæli hæstv. ráðh. Mér finnst sanngjarnt, þótt fáanlegar væru á einhverjum stuttum tíma ódýrari erlendar kartöflur heldur en framleiddar eru hér, að þær væru seldar við álíka verði og innlendar, en hagnaðurinn gangi til þess meðal annars, að heildarverð á kartöflum yrði eitthvað lægra. Mér fyndist ekki beinlínis ástæða til, að þeir, sem kynnu um einhvern stuttan tíma að þurfa á útlendum kartöflum að halda, fengju þær með svo miklu lægra verði en aðrir landsmenn, sem hafa innlendar kartöflur. Annars má minnast á þetta nánar síðar.



Úr því að ákveðið er, að þetta fari til landbn., skal ég vera fáorður, en vit segja það út af ágreiningi um 2. mgr. 5. gr., ef útlendar kartöflur flytjast inn, hvort megi selja þær lægra verði en innlenda framleiðslu, að ég álít sjálfsagt að gera það að aðalatriði að miða verðlagið aðallega við það, að framleiðendur fái hæfilegan framleiðslukostnað. Og því þá ekki að láta það standa í l., úr því að þetta er hugsað þannig og verður þannig framkvæmt? Mér finnst það alveg sjálfsagt. En annars vil ég aðeins segja það, að þótt svo illa færi, að landsmenn sjálfir framleiddu ekki nægilega mikla garðávöxtu til fóðurs þjóðinni, og yrðu fluttar inn kartöflur og seljanlegar lægra verði en íslenzkar, þá ætti að vera nóg hægt að gera við þann verðmun. Einmitt þessi lagasetning skapar útgjaldaliði, og það þarf ekki mikið hugmyndaflug til að tryggja, að þeim ágóða verði varið til að standast eitthvað af þeim kostnaði, sem leiðir af þessum l., án þess að ég geri það að neinum áfellisdómi á þessa lagasetningu.