Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hafa borist svo hljóðandi bréf: „Ólafur Ragnar Grímsson, 11. þm. Reykv., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varam. Alþb. í Reykjavík, Guðrún Hallgrímsdóttir verkfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fara fram í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Þorv. Garðar Kristjánsson, forseti Ed.“ Og enn fremur: „Þorv. Garðar Kristjánsson, 4. þm. Vestf., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er nú á förum til útlanda í opinberum erindum leyfi ég mér með skírskotun til 138 gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður minn, Sigurlaug Bjarnadóttir menntaskólakennari, taki á meðan sæti mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fara fram í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Þorv. Garðar Kristjánsson, forseti Ed.“ Hingað hefur borist kjörbréf Guðrúnar Hallgrímsdóttur, sem er undirritað af yfirkjörstjórn Reykjavíkurkjördæmis. Það hefur ekki borist enn kjörbréf frú Sigurlaugar Bjarnadóttur, en staðfesting þess er á leiðinni og verður að bíða um sinn að staðfesta rétt hennar til þingsetu. Ég bið hana hins vegar velkomna að sitja fund á meðan. Þetta eru aðeins formsatriði. Ég óska eftir því, að kjörbréfanefnd hv. taki nú þegar til athugunar kjörbréf Guðrúnar Hallgrímsdóttur. Ég fresta fundi á meðan í 5 mínútur. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman til fundar og tekið fyrir kjörbréf Guðrúnar Hallgrímsdóttur, 1. varamanns Alþb. í Reykjavíkurkjördæmi, sem tæki sæti Ólafs Ragnars Grímssonar, 11. þm. Reykv., sem hefur tilkynnt forföll. Kjörbréfanefnd er sammála um að leggja til að kosning Guðrúnar Hallgrímsdóttur verði tekin gild og kjörbréf samþ.



Guðrún Hallgrímsdóttir hefur ekki setið á þingi áður og mun nú undirrita eiðstaf.



Þingmaðurinn hefur undirritað eiðstaf, og býð ég Guðrúnu Hallgrímsdóttur velkomna til starfa hér á Alþingi.



Herra forseti. Hv. kjörbréfanefnd hefur komið saman og kannað kjörbréf Sigurlaugar Bjarnadóttur eins og það kom staðfest í svo hljóðandi símskeyti, með leyfi forseta: „Við talningu atkvæða í alþingiskosningunum, sem fram fóru 2. og 3. des. 1979, hlaut Sigurlaug Bjarnadóttir, Njörvasundi 15A, Reykjavík, kosningu sem 1. varamaður D-lista, Sjálfstfl., í Vestfjarðakjördæmi. Yfirkjörstjórn Vestfjarða, Jón Ólafur Þórðarson form.“ Hv. kjörbréfanefnd samþykkti samhljóða að mæla með samþykkt kjörbréfsins.



Frú Sigurlaug Bjarnadóttir, sem hefur setið áður á þingi og undirritað eiðstaf, hefur nýverið setið hér sem landsk. þm., og nú býð ég hana velkomna til starfa sem 4. þm. Vestf.



Herra forseti. Ég hef óskað þess að taka til máls utan dagskrár vegna skyndilegrar og óvæntrar óskar fjmrh. nm að fresta umr. um skattstiga sem áttu að fara fram í kvöld. Eftir því sem lesa má í blöðum í dag og ljóst er af dagskrá Alþingis hefur hæstv. fjmrh., Ragnar Arnalds, tekið miklum sinnaskiptum undir miðnættið í gærkvöld. Í gærdag var hæstv. fjmrh. ólmur í að ljúka umr. um skattstigafrv. sem fyrst, og hann og ýmsir aðrir stjórnarliðar reyndu reyndar að þvælast fyrir því af öllum mætti að ósk okkar Alþfl.-manna um útvarpsumræður næði fram. Það gerðu þeir m. a. á þeim rökum að það tefði fyrir afgreiðslu málsins. Þá var greinilega ætlun hæstv. fjmrh. að renna málinu í gegn með hraði. Nú hefur sami ráðh. hins vegar óskað eftir því, að umr. verði frestað fram yfir helgi, eftir því sem heyra má í fjölmiðlum. Því vil ég spyrja hæstv, ráðh. og biðja hann um að gera þingheimi grein fyrir því, hvað valdi þessum miklu sinnaskiptum hans. Það er nefnilega í hæsta máta óvenjulegur gangur máls að heimta fyrst að öllu sé flýtt eftir fremsta megni og m. a. s. að þvælast fyrir ósk um útvarpsumræður, vera t. d. með óraunhæfar tillögur um að þær .færu fram í gærkvöld, sem þó var vitað að væri tæknilega ómögulegt, en koma svo nokkrum klukkustundum seinna og biðja um margra daga frest. Ætli það sé ekki einsdæmi í sögu Alþingis að flm. óski þess sérstaklega að hlaupa þannig skyndilega undan umr. um eigið mál, biðja um frestun s umr. á eigin máli rétt eftir að hafa viljað flýta því? Á þessu finnst mér eðlilegt að þingheimur fái skýringar. En það er ekki úr vegi í þessu sambandi að rekja ástæður þess, að við Alþfl.-menn óskuðum eftir útvarpsumræðum um skattstigafrv., og hver viðbrögð hafa verið við því, svo dæmalaust er það og rétt að öllum þingheimi sé það ljóst nú þegar ráðh. gerir væntanlega grein fyrir sinnaskiptum sínum á eftir. Við 2. umr. um þetta mál í Ed. s. l. þriðjudag gerði ég grein fyrir því, bæði í nál. og í ræðu, hvernig skattbyrði ykist samkv. tillögum ríkisstjórnarflokkanna. Ég benti reyndar á að við seinustu meðferð ríkisstjórnarflokkanna hefði skattur lækkað á einum hópi skattþegna, nefnilega þeim með allhæstu tekjurnar, hann hefur lækkað á þeim um 85 þús. kr., en hins vegar væri ætlunin samkv. þeim tillögum, sem væru til umr. og stjórnarliðið allt greiddi atkv. með í Ed. í gær, að stórauka skattbyrði á lægstu tekjum, sérstaklega hjá einhleypum, svo sem ekkjum og ungu fólki, sem er að byrja að fara út í lífið, og hjá einstæðum foreldrum, t. d. einstæðum foreldrum með eitt barn. Ég gerði grein fyrir þessu og benti á það t. d., að ef brúttótekjur hefðu verið 3 millj. kr. hjá einhleypum manni, t. d. ekkli eða ekkju, hefði samkv. gömlu lögunum, ef þeim hefði verið fylgt, tekjuskatturinn verið á bilinu 91–121 þús. kr. eftir því hvernig frádrætti hefði verið hagað, en samkv. þeim tillögum, sem boðaðar eru, yrði hann 152 þús. kr. hjá þeim manni sem hefur til ráðstöfunar 225–250 þús. kr. á mánuði, hjá þessum aðila, t. d. ekkju, væri verið að auka skattana um 34–67%. Reyndar er það svo, að samkv. tillögum okkar Alþfl.-manna hefði þessi skattur farið ofan í 35 þús. kr. í staðinn fyrir að hann verður hækkaður upp í 152 þús. kr., eins og stjórnarliðarnir samþ. í Ed. í gær. Ég rakti líka dæmi af því, hvernig meðferðin væri á einstæðum foreldrum með eitt barn með mjög lágar tekjur. Ég tók sama dæmið, um 3 millj. kr, tekjur. Samkv. gamla kerfinu hefði verið borgaður 20% skattur af fyrstu 2.8 millj. rúmlega og ef við segjum að skattgreiðandinn hafi haft 5`% af brúttótekjum sínum í frádrátt hefði honum verið reiknaður skattur samkv. gamla kerfinu upp á 510 þús. kr., en skattafsláttur hefði þá verið 672 þús. og barnabætur 146 þús. hjá hinu einstæða foreldri. Þannig hefðu komið til útborgunar upp í útsvar og skatt samkv. gamla kerfinu 249 þús. kr., en samkv. þeim tillögum, sem stjórnarliðarnir vildu endilega fá að samþ. í Ed. í gær, væri útkoman 129 þús., eins og ég rakti í Ed. fyrir atkvgr. til sömu einstæðu móður með eitt barn. Það er sem sagt verið að auka skattinn um 120 þús. kr. í þessu tilviki. Það má finna önnur dæmi þar sem er enn meiri aukning og má segja að aukningin sé á bilinu 120–150 þús. kr. Ég vakti ítrekaða athygli á þessu í umr. í Ed. í gær. Þetta er himinhrópandi dæmi. Ég benti reyndar á að mér hefði ekki verið ljóst, að það væri sérstakt markmið Alþb. að auka skattbyrði á þessum hópum, og mig ræki ekki minni til þess að Alþb. hefði fyrir kosningar boðað sérstaka skattahækkun hjá einstæðum foreldrum og t. d. ekkjum með lágar tekjur. Það var ekki fyrr en eftir ítrekaðar tilraunir sem ráðh. fékkst til að ræða málið einu sinni, og þá sagði hann að hvergi væri um ósanngjarnan mun að ræða á skattlagningu eftir nýja kerfinu, sem hann var að tala fyrir, samanborið við það sem áður hefði gilt, allur munur væri óverulegur og hvergi ósanngjarn. Hann sagði m. a. s. að einstæðir foreldrar hefðu notið verulegra fríðinda eftir gamla kerfinu, og veit ég ekki hvort á að skilja það svo, að þeir hafi verið einhver sérstakur forréttindahópur í gamla kerfinu. Það hafði ég þó aldrei orðið var við í málflutningi Alþb. Að öðru leyti einkenndist málflutningur ráðh. af því, að hann vildi helst ekki ræða málið og svaraði allri gagnrýni á heldur hrokafullan hátt, það ætti bara að hraða afgreiðslu málsins. Þegar þessi afstaða ráðh. og stjórnarflokkanna var ljós þótti okkur Alþfl.-mönnum rétt að ráðh, og þeir stjórnarliðar gerðu grein fyrir máli sínu frammi fyrir alþjóð, leyfðu fólkinu að heyra rök sín fyrir þessari skattastefnu og sérstakri hækkun á skatti hjá einhleypu fólki og einstæðum foreldrum með mjög lágar tekjur. Það var ekki síst ástæða til þess að slík almenn umr. færi fram frammi fyrir alþjóð með tilliti til þess, að ráðh. og stjórnarliðarnir höfðu áður gert mikið veður út af því að skattstigann yrði að undirbúa vel. Nú höfðu þeir haft rúmlega tvo mánuði til þess og í öllum málflutningi mátti merkja að nú væri málið vel undirbúið og allar ákvarðanir teknar að vel yfirveguðu ráði. Við Alþfl.-menn vildum ekki að þetta athæfi færi fram hjá þjóðinni, stórkostlegar skattahækkanir á hina tekjulægstu, ekki síst þar sem ríkisstj. er í rauninni að boða þessar aðgerðir sínar undir yfirvarpi skattalækkunar. Þess vegna töldum við rétt að fá útvarpsumræðu. Nú verður hins vegar ekki annað séð en að ráðh. og ríkisstj. hafi guggnað þegar á að standa frammi fyrir því að verja gerðir sínar frammi fyrir alþjóð. Vonandi verður það svo, að það frumkvæði Alþfl. að krefjast útvarpsumræðna, sem stjórnarliðarnir töluðu reyndar um sem upphlaup í gær, verði til þess að ráðh, og ríkisstj. sjái sig um hönd. Ég vil a. m. k. vona það. Með því teldum við Alþfl.-menn að nokkrum áfanga væri náð, að tilganginum væri náð, að svo miklu leyti sem gengið er til móts við sjónarmið okkar. En það verður ekki annað séð en stjórnarliðið hafi brostið kjark til þess að verja athæfi sitt þegar það stóð frammi fyrir því að eiga að verja það frammi fyrir alþjóð. Það væri gott að ráðh. svaraði því hvort hann ætli nú að taka gagnrýni okkar Alþfl.-manna til greina, eins og kannske liggur í ýmsum þeim orðum sem hann lætur hafa eftir sér í dag, og hversu langan umhugsunartíma ráðh. hefur hugsað sér að taka núna í því máli, sem hann vildi flýta svo mikið í gær, og hvenær umr. fari fram. Hinu trúir auðvitað enginn, að ráðh. og stjórnarliðar hafi eftir tveggja mánaða umfjöllun verið svo illa að sér að þeir vissu ekki hvað þeir voru að gera. Ætlar ráðh. kannske að halda því fram að svo sé? Ef það er svo, þá held ég að ráðh. og hans lið ætti að hætta að stússast í þessu. Það, sem þeir sjá ekki eftir tvo mánuði, trúi ég að þeir sjái seint eða aldrei. Það hlýtur hins vegar að teljast aumlegt yfirklór þegar hæstv. ráðh. heldur því nú fram, að komið hafi í ljós misræmi í útreikningum, og gefur í skyn að útreikningar Reiknistofnunar sýni ekki rétta mynd, sýni t. d. ekki þau atriði sem ég gerði sérstaklega að umræðuefni í Ed. á þriðjudaginn. Útreikningar Reiknistofnunar sýna auðvitað þessa mynd. Við getum t. d. tekið einstæða foreldra með eitt barn. Það sést mjög greinilega á bls. 10 í útreikningum Reiknistofnunar að skattbyrðin stóreykst. Í staðinn fyrir að samkv. gamla kerfinu væru 20 millj. í skatta eru það 200 millj. samkv. nýja kerfinu. Það sést að fyrir tekjuhópinn 2–3 millj. hjá einstæðum foreldrum er meðalaukningin upp á 63 þús. kr. og á næsta bili fyrir ofan, 3–4 millj., 119 þús. kr. Þetta stendur allt saman í útreikningum Reiknistofnunar og þarf engum að koma á óvart, og er auðvitað aumlegt yfirklór að ætla að halda því fram að þetta sjáist ekki í útreikningum Reiknistofnunar. Las ráðh. kannske aldrei útreikninga Reiknistofnunar - og til hvers voru þeir þá gerðir? Eða er það svo, að ráðh., sem hafði uppgötvað þetta í útreikningum Reiknistofnunar, sá ekki ástæðu til að skoða þessar tölur nánar og fara nánar ofan í dæmið? Útreikningar á sköttum eru reyndar ekki flóknari en svo, að smáútreikninga á dæmi af þessu tagi geta menn gert á örstund. Menn geta jafnvel gert þá í huganum. Það þarf enga Reiknistofnun Háskólans til þess. Það getur verið notalegt að hafa smátölvu, eins og allir ganga nú með í vasanum, en það er ekkert skilyrði til að framkvæma útreikninga af þessu tagi. Við getum t. d. tekið dæmið af einstæða foreldrinu með eitt barn og 3 millj. í brúttótekjur og 2.7 millj. kr. í nettótekjur. Útreikningarnir eru svo einfaldir að það er hægt að fara yfir þá á örstund. Eftir gamla kerfinu eru 20% af 2.7 millj. 540 þús. mínus persónuafsláttur upp á 672 þús., mínus barnabætur upp á 140 þús. Útkoman er 278.8 þús. til þess að mæta greiðslum á útsvari og upp í beina útgreiðslu eftir gamla kerfinu. Eftir tillögum stjórnarinnar er útreikningurinn svona: 25% af 2.7 millj. eru 675 þús., persónuafsláttur 525 þús. til frádráttar og barnabætur 280 þús. Útkoma 130 þús. í staðinn fyrir tæp 280 þús. til að mæta útsvarsgreiðslu og til beinnar útgreiðslu til þessa fólks sem hefur kannske 225–250 þús. kr. til ráðstöfunar á mánuði hverjum. Svona einfaldir eru þessir útreikningar og ég trúi því ekki að ráðh. hafi aldrei í þessa tvo mánuði sest niður með penna til að reikna svona einfalt dæmi fyrir þá sem verst eru settir og hann hefur haldið fram að hann væri sérstaklega að verja kjörin hjá hér í landinu. Ég óska eftir að ráðh. geri grein fyrir því, hvað valdi þeim sinnaskiptum sem nú hafa orðið hjá honum, hvers vegna hæstv. ráðh. guggni á því að verja í kvöld frammi fyrir alþjóð það hugarfóstur sem hann var svo stoltur af í gær. Hvers vegna vill hann nú að umr. verði frestað? Telur ráðh. kannske enn að hvergi sé ósanngjarn munur á sköttum eftir nýja kerfinu og gamla kerfinu, eins og hann hélt fram í umr. á þriðjudag, eða er að vænta tillagna frá ráðh. um breytingar? Er ætlun ráðh. nú að taka gagnrýni okkar Alþfl.-manna að einhverju leyti til greina? Þetta tel ég að þingheimur þurfi að vita, nóg er óvissan samt undir leiðsögu núverandi stjórnarherra.



Herra forseti. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson, 2. þm. Reykn., hefur borið fram fyrirspurn um 3. umr. í Ed. um frv. um tekju- og eignarskatt og hvenær hún fari fram. Er það í sjálfu sér ekkert óeðlileg spurning, miðað við að áður hafði verið gert ráð fyrir að hún færi fram í kvöld. Hitt er annað mál, að hv. þm. væntir þess vafalaust ekki að fá ítarleg svör við spurningu sinni og allra síst væntir hann þess að ég fari að ræða hér málið efnislega að öðru leyti. Eins og kunnugt er hefur 2. umr. í Ed. þegar farið fram og 3. umr. var fyrirhuguð í dag. Það átti að vera útvarpsumræða. Hins vegar stendur svo á, að fyrir sex dögum var tekin ákvörðun um verulega breytingu á frv. því, sem lagt hafði verið fram, og gerð tillaga um nýja og breytta skattstiga. Sú breyting var gerð á frv. við afgreiðslu málsins í Ed. við 2. umr. Nú er það svo, að þegar útvarpsumræða fer fram um mál er eðlilegt og nauðsynlegt að málið sé komið í endanlegan búning, og við töldum að svo væri nokkuð örugglega. En síðari hluta dags í gær, eftir að ákvörðun hafði verið tekin um útvarpsumræður, að vísu nokkuð óvænt og skyndilega, bárust fjh.- og viðskn. Ed. nýir útreikningar frá ríkisskattstjóra sem beðið hafði verið um fyrir helgi, en voru að koma fyrst í gær. Því er alls ekki að leyna að í vissum atriðum er niðurstaðan í þessum útreikningum nokkuð á annan veg en verið hafði í útreikningum sem við höfðum fengið frá Reiknistofnun Háskólans. Því er ekki að leyna að niðurstaðan stingur í stúf við þá útreikninga sem áður lágu fyrir. Á þessu geta auðvitað verið ýmsar skýringar. Kannske finnst mönnum nærtækust sú skýring, ef menn vilja vera illgjarnir, að síðari upplýsingarnar eru handunnar, en þær fyrri eru tölvuunnar. En þetta er þó ekki skýringin ef nánar er að gáð. Það er ljóst að í þessum útreikningum eru mismunandi forsendur lagðar til grundvallar, einkum og sér í lagi hvað snertir frádrátt frá tekjum eða frádrátt frá skatti samkv. eldri lögum. Nú erum við að taka upp skattkerfi þar sem framteljendum er heimilt að draga 10% af skattgjaldstekjum frá áður en skattur er á lagður, en sú heimild var ekki áður fyrir hendi. Menn geta gefið sér svolítið mismunandi forsendur við hvað eigi að bera saman þegar borið er saman nýtt kerfi að þessu leyti og gamalt kerfi þar sem þessi heimild var ekki fyrir hendi. Ég tel víst að munurinn á þessum tveimur útreikningsdæmum liggi að verulegu leyti í því, að menn hafa gefið sér mismunandi forsendur í þessum efnum. En hver svo sem skýringin er á þessum mismun þótti okkur rétt, eftir að þessir útreikningar lágu fyrir, að þeir yrðu teknir til nánari skoðunar og gengið rækilega úr skugga um að ekki væru einhverjir þeir vankantar á skattstiganum eins og hann liggur fyrir eftir 2. umr. í Ed., sem ekki væri unnt að una við. Því hefur verið ákveðið að ríkisstj. og stjórnarþm. gefi sér tíma til þess fram yfir helgi að skoða þessi mál nánar og athuga hvort ástæða sé til að gera tillögur til breytinga. Að sjálfsögðu höfum við ekki neitt á móti því að þetta mál sé tekið til umr. þannig að útvarpað sé frá henni. En okkur þótti einfaldlega rétt að fresta seinustu umr. í fyrri deild áður en málið væri endanlega afgreitt frá deildinni, og þar með frestast útvarpsumræðan af sjálfu sér. Þá fáum við í stjórnarmeirihlutanum, eins og ég sagði áðan, tíma til að skoða málin, eins og það heitir á nútímaíslensku, og stjórnarandstæðingar fá þá líka kærkomið tækifæri til að brýna vopn sín og fínpússa ræðurnar. En við göngum út frá því að 3. umr. um málið verði útvarpað, nema samkomulag verði um að útvarpað verði einhverri umr. í Nd. Ég vænti þess, að þessar upplýsingar séu fullnægjandi fyrir hv. þm.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, 2. þm. Reykn., að það er með fullkomnum ólíkindum, og er maður þó ýmsu vanur af núv. hæstv. ríkisstj., hvernig hún hefur staðið að verkstjórn í því að ræða þessi skattstigamál. Í hv. fjh.- og viðskn. Ed. var lögð á það mjög rík áhersla fyrir páska að n. féllist á, ef hugmyndir kæmu fram frá ríkisstj. um skattstiga fyrir páskahátíð, að þetta mál yrði keyrt í gegn á tveimur eða þremur dögum eftir páskaleyfi þingmanna. Það leið og beið og ekki komu hugmyndir frá hæstv. ríkisstj. um skattstiga fyrir páskahátíð. Síðan var tekið til fyrir nokkrum dögum og þá lágu frammi nýjar hugmyndir frá hæstv. ríkisstj. um skattstiga. Þá skyldi málið keyrt það hratt fram að það var í rauninni gert ráð fyrir að það væri þegar afgreitt frá hv. Ed. eða yrði a. m. k. í síðasta lagi í dag. Raunar var út frá því gengið að það hefði getað orðið í gær. Síðar var ákveðin útvarpsumræða í Ed. sem átti að fara fram í kvöld. Þessi ákvörðun var tekin í gær, en svo berast okkur fjh.- og viðskn.-mönnum þau boð seint í gærkvöld að það væri komin fram ósk frá hæstv. fjmrh. um að fresta þessari umr. fram yfir helgi. Ég vil láta í ljós þá von að þessi frestun og nánari umfjöllun verði til að draga úr þeirri óvissu sem skattborgarar í þessu landi hafa verið í á meðan fjallað hefur verið um þessi mál hér á hinu háa Alþingi með þeim ólíkindum sem ég hef rakið. Það hefur komið mjög fram í máli hæstv. ráðh. að ástæða væri til þess að vera hræddur um að ríkissjóður yrði fyrir einhverjum skakkaföllum út af óvissu sem væri á þessu sviði. Ég hefði viljað leggja áherslu á að það eru ekki síður skattborgararnir í landinu sem hefur verið haldið í óvissu allt of lengi út af því hvaða skatta þeir ættu að greiða á þessu ári. Eru það í rauninni algjörlega óviðunandi og forkastanleg vinnubrögð. Það hefur komið fram hér að lagðar voru fram í þessu máli tillögur frá stjórnarandstöðunni í hv. Ed. Grundvallartillögur okkar sjálfstæðismanna byggðust á því, að horfið væri frá að leggja á þær auknu álögur á tekju- og eignarskatta, sem vinstri stjórnin gerði 1978 og hafa haldist í skattalögum í einu eða öðru formi síðan, og jafnframt að skapa nokkurt svigrúm fyrir skattborgarana á móti þeirri hækkun útsvars sem fyrirhuguð er og heimiluð hefur verið af hv. Alþ. fyrir forgöngu ríkisstj. og stuðningsliðs hennar. Ég vil vekja athygli á því, að hv. þm. Alþfl. í Ed. treystu sér ekki til að fylgja þessari stefnu okkar sjálfstæðismanna. Þeir bera ábyrgð á vinstristjórnarsköttunum. Þeir bera ábyrgð á því, að íslenskir skattborgarar í heild greiða nú eða munu greiða, ef að líkum lætur, 4–5 milljörðum kr. meira í tekjuskatta, og ofan á það bætast stórar fúlgur í eignarskatta vegna þeirra ráðstafana sem vinstri stjórnin gerði á sínum tíma. Mér finnst því að þeir ágætu vinir mínir, kratarnir, megi muna að þeirra saga í skattamálum hefur ekki verið sérlega fögur hin síðustu ár þó þeir tali fagurlega núna. Það hafa komið fram ýmsar nýjar upplýsingar, eins og kom fram í máli hæstv. ráðh. M. a. var búið að vekja athygli á því í hv. Ed., að það er staðreynd að tekjubreyting milli ára verður meiri en gert er ráð fyrir í öllum útreikningum hæstv. ríkisstj. Það leggur á skattborgarana 2–3 milljarða í auknum tekjuskatti ef ekki verður gert ráð fyrir þessari auknu tekjubreytingu frá 45%, sem gert er ráð fyrir í útreikningum hæstv. ríkisstj., í 47–48%, eins og kemur fram í upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun. Síðast í gær komu fram upplýsingar um einstök dæmi sem sýna t. d. að tágtekjufólk fer illa út úr þeim breytingum sem hæstv. ríkisstj. hugsar sér að gera á skattstigunum. Er það að sjálfsögðu ekkert síður áhyggjuefni okkar í stjórnarandstöðunni en hæstv. ríkisstj. Ég geri ráð fyrir að við sjálfstæðismenn munum leggja fram nýjar tillögur í ljósi hinna nýju upplýsinga við 3. umr. í Ed. Ég get greint frá því hér, að við höfum hugsað mikið út í það, að ef breytingar eru gerðar á skattþrepunum munu þær koma fleiri til góða en láglaunafólki. Þannig er einna nærtækast, a. m. k. í mínum huga, að gera nokkrar breytingar á sjúkratryggingagjaldinu til hagsbóta fyrir láglaunafólk að því er þetta varðar. Þá hef ég látið mér detta í hug að sjúkratryggingagjald ætti ekki að leggja á tekjur sem eru fyrir neðan 2 eða 3 millj. kr., sem mundi þýða að lægst launaða fólkið fengi þar nokkra ívilnun sem aðrir fengju ekki. Auðvitað koma fleiri leiðir til greina í þessu efni, en það er alveg ljóst að breyta þarf fyrirhuguðum hugmyndum hæstv. ríkisstj. þannig að þetta fólk fari ekki verr út úr skattlagningunni núna en það gerði áður. Enn fremur er það svo, að hæsta skattþrep er orðið mjög hátt þegar farið er að greiða tæpar 65% af síðustu tekjum ársins í ríkissjóð og til sveitarfélaga. Við sjálfstæðismenn, sem höfum alltaf fylgt þeirri stefnu að jaðarskattur óbeinna skatta bæði til ríkis og sveitarfélaga fari ekki yfir 50%, teljum því að hér sé svo freklega að staðið að það komi fyllilega til greina frá okkar hálfu að leggja fram enn þá róttækari tillögur í þessum efnum en við gerðum við 2. umr. í Ed. Ég legg áherslu á að það þarf að sníða þessa hnökra af hugmyndum hæstv. ríkisstj. og þess vegna fagna ég því öðrum þræði að það skuli gefast betra tóm til þess en á horfðist í gær vegna þess offors sem var þá á afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Ég vil fagna því alveg sérstaklega að ríkisstj. skuli taka sér nokkurt hlé til að íhuga betur það skattalagafrv. sem liggur fyrir Ed., því að það felur í sér mjög verulegar hækkanir á beinum sköttum. Það er hægt að bera beina skatta saman með margvíslegum hætti. Ef maður staldrar við kosningarnar 1978, sem mjög hafa markað stjórnmálaþróunina síðan, og íhugar þá skatta, sem voru á því ári, kemur í ljós að hækkun skatta á s. l. ári, þ. e. hækkun tekjuskatts á s. l. ári, þó sleppt sé afturvirka tekjuskattinum eða skattaukanum, var 20–25%. Og ef fjárlögin eru lögð til grundvallar einnig varðandi skattana 1980 kemur í ljós að heildarskattahækkunin miðað við 1978 er rúm 34%. Þetta er ekkert lítið þegar jafnframt er haft í huga að á þessum tíma hefur verkafólk, launþegar almennt, gefið eftir 2% af launum sínum vegna loforðs síðustu ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar um skattalækkanir, um lækkun beinna skatta. Þetta er athyglisverð þróun og sýnir ljóslega hversu hlunnfarið var verkafólk og almennir launþegar á s. l. tveim árum í viðskiptum sínum við þá ríkisstj. sem hélt á loft merkinu um samningana í gildi og mest hefur gumað af því að hafa hvers konar samráð og samstarf við launþega, og nú er svo komið að höfuðvinur verkalýðshreyfingarinnar, Alþb., ræður yfir sæti fjmrh. Eins og fram kom í orðum hæstv. fjmrh. áðan er þýðingarlaust að hefja efnislegar umr. um skattamál á þessu stigi við ríkisstj. Hann tók skýrt fram, að það væri nánast hlægilegt að láta sér detta í hug að ríkisstj. væri yfirleitt reiðubúin til að taka þátt í þvílíkri umr., á sama hátt og hann hefur hvað eftir annað á liðnum vikum virt það að vettugi, ekki virt mig svars þegar ég hef spurt hann um þá stefnu sem kjaradeila opinberra starfsmanna við ríkisstj. er að taka. Ég skal ekki ræða það nánar nú, en ég minni á að í blöðum ber núna mjög á mótmælum hvaðanæva að vegna tómlætis og seinagangs ríkisstj. gagnvart starfsmönnum sínum. Í mínum huga er enginn vafi á að skattstigarnir, eins og þeir eru nú í skattalagafrv., eru of háir. Það þarf að lækka þessa skattstiga verulega. Athygli þingheims, vonandi einnig ríkisstj., hlýtur að beinast að því nú með hvaða hætti þessir skattstigar verði lækkaðir. Kjartan Jóhannsson, hv. 2, þm. Reykn., gerði áðan samanburð á gömlu skattalögunum og því kerfi sem nú á að taka upp. Í þeim samanburði miðaði hann við skattalögin eins og þau voru í fyrra, en það gefur ranga mynd vegna þess að sú ríkisstj., sem þá sat, hafði komið fram verulegum þyngingum á gömlu skattalögunum, einkum gagnvart lægst launaða fólkinu. Sú mynd var því villandi og sömuleiðis sú mynd sem Alþfl. gefur upp í þskj. í Ed. þar sem hann rekur þessi mál, eins og ég mun víkja að þegar þessi mál koma til umr. í Nd. Ég vil vekja athygli á því, að við 3. umr. fjárlaga m. a. lýsti hæstv. fjmrh., sem ég sé að hefur vikið af fundi, yfir að hann gæti ekki á þessu stigi málsins og raunar treysti sér ekki til þess að lofa því að tekju- og eignarskattslögin, eins og frá þeim yrði gengið, mundu standast þá þolraun sem álagningin yrði, þar sem hér væri um grundvallarbreytingu að ræða í skattalögum, og hann lofaði því við 3. umr. fjárlaga, að ef ríkissjóður tapaði meira en áætlað væri yrðu nýir skattar á lagðir. Hins vegar kom ekki fram hvað hæstv. fjmrh. hygðist lækka skattstigana ef þeir reyndust vera of háir, og hefði þó verið skemmtilegt að fá þá yfirlýsingu einnig. En ég vil aðeins vekja athygli á því að síðustu atburðir í Ed., ekki aðeins ummæli hæstv. fjmrh., heldur þeirra þriggja annarra sem á undan honum voru, gefa vissulega tilefni til þess að þingflokkarnir fylgist með framkvæmd þessara tekju- og eignarskattslaga. Ég álít að nauðsynlegt sé að hver þingflokkur eigi fulltrúa sem fylgist með framkvæmd þessara laga, þannig að inn í sé hægt að gripa og þingheimur geti fylgst með því ef þar verður um stórslys að ræða. Ég held að óhjákvæmilegt sé fyrir fjh.- og viðskn. Ed. að nálgast málið með þeim hætti hvernig Alþ. gefist bestur kostur á að fylgjast með framkvæmd laganna eftir að þau hafa verið afgreidd frá Alþ., svo mörg stórslys sem orðið hafa í sögu þessarar löggjafar frá því hún var sett, ef marka má þau ummæli sem hæstv. fjmrh. hefur látið falla. Ég vil svo að síðustu ítreka það, sem ég hef áður sagt ag m. a. hefur komið fram á fundi í verkalýðsráði Sjálfstfl. og einnig í ummælum Guðmundar J. Guðmundssonar, formanns Verkamannasambands Íslands, hér á Alþ., að sú skattpíningarstefna, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur markað, kemur til með að torvelda þá samningagerð á hinum almenna vinnumarkaði sem nú stendur yfir. Með því að sýna sanngirni og hóf í sambandi við tekjuskattinn og í sambandi við sjúkratryggingagjaldið er einhver von til þess að launþegar sætti sig við þær hóflegu kjarabætur sem þeir hafa nú farið fram á. En ef hæstv. ríkisstj. ætlar að miða skattalögin við 60–70% verðbólgu hljóta launþegar einnig að svara því með jafnósvífnum kröfum og skattheimta þessarar hæstv. ríkisstj. hefur verið ósvífin síðan hún settist að völdum.



Herra forseti. Ég mun ekki verða til þess að lengja þessa umr. að mun. En ég held að nú sé svo komið að full ástæða sé til þess að vekja athygli á og leggja þunga áherslu á hið gífurlega stjórnleysi og stefnuleysi sem einkennir störf núv. hæstv. ríkisstj. Ég vil benda á það m. a. að hæstv. fjmrh. treystist ekki til að hefja þá útvarpsumr., sem fram átti að fara í kvöld, vegna þess að hann hafði ekki þau gögn í höndum sem hann þurfti að hafa og hefði raunverulega átt að hafa. Ég vil einnig benda á að þetta stjórnleysi kemur m. a. fram í nær óstöðvandi skattahækkunum, sem virðast engan enda ætla að taka. Ég held að hv. þm. verði að átta sig á því að þetta snertir ekki bara okkur sem hér sitjum, heldur allan almenning í landinu, sem er orðinn óttasleginn og fyllist öryggisleysi sem eykst hvern daginn sem líður. Ég vil minna á að hæstv. ríkisstj. hefur hækkað útsvör um yfir 10%, tekjuskatta yfir 40%, söluskatt um 1.5 stig og fyrirsjáanlegar eru hækkanir á sjúkratryggingagjaldi og ferðamannaskatti. Á sama tíma hefur hæstv. ríkisstj. lækkað gengið, hún boðar stórfellda hækkun á erlendum lántökum. Það er augljóst að ríkisstj., sem þannig hagar sér, hefur enga stefnu, hvorki í skatta- né efnahagsmálum. Ég vil líka vekja athygli á því sem framundan er á efnahagsmálasviðinu. Það eru allir kjarasamningar lausir. Það er fyrirsjáanlegt samkv. upplýsingum Hagstofunnar að verðbótavísitala hækki um næstu mánaðamót um allt að 12%, en þá eru ekki teknar inn í hækkanir á hitaveitu, rafmagni, strætisvögnum og hækkanir sem eru afleiðing söluskattshækkunar, þannig að verðbótavísitalan getur hækkað enn meira. Þetta kemur á sama tíma og ganga verður til erfiðra og viðkvæmra kjarasamninga. Ég vil leyfa mér að fullyrða að fáar ríkisstj. hafa valdið eins miklum erfiðleikum hjá almenningi í þessu landi gagnvart eigin fjárhag, gagnvart eigin efnahagsmálum, persónulegum efnahagsmálum, og þessi ríkisstj. hefur gert. Það er nánast allt látið reka á reiðanum. Það er engin ákvörðun tekin um nokkurn hlut og þegar hún er tekin er hún tekin of seint og hlutirnir „fara í svíl“, eins og það er nefnt á sjónum.



Herra forseti. Ég vek athygli á því, að flest er nú að verða með eindæmum í landi okkar. Hér í forsrh.-stól, ef hann væri skipaður, sæti maður sem er í senn oddviti ríkisstj., forsrh. landsins og leiðtogi stjórnarandstöðunnar sem varaformaður stærsta stjórnmálaflokks þjóðarinnar og stærsta stjórnarandstöðuflokksins. Í einum og sama manninum sameinast þannig annars vegar oddviti ríkisstj., og hins vegar oddviti stjórnarandstöðu. Þetta er alveg furðulegt ástand og er lýsandi dæmi um hver ósköp dynja nú yfir Alþingi og íslensku þjóðina. Í gær gerist það svo hér, og þykir sæta miklum tíðindum, að annar stjórnarandstöðuflokkurinn tók inn í sínar raðir - og fagnar honum vonandi vel - einn af þm. ríkisstj. Þá eru stjórnarsinnar í stjórnarandstöðuflokki orðnir hartnær fjórðungur af þingflokknum eða kannske rúmlega það. Það hefur heldur aldrei áður gerst, að ég hygg, í allri sögu Alþ. að ráðh., sem leggur mál fyrir þingið, eins og hæstv. fjmrh. hefur gert, slæst í því frá morgni til kvölds að fá málið afgreitt, verður að láta undan síga og taka málið til útvarpsumræðu, að hann, sjálfur flutningsmaður frv., krefjist þess rétt fyrir miðnætti að umr. sé frestað. Ég man ekki til þess, og hef nú verið að reyna að kynna mér það í þskj. og hef ekki fundið að það hafi nokkurn tíma gerst í allri þingsögunni að sá fjmrh. hafi verið til á Íslandi sem hefur fengið mál frá sér tekið til útvarpsumræðu og hafi síðan krafist þess í alvöru að þeim útvarpsumræðum yrði frestað vegna þess, eins og fram kemur núna, að hæstv. ráðh. telur sig ekki hafa haft tíma til að hugsa málið nægilega vel. Þannig rekur hvert fádæmið annað á þessum dögum: þessi fádæma stjórn með þennan fádæma forsrh. og þessi fádæma stjórnarandstöðuflokkur, þar sem Sjálfstfl. er, með það fádæma þinglið sem þar virðist eiga sæti. Virðast þar eiga sæti fulltrúar allra hugsanlegra sjónarmiða innan veggja Alþ.: í fyrsta lagi þeirra sem eru með ríkisstj., í öðru lagi þeirra sem eru á móti ríkisstj. og í þriðja lagi þeirra sem eru hlutlausir. Þetta er allt í einum flokki. Það má segja að í húsi föður míns séu mörg herbergi og furðulegar vistarverur. Ég vil nú ekki segja margt um þessa undarlegu framkomu annað en að vekja athygli á því, að hv. þm. og vinur minn Guðmundur J. Guðmundsson hefur ekki sést í þingsalnum í dag, og er það merki um að það séu einhverjir til enn þá með samvisku í Alþb., þó að það sé ekki hæstv. fjmrh. Ég vil vekja athygli á því í tilefni af því sem hv. þm. Halldór Blöndal sagði áðan, að nú gerist það í fyrsta sinn í erfiðu ástandi á vinnumarkaði að Alþb. fer með einn mikilvægasta þátt atvinnurekendavalds í landinu. Það er Alþb. sem fer nú með samningamál íslenska ríkisins, stærsta vinnuveitanda á öllu Íslandi. Hver er fulltrúi stærsta vinnuveitanda á öllu Íslandi? Það er Alþb. Hæstv. fjmrh. er nú stærsti atvinnurekandi á öllu Íslandi. Nú vita menn að það hvorki gengur né rekur í samningamálum á vinnumarkaðinum. Skyldi ekki Alþb. hafa einhvern áhuga á því, fyrst það er orðið fulltrúi öflugasta atvinnurekendavaldsins í landinu, að leysa vinnumarkaðinn úr þessari sjálfheldu og ryðja einhverja braut? Skyldi Alþb. ekki hafa áhuga á að leysa þann rembihnút sem verið er að hnýta? Það hefur enginn betri aðstöðu til þess en Alþb. Það fer með öflugasta atvinnurekendavaldið á Íslandi. En hvað gerir hæstv. fjmrh., fyrrum formaður Alþb. og formaður þingflokks m. rn., þegar hann hefur þetta gríðarmikla vald í hendi sinni? Hæstv. fjmrh. lýsir því yfir, að hann og Alþb. allt á eftir honum ætli að skýla sér á bak við atvinnurekendavaldið í vinnuveitendasamtökunum. Íhaldið í vinnuveitendasamtökunum á að semja fyrir Alþb. á Alþ. Og hæstv. fjmrh. lýsir því yfir aftur og aftur í útvarpi og sjónvarpi að hann ætli sér ekki að hafa neina skoðun á launamálum opinberra starfsmanna og alls ekki svara opinberum starfsmönnum fyrr en hinn frjálsi vinnumarkaður sé búinn að ljúka sér af, m. ö. o. ekki fyrr en íhaldið í atvinnurekendasamtökunum er búið að tilkynna verkalýðshreyfingunni hvað það treysti sér að semja um. Þá ætla hæstv. fjmrh. og Alþb. að lötra í slóðina. Ég vildi vekja athygli á nokkrum þeim fádæmum sem eru nú að gerast í þjóðfélagi okkar. Ég held að það síðasta, sem ég vakti athygli á, sé einna lærdómsríkast og umhugsunarverðast fyrir launþega þessa lands.



Herra forseti. Auðvitað er það að gerast hér og nú að það er að komast upp um þann svikavef á hverjum núv. hæstv. ríkisstj. er reist. Það er auðvitað fáheyrt og á sér áreiðanlega engin fordæmi í þingsögunni, eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson rakti áðan, að ríkisstj. skuli hafa verið að berjast fyrir því að flýta tilteknu máli, að þessu sinni umr. um skattstiga, en skuli síðan koma á hnjánum og biðja um, að sömu umr. verði frestað, og bera við vitlausum reikningum. Kjarni þessa máls er auðvitað sá, að sú óvissa, sem fólkið í landinu verður að búa við, er með eindæmum. Landið er stjórnlaust í raun og veru. En það eru óvart fleiri hliðar á þessu máli. Hvað er það sem gerir núv. hæstv. ríkisstj. svo feimna við útvarpsumræður? Hvers vegna treystir núv. hæstv. ríkisstj. sér ekki til þess að flytja stefnuræðu sína? Auðvitað er málið það, að hegðun hins þingreynda hæstv. forsrh., Gunnars Thoroddsens, er með eindæmum. Hann situr í þingflokki Sjálfstfl., þar vill hann eingöngu njóta réttindanna, en ekkert hafa með skyldurnar að gera. Hugsum okkur, hv. þm., að útvarpsumræður hefðu verið haldnar annað kvöld. Gunnar Thoroddsen hæstv. forsrh. situr í Ed.  En hvað er málið? Málið er það, að vegna hinnar sérstöku innri baráttu, sem forsrh. heyr við metnaðinn í sjálfum sér, verður fólkið í landinu að bíða og kannske í fullkominni óvissu um skattamál. Hæstv. fjmrh. var svo einfaldur, því hann er einfaldur maður í háttum og hegðan, þegar þetta barst í tal hér, nákvæmlega þetta, út af umr. um stefnuræðuna sem aldrei var flutt, að hann endaði umr. með því að spyrja hreinskilnislega hvort hv. þm. skildu ekki hvað þetta mál snerist um í raun og veru nefnilega það, að ómögulegt var að koma því fyrir í þeim þingsköpum sem í gildi eru, hvernig með skyldi fara okkar virðulega forsrh.: hvar hann ætti að tala, hvernig hann ætti að tala og með hverjum hætti. Og vegna hvers er forsrh. að hluta til í þingflokki? Þar sem hann getur grætt á því, en hinu neitar hann sem vinnur gegn honum persónulega. Auðvitað er það kjarni málsins. Hv. Alþ. verður að fara að gera upp við sig hvernig með hv. þm. Gunnar Thoroddsen á að fara. Er hann í þingflokki eða er hann ekki í þingflokki? Við getum ekki þolað að þjóðin fái ekki að vita um skattstiga, sem þjóðin t. d. fær að vita um í formi útvarpsumræðna, vegna þess að metnaður Gunnars Thoroddsens er í rembihnút, eins og allir vita. Þetta er auðvitað lykilástæðan fyrir því að ekki verða útvarpsumræður í kvöld. Þetta er auðvitað höfuðástæðan fyrir því að ekki var hægt að hafa umr. um stefnu stjórnarinnar. Það veit enginn hvort hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen er í þingflokki eða ekki í þingflokki. Það veit enginn í hvaða ræðutíma hann á að tala. Þetta er auðvitað innanflokksmál Sjálfstfl. Sú hefð er hér samkv. þingsköpum, að þegar um fjóra þingflokka er að ræða, að viðbættum Eggert Haukdal, er ræðutíma skipt í fjóra jafna hluta. Sjálfstfl. fær sinn fjórðung. Og hvað ætti hann að gera við hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen? En að metnaður Gunnars Thoroddsens verði til þess að fólkið í landinu sé í fullkominni óvissu um, hvað það á að borga í skatta, vikum og mánuðum saman er auðvitað einum of mikið. Hæstv. forsrh., Gunnari Thoroddsen er þess vegna skylt að segja þinginu hvort hann er í sérstökum þingflokki með vinum sínum eða hvort hann er einn á báti. Er hann í þingflokki Sjálfstfl. með þeim réttindum og þeim skyldum sem slíku fylgja? Auðvitað getur hæstv. forsrh. verið óháður þm. Þá hefur hann ekki skyldur og ekki heldur réttindin sem starfi í þingflokki fylgja. Þetta er auðvitað lykilástæðan, því að þessi útvarpsumræða hefði vel getað farið fram og auðvitað væri þar tekið sanngjarnt tillit til þess ef það verður reiknivilla í tölvu einhvers staðar eða í handavinnu. Auðvitað skilja það allir og engum dettur í hug að vera með ódrengilegar athugasemdir af þeim sökum. Það segir sig alveg sjálft. En það er ekki kjarni málsins. Þetta er í annað skiptið sem það kemur fyrir að útvarpsumræðu er frestað og skýringarnar eru í bæði skiptin þær sömu: rembihnútur metnaðarins er slíkur að auðvitað er kostulegt hér innan veggja, en harmsögulegt utan þessara veggja fyrir fólkið sem þarf að líða fyrir sérkennilega samsetningu ríkisstj. sem hvorki er til hægri né vinstri. Því má svo bæta við þetta, að vitaskuld er hæstv. ríkisstj. ekki mynduð nema utan um eitt mál, þ. e. óbreytt ástand og ýkt í landbúnaðarmálum. Þessir miklu skattar, sem við höfum verið að samþ. einn af öðrum, og það, sem nú er sérstaklega verið að tala um, sem er skattstiginn, með hvaða þunga skattar eiga að leggjast á launafólk, allt er þetta tilfærsla í gegnum skattakerfið. Stundum heitir það „út af olíuvanda“ og stundum út af einhverju öðru. Allt er þetta tilfærsla meira og minna í hina botnlausu hít sem landbúnaðurinn er orðinn. Því er hann tilgreindur að það er eini málaflokkurinn þar sem hægt er að henda reiður á einhverri stefnu hjá núv. hæstv. ríkisstj. Hún er mynduð annars vegar utan um landbúnaðinn og hins vegar utan um metnaðinn í dr. Gunnari. Þessi ríkisstj. á engar aðrar forsendur en þessar tvær. En þegar svo er komið sem skynsamir og skýrir menn gátu sagt sér þegar í upphafi, að metnaðurinn í dr. Gunnari og landbúnaðarhítin eru farin að valda því, að mánuðum saman er fólk í fullkominni óvissu um hvað það á að greiða í skatta, er gamanið orðið nokkuð grátt. Auðvitað á að segja þetta hreinskilnislega. Menn hafa verið að tæpa á þessu hér og farið eins og köttur í kringum heitan graut með þetta. Auðvitað er þetta sjálfur vandinn sem um er að ræða. Enginn hefur nefnt það hér fyrr en maður, sem er einfaldur í háttum og kostum, hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds, missti þetta út úr sér, að ég hygg óvart, og dauðsá eftir því um leið og hann var búinn að því. En það var gott hjá honum, því einfeldnin getur oft verið af hinu góða. Ég held að segja megi bæði pólitískt og fræðilega að vafasamt er hvort hægt er að kalla núv. ríkisstj. þingræðisstjórn, alla vega er meiri hl. tæpur í þinginu. Þá á ég ekki aðeins við kommann með samviskuna, hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson, sem er farinn að vera æ sjaldséðari gestur í þinginu, sem sýnir enn og undirstrikar kenningu mína um samvisku hans, heldur á ég einnig við að allt samspilið innan Sjálfstfl. er með þeim hætti að óljóst er, hvort dr. Gunnar, hæstv. forsrh., og félagar hans eru í þingflokki Sjálfstfl. eða ekki, og ef þeir eru í honum, hvort þeir beygja sig þá undir samþykktir hans eða ekki. Það er allt óljóst með hvort þessi stjórn hefur raunverulega þingræðislegan meiri hl. Hún hefur getað komið nokkrum málum í gegn, en það hefur verið með herkjum. Nú er að stranda enn eitt málið í þinginu, tölvunni kennt um það sem raunverulega er dr. Gunnari að kenna. Ríkisstj., sem svona starfar, er auðvitað engin ríkisstj. Þetta er kjarni málsins, og ég held að það sé að renna upp fyrir þeim skynsamari hjá kommunum, vinum mínum, að þetta er auðvitað sjálft málið. Þeir voru svo ákafir í að kljúfa íhaldið á sínum tíma að þeir gleymdu að ríkisstj. þarf að vera mynduð utan um fleira en metnað og klofning ef vel á að fara.  Allt um það, ríkisstj. ræður ekki við þingið. Ég hygg að hún ætli að reyna að lifa fram á haust. Ég spái því, að hún lendi í mjög verulegum vandræðum með önnur fjárlög sín ef hún lifir svo lengi. Lífsvon hennar er fólgin í því að geta sent þingið sem fyrst heim og stjórnað með brbl. Þá reynir ekki á hvernig og hvort þingmeirihluti er til. Við skulum orða það svo, að það er leikinn línudans á mörkum þingræðis. Það eru ill örlög fyrir hámenntaðan mann, fjölgáfaðan mann, sem kom hingað inn 1934 og hefur langa reynslu og mikla sögu, að enda þannig, hafandi verið lagaprófessor og hæstaréttardómari, - og raunar yrði ég fljótari að telja hin embættin, sem hann ekki hefur gegnt. En að enda svo, að dansa línudans á sjálfu þingræðinu með þeim hætti sem hér er verið að gera, það er afleitt. Dr. Gunnar Thoroddsen verður vegna fólksins í landinu að fara að gera upp við sig, hvort hann er í þessum þingflokki eða ekki. Það er ótækt og auðvitað óþolandi að stefnuræða sé ekki flutt, henni átti að útvarpa. Nú er sama vandamál komið upp. Það er ekki hægt að ræða skattamál fyrir framan fólkið í landinu nú af sömu ástæðu, af því að þingið veit ekki hvernig með dr. Gunnar skal fara. Fólksins vegna, dr. Gunnar, þessa hluti verður að fara að gera upp. Það er gaman að mynda ríkisstj., en það getur verið erfitt að stjórna landi.



Herra forseti. Þetta gerast æðifróðlegar umr., sem von er til. Hv. 3. þm. Vestf. hefur mjög miklar áhyggjur út af innanhúsvandamálum í Sjálfstfl. Ef honum er einhver huggun í því get ég upplýst hann um að það hafa fleiri. Á mínum fyrstu árum hér höfðum við margir hverjir allmiklar áhyggjur út af þingflokki Alþfl. - Það er kominn tími til að fleiri taki þátt í að vera áhyggjuefni á þingi - og það var vegna þess að þingflokkur Alþfl. var að þurrkast út. En það voru smáræðisáhyggjur á borð við þær sem við fengum þegar allt stóðið smalaðist inn í hann 1978. Þannig hefur þetta gengið í eilífum sveiflum, að menn hafa svo sem haft sem mest að vinna og mörgu að sinna og mörg áhyggjuefnin að þeim sótt. Ég læt hæstv. forsrh. um að svara því, hvar í þingflokki hann er staddur, en síðast þegar ég vissi til - það var í gær - var hann allur inni í þingflokki Sjálfstfl. Hv. 9. þm. Reykv., Vilmundur Gylfason, talaði hér í ræðustólnum eins og Eggert, hv. 6. þm. Suðurl., sé enn utan þingflokks og eigi einhvern sérræðutíma hér. Svo er ekki. Hann var tekinn inn með miklum fögnuði, leiddur inn í hús föður síns þar sem eru margar vistarverur, þannig hljóðaði það, í gær rúmlega fjögur, þannig að ekki er afgangs neinn sérræðutími fyrir hann úr þeim flokki. Ég hafði svo sem fáu við umr. að bæta og það efni sem þær snerust um núna. Það má heita að menn veigri sér við því að eiga orðastað við hæstv. ríkisstj. eins og nú er komið hennar málum. Það er auðvitað erfitt að hugsa sér að allir tíu hæstv. ráðh. séu gengnir af göflunum, en það er alveg öruggur meiri hl. sem þannig er ástatt fyrir í hæstv. ríkisstj. Það bera ekki allir tíu þau einkenni með sér, ekki hér í þingsölum enn þá, hvernig svo sem þeir haga sér uppi í stjórnarráði. En fyrir þessu er alveg öruggur meiri hl. í hæstv. ríkisstj., hjá því fer ekki eins og öll mál ganga til hér á hinu háa Alþingi, eins og við fáum að sjá í öllum málatilbúnaði í sambandi við fjárlög og fjáröflun hins opinbera. Þetta tekur auðvitað engu tali. Ekkert af því, sem gert er og máli skiptir, er í samræmi við það sem upp var sett í því hrófatildri sem nefnt hefur verið stjórnarsáttmáli. Blátt áfram ekki neitt! Þar eru helmingaskipti, eins og jafnan hefur verið haft á orði, í þeim stjórnarsáttmála, þar sem helmingurinn er tekinn frá Framsfl. og hinn helmingurinn frá Alþb. og þeim sullað saman  Það er misskilningur hjá hv. 3. þm. Vestf., a. m. k. að einhverju leyti er það misskilningur, ætlaði ég mér að segja, að íhaldið í Vinnuveitendasambandinu eigi að sjá um samninga fyrir hæstv. ríkisstj. Ég sé ekki betur en að hv. 6. landsk. þm., Karvel Pálmason, sé búinn að taka skrið í þeim efnum heldur bærilega vestur þar, ef ég hef fylgst nægjanlega glögglega með því sem fram hefur farið þar í Bolungarvíkinni hin síðustu dægrin. Það verða því fleiri til þess að leggja henni lið e. t. v. en íhaldið í Vinnuveitendasambandinu. Varðandi vinnumarkaðinn sjálfan er að sjálfsögðu hið sama uppi á teningnum, að allt það, sem er aðhafst með þeim hætti sem raun ber vitni um, um nýjar skattaálögur, er auðvitað til þess að torvelda stórkostlega alla þá möguleika sem manni virtust betri en jafnan áður á því að ná skaplegum samningum á vinnumarkaðinum. Ég minnist þess ekki um árabil um áramót eins og nú, að þannig væri ástatt á vinnumarkaðinum að reikna mætti með skaplegu ástandi og skaplegum samningsmöguleika, og á ég þá líka við að séð yrði til þess að þeir lægst launuðu eða lægra launuðu fengju rétt sinn hlut. Í heild tekið mátti segja að skaplega horfði, einmitt skaplega með það fyrir augum að takast mætti að draga úr hinni feiknalegu spennu og æðinu á verðbólgunni. En þá er ástandið notað, þessar girnilegu ástæður, sem ég vil kalla, þar sem þetta er þýðingarmikið atriði í allri fjármálastjórn ríkisins, og farið alveg öfugt að. Þá er spanað áfram með þeim hætti að engin dæmi eru til um slíkt, jafnvel ekki í upphafsskrefum vinstri stjórnarinnar á árinu 1971, og var þó stórt lagt undir þá. Til hvers halda menn að þetta leiði, eða hvað hugsar hæstv. ríkisstj. um framhaldið þegar stefnir nú í 12% hækkun kaupgreiðsluvísitölu hinn 1. maí? Og hvernig ætla menn að bregðast við þessu? Með því að halda áfram að draga í milljarðatali inn tekjur til ríkissjóðs? Það dugar ekkert í áflogum við verðbólgu ef öllu er eytt aftur um leið og meira til. Það stefnir í að lánsfjáráætlun tvöfaldist á einu einasta ári. Og það virðist hver fagráðh. keppa sem ákafast við hinn. Allt þetta stefnir upp úr öllu valdi og öllum mönnum sýnilegt og vitanlegt að þetta getur ekki borið í skauti sínu annað en enn hraðari snúningi verðbólguhjólsins, enn miklu, miklu hraðari, þannig að við stefnum ekki í 30 eða 35%, heldur 65 eða 70% eða guð má vita hvað, ef þessum ókjörum linnir ekki sem hæstv. ríkisstj. gildrar til sjálf. Það er ekkert undarlegt þó að ríkisstj. viti ekki frá degi til dags hvernig eigi að bregða við. Það er ekkert undarlegt þó að hún veigri sér við því að flytja stefnuræðu sína og verja hana. Og það getur vel verið að hæstv. forsrh. kunni því ekkert illa að hafa ekki samkv. þingsköpum málfrelsi í fjölmiðlum fyrir framan alþjóð í eldhúsdagsumræðunum eða þegar farið er svo til að útvarpa frá hinu háa Alþingi. Það getur vel verið að hv. 9. þm. Reykv. hafi rétt fyrir sér að því leyti, sem mér skildist á honum, að þannig væri ástatt fyrir hæstv. formanni ríkisstj. að hann treysti sér ekki til -  Það kann að vera að svona standi á fyrir hæstv. forsrh., og ég verð að segja að eins og nú stendur í bæli hæstv. ríkisstj. eru ráðh. ekki öfundsverðir af því að verða að verja orð hennar og gerðir. En þá hlýtur spurningin að vakna: Hví í ósköpunum koma þeir sér með þeim hætti fyrir eins og þeir liggja nú? Á þessum örskamma tíma hefur þeim tekist að koma sér þannig fyrir að með öllu er óverjandi. Samþ. er stórkostleg hækkun fjárlaga og síðan ekki nóg með það að margfalda sérskatta til að standa undir öllum útgjöldunum, heldur er reynt í viðkvæmu máli og gert í viðkvæmu máli, eins og orkujöfnunarmálinu, þá er tækifærið notað til að draga inn tvöfalt í ríkissjóðshítina, tvöfalt við það sem á að nota til að jafna og leysa úr þeim gífurlegu örðugleikum sem fólkið í landinu á við að búa að þessu leyti. Það er aldrei látið hendi óveifað á mestu þenslutímum, sem við höfum lifað í þessu landi, til þess að ausa bensíni á eldinn. Það er eðlilegt að fólkið í landinu sé farið að spyrja hverju gegni. Og það er auðvitað eðlilegt að hv. þm. fari að ókyrrast mjög þar sem allt stefnir í eina átt, þessa ófæru leið sem menn hafa rætt hér áratugum saman um að mundi leiða til ófarnaðar fyrr en seinna ef ekki er hægt að stemma stigu við. Það hefur verið lögð geysileg áhersla á að hraða þessum stórmálum, sem hljóta að kallast, þ. e. skattamálunum og ýmsum öðrum málum, sem hæstv. ríkisstj. þarf auðvitað að fá sett í lög. En síðan eru málin undirbúin þannig og slík er auðvitað undiraldan meðal stjórnarflokkanna, að frá degi til dags bera öll störfin á hinu háa Alþingi merki þess, að þeir vita vart orðið sitt rjúkandi ráð, eins og kemur fram í þessum ráðgerðu útvarpsumræðum, hálftíma á flokk, sem þeir áttu að ræða þetta mikilvæga mál. Þá þykjast þeir fá nýjar upplýsingar sem hafi svo gagnger áhrif í þessu efni að ekki sé hægt að taka málið til umræðu. Var þá ekki einmitt hægt að nota tækifærið til þess að upplýsa um þær breytingar sem hefðu orðið á niðurstöðunum eftir þessa handavinnu, auðvitað var þetta ekki handavinna, þetta er allt handarbakavinna hjá hæstv. ríkisstj., - og breyta þá, ef þetta hafði örlagarík áhrif, að því leyti að þyngja eða þá létta, sem mér hefur oft skilist að hæstv. ríkisstj. hefði meiri áhyggjur af, skattaálögur á fólk? Mátti þá ekki skýra hreinskilnislega frá því í umr. og tilkynna fólki á hverju það gæti átt von? Og ef ríkisstj. var búin að leggja það glöggt niður fyrir sér með hvaða hætti þessir skattar skyldu leggjast á fólkið ætti að vera auðvelt mál að setja sig í nýjar stellingar, taka nýjar ákvarðanir og skýra jafnóðum frá þeim. En það er eitthvað meira sem að baki býr. Hæstv. ríkisstj. þarf að geta haldið fundi með sínum stuðningsmönnum um eitthvað stærra en þá útreikninga sem upplýstir hafa verið. Hún er vonandi orðin hrædd við afleiðingarnar af gerðum sínum og ætlar nú að breyta til í þá átt að halda ekki þeim ókjörum áfram sem nú blasa við og hefur verið sýnt fram á tölulega. Hvaða afsökun er það fyrir hæstv. ríkisstj. að hafa ekki áttað sig fyrr á þessu máli, þar sem henni hefur verið sýnt fram á það af skilgóðum mönnum hér um alllanga hríð hvert stefndi um skattaálögur? Það er alls engin afsökun fyrir þessu. Það er brostinn flótti í lið hæstv. ríkisstj. og er að vonum.

Nei, nei, Sverrir.

Það er ekki nokkur minnsti vafi á því og þetta eru bara mannalæti hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni. Þetta hef ég séð undanfarnar vikur þegar ég mæti honum á ganginum, hvað þá heldur ef ég hef séð hann í ræðustól. Nei, þannig standa mál nú að það er varla gerandi að standa hér uppi til þess að halda einhverjar lokuræður yfir þessum ókjörum. Menn eru það þrumu lostnir að þeir mega vart af sér bera, en menn verða samt að reyna að halda uppi merkinu í þeirri von að hægt verði að koma einhverju viti fyrir - eigum við að segja meiri hl. af hæstv. ríkisstj. Ég orðlengi ekki meir um þetta mál, nema að því leyti að ég fullyrði að ef hæstv. ríkisstj. hefði frá upphafi ekki haldið þann veg á fjármálum og fjáröflunarmálum öllum hjá ríkinu hefði henni ekki átt að verða skotaskuld úr því að mæta til leiks og ræða þau þannig að skikkanlega færi úr hendi eina kvöldstund í Ríkisútvarpinu. Það er auðvitað háðulegt fyrir hæstv. ríkisstj. eftir nokkurra vikna setu að þora ekki í fyrsta lagi að ræða fyrir framan alþjóð um stefnuskrá sína, svo sem segir í þingsköpum, í öðru lagi að skjótast þann veg fyrir horn nú í sambandi við að ræða skattamálin fyrir framan alþjóð. Þetta er auðvitað eitt það háðulegasta sem sést hefur í þingi. Í þau 9 ár, sem ég hef átt sæti á hinu háa Alþingi, hefur ekkert sambærilegt heyrst eða sést, að þeir skyldu nú ekki manna sig upp og reyna að tala í hálftíma hver í útvarpinu til þess að verða sér ekki til þeirrar háborinnar skammar sem við höfum nú fyrir augum! Mér satt að segja rennur þetta til rifja, þó að ég eigi ekki að gæta bræðra minna nokkurra sem þarna eru í bland við tröllin, því að það kemur að því að við þurfum að fara að vinna að skynsamlegum málum með þessum mönnum, vonandi fyrr en síðar. Og því legg ég á það áherslu að þótt stjórnarandstæðingum blöskri allt framferðið mega þeir ekki gefast upp við að reyna eftir mætti að vísa hæstv. ríkisstj. til réttari vegar en þess sem hún hefur nú fetað og getur ekki leitt til neins annars en ófarnaðar sem allir hv. þm. og þjóðin sjálf veit að er upphaf og endir þess, hvort við búum við góðan hag í þessu landi í náinni framtíð. Það er hið mikla mál verðbólgan og áflogin við hana. En ég fæ ekki betur séð en svo sé í hverju einasta atriði fjármálalegs eðlis, og það skiptir auðvitað öllu máli, að stefnt hafi í þá átt að magna verðbólgudrauginn þannig að vandræði okkar aukist að miklum mun og voru þó ærin fyrir.



Herra forseti. Í þessum umr. utan dagskrár hafa útvarpsumr., stefnuræða og eldhúsdagsumr., verið dregnar inn í. Ég vil fyrst taka fram, að það er tilhæfulaust með öllu að sú frestun á 3. umr. um tekjuskattsfrv. í Ed., sem útvarpa átti í kvöld, en henni er frestað, standi í nokkru sambandi við það, hvort ég tek þátt í þeim umr. eða ekki. Ég hef ekki óskað eftir því og ekki farið fram á að verða ræðumaður í þeim útvarpsumr. Til þessarar frestunnar liggja allt aðrar ástæður, eins og gerð hefur verið grein fyrir. Út af öðrum útvarpsumr., um stefnuræðu forsrh., sem hv. síðasti ræðumaður gerði að umtalsefni, ætti að vera óþarft fyrir hv. þm. eða aðra að vera að endurtaka fyrri rangfærslur og misskilning í því efni, þar sem það liggur fyrir í yfirlýsingu og úrskurði hæstv. forseta Sþ. fyrir nokkru að ákvæði þingskapa um stefnuræðu og útvarp hennar eigi ekki við nú. Þetta liggur fyrir. Þeim úrskurði hefur ekki verið hnekkt. Að vísu komu fram einhverjar raddir um að krefjast þess að bera úrskurð hæstv. forseta undir atkv. þingheims, en þeirri ósk hefur víst ekki verið framfylgt eða hún afturkölluð. Þetta liggur fyrir. Situr síst á hæstv. forseta Nd. að vefengja þannig úrskurð kollega síns í Sþ. Eldhúsumr. verða síðar á þessu þingi, væntanlega nokkru áður en því lýkur. Þar komum við að því, að eins og nú standa sakir í stjórnmálum eiga ákvæði þingskapa þar ekki við. Hæstv. forseti Sþ. og skrifstofustjóri Alþingis hafa þegar rætt það við þingforseta hvernig æskilegt væri að haga þeim umr. og að gerð yrðu afbrigði frá þingsköpum í því sambandi. Mun síðar verða rætt við formenn þingflokkanna um það mál. Og það kemur að sjálfsögðu hér til álita. E. t. v. verður um það samkomulag, e. t. v. þarf þingheimur að skera þar úr. Hins vegar er hugsanlegt, ef ætti að framfylgja við eldhúsumr. bókstaflega ákvæðum þingskapa, sem byggja á öðru ástandi en nú er í stjórnmálum Íslendinga, að eldhúsumr. yrðu háðar án þess að forsrh. kæmi inn í þær umr., og býst ég við að allir séu sammála um að það væri óeðlileg tilhögun. Þess vegna verður annaðhvort að semja um það milli flokka, hvernig eigi að haga þeim eldhúsumr., eða þá að úrskurður forseta Sþ. og/eða atkvgr. í Sþ. skeri þar úr. Þetta var varðandi ummæli sem hér hafa verið höfð varðandi útvarpsumr. En ég endurtek að ég hef ekki borið fram neina ósk um að koma endilega inn í 3. umr. um tekjuskattsmálið í Ed. og stendur frestunarósk hæstv. fjmrh. ekki í neinu sambandi við það. Sumir hv. þm. hafa gagnrýnt það mjög harðlega að ríkisstj. sé svo vegvillt í skattamálum að hún þurfi að fresta umr. hvað eftir annað og endurskoða tillögur sínar. Ég vil benda á það, sem allir þm. vita í rauninni, að ástæðan til þess, að erfitt reynist að komast að endanlegri niðurstöðu um skattana, er eingöngu sú, að á þessu ári taka gildi skattalög sem sett voru vorið 1978 af þáv. ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, þegar Matthías Á Mathiesen var fjmrh., og um þau varð sæmileg samstaða hér á þingi. Það eru svo margvíslegar breytingar í þeim skattalögum, sem nú koma í fyrsta sinn til framkvæmda, og slík óvissa að slíkt hefur aldrei gerst á Íslandi áður við setningu skattalaga. Ýmsir kunnir og reyndir löggiltir endurskoðendur, sem vanir eru f:amtölum, hafa látið í ljós opinberlega að þeim sé ákaflega mikill vandi á höndum og ógerningur fyrir þá í mörum efnum að segja fyrir um hvernig hin nýju skattalög verka, bæði að því er snertir atvinnufyrirtæki og einstaklinga. Ofan á þessa margvíslegu óvissu bætist að skattaprósentur í skattalögunum frá 1978 eru ákveðnar miðað við staðgreiðslu, því að sú var bjartsýnin hjá höfundum, þegar þau voru undirbúin og sett, að menn héldu að staðgreiðsla skatta gæti verið komin á um leið og þau kæmust til framkvæmda. Það hefur ekki orðið. Það gerir að verkum að tekjuskattsstiginn í þeim lögum á ekki við og það er vissum örðugleikum bundið og krefst ýmissa áætlana að reikna út hverjar prósentur eru nú, þegar ekki er komin á staðgreiðsla, hliðstæðar þeim prósentum sem þar var byggt á. Það eru sem sagt skattalögin frá vorinu 1978, þau sem nú koma í fyrsta sinn til framkvæmda, sem valda allri þessari óvissu. Varðandi tekjuskattsstiga þá, sem stjórnarflokkarnir hafa lagt fram nú, vil ég í fyrsta lagi taka það fram, að í því sambandi hafa verið viðhafðar hinar mestu blekkingar af hálfu stjórnarandstæðinga. Landsfólkinu er talin trú um að hér sé um einhverjar stórkostlegar skattaþyngingar að ræða og skattapyndingu.

Það er rétt.

Það er eðlilegt að hv. þm. Halldór Blöndal, sem veður hér uppi dag eftir dag með blekkingar, haldi því fram að þetta sé rétt. Samkv. þeim tekjuskattsstiga, sem nú liggur fyrir, er það ljóst í fyrsta lagi, að varðandi meðalfjölskyldu með almennar launatekjur, fyrst og fremst láglaunafólkið, lækka skattarnir verulega. Ef við tökum t. d. hjón með tvö börn með venjulegar tekjur, við skulum segja nokkuð ríflegar verkamanntekjur frá síðasta ári, verður skattur þeirra, þ. e. hlutfall skatts af tekjunum, lægri en hefur verið í fjölda ára. Hins vegar kemur það svo í ljós við nánari athugun að sumir hópar gjaldenda mundu hækka í sköttum. Það hefur verið ljóst frá upphafi varðandi hjón þar sem eiginkonan hefur haft háar tekjur, vegna þess að í rúm 20 ár hefur gilt sú regla að þá hefur eiginkona fengið skattfrjálsan helming tekna sinna. En með þeim breytingum, sem gerðar voru með skattalögunum 1978, var ákveðin sérsköttun hjóna og þessi sérregla felld niður. Það var því augljóst eða átti að vera augljóst frá upphafi að í slíkum tilfellum mundi skattgreiðsla hjóna geta hækkað. - En það eru aðrir hópar sem í ljós hefur komið að mundu hækka í skatti, og þeir útreikningar, sem gerðir hafa verið af reiknistofnunum og í tölvum, eru oft og tíðum og hafa að undanförnu verið háðir svo mörgum óvissum forsendum og áætlunum af þeim ástæðum, sem ég hef greint, að það koma, ég vil segja: því miður, upp aftur og aftur dæmi sem menn höfðu ekki gert sér nægilega grein fyrir. Þessi er ástæðan til þess að hæstv. fjmrh. taldi rétt að fresta 3. umr., til að færi gæfist á að kanna þessi atriði nánar og reyna að ráða þar bót á. Um leið og sumir hv. þm. lýsa hér með sterkum orðum hneykslun sinni á þessari frestun hefur þó einstaka þessara ræðumanna lýst ánægju sinni yfir því að það eigi að kanna þessi mál nánar. En ég vil undirstrika það, sem ég sagði áðan, að orsökin til þessara frestana og til þessa vanda eru skattalögin frá 1978 sem fela í sér mikla óvissu, margt sem erfitt er að áætla eða segja með vissu fyrir um. Þetta er ástæðan fyrir þeim vanda sem við höfum verið í og erum að vissu leyti í sambandi við skattstiga nú. Ég geri ráð fyrir því, að hvað sem ákveðið verður um skattstigana, um persónufrádrátt, barnabætur og annað nú á þessu þingi hljóti þar að verða um bráðabirgðaákvarðanir að ræða, vegna þess að það verður vafalaust óhjákvæmilegt, þegar menn sjá hvernig skattaálagningin samkv. lögunum frá 1978 kemur út í reynd, að endurskoða meira og minna af þessum hlutum. Hv. síðasti ræðumaður fór um það mörgum orðum að allt færi í handaskolum og úr böndum hjá núv. ríkisstj. og að hún geri fátt annað en að ausa bensíni á verðbólgueldinn, eins og hann komst að orði.  Nú eru þeir sammála um það, hv. ræðumenn, bæði Sverrir Hermannsson og Vilmundur Gylfason, að nú stefni allt í ófæru, og þeir mikla það fyrir sér að væntanlega muni vísitalan hækka svo mjög 1. maí og 1. júní að kauphækkun muni verða um 12%. Þeir býsnast mjög yfir þessu. En hver er ástæðan til þess að svo horfir að verðlagshækkun verði svo mikil á næstunni? Meginástæðan er auðvitað sú, að bráðabirgðastjórnin, sem var hér í 4 mánuði, sló á frest og dró ákvarðanir um hin mikilvægustu mál, þannig að þegar loksins komst þingræðisstjórn á laggirnar 8. febr. var uppsafnaður eða samansafnaður vandi margra mánaða sem auðvitað þurfti að leysa. Þessi er ein meginástæðan til þess að framfærsluvísitalan og væntanlega verðbótavísitalan hækka svo mjög á næstunni. Þetta er hv. þm. mjög vel ljóst, og ekki ætti hæstv. fyrrv. ráðh. Vilmundi Gylfasyni að vera það óljósara en öðrum. Ef hins vegar er litið á hvað hv. þm. Sverrir Hermannsson hefur lagt til mála eða hans nánustu samherjar til þess að draga úr verðbólgu verður þar fyrst fyrir að lagt er til að minnka tekjur ríkissjóðs og auka útgjöld. Það liggur fyrir, að þeir hafa lagt til að draga verulega úr tekjum ríkisins. Þess hefur ekki orðið vart, þrátt fyrir fyrirheit eins og þeir vitna oft í í stefnuskrá, að þeir hafi lagt fram tillögur um lækkun útgjalda. 



Herra forseti. Ég óskaði eftir að fá að bæta hér við örfáum orðum vegna þess að ég get ekki verið á þingfundi síðar í dag. Ég verð að segja það, eftir að hv. stjórnarandstæðingar hafa komið hingað upp í langri röð með miklum hávaða, að litlu verður Vöggur feginn. Það, sem gerist, er að 3. umr. um stjfrv. í annarri deildinni er frestað fram yfir helgi, og það kostar okkur að upp veður hálfur þingflokkur Alþfl. og nokkrir þm. Sjálfstfl. og dagurinn fer í að ræða hið ægilega vandamál sem upp er komið: Auðvitað er það algert einsdæmi í þingsögunni að umr. um mál sé frestað, auðvitað algert einsdæmi og óheyrilegt, ósæmilegt með öllu. - Ætli hv. þm. Lárus Jónsson hafi ekki hitt naglann á höfuðið áðan þegar hann sagði að lofsvert væri og þakkarvert að ríkisstj. fresti málinu eftir að nýjar upplýsingar liggja fyrir. Hér er mikið talað um stjórnleysi, og það er sagt að skattalög séu óafgreidd. Ég vil aðeins segja þetta: Hér var stjórnleysi, hér var öngþveiti eftir fjögurra mánaða valdaskeið Alþfl. En því tímabili er sem betur fer lokið og núv. ríkisstj. hefur fengið tækifæri til að taka til hendinni. Við erum búnir að afgreiða fjárlög á óvenjulega stuttum tíma, og við erum að greiða úr þeirri miklu flækju sem skattalög voru komin í. Hér var svo sannarlega stjórnleysi, stjórnarkreppa, og væri áreiðanlega enn ef þessir ágætu stjórnarandstæðingar mættu ráða - mennirnir sem hafa boðað það helst að sprengja hverja þá stjórn sem ekki lyti vilja þeirra. Auðvitað er staðreyndin sú, að það var þá fyrst þegar menn gerðu sér almennilega grein fyrir því í þinginu, að skilyrðið til þess að unnt væri að mynda starfhæfa stjórn væri að ýta Alþfl. til hliðar, að við losnuðum úr því stjórnarkreppu- og stjórnleysisástandi sem hér var ríkjandi. Ég skil vel og veit vel að þetta gremst stjórnarandstæðingum afskaplega og þá alveg sérstaklega hv. þm. Alþfl. Þess vegna eru þeir svo mjög vanstilltir í þessum umr. af engu tilefni. Ég held að þeir megi sannarlega þakka fyrir að ekki skyldi vera útvarpað frá þessum umr. í dag.



Herra forseti. Ég vek fyrst athygli á því, að hæstv. fjmrh. óskaði eftir að gera hér stutta aths., eftir að búið var að ákveða að fresta fundi, til að koma með almenn fúkyrði um þm. og þingheim. Í ljósi þess, að hæstv. ráðh. hefur óskað eftir því að þinghaldi sé frestað til þess að flokkur hans geti komið saman á þingflokksfund og ríkisstj. geti rætt saman um það ástand sem nú er komið upp, lýsi ég furðu minni yfir þessari smekkleysu og þessari framkomu. En málflutningur hans talaði skýrustu máli um það, að lítið er í pokanum og lítið í höfðinu á hæstv. fjmrh. Ég vil svo segja það við hæstv. forsrh., og skal ekki níðast á þolinmæði forseta Sþ. að öðru leyti, en bara minna á þetta: Hæstv. forsrh. talaði um meðalfjölskyldu, hjón með tvö börn með venjulegar tekjur, ríflegar verkamannatekjur, og sagði að hjá þessari fjölskyldu yrði hlutfall skatts af tekjum lægra en það hefur verið í fjölda ára. Ég vil skora á hæstv. forsrh. að leggja þetta dæmi tölulega fyrir þingið eða verða ómerkingur ella.  Ég vil jafnframt vekja athygli á því sem ég sagði áðan: Hvernig stendur á því að tekjuskattsinnheimtan eykst hlutfallslega borið saman við verðlag og laun ef jafnframt dregur úr skattheimtunni? Ætli það væru þá ekki hlutfallslega færri krónurnar sem kæmu inn ef það væri orð að marka sem hæstv. forsrh. segir í þessum efnum. Hitt þykir mér svo nýlunda, að hæstv. forsrh. fer nú að hrósa því sem hann gagnrýndi mest á haustdögum 1978, að ráðið til að leysa verðbólguna væri að búa til falskan kaupmátt með háum niðurgreiðslum. Ég vil jafnframt minna á að hæstv. forsrh. var einn af þeim mönnum sem buðu sig fram fyrir Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar. Ég veit ekki betur en hann hafi á þeirri stundu verið okkur sammála í grundvallaratriðum efnahagsmálanna. Honum hefur því snúist hugur síðar. En það er rétt sem hann að öðru leyti sagði um efnahagsmál og ríkisfjármál í ræðu sinni áðan. - Fundarhlé.



Herra forseti. Það er heldur aumleg frammistaða hjá hæstv. ráðh., hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., að stunda árásir á seinustu mínútum fyrir hlé, en láta síðan ekki sjá sig þegar til andsvara kemur. Ég óska nú eftir að þessir menn verði einhvers staðar við. Mun forseti gera ráðstafanir til þess að hafa uppi á ráðh.? 

Það hefur komið fram ósk um að fresta fundi þar til náðst hefur í viðkomandi ráðh. og mun ég verða við þeim tilmælum. Fundi verður frestað til kl. sex.

- Fundarhlé.



Herra forseti. Ég mun nú halda áfram ræðu minni, þó að heimturnar séu ekki nema 10% af ríkisstj. Ég veit ekki hvort á að taka þær með álagi af því að það er forsrh. Það gæti þá kannske orðið 12.1%, sem er þekkt tala. Ég hafði hugsað mér að þakka þeim manni, sem sitja á í þeim stól sem auður er næstur á vinstri hönd frá mér séð, fyrir svör hans við þeim fsp. sem ég bar fram, þó það væri tiltölulega lítið á þeim að græða. Það virðist vera ljóst að ríkisstj. hafi verið með hugann svo bundinn við að draga úr óvissunni hjá sjálfri sér að óvissan hjá fólkinu í landinu hafi ekki skipt neinu verulegu máli. Það kom fram í máli ráðh. að hann og liðsmenn hans vildu gjarnan fá tíma núna til að skoða málin örlítið nánar. Í gær taldi hæstv. ráðh. enga ástæðu til þess að hugsa. Í dag er hann orðinn mjög hugsi. Það getur í sjálfu sér verið nokkurt umhugsunarefni fyrir okkur. Ég tel að það sé gleðilegt fyrir okkur Alþfl.-menn, ef sú krafa okkar að láta fara fram útvarpsumr. hefur orðið til þess að hæstv. fjmrh. og kannske ríkisstj. öll hafi byrjað að hugsa í gærkvöld og telji nú ástæðu til að hugsa enn þá frekar. En það er eitt í þessu máli sem ég held að sé ástæða til að gera sérstaklega að umræðuefni. Hæstv. ráðh. hafa viljað halda því fram, og einkum og sér í lagi fjmrh., að það væri einhver mismunur á þeim útreikningi, sem hefði verið framkvæmdir í Reiknistofnun Háskólans, annars vegar og þeim, sem birtist á blöðum frá ríkisskattstjóra, hins vegar. Ég tók það fram í inngangsræðu minni við upphaf þessarar umr., að svo væri ekki. En ég vil ítreka að það er ljóst af þeim útreikningum, sem hafa verið framkvæmdir af Reiknistofnun Háskólans, að um verulega skattþyngingu sé t. d. að ræða á einstæðu foreldri með eitt barn. Þetta liggur alveg ljóst fyrir og hefur legið ljóst fyrir í þeim gögnum sem hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðar hafa haft fyrir sér allan tímann. Og þá er ekki nema tvennt til: annaðhvort hefur verið hugmyndin að læða þessu í gegn og níðast þannig á þessum lágtekjuhópi ellegar þá að mennirnir hafa ekki lesið gögnin. Hér stendur alveg svart á hvítu, að á bilinu 2–3 millj. kr. í tekjum hjá einstæðu foreldri með eitt barn muni skattbyrðin vaxa um 63 þús. kr. að jafnaði - þegar menn eru með kannske rétt um 200 þús. kr. á mánuði. Og það er líka alveg ljóst að á næsta tekjubili, frá 3–4 millj., muni skattbyrðin vaxa að jafnaði um 119 þús. kr. Það er líka ljóst um þennan hóp í heild, einstæða foreldra, samkv. þeim tillögum sem menn hafa verið með fyrir framan sig útreiknaða, að heildarskattbyrðin á þeim hefur átt að vaxa um 180 millj. kr. eða tífaldast, fara úr 20 millj. upp í 200 millj. Þetta liggur ljóst fyrir í þeim útreikningum sem ríkisstj. hefur látið framkvæma. Ég rakti við umr. í Ed. hverjar afleiðingar þetta hefði í einstöku dæmi, sem ég hef rakið fyrr í þessari umr., af einstæðu foreldri með eitt barn og 3 millj. brúttótekjur. Það er tvöfölduð á því skattbyrðin og kannske rúmlega það. Í staðinn fyrir um 270 þús. kr., sem fari til að mæta útsvari og til útgreiðslu, er sú upphæð komin niður í 120 þús. kr. Þetta er auðvitað nákvæmlega það sama og kemur fram í útreikningunum frá ríkisskattstjóra sem hæstv. fjmrh. virðist hafa gefið sér tóm til að líta aðeins í í gærkvöld, væntanlega þegar hann var að búa sig undir útvarpsumr. - Þar kemur fram nákvæmlega það sama t. d. fyrir einhleypan, að þar er skattbyrðin stórlega aukin. Hér er tekið dæmi, sem er mjög nálægt því dæmi sem ég hef rakið, af framteljanda sem er með 3.1 millj. í brúttótekjur. Hann fer úr 122 þús. upp í 190 þús. Það liggur við að tvöfaldist á honum skatturinn. Mönnum hefur alls ekki þurft að koma þetta á óvart. Það er aumingjalegt af hæstv. fjmrh. að kenna Reiknistofnun um eða telja að það sé eitthvert misræmi á milli þessara útreikninga. Þeir eru í fullu samræmi hvor við annan og það sem meira er, hverjum og einum væri í lófa lagið að reikna þetta einfalda reikningsdæmi. Hvað eru 20% af 2.7 millj. að frádregnum persónuafslætti og barnabótum? Hvað eru 25% af sömu tölu að frádregnum persónuafslætti og barnabótum? Þetta er hægt að reikna á einni til tveimur mínútum. En það verður ekki séð að hæstv. fjmrh., nema hann hafi ætlað að læða þessu í gegn, hafi nokkurn tíma gefið sér tóm til þess að líta á hvernig þessi hópur kæmi út í skatti, a. m. k. lætur hann svo nú að hann komi af fjöllum, og hefur hann þó gjarnan viljað telja sig sérstakan talsmann þeirra sem minni máttar eru í þjóðfélaginu. Fyrir kosningarnar töluðu Alþb.-menn mikið um að vernda kjörin, sérstaklega hjá hinum lægst launuðu. Nú hefur það verið berað, hver aðferðin er til að vernda kjörin. Það á að tvöfalda skattinn á þeim sem lægstar hafa tekjurnar. Hæstv. fjmrh. réðst með miklum fúkyrðum á Alþfl. rétt áður en hann stökk úr salnum og lét þess getið að hann mundi ekki láta sjá sig framar. Þetta hefði í sjálfu sér gefið tilefni til þess að ég hefði gert aths. við dagskrá, en ég lét það ógert. Hann talaði um að það væri ljóti flokkurinn Alþfl., sem legði eitthvað upp úr því sem hann segði, sem væri tilbúinn til þess að fara úr ríkisstj. ef hann næði ekki fram stefnumálum sínum. Það er kannske von að maðurinn sé reiður, því þessu er allt öðruvísi farið með Alþb. Þar er boðað að þeir standi vörð um kjörin fyrir kosningar, en ettir kosningar er þeim gersamlega sama um hvernig t. d. þeir tekjulægstu koma út, eins og áður nefnt dæmi sannar, eða þá að þeir hafa ekki einu sinni nennu í sér til að gá að því, hvernig þessir hópar koma út samkv. þeim skattstiga sem þeir eru að leggja til að verði samþykktur. Þetta er lýsingin á Alþb. Þetta eru þeirra vinnubrögð. Það eru stólarnir sem gilda, en ekki stefnumiðin. Ég sé líka ástæðu til að gera verulegar aths. við þá ræðu sem hæstv. forsrh. flutti áðan. Hæstv. forsrh. gerði í fyrsta lagi mikið úr því, að erfitt væri að finna hliðstæðu við það hvernig skattstigi skyldi vera nú, vegna þess að í lögunum frá 1978 hefði hann verið miðaður við staðgreiðslu. Það er náttúrlega út í hött að vera með svona málflutning, vegna þess að sá samanburður, sem við erum að gera, er við skattstigann, sem í gildi var síðast, og hins vegar þann skattstiga sem verið er að smíða. Staðgreiðsluskattstiginn skiptir engu máli í þessu sambandi, hefur ekki nokkurn skapaðan hlut með þetta mál að gera. - En maður hefði getað haldið að einhverjir ráðh. í hæstv. ríkisstj. hefðu a. m. k. getað reiknað svona einfalt dæmi eins og ég hef hér rakið fyrir þá, 20% mínus tvær tölur, til þess að gá að því hvað kæmi út. Það er sá samanburður sem menn þurfa að gera. Hæstv. forsrh. talaði um það sérstaklega áðan, að skattar lækkuðu á láglaunafólki. En hvað er það sem við höfum verið að tala um í Ed. seinustu tvo dagana og svo aftur í dag? Er það ekki láglaunafólk sem hefur 3 millj. í tekjur? Ég spyr forsrh.: Hvar er þá láglaunafólk ef það telst ekki láglaunafólk sem hefur 3 millj. kr. í tekjur, einstæðir foreldrar eða einhleypir? Ég hefði haldið að það teldist til láglaunafólks. Sú staðhæfing að skattar lækki verulega á láglaunafólki er því fráleit og á engan hátt rétt á sér.

Ræðumaður ætti að fara rétt með það sem ég sagði. Ég talaði um meðalfjölskyldu, hjón með tvö börn.

Ég hef ekki lokið máli mínu, forsrh. Forsrh. talaði um það almennt, að skattar lækkuðu á láglaunafólki, og síðan tók hann sérstakt dæmi af hjónum með tvö börn, en hann minntist ekki einu orði á þann láglaunahóp sem hefur verið sérstaklega til umr. í dag. Síðan er talað um óvissar forsendur og áætlanir hjá Reiknistofnun sem einhvern sérstakan vanda í þessu máli. Það er alveg sama hvað því líður, vegna þess að dæmið er svo einfalt að hvert barn í seinni hluta barnaskóla getur í sjálfu sér reiknað það og séð að sama kemur út og við höfum verið að tala um undanfarna daga. Það er þess vegna ekki hægt að rekja þetta til skattalaganna frá 1978, og það er ekki hægt að kenna Reiknistofnun um, vegna þess að í rauninni liggur það allt saman fyrir í gögnum Reiknistofnunar þó í meðaltölum sé. Öllum hefði átt að vera í lófa lagið að reikna það dæmi fyrir einhvern einstakling. Hæstv. forsrh. vildi gera mikið úr afrekum ríkisstj., henni hefði tekist að setja saman fjárlög og fá þau afgreidd, ríkisstj. hefði sett sér það mark að fá fjárlög afgreidd. Þetta er háleitt mark. Það hefði kannske verið svolítið háleitara að vera með eitthvert mark um það hvernig fjárlögin ættu að líta út. Það var ekki minnst einu orði á það. En það var annað í máli hæstv. forsrh. ákaflega athyglisvert. Hann var að tala um að meginástæðan fyrir því, að lítið gengi hjá ríkisstj., og ástæðan fyrir því, að verðlagshækkanir færu núna upp í 12%, væri hvernig ríkisstj. Alþfl. hefði haldið á málum og skotið málum á frest. Þetta er hin mesta firra. Það mátti skilja á máli hæstv. forsrh. að verðbólgan væri svona mikil núna af því að hún hefði verið of lítil í stjórnartíð Alþfl. En ef þetta er leiðin hefur verðbólgan væntanlega orðið þó þetta mikil hjá krötunum af því að hún var of lítil í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, og hún hefur væntanlega orðið of mikil í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar af því að hún var of lítil í ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, og verðbólgan hefur orðið of mikil í ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar af því að hún var of lítil í þeirri vinstri stjórn sem réð þar áður. Samkv. þessari kenningu væri líklega lítil sem engin verðbólga hjá okkur ef vinstri stjórnin á árunum 1971–1974 hefði haft vit á að hafa svo sem eins og 300% verðbólgu. Þá væri okkur líklega bara borgið. Það sér auðvitað hver heilvita maður að svona kenning stenst ekki með neinu móti. Þetta er falskenning vegna þess að verðbólgan fæðir verðbólgu af sér. Núv. ríkisstj. hefði verið í lófa lagið að notfæra sér það að ríkisstj. Alþfl. hafði þó tekist að ná verðbólgunni verulega niður, eða úr 10–13% í 6–8%, eftir því hvaða mælikvarði er notaður. Þá var niðurtalning verðbólgunnar hafin. En núv. ríkisstj. komst að þeirri niðurstöðu að endilega þyrfti að hleypa skrið á verðbólguna. Og hver haldið þið svo að árangurinn af því verði? Jú, sú verðbólguskriða, sem ríkisstj. er nú að bæta ofan á alveg sérstaklega, fæðir af sér nýja verðbólgu, og kröfurnar munu aukast vegna þeirrar viðbótar sem ríkisstj. er að bæta við. Sú verðbólguviðbót fæðir af sér aðra verðbólguviðbót. Sannleikurinn í þessu máli er nefnilega alveg öfugur við það sem hæstv. forsrh. hélt fram áðan. Það verður ekkert auðveldara, það verður langtum erfiðara að hefja niðurtalninguna seinna, eins og virðist vera hugmynd ríkisstj. Það skyldi þó ekki vera að ríkisstj. komist að því líka á næsta verðlagstímabili að hún hafi ekki haft nógu mikla verðbólgu á þessu seinasta verðlagstímabili og verði þess vegna að hleypa enn þá meira fram hjá næst. Nei, sannleikurinn er sá, að niðurtalningin var hafin í ríkisstj. Alþfl. Hún var hafin með aðhaldi á öllum sviðum. Hún var hafin með aðhaldi í ríkisbúskapnum. Þar var haldið fast um taumana. Hún var hafin með því að flytja fjárlagafrv. sem hefði verið raunverulegt viðnám gegn verðbólgunni. Hún var hafin með aðhaldi í peningamálum, t. d. því að vextir voru hækkaðir einnig 1. des. til þess að sparifé væri verndað og sparnaðar ykist í þjóðfélaginu. En hjá núv. ríkisstj. er öllu á öfugan veg farið: Peningamálastjórn er lítil sem engin, sparnaður mun dragast enn frekar saman í þjóðfélaginu, ríkisbúskapurinn er þaninn upp úr öllu valdi. - Það er auðvitað svo í verðlagsmálunum að þar þarf aðhald líka, aðhald sem menn finna fyrir. En menn undu við það aðhald sem við tileinkuðum okkur í ríkisstj. Alþfl. Og það þarf enginn að halda að hægt sé að ná árangri í verðbólgumálunum öðruvísi en menn finni eitthvað svo lítið fyrir því. En sú ríkisstj. undanlátseminnar og slappleikans, sem nú ríkir, hefur kosið að láta undan. Ríkisforstjórarnir í SÍS og viðskiptajöfrarnir vilja auðvitað fá meir í sinn hlut. En þá mun verðbólgan líka halda áfram á fullri ferð. Sannleikurinn er auðvitað sá, að ríkisstj., sem nú situr, hefur tekist alveg lygilega vel að magna upp þann vanda sem er í þjóðfélaginu. Ein fyrstu verk ríkisstj. voru þau, að það þyrfti sérstaklega að skila aftur vinnslustöðvum landbúnaðarins tveim prósentustigum, sem hafði verið liður í því hjá ríkisstj. Alþfl. að allir tækju þátt í viðnáminu gegn verðbólgunni, líka vinnslustöðvar landbúnaðarins, þær yrðu líka einhverju að fórna. Núv. ríkisstj. komst hins vegar að þeirri niðurstöðu, að þessu yrði auðvitað að skila aftur. Og hvað gerist daginn eftir? Fiskverðssamningum er sagt upp og kom engum á óvart. Og síðan sat hæstv. ríkisstj. í því vikum saman að reyna að koma saman nýju fiskverði. Skriðan var sett af stað. Þannig hefur þetta gengið koll af kolli. Við Alþfl.-menn höfum flutt tillögur um að lækka tekjuskattinn og við höfum flutt tillögur um lækkun útgjalda á móti á ýmsum sviðum, og sá tillöguflutningur okkar hefur byggst á því, að það verði að vernda kjör fólksins í landinu á sama tíma og hugmyndin er a. m. k. að reyna að ná tökum á verðbólgunni og sérstaklega eigi að vernda kjör hinna lægst launuðu. Ég hafði í rauninni ekki hugsað mér. að fara að tala hér almennt um efnahagsmálastjórn ríkisstj. En sá málflutningur, sem hæstv. forsrh. og fjmrh. höfðu í frammi, gefur fyllsta tilefni til þess að halda langtum lengri ræðu um þá ógæfu, um þá óstjórn, sem hér ríkir, og hvernig ríkisstj. hefur tekist að glutra niður þeim áfanga, sem var að nást í aðhaldi gegn verðbólgunni, og hvernig ríkisstj. heldur á hinum ýmsu þáttum efnahagsmálanna, hvort heldur er peningamála, ríkisfjármála eða verðlagsmála. Það er leitt að svo illa skuli komið sem raun ber vitni. Í þessu sambandi er kannske ekki úr vegi að minnast örlítið á ummæli sem hv. þm. Lárus Jónsson viðhafði hér um að Alþfl. hefði ekki fylgt Sjálfstfl. í tillögum um skattalækkanir. Við fluttum eigin till., sömu tillögur og við töluðum fyrir fyrir kosningar, sömu tillögur og fjárlagafrv. byggðist á. Þessar sömu tillögur um skattalækkanir höfum við flutt í Ed. og þær verið felldar. Sjálfstfl. var með fulla leiftursókn fyrir kosningar, en núna í umr. um fjárl. eða í umr. um skattstigana er það bara eins þriðja leiftursókn sem er boðuð. Tillögur Sjálfstfl. fara þannig eftir aðstæðum hverju sinni, en okkar tillögur hafa verið raunhæfar og miðast við að hægt væri að mæta þeim með lækkun útgjalda með skynsamlegu móti. Ef hæstv. fjmrh. hefði látið sér nægja fyrri ræðu sína hefði hann kannske haldið höfði bærilega varðandi það sem er að gerast. En hann sá sérstaka ástæðu til þess að ráðast á Alþfl. í seinni ræðu sinni í algerri málefnaþurrð ráðh. Hann var eiginlega í fyrri ræðunni öllu auðmjúkari en hann var í gær eða fyrradag þegar þessi mál voru til umr. í Ed. Þá talaði hann með miklu offorsi um að það þyrfti að ljúka þessari umr. sem fyrst og allur málflutningur okkar Alþfl.-manna væri út í hött. Hann var öllu auðmjúkari núna. Nú var ástæða til þess að hugsa sig um. En það, sem var athyglisvert í ræðu hæstv. fjmrh., var kannske ekki hvað síst að hann fékkst ekki til þess að lýsa yfir að ósanngjarnt væri að skattpína sérstaklega einstæð foreldri með eitt barn og 3 millj. í brúttótekjur, t. d. ekkju með eitt barn og 3 millj. í brúttótekjur, eða einhleyping. Hann fékkst ekki til að lýsa því yfir, að það væri ósanngjarnt, og var þó sérstaklega að því spurður. Þar standa þau ummæli fjmrh. frá því í umr. í fyrradag í Ed., að hann teldi að það væri hvergi ósanngjarn munur á þeim tillögum, sem hann væri með, og því, sem reiknast mundi samkv. gömlu skattalögunum. Þar standa þau ummæli hans, að einstæðir foreldrar hafi notið sérstakra fríðinda áður og verið þá eins konar forréttindahópur og það væri einhver lagfæring sem hann þyrfti að gera á því. Ég átti von á að ráðh. sæi sig um hönd og lýsti yfir að hann hefði komist að því að þetta væri ekki sérstaklega sanngjarnt. Meginþættir þess, sem hefur komið fram í þessari umr., eru tiltölulega fáir. Það vorn hrokafull svör sem voru veitt í fyrradag við gagnrýni á skattstigafrv. En þegar hæstv. fjmrh. og ríkisstj. fara að búa sig undir að mæta alþjóð og í útvarpsumr. að kröfu okkar Alþfl.manna renna á þá tvær grímur. Það er rangt að það sé einhver mismunur á útreikningum Reiknistofnunar og ríkisskattstjóra og eitthvert misræmi þar á milli. Það er það skjól sem hæstv. fjmrh. er að reyna að búa sér til núna. Mér þykir lítilmannlegt að kenna stofnun úti í bæ um að hann hafi hugsanlega komist að einhverri annarri niðurstöðu. Það er bara tvennt til. Annaðhvort þorðu stjórnarliðar ekki að verja gerðir sínar frammi fyrir alþjóð ellegar þeir hafa aldrei lítið á þá útreikninga, sem framkvæmdir voru í Reiknistofnun, og aldrei gert svo lítið sem reikna eitt lítið reikningsdæmi um hvernig þeir, sem verst settir eru í þjóðfélaginu, koma út gagnvart þeim skattstiga sem þeir eru að leggja til að verði samþykktur. Hvort heldur sem þeir eru að renna af hólmi með þessa skattpíningarstefnu eða hafa aldrei haft framtak í sér til að gá að því, hvað þeir væru að gera, er það í sjálfu sér vitnisburður um vinnubrögðin í ríkisstj. og það hugarfar sem þar ríkir. Ef hæstv. ráðh. hafa aldrei lítið á þessa útreikninga og aldrei gert svo lítið sem reikna eitt lítið reikningsdæmi af þessu tagi held ég að það hefði verið einfaldast að þeir hefðu játað yfirsjón sína og lýst yfir að auðvitað væri það rétt, sem þm. Alþfl. hefðu verið að segja síðustu dagana, að þarna væri verulegur munur og hann væri ósanngjarn og hann yrði að leiðrétta.



Það eru aðeins örfá orð, aðallega út af ræðu hæstv. forsrh. áðan um þingsköp. Ég vil þó taka fram að það er orðið ljóst núna, hver ástæðan er fyrir því að á ellefta tímanum í gærkvöldi krafðist hæstv. fjmrh. í nafni ríkisstj. þess, að horfið yrði frá að útvarpa 3. umr. um skattstiga frá Ed. Ástæðan var sú, að hæstv. ríkisstj. hafði orðið þess áskynja í gærkvöldi að þeir skattstigar, sem hún hafði lagt fyrir Alþ. til samþykktar, voru þess eðlis að þeir gerðu ráð fyrir mjög aukinni skattbyrði á það fólk í þjóðfélaginu sem á um einna sárast að binda. Hæstv. ríkisstj. treysti sér ekki til þess að ganga til þess leiks frammi fyrir alþjóð í útvarpsumr. sem til stóð. Hæstv. fjmrh. óskaði eftir því við forseta Ed. Alþingis að hann heimilaði honum að renna af hólmi. Þetta er staðreynd sem hefur komið fram í þessum umr. og er vert að vekja athygli á. Það hefur líka komið fram í umr., sem vert er að vekja athygli á, að þessar upplýsingar hafði hæstv. ríkisstj. í höndunum áður en hún tók endanlega ákvörðun sína um þá skattstiga sem lagðir hafa verið fram í þinginu. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson hefur sýnt fram á að ríkisstj. hafði í höndunum tölvuútskrift frá Reiknistofnun Háskólans sem leiddi þessi sannindi í ljós. Ef ríkisstj. var þá ókunnugt um hvað hún var að gera í skattamálunum hefur það annaðhvort verið vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur ekki gefið sér tíma til að lesa nógu vandlega þau gögn, sem hún hafði í höndunum, áður en hún ákvað skattstigann sem hún lagði fyrir þingið, eða þá hún hefur ekki skilið þau gögn sem hún fékk til aflestrar. Ég hef ekki trú á því síðarnefnda, að hún hafi ekki skilið hvað í þessum gögnum stóð, en meiri trú á því fyrrnefnda, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki gefið sér tíma til að lesa þau nógu gaumgæfilega. Það er ekkert nýtt, því að hæstv. ráðh. hafa keppst við að lýsa því yfir í útvarpi og sjónvarpi undanfarna daga, að ríkisstj. hefði haft svo mikið að gera í einhverjum ótilteknum málum að hún hafi ekki haft tíma til að ræða stöðuna í kjarasamningamálum í landinu. Er líka auðséð samkv. þessu að ríkisstj. hefur ekki heldur haft tíma til að kynna sér eigið skattstigafrv. og hefur ekki heldur haft tíma til að gá að því, hvernig tillögur hennar í skattamálum mundu leika það fólk sem á um hvað sárast að binda. Ég vil láta það koma fram hér til viðbótar, að einnig á Alþ. komu þessar upplýsingar fram fyrir allnokkru. Þær komu fram í prentuðu þskj. sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson lagði fram í Ed. og ætla má a. m. k. að hæstv. fjmrh. hefði átt að gefa sér tíma til að lesa. Þessar upplýsingar komu einnig fram í ræðu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar við umr. um málið í Ed. í gær, en hæstv. ráðh. harðneitaði við þær umr. að viðurkenna að þessar upplýsingar væru réttar. Það var ekki fyrr en kl. hálfellefu í gærkvöld, þegar hæstv. ráðh. stóð frammi fyrir því að þurfa að standa fyrir máli sínu í útvarpsumr., að það fóru að renna á hann tvær grímur. Hann gerðist hræddur og óskaði eftir því við forseta Ed. að forseti heimilaði honum að renna af hólmi. Þetta eru handarbakavinnubrögð sem eru einkennandi fyrir hæstv. ríkisstj. Það er ástæða til að benda á að hæstv. forsrh. hefur talið það vítaverð vinnubrögð að lögð skuli vera fyrir eitt og sama Alþ. þrjú fjárlagafrv. á sex mánuðum, að vísu af þremur ríkisstjórnum. En hvað segir þá hæstv. forsrh. um ríkisstj. sem á rúmum þremur vikum hyggst leggja þrjú skattstigafrv. fyrir Alþ. til afgreiðslu og hopar jafnharðan frá eigin skattstigum aftur? Hvers konar vinnubrögð eru það, hæstv. forsrh., að ríkisstj. leggur fram á Alþ. einu sinni í viku skattstigafrv., en hleypur frá því sama skattstigafrv. í vikulokin vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur ekki gefið sér tíma til að undirbúa málið nógu vel? Þá vil ég enn fremur víkja að því, að hæstv. forsrh. sakaði okkur Alþfl.-menn um að við bærum höfuðábyrgð á þeirri óðaverðbólgu sem ríkisstj. hans hefur nú hleypt af stað. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að gerð var þriggja mánaða spá um þróun verðlags mánuðina fram til 1. mars. Niðurstaðan varð sú af þriggja mánaða ríkisstj. Alþfl. fyrir þann tíma, að verðbólgan í landinu jókst um það bil tveimur prósentum minna en spárnar höfðu gert ráð fyrir. Ríkisstj. Alþfl. var minnihlutastjórn og hafði komið út úr kosningum og hafði því enga aðra ástæðu til að reyna að takast á við verðbólguvandann. Ríkisstj. Alþfl. tókst á þessu tímabili að draga úr verðbólguþróun þannig að verðbólga jókst ekki á þessu þriggja mánaða tímabili nema um 6-8%, en því var áður spáð að hún mundi aukast um 2–3% meira. Á fyrstu þremur mánuðum núv. hæstv. ríkisstj, hefur verðbólguþróunin í landinu hins vegar aukist jafnmörgum prósentustigum meira en spáð var við upphaf valdaferils hennar. Nú eru allar líkur á að þegar reiknuð verður út verðbólgan á næstliðnum þremur mánuðum verði niðurstaðan um 13%. Við Alþfl.-menn skiluðum af okkur með 6–8% verðbólgu á okkar tímabili. Þá tók hæstv. núv. ríkisstj. við. Verðbólgan á næstu þremur mánuðum, þegar hún var við völd, var 13%. Þetta kallar hún að sé sök okkar Alþfl.-manna. Hvers vegna hefur verðbólgan vaxið svona? Hvers vegna verður verðbólga fyrstu þrjá mánuði í valdatíð núv. hæstv. ríkisstj. 12–13%? Því ráða ýmsar ástæður. Í fyrsta lagi gengisbreyting. Í öðru lagi innlendar kostnaðarhækkanir. Og hver skyldi stjórna þessu? Hver ákveður breytingar ágengi íslensku krónunnar? Það er hæstv. ríkisstj. sjálf. Það er hennar ákvörðun einnar að á fyrstu þremur mánuðum, sem hún er við völd í landinu, hefur hún látið breyta gengi um 11%. Hún ákvað gengislækkun um 8%. Afgangurinn er gengissig sem hún hefur sjálf ákveðið. Ákvörðunin um gengisbreytingu, gengisfall íslensku krónunnar, sem veldur því að verðbólgan hefur farið vaxandi á undanförnum vikum, er tekin af hæstv. ríkisstj. sjálfri. Það voru engar utanaðkomandi ástæður þessu valdandi. Það er ákvörðun hæstv. ríkisstj. að gengisbreytingin skuli vera þessi. Það má segja að gengisbreytingin hafi verið gerð til að leysa úr vanda útflutningsfyrirtækjanna, fyrst og fremst fiskvinnslunnar. Vandi útflutningsfyrirtækja skapaðist annars vegar af innlendum kostnaðarhækkunum og hins vegar af hækkuðu fiskverði. Hver er það hér á Íslandi sem fer með stjórn verðlagsmála og ákveður hverjar innlendar kostnaðarhækkanir skuli verða? Það er hæstv. ríkisstj. og enginn annar. Ef vandi hefur skapast í frystihúsarekstri vegna þess að innlendur kostnaður hefur hækkað meira en menn gerðu ráð fyrir er það vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur samþykkt það og gefur út að innlendur kostnaður skuli hækka meira en menn gerðu ráð fyrir. Og hver var það sem ákvað fiskverðshækkunina? Það var fulltrúi hæstv. ríkisstj. sem það gerði. Það var hann sem ákvað þá fiskverðshækkun sem varð að beiðni hæstv. ríkisstj. Og hvað gerðist við þá ákvörðun? Jú, hæstv. ríkisstj. lofaði við þá ákvörðun að fella gengið um 8%. Hún gaf út það loforð. M. ö. o. er gengisfellingin ákvörðun ríkisstj. Fiskverðshækkunin, sem m. a. varð til þess að valda erfiðleikum í rekstri frystihúsa, var ákvörðun ríkisstj. Og innlendu kostnaðarhækkanirnar, sem urðu til þess að skapa þeim vanda, voru líka ákvörðun ríkisstj. Verðbólgan hefur vaxið meira en menn óraði fyrir af öðrum ástæðum, m. a. vegna þess að verðlag á vörum innanlands hefur hækkað meira en ráð var fyrir gert vegna hækkunar á söluskatti. Þegar söluskatturinn var hækkaður um 1.5%, en sú hækkun tók gildi s. l. mánudag, hækkuðu auðvitað allar vörur í verði, þá jókst verðbólgan í landinu. Hver tók ákvörðunina um að hækka söluskattinn um 1.5%? Það var hæstv. ríkisstj. Ekki gat það komið henni á óvart. Það var hæstv. forsrh. sjálfur og hinir níu, sem fylgja honum, sem þessa ákvörðun tóku. Það er algerlega út í hött að vera að kenna einhverri forsögu um það að verðlagsþróunin á síðustu þremur mánuðum hefur orðið neikvæðari en menn gerðu ráð fyrir. Ástæðan er mjög einföld. Hæstv. forsrh. getur fengið hana skýrða með einu símtali við Þjóðhagsstofnun. Ástæðan er sú, að gengið hefur verið fellt, og það var ákvörðun hæstv. ríkisstj. Söluskattur hefur verið hækkaður að ákvörðun hæstv. ríkisstj. Innlendar kostnaðarhækkanir hafa verið meiri en ráð var fyrir gert vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið að svo skuli vera. Ástæðan fyrir því, að verðbólgan á Íslandi er meiri núna en menn spáðu að hún mundi verða, eru ákvarðanir hæstv. ríkisstj. Af vísdómi sínum hefur hún ályktað að svo skuli vera. Það ætti ekki að koma hæstv. forsrh. neitt á óvart. Ég ráðlegg honum að snúa sér nú til ráðunauta sinna í Þjóðhagsstofnun og spyrja í einu símtali hvað þessum ósköpum valdi. Verðbólgan sem var 6–8% á þrem mánuðum í tíð minnihlutastjórnar Alþfl., sem var ekki ýkjasterk ríkisstj., með aðeins tíu þm. á bak við sig, er orðin 13% núna á jafnlöngum tíma. Og ef hæstv. forsrh. spyrst fyrir um það hjá sérfræðingum sínum í Þjóðhagsstofnun, hvað valdi, þá fær hann svarið um hæl. Hvað veldur? spyr hæstv. forsrh. Þú, er svarið. Það eru þin úrræði og ykkar í ríkisstjórnarmeirihlutanum. Hæstv. forsrh. ræddi áðan um það, og það eru upplýsingar sem ber að fagna, að fresturinn á útvarpsumr. frá Ed. hafi ekki stafað af því að hann hafi gert kröfu um að fá að tala þar, en ekki fengið. Hæstv. forsrh. talaði um að á þessu þyrfti að gera breytingar, það þyrfti að veita afbrigði frá þingsköpum svo að hann og félagar hans gætu tekið til máls í eldshúsdagsumr. og öðrum umr. sem útvarpað er héðan frá Alþ. Þessi ósk hæstv. forsrh. er mjög skiljanleg. En við skulum gera okkur grein fyrir því, ágætir þm., að það eru lög í þessu landi um hvernig störfum okkar á Alþ. skuli hagað. Þessi lög eru þingsköp Alþingis, sem eru samþykkt á Alþingi og afgreidd sem lög frá því. Í 53. gr. þingskapa eru afdráttarlaus ákvæði um hvernig skuli standa að útvarpsumr. frá Alþingi. Á spássíunni með þeirri lagagrein í sérprentun þingskapa stendur að það skuli ríkja jafnrétti þingflokka, en í greininni segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar útvarpað er umræðum um þingmál, skulu þingflokkar hafa rétt til jafnlangs ræðutíma, og forsetar gefa þm. færi á að taka til máls þannig, að flokkarnir skiptist á.“ Nú getur verið, og hefur oft komið fyrir, að þm. séu utan flokka á Alþ. og eigi ekki sæti í þingflokkum. Þá gera lögin um þingsköp Alþingis ráð fyrir að menn utan flokka eigi þátt í útvarpsumr., en þó þannig að enginn þeirra fái lengri tíma en helming þess sem hver þingflokkur hefur til umráða. Þetta eru mjög afdráttarlaus ákvæði, sem setja okkur reglur um það á Alþ. hvernig við eigum að starfa. Það er gert ráð fyrir því í fyrsta lagi, að allir þingflokkar eigi að njóta fulls jafnréttis í útvarpsumr. frá Alþingi. Þar á enginn þingflokkur að hafa rétt umfram annan. Svo er gert ráð fyrir að menn, sem eru ekki aðilar að þingflokkum, fái tiltekinn rétt til þátttöku. En í starfsreglum Alþingis er vitaskuld ekki gert ráð fyrir því fráleita ástandi að einhver hluti í einhverjum þingflokki, t. d. minni hl. þingflokks, geti gert kröfu um að vera meðhöndlaður eins og sérstakur þingflokkur. Hvar mundi það enda? Hvers konar vinnubrögð væru það á Alþingi ef það færi að tíðkast að t. d. þegar verið er að útvarpa umr. um einhver mál, sem e. t. v. er ágreiningur um í þingflokknum, t. d. eins og um skattamál, sem ágreiningur er um í þingflokki Alþb. gæti þingflokkur Alþb. skipt sér í tvennt um málið, meiri hl. og minni hl., og hvor hluti um sig fengið jafnan rétt til ræðutíma í útvarpsumr. eins og hinir þingflokkarnir? Hér á Alþ. er höfuðatriði að virða þingsköpin, eins og þeim manni er mætavel kunnugt sem er aldursforseti þingmanna og var búinn að sitja á þingi í 8 ár þegar ég fæddist. - Hv. þm. er búinn að sitja á Alþ. lengur en t. d. flestallir þm. Alþfl. hafa verið til, því að fæstir af þm. Alþfl, voru fæddir þegar hv. aldursforseti var kjörinn á Alþ. Hann er búinn að sitja svo lengi í sölum Alþ. að kannske voru 40% þm. ekki til þegar hann kom hingað fyrst. - Auðvitað er hv. þm. ljóst að eitt af þýðingarmestu viðfangsefnum hverrar löggjafarsamkomu og verkefnum hverrar löggjafarsamkomu er að virða þær reglur sem löggjafarsamkomunni er ætlað að starfa eftir. Ef það er ekki gert, ef menn gera sér leik að því að vanvirða slíkar reglur er starfsemi slíkrar stofnunar hætt. Og þó svo hæstv. forsrh. sé búinn að sitja á Alþingi Íslendinga frá því 8 árum áður en ég fæddist getur hann ekki gert kröfu til þess, bara vegna þess að hann er aldursforseti Alþ. eða forsrh. Íslands, að vera í þingsköpum meðhöndlaður með sérstökum hætti. Það er ákvörðun hæstv. forsrh. að eiga sæti í einum af fjórum flokkum þingsins. Samkv, ákvæðum þingskapa fær sá flokkur tiltekinn tíma til ráðstöfunar í útvarpsumr., sem á að vera jafnmikill tími til ráðstöfunar og minn flokkur hlýtur, Framsfl. og Alþb. Það er að sjálfsögðu mál þess þingflokks hvern hann velur til að tala fyrir sig í slíkum útvarpsumr. En ef hæstv. forsrh. er ekki valinn af þeim þingflokki, sem hann situr í, til að taka þátt í útvarpsumr. fyrir hans hönd og hæstv. forsrh. er eitthvað óánægður með það, hvaða kröfu á hann þá, þó að hann sé búinn að sitja á Alþ. frá því 8 árum áður en ég fæddist, til þess að alþm. veiti honum þá sérstöku afgreiðslu, að ef flokkur hans vill ekki láta hann tala í sínum tíma verði hæstv. forsrh., félaga í þingflokki Sjálfstfl., veittur sérstakur ræðutími eins og hann væri þingflokkur? Ég held að það væri réttara að hæstv. forsrh. léti af þeim afbrigðum sínum sem hann hefur viðhaft hér á Alþ. síðan í vetur, þeim afbrigðum sem hann hefur viðhaft frá eðlilegum siðum, venjum og reglum á þessu þingi. Það er miklu eðlilegra en hann fari fram á það við hina 59 þm. að þeir samþykki afbrigði frá áratugagömlum venjum og siðum hér á Alþ., sem eru í lögum í lögbók íslensku þjóðarinnar, og hinir 59 þm. samþykki hina afbrigðilegu starfsemi hæstv. forsrh. og veiti afbrigði um þingsköp. Ég ætla að vara menn við því að leika sér svona með þær reglur sem gilda um sambúð og samskipti stofnana þingsins. Ég hef sagt áður að út af fyrir sig er ekkert áhyggjuefni fyrir mig eða minn flokk þótt Sjálfstfl. klofni, það hefur lengi staðið til og er gott að það skuli vera fram komið sem lengi hefur búið þar um sig. En hinu skulu menn gera sér fulla grein fyrir, að það nær ekki nokkurri átt að sú ákvörðun einhverra sjálfstæðismanna að fara að gera sér leik að því að eyðileggja eða stórspilla ákveðinni stofnun þingsins, sem er þingflokkur sjálfstæðismanna, sem þeir eiga sæti í, verði til þess að torvelda þingstörfin hér eða verði til þess að þingflokkur Sjálfstfl. hafi einhvern rétt á Alþ. umfram aðra þingflokka. Ef þingflokkur Sjálfstfl. notfærir sér rétt sinn samkv. þingsköpum til að tala til jafns við hina þingflokkana, eins og þingflokkur Sjálfstfl. hefur fulla kröfu til, nær auðvitað ekki nokkurri átt að veita þingflokki Sjálfstfl. viðbótartíma á kostnað hinna þingflokkanna vegna þess að í þingflokki Sjálfstfl. eru einhverjir menn sem vilja fá að tala í einhverri umr. fyrir hönd flokksins, en fá það ekki. Það eru sjálfsagt menn í þingflokki Alþb. sem vilja fá að tala í útvarpsumr., en aðrir eru valdir í þeirra stað. Af hverju ætti þá þingflokkur Alþb. ekki að fá einnig tíma fyrir þá? Af hverju ætti þingflokkur Framsfl. ekki einnig að fá viðbótartíma undir slíkum kringumstæðum o. s. frv. Þó svo menn séu búnir að sitja á Alþingi síðan á dögum Weimar-lýðveldisins, þó svo þeir séu forsrh. Íslands voru þingsköpin ekki búin til fyrir þá, Alþingi ekki stofnað fyrir þá. Hinir 59 þm., sem sæti eiga í þeirri stofnun, þó að sumir hafi ekki verið fæddir þegar hæstv. forsrh. var kjörinn á Alþ., eru ekki heldur hér til þess eins að veita afbrigði frá þingsköpum þannig að Sjálfstfl. fái sérstaka meðhöndlun á Alþ. og rétt umfram aðra, þó að hæstv. forsrh. láti sér til hugar koma að hann vilji tala í umboði Sjálfstfl. við útvarpsumr. frá Alþ., en flokkur hans vill ekki veita honum það. Það óeðlilega ástand sem nú ríkir í störfum Alþingis, er ekki þess eðlis að fýsilegt sé fyrir aðra þm. að veita það fordæmi, sem hæstv. forsrh. var að tala um áðan, með afbrigðum frá þingsköpum í þá veru sem hann talaði um. Slíkt er ekki eðlilegur afgreiðslumáti. Alþ. eiga ekki hver sem í hlut á, að veita því atbeina að viðhafa megi þá óeðlilegu starfsemi sem nú fer fram í þinginu, sem ég tel að sé flestum til vanvirðu sem þar eiga hlut að máli og sé til mikilla óþæginda fyrir þá sem ekki eiga neinn hlut þar að máli, en vilja fá að vinna störf sín með eðlilegum hætti á Alþingi Íslendinga.



Herra forseti. Fyrst örstutt söguleg aths. Weimar-lýðveldið er talið hafa fallið 30. janúar 1933 með valdatöku Adolfs Hitlers, en hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen komst ekki á þing fyrr en 1934. Munar þar einu ári. Þetta er sagt vegna orða hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Mig langar til að gera örstutta aths., herra forseti, og vil ekki verða til þess að lengja umr. miklu lengur, en hún er vegna orða hæstv. forsrh. um þingsköp og lög í þessu landi. Ég hef litla kenningu þar um. Frá 1940, þegar Ísland öðlaðist sjálfstæða utanríkisstefnu, hafa örlögin hagað því svo að prófessorar í stjórnlagafræðum hafa jafnframt verið þekktir stjórnmálamenn. Sá fyrsti var Bjarni Benediktsson. Einhvern veginn vegna ófullkomleika íslenskra laga þróuðust mál svo, að þessir menn voru fengnir til að setja lögin í landinu. Eftir fráfall Bjarna Benediktssonar lenti Ólafur Jóhannesson í þessari rullu og var það satt að segja sýnu lakari kostur, Ólafur minni lögfræðingur og ósvífnari en fyrirrennari hans. En lakasti kosturinn er hins vegar nýi lögsögumaðurinn, prófessor, hæstv. forsrh., dr. Gunnar Thoroddsen. Hann er nákvæmlega að setja sig í þetta lögsögumannshlutverk, og í þriðja skipti á hv. Alþ. í dag, með því að reyna að segja hinum 59 þm. hvað séu lög í landinu og tala við þá sem ólæsir væru. Það er mætavel ljóst að samkv. 52. gr. þingskapa, sem eru lög, bar ráðh. að flytja stefnuræðu. Það er líka mætavel ljóst hverjar eru reglur um útvarpsumr. samkv. 53. gr. Lögfræði er ekki vísindi. Lögfræði á meira skylt við iðngrein. Það þarf ekki vísindamann til að vera læs á lítinn pésa eins og þennan. Ég vildi satt að segja mælast til þess að hæstv. forsrh. léti af þessari reigingslegu aðferð sinni, að reyna að segja hinum 59 þm. hvað séu lög í landinu, vegna þess að hvað sem má segja um hv. þm., - það skal viðurkennt að hv. þm. eru misjafnir að gæðum, ef svo má að orði komast, - fullyrði ég að þeir eru allir 59 vel læsir. Það er auðvitað alveg ljóst í fyrsta lagi, að þessa ræðu átti að halda, og í öðru lagi er ljóst, hverjar eru samkv. 53. gr. reglur um útvarpsumr. Allt þingið veit, og hæstv. forsrh. líka, að stefnuræðan var ekki flutt vegna innanflokksátaka í Sjálfstfl, og vegna þess að hann þurfti að fá uppáskrift frá þm. Þannig mun ákveðið í þingsköpum, að aðeins í 53. gr. er talað beinlínis um þingflokka, að öðru leyti er um þá hefð, en sú hefð er ljós að þingflokkar sem heildir tilnefna menn til slíkra umr. Lögfræði er ekki vísindi og dr. Gunnar Thoroddsen þess vegna ekki vísindamaður í eiginlegum skilningi þess orðs. Það að standa hér í þriðja skipti og reyna að segja öðrum 59 þm. hvað séu lög í landinu, er heldur hvimleitt og enda alveg óþarft, vegna þess að það er alveg ljóst af texta þingskapa hvað átt er við. Allt um það, þetta er lítil leiðrétting við mál hæstv. forsrh. Ég vona að Sjálfstfl. beri gæfu til að leysa innri vandamál sín og þar með hvernig hann skipi ræðumönnum í útvarpsumr. Það er líka ljóst að þessar útvarpsumr. fara ekki fram í kvöld eins og til stóð. Allt þingið veit að hér er um meiri háttar vandamál að ræða. En svo má ekki fara, t. d. að því er varðar skatta og skattstiga, sem eru tilefni þessarar umr., sem hófst kl. 14 í dag, að innri átök í Sjálfstfl. valdi endalausum skaða fyrir fólkið í þessu landi. Fólkið verður að fá að vita hverjir skattstigarnir eru, hvað það á að borga í skatt. Þeim mun fyrr sem fólkið fær um það að vita, þeim mun meira er öryggi heimilanna. Mönnum virtist hinn grái og ljóti leikur, innanflokksleikurinn í Sjálfstfl., fyndinn framan af og síðan hlægilegur, en nú er hann orðinn til vansæmdar þessu þingi og orðinn stórskaðlegur fyrir fólkið í landinu.



Herra forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, sem er manna hvatastur að krefjast þess að ráðh. séu viðstaddir umr. þó hann hafi ekkert sérstakt um að spyrja, er nú farinn eða flúinn af fundi áður en hægt er að svara hinni löngu ræðu hans.

Þetta var ekki krafa Sighvats, hæstv. ráðh.

Það eru ekki margir dagar síðan við stóðum hér, þar sem Sighvatur Björgvinsson krafðist þess að ráðh. væru kallaðir á fundinn og það í deild sem þeir þó eiga ekki sæti í. Það veit hv. þm. vel. Ég ætla að segja örfá orð út af aths. þeirra tveggja þm. sem síðast töluðu um að ég hafi sagt þingheimi rangt frá um þingsköp. Ég gerði að umtalsefni ákvæði þingskapa um útvarpsumr. Það er rétt að rifja það hér upp. Ég tók það fram, að ég teldi að ákvæði þingskapa, bæði um stefnuræðu og um eldhúsumr., ættu ekki við eins og ástatt er nú í stjórnmálum okkar. Í þingsköpum er ákveðið svo um stefnuræðu, að fyrst flytji forsrh. ræðuna, síðan hafi fulltrúar annarra flokka en forsrh. 20 mínútur til umráða í þeirri umferð og síðar komi fulltrúar þingflokkanna í annarri umferð með 10 mínútur. Þetta þýðir það, ef engin breyting er gerð eða afbrigði veitt, að næsta haust, þegar flutt verður stefnuræða, mun stærri stjórnarandstöðuflokkurinn, þingflokkur sjálfstæðismanna, fá aðeins 10 mínútur til umráða í þeim umr. Ég tel þetta óeðlilegt og ég tel að hér þurfi að gera breytingu á, annaðhvort breytingu á þingsköpum eða veita afbrigði frá þingsköpum, sem líka er heimilt. Það er alrangt að ég sé að halda fram röngum skilningi eða rangri túlkun á þingsköpum. Ég er bara að skýra frá því, að ég tel að ákvæði núverandi þingskapa geti að þessu leyti ekki gilt, það verði að veita undanþágu eða afbrigði frá þeim, t. d. í þessu tilviki, vegna þess að niðurstaðan er ekki réttlát í þessu tilviki gagnvart stærri stjórnarandstöðuflokknum. Að því er snertir eldhúsumr. er eingöngu tiltekið í þingsköpum að þingflokkar hafi hver um sig hálftíma til umráða. Nú vita það allir, nema kannske hv. þm. Sighvatur Björgvinsson eftir hans máli hér, að eldhúsumr. eru þannig til komnar og það er eðli þeirra og tilgangur að þá sé rætt um störf ríkisstj., hún skýri störf sín og stjórnarandstaðan gagnrýni. Þetta er sem sagt árlegt uppgjör um störf ríkisstj. Ég held að allir, sem um það hugsa, hljóti að vera sammála um að það er ekki í neinu samræmi við anda og tilgang þessa fyrirkomulags um eldhúsumr. og stangast á við hefðir ef forsrh. ríkisstj., en fyrstu störf hennar eru þar til umr., fengi ekki málfrelsi í þeim útvarpsumr. Þetta stangast auðvitað svo á við ekki aðeins allar hefðir, heldur heilbrigða skynsemi, að ég veil ekki hvernig mönnum dettur í hug að halda því fram, að það eigi að halda sig við bókstaf þingskapa í stað þess að vitanlega verður, eins og hæstv. forseti Sþ. hefur þegar tekið til athugunar og eins og ég gat um bæði hann og skrifstofustjóri Alþingis, ef eitthvert vit á að vera í þessari tilhögun, annaðhvort að ná samkomulagi á milli þingflokka eða veita beinlínis afbrigði frá þingsköpum.  Auk þessa vil ég taka annað fram, sem hv. þm. Vilmund Gylfason og Sighvat Björgvinssyni virðist skorta gersamlega skilning á. Þeir virðast ekki geta hugsað í öðru en flokkum og flokksræði og þeir virðast ganga út frá því, að þau ákvæði, sem nú eru í þingsköpum, séu það eina rétta. Vitanlega hefur oft verið deilt um það, hvort ákvæði núverandi þingskapa séu réttlát að því er útvarpsumr. snertir, og þá hefur m. a. þetta komið til orða: Er það endilega sjálfsagt að t. d. tveggja manna þingflokkur hafi jafnlangan ræðutíma og 25 manna þingflokkur? Ef menn hugsa eingöngu í flokkum, en ekki í persónum, mönnum eða þm., þá er þetta rétt. Ef menn hugsa hins vegar á annan veg er þetta ekki réttlátt. Þess vegna er ekki sjálfgefið að líta eigi á ákvæði þingskapa um ræðutíma í útvarpsumr. sem einhvern heilagan, óumbreytanlegan sannleika sem alltaf eigi að standa. Vitanlega koma þarna til greina og eiga rétt á sér mörg önnur sjónarmið en þau sem í þingsköpunum eru. Þetta vil ég láta koma hér fram. Þetta er engin nýlunda, hefur oft verið rætt. Það, sem menn þurfa að leita að og finna í sambandi við framkvæmd umr. í þinginu og ekki síst útvarpsumr., er hvað er eðlilegur og réttlátur ræðutími, hvernig er skynsamlegast og sanngjarnast að koma þessu fyrir. Ég vil ljúka þessum orðum mínum með því, að ég tel að í sambandi við stefnuræðu næsta haust sé ekki sanngjarnt gagnvart þingflokki sjálfstæðismanna, sem er stærri stjórnarandstöðuflokkurinn, að hann fái aðeins 10 mínútur til umráða og það í seinni umferð. Enn fremur tel ég algera fásinnu að ætla að fara í eldhúsumr. þannig að formaður viðkomandi ríkisstj. komist e. t. v. ekki að í þeim umr. Af þessum ástæðum verður auðvitað að ræða um þetta á milli flokka til þess að finna skynsamlega lausn.



Herra forseti. Það skal vera stutt og er einungis út af nýjustu ummælum hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. hélt því fram, að í umr. um stefnuræðu mundi Sjálfstfl. einungis fá 10 mínútur. Ég veit ekki betur en hæstv. forsrh. sé í Sjálfstfl. Þá fær Sjálfstfl. auðvitað 30 mínútur. Ef hæstv. forsrh. er ekki í Sjálfstfl. er hann utan flokka eða í sérflokki og þá hefði hann rétt samkv. því. En alla vega er það ljóst, að meðan hæstv. forsrh. er í Sjálfstfl. fær Sjálfstfl. 30 mínútur alveg eins og hinir flokkarnir við þessa umr. Málflutningur af þessu tagi dugar því ekki vel. Þess vegna er það út í hött þegar hæstv. forsrh. er að tala um að það þurfi að gera breytingu á þingsköpum vegna sérstakra aðstæðna sem ríki í þjóðfélaginu og þingsköpin séu ekki í samræmi við anda eða tilgang þingræðisins. Ég held að það sé frekar þannig, að ef menn ætla bæði að vera í flokki og ekki í flokki samtímis sé það ekki í samræmi við anda og tilgang þingræðisins og það, sem á ekki við, sé að menn séu bæði í flokki og ekki í flokki. Þetta mál snýst einmitt um það, að Sjálfstfl. og Gunnar Thoroddsen og félagar verða að gera það upp við sig hvort Gunnar Thoroddsen og félagar eru í Sjálfstfl. eða ekki