Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. 2. þm. Skagf. er frsm., en hann er ekki viðstaddur, og vil ég því segja um málið nokkur orð. Eins og kunnugt er, var þetta mál lagt fyrir á öndverðu þingi, og fór það gegnum þessa d. og til Ed. Voru þar gerðar á því nokkrar breyt., sem meiri hl. landbn. gat ekki fallizt á, með því að hann sá ekki, hvernig unnt væri að framkvæma þá meðferð þessa máls, sem ákveðin var með þeirri breyt., sem gerð var í Ed., að eðlilegur verðmunur væri gerður á gæðaflokkum kjöts í útsölu. Meiri hl. sá engin tök á að framkvæma þetta og taldi, að með þessari viðbót væri málinu stórspillt. Síðan hefur málið legið hjá n. óafgreitt, þar til hæstv. atvmrh. fyrir skömmu óskaði eftir, að frv. fengi afgr. á þinginu Þá tók n. málið fyrir, og meiri hl. bar fram brtt. við málið, sem kemur því í svipað horf og það hafði, þegar það fór frá n. upphaflega, að niðurlag 1. gr., tvær síðustu línurnar, falli niður. Hins vegar hefur hv. 2. þm. N.-M. borið fram brtt. við 1. gr., eins og hún liggur fyrir. Meiri hl. n. getur ekki mælt með þeirri brtt. af þeirri ástæðu, sem ég nú hef greint.



Herra forseti. Við meðferð þessa máls hér í d. á sínum tíma voru felldar fyrir mér brtt. um það, að verðmunur skyldi gerður á kjöti til þeirra manna, sem framleiddu það og keyptu, eftir því, hve gott það væri. Ed. átti nógu marga menn, sem vildu gera slíkan mun til neytenda. Hins vegar voru þar ekki nógu margir menn, sem vildu gera á kjötinu verðmismun til framleiðenda, eftir gæðum. Ég vænti þess, að hér muni vera það margir menn, sem vilja gera sama mismun til framleiðenda og neytenda, að það nægi til að samþ. þá brtt., sem ég ber fram um þetta á þskj. 152. Hún fer ekki fram á annað en í staðinn fyrir „útsölu“ komi „til neytenda og framleiðenda“. Ég vona, að allir sjái, að ekki kemur til mála að láta menn, sem framleiða góða vöru, ekki fá meira fyrir hana en þá, sem framleiða vonda vöru, þegar á að selja hana mishátt til neytenda, sem ég tel sjálfsagt: Ég vona því, að þessi brtt. verði samþ., og ég skil satt að segja ekki það sjónarmið meiri hl. að vilja ekki láta þetta standa í l. Ég viðurkenni fúslega það sjónarmið, að erfitt sé að framkvæma þetta, en það er langt frá, að það sé óframkvæmanlegt, og það er meira að segja framkvæmanlegt á fleiri en einn veg, og alveg sjálfsagt fyrst og fremst út frá því sjónarmiði, að það er sú mesta hvöt, sem hægt er að fá, fyrir framleiðendur til að vanda vöru sína, að þeir hafi hag af því að hafa hana góða. Þá leggja þeir í kostnað og fyrirhöfn til að vanda hana, en það gera menn ekki, ef það bezta og það skítlegasta er borgað jafnt.



Ég er sammála hv. 2. þm. N.-M. um það, að rétt sé að gera eðlilegan verðmun á kjöti til framleiðenda og neytenda eftir gæðum þess, en ég tel samt, að ákvæði um þetta eigi ekki heima í l. um kjötmat, og er hissa á því, að menn, sem vilja koma þessu á, skuli vilja þrengja því inn í kjötmatsl. Ákvæði um verðlag á kjöti eiga að koma inn í þau l., sem kjötverðlagsn. starfar eftir. Þar eiga þau heima, en ekki í þessum l. Þó að ég sé honum sammála um það, að slíkan verðmun eigi að gera, þá get ég ekki fallizt á að vera með að samþ. hans till. eða aðra í sömu átt, en tel rétt að samþ. brtt. á þskj. 510 frá meiri hl. n.



Eins og nál. á þskj. 495 ber með sér, voru allir nm. sammála um að mæla með frv. eins og það er, en að vísu áskildu einstakir nm. sér rétt til að fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Það var aðeins eitt atriði, sem ágreiningur var um, ef ágreining skyldi kalla: skipun stj. á þessu fyrirhugaða drykkjumannahæli. Í frv. er gert ráð fyrir, að stórstúka Íslands tilnefni tvo menn, en ráðh. sá, sem fer með heilbrigðismál, tilnefni hinn þriðja. En einstaka nm. fannst hins vegar tilhlýðilegt, að þetta yrði þrískipt, þannig að einn væri skipaður af stórstúkunni, annar af heilbrigðisn. og hinn þriðji af hlutaðeigandi sýslufélagi. Ég vildi aðeins geta þessa atriðis, án þess að komið hafi þó til ágreinings um þetta sérstaklega í n. Að öðru leyti mælti n. með því, að þetta þarfa fyrirtæki yrði stofnsett samkv. frv. á þskj. 454.



Eftir því, sem fram kemur í rækilegri grg. með frv., hefur hælið í Kumbravogi tæplega náð tilgangi sínum undir rekstri stórstúku Íslands. Það kemur í ljós, að innritazt hafa 13 menn og 4 af þeim hafa farið aftur, áður en þeir höfðu dvalizt hinn tilsetta tíma á hælinu. Virðist því vanta vald til að halda mönnum á hælinu gegn vilja þeirra. Það virðist og vafasamt, að hælið nái tilgangi sínum á þeim stað, þar sem það er nú, og eftir viðtal við landlækni get ég sagt það, að hann telur þennan stað óheppilegan. Hins vegar er það virðingarvert, að stórstúkan hefur hafizt handa um þennan rekstur, en hins vegar er sjálfsagt, að Alþ. taki nú við. En í sambandi við þetta mál tel ég fyrir mitt leyti óviðurkvæmilegt að láta einkafélagsskap hafa yfirstj. á ríkisrekstrarfyrirtæki. Ég tel hins vegar rétt, að stórstúkan hafi um þetta íhlutun. Ég vil því leggja fram skrifl. brtt. við 2. gr. frv., að 2. málsl. orðist svo: „Ráðh. skipar stjórnarnefndina, formann og tvo meðstjórnendur, og skal annar þeirra valinn eftir tilnefningu stórstúku Íslands.“

Frsm. minni hl. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Þessi till. til þál. á þskj. 173 er einn vitnisburðurinn um það rannsóknaræði, sem gripið hefur suma hv. þm. Þessi faraldur kom fyrst upp í haust, þegar nokkurrar mjólkurþurrðar tók að gæta. Þá var komið af stað hreinustu „paník“ með ákveðnum áróðri, og fólkið safnaðist í stórhópum framan við mjólkurbúðirnar á morgnana, eins og um væri að ræða síðasta mjólkurdropann, sem nokkurn tíma kæmi. Allt leiddi þetta af sér megnasta öngþveiti. Á Alþ. rigndi niður svo kölluðum till. til úrbóta. Lagt var til, að rannsókn yrði hafin, mjólkurstöðin yrði tekin af félagi bænda o. s. frv., og þessi gauragangur hélzt löngu eftir að nægar birgðir af mjólk voru komnar á markaðinn. Þetta fyrirbrigði er raunar ekkert nýtt um mjólkina. Á hverju ári hefur orðið mjólkurskortur á haustin, ekki aðeins hér, heldur einnig úti í sveitum, þegar kýrnar geldast. Nú er langt liðið, síðan komið er meira en nóg af mjólk á markaðinn, en enn þá liggja þó fyrir Alþ. þrjú mál, sem risu hér á tímum mjólkurskortsins. Eitt af þeim er þessi þáltill. um rannsóknarn. mjólkurmála, sem hér er til umr. Þessir mjólkurrannsóknarpostular voru illa staddir um tíma, þar eð það sýndi sig, að þetta uppþot var ástæðulaust, en þá vildi þeim til það happ, að þeir komust í úldið kjöt suður í hraunum. Nú er það ekki svo, að mér detti í hug að halda því fram, að ekki sé margt, sem betur mætti fara. En þegar á málum er haldið með álíka sanngirni og hér er gert, þá getur maður fyllst heilagri vandlætingu. Þegar menn horfa hér upp á fiskskort á þessu fisksælasta landi og vatnsskort á vatnsauðugasta landi veraldarinnar auk stórkostlegs hörguls á rafmagni og þeir, sem mest óskapast yfir mjólkinni, minnast ekki á þetta, og þegar maður athugar, að hér hafa farið í súginn ógrynni af síld, og þegar auk þess er vitað, að ekki alls fyrir löngu var flökuðum fiski, svo að þúsundum skipti, kastað í sjóinn, og þó að fleygt sé mörgum skipsförmum af skemmdum fiski, sem búið er að hætta lífi sjómannanna til að ná í, og þegar ekkert er minnzt á allt þetta, þá eru auðséð heilindin, sem hér liggja á bak við. En þó að ég vilji ekki taka undir þann són um nauðsyn á rannsókn mjólkurmálanna, sem hér er kyrjaður, vildi ég samt ekki leggja til, að till. yrði felld. Ég held, að við hv. 2. þm. Skagf. höfum mjög svipaða afstöðu í málinu, og höfum báðir lagt til, að gerðar verði nokkrar breyt. á þessari þáltill. Hv. þm. talaði hér í gær, en ég var raunar ekki sammála honum um eitt atriði. Okkur greinir á um nauðsynina á þessum athugunum. Ég skal geta þess, að þau ár, sem mjólkursamsalan hefur starfað, hafa ekki verið skipaðar færri en sex n. til að gera athuganir á henni. Niðurstöður þessara rannsókna hafa ekki allar verið lagðar fram opinberlega, heldur hafa þær verið lagðar fyrir ríkisstj. og hún komið athugasemdunum til hlutaðeigandi aðila, sem hafa þá reynt að bæta úr því, sem ábótavant hefur verið. Hins vegar verð ég að segja það, að þegar fram kemur till. eins og sú á þskj. 173 um enn eina rannsóknarn. í þessum málum, þá finnst mér sjálfsagt að reyna að koma henni í það form, að Alþ. geti sóma síns vegna látið málið frá sér fara. Í þessari þáltill. er gert ráð fyrir, að n. hafi rannsóknarvald samkv. 34. gr. stjskr. En ég hygg, að þessari gr. hafi sjaldan verið beitt og svo hafi verið litið á, að henni beri ekki að beita, nema mikið sé í húfi og þeir, sem henni hefur verið beitt við, hafi framið saknæmt athæfi. Verði þessi till. samþ. óbreytt, tel ég víst, að hún muni valda meiri eldi og ófriði en dæmi eru til áður. Það á eftir að koma fram, hvernig bændur líta á þetta mál. Ég sé ekki betur en svo hlyti að fara, að flestum félagssamtökum hlyti að verða stefnt fyrir eins konar rannsóknarrétt, ef till. yrði samþ. óbreytt, - mjólkursamsölunni, mjólkurbúi Flóamanna, mjólkurbúi Borgfirðinga og mjólkurbúi Hafnfirðinga. Öll þessi félög mundu verða dregin fyrir eins konar sakamálsrétt. Hv. frsm. meiri hl., þm. A.-Húnv., lét þau orð falla, að tilgangurinn með till. hefði verið sá að koma á friðsamlegu samkomulagi neytenda og framleiðenda. Það kann að vera, að þessi hafi verið tilgangurinn, en þetta hefur þá verið mjög óheppileg aðferð, því að af þessu mun leiða meiri eld en nokkru sinni fyrr. Auk þess er vitanlegt, að eins og till. er samin, mundu þeir menn, sem ætlað er að hafa þessa rannsókn með höndum, litla eða enga aðstöðu hafa til að framkvæma hana. Alþm. eru yfirleitt svo önnum kafnir, að þeir hafa engin tök á að rækja slíkt starf. Það er alveg vafalaust, að n. þarf að vera öðruvísi skipuð en ætlazt er til í till., ef eitthvert vit á að vera í þessu, og þess vegna höfum við hv. 2. þm. Skagf. borið fram okkar brtt. Við höfum þó ekki orðið algerlega sammála um skipun n. Ég legg til í brtt. minni á þskj. 430, að n. verði aðeins skipuð þrem mönnum og sé einn mjólkurfræðingur, skipaður af atvmrh., en einn af hálfu neytenda, sem væri valinn af bæjarráði Reykjavíkur. Ég geri ráð fyrir, að bæjarráð hafi tök á að fá mann með sérþekkingu og geti því útvegað mjög vel hæfan mann. Þriðji maðurinn sé skipaður af Búnaðarfélagi Íslands, og mundi hann einnig hafa sérþekkingu á þessum málum. Ég er sannfærður um, að verði horfið til nefndarskipunar hér á þ., þá muni nefndarskipun eins og sú, sem ég legg til, verða affarasæl. Það er vitað, að fjölmennar n. ná ekki betri árangri en fámennar, nema síður sé. Ég verð þó að segja um brtt. hv. 2. þm. Skagf., að hún mundi bæta mjög um þáltill. Þá höfum við borið fram brtt. sameiginlega við eitt atriði í þáltill. Eins og sú brtt. ber með sér, höfum við hv. þm. Skagf. reynt að ganga svo langt til móts við þá menn, sem að þessu máli standa, að þeim ætti að vera unnt að fallast á okkar till. En ég skal játa, að okkur hefur yfirsézt um eitt atriðið, sem gæti vel skilizt öðruvísi en til er ætlazt, þar sem segir: „Skylt er stj. mjólkursamsölunnar og framkvæmdastjóra hennar að veita n. allar þær upplýsingar, er hún kann að óska eftir og lúta að starfi hennar“. Ég veit, að framkvæmdastjóra samsölunnar hefur skilizt þetta svo, að honum bæri skylda til að veita allar slíkar upplýsingar, og er það ekki alveg ástæðulaust, eins og þetta er orðað. En vitanlega er það ekki tilgangurinn. Það er vitanlegt, að skyldur eins og þessar er ekki hægt að leggja á nokkurn borgar a með þáltill. Við gætum þá eins vel samþ., að hv. 2. þm. Eyf. skyldi sýna allar kvikmyndir sínar fyrir ekkert. Við getum samþ. slíkt, en honum er ekki skylt að gera það fremur en honum sýnist. Við getum samþ. á sama hátt, að sósíalistar skuli éta allt úldið kjöt í landinu, og við getum skipað mönnum fyrir um hitt og þetta, en það er ekkert vald til í landinu, sem geti neytt þá til að framkvæma þær fyrirskipanir. En sjálfsagt er að láta það koma fram, sem fyrir manni vakir um það, hvar eigi að afla þessara gagna, og ég efast ekki um, að framkvæmdastjóri mjólkursamsölunnar og stjórn hennar muni fúslega láta n. í té þær upplýsingar, sem hún verður beðin um. Ég vil aðeins brýna það fyrir þeim mönnum, sem eru heilir í þessu máli, að vilji þeir fá eitthvað að gagni út úr þessari rannsókn, samþ. þeir brtt. okkar hv. 2. þm. Skagf. og þá sérstaklega þá brtt., sem ég flyt sjálfur.



Herra forseti. Það, sem gaf mér tilefni til þess að biðja um orðið, voru þau ummæli hv. frsm. meiri hl., hv. þm. A.-Húnv. (JPálm), í gær í þessu máli, að það væri alls ekki ætlazt til þess, að þessi rannsókn leiddi til rannsóknar á bændur, það væri fjarstæða. Nú skulum við athuga, á hverju þetta er byggt hjá honum. Þetta hefur að vísu komið fram áður hér á Alþ., en það hefur þá komið fram frá mönnum, sem vissu ekki neitt og skildu ekki í neinu, sem við kemur mjólk, og þess vegna tók það enginn alvarlega eða skipti sér neitt af því, sem þeir sögðu. Nú er þetta sagt af manni, sem er bóndi og ætti þess vegna að vita, hvað hann segir um þessi mál. Það fyrsta, sem þessi n. á að rannsaka eftir till. meiri og minni hl. n., er það, að hve miklu leyti séu réttlátar umkvartanir neytenda í Reykjavík og Hafnarfirði um gallaða og skemmda mjólk. Nú liggur það fyrir, að öll þau ár, sem mjólkursamsalan hefur starfað, hefur verið hafður maður til þess að dæma um það, hvernig mjólkin væri frá hverjum einstökum, er mjólk sendi. Ef við lítum yfir árið 1940, kemur það út, að bændur í Mela- og Leirársveit hafa haft í 1. fl. 36,51%, en í 4. fl. 3,58%. Bændur í Hrunamannahreppi hafa haft í 1. fl. 90,45%, en í 4. fl. 0,37%. Þessa skýrslu þarf n. að sjá, en það er ekki nóg að vita þetta, því að nú vill hún fara að rannsaka þetta nánar. Hún þarf að vita, í hverju þessi mikli mismunur liggur. Hún þarf þá að fara inn á heimilin og ganga úr skugga um það, af hverju þetta stafi, og gera till. til úrbóta. En hvort halda menn nú, að 5 þm. eigi hægara með að gera þetta eða sá maður, sem mjólkurbúin hafa sem fastan starfsmann til þess að gera „prufu“ á mjólkinni vikulega og rannsaka, hverju sé áfátt? Halda menn, að þm. geti farið að rannsaka það, hvernig standi á því, að ekki komi meiri mjólk frá þessu og þessu heimili, hvort þar hafi drepizt kýr eða látið kálfi eða annað þess háttar? En hvað sem því líður, er það ljós, að þessi rannsókn yrði ekki gerð nema á heimilunum. Þar er hægt að finna ástæður fyrir því, að mjólkurmagnið minnki, og mikið mjólkurmagn frá mörgum heimilum kemur fram sem minna sent til búsins. Það er, held ég, ekki neinn maður, sem lætur sér detta í hug, að blandað sé óhreinindum í mjólkina, eftir að hún er komin til mjólkurstöðvarinnar. Ef um slíkt væri að ræða, þá ætti það helzt að eiga sér stað á heimilunum sjálfum. Þess vegna eru þau ummæli, sem hv. þm. A.-Húnv. viðhafði hér í gær, sögð gegn betri vitund. Hitt er svo annað mál, þó að flm. till. viti þetta ekki, það dettur engum í hug að gera kröfu til þess, að hann hafi hugmynd um það. Þess vegna svarar enginn staðleysum hans. En að hv. þm. A.-Húnv. skuli álíta, að hægt sé að laga þetta án þess að hugsa um heimilin, það er undarlegur hlutur. Svo skiptir aftur hlutverkum milli flm. og frsm. Flm. till. skilur aftur vel, hvað hann meinar með rannsókn eftir 34. gr. stjskr. Hann vill fá þetta rannsakað, og það á að vera meira en venjuleg sakamálsrannsókn, það á að vera gert af nefnd, sem hefur það víðtækasta rannsóknarvald, sem hægt er að fá hér á landi. Hann vill bændum vel, en í fávizku sinni heldur hann þetta venjulega rannsókn, sem ekkert sérstakt sé við að segja. Þess vegna hoppar hann inn á það, að þessi rannsókn sé gerð. Að þessu leyti veit hann ekki, hvað hann er að gera, en í hinu tilfellinu, því hvað rannsaka skal og hvar og hvernig það verður gert, skilur flm. ekki, hvað hann er að gera, svo að þarna skiptir alveg hlutverkum. Þegar um þessa rannsókn er rætt, þá langar mig til þess að fá upplýsingar um það hjá 1. flm. till. og form. meiri hl., hvað þeir hafi eiginlega kynnt sér af niðurstöðum þeirra sex n. eða sjö, sem ríkisstj. hefur skipað til að rannsaka mjólkurmál. Mig langar til að fá hjá þeim upplýsingar um það, hvað af þeim till., sem þær hafa gert hver um sig, hafi ekki verið framkvæmdar og hverjar till. eru, því að þeir hljóta að hafa kynnt sér vel þessi mál og störf þessara sex nefnda og hvaða till. þær hafa gert hver um sig og hvernig við þeim snúizt. Vilja þeir ekki segja mér, í hverju er áfátt um að framkvæma þær till., sem þessar n. hafa gert, því að flm. till. hefur auðvitað kynnt sér, hvað búið er að rannsaka af þessu, áður en hann fór af stað með hana? Eitt af því, sem rannsaka á, er það, hvað mikið mjólkurmagn á síðustu árum hefur farið til neyzlu og hvað mikið til vinnslu. Sú n., sem skipuð var 1940, hefur lagt fram opinberar skýrslur um þetta, en ég dreg í efa, að 1. flm. hafi kynnt sér þetta. Hvað hefur hann kynnt sér af fyrri skýrslum? Hvaða till. hafa ekki verið framkvæmdar, sem þessar n. hafa gert. Vafalaust hefur líka landbn. kynnt sér þetta og fengið skýrslur frá þeim n., sem hafa starfað og athugað, að hve miklu leyti búið er að rannsaka þetta. Það er nefnilega búið að framkvæma mest af því, sem hér er talað um. En ég hefði gaman af að vita, hvað mikið hefur hér verið gert vitandi vits og hvað mikið hefur verið gert af fáfræði, því að ég kalla það fáfræði að hafa ekki kynnt sér neitt af því, sem undanfarið hefur verið gert. Ég lít þannig á, að þessar ar n. sé engin þörf. Ég viðurkenni fúslega, að það séu nokkur atriði í mjólkurskipulaginu, sem ég tel, að standi enn til bóta, en það atriði, sem stendur helzt til bóta, er ekki minnzt á einu orði í till., enda er flestum ljóst, að það verður að athuga, en tillögumenn hafa það ekki með í till. sinni. Ég held, ef n. á að skipa, að þá sé sanni nær, að hún sé skipuð eftir till. hv. þm. Mýr. heldur en eftir till. flm. En sem sagt, ég tel ekki þörf á því. Forráðamönnum mjólkurmálanna, þeim er það ljóst, að allt skipulag þarf að fylgjast með þróun tímans og standa þannig til bóta. En auk þess eru enn einstök atriði, sem þessi n. nær ekki til og lagfæringar þurfa. Ég mun við atkvgr. sýna mína aðstöðu til þessa máls, en sem sagt, ég tel þessa n. algerlega óþarfa.



Herra forseti. Það er satt, að það hefur verið mikið skrafað hér á þessu Alþ. um mjólkina og kjötið, og það er mála sannast, að það hefur sett sinn svip á þinghaldið að þessu sinni. Það er líka mála sannast, að sá svipur er ekki alls kostar menningarlegur. Ég stóð ekki upp til þess að lengja þessar umr., ég álít, að þær séu orðnar nógu langar, og það er sýnilegt, að þær eru að verulegu leyti til orðnar vegna þrákelkni og lundvonzku ýmissa þm., sem hafa hugsað sér þá ómennsku, vil ég segja, að með málþófi geti þeir komið í veg fyrir, að Alþ. afgr. á þinglegan hátt þau mál, sem lögð eru fyrir þingið á þinglegan hátt. En af því að það er alveg sýnt, að hið mikla skraf um þessi mál hér er að verulegu leyti af þessum rótum runnið, málþófi, þá er það þýðingarlaust fyrir mann, sem snertir þetta mál mikið, að ætla sér að komast hjá þessum umr. með því að þegja alltaf. Nú mundi ég þó ekki hafa vikið frá þessum ásetningi mínum, ef ekki hefði verið af hv. þm. Mýr. fylgt úr hlaði brtt. frá honum persónulega og annarri frá honum með öðrum meðnm. hans, hv. 2. þm. Skagf., með þeim ummælum, sem mér finnast alveg kóróna óþinglega og ósómasamlega framkomu í málflutningi, sem hefur sífellt verið að þróast hér á þingi um þessi mál nú að undanförnu. Þegar minnzt er á mjólkur- og kjötsöluna hér á þingi frá hendi þeirra manna, sem valdið hafa um meðferð þeirra mála, þá verð ég að segja það, að ég undrast alveg, að það skuli koma fram annað eins orðbragð og kom fram hjá hv. þm. Mýr. Ég undrast þetta nokkuð, vegna þess að þessi maður hefur alltaf verið nokkuð sléttkembdur líkamlega og andlega. Það er þess vegna dálítið undarlegt, að slíkur maður skuli allt í einu verða að andlegum broddgelti. Hann talaði um áreitni blaðamanna gegn þessum málum og klykkti út með því að segja, að nú hefðu þessir menn komizt í úldið kjöt suður með sjó og á því hefðu þeir lifað um skeið. En tilefnið til þess að blanda þessu kjöti hér inn í er ekkert, því að hér er verið að tala um till. um mjólkurmál. En fyrst hv. þm. Mýr. var að blanda þessu inn í, skal ég minna hann á það, sem hann virðist aldrei hafa vitað eða verið búinn að gleyma, að það er ekki langt, síðan þessi þjóð kom frá sárum sulti, þar sem að heita mátti hver maður varð einhvern tíma ársins að búa við matarskort. Það er því óþarfi að tala með mikilli fyrirlitningu um matvæli, fyrir menn, sem eru nýkomnir út úr sultinum. Það er ekki einungis þetta Hafnarfjarðarhraunskjöt, sem illa er með farið af matvælum hér á landi. Maður veit vel, að hér hefur árlega verið kastað í sjóinn eða á annan hátt látið fara forgörðum talsvert af matvælum vel nýtilegum til þess að halda uppi háu verði á þessum matvælum, kjöti og sláturfjárafurðum. Slíkum matvælum hefur oft heldur verið hent en bjóða þau mönnum fyrir lágt verð. Ég gæti lesið upp margt í þessum efnum, sem er ósamboðið þessari þjóð, sem þekkir vel skortinn frá fyrri tímum. Ég veit, að menn hafa sett smjör í tonnatali inn í íshúsin og beðið með það þar, líklega eftir svörtum markaði, þegar börn og sjúklingar hafa ekki fengið þessa vöru og orðið að líða neyð fyrir. Þetta er náttúrlega ekki til þess að gera sig breiðan út af. Ég ætla svo ekki að dvelja lengur við þetta kjötmál, - það, sem hér er rætt um, er þáltill. á þskj. 173 og þær brtt., sem fram hafa komið við hana. Nú er það svo, að hv. þm. Mýr. lýsti yfir því, að þó að hann væri hér með brtt., þá væri það ekki fyrir það,. að hann áliti neina ástæðu til athugunar á þessu máli. Og ég ætla, að hv. 2. þm. N.-M. hafi sagt eitthvað svipað. En ég vil enn skýra þessum háu herrum frá því og þá hv. d. um leið, að ég hef verið neytandi hér í Reykjavík, líklega með þeim stærri hin síðari ár, síðan mjólkursamsalan var stofnuð, og þarf því ekki að láta þessa drengi segja mér neitt um þá hlið þessara mála, sem að neytandanum snýr. Ég veit vel, að margt af þessum mistökum er óþarft. Ég veit hitt líka vel, að þeir menn, sem hafa haft með mjólkursamsöluna að gera, hafa lagt sig að verulegu leyti fram til þess að koma í veg fyrir mistök, en það hefur aðeins tekizt að nokkru leyti. En það, sem betur hefur farið í þessum málum, því hefur verið veitt eftirtekt. En hafi í einhverju verið áfátt, þá hefur ekki mátt um það tala eða á það minnast, og er því sýnilegt, að þetta er ekki neitt samkomulagsmál, heldur eingöngu ábyrgðarmál frá hendi seljenda. Ég vil efast um, að það sé vilji hinna eiginlegu seljenda, eftir því sem ég hef kynnzt þeim mönnum, sem framleiða mjólk í nágrenni Reykjavíkur, að það sé komið gikkslega fram við neytendur. Ég hef talsverða reynslu hér sem neytandi, og hún er ekki góð. En eins og ég tók fram áðan, skal ég engan dóm á það leggja, hvað er viðráðanlegt og hvað óviðráðanlegt. Ég hef gert miklar tilraunir til þess að fá ógerilsneydda mjólk. Áður en mjólkursamsalan kom, notaði ég talsvert mikið af mjólk frá Mjólkurfélagi Reykjavíkur, en áður Korpúlfsstaðamjólk, eða ég fékk hana beint úr fjósum frá mönnum hér í nágrenninu, sem ég vissi, að höfðu góðan kúastofn, heilbrigð heimili og góðan þrifnað. Þessi mjólk reyndist mér vel, og heilsufar var þá gott á mínu heimili. Þegar ég neyddist til þess að taka mjólk frá mjólkursamsölunni, breyttist heilsufarið á mínu heimili og spilltist. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að það var mjólkinni að kenna, en mjólk er mjög mikið notuð á mínu heimill. Svo komst ég aftur í samband við undanþágumann og fékk mjólk hjá honum, og þá batnaði heilsufarið. En nú hef ég tapað þessu sambandi, þessi maður er nú fluttur úr bænum, og ég er aftur kominn upp á náð mjólkursamsölunnar. Og ég er sannfærður um, að það muni leiða bölvun yfir mína fjölskyldu. Nú er það svo, að aðeins það, að mjólkin komi beint úr kýrspenanum getur haft mikla þýðingu fyrir heilsuna. En mjólkursamsalan verður að láta gerilsneyða mjólkina, en það er ekki sama, hvernig það er gert. Þeir, sem hafa séð skýrslu framkvæmdastjóra Mjólkurfélags Reykjavíkur, muna, hvernig farið var með stöðina, þegar hann lét hana af hendi. Ég skal lesa það upp, ef menn vilja. Ég skil ekkert í því, að menn skuli leggjast á móti því, að rannsakað verði það, sem tillögumenn tilgreina í þáltill. á þskj. 173. Ég hef aldrei ætlað að leggja dóm á, hvað sjálfrátt væri og óviðráðanlegt í þessu efni. Ég geri ráð fyrir, að mjólkurskortur sé óviðráðanlegur vissan tíma ársins. En það er fjarstæða að segja, að hún sé ekki til. Ég þekki mjög margar mjólkursölur og kem þar oft, stundum oft á dag. Sjálfur hef ég orðið að slá af mínum mjólkurkaupum, og hef ég ekkert við því að segja. Fólki, sem vinnur í mjólkurbúðum, þykir afar leiðinlegt að afhenda þeim, sem fyrstir koma, fullkominn skammt, en þeim, sem síðar koma, ekki neitt. Það eru kannske gamlar konur eða börn. Það er ekki ástæða til þess fyrir þá menn, sem eru sællegir af heilsusamlegri nýmjólk, að belgja sig upp, þó að á þessi mál sé minnzt, eins og þau liggja fyrir, því að ekki er hægt að neita því, að mjólkursamsalan er til orðin að dálitlu leyti fyrir okkur neytendurna. Það er dálítið þreytandi að fá sífellt kurteislegum spurningum viðvíkjandi þessum málum svarað eins og maður hafi guðlastað, eins og kom fyrir tvær gamlar konur nú fyrir nokkru. Þær höfðu fengið skakkt mælda mjólk, en svarið var eins og sá, sem fyrir ranglætinu varð, væri sá seki. Svo er því haldið fram, að það séu árásir á bændur, þó að forstjóra eða afhendingarmanni yrði á að nota röng mál af misgáningi. Það er talað um, að með þessu frv. sé verið að ráðast á bændur og taka af þeim mjólkurstöðina, sem sé þeirra eign. Henni hefur verið komið upp fyrir fé, sem tekið hefur verið frá neytendum, en ég skal ekki segja nema eignarrétturinn sé hjá bændum. Ég man ekki betur, þegar mjólkurstöðvar voru teknar af mönnum hér, en að ekki væri það talin árás á bændurna. Þó voru þær stöðvar, sem þá voru teknar, mjög fullkomnar, eftir því sem þá gerðist. Ég hef athugað þær brtt., sem fram hafa komið, að því leyti, sem till. minni hluta. landbn. lúti að samkomulagstilraunum, og er vel á það lítandi: Auðveldlega má setja þingnefnd samkv. till. hv. þm. Snæf. Í henni mundu fá sæti menn úr ýmsum áttum, sennilega allt ágætir menn, og ekki ástæða til að efast um góð vinnubrögð hjá þeim. Býst ég við, að lítill munur yrði á n., sem skipuð yrði samkv. till. þessa þm., eða eftir till. hv. þm. Mýr. Hv. þm. Mýr. heldur því fram, að þessi n. þurfi skrifstofustjóra, en ég tel, að hún geti vel starfað án þess. Verð ég að lokum að lýsa yfir, að mér virðist till. á þskj. 173 vera hóflega orðuð og áreitnislaus og nauðsyn beri til, að þær athuganir, sem hún fer fram á, að gerðar verði á stofnun mjólkursamsölunnar, séu nauðsynlegar.

Frsm. meiri hl. (Jón Pálmason) Það hafa nú verið ræddar nokkuð till. hv. landbn. í þessu máli, og ætla ég að víkja lauslega að þeim. Ég held, að síðan ég kom á þing, hafi aldrei verið viðhafðar aðrar eins starfsaðferðir og við þetta mál. 30. náv. var till. afgr. í landbn. Till. frv. um, hvernig n. skyldi skipuð, var felld með 2:3 atkv. 25 dagar liðu, þar til till. kom til umr., og komu brtt. frá minni hl. og brtt. við þær brtt. Skal ég ekkert segja um, hvort n. hefði klofnað, ef þær brtt. hefðu þá legið fyrir. Skiptir litlu frá mínu sjónarmiði, hvor till. er. Það er aðallega um orðabreyt. að ræða, en n. á að hafa sama verkefni. En hvort orðin eru þessi eða hin, skiptir ekki máli. Hér er um að ræða að rannsaka, hvernig betri skipan verði komið á í þessum málum, hvernig komið verði á friði milli framleiðenda og neytenda um þetta viðskiptamál, sem varðar alla þjóðina. Þetta á að vera sex manna n. Ég fæ nú ekki séð annað en hún gæti komið að sama gagni þótt þeir væru fimm, eins og fram kom í till. hv. þm. Snæf. Aðalbreyt. er sú, að yfirdýralæknir á að vera formaður. Ég er sannfærður um, ef kjósa ætti n. innan deildarinnar, að hann yrði fyrsti maðurinn, sem við sjálfstæðismenn kysum. Bæjarstjórn Reykjavíkur á að kjósa tvo. Tel ég ekki annað líklegra en annar þeirra yrði hv. þm. Snæf., og skiptir þá litlu, hvort hann yrði kosinn af bæjarstjórn eða hér í þessari hv. deild. Hv. þm. Hafnf. yrði að líkindum tilnefndur af bæjarstjórn Hafnarfjarðar. Mjólkursamsalan kýs einn, og er ekkert sennilegra en það yrði hv. þm. V.-Sk. Tel ég því engu skipta, hvort n. er skipuð á þennan hátt eða hinn. Það á að skylda framkvæmdastjóra mjólkursamsölunnar og stjórn hennar til að veita allar þær upplýsingar, sem n. þarf á að halda, og sýnist litlu skipta, hvort það er samkv. 34. gr. stjórnarskrárinnar eða með sérstakri tilskipun. Sannleikurinn er því sá, að það er ekki ríkið, sem á milli ber, munurinn minni en menn vilja vera láta. Ég vil þá fara nokkrum orðum um ýmis atriði, sem fram komu í ræðu hv. þm. Mýr. Sumt var þannig, að ekki er ástæða til að svara því, svo sem „rannsóknaræði og gauragangur“. Hvorugt get ég tekið til mín. En viðvíkjandi því, að hann sagði, að Alþingi gæti ekki sóma síns vegna samþ. till. hv. þm. Snæf., vil ég taka það fram, að sú till. er ekki mjög fjarri þeirri till., sem hann sjálfur flytur. Held ég því, að það skerði ekki sóma Alþingis, þótt aðaltill. verði samþ. Yrðu deilur um það, hvora leiðina skyldi fara, mundi það aðeins vera gert til að valda ófriði. Það hafa verið pöntuð mótmæli úr fjarlægustu héruðum landsins, eins og þegar sósíalistar þurftu mótmæli gegn gerðadómsl. og létu þeim mótmælum rigna hér á hv. Alþingi. Ég legg lítið upp úr því, þótt ýmsir sjálfstæðismenn kunni að hafa tekið þátt í þessum mótmælum. Þeir munu hafa litið svo á, að sama væri, hvort þau væru send eða ekki, og því verið með. Ég held, að þótt hv. þm. Mýr. sé að tala um, að með þessu sé verið að skapa ófrið, sé það út í bláinn. Hvort ófriður verður út af þessu, fer eftir því, hvernig farið verður með málið. En það, sem þarf að gera, er að lægja ófriðinn. Þeir, sem telja, að ekkert sé að í þessum málum, ættu að vera fúsastir til að láta fara fram rannsókn, því að sannaðist það, að röksemdir þeirra væru réttar, v æri það hinn mesti sigur fyrir þá. Ég skal ekki tala frekar um þessar brtt. á þskj. 429, en er samþykkur till., eins og hún var upphaflega flutt. Þá vil ég minnast á ræðu hv. 2. þm. N.-M. Hann var með illyrði í minn garð, talaði um flónsku, fljótfærni og þekkingarleysi. Hann sagði, að ég sýndi þekkingarleysi í því, að ég hefði sagt, að þessari n. væri ætlað að fara inn á heimilin og rannsaka fjósin. Mér hefur aldrei dottið í hug, að hún ætti að gera það, ætti að rannsaka, hvernig farið er með mjólkina á heimilunum. Mjólkin og meðferð hennar er mjög misjöfn, svo að ef til vill væri nauðsynlegt að rannsókn færi fram á heimilunum. En samkvæmt þessum upplýsingum verða mjólkurbúin að vera vönd að þeirri mjólk, sem þau taka. Ef það er rétt hjá hv. þm. N.-M., að mjólkin sé oft mjög gölluð, mega búin ekki taka hana án þess að sía hana úr.

Er það ekki gert?

Það veit ég ekki, en það er hlutverk n. að rannsaka það, því að miklu skiptir, hvort tekin er öll mjólk, hvernig sem hún er, eða ekki nema 1. flokks mjólk. Hv. 2. þm. P.–M. virtist líta á þessa rannsókn sem sakamálsrannsókn og starf n. mundi verða bændum síður en svo vinveitt. Ég skil ekki í, að nokkrum þm., sem er inni í þessum hlutum, detti í hug, að n. fari að ferðast um sveitirnar og skoða fjósin, eins og Tíminn útmálar og eins og þeir útmála, sem eru á móti þessari till. Hér verður aðallega um það að ræða að undirbúa breytingar á þessu fyrirtæki, sem tekur við mjólkinni frá bændum, og koma í veg fyrir, að allt gangi eins og það hefur gengið undanfarið. Ég skal ekki alveg fullyrða um það, - mig skortir þekkingu á því, - hvort hægt er að bæta úr þessu. Ef í engu er ábótavant, á það að koma í ljós, og er það bezt fyrir þá menn sjálfa, sem að þessu standa, en að svo miklu leyti sem einhverju er ábótavant, þarf að reyna að bæta úr því, og það er ekki síður hagur bændanna og sveitanna en neytendanna, að það verði gert. Annars er ýmislegi, sem hefur komið fram í sambandi við þetta mál, sem ætti ekki að draga úr því, að rannsókn væri gerð. Það var ýmislegt í ræðu þeirri, sem Eyjólfur Jóhannsson flutti á dögunum, sem bendir til þess, og það er sannarlega rannsóknarvert, þegar slíkar upplýsingar koma frá manni eins og honum, sem er málinu svona kunnugur. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé verkefni til rannsóknar. Það komu fram í ræðu síðasta ræðumanns, hv. 7. þm. Reykv. (SK), svartar umsagnir, sem að vísu hefur heyrzt fleygt. Hann sagðist vita um það, að geymt hefði verið og eyðilagt í tonnatali smjör, þegar smjör vantaði á markaðinn. Hann tók fram, að það hefði beinlínis verið flutt inn í hús í bænum. Það er alveg furðulegt að heyra, að þeir menn, sem telja, að ekkert sé athugavert á þessu sviði, séu í jafnharðri andstöðu gegn því, að þetta sé athugað. Ég álít, að það ætti ekki sízt að vera í þeirra þágu að fá úr því skorið á þennan hátt, hvort þessar ásakanir eru á rökum reistar eða ekki, og það er sannarlega betra fyrir þá að fá upplýst, að þetta sé ekki rétt. Ég skal svo ekki að sinni tala meira um þetta, því að þess gerist ekki þörf. Ég býst við, að það verði ekki atkvgr. um þetta nú. Það er líka orðið það mikið hitamál, að það hæfir betur, að allir þm. verði viðstaddir atkvgr. En það er vitað, að ýmislegt hefur komið í ljós, sem sýnir, að þetta ætti að athuga sem bezt.



Ég hefði nú heldur óskað, að sá þm., sem búinn var að kveðja sér hljóðs á undan mér, hefði flutt mál sitt til þess, ef hann gæti, að þvo af sér þær ásakanir, sem komu fram í hans garð frá þm. A.-Húnv. (JPálm). Ég vil þá fyrst og fremst þakka hv. meiri hl. landbn. fyrir það, að hún hefur mælt með því, að till. mín verði samþ. óbreytt að öðru leyti en því, að við hana bætist, að n. skuli heimilt að leita aðstoðar sérfræðinga, eftir því sem hún telur þurfa. Að því er snertir minni hl. n., gat hann ekki orðið samferða, og eins og hv. þm. A.-Húnv. sagði, hefur niðurstaðan orðið önnur hjá þessum minni hl. en ætlazt var til, þegar till. kom fram. Það hefði verið æskilegt, að samkomulag hefði orðið í n. í staðinn fyrir, að hún hefur klofnað á till., sem hún síðan hefur fallið frá. Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta, því að hv. þm. A.-Húnv. hefur tekið fram flest af því, sem ég hefði viljað segja. Ég vil segja það, að mér er það gleðiefni eftir þann taumlausa áróður, sem Tíminn hefur beitt út af þessari till. minni, að allir meðlimir landbn. eru mér sammála um, að nauðsyn beri til þess, að þessi rannsókn sé gerð, og það bendir til þess, að hv, framsóknarmenn séu mér sammála um, að ekki sé allt í lagi. Að því leyti eru allir sammála um það, að eitthvað þurfi að gera til úrbóta. Ég vil taka undir með hv. þm. A.-Húnv., að till. hv. 2. þm. Skagf. (JS) fullnægir þeim tilgangi, sem fyrir mér vakti, þegar ég bar fram mína till., og eins og þm. sagði, er ekki svo mikið á mununum. Aftur get ég ekki fallizt á það, sem hv. þm. Mýr. (BÁ) sagði, og furða mig á þeim upplýsingum hans, að mjólkursölun. muni veita upplýsingar, ef n. verði skipuð með skaplegum hætti. Þm. átti við, að n. væri ekki skipuð með skaplegum hætti, ef þm. væru í henni. Hann meinti það, að ef 5 neðrideildar þm. ættu sæti í n., væri það svo óskaplegt, að mjólkursölun. mundi ekki gefa upplýsingar. Frá mínu sjónarmiði er það aukaatriði, hverjir eru í n., en ég skil ekki þann mikla áhuga, sem minni hl. landbn. hefur á því að útiloka það, að n. sé skipuð þdm., eins og þó er algengt, að sé gert. Eins og ég sagði áður, tel ég, að till. hv. 2. þm. Skagf. mundi ná sama tilgangi, en ég er fullkomlega mótfallinn því að fara að samþykkja till. hv. þm. Mýr. Sú till. fer fram á, að í n. eigi sæti einn mjólkurfræðingur, skipaður af atvmrh., og sé hann form. n., einn maður skipaður af bæjarráði Reykjavíkur og einn skipaður af Búnaðarfélagi Íslands. Ég veit, að tilgangurinn með till. er, að mjólkurfræðingurinn sé úr flokki framsóknarmanna. Þeir ráða í Búnaðarfélaginu og 3. maðurinn er sjálfstæðismaður. Þessi n., sem á að skipa til þess að athuga framkvæmdirnar í mjólkursölumálunum, þessi n. yrði að formanni og tveim mönnum af þrem skipuð framsóknarmönnum, en þeir mundu lofa einum sjálfstæðismanni að vera með. Að taka fulltrúa frá öðrum flokkum þingsins kæmi alls ekki til mála. Hitt er augljóst, ef skipun n. á að ná tilgangi sínum, að það er grundvallarskilyrði, að allir þingflokkar hafi fulltrúa í þeirri n., og er því fjarstæða að hugsa sér að afgreiða till. mína með till. hv. þm. Mýr. Ég þarf ekki að bæta hér miklu við, en það er í mínum augum ekkert aðalatriði, hvort n. er skipuð eftir minni till. eða till. hv. 2. þm. Skagf., en till. hv. þm. Mýr. er fjarstæða af þeirri ástæðu, sem ég var að lýsa. Það, að ég hef sett í till. mína heimild til að heimta upplýsingar, er ekki ófyrirsynju, því að hv. þm. V.-Sk., formaður mjólkursölun. (SvbH), er uppvís að því að hafa neitað um upplýsingar, bæði fjvn. og ríkisstj. En þeim, sem telja, að hér sé um sakamálsrannsókn að ræða, vil ég benda á það, að heimild sú, sem gert er ráð fyrir í till., er alveg sams konar og margar aðrar n. hafa. Það er vísvitandi rangfærsla, þegar þessir menn segja, að hér sé um sakamálsrannsókn að ræða, því að þótt margt sé gruggugt í starfi þessara manna, hefur ekkert komið fram um glæpsamlegt athæfi frá þeirra hendi. Að nm. ættu að fara inn á hvert heimili og inn í hvert fjós, eins og Tíminn og hv. þm. N.-M. (PZ) segja, er auðvitað ekkert annað en útúrsnúningur. En hv. þm. N.-M. taldi þetta óþarfa, því að Mjólkurbú Flóamanna hefði, eins og hann orðaði það, mann, sem gerði mjólkurprufu á hverjum einasta manni. Vitaskuld er meining till. sú, að mjólkursamsalan og fulltrúar hennar skuli skyldir að gefa allar upplýsingar. Það er fjarstæða, að það sé ætlunin að yfirheyra hvern einasta bónda. Það er eins og ef mþn. í sjávarútvegsmálum ætti að fara að hnýsast í alla báta hjá hverjum einasta útgerðarmanni. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar en gert var í gær í framsöguræðu hv. þm. A.-Húnv. Þær röksemdir, ef röksemdir skyldi kalla, sem fram hafa verið bornar af hv. framsóknarmönnum, eru ekki svaraverðar. Ég vil endurtaka það, að ég fagna því, að þeir eru á sömu skoðun og ég um það, að einhverra aðgerða þurfi í mjólkurmálunum, að það þurfi n., hvort sem sú n. er skipuð á einn eða annan hátt. Það sýnir, að þeir eru þeirrar skoðunar, að ekki sé allt í lagi og að mjólkursamsalan í Reykjavík sé ekki lengur bezt rekna fyrirtækið í heimi.



Ég vil byrja á því að taka fram eftir allar þær ásakanir og fullyrðingar, sem hér hafa verið bornar fram, að ef ég skyldi fara með jafnmiklar rangfærslur og hv. þm. Snæf. (GTh), er honum velkomið að grípa fram í fyrir mér eins oft og honum þóknast, án þess að ég láti það trufla minn málflutning. Annars ætla ég að segja það, að það er búið að eyða það mikilli orku, bæði frá hv. Alþingi og almenningi í bænum í að fjargviðrast út af því mjólkurleysi, sem hér var í haust og bætt var úr, að ef þeirri orku hefði verið varið til nytsamlegra starfa, hefði enginn mjólkurskortur verið. En eini árangurinn er það plagg, sem hér er, um að reyna að koma á fót rannsóknarn., helzt eftir umboði frá 34. gr. stjskr. til þess að hundelta þá menn, sem senda mjólk til Reykjavíkur á öllum tímum árs og hafa bætt úr mjólkurskortinum, á meðan hv. þm. Snæf. hefur lagt sig niður við þau vinnubrögð, sem hér eru sýnileg. Svo að ég held, að bændur mættu segja: Ólíkt höfumst við að. Ég skal þá snúa mér að nokkrum fullyrðingum og ásökunam, sem fram hafa komið í þessu efni og vitanlega eru allar í sama tón og undanfarið, þótt bætt hafi verið úr því, sem miður fór. Það er stöðugt verið að álasa mjólkursamsölunni fyrir slæma stjórn, en þó er hún sú stofnun, sem fyrst hefur bætt úr skorti á neyzluvöru hér í Reykjavík. Hér hefur ekki enn verið bætt úr rafmagnsskorti, vatnsskorti eða fiskleysi. Þetta er ekki búið að laga, en bændurnir, sem eiga að vera svo slæmir, eru búnir að bæta úr mjólkurskortinum. Ég bauð borgarstjóranum að sjá, hverjir yrðu fyrri til, bændur og ég að bæta úr mjólkurskortinum eða hann að bæta úr rafmagnsskortinum í Reykjavík. Og hver hefur orðið fyrri til? En vitanlega er haldið áfram sama sóninum fyrir því og ekkert hirt um, þótt allt annað sé í mesta sleifarlagi. En ég skal lofa því, að ef samþykkt er till. um rannsókn á bændur og þeirra fyrirtæki, skal ég bera fram till. um rannsókn á útgerðarfyrirtækin. Ég býst líka við, að milljónagróði kaupmanna og heildsala hér geti gefið tilefni til rannsóknar með þeim verðlagsákvæðum, sem hér gilda. Það væri athugunarvert að hefja rannsókn á lagadeild Háskólans til þess að fá úr því skorið, hvort þeir menn, sem þar starfa, eru starfi sínu vaxnir og hvort prófessorarnir leyfa sér að koma þar fram með þær lagaskýringar, sem þeir bera fram hér í þd. Ef svo væri, mundi það vera miklu hættulegra en þótt það vantaði mjólk í bæinn í nokkra daga. Ef þm. Snæf. telur sig framkvæma starf sitt betur en bændur landsins og þykist þess umkominn að fá á sig rannsókn, þá hann um það. Ég skal gera honum það til geðs. Mig undrar það stórlega, að maður, sem er prófessor í l., skuli leyfa sér að hlaupa yfir það, að inn í þessa till., sem er flutt hér á Alþingi, með ákvæðum, sem tryggi það, að hún verði pólitísk, að hann skuli leyfa sér að hlaupa yfir það, að þessi n. hefur það víðtækasta rannsóknarvald, sem unnt er að veita. Svo vel er ég að mér í l., að ég veit, að rannsóknarvald það, sem þessari n. er ætlað, er víðtækara en allt það vald, sem dómarar landsins hafa. Ég skora á hann að koma, ef hann getur, með lagakrók, sem sýni það, að dómarar í landinu hafi víðtækara valdssvið en n., sem skipuð er samkvæmt 34. gr. stjskr. Og ef n., sem þannig er skipuð, hefur meira vald, sé ég ekki betur en lengra sé gengið en ef um hlutlausan dómara er að ræða. Það getur vel verið, að þetta sé ekki í samræmi við þær kenningar, sem prófessorinn flytur í háskólanum, sem þjóðin hefur varið mörgum milljónum til að reisa, svo hann gæti orðið menningarsetur, en ef Alþingi vill láta eitthvert siðferði gilda í þessu efni, verður það þegar í stað að skipa rannsóknarn. á Lagadeild háskólans. Frsm. meiri hl., hv. þm. A.-Húnv. (JPálm), hélt uppi sínu friðartali með sitt friðarbros á vör, eins og venja hans er hér í þessari hv. þd., en ég hygg, að það færist öðrum betur en honum að tala menn til sátta, því að séu nokkurs staðar illkvittnislegar aðdróttanir, eru þær hjá honum, og kannske er það þess vegna, sem hann hefur verið talinn hæfur til þess að hafa á hendi ritstjórn fyrir Sjálfstfl., því að ég ætla að segja það hér, að ég hef ekki orðið var við aðra ritstjórnarhæfileika hjá honum, hvorki í málsmeðferð, málfærslu né öðru því, sem ritstjóra megi prýða. Þá var þm. A.-Húnv. að kvarta yfir því, að bændur hefðu verið æstir upp víðs vegar um landið til þess að mótmæla því, sem hér liggur fyrir Alþingi. Mér hefði aldrei dottið í hug, að nokkur hv. þm. gæti borið á flokksmenn sína úti um landið það, sem hann gerir, þegar hann segir, að þeir hafi greitt atkv. með till., af því að þeir hafi haldið, að það gerði ekkert til, og hafi gert það heldur en sitja hjá. Er þannig sannleiksleitin hjá kjósendum Sjálfstfl., að þeir haldi, að það geri ekkert til, hvernig þeir greiða atkv., heldur en sitja hjá? Því miður eru til menn, sem þannig hugsa, því að annars mundi þessi þm. ekki sitja hér inni í sölum Alþingis, en ég vil fullyrða eftir þeim fundum, sem ég hef verið á með sjálfstæðismönnum og sjálfstæðiskjósendum, að þeir eiga ekki skilið þau skammaryrði, sem hér eru látin falla um þá í sölum Alþingis. Hv. þm. A.-Húnv. sér, að bændur eru allt of margir farnir að hugsa og hugsa skýrt, og það er víst, að fyrir mann, sem hugsar með áþekkum hætti og þessi hv. þm., er ekki holt að eiga að skrifa fyrir slíka lesendur á eftir. Þá talaði hv. þm. A.-Húnv. um, að bændum væri nú tryggt sitt verð og að eðlilegt .væri, að neytendur krefðust þess, að vörugæði væru í góðu lagi. - Sér er nú hver tryggingin! Ég veit ekki betur en að innan hans eigin flokks sé hamazt gegn hjálp til bænda og að þeir geti fengið þetta verð. Það er vitanlegt, að það er unnið að því í flokknum að sprengja þetta samkomulag, og svo kemur þessi hv. þm. og segir við bændurna: „Það er allt í lagi, þið eruð tryggðir! Það er alveg óhætt að lofa neytendum að leika sér að fyrirtækjum ykkar“. Þetta er góður vökumaður bændastéttarinnar, ætla ég að leyfa mér að segja. Það er satt, að neytendur eiga rétt á að fylgjast með, að vörugæði séu góð, og það er búið sex sinnum að gefa þeim tækifæri til þess, og frá upphafi vega hafa þeir átt fulltrúa í stj. samsölunnar. Sem neytandi hér í Rvík hef ég á hverjum degi drukkið mjólk, og ég fullyrði, að hún er þau einu matvæli, sem hafa aldrei verið borin á borð skemmd fyrir mig. Ég hef fengið skemmdan fisk, skemmt kjöt, skemmdar kartöflur, en aldrei skemmda mjólk. Það getur verið tilviljun, en ég marka samt meira það, sem fullkomnir sérfræðingar ameríska hersins, sem hafa daglegt eftirlit með mjólkinni, segja, en maga hv. 7. þm. Reykv. Ameríkanarnir láta tvímælalaust í ljós, að mjólkin sé góð vara, enda mundu þeir ekki kaupa hana annars, svo mjög sem vandað er til matvæla handa hernum. Matvælin ganga þar fyrir öllu, jafnvel vopnum. Það er viðurkennt í öllum ritum frá hernaðarþjóðunum, að fyrsta skilyrðið í stríði sé að hafa nógu góð matvæli, en annað skilyrðið vopnaframleiðslan. Fyrst er að gæta þess eins og hægt er, að mennirnir séu hraustir, en síðan að gefa þeim í hendur verkfæri, sem duga. Ég vildi tala meira um vörugæðin og þá ásökun hv. 7. þm. Reykv., að mjólkursamsalan hafi stórspillt heilsufari á heimili hans, en hæstv. forseti er orðinn órólegur, svo að ég mun verða við tilmælum hans og fresta umr. af minni hálfu.