Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pjetur Ottesen Jeg verð að segja það, að mjer þykir háttv. fjárveitinganefnd nú nokkuð rif á stykkjunum, eftir því sem venja hefir verið til með fjárframlög til þeirra vega, sem viðhaldið hvílir ekki beinlínis á landssjóði. Eins og kunnugt er, hvílir skyldan um viðhald flutningabrauta á sýslufjelögum landsins. Það hefir verið reynt að breyta þessu þannig, að landssjóður taki að sjer þetta viðhald, en það hefir ekki tekist enn. Jeg fyrir mitt leyti tel það nú sjálfsagt og sanngjarnt, að landssjóður hafi viðhaldið á hendi, en þar sem það hefir enn ekki komist á, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir, þá finst mjer óþarft og órjett að taka út úr þessa braut, er hjer um ræðir, eða aðrar einstakar brautir, og láta landssjóð kosta þar viðhald, því að með því er öðrum sýslufjelögum, sem eins stendur á um, gert rangt til. Mjer þykir þetta því óviðkunnanlegt. Raunar kvað vegamálastjóri hafa látið það uppi, að þessi brú, Ölfusárbrúin, hafi verið illa gerð í upphafi, og þurfi því meira viðhald en aðrar brýr, og sje því hjer öðru máli að gegna. Hið sama mundi nú mega segja um fleiri brýr, að þær sjeu ekki svo vel gerðar sem skyldi, svo að þetta er ekkert einsdæmi. Eins og jeg hefi áður tekið fram, er jeg því eindregið fylgjandi, að landssjóður taki að sjer alt viðhaldið, en meðan það skipulag er ekki á komið, sje jeg ekki, að rjett sje að taka einstaka liði út úr. Annars kvað vegamálastjórinn vera að rannsaka og undirbúa þetta mál, og mundi mega vænta þess, að álit hans yrði tilbúið fyrir næsta reglulegt þing.

Framsm. (Magnús Pjetursson) Mjer finst gæta misskilnings í ræðu hv.þm. Borgf. (P. O.), þar sem hann er að blanda þessu frv. saman við alment viðhald flutningabrauta. Það var sem sje svo greinilega tekið fram í áliti nefndarinnar, að frv. á ekkert skylt við þesskonar, þar sem fjárveitinganefndin bygði eingöngu á því, hve brúin var illa gerð í upphafi. Nefndin telur það rjett, að landssjóður taki einhvern þátt í viðhaldi eldri flutningabrauta, sem illa eru úr garði gerðar, því að viðkomandi hjeruð verða ver úti en hin, sem fá nýrri brautir, sem betur eru gerðar og með fullkomnari útbúnaði. Og nú hagar nokkuð svipað til þarna og á gömlum flutningabrautum. Eftir því, sem mig minnir, hafði fjárveitinganefnd í fyrra til meðferðar beiðnir um það, að landssjóður tæki að sjer allar flutningabrautir og viðhald þeirra. Lýsti fjárveitinganefnd þá yfir því, að hún teldi, að þau sýslufjelög, sem hafa eldri flutningabrautir, yrðu hart úti, og væri ekki nema sanngjarnt, að landssjóður hlypi undir baggann um viðhaldið, einkum þó, að hann ljeti byggja steinbrýr þar, sem trjehlemmar hefðu verið settir í byrjun. Þetta, sem hjer er um ræða, er alveg samstætt dæmi því, sem lýst var yfir í fyrra, að jafna hallann á gömlu brúnum með því að gera þær nú sem næst því eins vel úr garði í viðgerðinni og þær brýr voru í upphafi, er síðar hafa verið gerðar. Finst mjer þess vegna, að þrátt fyrir það, þótt eitthvað sje á leiðinni frá vegamálastjóra um breyting á viðhaldsskyldunni, þá megi ekki taka tillit til þess, að því er kemur til viðgerðar á þessari brú, því að það er afaráriðandi, að gert sje við hana þegar, ef ekki á að verða að tjóni. Að. vísu segir vegamálastjóri, að sem stendur hafi skemdirnar ekki mikil áhrif á burðarmagn brúarinnar, en að þær sjeu svo miklar, að alt hvað liði geti þær valdið miklu tjóni, þegar minst varir. Virðist því ekki ráðlegt að bíða, því að búast má við miklu meiri kostnaði en svo, að sýslan geti undir risið, ef brúin er látin ryðga niður. Yrði þá landssjóður að borga alla þá viðgerð. Það er sjálfsagt rjett, að fleiri brýr muni illa úr garði gerðar. En það vita menn þó, að þessi brúin er einhver elsta brúin, og því ekki nema eðlilegt, að hún sje allra verst úr garði gerð. Vænti jeg því, að háttv. deild leyfi frv. þessu fram að ganga.

Pjetur Ottesen Háttv. framsm. (M. P.) tók það fram, að þar, sem eldri flutningabrautir væru, yrðu hjeruðin langharðast úti. En hins ber þá og að gæta, að þau sömu hjeruð eru þá líka lengur búin að njóta þægindanna af bættum samgöngum, og menn hafa þar ekki þurft eins lengi og sumstaðar annarsstaðar að klöngrast yfir grjót og urðir og brjótast yfir fen og foræði. Vona jeg, að það verði stefna þingsins í framtíðinni, að ljetta þessu viðhaldi af sýslufjelögunum og að landssjóður taki það að sjer, því að eins og háttv. framsm. (M. P.) tók fram, eiga sýslufjelögin erfitt með slík útgjöld, þar sem þau hafa bæði litla og ljelega tekjustofna. En jeg vil, að jöfnuður komist á í þessu efni, áður en landssjóður tekur nokkursstaðar þátt í viðhaldinu, en það er alls ekki tilgangur háttv. fjárveitinganefndar, eftir því sem marka má af nefndarálitinu, síður en svo.

Pjetur Þórðarson Það er að vísu rjett hjá háttv.þm. Borgf. (P. O.), að það er ekki sanngjarnt að taka einstök atriði út úr öðrum hliðstæðum í viðhaldi á flutningabrautum eða brúm, til þess að kasta því sjerstaklega á landssjóðs herðar. En þrátt fyrir það þótt háttv. framsm. (M. P.) endurtæki nú það, sem hann sagði við fyrri umr., að fjárveitinganefnd hefði alls ekki viljað ganga inn á, eða með þessari tillögu gengið inn á, þá braut, að ljetta öllu viðhaldinu af sýslufjelögunum, þá álít jeg, að nefndin hafi nú samt gengið inn á þessa braut, þó að skamt sje farið, en taki jafnframt tillit til sjerstakra ástæðna, að því er þetta snertir. Og jeg fyrir mitt leyti samþykki þetta með fúsi geði, af því að jeg álít það svo sanngjarnt, að hjer sje hlaupið undir baggann. Og einhvern tíma verður að byrja. Því að hjá þessu sýslufjelagi mun þörfin mjög mikil. En það er ekki nóg ástæða, eins og háttv. framsm. (M. P.) tók fram, að taka sjerstakt tillit til þess, að hjer er um viðhald elstu brúarinnar að ræða. Það er ekki nóg ástæða út af fyrir sig, þótt hún sje rjettmæt. En hitt hefir miklu meira að segja, hvar viðhaldið hvílir svo þungt á, að sýslufjelögin geta ekki undir risið, eða vegaþörfin slík, að ekki verður fullnægt, þar sem aftur á móti má fullnægja henni með hægu móti í öðrum sýslum og af eigin ramleik. Verð jeg því að vera á annari skoðun en háttv. þm Borgf. (P. O ). Tel jeg sanngjarnt að byrja á þessu og rjett að fara inn á þessa braut. Og inn á hana er gengið með þessu frv., hversu svo sem háttv. framsm. (M. P.) vill krossa sig og nefndina fyrir, að svo sje þó ekki.

Flm. (Einar Arnórsson) Af greinargerð þessa frv. geta menn sjeð, hvernig á því stendur. Þar er farið fram á af sóknarnefnd Stokkseyringa, að þeim sje heimilað að taka eignarnámi land undir kirkjugarð. Þetta frv. er sniðið eftir lögum um sama efni fyrir Reykjavík, frá 1915. Sje jeg ekki að mál þetta sje svo flókið, að ástæða sje til að vísa því til nefndar, þótt jeg hafi ekkert á móti því í sjálfu sjer. Skal jeg ekki ræða frv. frekar, en býst við, að óhætt sje að láta það ganga áfram nefndarlaust.

Einar Arnórsson Jeg vil leggja til, að þessu frv. sje vísað til bjargráðanefndar.

Frsm. (Þorleifur Jónsson) Af því að þingsályktunartill. þeirri, er hjer um ræðir, fylgir engin greinargerð, þá verð jeg í fám orðum að skýra hana nokkuð frá sjónarmiði fjárveitinganefndar. Eigendur klæðaverksmiðjunnar „Álafoss“ sendu fjárveitinganefnd erindi, þar sem þeir fara þess á leit, að landssjóður láni þeim 100 þús. kr. til þess að auka og endurbæta verkamiðjuna. í nefndu brjefi skýra þeir og frá, hvernig þeir hugsa sjer að verja fjenu, og er það á þennan hátt: 1. Til kaupa á fleiri vjelum til ullariðnaðar kr. 40.000 2. Til kaupa á vjelum til nærfata- og sokkagerðar - 15.000 3. Til kaupa á vjelum til þorskanetagerðar - 25.000 4. Til óhjákvæmilegra mannvirkja - 20.000 Samtals kr. 100.000 Eftir að fjarveitinganefndin hafði kynt sjer verksmiðjuna nokkuð nánar og fengið skýringar á því, í hverju endurbæturnar yrðu fólgnar, þá afrjeð hún að verða við beiðni verksmiðjueigenda og ber því fram till. á þgskj. 366. Hún varð að líta svo á, að hjer væri um afarþarft fyrirtæki að ræða, nokkurskonar bjargráð á þessum tímum, er landinu væri skylt að styðja, ef unt væri. Það er öllum kunnugt, að í landinu sjálfu höfum vjer mikið meira en nóg efni til þess að klæða alt landsfólkið, nefnilega ullina. Og á þessum tímum er það hin mesta lífsnauðsyn að nota sem mest öll innlend efni, allar innlendar afurðir, til þess að vjer sjeum sem minst upp á aðrar þjóðir komnir, sem samband vort við getur slitnað þegar minst varir. Hygg jeg, að allir sjeu samdóma um það. Þess vegna verður að álíta ullarverksmiðjur og klæðaverksmiðjur nokkurskonar bjargráð. En til þess, að nokkur von sje til þess að fullnægja fataþörfum landsbúa, verður sem mest að notfæra sjer náttúruöflin til vinnunnar. Hjer hafa nú ötulir framtaksmenn hafist handa. Keyptu þeir Álafossverksmiðjuna í fyrra og reka hana með dugnaði, að því er sjeð verður. Því fanst fjárveitinganefnd ekki óeðlilegt, að landið reyndi að styðja þá á þann hátt, sem hjer er farið fram á, með láni, til þess að bæta og fullkomna verksmiðjuna, svo að hún geti leyst meiri og margbreyttari störf af hendi. Á síðari árum hafa verið flutt inn í landið kynstrin öll af fötum og fataefnum. Bæði er nú það, að aðflutningar geta tepst eða minkað þegar minst varir. Og þótt svo væri ekki, þá væri þó nokkru kostandi til að framleiða mikið meira en nú af fatnaði úr ullinni okkar, þar sem útlenda efnið er nú rándýrt og oft handónýtt. Nærfötin útlendu og sokkarnir, sem hjer fást í búðunum, eru ekki við okkar hæfi. Alt er skjóllaust, endingarlaust og geipidýrt. Nú ætla þessir menn að fá sjer vjelar til sokkagerðar og nærfata. Er það í fyrsta sinni hjer á landi, að verksmiðjur gera tilraun til að framleiða prjónaðar vörur. Jeg skal geta þess, að jeg hefi heyrt, að hálfullarsokkar kostuðu nú hjer í verslunum kr. 2,50, en ef þeir væru unnir hjer úr íslensku efni í íslenskum tóvinnuvjelum, er ganga fyrir vatnsafli, myndu þeir að minsta kosti verða helmingi ódýrari. Mjer hefir verið frá þessu skýrt af kunnugum mönnum. Þá ætla þessir menn og að bæta við vefstólum og láta verksmiðjuna ganga nótt og dag. En nú mun ekki hægt að fá vefstóla, nema ef hægt væri að ná samkomulagi við eigendur „Iðunnar“. Og á þennan hátt hugsa eigendur Álafossverksmiðjunnar sjer að auka ullariðnaðinn, að bæta bæði við sig sokka- og nærfatavjelum og fjölga vefstólum. Þá hafa þeir og hugsað sjer að koma upp vjelum til veiðarfæragerðar. Eftirspurn eftir þorskanetum er að aukast meir og meir. Mjer hefir verið tjáð, að í Vestmannaeyjum einum væru um 30 bátar, er stunda netaveiði. Þessir bátar þurfa hver 100-200 net, 60 faðma löng og 24 möskva djúp og möskvavídd 4 þuml. Netin er ekki hægt að fá búin til erlendis, og ómögulegt að fá eins mikið af þeim og þarf með handavinnu einni saman. Hjer ætlar nú Álafossverksmiðjan sjer að hjálpa. Til kaupa á vjelum til netagerðar ætla verksmiðjueigendurnir 25 þús. kr., og búast þeir þá við, að verksmiðjan geti fullnægt eftirspurninni úr Vestmannaeyjum og víðar. Af þessu geta menn sjeð, að það sýnist vera um hið mesta þarfa- og nauðsynjamál að ræða, og þar sem hjer eiga hlut að máli áhugamenn, sem vilja, að verksmiðjan geti framleitt enn meira, þá sýnist það þess vert að koma í móti þeim og rjetta þeim hjálparhönd með þetta fyrirtæki. Jeg skal þá leyfa mjer að minnast örlítið á verksmiðjuna sjálfa. Álafoss, sem verksmiðjan er kend við, er, eins og kunnugt er, í Varmá í Mosfellssveit. Það er sá kostur við það vatnsfall, að vatnið í því er altaf volgt. Það afl, sem vatnið .hefir nú, nemur 25 hestöflum með þeirri fallhæð, sem það hefir nú; en þetta er oflítið, og þess vegna hafa eigendurnir fengið verkfræðing til þess að skoða vatnsaflið og allan útbúnaðinn; hefir hann áætlað svo, að ef stýflugarðurinn, sem er á fossbrúninni, væri hækkaður um eina stiku, fengist afl, sem næmi 40 hestöflum. Þetta ætla eigendurnir að gera, og jafnframt ætla þeir að stækka húsrúm verksmiðjunnar um 220 ferstikur; á það alt að byggjast úr steinsteypu, en hin nýja áætlun, sem þeir hafa fengið yfir húsagerðina og stýflugarðinn, nemur 42.000 krónum. Það, sem því þarf að leggja í verksmiðjuna, til þess að hún geti fullnægt þeim kröfum, sem þeir hugsa sjer, verður 122.000 krónur. Þeir búast við að geta fengið 100.000 króna lán úr landssjóði, en 22.000 krónur ætla þeir að leggja til sjálfir. Nýju eigendurnir, Sigurjón kaupmaður Pjetursson og fjelagar hans, keyptu verksmiðjuna í fyrra, og kostaði hún þá 85.000 krónur. Skuldir, sem á henni hvíla, mest við banka, eru 58.700 kr.; skuldlaus eign verður þá 26.300 krónur, auk rúmlega 9.000 króna, sem var rekstrarágóði árið 1917, sem eigendurnir hafa varið til ýmsra endurbóta á fyrirtækinu, svo að nú má telja 35.000 krónur skuldlausa eign. Fjárveitinganefndin hefir ætlast til, að landssjóður lánaði út á alt það, sem óveðsett er af verksmiðjunni, en það eru þá nær 35.000 krónur, og svo nýju viðbótina, sem búast má við að verði um 120.000 krónur. Það yrði þá í óveðsettri eign um 155.000 kr., og svo kærni til persónuleg ábyrgð verksmiðjueigendanna sjálfra. Þeir eru þrír, og munu að minsta kosti tveir þeirra vera vel stæðir menn, sem óhætt sje að trúa fyrir nokkru. Nefndin álítur því, að engin sjerstök hætta sje fyrir landssjóð að lána þetta. Eins og sjest af till., er gert ráð fyrir, að lánið verði borgað á 20 árum með jöfnum afborgunum og 5% í vexti, en það eru sömu kjör og hinar verksmiðjurnar hjer á landi hafa fengið. Þá skal jeg geta þess, að nefndin hefir nokkuð kynt sjer reikninga verksmiðjunnar síðastliðið ár, eða einkanlega frá þeim tíma, er hinir nýju eigendur tóku við henni, frá 1. ágúst til ársloka. Rekstrarkostnaðurinn hefir alls numið 25.451 kr., þar af kaup verkafólksins 84.99 kr. og fæðiskostnaður þess 2.704 kr. Alls varð hreinn ágóði 9.121 kr., og kom sá ágóði einkanlega eftir 1. ágúst. Fyrirtækið sýnist því vel lífvænlegt til frambúðar, og má búast við, að það blómgist því betur, sem það getur betur fært út kvíarnar og fullnægt betur eftirspurn almennings, en nú fullnægir verksmiðjan ekki nándar nærri þeirri eftirspurn, sem orðin er síðan hún varð sú einasta verksmiðja hjer á Suðurlandi, sem vinnur úr ull, eftir að „Iðunn“ fjell úr sögunni. Þó að nú þingið gefi fyrirheit um þetta lán, þá er þrátt fyrir það ekki hægt að segja með neinni vissu, að stjórnin hafi fje handbært til að lána, en jeg býst við, að svo framarlega sem fjeð verður fyrir hendi myndi stjórnin verða fús til þess, ef þingið vildi samþ. þessa till., því að næst eftir því að forða okkur frá hungri kemur það að hjálpa við fataþörf landsbúa, og svo er hitt, að ekki er lítið í það varið að geta átt kost á því innanlands, að bætt sje úr veiðarfæraskorti þeirra, er sjó stunda. Jeg vænti nú, að háttv. deild taki vel þessari till., og sje ekki ástæðu til að fara nánar út í málið að sinni. Býst jeg líka við, að háttv. deild geti nokkurn veginn áttað sig á því, sem hjer er á ferðinni.

Fjármálaráðherra (S. E.) Það er að eins örlítil athugasemd. Það stendur hjer í síðari lið till., að „lánið veitist gegn veði í verksmiðjunni og ábyrgð, er stjórnin tekur gilda ...“, en mjer heyrðist á háttv.frsm. (Þorl. J.), að hann slægi því föstu, hvernig ábyrgðin ætti að vera; en hjer stendur: „... ábyrgð, er stjórnin tekur gilda ...“, en þá er, skilst mjer, búið að taka fram, hvernig ábyrgðin eða tryggingin eigi að vera. Það var að eins þessi athugasemd, sem jeg vildi gera.

Frsm. (Þorleifur Jónsson) Það getur vel verið, að það megi líta svo á, sem hæstv. fjármálaráðherra gat um, að það, sem jeg ljet um mælt um ábyrgðina, komi ekki vel heim við orðalag tillögunnar, og gæti því verið rjettara, að nefndin taki það til athugunar milli umr., hvort þörf sje á breytingu á orðalaginu. En meining nefndarinnar var nú sú, að stjórnin mundi láta sjer nægja - auk þess sem lagt er í verksmiðjuna, - persónulega ábyrgð eigendanna, og finst mjer í sjálfu sjer, að þegar stjórnin hefir heyrt þann vilja þingsins, ef háttv. deild samþykti það, geti hún vel staðið sig við það að fara eftir honum og lána út á persónulegar ábyrgðir það, sem veðið ekki fullnægir.

Magnús Guðmundsson Jeg ætla að eins að benda háttv. fjárveitinganefnd og frsm. hennar (Þorl. J.) á, að ef það er meiningin, að það eigi að eins að vera persónuleg ábyrgð eigenda verksmiðjunnar fyrir láninu, þá er óþarfi að taka það fram, því að þeir ætla sjálfir að taka lánið, og ábyrgjast þá sem lántakendur. Þess vegna er það hlægilegt að nefna persónulega ábyrgð þeirra. Ef það því er meiningin, að eigendur verksmiðjunnar taki lánið sjálfir, og engin önnur trygging sje en veð í verksmiðjunni, þá þarf að laga till. á þann hátt, að orðin: „... og ábyrgð, er stjórnin tekur gilda ...“ falli burt. Annars er jeg mótfallinn þessari lánsheimild og vil, að heimtuð sje næg trygging, ef í lánið er ráðist. Það sýnist meiningarlitið að vera að heimila lán nú úr landssjóðnum, þegar hann sjálfur verður að taka stórlán hvað eftir annað.

Björn Kristjánsson Það er út af orðalagi till., sem jeg vil gera ofurlitla athugasemd, - af því að mjer er kunnugt um, að verksmiðjan er veðsett fyrir, þá er nauðsynlegt að taka það fram, hvort hjer sje um 1. eða 2. veðrjett að ræða. Jeg veit, að verksmiðjan er veðsett Landsbankanum með 1. veðrjetti, en till. segir ekkert um það, en jeg ætla, að orðalag till. verði athugað dálítið betur, því að eins og hún liggur fyrir, mætti skilja hana svo, sem það væri 1. veðrjettur, sem stjórnin ætti að taka. Reyndar hefir það komið fram hjá háttv.frsm. (Þorl. J.), að það væri veðrjettur á eftir öðrum veðrjetti, en það er betra að taka það fram í till. sjálfri, enda er það miklu skýrara og rjettara, að það felist í till. sjálfri, hvað meint er.

Frsm. (Þorleifur Jónsson) Jeg skal að eins leyfa mjer að taka það fram, að eftir því, sem fram kom hjá háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) og háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.), býst jeg við, að nefndin taki þetta til athugunar milli umr. En jeg sje ekki, að það sje í sjálfu sjer svo nauðsynlegt að breyta till.; jeg býst ekki við, að nefndin hugsi sjer að draga neitt úr ábyrgð þeirri, er stjórnin hefir, þótt þessi bending væri gefin um ábyrgðina. En ef nefndinni sýnist að orða till. á einhvern annan hátt, þá er sjálfsagt, að hún tekur málið til athugunar.

Sveinn Ólafsson Mjer virðist full tryggilega gengið frá till. þessari og engin þörf á breytingu. Það skiftir litlu, hvort nefndur er 1. veðrjettur eða ekki, úr því að till. áskilur stjórninni óskoraðan rjett til að heimta það veð, sem henni þykir fullnægjandi. Jeg get því ekki betur sjeð en að þetta sje svo tryggilega útbúið, sem framast má verða; jeg veit ekki, hvort hægt er að ganga betur frá því. Bendingar frsm. (Þorl. J.) breyta ekki skýlausum ákvæðum tillögunnar.

Matthías Ólafsson Hjer stendur svo á, að þetta er ekki hlutafjelag, heldur fjelag með ótakmarkaðri ábyrgð; það er því óþarfi að taka nokkuð fram um persónulega ábyrgð, nema því að eins, að eignir fjelagsins sjeu áður veðsettar, og því væri heimtuð meiri ábyrgð, að stjórnin gerði sig ekki ánægða með efni þessara manna, heldur vildi hafa meiri tryggingu. Þar af leiðandi er þetta alls ekki ósanngjarnt; hún getur því vel krafist, að fleiri gangi í ábyrgð fyrir þessa menn. En svo getur vel verið, að þessi verksmiðja verði gerð að hlutafjelagi með takmarkaðri ábyrgð seinna meir, og þá er ekki gott að segja, hvort þeir væru í ábyrgð á eftir; það gæti að minsta kosti leikið vafi á því, eða jafnvel orðið dómstólamál úr því. Þess vegna álít jeg, að till. sje alveg rjett orðuð.

Fjármálaráðherra (S. E): Hv. frsm. (Þorl. J.) tók það beinlínis fram, hvernig tryggingunni ætti að verða fyrir komið, og út frá því sjónarmiði sagði jeg nokkur orð áðan. En ef þingið segir það fyrirfram, hvernig ábyrgðin á að vera, hvers vegna er þá látið standa í till.: „ábyrgð, er stjórnin tekur gilda“? En háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) tók það fram, að stjórnin ætti að ákveða trygginguna, og það var einmitt það, sem jeg vildi fá skýrt og greinilega fram, hvort það væri meining þingsins að taka sjálft fram, hvernig tryggingin ætti að verða, sem auðvitað er best fyrir stjórnina, eða hvort stjórnin ætti alveg að ráða því, hvernig tryggingunni væri fyrir komið, - en þá geri jeg ráð fyrir, að stjórnin heimti alveg fullkomna tryggingu, og það má þingið líka vita.

Gísli Sveinsson Jeg verð að vera sammála hæstv. fjármálaráðherra um það, að ef það er meiningin, að stjórnin á ekki á sína ábyrgð að ákveða tryggingu þá, sem í till. getur, þá er óþarft að orða till. svona; þá er hægt að segja það beinum orðum, hvernig tryggingin á að vera. En jeg vil ekki, að ábyrgðin sje tekin úr höndum stjórnarinnar, vegna þess, að það er og á að vera algild regla, þegar lánsheimildir eru gefnar, sem stjórnir eiga að fara með, að þær eigi eftir sínu viti að ákveða ábyrgðina, ákveða, hvernig lánið skuli veitt, og að öðru leyti ákveða trygginguna, nema því að eins, að hún sje ákveðin í þeim lögum eða till., sem um ræðir. Það þarf ekki heldur að orka tvímælis, þótt ekki standi í till. 1. eða 2. veðrjettur, því að reglan er, að slík ákvæði gilda ekki eingöngu 1. veðrjett, heldur og 2. eða 3. veðrjett o. s. frv. En í yfirliti því, sem háttv.frsm. (Þorl. J.) gaf, taldi, hann að nokkuð væri óveðsett eftir af því, sem verksmiðjan með öllu tilheyrandi gæti talið til veðs. Jeg skal ekkert um það deila, því að mjer er málið alveg ókunnugt, eða ókunnugt um, hvað þar getur verið afgangs óveðsett, en hitt virðist liggja í augum uppi, að ef á að taka veðrjett í því, sem nýtt kemur, þá getur það ekki verið nema 1. veðrjettur. En óneitanlega er það dálítið valt, þó að menn vilji gera verksmiðjunni alt gott, sem hægt er, að taka þann veðrjett, sem kæmi í því, sem gera ætti við fjeð. Mjer skilst þá, að það þyrfti töluvert eftirlit með því, að þetta fje verði þá eingöngu notað til þess að byggja og bæta við verksmiðjuna með því Það er sjálfsagt rjett, að eigendurnir sjeu, úr því að það er ekki hlutafjelag, nokkur trygging, en það er alls ekki sjálf sagt, að þeir leiti ekki frekari ábyrgðar, fái menn til þess að vera í ábyrgð með sjer um þetta. Þess vegna vildi jeg slá striki yfir þetta, að binda álit stjórnarinnar eingöngu við það, að lántakandi stæði ábyrgur, heldur ættu þeir að afla sjer meiri ábyrgðar, eftir því sem stjórnin teldi þeim skylt. Jeg verð að segja, að það ætti að vera nokkurn veginn trygt að gera það, því að jeg býst við, að það sjeu fleiri en háttv.þm., sem fylgja þessu máli með talsverðri athygli, að það sje álit allmargra manna, að hjer geti verið um blátt og bert gróðafyrirtæki að ræða.  (E. A.: Nei, það er bjargráðafyrirtæki)  . Það á ekki heldur hjer að veita neinn styrk; það er að eins verið að tala um lán, sem á að tryggja, en það hefir líka komið fram hjá háttv. nefndarmönnum, að þeir eru ekki á eitt sáttir um þetta. Mjer virtist háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) skilja það svo, að hjer eigi, ef stjórnin telur það heppilegt, að koma fram meiri ábyrgð en eigendanna, er taka lánið, En háttv.frsm. (Þorl. J.) skýrði það nokkuð á annan veg. Jeg hygg því, að heppilegra væri, að nefndin athugaði þetta mál enn á ný milli umr., svo að þingið þurfi ekki að ganga að því gruflandi, hver meiningin er um þetta atriði, og hvort það er til ætlunin að afgreiða það á þann hátt, að setja stjórninni einhverjar frekari skorður heldur en till. ber með sjer, eins og hún er nú.

Matthías Ólafsson Jeg skildi ummæli háttv.frsm. (Þorl. J.) svo, sem hann væri að taka fram um veðhæfileikana, til þess að sýna hv. þingdm. fram á, að það væri ekki óglæsilegt að lána fje til þessa fyrirtækis, þegar hann er auk þess búinn að sýna fram á, að þetta er líka bjargráðaráðstöfun, en ekki á nokkurn hátt til þess að draga úr ákvæðum till. um ábyrgðina. Og till. segir að eins það, að stjórnin láni þetta fje gegn þeirri ábyrgð, er hún taki gilda, en ekkert um það, hvort eigi að taka ábyrgð þessara manna, eða heimta meira, ef hún álíti svo. Því að vilji hún heimta meiri tryggingu, þá getur hún gert það. En á hinn bóginn ef henni þykir tryggingin næg, þá mun það látið óátalið af þinginu. Þess vegna fæ jeg ekki sjeð, að nokkur ástæða sje til þess að breyta orðalagi till.