Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá Guðmundi Hallvarðssyni, 8. þm. Reykv. s., dagsett 7. febrúar 2005: „Þar sem ég get ekki sökum læknismeðferðar sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík suður, Lára Margrét Ragnarsdóttir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Lára Margrét Ragnarsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Frú forseti. Á yfirstandandi vetri hafa fimm fundir verið haldnir í landbúnaðarnefnd, þar af var á dagskrá eins kjör formanns og varaformanns og annar fundur fór til heimsóknar í landbúnaðarráðuneytið. Eins og nú stendur hafa fjórir fyrirhugaðir fundir í röð verið felldir niður og á næsta fundi sem boðaður er eftir viku er eingöngu á dagskrá mál tveggja sláturhúsa. Á fundi í landbúnaðarráðuneytinu þann 19. október voru kynnt þingmál frá landbúnaðarráðuneytinu sem væntanleg eru á þessum vetri. Meðal þeirra eru stór mál, t.d. frumvarp til laga um breytingu á framleiðslu, sölu og verðlagningu á búvörum. Væntanlega er þar um að ræða samning við sauðfjárbændur. Svo eru breytingar á lögum um búnaðarfræðslu, um innflutning dýra og um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, um gæðamat á æðardúni og um lax- og silungsveiði. Síðasta vetur var störfum landbúnaðarnefndar þannig varið að meiri hluta vetrar vorum við verkefnalítil í nefndinni enda engin mál til umfjöllunar frá ráðuneytinu. Undir vorið helltist yfir okkur hvert málið af öðru, stórir málaflokkar og þeirra á meðal nýr samningur við mjólkurframleiðendur til sjö ára og tilheyrandi milljarðaútgjöld. Um málin var fjallað í kapp við tímann, algjörlega að þarflausu ef betur hefði verið staðið að málum af hálfu ráðuneytisins. Ég undirstrika það, frú forseti, að ég tel ekki að við formann hv. landbúnaðarnefndar sé að sakast heldur við verkstjórn hæstv. landbúnaðarráðherra. Ég tel ekki að fjalla eigi um lagafrumvörp í tímaþröng ef annars er kostur enda höfum við vítin til að varast í þeim efnum. Ég vek athygli á þessum starfsháttum til að hvetja til betri vinnubragða og ég minni á orð núverandi hæstv. landbúnaðarráðherra sem hann lét falla í tíð fyrirrennara síns, að í landbúnaðarráðuneyti gerðist allt með hraða snigilsins. Ég hélt satt að segja að núverandi hæstv. landbúnaðarráðherra teldi ekki lögmál að svo yrði að vera. Ég spyr því hvað tefji orminn langa svo mjög að komið sé fram á vorþing án þess að landbúnaðarnefnd fái mál til umfjöllunar frá ráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Ég var bara sallarólegur að borða saltkjöt og baunir og átti á engu illu von í góðum vinskap með þingmönnum og svo þegar ég kem inn í þingsalinn hefst mikil umræða um að mál vanti í landbúnaðarnefnd. Það er alveg hárrétt að þau eru ekki enn komin þangað en eitt frumvarp um Hólaskóla er núna í þingflokkunum. Þau mál sem við höfum boðað eru enn í vinnslu. Það er langt til vors eins og menn þekkja þannig að það er alls hins besta að vænta hvað það varðar. Hins vegar hefur legið fyrir af minni hálfu að við vorum í miklum málflutningi á síðasta þingi og miklum breytingum. Ráðuneytið hefur verið undirlagt í vinnu við stofnun Landbúnaðarháskóla Íslands og miklar breytingar.  Ég bið menn að halda ró sinni. Mér finnst að menn þurfi ekki að fara á taugum yfir þessu. Landbúnaðarnefnd getur þá sinnt öðrum og ágætum verkefnum sem eru mikilvæg. Við skulum sjá hvað gerist á næstu vikum hvað mín mál varðar, a.m.k. eitt er komið til þingflokkanna.

Herra forseti. Ég tek undir það með hæstv. landbúnaðarráðherra að það er gott að borða saltkjöt og baunir og ég held að hann sé mjög góður í því. Það er að sjálfsögðu ekki mælikvarði á störf nefndar hversu mörg mál koma til úrlausnar þar en af því að verið er að tala um nefndarstarfið og frumvörp frá hæstv. landbúnaðarráðherra minnist ég þess að í vor voru einmitt frumvörp til breytinga á ábúðar- og jarðalögum keyrð þar í gegn. Síðan hafa þau reynst afleitlega unnin eins og ég reyndar benti á þá. Nánast hver einasti bændafundur úti um land mótmælir nú þessari lagasetningu og bendir á hina mjög svo alvarlegu ágalla á setningu ábúðar- og jarðalaganna síðasta vor. Það finnst mér að væri fyllilega verðugt verkefni bæði fyrir landbúnaðarnefnd og hæstv. landbúnaðarráðherra að við tækjum okkur tíma nú þegar, færum ofan í þessu mál og reyndum að leiðrétta og sníða af lögunum allra verstu ágallana. Lögin fela m.a. í sér að nú eru stórfelld raðuppkaup á bújörðum á hendur sömu aðila, framleiðsluréttur í sauðfé og nautgripum er að færast á örfáar hendur og ríkið fjármagnar í gegnum beingreiðslur að hluta til þessi uppkaup sem eru búsetu og landbúnaði í landinu stórhættuleg. Þetta eru ábyggilega verkefni til að takast á við, hæstv. landbúnaðarráðherra.

Hæstv. forseti. Það var með mikilli tilhlökkun sem ég tók sæti í hv. landbúnaðarnefnd síðasta vetur en því miður hefur orðið lítið um verkefni þar og enn minna um fundi. Ég verð að virða þær skýringar hæstv. landbúnaðarráðherra að hann sé enn að jafna sig eftir stórátak síðasta vors í lagasetningu. En fyrr má nú vera að það þurfi að liggja á meltunni í allt haust og jafnvel allan vetur. Það má þó ekki vera svo að eftir saltkjötsneysluna grípi spaðdoðinn hæstv. ráðherrann og hann megi ekkert gjöra. Ég get bent hæstv. landbúnaðarráðherra á ágætisverkefni í svari til hv. þingkonu Önnu Kristínar Gunnarsdóttur sem liggur frammi um jafnréttisáætlun og skipan í stöður í landbúnaðarráðuneytinu. Kemur fram að frá árinu 1999 hafi verið skipað í 29 stöður í landbúnaðarráðuneytinu eða á vegum þess. Þar voru skipaðir 23 karlar og 4 konur og í nefndum á vegum ráðuneytisins sem eru hvorki fleiri né færri en 56 sitja 257 aðalmenn, þar af 40 konur. Ég hafði ekki fyrir að reikna hvað þetta er í prósentum, hæstv. forseti, en þetta er örugglega með öllu óviðunandi.

Frú forseti. Ef til vill má skýra þennan vandræðagang nefndarinnar og sérstaklega nú eftir áramótin með því að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur verið upptekinn. Hann hefur verið að sinna störfum hæstv. forsætisráðherra sem hefur verið í fríi langdvölum, verið á flakki um landið og eitt og annað. Hann hefur verið upptekinn maður. Hæstv. landbúnaðarráðherra telur að allt leiki í lyndi hvað varðar landbúnaðinn. Ég ætla að benda honum á að blikur eru á lofti. Í nýjasta Bændablaðinu má m.a. lesa að bændur hafa áhyggjur og þeir hafa sérstakar áhyggjur af verkum Framsóknarflokksins. Það eru verkin hvað varðar breytt skipulag í rafmagnsmálum og ef Framsóknarflokkurinn er í vandræðum með að færa einhver mál á dagskrá landbúnaðarnefndar væru þau mál einmitt við hæfi. Svo má einnig minnast á mál sem varðar útræðisrétt strandjarða. Er til skammar að Framsóknarflokkurinn skuli ganga þvert gegn samþykktum eigin flokks og stefna bændum í dómsali til að ná fram samþykktum flokksins um að virða útræðisréttinn.

Virðulegi forseti. Ég á sæti fyrir hönd míns flokks í landbúnaðarnefnd sem áheyrnarfulltrúi og ég hef furðað mig á því nú í vetur að fundir þar eru ærið sjaldgæfir. Ég hygg að það sé rétt að þeir hafi aðeins verið haldnir fimm sinnum. Ég tel þó eiginlega ekki rétt að vera að skammast í hæstv. landbúnaðarráðherra út af þessu því að ég veit ekki til að hann sé yfirmaður nefndarinnar og beri ábyrgð á henni. Hann er fulltrúi framkvæmdarvaldsins. Hins vegar hlýt ég að lýsa eftir formanni nefndarinnar, hv. þm. Drífu Hjartardóttur, í þingsal. Ég sé hana ekki hér. Hefur hún boðað fjarvist, forseti? 
            

Hv. þm. Drífa Hjartardóttir er ekki með fjarvistarleyfi.

Hún er ekki með fjarvistarleyfi, gott og vel. Þessar nefndir, landbúnaðarnefnd og sjávarútvegsnefnd, atvinnumálanefndir þingsins, eru mjög mikilvægar. Þær eru ekki bara mikilvægar til að fjalla um frumvörp heldur líka til að veita framkvæmdarvaldinu aðhald á hverjum tíma. Ég tel það mjög ámælisvert þegar fundir falla niður í þessum nefndum. Það er hægt að boða varamenn ef aðalmenn í nefndum geta ekki mætt. Hafi nefndirnar lítið fyrir stafni, þ.e. við það að fara yfir frumvörp og sinna þingmálum, geta þær tekið fyrir önnur mál sem varða þessa atvinnuvegi. Það er af nægu að taka til umræðu og fræðslu fyrir okkur þingmenn varðandi landbúnaðarmál og líka sjávarútvegsmál. Ég gagnrýndi í heyranda hljóði nú nýlega einmitt hversu fáir fundir eru hjá sjávarútvegsnefnd. Ég hygg að þeir hafi heldur ekki verið nema fimm það sem af er vetri. Hv. formaður nefndarinnar, Guðjón Hjörleifsson alþingismaður, er í salnum og hann leiðréttir mig þá vonandi ef ég fer rangt með tölur í þessu sambandi. Enn og aftur, þessar nefndir eru mikilvægar og þær eiga að halda fundi sína á sínum tilkynntu fundartímum. Það er engin afsökun fyrir því að fella niður fundi í fastanefndunum.

Virðulegi forseti. Út af ræðu hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar vil ég segja að hann hefði mjög auðveldlega getað aflað sér þeirra upplýsinga að formaður landbúnaðarnefndar hefur lögmæt forföll. Hún er við jarðarför og ég veit að hv. þingmenn skilja mætavel að þar með er hún auðvitað ekki í þingsalnum til að taka þátt í þessum umræðum. Hv. þingmaður dró sérstaklega nafn hennar og verkskyldu inn í umræðuna. Ég veit það og við þekkjum það af góðri reynslu af störfum hv. þingmanns sem formanns landbúnaðarnefndar að hún hefur sinnt þeim ákaflega vel. Hún hefur tekið fyrir þau mál sem hafa legið fyrir af hálfu nefndarinnar og ég veit að hún hefur haft áform uppi um að taka fyrir einstök mál sem eru nauðsynleg og þarf að ræða á vettvangi landbúnaðarnefndarinnar. Þingið er tiltölulega nýkomið saman eftir áramótin og kannski hafa ekki gefist mörg tækifæri til að halda gríðarlega marga fundi í þessum einstöku nefndum. Varðandi sjávarútvegsnefndina vil ég vekja athygli á því að hún fór í ákaflega góða ferð og heimsótti fyrirtæki í fiskvinnslu á höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjunum. Ég átti þess kost að sitja hluta af þeim fundum og fara í hluta af þeim heimsóknum. Það var mjög upplýsandi og hið sama var á síðasta fundi sjávarútvegsnefndar þar sem við fórum yfir mál sem hafði verið vísað til okkar og óskað eftir að við færum ofan í. Þetta er auðvitað mjög til góðs. Það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt að þingnefndir geta tekið fyrir önnur mál og ég veit að það hefur verið gert í tímans rás. Þegar þannig hefur staðið af sér að ekki hafa mjög mörg mál legið inni á borðum nefndarinnar hefur það æðioft gerst að nefndirnar hafa tekið þessi mál upp. Ég tel fráleitt að segja að ekki sé eðlilega unnið í þessum nefndum. Ég hef ekki orðið var við annað en að nefndirnar skili málum ágætlega af sér. Það er hins vegar ástæða til að hvetja til þess, hvort sem um er að ræða ríkisstjórn eða óbreytta þingmenn, að menn reyni að leggja málin fram sem fyrst til að við höfum tækifæri til að fara yfir þau rækilega, m.a. í nefndunum og hér á vettvangi þingsins. Ég hef sjálfur m.a. hvatt til þess að við reyndum að skapa rými fyrir þingmannamál. Þá verða menn auðvitað líka að reyna að tryggja að almennar umræður fari fram um þessi mál en ekki stilla þannig af umræður sínar í þingsölum að reynt sé að koma í veg fyrir að önnur mál en þau sem þeim eru þóknanleg séu hér til umræðu.

Frú forseti. Ég tók það sérstaklega fram í fyrri ræðu minni að ég teldi að ekki væri við hv. formann landbúnaðarnefndar að sakast heldur var ég að lýsa eftir málum sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur kynnt fyrir okkur nefndarmönnum að væru væntanleg á þessum vetri. Þar á meðal eru mál sem voru til umfjöllunar á síðasta vetri, þannig að ég tel að það geti ekki verið mjög mikið mál að vinna það skaplega að við fáum þau til umfjöllunar í landbúnaðarnefnd. Ég minntist líka á það í ræðu minni að við hefðum vítin til að varast þau. Í fyrravetur kom nýr samningur við kúabændur til umfjöllunar eftir að frestur til að skila inn málum var útrunninn. Það mál var keyrt í gegn á allt of miklum hraða og algjörlega að óþörfu og ég vil ekki að við förum eins að málum aftur því að ég tel að það sé óþarfi að brenna sig á sama soðinu tvisvar. Nú eru yfirstandandi samningaviðræður við sauðfjárbændur og ég tel að við eigum að vinna þannig að okkur sé sómi að því á Alþingi, en það gerum við ekki með því að hrista málið fram úr erminni og standa svo frammi fyrir því hvað eftir annað að við sendum frá okkur gölluð lög. Þá staðreynd könnumst við alþingismenn öll við.

Hæstv. forseti. Þetta er dæmigerð sprengidagsumræða. Ég vil segja við hv. þingmenn: Til hvers voru þið kosnir á þing? Var það ekki til að fylgja eftir hugsjónum ykkar? Hvaða frumvörp og hvaða þingsályktanir hefur stjórnarandstaðan flutt um landbúnaðarmál? Ekki eitt einasta mál.  Nei. Taktur stjórnarandstöðunnar er náttúrlega Gróu gömlu á Leiti. Hún er enn höfð uppi við. Ólyginn sagði mér að landbúnaðarráðherra væri ekki störfum sínum vaxinn og væri ekki að flytja mál. Íslendingar vita að afrek ráðherra verða ekki mæld í frumvörpum eða nýjum lögum. Atvinnuvegir …  Ég undra mig á málflutningi stjórnarandstöðunnar, sem er bara skemmtilegt upphlaup á þessum blessaða degi, ég hef ekkert við það að athuga og ég hvet þá til að flytja mál. Ég þarf að flytja hér mál og það eru mál í vinnslu. Ég er ekkert að kvarta yfir því að það sé álag á mér, ég hef nóg að gera og get gert meira en ég geri. Embættismenn mínir í landbúnaðarráðuneytinu búa í litlu ráðuneyti og hafa ærið nóg að gera. Hér er von á málum, þannig að þetta upphlaup hefur ekkert með það að gera. Hitt er ljóst mál að það er margt að gerast í sveitunum og ábúðar- og jarðalögin hafa ekkert með það að gera að jarðaverð hefur aldrei verið hærra. 

Ég vil biðja hæstv. landbúnaðarráðherra að virða ræðutíma.

Frú forseti. Umræðan um verkfælni landbúnaðarráðherra og húskarla hans er allrar athygli verð í skammdeginu, hvort sem skýringanna er að leita í ofþreytu frá sl. vori eða önnum við þorrablótshald. Hitt er mér til efs að það sé mjög gáfulegt að vera að lýsa eftir því að landbúnaðarráðherra geri meira en hann gerir. Einhvern tíma var sagt norður í landi að það væri vont að hroðvirkir menn væru jafnframt mjög duglegir því að þá gerðu þeir svo mikið illa. Það er líka þetta með hinn margfræga hraða snigilsins að ég hélt að það væri ávísun á frekar jafnt og þétt ferðalag þó að rólega væri farið yfir. En hér virðist snigillinn ekki bara hreyfa sig hægt heldur líka skrykkjótt því að það koma smágusur af málum frá sniglinum yfirleitt undir lok þings  Það er að vísu rétt að þingmenn eru náttúrlega að hluta til að gagnrýna sjálfa sig ef þeir kvarta undan verkleysi, verkefnaleysi og fundaleysi í þingnefndum því að þingmenn hafa það í sínum höndum að óska eftir fundum í nefndum og ráða dagskrá nefndarfunda og þarf ekki nema þrjá þingmenn til. Hitt vil ég líka nefna, frú forseti, að mér sýnist að það sé að gerast æ oftar að reglubundnum fundum þingnefnda sé frestað æ ofan í æ og síðan jafnvel skotið á aukafundum. Ég nefni sem dæmi utanríkismálanefnd. Þar hafa verið talsverð brögð að því að reglulegum fundum er frestað og síðan jafnvel boðað til aukafundar. Það er að mínu mati ekki eins og hlutirnir eiga að þróast. Það á að vera festa í þessum hlutum og starfsáætlun þingsins og fastir fundartímar nefnda eiga að halda. Annað á að vera undantekningin. Ég kannast ekki við að það sé ekki yfirleitt nóg af verkefnum ef út í það er farið, áhugaverðum stöðum til að skoða, heimsækja o.s.frv. Svo vona ég bara að umræðan hafi ekki spillt meltingu hæstv. landbúnaðarráðherra á saltkjötinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu er stefnt að því að gera nokkrar lagfæringar á lagatexta sem einkum má rekja til afnáms sóknardagakerfis. Lagfærðar eru nokkrar tilvísanir til laga sem ekki eru lengur í gildi. Þá er lagt til að heimild til að ákveða að hluti afla skuli ekki reiknast til aflamarks verði gerð varanleg og að tímabundin heimild til ráðherra um sérstaka ráðstöfun þorskeldiskvóta gildi til loka fiskveiðiársins 2009/2010. Hvað þá heimild varðar að hluti afla skuli ekki reiknast til aflamarks er sú heimild tímabundin og ef hún verður ekki endurnýjuð fellur hún úr gildi í lok þessa fiskveiðiárs. Ég legg til, frú forseti, að að lokinni 1. umr. verði frumvarpinu vísað til hv. sjávarútvegsnefndar.

Hæstv. forseti. Hér er verið að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Verið er að breyta núverandi lögum til samræmis við það sem hefur verið gert í lagabreytingum að mestu leyti. Þó eru nokkur atriði sem við þurfum að ræða í þessu sambandi. Varðandi 1. gr. velti ég því fyrir mér hvort verið sé að setja niður stífari ákvæði um það en verið hafa að einungis sé hægt að gefa út eitt veiðileyfi í senn á hverju fiskveiðiári og spyr hæstv. ráðherra hvort verið sé að gera breytingu á því, því t.d. hafa minni fiskiskip fengið tvenns konar veiðileyfi eins og grásleppuveiðileyfi, jafnvel hygg ég að einstöku sinnum hafi verið gefið út sérveiðileyfi til rauðmagaveiða. Ég tel rétt að fá skýr svör við því frá hæstv. ráðherra hvort verið sé að taka upp einhverja breytingu frá því sem viðgengist hefur að jafnvel þó að skip hafi eitt veiðileyfi hafa í reynd verið gefin út annars konar veiðileyfi. Ég vona að sú breyting sem hér er verið að tala um þýði það ekki. Ég velti líka fyrir mér, hæstv. forseti, hvar í lögunum verður eftir heimild fyrir þá báta sem ekki stunda veiðar samkvæmt þessum veiðileyfum, þ.e. aflamarki og krókaaflamarki, þ.e. stunda enn þá veiðar með dagatakmörkunum, a.m.k. út næsta fiskveiðiár. Ef ég þekki rétt þá á það við einhverja báta. Ég hef ekki á takteinum hve margir þeir eru en hæstv. ráðherra veit það ábyggilega og getur upplýst okkur um það. Einhvers staðar þarf að vera lagaheimild fyrir þeim veiðum ef það er hugmynd ráðuneytisins og hæstv. ráðherra að slíkum leyfum skuli fundinn staður með reglugerðarútgáfu eða túlkun á reglugerð. Það er svo að allar heimildir þurfa að hafa lagastoð. Í samræmi við þetta er niðurfelling í 5. gr. laganna þar sem segir: „Lokamálsgrein 5. gr. fellur brott.“ Þar er fellt niður ákvæði sem segir fyrir um veiðar með handfærum með dagatakmörkunum. Það tengist því sem segir í 1. gr. Ég spyr einnig hvort ekki þurfi að áætla afla þeirra báta sem stunda enn þá veiðar með dagatakmörkunum. En mér sýnist því vera breytt með því sem gert er í 4. gr. Mig langar síðan, hæstv. forseti, að víkja sérstaklega að 6. gr. frumvarpsins. Þar eru fest í sessi ákvæði um að landa megi afla utan aflamarks, annars vegar 0,5% af svokölluðum uppsjávarafla og hins vegar 5% af öðrum sjávarafla. Þau ákvæði hafa verið til bráðabirgða. Í framhjáhlaupi má nefna það að bráðabirgðaákvæði laga um stjórn fiskveiða eru reyndar fleiri heldur en lagagreinarnar sjálfar. Ég held að lagagreinarnar séu um 27 en bráðabirgðaákvæðin 35 þannig að það er auðvitað margt sem kallar á að það sé lagað til í þessu lagasafni miðað við framkvæmdina. Með sama hætti fellur niður bráðabirgðaákvæðið XXIX um þennan afla utan aflamarks. Nú er það svo að við höfum nýlega fengið opinberar upplýsingar um að afli utan aflamarks í veiðum flottrollsskipa hafi verið talsvert meiri en árið á undan. Það var meira að segja sérstaklega tekið fram, ef ég man rétt, að þorskafli hefði farið í 1.400–1.500 tonn í veiðum þeirra skipa sem stunda uppsjávarveiðar með flotvörpu. Það er varla hægt að ætlast til að menn séu mjög sáttir við að lögin séu túlkuð með sitt hvorum hætti í landinu og ekki séu allir jafnir fyrir lögum. Í reynd hefur það verið þannig á undanförnum árum að meðafli í uppsjávarveiðum hefur ekki verið talinn til aflamarks. Ég spyr hæstv. ráðherra um hvað hann hyggst fyrir í þeim efnum. Varla getur það verið þannig að veiðileyfi séu tekin af mönnum fyrir 50–100 kg umframafla þegar ákveðinn hluti flotans er með mun meiri umframafla og virðist ekki þurfa að standa skil á honum. Um þetta vil ég spyrja ráðherrann og hvort tillagna sé að vænta í þessum efnum frá ráðuneytinu. Varðandi þau 5% sem almennt hefur verið miðað við varðandi botnfisksafla sem heimilt er að landa utan aflamarks, með sérstakri tilkynningu skipstjóra gegn því að aflinn sé seldur á fiskmörkuðum, vil ég spyrja hvort leitast hafi verið við að tryggja að afli sem komið hefur í veiðarfæri flottrollsskipa væri með sama hætti seldur á uppboðsmörkuðum. Vissulega er hætt við því að eitthvað af slíkum afla skemmist í flottrollinu en ég hugsa að einnig sé hægt að ná þeim afla óskemmdum frá afla flottrollsveiðiskipanna. Alla vega hafa myndir af afla þessara skipa sýnt að nokkuð stór fiskur af ýmsum tegundum, ufsi, karfi og þorskur, hefur verið óskemmdur innan um uppsjávaraflann. Þessi atriði verða menn að ræða. Þetta er vandamálið við uppsjávarveiðarnar og menn verða að takast á við að reyna að leysa það, hvort sem það verður gert með skiljum í veiðarfærunum eða þá skiljum um borð í skipunum þannig að aflinn náist frá uppsjávaraflanum og sé þá annaðhvort seldur sem slíkur á uppboðsmarkaði eða reynt að nýta hann til einhverrar framleiðslu, þ.e. ef hann er nýtanlegur sem ég ætla ekki að fullyrða um. Ég hef bent á það áður að mér finnst vert að athuga hvort ekki sé tímabært að færa til hámarkið varðandi meðafla í botnfisksafla, hækka það um einhver prósent. Ég nefni t.d. töluna 7% og spyr ráðherrann hvort þessi heimild fyrir 5% meðafla sé almennt eða í einhverjum tilfellum nýtt í botn. Þurfa sum skip á því að halda að nýta þá heimild að fullu, að tilkynna afla utan aflamarks? Þetta ákvæði var á sínum tíma sett inn til að reyna að hafa áhrif á og draga úr brottkasti og ekkert nema gott um það að segja. En ég sé ekki hvers vegna við eigum að takmarka okkur við þessi 5% ef hægt er að færa rök að því að hlutfallið eigi jafnvel að vera eitthvað hærra. Ég geri mér grein fyrir því að sú tala má ekki fara upp úr öllu valdi og að hafa þarf aðhald. En það er sjálfsagt að reyna að tryggja að sem mest af meðafla skipanna komi að landi. Þar er um mikil verðmæti að ræða. Eins og ráðherrann veit sjálfur hafa miklir peningar safnast í sjóði í sjávarútveginum með þeirri heimild. Ráðuneytið hefur síðan þá sjóði, m.a. í þau verkefni sem menn hafa áhuga á að reyna að styrkja á hverjum tíma. Ég held að það mundi ekki skaða að sjávarútvegsnefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar skoði það vandlega. Það mætti láta vinna upplýsingar fyrir nefndina þar sem kæmi fram hvernig heimildin hefur verið nýtt, hve mörg skip hafa fullnýtt heimildina miðað við aflaheimildir sínar, hvernig hún hefur nýst eftir veiðarfærum eða tímabilum o.s.frv. Ég held að það væri ákaflega fróðlegt að brjóta þetta upp og skoða til að átta sig á því hvað megi betur fara að þessu leyti. Hér er einnig fellt út ákvæðið um að ef skip farist geti aflaheimild verið óskert hjá viðkomandi útgerð í 12 mánuði eða lengur. Mig minnir að á sínum tíma hafi þetta verið sett inn vegna þess að skip geta auðvitað farist hvenær árs. Síðan kemur upp nýtt fiskveiðiár og ef skip er ekki til á skrá er erfitt að úthluta því aflaheimild. Þess vegna var þetta ákvæði sett inn á sínum tíma, ef ég man rétt, þótt ég vilji ekki fullyrða að það sé rétt. En þetta voru ábyggilega rökin fyrir því. Menn sáu fram á að ef skip færist og annað væri ekki komið inn eða búið að ganga frá kaupum á nýju skipi þá væri mönnum gefinn lengri frestur til að mæta því ástandi. Ég hefði gaman af að heyra hæstv. ráðherra fjalla um þetta í nokkrum orðum. Að vísu má segja að búið sé að gefa allan tilflutning á aflaheimildum frjálsari en áður var og auðveldara sé að færa aflaheimildir á milli skipa. Ég tel það reyndar mjög vafasamt hvernig að því var staðið upp úr 1990 en ætla ekki að halda langa ræðu um þann ágreining af þessu tilefni. Sá ágreiningur er ágætlega þekktur. Ég tel hins vegar að það ákvæði geri það að verkum að byggðir landsins geta aldrei verið öruggar um tilveru sína frá degi til dags. Menn hafa ekki hugmynd um það hvenær aflaheimildir haldast í byggð og hvenær ekki. Nefna mætti nokkur dæmi um tilflutning á aflaheimildum. Nærtækt dæmi er t.d. Stöðvarfjörður sem hefur verið í umræðunni en fyrirhugað er að aflaheimildir sem voru þar á fiskiskipinu Kambaröst, sem hefur verið stór hluti í undirstöðuatvinnurekstri þess byggðarlags, færist þaðan. Við gætum nefnt fjöldamörg önnur dæmi. Í nýlegri skýrslu sem kynnt var vestur á Ísafirði kemur m.a. fram að Vestfirðingar hafi tapað 39% af störfum í sjávarútvegi, m.a. vegna minni aflaheimilda. Auðvitað gerist það með frjálsu framsali og tilfærslu. Ég vil láta það koma fram, úr því að ég er farinn að vekja máls á þessu, að ég tel að útfærsla byggðastefnunnar sé nánast tilgangslaus fyrir sjávarútvegsbyggðirnar þegar slík ákvæði eru inni í lögum um stjórn fiskveiða að aflaheimildir geti flakkað óhindrað fram og til baka, ekki sé með neinum hætti litið á atvinnuréttindi fólksins heldur eingöngu eignarrétt útgerðarinnar. Í Morgunblaðinu í morgun rak ég augun í grein um að nauðsynlegt væri að eignarhald á veiðiheimildum, á óveiddum fiski í sjó, yrði fært varanlega á þá sem aflaheimildirnar hafa, að þar verði um algeran eignarrétt að ræða og menn þurfi ekki að velkjast í vafa um að útgerðarmaðurinn hafi atvinnuréttinn með aflaheimildum og geti farið með hann hvert sem er, hvenær sem er, til hvaða byggðar eða frá hvaða byggð sem er. Ég vildi vekja athygli á þessu við þessa umræðu þótt ég ætli ekki að gera umræðuna að sérlega löngu máli við þá lagahreinsun sem hér er. Hún hefur samt ákveðin áhrif. Það er auðvitað ekki hægt að láta málið ganga fram nema það sé tekið til efnislegrar umræðu. Síðan er lagt til að hinn svokallaði eldiskvóti, 500 tonn af óslægðum þorski, verði varanlegur og færður inn í lögin. Ég held að það sé til bóta eins og staðan er og fram til fiskveiðiársins 2009–2010 hafi menn þann eldiskvóta. Vonandi verður það til að efla þorskeldi og sýna hvort við getum náð verulegum árangri í því til framtíðar og byggt upp atvinnugrein í eldi á þorski. Ég held að það sé mjög áhugavert að ýta undir þá þróun. Í 11. gr. er verið að fella niður bráðabirgðaákvæði eins og ég sagði áður. Ég vík aftur að því að ég tel að menn eigi að velta því fyrir sér hvort hækka eigi þessa prósentu úr 5% upp í 7%. Ég tel einnig að sjávarútvegsnefnd verði að velta mjög gaumgæfilega fyrir sér hvernig fara eigi með meðafla í uppsjávarveiðum. Það gengur auðvitað ekki að framkvæmdin þar sé allt önnur en við aðrar veiðar. Ég geri mér vel grein fyrir því að þar verður aldrei hægt að forðast meðafla að öllu leyti nema þá að takist að hafa sérstaka sortunargrind í flotvörpunum. Ég er hins vegar alls ekki viss um að það gangi upp við flotvörpuveiðar á kolmunna, síld og loðnu. Það er síðan önnur umræða hvort stunda á þessar veiðar á öllum þeim þremur uppsjávartegundum sem ég nefndi með flottrolli. Við vitum að árangur við kolmunnaveiðar verður ekki mikill án þess að nota flottrollið. Vissulega hafa flottrollsveiðar á síld í mörgum tilfellum aukið verðmætasköpun í síldveiðum og aukið manneldisnýtingu á síldinni, sem ég tel æskilegt markmið við allar veiðar og jafnframt loðnuveiðarnar. Það er svo sér fiskifræðileg umræða hversu mikið við eigum að veiða af loðnu til bræðslu, sem ég er farinn að efast mjög um að þjóni þeim hagsmunum okkar að byggja upp þorskstofninn. Þetta er það helsta sem ég vildi nefna í upphafi umræðunnar. Það er samt sem áður hægt að víkja að efni sem ég tel fulla ástæðu til að ræða og það er stofn auðlindagjaldsins. Við erum jú að fjalla um þetta lagasafn í heild sinni og það fer ekkert á milli mála að reikningurinn fyrir því hvernig á að leggja auðlindagjald á hér á landi er náttúrlega nákvæmlega eins og til hans var stofnað. Við, nokkrir þingmenn, bentum á það við umræður um upptöku á auðlindagjaldinu hvað mundi gerast ef einn útgerðarþáttur væri í ákaflega bágum afkomurekstri og hvað mundi þá gerast varðandi þann rekstur. Þetta dæmi er nákvæmlega komið upp núna í rækjunni og reyndar kannski í fleiri greinum eins og skelfiski. Það er þannig að við finnum út meðaltalsafkomu í ákveðnum greinum útgerðarinnar og leggjum auðlindagjaldið á samkvæmt því. Það er eiginlega algjörlega vonlaust - ég vona að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé búinn að átta sig á því, enda brást hann sjálfur við alveg sérstaklega og afnam, ja afnam ekki, hann lækkaði kvótasetningu á Flæmingjagrunni það mikið að líklegt var að menn veiddu þann afla vegna þess að ella væru menn að borga auðlindagjald af einhverri úthlutun sem væri ekki til staðar eða gæfi ekki nein verðmæti. Þetta held ég að öllum hljóti að vera orðið ljóst, að útfærsla á auðlindagjaldinu með þeim hætti að finna út meðaltalsafkomu gengur ekki ef menn ætla ekki beinlínis að stuðla að því með framkvæmd laganna að ákveðinn hluti útgerðarinnar lendi í meiri erfiðleikum en ella. Ég vil spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra í lok ræðu minnar hvað hann hyggist fyrir varðandi auðlindagjaldið eins og það er í pottinn búið í dag, hvort þar þurfi ekki að taka til hendinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir málefnalega umræðu. Varðandi fyrstu tvö atriðin er ekki um það að ræða að verið sé að gera neitt stífara með tvö veiðileyfi, því er fyrir séð annars staðar í lögunum. Og um dagabátana sem enn þá eru á dögum og stunda veiðar samkvæmt þeim, þá er gert ráð fyrir því í bráðabirgðaákvæði sem um það fjallar. Áætlunin á afla fyrir þessa báta, ég geri ráð fyrir að á næsta fiskveiðiári verði þessir bátar innan við tíu, þannig að ég held ekki að það hafi svo sem neina praktíska þýðingu að áætla sérstaklega fyrir þá. Af hálfu ráðuneytisins er hvað varðar afla flottrollsskipanna í gangi vinna við að finna út úr því hvernig við getum best metið það hver meðaflinn er hjá uppsjávarveiðiskipunum þannig að meðafli í bolfiski dragist þá frá kvóta þeirra skipa sem þar er um að ræða sem botnfiskur, ekki sem uppsjávarfiskur. Með því ætti að myndast hvati hjá útgerðunum til að taka þann fisk til hliðar til að fá fyrir hann verðmæti sem er þá í samræmi við verðmæti aflaheimildanna eða þá að forðast það að veiða þennan afla þannig að nákvæmlega það sama gildi í þessu tilfelli og um annan meðafla. Um hvort hækka eigi úr 5% í 7% má auðvitað deila, en almennt er þessi heimild ekki nýtt í botn. Tólf mánaða reglan hefur raunverulega ekki haft neitt sérstakt gildi eftir að framsalið varð eins virkt og raun bar vitni. Varðandi auðlindagjaldið þá er ekki alveg rétt að það sé bara meðaltalsafkoman sem ráði heldur er upphæðinni dreift samkvæmt úthlutun eftir þorskígildum og þorskígildin breytast árlega og afkoman hefur áhrif á mat þorskígildanna þannig að rækjuútgerðin í dag er að greiða mun minna veiðileyfagjald, herra forseti, heldur en greitt var á síðasta ári í veiðieftirlitsgjald og þróunarsjóðsgjald.

Hæstv. forseti. Allt er þetta sennilega rétt hjá hæstv. ráðherra að því marki sem hann svaraði. Það er auðvitað rétt að þegar verðfall verður á rækju kemur það eftir á en það hins vegar mætir ekki þeirri uppákomu sem verður vegna verðfalls eða aflabragða innan ársins. Þar af leiðandi virkar það seint og illa fyrir utan það að ég dreg mjög í efa, miðað við afkomu rækjuveiðanna í dag, að þar sé nokkur staða til að greiða afgjald, því miður. Ég held að rekstrargrundvöllurinn sé þannig að það sé enginn afgangur, enda sýnir það sig að við erum að missa rækjuveiðarnar algerlega niður hér við land og það eru sárafáar útgerðir sem enn þá hugsa sér að gera út á rækjuveiðar. Það er auðvitað gott um það að segja ef menn ætla að taka upp sambærilegar reglur fyrir uppsjávarveiðiskipin og önnur skip og ekki nema sjálfsagt að svo sé. Og ég er alveg sammála því sem hæstv. ráðherra sagði um að það hefði ekki mikið upp á sig að vera að áætla sérstaklega einhvern fiskveiðiafla á fáa dagabáta. Ég held að menn hafi alltaf gert of mikið vandamál úr þeim afla sem dagabátarnir veiddu meðan var og hét og ég sakna þess mjög ef menn eru að fara þá leið að fella niður dagabátana. En það koma tímar og koma ráð til að fást við það mál.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þorskígildisstuðlarnir eru ákvarðaðir eftir á. En það á líka við veiðieftirlitsgjaldið, það er ákvarðað líka eftir á þannig að það ætti að standast nokkurn veginn á. Varðandi það að áætla aflann held ég að það hafi skipt þó nokkuð miklu máli og við sjáum það á tölunum, þann afla sem var umfram veiðina á sínum tíma. En það er ágætt að við erum sammála um það að þegar komið er í innan við tíu báta skipti það ekki svo ýkja miklu máli.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson fór yfir frumvarpið, algjörlega, þannig að ég ætla ekki að endurtaka það. Ég tek undir það sem hann sagði um þá hluti, nema það að ég vil aðeins bæta við í sambandi við umræðuna um veiðigjaldið. Ég hef aldrei verið sáttur við þá aðferð. Vissulega er það rétt að við bentum hér ýmsir á að það gæti líka komið í bakið á mönnum að hafa þetta fyrirkomulag. Þó að veiðigjaldið væri lágt gæti það komið illa niður á þeim sem ættu í erfiðum rekstri. Og það hefur sýnt sig strax, þó að veiðigjaldið sé ekki orðið hærra en raun ber vitni, að það getur íþyngt til viðbótar þegar um er að ræða mjög slakan rekstur. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra fáeinna spurninga úr því að tækifæri er til þess. Mig langar að spyrja um það hvort í ráðuneytinu hafi ekkert verið farið yfir það að undanförnu hvort ástæða sé til að endurskoða þá slægingarstuðla sem eru í gangi og jafnvel afnema það fyrirkomulag, því að það er auðvitað furðulegt að menn skuli varla geta fundið vog sem er nógu nákvæm til að mæla þyngd þorsks eða annarra fisktegunda, en svo skuli vera hægt að nota aðferðir sem eru fólgnar í því að giska á hvað fiskurinn er þungur með innvolsinu til að finna út þyngdina. Ég hef aldrei skilið almennilega hvernig á því stendur að ráðuneytið hefur látið undan þeim þrýstingi sem hefur verið til þess að hafa þetta fyrirkomulag áfram. Ég hvet því hæstv. ráðherra til að fara yfir það og vil biðja hann að svara því hvort slík athugun sé í gangi. Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um 6. gr. þar sem um er að ræða að festa í sessi 0,5% af uppsjávarafla og 5% af öðrum sjávarafla sem menn geta landað utan kvóta. Ég tek til að byrja með undir það að gjarnan mætti vera hærri prósenta þarna á ferðinni. Hef reyndar þá skoðun og hafði það í tillögu minni á sínum tíma að þarna þyrfti enga prósentu, menn ættu bara að geta landað því utan kvóta sem þeir yrðu fyrir að fá í skip sín og ég sé enga hættu fólgna í því. Hafrannsókanstofnunin fengi kannski stærri farma á stundum en það er ekki nein sérstök hætta á ferðum. Verið er að stjórna fiskveiðum með ýmsum hætti hér við land, sérstaklega með sóknartakmörkunum. Flestar stýringarnar eru í formi sóknartakmarkana, þannig að Hafrannsóknastofnun hefur ýmis ráð til að stjórna veiðiálaginu. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort einhver vandi hafi komið upp í sambandi við 2. tölulið 6. gr., þ.e. að aflinn sé seldur á viðurkenndum uppboðsmarkaði fyrir sjávarafurðir og andvirði hans renni til sjóðs o.s.frv. Þetta þótti mönnum sjálfsagt að hafa í lögunum þegar það varð niðurstaðan að setja þá reglu að aflinn skyldi fara á fiskmarkaði. Það er nefnilega þannig að menn sáu ýmis vandkvæði á því að afli færi á fiskmarkaði ef farið væri að ræða um annan afla en þennan. Hérna voru menn sammála og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort einhver vandamál hafi komið upp í sambandi við þetta önnur en þau sem menn vissu fyrir, þ.e. að sums staðar væri ekki nægileg þjónusta á fiskmörkuðum. Á sumum svæðum landsins er ekki um auðugan garð að gresja hvað þá varðar, sem engan skyldi nú furða vegna þess að það fer nú ekki það stórt hlutfall af fiskinum í gegnum markaði í landinu, því miður. Úr því að ég er kominn í ræðustól og farinn að spyrja hæstv. ráðherra sé ég ástæðu til að spyrja um eitt atriði, vegna þess að nú er búið að setja í gang vinnu og nefndin að mér skilst hefur hafið störf sem á að vinna að endurskoðun stjórnarskrárinnar og ríkisstjórnin hefur á stefnuskrá sinni að sameiginlegt eignarhald á fiskinum í sjónum verði sett í stjórnarskrána. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvaða breytingar hann sjái fyrir sér að verði á stjórn fiskveiða í tengslum við það að ákvæði af því tagi verði sett í stjórnarskrá. Telur hæstv. ráðherra að mögulegt verði að óbreytt fyrirkomulag á úthlutun aflaheimilda verði til framtíðar ef þetta ákvæði verður sett í stjórnarskrá og hvernig yrði því þá fyrir komið? Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra hafi legið nokkuð yfir þessum hlutum því að bæði er hann aðili að ríkisstjórninni og svo dregur að því að menn fari að fást við þetta mál í stjórnarskrárnefndinni og ég geri ráð fyrir að umræða fari fram um þessi mál í ríkisstjórn og í stjórnarflokkunum. Menn hljóta að vita svona nokkuð hvað þeir hugsa sér þar. Það er ástæða til að spyrja um þetta vegna þess að ítrekað koma aðilar inn í umræðuna eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, og í Morgunblaðinu í dag er Viðhorfsgrein eftir Björgvin Guðmundsson þar sem hann kallar eftir því að fullur eignarréttur verði að myndast á veiðirétti og ítrekað höfum við séð það á vefnum 200milur.is að nú sé kominn tími til að eignarrétturinn verði gerður algjör. Svo eru tínd til rökin að með eignarréttinum muni þetta allt saman nýtast öllum betur. Það virðist gleymast að með fullkomnum eignarrétti fylgja auðvitað fullkomin afnotaráð veiðiréttarins sem þýðir um leið að það er engin skylda á viðkomandi að nýta veiðiréttinn. Þar með eru öll rökin sem hafa verið tínd fram til stuðnings þess að eignarhaldið skipti svo gríðarlega miklu máli vegna nýtingarinnar fokin, af því að það er auðséð að hverju stefnir ef eignarhaldið verður viðurkennt í framtíðinni og verður algert. Það stefnir í að til verði fyrirtæki sem muni eiga fiskstofnana og selja aðganginn að miðunum. Þar með eru rökin sem menn hafa aðallega hangið á í sambandi við að menn muni nýta betur fiskstofnana af því að þeir eigi þá og þurfi að hugsa um hagnað sinn í framtíðinni komnir yfir á þá sem leigja veiðiheimildirnar af þeim. Hver er þá orðinn munurinn á því að eigandinn leigi frá sér veiðiréttinn, eins og væri eðlilegt til að viðhalda sameiginlegri eign þjóðarinnar á auðlindinni? Hver er þá orðinn munurinn á þessu tvennu? Ég ætla ekki að hafa langt mál en mér finnst full ástæða til að menn fari að sýna á spilin sín í umræðunni. Það fari að koma pólitísk skilaboð inn í hana því stjórnarskrárnefndin hefur verið skipuð, hún er farin að vinna eftir því sem ég veit best. Eitt verkefni ætti þó ekki að þurfa að deila um að ætti að vera opinberlega í umræðunni og það er þegar Íslendingar fara yfir og ræða breytingar á stjórnarskránni. Það getur ekki verið að menn ætli að fara með veggjum með skoðanir sínar hvað menn vilja setja í stjórnarskrá, hvorki um þetta efni né annað. Ég er spenntur að heyra hvað hæstv. sjávarútvegsráðherra segir um þetta. Er hann ekki fyrir löngu búin að koma sér upp skoðunum á því með hvaða hætti eignarhaldsákvæðunum verður fyrir komið í stjórnarskránni úr því að hann tók þátt í því að setja það í ríkisstjórnarsáttmálann?

Hæstv. forseti. Við höfum oft rætt slægingarstuðlana áður og hv. þingmaður veit að ég geri mér fullkomlega grein fyrir því hversu ónákvæmir þeir geta verið. En ég geri ráð fyrir að hann hafi tekið eftir því að í reglugerð sem hefur verið í smíðum um löndun og vigtun á afla og kynnt var á netinu sl. vor er verið að koma til móts við þetta vandamál þannig að hægt sé í einhverjum tilfellum að vigta afla eftir slægingum. Ekki hafa komið upp nein sérstök vandamál varðandi uppboð á 5% aflanum, en hversu víðtækar ályktanir ætti að draga af þeim afla sem þannig hefur verið boðinn upp og yfirfæra það á heildarafla landsmanna, ég held að fara verði afskaplega varlega í það. Varðandi breytingar á stjórnarskránni vil ég segja að verði þær breytingar gerðar sem samrýmast því sem er í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða sé ég ekki að þær muni leiða til neinna sérstakra breytinga á lögum um stjórn fiskveiða. Ég er reyndar hissa á því að hv. þingmaður skuli gera ráð fyrir því. Ég skil það svo af málflutningi hans og flokksmanna hans að þær hugmyndir sem uppi eru af þeirra hálfu væru að koma í stjórnarskrána atriðum sem væru í samræmi við 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða.

Hæstv. forseti. Fyrst um slægingarstuðlana. Ég hef þá skoðun að menn eigi að endurskoða þetta með það fyrir augum að afnema þá. Ég sé ekki nein góð rök fyrir því að halda í fyrirkomulagið og kem því á framfæri í þessu samhengi. Það sem ég var að ýja að í sambandi við að menn urðu algerlega sammála um að aflinn sem landað væri utan kvóta ætti að fara á fiskmarkaði var að þar voru menn algerlega sammála um að jafnvel Hafrannsóknastofnun væri ekki fyllilega treystandi til að selja aflann öðruvísi en það lægi fyrir að hann ætti að fara í gegnum markaði. Það er svolítið umhugsunarefni að menn skuli vera sammála um þetta hér en þegar kemur að því að ræða málið á stærri og breiðari grundvelli um fisk almennt í landinu eru uppi aðrar skoðanir. Varðandi 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða og stjórnarskrána er ég algerlega sammála því að 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða getur fyllilega farið saman við ákvæði sem sett yrði í stjórnarskrá um sameiginlegt eignarhald á veiðirétti. En önnur ákvæði laganna um stjórn fiskveiða sem gefa fyrirtækjum og aðilum forgangsrétt, óðalsrétt á úthlutun munu aldrei að mínu viti geta farið saman við almenna meðferð á stjórnarskrárbundnum auðlindum í eigu þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um dómstóla, nr. 15/1998, ásamt hv. þingmönnum Bryndísi Hlöðversdóttur, Guðmundi Árna Stefánssyni, Einari Má Sigurðarsyni, Þórunni Sveinbjarnardóttur, Jóhanni Ársælssyni, Jóhönnu Sigurðardóttur, Önnu Kristínu Gunnarsdóttur, Guðrúnu Ögmundsdóttur, Jóni Gunnarssyni, Ástu R. Jóhannesdóttur, Rannveigu Guðmundsdóttur, Kristjáni L. Möller og Katrínu Júlíusdóttur. Frumvarpið hefur verið flutt í tvígang, á löggjafarþingum 125 og 126. Í stuttu máli er í frumvarpinu lagt til að gerð verði sú breyting á skipun hæstaréttardómara að í stað þess fyrirkomulags sem nú tíðkast, að hæstv. dómsmálaráðherra geri tillögur til forseta Íslands um skipun dómara, komi Alþingi Íslendinga að skipan dómara og áður en gerð er tillaga til forseta skuli Alþingi Íslendinga eða 2/3 þeirra sem atkvæði greiða styðja þá tilnefningu sem lögð er til. Í frumvarpinu er lagt til að í stað dómsmálaráðherra geri forsætisráðherra tillögu til þingsins um hvern skuli skipa í Hæstarétt og tilkynni forseta Alþingis um það. Tillaga ráðherra skal hljóta meðferð í sérnefnd samkvæmt 32. gr. laga um þingsköp Alþingis áður en hún er borin undir atkvæði þingmanna. Nefndin skal fjalla um hæfni umsækjenda um embættið og skila skýrslu til þingsins með rökstuddri niðurstöðu um mat sitt innan fjögurra vikna. Jafnframt skal nefndin leita umsagnar Hæstaréttar um hæfi og hæfni umsækjenda til að gegna embættinu. Samþykki Alþingi tillögur ráðherra leggur hann hana fyrir forseta og synji Alþingi staðfestingar á tillögu ráðherra gerir hann aðra tillögu og skal hún fá sömu meðferð. Grundvallarhugsunin á bak við þá hugmynd sem hér er lögð fram er fyrst og fremst að reyna að styrkja dómsvaldið í landinu. Það þarf ekki að hafa um það mörg orð að sú mikla umræða sem fram hefur farið undanfarin missiri um skipan hæstaréttardómara hefur ekki verið til þess fallin að styrkja dómsvaldið í landinu. Það er geysilega mikilvægt að dómsvaldið sé sjálfstætt og öflugt og hafi þann styrk ef svo má að orði komast að á því leiki enginn vafi. Ég ætla ekki að gera mikið úr skipun síðustu dómara við réttinn í þessari umræðu, vegna þess að sú umræða sem fram fór um þá skipan var ærin og mikil og dró fram hve mikilvægt er að skipan hæstaréttardómara sé gerð á breiðum grundvelli og hafi almennan og mikinn stuðning. Ég lít svo á, og þeir þingmenn sem flytja málið með mér, að með því að fá Alþingi ákveðið hlutverk við skipan hæstaréttardómara sé verið að styrkja Hæstarétt og með því að 2/3 þingmanna Alþingis samþykki skipan hæstaréttardómara sé verið að tryggja, auka og efla sjálfstæði dómstólanna. Í greinargerð frumvarpsins segir : Þrátt fyrir að hugmyndin um þrígreiningu ríkisvalds gangi ekki ómenguð í gegnum stjórnskipunina verður því ekki á móti mælt að hún er sú hugsun sem býr að baki skiptingu ríkisvaldsins. Samkvæmt 2. gr. stjórnarskrárinnar fara dómendur með einn þátt ríkisvaldsins - dómsvaldið. Samkvæmt hefðbundnum skilningi felur dómsvald í sér heimild eða vald til að skera úr tilteknum réttarágreiningi; kveða á um hvað sé rétt eða rangt lögum samkvæmt í hverju tilviki og komast að niðurstöðu í þeim málum sem undir dómsvaldið eru borin með lögmætum hætti. Það er því mikið vald sem mönnum er falið að fara með þegar þeir eru skipaðir til setu í æðsta dómstól landsins, Hæstarétti Íslands. Það fyrirkomulag sem tíðkast hefur hér á landi við skipun hæstaréttardómara hefur gefið þeirri umræðu byr undir báða vængi að skipað sé í réttinn pólitískt og breytir engu hvaða ráðherra hefur átt í hlut hverju sinni. Það væri enn fremur fásinna að halda því fram að það skipti ekki máli fyrir þá sem í ríkisstjórn sitja hverju sinni hvaða viðhorf það fólk hefur sem sest í réttinn. Í þessu samhengi má minna á að deilur hafa lengi verið uppi meðal lögfræðinga, bæði hérlendis og erlendis, um það hversu langt dómstólar geta farið inn á svið löggjafans og endurskoðað ákvarðanir hans. Enn fremur hefur lengi verið deilt um hversu langt dómstólar geta gengið inn á það svið sem kallað hefur verið frjálst mat stjórnvalda við ákvarðanatöku og endurskoðað ákvarðanir þeirra, sbr. 60. gr. stjórnarskrárinnar um embættistakmörk yfirvalda. Það er skoðun flutningsmanna að það sé miklum mun heilbrigðara að umræðan um það hver verði skipaður hæstaréttardómari, forsendur skipunarinnar og hver séu viðhorf dómara til þeirra grundvallaratriða sem lúta að hlutverki dómstóla og samskiptum þeirra við aðra handhafa ríkisvaldsins séu opinberar í stað þess að forseti Íslands skipi í réttinn að fenginni tillögu dómsmálaráðherra að undangenginni umsögn Hæstaréttar eins og nú er. Þetta þýðir í reynd að dómsmálaráðherra fer með þetta vald eða gerir í það minnsta tillögu til forseta um það hvern hann skuli skipa. Þetta gerist jafnan án opinberrar umræðu eða skoðunar. Það er enn fremur skoðun flutningsmanna að sú skipan sem hér er lögð til, þ.e. að Alþingi komi að skipun hæstaréttardómara sé til þess fallin að styrkja réttinn frá því sem nú er og gera hann enn sjálfstæðari. Það er ekki vafi á því að mati flutningsmanna að aukið sjálfstæði dómstóla sé aðeins til þess fallið að efla og styrkja trú manna á lýðræðið og stjórnskipun landsins. Því er þetta frumvarp lagt fram. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu atriðum þess frumvarps sem við hv. þingmenn leggjum fram sem gengur í stuttu máli út á það að 2/3 hluti þingmanna þarf að samþykkja tilnefningu forsætisráðherra um skipun dómara. Að minni hyggju og flutningsmanna er það fyrirkomulag sem nú þekkist ekki ásættanlegt. Það tíðkast ekki víða að einn tiltekinn ráðherra hafi það vald að skipa dómara í réttinn. Það er miklu eðlilegra að umræða um þá sem eru skipaðir fari fram fyrir opnum tjöldum meðal þingmanna um kosti og galla, um viðhorf viðkomandi dómara og hvernig þeir kunna að hafa áhrif á þróun réttarins. Það er mikilvægt að við tökum opna og heiðarlega umræðu og að Alþingi Íslendinga beri einnig ábyrgð á þeirri skipan. Það styrkir sjálfstæði dómstólanna sem er að minni hyggju lykilatriði ef hugmyndafræðin um þrígreiningu ríkisvaldsins í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald á að ganga eftir, enda grunnhugsunin að baki þeirri hugmyndafræði sú að hver valdþáttur takmarki vald hins þannig að ekki safnist um of vald á eina hendi. Þetta er, virðulegi forseti, sú grunnhugsun sem býr að baki þeim hugmyndum sem hér eru lagðar fram.

Frú forseti. Ég ætlaði að taka efnislega undir þetta frumvarp. Ég tel enga vanþörf á að fara yfir skipan hæstaréttardómara, sérstaklega í ljósi þeirra mála sem komu upp á síðasta ári og eru alveg óþolandi fyrir lýðræðið. Ég tel að það verði einnig mjög erfitt fyrir viðkomandi dómara, þá Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólaf Börk Þorvaldsson, að starfa þegar þeir hafa verið skipaðir með svo umdeildum hætti sem raun ber vitni. Ríkisstjórn Íslands eða öllu heldur viðkomandi ráðherrar hafa með svona umdeildri skipan í rauninni grafið undan lýðræðinu. Fyrir lýðræðið á Ísland tel ég því mikla þörf á því að ræða þessi mál og fara gaumgæfilega yfir skipan hæstaréttardómara.

Hæstv. forseti. Ég tel löngu tímabært að menn taki á þessum málum. Umræðan á síðustu missirum um þessi málefni hlýtur að hafa sannfært menn um að það þurfi að gera. Ég vil líka minna á það - ja, ég a.m.k. hrökk svolítið við fyrir nokkrum dögum þegar sagt var frá hæstaréttardómi sem þrír dómarar sameiginlega höfðu kveðið upp. Þeir voru Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Árni Kolbeinsson. Það segir okkur svolítið mikið um okkar litla samfélag að í þessu litla, fámenna kunningja- og vinasamfélagi á Íslandi skuli menn hafa þá aðferð uppi sem raun ber vitni um hvernig velja skuli menn í Hæstarétt til að vera dómarar. Það er ekki með neinum hætti verið að niðra þessa tilteknu menn þegar ég nefni þessa hluti en auðvitað hljóta að renna býsna margar grímur á fólk þegar dómarar sem valdir hafa verið með þessum hætti þurfa að fást við pólitísk úrlausnarefni í Hæstarétti, mikil deilumál úr samfélaginu. Þá gefa hinar pólitísku árásir fyrrverandi forsætisráðherra á Hæstarétt fyrir ekki mjög löngu síðan enn fremur fullt tilefni til að velta fyrir sér hvort menn hafi í framhaldi af þeim árásum líka ákveðið að herða þá sókn sem síðan raunin hefur borið vitni um með skipan þeirra tveggja sem ég nefndi hér áðan. Árni Kolbeinsson var reyndar kominn inn í Hæstarétt áður en sú skipan var líka umdeild. Hann hafði sem ráðuneytisstjóri í sjávarútvegsráðuneytinu og mikill samstarfsmaður Halldórs Ásgrímssonar, hæstv. núverandi forsætisráðherra, auðvitað unnið að málefnum hér við lagasetningu sem hljóta að koma til úrlausnar og hafa gert það á vegum Hæstaréttar. Allt eru þetta hlutir sem menn hljóta að velta mikið fyrir sér hvort geti gengið til framtíðar. Ég ætla fyrir mitt leyti að kalla eftir pólitískri ábyrgð þeirra sem með völdin fara í þessu landi hvað þessi málefni varðar. Ef menn kunna ekki að fara með vald sitt gagnvart Hæstarétti, hvað er þeim þá heilagt?

Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi áðan í ræðu minni er þetta í þriðja sinni sem málið er flutt. Vitaskuld var fjallað um rökin í þeim umræðum og kannski er ástæðulaust að endurtaka þau hér. Ég hefði hins vegar talið æskilegt að hæstv. dómsmálaráðherra tæki þátt í umræðunni, hér er um svo stórt mál að ræða að full ástæða hefði verið til þess og full ástæða til að fá að hlýða á sjónarmið hæstv. dómsmálaráðherra í þessu efni. Ég vildi hins vegar vekja athygli á því í þessari umræðu, einkanlega vegna orða hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, að núverandi ríkisstjórn, þ.e. þeir flokkar sem nú sitja í ríkisstjórn, hefur í nokkur skipti orðið að sæta því að Hæstiréttur hefur kveðið upp úr um að lagasetning héðan af hinu háa Alþingi sem unnin er að undirlagi og frumkvæði ríkisstjórnarinnar hefur verið dæmd fara gegn ákvæðum stjórnarskrár. Hér er bæði um að ræða málefni er tengjast sjávarútvegi og öryrkjum. Það er einfaldlega þannig að það skiptir ríkisstjórn í hverju máli miklu hverjir sitja í réttinum. Einungis þau nöfn sem hv. þingmaður nefndi áðan vekja menn til umhugsunar um það hvort einhverjar líkur séu á því að þær niðurstöður sem þá var komist að yrðu sambærilegar nú, hvort þetta breyti áherslum Hæstaréttar, hvort ný sjónarmið séu komin þarna inn einungis vegna þess að hæstv. dómsmálaráðherra hefur tekið ákvörðun um að skipa tiltekna aðila án þess að umræða um lífsviðhorf þeirra og skoðanir fari fram á þann hátt sem hlýtur að teljast æskilegt þegar um jafnstór og -mikilvæg störf er að ræða og störf hæstaréttardómara. Þetta vildi ég draga fram. Það er þá umhugsunarefni hvort e.t.v. megi segja sem svo að þessar skipanir þýði í reynd byltingu í viðhorfum í Hæstarétti. Það gerist án þess að almenn opinber umræða fari fram um þetta. Það er nefnilega einfaldlega þannig að hið mikla vald sem hæstv. dómsmálaráðherra er falið með núverandi skipan er að minni hyggju ekki skynsamlegt og er, eins og einhver sagði í umræðunni áðan, til þess fallið - ef það vald er misnotað - að grafa undan lýðræðinu. Það er mjög alvarlegur hlutur, virðulegi forseti. Ég vildi aðeins draga þetta fram sökum þess að ég lít svo á að hér sé um mjög stórt mál að ræða. Ég hefði viljað fá fram viðhorf til að mynda hæstv. dómsmálaráðherra í þessari umræðu. Að lokinni umræðunni legg ég til að málinu verði vísað til hv. allsherjarnefndar og þakka þeim sem hér hafa lagt orð í belg vegna þessa tiltekna máls.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögreglulögum, nr. 90/1996, með síðari breytingum. Hér er um einfalt mál að ræða sem er þó réttlætismál fyrir landsbyggðina. Í greinargerð með frumvarpinu segir: Í 33. gr. lögreglulaga, nr. 90/1996, er kveðið á um að allur kostnaður af starfsemi lögreglunnar greiðist úr ríkissjóði. Í 1. mgr. 34. gr. laganna er hins vegar að finna heimildarákvæði um að lögreglustjórar geti bundið skemmtanaleyfi því skilyrði að lögreglumenn verði á skemmtistað og jafnframt að leyfishafi greiði kostnað af þeirri löggæslu samkvæmt reglum sem dómsmálaráðherra setji. Aðalreglan er því sú að allur kostnaður við löggæslu á skemmtistöðum og öðrum stöðum greiðist úr ríkissjóði. Dómsmálaráðherra skipaði starfshóp til að taka út lög og reglur um skemmtanahald á útihátíðum og skilaði hann af sér skýrslu 11. júlí 2002. Niðurstaða starfshópsins var sú að innheimta á gjöldum byggðist á mjög ótraustum lagagrunni. Þess vegna gengur þetta frumvarp út á að menn hætti þessari innheimtu. Eins og starfshópurinn kemst að byggist hann á ótraustum lagagrunni og það sem meira er, þessari heimild í lögum hefur æ ofan í æ verið beitt með mjög ósanngjörnum hætti. Hvað eftir annað hafa t.d. verið innheimt skemmtanagjöld eða lögreglukostnaður af íþróttamótum. Skemmst er að minnast íþróttamóts sem var haldið á Sauðárkróki síðasta sumar en þar var mikil rekistefna um innheimtu milljóna króna löggæslukostnaðar sem síðan var fallið frá. Það er í raun óþolandi fyrir bæði sýslumannsembætti úti á landi, sem oft eru smá, að þurfa að standa í þessum innheimtuaðgerðum og fyrir lögregluna. Síðan vilja náttúrlega íþróttamótin verjast þessu því að þau eiga fullt í fangi með að greiða ýmsan kostnað sem hlýst af mótshaldi. Ekki er greiddur t.d. sérstakur löggæslukostnaður af landsleikjum í knattspyrnu en ef Ungmennafélag Íslands heldur landsmót úti á landi heimtar ríkisvaldið milljónir króna. Þetta er mjög ósanngjarnt. Þetta lagafrumvarp gengur út á það að fella þessa heimild sýslumanna á brott. Ég tel það vera af hinu góða. Ef sýslumannsembættin bera aukalega kostnað á auðvitað mæta honum með framlögum úr ríkissjóði en ekki með því að mismuna íþróttamótum á landinu eftir því hvar þau eru haldin. Það virðist árleg uppákoma, að hæstv. dómsmálaráðherra lendi í þrasi út af þessum málum. Menn reyna náttúrlega að komast hjá því að greiða þennan kostnað. Árið 2003 stóð Ungmennafélag Íslands enn á ný fyrir landsmóti á Ísafirði. Þá urðu deilur og en tryggingin var lögð fram og það mál er nú rekið fyrir dómstólum. Ég tel að kröftum sýslumannsembætta og hæstv. dómsmálaráðherra væri betur varið í önnur verkefni en að sækja fjárhæðir til íþróttahreyfingarinnar. Einnig má halda því fram að varðandi skemmtanir og útihátíðir sé mönnum mismunað. Skoðum t.d. Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum. Þegar ég skoða þessa löggjöf og það að innheimta löggæslukostnað, milljóna löggæslukostnað, af mótshöldurum þar þá virðist mér það mjög ósanngjarnt. Í Reykjavík er haldin útihátíð sem er ekki minni. Hún er frekar stærri. Ég gæti trúað því að umfang löggæslunnar og kostnaðurinn sem þar fellur til sé ekki minni en í Vestmannaeyjum. Fyrir þá hátíð er ekkert innheimt. Hér er um réttlætismál að ræða og furðulegt að sjá ekki fleiri fulltrúa landsbyggðarinnar taka undir þetta ágæta mál. Ég á von á að einhverjir taki undir á eftir vegna þess að ég tel mál að linni. Það hæfir ekki að eltast sífellt við Ungmennafélag Íslands með reikningum hæstv. dómsmálaráðherra. Mér finnst það hæstv. ráðherra til skammar og ótrúlegt að hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason vilji standa í þessum verkum. Ég vona að þetta mál fái framgang á hinu háa Alþingi og verði gert að lögum í vor. Ég tel að Ungmennafélag Íslands og íþróttahreyfingin um allt land muni fagna því. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir því að þessu frumvarpi verði vísað til allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi segja að hv. þm. Sigurjón Þórðarson gerir dómsmálaráðuneytinu greiða með því að leggja þetta frumvarp fram. Ráðuneytið hefur túlkað umræddar reglur þannig að innheimta megi sérstakan löggæslukostnað hjá mótshöldurum eða þeim sem halda skemmtanir þannig að eiginlega mætti segja að þeir haldi uppi löggæslu á öllu mótssvæðinu og öllu umhverfinu í kring, langt út yfir það sem tíðkast. Þessi venja hefur verið stunduð um nokkurra ára skeið og hugmynd hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar er væntanlega að veitast að þeirri venju þar sem núgildandi lög eru túlkuð mjög vítt svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Eins og fram kom hjá hv. þingmanni komst nefndin sem fjallaði um þessi mál að þeirri niðurstöðu að núverandi lagagrunnur til þess að innheimta þetta gjald væri mjög hæpinn. Taka má sem dæmi að Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum greiðir 3–5 millj. kr. í löggæslukostnað fyrir þá þrjá daga sem hún er haldin. Ég vildi vekja sérstaka athygli á því við þessa umræðu að landsbyggðin leitar gjarnan leiða til að styrkja sig með því að efna til eða skapa atburði sem draga til sín fólk, koma til móts við það að m.a. í sjávarútvegi hefur atvinna dregist saman. Störfum hefur fækkað og menn leita nýrra leiða. Þess vegna er mjög slæmt að ráðuneytið, t.d. í þessu tilviki, leyfi sér að túlka þær reglur sem nú eru í gildi á þann hátt sem raun ber vitni og vega með því að slíkri starfsemi. Eins og komið hefur fram í þessari umræðu þá er það hlutverk ríkissjóðs að greiða löggæslu. Það er ekki hlutverk annarra. Það er hins vegar heimilt að innheimta hjá skemmtanahöldurum greiðslu fyrir löggæslu á svæðum þar sem hátíðin fer fram en ekki víðar, eins og t.d. á Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum þar sem rukkað er fyrir löggæslu á nánast allri eyjunni, t.d. á Bakkaflugvelli og í Herjólfi. Það var ekki hugmyndin á bak við þá reikninga frá ráðuneytinu sem sýslumönnum er falið að innheimta. Við afgreiðslu fjárlaga er nánast gert ráð fyrir þessum sértekjum hjá sýslumannsembættunum, að þau séu innheimt eins og raun ber vitni án þess að viðeigandi og tilhlýðilegur lagagrunnur sé fyrir því. Ég vil segja, eins og ég sagði í upphafi, virðulegi forseti, að að mörgu leyti er hv. þm. Sigurjón Þórðarson að skera dómsmálaráðherra úr snörunni og gefa honum færi á að láta af þessari hegðan. Sem stendur eru þessi mál á mjög hálum ís gagnvart þeim lögum sem gilda. Menn teygja sig mjög langt við að innheimta kostnað sem ekki er heimild fyrir. Ég tek því undir það sem hv. þingmaður sagði áðan og vek athygli á því að í mörgum tilvikum er landsbyggðin að reyna að skapa atvinnu og lyfta ferðaþjónustunni. Það er því mjög miður þegar slíkum tilraunum er mætt eins og ég hef rakið og hv. þm. Sigurjón Þórðarson einnig í ræðu sinni. Ég hvet til að annaðhvort verði þetta frumvarp samþykkt ellegar hitt að hæstv. dómsmálaráðherra láti af því að innheimta þennan kostnað sem hann hefur gert undanfarin missiri á mjög hæpnum lagagrunni.

Hæstv. forseti. Hér er um tiltölulega einfalda breytingu á lögum að ræða, að fella niður eina málsgrein í 34. gr. lögreglulaga. Ég tel að hér hafi verið færð ágæt rök fyrir þeirri breytingu, bæði í ræðu flutningsmanns, hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar, og eins í máli síðasta ræðumanns, hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Það kemur fram í greinargerðinni, virðulegi forseti, að reglunum er misjafnlega framfylgt eftir embættum sýslumanna. Á Ísafirði eru innheimt sérstök gjöld af unglingalandsmóti, gjöld sem Ungmennafélag Íslands telur óréttmæt. Það mál er óuppgert við embættið og búið að stefna því eftir því sem ég best veit. Í annan stað er nefnt dæmi um sams konar ungmennamót á Sauðárkróki þar sem sýslumaður komst að þeirri niðurstöðu að innheimta ekki umrætt gjald og fella það niður. Þessi tvö dæmi leiða í ljós að algjört ósamræmi er í þessari framkvæmd og eðlilegt að á því sé tekið. Á landsbyggðinni virðist öðruvísi haldið á málum en annars staðar og við sjáum af þessum tveimur dæmum að reglunum er ekki framfylgt eins í öllum umdæmum sýslumanna á landsbyggðinni. Það er vitanlega nauðsynlegt að eyða þessari réttaróvissu og fella ákvæðið út úr lögunum þannig að ríkið beri þennan kostnað, að sú framkvæmd sem verið hefur á þeim málum á undanförnum árum verði ekki við lýði áfram og lagaramminn verði tekinn til gagngerrar endurskoðunar að þessu leyti. Ég tek undir með hv. síðasta ræðumanni varðandi það að auðvitað hefði verið eðlilegt að dómsmálaráðherra hefði gengið í málið og klárað það. En þar sem ekki virðist vera vilji til þess er auðvitað sjálfsagt að fylgja því eftir sem hér hefur verið lagt til. Ég legg til að þingmenn taki undir það með því að styðja þetta mál.

Virðulegur forseti. Ég hafði svo sem ekki sérstaklega hugsað mér að taka þátt í þessari umræðu en ég stóðst ekki áfrýjunarorð hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar sem talar fyrir þessu máli. Hann kallaði eftir þingmönnum landsbyggðarinnar til að blanda sér í þessa umræðu en ég lít svo á að mál þetta snúi ekki bara að landsbyggðinni heldur hafi það miklu víðtækari skírskotun en svo. Við höfum öll fylgst með því hvernig ríkið hefur reynt að velta löggæslukostnaði í tengslum við skemmtanahald á landinu yfir á þá sem standa fyrir skemmtunum og hafa rukkað þá um kostnað sem nær langt út fyrir þau svæði þar sem skemmtanir eru haldnar. Við höfum fylgst með þessu í fjölmiðlum undanfarin ár og umræðum um það mál. Ég tel þetta með öllu óeðlilegt. Eins og fram kom í máli hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar mætti eins kannski gera kröfu um það, og maður hefur svo sem heyrt það orðað, að Reykjavíkurborg taki með einhverjum hætti þátt í kostnaði við löggæslu í tengslum við menningarnótt. En þá spyr maður: Hvað með 17. júní? Hvað með Þorláksmessu? Hvað með ýmsar uppákomur sem verða hér í borginni? Er það þá sveitarfélagsins að standa undir þeim kostnaði? Auðvitað hlýtur maður að svara því neitandi, enda segir í lögunum, sem er auðvitað meginreglan, að ríkissjóður stendur undir öllum kostnaði af starfsemi lögreglunnar. Annað hlýtur að heyra til undantekninga. Ég kom hins vegar í ræðustól til að vekja athygli á því að almennt vantar miklu skýrari reglur og lög utan um skemmtanahald í landinu. Eins og bent er á í greinargerð með frumvarpi þessu eru margar af þeim reglum sem um skemmtanir gilda komnar ansi vel til ára sinna. Lögin um heimild til að marka skemmtunum og samkomum tíma eru t.d. frá árinu 1947. Í gildi er reglugerð um löggæslu á skemmtunum og um slit á skemmtunum frá 1987. Frá þeim tíma sem liðinn er, á tæpum 20 árum, hefur skemmtanahaldið breyst mjög mikið. Opnunartími staða er annar en hann var. Skemmtanamenningin hefur breyst. Öll umgjörðin hefur breyst og auðvitað ættu lög og reglur að fylgja þeim veruleika sem við búum við. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að gera stífar kröfur á þá sem standa fyrir skemmtunum, hvort sem það er á veitingastöðum í Reykjavík eða á mótum úti um landið. Ég geri í sjálfu sér engan greinarmun þar á. Við eigum að gera mjög ákveðnar og skýrar kröfur til þeirra sem standa fyrir skemmtunum. Við eigum að geta tryggt að þeir standist þær kröfur og standi undir þeim kröfum sem til þeirra eru gerðar og að skemmtanahald almennt fari fram með sómasamlegum hætti, hvort sem það er í borginni eða utan borgarmarkanna. Við eigum t.d. að geta gert kröfur varðandi menntun dyravarða eða gæslumanna á slíkum stöðum. Við eigum að geta gert kröfur um að menn séu ekki að selja ofurölvi fólki áfengi á skemmtistöðum. Við eigum að geta gert kröfur um að ekki séu áflog og háreysti við dyr á skemmtistöðum o.s.frv. Við eigum líka að geta gert kröfur um að löggæslan og lögreglan standi fyrir sínu. Við höfum kvartað mikið undan því hér í Reykjavík að löggæslan sé alls ekki nógu sýnileg. Hún er t.d. alls ekki nógu sýnileg í miðborg Reykjavíkur að næturlagi um helgar. Væntanlega skortir á fjármuni til að hægt sé að sinna því með sómasamlegum hætti. Ég kem hér upp til þess að lýsa því yfir að almennt tel ég að endurskoða þurfi þessi mál öll, ekki bara það sem hér er verið að leggja til heldur þurfi að fara vel í gegnum lögin og þær reglugerðir sem gilda um skemmtanahald. Það eru orðin allnokkur ár, ætli það séu ekki orðin ein þrjú ár síðan Reykjavíkurborg beindi þeim eindregnu tilmælum til bæði samgönguráðuneytisins, sem fer með málefni veitingahúsa, og dómsmálaráðuneytisins að þetta yrði gert og það var alveg listað upp nákvæmlega hvað það væri sem þyrfti að gera. Mér er ekki kunnugt um að þau verk hafi enn þá verið unnin í þessum tveimur ráðuneytum. Ég mun vegna þessa máls sem hér er komið upp skoða það í kjölfar umræðunnar hér og með tilliti til þess að það sé hægt að ýta á eftir því að þessi tvö ráðuneyti taki á þessum málum. Veitingahúsarekstur og skemmtanahald er mjög vaxandi atvinnustarfsemi. Hún þarf að geta farið fram með sómasamlegum hætti og við þurfum öll að geta verið örugg þegar við tökum þátt í skemmtunum eða förum á skemmtistaði eða útihátíðir og þar skiptir löggæslan og allt regluverkið í kringum þetta verulega miklu máli. Ég kem hér bara upp til þess að lýsa yfir þeirri skoðun minni að þetta þurfi allt skoðunar við.

Virðulegi forseti. Ég tek undir málflutning síðasta ræðumanns, hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, um að endurskoða þurfi öll þessi mál. En að sjálfsögðu mun það eflaust taka einhvern tíma og miðað við þann hraða sem er á slíkum framkvæmdum hér á landi er kannski ekki þess að vænta að gerð verði bragarbót þar á næstu missirin. Ekki er að sjá að stjórnvöld í landinu hafi í raun og veru voðalega mikinn áhuga á því að gera einhverjar umbætur í þessum málum. Meðal annars vil ég vekja athygli á að hæstv. dómsmálaráðherra er ekki viðstaddur þessa umræðu og reyndar er enginn stjórnarþingmaður hér í þingsal. En nóg um það. Við ræðum frumvarp til laga sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson hefur lagt fram á hinu háa Alþingi, um breytingu á lögreglulögum. Hann leggur til að 34. gr. í lögreglulögunum frá 1996 verði felld niður. Þessi grein hljóðar svo, með leyfi forseta: „Lögreglustjóra er heimilt að binda skemmtanaleyfi því skilyrði að lögreglumenn verði á skemmtistað og jafnframt að leyfishafi greiði kostnað af þeirri löggæslu samkvæmt reglum sem dómsmálaráðherra setur.“ Hér er textinn afskaplega skýr, „lögreglustjóra er heimilt“. Hér stendur ekki: Lögreglustjóri skal, heldur er honum heimilt. Þetta hefur því miður, ef ég má segja svo, leitt til þess að framkvæmdin á þessu ákvæði hefur verið vægast sagt afskaplega handahófskennd um langa hríð. Við höfum mörg dæmi um það á undanförnum missirum þar sem mönnum eða við getum sagt þeim sem halda íþróttamót, mannfagnaði, hátíðir, sérstaklega úti á landi, hefur hreinlega verið mismunað. Gott dæmi eru atvik sem urðu sumarið 2003, ef ég man rétt, þar sem á íþróttamóti á Skagaströnd, lítilli hátíð sem haldin var á Skagaströnd, var mótshöldurum gert að greiða löggæslukostnað en mótshöldurum sem stóðu fyrir mikilli hátíð á Akureyri um verslunarmannahelgi var ekki gert að greiða slíkan kostnað. Þetta er náttúrlega alveg augljós mismunun og fráleit sú réttlæting yfirvalda að á öðrum stöðum sé fyrir hendi lögreglulið sem sé á kaupi og því þurfi ekki að rukka fyrir það en á hinn staðinn þurfi að senda lögreglulið og greiða þeim yfirvinnu og annan kostnað í tengslum við slíkt. Hér er augljós mismunun á ferðinni og þetta er hreinlega ósanngjarnt. Mér þykir þetta líka ósanngjarnt í ljósi þess að oft eru þessar hátíðir úti á landi haldnar af íþróttafélögum eða öðrum félagasamtökum, ungmennafélögum til að mynda, til fjáröflunar. Virðisaukinn af þessum hátíðahöldum verður eftir í sveitarfélögunum og er undantekningarlaust, leyfi ég mér að fullyrða, notaður til góðra verka. Þegar til lengri tíma er litið er það mannbætandi fyrir mannlífið úti á landsbyggðinni og í landinu öllu að þeir peningar verði þar eftir og séu notaðir einmitt til að byggja upp íþrótta- og æskulýðsstarf á þessum stöðum. Við getum nefnt Skagafjörð, Ísafjörð og Vestmannaeyjar í þessu sambandi og eru þá fáein dæmi til talin. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson leggur þetta frumvarp fram eða mælir fyrir því í annað sinn, hann gerði það einnig í fyrra. Það er lagt fram núna með lítils háttar breytingum og umbótum. Þingmaðurinn hefur tekið tillit til þeirra umsagna sem bárust um málið í fyrra, því miður var það ekki afgreitt úr þingnefnd þá vegna þess að stjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, sáu sér af einhverjum ástæðum ekki fært að styðja þetta góða mál. En þingmaðurinn hefur sem sagt tekið tillit til þeirra athugasemda sem bárust og leggur málið fram í örlítið breyttri mynd. En mig langar að lokum, virðulegi forseti, til að benda á eina af þeim umsögnum sem bárust og þetta er umsögn frá lögreglustjóraembættinu í Reykjavík. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Flestir ef ekki allir landsmenn stunda skemmtanir af einu eða öðru tagi og fer mikill meiri hluti þeirra fram undir almennri vernd lögreglu án þess að sérstök greiðsla komi fyrir. Undantekningum frá þessari meginreglu fer fækkandi og er nú svo komið að telja verður eðlilegt að jafna með öllu kostnað af skemmtanahaldi í landinu svo allir sitji við sama borð í þessu tilliti jafnt í þéttbýli sem dreifbýli en sem kunnugt er hefur þessi löggæslukostnaður helst lagst á skemmtanir í dreifbýli.“ Ég lýsi því yfir í lok máls míns að þessa vísu hefði ekki einu sinni ég getað kveðið betur, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka þessa umræðu en samt sem áður verð ég að lýsa yfir ákveðnum vonbrigðum með að sjá enga stjórnarliða taka til máls í máli sem varðar landsbyggðina og löggæsluna í landinu. Sannast sagna átti ég von á því að sjálfstæðismenn mundu fylkja hér liði og ræða þetta íþróttamál en þeir hafa nýlega sýnt mikinn íþróttaáhuga og vilja halda áfram að sýna enska boltann óþýddan og ég get í sjálfu sér tekið undir það sjónarmið. Nú erum við að ræða mótshald og að íþróttamót á landsbyggðinni verði ekki látin greiða löggæslukostnað. Ég furða mig á að hið háa Alþingi eða alþingismenn geti ekki sameinast um svo einfalt mál að vera ekki að rukka íþróttamót á landsbyggðinni. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson talaði um að hæstv. dómsmálaráðherra hefði hagað sér undarlega í þessu máli eða illa og ég tek undir það. Mér finnst það alveg með ólíkindum að hann skipar nefnd, sjálfur hæstv. dómsmálaráðherra, og hún kemst að því að löggæslukostnaðurinn sé innheimtur á ótraustum lagagrunni og það er sjálfur hæstv. dómsmálaráðherra sem heldur áfram að rukka á ótraustum lagagrunni. Ég tel þetta honum ekki vera til framdráttar og ég hefði talið að menn ættu að hætta þessu og það telja fleiri en stjórnarandstæðingar, t.d. sjálfir flokksmenn stjórnarflokkanna. Ég man ekki betur en ágætur sveitarstjóri á Skagaströnd, Magnús Jónsson, hafi einmitt furðað sig á því að verið væri að rukka hátíð á Skagaströnd sem var lítið annað en falleg messa, og innheimta löggæslukostnað meðan útihátíð á Akureyri, eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson benti á áðan, slyppi. Það er í rauninni óréttlátt. Við eigum að sameinast um að kippa þessu úr sambandi. Að lokum vil ég enn og aftur þakka þessa umræðu og ég trúi því að þetta réttlætismál nái fram að ganga og ef það nær ekki fram að ganga nú þá gerir það það örugglega þó síðar verði.

Virðulegur forseti. Þetta mál var til umfjöllunar hér í þinginu í síðustu viku og þá setti ég mig á mælendaskrá í umræðunni til þess að svara m.a. þingmönnunum Jónínu Bjartmarz og Guðmundi Hallvarðssyni sem þá tóku til máls. Nú eru þau víðs fjarri góðu gamni og sitja ekki í þingsalnum. Það er nú svolítið erfitt að halda uppi umræðu með þessum hætti þegar maður setur sig á mælendaskrá eftir ræður þingmanna og síðan er málinu frestað og svo þegar málið kemur til umræðu aftur eru þeir ekki mættir í þingsal sem tóku þátt í umræðunni hið fyrra sinni. Ég verð að viðurkenna, virðulegur forseti, að mér finnast þessi vinnubrögð á hinu háa Alþingi nokkuð sérkennileg. Klukkan hálftvö í dag þegar þing kom saman var helst eins og maður væri mættur á þorrablót þar sem landbúnaðarráðherra væri aðalræðumaður og skemmtanahaldari og umræðuefnin voru aðallega saltkjöt og baunir. Nú virðist eins og þingmönnum hafi orðið svo þungt af þessu saltkjöts- og baunaáti að menn hafi ekki komist til þingsalar í dag. Þetta er að verða eins og í dauðs manns gröf hérna og menn eru með eintal sálarinnar í þingsalnum og enginn úr stjórnarliðinu,  Áðan var verið að ræða lögreglulög, það var verið að ræða lög um dómstóla, skipan hæstaréttardómara, sem er auðvitað eitthvað sem dómsmálaráðherra og formaður allsherjarnefndar ættu að sjálfsögðu að vera viðstaddir. Nú erum við að ræða endurskoðun á sölu Símans og að sjálfsögðu ætti samgönguráðherra að vera hér og hlýða á vegna þess að þetta er mál sem er einmitt mjög á döfinni þessa dagana og er mikið til umfjöllunar í fjölmiðlum vegna þess að það eru æ fleiri að vakna upp við þann vonda draum að það er óskynsamlegt að setja Símann og hafa Símann í söluferli og gera ekki ráð fyrir því að aðskilja grunnnetið frá virðisaukandi þjónustu Símans. En hér hefur ekki sést nokkur einasti maður í stjórnarliðinu, hvorki ráðherra né þingmaður, og mér væri næst að halda að messufall væri á Alþingi ef stjórnarandstæðingar héldu ekki uppi merkjum Alþingis og þeirrar málstofu sem hér á auðvitað að standa í þingsölum. Ég hlýt að lýsa furðu minni á því hvernig vinnubrögðin eru á hinu háa Alþingi og að maður skuli þurfa, virðulegur forseti, að standa í ræðustól og eiga orðastað við tvo þingmenn sem tóku þátt í umræðunni í síðustu viku áður en málinu var frestað og þeir eru síðan hvergi nærri. Mér er nær að halda að annar þeirra, Guðmundur Hallvarðsson, sé bara með leyfi frá þinginu þessa dagana og verði ekkert hér næsta hálfa mánuðinn þannig að það verður erfitt að eiga orðastað við þann þingmann þó að hann hafi blandað sér í umræðuna í síðustu viku. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort þetta gefi ekki tilefni til þess að fresta málinu enn frekar og við tökum það bara upp þegar þessir þingmenn eru mættir hér til leiks, virðulegur forseti. Ég óska eftir því ef menn hafa ekki mikið á móti því að málinu verði einfaldlega frestað. En það er kannski of seint fyrir mig því að ég er hér í minni annarri ræðu, ég tók þátt í umræðunni í síðustu viku. En það sem ég ætlaði að vekja athygli manna á er að við eigum að gæta almannahagsmuna og ég tel að þá og því aðeins séum við að gæta almannahagsmuna að við komum í veg fyrir að það verði margföldun í því dreifikerfi sem verið er að byggja upp í landinu til að miðla upplýsingum og efni eins og nú lítur út fyrir að verði gert. Ég vil vekja athygli þingmanna á því að við Íslendingar erum að byggja upp vísi að öllum þeim dreifileiðum sem hægt er að bjóða í dreifikerfi fyrir sjónvarp og upplýsingar, öllum þeim dreifileiðum sem hægt er að bjóða erum við að byggja upp í þessu 300 þús. manna samfélagi. Við bjóðum upp á ADSL eða gamla koparinn. Við bjóðum upp á MMDS, það er verið að byggja það upp. Það er verið að byggja upp ljósleiðara. Það er verið að byggja upp gervihnattasendingar á landi og það er verið að byggja upp DVDT-sendingar eins og þær heita. Allt þetta er verið að byggja upp núna fyrir 300 þús. manna samfélag á vegum mismunandi aðila. Í stað þess að þetta gerist svona væri auðvitað miklu nær að sameina alla þessa kosti í einu fyrirtæki og reyna að ná utan um þá fjárfestingu sem á sér stað í dreifikerfi landsins. Það þýðir ekki fyrir Símann að koma og segja: „Síminn á koparkerfið og það gæti náð til stærsta hluta landsmanna. Það á að duga og svo seljum við það bara í hendurnar á einhverjum einkaaðilum …“, vegna þess að þeir sem eru í samkeppni við Símann, hvort sem það eru símafyrirtæki eða þeir sem eru að dreifa margvíslegu efni og eru í samkeppni við Símann um það munu ekki treysta Símanum. Þeir treysta ekki Símanum í dag þó hann sé í ríkiseigu og þeir munu enn síður gera það þegar hann er kominn í hendurnar á einkaaðilum. Það er því tómt mál að tala um að segja bara við menn: „Við höfum koparinn. Síminn hefur yfir dreifileiðum að ráða sem menn geta nýtt sér.“ Efnisframleiðendurnir og þeir sem selja efni eða símaþjónustu munu ekki sætta sig við það. Þeir munu ekki sætta sig við að þurfa að eiga allt sitt undir fyrirtæki sem þeir eru í samkeppni við, fyrirtæki sem er í samkeppni við viðskiptavini sína. Þess vegna er það skoðun mín að mikilvægt sé að grunnkerfið sé aðskilið frá virðisaukandi þjónustu Símans og menn freisti þess að ná utan um þessi mál og byggja upp eitt fyrirtæki sem hefur mismunandi valkosti til að bjóða upp á eftir því sem hentar á hverjum stað á landinu. Sums staðar hentar koparinn, annars staðar er það ljósleiðarinn, á enn öðrum stöðum geta það verið gervihnattasendingar, það fer eftir aðstæðum á hverjum stað. Til þess að við getum tryggt aðgang allra landsmanna að háhraðanettengingum verður að hafa heildstætt kerfi sem býður upp á mismunandi lausnir eftir hagsmunum hvers byggðarlags fyrir sig. Þetta finnst mér að sé umræða sem við verðum að taka núna. Hún er mjög mikilvæg áður en lengra er haldið í söluferli Símans. Eins og við sjáum af umræðunni í fjölmiðlunum er engin sátt um það í samfélaginu að selja grunnnetið frá Símanum. Ég vil að lokum minna enn einu sinni á greinargerð starfshóps um stafrænt sjónvarp á Íslandi sem var unnið fyrir samgönguráðuneytið í apríl 2003, vegna þess að nákvæmlega þar er lagt til að það sé byggt upp eitt grunnkerfi. Ég tel að við eigum að fara að þeim tillögum sem þar voru settar fram og mér finnst sérkennilegt að á sama tíma og slík stefnumörkun er í samgönguráðuneytinu sé ríkisstjórnin að vinna í allt aðra átt í gegnum söluferli Símans.

Frú forseti. Ég verð að segja að ég er hættur að undrast að sjá ekki stjórnarliða í þingsölum og vil árétta að það sé full þörf á að þeir fari að láta sjá sig, sérstaklega í þessu máli vegna þess að hv. þm. Hjálmar Árnason hafði mjög villandi ummæli í sjónvarpsþætti sem ég tel mjög alvarlegt. Sjálfur þingflokksformaður Framsóknarflokksins sem stendur fyrir sölunni hafði villandi málflutning um að enginn vissi hvað grunnnetið væri. Þetta væri eitthvað sem væri ekki hægt að skilgreina og það væri ekki hægt aðskilja eitthvað sem enginn vissi hvað væri. Ég tel fulla þörf á því að menn komi og standi fyrir máli sínu þegar menn eru að þvæla fram og aftur í fjölmiðlum með villandi ummælum um almannahagsmuni. Auðvitað skiptir þetta máli og er stjórnarflokkunum og sérstaklega Framsóknarflokknum til skammar að vera að villa um í umræðunni um almannahagsmuni. Þess vegna tel ég það Framsóknarflokknum til mikillar skammar að geta ekki verið hér og staðið fyrir máli sínu.

Hæstv. forseti. Umræðunni virðist vera að ljúka núna. Hún fór auðvitað fram í síðustu viku að mestu leyti, en það er full ástæða til að þessi mál séu rædd. Hér hafa orðið miklar breytingar og eru áfram fyrirsjáanlegar miklar breytingar í þessum málum öllum. Það er ekki sjáanlegt annað en það sem hæstv. samgönguráðherra lagði upp með á sínum tíma, þegar hann var með frumvörp í þinginu og lög voru sett í framhaldi af því þar sem gert var ráð fyrir alþjónustu, hafi verið til lítils. Rökstuðningurinn hjá hæstv. ráðherra gekk út á það að með ákvæðunum um alþjónustuna væri komið í veg fyrir að hér yrði margföld fjárfesting hvað varðaði grunnkerfi af því tagi sem við erum að tala um. Framhaldið hefur sýnt að þetta mistókst. Það er alveg auðséð í hvað stefnir ef grunnkerfi Símans verður selt með honum. Aðilarnir sem eru að keppa á þessum markaði munu ekki treysta Símanum vegna þess að hann er í bullandi samkeppni við þá. Það getur hver maður séð hvernig slíkt fyrirkomulag virkar. Halda menn virkilega ef maður lítur til starfsmanna Símans í framtíðinni að þeir muni ekki leggja áherslu á að láta verkefni sem koma Símanum vel ganga fyrir öðrum verkefnum? Sögurnar sem ganga núna um hvernig tekið sé á þessum málum, meira að segja áður en búið er að selja Símann sem ætti þó að vera tímabil þar sem Síminn mundi vara sig verulega á því að beita ekki slíkum aðferðum, ganga samt út á að þetta sé gert. Ég ætla ekki að fara að segja frá þeim hlutum sem mér hafa verið sagðir, vegna þess að ég hef ekki sannanir fyrir þeim. En ég veit að það ganga ýmsar sögur og reyndar hafa sum fyrirtæki látið það koma fram opinberlega að þau hafi verið tafin á afgreiðslum hjá Símanum. Eitt er það atriði að það hafi verið settur upp búnaður á vegum Símans og vegna þess að viðskiptaaðilarnir voru ekki nógu margir sem Síminn hafði til þess að nýta þann búnað hafi verið slökkt á honum, þó að það hafi verið viðskiptavinir sem þurftu á honum að halda á vegum samkeppnisaðilanna. Þetta eru m.a. sögurnar sem ganga um þessi samskipti. Það að það séu einhver stórkostleg tæknileg vandamál á því að skilja grunnnet Símans frá er alveg hægt að vísa til föðurhúsanna. Það eru ekki meiri vandamál að mati þeirra sérfræðinga sem ég hef talað við á því að skilja grunnnet Símans frá en eru á því að skilja grunnnet í raforkukerfinu frá annarri þjónustu. Þetta eru bara skilgreiningaratriði sem þarf auðvitað að fara í gegnum og ákveða hvernig eigi að koma fyrir. Hins vegar er öllum ljóst sem vilja vita að við erum að glíma við pólitíska niðurstöðu sem varð á milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins um að selja skyldi grunnnetið með Símanum. Sjálfstæðismenn höfðu það í gegn. Framsóknarmenn höfðu allt aðra skoðun á málinu fyrir nokkrum missirum. Þá voru þeir allir á því að það ætti að skilja grunnnetið frá. Nú frétti ég af hæstv. forsætisráðherra úti í bæ sem er með yfirlýsingar um að það standi ekki til að breyta ákvörðuninni um þetta, grunnnetið verði selt með Símanum. Hæstv. forsætisráðherra virðist stunda það þessa dagana að senda pólitískar yfirlýsingar út um allt, annars staðar en í sölum Alþingis. Af hverju hann velur sér aðra staði til að tala er kannski umhugsunarefni fyrir okkur þingmenn. Mér finnst full ástæða til þess að menn fylgi þessum málum eftir og láti finna fyrir þeim þrýstingi sem þarf að vera til þess að ríkisstjórnin bakki í málinu. Við höfum séð núverandi ríkisstjórn bakka í málum. Það eru því til afturábakgírar hjá henni. Það er bara að sjá til þess að þeir verði notaðir. Mér finnst ástæða til þess að það verði gert í þessu máli og hvet menn til þess að fylgja því fast eftir að ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að selja grunnnetið með Símanum verði endurskoðuð.

Virðulegur forseti. Í síðustu viku þegar við ræddum þetta mál sagði ég, og var ansi bláeygð þegar ég sagði það, að ég væri sannfærð um að allir sanngjarnir menn sem litu á þessi mál núna í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á markaðnum og tækninni á undanförnum árum sæju að það væri ekki skynsamlegt út frá almannahagsmunum að selja grunnnet Símans við þá sölu sem þar er fyrirhuguð. Það getur vel verið að það sé skynsamlegt út frá söluverði ef menn eru bara að horfa á það hvaða aura þeir fá í ríkiskassann, en ekki út frá almannahagsmunum. Ég hef talað við marga menn bæði í stjórnarliði og meðal stjórnarandstæðinga og ég veit að mjög margir eru hugsi yfir þessum málum og óttast að grunnnetið sé selt með. En síðan ég sagði þetta hefur hæstv. forsætisráðherra verið að halda ræður norður á Akureyri eða hvar það nú var þar sem hann sagði að það kæmi ekki annað til álita en að grunnnetið væri selt með. Hann valdi þann staðinn, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson benti á, að tala úti í bæ í stað þess að tala hér í þingsölum við okkur sem hér erum. Mér finnst mikilvægt að þessi umræða eigi sér stað hér og menn fari yfir málið alveg frá grunni og reyni að átta sig á því hvar almannahagsmunirnir liggja í málinu. Umræðan verður að eiga sér stað í þingsalnum en ekki einhvers staðar á fundum forsætisráðherra úti í bæ. Þess vegna kem ég hér upp, virðulegur forseti, til þess að undirstrika þetta, en á þetta var m.a. minnst í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér mjög alvarlegt mál og það hefur verið tekið þannig til orða, m.a. af hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, að við Íslendingar værum að gera tilraun með nánast öll kerfi sem þekkt eru á norðurhveli jarðar við dreifingu á margmiðlunarefni og fjarskiptum. Sá sem hér stendur vakti einmitt máls á því þegar við ræddum málið síðast, áður en umræðu var frestað, að við gætum verið að stefna í þá átt að á Íslandi væru Íslendingar að gera sérstaka tilraun á því að hafa mörg fjarskiptakerfi og mundum ef óbreytt gengi eftir lenda í því að þurfa að greiða dýrustu afnotagjöld sem þekkt væru. Mér barst í hendur í blaðið Blaðamaðurinn, félagstíðindi Blaðamannafélags Íslands, þar sem nokkur umræða er um fjölmiðla og fjarskipti. Þar er ágætis úttekt, greinargerð af málþingi sem haldið var á vegum Reykjavíkurakademíunnar um þróun og áhrif fjölmiðlasamsteypa o.s.frv. Þar flutti erindi Elva Ýr Gylfadóttir, sem er reyndar starfsmaður svokallaðrar fjölmiðlanefndar. Ég ætla að leyfa mér að lesa úr grein hennar. Tilvitnun mín hefst á stuttum kafla sem er um samkeppni. Þar segir, með leyfi forseta: „Almennt er talið að samkeppni stuðli að verðlækkun á markaði þar sem tveir eða fleiri aðilar eru að keppa sín á milli. Þróunin á fjölmiðlamarkaðnum virðist hins vegar vera sú hér á landi að Íslendingar munu greiða mun hærra verð fyrir sjónvarpsefni en í nágrannalöndunum. Það eru ýmsar ástæður fyrir því og er ætlunin að rekja þær í stuttu máli.“ Síðan segir hún, undir fyrirsögninni „Hærra verð og fleiri stöðvar“, með leyfi forseta: „Nú þegar eru íslenskir áhorfendur að greiða mun hærra verð fyrir minna sjónvarpsefni en íbúar nágrannaríkja okkar. Dæmi má nefna að áskrift að á annað hundrað sjónvarpsstöðvum þar sem sýndar eru kvikmyndir, íþróttir, skemmtiefni og barnaefni og fleira kostar 41 pund hjá Sky í Bretlandi. Canal Digital í Noregi býður nokkra tugi innlendra og erlendra sjónvarpsstöðva með fjölbreyttu úrvali fyrir 399 norskar krónur. Bæði þessi fyrirtæki bjóða áskrifendum stafræna þjónustu í gegnum gervihnött. Á Íslandi erum við hins vegar að sjá nokkuð hærra verð á hliðrænu dreifikerfi. Stöð 2, Sýn, Bíórásin og Fjölvarpið hefur kostað 7.944 kr. miðað við netverð fyrirtækisins. Áskrifendur sem kaupa stafræna þjónustu Norðurljósa nú gætu hins vegar þurft að greiða á annan tug þúsunda króna fyrir úrvalið og þurfa fyrst um sinn að skuldbinda sig í 12 mánuði til að kaupa þjónustuna. Síminn býður nú yfir 40 erlendar stöðvar á Breiðvarpinu fyrir 3.995 kr. Þennan mikla verðmun milli landa má að nokkru leyti skýra með smæð íslensks markaðar. Hins vegar á eftir að ráðast í fjárfestingar til að klára uppbyggingu á stafrænum dreifikerfum hér, sem nú þegar er búið að byggja upp víða erlendis. Ljóst er að íslenskir áhorfendur munu þurfa að greiða niður þá fjárfestingu með áskriftargjöldum sínum.“ Ég ætla ekki að vitna meira í greinina að sinni en hvet fólk til að kynna sér umfjöllunina í þessu blaði. Hún er ákaflega fróðleg og dregur fram það sem hér hefur verið rætt, þ.e. hvert við stefnum með tilraunastarfsemi okkar með dreifikerfi hér á landi. Ég tek því heils hugar undir umræðuna um að vert sé að skoða hvort dreifikerfi Símans verði algjörlega skilið frá við sölu fyrirtækisins. Stjórnvöld verða að hafa áhrif á það að í framtíðinni verði boðin aðgangur að margmiðlun, háhraða margmiðlun, þar sem íslenskir neytendur fá aðgang að slíku á hliðstæðu verði og býðst í nágrannalöndunum. Ef það verður ekki, virðulegi forseti, þá velti ég fyrir mér, sem ég hef nefnt áður, hvort það gæti orðið svo að í framtíðinni sjái íslenskir neytendur sér betur borgið með því að kaupa þjónustu af erlendum stöðvum, erlendar sjónvarpsstöðvar í gegnum gervihnött, fremur en að gerast áskrifendur að þeim möguleikum sem boðið verður upp á hér á landi. Það væri slæm staða, hæstv. forseti. Okkur er nauðsynlegt að taka þetta mál til gaumgæfilegrar endurskoðunar. Frá því að deilurnar um fjölmiðla og fleira tengt þeim málaflokki urðu á síðasta ári hefur myndin, framtíðarsýnin breyst nokkuð. Það kemur fram í áðurnefndu blaði og þeirri umræðu sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir vék réttilega að. Þetta mál þarf að skoða upp á nýtt og er hreint ábyrgðarleysi af forustu ríkisstjórnarinnar ef á að keyra það fram eins og það er í dag.

Frú forseti. Hér er rætt um áformin um sölu Símans. Ég vil í upphafi vekja athygli á því að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa ítrekað flutt mál um að stöðva söluferli Landssímans, sem nú heitir Síminn, til að fara ofan í það mál og kanna hvort við séum þar á réttri braut. Á að stöðva það alveg eða selja hluta af honum? Í okkar huga er alls ekki einsýnt að við eigum að halda áfram þeirri vegferð sem nú er með sölu Landssímans. Það er líka rétt að vekja athygli á því að þessi umræða fer fram hér á Alþingi. Við höfum ítrekað rætt málið bæði í haust og nú eftir áramót. Við höfum rætt um um söluferli Símans. Við höfum viljað eiga skoðanaskipti við þá ráðherra sem fara með þessa málaflokka, hæstv. fjármálaráðherra sem fer með hlutabréfin í Símanum, hæstv. samgönguráðherra sem á að bera ábyrgð á fjarskiptamálum í landinu og ekki hvað síst hæstv. forsætisráðherra sem er formaður einkavæðingarnefndar og hefur þar af leiðandi yfirumsjón með þessu ferli. Hæstv. forsætisráðherra velur að taka þessi mál til umræðu í dag á viðskiptaþingi, þegar hann ætti einmitt að vera hér. Alþingi er vinnustaður hans númer eitt og hér á hann að svara fyrir málið. Hæstv. forsætisráðherra gæti þá líka svarað því hvers vegna hann hlustar í engu á vilja kjósenda Framsóknarflokksins. Fyrir rúmum tveimur árum gerði Gallup viðamikla skoðanakönnun meðal þjóðarinnar um viðhorf hennar til þess hver ætti að eiga Símann. Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar svaraði því til að hann ætti að vera í opinberri eigu. Mikill meiri hluti framsóknarmanna vildi afdráttarlaust að Síminn væri í opinberri eigu. Langhæsta hlutfall framsóknarmanna á landsbyggðinni var þeirrar skoðunar. Á milli 70 og 80% sem sögðust hafa stutt Framsóknarflokkinn við síðustu alþingiskosningar vildu að Síminn væri áfram í opinberri eigu. Hæstv. forsætisráðherra og formaður Framsóknarflokksins ættu kannski líka að vera til svara um hvernig hann rekur þetta mál þvert gegn vilja flokksmanna sinna og segja okkur hvort hann telji að ekkert hafi breyst í umgjörð fjarskiptamála í landinu sem krefjist þess að þessi mál séu endurskoðuð, að endurskoða þá ákvörðun að selja Símann. Á undanförnum dögum hafa borist afdráttarlausar yfirlýsingar og kröfur frá öðrum aðilum á fjarskiptamarkaðnum sem krefjast þess að þessi mál verði endurskoðuð, að ákvörðunin um að selja Símann í heilu lagi verði endurskoðuð. Þeir telja að ekki verði byggt upp fullnægjandi og öflugt fjarskiptanet um allt land sem nái til allra landsmanna eða fleiri en eitt slíkt net. Það verði aldrei byggt upp nema eitt meginnet fyrir fjarskipti, til að senda út myndir eða stunda gagnaflutninga, sem þeir sem selja slíka þjónustu þurfa að hafa aðgang að. Hvers vegna skoðum við þetta þá ekki út frá því þjóðhagslega sjónarmiði að það verði eitt öflugt gagnaflutninganet í landinu öllu sem nái til allra landsmanna og geti veitt þeim fyrirtækjum þjónustu sem vilja stunda fjarskipti og gagnaflutninga. Þessi grunnþjónusta ætti jú öll að vera í eigu landsmanna, grunnútbúnaður sem tryggir jafnrétti í fjarskiptum, jafnrétti í símaþjónustu, jafnrétti í gagnaflutningum og jafnrétti við dreifingu á sjónvarpsefni o.s.frv. Ég tel svo mikið grundvallarmál á ferðinni að ólíðandi sé annað en að það verði tekið til endurskoðunar. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vöruðum strax við einkavæðingu á fjarskiptum. Við höfum lagst gegn henni alla tíð og gerum það enn. Við viljum að við séum ein þjóð í þessu landi. Við viljum að það ríki jafnrétti. Við viljum ekki að þjóðinni sé skipt upp í tvennt eða þrennt varðandi aðgengi að þeirri grunnþjónustu sem fjarskiptin eru. Það er fullkomin heimska, finnst mér, ef menn halda að landið allt geti orðið samkeppnismarkaður í fjarskiptum. Ég held að meginmálið sé að tryggja fjarskiptin. Við ættum miklu frekar að tryggja öllum landsmönnum góð fjarskipti og það sé gert á ábyrgð þjóðarinnar, enda sjáum við hvernig hefur gengið á undanförnum árum. Stofnuð hafa verið ýmis fjarskiptafyrirtæki, símafyrirtæki, hvort sem þau hafa kallast Tal eða eitthvað annað, en hafa eðlilega jafnóðum lagt upp laupana. Það er ekki svo einfalt mál að byggja upp fjarskiptakerfi sem nær til allra landsmanna með viðunandi hætti. Það er tiltölulega auðvelt að byggja upp fjarskipti fyrir Reykjavíkursvæðið en það er ekki viðunandi eitt og sér. Þótt hægt sé að fleyta rjómann af viðskiptum á Stór-Reykjavíkursvæðinu og í allra mesta þéttbýlinu um skamma hríð þá er það engin framkoma varðandi fjarskiptaþjónustu við þjóðina í heild. Enda hafa þessi fyrirtæki lagt upp laupana. Þau eru nú orðin sameinuð í fyrirtæki sem heitir Og Vodafone. Við erum núna með tvö fyrirtæki sem stunda slík fjarskipti hér á landi. Mér segir svo hugur að ef búið verður að markaðsvæða þetta að fullu og bréfin geta gengið kaupum og sölum á markaði þá muni ekki verða nema eitt fyrirtæki á þeim markaði. Það yrði einkavædd einokun á fjarskiptamarkaði ef svo heldur fram sem horfir og vilji ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar nær fram að ganga. Er það í samræmi við skoðanir kjósenda Framsóknarflokksins sem lýstu því yfir í fjölmennri og ítarlegri skoðanakönnun að mikill meiri hluti þeirra vildi að Síminn og þjónusta hans væri í opinberri eigu en yrði ekki markaðs- og einkavædd? Ég held að hæstv. forsætisráðherra ætti að koma og svara fyrir það.

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um endurskoðun á sölu Símans þar sem aðallega er rætt um hvort grunnkerfið eigi að seljast með fyrirtækinu eða vera sérfyrirtæki, svipað og gert er í raforkunni. Þegar litið er til grunngerðar íslensks þjóðfélags, þ.e. infrastrúktúrs sem kallað er, þá verður fyrst fyrir flutningur á almennum vörum, þ.e. siglingar og aðallega vegakerfið. Síðan er það orkuflutningur af ýmsu tagi, raforkuflutningur og heitavatnsleiðslur, sem sumar hverjar eru mjög langar eins og frá Þingvöllum til Reykjavíkur. Olíuflutningar með bifreiðum eru í einkaeigu og síðan eru það gagnaflutningar sem hér hafa verið til umræðu og tengjast því að Síminn hefur yfir ákveðnu kerfi að ráða til að flytja gögn, ljósleiðara og koparleiðslukerfi. Þegar við ræddum um markaðsvæðingu raforkukerfisins þótti eðlilegt að taka kerfið út úr, þ.e. að eitt fyrirtæki sæi um flutning á orku. Þar er líka nokkuð stöðluð tækni í gangi, þ.e. við raforkuflutning. Þá er ég ekki að tala um olíuflutninga eða það að flytja heitt vatn. Það er ekki í augsýn ný tækni sem mælir gegn því að hafa eina staðlaða lausn á flutningi á raforku. Þegar við tölum um gagnaflutninga er hins vegar óskaplega mikið að gerast, frú forseti. Fyrir tíu árum held ég að ekki hefði hvarflað að nokkrum manni að selja leyfið með Símanum vegna þess að þá var bara ein lausn sem var koparinn. Reyndar örlaði þá á nýrri lausn sem var ljósleiðarinn sem Síminn sá líka um. Núna er, eins og hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir kom svo ágætlega inn á í ræðu sinni áðan þegar hún kvartaði undan því að stjórnarþingmenn hlýddu ekki á umræðuna, mjög mikil gerjun í gangi, sérstaklega í gagnaflutningum. Stærðfræðileg þjöppun gagna er í mikilli þróun. Við erum með ljósleiðarakerfi. Við erum með ADSL-kerfi í koparnum. Við erum með kerfi sem flytur gögn með tækni sem notuð er í gervitunglum. Það er eiginlega allt á floti í þeim efnum og gerjun mikil. Það er ekki á hreinu og liggur ekki ljóst fyrir hvað verður ofan á. Þess vegna erum við í allt annarri stöðu í flutningum á gögnum núna en t.d. í raforkunni. Það er ekkert víst að það kerfi sem Síminn býr yfir og situr yfir muni sigra í þessari þróun tækninnar. Svo gleymdi ég að nefna, frú forseti, dýrustu eðlisfræðitilraun Íslandssögunnar, þ.e. tilraunin sem Orkuveita Reykjavíkur fór út í við að dreifa gögnum eftir venjulegu raforkukerfi. Það er afskaplega áhugaverð eðlisfræðitilraun en mjög dýr og því miður mistókst hún. Hún kostaði Reykvíkinga milljarða. Núna alveg síðustu daga heyrir maður af netsímum þar sem hægt er að hringja ókeypis milli landa og hefði það nú einhvern tíma þótt frétt. Það er sem sagt óskaplega mikil gerjun í gangi í þessum efnum. Þess vegna held ég að raforkuflutningarnir og gagnaflutningarnir séu ekki sambærilegir og að í lagi sé að selja kerfið með Símanum vegna þess að það muni örugglega koma einhver ný tækni innan mjög stutts tíma sem verður bæði miklu ódýrari og veitir Símanum samkeppni. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom einmitt inn á það að samkeppni yrði erlendis frá í gegnum gervitungl. Það er bara akkúrat málið. Landssíminn eða Síminn mun ekkert verða samkeppnislaus með sitt kerfi. Það verður samkeppni erlendis frá. Í fólki togast alltaf á stöðnun og samkeppni. Á að vera ein matvöruverslun fyrir allt landið á vegum ríkisins eða fjöldamargar litlar búðir. Auðvitað eru fjöldamargar litlar búðir miklu dýrari lausn. Það er náttúrlega alveg á hreinu. Það er miklu ódýrara að hafa bara eina matvöruverslun fyrir allt landið. En það er svo merkilegt með samkeppnina að hún nær niður verðinu í dýrari lausninni og þess vegna hafa allar þjóðir valið samkeppni þar sem hægt er að koma henni við. Það sem við erum að horfa á hér í sambandi við gagnaflutninga er einmitt dýrari lausn sem veldur samkeppni og mun knýja fram lægsta verð fyrir neytendur þegar fram líða stundir. Ég er alveg sannfærður um það. Þar fyrir utan eru þegar komnar fram mjög ódýrar lausnir fyrir fólk t.d. við að hringja til útlanda. Þegar maður horfir á alla þessa þætti tel ég vera allt í lagi að selja Landssímann með kerfinu. Þar fyrir utan eru menn náttúrlega búnir að setja skilyrði um að hann verður að veita samkeppnisaðilum aðgang að kerfinu á kostnaðarverði þannig að menn eru búnir að reyna að leysa það vandamál og sumir telja að það sé bara þokkalega leyst. Ef aðrir kæmu með annað kerfi við hliðina á þá yrðu þeir að veita Símanum aðgang að sínu kerfi á kostnaðarverði. Þar sem við horfum fram á svona mikla þróun og mikinn hraða þá held ég að vel sé þess virði að selja Landssímann með þessu kerfi vegna þess að nýjar lausnir munu koma sem veita þessu kerfi samkeppni, hvort sem það verða gervitungl frá útlöndum eða gervitunglalausnir á landi sem er mjög ódýr lausn líka. Það eru margir aðilar í þessum geira. Landsvirkjun er að vinna að kerfi, Orkuveita Reykjavíkur er að vinna að kerfi, Og Vodafone er með kerfi og Síminn er með sitt kerfi. Við erum því með mörg kerfi og þó að hægt sé að færa rök fyrir því að uppbygging á þeim verði dýrari þá á einmitt samkeppnin að pressa fram lægsta verðið fyrir neytendur.

Virðulegur forseti. Ég má til með að koma hér upp á eftir hv. þm. Pétri Blöndal. Ég vil byrja á að þakka honum fyrir að taka þátt í umræðunni. Það má segja honum til hróss umfram aðra stjórnarþingmenn að hann kemur gjarnan hér til leiks þegar eftir því er kallað að eiga orðastað við stjórnarþingmenn og ástæða er til þess að þakka fyrir það. Hins vegar fór hann með sína alkunnu möntru um samkeppnina og ágæti hennar og margt er hægt að taka undir í því að almennt getur það vissulega átt við að samkeppnin sé af hinu góða. En ekki á það nú alls staðar við. Ég hygg t.d. ekki að við fengjum ódýrustu vatnslagnirnar með því að leggja þær af mörgum fyrirtækjum í sveitarfélögum. Við fengjum heldur ekki ódýrasta skólpið ef við værum með margar skólplagnir lagðar af mismunandi fyrirtækjum í einu og sama sveitarfélaginu og ég held heldur ekki að við fáum ódýrasta dreifikerfið fyrir upplýsingar og sjónvarpsefni ef margir aðilar fjárfesta fyrir milljarða í svipuðum dreifileiðum. Við fengjum jú einhverja samkeppni á höfuðborgarsvæðinu. Við fengjum hana ekki í hinum dreifðu byggðum landsins. Einhver verður auðvitað að borga alla þessa fjárfestingu og það verða að sjálfsögðu neytendur. Ég tel að markaðurinn hér standi ekki undir allri þeirri fjárfestingu. Þar af leiðandi held ég að þessi samanburður við matvöruverslunina eigi alls ekki við. Við erum að tala hér um fjárfestingu af allt annarri stærðargráðu og að sjálfsögðu verða neytendur að borga brúsann. Ég vil líka láta það koma fram að alltaf er til staðar tortryggni af hálfu fyrirtækja sem þurfa að kaupa þjónustu af fyrirtæki sem er í samkeppni við viðskiptavini sína. Það er t.d. fyrirtæki eins og Síminn, það er t.d. fyrirtæki eins og 365 netmiðlar eða hvað það nú heitir. Maður er hættur að geta talað um þetta fyrirtæki. Maður veit aldrei hvernig maður á að nefna það. 

Frú forseti. Það er eflaust rétt hjá hv. þingmanni að um suma atvinnustarfsemi, t.d. vatnsveitur, sé hægt að færa rök fyrir því að tvöfalt kerfi yrði of dýrt jafnvel þó að samkeppni mundi reyna að þrýsta verðinu niður, svo að maður tali nú ekki um skólp. Það hefur reyndar ekki verið reynt en það getur vel verið að samkeppni verði um skólp. Það er t.d. að koma núna varðandi sorp og hugsanlegt er að fram komi samkeppnisfyrirtæki við Sorpu í Reykjavík. En ljóst er að samkeppnin krefst ákveðins markaðar, ákveðinnar stærðar á markaði og ég held t.d. að landsbyggðin geti kvartað undan því að skortur sé á samkeppni t.d. í olíu- og bensínsölu úti á landi þó að kannski sé einhver vísir að samkeppni í Reykjavík. En ég tel, og færði rök fyrir því í máli mínu, að gagnaflutningar séu í svo örri þróun núna og að til eru svo margar lausnir og sumar hverjar alls ekki dýrar, eins og sú sem Landsvirkjun er að vinna að, að sú fjölbreytni mun kalla fram ódýrustu lausnina fyrir neytendur og ef einhverjir fara út í allt of dýrar fjárfestingar þá er það bara þeirra biti eins og alltaf í atvinnulífinu. Ég held að vegna þessarar öru þróunar muni einmitt gagnaflutningar geta fallið undir sama svið og matvöruverslun, þ.e. að aukin samkeppni þrýsti verðinu niður.

Virðulegur forseti. Varðandi þær mismunandi gagnaflutningaleiðir sem er verið að þróa núna þá er það vissulega alveg rétt að þær eru margar og mismunandi. Eins og er er það náttúrlega kannski aðallega koparinn. En allir vita að menn reyna að nýta sér koparinn því að hann er fjárfesting sem er til staðar, rétt eins og Orkuveitan var að nýta sér raflagnirnar af því að þær voru til staðar og það er skynsamlegt. Hins vegar held ég að engum blandist hugur um það ef við erum að tala um gagnvirk samskipti að ljósleiðarinn sé framtíðin og þá erum við að tala um verulegar fjárfestingar sem liggja í ljósleiðaravæðingunni. Hættan er sú að þar fari nokkrir aðilar af stað. Síminn hefur fjárfest í ljósleiðurum. Orkuveita Reykjavíkur er að fjárfesta í ljósleiðurum. Landsvirkjun á ljósleiðara. Það er miklu nær að þessir aðilar leggi þessa ljósleiðara sína saman og veiti öllum aðgang að þeim. Þá getur orðið nýsköpun á þessum markaði og þá geta nýir aðilar komið inn. Það getur orðið nýliðun og þeir þurfa ekki að tortryggja þá sem veita þeim efnin um sínar dreifileiðir.

Frú forseti. Í því felst ákveðin hætta þegar menn þykjast hafa séð lausnir framtíðarinnar. Hv. þingmaður sagði að ljósleiðarinn væri framtíðin. Er það svo? Ég er ekkert viss. Það eru að koma fram lausnir núna sem hugsanlega gera það að verkum að ljósleiðarinn verður hreinlega úreltur vegna þess að hann er mjög dýr. Hann er mjög dýr á endastöðinni þar sem hann mætir heimilinu. 
             Ég er því ekkert viss um að sú staðlaða lausn sé á endanum það sem framtíðin muni gefa okkur í gagnaflutningum. Þetta er nefnilega akkúrat það sem samkeppnin laðar fram. Hún laðar fram nýja tækni og nýjar lausnir en hins vegar stöðlun, þ.e. að gera eitthvað að opinberu kerfi, opinberu dreifikerfi eins og gert er í raforkunni, stoppar alla framþróun - þar koma engar nýjar lausnir - einmitt með hliðsjón af sokknum kostnaði eins og í koparleiðslunum og núverandi ljósleiðarakerfi.

Hæstv. forseti. Hverjum manni er í sjálfsvald sett að trúa á tilteknar pólitískar kenningar. Hins vegar er varasamt þegar menn trúa gagnrýnislaust og beinlínis hættulegt ef slíkir menn komast í valdaaðstöðu, aðstöðu til að stýra einu þjóðfélagi. Það á við, alla vega að hluta til, um hv. þm. Pétur H. Blöndal, formann efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis. Hann segir að líta megi á það sem nánast algilda reglu að samkeppni færi verðlag niður. Nú vill svo til að áður en Síminn var gerður að hlutafélagi bjuggu Íslendingar við lægsta kostnað af síma í heiminum öllum. Þótt litið væri til allrar heimsbyggðarinnar voru afnotagjöld og símkostnaður Íslendinga lægri en gerist nokkurs staðar annars staðar innan OECD. Annað er að við erum nú að fara með þessa þjónustu, ef vilji ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga, raforkugeirann einnig og aðra grunnþjónustu, inn á markaðstorg í krafti þessarar trúar hv. þingmanns að markaðsvæðingin komi til með að gagnast neytendum á þennan hátt, að verðlagið muni lækka. Nú eru þær fréttir að berast frá Evrópu að einkavæðing og markaðsvæðing raforkunnar hafi ekki leitt til þess að verðlag hafi lækkað, það hafi gerst í sumum tilvikum gagnvart stórkaupendum, stórfyrirtækjum. En gagnvart almenningi hefur þetta ekki gerst. Það hefur í mörgum tilvikum hækkað. Það sem er að gerast auk þess er að örfá fyrirtæki eru að sölsa undir sig allan markaðinn. Fákeppni á þessum markaði er að styrkjast. 

Frú forseti. Að sjálfsögðu hefur hv. þingmaður aðra heimssýn en ég, ég hef löngu fallist á það. Ég hlusta á mál þingmannsins og viðurkenni rök hans og staðhæfingar með hliðsjón af heimssýn hans og rök hans og staðhæfingar eru réttar miðað við heimssýn hans. Við erum bara með mismunandi skoðanir og mismunandi heimssýn og ég vil gjarnan fá að hafa mína heimssýn í friði. Það er ekki þar með sagt að ég geti ekki hlustað á rök annarra manna eins og ég geri í þessari umræðu. Ég hef hlustað á alla umræðuna frá byrjun til enda og tek mið af og hlusta á þau rök sem koma fram og reyni að koma með rök á móti. Þannig er nú einu sinni umræða. Varðandi það að við höfum haft lægsta kostnað í heimi, það var rétt, við vorum með lægsta kostnað í heimi nema til útlanda. Það var óskaplega dýrt að hringja til útlanda. Það var óskaplega dýrt að hringja til Íslands frá útlöndum. Ég man það sem námsmaður. Það var meiri háttar fjárfesting að hringja til Íslands og tók tvo klukkutíma að panta símtal á járnbrautarstöðinni í Köln. Þetta hefur breyst og ég er ekki viss um að íslenskir neytendur mundu vilja hafa fastlínusamband enn þá. Ég hugsa að íslenskir neytendur vilji gjarnan hafa GSM-símann sinn hvar sem þeir eru og þeir hafa einmitt valið það þrátt fyrir miklu hærri kostnað. Þeir vilja hafa þessa þjónustu. Þeir vilja eins og hv. þingmenn hér í salnum hafa sinn síma hjá sér. Og nú eru að koma í krafti samkeppninnar millilandasímtöl sem eru ókeypis. Ég veit ekki hvað getur verið ódýrara en það. Hvað getur verið ódýrara en það sem er ókeypis?

Hæstv. forseti. Var ekki einhver frjálshyggjumaður sem sagði að enginn málsverður væri ókeypis? Ég man ekki betur, og menn vildu skoða reikninga fyrir öllu sem gert …  Þegar skoðuð eru gögn frá OECD og heildarsímakostnaður landsmanna er metinn þá var hann lægri hér á landi en nokkurs staðar innan OECD. Það kemur m.a. fram í mjög góðu riti, Símablaðinu, þar sem rifjaðir eru upp þættir úr 90 ára sögu Félags íslenskra símamanna. Ég virði mismunandi, ólíkar pólitískar skoðanir. Hv. þingmaður segist hafa aðra heimssýn, aðra pólitíska sýn en ég, en ég vil gera greinarmun á því sem annars vegar er huglægt og lýtur að skoðunum manna og hins vegar hinu sem er hlutlægt og byggir á staðreyndum, mælanlegum staðreyndum. Það eru þessar mælanlegu staðreyndir sem ég er að vísa til. 

Frú forseti. Íslenskir neytendur hafa valið að nota GSM-síma í staðinn fyrir fastan síma sem bundinn er við kopar heima hjá sér. Þeir hafa valið það þrátt fyrir hærri kostnað. Þeir vilja frekar fá þjónustu, hún er þeim meira virði. Það er bara einfalt mál. Það er miklu ódýrara að nota heimilissímann í dag og auðvitað gætu allir Íslendingar notað hann og eingöngu hann og ekkert meira. En þeir vilja borga meira fyrir meiri þjónustu. Þeir vilja fá betri þjónustu. Það er kannski sá munur á mér og hv. þingmanni að ég trúi á samkeppni, ég trúi á einstaklinginn og ég trúi á frjálsan markað en hv. þingmaður trúir á eitthvað allt annað.

Hæstv. forseti. Ég trúi líka á samkeppni og það að hægt sé að hafa markað þannig að hann geti virkað sem frjálst samkeppnisumhverfi. Ég spyr hv. þingmann, af því að hann ber ábyrgð á því með ríkisstjórninni sem hann styður, hvort hann telji að það verði virkilega raunhæft samkeppnisumhverfi á þeim markaði sem hér verður til ef Síminn verður seldur með grunnnetinu hafandi í kringum 70% af öllum viðskiptum á þessum markaði og tangarhald á þeim sem þurfa að flytja efni um grunnnetið hjá honum. Finnst hv. þingmanni virkilega - ég gat ekki betur heyrt áðan í ræðu hans - að það sé allt í lagi að öll þau pínulitlu fyrirtæki sem eru á þessum markaði fyrir utan Símann séu að bisa við að búa til ný grunnnet í landinu? Ég held því ekki fram að ekki megi vera til fleiri grunnnet en það sem Síminn hefur en er það svo að hv. þingmaður telji að það verði eitthvert vit í þessari samkeppni með því fyrirkomulagi? Mér finnst t.d. síðustu fréttir af Skjá 1 þar sem forsvarsmenn þess fyrirtækis komu með grátstafinn í kverkunum til að segja frá því að nú sé búið að taka frá þeim möguleikann á því að senda út, sé vísbending um hvað getur gerst þegar menn eiga allt undir önnur fyrirtæki sem þeir eiga í samkeppni við að sækja. Ég tel þess vegna að við eigum heimtingu á því hér á landi þegar verið er að einkavæða þessa starfsemi að það verði gert með það að markmiði að til verði trúverðugt samkeppnisumhverfi þar sem þau fyrirtæki sem eru að fóta sig á markaðnum fái tækifæri til að gera það í eðlilegu umhverfi. Það hallist ekki svo á sem í stefnir.

Frú forseti. Já, ég trúi því að það myndist raunhæf samkeppni vegna þeirrar öru þróunar sem er að gerast einmitt núna þessa dagana. Ég nefndi í ræðu minni erlenda samkeppni, ég nefndi netið og þá tækni sem Fjarki og Íslandsmiðill eru að þróa, ég nefndi þá tækni sem Orkuveita Reykjavíkur er að þróa og ég sé ekki annað en að eitthvað af þessum kerfum muni veita Símanum mjög öfluga samkeppni í því að flytja gögn á sífellt þjappaðra formi og á sífellt ódýrari hátt.

Hæstv. forseti. Þá bið ég hv. þingmann að svara þeirri spurningu hvort hann telji þetta einhverja óskaplega nauðsyn fyrir Símann. Er ekki hægt að sleppa Símanum inn í þessa samkeppni öðruvísi en að hann hafi þetta forskot á önnur fyrirtæki í þessum bransa? Er það virkilega svo að þessu stóra fyrirtæki, sem hefur staðið sig svo vel í gegnum tíðina, sé ekki óhætt í því samkeppnisumhverfi sem þannig yrði til? Hvað er á bak við það að ekki megi kljúfa þetta í sundur? Við erum ekki að halda því fram að eignarhaldið á þessu grunnlínufyrirtæki geti ekki með einhverjum hætti verið þannig að það sé jafnvel á almennum markaði. Við höldum því bara fram að það megi ekki vera í eigu þess sem er í samkeppni við aðra. Þannig getum við búið til í upphafi einkavæðingarinnar almennilegt umhverfi fyrir fyrirtækin til þess að slást í samkeppninni. Hv. þingmaður gerir kannski grein fyrir þessu.

Frú forseti. Ég var búinn að því. Ég var búinn að gera grein fyrir því að vegna hinnar miklu þróunar og hraða í breytingum muni það engu breyta hvort Landssíminn verður seldur með kerfinu eða án, hann muni engu að síður lenda í samkeppni. Á örfáum árum hefur hann tapað, eins og hv. þingmaður sagði, markaðshlutdeild úr 100% niður í 70% þannig að ég hugsa að vegna þess hve markaðurinn vex mjög hratt muni samkeppnin verða meiri og það verði jafnstærri aðilar á markaðnum. Svo megum við ekki gleyma öllum heiminum. Hann er hérna rétt fyrir utan. Hann er meira að segja yfir Íslandi með gervitunglin og þar mun koma samkeppni ef verðin verða of há innan lands.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, talsmaður Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu, segist trúa einu og aðrir trúi einhverju öðru. Það er kannski vandinn við þessa umræðu að hún byggir af hálfu ríkisstjórnarinnar fyrst og fremst á trúarbrögðum. Stjórnarliðar hafa við umræðuna almennt neitað að horfa til reynslu annarra þjóða og einnig til reynslunnar innan lands. En það var reyndar ekki að hv. þm. Pétri H. Blöndal, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, sem þó reyndar kemur til umræðunnar og tekur þátt í henni sem er góðra gjalda vert, sem ég vildi beina orðum mínum, heldur til samstarfsflokksins í ríkisstjórn sem hefur engan fulltrúa við þessa umræðu og þá sérstaklega formanns þess flokks, hæstv. forsætisráðherra Halldórs Ásgrímssonar. Hann er einkavæðingarráðherrann í ríkisstjórninni. Hann fer með einkavæðingarmál. Undir hann heyrir einkavæðingarnefnd. Nú bregður svo við að þegar við ræðum þetta mikilvæga mál kýs hann að sitja þing Verslunarráðsins. Hann kýs að ræða við Verslunarráðið en hunsar þá umræðu sem fram fer á Alþingi og við þurfum að fletta upp á vef forsætisráðuneytisins til að frétta af viðhorfum hæstv. forsætisráðherra. Þar er nú komin ræða sem hann flutti í dag þegar hann ávarpaði Verslunarráðið og áhugamennina þar um markaðsvæðingu og sagði þar m.a. að einkavæðing og sala hlutabréfa í fyrirtækjum í eigu ríkisins hafi verið eitt af stærstu og helstu stefnumálum ríkisstjórnarinnar og fullyrti að mjög vel hefði tekist til. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ég leyfi mér að fullyrða að einkavæðingarferlið, ef svo má að orði komast, hafi gengið vel undanfarin ár og til þess fallið að auka samkeppni og skilvirkni í þjóðfélaginu, neytendum til hagsbóta.“ Vorum við ekki að ræða fyrir örfáum dögum um reynsluna af markaðsvæðingu raforkukerfisins? Var ekki verið að ræða þar um stórhækkun á rafmagni? Ég man ekki betur. Er það virkilega svo að menn telji að þau skref sem stigin hafa verið á þessu sviði hafi öll verið til góðs fyrir neytendur og samfélagið? Eru menn búnir að gleyma því að sú stofnun sem við erum að ræða um hér hefur skilað tugum milljarða króna í ríkissjóð skattborgurum til hagsbóta og nú ætla menn að afsala sér þessu fyrirtæki? Hæstv. forsætisráðherra segir í ræðu sinni um söluna á Símanum, með leyfi forseta: „Með sölu á hlut ríkisins í Símanum er jafnframt ráðist í stærstu einstöku einkavæðingu Íslandssögunnar, og því afar mikilvægt að vel takist til.“ Nú ætla ég að leyfa mér að spyrja: Hvað á hæstv. forsætisráðherra við þegar hann segir að mikilvægt sé að vel takist til? Fyrir hvern? Fyrir íslenskt samfélag? Fyrir þau fyrirtæki sem komast yfir þennan bita? Fyrir Framsóknarflokkinn?  Ég tek undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á hæstv. forsætisráðherra, einkavæðingarráðherrann í ríkisstjórninni, að vera ekki viðstaddur þessa mikilvægu umræðu. Mér finnst það mjög ámælisvert að hann skuli kjósa að sitja fund Verslunarráðsins í stað þess að ræða við Alþingi, og ætla ég þá að láta liggja milli hluta að hann hafi farið í skíðaferð í frí á meðan Alþingi sat og málefni sem honum tengjast voru til umræðu. Hæstv. forseti. Ég minni á að fyrir liggur annað þingmál sem tengist sölunni á Símanum frá hv. þingmönnum Steingrími J. Sigfússyni og Jóni Bjarnasyni. Þar er lagt til að sölunni á Símanum verði skotið á frest. Það er sett fram í nauðvörn vegna þess að eins og allir þekkja vorum við andvíg því í upphafi að gera Símann að hlutafélagi og síðan að selja það, en í nauðvörn er sú tillaga sett fram, að sölunni verði skotið á frest til ársloka 2008. Ég vitnaði áðan í nýútkomið Símablað þar sem rifjaðir eru upp þættir í 90 ára sögu símans, mjög fróðlegt rit sem var í umsjá Þorsteins J. Óskarssonar, þar sem hann víkur að einkavæðingunni á Símanum. Hann rifjar upp rök sem fram komu með frumvarpinu þegar það kom fram 1996. Hér segir, með leyfi forseta: „Augljóst er að stjórnendur sjálfstæðs íslensks fyrirtækis á sviði póst- og fjarskiptaþjónustu geta á mun auðveldari hátt brugðist við síbreytilegum aðstæðum á markaði og segja má að sjálfstætt hlutafélag á þessu sviði yrði að öllum líkindum mun arðbærara fyrirtæki, samkeppnishæfara og jafnframt áhugaverðari vinnuveitandi fyrir starfsfólk heldur en ríkisstofnun með svipuðu sniði og verið hefur.“ Við höfum rifjað það upp við umræður á Alþingi hvernig þessu þjónustufyrirtæki í eigu þjóðarinnar sem skilaði okkur lægstu símgjöldum í heiminum, hvernig það var gert að fjárfestingarfyrirtæki sem tapaði mörg hundruð milljónum króna á áhættufjárfestingum í Ameríku og víðar, sem seldi húsið við Austurvöll fyrir 820 millj. kr. og leigði síðan sjálfu sér fyrir stóran hluta af því á mánuði hverjum.

Herra forseti. Ég má til með að koma inn á það sem hv. þingmaður sagði um trú manna á einkavæðingu, trú manna á hitt og þetta. Hingað til hefur þetta verið kallað sannfæring og í stjórnarskránni ber þingmönnum að fara að sannfæringu sinni og það geri ég. Ég er ekkert sérstaklega fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu, ég er aðallega fulltrúi sjálfs mín þó að stjórnarandstaðan reyni alltaf að þrýsta manni inn í það að vera fulltrúi Sjálfstæðisflokksins. Ég er ekki einu sinni í þeirri nefnd sem fjallar um þetta. En ég trúi á það að einkavæðing sé betri en ríkiseign, ég trúi á það og sagan hefur sýnt mér það. Það var nefnilega þannig á Íslandi að bankarnir voru í ríkiseigu og lánuðu oft á tíðum með pólitískum vilja. Ég man ekki eftir því að þeir hafi nokkurn tíma skilað arði í ríkissjóð.  Hv. þingmaður sagði að menn komist yfir þennan bita. Nú vill svo til að hann er í stjórn lífeyrissjóðs, hann gæti bara boðið í þennan bita. Hann gat líka boðið í bankana á sínum tíma ef þeir voru svona óskaplega góður kostur að kaupa.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu eiga menn að vera trúir sannfæringu sinni. En ég geri þá kröfu til þeirra sem stýra samfélagi okkar eða eiga drjúga hlutdeild í því að þeir byggi trú sína og sannfæringu á rökum sem þá standast skoðun. Og það tel ég ekki vera. Ég held að ég geti fullyrt að það sé röng staðhæfing hjá hv. þingmanni að ríkisbankarnir - væntanlega er hann að vísa til Landsbanka og Búnaðarbanka - hafi fengið styrki frá hinu opinbera, ríkinu. Landsbankinn fékk lán upp úr 1990 eða á fyrri hluta tíunda áratugarins sem var greitt til baka, það var allt greitt til baka, það er staðreynd. Landssíminn skilaði tugum milljarða …  Síðan er ég að staðhæfa að Landssíminn hafi skilað miklum fjármunum inn í ríkissjóð, fjármunum sem hann verður að verulegu leyti sviptur vegna þess að hann kemur aðeins til með að fá peninga inn í skatthirslurnar í gegnum skatta, sem verða óneitanlega miklu, miklu minni fjárhæðir. Hvað varðar hv. þingmann og Sjálfstæðisflokkinn og tengsl hans við hann þá hef ég nú trú á því að Sjálfstæðisflokkurinn hafi komið eitthvað við sögu þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal var gerður að formanni efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis.

Herra forseti. Þetta er rétt hjá hv. þingmanni, ég var kosinn í efnahags- og viðskiptanefnd sem formaður. En ég er ekki að tala hér sem slíkur, ég er að tala sem einfaldur þingmaður og ræða um einkavæðingu bankanna og einkavæðingu Landssímans. Þegar menn kaupa fyrirtæki veit hv. þingmaður að menn kaupa hagnað framtíðarinnar. Fyrirtæki sem er með góðan og mikinn hagnað er selt hærra verði en annað sem er með lakan hagnað þannig að þegar Landssíminn verður seldur fær ríkissjóður hagnað allrar framtíðar eða trú manna á þann hagnað, og jafnvel oft meira í þeirri trú kaupenda að þeir geti bætt hann með bættum rekstri með því að auka hagnaðinn enn meira. Þannig er hagnaðurinn seldur. En í sambandi við að ég hafi ekki fært rök fyrir máli mínu þá ég vil nú bara nefna það, herra forseti, að laun hafa hækkað hér á landi sem hvergi annars staðar í heiminum síðan Sjálfstæðisflokkurinn kom inn í ríkisstjórn. Og vegna þess frelsis sem menn hafa innleitt á markaði, vegna þess frelsis í fjármagnsflutningum og frelsis fyrirtækja, lækkun skatta o.s.frv. hefur hagur almennings stórbatnað. Hagur ríkissjóðs hefur verið með miklum ágætum, yfirleitt afgangur, mikill afgangur. Áður fyrr var þetta dúndurtap á hverju einasta ári. Ég tel mig því aldeilis geta fært rök fyrir því að frelsi einstaklingsins og samkeppnin sé bara ágætismál. Ég vil ekki hugsa til þess hvernig þetta var einu sinni í sambandi við gjaldeyriskaup og gjaldeyrishöft og allt það. Þetta mikla tækifæri, þessi mikla veltuaukning vegna frelsisins og samkeppninnar hefur leitt til þess að hægt er að lækka skatta umtalsvert án þess að ríkissjóður beri tjón af.

Hæstv. forseti. Ætli það eigi ekki við um okkur flest að við teljum að samfélaginu hafi miðað fram á við þegar litið er til undangenginna áratuga, að ekki sé minnst á fyrri aldir þegar Íslendingar bjuggu við mjög bágan kost. Hins vegar held ég að skýringar hv. þingmanns á framförunum séu nokkuð umdeilanlegar. Við skulum ekki gleyma því, þó að ég ætli ekki að gerast svartsýnismaður eða úrtölumaður, við skulum samt sem áður vera raunsæ. Staðreyndin er sú að bankarnir hafa verið að taka að láni í útlöndum á undanförnum missirum mörg hundruð milljónir króna, ef ekki milljarða.  Hins vegar verð ég að segja að mér finnast frjálshyggjumenn skipta um gír ansi oft í þessum málum. Þegar starfsemi er á vegum ríkisins er sagt að það þurfi að færa hana út á markað og innleiða samkeppni. 

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið áhugaverð umræða sem nú er í reynd fram haldið því að hér er verið að halda áfram umræðu sem fór fram eða hófst fyrir nokkrum dögum og lýtur að þingsályktunartillögu Jóhanns Ársælssonar og fleiri um að fela ríkisstjórninni að endurskoða fyrirætlanir um sölu Símans. Þeirri umræðu sem hefur farið fram og er fyrst og fremst ætlað að fjalla um hvort sala Símans í heilu lagi sé aðferðafræðin sem fleyti okkur í fjarskiptamálum skref áfram eða hvort sala fyrirtækis sem hefur markaðsráðandi stöðu eins og Síminn sé æskileg, hvort æskilegt sé að selja hann í heilu lagi eða undanskilja grunnnetið. Á viðskiptaþingi Verslunarráðsins í dag fjallaði hæstv. forsætisráðherra um þetta mál og valdi það að ræða málið þar í stað þess að koma hér og ræða það á hinu háa Alþingi við hv. þingmenn, þá fullyrti hæstv. forsætisráðherra að besta leiðin til að selja Símann væri að selja hann í einu lagi. Ef farin yrði önnur leið mundi það skapa óvissu um sölu á fyrirtækinu og draga úr verðmæti Símans. Þetta fullyrti hæstv. forsætisráðherra og því hefði maður kannski talið, eftir að hafa hlýtt á og lesið þá ræðu sem hann flutti í dag, að markmið ríkisstjórnarinnar með sölu á Símanum væri fyrst og fremst að fá hátt verð fyrir Símann. Það væri kjarni málsins, að fá eins hátt verð fyrir Símann og kostur væri án þess að velta fyrir sér hvaða afleiðingar það kynni að hafa í för með sér að selja Símann í heilu lagi og í raun að afhenda einkaaðilum markaðsráðandi fyrirtæki á þann hátt sem hér er uppi. Það sem hins vegar stingur í stúf er að annars staðar í sömu ræðu hæstv. forsætisráðherra segir hann, með leyfi forseta: „Markmið íslenskra stjórnvalda með sölu á hlut sínum í Símanum eru skýr: að auka samkeppni á fjarskiptamarkaði enn frekar og bæta þannig hag neytenda.“ Ef ég því dreg þessar tvær fullyrðingar saman þá segir hæstv. forsætisráðherra að besta leiðin til að tryggja hag neytenda og besta leiðin til að tryggja þróun á fjarskiptamarkaði sé að selja Símann í einu lagi. Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að mótmæla þessum fullyrðingum og það er mat mitt að með því að gera það á þennan hátt séum við að vega að því að hér verði einhver viti borin samkeppni. Það er eins og fram hefur komið í umræðunni að þó að menn eigi vitaskuld ekki að trúa í blindni á einhverjar slíkar kenningar þá ætla ég að leyfa mér að fullyrða að þar sem samkeppni tekst - og þá er ekki verið að tala um olíumarkað eða eitthvað slíkt þar sem menn dunda sér við að semja um verð, eða aðra markaði - en þar sem raunveruleg samkeppni tekst og það tekst að halda henni við, þar sé hag neytenda best borgið. Það er hins vegar stórmál að tryggja samkeppnina. Þess vegna vil ég leyfa mér að gjalda mikinn varhuga við því að selja jafnöflugt markaðsráðandi fyrirtæki og Síminn er í einu lagi og grunnnetið með. Það er verðugt umhugsunarefni að Síminn er í dag í krafti grunnnets síns og einkanlega kopartenginganna, hvað svo sem framtíðin kann að bera í skauti sér, með viðskiptasamband við hvert einasta heimili í landinu. Það felast gríðarleg verðmæti í að vera tengd inn á hvert einasta heimili í landinu, og að ætla að láta jafnstórt og öflugt fyrirtæki fara í einu lagi verandi með þessa aðstöðu og ætla sér að treysta á að ein lítil stofnun geti tryggt að samkeppni sé á þessum vettvangi finnst mér eins og að menn séu að fara af stað með mikla trú en lítið í farteskinu. Ég vildi vekja sérstaklega athygli á þessu, virðulegi forseti. Símafyrirtækin, þau fyrirtæki sem eru í samkeppni við Símann, hafa öll goldið varhuga við því að gera þetta með þessum hætti vegna þess að reynslan hefur kennt þeim, þrátt fyrir góðan og hástemmdan vilja löggjafans að tryggja öllum aðkomu að grunnnetinu, að það hefur ekki tekist með þeim hætti að ásættanlegt er. Þess vegna hafa þau fyrirtæki sent frá sér yfirlýsingu þess efnis að grunnnetið verði aðskilið. Hins vegar finnst mér ekkert mæla því í mót að grunnnetið sé svo selt sérstaklega. Það er alveg ástæðulaust fyrir ríkið að vera í samkeppni við önnur grunnnet, en það er mat mitt að til þess að tryggja samkeppni sem er mjög erfitt eins og menn þekkja því það er miklu auðveldara fyrir forstjóra fyrirtækja, fyrir stjórnendur að semja um verð þegar fá fyrirtæki eru á markaðnum eins og reynslan ber með sér, þannig að ef við ætlum að búa til raunverulega samkeppni sem tryggir hag neytenda, samkeppni sem knýr menn áfram til að þróa og bæta rekstur sinn þarf að vera raunveruleg samkeppni til staðar og að minni hyggju næst hún ekki fram með þessari aðferðafræði. Því hefði ég viljað sjá önnur sjónarmið uppi en fram komu í ræðu hæstv. forsætisráðherra í dag. Ég sagði fyrr í umræðunni að ég saknaði þess mjög að hæstv. ráðherrar tækju ekki þátt í jafnmikilvægri umræðu og hér fer fram, því það er mat mitt að salan muni skipta miklu máli. Hún muni skipta miklu máli um þróun atvinnugreinar sem er í örum vexti og ég óttast að þróunin verði ekki jafnhröð og öflug ef sú leið verður farin sem hér er ætlað að fara. Það er líka sannfæring mín að það umhverfi og þau viðhorf sem voru uppi fyrir tæpum fimm árum þegar samþykkt var að selja hlutabréf í Símanum eigi ekki endilega við í dag. Þess vegna hefði verið mikilvægt að hér færu fram öflug skoðanaskipti milli ráðherra og þingmanna um það umhverfi sem nú er uppi í stað þess að stjórnarandstaðan, að hv. þingmanni Pétri H. Blöndal undanskildum, hefur að mestu haldið uppi einræðu um sjónarmið þar sem verið er að reyna að tryggja sölu sem tryggir samkeppni, en í sjálfu sér, virðulegi forseti, kemur það ekki á óvart að Sjálfstæðisflokkurinn skuli ekki vilja taka þátt í þeirri umræðu af meiri krafti en verið hefur.

Herra forseti. Hér er tekið til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Það er orðið árvisst að komið sé með frumvörp til að stagla í götin, að stoppa í götin í götóttu og óréttlátu fiskveiðistjórnarkerfi. Í athugasemdum við lagafrumvarpið stendur, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er stefnt að því að gera nokkrar lagfæringar á lagatexta sem einkum má rekja til afnáms sóknardagakerfis. Lagfærðar eru nokkrar tilvísanir til laga sem ekki eru lengur í gildi. Þá er lagt til að heimild til að ákveða að hluti afla skuli ekki reiknast til aflamarks verði gerð varanleg og að tímabundin heimild til ráðherra um sérstaka ráðstöfun þorskeldiskvóta gildi til loka fiskveiðiársins 2009/2010.“ Meginefni lagafrumvarpsins er því að lagfæra það sem út af stendur eftir að sóknardagakerfið var afnumið illu heilli á síðasta þingi. Það mun áfram þurfa að stoppa í göt og hrækja í sárin sem eru vegna fiskveiðistjórnarkerfisins því það er í heild sinni óréttlátt eins og landsmenn upplifa nú dag hvern vítt og breitt um landið. Nýjasta dæmið er frá Stöðvarfirði þar sem var áður og er enn blómlegur útgerðarbær, íbúarnir áttu veiðitækin, skipin, fiskverkunina og þarna var öflugt sjávarútvegslíf. En með breytingunum á kerfinu var auðlindin í sjónum gerð að markaðsvöru og hún gengur síðan kaupum og sölum. Byggðirnar sem höfðu sett allt sitt traust á að eiga forgang, eiga rétt til þessarar auðlindar standa réttlausar eftir og það óöryggi sem íbúarnir búa við er ekki lýsanlegt. Þetta er það vandamál sem við höfum mátt horfa á vítt og breitt um landið, þetta óréttlæti að íbúarnir í sjávarþorpunum, íbúarnir í sjávarbyggðunum sem hafa skapað auðlegðina sem í fiskinum er eru réttlaus þegar kemur að því að mega eiga forgangsrétt til að nýta auðlindina. Síðasta skrefið sem stigið var í fyrra var einmitt að afnema sóknardagakerfið, kerfi sem gerði ákveðnum hópi flotans kleift að sækja sjóinn án þess að vera bundinn á klafa kvótakerfisins í formi framseljanlegs aflamarks. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram ítarlega stefnu í sjávarútvegsmálum sem tekur tillit til allra þessara þátta. Hún tekur tillit til þess að vernda og ganga vel um auðlindir sjávarins og að þær séu nýttar með sjálfbærum hætti, það sé númer eitt. Númer tvö sé að byggðirnar eigi ákveðinn rétt til forgangsréttar í að nýta auðlindirnar á grunnsævinu og í þriðja lagi hafi útgerðirnar rétt til ákveðins hluta af aflaheimildunum og ákveðinn hluti af þeim heimildum geti verið á markaði þannig að allir sem að þessu koma geti átt sinn afmarkaða rétt, en jafnframt sé stuðst við ýmsa kosti í markaðskerfinu sem er veitt hæfilegt svigrúm innan þess kerfis sem við leggjum til. Með því mundi skapast öryggi og festa í byggðum landsins og einnig fyrir útgerðina og vinnsluna en ekki hvað síst fyrir umgengnina við lífríki sjávarins. Frumvarpið, eins og ég hef áður getið um, miðar fyrst og fremst að því að fella brott og breyta lögum með tilliti til þess að sóknardagakerfið hefur verið lagt niður. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra að því hvort til sé nú þegar yfirlit um hver áhrifin eru af því að sóknardagakerfið hafi verið fellt niður, hvernig aflamarkshlutdeildin eða veiðiheimildirnar á skipum hafi breyst síðan þá. Hvernig hefur sá floti sem var áður innan sóknardagakerfisins breyst? Hvað hefur verið selt af þeim kvóta sem var til þegar sóknardögunum var breytt í framseljanlegar aflaheimildir? Hvað hafa bátarnir selt mikið frá sér, hvernig er fiskveiðiflotinn samsettur nú? Ég tel mjög mikilvægt að við getum fylgst náið með hverjar breytingar verða á samsetningu flotans okkar og hvernig fiskveiðiheimildirnar færast til innan hans. Líka verður fylgst með því hvaða áhrif þetta hefur á atvinnulíf, á löndun á fiski til einstakra hafna sem byggðu einmitt mikið á því að taka á móti afla frá sóknardagabátum og hvaða breytingar verða á atvinnulífsmunstrinu í kjölfar þeirra breytinga. Mér finnst eðlilegt að sjávarútvegsráðuneytið fylgist mjög náið með því og geti gert þinginu grein fyrir því hvaða afleiðingar lagabreytingar sem slíkar hafa á þessi atriði. Af því að verið er að fjalla um meðaflann og festa lagaheimildir sem lúta að meðferð á meðafla í sessi, sem mér finnst hið besta mál, er líka ástæða til þess að um leið sé hugað vandlega að því hvernig til hefur tekist. Hv. þingmaður Guðjón A. Kristjánsson spurði hvort 5% markið hafi reynst nóg, hvort hæstv. ráðherra hefði vitneskju um hvort bátar hefðu lent í vandræðum vegna þess að lágmarkið væri svo lágt og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson minntist einmitt á hvort ekki mætti hækka markið upp í 7% eða slíkt. Þegar 5% markið var lagt á fyrir nokkrum árum var um leið talað um að fylgjast skyldi mjög náið með hvort þetta væri hæfilegt mark eða ekki. Þetta var sett í gang með þessum hætti en síðan er mjög mikilvægt að kanna hvernig þetta passar þannig að skipum finnist þau ekki vera knúin til þess að taka jafnvel ekki afla að landi þegar yfir 5% markið er komið. Það er enginn slíkur hvati til og því spurning hvort þetta virki eins og til var ætlast eða hvort við þurfum ekki að endurskoða einhverja þætti þess. Í umræðunni fyrr í dag var líka minnst á meðafla við veiðar í flottroll. Hæstv. ráðherra sagði að verið væri að kanna hvernig koma mætti á reglum til að hann yrði tölulega metinn og skráður og að hægt yrði taka hann inn í kerfið með hliðstæðum hætti og meðafla í öðrum veiðum. Mjög mikilvægt er að undirstrika að það verður að koma á jafnrétti í meðferð á meðafla. Við höfum lent í því á undanförnum árum að það hafa verið harðar deilur um það hvort meðafli komi við veiðar á uppsjávarfiski eða ekki og hversu mikill. Menn hafa nánast farið í kappræður út af þessu eins og við þekkjum. Mig minnir að í hittiðfyrra hafi verið sagt í sjávarútvegsnefnd eiginlega nákvæmlega það sama og hæstv. ráðherra sagði áðan, þ.e. að verið væri að vinna að tillögum um hvernig mætti meta eða mæla meðafla við uppsjávarveiðar. Tilfinning mín er því sú vegna orðalags hæstv. ráðherra að við séum á nákvæmlega sama stað í umræðunni og við vorum fyrir tveimur eða þremur árum síðan þegar tekin var hörð umræða um þetta á þinginu og í sjávarútvegsnefnd. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Getur hann ekki dagsett hvenær komið verði á reglum sem taka á meðafla í veiðum á uppsjávarfiski? Það er alveg hróplegt óréttlæti, fyrir utan svo það að það er skaðlegt allri veiðistjórn og skaðlegt lífríkinu, að svo stór floti sem uppsjávarveiðiflotinn, og svo mikil sem veiði hans er og svo mikil sem yfirferð hans er á miðum landsins, skuli undanþeginn því að standa skil á meðafla sem ekki tilheyrir því sem veiða á. Ég tel þetta mikið réttlætismál sem eigi að vera hafið upp yfir að stjórnast einungis af kappræðum. Ég leyfi mér að ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Getur hann ekki dagsett hvenær við getum sett þó ekki væri nema eitthvað í gang sem tekur á meðafla í veiðum á uppsjávarfiski í flottroll? Í sjálfu sér er ekki miklu meira við þetta að bæta. Það er svo sem hægt að tala um sjávarútvegsmálin vítt og breitt. Ég vil taka undir orð hv. þingmanns Guðjóns Arnars Kristjánssonar sem minntist á loðnuveiðarnar. Hann talaði um að loðnuveiðar í bræðslu í því magni sem þær nú eru stundaðar geti varla verið þjóðhagslega hagkvæmar þegar litið er til lífríkisins í heild og um þá viðbót sem loðnuflotanum var gefin nú til að veiða sem hefði meiri keim af því að verið væri að rétta af erfitt gengi gagnvart flotanum, þ.e. með því að auka veiðiheimildirnar. En ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki standi til að beita frekari aðgerðum eða þrýstingi til að loðnuveiðar verði fyrst og fremst stundaðar til að ná hámarksgæðum afurðanna með að frysta loðnuna og hvort ekki verði að fara að huga að því að stilla loðnuveiðum meira í hóf - þetta er undirstöðufæða fisksins okkar - og hvort ekki geti verið hætta á því að við göngum allt of langt í loðnuveiðunum eins og þær nú eru stundaðar og það komi allharkalega niður á öðrum fisktegundum sem hafa hana sem fæðu. Loðnan er mikilvægur liður í fæðukeðju sjávardýra. Ég vil nota tækifærið og nefna það hér að ég tel hæpið að við séum á réttri leið í loðnuveiðunum þegar litið er á hagsmuni lífríkisins í heild. Herra forseti. Ég vildi koma þessum atriðum á framfæri og mun í lokin ítreka það sem mér finnst að eigi að vera, þ.e. að fullkomlegt jafnrétti sé hvað varðar skráningu og meðferð á meðafla óháð veiðarfærum og að mjög brýnt sé að á því sé tekið og svo ítreka ég spurningu mína um hvenær við verðum komin með einhver tæki í gang til að taka á því máli.

Herra forseti. Við erum að ræða löggjöf sem er afleiðing kvótasetningar á sóknarbáta. Ég tel fróðlegt að fá upplýsingar í framhaldi af þessari kvótasetningu hæstv. ráðherra hverjar afleiðingarnar voru af þessari aðför hæstv. sjávarútvegsráðherra að byggðunum í Norðvesturkjördæmi, hvort það hafi gengið eftir sem við í Frjálslynda flokknum spáðum, þ.e. að aflaheimildir mundu færast til og útgerð minnka. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um hvaða afleiðingar þetta hafði fyrir sjávarbyggðirnar. Mér finnst full þörf á því að fá þetta fram í umræðuna. Ég tel einnig fulla þörf á að rifja upp ákveðin svik þingmanna stjórnarflokkanna sem voru búnir að lofa því, m.a. á opnum fundi á Ísafirði, að sett yrði gólf í dagabátana og umræddar trillur yrðu ekki kvótasettar. Ég gat ekki skilið þá betur en svo, hv. þingmenn Einar Odd Kristjánsson, Einar Kristin Guðfinnsson og síðast en ekki síst Kristin H. Gunnarsson. Ég sakna eins manns í umræðunni. Ég vissi ekki betur en hann væri á lista yfir ræðumenn. Það er hv. þingmaður Hjálmar Árnason, sjálfur formaður þingflokks Framsóknarflokksins. Fyrir síðustu kosningar gaf hann einmitt út þá yfirlýsingu að setja ætti gólf fyrir dagabáta í krókakerfinu. Síðan, eftir að kjósendur ganga til atkvæða og kjósa hann í ljósi sinna yfirlýsinga, þegar hann er sestur á þing þá svíkur hann umrædd loforð. Mér finnst það alvarlegt. Ég skil í rauninni ekki hvað manninum gengur til. Ég minntist á það fyrr í umræðunni að hann hefði gefið út mjög villandi yfirlýsingar um Símasöluna þannig að hv. þingmanni virðist ekki alls varnað. Ef menn skoða hlutlaust þessa fiskveiðistjórn undir stjórn Sjálfstæðisflokksins, fara bara yfir söguna og skoða aflann þá verður að segjast eins og er að Sjálfstæðisflokknum hefur algerlega mistekist. Þorskaflinn nú er helmingi minni en fyrir daga kvótakerfisins. Samt halda menn áfram að reyna að halda í þessa vitleysu. Ég fór yfir það um daginn að á jafnlöngu tímabili hefur aldrei veiðst jafnlítið af þorski, þ.e. ef það er farið aftur í sögunni, alveg aftur til þess tíma að Íslendingar fengu sæmilegan skipakost, alveg aftur til 1918 og meðtalin þau ár sem var varla hægt að komast á sjó, a.m.k. ekki útlendingar, þ.e. stríðsárin. Það er mjög sérstakt að menn séu jafnvel með þessari lagasetningu og annarri að vera að festa í sessi eitthvað sem hefur ekki skilað sér. Mér finnst það mjög alvarlegt. Þess vegna óska ég eftir því, og það væri fróðlegt, að hæstv. sjávarútvegsráðherra gerði okkur grein fyrir því hvernig hann metur árangurinn. Nú hafa menn verið með alls konar reiknireglur og verið að spá langt fram í tímann, jafnvel áratugi og ekkert gengur eftir. Samt sem áður halda menn í þetta. En ekkert gengur. Ég tel að hæstv. sjávarútvegsráðherra ásamt samþingmönnum sínum í Sjálfstæðisflokknum og síðast en ekki síst framsóknarmenn sem þykjast stundum vera í landsbyggðarflokki og vilja landsbyggðinni vel verði í umræðu hér um sjávarútvegsmál að svara fólkinu á Stöðvarfirði og á Hofsósi sem nú á von á að ganga atvinnulaust þessari spurningu: Á ekki að rétta þessu fólki hjálparhönd? Það eina sem gerðist, eina yfirlýsingin sem heyrðist frá ráðherra var sú að hann dáðist gífurlega að Samherjamönnum vegna þess að þeir stóðu svo vel að andlátsfrétt fyrirtækisins á Stöðvarfirði. Mér finnst þetta alvarlegt. Menn eiga ekki að koma svona fram við fólk sem vinnur í undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, þ.e. svipta það vinnunni og segja eitthvað í líkingu við hin fleygu orð „shit happens“. Kemur þetta hæstv. sjávarútvegsráðherra ekkert við? Svo virðist ekki vera. Hann hendir að vísu einhverjum byggðakvótum við og við inn í þessi þorp, t.d. á Hofsósi þar sem ég þekki vel til, þar sem menn eru látnir slást um byggðakvótana og rísa þá upp alls kyns deilur. Ég hefði talið nær að leyfa þá þessum útgerðarmönnum að fá að njóta heimahaganna og sækja þá á næstu fiskimið t.d. við Hofsós. Ég tel að fiskstofnunum stafaði ekki hætta af því. En ég er sannfærður um að byggðin á Hofsósi mundi standa styrkari á eftir. Eru menn svona kreddufullir að halda í kerfi sem engu skilar eins og sýnt hefur verið fram á? Það hefur komið fram að Vestfirðir hafa tapað 39% af störfum sínum í fiskvinnslu. Kemur þetta þingmönnum stjórnarflokkanna ekkert við? Það mætti halda það. Alla vega sjást þeir ekki í umræðunni um sjávarútvegsmál. Ítrekað hefur verið óskað eftir því að t.d. formaður sjávarútvegsnefndar láti sjá sig. En það gerist ekki. Síðan þegar búið er að henda inn þessum byggðakvótum þá eru byggðirnar að bisa við að búa til einhverjar úthlutunarreglur. Sumar eru allkostulegar svo sem eins og þær sem vinstri mennirnir á Siglufirði bjuggu til og eru nýbúnir að skila af sér. Um það má lesa á vefnum siglo.is. Það mætti halda að kommarnir í Austur-Þýskalandi hefðu ekki getað staðið betur að þessu. Það er alveg með ólíkindum hvernig siglfirsku vinstri mönnunum tekst að búa til úthlutunarreglur sem í raun ganga út á það að færa þeim mestan atvinnurétt sem hafa mestan rétt fyrir. Það væru fróðlegt að fá að vita hvort þetta sé eftir einhverri forskrift úr sjávarútvegsráðuneytinu. Það hefur verið minnst á 5% regluna, að menn megi landa 5% umfram aflamark. Ég hef verið á fundum víða um land og menn telja að ef prósentan yrði hækkuð skilaði það auknum verðmætum á land og ég tel að …  Ég tel að við séum komin að þeim tímapunkti í umræðu um byggðamál og sjávarútvegsmál að menn verði að staldra við og skoða hvort ekki sé rétt að veita byggðunum einhverja heimild til að nýta sín nánustu fiskimið. Það eru engin fiskifræðileg rök fyrir því að halda svo fast í eitthvert kerfi sem skilar engu. Það er í raun komið að þeim tímapunkti, a.m.k. fyrir þá fjölmörgu sem missa störf á Stöðvarfirði og Hofsósi, að hæstv. sjávarútvegsráðherra svari fólkinu, svari fólkinu á Raufarhöfn hvers vegna það fái ekki að nýta fiskimið sín. Hvaða rök séu fyrir þessari vitleysu. Ég ætla að láta máli mínu lokið nú en skora á hæstv. ráðherra að svara því hverju þessi lög hafi náð fram, hvaða breytingar hafi orðið í útgerðarmunstri við lagasetninguna sem gerð var á síðasta þingi.

Herra forseti. Það er alltaf svolítið einkennilegt að sitja undir ræðum þegar talað er um aðför að hinum og þessum, um svik og svikin loforð og kallað er eftir mönnum til að standa fyrir máli sínu og höfð uppi stóryrði og jafnvel gripið til þess að vitna til erlendra mála til að koma hugsunum sínum á framfæri við hv. þingheim, sérstaklega þegar það sem verið er að brydda upp á er að hluta til efni úr fyrri umræðum í vetur, fyrirspurnum hv. þingmanns sem þá voru til umræðu og var svarað, samanber árangurinn varðandi verndun þorskstofnsins. En þá var gerð grein fyrir því að þrátt fyrir að aflinn væri að vísu helmingur á við það sem hann var þegar kvótakerfið var tekið upp væri stofnstærðin nokkurn veginn sú sama. Það eru mjög fáar þjóðir sem geta státað af því að vera með sömu stærð af þorskstofninum í dag og hún var fyrir 20 árum. Langsamlega flestar þjóðir hafa horft upp á stofna sína minnka verulega og eru með mun minni stofna nú en þá voru. Hv. þm. Jón Bjarnason spurði um áhrif niðurfellingar á sóknardagakerfinu varðandi samsetningu flotans og hvaða áhrif framsalið hefði haft og hvaða áhrif það hefði á landaðan afla. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson spurði þess sama. Reyndar orðaði hann það svo hvaða áhrif það hefði haft á útgerðarmunstrið að þessar breytingar voru leiddar í lög á vordögum. Ég held að það sé algerlega ótímabært að gera athugun sem þessa. Það eru reyndar ekki nema fimm mánuðir síðan lögin tóku gildi, þ.e. við upphaf þessa fiskveiðiárs. Ef þessar breytingar hefðu ekki verið gerðar á lögunum sl. vor hefði tímabil sóknardagaflotans, sem var ef ég man rétt eitthvað nálægt 300 bátar, hafist 1. apríl nk. Við erum því engan veginn komin á þann stað í tíma að við getum metið þessi áhrif einfaldlega vegna þess að veiðitímabil þessa flota, það næsta á eftir því sem síðast var, er ekki hafið. Það eru ekki til samanburðarhæfar upplýsingar til að bera saman og komast að þessum niðurstöðum. Þetta hefði ég haldið að hv. þingmenn vissu. Þeir vissu hvernig sóknardagakerfið var og hvernig því var stakkur skorinn eftir árstímanum. En auðvitað verður þetta skoðað og sérstaklega út frá því hvernig landaður afli hefur breyst og hvaða áhrif það hefur haft á byggðirnar. Það er í samræmi við það sem við höfum verið að gera þegar við höfum skoðað hvernig aflabrögð einstakra byggðarlaga hafa breyst í samræmi við þær útfærslur sem eru á byggðakvótanum. Svo finnst mér alltaf svolítið sérstakt þegar hv. þingmenn eru að hnýta hver í annan fyrir að sinna því ekki að sitja undir umræðunni. Ég held ég geti alveg fullyrt að hv. formaður sjávarútvegsnefndar hefur setið a.m.k. jafnmikið undir þessari umræðu og hv. þm. Sigurjón Þórðarson og er algerlega ómaklegt að vera að hnýta í það sérstaklega. Svo veit ég eiginlega ekki heldur hvers siglfirskir vinstri menn eiga að gjalda. Ég veit ekki hvort hv. þm. Jón Bjarnason er sammála þeim ónotum sem siglfirskir vinstri menn fá frá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni varðandi útfærslu sína, en það er stefna ráðuneytisins að reyna að vinna að útfærslu byggðakvótans í samráði við heimamenn, hvort heldur ráðandi menn í byggðarlögunum eru hægri menn eða vinstri menn, og þeir hafi svigrúm til að koma með sínar hugmyndir og útfæra þær svo fremi að þær séu í samræmi við grundvallaratriði góðrar stjórnsýslu eins og okkur er uppálagt af umboðsmanni Alþingis að fylgja eftir. Að öðru leyti eru þeim ekki lagðar neinar línur um sína úthlutun af sjávarútvegsráðuneytinu. Hv. þingmenn Jón Bjarnason og Sigurjón Þórðarson spyrja báðir um 5% markið hvað varðar hafróaflann. Það er með þessa tölu eins og margar aðrar tölur sem menn notast við að þegar menn byrja setja þeir eitthvert mark til að miða við og síðan vonast menn til þess að reynslan sýni annaðhvort gildi þess að nota þá viðmiðun eða einhverja aðra. Hins vegar sýnist mér að það sé langt frá því þegar litið er yfir í heildina að þessu 5% marki sé náð og eins þegar skoðaðar eru einstakar tegundir að þá nái engin þeirra 5% markinu heldur. Ég hef ekki brotið þetta niður á landshluta, byggðarlög, eða einstakar útgerðir eða einstök skip, ég veit ekki hvort það er rétta aðferðin til að nálgast sannleikann að gera það þannig, það er enginn stóri sannleikur fólginn í þessari 5% tölu. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að hv. sjávarútvegsnefnd skoði þau gögn sem fyrir hendi eru og keyri þau út á þann máta sem hún telur eðlilegt til að fá mynd af þessu og menn reyni þá að fá niðurstöðu um hvort þessi 5% tala sé svo fráleit að nauðsynlegt sé að breyta henni. Hv. þm. Jón Bjarnason spyr um uppsjávarmeðaflann. Ég ræddi hann fyrr eins og hv. þingmaður reyndar vísaði til. Það er ekki auðvelt að leysa þetta vandamál. Hins vegar liggur grundvallarlöggjöfin fyrir og verið er að reyna að leysa málið. Það er byggt á þeim upplýsingum sem við höfum safnað undanfarin missiri. Það hefur komið í ljós að það er talsverður munur á því hvernig þetta leggur sig eftir árum en þó er alveg greinilegt að það er nauðsynlegt að við setjum reglur um þetta sem hægt er að vinna eftir og það er verið að gera. Dagsetningu get ég ekki gefið, ég vildi gjarnan geta gefið hana en get það ekki, en þetta er mál sem þarf að leysa úr bæði fljótt og vel. Hv. þm. Jón Bjarnason nefndi viðbót sem gefin var loðnuflotanum. Það má auðvitað lýsa því á ýmsan hátt þegar ákvarðanir um kvóta eru teknar en að þessari kvótaúthlutun var staðið á fullkomlega eðlilegan og hefðbundinn hátt. Þegar mæling lá fyrir annaðhvort að hausti eða í janúar eins og oft hefur komið fyrir var kvótinn gefinn út í samræmi við mælinguna, ekki í samræmi við neitt annað. Hvorki vegna eins né neins annars heldur vegna þess að mælingin á loðnustofninum, miðað við þær reglur sem við síðan höfðum um úthlutunina, leiddi til þess að úthlutunin var af þessari stærð. Og þær upplýsingar sem við höfum bestar um hvernig nýta megi loðnustofninn gefa ekki tilefni til þess að ætla að þetta leiði til þess að öðrum hlutum vistkerfisins hraki eða þeir njóti sín ekki vegna inngripa okkar í náttúruna hvað þetta varðar. Hins vegar er ýmis breytileiki í náttúrunni sem hefur áhrif á einstaka þætti vistkerfisins innbyrðis og þar er breytileiki í loðnugöngunum. Hversu langt loðnan gengur suður með landinu og vestur með landinu getur haft áhrif á viðgang bolfiskstofna á tilteknum svæðum en hvað varðar heildarákvörðun á veiðum loðnuflotans þá er það ekki það sem hefur áhrif á þann ganginn. Herra forseti. Ég held að ég hafi farið yfir þær spurningar sem hér komu fram og vil þakka fyrir ágæta umræðu um málið í dag.

Herra forseti. Það kom fram í ræðu hæstv. sjávarútvegsráðherra að honum þætti miður að mönnum væri nuddað upp úr því að þeir hefðu svikið og gengið á bak orða sinna. En nú minnist ég þess að ákveðnir þingmenn sem ég minntist á fyrr í ræðu minni, hv. þingmenn Einar Oddur Kristjánsson, Einar K. Guðfinnsson og Kristinn H. Gunnarsson, gengu á fund undir þeim borða: Orð skulu standa. Á þeim fundi gáfu þeir í skyn eða sögðu berum orðum að þeir ætluðu að tryggja viðgang sóknardagakerfisins. En þegar komið var hingað við Austurvöll sviku þeir það. Ef ég vitna í einn hv. þingmann, Einar Odd Kristjánsson, á þessum fundi: „Ég hef margsinnis lýst því yfir að það sé lífsnauðsynlegt fyrir dagabátana að hafa þetta gólf, margsinnis lýst því yfir að ég er tilbúinn að styðja þessa 23 daga ...“ Svona er þetta bara, því miður. Það er sorglegt að menn skuli gefa yfirlýsingar fyrir kosningar, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason um að hann ætli að setja gólf í dagabátakerfið í kvótakerfinu og segir að það sé stefna Framsóknarflokksins, en síðan þegar menn eru kosnir á þing er snúið við blaðinu. Auðvitað er það alvarlegt. Það er annað sem ég tel einnig mjög alvarlegt og það er að hæstv. sjávarútvegsráðherra virðist ekki gera sér grein fyrir því að stofnarnir eru einnig minni eftir að kvótakerfið var sett á, ekki einungis aflinn heldur einnig stofnarnir. Það getur hann kynnt sér ef hann skoðar línurit á heimasíðu minni, sigurjon.is, sem unnið er upp úr gögnum frá Hafrannsóknastofnun og þar kemur berlega í ljós 

Herra forseti. Ég bíð bara spenntur eftir því að komast í tölvuna og skoða sigurjon.is, skoða línuritið þar, sérstaklega með tilliti til þess hvaða álit hv. þingmaður hefur á stærðfræði og tölfræði. Það verður mjög fróðlegt að sjá hvernig línuritin hjá honum líta út.

Herra forseti. Ég bíð spenntur eftir því að það renni upp fyrir hæstv. ráðherra að ég hef rétt fyrir mér. Hvaða afleiðingar mun það hafa? Munu menn þá halda áfram að berja hausnum við steininn og halda í vita vonlaust kerfi sem engu hefur skilað? Þetta ágæta línurit á heimasíðu minni, sigurjon.is, er unnið upp úr gögnum Hafrannsóknastofnunar, upp úr vísindagögnum og staðreyndirnar tala sínu máli. Ég tel að það sé farið að renna upp fyrir æ fleirum að kerfið skilar ekki nokkrum sköpuðum hlut nema ef til vill fyrir banka landsins. Ekki hefur það skilað sjávarútveginum miklu. Skipakostur landsins er farinn að eldast. Öll hagræðingin, ekki rennur hún í vasa sjómanna. Tilhneigingin virðist fremur að skerða kjör sjómanna og síðan skilar kerfið okkur byggðaröskun í þokkabót. Ég vona einlæglega að upp renni ljós fyrir hæstv. ráðherra og hann átti sig á því að við höfum verið á rangri braut.

Hæstv. forseti. Þar sem um er að ræða ákveðnar lagfæringar á lögunum, hálfgerða lagahreinsun ef svo mætti segja, þá vil ég nefna eitt í andsvari mínu við hæstv. ráðherra. Í lögunum, undir bráðabirgðaákvæðakaflanum, en eins og allir vita eru 35 greinar undir bráðabirgðaákvæðum, er mörgum sinnum talið upp ákvæði um að skoða núverandi fiskveiðistjórnarkerfi út frá ýmsum forsendum. Í bráðabirgðaákvæði VII segir: „Sjávarútvegsráðherra skal láta fara fram athugun á mismunandi kostum við stjórn fiskveiða ...“ Í bráðabirgðaákvæði XIX segir: „Sjávarútvegsráðherra skal fyrir lok fiskveiðiársins 1998/1999 láta kanna hvaða áhrif lögin hafi haft á íslenskan sjávarútveg, sérstaklega stöðu og möguleika einstaklingsútgerðarinnar.“ Í bráðabirgðaákvæði XXII segir: „Sjávarútvegsráðherra skal að liðnum fimm árum frá gildistöku laga þessara leggja fyrir Alþingi skýrslu þar sem gerð er grein fyrir áhrifum þeirra á íslenskan sjávarútveg.“ Það kann að vera, hæstv. forseti, að ákvæðin séu fleiri en þar sem við höfum svo mörg ákvæði í lögunum um að meta stöðuna þá vildi ég beina ákveðinni spurningu til hæstv. ráðherra. Honum hefur tekist með atbeina flokks síns og samstarfsflokksins að setja allar fisktegundir inn í kvótakerfi og hefur látið hafa eftir sér að nú stefndi í sátt í sjávarútvegi. Er þá ekki komin ástæða til að uppfylla þessi bráðabirgðaákvæði laganna um að taka saman skýrslu þar sem ástandið yrði metið, áhrifin á byggðirnar, flotann o.s.frv.?

Herra forseti. Ákvæðin sem hv. þingmaður vísar til eru vegna fyrri athugana á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég leyfi mér að draga þá ályktun að þær séu yfirstaðnar. Ákvæðin eru hins vegar áfram hluti af lagasafninu, eiginlega sem sagnfræðileg heimild um lagasmíð Alþingis. Hins vegar er ekkert því til fyrirstöðu að skoða málin og má segja að það sé jafnan í gangi. Menn fara yfir stöðu einstakra fiskstofna á hverju ári. Segja má að rannsóknir og eftirlit Hafrannsóknastofnunar með fiskstofnunum sé stöðugt endurmat á líffræðilegri stöðu auðlindarinnar. Einnig mætti segja að árlega fari fram einhvers konar athugun á því hvernig hagræni eða pólitíski þáttur fiskveiðistjórnarkerfisins gengur upp. Nýleg dæmi um verkefni sem hafa verið sett af stað er annars vegar svokölluð hágengisnefnd sem miðar að því að skoða stöðuna í ljósi vaxtastigs og gengis. Hins vegar má nefna að Verðlagsstofunni á Akureyri og Háskólanum á Akureyri hefur verið falið að meta samkeppnishæfni sjávarútvegs á Íslandi og bera saman við samkeppnishæfni sjávarútvegs í öðrum löndum. Stöðugt eru í gangi verkefni og ástæðan fyrir því að þessi bráðabirgðaákvæði standa enn þá í lögum er að þau eru til vitnis um hvað hefur verið gert hvað þetta varðar í fortíðinni.

Hæstv. forseti. Ég er ekki alveg viss um að því sem lýst er í umræddum ákvæðum hafi verið sinnt. Það er auðvitað hægt að fletta því upp og ég veit að ráðherrann getur látið starfsmenn sína gera það. Í bráðabirgðaákvæði VII er t.d. rætt um „… að meta hagkvæmni einstakra aðferða miðað við íslenskar aðstæður með sérstakri hliðsjón af því hvernig unnt sé að tryggja atvinnuöryggi fiskverkafólks og hagsmuni einstakra byggðarlaga.“ Þetta er ekkert smámál í þessari umræðu sem fer af stað annað slagið, þ.e. staða fiskvinnslufólks og hvernig byggðirnar eru settar. Í bráðabirgðaákvæði XIX er rætt um að skoða sérstaklega stöðu og möguleika einstaklingsútgerðarinnar og hvernig hún hefur haldið velli í íslenskum sjávarútvegi og þróast. Í bráðabirgðaákvæði XXII segir að leggja skuli fyrir Alþingi skýrslu þar sem gerð sé grein fyrir áhrifum þeirra á íslenskan sjávarútveg, þ.e. áhrifum laganna og allra breytinganna á þeim. Hæstv. ráðherra hefur sjálfur lýst því að nú væri komið að endastöð í breytingum í sjávarútveginum og að það stefndi í hina kortlögðu sátt. Ég tel því fullt tilefni til að mælast til að fara eftir þessum bráðabirgðaákvæðum um úrvinnsluskýrslu sem færi okkur heim sanninn um á hvaða vegi við erum stödd og hún verði lögð fyrir Alþingi, ekki síst þar sem a.m.k. þrjú ef ekki fjögur ákvæði eru í lögum um að slík skýrsla skuli gerð. Ég mælist til þess við ráðherrann að hann láti meta ástandið sérstaklega með tilliti til atvinnuöryggis og byggðarlaganna.

Herra forseti. Í bráðabirgðaákvæði VII, sem hv. þingmaður vitnaði í, kemur í næstu málsgrein á eftir þeirri sem hann lauk tilvitnun sinni á, með leyfi forseta: „Þá skal ráðherra fyrir árslok 1992 láta endurskoða lög þessi.“ Við sjáum hvernig tilvitnun hv. þingmanns er í tímalegu samhengi, að þetta eru hlutir sem gerðust árla á síðasta áratug. Síðan, varðandi bráðabirgðaákvæði XIX sem hv. þingmaður vitnaði til, sleppti hann því að vitna í ártalið í þeirri grein. Þar segir, með leyfi forseta: „Sjávarútvegsráðherra skal fyrir lok fiskveiðiársins 1998/1999 láta kanna hvaða áhrif lögin hafi haft á íslenskan sjávarútveg, sérstaklega stöðu og möguleika einstaklingsútgerðarinnar. Skal ráðherra fyrir árslok 1999 leggja fyrir Alþingi skýrslu þar sem niðurstöður könnunarinnar verði birtar.“

Hvernig er það með hin málin?

Við sjáum líka í hvaða tímasamhengi þetta bráðabirgðaákvæði var sett. Ég tel mig meira að segja muna eftir skýrslunni sem þetta ákvæði vísar til. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, er þetta vinna sem er stöðugt í gangi og þessi umræða í þinginu í dag er til vitnis um að hún er enn mjög lífleg.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra lauk máli sínu áðan með því að segja að vinnan við að líma skóbætur á fiskveiðistjórnarkerfið væri stöðugt í gangi. Það er alveg rétt. Hún er stöðugt í gangi og hún hefur staðið yfir 20 ár og sér ekki fyrir endann á því. En afleiðingar hins frjálsa framsals í kvótakerfinu eru líka stöðugt í gangi, því miður. Þar sér heldur ekki fyrir endann á þeirri þróun sem er komin á fulla ferð. Hér eru stjórnarliðar að ímynda sér að þeir séu á einhvern hátt að setja punktinn yfir i-ið, að loka kerfinu, öllum til hagsbóta eins og mig minnir að hv. formaður sjávarútvegsnefndar fullyrti við umræður síðasta vor. Hann er í salnum og því ber að fagna. Ég er ekki viss um að öll sagan hafi verið sögð í þessum málum, langt í frá. Það var að sjálfsögðu mikið óheillaverk þegar sóknardagakerfið var afnumið síðasta vor. Þar unnu stjórnarliðar sjávarbyggðum Íslands gríðarmikið tjón til framtíðar. Það er sannfæring mín og hún hefur ekki breyst. Það voru gríðarleg vonbrigði að verða vitni að þeim vinnubrögðum, sérstaklega í ljósi þess að menn höfðu farið um héruð kotrosknir í kosningabaráttu og lofað því hver um annan þveran að þeir ætluðu að standa saman um að verja þetta kerfi. Menn vissu að þessir bátar skiptu miklu máli fyrir smærri byggðir mjög víða um landið. Þar fóru mjög framarlega ýmsir stjórnarþingmenn. Ég nenni varla að nefna þá á nafn. Ég gerði mikið af því í vor. Í raun fékk ég alveg upp í kok af því. En mig langar þó að nefna einn heiðursmann til sögu sem er því miður ekki í salnum núna. Mér þykir það leitt því að ég hefði gjarnan viljað taka smásennu við hann um þetta. En það er hv. þingmaður Hjálmar Árnason sem lofaði því að hann skyldi verja þetta kerfi. Hann gerði það að sjálfsögðu ekki. Hann fór líka mikinn og sagðist hafa lagt fram á hinu háa Alþingi þingsályktunartillögu um skipan nefndar til að meta kosti og galla færeyska fiskveiðistjórnarkerfisins, sóknardagakerfis sem við í Frjálslynda flokknum höfum mælt fyrir sem fyrirmynd að lausn fyrir framtíð byggðanna og nýtingu þeirra á undirstöðu sinni, sem er fiskurinn í sjónum. Þessi þingsályktunartillaga var aldrei afgreidd á Alþingi en hv. þm. Hjálmar Árnason passaði sig náttúrlega á því að nefna það ekki í kosningabaráttunni. Hún fór í gegnum síðari umræðu og síðan ekki söguna meir. Hún var aldrei borin undir lokaatkvæði og var því aldrei afgreidd á þinginu. En það var látið í veðri vaka í kosningabaráttunni að þessi þingsályktunartillaga væri samþykkt fyrir tilstuðlan hv. þm. Hjálmars Árnasonar, sem var að sjálfsögðu fjarri lagi. Eins og ég sagði, virðulegi forseti, í upphafi máls míns eru afleiðingar frjálsa framsalsins í kvótakerfinu enn í fullum gangi. Við fáum því miður enn slæmar fréttir af því. Síðast fengum við fréttir frá Stöðvarfirði, um að Samherji hygðist loka þar landvinnslu eða að það stefndi í að svo yrði gert. Það er að sjálfsögðu afleiðing þess að fyrirtækið náði ítökum í togara byggðarinnar fyrir nokkrum árum, Kambaröst hét það skip. Það hefur síðan rekið vinnslu þar með um 30–40 starfsmönnum, sem skiptir miklu máli í ekki stærra byggðarlagi. Það er í raun hornsteinninn í atvinnulífi byggðarinnar. Við höfum undanfarin missiri fengið reglulega að lesa um það, m.a. í Morgunblaðinu, að það gengi alveg ofboðslega vel hjá Samherja á Stöðvarfirði, þar væri allt í blóma, þar væru menn komnir á gott skrið með vinnsluna og þetta væri allt til mikillar fyrirmyndar eftir að stórfyrirtækið hefði hafið innreið sína í þorpið. Menn voru t.d. komnir í samvinnu við annað sjávarútvegsfyrirtæki, Vísi, og það varð tilefni mikillar umfjöllunar í Morgunblaðinu þar sem menn fóru mikinn í því að tala um hvað þeir væru duglegir að hagræða og notfæra sér samlegðaráhrif og ég veit ekki hvað ég á að kalla það. En allt í einu berast fréttir núna í janúar um að til standi að loka þarna og fara með kvótann norður á Dalvík. Starfsfólkinu er boðið að gera svo vel, ef það vilji vera svo vænt, að flytja með kvótanum norður á Dalvík en annars geti það étið það sem úti frýs. Reyndar er sagt við fólkið að komin séu jarðgöng og það geti hugsanlega notfært sér þau til að finna sér vinnu í öðrum byggðarlögum, takk fyrir og bless. Hurðinni skellt sennilega í lás eftir örfáa mánuði. Þetta eru nú afleiðingar hins frjálsa framsals og mér þykja þær ansi nöturlegar, herra forseti, því að maður fylgist náttúrlega með í fjölmiðlum og les viðtöl við fólk sem býr á þessum stöðum og maður sér alveg örvæntinguna sem ríkir þegar fólk sér fram á að verið er að taka atvinnugrunnlagið frá þessum byggðum, það er verið að lama atvinnulífið, verið er að ráðast að lífsgrundvelli fólks, fólk lendir í átthagafjötrum, fasteignaverð hrapar o.s.frv. Þetta er mjög alvarlegt mál og ég vona að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé að hlusta. Ég vil nota tækifærið og benda honum á athyglisvert viðtal sem kom í blaðinu Austurglugginn, sem gefið er út á Austurlandi, núna í janúar og ég vona svo sannarlega að þeir við Skúlagötu 4 séu áskrifendur að þessu blaði þannig að þeir geti lesið um afleiðingar þessa stórkostlega kerfis. Þetta er viðtal við Sigþór Steindórsson, trillusjómann á Stöðvarfirði, og titillinn er: Þetta eru engir guðir. Það er alveg rétt sem hann segir, þetta eru engir guðir, og er hann þar að tala um stjórnmálamenn og forstjóra Samherja. Þetta eru engir guðir, þetta eru bara mannlegar verur. Og kvótakerfið er heldur ekkert náttúrulögmál, þetta er ekkert þyngdarlögmál, þetta er ekki eitthvað sem ekki er hægt að breyta. Þetta eru mannanna verk og að sjálfsögðu getum við breytt þessu kerfi og að sjálfsögðu verður farið í þá vinnu um leið og okkur tekst að koma þeim stjórnvöldum sem nú ríkja hér á landi frá völdum. Að sjálfsögðu, því að það verður ekki búið við þetta lengur. Ég kem frá Akranesi og þar eru mjög alvarlegar blikur á lofti eftir að heimamenn glutruðu úr höndum sér yfirráðum yfir sjávarútvegsfyrirtæki sínu sem var HB, heitir núna HB Grandi. Þetta gerðist upp úr árunum 2000–2001, ef ég man rétt. Þá náði Eimskip meirihlutaeign í fyrirtækinu, sölsaði það undir sig, bjó til sjávarútvegsrisa sem hét Brim og síðan var sá risi leystur upp og HB komst í hendur Granda. Þetta var mjög mikið reiðarslag fyrir allan sjávarútveg á Akranesi, ég leyfi mér að fullyrða það. Ég vogaði mér að segja þetta í heyranda hljóði í fjölmiðlum og annars staðar bæði árið 2002 og líka árið 2003 og reyndi að vara menn við því sem væri að gerast en fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sérstaklega þustu fram til varnar og töldu þetta allt saman vera reginfirru hjá mér. Ég var sakaður um að ég væri að ráðast á persónur og annað þess háttar. En ég var einfaldlega að reyna að benda á að hér værum við komin inn á mjög hættulega braut. Akurnesingar væru búnir að glata yfirráðaréttinum yfir nýtingarrétti sínum á auðlindinni og hér eftir réðu þeir ekki ferðinni lengur. Það hefur nú heldur betur sýnt sig, tel ég vera, á undanförnum mánuðum að þeir ráða ekki ferðinni lengur. Það eru einhverjir forstjórar í Reykjavík sem stjórna því hvað gert er með sjávarútveg á Akranesi í dag. Til að mynda núna á loðnuverðtíðinni hefur nánast enginn loðnufarmur borist til Akraness. Vegna hvers? Jú, þetta fyrirtæki keypti sig inn eða keypti upp fyrirtæki á Vopnafirði sem heimamenn höfðu keypt einmitt til að reyna að halda nýtingarréttinum að auðlindinni í byggðinni sinni. HB Grandi keypti upp sjávarútvegsfyrirtækið Þang á Vopnafirði og virðist núna þessa dagana vera að færa allan uppsjávarkvóta, sem m.a. var á Akranesi, yfir á Austfirði, til Vopnafjarðar og þar eigi að byggja upp uppsjávarvinnsluna í framtíðinni. Þetta er sú staðreynd sem blasir við. Þetta, ef af verður, er alveg gríðarlegt rothögg fyrir Akranes. Gísli Gíslason, bæjarstjóri á Akranesi, sagði í viðtali við útvarpið á sínum tíma að HB stæði sennilega undir hátt í fjórðungi af öllum launatekjum á Akranesi og Akranes er fimm þúsund manna bær. Hér eru mjög alvarlegir hlutir á ferðinni. Síðast í morgun fengum við þær fréttir að forstjóri HB Granda hefði hætt störfum. Hann var kannski síðasti vonarpeningurinn í þessu öllu saman, Sturlaugur Sturlaugsson, einn af HB-fjölskyldunni svokölluðu og í raun eini Akurnesingurinn sem eftir var í stjórn þessa fyrirtækis, en nú er hann á förum. Þar með hygg ég að síðasta hindrunin sé fallin úr vegi gegn því að forráðamenn HB Granda nái að sölsa þetta allt saman undir sig og fara fram eins og þeim sjálfum hentar án þess að taka nokkurt tillit til hagsmuna Akurnesinga á neinn hátt og það verði sagt við okkur Akurnesinga eins og sagt er við fólk á Stöðvarfirði: Þið getið bara étið það sem úti frýs. Þið eruð búin að fá göng og þið eruð búin að fá stóriðju og hvað eruð þið að kvarta? En, virðulegi forseti, þetta er nú bara ekki svona einfalt vegna þess að við erum að tala um endurnýjanlega auðlind sem skapar mjög mikil verðmæti. Við erum að tala um aðganginn að þeirri auðlind. Það er mjög alvarlegt mál ef byggðarlag er í einu vetfangi svipt aðganginum að nýtingarréttinum að auðlindinni vegna þess að þetta er endurnýjanleg auðlind. Ég tel að þessi þróun, bara þessi þróun ein og sér þar sem menn eru að versla með þennan nýtingarrétt fram og til baka leggi byggðirnar í rúst allt í kringum landið hægt og hægt. Það dregur úr mætti þeirra hægt og hægt og fólk sér alveg hvað er að gerast, það gerir sér alveg grein fyrir því hvað er hér á ferðinni. Ég tel að í raun muni þetta verða banabiti kvótakerfisins þegar upp verður staðið. Allir heiðvirðir Íslendingar munu sjá að þetta getur ekki gengið svona. Það getur ekki gengið að við séum að reyna að byggja upp landið með annarri hendinni og síðan leggja það allt í rúst með hinni og það á sama tíma. Ég ætla ekki að hafa mál mitt miklu lengra að sinni. En ég hef, herra forseti, miklar áhyggjur af mörgu í fiskveiðistjórn okkar og hef miklar áhyggjur af framtíð margra sjávarútvegsbyggða. Það hlakkar ekki í mér þó að ég leyfi mér að fullyrða að flest þeirra viðvörunarorða sem við í Frjálslynda flokknum höfum reynt að viðhafa hér á þingi og annars staðar í þjóðfélaginu mörg undanfarin ár eru einfaldlega rétt, þau eru einfaldlega sönn. Það er leitt til þess að vita að annars þokkalega vel gefnir menn skuli ekki geta opnað augun og horfst í augu við þetta og séð að við erum á rangri ferð, við erum á rangri vegferð, við erum að gera hlutina rangt, þetta skilar ekki þeim árangri sem við ætluðumst til og það er fyllilega kominn tími til að við förum að reyna að hugsa hlutina upp á nýtt og reyna að leita leiða til breytinga en ekki að reyna að festa meingallað kerfi í sessi, reyna að breiða út þann ranga boðskap að hér sé nánast komið á koppinn eins konar náttúrulögmál sem ekki sé hægt að breyta, það sé orðið of seint að reyna að breyta því og ekki þýði að reyna að berjast gegn þessu, að þetta sé bara komið til að vera. Það er alrangt. Við í Frjálslynda flokknum höfum á takteinum aðferðir til að bakka út úr þessari vitleysu og við munum ekki hika við að gera það þegar okkar tími kemur, svo mikið er víst.

Hæstv. forseti. Ég vissi eða réttara sagt taldi mig vita að minni mitt væri í nokkuð góðu lagi og fann fjórða bráðabirgðaákvæðið, hæstv. ráðherra, það er hérna í lögunum frá árinu 1999. Þar segir, með leyfi forseta: „Sjávarútvegsráðherra skal skipa nefnd til að endurskoða lög um stjórn fiskveiða. Skal þeirri endurskoðun lokið fyrir lok fiskveiðiársins 2000/2001.“ Ég veit ekki hvort þær skóbætur sem við höfum verið að gera á lögunum af og til teljast endurskoðun. Endurskoðun í mínum huga er þegar menn setjast yfir lagabálk í heild sinni, fara yfir hann, fara yfir forsendur laganna, fara yfir hvaða afleiðingar þau hafa haft, hvaða gagn þau hafa gert þjóðfélaginu og meta á nýjan hátt og nýjan leik hvaða árangri menn hafi náð með þeirri lagasetningu sem sett var, því að öll höfum við ætlað að ná árangri fyrir íslenska þjóð eða ég geng a.m.k. út frá því að það hafi verið markmið okkar allra þó að við höfum misjafna sýn á stjórn fiskveiða og afleiðingar hennar eins og við höfum verið að rekja í dag. En það er þá ljóst og best að láta bóka það í þingtíðindi að bráðabirgðaákvæðin eru a.m.k. fjögur um það að skoða lögin og endurskoða þau. Ég ætla líka að fara fram á það við hæstv. ráðherra þar sem hann hefur haldið því fram hér í dag að þessar skýrslur hafi allar verið unnar, að hann sendi mér þær í réttri röð með tilvitnun til þeirra efnisgreina sem lögin kveða á um, hvað hafi verið skoðað, og ég fái skýrslurnar í hendur í réttri röð miðað við það sem unnið hefur verið. Ég get líka í mestu vinsemd gert mér ferð upp í ráðuneytið og sest hjá ráðherra og við farið yfir þetta í rólegheitunum ef svo skyldi vera að þær væru ekki allar til á prenti, en ég hygg að þetta sé verk sem þurfi að líta aðeins á. Og í fullri alvöru, hæstv. ráðherra, þá held ég að eins og staðan er núna sé alveg orðið tímabært að fara að velta því fyrir sér og skoða hvaða árangri við höfum endanlega náð með núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Eins og menn ræddu hér fyrr í dag og hv. þm. Sigurjón Þórðarson benti á hefur þorskaflinn ekki vaxið mikið undir lögunum um stjórn fiskveiða þó að ráðherrann telji það sérstakt afrek að hafa látið þorskstofninn sem slíkan nokkurn veginn standa í stað. En ég hygg að hafa megi ýmsar skoðanir á því, tel reyndar að stofninn sé minni en hann var þegar við lögðum af stað í þessa ferð. En hvað um það, við höfum nú svo oft týnt 300 þúsund tonnum úr þorskstofninum undir vísindalegu eftirliti að sjálfsagt má deila um það fram og til baka. Það er eitt atriði sem mig langar örlítið að ræða og víkja að við lok umræðunnar og það er eignarhaldið. Ég óttast mjög að eignarhaldið verði með þeim hætti að einstaklingarnir eigi aflaheimildirnar algjörlega í sjónum og fái þeim alveg ráðið án þess að þjóðin hafi þar mikið um að segja og er ég þá m.a. að vitna til þeirrar greinar sem skrifuð var í Morgunblaðið í morgun. Ég held að það sé léleg framtíð fyrir íslenska þjóð að eignarhaldið verði á höndum ákveðinna manna sem síðan verði með leiguliða til að nýta auðlindina. Það er eitthvað sem mér hugnast ekki mjög vel. Ég hygg að ef það verður framtíðin þá styttist í starfsmannaleigurnar sem verði notaðar til að nýta fiskveiðiréttinn okkar. Ef ég veit rétt er núna íslenskt skráð fiskiskip með algjörlega erlendri áhöfn að veiða fisk í íslenskri lögsögu. Ég held að skipið sé í eigu Samherja, sé færeyskt með færeyskri áhöfn. Ekki það að af mörgum þjóðum mundi ég velja Færeyinga öðrum fremur til að nýta með okkur lögsöguna. En ég bendi á þetta vegna þess að við höfum jú verið að sjá hér alls konar atvinnurekstur á undanförnum árum, m.a. uppi á hálendinu, og höfum verið í miklu baksi þar með starfsmannaleigur o.s.frv. Ég held líka að afar nauðsynlegt sé að skoða réttarstöðu byggðanna og réttarstöðu fólksins í sjávarbyggðum. Þetta getur ekki gengið til framtíðar að við séum með svo mikla óvissu um atvinnurétt fólksins og sífellt að lenda í alls konar vandræðum og uppákomum og þurfa síðan að vera að reyna að bæta þar um með byggðakvótum og viðurlagakvótum þar sem atvinnubrestur verður í byggð. Fólk á rétt á því, sem býr í þessum sjávarbyggðum og hefur búið þar og sett sig þar niður, að hafa meira atvinnuöryggi og meiri festu í þeim réttindum sem tilheyra sjávarbyggðunum. Þetta held ég að menn verði að skoða mjög gaumgæfilega ef menn ætla yfirleitt að horfa til þess að einhvern tíma í framtíðinni geti orðið friður um þetta kerfi. Það verður aldrei friður um þessa útfærslu sem núna ríkir með allri þeirri óvissu sem þar er eða ég get ekki séð það fyrir mér. Það er eitt atriði sem ég hef ekki nefnt og langar að koma aðeins inn á og það er fræðsla til ungmenna um íslenskan sjávarútveg. Eins og menn vita er ekki auðvelt fyrir ungliða að komast að í sjávarútvegi alveg reynslulausir og mér finnst líka þurfa að fræða nemendur á grunn- og framhaldsskólastigi um íslenskan sjávarútveg. Við höfum gert þetta á undanförnum árum með því að reka nokkurs konar námskeið um borð í hafrannsóknarskipinu Dröfn. Nú hefur það verið selt en það eru vissulega aðrir sem hafa haft áhuga á því að vera með námskeið fyrir ungt fólk í sjóvinnu og nýtingu auðlindarinnar. Ég man eftir einum miklum áhugamanni þar um sem heitir Karel og hefur starfað í Hafnarfirði, ég veit að hæstv. sjávarútvegsráðherra þekkir hann ágætlega. Þessi mál eru í nokkru uppnámi. Við fórum í gegnum þessa umræðu þegar verið var að ákveða að selja hafrannsóknarskipið Dröfn og væri gott ef sjávarútvegsráðherra vildi vera svo vænn að svara því með nokkrum orðum hvað ráðuneytið leggi til við að styðja við aðgerðir um að slík fræðsla komist á og verði veitt ungmennum. Ég held að það sé mjög áhugavert að halda slíkri fræðslu áfram og vonast til þess að ráðherra sé að hugsa í þá veru að finna því farveg og langar þess vegna að spyrja um það í lokin hvaða möguleika hann sér í stöðunni með það. Ég held ég muni það úr samningnum sem gerður var um sölu á Dröfninni að samið hafi verið um að Dröfnin mundi áfram sinna einhverjum rannsóknum fyrir Hafrannsóknastofnun. Hins vegar var ekkert minnst á fræðsluna og ég hef orðið var við það hjá kennurum að þeim fannst mjög mikils virði að sá möguleiki væri til staðar. Ég segi fyrir mitt leyti sem áhugamaður um sjávarútveg að ég sakna þess ef fræðslan dettur niður og mælist því eindregið til þess að ráðherrann hugi vel að því. Hann ætti að hafa nokkurt svigrúm til að koma að því máli og leysa þar úr brýnni þörf að mínu áliti.

Hæstv. forseti. Þeirri endurskoðun sem hv. þingmaður vísaði til lauk þegar veiðileyfagjaldið var tekið upp 2002. Endurskoðunarnefnd skilaði skýrslu, endurskoðaði lögin og því ferli lauk með upptöku veiðileyfagjaldsins. Varðandi skólaskipsverkefnið hefur ráðuneytið ráðstafað ákveðnum hluta af þeim fjármunum sem það hefur haft til þeirra hluta. Jafnframt hefur fengist fjárveiting frá Alþingi á móti og því verður haldið áfram svo fremi sem þeir fjármunir verða til reiðu til þeirra verkefna. Verið er að leita að heppilegu skipi fyrir verkefnið. Dröfnin er áfram inni í myndinni en önnur skip koma vissulega líka til greina og vonandi að það fáist farsæl niðurstaða í það mál.

Virðulegi forseti. Mér sást yfir það áðan varðandi frumvarpið sem hér liggur fyrir að nefna þau ákvæði er varðar það sem við kölluðum áður fyrr svokallaðan hafróafla, þ.e. að skipum sé leyfilegt að koma með allt að 5% af afla botnfisks á hverju fiskveiðiári að landi án þess að það reiknist til kvóta. Nú á að setja inn nýtt ákvæði þar sem leyfilegt á að vera að koma með allt að 0,5% af uppsjávarafla að landi. Mér leikur hugur á að vita hvort 5% séu ekki of lágt. Það kann að vera að einhver hafi spurt hæstv. sjávarútvegsráðherra að því áður í dag en það hefur þá farið fram hjá mér, sennilega á meðan ég var að hlaupa á milli húsa. Mig rekur minni til þess að ég var með nokkuð ítarlega fyrirspurn í fyrra til hæstv. ráðherra einmitt um meðaflann. Þar kom í ljós að allnokkur skip höfðu fyllt heimildina og þá vaknaði upp sú spurning hvort þetta væri of lágt, hvort það væri ekki full ástæða til að fara hærra, jafnvel upp í 10% til þess einmitt að gefa mönnum svigrúm til að koma með þann afla sem þeir veiða að landi án þess að eiga endilega fyrir honum kvóta þannig að hann verði að verðmætum. Við vitum að eftir að reglan var samþykkt hefur hún skilað að landi mjög miklum verðmætum, fleiri hundruð milljónum sem hafa gagnast sjóði sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur yfir að ráða mjög vel og á að nýta þá peninga í rannsóknir. Spurning mín til ráðherra á meðan hann er hér og ég hef tækifæri til að koma með hana er einfaldlega þessi: Væri ekki ástæða til að íhuga að hækka prósentuna úr 5% og jafnvel upp í 10%?

Hæstv. forseti. Ég held að mér teljist rétt til að ég sé að svara þessu efnisatriði í fjórða skipti í umræðunni. Fimm prósentin eru ekki nein heilög tala. Hins vegar er langt frá því þegar á heildina er litið að það nái að nálgast 5%, ekki ef litið er á einstakar tegundir heldur. Ég veit ekki hvort það er eðlilegt að líta á landsvæði, byggðir eða einstök skip í þessu samhengi en sjálfsagt að sjávarútvegsnefndin skoði það og meti hvort 5% séu svo fjarri lagi í þessu sambandi að nauðsynlegt sé að breyta því.

Virðulegi forseti. Ég tel einmitt að það sé full ástæða til kortleggja þetta vel og fylgjast mjög grannt með þeim afla sem er að koma að landi með þessum hætti, hvaða skip eru á ferðinni og hversu margar útgerðir uppfylla þessa prósentu því hér eru svo sannarlega á ferðinni mikil verðmæti og mikill virðisauki fyrir þjóðfélagið og peningar sem ættu að öllu jöfnu og vonandi að gagnast okkur mjög vel, m.a. til rannsókna, og ekki veitir nú af fé til hafrannsókna. Það vitum við öll og sjávarútvegsráðherra að sjálfsögðu líka. Það væri kannski ástæða til þess að endurtaka leikinn frá því í fyrra og senda hinum sömu fyrirspurn. Það var að vísu viðamikil fyrirspurn og að því er virtist mikil gögn sem lágu þar á bak við en kannski er einfaldast að gera þetta í tölvum og keyra í gegn prógramm sem skilar sömu niðurstöðum, en þá fyrir þann tíma sem liðinn er frá því að fyrirspurninni var skilað inn í fyrra. Þar voru athyglisverðir hlutir á ferðinni, við sáum t.d. að kvótalítil skip voru mjög dugleg við að landa svona afla en hins vegar brá svo undarlega við, og ég hef ekki fengið neina skýringu á því, að skip í eigu kvótasterkra útgerða voru ekki að landa neinu í hinn svokallaða hafrósjóð. Það fannst mér sæta mikilli furðu. Það kann vel að vera að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi einmitt látið kanna það hver ástæðan sé fyrir þessu og hann geti kannski gefið okkur svör við þeirri spurningu hér og nú hvernig standi á því að það eru bara kvótalitlu skipin sem landa hafrófiski en ekki stóru útgerðirnar. Þær hljóta að vera að veiða gallaðan fisk, skemmdan fisk, fisk sem hefur verið í netum og jafnvel skemmst í trolli og annað þess háttar og sjá sér hag í því að landa í hinn svokallaða hafrósjóð þó ekki sé nema endrum og eins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 152 27. desember 1996, um breytingu á lögum nr. 92 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum. Þróunarsjóður sjávarútvegsins hefur starfað frá árinu 1994. Hlutverk hans var að veita styrki til úreldingar fiskiskipa sem og að kaupa fasteignir sem nýttar voru til fiskvinnslu og framleiðslutæki sem þeim fylgdu. Einnig var sjóðnum heimilt að taka þátt í samræmdum aðgerðum lánastofnana við fjárhagslega og rekstrarlega endurskipulagningu sjávarútvegsfyrirtækja eða aðgerðum sem beindust að því að draga úr afkastagetu og greiða fyrir þátttöku íslenskra aðila í sjávarútvegsverkefnum erlendis. Síðar var sjóðnum falið að fjármagna að stórum hluta kaup á nýju rannsóknaskipi fyrir Hafrannsóknastofnunina. Þróunarsjóður sjávarútvegsins yfirtók við stofnun sjóðsins eignir og skuldbindingar Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins sem og neikvætt eigið fé hlutafjárdeildar Byggðastofnunar og atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar vegna sjávarútvegsfyrirtækja. Í stofnefnahagsreikningi sjóðsins voru skuldir hans metnar tæplega 800 millj. kr. umfram eignir. Til að standa undir þessum viðamiklu verkefnum og fjárskuldbindingum voru lögð gjöld á eigendur fiskiskipa og um tíma á eigendur fiskvinnsluhúsa. Þessir aðilar hafa alfarið fjármagnað starfsemi sjóðsins. Á árunum 1994–1997 voru 459 skip og bátar afskráð fyrir atbeina Þróunarsjóðs. Samtals voru þessi skip um 7.800 brt eða um 7% af þáverandi fiskiskipaflota landsins. Sjóðurinn keypti um 20 fiskvinnslustöðvar og tók þátt í allmörgum þróunarverkefnum. Með lögum nr. 152/1996 sem tóku gildi 1. janúar 1997 var hlutverk sjóðsins takmarkað við fjárhagslega umsýslu sjóðsins auk fjármögnunar nýs hafrannsóknarskips. Þá var gildistími laganna jafnframt takmarkaður við 31. desember 2009 og kveðið á um að eignir sjóðsins umfram skuldir að loknum gildistíma skyldu renna til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar. Með lögum nr. 51/2004 var frá 1. september sl. var felld niður skylda eigenda fiskiskipa til að greiða í Þróunarsjóð sjávarútvegsins en þess í stað tekið upp frá sama tíma veiðigjald sem sömu aðilar greiða í ríkissjóð. Þar til um síðustu áramót hefur Þróunarsjóður sjávarútvegsins verið rekinn með neikvæðu eigin fé. Samkvæmt endurskoðuðum efnahags- og rekstrarreikningi Þróunarsjóðs var staðan eftirfarandi um síðustu áramót, þ.e. áramótin 2003–2004: Eignir voru samtals 3.520.727.307 kr., skuldir 3.041.632.189 kr. og eigið fé 402.990.844 kr. Við þessi tímamót er því lagt til að gildistími laganna verði styttur þannig að þau falli úr gildi 1. júlí 2005 í stað 31. desember 2009. Jafnframt er lagt til að sjóðurinn verði gerður upp og eftirstöðvar renni í Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Fjármagninu verði eftir sem áður varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar eins og kveðið er á um í gildandi lögum. Hæstv. forseti. Ég legg til að að lokinni 1. umr. verði frumvarpinu vísað til hv. sjávarútvegsnefndar.

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé rétt og nauðsynlegt að þetta fjármagn renni til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins, sjóðs sem starfar orðið á eigin forsendum undir sjávarútvegsráðherra, hvort það sé ekki rétt að það renni bara til verkefna á vegum sjávarútvegsmála og sé úthlutað af Alþingi. Ég get heldur ekki séð að það sé neitt rétt í því að það sé bundið í lögum að fjármagninu sé varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar. Það eru ýmis önnur verkefni sem hægt væri að vinna að án þess að gert sé að skilyrði í lögum að Hafrannsóknastofnun vinni að þeim verkefnum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort þarna sé ekki verið að stíga mjög þröng og skammsýn skref, það sé miklu réttara að þetta fari og sé til úthlutunar á meiri alhliða hátt. Fram kemur að sjóðurinn varð til m.a. vegna framlaga frá fiskvinnsluhúsum. Gæti ekki verið rétt að sjóðurinn sem á að nema 300–400 millj. kr. færi í að styðja við minnstu fiskvinnsluhúsin sem berjast í bökkum vegna erfiðrar stöðu gengis og stjórn fiskveiða, t.d. eins og á Hofsósi og Stöðvarfirði? Mér finnst allt of þröngar skorður settar varðandi ráðstöfun fjárins í lögunum.

Frú forseti. Nú er ég svo aldeilis hissa. Samkvæmt þeim lögum sem Þróunarsjóður starfar eftir er gert ráð fyrir að ef einhverjir fjármunir verði afgangs renni þeir til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar. Miðað við þá umræðu sem hér hefur farið fram, bæði í þingsalnum í vetur, í fyrravetur og áður og eins það sem ég hef fregnað af fundum nefndarinnar, sjávarútvegsnefndar, hafa þingmenn hver um annan þveran talað um að auka þurfi fjármuni til hafrannsókna og talað um að Hafrannsóknastofnun hafi ekki næga fjármuni til þess að sinna verkefnum sínum. Núna þegar lítur út fyrir að fjárhagur Þróunarsjóðsins sé jákvæður og að einhver afgangur verði þannig að hægt sé að uppfylla lagaskyldu um hvernig ráðstafa eigi fjármununum, þá stekkur hv. þm. Jón Bjarnason til og vill fara að ráðstafa þessum fjármunum einhvern veginn öðruvísi, ekki að setja þá í Verkefnasjóðinn þar sem þeir eru þá í samhengi við aðra fjármuni sem er úthlutað til hafrannsókna, ekki að setja sjóðinn til Hafrannsóknastofnunar heldur til einhverra annarra sem eiga að vera í hafrannsóknum, ekki að setja hann í hafrannsóknir heldur til einhverra annarra hluta sem hann telur að sé þörf á innan sjávarútvegsins, ekki að það sé þá Hafrannsóknastofnun eða sjávarútvegsráðuneytið sem fari með hann heldur að honum sé ráðstafað af einhverjum öðrum aðilum. Var þá ekkert að marka það sem menn voru að segja hér, að þeir teldu að þörf væri á meiri fjármunum til hafrannsókna, að þörf væri á meiri fjármunum til Hafrannsóknastofnunar? Sjónarmið mitt hefur verið að Hafrannsóknastofnun gegni ágætlega skyldu sinni, en það sé fullt af verkefnum, nánast óendanleg verkefni sem hún geti sinnt og mundu sóma sér vel á verkefnaskrá hennar og hún gæti uppfyllt mjög vel.

Frú forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra veldur mér nokkrum vonbrigðum fyrir þröngsýnina. Það er nú meira að segja svo í þessu lagafrumvarpi að það á ekki einu sinni að leyfa ræfilsverkefnasjóði sjávarútvegsins að úthluta þessu fjármagni á eigin forsendum heldur er boðið að hann skuli veita það til Hafrannsóknastofnunar. Af hverju er það þá ekki bara sett beint þangað? Mér finnst þetta orðalag vera hnútur á hnút ofan sem ekki passi. Ég er alls ekki að kasta rýrð á verkefni Hafrannsóknastofnunar og tek alveg undir með hæstv. ráðherra að auka þurfi hafrannsóknir og gera þær öflugri og markvissari en nú er unnið að. Er ég þá ekki að kasta rýrð á þau störf sem unnin eru. En mér finnst rangt að binda þetta svona, úthluta þessu til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins, sem hefur eigin stjórn og úthlutunarreglur, binda það að hann megi bara láta Hafrannsóknastofnun hafa þá, mér finnst þetta ekki vera rétt. Ég varpa líka fram þeirri hugmynd sem mér finnst að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefði einmitt átt að velta fyrir sér hvort væri rétt að skoða, að þessu fjármagni sem kemur fram sem ein upphæð og er til ráðstöfunar bara einu sinni, henni verði varið til einmitt sérgreindra aðgerða til þess að styrkja sjávarútveginn í landinu, því það dugar lítið að vera með hafrannsóknir og rannsóknir á fiski í sjónum ef fiskvinnsluhúsin eru komin yfir um. Það er erfið staða á litlum fiskvinnsluhúsum, eins og ég nefndi á Hofsósi og fiskvinnslunni á Stöðvarfirði, kannski væri skynsamlegt að verja þeirri upphæð þangað, það væri rétt að skoða, því þessi upphæð á væntanlega að fara til þess að styrkja stoðir sjávarútvegsins í heild.

Herra forseti. Gerir hv. þingmaður sér grein fyrir að með því að gera breytingar á þeim lögum sem nú eru um Þróunarsjóðinn, hvernig eigi að ráðstafa þessum fjármunum, væri verið að taka fjármuni af Hafrannsóknastofnun, fjármuni sem hún á samkvæmt lögum í dag að fá til hafrannsókna? Gerir hann sér grein fyrir því? Fer það saman við það sem hann segir að hann telji að meiri fjármuni þurfi til hafrannsókna en ætli síðan að taka þá fjármuni af sem lögin segja að eigi að fara til hafrannsókna og Hafrannsóknastofnunar? Það eru þversagnir í málflutningi hv. þingmanns. Þetta eru þversagnir. Ég geri mér grein fyrir að hv. þingmaður vill gera gott mjög víða, en það er ekkert sem styrkir sjávarútveginn meira en það að standa fyrir góðum rannsóknum. Við eigum, eins og ég hef haldið að væri samhljómur um hér í þingsalnum, að standa vörð um Hafrannsóknastofnun og þau góðu verk sem þar eru unnin, standa vörð um hafrannsóknir og ekki að taka þá peninga af sem stofnunin samkvæmt lögunum hefur í dag.

Hæstv. forseti. Það frumvarp sem við ræðum nú er um að nýta fjármuni sem safnast hafa upp í Þróunarsjóði sjávarútvegsins, en hann hafði það hlutverk að úrelda notuð fiskiskip og síðar á sínum starfstíma að úrelda fiskvinnslustöðvar, en var svo tekinn úr sambandi úr því hlutverki og tók við vörslu á Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins til viðbótar. Ljóst var sennilega á árinu 1999 að Þróunarsjóðurinn mundi fá fjármuni vegna umsýslu sinnar sem menn höfðu kannski verið búnir að afskrifa og tengdist starfsemi Hagræðingarsjóðsins á sínum tíma. Ég held að hægt sé að finna því fjármagni sem er í Þróunarsjóðnum ýmis verkefni, þó að ég geri ekki lítið úr því að standa þurfi vel að hafrannsóknum. Hæstv. forseti. Árið 1999 lagði sá sem hér stendur ásamt fjórum öðrum þingmönnum, einum úr hverjum stjórnmálaflokki, fram frumvarp um að hluti af þeim fjármunum sem yrðu til ráðstöfunar úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins þegar hann yrði gerður upp rynni til þess að varðveita söguminjar okkar að því er varðar gömul skip. Ég taldi eðlilegt að sá sjóður sem áður hafði séð um að úrelda flotann að stórum hluta fengi þá það hlutverk í lok starfstíma síns, svo framarlega sem í honum yrðu nokkrir fjármunir, að þaðan yrði tekið eitthvert fé til að gera átak í því að vernda fiskveiðiminjar okkar með því að viðhalda og gera upp gömul fiskiskip sem hefðu merka sögu. Þetta var efni frumvarpsins á sínum tíma og það var rætt við 1. umr. og vísað til sjávarútvegsnefndar. Efnislega var það svo afgreitt sem þingsályktunartillaga frá sjávarútvegsnefnd. Sú þingsályktun var samþykkt í hv. Alþingi 9. maí árið 2000, fyrir þinglok árið 2000. Þar var beinlínis gert ráð fyrir að til varðveislu gamalla skipa skyldi koma fé m.a. úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins, eins og þar sagði í texta, til að gera átak í að varðveita sögulegar minjar úr skipaflota okkar. Ég held að full þörf sé á því, hæstv. forseti, að taka á í þeim efnum. Það var sem sagt samhljóða samþykkt Alþingis á sínum tíma að gera þetta og sú tillaga var samþykkt samhljóða eins og ég sagði og vísað til ríkisstjórnarinnar. Forsætisráðherra hefur upplýst í svörum um þá tillögu að hann hefði falið menntamálaráðherra að vinna að framkvæmd hennar. Nýlega var hún rædd hér í þingsölum og farið stuttlega yfir. Það eru nokkur verkefni sem ég tel að þurfi verulegt fé til að bjarga sögu okkar. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið en leyfi mér að nefna eitt mjög áberandi dæmi. Það er skipið Kútter Sigurfari á Akranesi. Þetta er eina skipið af þeirri tegund sem við Íslendingar eigum. Það er staðreynd að skrokkur skipsins hefur látið mjög á sjá þar sem hann er varðveittur á Byggðasafninu. Ég hygg að verulega fjármuni þurfi til þess að endurgera það skip svo vel fari. Og ég hefði talið það verðugt verkefni Þróunarsjóðs sjávarútvegsins, við slit hans, að teknir væru frá fjármunir til m.a. að takast á við það verkefni og ef til vill einhver önnur verkefni á landinu þar sem mætti leggja til einhverja fjármuni sem dreifðust um landið, t.d. á Vestfjörðum, Norðurlandi, Austfjörðum og í Vestmannaeyjum eða á Suðurlandi, í einhver tiltekin verkefni sem mönnum fyndist að þyrfti sérstaklega að gera átak í. Ég nefni Sigurfara alveg sérstaklega vegna þess að hann verður ekki endurgerður nema með verulegum fjármunum. Ég veit ekki hvaða tölu ég ætti að nefna í því, mér kæmi ekkert á óvart þótt endurgerð hans hlypi á tugum milljóna. Ég tel að við eigum að takast á við það verkefni og þar sem Þróunarsjóður sjávarútvegsins hafði nú það verkefni á sínum tíma að eyða skipum, þá held ég að sé vel til fallið að hann fái líka það verkefni að hluta til að varðveita okkar elstu skip. Þess vegna hefði ég mælst til þess við hæstv. sjávarútvegsráðherra að hann léði því nú virkilega máls þegar þetta mál fer til sjávarútvegsnefndar að einhverjum hluta af þessum peningum, eigum við að segja kannski einum þriðja eða einum fjórða væri varið til þess að gera átak í því að bjarga menningarverðmætum eins og Kútter Sigurfara frá skemmdum, nánast eyðileggingu að mínu viti, þó svo að meginféð sem hér fellur til, sem yrði sennilega í kringum 400 milljónir, verði til þess að styrkja hafrannsóknir og efla þær, sem ég geri alls ekki lítið úr. Það er vissulega þörf á því. Við megum ekki gleyma því, hæstv. forseti, að tillagan var samþykkt af þingheimi og í þingsályktuninni stendur alveg skýrt að þar sé m.a. horft til fjármuna úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins þannig að vilji Alþingis að þessu leyti var alveg skýr. Menn horfðu á hluta þeirra fjármuna til að takast á við þetta verkefni. Þess vegna vek ég nú athygli á þessu, hæstv. forseti, að hér er verið að ræða sérstaka tillögu um að leggja Þróunarsjóðinn niður og að öllum hans fjármunum skuli varið í eina átt, en ég tel að Alþingi hafi lýst vilja sínum til að hluti af fénu færi í önnur verkefni og mælist til þess við hæstv. sjávarútvegsráðherra að menn leiti nú sátta í því að þannig nái vilji Alþingis fram að ganga sem til stóð og menn finni þar leið. Ég veit að hæstv. sjávarútvegsráðherra skoðar þau mál og sjávarútvegsnefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar mun fara yfir þessi sjónarmið. Þessi samþykkt Alþingis liggur hér fyrir og við höfum fengið svör ráðherranna um það að verið væri að reyna að vinna þessu framgang og efni ályktunarinnar var skýrt á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem við tökum nú um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins er á vissan hátt framhald af þeirri umræðu sem við tókum í sal hins háa Alþingis í maí sl. Verið er að leggja til að þeir peningar sem eftir verða í Þróunarsjóðnum, um 400 millj., renni heilar og óskiptar í Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Eins og segir hér orðrétt og bent hefur verið á: „... andvirði þeirra varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar.“ Ég vil fyrir það fyrsta gera þá athugasemd að ég tel alveg nægilegt í texta 1. gr. frumvarpsins að sagt verði: Andvirði þeirra varið til hafrannsókna. Það þarf ekki að tilgreina sérstaklega að rannsóknirnar eigi að fara fram á vegum Hafrannsóknastofnunar. Það er alveg rétt sem hæstv. sjávarútvegsráðherra benti á að við höfum margoft sagt að það þurfi aukið fé í hafrannsóknir og ég sagði það nú síðast áðan og stend við það. En það er ekki þar með sagt að eina stofnunin sem sé hæf til að stunda hafrannsóknir á Íslandi sé Hafrannsóknastofnun. Það eru margir aðrir mjög hæfir vísindamenn hér á landi sem starfa við aðrar stofnanir og líka hæfir vísindamenn sem starfa sjálfstætt sem gætu sinnt hafrannsóknum. Ég tel að það væri mjög gagnlegt fyrir framgang og framþróun vísinda hér á landi, hafrannsókna og fiskifræði m.a. að við héldum þeim möguleika opnum að hægt væri að veita fé m.a. úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins til fleiri aðila en Hafrannsóknastofnunar sem er jú ríkisstofnun. Heilbrigð samkeppni er alltaf af hinu góða og það gildir líka um vísindarannsóknir og það ætti hæstv. sjávarútvegsráðherra að gera sér grein fyrir. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson minntist á að þörf sé á að veita fé í að sinna því að halda við gömlum skipum, sem oft á tíðum eru merkar minjar, og ég get tekið undir það. Maður hlýtur að nota tækifærið til að minna á að það var samþykkt í þinginu þingsályktunartillaga í maí árið 2000 þar sem Alþingi fól ríkisstjórninni að undirbúa tillögu um hvernig staðið skyldi að varðveislu gamalla skipa og báta og að Þróunarsjóður sjávarútvegsins ætti að taka þátt í því. Það er á vissan hátt rökrétt að peningarnir séu alla vega að einhverjum hluta notaðir í þetta. Það vantar mikla peninga til þess að sinna þessu mjög svo verðuga verkefni. Því miður hefur ekkert orðið úr efndum þeirrar þingsályktunar þótt liðin séu hartnær fimm ár og á sama tíma hefur fornskipastóli landsmanna, ef svo má segja, náttúrlega hrakað enn meir en orðið var og er það náttúrlega mjög miður. Ég flutti hér langa ræðu um þetta í maí sl. og sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka hana hér og nú aftur í smáatriðum. Ég vil að lokum benda á að ég sendi inn fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrr í vetur einmitt um Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Þar spurði ég m.a. hvenær sjóðurinn hefði tekið til starfa og hverjir sitji í stjórn hans. Sjóðurinn er nýr, hann var stofnaður með lögum 20. desember árið 2003 og í honum sitja þrír embættismenn sem allir starfa hjá sjávarútvegsráðuneytinu, sem sagt undirmenn hæstv. sjávarútvegsráðherra. Nú er hæstv. sjávarútvegsráðherra ekki í salnum, hann er horfinn. Ég vona að hann heyri til mín þannig að hann komi hingað sem fyrst því mig langar til að spyrja hann að því hvort hann telji ekkert athugavert við að honum einum nánast séu falin algjör yfirráð yfir sjóði sem getur útdeilt verulega háum fjárhæðum til tiltekinna verkefna sem eiga eingöngu að fara fram innan veggja Hafrannsóknastofnunar, þ.e. fyrir þá peninga sem nú eru í Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Á yfirliti í svari frá hæstv. sjávarútvegsráðherra til mín fyrr í vetur sést að eitthvað af peningum hefur líka runnið til Fiskistofu til eftirlitsstarfa, en það hafa líka runnið peningar úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins til Hafrannsóknastofnunar. En - og ég hef gagnrýnt það í heyranda hljóði og geri það enn - ég tel mjög varhugavert að við felum einum manni, sem er hæstv. sjávarútvegsráðherra, án þess að ég ætli neitt að fara að tala illa um hann með neinum hætti, þá tel ég mjög varhugavert að einum manni séu nánast fólgin algjör yfirráð yfir eins stórum sjóði, því mér sýnist að sjóðurinn geti hlaupið á hundruðum milljóna í framtíðinni ef fram fer sem horfir. Mig langar þess vegna, virðulegi forseti, til að beina nokkrum spurningum til hæstv. sjávarútvegsráðherra, hvort hann sem talsmaður frelsis, hann hefur lýst því yfir að hann sé frjálshyggjumaður og ég býst við að það gildi líka um vísindi og rannsóknir, sé hlynntur því að það komi punktur á eftir „til hafrannsókna“, í 1. gr. frumvarpsins. Við séum ekki eingöngu að takmarka þetta við Hafrannsóknastofnun heldur reynum að nota peningana til að ýta undir frelsi og heilbrigða samkeppni í hafrannsóknum hér við land. Spurning númer tvö er hvort hann telji ekki varhugavert að hann ráði einn yfir þessum mikla sjóði framtíðarinnar. Þriðja spurning er hvort hann teldi ekki að það væri alla vega einnar messu virði og skoðandi að veita þó ekki væri nema eitthvað af peningunum í að reyna að viðhalda og jafnvel bjarga þeim mikla menningararfi þjóðarinnar sem er falinn í gömlum skipum, sem eru því miður að grotna niður víða um land einmitt vegna fjárskorts.

Herra forseti. Það eru athyglisverð sjónarmið sem fram hafa komið hjá tveimur síðustu ræðumönnum, m.a. að takmarka ekki ráðstöfun þeirra fjármuna sem hér um ræðir við hafrannsóknir hjá Hafrannsóknastofnun. Ég er þeirrar skoðunar að Hafrannsóknastofnuninni sem slíkri veiti ekki af þeirri viðbót sem þarna um ræðir í rannsóknum sínum og við eigum að halda okkur við þá ákvörðun sem Alþingi tók 1997 að láta þá fjármuni renna til Hafrannsóknastofnunar. Ég tel hins vegar skynsamlegt að þetta sé sett í Verkefnissjóðinn og renni í gegnum hann til þess að ráðstöfun þeirra fjármuna sé í samhengi við aðra fjármuni sem ráðstafað er í þessum tilgangi og geti kannski á þann hátt tengst ráðstöfun fjármuna til annarra aðila sem rannsóknir stunda á þessu sviði. Varðandi það að varhugavert sé að einn maður fari með ráðstöfun svo mikilla fjármuna held ég að það teljist ekki sérstaklega miklir fjármunir í því samhengi sem ríkisfjármálin eru og ráðstöfun fjármuna sem um er að ræða hjá ráðuneytunum. Ég hef því ekki sérstakar áhyggjur af þeim þætti. Hvað varðar fiskveiðiminjarnar er þar sannarlega um verðugt verkefni að ræða, það er verðugt verkefni að varðveita sjávarminjar og stuðla að því að við séum sem best upplýst um sögu sjávarútvegs okkar og hvernig á málum hefur verið haldið í gegnum aldirnar. Hins vegar er það í mínum huga allt annað verkefni. Þó að við viljum ráðstafa fjármunum til að varðveita fiskveiðiminjar eigum við ekki að láta það gerast á þann hátt að við drögum úr þeim fjármunum sem við höfum þegar ákveðið að ráðstafa til hafrannsókna. Ég held að það sé í fullkomnu ósamræmi við þá umræðu sem hér hefur farið fram og þeir þingmenn sem um það hafa talað að við þyrftum að efla hafrannsóknir okkar, efla Hafrannsóknastofnunina, ef þeir ætla að fara að rýra fjármuni stofnunarinnar til hafrannsókna með því að taka af fjármununum til þess að varðveita fiskveiðiminjar hefur einfaldlega ekki verið að marka það sem þeir sögðu um hug sinn til hafrannsókna. Við skulum leita annarra fjármuna til þess að varðveita fiskveiði- og sjávarútvegsminjarnar, og eins og fram kom hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, að eftir umræður við forsætisráðherra var málinu vísað til menntamálaráðherra. Þar er varðveisla fornminja og varðveisla menningarminja, það er hlutverk þess ráðuneytis og þeirra stofnana sem þar eru. Hins vegar er hlutverk Hafrannsóknastofnunar og hlutverk sjávarútvegsráðuneytisins að standa fyrir hafrannsóknunum og samkvæmt þeim lögum sem við búum við í dag er fjármununum ætlað að renna til þeirra. Ég tel að við eigum að láta þá fjármuni sem hér um ræðir renna heila og óskipta til hafrannsókna og tel að ekki veiti af.

Virðulegi forseti. Ég tel mjög varhugavert að eyrnamerkja peningana Hafrannsóknastofnun einvörðungu. Það er ekki verið að tala um að rýra fjármuni til Hafrannsóknastofnunar, umræðan snýst jú um að veita alla vega verulegum hluta af peningunum til Hafrannsóknastofnunar. Við vitum að þeir peningar sem Verkefnasjóður sjávarútvegsins hefur haft til umráða hafa að mjög stórum hluta farið einmitt beint til Hafrannsóknastofnunar, verið viðbót við þá peninga sem stofnunin hefur annars fengið á fjárlögum. Hér er um verulegar upphæðir að ræða. Fram kom í svari frá hæstv. sjávarútvegsráðherra við fyrirspurn sem ég sendi honum í vetur að í Verkefnissjóð sjávarútvegsins hafi runnið frá áramótum 2003–2004 þangað til í haust 125 millj. og af þeim hafi verið úthlutað rúmum 122 millj. í mörg mismunandi verkefni. Verkefni sem eru góðra gjalda verð, ég ætla alls ekki að draga úr því, en þetta eru verulegir fjármunir sem einum manni er falið að deila út og veitir honum mikil völd, ef svo má segja, og ég geld varhuga við því að þetta verði gert með þessum hætti. Varðandi Þróunarsjóðinn og að það sé óeðlilegt að peningum úr Þróunarsjóði sé varið til þess að varðveita minjar í tengslum við sjávarútveginn finnst mér það ekki óeðlilegt, vegna þess að sjóðurinn var notaður til að veita styrki til úreldingar fiskiskipa og úreldingar á fasteignum og öðru, framleiðslutækjum í tengslum við sjávarútveg. Það má eiginlega segja að sjóðurinn hafi á vissan hátt verið ábyrgur fyrir því að allt of margir bátar sem við áttum áður fyrr voru sendir beint á bálið og hús voru rifin og annað þar fram eftir götunum. Mikið af minjum fór til spillis.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við verjum miklum fjármunum til hafrannsókna en við þurfum líka mikla fjármuni til hafrannsókna. Við höfum verið að auka fjármunina sem hefur verið varið til hafrannsókna, það er rétt, og við eigum að auka þá enn frekar. Það veitir ekkert af því. Sjávarútvegurinn hefur verið grundvallaratvinnuvegur þjóðarinnar. Það er ekkert sem bendir til annars en að hann muni áfram verða grundvallarstoð í íslensku efnahagslífi og til þess að hún megi nýtast okkur sem best verðum við að leggja í verulegar rannsóknir á vegum þeirrar stoðar efnahagslífsins. Þess vegna eigum við ekki að rýra þá fjármuni sem Alþingi ákvað 1997 að skyldu renna í þetta verkefni. Það er í fullkomnu ósamræmi við þann málflutning sem hafður hefur verið uppi á hv. Alþingi á síðustu missirum þegar hafrannsóknir hafa verið til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég get ekki séð að ég sé á neinn hátt að mæta sjálfum mér í dyrunum með málflutningi mínum í þessu tiltekna máli. Ég sakna þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli ekki svara spurningu minni um það hvort honum þyki ekki óeðlilegt að hann einn skuli hafa með höndum þetta mikla vald hvað varðar fjárveitingar og fjármögnun á hafrannsóknum hér við land og að hann skuli ákveða það sjálfur nánast einhliða, því ég reikna með að embættismennirnir þrír sem stjórna þessum sjóði geri það sem þeim sé sagt að gera frá hendi ráðherra sem er jú yfirmaður þeirra og ber ábyrgð á verkum þeirra. Það kemur hér í ljós að um er að ræða mörg rannsóknarverkefni sem eru góðra gjalda verð en ég efast í raun stórlega um það, þó að ég viti að hæstv. ráðherra er vel menntaður maður, að hann hafi alltaf fullar forsendur til að taka ákvarðanir um hvað beri að rannsaka og hvað megi bíða.

Hæstv. forseti. Sú þingsályktun sem ég vitnaði hér til á sínum tíma var ágætlega skýrt orðuð, held ég. Hún var samin af sjávarútvegsnefnd og flutt af formanni sjávarútvegsnefndar sem þá var starfandi, Kristni H. Gunnarssyni, ef ég man rétt. Það segir svo í þeirri ályktun sem samþykkt var árið 2000: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa tillögur um hvernig skuli staðið að varðveislu gamalla skipa og báta sem eru mikilsverðar minjar um atvinnu- og byggðasögu. Í því sambandi verði mótaðar reglur um fjármögnun, sem m.a. Þróunarsjóður sjávarútvegsins taki þátt í, og varðveislugildi báta og skipa skilgreint.“ Ég held að okkur hafi verið alveg ljóst sem stóðum að þessari tillögu að til voru lög um Þróunarsjóð sjávarútvegsins og hvað í þeim stóð. Hitt liggur alveg ljóst fyrir að þarna lýsti Alþingi þeim vilja sínum að fjármögnun skyldi m.a. að hluta til vera frá Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Þessi tillaga sem samþykkt var ofan í lögin um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, þ.e. þessi þingsályktun þó að hún hafi ekki lagagildi, er skýr vilji Alþingis um það að hluti af þessum fjármunum skuli fara í þetta verkefni. Ég mælist eindregið til þess að menn skoði það í fyllstu alvöru hvernig það verkefni má fram ganga því ég kem ekki auga á, miðað við þá peninga sem við höfum látið í varðveislu skipa á undanförnum árum, hvernig við ætlum svo vel fari að takast á við stórverkefni í varðveislu sögulegra minja eins og Kútter Sigurfara á Byggðasafninu á Akranesi sem er eina eintak sinnar tegundar sem við eigum. Ég held að því væri vel varið.

Herra forseti. Ég ætla ekki að agnúast út í að það þurfi fjármuni til að varðveita sjávarminjar, en ítreka það sem ég sagði áðan um þá ríku hagsmuni sem fylgja því að leggja fé í hafrannsóknir og hvað það skiptir miklu máli fyrir þjóðfélagið. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að þingsályktun upphefur ekki lög frá Alþingi. Staðan er sú í dag að þessir fjármunir eiga samkvæmt lögunum að renna til hafrannsókna og okkur veitir ekkert af þeim. Ég hef ekki orðið var við annað á hv. Alþingi á undanförnum missirum en að menn vilji efla hafrannsóknir. Ef menn ætla að standa við þau orð sem þar hafa fallið gera menn það ekki með því að rýra þá fjármuni sem lög standa til að renni til hafrannsókna.

Hæstv. forseti. Ég hygg að okkur hæstv. sjávarútvegsráðherra greini ekki á um áhuga á að standa að hafrannsóknum hér við land. Ég tek undir þau sjónarmið sem komið hafa fram, bæði í máli hans og annarra í dag að það er auðvitað mikil þörf á því að halda úti öflugum hafrannsóknum, sérstaklega á þeim tímum sem við upplifum nú þegar sjávarhiti er að breytast verulega í hafinu umhverfis Ísland og við sjáum öðruvísi hegðunarmunstur hjá fiskstofnum og fisktegundum en við höfum kannski séð lengi áður og jafnvel aldrei upplifað með þeim hætti að vera að rannsaka þær undir þessum kringumstæðum, þ.e. við þær hitabreytingar sem eru að verða í hafinu. Ég geri því ekki lítið úr því að efla þurfi hafrannsóknir og taka vel á í þeim efnum. Það á jafnt við um hafsvæði fjær landinu og innfjarða, en ég tel hins vegar að það sé vel hægt að vinna að þeim verkefnum þó að eitthvert fé úr Þróunarsjóðnum fari í þetta verkefni.

Frú forseti. Ég skil vel að menn vilji gera góða hluti á báða bóga en menn nota einfaldlega ekki sömu krónuna til þess að gera tvo hluti í einu. Það hefur þegar verið ákveðið með lögum að ráðstafa þessum fjármunum til hafrannsókna og okkur veitir ekkert af þeim. Það er ekki hægt að skjóta sér bak við að þetta sé einhvern veginn öðruvísi. Ef menn rýra þessa fjármuni þá er verið að draga úr þeim möguleikum sem við höfum til þess að rannsaka umhverfið. Eins og hv. þingmaður vitnaði til þá er mjög margt að gerast í lífríkinu í kringum okkur sem veitir ekki af að rannsaka og við þurfum á þessum peningum að halda til þess að gera það vel.

Frú forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra vantreysta Alþingi nokkuð þegar ráðherrann talar um fjármagn til Hafrannsóknastofnunar. Nú er Hafrannsóknastofnun á fjárlögum. Hún er A-hluta stofnun, fjárreiður hennar og fjárveitingar eru beint á ábyrgð Alþingis. Það er Alþingis að styrkja og efla rannsóknir á vegum stofnunarinnar sem gert er á fjárlögum á grundvelli beiðna bæði stofnunarinnar og ráðuneytisins. Ég veit ekki betur en það sé líka stefna hæstv. ríkisstjórnar, a.m.k. hefur það oft komið fram í máli hæstv. fjármálaráðherra að ekki eigi að vera með sérmarkaða tekjustofna til A-hluta stofnana á vegum ríkisins, þær eru á beinum fjárlögum, enda stríðir það líka gegn fjárreiðulögum að svo sé gert. Þannig að við sem viljum auknar hafrannsóknir viljum að sjálfsögðu láta það fara sinn eðlilega farveg í gegnum fjárlögin eins og lög kveða á um. Hins vegar þegar verið er að ræða um einskiptisráðstöfun á fé eins og hér er verið að tala um þá er mjög eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort þeirri úthlutun geti ekki verið varið til einhverra verkefna sem eiga sér þá líka afmarkaðan sess í tíma. Það er það sem verið er að ræða hér. Ég held að hæstv. ráðherra ætti frekar að taka undir með okkur 

Frú forseti. Mér finnst það mjög einkennilegt sjónarmið að það skipti einhverju máli hvaðan fjármunirnir koma hvort þeir nýtist vel til hafrannsókna eða ekki. Ég get ekki séð að það sé neitt í fjárreiðulögunum sem bannar það að Alþingi ráðstafi fjármunum á þennan hátt sem Alþingi hefur gert. Ég get ekki séð neitt því til fyrirstöðu í fjárreiðulögunum. Sjónarmið hv. þingmanns er mjög einkennilegt. Það er svona eins og að fá upp í hendurnar fjármuni og það eigi að nota þá hér og þar og alls staðar, tvisvar, þrisvar, fjórum sinnum, en gleyma svo stóru verkefnunum sem búið er að tala um við önnur tækifæri. Var þá allt talið um að auka hafrannsóknir bara einhvers konar skrum? Þegar svo einhverjir peningar koma fyllast augun einhverri glýju um að menn geti deilt þeim út og suður í eitthvað annað sem þá er orðið miklu meira spennandi en hafrannsóknirnar sem menn töluðu einu sinni um. Þær eru bara upphrópun þegar það passar en síðan þegar eitthvað annað kemur þá er það miklu sniðugra. Ég verð að segja það, frú forseti, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með málflutning hv. þingmanns í þessu efni.

Frú forseti. Ég get svo sem tekið undir með hæstv. ráðherra að það sé erfitt að treysta á hann og Alþingi varðandi fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar og þess vegna var þessi AVS-sjóður stofnaður. Þarna er gríðarlegt fjármagn tekið undan Alþingi sem fer í almenna ráðstöfun. Mér finnst því orð hæstv. ráðherra beinast fyrst og fremst að því að hann vantreysti Alþingi til að veita nægilegt fjármagn á fjárlögum til Hafrannsóknastofnunar. Undir þeim meiri hluta sem nú er get ég vel tekið undir að það sé ástæða til að vantreysta meiri hluta Alþingis til að ráðstafa á fjárlögum nauðsynlegu fé til rannsókna og þróunarstarfs og þá grípur hann í þetta haldreipi, eins og maður sem hefur dottið í vök og hangir á skörinni, til að ná í þetta fjármagn sem hér er um að ræða. Ég skil vörn ráðherrans en mér finnst hún ekki vera þingræðislega rétt. Ef hér væri vel að málum staðið tæki Alþingi á málum Hafrannsóknastofnunar eins og vera bæri.

Frú forseti. Vantreysti ráðstöfun Alþingis á fjármunum?

Já …

Ég var nú tvö kjörtímabil í fjárlaganefndinni, í sérnefnd um fjárreiður ríkisins, fjárreiðufrumvarp, fjárreiðulögin sem hv. þingmaður vísaði til. Því fer fjarri að ég vantreysti Alþingi, enda eru AVS-fjárveitingarnar ákveðnar af Alþingi og þeir fjármunir sem ég er að tala um hérna og ráðstöfun þeirra er ákveðið af Alþingi 1997. Ég vil að Alþingi standi við þær ákvarðanir sem það hefur þegar tekið varðandi þessa fjármuni og þá held ég að við getum eflt íslenskar hafrannsóknir og það verður okkur öllum til góða, hv. þingmaður.