Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég varð töluvert undrandi, þegar ég heyrði hv. 1. þm. S.- M. lýsa við 1. umr., að hann mundi greiða atkv. á móti þessu frv., því að ég veit nú ekki betur en að þessu frv. sé einmitt ungað út í þeim herbúðum, sem hann er a.m.k. mjög kunnugur í, ef hann þá ekki beinlínis á þar heima enn. Ég varð enn meira undrandi á þessu vegna þess, að ég hafði komizt að alveg sömu niður stöðu um það að greiða atkv. á móti þessu frv. Við höfum nú setið saman á þingi í 20 ár sessunautur minn, hv. fyrri þm. S.-Múl. (IP) og ég. Við höfum alltaf verið flokksbræður og því oft sammála um mál, en ég minnist þess ekki, að við höfum nokkurn tíma verið sammála um mál, sem snerta áfengislöggjöfina, bann og þess konar, og ég skal játa það, að þegar ég heyrði, að sessunautur minn lýsti yfir því, að hann ætlaði að greiða atkv. á móti þessu frv., varð það til þess, að ég fór dálítið að endurskoða mína afstöðu til málsins, en ég verð að segja eins og er, að mín afstaða er nú alveg sú sama eins og ég hafði staðráðið, að hún yrði, áður en ég heyrði þessa yfirlýsingu hans, og ég þykist vera búinn að finna skýringu á því, hvernig á því undarlega fyrirbrigði stendur, að við, sessunautur minn og ég, erum loksins sammála um svona mál. Það er sem sé kunnugt öllum þingheimi, að hann er einn af allra ákveðnustu bindindis- og bannmönnum á Alþingi. Ég býst við, að það sé einnig kunnugt þingheimi, að ég er nú svona frekar andbanningur, þó að ég sé sennilega ekki eins ákveðinn í því eins og hann í sinni bannstefnu. Hann trúir á það, að það sé bæði gerlegt að útiloka áfengi úr landinu með bönnum, og eins álitur hann það æskilegt. Ég trúi ekki, að það sé gerlegt og viðurkenni ekki heldur, að það sé æskilegt, og ég ætla, að skýringin liggi í því, þó að við, sessunautur minn og ég, séum í grundvallaratriðum á ólíkum skoðunum í þessu máli, meinum við báðir það, sem við höldum fram: það er einlægni fyrir okkur báðum. Það hygg ég, að sé skýringin á því undarlega fyrirbrigði, að við erum loks sammála um niðurstöðu í þess konar máli, því að þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 244 og á að greiða atkv. um, er þannig úr garði gert, að ég tel mjög mikinn vafa á, að það hafi verið borið fram eða afgreitt frá hv. Nd. í fullri alvöru. Ég álít, að það hafi verið afgreitt frá hv. Nd. með þeim huga að vera eins konar snuðtútta handa templurum og öðrum bannmönnum til þess að vita, hvort það yrði ekki friður fyrir þeim einhvern tíma, ef þeir fengju þetta. Það kannast allir við það, að þessum snuðtúttum er stungið upp í börn, svo þau hætti að öskra, en þau fá enga næringu af þeim og hafa yfirleitt ekkert gagn af þessum snuðtúttum, og þó við, sessunautur minn og ég, séum andstæðingar í þessum málum yfirleitt, get ég ekki annað en metið það við hann, að hann getur ekki látið sér nægja slíka snuðtúttu sem þetta er. Samkvæmt 2. gr. frv. er svo meistaralega um búið, að það er nokkurn veginn víst, að þetta frv. kemur ekki til framkvæmda, þó að það yrði samþykkt - a.m.k. ekki meðan stríðið stendur - og sennilega aldrei. En það er náttúrlega pent fyrir suma menn að segja: Við gerðum það, sem við gátum. Þarna eru l. um, að það me,;i taka upp þessi svokölluðu héraðabönn, þegar ástæður gera það mögulegt. Enn meiri hégómi finnst mér þó þetta eftir þær upplýsingar, sem komu fram hér við fyrri hl. þessarar umr., að ég ætla út af fyrirspurn frá hv. þm. Barð. Það var ekki beinlínis frá hv. ríkisstj., sem þær upplýsingar komu, sem þó hefði átt að vera, en frá lögfræðingi í allshn., sem sé um það, að þó þetta frv. yrði samþykkt, breytti það engu um rétt áfengisverzlunarinnar til þess að verzla með áfengi í heildsölu á svipaðan hátt og nú er. En ég skal játa það, að þótt þetta frv. hefði ekki verið annar eins hégómi og það er, hefði ég samt greitt atkv. á máti því. Því er haldið fram, að þessar atkvgr., sem ráðgerðar eru samkvæmt 1. gr., séu til þess að fullnægja lýðræðinu. Ég verð algerlega að neita því, að í þessu sé nokkurt lýðræði fólgið. Ég skal taka dæmi. Á Seyðisfirði er áfengisútsala. Þar eru fáir íbúar, eitthvað um 900 manns. Í nærliggjandi sveitum, sem geta sótt verzlun til Seyðisfjarðar, bæði af Héraði og eins af fjörðunum - ég er nú ekki sérlega vel að mér í landafræði Austfjarða, en þó veit ég að ýmsar aðrar sveitir sækja þangað verzlun - og í þessum sveitum, sem eiga hægt með að sækja verzlun til Seyðisfjarðar, eru miklu fleiri íbúar en á Seyðisfirði, og ég get ekki annað séð en að þessa menn, sem annaðhvort verzla á Seyðisfirði að staðaldri eða geta verzlað þar, varði það eins miklu og Seyðfirðinga sjálfa, hvort áfengisútsala er þar eða ekki. Ég get þess vegna ekki séð, að þótt 2. gr. frv. verði látin niður falla, að nokkur meining verði í 1. gr. þess. Bannl. voru á sínum tíma sett eftir að þjóðaratkvgr. hafði farið fram um málið, og þau voru aftur afnumin, eftir að almenn þjóðaratkvgr. hafði farið fram um það. Ég lít svo á, að í þessu máli, sem tekur svo mikið til hvers einstaklings, eigi löggjafinn á hverjum tíma að byggjast á slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu, en ekki atkvæðagreiðslu á einstökum stöðum. Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta, því það liggur ekki hér fyrir. Ég hefði nú haft gaman af að bera fram eina fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðh., ef hann væri viðstaddur, en hann er hér ekki og það er sjaldan, sem við hér í d. fáum þá æru að stj. sé viðstödd. Ég hafði hugsað mér að gera sömu fyrirspurn og hv. þm. Barð. (GJ) gerði, og aðra til viðbótar. Ég veit ekki, hvort n. hefur athugað það og hvort ég get fengið nokkurt svar um það, en það sem ég vildi gera fyrirspurn um er hvort það fyrirkomulag, sem nú er haft um úthlutun áfengis, hefur nokkra stoð í l. Ég þykist muna það - en ég hef ekki áfengisl. fyrir framan mig - að það sé heimilað lögreglustjóra að loka áfengisbúðum um stundarsakir, þegar sérstaklega standi á. Þá verður því ekki neitað, að sérstaklega stendur á í landinu, en bæði er það að lokun áfengisbúðanna er alls ekki um stundarsakir, heldur er hún búin að standa langan tíma, og svo hygg ég, að viðkomandi lögreglustjórar hafi ekki fyrirskipað þá lokun, heldur hefur stj. gert það, en ég verð að sleppa því að fara nánar út í þetta, þar sem dómsmrh. er ekki viðstaddur, en það verð ég að segja að lokum, að mér virðist það fyrirkomulag, sem nú er tekið upp í þessu máli og þetta frv. gerir enga breyt. á, eftir því sem upplýst er, ekki vera til mikillar fyrirmyndar og nær hefði þá verið að gera einhverjar ályktanir um það, svo að löglegt yrði, hvernig að skyldi fara, meðan þetta ástand helzt í landinu, heldur en að samþykkja slíkan hégóma, sem hér er á ferðinni.



Mér virðist, að umr. um þetta frv. hafi farið fram með nokkuð einkennilegum hætti. Aðaláherzlan hefur verið lögð á það að rökræða, hvort menn væru með banni eða andvígir því. Það hefur verið lögð mikil áherzla á það að draga upp fyrir þm., að tilgangurinn væri sá að draga úr áfengisnautn með þessum héraðabönnum, en það verki alveg þveröfugt og hafi í för með sér hvers konar ófarnað. Á þetta er lögð mikil áherzla og sérstaklega af hv. 6. þm. Reykv. (BBen), en eins og frv. sjálft sýnir ljóslega, er það hrein fjarstæða að ræða um bann eða ekki bann, þegar taka á afstöðu til þess, hvort fylgja skuli frv. eða ekki. Frv. sjálft hefur ekkert með það að gera. Það er ekki bannmál. Þegar hv. 6. þm. Reykv. (BBen) leggur höfuðáherzluna á það, er hann að leiða málið inn á allt aðra braut en frv. gefur nokkurt tilefni til, og fæ ég ekki betur séð en að hans málflutningur miði að því að rugla þeim hugmyndum, sem menn ættu að gera sér um frv. eftir því, sem það liggur fyrir. Mér þykir rétt út af þessum umr. bæði um bann o.fl. að rifja upp, hvernig þetta frv. en til komið og að hverju það miðar. Það mun hafa verið árið 1909 að bannl. voru samþykkt hér á landi. Þau gengu ekki í gildi fyrr en nokkrum árum síðar, en eftir gildistöku þeirra mun ekki hafa verið um neina áfengissölu að ræða í landinu. Árið 1922 gerði íslenzka ríkisstj. samning um fisksölu og áfengisflutning til Íslands. Þegar samningur þessi gekk í gildi, taldi stj. skylt að setja upp áfengissölur í landinu, og munu hafa verið settir upp 7 útsölustaðir í öllum kaupstöðum landsins. Þessir útsölustaðir voru settir upp án þess að íbúar kaupstaðanna væru spurðir um, hvort þeir vildu það. Árið 1939 er sú breyt. gerð á áfengisl., að stj. er bannað að setja upp áfengisútsölur á stöðum, þar sem þær eru ekki fyrir, nema meiri hl. íbúanna fallist á þá ráðstöfun. Þessi breyt. náði eingöngu til þeirra kaupstaða, sem ekki var áfengisútsala í. Mönnum þótti þá, þegar þessi l. voru sett, ekki gætt fullrar sanngirni, þegar einstökum kaupstöðum var gefinn réttur til að ákveða, hvort þeir vildu fá áfengisútsölur, en öðrum neitað um þann rétt. Þetta frv., sem hér er til umr., miðar eingöngu að því að gefa þessum 7 kaupstöðum sama rétt og aðrir fengu með lagabreyt. 1939 og fer eingöngu fram á það, að íbúarnir fái að skera úr um það, hvort þeir vilji áfengisútsölu eða ekki, að íbúar þessara kaupstaða verði eins settir og íbúar annarra kaupstaða landsins. Það er hreinasta blekking, þegar verið er að læða inn í þetta frv., að það hafi með bann að gera. Frv. er ekki bannmál, heldur algert lýðræðismál, og miðar eingöngu að því að gefa öllum borgurum landsins sama rétt, rétt, sem þeir hafa ekki haft til þessa. Frá sjónarmiði þeirra, sem hafa talað hér gegn frv., get ég skilið málflutning þeirra. Frá sjónarmiði þeirra er það óheppilegt að ganga beint til verks, það mundi áreiðanleg. spilla málstað þeirra. Þess vegna er sú leið valin að hrúga upp ummælum um bann og ekki bann til þess að reyna að rugla málið. Hv. 1. þm. Eyf. ræddi nokkuð um aðferð þá, sem áfengisverzlunin hér í Rvík hefur haft við sölu áfengis nú um nokkurt skeið, og hv. þm. Barð. kom nokkuð inn á það, að frv., ef að l. yrði, útilokaði það ekki, að ríkið gæti selt áfengi í heildsölu á þeim stöðum, þar sem ekki er leyft að hafa áfengisverzlun. Ég vil í sambandi við þau ummæli endurtaka, að sá einn er tilgangur þessa frv. að gefa öllum íbúum landsins sama rétt. Tilgangur þess er sá einn, að íbúar þeirra kaupstaða, sem fengu áfengisverzlun 1922, skuli hafa sama rétt og aðrir, og þess vegna er það, að frv. fer ekki inn á fleiri atriði í áfengislöggjöfinni. Flm. hafa talið það réttara og heillavænlegra, til þess að þetta nái fram að ganga, að binda sig við þetta eitt út af fyrir sig. Áfengisverzlunin hefur nákvæmlega sömu aðstöðu, ef þetta verður samþykkt, til þess að selja áfengi í þessum 7 kaupstöðum, sem fengu áfengisverzlun 1922, ef áfengisverzlunin legði niður útsölurnar - nákvæmlega sömu aðstöðu til þess að selja þar eins og á öðrum stöðum, þar sem ekki er áfengisverzlun. Annars vil ég taka það fram, að eins og frv. liggur fyrir, og eins og áfengislöggjöfin er útbúin, vil ég draga í efa, að ríkisstj. hafi, ef þetta frv. verður samþ., heimild til að setja upp nokkra áfengissölu á stöðum, þar sem íbúarnir hafa samþykkt, að hún skuli ekki vera, hvorki sem heildsölu eða smásölu. Hins vegar eru ákvæði í l., sem þetta frv. hreyfir ekki við, um það, að stj. geti veitt einum veitingastað á hverjum stað leyfi til áfengissölu. Þetta ákvæði stendur óbreytt, og skal ég játa, að nauðsynlegt er að gera breyt. á því, en út í það hefur ekki verið farið, eingöngu vegna þess, að það, sem fyrir flm. vakir, er að allir borgarar landsins hafi sama rétt. Hér er eingöngu um lýðræðismál að ræða, lýðræðismál og ekkert annað.



Það má segja, að það sé lýðræðismál, hvort banna eigi sölu á áfengi, en þótt það sé lýðræðismál, afsannar það ekki, að hér er um bannmál að ræða, enda veit frsm. meiri hl., sem eyddi hér við 3. umr. miklum tíma í að svara því, sem ég sagði við 2. umr. málsins, að hér er um bannmát að ræða, og þó að það sé annað með, held ég, að fáir geti, eins og hv. þm., neitað því, að hér er fyrst og fremst um bannmál að ræða, og verður að ræða um málið sem slíkt, og eins og við segjum í áliti minni hl., er hér um dulklædda tilraun að ræða til þess að innleiða bann í landinu. En eins og frsm. meiri hl. benti á, er illa frá þessu gengið, meira að segja, þótt bannað sé að hafa útsölustaði, er hægt að láta veitingahús selja áfengi. Þetta er mikið fljótræði og sýnir, hve þetta er lítt hugsað í upphafi. Það er að vísu rétt, þótt frv. yrði samþ., þá geta allir staðir á landinu komið til greina sem útsölustaðir áfengis, og eftir sem áður er heimilt að flytja áfengi til landsins, en ég vil spyrja hv. frsm. meiri hl., úr því hann segir, að þetta sé ekki bann og komi því máli ekkert við: Hvar á að selja þetta áfengi og með hverjum hætti, ef lokun verður innleidd á öllum þeim stöðum, sem gengið er út frá í 1. gr. frv.? Hvernig á að selja og með hverjum hætti? Og hvaða reglur eiga að gilda um það? Það má vera, að þarna sé glompa í l., en hann kemst ekki fram hjá því, ef frv. er samþ. nú, er að vísu heimilt að flytja áfengi til landsins, en það er bannað að selja það á nokkrum einstökum stað í venjulegri útsölu, svo að þess vegna er hér raunverulega, eins og við höfum sagt, um dulklætt bann að ræða, með alla ókosti, sem bann felur í sér, auk þess, sem málið hefur þann leiða ókost, sem heiðarleg barátta fyrir banni þarf ekki að hafa, að því er samfara óheiðarleiki og fals, og auk þess sem í sjálfum till. koma fram óheiðarleiki og fals, er það hvorki heilt né hálft, sem verið er að lögbjóða, heldur dulklædd tilraun, sem allir heiðarlegir menn hljóta að hafa viðurstyggð á, til þess að koma banninu á framfæri. Vegna þess að frsm. meiri hl. hefur bersýnilega kynnt sér þetta mjög rækilega, vil ég skora á hann að gera hér grein fyrir, með hvaða hætti hann ætlast til - ef frv. verður samþ., sem virðist vera líklegt - með hvaða hætti hann ætlast til að sala verði, eftir að búið er að banna þeim stöðum, sem til greina koma, að selja áfengi. Hvernig hann hugsar sér að sala geti farið fram eftir sem áður. Þetta þarf d. að fá upplýst, áður en gengið er frá málinu. Hv. frsm. meiri hl. er svo rökvís maður, að honum verður ekki skotaskuld úr því að skýra þetta atriði, ef hægt er að skýra það á annað borð. Hitt er rétt, að frv. er í meginatriðum mjög illa undirbúið, sbr. um veitingastaðina, að samkv. frv. er hægt að veita áfengi í veitingahúsum, þó að bannað sé að hafa útsölu í viðkomandi bæ, auk þess sem deila má um það endalaust, hvort eigi að láta fara fram atkvgr. í Rvík, áður en áfengisútsalan verður opnuð; eða hvort útsala á að halda áfram þar til það verður fellt. Hér er allt á eina bókina lært. Það virðist enginn hugur fylgja máli hjá þeim, sem vilja knýja málið í gegnum þingið. Þeir eru ekki að reyna að koma áfenginu af sér og þjóðinni, það er allt önnur ásókn, sem þeir eru að reyna að hrinda af sér og kaupa sér frið fyrir, en þeir gera það með hangandi hendi.



Ég sé ekki ástæðu til að víkja sérstaklega að þeim fullyrðingum hv. 6. þm. Reykv., að fylgismenn þessa frv. fylgi því með hangandi hendi. Það er fjarstæða, sem hefur ekki við neitt að styðjast. Við allshnm. höfum kynnt okkur málið rækilega, áður en við tókum afstöðu til þess, og teljum það gott og gagnlegt mál. Hv. 6. þm. Reykv. gat þess, að ég hefði sagt um frv., að það væri illa undirbúið. Það eru alveg röng ummæli. Ég hef sagt þvert á móti. Ég sagði, að flm. hefðu haldið sér við að láta frv. takmarkast við að veita íbúum þeirra 7 kaupstaða, sem fengu áfengisútsölu 1922, sama rétt og allir aðrir kaupstaðir landsins fengu með l. frá 1935. Þeir töldu víst, að þetta yrði samþykkt, en hitt kynni að spilla fyrir málinu, ef lengra væri gengið. Hv. 6. þm. Reykv. var með miklar hugleiðingar út af því, hvar ætti að selja áfengi, ef þetta frv. væri samþykkt. Það er rétt, þrátt fyrir það væri ríkinu áfram heimilt að flytja áfengi til landsins, en það mundi fara eftir vilja kjósenda í hinum einstöku byggðarlögum, hvort það væri selt hjá þeim. Þetta kalla ég lýðræðismál. Ummæli hv. 1. þm. Eyf. um, að það væru ekki kjósendur á hverjum stað, sem réðu því, heldur einhverjir aðrir borgarar, búsettir á öðrum stað, falla um sig sjálf. Eftir því ætti t.d. hv. þm., sem býr á Akureyri, að geta greitt atkv. um útsölu á Norðfirði eða Seyðisfirði eða í Hafnarfirði. Nei, íbúarnir á þessum stöðum taka þá ákvörðun sjálfir, óstuddir og áhrifalaust af öðrum íbúum landsins, og sé ég ekki betur en að íbúar þessara 7 kaupstaða, sem útsölunni var þröngvað upp á 1922, eigi skýlausan rétt til þess að vera eins settir og þeir, sem l. frá 1935 tóku til.

Bernharð Stefánsson Hv. frsm. meiri hl, allshn. hélt því fram í sinni síðari ræðu, að tilgangur frv. væri að gefa þeim kaupstöðum, sem hefðu áfengisútsölu, sama rétt og öðrum kaupstöðum til að ákveða, hvort þeir vildu hafa útsölu. Ég held nú, að þetta sé vafasamt, og vil benda á 2. gr., sem gerir ráð fyrir, að það sé undir atvikum komið, hvort frv. kæmi til framkvæmda eða ekki, og skil ég því ekki, hvað liggur á slíkum aðgerðum nú. Hv. þm. vék að því í fyrri ræðu sinni, sem rétt er, að áður hefðu allir kaupstaðir og kauptún haft rétt til að greiða atkv. um, hvort áfengisútsala skyldi leyfð hjá þeim. En hér er ólíku saman að jafna. Þá var brennivínsverzlun eingöngu verzlun einstakra manna, og atkvgr. var um það, hvort Pétur og Páll skyldu fá leyfi til að selja áfengi, en nú er það ríkið, sem rekur verzlunina. Hv. frsm. hélt því fram, að þetta mál væri lýðræðismál, en ekki bannmál. Ég færði nokkur rök að því í fyrri ræðu minni, að ekki væri um lýðræðismál að ræða, og ég lít reyndar ekki heldur á það sem bannmál, heldur einbert hégómamál, og mér finnst ekki, að Alþ. eigi að samþ. slíkan hégóma. Hv. frsm. var að tala um, að ég teldi mig eiga að ráða því, hvort útsala skyldi leyfð t.d. á Seyðisfirði eða ekki. Það er langt sótt að túlka orð mín svo. Ég sagði, ef héraðabönn ættu að vera á annað borð, kæmi það fleiri mönnum við en íbúum viðkomandi kaupstaðar einum, nefnilega líka mönnum, sem verzluðu í þeim kaupstað. Ég tók til menn á fjörðunum í kringum Seyðisfjörð og uppi á Héraði, að þeim kæmi þetta eins mikið við og Seyðfirðingum sjálfum. Ef þetta ætti að vera lýðræðismál, mætti ekki minna vera en að áskilin væri atkvgr. á hverju verzlunarsvæði, þ.e. í kaupstaðnum og nærliggjandi sveitum. Þá er annað. Samkv. 1. gr. nægir, að meiri hluti greiddra atkv. samþ. annaðhvort, en engin takmörk eru um það, hvað margir þurfa að taka þátt í atkvgr. Ef slík atkvgr. færi fram, gæti það vel hugsazt, að ekki væri í héraðinu nein þannig löguð starfsemi, sem hálfdrægi fólk til atkvgr. Stjórnmálaflokkarnir hafa reynslu í því, hvernig er stundum að koma fólki á kjörstað. Það gæti vel verið, að fjórði hluti kjósenda, helzt templarar, greiddu atkv., en hinir kæmu ekki. Svo ætti meiri hl. þeirra að ráða. Ef á að gera úr þessu mikið lýðræðismál, ætti að vera áskilið, að þetta væri samþ. af meiri hl. kjósenda, en ekki bara meiri hl. atkv. Það virðist vera uppi óskir um að fá um þetta mál betri upplýsingar, og ég get vel tekið undir þær. Ég sé ekki betur en Áfengisverzlun ríkisins mundi hafa sama rétt áfram til að selja áfengi í heildsölu á sömu stöðum og nú er gert, og þá er mér óskiljanlegt, hvað fylgismenn málsins sjá með því unnið. Röksemdir frsm. meiri hl. voru svo barnalegar, að engu tali tekur. Hann lauk fyrri ræðu sinni með því að segja, að tilgangur frv. væri sá, að allir landsmenn hefðu sama rétt. Nú gæti staðið svo á, að meiri hl. þeirra, sem fengjust til að greiða atkv., vildu hafa útsölu, en fjölmennir hópar í kringum viðkomandi kaupstað vildu það ekki. Er það sami réttur? Feður og mæður í nærliggjandi sveitum gætu alveg eins misst börn sín út í óreglu og kaupstaðarbúar í þeim kaupstað, þar sem útsala er, en þau fá engan atkvæðisrétt samkv. frv. Hv. frsm. sór fyrir það, að verið væri að kaupa sér frið með þessu frv. Ég get ekkert um það sannað, en ég er víss um, að hér er ekkert annað á ferðinni en að vita, hvort templarar fáist nú ekki til þess að láta Alþ. í friði í eitt eða tvö ár, ef þeir fá þessa snuðtúttu. Ég hef kannske aldrei verið velviljaður templurum, og það má reikna það til illvilja líka að vilja ekki láta þá fá þessa. snuðtúttu, en mér finnst í einlægni sagt, að bannmálstaðurinn í landinu hafi litið gagn af slíku sem þessu. Það er áreiðanlega bezt að taka upp baráttuna um bann eða ekki bann grímulaust.



Það hefur nú verið sýnt svo vel fram á, að hér er ekki um lýðræðismál að ræða, að ég þarf litlu viðað bæta. Þó vil ég segja það, ef ætlunin væri að koma á fullkomnu lýðræði, þá væri síður ástæða til að setja inn heimild fyrir kaupstaði og verzlunarstaði til að krefjast þess, að áfengisútsala væri sett upp hjá þeim, en ekki láta stj. ráða því. Ef lýðræðishugsjónin hefði verið efst á baugi, þurfti jafnhliða að setja inn rétt fyrir öll héruð til að greiða atkv. á báða vegu, en ekki bara í bannáttina. Þetta sýnir til fulls og endanlega, að ekki er um lýðræðismál að ræða, heldur tilraun til að koma á banni. Það er til lofs fyrir dómgreind hv. frsm., að hann vildi ekki standa með frv., ef það væri bannfrv., og var hann því að reyna að afsanna það. Ummælin í fyrri ræðu hans voru í samræmi við það, sem áður hafði komið fram hér í d., því að hv. þm. Barð. hafði beint fyrirspurn til meiri hl. n. um það, hvort heildsala á áfengi yrði bönnuð. Hv. frsm. fullyrti þá hiklaust, að heildsalan yrði leyfð, og sama sagði hv. þm. Str. Hv. þm. Barð. hefur beint þeirri fyrirspurn til meir í hl. n., hvort heildsala á áfengi væri bönnuð samkv. þessu frv. Þá sagði hv. frsm. meiri hf., að heildsala myndi verða leyfð eftir sem áður. Hið sama sagði hv. þm. Str., en hann er sá maður, sem allra manna lengst hefur haft yfirstjórn þessara mála með höndum. En hins vegar varð það svo - og það sýnir samvizkusemi hv. frsm. meiri hl. -, að hann varð að játa, þegar hann fór að svara fyrirspurn um þessa sölu og hvernig henni er varið, að um hana eru engar reglur settar. Og þá komst hv. frsm. meiri hl. líka að þeirri niðurstöðu, og gagnstætt því sem hann hefur áður haldið fram, að hér væri um endanlegt bann að ræða, ef allir kaupstaðir landsins bönnuðu sölu áfengis innan sinna takmarka. En það brýtur í bág við fyrri fullyrðingar hans sjálfs, hv. þm. Str. og flutningsmanna frv. Hann dró sem sagt, rétta ályktun af frv. En ef þessi staðhæfing reynist ekki rétt vera - en ég vil halda því fram, að hún sé rétt og þá sé flutningur frv. fráleitur -, en hinsvegar reynist rétt, að heildsala áfengis megi eiga sér stað eftir sem áður, þá er það, sem skeður við samþ. þessa frv., það, að heilbrigðar reglur um afhendingu áfengis í símasölu eru numdar úr gildi, en heildsala leyfist, hvar sem er, reglulaust. Það er því opnað fyrir meira flóð áfengis en nokkru sinni áður hefur átt sér stað. Ég verð að segja, eins og hv. frsm. meiri hl., að málið hefur fengið nákvæma athugun í n. Þeir gallar, sem á því eru, liggja ekki í neinu, sem hægt er að laga með athugun. Þeir liggja í eðli sjálfs frv. Það leiðir til ills, það er óljóst, það þorir enginn þm. að vera með því eða á móti. Þess vegna er settur inn í frv. fyrirvari um að skella allri ábyrgðinni á hv. ríkisstj. Ég vil segja það, að ég þarf ekki að íhuga frv. frekar til þess að sjá, að slíkt frv. er ekki hægt að samþ. Það væri til skammar fyrir hv. deild og hv. Alþ. Eins og hv. þm. Barð. sagði, gæti komið til mála að ræða, hvort banna ætti alla sölu áfengis eða ekki, hvort grípa ætti til strangra aðgerða. Um það er þá hægt að ræða, þegar þar að kemur. En við skulum ekki vera að tefja tíma Alþ. með öðru eins frv. og þessu, sem aðeins gæti leitt til rauna, ef það yrði samþ.



Það þarf ekki að segja þeim, sem til þekkja, að þetta mál er mér í eðli sínu jafnmikið áhugamál og hv. 9. landsk. þm. Mér þykir leitt, að þessar umr. urðu ekki fyrr, og að þær upplýsingar, sem nú eru fram komnar, komu ekki fyrr. Ég tel það mikils virði að fá eindregið skorið úr því hér fyrir atkvgr., hvort það er rétt, að ríkisstj. geti haldið áfram sölu áfengis í landinu eftir samþ. þessa frv., því að ef það er rétt - og því heldur hv. 9. landsk. þm. fram nú og fyrrv. dómsmrh., hv. þm. Str., fullyrti, að ekki væri hægt að leggja niður áfengissölu, breytir það afstöðu minni svo mikið, að ég get ekkí samþ. frv. Hafi ríkisstj. ekki rétt til að selja áfengi í heildsölu, ef frv. verður samþ., er hér í rauninni um bann að ræða, grímuklætt bann, og er þá bezt að ganga til atkv. um það í d., hvort hér á að vera bann eða ekki. Breyti frv. hins vegar engu um sölu áfengis í landinu, er það ekki annað en humbug og eykur bara söluna bakdyramegin. Ég held því, að rétt sé að fá málinu frestað og setja það aftur í n. og fá yfirlýsingu ríkisstj. um það, hvort hún telur sig hafa heimild til að selja áfram áfengi. Þá mundi hv. þm. verða ljóst, um hvað þeir væru að greiða atkv.



Það er rétt að ég byrji á því að gera nokkra grein fyrir því, að þetta mál er svo seint á ferðinni. Ástæðan til þess er sú, að ég hafði ekki hugsað mér að bera þetta mál fram á þessu þingi, vegna þess að og bjóst ekki við, að það mundi ná fram að ganga. En eftir það, að frv. um lendingarbætur í Borgarfirði eystra var komið vel á veg í þinginu, fékk ég ákveðin tilmæli að austan um að flytja þetta frv. Þá stóð nú svo á, að það var ekki útséð um, hvort þingi yrði frestað eftir 15. febrúar, og enn beið ég nokkra daga. En þegar ákvörðun var tekin um það, að þinginu yrði haldið áfram, og séð varð fyrir, að þau frv., er stj. legði fyrir þingið, mundu taka nokkurn tíma, ákvað ég að leggja þetta frv. fyrir þingið, hvort sem það næði samþykki eða ekki. Hins vegar vil ég vænta þess, þar sem málið er fremur einfalt, að það nái fram að ganga. Kem ég þá að frv. sjálfu. Vattarnes hefur verið verstöð svo lengi sem nokkur maður hefur sögur af, og þessi verstöð hefur ætíð verið fyrir smábáta og aðeins fyrir róðrarbáta, þar til í kringum 1920, að farið var að setja vélar í hina smærri fiskibáta. Á þessum stað stendur þannig á, eins og bent er á í grg. frv., að þar er slæm lending í vissum áttum, t.d. í norðan- og norðaustanátt og allt þar til vindáttin er komin í austur. Það hagar þannig til, að í norðanátt stendur vindurinn út Reyðarfjörð, og þá stendur að mestu upp á höfnina. Í norðaustanátt stendur vindurinn skáhallt yfir fjörðinn og stendur þá beint upp á lendinguna, og svo er þar til vindur er kominn í suðaustur. Hins vegar má heita góð lending í suðaustan-, sunnan- og austanátt. Það hefur frá því fyrsta verið bagalegt fyrir þennan stað, hvað lending hefur verið slæm, en þó hefur það orðið tilfinnanlegra síðan farið var að nota vélar í opna báta, því að á meðan aðeins voru notaðir róðrabátar, þá heppnaðist lendingin oftast sæmilega, ef sæmilegur liðsafli var. Þó að nokkur hafátt væri í lendingu, var oft sæmilegur mannafli til þess að taka á móti bátunum. En síðan farið var að nota vélar í bátana, er þetta miklu hættumeira vegna þess að þó að hægt sé að taka bátana í land, þá er alltaf hætta á vélarskemmdum, sérstaklega er hætt við skemmdum á skrúfunni í slíkum tilfellum. Strax þegar vélbátanotkunin fór í vöxt, komu því upp raddir um það, að á þessu þyrfti að ráða bót. Árið 1930 og næstu ár þar á eftir var þetta athugað og rannsakað, og liggur fyrir rannsókn um þetta efni frá þeim árum. Árið 1938 fór einnig fram rannsókn um þetta efni. Ég hef með höndum fyrri kostnaðaráætlunina ásamt teikningu. En síðari rannsóknin hefur leitt í ljós, að frá mannvirkinu verður að ganga nokkuð á annan hátt en upphaflega var til ætlazt, og mundi það verða nokkru dýrara. Það er sameiginlegt álit þeirra, sem þetta hafa skoðað, að bezt verði þetta bætt með því að byggja garð í Klukkusker. Við það myndast skjól vestan garðsins í norðan- og norðaustanátt og fullkomið hlé fyrir báta, meðan þeir eru í höfn. Út frá þessu var gengið við fyrstu rannsókn. Síðari rannsóknin hnígur í þá átt, að það þyrfti að haga byggingu mannvirkisins þannig, að steypt yrði akbraut til þess að koma aflanum upp garðinn, og að þetta mannvirki kæmi ekki að fullum notum, nema að það væri fullgert. Eins og vikið er að í nál., þá eru þær áætlanir, sem fyrir liggja, allar frá því fyrir verðhækkun, og er gert ráð fyrir í þeim áætlunum, að þessi mannvirki muni kosta ekki minna en 20 þús. kr. Að vísu er þetta ekki stór upphæð, en bæði er það, að ýmsir menn, sem þarna eru kunnugir, telja, að þessi áætlun, sem miðuð er við fyrirstríðsverð, muni vera í knappara lagi, og ekki síður hitt, að þess má vænta, hvenær sem þetta mannvirki verður framkvæmt, að það muni verða nokkuð dýrara heldur en ráð var fyrir gert í upphafi. Þess vegna er það, að ég hef farið fram á hærri fjárhæð í þessu skyni heldur en þessi áætlun tiltekur. Þarna stendur þannig á, að Vattarnes það tilheyrir Fáskrúðsfjarðarhreppi, síðan Búðarkauptún varð sérstakur hreppur. En fyrir nokkru var hreppnum skipt í tvennt, þannig að hann nær nú alla leið frá Gvendarnesi milli Stöðvarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar og alla leið að Berunesi í Reyðarfirði, og er klipptur í sundur af Búðakauptúni. Þetta hefur gert það að verkum, að erfitt hefur reynzt að fá samtök innan hreppsins um það, að hefjast handa um þessar umbætur. Það hefur verið gerð tilraun til þess, og hafa fengizt loforð um framlög til þessara framkvæmda gegn framlög annars staðar frá. En að ekkert varð úr framkvæmdum stafar af því, að enginn aðili, sem hægt var að fá til þess að leggja fram fé sem til þurfti, taldi þetta hagsmuni alls hreppsins. Svo bættist hitt við, að verstöðin Vattarnes er ekki nema að nokkru leyti notuð úr Fáskrúðsfjarðarhreppi, heldur frá Eskifirði og Reyðarfirði. Þetta mun hafa valdið nokkru um það, að ekki tókst að fá neinn aðila til þess að leggja fram fé í viðbót við það, sem hægt var að fá úr ríkissj. Þess vegna er það, að ég tel, að þetta mál verði að leysa með því að setja um þetta l., og Alþ. hefur gengið inn á, að hagkvæmt væri að setja slík l. víða um landið til þess að hraða framkvæmdum og hafnarbótum. Ég fullyrði að slíkt form, sem gefið er með þeim l. sem samþ. hafa verið um lendingarbætur víðs vegar um landið, á hvergi betur við en í Vattarnesi. Þetta byggist á tvennu, bæði af því, að verstöðin er fullt eins mikið sótt af mönnum, sem ekki eiga heimili í hreppnum, og í annan máta af því, að jörðin Vattarnes er ríkiseign, var, að ég hygg, að hálfu eign Vattarneskirkju og að hálfu klausturseign. Með þessum framkvæmdum mundi því verða bætt eign ríkisins. Það hefur komið í ljós á undanförnum árum, að ríkið vill ekki sleppa sínum eignarrétti, og það er vegna þess, að. margir hafa trú á því, að þarna sé um framtíðarmöguleika að ræða. Það hafa verið ýmsar bollaleggingar um það, hvernig ætti að fara með Vattarnes, til þess að það kæmi að sem beztum notum fyrir þjóðarheildina og hagsmuni þeirra, sem þar geta haft hagsmuni. Ég held, að með þessari stuttu lýsingu af aðstöðinni þarna hafi þeir hv. dm., sem á mál mitt hafa getað hlustað, getað sannfærzt um það, að hér er á ferðinni nytjamál, sem er fyllilega þess vert, að það fengi greiða afgr. engu síður heldur en hliðstæð mál, sem fyrir þ. hafa legið, og eru svipaðs efnis. Ég skal geta þess, að með þessu frv., eins og öllum l., sem sett hafa verið um hafnarbætur á fyrra ári, er svo ráð fyrir gert, að verstöðin geti staðið undir mannvirkjunum. Það er einmitt þetta form, sem ég held, að eigi vel við á Vattarnesi, og ég veit það fyrir víst, að allir þeir, sem uppsáturs njóta á Vattarnesi, verða fúsir til þess að leggja á sig þá byrði, sem frv. mælir fyrir um, þ.e. að greiða í lendingarsjóð allt að 6% af brúttóafla. Ég vil svo að lokum óska þess, að málinu verði að lokinni umr. vísað til sjútvn., og vænti þess, að það geti fengið þar fljóta og heppilega afgreiðslu.



Ég neyðist til þess að vekja athygli hæstv. forseta á því, að ég á enn þá í n. frv. á þskj. 241, sem var afgr. til 2. umr. og allshn. þann 22. janúar, og hefur n. ekki skilað áliti. Ég vil því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann hefði áhrif á n. í þá átt, að hún skilaði áliti, svo að málið kæmist áfram.

Forseti (StgrA): Ég mun grennslast eftir því, hvað líður afgreiðslu þessa máls hjá allshn.