Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Á yfirstandandi þingi hef ég ásamt þingmönnum úr öllum flokkum, sem eiga sæti á Alþingi, flutt frv. sem gerir ráð fyrir banni við spilakössum. Þar er vísað bæði til spilakassa sem reknir eru á vegum Háskóla Íslands og Íslenskra söfnunarkassa en aðild að þeim eiga Rauði kross Íslands, Slysavarnafélagið Landsbjörg og SÁÁ. Þetta er þverpólitískt mál. Að því standa fulltrúar allra stjórnmálaflokka og allir þeir fulltrúar sem hér eiga hlut að máli stóðu einnig að tillögu þess efnis að þeim stofnunum, þeim þjóðþrifastofnunum sem njóta arðsins af spilakössunum, verði fundnir aðrir tekjumöguleikar. Við erum ekki á eitt sátt um það hvernig að því skuli staðið enda gengur tillagan út á að kanna hvernig slíkt getur orðið. Hér er um talsverða fjármuni að ræða en samkvæmt upplýsingum hæstv. dómsmrh. við fyrirspurn sem ég bar fram fyrr á yfirstandandi þingi kom fram að að frádregnum vinningum og kostnaði höfðu Íslenskir söfnunarkassar til ráðstöfunar á árinu 1998 834 millj. og Happdrætti Háskóla Íslands 235 millj. kr. Hér er vissulega um umtalsverðar fjárhæðir að ræða. Vandinn sem þetta veldur í samfélaginu er hins vegar miklu stærri en nemur þessum upphæðum enda ekki alltaf mældur á slíka mælikvarða. Komið hefur fram að á meðferðarstöðinni á Vogi voru árið 1998 11% af innlögðum einstaklingum það ár haldnir sjúklegri spilafíkn. Samkvæmt upplýsingum frá læknum á Vogi er ekki búið að taka saman tölur fyrir síðari ár en á þessu ári greindist hópurinn þannig í sundur: Karlar voru 165 en konur 19. Meðalaldur hópsins var 33 ár. 74 þessara spilafíkla voru 25 ára og yngri. Spilafíklar 20 ára og yngri voru 45, sá yngsti var 15 ára, sá elsti var 74 ára. Þetta er brotabrot af þeim fjölda sem haldnir eru þessari fíkn. Nú er þeirri spurningu beint til hæstv. dómsmrh.: Eru áform af hálfu stjórnvalda um að bregðast við vandamálum sem tengjast spilafíkn?

Hæstv. forseti. Happdrætti ýmiss konar hafa verið leyfð hér á landi í áratugi. Upphaflega voru flokkahappdrætti algengasta happdrættisformið auk smærri skyndihappdrætta. Í seinni tíð hafa rutt sér til rúms mun fjölbreyttari form happdrætta sem eru m.a. afleiðing aukinnar tæknivæðingar. Flest þeirra happdrætta eru þannig upp byggð að mjög fljótlega kemur í ljós hvort þátttakandi hlýtur vinning í happdrættinu. Njóta slík happdrætti mestra vinsælda í dag. Það er sameiginlegt með allri happdrættisstarfsemi að happdrættisformið hefur verið notað til að afla fjár til uppbyggingar og styrktar þjóðþrifastarfsemi. Flestir sem taka þátt í happdrættum gera það sér til ánægju og til að styrkja góð málefni. Samt sem áður finnast alltaf einhverjir í hópi þátttakenda sem haldnir eru sjúklegri spilafíkn og ná því ekki að gæta hófs í spilamennskunni og er þeim aðilum vissulega mikil vorkunn enda um ákveðinn sjúkdóm að ræða. Sem betur fer eru til leiðir til að ráða bót á þessum vanda. Til að mynda hóf SÁÁ meðferð við spilafíkn á árinu 1994 og hefur starfsemi þeirra á þessu sviði smám saman aukist og meðferðaraðilum fjölgað. Samkvæmt upplýsingum frá SÁÁ treysta þeir sér hins vegar ekki til að slá því föstu að spilafíklum hafi fjölgað þar sem kannanir á því hafa ekki verið gerðar. Hins vegar er sjúkdómurinn að koma meira fram í dagsljósið í kjölfar þess að meðferðarúrræði hafi aukist. Meðferð SÁÁ við spilafíkn fer fyrst og fremst fram á göngudeild en einnig í hópmeðferð og á sérstökum helgarnámskeiðum. Margir spilafíklar eða um 50% þeirra munu einnig vera áfengissjúklingar. Geðræn vandamál eru einnig algengur fylgifiskur sjúklegrar spilahegðunar. Annars konar meðferð getur því blandast inn í meðferð spilafíknar. Samkvæmt fjárlögum greiðir ríkið um 390 millj. kr. til sjúkrastofnana SÁÁ á þessu ári. Mun það vera um 80% af kostnaði sjúkrahússins Vogs og 50% af göngudeildarþjónustu SÁÁ. Það er því staðreynd að í dag koma stjórnvöld til móts við starfsemi SÁÁ hvort sem hún snýr að meðferð áfengis- og vímuefnasjúklinga eða spilafíkla. SÁÁ annar öllum þeim einstaklingum sem leita til samtakanna vegna spilafíknar. Þá ber að geta þess að Íslenskir söfnunarkassar sf. og Happdrætti Háskóla Íslands hafa með fjárframlögum styrkt starfsemi SÁÁ við meðferð spilafíkla. Mun styrkur þessara aðila á síðasta ári hafa verið samtals um 5 millj. kr. Með framlögum Happdrættis Háskóla Íslands til starfseminnar verður að líta svo á að um styrk frá hinu opinbera sé að ræða þar sem happdrættið er ríkisfyrirtæki. Enn fremur má nefna að Rauði kross Íslands hefur leiðbeint aðilum sem til þeirra hafa leitað við spilafíkn. Er þar bent á fleiri leiðir til úrræða en hjá SÁÁ, svo sem viðtöl hjá geðlæknum eða sálfræðingum. Þá hafa Íslenskir söfnunarkassar nýlega gefið út bækling um spilafíkn sem liggja mun frammi á öllum stöðum þar sem spilakassar eru til staðar. Eru þar ábendingar til fólks um meðferðarúrræði og leiðir við spilafíkn og spurningalisti fyrir fólk til að átta sig á hvort það geti verið í áhættuhópi þeirrar fíknar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svarið þó ég sé mjög óánægður með þetta svar því ég fæ ekki betur skilið en ekkert eigi að gera. Okkur er bent á að þessar þjóðþrifastofnanir séu að afla fjár til uppbyggingarstarfs. Hins vegar er þetta uppbyggingarstarf þannig vaxið að það brýtur niður meira en það byggir upp. Staðreyndin er sú að spilafíkn er alvarlegur sjúkdómur og hann er skilgreindur sem slíkur og honum fylgja aðrir alvarlegir sjúkdómar, svo sem áfengissýki, ýmiss konar geðræn vandamál, fælni, þunglyndi og kvíði og hinir sjúku eiga oft við alvarleg félagsleg vandamál að stríða. Sjúkdómurinn leysir upp fjölskyldur, ræðst að atvinnuöryggi og tækifærum hinna veiku og eyðileggur framtíð barna þeirra. Fyrir nokkru efndi Rauði kross Íslands, SÁÁ og Slysavarnafélagið Landsbjörg til fundar á Grand Hótel í Reykjavík. Það var boðið sérfræðingi erlendis frá, frá Las Vegas í Bandaríkjunum. Tilefni fundarins og markmið var að reyna að sannfæra fundargesti og í kjölfar íslenska þjóð um að spilavíti væru af hinu besta og ættu heima í þjóðfélagi okkar. Síðan fáum við svar frá hæstv. dómsmrh. um hvaða úrræði á að bjóða upp á. Bæklingur var gefinn út af einhverjum samtakanna. Þetta minnir mig á það að menn ráðist að veikburða manni, brjóti undan honum fæturna og bjóði honum síðan hækjur til að styðjast við. Þetta eru engin svör, hæstv. dómsmrh., og þau frv. sem við höfum talað fyrir hafa verið flutt á mörgum þingum. Alltaf hafa þau verið svæfð. En ég vil lýsa því yfir að það verður ekki endalaust. Við munum ekki gefast upp fyrr en við fáum einhverja niðurstöðu í þessi mál og önnur svör koma frá hæstv. dómsmrh.

Hæstv. forseti. Ég verð að fá að minna hv. þm. og fyrirspyrjanda á það að spilafíkn er ekki ný af nálinni. Hún hefur fylgt manninum lengi og það er ekki bara spurning um eitthvert form á happdrættum eða fjölda söfnunarkassa sem við erum að tala um. Ég get hins vegar alveg tekið undir með honum að það er sjálfsagt og er rétt og skylt að fylgjast með þróun í þessum málum. Eins og ég sagði áðan eru ýmis úrræði til staðar í þjóðfélaginu í dag, sem betur fer, til að ráða bót við spilafíkn. Ég kannast ekki við, og ég legg á það ríka áherslu, að fram hafi komið athugasemdir við þau meðferðarúrræði sem eru í gangi í dag en stjórnvöld eru vissulega á varðbergi gagnvart þessu máli og fylgjast með hvernig því vindur fram. Úrræðin sem eru til staðar í dag virðast hins vegar hafa fengið góðan hljómgrunn og unnt hefur verið að anna þeim málum sem upp hafa komið. Eins og fyrr sagði nýtur SÁÁ styrktar ríkisins á fjárlögum og frá happdrættisfyrirtækjum til verulegs hluta starfsemi sinnar.

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. upplýsti okkur um að spilafíkn væri ekki ný af nálinni. Ber að skilja það sem svo að þessi sjúkdómur hafi unnið sér hefð eða hvernig ber að skilja þessar upplýsingar? Þau svör sem gefin voru voru gróflega dapurleg. Þessi spilafíkn sem alið er á með þeim hætti sem menn þekkja er fjárhættuspil sem hefur löngum verið bannað á Íslandi og á ekkert skylt við almenn happdrætti.

Herra forseti. Fyrir um tveimur vikum spurði ég um mjög sérstakar reglur sem gilda um dvalarleyfi fyrir útlendinga sem vilja koma hingað í heimsókn til ættingja sinna eða tengdafólks. Í kjölfarið kom í ljós að fólk hefur fengið mjög misvísandi upplýsingar um skilyrði fyrir dvalarleyfi. Ég lenti meira að segja í því sjálf og ég fékk ekki reglurnar, sem unnið er eftir, fyrr en fjórum dögum eftir að ég bað um þær fyrst. Í kjölfar þessarar fyrirspurnar fékk ég ótrúleg viðbrögð frá fólki sem sagði farir sínar ekki sléttar í þessum efnum. Reglurnar sem gilda eru mjög mismunandi eftir tengslum og skyldleika gestsins við gestgjafann. Almennt þurfa þeir sem sækja um dvalarleyfi að leggja fram rúmlega 60 þúsund kr. tryggingu fyrir hvern mánuð sem gesturinn hyggst dvelja hér og 108 þúsund fyrir hjón og þetta þarf að leggja inn á bankareikning fyrir fram. Eins og segir í vinnureglum Útlendingaeftirlitsins getur staðfesting verið í formi peninga, bankayfirlita, tékka eða yfirlita frá sjóðum. Þetta á þó ekki við um foreldra og tengdafólk íslenskra ríkisborgara eða útlendinga með dvalarleyfi en börn þeirra sem eru að bjóða foreldri eða foreldrum þurfa að sýna fram á að geta framfleytt þeim með launaseðlum síðustu þriggja mánaða eða með framlagningu skattskýrslu. Ég velti fyrir mér hvaða heimild er fyrir svona kröfum. Ég ætla að nefna dæmi um sambýliskonu, ég var að nefna foreldra, tengdafólk og börn. Íslendingur sem starfaði í Namibíu við þróunarverkefni okkar þar var að koma heim og ætlaði að bjóða með sér þarlendri sambýliskonu sinni sem hann hefur búið með þar sl. 10 mánuði. Þau ætluðu að sjá til hvernig henni líkaði hér áður en þau ákvæðu um framhaldið á sambandi þeirra. Hann hefur gengið á hvern vegginn af öðrum við að fá dvalarleyfi fyrir hana og m.a. kom krafa um háa innlögn á bankareikning í hennar nafni á kennitölu sem hún er auðvitað ekki með. Þegar hann var alveg að gefast upp á öllum barningnum var honum bent á að hann skyldi bara giftast henni því að þá mundi hann losna við allt vesenið. Hvaða Íslendingar eiga inni á bankabók fyrir sinni eigin framfærslu í marga mánuði eða jafnvel ár fram í tímann? Þetta er niðurlægjandi krafa um framvísun launaseðla, skattframtals eða hundruð þúsunda innlagnir á bankareikninga. Það er verið að mismuna fólki þarna eftir því hvort það er ríkt eða fátækt í því að fá sína nánustu hingað sem gesti. Þess vegna spyr ég hæstv. dómsmrh.: Hvaða rök eru fyrir því að Íslendingar sem vilja bjóða erlendum ættingjum og tengdafólki til dvalar þurfi að hlíta mismunandi reglum til að fá dvalarleyfi fyrir þá? Hyggst ráðherra afnema skilyrði sem eru fyrir heimsóknum útlendinga utan EES-svæðisins? Þar á ég við peningatryggingar, framvísanir launamiða, skattskýrslu og bankainnstæðu, sem er niðurlægjandi eins og ég sagði áðan fyrir þá sem eru að bjóða hingað til sín ættingjum. Um vegabréfs\-áritanir gegnir öðru máli og gilda um það aðrir samningar.

Hæstv. forseti. Varðandi fyrri spurningu hv. fyrirspyrjanda vil ég segja að það er alveg skýrt að í lögunum um eftirlit með útlendingum frá 1965 segir í 10. gr. að meina beri útlendingi landgöngu af nokkrum ástæðum og meðal þeirra er nefnt að slíkt eigi við ef ætla megi að viðkomandi hafi ekki nægileg fjárráð sér til framfærslu hér á landi. Þessi krafa er ekki gerð að ástæðulausu. Löng reynsla þeirra sem fylgjast með komum og dvöl útlendinga til landsins sýnir að meðal þeirra eru ávallt einhverjir úr þeim stóra hópi fólks sem kemur frá örbirgðarríkjum jarðar og eru að leita sér að betri bústað og krafan um nægileg fjárráð er sett fram til þess að forðast straum útlendinga til landsins sem hér mundu e.t.v. lenda á vonarvöl. Slíkar reglur gilda ekki bara hér. Þær gilda einnig í nágrannaríkjum okkar. Á þetta legg ég áherslu. Það er á grundvelli lagaákvæðisins að Útlendingaeftirlitið hefur gert þá kröfu til þeirra sem óska dvalarleyfis að þeir sýni fram á getu sína til þess að framfleyta sér þann tíma sem þeir hyggjast dvelja hér. Þetta geta þeir gert með því að framvísa gögnum um að þeir séu að fara í vinnu, að þeir njóti tekna af eignum, eigi reiðufé eða fé á bankareikningum einhvers staðar o.s.frv. Þetta er gert með viðtölum við viðkomandi einstaklinga. Þar sem starfsliði Útlendingaeftirlitsins þótti óþægilegt að hafa ekki fastsettar viðmiðunarupphæðir varðandi framfærsluna voru þær reglur settar sem svo mjög hefur verið fjallað um í fjölmiðlum en þar var tekið mið af framfærslufjárhæðum hjá Félagsþjónustu Reykjavíkurborgar. Þetta á almennt við um alla þá útlendinga sem banka upp á hjá Útlendingaeftirlitinu og óska dvalarleyfis fyrir sjálfa sig en sérreglur gilda um borgara á Evrópska efnahagssvæðinu eins og kunnugt er. Þá kem ég að spurningunni, en hún fjallar um það tilvik þegar erlendum ættingjum og erlendu tengdafólki íslenskra ríkisborgara er boðið hingað til dvalar og gestgjafarnir sækja um dvalarleyfi fyrir þá. Þar gildir sú regla að börnum eða foreldrum er veitt slíkt dvalarleyfi en gerð er sú krafa að gestgjafarnir geri grein fyrir því hvernig gestirnir munu framfleyta sér meðan á dvölinni stendur. Ef gestgjafarnir ætla að sjá um uppihaldið er þeim gert að framvísa gögnum um að þeir séu til þess færir. Slík gögn eru t.d. upplýsingar um atvinnu og tekjur gestgjafans, um eignir hans o.s.frv. Ef framfærslugeta gestgjafans liggur ekki í augum uppi samkvæmt þeim upplýsingum sem hann framvísar hefur samkvæmt núgildandi reglum verið krafist fjártryggingar samkvæmt viðmiðunarreglum fyrir framfærslu gestanna, en í algerum neyðartilvikum og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá Útlendingaeftirlitinu hefur þetta raunar aðeins gerst einu sinni. Ég endurtek: Aðeins einu sinni. Varðandi aðra ættingja en börn og foreldra gilda um þá almennar reglur fyrir veitingu dvalarleyfis en ekki neinar aðrar sérreglur. Þetta eru reglurnar eins og þær hafa lengi verið en eina breytingin sem gerð hefur verið upp á síðkastið eru reglurnar um viðmiðunarfjárhæðir í framfærslunni og krafa um tryggingu ef gestgjöfum tekst ekki að sýna fram á framfærslugetu sína varðandi foreldra og börn sem þeir hyggjast bjóða til sín. Það er spurt um rökin fyrir þessu. Því er til að svara að við búum við og framkvæmum löggjöf sem setur hömlur á innflutning fólks til landsins. Um það atriði má sjálfsagt deila en löggjöfin gildir. Heimsóknir erlendra ættingja til íslenskra ríkisborgara eru sjaldnast neitt vandamál og yfirleitt þarfnast þeir ekki dvalarleyfis heldur koma hingað sem venjulegir ferðamenn og stansa ekki við í lengri tíma. Það er hins vegar einfaldlega ein af staðreyndum lífsins að fólk sem býr í ýmsum fátækum og vanþróuðum ríkjum jarðar vill mjög gjarnan setjast að í velferðarríkjum og reynslan kennir okkur að ef við á annað borð viljum hafa stjórn á innflutningi fólks til landsins þarf sérstaklega að hafa aðgát við veitingu dvalarleyfis til fólks frá ríkjum þar sem almenningur býr við örbirgð eða stöðuga styrjaldarvá. Nágrannaríki okkar hafa að undanförnu verið að herða reglur um dvalarleyfi ættingja frá vanþróuðum ríkjum, t.d. í Danmörku og Svíþjóð fá gestgjafar sem hafa dvalarleyfi en ekki ríkisfang alls ekki að taka á móti foreldrum sínum né börnum en hafi þeir fengið ríkisfang þurfa þeir að sanna fyrir útlendingaeftirlitinu framfærslugetu sína gagnvart gestunum. Í Noregi eru fjölskylduheimsóknir leyfðar en sú regla gildir að viðkomandi gestir verða að sýna fram á að uppihald þeirra sé tryggt meðan þeir dvelja í landinu.

Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að vekja athygli á breytingu eða réttarbót sem er í vændum varðandi maka Íslendinga sem koma til landsins sem ekki hafa fengið sjálfkrafa atvinnuleyfi. Í félmn. hefur verið til meðferðar frv. til laga um atvinnuréttindi útlendinga, sem ég flutti fyrr í vetur, og miðar einkum að því að fá skýra heimild til að skipta sér af atvinnuleyfum handa nektardansmeyjum, en athygli okkar var vakin á því að óréttlæti viðgengist við atvinnuleyfisveitingar til maka Íslendinga. Í nál. hv. félmn. segir, með leyfi forseta: ,,Jafnframt leggur nefndin til breytingu á 13. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 133/1994, samkvæmt tillögu félagsmálaráðuneytis, en henni er ætlað að undanþiggja maka íslenskra ríkisborgara með skýrum hætti frá skilyrðum laganna um atvinnuleyfi, enda hafi þeir fengið dvalarleyfi hér á landi eða afhent skráningaryfirvaldi norrænt flutningsvottorð.`` 
            

Ég minni hæstv. ráðherra og hv. þm. á að virða þau tímamörk sem hér eru. Við höfum eina mínútu til þess að að gera athugasemdir.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að mér þykir málflutningur hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur í þessu máli að ýmsu leyti sérkennilegur og hún er jafnvel að leggja til að ryðja eigi úr vegi möguleikum íslenskra stjórnvalda að stjórna straumi innflytjenda til landsins. Stendur vilji hv. fyrirspyrjanda virkilega til þess að Ísland marki sér sérstöðu meðal vestrænna þjóða sem allar með tölu hafa stranga löggjöf í þessum málefnum? Kjarni málsins er sá að íslensk löggjöf er í þessum efnum síst strangari eða meira íþyngjandi en almennt gerist meðal þeirra þjóða sem við berum okkur saman við. Við rekum ekki einangrunarstefnu eins og öllum landsmönnum er kunnugt. Innflytjendum hér á landi hefur fjölgað mjög og þeir hafa að sönnu auðgað það líf sem er hér með menningu sinni og þeim straumum og áhrifum sem þeir bera með sér. Ég vara hins vegar við óábyrgum málflutningi sem felur í sér að Ísland hugsanlega eitt vestrænna ríkja opni allar gáttir. Hins vegar má bæta við að það er tími til kominn að endurskoða lög um útlendinga og vonast ég til að það verði gert sem fyrst.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á skjali sem var að berast á borð okkar frá allshn. en það er umsögn um frv. um eftirlit með útlendingum sem varðar íbúa Schengen-svæðisins. Í nál. stendur, með leyfi forseta: ,,Bent var á að frumvarp þetta breytti í raun litlu um það lagalega tómarúm sem hér væri til staðar um öll helstu grunnatriði sem varða lagalega stöðu útlendinga, meðferð á málum þeirra, komu og dvöl í landinu og brotthvarf héðan.`` Ég held að þetta séu orð í tíma töluð og ég vona að tekin verði upp endurskoðun á lögum frá 1965 sem varða þessi atriði og einhverju skikki komið á þessi mál vegna þess að því miður er það svo að geðþóttaákvarðanir og mismunandi upplýsingar frá degi til dags hafa ráðið í afgreiðslu mála útlendinga hér og er alls ekki sæmandi.

Herra forseti. Lög um útlendinga frá 1965 eru skýrt mörkuð þeim forneskjulega hugsunarhætti sem gætt hefur í garð útlendinga hér á landi til skamms tíma. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir er að vekja máls á óeðlilegri og ósanngjarnri málsmeðferð við heimsóknir útlendinga hingað til lands. Og ég verð að segja eins og er, herra forseti, að ég furða mig á ummælum hæstv. ráðherra um að forðast straum útlendinga til landsins. Hæstv. ráðherra talar um að hingað gæti komið fólk frá fátækum löndum og lent á vonarvöl. Á hvaða leið er hæstv. dómsmrh.? Ég vil líka benda hæstv. dómsmrh. á það og hv. þm. Ástu Möller að það er ekki allt til eftirbreytni sem gert er í nágrannalöndunum.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim hv. þm. sem hafa vakið athygli á því að lögin frá 1965 um eftirlit með útlendingum eru löngu úr sér gengin og mjög mikilvægt að við endurskoðum þau. Hins vegar, virðulegi forseti, kem ég hingað upp sökum þess að orðnotkun hæstv. dómsmrh. var á þann veg að hættan væri sú að hingað kæmi fólk frá vanþróuðum ríkjum. Ég hélt satt best að segja að menn væru hættir að tala á þann veg og legg til að menn tali frekar um rík ríki og fátæk ríki. Ég held að það sé miklum mun eðlilegri skýring. Hæstv. dómsmrh. varar eindregið við því að hingað komi fólk frá fátækum ríkjum því að það gæti lent á vonarvöl. Virðulegi forseti. Mér þykir það mjög miður að héðan frá hinu háa Alþingi skuli það heyrast að við erum með hæstv. dómsmrh. sem talar fyrir einangrunarstefnu gagnvart útlendingum.

Herra forseti. Ég hef því miður orðið fyrir miklum vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra. Ég hefði talið að ráðherra vildi við þessa umræðu lýsa því yfir að það væri löngu tímabært að endurskoða þau úreltu lög frá 1965, eins og kom reyndar fram hjá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur þar sem hún las úr nál. frá allshn. Ég er að tala um gesti til Íslendinga, til fólks sem býr hér. Það er mjög afmarkað mál sem ég er að taka hér fyrir og að vera að tala um einhvern straum útlendinga frá vanþróuðum löndum. Hvers konar umræða er þetta eiginlega? Fólki er nánast gert ókleift að fá sína nánustu hingað með úreltum og fáránlegum reglum. Það er verið að hnýsast í einkahagi fólks með því að krefjast þess að það leggi fram skattskýrslur og launaseðla. Það er verið að mismuna ríkum og fátækum við að fá sína nánustu hingað með því að krefjast hárra fjárhæða inn á bankareikninga fyrir fram. Menn hafa auðvitað verið að fara fram hjá þessum reglum vegna þess að þetta eru fáránlegar reglur. Menn hafa verið að fá lán í nokkra daga til að leggja inn á bankareikning, sýna Útlendingaeftirlitinu og síðan er lánið borgað til baka. Við eigum að leiðrétta slíkar reglur og hætta þessari vitleysu. Þetta verður bara til þess að menn fara í kringum þær. Það er líka niðurlægjandi fyrir fólk sem ætlar að bjóða sínum nánustu hingað að þurfa að búa við svona fáránlegar reglur eins og gilda í þessum efnum. Ég vona að þegar hæstv. ráðherra kemur upp í seinna sinn muni hann lýsa því yfir að full ástæða sé til að breyta þessum reglum því að það er full ástæða til þess og ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra sé ekki á sama máli, því að það er ekki boðlegt að búa fólki þær aðstæður sem það býr við hvað það varðar að fá sína nánustu hingað.

Hæstv. forseti. Ég verð í tilefni af þessari umræðu að spyrja: Á hvaða leið eru hv. þingmenn? Hafa þeir ekkert kynnt sér hvaða lög og reglur gilda um málefni útlendinga, bæði hér á landi og í nágrannaríkjum og almennt annars staðar í löndum sem við höfum náin samskipti við? Það gengur nú meira að segja svo langt í Danmörku, þar sem við erum að tala um heimsóknir ættmenna, að ef einhver vafi leikur á um skyldleika er hægt að fara fram á DNA-rannsókn til að sýna fram á skyldleikatengsl. Ég held að hv. þm. ættu að kynna sér hvað er að gerast í okkar heimi hér. En ég vil nota tækifærið, virðulegi forseti, og svara seinni spurningu hv. fyrirspyrjanda þar sem spurt var hvort ráðherra hygðist afnema skilyrði sem eru fyrir heimsóknum útlendinga utan EES-svæðisins. Svar mitt við þessari spurningu er að til þess hef ég enga heimild. Orðalag 10. gr. laganna um eftirlit með útlendingum er tvímælalaust  Ég mun hins vegar leggja fyrir næsta þing frv. til nýrra útlendingalaga og þá verður hægt að taka fyrir umræðuna um hvort slaka skuli á skilyrðunum fyrir dvalarleyfi útlendinga hér á landi. Það er ljóst að núgildandi reglur eru ekki strangari en svo að nýjum borgurum af erlendum uppruna, nýbúum, hefur fjölgað verulega á síðustu árum. Þannig voru á árinu 1993 veitt 417 ný dvalarleyfi og 1.264 dvalarleyfi útlendinga voru þá framlengd. Samtals er hér um að ræða 1.681 dvalarleyfi. Á síðasta ári, þ.e. árið 1999, voru hins vegar 2.333 ný dvarleyfi veitt til útlendinga og 2.243 dvalarleyfi voru framlengd, eða alls 4.576. Aukningin á þessum sex árum er því 172%.

Virðulegi forseti. Í Reykjadal í Mosfellssveit hefur Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra rekið sumarbúðir með miklum myndarbrag frá árinu 1963. Sumarbúðir þessar voru fyrst í stað eingöngu fyrir hreyfihömluð börn og unglinga en hin síðari ár einnig fyrir þroskahefta. Í haust bárust hins vegar þau tíðindi út að styrktarfélagið sæi sér ekki lengur fært að bjóða öðrum en hreyfihömluðum sumardvöl vegna hallareksturs nema viðbótarfjármagn fengist frá hinu opinbera. Þess bera að geta að heilbrrn. veitir tæpar 12 millj. kr. til þessarar starfsemi svo og hefur starfsemin verið fjármögnuð frá ýmsum styrktaraðilum og velunnurum. Nú er hins vegar svo komið að þetta gengur ekki lengur. Rétt er einnig að geta þess að framlag ríkisins hefur eingöngu hækkað um 12% frá árinu 1992 og á sama tíma hafa taxtalaun hækkað um ein 40% eða rúmlega það. Gestum í þessari sumardvöl hefur hins vegar fjölgað úr 80 í 160. Mér er kunnugt um að styrktarfélagið hefur skrifað félmrn. nokkur bréf en lítið verið um svör og þaðan af síður að ráðuneytið hafi veitt eitthvert fé sem heitið getur til þessarar mikilvægu starfsemi, eins og reyndar lög um málefni fatlaðra gera ráð fyrir og á ég þá við lagagreinarnar um skammtímavistun og sumardvöl. Herra forseti. Á þeim þrem mínútum sem ég hef hér til að leggja fram og fylgja úr hlaði þessari mikilvægu fyrirspurn get ég ekki minnst á nema fáein atriði í þessu sambandi. En það er alveg ljóst að mitt í öllu góðærinu eiga hreyfihamlaðir og fatlaðir sér fáa málsvara í stjórnkerfinu hvað rekstur þessarar sumardvalar varðar, sem hefur auk þess veitt þessum þjóðfélagsþegnum mikla ánægju og gleði undanfarin ár og er einnig eina úrræði foreldra til að komast í frí. Herra forseti. Ég trúi því ekki að 100 börnum og ungmennum sem eru fötluð en ekki hreyfihömluð verði úthýst í sumar frá sumardvöl í Reykjadal. Sumardvöl og sumarleyfi eru mikilvægir þættir í lífi okkar Íslendinga. Við heyrum frá metsölu ferðaskrifstofa til sólarlanda, góðærið hefur aukið þessi ferðalög og sumarfrí landans. En fötluð börn og unglingar eiga um svo sárgrætilega fáa kosti að velja. Sumarbúðir fatlaðra barna og unglinga eiga því ekki að verða út undan nú í miðju góðærinu. Herra forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. félmrh. er á þessa leið: Hyggst ráðherra grípa til aðgerða til að tryggja áframhaldandi óbreyttan rekstur Reykjadals í Mosfellssveit í sumar? Eru einhver önnur úrræði tiltæk á vegum ráðuneytisins hvað varðar sumardvöl fatlaðra næsta sumar sem kæmu í stað og/eða til viðbótar starfseminni í Reykjadal?

Herra forseti. Í Reykjadal hefur Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra annars vegar rekið sumardvöl og hins vegar skammtímavistun fyrir fötluð börn og ungmenni. Rekstur sumardvalarinnar hefur til margra ára fengið framlag á fjárlögum undir heilbrrn. en aldrei fengið framlag frá félmrn. Í fjárlögum þessa árs eru áætlaðar 11,7 millj. kr. til sumardvalarinnar á fjárlagalið frá heilbrrn. Í febrúar á síðasta ári sendi Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra erindi til félmrn. þar sem félagið fór fram á að ráðuneytið tryggði viðbótarfjármagn til starfsemi sumardvalarinnar. Starfsemi sumardvala er ekki lögbundið verkefni svæðisskrifstofa. Erindið kom til umfjöllunar í fjárln. við afgreiðslu fjárlaga og fengust á sérstökum fjárlagalið 2,5 millj. til styrktar sumardvölinni í Reykjadal. Skammtímavistun hefur verið rekin í Reykjadal frá árinu 1992. Um hefur verið að ræða helgarvistun yfir vetrarmánuðina og hefur sú starfsemi notið fjárframlaga undir fjárlögum félmrn. Í fjárlögum þessa árs eru áætlaðar 2,6 millj. til helgarvistunar. Við afgreiðslu fjárlaga fengust alls 28 millj. til eflingar skammtímavistun hjá svæðisskrifstofum Reykjavíkur og Reykjaness og þessi aukning var í samræmi við tillögur nefndar um tæmingu biðlista. Með vísan til þeirrar aukningar sem svæðisskrifstofurnar í Reykjavík og Reykjanesi fengu til þjónustu skammtímavistana athugaði ráðuneytið hjá framkvæmdastjórum þeirra sl. haust að þeir könnuðu möguleika á samstarfi við Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra um starfsemina í Reykjadal. Viðræður áttu sér stað á milli þessara aðila og svæðisskrifstofan í Reykjavík hefur þegar gengið frá samningi við Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra sem tryggir að helgarskammtímavistun í Reykjadal verði óbreytt á þessu ári. Sérstakar sumardvalir fatlaðra eru sem sagt ekki skipulagðar af hálfu svæðisskrifstofa Reykjavíkur eða Reykjaness enda hvílir ekki sú skylda á þeim að reka sumardvalarstaði. Með lögunum um málefni fatlaðra frá 1992 varð sú breyting á að skylda ríkisins til þess að kosta starfsemi sumardvalarheimila var felld niður. Í lögum um málefni fatlaðra frá 1983 voru sumardvalarheimilin talin upp sem stofnanir þjónustu við fatlaða og kostnaður vegna þeirra greiddur úr ríkissjóði. Lögin frá 1992 gera á hinn bóginn ráð fyrir að sumardvalir séu reknar af sveitarfélögunum en ríkinu sé heimilt að greiða umframkostnað vegna dvala fatlaðra barna. Og þar segir um sumardvalir: ,,Fötluð börn skulu eiga aðgang að sumardvöl sem rekin er af sveitarfélögum, félagasamtökum eða einstkalingum með sama hætti og önnur börn. Heimilt er ríkissjóði að greiða framlag vegna þess umframkostnaðar sem þjónusta við fötluð börn hefur í för með sér, enda hafi verið gert ráð fyrir þeim útgjöldum í áætlunum svæðisskrifstofa.`` Í fjárlögum þessa árs eru áætlaðar samtals 166 millj. kr. til starfsemi skammtímavistana fyrir fatlaða í Reykjavík og á Reykjanesi. Í Reykjavík eru 100 millj. kr. og á Reykjanesi 66 millj. kr. Það er því ekki svo að fötluð börn á þessu svæði séu algjörlega í þjónustuleysi. Varðandi Reykjadal hefur verið ákveðið að félmrn. leggi fram 4 millj., heilbrrn. 4 millj. og svæðisskrifstofa 2 millj. Rekstur sumardvalar í Reykjadal verður því á þessu ári óbreyttur.

Herra forseti. Ég vil fagna þessari yfirlýsingu frá hæstv. ráðherra. Með þessu er verið að leysa vanda um 100 fjölskyldna sem sáu fram á að geta ekki farið í frí með þeim börnum sínum sem ekki eru fötluð, þ.e. hreyfihömluð eða sem ekki hefðu getað fengið vistina í Reykjadal. Menn sáu fram á að stór hópur fjölskyldna mundi missa af sumarleyfinu og að börnin fengju ekki umrædda þjónustu. Hér hefur komið yfirlýsing frá hæstv. ráðherra um að þjónustan verði óbreytt. Ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur lagt til viðbótarfjármagn fyrir þá þjónustu sem Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra treystir sér ekki til að veita nema slíkt komi til.

Herra forseti. Allt var þetta rétt og skýrt sem hæstv. félmrh. skýrði frá og í lögin sem sett voru 1992 komu mörg nýmæli og þar er einungis um heimild að ræða af hálfu ríkisins til að greiða umframkostnað. Það breytir því ekki að hvert einasta sumar eru Reykjadalsmálefni upp í loft. Það er aldrei ljóst hvernig eða hvort unnt verður að starfrækja sumardvalaraðstöðuna þar og reyndar á það sama við nú um stundir með Öskjuhlíðarskóla, því að málum er ekki skipað til frambúðar. En það er mjög ánægjulegt að heyra að ráðherrarnir tveir og svæðisskrifstofa ætla að koma með viðbótarfjármagn vegna sumarsins í sumar. En það getur ekki gengið lengur að þessi viðkvæmi hópur viti aldrei hvaða úrræði verði á komandi sumri og mjög erfitt fyrir aðstandendur þessara barna að vita ekki hvaða þjónusta verður á sumrinu vegna þess að í önnur hús er ekki að venda.

Herra forseti. Ég fagna svari hæstv. félmrh. um rekstur Reykjadals á komandi sumri. Ég hef eins og aðrir orðið mjög vör við áhyggjur þeirra sem hafa notið dvalarinnar þar og fjölskyldna þeirra. Börn og unglingar hafa notið þess svo sannarlega að vera þarna í sumardvöl og hafa nánast hlakkað til þess allan veturinn að komast í Reykjadal að sumri, þannig að ég fagna því að dvölin verður óbreytt áfram.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni um fyrirspurnina sem ég lagði fram og um leið fagna alveg sérstaklega yfirlýsingu hæstv. félmrh. sem kom fram í síðustu tveimur, þremur línunum í svari hans um að félmrn., heilbrrn. og svæðisskrifstofurnar á höfuðborgarsvæðinu ætli sér að tryggja 10 millj. kr. á þessu ári til áframhaldandi reksturs sumardvalar í Reykjadal í Mosfellssveit. En það er líka alveg hárrétt sem fram hefur komið að það gengur náttúrlega ekki að þessi starfsemi sé í uppnámi á hverju ári og foreldrar og þeir einstaklingar sem þjónustunnar njóta séu í vafa stóran hluta ársins hvort starfsemin verði áfram eða ekki. Eins og ég sagði áðan ber að fagna því alveg sérstaklega að bráðabirgðalausn er fundin á þessu í ár en um leið vil ég nota tækifærið til að ítreka að við verðum að finna á þessu farsæla lausn í fjárlögum til komandi ára. Ég ítreka það, herra forseti, sem ég sagði í upphafi máls míns. Svarið við fyrirspurninni í lokin var mjög ánægjulegt. Það hefur komið fram að hæstv. ráðherrar félags- og heilbrigðismála hafa sett eitthvað úr fjárhirslum sínum, sem þeir hafa aukalega og ekki er ráðstafað, í þennan rekstur og hér hefur komið fram hjá hæstv. félmrh. að reksturinn í Reykjadal í Mosfellssveit verði óbreyttur á þessu ári og því ber sérstaklega að fagna.

Herra forseti. Ég minnist þess aldrei í minni tíð í félmrn. að málefni Reykjadals hafi verið upp í loft, eins og hér var fullyrt áðan. Einhver vandræði í Reykjadal hafa a.m.k. ekki verið úrlausnarefni hjá félmrn. fyrr en núna á þessu ári að Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra ákvað að skilgreina upp á nýtt, væntanlega vegna þess að reksturinn verður dýrari ár frá ári og út af fyrir sig hef ég svo sem skilning á því. En málið er að þroskaheftir geta átt þarna sumardvöl í sumar eins og venjulega. Síðan er það okkar á Alþingi að taka á því hvernig þessu máli verður háttað í framtíðinni, þ.e. hvernig rekstur Reykjadals verður tryggður áfram. Þetta er einungis ákvörðun sem gildir vegna sumarsins í sumar. Og eins og ég sagði áðan þurfa menn ekki að hafa áhyggjur af því. Það er búið að leysa vandann.

Herra forseti. Á liðnum árum hafa Íslendingar tekið sig á svo um munar í móttöku flóttamanna. Það framtak er ekki síst hæstv. félmrh. að þakka. Fyrir nokkru lagði ég fram fyrirspurn á hinu háa Alþingi um móttöku flóttamanna á yfirstandandi ári og hvort ákvörðun hefði verið tekin um hvar þeir skyldu eyða fyrsta ári sínu á Íslandi. Frá því að fyrirspurnin var lögð fram hefur félmrh. tilkynnt að næsti hópur flóttamanna sem hingað kemur á svonefndum flóttamannakvóta Sameinuðu þjóðanna skuli setjast að á Siglufirði. Mig langar til að nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. félmrh. um ástæðurnar sem liggja að baki því að Siglufjörður varð fyrir valinu. Að auki væri fróðlegt að heyra hvort sveitarfélög þurfa að uppfylla einhver sérstök skilyrði hvað varðar t.d. stærð eða félagsþjónustu til að taka á móti flóttamönnum. Styðst félmrh. við einhverjar vinnureglur í því efni? Herra forseti. Vart þarf að taka fram að flóttamannaaðstoð verður að sníða að þörfum þiggjendanna, þ.e. þess fólks sem íslensk stjórnvöld ákveða að veita skjól hér á landi. Í því efni er hollt fyrir okkur að hafa í huga að fólkið sem við munum bjóða velkomið hingað í sumar hefur verið á flótta í fimm til tíu ár. Búast má við því að flestir þeirra komi frá Krajina-héraði og hafi búið árum saman við mjög þröngan kost í flóttamannabúum. Það gefur augaleið að flóttafólk sem búið hefur við viðlíka aðstæður þarf á góðri þjónustu og ekki síst sálgæslu að halda þegar það tekur fyrstu skrefin hér á landi. Herra forseti. Með dyggri aðstoð Rauða kross Íslands hefur grettistaki verið lyft í móttöku flóttamanna á síðustu árum hér á landi. Það er von mín að sú þróun haldi áfram og ekki verði slegið af kröfum um aðstoð og aðhlynningu heldur bætt um betur svo að flóttamenn eigi þess kost að standa á eigin fótum svo fljótt sem verða má eftir komuna hingað til lands.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið hef ég ákveðið að ganga til samninga við bæjarstjórn Siglufjarðarkaupstaðar um móttöku 20--25 flóttamanna frá Krajina-héraði í fyrrum Júgóslavíu. Þetta geri ég að tillögu flóttamannaráðs. Auglýst var eftir áhugasömum sveitarfélögum í janúar sl. Einungis eitt sveitarfélag óskaði eftir að taka á móti flóttamönnum og það var Siglufjörður. Flóttamannaráð mælti með því að gengið yrði til samninga við Siglufjörð. Meðal þeirra atriða sem voru höfð til hliðsjónar við val á sveitarfélagi --- þetta val er vandað og reynt er að fara mjög nákvæmlega yfir aðstæður í sveitarfélaginu áður en ákvörðun er tekin --- var í fyrsta lagi staða félagsþjónustu sem er sérlega góð á Siglufirði. Tillit er tekið til skólamála og húsnæðismála. Hvort tveggja er í góðu lagi á Siglufirði. Tekið er tillit til vinnumarkaðar. Að flestu leyti er vinnumarkaður á Siglufirði góður. Það vantar fólk í mörg störf. Síðan er líka tekið tillit til virkni Rauða kross deildar á staðnum því að Rauði krossinn kemur mjög að verkinu og Rauða kross deildin á Siglufirði er alveg sérstaklega öflug. Þar er unnið mikið og fórnfúst starf. Síðan er líka litið á íbúafjölda svæðisins. Undirbúningurinn er hafinn og allir aðilar sem að verkinu hafa komið hafa sýnt mikinn metnað í að leysa það vel af hendi. Áætlað er að sendinefnd fari út á næstu vikum til að hitta þær fjölskyldur sem Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefur mælt með að komi hingað til lands og það er ráðgert að flóttafólkið komi í júní næstkomandi. Síðan ég kom í félmrn. hafa komið í kringum 150 flóttamenn á vegum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna hingað til lands til búsetu. Þessir hópar hafa farið til Ísafjarðar, Hornafjarðar, Blönduóss, Reyðarfjarðar, Dalvíkur og Hafnarfjarðar og nú fer hópur til Siglufjarðar. Allt hefur þetta gengið alveg framúrskarandi vel og verið einstaklega ánægjulegt að koma að þessu verkefni og vinna að því með heimamönnum. Ég veit að svo verður einnig á Siglufirði. Ég þekki þar vel til og veit að þar er samfélag sem kemur til með að taka mjög vel á móti gestum. Þetta fólk hefur yfirleitt reynst góðir borgarar og undantekningarlítið reynst góðir borgarar í sínum sveitarfélögum eða í þjóðfélaginu. Margir hafa flutt sig eitthvað til innan lands og sem betur fer fór hópurinn sem kom til Reyðarfjarðar í sumar allur til baka til Kosovo eftir að friður komst þar á, þar sem hann taldi sig hafa þar að góðum kostum eða fullnægjandi kostum að hverfa og stjórnvöld í Kosovo lögðu mikla áherslu að fá þetta góða fólk til baka. Og það var út af fyrir sig mjög ánægjulegt að það skyldi geta horfið heim til sín aftur.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda, Þórunni Sveinbjarnardóttur frá Samfylkingunni, varðandi þessi brýnu mál. Það er mjög mikilvægt að Ísland skipi sér í sveit vestrænna ríkja sem vilja leggja sitt af mörkum varðandi flóttafólk og gefa því tækifæri til nýs lífs. Eins og hér hefur komið fram eru samningar gerðir við sveitarfélög og fólki er boðið á einn stað og vissulega hefur verið vel að þessu fólki hlúð við komuna. En því miður hefur þetta ekki bara gengið vel og þar er ég ósammála hæstv. félmrh. Það eru ekki alls staðar störf við hæfi og því miður hefur þróunin orðið sú að jafnvel allt að helmingur þessa fólks hefur flutt af svæðinu sem því var boðið á í upphafi. Þess vegna spyr ég ráðherrann hvort það sé ekki áhyggjuefni að lagt er mikið í undirbúning og fé veitt til þess að koma fólkinu vel fyrir, en síðan unir það sér ekki á stöðunum og fyrir marga eru þeir staðir úti á landi sem boðið er upp á framandi og þetta er ekki val fólksins sjálfs.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir skýr og greinargóð svör. Ég vil þó taka fram að ég er ekki sannfærð um að það stuðli að bestri þjónustu við flóttamenn sem hingað koma að láta sveitarfélögin keppa um að vera í hlutverki móttökusveitarfélags eins og raunin hefur verið til skamms tíma, þó með undantekningum núna. Sé það hins vegar niðurstaða ráðuneytisins þá er ég þeirrar skoðunar að það mætti kynna betur fyrir sveitarfélögum á Íslandi þá miklu kosti sem fylgja því að taka á móti flóttamönnum og þá miklu ábyrgð sem verið er að axla með því að standa fyrir slíkri móttöku. Ég velti því líka fyrir mér hvort ekki þurfi að gera strangari kröfur um skólagöngu, þ.e. um framboð náms, t.d. framhaldsnáms vegna þess að í sveitarfélögum þar sem ekki er hægt að stunda framhaldsnám eru t.d. minni líkur til þess að hægt sé að taka á móti fjölskyldum sem eiga unglinga eða stálpuð börn. Þetta þarf allt að hafa í huga og allt þarf þetta að verka þannig saman að meiri líkur séu til þess en minni að fólk ílengist á fyrsta samastað sínum hér á landi. Að lokum langar mig að spyrja hæstv. félmrh. hvort hann muni beita sér fyrir því að formlega verði frá því gengið að Íslendingar bjóði hingað velkomna 20--25 flóttamenn af kvóta Sameinuðu þjóðanna á hverju ári. Við hv. þingmenn megum ekki gleyma því að það er auðvitað heill þeirra sem hér fá skjól sem skiptir mestu máli þegar móttaka flóttamanna er annars vegar. Því má aldrei gleyma.

Herra forseti. Ég mun ekki binda hendur eftirmanna minna með því að leggja til að við tökum kvóta. En eins og ég hef margoft sagt mun ég meðan ég er í þessu embætti leggja til að tekið verði við einhverjum hóp á hverju ári. Það ber að hafa orð á því hér að þessir gestir okkar hafa ekki nokkra átthagafjötra og þeim er gjörsamlega frjálst eins og öðrum borgurum og íbúum landsins að færa sig til. Það er alls ekki meiningin að viðkomandi, ef þeir ekki una sér, séu dæmdir til þess að vera í viðkomandi sveitarfélagi, síður en svo. Það eina sem gert er er að samið er í fyrsta lagi við Rauða krossinn og í öðru lagi við viðkomandi sveitarfélag um að taka við viðkomandi einstaklingum. Rauði krossinn kemur að því að velja fólkið. Það gerum við ekki í ráðuneytinu og hann aðstoðar við að koma því á staðinn, leggur að hluta til í íslenskukennslu handa viðkomandi einstaklingum og fyrir það hefur Rauði krossinn fengið í kringum hálfa milljón á hvern einstakling. Síðan er samið við sveitarfélagið um að annast viðkomandi, leggja honum til húsaskjól, vasapeninga og aðstöðu alla og félagsþjónustu sérstaklega í eitt ár og eftir það ár eru skyldur sveitarfélagsins við viðkomandi engu meiri en við aðra íbúa í sveitarfélaginu eða gesti þess.

Herra forseti. Psoriasis er ólæknandi húðsjúkdómur sem talið er að hrjái á milli fimm til átta þúsund Íslendinga í einhverjum mæli en reikna má með að eitt til tvö hundruð manns séu þungt haldnir af sjúkdómnum og þurfi stöðugt að vera undir læknishendi og jafnvel dveljast á sjúkrahúsi. Sjúkdómur þessi er ættgengur og langvarandi og lýsir sér í útbrotum, sárum og fleiðrum sem valda sjúklingnum miklum óþægindum, kláða og vanlíðan. Mjög mismunandi er á hve háu stigi sjúkdómurinn er en í alvarlegum tilvikum geta sjúklingar verið algerlega óvinnufærir öryrkjar. Sjúkdómurinn getur lagst á fólk á öllum aldri og hér á landi er nokkur fjöldi barna og unglinga sem er mjög þjáður af psoriasis. Mörgum sjúklingum með psoriasis á háu stigi hefur gefist vel loftslagsmeðferð í hlýju loftslagi þar sem sólböð og sjóböð eru stunduð undir eftirliti lækna og hjúkrunarfólks. Á árunum 1976--1999 gafst íslenskum psoriasissjúklingum kostur á slíkri meðferð með stuðningi Tryggingastofnunar samkvæmt ákveðnum lögbundnum reglum. Árlega áttu um 40 manns kost á loftslagsmeðferð á norskri meðferðarstöð sem rekin er á Kanaríeyjum en kostnaður vegna hvers sjúklings sem slíkrar meðferðar naut í þrjár vikur var aðeins 150 þús. kr. Heilbrigðisyfirvöld allra Norðurlandanna annarra en Dana senda sjúklinga sína í þessa meðferðarstöð. Danir senda sjúklinga sína í loftslagsmeðferð í meðferðarstöð við Dauðahafið í Ísrael. Þrátt fyrir góðan árangur af loftslagsmeðferð af þessu tagi hjá mörgum af psoriasissjúklingum, jákvæðar niðurstöður vísindamanna um gildi meðferðarinnar, minni lyfjanotkun sjúklinga og hlutfallslega lítinn kostnað sem loftslagsmeðferð er samfara, hefur dregið mjög úr möguleikum íslenskra psoriasissjúklinga til þess að njóta þessara lækninga. Með breytingu sem gerð var á lögum um almannatryggingar snemma árs 1999 var endanlega afnumið það fyrirkomulag sem gilt hafði allt frá 1979 um loftslagsmeðferð psoriasissjúklinga. Meginrökin voru þau að jafnan væri hægt að veita meðferð hérlendis. Í ljós hefur komið að hjá mörgum psoriasissjúklingum er árangur ekki fullnægjandi af þeirri meðferð sem í boði er hér á landi, svo sem sjúkrahúsvist, lyfja- og göngudeildarmeðferð eða læknismeðferð með böðum í Bláa lóninu. Þróunin annars staðar á Norðurlöndum er sú að æ fleiri sjúklingum hefur verið gefinn kostur á loftslagsmeðferð í sólarlöndum, einkum vegna þess að sú meðferð þykir ódýr miðað við aðrar og árangur af henni varir í mörgum tilvikum lengur en af annarri meðferð. Auk þess verður að leggja áherslu á að loftslagsmeðferð er lyfjalaus meðferð en þau lyf sem þungt haldnir psoriasissjúklingar þurfa að taka hafa mjög oft miklar aukaverkanir. Í ljósi þess eru eftirfarandi spurningar lagðar fyrir hæstv. heilbrrh.: 1. Hvað hyggst ráðherra gera til að bæta stöðu psoriasissjúklinga í ljósi þess að stórlega hefur dregið úr heimildum fyrir þá til að gangast undir loftslagsmeðferð erlendis? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að þeim skilyrðum sem siglinganefnd hefur sett fyrir loftslagsmeðferð psoriasissjúklinga verði breytt? 3. Er eðlilegt að gerð sé krafa um að psoriasissjúklingar noti lyf sem valdið geta alvarlegum aukaverkunum áður en reynd er náttúruleg meðferð eins og loftslagsmeðferð?

Virðulegi forseti. Hv. 13. þm. Reykv. spyr mig um loftslagsmeðferð erlendis fyrir psoriasissjúklinga og fullyrðir í spurningunni að stórlega hafi dregið úr heimildum fyrir þá til að gangast undir slíka meðferð. Fullyrðingin er bæði rétt og röng. Eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á í ræðu sinni giltu áður sérákvæði gagnvart psoriasissjúklingum og fóru árlega um 30--40 sjúklingar til Kanaríeyja til slíkrar meðferðar. Í lok árs 1995 ákvað tryggingaráð að hætta að greiða fyrir skipulagðar ferðir til Kanaríeyja. Þess í stað var ákveðið að reglur um utanfarir psoriasissjúklinga yrðu þær sömu og gagnvart öðrum sjúklingahópum skv. 35. gr. almannatryggingalaga, þar sem m.a. er kveðið á um svokallaða siglinganefnd. Nefndin hefur þær reglur að þörf verði að vera mjög brýn og meðferð fullreynd hérlendis áður en sjúklingar eru sendir úr landi og gildir það um alla sjúklingahópa. Breytingin byggist með öðrum orðum á faglegum grundvelli. Í ljós hefur komið að vísindalegar rannsóknir af meðferð á psoriasis við Bláa lónið hafa sýnt mjög góðan árangur, bæði böðin, ekki síður ef jafnframt er notuð ljósameðferð. Gerði Tryggingastofnun í framhaldi af þessu samning við Heilsufélagið um meðferð við Bláa lónið og eru nú meðhöndlaðir þar 222 sjúklingar á ári á vegum Tryggingastofnunar ríkisins, en eins og áður segir áttu einungis 30--40 sjúklingar kost á ferð úr landi áður. Vegna þessarar starfsemi var einnig komið upp sjúkrahóteli við Bláa lónið fyrir þá sjúklinga sem koma utan af landi og greiðir Tryggingastofnun kostnaðinn vegna dvalar þar. Meðferðarmöguleikar fyrir psoriasissjúklinga hafa verið auknir á fleiri vegu. Í febrúar á þessu ári var gefin út ný auglýsing um gjaldskrá fyrir meðferð húðsjúkdóma, veitt af öðrum en læknum. Með breytingunum sem sú auglýsing fól í sér stendur psoriasissjúklingum nú til boða meðferðarmöguleikar víðar en áður var en jafnframt stendur nú til boða meðferð í betri lömpum en áður buðust, tæki eru stillanleg eftir þörf húðar fyrir ljósmagn í hvert sinn. Gæði meðferðar fyrir psoriarissjúklinga hafa því tvímælalaust aukist. Tryggingastofnun ríkisins hefur nýlega endurnýjað samning við Samtök psoriasis- og exemsjúklinga sem hefur gefið samtökunum aukið rými til meðhöndlunar á psoriasissjúkdómnum. Því verður að telja að þeir þættir sem ég hef nú talið upp hafi opnað möguleika á verulega bættri aðstöðu fyrir psoriasissjúklinga á Íslandi andstætt því sem látið er að liggja í spurningunni. Virðulegi forseti. Hv. 13. þm. Reykv. spyr hvort skilyrðum siglinganefndar verði breytt varðandi þennan sjúklingahóp. Af því tilefni skal tekið fram: Strax og hinum skipulögðu Kanaríeyjaferðum var hætt árið 1996 var gert ráð fyrir að hægt væri að sækja um meðferð við psoriasis erlendis vegna afar erfiðs sjúkdóms. Afgreiðsla siglinganefndar Tryggingastofnunar á slíkum umsóknum er skv. 35. gr. almannatryggingalaga. Hefur nefndin afgreitt ferðaheimildir að fengnum læknisvottorðum. Nefndin setti sér viðmiðunarreglur 1998 að höfðu samráði við dósent í húðsjúkdómum við læknadeild Háskóla Íslands til að skilgreina skilyrði um að meðferð væri fullreynd á Íslandi. Þessum reglum var breytt í mars 1999 og þá miðað við að meðferð á húðdeild Landspítalans sé að fullu reynd. Ef einhver þeirra meðferðarúrræða sem eru skilyrði fyrir heimild á utanferð koma ekki af einhverjum ástæðum til greina þarf læknir umsækjanda að gefa skýra grein fyrir því hvers vegna svo sé. Nú sé ég að klukkan er farin að tifa á mig. En til að mynda hafa nú þegar fjórir Íslendingar fengið leyfi á þessu ári til að fara og að öðru leyti vísa ég til skriflegs svars sem liggur á borðum hv. þm. Varðandi allra síðustu spurningu hv. þm. um lyfin þá er það metið fyrir hvern einstakling.

Herra forseti. Ég vil taka undir með fyrirspyrjanda um nauðsyn þess að reglur sem gilda fyrir psoriasissjúklinga verði rýmkaðar. Ekki ætla ég að draga í efa þær vísindalegu rannsóknir sem gerðar hafa verið á meðferð í Bláa lóninu sem hefur reynst vel, en ég vil hins vegar benda á það að psoriasis er afar óvenjulegur sjúkdómur og afskaplega persónubundinn. Það sem hentar einum, hentar e.t.v. ekki öðrum. Mér finnst það koma fram í svari hæstv. heilbrrh. við fyrirspurn hv. þm. að þær breytingar sem hafa verið gerðar á utanferðum og reglum um utanferðir í lækningaskyni fyrir psoriasissjúklinga fullnægi ekki þeirri þörf sem er nú fyrir hendi. Ég harma að svör hafa ekki komið efnislega við því hvort ætlunin sé að bæta stöðu sjúklinga hvað snertir ferðalög til útlanda í lækningaskyni.

Herra forseti. Vissulega er full ástæða til að nýta Bláa lónið sem best og nota úrræði sem eru hér á landi til hins ýtrasta. En það er fjöldi sjúklinga sem eru haldnir þessum hvimleiða sjúkdómi, psoriasis, sem fær ekki hjálp þar. Fyrir tveimur árum fengum við í heilbr.- og trn. gesti á fund okkar frá psoriasissamtökunum sem sýndu okkur fram á það hvernig fólk var orðið óvinnufært vegna þess að það fékk ekki viðunandi meðferð, eina leiðin var loftslagsmeðferðin. Það gat haldið heilsu í heilt ár, jafnvel lengur, eftir slíka meðferð, en var sett á lyf og mun dýrari meðferð hér á landi vegna þessara breyttu reglna. Nú kemur fram í svari sem liggur hér á borðum að heimilaðar hafi verið þrjár ferðir, sex ferðir og fjórar ferðir á ári í loftslagsmeðferð. Þetta eru mjög fáar ferðir og það kom fram hjá fulltrúum psoriasissamtakanna að fólki hefði verið synjað um slíkar ferðir.

Tíminn er útrunninn. Hv. þm. er þegar komin 18 sekúndur fram yfir.

Herra forseti. Ég vona að hæstv. ráðherra breyti þeim reglum og sjái til þess að þeir sem fá ekki lækningu í Bláa lóninu geti leitað sér lækninga á Kanaríeyjum.

Forseti vill minna hv. þm. á það að í fyrirspurnartíma hafa þingmenn eina mínútu til umráða en ekki eina og hálfa mínútu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. svörin og öðrum þingmönnum sem hafa tekið til máls. Ég vil vekja athygli á því að þessi umræða er að hefjast núna vegna þess að fyrir þinginu liggur frv. sem við berum fram ásamt mér hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Pétur Bjarnason og Þuríður Backman þar sem við gerum tillögu um breytingar á lögum um þessi efni og segir í tillögunni sem við höfum borið upp, með leyfi forseta: ,,Beri meðferð hér á landi ekki fullnægjandi árangur að mati sérfræðinga skal Tryggingastofnun greiða kostnað við loftslagsmeðferð allt að 40 psoriasis-sjúklinga árlega á viðurkenndri meðferðarstöð erlendis í allt að fjórar vikur eftir því sem nánar er ákveðið í reglugerð sem heilbrigðisráðherra setur.`` Þetta er frv. til laga sem dreift hefur verið í þinginu og kemur senn til kasta þingsins að taka afstöðu til. En með því frv. sem við leggjum fram er lagt til að við hverfum aftur til fyrra horfs þegar fjörutíu manns fengu loftslagsmeðferð af þessu tagi árlega. Eins og hefur komið fram og kemur fram í svari við fyrirspurn frá mér sem hæstv. heilbrrh. hefur dreift í þinginu og vísaði til hér áðan, þá hefur mjög fækkað þessum ferðum á síðasta ári. Staðreyndin er sú að enda þótt siglinganefnd hafi afgreitt þrjár ferðir á árinu 1999 og sex ferðir á árinu 1998 mun engin umsókn hafa borist á árinu 1997 einfaldlega vegna þess að menn vissu að þeir fengju ekki leyfi til þessara ferða. Það er ágætt og góðra gjalda vert að skírskota til vísindalegra rannsókna. 

Má ég minna hv. þm. að fara að þingsköpum.

Ég mun gera það. Ég ætla að ljúka setningunni sem ég var byrjaður á. Ég vil taka undir með hv. þm. Pétri Bjarnasyni, um að þetta er persónubundinn sjúkdómur og það þarf að taka á honum á persónubundinn hátt.

Enn á ný minni ég hv. þm. á það að við erum tímabundin og okkur ber að virða þingsköp.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að fáist ekki lækning hér heima geta þessir sjúklingar leitað til siglinganefndar og farið til Kanaríeyja í þessa meðferð eins og þeir hafa hingað til getað. Ég minni líka á að meðhöndlunin í Bláa lóninu hefur stórbatnað með hótelinu sem þar var reist og þar fá 222 sjúklingar meðhöndlun árlega. Það eru ekki bara Íslendingar sem þangað koma heldur útlendingar líka og telja jafnvel margir að þeir fái meiri bata í Bláa lóninu en við höfum hingað til horft til. Ég minni því sérstaklega á að við höfum verið að bæta aðstöðuna. Við höfum bætt aðstöðuna við heilsugæslustöðvarnar fyrir þessa sjúklinga og þannig er mjög margt gert. Mér finnst eðlilegt að þessir sjúklingar, eins og allir aðrir sjúklingar sem þurfa meðferð erlendis, fari í gegnum siglinganefnd. Mér finnst óeðlilegt að setja kvóta eins og boðaður var hér áðan, að það eigi bara einhver viss fjöldi að fara í slíka meðferð erlendis. Auðvitað þurfum við að fara eftir vísindalegum forsendum þegar það er ákveðið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir fsp. sem hv. þm. Jónas Hallgrímsson, sem sat hér á þingi sem varamaður, flutti á þskj. 717. Hún er svohljóðandi: 1. Hvaða reglur gilda um notkun kreditkorta við greiðslu þungaskatts erlendra ökutækja sem koma tímabundið til landsins? 2. Eru fyrirhugaðar breytingar á gildandi reglum? Fyrirspurnin er til komin af því að í gildi hafa verið reglur um að taka ekki við kreditkortum til greiðslu þungskatts af ökutækjum sem koma hingað til lands. Þetta veldur töfum og óþægindum við afgreiðslu ferðamanna, innlendra og erlendra, sem koma hingað með ökutæki sín. Greiðslukort eru viðurkenndur gjaldmiðill í öllum þróuðum löndum og nýlega hefur verið slakað á reglum um notkun greiðslukorta við tollafgreiðslu, m.a. á Keflavíkurflugvelli. Enn fremur hefur sýslumannsembættið á Seyðisfirði sent fjmrn. erindi varðandi þetta mál þar sem bent er á þau óþægindi sem af þessu hljótast. Þess vegna er þessi fyrirspurn borin fram.

Herra forseti. Spurt er hvaða reglur gildi um notkun kreditkorta við greiðslu þungaskatts erlendra ökutækja sem koma tímabundið til landsins. Samkvæmt lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, með síðari breytingum, ber að greiða af erlendum ökutækjum, annars vegar fast gjald þungaskatts og hins vegar kílómetragjald. Ef um er að ræða ökutæki sem nýtt eru til atvinnurekstrar fer um greiðsluskyldu með sama hætti og skráð innlend ökutæki, þ.e. í þeim ber að hafa ökumæli ef þau eru 4 tonn eða þyngri og af þeim er 25% hærra fast gjald o.s.frv. Reglum um álagningu þungaskatts af erlendum skráðum ökutækjum var breytt á síðasta ári til samræmis við reglur sem gilda um sambærileg innlend ökutæki. Fyrir þann tíma var greiddur mun hærri þungaskattur af erlendum skráðum ökutækjum. Meginforsenda breytingarinnar var að jafna stöðu ökutækjanna hvort sem þau eru skráð hérlendis eða erlendis. Almennt tíðkast ekki að greiða opinber gjöld með kreditkortum. Gjaldanda ber að standa skil á greiðslum á fyrir fram ákveðnum gjalddögum eða eindögum og þá með staðgreiðslu. Að taka upp mismunandi greiðsluform gengur gegn þeim meginreglum sem gilda um álagningu og innheimtu skatta og jafnræði gjaldenda. Með þeirri tilhögun fengju sumir gjaldendur lengri greiðslufrest en aðrir. Það gengi gegn ákvæðum laga um gjalddaga og eindaga þar sem greiðsluskylda þeirra yrði þá ekki til fyrr en á gjalddaga greiðslukortareiknings í stað gjalddaga eða eindaga laga um viðkomandi skatt. Upphafstími vanefnda gæti þannig einnig orðið mismunandi eftir greiðslufyrirkomulagi gjaldandans. Jafnframt er kveðið á um það í 8. gr. laga nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, að innheimtumenn ríkissjóðs annist innheimtu þungaskatts. Ef heimila ætti greiðslukortafyrirtækjum innheimtu þungaskatts gengi það gegn þessu ákvæði. Í þessu sambandi má þó geta þess að gjaldandi getur greitt gjöld sín og skatta hjá innheimtumanni með debetkorti þar sem tæknilegur aðbúnaður viðkomandi innheimtumanns býður upp á slíkt. Ef um er að ræða erlent debetkort frá fyrirtæki sem íslenskt kortatæki hefur gert samstarfssamning við getur gjaldandinn að því er best er vitað notað slíkt kort til greiðslu hjá innheimtumanni. Þannig eru þessar reglur, hv. fyrirspyrjandi, og vandséð að þeim verði auðvelt að breyta án þess að til komi ný vandamál sem birtust í formi mismununar milli gjaldenda eða frávikum frá þeirri reglu að innheimtumenn ríkissjóðs annist innheimtu þungaskatts en ekki greiðslukortafyrirtæki. Þannig eru ekki neinar sérstakar hugmyndir um breytingar á núverandi fyrirkomulagi. Ekki stendur til að heimild verði gefin til greiðslu skatta með kreditkorti og það svarar síðari spurningu hv. þm. Hins vegar er að sjálfsögðu eðlilegt að fylgjast með öllum tækninýjungum, framförum og framþróun á þessu sviði þannig að unnt sé að veita sem besta þjónustu bæði innlendum sem erlendum gjaldendum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Eins og fram kom er ekki fyrirhugað að breyta þessu fyrirkomulagi. Mér finnst það miður. Ég bendi á að þarna er um mjög sérstakar aðstæður að ræða og mjög sérstakar aðstæður við innheimtu sem hefur verið viðurkennt með breytingum á innheimtu hjá tollinum á Keflavíkurflugvelli. Mér er fullljóst að ekki gilda sömu lagaákvæði um innheimtu tolla og innheimtu skatta eða þungaskatts. Ég vil þó beina því til hæstv. ráðherra að þetta mál verði skoðað og fylgst mjög grannt með þróuninni í þessu efni því að m.a. þeir útlendingar sem koma með ökutæki til landsins eru mjög vanbúnir að mæta þessum greiðslumáta. Fæstir þeirra eru með debetkort sem viðurkennt er með samningum við íslenskar bankastofnanir. Þarna er um mjög óþægilegt mál að ræða sem þarf að kanna til hins ýtrasta hvort ekki er hægt að ráða bót á.

Herra forseti. Í tengslum við meðferð hv. fjárln. á fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar fyrir yfirstandandi ár var starfandi vinnuhópur um málefni heilbrrn. sem íhugaði m.a. að leggja á þá kvöð að heilbrrn. næði sparnaði í lyfjakostnaði eða með lækkun á útgjöldum í lyfjakostnaði um 400 milljónir frá því sem ella mundi verða. Nokkru síðar barst hins vegar erindi frá heilbrrn. sem átti í erfiðleikum með að uppfylla fjárlagaramma sinn. Þar lýsti ráðuneytið því yfir að það væri reiðubúið að gera tilteknar kerfisbreytingar á lyfjamálunum sem skila mundu 1.000 millj. kr. lækkun útgjalda frá því sem í stefndi. Fjárln. samþykkti þessa afgreiðslu með þessum hætti. Þessa frásögn hefur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem á sæti í fjárln., staðfest hér á Alþingi. Af þessum ástæðum og m.a. vegna þess að hæstv. fjmrh. gat ekki svarað slíkum spurningum í umræðutíma á Alþingi hér fyrr vegna þess að mælendaskrá var fullskipuð höfum við hv. þm. Ögmundur Jónasson lagt fram til hans svohljóðandi fyrirspurn: 1. Mun ráðherra krefjast þess að staðið verði við markmið fjárlaga fyrir árið 2000 um 1.000 millj. kr. lækkun lyfjaútgjalda Tryggingastofnunar ríkisins? 2. Mun ráðherra krefjast þess að því markmiði verði náð með því að hækka greiðsluhlutdeild sjúklinga þar sem engin breyting hefur enn verið gerð á fyrirkomulagi lyfsölu, verðlagningu lyfja eða innkaupum sem líkleg er til að skila slíkum sparnaði? Þá stendur það eitt eftir, virðulegi forseti, að ná þessum árangri eða eitthvað upp í hann með því að breyta hlutfallaskiptingu á greiðslu fyrir lyf, auka hlut sjúklinga og lækka hlut Tryggingastofnunar ríkisins.

Herra forseti. Það er heldur óvenjulegt að beina þeirri spurningu til fjmrh. hvort hann ætlist til að staðið verði við markmið fjárlaga. Að sjálfsögðu gerir fjmrh. á hverjum tíma þær kröfur til allra samráðherra sinna og fagráðherra að þeir standi við þau markmið sem samstaða hefur náðst um í fjárlagafrv. Það á við um þetta ákvæði eða þá fyrirætlan sem hér er til umræðu eins og aðrar. Það er að sjálfsögðu fagráðuneytisins að útfæra hvernig unnið er að þeim sparnaði sem um er að ræða. Hér er talað um 1.000 millj. kr. sparnað í lyfjainnkaupum. Það liggja fyrir breytingar sem gerðar voru í þessu efni um síðustu áramót sem fagráðuneytið telur að muni skila milli 300 og 400 milljónum. Það er auðvitað verkefni þess ráðuneytis að finna leiðir til þess að skila afgangnum. Að sjálfsögðu er ekki deilt um að ætlast er til að heilbrrn. finni aðrar leiðir ef þær sem áður voru ráðgerðar ganga ekki upp. Í þessu sambandi hefur verið talað um að gjörbreyta greiðslufyrirkomulagi í sambandi við lyf, innleiða hér nýtt kerfi eins og gert hefur verið í Svíþjóð og Danmörku. Það verða einhverjar tafir á því að það kerfi sjái dagsins ljós hér á Íslandi. En á meðan verður ráðuneytið að grípa til annarra ráða til að standa við sinn hluta af fjárlögunum að þessu leyti. Þetta held ég að sé augljóst mál og eiginlega er alveg furðulegt að þingmaður sem hefur bæði verið fjmrh., heilbrrh. og formaður fjárln. Alþingis skuli bera fram fyrirspurn af þessu tagi.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg hárrétt hjá hæstv. fjmrh. að óvenjulegt sé að beina fyrirspurnum sem tengjast heilbrigðisþjónustunni, og þess vegna lyfjaverði einnig, til hæstv. fjmrh. Ég held að það sé kominn tími til þess að við gerum meira af því að sjá til að ráðherrar Sjálfstfl. láti ekki alltaf samverkamenn sína í ríkisstjórn axla byrðarnar. Auðvitað er þetta á ábyrgð ríkisstjórnarinnar allrar. Auðvitað er þetta á ábyrgð verkstjórans í fjármálum ríkisins, hæstv. fjmrh. Geirs H. Haarde. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að þessari fyrirspurn sé beint til hans. Hér kom fram, í tengslum við utandagskrárumræðu um lyfjaverð fyrir fáeinum dögum, að stjórnarmeirihlutinn væri staðráðinn í að spara 1.000 millj. kr. í lyfjaverði. Þegar við spurðum hvort þetta yrði gert á kostnað sjúklinganna, þeirra sem þurfa að nota lyfin, var sagt að þetta yrði gert hvað sem tautaði og raulaði. Það teljum við alvarleg tíðindi og ástæðu til að krefja hæstv. ráðherra svara.

Herra forseti. Íslensk heilbrigðisyfirvöld ákváðu að fara dönsku leiðina til að spara einn milljarð á þessu ári í lyfjakostnaði ríkisins. Danir kynntu þetta mál í 8--10 mánuði og voru ekki vissir um að þeir mundu spara með þessari aðferð. Nú berast upplýsingar þess efnis að enginn sparnaður hafi hlotist af þessari aðferð í Danmörku. Í upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins sem heilbr.- og trn. fékk þegar hún var þar í heimsókn kemur í ljós að þeir eru sannfærðir um að þessi aðferð muni ekki spara neitt á þessu ári. Því er ljóst að ef standa á við fjárlög eins og hæstv. fjmrh. segir þá er engin önnur leið en að varpa öllum þessum kostnaði, einum milljarði, yfir á sjúklingana. A.m.k. var það niðurstaða sérfræðinga í lyfjamálum hjá Tryggingastofnun að þar gæfist engin önnur leið. Þess vegna væri fróðlegt að vita hvernig menn ætla að taka á þessu.

Herra forseti. Í afgreiðslu fjárlaga í haust voru sett fram nokkur sparnaðarmarkmið af hálfu heilbrrn. sem áttu að ná samtals um 1 milljarði kr. Reglugerðarbreyting hefur þegar náð um 300--400 millj. kr. og nokkrar aðrar aðgerðir sem eru taldar upp í athugasemdum fjárlagafrv. eru fyrirhugaðar. Það er rétt að í heimsókn heilbr.- og trn. til Tryggingastofnunar ríkisins var talað um að þetta tæki það langan tíma að þetta yrði ekki tilbúið fyrr en um áramót. En það er einkennileg túlkun hjá hv. 15. þm. Reykv. að tala um að þetta sparaði ekki neitt. Ég minnist þess ekki að embættismenn Tryggingastofnunar hafi túlkað málið á þennan hátt.

Það er ekki sparað fyrr en um áramót, þau næstu.

Það sparast ekki á þessu ári ef það tekur ekki gildi. Um það snýst málið. En það eru margar aðrar aðgerðir sem fyrirhugaðar eru.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Það er mjög eðlilegt að menn spyrji hann um þetta mál vegna þess að það fékkst ekkert svar frá hæstv. heilbrrh. Það er ekki rétt hjá hv. formanni fjárln. að það hafi náðst 300--400 millj. kr. lækkun útgjalda vegna lyfjakostnaðar af þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til. Vonast var til að það gæti e.t.v. náðst á heilu ári. En heilbr.- og trmrn. tilkynnti fjárln. í desembermánuði sl. að þeir ætluðu að ná í 600 millj. kr. lækkun til viðbótar og hvorugt hefur staðist. Þær aðgerðir sem áttu að sjá dagsins ljós til að ná þessum 600 millj. til viðbótar hafa ekki komið fram enn þá, og komið að þinglokum. Hinar aðgerðirnar sem hv. formaður fjárln. talaði um hafa heldur ekki skilað þeim árangri sem til var ætlast, hvað þá heldur nú þegar þeim árangri sem til var ætlast á heilu ári. Kjarni málsins er sá sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. Hann ætlast til þess að við þessa lækkun lyfjaútgjalda verði staðið og sagðist krefjast þess að fagráðherra viðkomandi máls, heilbrrh., næði þeim með einhverjum hætti. Þá er enginn önnur leið til innan ramma gildandi laga nema að hækka hlut sjúklinga. Ef á að breyta því þá þarf að breyta lögum og ekkert frv. hefur séð dagsins ljós um það fyrir Alþingi enn. Ég þekki ósköp vel samskipti fjmrn. og heilbrrn. frá minni ráðherratíð. Þá var það samráð þessara tveggja ráðuneyta hvernig ætti að bregðast við ef ekki næðust þau markmið sem menn ætluðu sér að ná og menn leituðu lausna sameiginlega. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Er það ekki gert núna líka? Leggur hann ekki sitt lóð á vogarskálina um það hvernig heilbrrn. skuli ná þessum árangri eða krefst hann þess að heilbrrh. nái því án þeirrar aðstoðar sem fjmrh. getur og þarf að veita ráðherranum í þeim efnum? Ekki veitir af aðstoð þar.

Herra forseti. Það er einhver misskilningur að ég sé að kvarta yfir því að þessari spurningu skuli beint til mín sérstaklega. Ég er að kvarta yfir innihaldi spurningarinnar vegna þess að svörin við henni eru að sjálfsögðu augljós. Það liggur fyrir hver markmið manna eru í fjárlögunum og ætlunin er að standa við þau. Það er ágætt samstarf milli ráðuneytanna tveggja um þetta atriði eins og fjölmörg önnur. Í fjárlögunum var ætlunin að spara eitt þúsund millj. í þessum lið. Það var gripið til aðgerða um áramót sem talið er að muni spara 300--400 millj. á heilu ári, þ.e. á þessu ári, af þessum 1000 millj. Síðan hefur ráðuneytið verið með ýmsar aðrar aðgerðir í undirbúningi, aðgerðir sem snerta álagningu lyfja og fleira í þeim dúr. En auðvitað er það fyrst og fremst verkefni fagráðuneytis á þessu málasviði eins og öðrum að koma með tillögur um þetta efni. Ég kvíði því ekki að heilbrrn. muni ekki standa við sitt í því. Ég hef engar sérstakar áhyggjur af því að heilbrrn. komi ekki með brúklegar tillögur í þessu efni og þá mun ekki standa á stuðningi fjmrn. eða annarra ráðuneyta eða ráðherra í þessu máli. Auðvitað er ríkisstjórnin öll samhent í því að standa vörð um fjárlögin og skila þeim árangri sem þar er ætlast til að því er varðar afgang og efnahagsleg markmið. Frá þeim hefur ekki verið hvikað.

Herra forseti. Málefni fatlaðra hafa hvað eftir annað komið til umræðu á þessu þingi og er greinilegt að hér er um að ræða málaflokk sem hvílir þungt á mönnum. Skorað hefur verið á stjórnvöld að bæta úr á ýmsum sviðum og tryggja fötluðum sama rétt og sömu tækifæri til innihaldsríks lífs og aðrir þegnar samfélagsins hafa. Hér áðan var fjallað um sumardvöl fatlaðra barna í Reykjadal í Mosfellssveit og þar má segja að málum hafi verið reddað í horn af hæstv. félmrh. en þó einungis til eins árs. Það er nokkuð einkennandi fyrir þennan málaflokk, herra forseti, hversu oft ráðherrar lenda í að redda hlutum fyrir horn. Ég leyfi mér að halda því fram að málefni fatlaðra eigi skilið ábyrgari meðferð í stjórnkerfinu og hjá framkvæmdarvaldinu en reddingar fyrir horn. Veigamikill þáttur í málefnum fatlaðra eru menntamálin en þar hafa líka tíðkast reddingar frá ári til árs þó hæstv. ríkisstjórn hafi nú gefið til kynna að nú hilli undir úrbætur er lúti að lengingu framhaldsnáms fyrir fatlaða nemendur þó sannarlega mættu sjást gleggri merki um að stjórnvöld ætli í þeim efnum að standa við orð sín. Sá þáttur menntamálanna sem ég nú vek máls á er fullorðinsfræðsla fatlaðra. Fullorðinsfræðsla fatlaðra skipuleggur námskeið fyrir fullorðið fólk sem á þess ekki kost að sækja fullorðinsfræðslu við sitt hæfi hjá öðrum aðilum. Kennslan fer fram í námskeiðsformi og stunda nú um 300 manns nám hjá fullorðinsfræðslunni í Reykjavík og nágrenni og um 150 manns utan höfuðborgarsvæðisins. Þetta er fólk frá 17 ára aldri til 67 ára aldurs. Fullorðinsfræðslan hefur átt í vaxandi erfiðleikum vegna fjárskorts síðustu missiri og hefur þurft að draga nokkuð úr starfseminni á höfuðborgarsvæðinu, t.d. hefur nemendatímum fækkað talsvert milli ára og kemur það eðlilega afskaplega illa niður á mörgu. Fjárskorturinn er einn liður í fyrirspurn minni til hæstv. menntmrh. en annar liður varðar húsnæðismál fullorðinsfræðslunnar. Um þessar mundir fer kennsla fram á tíu stöðum á höfuðborgarsvæðinu: Í Blesugróf, á Kópavogshæli, í Bústöðum, í Safamýrarskóla, á vinnustofunni Ási, í sundlaug endurhæfingardeildar Landspítalans svo að einhverjir staðir séu nefndir, ef sundlaugin stendur þá enn fullorðinsfræðslunni til boða. Mér er ekki fullkunnugt um það. En stærsti hluti bóklegu kennslunnar fer fram í Borgarholtsskóla. Þar hefur fullorðinsfræðslan þó ekki fengið fastan samastað og vita forráðamenn hennar og þiggjendur þjónustunnar ekki annað en samningar við Borgarholtsskóla renni út nú í vor. Þá lítur út fyrir að sá þáttur kennslunnar verði húsnæðislaus á hausti komanda. Nú spyr ég hæstv. menntmrh.: 1. Hvaða áform eru uppi um fullorðinsfræðslu fatlaðra á næstunni: a. með tilliti til húsnæðisvanda starfseminnar, b. í ljósi samdráttar á yfirstandandi námsári? 2. Er gert ráð fyrir að breyta rekstrarformi fullorðinsfræðslunnar í nánustu framtíð?

Herra forseti. Fullorðinsfræðsla fatlaðra hefur starfað undir þeim merkjum síðan 1991 og hefur verið í sífelldri þróun. Það er rétt hjá hv. þm. að nú njóta um 320 manns þjónustu fullorðinsfræðslunnar í Reykjavík. Menntmrn. hefur komið að því með margvíslegu móti að styrkja forsendur fyrir starfi fullorðinsfræðslunnar, nú síðast með áformum um að koma henni skipulega fyrir í samstarfi við Öyrkjabandalagið og Þroskahjálp. Ráðuneytið hefur leitað eftir tilnefningum frá þessum aðilum og einnig frá félmrn. til þátttöku í nefnd sem á að undirbúa það að fullorðinsfræðsla fatlaðra verði sjálfseignarstofnun eins og aðrar símenntunarmiðstöðvar sem hér hafa verið stofnaðar á undanförnum missirum. Þannig er unnið að því að koma þessu í það horf að fullorðinsfræðslan standi jafnfætis öðrum símenntunarmiðstöðvum. Hins vegar hefur ráðuneytið gert meira fyrir fullorðinsfræðslu fatlaðra en þessar fullorðinsfræðslumiðstöðvar almennt, m.a. þegar litið er til húsnæðismála. Eins og fram kom eru hér ýmis hús sem fullorðinsfræðslan hefur til afnota og það er ekki rétt að gefa þá mynd af þessari starfsemi að hún þurfi endilega öll að vera á sama stað. Þar er verið að sinna mismunandi starfsþáttum. En varðandi bóklega þáttinn sem hér kom til umræðu sérstaklega og hefur verið í Borgarholtsskólanum undanfarin missiri þá er stefnt að því að hann verði þar áfram á næsta vetri. Hins vegar er það vilji ráðuneytisins og hefur lengi staðið til að finna fullorðinsfræðslunni og þessum þætti í starfi hennar varanlegt húsnæði sem taki tillit til þarfa fullorðinsfræðslunnar með öðrum hætti en hingað til hefur verið unnt að gera. Það fara fram viðræður við Reykjavíkurborg um þessa þætti. Menn hafa ákveðið húsnæði í huga og einnig kemur að sjálfsögðu til álita að stuðla að því að reisa sérstakt hús fyrir þessa starfsemi. Ég tel að það sé mikilvægt að ljúka skipulagsvinnunni og koma fullorðinsfræðslunni í það skipulagshorf sem treystir hana í sessi sem einingu og nær þannig utan um þá miklu starfsemi sem þar fer fram. Ég skil ekki almennilega hvað hv. þm. á við þegar vísað er til þess að samdráttur sé í fjárveitingum til fullorðinsfræðslu fatlaðra á þessu ári. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef, og hv. þm. ætti einnig að geta haft ef hann hefði litið á fjárlög síðasta árs og fjárlög þessa árs, voru í fjárlögum ársins 1999 84,5 millj. ætlaðar til fullorðinsfræðslu fatlaðra en á þessu ári á að verja til þessarar starfsemi 106,6 millj. kr. Þarna er um 20 millj. kr. hækkun á framlögum til fullorðinsfræðslu fatlaðra þannig að það skýtur mjög skökku við þegar hv. þm. fullyrðir að það sé verið að draga saman seglin að því er þennan þátt varðar. Eins og ég sagði þá lítur menntmrh. á það sem sérstakt hlutverk sitt að styðja betur við fullorðinsfræðslu fatlaðra en símenntunar- og fullorðinsfræðslumiðstöðvar almennt. Við munum halda því áfram og ég stefni að því að skapa þessari starfsemi það öryggi að menn þurfi ekki að vera í þeirri óvissu sem þeir telja að stundum hafi steðjað að starfinu. En það hefur aldrei orðið neitt hlé á þessu starfi síðan 1991. Það hefur þróast og þroskast eðlilega og þar á sérstakan heiður skilinn María Kjeld sem leitt hefur starfið og tekur nú þátt í þessum undirbúningi sem við höfum lagt af stað með til að skapa fullorðinsfræðslunni betri og skýrari starfsramma en hún hefur haft til þessa.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin og lýsi því yfir að mér þykir ákaflega vænt um að heyra falleg orð hæstv. ráðherra í garð fullorðinsfræðslunnar. Ég finn að hann metur mikils það starf sem þar er innt af hendi og þar deilum við svo sannarlega sömu skoðun. Mig langar til að lýsa yfir ánægju minni með að heyra að vilji ráðuneytisins sé að leysa húsnæðisvanda stofnunarinnar sem er talsverður. Ég hef sjálf komið í hús fullorðinsfræðslunnar í Blesugróf. Það er afskaplega erfitt fyrir fatlað fólk. Það er einbýlishús með stórum stiga upp í gegnum mitt húsið og af sjálfu leiðir að hann nýtist ekki fyrir þá sem þarna þurfa að fara um sali eða húsakynni. Varðandi orð hæstv. ráðherra um fjármálin, fjárveitingarnar og þær hafi ekki minnkað eða verið dregnar saman vil ég einungis segja að það sem ég hef fyrir mér og er grunnurinn að spurningu minni, herra forseti, er sótt í fréttabréf fullorðinsfræðslu fatlaðra sem gefið var út sl. haust. Þar segir að vegna rekstrarfjárskorts hafi orðið að draga nokkuð saman starfsemina á höfuðborgarsvæðinu nú í haust og fækka nemendatímum í námskeiðum. ,,Þetta hefur auðvitað komið illa við marga og ber að harma.``, segir í þessu fréttabréfi, með leyfi forseta. Þetta hafði ég fyrir mér í því. Eins má geta þess hér að hollvinasamtök fullorðinsfræðslunnar hafa verið stofnuð. Þau voru stofnuð 29. mars sl. Það má ætla af orðum hæstv. ráðherra og af þeim áhuga sem það fólk sem stendur að hollvinasamtökunum hefur sýnt á þessu málefni, að fáni fullorðinsfræðslunnar verði borinn hátt á næstu missirum. Ég treysti því, herra forseti, að hún fái að blómstra undir handleiðslu hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Ég var á sunnudaginn viðstaddur upphaf kynningardaga fullorðinsfræðslu fatlaðra í Ráðhúsinu í Reykjavík og þar var fjöldi nemenda og aðstandenda þeirra og einnig forustumenn í fullorðnisfræðslunni. Það er engan bilbug að finna hjá því fólki sem að þessu starfar að halda starfi fullorðinsfræðslunnar áfram og við hv. þm. hljótum að leggja okkur fram um að gera það sem í okkar valdi stendur til að þessi starfemi þróist. Einnig er sú breyting orðin á málefnum fatlaðra þegar litið er til menntunar að framhaldsskólarnir hafa opnað dyr sínar fyrir fötluðu fólki í mun ríkari mæli en áður var á grundvelli nýrra framhaldsskólalaga. Nokkur fjárveiting er til þess á þessu ári að geta boðið fötluðum þriðja árið á framhaldsskólastigi. Hins vegar verða skilin á milli skólastarfs og þess sem felst í starfsþjálfun ógreinilegri eftir því sem þetta fólk eldist. Þarna þarf því að vera gott samstarf milli skóla og atvinnulífs og milli skóla og fullorðinsfræðslu fatlaðra. Við þurfum því að vinna að þessu öllu samtímis til að tryggja sem best stöðu fatlaðra og menntun þeirra.