Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mun hafa verið sumarið 1955, að þáverandi félmrh. skipaði tvo menn, þá Guðlaug Þorvaldsson deildarstjóra í hagstofunni og Bárð Ísleifsson arkitekt, til þess að endurskoða grundvöll vísitölu byggingarkostnaðar. Nál. barst frá þessum mönnum núna á s.l. hausti, og lögðu þeir fram ýtarlegar till. að nýjum grundvelli vísitölu byggingarkostnaðar. Þetta nál. hefur nú verið prentað, og var því útbýtt fyrir nokkru hér á Alþingi, svo að hv. alþm. gætu átt kost á að kynna sér það rækilega. Ég tel, að í þessu nál. sé mjög mikill fróðleikur um kostnað við byggingar í Reykjavík, og það er í raun og veru grundvöllurinn undir þessu frv. Það er upplýst af þessum áðurnefndu nm., að þeir sóttu mikinn fróðleik til Tómasar Vigfússonar byggingarmeistara um byggingarhætti og byggingarkostnað og byggja, eins og þeir sjálfir segja, mjög mikið útreikninga sína um þennan vísitölugrundvöll á upplýsingum hans, en þessar sundurliðuðu upplýsingar Tómasar Vigfússonar eru allar í nál., sem ég áður minntist á. Í þessu nál. eru sundurliðaðar upplýsingar um kostnað hins svonefnda vísitöluhúss og enn fremur samanburður á því og kostnaði við hið svonefnda vísitöluhús 1939. Ákvæði um vísitölu byggingarkostnaðar í Reykjavík og útreikning hennar voru í lögum um brunatryggingar í Reykjavík, en ákvæðin voru numin úr gildi með lögum nr. 25 frá 1954, um brunatryggingar í Reykjavík, en síðan hafa engin bein lagafyrirmæli verið til um, að þessi vísitala skyldi reiknuð út. Þetta hefur hagstofan þó gert á sama grundvelli og áður fram að þessu, en telur ekki rétt, að grundvöllur þessa starfs hvíli áfram í lausu lofti. Lagafyrirmæli hafa líka verið til um, að hagstofan skuli árlega reikna út vísitölu byggingarkostnaðar fyrir kaupstaði og kauptún og að teiknistofa landbúnaðarins eigi að sínu leyti að reikna út sambærilegan vísitölugrundvöll byggingarkostnaðar í sveitum. Þetta hefur teiknistofa landbúnaðarins þó ekki gert, sennilega ekki treyst sér til að framkvæma það, enda munu þessi lagaákvæði hafa verið sett án samráðs bæði við hagstofuna og teiknistofu landbúnaðarins á sínum tíma. Hagstofan hefur ekki heldur reiknað út sérstaka byggingarvísitölu fyrir kaupstaði og kauptún utan Reykjavíkur, heldur hefur þessi háttur verið á hafður, að hagstofan hefur áætlað vísitölu byggingarkostnaðar fyrir kaupstaði og kauptún með hliðsjón af byggingarkostnaðinum í Reykjavík, eins og hann hefur verið árlega, og sú vísitala hefur síðan verið látin gilda einnig fyrir sveitirnar. Nú mundu menn spyrja: Hvaða gagn er að því að hafa slíka vísitölu byggingarkostnaðar, eða undir hvaða kringumstæðum hefur hún komið til notkunar? Um það atriði skal ég aðeins segja þetta, að vísitala byggingarkostnaðar hefur aðallega verið notuð við ákvörðun söluverðs íbúða í verkamannabústöðum og í byggingarsamvinnufélögum og svo á tímabili til þess að ákveða brunabótaverð húsa. Með tilliti til þeirrar kaupjöfnunar, sem nú er orðin í landinu, er lagt til í þessu frv., að framvegis verði reiknuð út aðeins ein vísitala fyrir landið allt og hún verði miðuð við verðlag í Reykjavík. Samkvæmt fyrri ákvæðum var vísitalan reiknuð út aðeins einu sinni á ári, en í þessu frv. er gert ráð fyrir, að vísitala byggingarkostnaðar verði reiknuð út þrisvar sinnum á ári, miðað við verðlagið í febrúarmánuði, júní og október. Það er hagstofustjóri, Klemenz Tryggvason, sem hefur samíð þetta frv. og byggir frv. á þeim grundvelli, sem lagður var með nefndarstarfi þeirra Guðlaugs Þorvaldssonar og Bárðar Ísleifssonar, sem ég hef áður vitnað til. Ég tel, að með þessu frv. sé þessum málum komið á öruggan og traustan grundvöll, og tel nokkra nauðsyn vera á því og mæli með því, að þetta frv. verði samþ. og afgr. á þessu þingi. Ég legg til, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Þeim, sem voru hér á síðasta þingi, er kunnugt um aðdraganda þessa máls og reyndar líka þeim, sem nú sitja hér, því að í nál. var nokkuð rakin saga málsins, en hún er í stuttu máli sú, að fyrrv. landbrh. (StgrSt) skipaði n. manna til að endurskoða gildandi ákvæði um lax- og silungsveiði. Hann mun hafa leitazt við að hafa í n. menn með nokkuð ólík sjónarmið til þess að reyna að bræða saman ólíkar skoðanir, en í henni voru, eins og ykkur er kunnugt, Pálmi sálugi Hannesson rektor, sem var sá hérlifandi manna, sem hafði, að menn telja og ég held með réttu, mest yfirlit yfir laxveiðina í landinu í heild vegna þess starfs, sem hann um langt skeið hafði haft með höndum sem formaður veiðimálanefndar og þar að auki lærður náttúrufræðingur. Honum hefur þá sjálfsagt í n. verið ætlað það sérstaka hlutverk að bræða úr og veita upplýsingar um ólíkar aðstæður, sem víða eru í landinu, og hann var víst líka formaður nefndarinnar. Annars vegar var svo í henni Þórir Steinþórsson skólastjóri í Reykholti, sem um fleiri ár var búinn að vera formaður fyrir veiðifélaginu í Hvítá í Borgarfirði, sem nær yfir eitt af okkar stóru veiðisvæðum, og hafði þess vegna yfirlit yfir veiðina þar, bæði þá, sem stunduð er með netjum, og þá, sem stunduð er með stöng og öðrum veiðarfærum. Og svo í þriðja lagi Björn Ólafsson, sem um margra ára skeið hefur stundað stangarveiði að sumrinu og þekkir kröfur og óskir stangarveiðimanna vel. Þessir þrír menn hafa þess vegna átt að leggja til reynsluna og aðstæðurnar á ýmsum ólíkum stöðum. En svo voru með þeim tveir lögfræðingar, dómari í hæstarétti, Gizur Bergsteinsson, og Gunnlaugur Briem stjórnarráðsforstjóri. Þannig er þetta frv. til komið, sem hér liggur nú fyrir. Í fyrra fylgdi því ákaflega greinileg grg. með teikningum, sem útskýrði ýmis sérfræðileg orð, sem hér eru notuð og táknuð eru í frv. til að byrja með, útskýrt, hvað hvert heiti meinar. Það hefur ekki verið prentað með frv. eins og þeir senda okkur það núna, en það hafa menn sjálfsagt kynnt sér, a.m.k. þeir, sem hér voru í fyrra og fengu frv. með greinargerðinni. N. í fyrra og n. núna, báðar landbn. hafa lagt í þetta mjög mikla vinnu, yfirfarið þetta ákaflega rækilega. Ég held, að það sé óhætt að segja það alveg fortakslaust. Það munu vera komnir í frv. milli 40 og 50 fundir bæði árin. N. hefur haft með sér á fundunum venjulega Þór Guðjónsson, það er undantekning hafi hann ekki verið með henni til að gefa henni upplýsingar, og afleiðingin af þessu öllu saman er sú, að nú liggur hér fyrir nál. og brtt. á þskj. 324, brtt., sem n, stendur öll að. Áður en ég fer út í þær, vil ég benda á það, að löggjöf um þetta efni er alveg sérstaks eðlis. Hún er látin ná yfir lax- og silungsveiðina í öllu landinu, og hún hefur verið og er vitanlega enn sett vegna þess, að það hefur sýnt sig áþreifanlega, að ýmsar þær veiðiaðferðir, sem menn hafa notað og hvernig menn hafa notað þær, hafa orðið þess valdandi, að veiði hefur horfið alveg úr sumum ám og stórminnkað í öðrum. Þess vegna höfum við með þessari löggjöf leitazt við að skapa reglur, sem eiga að verða til þess, að veiðin haldist við eða vaxi, og þó jafnframt verði til þess, að sem fæstir og sem minnst verði beittir því, sem kalla mætti misrétti, heldur að veiðin, sem úr ánum fæst, skiptist sem jafnast og réttlátast milli þeirra, sem hana stunda eða eiga. En hve margir það eru, getið þið séð á því, að mér taldist svo til á sunnudaginn, þegar ég var að fara í kringum landið í huganum, að það væru liðlega 70 ár á landinu, sem laxveiði væri stunduð í og undir svo ólíkum staðháttum, að frá því að árnar væru margra kílómetra breiðar, eins og t.d. Ölfusá neðan til og Hvítá í Borgarfirði, úr því að kemur niður fyrir Hvítárós, sem kallað er, eða Hólminn, þá eru þær niður í það, að menn geta stokkið yfir þær og stiklað á þurru á steinum, ef ekki eru sérstök flóð. Svo misjafnar eru þessar ár. Og þegar þess vegna á að byggja upp lagafrv., sem á að skapa ramma utan um veiðina í öllum þessum ám og tryggja, að þar verði ekki útrýmt laxinum, þá hljóta þau ákvæði, sem sett eru í frv., að vera meira og minna óákveðin og breytileg eftir staðháttum. Þess vegna reka margir í fyrstu augun í það, þegar þeir lesa þetta frv. yfir, að það er ákaflega margt, sem sett er á vald ráðh. og sett á vald veiðimálastjóra. En þetta er alveg óumflýjanlegt, þegar selja á eina löggjöf um svona óskaplega breytilega staðhætti eins og hér er um að ræða. Það verður í þeim að vera mikil teygja. Í öðru lagi getum við fengið yfirsýn yfir, hvað marga þetta snertir, með því, að mér taldist til lauslega, að það mundu vera eitthvað á þrettánda hundrað bændur, sem ættu veiðiland að þessum ca. 70 ám, sem laxinn er veiddur í, og þegar á að setja löggjöf, sem snertir þá undir svona ólíkum skilyrðum, er ekkert undarlegt, þótt sjónarmiðin geti orðið dálítið misjöfn, þegar menn líta á staðhættina á hverjum einstökum stað, og sérstaklega þegar menn þekkja ekki annað og hafa ekki yfirlit yfir annað en það, sem er þeim næst og þeir eru aldir upp við. Á þetta vil ég leggja áherzlu og biðja ykkur að hafa í huga, þegar þið farið að athuga einstakar brtt. okkar, og miða þær ekki eingöngu við þá staðhætti, sem þið kannske hver um sig eruð kunnugir á þessum eða hinum staðnum, heldur reyna að líta á málið frá sjónarmiði heildarinnar, sem hér á hlut að máli og er óskaplega breytileg eftir því, hvar er í landinu. Nú kann að líta svo út sem þessar brtt. okkar séu ákaflega margar og miklar. Þær eru, ef ég man rétt, 37 og margar af þeim með fleiri stafliðum. Ég mun nú ekki fara í hverja einstaka brtt. út af fyrir sig, heldur reyna að taka þær meira saman, þær sem snerta sama atriði, og gera grein fyrir þeim þannig lagað. Fyrsta brtt. er við 2. gr. og er í tveim liðum. Fyrri brtt. tekur það fram, að þegar ráðh. úrskurðar, hvort heimilt sé að selja veiði undan jörð, þá skuli leitað álits veiðimálastjóra um það. Þetta er ekki gert af neinu vantrausti við neinn ráðh„ heldur er það gert af því, að við viljum koma ráðh. undan því að hafa beint og endalaust nagg einhverra manna, sem langar til að kaupa veiði undan einhverri jörð, og láta veiðimálastjórann vera nokkurs konar öldubrjót, sem slíkt nagg bitnar á, þegar um það er að ræða. Önnur till. við þessa gr. er ekki annað en leiðrétting. Það er vitnað í aðra grein síðar í lögunum, sem þarf að lesa samhliða henni og hefur láðst að taka upp af n. Þá vil ég næst benda á þrjár brtt., sem allar eru sama eðlis, þó að þær séu sín við hverja gr. Ein er við 3. gr., önnur er við 45. gr. og sú þriðja er við 54. gr. Allar þessar brtt. eru þess eðlis, að þær gefa manni, sem býr á ríkisjörð og hefur erfðafestu á henni, sama rétt og eigendum jarða er annars gefinn. Við lítum þannig á, að erfðafesturétturinn, sem maðurinn býr við á þessum jörðum, skapi manninum alveg sama rétt eins og hann ætti jörðina sjálfur og þess vegna sé rétt, að hann mæti og hafi sama rétt á fundum og við ákvarðanir í því fiskræktarfélagi eða veiðifélagi, sem hann er í, eins og eigendur jarða annars hafa. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að tala um þessar 3 breytingartillögur. Þær eru allar um það sama, að gefa erfðaleiguhafa sama rétt og eiganda. Næstu brtt., sem ég minnist á, eru þrjár og eru við 3., 46. og 66. gr. Þær eru allar þess eðlis, að eins og núna er í frv., er atkvæðisréttur manna á fundum í veiðifélagi eða fiskræktarfélagi bundinn við jarðir, sem eru í fasteignabók frá 1932 eða eldra mati. Nú er fasteignamatinu þannig komið, að jarðirnar breytast, ein er lögð undir aðra, önnur fer í eyði o.s.frv., og þegar nýjar jarðir koma, kemur á þær millimat, svo að það er alltaf til í landinu gildandi mat um allar jarðir, sem til eru. Þess vegna þótti okkur réttara að miða atkvæðisréttinn í þessu tilfelli ekki við það, þótt eitthvert kot hefði verið í byggð og talið í Johnsens-jarðatali eða Jarðabók Árna Magnússonar, og það væri ekki til lengur sem jörð, heldur þær jarðir einar, sem væru sérmetnar í gildandi fasteignamati, og breytingarnar við 3. gr., 46. gr. og 66. gr. eru um þetta. Ég sé enga ástæðu til að fara út í hverja sérstaka þessara brtt. út af fyrir sig. Hér veitur á, hvort menn líta þannig á, að atkvæðisrétturinn eigi að bindast við þær jarðir, sem sérmetnar eru og eru til sem jörð á því augnabliki, sem atkvæðið er greitt, eða við einhverjar jarðir, sem einhvern tíma hafa verið sérmetnar sem jörð og til eru, þó að þær séu komnar inn í aðra jörð eða horfnar með öllu. Ég bygg, að öll d. sé sammála um, að það sé réttara að miða hér við gildandi mat en við gömul möt, sem horfin eru, og jarðir, sem líka eru horfnar. Þá vil ég næst minnast á tvær brtt., sem eru við 5. og 9. gr. og báðar eru um sama efni, þ.e. 3. og 4. brtt. n. Þær hníga báðar að því, að þegar búið er að stofna veiðifélag einhvers staðar, þá sé heimilt fyrir þá, sem lönd eiga að vötnunum, sem um ræðir, þá stjórn, sem þá stjórnar því, að leyfa öðrum að veiða í vatninu, eins og gerist og gengur með önnur vatnsföll. En eins og það er í frv., er búendum einum leyft að veiða í slíkum vötnum og þó ekki meira en þeir þurfa til síns heimilis. Þetta gildir um vötn á afréttum og inni á öræfum, þar sem margir bændur og heil hreppsfélög eiga land að. Eins og frv. var, þá var óleyfilegt að veiða í þeim öðrum en bændunum sjálfum og óleyfilegt að veiða meira en þeir þurftu til sinna búa. Eins og frv. er núna, ef okkar brtt. verður samþ., þá er, þegar búið er að stofna veiðifélag við slíkt vatn, stjórn þess heimilt að leyfa mönnum, t.d. héðan úr Reykjavík eða einhvers staðar að, að fara í það með stangir og veiða í því fyrir borgun eða eitthvað, eftir því sem þá um semst. Þessar brtt. hníga báðar í þessa átt og breyta frv. að þessu leyti, en þetta var ekki hægt eftir frv. eins og það liggur fyrir núna. Þá vil ég minnast á 5. brtt. n., sem er við 13. gr. Þar er dálítil breyting frá því, sem er í frv., og þar mun minni hl. leggja til, að það ákvæði falli alveg niður, 1. tölul. 13. gr. En hún er um það að reyna að fá sem beztar upplýsingar um veiðina á hverjum stað, til þess að veiðimálastjórinn, sem á að hafa yfirsýn yfir allt land, geti sem allra bezt fylgzt með, hvort veiðin sé að minnka eða vaxa á einhverju ákveðnu vatnasvæði eða einhverri ákveðinni á. Ég held, að þetta sé alveg nauðsynlegt, og það var eiginlega til að reyna að koma á samkomulagi við minni hl. n., sem hér er lagt til að breyta þessari gr. og breyta henni á þann hátt að hafa þetta ekki beina fyrirskipun, heldur gefa ráðh. heimild til að fyrirskipa þær skýrslur. Þetta byggist á því, að við vorum ekki óhræddir um það, sem minni hl. n. taldi, að það mundi verða mjög erfitt að afla þessara skýrslna og fá þær, það gæti verið, að hann hefði eitthvað fyrir sér, og þess vegna væri rétt að hafa þetta ekki skyldu, heldur heimila ráðh. að reyna þetta. Ef það gengi vel, yrði haldið áfram með það, en ef það gengi illa og hefðist ekkert upp úr því, þá væru þær aftur lagðar á hilluna. En meiri hl. var þetta ljóst, og ég held, að minni hl. sé það reyndar líka, - ég held, að ástæðan til þess, að hann lagði til, að þessi stafliður félli niður, sé einungis þetta, að hann hafi ekki trú á, að þessar skýrslur komi að gagni. Við erum ekki alveg vissir um það og viljum þess vegna láta reyna það og hverfa frá því aftur, ef það reynist ekki fært, þess vegna setja það sem heimild inn, en ekki sem beina skyldu. Þá koma nokkuð mörg ákvæði, þar sem við rýmkum á möguleikum til veiðinnar frá því, sem var í frv. Þar vil ég fyrst nefna, að bæði með 8. till. okkar, b, og 8. till. okkar, e, er bætt inn í, að líka megi veiða með færi á viðkomandi stöðum. Það er rýmkun, sem ekki skiptir miklu máli, en þó virðist vera sjálfsögð. Þá höfum við bætt inn í við 35 gr., sem takmarkar nokkuð mikið, eins og hún er orðuð, hvað langt megi vera á milli lagna almennt séð. Við höfum bætt því inn í hana, að ef um mjög breiðar ár er að ræða, sé heimilt að leggja frá báðum bökkum, sem liggja andspænis hvor öðrum, eins og t.d. í Ölfusá neðan til. Eins og frv. kemur til okkar, er ekki heimilt að leggja frá bakka ár veiðitæki út í vatn, nema það séu minnst 100 metrar á milli, og þetta gildir jafnt beggja vegna, þó að það væri heill kílómetri á milli bakkanna. Við breytum þessu á þann hátt, að ef áin hefur ákveðna breidd, megi leggja frá báðum bökkum, þó að skemmra sé eftir ánni, mælt upp eftir henni endilangri, heldur en 100 metrar á milli lagnanna, sem liggja sitt hvorum megin. Mér virðist þetta ákvæði alveg sjálfsagt í sambandi við stórárnar, en það kemur ekki til mála við litlu árnar, sem eru þær minnstu ekki nema agnarlítið brot af breidd þeirra stærstu. Þá eru við 78. gr. líka brtt. hér um. Þar er ráðh. gefin heimild til að rýmka á ýmsum þeim takmörkunum og bönnum, sem annars eru í lögunum og nauðsynleg eru og engum dettur í hug að slaka til á; þegar um er að ræða smáár, en oft getur verið sjálfsagt að slaka meira eða minna til á, þegar veiðifélag á í hlut og um er að ræða stórár. Loks er svo rýmkun enn viðvíkjandi 15. gr., 2. tölulið, og það er kannske mesta rýmkunin, sem felst í okkar till. Eins og greinin er nú, þá er svo ákveðið, að ekki megi veiða nær ósi ár en 1000 metra. En í blóra við þetta ákvæði hafa svo menn við árósa á nokkrum stöðum á landinu haft net í sjó út frá árósunum og veitt í þau lax, sem annars er óheimilt að veiða í sjó. Netin hafa talizt silunganet, en að minnsta kosti sum þeirra sums staðar verið útbúin sem laxanet og netaeigendur selt úr þeim mikið af laxi. Þetta er í alla staði óheimilt, og sjálfsagt hefði verið hægt að sækja menn til sekta fyrir þessar veiðar. Það hefur nú ekki verið gert, en nú föllumst við á að koma á móti þessum mönnum, sem ekki vilja missa sinn rétt, sem þeir kalla, og ekki viðurkenna, að þeir veiði lax, heldur séu þeir að veiða silung. Við leggjum nú til að minnka svæðið niður í 500 metra, en þá jafnframt setja inn í l. ákvæði um það, að veiðimálastjóri skuli hafa eftirlit með veiðitækjunum, möskvastærðinni og öðru, sem tilheyrir netunum, sem þarna eru lögð, og ganga úr skugga um, að það séu silunganet, en ekki laxanet, sem þar eru notuð. Um þessa gr. veit ég ekki annað en hafi orðið samkomulag. Þetta snertir mjög ýmsa menn í Árnessýslu við ósa Ölfusár, og minni hl. n. var tilleiðanlegur til þess að fella þetta ákvæði alveg niður. Það var gersamlega ófært að gera það vegna minni ánna hér og þar um landið. En við féllumst á til samkomulags að stytta svæðið niður í 500 metra og setja inn í l. bein ákvæði um, að veiðimálastjóri skyldi athuga gerð veiðitækjanna, um möskvastærð netanna og annað, sem að því lyti. Þessi ákvæði öll ganga í þá átt að rýmka til, og mætti fljótt á líta, að þau væru í þá átt að auka ekki friðun í ánum, heldur hið gagnstæða. En þau eru sem sagt til orðin vegna þess, að þarna þarf að sigla meðalveg og reyna að gera öllum sem réttast undir höfði sem hlut eiga að máli. Þá minnist ég næst á þrjár brtt., þ.e. 7, 8,a og 9,b, sem allar lúta að því sama, að fyrirskipa, að þegar vissar framkvæmdir eru gerðar, sem geta virzt draga úr veiði á einhverjum stað, skuli leita um það álits veiðimálanefndar og stjórnar viðkomandi fiskræktarfélags eða veiðimálafélags, ef til er. Þetta hefur að vísu alltaf verið gert, en það gat litið svo út sem ætti að hætta því að hafa það ekki í l. og veiðimálastjóri og ráðh. ættu að vera alveg einráðir um slíkar framkvæmdir. Með þessu er það fyrirbyggt. Þarna er tekið fram, að það skuli leita álits viðkomandi stjórnar veiðifélags eða fiskræktarfélags, þegar slíkar ráðstafanir eru gerðar. Þá minnist ég næst á brtt., sem eru tölul. 10, 12, 14, 22 og 30. Þar eru nánast orðaðar um greinar og gerðar skýrari án þess að breyta nokkru verulegu í efni frumvarpsins. Þó er það nú ekki alveg. Um 10. brtt., við 27. gr. Það var skilyrðislaust bannað öllum að taka upp veiðivélar, sem legið hefðu niðri í 5 ár. Það þótti okkur ekki hægt. Það gat eyðilagzt lögn á einum stað og myndazt góð lögn skammt frá, og það mætti þá ekki taka upp aðstöðu á þessum góða stað, sem hefði komið fram. Það töldum við ekki hægt að banna. Sömuleiðis er það um ár, sem lengi hafa verið leigðar, eins og t.d. Langá í Mýrasýslu, en nú eru að koma aftur í hendur eigendanna. Í þau mörgu ár, sem eru miklu fleiri en 5, sem hún hefur verið leigð, hefur ekki verið veitt neitt í henni nema á stöng. Að eigendunum þá væri óleyfilegt að taka upp aðrar veiðiaðferðir eða búa til lagnir, ef þeir ekki leigðu hana út aftur, eftir að hún er komin í þeirra hendur, væri vitanlega alveg óviðunandi. Þess vegna var því líka bætt inn í, að ef einhver veiðiaðferð hefði legið niðri, hvort sem það væri lengur eða skemur en 5 ár, væri leyfilegt að taka upp aftur sams konar veiði og á sömu stöðum og áður hefðu verið í viðkomandi á. Þá er það líka viðvíkjandi 12. liðnum. Þar er um ofur litla breytingu að ræða frá því, sem er í frv.; aðra en bara orðabreytingu. Þar er um þá breytingu að ræða, að núna stendur í frv., að eigi megi stunda veiði í straumvatni nema með einni ákveðinni aðferð, það má ekki á sama stað stunda netaveiði og t.d. stangarveiði. Við setjum þarna inn í ákvæði um, að það skuli aldrei vera skemmra en 100 metra millibil með árbakkanum, þar sem slíkar veiðar eru stundaðar. Ef lögn er út frá ákveðnum stað, þá má, eins og frv. er núna, stunda stangarveiði alveg á sama stað, standa bara á kláfnum og vera með stöngina þar. Því breytum við þannig, að það verður að vera 100 metra frá, hann má ekki vera nær lögninni en 100 metra með sína stöng, og það má segja, að það sé líka rýmkun á veiði frá því, sem í frv. er. Hinar þrjár brtt., 14., 22., og 30., eru bara umorðun á greinum og breyta ekki efni. Það er á nokkrum stöðum, sem eru breytingar, sem leiðir hverja af annarri, eins og reyndar sumar af þeim, sem ég hef nefnt, og eru til samræmingar við það, sem er annars staðar í frv. Þannig má segja um 29. gr., sem eru tvær brtt. víð, bæði a og b, að fyrri brtt. er ekki innifalin i öðru en því, að 3. töluliðurinn, sem við leggjum til að falli niður, er tekinn upp í 1. gr. Það er eiginlega engu breytt. Og brtt. 13, 14,a og 14,b eru allt brtt., sem gerðar eru til að hafa samræmi á milli þessara greina í frv. og annarra gr., sem ákvæði eru komin inn í áður og er ekki neitt sérstakt um að segja. Þá er brtt. við 35. gr., 15,b. Það er brtt., sem var líka fallizt á til samkomulags við þá, sem töldu, að eins og ákvæðið er núna í frv. væri gengið um of á sinn rétt. Við leggjum til, að 3. tölulið 35. gr. verði breytt með brtt. okkar 15,b. Ég þarf eiginlega að athuga alla greinina, til þess að þið fylgizt með þessu ákvæði, sem við setjum þarna inn og er mikilsvert mjög. Greinin er í mörgum liðum, 35. greinin, og í henni eru hin svokölluðu bakkaákvæði m. m. Það er ákveðið þar, að fyrst og fremst skuli telja lengd veiðivélar frá bakka og teist netið lagt frá bakkanum, þótt það sé lagt í ár langt frá bakka, og næsta lögn megi ekki vera nær en 100 metra og þó aldrei nær en 5-föld lengd næstu veiðivélar. Þessu breytum við nú og höfum þannig, að ef lagnir eru andspænis hvor annarri í mjög breiðum ám, megi vera beint á móti, þó að það séu ekki 100 metrar eftir ánni upp og ofan á milli bilanna. Þar er líka ákvæði um það, að leiðarar, sem liggi út frá lögn eða út frá neti, teljist sem hluti af lögninni, og enn fremur, að það megi ekki vera nær lögn en 100 m upp og ofan ána. Afleiðingin af þessu er sú, að þegar lagt er ekki út frá bakka árinnar, heldur yfir einhverja kvísl, sem er einhvers staðar í ánni, þá á lögnin að teljast frá bakkanum alla leið. Það, sem á milli er, eru þá venjulega eyrar, sem upp úr standa um fjöru. Þessa veiði er eingöngu um að ræða, þar sem sjór fellur upp í árnar nokkuð langt og mikill hluti af árfarveginum er þurr, þurrar eyrar, um fjöruna, þó að það sé sjór yfir því öllu eða vatn yfir því öllu um flóðið. Annað ákvæði í frv., sem við höfum ekki lagt til að breyta, er það, að það megi ekki vera styttra bil á milli lagna en þessir 1000 m, sem ég er búinn að nefna áður, og þó aldrei styttra en nemi fimmfaldri lengd veiðivélanna. Nú er það svo, að þegar þessar veiðivélar eru komnar út í miðjan Borgarfjörð, mitt á milli t.d. Hvanneyrar og Einarsness, þá er leiðin frá bakkanum, sem veiðivélin telst frá eftir frv., og til hennar og leiðara orðin svo löng, að það er langt upp eftir ánni, þangað til næsta veiðivél má koma. Þetta leiðir til þess, að ýmsir af þeim, sem stundað hafa veiði sérstaklega í Borgarfirði og verið með netin þvert og endilangt um kvíslarnar, sem vatn er í á fjörunni, hingað og þangað um fjöruna, stundum meira en kílómetra frá bakkanum, sem veiðivélin telst frá, - þetta leiðir til þess, að ýmis af þessum netum, sem þarna liggja, hverfa. Og eigendurnir, sem hafa stundað þar veiði, missa þar með möguleikana á að stunda hana áfram. Ég skal ekki fara með neinar tölur um, hvað margir þessir staðir eru, það mun ekki fullrannsakað enn, og líklegt er, að það komi ekki eins mikið að sök, að menn missi þarna veiði, eins og ýmsir ætla. Engu að síður verður það alltaf svo, að nokkrar lagnir þarna eða nokkur net þarna verða að hverfa. Nú föllumst við á það, að ef það reynist rétt við rannsókn málsins, að við þetta missi menn meira en helminginn af sinni veiði, skuli þeir fá bætur fyrir og þær bætur fara fram eftir því, sem fyrir er mælt í 106. og 107. gr. Nú vil ég að vísu segja það, að ég féllst á þetta og fylgi því þar af leiðandi. En ég tel mjög hæpið samt sem áður, þó að ég geri það, að það sé rétt. En ég geri það samt. Og það stafar af því, að mikið af þessari veiði er tiltölulega nýtt og mennirnir hafa ekki á neinn hátt keypt sínar jarðir fyrir verð, sem svarar til þess, að þessi hlunnindi væru til, og því ekkert lagt fram fyrir þessa veiði, sem er sem sagt mjög nýlega til komin. Það er því mikil spurning, hvort þeir eiga nokkurn siðferðilegan rétt á að fá bætur, þó að þeir missi þarna veiði, sem þeir hafa ekki keypt, og enn er spurning, hvort þeir eigi ekki að geta fært þær nær bökkunum í aðra ála og haft eins mikið gagn af þeim þar og þeir hafa núna. En það er ekki því að leyna, að þessi veiði þarna í Borgarfirðinum er talin af öllum - og það sýnir sig líka á þeirra laxinnleggi - taka mikinn hluta af laxinum, sem á að fara upp í árnar, og er þar með útilokað að hrygna og halda stofninum við. Með tilliti til þeirrar nauðsynjar, að sem mest af laxinum komist upp á sína hrygningarstaði og nái að hrygna þar, hef ég fallizt á það, og nefndin er sammála um það, - kannske misjafnlega ánægð með það, en sammála samt að leggja til, að þarna séu veittar bætur, ef það sannast með mati, að þeir missi helminginn af sinni veiði, sem ég veit að verður ákaflega erfitt fyrir hvern sem það metur að gera, því að það kemur svo margt þar til greina. Það er misjöfn fiskgengd frá ári til árs. Það er nú eitt, sem kemur til greina. Enn er það, að enginn er kominn til að segja, hverju þeir geta náð upp aftur með tilfærslu á lögninni og að færa hana nær landinu, þannig að hún komi ekki í bága við þetta bakkaákvæði. Þá er þessi veiði dýr, að vera með þessi net og þessar fyrirstöður úti um allan fjörð og þurfa að vaða kvíslar og ár um fjöruna í hvert sinn til að vitja um; það er ákaflega erfitt og dýrt. Og þó er það allra verst, að þegar flóð koma, eins og koma stundum í Hvítá, þá er allt saman farið og menn verða að byrja á nýjum stofni með allt saman aftur og aftur úti um allan fjörð, og það er dýrt. En sem sagt, það er í þessari till. okkar fallizt á, að þarna sé lagt til að bæta aflatjón, sem af þessu stafar, séu þau það stór, að helmingur veiði tapist. Bæturnar hlíta að öðru leyti ákvæðum 106. og 107. gr. í frv., sem gera ráð fyrir því á öðrum vettvangi, að það geti komið fyrir, að það þurfi að bæta missi af veiði. Næstu tvær till., sem ég minnist á, 17,b og 27,b, eru dálítið svipaðs eðlis og þó ekki nema að nokkru leyti. Fyrri till. er sett inn eftir ábendingum frá Mývetningum. Þar er það venja, að allir, sem búa í sveitinni, hafa rétt til að dorga upp um ís á vatninu á veturna, og eins og frv. er, gat litið svo út sem þessir menn hefðu rétt til að sitja alla félagsfundi og taka þátt í atkvgr. um öll mál, sem félagið varðaði. Þar sem þeir ekki hafa annan rétt til veiði í vatninu en þennan eina, dorgveiðina að vetrinum, þótti okkur ekki rétt að láta þá hafa atkvæðisrétt um önnur mál á félagsfundum en það, sem hana snerti. Þess vegna takmörkum við atkv. þeirra við dorgveiðina eina. Hitt er það, að í frv. vantaði ákvæði um, hvernig fara ætti að, þegar samin yrði arðskrá og menn gætu ekki orðið á eitt sáttir. Það eru ákvæði um það, að til þess að arðskrá öðlist gildi, - en arðskrá er það, sem farið er eftir, þegar úthlutað er arði eða félagsveiði og reyndar líka þegar lagður er á félagsmenn kostnaður, sem kann að verða einhver og verður oft einhver, - þá er það ákveðið fyrst venjulega af einhverri nefnd, sem gerir till. um það, svo fer það á félagsfund, og þar er það samþykkt, ef 2/3 hlutar eru með samþykktinni. En aftur vantaði ákvæði um, hvernig fer, ef ekki nást 2/3 á fundi og hún fæst ekki samþykkt, fundur er ekki nógu vel sóttur eða eitthvað i veginum, og þá bætum við inn í till. um það, að aftur skuli boðað til fundar á sama hátt og yfirleitt er ákveðið að boða til fundar, til þess að löglegt sé, og þar megi einfaldur meiri hluti ráða. Ef meiri hluti næst þar með arðskránni, öðlast hún gildi. Um þetta vantaði ákvæði í frv., og þetta er þess vegna tekið þarna upp. Þá kem ég að nokkrum brtt., þ.e. tölul. 17,c, 19 og 25, sem eru við 45., 48. og 65. gr. Tvær brtt., 17,c og 25, eru ekki í öðru fólgnar en því, að við ákveðum, að i staðinn fyrir að boða fund skriflega, þá sé líka löglegt að boða hann með símskeyti. Það má kannske segja, að boðað með símskeyti sé alltaf skriflegt boð, en í mæltu máli er nú dálítið annað skilið við það samt að boða fund með símskeyti heldur en að boða hann með bréfi. Þess vegna er þessu bætt inn og öðru ekki. Viðvíkjandi 48. gr. er aftur á móti nokkuð annað að segja. Það er nú svo, að þegar stofna á veiðifélag, geta fylgt því, bæði veiðifélagi og fiskræktarfélagi, dálítil útgjöld, og þá gerði frv. ráð fyrir því, að eigandi jarðarinnar væri alltaf boðaður. Ég er áður búinn að nefna það, að við gerðum ekki ráð fyrir því, að eigandinn sé kallaður, ef það er erfðaleiguhafi, sem býr á jörðinni. Hér gerum við líka ráð fyrir því, að það geti komið umboðsmaður í staðinn fyrir eigandann, og gerum þó ráð fyrir því, að bæði jarðeiganda og ábúanda sé boðaður fundurinn og að yfirleitt gefi svo eigandinn einhverjum umboð til að mæta fyrir sína hönd. En ef hann gefur engum umboð og liggur ekkert fyrir um það, þá fari ábúandinn með atkvæðisrétt á fundinum. Þessi brtt. felur þetta í sér og annað ekki. Ef jarðeigandi hefur gefið skriflegt umboð til að fara með atkvæði sitt á stofnfundi eða fundi í fiskræktarfélagi eða veiðifélagi svo og ef ábúandi, sem ætti að mæta á slíkum fundi, gæfi öðrum umboð til þess að mæta fyrir sig, má það ekki vera eldra en þriggja mánaða. Það virðist engin ástæða til þess, að maður fari með atkvæði manns ár eftir ár, þó að ólík málefni liggi fyrir til úrlausnar hvort árið. Þess vegna setjum við inn ákvæði um, að umboðin skriflegu megi aldrei vera eldri en þriggja mánaða. 20. og 21. og 28. og 29. töluliðir snerta fastara skipulag á staðfestingu samþykkta ráðherra á reglum og samþykktum félaga um fiskrækt og veiðifélög. Það er vefengingarréttur og málskotsfrestur, sem þar er um að ræða. Þá var dálítið breytt 70. gr. með till. okkar 27,a. Það er að vísu ekki mikið, en það er nú samt gert til þess að þeir, sem þar eiga hlut að máli, fái dálítið rýmri hendur. Þetta snertir samningu arðskrár. Það hefur verið svo í samningu arðskrár undanfarið, að það hefur verið langmest tillit tekið til veiðanna á hverri einstakri jörð, og þá hefur komið tvennt til, sem gerir þetta nokkuð hæpið, annars vegar að það hafa legið fyrir misréttar upplýsingar um það, hve mikil veiðin hafi verið síðustu árin eða 10 árin eða hvað menn hafa nú viljað miða við, og það atriði er þó út af fyrir sig, því að það er atriði, sem viðkomandi mönnum er sjálfum að kenna, ef þeir hafa stolið svo eða svo miklu af veiði undan framtali og þess vegna kemur jörð þeirra í skökku ljósi fyrir þá, sem eiga að semja arðskrána. Hitt er aftur miklu alvarlegra, og það er það, að veiðifélagsstofnun á einhverjum stað, sem svo á að fara að semja sína arðskrá, getur orðið þess valdandi, að veiði á einhverri jörð, sem kannske áður hefur veitt eitthvað þó nokkuð, við skulum segja í ádrátt, þar séu engir stangarveiðihyljir til og líkindi fyrir því, ef á að taka t.d. stangarveiði víðkomandi ár, þá geti sú veiði ekkert nýtt hana, - og öfugt geta beztu stangarveiðihyljirnir, sem menn helzt vilja veiða í, verið á stöðum, þar sem annars eru hrygningarstaðir og ekki bar að veiða á. Þess vegna var þetta í greininni ákveðið þannig, að þegar arðskrá væri samin, skyldi taka tillit til aðstöðu við netaveiði og stangarveiði, landlengdar að veiðivatni og til hrygningarskilyrða og uppeldisskilyrða. Svona er greinin. Það var fellt alveg út úr henni að taka tillit til veiði áður fyrr. Það var fellt út úr henni að taka tillit til veiði síðustu fimm ára eða síðustu 10 ára o.s.frv., en ætlazt til, að það væri fyrst og fremst tekið tillit til þessa, eftir því sem matsmönnunum þætti við eiga á hverjum stað. Þetta var þannig. Við leggjum til, að sett sé framan við netaveiði o.s.frv., að þeir skuli taka afstöðu m.a. til þessara hluta, sem upp eru taldir. Það er gefið í skyn, að meira rúmist í því heldur en upptalningin ein segir og þar með geti þeir, sem í slíku mati eru og eiga að framkvæma það, tekið tillit til veiðinnar undanfarin ár, eftir því sem þeim þykir ástæða til og við eiga. Þá eru breytingar við 93. gr., 94. gr. og 95. gr. Þær eru allar eins að efni til, um það, að samhliða því sem veiðimálastjóri á að hafa eftirlit og tillögur um innflutning á lifandi fiski eða hrognum, skuli yfirdýralæknir líka koma til. Það hefur verið framkvæmt svo undanfaríð, en þótti réttara að setja það inn í lögin sjálf. Þá er settur nýr kafli inn um álaveiðar, sem við færum til, setjum á annan stað en ætlazt var til í frv. Þetta byggist á því, að okkur fannst eðlilegra, að hann væri þarna. En að þessi álaveiðikafli er kominn inn í frv., stafar aftur af því, að álaveiði er að byrja hér á landi og það er hægt að nota við hana net, sem jafnframt veiða lax. Það þykir þess vegna rétt að hafa kaflann þarna inni, til þess að hægt sé, ef ástæður þykja til, að grípa inn í og stöðva þær veiðiaðferðir við álinn, sem líklegar þykja til þess að spilla laxveiðinni. Þá er loks brtt. við 101. gr. Það er svo ákveðið nú, að í veiðimálanefnd eigi sæti stjórnskipaður maður með sérþekkingu, sem reyndar er nú enginn núna, því að Pálmi Hannesson hefur fallið frá, sem var það áður, og einn maður kosinn frá Búnaðarfélagi Íslands og annar frá Fiskifélaginu, Í lögunum er svo fyrir mælt, að ef það verði stofnað samband fiskiræktar- og veiðifélaga, skuli menn koma frá þeim í nefndina. Okkur þótti réttara, ef þessi félög mynduðu ekki bæði samband samtímis, að þá væri tekið fram í lögunum sjálfum í staðinn fyrir hvorn hvor þessara tveggja manna kæmi. Breyting okkar er ekki önnur en sú, að við erum að reyna að slá varnagla við því, ef annað félagið verður stofnað og annað ekki, þá sé ákveðið, í staðinn fyrir hvorn hvor skuli koma, sem annars hefði náttúrlega legið á valdi ráðherra og kannske ekki þurft sérstök ákvæði um, en okkur þótti það samt sem áður réttara. Við sjáum á þessu, að þó að þessar till. séu 37 talsins, eru þær margar afleiðing hver af annarri og um sama efnið og ekki veigamiklar að neinu leyti, þó að ég haldi sjálfur, að þær séu allar til bóta. Við leggjum til, að frv. sé samþykkt með þessum brtt., og erum sammála um það. Einn nm., hv. 2. þm. Árn., gerir við þetta meiri brtt. Hann er hér með fjórar till. á þskj. 327 og gerir sjálfsagt grein fyrir þeim. Ég skal ekki fara út í þær nú, enda þótt ég hafi, vegna þess að við erum með brtt. við eina gr. líka, orðið að minnast á hana jafnframt, en heyri á hans framsögu. Annar nm., Sigurvin Einarsson, þm. Barð., hafði tilhneigingu til að vera með einni till., sem síðari þm. Árn. talaði jafnvel um að flytja. Ég sé, að hún hefur ekki komið hér fram, og þykir vænt um það, því að hún var að mínum dómi til óþurftar. Að öðru leyti skal ég ekki um hana tala. Hún liggur ekki fyrir.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara og vil gera grein fyrir, í hverju hann er fólginn. Það var um 107. gr. í frv., sem ég var ekki sammála öðrum nefndarmönnum, og hv. frsm. drap hér á og taldi, að það væri til óþurftar sú skoðun, sem ég hélt fram um þá grein, þ.e.a.s. að breyta henni í þá átt, sem ég fór fram á í n. og ekki fékkst samkomulag um. Í 107. gr. segir: „Nú hefur veiðieigandi, er veiði átti, áður en lög þessi komu til framkvæmda, misst hana með öllu fyrir þá sök, að lögin fyrirmuna honum að nota þá veiðiaðferð, er hann áður mátti einni við koma, og á hann þá kröfu til skaðabóta eftir mati, sbr. 106. gr.“ Ég get ekki fylgt þessari gr. óbreyttri, að þeir einir geti fengið bætur, sem missa veiði að fullu. Þó að maður hafi misst t.d. 90% af veiðinni vegna laganna, þá á hann engar bætur að fá, en ef hann hefur misst 100%, má hann fá einhverjar bætur. Ég vil minna í þessu sambandi á þá brtt., sem n. í heild féllst á að gera við 35. gr. Þar er svo fyrir mælt í brtt., að missi maður veiði vegna ákvæðis 3. liðs í 35. gr., þ.e. bakkaákvæðið, sem ég hygg að langmestum ágreiningi hafi valdið og muni valda í þessu máli, þá skuli slíkur veiðieigandi fá bætur, ef hann missir helming veiðarinnar eða veiðiaðstöðunnar eða meir. Hv. frsm. gat þess hér áðan, að það hefði nú ekki eiginlega verið að hans skapi, að slík breyting var flutt, og ég veit, að hann segir það satt, en samt varð nú samkomulag um þetta í n. Ég fæ því ekki séð, að það sé nein goðgá að flytja þá líka brtt. við 107. gr., að þeir menn, sem tapa samkv. þeirri gr. allri sinni veiði, fái bætur. Ég bjóst við, að hv. 2. þm. Árn. mundi flytja um þetta brtt., en sé, að hann hefur ekki gert það. Hins vegar munum við vera sammála um þetta atriði. Ég vil því leyfa mér að flytja hér skriflega brtt. við 107. gr., þannig, að í stað orðanna í 1. málslið „misst hana með öllu“ komi: misst hana að hálfu eða meir, - og sýnist mér þá, að það sé orðið hliðstætt um þessa gr. og 35. gr., að nokkrar bætur eigi að fást fyrir tapaða veiði vegna þessara laga, þótt ekki tapist nema helmingur veiðarinnar. Þetta fyndist mér sanngirnismál og engin fjarstæða og alls ekki til óþurftar. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða um þetta mikla frv., sem ég veit að muni valda ágreiningi og ég veit líka að muni koma verulega við hagsmuni ýmissa veiðieigenda hér í landinu, en eftir að ég hef kynnzt þessu frv. mjög rækilega á 16 eða 17 fundum nú að undanförnu, þá sé ég það, að frv. er til mikilla bóta sem veiðivernd í landinu og veiðieigendum yfirleitt hagsmunamál. En hinu er aftur á móti ekki að neita, að þeir, sem veiði eiga við árósa, hafa stundað hana og það með miklum árangri, verða fyrir verulegum skakkaföllum af þessari löggjöf, og það er með tilliti til þess, að ég vil fá þessa breytingu á 107. gr. og studdi þannig fast í n., að breyting yrði gerð á 35. gr., sem fékkst fram, en þessi breyting aftur á móti ekki. Ég vil því leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. í þeirri von, að hún fáist rædd um leið.



Herra forseti. Ég get sagt það um þá skriflegu brtt., sem var nú að koma fram við frv., að ég er henni fylgjandi, ef hennar verður þörf. En ef brtt. mín við 35. gr. verður samþykkt, verður þessi skriflega brtt. óþörf, en verði mín brtt. felld, þá er skriflega till. til bóta, og þá mun ég fylgja henni. Frv. það um lax- og silungsveiði, er hér liggur fyrir, má um sumt teljast og þó að nokkuð miklu leyti til bóta frá því, sem nú er í lögum um þetta efni, en þó í einstökum atriðum, sem miklu varða, svo gallað, að eigi verður við unað. Má í því sambandi benda á, að mjög er þrengt að kosti bænda, sem enn stunda að einhverju leyti netaveiði, hvort sem um er að ræða lax- eða silungsveiði. Þá er annað atriði það, að veiðimálastjóra er fengið svo mikið vald, að nærri liggur, að hann sé einráður í öllum veiðimálum, svo að segja má, að hann geti hagað sér að eigin geðþótta í þessum málum yfirleitt. Virðist viðurhlutamikið að fá einum manni svo mikið vald í jafnþýðingarmiklu máli og hér er um að ræða. Eftir að ég hafði kynnt mér frv. og álit ýmissa veiðieigenda á því, varð mér ljóst, að það yrði að taka miklum breytingum, til þess að það mætti heita viðunandi lausn eða til bóta á gildandi lagaákvæðum um veiðimál. Ég gekk því ásamt meðnm. mínum í landbn. að því að fara rækilega yfir það og með því að gera tilraun til að lagfæra það, eftir því sem kostur var. Afleiðing af þessu starfi n. var það, að hún stendur öll að 37 brtt. við frv., og eru þær á þskj. 324 og hefur nú verið lýst rækilega af frsm. n., 1. þm. N-M. Eins og hann tók fram, eru nokkrar af þessum till. aðeins leiðréttingar og til samræmingar innbyrðis í frv., en aðrar snerta efni málsins, og verð ég að segja, að þær eru flestar eða allar til bóta, þó að ég hefði í mörgum tilfellum óskað eftir, að þær gengju lengra í réttlætisátt en raun er á. En um nokkrar veigamiklar breytingar, sem ég tel, náðist ekki samkomulag innan n. Ég flyt því fjórar brtt. á þskj. 327, og tel ég a.m.k. eina þeirra mjög þýðingarmikla og mikilvæga og kem að því seinna, en ég legg áherzlu á að gera tilraun til að fá þær allar samþykktar. En þó að brtt. mínar verði felldar nú við þessa umr., mun ég samt sem áður fylgja frv. til 3. umr. og mun þá ef til vill á milli umræðna gera tilraun til að koma fram nokkurri breytingu, sem aðallega á við hinn lengda friðunartíma, sem frv. fjallar nú um og hefur inni að halda, en ég tel með því allt of langt gengið í þá átt að þrengja kosti þeirra manna, sem veiðarnar stunda og þetta ákvæði kemur mest við. Ég vil þá fara nokkrum orðum um brtt. mínar á þskj. 327. Fyrsta till. er við 13. gr., að 1. töluliður falli niður. Þessi töluliður, sem ég legg til að falli niður, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hver sá, sem kaupir lax eða silung, veiddan innanlands, til sölu innanlands eða utan, og svo gistihús, matsöluhús, sjúkrahús og þess háttar stofnanir, er kaupa þessar vörur, skulu á mánuði hverjum gefa skýrslu um þessi kaup. Ráðherra setur nánari reglur um slíka skýrslugerð.“ Eins og frsm. n. tók fram, flytur n. einnig brtt. við þessa grein, og hún er í því fólgin, að upphaf 1. tölul. orðist svo: „Ráðherra er heimilt að fyrirskipa,“ - m.ö.o., að það er ekki gert að beinni skyldu að gera þessar skýrslur, heldur er það heimild fyrir ráðherra að láta gera þær, og lýsti hv. frsm. sjónarmiði n. viðvíkjandi því. Ég vil segja það, að verði brtt. mín felld, mun ég að sjálfsögðu fylgja till. n., en ég var ekki ánægður með að hafa það á þann hátt, heldur álít ég, að hér sé um slíkt mál að ræða, að það sé ástæðulaust að hafa það í frv. Samkv. 12. gr. frv. er hver sá, sem veiði stundar, skyldur að gefa skýrslu um veiðina. Þetta eru hinar venjulegu skýrslur, veiðiskýrslur, sem alltaf hafa verið gefnar og eru gefnar, að sá, sem veiðir, er skyldugur að gefa skýrslu um sína veiði. Eru það hinar lögákveðnu veiðiskýrslur. En í 13. gr. er það nýmæli, að þeir, sem kaupa lax eða silung, skuli nú einnig gefa skýrslu, en það eru - auk verzlana - gistihús, matsöluhús, sjúkrahús, eins og segir í grg. Hvernig þetta kæmi út og einnig í framkvæmd, sést bezt, ef tekið er dæmi. Við skulum t.d. taka dæmi af manni, sem veiðir 20 laxa. Hann gefur skýrslu um það, að hann hafi veitt þessa fiska og gefið skýrsluna eftir því, sem hann er skyldur til. Nú selur þessi veiðimaður þessa 20 laxa í verzlun. Verzlunin á að gefa skýrslu um, að hún hafi keypt þennan lax. Verzlunin selur aftur 10 laxa gistihúsi og 10 laxa til sjúkrahúss. Báðir þessir aðilar gefa einnig skýrslu um það, að þeir hafi keypt þennan lax. Ég sé ekki annað en afleiðingin af þessu verði sú, að þarna sé komið á opinberar skýrslur, að veiðzt hafi 20 fiskar, en þeir orðnir 40, þegar fram koma skýrslurnar um söluna á þessum sömu fiskum. Einstaklingar, sem kaupa af veiðimönnum, eru ekki skyldir að gefa skýrslu um sín kaup. - Að þessu athuguðu finnst mér það liggja í augum uppi, að svona ákvæði séu óþörf í lögunum, og legg því til, að ákvæðið verði fellt niður. Þá kem ég að brtt. minni við 19. gr., á þskj. 327, og brtt. er svofelld: „Í stað orðanna „84 stundir .... þriðjudagsmorguns kl. 9“ í 1. tölulið komi: 60 stundir á viku hverri frá föstudagskvöldi kl. 9 til mánudagsmorguns kl. 9. Samkv. núgildandi lögum er friðunartími, eftir að laxveiði og silungsveiði byrjar, 60 stundir í viku hverri. M.ö.o.: þeir, sem netaveiði stunda, hvort sem þar er um lax eða silung að ræða, taka upp sín net á föstudagskvöldum og mega ekki leggja þau aftur fyrr en á mánudagsmorgun, þ.e.a.s. eftir 60 klukkutíma. Nú er það samkv. frv., að nú skulu þessir sömu aðilar taka net sín upp á föstudagskvöldum og ekki leggja þau aftur fyrr en á þriðjudagsmorgni, m.ö.o., friðunartíminn er lengdur úr 60 klst. í 84. Þá er það orðinn helmingurinn af víkunni, sem þessi veiðitæki mega ekki liggja. Nú langar mig að fara um þetta nokkrum orðum og athuga, hvort þörf er á þessum friðunartíma, þessari lengingu á friðunartíma, sem ekki er nokkur vafi á að hefur afskaplega mikla fjárhagslega þýðingu fyrir þá menn, sem enn stunda netaveiði, hvort sem um lax eða silung er að ræða. Lax mun nú aðallega vera veiddur í net í neðri hluta Hvítár í Borgarfirði. Þar veiða bændurnir sjálfir hver fyrir sínu landi. Er þar bæði um að ræða veiði frá bakka árinnar og í álum á ósasvæði hennar. Þór Guðjónsson veiðimálastjóri ræðir um þetta í ritgerð sinni, sem fylgdi frv., sem nú er til umr. hér, eins og það var lagt fyrir s.l. þing, en fylgir því ekki núna, eins og hv. frsm. tók fram, þar sem hann talar um veiðiálagið á laxastofnana, og ræðir hann þá um Hvítá í Borgarfirði. Þessi kafli í ritgerð veiðimálastjóra er um veiðiálagið á laxastofnana. Þar gerir hann fyrst grein fyrir því og skýrir frá því, að á þeim 17 árum, sem þessi skýrsla nær yfir, sem hann talar um, þ.e. frá 1936 til 1942, sé veiðiálagið í efri hluta Elliðaánna - en þar er eingöngu veitt á stöng 35.25% af stofninum, en þetta mun vera eina veiðisvæðið á landinu, þar sem hægt er með nákvæmni að segja um, hvað veitt er mikið af stofninum, vegna þess að fiskurinn, sem í þetta svæði fer, er talinn og sömuleiðis eru haldnar skýrslur um allt, sem veiðist. Þarna er veiðiálagið sem sagt að meðaltali 35.25%, allt tekið á stengur. Hæst hefur þetta farið í 57.8% og minnst 26.9%. Þá segir veiðimálastjóri, að þetta megi teljast hófleg veiði, vegna þess að talið sé, að óhætt sé að taka allt að helmingi fiskstofns úr ám, án þess að um ofveiði sé að ræða. Þá segir hann enn fremur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í flestum öðrum ám, þar sem stangarveiði er stunduð eingöngu, eru líkur fyrir því, að veiðin sé einnig hófleg, þó að gögn séu fá þar um.“ Þetta vill segja, að á öðrum veiðisvæðum, þar sem veiði er eingöngu stunduð á stöng, er ekki hægt að segja um, hve mikið magn er tekið af veiðistofninum, vegna þess að um hann er ekki vitað. Og áfram heldur veiðimálastjóri: „En fróðlegt er að athuga, hvernig veiðiálagi er háttað á vatnasvæðum, þar sem bæði er veitt á stöng og í fastar veiðivélar. Vatnasvæði Hvítár i Borgarfirði skal tekið til athugunar í þessu sambandi og veiðiskýrslur þaðan frá árunum 1947–1954 lagðar til grundvallar. Ef gert er ráð fyrir, að álag stangarveiði á laxastofnana í Borgarfjarðaránum sé það sama og í Efri-Elliðaánum, eða 35.25%, þá mundi meðalveiði í Borgarfjarðaránum hafa numið 61% af laxastofninum á árinu 1947–1954, og 39% af þeim hefðu orðið eftir i ánum til að hrygna. Væri stangarveiðiálagið hins vegar 50% af stofninum í ánum, þá næmi meðalveiðin 74.2% og 25.8% fengju tækifæri til að hrygna.“ Og áfram segir: „Hér var reiknað með meðalveiði 7 ára tímabils, en að sjálfsögðu er hlutfallið milli veiddra laxa og þeirra, sem eftir verða í ánum, mismunandi frá ári til árs, og fer það að verulegu leyti eftir því, hvernig tekst til með veiðina það og það árið. Ástæða er til að ætla, að ef mikið er veitt af litlum árgangi, hrygni ekki nægjanlega margir laxar til að sjá fyrir eðlilegu viðhaldi stofnanna. Afleiðing af þessu verður sú, að afkomendurnir verða fáir og veiðin rýr á slíkum árgangi í einstökum ám á vatnasvæði Hvítár. Þetta gæti verið ástæðan fyrir hinni lítilfjörlegu veiði, sem var í Grímsá 1950 og 1951 og í Þverá 1954.“ Og síðan bætir veiðimálastjórinn við: „Virðist teflt á tæpasta vað með eðlilega viðkomu laxastofnanna á vatnasvæði Hvítár í Borgarfirði með núverandi veiðiálagi.“ Sýnilegt er, að þetta er alveg rétt. Ef ekki má taka nema helming af laxastofni í ám, má veiði ekki komast upp í 74.2%, svo að aðeins 25.8% séu eftir til að hrygna. Ég hef ekki séð, að veiðimálastjóri hafi minnzt á, að um ofveiði á laxi væri að ræða annars staðar en þarna, í Hvítá í Borgarfirði. En það er aftur fróðlegt að bera þetta saman við það, sem mþn. segir í sínum athugasemdum við lagafrv. Nefndin segir: „Nefndarmenn urðu á einu máli um það, að lög um lax- og silungsveiði hefðu eigi náð því meginmarkmiði sinu að auka fiskstofna í veiðivötnum. Veldur því öðru fremur, að fastara er gengið að veiði en fyrirsjáanlegt var, þá er lögin voru sett, og með veiðnari tækjum. Er svo komið í ýmsum veiðihverfum, að ákvæði laganna veita engan veginn nægilega vernd gegn ofveiði, sem jafnvel kynni að leiða til auðnar. Telja nm. brýna nauðsyn bera til þess að stemma stigu við slíku og hafa í því skyni samið strangari ákvæði en í gildandi lögum um friðun gegn veiði, stangarveiði sem neta, fastar veiðivélar, stangafjölda, lax- og silungsveiði í sjó.“ Af þessu er sýnilegt, að þetta hefur verið sjónarmið n., er hún samdi þetta frv. Og vegna þessa, sem segir hér, að lagaákvæðin, sem í gildi eru, veiti engan veginn nægilega vernd gegn ofveiði, sem jafnvel kynni að leiða til auðnar, vegna þessarar skoðunar eru ákvæðin sett í þessu frv. svo miklu strangari en ég álít vera þörf á, a.m.k. hvað sum vatnasvæði á landinu snertir. Það getur vel verið, að eitthvað þurfi að vernda fiskstofnana á vatnasvæði Hvítár í Borgarfirði, eftir því sem veiðimálastjóri segir hér, en það á ekki við alls staðar. Þarna er gefið í skyn, að veiðiálagið sé ef til vill of mikið, og skal því kippt í lag á kostnað þeirra bænda, sem netaveiði stunda, með því m.a. að leyfa þeim ekki að hafa net sín liggjandi nema helming af viku hverri, auk annarra kvaða, sem á þá eru lagðar í þessu sambandi. En það er ekkert minnzt á að takmarka stangarveiðina á efri hluta vatnasvæðisins, og er þó seinna dæmi veiðimálastjóra miðað við, að 50% af stofninum sé tekið á stöng. Með þessu finnst mér að veiðimálastjórinn, sá góði maður, gefi í skyn, að stangarveiðiálagið geti orðið nokkuð mikið í hinum grunnu, tæru bergvatnsám veiðisvæðanna, þar sem laxinn er kominn á staðinn til að hrygna. Mér finnst því, að það beri einnig að hafa þetta í huga, þegar verið er að setja lög, sem vernda eiga fiskstofninn fyrir ofveiði. Annars er vert að benda á, að veiðimálastjóri bendir ekki á fleiri staði á vatnasvæðum landsins, eins og ég tók fram áðan, þar sem tefit sé á tæpasta vað með veiðiálag. Þetta var það, sem átti við vatnasvæði Hvítár í Borgarfirði. En á vatnasvæði Hvítár og Ölfusár í Árnessýslu gegnir nokkuð öðru máli en um Hvítá í Borgarfirði og vatnasvæði hennar. Í Ölfusá er ekki um neina ósaveiði að ræða. Veiðifélag Árnesinga nær yfir allt vatnasvæðið. Hefur það haft netaveiðina sjálft undanfarin ár og veitt á nokkrum stöðum og einnig stundum með fyrirstöðum, sem ekki hefur heppnazt vel. Veiðifriðunartíminn er nú lengdur í 84 tíma á viku samkv. frv., og ef það verður samþykkt, mun félagið tæplega geta haft þessa tilhögun á starfsemi sinni áfram, vegna þess að það verður að hafa fastráðna starfsmenn við veiðarnar, og eins og kaupgjaldi er nú háttað, er dýrt að hafa menn iðjulausa hálfa vikuna. En hætti veiðifélagið, er óvist, hvað við tekur á þessum stað. Bændur við Ölfusá og Hvítá hafa sjálfir silungsveiðina fyrir löndum sínum, en silungsveiði er góð á þessu vatnasvæði og arðvænleg. Verða bændur fyrir tilfinnanlegum tekjumissi, ef friðunartíminn verður lengdur eins og frv. gerir ráð fyrir. En að þessu athuguðu verður manni að spyrja: Er nauðsynlegt að þrengja kosti þeirra svo sem frv. gerir ráð fyrir? Er fiskstofninn þverrandi, og ef svo er, er þá um ofveiði að ræða? Ég leyfi mér að svara þessum spurningum, hvað þetta veiðisvæði snertir, neitandi. Í áminnztri ritgerð segir veiðimálastjóri i kafla, þar sem hann ræðir um fiskræktarfélög og veiðifélög, hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Veiðifélög eða fiskræktar- og veiðifélög, sem eru 42 talsins á landinu, hafa flest skipulagt veiði á félagssvæðum sínum og unnið að fiskrækt, og hafa þau yfirleitt orðið til mikils gagns. Veiði hefur komizt í fastar skorður, veiðivötnin hlotið betri meðferð eftir en áður. Við stofnun veiðifélaga hefur verið breytt um veiðiaðferðir, netaveiði hefur viðast hvar verið lögð niður og stangarveiði tekin upp í hennar stað. Jafnframt hefur stangafjöldi og veiðitími verið takmarkaður í samningum og flestar ár leigðar til nokkurra ára í senn. Víðast hvar hefur því verið dregið úr veiðiálagi á árnar og það orðið jafnara en áður, enda var eigi vanþörf á því.“ Þetta, sem þarna segir og ég nú las upp, getur alveg átt við veiðisvæði Hvítár og Ölfusár. Laxveiði í net má segja að sé lögð niður á móti því, sem áður var. Ósaveiði er úr sögunni. Stangarveiði hefur aukizt, vegna þess að veiðifélagið hefur leigt hana út sérstöku félagi. Fiskstofninn hefur aukizt verulega hin síðari ár, eftir því sem veiðimenn víð árnar segja sjálfir og veiðiskýrslur sýna, enda viðurkennt af veiðimálastjóra, þegar hann var beint spurður um þetta atriði á nefndarfundi, á meðan málið var til meðferðar í landbn. hér. Að þessu athuguðu spyr ég aftur: Hvers vegna á nú að þrengja kosti veiðifélagsins og bænda, sem silungsveiðina stunda, og vega þannig að þeim, sem veiðirétt eiga á þessu svæði, með tveim vopnum í senn? Arður þeirra frá veiðifélaginu rýrist stórkostlega og silungsveiðin einnig. Er þetta ekki að ganga óþarflega nærri eignarrétti manna að þarflausu? Eða er þetta gert vegna hins nýja viðhorfs, sem skapazt hefur með hinni auknu borgarmenningu, sem veiðimálastjóri minnist svo skemmtilega á í ritgerð sinni, þeirri sem ég hef nú nokkrum sinnum vitnað í og prentuð er með frv.? En þar segir svo um þetta, með leyfi hæstv. forseta, - fyrst talar veiðimálastjóri um verðmæti veiðinnar, segir, hve margar jarðir eigi veiðirétt á landinu, sem hv. frsm. kom nú einnig að á fróðlegan hátt í sinni framsöguræðu, - veiðimálastjóri segir einnig: „Töluverður arður er af veiðinni, einkum laxveiði og góðri silungsveiði. Tekjur af veiði hafa orðið mörgum bændum undirstaða undir umbætur á jörð og húsakosti og bætt afkomu þeirra á annan hátt. Auk þess hefur veiði, þar sem hún er stunduð af bændum og heimilisfólki þeirra, orðið ánægjuleg tilbreyting frá daglegum störfum, samtímis því að hún aflar fæðu.“ Undir þetta skal fúslega tekið hjá veiðimálastjóra, og er vitanlega þungamiðja málsins, hver arður hefur orðið af veiðinni hjá þeim bændum, sem hafa verið svo heppnir að eiga veiðijarðir og veiðirétt. En veiðimálastjóri segir enn, og virðist þá mega af því draga þá ályktun, að það sé ekki e.t.v. aðalatriðið, að bændurnir hafi sem mestan ágóða af veiðinni, - hann segir: „Gildi lax- og silungsveiði fyrir þjóðina má meta með ýmsu móti. Þar sem veiðin er til muna orðin tómstundaiðja, hefur hún einnig fengið félagslegt gildi. Með aukinni borgarmenningu og styttum vinnutíma hefur komið fram nýtt vandamál hér á landi á síðustu árum, það, hversu þegnarnir skuli verja tómstundum sínum á gagnlegan hátt. Hið opinbera lætur þetta vandamál meira og meira til sín taka með síauknum fjárframlögum, t.d. til félagsheimila, íþróttastarfsemi og annarrar félagsstarfsemi og námskeiðahalds. Erlendis hefur aðstaða til stangarveiði verið efld af opinberum aðilum í því skyni að leysa umrætt vandamál. Á síðustu árum hefur stangarveiðin hér á landi einmitt beinzt í þessa átt, þar sem fleiri nota tómstundir sínar á sumrin til að veiða á stöng sér til hressingar og hvíldar frá daglegum störfum. Verður því að viðurkenna þjóðfélagsgildi stangarveiði.“ Svo mörg eru þau orð. „Tekjur af veiði hafa orðið mörgum bændum undirstaða undir umbætur á jörð og húsakosti og bætt afkomu þeirra á annan hátt,“ segir veiðimálastjóri alveg réttilega. En nú á með lagasetningu að þrengja að kosti þessara manna mjög verulega og ég segi að þarflausu, þar sem á þessu vatnasvæði, sem ég hér geri að umtalsefni, er ekki um minnkandi fiskstofn að ræða, heldur þvert á móti. Núverandi friðun virðist því vera alveg nægilega mikil. Ég vil taka það fram, að með þessu á ég ekki við það, að rýra beri sérstaklega eða neitt hlut stangveiðimanna eða þeirra, sem stangveiði stunda í íslenzkum veiðivötnum, þvert á móti. En ég álít ekki rétt að hefja þá veiðiaðferð til skýjanna á kostnað annarra veiðiaðferða, sem tíðkazt hafa hér á landi allt frá landnámstíð. Í þessu sambandi má einnig benda á verðmæti lax- og silungsveiði. Veiðimálastjóri ræðir um það í oftnefndri ritgerð sinni og talar þar um útfluttan lax. Hann segir, að mest hafi verið flutt út 1936, eða 44 tonn, síðari árin minna, en alltaf nokkuð. Vitað er, að yfirleitt er hátt verð á laxi á erlendum markaði, en þá verður laxinn líka að vera fyrsta flokks vara, en um gæði laxins og verðmæti hans til útflutnings er fróðlegt að lesa umsögn, sem ég hef í höndum frá netaveiðimönnum, sem athuguðu frv. þetta á s.l. vetri og gerðu við það margar brtt. Í þessari umsögn, sem er frá verzlunarfélaginu Borg í Borgarnesi, segir svo: „Samkvæmt reynslu okkar í laxverzlun s.l. 20 ár viljum við taka eftirfarandi fram: Lax, sem veiddur er í net, er miklu verðmeiri, bæði vegna meðferðar á honum og svo hins, að stangaveiddur lax er ekki hæfur til útflutnings. Hafi það komið fyrir, að stangaveiddur lax hafi í ógáti verið látinn með útflutningslaxi, fleygja kaupendur honum og kalla hann „sunfish. Stangaveiddur lax er því aðeins seljanlegur á innanlandsmarkaði og verður oft lítils virði í góðum veiðiárum.“ Undir þetta ritar fyrir hönd Verzlunarfélagsins Borg Árni Björnsson. Ég er ekki persónulega kunnugur þessu með útfluttan lax og skal ekki fara fleiri orðum um þetta vottorð, sem þessi kunnugi maður gefur. En það vita allir laxveiðimenn, að bezti laxinn fæst, meðan hann er i göngu, um leið og hann kemur úr sjónum, og bezt að taka hann í gildrur, þar sem hægt er að taka hann lifandi úr. Næstbezt er að veiða hann í net, sé hann tekinn úr sem fyrst eftir að hann ánetjast. Þá er einnig áríðandi, að ekki skíni sól á fiskinn, þegar hann er tekinn upp úr vatninu. Með slíkri meðferð fæst verðmæt vara, sem hægt er að selja á erlendan markað fyrir hátt verð, og vitanlega er það einnig fyrir innlenda markaðinn nauðsynlegt, að fiskurinn sé alltaf vel með farinn og að hann sé veiddur á góðum tíma, þegar hann er beztur, en það er sem sagt þegar hann er að ganga úr sjónum. Þá er hann feitastur og beztur, og þá er hann beztur til allra nota. Af því, sem ég hef nú sagt, er ljóst, að lenging friðunartímans er skaðleg fyrir þá, sem netaveiði stunda, og óþörf á þeim vatnasvæðum, þar sem ekki er um minnkandi fiskstofn að ræða. Ég vænti því, að hv. dm. samþykki þessa brtt. mína. Eins og ég drap á áðan, er veiðimálastjóra fengið að mínu áliti of mikið vald í hendur í veiðimálunum með þessu frv. T.d. segir í 27. gr., 5. tölul.: „Nú þykja ákvæði þessara l. um friðun og veiðitæki eigi veita fiskstofni nægilega vernd gegn ofveiði, og er ráðh. rétt eftir till. veiðimálastjóra og með samþykki veiðimálanefndar að fækka föstum veiðivélum í því vatni.“ M.ö.o. er veiðimálastjóra heimilt, eða honum er gefið þarna vald til þess, að hann þurfi ekki að fara eftir því, sem ég kalla hin ströngu ákvæði frv. Honum er þarna gefið allt of mikið vald. Hann einn á að dæma um, hvort þessi l. veiti fiskstofni nægilega vernd. Hann einn getur fyrirskipað, að allri netaveiði sé hætt í veiðivatni, þar með taldar stórár. Ég segi: hann einn, því þó að ráðh. hafi framkvæmdarvaldið og veiðimálanefnd eigi að samþykkja, þá er það ekki mikils virði, vegna þess að líklegt má telja, að bæði ráðh. og fiskimálanefnd fari eftir till. veiðimálastjórans sjálfs. Ég vil ekki með þessu væna núverandi veiðimálastjóra um, að hann misnoti þetta eða muni misnota þetta vald sitt. En ég álít, að ákvæði þau, sem sett eru í frv., séu það ströng hvað þetta snertir, að óþarfi sé að ákveða, að í vissum tilfellum geti veiðimálastjóri hoppað yfir þau öll og gert það, sem honum sýnist í þessum málum. Ég legg því til, að 5. tölul. 27. gr. sé felldur niður. Þá kem ég að síðustu brtt. minni, en hún er við 35. gr. og er um það, að 3. tölul. hennar falli niður, en sá tölul. hljóðar svo: „Til lengdar fastrar veiðivélar samkvæmt 1. málsgr. þessarar gr. telst fjarlægð hennar frá bakka straumvatns, hvort sem girt er yfir allt það svæði eða eigi.“ Í 35. gr. er tekið til, að milli fastra veiðivéla skuli vera 100 m bil eftir endilöngu vatni, svo er einnig nú samkvæmt gildandi lögum. Þessi grein tekur til þess, að það skuli vera 100 m millibil á milli veiðivéla, þ.e.a.s. á milli neta, eða fimmföld lengd fastrar veiðivélar. Nú er það svo, að sums staðar, einkum á ósasvæðum Hvítár í Borgarfirði, hagar svo til, að net eru ekki lögð frá bakka, heldur í ála, sem eru á leirum langt frá landi oft og tíðum. Þó að slíkt net, ef við tökum dæmi, sé ekki nema 5 m á lengd, sem lagt er í slíka ála, til að nefna einhverja tölu, þá er það talið veiðivél, sem nái alla leið frá árbakka. Það getur ef til vill verið um að ræða eyri, sem gengið verður um þurrum fótum um fjöru og kannske oftar, 100 m á breidd. Afleiðing þessa ákvæðis verður því sú, að þetta net eða þessi veiðivél verður talin 100 m á lengd og næsta net verður þá að vera í 525 m fjarlægð eða fimmföld lengd veiðivélarinnar. Ég tók eftir því, að hv. frsm. sagði, þegar hann ræddi um þessa gr., að þetta gæti ef til vill orðið kílómetri á lengd, og ef þetta yrði kílómetri t.d. frá bakka og út að þeim ál, sem net er lagt í, þá er sú veiðivél talin 5 km, þegar á að fara að mæla næstu lögn við. Af þessu er sýnilegt um þá menn, sem eiga lönd að slíkum veiðistöðum, að svo getur farið, að þó að þeir eigi 5 km meðfram á, þá geti þeir ekki haft nema eina lögn á þessum stöðum. Og t.d. nágranni slíkrar jarðar, ef hann á 2–3 km meðfram á við hliðina á hinum, sem ég nefndi fyrr, og veiðivél hins fyrrnefnda er of nærri hans landamerkjum, þá getur sú veiðivél þess fyrra eyðilagt það fyrir þeim seinni, að hann geti nokkuð notað sér sinn veiðirétt. Það kom fram við meðferð málsins í n., að með þessu ákvæði væri mestöll veiði tekin af sumum ágætum veiðijörðum á ósasvæði Hvítár. Ég vil því gera tilraun til að nema þetta ákvæði burt úr l., því að þarna finnst mér gengið harkalega nálægt eignarrétti manna. En ég vil taka það fram aftur, að verði þessi brtt. mín felld, þá mun ég fylgja skrifl. brtt. frá hv. þm. Barð., sem hann lagði fram hér áðan um skaðabætur til þeirra manna, sem yrðu svo harkalegu úti vegna ákvæða þessara laga. Ég hef þá lýst brtt. mínum, þeim sem ég stend einn að. Ég hef sagt áður, að ég fylgi öllum brtt. n., eins og um var talað, þegar þær voru mótaðar, og ég tók það fram áðan, að þrátt fyrir það að þær gangi skemmra í réttlætisátt en ég hefði óskað eftir að ýmsu leyti, verð ég að segja það, að þær eru til bóta. Ég mun því fylgja þeim, og geri ráð fyrir því, að hv. deild samþykki þær allar, og ég vil þá einnig vona, að menn líti á brtt. mínar, þessar sem ég flyt einn, með sanngirni og viðurkenni, að þær hafa mikinn rétt á sér og eiga að samþykkjast.



Herra forseti. Frsm. minni hl. hefur nú gert grein fyrir sínum till. Við höfum heyrt þær og rökin fyrir þeim. Ég kom að nokkru leyti inn á 1. brtt. hans hér áðan, neyddist til þess, þó að það sé ekki venja. Við 13. gr. er ein brtt. okkar, og við töldum, að við með því kæmum á móts við hann og hann mætti vel við una. Það er brtt. um skýrslusöfnunina, sem felst í 13. gr. Hann tók dæmi um það, að slík skýrslusöfnun gæti leitt til þess, að veiðin yrði tvítalin. Ég held, að það sé ósköp auðvelt að komast fram hjá því og það sé hægðarleikur, því að um leið og bann segir frá þessum 20 löxum, sem hann keypti einhvers staðar að, hvaðan hann keypti þá, þá kemur það fram, hvaðan þeir eru, og ef svo er keypt frá honum aftur af öðrum, sem segist hafa keypt frá honum, þá sýnir það sig, að þar eru sömu laxarnir á ferð, svo að það er engin hætta á því, að þeir verði tvítaldir. Ég held; að það sé nauðsynlegt að reyna þetta. Það getur engum manni blandazt hugur um það, að manni, sem á að reyna að sjá um, að þessi lög séu haldin og leiði ekki til ofveiði neins staðar, er nauðsynlegt að fá sem fyllstar og beztar og réttastar upplýsingar um það, hvað veiðist mikið á hverjum stað. Það á að gefa það upp, það er alveg rétt, það á að gefa það upp á framtalsskýrslum, hvað mikið veiðist. Þær eru nú svona og svona og ekki ævinlega mikið á þeim að byggja. Ég held þess vegna, að till. okkar nm. sameiginlega, sem féllumst á að láta reyna þetta, gefa ráðh. heimild til að láta gera það, sé sjálfsögð. Ef það reynist eins og hv. 2. þm. Árn. heldur fram, að það sé ekki á þeim skýrslum að byggja eða þær fáist ekki, þá eru hæg heimatökin að hætta því aftur, þegar því er breytt í heimild, en það er alveg óumflýjanlegt að reyna að skapa þann grundvöll, eftir því sem hægt er, að það fáist sem fyllstar upplýsingar um veiðimagnið i hverri einstakri á. Ekki skal ég fara út í það, en þó jaðra að því í gamni meira en í alvöru, að það eru nú margir, sem halda því fram, að ein aðalástæðan til þess, að ekki á að safna slíkum skýrslum eða menn leggjast á móti þessum skýrslum í vissum héruðum landsins, sé sú, að þá mundu koma fram nokkrir laxar, sem teknir eru bæði í sjó og í silunganet og því óleyfilega veiddir. Það kunna að vera illar getsakir í garð annarra manna, en það eru nú ýmsir, sem halda það samt sem áður, að þar sé að leita undirrótanna fyrir því, hve vissir menn, ekki þar með 2. þm. Árn., því að ég ætla honum það ekki, en vissir menn, sem hann vinnur fyrir og flytur hér mál á Alþingi fyrir, vilji þetta ákvæði feigt og burt og úr heiminum. Um 84 stunda friðunina, sem nú er lengd, hef ég ekkert sérstakt að segja. Ég tel mig ekki dómbæran um það að segja, hvort það er fullkomlega þörf eða ekki, en þegar menn eru búnir að leggja það til, sem taldir eru forustumenn á því sviði, eins og sérstaklega Pálmi heitinn Hannesson, þá sé ég ekki, að ég geti lagzt á móti því, og það vitum við, að í ýmsum ám hefur veiði minnkað og í öðrum gengið alveg til þurrðar. Við þurfum ekki annað en að fara hérna leiðina norður. Þar komum við að Korpúlfsstaðaá og Brynjudalsá og Botnsá, sem allar saman voru orðnar þurrar fyrir nokkrum árum, þó að það sé komin veiði í þær aftur núna vegna friðunar. Ég held þess vegna, að ég ræði helzt ekkert um þann friðunartíma sérstaklega. Ég bara legg til fyrir nefndarinnar hönd, að greinin verði samþykkt eins og hún er í frv. og bæði 1. og 2. till. hans felld. Það er alveg rétt, að veiðimálastjóra er gefið mikið vald með frv. eða ráðh. með hans aðstoð. Á það minntist ég. Og það er nauðsynlegt. Það er alveg nauðsynlegt, þar sem við erum að semja lög, sem eiga að gilda um gerólíka staði, eins og hér er um að ræða. Við erum að stríða við að semja lög um pínulitlar sprænur, sem þó nokkur laxveiði er í, en hægt er að þurrka út veiði í á tiltölulega mjög skömmum tíma, - og svo erum við að semja lög um stórár eins og Ölfusá, sem er svo stór og breið, að net, sem þverleggst yfir aðrar ár, það nær út í vatnið í Ölfusá, en það er ekki miklu meira. Þess vegna verður veiðimálastjóri alveg ótvírætt að hafa vald til þess að geta gripið inn f og hnikað dálítið til framkvæmdinni, eftir því sem ástæða er til á hinum einstöku stöðum. Og þessi grein, sem hv. 2. þm. Árn. leggur til að felld sé niður, 5. tölul. 27. gr. frv., hljóðar nú svo, með leyfi forseta: „Nú þykja ákvæði þessara laga um friðun og veiðitæki eigi veita fiskstofni vatns nægilega vernd gegn ofveiði, og er ráðherra rétt eftir tillögum veiðimálastjóra og með samþykki veiðimálanefndar að fækka föstum veiðivélum í því vatni.“ Þetta er allt og sumt. Ef skýrslurnar, sem hann á að reyna að fá eftir 13. gr. og að öðrum leiðum, sýna það, að veiði fari minnkandi ár frá ári í einhverri á, þá má hann grípa inn og gera ráðstafanir til þess að reyna að hindra það, að slíkt eigi sér stað. Vitanlega verður maður, sem slíkt gerir, og maður, sem hefur slíkt vald, að geta lagt fram rök fyrir sínu máli. Hann verður að geta sannað, að hér sé um hættu að ræða, er réttlæti gerðir hans. Að öðru leyti getur hann ekki tekið réttinn af mönnunum, og í öðru lagi fellst enginn ráðherra á að taka ráð af honum. En hann verður að hafa þetta vald. Hann á að hafa þetta vald, og ég vona, að hv. deild sjái rétt að samþykkja það. 4. brtt. hv. 2. þm. Árn. var svo víðvíkjandi 35. gr. Þar vill bann fella niður alveg 3. liðinn og þar með láta áfram haldast sams konar veiði og núna er, t.d. á ósasvæði, skulum við segja, Hvítár, líka t.d. á ósasvæði Langadalsár í Ísafjarðarsýslu, sem verið er að tæma með svona netum. Það er nefnilega víðar en í Hvítá, sem þetta á sér stað. Það á sér stað hingað og þangað, þar sem aðstaða er til þess, og þegar kemur að litlu ánum, er það alveg eyðileggjandi, gersamlega eyðileggjandi fyrir þær. Það hefur minna að segja um stórárnar, miklu minna. Þó hefur það þar líka töluvert að segja. Já, ég tek þá ákveðna á, ónafngreinda þó, en ekkert ákaflega langt frá Rvík. Þar er líka stunduð svona veiði, - ekki við Hvítá í Borgarfirði, - og það er ekki nema einn maður, som stundar hana, og hann tekur 1/3 af öllum laxinum, sem veiðist í ánni, en 2/3 eru veiddir á stöng uppi í ánni. Hann gerir það, og ef hann færi að færa sig upp á skaftið og setja fleiri slíkar lagnir þar úti á eyrunum, þá mundi hann geta bætt enn við, og þá væri sannarlega hætta á, að um þurrð yrði að ræða, - það er kannske nú þegar, - og ástæða til þess að lofa veiðimálastjóra að grípa inn eftir ákvæðinu, sem við áðan vorum að ræða um og felst í 27. gr., en hann vildi láta fella niður. Ég viðurkenni mjög fúslega og veit það, að ýmsar af lögnunum, bæði á ósasvæði Hvítár í Borgarfirði og viðar, verða að hverfa, þegar þetta ákvæði er sett inn. Þar með er alls ekki sagt, að mennirnir, sem þar eiga hlut að máli, bíði neinn verulegan skaða. Sumir af þeim hafa áreiðanlega aðstöðu til að færa sig að sínum bakka og leggja þar skammt frá. Og það getur vel verið, að Hvítá geti hjálpað til þess, því að hún er ekki alltaf í sömu kvíslunum. Hún getur stundum komið með kvísl með vesturlandinu, sem er eins gott að leggja í eins og úti í miðjum firði, þó að stundum sé lögn úti i miðjum firði. Og með því að elta þær um allt, þá er kannske hægara að finna þær. Það er víst ómögulegt að segja um það, hvað mikið þetta getur dregið úr veiðinni, en það er augljóst, að nokkrir veiðistaðirnir úti í firðinum leggjast niður. Og þeir eiga að leggjast niður. Það á að lofa laxinum að komast upp í árnar og vera þar til að hrygna, en ekki að drepa hann allan úti á leirum. Í því sambandi talaði frsm. minni hl., hv. 2. þm. Árn., um það, að laxinn, sem veiddist á stöngina, væri miklu verri vara en hinn, sem veiddist í netin. Ég þori ekki um þetta að fullyrða. Ég veit, að það geta verið fleiri hættur á þeim, sem veiðist á stöngina, sérstaklega þegar hann veiðist langt frá verzlunarstað og þarf að flytjast langar leiðir, og þá getur náttúrlega verið, að hann á þeim flutningi skemmist eitthvað. En það vitum við, sem munum aftur í tímann í Borgarfirði, meðan árnar þar voru leigðar Englendingum, sem voru þar uppi að veiða, að aldrei veiddu þeir nema á stöng og aldrei heyrðist minnzt á það hjá þeim, að munur væri á laxinum, sem þeir veiddu, og laxinum, sem veiddur var í netin. Þeir tóku hann allan jafnt og létu frysta og flytja út frá Ferjukoti. Og enn er það svo, að í Ferjukoti er tekinn og frystur lax, bæði til innanlandssölu og útflutnings, bæði af stöng og úr netum. Ég er ekki beint að bera brigður á þessa umsögn Árna í Borgarnesi, sem verzlar þar fyrir verzlunarfélagið Borg, en ég hygg, að mönnum beri ekki heldur alveg saman um það, ef laxinn annars kemur nýr. Ef menn, sem eru að veiða inni á uppsvæði Þverár, sem þar kallast Kjarará, langt fyrir innan byggð í Borgarfirði eða inn á móti Fljótstungu eða enn þá innar, senda ekki frá sér lax þá þrjá daga, sem þeir eru þar upp frá, og geyma hann þar, en hafa engar aðstæður til að geyma hann þar í kæliklefa og koma ekki með hann fyrr en þeir eru búnir, þá náttúrlega get ég skilið, að hann verði verri en lax, sem veiddur er í net hjá Ferjukoti og strax settur í frysti eða kæli. En ef þeir senda hann frá sér, eins og ég bygg að þeir hafi gert núna, - það upplýsist sjálfsagt í Nd., því að það er nú einn þm. þar, sem veiðir þar á hverju ári, - ef þeir senda hann frá sér daglega, eins og ég hygg að þeir geri núna, þá hugsa ég, að munurinn verði ekki mikill. Ég hugsa sem sagt, að það séu ákaflega léleg rök móti stangarveiði og netalaxinn sé verri. En ég vil halda fast við það og segja það enn fremur máli minn til sönnunar, sem ég reyndar drap á áðan um þá, sem hafa tekið upp þessar veiðar úti á leirum í álum, að það eru fæstir þeirra, sem hafa fengið þá veiði nema af sjálfu sér, þeir hafa ekkert fyrir hana gefið. Það eru fæstir þeirra, sem hafa keypt jarðirnar, eftir að hægt er að hafa ástæðu til að ætla, að verð þeirra hafi hækkað vegna þessarar veiði, og þess vegna heldur ekki ástæða til að borga þeim það mikið, enda þótt ég hafi fallizt á að láta þá hafa bætur eftir mati, ef veiði rýrnar um helming. En einmitt af því, að við höfum fallizt á það með brtt. við 3. gr., þá er ekki nokkur ástæða til að vera að taka það upp aftur í 107. gr., eins og skriflega brtt. gerir ráð fyrir. Það er komið inn í frv. á tveimur stöðum um bætur. Annars vegar er rætt um bætur í 20. gr., en þar er veiðimálastjóra heimilt að grípa inn og banna veiði, ef sérstaklega stendur á. Þetta er í 20. gr. Og í öðru lagi á að borga bætur, ef maður missir meira en helming veiði vegna bakkaákvæðanna, en um þau er einmitt að ræða þarna í Borgarfirðinum. Að það þurfi þess vegna enn fremur að greiða bætur vegna einhverrar hugsanlegrar minnkunar á veiði, kannske bara af því, að maðurinn, sem neðar býr við ána, hefur orðið fyrri til að leggja sitt net og þess vegna ánetjist í því fleiri laxar og við það missi maðurinn, sem ofar býr, einhvern part af veiði, miðað við það, sem hann hafði sjálfur áður, þá á að fara að meta það og greiða bætur eða ef einhverjar aðrar slíkar aðvífandi ástæður kunna að verða til þess, að menn fái rétt til að heimta bætur, ef þessi ákvæði eru sett í 107. gr., og ég sé ekki annað en að þau séu algerlega óþörf, órétt beinlínis, það getur orðið til þess, að menn ímyndi sér, að þessi eða hin aðgerð náunga síns eða hins opinbera hafi minnkað hjá honum veiði, án þess að hún hafi á nokkurn hátt verið að því völd, og þá fer hann af stað með bótakröfur og allan þann kostnað, sem utan um það er, og svo upplýsist, að allt er unnið fyrir gýg. Borgarfjarðarmennirnir, sem þarna eiga hlut að máli, eru allir komnir undir bætur eftir 35. gr., ef okkar till. væri samþykkt. Það eru því ekki þeir, sem er verið þar um að hugsa. Það eru einhverjir aðrir, og ég skal ekki segja hverjir, það gætu sem sagt hugsazt einhver einstök afbrigði, sem kemur fyrir að þurfi að bæta. En þau eru óskaplega fá og engin ástæða til þess, nema eitthvað alveg sérstakt sé um að ræða. Þess vegna legg ég á móti því, að skriflega brtt. sé samþykkt, og við meiri hl. í n., þrír, vorum á móti því, þegar um þetta var rætt í n. En ég vissi, að tveir nm. voru þá með því að samþykkja það, og átti von á þeirri till. og var þess vegna dálítið hissa, þegar ég sá hana ekki, og vonaði, að guð hefði gefið, að þeir hefðu bætt ráð sitt og séð að sér og færu ekki að koma með slíkt fram, og þótti vænt um það. Nú sé ég, að það hefur ekki verið. En menn geta iðrazt alveg fram á síðustu stund, og ég vona, að það verði svo hér.