Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Skýrsla sú um framkvæmdaáætlun ársins 1971, sem hér er til umr., er á þskj. 494, og hafa hv. þm. því fengið gott tóm til þess að kynna sér hana. Hún hefur þegar legið hér í nokkuð margar vikur. Skýrslan er að mínu mati mjög ítarleg og gerir mjög glögga grein fyrir öllum helztu framkvæmdum í vegamálum á liðnu ári. Tel ég vafasamt, að málið verði betur skýrt með langri framsögu, og mun ég því fara aðeins örfáum orðum um skýrsluna, en vísa til texta hennar sjálfrar. Ég held, að hann sé í það skýru máli fram settur, að þar verði ekki miklum útskýringum viðkomið. Það er kannske ástæða til að geta um tvennt varðandi tekjuhliðina. Yfirleitt hafa tekjuliðir komið út mjög nálægt því, sem áætlað var. Þó eru þar tvær undantekningar og báðar á sama veg. Það er fyrst varðandi benzíngjald. Þar vantar á, að áætlun náist, 27.9 millj. kr., en í heild er það þó ekki nema 4.6% skekkja. Þessi mismunur stafar af því, að hækkunin, sem ákveðin var á benzíngjaldi 1. jan. 1971, kemur vegasjóði aðeins til tekna fyrir 10 mánuði af árinu 1971. Þetta er vegna gjaldfrests, sem olíufélögin hafa á að skila benzíngjaldinu, en sá frestur er tveir mánuðir að viðhættum sölumánuðinum, svo að olíufélögin hafa þetta innheimtufé í sinni vörzlu í þrjá mánuði. Þá eru það aðeins örfá orð um þungaskatt stórra bifreiða samkv. gjaldmæli. Þessi háttur var tekinn upp á árinu 1971 að innheimta þungaskatt af bílum stærri en 5 tonna samkv. gjaldmæli. Mikill áróður hefur verið hafður uppi um það, að með þessu hafi verið þyngd skattheimtan og tekið miklu meira fé af bíleigendum með þessari aðferð heldur en þeirri, sem áður var. En því mun einmitt hafa verið heitið, að þetta ætti ekki að vera ný fjáröflun og væri þannig ekki um þyngingu á bílstjórastéttinni að ræða. Það, sem kemur nú í ljós að loknu árinu 1971, er það, að þessi þungaskattur er að því er virðist um það bil 25% lægri heldur en hann hefði orðið án breytingarinnar. Hann nær hvergi nærri að skila sömu upphæð og áætlað var, og er þó um mikinn aukinn innflutning á stórum bifreiðum að ræða á árinu. Það vantar 18% á, að hann skili þeirri upphæð, sem áætlað var, en þegar tekið er tillit til hins aukna innflutnings á stórum bifreiðum, þá virðist í raun og veru vanta 25% á, að hann skili áætlun. Hitt er rétt, að með þessu fyrirkomulagi, að innheimta skattinn eftir gjaldmæli, vegalengdarmæli, þá færist til skattþunginn á bifreiðaeigendunum, þyngist á þeim, sem keyra mest og léttist á þeim, sem nota bifreiðina minnst. Þegar kílómetragjaldið af dísilbifreiðum, 5 tonna og þyngri, var ákveðið, var miðað við, að þessar bifreiðar ækju að meðaltali 30 þús. km á ári. Miðað við þennan meðalakstur átti kílómetragjaldið að gefa sömu tekjur af þessum bifreiðum og fastur þungaskattur hefði gefið. Miðað við reynsluna fyrsta árið virðist þó augljóst, að meðalaksturinn sé töluvert minni en 30 þús. km á ári og kílómetragjaldið skili af þeim sökum allt að 1/4 minni tekjum en búizt var við. En þetta sannar það a. m. k., að ekki hefur verið brigðað það loforð að innheimta ekki meiri skatt með þessari nýju aðferð. Innheimtan hefur orðið mun minni í heild, en veruleg tilfærsla orðið á milli einstaklinga. Fleiri orð skal ég ekki hafa um skýrsluna. Ég held, að hún geri grein fyrir sér sjálf, enda er hún í jafnítarlegu máli um framkvæmdina, sem mjög, að því er virðist, hefur rakið áætlunina, sem gerð var. Þetta þskj. er lagt fram þm. eingöngu til upplýsinga um það, hvernig framkvæmdin hafi orðið á vegáætlun ársins 1971, en þarf ekki að sæta meðferð í n. eða hljóta hér afgreiðslu að öðru leyti.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs utan dagskrár til þess á opinberum vettvangi að vara við blaðamennsku eins og þeirri, sem birtist í einu stjórnarblaðinu, málgagni hæstv. sjútvrh., Þjóðviljanum, í morgun. Þar segir í fyrirsögn fyrir fimm dálka grein á forsíðu blaðsins: „Borgarstjórinn leggur fram friðarplan. Er hann fyrsti bandamaður Breta á Íslandi?“ Þar sem um fiskveiðilögsögudeiluna við Breta er að ræða, er hér í rauninni verið að dylgja um, að pólitískur andstæðingur sé að svíkja málstað Íslands, drótta að honum athæfi, sem nálgist landráð. Tilefni æsiskrifa Þjóðviljans er frétt í brezka blaðinu Hull Daily Maíl, sem ég var búinn að leiðrétta í Morgunblaðinu s. l. föstudag, svo að langan tíma hefur tekið að smíða reykbombuna til að koma höggi á pólitískan andstæðing. Efnisatriði brezku fréttarinnar er orðrétt, eins og Þjóðviljinn þýðir hana, með leyfi forseta: „Áætlunin, sem kom fram frá borgarstjóranum í Reykjavík á fundi í neðri málstofunni í gærkvöld, gerir ráð fyrir, að Bretland og Ísland samþykki að takmarka og skipta með sér fiskaflanum innan 50 mílna markanna, sem gerð er tillaga um.“ Um þessa frétt hins brezka blaðs segi ég í viðtali við Morgunblaðið s. l. föstudag, með leyfi forseta: „Þessar staðhæfingar eru efnislega rangfærðar, sagði Geir Hallgrímsson. Á fundi fiskimálanefndar brezku þingflokkanna taldi ég samkv. því, sem fram hefði komið frá íslenzkum stjórnvöldum, að um samkomulagsgrundvöll gæti verið að ræða, þannig að Bretar og Þjóðverjar minnkuðu aflamagn sitt á Íslandsmiðum, en við værum auðvitað að færa út fiskveiðitakmörkin annars vegar til að vernda fiskstofnana og hins vegar til að auka okkar eigið veiðimagn. Verndun fiskstofnanna gæti komið öðrum þjóðum að gagni við veiðar utan fyrirhugaðrar fiskveiðilögsögu, þegar til lengdar léti, því að án slíkrar útfærslu mundu hvorki við, Bretar eða aðrir draga fisk úr sjó. Þá kæmu til greina takmörkuð veiðiréttindi á ákveðnum veiðisvæðum um tiltekinn tíma innan 50 mílna fiskveiðilögsögu til bráðabirgða. Þá væri e. t. v. nauðsynlegt að takmarka allt í senn, veiðisvæði, aflamagn og skipafjölda. Af brezkri hálfu var því svarað til, að viðurkenning á 50 mílna fiskveiðilögsögu okkar kæmi undir engum kringumstæðum til greina fyrir hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. En því var ekki neitað, að við gætum gert þegjandi samkomulag um að vera ósammála. Við færðum út, Bretar mótmæltu, en til bráðabirgða gengjust Bretar inn á ákveðnar veiðitakmarkanir í einu eða öðru formi.“ Hér lýkur tilvitnuninni í viðtal Morgunblaðsins við mig. Í engu því, sem ég lét í ljós um samkomulagsgrundvöll í fiskveiðilögsögudeilunni við Breta, tel ég mig hafa farið út fyrir það, sem forsrh., utanrrh. og sjútvrh. hafa á ýmsum stigum málsins látið í ljós sem mögulegan samkomulagsgrundvöll. Ég tel það skyldu Íslendinga, sem tækifæri hafa á erlendum vettvangi, að skýra viðhorf og málstað Íslands í landhelgismálinu. Í þeim anda tók ég því boði og einstöku tækifæri að sitja og taka þátt í umr. á sameiginlegum fundi fiskimálanefndar Íhaldsflokksins og Verkamannaflokksins í neðri málstofu brezka þingsins. Ég hef gert forsrh. og utanrrh. grein fyrir þessum fundi, svo og því, sem fram kom í viðræðum mínum við brezka ráðamenn um landhelgismálið, þegar ég var í London. Í því sambandi bar og á góma hina röngu blaðafregn í Hull Daily Maíl um afskipti mín af málinu sem og ósanna frétt Financial Times um, að forseti Sjómannasambands Íslands hefði fallið frá fylgi við útfærslu fiskveiðilögsögunnar, hvort tveggja sem dæmi um fréttaflutning erlendis, sem ekki verður ráðið við. Við ráðum nefnilega ekki fréttaflutningi brezkra blaða og vitum af mörgum dæmum, að oft er bæði þar og í öðrum blöðum margt missagt. Ekkert er að því að vekja hér athygli á slíkum skrifum erlendis, m. a. til þess að hið sanna komi í ljós, eins og Morgunblaðið gerði s. l. föstudag, en að nýta slík skrif, eftir að þau hafa verið leiðrétt, í þeim tilgangi að koma höggi á pólitískan andstæðing, er forkastanleg hlaðamennska. Sérstaklega ber að harma slíka blaðamennsku, þegar sama dag er tilkynnt, að utanrrh. og sjútvrh. muni fara til viðræðna við brezka ráðamenn til að finna lausn á fiskveiðilögsögudeilunni. Verður tæpast trúað, að æsifrétt Þjóðviljans um pólitískan andstæðing sé í raun veganesti þess blaðs til samherja í ríkisstj., áður en þeir fara til Bretlands. Herra forseti. Allir góðir Íslendingar óska utanrrh. og sjútvrh. góðs gengis í viðræðum þeirra í London og vonast til þess, að þær muni leiða til lausnar fiskveiðilögsögudeilunnar, þannig að hagsmunum Íslendinga sé vel borgið. Við skulum ekki láta ábyrgðarlaus blaðaskrif spilla friðsamlegri lausn deilumáls okkur í hag.



Herra forseti. Tilefni þeirrar aths., sem hér var gerð af hv. seinasta ræðumanni, er það, að erlent blað telur sig hafa eftir hv. þm. Geir Hallgrímssyni ummæli um landhelgismálið, sem verða að sjálfsögðu að teljast mjög sérstök og nánast furðuleg. Það, sem síðan gerist í málinu, er það, að Þjóðviljinn skýrir frá því, hvað staðið hafi í þessu erlenda blaði. Geir Hallgrímsson vill hins vegar ekki kannast við það, að hann hafi mælt þau orð, sem þarna eru eftir honum höfð, og það segir sig sjálft, að hann hefur fyllsta rétt til þess að mótmæla því, sem ranglega er eftir honum haft. Ég hef ekki neina ástæðu til að ætla annað en að hann fari þar með rétt mál og þarna sé um misskilning að ræða. Ég tel, að það sé mergurinn málsins í þessu tilviki, að þarna þurfi að vera um að ræða leiðréttingu á því, sem rangt er eftir einstökum manni haft. Ég vil hins vegar undirstrika það, að mér sýnist, að leiðrétting hans eigi nú fyrst og fremst erindi við brezkan almenning, og ég held, að það sé fyllsta ástæða til þess, að hv. þm. geri ráðstafanir til þess að koma á framfæri leiðréttingu við það blað, sem hann telur, að hafi birt eftir sér röng ummæli. Ég vil minna á það hér, að þetta er ekki í fyrsta sinn, sem atburðir af þessu tagi gerast hér. Það er ekki í fyrsta sinn í vetur, að röng ummæli eru höfð eftir íslenzkum þm. Ég vil, minna á það hér, að ýmis ummæli hafa verið höfð eftir hv. þm. Jónasi Árnasyni, sem hafa síðan verið hent á lofti í íslenzkum blöðum, og út af þeim röngu ummælum hafa síðan verið spunnar ýmsar ómaklegar svívirðingar í hans garð, án þess að hann hafi séð ástæðu til þess að gera svo stórt númer út úr málinu, að hann kveddi sér hljóðs hér utan dagskrár á Alþ. En það er rétt, að þetta komi fram, vegna þess að þarna er um algerar hliðstæður að ræða.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Í þeim orðum hv. 4. þm. Norðurl. v., sem þm. heyrðu hér áðan, gekk hann algerlega fram hjá því, að búið var að leiðrétta ummæli hins brezka blaðs, þegar blað hans, þessa hv. þm., telur ástæðu til þess að byggja árás og ásökun svo alvarlega sem raun ber vitni á þeim leiðréttu ummælum. Það er fyrst og fremst þetta, sem ég er að finna að. Þeir þm., sem ekki hafa séð ástæðu til þess að leiðrétta missagnir sem slíkar, verða auðvitað að hlíta því, að á erlendum blaðafregnum sé byggt, sem óleiðréttar eru, en ég geri þá kröfu til íslenzkra blaða, að þau taki mark á því, þegar leiðrétting hefur birzt og hið sanna er komið fram í málinu, en láti ekki eins og engin leiðrétting sé komin fram.



Herra forseti. Það er ein spurning, sem mjög mikilvægt er, að fáist svar við. Hefur hv. þm. Geir Hallgrímsson séð til þess, að þessi ummæli séu leiðrétt úti í Englandi?



Herra forseti. Mér er mjög mikil ánægja að svara fsp. hv. síðasta ræðumanns. Ég hef gert ráðstafanir til þess, að viðtal mitt við Morgunblaðið verði sent þeim, sem var í forsæti og bauð mér til fundar í neðri málstofunni, svo og til þess blaðs, sem birti greinina.



Herra forseti. Vegáætlun fyrir árin 1972-1975 er nú tekin til umr., og skal það játað, að hún er síðbúnari en æskilegt hefði verið. Um hana væri hægt að tala langt mál, en ég mun þó reyna að stytta mál mitt eftir föngum og freista þess að takmarka mál mitt við þau atriði ein, sem sérstakra útskýringa þurfa með eða eru með allt öðrum hætti fram sett nú en verið hefur í fyrri vegáætlunum. Með lögum nr. 23 1971 um breytingu á vegalögum frá 1970 var sú breyting gerð á l0. gr. vegalaga, sem fjallar um vegáætlanir, að í stað vegáætlunar til fjögurra ára í senn skyldi við endurskoðun vegáætlunar annað hvert ár samin ný áætlun fyrir næstu fjögur ár, þannig að ávallt væri fyrir hendi gildandi áætlun fyrir a.m.k. tvö ár. Samkv. bráðabirgðaákvæði sömu lagabreytingar var síðan samþ. á Alþ. 5. apríl 1971 vegáætlun fyrir árið 1971 og bráðabirgðavegáætlun fyrir árið 1972. Í sömu ákvæðum til bráðabirgða er einnig gert ráð fyrir því, að vegáætlun fyrir tímabilið 1972-1975 verði lögð fyrir Alþ. það, sem nú situr. Samkv. þessum lagaákvæðum. sem rakin hafa verið, hefur vegáætlun sú, sem hér er til umr., verið samin og lögð fram. Vil ég þá fara nokkrum orðum um tekjuhlið áætlunarinnar og form hennar. Till. um vegáætlun fyrir árin 1972-1975 er í mjög breyttu formi frá fyrri vegáætlunum. Fyrri áætlanir hafa sýnt fastar tekjur Vegasjóðs samkv. IX. kafla vegalaga, en þó ekki t.d. umferðargjald og auk þess skiptingu útgjalda vegna framkvæmda. Hins vegar hefur þar ekki komið fram fjáröflun né lánsfé né heldur ráðstöfun á slíku fé og ekki heldur árlegur kostnaður vegna vaxta og afborgana lána né sérstakar samgönguáætlanir landshluta, enda þótt jafnan hafi verið reynt að skýra þessi atriði að nokkru í aths. og árlegum skýrslum samgrh. um framkvæmd vegáætlana. Afleiðingin af þessu hefur verið sú, að torvelt hefur verið að gera sér fyllilega grein fyrir öllu, sem er að gerast í vegamálum landsmanna. Hér er sú meginbreyting á gerð, að teknar eru í áætlunina allar framkvæmdir í vegamálum. þ.á.m. landshlutaáætlanir fyrir Austurland og Norðurland, vegagerð um Skeiðarársand, sem fjarmögnuð er, eins og öllum er ljóst, með happdrættislánsfé, hraðbrautalán öll og kostnaður við öll þau lán, sem tekin hafa verið eða tekin verða á áætlunartímabilinu til vegaframkvæmda. Þetta gefur að minni hyggju gleggra heildaryfirlit um þessi mál en vegáætlanir í fyrra formi gerðu, og vænti ég þess, að þetta verði af flestum talið heldur til bóta. Á tekjuhlið áætlunarinnar, svo að ég víki nú þessu næst að henni, eru fyrst greindar undir lið II hinar föstu tekjur Vegasjóðs, en það eru benzín gjaldið, þungaskatturinn og gúmmígjaldið, og svo er þar einnig greint frá beinu framlagi ríkisins til vegaframkvæmdanna. Tekjustofnarnir, sem vegáætlunin hvílir á, eru þessir fjórir, sem ég nú nefndi: Benzín gjald, þungaskattur, gúmmígjald og framlög ríkissjóðs. Benzín gjald, þungaskattur og gúmmígjald eru í samræmi við áætlanir um sölu benzíns og fjölda bifreiða, og áætlunin er byggð á nákvæmlega sömu reglum og aðferðum og áður. Af ríkisframlaginu er annars vegar um að ræða 100 millj. kr. framlag samkv. fjárlögum 1972, og er gert ráð fyrir því framlagi óbreyttu út áætlunartímabilið, 100 millj. hvert árið um sig. Hins vegar bætist nú við hluti af tekjum vegna innflutningsgjalds af bifreiðum, sem ákveðið var með reglugerð nr. 69 frá 1972. Þetta framlag er áætlað 100 millj. kr. árið 1972, en þá er gjaldið aðeins innheimt tæpa þrjá ársfjórðunga. Síðan er gert ráð fyrir hækkunum síðari þrjú árin af áætlunartímanum, en þá er gjaldið innheimt allt árið, og einnig er tekið tillit til áætlana um aukinn innflutning bifreiða á þessum árum. En það er vitanlega áætlun. Þannig er þetta framlag ríkisins núna uppbyggt, þessar 200 millj. kr., sem þar er um að ræða. Endurgreiðslur benzín gjalds og þungaskatts eru skýrðar í kafla 1.1.5 á bls. 19 í áætluninni. Ef nettótala í lið 1.1 árið 1972 í þessari áætlun er borin saman við nettótölu tekjuáætlunar bráðabirgðavegáætlunar fyrir árið 1972, sést, að hækkunin nemur 173.7 millj. kr. Þar af er hækkun á ríkisframlaginu 153 millj. kr. Við útreikning hækkunar á ríkisframlaginu í heild verður einnig að taka tillit til þess kostnaðarauka, sem ríkissjóður hefur af yfirtöku lána, sem lagt er til, að hann taki nú við og rakin eru í lið 1.2. Þetta er á bls. 1 í áætluninni. Samtals nemur kostnaður vegna þessara lána 163.1 millj. kr. á árinu 1972. Þar af 61.2 millj. kr., sem Vegasjóður hefði annars staðið undir, en áður var ákveðið, að ríkissjóður stæði undir þeim lánum, sem talin eru í lið 1.2.2, út árið 1972, en heldur ekki lengur. Miðað við heildarupphæð á lið 1.2.1 á bls. 1 og nettóupphæð liða 1.2.2 og 1.2.8 nemur sá kostnaður, sem ríkissjóður hefur af yfirtöku lánanna, alls 162.1 millj. kr. á árinu 1972, eins og áður var sagt, 167.3 millj. kr. 1973, 191.9 millj. 1974 og 223.5 millj. árið 1975. Þessir lánaútreikningar eru of margþættir til þess að skýra þá í aths. eða framsögu, en fjvn., sem væntanlega fær till. þessar til athugunar, hefur að sjálfsögðu allan aðgang að nákvæmlega sundurliðuðum upplýsingum um einstök lán, eftir því sem n. kann að óska eftir því. Við gerð vegáætlunar nú var byggt á grunni bráðabirgðavegáætlunarinnar frá því í fyrra að því er til ársins 1972 tekur, þ.e. það er gert ráð fyrir fjáröflun til allra þeirra framkvæmda, sem þar eru, ásamt með verðhækkunum, sem síðar hafa orðið. Undanfarin ár hefur safnazt saman vaxandi greiðsluhalli hjá Vegasjóði, og vegáætlun 1971 var afgreidd frá Alþ. með 29.8 millj. kr. greiðsluhalla. Þessum arfi fyrrv. stjórnar, sem alls nemur 137 millj. kr., varð að ráðstafa, og þótti ekki unnt að gera það nema að litlu leyti á þessu ári, en gert ráð fyrir, að hallanum verði endanlega eytt á árunum 1973 og 1974. Af þessari heildarupphæð, 137 millj. kr., eru núna teknar inn á þetta ár 17 millj. og síðan 60 millj. hvort hinna áranna, þannig 137 millj. alls á þremur árum. Þrátt fyrir stóraukin framlög til vegamála, er ljóst, að mjög lítið svigrúm hefði verið fyrir Alþ. til að koma nýjum framkvæmdum í vegáætlun ársins 1972, ef ekki hefði komið til sérstök fjáröflun fyrir það ár. Því er gert ráð fyrir 50 millj. kr. lántöku árið 1972, sbr. liðinn 1.2.3, og nemur það fé, sem er til ráðstöfunar í nýjar framkvæmdir árið 1972, því alls 74.1 millj. kr. Þetta er þó að sjálfsögðu ekki endanleg ákvörðun, og kemur til kasta Alþ. að marka stefnu í því máli nú, þegar vegáætlunin er þar til meðferðar. Það er skoðun ríkisstj., að halda beri áfram hraðbrautaframkvæmdum og þegar þeim verkum, sem nú er unnið að, er lokið, sé rétt að leita eftir hagstæðum lánum t.d. hjá Alþjóðabankanum, svo sem gert var áður, og miðað væri við, að sú lántaka næði til 40-50% kostnaðar. Um aðra þætti tekjuáætlunarinnar þykir nægja að vísa til aths. og skýringanna, sem eru á bls. 20 í þskj. Í sambandi við liðinn 1.2.8, sem er greiðsla af lánum vegna Reykjanesbrautar, þykir mér rétt að geta þess, að enda þótt í áætluninni séu ekki sýndar tekjur af umferðargjaldi af öðrum hraðbrautum en Reykjanesbraut, þýðir það engan veginn, að ekki sé ráðgert að leggja umferðargjald á annars staðar, þegar hliðstæð tilvik skapast. Þessu næst þykir mér hlýða að fara nokkrum orðum um ýmis atriði varðandi kafla II á bls. 2, en hann fjallar um skiptingu útgjalda, og um kafla III um flokkun vega. Ég býst við, að menn hafi áætlunina við hendina, því að ella er erfitt að fylgjast með í þessu talnamoði, en ég minnist þarna fyrst á kaflann 2.1.1, sem fjallar um launagreiðslur, á bls. 2. Á áætlunartímabilinu er nú gert ráð fyrir að fastráða um 20 nýja starfsmenn hjá Vegagerð ríkisins, en 12 þessara starfsmanna hafa þó starfað sem lausráðnir um lengri eða skemmri tíma, og er því aukningin aðeins átta starfsmenn á áætlunartímabilinu. Þessi aukning fastra starfsmanna byggist annars vegar á því, að fé til vegaframkvæmda í þessari áætlun er verulega meira en í síðustu vegáætlun, eins og áður hefur verið rakið, og það leiðir eðlilega af sér nokkra aukningu við stjórn og undirbúning framkvæmdanna, sem verða væntanlega nokkru meiri. Hins vegar er nú stefnt að því, að umdæmisverkfræðingar Vegagerðarinnar ásamt nauðsynlegu aðstoðarfólki, tæknifræðingum og mælingamönnum. verði á áætlunartímabilinu fluttir út í umdæmin, eftir því sem aðstæður varðandi húsnæði og annað leyfa. Þetta verður ekki gert í einni skyndingu, aðstaðan verður fyrst að vera fyrir hendi, en þessi breyting verður gerð á tímabilinu. Að þessu er augljós hagræðing, þegar á heildina er litið. Á þessu var nokkuð byrjað á s.l. ári, en þá var staðsettur verkfræðingur og mælingamaður með búsetu á Egilsstöðum fyrir Austfjarðaumdæmið, og einnig var settur tæknifræðingur á Akureyri. Þetta þykir hafa gefizt vel og verður haldið áfram með þetta og umdæmisverkfræðingar settir út um landsbyggðina auðvitað með nauðsynlegu aðstoðarfólki. Af þessu leiðir einhvern kostnað, einkanlega af því að dreifa svona framkvæmdakerfinu. Þá var við uppsetningu launaliðarins tekin upp sú nýbreytni, að laun verkstjóra og vegaeftirlitsmanna verða hér eftir færð á viðkomandi framkvæmdaliði, og það er gert til þess að fá betri yfirsýn um raunverulegan kostnað einstakra framkvæmdaliða til samanburðar við útboð á framkvæmdum, sem farið hafa vaxandi, mjög vaxandi á síðari árum. Þetta var um launaliðinn. Þessi atriði, sem ég nefndi, sjást auðvitað ekki, þó að maður lesi þarna tölurnar, en þessar skýringar liggja á bak við nokkra hækkun launaliðar. Þá vil ég fara nokkrum orðum um liðinn 2.1.2 á sömu bls., eftirlaunagreiðslur. Hér er tekin upp sú nýbreytni, að ætlað er nokkurt fé til eftirlaunagreiðslna fyrrv. verkamanna, sem komnir eru yfir sjötugt og unnið hafa hjá Vegagerð ríkisins áratugum saman, en hafa ekki getað hætt störfum af efnahagsástæðum, þar sem þeir hafa ekki notið annarra eftirlauna en ellilífeyris almannatrygginganna. Þetta verður samt ekki nein svimhá upphæð og verður vafalaust ekki gagnrýnd. Áður hafa eftirlaunagreiðslur á þessum lið aðeins verðið bundnar við verkstjórana, þá verkstjóra, sem ekki hafa haft aðgang að neinum lífeyrissjóði. Næsti liður, 2.1.3 fjallar um skrifstofukostnaðinn. Einnig þar þarf að vinda bráðan hug að því að bæta aðstöðu. Skrifstofuaðstaða Vegamálaskrifstofunnar í Reykjavík er næsta bágborin. Nú er skrifstofan til húsa á þrem stöðum í borginni, í Borgartúni 1, Borgartúni 5 og Borgartúni 7. Að þessu er augljóst óhagræði og aukakostnaður, en þó hefur ekki verið tekin nein sérstök fjárveiting upp í þessa áætlun til þess að bæta úr þessu, en á því þótti þó rétt að vekja athygli. Næsti liður er 2.1.4 um verkfræðilegan undirbúning framkvæmda. Um það vil ég aðeins segja þetta. Á yfirstandandi ári er aðeins óveruleg hækkun á þessum lið á bráðabirgðavegáætlun 1972, en fjárveitingin var tvöfölduð fyrir árin 1973-1975, enda hefur þessi liður jafnan verið mjög vanáætlaður. Gerð fjögurra ára vegáætlunar, sem á að endurskoða á tveggja ára fresti samkv. vegalögum, leiðir óhjákvæmilega af sér aukinn kostnað við undirbúning framkvæmda og við áætlunargerð. Þá vík ég næst að liðnum 2.1.5, sem er um umferðartalningu og vegaeftirlit. Þessi starfsemi er í meginatriðum þríþætt, þ.e. miðlun upplýsinga til almennings um færð á vegum, stjórnun á snjómokstri og þess háttar, aðstoð við lögregluyfirvöld við að fylgja fram reglum um hámarksþunga bifreiða, og hefur Vegagerðin orðið að leggja fram allan tæknikostnað í því sambandi. Í þriðja lagi heyra undir þennan lið umferðartalningar á vegum. Þeim er nú haldið uppi allt árið eftir að tekizt hefur að afla hentugra tækja í því sambandi. Umferðartalningarnar eru mjög veigamikil upplýsingasöfnun við alla áætlunargerð samkv. vegalögum. Í liðnum 2.2.1 er komið að viðhaldi þjóðvega. Áætluð hækkun á vísitölu viðhaldskostnaðar frá því í marz 1971, þegar vegáætlun var endurskoðuð, og þar til í júní 1972 nemur 11.4%. Miðað við beina hækkun á fjárveitingu til vegaviðhalds í bráðabirgðavegáætlun fyrir árið 1972, í samræmi við verðhækkun, hefði fjárveiting á þessum lið átt að nema um 290 millj. kr„ og eru þá taldar með greiðslur vegna tryggingagjalda og orlofs, sem nú eru felldar inn í fjárveitinguna, en ekki talinn sjálfstæður gjaldaliður. Hækkun fjárveitingar á þessum lið nemur því 65 millj. kr. eða um 22% fyrir árið 1972. Ég hygg, að engum, sem þekkir til ástands vegakerfisins, muni blandast hugur um. að full nauðsyn er á þessari hækkun til vegaviðhalds, þar sem fjárveitingar á þessum lið hafa ekki haldizt í horfinu við sívaxandi umferð og vaxandi þunga flutningabifreiða. Ráð er fyrir því gert, að fjárveiting á þessum lið hækki um 20 millj. kr. til viðbótar á árinu 1973 og aftur um 20 millj. á árunum 1974 og 1975. Með þessari hækkun á vegaviðhaldinu ætti að vera hægt að bæta það nokkuð. Þó mun þessi fjárveiting ekki hrökkva nema að sáralitlu leyti til nauðsynlegrar styrkingar á þeim hluta vegakerfisins, sem elztur er og því vanbúnastur til þess að taka við hinni miklu þungaumferð, sem nú fer fram á vegum okkar í sívaxandi mæli. En þarna eru þó nokkrar umbætur gerðar hvað snertir fjárveitingar til vegaviðhalds, og er það vitanlega ánægjuefni og þó vitað, að það er hvergi nærri nóg. Nokkuð bætir það úr, að tiltölulega litið hefur farið af viðhaldsfé í snjómokstur á liðnum vetri, og bætir það e.t.v. nokkuð aðstöðuna til að halda vegum sæmilega við á þessu komanda sumri. Liðurinn 2.2.2, vegamerkingar samkv. umferðarlögum, þarf nú lítilla skýringa við, en um hann vil ég þó segja þetta. Hér er gert ráð fyrir verulegri hækkun á fjárveitingu, sem annars vegar fer til þess að halda áfram uppsetningu nýrra umferðarmerkja samkv. gildandi ákvæði umferðarlaga um það, en hins vegar til þess að koma upp nýju númerakerfi á alla þjóðvegi landsins og nýjum vegvísum í því sambandi, eins og nánar er greint frá í kafla III um flokkun vega. Hér er verið að fara inn á kerfi, sem er alþjóðlegt, að setja vegina í ákveðna númeraröð, þannig að þó að vegfarandinn þekki ekkert til örnefna, sem vísað er til samkv. gamla kerfinu, þá veit hann, hvar hann er á vegi staddur, þegar hann hefur tölusetningu vegarins. Þetta kostar samt mikið fé, en sjálfsagt virðist að taka þetta nýja alþjóðlega kerfi hér upp. Það er líklegt , að hringvegurinn um landið verði þá vegur nr. 1 og síðan raðað eftir ákveðnu kerfi vegunum, þar til allir hafa verið felldir inn í það. Þá fer ég nokkrum orðum um hina nýju þjóðvegi og byrja þá á hraðbrautunum. Í bráðabirgðavegáætlun var fjárveiting til hraðbrauta fyrir árið 1972 195.5 millj. kr. Til þess að ljúka þeim áfanga við lagningu hraðbrauta, sem stefnt var að með lántöku hjá Alþjóðabankanum á árinu 1970, þ.e. lagningu Vesturlandsvegar frá Reykjavík upp í Kollafjörð og Suðurlandsvegar frá Reykjavík að Selfossi, vantar alls 72.6 millj. kr. og af þeirri upphæð eru 30.3 millj. kr. vegna framkvæmda á árinu 1971, en 42.3 millj. kr., sem vantar vegna framkvæmda á yfirstandandi ári. Þessi aukna fjárþörf stafar sumpart af verðhækkunum, en einnig er hún vegna magnaukningar á verksamningum, en þessar framkvæmdir eru allar unnar af verktökum og samkv. útboði. Í byrjun síðasta vegáætlunartímabils, þ.e. 1. jan. 1969, voru fullgerðar hraðbrautir taldar vera 37.5 km. Hinn 1. jan. s.l. voru fullgerðar hraðbrautir orðnar 71.8 km, og á yfirstandandi ári mun bætast við 31 km miðað við þá áfanga, sem þegar hefur verið samið um. Verða þær því í árslok þessa árs, 1972, alls um 102.8 km eða liðlega 1/4 hluti allra þeirra þjóðvega, sem nú flokkast sem hraðbrautir samkv. ákvæðum vegalaga, en þeir voru hinn 1. jan. s.l. 398.7 km. og er það lenging um 64.3 km frá fyrri vegáætlun. Á árunum 1973-1975 er gert ráð fyrir fjárveitingu til hraðbrauta að upphæð 650 millj. kr. Má gera ráð fyrir, að ólagðar hraðbrautir í lok þessa árs verði um 274 km, þegar tekið er tillit til þeirra styttinga, sem til greina koma við lagningu vegar um Hvalfjörð og Borgarfjörð, og samkv. lauslegri áætlun yrði meðalkostnaður við lagningu þessara vega um 10 millj. á km. Nemur því sú fjárveiting, sem í vegáætlun er, um 23% af áætluðum kostnaði við lagningu þessara vega allra. Yrði nú horfið að lántöku til hraðbrautaframkvæmda á árunum 1973-1975, sem næmi um 300 millj. kr.,- og það er nú mjög í athugun hjá ríkisstj., þó að endanleg ákvörðun hafi ekki verið tekin, - yrði á áætlunartímabilinu unnt að ljúka við lagningu sem svarar 1/3 ólagðra hraðbrauta við lok yfirstandandi árs. Ætti með því móti að verða unnt að ljúka lagningu þeirra hraðbrauta, sem nú eru skráðar, á næstu þrem áætlunartímabilum, en að sjálfsögðu munu nýjar hraðbrautir bætast við, við aukningu umferðarinnar, svo að endanlegu marki er auðvitað ekki náð með þessu á neinn hátt með því að miða við þær tölur, sem nú er miðað við varðandi hraðbrautir. Á vegáætlun fyrir árin 1969-1972 og endurskoðun á þeirri áætlun fyrir árin 1971og 1972 voru alls veittar til hraðbrautaframkvæmda 492.6 millj. kr. Í þeirri áætlun, sem nú liggur fyrir, verða beinar fjárveitingar til hraðbrautaframkvæmda á tímabilinu 895.8 millj. kr., og er þá meðtalin hækkun á bráðabirgðavegáætlun fyrir árið 1972 úr 195.5 millj. í 245.8 millj. kr. Bein hækkun til hraðbrautaframkvæmda nemur því 403.2 millj. kr. eða um 82%. Liðurinn 2.3.2-7 fjallar um þjóðbrautir, landsbrautir, girðingar og uppgræðslur. Um það vil ég aðeins fara örfáum orðum. Í bráðabirgðavegáætlun fyrir árið 1972 voru fjárveitingar á þessum liðum alls 187.3 millj. kr., en hækka á þessu ári í 215.5 millj. kr. Á síðasta ári áætlunarinnar hækka fjárveitingar á þessum lið í 288.9 millj. kr. eða um 54% frá fjárveitingu í bráðabirgðavegáætlun 1972. Alls eru beinar fjárveitingar í vegáætlun á þessum framkvæmdaliðum 982.3 millj. kr. á áætlunartímabilinu. Til viðbótar beinum fjárveitingum til þessara vegaflokka koma svo framkvæmdir fyrir lánsfé til Skeiðarársands, Austurlandsáætlunar og Norðurlandsáætlunar að upphæð alls 1.579.7 millj. kr. Verður því ekki annað sagt en að hér sé um mjög verulega aukningu framkvæmda að ræða miðað við fyrri vegáætlun, þó að tekið sé fullt tillit til verðlagshækkana, eins og sjálfsagt er. Ég held, að það sé ekki bein ástæða til að fara miklu fleiri orðum um þetta frv., sem hér liggur fyrir, að vegáætlun fyrir árin 1972-1975, og væri þó hægt að tala um það langt mál, en þetta tel ég vera meginatriði, sem ástæða var til að skýra, og legg ég til, herra forseti, að till. verði, þegar þessari umr. lýkur, vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. hefur nú gert grein fyrir. till. til vegáætlunar fyrir árin 1972--1975. Það er rétt, sem hann segir, að uppsetning á tekjustofnum og gjaldliðum er að vísu aðgengilegri en verið hefur undanfarið, með því að það er allt sett hér á eitt og sama blaðið. Hitt er svo ekki rétt, að það hafi verið erfitt að gera sér grein fyrir því áður, hvernig því fé, sem til vegaframkvæmda var til, væri varið. Ég skal viðurkenna, að þetta form er e.t.v. heppilegra en það gamla. Hæstv. ráðh. talaði um greiðsluhallann og sagði, að það væri arfur frá fyrrv. stjórn. Ég held, að hæstv. ráðh. ætti nú ekki að tala um það. Vegahallinn frá árinu 1969 var greiddur alveg upp, þegar gengið var frá áætlun til 1971, en þegar gengið var frá áætluninni 1971, lá ekki fyrir, hver hallinn væri fyrir árið 1970, enda var vegáætlunin þá fyrr á ferðinni en nú. Þegar gengið var frá áætluninni 1971, var því aðeins eftir hallinn frá 1970. Þess vegna hefði þurft nú til þess að vera í samræmi við það, sem gerðist hjá fyrrv. ríkisstj., að greiða til fulls hallann frá árinu 1970, sem var 70.3 millj. kr., en hæstv. ráðh. lýsir því yfir, sem reyndar stendur hér prentað í till., að það verði aðeins 17 millj. kr. af halla ársins 1970 greiddar á árinu 1972, en hinu verður svo ýtt á undan sér og skipt á árin 1973 og 1974, 60 millj. á hvort ár. Þetta er náttúrlega ekki gott, vegna þess að þótt gengið sé frá vegáætlun eins nákvæmlega og unnt er, og það efast ég ekkert um, að hafi verið gert að þessu sinni eins og áður, þá getum við alveg eins búizt við því, að það verði halli á þeirri áætlun, sem við erum nú að ganga frá fyrir árið 1972. Þetta er sérstaklega hættulegt vegna þess, að það eru verðbólgutímar og erfitt að áætla nákvæmlega, hvað tekjuliðir gefa, og ekki síður erfitt að áætla, hvað gjöldin fara umfram áætlun vegna verðhækkana og vegna kauphækkana. Ég vildi nú aðeins minnast á þetta að gefnu tilefni í sambandi við hallann á áætluninni. Mér virðist, að það hefði verið nauðsynlegt að greiða að fullu upp hallann frá 1970, sem var 70.3 millj. kr., en ekki aðeins 17 millj. og þá hefði hæstv. ráðh. verið í samræmi við það, sem gerðist hjá fyrrv. ríkisstj. En tekjurnar, sem um er að ræða, leyfa þetta ekki, segir hæstv. ráðh. og eins og þessu er stillt upp, þá kemur það nú í ljós, að það virðist tæplega vera. Ég vil drepa hér á sérstaka lánsfjáröflun, sem er á bls. 1, þ.e. liðurinn 1.2.3, sérstök lánsfjáröflun, 50 millj. kr. Út af fyrir sig er ekkert við það að athuga, að hæstv. ríkisstj. afli lánsfjár með eðlilegum hætti til langs tíma og með góðum kjörum. En það er eftirtektarvert, að þessar 50 millj. kr. eru ekki í því frv. til framkvæmdaáætlunar, sem hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir, fyrir fáum dögum hér í hv. Alþ. Ég hef verið að leita fyrir mér um það, hvort heimild væri fyrir þessari lántöku, og mér hefur gengið erfiðlega að fá svör við því, en ég held, að hún sé ekki fyrir hendi. Og þess vegna vil ég vekja athygli á því, að það er náttúrlega nauðsynlegt að afla þessarar heimildar og taka þennan lið þá inn í framkvæmdaáætlunarfrv., sem nú liggur fyrir Alþ. til afgreiðslu. Þetta er aðeins ábending frá mér, því að ég geri ráð fyrir því, að það verði nauðsynlegt að afla fjárins, eins og gert er ráð fyrir hér í till. Hæstv. ráðh. talaði um hraðbrautirnar, að hæstv. ríkisstj. vildi halda áfram hraðbrautalagningu. Það er út af fyrir sig virðingarvert, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki vilja stíga stórt spor aftur á bak í því efni. Hæstv. ráðh. gerði samanburð á því, sem lagt væri til hraðbrauta á áætlunartímabilinu 1972-1975, og því, sem hefði verið varið til hraðbrauta úr Vegasjóði á fyrra tímabilinu. Sá samanburður getur ekki verið raunhæfur, vegna þess að hraðbrautagerð byrjaði á árinu 1970 og byrjaði meira að segja ekki með fullum hraða þá, byrjaði ekki með fullum hraða fyrr en á árinu 1971. Og það, sem nú er verið að vinna að hraðbrautum. er eftir þeirri áætlun, sem gerð var af fyrrv. ríkisstj. og fyrir það fé, sem fyrrv. ríkisstj. aflaði m.a. með lánum úr Alþjóðabankanum. Hér í þessari till. er ekki gert ráð fyrir neinum lánsheimildum til hraðbrauta á árunum 1973, 1974 og 1975, en hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að það væri í athugun að taka 300 millj. kr. lán, til þess að hraðbrautagerð gæti orðið á næstu árum með eðlilegum hætti. Og ég er samþykkur hæstv. ráðh., að það er nauðsynlegt að taka lán til þessara framkvæmda. Hvort 300 millj. verða nóg upphæð í því skyni, um það vil ég ekki fullyrða neitt nú, en ég held, að við verðum að hafa í huga, að vegagerðarkostnaður hefur hækkað mikið nú og ekki horfur á öðru en að hann fari hækkandi áfram. Og ég held, að það sé því eðlilegra að auka fé til framkvæmda í hraðbrautum, þar sem umferðin er mest, um leið og áherzla er lögð á það að gera landshlutaáætlanir og verja miklum fjármunum þannig. Þannig fæst nú frekar samræmi í hlutina en annars hefði orðið. Verðhækkanir hafa vitanlega orðið á þessum hraðbrautum, sem verið er að vinna að núna, og lýsti hæstv. ráðh. því, í hverju það lægi, og hef ég ekkert við það að athuga. En það er til ábendingar fyrir fjvn., að það er ekki gert ráð fyrir lánsheimildum í till., eins og hún nú liggur fyrir, og þarf að athuga það. Hæstv. ráðh. minnti á það, að lán Vegasjóðs hefðu verið yfirtekin, og nemur það 163.1 millj. kr. En ég vil minna á, að ríkissjóður hafði áður yfirtekið meginhlutann af þeim lánum, sem á Vegasjóði hvíldu. Og árið 1971 greiddi ríkissjóður 101.3 millj. kr. af þessum ástæðum. En þetta er eðlilega hærra 1972, vegna þess að ný lán voru tekin og vextir og afborganir af þeim falla til á árinu 1972. Hér er ekki um neina stefnubreytingu að ræða. Hæstv. samgrh. heldur áfram á þeirri braut, sem áður hafði verið mörkuð í þessu efni. Það er ljóst, að með því að auknar eru framkvæmdir eftir landshlutaáætlunum, þá verður það fjármagn, sem varið er til vegaframkvæmda í heild, bæði með framlögum úr Vegasjóði og með lántökum, tiltölulega mikið. Það eru 1.745 millj. kr. á árinu 1972, en þetta voru á árinu 1971 1.307.1 millj. kr. Hækkunin er í því fólgin, að fé til landshlutaáætlana hefur hækkað og alveg nýtt komið þarna til, sem hér er reiknað. Það eru 100 millj. kr. á Skeiðarársand, sem gert er ráð fyrir, að verði samtals 500 millj. kr. kostnaður. Það eru 100 millj. kr. til Norðurlandsáætlunar, sem gert er ráð fyrir, að verði 600 millj„ og það eru 75 millj. kr. til Austurlandsáætlunar, sem gert er ráð fyrir, að verði samtals 360 millj. Samkv. þessari till. er gert ráð fyrir, að það verði til ráðstöfunar í fjvn. 74.1 millj. kr., þar af 38.7 millj. af lánsfé og 35.4 millj. samkv. afgangi úr Vegasjóði, og er það nú út af fyrir sig gott að hafa eitthvað til skiptanna, ef það er þá raunverulegt. En það er svona tæplega hægt að tala um, að það sé raunverulegt, þegar ýtt er á undan sér greiðsluhalla frá árinu 1970. Það er ekkert við því að segja, þótt greiðsluhalla frá árinu 1971 væri ýtt áfram, en frá árinu 1970 er ekki raunverulega verjandi. Það er út af fyrir sig gott einnig, ef hægt er að auka fé til vegaviðhaldsins. Og hér er talsverð hækkun, það er úr 250 millj. kr. í 355 millj. Hæstv. ráðh, sagði, að miðað við vísitöluna væri það sama sem 290 millj., en ekki 355. En þess ber að geta, að útlit er fyrir, að vísitalan muni hækka meira á þessu sumri, og ekki enn vitað, hvað hún verður t.d. 1. sept., en að vegagerð er verið að vinna allt sumarið og langt fram á haust, og því er nú ekki um eins mikla hækkun á þessum lið að ræða og hæstv. ráðh. talaði um. En það skal alveg viðurkennt, að nauðsynlegt er að hækka viðhaldsféð, eftir því sem unnt er. Þá er hér veggjaldið á Reykjanesbraut. Það gefur nettó 18 millj. kr. á árinu 1972 og 19 millj, kr. á árinu 1973 samkv. þessari till. og áætlun, og er því gert ráð fyrir af hæstv. ráðh., að þetta veggjald verði tekið áfram allt tímabilið út. Nú vil ég minna á það, að á s.l. ári gaf ég yfirlýsingu um það, bæði í blöðum og hér á hv. Alþ., að ég mundi beita mér fyrir því að fella veggjaldið niður frá 1. jan. 1973, og taldi, að það væri ekki lengur eðlilegt að taka þetta gjald og reyndar hefði verið miðað að því að fella það niður, þar sem sama krónutala væri nú greidd af umferðinni og var, þegar byrjað var að taka veggjaldið. Ef þetta gjald hefði verið hugsað til frambúðar, þá hefði vitanlega verið eðlilegast að hækka það í krónutölu í samræmi við hækkað verðlag og kaupgjald í landinu. Hæstv. ráðh. er vitanlega ekkert bundinn við þessar yfirlýsingar mínar. Ég skal alveg viðurkenna það. En hæstv. ráðh. er bundinn við meiri hl. Alþ., og það er það, sem verður að reyna á nú, hvort meiri hl. Alþ. vill halda þessu veggjaldi. Og ég veit, að hæstv. ráðh. unir því ósköp vel að þurfa að lúta meiri hl. Alþ., ef hann er á annan veg heldur en það, sem hér hefur verið lagt til. En á þetta verður að reyna. Ég ætla ekkert að fullyrða um það, hver meiri hl. Alþ. er í þessu efni, en á þetta verður að reyna. Og það er vegna þess, að ég tel að þegar vegaféð er komið upp í nærri 2 milljarða kr., þá sé hér um svo litla upphæð að ræða, að það skiptir engu í vegaframkvæmdum yfirleitt. Hér er aðeins um 1% að ræða af því fjármagni, sem varið er til vegaframkvæmda á þessu ári. Það er þess vegna miklu frekar um „prinsíp“mál að ræða hér en það, hvort hér eigi að vera meiri eða minni vegaframkvæmdir. Það er ástæðulaust að fjölyrða meira um þetta nú af minni hálfu, en eins og ég sagði, þá hlýtur að reyna á það nú, hvort meiri hl. er fyrir því á Alþ. að taka þetta veggjald áfram eða ekki. Talað var um það, að vegagerðarvísitalan mundi hafa hækkað um 11.4% 1. júní n.k. miðað við sama tíma árið 1971, en eins og ég sagði áðan, þá veit vitanlega enginn, hver hækkunin verður að meðaltali á þessu ári. Því miður eru horfurnar þannig, að það lítur út fyrir, að vegagerðarvísitala eins og verðlagsvísitalan og kaupgjaldsvísitalan hækki til muna meira á árinu en þetta, því að ekki hefur enn sézt, að hæstv. ríkisstj. sé að reyna að koma í veg fyrir það, að dýrtíðarskrúfan haldi áfram að snúast. Hæstv. ráðh. lýsti því áðan, hverjar tekjurnar væru og tekjuöflunin. Nú er það sýnilegt hér, að ríkissjóður leggur fram 200 millj. kr. til Vegasjóðs. En á fyrrv. vegáætlun voru þetta 47 millj. kr. Hækkunin er þess vegna 153 millj. kr. Af þessu eru 100 millj. kr. hinn svo kallaði bílatollur, sem lagður var á í s.l. mánuði. Og eins og till. er orðuð, er gert ráð fyrir, að þessi bílatollur haldist allt áætlunartímabilið út. Þykir mér þó ólíklegt, að það verði, vegna þess að bifreiðar eru tollaðar hærra hjá okkur en í nokkru öðru landi, og er þó bifreiðin á Íslandi enn þá nauðsynlegri en annars staðar, þar sem hún er svo að segja eina samgöngutækið, sem við getum notað á landi. Í ársbyrjun 1970 var hið svo kallaða innflutningsgjald, 60% af fólksbílum, fellt niður. Þá var einnig lækkaður tollur á vörubifreiðum, jeppum og sérleyfisbifreiðum. Þetta gerði fyrrv. ríkisstj., vegna þess að hún skildi það, að nauðsynlegt var fyrir Íslendinga að hafa bifreiðar. Og hún skildi það einnig, að það var enginn gjaldeyrissparnaður í því að hafa bifreiðarnar það dýrar, að fólk gæti raunverulega ekki endurnýjað þær. Sumir hafa lifað í þeirri villutrú, að það væri gjaldeyrissparnaður að því að hindra innflutning á bifreiðum. Þetta er mesti misskilningur, og sýnt hefur verið fram á það, að ef ekki er unnt að endurnýja bifreiðar með eðlilegum hætti, þá verður viðhalds- og viðgerðarkostnaður óeðlilega mikill. Þá verða kaup á varahlutum óeðlilega mikil, en það hefur verið sýnt fram á það, að varahlutir, sem eru fluttir inn sem varahlutir, eru allt að því tíu sinnum dýrari en þegar þeir eru keyptir með bílnum. Og svo er öll sú vinna, sem fer í viðgerðirnar, og sóun á verðmætum, sem því fylgir. Mér þykir ólíklegt, að þessi hái tollur verði viðvarandi í næstu fjögur ár, enda þótt núv. ríkisstj. hafi ekki séð aðra möguleika til fjáröflunar en þetta. Þegar verið var að afgreiða fjárlögin á s.l. hausti, benti ég á það, að framlag ríkissjóðs þyrfti að vera 300 millj. kr., til þess að hægt væri að koma vegáætluninni saman með eðlilegum hætti, og ef það hefði verið gert, þá hefði verið hægt að borga upp hallann frá árinu 1970, og þá hefði ekki þurft að taka þetta 50 millj. kr. lán, sem ég minntist á áðan. Og það var full ástæða til þess að ætla það, að hæstv. ríkisstj. tæki inn á fjárlög þessa árs það, sem nauðsynlega vantaði í Vegasjóðinn til þess að koma áætluninni saman með eðlilegum hætti. Ég segi, að það hafi verið eðlilegt, vegna þess að í marzmánuði og aprílmánuði 1971, þegar rætt var um vegáætlun fyrir árið 1971 og bráðabirgðaáætlun fyrir þetta ár, þá létu margir þm. í sér heyra, og þegar ég ræddi um þessi mál, þá lýsti ég því, að það væri nauðsynlegt, að ríkissjóður legði Vegasjóði til fé, vegna þess að það væri ekki skynsamlegt að hækka benzínið, þungaskattinn eða gúmmígjaldið meira en gert hefði verið. Þetta voru allir þm. sammála um, sem tóku til máls í marz- og aprílmánuði 1971, þegar þá var verið að ræða um vegáætlun. Og eftir að ég hafði talað í þessu máli, sagði hæstv. núv. fjmrh., þáverandi hv. 3. þm. Vesturl., Halldór E. Sigurðsson, m. a.: „Það gladdi mig því stórum, þegar ég heyrði það í ræðu hæstv. samgrh. hér áðan, að hann taldi, að leiðin til aukinna tekna nú yrði að vera aukið framlag ríkissjóðs, því að aðrir möguleikar væru ekki fyrir hendi. Ég vil taka undir þetta,“ sagði þm., núv. hæstv. fjmrh. Enn fremur sagði sami þm. 5. apríl 1971 við framhaldsumr. um vegamál: „Það er ljóst, eins og fram kom í ræðu hv. 2. þm. Vesturl., að brýna nauðsyn ber til að auka fé til vegaframkvæmda á næsta ári og vegáætlun fyrir það ár og næstu fjögur ár verður ekki afgreidd án þess að verulega aukið fjármagn komi til úr ríkissjóði.“ Það er ekki hægt annað en að minnast þessara umr. nú, þegar við erum að ræða um vegáætlun fyrir 1972-1975, þegar fé vantar til þess að greiða greiðsluhallann frá 1970 og þegar hæstv. ríkisstj. hefur ekki önnur ráð en að leggja þennan ósanngjarna toll á bifreiðarnar. Það er ekki hægt annað en að minnast þess, hvað núv. fjmrh. sagði hér í ræðustól fyrir rúmlega ári síðan, á meðan hann var þm., en ekki ráðh. En skoðun mín er nú alveg nákvæmlega sú sama og hún var fyrir rúmu ári, og ég geri ráð fyrir því, að flestir hv. þm., sem töluðu hér um þessi mál fyrir rúmu ári, hafi enn sömu skoðun. Ég býst við því, að einhver segi sem svo: Hvar átti að taka þetta fé? Ekki voru fjárlögin afgreidd með svo miklum greiðsluafgangi. En þegar fjárlög eru afgreidd upp á 16 milljarða kr., þá er ekki um það að ræða, að það hefðu verið einhver vandræði að koma fyrir þessum 300 millj., ef áhugi hefði verið fyrir því, þegar byrjað var á afgreiðslu fjárlaga. Það hefði vitanlega orðið að setja eitthvað annað til hliðar, sem ekki var eins nauðsynlegt. Og það segir sig sjálft, að þegar fjárlög eru nærri 16 þús. millj. kr., þá eru 300 millj. til vegaframkvæmda lítill peningur. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara með fleiri tilvitnanir frá þessum umr., en það væri hægt að gera. Þessar umr. liggja vitanlega hér frammi og eru mjög fróðlegar og forvitnilegar til samanburðar við það, sem nú hefur gerzt eftir rúmlega eitt ár. Það má nú segja, að það sé ekki ástæða til að vera að fjölyrða um þessa áætlun miklu meira nú við fyrri umr. málsins. Þetta mál fer til fjvn. og verður vitanlega athugað þar. Og héðan af er ekki um það að ræða að fá fé úr ríkissjóði til þess að fylla upp í skörðin á vegáætlun fyrir árið 1972. En vegáætlun má endurskoða fyrir árin, sem fram undan eru, og við skulum vona, að þá verði ráð til þess að fella niður bílaskattinn og að greiða greiðsluhallann, þannig að það verði aldrei ógreiddur greiðsluhalli nema frá einu ári, næsta ári á undan. Og um veggjaldið á Reykjanesbrautinni ætla ég ekki að fjölyrða meira heldur að þessu sinni, vegna þess að það hlýtur að koma til álita fjvn. og Alþ., hvort talið er rétt og eðlilegt að hafa það áfram. Það mun kannske einhver segja, að hraðbrautirnar séu aðeins í einum landshluta. Þær séu á Reykjanesi, þær séu út frá Reykjavík, austur fyrir fjall og á Vesturlandsvegi, og þess vegna væri eðlilegt að taka veggjald kannske af öllum þessum vegum. En ég vil minna á, að jafnvel þótt það væri gert að taka veggjald af öllum þessum vegum, þá er ekki um nema tiltölulega lága upphæð að ræða, sem hægt væri að innheimta miðað við allt það fjármagn, sem til vegamála fer nú í heild. Þess ber að geta einnig, að 70% af bifreiðaeign landsmanna er á þessu svæði, og er því rökrétt að álykta, að 70% af þeim tekjum, sem Vegasjóður fær, komi af þessu svæði, þ.e. Rangárvallasýslu, Árnessýslu, Reykjanesi og Reykjavík. En þegar athugað er, hvað þetta svæði fær frá Vegasjóði, þá eru það 38.5% miðað við árið 1970. Það getur vel verið, að þrátt fyrir þessar tölur finnist einhverjum samt sem áður eðlilegt að skattleggja þetta svæði enn meira til þess að yfirfæra til annarra landshluta. Það er vitanlega alltaf matsatriði. En þegar tekjur Vegasjóðs eru að mestu leyti fengnar með benzíngjaldi, þungaskatti og gúmmígjaldi, þá verða tekjur Vegasjóðsins að koma frá bifreiðaeigendunum og þaðan, sem bifreiðarnar eru flestar. Mér finnst það ánægjulegt, að landshlutaáætlanir eru gerðar til þess að byggja upp samgöngur og atvinnulíf í hinum ýmsu landshlutum. Og þetta er gert, vegna þess að það er vilji Alþ., að það skuli gert, og um það hefur ekki verið ágreiningur. Þess vegna er það, að þegar um veggjaldið verður rætt á Reykjanesbraut og hvort það skuli koma annars staðar, þá er eðlilegt að hafa í huga það fjármagn, sem notað er til vegaframkvæmda um allt land, bæði úr Vegasjóði og með sérstakri lánsfjáröflun. Veggjald var eðlilegt, þegar það var sett á, á meðan Reykjanesbraut var eini góði vegurinn í landinu, sem tengdi saman þéttbýlið suður með sjó og Reykjavíkursvæðið. Það tengdi það saman. Og það var eðlilegt, að á meðan þetta var eini vegurinn, þá væri gjald lagt á hann. En þegar fleiri vegir koma til, sem teljast sambærilegir, vegir, sem ekki tengja saman heil byggðarlög, eins og Reykjanesbrautin gerði, þá kemur allt annað viðhorf til þessara mála, vegna þess að innheimta t.d. á Vesturlandsvegi og Austurlandsvegi hlýtur að verða talsverðum erfiðleikum bundin og miklu meiri erfiðleikum bundin en á Reykjanesbraut. Og ég geri ráð fyrir því, að jafnvel þótt Vesturlandsvegurinn verði kominn upp í Hvalfjarðarbotn, þá þyki þeim, sem fara vestur á Snæfellsnes eða norður í land harla hart að þurfa að greiða skatt, þótt þeir fari þennan litla hluta af leiðinni á góðum vegi. Og ég geri einnig ráð fyrir því, að þeir, sem fara austur í Skaftafellssýslu og austur í Rangárvallasýslu, verði ekki ánægðir með það að greiða skatt, jafnvel þótt vegurinn væri kominn austur að Þjórsá, vegna þess að meiri hluti vegarins hjá mörgum vegfarendum verður eftir sem áður malarvegur. En þetta er eins og eg sagði allt til frekari athugunar, og meirihlutavilja Alþingis verða menn að lúta, og þeir, sem eru í minni hl., hafa lært að sætta sig við það. En við skulum vona, að Alþ. beri gæfu til að marka heilbrigða og rétta stefnu í þessum málum. Við skulum vona, að þessi vegáætlun fyrir árin 1972-1975 komist saman með eðlilegum hætti og að reynt verði að koma sér saman um ágreiningsatriðin, þannig að sem minnstir hnökrar verði þar á.



Herra forseti. Í skýrslu, sem hæstv. fjmrh. flutti hér fyrir nokkrum dögum um framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkisins, er á það bent, að óskir og kröfur þjóðarinnar um opinberar framkvæmdir taki sífelldum breytingum, ekki sízt með tilliti til breytilegs og þá venjulega batnandi efnahags. Ég hygg, að það sé hv. þm. öllum ljóst, að þjóðin hefur á undanförnum árum gert sívaxandi kröfur til vegakerfisins og þá um leið til gatnakerfis í þéttbýli og muni vera leit að framkvæmdaflokki, sem hefur flutzt eins ört upp eftir óskalista þjóðarinnar. Mér finnst því ástæða til þess, þegar rætt er um vegáætlun fyrir árin 1972-1975, að byrjað sé á að gera sér grein fyrir því, hvernig þessum veigamikla þætti opinberra framkvæmda hefur verið sinnt af hálfu hæstv. ríkisstj. í samanburði við það, sem gert hefur verið á öðrum sviðum og í samanburði við heildaraukningu á t.d. framkvæmda- og fjáröflunaráætlun, þar sem flestir framkvæmdaflokkar eru taldir og þar sem fjár er aflað til þeirra. Í þessari yfirlitsskýrslu fjmrh. kemur í ljós, að heildarfjárhæð framkvæmda– og fjáröflunaráætlunar hefur hækkað um 160% frá árinu 1971 til ársins 1972. Í þessari sömu skýrslu fjmrh. er í stuttum kafla um framkvæmdir við vegi og brýr sagt, að fjárframlög til þeirra hækki um 16% frá 1971-1972. Það er því ljóst, að heildarfjárhæð, sem aflað er til framkvæmda og skýrt hefur verið frá opinberlega hér á Alþ., hefur hækkað tíu sinnum meira á framkvæmda- og fjáröflunaráætluninni í heild en á þessum eina lið, sem að vísu er ekki á þeirri áætlun. Annars vegar er aukning um 160%, - á vegáætlun aðeins um 16%. Mér finnst þetta gefa til kynna, að vegaframkvæmdir hafi ekki verið eins hátt skrifaðar hjá ríkisstj. í heild og allur þorri annarra framkvæmda, og mér finnst þetta benda eindregið til þess, að það hafi ekki verið staðið í ístaðinu nógu vel fyrir hönd vegaframkvæmdanna, þegar hæstv. ríkisstj. hefur gert það upp við sig, hvernig hún ætlaði að raða verkefnum, á hvað hún ætlaði að leggja áherzlu og hvað e.t.v. kynni að þurfa að bíða að einhverju leyti. Með tilliti til þess, að ég tel það tvímælalaust ósk og kröfu þjóðarinnar, að lögð verði stórfelld áherzla á vega- og brúarframkvæmdir, tel ég, að ríkisstj. hafi að verulegu leyti brugðizt því að auka framkvæmdir í vegamálum a.m.k. eitthvað í áttina til þess, sem heildaraukning er á öllum þeim framkvæmdaflokkum, sem eru á framkvæmda- og fjáröflunaráætluninni. Þegar litið er á áætlun sem þessa, kemur fyrst til hugar, að erfitt sé að gera slíka áætlun, vegna þess að við vitum í raun og veru ekkert, hvernig verðlagsmálum verður háttað á þessu árabili. Það hefur þegar komið fram í umr., að allar líkur séu til þess, að vegavísitalan hækki stórkostlega þegar á þessu ári, og kann að vera, að allar þær tölur, sem við ræðum um, verði þegar orðnar úreltar eftir nokkrar vikur. Um þetta er að sjálfsögðu ekki hægt að sakast, hvorki við hæstv. ráðh. samgöngumála né þá, sem gert hafa áætlunina. Þegar kemur að þessu atriði, verður að ræða við ríkisstj. í heild um efnahagsstefnu hennar og hina miklu verðbólgu, sem er í landinu. En það er ljóst, að svo erfitt sem það er að jafnaði að gera áætlanir á Íslandi, vegna þess hve verðbólga hefur verið hér mikil, að meðaltali 11% á ári síðan 1950, þá hefur sjaldan á síðustu 25 árum verið eins erfitt að gera slíkar áætlanir og nú vegna þess, hvernig horfur eru í dýrtíðarmálunum. Ef litið er til framkvæmda þeirra, sem síðasta ríkisstj. gekkst fyrir í vegamálum, tel ég tvímælalaust merkilegasta þá stefnu, sem hægt er að kalla hraðbrautastefnuna. Í lok stjórnartímabils síns fór síðasta ríkisstj. inn á þá braut að útvega stórfé til að gera framkvæmdir, sem tryggja okkur í fyrsta skipti hraðbrautir, sem hægt er að kalla því nafni, ef undanskilinn er Keflavíkurvegurinn. Þetta var tímabær stefnubreyting, og það var farið mjög myndarlega af stað. Fyrstu framkvæmdirnar hafa allar verið hér í kringum Reykjavík og út frá höfuðborginni. Ýmsir íbúar annarra landshluta hafa séð nokkrum ofsjónum yfir þessu og gagnrýnt það, en ég tel, að hafið sé yfir allan efa, að það var óhjákvæmilegt að byrja þessar framkvæmdir hér í nágrenni Reykjavíkur og láta þá vegi ganga fyrir, sem nú er verið að ljúka við eða verður lokið við á næstu tveimur misserum eða svo. Þegar litið er á þá vegáætlun, sem hér liggur fyrir, verður ekki annað séð en að núv. ríkisstj. ætli að hverfa frá þessari stefnu. Það fé, sem veitt er til hraðbrauta samkv. þessari þál., á þegar á næsta ári, 1973, að lækka um 45.8 millj. frá því, sem áætlað er frá árinu í ár, síðan að vera óbreytt 1974 og fyrst árið 1975 á sú upphæð að komast aftur upp í það, sem hún væntanlega verður á þessu ári. Hæstv. samgrh. hefur að vísu sagt, að ríkisstj. sé að rannsaka þessi mál, hún hafi ýmis áform, hún kunni að taka lán til að hraðbrautarframkvæmdum verði haldið áfram. En við alþm. verðum að taka þál. eins og hún liggur fyrir, og mér er spurn, hvers vegna er ekki hægt að gera áætlun um lántöku til hraðbrauta árin 1973, 1974 og 1975 alveg eins og hægt er að gera áætlun um stórfellda lántöku til einstakra framkvæmda, svo sem Skeiðarársands? Ef ríkisstj. væri alvara, átti hún auðvitað ekki að láta þetta plagg fara frá sér til Alþ. án þess að gera ráð fyrir einhverjum lántökum, og er þá vandalaust að skýra fyrir Alþ., að þessi lán hafi ekki fengizt, það sé ekki byrjað að vinna að öflun þeirra. Þetta er aðeins áætlun og yrði viljayfirlýsing um, að þau lán verði tekin. Ég vil benda sérstaklega á það, að næstu hraðbrautarframkvæmdir verða alllangt frá Reykjavík. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það sérstaklega, að nú eru komnir í hraðbrautatölu vegir fyrir austan Selfoss, vegir til Grindavíkur og fleiri staða á Reykjanesi, vegurinn frá Kollafirði, þar sem núverandi hraðbrautarframkvæmdir eiga að enda, alla leið fyrir Hvalfjörð, um Borgarfjörð og upp í Norðurárdal. Þessi vegur liggur ekki aðeins til Vesturlands, heldur til Vestfjarða, Norðurlands og Austurlands. Ég vil minna á það, að vegir í kringum Akureyri eru komnir í hraðbrautatölu og meira að segja einn vegarspotti hjá Ísafirði, frá Ísafirði út í Hnífsdal. Hygg ég, að sá bútur sé væntanlega hjarta ráðh. nærri, eins og ýmissa fleiri þm. Ég vil því benda á, að framhald hraðbrautaframkvæmdanna verður allt annars eðlis og á allt öðru svæði en sú byrjun, sem óhjákvæmilega var gerð hér í kringum Reykjavík. Og einmitt vegna þess, að það eru nú önnur byggðarlög, sem hljóta að fá framkvæmdir á næstu árum, vil ég harma það, að samkv. áætluninni skuli vera dregið úr hraðbrautaframkvæmdum á sama tíma sem aðrar vegaframkvæmdir fá allmikla aukningu fjárveitinga. Stefnubreytingin er augljós, eins og hún kemur fram í þál. Hraðbrautirnar lækka og ná aftur tölunni frá 1972 eftir þrjú ár; þjóðbrautirnar hækka úr 94 millj. upp í 120 á tímabilinu, landsbrautirnar úr 76 millj. upp í 153. Þetta er greinileg stefnubreyting, ef marka má það plagg, sem hér liggur fyrir, en ég vil láta í ljós alveg eindregna von um það, að þessum áætlunaratriðum verði hreinlega breytt, meðan þál. er til athugunar, og hæstv. ráðh. láti áætlunartölur um lántökur til hraðbrautaframkvæmda inn í þessa áætlun. Hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir því, að ef ýtrustu vonir hans rættust um lántökur, yrði hægt að leggja á næsta áætlunartímabili með varanlegu slitlagi 1/3 af þeim vegum, sem nú eru komnir í hraðbrautatölu, þannig að núverandi hraðbrautir yrðu allar lagðar á næstu þrem tímabilum eða 12 árum.  Í þessa áætlun eru teknar upp ýmsar framkvæmdir sérstaks eðlis, sem hingað til hafa ekki verið í vegáætlunum, og vil ég taka undir það, sem hér hefur komið fram, að ég tel það til bóta, að þetta skuli allt vera talið saman og menn geti fengið í þessari áætlun allt að því tæmandi yfirlit yfir þær vegaframkvæmdir, sem fyrirhugað er að vinna á næstu 2-4 árum. Hér er framkvæmdaliður einn, sem hefur vakið sérstaka athygli mína, en það er Skeiðarársandur, hringvegurinn. Hæstv. ráðh. sagði lítið um þessa framkvæmd. Það segir í grg. mjög lítið um hana, og af einhverjum ástæðum höfum við aðeins tölurnar, sem eru í áætluninni, við að styðjast. Ég sé ekki betur en að miðað við framkvæmd vegarins á fjórum árum, eða a.m.k. greiðslur á fjórum árum, sé kostnaðurinn kominn upp í 640 millj. kr. eftir þessari áætlun og getur þá með hækkandi verðlagi sjálfsagt orðið töluvert meiri. Þetta kemur mér mjög á óvart, þó að hér sé um að ræða málefni, sem sjálfsagt nýtur fylgis alls þingsins og við teljum öll, að sé brýn nauðsyn fyrir þjóðina að hrinda í framkvæmd. Er óhjákvæmilegt, að menn staðnæmist, þegar það kemur í ljós, að verk, sem var áætlað rúmlega 200 millj., er allt í einu komið upp í 640 millj. í áætluninni, sem verður töluvert meira í hækkandi verðlagi. Þegar Jónas Pétursson fyrrv. alþm. flutti Skeiðarármálið á síðasta þingi, gerði hann ráð fyrir lántökum. 200 millj. kr., sem dreift væri á fimm ár. Og hann sagði í grg., að áætlunartölur væru ekki til um kostnað við þessar framkvæmdir, og væri því e.t.v. um ágizkunartölur að ræða. En víst er, að happdrættisfé mundi draga langt, að hringvegurinn opnaðist. Það er sýnilegt, að Jónas hefur trúað því - og við, sem þekkjum hann, vitum, að hann fer ekki með fleipur og segir ekki annað en það, sem hann veit sannast og bezt,-að þessi vegur mundi kosta um 200 millj. kr. Fjhn. hefur fjallað um frv. og mælti með samþykkt þess, án þess að gera nokkra aths. um kostnaðinn, svo að það verður að gera ráð fyrir því, að n. hafi ekki séð ástæðu til þess að rengja hugmyndir flm. um það. Ég vil nú óska eftir því, að hæstv. ráðh. gefi þinginu nánari skýringar á þessu máli. Er það rétt, að núverandi áætlun sé upp á 640 millj. kr.? Ef svo er, finnst mér, að vinnubrögð okkar á Alþ. séu orðin losaraleg, ef við samþykkjum að vori framkvæmd í þeirri góðu trú, að hún muni kosta um 200 millj., en innan eins árs kemur í ljós, að hún kostar 640 millj., sem á eftir að hækka með hækkandi verðbólgu. Það er verkefni með slíkri áætlunargerð sem hér um ræðir að raða framkvæmdum eftir fjárhagslegri getu, og það má vel vera, að Austfirðingar hefðu viljað fá 640 millj. til einhverra annarra framkvæmda og láta þetta bíða í nokkur ár. Ef það er eftir sem áður einróma vilji þings að ráðast í þessa framkvæmd fyrir 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar, sem getur vel verið, þá verður sú ákvörðun a.m.k. að byggjast á réttum upplýsingum um það, hvað við erum að samþykkja. Ég vænti þess, að við fáum nánari skýringar. Ég segi þetta ekki af því, að ég hafi minni vonir og óskir um það, að þessi framkvæmd verði gerð og við fáum hringveginn, en hér er um mjög háar upphæðir að ræða, upphæðir, sem ekki er hægt að ganga fram hjá og nefna ekki, eins og gert er með hinni prentuðu grg. og eins og gert var í framsögu ráðherra. Þá eru komnir inn á vegáætlun tveir nýir liðir, annar um vegaframkvæmdir samkv. Austurlandsáætlun og hinn um vegaframkvæmdir samkv. Norðurlandsáætlun. Það er í sjálfu sér mjög gott, að þessar áætlanir skuli vera settar inn í vegáætlun og hafðar þar. Það er óeðlilegt, að aðrir aðilar veiti fé til vegaframkvæmda og setji þær í gang við hliðina á sjálfu vegakerfinu. Þessar áætlanir eiga að vera hér. Því get ég út af fyrir sig fagnað. En samkv. þáltill. um vegáætlun, sem hér liggur fyrir, virðist hæstv. ríkisstj. gera ráð fyrir, að á árunum 1972-1975 verði lagðar 300 millj. sérstaklega í vegi á Austurlandi samkv. Austurlandsáætlun og 600 millj. sérstaklega í vegi á Norðurlandi samkv. Norðurlandsáætlun. Það er ekki gert ráð fyrir vegaframkvæmdum samkv. öðrum landshlutaáætlunum, ekki á þessu plaggi. Nú hefur Alþ. undanfarin ár rætt mikið um landshlutaáætlanir. Fyrir einum þremur árum var afgreidd á mjög jákvæðan hátt till., sem laut að Vesturlandsáætlun. Ég hygg, að þetta þing muni, áður en því lýkur, afgreiða tvær, ef ekki þrjár till. til viðbótar, sem sýna vilja og óskir þingsins um aðrar landshlutaáætlanir en þessar tvær. Og loks hefur mér skilizt á þingmönnum Vestfirðinga, að samgönguáætlun, sem er hluti af Vestfjarðaáætlun, sé alls ekki lokið og þar sé um að ræða framkvæmdir, sem þarf að ljúka. Þær eru hér ekki heldur. Nú er nýbúið að setja upp allmikla framkvæmda- og áætlunarstofnun, sem á að vinna að þessum málum, en henni hefur ekki á 3-4 mánuðum. sem hún hefur starfað, gefizt tækifæri til að láta verulega til sín taka. En það hlýtur að verða fyrsta verk hennar að rannsaka landið allt og gera sér á einhvern hátt grein fyrir því, eftir hverju eigi að fara, þegar við ákveðum, hvaða landshluti hefur þörf fyrir sérstakt framkvæmdaátak samkv. áætlun. Það má ekki vera háð pólitískum tilviljunum og ýmsu öðru í framtíðinni, hvernig þessu verður raðað. Nú vil ég ekki á nokkurn hátt draga úr nauðsyn þess, að Austfirðingar og Norðlendingar fái þær framkvæmdir, sem hér er um að ræða. En ég get ekki sætt mig við það, að Alþ. samþykki með vegáætlun, að verja eigi 300 millj. til Austfjarða og 600 millj. til Norðurlands, en ekki einum eyri í sambærilegar vegaframkvæmdir samkv. landshlutaáætlunum til neins annars hluta landsins. Þetta þykja mér vera með öllu ófær vinnubrögð, því að þetta jafngildir yfirlýsingu um, að í a.m.k. tvö ár, þangað til endurskoðun verður gerð, komi ekki fleiri verkefni til greina en þarna er um að ræða. Mér er það ljóst, að það er engan veginn auðvelt á þessu stigi að setja inn ákveðnar tölur um aðra landshluta. En ég held, að það væri þá hyggilegra að hafa heildarupphæð, eins háa og hægt er, til framkvæmda samkv. landshlutaáætlunum. Síðan yrði það að ákvarðast jafnóðum og málin lægju skýrar fyrir, hvernig því fé yrði skipt, þangað til sá tími kemur, sem vonandi verður innan skamms, að fyrir liggja áætlanir um allt landið og þá upplýsingar, sem gera okkur kleift að raða þessum áætlunum, athuga hvaða landshlutar þurfa mest á þeim að halda. Mundi ég telja, að atvinnuleysi væri mælikvarði, sem ætti að vega ákaflega þungt. Það ætti að taka út úr þau svæði, sem sýnilega eiga erfiðara í baráttunni gegn atvinnuleysinu en önnur, og ýmislegt annað þarf að taka til greina, þegar lagt er mat á það, hvernig á að raða þessum framkvæmdum. Ég vil benda á þetta, því að ég tel, að þm. annarra kjördæma, þar sem áhugi fyrir landshlutaáætlunum hefur verið mikill og sannanleg þörf er mikil, geti ekki við það unað, að framhjá öllu þessu sé gengið í áætlun, sem hljóðar upp á fjögur ár, jafnvel þó að hún verði endurskoðuð eftir tvö ár. Herra forseti. Ég hef aðeins gert að umtalsefni nokkur attiði, sem má segja, að varði heildarsvip þessarar vegáætlunar. Þegar fjvn. hefur fjallað um áætlunina og leggur fram till. sínar, þá mun að sjálfsögðu gefast á ný tækifæri til þess að ræða nánar ýmis mál, einstaka vegi og einstaka landshluta. Ég mun því ekki gera það á þessu stigi, en vil vænta þess að lokum, að hæstv. ráðh. og n. sem fær þetta mál til athugunar, íhugi þau atriði, sem ég hef hér sérstaklega bent á.



Herra forseti. Fyrr á þessu þingi urðu umr. um veggjald það, sem greitt hefur verið af Reykjanesbraut nú um u.þ.b. sjö ára skeið. Það kom fram í ræðu hæstv. samgrh., að hann taldi eðlilegt, að á þessu þingi yrði tekin um það ákvörðun, hvort veggjald skuli áfram innheimt af þessum vegi og þá hvort veggjald skuli yfirleitt innheimt áfram af vegum hér hjá okkur. Hann minntist á það í ræðu sinni þá, að sér fyndist óeðlilegt, ef áfram yrði tekið veggjald af Reykjanesbraut, en ekki tekið veggjald af öðrum vegum, öðrum hraðbrautum, þegar þær hefðu verið lagðar með svipuðum hætti og Reykjanesbraut. Þó bregður svo við nú, að lögð er fyrir Alþ. till. til þál. um vegáætlun, og þar gert ráð fyrir því, að á árunum 1972-1975, sem áætlunin gildir fyrir, verði aðeins innheimt veggjald af Reykjanesbraut, enda þótt vitað sé, að á þessu ári verði lokið við a.m.k. tvo vegi aðra sambærilega við Reykjanesbraut, en ekki er gert ráð fyrir því í þessari vegáætlun, að af þessum vegum verði tekið veggjald. Að vísu sagði ráðh. í ræðu sinni hér áðan, að þótt ekki sé í vegáætluninni gert ráð fyrir tekjum af umferðargjaldi af öðrum vegum en Reykjanesbraut, þýddi það engan veginn, að veggjald yrði ekki lagt á aðra vegi, þegar sambærilegum áföngum hefði verið náð. Hér er engu slegið föstu. Það er aðeins sagt, að engan veginn sé útilokað, að veggjald verði lagt á aðra vegi, þegar sambærilegum áföngum hefur verið náð. Nú liggur það fyrir t.d. með Suðurlandsveginn, að sambærilegum áfanga verður náð á þessu ári, svo að eðlilegt hefði verið að mati ráðh. að taka inn í þessa áætlun, fjáröflun 1973, 1974 og 1975, veggjald af þeim vegi. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu fyrir hv. fjvn. um leið og ég lýsi þeirri skoðun minni, að það beri að halda þeirri stefnu, sem fyrrv. hæstv. samgrh. mótaði s.l. vor, um það, að veggjaldið af Reykjanesbraut skyldi lagt niður um næstu áramót, þegar aðrir sambærilegir vegir væru tilbúnir, þ.e. Suðurlandsvegur og Vesturlandsvegur. Ég vildi láta það koma hér fram strax við þessa umr., að ég er þessarar skoðunar. Veggjald hefur verið liðið á Reykjanesbraut, á meðan aðrir hafa ekki haft tækifæri til þess að aka eftir slíkum vegum, og það hefur verið lækkað, með því að það stendur í stað frá því, sem það var ákvarðað í upphafi, þrátt fyrir hækkanir á öðrum sviðum, og ég er, eins og ég sagði áðan, þeirrar skoðunar, að nú sé tækifærið, nú séu aðstæður þær fyrir hendi, að veggjaldið á Reykjanesbraut verði lagt niður og Alþ. marki þar með þá stefnu. Hitt mundi verða hróplegt ranglæti, ef núv. meiri hl. Alþ. hugsaði sér að viðhalda veggjaldi á Reykjanesbraut, en láta aðra vegi undanskilda, eins og þessi vegáætlun gerir ráð fyrir. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu fyrir hv. fjvn. og vonast til þess, að þegar við afgreiðslu þessarar vegáætlunar takist samstaða um það að fella niður veggjaldið á Reykjanesbraut og marka þá þar með þá stefnu, sem hæstv. fyrrv. samgrh. lýsti yfir á s.l. ári.



Herra forseti. Ég er nú ánægður með þá byrjun umr. sem orðið hafa um vegáætlunina, tel þær hafa verið hóflegar og byggðar á áætluninni, eins og hún liggur fyrir nú, sem eðlilegt er. Þó að reiknað sé með ákveðnum breytingum á henni í meðferð fjvn. og þingsins, þá geta menn ekki tekið það með inn í viðhorf sín nú. Hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson fyrrv. samgrh., ræddi um þetta mál af sinni traustu þekkingu og af sanngirni að mínu áliti, og hef ég ákaflega litlar aths. við hans ræðu að gera. Hann átti þó ofurlítið erfitt með að koma því niður fyrir brjóstið, að arfurinn frá fyrrv. ríkisstj. væri 137 millj. kr. skuldahali. Þetta er þó staðreynd engu að síður og skal niður fyrir brjóstið á honum, því að það er staðreynd. Þetta er engin svimhá upphæð. Þetta eru leifar frá tveimur seinustu árum, og núv. ríkisstj. ætlar sér að eyða þessu á þremur árum. Hv. þm. taldi nú ófært að gera það ekki í einum hvelli, en aðalatriðið er, að þessum hala verður eytt á árinu í ár og tveimur næstu árum. Það er alveg rétt, að það hefði verið ánægjulegra að geta sett eitt feitt pennastrik yfir þessar 137 millj. núna strax, og það hefði verið gert, ef fé hefði verið handbært til þess að borga þessa eftirleguskuld. Hann vék nokkuð að sérstakri lánsfjáröflun, 50 millj. kr., og sagðist ekki minnast þess, að það væri til nein heimild til þeirrar lántöku. Þetta mun vera rétt hjá honum. Í framkvæmdaáætluninni er þessi upphæð ekki nefnd, en ég hef alveg fullgildar heimildir fyrir því, að fyrir þessari lánsfjárútvegun verður séð, án þess að það þurfi að fara undir a.m.k. erlendar lántökur. Varðandi hækkanir á hraðbrautum, þá er það rétt, að það eru ekki settar út neinar tölur í áætluninni eins og hún liggur fyrir varðandi lánsfjárútvegun til hraðbrauta. Og ég tók ekki of djúpt í árinni, þegar ég sagði, að um það hefði verið rætt í ríkisstj. að taka 300 millj. kr., lán til hraðbrautaframkvæmda á áætlunartímabilinu. Ég vildi ekki fullyrða meira, því að málið hafði verið rætt í ríkisstj. og fengið þar allsherjar jákvæðar undirtektir, en ekki var gengið frá samþykkt um það. En ég tel málið alveg örugglega í þeim farvegi, að stefnt verði að því að fá 300 millj. kr. erlent lán, sennilega hjá Alþjóðabankanum, eins og hin fyrri lán, sem til hraðbrauta voru tekin, og að fjvn. fái nú í byrjun síns starfs till. um það, sem hún getur byggt á, að þessu verði þannig hagað. Það vita allir, sem þessum málum eru kunnugir, að það þýðir ekkert að fara með lántöku í Alþjóðabankann til vegamála hér á landi, nema fyrir liggi alveg verkfræðilega fullunnar áætlanir um framkvæmdir. Þær eru þegar fyrir hendi og þar með vísbending eiginlega um það, hvaða hraðbrautir verði teknar fyrir á áætlunartímabilinu. Það er rétt, sem hv. 8. landsk. þm. sagði hér áðan, að nú eru komnir í hraðbrautatölu vegir víðs vegar um landið, og það var allt rétt, sem hann sagði, bæði varðandi nágrenni Akureyrar, örlítinn spotta í nágrenni Ísafjarðar eða innan lögsagnarumdæmis Ísafjarðar og hraðbrautirnar hér á Suðurnesjum, Grindavíkurveg o.s.frv. Þetta dreifist nokkuð, en þó verður meginþungi hraðbrautaframkvæmdanna eftir sem áður hér á sömu slóðum og verið hefur, og það er fyrir lánsfé á hrygg allra landsmanna, sem þessir vegir eru byggðir upp. Ég álít því þann tíma ekki kominn, að það sé ekki einhver sanngirni í því að leggja nokkra sérbyrði í þann hluta landsmanna, sem fær þessar framkvæmdir fyrir allsherjar lánsfé, sem landslýður í heild stendur undir. Ég kem að því betur síðar. Ég held, að það megi því teljast víst, að það verður ekkí horfið frá framkvæmdum varðandi hraðbrautir. Það verður farið í lánsfjáröflun til þeirra, ekki lægri upphæð en 300 millj. kr. í viðbót við það, sem inni á áætluninni er. Og það er aðstaða til að leggja fram öll gögn gagnvart Alþjóðabankanum, sem eiga að nægja til þess, að hann geti tekið afstöðu til slíkrar lánsbeiðni, og það verður ekki dregið. Það verður gert nú á næstu vikum, til þess að hægt sé að öllu leyti að vera viðbúinn framkvæmdum á næsta ári, en á þessu ári er verið að framkvæma hraðbrautalagningu fyrir það, sem enn þá er eftir af fyrri lántökum hjá Alþjóðabankanum, sem eru um 140 millj. kr. Það er rétt, að það má til sanns vegar færa, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði. Það er engin stefnubreyting í því fólgin að halda áfram stórfelldum hraðbrautaframkvæmdum, en það er haldið fram stefnunni, sem þarna hafði verið mótuð og mörkuð af honum, og að þessu leyti var alveg rétt stefnt hjá fyrrv. ríkisstj. Ég hef alltaf viðurkennt það, að þó að hraðbrautirnar hér út frá Reykjavík og höfuðborgarsvæðinu séu geysilega fjárfrekar framkvæmdir, þá voru þær óumflýjanlegar. Þetta var orðinn eins konar botnlangi í vegakerfinu, og vegirnir, sem fyrir voru, báru ekki þessa feikna umferð, sem er inn í borgina og út úr henni, og í þetta varð því að ráðast, þó að þetta drægi til sín miklu, miklu hærri upphæðir en við höfðum áður unnið með í íslenzkum vegaframkvæmdum. Já, veggjaldið á Reykjanesbraut hefur verið gert að umtalsefni bæði af hv. 1. þm. Sunnl., hv. 8. landsk. og hv. 1. þm. Reykn. Vissulega hafa þeir rétt fyrir sér, þegar þeir segja: Þingvilji hlýtur að skera úr um það, hvort við eigum að halda þessari gjaldtöku áfram eða ekki. Og það eitt vil ég segja, að ég stend við það, að það verður ekki tekið veggjald af Reyknesingum einum, ef Alþ. markar þá stefnu að taka ekki veggjald af öðrum sambærilegum vegum. Þangað til eru Reyknesingar að mínu áliti ekki rangindum beittir, því að þeir sitja við hinn bezta veg og gjalda þannig aðeins brothluta af því, sem hann kostaði, og byrðinni, sem þjóðin tekur á sig til þess að bera útgjöld af honum, og hún hefur farið .minnkandi sú byrði á þeirra herðum, eins og hér hefur verið tekið fram. Það er ekki fjarri því, að mér finnist það nokkuð mikið bráðlæti að taka veggjald inn á vegáætlunina, áður en viðkomandi vegir eru til t.d. Vesturlandsvegur eða hringvegurinn austur um eða vegurinn í áttina til Hellu. Meðan þeir eru ekki til þessir vegir, þá finnst mér vera nokkuð mikið bráðræði að heimta, að ákveðið sé veggjald af þeim. En þegar þeir eru til, þá er kominn tími til þess að marka þá stefnu, og þangað til eiga menn að una því, að Reyknesingar borgi það litla veggjald, sem þeir eru enn látnir greiða.

1. jan. á næsta ári.

Já, ég get líka fallizt á það, að á seinni árum áætlunarinnar sé þá tekið inn veggjald, en ekki á þessu ári, því að þá væri verið að leggja á vegi, sem ekki eru til. Ég fékk bréf norðan úr Skagafirði núna í vor, og það var frá öldruðum manni þar. Hann ræddi um vegamál og hann ræddi um skattamál. Hann sagði þessi gamli maður: „Það er einn skattur, sem illt er við að búa í samgöngumálum, og það eru vegleysurnar. Það er þyngsti skatturinn,“ sagði hann, og það er sannleikur. Þeir eiga ekki að mögla, sem hafa beztu vegina, þó að þeir beri örlítið af þeirri byrði, sem lögð er á landslýðinn vegna þeirra, og þeir gera það ekki heldur Suðurnesjamenn. Ég varð ekki var við, að þeir mögluðu nokkurn skapaðan hlut, þegar ekki var ýtt við þeim á þann hátt, sem ýmsir hafa gert, að aumka þá fyrir það, hve illa sé með þá farið og hvað þeir séu miklum rangindum beittir með þessu gjaldi. Það voru menn þar, sem sögðu á fundum, þar sem ég var: Þetta gjald greiðum við með glöðustu geði. Við höfum fengið fyrirframgreiðslu, og við erum aðeins að borga lítinn hluta eftir á. Við höfum fengið fyrirframgreiðsluna í hinum góða vegi. Fólkið úti um landsbyggðina býr við þann vegaskatt, sem heitir vegleysur. Það var sagt hér, að það munaði ekki mikið um þetta gjald. Það eru þó 20 millj. kr. þarna, og það geta orðið 60-80 millj. kr., ef veggjöld eru lögð á þá vegi, sem sambærilegir verða innan tíðar við þennan veg. Og við grípum þó ekki upp úr götunni 60-80 millj., svo mikið er víst og okkur vantar margar 60-80 millj. til framkvæmda í vegamálum. Sé þetta í burtu tekið, þá þurfum við a.m.k. að afla þess með öðrum hætti. Hv. 1. þm. Sunnl. gerði lítið úr hinum auknu framlögum ríkissjóðs samanborið við fyrri tíð. En það er staðreynd, að ríkið leggur nú fram margfalt meira en það hefur áður gert til vegamálanna. Það voru 47 millj. á fjárlögum á síðustu áætlun, sem ríkissjóður lagði beint fram. Þarna er bætt við 53 millj. og þar að auki hlutanum af innflutningsgjaldinu, 100 millj. kr., auk þess sem ríkissjóður tekur nú á sig allþungar byrðar og vaxandi byrðar af þeim erlendu lánum, sem ríkið stendur undir og léttir þannig af Vegasjóði. Ég held, að það sé ekki árásarefni á núv. hæstv. fjmrh., hversu naumlega hann hafi nú skammtað framlög af ríkisins hendi til vegamálanna. Ég held, að þarna sé mjög myndarlega að verki staðið af honum. Og einkanlega verður það mjög myndarlegt, þegar borið er saman við fyrri tíð. Með því, sem ég nú hef sagt, hef ég að sumu leyti svarað þeim hv. þm., sem síðast töluðu, hv. 8. landsk. þm. og hv. 1. þm. Reykn., a.m.k. að því er varðar vegaskattinn, og skal ég ekki angra neinn með því að fara fleiri orðum um hann. Við verðum að taka ákvörðun um hann, í fyrsta lagi hvort við ætlum að fella hann niður núna, - en þá verðum við að sjá fyrir annarri fjáröflun í staðinn, þó að ekki séu nema þessir smámunir, 20 millj. kr., og þó hækkandi upphæð, þegar frá líður, - eða hvort við eigum í fljótræði núna að ákveða veggjald á aðra vegi, þó að þeir séu ekki orðnir til sambærilegir. Þó kemur það til mála seinni ár áætlunarinnar að slá því alveg föstu og verður það kannski ofan á. Ég held, að við getum vel verið þekkt fyrir það að taka vegaskatt eða brúarskatta til þátttöku í uppbyggingu okkar vegamála, þegar auðugustu þjóðir heims eins og Bandaríkjamenn gera þetta í stórum stíl. Ég vil ætla það, að það rísi ekki hárin á neinum, þegar þeir hafa fengið góða vegi, þó að lagður sé á þá vegaskattur, hvar sem er á landinu, því að maður verður að ætlast til þess, að þegar teknar eru mörg hundruð millj. kr. lánsfúlgur til þess að leggja í slíkar umbætur í samgöngumálum, þá sé það einhvers metið. Hér var rætt um Skeiðarársand og vitnað til þess, að þegar málið var samþ. hér í hv. fjvn. Alþ., þá hafi verið talað um, að heildarkostnaður mundi verða 200 millj. kr. Það má vel vera, að svo hafi verið, en svo mikið er víst, að þá höfðu menn ekki við að styðjast neina tæknilega athugun á framkvæmd þessa verks. Slík tæknileg áætlunargerð hefur ekki átt sér stað fyrr en á síðari hluta ársins 1971 og byrjun þessa árs, og verður þó að játa, að þar er um frumáætlun að ræða. Og þar er staldrað við, hafa verið nefndar 500-600 millj. kr. Inn í þá upphæð, sem núna er sett hér í áætlunina, er að vísu tekinn fjármagnskostnaður á framkvæmdatímabilinu, og þegar hann hefur verið dreginn frá, þá er framkvæmdin sjálf eitthvað á milli 500 og 600 millj. En það hef ég tekið fram áður, og ég vil endurtaka það, að hér er við svo stór öfl að deila, að ég fell ekkert í stafi yfir því, þó að áætlanir um slíkt verk kunni að standast illa. Það hafa verið gerðar áætlanir um einfaldari og auðveldari verk en þetta og gengið illa stundum að láta þær áætlanir standast. Ég held, að við getum engir fullyrt það, að hérna séum við með réttar upplýsingar, eins og hv. þm. sagði. Hann sagðist vilja krefjast þess, að við hefðum réttar upplýsingar til að byggja á. Við höfum þær einar upplýsingar núna, að það er búið á nokkrum seinustu mánuðum frá því að þetta var fyrirskipað að leggja drög að frumáætlun eins og menn hugsa sér framkvæmd verksins nú, en við getum orðið fyrir stóráföllum við framkvæmd verksins, sem við sjáum ekkert fyrir og enginn getur séð fyrir. En það getur líka farið svo, að við losnum við öll slík áföll. Þarna held ég, að geti oltið á stórum upphæðum frá eða til. Og ég held, að menn megi í þessu tilfelli sízt af öllu kippa sér upp við það, þó að svo kynni að fara. En eins og menn vita nú sannast og réttast eftir því, hvernig menn hugsa sér mannvirkið, þá eru líkur til að það kosti á milli 500 og 600 millj. kr. að meðtöldum fjármagnskostnaði yfir 600 millj. Þá var minnzt á Norðurlandsáætlun og Austurlandsáætlun og í sambandi við það drepið á Vesturlandsáætlun og Vestfjarðaáætlun. Það var ákvörðun síðasta þings að móta svo nefnda Austurlandsáætlun og þá ákveðið, að til hennar skyldi leggja 60 millj. kr. á ári í fimm ár eða 300 millj. kr. alls, en nú þegar þykir sýnt, að ef krónutalan á ekki að rýrna, verðmæti þessarar ákvörðunar á ekki að rýrna, þá þurfi að bæta þarna við strax á fyrsta framkvæmdaári vegna hækkandi verðlags og fjármagnskostnaðar 15 millj. kr., svo að þetta er núna á áætluninni 75 millj. kr. Það er áreiðanlegt, að í vegakerfi Austfjarða þarf mikið og stórt átak að gera, og þetta var sem sé mat síðasta þings, að þarna þyrfti að taka til hendinni á næstu fimm árum fyrir 300 millj. kr. auk þeirra fjárveitinga, sem Alþ. ætlaði að öðru leyti samkv. vegáætlun. Ég veit það hins vegar, að Norðlendingar eru sáróánægðir með það að fá ekki hærri upphæð á fyrsta framkvæmdaári en 100 millj. og síðan nokkuð hækkandi upphæðir, þannig að þeirra hlutur verður kannske 600 millj. á fimm árum, en það þótti nú ekki fært að ráðast í meira. Ég veit ekki heldur, þegar liðið er svo á árið sem nú, hvort unnt verður að framkvæma miklu meira í vegamálum á Norðurlandi en fyrir 100 millj. kr. Ég veit það ekki. En ég fellst á það, að þeirra hlutur er þarna nokkru lægri, áreiðanlega nokkru lægri en Austfirðinganna samkv. Austfjarðaáætlun. Vestfjarðaáætlun var nefnd. Hvað ætli framlögin til vegamála hafi verið þar samkv. þeirri áætlun? Ég hef ekki töluna hjá mér, en ég held, að það hafi verið innan við 100 millj. á fimm árum. Og sú áætlun var aldrei gerð fyrir alla Vestfirði. Hún var aldrei gerð fyrir Strandasýslu né heldur Austur-Barðastrandarsýslu og að litlu leyti fyrir Ísafjarðardjúp, svo að það var aðeins samgönguáætlun fyrir hluta af Vestfjörðum. Við þm. Vestf. höfum nú í höndunum plögg frá verkfræðingum um það, hvaða gífurleg verkefni eru aðkallandi og brýn í samgöngumálum Vestfjarða, og þó að þm. kunni að koma það á óvart, af því að þeir eru svo lengi búnir að heyra um Vestfjarðaáætlun, að ekki skuli öllu lokið þar í meginatriðum, þá eru þar gífurleg verkefni, sem eru aðkallandi og sem ekki verður komizt hjá að sinna. Sumu af Vestfjarðaáætluninni, sem átti að vera lokið 1969, er ólokið enn. Og að tvennu leyti hefur ekki verið staðið við gefin loforð varðandi Vestfjarðaáætlun. Það eru enn þá óframkvæmdir stórir liðir, t.d. jarðgöngin gegnum Breiðadalsheiði. Það er eftir að malbika Ísafjarðarflugvöll. Þetta var hvort tveggja í áætluninni. Og svo var því líka heitið, að útvegað skyldi jafnmikið innlent fjármagn eins og útlenda fjármagninu næmi. En þar vantar upp á marga tugi millj.  Ég álít, að Norðurlandsáætlun sé allt of lítið undirbúin, þegar nú er farið af stað með hana. Og Vesturlandsáætlun er tæpast enn þá í smíðum. En undirbúningur að þessum áætlunargerðum, ef þær eiga að vera nokkuð annað en nafnið tómt, er nauðsynleg forsenda. Hins vegar held ég, að engir þm. Vesturlands þurfi nú að vera mjög ósáttir við framkvæmdir í vegamálum og samgöngumálum, þó að ekki sé komið að þeirra landshlutaáætlun, því að mér er kunnugt um það, að það er ætlunin að láta til samgöngubóta á Vesturlandi á þessu áætlunartímabili til eins eða tveggja mannvirkja þar nálægt 300 millj. kr., svo að ég held, að Vesturland verði varla olnbogabarnið, sem þurfi að bera sig illa. Ég minnist þess nú ekki, að það hafi verið mörg fleiri atriði, sem hafi verið gerð að umtalsefni varðandi vegáætlunina. Hv. 1. þm. Reykn. ræddi aðallega um veggjaldið, eins og kannske er eðlilegt og þau svör, sem ég hef gefið öðrum hv. þm., hv. 1. þm. Sunnl. og hv. 8. landsk. þm., um þau mál, hef ég líka gefið hv. 1. þm. Reykn. Ég beygi mig að sjálfsögðu fyrir því, ef þingið vill fella þetta gjald niður. Ég tel hins vegar fljótræði í því að fella það niður, ef svo skyldi verða tekin ákvörðun um að taka upp veggjöld annars staðar. Það væri álappalegt. En ef menn telja það réttara að slá stefnunni fastri á þessu þingi með því að taka upp veggjöld á seinni árum þessa áætlunartímabils og þá að sjálfsögðu að halda veggjaldinu á Reykjanesbraut áfram, þá teldi ég það viðunandi, þó að ég teldi eðlilegast, að beðið væri með að setja veggjöld á aðra vegi, þangað til þeir eru til og orðnir sambærilegir við Reykjanesbraut. Þá teldi ég tímabært að taka „prinsíp“-ákvörðun um það annaðhvort að leggja veggjald niður alls staðar eða taka það upp á öllum sambærilegum vegum í vegakerfinu.



Herra forseti. Það er rétt, að vegáætlun er nokkuð seint fram komin núna, eins og hæstv. ráðh. minntist á. Hitt er einnig staðreynd, að eftir fáu hefur verið beðið af meiri eftirvæntingu víða um land, enda snertir hún lífæð fjölmargra og flestra staða. Ég ætla nú við þessa umr. að takmarka mál mitt og aðeins minnast á fáein atriði. Ég vil í upphafi segja það, að ég fagna þeirri nýbreytni, sem hér kemur fram, að taka saman í þessari þál. til vegáætlunar sem flest þau atriði eða öll, sem vegamál varða, eða allar framkvæmdir á vegamálum og veita þannig heillegra yfirlit en áður hefur legið fyrir. En í þessu sambandi virðist jafnframt ljóst, að nauðsynlegra verður að gera sér enn gleggri grein fyrir því, hvernig við viljum, að framkvæmdum í vegamálum sé háttað á næstu árum. Það má þá gera ráð fyrir því, að erfiðara verði að fá inn nýjar framkvæmdir, t.d. með sérstökum svæðisáætlunum. Ég get ekki gert að því fyrir mitt leyti, að sú spurning vaknar hjá mér, hvort skipting, sem kemur fram í kaflanum 2.3, á milli hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta sé að öllu leyti eðlileg. Ég fagna því átaki, sem hefur verið gert hér á Suðvesturlandi í hraðbrautum, en engu að síður sýnist mér það sanngjarnt sjónarmið, að rétt sé að gera alla þjóðvegi um landið a.m.k. akfæra, áður en nálægt því helmingi fjármagns, sem varið er til nýrra þjóðvega, er varið til hraðbrauta. Ég held, að þetta hljóti að vera eðlileg krafa og ósk þess fólks, sem býr við það vegakerfi, sem víða er þannig, að vegir eru alls ekki lagðir eða ó akfærir eða illa akfærir, þótt í þjóðvegatölu séu komnir. Mér sýnist því full ástæða til þess að hugleiða þetta mál mjög vandlega, þegar gerð er fjögurra ára vegáætlun. . En fyrst og fremst vildi ég ræða um tvö atriði. Annað er skipting þess fjármagns, sem til skiptingar er og talið er til þjóðbrauta og landsbrauta. Ég tek undir það, sem kom fram hér áðan hjá hv. 8. landsk. þm., að það þurfi að liggja til grundvallar nokkuð góðar upplýsingar til skiptingar á þessu fjármagni. Ég fyrir mitt leyti hefði talið eðlilegast, að fyrir lægju með þessari þáltill. góðar upplýsingar um ástand vega. Hvernig er ástand þjóðvega í hinum ýmsu kjördæmum landsins? Í grg. er að finna nokkrar upplýsingar um það, en þær eru langt frá því að vera fullnægjandi, þar sem þjóðbrautir og landsbrautir eru upp taldar á bls. 33 og greint frá, hvað sé akfært af þessum brautum og hvað ekki akfært. Ljóst er, að þetta þarf að vera miklu ítarlegra. Þarna eru mörg stig á milli, mikið sem þarf að endurbyggja, og raunar mikil spurning, hvenær nefnt er akfært og hvenær ekki. Raunar sýnist mér, að einna gleggstar upplýsingar um þetta komi fram á bls. 35, þar sem taldar eru óbrúaðar ár á þjóðvegum. Það getur varla talizt akfært í dag. Þar kemur fram, að langsamlega hæst í þessari tölu, svo að í sérflokki eru, eru tvö kjördæmi þessa lands, Vestfjarðakjördæmi með 19 ógerðar brýr 4-10 metra og færri lengri brýr og Austfirðir með 20 brýr, sem eru ógerðar, eins og hv. þm. geta séð og ég ætla ekki að fara að lesa hér upp. En það er ljóst t.d. af þessari einu töflu, að tvö kjördæmi eru þannig í algerum sérflokki og rík ástæða til þess að kanna langtum nánar en gert hefur verið, hvort ekki eigi að gera sérstakt átak í þessum tveimur kjördæmum til að koma þeim á eitthvert plan, sem er álíka og er í öðrum kjördæmum landsins. Réttilega hefur verið minnzt á það, að Vestfjarðaáætlun svo nefnd var í framkvæmd fyrir örfáum árum, og nú er Austfjarðaáætlun í framkvæmd. Ég vil vænta þess, að Austfjarðaáætlun bæti töluvert úr fyrir Austfirðina. Hins vegar virðast margir vera þeirrar skoðunar, að vegamál á Vestfjörðum séu í hinu bezta ástandi eftir svonefnda Vestfjarðaáætlun, en eins og kom fram hjá hæstv. ráðh. áðan, þá er víðsfjarri því, að svo sé, og gerir það þetta mál enn þá alvarlegra, að svo margar brýr skuli vera ógerðar eða ár óbrúaðar eftir Vestfjarðaáætlun. Það var spurt að því áðan úr ritarasæti, hvar Vestfjarðaáætlun væri. Ég flutti nú nokkuð ítarlega ræðu um þetta um daginn í sambandi við þáltill. okkar þm. Vestf. og þá kom hv. 5. þm. Vestf. með þær upplýsingar, að Vestfjarðaáætlun mundi vera í skjalasafni utanrrn. Ég hef því miður ekki haft tíma til að láta leita að henni þar, en þóttu mér það góðar og gagnlegar upplýsingar. Staðreyndin er vitanlega sú, að það er gífurlegt átak eftir í vegamálum Vestfjarða, sem ekki var ætlunin að ljúka með þeim þætti Vestfjarðaáætlunar, sem tekinn var fyrir, fyrir fáeinum árum. En þegar gerð er fjögurra ára áætlun, þá er það mikið alvörumál, að slíkir hlutir gleymist ekki og því miður er um marga þessa hluti í vegamálum Vestfjarða þannig ástatt, að þeir eru alls ekki áætlaðir. Það eru vegaframkvæmdir, sem taldar eru mjög líklegar og eðlilegar, yfir Dýrafjörð og yfir fleiri firði og sömuleiðis Vestfjarðavegur allur um Barðastrandarsýsluna, þar sem enn er eftir að gera, þá nauðsynlegustu úttekt, sem leggja verður til grundvallar við áætlunargerð. Ég fyrir mitt leyti mundi leggja á það ríka áherzlu, að verulegt fjármagn kæmi inn í þessu skyni, þegar þessi vegáætlun verður tekin til endurskoðunar eftir tvö ár. En einn er sá vegur á Vestfjörðum, sem hefur verið allvel skoðaður og hafin er framkvæmd við einmitt með lánsfé. Það er hinn svo nefndi Djúpvegur. Það fékkst lán til Djúpvegar í fyrra, að upphæð 10 millj. kr. til viðbótar því fé, sem var á vegáætlun. Þá var unnið þar fyrir um 15-16 millj. kr. Til þess að ljúka þeim kafla Djúpvegar að Ögri, þar sem enginn vegur er nú, er áætlað, að þurfi um 100 millj. kr. Sýnist mér lágmark að gera þá kröfu, að haldið verði áfram þeirri framkvæmd, sem hafin var í fyrra með lánsfé, og lánsheimild veitt undir kaflanum: „Til nýrra þjóðvega,“ til þess að ljúka þessum vegarkafla að Ögri á þremur árum. Ég stóð því fyrst og fremst upp til þess að leggja á það ríka áherzlu við hv. fjvn., að hún skoði þetta vel. Alþ. samþykkti í fyrra að hefja þessa framkvæmd með lánsfé og Alþ. ber að standa við þá ákvörðun sína að halda framkvæmdinni áfram. Að öðrum kosti var skakkt að fara að setja þetta fé í Djúpveg á síðasta ári. Það kemur engum að góðu eins og er. Ég legg því ríka áherzlu á, að þetta verði athugað og á þessum árum, árunum 1973 og 1974, tekin inn lánsheimild til þess að ljúka Djúpvegi á þremur árum. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en vil taka undir það að lokum með hæstv. ráðh., að það er mikil nauðsyn að auka viðhaldsfé, en ég vil í því sambandi varpa fram þeirri spurningu, hvort ekki sé eðlilegt, að hið háa Alþingi líti nokkru nánar á ráðstöfun þessa fjár. Það hefur yfirleitt ekki verið gert. Það væri fróðlegt að fá skýrslu um ástand vega og til hvers þetta hrekkur. Við allir, sem ökum um íslenzka þjóðvegi, sjáum að þar er miklu ábótavant. Hvað telur vegamálaskrifstofan, að þurfi til þess að halda íslenzkum vegum í sæmilegu og viðunandi horfi, og hvernig er skipting þessa fjármagns á hin ýmsu kjördæmi, hina ýmsu landshluta? Ef til vill er þar einn þáttur, sem hv. þm. þyrftu að líta á.



Herra forseti. Ég vildi byrja ræðu mína á því að fagna þeim auknu fjárveitingum, sem vegáætlun fyrir árin 1972-1975 ber með sér að verja á til vegaframkvæmda. Það er eins og hér hefur áður verið sagt, að vegagerð og greiðar samgöngur á landi eru ein veigamesta forsenda þess, að við getum hér rekið öfluga framleiðslustarfsemi í landi okkar og búið við sæmileg lífskjör víðs vegar um landið. Mér er því sérstök ánægja að því að vera stuðningsmaður ríkisstj., sem leggur fram áætlun um aukið fé til þessara nauðsynlegu framkvæmda. Í því sambandi vil ég taka undir þá gagnrýni, sem hér hefur komið fram frá öðrum hv. þm. um, að ég tel það aftur á bak í sambandi við þessa gleðilegu þróun, ef það á eftir að verða reyndin, að framkvæmdir við hraðbrautir í landinu eigi eftir að dragast verulega saman á næstu árum, því að ég hygg, að það hljóti þó alltént allir hv. þm. að viðurkenna, að um hraðbrautirnar fer langmestur hluti akandi umferðar í landinu. Það eru notendur hraðbrautanna, sem fyrst og fremst með greiðslum af bifreiðum, varahlutum og rekstrarvörum bifreiða standa undir vegagerð í landinu, og skynsamleg uppbygging vegakerfisins verður að mínu viti ekki framkvæmd nema að verulega mikið sé unnið við hraðbrautaframkvæmdir víðs vegar um landið. Ég skil þó að sjálfsögðu sjónarmið þeirra, sem búa við vegleysur heima í héruðum, strjálbyggðum héruðum, en í því sambandi eigum við, við vandamál að stríða hér í þessu landi, sem gætir á fleiri sviðum en í sambandi við vegagerð, að við höfum takmarkað fjármagn til framkvæmda, en þarfirnar kalla víða að. Og þá er aðeins spurningin um það, hvernig skynsamlegast og af mestri réttsýni verði að því staðið að skipta því tiltölulega takmarkaða fjármagni til þeirra aðkallandi framkvæmda, sem eru fyrir hendi á hverjum tíma. Ég get ekki stillt mig um það í tilefni af þeim ummælum hæstv. samgrh. hér áðan, þar sem hann ræddi um, að greiðslur til vegagerðar í hraðbrautum væru, eins og ég held, að hann hafi orðað það, lánsfé, sem hvíldi á hrygg allra landsmanna, sem þeir yrðu að borga, að víkja að þessum ummælum nokkrum orðum. Þetta er að sjálfsögðu rétt. En mjög verulegan hluta þessara byrða greiða nú einmitt þeir, sem mest nota hraðbrautirnar, og ég hygg, að það séu fáir, sem komist hjá því, hvar sem þeir eru búsettir í landinu, að nota hraðbrautirnar meira eða minna. Og ég hygg, að það sé ekki neitt einsdæmi, að lánsfé vegna hraðbrautanna sé sett á hrygg allra landsmanna. Ég hygg, að svo gildi í fleiri tilfellum, en um kostnað við hraðbrautaframkvæmdir, og ég get sagt þá sögu hér svona til gamans, að það eru ekki nema nokkrar vikur síðan rafveitustjórinn í Keflavík var á fundi með okkur þm. Reykn. og skýrði þá m.a. frá því, að það væri svo, að rafveita Keflavíkur og Suðurnesjaveiturnar keyptu í heildsölu rafmagnið og fyrir það yrðu þær að greiða hærra verð í heildsölu heldur en einstakir bæir sums staðar um landið greiddu fyrir það rafmagn, sem þeir fá frá samveitum. Og hverjir skyldu greiða þann mismun? Það er nefnilega svo, að kostnaður við hraðbrautagerð í landinu hvílir á herðum allra landsmanna, en það gildir ekkert sérstaklega um hraðbrautaframkvæmdir. Það er svo um fleiri framkvæmdir í okkar þjóðfélagi, að við viðurkennum þá staðreynd meira eða minna, að greiðslur vegna framfara í landinu eigi að koma í sanngjörnum mæli á herðar allra landsins barna. Hv. 1. þm. Sunnl., fyrrv. samgrh., hélt hér ræðu áðan, og hann sagði m.a. að á það yrði að reyna á þessu þingi, hvort meiri hl. væri fyrir því á hv. Alþ. að halda áfram innheimtu veggjalds eftir næstu áramót. Um þetta er ég honum alveg sammála. Ég tel það alveg nauðsynlegt, að Alþ. marki þá stefnu, sem fara á í þessum efnum. Ég tel, að reynslan hafi sýnt það, og ég mun víkja að því á eftir, að það sé óeðlilegt og reynslan hafi ekki verið góð af því að gefa einum hæstv. ráðh., hverjum sem hann er, ótakmarkaða heimild til þess að vega og meta, hvenær hann vill leggja á veggjald og hvar skuli leggja á veggjaldið. Og það vill nú svo vel til, að hv. 1. þm. Sunnl. á þess kost á þessu þingi ásamt með mér og fleirum að láta á þetta reyna, hvort veggjaldsinnheimtunni verði haldið áfram af hæstv. núv. samgrh., því að við höfum þrír hv. þm. flutt frv. á þskj. 350 um að fella úr gildi heimild til ráðh. í vegalögum til þess að leggja veggjaldið á. Og ég lýsi því hér yfir, að ég mun og þá væntanlega ásamt með hv. 1. þm. Sunnl. reyna að vinna því fylgi, að þetta frv. fáist samþykkt hér á yfirstandandi þingi. En því miður virðast horfur okkar, sem berum þetta fyrir brjósti, ekki ýkja bjartar um, að við fáum frv. samþ., því að nýlega hefur verið lagt fram nál. um þetta frv. frá samgmn., sem er að finna á þskj. 639, þar sem allir nm. í hv. samgmn. þessarar d. leggjast gegn því, að frv. verði samþ. Þannig er það ljóst af þeirri afstöðu, að það verður erfitt að fá það í gegn. En við hv. 1. þm. Sunnl. snúum bökum saman um að reyna það. Ég sagði hér áðan, að ég teldi það óeðlilegt og óheppilegt að gefa ráðh., hverjum sem hann er og af hvaða flokki sem er, rétt til þess að ákveða, hvar og hvenær veggjald skuli lagt á umferð um vegi eða sérstakar brýr í landinu. Það er ekki nýtt, að ég hafi haldið þessu fram, því að þegar á árinu 1965, fljótlega eftir að veggjald það, sem mikið hefur verið um talað, var lagt á Reykjanesbrautina af þáv. hæstv. samgrh., þá flutti ég frv. til l. um breyt. á vegalögum nr. 71 frá 31. des. 1963, sem 55. mál þess þings, en þar segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta, 1. gr.: „95. gr. vegalaga nr. 71 1963 orðist svo: Heimilt er að ákveða í vegáætlun, að greiða skuli sérstakt umferðargjald af bifreiðum og öðrum ökutækjum, sem fara um tiltekna vegi og brýr.“ Með þessari breytingu vildi ég taka ákvörðunina um það, hvort nota bæri veggjald og hvernig nota bæri veggjaldið, úr höndum einstaks ráðh., flytja það yfir til Alþ., og tilgangurinn bak við þennan tillöguflutning var sá að reyna að tryggja, að veggjald yrði lagt á eftir einhverjum almennt mörkuðum fyrirfram reglum, sem girtu fyrir það í framtíðinni, að mönnum yrði mismunað, sem byggju við sambærilega vegi, með álagningu veggjaldsins. Þetta var tilgangurinn með tillöguflutningi mínum þá, og ég hef aftur síðar flutt þetta sama frv., en ávallt hefur það frv. verið drepið af stuðningsmönnum fyrrv. hæstv. ríkisstj. Nú höfum við nokkra reynslu af álagningu veggjaldsins á Reykjanesbrautina, og ég get ekki stillt mig um að rekja þá reynslu í örfáum orðum. Ég skal ekki lengja tíma Sþ. með því að fara mjög nákvæmlega út í það, þó að ég telji óhjákvæmilegt að víkja að henni til þess að renna stoðum undir þær staðhæfingar, sem ég hef hér farið með. Menn hafa ítrekað bæði nú og áður, þegar veggjald hefur komið til umr., talað um það, að þeir, sem byggju við góða vegi, varanlega vegi, væru ekki of góðir til að borga vegskatt eða lítið gjald. Hæstv. núv. samgrh. sagðist m.a. hafa fengið bréf norðan úr Skagafirði frá bónda þar, sem sagði eitthvað á þá leið, að með því að greiða veggjald af góðum vegum væru menn raunverulega bara að borga fyrstu afborganirnar af þeim kostnaði, sem væri falinn í góðri vegagerð. Ég get vel fallizt á þetta sem sjónarmið. Ég vil taka fram og ég vil undirstrika það, að í rökstuðningi bæði mínum og annarra þeirra, sem barizt hafa fyrir því, að veggjaldið á Reykjanesbraut yrði fellt niður, hefur það aldrei verið þungamiðja í málflutningi okkar, að það væri peningagjaldið sjálft, sem væri sérstaklega ósanngjarnt. Ég skal viðurkenna það og hef raunar viðurkennt það áður, að fjárhagslega hafa þeir, sem notað hafa Reykjanesbrautina og farið mest um hana á bílum sínum, ekki tapað á því. Það er fjarri því. Ég hef aldrei rekið málið á þeim grundvelli. Á hinu hef ég byggt, sem ég tel, að reynslan hafi sannað, að var rétt hjá mér, að frá byrjun gætti um það mjög mikillar tortryggni hjá mörgum á Suðurnesjum. að ekki stæði til að leggja þetta veggjald nema á einn veg, þ.e. Reykjanesbrautina. Því var haldið fram og hefur verið haldið fram í umr. bæði syðra og hér á hv. þingi. Það er þessi tortryggni, sem varð að vissu fyrir nokkru síðan, sem brann á mér og mörgum öðrum um, að við værum beittir öðrum og lakari reglum af handhöfum ríkisvaldsins í sambandi við þetta en til stæði að beita nokkra aðra, sem notuðu sambærilega vegi. Þessi ótti okkar og tortryggni fékk fyllilega staðfestingu í stærsta blaði þjóðarinnar, Morgunblaðinu, viku fyrir síðustu kosningar, þegar hv. þm. sjálfstæðismanna í Reykjaneskjördæmi tókst að fá fram yfirlýsingu frá þáv. samgrh. um það, að til stæði að fella veggjaldið af Reykjanesbraut niður um áramótin 1972-1973 eða um líkt leyti og varanlegur vegur kæmi frá Reykjavík austur að Selfossi. Það er þetta, sem á okkur hefur brunnið, því að ég fellst aldrei á þau rök, og ég hygg, að allir hv. þm., sem vilja skoða þetta án ofstækis og án fordóma fyrir fram, þeir sjái það, hvað það er óeðlilegt og illa hægt að rökstyðja það, að eðlilegt sé að leggja veggjald aðeins á veg nr. 1 í landinu, þ.e. fyrsta veginn, sem fær sæmilegt slitlag, en þeirri álagningu skuli hætt um leið og vegur nr. 2 verður til. Hvaða rök eru þetta fyrir því að nota veggjaldið sem tekjustofn til vegagerðar, ef bara á að leggja það á fyrsta veginn, en ekki á veg nr. 2? Og hvort skyldi hafa ráðið meiru um þá ákvörðun að hætta við innheimtu veggjaldsins, að þessi vegur, vegur nr. 2, kom í kjördæmi hæstv. fyrrv. samgrh., eða þá það, að mönnum hafi skyndilega vitrazt það í júnímánuði 1971, rétt fyrir kosningar, viku fyrir kosningar, að veggjaldsstofninn væri ekki eðlilegur og heppilegur tekjustofn til vegagerðar í landinu? Ég læt hv. alþm. alveg eftir að meta það hverjum fyrir sig, hvort hafi ráðið meiru. Ég get ekki annað en brosað með sjálfum mér, þegar ég heyri hv. 1. þm. Reykn. halda því fram nú á þessari stundu, mann, sem öll þessi ár hefur staðið að því með öðrum að reyna að koma í veg fyrir, að notendur Reykjanesbrautar einir yrðu látnir greiða veggjald í landinu, tala um það nú, að ef þessi till. til þál. um vegáætlun fyrir 1972-1975 verður samþ., þá sé verið að fremja hróplegt ranglæti á þeim, sem nota Reykjanesbrautina. Að vísu er þetta rétt hjá honum. En það var líka alveg eins rétt 1965, þegar ég var að berjast fyrir því að fá þetta fellt niður eða að öðrum kosti settar um þetta almennar reglur, sem tryggðu það, að mönnum yrði ekki mismunað, sem væru í sambærilegri aðstöðu og byggju við sambærilega vegi. Ég skal nú ekki fara fleiri orðum um þennan þátt málsins, en ég tel að þessi reynsla, sem ég hér var að lýsa, renni óyggjandi stoðum undir þá staðhæfingu mína, að það sé ekki heppilegt, að heimildin til álagningar veggjalds á einstaka vegi og brýr sé í höndum ráðh. Hún á að vera hjá Alþ., og um það á að setja almennar reglur fyrir fram, hvernig og eftir hvaða reglum eigi að nota þann tekjustofn. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að þeirri þáltill. til vegáætlunar, sem hér er verið að ræða. Ég tek undir það, að það er óþolandi að samþykkja þá þáltill. með því ákvæði, eins og till. ber greinilega með sér, að veggjald skuli einungis, lagt á Reykjanesbrautina eina á áætlunartímabilinu, enda þótt vitað sé, að nokkrir vegir sambærilegir að gerð muni koma til eða verða til strax á þessu ári og næstu árum. Það get ég ekki sætt mig við. Og ég get ekki heldur fallizt á þær loðnu yfirlýsingar, sem hæstv. samgrh. gaf hér áðan um það, hvernig hann hyggst nota sér þá heimild, sem hann hefur til álagningar vegaskattsins, og tel, að um það þurfi að liggja fyrir miklu ljósari yfirlýsingar, áður en ég greiði vegáætluninni atkv., að því er tekur til veggjaldsins á Reykjanesbraut, sem þar er að finna. Ég get ekki tekið þá afsökun hæstv. samgrh. fullgilda, að óeðlilegt sé að áætla tekjur af veggjaldi á áætlunartímabilinu af vegum, sem ekki eru til í dag, þó að allir viti það, að þeir verða til á áætlunartímabilinu. Hvernig fer hæstv. ráðh. að því að áætla tekjur fram í tímann, t.d. af gúmmígjaldi, innflutningsgjaldi af bifreiðum o.þ.h ? Allt er þetta meiri og minni óvissu háð, og ef hæstv. ráðh. hefði sett í þáltill. um vegáætlunina eitthvað alveg ótvírætt um, að hann ætlaði sér að nota heimildina með því að áætla tekjur af veggjaldi á sambærilegum vegum, sem verða til á áætlunartímabilinu, þá vissi maður þó betur, hvar maður stendur í því að taka afstöðu til þál. Mér er það ekkert auðvelt mál sem stuðningsmanni hæstv. ríkisstj. að þurfa að lýsa því yfir, að ég muni aldrei greiða því atkv., að vegáætlunin fari í gegn með þessu ákvæði, eins og nú er, um að innheimta veggjald af Reykjanesbraut einni og hafa enga vissu um það, hvernig hæstv. ráðh. ætlar sér að nota þá víðtæku heimild, sem hann hefur.  Það skulu vera mín síðustu orð hér í sambandi við þessa þáltill. að segja, að vissulega getur vegskattur, lágur vegskattur komið til greina sem almenn tekjuöflun í sambandi við dýra vegagerð í landinu. Það getur komið til greina, þó að ég telji hann af ýmsum ástæðum ekki þá heppilegustu leið, sem hægt er að fara til þess að afla fjár til vegaframkvæmda, af þeirri ástæðu fyrst og fremst, að mér býður í grun, að það verði erfitt að innheimta veggjald af sambærilega gerðum vegum á mismunandi stöðum á landinu, bara t.d. vegna þess, að umferðin sums staðar er svo lítil, að það verður ekki talið borga sig. Og ég get ekki látið slík sjónarmið ráða stefnunni um notkun þessa tekjustofns. Ég held, að það væri eðlilegra að taka þær tekjur, sem ég dreg ekki í efa, að yrðu miklar, til vegagerðar í landinu inn eftir þeim leiðum. sem farnar hafa verið, og standa þá bara frammi fyrir þeirri bláköldu staðreynd að ákveða gjöld á bifreiðar og varahluti og rekstrarvörur bifreiða það há, að menn telji, að þau nægi þeim framkvæmdum, sem þeir vilja gera í vegagerð á hverjum tíma. En það er alger forsenda mín til þess að fylgja veggjaldi sem tekjustofni til vegagerðar, dýrrar vegagerðar, að um álagningu þess séu settar fyrir fram reglur, er komi í veg fyrir það, að notendum vega sé mismunað eftir því, hvar þeir búa á landinu. Ég bíð svo þess að sjá, hvort þær yfirlýsingar, sem ég hef hér gefið, kunna að hafa einhver áhrif eftir að þessari umr. lýkur, þ.e. milli þeirra umr., sem um þessa þáltill. fara fram. Þegar ég sé það, þá mun ég taka mína afstöðu til þess atriðis, sem ég hef gert hér ágreining um.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður í sambandi við þessa till. um vegáætlun fyrir árin 1972-1975, sérstaklega vegna þess, að ég á sæti í þeirri n., sem fjallar um vegáætlunina, fjvn., og þar gefst tækifæri og hefur gefizt undanfarna daga til þess að ræða þessa vegáætlun og síðar um skiptingu á því fé, sem hér er um að ræða. Þegar við lítum á þessa vegáætlun, er hér reiknað með, að tekjur séu 1.745 millj. á þessu ári, 1972, en ef við berum áætlunina saman við tekjuáætlun vegáætlunarinnar frá árinu 1971-1972, eins og hún liggur hér fyrir, var tekjuáætlun eða tekjupóstar vegáætlunarinnar, bæði benzín gjöld, þungaskattur, gúmmígjald og ríkisframlag, 901.8 millj. kr. á árinu 1971, en er nú áætlað 1.140.8 millj. kr. á árinu 1972. Ég fyrir mitt leyti tel þá áætlun, sem hér liggur fyrir, í sambandi við tekjurnar mjög varhugaverða, sérstaklega hvað snertir benzín skattinn og þá einnig um leið bæði þungaskatt og gúmmígjald. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum. að tekjuáætlun hefur ekki staðizt í reynd, og ég held, að það sama komi til með að eiga sér stað einnig hvað snertir tekjuáætlun fyrir þetta ár, en samkv. áætlun á benzín gjaldið að hækka um 67 millj. kr. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum, að oftast hefur orðið halli á vegáætlun, sem hefur nokkuð verið ræddur hér, bæði af hæstv. ráðh. og hv. 1. þm. Sunnl. Út af þeim halla, sem orðið hefur á vegáætlun og auðvitað er mjög illt að ráða við, bæði á undanförnum árum og sömuleiðis í framtíðinni, þá hefur það komið í ljós, að reynt hefur verið að láta þennan halla ekki verða mjög mikinn ógreiddan, eins og hv. 1. þm. Sunnl. benti réttilega á, en hann er á þessum tveimur árum, árunum 1970 og 1971, 137 millj. kr. Við afgreiðslu áætlunarinnar fyrir árið 1970 var tekin upp greiðsla á halla ársins 1969, og ef það sama hefði verið viðhaft hér nú, þá hefði auðvitað átt að greiða hallann á árinu 1970, en velta eðlilega áfram hallanum á árinu 1971. Það er rétt hjá hæstv. samgrh., að það væri ekki svo erfitt að velta þessum halla á undan sér, ef það væri nú öruggt og tryggt, að við mundum að lokum afgreiða vegáætlun, sem fengi staðizt með öllu. En því er ekki að heilsa með þessari tekjuáætlun, sem hér liggur fyrir. Sömuleiðis má eiginlega segja það, að þó að áætlunin geri að nafninu til ráð fyrir að greiða 17 millj. upp í 137 millj. kr. greiðsluhalla, þá er í raun og veru verið að afgreiða þessa till., ef hún yrði afgreidd óbreytt, með 33 millj. kr. greiðsluhalla, því að 50 millj. kr. sérstök lánsfjáröflun, eins og fram kemur í tekjulið till., er ekki til neinnar ákveðinnar framkvæmdar, heldur er því fyrst og fremst tyllt upp í þessa áætlun til þess að láta enda mætast, til þess að tekjur og gjöld mætist, svo að það má segja, að með slíkri lánsfjáröflun vanti 33 millj. kr. upp á, ef hún væri ekki inni. Það er auðvitað ekki nýtt, að tekin séu stórlán til vegagerðar, og það hefur verið gert á undanförnum árum. bæði til vegagerðar úti um land og til margumræddra hraðbrautaframkvæmda, og nú á þessu ári er mjög mikið um aukið lánsfé að ræða og sérstaklega þó skuldbindingar um enn meira lánsfé á síðari árum þessarar vegáætlunar. Hins vegar er eðlilegt, að það komi í ljós, að menn eru ekki ánægðir með skiptinguna á þessu fé. Ég verð nú að segja það eins og er, að mér finnst mjög eðlilegt, að gengið hafi verið til sérstakrar áætlunar um að bæta vegakerfi þess landshluta, sem einna verst hefur orðið úti, Austfjarða, en þar var áætlað á síðastliðnu ári, að yrði varið með sérstakri lánsfjárheimild 300 millj. kr., þar af 60 millj. kr. á árinu 1971, sem er með þeirri tölu, sem hér er inni í þál., komin í 360 millj. kr. Sömuleiðis verð ég að segja, að það er mjög eðlilegt, að því hafi verið fylgt mjög eftir að hraða vegagerð um Skeiðarársand, og það er eðlilegt, að sú vegagerð sé tekin inn í þessa vegáætlun. Ég verð að segja það, að ég er mjög ánægður með þá uppsetningu, sem er á vegáætluninni, að taka allar vegaframkvæmdir og allt lánsfé til þeirra, þannig að við höfum það á einum og sama stað. Það tel ég til bóta frá því sem verið hefur. Þegar talað er um fjárframlög ríkisins, er oft nefnd talan 47 millj. kr., sem við erum búin að heyra ótal sinnum. Er þá borið saman við 100 millj. kr. á fjárlögum fyrir 1972 og svo tekjuöflun með sérstökum skatti, 100 millj. kr., nú á þessu ári. En þá verðum við einnig að hafa í huga, ef við viljum vera sanngjarnir og meta þessi framlög á réttan hátt, að ríkið tók á sig öll lán, sem höfðu verið tekin til vegagerðar til ársloka 1969, á árinu 1971. Það væri því fróðlegt í raun og veru að fá það upp, hve mikið ríkissjóður hefur tekið á sig í sambandi við þessi lán á liðnum árum. Mér hefði fundizt, að það hefði mjög gjarnan mátt gera meira og ganga lengra í þá átt, að ríkissjóður héldi þessari stefnu áfram algjörlega, þó að hann hafi gert nokkuð í þeim efnum. Það hefur verið minnzt á eina áætlun, sem er nú búið að minna æði oft á hér í sölum Alþ. á liðnum árum. en það er hin svo kallaða Vestfjarðaáætlun, sem tveir hv. þm., meira að segja annar ráðh., hæstv. samgrh., og 1. þm. Vestf. gerðu nokkuð að umræðuefni. Hv. 1. þm. Vestf. benti á, að þessa áætlun væri nú hvergi að finna nema í skjalageymslu utanrrn. og ég óska honum sérstaklega til hamingju með það, að hann skuli nú vera búinn að fá upplýsingar um það, hvar sá skápur er, sem þessi áætlun er geymd í. Því að ekki hefur nú hv. þm. haft svo litlar áhyggjur af þessari áætlun á undanförnum árum, svo að ég vona, að hæstv. utanrrh., sem er lipurmenni hið mesta, ljúki nú upp þessum skáp fyrir 1. þm. Vestf. og lofi honum að sjá þessa áætlun. Hæstv. samgrh. sagði, að það væri líkt farið með þessa áætlun og með hús, sem væri byggt fyrst, en teiknað á eftir. Ég verð nú að segja, að það er kannske hægt að leyfa sér að bregða á leik endrum og eins og þá alveg sérstaklega, þegar menn eru í stjórnarandstöðu en þegar menn sitja í jafnvirðulegu sæti og ráðherrasæti, þá held ég, að það verði nú að meta og vega þessi mál frá nokkuð öðrum sjónarhóli og af nokkru meiri ábyrgð. Það er hægt að karpa á venjulegum þingmálafundum um þetta, en ég verð að segja, að ég fer nú að verða hálfleiður á því karpi. Sérstaklega fyrir þá, sem ókunnugir eru, vil ég benda á, að hin svo kallaða Vestfjarðaáætlun, sem náði yfir þrjá flokka samgangna, vegagerð, hafnagerðir og flugvelli og flugmál, tók ekki nema til hluta Vestfjarða. Var þessi áfangi þeirrar áætlunar ekki hugsaður nema til þessara hluta, m.ö.o. það átti að gera fullkomnari vegi á milli þéttbýlustu staða Vestfjarða. Sýslur eins og Strandasýsla, öll Austur-Barðastrandarsýsla og meginhluti Norður-Ísafjarðarsýslu voru utan við þessa áætlun, og það má segja, að hún hafi eingöngu verið í þeim vegaflokki, sem þjóðbrautir heita, að undanskildum veginum til Súgandafjarðar, sem er landsbraut. Þessari áætlun var lokið að fullu og öllu á sex árum að öðru leyti en því, að ólokið er smákafla í nánd við Ísafjörð, og horfið var frá, eins og hæstv. samgrh. gat réttilega um, jarðgöngum gegnum Breiðadalsheiði, en í þess stað voru gerðar miklar endurbætur á heiðinni sjálfri. Það má því segja, að stór hluti Vestfjarða hafi enga sérstaka fyrirgreiðslu fengið í vegamálum eða framkvæmd vegamála að öðru leyti en því, sem veitt er á vegáætlun hverju sinni, sem allir þm. eru sammála um, að hafi verið heldur litlar upphæðir, sem kannske eðlilegt er. Það er miklu fé varið til vegamála og hefur verið varið til vegamála, því að þarfirnar eru mjög ríkar. Það er þó einn vegur, sem kostar mikið fé, sem hefur orðið utan við þessa vegáætlun, á sama tíma og Austfirðir og Norðurland er komið inn og Skeiðarársandur er tekinn með sem hringvegur. Þessi vegur er Djúpvegur. Þegar hann er kominn, skapast hringvegur um Vestfirði, en ég leyfi mér að halda því fram, að hringvegur sé ekki kominn um landið, á meðan hringvegur er ekki kominn um Vestfirði, því að hvort sem mönnum þykir það ljúft eða leitt, þá verða menn að sætta sig við það, að Vestfirðir tilheyra Íslandi, þó að mér fyndist gæta nokkurs trega hjá einum hv. þm. áðan, þegar hann sagði, að meira að segja væri hraðbraut á milli Ísafjarðar og Hnífsdals. Ég vil segja það, að það hefur tíðkazt í fjvn. að fá fjárlagafrv. til meðferðar og sömuleiðis vegáætlun, áður en Sþ. hefur vísað því til n. Þetta hefur verið gert á undanförnum árum til þess að spara tíma, sérstaklega þegar þarf að hraða málum, og mér er bæði ljúft og skylt að segja frá því, að um leið og vegáætlunin var til prentuð, kallaði formaður fjvn. þegar saman fund í n. til þess að kynna áætlunina og ræða hana og væntanlega samþykkt hennar. Ég get líka sagt frá því í tilefni af ummælum eða brýningu hv. 1. þm. Vestf. að við erum tveir þm. frá Vestfjörðum í fjvn., og við létum ekki lengi undir höfuð leggjast að benda á það, hvað illa er farið með okkur í þessum efnum, og ég verð að segja það nm. í fjvn. almennt til mikils hróss, að þeir hafa tekið ákaflega vel þessari málaleitun og skilið það, að þessi vegagerð hefur orðið gersamlega út undan, og jafnframt skilið það, að það fé, sem þm. fá til skipta í hverju kjördæmi, verður aldrei mikið. Annaðhvort yrði það fé allt að fara í þennan eina veg eða það yrði að halda áfram með svipuðum hætti um fjárveitingu á vegáætlun og verið hefur. Þá mætti segja mér það, að ef þyrfti að grípa til þess, þá mundi taka upp undir 20 ár að ljúka þessum vegi, og ég hygg, að þm. Vestf. séu allir sammála um, að það komi aldrei til greina, að þeir muni nokkru sinni sætta sig við það, hvort sem menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Þess vegna er það, að þegar mál eru kynnt, þá hafa þeir menn, sem hafa fjallað um málið, sérstaklega nm. í fjvn., þeir hafa séð það, að fyrir þessu er mjög illa séð. Þess vegna hafa þeir tekið mjög vel og drengilega á þessu máli, þó að engin endanleg niðurstaða liggi fyrir enn þá. Mér þykir nú leitt, að hv. 1. þm. Vestf. tók hrapallega línufeil áðan í sambandi við óbrúaðar ár á þjóðvegum og sagði, að í Vestfjarðakjördæmi væru 19 ár óbrúaðar 4-10 m og sex brýr lengri en 10 m. Honum hefur orðið á þarna í messunni, því að þetta er eins og ástandið var 1. jan. 1969, en við höfum unnið mjög mikið á í þessu kjördæmi, sem ber sannarlega að þakka, því að 1. jan. 1972 eru þrjár brýr4-10 m óbrúaðar í Vestfjarðakjördæmi og fimm lengri en 10 m. Hann bætti því við, ég hefði nú ekki nefnt þetta, ef hann hefði ekki bætt því við - að Vestfjarðaáætlun hefði ekki séð fyrir miklum brúargerðum í kjördæminu. Menn verða bæði að líta á mannvirkin sjálf og sömuleiðis skýrslur, sem liggja fyrir, og þegar menn gera þetta svona í ró og næði og hleypidómalaust, þá komast þeir auðvitað að raun um það, að framkvæmdir hafa verið mjög miklar í þessu kjördæmi sem öðrum. Fyrst farið var að tala um óbrúaðar ár á annað borð, þá eru 95 óbrúaðar ár á þjóðvegum 1. jan. 1969, en 60 óbrúaðar ár 1. jan. 1972. Á sýsluvegum voru 1969 112 ár óbrúaðar, en nú er ekki eftir nema 71, svo að það hefur orðið í þessum efnum mjög ánægjuleg þróun, og ég vona, að þessi þróun haldi áfram. Við verðum auðvitað að sætta okkur við það Vestfirðingar, eins og allir aðrir landsmenn, að við getum ekki fengið allar framkvæmdir á einu eða tveim árum. Það verða auðvitað allir að sætta sig við það. Ég vil svo að lokum benda á það, þó að ég hafi gert hér örfáar aths., að þegar við lítum á heildarfjárveitingar til vegamála, þá hygg ég, að þrátt fyrir þau brýnu verkefni, sem þar eru óleyst, þá höfum við tiltölulega betur séð fyrir fjárveitingum til vegamála en fjárveitingum til hafna í landinu, sem eru víðast hvar undirstaða atvinnurekstrar og þó sérstaklega og algjörlega undirstaða sjávarútvegsins.



Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu eins mikinn áhuga á því og hæstv. forseti, að málið geti komizt í hendur fjvn. formlega í dag, og skal því ekki hafa mörg orð um málið. Ég held, að það sé auðvelt að verða við þeirri ósk, sem hér kom fram áðan, að afla upplýsinga um það, hvernig viðhaldsfé vega skiptist á kjördæmin. Ég held, að það verði hægt við framhaldsmeðferð málsins að sjá um, að slíkar upplýsingar liggi fyrir, og væri ekki nema sanngjarnt og sjálfsagt. Þá vil ég út af þeim umr., sem hafa orðið um Djúpveginn, segja það, að hér er um landsbraut að ræða og það er öllum ljóst, að ekkert kjördæmi á þess kost að fá neinar stórfúlgur til sinna landsbrauta framkvæmda. Rétt er það líka, sem sagt var, að þó að Vestfirðingar tækju allt það, sem í þeirra hlut kemur á vegáætlun, til þessarar einu vegaframkvæmdar, þá mundi það ekki hrökkva til. Það mundi ekki á áætlunartímabilinu leysa meira en 2/3 hluta af kostnaðarverði Djúpvegar. Þriðji parturinn væri eftir, þó að öllu vegafé Vestfjarða væri varið í þessa einu framkvæmd. Sú leið er því ekki fær, það er alveg ljóst. Það var mér ljóst fyrir löngu, og þetta mál verður því að leysa á annan hátt, því að víst er, að Vestfirðingar munu ekki una því og mundu ekki gera það fært fyrir okkur þm. Vestf. að ganga frá vegáætlun, þar sem á engan hátt væri séð fyrir þessari framkvæmd. Það er, eins og ég hef tekið fram, eftir að taka ákvörðun, formlega ákvörðun um erlendar lántökur vegna hraðbrauta, en sú ákvörðun verður tekin, eins og ég hef þegar sagt, og þá verður einnig, - ég hef fengið fulla vitneskju um það, - þá verður líka gert ráð fyrir lántöku til Djúpvegar, þannig að séð verður fyrir framkvæmd hans á áætlunartímabilinu. Það verður sem sé þarna í till., sem koma til fjvn„ gert ráð fyrir þessum lántökum. Hv. 1. þm. Sunnl. sendi mér hingað töflu í ræðustólinn um fjármagn til vegaviðhalds, skipt eftir kjördæmum, á árabilinu 1950-1970, í þúsundum króna á verði hvers árs. Hér er skrá yfir öll kjördæmin og hvað í hvers hlut hefur fengizt, svo að þessi skrá er til og er í höndum fyrrv. hæstv. samgrh. Þakka ég honum fyrir lánið, þó að eg hefði sennilega getað útvegað mér eintak af henni. Ég er þakklátur. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. Ég vildi aðeins skýra frá því, að þungum áhyggjum er af mér og okkur Vestfjarða þm. létt með því, að séð verður fyrir því, að hægt verði að halda framkvæmdum í Djúpvegi áfram á áætlunartímabilinu.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að stytta mál mitt. Það eru aðeins tvö atriði, sem ég vildi drepa á hérna. Ég vildi í fyrsta lagi fagna því í tilefni af því, að þessi nýja vegáætlun er komin fram, að hún ber vott um það, að það verður stóraukið átak í lagningu þjóðbrauta og landsbrauta á því tímabili, sem áætlunin tekur yfir, og á ég við, að ef maður tekur árin 1973-1975 og ber saman við árin 1969-1971, þá er þarna um að ræða stóraukið átak í lagningu þjóðbrauta og landsbrauta, og því hljótum við að fagna, sem einmitt búum við þessar tegundir vega. Ég vildi bara láta þetta koma hér fram, en ég skal ekki ræða það frekar. Þá langaði mig aðeins að víkja hérna örfáum orðum að því máli, sem hér hefur verið allmikið til umr. núna í dag, þ.e. um vegaskattinn. Ég er einn þeirra, sem greiða þann þunga vegaskatt, sem hæstv. samgrh. nefndi svo hnyttilega eftir skagfirzkum bónda, þann vegaskatt, sem vegleysurnar eru fyrir okkur, sem við þær þurfum að búa. Þetta þarf náttúrlega ekki að vera að segja hv. alþm., en það er staðreynd, að farartæki okkar, sem búum við vegleysurnar, endast kannske ekki nema helminginn af þeim tíma, sem farartæki þeirra, sem aka að verulegu leyti á hraðbrautum. endast, og kannske er endingin enn þá minni á malarvegunum. Þetta er náttúrlega okkar þungi vegaskattur, og hann er hreint ekki lítill og þessu mega menn ekki gleyma, þegar verið er að tala um vegaskattinn. Ég tel að vegaskattur á hraðbrautum sé eðlilegur og sjálfsagður, en út af þeim ummælum, sem hv. 2. þm. Reykn. við hafði hér áðan, sem mér þóttu drengileg, sem sé þeim, að hann teldi ekki sjálfa skattupphæðina, sem vegaskatturinn er, aðalatriðið í þeirri andstöðu, sem hann hefur látið í ljós gegn innheimtu vegaskatts á Reykjanesbraut, heldur það, að þessi innheimta væri einungis framkvæmd á þessari fyrstu hraðbraut. Ég fagna þeim ummælum hans, að hann er ekki í „prinsippinu“ andstæður svona umferðargjaldi. En ég get ekki annað sagt en það, út frá þeim forsendum. að farartæki, sem ekið er á hraðbrautum, endast svona miklu lengur en farartæki, sem ekið er á öðrum brautum, þá finnst mér það mjög eðlilegt, að á þeim sé innheimtur vegaskattur, og vil láta það koma hér skýrt fram sem mitt sjónarmið. Ég verð að segja það, að ég skil ákaflega vel afstöðu hv. 1. þm. Reykn. í því, að honum finnist ekki réttlæti að takmarka þessa innheimtu einungis við Reykjanesbraut, heldur hljóti þessi innheimta að verða framkvæmd líka á þeim hraðbrautum, sem nú er ýmist búið að leggja eða er verið að leggja hér í nágrenni höfuðborgarinnar. Ég geri mér grein fyrir því, að það er sjálfsagt erfitt að framkvæma innheimtu á mjög stuttum bútum, sem ráðgerðir eru sums staðar úti um land, en a.m.k. strax og þessir löngu kaflar verða orðnir hraðbrautir, eins og t.d. hér frá Reykjavík austur á Selfoss og hér upp á Vesturlandsveg, þá tel ég alveg sjálfsagt, að það verði sett í gang innheimta á þessum vegaköflum.



Herra forseti. Ég verð að hefja mál mitt hér á því að gera nokkrar aths. við þá tilhögun þessarar umr., sem ætlazt er til að viðhafa hér af hálfu hæstv. ríkisstj. og hæstv. forseta. Okkur er ætlað að ljúka 1. umr. þessarar vegáætlunar á skömmum tíma, en þá koma hér níu stjórnarsinnar og ræðu hér hver með sínu móti um þessa áætlun, sýna fram á, að þetta þurfi að gera í þessu kjördæmi, einn kemur og mælir á móti hraðbrautastefnunni og annar með hraðbrautastefnunni. Síðan er okkur stjórnarandstæðingum ætlað að stytta mál okkar. Það eru ekki nema sex okkar, sem hafa verið á mælendaskrá í dag, og ég fæ ekki betur séð en að hér sé um að ræða dágóða mynd af því, hvernig þinghaldi hefur í raun og veru verið háttað hér í vetur. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki komið sér saman um nokkurn skapaðan hrærandi hlut, fyrr en mál hafa verið orðin svo brýn og nauðsynleg, að það hefur mátt til að hespa þau af með einhverjum hætti. Þá hefur verið farið fram á það við stjórnarandstæðinga, að þeir styttu mál sitt, en þeir, sem hafa raðað sér í ræðustólinn, eru stjórnarsinnar til að rífast um þau mál, sem hér hafa verið lögð fram. Ég ætlaði mér nú eiginlega ekki upphaflega, þegar ég tók til máls, að fara að tala um þetta efni, en ég sá mig tilneyddan til þess að gera það að gefnu tilefni. En það, sem ég ætlaði að gera hér að umræðuefni fyrst og fremst, er það, hver efnahagslegur bakgrunnur þessarar vegáætlunar er. Við verðum að gera okkur það ljóst, að nú á þessu ári erum við að gera vegáætlun, eftir að tekjur fólks hafa hækkað á einu ári um 25–30% frá því, sem var á árinu 1970. Við verðum að gera hér áætlun, sem byggir á þessari miklu tekjuaukningu. Við verðum líka að gera áætlun á þeim tíma, sem fyrirsjáanleg óðaverðbólga fer í hönd. Frá því í des. s.l. má gera ráð fyrir, að launakostnaður atvinnuvega og hins opinbera hækki um 30% til ársloka 1972, um 30%, eftir því sem sérfræðingar ríkisstj. telja. Það gefur auðvitað auga leið, að þessar miklu hækkanir á launakostnaði atvinnuveganna og hins opinbera hljóta að fara út í verðlagið, og þetta gerir það að verkum. að þær upphæðir, sem við erum að tala um hér, hlaupa, ef svo mætti segja, þær skreppa saman í framkvæmdamagni. Og nú er ég kominn að kjarna míns máls. Ég vildi helzt fá upplýsingar um það hjá hæstv. samgrh., hvað hann telji að framkvæmdamagn í vegagerð aukist frá fyrra ári vegna þessarar áætlunar, þeirrar fjáröflunar, sem að baki hennar er. Hvað telur hann, að framkvæmdamagnið í vegagerð aukist? Og þá verður að hafa í huga, að slíkt góðæri hefur verið til lands og sjávar, að 25-30% tekjuhækkun hefur orðið hjá þjóðinni, svo að hún ætti að hafa möguleika til þess að gera þriðjungi meira átak í vegamálum en á s.l. ári, ef fara ætti eftir því eingöngu. Ég vildi svo aðeins gera að umtalsefni hér svonefndan bifreiðaskatt eða hinar nýju álögur á bifreiðar. Þetta er skattstefna, sem ég tel frá mínum bæjardyrum séð, að sé mjög umhugsunarverð, svo að ekki sé meira sagt. Hér er verið að skattleggja innflutning á ökutækjum, og hlýtur að vera gert ráð fyrir því, að það dragi úr innflutningi ökutækja, þeirra ökutækja, sem eiga síðan að standa undir auknum framkvæmdum í vegamálum með benzín kaupum, hjólbarða kaupum o.s.frv. Hér er sem sagt verið að skattleggja það, sem í raun og veru á að verða vöxturinn í tekjuöflun Vegasjóðs á næstu árum. Stemma stigu við því, að vöxtur skatttekna hefði getað orðið sá, sem hann hefði annars getað orðið. Og ég held, að frá skattapólitísku sjónarmiði hljóti þetta að vera mjög umtalsvert og vafasamt, hvað svo sem líður því, hvað má kalla þetta réttlátt, eins og hv. 1. þm. Sunnl. var hér að benda á, og læt ég nægja að vísa í það, sem hann sagði um það atriði. Ég skal svo þrátt fyrir allt fara að tilmælum hæstv. forseta og vera stuttorður, skal ekki fara hér út í að ræða um landshlutaáætlanir, hvorki sýnilegar eða ósýnilegar. En ég ætlaði aðeins, fyrst ég er kominn hér, að benda hv. þm. Benedikt Gröndal á það, að í raun og veru hefur verið framkvæmt mat á undanförnum árum á því, hvar skuli framkvæma byggðaáætlanir. Ég vil benda á það, að fyrir liggja mjög glöggar upplýsingar um það, hvar byggðavandinn hefur verið mestur. Má um það segja, að það liggur t.d. fyrir, að um 100% af fólksfjölguninni hafi flutzt frá Vestfjörðum á árabilinu 1960-1965, um 55% frá Norðurlandi, ef ég man rétt, og um 30% frá Austurlandi. Þetta eru langhæstu tölurnar í þessum efnum. Og ég vil bæta því við, að flest fólk flyzt frá Norðurlandi til Reykjavíkursvæðisins. Þetta eru gleggstu upplýsingar um byggðavanda, sem hægt er að leggja fram, það, hvað flytur margt fólk frá viðkomandi landssvæðum. Og á þessum landssvæðum hafa verið framkvæmdar byggðaáætlanir. Það var byrjað á Vestfjörðum. Það var vitað mál, að þar væri mestur knýjandi vandi í þessum efnum. Síðan var Norðurland tekið fyrir og svo Austurland. Ég held, að það verði ekki annað mat framkvæmt betra í þessum efnum, þrátt fyrir það, að við höfum fengið nýja stofnun, sem heitir Framkvæmdastofnun ríkisins.

Forseti (EystJ): Ég vi1 aðeins taka það fram út af ummælum hv. þm., að ég vil ekki viðurkenna það, að tilhögun þessarar umr. hér í Sþ. né nokkurrar annarrar á þessu þingi hafi verið með óeðlilegum hætti. Því síður að hallað hafi verið á stjórnarandstæðinga í fundarstjórn.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. Ég bað um orðið áðan til að leiðrétta þau mistök, sem mér urðu á, þegar ég fór villt í töflunni í vegáætlun, en hv. 2. þm. Vestf. hefur nú raunar tekið af mér ómakið, og mætti ætla, að ég hefði þá getað setið kyrr. En staðreyndin er nú sú, að eftir orð hans sýndist mér enn ríkari ástæða til þess, að ég segði örfá orð, því að ég hefði getað skilið hans ummæli svo, að það þyrfti litið að gera á Vestfjörðum, þeir hefðu gert það á undanförnum tveimur árum, sem gera þarf. En það er vitanlega algerlega skakkt. Það sýnir bara, að það eru nauðsynlegar langtum ítarlegri upplýsingar, eins og ég minntist á um ástand vega, og þær þurfa að liggja fyrir, þegar vegáætlun er gerð, og sérstaklega, þegar skipt er því fjármagni, sem til skiptanna er. Ég vil aðeins geta þess til upplýsinga, að samkv. því, sem ég hef fengið að vita hjá verkfræðingi Vegamálaskrifstofunnar, er þannig ástatt, að annarri aðalsamgönguæðinni, sem ætluð er inn í Vestfirði, Djúpveginum, er aðeins lokið að 8-9%. Og það ætti þá að nægja í staðinn fyrir brýrnar til að sýna, hve mikið sé ógert á Vestfjörðum.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður, en taka undir það, sem hæstv. forseti sagði. Forseti hefur gefið það á vald þm. sjálfra, hvort fundinum verður haldið áfram eftir matarhlé eða ekki, og þess vegna er ekkert óeðlilegt við þessa umr. Það er aðeins fátt, sem ég hef ástæðu til að taka hér fram. Það hefur verið dálítið gaman að hlusta á þessar umr. Einn hv. þm. sagði hér áðan, að það væri gleðilegt, hvað framlög til þjóðbrauta og landsbrauta hækkuðu mikið. Framlag til landsbrauta og þjóðbrauta var samanlagt 1971 176.9 millj. kr. en 170.8 millj. í till. ríkisstj. fyrir árið 1972. Til brúa voru 1971 74.6 millj. en 61.5 millj. í till. En þess ber að geta, að það er gert ráð fyrir að skipta upp 74 millj. kr. þannig að þetta breytist. En frá þessu má draga í ár 9 millj. kr. verkstjórakostnað, sem færist á sérhvert verk, sem ekki hefur verið áður, og svo aukinn kostnað vegna hækkunar á vegagerðarkostnaði. Þegar þetta allt saman er tekið til greina, þá held ég, að það verði ekkert sérstaklega mikil hækkun. Mér skilst, að það sé um 16% hækkun á framlögum Vegasjóðs nú miðað við það, sem var á fyrra ári. En ég held, að það reikni allir með því, að kostnaðurinn við vegagerð hækki um 16% eða meira. Að vísu verða meiri lántökur vegna landsbrautaáætlana og annarra framkvæmda, og framkvæmdir kunna að aukast nokkuð vegna þess, en litið eða ekkert vegna aukins fjár í Vegasjóði. Þetta vildi ég aðeins minnast á. Hv. 1. þm. Norðurl. e. var að tala hér áðan um bifreiðafjöldann, og hann var að tala um framlög til hraðbrauta, það væri helmingurinn, sem færi í þessa 324 km af öllu vegafénu, skildist mér. En hraðbrautir eru nú nærri 400 km. eins og hæstv. samgrh, lýsti hér áðan, en ekki 324. Ég nenni ekki að vera að rökstyðja það, hvort þetta er rétt, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. sagði hér áðan í þessum samanburði, því að allir, sem lesa till., sjá, að það er ekki. En hitt er svo víst, að það eru 70% af bifreiðunum, sem aka meginhluta ársins yfir þessar hraðbrautir, og auðvitað fara þessi 70% bifreiða kannske einu sinni á ári eða svo, þó tæplega allar, norður í land eða vestur á land eins og norðlenzkar bifreiðar koma til Suðurlandsins. Svo er fyrir að þakka, að vegakerfið er þó ekki verra en svo, að menn aka sitt á hvað norður og suður, þótt þar standi allt til bóta. Ég held nú satt að segja, að þó að ég hafi freistazt til þess að gera þennan samanburð í dag að nokkru, þó aðeins í fáum orðum, þá sé metingur í þessa átt raunverulega ekki hentugur, og fer ekki vel á því a.m.k. að eyða löngum tíma í hann. Hæstv. samgrh. vildi ekki viðurkenna annað en að hallinn á vegáætluninni væri arfur frá fyrrv. ríkisstj. Við skulum lofa hæstv. ráðh. að kalla þetta arf. En spurningin er þá bara sú, hvort þetta sé eðlilegur eða óeðlilegur arfur. Það er aðeins halli frá árinu 1970, sem hér er um að ræða, en hallinn frá 1969 var greiddur með vegáætlun 1971. Og það, sem hefði þurft að gera nú, er að greiða upp hallann á árinu 1970, en eðlilegt, að hallinn frá 1971 bíði. Og það, sem hæstv. ráðh. var að tala um, að ætti að vinna upp á næstu tveimur árum, er í rauninni ekki gott, vegna þess að alveg eins má búast við, eins og fram hefur verið tekið, að það geti orðið halli á árinu 1972, enda þótt áætlun sé gerð eins nákvæmlega og samvizkusamlega og menn treysta sér til. Það má búast við þessu, sérstaklega af því að nú, eru verðbólgutímar. Hæstv. ráðh. talaði um 60-80 millj. kr: tekjur, sem gætu orðið af hraðbrautum. Við vitum, að það eru um 18 millj. áætlaðar af hraðbrautinni á Reykjanesi. Það hefur verið gerð áætlun um hvað sams konar veggjald gæfi af Suðurlandsvegi, og það er gert ráð fyrir, að það sé um 10-11 millj. á ári. Það er nú ekki meira. Og það hefur verið gizkað á, en sú áætlun er ekki eins nákvæm, að af Vesturlandsveginum mætti fá 8-9 millj. Þannig er nú það, að þetta er ekki stór peningur tiltölulega. Hæstv. samgrh. var að tala um það, að allir landsmenn stæðu undir lánsfjármagninu, sem tekið væri til hraðbrautanna. Þetta skulum við segja, að sé algerlega rétt. En skyldu ekki allir landsmenn standa undir þeim lánum, sem tekin eru til annarra framkvæmda, til landshlutaframkvæmda og annars slíks? Auðvitað. Allir landsmenn standa undir þessum lánum, standa undir kostnaði við vegagerðina, hvort sem það er í formi framlaga frá Vegasjóði eða hvort það eru lántökur. Það er ekki eðlilegt heldur að metast um þetta. Og þess ber að geta, að það eru nærri 2/3 þjóðarinnar í þeim héruðum, þar sem hraðbrautirnar eru. Hæstv. ráðh. talaði um 50 millj. kr. fjáröflun sérstaklega og sagði, að fyrir henni yrði séð. Því trúi ég. Ef hæstv. ríkisstj. hefur komið sér saman um það að sjá fyrir því, þá þarf ekkert að efast um það. En hvort sem þessi lántaka verður innlend eða erlend, þá þarf hæstv. ríkisstj. að afla sér heimilda til þessara lána. Og það er það, sem ég var að vekja athygli á í dag, en ekki það, að mér fyndist nokkuð óeðlilegt við það, að þetta lán væri tekið. Og ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að hvort sem þetta lán verður innlent eða erlent, þá þarf hann að útvega heimild fyrir lántökunni. Hv. þm. Jón Skaftason viðhafði hérna nokkur orð um veggjaldið og um Reykjanesbrautina og hvernig það hefði komið til, að það væri óeðlilegt að hafa í lögum heimild til ráðh., úr hvaða flokki sem hann væri, til þess að leggja á veggjald. Þetta má vel vera. En ég vil benda á, að þegar veggjaldið var ákveðið, heimildin var ákveðin í vegalögum, þá lá það fyrir, að hún yrði notuð á Reykjanesbraut, og á meðan þetta veggjald hefur verið á brautinni, þá hefur alltaf verið þingmeirihluti fyrir því. Þess vegna er það nú, sem er tímabært að kanna það, hvort þingmeirihluti er fyrir því að halda þessu veggjaldi áfram eftir 1. jan. n.k. Það hefur alltaf verið þingmeirihluti fyrir því að taka þetta veggjald fram að þessu. Og um hv. þm. Jón Skaftason hafa sumir sagt, að hann hafi átt hugmyndina að því að taka upp veggjald á Reykjanesbraut, og hefur verið vitnað í ræðu, sem hann flutti 1960 um það efni, og tel ég, að hv. þm. þurfi ekki að bera neinn kinnroða fyrir það. Þá vil ég benda hv. þm. á það, að till. sú, sem hér er til meðferðar um það að afnema heimildina til að leggja vegskattinn á, er allt annað en það, hvort heimildin er notuð. Jafnvel þótt þessi heimild verði felld úr lögum, jafnvel þótt þessi till., sem flutt var í vetur, verði felld og heimildin verði látin standa í lögum, þá þarf það engin áhrif að hafa á það, þó að Alþ. samþykki það, að heimildin skuli ekki vera notuð. Út af fyrir sig skiptir það engu máli, hvort heimildin er til í lögunum. Það, sem skiptir máli, er það, að hún sé ekki notuð nema meiri hl. Alþ. sé með því hverju sinni. Um reynsluna af veggjaldinu á Reykjanesbraut er náttúrlega ekki annað að segja en allt gott. Ástæðan til þess, að þetta var gert á sínum tíma, var, að þetta var eini góði vegurinn í landinu, eins og oft hefur verið sagt. Reyknesingar hafa notið þess í öll þessi ár að hafa eina góða veginn í landinu. Það hefur verið spurt að því, hvers vegna ekki eigi þá að skattleggja veg nr. 2 og nr. 3, en rök hafa verið færð fyrir því, að það sé allt annars eðlis en meðan aðeins þessi eini vegur var, og hræddur er ég um það, að óeðlilega mikið færi í innheimtukostnað, óeðlilega stórt hlutfall, vetrarmánuðina hér á austurveginum, ef innheimtan ætti að standa allt árið, sem hún yrði að gera, ef á annað borð yrði byrjað á þessari skattlagningu. Ég ætla svo ekki að tefja tímann meira að svo stöddu, það er þá tækifæri við síðari umr.



Herra forseti. Það er aðeins til þess að firra misskilningi út af því, sem ég var að segja hér áðan. Það hvarflaði að sjálfsögðu ekki að mér að væna forseta vorn um það, að hann væri ekki fullkomlega hlutlaus í sinni fundarstjórn milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég var einungis að benda á það hér, að okkur í stjórnarandstöðunni hafa oft borizt tilmæli um, að við stuðluðum að því að mál gengju í gegn, mál, sem hafa verið orðin brýn, að þau fengju hér þinglega meðferð á skömmum tíma og þá hefur það komið fyrir, að fleiri stjórnarsinnar hafa tekið til máls við þær umr. en stjórnarandstæðingar. Ég var aðeins að vekja athygli á því, að ef þetta mál hefði komið fyrr til hv. Alþ., þá hefði að sjálfsögðu gefizt betri tími til þess að ræða það hér, bæði fyrir stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga og ekki sízt stjórnarsinna, því að mér sýnist, að þeir þurfi mikið um þetta mál að tala enn þá. Ég vil bara ítreka það, að ég ber fullt traust til forseta um, að hann hafi fullt hlutleysi í frammi við fundarstjórn.

Forseti (EystJ): Ég heyri, að ég hef misskilið hv. þm., og mér þykir vænt um það.



Herra forseti. Leiklistarskóli Þjóðleikhússins hefur nú starfað í 22 ár. Í 10–12 ár rak Leikfélag Reykjavíkur einnig leiklistarskóla, en hefur nú lagt hann niður fyrir þrem árum. Þegar ég veitti menntmrn. forstöðu skipaði ég nefnd til þess að kanna leiklistarkennslu á Íslandi og gera tillögur til úrbóta. Sú nefnd skilaði áliti í ársbyrjun 1970. Í ítarlegu nál. hennar voru upplýsingar um leiklistarkennslu á Norðurlöndum og tillaga gerð um stofnun leiklistarskóla, fullkomins leiklistarskóla, sem rekinn yrði af ríkinu. Það er mikið áhugamál íslenzkra leikara og raunar allra, sem íslenzkri leiklist unna, að menntunarmálum leikara sé komið í sem bezt og fullkomnast horf. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að mjög ör vöxtur hefur orðið í íslenzkri leiklist undanfarinn aldarfjórðung, og það er alvarlegt áfall fyrir íslenzka leiklist og framþróun hennar, ef afturkippur verður í menningarmálum íslenzkra leikara. Á þessu vori munu 10 ungir leikarar brautskrást frá Leiklistarskóla Þjóðleikhússins eftir þriggja ára nám þar. En jafnhliða því sem Leikfélag Reykjavíkur hefur lagt niður sinn leiklistarskóla, hafa forráðamenn Þjóðleikhússins lýst því yfir, að engir nýir nemendur verði teknir í leikskóla þess á hausti komanda. Hér er um að ræða stóralvarlega þróun í íslenzkum leiklistarmálum, sem gera verður ráðstafanir til að koma í veg fyrir. Það kann vel að vera rétt, að á þeim tíma, sem nú er til næsta hausts, sé ekki ráðrúm til þess að undirbúa áframhald leikskóla Þjóðleikhússins, ef það er rétt, að raunveruleg ákvörðun hafi verið tekin um það að taka enga nýja nemendur í skólann á næsta hausti. En við svo búið má með engu móti standa. Það verður að taka ákvörðun um það að halda áfram leiklistarkennslu á Íslandi. Þó að ekki verði hægt að halda áfram skólanum næsta haust, verður að ákveða, hvenær honum skuli haldið áfram og í hvaða formi það skuli gerast. Til þess að fá upplýsingar um, hvernig nú horfir í þessum mikilvægu málum íslenzkrar leiklistar, er þessi fsp. fram borin.



Herra forseti. Fsp. hv. 7. þm. Reykv. hljóðar svo: „Hyggst ríkisstj. leggja fyrir Alþ. frv. um Leiklistarskóla ríkisins, sbr. álit nefndar, sem menntmrn. skipaði 15. júli 1969?“ Svar mitt er á þessa leið: Með bréfi dags. 20. sept. 1968 fór Félag ísl. leikara þess á leit við þáv. menntmrh., dr. Gylfa Þ. Gíslason, að sem fyrst yrði samin löggjöf um leiklistarnám hér á landi og stofnaður einn leiklistarskóli fyrir allt landið rekinn af ríkinu. Leiklistarskólinn skyldi vera sjálfstæð stofnun og óháður leikhúsum höfuðstaðarins. Eins og kunnugt er, höfðu verið starfandi hjá leikhúsum höfuðstaðarins tveir leiklistarskólar. Með bréfi dags. 20. jan. 1969 ritaði menntmrn. Félagi ísl. leikara, Þjóðleikhúsinu, Leikfélagi Reykjavíkur og fjmrn. og lýsti þeirri ákvörðun sinni að skipa nefnd til þess að athuga möguleika á því að sameina leikskóla þá, sem reknir voru í Reykjavík, í einn skóla, sem væri t.d. rekinn á hliðstæðum grundvelli og tónlistarskólar. Nefndin skyldi gera áætlun um stofnkostnað og rekstrarkostnað slíks skóla. Voru nefndir aðilar beðnir að tilnefna fulltrúa í fyrirhugaða nefnd. Fjmrn. svaraði þessu bréfi 31. jan. 1969 og taldi sér ekki fært að svo stöddu að fallast á aðild að fyrirhugaðri nefnd menntmrn. Segir fjmrn. orðrétt: „Rn. telur nefndarskipun af þessu tagi vera vísbendingu um vilja af hálfu ríkissjóðs til að taka þátt í að standa straum af starfsemi eins og leikskólum að einhverjum hluta. Slíka ákvörðun lítur rn. á sem verulega stefnuákvörðun, sem nauðsynlegt sé að hyggja nánar að en rn. er kunnugt um, að gert hafi verið.“ Varð það að samkomulagi milli þáv. menntmrh., dr. Gylfa Þ. Gíslasonar, og þáv. fjmrh., Magnúsar Jónssonar, að fyrirhuguð nefnd skyldi skipuð án fulltrúa frá fjmrn. Hinn 3. marz 1969 hafði borgarstjóranum í Reykjavík verið skrifað frá menntmrn. með beiðni um, að Reykjavíkurborg tilnefndi fulltrúa af sinni hálfu í nefndina. 15. júli 1969 var nefndin skipuð, þannig: Af hálfu Þjóðleikhússins Guðlaugur Rósinkranz þjóðleikhússtjóri, af hálfu Leikfélags Reykjavíkur Sveinn Einarsson leikhússtjóri, af hálfu Félags ísl. leikara Klemens Jónsson leikari, af hálfu Reykjavíkurborgar Jón G. Tómasson skrifstofustjóri. Formaður var skipaður án tilnefningar Vilhjálmur Þ. Gíslason formaður þjóðleikhúsráðs. Sveinn Einarsson óskaði þó ekki að starfa í nefndinni. Tilnefndi Leikfélag Reykjavíkur engan í hans stað þrátt fyrir beiðni rn. um það í bréfi 30. sept. 1969. Nefnd þessi skilaði svo áliti til rn. 9. febr. 1970, en ekki var það í frv.-formi. Ritaði rn. nefndinni 23. marz 1971 og fór fram á, að nefndin felldi till. sínar í frv.- form og sendi rn. Nefndin hefur ekki skilað slíku frv. til rn. Á Alþingi 1968–1969, á 89. löggjafarþingi, fluttu þeir þm. Einar Ágústsson, Páll Þorsteinsson og Ólafur Jóhannesson frv. til l. um Leiklistarskóla ríkisins, þskj. 247, Ed. Frv. þessu var vísað til ríkisstj. samkv. till. í nál. meiri hl. menntmn. á þskj. 340, þar sem upplýst var, að menntmrh. hefði 20. jan. 1969 beðið um tilnefningu í nefnd til þess að athuga um sameiningu leiklistarskólanna og áætlun um stofn- og rekstrarkostnað. Með bréfi 6. febr. 1970 skipaði þáv. menntmrh. nefnd til þess að endurskoða lög og reglugerðir um þjóðleikhús, og áttu sæti í henni Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri, formaður, dr. Þórður Eyjólfsson fyrr. hæstaréttardómari og Baldvin Tryggvason framkvæmdastjóri. Þessi nefnd skilaði frv. til l. um þjóðleikhús 23. marz 1971 og var það lagt fyrir Alþ. sem stjfrv. skömmu fyrir þinglok 1971, en varð ekki útrætt og síðan flutt á því þingi, sem nú situr, þá af menntmn. Ed. Alþingis að beiðni menntmrh. Í 20. gr. frv. þessa til laga um þjóðleikhús segir svo: Komið skal á fót sérstökum leiklistar-, sönglistar- og listdansskóla ríkisins, og setur menntmrn. nánari ákvæði um hann í reglugerð. Í grg. segir, að það sé mjög aðkallandi framkvæmd að koma á fót slíkum skóla. Þjóðleikhúsið hafi á undanförnum árum rekið leiklistarskóla og ballettskóla, en sjálfsagt virðist, að slíkur skóli sé sjálfstæð stofnun. Nefndin taldi rétt, segir í grg., að setja í þetta frv. ákvæði um stofnun slíks skóla, þótt reynslan kynni að leiða í ljós, að réttara væri að setja um hann sérstaka löggjöf síðar. Ef frv. til l. um þjóðleikhús verður samþ. á þessu þingi með ákvæðinu um leiklistarskólann, er fengin nægileg heimild til þess að koma skólanum á fót og láta hann þróast smátt og smátt. En eins og í grg. frv. er tekið fram, kann reynslan svo að leiða í ljós, að réttara væri að setja um skólann sérstaka löggjöf síðar meir. Megintillögur nefndar þeirrar, sem menntmrn. skipaði 15. júli 1969 og áður er um getið, eru þær, að ríkið reki leikistarskóla í Reykjavík óháðan leikhúsum og undir yfirstjórn menntmrn. og setji honum 3–5 manna stjórn, þar sem tekið yrði tillit til þess, að sérfræðileg listþekking og þekking og reynsla á fjármálum njóti sin. Tilgangur skólans yrði sá að veita nauðsynlega undirbúningsmenntun á eins víðtækum grundvelli og unnt er þeim, sem stunda vilja íslenzka leiklist. Telja nm., að skólinn ætti að vera í nánu samræmi við evrópska og einkum norræna leiklistarskóla um skipulag og námskröfur, eftir því sem íslenzkar aðstæður krefjast eða leyfa. Skólinn verði þriggja ára skóli og möguleiki til fjögurra ára skóla að fenginni reynslu, ef ástæða þykir til eða fé er veitt til sérstaks framhaldsnáms, t.d. fyrir leikstjóra. Skólinn starfi átta mánuði á ári með venjulegum leyfum að undangengnu inntökuprófi. Hverju námsári ljúki með prófi og síðast fullnaðarprófi. Inntaka í skólann verði bundin við 17–25 ára aldur að undangengnu t.d. gagnfræðaprófi, landsprófi eða áþekkum prófum. Einnig telur nefndin, að strangari inntökuskilyrði kæmu til greina þegar í upphafi. Með hliðsjón af kröfum annarra Norðurlandaskóla á þessu sviði og reynslunni hérlendis segir nefndin, að námsgreinar ættu að vera þessar: Taltækni, framsögn, leiktúlkun á sviði, í útvarpi, sjónvarpi og kvikmyndum, sviðshreyfingar, látbragðsleikur, leiksköpun, leiktúlkun, andlitsgervi, skylmingar, dans, leikfimi, leiklistarsaga, söngur og e.t.v. einhver hljóðfæraleikur. Að því er varðar húsnæði fyrir skólann telur nefndin, að vel sé fyrir því séð með 775 fermetra flatarmáli, en unnt mundi þó að komast af með minna, það yrði tekið til notkunar í áföngum. Tekur nefndin fram, að húsnæði sænska leiklistarskólans sé 3500 fermetrar fyrir 40 nemenda skóla. Að því er varðar rekstrarkostnað, þá er um að ræða laun skólastjóra, ein kennaralaun, stundakennaralaun, Laun til fyrirlesara, ljós, hita, ræstingu, umsjón o.fl. Samtals hefur nefndin áætlað stofnkostnað um 14 millj. kr. miðað við verðlag á árinu 1970 og árlegan rekstrarkostnað miðað við sama tíma um það bil 1.3 millj. kr. Þess skal getið, að fulltrúi Reykjavíkurborgar í nefndinni tók fram í nál., að hann telji ekki, að tónlistarskólar og leiklistarskóli yrðu reknir á hliðstæðum grundvelli fjárhagslega, þannig að bæjarfélagið greiddi þriðjung kostnaðar af rekstri leiklistarskóla eins og tónlistarskóla. Sé þátttaka sín í undirbúningi málsins háð fyrirvara um þetta efni. Eins og þegar hefur verið tekið fram og öllum þingheimi er kunnugt, er heimild í frv. til l. um þjóðleikhús til þess að koma á fót leiklistar-, sönglistar- og listdansskóla ríkisins, og er sú heimild í þessu frv. miklu víðtækari en í þmfrv. um leiklistarskóla frá 1969. Ég mun, ef þessi heimild verður samþ., leggja kapp á, að leiklistar-, sönglistar- og listdansskóli ríkisins komist á fót sem fyrst, eftir því sem fé verður til þess veitt af Alþingi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Af þeim má ráða, að það er rétt, sem ég sagði í þeim orðum, sem ég mælti í upphafi, að þótt það liggi nú fyrir, að engir nemendur verði teknir í Leikskóla Þjóðleikhússins á næsta hausti og engir ungir leikarar geti þannig hafið nám í leiklist á hausti komanda, hefur samt ekki enn verið tekin endanleg ákvörðun um það, hvernig menntun íslenzkra leikara skuli hagað í framtiðinni. Ég fagna síðustu orðum hæstv. ráðh. og vil heita á hann og raunar fjmrh. hæstv. ekki siður að taka sem fyrst endanlega ákvörðun um stofnun leikskóla og það, hverra kosta ungir leikarar eiga völ varðandi menntun í leiklist. Undir því er framtið íslenzkrar leiklistar komin. Ég skora eindregið á hæstv. ríkisstj. að taka sem allra fyrst endanlegar ákvarðanir í þessu mikilvæga máli.