Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Undanfarin ár hefur það blasað við að mikill orkuskortur væri fyrirsjáanlegur á Norðurlandi. Ástæðurnar eru margþættar, en vafalaust er sú veigamest að í tíð viðreisnarstjórnarinnar settu menn traust sitt á orkuöflun frá Laxá í Þingeyjarsýslu og höfðu uppi háfleyg áform um stórvirkjanir í Laxárdal í trássi við augljós náttúruverndarsjónarmið og án þess að ráða yfir rennsli þess vatns sem virkja átti. Eftir að ný stjórn kom til valda og samningar tókust um lausn Laxárdeilunnar var fljótt ljóst að fljótvirkasta og hagstæðasta leiðin til að tryggja norðlendingum ódýrt rafmagn væri að leggja tengilínu milli Norður- og Suðurlands, enda væri almenn nauðsyn af hagkvæmnisástæðum að tengja rafmagnsveitur landsins í eitt orkuöflunar- og dreifikerfi. Reyndar er talsvert langt síðan fyrst var um það rætt að tengja saman orkuveitukerfin, og þess má geta að Landsvirkjun fékk heimild Alþ. til að leggja stofnlínu norður í land þegar árið 1966. Sama ár fékk Laxárvirkjun heimild til að leggja stofnlínu til Norðurlands vestra. Það var þó ekki fyrr en vorið 1973 að Alþ. veitti í fyrsta sinn fé til þessarar framkvæmdar. Því miður hefur undirbúningur verksins tafist nokkuð af tæknilegum ástæðum og þá fyrst og fremst vegna rannsóknar, sem fram þurfti að fara áður en ákvörðun yrði endanlega tekin um línustæðið. Hins vegar verður því ekki haldið fram með rökum að skortur á fjármagni hafi tafið framkvæmdir. Á fjárl. þessa árs og í l. um erlendar lántökur er gert ráð fyrir 300 millj. kr. fjármagnsútvegun til stofnlínu um Vestur- og Norðurland, en hún hefur vegna legu sinnar hlotið nafnið byggðalína manna á meðal. Ef unnt átti að vera að leiða orku eftir þessari línu veturinn 1975–76 hefðu framkvæmdir þurft að hefjast þegar í haust. Hönnun þess hluta verksins, sem vinna mátti á þessu ári, var lokið í ágústmánuði. Staurar höfðu verið pantaðir og var meginparturinn af þeim kominn í ágústlok, að því er mér er tjáð. Fyrir lá að reisa línu norður í Hrútafjörð þegar í haust„ þannig að í árslok næsta árs mætti flytja 5–10 mw. eftir 60 kw. línu norður í Húnavatnssýslu, en með því hefði mátt losna nokkurn veginn við alla dísilvélakeyrslu á Norðurlandi vestra síðari hluta næsta vetrar, veturinn 1976. En um þessi sömu mánaðamót, í ágústlok, kom ný ríkisstj. til valda. Framkvæmdir hófust ekki eins og ráðgert hafði verið og síðan hefur hver mánuðurinn af öðrum liðið án þess að hafist væri handa. Hvað veldur þessum drætti? Gerir hæstv. iðnrh. sér ekki ljóst að með þessari töf er hann að koma í veg fyrir að byggðalína komi að notum á næsta vetri. Ég veit að vísu að í flokki hæstv. ráðh. eru ýmsir þm., sem í fyrravetur börðust af mikilli hörku gegn þessari byggðalínu og héldu margar ræður gegn þeirri framkvæmd, og þ. á m. var reyndar hæstv. núv. forsrh. En ég hef leyft mér að vona, að hæstv. iðnrh. væri annarrar skoðunar, og hefði verið seinn til að trúa því að hann léti hæstv. forsrh. eða aðra þm. taka ráðin af sér á sviði orkumála. Um þetta er sem sagt spurt: Hvers vegna eru framkvæmdir enn ekki hafnar við lagningu byggðalínunnar milli Norður- og Suðurlands? Til viðbótar vil ég svo leyfa mér að bæta við einni spurningu, sem er náskyld þessari, þ.e. hvort ekki sé fyrirhugað að tengja orkuveitusvæði Skeiðsfossvirkjunar í Fljótum við orkukerfi Rafmagnsveitna ríkisins. Ég hef tilkynnt iðnrh. fyrir allöngu um þessa viðbótarfsp. og hann hefur fallist á að svara henni um leið og hann svarar fyrri spurningunni, enda þótt þessi síðari fsp. liggi að vísu ekki fyrir á prentuðu þskj.



Herra forseti. Ríkisstj. hefur ákveðið að háspennulinan frá Suðurlandi til Norðurlands verði lögð og framkvæmdir hafnar svo fljótt sem auðið er. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. er lögð áhersla á aukinn hraða í virkjun íslenskra orkugjafa, bæði til iðnvæðingar og í því skyni að gera íslendinga óháðari innfluttri orku. Síðan eru talin þar meðal brýnustu verka að tryggja sem fyrst með nýjum virkjunum næga raforku á Norðurlandi og öðrum landshlutum sem eiga við orkuskort að búa. Tenging Norðurlands og Suðurlands hefur lengi verið á döfinni og ýmsar leiðir þar til nefndar. Um hríð virtist mönnum álitlegasta leiðin vera sú að taka háspennulínu frá Þjórsá norður Sprengisand og til Norðurlands. Fyrir nokkru var sett á laggirnar sérstök n. eða vinnuhópur á vegum hæstv. fyrrv. iðnrh. til að kanna þessi mál og niðurstaðan var þá sú að velja heldur aðra leið, þ.e.a.s. línu um Borgarfjörð, Norðurárdal, Holtavörðuheiði, Húnavatnssýslu til Skagafjarðar og Akureyrar. Þessari leið var valið heitið byggðalína en rétt er að benda á að það er nokkuð vafasamt heiti af tveim ástæðum. Annars vegar eru flestar háspennulínur hér á landi að verulegu leyti í byggð, þær sem fyrir eru, og í annan stað liggur þessi lina ekki að öllu leyti í byggð. Hún liggur m.a. yfir Holtavörðuheiði og viða þar sem ekki er um byggð að ræða. Það skiptir að vísu ekki sérstaklega miklu máli hvaða heiti er valið á þessa línu þó að eðlilegra væri kannske að kalla hana norðurlínu. Það var ákvörðun fyrrv. iðnrh. að tengja Norðurland og Suðurland saman með þessum hætti. Það lá annars vegar fyrir að þessi leið um Holtavörðuheiði var nokkuð dýr leið og dýrari en ýmsar aðrar, sem til greina komu yfir hálendið, en hins vegar var það talið henni sérstaklega til gildis að vegna þess að hún lægi að töluvert miklum hluta í byggð, þá væri auðveldara með viðgerðir á henni ef til kæmi, m.ö.o. meira öryggi. Það var síðan skipuð n. manna af hálfu iðnrh. 5. mars 1974 til þess að vinna að þessu máli og var þessari n. falið að hafa í umboði rn. yfirumsjón með byggingu háspennulínu milli Norður- og Suðurlands eftir svonefndri byggðaleið. Í n. voru skipaðir Egill Skúli Ingibergsson, formaður, Guðjón Guðmundsson, Tryggvi Sigurbjarnason og Kristmundur Halldórsson. Þessi n. hefur undir forustu Egils Skúla Ingibergssonar unnið mikið starf að undirbúningi og hönnun þessa máls. Í skýrslu frá n. nú 29. nóv. er gerð ítarleg grein fyrir þessu undirbúningsstarfi, sem er að verulegu leyti lokið. Einstök atriði eru ekki fullhönnuð enn, segir t.d. í þeirri skýrslu að endanlegir útreikningar og stauralistar séu tilbúnir fyrir Borgarfjörð að Holtavörðuheiði, verið sé að vinna við kaflann norðan Holtavörðuheiðar og ætlað sé að því verki verði lokið fyrir áramót. En í meginatriðum er verkinu lokið að því er hönnun snertir. Varðandi framkvæmdir er ljóst að þessi n., sem hæstv. ráðh. skipaði, hefur ekki lagalegan grundvöll sem framkvæmdaraðili, og kom það í ljós þegar farið var að panta staura vegna þessarar línu að það var ekki hægt að panta þá eða fá þá afgreidda á vegum n. heldur þurfti að gera það á vegum Rafmagnsveitna ríkisins. Að því er snertir framkvæmdirnar sjálfar var líka ljóst að eðlilegra var og raunar nauðsynlegt að fela öðrum aðila framkvæmdirnar og af þeirri ástæðu skrifaði ég 19, nóv. bréf til Rafmagnsveitna ríkisins, svo hljóðandi: „Ráðuneytið felur hér með Rafmagnsveitum ríkisins að hafa með höndum framkvæmdir við lagningu háspennulínu til Norðurlands. Jafnframt er Rafmagnsveitum ríkisins falið að hraða framkvæmdum umræddrar norðurlinu svo sem kostur er, eftir því sem fjármagn er fyrir hendi.“ Það var einnig talið mæla mjög með þeirri leið að fela Rafmagnsveitum ríkisins málið, þ.e.a.s. framkvæmdir, að Rafmagnsveiturnar hafa á að skipa þjálfuðum vinnuflokkum í þessu efni. Varðandi kostnað við verkið er síðasta áætlun, sem er dags. 19. nóv., frá n., byggðalínunefndinni svokölluðu, 1 427 millj. kr., eða 1.4 milljarðar kr., þar af eru aðflutningsgjöld tæpar 414 millj. Ef þeim er sleppt, og ég vil taka það fram að ríkisstj. gerir ráð fyrir því að veitt verði heimild í fjárl. nú til að undanþiggja þessa línu og aðrar háspennulínur aðflutningsgjöldum, - að þeim slepptum er heildarkostnaður við línuna áætlaður nú 1 013 millj. kr. Þetta skiptist í þrjá kafla, þ.e. kaflinn frá Andakíl til Laxárvatns, frá Laxárvatni til Varmahlíðar og þriðji kaflinn frá Grundartanga til Andakíls, eins og það er orðað í skýrslu n. Þessi kafli, þ.e.a.s. tenging frá Andakíl við Landsvirkjun, hefur verið nokkurt vafaatriði hjá n., en í síðustu áætlun gerir hún ráð fyrir þessu. Að því er snertir undirbúning málsins að öðru leyti hafa verið pantaðir u.þ.b. 1 300 staurar í þessa línu og tímaáætlun er sú að verkinu þ.e. a. s. lagningu norður til Varmahliðar, megi ljúka haustið 1976. Þetta er í stórum dráttum það, sem ég hef um málið að segja á þessu stígi, en ég vil bæta því við að í samræmi við málefnasamning ríkisstj. hefur að sjálfsögðu veríð kannað hvernig er hægt með nýjum virkjunum að tryggja næga raforku á Norðurlandi, því að öllum er ljóst að á Norðurlandi er mjög alvarlegt ástand í raforkumálum, orkuskortur þegar, mikill kostnaður við dísilstöðvar og horft fram á algert vandræða- og jafnvel neyðarástand innan eins eða tveggja ára. Það hefur að sjálfsögðu verið kannað hvort hægt væri að finna einhverjar fljótvirkar leiðir til aukinnar orkuframleiðslu á Norðurlandi. Kemur mönnum að sjálfsögðu fyrst í hug hvort möguleiki væri til einhverrar aukinnar orkuöflunar við Laxárvirkjun, en eins og hv. þm. er kunnugt virðist sá möguleiki ekki fyrir hendi, a.m.k. nú sem stendur eða á næstunni. Annar möguleikinn, sem hefur veríð athugaður, er að auka orkuframleiðslu gufustöðvarinnar í Bjarnarflagi. Stjórn Laxárvirkjunar sótti um leyfi til þess vorið 1973, en fékk ekki hjá þáv. iðnrh. leyfi til þess. Það er hins vegar um seinan að ætla að ráðast í það nú ef það ætti að bæta úr til bráðabirgða. Varðandi Kröflu má gera ráð fyrir að hún komist ekki í notkun fyrr en eftir 3–4 ár. Á Norðurlandi eru auðvitað fjölmargir aðrir virkjunarmöguleikar, eins og Jökulsá, Skjálfandafljót, Jökulsá í Skagafirði, Blanda og margir fleiri möguleikar. En ljóst er að undirbúningi er það skammt á veg komið að allt mundi þetta taka mjög langan tíma. Það er því svo ástatt á Norðurlandi að vegna þess hve mjög hefur dregist að koma þar í gang virkjunum þá virðist enginn möguleiki sjáanlegur nú til að bæta úr þessu alvarlega ástandi þar annar en þessi norðurlína. Hins vegar er rétt að taka fram að það er ekki rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að þetta sé hagkvæmasta leiðin. Hún virðist vera eina leiðin sem er fær nú, en þetta er ákaflega dýr lausn, og vissulega hefði verið hagkvæmara fyrir þjóðfélagið í heild ef fyrr hefði verið ráðist í einhverjar virkjanir þar nyrðra. Varðandi ádeilur hv. fyrirspyrjanda á núv. stjórn fyrir að dregist hafi að hefja framkvæmdir og þar hafi alls ekki verið um skort á fjármagni að ræða, þá ætla ég að leiða það mál hjá mér. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. samgrh., fyrrv. fjmrh., muni skýra það mál, hvers vegna ekki var í tíð fyrrv. stjórnar ráðist í þessar framkvæmdir þó að þessi 300 millj. kr. lánsheimild í fjárl. væri fyrir hendi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, þótt ég að vísu saknaði svars við síðari spurningunni, sem ég hafði gert mér vonir um að fá svar við núna, en átti að vísu ekki heimtingu á að fá. Ég fagna yfirlýsingu hans að stofnlína frá Suðurlandi um Vesturland til Norðurlands skuli verða reist og að það liggi fyrir ákvörðun ríkisstj. um það efni, og ég fagna því einnig að svo var á honum að heyra að um byggðalinu yrði að ræða, enda þótt honum líkaði ekki alls kostar nafnið. Ég fagna því að þessi framkvæmd á að hans sögn að komast á svo fljótt sem auðið er. Aftur á móti kemst ég ekki hjá að átelja harðlega þann drátt, sem orðið hefur á því að hæstv. iðnrh. kæmist að þessari niðurstöðu. Eins og ég tók fram áðan lágu allar staðreyndir þessa máls fyrir í ágústlok. Þá var hönnun verksins lokið og vilji Alþ. lá þá fyrir. Fjármagn hafði verið útvegað, en það stóð bara á því einu að hefjast handa. Síðan er ekki liðinn neinn smátími. Það eru liðnir rúmlega 3 mánuðir: september, október og nóvember. Hæstv. ráðh. segir að það hafi skort á formsatriði hvað snertir framkvæmdaaðila. En þurfti hann virkilega 11 vikur til þess að koma auga á það hvernig leysa mætti þetta formsatriði? Þurfti hann 11 vikur til þess að lyfta penna og setja saman það bréf sem hann loksins ritaði Rafmagnsveitunum upp úr miðjum nóvembermánuði? Nei, ég held það fari ekki milli mála að hér hefur orðið mjög óhæfilegur dráttur, sem getur orðið norðlendingum býsna dýr. Iðnrh. kvaðst vonast til þess að stofnlínan yrði komin til Varmahlíðar haustið 1976. En æskilegra hefði verið að fá spádóma hans um það hvenær mætti vonast til þess að línan væri komin að laxárvatni og hvort það yrði á vetrinum 1975–76, því að þá verður um verulega erfiðleika að ræða. Ég verð að játa það, að eftir að þessi mikli dráttur hefur orðið á að hæstv. ráðh. tæki á sig rögg og tæki ákvörðun og lyfti pennanum, eru vonir mínar og annarra harla litlar um að raforkuskorti á vetrinum 1975–76 verði bægt frá. Ég vil að lokum minna á að þessi byggðalína er ekki aðeins spursmál um það að leysa úr raforkuskorti á Norðurlandi sem nú blasir við, og það er fráleitt, eins og ráðh. vildi gera, að meta hagkvæmni þessara framkvæmdar út frá því einu hvað mikil orka verður flutt á kannske einn eða tveimur árum. Bygging þessarar tengilínu er að sjálfsögðu forsenda þess að unnt sé að reisa verulega stóra virkjun á Norðurlandi, og það hefur lengi blasað við að ef ætti að vera unnt að fara í slíka framkvæmd, þá þyrfti að vera möguleiki að leiða þá orku til annarra byggðarlaga sem ekki nýtist á Norðurlandi, og bygging línu af þessu tagi er sem sagt forsenda þess að hyggilegt sé að ráðast af fullum krafti í undirbúning orkuvers á Norðurlandi. Ég vil taka það fram að lokum að ég tel, enda þótt ég geti ekki rökstutt það frekar á þessum stutta tíma, að flest rök hnígi að því að virkjun, sem næst á eftir Kröflu og Sigöldu, yrði á Norðurlandi. Ég held að t.d. Blönduvirkjun kæmi þar mjög sterklega til greina. Og það er ljóst að byggðalína kæmi þá að mjög góðum notum, þar sem hún gæti flutt væntanlega 50 mw. norður og austur. Sem sagt þetta er undirstrikun þess, að það er rangt hjá hæstv. ráðh. að meta hagkvæmni þessarar línu út frá því einu hvað gagn hún gerir á næstu einu eða tveimur árum, heldur verðum við að horfa lengra fram í tímann og sjá að þessi línubygging er - ég er alveg að ljúka máli mínu, hæstv. forseti, - en þá sjáum við að bygging þessarar línu er forsenda fyrir því að þriðja stóra virkjunin héðan í frá verði virkjun á Norðurlandi.



Herra forseti. Mér þykja undarlegar þær fullyrðingar hæstv. iðnrh. að þetta sé dýrasta lausnin á orkumálum Norðurlands og vildi mjög gjarnan fá að vita á hverju þetta er byggt. Ég hef ekki tíma á þeim tveimur mínútum, sem ég hef hér nú, til þess að gera grein fyrir mínu máli, þó vil ég freista þess að segja að samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, er gert ráð fyrir því að kostnaður við framleiðslu orku með varmastöðvum á Norðurlandi sé um 1000 millj. kr. á fjórum árum. Sú lína, sem hér um ræðir, getur orðið 66 kw. í upphafi, en flytur þá aðeins u.þ.b. 6 mw., og ef miðað er við þetta þá er það sannarlega dýr lausn. Hins vegar er ekkert því til fyrirstöðu, eins og fram kemur í þeim upplýsingum sem ég hef, að línan geti orðið 132 kw. og flytur þá 16 mw. og með því móti sparast 800 millj. af þessum 1000 millj. á 4 ára tímabili. Auk þess er það staðreynd, þegar endavirki eru fullgerð, m.a. tenging frá Andakíl í Búrfell, verður burðargeta þessarar línu 50–60 mw. Ég leyfi mér að efast um að sú virkjun finnist sem hagkvæmari er. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að með þessu móti nýtast betur þær virkjanir, sem fyrir eru á Suðurlandi, og það ber einnig að taka með í reikninginn. Ég leyfi mér því að vefengja það að þetta sé dýrasta lausnin á raforkumálum Norðurlands.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að taka það fram að ég held að það hafi aldrei leikið neinn vafi á því að það yrði staðið við ákvörðun fyrrv. ríkisstj. um það að byggð yrði þessi lína norður. Ég held að það sé ekki nema tæpur hálfur mánuður síðan við samþingsmennirnir vorum báðir staddir á fundi bæjarstjórnar Sauðárkróks, og þá lýsti ég því að sjálfsögðu yfir að það yrði staðið við þá ákvörðun. Hins vegar skal ég ekki fara út í deilur að öðru leyti um það hvort þetta sé dýrari lausn eða ódýrari en einhver önnur hugsanleg, en þetta er langfljótvirkasta leiðin og sú eina sem sjálfsagt er að fara eins og sakir standa.



Herra forseti. Út af hinni munnlegu fsp. hv. fyrirspyrjanda, Ragnars Arnalds, þá er svar við henni ekki tilbúið frá viðkomandi stofnun. Það er í fyrsta lagi út af ummælum hv. 2. þm. Vestf., aths. hans við það að þetta sé dýrasta lausnin. Ef við erum að tala um dýra eða ódýra lausn, hagkvæma eða hagkvæmari, fer það auðvitað eftir því við hvað er miðað. Það er ósköp auðvelt að segja að þetta sé tiltölulega ódýr lausn, ef miðað er við sparnað á olíu í dísilstöðvum fyrir norðan. Til að losna við mikla framleiðslu með olíukyndistöðvum fyrir norðan er þetta mjög hagkvæmt. Þegar ég tala um að þetta sé dýr lausn, þá á ég sumpart við að þetta er dýrara en sumar aðrar leiðir til samtengingar Norðurlands og Suðurlands, en fyrst og fremst átti ég að sjálfsögðu við hitt, að það hefði verið miklu ódýrara að byggja í tæka tíð nýjar virkjanir fyrir norðan. Það er enginn vafi á því að hefði fyrrv. hæstv. iðnrh. haft framtak til þess að undirbúa fyrr og betur Kröfluvirkjun, t.d. tveimur árum fyrr, þá mundi Kröfluvirkjun bjarga við þessum málum þannig að það yrði ekki nauðsyn að leggja þennan milljarð í línuna norður. Ég vil taka fram að framtíðarstefnan er að sjálfsögðu sú að það verður að tengja saman orkusvæðin, landsfjórðungana. En auðvitað þarf að kanna í hvaða röð þessi mál eiga að koma. Ég er þeirrar skoðunar að það væri hagkvæmara bæði fyrir Norðurland og fyrir landið allt, ef í tæka tíð hefðu verið framkvæmdar virkjanir fyrir norðan og síðar hefði verið ráðist í þessa framkvæmd. Þegar fyrirspyrjandi, Ragnar Arnalds, leyfir sér að vera með ásakanir í minn garð eða núv. ríkisstj. um þessi efni, þá er ég sannast sagna furðu lostinn. Þessi hv. þm. er form, fyrir þeim flokki sem fór með orkumálin undanfarin 3 ár. Hvað hefur gerst á Norðurlandi á þessum tíma? Eftir að möguleikar lokuðust með frekari orkuöflun í Laxá, sem lá fyrir þegar vinstri stjórnin var mynduð, hefur sannast sagna ekkert gerst. Hvers vegna var ekki þá þegar hafinn undirbúningur að því að virkja Kröflu í tæka tíð? Hvers vegna var ekki hafinn undirbúningur að því að virkja Jökulsá í Axarfirði, Dettifoss, Skjálfandafljót, Jökulsá í Skagafirði, Blöndu eða eitthvað, sem að gagni gæti komið? Allt er látið reka á reiðanum. Þegar svo allt er komið í algert óefni er ráðist í þessa byggðalínu, sem svo er kölluð, og ástandið fyrir norðan er þannig að nú er engin lausn sjáanleg önnur en þessi lína. En þegar þeir, sem hafa staðið að þessum drætti og trassaskap, leyfa sér að koma hér í ræðustól og deila á aðra fyrir að þetta sé þeim að kenna, þá er skörin farin að færast upp í bekkinn. Varðandi hins vegar ástæðuna til þess að ekki var hafist handa fyrr um byggðalínuna, þá er það sumpart vegna þess að hönnun hefur ekki verið lokið fyrr, en er að mestu leyti lokið nú. Eins og kom fram í skýrslu, sem ég las upp hér áðan frá sjálfri byggðalínunefnd er hönnun ekki lokið að fullu enn þá. Þó er auðvitað hægt að hefja framkvæmdir. En hvers vegna voru ekki hafnar framkvæmdir í sumar? 300 millj. heimild var sett inn í fjárl. Það var ákveðið af fyrrv. ríkisstj. og liggur fyrir skriflega frá fjmrn. að það var ákveðið að skera þetta niður í 25 millj. Í staðinn fyrir 300 millj. skyldi á þessu ári varið 25 millj. kr. til byggðalínunnar og því skyldi öllu varið til hönnunar. Þetta liggur skriflega fyrir. Það er furðulegt þegar menn, sem hafa staðið jafnnærri fyrrv. ríkisstj. og Ragnar Arnalds, leyfa sér að ásaka okkur, sem nú höfum tekið við, fyrir að við framkvæmum þetta ekki þegar í stað sem fyrrv. ríkisstj. lagði á hilluna. Meginatriði málsins er að á undanförnum 3 árum hefur veríð gersamlega vanrækt að undirbúa virkjanir fyrir norðan. Því er svo komið sem komið er fyrir þann drátt, að það er engin leið til önnur en að fá rafmagn að sunnan og þess vegna verður nú að ráðast í þessa línu.



Herra forseti. Ég vil síður en svo taka undir ásakanir hv. þm. Ragnars Arnalds í garð hæstv. iðnrh. fyrir nær 3 mánaða drátt á því að hefja framkvæmdir við byggðalínuna norður, þar sem í ljós hefur komið að hann hefur notað þennan tíma mjög vel, en að vísu með takmörkuðum árangri, til þess að velta fyrir sér heiti línunnar eða að öðrum kosti möguleikunum á því að flytja hana þannig til að nafnið passi. Sannleikurinn er sá í sambandi við Laxárvirkjunina, sem hæstv. iðnrh. nefndi enn sem æskilegan möguleika til þess að leysa orkuvanda Norðurlands eystra nú í vetur, að vinstri stjórnin tók þarna við framkvæmd viðreisnarstjórnarinnar þar sem unnið var að 50 mw. virkjun, þar sem síðast settar voru niður 50 mw. vélar í 50 mw. göng til þess að virkja 12 mw. vatn, sem ekki hefði fengist ef fyrrv. iðnrh. hefði ekki skorist í leikinn til þess að leysa eitraða deilu sem orðin var þarna nyrðra. Við einu atriði vildi ég fá svar, sérstaklega af því að hæstv. samgrh. hefur þegar kvatt sér hljóðs í þessu máli. Ég heyrði hann segja undir rösklega 200 votta nú fyrir nokkrum dögum að lögn byggðalínunnar norður væri gjörsamlega komin undir því að reist yrði málmbræðsla í Hvalfirði, - að lögn byggðalínunnar norður væri undir því komin að þessi verksmiðja yrði reist í Hvalfirði. Þar sem nú hæstv. iðnrh, nefndi tengingu við Grundartanga í beinu samhengi við línuna norður, þá vil ég gjarnan fá svar við því hvort þessi fullyrðing hæstv. samgrh. sé sönn.



Herra forseti. Ég er almennt séð ekki þeirrar skoðunar að fsp, séu vettvangur fyrir almennar umr. um mál, enda er tíminn ekki til þess. Ég held að manni séu skammtaðar 2 mínútur. En ég kemst ekki hjá því að leiðrétta hrein ósannindi sem hæstv. iðnrh. fór með. Hæstv. iðnrh. spurði m.a. eða gaf í skyn að ég hefði getað lagt fram frv. um Kröfluvirkjun tveimur árum fyrr en ég gerði. Forsendur Kröfluvirkjunar voru að sjálfsögðu rannsóknir og þeim rannsóknum var ekki lokið fyrr en haustið 1973. Um leið og þeim var lokið, aðeins örfáum vikum síðar, lagði ég fyrir þing frv. um heimild til slíkrar virkjunar, miklu fyrr en nokkur dæmi eru um í sambandi við slíka rannsókn. Þegar þetta frv. hafði verið gert að lögum skipaði ég sérstaka n. til þess að undirbúa málið og einnig til þess að flýta því. Og ég hygg að það sé alkunna, að þessi n. hefur unnið mjög myndarlega og tryggt að eins mikill hraði væri á þeim framkvæmdum og hægt er. Hæstv. iðnrh. sagði einnig að það hefði legið fyrir, þegar vinstri stjórnin var mynduð, að það hafi verið búið að loka fyrir áformin um virkjun í Laxá sem áður voru uppí. Staðreyndin er sú að iðnrh. viðreisnarstjórnarinnar gaf út heimild til virkjunarframkvæmda við Laxá eftir að viðneisnarstjórnin var komin í minni hluta í kosningunum 1971, og með þann arf sat maður uppi. Einmitt þess vegna fór óhemjumikill tími í að jafna þær deilur sem þar voru uppi, en það var forsenda þess að Laxárvirkjun tæki yfirleitt til starfa og framleiddi nokkurn skapaðan hlut að þær deilur yrðu jafnaðar. Það tókst sem betur fer. En ef það hefði ekki tekist væri ástandið á Norðurlandi miklum mun alvarlegra en það er þó nú. Hæstv. iðnrh. sagði einnig að hönnun byggðalínu hefði ekki verið lokið fyrr en nú fyrir nokkrum vikum. Þetta er ósatt með öllu. Hann skýrði frá því í upphafsræðu sinni að hönnun á þeim kafla sem liggur frá Andakíl að Holtavörðuheiði hefði verið tilbúin í ágúst, og ætlunin var alltaf að hefja það verk 15. sept. Ef það hefði verið gert, væri línan komin að Holtavörðuheiði núna og það hefði getað flýtt verkinu svo mikið að raforku hefði verið hægt að flytja þegar á næsta hausti. Sitthvað fleira sagði hæstv. ráðh. sem ég hef ástæðu til að gera athugasemdir við, en því miður er ekki möguleiki á því í þessu umræður formi.



Herra forseti. Út af fyrirspurn frá hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefáni Jónssyni, vil ég segja það, að ég lýsti því yfir á fundinum á Leirá að einmitt byggðalínan væri tengd verksmiðjunni á Grundartanga og það gerði hana miklu hagkvæmari en aðrar línur sem voru athugaðar til flutnings á rafmagni norður, enda mun það vera svo að byggðalínan er talin frá Hvalfirði en ekki lengra. Það er þó ljóst að flutningur á rafmagni til Hvalfjarðar og yfir hann, annað hvort, eins og talað er um, beint frá Sigöldu eða yfir fjörðinn sjálfan, verður að koma til til þess að þessi lína nýtist að fullu eins og fyrirhugað er í framtíðinni. Þetta hef ég tengt saman og hafði komið inn í þær umr., sem fóru fram um þetta mál í ríkisstj. Í öðru lagi út af því sem sagt hefur verið um fjármálin, þá er það rétt að heimilað var í fjárlögum að taka lán til þessara framkvæmda sem og til margra fleiri verka á sviði rafmagnsmála. Þegar komið var fram á sumar var ljóst að óhugsandi var að koma öllum þeim verkum áfram með því framkvæmdafé sem heimiluð var lántaka til. Af þeim ástæðum lét ég athuga möguleika á því hvað hagkvæmast væri talið og yrði að ljúka á þessu ári af þeim verkum sem átti að vinna. Kom í ljós að þegar búíð var að stilla því dæmi upp var búið að ráðstafa þessum 300 millj. og meira en það. Þetta liggur fyrir og frá þessu skýrði ég í umr. bæði í ríkisstj. og ég veit ekki betur en það hafi veríð haft samráð við iðnrn. um þetta. Hins vegar skal það skýrt tekið fram að þáv. iðnrh. játaði ekki að það væri sín ákvörðun að þessu yrði frestað, það skal undirstrikað. Hins vegar skýrði ég einnig frá því í umr. um stjórnarmyndunina að til þess að koma þessu verki í framkvæmd yrði að útvega meira fé en heimild hefði veríð til á gildandi fjárlögum. Ég sem ráðh. í ríkisstj. sem hafði ekki meiri hl. á Alþ. taldi mig ekki hafa möguleika eða rétt til þess að útvega meira fé en fjárlög heimiluðu.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð í viðbót einmitt í tilefni af því, sem hæstv. samgrh. sagði áðan. - Hæstv. iðnrh. hélt því fram að fyrrv. ríkisstj, hefði ákveðið að verja aðeins 26 millj. af þeim 300 millj. sem heimilaðar voru á fjárlögum þessa árs. Þetta er ekki rétt. Fyrrv. ríkisstj, tók enga slíka ákvörðun. Hitt er alveg rétt, að hæstv. fjmrh. gerði okkur . grein fyrir því sem hann taldi vera vandamál í því sambandi, en það var engin ákvörðun um það tekin að skera þetta verk niður, og af minni hálfu var það undirbúið á þann hátt, sem Alþ. hafði gefið heimild til, og raunar ráðstafað þar einum 70 millj. kr. Í sambandi við byggðalínu og hugsanlega járnblendiverksmiðju í Hvalfirði var sá háttur á hafður í sambandi við hönnun þessarar línu að gera þar tvo valkosti: ,annars vegar að reikna með því að þarna yrði verksmiðja, hins vegar að reikna með að verksmiðjan yrði ekki, en í báðum tilvikum er þessi byggðalína bæði sjálfsögð og hagkvæm lausn á þessu vandamáli og raunar forsenda þess að hér verði einhver skynsamleg þróun í raforkumálum á næstunni.



Herra forseti. Ég tók það fram áðan, að þegar vinstri stjórnin var mynduð í júlí 1971 þá lá það fyrir að ekki mundi verða um frekari framkvæmdir við Laxá að ræða. Þetta held ég að öllum hafi verið ljóst. Þá hefði auðvitað þegar í stað þurft að byrja á því að undirbúa aðra virkjunarmögur leika. Það tel ég að hafi ekki verið gert. Fyrrv. iðnrh. segir að hann hafi lagt fram frv. um virkjun Kröflu strax þegar undirbúningi var nægilega langt á veg komið. Má vel vera að það sé rétt. En hvers vegna tók undirbúningurinn svona langan tíma? M.a. vegna þess, að fyrrv. ríkisstj. og þingmeirihluti neitaði um fjárveitingar, sem gerðar voru till. um hér á Alþ. tvö ár í röð, um aukið fé til þess að hraða þessum rannsóknum. M.ö.o. vegna þess að rannsóknirnar fengu of lítið fé og gengu þess vegna of hægt hefur þetta mál dregist. Varðandi fjárveitingarnar til byggðalínunnar er hægt að skýra aðeins nánar frá, en raunar gerði fyrrv. fjmrh. því skil áðan. Málið liggur þannig fyrir, að í fjárlögum fyrir 1974 var veitt heimild til að taka 300 millj. kr. að láni vegna þessarar byggðalínu. Á miðju ári var ákveðið, að nota aðeins 25 millj., en ekki 300 millj. til byggðalínunnar, og því skyldi varið til hönnunarkostnaðar. Þetta liggur fyrir í skjölum frá fjmrn. 



Herra forseti. Ég hef vist þegar talað tvisvar og hef aðeins leyfi til að segja fáein orð. Það hefði að vísu verið gott að geta svarað hér ýmsum fjarstæðum sem fram hafa komið í málflutningi hæstv. iðnrh. Varðandi seinasta atriðið var okkur kunnugt um það og það kom fram í stjórnarmyndunarviðræðunum í sumar að Halldór E. Sigurðsson þáv. fjmrh. hafði uppi hugmyndir um að skera niður fjármagn til byggðalínunnar. En hann fékk að heyra það þá og hann vissi að það kæmi alls ekki til greina af okkar hálfu, og hann féllst á það. Ég veit að mörg vitni voru um það, þannig að það bréf, sem hæstv. iðnrh. er hér að vitna til, virðist ekki vera annað en ómerkilegt pappírsgagn, sem enginn formlegur aðili stóð að af ríkisstj. hálfu. Ég vil aðeins bæta því við að ég tel mjög óviðfelldið hvernig málmblendiverksmiðjan hefur flækst inn í þessar umr. Því er reynt að halda fram að í raun og veru sé málmblendiverksmiðjan forsenda fyrir byggingu byggðalínunnar. Ég vil upplýsa það hér, að á fundi fjh.- og viðskn. Ed. í fyrra kom orkumálastjóri og ræddi við okkur um byggðalínuna og hann upplýsti þá að ef málmblendiverksmiðjan yrði ekki reist, þá yrði línan lögð frá Soginu norður í Lundarreykjadal austan við Þingvelli og hún yrði 50 millj. kr. dýrari með þeim hætti vegna þess að leiðin væri heldur lengri, en hann bætti því við að vegna þess að ekki þyrfti að byggja sérstaka spennistöð, eins og ella yrði að gera við Grundartanga, þá spöruðust við það 20 millj. kr., þannig að í heild yrði línan eftir þeirri leið aðeins 30 millj. kr. dýrari. Sjá þá allir hversu ómerkilegur sá áróður er sem byggist á því að tengja saman málmblendiverksmiðjuna og byggðalínuna.



Herra forseti. Ég þarf ekki að endurtaka margt af því sem ég sagði hér áðan. Það er hvorki á mínu færi né annarra að skapa fjármuni sem ekki eru til né heldur að taka lán fyrir ríkissjóð sem ekki eru heimildir fyrir. Allar heimildir, sem voru í fjárlögum til lántöku voru notaðar. Þetta mál var í afgr. í samráði við Rafmagnsveitur ríkisins og iðnrn., að undanteknum ráðh., hann var fjarverandi þegar var verið að fjalla um þetta mál. Þá var um að ræða tilfærslur til að stöðva ekki önnur verk sem Rafmagnsveiturnar töldu að yrði að framkvæma. Þetta er staðreynd, það voru notaðir allir þeir möguleikar sem til voru. Hitt er rétt, að iðnrh. samþ. þetta ekki. Ég skýrði frá því í umr. um stjórnarmyndun á sl. sumri, að til þess að koma þessu verki áfram yrði að útvega fjármuni. Í öðru lagi get ég sagt að það hefur alltaf verið rætt um Grundartangaverksmiðjuna í sambandi við þessa linu, enda gerir hún línuna miklu ótvíræðari og traustari en ella mundi verða.



Herra forseti. Ég var ekki við því búinn að fylgja fyrirspurninni úr hlaði, enda var hún gerð af varamanni mínum hér á þingi. Þess vegna vildi ég biðja hæstv. forseta að gera svo vel og fresta málinu að sinni.



Herra forseti: Á undanförnum árum hefur verið mikið rætt um vegagerð yfir Þorskafjörð. Þetta hefur m.a. komið fram í því að sýslunefnd Austur-Barðastrandarsýslu hefur látið málið til sín taka, og með bréfi 4. júní 1973 tilkynnti sýslumaður barðstrendinga, Jóhannes Árnason, að sýslunefnd Austur-Barðastrandarsýslu hefði á síðasta aðalfundi sínum samþ. að beina þeim eindregnu tilmælum til samgrh., að hann láti fara fram hið fyrsta ítarlega könnun á vegarstæði yfir Þorskafjörð frá Stað á Reykjanesi að Skálanesi og að jafnframt verði gerð kostnaðaráætlun um verkið. Þetta segir í bréfi sýslumanns til samgrn. Samgrn. mun hafa brugðist svo við þessari málaleitan að fela Vegagerð ríkisins þetta verk, að láta fara fram könnun á þessu vegarstæði. Hér er um að ræða ákaflega mikilvægt mál á ýmsan hátt. Það er í fyrsta lagi um að ræða mikla samgöngubót fyrir allar meginbyggðir Vestfjarða. Það er um það að ræða að stytta veginn, sem nú liggur fyrir þrjá firði, Þorskafjörð, Djúpafjörð og Gufufjörð, og taka af tvo fjallvegi, Hjallaháls og Ódrjúgsháls. Þetta er enn fremur og af sömu ástæðum alveg sérstakt hagsmunamál fyrir þær byggðir sem liggja að þessu svæði, byggðir Austur-Barðastrandarsýslu. Í sambandi við þetta mál hafa einnig komið upp hugmyndir um fiskrækt í þorskafirði og allt sýnir þetta hve mál þetta er stórt og mikilvægt. Með tilliti til þess hefur mér þótt hlýða að bera fram þá fsp. til hæstv. samgrh., hvað liði könnun á vegarstæði yfir Þorskafjörð frá Stað á Reykjanesi að Skálanesi?



Herra forseti. Á þskj. 62 er fyrirspurn frá hv. 3. þm. Vestf. sem er svo hljóðandi: „Hvað líður könnun á vegarstæði yfir Þorskafjörð frá Stað á Reykjanesi að Skálanesi? Svar við þessari fsp. er á þessa leið: Á árunum 1968 og 1969 var gerð lausleg dýptarmæling í mynni Þorskafjarðar á mótorbáti. Á grundvelli þeirrar mælingar var lauslega áætlað að vegfylling yfir fjörðinn yrði 400–600 þús. kúbikmetrar eftir því hvaða breidd yrði á garðinum að ofan. Á grundvelli þessarar lauslegu athugunar er giskað á að kostnaður við vegagerðina yrði 200–250 millj. kr. Eftir að ákveðið var í vegáætlun 1972–1975 að gera Djúpveg akfæran á áætlunartímabilinu var farið að athuga, hvort endurbyggja ætti núverandi veg yfir Þorskafjarðarheiði eða leggja nýjan veg úr Djúpi yfir Kollafjarðarheiði. Einn liður í athugunum á síðari valkostinum yrði eðlilega könnun á því hvort hagkvæmt yrði að stytta núverandi Vestfjarðaveg milli Bjarkarlundar og Kollafjarðar með því að leggja veg yfir Þorskafjörð utarlega eða innarlega og fyrir Djúpafjörð og Gufufjörð ef innri leiðin yrði valin um Þorskafjörð. Unnið er nú að þessum athugunum og var um þetta rætt við þm. Vestfjarðakjördæmis á s.l. vetri að niðurstöður athugananna ættu að geta legið fyrir í meginatriðum í árslok 1975 eða fyrri hluta ársins 1976, það snemma að hægt yrði að hafa niðurstöðuna til hliðsjónar þegar vegáætlun fyrir árið 1976 og 1977 yrði endurskoðuð og ný áætlun samin fyrir árin 1978 og 1979. - Frekar hef ég ekki um þetta mál að segja.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svar hans. Það ber með sér að það er unnið að þessum málum, og á það verður að leggja ríka áherslu. En ég tel að það beri að vinna sjálfstætt að þessu máli án tillits til þess hvaða framtíðarleið verður valin úr Ísafjarðardjúpi suður yfir hálendið, hvort það er Þorskafjarðarheiði eða Kollafjarðarheiði sem talað er um. Hér er um hið þýðingarmesta mál að ræða í báðum tilfellum og ég vil mega vona að þannig verði unnið að athugun þessa máls, því að ég tel að undir öllum kringumstæðum verði að halda svo á málum að við verðum viðbúnir því að leggja í þessa mikilvægu framkvæmd.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. - Eins og kom fram hjá hæstv. ráðh. var gerð áætlun um þetta á árunum 1968–1969. Ég vil gjarnan að það komi fram að hún var fyrir frumkvæði heimamanna sem gerðu sjálfir þá mælingu sem áætlunin var byggð á. Það kom hins vegar í minn hlut að skrifa vegamálastjóra og óska eftir kostnaðartölum og fékk þær og þær sömu og hæstv. ráðh. fór með áðan. Hins vegar leitaði ég einnig til starfandi verkfræðings og bað um áætlun um þetta, og sú tala var langtum lægri en hjá vegamálastjóra. Ég held að ég fari rétt með að hann hafi áætlað kostnaðinn um 150 millj. kr. Þetta stafar af því að efnistaka er ákaflega góð þarna beggja vegna fjarðarins, alveg sérstaklega góð, laust stórgrýti sem hentar vel í þessa fyllingu. Ég er þeirrar skoðunar að til þess hafi ekki verið tekið nægilegt tillit í áætlun Vegamálaskrifstofunnar. Nú fagna ég því að Vegamálaskrifstofan er með þetta í nánari athugun, og mér er kunnugt um að yfirverkfræðingur skrifstofunnar var þarna á ferðinni í haust og kynnti sér þessi mál. Hins vegar verð ég að segja það, að ég er ósammála hv. 3. þm. Vestf. þegar hann telur að þetta verði að skoða sjálfstætt, án hliðsjónar af því hvernig farið verður yfir í Ísafjarðardjúp. Þetta er mikill þáttur í því. T.d. verður varla farið yfir í Ísafjarðardjúp yfir Kollafjarðarheiði án þess að lausn sem þessi sé fengin, því að það er til lítils að fara þar yfir og lenda síðan á tveimur fjallvegum, sem eru oft, a.m.k. annar, ófærir mikinn hluta vetrar. Það, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., er jafnframt í samræmi við það sem vegamálastjóri tjáði okkur. Ég fagna því að þessar áætlanir eiga allar að liggja fyrir þegar vegáætlun verður endurskoðuð.



Herra forseti. Ég fór ekki út í það í máli mínu hér áðan að fara að tíunda hvað ég hefði gert í þessu máli eða við hverja ég hefði talað. Ég gæti svo sem sagt frá því að mér barst í hendur áætlun um þetta verk í gær frá kunnáttumanni sem athugaði það. Samkvæmt þeirri áætlun er reiknað með að þetta kosti 250 millj. kr. Ég undrast það að hv. 2, þm. Vestf. skuli vera mér ósammála um að það skuli athuga þetta mál sjálfstætt, án tillits til þess hvort framtíðarvegur verður yfir Þorskafjarðarheiði eða Kollafjarðarheiði. Ég undrast það vegna þess að þá gleymir þessi hv. þm. því hvað þessi framkvæmd er mikilvæg fyrir byggðirnar sem liggja að þessu svæði.



Herra forseti. Í nóv. 1971 lagði þáv. iðnrh. fram hér á þingi till. að þriggja ára áætlun um lúkningu sveitarafvæðingar. Hún var lögð fram í tilefni af fsp. sem ég lagði fram þá um framkvæmd á þessu sviði. Í þessari áætlun er gert ráð fyrir því að koma rafmagni frá samveitum til 765 býla af þeim 930 sem upplýst er í þessari áætlun að ekki hafi hlotið rafmagn frá samveitum. Þar er jafnframt að finna upplýsingar um hvenær einstök byggðarlög verði rafvædd og einnig upplýsingar um þau býli sem eftir verða að þessu áætlunartímabili loknu. Ég held að það sé ekki ofsagt að þessi áætlun hefur síðan verið biblía þeirra sem vænst hafa rafmagns frá samveitum og oft verið litið til hennar og gert ráð fyrir að við hana verði staðið, enda hef ég enga ástæðu til að ætla annað. Hins vegar er það staðreynd að framkvæmd þessarar áætlunar hefur dregist allmikið. Til þess liggja eflaust ýmsar ástæður. Oft er um þær spurt og ég held að það sé gott að fá þær fram. Einn liður í minni spurningu er því þannig. En ekki síður er að því spurt og menn vilja fá að vita hvort öruggt megi ekki vera að við áætlunina verði staðið og lokið við rafvæðingu þeirra 765 býla sem gert er ráð fyrir að rafvæða, þótt nú sé lokið því þriggja ára tímabili sem áætlunin nær til. Með tilliti til þessa hef ég lagt fram fsp. á þskj. 49 og er sú fsp. í 5 liðum. Ég spyr í fyrsta lagi að því hvað líði framkvæmd þriggja ára áætlunar um rafvæðingu dreifbýlisins. 2) Hvaða meginbreyt. hafa verið gerðar á þeirri þriggja ára áætlun um rafvæðingu dreifbýlisins sem lögð var fram í nóv. 1971? til skýringar þessu verð ég að segja, að því miður hygg ég að við þm. dreifbýlisins höfum orðið að stríða við ýmsar hugmyndir um breyt. á þessari áætlun. Tel ég það að ýmsu leyti alvarlegt. Þegar mönnum hefur verið lofað rafmagni á þennan máta er nauðsynlegt að standa við það. 3) Hvenær má ætla að framkvæmdum skv. þessari áætlun verði lokið? 4) Hvað hefur valdið töfum á framkvæmd umræddrar áætlunar? 5) Hvenær er gert ráð fyrir rafvæðingu Árneshrepps í Strandasýslu? Það er ekki að ástæðulausu að ég spyr að þessu því að s.I. vor voru uppi hugmyndir um að sleppa Árneshreppi í Strandasýslu úr þessari áætlun, en sem betur fer tókst að koma í veg fyrir það. Hins vegar hefur línustæðið þar ekki enn verið hannað og undirbúið eins og nauðsynlegt er ef framkvæmdir eiga að verða næsta sumar. Því spyr ég sérstaklega um þann hrepp.



Herra forseti. Það er ástæðulaust að lesa upp fsp, því að bæði liggja þær fyrir á þskj, og auk þess hefur hv. fyrirspyrjandi lesið þær upp. Veturinn 1970–1971 gerði iðnrn. í samvinnu við Orkustofnun till. að lúkningu sveitarafvæðingar á 4 árum Þegar fyrrv. ríkisstj. tók við völdum í júlí 1971 lagði hún svo fyrir að þessi áætlun yrði endurskoðuð á þann veg að ljúka rafvæðingunni á þremur árum í stað fjögurra, þ.e.a.s. á árunum 1972–4 að báðum meðtöldum. Reynslan hefur sýnt, að þessi áætlun hefur ekki staðist. Þegar þessi áætlun var gerð voru taldar 930 bújarðir í sveitum utan samtengingar við veitukerfin. Af þessum 930 býlum var gert ráð fyrir skv. áætluninni að tengja 765 býli og var skiptingin þessi: Á fyrsta ári, árinu 1972, gerði áætlunin ráð fyrir að tengd yrðu 328 býli. Hins vegar varð í framkvæmd ekki tengt meira á því ári en 241. Á næsta ári, 1973, gerðu áætlanir ráð fyrir að tengd yrðu 239 býli. Í framkvæmdinni voru tengd 260. Á þriðja árinu, 1974, var ráðgert að tengja 198 býli skv. áætluninni, en skv. upplýsingum Rafmagnsveitna ríkisins verður ekki lokið við að tengja á árinu nema 100 býli. Samtals hefur því á þessum þrem árum, sem þriggja ára áætlunin gerði ráð fyrir, verið tengt 601 býli af 765, sem gert hefur verið ráð fyrir bæði í fyrri og síðari áætluninni að tengja. Skv. upplýsingum Rafmagnsveitnanna hafa engar verulegar breyt. verið gerðar á hinni upprunalegu áætlun um rafvæðingu sveitanna aðrar en þessi, að framkvæma skyldi hana á þremur í stað fjögurra ára. Af þeim 765 býlum, sem áætlunin gerði ráð fyrir að tengd yrðu, falla úr allmörg býli, sumpart vegna þess að þau hafa farið í eyði, sumpart vegna þess að þau hafa einkavatnsaflstöðvar og hafa því ekki óskað eftir tengingu. Þá hafa í nokkrum tilfellum verið tengd viðbótarbýli sem voru utan áætlunar. Af þessum ástæðum er áætlað að heildarfjöldi tengdra býla fækki um 60–70, miðað við hina upprunalegu áætlun. Skv. því ætti nú að vera lokið við tengingu um 600 býla, eins og ég gat um, en ólokið að tengja um 100 býli af þeim u.þ.b. 700 sem hin endurskoðaða áætlun tekur til, með með hliðsjón af þeirri breytingu til fækkunar sem ég gat um. Standa vonir til að þessi 100 býli, sem eftir eru, verði tengd samveitum á næsta ári, 1975. Verður þá reyndin sú að þessi þriggja ára áætlun tekur yfir 4 ár, eins og upphaflega hafði verið áætlað. Það, sem valdið hefur fyrst og fremst töfum á framkvæmdum þessarar þriggja ára áætlunar, er að ekki hefur verið veitt nægilegt fé til framkvæmdanna, miðað við að framkvæma þetta á þremur árum. Vaxandi dýrtíð og aukinn kostnaður við framkvæmdir hafa haft sitt að segja í þessu sambandi. Til skýringar má benda á að kostnaður við rafvæðingu nú í ár, 1974, var áætlaður 206 millj. kr. miðað við verðlag 1. mars s.l. Í fjárl. ársins var hins vegar gert ráð fyrir 161 millj. kr. til þessara framkvæmda og síðar á árinu var sú fjárveiting lækkuð um 60 millj. eða niður í 101 millj. Af þessu sést að ekki var í reynd veitt fé nema sem svaraði helmingi af framkvæmdaáætluninni, en við þetta bætist svo hækkaður kostnaður á þessu ári síðan í mars, sem er talinn nema um 25% af fyrrgreindri áætlun. Það hefði skv. þessu orðið að verja samtals um 257 millj. kr. til framkvæmda á þann hátt sem ætlað var að gera á árinu 1974. Það gefur auga leið að töluvert átak þarf til þess að ljúka þessari rafvæðingu. Hefur ráðuneytið fyrir hönd Rafmagnsveitna ríkisins farið fram á verulega aukningu á fjáröflun til þessa verks. Er enn til athugunar að kanna með hverjum hætti væri hagkvæmast að sjá þeim býlum fyrir raforku sem njóta hennar ekki enn og er unnið áfram að því verkefni. Með þessu hefur í meginatriðum verið svarað fyrstu fjórum líðum fsp. En varðandi 5. liðinn skal þetta tekið fram: Í þriggja ára áætluninni var gert ráð fyrir dreifiveitu um Árneshrepp, en ekki gerð nánari grein fyrir á hvern veg ætti að afla orkunnar. Nú hafa Rafmagnsveitur ríkisins að beiðni rn. athugað þessi mál og svar þeirra er sem hér segir: „Áætlanadeild telur að rafvæðingu árneshrepps verði á hagkvæmastan hátt hagað þannig að einfasa háspennulína 19 kw. verði lögð frá Hólmavík og norður í Árneshrepp. Háspennulínan nær nú þegar nokkuð inn fyrir Hólmavik og yrði þá haldið áfram með línuna yfir Trékyllisheiði norður í Árneshrepp og alla leið til Ófeigsfjarðar. Flutningsgetan yrði um 300 kw., sem er talið fullnægjandi eins og er. Heildarkostnaður er áætlaður 35 millj. kr., en rafvæðingin nær til 27 heimila, félagsheimilis og barnaskóla.“ Þetta var svar Rafmagnsveitna ríkisins eða áætlanadeildar. Þar sem þar er ekki getið um það atriði, sem hv. fyrirspyrjandi spyr um, hvenær gert sé ráð fyrir þessari rafvæðingu, vil ég bæta því við að gert er ráð fyrir henni á næsta ári.



Ég vil þakka hæstv. ráðh. svör hans. Mikilvægast í þessum svörum var að sjálfsögðu það sem ég skil þannig að staðið verði við þessa áætlun, og ég tók svar hans svo að það yrði gert á þessu ári, 1975, þ.e.a.s. þetta yrði 4 ára áætlun í stað þriggja og það gerir ekki gæfumuninn. Aðalatriðið er að þeir, sem eiga von á raforku frá samveitu, fái hana. Hins vegar þykir mér rétt að koma því á framfæri hér, sem hæstv. ráðh. er auðvitað vel kunnugt um, að á frv. til fjárlaga er aðeins gert ráð fyrir 50 millj. kr. framlagi, ef ég man rétt, og 60 millj. kr. lánsheimild, eða 110 millj. kr. alls. Hygg ég að við getum verið sammála um að það er hvergi nærri fullnægjandi til að ljúka rafvæðingu þeirra 100 býla sem ólokið er nú. Mér sýnist, miðað við þær upplýsingar, sem hann gaf um kostnað á þessu ári, að örugglega sé nauðsynlegt að tvöfalda þá upphæð ef ekki meira. Vil ég eindregið beina þeim tilmælum til hæstv. ráðh. að hann beiti áhrifum sínum til þess að slíkt fjármagn fáist. Það held ég sé höfuðnauðsyn ef standa á við þessa áætlun eins og fullyrt er. Mig langar jafnframt að koma því hér á framfæri að ég hef haft mörg tækifæri til þess að fylgjast með þessari framkvæmd, og því miður verð ég að segja, að ég hygg að skipulag rafvæðingarinnar sé ákaflega lélegt og þar þarf að gera stórátak mjög nauðsynlega. Ég hygg, að það sé miklum fjármunum sóað með þeim framkvæmdamáta sem nú er. Ég meina þetta ekki sem gagnrýni á það fólk sem að þessu starfar. Það getur vel verið að mikið hafi verið lagt undir og ekki unnist tími til að skipuleggja það sem skyldi. En ég er sannfærður um að svona er málum háttað og þarf að lagfæra það. - Svo þakka ég aftur hæstv. ráðh. svörin.

Fyrirspyrjandi(Sighvatur Björgvinsson): Herra forseti. Á þskj. 65 leyfi ég mér að flytja svo hljóðandi fsp. til hæstv. dómsmrh.: „1. Hvernig hefur verið staðið að framkvæmd reglugerðar nr. 263 frá 3. des. 1970 um alþjóðlegt fiskveiðieftirlit utan landhelgi og fiskveiðilögsögu? a) Hversu mörg skírteini eftirlitsmanna, sbr. 7. gr. reglug., hafa verið gefin út, hvenær voru þau gefin út, og hverjir hafa þau með höndum? b) Hversu oft hefur verið farið um borð í erlend fiskiskip við Ísland skv. ákvæðum 8. gr. til þess að kanna búnað veiðarfæra, hverra þjóða hafa þau skip verið og hver urðu málalok? Sérstaklega er spurt um þessa framkvæmd á árunum 1972, 1973 og það sem af er árinu 1974. c) Hafa íslenskir eftirlitsmenn verið hindraðir í störfum sínum og ef svo er, hver hafa þá verið viðbrögð stjórnvalda? 2. Hefur verið farið um borð í erlend fiskiskip innan 50 mílna lögsögunnar eða í höfnum á Íslandi í þeim sérstaka tilgangi að kanna hvort um löglegan búnað veiðarfæra sé að ræða? Ef svo er, þá hversu oft og hverra þjóða hafa þau skip verið? Sérstaklega er spurt um framkvæmd þessa á árunum 1972, 1973 og það sem af er árinu 1974.“ Ég geri mér grein fyrir því, að þessi fsp. er töluvert ítarleg og e.t.v. erfitt að svara henni í stuttu máli. En ég vænti þess þó fastlega að hæstv. ráðh. svari henni eftir því sem tök eru á. Eins og þm. er kunnugt hafa verið settar tvær reglugerðir um þetta efni sem í gildi eru. Það er annars vegar reglug. frá 16. maí 1974 um möskvastærðir botnvörpu og um lágmarksstærðir fisktegunda, sem gildir um eftirlit, sem hér er spurt um, innan íslensku fiskveiðilögsögunnar. Á hinn bóginn er það reglugerð nr. 263 frá 3. des. 1970 um alþjóðlegt fiskveiðieftirlit utan landhelgi og fiskveiðilögsögu, en sú reglug. er sett í framhaldi af samþykkt Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar um takmarkanir á möskvastærðum og annað þar að lútandi sem ég hef hér í enskum texta, en tel ekki ástæðu til að rekja frekar. Það fer ekkert á milli mála, að það er rík þörf á því að í heiðri sé haft það verndunarsjónarmið, sem fram kemur í þessum tveimur reglugerðum. Hins vegar er uppi rökstuddur grunur, meðal sjómanna sérstaklega, um að það eftirlit sem samkv. reglug. á að framkvæma sé ekki framkvæmt sem skyldi. Ég segi að þetta sé rökstuddur grunur, m.a. vegna þess að það hefur oft borið við að íslensk fiskiskip hafa fengið slitur úr veiðarfærum erlendra fiskiskipa á línu í önnur veiðarfæri sem sýna það og sanna að þeir, sem veitt hafa með þeim, hafa haft ólöglegan búnað á sínum veiðarfærum. Í þessu sambandi vil ég - með leyfi forseta - vitna í nýjustu frétt um þetta efni, sem kom í Morgunblaðinu 6. des. s.l. Þar segir svo í fyrirsögn: „Þjóðverjar klæða vörpuna með 45 mm neti.“ Í fréttinni segir, að Morgunblaðið hafi haft tal af Erlingi Guðmundssyni skipstjóra á m.b. Örvari BA 14. Segir Erlingur að hann hafi fengið í línu skipsins stykki af neti u.þ.b. 32 sjómílur norðvestur af Blakk. Netið er mjög smáriðið, aðeins 45 mm riðill. Telur Erlingur að þýskir togarar klæði poka á vörpum sínum með þessum netum, og brýtur það að sjálfsögðu í bága við öll ákvæði um möskvastærðir í Norður-Atlantshafi. Þetta er ekki eina fréttin um svipuð mál sem upp hefur komið í blöðum. Margar fréttir væri hægt að rekja og mér er kunnugt um það úr mínu kjördæmi að þar er rökstuddur grunur um að sérstaklega erlend fiskiskip virði ekki þær reglur um búnað veiðarfæra sem settar hafa verið. Er kvartað mjög undan því að eftirlit með þessu sé slælegt. Ég er ekkert að draga dul á að uppi eru ýmsar flugufregnir þar um ástæðurnar fyrir því, að skírteini til eftirlitsmanna hafi veið seint og illa útgefin. Ástæðan fyrir þessari fsp. minni er að fá svar við þeim spurningum, m.a. til þess að það komi fram sem rétt er og satt í þessu máli.



Herra forseti. Ég hef óskað eftir upplýsingum frá Landhelgisgæslunni varðandi þá fsp., sem hér liggur fyrir. Hefur hún sent mér svo hljóðandi bréf, sem dags. er 25 nóv., það er nokkuð síðan fsp. kom fram, en það er ekki mín sök að henni hefur ekki verið svarað fyrr. „Með vísan til fsp. frá Sighvati Björgvinssyni alþm. til hæstv. dómsmrh., sem lögð hefur verið fram á Alþ. um eftirlit með veiðarfærabúnaði erlendra fiskiskipa við Ísland.“ Og síðan eru svörin, tekin í þeirri röð, sem fsp. eru settar fram og merktar með stöfum á þskj. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þær, þar sem fyrirspyrjandi las þær upp. 1. a. Alls hafa 8 menn verið þjálfaðir til þess að framkvæma fyrrnefnt eftirlit og tilkynntir skrifstofu Norðaustur-Atlantshafsnefndarinnar í London. Frá Landhelgisgæslunni eru þessir: Benedikt Guðmundsson stýrimaður, sem vinnur að mestu leyti að þessum störfum í landi, Ólafar V. Sigurðsson stýrimaður, Ásgrímur Ásgeirsson stýrimaður, Hálfdán Henrýsson stýrimaður, Baldur Halldórsson stýrimaður. Frá Hafrannsóknastofnuninni: Sæmundur Auðunsson skipstjóri, Sigurður Árnason skipstjóri. Benedikt Guðmundsson hefur haft skírteini frá því árið 1970, þrír aðrir síðan snemma á þessu ári og skírteini hinna eru tilbúin. Fleiri af stýrimönnum Landhelgisgæslunnar eru í þjálfun. 1. b. Um borð í erlend fiskiskip í sjó við Ísland hefur verið farið sem hér segir: 1972 ekkert í sjó, aðeins í höfnum. 1973 tveir breskir togarar, gerð athugasemd við útbúnað veiðarfæra beggja. 1974 8 belgískir togarar, tólf athuganir á þessum 8 og gerð athugasemd við útbúnað veiðarfæra í 9 skipti. 9 breskir togarar, athugasemd við útbúnað veiðarfæra í þremur tilfellum. 3 færeyskir togarar, fjórar athuganir, athugasemd gerð í eitt skipti. 1. c. Íslenskir eftirlitsmenn hafa aldrei verið hindraðir í störfum sínum við veiðarfæraeftirlit. 2. Á undanförnum 3 árum hefur verið farið um borð í erlend veiðiskip til athugunar á veiðarfærum sem hér segir: 1972 athugaðir 14 breskir togarar, 6 vestur-þýskir togarar, 3 belgískir togarar. 1973 2 breskir togarar (landhelgisdeilan hindraði eðlilegar athuganir). 1974 9 breskir togarar, 10 belgískir togarar, 3 færeyskir togarar.“ Og undir þetta ritar Pétur Sigurðsson. Þetta eru nokkrar tölur og ég get að sjálfsögðu látið fyrirspyrjanda í té afrit af þessu. Ég gef aðeins þessar upplýsingar, en ræði að öðru leyti ekki það málefni sem hér er um að ræða þar sem það er ekki vettvangur til þess í fyrirspurnartíma.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. mjög greinargóðar og ítarlegar upplýsingar. Því miður kemur það í ljós sem ég óttaðist og ýmsir þeirra, sem við mig hafa talað, að árið 1970 þegar reglugerðin um alþjóðlegt fiskveiðieftirlit utan landhelgi og fiskveiðilögsögu er sett í kjölfar sérstakrar samþykktar sem Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndin gerir, þá fær einn maður skírteini útgefið skv. samþykkt Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar. Síðan gerist ekkert í málinu fyrr en á árinn 1974, eftir heil 3 ár. Þá fyrst fá 3 aðrir eftirlitsmenn útgefin eftirlitsleyfi. Og svo er þess að vænta að 4 aðrir, sem nú hafa lokið slíkri þjálfun, fái eftirlitsleyfi útgefin. Þetta tel ég ekki með öllu vansalaust fyrir þjóð eins og okkur sem stöndum í hörðum slag í landhelgismáli þar sem ein sterkasta röksemdin er verndunarröksemdin, að þá skuli því vera þannig farið, þegar við fáum ýmsar viðsemjendaþjóðir okkar til þess að fallast á reglugerðir eða samþykktir um eftirlit með veiðarfærabúnaði skipa í nánd við Ísland að þá skuli ekki betur að framkvæmdinni staðið hjá okkur en það að það liði 3 ár, næstum 4 ár, frá því að slík reglugerð er sett og þangað til tiltækir eru 4 eftirlitsmenn á Íslandi til þess að fylgja þeirri reglugerð eftir. Þetta er ekki framkvæmd að mínu skapi og því miður staðfestir þetta það sem t.d. vestfirskir sjómenn hafa haldið fram, að eftirlitið hafi ekki verið eins raunhæft og nauðsynlegt hefði verið. Ég játa það vissulega og okkur er það öllum ljóst að landhelgisdeilan hefur haft slæm áhrif á aðstöðu til þess að koma þessu eftirliti við. En þetta er eingöngu og einvörðungu íslensk framkvæmd, að skipa eftirlitsmenn til þess að framkvæma það eftirlit sem þessar þjóðir allar hafa gengist undir að íslendingar geti framkvæmt. Ef við lítum á aðrar tölur, sem hæstv. ráðh. nefndi, og ég þakka honum enn og aftur fyrir mjög greinargóð svör, þá kemur það í ljós t.d. að á árinu 1972 er aldrei farið um borð í erlent skip utan 50 mílna lögsögunnar þar sem íslenskir eftirlitsmenn hafa fullt leyfi til þess að fara um borð til að athuga veiðarfærabúnaðinn. Það er aldrei á því ári farið um borð í erlent fiskiskip, erlendan togara til þess að athuga, hvort veiðarfæraútbúnaður hans sé löglega frá genginn. Það er e.t.v. ekki furða þó að þessir erlendu togarar leiki þann leik að veiða hér upp við Ísland með veiðarfærum sem vinna eins og ryksugur, hreinsa allan fisk, ekki aðeins þann fisk sem þeim er ætlað að fá, heldur smáfisk líka, með því að klæða poka og jafnvel alla vörpuna með smáriðnu neti, þegar ekki er betur að framkvæmdinni staðið af okkar hálfu. Ég ætla ekki að gagnrýna þessa framkvæmd frekar. Meginatriði málsins er að úr því, sem vanrækt hefur verið fram til þessa, sé bætt. Ég vil skora á hæstv. dómsmrh. að sjá til þess, að við íslendingar stöndum í stöðu okkar hvað þetta varðar og látum það ekki á okkur sannast að við séum ekki menn til þess að standa fyllilega fyrir okkar hlut í sambandi við eftirlit með fiskveiðum í kringum landið, eftirlit með veiðum erlendra togara, þegar það liggur fyrir að íslendingar hafi gefið út fyrir 4 árum reglugerð um þetta efni, sem er gefin út eftir að aðildarþjóðir Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar hafa gert samþykkt sem er grundvöllur að þessari reglugerð og heimilar okkur að framkvæma það eftirlit sem við höfum svo illa framkvæmt til þessa.



Herra forseti. Á þskj. 65 hef ég leyft mér að flytja svo hljóðandi fsp. til hæstv. félmrh.: „1. Hvernig miðar störfum n. sem félmrh. skipaði 30. ágúst 1973 til þess að semja frv. til laga um atvinnulýðræði? 2. Er þess að vænta, að ríkisstj. leggi slíkt frv. fyrir þing það sem nú situr að störfum?“ Eins og hv. þm. er kunnugt hefur nú um talsverða hríð staðið yfir í nálægum löndum athugun á félagslegum nýmælum í samskiptum atvinnurekenda og launþega. Ný mál hafa verið innleidd í stjórnmálabaráttuna af jafnaðarmönnum í þessum löndum og taka þau mið af því stefnumáli þeirra að útfæra grundvallarkenningar lýðræðisins í hið daglega líf almennings, þannig að lýðræði ríki ekki aðeins í stjórnmálum, heldur einnig í efnahagsmálum og atvinnumálum. Meginrökstuðningurinn fyrir þessum nýju hugmyndum er að sjálfsögðu sá að eigi mannlegt samfélag að grundvallast af lýðræði, þ.e.a.s. jöfnum rétti allra manna til aðildar að ákvarðanatöku um sameiginleg málefni, þá verði það lögmál lýðræðis, sem sjálft stjórnarfarið byggist á, að gilda jafnt um aðra þætti mannlegra samskipta, svo sem í atvinnulífi, í menntakerfi og viðar. Sé það viðurkennt að allir þegnar samfélagsins, sem fullnægja ákveðnum skilyrðum eigi að hafa jafnan íhlutunarrétt við stjórn sameiginlegra mála ber einnig að viðurkenna slíkan jafnan rétt allra manna til áhrifa og ákvarðanatöku í öðrum málum en stjórnmálum sem varða hag hvers og eins ekki minna en þau mál sem almennt eru flokkuð undir stjórnmál. Fyrr en það er orðið er ekki hægt að segja að þjóðfélagið grundvallist á lýðræði og lýðræðislegum aðferðum við stefnumótun og ákvarðanatöku. Stórt atriði í því að hefja lýðræðisleg lögmál til verks í daglegu lífi er að skapa launþegum aðstöðu til áhrifa á ákvarðanir, sem teknar eru í atvinnugreinum eða atvinnu, sem launþegarnir starfa við. Afstaða jafnaðarmanna er sú að fyrirtækin séu til fyrir fólkið, en ekki fólkið fyrir fyrirtækin, og þar eð fyrirtækin eiga að starfa í þágu heildarinnar og þar á meðal þeirra mörgu sem við þau starfa, þá er rétt og eðlilegt að starfsfólkið, sem leggur fram orku hugar og handar við framleiðslustörfin, eigi ekki minni rétt til áhrifa á hvaða ákvarðanir eru teknar í fyrirtækisins nafni en þeir sem leggja fram fjármagnið. Maðurinn hlýtur að vera og eiga að vera rétthærri en auðurinn. En meðan sá, sem einvörðungu getur lagt fram vinnu sína, hefur minni áhrif á stefnumótun í atvinnulífinu en hinn, sem byggir áhrifaaðstöðu sína á afli auðsins, er þessu öfugt farið. Stefnan hlýtur að vera sú, að öllum sé skapaður sami réttur til slíkra áhrifa. Auðurinn einn á hvorki að vera afl né réttur. Maðurinn er gullið þrátt fyrir allt. Í þeim anda eru mótaðar þær till. um efnahags- og atvinnulýðræði, sem jafnaðarmenn um heim allan hafa borið fram og berjast fyrir. Íslenskir alþfl.-menn hafa eins og aðrir jafnaðarmenn í öðrum löndum brotið fyrstir manna upp á þessum nýju baráttumálum um efnahagsog atvinnulýðræði. Alþfl. hefur fylgst mjög náið með þróun þessara mála í nálægum löndum og hefur fyrstur íslenskra stjórnmálaflokka tekið baráttu fyrir efnahags- og atvinnulýðræði upp á stefnuskrá sína. Í beinu framhaldi af því hafa þm. Alþfl. oft hreyft þessu máli hér á Alþ., ýmist með því að flytja frv. um hlutdeild starfsliðs í stjórn fyrirtækja almennt eða með till. varðandi einstök ríkisfyrirtæki. Slíkar till. eru góðar, svo langt sem þær ná. En okkur þm. Alþfl. er ljóst að nauðsynlegt er að setja heildarlöggjöf um þessi mál, rammalöggjöf sem kveður á um þessi almennu réttindi, en veitir launþegasamtökum svigrúm til sérsamninga um málið eftir séraðstæðum. Þá er okkur einnig ljóst að vegna þess hve íslenskar aðstæður eru um margt ólíkar því, sem gerist í öðrum löndum, þarf eflaust bæði að afla sem viðtækastra upplýsinga um fyrirkomulag þessara mála þar, og aðlaga þá framkvæmd íslenskum aðstæðum. Vegna þessa flutti þingflokkur Alþfl. á þingi 1973 svo hljóðandi till. til þál.: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að skipa n. til að semja frv. til l. um atvinnulýðræði, þar sem launþegum verði tryggð áhrif á stjórn fyrirtækja og hlutdeild í arði af rekstri þeirra.“ Till. þessari var vísað til ríkisstj., en sú ríkisstj., sem þá sat, hafði m.a. svipuð mál á stefnuskrá sinni, í framhaldi af þessari afgreiðslu og jafnframt með hliðsjón af því, að ríkisstj. hafði í málefnasamningi sínum heitið því að beita sér fyrir framkvæmd atvinnulýðræðis á Íslandi, skipaði þáv. félmrh. 30. ágúst 1973 n. til þess, eins og segir í skipunarbréfi n., að semja frv. til l. um atvinnulýðræði og í starfi sínu skuli n. m.a. hafa hliðsjón af ákvæðum málefnasamnings stjórnarfl. og till. til þál. um atvinnulýðræði fluttri af Gylfa Þ. Gíslasyni o.fl. Nú er liðið talsvert á annað ár frá því að n. þessi tók til starfa. Ætti því að mega ætla að starfi hennar færi senn að verða lokið og þá væntanlega að í framhaldi af því verði lagt fram frv. eða frumvörp að lögum um atvinnulýðræði á Íslandi. A.m.k. væntum við alþfl.menn þess að þess verði skammt að bíða.



Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi gat um, fluttu þm. Alþfl. till. til þál. um þetta mál á þinginu 1972–73. Fyrsti flm. þess var Benedikt Gröndal, en ekki Gylfi Þ. Gíslason, eins og kemur fram í skipunarbréfi n. Þessu frv. var vísað til ríkisstj. 10 apríl 1973. 30. ágúst sama ár skipaði félmrh. Björn Jónsson n. til að semja frv. til l. um atvinnulýðræði. Í n. áttu sæti: formaður var Hallgrímur Dalberg, ráðuneytisstjóri, 3 menn tilnefndir af ASÍ voru þeir Baldur Óskarsson, Jón Snorri Þorleifsson og Óskar Hallgrímsson, 2 tilnefndir af Vinnuveitendasambandi Íslands, Jón H. Bergs og Ólafur Jónsson, og einn nefndarmanna tilnefndur af Vinnumálasambandi SÍS, Skúli Pálmason. Í skipunarbréfinu er tekið fram að n. skuli m.a. hafa hliðsjón af ákvæðum málefnasamnings stjórnarflokkanna frá 14. júlí 1971, löggjöf og reynslu á þessu sviði á öðrum Norðurlöndum og till. til þál. um atvinnulýðræði, sem áður er getið. Ég hef beðið n. að láta í té umsögn um þessa fsp., og er svar n. á þessa leið: „ Hæstv.. félmrh. hefur óskað þess að n. sú, sem skipuð var af félmrh. 30. ágúst 1973 til þess að semja frv. til l. um atvinnulýðræði, svaraði tveimur fsp. frá Sighvati Björgvinssyni alþm. um nefnt frv. Fyrri fsp. er svo hljóðandi. „Hvernig miðar störfum n. er félmrh. skipaði 30. ágúst 1973 til að semja frv. til l. um atvinnulýðræði?“ Svar: Tveir bókaðir fundir voru haldnir í n. í sept. 1973 auk óbókaðra viðræðufunda. Í október sl. ár (þ.e. 1973) var ákveðið að gera ótímabundið hlé á störfum n., svo að fulltrúar ASÍ, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna gætu athugað nánar hvernig samtök þeirra teldu réttast að staðið yrði að afgreiðslu þessa máls. Var mál þetta m.a. til meðferðar hjá aðilum vinnumarkaðarins við gerð kjarasamninganna á sl. vetri. Líklegt má telja að fundir hefjist bráðlega að nýju í n. Í n. eiga sæti 3 menn tilnefndir af ASÍ. Einn þeirra flutti fyrir nokkru af landi brott, en ASÍ mun tilnefna mann í hans stað mjög bráðlega. Þá eiga enn fremur sæti í n. tveir menn tilnefndir af Vinnuveitendasambandi Íslands, einn tilnefndur af Vinnumálasambandi samvinnufélaganna og loks einn tilnefndur af félmrh. og er hann formaður nefndarinnar.“ Síðari fsp. er svo hljóðandi: „Er þess að vænta að ríkisstj.. leggi slíkt frv. fyrir þing það, sem nú situr að störfum?“ Svar: „ N. getur að sjálfsögðu ekki svarað til um það hvort þess sé að vænta að ríkisstj. leggi slíkt frv. fyrir þing það sem nú situr að störfum. Hins vegar vill n. lýsa því yfir að hún mun stefna að því að ljúka störfum og skila niðurstöðum sínum til félmrh. svo fljótt sem verða má.“ Þetta var svar n. Ég vil svo aðeins bæta því við að í niðurlagi svars n. kemur ekki fram hvort hún muni skila frv. til 1. eða skila niðurstöðum sínum í öðru formi. Áður en það liggur fyrir er ekki hægt neitt um það að segja hvort ríkisstj. muni leggja frv. frá n. fyrir þetta þing. En rétt er að taka það fram, að mér er kunnugt um að það er álit a.m.k. sumra manna í þessari n. að æskilegra sé að aðilar vinnumarkaðarins semji um fyrirkomulag þessara mála heldur en að löggjöf sé um þau sett. Með þessu vil ég ekkert um það segja, hver niðurstaðan kann að verða, en að því er ríkisstj. snertir tel ég rétt að bíða eftir niðurstöðum n. sem ég vænti að hljóti að koma áður en langt um líður.



Herra forseti. Þegar þm. Alþfl. fluttu till. til þál. um atvinnulýðræði á löggjafarþinginu 1972–73 þá stendur svo í grg., með leyfi forseta: „Hér á landi hefur mikið verið rætt um atvinnulýðræði, málið kannað og skýrslur skrifaðar, en lítið orðið úr aðgerðum.“ Síðan skipar hæstv. félmrh. n. til þess að gera eitthvað eftir samþykkt Alþ. Þá virðist ekki bara vera hætt að gera hlutina, það virtist líka vera hætt að ræða um þá og kanna þá. Á því röska ári, sem n. hefur haft til starfa, hefur hún haldið tvo bókaða fundi, nokkra óformlega viðræðufundi og svo samþ. að taka sér hlé frá störfum. Sennilega hafa þeir verið búnir að fá nóg, þessir ágætu nm., verið orðnir þreyttir á pexinu. Hér er um að ræða eitt stærsta pólitíska mál, sem komið hefur upp á síðari tímum í öllum nálægum löndum. Hér er verið að gera tilraun til þess að færa lýðræði út í daglegt líf. Hér er verið að gera tilraun til þess að koma í veg fyrir að lýðræðið lýsi sér aðeins í því að almenningur fái að ganga tvisvar, annað eða fjórða hvert ár, að kjörborði og gera kross. En áhuginn hjá okkur íslendingum, þessari miklu lýðræðisþjóð, er ekki meiri en svo, að þegar n. er skipuð í málið, þá heldur hún tvo bókaða fundi og ákveður svo að taka sér hlé um óákveðinn tíma til þess að hvíla sig. Það er alveg fráleitt að það taki mikinn tíma að vinna að upplýsingasöfnun um þetta mál. Við erum ekki margir þm. Alþfl., því miður, en við höfum þó haft tíma til þess, á þeim tíma sem við höfum til ráðstöfunar, að verða okkur úti um mikið magn af lögum, frv., till. og hugmyndum um þetta mál frá næstu nágrannaþjóðum. Það er alveg sjálfsagt að Alþfl. láni þessari ágætu n. þessi gögn, ef hún hefur ekki haft framtak í sér til að verða sér úti um þau. Það er búið að ræða það fyrir mörgum árum á Norðurlöndum, hvort það eigi að láta aðila vinnumarkaðarins semja um þetta í frjálsum samningum eða setja löggjöf um þessi mál, og allir aðilar eru sammála um það þar eftir þær viðræður, sem þar hafa farið fram, að þetta verði ekki framkvæmt betur eða fljótar með öðrum hætti en þeim að viðkomandi löggjafarþing setji rammalöggjöf um málið. sem verkalýðshreyfingin hafi síðan svigrúm til þess að semja í frjálsum samningum um framkvæmd á innan ákveðinna marka. Mér láðist í upphafi máls míns að þakka hæstv. ráðh. fyrir ágæt og skýr svör. Það vil ég hér gera, en ég vil jafnframt skora á hann og hvetja hann til þess að fara þess á leit við n. að hún hætti nú að taka sitt ótímabundna hlé, hún geri það nú tímabundið, bindi enda á þetta ótímabundna hlé hið allra fyrsta og hefji störf til þess að ljúka því verkefni sem henni var falið. Ef hún hefur ekki uppburði í sér til að afla sér þeirra gagna, sem n. þarf, þá er sjálfsagt að þingflokkur Alþfl. láni henni þau.



Herra forseti. Ég skil vel undrun hv. fyrirspyrjanda á því að n. skuli hafa farið svo hægt í sakirnar eins og raun ber vitni. Það eru í þessari n., eins og kom fram, þrír fulltrúar frá verkalýðssamtökunum, og ég skal ekki segja hvort það verður talið réttað hafa með höndum verulegan eftirrekstur. Ég geri ráð fyrir því að samtökin telji sig þurfa að hafa nokkurn tíma til að kynna sér málið. En út af þessu máli annars vil ég taka það fram, að þingflokkur sjálfstæðismanna hefur tekið þetta mál, atvinnulýðræði, einnig til umr. og skoðunar. Ég get tekið undir ákaflega margt sem hv. fyrirspyrjandi segir í þeim efnum, að æskilegt sé að vinna að auknu atvinnulýðræði, en þar eru auðvitað ákaflega margar leiðir hugsanlegar. Á sínum tíma, fyrir allmörgum árum, fluttu þm. Sjálfstfl. úr hópi hinna yngri manna till. um aukið atvinnulýðræði, þ.e.a.s. fyrst og fremst um hlutdeild starfsmanna í stjórn fyrirtækja, arðskiptifyrirkomulag o.fl. Tel ég nauðsyn að kanna þessi mál til hlítar, en að sjálfsögðu æskilegt að það, sem í þeim málum verður gert, verði í samstarfi og samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins. Í sambandi við þetta mál vil ég svo skýra frá því, að mér hefur fyrir nokkru borist skýrsla um atvinnulýðræði sem ungur lögfræðingur, Ingólfur Hjartarson, hefur samið á vegum Minningarsjóðs um Ármann Sveinsson. Í þessari skýrslu, sem er mjög fróðleg og ítarleg, er m.a. gerð grein fyrir þróun atvinnulýðræðis í Noregi, í Danmörku, í Vestur-Þýskalandi og Júgóslavíu og síðan samantekt og yfirlit um markmið og leiðir í þeim efnum. Ég hef að sjálfsögðu rætt um það við form. þessarar n., hvort hún gæti ekki hraðað störfum og skilað frá sér, áður en langt um líður, niðurstöðum sínum og mun gera það áfram. En ég vil taka það fram líka, að að sjálfsögðu verður að ætla samtökum þeirra aðilja, sem hér eiga hlut að máli, hæfilegan tíma til að gera upp við sig viðhorf sín til málsins. Það hefur að mínu áliti verið of lítið rætt um þetta merka mál hér á landi og full ástæða til þess að taka það meira á dagskrá en hingað til hefur verið.



Herra forseti. Ég stend nú hér upp til að taka undir þau orð hæstv. fyrirspyrjanda að vinnubrögð þeirrar n., sem hér um ræðir, eru sannarlega einkennileg. Ég vil taka undir það að hér er á ferðinni merkilegt mál sem satt að segja hefur gengið furðulega erfiðlega að koma verulega á dagskrá hér á landi. Ég sem sagt tek mjög eindregið undir það, að hér er um að ræða óhæfilegan drátt á nefndarstörfum. Hins vegar get ég ekki látið hjá líða að koma því á framfæri að mér þótti dálítið broslegt, svo að ekki sé meira sagt, þegar hv. fyrirspyrjandi hélt því fram og fór um það mörgum háfleygum orðum að Alþfl. hefði alla tíð haft forustu fyrir því að koma þessu máli á dagskrá. Ég er ekki að reyna að draga það af Alþfl. að hann kunni að hafa haft einhvern áhuga á þessu máli á undanförnum árum, en ég verð að segja það, að mér fannst hv. fyrirspyrjandi berja sér á brjóst af lítilli smekkvísi, svo að ég gat ekki orða bundist. Ég sat á Alþ. á árunum 1963–1967 og ég get fullyrt að þetta mál bar aldrei á góma hér á Alþ. að frumkvæði Alþfl. og vildi gjarnan fá ábendingar um ef þetta væri rangt hjá mér. Aftur á móti vil ég nefna það hér að ég flutti þáltill. mörg þessara ára einmitt um það að skipuð yrði n. til að gera áætlun um aukið lýðræði í íslensku atvinnulífi. Ég átti þá von að hljóta einhvern stuðning af hálfu alþfl.- manna, sem þá áttu sæti hér á þinginu, en frá þeim heyrðist aldrei hósti eða stuna. Ég var að vonast til þess að Alþfl., sem þá var í stjórn, mundi kannske aðstoða mig við að koma þessu máli á framfæri, en því miður, það var aldrei minnsta viðleitni af hálfu þm. Alþfl. til að styðja okkur í því að þetta mál væri tekið á dagskrá. Ég er ekki að segja þetta til þess að miklast af þeirri till., sem við fluttum hér, heldur einungis vegna þess að mér þótti dálítið brosleg viðleitni hv. fyrirspyrjanda til þess að faðma þetta mál svo innilega að sér.



Herra forseti. Mér þykir dálítið broslegt yfirlæti hv. síðasta ræðumanns svo og hitt hversu minnislaus hann virðist vera. Á þeim árum, sem hann talaði um, einbeittum við alþfl.-menn okkur að því í fyrsta lagi, að starfsmenn Sementsverksmiðju ríkisins fengju sæti í stjórn verksmiðjunnar, og í öðru lagi að reynt yrði við Áburðarverksmiðjuna að koma upp samstarfsnefnd hins vinnandi fólks og verksmiðjustjórnarinnar. Það sáu allir, sem sjá vildu á þeim árum, að ekki var fullkomið samkomulag milli stjórnarflokkanna sem þá voru, þó að báðir hefðu á sína vísu áhuga á málinu. Fyrra málið, að starfsfólk Sementsverksmiðjunnar fengi hlutdeild í stjórn verksmiðjunnar, komst ekki áfram. Hins vegar minnir mig að það hafi verið samþ. með atkv. Alþfl: manna og þáverandi stjórnarandstöðu gegn atkv. þáverandi iðnrh, og félaga hans í Sjálfstfl. að gera tilraun með að setja upp samstarfsnefnd við Áburðarverksmiðjuna. Við völdum okkur sem sagt ákveðið svið og það eðlilegasta svið, sem tvær stórar ríkisverksmiðjur eru, og vorum að reyna að vinna að málinu á því sviði. Fullyrðingar hv. þm. um aðgerðaleysi eða stuðningsleysi við hann eru því ekki með öllu réttar.



Herra forseti. Hv. þm. Ragnar Arnalds kvartar yfir því að ég hafi ekki viljað faðma hann. Það er nú svo. Hins vegar er best að taka það fram, að þegar Alþfl.- menn eða réttara sagt Alþfl.menn, sem hér sátu fyrir mína tíð, byrjuðu að berjast fyrir þessum málum hér á Alþ., þá var hv. þm. Ragnar Arnalds hvergi nærstaddur til þess þeir gætu tekið hann í fangið. En það er sjálfsagt að taka hann í fangið nú, fyrst hann er kominn með okkur í þessu máli. Það er rangt að aðrir aðilar en Alþfl. hafi haft forustu og frumkvæði um að taka upp atvinnulýðræði sem baráttumál í íslenskri pólitík. Ég átti sjálfur sem kornungur maður sæti í stefnuskrárnefnd Sambands ungra jafnaðarmanna árið 1959, 1960 og 1961. Þá var samin ný stefnuskrá fyrir Samband ungra jafnaðarmanna upp á um 70 síður, og það var í fyrsta sinn sem stjórnmálafl. eða stjórnmálahreyfing kom opinberlega fram með baráttu fyrir atvinnulýðræði á Íslandi. Ég skora á form. Alþb. að koma með eitthvað slíkt frá sínum flokki sem fyrr hefur verið komið í gang en þetta. Hv. þm. Benedikt Gröndal minnti á nokkur þau mál, sem við komum með fyrst hér. Ég get endurtekið þau og minnt á það, sem . er þáttur í þessu máli líka, hverjir það voru sem áttu upptökin að bæjarútgerðunum og þeirra rekstri. Var það ekki atvinnulýðræði í vissri mynd? Hins vegar er sjálfsagt að fallast í faðma við Ragnar Arnalds og aðra hv. Alþb.- menn um þetta mál nú þegar þeir eru tiltækir.



Herra forseti. Við skulum nú ekki pexa öllu meira um þetta mál. Ég sagði það eitt að á árunum 1963–1967, þegar ég átti sæti hér á Alþ., hefði furðulítið heyrst í þeim Alþfl.-mönnum varðandi þetta mál, og sú fullyrðing stendur óhrakin enn. Hv. þm. Benedikt Gröndal færði það til að á þessum árum hefði Alþfl. verið að reyna að koma fulltrúum í stjórn Sementsverksmiðjunnar, en það hefði bara því miður ekki tekist. Þetta átti sem sagt að sanna að hugur hefði fylgt máli. Ég vil bara bæta því við að hér á Alþ. urðum við ósköp lítið varir við þessa viðleitni Alþfl. Það má vel vera að hún hafi átt sér stað, en við urðum afskaplega lítið varir við hana a.m.k. á þessum árum, hvort sem eitthvað gerðist í þessu máli seinna. Ég er ekki frá því að það hafi verið í kringum 1968 eða 1969 sem eitthvað gerðist í því máli - eða kannske enn seinna. En það stendur sem sagt alveg óhaggað að á þessum árum heyrðist aldrei hósti eða stuna frá þessum ágætu samþingsmönnum mínum á þeim tíma.



Herra forseti. Orðið atvinnulýðræði er ansi stórt orð. Ég er hræddur um að við komum því nú ekki á án þess að breyta eignarréttarskipan æðimikið frá því sem nú er. Hins vegar er hægt með löggjöf að tryggja aukin áhrif starfsmanna á rekstur fyrirtækja, og ég held að það sé ákaflega mikið nauðsynjaverk að gera það og verður að kanna það hér á landi út frá þeim sérstöku forsendum sem við búum við. Atvinnurekstur á Íslandi er á margan hátt öðru vísi en annars staðar. Ég vil í sambandi við þetta minna á að í tíð fyrrv. stjórnar var komið upp samstarfsnefnd af þessu tagi við Sementsverksmiðjuna, og það var gert í samráði við Alþýðusambandið og aðra aðila til þess að afla reynslu um þetta. Það sama gerðist í Landssmiðjunni, og þar hygg ég að öllu meira hafi verið að þessu unnið. Í sumar var breytt reglum um þetta samkvæmt ábendingu starfsfólksins þar út frá þeirri reynslu sem þar hafði fengist. Það stóð einnig til að þetta fyrirkomulag yrði tekið upp í Ríkisprentsmiðjunni Gutenberg. Þetta var af minni hálfu hugsað sem tilraunastarfsemi, því að ég held, að við verðum að átta okkur á því að þróun af þessu tagi tekur æðilangan tíma og við verðum að vinna þessa hluti út frá okkar eigin forsendum. Ég hygg því að sú reynsla, sem kann að fást frá þessum ríkisfyrirtækjum, geti verið býsna mikilvæg, ef rösklega er að þessu unnið af starfsfólkinu í fyrirtækjunum sjálfum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 78 til hæstv. viðskrh. um sölu og hagnað af útgáfu Seðlabanka Íslands á þjóðhátíðarmynt í sambandi við þjóðhátíð 1974, en fsp. hljóðar svo og er í þrem líðum: „1. Er sölu þjóðhátíðarmyntar lokið? 2. Hve mikill ágóði hefur orðíð af sölunni? 3. Verður ráðstöfun þess fjár lögð fyrir Alþ. til ákvörðunar?“ Upphaflegt tilefni þessarar fsp. er frétt sem birtist í Morgunblaðinu 27. júlí s.l. þar sem haft er eftir bankastjóra Seðlabankans og aðalféhirði hans, að þá þegar væri búið að selja umrædda þjóðhátíðarmynt fyrir 455 millj. kr., en heildarsöluverðmæti væri 578 millj. Enn fremur kom það fram að ekki væri þá hægt að segja um hvernig hagnaðinum yrði varið, þar sem endanlegar tölur lægju ekki fyrir, en stjórn Seðlabankans mundi í samráði við ríkisstj. Íslands ráðstafa fénu. Nú er ég raunar að nokkru leyti búin að fá svar við spurningum mínum varðandi þetta mál. Á ég þar við frétt sem birtist í sama blaði, Morgunblaðinu, nú í byrjun des., fáeinum dögum eftir að fsp. mín var lögð fram á Alþ. Þar er greint frá því að allar gerðir þjóðhátíðarmyntar séu nú uppseldar nema nokkuð af sérsleginni silfurmynt, sem sé enn óseld fyrir nokkra tugi millj. Þar kemur fram einnig að hagnaður af sölu myntarinnar, þegar allt er selt, muni nema 250–300 millj. kr., en ekki sé ákveðið, hvernig þessum fjármunum verði ráðstafað. Er þá enn ósvarað síðasta lið fsp. minnar, hvort ráðstöfun þessarar fjárupphæðar verði lögð fyrir Alþ. til ákvörðunar. Nú er ég ekki haldin neinni tortryggni um að umræddum hagnaði af sölu þjóðhátíðarmyntar yrði ekki vel og skynsamlega varið af þeim samráðsaðilum, stjórn Seðlabankans og ríkisstj. íslands, sem getið er um í fyrr tilvitnaðri blaðafrétt. Heyrst hefur orðrómur um að fénu skuli varið sem framlagi til byggingar þjóðarbókhlöðu eða á annan hátt til varðveislu íslenskra menningarverðmæta. Væri það sannarlega vel til fallið. En það, sem fyrir mér vakir, er þetta: Ég tel mjög óeðlilegt, að Seðlabankinn ráðstafi svo stórri fjárupphæð, 250–300 millj. kr., utan við fjárlög ríkisins, og jafnvel þótt ríkisstj. kæmi til sem samráðsaðill, þá hefur hún ekki heldur samkv. anda stjórnarskrárinnar heimild til slíkra fjármunaráðstafana án samráðs og samþykkis Alþ. Ég tel nauðsynlegt, að Alþ. láti það koma skýrt fram, að það eitt fer með fjárveitingavald í íslenska ríkinu, og sé vel á verði gegn því að einstakar valdamiklar stofnanir seilist inn á verksvið þess.



Herra forseti. Það er kannske ekki ástæðulaust að minna á það, til hvers fsp. eru. Þær eru til þess að fá upplýsingar og ekki til annars. Ef menn vilja svo ræða það mál frekar og finnst þær upplýsingar, sem fram koma, gefa tilefni til þess, þá eru önnur form tiltæk til þess að taka málin upp á Alþ. Ég sendi fsp. þessa Seðlabankanum og fékk frá honum svo hljóðandi bréf, sem er svar við þessari fsp.: „Tilvísun er gerð til bréfs yðar, dags. 28. nóv. 1974, varðandi fsp. á Alþ. um þjóðhátíðarmynt, sem lögð hefur verið fyrir viðskrh. Heildarupplag og sala þjóðhátíðarmyntarinnar hefur orðið eftirfarandi: 1. Venjuleg slátta. Af henni voru slegnir 12000 gullpeningar hver að verðmæti 10 þús. kr., 70 þús. silfurpeningar hver að verðmæti 1000 kr. og 70 þús. silfurpeningar hver að verðmæti 500 kr. og eru þeir allir uppseldir. 2. Sérunnin slátta. Af henni voru slegnir 8000 gullpeningar hver að verðmæti 10 000 kr. og eru þeir allir uppseldir. Einnig voru slegnir 58 þús. 1004 kr. silfurpeningar og 58 þús. 500 kr. silfurpeningar. Þessi tegund myntarinnar er ekki enn þá að öllu leyti seld, en upplýsingar um eftirstöðvarnar liggja ekki fyrir enn þá. Uppgjör frá erlendum söluaðilum varðandi myntina hefur ekki borist og því ekki á þessu stigi verið hægt að gera upp endanlegan ágóða af sölunni. Hins vegar er búist við því, að þær áætlanir, sem gerðar voru í upphafi, muni væntanlega standast, en þá var reiknað með því, að hagnaður yrði á bilinu 250–300 millj. kr. Í upphafi árs, þegar ákvarðanir voru teknar um útgáfu þjóðhátíðarmyntarinnar, skýrði bankastjórn Seðlabankans ríkisstj. frá því, að þegar endanlegt uppgjör lægi fyrir, mundi bankinn gera till. um ráðstöfun fjárins, en jafnframt óska þess, að ríkisstj. og Alþ. tækju lokaákvörðun um hana. Mun því málið koma til kasta Alþingis, þegar þar að kemur. Davíð Ólafsson. Sigurður Örn Einarsson.“ Ég vænti, að með þessum upplýsingum sé fsp. svarað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör hans. Ég fékk raunar ekki - kannske var það af því að ég vék að sessunaut mínum, að ég taldi mig ekki hafa fengið svar við síðasta líð fsp. minnar um það, hvort ráðstöfun hagnaðarins kæmi fyrir Alþ. Það var þetta sem var mergurinn málsins í minni fsp.  „Ekkert gjald skal greiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárl. eða fjáraukalögum.“ Ég vil líka minna á, að árið 1968 voru sett sérstök lög eða réttara sagt bráðabirgðaákvæði aftan við lög um gjaldmiðil Íslands vegna útgáfu á minnispeningi um Jón Sigurðsson og var ríkissjóði heimilað með þessu bráðabirgðaákvæði að leggja 50% álag á nafnverð og þeim hagnaði skyldi varið til framkvæmda á fæðingarstað Jóns Sigurðssonar á Hrafnseyri. Þetta m.a. varð til þess að ég spurði mig sjálfa: Væri ekki full ástæða til þess að fara eins að nú og binda með lögum og ákvörðun Alþ. ráðstöfun á þeim miklu fjármunum sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Það kom fram skýrt svar við þessari fsp., sem hv. þm. vantaði aðeins svar við. Þegar allt kom til alls hafði hv. þm. fengið allt annað upplýst, en það kom alveg skýrt og greinilega fram. Ég hef kannske ekki lesið það nógu greinilega, en hér stendur: „Þegar endanlegt uppgjör lægi fyrir, mundi bankinn gera till. um ráðstöfun fjárins, en jafnframt óska þess, að ríkisstj. og Alþ. tækju lokaákvörðun um hana. Mun því málið koma til kasta Alþ., þegar þar að kemur.“ Hitt er svo, eins og ég sagði áðan, að hugleiðingar um það, hvort sérfræðingar séu orðnir of áhrifamiklir í landsstjórninni eða ekki, eiga ekki heima í sambandi við fsp. En ef einhver þm. er þeirrar skoðunar, þá er honum í lófa lagið að koma fram með þáltill. um það, almenna eða takmarkaða við eitthvert tiltekið svið, að áhrif sérfræðinga skuli takmörkuð, og þá er hægt að ræða það  (Grípið fram í: eða utan dagskrár.)  - jafnvel utan dagskrár, sem helst ætti þó ekki að gera nema væri um aðkallandi mál að tefla. Ég skal heldur ekkert fara út í umr. hér um stjórnarskrá eða skilning hv. þm. á því, hvernig 41. gr. stjórnarskrárinnar eigi að skilja. Auðvitað er það öllum vitanlegt að Seðlabankinn er ekki á fjárl. og svo er um ýmsar fleiri ríkisstofnanir og þar með um alla ríkisbankana, þannig að það þyrfti kannske ýmislegt að breytast ef ætti að framfylgja til hlítar þeim hugmyndum sem mér virtust vaka fyrir hv. þm.



Herra forseti. Ég verð nú að segja að mér finnst ég ekki hafa verðskuldað neinar snupur fyrir að bera fram þessa fsp. Það, sem vakti fyrir mér, var einungis þetta, sem ég þarf ekki að endurtaka hér, og eftir þeim skilningi sem ég hef komist að með því að pæla í gegnum lög Seðlabankans, þá sé ég ekki enn að það sé á hans valdsviði að ráðstafa fjármunum svo stórum sem hér eru annars vegar.