Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þetta frv. fer fram á tvenns konar breyt. Aðra þá, að kennurum sé ekki skylt að kenna nema 24 stundir á viku í staðinn fyrir 27 stundir. sem ákveðið var í l., sem samþ. voru hér á síðasta þingi, og að þetta skuli ekki vera látið gilda fyrir kennara, sem nú kenna við skólana, heldur skuli þeir kenna það, sem ákveðið er í reglugerð fyrir Menntaskólann í Reykjavík, nr. 3 frá 8. febrúar 1937. En það mun vera 22 stundir hæst. - Ég vil benda á, að þetta á ekki heima í l. sjálfum um menntaskóla, en ætti að vera ákvæði. sem sett væri í væntanleg l. um skyldur og réttindi embættismanna. Mér finnst eðlilegra, að slík ákvæði sem þessi væru tekin þar upp í heild fyrir alla embættismenn, heldur en að slíkt sé verið að ákveða í öðrum sérstökum l., sem oft mundi skapa misræmi og framkallar ýmiss konar nauðsynlegar breyt. á l. síðar og einnig sumpart nokkurs konar kapphlaup í þessum efnum. Hefur það komið í ljós, að þessi áhrif hafa orðið af fyrirmælum l. um þessi efni. sem ég tel óheppilegt og óhollt. Ég vona, að hv. n., sem fær mál þetta til meðferðar, taki til athugunar, hvort ekki sé hægt að stöðva þetta mál, þar til hægt er að fá fram frv. um réttindi og skyldur embættismanna. Hæstv. Alþ. var lofað því, að þetta frv. skyldi verða lagt fram, nokkru eftir að launal. væru samþ. En það bólar ekki á efndum á því loforði, því miður, og þykir mér furðu gegna, að hv. þm. Snæf., sem skrifar undir nál., skuli mæla með því. að hæstv. Alþ. samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir, óbreytt, m.a. af því, að hann veit, að það hvílir á hans herðum að uppfylla það loforð, sem Alþ. gaf á sínum tíma í sambandi við flutning frv. um réttindi og skyldur embættismanna. Það hefur þegar komið mjög greinilega fram, að allar þær aðvaranir, sem fram voru settar í sambandi við setningu launal., hafa verið á rökum byggðar, og hefur það, sem varað var við, komið fram, og það róttækar heldur en þeir þm. gerðu sér hugmynd um sem róttækastir voru í þessum efnum. Það er því ekki nema um tvennt fyrir ríkissjóð að gera, annaðhvort að binda sér stórkostlegan skuldabagga um mörg ókomin ár til þess að uppfylla þessi lagafyrirmæli. sem engin vissa er fyrir, að hann geti risið undir, eða að setja önnur l. um að fresta framkvæmd þessara l. Fjvn. hefur athugað þessi l. í sambandi við skólabyggingar og séð hvert stefnir, og hefur hún orðið að fresta störfum sínum vegna þess, hversu gersamlega hefur verið látið undir höfuð leggjast að afla nauðsynlegra tekna til þess að uppfylla þær kröfur um fjárframlög þess opinbera, sem geróar eru með l., sem samþ. voru á síðasta ári. Í þriðja lagi vil ég leyfa mér að benda á það, að ég tel það þjóófélaginu óhollt að lögbinda. að menn skuli hafa aðeins 22 stunda vinnu á viku hverri. Það getur enginn maður. sem er heilbrigður, látið sér nægja svo stuttan vinnutíma, hvað þá 18 stundir á viku, og er þá tilgangur l. sýnilega eingöngu sá að hækka laun viðkomandi manna. og skal þá nokkuð farið inn á það, hvort það sé nauðsynlegt í þessu tilfelli. Það lá mjög skýrt fyrir fjvn. á síðasta Alþ., að sumir kennarar, sem kenna við menntaskóla. höfðu allt að sextíu þús. kr. laun, að vísu ekki allt frá menntaskólanum sjálfum, en þeir höfðu það frá ríkisstofnunum. Þeir höfðu að vísu ekki nema takmarkaðan tíma að kenna, sem þeir fengu fyrir sín laun. En þeir höfðu svo margar aukakennslustundir í sjálfum skólanum. sem þeir voru launaðir kennarar við, að laun þeirra þutu svona upp. Það er einnig ljóst af landsreikningnum 1945, að laun kennara við Menntaskólann í Reykjavík eru 348 þús. kr., föstu launin, en 228 þús. kr. hafa verið greiddar fyrir stundakennslu í þeim skóla, og langmestur hluti af þessari stundakennslu er dreifður á þá kennara, sem hafa föst laun. og nú orðið góð laun, við skólana. Fjvn. hefur óskað, að rektor sendi sundurliðaða skýrslu yfir launagreiðslu fyrir stundakennslu. Þessi skýrsla hefur ekki borizt fjvn. enn. Vil ég mjög mælast til þess við hv. menntmn., að þetta mál verði ekki afgr. frá hv. þd., fyrr en þessi skýrsla liggur fyrir frá rektor. Þegar hún kemur, mun það koma í ljós, að margir kennarar, sem sitja með föst laun við skólann, hafa allrífleg laun við sama skóla og komast þannig upp í miklu hærri laun, en þjóðinni er kunnugt um. Ég skal viðurkenna, að það lítur kannske nokkuð einkennilega út, að það sé verið að lengja vinnutíma þeirra gömlu kennara, sem nú eru við skólana og hafa aldrei unnið lengri tíma, heldur en reglugerðin frá 1937 ákveður. En það ber þá einnig að gæta þess, að þegar sú reglugerð var ákveðin, þá sátu þessir menn sem fastir embættismenn við skólana með mjög lágum launum, og einmitt ákvæðin um, að vinnutíminn skyldi ekki vera lengri, hafa áreiðanlega markazt af því, að það hefur átt að bæta þessum mönnum upp laun þeirra með því að stytta vinnutímann, þótt ekki þætti rétt að hækka laun þeirra beinlínis. En nú er þetta ástand ekki fyrir hendi, því að laun þessara manna hafa verið hækkuð, og það var talið hæfilegt, að þeir ynnu fullt verk fyrir þau laun. Ég sé því ekki, að ástæða sé til að stytta vinnutíma þessara manna frá því, sem ákveðið hefur verið með l. frá síðasta Alþ. Auk þess nær það ekki nokkurri átt að setja í l. heimild til þess að fækka kennslustundafjölda þessara kennara í 24 kennslustundir á viku úr 27 stundum, eins og í fyrra var ákveðið, að þeir hefðu, þar sem í fyrra var einnig ákveðið að stytta kennslustundirnar sjálfar úr 50 mínútum í 45 mínútur. Þessi kennslustundalengd er þess vegna nokkru minni heldur en ákveðið var í reglugerðinni frá 1937. Ég vil enn fremur benda á, að inn í lög var tekið viðkomandi launum þessara manna, að þeir hefðu frí frá störfum á fullum launum 10. hvert ár. Þetta eru vissulega mikil fríðindi, sem sjálfsagt hefðu getað haft einhver áhrif á upphæð launanna. ef þessar kröfur hefðu verið settar fram, þegar launal. var breytt. Þá má einnig benda á, að þessir kennarar, flestir eða allir, kenna ekki nema 9 mánuði af árinu og hafa því 3 mánaða frí, sem eru miklu meiri fríðindi, heldur en hjá öðrum embættismönnum. Ég held, að mönnum sé ljóst, að málum sé nú svo komið í okkar þjóðfélagi. að við verðum að gera annaðhvort að lækka laun almennt í landinu eða krefjast meiri vinnu fyrir sömu laun.

Eða hvort tveggja.

Ég hygg, að ekki væri óeðlilegt að krefjast ekki aðeins af kennurum, heldur öllum þjóðfélagsþegnum yfirleitt meiri vinnu og betri afkasta heldur en nú eiga sér stað í þjóðfélaginu. Og þess vegna er það röng stefna að fara nú enn á ný - ofan á allt annað - að stytta vinnutíma nokkurrar stéttar manna í þjóðfélaginu og þá sérstaklega öfugt að farið, þegar um þá stétt manna er að ræða, sem hefur fastákveðnari vinnutíma heldur en aðrar styttir landsins. eins og hér á sér stað. Ég mun því greiða atkv. á móti þessu frv. og vænti þess, að hv. menntmn. athugi allar þær aths., sem ég hef gert við málið á þessu stigi. Og sjái hún sér fært að mæla með nokkrum breyt. á l. frá síðasta Alþ.. nr. 58 frá 1946. vænti ég þess, að þær breyt. fari í þá átt að gera meiri kröfur til þeirra manna, sem mestar hafa fengið kjarabætur á undanförnum árum í sambandi við launalögin.



Ég ætla fyrst að leiðrétta nokkurn misskilning. sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni. Í fyrsta lagi fullyrti hann, að hámark vinnutíma kennara. samkv. þeirri reglugerð, sem gilt hefur, þar til l. um menntaskóla voru sett á síðasta Alþ., hafi verið 22 stunda á viku. Þetta er ekki rétt, heldur 24 stundir. Þá vil ég einnig leiðrétta það, að hv. þm. Barð. sagði, að hámark vinnutíma þessara kennara á viku væri samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, 24 stundir. Það er ekki 24 stundir. heldur 27 stundir. Þetta er hugsað þannig í framkvæmdinni. að kennslustundafjöldinn smáminnki. þannig að kennarar kenni fyrst 27 stundir á viku, t.d. í 5 ár, en kennslustundafjöldi þeirra á viku lækki þá um eina stund á 5 ára fresti. þangað til komið er niður í 24 stundir á viku eftir 15 ára kennslustarfsemi. En nú er það svo, að eftir 15 ára starfstíma við slíka skóla sem menntaskóla er kennari orðinn yfirkennari og kennir 24 stundir eftir núgildandi reglugerð. Þá er enn missögn, sem kom fram í ræðu hv. þm. Barð., að hver kennslustund hafi á síðasta ári við þessa skóla með l. verið stytt úr 50 mínútum niður í 45 mínútur. Þetta er ekki rétt. Kennslustundin hefur undanfarin ár verið 45 mínútur. eins og hún er nú. Þegar koma fram hjá hv. þm. Barð. svona missagnir, þá verða hv. þm. að virða mér það til vorkunnar, þótt ég gleypi það ekki alveg hrátt, að kennari við menntaskólann hafi haft 60 þús. krónur í árslaun, meðan ekki hafa verið lögð fram gögn, sem sanna að svo sé. En sé svo, að einhver kennari við menntaskólann hafi haft þessi árslaun, þá verður að líta svo á, að hann hafi haft óforsvaranlegan vinnutíma, og er óhugsandi, að sá kennari hafi getað innt starf sitt af hendi eins og vera ber. Þetta frv. er flutt af ríkisstj. samkvæmt samkomulagi, sem náðist við kennara menntaskólanna, vegna þess að til vandræða horfði um kennslu í þeim skólum í vetur, þar sem kennslustundafjöldinn hefur verið aukinn um 3 stundir á viku með hinum nýju l. um menntaskóla, miðað við það, sem áður var. Álitu kennararnir, að með þeirri nýju löggjöf hefði verið komið aftan að þeim og kaup þeirra lækkað um 12%. Þeir höfðu reiknað með að fá bætt launakjör til frambúðar með þessari löggjöf, en svo þegar l. voru samþ., var sett inn í þau ákvæði, sem jafngilti 12% launalækkun fyrir þá. Kennarar vildu ekki una þessu og tilkynntu ríkisstj., að þeir sæju sér ekki fært að taka að sér aukakennslu fram yfir lögboðinn kennslustundafjölda, nema þessu yrði breytt. Taldi ég ekki neinn möguleika á því að stytta kennslustundafjöldann á viku með reglugerð eða fyrirmælum frá ráðuneytinu, þótt lagaákvæðin um þetta atriði séu að vísu ekki svo skýr, að ekki megi skilja þau nema á einn veg, því að þar stendur, að skyldustundir skólakennaranna skuli vera allt að 27 á viku hverri, en ég held, að meiningin með reglugerð hv. Alþ. á síðasta þ. hafi verið sú, að kennarar skuli kenna 27 stundir á viku hverri nema með sérstökum undantekningum, sem nánar er tekið fram um í l. Taldi ég því ekki fært að gera þarna á neina breyt., nema málið væri lagt fyrir hv. Alþ. og samþykkt þess kæmi til. Varð samkomulag um það, að kennarar tækju að sér aukastundakennslu, eins og þeir hafa áður gert, með því skilyrði, að ríkisstj. legði þetta mál fyrir hv. Alþ., eins og hér er gert, og að þetta skyldi verka aftur fyrir sig, þannig að kennarar fái þessi kjör í vetur. Ef ekki hefði náðst samkomulag við kennarana, hefði ekki verið hægt að halda uppi kennslu við menntaskólana með þeim nemendafjölda, sem þar er, þannig að þurft hefði að draga kennslu mjög saman við þessa skóla. Þetta tel ég alveg óviðunandi, en ef nú á að fara inn á þá braut, að hér verði stigið fyrsta skrefið til almennrar launalækkunar í landinu, eins og kom hér fram hjá síðasta ræðumanni. þá verður að fá annan embættismann í mitt starf. Þetta mál hefur gengið gegnum hv. Nd. og var mjög rætt í hv. menntmn., þar sem menntaskólakennarar voru viðstaddir og við þá rætt um málið. Komu þá fram ýmsar till. um annað fyrirkomulag, en við nánari athugun kom í ljós, að ekki gat orðið samkomulag um neitt annað fyrirkomulag, sem heppilegra þótti heldur en það, sem hér er lagt til, þannig að hv. menntmn. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess, að þetta frv. ríkisstj. nái fram að ganga sem allra fyrst. Mun ég ekki deila við hv. þm. Barð. um það, hvort þetta ákvæði um kennsluskyldu kennara eigi heima í þessum l. eða í annarri löggjöf um skyldur embættismanna. Það kann að vera, að þegar sú löggjöf kemur, verði þessu ákvæði kippt út úr fræðslulöggjöfinni og flutt þangað, en meðan sú löggjöf er ekki komin, þá er eitt af tvennu nauðsynlegt: annaðhvort að hafa þessi ákvæði eins og nú er í fræðslulöggjöfinni eða að viðkomandi ráðh. séu gefnar frjálsar hendur um að ákveða kennslustundafjöldann í skólunum.



Herra forseti. - Ég skal ekki deila hér mikið frekar, en vil aðeins benda hæstv. menntmrh. á það, að það er ekki rétt, að ég hafi farið rangt með þau fyrirmæli 63. gr. reglugerðar um menntaskóla, því að þar stendur, að yfirkennari, sem kominn er yfir sextugt, skuli kenna 20 stundir á viku, og þótt kennari byrji með því að kenna 24 stundir á viku, þá kemst hann niður í 22 stundir, svo að það er alls ekki lengur hægt að deila um þetta, og er því engin ástæða fyrir hæstv. ráðh. að ásaka mig um missagnir í þessu atriði. Það er einnig kunnugt, að þetta ákvæði var byggt á 50 mínútna kennslustund, en ekki 45 mínútna, og var það fyrst tekið upp í tíð þessa hæstv. ráðh. að breyta því niður í 45 mín. kennslustund. Var þetta sett inn í l. í fyrra, af því að hann fullyrti þá, að þannig hefði þetta verið um nokkurra ára skeið. Honum hlýtur líka að vera kunnugt um það, að í mörgum skólum er kennslustund miðuð við 50 mínútur, en eftir að búið er að setja í l. um menntaskóla ákvæði um 45 mín. kennslustund, eru miklar líkur til, að allir aðrir skólar landsins heimti það líka. Um það atriði, að hæstv. ráðh. vilji ekki gleypa hráar aðrar upplýsingar frá mér, þá vil ég benda honum á, að ég benti n. á að biða með afgreiðslu málsins, þar til gögn lægju fyrir um þau atriði, er ég hef minnzt á, til þess að menn gætu sannfærzt um þetta, og þessi gögn munu koma. Ég get sagt hæstv. ráðh. frá því, að frá ýmsum skólum hafa komið fram gögn, sem sýna, að kennarar hafa fengið töluverða launauppbót með því að kenna svo og svo margar kennslustundir aukreitis, af því reglugerðin kveður á um svo fáar lögboðnar kennslustundir. Og ef hæstv. ráðh. vildi athuga, að þessi yfirkennari, sem ég hef á minnzt, hefur m.a. kennt 38 stundir á viku hverri allt skólaárið, auk þess sem hann hefur haft stórar fúlgur fyrir að yfirfara stíla heima hjá sér, þá getur hæstv. ráðh. séð, að með þeim launum, sem nú eru greidd fyrir kennslu, er ekkert óeðlilegt, þótt þessi yfirkennari hafi haft nálægt 60 þúsund krónum í árslaun. Gögn varðandi þetta liggja hér í þ., og ætti hæstv. ráðh. því ekki að vera að væna mig um falskar upplýsingar. Ég vil svo að síðustu aðeins víkja að því, er hæstv. menntmrh. sagði hér áðan, að ef þessi ákvæði menntaskólal. um kennslustundafjöldann ættu að vera öðruvísi, en lagt er til í frv. því, sem hér er til umr., þá yrði annar embættismaður að taka við starfi hans. Skil ég ekki í því, að neinn yrði hissa á því, þótt annar maður tæki við starfi hæstv. ráðh. hér, en ég verð hins vegar að láta það álit í ljós, að ég er meira undrandi yfir því, að hæstv. menntmrh. skuli ekki enn vera farinn úr ráðherrastóli eftir öll þau stóru orð, er hann lét falla í sambandi viðafsögn sína, og hefði hann sýnt meiri manndóm með því heldur en með því að sitja enn sem fastast og éta þannig ofan í sig öll stóryrði sín. Ætti hann því ekki að hafa í hótunum um, að hann muni fara úr ráðherrastóli, ef hann fái ekki málið afgr. á þann hátt, er hann leggur til. Ætti heldur að athuga það, hvílíkt böl það er fyrir þjóófélagið, ef hæstv. ráðh. situr áfram og skiptir ekki um skoðun í þessum málum. Mundi ég ekki harma það, þótt annar maður kæmi í hans stað, sem meiri skynsemi og réttlætiskennd hefði varðandi ýmis mál. sem deilt er um hér. Mun það því ekki breyta afstöðu minni um þetta mál, þótt hann hóti að fara úr starfi sínu, ef frv. nái ekki fram að ganga óbreytt. Síður en svo. Sé ég svo ekki ástæðu til að halda uppi frekari deilum um mál þetta, en vil vænta þess, að hv. n. afgreiði það ekki, fyrr en þau gögn liggja fyrir hjá henni, sem ég hef áður á minnzt.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. hefur nú orðið ber að því að viðurkenna. að hann hafi farið með rangt mál. Hann sagði í fyrri ræðu sinni, að hámarkskennslustundafjöldi kennara væri 22 stundir. Nú hefur hann orðið að viðurkenna, að þetta er ekki rétt, heldur að þær hafi verið 24. Þýðir ekkert fyrir hv. þm. Barð. að þræta fyrir þetta með því að segja, að kennslustundafjöldi yfirkennara sé 22 stundir. Það er enn fremur rangt hjá hv. þm. Barð., að með samþ. þessara l. hafi kennslustundin verið stytt niður í 45 mínútur, því að um margra ára skeið hefur kennslustund verið miðuð við 45 mínútur og er enn við menntaskólana. Hv. þm. Barð. reyndi enn fremur að afsaka þessa missögn með því að segja, að þessi breyting muni hafa verið gerð í minni ráðherratíð. Þetta er einnig rangt hjá hv. þm. Hv. þm. Barð. hefur með öðrum orðum orðið ber að því í svo að segja öllum atriðum ræðu sinnar að hafa farið rangt með staðreyndir. Veit ég því, að hv. þm. munu virða mér það til vorkunnar, þótt ég gleypi ekki hráar upplýsingar hv. þm. Barð., og mun ég ekki deila frekar um þetta mál við hann, fyrr en þær upplýsingar liggja fyrir, er hann talaði um. Hitt er annað mál, að undantekningar verða ekki teknar gildar sem regla, en ef væri farið að rannsaka undantekningar hjá ýmsum stéttum, væri hætt við, að ýmislegt kæmi upp úr kafinu. Það, sem hér skiptir máli, eru launakjör kennara við menntaskólana yfirleitt. Hirði ég ekki að fara mörgum orðum um þau ummæli hv. þm. Barð., að það væri ekki nema gott, ef ég hætti að gegna starfi mínu, en þar er því til að svara, að undir eins og tilkynning berst frá hans flokki um stjórnarstarf, mun ég leggja niður embætti mitt hér.



Herra forseti. Ég sé, að hv. frsm. er ekki viðstaddur, og vil ég því fara nokkrum orðum um brtt. þá, sem ég hef borið fram við mál þetta, á þskj. 190. Ég tel að rétt sé að hækka þessi gjöld frá því, sem nú er í 1., þ. e. 75 aurum, upp í kr. 1.50, að viðbættri meðalverðlagsvísitölu, og að undanþegið þessu gjaldi sé þó allt rúmfast fólk 67 ára eða eldra. Einnig hef ég lagt til á sama þskj., að aftan við fyrirsögn frv. bætist: „og lögum nr. 72 27. júní 1941, um breyting á þeim 1.“ - Ég er mótfallinn ákvæði 2.–3. málsgr. á þskj. 125 og hef því gert ráð fyrir því í minni brtt., að það yrði fellt niður. Vænti ég þess, að hv. d. geti fallizt á brtt. mínar á þskj. 190 sem miðlunartill. - Hirði ég ekki að fara út í þau ummæli hv. 3. landsk. við 1. umr., þar sem hann fullyrti, að ég teldi ekkert rök nema sem kæmu frá mínum heila, en vil aðeins mótmæla því sem hverjum öðrum órökstuddum fullyrðingum. Vænti ég svo, að till. mínar verði samþ.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. - Ég var kallaður í síma, þegar mál þetta var tekið fyrir, og gat því ekki hafið framsögu í því. - Þetta mál er ekki það stórmál að taki því að halda langa ræðu um það. Meiri hl. fjhn. vill fallast á málið, eins og það er til komið og fyrir lagt. Aftur á móti er hv. minni hl. fjhn. andvígur því yfirhöfuð að samþ. frv., og hann hefur vitaskuld sína sögu að segja. Svo sé ég, að hér eru komnar brtt. á þskj. 170 og 190, og virðist mér, hvað snertir brtt. á þskj. 170, að hún gangi í svipaða átt og frv. gerir, en um brtt. á þskj. 190 hefur hv. flm. hennar sagt sitt álit, og í raun og veru finnst mér þetta allt vera frekar togstreita um keisarans skegg, og vil ég því leggja til, að hv. d. fallist á þá stefnu, sem meiri hl. n. hefur tekið, sem sé að samþ. frv. óbreytt.

Frsm. minni hl. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. - Eins og fram kemur á þskj. 179 hef ég ekki getað orðið sammála hv. meiri hl. fjhn. um afgreiðslu þessa máls. Er ástæðan sú, að ég tel, að sá skattur, sem hér um ræðir og er tekinn sem nefskattur, eigi ekki rétt á sér. Ég hygg, að yfirleitt eigi að afnema þennan skatt og taka skatta á annan hátt, ef nauðsynlegir eru, því að þessi skattur er tekinn af öllum jafnt, gamalmennum og sjúklingum sem öðrum. Þá vil ég benda á það, að nú liggur fyrir hv. Alþ. annað frv. um þátttöku ríkissjóðs í stofnkostnaði kirkjuhúsa, og ef svo færi, að það yrði samþ., þá væri þaðan af síður ástæða til að hækka þessi gjöld, sem hér er farið fram á, og legg ég þess vegna til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. - Ég gat þess við 1. umr. þessa máls, að ég mundi flytja brtt. við frv. Er hún nú á þskj. 170, og er aðalefni hennar það, að kirkjugjaldinu verði nú breytt úr nefskatti, sem leggst að jöfnu á ríka sem snauða, vinnandi sem óvinnandi og lagður hefur verið á fólk frá 15 ára aldri allt fram á gamalsaldur, en í stað þessa verði fyrirkomulaginu breytt í það horf, að gjaldinu verði jafnað niður á útsvarsgreiðendur í sókninni sem hundraðshluta af útsvörum þeirra. Kæmi þetta áreiðanlega til að breyta sáralitlu þeirri heildarupphæð útsvara, sem ákveða þyrfti, með tilliti til þess, að sveitarstj. ætti að skilja það fé frá þörfum sveitarfélagsins og fá það sóknarn. til umráða. Ég held einnig, að með þessari aðferð verði útsvarsgreiðendur mjög lítið varir við sóknargjaldið, og yrði það þar með úr sögunni sem nefskattur. Með því fyrirkomulagi, sem ríkt hefur í þessum efnum, hefur kostnaður við innheimtu sóknargjalda verið mjög hár, og er í l. um kirkjugjöld heimild til þess, að allt að 6% renni í innheimtukostnað, en samkv. brtt. minni yrði enginn sérstakur innheimtukostnaður við þetta, heldur yrði kirkjugjaldið greitt eins og sóknarn. hefur ákveðið samkv. fjárhagsáætlun. - Það má segja, að hér sé um tvö mismunandi sjónarmið að ræða, þ. e. hvort innheimta eigi kirkjugjaldið sem nefskatt eða sem hundraðshluta af stighækkandi skatti eins og útsvar, en ég er eindregið þeirrar skoðunar, að þá leið eigi að fara, svo sem brtt. mín gerir ráð fyrir. - Ég vil á það benda, að í frv. því um sóknargjöld, sem hér liggur fyrir á þskj. 125, er ákvæði um það, að ef kirkjugjaldið reynist of lágt, þannig að það hrökkvi eigi fyrir nauðsynlegum útgjöldum kirkjunnar að dómi sóknarn., þá sé henni heimilt að jafna því, sem á vantar, niður á kirkjugjaldsskylda útsvarsgreiðendur í sókninni sem hundraðshluta af útsvörum þeirra, en þessu mundi fylgja sérstakur kostnaður, og fyndist mér miklu eðlilegra, að allt gjaldið verði ákveðið sem hundraðshluti af útsvörum þeirra með þeim kostnaði, sem því fylgir.



Herra forseti. - Þegar fjhn. ræddi þetta mál, varð hún ekki alveg sammála um það. Ég fylgi nál. meiri hl., en gat þess, að ef til vill mundi ég koma með brtt. við frv. Ég vil benda á það, að þetta frv. er tvíþætt. Annar þátturinn er sá að hækka sóknargildin, og er töluverð ástæða til þess, þar sem sóknargjöldin nú nægja ekki einu sinni til viðhalds á kirkjugörðum, hvað þá meira. En um leið er farin önnur leið, sem sé sú að mynda nýjan nefskatt, sem á að fara í allt aðra átt, sem sé til að leggjast í sjóð til styrktar kirkjulegum málefnum, sem við vitum ekki, hver eru. Með þessum nýja nefskatti, sem er 50 aurar, verða sóknargjöldin 3 krónur. Fæ ég ekki annað séð en þessi nýi skattur sé með öllu ónauðsynlegur, bar sem ríkið er farið að leggja fram fé til kirkna, þá ætti ríkið að taka þessi mál að sér, og hefur ríkisstj. viðurkennt, að þetta bæri að gera, og væri það miklu réttara, að ríkissjóður tæki það alveg að sér, en drægi þá aftur úr framlagi til kirkjubygginga. Ég vil því draga þennan 1/6 hluta frá og láta sóknargildin vera kr. 2,50, en fella þennan nýja nefskatt niður. Út af brtt. hv. þm. Barð. vil ég taka það fram, að ég tel seinni brtt. rétta og sjálfsagða. og var svo um talað í n. að hún kæmi fram við 3. umr. Ég þarf svo ekki að tala miklu lengur um þetta. Það liggur greinilega fyrir. hvort hv. þm. vilja leggja á menn nýjan nefskatt eða halda aðeins þeim gamla og hækka hann. eins og orðið hefur að gera víða langt fram yfir það, sem hér er farið fram á. Ég skal svo að lokum taka það fram, að ég vil ekki á neinn hátt draga úr sóknargjöldunum en ég er á móti hví að binda mönnum nýja bagga með nýjum nefskatti.



Herra forseti. - Ég get nú tekið undir það með háttv. frsm. að hér er ekki um neitt stórmál að ræða, en ég er honum ekki sammála um leiðir í þessu máli. Ég tel að þetta gjaldkerfi nefskattsins ætti að hverfa sem fyrst. Því er nú búið að breyta á flestum sviðum, og mín skoðun er, að einnig ætti að breyta um kirkjugjöld, svo að þau yrðu hundraðshluti af tekjum manna. Ég er því í prinsipinu samþykkur brtt. á þskj. 170, en þar er lagt til, að sóknargjöldin séu miðuð við útsvar manna. en ekki sem hundraðshluti af tekjum, sem ég hefði frekar kosið, en ég mun greiða þessari brtt. atkv. og tel það framför, ef að því ráði yrði horfið. En ef sú till. nær ekki fram að ganga, hef ég hugsað mér að bera fram brtt. Ætlaði ég að geyma það til 3. umr., en tel rétt að hún komi nú þegar, þar sem umr. eru það miklar. Mín till. er að efni samhljóða brtt. á þskj. 190, en sú till. gengur skemmra. þar sem miðað er við gamalmenni með aldurstakmarkið 67 ára, sem sé undanþegið. Mér finnst rangt, að menn greiði strax við 15 ára aldur, ef þeir hafa engar tekjur. Upphaflega var þetta hugsað svo að þeir einir, sem einhverjar tekjur hefðu, greiddu þetta gjald, en það er ranglátt, að allir greiði það. Mér þykir því brtt. á þskj. 190 ganga of skammt. Ég mun og ekki fylgja því að lækka sóknargjöldin. Þau má ekki lækka, eins og nú er háttað verðlagi í landinu, ef þau eiga að koma að nokkrum notum. Ég skal taka það fram að gefnu tilefni, úr því að hv. þm. Dal. vill lækka gjöldin um 50 aura vegna hins nýja kirkjusjóðs, að ég sé enga hættu á, að hann verði misnotaður. Hann gæti ekki orðið stór, en gæti þó komið sveitakirkjum að verulegum notum og gott að hafa slíkan sjóð til að grípa til til þess að skreyta með afskekktar sveitakirkjur. Einn þm. brosir, en ég skal taka það fram, að ég legg ekki lítið upp úr, að guðshús séu falleg. Ég skal þá lesa brtt. mína, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Upphaf greinarinnar orðist svo: Hver maður, karl eða kona, sem orðinn er fullra 16 ára um nýár næst á undan gjalddaga og gert er að greiða skatt til ríkisins eða útsvar til bæjar- eða sveitarfélags, skal greiða“ o. s. frv. Ég skal taka það fram, að ég tel réttara að miða við 16 ára aldur. Skattgreiðslur eru miðaðar við 16 ára aldur, en ekki 15, og eru mörg rök, sem undir það hníga. Gjaldið er yfirleitt greitt af foreldrunum, ef börnin eru yngri, og þau hafa ekki fjárráð fyrri en 16 ára. Ég vænti svo, að hæstv. forseti vilji leita afbrigða fyrir þessa brtt. mína.



Herra forseti. Það eru ekki fáar brtt., sem hér liggja fyrir, og bendir til, að hv. d. sé ekki sammála. Það er þá fyrst brtt. frá hv. 3. landsk. þm. (HV), að hann vill hverfa frá því að innheimta gjald þetta sem nefskatt, en láta miða það við útsvörin, en aðrir vilja, að það sé miðað við tekjur. Enn aðrir hv. þm. vilja áfram halda sér við nefskattinn. Ég vil hætta við nefskattinn. Það mælir ekkert réttlæti með því að hafa hann og hefur aldrei mælt. Ég er því sammála brtt. á þskj. 170, fyrri hluta hennar, en ég er ekki sammála því, að farið verði að aura saman í einhvern sjóð, sem hv. 1. landsk. þm. vildi, að varið yrði til að skreyta með kirkjur. Ég geri ráð fyrir, að það yrði dálítið skrítin útkoma á sjóðnum þeim. Því er ég algerlega á móti því að fara að aura í sjóð, sem enginn veit. til hvers á að verja. Viðvíkjandi því, að kirkjuráðið fái eitthvert fé til umráða, þá hefur það komið áður til Alþ. og fengið góðar undirtektir, en ég er á móti því að láta það fá fé, sem tekið er með nefskatti af landsmönnum. Ég ber því fram brtt. við brtt. á þskj. 170. Ég vil jafnframt benda flm. að brtt. á þskj. 170 á það, að ef ekki innheimtust öll útsvör, þá bæri hreppnum eða bæjarfélaginu ekki skylda til að láta í sóknargjöld nema hlutfallslega við það sem innheimtist. Árlega innheimtast ekki öll útsvör, og ekkert réttlæti er í því að láta hreppsfélagið borga af þeim peningum, sem það fær aldrei, en nauðsynlegt að setja inn ákvæði til að fyrirbyggja það. Fari svo, að brtt. á þskj. 190 verði samþ., held ég, að nauðsynlegt sé að hafa ákvæði um það, við hvaða vísitölu á að miða. Það koma nefnilega 2 ár til greina, árið, sem innheimtan fer fram, og árið áður, og er nauðsynlegt að taka fram, hvort árið það er, sem við á að miða. Ef svo færi, að nefskatturinn fengi meiri hluta hér í hv. d., og má vel vera, að svo fari, þar sem flestir, sem hér eru, mundu annars fá hærri skatt, vona ég, að menn geti orðið sammála um að láta ekki þá menn, sem engin not hafa af kirkjulegri þjónustu, borga. Ég vil benda flm. brtt. á þskj. 190 á, að nú munu vera ákvæði í 1., sem heimila þeim, sem ekki vilja vera í þjóðkirkjunni eða fríkirkjusöfnuði, að greiða gjaldið til háskólans, en mér skilst, að ef þessi brtt. verði samþ., þá sé þetta ákvæði fellt niður, að menn geti greitt til háskólans, ef þeir vilja. Mér er ekki alveg ljóst, hvernig atkvgr. ber að, mundi vilja fylgja brtt. hv. þm. Dal., ef hann ríghéldi ekki í nefskattinn, en helzt vil ég brtt. á þskj. 170, ef hún fengi þá breyt., sem ég leyfi mér að bera fram og afhenda hæstv. forseta, en brtt. mín hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta. Hún er við brtt. á þskj. 170 og hljóðar svo: „Síðasta málsgr. falli niður.“



Herra forseti. Ég vildi aðeins gera athugasemdir við ræðu hv. 1. landsk. þm. Ég er honum að nokkru leyti sammála um það, að eðlilegt væri að afnema nefskattinn, en þá væri óhjákvæmilegt að gera ýmsar aðrar breytingar, t. d. varðandi ýmis fyrirtæki og hvort ætti að taka þetta eins og ríkisskatt, svo sem víða annars staðar.

Þeir þurfa að fá fyrirbænir.

Ég er ekki á móti þessu vegna gjaldabyrðarinnar sjálfrar, því að það er sáralítið atriði, en ég er á móti því vegna þeirrar persónulegu riftingar, sem þetta hefur í för með sér milli kirkju annars vegar og einstaklinga hins vegar. Það er þess vegna, að ég er á móti þessari brtt. Það eru til menn, sem gjarnan vilja fórna miklu meira til kirkju sinnar en nemur hinum lögboðnu gjöldum og hafa lagt á sig miklu meiri gjöld í sambandi við þau mál en 1. mæla fyrir um. Það er þess vegna, sem ég er á móti því, að þessu sé nokkuð breytt á þessu stigi málsins, nema gerðar séu breyt. á kirkjunni yfirleitt. Ég vil eindregið leiðrétta það, sem hv. þm. sagði um kirkjugarðsgjaldið. Það er ekki tekið sem hundraðshluti af tekjum manna, heldur sem hundraðshluti af útsvörum manna og það í örfáum stöðum, t. d. hér í Reykjavík. Í langflestum stöðum er það ekki tekið sem hundraðshlutagjald, en það er í 1. heimilað að taka þetta gjald sem hundraðshlutagjald af útsvörum, þó að þeirri aðferð sé ekki beitt víða. En hér í Reykjavík er slíkt gjald tekið, sem er mjög ranglátt. Ég er ekki viss, nema hægt væri að innheimta þetta gjald á miklu sanngjarnari hátt og hagkvæmari, því að þarna er um aðila að ræða  Till. mín fer fram á að hækka um 100% kirkjugjaldið og taka síðan meðalverðlagsvísitölu á það. Ég hefði getað fellt mig við brtt. hv. 1. landsk., hvað snertir þá, sem eru undanskildir þessu gjaldi, og einnig að miða það við skattgreiðslu, þó að ég telji það lakara, en vegna þess, að þessi till. er bundin við önnur ákvæði, treysti ég mér ekki til þess að fylgja henni eins og hún er. Ég hefði talið rétt, að hann tæki hana aftur til 3. umr., til þess að hægt sé að sjá, hvað við getum gert við málið eftir þessa umr. Hvað snertir ræðu hv. 1. þm. N-M., þar sem hann talaði um það, hvaða verðlagsvísitölu ætti að miða við, þá hygg ég, að það komi af sjálfu sér, að miðað yrði við árið áður, því að verðlagsvísitalan á greiðslur verður ekki þekkt á þeim tíma, þegar gjaldið á að greiða, það verður því ekki þörf á að taka það fram, að það sé miðað við árið áður. Mér var vel kunnugt um gjaldið til háskólans, en ég hygg, að ef mín till. verður samþ., þá þurfi ekkert sérstakt ákvæði um það. En hitt er ljóst, að ef farið er að taka þetta gjald inn sem tekjuskatt, þá getur verið rétt að athuga, hvort ekki á að breyta því, að þetta eigi að renna til háskólans, því að slík efnisbreyting getur haft aðrar og meiri breyt. í för með sér.



Ég sé ekki ástæðu til þess að svara hv. þm. Barð. miklu. Það, sem ég mælti hér um brtt. á þskj. 170, þarf ég ekki að endurtaka. Ég tel það heppilegra, að sá háttur verði hafður á, heldur en nefskattarnir, sem nú eru í gildi. Hins vegar gæti ég talið rétt, ef hæstv. forseti óskar eftir því, að bera þessa brtt. á þskj. 170 upp í tvennu lagi. Það mætti segja, að það væri kannske heppilegra. En ég tel a. m. k., að það miði í rétta átt að taka kirkjugjaldið á þennan hátt. Ég vitnaði í áðan, hvernig farið er með kirkjugarðsgjaldið, en það má vera að það sé um hundraðshluta af útsvörum þar að ræða, en það hefur þá verið leiðrétt, ef ég hef ekki farið rétt með. Það getur líka verið, að þetta séu aðeins heimildarl., en þau eru notuð í Reykjavík og víðar. En að öðru leyti, sem hv. þm. minntist á brtt. mína, þá er hún sjálfstæð till., því að ég er eiginlega samþykkur frv. nema í 1. málsgr., og ég geri eingöngu með brtt. minni till. um að breyta þeirri málsgr. En ég hef tekið fram, 30 mín og aðrar brtt. koma ekki til atkv., ef brtt. á þskj. 170 verður samþ., og þess vegna verður hún að koma fyrst til atkv., því að hún er alger breyt. á eldri 1. En ég er sammála hv. þm. Barð., að rétt væri að taka allar brtt. aftur til 3. umr., og mun ég þá taka mína brtt. aftur, ef við getum orðið sammála um þetta mál.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég hef nú hlustað á þessar umr. mér til mikillar undrunar, því að satt að segja er ég undrandi yfir því, hvað þetta litla mál hefur komið mörgum hv. þm. til þess að halda ræður og gera till. um það, því að mér finnst það satt að segja svo ákaflega lítið mál samanborið við margt annað, að allar þær till., sem bornar hafa verið fram, svari varla til málsins og allar þær umr., sem fram hafa farið. Í fyrsta lagi er deilt um það, hvort gjaldið eigi að vera nefskattur eða hundraðshluti af útsvörum, og get ég gjarnan út af því lýst því yfir, að ég er andvígur því yfirleitt, að gjöld séu tekin sem nefskattur að nokkru ráði. En það gjald, sem hér er um að ræða, er svo ákaflega lítið, 3 kr. á mann, að vísu að viðbættri verðlagsvísitölu, en nær þó ekki 10 kr. með núgildandi vísitölu, og í því peningaflóði, sem nú er að minnsta kosti í landi hér, tel ég, að þess gæti ekki mjög mikið. Menn ráða því, hvort þeir eru í kirkjufélagi eða ekki, alveg eins og menn ráða því, hvort þeir eru í öðrum félögum eða ekki. Félagsgjöld eru nefskattur. Menn verða að vera í stéttarfélögum, og þau gjöld eru innheimt sem nefskattur og eru í flestum tilfellum hærri en það gjald, sem hér er um að ræða. Í ýmsum öðrum félögum, sem menn vilja vera í, er tekið ákveðið gjald af hverjum meðlim, og öll þessi gjöld eru, að ég ætla, nokkru hærri en þetta gjald. Ég hygg, að leitun sé á félagi hér á landi, sem tekur lægra gjald af félagsmönnum en það, sem hér er farið fram á, tæpar 10 kr., svo að þetta út af fyrir sig finnst mér ekki gefa tilefni til breyt. En hvað þá leið snertir, sem farið er fram á á þskj. 170, þá gæti ég fyrir mitt leyti verið með að fara hana, ef um verulega upphæð væri þarna að ræða, sem skipt hefði miklu máli. En það er erfiðleikum bundið að innheimta á þann hátt í mörgum sveitarfélögum, þar sem er ekki ein sókn, heldur margar sóknir, t. d. hér í Reykjavík, og úti um land eru að minnsta kosti víða fleiri en ein sókn í hrepp. Nú þurfa gjöldin ekki endilega að að vera jöfn í sóknum og yrði í fyrsta lagi að leggja hundraðshlutagjald í hverri sókn á sóknarmeðlimina. En þá koma aðilar, sem eru í engri sókn, eða í hvaða sókn eru hlutafélögin í bænum?

Það má deila þeim í sóknir.

Já, það er hægt, en það er erfitt og mjög vafasamt, að það svaraði kostnaði í slíku tilfelli, sem hér um ræðir. Ég sætti mig við það út af fyrir sig, að þetta mál verði samþ. svona Ég er því ekki svo mótfallinn, að ég vilji ekki una við það, en mér finnst það hæpið, að slíkt borgi sig, að ætla að fara að innheimta gjaldið á þann veg, að það mundi valda ýmsum erfiðleikum við innheimtuna, sem ekki mundu annars verða til staðar, ef hin leiðin væri farin. Ég get fyrir mitt leyti fellt mig við brtt. hv. 1. landsk., þar sem hann vill færa aldurstakmarkið upp í 16 ár og ekki taka gjöld af öðrum en þeim, sem borga tekjuskatt og útsvar. Og hans brtt. er stíluð, að því er mér virðist, við frvgr. sjálfa, og er því hægt að samþykkja hana út af fyrir sig. Um brtt. á þskj. 190, frá hv. þm. Barð., vil ég segja það, að ef hún yrði samþ. og gjaldið fært niður í 1,50 kr., þá efast ég ekki um, að það yrði of lágt í mörgum tilfellum, því að ég býst við, að 3 kr. gjaldið sé í sumum tilfellum of lágt. Nú hefur hv. þm. hér í sinni brtt. tekið burt þann möguleika, sem er í frvgr., að því, sem á vantar, yrði jafnað niður eftir efnum og ástæðum. Svo ég veit ekki, hvað slíkur söfnuður á að gera, sem þarf meira gjald fyrir sig en 1,50 kr., en fær ekki meira en 1,50 samkv. l. Í gildandi l. frá 1909 er gert ráð fyrir, hvernig að skuli farið, þegar gjald þetta hrekkur ekki til, en það á að falla niður samkv. brtt. á þskj. 190. Ég hygg, að það gjald, sem gert er ráð fyrir í frv., sé ekki of hátt. Það má svo tala um það fram og aftur, hvort rétt sé að leggja í sérstakan sjóð til kirkjulegra starfa í landinu, og menn draga í efa, að rétt sé að innheimta í slíkan sjóð, eins og gert er ráð fyrir í frv. að verja fénu. Nú er það svo, að í frv. er ekki gert ráð fyrir, hvernig þessu fé verði varið til kirkjulegrar starfsemi. Og ég tel líka, að það megi ganga út frá því, að þessu fé verði varið á þann hátt, sem þeir yfirleitt gætu sætt sig við og mundu una við, sem yfirleitt vilja vera í kirkjufélagi og mundu bera gjaldið. En hvað þeir vilja um þetta segja, sem vilja ekki vera í kirkjufélagi, kemur ekki þessu máli við, því að þeir eru undanþegnir gjaldinu. Ég get vel fallizt á, að nauðsynlegt sé að hafa nokkurt fé til umráða til sameiginlegrar starfsemi, og væru einmitt mörg verkefni, sem þessi sjóður gæti haft og yrði fyrir, ef út í það væri farið. En mér þykir ekki ólíklegt eða óeðlilegt, að 1/6 hluti gjaldsins verði tekinn í þennan sjóð, ef menn vilja hafa þessa starfsemi með höndum. Svo er hitt allt annað, sem hv. 8. landsk. vill, að vilja fella fm. með öllu, og það er skiljanlegt frá hans hendi, því að hann er andvígur því, að slík starfsemi sé um hönd höfð hér á landi, og það er alveg hrein afstaða út af fyrir sig, en á þá skoðun skilst mér, að menn hafi ekki viljað fallast enn þá. Yfirleitt finnst mér, að þessi málsmeðferð, sem hér hefur verið höfð, sé meiri en frv. gefur tilefni til og að þetta mál sé ekki þess virði, að um það séu hafðar svo miklar bollaleggingar. En ég hef með þessum orðum viljað gera grein fyrir afstöðu minni til einstakra brtt., sem fram hafa komið, og mér virðast þær frekar þýðingarlitlar, en ég mundi geta sætt mig við það, þó að þær yrðu samþ., enda þótt ég geti ekki mælt með neinni þeirra nema þeirri skrifl. brtt., sem borin var fram af hv. 1. landsk.



Ég hefði haldið, að úr því, sem komið er, sé bezt að fresta þessari umr. og n. reyndi að ná samkomulagi um allar brtt., sem fram eru hér komnar. Ég er fús til þess að ræða um að hækka þetta gjald, en ég vil ekki fylgja þeirri efnisbreytingu að láta taka nokkurn hluta gjaldsins eða allt gjaldið sem útsvar. Það mundi vera leið að taka allar till. aftur til 3. umr., en ég hygg betra að fá samkomulag um málið í n., áður en gengið er til atkv. við þessa umr.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að hafa mikinn formála um þetta mál. Hins vegar hafa umr. orðið miklar, en hæstv. ráðh., sem stendur að málinu, hefur tekið af mér ómakið, hvað snertir að ræða margar þær brtt., sem fram hafa komið. Mér sást yfir breyt. eins atriðis, þegar ég mælti á móti öllum brtt., en það er 2. liður brtt. á þskj. 190, sem á í raun og veru rétt á sér. Það er, að aftan við fyrirsögnina bætist: og 1. nr. 72 27. júní 1941, um breyt. á þeim 1. Það ber að nema þau 1. úr gildi, um leið og þetta frv. verður samþ., það er a. m. k. skýrara. En þau 1. voru breyt. á gömlum 1., sem hverfa af sjálfu sér við samþ. þessa frv., ef til kemur. Ræða mín þarf því þeirrar áréttingar við, að meiri hl. n., sem stendur að nál., fellir sig við og er samþykkur því, að 2. liður brtt. á þskj. 190 verði samþ. Hæstv. ráðh. taldi sig samþykkan eða geta fellt sig við þá skrifl. brtt., sem kom frá hv. 1. landsk., sem sé að þeir einir borgi kirkjugjald, sem eru útsvarsskyldir, og aldurstakmarkið væri 16 ár, en ekki 15 ár, eins og stendur í 1. Ójá, við skulum segja það. Ekki mundum við í n. slást út af því, ef hæstv. ráðh., sem stendur að málinu, vill sætta sig við það. Ég vil benda á það, að í 1., sem sett voru 1909, var ákveðið þetta aldurstakmark, 15 ár, og hefur það verið svo síðan. Hefur sennilega verið litið svo á, að þetta gjald til kirkju ætti að ná til þeirra, sem væru komnir, eins og sagt var, í kristinna manna tölu, eða með öðrum orðum, væru fermdir. En ef það þykir of mikil raun nú að leggja þetta gjald, sem er tæpar 10 kr., á unglinga fyrir það, að þeir eru ekki nema 15 ára og ekki 16 ára, þá tel ég ekki fært að fara að halda uppi neinni baráttu fyrir því, að þetta sé látið standa áfram í 1., að öðru leyti en því. að ég er á móti öllum breyt. á þessu. Að vísu er það rétt, að þegar þessi 1. voru sett voru ekki eins mörg tækifæri fyrir unglinga að verða af með peninga og nú, og það er sjálfsagt betra fyrir unglinga að setja sínar 10 kr. í bíó eða „kókakóla“ eða annað þess háttar. Þessi mikla viðkvæmni hv. þm. fyrir þessu gjaldi er svo brosleg, að ég er viss um, að þegar unglingarnir heyra um hana, gera þeir ekkert annað en hlæja, og ef ég get mér rétt til um unglinga nú á dögum, geri ég ráð fyrir, að þeir séu hreint ekkert hrifnir af þessu. Yfir höfuð mætti segja, að þessar umr. væru meira til þess gerðar, að mönnum fyndist þeir eitthvað þurfa að hafa sér til dægrastyttingar og eitthvað til þess að tala um, en hér væri um umbætur á 1. að ræða. Ég sé ekki, að menn bæti sig neitt á því að vera að draga þetta mál á langinn, annað en það, ef einhverjir hv. þm. halda, að þeir verði í vandræðum með umræðuefni á næstu þingfundum og þurfi því að tala um þetta mál. Ég óska, að atkvgr. fari fram nú. Það getur aldrei skeð stór skaði, hvernig sem sú atkvgr. fer.



Herra forseti. Þetta frv., sem við flytjum hér, ég og hv. þm. Str., er flutt sem nokkurs konar viðauki við l., sem hér voru samþ. á Alþ. í fyrra, og það er sérstaklega þrenns konar hlutverk, sem þessu frv. er ætlað. Það fyrsta er það, að eins og frv. í fyrra var samþ. frá þinginu, sem eru l. nr. 44 frá 1946, þá hefur það reynzt svo, að byggingarsamvinnufélögunum, sem til eru, hefur gengið illa að fá lán. Það er von um það, að það mundi ganga betur með því, að þeim væri steypt saman í einn byggingarsjóð, sem svo aftur láni félögunum, og þó sérstaklega þegar heimild er til þess að safna þar sparifé fyrir væntanlegum íbúðarhúsum. Önnur viðbótin er sú, að gengið er út frá, að sett verði á stofn byggingarmálanefnd ríkisins, og henni er ætlað að hafa íhlutun um það og ráða því, hvaða byggingar gangi fyrir í landinu og hvaða byggingar verði látnar sitja á hakanum. Það er að vísu svo, að í l., sem ég nefndi, frá síðasta þingi er heimild fyrir ríkisstj. til þess að skammta byggingarefni, en það hefur ríkisstj. ekki notað sér, enda nær sú heimild ekki nema til skömmtunar á byggingarefni. En hér í frv. er gert ráð fyrir, að ákvæði um þetta eigi einnig að ná til vinnunnar, þannig að þegar maður ætlar að byggja hús, verði hann að gefa upp, hve marga verkamenn hann ætlar sér að hafa. Er þetta gert til þess, að hægt sé að koma í veg fyrir, að menn séu gripnir frá nauðsynlegri vinnu og settir í vinnu, sem síður er nauðsynleg. - Ég býst t.d. varla við, að til sé í landinu sá maður, sem teldi í alvöru, að meiri þörf sé að byggja hér í Reykjavík kirkju, þegar þær kirkjur, sem fyrir eru, standa hálftómar níu helgidaga af hverjum tíu, þegar messað er, heldur en að byggja íbúðarhús yfir menn, sem ekki hafa þak yfir höfuðið. En með því skipulagi, sem hefur verið, þá hefur þetta orðið svo, að fjármunum og vinnuafli hefur verið varið til þess, sem minna er nauðsynlegt, en það, sem meira er nauðsynlegt, látið sitja á hakanum. Þá er í þriðja lagi gert hér í frv. ráð fyrir því, að ríkið komi upp stofnun, sem sé fyrir þá, sem þurfa að byggja í kaupstöðum og kauptúnum, svipaður ráðgjafi og teiknistofa landbúnaðarins er ráðgjafi búnaðarbankans fyrir þá, sem þurfa að byggja í sveit. Það er vissa fyrir því, að það er ákaflega erfitt og dýrt að fá allar þær teikningar, sem nú er talið nauðsynlegt að hafa, þegar byggð eru hús. Þetta kemur stundum fram hjá því opinbera, svo að það væri nú kannske ekki alveg tryggt, að sú ráðstöfun, sem hér er gert ráð fyrir, kæmi að gagni. Það t.d. sýndi sig, þegar átti að fara að leggja ljósalagnir í Hallgrímskirkju nú fyrir nokkru síðan, að þá voru lagnirnar vitlaust teiknaðar og það varð að láta verkamennina fara og láta verkfræðinga teikna lagnirnar að nýju, og ekki hefur þar verið byrjað á vinnu síðan. Slíkt getur oft komið fyrir. En verra er, ef einstaklingar þurfa að borga of fjár vegna svona mistaka, eins og fremur verður, ef mistök eiga sér stað slík sem þessi undir núverandi fyrirkomulagi í þessum efnum, en ef þeir fá teikningarnar fyrir kostnaðarverð, eins og hér er gert ráð fyrir. Í þessu þrennu tilliti er í þessu frv. gert ráð fyrir, að bætt verði við eða skerpt ákvæði þeirra l., sem samþ. voru í fyrra um þessi byggingarmálefni. Og ég vona, að hv. þd. og hæstv. Alþ. í heild geti orðið sammála um efni þessa frv. og að það megi verða hér samþ. og koma að gagni fyrir þá menn, sem þurfa að byggja. - Ég vil svo gera að till. minni, að þessu frv. verði vísað til heilbr: og félmn. að lokinni þessari umr.