Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Lagt hefur verið fram á lestrarsal ávarp sambandsráðs sambandsþings rússneska sambandsríkisins til þinga erlendra ríkja og vill forseti geta þess sérstaklega að með ávarpinu liggur svar varaforseta Alþingis þar sem forseta Dúmunnar eru sendar samúðarkveðjur vegna hörmunganna í Moskvu.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Siv Friðleifsdóttir umhvrh., 7. þm. Reykn., er farin til útlanda í opinberum erindum leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Reykjaneskjördæmi, Páll Magnússon framkvæmdastjóri, taki sæti á Alþingi á meðan. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokks Framsfl.`` Páll Magnússon hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Forseti vill geta þess vegna dagskrár fundarins í dag að klukkan 4 verður settur nýr fundur svo að unnt verði að afgreiða 7. dagskrármálið, þ.e. alþjóðasamning um verndun túnfiska í Atlantshafi sem er að finna á þskj. 247. Enn fremur vill forseti geta þess að 12. mál á dagskrá, hvalveiðar, er tekið út af dagskrá.

Hæstv. forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til að Ísland gerist aðili að alþjóðasamningi um verndun túnfiska í Atlantshafi sem gerður var í Rio de Janeiro 14. maí 1966. Umræddur samningur sem nefndur hefur verið Atlantshafstúnfiskveiðisamningurinn tekur til verndunar um 30 tegunda túnfisks og annarra áþekkra fisktegunda í Atlantshafi og aðliggjandi innhöfum með sjálfbæra hámarksnýtingu stofna þessara tegunda að markmiði. Í því skyni var með samningnum stofnað sérstakt ráð, Alþjóðaráð um verndun túnfiska í Atlantshafi, sem oftast er nefnt Atlantshafstúnfiskveiðiráðið. Heiti ráðsins á ensku er ,,International Commission for the Conservation of Atlantic Tunas`` og er það skammstafað ICCAT. Ráðinu er ætlað að vinna að markmiðum samningsins. Aðilar að samningnum eru alls 32, en þar á meðal er Evrópusambandið fyrir hönd sinna aðildarríkja. Skrifstofa ráðsins er í Madríd. Frá árinu 1995 hefur Ísland haft áheyrnaraðild að Atlantshafstúnfiskveiðiráðinu. Áheyrnaraðild fylgir málfrelsi á fundum ráðsins og við vinnu nefnda sem settar eru á laggirnar á þess vegum. Á vettvangi ráðsins hefur Ísland ítrekað lýst óánægju með núverandi skiptingu veiðiheimilda, sem eingöngu byggist á veiðireynslu og gefur Íslandi þannig engan veiðirétt, og lagt áherslu á að tekið verði tillit til réttar strandríkja við úthlutun aflaheimilda. Þetta sjónarmið Íslendinga nýtur nú vaxandi hljómgrunns innan ráðsins og nýverið komst sérstakur vinnuhópur ráðsins að þeirri niðurstöðu að m.a. skuli tekið til réttinda og hagsmuna strandríkja við úthlutun veiðiheimilda. Nú þegar þessi vinnuhópur hefur lokið verki sínu er ljóst að innan ráðsins mun koma til endurúthlutunar aflaheimilda. Ætli Íslendingar að stunda túnfiskveiðar í framtíðinni er mikilvægt að Ísland sé fullgildur aðili að ráðinu þegar viðræður um endurúthlutun eiga sér stað. Þær viðræður munu hefjast formlega á ársfundi ráðsins 28. október til 4. nóvember 2002. Í Atlantshafi eru stundaðar veiðar á um 30 tegundum túnfiska og áþekkra tegunda. Útbreiðsla flestra þeirra er bundin við hitabeltis- og heittempruð hafsvæði og eingöngu ein túnfisktegund, bláuggatúnfiskur, gengur inn á íslensk hafsvæði. Heildarútbreiðslusvæði bláuggatúnfisks í Norður-Atlantshafi er talið ná frá Grænhöfðaeyjum til Noregs í austri og frá ströndum Brasilíu til Nýfundnalands vestan megin Atlantshafs. Talið er að um tvo stofna sé að ræða og liggur skipting þeirra um 45. lengdargráðu vestlægrar lengdar. Túnfiskur hefur ekki verið veiddur að ráði innan íslensku efnahagslögsögunnar og er reynsla Íslendinga af túnfiskveiðum því mjög takmörkuð. Túnfiskur er hins vegar með dýrari fiskafurðum og vaxtarmöguleikar íslenskrar túnfiskútgerðar því talsverðir. Hafrannsóknastofnunin hefur á hverju hausti frá 1996 stundað tilraunaveiðar á túnfiski innan íslensku efnahagslögsögunnar í samvinnu við japanskar túnfiskútgerðir. Tvö til fimm japönsk túnfiskveiðiskip hafa tekið þátt í veiðunum og veitt hluta af úthlutuðum kvóta sínum innan íslensku lögsögunnar. Með veiðunum hefur verið sýnt fram á að stór túnfiskur gengur inn í íslensku lögsöguna á haustin, þótt ekki sé hægt að fullyrða hvort um stöðugt fyrirbæri sé að ræða. Samhliða veiðum japönsku skipanna hefur eitt íslenskt skip stundað veiðar á túnfiski en fleiri skip sem hafa búnað til veiðanna eru að bætast í flotann og vonir standa til þess að íslensk skip muni stunda túnfiskveiðar að staðaldri í framtíðinni. Úthafsveiðisamningur Sameinuðu þjóðanna sem gerður var í New York 4. ágúst 1995 hefur verulega þýðingu í sambandi við aðild Íslands að Atlantshafstúnfiskveiðisamningnum. Fullt heiti fyrrnefnda samningsins er ,,samningur um framkvæmd ákvæða hafréttarsamnings Sameinuðu þjóðanna frá 10. desember 1982 um verndun deilistofna og víðförulla fiskstofna og stjórnun veiða úr þeim``, en túnfiskstofnar teljast til víðförulla fiskstofna. Úthafsveiðisamningurinn var fullgiltur af Íslands hálfu 14. febrúar 1997 og öðlaðist gildi 11. desember 2001. Einn meginþáttur úthafsveiðisamningsins eru reglur III. hluta hans um samstarf ríkja. Þar er gert ráð fyrir að strandríki og úthafsveiðiríki starfi saman á vettvangi svæðisbundinna fiskveiðistjórnarstofnana að verndun og nýtingu deilistofna og víðförulla fiskstofna. Ef fyrir hendi er svæðisbundin stofnun, sem er bær til að ákveða verndunar- og stjórnunarráðstafanir vegna tiltekinna stofna, skulu ríki sem veiða úr stofnunum á úthafinu og viðkomandi strandríki uppfylla samstarfsskyldu sína með því að gerast aðilar að stofnuninni, ef þau eru það ekki fyrir. Ríki sem hvorki eru aðilar að viðkomandi stofnun né fallast á að hlíta verndunar- og stjórnunarráðstöfunum er hún hefur ákveðið fá samkvæmt úthafsveiðisamningnum ekki aðgang að þeim auðlindum sem þessar ráðstafanir ná til. Ísland er að þjóðarétti bundið af ákvæðum úthafsveiðisamningsins og ákvæði hans vega því þungt þegar kemur að ákvörðun um aðild Íslands að Alþjóðatúnfiskveiðiráðinu. Ráðið er svæðisbundin stofnun sem er bær til að ákveða verndunar- og stjórnunarráðstafanir vegna túnfiskstofna í Atlantshafi. Aðild að ráðinu er því nauðsynlegt þjóðréttarlegt skilyrði fyrir því að íslensk fiskiskip geti í framtíðinni stundað veiðar úr stofnum sem ráðið stjórnar veiðum úr. Íslendingar hafa um áratuga skeið verið í fararbroddi þjóða á sviði hafréttar og ötulir talsmenn sjálfbærrar nýtingar lifandi auðlinda hafsins. Forsenda slíkrar nýtingar á fiskstofnum sem veiðast á úthafinu er að veiðum sé stjórnað af þar til bærum svæðisbundnum stofnunum sem móta sameiginlega veiðistjórnun á vísindalegum grundvelli. Ísland er nú þegar aðili að slíkum svæðisbundnum stofnunum og má þar nefna Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndina (NEAFC) og Norðvestur-Atlantshafsfiskveiðistofnunina (NAFO). Eins og að framan greinir telst Atlantshafstúnfiskveiðiráðið vera bær fiskveiðistjórnarstofnun í skilningi III. kafla úthafsveiðisamningsins. Það er því rökrétt skref fyrir Ísland að gerast aðili að Atlantshafstúnfiskveiðisamningnum og í raun forsenda þess að íslensk fiskiskip geti stundað túnfiskveiðar í framtíðinni. Sjútvrn. hefur staðfest að aðild að Atlantshafstúnfiskveiðisamningnum kalli ekki á lagabreytingar hér á landi. Hæstv. forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Forseti vill árétta að að því er stefnt að að lokinni fyrri umræðu þessa máls fari fram atkvæðagreiðsla og málinu verði vísað til utanrmn. Og eins og forseti gat um í upphafi fundar verður málið eða síðari umræða þess hér síðar í dag, þ.e. um fjögurleytið.

Herra forseti. Það fer afskaplega vel á því að það skuli vera hæstv. landbrh. sem kemur hér og mælir fyrir vernd túnfiska. Það er nauðsynlegt að það sé alveg ljóst hver staða okkar er gagnvart hinum ýmsu alþjóðlegu stofnunum á sviði sjávarútvegsmála, t.d. hafa verið áhöld um veru okkar í Alþjóðahvalveiðiráðinu undir forustu núv. hæstv. sjútvrh. Hæstv. landbrh. mælir fyrir því að Alþingi samþykki að við gerumst aðilar að Alþjóðatúnfiskveiðiráðinu vegna þess að það sé svo mikilvægt að við komumst í að vera viðstödd þegar menn véla um úthlutun á túnfiski. Það á að gerast á ársfundi ráðsins. Ég hegg eftir því, herra forseti, að miðað við þær upplýsingar sem koma fram í till. til þál. hófst ársfundur ráðsins í gær og með leyfi að spyrja, herra forseti: Getur hæstv. landbrh. skýrt hvernig stendur á því að ekki er fyrir löngu búið að leggja fram þessa till. til þál.? Er það þá þannig að við verðum að samþykkja þetta í dag til þess að hæstv. sjútvrh. geti farið með fullgilt atkvæði Íslendinga á ársfundi Alþjóðatúnfiskveiðiráðsins? Þetta er ákaflega undarlegt, herra forseti, ekki síst vegna þess að við Íslendingar urðum að athlægi á alþjóðavísu sökum þess að hæstv. sjútvrh. var ekki viss um það hvort Íslendingar væru fullgildir aðilar að Alþjóðahvalveiðiráðinu. Og mér sýnist samkvæmt þessu að viðlíka deilur hljóti að vera í uppsiglingu um það hvort hæstv. ráðherra er þá staddur á ársfundi ráðsins eða ekki og hvort hann er þar fulltrúi Íslands eða ekki og hvort hann hefur atkvæði þar eða ekki.

Hæstv. forseti. Þetta var eðlileg athugasemd hjá hv. þingmanni. Það er talið mjög mikilvægt að við gerumst aðilar meðan á fundinum stendur. Auðvitað hefði þurft að mæla fyrir þessu máli fyrr en það hefur verið þinghlé í heila viku. Vegna þess að það er brýnt að þetta gerist meðan fundurinn stendur yfir úti göngum við inn og komum með skýra yfirlýsingu um það. Þess vegna vona ég að Alþingi skilji þessa stöðu og afgreiði málið fljótt.

Herra forseti. Það mun áreiðanlega ekki standa á Samfylkingunni og örugglega ekki stjórnarandstöðunni allri að veita þessu máli brautargengi hér í dag. Það er alveg ljóst að það eru þjóðarhagsmunir, þótt ekki séu miklir í augnablikinu, sem kalla á að við samþykkjum þetta í dag. Ég er sannfærður um að þingheimur mun gera það. En það er auðvitað áhorfsmál hvort rétt sé að þessum málum staðið. Hæstv. landbrh., sem ég ætla ekki að skattyrðast við um þetta mál því að sannanlega er þetta ekki beinlínis mál sem hann er allajafna með á forræði sínu, hefur upplýst að málið komi með þessu hraði fyrir þingið vegna þess að það hefur verið þinghlé í heila viku. Er það þá svo, herra forseti, að hæstv. sjútvrh., sem eðlilega fer með þetta mál, þó að það sé starfandi utanrrh. sem leggur það fram, hafi ekki nema viku fyrirvara á máli eins og þessu? Er vika síðan embættismenn sjútvrn. fundu það skyndilega upp að nauðsynlegt væri fyrir okkur að vera í þessu ráði? Herra forseti. Auðvitað mun Samfylkingin greiða þessu máli atkvæði. En í meðferð þess birtast ákaflega skrýtin vinnubrögð af hálfu sjútvrn.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þann góða skilning sem hann hefur á málinu og þann mikilvæga stuðning sem hann lýsir yfir við það. Ég held að þá sé ástæðulaust að skattyrðast meira um sögu málsins en ganga heldur til þess sem mikilvægast er, að klára það.

Herra forseti. Ég vil taka það fram í upphafi máls svo það valdi engum misskilningi að vissulega mun ég styðja þetta mál. En ég verð samt að segja, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að mér finnst furðulegt að málið skuli koma inn í slíku tímahraki, að hæstv. sjútvrh. sé staddur á þessum fundi og viti ekki hvort hann er áheyrnarfulltrúi eða hvort hann megi taka þátt í störfum fundarins og greiða atkvæði, og þess vegna beri þetta mál hér að. Þegar það er svo líka upplýst að málið hafi dregist vegna þess að hér hafi verið þinghlé í viku fer maður að undrast mjög um skipulag á ferðum og störfum hæstv. sjútvrh. Ég verð samt að lýsa því yfir að ég sakna hans ekkert svakalega þó að hann sé svolítið á flakki. Það er samt rétt að vekja athygli á ýmsu sem ég held að hv. þm. hefðu gott af að hlýða á þegar við skoðum aðeins þessa tillögu. Hér eru Íslendingar að sækja á um rétt sinn sem við teljum auðvitað sjálfsagðan, rétt um það að við eigum hlutdeild í veiðum sem eru á okkar svæðum, innan okkar lögsögu, og að ekki sé hægt að una því að Ísland sem ríki sé útilokað frá veiðum á þessari fisktegund sem gengur inn í lögsögu okkar. Í greinargerð með tillögunni segir, með leyfi forseta: ,,Á vettvangi ráðsins hefur Ísland ítrekað lýst óánægju með núverandi skiptingu veiðiheimilda, sem eingöngu byggist á veiðireynslu og gefur Íslandi þannig engan veiðirétt ...`` Ef við hugleiðum aðeins það sem hér er sagt mætti auðvitað með nákvæmlega sömu rökum yfirfæra þessa setningu á íslenska fiskveiðistjórnarkerfið og hvernig því er útdeilt --- hvernig því hefur verið útdeilt á tiltölulega fáa. Og til þess væri fullt tilefni af því að sú fisktegund sem við erum að ræða um, túnfiskurinn, er auðvitað talsvert háður sjávarhita til að nálgast Ísland. Það er hins vegar önnur fisktegund sem við vorum að úthluta reynslu á, hæstv. ráðherra, sem er skötuselurinn. Hann veiddist hér á djúpmiðum til þó nokkurs tíma en við hlýnandi sjó kom hann upp að ströndinni og inn á Faxaflóa, inn á Breiðafjörð og jafnvel norður fyrir land. Og nú háttar svo til, herra forseti, að á svæðunum þar sem skötuselurinn veiðist er engin veiðireynsla. Og með nákvæmlega sömu rökum gætu menn sagt að það væri ósanngjarnt og óeðlilegt að þessari reynslu skyldi hafa verið úthlutað með þeim hætti sem gert er. Og auðvitað er það svo í öllu íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu, því miður, að úthlutunin sem eingöngu er byggð á veiðireynslu, sem er þó breytileg eftir árstíðum og hitafari sjávar og ýmsu öðru, er oft mjög ósanngjörn með nákvæmlega sömu rökum og við færum fyrir samþykkt þeirrar tillögu sem hér er til umræðu. Þegar við tölum um rétt strandríkisins Íslands á sama sjónarmið fyllilega við varðandi aðgang íslensku þjóðarinnar að veiðiheimildum hér við land og breytilegt náttúrufar. Við getum t.d. spurt okkur: Hvers vegna ættu íbúar við Húnaflóa ekki að fá að veiða þorsk sem er búinn að éta frá þeim alla rækjuna og taka frá þeim lífsbjörgina? Af hverju fá þeir engan forgang að því að veiða þennan fisk sem núna gengur inn á Húnaflóa en gerði ekki í áratugi? Það eru auðvitað fjöldamörg atriði í þeim röksemdum sem hér eru lagðar upp. Þær eru í raun og veru þær sömu og við byggjum fiskveiðistjórn okkar á en hér teljum við Íslendingar að þetta sé afar ósanngjörn framsetning og byggjum sókn okkar á því. Og ég tek undir það. Með sömu sjónarmiðum tek ég þá undir rétt íbúa strandbyggða Íslands til þess að fá að endurskoða þá úthlutun kvótakerfis sem byggt hefur verið á, úthlutun sem sett hefur marga byggðina dálítið á skjön miðað við það sem áður var, og byggðin mun hallast meira á merinni eftir því sem lengra líður. Þetta vildi ég sagt hafa, herra forseti. Ég átti reyndar von á því að hæstv. landbrh. byrjaði ræðuna á því að segja að þar sem tveir túnfiskar kæmu saman, þar væri torfa.

Herra forseti. Ég gleðst yfir stuðningi hv. þingmanns hvað þetta mál varðar en ég varaði mig ekki á því hve heitt honum var í hamsi sem er nú af einhverjum öðrum ástæðum. En það er gott að fá stuðning við málið og finna hvað þingmenn taka undir mikilvægi þess. Og það má líka segja hæstv. sjútvrh. til varnar að kerfi embættismanna, bæði í sjútvrn. og utanrrn., hefur um margra vikna skeið verið dálítið upptekið við að sækja rétt okkar og bæta stöðuna hvað hvalveiðar varðar.

Með hraða snigilsins.

Miklum tíma hefur verið varið í það mál og ákveðinn árangur náðst í því, hv. þingmaður, sem ég hygg að svona hér um bil allt þingið lýsi fögnuði yfir. En ég þakka þennan stuðning og þessa niðurstöðu úr ágætri ræðu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um till. til þál. um aðild að alþjóðasamningi um verndun túnfiska í Atlantshafi. Ég vil byrja á því að taka undir með þeim þingmönnum sem gagnrýna hversu seint þetta mál er komið fram og að hér skuli þurfa að afgreiða það með miklu hraði. Ég bendi á að fyrstu vikur þingsins var næstum einvörðungu fjallað um þingmannamál vegna þess að stjórnarmál voru ekki fram komin. Því er algerlega óásættanlegt að við séum að fá þetta inn til afgreiðslu með hraði. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum þeirrar skoðunar að hér sé gott mál á ferðinni en hefðum viljað skoða það betur og gefa okkur meiri tíma fyrir það eins og öll önnur mál. Það liggur alveg ljóst fyrir að það þjónar hagsmunum Íslendinga að veiðum úr þessum stofni sé stjórnað og það þjónar líka hagsmunum þeirra aðila við Miðjarðarhaf sem hafa lifað á túnfiski að stjórn veiðanna fari fram á þann hátt að fiskurinn geti kannski í náinni framtíð sótt í ríkari mæli inn á Miðjarðarhaf. Það skýrir náttúrlega áhuga þjóða eins og Tyrkja og Ítala á málinu. En yfir höfuð er skynsamleg nýting og stjórn á veiðum úr þessum fiskstofni sjálfsagður hlutur og við munum ekki standa í vegi fyrir því að þetta mál fái framgöngu í þinginu. Það verður skoðað í nefnd á eftir. Að síðustu vil ég bara taka undir með þeim sem gagnrýna að mál komi inn með þessum hætti og séu afgreidd með hraði eins og hér er verið að gera. Þannig eigum við ekki að vinna. Þetta mál hefur eflaust átt langan aðdraganda í stjórnkerfinu og þingið hefur haft nægan tíma til að koma því á dagskrá og til umfjöllunar með eðlilegum hætti núna á haustþingi.

Herra forseti. Málið sem við ræðum er tvíþætt og kannski má segja að það sé þríþætt. Þriðji liðurinn --- svo að ég byrji á honum --- er sá sem við hv. þm. stjórnarandstöðunnar höfum aðeins fundið að. Vegna þess að hér eru nokkrir hagsmunir í húfi höfum við lýst því yfir að við teljum sjálfsagt að samþykkja þetta, ekki síst til þess að spara þeim embættismönnum og stjórnmálamönnum íslenskum sem kunna að vera mættir á ársfund Alþjóðatúnfiskveiðiráðsins þá blygðun sem fylgir því að híma á slíkum fundi umboðslausir. Auðvitað hefði átt að leggja þetta mál fyrir margt löngu fram hér í þinginu og það hefði átt að fá eðlilega málsmeðferð. Menn hefðu átt að eiga kost á því að skoða hversu miklir hagsmunir eru í húfi, hversu mikill kostnaður fylgir þessu, hverjir hinir raunverulegu hagsmunir eru. En tími mun ekki gefast til þess. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar munum leggja kapp á að þetta verði samþykkt í dag vegna þess að hagsmunir eru í húfi. En þetta eru ekki vinnubrögð sem hægt er að standa upp og klappa fyrir. Ég veit að hæstv. flytjandi málsins mun samþykkja það. Annar þáttur þessa máls lýtur síðan að tegundinni sem um ræðir. Nú hafa nokkrir hv. þm. áður rætt um nauðsyn þess að Íslendingar efli túnfiskveiðar sínar, bæði hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sem kannski kemur frá þeim eina stað á landinu sem starfrækt hefur verið íslensk túnfiskútgerð og líka hv. þm. Kristján Pálsson sem hér hefur lagt fram þingmál sem tengjast túnfiskveiðum Íslendinga. Nú er ljóst að sú tegund túnfisks sem við höfum séð veidda innan íslensku efnahagslögsögunnar er ákaflega dýrmæt. Þetta er fiskur sem getur orðið ákaflega stór. Japanir leggja í langar útilegur víðsfjarri heimalandi sínu til þess að veiða hann innan íslensku efnahagslögsögunnar vegna þess að eftir miklu er að slægjast. Ég vek eftirtekt á því, herra forseti, að þingmenn Samfylkingarinnar hafa tvisvar sinnum á undangengnum árum lagt til eins og hv. þm. Kristján Pálsson að ráðist yrði í rannsóknir á túnfiski innan efnahagslögsögunnar íslensku. Ástæðan fyrir því er m.a. sú, eins og hæstv. landbrh. gat um í sínu máli, að bláuggatúnfiskurinn er hitasækinn fiskur. Þegar skil heitra og kaldra strauma færast norður eftir fylgir bláuggatúnfiskurinn þessum skilum eins og ég veit að hæstv. landbrh. veit glögg skil á. Með breyttu loftslagi á norðurhveli jarðar kann að vera að þessi skil færist og í sama mæli kann að vera að þessi fisktegund, svo dýrmæt sem hún er, flytji sig norður eftir. Þess vegna skiptir það máli að við í fyrsta lagi hefjum tilraunaveiðar á þessum fiski, í öðru lagi fylgjumst með veiðum annarra þjóða innan íslensku efahagslögsögunnar, og það höfum við svikalaust gert. Í þriðja lagi er síðan nauðsynlegt að við reynum með einhverjum hætti að verða okkur úti um kvóta við hið alþjóðlega samningaborð. Þá kem ég að hinum þriðja þætti sem er auðvitað mikilvægastur í þessu máli og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson gerði að umræðuefni áðan, þ.e. hvernig röksemdafærsla hæstv. sjútvrh. er algerlega öfugsnúin í þessu máli miðað við málflutning hans gagnvart stjórnkerfi fiskveiða hér við land. Það kemur fram, herra forseti, í athugasemdum við þessa þáltill. að Ísland hafi með áheyrnaraðild sinni að Alþjóðatúnfiskveiðiráðinu ítrekað lýst óánægju með núverandi skiptingu veiðiheimilda og forsendur fyrir yfirlýsingum hinna íslensku embættismanna sem hafa rök sín frá hæstv. sjútvrh. eru þau að það sé eingöngu byggt á veiðireynslu. Vegna þess að eingöngu er byggt á veiðireynslu þá hefur Ísland engan veiðirétt. Herra forseti. Þetta er meginkjarni þeirrar togstreitu sem hefur staðið um íslenska fiskveiðistjórnarkerfið. Þar er einvörðungu byggt á veiðireynslu. Þar er einvörðungu byggt á veiðireynslu örfárra manna á tilteknu árabili og þessir menn hafa í krafti veiðireynslunnar fengið úthlutaðan kvóta sem þeir hafa síðan getað framselt, keypt og leigt frá sér fyrir ærið fé. Þetta eru mennirnir sem hafa flutt 40 milljarða íslenskra króna í lokaða sjóði í útlöndum þar sem ekki er hægt að rekja. Þetta eru mennirnir sem hafa meginhluta fjármagnstekna á Íslandi án þess að þurfa að borga sama skatt og við hin. Úr þessum hópi koma þeir 96 Íslendingar sem á hverjum einasta degi hverrar einustu viku hvers einasta mánaðar á hverju ári hafa 300 þús. kr. í fjármagnstekjur, þ.e. á dag, og borga 10% skatt á meðan aðrir 11--12 þúsund Íslendingar þurfa að draga fram lífið á 2--3 þús. kr. Þetta er togstreitan. Þetta er meginkjarninn í þessu sérkennilega máli, till. til þál. um aðild okkar að Alþjóðatúnfiskveiðiráðinu til þess að hæstv. sjútvrh. fari ekki í annað sinn fýluferð á slíkan fund og verði umboðslaus. Röksemdirnar sem hæstv. sjútvrh. flytur fyrir aðild okkar og röksemdirnar fyrir óánægju Íslendinga með skiptingu kvótans úr túnfiskstofninum eru nákvæmlega þær sömu og obbi Íslendinga hefur uppi sem röksemdir gegn núverandi stjórnkerfi fiskveiða. Ef röksemdir hæstv. sjútvrh. duga til þess að kollvarpa núverandi skiptingu túnfiskkvótans, hvers vegna í ósköpunum skyldi hann þá ekki hlusta á það þegar þingmenn stjórnarandstöðunnar, þegar íslenskur almenningur notar nákvæmlega sömu rök til þess að beina geirum sínum að honum og álasa honum fyrir að vera stöðugt í vörn fyrir þá sem fá sinn kvóta með nákvæmlega sömu röksemdum og þeir menn sem fá túnfiskkvótann sem hann er á móti. Herra forseti. Það er nauðsynlegt að benda á hvernig röksemdafærsla hæstv. sjútvrh. í þessu máli stangast algerlega á við allt það sem hann segir heima fyrir þegar hann er að verja hið illvíga kvótakerfi eins og það er í dag. Herra forseti. Við munum styðja það að þetta mál fari í gegn þó það sé alveg ljóst að álappaleg stjórnsýsla valdi því að það er ekki fyrir löngu fram komið, þó að ljóst sé að okkur gefist ekki tími til þess að rannsaka það eðlilega, þó það sé ljóst að röksemdafærsla ráðherrans í þessu máli sé algerlega á skjön við allt það sem hann hefur sagt hér heima. Herra forseti. Það er líka gaman að sjá hæstv. ríkisstjórn taka undir öðrum þræði í athugasemdum við frv. með þeim röksemdum og hugmyndum sem þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa sett fram áður einmitt varðandi þessa tilteknu fisktegund.

Hæstv. forseti. Það er nokkuð sem ég vil taka skýrt fram svo það valdi ekki misskilningi af því að mér hefur fundist það koma fram í máli þingmanna sem hægt væri að misskilja, þ.e. að það væri eins og Íslendingar hefðu allt í einu farið þarna út og biðu núna á milli vonar og ótta um hvort Alþingi samþykkti þetta mál. Sannleikurinn er sá að Íslendingar hafa, eins og hér hefur komið fram, allt frá 1995 haft áheyrnaraðild og verið fullgildir þátttakendur í umræðu um þessi mál. Þeir hafa sótt ráðstefnur og fundi Atlantshafstúnfiskveiðiráðsins frá þeim tíma. Þeir hafa haft þar fullt málfrelsi. Þeir hafa tekið fullan þátt í nefndarstarfi og það er svona til að fullkomna verkið, þó að málið komi seint fram, að við gerumst þar fullgildir aðilar núna. Ef einhver hefur misskilið þetta þá vil ég því bara segja að þeir bíða þar ekkert milli vonar og ótta. Þeir hafa eins og öll hin árin tekið þátt að fullu í störfum ráðsins og bíða nú þess að verða fullgildir aðilar. Það kann rétt að vera, og ekki ætla ég að verja það, að málið kemur seint fram. En um það þýðir ekkert að sakast í dag eins og kom fram í máli hv. þm. heldur vinda sér í að afgreiða það því að við teljum þetta nokkra hagsmuni fyrir íslenska þjóð.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. 7. þm. Reykv., Össuri Skarphéðinssyni, um hvað það er mikilvægt að hefja rannsókna- og tilraunaveiðar á þessari merku fisktegund sem hér er til umræðu. Samfylkingin hefur lagt fram á hinu háa Alþingi þáltill. um að fara í auknar veiðar og rannsóknir á vannýttum fisktegundum. Það er mikilvægt að styðja líka við allt frumkvöðlastarf sem verið er að vinna í þessum veiðum. Einstaklingar eða fyrirtæki eru að fara út á nýjar brautir og fiskveiðiþjóð á að styðja vel við bakið á frumkvöðlum í þessu. Það gildir um þá sem eru að veiða túnfiskinn. Það vil ég segja líka fyrst rætt er um túnfisk --- við erum nú komnir svolítið inn á venjulegt svið hæstv. landbrh. sem hér talar sem utanrrh. --- að á Þórshöfn er veiddur kúfiskur. Það þarf að styðja við bakið á þeim aðilum sem eru að vinna þetta frumkvöðlastarf.

Herra forseti. Vegna þessara umræðna sem hafa farið hér fram um seinagang og að staðið hafi á skjölum frá sjútvrn. vil ég aðeins segja að túnfiskveiðar hafa verið stundaðar í tilraunaskyni við strendur Íslands á undanförnum árum og þá með samningi við Japani um að þeir sjái um veiðarnar. Síðan hafa íslensk skip gert tilraunir með þetta sama. Við sem þjóð höfum verið að reyna að afla okkur kvóta eða veiðiheimilda til þess að eiga erindi inn í Alþjóðatúnfiskveiðiráðið þannig að mark yrði tekið á okkur sem rétthöfum til kvótaúthlutunar. Það hefur því ekki verið talin ástæða til að ganga inn í þetta ráð fyrr en á síðustu stundu. Við getum sagt að menn hafi talið óheppilegt að ganga í þetta fyrr en þeir hefðu einhvern rétt. Mér er sagt að það hafi ekki komið upp fyrr en bara nú fyrir skömmu að strandríki mundu öðlast einhvern rétt og að það ætti að taka upp á þessum sérstaka fundi túnfiskveiðiráðsins sem nú er hafinn. Það er ástæðan fyrir því hversu seint þessi skjöl koma fram. Það var ekki vitað fyrr en seint að það kæmi yfirleitt til álita að þetta mál væri til umræðu. Það er hin raunverulega skýring á bak við þetta en ekki einhver seinagangur eða handvömm eins og mér hefur fundist menn gefa í skyn í þessum virðulega þingsal. Að sjálfsögðu er mjög mikilvægt fyrir okkur að öðlast einhvern rétt til túnfiskveiða. Við vitum að m.a. í Vestmannaeyjum hafa menn lagt heilmikið undir til að geta tekið þátt í þessu. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni að auðvitað eigum við að reyna að styðja við bakið á þeim aðilum sem eru frumkvöðlar að þessu leyti og passa upp á að okkar réttur sé tryggður á alþjóðavettvangi sem annars staðar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á búnaðarlögum, nr. 70/1998. Frumvarpið er flutt á þskj. 245 og er mál nr. 241 á þessu þingi. Á undanförnum áratugum hefur orðið mikil vakning að því er varðar varðveislu þeirra verðmæta sem fólgin eru í fjölbreytileika náttúrunnar. Hér á landi hófst skipulegt starf á þessu sviði með stofnun erfðanefndar búfjár samkvæmt lögum um búfjárrækt, nr. 84/1989. Núverandi erfðanefnd er skipuð samkvæmt ákvæðum 16. gr. búnaðarlaga, nr. 70/1998, og eiga sæti í henni fulltrúar frá Bændasamtökum Íslands, Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Náttúrufræðistofnun Íslands og Veiðimálastofnun. Nefndinni er ætlað að fylgjast með og halda skrá um erfðabreytileika og þróun hans í helstu búfjárstofnum og ferskvatnsfiskum og gera tillögur til landbrh. um verndun tegunda og stofna í útrýmingarhættu. Sérstaða Íslands er veruleg í þessu efni þar sem stór hluti þess plöntuerfðaefnis sem hér er notað í ræktun er af útlendum uppruna. Búfjárræktin byggist hins vegar að miklu leyti á gömlum búfjárkynjum sem eru sérstæð í hópi framleiðslukynja. Með frv. því sem hér er flutt er lagt til að gerð verði breyting á ákvæðum 16. gr. búnaðarlaga um erfðanefnd búfjár, og hlutverki nefndarinnar breytt þannig að hún fjalli um allar erfðalindir í landbúnaði. Samkvæmt gildandi ákvæðum hefur erfðanefndin, sem fyrr segir, einungis verið að gera erfðalindir í búfé og vatnafiskum. Breytingin felur það í sér að nefndin fjalli einnig um erfðalindir í nytjaplöntum og trjám. Þær breytingar sem hér um ræðir eru í samræmi við alþjóðlegar og norrænar skuldbindingar Íslendinga. Helstu verkefni nefndarinnar skulu vera: a. að annast samráð innan lands um varðveislu erfðalinda í landbúnaði, b. að hvetja til rannsókna á sviði erfðalinda í landbúnaði, c. að stuðla að miðlun þekkingar um erfðalindir og gildi þeirra, jafnt með kennslu sem upplýsingagjöf til almennings, d. að veita hagsmunaaðilum og stjórnvöldum ráðgjöf um varðveislu og nýtingu erfðalinda í landbúnaði, e. að annast samskipti við erlenda aðila á þessu sviði í samstarfi við tengiliði Íslands hjá alþjóðastofnunum. Hæstv. forseti. Frv. gerir ráð fyrir að landbrh. setji reglugerð þar sem nánar yrði kveðið á um verkefni nefndarinnar. Með skilgreiningunni nytjajurtir og tré er átt við jurtir og tré sem notuð eru í ræktun hér á landi en ekki villtar jurtir og tré. Hafa ber í huga í þessu sambandi að breytingar geta orðið á því hvaða jurtir og tré eru skilgreind sem villt. Til dæmis eru tilraunir nú hafnar með ræktun ýmissa villtra jurta, svo sem hvannar og vallhumals, til nota í fæðubótarefni og lyf. Ef slíkar tilraunir skila góðum árangri mundu þessar ræktuðu jurtir flokkast undir nytjajurtir í skilningi laganna. Í samræmi við þessar breytingar á hlutverki erfðanefndar er lagt til að fjölgað verði í erfðanefnd úr fimm í sjö og hana skipi fulltrúar tilnefndir af Bændasamtökum Íslands, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri, Skógrækt ríkisins, Veiðimálastofnun og umhvrn. Ráðherra skipar formann nefndarinnar án tilnefningar. Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er flutt er afrakstur af starfi nefndar sem ég skipaði 9. febr. 2001 til að gera tillögur um hvernig innlendri forsjá erfðalinda í húsdýrum, ferskvatnsfiskum, nytjaplöntum og skógrækt skyldi háttað. Verði frv. að lögum mun ég fela nefndinni að vinna áfram og semja drög að reglugerð til nánari útfærslu á ákvæðum þess. Frv. þetta var áður lagt fram á 127. löggjafarþingi en hlaut þá ekki afgreiðslu. Mikilvægt er að mál þetta fái greiðan framgang hér á hv. Alþingi. Hafa þarf í huga að ör þróun er í þeim málum sem hér um ræðir. Mönnum verður æ betur ljóst hversu mikil verðmæti eru fólgin í erfðaeiginleikum dýra og plantna. Það á ekki síst við um húsdýr okkar og plöntur sem svo lengi hafa lifað við einangrun. Á vettvangi norrænnar samvinnu hafa þessi mál verið mjög til umræðu á síðustu missirum og mikill áhugi á því að efla samvinnu á þessu sviði. Í þessum efnum höfum við Íslendingar mikið fram að leggja en til að við getum sinnt skyldum okkar í því samhengi er nauðsynlegt að breyta fyrirkomulagi þessara mála á þann hátt sem frv. gerir ráð fyrir. Hæstv. forseti. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. landbn. og 2. umr.

Herra forseti. Hér hefur verið lagt fram frv. til laga um breytingu á búnaðarlögum, á 16. gr. laganna sem fjallar um erfðanefnd og erfðalindir, eins og það heitir í frv. Ég gáði í íslenska orðabók hvort þetta orð væri til, erfðalind, en ég fann það ekki. Ég hef heyrt í sálmi orðið líknarlind og það er náttúrlega talað um lindir, lindina tæru, en orðið erfðalind gat ég ekki fundið. Þetta mun væntanlega vera þýðing á enska orðinu ,,resource`` sem er líka þýtt sem auðlind. Ég held að þetta mætti taka til umræðu í hv. landbn. þegar að því kemur hvort réttara sé að nota orðið erfðalind eða erfðaauðlind. Einnig má spyrja sig að því, herra forseti, að ef við segjum erfðalind, þá getur það líka gefið nefndinni annan tilgang og annað hlutverk heldur en ef um er að ræða erfðaauðlind, því að hugtakið erfðalind er miklu víðtækara. Við getum t.d. hugsað okkur sauðfé. Það geta verið til ýmsir stofnar eða afbrigði. T.d. er talað um svokallað forustufé og fólk hefur haft áhyggjur af því að sá stofn væri að deyja út innan fjárstofnsins eða þau einkenni íslenska fjárstofnsins sem kalla má forustufé. Þá er það hlutverk m.a. nefndarinnar að gæta þess að slíkir eiginleikar sem til eru í íslensku sauðfé sem forustukyni týnist ekki og glatist ekki um allan aldur, eins og t.d. fór fyrir geirfuglinum. Það var fugl sem var hér við strendur landsins og var ekki fleygur og þess vegna var mjög auðveldlega hægt að veiða hann sem leiddi til þess að þeim fugli var útrýmt. Segjum sem svo að enn væru til tveir, þrír, fjórir geirfuglar enn við strendur landsins, þá hefði erfðanefndin væntanlega fengið það hlutverk að varðveita gen eða eitthvað úr þeim fuglum sem gæti leitt til þess að stofninn mundi ekki glatast að eilífu eins og raunin hefur orðið á. Þetta vekur líka spurningarnar almennt um erfðaeiginleika íslenska lífríkisins og sérstöðu þess, eins og hæstv. landbrh. nefndi áðan þegar hann talaði m.a. um gróðurinn. Spurningar vakna í þessu sambandi hvort rétt sé að huga að því að útvíkka hlutverk nefndarinnar og breyta þá væntanlega stöðu hennar í það að gæta að og fylgjast með íslensku lífríki. Hæstv. ráðherra talaði í ræðu sinni áðan um að nefndin ætti að fylgjast með stofnum, t.d. kúastofninum, sauðfjárstofninum og öðrum dýrum. Þetta kemur allt inn á nytjarnar og það sem tengist tekjum og hefur ákveðinn hagnað eða ábata í för með sér. Þá tengist þetta því sem ég talaði um áðan, herra forseti, að frekar ætti að nota auðlindarhugtakið heldur en lindarhugtakið. Í sambandi við skipan nefndarinnar, og þegar ég tala svona vítt um þetta kemur mér í hug hvort rétt sé að að þessu máli komi ekki eingöngu þeir aðilar sem nefndir eru hérna heldur skarist þetta líka inn á svið siðfræðinnar --- til er vísindasiðanefnd eða eitthvað slíkt --- og sú spurning vaknar hvort þetta ætti að koma inn á svið heimspekinnar og siðfræðinnar, hvort einhver slíkur aðili ætti að koma að nefndinni og væri hann þá með annan vinkil í umræðunni um erfðalindirnar, um erfðanefndina. Ég fann ekki neina reglugerð um erfðanefnd í dag og spyr því hvernig erfðanefndin hefur verið að starfa. Fljótt á litið er þetta mjög einfalt mál og ekki flókið og sjálfsagt að þetta verði samþykkt, ég held að þetta hljóti að fara í gegn. En ég spyr hæstv. landbrh.: Hvað má gera ráð fyrir miklum kostnaði í sambandi við þetta starf? Það hlýtur að fela í sér mjög miklar rannsóknir þegar við förum að rannsaka eiginleika, eins og ég nefndi áðan, herra forseti, sauðfjárstofnsins, kúastofnsins, ég tala nú ekki um hestana því þar á sér stað gífurlega mikil ræktun. Þegar menn eru að reyna að ná fram ákveðnum eiginleikum í dýrum, eins og í hestaræktuninni, hefur það e.t.v. í för með sér að aðrir eiginleikar týnast og glatast. Er t.d. hætta á því að skjóttir hestar verði ekki til vegna þess að menn mundu hafa frekar áhuga á að eiga bara rauða hesta? Ég spyr. Nefndin á þá að hafa það hlutverk að gæta þess að skjóttir hestar ræktist ekki út og hverfi alveg úr íslenska hestastofninum. Einnig vakna spurningar um genabanka eða hvort gæta eigi þess að ekki ræktist út úr stofninum ákveðnir eiginleikar. Einnig má spyrja þess sama í sambandi við kýrnar þegar verið er að tala um gæði íslensku mjólkurinnar og þær rannsóknir sem hafa haft þau áhrif, herra forseti, að menn fara að beina sjónum sínum að því hvort verið geti að íslenska mjólkin sé svo góð að hún komi í veg fyrir sykursýki. Menn leiða líkur að því að minni sykursýki hér á landi stafi af því að íslenska mjólkin sé svona góð. Auðvitað eigum við að vernda alla þá góðu eiginleika sem við höfum í stofnum okkar. En spurningin vaknar líka um þetta í sambandi við villt dýr, t.d. refinn. Hann er ekki talinn nytjaskepna en ég nefni hann sem dæmi, herra forseti, og minkinn og fleiri dýr. Eigum við að vera með erfðanefnd íslenska lífríkisins? Þetta eru spurningar sem vöknuðu hjá mér, herra forseti, fyrsta kastið í sambandi við frv. það sem hæstv. landbrh. leggur fram þar sem hlutverk erfðanefndar í landbúnaði er útvíkkað og beinist sú útvíkkun að því að gæta þess að góðir eiginleikar nytjaplantna týnist ekki eða glatist ekki og að sérkenni þeirra tapist ekki við ræktun eða kynbætur. Jafnframt vakna hugsanir um aðra þætti íslenska lífríkisins eins og fjalldrapa og margt annað.  Þar sem ég á sæti í landbn. mun ég hlakka til að taka þátt í að fjalla um málið því að þó að orð frv. séu ekki mörg, þá fela þau í sér gífurlega mikið efni og umhugsun um hluti sem lúta að náttúruvernd, íslenska lífríkinu yfirleitt og breytingum í því og hvert við erum að stefna með áhuga margra manna á að koma með kynbætur o.s.frv. inn í hina ýmsu búfjárstofna og einnig í sambandi við plönturnar og trén. En hver mun kostnaðurinn verða og hver á að greiða hann? Er gert ráð fyrir þessu og öllu slíku á fjárlögum? Það verður náttúrlega að fylgja með. Það er ekki nóg að setja einhverja nefnd á laggirnar ef hún getur ekki starfað vegna fjárskorts.

Herra forseti. Hér er fjallað um frv. til laga um breytingu á búnaðarlögum sem varða breytingar á þeirri nefnd sem kölluð er erfðanefnd landbúnaðarins. Málið er afar athyglisvert og er að nokkru rakið í greinargerð með frv. hver aðdragandi þess hefur verið. Þar kemur fram að allt frá árinu 1974 hafi verið starfræktur alþjóðlegur upplýsingabanki um erfðaauðlindir í plönturíkinu og sömuleiðis hafi um margra ára skeið verið haldið utan um erfðaauðlindir á vegum FAO, alþjóðlegu matvælastofnunarinnar í skógræktinni. Húsdýrasviðið hefur líka haft fimm genabanka. Nokkrar spurningar vakna, herra forseti, þegar hugmyndirnar að baki frv. eru skoðaðar og ég mundi vilja fá frá hæstv. landbrh. frekari skýringar þar á. Eins og mál standa í dag er erfðanefnd búfjár skipuð fulltrúum frá Bændasamtökum Íslands, Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Náttúrufræðistofnun Íslands og Veiðimálastofnun. Í þessari nýju tillögu er lagt til að Náttúrufræðistofnun Íslands missi fulltrúa sinn úr nefndinni en þess í stað verði gert ráð fyrir að umhvrn. skipi fulltrúa í nefndina. Hæstv. ráðherra kom alls ekki að því í ræðu sinni hvernig sú breyting er hugsuð eða rökstudd og saknaði ég þess og óska því eftir frekari rökstuðningi ráðherrans á því sviði. Mér þykir þetta skjóta skökku við, herra forseti, í fyrsta lagi vegna þess að Náttúrufræðistofnun Íslands hefur haft á sinni hendi umsjón með samningnum um líffræðilegan fjölbreytileika sem samþykktur var á Ríó-ráðstefnunni 1992. Þetta er afar merkilegur samningur og satt að segja eru Íslendingar orðnir langeygir eftir því að fá að sjá framkvæmdaáætlun þess samnings en Íslendingar eru aðilar að samningnum og eiga þar af leiðandi að fara eftir honum. En það hefur dregist að leggja fram sundurliðaða framkvæmdaáætlun af hendi stjórnvalda og ég sé ekki betur en þetta mál komi að hluta til undir þennan téða samning. Þess vegna finnst mér undarlegt að fulltrúi frá stofnuninni sem hefur haft umsjón með samningnum skuli tekinn út úr nákvæmlega þessari nefnd. Ég óska þess vegna eftir skýringum hæstv. ráðherra. Úr því að Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri á þarna nefndarmann má spyrja, herra forseti, hvers vegna Landbúnaðarháskólinn á Hólum eigi þá ekki líka fulltrúa. Það kemur fram í greinargerð með frv. að undir nefndina falli líka erfðaauðlindir í ferskvatnsfiskum þannig að maður hefði haldið að sá háskóli sem annast fiskeldismálin öðrum fremur í háskólaflóru okkar hefði þá átt þarna aðild. Og kannski er hægt að ímynda sér að háskólasamfélagið ætti að koma þarna sterkar inn en ekki eingöngu landbúnaðarháskóli þannig að ég sé ekki annað en að hér þurfi landbn. að fara yfir málin. Það kann að vera að leita þurfi frekari umsagna um þessi mál heldur en eðlilegur og daglegur sjóndeildarhringur landbn. gæfi til kynna. Það kann að vera að menntmn. og umhvn. ættu að skoða þetta mál hvor í sínu ranni til þess að athuga hvort þarna sé ekki einmitt um svo viðamikið mál að ræða að fleiri kæmu að því en stofnanir eða aðilar landbúnaðarins. Að lokum vil ég segja, herra forseti, að ég hef í sjálfu sér mikinn áhuga á því að genabankar af því tagi sem hér um ræðir geti starfað og að þeir fjalli á öflugan hátt um sín mál og safni erfðaupplýsingum eftir því sem stjórnvöld setja fjármagn til. Þá vil ég samt vara við því að slíkir genabankar verði látnir taka við hlutverki náttúruverndarinnar. Mér finnst ákveðin hætta vera hér fólgin. Alveg eins og maður hefur á tilfinningunni að nú ætli stjórnvöld að láta það nægja að varðveita landslag hálendisins með því að taka ljósmyndir af því öllu saman hefur maður á tilfinningunni að hér gæti verið svipuð hætta á ferð, þ.e. menn geti hugsað sér að láta genabankana taka við hlutverki náttúruverndarinnar og að menn fari á endanum að telja það nægja að varðveita erfðaefnin í stað þess að varðveita náttúruna og lífríkið í sinni fjölbreyttu mynd.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir það sem hún sagði hér. Ég tek heils hugar undir þau orð að genabankar taki ekki við hlutverki náttúruverndar. Það var einmitt þess vegna sem ég vék að því áðan að það væri spurning hvort eitthvert svið siðfræðinnar kæmi að þessu máli. En það sem mig langar að segja varðandi ræðu hv. þingmanns er að það er spurning hvort landbn. geti ekki sjálf kallað til sín aðila sem tengjast þessu máli frekar en að við setjum það í margar nefndir. Það er það sem ég vildi gera athugasemd við. Ég treysti mér alveg til þess að mæla fyrir þeim sjónarmiðum í landbn. að það verði einmitt komið inn á svið náttúruverndarinnar og líka siðfræðinnar í þessu máli því að þetta er ekki bara eitthvert praktískt mál um það hvort menn reyni að eiga nokkrar forustukindur sem sýnishorn eða eitthvað slíkt. Þetta varðar náttúrlega stofnana almennt og sjónarmið okkar í náttúruvernd og verndun íslenska lífríkisins.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli V. Matthíassyni fyrir að taka vel í þá hugmynd mína að kannski ætti að skoða málið á enn breiðari grundvelli en landbn. ber að skoða sín mál venjulega. Ég tek orð hv. þingmanns góð og gild, fagna þeim og vona að þeim sjónarmiðum sem ég hef talað fyrir verði komið á framfæri í landbn., að þess verði gætt að skoðað verði hvort háskólasamfélagið í heild sinni og þá mögulega stofnanir umhvrn. ættu að eiga þarna meiri hlut að máli en gert er ráð fyrir í frv.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breytingu á búnaðarlögum, nr. 70/1998, með síðari breytingum. Ég vil almennt segja, virðulegi forseti, að ég tel að innihald frv. sé allrar athygli vert en ég tel að það þurfi mikla umfjöllun í landbn. Ég kem þó aðallega hingað til að fagna því að hæstv. landbrh. virðist vera farinn að gera sér grein fyrir mikilvægi hluta í íslenskri náttúru sem hann hefur kannski síður gert sér grein fyrir á síðustu missirum. Og það er ákaflega mikils virði fyrir t.d. þær framtíðarhorfur í íslenskum iðnaði sem byggja á nýtingu flórunnar að menn yfir höfuð opni augun fyrir því að þetta eru verðmæti sem geta verið undirstaða mikillar velmegunar og velsældar í landinu. Hæstv. landbrh. kom sérstaklega inn á hvönnina sem mögulegan aflgjafa til framleiðslu á vörum og efnum sem gætu nýst okkur í framtíðinni, og ég tel að með þessari áherslu á flóru landsins sé hæstv. landbrh. --- og það gleður mig --- í ríkari mæli að gera sér grein fyrir þeim möguleikum sem felast í því að byggja á landsins gæðum. Það má nefna fleiri plöntur til sögunnar en ég læt aðra um að fjalla um dýrastofnana. Það er alveg ljóst að flóra Íslands, norðurheimskautsflóran, getur gefið grunn og verið uppspretta efna sem verða til mikilla hagsbóta í framtíðinni fyrir iðnaðaruppbyggingu í landinu. Við gerum okkur grein fyrir því núna, Íslendingar, að t.d. lyfjaiðnaðurinn og jafnvel snyrtivöruiðnaðurinn eru vaxtarbroddar íslensks iðnaðar og þá erum við ekki bara að tala um fyrir okkur sjálf heldur jafnframt til útflutnings. Það er því tímabært og ég vil ekki hallmæla frv. að svo stöddu. Ég tek það fram að ég tel að það þurfi að fara til umfjöllunar í hv. landbn. en það er mikið fagnaðarefni ef menn eru komnir svo langt að þeir telji að vernda þurfi lífríkið vegna þess að það sé okkur öllum til hagsbóta þegar til lengri tíma er litið. Ég tek svo undir varnaðarorð hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur þar sem hún varaði við því að við stefndum að því að kaupa okkur frí með ofuráherslu á erfðabanka. Ég þekki málið örlítið vegna þess að vinur minn og kollegi í Danmörku keypti danskan dráttarhest sem honum var falið að fóðra og eiga og reka sem genabanka en það var í sjálfu sér mjög sorgleg lausn því að hesturinn dó á sínum tíma. Auðvitað verður þetta að vera lífsstíll og undirbyggt á þann hátt að það nýtist þjóðinni sem best. Þess vegna tek ég undir þau varnaðarorð hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að genabankar af ýmsu tagi mega aldrei vera settir upp á þann hátt að þeir verði fjarvistarsönnun frá því að taka á málunum á þann hátt sem vera skal, og jafnframt þær siðferðilegu forsendur sem hv. þm. Karl V. Matthíasson kom inn á enda er hann prestur að mennt.

Herra forseti. Ég vil taka undir margt það sem komið hefur fram hjá hv. þingmönnum í umræðunni um þetta mikilvæga mál. Ég tek undir ábendingar hv. 2. þm. Vestf., Karls V. Matthíassonar, um málfræðina í málinu. Það þarf að skoða hana vel þannig að þetta sé eitthvað sem lætur vel í munni. Hann bendir á að þarna sé verið að þýða ,,resource``. Það er náttúrlega komið af latneska orðinu fons sem er lind. En ég tek sem sagt undir það sem hv. þm. Karl V. Matthíasson sagði í því. Hv. þm. nefnir einnig forustufé og ég vil benda á fínullarfé sem hefur verið haldið hér á landi, sérstakan íslenskan stofn með sérstaka eiginleika eins og ég veit að hæstv. landbrh. þekkir. Það var til skamms tíma vistað fyrir austan, á Skriðuklaustri. Ég lít þannig á að vegna legu Íslands geti gríðarmikil verðmæti verið fólgin í erfðaefni íslenska lífríkisins. Ísland er einangrað land, umlukið hafi, og hér hafa stofnar þraukað af og það eru verðmæti í þessu. Það má auðvitað nefna þá umræðu sem hefur orðið um íslensku mjólkina og aðrar þjóðir virðast vera farnar að átta sig á því að þar geti verið gríðarmikil verðmæti fólgin. Ég held því að þetta sé þarft mál sem hæstv. landbrh. hreyfir hér og set þessar ábendingar inn í málið.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og vek athygli á því að málið er ekki nýtt. Það hefur verið flutt hér áður og farið til umfjöllunar í landbn. þannig að þeir sem þar starfa þekkja það auðvitað af fyrri kynnum. Ég get tekið undir margt sem fram kom í ræðum manna þó að sumt af því hafi auðvitað verið á skjön eins og sagt er. Hv. þm. Karl V. Matthíasson ræddi um erfðalindina og erfðaauðlindina. Það er auðvitað það sem nefndin fer yfir og ég ætla ekki að gerast dómari í því. Erfðalind er víðtækari en erfðaauðlind sagði hv. þm. ef ég skynjaði túlkun hans rétt, og auðvitað erum við að tala um auðlindir. Kannski er alltaf að koma betur og betur í ljós að sérstaða landsins og sérstaða þróunar bústofna hér í 1100 ár hefur gert það að verkum að við eigum kannski dýrmætari auðlindir í þessum bústofnum en við gerðum okkur grein fyrir fyrir nokkrum árum. Gleggsta dæmið um það er auðvitað yfirlýsing heilbrrh. Bandaríkjanna, sem hér var á ferð fyrir skömmu, um mjólkina og þá sérstöðu hennar að í henni eru efni sem eru vörn gegn sykursýki í börnum og ungmennum. Hann lýsti því yfir að hann væri tilbúinn til að verja fjármagni og vinnu --- ég er ekki í andsvari, hv. þm., ég er í ræðu.

Það verður leiðrétt.

Það var auðvitað mikil yfirlýsing að hann skyldi vera tilbúinn að senda hingað mannafla og verja fjármunum til þess ef þetta væri eins og honum sýndist og frá hefði verið sagt og hér oft um rætt. Þá væri dýrmæt auðlind í íslenskri mjólk þannig að það var auðvitað glæsileg yfirlýsing sem segir það að heimurinn breytist og menn átta sig á að margt er dýrmætara í höndum þeirra en þeir kannski vissu um. Því ber að meðhöndla það vel og að Alþingi komi að og setji um það lög. Hv. þm. minntist á forustuféð. Ég hygg að það sé ekki að deyja út heldur að það sé staðfastur vilji bænda að rækta það fé og þeir geri það af miklum myndarskap og því beri að fylgjast með. Ég stóð að því fyrir tveim, þrem árum að stofnað var hér sérstakt félag um forustukindina sem er einstæð í veröldinni af sérstökum gáfum sem hún hefur til að bera. Það er þekkt hér í gegnum aldirnar hvernig hún hefur bæði bjargað hjörðinni og smalanum til húsa. Þetta eru einstakir eiginleikar sem hvergi þekkjast annars staðar nema þá hjá íslensku sauðkindinni. Ég var í Bandaríkjunum í fyrra. Það búa margir með íslenskt sauðfé í Bandaríkjunum. Þeir sögðu mér að þeir botnuðu ekkert í því að forustukindin kom með allt féð úr skóginum til húsanna þegar heyrðist í úlfinum. Þessar gáfur eru þekktar og þykja sérstæðar víða og okkur ber að varðveita þá furðuskepnu sem forustukindin er. Hver er kostnaður við þessa nefnd? Kostnaður eykst ekki við þetta. En það sem varið er til þessa er ekki hár peningur. Það er gert í þjónustusamningi við Bændasamtökin og ef ég veit það rétt --- það kemur fram í málinu --- þá er það svona 2,5 millj. á ári sem er auðvitað afar lítill peningur til þess að halda utan um þessi mál. Fleiri hv. þm. ræddu síðan málið. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi Hólaskóla. Það er aðeins til einn landbúnaðarháskóli samkvæmt lögum á Íslandi. Það er Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri. Þó að Hólar og Reykir í Ölfusi gegni mikilvægu hlutverki þá eru þeir ekki lögum samkvæmt háskólar. Það er aðeins til einn landbúnaðarháskóli og þess vegna er landbúaðarháskólinn tilgreindur þarna og er auðvitað æðsti skóli landbúnaðarins á Íslandi. Hins vegar sitja núna að störfum nefndir sem ég er að láta fara yfir málefni allra skólanna með það að leiðarljósi að styrkja þá. Ég þekki þá sögu ekki hvers vegna þarna féll út fulltrúi frá Nátturufræðistofnun og inn kom frá umhvrn. Ég hygg að það hafi verið í tillögum nefndarinnar og við það hefur ekki verið gerð athugasemd fyrr við mig. Ég bið nefndina um að skoða þetta mál enn betur og fara yfir það. Hv. þm. fagnaði þessu máli á margan hátt og taldi mikilvægt að menn færu síðan upp á hálendið. Ég held að það væri ástæða til að hv. þm. færi út fyrir borgina og sæi að fjöllin standa enn og hálendið er til. Það er ekkert verið að fella það eða sökkva því. Íslensku fjöllin standa enn og kalla á okkur dag hvern með fegurð sína og yndisleik. Og af því að það kom fram í máli fleiri hv. þm. eins og þeir væru menn sannleikans og að aðrir væru að vitrast og opna sig. Guð hjálpi ykkur! Haldið þið að við höfum ekki gert okkur grein fyrir hrikaleik og fegurð íslenskrar náttúru fyrr. Ég hef alla vega gert það frá því að ég opnaði þessi augu sem hér horfa út í salinn. Ég kann að meta íslenska náttúru og vil ekki fórna henni. Hins vegar hefur það verið hlutskipti okkar sem förum með stjórn þessa lands að verða að stýra málum þannig að við nýtum auðlindir Íslands til þess að geta haldið unga fólkinu hjá okkur, skapað atvinnu og fjölbreyttari atvinnu en verið hefur hér í aldir til þess að tryggja afkomu þjóðarinnar og tryggja að við getum boðið börnum Íslands sambærileg lífskjör og aðrar þjóðir hafa. Þetta er okkar hlutskipti og það þýðir ekki fyrir okkur að vera haldnir neinum fordómum. Mér hafa fundist hv. þm., alla vega Vinstri grænna, vera haldnir fordómum gagnvart öllum framkvæmdum og vilja stöðva þær. Þeir hafa barist hér í þinginu gegn öllum mikilvægum framfaramálum á þessu kjörtímabili þannig að þeir þurfa ekki síður að fá smáupplýsingar heldur en við sem stjórnina styðjum og sitjum í henni. Þó þetta séu fallegar ábendingar og kannski nauðsynlegt öðru hverju að minna menn á þetta þá finnst mér að þeir megi átta sig á því að þeir geta líka fengið á sig gagnrýni og þurft að skoða hug sinn og eigin málflutning. Án þess að ég ætli að deila við þá í kringum þetta mál um það þá held ég að þetta mál sem hér kemur fram í annað sinn sé bara mikilvægt mál varðandi nytjastofna, bæði búfé, tré og jurtir. Því er mikilvægt fyrir Alþingi að stækka þessa nefnd. Ég bið hv. landbn., þá nefndarmanna sem hér eru, að fara vel yfir málið á nýjan leik. Þeir eiga sjálfsagt umræður og umsagnir úr nefndarstarfinu frá því í fyrra. Ég vona að málið verði afgreitt á þessu þingi sem nú situr.

Herra forseti. Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir að fjöllin standa enn. En það eru dalirnir og gljúfrin sem eiga undir högg að sækja vegna ágangs ríkisstjórnarinnar. Það er rangt sem hæstv. ráðherra sagði að ég eða aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafi fordóma gagnvart framkvæmdum. Ég vísa þeirri fullyrðingu hæstv. ráðherra til föðurhúsanna. Ég ætla hins vegar ekki að eyða lengra máli í að ræða þessi hugðarefni okkar hæstv. ráðherra í þessu andsvari en hefði haft hug á að fá að heyra meira um nefnd þá sem hæstv. ráðherra nefndi í sinni ræðu, sem hann segir að sé nú að störfum og eigi að kanna stöðu landbúnaðarskólanna. Þó það beinlínis tilheyri ekki þessu máli þá vekur það forvitni mína. Sömuleiðis hafði ég aðra spurningu til hæstv. ráðherra sem ég gleymdi í ræðu minni. Hún lýtur að skipulagningu þessa varðveislustarfs sem m.a. erfðanefnd landbúnaðarins er falið að vinna. Mig fýsir að vita, herra forseti, hvort áætlun um þetta varðveislustarf hafi verið gerð hér á Íslandi og þá hvernig sú áætlun er ef hún er búin. En það kemur fram í greinargerð málsins að það hafi verið samþykkt á sameiginlegum vettvangi Norðurlandanna að hvert land fyrir sig þurfi að gera áætlun til þess að skipuleggja þetta varðveislustarf. Því er eðlilegt að hér komi um það upplýsingar hvort slík áætlun liggur nú þegar fyrir hér á Íslandi.

Hæstv. forseti. Dalir og gljúfur eiga undir högg að sækja, segir hv. þm. Ég man eftir því að þegar ég var barn þá hurfu stundum hólar og lautir í túninu heima eða fyrir túninu heima. Það þurfti að rækta til þess að framleiða og skapa landbúnaðarafurðir. Það er auðvitað um þetta sem málið snýst. Við verðum að velja og hafna. Sumt ber að vernda og það á að marka skýrari stefnu um það en verið hefur. Það er mitt mat. Sumu á aldrei að fórna. Öðru verðum við að fórna fyrir lífskjörin. Við sjáum á mörgum þeim framkvæmdum sem hafa átt sér stað í gegnum öldina síðustu að fórnin var þess virði að skapa hér lífskjör sem eru einhver þau bestu sem þjóð eru búin í veröldinni. Um þetta snýst hin pólitiska umræða og í þessu þurfum við að taka afstöðu. Hv. þm. spyr um áætlun. Ég get ekki svarað því hér og nú. Ég hef ekki það skýra mynd af því. En ég býst við því að það sé og mér finnst sjálfsagður hlutur að nefndin fari yfir það. Um nefndirnar síðan sem vinna núna að því að efla landbúnaðarskólana get ég heldur ekki rætt undir þessum lið. Það starf er í fullum gangi. Skipaður var starfshópur í kringum hvern skóla til þess að vinna framtíðaráform því að landbúnaðurinn í hinni fjölbreyttu mynd þarf á því að halda að eignast sterkari skóla. Hann þarf líka á því að halda að ná til sín besta og duglegasta fólkinu til þess að vinna í náttúru þessa lands við framleiðslu og í kringum hina sérstæðu bústofna og einstöku náttúru sem Ísland hefur að geyma.

Herra forseti. Leitt er til þess að vita að hæstv. ráðherra skuli ekki koma betur nestaður í þessa umræðu en svo að hann getur ekki svarað okkur einföldum spurningum um þetta varðveislustarf sem frv. fjallar um. Það er ljóst að hv. landbn. hefur fengið ansi margar spurningar í þessari umræðu sem verða auðvitað skoðaðar gaumgæfilega þar og verður spennandi að heyra niðurstöður nefndarinnar varðandi málið. Ég verð að lýsa því yfir, herra forseti, að ég skil vel angur hæstv. landbrh. vegna náttúruverndarinnar. Það er alveg ljóst að hann kýs að eyða andsvörum í þessu máli í að friða samvisku sína og réttlæta gerðir sínar og ákvarðanir þessarar ríkisstjórnar hvað varðar náttúruspjöllin sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að stunda á hálendi Íslands. Ég vil einungis segja það við hæstv. ráðherra, af því að hann hvatti mig til að fara út úr borginni til þess að komast í snertingu við hálendið og náttúruna, að ég mundi vilja, herra forseti, að hæstv. ráðherra gerði það sama og ég, færi á Kárahnjúkasvæðið og skoðaði með eigin augun það ævintýraland sem þar er verið að svívirða þessa stundina í nafni erlendra auðhringa og stóriðju sem ég hefði haldið að Framsfl. í annan tíma hefði bylt sér illa undan.

Hæstv. forseti. Ég er svo heppinn að ég hef ferðast mikið um Ísland og komið víða, komið á Kárahnjúkasvæðið  Ég man ekki eftir einu einasta máli hér í framfaraátt á þessu kjörtímabili sem Vinstri grænir hafa stutt. Hv. þm. getur þá komið hér upp og frætt mig um það mál. Mig langar að heyra frá því.

Herra forseti. Já, það er verið að ræða hér um erfðanefnd en það er farið út um víðan völl og farið að tala um fjöll, dali og gljúfur. Það er náttúrlega margt sem tengist þessari umræðu þegar við erum að tala um erfðanefnd og fer það inn á svið náttúrunnar. Þá verða náttúrlega hugrenningatengsl. Hæstv. landbrh. talaði um fegurð íslenskra fjalla og það var mjög ánægjulegt að verða var við það hversu stór hluti þjóðarinnar þekkti hið fagra fjall Kirkjufell sem er í Grundarfirði og hvað smekkvísi þjóðarinnar er mikil. En svo að ég víki að því máli sem við ræðum, herra forseti, þá er það vissulega rétt sem hæstv. landbrh. gat um áðan, að þetta mál um erfðanefndina var lagt fyrir á síðasta þingi. En í núgildandi lögum, 16. gr. búnaðarlaga, er einmitt fjallað um þessa erfðanefnd, enda er um frv. til laga um breytingu á búnaðarlögum að ræða. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa 16. gr. laganna eins og þau eru í dag: ,,Landbúnaðarráðherra skipar fimm menn og jafnmarga til vara í erfðanefnd búfjár að fengnum tilnefningum Bændasamtaka Íslands, búvísindadeildar Bændaskólans á Hvanneyri, Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, Náttúrufræðistofnunar Íslands og Veiðimálastofnunar. Nefndin skal skipuð til þriggja ára í senn. Helstu verkefni nefndarinnar skulu vera:`` --- þau eru tilnefnd í tveimur stafliðum, a og b: ,,a. að fylgjast með og halda skrá um erfðabreytileika og þróun hans í helstu búfjárstofnum og ferskvatnsfiskum,`` Þetta er ærið mikið, herra forseti. ,,b. að gera tillögur til landbúnaðarráðherra um sérstakar ráðstafanir til verndunar þeirra tegunda, stofna og eiginleika sem eru í útrýmingarhættu að mati nefndarinnar.`` Það er náttúrlega gífurlega viðamikið að vernda eiginleika í stofni. Og nú er hér komið frv. til laga um breytingu á þessum lögum, herra forseti, sem ég var að nefna og það er í fimm stafliðum. Þá finnst mér, herra forseti, að um töluvert miklar breytingar sé að ræða því að þar segir, með leyfi herra forseta: ,,a. að annast samráð innan lands um varðveislu erfðalinda í landbúnaði, b. að hvetja til rannsókna á sviði erfðalinda í landbúnaði,`` --- þarna er verið að hvetja til rannsókna á sviði erfðalinda; ,,c. að stuðla að miðlun þekkingar um erfðalindir og gildi þeirra, jafnt með kennslu sem upplýsingagjöf til almennings, d. að veita hagsmunaaðilum og stjórnvöldum ráðgjöf um varðveislu og nýtingu erfðalinda í landbúnaði, e. að annast samskipti við erlenda aðila á þessu sviði í samstarfi við tengiliði Íslands hjá alþjóðastofnunum.`` Hér er, herra forseti, talað um landbúnaðinn almennt og erfðalindir. Ég tel að það mætti alveg velta því fyrir sér hvort ekki ætti að nota orðið erfðaauðlind miðað við hlutverk og tilgang þessara laga. Nefndinni er með þessu ætlað stóraukið hlutverk að mínu viti. Annars vegar er talað um búfjárstofna, ferskvatnsfiska og svo kemur öll flóran undir, nytjaflóran, af því að hér erum við að tala um það sem við erum að nýta. Ég held því fram, herra forseti, að verði þessi lög samþykkt svona hljótum við að gera ráð fyrir stórauknum framlögum til nefndarinnar og störf hennar hljóti að kosta miklu meira. Í umsögn Bændasamtaka Íslands um málið frá því fyrir ári síðan segir, með leyfi forseta: ,,Bændasamtök Íslands gera ekki athugasemd við breytt hlutverk nefndarinnar.`` --- Við munum væntanlega ekki gera það heldur. --- ,,Hitt stingur í augu að í umsögn fjármálaráðuneytis kemur fram að nefndinni sé ekki ætlað aukið fé vegna nýrra verkefna. Það er óraunhæft þar sem nefndin getur tæplega sinnt skylduverkefnum sínum á sviði verndunar erfðaefnis búfjár, svo sem að vinna verndaráætlun fyrir upprunalega búfjárstofna okkar.`` Hér er talað um erfðaefni búfjár, erfðaeiginleika o.s.frv. Þetta þarf náttúrlega að fjalla betur um í allri þessari umræðu, þ.e. hina ýmsu eiginleika sem búfjárstofnar okkar búa yfir, samanber hyrndar kýr, svo ég nefni dæmi, og ýmis afbrigði bjarkarinnar, okkar fögru jurtar, teljist hún nytjaplanta. Hún hlýtur að gera það því að hún er náttúrlega ræktuð. Að lokum segir í umsögn Bændasamtakanna, með leyfi forseta: ,,Þau verkefni eiga að hafa forgang og það er verr af stað farið en heima setið ef breytingin dregur úr starfsgetu á búfjársviðinu.`` Hér beina Bændasamtökin augum sínum, herra forseti, að búfjárstofnunum, þessum hagnýtu og peningalegu sjónarmiðum þar sem talað er um að þetta gefi arð og tekjur annars vegar en inn í þessa umræðu hafa komið almenn sjónarmið um verndun á íslenskri náttúru og íslenskum dýrum, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vék að áðan, sem og ég og hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson. Auðvitað mun þetta koma til umfjöllunar í nefndinni. Það verður náttúrlega að gera ráð fyrir því að hlutirnir gangi fyrir sig eins og lög gera ráð fyrir og þá þurfa fjárlögin að taka tillit til þess. Að lokum: Ef þessi nefnd fer að starfa af miklum krafti hlýtur starfssvið hennar að verða gífurlega víðfeðmt, ef við tölum t.d. um vatnafiskana sem hér eru nefndir. Þannig er hægt að ræða þetta fram og aftur, svo vítt er sviðið sem um þetta fjallar. Að öðru leyti þakka ég umræðuna sem hefur bæði verið ánægjuleg, yfirgripsmikil og nauðsynleg.

Herra forseti. Ég vil ítreka það að ég tel um stórt mál að ræða. Gríðarmikil verðmæti geta verið fólgin í erfðaeiginleikum íslensks lífríkis. Ég nefndi áðan íslensku mjólkina sem vakið hefur heimsathygli, eins og hæstv. ráðherra benti á í ræðu sinni. Ég veit að hæstv. ráðherra skynjar hve mikil verðmæti eru þar á ferðinni. Hér skiptir máli sérstaða landsins sem eylands djúpt í höfum. Maður sér fyrir sér hvernig þessi bústofn kom til landsins og að víkingarnir hafi valið sínar bestu skepnur og borið á sína borðfögru skeið áður en þeir létu í haf frá Noregsströndum og tóku land við Hraunhafnartanga, í Vopnafirði eða í Gautavík í Berufirði, eins og segir frá í þeirri merku bók Njálu. Auðvitað hafa þetta verið bestu skepnurnar sem þeir ráku á land úr skipum sínum. Þessi stofn hefur varðveist hér með þessum eiginleikum og því er mikilvægt að varðveita hann. Ég tek því undir orð hæstv. ráðherra í þessu efni, sérstaklega varðandi mjólkina.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952. Megintilgangur þess er að heimila íslenskum ríkisborgurum að halda íslensku ríkisfangi þótt þeir öðlist ríkisborgararétt í öðru ríki. Skv. 7. gr. núgildandi laga missir sá íslensks ríkisfangs sem hlýtur erlent ríkisfang samkvæmt umsókn sinni eða skýlausu samþykki, eða með því að ganga í opinbera þjónustu í öðru ríki. Það sama gildir um börn viðkomandi undir 18 ára aldri sem eru í hans forsjá sé hitt foreldrið erlendur ríkisborgari. Rökin sem mæla með því að breyta þessu og heimila tvöfaldan ríkisborgararétt eru margvísleg. Stjórnvöld, þá sérstaklega sendiráð, hafa orðið vör við verulega óánægju íslenskra borgara með reglur núgildandi laga. Í sumum löndum þurfa menn að vera þarlendir ríkisborgarar til að njóta ýmissa réttinda. Er fólk oft og tíðum ósátt við að þurfa að afsala sér íslensku ríkisfangi í slíkum tilvikum. Það ber að hafa í huga að íslenskt ríkisfang er flestum kært og táknrænt um tengsl við landið. Þetta á kannski ekki síst við um ungt fólk sem flust hefur með foreldrum sínum til annarra landa. Það á t.d. eftir að gera upp við sig hvar það ætlar að búa og starfa og er því tregt til að afsala sér íslenskum ríkisborgararétti en neyðist þó til þess í því skyni að njóta ýmissa réttinda þar sem það er búsett. Auk þess bitnar reglan um einfaldan ríkisborgararétt, ef svo má að orði komast, harðar á íslenskum ríkisborgurum sem fá erlent ríkisfang en erlendum ríkisborgurum sem fá íslenskt ríkisfang. Ekki hefur verið gengið hart eftir því að þeir sem fá íslenskan ríkisborgararétt samkvæmt umsókn fái lausn frá fyrri ríkisborgararétti. Það helgast að miklu leyti af því að hér er ekki herskylda en eitt meginsjónarmiðið við að heimila ekki tvöfaldan ríkisborgararétt er að koma í veg fyrir að maður geti gegnt herskyldu í tveimur ríkjum. Þykir það því réttlætismál að heimila Íslendingum að hafa tvöfaldan ríkisborgararétt enda er það leyfilegt í fjölmörgum löndum svo sem fram kemur í fylgiskjali með frv. Þess má sérstaklega geta að í sænsku lögunum um ríkisborgararétt má nú finna víðtæka heimild til að hafa tvöfaldan ríkisborgararétt. Í Noregi og Finnlandi er hafin endurskoðun á ríkisborgararéttarlögunum og ríkisstjórn Finnlands hefur ákveðið að við samningu þess frumvarps skuli miða við að tvöfaldur ríkisborgararéttur verði heimill. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um fjárhagslegan aðskilnað í rekstri útgerðar og fiskvinnslu. Mál þetta hefur áður komið til umræðu á hv. Alþingi en hefur eingöngu farið í gegnum fyrri umr. og ekki hlotið náð í nefndum þingsins til að koma fyrir þingið aftur. Nú hagar hins vegar svo til, herra forseti, að hvorugur ráðherranna sem málið varðar, þ.e. hæstv. sjútvrh. og hæstv. viðskrh., er staddur á landinu. Því væri æskilegt að annar hvor þeirra ráðherra sem starfa fyrir viðkomandi hæstv. ráðherra gæti verið viðstaddur umræðuna. Það kann að vera að viðkomandi ráðherrar vilji annaðhvort blanda sér í umræðuna eða svara þeim spurningum sem gætu komið upp í umræðunni. Herra forseti. Þessi þáltill. um fjárhagslegan aðskilnað í rekstri útgerðar og fiskvinnslu er flutt af þingmönnum úr stjórnarandstöðuflokkunum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, Árni Steinar Jóhannsson og Jóhann Ársælsson. Tillögugreinin er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa þriggja manna nefnd sem fái það verkefni að semja frumvarp til laga um fjárhagslegan aðskilnað milli reksturs útgerðar annars vegar og fiskvinnslu í landi hins vegar. Frumvarpið verði lagt fram á þessu þingi og að því stefnt að lögin taki gildi 1. janúar 2004.`` Þessi lög þurfa auðvitað ákveðinn aðdraganda og það er ekki æskilegt að menn flýti sér um of við viðamikið verkefni eins og það að stefna hér að fjárhagslegum og rekstrarlegum aðskilnaði útgerðar annars vegar og fiskvinnslu hins vegar. En þetta er jú m.a. það sem aðrar þjóðir hafa tekið sér fyrir hendur á umliðnum árum, að aðskilja veiðar og vinnslu.

Forseti vill upplýsa hv. þm. um það að hæstv. sjútvrh. er í útlöndum, eins og kunnugt er, og að staðgengill hæstv. sjútvrh., hæstv. samgrh. Sturla Böðvarsson, er ekki í þinghúsinu. Vill forseti bjóða hv. þingmanni að gera hlé á máli sínu og verður þá frekari umfjöllun um málið frestað og það tekið á dagskrá síðar.

Herra forseti. Það er auðvitað vel boðið en þetta mál hefur verið á dagskrá áður og ég veit eiginlega ekki hvort ég hef geð í mér til að vænta þess að ráðherrar séu staddir hér eða bíða eftir því. Ég ætla að halda áfram að flytja mál mitt, herra forseti. Við hv. þingmenn verðum þá bara að una því að ráðherrar séu svo tímabundnir af öðrum störfum að þeir megi ekki vera að því að sinna því að líta hér við í hv. þingi. Það verður þá svo að vera, herra forseti.

Eins og þingmanninum þóknast.

Þá held ég áfram máli mínu. Ég var þar kominn að víkja að því að aðrar þjóðir, m.a. Færeyingar, sú þjóð sem er næst okkur hér í suðaustri, hafa farið þá leið á undanförnum árum að aðskilja veiðar og vinnslu. Þeir hafa reyndar gengið mun lengra í framsetningu sinni en við hv. flutningsmenn leggjum til í þáltill. því að Færeyingar hafa einnig skyldað útgerðir allra fiskiskipa í Færeyjum til að landa ákveðnu hlutfalli af afla sínum á fiskmörkuðum. Mig minnir að það hlutfall sé 30%. Hverju fiskiskipi er þá skylt að landa inn á fiskmarkaðinn 30% til sölu þar til þess að tryggja þar ákveðið framboð og vonandi þá líka til þess að stuðla að því sem við erum að leita hér að með framsetningunni á þessari tillögu, að auka verðmæti aflans, og reynslan í Færeyjum er einmitt að það hefur gerst. Verðmætisaukning hefur orðið mikil við þessa ákvörðun þeirra að framkvæma það sem við erum hér m.a. að leggja til. Þó að við göngum ekki það langt í þessari tillögu að skylda aflann inn á fiskmarkað mundi það vafalaust af eðli máls leiða til þess, ef fram færi fjárhagslegur aðskilnaður útgerðar og fiskvinnslu, að þetta væru tvö aðskilin fyrirtæki, að það mundi smátt og smátt ýta undir það að meira magn af fiski yrði selt á fiskmörkuðum. Það tel ég að sé mjög jákvæð þróun fyrir íslenskt efnahagslíf og verðmætisauka af sjávarfangi hér á landi, að ég tali nú ekki um hvað þetta mundi að mínu viti lagfæra þau viðskipti með aflann sem eiga sér stað og breyta því viðskiptamunstri sem viðgengist hefur á undanförnum árum þegar inn í er blandað því sem íslenskir útgerðarmenn hafa einir, þ.e. kvótaréttinn, leigu kvótaréttarins og jafnvel sölu. Þar erum við að vísu í allt öðrum bás heldur en nágrannar okkar Færeyingar sem voru settir í slíkt framseljanlegt kvótakerfi fyrir nokkrum árum en ákváðu af ýmsum ástæðum, m.a. vegna brottkasts og annarra ástæðna sem þeir töldu fylgja slíkri útfærslu, að hverfa frá aflaúthlutunarkerfi og taka upp sóknarstýrðar fiskveiðar sem hafa gefist mjög vel við stjórnina í Færeyjum og á margan hátt tryggt endurreisn eyjanna eftir að eyjarskeggjar lentu í miklum erfiðleikum fyrir nokkrum árum. Og mér er sagt, herra forseti, að í Færeyjum vilji engir hverfa til baka. Að vísu hafa heyrst raddir útgerðarmanna um að þeir vilji losna undan 30% söluskyldunni inn á markaðina en að öðru leyti séu þeir sáttir við verðtenginguna, að verðið myndist á fiskmörkuðum og það verði það verð sem gangi þegar fiskur skiptir um eigendur frá útgerð til vinnslu. Við segjum, herra forseti, í 2. mgr. þessarar tillögu að ef svona nefnd verður skipuð til þess að vinna upp þessi lagaákvæði sem við þurfum að vanda vel vinnu á verði lögunum ætlað að skapa skilyrði fyrir eðlilega verðmyndun á öllum óunnum fiski á markaði, heilbrigðum og gegnsæjum viðskiptaháttum í fiskviðskiptum og koma þannig á eðlilegum samkeppnisskilyrðum á því sviði. Ég held því fram, herra forseti, að samkeppnisskilyrði séu ekki eðlileg í þessari grein. Það er til nokkur fjöldi fyrirtækja hér á landi án útgerðar, og þau eru m.a.s. í sérstökum samtökum, Samtökum fiskvinnslustöðva án útgerðar, sem kaupa nánast allan sinn afla af útgerðum sem þeir eiga lítinn eða engan hluta að eða þá á fiskmörkuðum. Og það verður að segjast alveg eins og er að á undanförnum árum hafa einmitt þessi minni fiskvinnslufyrirtæki, fiskvinnsluaðilar innan þessara samtaka, verið þau sem hafa rutt brautina til nýsköpunar varðandi það að vinna hér ferskan fisk til útflutnings, m.a. í flugi, og ýmsar fisktegundir og menn hafa sérhæft sig svolítið í því, hvert fyrirtæki fyrir sig, þótt lítil séu, og náð miklum árangri í því að auka verðmæti afurðanna. En það verður að segjast alveg eins og er að þeir aðilar sem reka fiskvinnslu án útgerðar hafa ekki það vopn sem hinir hafa sem jafnframt hafa úthlutaðan kvóta og reka útgerð, að geta notað m.a. aflaheimildirnar til að stýra til sín viðskiptum. Það er m.a. það sem gert er hér á landi, úthlutun aflakvótanna er notuð í beinum viðskiptum milli manna. Örugglega allir Íslendingar sem á annað borð fylgjast með fréttum hafa heyrt setninguna ,,tonn á móti tonni`` og hvernig þau viðskipti fara fram, þegar sá aðilinn sem fiskvinnslu stundar og er jafnframt með útgerð hefur yfir aflakvóta að ráða og býður öðrum útgerðarmanni sem hefur takmarkaðan aflakvóta að koma í viðskipti til sín, hann fái lægra fiskverð en á móti fái hann aflakvóta frá útgerðar- og fiskvinnslufyrirtækjum. Þannig eru menn að stýra til sín hráefni og auðvitað keppa þeir aðilar sem þannig háttar um ekki á jafnréttisgrundvelli við þá sem eigi hafa úthlutaðar aflaheimildir. Þetta er auðvitað angi af fiskveiðistjórnarkerfi okkar, því miður, sem við skyldum aldrei hafa tekið hér upp, frjálsa, framseljanlega sölu og leigu á aflakvótum, því að sá réttur þurfti aldrei að vera hjá útgerðinni til þess að hægt væri að stunda hér eðlilegar og arðbærar fiskveiðar. Útgerðarmennirnir þurftu eingöngu að hafa þá vissu að þeir mættu gera út skip sín til fiskveiða, hvort sem það var í aflakvótakerfi eða einhverju öðru kerfi, en þeir þurftu aldrei á leigu- og söluréttinum á aflakvótanum að halda til þess að halda áfram eðlilegu og sjálfsögðu útgerðarmynstri. Og það er nákvæmlega þarna sem skilur á milli hagsmuna útgerðarmannanna og hagsmuna fólksins í landinu, það eru útgerðarmennirnir sem hafa þennan rétt til leigu og sölu á aflaheimildum og geta nýtt hann með ýmsum hætti, m.a. í viðskiptum eins og ég hef verið að benda á og er einnig dregið fram í greinargerð en hafa síðan ákvörðunarrétt um það hvenær þeir vilja selja þessi réttindi frá fyrirtæki sínu og þá jafnvel burt úr byggðunum, sem hefur auðvitað sums staðar haft alveg skelfilegar afleiðingar á afkomu fólks og öryggi þess til að búa í hinum dreifðu sjávarbyggðum. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara mikið nánar ofan í greinargerðina sem fylgir þessari till. til þál., hún er efnislega um þau atriði sem ég hef hér dregið fram. Í henni má auðveldlega lesa í hvers konar fari viðskiptin geta verið. Þau geta valdið fiskskorti á mörkuðum, útgerðirnar sækjast í auknum mæli eftir beinum viðskiptum vegna þess að þá fá útgerðarmennirnir sem litlar aflaheimildir hafa eða jafnvel engar til sín aflaheimildir og það veldur því oftast nær að fiskverðið sem viðkomandi aðilar fá er miklu lægra en eðlilegt getur talist. Og þrátt fyrir að e.t.v. hafi eitthvað lagast í verðlagningu á fiski í beinum viðskiptum milli útgerðaraðila sem jafnframt eiga fiskvinnslufyrirtæki í kjölfar kjarasamninga sjómanna er það samt svo að það munar miklu, herra forseti. Og ég hygg að meðalverðið út úr samningum sem Verðlagsstofa viðurkennir sé núna í kringum 105--110 kr. á þorski þegar markaðsverðið liggur á bilinu 150 og upp í 250 kr., og jafnvel undirmálsþorskurinn selst dag eftir dag á 130--140 kr. kílóið. Herra forseti. Nú er tíma mínum lokið og ég mun því halda áfram í seinni ræðu minni að víkja að ýmsum röksemdum sem nýlega hafa komið fram, m.a. í skýrslu sem sjútvrh. var afhent um það hvernig megi stuðla hér að auknum verðmætum.

Hæstv. forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessarar tillögu og tel að hér sé á ferðinni mál sem ætti í raun og veru að vera fyrir löngu búið að taka á í sjávarútveginum á Íslandi. Það er auðvitað gjörsamlega óþolandi að menn skuli hafa nýtt sér sérréttindi útgerðarmanna til þess að fá úthlutað veiðiréttindum til þess að hafa áhrif á kjör sjómanna eða önnur viðskipti milli aðila. Og það er sko af og frá að eitthvert viðhlítandi ástand sé komið á hvað þetta varðar. Síðast á liðnum vetri keyptu útgerðarfyrirtæki sem höfðu yfir kvóta að ráða stóran þorsk upp úr sjó á 50 kr. og sköffuðu kvótann til láns á sama tíma og þessi fiskur seldist fyrir 220 kr. á mörkuðunum. Þarna er auðvitað á ferðinni gjörsamlega óþolandi aðferð hvað varðar alla aðila nema þá sem hafa þessi sérréttindi til að fá úthlutun veiðiréttinda. Og fiskvinnslan á Íslandi, sem ekki hefur yfir slíkum veiðiréttindum að ráða, hefur gjörsamlega óhæfa samkeppnisaðstöðu. Hún þarf að keppa við þessa aðila sem eru bæði í veiðum og vinnslu. Menn sem hafa bókstaflega unnið afrek á undanförnum árum, hafandi enga slíka kvóta undir höndum, hafa verið að vinna markaði þar sem hægt hefur verið að selja fisk á mjög háu verði sem þeir auðvitað þurftu og þurfa vegna þess að þeir hafa ekki kvóta í sínum höndum. Þeir þurfa nú að horfa upp á það að fyrirtækin sem fá aflaheimildunum úthlutað fyrir ekki neitt koma inn á þessa markaði sem voru skapaðir af þeim fyrirtækjum, þrengja sér þar inn, jafnvel með niðurboðum og taka markaðina af fyrirtækjunum sem verða þá að hopa vegna þess að þau hafa ekki raunverulega samkeppnisaðstöðu. Síðan er þetta deilumál milli útgerðarmanna og sjómanna sem hefur náttúrlega öngvan veginn verið leyst, þó það sé kannski komið í eitthvað skárra ástand þannig að sjómenn fá hærri hlut í dag, þá er ástandið samt gersamlega óeðlilegt. Ég tel að sjómenn eigi að semja við útgerðarmenn á grundvelli jafnræðis í þessu öllu saman. Það kann vel að vera að það yrðu breyttir samningar frá því sem er í dag og sjómenn yrðu að sætta sig við að semja um einhver önnur býti ef allur fiskur færi og hlyti eðlilegt verð. Mér finnst að það sé eitthvað sem sjómenn muni með fögnuði taka ef þeir fá eðlilegt starfsumhverfi, þá taki þeir því með fögnuði að semja við viðsemjendur sína á þeim grundvelli. Ég óttast ekkert um það. En mér finnst merkilegt að hlusta á forustumenn fiskvinnslunnar í landinu, þ.e. þeirrar fiskvinnslu sem hefur þau sérréttindi að vera tengd skipum með kvóta, halda því fram að þetta ástand sé bara gott og eðlilegt og vilja halda í það. En það er auðvitað augljóst mál að ef allur fiskur færi um markaði eða öllum sem væru í fiskvinnslu á Íslandi væri gefið tækifæri til að keppa á jafnræðisgrundvelli um þennan fisk, þá yrðu til möguleikar til að reka fiskvinnslu á miklu fleiri stöðum og víðari grundvelli en er í dag. Það er þetta sem gæti, ætti og mundi koma út úr því að koma á eðlilegum aðskilnaði veiða og vinnslu. Ég vil vekja athygli á því að fyrir nokkrum dögum var ársfundur Starfsgreinasambandsins og þar voru saman komnir hvorki meira né minna en fulltrúar í kringum 40.000 manns úr atvinnulífinu á Íslandi. Þar voru sannarlega mættir til leiks fulltrúar fólksins sem vinnur við fiskvinnslu og þjónustuna í landinu. Á þeim fundi var gerð samþykkt og hún var samhljóða um mál tengd þessu. Ég vil, með leyfi forseta, lesa upp samþykktina sem þarna var gerð. Hún var svohljóðandi: ,,Til að sátt skapist um fiskveiðistjórnunarkerfið krefst Starfsgreinasambandið þess að útgerðum verði gert að skila yfirráðaréttinum yfir auðlindinni í áföngum. Þannig verði snúið við þeirri óeðlilegu eignatilfærslu með tilheyrandi búseturöskun sem orðið hefur á síðustu áratugum og tryggð á ný eðlileg endurnýjun í atvinnugreininni.`` Síðan segir á öðrum stað, með leyfi forseta: ,,Leyfa ber fjárfestingar útlendinga til uppbyggingar í fiskvinnslu, en jafnframt þurfa að vera skýrar reglur og lög sem tryggi að fullu hagsmuni Íslendinga og að auðlindin verði áfram í eigu þjóðarinnar, eins og kveðið er á um í stjórnarskrá Íslands.`` Hér eru auðvitað mikil tíðindi á ferðinni. Hér kemur geysifjölmennt starfsgreinasamband fram og segir þessa hluti. Þarna er verið að draga fram það sem ég nefndi áðan meðal annars, þ.e. þeir nefna að útlendingum verði gert kleift eða útlendu fjármagni verði opnaður farvegur inn í fiskvinnsluna á Íslandi þannig að þessi atvinnugrein njóti jafnræðis gagnvart öðrum atvinnugreinum. Hvað er um það að segja? Frá minni hendi og hendi Samfylkingarinnar er það að segja að í raun er ekkert athugavert við það þó að erlent fjármagn komi inn í þessa atvinnugrein frekar en aðrar atvinnugreinar, þ.e. ef menn taka á sjávarútvegsmálunum með þeim hætti að auðlindinni verði ekki komið í gegnum eignarhaldsfyrirbrigðið sem er í gangi við fiskveiðarnar í hendur á erlendum aðilum. Þeir tengja þetta nákvæmlega rétt saman. Það þarf auðvitað að innkalla veiðiheimildirnar og taka þennan rétt af útgerðarmönnum, koma á jafnræði áður en hægt er að leyfa slíkar fjárfestingar.