Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv., sem hér er tekið til meðferðar, er staðfesting á brbl., sem hæstv. ríkisstj. taldi nauðsynlegt að fá gefin út á s.l. sumri vegna aflabrests síldveiðiskipanna er þá voru að veiðum fyrir Norðurlandi. Varð ekki komizt hjá því að veita stórum hluta síldveiðiskipanna fjárhagslega aðstoð til að greiða með hlutatryggingar skipverja og vistir og til að fyrirbyggja það, að skipin hættu veiðum á miðri síldarvertíð. Það hefur því miður tekizt erfiðlega til með starfsemi síldveiðadeildar hlutatryggingasjóðs bátaútvegsins á fyrsta starfsári hennar, þar sem hæstv. ríkisstj. sá sig knúða til að fá gefin út brbl. á s.l. sumri um heimild til að skerða stofnfé síldveiðideildarinnar, með þeim afleiðingum, að búið er að eyða öllu stofnfénu, 21/2 millj. kr., og tekjum deildarinnar 1950, 1/2 millj. kr., eða samtals um 3 millj: kr. Þó að þessu fé, 3 millj. kr., hafi verið varið af fé hlutatryggingasjóðs til þeirra útgerðarmanna, sem urðu fyrir stórkostlegum taprekstri vegna síldveiðanna í sumar, þá næði þessi upphæð aðeins til að greiða skipaeigendum 30% af taprekstrinum. Það má hæstv. ríkisstj. og alþm. vera ljóst, að ekki verður hjá því komizt að afla deildinni tekna. Þess vegna fluttum við hv. þm. Borgf. og ég brtt. á þskj. 445 um auknar tekjur fyrir hlutatryggingasjóðinn, þar sem við m.a. gerðum ráð fyrir að hækka útflutningsgjald af síldarafurðum um 100%, eða úr 1/2% í 1%. Einnig gerðum við till. um, að hlutatryggingasjóðurinn fengi 10% af öllum innfluttum vörum. Því miður fengum við ekki þessar brtt. samþ. hér í d. Óhjákvæmilega hlýtur það að verða eitt af fyrstu verkum haustþingsins að leysa þetta stóra vandamál útvegsins á viðunandi hátt. Þessi tvö frv. eru svo nátengd hvort öðru að ég hef leyft mér að fara inn á þetta frv. á þskj. 2, sem er búið að fá afgreiðslu þessarar d., en því miður á þann hátt, sem kom fram, að þær brtt., sem við, hv. þm. Borgf. og ég, lögðum fram til þess að reyna að afla sjóðnum aukinna tekna, voru felldar, þannig að þeir útvegsmenn, sem hugsa sér að gera út á síldveiðar næsta sumar, hafa ekkert við að styðjast. Frv. það, sem hér er til umr. á þskj. 6, leggur sjútvn. til einróma að verði samþ.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Í þessu frv., eins og það liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að endurskoðun fasteignamatsins frá 1942 verði framkvæmd með þeim hætti, að ráðh. skipi 3 manna n. til þess að vinna að endurskoðun á fasteignamatinu, þ. e. a. s. að samræma gildandi fasteignamat þeim verðlagsbreytingum, sem orðið hafa í landinu frá því 1940, eins og það er orðað í 1. gr. frv. Síðan er gert ráð fyrir því, að þessi stjórnskipaða n. sendi skrá um fasteignamatið, með þeim breyt., sem á því hafa verið gerðar, til viðkomandi hreppa og bæjarfélaga, en hver bæjar- og sveitarstjórn kjósi 3 menn til að yfirfara mat landsn. í viðkomandi sveitar- og bæjarfélögum. Þessar kjörnu nefndir sveitar- og bæjarfélaga skulu gera á þessu leiðréttingu, ef um nafnaskekkjur er að ræða, og geta þær einnig gert rökstuddar till. til breyt. á matinu í heild til landsn., sem þá tekur lokaákvörðun um matið. Þetta frv., sem upphaflega var flutt af fjhn. deildarinnar, hefur nú legið lengi til athugunar hjá n., eftir að því var vísað til 2. umr., og hefur n. flutt allmiklar brtt. við frv. á þskj. 756. Ég vil taka það fram þegar í upphafi, að einstakir nefndarmenn, sérstaklega hv. 2. þm. Reykv., létu uppi þá skoðun, að þeir mundu eins geta fellt sig við frv. í því formi, sem það nú er, þó að þeir gerðu ekki ágreining um að flytja þessar brtt. Enn fremur vil ég taka það fram, að þótt fjhn. flytji þessar brtt., þá hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til að flytja fleiri brtt. eða fylgja öðrum, sem fram kunna að koma. Þessar brtt., sem n. leggur til á þskj. 756, eru í aðalatriðum um það að gera breyt. á þessari framkvæmd, þannig að hún verði með mjög svipuðum hætti og venja er til, þegar reglulegt fasteignamat fer fram, og eins og ákveðið er í gildandi fasteignamatsl. Við leggjum til með þessum brtt., að endurskoðunin byrji heima fyrir í hverju sýslu- og bæjarfélagi, þannig að skipuð verði 3 manna n. í hverju héraði, tveir eftir tilnefningu sýslu- eða bæjarstjórnar, en þriðji maðurinn, sem er formaður n., sé skipaður af fjmrh. án tilnefningar. Með þessum hætti eru skipaðar þær n., sem framkvæma hið reglulega fasteignamat samkv. l., og verður að teljast eðlilegt, að til þessarar endurskoðunar séu valdir menn með sama hætti og tíðkazt hefur, þegar um almennt fasteignamat er að ræða. Síðan er gert ráð fyrir, að ráðh. skipi 3 menn í yfirmatsn. eins og nú er ákveðið um í fasteignamatsl. Það má að vísu gera ráð fyrir því, að þessu fylgi einhver meiri kostnaður en ef frv. yrði samþ. óbreytt, eins og það liggur fyrir, en það er ekki gert ráð fyrir því, að það verði nauðsynlegt fyrir fasteignamatsn. í hverju héraði að skoða allar fasteignir, eins og venja er til, þegar allsherjar fasteignamat fer fram. Við gerum ráð fyrir því í brtt., að það verði takmarkaður tími til að framkvæma matið, einmitt miðað við það, að hjá því verði komizt að láta fara fram þessa skoðun á hverri fasteign. Vil ég þá víkja nokkrum orðum að efni einstakra brtt. n., eftir því sem ástæða þykir til. 1. gr. Þar eru aðeins almenn ákvæði um endurskoðun á fasteignamatinu í því skyni að samræma matið verðlagsbreyt. frá 1940, og er það samkv. því, sem gert er ráð fyrir í 1. gr. fasteignamatsl. frá 1945. Í næstu gr. eru ákvæði um nefndarskipun í hverju sýslu- og bæjarfélagi, sem ég hef áður gert að umtalsefni. 3. gr. er um yfirmatsnefnd. Þá er 4. brtt. sem er við 4. gr., þar sem segir, að til grundvallar endurskoðun fasteignamatsins skuli héraðsn. leggja fasteignamat það, sem nú er í gildi, en til viðbótar því skulu metnar allar ræktunarframkvæmdir, sem gerðar hafa verið síðan síðasta fasteignamat fór fram, og einnig þau hús og mannvirki, er reist hafa verið á þessu tímabili. Í 5. gr. er gert ráð fyrir því, að yfirmatsn. eða landsn. geri skrá um mat allra fasteigna í hverju sýslu- og bæjarfélagi eins og það er við gildistöku laga þessara, ásamt skrá um allar ræktunarumbætur skv. þeim upplýsingum, sem liggja um þetta hjá Búnaðarfélagi Íslands. Yfirmatsn. á svo að senda þessar upplýsingar til héraðsn., áður en þær hefja sín störf. Samkv. næstu gr. eiga héraðsn. að meta ræktunarumbætur, sem gerðar hafa verið síðan 1940, og ákveða þær breyt. á matsverði fasteignanna, sem rétt þykir að gera vegna verðlagsbreyt., sem orðið hafa. Næsta ákvæði er um það, hvað langan tíma héraðsn. skuli hafa til að vinna að endurskoðun matsins, og einnig um það, að matið skuli liggja frammi í hverju sveitarfélagi, eftir að n. hafa unnið að því og eins og nú á sér stað, þegar um venjulegt fasteignamat er að ræða. Næsta gr. er ákvæði um möguleika fyrir fasteignaeiganda eða umboðsmann hans til að kæra matið, ef hann af einhverjum ástæðum vill ekki hlíta úrskurði, sem fyrst er kveðinn upp af héraðsn., en yfirmatsn. tekur síðan fullnaðarákvörðun um, og mun það vera eins og það er nú í lögunum. 9. gr. á ekki við l., og leggjum við til, að hún verði felld niður. 10. gr. þarf ekki að skýra. 11. gr. er um útgáfu á skrá yfir matsverð allra fasteigna í landinu, eftir að yfirmatsn. hefur endurskoðað og samræmt mat héraðsn. Sérstaklega er gert ráð fyrir því, að lokaákvörðun um þetta sé í höndum yfirmatsn., eins og nú er í gildandi l. Þá er að lokum hér brtt. við 12. gr. um kostnað við endurskoðun fasteignamatsins. Gert er ráð fyrir í frv., að sá kostnaður greiðist úr ríkissjóði, en síðan er ný till. frá n., einnig í sambandi við 12. gr., um það, eftir að ríkissjóður hefur fengið greiddan kostnaðinn við endurskoðun fasteignamatsins af fasteignaskatti samkv. gildandi l., þá skuli sá skattur ekki renna til ríkissjóðs, eftir að sá kostnaður hefur verið greiddur að fullu, heldur skuli skatturinn renna til bæjar- og sveitarfélaga, þar sem skatturinn var á lagður. Mundi þarna vera um nýjan tekjustofn að ræða, en tekjur ríkissjóðs skerðast að sama skapi. Þetta var fyrst nokkuð rætt í n., og komu uppástungur um, að þessi skattur rynni til bæjar- og sýslufélaga, en niðurstaða n. varð sú, að rétt væri að láta skattinn ganga til bæjar- og sveitarfélaga, og ætti það út af fyrir sig ekki að skipta miklu máli. Að sjálfsögðu er gert ráð fyrir því, ef skatturinn á að afhendast þessum bæjar- og sveitarfélögum, að þau annist innheimtu hans. Hef ég þá gert grein fyrir brtt. n. og vænti þess, að það sé ljóst öllum, hvaða breytingum þær munu valda, ef samþykktar verða. Það er eðlilegt, að til þessarar endurskoðunar verði valdir menn úr héruðunum á sama hátt og til venjulegs fasteignamats. Á þskj. 778 hafa komið fram nokkrar brtt. frá hv. þm. A-Húnv. og hv. 2. þm. Skagf. Ég tel ekki, að ég geti tekið undir þær, og skal strax taka það fram, að ég tel, að þessi endurskoðun mundi verða mjög ófullkomin, ef þær verða samþykktar. Ég tel, að þær gangi svo skammt til þess að samræma fasteignamatið því verðlagi, sem er í landinu, að það mundi verða mjög ófullnægjandi, ef þær yrðu samþykktar.



Herra forseti. Við 1. umr. um þetta mál lét ég í ljós þá skoðun mína, að ég vildi halda mig við þau lög, sem selt hafa verið um það, að nýtt fasteignamat skuli fara fram á 25 ára fresti. Ég var einn af aðalhvatamönnunum að þeirri lagasetningu, og ég vil halda mig við þau lög áfram. Það að hafa slíkt mat á tíu ára fresti tel ég allt of dýrt, auk þess sem það er óþarft, og ég sé enga ástæðu til, að það sé gert. Nú hefur fjhn. lagt fram brtt. við þetta frv., eins og hv. þm. V-Húnv. hefur lýst, og má segja, að þar sé um að ræða algerlega nýtt frv., og þess vegna rangt að segja, að þar sé um endurskoðun á fasteignamatinu að ræða, þar sem í því er gert ráð fyrir því, að fasteignamat fari fram á tíu ára fresti, og er þess vegna alveg annars eðlis en það, sem samþykkt var 1945. En þar er ákveðið svo, að breyta megi fasteignamatinu í hlutfalli við þær verðlagsbreyt., sem orðið hafa, ef Alþingi ákveður svo. Nú höfum við hv. 2. þm. Skagf. leyft okkur að flytja brtt. á þskj. 778, sem byggðar eru á þeim grundvelli, að Alþingi sé heimilt að breyta fasteignamatinu hlutfallslega í áttina til hækkaðs verðlags og minnkaðs gildis okkar krónu. Nú er það svo, að samkvæmt gildandi lögum um fasteignamat er svo ákveðið, að millimat skuli fara fram á hverju ári, og skulu þá teknar út þær jarðræktarframkvæmdir, sem orðið hafa, svo og nýjar byggingar. Hreppstjórum ber skylda til að sjá um, að þetta millimat sé framkvæmt, og mun það auðvitað vera mjög misjafnt, hversu vel þeir rækja það starf. Síðan skal lagt á þessar nýju eignir samkvæmt lögum um fasteignaskatt. Í fyrstu brtt. okkar er gert ráð fyrir því, að samkvæmt 1. gr. l. nr. 70 frá 12. apríl 1945 skuli fjmrn. vera heimilt að fyrirskipa hækkun á skattmati fasteigna í landinu svo sem nauðsynlegt er vegna breyttrar skatta- og útsvarsálagningar. Í 2. gr. er gert ráð fyrir því, að verði þetta gert, skuli þrefalda þetta mat í þremur stærstu kaupstöðum landsins, Reykjavík, Hafnarfirði og Akureyri. Við manntalið 1949 voru yfir 54000 manns í Reykjavík, á Akureyri voru 7000 og í Hafnarfirði 4900. Í öllum hinum kaupstöðunum voru miklu færri, í Vestmannaeyjum 3500, og í hinum miklu færri. Kemur þetta til af því, að þar er aðstreymið mest og verðgildi lóða og húsa þess vegna miklu hærra en þar, sem þetta stendur í stað eða er að fækka. Raunar hefur þetta aukizt víðar, og það getur náttúrlega alltaf verið álitamál, hvar setja eigi mörkin. Annars staðar á landinu er gert ráð fyrir, að matið verði tvöfaldað. Nú skildist mér í þessari umr., og það kom reyndar fram við 1. umr., að ástæða væri til að hækka þetta miklu meira, og var stungið upp á að sexfalda matið. Það tel ég að sé of langt gengið. Þó að breytingar hafi orðið miklar síðan 1942, þá er það atriði þannig vaxið, að fullkomin ástæða er til að fara gætilega í þeim efnum, enda mundi það hafa í för með sér hækkuð útgjöld fyrir almenning. Ef t. d. ætti að greiða miklu hærra gjald af húsum í kaupstöðum, þá mundi það hafa í för með sér stórhækkaða húsaleigu, og ef það yrði hækkað á jörðum, þá hins vegar hækkaða jarðarleigu. Þarna er fullkomin ástæða til að fara varlega, og þarna viljum við ekki láta fara að með neinu flaustri. Hins vegar er það ekkert undarlegt, þó að ágreiningur geti orðið um það hlutfall, sem þarna eigi að hafa, en að öðru leyti er ég sannfærður um, að það er rétt leið að hafa aðalfasteignamat á 25 ára fresti, og það hljóta allir að skilja. 3. brtt. er um það, að undanskilja megi skattmati eyðijarðir og afréttarlönd og hús, sem hætt er að nota. Samkvæmt því er ætlazt til, að engin hækkun verði á slíkum eignum. Í öðru lagi er lagt til, að yfirskattanefndir geti að fengnum till. undirskattanefnda undanskilið hækkuninni þær jarðir, sem mjög eru illa settar með samgöngur eftir þær samgöngubætur, sem orðið hafa síðan fasteignamat fór síðast fram. Það hefur orðið svo, að einstök byggðarlög hafa orðið aftur úr, og það er minni ástæða til að hækka fasteignamat þar en annars staðar, en þetta á sér ekki stað í þéttbýli. 4. brtt. gengur út á það, að fjmrn. gangi fram í því, að allar skattanefndir fylgist vel með því, að millimat sé framkvæmt og að þessir aðilar geri skyldu sína hvað þetta varðar. Það er mjög misjafnt, hvað þessir aðilar hafa gengið vel fram í því að framkvæma millimat á öllum fasteignum, frá því að fasteignamat fór síðast fram. Þá er ákvæði um jarðabætur, en þær eru teknar út á hverju ári af Búnaðarfélagi Íslands, eins og mönnum mun vera kunnugt. Er ætlazt til þess, að Búnaðarfélagið gefi um þetta skýrslu, svo að hægt sé að meta þessar framkvæmdir svo sem rétt má vera. Í 5. brtt. er gert ráð fyrir því, að allur fasteignaskattur renni til bæjar- og sýslusjóða, í stað þess að hann hefur áður runnið til ríkissjóðs. Hv. frsm. fjhn. hefur látið í ljós þá skoðun, að þessi skattur eigi að renna til sveitarfélaga beint, en ekki til sýslufélaganna. Þetta er lítið ágreiningsatriði, því að ef þessi skattur rennur til sýslusjóða, þá léttir hann um leið öðrum útgjöldum af sveitarfélögunum til sýslusjóða, svo að það kemur í sama stað niður. En ég held, að eins og þetta er á þskj. 778, þá sé það einfaldara, að þetta skuli renna beint til sýslusjóðanna, í stað þess að það fari fyrst til sveitarfélaganna og sé síðan greitt til sýslufélaganna í ýmsum gjöldum til þeirra. 6. brtt. er um það, að þessi lög öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda við álagningu skatta í ársbyrjun 1952. 7. brtt. er um það, að 7.–15. gr., að báðum meðtöldum, falli brott. 8. brtt. er um það, að fyrirsögn frv. orðist þannig : Frv. til l. um hækkun á skattmati fasteigna. Ég ætla svo ekki að fjölyrða meira um þetta að sinni, en vona, að þm. taki þessum brtt. með velvilja.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að það er langt síðan þetta frv. var lagt fram, og var það þá flutt að beiðni fjmrh. Þegar í upphafi var talsverður ágreiningur um einstök atriði þess, en að lokum varð sú skoðun ofan á, sem hv. þm. V-Húnv. hélt fram, og kemur hún fram í því nál., sem fjhn. hefur lagt fram um þetta mál. Hins vegar voru skoðanir einstakra nm. svo margvíslegar, að þeir hafa alveg óbundnar hendur hvað viðvíkur þessu nál. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég hefði óskað að athuga þetta mál miklu nánar en mér hefur hér gefizt kostur á. Fyrst var málinu frestað, og þá taldi ég, að óhætt mundi að fresta einnig þessum athugunum, en svo fór, að ég hafði þær ekki til á skyndifundi n. í fyrradag. Sannast að segja var svo langt síðan þetta mál kom fram og það búið að liggja svo lengi í salti hjá n., að ég hélt, að því væri ekki ætlað fram að ganga, þar sem það er nú tekið fyrir á síðustu dögum þingsins. Þegar málið var rætt í n. á nýjan leik, óskaði formaður n. eftir því, að við fylgdum því með þeim breytingum, sem fram koma á þskj. 756, og skildist mér þá, að svo naumur tími væri til afgreiðslu þess, að ég skrifaði undir það nál. af þeim sökum, en ekki vegna þess, að ég vildi ekki láta fara fram nánari athugun á þessu máli. Ég hafði haldið, að málið yrði rætt nánar í n., og hafði því ekki sagt mitt síðasta orð um það í n. Samkvæmt þessum brtt. er svo ráð fyrir gert, að þetta fé, sem fæst með þessum skatti, renni til bæjar- og sveitarfélaga. Ég vil leggja höfuðáherzlu á þessa gr., því að þarna opnast alveg ný tekjugrein fyrir bæjar- og sveitarfélög. Það veldur nú síauknum vanda hjá mörgum bæjar- og sveitarfélögum, hvernig þau verða að standa undir auknum álögum af hendi ríkisvaldsins, og hefur það mál verið mikið rætt á fundum þeirra. Ég tel því mikilsvert, að þetta fé renni til þessara aðila. Nú er það svo, að þetta er ekki áætlað mikið fé, sem fæst með þessum skatti. Það er áætlað um 700 þús. kr. af öllu landinu. En hins vegar, ef þessi skattur er hækkaður mikið, þá er hér um allmikinn tekjustofu að ræða, og það er höfuðatriði, að þetta fé renni til bæjar- og sveitarfélaga, en ekki til ríkissjóðs, þannig fengist þar nýr tekjustofn, og það væri æskilegt, að takast mætti að finna þannig fleiri slíka tekjustofna handa þessum aðilum. Varðandi brtt. á þskj. 778 frá hv. þm. A-Húnv. og hv. 2. þm. Skagf. vil ég taka það fram, að ég er að mörgu leyti samþykkur þeim og mundi á ýmsan hátt frekar kjósa þær en till. á þskj. 756, og vil ég hafa alveg óbundnar hendur um það, hverjum af þessum till. ég greiði mitt atkv., það fer alveg eftir því, hvernig með þetta mál verður farið við 2. umr. Hv. þm. V-Húnv. sagði, að ef þessar till. á þskj. 778 yrðu samþykktar, væru þær alveg ófullnægjandi, þar eð ekki væri gert ráð fyrir að hækka fasteignamatið nema þrefalt og tvöfalt. Hér er ég á annarri skoðun en hv. þm. og tel það mjög varhugavert að hlaupa að mikilli hækkun fasteignamatsins vegna mats eigna í sambandi við útsvör og skatta. En ég vil fallast á það, að nú er óeðlilega lágt mat fasteigna miðað við það, að menn eigi aðrar eignir, t. d. peninga, varðandi skattgreiðslur manna af eignum sínum. Ég er að meginefni samþykkur því, að Alþingi ákveði fyrir sitt leyti hlutfallsbreytingar á fasteignamatinu fremur en að stofnað verði til nýs endurmats, án þess að fasteignamatsnefndin eigi að skoða og meta sjálf allar fasteignir. Annaðhvort yrði þá að byrja á nýju fasteignamati eða að Alþingi slægi föstu, hvaða hlutfall yrði á milli fasteignamatsflokkanna. Hér er um að ræða að hafa 3 flokka fasteignamats. En það skiptir ekki aðalmáli, heldur hitt, hvað á að hækka fasteignamatið mikið, og er rétt, að þingið ákveði það. - Þá eru það ekki fleiri atriði, sem ég þarf að taka fram, en vil vekja athygli á því, að innan n. voru skiptar skoðanir um málið, og þótt fjhn. hafi skilað brtt. á þskj. 756, þá vildi ég hafa allan fyrirvara um það að mega fylgja og flytja frekari brtt., ef til kemur.



Ég hreyfði hér í deildinni athugasemdum við frv. þetta, sem er um endurskoðun fasteignamatsins frá 1942, við 1. umr. þess og benti á, eins og frá var gengið í upprunalega frv., að þá væri ákvörðunin um matið ekki viðhlítandi, því að þar yrði að koma til sanngjarnt mat jarða og hlunninda af mönnum, sem því eru kunnugastir. Á þetta benti ég. Nú hefur hv. fjhn. tekið þetta að nokkru til greina, því að samkv. brtt. hennar, sem nú eru komnar hér fram, á að haga fasteignamatinu á svipaðan hátt og undanfarið og skipa 3 menn í hverju sýslu- og bæjarfélagi til að annast það. En mér dylst ekki, að samkv. því, sem maður þekkir til í sveitum landsins, þá er starfsemi þessara þriggja manna allt of þröngur stakkur skorinn. Það er ætlazt til, að þeir hafi 12 vikur til starfsins. Þessu starfi mun alls ekki verða lokið á l2 vikum, þ. e. a. s. á þeim grundvelli, sem ég vil og tel rétt og nauðsynlegt að verði. Þess vegna ná þessar brtt. ekki þeim árangri, sem ég tel, að þær þurfi að gera. Þess vegna þarf hér enn meiri athugunar við. Það má vera, að ekki verði nauðsynlegt, að matsmenn fari inn á hvert heimili, en a. m. k. verða þeir að fara í hvern hrepp og kynna sér framfarir og ýmsar breytingar, sem orðið hafa á hinum einstöku jörðum, m. a. með tilliti til sölumöguleika á afurðum jarðarinnar o. s. frv. Ekki er ástæða til þess að fara mjög gaumgæfilega í þessi atriði hér, því að auðséð er, að þetta mál nær ekki fram að ganga á þessu þingi, því að störfum þess mun ljúka á morgun eða miðvikudag, og því fæst engin endanleg niðurstaða í málinu. En auðvitað geta þessar umræður og athugun þessa máls haft þýðingu fyrir undirbúning málsins síðar. Það er ekki samkv. minni skoðun, að leggja eigi til grundvallar fasteignamatinu þær verðbreytingar, sem orðið hafa á peningum, heldur eigi að sannprófa verðgildi fasteignanna sjálfra, t. d. hvað þær gefa af sér í sveit. Viðvíkjandi mati á húsum vil ég benda á þann reginmun, sem er á verðgildi húsa í sveit og í kaupstað. Það er algengt, að þegar vel er byggt upp á sveitajörð, þá verður sá, sem það gerir, að afskrifa 1/3 eða 2/3 kostnaðarverðs miðað við það, sem hægt er að selja eignina fyrir. Í kaupstöðunum eru hús alltaf að hækka í verði, og það verður að taka tillit til slíkra aðstæðna, og það verður að hyggja á því í fasteignamatinu, hvert kaup- og söluverð húsanna er á hverjum stað. Hins vegar er ég sammála n. og þakklátur henni fyrir að hafa tekið upp það ákvæði, að fasteignaskatturinn skuli renna til bæjar- og sveitarfélaga. Þessi félög þurfa á tekjustofnum að halda, og hér er áreiðanlega stefnt í rétta átt, en hitt virðist þá ekki ósanngjarnt, að sá kostnaður, sem af þessu verður, verði fyrst tekinn af fasteignaskattinum, sem sé að fasteignaskatturinn verði látinn bera uppi fasteignamatið. Hitt getur svo verið álitamál, hvort heppilegt sé, að bæjarfélögin innheimti þennan skatt sjálf. Það gæti verið hagkvæmt, að sýslumenn innheimti þennan skatt ásamt öðrum gjöldum, en þetta er nú fyrirkomulagsatriði. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 778 hef ég það við þær að athuga, að ég álít, að ekki sé til sá grundvöllur undir nýjum fasteignaskatti, sem þar er gert ráð fyrir að á verði lagður, og skírskota ég þar til þess, sem ég hef áður sagt um frv. þetta og þá tillögun, sem ég álít nauðsynlega sem grundvöll fyrir þær breytingar, sem eiga að verða frá því að síðasta fasteignamat fór fram. Að því leyti tel ég þessum till. það áfátt. Að vísu eru þarna undantekningarákvæði, en þau, sem hér um ræðir, eru eingöngu afréttarlönd, hús, sem ekki eru notuð, jarðir, sem eru illa settar hvað samgöngur snertir. Í þessu efni er ekki gert ráð fyrir, að fasteignir hækki. En það er svo stigmunur að tvö- og þrefalda matið eða hins vegar, að engin hækkun eigi sér stað, og ég býst við, að et gert væri það, sem ég vildi, þá yrði fjöldi jarða, þar sem farið væri bil beggja. Í fasteignamatslögunum er ekki ráðgert, að fram fari millimat nema á nýjum húsum, og er ekki gert ráð fyrir, að endurmat taki að neinu leyti tillit til ræktunarframkvæmda. Nú eru ekki neinar sérstakar ástæður þar, sem betur fer, og þá er ekki gert ráð fyrir, að millimat taki til þeirra framkvæmda eins og nú er háttað. Ég sé því ekki, að það sé ákaflega brýn nauðsyn að hækka fasteignamatið í sveitum. En það má vel vera, að sú hækkun, sem yrði á skattinum í stærstu kaupstöðunum, gæti orðið einhver hemill á sölu fasteigna þar. Í kaupstöðum hefur orðið óeðlileg hækkun á húsaverði öllu, sem í sveitum er ekki fyrir hendi. Að vísu hefur þar orðið nokkur hækkun, sem byggist á auknum endurbótum, og ef slíkt er ekki til staðar né heldur náttúrugæði, þá eru þær jarðir að verða óseljanlegar, því að ekki er þá hægt að reka þar búskap með nútímafyrirkomulagi. - Ég sé ekki ástæðu til að vera að reka á eftir fasteignamatinu, þótt það horfi nú öðruvísi við, þar sem skatturinn á að koma þeim til góða, sem eiga sjálfir heima í viðkomandi byggðarlagi, þar sem skatturinn er á lagður. Hv. þm. A-Húnv. og hv. 2. þm. Skagf. eru á sömu skoðun í sínum till. um það, að skatturinn skuli renna til bæjar- og sveitarfélaga, og er það því betra sem fleiri sjá þetta, að svo þyrfti að vera um fleiri tekjulindir, sem renna til ríkisins, að þær ættu að renna til sveitarfélaganna, enda er nauðsynlegt, að ríkið sjái af einhverju til þeirra, vegna þess að skattagrundvöllur þeirra er ákaflega þröngur, en þau eiga í vök að verjast, ef eitthvað bregður út af í atvinnuefnum sveitarinnar.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) : Ég vil segja hér nokkur orð vegna ræðu hv. 5. þm. Reykv. Hann sagði, að hann hefði ekki sagt síðasta orðið í fjhn., þegar þessar brtt. komu þar fram. Það má vel vera rétt. Ég lagði til í n., að hún flytti þessar brtt., og það hafði enginn á móti því. Hins vegar kann að vera, að einhvers misskilnings hafi gætt hjá hv. 5. þm. Reykv., og sagði ég honum þá, að auðvelt væri að láta prenta þingskjalið upp, en hann taldi ekki ástæðu til þess vegna þess fyrirvara, sem hann hafði eins og fleiri nm. um þessar till. - Það var snemma þegar þessar till. voru ræddar í n., að það skaut upp þeirri skoðun, að það væri ástæða til að láta bæjar- og sveitarfélög hafa fasteignaskattinn að einhverju eða öllu leyti, en þetta var ekki útrætt og n. ekki sammála um það. - Hv. 5. þm. Reykv. telur varhugavert að hækka fasteignamatið mikið, og ég álít, að það sé ekki verið að fara út í neinar öfgar, þótt sagt sé, að fasteignamatið sé óviðunandi með öllu og valdi miklu misrétti. Menn, sem hafa eignir í lausafé, verðbréfum eða öðru slíku, en svo hins vegar í fasteignum, verða fyrir miklu misrétti og ranglæti í sambandi við skattaálagningu. Það má segja, að þetta skipti ekki miklu fyrir ríkið, því að eignarskatturinn er ekki svo mikill. En þetta er eigi að síður misrétti, sem þarf lagfæringar við. Ég tel ekki eðlilegt, að Alþingi ákveði hlutfallsbreytingar í sambandi við hækkun fasteignamatsins. Í fyrsta lagi er það í ósamræmi við lögin um fasteignamat. Þar er gert ráð fyrir, að yfirvöldin ákveði menn, er kynni sér þetta mál, og ákveði síðan mat fasteigna. Og ég vil benda á, að ég býst við, að hækkunarstigin þyrftu að vera fleiri en tvö vegna mismunandi aðstæðna víða um land. Hv. þm. A-Húnv. telur það rangt, að hér sé um endurskoðun fasteignamatsins að ræða, ef okkar till. verða að lögum. Hann telur, að framkvæma eigi lögin á 10 ára fresti. Þetta er algerlega rangt hjá honum. Það er ekki gert ráð fyrir því samkv. þessu frv., að það fari fram nákvæmt mat. Það gengur ekkert í þá átt. Hér er aðeins um að ræða framkvæmd laganna frá 1945, þar sem sagt er í 1. gr. þeirra l., að ef miklar verðbreytingar eigi sér stað, þá skuli, fram fara endurskoðun fasteignamatsins. En það stendur í lögunum, að nýtt fasteignamat skuli fara fram á 25 ára fresti, nema óvenjuleg röskun hafi orðið í þjóðfélaginu. Hv. þm. Borgf. óttast það, að héraðanefndunum sé ætlaður of skammur tími til að inna sín störf af hendi. Þetta getur verið álitamál og þarf að athugast betur. En ég vil benda á, að til matsstarfsins veljast einungis kunnugir menn á viðkomandi svæðum, og er gert ráð fyrir, að þeir fái í sínar hendur skýrslur um ræktunarframkvæmdir, og þurfa þeir því ekki að athuga ræktunarframkvæmdirnar á hverri jörð, þótt þeir leggi þar mat á, og það er því ekki nauðsynlegt, að matsmennirnir fari á hvern bæ, þótt þeir þurfi að kynna sér þetta. En það þarf auðvitað að taka tillit til allra staðhátta og gæða jarðarinnar, hvað eignin gefi af sér, hvort jörðin er vel hýst eða ekki, vegasamband hennar o. s. frv. Og það er kunnugt, eins og hv. þm. Borgf. benti á, að undanfarið hefur þetta verið þannig, að þeir, sem hafa lagt fé í húsbyggingar í sveitum, hafa ekki getað vænzt þess að hafa tekjur eða vexti af nema nokkrum hluta af þeim fjármunum, sem þeir hafa lagt í þær framkvæmdir. Aftur á móti hefur það verið þannig í kaupstöðunum, að þrátt fyrir síhækkandi byggingarkostnað þar hafa menn alltaf verið öruggir með að fá vexti af því fé, sem lagt hefur verið í byggingar þar. Þannig hefur þetta verið og er enn. Og m. a. með tilliti til þessa álít ég, að þessi hækkunarstigi, sem þarna er settur upp í brtt. hv. þm. A-Húnv. og hv. 2. þm. Skagf., sé öðruvísi en rétt er eða ætti að vera. Og auk þess er það, eins og ég áður gat um, að ég tel, að um þetta sé svo mismunandi ástatt á ýmsum stöðum á landinu, að það sé óeðlilegt að hafa hækkunarstigin aðeins tvö. Það kom fram hjá hv. þm. Borgf., að hann taldi þörf á, að ríkið sæi sveitarfélögunum fyrir e. t. v. fleiri tekjustofnum en fasteignaskattinum, þ. e. a. s., að sveitarfélögin hefðu þörf fyrir tekjur og e. t. v. nýja tekjustofna. En ég vil benda á, að ríkið þarf á miklu fé að halda, því að margar kröfur eru gerðar til þess. Og mér virðist, að þegar gengið er frá fjárl., þá áliti menn ríkissjóð hafa þörf á hverjum tekjustofni, sem hvert sinn er hægt handa honum að hafa. Það er ekki ágreiningur í fjhn. um það, hvort fasteignaskattinum verði eftirleiðis ráðstafað á þann hátt eða öðruvísi en verið hefur. Umr. frestað, en frv. var ekki á dagskrá tekið framar.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv., frsm. meiri hl. iðnn., er ekki mættur hér, sem er vegna veikinda, og skal ég því leyfa mér að fara um þetta mál nokkrum orðum. Iðnn., sem fengið hefur þetta mál til meðferðar, gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Við höfum fjórir nefndarmenn, hv. 7. þm. Reykv., hv. 6. þm. Reykv., hv. þm. Mýr. og ég, gefið út nál. á þskj. 790, - hv. þm. Mýr. þó með fyrirvara, sem hann að sjálfsögðu gerir grein fyrir síðar, - og við þessir fjórir höfum mælt með því, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem fluttar eru á sama þskj. En minni hl. n., hv. þm. V- Húnv., hefur lagt til, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá. Þetta frv. um iðnaðarmálastjóra, sem hét upphaflega „frv. til l. um iðnaðarmálastjóra og framleiðsluráð“, hefur verið flutt á nokkrum þingum, en ekki komizt út úr hv. Ed. hingað til þessarar d. fyrr en nú. Það fer í aðalatriðum fram á, að stofnað verði embætti fyrir iðnaðarstarfsemina í landinu, hliðstætt búnaðarmálastjóra- og fiskimálastjóraembættunum, þó þannig, að ríkisstj. skipi þennan mann, a. m. k. til að byrja með. Honum er ætlað það starf að eiga frumkvæði að ýmiss konar aðstoð iðnaðinum til handa, bæði um hagnýtingu hráefna, um heildartillögun á sviði iðnaðarmála og um, að framleiðslunni þar sé beint að þeim greinum, sem hagfelldast er fyrir þjóðina og samrýmist bezt þörfum hennar á hverjum tíma, og það, að afurðir þær, sem þjóðin aflar, séu ekki látnar af hendi fyrr en þær hafa verið fullunnar, að svo miklu leyti sem það er mögulegt, svo að þær skili sem mestum gjaldeyri, en séu ekki fluttar út óunnar. Sömuleiðis er ætlazt til þess, að iðnaðarmálastjóri, með aðstoð framleiðsluráðs, annist ýmiss konar skýrslusöfnun: skrásetningu iðnfyrirtækja, hversu margir menn vinni við fyrirtækin, hve miklar vinnulaunagreiðslur hafi verið, skýrslusöfnun um hráefni, innflutningstolla og ýmislegt fleira, sem nauðsynlegt er að vita skil á í sambandi við iðnaðarstörfin í landinu, en að langmestu leyti hefur vantað skýrslur um á undanförnum árum. Og segja má, að það sé mikill munur á því, hvernig að þessum efnum hefur verið staðið iðnaðinum til handa annars vegar og hins vegar gagnvart landbúnaðinum og sjávarútveginum, þar sem menn fylgjast með svo að segja frá degi til dags, hvernig gengur með þessa tvo atvinnuvegi. Í hv. Ed. var gerð allmikil breyt. á frv., frá því sem það var flutt, sem fór í þá átt, að svo kallað framleiðsluráð iðnaðarins, sem í upphaflega frv. lagt var til, að yrði þannig skipað, að Landssamband iðnaðarmanna tilnefndi einn mann í ráðið og rannsóknaráð ríkisins annan, en sá þriðji yrði skipaður án tilnefningar, þetta var lagt niður í meðförum hv. Ed. á frv. En eftir upphaflega frv. átti framleiðsluráð að vera iðnaðarmálastjóra til aðstoðar um þau verkefni, sem undir hann skyldu falla og ég hef áður lýst. Allshn. þessarar hv. d. hefur kallað á sinn fund til viðræðu um málið bæði hv. flm. frv. og form. Félags íslenzkra iðnrekenda og form. Landssambands iðnaðarmanna og rætt við þá um málið. Þeir töldu, - og sérstaklega formenn þessara samtaka, - að frv., eins og það kemur frá hv. Ed., sé eiginlega ekki að miklu gagni, því að það sé búið að nema svo mikið úr því, að það sé ekki nema tiltölulega lítils virði lengur, samanborið við það, sem frv. var, er það var lagt fram. Þeir óskuðu þess eindregið, að þetta yrði lagfært og í það yrðu tekin aftur ákvæðin um framleiðsluráð, og vitnuðu þar um til nál., er n., sem má kalla milliþn., sem skipuð var um þetta mál, hafði látið frá sér fara, þar sem hún komst að þeirri niðurstöðu, að það væri æskilegra og reyndar alveg nauðsynlegt, til þess að frv. kæmi sem lög að fullum notum, að ákvæðin um framleiðsluráð yrðu tekin aftur upp í frv. og jafnvel fyllri en þau, sem flutt voru fram í frv. í upphafi af hv. flm. - Meiri hl. iðnn. hefur því lagt til, að þessi ákvæði yrðu tekin upp í frv. að nýju, og eru brtt., sem ég þarf ekki að rekja, á þskj. 790 við það miðaðar. Þar er gert ráð fyrir, að frv. verði fært í alveg nýjan búning frá því, sem það er í, þegar það kemur til þessarar hv. d., og þar tekið tillit til þeirra till., sem milliþn., sem ég gat um áður, hafði gert. Ég þarf svo raunar ekki frekari orðum um þetta mál að fara. Eins og ég gat um í upphafi, hefur hv. þm. V-Húnv. skilað um málið sérstöku nál. á þskj. 802 og lagt til, að það verði afgr. með rökst. dagskrá. Hans aðalsjónarmið er það, sem kemur fram í nál. hans, að það eigi að taka upp sama hátt um till.ögun þessara mála og skipun þeirra eins og nú er í Búnaðarfélagi Íslands og Fiskifélagi Íslands, þannig að þessi samtök sjálf skipi manninn, sem sé iðnaðarmálastjórann, og hafi hann undir sinni stjórn. En það er ýmislegt, sem bendir til þess, að þetta er ekki svo auðvelt, a. m. k. fyrst í stað. En hins vegar er í frv., eins og við leggjum til, að það verði samþ. nú, bráðabirgðaákvæði, þar sem inn á þetta er farið og rúmar alveg þann möguleika, sem hv. þm. V-Húnv. gerir að aðalatriði í sinni grg. fyrir sinni rökst. dagskrá. - Ég tel þess vegna, að málið eigi að fá og geti fengið þá afgreiðslu, sem við leggjum til, að það fái, og þá sé tekið tillit til höfuðsjónarmiðs hv. þm. V-Húnv. - Með nál. okkar er prentað sem fskj. nál. áminnztrar milliþn., sem skipuð var þessum mönnum: Kristjóni Kristjónssyni, sem var form. n., og ásamt honum voru skipaðir í n. Guðmundur H. Guðmundsson samkv. tilnefningu Landssambands iðnaðarmanna, Páll S. Pálsson samkv. tilnefningu Félags íslenzkra iðnrekenda, Baldvin Jónsson lögfræðingur samkv. tilnefningu fjárhagsráðs og Ásgeir Þorsteinsson samkv. tilnefningu rannsóknaráðs ríkisins, en í forföllum hans starfaði í n. Þorbjörn Sigurgeirsson. - Þessir menn hafa komizt að þeirri niðurstöðu, sem við í meiri hl. iðnn. höfum lagt til grundvallar till. okkar um afgreiðslu málsins. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að hafa um málið fleiri orð, en legg til, að þessar breyt., sem við flytjum till. um, verði samþ.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Um langan aldur hafa starfað hér á landi tvær stofnanir í þjónustu landbúnaðarins og sjávarútvegsins, Búnaðarfélag Íslands, byggt upp af bændastéttinni og búnaðarfélögum sveitanna, og Fiskifélag Íslands, byggt upp af fiskimönnum og fiskútgerðarmönnum og félagssamtökum þeirra. Þessar stofnanir hafa, hvor á sínu sviði, veitt þessum atvinnuvegum, landbúnaðinum og sjávarútveginum. margs konar þjónustu, með skýrslusöfnun um atvinnuvegina, leiðbeiningarstarfsemi í þeirra þágu o. þ. h. Á síðari árum hefur risið hér upp mikill og fjölþættur iðnaður í landinn. Og ég tel mjög eðlilegt, að komið verði á fót hliðstæðri stofnun fyrir iðnaðinn, sem er orðinn mikill atvinnuvegur, sem annist leiðbeiningarstarfsemi og upplýsingastarfsemi fyrir þennan atvinnuveg á líkan hátt og hin samtökin, sem ég nefndi, hafa gert fyrir landbúnaðinn og sjávarútveginn. Og mér finnst eðlilegt, að ríkið leggi fram fé einnig til styrktar þeirri starfsemi, á sama hátt og hinir atvinnuvegirnir hafa notið fjárstuðnings til sinna heildarsamtaka. Hins vegar tel ég, að það sé ekki ástæða til að gera að lögum það frv., sem hér liggur fyrir, vegna þess að ég tel það heppilegra og eðlilegra, að félagssamtök iðnaðarins í landinu byggi upp þessa stofnun fyrir sig á sama hátt og hinar hafa verið upp byggðar, stofnanirnar fyrir landbúnaðinn og sjávarútveginn. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að iðnaðarmenn og iðnrekendur geta mjög auðveldlega byggt upp slíka stofnun, án þess að afskipti löggjafans komi þar til. Það er að vísu á það bent og með réttu, að félagssamtök iðnaðarins séu allmjög sundurgreind, þar sem faglærðir iðnaðarmenn hafa samtök, sem eru Landssamband iðnaðarmanna, og iðnrekendur hafa annan félagsskap með sér, og að það vanti á, að allir iðnaðarmenn séu í þessum félagssamtökum. En þrátt fyrir þá skiptingu tel ég enga ástæðu til að óttast, að þessi samtök geti ekki komið sér saman um að setja á fót stofnun sameiginlega, sem þjóni hagsmunum aðila í báðum þessum félagssamtökum, að því er ýmiss konar almenna upplýsinga- og leiðbeiningastarfsemi varðar. - Þess vegna legg ég til, að þetta frv. verði ekki gert að lögum. Ég sé nú ekki ástæðu til að halda um þetta langa ræðu. Ég vil þó benda á það, að í þessu frv., eins og það liggur fyrir, og einnig í þeim brtt., sem meiri hl. n. flytur til breyt. á frv., eru ýmis ákvæði, sem ég tel mjög gagnslítil, þegar til framkvæmdanna kæmi. Í 3. gr. frv., sem hv. meiri hl. n. leggur ekki til, að gerð verði nein breyt. á, eru tekin upp í stuttu máli, skilst mér, nokkur aðalatriðin um verkefni iðnaðarmálastjórans, og m. a. segir þar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hann undirbýr tillögur og áætlanir um ný iðjuver, er ríkissjóður lætur reisa eða styrkir aðra til að koma upp, svo og um endurbætur eða stækkanir iðjuvera, sem starfrækt eru af ríkissjóði eða hann styrkir með lánum, framlögum eða á annan hátt. Skal hann og hafa yfirumsjón með öllum slíkum framkvæmdum fyrir hönd ríkissjóðs.“ Ég held, að þótt slíkt væri í lög leitt, þá mundi verða lítið úr því í framkvæmd, að þessi iðnaðarmálastjóri undirbyggi stofnun nýrra iðjuvera fyrir ríkið. Hugsum okkur, ef þetta embætti hefði verið til á undanförnum árum, þegar verið var að byggja upp stór fyrirtæki á sviði iðnaðar, t. d. síldarverksmiðjur ríkisins eða rafmagnsveitur ríkisins. Ég held, að óhætt sé að slá því alveg föstu, að þó að iðnaðarmálastjóri hefði verið til hér á þeim árum, þá hefði ekki verið til hans leitað um undirbúning slíkra fyrirtækja, það er þannig með iðnaðinn, að hann er langtum fjölþættari en aðrar atvinnugreinar, og í hverri einstakri grein hans þarf alveg sérstaklega menntaða menn á viðkomandi sviði iðnaðarins. Og þess vegna hafa verið fengnir menn til þess að byggja upp síldarverksmiðjur ríkisins og í öðru lagi menn til þess að byggja upp raforkuveiturnar - svo að nefnt sé eitthvað - sem hafa haft alveg sérstaka þekkingu á þeim málum hverju fyrir sig. Það hefur verið nauðsynlegt að fá kunnáttumenn til þess að reisa þessi fyrirtæki frá grunni og síðan að hafa yfirstjórn á rekstri þessara fyrirtækja. Sama má segja um önnur slík iðnfyrirtæki, þó smærri séu. Og t. d. nú liggur fyrir að stofnsetja áburðarverksmiðju og væntanlega áður en langt líður sementsverksmiðju, sem ríkið tekur þátt í hvoru tveggja. Engar líkur benda til, að iðnaðarmálastjóra, þótt til væri, væri falið að undirbúa slíkar framkvæmdir á vegum ríkisins. Þar hlytu að koma til menn, sem hefðu í þeim greinum, sem þar um ræðir, sérþekkingu. Auk þess vil ég benda á annað í þessu sambandi. Ef með þessu er verið að benda til þess, að eðlilegt og heppilegt sé, að ríkið geri mikið að því að koma upp nýjum iðjuverum framvegis, þá vil ég láta þá skoðun koma fram, að ég tel það ekki heppilegustu leiðina til þess að auka hér iðnað í landinu, að ríkið komi upp nýjum iðjuverum. Ég tel heppilegra að iðnaðarframleiðslan, eins og önnur framleiðslustörf í landinu, sé í höndum einstaklinga og félaga, t. d. samvinnufélaga, heldur en í höndum þess opinbera. Ég get vel skilið, að hv. þm. Hafnf., sem tók að sér framsögu fyrir meiri hl. hv. iðnn. í þessu máli, sé því fremur fylgjandi, að stofnað sé til iðnrekstrar á vegum ríkisins, því að það er í samræmi við stefnu hans flokks. En ég hygg, að það sé ekki í samræmi við stefnu þá, sem hv. form. n. aðhyllist, hv. 7. þm. Reykv. (GTh). Og hefði ég gjarnan haft löngun til að ræða þá hlið málsins við hann, ef hann hefði verið hér staddur. Og var hann ákvarðaður að vera frsm. meiri hl. n. í þessu máli hér nú, og satt að segja bjóst ég við því af þeim ástæðum, að hann mundi verða hér nú. Og ég vil benda hæstv. forseta á, að það er miður viðkunnanlegt að tala hér um talsvert þýðingarmikið mál, snertandi stóran atvinnuveg í landinu, þegar hv. þd. er svo þunnskipuð, að hér í öðrum helmingi salarins er nú enginn þm. í sæti og enginn hæstv. ráðh. er hér sjáanlegur heldur. - Ég geri ráð fyrir, að hæstv. forseti vilji gjarnan þoka þessu máli áleiðis, þrátt fyrir þetta, og ég mun þá halda áfram minni ræðu. - Ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja hér önnur atriði frv. Ég hef bent á ákvæði í því, sem ég tel, að mundu verða mjög haldlítil, þegar til framkvæmda kæmi. Og fleira er í frv., sem orkar mjög tvímælis að mínum dómi. En niðurstaðan af þessum athugunum mínum á málinu er því sú, að ég tel, að hv. þd. eigi að láta koma fram vilja sinn um það, að félagssamtök iðnaðarins fái fjárstuðning ríkisins til þess að koma á fót upplýsinga- og leiðbeiningastarfsemi fyrir þennan atvinnuveg, í líkingu við það, sem Búnaðarfélagið og Fiskifélagið annast fyrir hina atvinnuvegina. En ég tel enga þörf á að skipa þessu með lögum frekar en löggjöf hefur verið sett um Fiskifélagið eða Búnaðarfélagið. Það hefur, eins og kunnugt er, ekki verið gert. En af því að svo nýlega er búið að útbýta hér þingskjölum um málið - ég tek eftir, að hv. meiri hl. iðnn. hefur prentað upp sem fskj. álit hinnar stjórnskipuðu n., sem samdi frv., sem meiri hl. n. tekur nú til flutnings, og er það gott, að menn fái að kynnast því. En það álit var líka prentað með nál. Ed.nefndarinnar, sem fjallaði um málið þar. En ég bendi á að í áliti þeirrar stjórnskipuðu n. segir, að tilgangurinn sé, að á fót verði sett stofnun hliðstæð þeim, sem nú eru fyrir hendi hjá hinum atvinnuvegum þjóðarinnar, og það kemur fram hjá þeim, að þeir telja eðlilegt, að það sé gert hjá félagssamtökum iðnaðarins, þó að þeir dragi í efa, að hægt sé nú í augnablikinu að koma þessu skipulagi á. En ég dreg í efa, að þessi samtök geti ekki komið á, hvenær sem er, slíkum samtökum, ef þau fá fjárstuðning frá ríkinu. Ég sé ekki ástæðu til að ræða um þetta meira. En af því að svo nýlega er búið að útbýta þingskjölum, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp mína till. til rökst. dagskrár. Hún er svona: „Neðri deild Alþingis telur eðlilegt, að ríkið leggi fram fé til styrktar upplýsinga- og leiðbeiningastarfsemi í þágu iðnaðarins, og mælir með því, að ríkisstjórnin setji fjárframlög í þessu skyni í frumvarp til fjárlaga fyrir næsta ár, ef slíkri starfsemi verður haldíð uppi af félagssamtökum iðnaðarins. En með skírskotun til þess, að Alþingi hefur ekki sett lög um störf búnaðarmálastjóra og fiskimálastjóra, sem veita forstöðu þeim stofnunum, er annast upp1ýsinga- og leiðbeiningastarfsemi fyrir landbúnað og sjávarútveg, telur deildin ekki ástæðu til að selja lög um störf iðnaðarmálastjóra, sem félagssamtök iðnaðarins væntanlega ráða í sína þjónustu, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Eins og þarna er að vikið, hafa aldrei verið sett nein lög um búnaðarmálastjóra og fiskimálastjóra, og ég sé heldur enga þörf fyrir, að Alþ. setji lög um iðnaðarmálastjóra.



Herra forseti. Mér láðist að geta þess, þegar ég mælti fyrir brtt. meiri hl. iðnn., að mér hefur verið bent á, að það mundi vera réttara, í samræmi við þær brtt., sem meiri hl. n. flytur við frv., að flytja um leið brtt. við fyrirsögn frv. Það var breytt fyrirsögn frv. í hv. Ed., þegar framleiðsluráðsákvæðin voru felld úr frv. Það hét upphaflega „frv. til laga um iðnaðarmálastjóra og framleiðsluráð“, en heitir nú aðeins frv. til l. um iðnaðarmálastjóra. En ef ákvæðin um framleiðsluráð verða tekin upp í frv., er eðlilegt, að það komi fram í fyrirsögn frv. Ég vil leyfa mér að bera fram brtt. við fyrirsögn frv., um að fyrirsögnin orðist svo: „Frumvarp til laga um iðnaðarmálastjóra og framleiðsluráð iðnaðarins“, sem ég vona, að hæstv. forseti taki til greina. Út af ræðu hv. þm. V-Húnv. þarf ég ekki mikið að segja. Hann leggur höfuðáherzlu á, að starfi búnaðarmálastjóra og starfi fiskimálastjóra sé ekki skipað með lögum, og þess vegna sé óeðlilegt, að iðnaðarmálastjórastarfið verði lögfest á þennan hátt sem hér er lagt til, að gert verði. - Ég sé út af fyrir sig ekkert við það að athuga, þó að starfi iðnaðarmálastjórans sé öðruvísi skipað eða að öðruvísi ákvæði séu um það en starf hinna tveggja. Það er frá mínu sjónarmiði ekki nauðsynlegt, að það þurfi að vera sama afgreiðsla á því. Það geta verið þær ástæður fyrir hendi, að það sé eðlilegt, að starfinu sé skipað öðruvísi, og þá með lögum. Og það er einmitt það, sem er. Því að eins og hv. þm. V-Húnv. réttilega tók fram, þá eru samtök iðnaðarmanna í þessu landi miklu yngri og skemmra á veg komin en samtök hinna atvinnuveganna, sem hér hefur verið um rætt. Í Landssambandinu eru t. d. ekki nærri allir iðnaðarmenn í landinu, í því eru nokkuð mörg félög, en þó ekki nærri öll, og alveg er það eins í Félagi íslenzkra iðnrekenda, þar eru ekki nærri því allir eigendur verksmiðja eða þeir, sem stunda verksmiðjuiðnað í landinu, svo að þau félög geta ekki komið fram neitt svipað því og fulltrúar hinna starfsgreinanna geta gert. Hins vegar er í frv. ákvæði, sem, með leyfi hæstv. forseta, hljóðar svo: „Nú sameinast landssamtök handiðnaðarmanna og iðnrekenda, eða hefja samstarf með þeim hætti, að þau stofni til sameiginlegs iðnaðarþings á svipuðum félagslegum grundvelli og með tilsvarandi hlutverki á sviði iðnaðarmála og búnaðarþing og fiskiþing hafa nú í sínum greinum, og fellur þá niður réttur ráðherra til að skipa framleiðsluráð, en iðnaðarþing kýs allt ráðið. Á sama hátt ræður þá nýkosið framleiðsluráð iðnaðarmálastjóra, en hann starfsfólk sitt í samráði við framleiðsluráð.“ Þetta tekur af öll tvímæli um það, að ef samtök iðnaðarmanna sjá sér fært að fara inn á þessa braut, sem við hv. þm. V-Húnv. erum sammála um að væri æskilegust, þá er ekkert til fyrirstöðu, að það sé gert, og þetta bráðabirgðaákvæði gerir ráð fyrir því, að inn á þessa braut verði þá farið. Það, sem ég óttast, ef þetta verður ekki að l., það er, að l. verði tafin svo að þau komi ekki til framkvæmda. Það hefur nú á vegum Landssambands iðnaðarmanna starfað skrifstofa og verið þar framkvæmdastjóri, sem hefur kannske ekki haft öll störf iðnaðarmálastjóra með höndum, en að verulegum hluta, en til þessarar starfsemi gengur illa að fá þann styrk, sem óskað hefur verið eftir, af hálfu ríkisvaldsins. Sömuleiðis hefur á vegum Félags íslenzkra iðnrekenda starfað framkvæmdastjóri og skrifstofa, sem hefur haft svipuð störf með höndum fyrir þann atvinnuveg, en ég veit ekki til, að hann fái styrk af því opinbera. Fyrir bragðið verður starfið hjá þessum mönnum í molum og nær ekki þeim árangri, sem æskilegt væri og til er ætlazt með setningu þessara l. Ég tel þess vegna, að það sé eðlilegt, að málum verði fyrst um sinn skipað á þann hátt, en möguleikum verði haldið opnum til þess að breyta um, þegar aðstæður leyfa. Hv. þm. V-Húnv. minntist lítillega á verksvið iðnaðarmálastjórans samkv. 3. gr. frv., og var í rauninni aðeins eitt, sem hann taldi þessu til foráttu, þ. e. a. s. það, að mér skildist, að iðnaðarmálastjóra væri þarna ætlað um of víðtækt verkefni, honum væri ætlað að gera till. um fyrirkomulag Síldarverksmiðja ríkisins, áburðarverksmiðju, sementsverksmiðju og annað slíkt, og mér skildist á honum, að það mundi verða honum um megn. En ég held, ef skipaður er hæfur maður í þetta starf, að þá sé ekkert því til fyrirstöðu, að hann geti gert öll þessi störf. Þegar Síldarverksmiðjur ríkisins voru stækkaðar, þá var fenginn til þess sérfróður maður að gera um það áætlanir, sem hann gerði, og hann hafði eftirlit með byggingu verksmiðjanna, hann naut sérfræðilegrar aðstoðar þeirra, sem með þessi mál eru vanir að fara, en það var eigi að síður maður, sem ekki var síldarverksmiðjumaður sérstaklega, heldur var hann einungis tekniskt menntaður vélfræðingur. Ég sé ekkert á móti því, ef fær maður veldist í þetta starf, að hann getí gert till. um öll þessi mál og sparað ríkissjóði stórfé. Ég hygg, að það séu ekki smáræðis fúlgur, sem ríkið hefur orðið að greiða til þess að undirbúa öll þessi mál, en hins vegar, ef ríkið hefur fastan mann í sinni þjónustu, sem getur annazt þetta, þá er eðlilegt, að hann geri það, og ég tel, að hann geti annazt þessi verkefni fyllilega, að gera till. um stækkun Síldarverksmiðja ríkisins eða nýbyggingar, áburðaverksmiðju og sementsverksmiðju. Rafveitur ríkisins koma ekki til greina, því að ríkið hefur sérstakan mann í þeim málum, sem annast það eitt. Um ríkisrekstur eða ekki ríkisrekstur á þessum verksmiðjum ætla ég ekki að deila. Hv. þm. veit það jafnvel og ég, að ef þessi stóru verksmiðjubákn á að byggja, þá eru engar líkur til þess, að einstaklingar ráðist í það, ríkissjóður hefur alltaf orðið að koma til, þegar um stórfyrirtæki er að ræða, - hverjum augum sem Alþ. lítur spursmálið um einstaklingsrekstur eða ríkisrekstur, þá hefur það orðið að koma til, vegna þess að einstaklingum er ofviða að ráðast í það fjárhagslega. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Ég vil aðeins leggja til við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða fyrir þeirri skriflegu brtt., sem ég gat um og las.