Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til að ræða löggjöf um fjármálafyrirtæki og beini máli mínu til formanns hv. viðskiptanefndar, hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar. Það er þrennt sem mér finnst ástæða til að taka fyrir varðandi það mál. Í fyrsta lagi: Hvernig reynast lögin í því umróti sem gengið hefur yfir síðustu daga? Eru ágallar á lögunum þess eðlis að hagsmuna þjóðarinnar er ekki gætt? Eru það ágallar á lögunum sem leiddu til þeirrar stöðu að íslenska þjóðin ber nú orðið ábyrgð á 600 milljarða kr. sparnaði sparifjáreigenda víða um lönd í Evrópu? Var til þess ætlast þegar löggjöfin var sett að sú staða gæti komið upp? Við vonum öll að þær eignir sem standa bak við starfsemi bankans dugi til að borga skuldbindingarnar en við vitum það ekki. Í öðru lagi: Hver fylgist með ríkisstjórninni og Fjármálaeftirlitinu? Fjármálaeftirlitið á samkvæmt lögunum að annast eftirlit með þeim fjármálastofnunum sem hafa starfrækt útibú erlendis. Vinnur Fjármálaeftirlitið verk sitt eins og því ber lögum samkvæmt? Hvers vegna var ekki gripið í taumana fyrr? Hvers vegna kom þessi staða upp? Í þriðja lagi: Hver fylgist með ríkisstjórninni? Hver fylgist með embættismönnum ríkisstjórnarinnar sem eru að gera samninga við hollensku ríkisstjórnina? Hvers konar samningar eru þar á ferðinni? Virðulegi forseti. Alþingi verður að láta málið til sín taka. Hv. viðskiptanefnd ber hitann og þungann af því eftirlitshlutverki sem Alþingi á að hafa með ríkisstjórn landsins á hverjum tíma.

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr: Hver fylgist með ríkisstjórninni? Ég vona að hv. þingmaður geri það eins og allur þingheimur. Okkur ber skylda til að fylgjast með framkvæmdarvaldinu eins og allir þingmenn vita. En varðandi fjármálaþjónustuna almennt er ljóst að við getum ekki sett hvaða lagaramma sem er í ljósi þess að við erum skuldbundnir samkvæmt EES-samningnum og þá sérstaklega varðandi 30. og 37. gr. hans og IX. viðauka. Í þessum greinum samningsins gilda nokkrar meginreglur sem ég tel ekki heimilt að brjóta nema við brjótum þá samninginn sjálfan. Þar er m.a. sú regla að fjármálafyrirtæki sem hefur fengið starfsleyfi í einu af aðildarríkjunum getur á grundvelli þess opnað útibú í sérhverju hinna ríkjanna án þess að þurfa sérstakt leyfi stjórnvalda fyrir því. Það er hins vegar skýrt að Fjármálaeftirlitinu, hinu íslenska, ber að hafa eftirlit með útibúum. Sú er m.a. ástæðan fyrir því að við hækkuðum fjárveitingar til FME á milli ára í síðustu fjárlögum um 52%. Umsvif íslensku fjármálafyrirtækjanna höfðu aukist svo mikið á undanförnum árum og það krafðist öflugra fjármálaeftirlits. Í lögunum er heimild fyrir Fjármálaeftirlitið að banna stofnun útibús ef það hefur réttmæta ástæðu til að ætla að stjórnun eða fjárhagsstaða hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis sé ekki nægilega traust. Fjármálaeftirlitið hefur þetta lagaúrræði sem hefur verið talsvert rætt í fjölmiðlum undanfarna daga en eins og reynslan sýnir hefur Fjármálaeftirlitið augljóslega ekki séð ástæðu til að banna stofnun þessara útibúa á sínum tíma enda sá enginn þessar hamfarir fyrir. Að þessu leyti tel ég ekki nauðsynlegt að breyta lögunum en að banna alfarið stofnun útibúa væri að mínu mati brot á EES-samningnum. Ég tel hins vegar að þegar mestu lætin eru gengin yfir beri okkur, bæði á þinginu og í viðskiptaráðuneytinu, að fara yfir allar reglugerðir og lög á þessu sviði. Að lokum varðandi þessa Icesave-reikninga í Bretlandi: Ég tek undir það að auðvitað átti Landsbankinn fyrir löngu að vera búinn að breyta þessum Icesave-reikningum á þann veg að þeir tilheyrðu dótturfélagi en ekki útibúi. Ef þeir hefðu verið búnir að því sætu íslenskir skattgreiðendur ekki með þessa ábyrgð eins og stefnir í að þeir muni að einhverju leyti gera.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. formanni nefndarinnar fyrir svör við fyrirspurnum mínum. Ég vil árétta það, beina þeim tilmælum til nefndarinnar, að hún taki þessa löggjöf til athugunar nú þegar og láti hendur standa fram úr ermum, skoði ákvæði hennar út frá því sem gerst hefur og beri saman hvort þörf er á að gera breytingar á löggjöfinni eða ekki. Löggjöfin er byggð á EES-tilskipun, það er rétt. En í þeim tilskipunum er að finna almennar reglur, grundvallarreglur. Hins vegar er mikið svigrúm fyrir hvert og eitt einstakt ríki til þess að fylla út í leikreglurnar innan þeirra almennu reglna sem settar eru í tilskipunina. Ég held t.d. að vel sé hægt að slá frekari varnagla í lögin án þess að ganga á grundvallaratriði EES-tilskipananna. Ég held t.d. að það sé algerlega nauðsynlegt að setja reglur um starfsemi útibúa íslenskra banka erlendis til þess að takmarka ábyrgð íslenska ríkisins. Það skilja allir og sjá allir sanngjarnir menn að ekki er eðlilegt að lítil þjóð með stóra atvinnugrein á fjármálasviðinu steypi sér í miklar ábyrgðir í fjárhæðum talið sem eru fyrir aðrar fjölmennar þjóðir kannski smápeningur. Við þurfum að hafa ábyrgðina bundna við stærð þjóðarinnar, svo sem þjóðarframleiðslu eða eitthvað slíkt, þannig að við getum verið með sambærilega stöðu og sambærilegar reglur og stórþjóðirnar innan Evrópska efnahagssvæðisins í hlutföllum talið en ekki í beinum fjárhæðum - það held ég að sé stóra gatið í þessari löggjöf.

Herra forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson velti því fyrir sér í fyrri ræðu sinni hvort sú atburðarás sem við höfum orðið vitni að á síðustu dögum og vikum leiddi til þess að við gætum dregið þá niðurstöðu af því öllu að lög um fjármálafyrirtæki eða önnur lög væru gölluð. Hann velti því fyrir sér hvort á þeim lögum væru gallar og hvort ástæða væri til að bregðast við. Við þær aðstæður sem uppi eru núna er ljóst að eitthvað mikið hefur farið úrskeiðis og við verðum að horfast í augu við það. Skiptir þá engu hvort um er að ræða framferði fjármálafyrirtækja við stofnun reikninga í útibúum sínum annars staðar eða lögin sjálf. Þegar rykið er sest þarf að vega það og meta hvort ágallar eru á þeirri löggjöf sem fjármálafyrirtækin starfa eftir. Það er rétt sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson benti á að Fjármálaeftirlitið getur samkvæmt núgildandi lögum um fjármálafyrirtæki bannað stofnun útibúa. Einhverra hluta vegna var það ekki gert í þessu tilviki. En menn hljóta líka að velta því fyrir sér hvort íslensk stjórnvöld hafi á grundvelli EES-samningsins tækifæri til að setja strangari reglur en gert hefur verið, m.a. hvað varðar tryggingar á þeim innlánum sem eru í útibúum íslenskra fjármálafyrirtækja erlendis til að tryggja að ef illa fer beri fyrirtækin sjálf ábyrgð á þeim innlánum sem tapast en ekki íslenska ríkið og íslenskir skattgreiðendur eins og raunin virðist ætla að verða í þeim málum sem við höfum fylgst með á undanförnum dögum og vikum.

Herra forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að ég tel að rík ástæða geti verið til að fara yfir allt regluverkið eftir að þetta er yfirgengið. Auðvitað þarf að draga ýmsan lærdóm af þessum málum. Ýmislegt hefur farið úrskeiðis en ég tel hins vegar mikilvægt að í þeirri endurskoðun fórnum við ekki þeim meginkostum sem felast í EES-samstarfinu, sem felst í fjórfrelsinu. Við eigum ekki að grafa undan þeim rétti fyrirtækja og fólks að fá að starfa í öðrum Evrópuríkjum. Það er grundvallaratriði sem ég tel að við eigum að verja, það er grundvallarfrelsi þegnanna að hafa þennan möguleika. Hins vegar er ljóst að varðandi stofnun útibúa innlendra fyrirtækja á erlendri grundu - það má eflaust endurskoða það og skoða þau mál. Það gengur ekki að starfsemi erlendra banka sem lenda í þroti lendi á íslenskum skattgreiðendum með þeim hætti sem líkur eru á að gerist í þessu máli. Það að skoða regluverkið lýtur að háttsemi fjármálafyrirtækja og kallar líka á það að við skoðum málið í heild sinni, og við þurfum að draga marga lærdóma af þessu máli. Við þurfum að fara yfir það hvað fór úrskeiðis. Við þurfum að skoða þetta heildstætt. Ég vil nota tækifærið og hvetja til þess að þingið hafi einhvers konar aðkomu að þeirri vinnu. Við höfum mörg í þessum sal talað okkur hás fyrir því að þingið hafi einhvers konar úrræði til að stunda öflugt eftirlit eða einhvers konar rannsóknir. Það er eitt af hlutverkum þjóðþings að hafa þau úrræði. Þau hefur hingað til vantað í löggjöf okkar og nú gefst ágætistækifæri til að stíga fyrstu skrefin í því að eftirlit þingsins verði eflt til muna. Að lokum minni ég á að þó að EES-samningurinn bindi okkur talsvert niður hvað þetta varðar þá er svigrúm í þeim samningi. Við sjáum t.d. að löggjöf ríkjanna er mismunandi hvað varðar fyrirkomulag um að greiða inn í svokallaðan tryggingarsjóð innstæðueigenda þannig að ekki hafa öll EES-ríkin sömu reglu hvað það varðar. Nýtum okkur það svigrúm svo að hagsmunum almennings sé betur borgið en augljóslega hefur verið í þessu máli.

Herra forseti. Ég dreg enga dul á að við Íslendingar erum í þungri og erfiðri stöðu og ljóst að margt hefur farið úrskeiðis sem við þurfum að skoða og við verðum að læra af þessari reynslu. Eins og hv. þingmaður Ágúst Ólafur Ágústsson og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sögðu verður að skoða eftirlitsstofnanir, ferli og löggjöf okkar. Þetta má aldrei koma fyrir aftur. Miklu máli skiptir að samstaða takist meðal stjórnar og stjórnarandstöðu í sátt við fólkið í landinu um það hvernig sú skoðun fari fram. Hún verður að vera gagnsæ, opin, kristaltær og tryggja að ekkert sé falið og öllum sé heimilt að spyrja þeirra spurninga sem þarf að spyrja. Það er mjög mikilvægt. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson spurði síðan hverjir hafi eftirlit með ríkisstjórninni í þessu máli. Ég vil að það komi skýrt fram að viðræðurnar við Hollendinga um helgina leiddu til ákveðins samkomulags sem við köllum „memorandum of understanding“. Þær viðræður sem fóru fram við Breta komust mun skemmra. Höfuðmáli skiptir að engir samningar eru gerðir án fyrirvara um samþykki Alþingis. Löggjafarsamkundan tekur að lokum ákvarðanirnar sem munu ráða öllu í þessu máli. Ég vil að ljóst sé að samningar af þessu tagi, sem hugsanlega kunna að binda bagga á herðar þjóðinni, eru ekki gerðir öðruvísi en með fyrirvara um samþykki hins háa Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa rætt um mikilvægi þess að læra af því sem við höfum gengið í gegnum. Ég held að erfitt sé að finna mál sem er betur til þess fallið að vera prófsteinn á hið nýja fyrirkomulag sem forsætisnefnd Alþingis hefur kynnt um opna nefndarfundi. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. forseta þingsins fyrir frumkvæðið sem hann hefur sýnt í því máli. Þegar við höfum komist í gegnum þessar erfiðu fyrstu vikur blasir við að gerð verður úttekt á því sem aflaga fór og á hún hvergi betur heima en í opnu nefndarstarfi viðskiptanefndar svo almenningi verði ljóst hvernig þetta gat gerst og allir geti talað þar með hreinskiptum og opnum hætti og ekki sé reynt að draga nokkra dul á hvernig þessi atburðarás varð. Við getum rætt um hlutverk eftirlitsstofnana en ég vil undirstrika að maður hlýtur að staðnæmast við þá ábyrgð sem forsvarsmenn Landsbankans bera þegar kemur að siðferði, rekstri og refsirétti en þeir héldu áfram að stofna til skuldbindinga eftir að athugasemdir Fjármálaeftirlitsins lágu fyrir um að ekki væri búið um hnúta með fullnægjandi hætti. Þar liggur mikil ábyrgð og þeir sem kusu að axla hana verða að svara fyrir ákvarðanir sínar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á vatnalögum. Þetta er gamall kunningi okkar þingmanna. Sennilega hafa ekki staðið jafnmiklar deilur um nokkurt annað mál. Frumvarpið er samið á grundvelli niðurstaðna vatnalaganefndar sem ég skipaði í kjölfar frestunar á gildistöku nýrra vatnalaga síðastliðið haust. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar allra þingflokka auk fulltrúa iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra. Nefndinni var falið að skoða samræmi nýrra vatnalaga við þau lagaákvæði íslensks réttar sem tengjast vatni og réttindum sem varða vatn. Nefndin skilaði niðurstöðum sínum 15. september ásamt ákaflega ítarlegri skýrslu sem ég held að sé orðin kennslugagn við háskóla landsins. Nefndin vann mjög mikið og gott starf og ég vil þakka öllum þeim sem að þeirri vinnu komu og ekki síst formanni nefndarinnar fyrir vel unnin störf og fyrir að hafa leitt til niðurstöðu sem um ríkti fullkomin eindrægni innan nefndarinnar. Ekki er ástæða til að rekja aðdraganda málsins í smáatriðum en ég minni þó á að skipun vatnalaganefndar átti rætur að rekja til samkomulags sem var gert á Alþingi í kjölfar mikilla umræðna vorið 2006 milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Þá var ég í stjórnarandstöðu og kom að því samkomulagi sem gert var við hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra Valgerði Sverrisdóttur. Samkomulagið átti að freista þess að binda enda á miklar deilur sem lengi höfðu staðið um efni frumvarpsins einkum breytta skilgreiningu á yfirráðum landeigenda yfir vatni á landi sínu. Í skýrslu vatnalaganefndar er farið rækilega í saumana á ágreiningnum en þar kemur jafnframt fram að nefndin leitaðist við að færa umræðu um vatnalögin og vatnamálin öll úr farvegi deilna sem segja má að hún hafi lokast í. Nefndin leggur mikla áherslu á mikilvægi þess að sátt ríki í samfélagi okkar um hvaða reglur skuli gilda um ráðstöfun og nýtingu þeirrar mikilvægu auðlindar sem vatnið er. Ég geri ráð fyrir að flestir þingmenn, sem hafa látið sig þetta mál varða, þekki tillögur vatnalaganefndar. Ég ætla samt í örstuttu máli að reyna að grípa utan um kjarnann í niðurstöðunni. Það var einróma samstaða í nefndinni að leggja til að umfangsmikil endurskoðun færi fram á vatnalögunum, nr. 20/2006. Meginástæðan er að nefndin telur ekki tryggt að fullnægjandi tillit verði tekið til hagsmuna almennings gagnvart vatni taki lögin gildi óbreytt. Þess vegna leggur vatnalaganefnd til að gildistöku laganna verði frestað tímabundið á meðan unnið verði að endurskoðun þeirra í samræmi við tillögur sem koma fram í þessari miklu skýrslu, sem er á þriðja hundrað blaðsíður. Tillögurnar eru ekki svo umfangsmiklar en grunnur þeirra er sá texti sem liggur fyrir. Tillögur vatnalaganefndarinnar um endurskoðun laganna miða að því að afmarka og skýra réttindi bæði landeigenda og almennings gagnvart vatni og byggja á því sjónarmiði að það verði einungis gert með því að skoða í samhengi þá hagsmuni sem eru bundnir við vatnsauðlindina. Í tillögunum er m.a. gert ráð fyrir að réttindaákvæði og markmiðsákvæði vatnalaganna verði endurskoðuð en nefndin leggur líka til heildarendurskoðun á stjórnsýsluákvæðum laganna m.a. til að tryggja að þau taki mið af ólíkum hagsmunum, sem eru tengdir við þessa mikilvægu auðlind okkar. Nefndin telur rétt að endurskoðunin haldist í hendur við innleiðingu vatnatilskipunar ESB í íslenskan rétt. Innleiðingin er ekki í verkahring iðnaðarráðuneytisins heldur umhverfisráðuneytisins og stefnt er að því að henni skuli lokið fyrir árslok 2009. Vinna við frumvarp til þess að innleiða þessa tilskipun er hafin í umhverfisráðuneytinu en það er hins vegar ljóst að verkefnið verður mjög umfangsmikið. Eins og ég hef þegar sagt var samstaða í vatnalaganefnd um tillögurnar sem nefndin skilaði mér í síðasta mánuði. Ég er þeirrar skoðunar sjálfur að niðurstöður og tillögur nefndarinnar séu vel ígrundaðar og rökstuddar. Til þess að skapa svigrúm fyrir vinnuna er í frumvarpinu lagt til að gildistöku laganna verði frestað að nýju og nú til 1. júlí 2010. Með hliðsjón af því þarf líka að lengja aðlögunartíma vatnafélaga, þ.e. frest þeirra til að laga starfsemi að lögunum. Sömuleiðis er gert ráð fyrir að gildistökubreytingu á lögum um varnir gegn landbroti verði frestað til samræmis. Í frumvarpinu er svo kveðið á um að iðnaðarráðherra skuli í samráði við umhverfis- og forsætisráðherra skipa nefnd til þess að endurskoða ákvæði vatnalaga, nr. 20/2006, á grundvelli niðurstaðna sem vatnalaganefnd skilaði samhljóða frá sér. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta frumvarp en legg til að þegar umræðunni lýkur verði því vísað til hv. iðnaðarnefndar til meðhöndlunar.

Hæstv. forseti. Óþarft er að hafa mörg orð um frumvarpið sem hæstv. iðnaðarráðherra leggur fram en það varðar fyrst og fremst frestun á gildistöku hinna ómögulegu vatnalaga sem ollu hér miklum deilum, sem ekki þarf að rifja upp. Ég sat í nefndinni sem skilaði tillögunum sem áframhaldandi vinna verður byggð á og vil því segja að mér finnst mjög mikilvægt að þessi niðurstaða skuli hafa náðst og að þverpólitísk sátt skuli vera um frestun gildistökunnar og að lögin sem við nú erum að fresta skuli þá tekin upp. Þá er ljóst að þau taka ekki gildi í óbreyttri mynd og það er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni. Ég vil hvetja hæstv. iðnaðarráðherra til að tryggja að nefnd sú sem skipuð verður á grundvelli 2. gr. frumvarpsins verði eins fjölskipuð og vera má og í henni verði fyrst og fremst sérfræðingar á sviði auðlindaréttar. Við höfum afar slæma reynslu af því að fela eingöngu lögfræðingum samningu frumvarps til vatnalaga. Því legg ég til að hæstv. iðnaðarráðherra tryggi að fjölskipað lið sérfræðinga komi að vinnu næsta frumvarps sem við fáum vonandi að fjalla um á Alþingi Íslendinga áður en langt um líður eða þegar sú nefnd hefur lokið störfum. Við erum bundin af alþjóðasamningum á borð við Ríó-yfirlýsinguna þar sem meginreglur umhverfisréttar eru þær reglur sem hafa á í heiðri við auðlindanýtingu. Einnig þarf að tryggja að nefndin sem tekur næstu skref vinni samkvæmt alþjóðasamningum og tryggi að meginreglur umhverfisréttar verði þær reglur sem byggt verður á í komandi löggjöf. Nefndin fékk upplýsingar um að úrbóta væri þörf og því er eðlilegt og nauðsynlegt að stjórnsýsluþátturinn verði endurskoðaður. Að lokum tel ég ríkisstjórnina hafa klúðrað ágætu tækifæri sem hún hafði á síðasta vetri þegar farið var í gegnum breytingar á stjórnsýslunni og skipan í ráðuneyti. Þar var tækifæri til rýmri og róttækari breytingar hvað varðar auðlindaþáttinn og gera umhverfisráðuneytið að umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Ég treysti því og vona að sú endurskoðun á stjórnsýsluþættinum sem fer fram á grundvelli frumvarpsins styrki umhverfisráðuneytið og færi Íslendingum umhverfis- og auðlindaráðuneyti.

Hæstv. forseti. Hér er kominn gamall kunningi, svo ekki sé meira sagt. Það er ekki hægt að neita því að það er mjög vandræðalegt ástand uppi, þ.e. að stjórnarflokkarnir skuli ekki geta komið sér saman um hvernig þeir lenda þessu máli og þá er ráðið að fresta því. Sú nefnd sem nú tekur við má vera eins stór og hæstv. ráðherra sýnist en ég held að því stærri sem hún verður þeim mun meiri verði líkurnar á að hún nái engri niðurstöðu. Það segi ég í framhaldi af orðum síðasta ræðumanns. Þetta mál snýst um vatnið en þegar fjallað var um það stóra mál á sínum tíma og nýju lögin voru sett var reynt að koma þeim skilaboðum til þjóðarinnar að verið væri að einkavæða vatnið. Á þeim tíma heyrðist allt mögulegt úr þessum ágæta ræðustóli. Auðvitað snerist málið alls ekki um það. Ef vatnið var einhvern tíma einkavætt gerðist það árið 1923 því að þau lög sem voru sett á síðasta kjörtímabili voru fyrst og fremst lög sem breyttu nálguninni úr jákvæðri í neikvæða. Stóra spurningin í málinu er einfaldlega hvort við ætlum að þjóðnýta vatnið eða hvort við ætlum að virða einkaeignarréttinn. Það er það sem ríkisstjórnin berst nú við að ná samkomulagi um og gengur ekki betur en raun ber vitni. Ef fara á út í þjóðnýtingu verður það ekki gert öðruvísi en að bæta landeigendum skaðann vegna þess að hæstaréttardómar sýna og fræðimenn segja að eignarrétturinn sé landeigendanna, samkvæmt lögunum frá 1923. Það eiga sumir erfitt með að sætta sig við. Hæstv. forseti. Ég held að ekki sé ástæða til þess að orðlengja mjög um þetta mál hér. Það verður að halda áfram að reyna að komast að niðurstöðu, sérstaklega stjórnarflokkarnir, en við framsóknarmenn gætum alveg þegið að taka þátt í því starfi sem fram undan er ef um það er að ræða að skipa nefnd allra stjórnmálaflokka. Mér finnst staðan ekki síður neyðarleg fyrir Sjálfstæðisflokkinn, að hann skuli vera kominn í þá stöðu að geta ekki staðið með þeim lögum sem flokkurinn setti á síðasta kjörtímabili. Í ríkisstjórninni sem þá var og með þeim flokkum sem áttu aðild að henni var samstaða um þessi lög og að lagasetningin væri mikilvæg þar sem gömlu lögin, eins og komið hefur fram, voru frá árinu 1923. Við framsóknarmenn höfum lagt áherslu á að breyta ekki réttarstöðu landeigenda og frá því munum við ekki hverfa. Hins vegar náðist samstaða í nefndinni sem starfaði þá um að málinu yrði frestað eins og hér er lagt til. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við þá niðurstöðu en vildi bara koma því á framfæri að staðan er mjög neyðarleg fyrir stjórnarflokkana.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það er gamall kunningi hennar sem liggur fyrir þinginu og kannski ekki bara málið sjálft heldur líka niðurstaðan. Sú niðurstaða sem hér er lögð fram í formi frumvarps, tillaga um frestun, kemur úr nefnd sem menn skulu hafa í huga hvernig varð til. Þegar sáttargjörðin var gerð eina nóttina einhvern tíma að vetrarlagi 2006 var það hæstv. þáv. iðnaðarráðherra sem kom í þann stól sem ég stend í núna og lýsti yfir ákveðnum hlutum. Hún lofaði þingheimi því að sett yrði nefnd með fulltrúum allra stjórnmálaflokka. Ég efndi það loforð fyrir núv. hv. þingmann. Varla getur hún síðan komið hingað og kvartað undan því að einróma niðurstaða nefndar sem hún á frumkvæði að skuli vera lögð fyrir þingið. Hv. þingmaður segir að þetta sé neyðarlegt fyrir ríkisstjórnina. Ef þetta er neyðarlegt fyrir einhvern er það fyrir hv. þingmann sem er ljósmóðirin að þessu máli og á frumburðarréttinn að þeim tillögum sem liggja fyrir um frestunina. Það var jafnframt fulltrúi Framsóknarflokksins sem sat í þessari nefnd sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir lagði til á sínum tíma að yrði stofnuð. Hann skar sig ekki frá öðrum nefndarmönnum. Eins og ég hef skilið málið er nefndin einróma um að leggja þennan málatilbúnað fyrir og svo kemur hv. þingmaður og segir að það sé neyðarlegt að Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin skuli ekki hafa getað náð niðurstöðu. Það var hv. þingmaður sem bjó til þennan farveg með yfirlýsingu sinni nóttina frægu. Ég tók málið í arf frá henni, hún hafði sjálf ekki uppfyllt orð sín. Ég gerði það fyrir hana. Það er sjálfsagt af minni hálfu að ég dragi mína ágætu vini í Framsóknarflokknum að landi hvenær sem þeir vilja og hvenær sem þörf er á.

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. ráðherra hefði ekki átt að breiða alveg svona mikið úr sér í ræðustóli  Varðandi niðurstöðu nefndarinnar. Hún er engin önnur en sú að fresta málinu þar sem hæstv. ráðherra ætlar að reyna að ná samkomulagi við Sjálfstæðisflokkinn. Ég trúi því að engin niðurstaða náist því að menn létu svo stór orð falla í umræðunni þegar hún fór fram á Alþingi, og þá er ég að tala um hv. þingmenn Samfylkingarinnar, að þeir geta aldrei staðið við þau. Málið verður því bara opið þegar þessi ríkisstjórn fer frá og ný tekur við.

Herra forseti. Ég verð að mótmæla því harðlega sem fram kom í máli hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur um að sú niðurstaða sem nefndin komst að og frumvarpið sem hér er til umræðu lýsi einhverri vandræðalegri stöðu fyrir Sjálfstæðisflokkinn og að sagt sé að Sjálfstæðisflokkurinn eigi nú í einhverjum erfiðleikum með að standa á bak við lögin sem samþykkt voru árið 2006. Sjálfstæðisflokkurinn, þar á meðal ég, á ekki í nokkrum vandræðum með það. Mér finnst ansi hart að fá svona gusur framan í mig frá hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur vegna þess að ég man ekki betur en ég hafi verið hér blóðugur upp að öxlum við að verja frumvarp hennar sem varð að lögum árið 2006. Ég stend alveg við það  Ég er sammála hv. þingmanni um að ég tel ekki ástæðu til að breyta réttarstöðu landeigenda og vatnsréttarhafa umfram það sem gert hefur verið frá árinu 1923 eða hvað varðar lögin frá 2006. En mér finnst, eins og Sjálfstæðisflokknum, fullkomlega sjálfsagt að útskýra betur í íslenskum lögum almannarétt þegar kemur að vatni ef fram koma athugasemdir úr samfélaginu t.d. um að endurskoða þurfi stjórnsýslu vatnamála, fara yfir hana og einfalda eftir atvikum. Það er sú niðurstaða sem nefndin komst að, að einfalda stjórnsýslu vatnamála og útskýra betur réttindi almennings til vatns. Mér finnst það vera ábyrgðarhluti ef stjórnmálaflokkar eru ekki tilbúnir til að leggjast yfir og skoða réttmætar athugasemdir frá almenningi um að íslensk lög tryggi ekki nægilega réttindi þeirra til vatns.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður neitaði því ekki að stjórnarflokkarnir eru algjörlega ósammála í þessu máli og það var það sem ég vakti athygli á. Það finnst mér vera stóra málið. Ég get alveg sætt mig við að málið frestist eitthvað. Lögin frá 1923 eru alveg nothæf en þau eru engu að síður frá 1923. Ef hv. þingmaður kemur hér upp aftur ætla ég að biðja hann að útskýra aðeins fyrir þingheimi hvernig hann sér þróunina í sambandi við vatnalögin nú á næstu mánuðum og árum þar til kosið verður næst til Alþingis.

Herra forseti. Ég held að sú niðurstaða sem vatnalaganefnd komst að sýni það og sanni að stjórnarflokkarnir eru ekki ósammála í þessu máli og ég fæ ekki betur séð en að allir flokkar í landinu, þar á meðal flokkur hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, séu sammála um að fara beri yfir ákveðna þætti varðandi vatnamálin. Ef einhver er ósammála því er það hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir og hún er þá ósammála fulltrúa sínum í nefndinni. Ég veit ekki hvernig þróun mála verður varðandi vatnalögin fram að næstu kosningum að öðru leyti en því að skipuð verður nefnd sem hefur fengið það hlutverk að fara yfir þá þætti sem gerð er grein fyrir í frumvarpinu. Það verður farið yfir hvort ástæða er til að breyta stjórnsýslu vatnamála, gera hana einfaldari og skilvirkari. Jafnframt verður farið yfir hvort ástæða sé til þess að breyta lögum, vatnalögum, náttúruverndarlögum eða öðrum lögum sem varða vatn og vatnsréttindi, til þess að undirstrika og skýra betur réttindi almennings til vatns. 

Virðulegi forseti. Við fjöllum um einfalt frumvarp sem kallar ekki á beinar efnisumræður um vatnalög því að það er mögulegt að taka ákvörðun um að taka ákvörðun og svo er hægt að taka ákvörðun um að taka ekki ákvörðun. Það sem verið er að taka ákvörðun um í þessu lagafrumvarpi er að taka ekki ákvörðun heldur að fresta ákvörðun eitthvað fram í tímann. Það er í raun það sem verið er að fjalla um og getur verið besti kosturinn þegar ... Ég vil biðja hv. 8. þm. Reykv. n. að bíða augnablik. Ég ætla að aðeins víkja að því sem kom upp varðandi andsvör. Verið er að kalla á aukið svigrúm, taka ákvörðun um að skipa nefnd til þess að endurskoða ákvæði laganna og í sjálfu sér er ekkert við það að athuga. Þingflokkur Frjálslynda flokksins styður frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra. Ég vil þó, vegna þeirra umræðna sem hér hafa orðið, aðeins geta um nokkur atriði. Þar sem mér er málið skylt vil ég í fyrsta lagi, vegna ummæla hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um lögfræðinga, vekja athygli á því að vatnalögin, nr. 15/1923, voru með eldri lögum og reyndust mjög vel. Það kemur fram í þeirri greinargerð sem hér er lögð fram. Þar kom Einar Arnórsson, sá virti lagaprófessor og lögfræðingur, fram með ákveðna sáttatillögu sem varð grunnurinn að þeim vatnalögum sem um hefur verið rætt og gilt hafa. Það er ekki hægt að fella dóm um eina starfsstétt þó að ágreiningur verði í einhverju máli. Að öðru leyti varðandi það sem hér hefur verið rætt um, m.a. orðaskipti hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar og Valgerðar Sverrisdóttur, kemur fram í greinargerðinni sem fylgir frumvarpinu að um er að ræða ágreining um hvernig fara skuli að. Varðandi það segir í greinargerðinni: „Þótt umboð vatnalaganefndar standi ekki til þess að gera beinar og ítarlegar tillögur um breytingar á vatnalögum, nr. 20/2006, telur nefndin rétt að leggja til að orðalag 4. gr. laganna verði endurskoðað.“ Síðan segir: „Ljóst er að um þessa grein hafa skapast miklar deilur sem ekki hefur reynst unnt að kveða niður þrátt fyrir að miklar og ítarlegar umræður.“ Með þessum orðum er því í raun verið að segja að innan nefndarinnar hafi verið og séu miklar deilur sem ekki hafi tekist að kveða niður þrátt fyrir ítarlegar umræður. Það er því ljóst að það er mikill ágreiningur innan ríkisstjórnarflokkanna um þessi atriði. Það er ekkert við það að athuga og ríkisstjórnarflokkarnir vinna bara úr því en þess vegna verður að kalla eftir frestun til 2011 vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir koma sér ekki saman, ekki einu sinni um vatn. Ég lýsi því yfir að þingflokkur Frjálslynda flokksins styður þetta frumvarp.

Herra forseti. Ég get upplýst hv. þm. Jón Magnússon um að það er verulegur ágreiningur milli mín og t.d. hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur sem sat í þessari nefnd um það hvernig fara eigi með vatnsréttindi og réttindi landeigenda í þeim efnum. Við erum í grundvallaratriðum ósammála um aðferðafræði. Það kom fram í nefndinni og það liggur að baki þeim orðum sem hv. þingmaður vísaði til í greinargerð með frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir þessar upplýsingar en þá leyfi ég mér að spyrja: Var full samstaða milli formanns nefndarinnar svo ég nefni hann, þ.e. hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, og hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar? Það er ljóst að það er ágreiningur á milli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og hv. þingmanns, sem ég skil mjög vel, en var hins vegar samstaða á milli þeirra sem voru í helstu forustu fyrir vatnalaganefndinni af hálfu ríkisstjórnarflokkanna?

Herra forseti. Það er ágætissamstaða milli mín og hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Sú samstaða lýsir sér í þeirri skýrslu sem nefndin sendi frá sér og því frumvarpi sem við ræðum hér.

Virðulegi forseti. Fyrst svo er að ágætissamstaða er milli ríkisstjórnarflokkanna um það hvernig haga skuli skipan vatnamála á Íslandi þá er mér það nokkuð illskiljanlegt að ekki skuli hafa tekist að koma fram með heildstætt frumvarp um vatnalög í stað þess að leggja til að taka ekki ákvörðun heldur fresta málinu og setja það ítrekað í nefnd. Hvernig stendur á því? Er það vegna þess - 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram sem að sumu leyti hefur einskorðast við það að stjórnarandstaðan hefur reynt að kasta rýrð á þá niðurstöðu sem fékkst þrátt fyrir að fulltrúar hennar hafi tekið þátt í nefndarstörfunum og staðið einhuga að baki og ekki einungis það heldur lagt mjög gott til í nefndinni. Í sjálfu sér er það kannski ekki umræðan sem skiptir sköpum hér en ég leiddi þessa nefnd og ég vil byrja á því að þakka sérstaklega þeim sem tóku þátt í störfum nefndarinnar sem stóðu sig að mínu viti framúrskarandi vel. Nefndin hafði ekki mikinn tíma til að vinna þetta mál, einungis um sex mánuði eða svo. Hún tók í raun við verkefni sem ég held að ég geti sagt að hafi valdið meiri deilum á Alþingi en flest önnur mál í áratugi liggur mér við að segja. Verkefni nefndarinnar var mikið og snúið. Eftir umræðuna sem þar fór fram og eftir að nefndin hefur skilað skýrslu sem er á þriðja hundrað blaðsíður þá vil ég segja að sú ákvörðun var tekin strax í upphafi af hálfu nefndarinnar að reyna að vinna málið á þann veg að losna úr þeim hnút sem umræðan á Alþingi var komin í og reyna að dýpka hana og kalla til verka fræðimenn eins og nokkur kostur var til að greina þá stöðu sem var uppi, varpa fram spurningum og leita eftir svörum. Ég vil líka nefna það við þessa umræðu að nefndinni var ekki falið og hún hafði ekki umboð til að leggja fram frumvarp, heildstætt frumvarp, heldur átti hún fyrst og fremst að taka á ákveðnum þáttum. Það var aldrei verkefni nefndarinnar þó að hv. stjórnarandstæðingar vilji líta svo á að það sé merki um að ekki hafi verið sátt í nefndinni, sem skilaði einhuga niðurstöðu, að hér liggi ekki fyrir frumvarp, enda var það aldrei ætlun nefndarinnar. Nefndin fór yfir málin og kallaði til fjölda sérfræðinga, lagði fram spurningar o.s.frv. Niðurstaða hennar er að endurskoða skuli gildandi vatnalög frá árinu 2006 og eru tillögur hennar tilgreindar í fjórum liðum. Í fyrsta lagi er skilgreining á eignarráðum landeigenda. Það er kannski stóra atriðið sem umræðan sem hér fór fram fyrir rúmlega tveimur árum eða svo spannst um. Í öðru lagi er lagt til að markmiðsákvæði laganna verði endurskoðuð frá grunni sem þýðir það að lögin verða endurskoðuð frá grunni. Þriðja tillagan varðar stjórnsýsluþátt laganna. Farið var vandlega yfir stjórnsýslu laganna og í þeirri yfirferð kom fram að þar er mjög margt sem má bæta og þetta er allt lagt til. Það er kannski grundvallaratriði þegar öllu er á botninn hvolft að þegar málið var lagt fram á sínum tíma árið 2006, var sagt að með framlagningu frumvarpsins væri ekki ætlunin að breyta neinni réttarstöðu frá því sem var og gilti í lögunum frá 1923. Við rannsókn nefndarinnar kemur í ljós, og vísa ég þar m.a. til fræðimanna eins og lagaprófessoranna Sigurðar Líndals og Eiríks Tómassonar sem báðir tilgreina það, að möguleikar löggjafans til að gera breytingar þrengjast mjög ef lögin taka gildi óbreytt. Það var grundvallarforsenda 2006 að ekki væri um að ræða neinar breytingar hvað þetta varðaði frá lögunum 1923. Þegar svona athugasemdir koma fram hljótum við að taka þær mjög alvarlega. Ég tel að nefndin sem vann þessa vinnu hafi skilað nýjum grunni að umræðu um vatnalög, nýjum grunni að umræðu um vatnið, og að vatnið sé kannski dýrmætasta auðlindin sem við eigum. Við þurfum því að ganga mjög varlega um þegar við setjum reglur um vatnið. Ég held að það sé ágætt að hafa í huga að þegar Norðmenn settu ný vatnalög eyddu þeir 10 árum í undirbúning þeirrar löggjafar. Þeir töldu vatnið það mikilvægt. Í Noregi liggur reyndar fyrir hæstaréttardómur um að enginn geti átt vatnið þannig að það fyrirkomulag liggur fyrir. En Norðmenn eyddu 10 árum í undirbúning slíkrar löggjafar og vildu vanda til verka eins og nokkur var kostur. Ég tel mjög mikilvægt að við gefum okkur góðan tíma til að fara yfir þessi mál og gera þetta þannig að um vatnsauðlindina náist mikil og víðtæk sátt í íslensku samfélagi. Það er ekki við það búandi að við efnum til frekari ófriðar um auðlindir en þegar hefur verið gert. Við hljótum að gera lært af því sem liðið er. Niðurstaða vatnalaganefndar er tilraun til að búa til nýjan grunn undir þá umræðu sem ég tel að sé traustur og á grunni þeirrar vinnu og gagna sem þar liggur fyrir og vinnu sem eftir á að fara í, þá held ég að við munum fá vatnalög sem þjóðin getur verið stolt af. Ég vil að endingu endurtaka þakklæti mitt til allra sem unnu með okkur í nefndinni. Ég held að segja megi að meira hafi verið lagt á nefndarmenn og starfsmenn en kannski var hægt að ætlast til á jafnskömmum tíma en þeir stóð vissulega undir því og lögðu margt til. Þetta er þverpólitísk sátt um erfitt deilumál og ég lýsi mikilli ánægju með þessa niðurstöðu og vonast til að í framhaldinu fáum við vatnalög sem við getum verið stolt af.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á vatnalögum, nr. 20/2006, og endurskoðun þeirra. Þannig háttaði til þegar þessi lög voru undirbúin og samþykkt árið 2006 að þá átti ég sæti í hv. iðnaðarnefnd og fór í gegnum þann prósess sem þá var. Vegna orða hv. þm. Lúðvík Bergvinssonar, sem minnti okkur á að Norðmenn hefðu tekið sér góðan tíma, 10 ár, til að fara í gegnum sína löggjöf, þá minnist ég þess að þegar þau lög sem við búum við í dag, vatnalöggjöfin frá 1923, voru samþykkt lögðumst menn í mikinn víking. Þá voru nú ekki þrjár til fjórar eða upp í fimm til sex ferðir til Evrópu með þotum á degi hverjum en fyrir þessa lagasetningu fór sendinefnd frá Íslandi og kynnti sér hliðstæða löggjöf á Norðurlöndum þannig að það var gríðarlega vandað til þeirrar löggjafar sem sett var 1923 hvað þetta varðar. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs um þetta mál er einfaldlega vegna 2. gr. frumvarpsins þar sem nefndin, sem hefur greinilega unnið gríðarlega mikið og gott starf, kemst að þeirri niðurstöðu að iðnaðarráðherra skuli í samráði við umhverfisráðherra og forsætisráðherra skipa nefnd sem verði falið að endurskoða ákvæði laganna og skuli nefndin hafa hliðsjón af tillögum vatnalaganefndar. Þetta er nákvæmlega það sem ég vildi koma að og leggja inn í þessa umræðu til að sjá hvort hv. iðnaðarnefnd geti fallist á hugmyndir mínar hvað þetta varðar vegna þess að í athugasemdum um 2. gr. frumvarpsins er gerð grein fyrir því hvers vegna umhverfisráðuneytið á aðild að þessu máli. Þar er jafnframt gerð grein fyrir því hvers vegna forsætisráðuneytið hefur aðkomu að málinu og þar segir, með leyfi forseta: „… um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta, er gert ráð fyrir að samráð verði haft við umhverfisráðherra og forsætisráðherra um skipun nefndarinnar.“ Tillaga mín og ósk er sú að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipi í þessa nefnd. Ósk mín snýr að því að hv. iðnaðarnefnd taki upp þá hugmynd og tillögu mína að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fái aðild að þessari nefnd þar sem hagsmunir landeigenda, landbúnaðarins og landsins fara svo saman, allt frá hálendinu sem hæstv. forsætisráðherra er að „covera“ og til landbúnaðarins vegna framræslu og notkunar á vatni við landbúnaðarstörf. Þetta er langveigamesta atvinnugreinin sem kemur að þessum ramma. Í þeirri vinnu sem fór fram í aðdraganda lagasetningarinnar 2006 sáum við hversu gríðarlega mikilvægt var að fá alla þá hagsmunaaðila, umsagnaraðila, sem tengjast landbúnaðinum með öðrum hætti, og ætla ég bara að nefna þá gríðarlegu framræslu, það mikla vatn sem landeigendur þurfa að sjá um að komist til sjávar án þess að skemma lönd og þess vegna tel ég nauðsynlegt að þetta ráðuneyti skipi í þessa nefnd.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um að stofna samvinnu- og efnahagsráð Íslands. Flutningsmenn að tillögunni eru auk mín Valgerður Sverrisdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Magnús Stefánsson, Birkir J. Jónsson, Bjarni Harðarson og Höskuldur Þórhallsson. Þingsályktunin hljóðar svo: „Alþingi beinir því til forsætisráðherra að koma á fót samvinnu- og efnahagsráði um efnahagsmál sem vettvangi stjórnmálaflokka og helstu hagsmunaaðila til að ræða og leita leiða til að styrkja íslenska atvinnuvegi og efnahag þjóðarinnar til frambúðar. Í ráðinu skulu sitja forustumenn allra þingflokka, þ.e. formenn og varaformenn, ásamt fulltrúum atvinnulífs, launþega, sveitarfélaga, fjármálafyrirtækja og Bændasamtaka Íslands.“ Þingsályktunartillagan er samin áður en öll þau stóru vandræði skullu á sem við glímum við þessa dagana og hefur það lengi verið skoðun okkar framsóknarmanna að slíkur þjóðarsáttarvettvangur sé mikilvægur. Slíkur vettvangur gæti verið mjög mikilvægur fyrir stjórnmálaflokkana og atvinnulífið til að hittast reglulega, jafnvel þó að allt sé í besta lagi og engar neyðaraðgerðir nauðsynlegar. Þeim mun mikilvægari er vettvangur sem þessi þegar til slíkra atburða hefur dregið eins og gerst hefur á Íslandi á síðustu vikum. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni segir: „Íslenskt efnahagslíf glímir nú við mjög mikla erfiðleika. Þessir erfiðleikar stafa að talsverðu leyti af áföllum á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Margt bendir hins vegar til þess að þeir stafi einnig að hluta til af sérstökum aðstæðum í íslensku efnahagslífi og efnahagsstjórn sem ekki hefur verið tekið nægilegt tillit til. Afar brýnt er að tekið verði á þessum efnahagsvandkvæðum af festu og ákveðni. Jafnframt eru vandkvæðin svo djúptæk og víðfeðm að á þeim verður ekki fundin viðunandi lausn nema þjóðin í heild taki höndum saman. Takist það ekki munu afleiðingarnar verða dýpri efnahagskreppa, meiri kjaraskerðing og stærri áföll heimila og atvinnulífs en ásættanlegt er. Í ljósi þessara alvarlegu aðstæðna leggja flutningsmenn fram þingsályktunartillögu um að þegar í stað verði myndaður sérstakur samráðsvettvangur sem hafi það verkefni að leita hagfelldustu leiða út úr þeim efnahagskröggum sem þjóðin hefur ratað í. Þann hóp skipi: 1. Forustumenn stjórnmálaflokkanna á Alþingi (formenn og varaformenn). 2. Fulltrúar atvinnulífsins. 3. Fulltrúar launþega. 4. Fulltrúar sveitarfélaga. 5. Fulltrúar fjármálafyrirtækja. 6. Fulltrúar Bændasamtaka Íslands. 7. Fulltrúar sjávarútvegsfyrirtækja. Þessum hópi til fulltingis verði: 1. Sérfræðingar á sviði efnahagsmála frá Seðlabanka Íslands. 2. Sérfræðingar á sviði efnahagsmála frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. 3. Aðrir innlendir og erlendir sérfræðingar eftir þörfum hverju sinni. Ráðinu verði falið að samræma leiðir út úr efnahagsvandanum og leggja grunn að styrku íslensku efnahagslífi til frambúðar með það að leiðarljósi að styrkja útflutning og framleiðslu atvinnulífsins og þjóðarsparnað. Hlutverk hópsins er fagleg úrlausn þess að ná jafnvægi í þjóðarbúskap Íslendinga og hefja það brýna úrlausnarefni yfir pólitíska togstreitu.“ Ég ætla ekki að flytja alla þá greinargerð sem fylgir málinu en eins og ég sagði er þingsályktunartillagan samin í september í undirbúningi þingsins með það að leiðarljósi að skapa þann vettvang sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir í þeim vandræðum sem hafa farið vaxandi síðustu árin og mjög svo núna síðustu mánuðina. Ég hygg að hæstv. forsætisráðherra finni það nú í öllum þeim vandræðum sem ríkisstjórn hans stendur frammi fyrir, bæði hér heima og erlendis, að mikilvægt er að forustumenn stjórnmálaflokka hittist, sérstaklega þeir sem halda utan um stærstu hreyfingar atvinnulífs og verkalýðs á Íslandi með sérfræðingum og því færasta fólki sem völ er á. Fundirnir þurfa ekkert að vera langir. Þeir geta verið mikilvægir í góðæri til að menn komi saman og velti hlutum fyrir sér og flytji varnaðarorð við slíkt borð. Þeir geta verið enn þá mikilvægari og hefðu verið það, eins og við framsóknarmenn höfum margrætt hér í þinginu og samfélaginu á síðustu mánuðum, til þess að sporna og vara við og fara yfir þá þróun sem átti sér stað smátt og smátt á Íslandi. Þarna gæti atvinnulífið komið með hugmyndir og umræður um framtíðarsýn sína. Eins gætu stjórnmálaflokkar komið með allar sínar athugasemdir og tillögur til umræðu á slíkum vettvangi. Í þeirri djúpu kreppu sem skollin er á heimsbyggðinni og er mjög alvarleg á Íslandi skulum við gera okkur grein fyrir að enginn lifandi maður sá hana fyrir, hvorki hér né erlendis. Margir óttuðust að erfiðleikarnir gætu orðið mjög alvarlegir en að það gerðist sem nú hefur gerst í mörgum þjóðlöndum er að hinir gamalkunnu bankar, 150 og 200 ára gamlir, stór og öflug fyrirtæki um allan heim, eru fallnir. Síðan féllu hin kappsömu íslensku fyrirtæki, sem fóru offari að einhverju leyti, ekki síst í undanfara kreppunnar sem einkenndist af mjög ódýru fjármagni um víða veröld, af lágum vöxtum og miklu framboði á peningum, þó að það komi í ljós að það var gert með misjöfnum hætti. Við framsóknarmenn hvöttum ríkisstjórnina strax til þess - ég vil halda því til haga hér, við fluttum um það margar ræður eftir að hún tók til starfa - að taka strax á þeim vanda sem vissulega var til staðar í of mikilli þenslu í landinu og gálausri siglingu á ýmsum sviðum sem fylgdi því ódýra fjármagni sem hér hafði komið inn. Við getum t.d. nefnt hvernig bankarnir fóru í Íbúðalánasjóð 2004 og ætluðu að velta honum um koll og út af markaði með 100% lánum. Það er gæfa fólks á Íslandi að Íbúðalánasjóður stendur sterkur eftir. Honum var ekki raskað, um hann stóðu margir vörð og fyrir það ber að þakka. Hann er ljós í myrkrinu sem lýsir okkur fram á veginn. Við búum í öruggara samfélagi þess vegna. Ég vil einnig halda því til haga að hinn 31. mars 2008 fannst okkur framsóknarmönnum ástandið fram undan það alvarlegt að við lögðum fram tillögu um víðtækar efnahagsaðgerðir til að styrkja gjaldeyrisforðann um 500 milljarða. Við lögðum til að opna skyldi Íbúðalánasjóð til þess að taka strax við fasteignalánum banka til að létta baráttuna og jafnframt að endurskoða peningamálastefnu Seðlabankans sem fyrst til þess að koma í veg fyrir enn frekari vandræði hvað atvinnulífið varðaði. Við lögðum þá tillögu fram og héldum á þeim tíma ágætan blaðamannafund til þess að kynna varnaðarorð okkar. Í maí báðu hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnin um samstöðu gagnvart því að leitað yrði eftir því að styrkja gjaldeyrisforðann með 500 milljarða lánsheimild sem veitt var af þinginu en því miður ekki efnd. Um það þýðir ekki að tala hér við þessar aðstæður. Ég vil líka minna á tillögu okkar frá 11. júlí þar sem við töldum algjörlega brýnt að ganga til þjóðarsáttarverkefna á því plani sem ég legg hér til, til þess að standa vörð um íslenskt samfélag á miklum erfiðleikatímum. Við framsóknarmenn sáum það ekki fyrir frekar en aðrir hvaða voði mundi hér skella yfir. Við óttuðumst samt sem áður fjármálakreppuna, við gagnrýndum andvaraleysið og hvöttum ríkisstjórnina til dáða nánast í hverri viku til þess að búa sig undir þessi vandræði. Nú eru þau orðin staðreynd og við verðum að vinna sem best úr því, bjarga því sem bjargað verður. Þess vegna var það svo á hinum erfiða mánudegi þegar neyðarlögin voru sett að við lögðumst í lið með ríkisstjórnarflokkunum eins og reyndar allir aðrir flokkar á þeim degi. Við studdum þá löggjöf til loka fyrst og fremst til þess að öll úrræði væru í þeim björgunarbát, sem ég kallaði svo, til að skuldsetja ekki um of framtíðina, að við yrðum að höggva á og skipta bankafyrirtækjunum upp hvað íslenska og erlenda hagsmuni varðaði. Ég heyrði þó engan tala um annað, hvorki ráðamenn né aðra, en að við mundum gæta þess og yrðum með einhverjum hætti að bera ábyrgð á peningalegum eignum erlendis og annars staðar. Þó að bankarnir hafi farið að með mjög ólíkum hætti, eins og hér hefur komið fram, stofnaði Kaupþingsbankinn sem betur fer til útibúa sem voru erlendir bankar í dótturfyrirtæki í þeim löndum sem þeir störfuðu. Innlánsféð var á ábyrgð þeirra þjóðlanda sem þeir störfuðu í. Það var gert með öðrum hætti í Landsbanka Íslands og er Icesave-málið langerfiðasta málið við þessar aðstæður, hvernig það fór og stendur nú. Það sem mér finnst langmikilvægast sem stjórnmálamanni fyrir Ísland er spurningin um hvernig hið nýja Ísland rís þegar storminum linnir og siglingin getur hafist af krafti á nýjan leik. Ég hef miklar áhyggjur af því ef menn skuldsetja íslenska ríkið svo að það hvorki rísi né sigli, ef horft er til framtíðar. Það er auðvitað alvarlegur hlutur. Þess vegna verður að gera málið upp heildstætt og vinna úr því þannig að við sjáum framtíðina bjarta. Það verður gert ekki öðruvísi en að reyna að ná öllum þeim eignum til þess að gera upp skuldirnar, láta ekki hrægamma, erlenda eða innlenda, komast yfir þær og eyðileggja þann auð sem þjóðin á rétt á núna til þess að nýta til þessa. Að skuldirnar verði sem minnstar þegar upp verður staðið því að ef íslenska ríkið þarf að skuldsetja sig fyrir hundruð milljarða er ljóst að erfiðir tímar eru fram undan. Okkur ber við þessar aðstæður fyrst og fremst að hugsa um að unga fólkið búi áfram á Íslandi og að hér verði áfram einhver bestu lífskjör í veröldinni, það eigum við að geta tryggt. Við eigum margt sem aðrar þjóðir eiga ekki. Við eigum auðlindir hafsins, við eigum auðlindir í orku, við eigum auðlindir í mannauði, en unga fólkinu verðum við að halda heima. Við megum heldur ekki ganga svo langt í þessari umræðu að segja að allir athafnamenn séu glæframenn því að það eru þeir sannarlega ekki. Við þurfum á dugnaði þeirra að halda og þar verðum við að skilja á milli í umræðunni. Við þurfum á þeim við að halda eins og allri alþýðu manna við þau stóru og erfiðustu verkefni sem íslensk þjóð stendur frammi fyrir. Það er því brýn tillaga og þingsályktun sem ég flyt hér og hana er auðvitað hægt að framkvæma án þess að hún verði að ályktun Alþingis þar sem forsætisráðherra gæti einn og sjálfur ákveðið slíkan vettvang til þess að ná betur saman með öllum lykilaðstæðum þessa þjóðfélags. Það væri alvarlegur hlutur nú við þessar aðstæður að stjórnarflokkarnir, sem tala hvor úr sínu horninu, sundruðust. Ofan í hina miklu kreppu kæmi pólitísk kreppa og sundurlyndi í stjórnmálunum. Þess vegna slíðruðum við framsóknarmenn sverð okkar. 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari tillögu til þingsályktunar sem borin er fram af hv. þm. Guðna Ágústssyni og fleirum og tek undir þau sjónarmið og rök sem komu fram í málflutningi hans. Það er mun mikilvægara nú en sjálfsagt þegar þessi þingsályktunartillaga var í undirbúningi að koma á fót samvinnu- og efnahagsráði um efnahagsmál á vettvangi stjórnmálaflokka svo sem hér er lagt til. Ég tel, virðulegi forseti, að hefðum við staðið þannig að málum að um hefði verið að ræða virkt samráð um efnahagsmál milli stjórnmálaflokkanna svo sem verið er að tala um hér þá hefði sjálfsagt ýmislegt unnist sem ekki vannst vegna þess að slíkur vettvangur var ekki til. Ég vil benda á að við talsmenn stjórnarandstöðunnar, sennilega fáir oftar en hv. þm. Guðni Ágústsson og sá sem hér stendur, höfum varað við því í hvers konar ástandi þessi þjóð væri að lenda, við hverju mætti búast ef ekki væri brugðist við tímanlega. Þessi varnaðarorð féllu fyrir ofan garð og neðan og ítrekað var haldið fram af viðkomandi ráðherrum að ekki væri ástæða til aðgerða á þeirri stundu og þau orð hafa fram að þessu verið einkenni og viðhorf ríkisstjórnarinnar. Það vantaði og þrátt fyrir að ítrekað væri kallað eftir aðgerðum, ítrekað bent á misfellur, bent á að íslenskt atvinnulíf væri að kólna og það væri með öllu óskiljanlegt, það væri gjörsamlega glórulaust að Seðlabanki Íslands hefði stýrivexti allt að þrefalt, fjórfalt hærri en tíðkast í okkar heimshluta og þetta væri að kyrkja íslenskt atvinnulíf, samt sem áður var ekki talin ástæða til aðgerða. Jafnvel nú, þótt fyrir liggi og hafi legið fyrir í meira en viku að það er komin veruleg kólnun í íslensku atvinnulífi meðal annars vegna þeirra háu stýrivaxta og lánakjara sem fyrirtækjunum og fólkinu í landinu er boðið upp á, þá samt sem áður þrátt fyrir að kallað hafi verið eftir því úr ýmsum áttum þá hefur ekki verið orðið við því að hér yrðu stýrivextir lækkaðir með þeim hætti að það væri hægt að búa atvinnufyrirtækjum og fólkinu í landinu eðlileg lána- og vaxtakjör. Í yfirlýsingu í dag sagði hæstv. forsætisráðherra að beðið væri eftir nýrri þjóðhagsspá og á grundvelli hennar mundi Seðlabankinn hugsanlega gera eitthvað varðandi stýrivexti. Mér er spurn: Eru ráðamenn þjóðarinnar sem eru múraðir inni í Seðlabankanum eða Stjórnarráðinu svo gjörsamlega úr tengslum við íslenskt atvinnulíf og þjóðlíf að þeir átti sig ekki á því, þeir sjái ekki hvernig hlutirnir eru, sjái ekki að byggingakranarnir hafa stöðvast, sjái ekki að íslenskt framtak og atvinnulíf hefur verið drepið í dróma vegna þess að ekki verður hægt að fá fyrirgreiðslu á viðunandi kjörum sem viðkomandi atvinnurekstur getur staðið undir? Þá spyr ég: Gæti verið, er líklegt, er hugsanlegt, má ætla að efnahagsráð eins og það sem hér er verið að tala um gæti einmitt ekki í þessum tilvikum knúið á um að fyrr yrði brugðist við og með öðrum hætti eða alla vega gerðar tillögur um það sem hlustað væri á meira en það sem hv. þingmenn segja hér og varnaðarorð sem við erum að mæla úr ræðustóli Alþingis? Ég hygg að í efnahagsráði eins og því sem verið er að tala um hér mundu fara fram faglegar umræður. Fyrir ráðið kæmu aðilar sem hefðu bestu og mestu þekkingu og yfirsýn um efnahags- og atvinnumál í landinu þannig að á þeim grunni gætu nefndarmenn markað sínar ákvarðanir. Ég vek athygli á einu: Þrátt fyrir það, virðulegi forseti, að nú hafi tæpir tíu dagar liðið síðan Alþingi samþykkti sérstök neyðarlög, ráðstafanir vegna þess efnahagsöngþveitis sem við erum komin í - og við höfum horft á blaðamannafundi og ákveðið samráð hefur verið tekið upp við ríkisstjórnina - skortir samt á að Alþingi Íslendinga hafi fengið nokkrar þær tölulegu forsendur sem á er hægt að byggja varðandi það hver vandinn er eða getur verið eða kann að verða í íslensku efnahagslífi og hvaða skuldir og skuldbindingar íslenskir skattgreiðendur eiga og þurfa að taka á sig. Ég fæ ekki betur séð en að ýmsir ráðamenn þjóðarinnar hafi verið heldur ginnkeyptir fyrir því að lofa og fullyrða að ákveðnir hlutir sem engin lagaheimild er fyrir og engin lagaskylda hvílir á ríki að bæta - þ.e. hafi jafnvel lofað upp í ermina á sér hvað það varðar. En þau atriði hljóta að koma til kasta Alþingis þó síðar verði. Ég hjó eftir einu í máli hv. þm. Guðna Ágústssonar þegar hann talaði um að þó að hér yrðu efnahagsþrengingar þá skipti miklu máli að við misstum ekki hæfileikaríkt fólk úr landi, að við misstum ekki unga fólkið úr landi og það er sú mesta hætta sem við stöndum frammi fyrir í dag í þessu þjóðfélagi. Við eigum mikið af vel menntuðu, hæfileikaríku ungu fólki. Ákveðinn hluti af þessum góða hópi hefur verið að missa vinnuna á undanförnum dögum. Það hefur orðið gríðarlegt gengisfall á íslensku krónunni, lífskjör í landinu hafa versnað gríðarlega mikið og það sem gerist í löndum þar sem lífskjör verða mun verri en annars staðar í viðkomandi heimshluta þá greiðir fólk atkvæði með fótunum, sérstaklega unga fólkið. Það er keppikefli og hlýtur að vera markmið okkar allra, hvar svo sem við stöndum hvað varðar flokkaskipan eða pólitík, að standa saman um að koma hér á þjóðfélagi sem býður borgurum sínum upp á bestu lífskjör þannig að borgararnir gera ekki eins og gerðist í Austur-Þýskalandi forðum að greiða atkvæði með fótunum. Það er keppikeflið, sú viðmiðun sem við keppum að og verðum að miða við. Það er fyrirsjáanlegt að það mun þrengja að á næstu árum. Spurningin er hvernig við getum sem best komist frá hlutunum með eðlilegum hætti og ég tel að sú tillaga sem hér er lögð fram sé eitt atriði í þá veru. Ég hjó eftir einu í upplýsingum í riti sem var í pósthólfi okkar þingmanna í dag. Þar eru upplýsingar frá fyrirtæki sem heitir Creditinfo Ísland og þar er fjallað um hvernig vanskilum eða skilum íslenskra aðila og fyrirtækja líður. Þá tek ég eftir því - þetta eru upplýsingar frá því í október 2008 - að Íslendingar staddir erlendis eru taldir vera rúmlega 46 þúsund manns. Þetta er tæplega 20% þjóðarinnar samkvæmt þessum niðurstöðum. Þetta er gríðarlega há tala. Við vitum að ákveðinn hópur Íslendinga fer til náms erlendis. En þarna er ljóst að mjög stór hópur Íslendinga er staddur erlendis í vinnu og störfum og út af fyrir sig er ekkert út á það að setja sem sýnir að Íslendingar láta ekki hefta sig. Þeir sækja þangað sem hugurinn ber þá og þar sem þeir sjá fram á að þeir geti lifað góðu lífi þó „römm sé sú taug sem rekka dregur ...“ eins og við þekkjum. En þá skulum við ekki treysta um of á það vegna þess að í nútímasamfélagi skiptir máli að við mótum það samfélag sem býður fólki upp á velferðarþjóðfélag og eðlileg og góð lífskjör í samræmi við það sem best getur gerst í okkar heimshluta. Ég tel að það sé það keppikefli sem við eigum öll að standa saman um að móta og vinna að og ég tel að sú tillaga sem hér liggur fyrir sé tillaga í átt að því markmiði.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa efnismiklu ræðu og góðu hugsun sem henni fylgdi í þessum ræðustól og tek undir það að margir hafa flutt varnaðarorð sem eru eftirminnileg á síðustu mánuðum og er hv. þm. Jón Magnússon einn af þeim. Það þýðir ekki að tala um það en á þau var því miður ekki hlustað sem skyldi og viðbrögðin voru aldrei markviss Í rauninni vorum við óundirbúnir því sem nú hefur gerst og erum vanbúnir á margan hátt til að takast á við þessa erfiðleika. Íslendingar hafa um langa hríð lifað í góðæri. Hugsið ykkur að allt í einu erum við komnir í alþjóðadeilu. Það eru orðin yfir 30 ár síðan við glímdum við Bretana síðast út af lögsögu og landhelgi okkar og við urðum að takast hart á við breska heimsveldið, þjóð sem var vinaþjóð okkar og við höfðum gert mikið fyrir, bæði lagt land okkar undir varnarmenn þeirra sem voru að verja sitt land og okkar og Evrópu og leyft þeim lengur en öðrum að vera í okkar lögsögu. Nú er í mínum huga alvarlegasti hluturinn og ég hef á það bent að við eigum enga vörn aðra, ekki síst út af því fólki og þessari þjóð horft til framtíðar, en að takast hart á við Bretana. Þeir hafa fellt íslenskan stóran banka með lögregluaðgerð, með hryðjuverkalöggjöf sem enginn hefði trúað. Þess vegna hef ég haldið því fram við forsætisráðherra og sagt frá því opinberlega að það er mín skoðun að við auðvitað kærum Bretana strax, við kærum þá út af Evrópska efnahagssvæðinu sem Kaupþing starfaði á á allan hátt löglega. Þeir brutu það. Við kærum þá út af hryðjuverkalöggjöfinni sem þeir beittu á okkur, fyrir öllum hugsanlegum mannréttindadómstólum, Sameinuðu þjóðunum og svo framvegis þannig að þeir eiga ekkert annað skilið við þessar aðstæður því það sem mun gera Íslendingum erfitt í framtíðinni er að þessari aðgerð hefur fylgt mjög vond umræða um Ísland um víða veröld og það finna áreiðanlega best þessir 46 þúsund Íslendingar sem hv. þingmaður minntist á og eru í störfum og námi um allan heim. Hugur okkar dvelur hjá þessu fólki sem hugsar heim við þessar aðstæður en á líka mjög erfitt þar sem það er statt. Þess vegna verðum við að taka allar varnir til sem skipta máli til að berjast við aðgerðir sem verða ekki þolaðar af vinaþjóð, aðgerðir sem eru einstakar í veraldarsögunni og við hljótum að vinna þau mál og eiga þar eins og breskir lögmenn segja miklar peningafúlgur, skaðabætur fyrir framferði bresku ríkisstjórnarinnar. Við verðum að höggva á þann „Gordonshnút“. Gordon Brown á ekki að þurfa að sleppa frá þessu máli. Ég hygg að það verði svo þegar þetta mál verður gert upp að margir vinir okkar og þess vegna pólitískir menn bæði í Stórþinginu og vinir okkar í Bretlandi muni hugsa til okkar og þeim hafi fundist þetta fjandsamleg aðgerð þegar þeir sjá ofan í hana. Ég vildi enn og aftur halda þessu til haga. Hv. þingmaður minntist á það sem hefur haft mikil áhrif. Það er auðvitað stefna ríkisstjórnarinnar. Seðlabankinn fer með ákveðin verkefni og er stjórntæki og ráðgjafarstofa. En allt sem þar er gert er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Við framsóknarmenn höfum talað gegn hinu háa stýrivaxtastigi mánuðum saman. Við segjum í júlí í tillögum okkar, með leyfi forseta: „Hafa ber í huga að Seðlabankinn er ekki aðeins bundinn verðbólgumarkmiði heldur einnig því að stuðla að virku og öruggu fjármálakerfi og framgangi efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Þingflokkur framsóknarmanna bendir á að samdráttur íslenska hagkerfisins virðist vera harðari og meiri en gert var ráð fyrir og því eru fullar forsendur fyrir því að hafið verði lækkunarferli stýrivaxta Seðlabanka Íslands hið fyrsta. Þetta verði liður í þeim vegvísi sem ríkisstjórn og Seðlabankinn þurfa að opinbera fólki og fyrirtækjum.“ Þetta sögðum við í júlíbyrjun. Sannarlega er það nú svo að stýrivextina höfum við barið aftur og aftur eins og kerlingin Sæunn á Bergþórshvoli barði arfasátuna forðum og varaði við henni. Það er engin spurning að stýrivextirnir eru á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, gengisskráningin bæði meðan það var hátt og nú meðan allt hefur snúist og fallið er auðvitað allt á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og það er furðulegur hlutur eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns að menn skuli ekki þegar reyna að gleðja þessa þjóð með einhverju, ganga strax til lækkunar stýrivaxtanna og þessara okurvaxta á Íslandi sem eru að kyrkja fyrirtækin og fólkið, það skulduga. Síðan er það auðvitað að gefa nýja og bjartsýna von. Ég er þeirrar skoðunar að alveg eins og ríkisstjórnin í grandaleysi sínu sagði á sínum fyrstu dögum að nú skyldi þorskkvótinn skertur um 63 þúsund tonn - á einu bretti voru 20 milljarðar teknir út úr hagkerfi sjávarútvegsins, út úr íslensku hagkerfi af því að ríkisstjórnin taldi þá að þjóðin hefði efni á þeirri áhættu. Byggðunum blæddi. Mótvægisaðgerðirnar voru aðhlátursefni og þess vegna eigum við engan kost annan núna við þær aðstæður en að ákveða strax að auka þorskveiðar á ný á Íslandi. Við höfum alltaf í öllum kreppum sem hafa gengið yfir okkur orðið að sækja af meiri festu í auðlindir okkar enda eru allar tillögur vísindamanna, ákvarðanir stjórnmálamanna umdeildar í þessum efnum. Ég tek mikið mark á hagfræði og lífsskoðun sjómannsins. Sjómaðurinn fylgist með lífkeðjunni og menn segja mér að sjórinn sé fullur af þorski, sé hægt að veiða 100 þúsund tonn af ýsu þá eigi að vera hægt að veiða 200–300 þúsund tonn af þorski. Við eigum ýmis góð færi sem við þurfum að gefa sem fyrst út til að draga úr drunga og áhyggjum okkar þjóðar þannig að þjóðin sjái að ríkisvaldið og Alþingi ætli að draga seglin upp og reyna að sigla út úr þeirri lægð, út úr þeim gríðarlegu erfiðleikum sem við erum stödd í. Þetta vildi ég taka fram. Ég minni á að þegar þessi hagsveifla hófst undir lok síðustu aldar þá var það mikið gleðiefni okkar framsóknarmanna og sjálfsagt allra stjórnmálaflokka og þjóðarinnar að þúsundir Íslendinga, vel menntað fólk sem var sest að í útlöndum, fékk margvísleg verkefni í stórhuga stofnunum á Íslandi sem voru að rísa til mikillar sóknar og eru enn þá sterkar í landinu. Fólkið flutti heim og fékk störf við sitt hæfi. Nú segi ég: Auðvitað þarf unga fólkið að fá að mennta sig þannig það geti líka komið heim að námi loknu og fengið störf við sitt hæfi. Við megum ekki missa 20% þjóðarinnar frá okkur. Þess vegna þurfum við öll að berjast fyrir bjartsýni, berjast fyrir þjóðarsátt. Öll sterkustu öflin verða að setjast í samvinnu- og efnahagsráð til þess að gefa út skýr skilaboð þannig að menn tali ekki í eina áttina í dag og aðra á morgun. Við verðum öll að vera í þeim sama báti að bjarga þessari þjóð út úr þessum erfiðleikum. Það eru allar þjóðir nú að gera. Evrópa er breytt. Ameríka er breytt. Evrópa er ekkert söm á eftir. Evran er ekkert söm. Evrópusambandið er ekki eins góður kostur nú og margir héldu í fyrradag.  Ég legg svo til, hæstv. forseti, að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir í meginatriðum öll þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni hér áðan nema þegar hann talaði um að það væri misskilningur að Evrópusambandið væri síðri kostur en verið hefur fyrir Íslendinga. Ég tel það vera betri kost en verið hefur en það er hins vegar spurningin hvort það er nógu góður kostur til þess að við getum átt samleið með Evrópusambandinu. Það er viðfangsefni sem eðlilegt er að ræða og á öðrum vettvangi en hér. Ég vil taka heils hugar undir það sem hv. þm. Guðni Ágústsson sagði um atferli og atlögu forsætisráðherra Breta Gordons Browns gagnvart okkur Íslendingum. Sumir samfylkingarmenn, þar á meðal ráðherra, hafa talið sig eiga samleið með breska verkamannaflokknum. Það hefur sjálfsagt aldrei verið gerð eins fólskuleg og hatrömm árás af nokkrum breskum ráðherra á íslenska hagsmuni og forsætisráðherra Bretlands, Gordon Brown, gerði á dögunum ásamt ríkisstjórn breska verkamannaflokksins að beita hryðjuverkalögum gagnvart Íslandi og íslenskum hagsmunum. Hér er um svo fáheyrða hluti að ræða að mér finnast viðbrögð íslenskra stjórnvalda með ólíkindum, að ekki skyldi hafa verið brugðist við með allsherjarmótmælum. Hvað getur þjóð eins og Ísland gert þegar um slíkt er að ræða? Ég átta mig á því að þegar þjóð á í erfiðleikum þarf hún að fara með gát. En það má hins vegar aldrei bregðast við að leggjast á hnén og gefast upp fyrir ofbeldinu. Þarna var ekki um neitt annað að ræða en ofbeldi af hálfu þjóðar sem við höfum talið til vinaþjóðar okkar. Það er þjóð sem við störfum með í Atlantshafsbandalaginu og höfum starfað með þar í langan tíma. Það er þjóð sem við lögðum ríkulegan styrk til í síðari heimsstyrjöld. Á hvaða vettvangi hefðum við átt að taka upp málin og gera kröfu til þess að strax yrði brugðist við? Að sjálfsögðu áttum við að gera það á vettvangi Atlantshafsbandalagsins. Við áttum að gera kröfu til þess að þegar yrði brugðist við. Það er með ólíkindum að bandalagsþjóð okkar í Atlantshafsbandalaginu skuli lýsa bandalagsþjóð sinni sem hryðjuverkaþjóð. Ég fæ ekki alveg séð hvernig það getur samrýmst Atlantshafssáttmálanum. Í hverju voru hryðjuverkin fólgin sem um var að ræða? Hvað réttlætti setningu þessara laga og viðbragða af hálfu ríkisstjórnar Bretlands? Ég fæ ekki séð og mér hefur ekki verið sýnt fram á að nokkur rök eða sjónarmið geti réttlætt þessa aðgerð. Jafnvel þó að eitthvert fjárstreymi hafi verið frá landinu gat það ekki réttlætt þá ofsafengnu aðferð sem Gordon Brown, forsætisráðherra Breta, beitti Íslendinga í þessu tilviki. Ég tel að íslenska ríkisstjórnin hefði sama dag á sömu mínútu og Bretar beittu Ísland þessu harðræði átt að gera kröfu til að fundur yrði haldinn í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna þar sem yrði fjallað um málið - á þeim stað þar sem öll íslenska utanríkisþjónustan vinnur nú að kjöri Íslands í ráðið, því miður. Fólki væri nær að vinna að ýmsum ímyndarstörfum til hagræðis fyrir Ísland annars staðar en það er annað mál. Við hefðum átt að gera kröfu til þess að fastaráð Atlantshafsbandalagsins kæmi saman þegar í stað og að kallað yrði saman til fundar þeirra ríkja sem mynda Evrópska efnahagssvæðið. Á öllum vettvangi þar sem við eigum samstarf og fjölþjóðleg tengsl við Bretaveldi hefðum við átt að grípa til varna og andmæla og gera kröfur til þess að Bretar sýndu þessari þjóð einu sinni mannasiði sem þeir hafa ekki gert og ítrekað troðið henni um tær, farið með hervaldi á hendur íslenskri þjóð. Við brugðumst við á sínum tíma og slitum stjórnmálasambandi við Breta. Ég tel að svo fremi sem Bretar gera ekki bragarbót, biðjist afsökunar og greiði skaðabætur, komi slíkt til greina.

Hæstv. forseti. Það eru skelfileg tíðindi í peningamálum heimsins þessa dagana en að nota hryðjuverkalög á íslenska banka er ótrúlegur gjörningur. Við verðum að svara því með öllum þeim ráðum sem við kunnum og eigum við að hugleiða hvort við eigum hreinlega að slíta stjórnmálasambandi við Breta. En við megum heldur ekki gleyma því að við höfum áður átt í stríði við þessa þjóð. Við áttum í fiskveiðideilum við þá margoft og þeir fóru nú alltaf halloka fyrir íslensku þjóðinni, þeirri litlu þjóð. Það má nefna að í þorskastríðunum voru fréttirnar yfirleitt á þann veg að íslensk varðskip væru að gera árásir á tíu sinnum stærri herskip þannig að við megum kannski búast við ýmsu frá Bretum. Ég vil ekki alveg hvítþvo okkur af öllu varðandi þessi mál. Yfirlýsingar ýmissa manna eins og seðlabankastjóra, fjármálaráðherra og annarra um að slíta eigi íslensku bankana frá erlendri bankastarfsemi og við ætlum ekki að borga skuldir, ekki að láta Jón og Gunnu í Breiðholtinu borga skuldir íslenskra fjárglæframanna erlendis - það gefur náttúrlega augaleið að við verðum að líta í eigin barm þegar við fjöllum um þessi mál. Menn sem hafa verið í forustu fyrir okkur hafa ekki talað af mikilli gætni og verið ótrúlega brattir í ummælum sínum. Ég held að við verðum að líta í eigin barm og kanna hvort þeir hafi ekki ögrað óþarflega mikið með alls konar ótímabærum yfirlýsingum og gjörningum sem kallað hafa á reiði og annars konar viðbrögð frá erlendum stjórnmálamönnum í okkar garð. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að lítum í eigin barm varðandi hvernig við höfum staðið að málum.

Virðulegi forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar ásamt hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, Grétari Mar Jónssyni, Atla Gíslasyni, Jóni Bjarnasyni og Ögmundi Jónassyni þar sem segir: „Alþingi ályktar að hlíta beri niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá 24. október 2007 í máli nefndarinnar nr. 1306/2004 þess efnis að fiskveiðistjórnarkerfi Íslendinga, sbr. lög nr. 116/2006, áður lög nr. 38/1990, brjóti í bága við alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem Ísland staðfesti með auglýsingu utanríkisráðherra nr. 10 frá 28. ágúst 1979 í samræmi við þingsályktun hinn 8. maí 1979. Enn fremur að breyta verður lögum um stjórn fiskveiða í samræmi við fyrrgreindan úrskurð til að tryggja jafnræði borgaranna, sanngirni og mannréttindi.“ Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna tók afstöðu til þess máls sem hér um ræðir og komst að þeirri niðurstöðu að um væri að ræða brot, að Ísland bryti gegn 26. gr. alþjóðasamningsins um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi með því hvernig fiskveiðilöggjöfinni væri háttað. 26. gr. alþjóðasamningsins um borgaraleg réttindi er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Allir eru jafnir fyrir lögunum og eiga rétt á sömu lagavernd án nokkurrar mismununar. Lögin skulu því í þessu skyni banna hvers konar mismunun og ábyrgjast öllum mönnum jafna og raunhæfa vernd gegn mismunun svo sem vegna kynþáttar, litarháttar, kynferðis …“. Það er þarna sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna kemst að þeirri niðurstöðu að við brjótum gegn ákvæðum um almenn mannréttindi. Við skulum hafa í huga að mannréttindi eru algild. Frá þeim verður ekki vikið með einum eða neinum hætti. Í niðurstöðu meiri hluta nefndarinnar segir að meginálitaefnið sé hvort kærendur verði að lögum skyldaðir til að greiða samborgurum sínum fé til að afla sér fiskveiðiheimilda sem séu nauðsynlegar til að eiga kost á að veiða í atvinnuskyni kvótasettar fisktegundir í eigin lögsögu. Einnig segir að óeðlilegt sé að ákveðinn hópur fiskveiðimanna þurfi að kaupa eða leigja kvóta frá fyrri hópnum en öðrum sem hefur keypt kvóta af honum ef þeir vilja stunda veiðar á kvótasettum fisktegundum af þeirri einföldu ástæðu að þeir áttu ekki eða ráku ekki fiskiskip á því tímabili sem þar var fjallað um. Við flutningsmenn þingsályktunartillögunnar teljum að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi sé ósanngjarnt. Það brjóti gegn jafnrétti manna, samanber einnig jafnræðisreglu íslensku stjórnarskrárinnar. Þá telja flutningsmenn verulegan vafa leika á því að lög nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, samrýmist ákvæðum 75. gr. stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi. Í niðurstöðu álits mannréttindanefndarinnar segir að þar sem aðildarríkið - þ.e. Ísland - hafi ekki sýnt fram á að þessi sérstaka skipan á útfærsluformi kvótakerfisins fyrir nýtingu takmarkaðra auðlinda við samninginn sem slíkan álykti nefndin að í sérstökum aðstæðum fyrirliggjandi máls séu forréttindi í mynd varanlegs eignarréttar sem veitt voru upphaflega handhöfum kvótans til óhagræðis fyrir höfundana og ekki byggð á sanngjörnum forsendum. Það kerfi sem við búum við í fiskveiðistjórn er ekki byggt á sanngjörnum forsendum og er til óhagræðis fyrir alla þá sem þurfa að kaupa heimildir. Mannréttindanefndin telur sem sagt að um sé að ræða brot á 26. gr. samningsins sem ég vísaði til. Í samræmi við þetta hefur aðildarríkið Ísland, sem er aðili að Sameinuðu þjóðunum, skuldbundið sig til að gera raunhæfa úrbót og borga skaðabætur og endurskoða fiskveiðistjórnarkerfi sitt. Í áliti nefndarinnar segir, með leyfi forseta: „Hafandi í huga að aðildarríkið hefur sem aðili að valkvæðu bókuninni viðurkennt valdsvið nefndarinnar til að ákveða hvort brot á samningnum hafi átt sér stað eða ekki, og að aðildarríkið hefur tekið að sér samkvæmt 2. gr. samningsins að tryggja öllum einstaklingum á yfirráðasvæði innan lögsögu þess þau réttindi sem viðurkennd eru í samningnum og veita raunhæfa og aðfararhæfa úrbót ef brot hefur verið staðfest, þá óskar nefndin eftir upplýsingum frá aðildarríkinu innan 180 daga um ráðstafanir sem gerðar hafa verið til að fylgja eftir skoðunum nefndarinnar.“ Ég vík síðar að því með hvaða hætti ríkisstjórnin kaus að svara þessum tilmælum og raunar kröfu mannréttindanefndarinnar. Spurningin er þá: Hvaða gildi hefur niðurstaða mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna? Þorgeir Örlygsson, sá virti fræðimaður í lögfræði, skrifaði eitt sinn grein sem hét: Hver á kvótann? Í umfjöllun í Morgunblaðinu segir, með leyfi forseta: „„Þegar svo er komið málum er eðlilegt að menn spyrji sig þeirrar spurningar, hvort það fái staðist að afhenda tiltölulega fáum einstaklingum jafnverðmæt réttindi yfir sameiginlegri auðlind þjóðarinnar,“ sagði Þorgeir. „Því er til að svara, að í lagalegum skilningi stenst þetta kerfi í aðalatriðum. Hvort það hins vegar stenst siðferðilega og er að öllu leyti réttlátt, er fyrst og fremst háð siðferðilegu og pólitísku mati, ekki lögfræðilegu.““ Það má lesa út úr því sem hinn virti fræðimaður Þorgeir Örlygsson segir þarna að hann telur á það skorta að um sé að ræða að kvótakerfið standist siðferðilega og það sé réttlátt. En það er að sjálfsögðu háð pólitísku mati. Þess vegna er þessi þingsályktunartillaga lögð fyrir Alþingi Íslendinga að við hv. alþingismenn leggjum siðferðislegt og pólitískt mat á þetta óréttláta kerfi, þau mannréttindabrot sem verið er að fremja á hverjum einasta degi, og tökum ákvörðun um að fara að þeim sjónarmiðum og kröfum sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna gerir hvað þetta varðar. Það er athyglisvert að þegar fyrir lá sú niðurstaða sem hér um ræðir brást hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem sér ekki ástæðu til að vera viðstaddur þessa umræðu, við með þeim hætti að segja að álitið væri ekki bindandi að lögum. Hvað hafði hann fyrir sér í því? Ekki hafði hann niðurstöðu mannréttindanefndarinnar fyrir sér því að í því áliti segir að Ísland hafi að öllu leyti viðurkennt þann samning og lögsögu sem um er að ræða auk þess sem aðildarríkið Ísland hafi tekið til varnar fyrir nefndinni. Hinn virti lögfræðilegi fræðimaður og fyrrverandi forseti Hæstaréttar, Magnús Thoroddsen, segir að þær raddir hafi heyrst að álit mannréttindanefndarinnar sé ekki bindandi fyrir íslenska ríkið en hann sé því ósammála. Hann segir að íslenska ríkið sé aðili að alþjóðasamningnum um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og hafi einnig fullgilt valfrjálsa bókun við samninginn. Hann bendir í öðru lagi á að það sé viðurkennd regla í lögfræði að túlka beri samninga með hliðsjón af tilgangi þeirra. Hann segir í þriðja lagi að alþjóðasamningurinn um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi hafi ekki lagagildi hér á landi en það hafi mannréttindasáttmáli Evrópu heldur ekki en engu að síður hafi verið farið eftir honum við dómaframkvæmd. Að lokum bendir hinn virti lagamaður Magnús Thoroddsen á að í þessu sambandi sé rétt að vekja athygli á því sem meiri hluti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna hafi um þetta að segja sem ég vísaði til hér áðan. Í mjög góðri og vel gerðri ritgerð og áður úttekt sem Aðalheiður Ámundadóttir fjárlaganemi gerði um gildi álits mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna bendir hún á mjög gild rök um gildi álitsins í þjóðarrétti og kemst að þeirri niðurstöðu að niðurstöður samningsins séu óumdeilanlega bindandi fyrir íslenska ríkið. Ég vil þá víkja að því sem helsti sérfræðingur ríkisins í þessum málum, Björg Thorarensen, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, hafði um málið að segja. En þar kom fram stuttu eftir að álitið birtist almenningi eða 12. janúar 2008, hún segir „Ég lít ekki svo á að stjórnvöld geti hunsað álitið þó það hafi engar lagalegar afleiðingar.“ Það liggur fyrir að ekkert refsivald gerir athugasemdir við að alþjóðleg lögregla taki að sér einhverjar aðgerðir gagnvart Íslandi af því við erum að brjóta rétt á okkar eigin borgurum með sama hætti og einræðis- og ofstjórnarríki hafa í gegnum tíðina gert. Þau hafa verið dæmd fyrir mannréttindabrot. Mörg þeirra hafa farið eftir því og gert bragarbót en í þessu tilviki er um það að ræða að það er undir ríkjunum sjálfum komið hvort þau vilja halda áfram að brjóta mannréttindi eða ekki. Við flutningsmenn tillögunnar erum sammála um að fiskveiðistjórnarkerfið sé ósanngjarnt. Það er í samræmi við álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Þetta er ósanngjarnt kerfi. Það er brot á 26. gr. ákvæðanna sem við höfum undirgengist. Það er brot á jafnræðisreglu þegnanna. Hvernig eigum við að bregðast við? Ég tel að hér sé svo stórt og afdrifaríkt mál að ekki sé hægt að bregðast við með öðrum hætti en þeim að taka undir þá kröfu, sem við frjálslynd höfum m.a. ítrekað sett fram, að gjafakvótakerfið verði afnumið. Við höfum gert þá kröfu að komið verði á allt öðrum viðmiðunum í stjórn fiskveiða þannig að atvinnufrelsis borgaranna sé gætt, að ákvæðum stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi sé fullnægt, að ákvæðum stjórnarskrárinnar um jafnræði borgaranna sé fullnægt þannig að einn þurfi ekki að kaupa það sem annar fær gefið af ríkinu. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir: „Tryggja skal stöðugleika í sjávarútvegi. Gerð verði sérstök athugun á reynslunni af aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða og áhrifum þess á þróun byggða.“ Og hver hafa nú áhrifin orðið? Það liggur fyrir að byggðirnar eru að komast í þrot. Enn er mannréttindabrotum haldið áfram og við flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu, sem fluttum hana á síðasta þingi, fórum fram á að hún gæti komið til efnislegrar afgreiðslu fyrir þinginu, þ.e. að hún yrði afgreidd úr nefnd þannig að Alþingi gæti greitt atkvæði um málið. Það varð ekki og því er málið endurflutt af okkar hálfu. Í millitíðinni frá því að við fluttum þessa þingsályktunartillögu á sínum tíma skal geta þess að ríkisstjórnin fékk 180 daga til að gera ráðstafanir til að bregðast við og gera bragarbót á kerfinu. Og hvað liggur fyrir og hvað sagði ríkisstjórnin? Jú, í svari við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá 9. júní sl. segir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, með leyfi forseta: „Að framan eru rakin viðhorf og viðbrögð íslenska ríkisins við áliti mannréttindanefndarinnar 24. október 2007 vegna erindis nr. 1306/2004. Samkvæmt því verða kærendum ekki greiddar skaðabætur né fiskveiðistjórnarkerfinu íslenska umbylt í einu vetfangi. Hins vegar er boðað að efnt verði til allsherjarendurskoðunar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu í náinni framtíð með breytingar í huga þannig að komið verði til móts við kröfur mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna eftir því sem unnt er. Þessi viðbrögð eru hér með kynnt mannréttindanefndinni.“ Hvað segir þetta svar sjávarútvegsráðherra sem ber að skoðast sem svar ríkisstjórnarinnar? Það segir einfaldlega: Við ætlum ekki að fara að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Við ætlum að halda áfram mannréttindabrotum. Ég tel það ekki ásættanlega niðurstöðu. Það er því krafa okkar flutningsmanna að Alþingi Íslendinga fái að greiða um það atkvæði og taki um það ákvörðun að íslenska ríkið skuli fara að mannréttindum, fara að niðurstöðu mannréttindanefndarinnar. Tillagan er lögð fram til þess, virðulegi forseti, og mælist ég til að henni verði vísað til sjávarútvegsnefndar 

Hæstv. forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þingsályktunartillögunnar og hef áður á Alþingi minnst á vinnubrögð stjórnarflokkanna um álitið sem kom í janúar frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna og aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í þeim málum. Ég vil minna á að í tillögunni er vitnað í 26. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Sú grein er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta þingsins: „Allir eru jafnir fyrir lögunum og eiga rétt á sömu lagavernd án nokkurrar mismununar. Lögin skulu því í þessu skyni banna hvers konar mismunun og ábyrgjast öllum mönnum jafna og raunhæfa vernd gegn mismunun svo sem vegna kynþáttar, litarháttar, kynferðis, tungu, trúarbragða, stjórnmálaskoðana eða annarra skoðana, þjóðernisuppruna eða félagslegs uppruna, eigna, ætternis eða annarra aðstæðna.“ Þessa grein brjótum við hiklaust á tveimur sjómönnum frá Tálknafirði og ekki er að sjá eða skynja að stjórnvöld ætli að gera eitthvað í því og er það sorglegt. Við þessa umræðu um þingsályktunartillöguna er enginn úr sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í salnum né heldur hæstv. sjávarútvegsráðherra. Sorglegt er að þeir sjái ekki sóma sinn í því að ræða mál sem skipta verulegu máli. Trillukarl úr Sandgerði hóf að róa 18. júní án veiðiheimilda og hann reri síðasta róðurinn 7. ágúst. Þá var bátur hans innsiglaður og er það enn. Trillukarlinum hefur ekki verið birt ákæra vegna brotsins sem hann átti að hafa framið, þ.e. veiða án kvóta. Maður spyr sjálfan sig auðvitað að því, af hverju er manninum ekki birt ákæra í málinu? Þora yfirvöld í landinu ekki að birta manninum ákæru vegna þess að þau vita að hann mun veifa áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og benda á að mannréttindi séu brotin á honum? Sjómönnum er mismunað með lögum sem ekki standast álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Merkilegt er og verður í framtíðinni fyrir sagnfræðinga að skoða að við skulum hafa haft fiskveiðistjórnarkerfi í aldarfjórðung. Reyndar voru töluverðar breytingar gerðar 1. janúar 1991 þegar frjálsa framsalið tók gildi en það leyfði leigu og sölu veiðiheimilda. Þá fengust peningar fyrir sölu á veiðiheimildum og hægt var að veðsetja þær. Við sjáum nú að slíkar veðsetningar duga ekki fyrir skuldum sjávarútvegsins. Þannig að af mörgu er að taka. Ótrúlegt er að frá 1991 hafi verið leiguliðar og lénsherrar í íslenskum sjávarútvegi. Sjómenn sem hafa viljað fara á sjó hafa þurft að leigja veiðiheimildir dýrum dómum af sægreifunum sem fengu kvótanum úthlutað ókeypis í upphafi. Ætla stjórnvöld og núverandi stjórnarflokkar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar virkilega að halda því áfram að leyfa fáum útvöldum að eiga fiskinn í sjónum? Mér dettur í hug að þegar búið er að stranda skútunni, eins og nú er, þá ætli fólkið á fyrsta farrými að fara með léttabátnum í land með allt gullið úr lestinni en hetjur hafsins, hermenn þjóðarinnar og þrælarnir verða enn hlekkjaðir við árarnar á neðra þilfari. Það finnst mér blasa við núna. Framsóknarmenn eru ekki saklausir af kvótakerfinu. Þeir hafa staðið vörð um það ásamt sjálfstæðismönnum frá 1984 og virðist lítill viðsnúningur vera hjá þeim og lítið rofa til í kolli framsóknarmanna þessa dagana. Þeir mega þó eiga það að í vor eða vetur þegar álit mannréttindanefndarinnar kom fram töldu þeir að það þyrfti að virða mannréttindi á Íslandi. Auðvitað fagnar maður því. Maður botnar ekkert í vinstri grænum nú frekar en áður þegar kemur að sjávarútvegsmálum. Í fyrrahaust samþykktu þeir og lögðu til að veiðileyfagjald af fiski yrði fellt niður þegar við í Frjálslynda flokknum lögðum til að það yrði notað til að hjálpa sjómönnum sem urðu fyrir skakkaföllum vegna kvótaskerðingar og bæta hag fiskvinnslufólks. Síðast í gær varði hv. þm. Björn Valur Gíslason nánast kvótakerfið, galla þess og ókosti og kannaðist ekki við neina vankanta á kerfinu, hvorki brottkast né framhjálandanir né annað slíkt. Það er ágætt ef einhverjir sem hafa unnið í þessu kerfi kannast ekki við þetta og þekkja ekkert til þessara mála. Oft eru til sérstakar undanþágur eða undantekningar eins og sannast í málflutningi hans. Sjávarútvegsráðherra hefur nú lýst því yfir að hann vilji halda áfram óbreyttu kerfi en ég hef ekki trú á því að honum verði stætt á því. Allir sjá að ef á að fara svona með landsmenn eins og allt útlit er á stefna margir í gjaldþrot og mikla erfiðleika og atvinnufyrirtæki önnur en í sjávarútvegi þurfa að standa sína plikt og vera ábyrg gerða sinna. Þegar kemur að íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum skulda þau meira en 500 milljarða fyrir utan óbeinar skuldir en gætu árlega haft, ef vel tækist til, 20–30 milljarða til að borga vexti og afborganir. Ekkert þarf að koma manni á óvart í umræðu um þessi mál. Ég hef horft upp á andvaraleysi manna og þegar ég sé hæstv. sjávarútvegsráðherra vera eins og strengjabrúðu í höndum sægreifanna, kemur mér ekki á óvart að hann haldi áfram að vera málpípa þeirra þótt þeir séu komnir í þrot með allan atvinnurekstur sinn út af græðgi í kvótakaupum og öðru slíku. Auðvitað einnig vegna utanaðkomandi aðstæðna eins og falls krónunnar og annars í þeim dúr, sem þarf nú ekkert að rekja hér þessa dagana. Eigendur sjávarjarða á Íslandi eru með mál sín fyrir hinum alþjóðlega mannréttindadómstól og leita þar eftir því að réttur þeirra verði virtur. Þ.e. að þeir eigi rétt á því að fiska 60 faðma frá stórstraumsfjöru. Hringinn í kringum landið hafa þeir hafa verið hunsaðir og ekki virtir viðlits. Þeir hafa ekki haft leyfi til að nýta fjöruna heima hjá sér til að draga björg í bú. Manni finnst sorglegt að svokallaðir jafnaðarmenn á Íslandi, þ.e. Samfylkingin, skuli láta þetta allt yfir sig ganga og ekki einu sinni reyna að spyrna við fótum.

Virðulegi forseti. Ekki veit ég í hvaða ástandi hv. þm. Grétar Mar Jónsson var í gær í umræðum um þingsályktunartillögu um að setja enn einn yfirfrakkann á sjómenn og útgerðarmenn. Hann vísaði áðan til þátttöku minnar í henni og túlkaði orð mín sem stuðning við íslenska kvótakerfið. Hann má fara eins langt í því og hann vill. Hér er um að ræða þingsályktunartillögu sem snýr að úrskurði mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna fyrr á þessu ári um óréttmæti í kvótakerfinu. Við því áliti sendi ríkisstjórnin svar í sumar, reyndar á síðustu stundu og án þess að leggja það til umræðu á Alþingi eða láta opinbera umræðu fara fram um það. Í svari ríkisstjórnarinnar til Sameinuðu þjóðanna segir m.a., með leyfi forseta: „Fyrir liggur að í áliti mannréttindanefndar SÞ er komist að þeirri niðurstöðu að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu þeirri sem felst í 26. gr. í the Covenant on Civil and Political Rights.“ Enn fremur segir, með leyfi forseta: „Fullyrða má að jafnræðisregla 65. gr. stjórnarskrár Íslands og jafnræðisregla 26. gr. í the Covenant on Civil and Political Rights hafa sama efnislega inntak.“ Þ.e. að ekki skuli mismuna. Þegnum landsins skuli ekki vera mismunað og allir skuli standa jafnir fyrir lögum. Í svarinu segir einnig, með leyfi forseta: „Í áliti mannréttindanefndarinnar í þessu máli er þess getið að þessar raunhæfu úrbætur skuli vera m.a. skaðabætur og endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Sá vandi sem íslensk stjórnvöld standa m.a. frammi fyrir er að af áliti mannréttindanefndarinnar verður ekki ráðið hversu langt verði í raun að ganga til að um geti verið að ræða raunhæfar úrbætur. Nægja minni háttar tilfærslur og breytingar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu, eða verður að bregðast við með stórtækari breytingum?“ Svarið felur í sér að ríkisstjórnin telji niðurstöðuna vera alveg ótvíræða, að mannréttindi hafi verið brotin á íslenskum þegnum. Það stendur skýrum stöfum í svari, sem sjávarútvegsráðherra sendi fyrir hönd stjórnarinnar til Sameinuðu þjóðanna, að ríkisstjórn Íslands telji einsýnt að Íslendingum beri að hlíta áliti nefndarinnar, ekki verði hjá því komist, en hafa alla fyrirvara á því hvernig og hvort það verði gert. Sjávarútvegsráðherra er ekki viss hversu langt eigi að ganga til að hægt sé að tala um raunhæfar úrbætur eins og mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna fer fram á. Ríkisstjórnin vill frekar gera sem minnst og leita leiða til að komast hjá því að svara og uppfylla kröfur mannréttindanefndarinnar en ganga að þeim og bæta úr málum. Í svari ríkisstjórnarinnar er einnig reynt að þvæla saman óskyldum hlutum líkt og skiptingu veiðiheimilda og verndun fiskstofna. Þetta tvennt þarf ekki að fara saman og hefur ekki farið saman, um tvennt ólíkt er að ræða. Ef eitthvað er þá hefur þetta farið saman með öfugum formerkjum, þ.e. ranglát skipting veiðiheimilda hefur leitt til þess með beinum og óbeinum hætti að fiskstofnarnir standa illa. Líklega eru allir sammála því að farið verði varlega við nýtingu auðlinda sjávar og ekki megi ganga nærri fiskstofnunum. Ég veit ekki til að nokkur maður vilji fara slíkar leiðir. Menn greinir hins vegar á um hversu langt þurfi að ganga í þessum efnum og hvort aðferðafræðin sem notuð hefur verið til þessa sé sú eina rétta. Um það stendur deilan. Ég efast stórlega um að við höfum verið á réttri leið og tel að reynslan hafi sýnt okkur að við höfum verið á kolrangri leið í því að reyna að uppfylla ákvæði laga um stjórn fiskveiða. Í svari ríkisstjórnarinnar kemur einnig fram að umbylting á stjórn fiskveiða kynni að hafa gríðarleg áhrif á íslenskt efnahagslíf sem erfitt væri að vinda ofan af. Í svarinu er einnig vakin athygli á málefnasamningi ríkisstjórnarinnar, þar sem gert er ráð fyrir að fram fari athugun á reynslu af kvótakerfinu og áhrifum þess á þróun byggða. Með því er gefið í skyn að þau mál sem mannréttindanefndin gerir athugasemdir við séu nú þegar til skoðunar hjá stjórninni. En því fer fjarri. Eitt er reynslan af kvótakerfinu svokallaða á fiskstofna og annað réttlát skipting auðlindarinnar þar sem þess er gætt að allir standi jafnir gagnvart lögum og eigi rétt á sömu lagavernd án mismununar eins og segir í 26. gr. mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Á síðasta þingi lagði ég ásamt hv. þingmönnum Jóni Bjarnasyni og Atla Gíslasyni fram frumvarp um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Það fól í sér að núverandi lög féllu úr gildi síðla hausts 2010 og í þeirra stað kæmu ný lög um stjórn fiskveiða sem tækju gildi frá sama tíma. Í frumvarpinu voru talin upp mikilvæg atriði sem við teljum að þurfi að leggja áherslu á við mótun nýrrar sjávarútvegsstefnu og væru flest hver viðunandi viðbrögð við áliti Sameinuðu þjóðanna. Meðal þess sem kemur fram í frumvarpi okkar og öðrum tillögum sama efnis er að við mótun nýrrar stefnu þurfi að hafa það að markmiði að auðlindir sjávar verði sameign þjóðarinnar. Að sjávarútvegsstefnan treysti byggðir og efli atvinnu í landinu öllu og stuðli að réttlátri og jafnri skiptingu gæða og góðum lífskjörum þeirra sem við greinina starfa. Stuðlað verði að betra jafnvægi og réttlátari leikreglum í samskiptum helstu aðila sjávarútvegsins og ákvæði gildandi laga sem setja samkeppni um veiðiheimildaskorður verði styrkt. Að staðið verði að nauðsynlegum kerfisbreytingum og aðgerðum með þeim hætti að stöðugleiki og heilbrigt rekstrarumhverfi sé tryggt. Ég legg hins vegar mikla áherslu á nauðsyn þess að breið samstaða meðal þingmanna í öllum stjórnmálaflokkum náist við mótun nýrrar stefnu í sjávarútvegi. Víðtæk samstaða meðal þings, hagsmunaaðila í greininni og þjóðarinnar allrar er lykilatriði við mótun nýrra laga um stjórn fiskveiða. Mikilvægast tel ég, í því þjóðfélagsástandi sem við búum við núna, að breytingar sem gerðar verða á lögum um stjórn fiskveiða leiði ekki til mikils óróleika eða komi sjávarútveginum í uppnám eða skaði hann á nokkurn hátt. Þannig þarf það ekki að vera þótt margir telji að svo verði. Ef einhvern tíma hefur verið ástæða til að slá skjaldborg um íslenskan sjávarútveg og sjá til þess að hann geti starfað af fullum krafti þá er það núna. Sjávarútvegurinn, sem fyrir ekki svo mörgum mánuðum eða vikum þótti bæði gamaldags og hallærislegur, mun enn og aftur koma þjóðinni til bjargar þegar á reynir. Ekki er svo langt síðan fróðir menn skrifuðu langar greinar í íslensk dagblöð og bentu á að nú skipti sjávarútvegurinn ekki svo miklu máli lengur. Arðvænlegri greinar væru teknar við og framtíðin bjartari en nokkru sinni. Sjálfskipaðir sérfræðingar bentu á að þess hefði ekki gætt á íslenskum fjármálamarkaði þegar ákveðið var að skera veiðiheimildir í þorski niður um þriðjung á síðasta ári. Markaðurinn hefði ekki einu sinni tekið eftir því. Nú hefur annað komið í ljós og þegar fjármálamarkaðurinn íslenski heyrir nánast sögunni til leggja menn enn og aftur allt sitt traust á sjávarútveginn. Aldrei verður of oft undirstrikað að ofuráherslu verður að leggja á að breytingar í sjávarútvegi muni ekki leiða til ills heldur treysta greinina í sessi og sátt verði um þær meðal þeirra sem starfa í greininni og þjóðarinnar allrar. Um sjávarútveg hafa staðið miklar deilur í aldarfjórðung og þeim er ekki að ljúka. Á meðan ríkisstjórnin druslast ekki til að svara áliti sem Sameinuðu þjóðirnar beina til hennar á viðunandi hátt eða bregðast við því áliti þá mun aðeins bætast í þennan deilu- og rifrildispott og deilur, sem hafa staðið nógu lengi og valdið greininni allt of miklum skaða á undanförnum árum, harðna.

Hæstv. forseti. Þetta er stórmál í íslenskri atvinnusögu og við upplifum nú tíma sem eru ólíkir öllu öðru í Íslandssögunni. Ég fagna því að hv. þm. Björn Valur Gíslason er sammála okkur um að virða þurfi mannréttindi. Hann eyddi þó bróðurpartinum af tíma sínum í söguskýringu, hvernig hann túlkaði mannréttindanefndarálitið og hver svör ríkisstjórnarinnar voru við því. Þetta er náttúrlega hlutur sem við þekkjum, höfum hlustað á og farið yfir sjálfir, við þurftum ekkert á því að halda. Í lögum um stjórn fiskveiða stendur að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar, það er ekkert nýtt. En nýtingarrétturinn gengur kaupum og sölum og er veðsettur og það er það sem skiptir máli. Farin er fjallabaksleið til þess að geta braskað, leigt, selt og veðsett nýtingarréttinn. Í skoðanakönnunum hefur komið fram að 85% af þjóðinni eru á móti núverandi fiskveiðistjórnarkerfi en baráttan um kvótann snýst alltaf um eignarhaldið - og allt sem er í gangi, útgerðarmenn vilja ekki sleppa eignarhaldi á kvótanum. Þeir eru þó í rauninni búnir að missa það. Nýju ríkisbankarnir eiga allan kvótann og því finnst mér nauðsynlegt að Vinstri grænir tali skýrar um hvað þeir vilja gera og hvernig þeir vilja fara út úr þessu. Mér finnst satt að segja að það vanti á.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvaða tilefni hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur til að agnúast út í mig um þessi mál. Það er mér satt að segja hulin ráðgáta og ég ætlaði í sjálfu sér ekki að fara að svara því. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur talað mjög skýrt í þessu máli, hún lagði fram 26. maí í vor tillögur og hugmyndir að svari við áliti mannréttindanefndarinnar og gerði það mjög sköruglega. Það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni nema þá hv. þingmanni. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðu fram frumvarp á síðasta Alþingi eins og ég nefndi áðan - einhverjir hafa kannski tekið eftir því - um að fella úr gildi núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og taka upp nýtt og sanngjarnara kerfi þar sem tekið er tillit til þess sem mannréttindanefndin kvartar yfir, þ.e. að hætta að brjóta mannréttindi á Íslendingum. Það er hvorki meira né minna en það. Sá sem hér talar hefur í mörg herrans ár og áratugi talað hart og fast gegn því kerfi sem hér er við lýði og stundum uppskorið samkvæmt því úr þeim geira. Það hefur ekki allt verið gott. Ég frábið mér allar þær hugmyndir og öll þau orð sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson hafði áðan um efasemdir bæði mínar og Vinstri grænna varðandi fiskveiðistjórnarkerfið. Ef nokkur stjórnmálaflokkur hefur talað hart gegn þessu kerfi frá upphafi vega þá er það Vinstri hreyfingin – grænt framboð og þingmenn hennar. Ég frábið mér allar slíkar ásakanir af hendi hv. þm. Grétars Mars Jónssonar.

Hæstv. forseti. Það virðist koma illa við hv. þm. Björn Val Gíslason að maður skuli gagnrýna Vinstri græna. Á síðasta hausti lögðu þeir til að veiðileyfagjald yrði lagt af. Í frumvarpinu sem þeir fluttu fyrir einu ári segir að auðlindir séu sameign þjóðarinnar, hann lagði aðaláherslu á það. Þær eru það í núverandi fiskveiðistjórnarlögum en það er verið að braska með nýtingarréttinn eins og ég benti á áðan og um það nýst málið. Maður var dálítið hissa þegar Vinstri grænir lögðu til að veiðileyfagjald yrði fellt af útgerðinni fyrir ári - þegar verið var að skera niður kvótann um 33%. Ég gat ekki betur séð en þá væru Vinstri grænir beinlínis að þjónka sægreifunum. Við í Frjálslynda flokknum höfum alltaf verið helstu baráttumenn gegn núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og flokkurinn var beinlínis stofnaður gegn því óréttláta kerfi. Ekki hafa allir í Vinstri grænum verið gallharðir á móti þessu kerfi. Til eru ræður í þinginu sem menn hefðu hollt af að skoða. Hv. þm. Björn Valur Gíslason ætti að skoða ræður fyrrverandi formanns sjávarútvegsnefndar sem nú er formaður í samtökum Vinstri grænna, en stundum hefur manni fundist eins og þeir séu beinlínis að þjónka sægreifunum.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað ég á að vera að teygja þetta lengur. Mér er næst skapi að láta það standa hér í loftinu að Vinstri hreyfingin – grænt framboð og hv. þm. Björn Valur Gíslason séu að þjónka sægreifunum í landinu,  Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég á að vera að teygja þetta lengur, það virðist vera ómögulegt fyrir mig að koma því inn í höfuðið á hv. þingmanni hver skoðun mín er á fiskveiðistjórnarkerfinu og því kerfi sem við búum við þar almennt. Ég held ég láti orð mín á Alþingi, þau mál sem ég hef flutt og málflutning minn innan og utan þings standa fyrir því. Ég nenni ekki að eyða tímanum frekar í þetta karp.

Hæstv. forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu sem efnislega gengur út á að Alþingi staðfesti það með samþykkt sinni að farið skuli eftir niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem úrskurðaði um það að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi á Íslandi, sem byggir á lögum nr. 116/2006, áður lög nr. 38/1990, brjóti í bága við alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem Ísland staðfesti á sínum tíma með auglýsingu utanríkisráðherra nr. 10 frá 28. ágúst 1979 í samræmi við þingsályktun 8. maí 1979. Enn fremur að breyta verði lögum um stjórn fiskveiða í samræmi við fyrrgreindan úrskurð til að tryggja jafnræði borgaranna, sanngirni og mannréttindi. Þetta er efnistillagan sem hér er flutt. Er verið að reyna að ná því fram í hv. Alþingi að Alþingi hafi skoðun á því hvernig vinna eigi með þessa þingsályktunartillögu. Við höfum talið, flutningsmenn þessarar tillögu, eðlilegt að Alþingi fengi að greiða atkvæði um tillöguna en það fékkst því miður ekki á síðasta þingi. Nú liggja hins vegar fyrir orð hæstv. forseta Alþingis, Sturlu Böðvarssonar, um að hann telji eðlilegt að mál komi inn í þingið úr nefndum og verði afgreidd með formlegri atkvæðagreiðslu um hver afstaða Alþingis sé til ákveðinna mála. Ég geri mér því vonir um það, hæstv. forseti, að á yfirstandandi þingi fáist þessi tillaga afgreidd úr nefnd og komi hér til umfjöllunar og atkvæðagreiðslu þar sem þingmenn greiði atkvæði um tillöguna. Auðvitað er hægt að hafa mjög langt mál um stjórn fiskveiða og allt það kerfi sem verið hefur við lýði á undanförnum árum en þrátt fyrir að það sé búið að vera meira og minna í gildi með ýmsum breytingum í nær fjórðung aldar er málið samt þannig vaxið að engin sátt er með þjóðinni um það og ég held að engin sátt verði um málið eins og það er framkvæmt í dag. Kerfið byggir á því að mönnum er freklega mismunað. Ég held að einfaldast sé að draga fram þá mismunun sem í kerfinu er, hæstv. forseti, með því að benda á að það eru aðilar sem fá úthlutað aflahlutdeild á hverju ári og hafa frelsi til að vinna þannig með þá hlutdeild að þeir geta veitt samkvæmt henni, sem er auðvitað meginmarkmið þessarar lagasetningar, að verið er að úthluta mönnum aðgang að auðlindinni til að stunda fiskveiðar. Menn geta flett upp í mörgum ræðum frá fyrri áratugum við meðferð þessa máls um hvað menn vildu með því að setja á kvótakerfi hér við land. Jú, það var að marka þeim sem stunda útgerð rétt til að stunda fiskveiðar, til að veiða ákveðið magn. Það er auðvitað ekki deilt um þá efnistillögu í sjálfu sér en framkvæmdin hefur hins vegar orðið þannig að þeir sem fá úthlutað aflaheimildum þurfa ekki endilega að veiða þær. Þeir geta leigt þær öðrum sem eru í sams konar útgerð og þeir sjálfir og þá er allt í einu komin upp sú stétt sem á mannamáli hefur verið kölluð sægreifar, þ.e. þeir sem fá úthlutaðar aflaheimildir og nýta þær ekki heldur fénýta þær, leigja þær leiguliðanum sem er undirsátinn, sá sem tekur við réttindum sem öðrum voru fengin og leigir þau og greiðir viðkomandi handhafa, sem ríkið hefur veitt ákveðna heimild, fyrir að fá að nýta þá heimild. Því er það svo í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu að annars vegar eru útgerðarmenn sem gera út á heimildir sínar og hins vegar útgerðarmenn sem gera út á hluta af aflaheimildum sínum. Svo eru líka til útgerðarmenn sem gera alls ekki út á heimildir sínar heldur leigja þær allar frá sér og hafa búið til sérstaka aðferð í því sambandi með því að eiga tvo báta o.s.frv. og færa aflahlutdeildirnar á milli bátanna þannig að aldrei lendi bátur í neinum vandræðum með þessar aflaheimildir og á þann hátt komast menn upp með að leigja heimildirnar allan ársins hring. Stundum hafa menn fundið svokallaðar dauðar heimildir til að skrá á bátana, leigt sér heimildir sem ekki hafa veiðst og verið leigðar á einhverjar krónur eða jafnvel ekki neitt og skráð þær á bátana en veitt hlutdeildina að öðru leyti og hafa í raun og veru komist hjá því að gera út. Þessi mismunun er algert óréttlæti, hæstv. forseti, og um það snýst tillaga okkar auðvitað að mönnum er freklega mismunað. Mönnum sem hafa atvinnuréttindi, menntuðum skipstjórnarmönnum og vélstjórum sem eiga báta eða gera út er mjög mismunað eftir því hvort þeir hafa aðgang að aflaheimildum frá ríkinu annars vegar eða verða að leigja þær af öðrum hins vegar og þá er leigan þannig að það er varla hægt að gera út undir þeim skilyrðum svo vel sé og við þekkjum margar sögur af því. Hver var tilgangur laganna um stjórn fiskveiða á sínum tíma? Hverju ætluðum við að fá fram með lögunum sem sett voru 1984 þegar menn héldu að upp væri að koma alveg sérstakur aflabrestur og fyrstu tillögur fiskifræðinga á því ári voru þær að vera neðan við 200 þúsund tonn í afla, nokkuð sem menn höfðu aldrei heyrt fyrr í Íslandssögunni? Jú, tillagan kom auðvitað fram vegna þess að menn töldu að þar sem svo litlar aflaheimildir yrðu veittar á árinu 1984 þyrfti að skipta þeim eða útdeila með öðrum hætti en áður hafði verið gert í svokölluðu skrapdagakerfi sem var tegundastýrt sóknarkerfi eftir tímabilum og veiðiferðum. Þá var farin sú leið til bráðabirgða í eitt ár að skipta heimildunum upp á allan flotann, þeim var skipt á allan flotann sem þá var í útgerð. Að vísu voru smæstu bátarnir algerlega undanskildir og höfðu ekki kvótaúthlutun þá og bjuggu reyndar við það í nokkur ár í viðbót. Til hvers var þetta gert? Í ræðu Halldórs Ásgrímssonar fyrir þessu frumvarpi á sínum tíma var stefnunni lýst. Þetta var gert til að reyna að tryggja atvinnu og byggð í landinu, til að viðhalda útgerðinni, halda uppi atvinnustiginu. Það var megintilgangurinn. Sá tilgangur var síðar skrifaður inn í lög um stjórn fiskveiða þar sem segir m.a. í 1. gr. þeirra að markmið laganna sé að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Það var megininntak þeirrar lagasetningar og menn brugðust við niðurskurði fiskaflans en þetta var samt meginmarkmiðið, að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu og að fiskurinn í sjónum væri sameign íslensku þjóðarinnar. Því miður hefur það ekki verið gert, hæstv. forseti. Það hefur komið upp alls konar mismunun í þessu kerfi eins og dæmið sem ég tók annars vegar af leiguliðanum og hins vegar þeim sem hefur aflaheimildirnar á sinni hendi og fær þær úthlutaðar frá ríkinu á hverju ári. Það er kannski besta dæmið til að skýra þann mismun sem nú er í stöðunni. En ég velti því fyrir mér, hæstv. forseti: Hvað þýðir svar hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um að í náinni framtíð verði tekist á við það að skipa málum með betri hætti og í samræmi við ályktun Sameinuðu þjóðanna? Hvað þýða orðin „í náinni framtíð“ hjá sjávarútvegsráðherra? Ég hef litið svo á að orðin „í náinni framtíð“ þýddu innan skamms tíma. Nú er liðið tæpt ár því að 24. október 2007 féll úrskurður Sameinuðu þjóðanna og enn er náin framtíð ekki runnin upp.

Virðulegi forseti. Ég hef veitt því athygli að við þessa umræðu hefur yfirleitt ekki verið nokkur stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar í þingsalnum. Nú háttar svo til að við umræðuna eru eingöngu viðstaddir þingmenn Frjálslynda flokksins og einn þingmaður Vinstri grænna. Það er með nokkrum ólíkindum að þannig skuli staðið að málum en sýnir með hvaða hætti stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að meðhöndla þetta mál. Þetta gerir það m.a. að verkum að það er þeim mun brýnna að fá þetta mál til efnislegrar afgreiðslu á Alþingi Íslendinga til að það geti þá legið fyrir hvaða þingmenn vilja að mannréttindi séu virt hér á landi og hvaða þingmenn það eru sem vilja viðhalda mannréttindabrotum. Spurningin snýst fyrst og fremst um það. Tilgangur okkar flutningsmanna er fyrst og fremst sá að fá fram vilja Alþingis til þessa grundvallaratriðis: Á íslenska þjóðin að fara að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna? Á hún að virða eða fylgja mannréttindum eða á að halda áfram mannréttindabrotum? Það er nauðsynlegt að fá skýra og ótvíræða yfirlýsingu frá Alþingi með atkvæðagreiðslu þegar málið hefur verið afgreitt úr sjávarútvegsnefnd vegna þess að í raun þarf nefndin ekki að hafa mikið með þetta mál að gera og getur afgreitt það frá sér. Það er ágreiningur í málinu en það er spurning, nefndir eiga ekki að vera til þess að drepa málum á dreif og koma í veg fyrir eðlilega þinglega meðferð málsins. Sjávarútvegsnefnd er í sjálfu sér ekkert að vanbúnaði að afgreiða þetta mál úr á mjög stuttum tíma og það er mjög mikilvægt að það sé gert sem fyrst. Í Morgunblaðinu 13. janúar 2008 er grein um kvótakerfið og mannréttindi, þar er verið að fjalla um niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna um þetta mál - ég býð hv. þm. Kjartan Ólafsson velkominn í þingsal, hann mun vera eini stjórnarliðinn nánast sem hér hefur sést í dag.  „Þetta er ekki í fyrsta sinn, sem réttindabarátta íslenskra borgara, sem ekki hafa hlotið náð fyrir augum stjórnvalda eða dómstóla á Íslandi, hlýtur stuðning frá þeim, sem fjalla um mannréttindi í útlöndum. Hvað skyldi valda þessari tilhneigingu stjórnvalda og dómstóla til að brjóta á réttindum fólks? Sjómennirnir tveir eiga þakkir skildar fyrir þetta merka framtak.“ Þarna er verið að tala um sjómennina sem fóru með mál sitt fyrir mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Og ég spyr: Hvað skyldi valda þeirri tilhneigingu stjórnvalda og dómstóla að brjóta á réttindum fólks? Í ræðu sinni 8. nóvember sl. sagði hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir þegar hún flutti skýrslu um utanríkismál: „Mannréttindi eiga að vera óaðskiljanlegur þáttur í utanríkisstefnu landsins og samofin öllu okkar atferli á alþjóðavettvangi.“ Samt sem áður segir ríkisstjórn sem hún á sæti í í svari við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna að hún ætli ekki að fara að niðurstöðum, að við munum hugsanlega í náinni framtíð gera eitthvað en við ætlum ekki að fara að þeim tilmælum og sjónarmiðum sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna gerir kröfu til. Í sjálfu sér er þetta alveg í samræmi við það sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt og sagði m.a. í ræðu á aðalfundi Landssambands íslenskra útvegsmanna 20. október 2006, með leyfi forseta: „Núverandi kvótakerfi hefur sannað gildi sitt. Það hefur leitt til bæði ábyrgrar og hagkvæmrar nýtingar auðlindarinnar. Með upptöku auðlindagjaldsins á sínum tíma var einnig séð til þess að útgerðarmenn greiddu rentu til þjóðarinnar fyrir afnot af auðlindinni. Brýnasta verkefnið er að treysta þá sátt sem er um núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Eyða þarf enn frekar óvissu um réttarstöðu útgerðarmanna þannig að ljóst liggi fyrir að réttindi þau sem þeir nú kaupa á markaði muni ekki á einni nóttu verða frá þeim tekin.“ Þetta var það sem hæstv. forsætisráðherra hafði um málið að segja en þungamiðjan í því áliti mannréttindanefndarinnar sem hér hefur verið vísað til er það óréttlæti sem íslenska fiskveiðistjórnarkerfið býður upp á þar sem ákveðinn hluti þeirra sem stunda fiskveiðar þurfa að sæta því að kaupa sig inn í kerfið meðan aðrir fá heimildir til fiskveiða gefins. Það er þungamiðjan í þessu atriði. Við frjálslynd höfum barist og berjumst gegn kvótakerfinu, þ.e. gjafakvótakerfinu, og að þeim mannréttindabrotum verði fram haldið þar sem sumum er gert að kaupa meðan aðrir fá gefins. Ég tel að í sjálfu sér hafi getað verið ákveðin rök fyrir því að taka upp kvótastýrðar fiskveiðar á þeim tíma þegar það var gert. Síðan eru liðnir áratugir, hátt í þrír áratugir. Á þeim tíma hefur komið betri og frekari reynsla af því hvernig tekist hefur að stýra kvótastýrðum fiskveiðum og niðurstaðan er sú að kvótastýrðar fiskveiðar hafa hvergi skilað þeim árangri sem til var ætlast. Hér á landi er það þannig að nú er okkur heimilað að veiða mun minni afla en mátti veiða áður en kvótastýrðar fiskveiðar voru teknar upp. Nú skyldi maður halda að það kerfi sem lofað hefur verið, m.a. af hæstv. forsætisráðherra, hefði í för með sér að það væri þá einhver afrakstur eða ávinningur af kerfinu en niðurstaðan er sú að svo er ekki. Það er enginn sýnilegur árangur af kerfinu. Ef eitthvað er virðist kerfið gersamlega hafa misheppnast. Þá er spurningin sú: Þarf ekki að hugsa þessa hluti alveg upp á nýtt? Á ákveðnum tíma var ákveðið að skella í lás og segja: þeir sem eru inni í versluninni eða bankanum á þessum tíma eiga kerfið, þeir sem eru fyrir utan geta ekki komist inn. Eins og kvótakerfið hefur verið útfært er nýliðun í greininni nánast útilokuð. Ég tel að hvað sem þeir sem heimildirnar eiga segja um allan ávinninginn af kerfinu, þá sé ekki nokkur ávinningur af því. Þvert á móti höfum við búið til kerfi sem ber dauðann í sér. Í fyrsta lagi hafa aflaheimildirnar verið notaðar til veðsetningar og nú er svo komið að útgerðin á Íslandi er svo skuldug að til stórkostlegra vandræða horfir í greininni. Í öðru lagi liggur fyrir að afli hefur ekki aukist á Íslandsmiðum, alla vega miðað við niðurstöðu Hafrannsóknastofnunar, og þá er spurningin: Hvað hefur áunnist? Það er erfitt að koma auga á það. Landssamband ísl. útvegsmanna og talsmenn þeirra segja að það sé meiri hagræðing í greininni. Ef meiri hagræðing er í greininni ætti það að skila sér í aukinni arðsemi en það er ekki um það að ræða. Meginatriði þess máls sem við ræðum hér er það að íslenska ríkisstjórnin brýtur mannréttindi á borgurum sínum og það skiptir máli og þess er krafist af flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu að Alþingi Íslendinga megi segja að við sættum okkur ekki við áframhaldandi mannréttindabrot.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Magnússon kom inn á mjög mikilvægt atriði í sinni ágætu ræðu hér áðan varðandi það fiskveiðistjórnarkerfi sem hér er við lýði, þ.e. ég og hann og þeir sem hafa verið að snúast gegn þessu og höfum verið andsnúin þessu kerfi erum þar með ekki að segja að við viljum óheftan aðgang að sjávarauðlindunum. Ég tel það kerfi sem nú er í gildi mjög óréttlátt, rétt eins og hv. þingmaður nefndi hér áðan, rétt eins og mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur bent á er sú leið sem við erum að fara núna óréttlát. Það þýðir hins vegar ekki að við þurfum ekki að takmarka aðgang að auðlindinni með einhverjum hætti. Því verður að finna aðrar leiðir til að skipta þessu með sanngjörnum hætti á milli þeirra sem stunda þessa grein. Þar er ekki eingöngu um að ræða sjómenn eða útgerðarmenn heldur ekki síður fiskverkafólk og sveitarfélög, þ.e. þá sem hafa í gegnum tíðina, í gegnum árin og aldirnar jafnvel haft afkomu sína af sjávarútvegi með einhverjum hætti. Við þurfum að leita leiða til að skipta auðlindinni þannig að við náum að uppfylla þær kröfur og ákvæði sem nú þegar felast í lögum um sjávarútveg, efla fiskstofnana, efla atvinnu og efla byggð í landinu. Þá fyrst erum við farin að tala um að geta náð jöfnuði um aðgang að auðlindinni.

Virðulegi forseti. Ég geri í sjálfu sér ekki athugasemdir við það sem hv. þingmaður kom fram með og þau sjónarmiði sem þar var um að ræða. Það kann vel að vera og ég er ekki að mótmæla því að það sé höfð ákveðin stjórn á því með hvaða hætti fiskveiðar eru stundaðar í landinu og við erum sammála væntanlega um að hér skuli miðað að því að fiskveiðar séu sjálfbærar í landinu þannig að ekki sé tekið meira af stofninum þannig að við eyðum ekki eða göngum ekki of nærri þeirri auðlind sem við höfum. Spurningin er bara hins vegar hvernig þetta verður gert. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að verið sé að fara allt of varlega hvað þetta varðar af hálfu Hafrannsóknastofnunar og í raun þannig farið að að líkur séu til að með auknum þorskveiðum til dæmis mundi meiri afrakstur fást af fiskimiðunum, þ.e. að þarna sé um náttúrulegan dauða að ræða sem mundi draga úr ef fiskveiðar væru auknar þannig að að mínu viti mætti að skaðlausu gera það en samt sem áður yrði að gæta þess að hafa það í huga að ganga ekki of nærri fiskimiðunum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Magnússon sagði að það megi veiða meira af fiski í dag en við gerum og ég er honum hjartanlega sammála um það. Ég þekki það af eigin raun í starfi mínu sem sjómaður að það er óhætt að mínu viti og held ég flestra annarra í minni stétt að óhætt sé að veiða meira og þá sérstaklega af þorski en hefur verið gert. Það sem ég var að meina með tali mínu áðan - og ég tel að við hv. þm. Jón Magnússon séum sammála um það, er að óheftar veiðar eða óheft aðkoma að þessari auðlind eða óheft nýting auðlindarinnar sé ekki það sem andstæðingar kvótakerfisins biðja um og krefjast. Með því að vilja bregðast eðlilega við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna erum við ekki að kalla eftir því, síður en svo. Við erum miklu frekar að kalla eftir því að aðgangi að auðlindinni verði skipt jafnar og réttlátar milli þjóðfélagsþegnanna en hefur verið gert og ég held að við verðum að undirstrika það vel í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki annað en að við hv. þm. Björn Valur Gíslason séum algjörlega sammála um það hvernig skuli farið fram. Við erum sammála um að það þurfi að hafa ákveðna aðgát í nærveru sálar og líka ákveðna aðgát varðandi aðgengi að fiskimiðunum. Það er bara spurningin hvernig það er. Ég gat ekki heyrt annað í ræðu hans hér áðan í umræðunni en að hann teldi mjög mikilvægt að gæta þess að þeim mannréttindabrotum sem núverandi kvótakerfi hefðu í för með sér yrði hætt og við tækjum upp annað kerfi þar sem jafnrétti borgaranna væri virt. Við erum sammála um það líka að ekki verði annað séð en að auka megi fiskveiðar umfram það sem Hafrannsóknastofnun hefur lagt til án þess að ganga of nærri þeim fiskstofnum sem um er að ræða. Ég get því tekið undir þau sjónarmið. Ég vísa til þess að hv. þm. Björn Valur Gíslason var flutningsmaður máls hér á síðasta þingi þar kveðið var á um að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi rynni sitt skeið á enda eftir ákveðið árabil og þá væru menn tilbúnir með annað fiskveiðistjórnarkerfi. Sú tillaga og þær hugmyndir voru allra góðra gjalda verðar og ég tók undir með hv. þingmanni á þeim tíma að þetta væri ein leið til þess að gera breytingar á því kerfi sem við höfum í dag. Við erum sammála um að við búum við óréttlátt kerfi varðandi fiskveiðistjórn, kerfi sem er brot á mannréttindum og að það sé fyrst og fremst það sem við þurfum að ná samstöðu um að víkja til hliðar. Það er eitt atriði. Síðan er annað atriði: Hvernig getum við á sem skynsamlegastan hátt nýtt fiskimiðin þannig að þau þjóni best hagsmunum íslenskra borgara og að jafnræðis og atvinnufrelsis sé gætt?

Hæstv. forseti. Þegar við veltum fyrir okkur áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, þá spyr ég enn og aftur: Af hverju þurfti mannréttindanefnd að koma til sögunnar? Af hverju þurfti að koma til álit frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna um að við mismunum ekki þegnum í landi okkar? Ég hef aldrei skilið þetta né áttað mig á því að þörf væri á því. En það er náttúrlega niðurstaðan eftir 25 ár með þetta óheilbrigða kerfi, óréttláta, ósanngjarna og vitlausa kerfi, því fylgir mikil spilling og misnotkun á ýmsum hlutum og ójöfnuður og óréttlæti. Með því er atvinnufrelsi og atvinnuréttindi brotin á fólki. Það eru leiguliðar sem fylgja þessu kerfi, lénsherrar og sægreifar sem pína leiguliðana statt og stöðugt með því að leigja fiskinn á dýru verði, kvótann. Íslenskir ráðherrar hafa verið að þvælast út um allan heim að boða mannréttindi, tala um mannréttindabrot við ráðamenn í öðrum löndum, Kína og víðar, og alltaf koma þeir fram eins og þeir séu hvítþvegnir englar af öllu en þegar þeir koma heim til sín þá standa þeir á bak við mannréttindabrot á Íslandi. Það er ótrúlegt hvað þeir komast langt og lengi upp með þessa uppákomu, að geta gert þetta. Það er líka ótrúlegt að flokkar og fólk í flokkum skuli ekki veita ráðamönnum sínum, þingmönnum og forustumönnum sínum meira tiltal en raun ber vitni, að þeir skuli ekki hreinlega setja svona forustumenn af sem bakka upp og styðja mannréttindabrot áfram. Það verður auðvitað hver að svara fyrir sig en sumir flokkar virðast vera verri í þessum málum en aðrir og þá á ég sérstaklega við stjórnarflokkana. Sjálfstæðismenn hafa ekki vílað þetta fyrir sér en það hefur ein og ein sál í Samfylkingunni haft eitthvert samviskubit yfir þessu en þeir láta það samt yfir sig ganga til að halda í stólana sína. Þess vegna eru þeir tilbúnir að leyfa íhaldinu að fara með sig í þessum málum eins og ég veit ekki hvað er rétt að nota sem samlíkingu við þetta - þeir virðast ganga yfir þá á skítugum skónum, það er ekki hægt að orða það neitt öðruvísi. Ástand fiskstofnanna er einn þáttur í þessu. Af hverju er staða fiskstofnanna svona léleg? Af hverju eru menn að verja kerfi sem skilar okkur ekkert fram á við? Það væri forvitnilegt að fá svar við því en það fæst náttúrlega ekki því eins og er þá eru fjórir menn í salnum og það eru þrír úr Frjálslynda flokknum og einn úr Sjálfstæðisflokknum.

Hver er það?

Ég þarf ekki að nafngreina hv. þm. Kjartan Ólafsson en hann er hér enn þá. Það er auðvitað sorglegt til þess að vita að menn í stjórnarflokkunum sjái ekki sóma sinn í því að hætta þessum mannréttindabrotum og taka upp betri siði. Menn eiga að skammast sín fyrir að vera að kenna öðrum þjóðum hvernig eigi að virða mannréttindi en gera það svo ekki heima hjá sér. Þegar við í Frjálslynda flokknum tölum um að við viljum fara í sóknardagakerfi til að koma í veg fyrir brottkast og marga aðra ókosti við núverandi fiskveiðistjórnarkerfi þá tekur maður eftir því að hv. þm. Björn Valur Gíslason er ekki að tala um að fara úr kvótakerfi, hann er að tala um að stokka upp og breyta úthlutun á veiðiheimildum. Ég hef ekki heyrt hann minnast á að breyta þyrfti kerfinu á þann hátt að taka upp sóknardaga. Ég ætla ekki að munnhöggvast meira við hann. Ég hef frekar litið á hann sem samherja í þessum málum, að hann vilji gera breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og vilji virða mannréttindi og ég þakka honum fyrir það.

Virðulegi forseti. Enn og aftur er ég kominn hér upp til að skiptast á skoðunum eða ég veit ekki hvað á að kalla það, við hv. þm. Grétar Mar Jónsson sem efast enn og aftur um hug okkar vinstri grænna í kvótakerfinu eða varðandi fiskveiðistjórnarkerfið. Ef hann tekur sér það blað í hönd sem á stendur þingsályktunartillaga og hann er flutningsmaður á þá mun hann kannski sjá þar nöfn þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og ætti þá ekki að efast um hug þeirra í það minnsta,  Í gær var verið að ræða um stofnun á nýju eftirlitskerfi til að fylgjast með skipstjórnarmönnum og sjómönnum. Það var verið að tala um að koma enn einni stofnuninni á fót, einhvers konar sannleiksnefnd, til að draga fram sannleikann um hvað er að gerast úti á sjó, hvernig sjómenn haga sér. Ég leyfi mér að efast um réttlæti þeirrar nefndar. Ég taldi það í gær og ég tel það enn að það séu nógu mörg eftirlitskerfi í gangi í sjávarútvegi. Ég finn það bara á eigin skinni og ég leyfi mér að efast um þetta. Kvótakerfi, dagakerfi, brottkast, sægreifar, lénsherrar komu ekki til tals, ekki einu sinni hjá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni í ræðu hans í gær.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða mannréttindamál og við erum að ræða fiskveiðistjórnarkerfi sem er ósanngjarnt og óeðlilegt, óheilbrigt og engin skynsemi að hafa það. Það er hér vegna eignarhalds á veiðiheimildum, út af peningum, þetta hefur snúist um peninga, þetta hefur snúist um verðmæti á óveiddum fiski sem menn hafa verið að kaupa, leigja eða selja. Staðan er sú að nú á íslenskur sjávarútvegur ekki möguleika á að borga skuldir sínar. Við erum að ræða þingsályktunartillögu um mannréttindamál sem snúast um það að menn séu jafnir gagnvart sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Þegar ég er að tala um sóknardaga eða aflamark þá er það út af því að það hefur hvergi komið fram. Sumir hafa verið að tala um að þeir vildu breyta en þeir vilja ekki breyta aflamarkinu. Þeir eru að tala um að það verði að endurúthluta aflamarki. Það er ekki verið að tala um að gera grundvallarbreytingar með því að fara í sóknardagakerfið eða frjálsa sókn á ákveðnum veiðisvæðum og ákveðnum tegundum báta og annað í þeim dúr eins og við í Frjálslynda flokknum höfum boðað, frjálsar handfæraveiðar á minni bátum. Við höfum boðað að taka tegundir út úr kvóta og við höfum boðað ýmsar róttækar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og síðast en ekki síst að fara yfir í sóknarmarkskerfi en með því að vera sóknarmarkskerfi kæmum við í veg fyrir brottkast og ýmsa aðra hluti sem fylgja svokölluðu aflamarkskerfi og númer eitt, tvö og þrjú, að tryggja það að menn standi jafnfætis, atvinnufrelsi manna sé jafn réttur allra.

Virðulegur forseti. Nú þekki ég ekki vel til þess hvernig umræður um mál fara fram yfirleitt, nema með mjög grófum hætti, en ég ætla að leyfa mér að efast að það sé mjög algengt að flutningsmenn mála, þingsályktunartillagna eða lagafrumvarpa, hnýti með þeim hætti í meðflutningsmenn sína eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson er að gera. Ég ætla að leyfa mér að efast um að menn hafi oft séð ástæðu til að efast um hug meðflutningsmanna sinna að málum. Ég veit ekki hvers konar málflutningur þetta er að verða hjá hv. þingmanni, ég verð að segja það eins og það er. Auðvitað er verið að ræða um mannréttindamál og ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni í þeim málum og ég vona að hann sé sammála mér. Ég veit ekki betur en hv. þingmenn Vinstri grænna sem eru meðflutningsmenn hans að þessu máli séu sammála hv. þingmanni. Ég skil hreinlega ekki hvert hann er að fara með þessari umræðu, ég verð að viðurkenna það. Það er engin leið að botna í því hvert hann ætlar að leiða umræðuna og hvar hann er að leita andstæðings við stjórn fiskveiða. Ég skil ekki þennan málflutning. Ég ætla að láta þetta duga í dag í þessari umræðu. En varðandi þetta mál, svo ég ítreki það enn og aftur, í fimmta eða sjötta skipti, þá tel ég að verið sé að brjóta mannréttindi á Íslendingum með íslensku fiskveiðistjórnarkerfi. Það hefur margoft komið fram í máli mínu bæði í dag og í gær og á þeim fundum sem ég hef setið hér áður. Ég hef lagt fram mál þess efnis margsinnis á Alþingi. Annað kann okkur kannski að greina á um, t.d. hvernig eigi að stýra fiskveiðunum, en ég skil ekki almennilega hvert þessi umræða er að fara. Ég óska þess að henni ljúki hér með.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað dálítið sárt fyrir suma að þurfa að kyngja því að í Vinstri grænum séu menn, þó að þeir séu ekki meðflutningsmenn á þeirri þingsályktunartillögu sem við flytjum hér, sem hafa talað máli sægreifana og hafa varið málstað sægreifanna.

Þið ættuð að skammast ykkar.

Ég benti á veiðileyfagjaldið sem var samþykkt þegar Vinstri grænir lögðu til að veiðileyfagjald yrði tekið alveg af síðastliðið vor. Ég hef ekki séð í frumvarpinu sem var flutt á síðasta ári að boðið væri upp á sóknarmark. Þá á ég við að stokka upp úthlutun á kvóta. Það er nefnilega töluverður munur á eða hvort menn vilja bylta fiskveiðistjórnarkerfinu eins og við í Frjálslynda flokknum viljum gera og taka upp sóknardaga. Þar er verulegur munur á. Formaður Vinstri grænna hefur ekki talað skýrt um fiskveiðistjórnarmál í gegnum tíðina. Hann var meira að segja formaður sjávarútvegsnefndar í heilt kjörtímabil þó að hann væri í stjórnarandstöðu. Þá fór hann með mér út á sjó til að skoða ástandið á fiskimiðunum og við vorum að sýna honum hvað það væri mikill fiskur. Samt komu engar breytingar eða tillögur frá sjávarútvegsnefnd um að það þyrfti að gera neinar breytingar þá. En hann hefur ótrúlega oft staðið með sægreifunum í sambandi við þetta fiskveiðistjórnarkerfi, því er nú verr. Það er hægt að vitna í margar ræður sem hann hefur flutt í þinginu um að hann vilji fara varlega í að gera breytingar á hinu og þessu. Ég fagna því auðvitað að menn vilji breyta og virða mannréttindi. Ég dreg ekkert úr því og ég er búinn að hæla hv. þingmanni, Birni Val Gíslasyni, fyrir að vilja það. En málið er einfaldlega að það þarf meira til.

Virðulegi forseti. Ég tel að komið sé að lokum þessarar umræðu og það er athyglisvert að verða vitni að því hverjir töldu ekki ástæðu til að taka þátt í henni. Ég leyfi mér að benda á að þegar þetta mál var rætt á síðasta þingi gerði hv. þm. Karl V. Matthíasson sig mjög gildandi í umræðunni, kom ítrekað í ræðustól og hélt því fram og sagði, og þessu má fletta upp í þingræðum, að að sjálfsögðu mundu íslensk stjórnvöld fara að niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Að sjálfsögðu yrðu gerðar nauðsynlegar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu í samræmi við álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Ég átti stundum bágt með að átta mig á hvert sá hv. þingmaður, sem ég hér nafngreindi, ætlaði að fara yfir því að við flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu skyldum leggja fram slíka tillögu miðað við að það væri ljóst að þarna yrði gerð bragarbót á. Ég hef nú í umræðunni gert grein fyrir því hver niðurstaða sjávarútvegsráðuneytisins var, hvert svar ríkisstjórnarinnar var við áliti mannréttindanefndarinnar. Svarið var einfaldlega: Við ætlum að halda áfram óbreyttu kerfi. Við getum hlustað á það sem þið hafið verið að segja. Við áttum okkur á því að þið segið að það sé verið að brjóta mannréttindi á íslenskum þegnum en samt sem áður ætlum við að halda því áfram. Þetta var inntakið sem fólst í svari sjávarútvegsráðuneytisins og þar með íslensku ríkisstjórnarinnar til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Það er þarna sem málið varðar þá þingsályktunartillögu sem við erum að fjalla um. Við sem unnum mannréttindum og gerum kröfu til þess að íslenska ríkið virði mannréttindi borgara sinna við sættum okkur ekki við þetta og ég ítreka það sem ég sagði í fyrstu ræðu minni um þetta mál: Mannréttindi eru algild. Lýðræðisríki má ekki brjóta mannréttindi á þegnum sínum, má ekki brjóta mannréttindi á borgurum sínum. Þess vegna og þar sem nú liggur fyrir að andstætt því sem hv. þingmaður Karl V. Matthíasson vildi halda fram þá hefur ríkisstjórnin sýnt það að hún ætlar sér að halda áfram mannréttindabrotum, hún ætlar að halda áfram að brjóta rétt á því fólki sem vill stunda fiskveiðar með eðlilegum hætti. Hún ætlar að viðhalda óréttlátu gjafafkvótakerfi þar sem sumir fá gefins en aðrir þurfa að kaupa dýrum dómum. Þar sem þetta liggur fyrir og afstaða ríkisstjórnarinnar er alveg skýr þá er mjög mikilvægt að Alþingi Íslendinga tjái sig um málið með atkvæðagreiðslu þannig að þingmenn greiði persónulega atkvæði um það hvort þeir vilji fylgja og hlíta mannréttindum eða hvort þeir ætli að halda áfram að styðja ríkisstjórnina í því að brjóta mannréttindi. Ég vísaði til ummæla hæstv. utanríkisráðherra í fyrra þegar hún gaf skýrslu um utanríkismál þar sem hún lagði þunga áherslu á að mannréttindi yrðu virt. Ég gat ekki skilið orð hennar með öðrum hætti en þeim að hún væri mér sammála um að mannréttindi væru algild og að þau bæri að virða hvar sem væri. Þess vegna finnst mér með ólíkindum að það skuli koma fram þetta álit frá sjávarútvegsráðuneytinu sem svar til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Það er ekki nema einn aðili sem getur hnekkt því og breytt þessu og það er Alþingi Íslendinga. Þess vegna flytjum við þá þingsályktunartillögu sem hér um ræðir, til að knýja á um að ríkisstjórn Íslands láti af löglausri aðför gegn borgurum landsins, að mannréttindi séu virt gagnvart öllum borgurum þessa lands.

Virðulegi forseti. Þar sem ég er í hópi þeirra Íslendinga sem hefur frá upphafi efast um réttlæti kvótakerfisins hefur mér þótt miður hvernig talsmenn Frjálslynda flokksins hafa kosið, frá því að niðurstaða mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna lá fyrir, að tala niður þann árangur sem þeir sem ákváðu að fara með þetta mál fyrir nefndina náðu með málafylgju sinni og niðurstöðu nefndarinnar. Ég verð að segja að mér þykir lýsing hv. þingmanns, sem talaði á undan mér, á svari íslenskra stjórnvalda draga ákaflega úr þeim árangri sem þar hefur náðst.  Merkasti árangurinn að mínu mati í niðurstöðu mannréttindanefndarinnar er sú staðreynd að í henni felst túlkun á jafnræðisreglu sáttmála Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem ég tel að íslenskir dómstólar geti ekki litið fram hjá í túlkun sinni á íslensku stjórnarskránni og þar með á því hvernig kvótakerfið vegur gegn stjórnarskránni. Það er kjarnaatriði að mínu viti vegna þess að það sem Hæstiréttur hefur notað til að hnekkja ákveðnum þáttum kvótakerfisins hingað til á síðastliðnum árum hefur einmitt verið jafnræðisregla stjórnarskrárinnar. Það er mjög mikilvægur árangur sem mér finnst að þeir sem tala heiðarlega og af fullum heilindum fyrir breytingum á kvótakerfinu ættu að halda fram í stað þess að tala þann árangur sífellt niður og slá ryki í augu þeirra sem ef til vill mundu fara fyrir íslenska dómstóla og byggja á því að túlkun jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar ætti nú að taka mið af þeirri túlkun sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna leggur í samninginn um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Ég minni á að þegar hv. Alþingi Íslendinga breytti mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar síðast í kringum afmæli lýðveldisins 1994 var vísað til þessa sáttmála Sameinuðu þjóðanna sem lögskýringargagns. Þarna eru því full efni til þess að ná árangri fyrir dómstólum og ég skora á alla þá sem tala heiðarlega um þessi mál að halda þessu frammi, það skiptir verulegu máli. Í öðru lagi hefur mér þótt sá málflutningur að láta sem enginn árangur hafi náðst fyrir það fólk í landinu sem telur að breyta eigi kvótakerfinu satt að segja mjög vafasamur. Ég bendi á að það ferli sem málið er í er algjörlega sambærilegt við öll þau ferli sem farið hafa fram hér á Íslandi í tengslum við niðurstöður og málsmeðferð Mannréttindadómstóls Evrópu. Sá dómstóll hefur breytt mjög miklu í lögum á Íslandi á síðastliðnum áratugum og þá meina ég í grundvallaratriðum. Ég vísa til þess þegar niðurstaða Mannréttindadómstóls Evrópu varð til þess að breyta skipan dómskerfisins í heild í landinu, aðskilnaði umboðsvalds og dómsvalds í héraði, og fleiri atriða sem ég veit að hv. þingmenn þekkja vel til. Málið sem kemur frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna er í sams konar ferli. Það er alveg eðlilegt að íslensk stjórnvöld færi þau rök sem þau gera í svari sínu til mannréttindanefndarinnar, að lýsa því hvernig dómaframkvæmd hefur verið á Íslandi, hvernig Hæstiréttur Íslands hefur dæmt í þessum málum o.s.frv., það er ekkert óeðlilegt við það. Ég veit og hef heimildir fyrir því að svari ríkisstjórnarinnar til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna hefur verið tekið mjög vel og að nefndin lítur svo á að íslensk stjórnvöld hafi brugðist mjög vel við málinu, algjörlega í samræmi við þá stefnu sem utanríkisráðherra Íslands og ríkisstjórnin hafa mótað í afstöðu til mannréttinda á alþjóðavettvangi. Með öðrum orðum lítur mannréttindanefndin svo á að íslensk stjórnvöld séu að fullu í samstarfi við nefndina um að greiða úr málinu. Svarið gefur tilefni til þess að ætla að það samstarf sem heitið hefur verið í sérstakri nefnd um málið muni skila árangri fyrir alla þá sem vilja sjá breytingar á kerfinu. Þess vegna vil ég nota tækifærið, af því að ég hef ekki mörg tækifæri til að tala úr þessum stól, að skora á þá hv. þingmenn sem hér eru í salnum, talsmenn Frjálslynda flokksins, sem ég veit að hafa í hjarta sér þá ósk að breyta þessu kerfi, að þeir fari nú að tala upp þann árangur sem náðst hefur. Að þeir fari nú að vekja athygli samfélagsins og borgaranna í landinu á því að þeir geti kannski farið með mál fyrir dómstóla með öðrum hætti en áður hefur verið, að það sé raunverulega svo að margir vilji ná árangri í þeirri nefnd sem stjórnvöld munu koma á fót. Ég held að það væri mun líklegra til árangurs fyrir málstaðinn en sá málflutningur sem mér hefur iðulega þótt koma fram, að tala alla þessa þætti niður. Ég held að menn horfi af fullum heilindum til þess að breyta þessu kerfi og bið menn um að bíða árangurs af því.

Hæstv. forseti. Ég fagna yfirlýsingu hv. þm. Kristrúnar Heimisdóttur. Það er mjög ánægjulegt, af því að hún tilheyrir Samfylkingunni og stjórnarliðinu, hvernig hún höndlar þessi mál eða skilur þau. En hún gleymir einu: Hér í þingsalnum höfum við margoft spurt þá sem fara með þessa málaflokka, m.a. hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hann hefur beinlínis sagt við okkur að ekki verði greiddar bætur handa þeim tveimur sjómönnum á Tálknafirði sem náðu þessum árangri og fóru alla þessa leið með mál sitt. Það getur verið að hv. þingmanni finnist það vera hið besta mál en mannréttindanefndin kom með niðurstöðu sína í desember og íslensk stjórnvöld höfðu sex mánuði til að leggja fram tillögur að því hvað þau ætluðu að gera. Þau hafa ekki komið neinar tillögur og enn þá hefur engin nefnd verið skipuð til að fara yfir þessi mál. Yfirlýsingar frá ráðherrum og þingmönnum Sjálfstæðisflokksins hafa verið með þeim hætti að við eigum ekki von á því á meðan þessi ríkisstjórn situr að gerðar verði breytingar, því er nú verr.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa ábendingu. Hún er einmitt hluti af því sem ég tel vera meinloku í þessari umræðu. Það er sannarlega rétt að niðurstaðan er sú að því er hafnað að borga bætur en það þýðir samt ekki að menn hverfi frá því sem sagt er í skýringu íslenskra laga í niðurstöðunni. Staðreyndin er sú að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna býr ekki að jafnfullkomnu réttarkerfi og fyrirmæli um greiðslu bóta eru ekki jafnfullkomin og t.d. hjá Mannréttindadómstól Evrópu, það skýrir ákveðna hluti í málinu. Staðan er sem sagt sú að lögfræðilega séð er álit mannréttindanefndarinnar ekki svo skýrt að hægt sé að líta svo á að það feli í sér bótarétt fyrir alla þá Íslendinga sem mundu sækjast eftir slíkum rétti. Það breytir hins vegar ekki því að í niðurstöðu mannréttindanefndarinnar felst mjög merkilegur nýr skilningur á túlkun íslenskra laga og hugsanlega einnig á stjórnarskrá. Það er mikill árangur og á hann ættuð þið að horfa að mínu mati.

Hæstv. forseti. Við væntum þess eftir yfirlýsinguna frá mannréttindanefndinni frá 12. desember 2007 að gerðar yrðu breytingar. Þegar mannréttindanefndin segir að verið sé að brjóta jafnræðisreglu, að verið sé að brjóta frelsi einstaklinga og að það sé skylda íslenskra stjórnvalda að borga skaðabætur til þessara tveggja sjómanna, eiga íslensk stjórnvöld að gera það en það ætla þau ekki að gera. Sjávarútvegsráðherra hefur lýst því yfir að hann ætli ekki að borga þessum mönnum bætur. Þar stendur hnífurinn í kúnni. Þess vegna hvet ég ykkur sem tilheyrið Samfylkingunni og hafið einhverja löngun til þess að virða mannréttindi að leggja á það áherslu í ríkisstjórninni en ekki bara vera að hugsa um sæti, um ráðherrastólana, og þora að gera þá kröfu til samstarfsflokks ykkar að hann virði mannréttindi, snúi ofan af þessu og borgi þær bætur sem mannréttindanefndin leggur til að verði gert. Ég hvet ykkur til að gera þá kröfu að Sjálfstæðisflokkurinn breyti stjórn fiskveiða þannig að menn þurfi ekki að kaupa kvóta og vera leiguliðar hjá sægreifum til margra ára og eins að atvinnufrelsi og mannréttindi allra einstaklinga séu virt í íslenskum sjávarútvegi.

Forseti vill árétta þau tilmæli að þingmenn ávarpi forseta en ekki hver annan.

Virðulegi forseti. Ég hef fylgst talsvert vel með umræðum og yfirlýsingum stjórnvalda um málið. Ég tel að aldrei hafi komið fram í þeim yfirlýsingum að menn ætli ekki að breyta neinu. Þvert á móti tel ég ljóst og liggja fyrir af svari ríkisstjórnarinnar til mannréttindanefndarinnar að menn ætli að setja af stað slíka vinnu. Ég minni jafnframt á og vísaði í fyrri ræðu minni til sögu breytinga í mannréttindaátt á íslensku réttarkerfi sem átt hafa sér stað síðustu áratugi. Breytingarnar hafa aldrei orðið á einni nóttu. Málið er í ákveðnu ferli sem tekur kannski mánuði, jafnvel ár, en það er líka það sem skilar árangri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. alþingismanni Kristrúnu Heimisdóttur fyrir þau sjónarmið sem komu fram í ræðu hennar og segi: Mæli hún kvenna heilust um að þarna hafi verulegur árangur náðst. Ég er henni sammála í því að verulegur árangur hafi náðst með niðurstöðu mannréttindanefndarinnar og ég hef aldrei dregið það í efa. Það var mikilvægur árangur en spurningin var um með hvaða hætti því yrði fylgt eftir af íslenskum stjórnvöldum. Það eru þau atriði sem við frjálslynd höfum verið að gagnrýna, þ.e. með hvernig íslensk stjórnvöld hafa brugðist við. Nú hefði verið einfalt að svara niðurstöðu mannréttindanefndarinnar og segja: Íslensk stjórnvöld ætla að bregðast við og gera þær breytingar sem krafist er. Það verður ekki gert strax en það verður hins vegar gert. Hvernig svöruðu íslensk stjórnvöld? Þau sögðu í svari sínu frá 9. júní 2008, með leyfi forseta: „Samkvæmt því verða kærendum ekki greiddar skaðabætur né fiskveiðistjórnarkerfinu íslenska umbylt í einu vetfangi. Hins vegar er boðað að efnt verði til allsherjarskoðunar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu í náinni framtíð ...“ Þetta segir og undirritar Einar Kristinn Guðfinnsson, hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það á því ekki að fara eftir niðurstöðunni, það á ekki að greiða bætur. En ég get verið sammála hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur um að þetta er mikilvægt innlegg fyrir okkur sem teljum kvótakerfið vera andstætt mannréttindum. Ég spyr hv. þingmann: Er réttur sá skilningur minn að hún telji kvótakerfið brjóta gegn mannréttindum og að afnema beri gjafakvótakerfið í núverandi mynd, það sé í raun ekkert minna sem álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna kveður á um?

Virðulegi forseti. Mér heyrðist hv. þm. Jón Magnússon einmitt lesa upp úr niðurstöðunni af svari íslensku ríkisstjórnarinnar sem styður og staðfestir það sem ég hef haldið fram. Svar ríkisstjórnarinnar felur í sér að menn ætla að fara yfir kvótakerfið á grundvelli niðurstöðu mannréttindanefndarinnar með þeim hætti sem vinnuferlar mannréttindanefndar ganga út á að gert verði. Ríkisstjórnin fylgir nákvæmlega því ferli sem sett er upp. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að kvótakerfið brjóti gegn jafnræðisreglunni. Ég er líka þeirrar skoðunar að aðrir þættir hafi haft mikil áhrif, sérstaklega eftir því sem tímanum hefur undið fram. Huga þarf að eignarréttarákvæðum og við stöndum frammi fyrir því að Hæstiréttur Íslands hefur fjallað um þau mál með ákveðnum hætti. Ég segi því hér á hinu hv. Alþingi, og ítreka það sem ég sagði í fyrstu ræðu minni, að tíðindin í niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna felast í túlkun á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Nefndin gengur lengra í túlkun á jafnræðisreglu, það er að segja á jafnræðisreglu samningsins um borgaraleg stjórnmálaréttindi. Það hefur að mínu mati áhrif á túlkunina á jafnræðisreglu íslensku stjórnarskrárinnar eins og kemur beinlínis fram í lögskýringargögnum, þ.e. frumvarpinu sem samþykkt var á Alþingi um breytingar á stjórnarskránni 1994. Þetta er lykilatriði. Þetta er verulegur árangur og um það ættu menn að tala, sérstaklega þeir sem vilja að samfélagið nái árangri í því að breyta kvótakerfinu og færa það í jafnræðisátt.

Virðulegi forseti. Ég gat ekki heyrt annað en hv. þm. Kristrún Heimisdóttir segði það berum orðum að hún teldi að fara ætti eftir niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Ég gat ekki skilið orð hennar með öðrum hætti. Samkvæmt því styður hún þá tillögu sem við leggjum hér fram. Flokksbróðir hennar, hv. þm. Karl V. Matthíasson, lýsti því yfir að hann gæti efnislega fallist á þau sjónarmið sem fram kæmu í tillögu okkar en taldi ljóst að ríkisstjórnin ætlaði að gera bragarbót í því efni og taldi að það mundi verða gert mjög fljótlega. Það hefur hins vegar ekki gerst. Og það að segja að ekki standi til að greiða skaðabætur, eins og kveðið er á um í niðurstöðum mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, þýðir að ekki á að fara eftir niðurstöðunni. Ég er hins vegar sammála hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur um það að við erum komin með mjög mikilvægt lögskýringargagn í hendur varðandi þetta atriði og getum fært íslenskum dómstólum það í hendur svo að þeir geti kveðið upp dóma í samræmi við mannréttindi. Það er sorgleg staðreynd að íslenskir dómstólar hafa iðulega dæmt með þeim hætti að fólk hefur þurft að leita til mannréttindadómstóla til að ná fram rétti sínum. Því miður hefur það iðulega verið þannig. Það þyrfti að vera öðruvísi. Sjálfsagt láta einhverjir á það reyna fyrir íslenskum dómstólum hvort sú niðurstaða sem hv. þm. Kristrún Heimisdóttir heldur fram verði raunveruleikinn. Ég er hins vegar ekki jafnbjartsýnn og hún en ítreka að ég get ekki séð að efnislegur ágreiningur sé á milli okkar. Þetta er einfaldlega spurning um túlkun á svarinu. Mín niðurstaða er þessi: Ríkisstjórnin hefur sagt að hún ætli ekki að fara eftir þessu en gefur upp boltann um að einhvern tíma í framtíðinni geti það gerst.

Virðulegi forseti. Ég geri ýmsar athugasemdir við tillöguna eins og hún liggur fyrir frá Frjálslynda flokknum. Það breytir því hins vegar ekki að það er skoðun mín, eins og ég hef nú þegar lýst - og get vísað í mínar fyrri ræður um mikilvæga áfanga sem felast í niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Að öðru leyti vil ég enn og aftur vísa til þess að ég tel ljóst að ríkisstjórnin muni fara í endurskoðun og setja af stað vinnu eins og talað hefur verið um og margoft hefur verið sagt. Ég skora á hv. þingmenn að taka mark á orðum sem sett eru fram í fullri einurð og heiðarleika og trúa mönnum þegar þeir segja hlutina. Ég lít svo á að fara eigi í slíka vinnu og ég lít líka svo á að allir þeir sem um áratugabil hafa haft áhuga á breytingum á kvótakerfinu eigi að leggja gott til þeirrar umræðu, og menn eiga að horfast í augu við að breyting á kvótakerfinu verður aldrei einfalt mál. Slík breyting hefði verið miklu einfaldari fyrir 15 eða 10 árum en hún er núna. Það verður aldrei einfalt að breyta kvótakerfinu en að mínu viti eiga allir þeir sem áhuga hafa á því -