Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Að mínu áliti er mál það, sem hér liggur fyrir, angi af því þjóðfélagsvandamáli, sem við Íslendingar eigum við að búa og fólgið er í því, að launakjör og launagreiðslur sérmenntaðra manna og sér í lagi háskólamenntaðra manna eru lægri en gerist í nágrannalöndum okkar. Að vísu tel ég, að þann samanburð, sem í þessu efni hefur oft verið gerður t.d. við hin Norðurlöndin, beri að taka með nokkurri varúð. Ber þess að gæta í því sambandi, að það gefur ekki rétta mynd af launakjörum hér á landi annars vegar og hins vegar í öðrum löndum, þó að laun séu umreiknuð eftir gengi, vegna þess að það er svo margt fleira, sem áhrif hefur á kjör manna, svo sem skattar, bótagreiðslur skv. almannatryggingum o.fl. Enn fremur hlýtur sú spurning að vakna, þegar slíkur samanburður er gerður, hvort íslenzka þjóðfélagið sé þess umkomið að greiða jafnvel fyrir þessi störf og aðrar auðugri þjóðir. Til þessa hefur það verið svo, að háskólamenntaðir menn hér á landi og sérmenntaðir menn, sem helgað hafa Íslandi starfskrafta sína, hafa orðið að hlíta því, að launakjör þeirra eru lægri en þeir margir hverjir hefðu getað fengíð, ef þeir hefðu starfað erlendis. Ég er hræddur um, að þannig verði það einnig enn um skeið, að þeir, sem ákveða að starfa hér, en eiga kost á störfum erlendis, verði að fórna nokkru í því efni. En eitt er að segja það, að erfitt sé fyrir Íslendinga að greiða sambærileg laun við það, sem gerist í öðrum auðugri þjóðfélögum, og annað að fullyrða það, að enga breytinga sé hægt að gera í þessum efnum frá því, sem nú er. Það er mín skoðun, að þetta vandamál verði með einhverju móti að leysa, að íslenzka þjóðfélagið komist ekki hjá því að greiða þessi störf hærra verði en nú er gert. Í því efni er ég samþykkur þeim ályktunum, sem gerðar hafa verið af Stéttarfélagi verkfræðinga og birtar eru hér sem fylgiskjal með nál. hv. 9. þm. Reykv. En lausn þess máls verður auðvitað að byggjast á raunsæi og staðreyndum í íslenzkum efnahagsmálum. Það er ekki nóg að láta óskhyggjuna eina ráða í því efni. Og auðvitað verður að gera sér það fyllilega ljóst og horfast í augu við þann vanda, að þetta kostar fjármuni. Það þýðir ekki að ætla að fela þessa hlið málsins. Það að gera það mundi ekki leiða til lausnar á því. Þvert á móti verður að horfast í augu við þennan vanda eins og annan, sem hér er um að ræða, og leysa hann. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá er nú einmitt unnið að því að taka upp nýja skipan þessara mála, þar sem hv. Alþingi samþ. á s.l. ári lög um samningsrétt opinberra starfsmanna og kjaradóm. Hver sem verða úrslit þessa máls, hvort sem samningar nást milli samtaka opinberra starfsmanna og ríkisstj. eða málið fer til kjaradóms að meira eða minna leyti, þá geri ég mér vonir um það, að niðurstaðan verði sú, sem allir aðilar geta unað við eftir atvikum. Og þegar lausn er fengin á því máli, standa að mínu áliti góðar vonir til, að samkomulag náist um kjör verkfræðinga. En hitt finnst mér augljóst, og það er ein af meginástæðunum til þess, að ég hef skrifað undir meirihlutanál., að meðan þessi mál í heild eru í deiglunni, hlýtur það að verða ákaflega erfitt fyrir ríkisstj. að semja um launakjör einstakra starfsstétta, sem hér eiga hlut að máli, og breytir það að mínu áliti ekki neinu í því efni, þó að verkfræðingar séu að vísu utan samtaka opinberra starfsmanna og hafi myndað sitt eigið stéttarfélag, því að ég hygg, að hvað sem líði ágreiningi um annað, þá ættu menn að geta verið sammála um, að það verður að vera samræmi á milli launagreiðslna til verkfræðimenntaðra manna og annarra, sem svipaða menntun hafa. Bæði ríkisstj. og samtök opinberra starfsmanna hafa verið sammála um það, að eðlilegt væri, að þessi mál væru leyst í heild, en ekki með samningum ríkisvaldsins við einstök stéttarfélög. Að vísu, - eins og ég sagði áðan og kunnugt er, hafa verkfræðingarnir þá sérstöðu, að þeir hafa sitt eigið stéttarfélag. En það breytir engu um það, að sérsamningur við þá, í hvaða mynd sem hann væri og hvort sem hann fjallaði um mánaðarlaun, gjaldskrá eða annað, hlyti að hafa veruleg áhrif á samninga við aðra, sem svipaða menntun hafa, og ég tel mjög óeðlilegt, hvað sem öðru liður, að því stórmáli, sem hér er um að ræða og svo vandlegur undirbúningur hefur verið gerður að að leysa, yrði raunverulega ráðið til lykta með samningum við einstakt stéttarfélag. Ef sú leið væri farin, er hætta á, að niðurstaðan yrði svo tilviljunarkennd, að það yrði hvorki í hag ríkinu né þeim aðilum, sem þar eiga hlut að máli. Ef á það sjónarmið er fallizt, að það hafi ekki verið eðlilegt, að ríkisstj. tefði slíka sérsamninga, meðan á heildarsamningunum stóð, þá voru aðeins tvær leiðir fyrir hendi. Önnur leiðin var sú að láta gjaldskrána afskiptalausa, en greiða hins vegar ekki í samræmi við hana. Það hefði þýtt stöðvun þeirra framkvæmda hjá ríkinu, þar sem þjónusta verkfræðinga er nauðsynleg. Hefði það verið nokkrum í hag að fara þá leið? Að mínu áliti er svo ekki, og ég tel, að það hefði sízt verið verkfræðingunum í hag, sem einnig, eins og hæstv. samgmrh, upplýsti, hafa sýnt þegnskap gagnvart þessum lögum, þó að þeir hafi að vísu mótmælt þeim. Þá var ekki nema um þriðju leiðina að ræða, þá að setja bráðabirgðalög þau, sem hér eru til umræðu. Þó að ég telji þá leið að ýmsu leyti óhugnæma og neyðarúrræði, tel ég þó, að eftir atvikum hafi ekki verið um annað að ræða, eins og á stóð, eða aðrir kostir hefðu a.m.k. verið verri. Ég tel það á nokkrum misskilningi byggt, sem virðist vera það meginsjónarmið, sem legið hefur fyrir grundvallarafstöðu hv. framsóknarmanna, bæði í þessari hv. deild og Nd., að þeir telja, að aðstaða verkfræðinganna sé svipuð aðstöðu tannlækna, endurskoðenda, arkítekta og jafnvel lögmanna, en það er rétt, að þessar stéttir setja sinar gjaldskrár, sem ríkið hefur ekki séð ástæðu til að hafa afskipti af, og starfa skv. þeim. Hér er þó að mínu áliti um meginmun að ræða, sem gerir þetta ekki sambærilegt við það mál, sem hér er til umræðu. Það er nefnilega þannig með áður nefndar stéttir, tannlækna, endurskoðendur o.s.frv., að viðskiptavinir þeirra eru almenningur. Þeir skipta við almenning. Ef þeir settu miklu hærri taxta en væri í samræmi við almennt verðlag og kaupgetu í landinu, þá gefur það auga leið, að viðskipti þeirra mundu dragast mjög verulega saman. Það gera þessir aðilar sér fyllilega ljóst. Kaupgeta almennings verður m.ö.o. hemill á þeirra gjaldskrá, og það er ástæðan til þess, að þeir aðilar, sem hér er um að ræða, hafa aldrei gefið sérstakt tilefni til þess, að ríkið hefði þar afskipti af. Þá þjónustu, sem hins vegar er um að ræða í því efni, sem hér liggur fyrir, kaupir í meginatriðum aðeins ríkið eða opinberir aðilar. Stafar þetta bæði af því, að verklegar framkvæmdir eru fyrst og fremst á vegum þessara aðila, og í öðru lagi af því, að að því leyti sem einkaaðilar reka þá starfsemi, sem hér er um að ræða, þá hafa þeir gengið að ráðningarsamningi Verkfræðingafélagsins, sem ríkisstj. hefur enn ekki séð sér fært að ganga að vegna þess ósamræmis, sem þá hefði skapazt í launakjörum verkfræðinganna annars vegar og hins vegar þeirra, sem taka laun skv. launalögum, en meðal þeirra eru einnig nokkrir verkfræðimenntaðir menn. Af þessu leiðir, að það mundu nær eingöngu vera opinberir aðilar, sem kæmu til að greiða skv. þessari gjaldskrá, hún mundi fyrst og fremst hafa þýðingu gagnvart þeim. En þá kemur aftur að því, sem ég áður nefndi, að það verður að vera samræmi á milli launagreiðslna til þessara manna, í hvaða formi sem þær eru, og annarra háskólamenntaðra manna. - Þetta var um afstöðu hv. framsóknarmanna til þessa frv., sem, eins og ég hef leitt rök að, er á röngum forsendum byggð. Þá vil ég leyfa mér að víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 9. þm. Reykv. við byrjun umr. þessa máls. Hann fór mjög hörðum orðum um þessa lagasetningu og taldi hana mesta gerræði, skerðingu á eðlilegum samningsrétti þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, og frelsi þeirra til þess að verðleggja sína þjónustu. Hv. þm. benti á það, sem rétt er, að ágreiningur er um það milli Verkfræðingafélagsins og ríkisstj., hvað mikil hækkun hafi raunverulega orðið á töxtunum. Mig brestur nú kunnugleika til þess að skera úr þessu atriði út af fyrir sig. En þó að við höldum okkur eingöngu að þeim skýrslum frá Verkfræðingafélaginu, sem fylgja hér sem fskj. með nál. hv. þm., þá er það augljóst, að hér er um: mjög verulega hækkun að ræða og meiri hækkun en almennt er, að verkkaup yfirleitt hækki hér á landi. En í þessari grg. Verkfræðingafélagsins segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Tímagjaldstaxtinn samkv. gömlu gjaldskránni var kr. 116.72 árið 1960, en hafði hækkað í 153 kr., þegar gjaldskrárbreytingin skyldi taka gildi. Ríkisstofnanir hafa raunar mótmælt hækkuninni frá 1960, en vefengt er, að þau mótmæli eigi stoð í lögum.“ Enn fremur segir svo: „Samkv. nýju gjaldskránni yrði tímagjaldstaxtinn breytilegur frá 120 kr. á klst. í 350 kr. á klst. eftir sérþekkingu og hæfni.“ Jafnvel þó að við miðum við hærri taxtann, sem tekið er þó fram að vefengdur sé af hálfu ríkisstj., en hann er 153 kr., þá er nýi taxtinn samkv. upplýsingum Verkfræðingafélagsins frá 120 kr. upp í 350 kr. Það er að vísu ekki birt hér nein meðaltala, en mér sýnist það þó gefa auga leið, að það getur varla verið um minni hækkun að ræða en 50–100%. En til þess að segja um það, hvar hún liggur þar á milli, þyrfti auðvitað nánari upplýsingar, en ólíklegt má telja á grundvelli þessara upplýsinga, að hækkunin geti verið minni en 50% og sennilega varla að meðaltali verið öllu meiri en 100%. Hvað sem þessu líður, er auðsætt, að hér er um miklu meiri hækkun að ræða en venja er til, að verkkaup hækki í eitt skipti. Hvað sem þessu líður, get ég endurtekið það, sem ég sagði í upphafi, að ég tel nauðsynlegt, að unnið sé að því að lagfæra það mál, sem hér er um að ræða, skapa sérmenntuðum mönnum þau kjör, að landið geti notið svo mikils af þeirri þjónustu, sem þeir veita, sem nauðsynlegt er, og það tel ég út af fyrir sig öllum aðilum í hag. Annað mál er það, að ekki er óeðlilegt, að það standi nokkuð í mönnum að samþykkja tafarlaust, að ríkið skuli hækka þessar greiðslur um 50–100% í einu. Með tilliti til þeirra hörðu orða, sem hv. 9. þm. Reykv. hafði um þá löggjöf, sem hér er um að ræða, þegar hann taldi hana barnaskap og fram eftir þeim götunum, þá get ég ekki látið hjá líða í þessu sambandi að rifja upp eitt eða tvö atvik frá þeim tíma, þegar hv. þm. var í stjórnaraðstöðu - eða frá dögum vinstri stjórnarinnar - um þá afstöðu, sem sú stjórn hafði til þessara mála. Þá var yfirleitt ekki léð máts á því, að hlutur þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, yrði lagfærður, en tvisvar sinnum í lok stjórnartímabils vinstri stjórnarinnar komu mál þessi þó á dagskrá: Í annað skiptið, þegar bjargráðalögin svokölluðu voru sett vorið 1958, en í þeim var ákveðið, að laun skyldu hækka yfirleitt í landinu um 5%, til þess að bæta launþegum að nokkru upp þá kjaraskerðingu, sem þeir urðu fyrir af völdum bjargráðanna. Mér er nú sagt, að það hafi ekki legið algerlega laust fyrir, að opinberir starfsmenn fengju þessa launauppbót. Ég hef heyrt ýmsa forustumenn samtaka opinberra starfsmanna úr herbúðum þáv. stjórnarsinna segja það á fundum, að það hafi kostað þá allmikla baráttu að fá því yfirleitt til leiðar komið, að opinberir starfsmenn fengju líka þessi 5%. Hvað er það rétta í því, skal ég hins vegar ekki segja um, því að mér er ókunnugt um, hvað kann að hafa farið fram bak við tjöldin í því efni. En hitt er víst, að ríkisstj. gerði það að ófrávíkjanlegu skilyrði fyrir því, að yfirleitt yrði á það fallizt, að opinberir starfsmenn fengju þessi 5%, að það næði aðeins til þeirra, sem hefðu ekki hærri laun en þá voru greidd innan Alþýðusambandsins. Þeir, sem voru fyrir ofan þau laun, fengu ekki þessi 5%, svo að með þessu var skertur hlutur þeirra, sem gegndu hinum ábyrgðarmestu stöðum í þjóðfélaginu, frá því, sem áður var. Að vísu voru það ekki mjög margir einstaklingar, sem þetta tók til, en það er þó óumflýjanleg staðreynd. - Á haustinu 1958, eða skömmu áður en vinstri stjórnin fór frá völdum, komu launamál opinberra starfsmanna aftur til hennar kasta. Þá var það þannig, að meginhluti verkafólks og þeirra, sem eru innan Alþýðusambandsins, höfðu fengið 9% kauphækkun, nokkrir þeirra hærra launuðu höfðu þá að vísu fengið minna, en opinberir starfsmenn eða þorri þeirra fékk hins vegar ekki nema 6% kauphækkun. Það var aðeins örlítill hluti þeirra, sem eru í allra lægstu launaflokkunum, sem fékk 9%. Þetta þýddi líka, að hlutdeild þeirra skertist miðað við það, sem áður hafði verið. Síðan hafa samtök opinberra starfsmanna unnið að því að fá bætta upp þá skerðingu, sem þeir urðu fyrir haustið 1958, og mun það nú hafa tekizt að einhverju leyti. Þessi var afstaða vinstri stjórnarinnar til þessara mála, og er mér ekki kunnugt um, að hv. 9. þm. Reykv. hafi þá látið það á einn eða neinn hátt í ljós, að hann væri þessari afstöðu ósamþykkur. En nú get ég ekki stillt mig um að spyrja: Hvað veldur þeirri hugarfarsbreytingu, að hv. þm. áleit fyrir 4 árum, að efnahagsástand þjóðarinnar væri þannig, að það væri ekki eingöngu svo, að það gæti alls ekki komið til mála að leiðrétta nokkuð hlut hinna sérmenntuðu manna, heldur yrði þvert á móti að skerða kjör þeirra miðað við það, sem aðrir fengu, en nú tekur þessi hv. þm. þannig til orða, að það sé barnaskapur að ganga ekki tafarlaust að því að hækka laun þeirra, sem eru þó bezt settir af þeim, um a. m, k. 50–100%? Hver er skýringin á þessu? Er hún sú, að hv. þm. og aðrir hv. stjórnarandstæðingar hafi nú öðlazt skilning á þessu máli, sem þeir höfðu ekki fyrir 4 árum, þegar þeir höfðu aðstöðu til þess að hafa áhrif á gang málanna? Því bæri auðvitað að fagna, ef svo væri, því að batnandi mönnum er bezt að lifa. Eða er það þannig, - það gæti líka verið önnur skýring, - að ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar hafi batnað svo mjög á þessum 4 árum, að nú gætu mjög stórfelldar leiðréttingar í þessum efnum komið til greina og verið raunhæfar, þótt þær væru óraunhæfar á þessum tíma? Það gæti líka verið skýringin. En allmjög mundi það þó koma í bág við málflutning hv. stjórnarandstæðinga um efnahagsmálin, eins og hann hefur verið undanfarin ár, því að þeir telja, að vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar hafa verið af núv. hæstv. ríkisstj., hafi afkomu þjóðarinnar stöðugt farið hrakandi. En e.t.v. bendir sú afstaða, sem þeir hafa tekið í þessu máli, til þess, að þeir hafi í þessu skipt um skoðun, og væri það út af fyrir sig vel. Hv. 9. þm. Reykv. klykkti út með því að fullyrða, að engin hætta væri á því, að sú hækkun, sem hér er um að ræða, þó að samþ. væri, mundi hafa óheppileg áhrif á efnahagskerfi þjóðarinnar, það væri grýla ein og bábiljur. Ég skal ekki ræða um þetta atriði, það mundi leiða of langt. En ég vil ljúka máli mínu hér með því að leggja eina eða tvær spurningar fyrir þennan hv. þm., sem ég býst við að honum verði ljúft að gefa greið svör við: Ef sú hækkun til verkfræðinganna á sér stað, sem hér er um að ræða, hver er þá skoðun hv. þm. á því, hvað eigi að verða með þá verkfræðinga, sem þegar eru á launalögum, eins og t.d. prófessorar við verkfræðideildina og nokkrir yfirverkfræðingar o.s.frv.? Telur hann þá ekki eðlilegt, að laun þeirra hækki einnig um 50–100%? Hvað álitur hv. þm. um sína eigin stéttarbræður, læknana? Telur hann eðlilegt eða eðlilegt ekki, að þeirra launakjör væru samræmd þeirri hækkun, sem hér er um að ræða? Og ef verkfræðingar og læknar eiga að fá þessa hækkun, mundi hann þá telja sanngjarnt eða ósanngjarnt, að aðrir háskólamenntaðir menn, svo sem menntaskólakennarar, prestar, lögfræðingar o.s.frv., fengju sambærilega hækkun? En ef allir þessir aðilar fá 50–100% hækkun, hver er þá skoðun hv. þm. á því, hvort ekki eigi að hækka a.m.k. til samræmis við þetta kaup verkamanna, iðnaðarmanna, sjómanna o.s.frv., að ógleymdum bændunum, telur hann þá ekki eðlilegt, að afurðaverð þeirra hækki í sama hlutfalli? Mig langar til að biðja hv. þm. að gera grein fyrir afstöðu sinni í þessu efni, áður en lengra er haldið í því efni að ræða það, hvort efnahagskerfi þjóðarinnar stafi hætta af þeirri hækkun, sem hér er um að ræða, eða ekki. Ég vil strax taka fram, að ég mundi álíta það svar út í hött, þó að sagt væri, eins og hér kemur fram í grg. verkfræðinganna, að hér sé ekki um að ræða launagreiðslur, heldur þóknun. Mér er að vísu ljós sá munur, sem á þessu er. En auðvitað er hér fyrst og fremst um að ræða launagreiðslur, þó að þær séu í þessu formi, að það er talin þóknun fyrir unnin störf, þannig að auðvitað kemur eitthvað til frádráttar því, sem þeir fá, sem þessi störf taka að sér. Að síðustu get ég ekki stillt mig um það, að mér fannst það dálítið einkennilega að orði komizt, þegar hv. þm. talaði um það, að ríkisstj. mundi ekki haldast uppí að halda niðri lífskjörum launastéttanna í landinu. Það var eins og hv. þm. væri þeirrar skoðunar, að lífskjör almennings í landinu séu á hverjum tíma ákvörðuð af þeirri ríkisstj., sem við völd situr, það, að menn beri ekki það úr býtum, sem þeir telja æskilegt, stafi af því einu, að ríkisstj. af illvilja sinum vill ekki skammta meira en raun er á. Ef þessi skoðun væri rétt, þá væri vandamál fátæktarinnar ekki eingöngu hér á landi, heldur alls staðar í heiminum, auðveldara úrlausnar en það raunverulega er. Og einnig hlýtur sú spurning að vakna, hvort það sé algerlega á valdi ríkisstj. hverju sinni að ákveða það, hvaða lífskjör almenningur býr við. Ef svo er, hvers vegna voru þá ekki lífskjörin stórbætt á vinstristjórnarárunum? Vægast sagt vil ég segja um slíkan málflutning, að mér finnst hann varla samboðinn svo greindum og vel menntuðum manni sem hv. 9. þm. Reykv. er.



Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. hefur nú lokið að mörgu leyti ágætri og skemmtilegri ræðu. Þó finnst mér, að honum í nokkrum veigamiklum atriðum hafi orðið skyssa á í þessari ræðu. Ég skal koma lítillega að því. Undir lok ræðu sinnar beindi hann til mín tveim eða fleiri spurningum. Og það var fyrst, hvað eigi að ske með þá verkfræðinga, sem starfa hjá ríkinu, t.d. við háskólann, og eru á föstum launum, hvort þeir eigi þá ekki að mínum dómi að hækka í launum til jafns við það, sem aðrir verkfræðingar gera kröfu um. Í öðru lagi spurði hann, hvort ég teldi ekki, að mínir eigin stéttarbræður, t.d. við háskólann og í þjónustu ríkisins, ættu einnig að fá tilsvarandi hækkun launa og síðan aðrir langskólagengnir menn í þjónustu hins opinbera. Ég vil svara þessu játandi. Ég tel, að allar þessar stéttir eigi að fá verulega hækkun launa frá því, sem nú er, og ég vona, að bæði hv. fyrirspyrjandi og hæstv. ríkisstj. séu á sama máli og að að því sé nú stefnt. Ég skal ekki tala um hin aumu kjör langskólagenginna manna hér á landi, en aðeins minna á, af því að ég þekki það frá minni eigin stétt, að ævitekjur lækna á Íslandi ná ekki ævitekjum kennara. Með þetta er ég óánægður. Ég tel, að tekjur þessara manna eigi að hækka verulega, laun þeirra eigi að hækka verulega; ég get ekki sagt nú á þessari stundu og á þessum stað, hve mikið, m.a. vegna þess, að ég veit ekki með vissu, hve mikil launahækkun fólst í þeirri gjaldskrá verkfræðinganna, sem ríkisstj. ógilti. Í forsendum fyrir brbl. er því haldið fram, að sú hækkun nemi allt að 320%. Hv. 11. þm. Reykv. var nú hófsamari í sínu mati á því, eins og hans var von og vísa, því að hann er sanngjarn maður. Hann gizkaði á, að launahækkunin mundi nema um 50-100% . Þetta kann að vera rétt, en hvorugur okkar veit þetta alveg með vissu, og er erfitt að segja um þetta, vegna þess að það eru tvær gjaldskrár, sem hér er um að ræða, og þær eru ekki alveg sambærilegar. Það eru breytingar í nýju gjaldskránni, sem eru viðtækari en svo, að þær taki til launamála einna. Það eru skipulagsbreytingar, sem miða að því að gera þjónustuna betri. Ef við staðnæmdumst við og yrðum sammála um, að hér væri um að ræða 50–100% hækkun, þá get ég alveg svarað fyrir mitt leyti fsp. hv. þm. játandi. Mér finnst, að aðrir langskólagengnir menn, einnig í þjónustu hins opinbera, eigi að njóta svipaðra kjarabóta. Síðan spurði hv. þm. mig að því, hvort ég teldi þá ekki, að láglaunastéttirnar, launþegar yfirleitt, ættu að fá meira í sinn hlut um leið. Því svara ég einnig hiklaust játandi. Ég er þeirrar skoðunar, að launþegar landsins beri of lítið úr býtum af þjóðartekjunum og þeir eigi að réttu lagi að fá meira í sinn hlut af þeim. Þetta segi ég og fullyrði hér að vísu án þess að vera við því búinn að sanna, að þeir geti og eigi rétt á að fá meira í sinn hlut. En getur hv. 11. þm. Reykv. tekið mér fram og sannað hér hið gagnstæða? Ég hygg, að honum muni reynast erfitt að sanna hið gagnstæða öðruvísi en með þeirri fullyrðingu, að atvinnuvegirnir þoli ekki, að launþegarnir berí meira úr býtum. Hér eru skoðanir, sem rekast á, og engar tölur liggja fyrir um það, sem sanni mál annars og afsanni mál hins. Hv. síðasti ræðumaður vildi gefa það í skyn, að áhugi minn fyrir kjarabótum vinnustéttanna væri tiltölulega nýr og ég hefði verið annars sinnis á árum vinstri stjórnarinnar. En því miður er ég hræddur um, að hv. ræðumaður vaði hér reyk. Hann minntist á málaleitan opinberra starfsmanna í tíð vinstri stjórnarinnar um 5% kauphækkun. Ég get alveg sagt honum það hiklaust, að ég studdi þá málaleitan þar, sem ég taldi það mestu máli skipta, að málið yrði stutt, og það gerði ég hiklaust. Hv. ræðumaður fullyrti ekki heldur, að ég hefði ekki gert það, hann varpaði því fram sem spurningu, og hér fær hann svar. En þegar hann hafði varpað fram þessari spurningu, felldi hann dóm, sem eins og brbl., sem hér er um að ræða, er reistur á rangri forsendu. Hann sem sagt lætur í ljós undrun á því; að ég skuli nú vera að berjast fyrir kjarabótum, úr því að ég hafi ekki gert það í tíð vinstri stjórnarinnar, þ.e.a.s., hann er búinn að fá svarið við þeirri spurningu, um leið og hann varpar spurningunni fram. Ég studdi málaleitan starfsmanna ríkisins í tíð vinstri stjórnarinnar, þegar það mál var þá til umr., á sama hátt og ég styð málstað verkfræðinganna í dag. Hér er því ekki um neina hugarfarsbreytingu að ræða og af þeirri ástæðu ekki neitt að undrast yfir. Ég hef talið, að þjóðin hefði ekki efni á því að leika verkfræðingastétt landsins eins hart og hún hefur verið leikin á undanförnum árum og eins hart og hún er leikin með þessum lögum. Ég hef talið, að hún hefði ekki efni á því. Ég er viss um, að þjóðarhagur yrði meiri, ef vel væri gert til verkfræðinganna og þeir ekki teknir þeim fantatökum, sem þeir hafa verið teknir nú upp á síðkastið. Það er ákaflega mikið komið undir verkfræðingum, allt sem snertir framleiðslu í okkar atvinnugreinum. Með því að eiga marga og hæfa verkfræðinga, nota þá í þjónustu atvinnuveganna og gera þeirra starfskjör sem bezt, þá aukum við framleiðsluna - og ekki aðeins framleiðsluna, heldur aukum við einnig framleiðnina, aukum möguleikana til þess að bæta lífskjör allrar þjóðarinnar, hækka laun allra launþega. Hæstv. samgmrh. sagði í ræðu sinni í gær, að þessi brbl. hefðu ekki verið sett eingöngu til þess að klekkja á verkfræðingastétt landsins, það hefði ekki verið ósk hæstv. ríkisstj. eingöngu að koma í veg fyrir þeirra launahækkun, heldur hefðu lögin og verið sett í þeim tilgangi að vera öðrum hliðstæðum stéttum til aðvörunar. Þetta er afsökun, sem hæstv. ráðh. flutti, að ég hygg, fyrir hönd hæstv. ríkisstj. Þetta er ný afsökun fyrir þessum harkalegu lögum. Ég get skilið þessa afsökun, en ég get ekki tekið hana gilda. Hér er um það að ræða, að hæstv, ráðh. játar, að hér sé slegið hart og hér sé slegið þungt öðrum til „skræk og advarsel“, eins og danskurinn segir. Hæstv. ráðh. nefndi mikið af háum tölum í ræðu sinni í gær. Heldur er ég nú hræddur um, að þar hafi verið um nokkuð villandi samanburð að ræða. Hann komst þar upp í mörg hundruð prósent hækkun á gjaldskrá verkfræðinganna. Ég vil bara minna á, að gætnari samflokksmaður hans hefur gizkað á, að hækkunin sé þó ekki meiri en 50–100%. Flestar tölur hæstv. ráðh. í hans ræðu munu vera fengnar með því að bera hæsta tímagjaldstaxta nýju gjaldskrárinnar að öllum aukakostnaði viðbættum saman við almennan tímagjaldstaxta þeirrar gömlu. Með því móti má fá mjög háar og mikilfenglegar tölur, það skal ég játa, en samanburðurinn er villandi og það sem verra er, hlýtur að vera gerður villandi af ráðnum hug. Mér þykir fyrir því, að hæstv. ráðh. er ekki viðstaddur, því að mig langaði til að beina til hans fsp.

Nú er hæstv. ráðh, mættur í d.

Herra forseti. Mig langar til í lok ræðu minnar að mega beina tveim fsp. til hæstv. samgmrh. Hér munu hafa starfað að undanförnu einn eða fleiri erlendir verkfræðingar. Það er skráð einhvers staðar, að hér muni a.m.k. hafa verið einn eða fleiri bandarískir verkfræðingar á vegum hæstv. ríkisstj. og að þeim hafi verið greitt tímakaup, 1075 kr. á klst. Þetta er margfalt hærra tímakaup en íslenzka verkfræðinga hefur dreymt um fram á þennan dag. Mig langar til þess að spyrjast fyrir um, hve margir erlendir verkfræðingar séu nú við störf hjá ríkinu og hvort búast megi við, að tala erlendra verkfræðinga fari vaxandi í náinni framtíð. Önnur fsp. mín er í sambandi við þá breytingu, sem samþ. var í hv. Nd. á þessu frv., en sú breyting hljóðar svo: „Ákvæði þessarar gr. skulu gilda, þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi.“ Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvort hann geti nokkuð sagt hv. d. um það, hve lengi hæstv. ríkisstj. búist við, að þessi lög verði í gildi. Það hefur ekkert verið sagt um það. Það gæti verið, að þessi lög yrðu í gildi aðeins nokkrar vikur eða nokkra mánuði, en það gæti einnig orðið í mörg ár. Hefur ríkisstj. í þessu sambandi stigið skref til samkomulags við verkfræðingana? Er útlit fyrir að dómi hæstv. ríkisstj., að þessir samningar muni takast í náinni framtíð eða ekki?

Landbrh. (Ingólfur jónsson): Herra forseti. Seinni spurningin er: Getur ráðh. sagt hv. dm. það, hversu lengi þessi lög verði í gildi? Þetta er nú dálítið einkennileg spurning. Spurningin er fram borin vegna ákvæðis, sem sett var inn í lögin í hv. Nd., þar sem kveðið er svo á, að ákvæði l. skuli gilda, þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi. Það er náttúrlega, þótt ríkisstj. sé öll af vilja gerð til þess að semja, þá getur hún ein út af fyrir sig ekki ákveðið það, hvenær samningar takast. Hér er um tvo aðila að ræða, sem verða að talast við, áður en samningar takast, og það er vitanlega undir báðum þessum aðilum komið, hversu fljótt samningarnir verða gerðir. Eitt get ég upplýst hv. fyrirspyrjanda um, og það er það, að ríkisstj. er vitanlega hvenær sem er til viðræðu við verkfræðinga um samninga. En hitt er vitanlega eðlilegt, úr því sem komið er, að samningar við verkfræðinga, sem starfa hjá ríkinu, bíði, þar til séð verður, hvað gerist í samningum um kaup og kjör almennt hjá starfsmönnum ríkisins. Ég geri mér í hugarlund, að samningar, sem gerðir verða við verkfræðinga, yrðu á einhvern hátt sniðnir í samræmi við það, sem gerist ekki seinna en 1. júlí á þessu ári í sambandi við kaupgjaldsmálin. En hv. fyrirspyrjanda til huggunar vil ég segja það, að ríkisstj. vill vitanlega koma þessum málum á fastan grundvöll og semja við verkfræðinga, þegar þeir tjá sig tilbúna til að semja í samræmi við það, sem launakjörin almennt eru í landinu. Fyrri spurningin var um það, hvort erlendum verkfræðingum hafi verið greiddar 1075 kr. um tímann. Ég get því miður ekki upplýst það. Mér þykir ósennilegt, að svo hafi verið. Hitt er vitað mál, að 1957, þegar vinstri stjórnin sat að völdum, voru teknir upp samningar við bandarískt firma um athugun á okkar virkjunarmálum, og þetta firma hefur haft yfirumsjón með athugun á virkjun Þjórsár og Dettifoss undanfarin ár. Þetta firma mun hafa tekið þetta að sér að nokkru leyti í ákvæðisvinnu, og ég hygg, að það liggi alls ekki ljóst fyrir, hversu hátt tímakaupið hefur verið, vegna þess að þetta hefur að einhverju leyti a.m.k. verið í ákvæðisvinnu. Það má vel vera, að taxtar, sem verkfræðingar vinna eftir, séu hærri í Bandaríkjunum, og hefur oft verið vitnað til þess, heldur en hér, og þessir verkfræðingar erlendu, sem hafa unnið hér að okkar virkjunarmálum undanfarið, hafi fengið hærra kaup en íslenzkir verkfræðingar. Ég get því miður ekki sagt um það, hver munurinn er, en það má vel vera, að hann sé einhver. En það hefur verið álitið óhjákvæmilegt, ekki aðeins af núv. ríkisstj., heldur einnig fyrrv., að fá þekkt útlent firma til þess að starfa að þessum málum, áður en við færum að ráðast í stórvirkjanir, sem kosta kannske milljarða ísl. kr., því að það munu vera skilyrðin til þess, að unnt sé að fá lán í Alþjóðabankanum til þessara framkvæmda, að heimsþekkt firma hafi gert athuganirnar og setji sinn stimpil á áætlanirnar. Þetta er ekki sagt vegna þess, að íslenzkir verkfræðingar geti ekki unnið þetta. Þá vantar aðeins það að vera þekktir og hafa starfað undir firmamerki, sem er heimsþekkt og viðurkennt. Ég hef í rauninni ekki meira um þetta að segja. Það er reyndar spurt, hversu margir erlendir verkfræðingar starfi hér nú. Þeir eru áreiðanlega mjög fáir, ég veit ekki um aðra en þessa, sem ég nefndi, frá þessu fyrirtæki, og þeirra verki er nú að verða lokið að þessu sinni. Áætlunargerðinni er að verða lokið. Þeir hafa setið við nú að undanförnu, okkar verkfræðingar og einhverjir frá þessu fyrirtæki, til að reikna út síðustu tölurnar í þeim áætlunargerðum, sem fram hafa farið um Dettifossvirkjun og Þjórsárvirkjun. Ef ráðizt verður í stórvirkjun, þá býst ég við, að við þurfum enn á þessu fyrirtæki að halda að einhverju leyti. En ég vil aðeins upplýsa það, að eins og er munu þessir verkfræðingar vera mjög fáir, ég gæti trúað einn eða tveir, sem hægt væri að segja að hafi verið í starfi hér nú síðustu mánuðina, en eru að ljúka störfum að sinni. Og þar sem verkið hefur verið tekið á nokkurn hátt í ákvæðisvinnu, þá býst ég við, að það sé mjög erfitt að finna út, hversu tímakaupið hefur verið hátt.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði þessa máls, sem ég ætlaði að ræða hér, og það er sú breyting, sem gerð var á frv. í Nd., þar sem bætt var við ákvæðum um það, að ákvæði þessarar gr., 1. gr. frv., skuli gilda, þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi. Ég tel, að bæði í Nd. og einnig hér í þessari hv. d. hafi gætt nokkurs misskilnings í ræðum manna, þegar inn á þetta atriði er komið. Eins og kunnugt er, starfa í þjónustu ríkisins bæði svonefndir ríkisstarfsmenn, sem eru fastir starfsmenn og taka laun samkv. launalögum, og svo auðvitað margir hópar manna, sem taka laun samkv. kjarasamningum stéttarfélaga. Áður var það svo, að verkfræðingarnir voru eins og aðrir fastir starfsmenn ríkisins, tóku laun samkv. launalögum. Siðan brutust þeir undan því kerfi, sögðu upp og mynduðu stéttarfélag, sem síðan náði samningum við ríkisstj. Eftir að þetta hafði átt sér stað, að Stéttarfélag verkfræðinga var stofnað og hafði náð samningum við þáv. ríkisstj., þá voru verkfræðingar ekki lengur ríkisstarfsmenn í skilningi launalaga og væntanlega ekki heldur í skilningi laga frá 1954, um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Greinarmunurinn á föstum ríkisstarfsmönnum og mönnum, sem taka laun samkv. kjarasamningum stéttarfélaga almennt, hefur fyrst og fremst verið í því fólginn, að ríkisstarfsmennirnir hafa lengri uppsagnarfrest. Ef þeir hafa 3 mánaða uppsagnarfrest eða lengri, þá eru þeir þar með fastir ríkísstarfsmenn og njóta réttinda eða hafa skyldur samkv. því. Aftur á móti hafa þeir, sem eru ráðnir samkv. kjarasamningum stéttarfélaga, yfirleitt miklu skemmri uppsagnarfrest. Og verkfræðingarnir viku sér undan þessum 3 mánaða uppsagnarfresti með því að semja um það í sínum kjarasamningum, að þeir skyldu hafa 88 daga uppsagnarfrest, sem er í sjálfu sér ekkert annað en að fara í kringum lögin. Nú hefur, eins og öllum er kunnugt, orðið allveruleg breyting á aðstöðu ríkisstarfsmanna með lögum frá fyrra ári um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Þá er það ekki lengur einhliða á valdi ríkisstj. eða Alþingis að ákveða þessum mönnum kaup og kjör, heldur var þeim veittur réttur til þess að gera samninga um kjör sín og ef samningar tækjust ekki við ríkisstj., þá skyldi kjaradómur skera úr. Þessi nýju kjör samkv. þessum lögum eiga að ganga í gildi 1. júlí n.k., enda hafa undanfarna mánuði staðið yfir þrotlausar samningaumleitanir milli þessara aðila, og þessar viðræður fara nú fram undir stjórn sáttasemjara ríkisins. En þó að um margt hafi tekizt að semja og mikið miði í samkomulagsátt síðustu vikurnar, þá má þó ganga út frá því, að launaupphæðin sjálf, ágreiningur um hana, fari í kjaradóm. Í þeirri launaflokkaröðun, sem sett hefur verið fram af hálfu ríkisstj., og reyndar fylgdi henni launaskali, en þetta var hvort tveggja birt öllum almenningi og lagt fram í byrjun febrúar s.1., þá voru verkfræðingar settir inn í þetta kerfi. Þeim var raðað þar í launaflokk. Og með því tel ég, að fram hafi komið skýr vilji ríkisstj. um það, að eftirleiðis yrði ekki samið við verkfræðingana á sama grundvelli og áður, þ.e.a.s. samið við stéttarfélag þeirra, heldur yrði samið um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkinu, á sama grundvelli og annarra ríkisstarfsmanna, þ.e.a.s., þeir yrðu fastráðnir starfsmenn með þriggja mánaða uppsagnarfresti og féllu undir þessa löggjöf um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja vildi ekki fallast á þessa till. ríkisstj. um það, að þessir kjarasamningar við bandalagið tækju til verkfræðinga almennt. Það var aðeins í undantekningartilfellum, þar sem um yfirverkfræðing hafði verið að ræða, sem engin deila var um að hafði tekið laun samkv. launalögum. Þetta atriði, hvort kjarasamningar milli bandalagsins og ríkisstj., sem nú standa yfir, eigi að ná til verkfræðinga almennt, sem nú vinna í þjónustu ríkisins, eða ekki, það er deiluatriði, sem líklegt er að fari undir kjaradóm, og ég skal að sjálfsögðu ekkert segja um það fyrir fram, hvernig dómurinn kemur til með að líta á það. Ef t.d. dómurinn fellur á þá leið, að verkfræðingarnir falli undir þetta nýja samningakerfi, þá er deilumál milli verkfræðinga og ríkisvaldsins út af kaupi og kjörum þessarar stéttar þar með leyst. Ég tel, að það sé eðlilegt, eins og málin standa, að verkfræðingar verði eins og aðrir, sem starfa hjá ríkinu, heyri undir kjarasamninga opinberra starfsmanna. Það eru margir menn til, sem starfa hjá ríkinu og taka laun samkv. launalögum og munu framvegis taka laun samkv. kjarasamningum við bandalagið, eins og t.d. iðnaðarmenn og ýmiss konar skrifstofufólk, vélritunarstúlkur, bókarar og annað þess konar fólk. Þetta fólk er auðvitað líka til á hinum frjálsa markaði, og það eru til stéttarfélög, sem semja fyrir þessar sömu stéttir þar. Engu að síður eru þeir hópar úr þessum stéttum, sem vinna hjá ríkinu, undir kjarasamningum opinberra starfsmanna. Alveg á sama hátt finnst mér eðlilegt, að verkfræðingarnir væru, enda er það sagt í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna í 3. mgr. 3. gr., að ríkisstarfsmenn þeir, sem lög þessi taka til, sbr. 1, gr., eigi rétt til að vera félagsmenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja eða félags innan vébanda þess, eftir nánari reglum í samþykktum bandalagsins. Það er þess vegna alveg ljóst, að verkfræðingur, sem vinnur hjá ríkinu, ef bandalagið fer að semja um hans kaup og kjör, þá á hann auðvitað sama rétt og hver annar ríkisstarfsmaður til að hafa þar áhrif á, vera félagsmaður í bandalaginu og koma þar fram sínum sjónarmiðum. Ég tel þess vegna, að þó að það á sínum tíma væri skiljanlegt, að verkfræðingarnir brytust út úr því launakerfi, sem þá gilti, þegar laun þeirra voru ákvörðuð eingöngu með launalögum, og þeir vildu ekki una því fyrirkomulagi og töldu sig mjög vanhaldna í launum, - það höfðu margir samúð með baráttu þeirra þá, - en eftir að sú mikla breyting hefur átt sér stað, að opinberir starfsmenn hafa fengið samningsrétt, þá tel ég algerlega óþarft að semja sérstaklega við Stéttarfélag verkfræðinga, heldur sé langeðlilegast, að kjör þeirra falli undir þá samninga, sem nú er verið að gera við bandalagið. Og ég vildi aðeins láta það koma fram, að ég tel þetta viðbótarákvæði við frv., sem sett var inn í Nd., á þá leið, að ákvæði gr. skuli gilda, þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi, það sé fyrst og fremst miðað við það, að um þetta takist samningar fyrir milligöngu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og þeir samningar verði þáttur í þeim heildarsamningi, sem ríkisstj. er nú að gera við opinbera starfsmenn í heild.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka frekar þátt í þessum umr., en vegna þessa atriðis, sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, fannst mér nauðsynlegt að fá vissar upplýsingar. Hann setur fram, að mér skilst, alveg nýjan skilning á þessu niðurlagsákvæði 1. gr. Mér skilst, að hann vilji skilja það á þá lund, að það sé miðað við kjarasamninga þá, sem nú fara fram, þannig að lög þessi eða 1. gr. eigi ekki að gilda lengur en þangað til sá kjarasamningur hefur öðlazt gildi eða kjaradómur hefur verið kveðinn upp. Eftir því sem ég hef komizt næst; hefur þetta ákvæði alls ekki verið túlkað á þessa lund, heldur á þá lund, að þarna væri átt við sérstaka samninga við Stéttarfélag verkfræðinga. Ég held, að þannig hafi þetta verið skilið í Nd. Mér skilst, að á þá lund hafi meiri hl. n. skilið þetta ákvæði. Ég held líka, að það sé alveg ljóst, hvað sem liður sjónarmiðum um það, hvað eðlilegt er, - en ég get þar tekið undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að ég teldi út af fyrir sig eðlilegt, að verkfræðingar féllu undir þó almennu kjarasamninga, eins og aðrir ríkisstarfsmenn, - þá held ég, að það verði ekki um það deilt, að það kom alveg greinilega fram á Alþingi í umr. um kjarasamningalögin á sínum tíma, að verkfræðingum var ekki ætlað að falla undir þau. Þess vegna held ég, að það sé alveg ný lögskýring, ef á að fara að halda því nú fram, að verkfræðingar falli þar undir. En hvað sem um það er, þá er að gefnu þessu tilefni alveg nauðsynlegt, að það komi skýrt fram, hvaða skilningur er lagður í niðurlagsmálsgrein 1. gr. af hálfu meiri hl. allshn., sem mælir með samþykkt þessa frv., og alveg sérstaklega af hálfu hæstv. ríkisstj. Þess vegna vil ég alveg eindregið mælast til þess, að því sé lýst yfir af hálfu hæstv. ríkisstj. og af talsmönnum meiri hl., hvaða skilning hann leggur í þetta, hvort hann fellst á þann skilning, sem virðist alveg nýr, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, eða hvort hann skilur það eins og ég hef haldið að þetta væri skilið, að þarna væri átt við sérstaka samninga við verkfræðinga og það væri alls ekki miðað við kjarasamninga opinberra starfsmanna. Um þetta vildi ég sem sagt spyrjast fyrir hjá hæstv. ríkisstj. og frsm. meiri hl.



Herra forseti. Ég get vel tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni, að það væri vissulega full ástæða til þess af hálfu þeirrar n., sem hefur fjallað um þetta mál, að fram komi glögg yfirlýsing um það, á hvern hátt þetta ákvæði, sem hér hefur borið á góma, beri að skilja. En ég vil aðeins árétta það, sem ég sagði áðan, ef það hefur á einhvern hátt valdið misskilningi, að ég tel, að ef kjaradómur kemur til með að úrskurða það, að um kjör verkfræðinga skuli samið í þeim heildarkjarasamningi, sem verið er að gera við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, en í kröfum ríkisstj. eru flokkaðir verkfræðingar og gerðar till. um þeirra laun, þá skilst mér, að hinn 1. júlí verði kominn á samningur um kaup og kjör verkfræðinga hjá ríkisstofnunum, ef kjaradómur fellst á það, að verkfræðingar skuli vera undir þessum heildarsamningi. Ef aftur á móti kjaradómur hafnar því, þá skilst mér, að málið sé opið áfram, og það verður þá ekki fyrr en samið verður við Stéttarfélag verkfræðinga einhvern tíma eftir 1. júlí, sem þessi lög falla úr gildi.



Herra forseti. Hér hefur borið á góma það ákvæði, sem sett var inn í frv. þetta í Nd., og talið, að það skipti miklu máli að fá fram, hvaða hugsun lægi á bak við það. Það er auðvitað eðlilegt, að menn vilji fá það fram. En ég held, að það skipti í rauninni ekki öllu máli, hvort það yrði ofan á, sem kom hér fram hjá hv. 9. landsk. þm., að það væri hans skoðun, að endanlegur úrskurður um þetta mundi liggja fyrir, annaðhvort með samningi eða með úrskurði kjaradóms í sambandi við launaákvarðanir opinberra starfsmanna, eða hvort það þarf að leysast með sérstökum samningum. Mér sýnist ákvæðið vera alveg ljóst, og ég held, að það hljóti að vera öllum hv. þm. einnig ljóst, að ef það verður niðurstaða t.d. kjaradóms, að þessi ákvæði, sem um ræðir í þeim lögum, nái ekki til verkfræðinga, þá hljóti að verða að taka upp sérstaklega samninga við verkfræðinga, þannig að alla vega verði að koma til þess með einhverjum hætti, annaðhvort með úrskurði kjaradóms eða samkomulagi, ef það kynni að verða í sambandi við kjör opinberra starfsmanna, eða þá að sérstaka samninga yrði að taka upp við verkfræðinga, sem auðvitað kemur ekki til að mynda sér skoðun um, fyrr en hitt atriðið liggur fyrir, hvort kjaradómur tekur um það ákvörðun eða ekki, þannig að ég get ekki séð, að efnislega hafi það getað skipt máli í sambandi við þetta ákvæði eða afstöðu til frv., hvort yrði ofan á í þessu tilfelli. Það virtist hins vegar eðlilegt og ég tel, að það sé sjálfsagt að tímabinda þessi lög. Þau geta ekki gilt óendanlega, þessi binding, og þá væri ekki óeðlilegt að binda það við þau tímamörk, að fram hefðu farið nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga hjá ríkisstofnunum, því að eðlilegt er að sjálfsögðu, að gjaldskrárákvæði séu síðan sett með einhverri hliðsjón af þeirri niðurstöðu, sem yrði í slíkum kjarasamningum.



Herra forseti. Efni þessa frv. er mjög einfalt. Undanfarin ár hefur verið í lögum heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að lækka aðflutningsgjöld af þeim bifreiðum, sem lamaðir og fatlaðir kaupa frá útlöndum. Á s. l. ári var þessi heimild takmörkuð við 150 bifreiðar, en hún hefur ávallt undanfarið verið samþ. til eins árs í senn. Í þessu frv, er lagt til, að á árinu 1963 verði talan hin sama og í fyrra, þ.e.a.s., að heimilað verði að lækka aðflutningsgjöld af 150 bifreiðum, sem fluttar eru inn handa lömuðum og fötluðum. Fleiri skýringa tel ég þetta frv. ekki þurfa og leyfi mér að leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv, fjhn.



Herra forseti. Happdrætti Háskóla Íslands var stofnað samkv. i. frá 1933 og hefur því starfað nú um nær 3 áratugi. Tilgangur þess var fyrst og fremst sá að afla fjár til að reisa byggingu fyrir Háskóla Íslands sjálfan og siðan önnur hús, sem háskólinn og starfsemi hans þyrfti á að halda. Starfsemi happdrættisins hefur síðar verið færð út, og samkv. l. frá 1959 er gert ráð fyrir, að megintilgangurinn sé þessi: að reisa byggingar í þágu skólans, en enn fremur er gert ráð fyrir, að háskólinn taki að sér viðhald bygginga háskólans og happdrættisfé sé einnig varið til að koma á fót og efla rannsóknarstofnanir við hinar ýmsu deildir háskólans og greiða andvirði rannsóknar- og kennslutækja, sem háskólinn telur sér nauðsyn að eignast. Hér kemur einnig til, að háskólinn þarf að verja allmiklu fé í umönnun lóða og garðrækt, en það er allmikið svæði, sem hann nú þegar hefur fengið til umráða, og stækkaði mjög við gjöf Reykjavíkurborgar á 50 ára afmæli háskólans. Þótt háskólinn hafi eignazt myndarlegt hús, eru mörg verkefni fram undan um húsbyggingar. Er nauðsyn til að reisa hús fyrir læknadeild og styðja með fjárframlögum byggingu raunvísindastofnunar. Það þarf að bæta aðstöðu kennara til rannsókna og vinnu. Það þarf að skapa stúdentum stórum bætta aðstöðu, bæði til margvíslegrar félagsstarfsemi, félagslegra iðkana og lestrar og náms. Þannig mætti lengi telja upp hin mikilvægu og kostnaðarsömu verkefni, sem fram undan eru á vegum háskólans og að verulegu leyti er ætlað að fjár sé aflað til með starfsemi happdrættisins. Háskólaráð hefur nú farið fram á heimild til þess að gefa út nýjan flokk hlutamiða, B-flokk, og er meginefni þess frv., sem hér liggur fyrir, að verða við þessari ósk háskólaráðs. Þessi nýi flokkur happdrættismiða verður hliðstæður núv. aðalflokki og númer þá eða miðatala 60 000 - 65 000. Þetta fyrirkomulag er tekið að nokkru eftir erlendri fyrirmynd, sparar til muna vinnu og er aðgengilegt fyrir viðskiptamenn happdrættisins. Í annan stað er gert ráð fyrir því, að happdrættið megi taka í sínar hendur útsölu hlutamiða. Slíka heimild hefur það ekki haft, en hins vegar tvö happdrættin stóru, sem svo eru kölluð, önnur, sem hér starfa, þ.e. S.Í.B.S. og Dvalarheimilis aldraðra sjómanna, hafa slíka heimild. Þetta er meginefni frv., sem hér liggur fyrir, og vænti ég þess, að það fái góðar undirtektir hjá Alþ. Ég legg til, að því sé vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Með þessu frv., sem hér er til umræðu, er stefnt að heildarendurskoðun á lögunum um bændaskóla, þannig að löggjöf sú, sem setja á með þessu frv., á að koma í stað laganna frá 1948. Við umr. málsins á fundi deildarinnar í gær sýndi ég fram á, að þetta frv. hefur engin svo stórfelld nýmæli að geyma, að ekki sé hægt, Án þess að lögfesta það nú á þessu þingi, að framkvæma flest af því, sem stefnt er að því að ná í framkvæmd skv. frv. En mér virðist, þegar um heildarendurskoðun er að ræða á þessari löggjöf, þá gangi þetta frv. að ýmsu leyti of skammt og að það sé ekki kveðið á um sumt af því, sem hlýtur að hafa mikla þýðingu fyrir búnaðarfræðsluna í landinu. Ég vil í því sambandi benda á, að þegar lögin frá 1948 voru sett, sem nú á að fella úr gildi, var hið almenna eða samfellda fræðslukerfi alveg á byrjunarstigi og þess vegna ekki hægt að gera sér þá grein fyrir sambandi sérskólanna við almenna skólakerfið, eins og á að vera hægt nú að fenginni þeirri reynslu af hinu almenna skólakerfi, sem nú er. En í þessu frv. eru engin ákvæði, sem marka glögglega samband bændaskólanna eða hina almennu fræðslu í landinu, sérstaklega gagnfræðastig. Þvert á móti eru ákvæði um námsgreinar í bændaskólunum nálega hin sömu í þessu frv, og þau eru í gildandi lögum. Hér er t.d. í 9. gr. þessa frv. ákvæði um, að skyldunám í bændaskólum skuli vera grasafraeði. eðlisfræði, efnafræði og þar skuli kenna dönsku og ensku og enn fremur kenna söng. Allt eru þetta í sjálfu sér nauðsynlegar námsgreinar. En allar þessar greinar eru kenndar á gagnfræðastiginu og teljast til almennra fræðigreina miklu fremur en sérnáms bændaefna. Mér finnst skorta allmikið á, að í þessu frv. sé markað, svo sem eðlilegt væri, sambandið að þessu leyti millí beendaskólanna og þeirra skóla, sem veita hina almennu fræðslu. Enn fremur vil ég ítreka það, sem ég drap á í ræðu í gær, að í þessu frv. eru engin ákvæði um framhaldsmenntun búfræðinga. Það er þó þáttur af búnaðarfræðslunni, sem vissulega er vert að gefa gaum. Þegar um heildarendurskoðun á lögum um bændaskóla er að ræða, þá er það fullkomlega eðlilegt, að báðir þessir þættir séu íhugaðir í senn: hið almenna búfræðinám og framhaldsmenntunin, og sambandið milli þeirra námsstiga bændafræðslunnar ákveðið í löggjöfinni. Við samningu þessa frv. og endurskoðun málsins hefur og þannig til tekizt, að enginn fulltrúi .frá Búnaðarfélagi Íslands eða bændasamtökunum í landinu og enginn starfandi bóndi hefur átt hlut að undirbúningi þessa máls. Þeir, sem þetta verk hafa unnið, eru skólastjórar bændaskólanna, sem vissulega eru kunnugir þeim stofnunum og starfsháttum skólanna, þar sem skólastjórarnir hafa öðrum fremur mótað þá starfshætti skólanna, sem verið hafa í gildi nú undanfarið. Ég vil á engan hátt gera lítið úr þeirri þekkingu eða reynslu, sem þessir ágætu menn hafa. En vera kann, að aðrir, sem hafa sérþekkingu á landbúnaði og standa utan við starfsemi sjálfra skólanna, séu ekki siður glöggir á ýmis nýmæli, sem ástæða væri til að kæmu inn í allsherjarlöggjöf um bændaskóla og orðið gætu landbúnaðinum og búnaðarnáminu til eflingar. Mér virðist því eðlilegt með tilliti til þess, að það virðist ekki knýjandi þörf á að lögfesta þetta frv. nú á þessu þingi, og með tilliti til þess, að fullkomin ástæða er til að athuga málið á mjög breiðum grundvelli, áður en ný heildarlöggjöf er sett um þessi efni, að þá sé eðlilegt að fresta afgreiðslu þessa frv. nú og að ríkisstj. verði falið að hlutast til um, að málið verði enn athugað og að bændasamtökin, búnaðarþing, geti átt hlut að þeirri endurskoðun. Í samræmi við þetta sjónarmið flyt ég á þskj. 460, ásamt Ásgeiri Bjarnasyni, hv. 1. þm. Vesturl., rökstudda dagskrá, svo hljóðandi: „Með því að frv. þetta er á ýmsan hátt ófullkomið og eigi til þess fallið, ef að lögum verður, að efla bændaskólana og auka veg búnaðarfræðslunnar í landinu, svo sem nauðsyn ber til, og þar sem æskilegt er, að búnaðarþingið eigi þess kost að gera rökstuddar tillögur um breytingar á búnaðarfræðslunni, áður en sett er ný heildarlöggjöf um bændaskóla, og í trausti þess, að ríkisstjórnin hlutist til um, að mál þetta verði endurskoðað af nefnd, er skipuð sé m.a. einum eða fleirt úr bændastétt, þá telur deildin ekki rétt að lögfesta þetta frv. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég vænti þess, að hv. d. fallist á þá afgreiðslu málsins, sem hér er lagt til. En fari svo mót von minni, að rökst. dagskráin verði felld, þá mun ég styðja brtt. á þskj. 435, því að mér virðast þær stefna til bóta á frv., en ekki sjá mér fært að styðja frv. í heild.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það, sem sagt var hér í gær. Það, sem hv. 5. þm. Austf. sagði hér áðan, gefur ekki tilefni til ræðuhalds um þetta mál. Það kom að því, sem ég bjóst við, að það kæmu ekki brtt. frá hans hendi við frv., heldur frávísunartill., og mér þykir það heldur leitt hans vegna, að hann skuli með þessari frávísunartili. vera að kveða upp sleggjudóm yfir þessu máli, órökstuddan, þar sem hann segir í till., að frv. sé á ýmsan hátt ófullkomið og eigi til þess fallið, ef að lögum verður, að efla bændaskólana og auka við tæknina i landinu, - heldur verra hans vegna, að hann skuli láta sér það sæma að viðhafa slík arð og láta það koma á prenti á þskj. um mál, sem hann sér ekki ástæðu til að flytja neina brtt. við. Þetta frv. hefur verið hér í hv. d. á annan mánuð, og þess vegna hefur hv. þm. haft nægan tíma til þess að athuga, hvað það væri nú helzt, sem til bóta mætti verða við málið. En i stað þess að gera það, þá er lagt til að vísa málinu frá, án þess að færa fram ástæður fyrir því, hvers vegna það á ekki að samþykkja. En það eru ýmsar aðferðir, sem menn hafa, og ein meginástæðan, ef ástæðu mætti kalla, er það, að það var enginn bóndi í þeirri nefnd, sem samdi frv. Það hefði vitanlega vel mátt hugsa sér það að hafa bónda í n., og frv. hefði vissulega getað orðið eins gott, þótt það hefði verið, ekki skal ég neita því. En með því að hafa báða skólastjórana á bændaskólunum, sem hafa áratugareynslu í kennslu og þekkja til búskapar eins vel og hver bóndi, þá virtist þetta mál vera nokkuð tryggt og vel fyrir því séð, og þar er til viðbótar einn færasti skólamaður landsins, sem hefur verið miðskólastjóri og vissulega sérstaklega vel til þess fallinn að tengja það saman, sem hv. 5. þm. Austf. var að tala um hér áðan, þ. e. gagnfræðamenntunina og búnaðarmenntunina. Og það er enginn vafi á því, að þótt þetta frv. gæti vitanlega verið fullkomnara, það vitum við, það er svo með öll mannanna verk, þá er ég sannfærður um, að þetta frv. er til bóta og mikilla bóta við búnaðarfræðsluna í landinu, ef það verður lögfest. Þau atriði, sem hv. 5. þm. Austf. var hér að tala um áðan og eins í gær, að það mætti með reglugerðarákvæðum framkvæma flest af því, sem gert væri ráð fyrir að lögfesta í frv., og þess vegna gerðist ekki þörf á að lögfesta það, það er nú út af fyrir sig játning frá hendi hv. þm., að það sé eitthvað gott í frv., úr því hann telur, að það meg! framkvæma flest af því, sem er í því, með reglugerð. Það út af fyrir sig er játning á því, að það séu ákvæði í frv., sem eigi að framkvæma. En jafnvel þótt svo væri, að það mætti gera þetta, þá eru áreiðanlega skiptar skoðanir um það, og það væri óviðeigandi að gera þetta án þess að lögfesta það. Og það er eitt meginatriði, sem ég benti á í gær, jafnvel þótt það mætti framkvæma þetta án laga hvað kennsluna snertir, sem er þó mjög hæpið og vafasamt, þá er það þó með uppbyggingu skólasetranna ábyggilega til mikils stuðnings að fá þetta frv. gert að lögum. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta. Þessi dagskrártill. er fram komin, það er staðreynd, og úr því að hv. 5. þm. Austf. og hv. 1. þm. Vesturl. vildu það viðhafa; þá er raunar ekkert við því að segja, en ég vænti þess, að meiri hl. hv. Ed. verði á móti dagskránni og samþykki frv.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og hlaut þar einróma meðmæli hv. menntmn. og einróma samþykki í deildinni. Ég skal í örfáum orðum gera grein fyrir aðalefni frv. Árið 1940 voru sett lög um náttúrurannsóknir, og var það heildarlöggjöf um náttúrurannsóknir hér á landi, bæði svonefndar almennar rannsóknir, undirstöðurannsóknir og hagnýtar rannsóknir. Þegar þessi lög voru sett, var engin stofnun til í landinu, sem gæti annazt og haft umsjón með almennu rannsóknunum. Þess vegna var sá kostur tekinn að fela rannsóknaráði að gegna því hlutverki, sem slík stofnun, ef hún hefði verið til, hefði að réttu lagi átt að hafa með höndum. Í ársbyrjun 1947 var náttúrugripasafnið gert að ríkisstofnun og ráðnir að safninu fastir starfsmenn. Þá var komið á fót opinberri stofnun, sem að sjálfsögðu á að hafa forustu um almennar rannsóknir á sviði dýrafræði, grasafræði, jarðfræði og landafræði. Það hefði verið eðlileg ráðstöfun í framhaldi af því að gera náttúrugripasafnið að ríkisstofnun að fela því það hlutverk að hafa almenna umsjón með náttúrurannsóknum í landinu og breyta þá lögunum frá 1940 í samræmi við hinar breyttu aðstæður. Þetta var hins vegar ekki gert. Annað tækifæri til að koma lögum um þetta efni í viðunandi horf var 1951, þegar lög voru sett um Náttúrugripasafn Íslands. En þá var líka um það rætt, að endurskoða lögin um náttúrurannsóknir frá 1940 og hafa lögin um Náttúrugripasafn Íslands þannig, að safninu yrðu falin þau verkefni ýmis, sem rannsóknaráði höfðu verið falin með lögum frá 1940. Úr þessu varð þó ekki, og voru lögin um náttúrugripasafn afgreidd þannig, að þau fjölluðu einvörðungu um verkefni safnsins, auk þess sem þau kváðu á um það, að náttúrugripasafnið skyldi vera ríkisstofnun. Í sambandi við almenna endurskoðun, sem undanfarin ár hefur farið fram á skipulagi rannsókna í þágu atvinnuveganna og atvinnumálanefnd ríkisins hefur haft með höndum, þótti einnig rétt að endurskoða lögin um Náttúrugripasafn Íslands, einmitt út frá því sjónarmiði, sem hér er um rætt. Það þótti eðlilegra að fela það verkefni, sem ég gat um áðan að 1940 hefði verið falið rannsóknaráðinu, þ.e. að fylgjast með almennum náttúrurannsóknum hér á landi og leiðbeina þeim útlendingum, sem til þess fengju leyfi að stunda slíkar náttúrurannsóknir, í starfi þeirra, - þá þótti rétt að endurskoða lögin um náttúrugripasafn og fela því þessa starfsemi í staðinn fyrir að hafa hana hjá rannsóknaráði ríkisins. Þetta var einróma niðurstaða atvinnumálanefndar ríkisins, sem síðar samdi það frv., sem hér liggur nú fyrir hinu háa Alþingi. Um þetta frv. hefur einnig verið fjallað í Háskóla Íslands og það fengið meðmæli hans. Sömuleiðis var það rætt á ráðstefnu um rannsóknarmál, sem menntmrn. efndi til í Háskóla Íslands á s.l. hausti, og komu þar engar almennar athugasemdir fram við efni þessa frv. Þær meginbreytingar, sem í frv. er gert ráð fyrir að efni til, eru þær, að inn í þetta frv. eru felld ýmis ákvæði úr lögunum frá 1940 um náttúrurannsóknir, er kveða svo á, að viss verkefni skuli vera í verkahring rannsóknaráðs ríkisins, en skv. þessu frv. skulu þau flytjast yfir í Náttúrugripasafn Íslands, sem hér er nefnt Náttúrufræðistofnun Íslands. M.ö.o.: aðalbreytingin í þessu frv. er sú, að verði það samþykkt, eru almenn ákvæði um náttúrurannsóknir innlendra og erlendra manna tengdar náttúrufræðistofnuninni og henni falið eftirlit með rannsóknum erlendra náttúrufræðinga, en ekki rannsóknaráði ríkisins. Þá er nafninu og breytt úr náttúrugripasafni í náttúrufræðistofnun. Það hafa allir hlutaðeigandi verið sammála um, að það sé eðlilegra nafn á þeirri stofnun að nota heitið stofnun, en ekki safn. Að öðru leyti felast í frv. aðeins formbreytingar, sem ég hygg þó að megi fullyrða um að allar séu til bóta. Ég mundi vilja leyfa mér að vænta þess, að hv. menntmn., sem ég vona að fái málið til meðferðar, og hv. Ed. taki þessu máli jafnvel og hv. Nd. gerði og það hljóti einróma samþykki þessarar hv. deildar. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. því, sem hér er til umr., var útbýtt hér í hv. d. í gær og er nokkuð síðbúið. En þar sem ætla má, að hér sé ekki um mál að ræða, sem skoðanir manna séu skiptar um, mætti samt ætla, að það gæti náð fram að ganga á þessu þingi, og tel ég, að það skipti nokkru máli, hvort það tekst nú eða hvort það þarf að dragast. Frv. þetta miðar að því að greiða fyrir, að Ísland geti orðið ferðamannaland í ríkari mæli en verið hefur. I. kafli frv. er um almennar ferðaskrifstofur, II. kafli um ferðamálaráð, og er gert ráð fyrir, að skipað sé 8 manna ferðamálaráð, sem geri till. til ráðh. um ýmislegt það, er varðar ferðamál. Gert er ráð fyrir, að ferðamálaráð verði ólaunað. III. kafli er um Ferðaskrifstofu ríkisins, IV. kafli um ferðamálasjóð og V. kafli um ýmis ákvæði. Helzta atriðið í þessu frv. er það, að einkaréttur Ferðaskrifstofu ríkisins er afnuminn með þessu frv. og gert ráð fyrir því, að aðrar ferðaskrifstofur geti starfað á sama vettvangi og Ferðaskrifstofa ríkisins hefur gert. Er gert ráð fyrir því, að með því að rýmka um þetta geti orðið meiri fyrirgreiðsla af hendi ferðaskrifstofanna í landinu en verið hefur, en eins og kunnugt er, hafa verið hér starfandi nokkrar ferðaskrifstofur. Starfsemi þeirra hefur miðazt við það að koma fólki úr landi, Íslendingum, til þess að ferðast erlendis, en ekki að laða erlenda ferðamenn hingað. Strangar kröfur verða gerðar til þeirra, sem setja upp ferðaskrifstofur. Þeir verða að setja tryggingarfé, og þeir verða að uppfylla viss skilyrði um hæfni til þess að fá þau réttindi að veita ferðaskrifstofu forstöðu. Þá er það og nýmæli, að gert er ráð fyrir föstu framlagi til landkynningar, sem verði notað eftir till. ferðamálaráðs, eftir því sem rn. telur heppilegt. Þessi landkynning getur farið fram eftir ýmsum hætti, með því að gefa út pésa til kynningar fyrir ferðamenn og með öðrum hætti, eftir því sem hentugt þykir. Þá er gert ráð fyrir, að unnið verði að því að hagnýta skóla til dvalar fyrir gesti og taka upp hótelrekstur þar að sumrinu til með samþykki ráðh. Enginn vafi er á því, að með góðu samkomulagi við forstöðumenn skólanna mætti hafa mikil not af þeim fyrir ferðamenn yfir sumarið, en eins og kunnugt er, þá er hér gistihúsaskortur, ef um það væri að ræða, að ferðamannastraumur beindist til landsins í auknum mæli frá því, sem verið hefur. Og þá er gert ráð fyrir náinni samvinnu milli ferðaskrifstofanna og ferðamálaráðs og gert ráð fyrir, að ferðamálaráð beiti sér fyrir því að stofna ferðamálafélög og vinna á annan hátt að aukinni kynningarstarfsemi og áhuga erlendra manna á því að heimsækja Ísland. En þetta er vitanlega ekki þýðingarlítið atriði, að Ísland geti orðið ferðamannaland fram yfir það, sem verið hefur. Við vitum, að ferðamenn skilja eftir mikinn gjaldeyri í landinu og sú starfsemi, sem miðar að því að veita ferðamönnum greiða, borgar sig ekki síður en margt annað, sem við önnumst í ýmsum atvinnugreinum. Ferðaskrifstofa ríkisins mun starfa með svipuðum hætti og aðrar ferðaskrifstofur. Hún er laus við það að setja tryggingarfé, enda er hún ekki prívataðili, starfar á vegum ríkisins, og þess vegna er ekki um það að ræða. Gert er ráð fyrir því að stofna ferðamálasjóð, en hlutverk hans er að stuðla að byggingu gisti- og veitingahúsa og greiða fyrir því, að gistihúsakostur verði aukinn. Gert er ráð fyrir, að árlegt framlag í ferðamálasjóð verði 1 millj. kr., en ferðamálasjóður hefur einnig heimild til lántöku til að greiða fyrir byggingu gisti- og veitingahúsa. Ég veit ekki, hvort ástæða er til að fjölyrða meira um frv. Það er nákvæm og skýr grg., sem fylgir, sem segir alveg um það, hvernig ætlazt er til, að þessi lög nái tilgangi sínum. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að frv., eins og það er úr garði gert, miðar í rétta átt. Það er samið af n., sem var skipuð á s.l. ári, og í n. áttu sæti Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri, sem var formaður, Sigurður Bjarnason alþm. og Þorleifur Þórðarson forstjóri Ferðaskrifstofu ríkisins. N. leitaði upplýsinga hjá öllum þeim aðilum, sem hugsanlegt var, að gætu gefið ráðleggingar í þessu efni, og samkomulag varð innan n. um öll aðalatriðin. Það er eins og kunnugt er, að Ferðaskrifstofa ríkisins hefur haft einkaaðstöðu hér, og væri því ekkert óeðlilegt, þótt forstjóri Ferðaskrifstofunnar hefði haft tilhneigingu til þess að hafa þennan einkarétt áfram. En það má segja honum til lofs, að hann hefur fallizt á, að þessi einkaréttur Ferðaskrifstofu ríkisins verði ekki lengur fyrir hendi, og það er vitanlega miklu síður ástæða til þess nú en kannske var í byrjun, því að nú hefur margt breytzt, og það má ætla, að starfsemin aukist mjög frá því, sem verið hefur. Við vitum, að ferðamannastraumurinn hefur aukizt til landsins þrátt fyrir slæm skilyrði til að taka á móti erlendum ferðamönnum, og því verður ekki neitað, að það hlýtur að verða meiri landkynning og meira gert til að laða ferðamenn til landsins og kynna landið, ef það eru fleiri aðilar, sem vilja við þetta fást, heldur en einn. Og án þess að vanþakka nokkuð starfsemi Ferðaskrifstofu ríkisins, þá held ég, að menn geti verið sammála um það, að starfið sé nú orðið svo umfangsmikið, að það sé eðlilegt og beinlínis æskilegt, að þarna komi fleiri aðilar til en Ferðaskrifstofa ríkisins ein. Ég held, að það sé ekki ástæða til að fara fleiri orðum um þetta mál, þar sem frv. liggur frammi ásamt glöggri grg. En ég vænti þess, að þar sem ég reikna ekki með, að þetta verði deilumál, þá megi það verða að lögum á þessu þingi, þótt það hafi komið í seinna lagi fram. Ég vil svo, herra forseti, leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. samgmn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég hef aðeins lesið þetta frv. til l. um ferðamál lauslega yfir, en ef ég á að segja álit mitt á því, þá er það á þá leið, að mér sýnist það frekar vel úr garði gert og í því vera ýmis merk ákvæði og jafnvel merk nýmæli. Ég stend þess vegna ekki upp til að gagnrýna þetta frv., hvorki almennt né í einstökum atriðum. Að sjálfsögðu mun þessi hv. d. athuga frv. nánar í meðferð. En ég stend upp af því, að mér sýnist vera vert á þessu stigi að benda á eitt atriði, sem gæti, ef það yrði samþ. óbreytt, komið til með að stangast á við önnur lög eða réttara sagt stangast á við ákvæði í frv., sem einmitt liggur nú fyrir hjá hv. samgmn. Ég fagna því, að ekki var horfið að því óráði að leggja Ferðaskrifstofu ríkisins niður. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að hún haldi áfram að starfa og hún gegni áfram miklu og mikilvægu hlutverki, eins og nánar er rakið í III. kafla þessa frv. Í 17. gr. frv. segir, að Ferðaskrifstofa ríkisins skuli fylgjast með hvers konar starfsemi í landinu varðandi móttöku ferðamanna, bæði að því er snertir verðlag, gæði, þjónustu og viðurgerning, og Ferðaskrifstofan á enn fremur að líta eftir umgengni og aðbúnaði á gistihúsum og veitingahúsum, farfuglaheimilum, gistiheimilum og greiðasölustöðum. Hér fer ekki á milli mála, að Ferðaskrifstofu ríkisins er ótvírætt falið eftirlit með gistihúsum og veitingahúsum. Í frv. til l. um veitingasölu, gististaðahald o.fl., sem þegar hefur verið til afgreiðslu í hv. Nd. og liggur nú hjá hv. samgmn. þessarar d., er ákvæði, sem algerlega stangast á við þetta ákvæði í 17. gr. þessa frv. Í 19. gr. frv. til l. um veitingasölu, gististaðahald o.fl. segir: „Ráða skal sérfróðan mann til þess að hafa á hendi eftirlit með starfsemi gisti- og veitingastaða, og starfar eftirlitsmaður undir stjórn landlæknis. Heimilt er landlækni að fela sérstökum heilbrigðiseftirlitsmönnum, sem starfandi eru í kaupstöðum, eftirlit þar. Eftirlitsmaður skal leita aðstoðar heilbrigðisnefnda og héraðslækna, þar sem hann eða landlæknir telja þess þörf. Ákvörðunum eftirlitsmanns svo og heilbrigðiseftirlits má skjóta til ráðuneytis.“ Ég fæ ekki betur séð en þarna eigi tveir aðilar að hafa eftirlitið með höndum, því að það segir í 17. gr., að Ferðaskrifstofan skuli líta eftir umgengni og aðbúnaði á gistihúsum og veitingahúsum. Það má kannske segja, að það geti aldrei orðið of mikið af svo góðu. Það er ágætt að hafa fleiri en einn aðila til þess að líta eftir þessu mikilvæga atriði í okkar ferðamálum, gistihúsunum og veitingahúsunum. En það gæti verið, að vesalings gistihúsaeigendunum og veitingastaðaeigendunum þætti nóg um, hvað sem öðrum líður. Og það vill svo til, að höfundar frv. til l. um veitingasölu, gististaðahald o.fl. hafa einmitt viljað taka þetta eftirlit úr höndum Ferðaskrifstofu ríkisins. Í skýringum þeirra við 19. gr. frv. segir svo á bls. 12, með leyfi hæstv. forseta: „Nú verður því ekki neitað, að Ferðaskrifstofa ríkisins á mikil viðskipti við gisti- og veitingastaði. Ferðamannahópar á vegum skrifstofunnar ferðast víða um land, og fararstjórar Ferðaskrifstofu ríkisins annast uppgjör við gisti- og veitingastaði.“ Svo segir: „Virðist því óeðlilegt, að þessum viðskiptaaðila gisti- og veitingastaðanna sé jafnframt falið eftirlit með starfsemi þeirra.“ Hér er ótvírætt kveðið að orði. Hér er ótvírætt um breytingu að ræða af ráðnum hug að taka eftirlitið úr höndum Ferðaskrifstofu ríkisins og fela það öðrum aðilum undir yfirstjórn landlæknis. Ég er ekki að taka afstöðu með eða móti, hvort heppilegra sé á þessu stigi. Ég vil aðeins benda á þetta, sérstaklega hlutaðeigandi nefnd, að hún geri þennan samanburð og athugi, hvort hún komist ekki að raun um, að hér er um visst ósamræmi að ræða í þessu atriði.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 9. þm. Reykv. fyrir góðar undirtektir við frv. Út af fyrir sig er ekki nema eðlilegt, að hann að lítið athuguðu máli telji um ósamræmi að ræða í þessum tveimur frv. En ég hygg, að hann sjái það, þegar hann athugar málið betur, að þetta getur staðizt, að samþykkja bæði þessi frv. óbreytt, og þetta rekst ekki á. Að Ferðaskrifstofunni er ætlað að hafa eftirlit, eins og greinir í frv., það hlýtur að vera til bóta. En ég ætla ekki að lesa upp 17. gr. aftur, það var gert áðan, en í niðurlagi 17. gr. er sagt: „Finni Ferðaskrifstofan ástæðu til umvöndunar, skal hún gera viðkomandi aðilum og ferðamálaráði viðvart um það eða, ef ástæða þykir til, gisti- og veitingahúsaeftirliti.“ Það er gert ráð fyrir, að það verði til, skv. lögum um gistihúsahald og veitingasölu. En það væri vitanlega óeðlilegt, að Ferðaskrifstofa ríkisins, sem starfar á vegum ríkisins, hefði ekki í rauninni eftirlit, eins og kveður á í 17. gr., um þrifnað og annað þess konar, því að það er vitað, að fulltrúar Ferðaskrifstofu ríkisins ferðast mikið um landið og koma víða við, og það er aðeins til þess að létta undir með gisti- og veitingastaðaeftirliti, að fulltrúar frá Ferðaskrifstofu ríkisins hafa skv. 17. gr. möguleika eða rétt til að fylgjast með þessum málum. Í 19. gr. laga um veitinga- og gistihúsahald er gert ráð fyrir að ráða sérfróðan mann til að hafa á hendi eftirlit með starfsemi gisti- og veitingastaða, og starfar eftirlitsmaðurinn undir stjórn landlæknis. Nú er það vitað, að þessi eini maður, sérfróði maður, sem er ráðinn til þessa starfa, kemst ekki yfir það að ferðast til allra veitinga- og gististaða í landinu, a.m.k. ekki á einu sumri eða einu ári. Með því að lögfesta ákvæði 17. gr. í því frv., sem hér um ræðir, um ferðamál, og ákvæði 19. gr. frv. um veitinga- og gistihúsahald, um gisti- og veitingastaðaeftirlit, er hér komið upp tveimur aðilum, sem ætlazt er til að vinni saman. Ég mæli sízt gegn því, að hv. samgmn., sem fær frv. til meðferðar, athugi þetta nánar frá sjónarmiði löggjafans, hvort þetta stangast á, en mér sýnist það alls ekki, og því síður, sem ég athuga það betur. Ég vil geta þess, að formaður þeirra nefnda, sem sömdu þessi frv. bæði, er einn og sami maðurinn, ráðuneytisstjórinn í samgmrn., og þetta hefur borizt í tal á milli okkar, og ákvæðin, sem hér um ræðir, eru að yfirlögðu ráði sett þarna inn, en ekki af vangá eða fljótfærni. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu, en það er vitanlega nefndarinnar og hv. deildar að skera svo úr um það, hvort ástæða þykir til að breyta þessu.