Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 42 að leggja fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. forsrh. varðandi störf stjórnarskrárnefndar: „Hverjir verða næstu áfangar í starfi stjórnarskrárnefndar? Er tryggt, að tillögur nefndarinnar varðandi breytingar á kjördæmaskipan og kosningafyrirkomulagi liggi fyrir með svo góðum fyrirvara, að unnt verði að afgreiða þær fyrir lok kjörtímabilsins?“ Hinn 6. maí 1978 samþykkti Alþingi þáltill. um skipan nýrrar stjórnarskrárnefndar og var tekið fram, að nefndin skyldi skila innan tveggja ára álitsgerð og tillögum um endurskoðun stjórnarskrárinnar og taka sérstaklega til meðferðar kjördæmaskipun, kosningaákvæði stjórnskipunarlaga, skipulag og starfsemi Alþingis og kosningalög. Í málefnasamningi ríkisstj. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnarskrárnefndin, sem vinnur að endurskoðun stjórnarskrárinnar, ljúki störfum fyrir árslok 1980, þannig að Alþingi hafi nægan tíma til þess að ljúka afgreiðslu stjórnarskrár- og kjördæmamálsins fyrir lok kjörtímabilsins.“ Í sjálfu sér þyrfti framsaga mín vegna þessarar fsp. ekki að vera lengri. En ég lýsi óánægju minni með þann drátt sem virðist hafa orðið á störfum nefndarinnar því að í dag, 9. des. 1980, liggja engar tillögur fyrir. Það eina, sem komið hefur frá nefndinni, í ágúst s.l., er safn hugmynda, sem fram hafa komið varðandi breytingar á kjördæmaskipan, en engar tillögur frá nefndinni. Ég ætla ekki hér og nú að ræða efnislega þær hugmyndir, sem fram hafa komið í þessari skýrslu, eða koma með nýjar. Ég vek einungis athygli á því, að íbúar Reykjaneskjördæmis geta ekki öllu lengur unað við það mikla óréttlæti sem fram hefur komið í misvægi atkvæða eftir landshlutum. Í því sambandi bendi ég á að hafi kosningalögin frá 1959 verið réttlát, sem ég vil ekkert fullyrða um, varðandi skiptingu þm. milli kjördæma þá er kominn tími til endurskoðunar þessara laga vegna mikillar fjölgunar kjósenda í sumum kjördæmum, einkum í Reykjaneskjördæmi, umfram önnur. Í Reykjaneskjördæmi hefur kjósendum fjölgað um 143% frá haustinu 1959, en t.d. í Vestfjarðakjördæmi einungis um 8%, svo að dæmi sé tekið. Á öllu landinu hefur kjósendum fjölgað um 49% á sama tímabili, en um 29% utan Reykjavíkur og Reykjaness. Ég tel að hér sé um svo flókið og margþætt mál að ræða að ekki megi dragast öllu lengur að tillögur nefndarinnar liggi fyrir svo Alþ. hafi nægan tíma til að ræða þær og afgreiða fyrir lok kjörtímabilsins. Ég skora því á hæstv. forsrh. að beita sér fyrir því, að nefndin ljúki störfum hið allra fyrsta og skili síðan tillögum um breytingar, og því til áréttingar hef ég lagt fram þessa fsp., en ekki til þess að hefja almennar umr. um, á hvern hátt breyta ætti lögum um kosningar og kjördæmaskipan, eða koma fram með tillögur til breytinga að þessu sinni.



Herra forseti. Í ágústmánuði s.l. sendi stjórnarskrárnefnd þingflokkunum tvær skýrslur um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Fyrri skýrslan fjallaði sérstaklega um allmörg - ég ætla 19 - efnisatriði sem koma til athugunar við endurskoðun stjórnarskrárinnar, fyrir utan breytingar á kjördæmaskipun og kosningafyrirkomulagi. Í síðari skýrslunni var hins vegar fjallað um þau mál, þ.e. kjördæmaskipun og kosningafyrirkomulag. Í umræðum í nefndinni um kjördæmamálið hafa verið nefnd og rædd þrjú grundvallaratriði: Í fyrsta lagi að hin nýja kjördæmaskipun skuli tryggja jafnrétti milli stjórnmálaflokka í landinu þar sem tryggt er, eftir því sem unnt er, að Alþingi verði rétt spegilmynd af stjórnmálaástandinu og fylgi flokkanna eins og það er á hverjum tíma. Þetta fyrsta grundvallaratriði, sem rætt hefur verið í nefndinni frá fyrstu fundum, er sem sagt um jafnrétti á milli stjórnmálaflokka. Í öðru lagi hefur verið rætt um það stefnumið að jafna sem mest vægi atkvæða í hinum ýmsu kjördæmum. Í þriðja lagi hefur svo verið rætt um það grundvallaratriði að gefa kjósendum meira svigrúm en nú er til að kjósa persónulega, þ.e. að kjósa ekki aðeins lista og flokka, heldur velja sér frambjóðendur eða persónur. Þessi þrjú grundvallaratriði, sem ég rakti hér, hafa verið leiðarljós nefndarinnar frá upphafi og hafa störf hennar og greinargerðir miðast mjög við þau. Í þessari skýrslu sinni bendir nefndin fyrst á það, hvaða breytingar koma helst til greina í sambandi við kjördæmaskipunina, og þá hefur það verið mjög haft í huga að byggja í meginatriðum á núverandi kjördæmaskipun. Í skýrslunni er fjallað um hugsanlega fjölgun þm., ef það þætti, eins og verið hefur um fyrri kjördæmabreytingar, eina leiðin til að fullnægja meginsjónarmiðunum. Enn fremur er fjallað um breytingar á reglum um úthlutun uppbótarsæta. Einnig hefur verið rætt um það, hvort ætti að fjölga kjördæmum landsins með hliðsjón af breyttri búsetu landsmanna síðan núverandi kjördæmaskipun var ákveðin. Í skýrslunni eru ræddar ýmsar aðrar leiðir sem koma til greina varðandi nýja kjördæmaskipun. M.a. eru tvær leiðir sem talið er að trauðla komi til greina. Önnur er sú, að landið verði allt eitt kjördæmi með hlutfallskosningum. Það var um skeið á stefnuskrá eins stjórnmálaflokksins, en hann hefur fallið frá því og hafnað þeirri leið. Hin leiðin, sem flestir telja að vart sé fær, er einmenningskjördæmi án uppbótarsæta. Ég undirstrika það: einmenningskjördæmi án uppbótarsæta. Nefndin bendir á ýmsar leiðir í sambandi við kjördæmamálið, svo sem það kerfi, sem á Írlandi gildir, og það kerfi, sem í Vestur-Þýskalandi gildir. Hvor leiðin um sig hefur marga kosti og ýmsa fylgismenn. Einnig er bent á það í skýrslunni, að margvíslegar leiðir séu til þess að auka vald kjósendanna til persónulegs vals frambjóðenda í kjördæmi. Stjórnarskrárnefndin hefur óskað eftir því, að þessar skýrslur hennar yrðu ræddar í þingflokkunum og nefndinni verði látið í té álit þeirra á þeim atriðum sem þær fjalla um. - Ég vil taka fram í þessu sambandi í tilefni af ræðu hv. fyrirspyrjanda, að það var að sjálfsögðu mjög rætt innan nefndarinnar hvort hún ætti beinlínis að gera ákveðnar tillögur um lausn þessara mála án þess að bera sig áður saman við þingflokkana. Margir hafa verið þeirrar skoðunar, að það væru fyrst og fremst þingflokkarnir sem yrðu að taka afstöðu til breytinga á kjördæmaskipuninni, og sú leið varð ofan á og talin heppilegust vinnubrögð að nefndin safnaði upplýsingum, gerði nokkurt mat eða úttekt á ýmsum helstu leiðum, sem til greina koma, léti fara fram útreikninga og afgreiddi málið þannig til þingflokkanna svo að þeir hefðu þar efnivið og upplýsingar sem grundvöll undir sínum umræðum. Þegar þingflokkarnir hefðu lokið þessum athugunum sínum létu þeir nefndinni í té niðurstöður sínar og þá ynni nefndin úr því og gerði lokatillögur í þessu máli. Næstu áfangar í starfi stjórnarskrárnefndar munu því verða að taka málið í heild til frekari umræðu þegar álit þingflokkanna og tillögur í þessum efnum ligg ja fyrir. Nú má vel vera að þar sem í þingflokkunum yfirleitt er vitað um nokkuð skiptar skoðanir í þessum efnum skili þingflokkarnir ekki ákveðnum endanlegum tillögum sínum til nefndarinnar, heldur ýmsum ábendingum. En nefndin mun, þegar þingflokkarnir hafa látið frá sér heyra, bæði um kjördæmaskipunina og önnur efni, vinna úr þeim tillögum og gögnum áfram og skila sínum tillögum. Auk kjördæmaskipunar vinnur nefndin - og hefur unnið að sjálfsögðu - að athugun fjölmargra atriða annarra. Það var á 1. eða 2. fundi nefndarinnar sem lagður var fram verkefnalisti með, að ég ætla, 27 atriðum sem menn töldu að þyrftu að koma til umræðu og athugunar í sambandi við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Um þorra þeirra atriða er fjallað í annarri skýrslu nefndarinnar sem þingflokkunum var einnig send. Varðandi síðari spurningu hv. þm. er það ætlun nefndarinnar, að tillögur hennar um breytingar á kjördæmaskipun og kosningafyrirkomulagi liggi fyrir með það góðum fyrirvara að unnt verði að afgreiða þær fyrir lok kjörtímabilsins. Að því er snertir sjálfan mig mun ég sem formaður nefndarinnar vinna að því, að svo megi verða.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka svör hæstv. ráðh. við spurningum mínum, en ég árétta það, sem ég sagði áðan, að það liggja engar tillögur fyrir. Það er skoðun mín að nefndin eigi að leggja fram ákveðnar tillögur til þingflokkanna, en ekki raunverulega kasta þessum spurningum öllum eða tillögugerð til þingflokksstjórnanna eða þingflokkanna sjálfra. En ef við þingflokkana er að sakast skora ég á formenn þeirra að hraða störfum sínum þannig að störf þingflokkanna verði ekki til að tefja þetta mál, sem er mjög aðkallandi, og tefja þannig störf Alþingis í að ljúka umræðum og tillögugerð í þessu máli. Það má að sjálfsögðu nefna ýmis atriði sem leggja beri áherslu á í þessu máli, eins og ráðh. minntist sjálfur á áðan, t.d. jöfnun atkvæða milli flokka, jöfnun atkvæðavægis milli kjördæma, möguleika kjósenda til að hafa meiri áhrif á val frambjóðenda og þm. og margt fleira. En ég skal ekki hafa langt mál um þetta. Ég ítreka þakkir mínar til ráðh. fyrir svör hans og skora á þingflokkana og stjórnarskrárnefndina að ljúka störfum hið allra fyrsta, svo að það komi ekki til að það verði að taka þetta mál til skyndiafgreiðslu á örfáum dögum í lok kjörtímabilsins eða fyrir næstu kosningar.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki efni til að hefja hér almennar umr. um stjórnarskrármálið, enda ekki til þess ætlast af fyrirspyrjanda hálfu. Hæstv. forsrh. greindi hér frá þeim meginatriðum, sem stjórnarskrárnefndin hefur haft að leiðarljósi í störfum sinum, og jafnframt greindi hann frá því, sem öllum er auðvitað kunnugt, að stjórnarskrárnefnd skilaði skýrslu til þingflokkanna í ágústmánuði s.l. þar sem fjallað er um ýmsa kosti í sambandi við breytingar á stjórnarskrá og kjördæmaskipan. En síðan segir hæstv. forsrh. að nefndin muni taka málið til meðferðar að nýju þegar þingflokkarnir hafi skilað áliti til nefndarinnar. Það gefur mér tilefni til þess að spyrja hvort stjórnarskrárnefnd hafi tekið sér frí frá störfum á meðan hún bíður eftir þessum álitsgerðum frá þingflokkunum. Ef ekki, þá langar mig til þess að vita hve margir fundir hafi verið haldnir síðan skýrslan var gefin út í ágústmánuði og hvort nefndin sé þá á launum, öll eða hluti hennar, eða hvort starfsmaður nefndarinnar sé á launum áfram eða ekki. Ég vil svo benda sérstaklega á það, að hér er talað um að menn geri sér vonir um að nefndinni geti borist tillögur þingflokkanna þannig að nægilegur tími gefist fyrir lok kjörtímabils að leggja fram tillögur. Ég minni á þál. sem stjórnarskrárnefnd starfar eftir, en þar segir svo: „Skal hin nýja nefnd skila innan tveggja ára álitsgerð og tillögum um endurskoðun stjórnarskrárinnar og taka sérstaklega til meðferðar kjördæmaskipun, kosningaákvæði stjórnskipunarlaga, skipulag og starfshætti Alþin is og kosningalög.“ Ég les út úr þessu að það hafi verið reiknað með beinum tillögum frá nefndinni innan tveggja ára. En svo virðist ekki lengur vera ætlað.



Herra forseti. Í sögu lýðveldisins hafa á ýmsum tímum verið skipaðar stjórnarskrárnefndir. Þær hafa allar, utan sú sem nú situr, starfað mjög lengi og skilað litlum árangri. Ég held að sú stjórnarskrárnefnd, sem nú situr, sé frábrugðin fyrirrennurum sínum hvað það snertir, að hún hafi mun fyrr en nokkrar aðrar nefndir afgreitt þann hluta málsins sem felst í því að kortleggja í grófum dráttum hvaða breytingar á stjórnarskránni kæmu hugsanlega til greina. Nefndin hefur skilað Alþingi og þingflokkunum fyrir röskum þremur mánuðum skýrslum um það efni. Nú er ljóst að þessi stjórnarskrárnefnd er ekki frekar en aðrar samkoma viturra manna sem eiga að sitja einir sér og í einangrun og taka ákvörðun um hvernig breyta beri stjórnarskránni. Allir þeir, sem í nefndinni sitja, eru þar sem fulltrúar þingflokka og það er höfuðatriði málsins. Allir voru stjórnarskrárnefndarmenn sammála um að áður en lengra væri haldið væri nauðsynlegt að þeir, sem þingflokkarnir hefðu valið sem sína fulltrúa í nefndina, hefðu skýrari mynd af því en þeir hafa nú, hvaða afstöðu þingflokkarnir hafa til þeirra fjölmörgu atriða sem í þessum skýrslum er drepið á, sem eru ekki aðeins kjördæmabreytingar, heldur fjölmargt annað. Þess vegna held ég að það sé ljóst - og vil láta það koma fram hér - að næsti leikur þessa máls er hjá þingflokkunum. Það er þá verkefni okkar, sem erum formenn þingflokkanna, að tryggja að umræður fari fram um skýrslurnar. Og ég vil láta það koma hér fram, að þingflokkur Alþb. mun í þinghléi vegna jóla og nýárs taka þessi mál til sérstakrar umfjöllunar.



Herra forseti. Ég held að það sé gagnlegt að umr. af þessu tagi fari hér fram. Það óréttlæti, sem við blasir, er náttúrlega gífurlegt, eins og allir þekkja, og allir flokkar hafa látið í ljós ósk um að úr því verði bætt að því er varðar vægi atkvæða hjá kjósendum í mismunandi landshlutum. Ég geri ráð fyrir að allir þm. hér þekki hugmyndasafn nefndarinnar, sem var rakið hér ítarlega af hæstv. forsrh. En það er hins vegar athyglisvert, að ekki hafa komið fram neinar óskir um tímasetningar að því er varðar afstöðu þingflokkanna til þessa máls. Hættan er sú, að málið tefjist óþægilega lengi og það verði til þess, að það komist í eindaga. Það má auðvitað ekki gerast. Það, sem fyrir okkur liggur þá fyrst og fremst, er að tryggja framgang þessa máls. Nú liggur það fyrir, að nefndin sem slík mun ekki móta afstöðu í málinu öðruvísi en með beinum umsögnum frá þingflokkum. Ég held að það sé æskilegt að sem víðtækust samstaða geti verið innan þingsins um þær breytingar sem gerðar verði. Þess vegna held ég að það sé nauðsynlegt að þingflokkarnir sjálfir, fulltrúar þeirra eða formenn þingflokkanna hafi frumkvæði um að þegar í stað hefjist viðræður milli þingflokkanna um hvaða leið þeir geti helst hugsað sér í þessum efnum. Ég segi þetta vegna þess að það er augljóst að nefndin sem slík gerir tæplega ráð fyrir því að móta afstöðu öðruvísi en að fengnum umsögnum þingflokkanna, og ég held að það sé betra að slík samtöl fari þá strax fram þingflokkanna í milli frekar en þeir álykti hver í sína áttina.



Herra forseti. Út af orðum hv. fyrirspyrjanda vil ég ítreka það, að eftir vandlega athugun voru þau vinnubrögð ákveðin sem ég hef hér lýst, ekki þannig að stjórnarskrárnefndin setjist að störfum og móti endanlegar tillögur í þessum efnum og sendi þær síðan Alþingi, heldur þvert á móti, hún undirbúi málið til þess að gera þingflokkunum auðveldara það verk að gera upp hug sinn, ræða málið og ná niðurstöðu. Ég er sannfærður um að þetta hafi verið heppilegustu vinnubrögðin. Að sjálfsögðu er starfað áfram að þessum málum eftir að skýrslurnar fóru til þingflokkanna, og ef einhver heldur að ekkert sé unnið að þessum málum nema á nefndarfundum er það misskilningur. Það er unnið að ýmiss konar álitsgerðum, greinargerðum og könnun ýmissa atriða. Ég get nefnt að meðal annars sem unnið hefur verið að síðan þessar skýrslur voru sendar til þingflokkanna, eru mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar sem þurfa mjög endurskoðunar við þar sem stjórnarskráin er rúmlega 100 ára gömul. Að því er þetta atriði snertir, mannréttindakaflann, hefur auðvitað margt breyst á þeim tíma, sumt orðið úrelt, þarf að breyta þar efni og orðalagi og bæta við ýmsum ákvæðum sem síðar hafa komið upp, enda höfum við mannréttindasáttmála bæði frá Sameinuðu þjóðunum og Evrópuráði og mjög ítarleg ákvæði í ýmsum hinum nýrri stjórnarskrám. Allítarleg greinargerð hefur verið samin um þennan kafla síðan og verið tekin fyrir og rædd í nefndinni. Ég veit ekki hvort það væri nú við hæfi, sem hér kom fram, að stjórnarskrárnefndin færi að setja Alþingi og þingflokkum ákveðinn tímafrest. Það kom ekki upp sú hugmynd í nefndinni og ég fyrir mitt leyti tel mjög vafasamt að hún fari að setja sig á svo háan hest að setja þingflokkunum slík skilyrði. Auðvitað verða þeir að hafa þann tíma sem þeir þurfa, þó að æskilegt sé að umræðum og niðurstöðum verði hraðað. Við vitum það öll, sem hér sitjum á þingi, að þessi mál ýmis og alveg sérstaklega kjördæmamálið eru ákaflega erfið viðfangs og þarfnast ríflegs tíma. Hins vegar vil ég undirstrika að að sjálfsögðu er unnið áfram að fjölmörgum þeirra atriða, sem þurfa endurskoðunar við í stjórnarskránni, meðan flokkarnir fjalla um þessa skýrslu.



Herra forseti. Af því, sem hæstv. forsrh. hefur sagt hér, liggur það nú ljóst fyrir, að stjórnarskrárnefnd mun ekki koma fram með neinar hugmyndir eða tillögur um breytingar á kjördæmaskipun og kosningalögum. Mér sýnist því eðlilegt framhald vera, eins og hér kom fram áðan, að þingflokkarnir taki sín í milli upp viðræður um þetta mál og freisti þess að ná fram lausn og sameiginlegum tillögum á útmánuðum á næsta ári þannig að héðan verði ekki farið af þingi næsta vor öðruvísi en að hægt sé að ná samstöðu eða sem mestum og bestum meiri hluta í því að breyta kjördæmaskipun og kosningalögum.



Herra forseti. Í máli fyrirspyrjanda kom það fram, að sú þróun hefur átt sér stað, frá því að kjördæmaskipun var seinast breytt, að Vestfirðir hefðu enn tapað hlutdeild í mannfjölda á Íslandi. Ekki bendir það nú til þess að völd þeirra né áhrif séu of mikil á hinu háa Alþingi. Ég vil alfarið vara menn við hugleiðingum um að taka kosningalögin ein og kjördæmabreytingu út úr umræðum um stjórnarskrá. Eigi að gera róttækar breytingar, eins og mér skilst að hér séu uppi hugmyndir um, hlýtur að vera spurning um skiptingu valdsins á milli hinna ýmsu svæða, hvort sem það er fært til sveitarfélaga eða samtaka sveitarfélaga frá hinu háa Alþingi, áður en slíkt fer á umræðustig. Ég tel t.d. fráleitt að Vestfirðingar sitji uppi með verri kosti varðandi sjálfsákvörðunarrétt til fiskveiða út af Vestfjörðum undir innlendri stjórn en þeir höfðu undir danskri.



Herra forseti. Á síðasta þingi var mikið rætt um niðurgreiðslu á olíu til upphitunar húsa. Urðu margháttaðar umr. um það mál, bæði í Sþ. og í deildum þingsins. En það var ekki fyrr en mjög var liðið á síðasta þing að það kom fram stjfrv. varðandi þetta mál. Það var frv. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Þetta frv. þótti betra en þau lög sem þá giltu, en verulega gallað að ýmsu leyti. Þess vegna var það, þegar frv. var samþ. á Alþingi að þá voru allir, sem tjáðu sig um þetta efni, sammála um að frv. þetta væri svo gallað að það yrði þegar í stað að hefja endurskoðun á því, ef að lögum yrði, til að betrumbæta það. Samkvæmt þessari skoðun er það tekið fram í nál. um frv. frá fjh.- og viðskn. Ed. að þó að nauðsynlegt hefði verið að samþykkja frv. teldu einstakir nefndarmenn að nauðsynlegt væri að taka það til gagngerðrar endurskoðunar. Eins og málin stóðu var n. sammála um að mæla með samþykkt frv., enda - eins og segir í nál. - verði unnið að endurskoðun laganna með sérstöku tilliti til efnisþátta sem koma fram á þskj. 112 og 157. Í framsögu með þessu sagði frsm. n., hv. þm. Guðmundur Bjarnason, að n. væri sammála um að leggja til að frv. yrði samþykkt, enda yrði fljótlega unnið að endurskoðun laganna með sérstöku tilliti til efnisþátta sem koma fram á þskj. 112 og 157. Við umr. um frv. sagði hæstv. viðskrh., með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil aðeins segja það að lokum, að ég mun beita mér fyrir því, að frv., ef að lögum verður, sem ég efast raunar ekki um, verði endurskoðað í þá veru sem segir í nál. á þskj. 619.“ En á þskj. 619 er tekið fram, að það eru þskj. 112 og 157 sem á að hafa til hliðsjónar við endurskoðunina. Og hver eru þessi þskj.? Þskj. 112 er frv. um niðurgreiðslu á olíu til upphitunar húsa sem ég ásamt þremur öðrum þm. bar fram á síðasta þingi, þeim hv. þm. Tómasi Árnasyni, Stefáni Jónssyni og Eiði Guðnasyni. Þetta frv. var um niðurgreiðslu á olíu, ítarlegt frv. þar sem gert var ráð fyrir gjörbreytingu í ýmsum atriðum á því skipulagi sem hefur verið í þessum efnum. Hvað var hitt þskj. sem vitnað var í, nr. 157? Það var till. til þál. um framkvæmdaáætlun í orkumálum vegna húshitunar, sem ég ásamt níu öðrum sjálfstæðismönnum flutti. Þar er gert ráð fyrir að gert verði markvisst átak til að leysa þessi mál til frambúðar, þ.e. að tosa okkur við olíuna sem orkugjafa til upphitunar húsa. Það leikur enginn vafi á því, að mjög þýðingarmikið er að það verði af efndum á þeirri endurskoðun sem lofað var þegar lög nr. 53/1980, um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, voru samþ. á Alþingi. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann hafi látið hefja þessa endurskoðun og ef svo er hvenær frv. verði lagt fyrir Alþingi með tilliti til þeirrar endurskoðunar. Ég vænti þess, að ég fái jákvæð svör um þetta. Ég tók fram, að hæstv. viðskrh. var meðflm. minn að því ágæta frv. sem á að taka tillit til við endurskoðunina, og þó að það væri reyndar einkennilegt að það mál skyldi daga uppi eftir að einn af flm. þess var orðinn yfirmaður þessara mála og tekinn við sem viðskrh., þá þykir mér sem yfirlýsingar hæstv. viðskrh. bendi til þess að hann sé enn þá trúr þeim anda og því efni sem kom fram í okkar sameiginlega frv.



Herra forseti. Fsp. hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar er í tveimur tíðum. Fyrri liðurinn er svo hljóðandi: „Hefur viðskrh. látið hefja endurskoðun á lögum nr. 53/1980, um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar?“ Í nál. frá fjh.- og viðskn. Ed., þskj. 619, á síðasta Alþingi segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „... er n. sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt, enda verði unnið að endurskoðun laganna með sérstöku tilliti til efnisþátta sem koma fram á þskj. 112 og 115.“ - Þar sem lögin komu ekki til framkvæmda fyrr en í júnímánuði s.l. tel ég æskilegt að fá meiri reynslu á framkvæmdina áður en endurskoðun fer fram. Ég mun beita mér fyrir að nefnd til endurskoðunar laganna verði skipuð fyrir lok vorþingsins 1981. 2. liður fsp. er á þessa leið: „Ef svo er, hvenær má vænta þess, að lagt verði fram á Alþ. frv., sem byggir á endurskoðun þessari?“ Með tilliti til svars við 1. lið gæti það orðið á haustþingi 1981 ef ástæða þætti til. Í nál. frá fjh.- og viðskn. Nd., þskj. 558, á síðasta Alþingi segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin er sammála um að óska eftir að Alþingi verði gerð grein fyrir framkvæmd laganna fyrir þinglok 1981.“ - Hef ég hugsað mér að gefa Alþingi slíka skýrslu fyrir lok vorþingsins 1981.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svar hans. En ég verð að láta þess getið, að mér kom það mjög á óvart. Það var ekki gert ráð fyrir, þegar talað var um þessi mál í fjh.- og viðskn. Ed. eða í umr., a.m.k. í hv. Ed., að það ætti að bíða eftir einhverri skýrslu um framkvæmd laganna. Það var gert ráð fyrir að fljótlega yrði hafist handa um endurskoðun laganna, en það þyrfti ekki að bíða eftir neinni reynslu af þessum lögum. Menn samþykktu og mæltu með samþykkt frv. á þeirri forsendu, að hafist yrði strax handa um endurskoðun á því þegar að lögum yrði. Það var talið þess eðlis, að rétt væri að ákveða fyrir fram að endurskoða það, og þá var það óháð því, hvaða reynsla kynni að verða af þessu og hvaða skýrsla yrði gefin um þetta áður en þingi lyki árið 1981. Það var gengið út frá því og það var forsenda fyrir samþykkt frv., að þegar í stað eða fljótlega yrði hafin endurskoðun á lögunum. Frsm. fjh.- og viðskn. Ed. tók beinlínis fram að það væri vilji n., að fljótlega yrði hafist handa, ekki að það yrði beðið eftir einhverri skýrslu um þetta mál þar til þingi yrði lokið árið 1981. Þetta er alveg nýtt viðhorf sem fram kemur í þessum efnum, og ég vil leyfa mér að mótmæla þessari skoðun. Hæstv. viðskrh. gaf ekki tilefni til þess að ætla, þegar hann ræddi þessi mál í umr. um frv., að það ætti að viðhafa þessi vinnubrögð. Þvert á móti, hann talaði eins og við hinir, sem lögðum áherslu á að strax eða fljótlega yrði hafin endurskoðun á þessu máli. Og það er heldur engin tilviljun að það var vitnað í frv. sem ég ásamt viðskrh. og tveim öðrum hv. þm. flutti um þetta efni. Það er sumt nokkuð dularfullt í þessu máli. Hæstv. viðskrh. Tómas Árnason er, áður en hann verður viðskrh., meðflm. að þessu góða frv. sem hann telur nauðsynlegt að miða endurskoðunina við. Hvernig má það nú vera að maður, sem kemst til æðstu metorða eftir að þetta góða frv. er borið fram, - æðstu metorða í þeim málaflokki sem það varðar, skuli ekki gerast sporgöngumaður fyrir því að fá þetta góða mál afgreitt, heldur fer hann þær krókaleiðir að bera fram afleitt frv., að hans eigin mati og allra sem þar komu nálægt, en lofa því, að það verði endurskoðað og það verði bætt og þá tekið tillit til hans góða frv. sem hann skeytti ekki um að fá samþ.? Gott væri að fá skýringar á þessu. Þá skýrðist kannske eitthvað frekar þessi einkennilega afstaða hæstv. ráðherra.



Herra forseti. Það er ákaflega gagnlegt að þetta mál skuli hafa komið á dagskrá einmitt þessa dagana. Ég tek að sjálfsögðu undir það sjónarmið, sem hefur komið fram í þessum umr., hversu mikilvægt er að fylgjast með löggjöfinni og því, hvernig hún kann að hafa reynst. Hitt skiptir hins vegar miklu meira máli, hvað Alþ. kann að gera núna við afgreiðslu fjárlaga í sambandi við olíustyrk. Ég færði rök að því, þegar málið var til afgreiðslu í Ed. á s.l. vori, að tekjurnar, sem kallaðar væru inn til ríkissjóðs til að mæta þeim útgjöldum sem löggjöfin gerði ráð fyrir, væru miklu hærri en það sem gengi til þessara verkefna. Það er þess vegna ákaflega þýðingarmikið að fá svör við því núna, hvort gengið verður út frá svipuðu hlutfalli og áður var, hvort þeir tekjustofnar, sem voru lagðir á þjóðina til að mæta þessum útgjöldum, yrðu látnir ganga áfram til þessara verkefna eða einhverra annarra. Um þetta vil ég alveg sérstaklega spyrja og ítreka hér og fá svör við því. Ég undirstrika þetta alveg sérstaklega vegna þess, að þó að lögunum verði breytt og þó að löggjöf verði bætt þýðir það engan veginn að því fylgi einhverjar sérstakar úrlausnir á þeim vandamálum sem þeir eiga við að búa sem þurfa að kynda híbýli sín með olíu.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að við vorum samflutningsmenn að ágætu frv. um þessi mál í fyrrahaust, og gæti ég sagt margt um það, eins og ég hef raunar áður gert. En það er nú þannig, eins og hv. þm. er kunnugt, að einu sinni var komist svo að orði, að veröldin liti dálítið öðruvísi út af tröppum Alþingishússins en Landsbankans. Það koma inn í þetta fleiri þættir sem þarf að sinna, eins og fjáröflunarþátturinn. Það er auðvitað meginatriðið í þessu máli að afla fjár til að jafna hitunarkostnaðinn í landinu. En það eru fleiri atriði, sem koma inn í málið, og þar á meðal að ég held að þm. séu yfirleitt sammála um að það verði lögð áhersla á að reyna að útrýma erlendum orkugjöfum í sambandi við upphitun húsa í landinu, þ.e. að hraða lagningu hitaveitna, hraða notkun rafmagns til upphitunar til þess að þetta verði mögulegt. Þarna eru viss mörk sem í sumum tilfellum eru dálítið erfið, þ.e. að upphitun húsa með olíu að frádregnum olíustyrk verði ekki ódýrari en verður með innlendum orkugjöfum. Þessi mál eru dálítið vandleyst, ég viðurkenni það. Eins og nú standa sakir háttar þannig til, a.m.k. í sumum tilvikum, að þessi mörk eru þannig, að upphitun með olíu að frádregnum olíustyrk er sennilega ódýrari en með innlendum orkugjöfum. Það eru ekki mörg tilvik, en þau eru til. Þannig er á ýmislegt að líta í sambandi við þetta mál. Ég vil leggja á þetta áherslu, en um leið er ég sammála hv. fyrirspyrjanda um að fram fari endurskoðun á þessum lögum. Dagsetningar hafa aftur á móti ekki verið ákveðnar. Það var ekki orðað þannig, að þegar í stað yrði hafist handa um endurskoðun laganna, heldur verði unnið að endurskoðun þeirra. Þess vegna er það, að ég hef lýst því yfir, að ég mundi beita mér fyrir því, eins og ég sagði í svari mínu, að nefnd til endurskoðunar laganna verði skipuð fyrir lok vorþingsins. Það eru viss ákvæði í þessum lögum sem er dálítið erfitt að framkvæma og þá sérstaklega í sambandi við upphitun með raforku. Það er t.d. verið að leggja hitaveitur víða í landinu og menn bíða beinlínis eftir því að fá hita frá hitaveitum, en á sama tíma eiga menn kost á að fá rafmagn til upphitunar á þeim sama stað. Þannig eru erfiðleikar á að framkvæma lögin og t.d. svipta menn á slíkum stöðum olíustyrk þegar þeir bíða beinlínis eftir því að fá hitaveitur, eins og á Akranesi svo ég nefni dæmi. Það liggur fyrir að innan tíðar fær Akranes hitaveitu. Þar geta menn auðvitað fengið rafmagn til upphitunar, en það dettur engum í hug að ætlast til þess, að þeir á Akranesi taki inn til sín rafmagn, sem kostar e.t.v. 1–2 millj. kr., í nokkra mánuði eða jafnvel hálft ár eða svo og síðan fari þeir inn á hitaveitukerfið. Í þessum málum eru ýmis framkvæmdaratriði sem ekki liggur alveg beint við hvernig á að framkvæma, og þess vegna hef ég hikað við tafarlausa framkvæmd vissra ákvæða laganna, þ.e. um að menn fái ekki olíustyrk ef menn eiga kost á rafhitun. Þar sem stendur á eins og t.d. á Akranesi verður að taka tillit til sérstakra aðstæðna. Ég held það sé hyggilegt að hinkra aðeins við með þetta. En ég er sammála hv. fyrirspyrjanda um að endurskoðun á að fara fram, og ég mun ekki, ef ég sit í þessu embætti, láta undir höfuð leggjast að beita mér fyrir því. Ég hef, eins og ég sagði áður, hugsað mér að beita mér fyrir því, að nefnd verði sett í málið. Mig minnir að ég hafi sagt í fyrra, - ég er nú ekki alveg viss um það, en mig minnir að ég hafi sagt í fyrra í umræðum um málið, að það færi best á því að það yrði nefnd sem þingflokkarnir ættu fulltrúa í. Og ég held að það sé skynsamlegt. Þetta er mál sem er þannig vaxið að það nær að sumu leyti út yfir flokkadeilur. Menn eru nokkuð sammála um að það sé sanngjarnt að ekki sé mjög mikill munur á upphitunarkostnaði húsnæðis eftir því hvar menn eru búsettir á landinu.



Herra forseti. Ég vil ekki alveg sleppa hæstv. viðskrh. út um bakdyrnar í þessu máli þó hann kunni kannske að óska þess. Ég ítreka fsp. mína, sem ég bar fram áðan, um það, hvernig fjárreiðum þessara mála er háttað. Það hefur grundvallarþýðingu í þessum efnum hvaða fjármagn á að kalla inn til þessa, reyndar liggur það nú fyrir, en hvort því verði dreift áfram til þessara verkefna eða einhverra annarra. Og mér er alls ekki ljós þörf á endurskoðun á löggjöfinni nema það sé tryggt að fyrir hendi sé fjármagn til þessara verkefna, en það verður að ákvarðast þessa dagana, einmitt núna þegar fjárlög eru afgreidd. Ég vil svo að endingu benda á að það er nokkuð annar tónn í hæstv. viðskrh. núna, og reyndar hefur það komið fram hjá fleiri hæstv. ráðh., í sambandi við húshitunarkostnað og þá erfiðleika, sem fólk hefur orðið að taka á sig vegna slíks kostnaðar, en var á s.l. ári. Þá voru menn gjarnan að bera saman mismuninn á milli fólksins í þessu landi, - mismuninn á því, hvað það væri miklu kostnaðarsamara að búa við þennan orkugjafa til upphitunar en ýmsan annan - og þá var m.a. verið að segja frá því, hvaða áhrif þetta gæti haft á byggðina í landinu. Nú virðist svo, eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðh. áðan og hefur komið fram í umr. hér fyrr á Alþingi, að menn hafi mestar áhyggjur af samkeppninni við rafmagnið, sem er mörgum sinnum kostnaðarsamara en hitaveiturnar. Það er sem sagt komin upp ný staða og helst verður maður að álykta að það sé komin upp ný stefna í þessum málum hjá hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Nei, það er engin ný stefna mörkuð af hálfu hæstv. ríkisstj. í þessu máli. Stefnan er óbreytt. Ég geri ráð fyrir að því fjármagni, sem var ákveðið til þessara mála á fjárlögum fyrir þetta ár, - það voru, að því er mig minnir, 4 milljarðar í olíustyrkinn og 500 millj. kr. til annars í sambandi við upphitunarmálin, - verði ráðstafað eins og til hefur verið ætlast. Það er hins vegar ekki lokið afgreiðslu fjárlaganna fyrir næsta ár, en á fjárlagafrv. eru, að því er mig minnir, 5 milljarðar í þessu skyni. Það er alger misskilningur hjá hv. þm., að það sé um að ræða stefnubreytingu í þessum efnum. Og það er enginn nýr tónn í þessu af minni hálfu. Þm. er ekki nógu músíkalskur. Það er engin ástæða til þess að staðhæfa að það sé nýr tónn í þessu. En þetta er eigi að síður mikið vandamál, m.a. af þeim ástæðum sem ég minntist á hér áður, að það háttar ólíkt til með innlenda orkugjafa. Það er alveg ljóst, að Alþ. þarf að taka þessi mál upp til endurskoðunar, ég er sammála fyrirspyrjanda um það, en ég tel eftir atvikum ekki rétt að sú endurskoðun hefjist fyrr en menn sjá svolítið betur fram úr þessum málum. Það er enn eitt atriði sem ástæða er til að benda á. Flestir eru sammála um að á komandi árum verði áframhaldandi hækkun á olíuverði. Hvað hún verður hröð og með hverjum hætti, um það eru menn ekki sammála. Þetta sveiflast til og frá eins og verið hefur á þessu ári. Það hafa orðið gífurlegar sveiflur á þessu ári. Á tímabili var t.d. gasolíuverð komið niður í rúmlega 270 dollara tonnið, en er nú aftur komið upp í líklega um 330 dollara, eftir því sem ég heyrði seinast. Þetta hefur skeð á örstuttum tíma, líklega tveimur mánuðum eða svo. Það eru því miklar sveiflur í þessu. En ég held að menn séu sammála um að verðið fari hækkandi, og það ýtir auðvitað undir að við þurfum að endurskoða þessi mál. Ég er sammála því. Spurningin er hvenær sú endurskoðun á að hefjast.



Herra forseti. Mér þykir gott að heyra það sem hæstv. ráðh. sagði, að haldið verði áfram að greiða niður olíu til upphitunar húsa og að allri þeirri upphæð, sem nú er gert ráð fyrir í fjárlagafrv., verði varið í því skyni. En ég vil láta það koma hér fram, að ég efast stórlega um, og er þá ekki mikið sagt, að sú upphæð nægi til þess. Ég tel að hún nægi alls ekki til þess, að olían verði greidd hlutfallslega jafnmikið niður og á þessu ári, vegna hinnar miklu hækkunar sem hefur orðið á olíuverði. Hæstv. ráðh. sagði að það stæði ekki í nál., sem hér hefur komið til umr., að það ætti að endurskoða lögin strax. Þetta er rétt. En frsm. n. tók fram, eins og ég hef áður greint, að það ætti að gera fljótlega. Það þýðir að það ætti að vera byrjað á því verki nú. Annars kvaddi ég mér hljóðs til að bera sakir af hæstv. viðskrh. Það var ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs. Hann sagði að heimurinn líti öðruvísi út frá tröppum Landsbankans en hér í Alþingi. Hvað þýðir þetta? Hæstv. ráðh. er raunverulega að segja að hann hafi ekki verið ábyrgur gerða sinna þegar hann bar fram umrætt frv. ásamt mér og fleiri hér á síðasta þingi, það hafi verið óábyrgt mál, en þegar hann kom í stjórnarráðið hafi hann séð þetta. Ég mótmæli þessu. Ég tel að hæstv. ráðh. hafi verið með fullri rænu þegar hann skrifaði undir það frv. sem hann var meðflm. að. En mér finnst hins vegar ástæða til þess, að það komi fram hér, að ég efast miklu frekar um allt hans látæði eftir að hann kom í stjórnarráðið.



Herra forseti. Á milli þess árs, sem nú er senn að líða, og næstliðins árs hafa verið skarpari veðrabrigði en almennt gerist í veðurfari á Íslandi. Fáar greinar í íslenskum landbúnaði eru viðkvæmari fyrir veðráttu en garðrækt og þá sérstaklega kartöflurækt, sem hér er spurst fyrir um, enda var mismunur á uppskeru garðávaxta á milli þessara tveggja ára meiri en dæmi eru um í annan tíma. Árið 1979 var þannig ár uppskerubrests, árið 1980 var hins vegar árgæska í garðrækt. Það var af þessari ástæðu sem bændurnir í þessu landi stóðu agndofa um mánaðamótin júlí og ágúst, þegar uppskera kartaflna var mánuði fyrr en almennt gengur og þeir höfðu tilkynnt um það með nægum fyrirvara, að þeir væru þess albúnir að sjá um að fullnægja markaðsþörfinni hér innanlands, að innlendi markaðurinn var fullur af erlendri uppskeru. Það er óhjákvæmilegt að það liggi alveg skýrt fyrir, hvað mikið magn af erlendum kartöflum var flutt inn eftir að bændurnir í þessu landi voru þess albúnir að sjá um kartöflumarkaðinn. Þar sem hér var um algera sérstöðu að ræða í sambandi við verslun með íslenskar landbúnaðarvörur, er erlend framleiðsla var látin ryðja þeirri íslensku út af markaðnum, verður að fást hér staðfest hvor: þetta er fyrir atbeina stjórnvalda eða réttara sagt, að hve miklu leyti þetta er fyrir atbeina stjórnvalda. Það er með þetta í huga sem menn spyrja nú um hvaða afleiðingar þetta kunni að hafa í för með sér, spyrja um hvað uppskeran var mikil á s.l. ári og hverjar horfur eru á að hún nýtist fyrir bændurna í þessu landi. Þá er sérstaklega vísað til þess, sem að framan er lýst, hvaða áhrif muni hafa á afkomu kartöfluframleiðenda þessi nýja landbúnaðarstefna að flytja inn kartöflur þegar nægilegt er til af þeirri vöru í landinu. Þá er líka alveg nauðsynlegt að það liggi fyrir, hvað menn hyggist gera til að koma kartöfluframleiðslunni í verðmæti. Það er í beinu samhengi við þetta að fá líka svar við þeirri spurningu, hvernig sé háttað afurðalánum út á kartöfluframleiðslu s.l. hausts. Allt fram að þessum tíma hefur þar verið um sáralitla fyrirgreiðslu að ræða. Ef hún er með öðrum hætti en varðandi aðra landbúnaðarframleiðslu fást væntanlega svör við því, hverjar séu ástæður fyrir slíkri ákvörðun.



Herra forseti. Hv. þm. Egill Jónsson hefur lagt fram fsp. í fimm liðum. 1. tl. er svo hljóðandi: „Hver var ástæðan fyrir því, að á s.l. hausti voru kartöflur fluttar til landsins eftir að auðvelt var að fullnægja markaðsþörfinni með framleiðslu innanlands?“ Það hefur verið venja á undanförnum árum að Sexmannanefnd hefur heimilað stjórn Grænmetisverslunar landbúnaðarins að setja sérstakt verð á sumaruppskeru á kartöflum í ágústmánuði, nægilega hátt til þess að bændur sjái sér hag í því að hefja uppskeru á kartöflum til sölu þó að þær séu eigi fullsprottnar. Sú heimild hefur hins vegar verið bundin því skilyrði, að einnig séu á boðstólum ódýrari kartöflur, að öðru jöfnu innfluttar, þannig að neytendur eigi þess kost að velja á milli dýrrar sumaruppskeru á kartöflum og ódýrari kartaflna. Í sumar sem leið var hafður sami háttur á. Þegar í undirbúningi var að hefja sumarsölu á íslenskum kartöflum komu fram óskir kartöfluframleiðenda um að tekið yrði sérstakt tillit til þess í hærra verði til þeirra, að verulegur uppskerubrestur og tap varð á kartöfluframleiðslu haustið 1979. Það kom ekki fram af hálfu þeirra við þessar umræður, að hugsanlega yrði uppskera á kartöflum haustið 1980 meiri en nokkru sinni áður og jafnvel svo mikil að mundi nægja fyrir neysluþörf okkar fram á haustið 1981. Svo sem kunnugt er hefur það verið svo undanfarna áratugi, að kartöfluframleiðsla okkar hefur ekki nægt markaðnum. Oftast hefur það verið svo, að sumaruppskera á kartöflum, sem ekki hafa verið fullsprottnar, hefur fremur valdið meiri en minni þörf á að flytja inn kartöflur til að fullnægja markaðsþörfinni. Þegar sumarsala á íslenskum kartöflum hófst í byrjun ágústmánaðar var verð til bænda ákveðið 450 kr. á kg af óflokkuðum kartöflum, sem mun láta nærri að hafi verið 50% hærra en það verð sem sexmannanefnd ákvað á íslenskum kartöflum sem bráðabirgðahaustverð í sept. s.l. og gilti til 1. des. s.l. Ekki var talið að bændur vildu taka upp kartöflur, sem voru í fullri sprettu, til sölu fyrir lægra verð en 450 kr. á kg. Þetta háa verð var hins vegar háð því, að jafnframt væru til sölu ódýrari kartöflur þannig að velja mætti á milli þess að kaupa nýuppteknar íslenskar kartöflur á tiltölulega háu verði eða ódýrari innfluttar kartöflur. Framkvæmd innflutnings á kartöflum á sumarmánuðum s.l. árs var með sama sniði og hefur verið á undanförnum árum. Það má deila um hvort rétt sé að leyfa það frjálsræði í verðlagningu á sumaruppskeru á kartöflum sem verið hefur gegn því að jafnhliða séu á boðstólum ódýrari innfluttar kartöflur, svo sem skýrt hefur verið frá. Eigi að hafa strangari reglur um takmörkun á innflutningi erlendra kartaflna á sumarmánuðum mundi það leiða til strangara aðhalds í verðlagsmálum en verið hefur fyrir innlenda framleiðendur og jafnframt yrðu þeir áð vera tilbúnir að fullnægja markaðsþörfinni samkv. fyrirskipun Grænmetisverslunar landbúnaðarins, þó svo að þeim þætti það verð, sem Sexmannanefnd ákvæði fyrir sumaruppskeruna, of lágt til að svara auknum kostnaði við hana og því uppskerutapi sem verður þegar kartöflur eru teknar upp í sprettu. Svo sem kunnugt er hefur ríkisstj. hækkað niðurgreiðslu á verði kartaflna eftir því sem verðlag þeirra hefur hækkað, en til þess var á fjárlögum yfirstandandi árs ráðstafað 3120 millj. kr. 5. ágúst s.l. kom til framkvæmda hækkun á niðurgreiðslu á verði fleiri búvara. Þegar kom fram yfir 20. júlí varð ljóst að þær erlendu kartöflur, sem til voru, mundu þrjóta í lok mánaðarins. Þegar farið var að leita eftir kartöflum erlendis kom í ljós að örðugleikar voru á að ná kartöflum með litlum fyrirvara, en jafnframt var ljóst að hækkun niðurgreiðslna mundi örva sölu á kartöflum og leiða til vöntunar ef ekki yrði að gert. Hinn 4. ágúst komu rúm 166 tonn af erlendum kartöflum til landsins og viðbótarfarmur, tæp 168 tonn, átti að koma fljótt á eftir. Þessar kartöflur voru allar pantaðar seinni hluta júlímánaðar. Föstudaginn 1. ágúst voru allar kartöflur uppseldar hjá Grænmetisversluninni og hafði verið reynt að jafna kartöflum milli verslana á síðustu dögum. Kartöflur þær, sem komu 4. ágúst, seldust allar á tveimur dögum. Hins vegar dróst nokkuð að seinni farmurinn kæmi og varð því aftur skortur á kartöflum, þótt nokkuð framboð yrði á innlendum kartöflum í fyrstu og einkum þó annarri viku ágústmánaðar. Seinni farmurinn kom 12. ágúst og var það seinna en vonir stóðu til og þurft hefði vegna þess að þannig stóð á skipaferðum. Alls voru flutt inn í ágúst 333.8 tonn af kartöflum, þar af 52.8 tonn af stórum steikarkartöflum, sem nauðsynlegar voru, m.a. vegna þess að í sumaruppskeru hér fást ekki nógu stórar kartöflur til slíks nota. Miðað við sölu í júlímánuði var innflutningur í ágúst rúmlega 13 daga neysla. Niðurstaða þessa máls er því sú, að innflutningur í ágúst var til þess ættaður að neytendur ættu kost á að velja milli nýrra, dýrra kartaflna og annarra ódýrari, eins og að jafnaði hefur verið í ágústmánuði. Takmarkað framboð var á innlendum kartöflum fram til 10. ágúst, en þá jókst framboðið. Ef nákvæmlega hefði verið hægt að sjá þróunina fyrir og ráða yfir skipaferðum hefði sá farmur, sem kom 4. ágúst, þurft að koma viku fyrr og einnig sá farmur sem kom 12. ágúst, og þá hefði sennilega enginn talað um óþarfan innflutning kartaflna. Engar aðrar kartöflur voru fluttar inn í ágúst og auðvitað engar kartöflur fluttar inn í haust, svo sem spurt er um í fsp. Til viðbótar þessu vil ég taka það fram út af orðum hv. fyrirspyrjanda um að tilkynnt hafi verið af hálfu framleiðenda með nægum fyrirvara að þeir væru þess albúnir að sjá um markaðinn í ágústmánuði, að sú tilkynning hefur ekki borist rn. Í 2. lið er spurt: „Hve miklu nam innflutningur á kartöflum í ágústmánuði s.l. og hvaða afskipti hafði landbrh. af ákvörðun um þann innflutning?“ Ég hef þegar greint frá því, hvað innflutningurinn var mikill. Ég vil vekja athygli á því, að í 3. gr. reglugerðar um Grænmetisverslun landbúnaðarins, mat og flokkun kartaflna og grænmetis segir svo, með leyfi forseta: „Grænmetisverslun landbúnaðarins skal ávallt fylgjast vel með uppskeruhorfum, uppskeru og birgðum af kartöflum og öðrum matjurtum í landinu, svo hægt sé að stilla innflutningi á vörum þessum svo í hóf, að hann torveldi ekki sölu á innlendri framleiðslu. Þó skal þess gætt, að ætíð séu til nægar birgðir af þessum vörum við hæfilegu verði, eftir því sem við verður komið.“ Afskipti rn. af þessum innflutningi voru ekki önnur en þau, að mælast til þess að framfylgt væri þeim ákvæðum sem hin tilvitnaða reglugerðargrein mælir fyrir um. Í 3. lið er spurt: „Hve mikil var kartöfluuppskeran hér á landi á s.l. hausti?“ Samkv. skýrslu yfirmatsmanns garðávaxta var uppskera sölukartaflna, sem reiknað var með að kæmu á markað, 115 778 tunnur. Til viðbótar við þetta magn hefur verið áætlað að verulegt magn af kartöflum færi beint til heimanota hjá þeim sem ekki setja sínar kartöflur á markað. Í fjórða lagi er spurt: „Sé áætlað að kartöfluuppskeran sé umfram innanlandsþarfir, með hvaða hætti er þá áformað að nýta uppskeruna?“ Svar: Í 5. gr. reglugerðar, sem fyrr er nefnd, segir svo, með leyfi forseta: „Grænmetisverslun landbúnaðarins ber að athuga á hvern hátt sé hagkvæmast að gera verðmætan þann hluta kartöfluframleiðslunnar, sem er umfram innlendar þarfir hverju sinni, t.d. með útflutningi eða á annan hátt, eftir því sem aðstæður leyfa.“ Nokkrar athuganir hafa þegar verið gerðar á útflutningi kartaflna. Örðugt er um markað fyrir íslenskar kartöflur erlendis, bæði vegna lágs verð erlendis og þess einnig, að neytendur í nágrannalöndum þekkja lítið eða ekki þau afbrigði sem við ræktum mest af, svo sem rauðar íslenskar, Helgu og Gullauga. Þó mun Gullauga nokkuð þekkt víða í Skandinavíu. Bintje er eina afbrigðið sem ætti auðveldlega að seljast, en af þessari tegund hefur ekki fram til þessa verið ræktað nægilega mikið fyrir innlendan markað. Frekari athuganir mundu fara fram eftir áramót á sölu íslenskra kartaflna, en ýmsir spá að þá muni rýmkast um markaði í Evrópu. Þá vil ég geta þess, að í undirbúningi er stofnun verksmiðja á Svalbarðsströnd til að framleiða kartöfluflögur, steiktar kartöflur, svokallaðar franskar kartöflur, sem vonir standa til að geti tekið til starfa um miðjan vetur, jafnvel í febrúarmánuði. Hefur rn. útvegað sérstakt fjármagn til að greiða fyrir þessu máli.  Í fimmta lagi er spurt: „Gilda sömu reglur um greiðslur afurðalána út á kartöflur eins og aðrar framleiðsluvörur landbúnaðarins? Ef svo er ekki, í hverju eru þær þá frábrugðnar?“ Svar: Endurkaup afurðalána út á kartöflur frá Seðlabanka Íslands eru háð hverju sinni ákvörðun bankastjórnarinnar um hversu mikið verði lánað út á kartöflubirgðir í hlutfalli við skilaverð kartaflna, sem er óniðurgreitt heildsöluverð að frádregnum sjóðagjöldum. Til mjólkurafurða og kindakjöts er lánað 48.5% af skilaverði. Til kartöfluframleiðenda hafa lánin oftast numið 30–40% af skilaverði. Á s.l. hausti og nú á þessum vetri hafa þau numið 31% af skilaverði eða 7700 kr. á tunnu. Lánin eiga að greiðast upp eigi seinna en eftir 6 mánuði og þarf heimild bankastjórnarinnar fyrir lengri lánsfresti. Landbrn. hefur átt viðræður við stjórn Seðlabanka Íslands um þessi mál, m.a. um frekari lánafyrirgreiðslu, en niðurstöður þeirra viðræðna liggja enn ekki fyrir. Reiknað er með því, að viðskiptabankarnir veiti viðbótarlán að sínum hluta sem geti numið allt að 14% af skilaverði, en nokkur misbrestur mun hafa verið á þessari fyrirgreiðslu viðskiptabankanna og eru þau mál nú til athugunar.



Herra forseti. Það langsamlega mikilvægasta í svari hæstv. ráðh. var sú kveðja sem hann sendi bændum í þessu landi, þar sem hann sagði að þeir hefðu ekki boðið fram þessa vöru í neinu magni um mánaðamótin júlí og ágúst, heldur einungis óskað eftir því að fá hátt verð fyrir þessa framleiðslu. Nú vill svo til, að fyrir örfáum dögum var haldinn fundur kartöfluframleiðenda hér í Reykjavík, þar sem m.a. var fjallað um þessi mál, og sat ég þennan fund. Ég veit því mætavel um hvað bændum eða framleiðendum fór á milli og Grænmetisverslun landbúnaðarins. En rétt til þess að skýra það fyrir hæstv. ráðh., svo að hann viti þó það sem er sannleikanum samkvæmt í þessu efni, skal ég lesa hér upp 1. gr. í tillögu sem þar var samþykkt: „Lýst er fullri ábyrgð á hendur Grænmetisverslunar landbúnaðarins og landbrh. vegna innflutnings kartaflna eftir 1. ágúst 1980, þegar fyrir lá að innlendir framleiðendur gátu annað markaðsþörf kartaflna.“ Það liggur fyrir að úr öllum framleiðslusvæðunum, norðan úr Eyjafirði, héðan af Suðurlandi og austan úr Austur-Skaftafellssýslu, var búið að tilkynna að það væri komin haustuppskera strax upp úr mánaðamótum. Það var ekki skýrt sem ráðh. sagði um afskipti rn. Út af fyrir sig hefði verið gagnlegra að fá frekari skýringu á afstöðu hans en að heyra allan þann lestur sem ráðh. viðhafði í sambandi við reglugerðir. En það mætti þá kannske spyrjast fyrir um það í framhaldi af þessu, hvort það sé venjum samkvæmt að greiða niður erlendar kartöflur, eins og væntanlega var gert á s.l. hausti. Það eru væntanlega einhverjir aðrir en bændurnir hér á Íslandi sem hafa tekið ákvörðun um að fluttar væru inn kartöflur til landsins og þær greiddar niður í samkeppni við íslenskar kartöflur. Ég trúi því varla, að ráðh. vilji segja hér á Alþ. að það hafi verið Framleiðsluráð landbúnaðarins eða Grænmetisverslunin sem hafi tekið þá ákvörðun. Spurningin er nefnilega sú: Var þetta ekki. einn þátturinn í vísitöluleiknum? Var þetta ekki einn þátturinn í niðurtalningunni sem á að lækka verðlagið í þessu landi? Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. svari því.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi sagði að ég hefði sent bændunum í landinu kveðju þar sem ég hefði tíundað það, að þeir hefðu óskað eftir háu verði, en ekki boðið fram nægilegt magn af kartöflum á réttum tíma. Hann vitnaði til þess, að hann hefði setið fund fyrir fáum dögum þar sem samþykkt hefði verið gerð um þessi mál. Það hefði m.a. verið skýrt í einni tillögunni, sem samþ. var, að nægilegt magn hefði verið á boðstólum. Ég verð að taka það fram, að ekki er nægilegt að gera slíkar samþykktir að hausti til því að ákvörðun um innflutning var tekin í júlímánuði, eins og fram kom í svari mínu. Og í mínu svari kom það fram, að dráttur á skipaferðum olli því, að innflutningur á því tiltölulega litla magni, sem flutt var inn í ágústmánuði, varð seinna á ferðinni en æskilegt hefði verið. Ég vil aðeins segja það út af þessu efni, að það er snemma sumars ákaflega erfitt að sjá það fyrir, bæði fyrir bændurna í landinu og fyrir þá aðila sem eiga að stjórna þessum málum, fyrst og fremst Grænmetisverslun landbúnaðarins og Framleiðsluráð og landbrn., hvað kartöfluuppskeran muni verða mikil og hvað hún muni verða snemma á ferðinni. Þess vegna verður að reyna að mæta þessum málum á þann veg, að ekki verði skortur á kartöflum í landinu. Til þess að hafa þá fyrirhyggju voru pantaðar kartöflur erlendis frá í júlímánuði. Þá hafði engin yfirlýsing borist rn. Ég endurtek það: Hvað sem líður samþykktum kartöflubænda í nóv. hafði landbrn. engin yfirlýsing borist um það í júlímánuði að ekki væri þörf á innfluttum kartöflum í byrjun ágúst. Það má vel vera að slíkar ályktanir eða viðtöl hafi farið fram við einhverjar aðrar stofnanir, sem um þessi mál fjalla, en það hefur ekki borist mér til eyrna. Ég vil segja það út af fsp. hv. þm. um niðurgreiðslu á innfluttum kartöflum, að slíkt er ekki nýlunda. Hins vegar var að þessu sinni ákveðið, og það er nýtt, að greiða einnig niður innlendar kartöflur sem voru á sumarverði, og það var gert m.a. til að greiða fyrir sölu þeirra á innlendum markaði.



Herra forseti. Það eru aðeins tvö atriði. Hið fyrra er út af því sem ráðh. sagði um að það væri erfitt að meta hvernig uppskera yrði að haustinu á kartöflum. Hann er nú þekktur fyrir að vera einn flinkasti sauðfjárbóndi á landinu. Ég mundi ekki gefa honum háa einkunn fyrir þekkingu á garðrækt. Ætli það sé ekki einhver besta vísbendingin í þessum efnum hvernig vorið kom? Jörð var klakalaus strax í maímánuði. Reyndar lá þá alltaf fyrir að uppskera yrði góð. Hitt atriðið, sem ég vildi mega þakka ráðh. fyrir, var það sem hann sagði, og það virtist helst vera að þar hefði gætt mikils velvilja frá hans hendi, um að það skyldu þó vera greiddar niður innlendar kartöflur með sömu krónutölu og þær erlendu. Það er þó með þeim hætti að ekki er sérstaklega þakkarvert.



Herra forseti. Umræður um gjaldmiðilsbreytingu hafa verið á dagskrá mjög að undanförnu. Þær hafa snúist um þá spurningu, hvaða ráðstafanir ríkisstj. hygðist gera samfara myntbreytingunni. Alþingi og reyndar þjóðinni allri er kunnugt um þau svör. Þar hafa engin svör fengist og ekki einu sinni gefið í skyn að Alþ. muni gert kunnugt, áður en það fer heim í jólaleyfi, hverjar þær ráðstafanir eru sem ríkisstj. hyggst gera. Ég hef á þskj. 159 beint þeirri fsp. til hæstv. viðskrh., hver væri heildarkostnaðurinn við framkvæmd myntbreytingarinnar: í fyrsta lagi kostnaður við myntsláttuna, í öðru lagi kostnaður opinberra aðila, annar en sá kostnaður sem af myntsláttunni leiðir, og síðast hver væri áætlaður kostnaður einkaaðila.



Herra forseti. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hefur spurt í þremur liðum: „Hver er áætlaður heildarkostnaður við framkvæmd myntbreytingarinnar 1. jan. 1981: a) kostnaður við myntsláttuna; b) kostnaður opinberra aðila, annar en myntsláttan; c) kostnaður einkaaðila?“ Þar sem Seðlabankinn á lögum samkv. að framkvæma gjaldmiðilsbreytinguna hef ég snúið mér til hans vegna þessarar fsp. hv. þm. og svör mín byggjast á upplýsingum Seðlabankans. Heildarkostnaður Seðlabankans við gjaldmiðilsskiptin og verðgildisbreytinguna 1. jan. n.k. er áætlaður um 1041 millj. kr. og skiptist þannig: 1. Nýir seðlar og mynt. Undirbúningsvinna, hönnun o.fl. 26 millj. kr. Framleiðslukostnaður, þar með talinn gröftur og gerð prent- og sláttumóta, birgðir áætlaðar til tveggja ára, 793 millj, kr. Dreifing nýja gjaldmiðilsins, eyðing hins gamla o.fl. 63 millj. kr. 2. Kynning og auglýsingar. Útgáfa og dreifing bæklinga 39 millj. kr. Auglýsingar í hinum ýmsu fjölmiðlum 75 millj. kr. Önnur kynning 15 millj. 3. Annar kostnaður áætlaður 30 millj. kr. - Samtals 1041 millj. kr. Til frádráttar þessari fjárhæð kemur sala á gamalli reynt til bræðslu, sem áætluð er um 200 millj. kr., auk afskrifta á seðlum og mynt sem ekki kemur til innlausnar, en þar getur orðið um verulegar fjárhæðir að ræða. Enda þótt verðgildisbreyting hefði ekki komið til var óumflýjanlegt að endurskoða gjaldmiðilinn frá grunni með útgáfu nýrra seðla og myntar, sem fullyrða má að hefði kostað svipað og sá kostnaður sem greindur er undir 1. lið hér að framan, þ.e. um kostnað við gerð nýrra seðla og myntar. Má fullyrða að gjaldmiðilsskipti voru orðin mjög aðkallandi og að sá kostnaður sem þeim fylgir, muni skila sér fljótt aftur á margan hátt. Ljóst er að gjaldmiðilsbreytingin mun hafa í för með sér aukið álag og sérstakan tilkostnað hjá fyrirtækjum og stofnunum. Er þar helst að telja áhrif hennar á bókhald og reikningsskil, verðmerkingar, skýrslur, eyðublöð og vélbúnað, þar með talin breyting sjálfsala, stöðumæta og margt fleira. Hins vegar hefur hin öra verðbólga orðið þess valdandi, að skapast hafa aðstæður sem beinlínis auðvelda aðlögun þessara aðila að gjaldmiðilsbreytingunni og þar með draga úr sérstökum útgjöldum hennar vegna. Má í því sambandi nefna að sökum tíðra verðbreytinga hefur víðast verið tekinn upp vélbúnaður til verðmerkinga auk sívaxandi véla- og tölvubókhalds. En veigamesti þátturinn er myntbreytingar undanfarin ár, niðurfelling auranna, en með hundraðföldun krónunnar felst sami fjöldi tölustafa í hverri upphæð. Engin nákvæm kostnaðaráætlun hefur verið gerð um þennan þátt breytingarinnar, enda yrði að gera ítarlega könnun hjá hinum einstöku aðilum til þess að slík áætlun væri marktæk. Að endingu er rétt að minna á að þegar á árinu 1977 var hafinn undirbúningur á vegum Seðlabankans að útgáfu nýrra seðla og myntar. Hafði hin öra verðrýrnun krónunnar þá þegar riðlað svo seðla- og myntkerfinu að gagnger uppstokkun á því var óhjákvæmileg. Þar sem ítrekað höfðu komið fram raddir um að taka bæri upp nýja og stærri mynteiningu benti Seðlabankinn þá á að hagkvæmt væri að gera það samtímis fyrirhuguðum breytingum á gjaldmiðlinum og yrði beinn kostnaður vegna verðgildisbreytingar tiltölulega lítill umfram það sem hvort sem er hefði fljótlega orðið að leggja í, eins og áður segir. Ég vona að þetta svar svari fsp. hv. þm.



Herra forseti. Svar við þessari fsp., sem hæstv. ráðh. hefur nú gefið, er að mínum dómi ekki fullnægjandi eins og fsp. er lögð fram. Það má vel vera að það sé ekki möguleiki á því að áætla hver kostnaður t.d. einkaaðila sé í sambandi við þessa hluti né heldur opinberra aðila annarra en Seðlabankans, sem sér um myntsláttuna. Ráðh. gerði grein fyrir þeim kostnaði eins og Seðlabankinn í erindi eða bréfi til hans gerði grein fyrir. Ég held að hér sé um að ræða töluvert háar upphæðir, án þess að ég vilji nefna þær, það væru að sjálfsögðu ágiskunartölur. En ég held að einmitt það, að þessar tölur eru ekki handbærar, sýni okkur að hér var ekki að staðið eins og skyldi strax frá upphafi. Reikningsmeðferð aura eftir myntbreytinguna, fsp. (þskj. 159). - Ein umr.



Herra forseti. í sambandi við myntbreytinguna hef ég á sama þskj. beint þeirri fsp. til hæstv. fjmrh., á hvern hátt ríkissjóður fyrirhugaði að framkvæma upptöku aura vegna myntbreytingar: a) við greiðslu almennra krafna; b) við greiðslu launa eða bóta almannatrygginga; c) við skráningu fjárhæða í bókhaldi ríkissjóðs og ríkisstofnana. Ég gerði mér grein fyrir því, að eins og kerfi ríkisbókhaldsins hefur verið allt frá 1973 sýndist mér að hér yrðu mjög mikil vandkvæði á framkvæmd ef framkvæmdir yrðu eins og gert hafði verið ráð fyrir. Síðan þessi fsp. var lögð fram hefur hæstv. ráðh. lagt fram frv. sem hann sjálfsagt gerir grein fyrir í svari við fsp. minni.



Herra forseti. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hefur borið fram fsp. í þremur liðum varðandi það, á hvern hátt ríkissjóður fyrirhugi að framkvæma upptöku aura vegna myntbreytingarinnar. A-liður fsp. lýtur að greiðslu almennra krafna og svarið er: Ríkissjóður mun greiða almennar kröfur eins og reikningar gefa tilefni til, en þó þannig að greiðslur verði lægstar í 5 aurum. Ljóst er að með þeirri ákvörðun, að reikningar geti verið með öðrum upphæðum en greiddar eru, mun myndast misræmi milti fjárhæðar í kassa og talna í bókhaldi. Spurt er hvernig framkvæmd verði greiðsla launa og bóta almannatrygginga og svarið er: Allt frá 1961 hefur ríkissjóður greitt laun í heilum krónum. Hið sama hafa flestir aðrir vinnuveitendur gert er færa launabókhald í skýrsluvélum. Í framhaldi af setningu laga um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils gerðu Skýrsluvélar ríkisins og Reykjavíkurborgar viðskiptavinum sínum ljóst að eigi væri í öllum tilvikum laust sæti fyrir kommu innan þeirra kerfa er nú væru notuð við launaúrvinnslu og bókhald. Gerð nýrra kerfa væri tímafrek og kostnaður við þá vinnu næmi tugum millj. kr. Sams konar vandamál eru ljós hjá mörgum sveitarfélögum. Fjmrn. hefur rætt það mál við aðalviðsemjendur ríkissjóðs um kjaramál, hvort það mundi verða efni í gagnrýni af þeirra hálfu yrðu einstakar tegundir launa reiknaðar í heilum krónum, tímakaup yrði hins vegar í aurum og aðrar þær stærðir sem margfaldaðar verða. Að undangenginni athugun viðsemjenda ríkissjóðs á launabókhaldi og hugsanlegum frávikum, sem líklegt er að komi til greina í þessi tilviki, hafa fulltrúa launþega tjáð fjmrn. að þeir teldu slíkan útreikning eigi andstæðan hagsmunum umbjóðenda sinna. Í samræmi við framanritað er við það miðað að launagreiðslur og bótagreiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins verði í heilum krónum. Þriðji liður fsp. varðar skráningu fjárhæða í bókhaldi ríkissjóðs og ríkisstofnana. Svarið er: Frv. til l. um að öll opinber gjöld verði greidd í heilum krónum hefur verið lagt fyrir Alþingi. Eins og ég hef áður greint frá er við það miðað, að allar launagreiðslur ríkissjóðs verði í heilum krónum. Skráning alls tekjubókhalds og launabókhalds verður því í heilum krónum. Greiðslur úr ríkissjóði munu skráðar í heilum krónum þótt þær verði inntar af hendi í aurum. Sá mismunur er fram kemur milli fjárhæða í kassa og niðurstöðu bókhalds er meðhöndlaður með sama hætti og gert verður þegar reikningar enda á 1, 2 eða 3 aurum, en verða greiddir með 5 aurum. Herra forseti. Ég vænti þess að með þessu svari sé fsp. hv. fyrirspyrjanda svarað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svarið. En það kom spánskt fyrir þegar hann las hér upp svarið og þar kom fram, að það væri ekki laust sæti fyrir kommu. Spurningin er þá, hvort svo er komið í ríkiskerfinu að þar sé allt orðið fullt af slíkum aðilum og þess vegna hafi ekki verið möguleiki á að gera þessa myntbreytingu öðruvísi en að koma hér fram með frv. til l. og gera breytingu á ríkisbókhaldinu til þess að hægt sé að koma öllu fyrir. Mér var ljóst alla tíð þegar rætt var um myntbreytinguna hverjir erfiðleikar væru hér á ferð, og þess vegna varpaði ég fram þessari fsp. til ráðh. Hann hefur gefið þau svör sem eru fullnægjandi undir vissum kringumstæðum að mínum dómi, en staðfesta að tæknilega hefur ekki verið þannig að þessum málum staðið í upphafi að það hafi þess vegna verið ástæða til hins mikla hraða sem hafður var á í þessum efnum. Við höfum því orðið vitni að því þessa dagana, að það eru engar ráðstafanir ráðgerðar í sambandi við myntbreytinguna og ekki verið einu sinni hægt að gefa þá yfirlýsingu, að Alþ. fengi vitneskju um þær áður en myntbreytingin ætti sér stað. Það er alveg óvíst hver kostnaðurinn verður af þessari umfangsmiklu gjaldmiðilsbreytingu. Það er að vísu ljóst hvað Seðlabankinn kemur til með að þurfa að leggja út og að það eru víða mjög miklir tæknilegir erfiðleikar sem ekki hafa verið skoðaðir ofan í kjölinn. Nú á seinustu dögunum áður en myntbreytingin á sér stað upplýsist það, eins og ráðh. sagði, að ekki var pláss fyrir kommu í kerfinu og þess vegna verður að gera þá breytingu sem frv., sem hann gerði grein fyrir áðan, gerir ráð fyrir. Allt staðfestir þetta það sem við sjálfstæðismenn höfum sagt í sambandi við myntbreytinguna, að að henni hefur ekki verið staðið með þeim hætti sem allir eru í raun og veru sammála um að nauðsynlegt hefði verið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. sem er svo hljóðandi: „Hvað dvelur ráðh. í að skipa héraðslækni fyrir Vestfjarðalæknishérað?“ Samkv. lögum frá Alþingi 6. maí 1978, með leyfi forseta, er gert ráð fyrir þeirri skipan mála sem ég vil nú lesa hér upp: „Ráðherra skipar einn af starfandi heilsugæslulæknum héraðsins sem héraðslækni til fjögurra ára í senn.“ Til þess að mönnum sé ljóst, hvað fer úrskeiðis ef þetta er ekki gert, leyfi ég mér að lesa upp 7. gr.: „Í hverju héraði skal starfa heilbrigðisráð. Heilbrigðismálaráð skal þannig skipað að héraðslæknir er formaður ráðsins, en sveitarstjórnir héraðsins kjósa aðra ráðsmenn að loknum hverjum sveitarstjórnarkosningum. Skulu þeir kosnir úr hópi fulltrúa í stjórnum heilsugæslustöðva eða sjúkrahúsa, og skal hver slík stofnun jafnan eiga einn fulltrúa í heilbrigðismálaráði héraðsins." Svo kemur hér neðar á bls.: „Gerð tillagna og áætlana um framgang og forgang verkefna á sviði heilbrigðismála í héraði.“ - Þetta eru verkefni. - „Skipulagning á starfi heilbrigðisstofnana í héraði og rekstri í þeim mæli sem sveitarstjórnir verða ásáttar um.“ - Og svo í 8. gr.: „Héraðslæknir er sérstakur ráðunautur heilbrigðisstjórnar um hvað eina er við kemur heilbrigðismálum héraðsins.“ Þar sem ekki hefur verið fylgt ákvæðum laga, nema það hafi verið gert eftir að þessi fsp. kom fram, liggur ljóst fyrir að sú forusta, sem hugsuð var heima í héraði til aðhalds fyrir ríkisvaldið, er ekki til staðar. Hún er alfarið óvirk eins og að þessum málum hefur verið staðið. Ég tel að það skýri að nokkru þá staðreynd, að byggingarframkvæmdum við heilsugæslustöð á Ísafirði og sjúkrahúsbyggingu þar miðar lítt áfram. Samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef um kostnað, má gera ráð fyrir að það sé 9 ára framkvæmdatímabil eftir með sama hraða. Hér er að mínu viti um mjög alvarlegt mál að ræða. Ég vænti þess, að ráðh. geri annað tveggja að taka á sig rögg og skipa héraðslækni ellegar að hann leggi til breytingu á þessum lögum þar sem forræði heima í héraði er þá alfarið falið sveitarstjórnarmönnum. En ég vil ekki, áður en ég heyri svör hans, rekja þessi mál frekar.



Herra forseti. Með lögum nr. 56/1973 var sett á stofn Vestfjarðahérað, eins og hv. þm. er kunnugt, sem tók yfir svæðið frá Kollafirði að Geirólfsnúpi á Ströndum, og átti aðsetur héraðslæknis að vera á Ísafirði. Í ákvæðum til bráðabirgða í lögunum frá 1973 var hins vegar gert ráð fyrir að sá kafli laganna sem fjallaði um læknishéruð, tæki ekki gildi fyrr en Alþingi tæki um það sérstaka ákvörðun. Tók sá kafli laganna aldrei gildi og voru héraðslæknar aldrei skipaðir í héruð samkvæmt lögunum frá 1973. Með nýjum lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 57 frá 1978, var gert ráð fyrir breyttu fyrirkomulagi í þeim kafla laganna sem fjallaði um læknishéruð og heilbrigðismálaráð, og var þá einnig gert ráð fyrir að stofnað yrði Vestfjarðalæknishérað sem tæki yfir Austur- og Vestur-Barðastrandarsýslur, Vestur-Ísafjarðarsýslu, Ísafjarðarkaupstað, Bolungarvíkurkaupstað, Norður-Ísafjarðarsýslu og Strandasýslu. Fljótlega eftir að lögin tóku gildi vorið 1978 var sett reglugerð um starfshætti heilbrigðismálaráða svo og erindisbréf fyrir héraðslækna, svo sem 7. og 8. gr. laganna gera ráð fyrir. Héraðslæknar voru skipaðir í öll héruð nema Vestfjarðahérað. Ástæða þess, að ekki var skipaður sérstakur læknir í Vestfjarðahérað, var sú, að enginn heilsugæslulæknir var þá skipaður í það hérað. Allir starfandi læknar voru þar settir læknar og ekki þótti tiltækilegt að skipa sem héraðslækni mann sem ekki yrði í héraðinu til frambúðar, þar sem verkefni heilbrigðismálaráða eru þess eðlis, að nauðsynlegt er að um nokkuð samfellt starf þess manns, sem tekur að sér forstöðu ráðsins, sé að ræða. Það var enn þannig í ársbyrjun 1980, að enginn læknir var skipaður heilsugæslulæknir í Vestfjarðaumdæmi, og svo er enn. Mér er ljóst að það getur haft og hefur sjálfsagt haft neikvæð áhrif á þróun heilbrigðismála í Vestfjarðahéraði að þar skuli ekki hafa verið heilbrigðismálaráð og héraðslæknir. En rn. væntir þess, að sú breyting verði að læknaskipti verði ekki svo ör á þessu svæði sem verið hefur þannig að unnt reynist að skipa einn af heilsugæslulæknum héraðslækni á þessu landssvæði eins og á öðrum stöðum í landinu. Ég vænti þess, að í svari mínu hafi komið fram skýringar á því, hvernig á því stendur að ekki hefur verið skipaður héraðslæknir í Vestfjarðaumdæmi samkv. lögunum frá 1978. Það er einfaldlega vegna þess að það hefur ekki verið skipaður heilsugæslulæknir neins staðar í umdæminu. Það hafa aðeins verið settir læknar til skemmri tíma við heilsugæslustörf. Ég held að það sé nokkur misskilningur, sem fram kom í inngangsorðum hv. þm., að heilbrigðismálaráðum sé fyrst og fremst ætlað að hafa aðhald að stjórnvöldum. Ég held að tilgangurinn með heilbrigðisráðunum sé fyrst og fremst að skipuleggja og gera tillögur um skipulagningu heilbrigðisþjónustu og sjúkrahúsamála í hverju héraði fyrir sig. Það kann vel að vera að skortur á skipun héraðslæknis í Vestfjarðaumdæmi hafi háð að nokkru þróun mála þar undanfarin ár. Þó minni ég á það í þessu sambandi, að við höfum búið á undanförnum misserum við býsna sérkennilegar pólitískar kringumstæður. Vorið 1978 voru lögin um heilbrigðisþjónustu sett. Haustið 1978 tekur til starfa í landinu ný ríkisstjórn og setur sín fyrstu fjárlög haustið 1978. Árið 1979 er stjórnarfar hér í landinu allt með losaralegum brag, án þess að ég fari ítarlega út í af hverju það stafaði, og þess vegna m.a. verður ekki tekið á þessum málum eins heildstætt og vera ætti í fjárlögum ársins 1980. í frv. til fjárlaga fyrir árið 1980, sem lagt var fram í febrúar það ár af hæstv. fyrrv. fjmrh. Sighvati Björgvinssyni, var gert ráð fyrir 2000 millj. kr. til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva í landinu öllu. Í meðferð Alþingis var þessi upphæð hækkuð í liðlega 3000 millj. kr. Í fjárlagafrv. þessa árs er gert ráð fyrir 4300 millj. kr. til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Það er ljóst að sú upphæð dugir ekki. Fjvn. mun nú á næstunni gera grein fyrir sínum niðurstöðum í. þessum efnum og vil ég ekki fara nánar út í þá sálma hér. En ég held að þrátt fyrir það, sem hér hefur komið fram varðandi skipan héraðslæknis á Vestfjörðum, sé meginvandinn í heilbrigðismálum Vestfjarðahéraðs ekki sá skipulagsvandi sem hér er ræddur. Ég held að meginvandinn sé af öðrum toga, m.a. hafi ekki verið til nægir fjármunir til skiptanna til að verja í þær framkvæmdir sem unnið er að í héraðinu.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þeirra ummæla hv. 5. þm. Vestf., þegar hann fylgdi fsp. sinni úr hlaði, að skipun heilsugæslulæknis eða héraðslæknis fyrir Vestfirði hefði haft áhrif á framkvæmdir í heilbrigðismálum Vestfjarða. Þetta er algjör misskilningur. Stærsta framkvæmdin, sem þar er og hefur verið, er við sjúkrahús og heilsugæslustöð á Ísafirði og þar er starfandi byggingarnefnd. Sú byggingarnefnd var að störfum löngu áður en lögin um heilbrigðisþjónustu voru samþykkt 1978. Svar hæstv. heilbr.- og trmrh. við þessari fsp. er alveg rétt. Það kemur fram í því svari, af hverju þessi skipan var ekki gerð. Ég var ráðh. heilbrigðismála eftir að lögin voru samþykkt 1978 og gekk frá þessum veitingum í fullri sátt og samlyndi við lækna í öllum öðrum kjördæmum. En af þessum ástæðum, sem ráðh. gat um, var ekki hægt að skipa lækni í Vestfjarðahérað. Hefur ráðh. lýst af hverju það hefur stafað. En þetta hefur ekki minnstu áhrif á framkvæmdir sem búið er að hanna og ákveða löngu fyrir gildistöku laganna frá 1978 og er slíkt algjör misskilningur hjá hv. þm. Það, sem skiptir nú mestu máli, er að þm. almennt, og þá ekki síst þm. Vestf., standi sig í sambandi við fjárveitingar til þeirra mikilvægu verkefna sem verið er að vinna að, en ekki hvort það er skipaður heilsugæslulæknir fyrir Vestfjarðalæknishérað. Það væri æskilegt að það væri gert, en hitt er enn þá brýnna og mikilvægara.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. svar hans og þó sérstaklega þann hluta svarsins sem snerti fsp. Ég nenni ekki að deila um hvort þessi lög séu nauðsynleg eða ekki. Það er staðreynd að ekki er farið eftir þeim í einu kjördæmi þessa lands. Og alvarlegast af þessu öllu saman er sú staðreynd, að það skuli ekki vera skipaður neinn tæknir við heilsugæslustöðina á Ísafirði, þar skuli aðeins vera um menn að ræða sem starfa þrjá mánuði eða sex. Það sér hver einasti maður að svona lagað getur ekki gengið. Höfuðástæðan er sú, að aðstaða öll er orðin svo léleg að hún laðar ekki nokkurn mann að til starfa. Ég ber fulla virðingu fyrir þeirri byggingarnefnd sem er að starfa fyrir vestan og vinna að því að fjármagn komi í þessa byggingu. En hún er ekki virt svars. Bréfum hennar er ekki svarað hér syðra, m.a. bréfum sem hím hefur sent framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins. Ég tel fulla nauðsyn á því, að það verði skipaður héraðslæknir fyrir Vestfirði. Verði það ekki gert mun ég bera fram tillögu um breytingu á þessum lögum þar sem öðrum aðilum sé ætlað að fylgja eftir þeim þrýstingi sem þarf til þess að menn telji Vestfirði með, ekki aðeins þegar skattheimta fer fram, heldur einnig þegar útdeilt er fjármunum til félagslegs réttlætis eins og til heilbrigðismála í þessu landi.



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af síðustu orðum hv. 5. þm. Vestf. Ég tek undir það, að auðvitað er höfuðmálið að farið sé eftir því, sem Alþ. hefur ákvarðað í þessum efnum, og þá fyrst og fremst að því er varðar byggingu þess mikla mannvirkis sem er nú í byggingu og hefur verið undanfarin ár og lítur út fyrir að verði mörg næstkomandi ár ef ekkert verður að gert. Það reynir á í þeim efnum nú næstu daga hvernig sá meiri hluti, sem ríkir á Alþ., afgreiðir fjárveitingarnar til heilsugæslustöðvarinnar og sjúkrahússins á Ísafirði. Þar reynir ekki síst á 5. þm. Vestf. að láta sjá hvers hann er megnugur í því að hækka þær fjárveitingar sem þarf til þess að sjáanlegur árangur verði í þessari byggingu og hægt verði að taka hana í notkun á næsta ári. Eins og málið stendur núna er ljóst að þær tillögur, sem fyrir liggja, verða til þess að ekki kemst í framkvæmd næstu tvö árin það sem átti að gerast í ár. Meginmáli skiptir að núverandi stjórn, meiri hl. hér á Alþ., sjái svo um að til þessa verkefnis verði veitt það fjármagn sem þarf til að koma því í gagnið. Það er mergurinn málsins varðandi þetta. Af því að hér var drepið á framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins er full ástæða - það gefst þó ekki tími til að ræða það sérstaklega í þessum umr. - til að ræða sérstaklega til hlítar hvernig hún hefur að málum staðið. Það er með slíkum endemum að vart hygg ég að finnist nein dæmi slíks sem þar hefur átt sér stað. Því þarf að breyta og koma í lag. Það verður einnig tekið eftir því, hvort núverandi meiri hl. hér á Alþ. styður að að því verði unnið að koma því máli í lag ásamt fjárveitingunum.