Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Landbn. hefir athugað þetta frv. og orðið ásátt um að mæla með því, að það verði samþ. með lítilsháttar breyt. Fyrsta brtt. er við 4. gr., að síðari málsl. gr. orðist svo: „Bannað er, að orðin smjör, mjólk og rjómi eða nokkur orð eða myndir, sem minnt geta á landbúnaðarafurðir, séu notuð í sambandi við vörur þær, sem lög þessi fjalla um, á nokkurn annan hátt en í vöruheitunum sjálfum, svo sem þau eru skilgreind í 1. gr.“ Þetta er aðeins sú breyt., að í viðbót við orðin „Bannað er, að orðin smjör, mjólk og rjómi“ komi þetta: „eða nokkur orð eða myndir, sem minnt geti á landbúnaðarafurðir“. Það er kunnugt, að mjög er farið að tíðkast að nota myndir í auglýsingaskyni, og það hafa verið settar myndir á umbúðir smjörlíkis, sem minna óþægilega á smjörið sjálft, t. d. myndir af kúm, eins og haft er á rjómabússmjöri, og getur það haft fullt eins mikla þýðingu og orðið sjálft. Þetta er gert til þess að koma í veg fyrir það, að hægt sé að selja smjörlíki undir því yfirskini, að það sé smjör, og sömuleiðis til þess að forða óheilbrigðri samkeppni milli smjörlíkisgerðanna sjálfra, sem geta villt á sér heimildir með þessu. Þá er brtt. við 6. gr. Eins og stendur í frv., er svo fyrir mælt, að erlent smjörlíki, sem inn flyzt, skuli blandað sama hundraðshluta af smjöri og íslenzkt smjörlíki. En það er ekki fastákveðið, að það skuli blandað íslenzku smjöri. Það er að vísu gefin heimild til þess, að ráðh. mæli svo fyrir, að það skuli blandað með innlendu smjöri. Við vildum taka af allan vafa um þetta og útiloka þann möguleika, að flutt sé inn erlent smjör í smjörlíkinu. Þetta ákvæði um að taka þetta ekki alveg af mun hafa verið sett í Ed. með það fyrir augum að stuðla að því, að innflutningur á erlendu smjörlíki gæti haldið verði á innlendu smjörlíki nokkuð í skefjum. En líkur eru til þess, ef frv. er samþ. eins og n. leggur til, að erlent smjörlíki verði alls ekki keypt. Þess vegna hefir n. lagt til, að aftan við síðasta málslið 9. gr. komi: „svo og um hámarksverð á smjörlíki, sem blandað er með smjöri“. Þetta er gert til þess, ef svo færi, að óeðlileg verðhækkun ætti sér stað, þá sé atvmrh. heimilt að setja reglugerð um hámarksverð á smjörlíki, sem blandað er með smjöri. Aðrar brtt. hefir n. ekki gert við frv. og þarf ekki að ræða um málið í heild, því að hv. d. er það fullkomlega ljóst.

1) HG: Ég álít þetta þýðingarlaust og greiði þess vegna ekki atkv.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Það er dálítið erfitt að tala um þetta mál. Hæstv. dómsmrh. reyndi ekki að hnekkja með einu orði því, að síðasta málsgr. 10. gr. frv. muni gera kaupstöðunum það alveg ómögulegt að byggja upp framfarafyrirtæki sín með eigin lánum gegn tryggingu í fyrirtækinu sjálfu. Hæstv. ráðh. segir bara: Það er ekki mér að kenna, að þetta stendur í frv. Og hv. 2. þm. Árn. segir hið sama um annað atriði þess. En ég verð nú að ræða frv. eins og það er. Og þótt hæstv. ráðh. segi, að það sé ekki tilgangur frv. að rýra lánstraust sveitarfélaganna, þá er þó ómögulegt að loka augunum fyrir því að sjá, að ekki verður hægt vegna ákvæða frv. að veðsetja hús, sem ætluð eru til almenningsþarfa, fyrir lánum til sveitarfélaga. Lögin hafa áreiðanlega komizt út fyrir tilgang sinn, því með þeim er verið að hnekkja þeim bæjarfélögum, er standa sig vel og eru sjálfstæð, til að koma í framkvæmd nauðsynlegum fyrirtækjum. Það verður ekki hrakið, að það er ekki lengur neinn veðréttur í eign, ef einn maður getur sagt við lánardrottnana: Þetta fáið þið og ekki meira. Nú getur veðhafi, ef sveitarfélag kemst í þrot með rafmagnsveitu eða önnur slík fyrirtæki, látið leggja sér eignina út og þá tekið fyrirtækið til rekstrar og látið það bera sig. En samkv. þessu frv. er það ekki hægt, og er það alveg ótækt ákvæði. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að ég hefði of litla trú á því opinbera. Þetta er nú alveg hið sama og að segja: góðan daginn og agarskaft. Það, sem ég segi, er það, að kaupstaðir, sem eru á framfarabraut, eiga að fá að vera í friði fyrir svona ákvæðum.

Frsm. meiri hl. (Sveinbjörn Högnason) Eins og nái. ber með sér, hefir allshn. klofnað um þetta stórmál ( ! ), sem hér liggur fyrir, um ófriðun svana og uglna hér á landi. Það liggur nærri, að broslegt sé, að tveggja nefndarálita skuli hafa þótt við þurfa um þetta frv., - eða sitt nefndarálitið um hvora fuglategund, sem um er að ræða ! Eins og nál. meiri hl. allshn. ber með sér, álítur hann, að sízt sé ástæða til þess að fara að ófriða fuglategundir í landinu meira en orðið er. Ég hygg, að það orki ekki tvímælis, að það sé álit flestra, ef ekki allra þeirra, sem alizt hafa upp í sveitum hér á landi, að fuglalífið sé það í íslenzkri náttúru, sem þeir myndu sakna mest, ef skert væri eða eyðilagt og að frekar sé ástæða til að hlúa að því og friða betur en að hefja eltingarleik til útrýmingar einstökum tegundum þess, eins og frv. þetta ætlast til. Og þar sem um svo sjaldgæfa fuglategund og svanina er að ræða, sem í mörgum héruðum sjást ekki nema endrum og sinnum, þó að sumstaðar sé margt af þeim, og uglurnar, sem eru svo sjaldgæfar, að ég gæti trúað því, að fáir af hv.þdm. hafi nokkurntíma séð þær, þá virðist það vera frekar einkennilegt að gera mikinn eltingaleik til þess að eyðileggja þessa fugla. Sérstaklega er það þó einkennilegt að því er snertir ugluna, því að hún mun vart ennþá hafa tekið bólfestu hér á landi. Ég fyrir mitt leyti er á þeirri skoðun og veit, að allshn. lítur svo á líka, að frekar sé þörf á að friða fuglana betur en er heldur en að hörfa aftur inn á þá braut að ófriða og eyðileggja það, sem þegar hefir unnizt á hjá okkur í þessum efnum. Þessi friðunarlög okkar Íslendinga hafa frekar orðið til þess að auka hróður okkar út á við. Þau sýna það, að við kunnum að meta fuglalíf okkar og hlúa að því. Það mundi því verða okkur vafasamur sómi að höggva aftur skarð þar i. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, af því að ég tel þetta ekki svo mikið mál, að ekki sé hægt að afgr. það fljótt og umræðulítið, og vil ég ekki gefa tilefni til, að miklar umr. hefjist um það. Álít ég, að tíma þessa þings þurfi að verja til betri og alvarlegri hluta en slíkra frumvarpssmíða. Vil ég þess vegna ekki fara inn á það hlægilega og broslega við þetta frv., en um það mætti tala lengur. Ég tel þetta frv. ekki þess vert, að um það sé mikið rætt.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Það, sem ég benti á, var það, að þessar tvær gr., 51. gr. fátækral. frá 1927 og 9. gr. laga um bráðabirgðabreyt. á hegningarlögunum frá 1928, væru svo að segja samhljóða, þar sem um það er að ræða, að sveitarstjórnir geti fengið þurfalinga setta á vinnuhæli sakir óhlýðni, þrjózku, leti, drykkjuskapar, illinda eða óknytta. Munurinn á ákvæðum þessara greina er aðeins sá, að í hinni fyrri er talið, að samþykki lögreglustjóra þurfi að koma til, en hinni síðari tekið fram, að dómur þurfi að ganga í málinu. Ég sé því ekki neinar líkur til, að þar sem það er sami maðurinn, sem í báðum tilfellunum á að úrskurða eða dæma, þá verði, hvort sem dómur eða úrskurður er uppkveðinn, byggt á sömu forsendum. Það, sem ég því vil undirstrika, er það, að þar sem það er rétt, að sveitarstjórnir geti fengið greiddan dvalarkostnað fyrir slæpingja sína á vinnuhæli, ef þau heimti dóm yfir þeim, þá eigi það ekki að koma fyrir, að úrskurður komi í staðinn fyrir dóm og kostnaðurinn lendi á sveitarfélögunum. Þar sem nú hér er ekki um að ræða að auka ríkissjóði kostnað umfram það, sem honum ber, þá fæ ég ekki séð, hvað geti verið á móti því að breyta orðalagi 51. gr. fátækralaganna. Þannig leit allshn. líka á og þess vegna kom frv. aftur fyrir deildina.

Vilmundur Jónsson Ég get eftir atvikum sætt mig við afgreiðslu n. á þessu máli, með því að ég viðurkenni, að nokkur þörf er á að athuga það enn rækilegar en gert hefir verið. Og sérstaklega sætti ég mig við þessa afgreiðslu eftir að hafa heyrt hæstv.forsrh. lýsa því yfir, að hann telji ríkisstjórninni skylt, ef hin rökstudda dagskrá verður samþ., að leggja málið betur undirbúið fyrir næsta þing. Tel ég það jafngilda því að eiga vísan framgang þess á næsta þingi.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Ég ætla aðeins að bera af mér sakir, sem á mig hafa verið bornar. Ég hefi aldrei sagt við fyrri umr., að með þessu frv. væri löggjöfin að gera hreppunum auðvelt að komast hjá skuldagreiðslu.

Ég skrifaði þessi ummæli hv. 1. landsk. niður orðrétt um leið og hann talaði þau

. Ég hefi aldrei sagt þetta og veit betur, hvað ég hefi talað, en hv. 2. þm. Árn. Það er alveg rétt hjá hv. 4. landsk., að ákvæði 10. gr. verða þyrnir í augum skuldheimtumanna. Þau eru alveg ótæk fyrir kaupstaðina. En ef á að fara að gera greinargerð eftir fasteignamati, þá er það alveg óviðeigandi. Fasteignamat á húsi er enginn mælikvarði á verðmætið í heild. Ég þykist samt skilja, hvað vakti fyrir hv.n. Hún hefir ekki haft fyrir augum atvinnufyrirtæki, heldur aðeins skóla og aðrar húseignir sveitarfélaga. En n. hefir ekki tekizt að orða þetta á réttan hátt. Væri að mínu áliti betra að breyta orðalagi frv. heldur en að koma með viðaukatillögur.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég skal strax lýsa yfir því, út af ummælum hv.frsm., að sé sveitarstjórnum ekki ljóst, hvernig málum þessum er varið, er ég fús til að gefa út auglýsingu, sem skýrir þetta vafaatriði, en vænti þá, að hann taki frv. aftur.

Héðinn Valdimarsson Ég get ekki fallizt á það, að vísa þessu máli til stjórnarinnar, þó að ég þykist sjá forlög þessa máls fyrst nefndin hefir lagzt svona á sveifina. Þetta virðist augljóst mál og sjálfsagður réttur fyrir sjómenn að fara fram á þetta. Er því engin ástæða til að bíða eftir allsherjarbreytingu á lögunum.

Frsm. (Magnús Torfason) Ég ætla að leyfa mér að mæla með brtt.allshn. á þskj. 346, sem hæstv.dómsmrh. hefir nú minnzt á og lýst yfir, að hann væri samþykkur. Það var réttilega tekið fram af hæstv. ráðh., að það þarf ekki sérstakt ákvæði í lögin um, að það, sem eftir verður af matsverði hinnar veðsettu fasteignar samkv. 10. gr. frv., falli ekki niður sem almenn krafa; þegar af þeirri ástæðu, að þá þyrfti vitanlega að taka það sérstaklega fram. En hér er aðeins um undantekningarlög að ræða, og verða þau því aldrei talin víðtækari en það, sem liggur beinlínis í þeim. - Ég skal geta þess, að n. hefir sérstaklega falið mér að lýsa þeirri skoðun sinni, að hún lítur svo á, að afgangurinn geti alls ekki fallið niður sem almenn skuld. Út af brtt.hv. 1. landsk. skal ég lýsa því yfir, að n. getur ekki fallizt á að taka hana til greina. Fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að það er alls ekki vist nema einhver bæjarfélög þurfi á þessum ráðstöfunum að halda, jafnvel áður en langt líður. Og svo mikið er víst, að til eru þau bæjarfélög hér á landi, sem eiga langt í land með að láta eignir sínar hrökkva fyrir skuldum. Hv. 1. landsk. gat þess, að fjárhagur bæjarfélaga væri miklu víðtækari og fjölþættari en hreppsfélaga, og þess vegna þyrfti að ráða fram úr örðugleikum þeirra með sérstökum lögum. Ég geri ekki ráð fyrir, að svo sé um bæjarfélögin yfirleitt. En það má vel vera, að ef höfuðborgin, Reykjavík, þyrfti á nauðasamningum að halda, þá yrði að gera það með sérstökum lögum. Sum bæjarfélög eru ekki stærri en sveitarfélög, og gæti þessi löggjöf því a. m. k. orðið góður undirbúningur fyrir bæjarfélög áður en sérstök lög yrðu sett þeim til handa. Ef það á að þjaka einstökum bæjarfélögum með kröfum og málssóknum, gætu bæjarstjórnir látið þau skríða undir þessi lög þangað til frekari ráðstafanir verða gerðar, og bjargað þeim þannig í bili. Það er öllum vitanlegt, að fjárhagur þjóðanna yfirleitt, og ekki sízt okkar litlu þjóðar, er talsvert á hverfanda hveli, fyrir utan það, sem landbúnaðarkreppan sverfur nú að í sveitunum. Og því ber ekki að neita, að í þeim orðum, sem ég lét falla í ræðu við 2. umr. þessa máls um óáran í mannfólkinu, þá átti ég fremur við kaupstaðabúana en sveitafólkið. En ég neita því ekki, að þessi óáran er líka að læðast upp í sveitirnar. Það getur vel verið, að ýms bæjarfélög þurfi áður en varir að nota þann rétt, sem þessi lög veita. Það mun rétt vera, að n. hefir skotizt yfir, að í niðurlagi 5. gr. er aðeins talað um hreppa, en eigi bæjarfélög. Og út af þeirri bendingu hv. 1. landsk. vil ég leyfa mér að leggja fram skrifl. brtt. við 5. gr., að í stað „hreppnum“ komi: sveitarfélaginu. Vil ég svo afhenda hæstv. forseta þessa till., með óskum um, að þetta frv. verði samþ. með brtt.allshn.

Bjarni Ásgeirsson Það kom ekki eitt einasta atriði fram hjá hv.frsm. meiri hl. n. um það, að nauðsynlegt væri að friða álftina. Það eru heldur ekki til rök fyrir slíku. Því hefir aldrei verið haldið fram, að það eigi að útrýma svönunum. Það er gaman að hafa fjölbreytt dýra- og fuglalíf. En við eigum ekki að láta fuglamergðina vaga okkur svo yfir höfuð, að við gerum landið að fugla- eða kríuskeri. Ég lít svo á málið, að við eigum að sitja fyrir fuglunum í því að hafa afnot af landinu og gæðum þess. Hv. þm. var að gera einkennilegan samanburð. Hann sagði, að ef Dýraverndunarfélagið færi að skipta sér af sauðfénu í þá átt að vernda það með fækkun tegundarinnar, eftir þeirri verndunarstefnu, sem fylgt væri í frv. viðvíkjandi svönunum, þá vildi hann segja, að það ætti að stuðla að því, að hver sem væri mætti slátra sauðfénu á haustin, og það fyrir hverjum, sem í hlut ætti. Þetta er vitanlega samanburður, sem nær engri átt. En það á reyndar að slátra nægilega miklu af búfénu á haustin, til þess að það, sem eftir er, hafi nóg fóður, þó hart verði. Ef Dýraverndunarfélagið tæki upp sömu stefnu gagnvart sauðfénu, sem það hefir nú gagnvart álftinni, þá ætti það auðvitað að banna að slátra sauðfé, eins og það vill banna að drepa fuglana. En eina sanna dýraverndunin, bæði gagnvart fénaði og fuglum, er sú, að sjá um, að ekki sé meira til af hverri tegund en það, sem getur lifað í harðindum vegna skorts. Það skyldi sannast, að enda þótt þetta frv. yrði að l., þá yrði þó alltaf nægilega mikið til af svönum til að syngja fyrir þá, sem á það vildu hlusta, og synda fyrir þá, sem á það vildu horfa. En færri svanir mundu þá deyja þeim kvalafulla dauða, sem hlutskipti þeirra er í hörðum vetrum. Ég held, að ég geti látið niður falla að ræða þetta meira, því að ég hefi nú tekið fram aðalatriði málsins. Þau atriði, sem ég tók fram áðan, tók ég ekki fram mínu máli til stuðnings út af fyrir sig, heldur aðallega til að sýna fram á, hve „hysteriskt“ það er, sem fært hefir verið fram á móti frv., því að í því hefir engin heil brú verið.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv., á þskj. 338, og í henni felst það eitt, að þessi löggjöf skuli ekki ná til bæjarfélaga, heldur eingöngu til hreppsfélaga. Það eru ekki svo margir kaupstaðir eða bæjarfélög hér á landi, að nokkur ástæða sé til að setja um þetta almenna löggjöf þeirra vegna. Ég tel, að það væri ofviða fyrir löggjafarvaldið að gera sérstakar ráðstafanir með lögum, ef eitthvert bæjarfélag þyrfti að gefast upp eða gæti ekki staðið í skilum við sína lánardrottna. Jafnframt skal ég taka það fram, að það er auðséð á ýmsum atriðum frv., að það er upphaflega eingöngu sniðið með hreppsfélögin fyrir augum, og skal ég henda á dæmi því til sönnunar. Í niðurlagi 5. gr. frv. stendur: „Ráðherra sker þá úr, hvort fylgja skuli tillögum aðstoðarmanns að nokkru eða öllu leyti eða hvort hreppnum skuli látin í té frekari aðstoð eftir lögum þessum“. Ef frv. væri samið jöfnum höndum fyrir hreppsfélög og bæjarfélög og hvorttveggja höfð fyrir augum, þá hefði auðvitað átt að standa þarna: hreppum og bæjarfélögum. Annað dæmi skal ég nefna, sem ég tel þó þýðingarmeira, í 13. gr. frv., þar sem talað er um eftirgjafir til sveitarfélaga, og hlutaðeigandi sýslufélagi er gert að greiða jafnmikið og ríkissjóði af hinu eftirgefna. Mér skilst, að um það gæti ekki verið að ræða, ef í hlut ætti bæjarfélag, sem ekki telst til sýslufélags. Ég hefi lesið allt frv. með tilliti til þess, að brtt. mín verði samþ., og get ekki séð, að hún raski neitt efni þess, nema á tveimur stöðum í 1. og 2. gr., þar sem ég legg til, að orðin: .,Bæjarfélag eða“ og „bæjarstjórnar eða“ falli burt. Höfuðástæða mín fyrir flutningi þessarar brtt. er sú, sem ég tók fram við 2. umr., að ég er hræddur um, að ef svona almenn löggjöf er látin ná til bæjarfélaga, þá muni það fremur spilla lánstrausti þeirra og rýra álit þeirra og tiltrú í augum lánveitenda. En kaupstaðirnir mega ekki við því, þar sem þeir þurfa sífellt á mikilli fjáröflun að halda til stofnunar og rekstrar stórra fyrirtækja. Bæjarfélög eru venjulega bundin margvíslegri viðskiptaflækjum við lánsstofnanir heldur en sveitarfélög. Og þess vegna er nauðsynlegt, að löggjöfinni sé þannig háttað, að lánardrottnar þurfi ekki að líta bæjarfélögin tortryggnisaugum að óreyndu. En slík löggjöf gerir hreppsfélögum miklu minni óþægindi. Ég vona, að hæstv.dómsmrh. og hv.þd. geti fallizt á þessa brtt. mína, sérstaklega þegar á málið er litið frá því sjónarmiði, að löggjafarvaldinu sé ekki ofvaxið að setja sérstök lagaákvæði í einstökum tilfellum, ef til þess kæmi, að einstök bæjarfélög þyrftu á því að halda.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Fjhn. hefir haft þetta mál til meðferðar, og fyrir nokkuð löngu skilaði hún áliti um það. N. mælir ekki með því, að frv. verði samþ. að þessu sinni. En eins og sjá má af nál., er það þó ekki af þeirri ástæðu, að n. sé ósammála þeirri stefnu, sem fram kemur í frv. Þvert á móti lítur hún svo á, að slík sjóðsstofnun, sem fram á er farið í frv., sé nauðsynleg, og að gjarnan mætti taka til athugunar, hvort ekki væri rétt að gera hlutverk sjóðsins víðtækara en frv. gerir ráð fyrir, þannig, að hann yrði jafnframt fyrir hjúkrunarkonur. En að n. sér sér ekki fært að mæla með því, að frv. verði samþ. nú, er vegna þess, að hún telur það tæplega nógu vel undirbúið til þess að verða að l. nú að þessu sinni. Og það, sem n. þótti sérstaklega skorta á nægan undirbúning, var, að sú áætlun um útgjöld sjóðsins, sem fylgir áreinargerð frv., væri nægilega ljós og rökstudd. Getur n. ekki séð, að þessi áætlun gefi neina verulega tryggingu fyrir því, að sjóðurinn mundi standast þau útgjöld, sem ætlazt er til, að hvíldu á honum samkv. 12. gr. frv. Að vísu er svo ákveðið í frv., að ríkissjóður ábyrgist skuldbindingar sjóðsins, og þar af leiðandi ættu greiðslur úr honum að vera tryggðar. En n. verður að leggja áherzlu á það, að það liggi nokkurn veginn ljóst fyrir, hve þungum bagga fyrir ríkissjóð megi búast við af þessari ábyrgð. Ennfremur lítur n. svo á, að um þennan sjóð ættu að gilda svipuð ákvæði eins og eru um lífeyrissjóð barnakennara. Frá því er allmikið vikið í frv., og telur n., að rétt væri að samræma þau ákvæði. Sem sagt telur n. þörf á rækilegri undirbúningi í þessu máli. Lítur hún svo á, að stjórnin standi bezt að vígi til að framkvæma þann undirbúning. Ég get búizt við því, að flm. segi, að nefndin sjálf hafi ekki verið of góð til þess; það sé ekki meira en megi ætla henni. En til þessarar n. berast mörg mál, og n. sá tæplega fram á, að hún gæti varið nægum tíma til þessa máls, ef ganga hefði átt þannig frá því, að rétt hefði verið að gera það að l. nú. Þess, vegna leggur n. til, að frv. verði afgr. með þeirri rökst. dagskrá, sem prentuð er á þskj. 176, þar sem skorað er á stj. að athuga málið og undirbúa fyrir næsta þing. Það hefir stundum verið sagt, að það væri viss aðferð til að drepa mál, að vísa þeim þannig til stj., en n. vill leggja áherzlu á, að þessa dagskrártill. hennar eigi fremur að skilja sem þáltill. um að þetta verk skuli gerast. Það er algengt í upphafi mála á Alþ., að borin er fram þáltill. um, að stj. taki mál til athugunar og undirbúnings. Og í dagskrártill. n. felst bein áskorun til stj. um að vinna þetta verk. Ég þykist ekki þurfa að fara nánar út í þetta. Þar sem till.n. fer í þessa átt, þýðir ekki að fara að ræða einstök atriði frv.

Frsm. meiri hl. (Hannes Jónsson) Ég hélt, að umr. hefði verið lokið um þetta mál, en hv. 3. þm. Reykv. fær nú orðið til að tala fyrir því, að málið fái að ganga til 3. umr. 

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Ég er sammála hæstv.dómsmrh. um það, að sveitarfélögin geti náð sama marki með því að láta ganga dóm í málum viðkomandi manna, eins þó að frv. þetta verði ekki samþ., og þarf þeirra hluta vegna ekki neina sérstaka lagabreyt. í þessum efnum. En sveitarfélögunum er þetta bara ekki ljóst. Og í því efni byggja menn á auglýsingu frá 1930, en hún fjallar aðeins um 51. gr. fátækralaganna. Til þess að útiloka þennan misskilning og gera almenningi ljóst, hvaða réttindi sveitarfélögin hafa í þessum efnum, er frv. þetta flutt. Ég gæti því gengið inn á að draga frv. til baka, ef gefin væri út auglýsing, sama efnis sem auglýsingin frá 1930, að öðru en því, að þar væri byggt á og vísað til 9. gr. laga um bráðabirgðabreyt. á hegningarlöggjöfinni frá 1928, enda tekið fram, að kostnaður af vinnuhælisvist samkv. þeirri lagagrein greiðist úr ríkissjóði.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Það væri ekki mikil ástæða til þess fyrir mig að hafa á móti því, að frv. þetta verði lögfest á þann hátt, að það nái einnig til kaupstaðanna, ef rétt væri það, sem hæstv.dómsmrh. sagði, að frv. rýri ekki meira gjaldþol og lánstraust kaupstaðanna heldur en gjaldþrotalögin lánstraust einstaklinganna. En þetta er bara ekki rétt hjá hæstv. ráðh., og skal ég gera grein fyrir því, að svo er. Það eru þá fyrst og fremst mörg ákvæði frv., er gera það að verkum, að skuldheimtumanni verður erfiðara að innheimta skuld, er hann á hjá sveitarfélagi, heldur en hjá einstökum manni. T. d. að eignir sveitarfélaga verða samkv. frv. ekki teknar til gjaldþrotaskipta. Svo er um fleira. Ég sé mér því ekki fært að greiða atkv. með þessu frv., vegna þeirra takmarkana, sem það setur um veðrétt í fasteignum sveitarfélaga, sem ætlaðar eru til almenningsnota og stofnaðar með það fyrir augum. Til þess að gefa hv. d. dæmi um þetta, skal ég nefna rafmagnsveitu Rvíkur. Hún er byggð á þann hátt, að til hennar hafa verið tekin tvö lán, sem hvíla á 1. og 2. veðrétti í fyrirtækinu sjálfu, ásamt öðrum tryggingum, og búast má við, að þetta fyrirtæki þurfi að stækka, og þá á þann hátt, að lán verði tekið með veði í fyrirtækinu sjálfu. Ekki verður um það deilt, að fyrirtæki þetta er til almenningsnota, því almenningur fær rafmagn hjá rafmagnsveitunni. Þegar nú farið verður að leita eftir láni til þessa, þá munu þeir, sem líklegir væru til að lána féð, líta á ákvæði þessa frv., ef það verður gert að l., og þá sjá þeir, að þeir kostir, sem veðhafa eru gerðir, ef kaupstaðurinn stendur ekki í skilum, eru þeir, að mat skal fara fram á eign þeirri, sem bundin er í fyrirtækinu, og það mat fer svo fram, að kaupstaðurinn nefnir einn mann, en veðhafi annan til að framkvæma það. Verði svo ágreiningur um matsverðið, sker ráðh. úr. Og fyrir það verð, sem þannig verður ákveðið, fær svo kaupstaðurinn veðið, en afgangur skuldarinnar verður strikaður út. Enginn mundi lána upp á þessi kjör, nema undanþága frá þessu ákvæði væri sett með l. Þetta er alveg óvanalegt ákvæði, og það er ekki rétt, að nokkur einstaklingur fái slíkan rétt, sem sveitarfélögin fá með þessu ákvæði, hvorki með gjaldþrotal. eða á neinn annan hátt. Ég veit, að ákvæði þessa frv. eru ekki hugsuð þeim kaupstöðum til meins, sem ekki eru í fjárhagsvandræðum. En enginn getur vitað, hvort þau kunni ekki að lenda í slíku einhverntíma. Og lánveitandi, sem fyrst og fremst hugsar um að tryggja fé sitt, verður að fá þær tryggingar, sem nægi, ef kaupstaðurinn lendir í vandræðum einhverntíma síðar. En slíka tryggingu fær hann ekki í fyrirtækinu sjálfu á venjulegan hátt, ef frv. þetta verður lögfest. Önnur ákvæði frv. þessa eru og svo vaxin, að þau veita skuldheimtumanni minni tryggingu fyrir að fá skuld sína greidda frá sveitarfélögum heldur en almenn löggjöf um gjaldþrot og nauðasamninga veitir þeim gagnvart hverjum einstaklingi. Svo er t. d. um ákvæði 11. gr., þar sem einfaldur meiri hl. bindur aðra skuldheimtumenn við till. aðstoðarmanns. Ég álít því, að eðlilegast sé að undanþiggja kaupstaðina þessum 1., en gera um það sérstaka löggjöf, ef þá ber upp á sker, heldur en að rýra stórlega og jafnvel kippa algerlega fótum undan því, að kaupstaðirnir geti veðsett þær fasteignir, sem þeir eru að koma upp hjá sér vegna hagsmuna almennings. Fyrst hv. 2. þm. Árn. hefir komið fram með brtt. við 5. gr. frv. um að í stað orðsins „hreppnum“ komi: sveitarfélaginu, vil ég spyrja hann, hver meiningin sé með því ákvæði í 13. gr. c-lið, þar sem sýslusjóði er gert að skyldu, ef ráðh. telur fært, að greiða jafnt og ríkissjóður af því, sem eftir er gefið? Hvaða sýslusjóður er það t. d., sem á í hlut, ef Hafnarfjörður gefst upp, svo ég nefni eitthvert dæmi? - Ætli ekki hefði þurft skrifl. brtt. við það líka?

Frsm. meiri hl. (Sveinbjörn Högnason) Ég vil frábiðja mér þann heiður, sem hv.flm. vildi beina til mín, að ég væri flm. Hinsvegar hefi ég reynt að hlusta eftir því, hvað bak við lægi hjá hv.flm. Kom það þá í ljós, að hann vildi fyrst og fremst hafa þetta mál að mælikvarða á það, hverjir væru hysteriskir, sálsjúkir eða móðursjúkir. Ef hann hefir ætlazt til, að aðrir hefðu málið líka að mælikvarða á þetta, þá hefir hann hlaupið á sig. Hv. flm. talaði hér sjálfur um allt milli himins og jarðar, og kom flest heldur lítið við fuglafriðun: Skurðgoðadýrkun, heilagar verur, rímur og söng. Virðist mörgum, sem hér sé um að ræða skrípaleik eða loddaraleik, sem ekki á að eyða tíma þingsins i. Taldi hv.þm. það eina ástæðuna til útrýmingar svönunum, að ekki hefði verið kveðið sæmilegt kvæði um þá síðan 1913, er þeir voru friðaðir. Sagði hann, að þeir gætu bara gargað, og ætti því að koma í veg fyrir það, að þeir syngju svona illa og að mennirnir kvæðu svona illa um þá. Er það einkennileg dýravernd, sem hér er á ferðinni. Til þess að svanirnir drepist ekki úr hungri í hörðum vetrum, á að elta þá uppi með byssum í góðærum. Hvað myndi hv.flm. segja, ef Dýraverndunarfélagið kæmi með þá till., að bændur færu nú að skera niður fé sitt ótakmarkað á hverju hausti, til þess að koma í vel fyrir, að það horfélli? Þá hélt hv.flm. því fram, að enda þótt uglan væri sjaldgæfur fugl, þá væri hún samt mesti skaðræðisgripur. Getur það varla verið, að sá fugl sé hér skaðræðisgripur, sem varla nokkurn tíma sést. Mætti þá eins hætta við friðun á örnum, ef nú á að fara að útrýma uglunum að fullu. Ef hér ætti strax og einhver fugl sést að fara að hefja eltingaleik á hann, þá yrði það varla til þess að gera fuglalíf fjölbreyttara hér á landi. Það, sem máli skiptir hér, er það, hvort við höfum vit á því að efla fjölskrúðugt og skemmtilegt fuglalíf, eða hvort við erum svo miklir rányrkjumenn í eðli okkar, að við getum ekki séð af þeim smávægilega hagnaði, sem því fylgir að veiða fugla, og vinnum því að útrýmingar- og eyðingarstefnu í fuglalífi landsins. Ég er sannfærður um, að ekki þarf lengi að deila um það, hvor þessara stefna á meiri ítök í hugum hv.þm.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég lét þess getið við 2. umr., að það gæti komið til mála, að brtt. kæmu fram við frv., og liggja þær nú fyrir á þskj. 354. Þessar brtt. eru bornar fram eftir ósk og í samráði við hæstv.dómsmrh.N. leit svo á, að þær væru eftir atvikum til bóta, og þær raska í sjálfu sér ekki efni frv., svo að n. í heild sinni fylgir þessum brtt.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Með þessu frv. er farið fram á, að sjóveðréttur samkv. 11. kafla siglingalaganna frá 1914 fyrir kröfum skipstjóra og skipshafnar til kaups og annarar þóknunar, sem þeir eiga lögmætt tilkall til fyrir starf sitt í þjónustu skipsins, skuli einnig ná til vátryggingarfjár skips og farmgjalds meðan það er ekki af höndum greitt. Einnig eru gerðar ráðstafanir til þess með þessu frv., að ekki sé greitt vátryggingaféð fyrr en nokkur tími er liðinn frá því er sjópróf var haldið út af skiptapi. Hér er ekki farið lengra inn á það svið en svo, að gera kröfu til sérréttinda fyrir kaupi skipshafnar og skipstjóra, en vitanlega ná ákvæði um sjóveðrétt samkv. 11. kafla siglingalaganna til fleiri aðila en hér um ræðir. N. hefir kynnt sér þetta mál allýtarlega og borið það undir lögmanninn í Reykjavík, og fylgir álit hans hér með. Eins og sjá má, kemst hann að þeirri niðurstöðu, að óheppilegt sé að gera breytingar eða setja sérákvæði inn í siglingalögin á þessu stigi málsins, og ekki sízt vegna þess, að nú liggur fyrir að endurskoða siglingalöggjöfina, til þess að samræma hana við gildandi alþjóðaákvæði, sem Ísland mun hafa gengizt undir. Gæti þetta því komið til greina við hina almennu endurskoðun laganna. N. spurðist sérstaklega fyrir um það, bæði hjá lögmanni og Sjóvátryggingarfélagi Íslands, hvaða venja hefði gilt í þessu efni undanfarið. Svaraði lögmaður því, að engin venja hefði myndazt um þessi atriði hér. Samkv. þessu komst n. að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að vísa þessu máli til stjórnarinnar og ganga þá út frá því, að ákvæði, sem snertu sjóveðréttinn, verði athuguð um leið og hin almenna endurskoðun á siglingalögunum fer fram. Ég skal þá aðeins geta þess, af því að nál. er ekki undirskrifað af öllum nm., að einn var veikur þegar málið var afgr., nefnilega hv.þm. Barð.

Flm. (Vilmundur Jónsson) Ég vil aðeins mælast til, að frv. verði vísað til sjútvn. að umr. lokinni. Vænti ég þess, að hv.n. leyfi mér að eiga samtal við sig um málið.

Frsm. (Magnús Torfason) Ég skal fyrst svara hæstv.dómsmrh. Ég vissi ekki til, að ég hefði látið nein orð falla í hans garð í umr. þeim, sem orðið hafa um frv. Mín skoðun er sú, að ef það er galli, að sýslumaður sé tilnefndur í síðari a-lið 13. gr., þá sé það ekki síður galli, að síðari c-liður sömu gr. sé látinn standa í frv. Mér finnst standa líkt á þarna. Og hv. 1. landsk. virðist vera búinn að gleyma því, að n. lagði til, að c-liðurinn í niðurlagi gr. félli niður. Ósamræmið, sem í þessu felst, tekur því ekki til mín. Ég vík aftur að því, sem skilur milli mín og hv. 1. landsk. í þessu máli, sem er það, að hann trúir ekki á, að menn í opinberri stöðu vinni þetta verk réttlátlega. En ég geri það. Þessir menn eru til þess kvaddir að sjá um, að veðhafar fái sinn rétt. Og réttur veðhafa er sennilega betur tryggður með þessu ákvæði en verið hefir. Ég hefi bent á, að það er ekki nokkur vörn gegn manni með veðrétt móti því, að verðið sé sprengt upp. Og þegar slík vandræði steðja að, verður vitanlega eitthvað undan að láta. Ég hefi annars ekki tekið till.hv. 1. landsk. alvarlega, vegna þess að hann er á móti frv. yfirleitt. Hann sagði við 2. umr. málsins, að þetta frv. væri fram komið til þess að losa sveitarfélög við að greiða skuldir sínar, og er þá von, að hann taki sárt til bæjarfélaganna.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég sé ekki ástæðu til að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það er rétt; sem ég tók fram við 1. umr., að jafnan þegar dómur gengur um þessi mál, þá greiðir ríkissjóður kostnaðinn. Hér er því um það að ræða, að ríkissjóður greiði kostnað, sem af því leiðir, að þessir menn séu settir á Litla-Hraun án dóms. Nú þykir mér það ákaflega undarlegt að fara fram á það, að ríkissjóður greiði fyrir þessa menn, sem settir eru þannig á Litla-Hraun, þegar svo stendur á, að ekki er úr því skorið með dómi, hvort þessir menn falli undir lögin frá 1928. Það er sem sé ekki skylda ríkissjóðs að greiða með þessum mönnum, nema þeir séu slæpingjar eða óreiðumenn. En ef uppfyllt eru þau skilyrði, sem sett eru í lögunum frá 1928, er ekki annað en fá dóm yfir þeim; þá er víst, að ríkissjóður greiðir fangavist þeirra eins og annara fanga. Mér fannst hv.flm. taka vel í þetta við 1. umr., að fara að eins og ég stakk þá upp á, og er ég því hálfhissa á að sjá frv. koma fram aftur. Það mun hafa komið fyrir eitt tilfelli, þar sem sveitarfélagi hefir verið neitað um greiðslu fyrir þurfaling vegna dvalar hans á Litla-Hrauni. Mér er að sjálfsögðu illa við að íþyngja ríkissjóði. Þegar nú sveitarfélögin geta, ef skilyrði laganna frá 1928 eru fyrir hendi, komið öllum kostnaði af fangavist þessara þurfamanna sinna yfir á ríkissjóð, með því að láta dóm ganga í málum þeirra, þá finnst mér þau megi vel við una.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Þegar frv. þetta var undirbúið, var tilgangurinn sá, að það næði bæði til sveitarfélaga og bæjarfélaga, af því að svipaðar líkur þóttu vera fyrir því, að hvortveggja gætu lent í fjárþröng. En ef það er virkilega svo, að umboðsmenn bæjarfélaganna áliti, að það sé betra fyrir þau að standa utan við verndarákvæði þessara laga, þá hefi ég ekkert á móti því. En ég hygg, að talsvert hafi bólað á fjárhagsvandræðum hjá sumum bæjarfélögum hér á landi, sem þeim getur stafað hætta af. En vitanlega er hægt að setja svipaða löggjöf fyrir kaupstaðina út af fyrir sig, þó ég álíti eðlilegast, að sömu lög nái yfir sveitarfélög og bæjarfélög í þessu efni. Ég geri það samt ekki að neinu kappsmáli. Hvað það snertir, að þetta frv. geti spillt lánstrausti bæjarfélaga, þá geng ég ekki inn á það. Og út af því, sem hv. 1. landsk. benti á við 2. umr., að bæjarfélög mundu ekki njóta sömu aðstöðu og áður gagnvart lánardrottnum, ef þetta frv. yrði að lögum, þar sem bæjar- og sveitarfélög hefðu jafnan verið talin í 1. flokki ásamt fasteignatryggingum, þá vil ég benda á, að sú sök liggur hjá sveitar- og bæjarfélögunum sjálfum. Þau hafa sjálf rýrt sitt traust með því að fara ekki nógu varlega, og af því að þau hafa í einstökum tilfellum misnotað það traust, sem þau höfðu. En þetta frv. rýrir hvorki lánstraust bæjar- eða sveitarfélaga fremur en lögin um gjaldþrot og nauðasamninga rýra álit eða lánstraust einstakra manna. - Þó að hv.allshn. hafi ekki enn mælt fyrir brtt. sinni á þskj. 346, skal ég lýsa því yfir, að ég er henni samþykkur, og vil ég benda á það, sem þar er tekið fram, að það vantaði í frv. heimild til að strika út í veðmálabók það fasteignarverð, sem eftir mati er umfram veðskuldir, er á eigninni hvíla. Ég vil taka það skýrt fram, að meiningin er sú, að það, sem verður afgangs samkv. mati á eigninni, eins og það er ákveðið eftir fyrirmælum frv., það kemur til greina sem almenn skuld.

Það stendur hvergi í frv.

. Jú, það stendur þar óbeinlínis, þar sem tekið er fram, að það skuli fara fram sala á veðinu áður en aðstoðarmaðurinn býr til yfirlit sitt og gerir till. um samninga eða eftirgjöf skulda.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Mér þykir nú gerast æðivandlifað, ef manni er fundið það til foráttu að mæla ekki með því við 3. umr., sem maður hefir mælt í gegn við 2. umr. Ég mælti þá á móti sumu af því, sem þá var samþ. En mér þótti það þó eigi svo stórvægilegt, að ég fyrir þá sök vildi fella frv. En hv. 1. landsk. ætlast víst til þess, að ég geri það.

Ég sagði, að mótbárum mínum hefði ekkert verið hnekkt

. Ég held, að hv.þm. geri of mikið úr þessu. Ég held, að ekki sé verra fyrir lánardrottna, að metið sé, ef það er gert af sanngirni, heldur en að fram fari nauðungaruppboð. Það er líka hægt að verða fyrir réttindamissi í sambandi við uppboð, t. d. með því að veðhafi viti ekki af því. Ég hefði getað hugsað mér þá verkaskiptingu, að ég hefði mælt með frv. eins og það var upphaflega, en að n. hefði mælt með því, sem hún fékk breytt í frv. Það er rétt, að leiðrétt verði í 5. gr., eins og brtt. fer fram á. Og síðari a-lið 13. gr. hefði einnig þurft að leiðrétta.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Í tilefni að síðustu ummælum hv.frsm. skal ég láta þess getið fyrir hönd stj., að hún telur ekki, að þessu máli sé vísað í gröfina með því að vísa því til stj. með rökst. dagskrá. En stj. mun, ef dagskrártill. verður samþ., láta fram fara ýtarlega rannsókn viðkomandi málinu, svo sem um skipulag sjóðsins, iðgjöld o. fl., og flytja málið á næsta þingi í samráði við sérfræðinga og landlækni. Ég hygg, að hvaða stjórn, sem komið gæti í stað núv. stj., gæti tekið við slíkri skyldu af þessari stjórn.

Halldór Steinsson Það er ekki nóg, eins og hæstv. forseti vill, að fresta atkvgr. Það verður að taka málið út af dagskrá og fresta umr., svo að tækifæri gefist til þess að breyta orðalagi á breytingartillögunum.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Allshn. hefir haft frv. þetta til athugunar og orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt. Einn nefndarmanna hefir þó ekki skrifað undir nál., vegna þess að hann var fjarverandi, þegar málið var afgr. Þetta mál er að vísu svo einfalt, að ekki ætti að þurfa að fjölyrða um það. Ýms rök voru færð fyrir því við 1. umr., en af því að ég get búizt við, að sumir hv.þm. hafi gleymt þeim síðan, vil ég nú taka fram helztu atriði þeirra. Hér er farið fram á, að kostnaður af dvöl óreglumanna á refsistofnun, sem samkv. 51. gr. fátækral. á að greiðast úr sveitarsjóði, skuli greiðast úr ríkissjóði. Greinin fjallar sem sé um það, að sveitarstjórnir geti fengið þurfamenn, sem sýna óhlýðni og þrjózku við sveitarstjórn, eða leti og óreglu, setta í þvingunarvinnu eða fangelsi. Alveg samskonar ákvæði er í l. frá 1928. Það er þessi 51. gr. fátækral. tekin svo að segja óbreytt upp í 9. gr. þeirra 1., en þar er því bætt við, að þeim mönnum, sem þannig verða sveitarfélagi til þyngsla, skuli refsað með fangelsi. Hæstv. dómsmrh. upplýsti það við 1. umr. þessa máls, að kostnaður við dvöl þeirra, sem eru dæmdir á vinnuhælið, væri greiddur úr ríkissjóði. Munurinn á þessu tvennu er því þessi: Í öðru tilfellinu má eftir kröfu sveitarstjórnar flytja menn á vinnuhælið, og þá á sveitarsjóður að greiða kostnaðinn. En í hinu tilfellinu skal það gert, og vitanlega eftir kæru sveitarstjórnar, en þá greiðir ríkissjóður kostnaðinn. Í framkvæmdinni hefir þetta valdið ágreiningi og misskilningi, og þetta frv. er borið fram til þess að fyrirbyggja, að svo verði framvegis. Það mun hvað eftir annað hafa komið fyrir, að menn hafa verið sendir á Litla-Hraun eftir kæru sveitarstjórnar með tilvísun til 9. gr. laga um bráðabirgðabreyt. á hegningarlögum frá 1928, en dvalarkostnaðarreikningur síðan sendur hlutaðeigandi sveitarfélagi. Sveitarfélög geta ekki notað sér þessi ákvæði 1. frá 1928, ef kostnaðurinn á að greiðast af sveitarsjóðum, ofan á það, að þeir hafa í flestum eða öllum tilfellum orðið að greiða af höndum margvísleg önnur útgjöld vegna þessara manna. Með því að halda svona áfram verða ákvæði l. um þetta gagnslaus, en það var áreiðanlega ekki tilgangurinn 1928. Ég vona, að þetta mál sé hv. dm. svo ljóst, að þeir séu reiðubúnir til að taka afstöðu til þess án frekari skýringa.

Frsm. (Magnús Torfason) Ég stend upp aðeins til þess að bera fram brtt. við brtt.hv. 4. landsk., um að í stað „20 þús.“ komi: 30 þús. Eftir því eiga uppboð að fara fram, ef um stórvirki er að ræða. Þá ætti hv. 1. landsk. að vera fullnægt. Hann sagði, að ég hefði rangfært orð hans. Ég skrifaði þau niður um leið og þau voru töluð og verð því að líta svo á, að hv. 1. landsk. vilji nú ekki standa við það, sem hann áður hefir sagt, og get ég verið honum samþykkur í því.

Páll Hermannsson Ég vil aðeins benda á, að þetta er orðið svo flókið, að full ástæða virðist til þess að taka málið út af dagskrá, svo að þm. geti betur áttað sig á öllum þessum brtt., vatill. og brtt. við brtt., sem fram hafa komið. 

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Hv. frsm. skýrði rétt frá lagafyrirmælunum um þetta. En það var hæpið hjá honum, er hann sagði, að samþykki lögreglustjóra væri sama og úrskurður hans. Eftir þessu frv. er nóg, að hann skrifi bréf og leyfi, að viðkomandi maður sé settur á vinnuhæli, en það er allt annað en dómur. Annars kemur það hér fram sem oftar, að ríkissjóður á fáa formælendur. Það þykir alltaf fært að bæta á hann. Hv. frsm. sagði t. d., að þetta skipti engu fyrir ríkissjóð, en það skiptir þá alveg eins engu fyrir sveitarfélögin. Ég tel þetta þvert á móti skipta allmiklu máli, þar sem uppihaldskostnaður fyrir einn þurfaling á Litla-Hrauni nemur á ári fullkomlega meðalprestslaunum. Ég vil því halda mig við það, að þetta ákvæði um samþykki lögreglustjóra sé of lint, og að meiri trygging sé fengin í því, að dómur sé látinn ganga í málinu. Ég vil því mælast til, að frv. þetta verði ekki látið ganga lengra, því að það er alveg þýðingarlaust, þar sem sveitarfélögin geta náð alveg sama takmarki með því að láta ganga dóm um málið. En með því á að vera útilokað, að hægt sé að demba á ríkissjóð kostnaði, sem hann á ekki að bera að lögum.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Þar sem mál þetta hefir gengið til nefndar og kemur nú frá nefnd, vil ég bera mig saman við hana áður en ég get sagt um það, hvort það verður tekið aftur eða ekki. Vil ég því mælast til, að það verði tekið út af dagskrá nú.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Viðvíkjandi 13. gr. er ekki annað en það að segja, að þau ákvæði, sem hv. 1. landsk. vitnaði í, verða vitanlega þýðingarlaus þegar um kaupstað er að ræða, en ekki hrepp, sem er partur úr sýslufélagi, sem hefir sameiginlegan sýslusjóð. Það er algerð vangá, að hreppur er nefndur í 5. gr. í stað sveitarfélags, og viðurkenni ég, að þörf er á að leiðrétta það. En það, sem deilan stendur um, er það, hvort ákvæði þessa frv. rýri lánsmöguleika kaupstaðanna. Ég get ekki séð, að svo verði. Það er rás viðburðanna, sem rýrt hefir gjaldþol sveitarfélaganna yfirleitt. Og þeir, sem veita lán, verða að athuga, hvort sveitarfélagið er góður lánþegi eða ekki. Áður var litið svo á, að sveitarfélögin væru góðir lánþegar. En nú mun vera litið svo á af lánsstofnunum, að sveitarfélögin séu ekki 1. flokks skuldunautar. Þetta á alveg eins við um kaupstaðina eins og hreppsfélögin, enda mun ekki ofmælt, að sumir kaupstaðirnir séu í kröggum nú. Ég á vitanlega erfitt um að svara hv.l.landsk. til varnar atriði, sem inn kom í frv. við 2. umr., þar sem ég var því mótfallinn. En þótt svo væri, tel ég þau atriði ekki svo stór, að ég vilji þess vegna fella frv. Mér þykir t. d. verra, að það var sett inn í frv., að einfaldur meiri hl. skuli duga til samþykkis till. aðstoðarmanns. En ég vil þó ekki fórna frv. þess vegna. Hv. 1. landsk. sagði, að skuldheimtumenn væru verr settir í viðskiptum sínum við sveitarfélög eftir þeim reglum, sem settar eru í frv. þessu, en þeir væru gagnvart einstökum mönnum eftir þeim reglum, er þar um giltu. Það má vera, að svo sé að sumu leyti, en að sumu leyti er það áreiðanlega ekki. Þegar frv. þetta var búið til, var það haft fyrir augum að vernda rétt skuldheimtumannsins svo sem fært þótti. Og því var það ákvæði m. a. sett, að ríkissjóði var gert að skyldu að bæta honum upp, sem ekki er þó vani þegar um einstaks menn er að ræða. Og svo ströng eru skilyrðin um eftirgjafir til sveitarfélaganna, að ég get ekki hugsað mér, að þetta verði misnotað. Þau eru miklu strangari en þau, sem gilda um nauðasamninga til einstakra manna. Þar er ekki nærri því eins vel um þetta búið.

Pétur Magnússon Hv. 1. landsk. hefir haldið því fram við 2. umr. og nú aftur við þessa umr., að frv. gæti spillt lánstrausti sveitar- og bæjarfélaga. En þó að sett séu ákvæði um það, hvernig skipta skuli eignum á milli skuldheimtumanna, ef um gjaldþrot er að ræða, þá getur það ekki orðið til þess að spilla lánstrausti. Það gerir vitanlega enginn ráð fyrir því, að öll bæjar- og sveitarfélög komist í fjárþröng. Ef það væri rétt, sem hv. 1. landsk. heldur fram, þá ætti hið sama að gilda um einstaklinga og prívatfélög: ákvæðin um gjaldþrot einstakra manna og félaga ættu að rýra lánstraust þeirra. En slíkt nær engri átt. Ég held, að hv. 1. landsk. hafi ekki bent á nema tvö atriði í frv., sem gætu orðið skuldheimtumönnum óhagstæð, það eru ákvæðin í 10. og 11. gr. Hvað það atriði snertir, að einfaldur meiri hluti skuldheimtumanna ráði úrslitum, þá sé ég ekki, að þetta verði til spillis fyrir skuldheimtumenn. Ráðh. hefir úrskurðarvald og auk þess fer eftirgjöf því aðeins fram, að 3 aðrir traustverðir menn leggja það til. Ég sé því ekki, að í þessu ákvæði sé nein hætta falin. Um hitt atriðið, matið á fasteignum, gildir öðru máli. Og ég játa fúslega, að ég álít, að löggjöfin megi ekki fara inn á þá braut að rýra veðgildi fasteignanna. Ég gekk inn á matsákvæði í n., af því að ég leit svo á, að hér væri um algert undantekningarákvæði að ræða. Verð ég að játa, að eftir þær bendingar, sem hv. 1. landsk. hefir gefið í málinu, þá lít ég nú öðruvísi á þetta heldur en ég gerði eftir lauslega yfirvegun í n. Það hefir stórvægilega þýðingu, að ekki sé rýrt það traust, sem skuldheimtumenn geta borið til trygginga í fasteignum. Fyrir mér vakti, þegar ég gekk inn á þessa brtt., eins og hv. 2. þm. Árn. tók fram, að skuldheimtumenn gætu sprengt upp verð á skólahúsum og öðrum þeim húsum, sem sveitarfélögin eru neydd til að halda i. Þó að húsið sé gamalt og í sjálfu sér mjög lítils virði, þá getur það verið alveg ómissandi fyrir sveitarfélagið. Svo gætu skuldheimtumenn notað sér neyð sveitarfélaganna til þess að sprengja verðið upp úr sannvirði. Mér hefir dottið í hug að bæta úr þessu með brtt., sem ég legg hér fram, með leyfi hæstv. forseta, með tilmælum um, að hann leita afbrigða um hana, svo hún megi koma til atkvæða.