Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ásmundur Sigurðsson, fyrrverandi alþingismaður, kennari og bóndi, andaðist sl. laugardag, 8. febrúar, 88 ára að aldri. Ásmundur Sigurðsson var fæddur 26. maí 1903 á Reyðará í Lóni, Austur-Skaftafellssýslu. Foreldrar hans voru hjónin Sigurður búfræðingur og bóndi á Reyðará Jónsson bónda og söðlasmiðs á Setbergi í Nesjum Jónssonar og Anna kennari Lúðvíksdóttir bónda og verslunarmanns í Vallaneshjáleigu Hermannssonar. Þeir feðgar, Lúðvík og Hermann, báru ættarnafnið Schou, en Anna lagaði föðurnafn sitt að norrænu máli og nefndist Anna Hlöðversdóttir. Ásmundur ólst upp á Reyðará í hópi sex bræðra. Hann varð búfræðingur frá Hvanneyri árið 1927, nam við leikfimi- og lýðháskólann í Ollerup á Fjóni í Danmörku veturinn 1928--1929 og lauk kennaraprófi í Reykjavík vorið 1940. Hann var ráðsmaður við skólabúið á Hvanneyri í Borgarfirði 1929--1932 og jafnframt leikfimikennari við skólann þar. Bóndi á Reyðará var hann 1932--1958, hélt unglingaskóla í Nesjahreppi og Mýrahreppi í Austur-Skaftafellsýslu 1932--1934 og var kennari í Nesjahreppi 1934--1946, að undanskildum vetrinum 1939--1940 er hann stundaði kennaranám. Árið 1958 fluttist hann til Reykjavíkur og var fulltrúi í Búnaðarbankanum 1958--1973, hætti þar störfum sjötugur. Ásmundur Sigurðsson var í framboði við alþingiskosningar í Austur-Skaftafellssýslu 1942 og kom fyrst á Alþingi 1944, var þá varamaður landskjörinna alþingismanna Sósíalistaflokksins. Landskjörinn alþingismaður var hann 1946--1953. Síðast sat hann á Alþingi haustið 1966, var þá varaþingmaður í Austurlandskjördæmi. Hann átti sæti á 13 þingum alls. Yfirskoðunarmaður ríkisreikninga var hann 1944. Sama ár var hann skipaður í milliþinganefnd til að endurskoða lög um verðlagningu landbúnaðarafurða og fleira. Í nýbýlastjórn og síðar landnámsstjórn var hann 1947--1971. Ritstjóri Nýja tímans 1950--1962. Ásmundur Sigurðsson ólst upp á slóðum rótgróinnar sveitamenningar við almenn sveitastörf, heimanám og bóklestur. Félagsþroska öðlaðist hann í öflugu ungmennafélagi. Að loknu slitróttu en vel nýttu skólanámi stundaði hann allmörg ár kennslu barna og unglinga jafnframt búskap á föðurleifð sinni. Hann var áhugasamur um þjóðmál, var traustur flokksmaður og vann heils hugar að framgangi þeirrar stefnu sem hann markaði sér. Hann var hógvær og látlaus, ræður hans voru skýrar og fastmótaðar. Á Alþingi sinnti hann framar öðru landbúnaðar- og byggðamálum, en jafnframt voru honum hvers konar menningarmál hugleikin ásamt umbótum í kjördæmi sínu. Ég bið hv. alþm. að minnast Ásmundar Sigurðssonar með því að rísa úr sætum. --- 
            

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, nr. 46 27. júní 1985, með síðari breytingum. Frv. þetta er samið í landbrn. en tilgangur þess er eingöngu sá að gera nauðsynlegar lagabreytingar í framhaldi af búvörusamningnum sem undirritaður var af landbrh. og fjmrh. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og samninganefnd Stéttarsambands bænda hinn 11. mars 1991. Samningur þessi ber heitið ,,Stefnumörkun í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt`` og fjallar um framleiðslu mjólkur og sauðfjárafurða á tímabilinu frá 1. sept. 1992 til 31. ágúst 1998. Með samningnum eru tveir viðaukar, annars vegar viðauki I um aðlögun fullvirðisréttar í sauðfjárframleiðslu að innanlandsmarkaði fram til 31. ágúst 1992 og hins vegar viðauki II um ýmsar stuðningsaðgerðir til að mæta áhrifum samningsins. Þá fylgja samningnum 12 bókanir um ýmis málefni sem tengjast honum. Samningurinn tekur við að loknum gildistíma núverandi búvörusamnings þann 31. ágúst á þessu ári. Umræður um gerð hans hófust fyrri hluta árs 1989 og í ágústmánuði það ár lögðu landbrh. og Stéttarsamband bænda fram hugmyndir um útlínur slíks samkomulags. Þá komu af hálfu beggja aðila fram hugmyndir um markaðstengdan samning til allt að 6 ára. Síðari hluta árs 1989 og framan af árinu 1990 héldu viðræður áfram og unnið var að ýmiss konar gagnaöflun. Á aðalfundi Stéttarsambandsins árið 1990 voru lögð fram sameiginleg efnisatriði til umræðu um grundvöll búvöruframleiðslunnar eftir 1. sept. 1992. Í tengslum við febrúarsamningana svonefndu 1990 varð samkomulag um skipan nefndar, sjömannanefndarinnar svonefndu, sem hefði það hlutverk að ,,setja fram tillögur um stefnumörkun, er miði að því að innlend búvöruframleiðsla verði hagkvæmari og kostnaður lækki á öllum stigum framleiðslunnar, í búrekstri bóndans, á vinnslu- og heildsölustigi og í smásöluverslun``. Nefndin var skipuð fulltrúum frá landbrn., ASÍ, BSRB, Vinnuveitendasambandi Íslands, Vinnumálasambandi samvinnufélaga og Stéttarsambandi bænda. Í september 1990 varð samkomulag um að viðræðum þeim sem í gangi höfðu verið milli landbrn. og Stéttarsambands bænda um nýja stefnumörkun yrði slegið á frest þar til sjömannanefndin hefði lokið störfum. Áfangaskýrsla sjömannanefndar um framleiðslu sauðfjárafurða var afhent landbrh. 14. febr. 1991, en hún lýsir þeim gögnum og hugmyndum sem liggja til grundvallar umræddri stefnumörkun í sauðfjárræktinni og í henni koma fram fyrstu hugmyndir um aðgerðir. Hinn 20. febr. óskaði stjórn Stéttarsambands bænda eftir áframhaldandi viðræðum um búvörusamning sem byggðar yrðu á hugmyndum sjömannanefndar með þeim viðaukum sem nauðsynlegir væru. Þær viðræður leiddu til ofannefnds samnings. Af hálfu Stéttarsambands bænda var hann undirritaður með fyrirvara um samþykki fulltrúafundar, en þar var hann samþykktur 14. mars 1991. Landbrh. undirritaði samninginn með fyrirvara um samþykki Alþingis um nauðsynlegar lagabreytingar. Með frv. þessu eru gerðar nauðsynlegar lagabreytingar í framhaldi af undirritun búvörusamnings frá 11. mars 1991. Þá voru gerðar ítarlegar áætlanir um kostnað sem samningurinn mundi hafa í för með sér og breytingar á útgjöldum frá fyrra fyrirkomulagi. Þær áætlanir fylgja frv. Útgjöld ríkissjóðs vegna búvörusamnings eru með þrennum hætti, þ.e. samningurinn sjálfur sem kveður á um stjórn framleiðslunnar á tímabilinu 1991--1998, þar á meðal beinar greiðslur til framleiðenda sauðfjárafurða á lögbýlum, viðauki I sem kveður á um aðlögun fullvirðisréttar í sauðfjárframleiðslu að innanlandsmarkaði og viðauki II sem fjallar um ýmsar stuðningsaðgerðir í framhaldi af samningnum. Frv. þetta tekur fyrst og fremst til samningsins sjálfs og viðauka I. Ákvæði viðauka II verða lögð fyrir Alþingi með frv. til fjárlaga og ráðast af samþykkt þeirra hverju sinni. Með frv. þessu er í 6. gr. a. vikið að þeim hluta búvörusamnings sem viðauki I fjallar um, þ.e. tilboð ríkissjóðs um að greiða fyrir allt að 3.700 tonnum fullvirðisréttar í sauðfjárframleiðslu og allt að 55 þús. áa. Alþingi hefur með 38. gr. lánsfjárlaga fyrir árið 1991 heimilað fjmrh. að stofna til skuldbindinga vegna þessa. Tilboð ríkissjóðs stendur til 1. sept. 1992, þó þannig að hærri greiðslur voru í boði til 1. sept. sl. heldur en þær sem bjóðast á þessu ári. Auk þessa eru ákvæði um niðurfærslur fullvirðisréttar að því marki sem umsamin fækkun fjár næst ekki með frjálsum samningum. Sl. haust náðust samningar um minnkun fullvirðisréttar um 1.709 tonn auk þess sem þvingaða niðurfærslan nam 138 tonnum. Fargað var 42--43 þús. fjár í tengslum við þessar aðgerðir. Ásetningsskýrslur sem þegar liggja fyrir benda til að fé muni fækka um allt að 40.000 milli ára þrátt fyrir að margir bændur hafi tekið fé að nýju eftir riðuniðurskurð eða tímabundna leigu fullvirðisréttar til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Greiðslur vegna fækkunarinnar sl. haust hafa þegar verið sendar bændum sem uppfyllt hafa skilyrði samningsins. Hvað varðar markmið búvörusamningsins um aðlögun fullvirðisréttar að innanlandsmarkaði standa eftir 1.853 tonn sem þarf að ná út annaðhvort með samningum eða seinni niðurfærslu næsta haust. Stærsta breytingin er sú að stuðningi ríkissjóðs við útflutning landbúnaðarafurða verður hætt frá og með 1. sept. 1992 vegna afurða sem framleiddar verða eftir þann tíma. Hámark útflutningsbóta var miðað við 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar, en með búvörulögunum frá 1985 voru þær lækkaðar í 6% árið 1987 og 5% síðan. Þó skyldu önnur 4% renna til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins til stuðningsaðgerða vegna samdráttar í hefðbundnum búkap. Vegna þessa er lagt til í 8. gr. frv. að 36.--38. gr. búvörulaganna falli brott 1. sept. 1992. Verðábyrgð ríkissjóðs á umsömdu ákveðnu magni sauðfjárafurða er numin úr gildi og felur það í sér mikla stefnubreytingu í landbúnaði. Framleiðslan verður eftir 1. sept. á ábyrgð framleiðenda og afurðastöðva og hefur það í för með sér að bændur verða að meta stöðu sína í nýju ljósi hvað varðar verðlagningu á framleiðslunni og sölu afurðanna þar sem ríkissjóður ber ekki lengur ábyrgð á umsömdu magni. Samkvæmt gildandi lögum er framleiðendum tryggt fullt verð fyrir framleiðslu innan fullvirðisréttar, enn fremur eru ákvæði um staðgreiðslu samkvæmt ákveðnum reglum sem þó er heimilt að víkja frá með samkomulagi framleiðenda og afurðastöðva. Í gr. 5.1 í búvörusamningi er kveðið á um að verðlagningu skuli hagað í samræmi við gildandi ákvæði búvörulaga með ákveðnum breytingum. Á árinu 1993 skuli taka kerfi verðlagningar sauðfjárafurða til endurskoðunar og þá m.a. kannaðir kostir umboðsviðskipta. Það liggur í augum uppi eftir að verðábyrgð ríkissjóðs fellur niður að framleiðendur og afurðastöðvar verða að fá frelsi til verðlagningar með tilliti til birgðastöðu og stöðu á markaði. Í 2. gr. frv. eru verðlagsnefnd veittar heimildir til að víkja frá gildandi ákvæðum um verðlagningu. Í fyrsta lagi er verðlasgnefnd heimilt að víkja frá því að gera ársfjórðungslegar breytingar á verðlagsgrundvelli og afurðaverði til framleiðenda vegna breytinga á fjármagns- og rekstrarkostnaði og á launum eins og 12. gr. búvörulaga kveður á um. Þetta er í samræmi við ákvæði 5.1 í búvörusamningi. Í öðru lagi er verðlagsnefnd heimilt við ákvörðun á nýjum verðlagsgrundvelli að semja um tilteknar fyrir fram ákveðnar framleiðnikröfur á gildistíma grundvallarins þrátt fyrir ákvæði 8.--10. gr. laganna. Ákvæði 5.1 í búvörusamningi kveður á um að sl. haust skyldi verð sauðfjárafurða fært niður um 2% og um 4% til viðbótar næsta haust. Í bókun II segir að samningsaðilar séu sammála um að stefna beri að því að raunverð dilkakjöts lækki í áföngum um 20% á næstu 5--6 árum. Ekki er áskilið samþykki allra nefndarmanna og nægir því einfaldur meiri hluti til ákvörðunar á grundvelli þessa ákvæðis. Í þriðja lagi er verðlagsnefnd heimilt að breyta einstökum liðum og verði einstakra afurða á gildistíma grundvallarins og hefur frjálsar hendur um það hvenær slík ákvörðun er tekin og til hvaða vara hún nái. Þetta er nauðsynlegt ákvæði til að geta mætt breyttum markaðsforsendum og koma í veg fyrir óeðlilega birgðasöfnun. Í stað niðurgreiðslu á heildsölustigi verða teknar upp beinar greiðslur til bænda frá og með haustslátrun 1992. Ekki er gert ráð fyrir að þessi breyting hafi áhrif á endurgreiðslu á hluta virðisaukaskatts né á gildandi reglum um niðurgreiðslur til ullariðnaðarins. Beinar greiðslur verða inntar af hendi mánaðarlega, í fyrsta skipti nú í mars. Beinar greiðslur til bænda greiðast út á greiðslumark sem ákveðið verður árlega og byggist á innanlandsneyslu kindakjöts. Í upphafi deilist það út á framleiðendur í hlutfalli við fullvirðisrétt þeirra haustið 1992. Heildargreiðslumark hækkar eða lækkar í takt við breytingar á innanlandsneyslu kindakjöts eftir vissum reglum. Meginatriðið er að heildargreiðslumark er tengt innanlandsmarkaði. Verði framleiðsla kindakjöts eitthvert ár umfram sölu þannig að birgðir aukast kemur mismunur til lækkunar heildargreiðslumarki næsta ár og öfugt. Bændum verða heimiluð aðilaskipti að greiðslumarki sem ætti að stuðla að hagræðingu í greininni og auðvelda búháttabreytingar. Í þessu frv. er ekki fjallað um mjólkurframleiðslu en í 5. gr. frv. er landbrh. heimilt að semja um beinar greiðslur til kúabænda. Eftir stjórnarskiptin sl. ár fól ég sjömannanefnd að halda áfram starfi sínu og þar á meðal að móta tillögur um nýtt fyrirkomulag í mjólkurframleiðslu og mjólkuriðnaði. Enn hefur nefndin ekki lokið störfum varðandi þessa þætti en ég lagði áherslu á að hún skilaði skýrslu í þessum mánuði enda má það ekki dragast lengur að unnt sé að hefja samninga við Stéttarsamband bænda um nýskipan þessara mála. Að öðru leyti fjallar það um nánari útfærslu á framkvæmd þeirra kerfisbreytinga sem standa fyrir dyrum og gerð er grein fyrir í athugasemdum við einstakar greinar frv. Skal hér aðeins stiklað á stóru í þeim efnum. Í 1.--4. gr. er fjallað um verðlagningu og uppgjör afurðastöðva, m.a. áðurgreindar breytingar á umboði verðlagsnefndar til að víkja frá sjálfvirkum framreikningi verðs til bænda. Einnig kveður 3. gr. á um að fimmmannanefnd, sem ákveður heildsöluverð búvara, fái sams konar heimild til að gera tilteknar framleiðnikröfur til afurðastöðva. Í 4. gr. eru ákvæði um hvernig með skuli fara uppgjör fyrir afurðir umfram greiðslumark. 5. gr. veitir landbrh. heimild til að semja um beinar greiðslur ríkissjóðs til framleiðenda á sauðé og mjólkurafurða. 6. gr. er í átta liðum. a-liðurinn fjallar eingöngu um minnkun fullvirðisréttar sem ég hef þegar gert grein fyrir, b-liður er um ákvörðun heildargreiðslumagns sem er það magn kindakjöts sem beinar greiðslur til bænda miðast við. Hér er mælt fyrir um hvernig það er ákveðið og lagt til að það verði 8.600 tonn á verðlagsárinu 1992--1993. Sú tala byggist á neyslu kindakjöts árið 1990 og fyrri helming ársins 1991 sem var 8.300 tonn á ársgrundvelli. Við þetta bætast 200 tonn vegna heimtöku bænda auk 100 tonna sem eru ívilnun til einstakra búmarkssvæða á fyrsta ári samkvæmt ákvæðum búvörusamningsins og Framleiðnisjóði landbúnaðarins er gert að bera kostnað af. Í c-lið er fjallað um skiptingu greiðslumarksins. Einungis lögbýli getur öðlast greiðslumark. Í því felst réttur á beingreiðslu úr ríkissjóði og réttur til framleiðslu fyrir innanlandsmarkað. Á hinn bóginn stendur ekkert í veginum fyrir því að framleiðendur og/eða afurðastöðvar geri samning um útflutning á dilkakjöti. Í d-lið eru heimiluð aðilaskipti greiðslumarks á milli lögbýla og hvernig með skuli farið. Þó eru takmarkandi ákvæði ef slík aðilaskipti þykja ganga gegn æskilegum landnýtingar- og gróðurverndarsjónarmiðum. Enn fremur er leitast við að skýra réttarstöðu jarðeigenda og leiguliða gagnvart ráðstöfun og nýtingu greiðslumarks en óljós staða þeirra mála í dag veldur margháttuðum erfiðleikum og óvissu. Í e-lið frv. er fjallað um beinar greiðslur ríkissjóðs sem mega nema 50% af framleiðslukostnaði kindakjöts og miðast við greiðslumark lögbýlis. Þeim er ætlað að koma í stað niðurgreiðslna á kindakjöti og er tilgangur þeirra einkum sá að lækka vöruverð til neytenda og minnka útgjöld ríkissjóðs vegna framleiðslunnar ásamt afnámi útflutningsbóta og að vera nokkurs konar afkomutrygging fyrir sauðfjárbændur og tryggja með því búsetu í sveitum landsins. Bændum er gefið ákveðið svigrúm í framleiðslu án þess að greiðslurnar raskist. Þannig er gert ráð fyrir því á fyrsta ári að hver bóndi fái fulla greiðslu ef framleiðsla hans er á bilinu 80--105% af greiðslumarki býlisins. Þessi mörk verða þó endurskoðuð árlega með hliðsjón af markaðsaðstæðum. Ákvæði f-liðar eru í samræmi við 6. gr. í búvörusamningi og fjallar um hvernig farið skuli með birgðir kindakjöts ef þær verða í lok verðlagsárs umfram þriggja vikna sölu. Við það er miðað að þá sé hægt að beita verðskerðingu eða lækka heildargreiðslumark næsta árs. Í ljósi þess að hér er um opinbera verðlagningu að ræða er talið óhjákvæmilegt að ráðherra taki ákvörðun um verðskerðinguna og að ákveðið sé í lögum að verðskerðingin verði ekki umfram tiltekið hlutfall af afurðaverði kindakjöts til framleiðenda. Þessi ákvæði hljóta að koma til endurskoðunar um leið og önnur ákvæði um verðlagningu og uppgjör afurðastöðva. Í upphafi máls míns rakti ég aðdraganda búvörusamningsins. Það sem e.t.v. er merkast við þann samning er að hann byggðist á víðtæku samkomulagi í nefnd sem í eru fulltrúar allra helstu aðila vinnumarkaðarins ásamt fulltrúum bænda og stjórnvalda. Markmið samningsins og lagafrv. sem hér er lagt fram er að aðlaga sauðfjárframleiðsluna innanlandsmarkaði, draga úr kostnaði hins opinbera og stuðla að aukinni hagræðingu þannig að greinin standi sterkari eftir og vöruverð lækki. Um þessi markmið getur varla verið ágreiningur þótt menn greini á um ýmsar aðferðir sem í samningnum felast. Staðreyndin er sú, hvað sem öðru líður, að þær breytingar sem frv. gerir ráð fyrir munu spara ríkissjóði mikið fé á næstu árum. Sparnaður vegna sauðfjárframleiðslu á samningstímanum er áætlaður um það bil 5 milljarðar miðað við það sem orðið hefði að óbreyttu. Útgjöld yfirstandandi árs verða reyndar verulega hærri en ella vegna þess að nú skarast fyrirframgreiðslur vegna framleiðslu næsta hausts og niðurgreiðslur á afurðum haustsins 1991. Það er ljóst að landbúnaðurinn stendur frammi fyrir gjörbreyttum aðstæðum. Almenn þróun í heiminum er í átt til frjálsari viðskiptahátta og Íslendingar geta ekki vísað þeirri þróun hjá dyrum. Aðild okkar að hinu Evrópska efnahagssvæði og nýjum GATT-samningi mun óumflýjanlega leiða til aukinnar samkeppni á matvörumarkaði hér. Svar landbúnaðarins við þeirri þróun hlýtur að vera sú að hagræða á öllum sviðum svo sem kostur er til að geta mætt samkeppni og stjórnvaldsaðgerðir verða að miðast við að stuðla að slíkri hagræðingu og styrkja samkeppnisstöðu landbúnaðarins jafnframt því að milda þau áhrif sem umrótið mun óhjákvæmilega hafa á einstaka bændur og byggðarlög. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók búvörusamninginn í arf. Ég lýsti því strax yfir að við hann mundi ég vilja standa en leita samkomulags um hverjar þær breytingar sem ég teldi skynsamlegar og bændum og þjóð til hagsbóta. Með frv. er einungis stefnt að þeim breytingum á lögum sem nauðsynlegar eru til að framkvæma búvörusamninginn. Heildarendurskoðun laganna um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum frá 1985 verður eftir sem áður að fara fram. Sú endurskoðun er ekki tímabær fyrr en sjömannanefndin hefur lokið störfum varðandi aðrar greinar landbúnaðarins en sauðfjárrækt og tillögur liggja fyrir um fyrirkomulag afurðasölu. Óvissan í GATT-samningunum veldur því einnig að ekki er unnt í dag að ganga frá lagasetningu til frambúðar. Reyndar er næsta víst að nýr GATT-samningur, þegar og ef af verður, mun krefjast vissra breytinga á þeim lögum sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Tíminn leyfir hins vegar ekki að beðið sé niðurstöðu í þeim málum. Vegna ákvæða um að beinar greiðslur til bænda skuli hefjast í næsta mánuði er knýjandi að frv. fái skjóta umfjöllun hér í þinginu. Frv. er vissulega viðamikið og lagatæknilega flókið, en til þess hefur verið reynt að vanda hvað hina lagatæknilegu hlið varðar og haft náið samráð við Stéttarsamband bænda um alla túlkun búvörusamningsins. Það er ósk mín, hæstv. forseti, til hv. landbn. og Alþingis að afgreiðslu málsins verði flýtt svo sem verða mál. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og landbn.

Frú forseti. Ég vil á þessu stigi lýsa stuðningi við það að þetta frv. fari til nefndar þar sem það að sjálfsögðu þarf að fá nákvæma skoðun. Ég er sammála hæstv. landbrh. að það þarf að hraða þeirri skoðun en ég legg sérstaka áherslu á að það er nauðsynlegt að hún sé ítarleg og ekki kastað til hennar höndunum. Því miður hefði þetta frv. þurft að vera fyrr á ferðinni og hefði þurft að lögfestast helst fyrir jól. En ég vona að menn vinni vel og rösklega að lagasetningunni þannig að hún geti farið fram sem allra fyrst. Búvörusamningur hefur verið gerður og við stöndum frammi fyrir þeim veruleika og verðum að lifa við hann. Ég ætla ekki að ræða hann í smáatriðum hér eða nú. Með þessum búvörusamningi hefur bændastéttin tekið á sig miklar fórnir. Og það eru reyndar ekki einu fórnirnar sem bændastéttin hefur tekið á sig á undanförnum árum því að með geysilegri framleiðsluskerðingu, sem ég efast nú um að almenningur geri sér grein fyrir hvað hefur verið þungbær, hafa bændur tekið á sig feiknarlegar fórnir. Því er við að bæta að bændur gerðu þjóðarsáttina mögulega með því að falla frá kröfum, réttmætum kröfum sem þeir áttu til verðhækkana á sinni framleiðslu í framhaldi af verðhækkun aðfanga, þannig að bændur hafa út af fyrir sig tekið á sig miklu meiri skerðingu heldur en aðrar stéttir í þjóðfélaginu. Með þessu frv. og með búvörusamningnum má þó segja að mörkuð sé innlend landbúnaðarstefna, þ.e. að við séum sjálfum okkur nógir um landbúnaðarvörur en stefnum ekki að því að flytja út dilkakjöt eða mjólkurvörur nema þá í mjög litlum mæli. Þessar hugmyndir um beinu greiðslurnar var niðurstaða sem ákveðið var að prófa. Þær eru náttúrlega fyrst og fremst hagsbætur fyrir ríkissjóð og vonandi og reyndar vissulega hljóta að verða til hagsbóta fyrir neytendur. Það er þó með því fororði að milliliðir blandi sér ekki í málið og hrifsi til sín það sem bændur fórna með þessari breytingu. Ég held að það sé langsótt að ímynda sér að þessi breyting geti orðið til hagsbóta, til fjárhagslegra hagsbóta fyrir bændur. En bændur hugsa um þjóðarhag og satt að segja finnst bændastéttinni enn þá að hún beri ábyrgð á þessu þjóðfélagi öllum öðrum stéttum fremur. Þetta er sennilega arfur frá gamalli tíð, en hugsunarháttur bænda í þessu tilfelli hefur ekkert breyst frá fyrri öld eða frá því snemma á öldinni þegar bændur voru mikils ráðandi hér um málefni þjóðarinnar og flestir Íslendingar lifðu í sveitum. Saga undanfarinna ára sýnir að samtök bænda eru reiðubúin að láta stéttina færa umtalsverðar fórnir. Ég ætla ekki að fjölyrða um það meira hér að sinni. En eins og ég sagði áðan hefði þetta frv. þurft að koma til afgreiðslu fyrr. Því miður stendur ríkisstjórnin ekki við sinn hluta af búvörusamningnum að því leyti að beinar greiðslur þessa árs eru skertar verulega. Og beinu greiðslurnar voru hugsaðar til að nema svo sem launalið bóndans. Bóndinn þarf að kaupa sín aðföng til búsins og þar getur hann ekkert skorið niður. En með því að draga beinu greiðslurnar svo sem ákveðið var í fjárlögum þá er verið að hýrudraga bændur um launahlutann því það er það eina sem hægt er að ganga á, það eina sem bóndinn hefur til ráðstöfunar, hitt er allt fast og óhjákvæmilegt. Þetta virkar í grófum dráttum þannig að 1 / 6 hluti launa bóndans á þessu ári greiðist ekki. Og mér er nú spurn: Hvaða önnur stétt í þjóðfélaginu mundi láta það yfir sig ganga að taka það á sig að vera hýrudregin um sjötta hluta launa sinna? Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir stjórnvöld að íhuga þetta, og almenning í landinu, að bændur eru með afgreiðslu síðustu fjárlaga sviptir sjötta hluta árslauna sinna. Það er ekkert lítið kjaftshögg fyrir þá. Þeir að vísu eiga von í að fá þetta uppi borið á árinu 1993 en það gerir þeim hins vegar ekki léttara fyrir að standa í skilum um næstu áramót og ég óttast að það verði lítið um jólagjafir á a.m.k. sumum sveitaheimilum um næstu jól vegna þessa tiltækis ríkisstjórnarinnar. Ég legg á það mjög mikla áherslu að Íslendingar móti sína landbúnaðarstefnu sjálfir og taki ekki við einhverjum fyrirskipunum utan frá um hvernig skynsamlegast sé að haga landbúnaði á Íslandi. Að því leyti til er það kostur á þessu frv. að það miðar í þá átt. En eins og hæstv. ráðherra benti á þá stangast þetta frv. og hin íslenska landbúnaðarstefna í grundvallaratriðum á við þær hugmyndir sem settar hafa verið fram í GATT-samningunum og kenndar eru við Dunkel. Og ef niðurstaðan af GATT-samningunum, sem ég ætla heldur ekki að ræða í bili, yrði sú eða í líkingu við það sem tilboð Dunkels hljóðaði upp á, þá gjörbreytir það auðvitað íslenskri landbúnaðarstefnu og þyrfti tvímælalaust ekki bara að endurskoða íslenska landbúnaðarstefnu, það mundi algerlega kollvarpa íslenskri landbúnaðarstefnu, enda værum við þá heldur ekki í færum til þess að móta hana sjálfir. Ég átel það sem sagt að frv. skuli ekki hafa komið til afgreiðslu fyrr. Ég lýsi stuðningi við að það fari til nefndar en legg áherslu á að það fái þar nákvæma efnislega athugun og það verði unnið hratt að henni þannig að frv. þessa efnis og sem nær þeim tilgangi sem þessu frv. er ætlað að ná verði afgreitt hér sem allra fyrst.

Hæstv. forseti. Með þessu frv. er í raun óskað eftir enn frekari staðfestingu Alþingis á ákvæðum búvörusamningsins, þess sem gerður var fyrir tæplega einu ári síðan milli ríkisvaldsins og bændasamtakanna. Eins og menn muna veitti Alþingi þegar á liðnu vori í lánsfjárlögum fyrir sl. ár heimild til að hefja framkvæmd samningsins og aðlögunarákvæða hans. Í öðru lagi voru við afgreiðslu fjárlaga nú á yfirstandandi þingi fyrir jólin veittar lagaheimildir til þess í frekari mæli að framkvæma þennan samning og segja má að nú sé í þriðja sinn og í enn ríkari mæli lagt fyrir þingið frv. um heimildir til að fullnusta þennan samning. Ég lít svo á að með afgreiðslu þessa frv., ef eða þegar að lögum verður, sé Alþingi að veita endanlega fullnægjandi lagaheimildir til framkvæmdar búvörusamningsins að öðru leyti en því sem tæknilegt má telja og að sjálfsögðu þarf að koma hér fyrir þingið sem fyrst. Það sem ég á við í þessu sambandi og vil undirstrika sérstaklega er það að með þessu frv. er beinlínis óskað lagaheimildar til að hefja framkvæmd ákvæða í aðalhluta samningsins, í aðalsamningnum sjálfum, til viðbótar viðaukum og aðlögunarákvæðum sem áður hafa verið til umfjöllunar. Ég held að það hljóti að liggja í hlutarins eðli að um leið og lögfest hafa verið ákveðin atriði aðalsamningsins, þá verði hann ekki í sundur slitinn og þar með í raun felist endanlegt samþykki Alþingis við framkvæmd hans. Því er þetta frv. að mínu mati mikilvægt þó það taki ekki á nema afmörkuðum þáttum samningsins að það er óhjákvæmilegt að líta svo á og nauðsynlegt að alþingismenn átti sig á því að með því að taka upp og lögfesta ákvæði aðalsamningsins hlýtur Alþingi að leggja blessun sína yfir gjörninginn í heild. Það eru ekki mörg atriði í sjálfu sér, hæstv. forseti, sem ég sé ástæðu til að staldra sérstaklega við nú við 1. umr. málsins, enda er hér eins og ég hef séð það við lauslega athugun nánast um bein og borðleggjandi framkvæmdaratriði að ræða sem fyrst og fremst og beinlínis taka mið af ákvæðum samningsins sjálfs þannig að þeir sem eru kunnugir innihaldi hans og áhrifum geta gefið sér hvað hér er á ferðinni í frv. Í örfáum tilvikum tel ég þó ástæðu til að staldra aðeins við eða spyrja spurninga sem lúta að framkvæmd og orðalagi í frv. á atriðum sem tekin eru beint upp úr samningnum sjálfum. Í 1.--5. gr. er um að ræða ákveðnar breytingar á fyrri hluta laganna um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, nr. 46/1985, og er það held ég á öllum stöðum um fullkomlega eðlileg atriði að ræða og eðlilegar heimildir sem varða undanþágu verðlagsnefndar til þess að hún geti starfað í samræmi við ákvæði samningsins nýja, m.a. tekið til greina ákveðnar umsamdar eða fyrir fram ákveðnar framleiðnikröfur sem nauðsynlegt er að taka tillit til eða svigrúm þarf að vera fyrir hendi til að taka tillit til við verðlagningu. Í 4. gr. er kveðið á um meðferð umframframleiðslu og verðskerðingar sem nauðsynlegar eru í því sambandi. Eitt atriði í 3. gr. þar sem er vikið að fimmmannanefnd mun ég ræða lítillega síðar en ég tel að úr því að hróflað er við lagaákvæðum um fimmmannanefnd á annað borð í þessu frv. hljóti að koma til álita að taka þá inn í ákvæðin um þá nefnd þær breytingar á samsetningu hennar sem búvörusamningurinn gerir ráð fyrir. En ég mun koma að því aðeins síðar. Í staflið d í 6. gr. er vikið að möguleikum framleiðenda til að eiga viðskipti sín í milli með greiðslumark. Það er kallað aðilaskipti á greiðslumarki. Þar tek ég eftir að lítils háttar ósamræmi er í orðalagi milli ákvæða greinarinnar annars vegar og samsvarandi ákvæða í búvörusamningnum hins vegar. Þetta er í 3. mgr. þar sem fjallað er um hlutverk Landgræðslunnar og það tillit sem taka þarf til landnýtingarsjónarmiða og síðan segir: ,,Ef hætta skapast á að tilfærsla á greiðslumarki gangi gegn æskilegum landnýtingarsjónarmiðum er landbrh. heimilt að takmarka eða stöðva slík aðilaskipti að höfðu samráði við umhvrn.`` Þetta var lítillega öðruvísi orðað ef ég man rétt í búvörusamningnum og er væntanlega að finna í viðaukaákvæðum um viðskipti með framleiðslurétt,  ,,Ef gróðurverndarsjónarmið mæla á móti því að sauðfjárrækt aukist á einstökum jörðum eða landssvæðum að mati Landgræðslu ríkisins og fyrir liggur rökstutt álit þar um, skal landbrh. takmarka eða stöðva kaup á fullvirðisrétti í slíkum tilvikum.`` Það er þetta misræmi sem ég vildi leyfa mér að vekja athygli á og óska eftir því að það verði yfirfarið hvort mönnum hafi þarna orðið lítillega á þegar orðuð voru ákvæði frv. eða hvort einhver hugsun búi á bak við það að draga úr með þessum hætti sem yrðu hin efnislegu áhrif í því úrslitavaldi sem Landgræðslan að nokkru leyti hefur eins og þetta er orðað í búvörusamningnum sjálfum. Þarna er ákveðinn munur á, annars vegar heimild og hins vegar nánast skyldu til að bregðast við slíku rökstuddu áliti Landgræðslunnar. Og það er óþarft að taka það fram en skal gert samt að sá sem hér stendur er þeirrar skoðunar að það sé rétt að hafa þarna alveg ótvírætt orðalag, að það eigi ekki að leyfa slík viðskipti ef þau stríða gegn æskilegum landnýtingarsjónarmiðum að áliti Landgræðslu ríkisins og þar liggur fyrir rökstutt álit um. Ég sé engan aðila í landinu betur til þess fallinn að ráða þá niðurstöðu málsins við slíkar aðstæður heldur en Landgræðsluna og tvímælalaust rétt að það sé þá ótvírætt orðalag á ferðinni. Varðandi e-lið 6. gr. þar sem lögfest eru ákvæðin varðandi beinar greiðslur úr ríkissjóði til framleiðenda sauðfjárafurða er óhjákvæmilegt að staldra aðeins við þá staðreynd sem varð hér með afgreiðslu fjárlaga fyrir jólin að of naumar fjárhæðir voru ákveðnar til að inna af hendi beinar greiðslur eins og samningurinn gerir ráð fyrir á árinu 1992 og það var skýrt með því að meiningin væri að fresta greiðslum á tveimur síðustu mánuðum ársins 1992 og færa þær yfir á fjárlagaárið 1993. Eins og hv. þm. hafa eflaust áttað sig á er orðalag frv. sjálfs sem hér er á ferðinni í beinu samræmi við búvörusamninginn og þar stendur ósköp einfaldlega að beinar greiðslur skuli greiðast mánaðarlega á tímabilinu frá mars til desember fyrir það verðlagsár sem hefst 1. sept. það ár og í fyrsta sinn í mars 1992. Fullnaðargreiðsla skal innt af hendi eigi síðar en 15. des. Það er því ljóst að sé ætlunin að láta niðurstöðu fjárlaganna ráða þarf að koma til breyting á þessu orðalagi eða a.m.k. ákvæði til bráðabirgða sem undanþiggur þá yfirstandandi ár hvað þetta snertir. Nú er það að sjálfsögðu von mín að menn nái hér saman um að afgreiða frv. óbreytt og snúi sér að því að leysa þann fjármögnunarvanda sem þá stendur út af og lýtur að því að unnt sé að standa við ákvæði samningsins eins og þau hljóða og eru hugsuð og ekki þurfi að koma til þess leiðinlega atburðar strax á fyrsta ári gildistíma samningsins að hann sé brotinn að þessu leyti gagnvart bændum því að auðvitað er hér um svo gjörsamlega borðleggjandi brot efnda á ákvæðum samningsins að ræða að það er með öllu vonlaust að rökstyðja hið gagnstæða. Það þarf tæplega að lesa upp þau ákvæði búvörusamningsins sem lúta að þessu fullnaðaruppgjöri við bændur innan ársins en skal nú gert svona rétt til upprifjunar fyrir menn. Í gr. 5.2.1 í búvörusamningi segir svo, með leyfi forseta: ,,Tilhögun beinna greiðslna skal tryggja framleiðendum áþekka fjármögnun og verið hefur. Fullnaðaruppgjör til framleiðenda fari fram eigi síðar en 15. des.`` --- Ég held að það þurfi ekkert að lesa meira, en það segir síðan aftar í sömu grein: ,,Beinar greiðslur skulu greiðast mánaðarlega. Greiddar verði fastar mánaðarlegar upphæðir frá 1 mars, í fyrsta sinn 1. mars 1992.`` Meðal annars af þessum sökum er ljóst að það er æskilegt að vegferð þessa frv. geti orðið greið hér í gegnum þingið því að í því eru ákvæði sem eiga að koma beint til framkvæmda 1. mars nk. En það eru nokkur atriði varðandi þetta til viðbótar sem ég vildi gjarnan spyrja hæstv. landbrh. aðeins um ef ráðherra nemur mál mitt og þá vil ég taka það fram að ég var að spyrja um þetta misræmi í orðalagi varðandi ,,heimilt`` og ,,skal`` sem snýr að hlutverki Landgræðslunnar. Í öðru lagi vil ég spyrja í sambandi við meðferð þessara beinu greiðslna: Hvað hefur verið að því unnið að ákveða endanlega hvernig dreifing þeirra skuli vera innan ársins? Nú er ljóst að það er ekki með beinum hætti t.d. kveðið á um að þetta skuli vera jafnar upphæðir í hverjum mánuði á þessu 10 mánaða tímabili frá 1. mars til 1. des. eða að mars til desember, enda er nær að mínu mati að skoða þau ákvæði búvörusamningsins sem kveða á um að beinu greiðslurnar skuli tryggja bændum áþekka fjármögnun og verið hafi hvað rekstrarfjármagnið innan framleiðsluársins snertir. Þar er auðvitað verið að vísa til þess afurðalána- eða rekstrarlánakerfis sem við lýði hefur verið og tryggt hefur bændum ákveðið rekstrarfé, ekki endilega jafnt milli mánaða heldur í nokkru hlutfalli við tilkostnaðinn eins og menn meta að hann leggist til á framleiðsluárin. Þannig til að mynda hefur verið reynt að tryggja ákveðna fjármögnun að vori vegna áburðarkaupa o.s.frv svo að afurðalán og rekstrarlán hafa gjarnan verið hærri í mánuðunum apríl/maí heldur en mánuðunum á undan og eftir. Ég vil því láta það álit mitt í ljós alveg tvímælalaust að eðlilegast væri að miða við það að fjármögnunin yrði hvað beinu greiðslurnar snertir a.m.k. ekki lakari en svo að í maímánuði hvers árs yrðu þeir 5 / 12 hlutar beingreiðslnanna sem þá ættu að vera til komnir miðað við jafnar upphæðir í hverjum mánuði þegar greiddir, þ.e. þó svo að greiðslurnar hefjist ekki fyrr en 1. mars á hverju ári, þá yrði í maímánuði búið að greiða a.m.k. 5 / 12 hluta beingreiðslnanna. Síðan gæti eftir atvikum orðið um nokkuð jafna útgreiðslu á mánuði hverjum til og með desember að ræða eftir það. Þetta er þó að nokkru leyti skilgreiningaratriði og væri auðvitað æskilegast að samningsaðilar kæmu sér saman um hvernig þessu yrði til hagað. Um útfærsluna að þessu leyti vil ég spyrja hæstv. landbrh. hvað hafi verið unnið og hvernig áformað sé að haga greiðslunum t.d. fyrstu mánuðina nú á útmánuðum og í vor, hver verði orðin fyrirgreiðslan af hálfu ríkisins í formi beinna greiðslna þegar kemur að maímánuði. Þetta skiptir einnig miklu máli varðandi það hver verða áhrifin af þeirri frestun ef af verður nái menn ekki áttum og hætti við það þegar kemur að því að ákveða þá 2 / 12 hluta eða aðra fjárhæð sem ákveðið verði að færa yfir næstu áramót. Það auðvitað liggur í hlutarins eðli, ef við tökum nú dæmi, að ef menn t.d. létu sér detta það í hug að geyma 30% af beingreiðslunum og hugsuðu það svo að það væru 15% hvorn mánuðinn nóvember og desember og síðan væru þau 30% tekin og færð yfir áramót, væri það bersýnilega mjög óhagstætt bændum og allt annað en ef um væri að ræða t.d. 1 / 12 hluta fyrir hvorn mánuð. Um þessi atriði er held ég óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. landbrh. af því að ljóst er og ég vona að mér hafi tekist að útskýra það að það skiptir máli hvernig þessar beingreiðslur verða útfærðar og þeim dreift milli mánaða. Það skiptir bæði máli varðandi framkvæmdina almennt og stöðu bænda í þessu sambandi. En það getur líka skipt máli, verði af þeirri frestun greiðslna sem boðuð er í fjárlagafrv., hversu miklum fjárhæðum, hversu háu hlutfalli beingreiðslnanna, verður þá frestað yfir áramót. Ég vona að hæstv. landbrh. geti veitt hér nokkur svör. Að lokum vil ég eindregið mælast til þess að takist svo illa til að menn haldi til streitu þessari frestun sem mér finnst satt best að segja ákaflega smásmuguleg, svo ekki sé meira sagt og er auðvitað öllum ljóst að vegur sára lítið í þessum efnum öllum saman þar sem er vandi ríkissjóðs og stærð þess dæmis sem þar er um að ræða. Það er heldur smásmugulegt að mínu mati að taka á sig samningsbrot fyrir jafnlitlar upphæðir og þarna eru á ferðinni og að reyna ekki frekar að ná einhvern veginn landi með því að efna ákvæði þessa samnings. En ég vil þó, fari svo, beina þeim eindregnu tilmælum til ríkisstjórnarinnar, hæstv. landbrh. og þá e.t.v. annarra ráðherra sem þurfa að veita hæstv. landbrh. stuðning, að reynt verði að taka á því máli sem lýtur að fjármögnun rekstrarþáttanna og launanna hjá bændum því að auðvitað eru fleiri leiðir til í þessu efni til þess að tryggja bændum fjármögnunina heldur en sú ein að þessar greiðslur berist mánaðarlega úr ríkissjóði. Auðvitað er hægt að hugsa sér að einhvern veginn verði með samstarfi við banka eða aðra aðila reynt að tryggja bændum þessa fjármögnun á réttum tíma þó að greiðslurnar úr ríkissjóði berist síðan ekki fyrr en eftir áramót. Ég vona að enginn misskilji mig þannig að ég sé að mæla því bót en það væri auðvitað hægt að hugsa sér að með einhvers konar framlengingu eða bráðabirgða rekstrar- eða afurðalánakerfi sem tæki til tímabilsins frá nóvember til febrúar á þessu ári og hinu næsta, þá væri þessi fjármögnun leyst gagnvart bændunum. Í raun væri þá fyrst verið að lána ríkissjóði þetta fé yfir áramótin með einhverjum hætti þó svo það gerðist í formi lántöku bænda sem væri greitt fyrir með samningum við banka eða með öðrum hætti. Auðvitað er alveg ljóst að það skapar ýmsum aðilum þessa máls verulegan vanda ef þetta samhengi greiðslnanna er rofið með þeim hætti sem frestun ríkisvaldsins á beinu greiðslunum mundi gera. Bændur hafa að sjálfsögðu sínar skuldbindingar sem þeir eru samningsbundnir með gagnvart öðrum aðilum og stemma af sín útgjöld í ljósi þeirra tekna sem þeir eiga von á, þess uppgjörs fyrir sína framleiðslu sem þeir hafa undanfarin ár fengið fyrir áramót. Það er kannski sá hluti þessa máls sem alvarlegastur er að menn eru orðnir vanir því að hafa fengið uppgert að langmestu leyti a.m.k., nema þá með undantekningum sem lúta að einhverjum einstökum afurðastöðvum sem samið hafa sérstaklega um annað. En menn hafa undanfarin ár, þar sem þessir hlutir hafa verið í lagi, fengið þetta uppgert í desember og þess vegna eru þeirra útgjöld og skuldbindingar gjarnan löguð að því. Það samhengi mun rofna ef ekki verður með einhverjum hætti reynt að sjá fyrir því. Þetta vildi ég aðeins ræða hér. Mér finnst það í rauninni alveg óhjákvæmilegt þar sem ákvæðin eru þess eðlis. Mig langar að spyrja hæstv. landbrh. varðandi staflið f í 6. gr. þar sem vikið er að því að ríkissjóður ábyrgist með samningnum að birgðir 1. sept. 1992 verði ekki umfram áætlaða þriggja vikna neyslu, þ.e. 500 tonn, hvernig þau mál standi. Hvaða horfur eru á að við þetta ákvæði verði staðið án sérstakra ráðstafana? Hafa þær aðgerðir sem þegar hefur verið gripið til með sölu úr landi, m.a. til Mexíkó, leitt af sér eða skilað þeirri stöðu að ætla megi, miðað við sæmilegar horfur í sölumálum, að birgðastaðan verði í lagi 1. sept. nk.? Það væri fróðlegt að fá að heyra hvernig þeir hlutir standa því að sé svo ekki, sýnist mér auðvitað nauðsynlegt að athuga með hvaða hætti eftir sem áður verði unnt að tryggja það að þessi ákvæði samningsins verði framkvæmd. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að þarna takist vel til. Einn sá draugur sem hvað hvimleiðastur var í tengslum við gamla búvörusamninginn var sú staðreynd að yfir 1.000 tonn af kjöti voru til í landinu í skemmum þegar gamli búvörusamningurinn gekk í gildi og þeim var síðan rúllað á undan samningnum allan líftíma hans. Það var ágreiningur í reynd um það hver bæri ábyrgð á þessu magni og ekki var nákvæmlega tekið á hvernig með skyldi fara þegar gamli góði búvörusamningurinn, sem hæstv. utanrrh. kallar svo, tók gildi á sínum tíma. Til þess að fyrirbyggja að um slíkan vanda yrði að ræða í þessari framkvæmd er þarna alveg afdráttarlaust kveðið á um það hver staðan skuli vera upp á kíló þegar hið nýja fyrirkomulag tekur gildi. Það er auðvitað til stórkostlegra bóta hvað sem öllu öðru líður, að þar séu hlutirnir alveg skýrir og það er nauðsynlegt, held ég, að allt verði gert sem hægt er til þess að þetta standist. Varðandi g-lið 6. gr. vil ég spyrja hæstv. landbrh. eða kannski benda á, ef mönnum hefur þar yfirsést, að þar er enn á ferðinni lítils háttar ósamræmi milli ákvæða frumvarpsgreinarinnar annars vegar og viðkomandi ákvæða í búvörusamningi hins vegar. Í g-lið stendur að úrskurðarnefnd, sem samningsaðilar hafa komið sér saman um að sé hægt að tilnefna, sé þannig skipuð að landbrh. skipi nefndina til fjögurra ára í senn og skuli einn tilnefndur af Stéttarsambandi bænda, einn án tilnefningar, þ.e. af landbrh., og einn samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar Íslands. Þetta virðist vera afdráttarlaust ákvæði um að Hæstiréttur skuli tilnefna þennan oddamann gerðardómsins eða úrskurðarnefndarinnar. En í samningnum sjálfum eru ákvæðin hins vegar þannig að það er samningsaðilum í sjálfsvald sett hvort þeir óska eftir að leita til Hæstaréttar eða hvort þeir koma sér saman um oddamann og þarf þá ekki að leita til Hæstaréttar. Ég tel miður að taka það ákvæði út úr lagatextanum að samningsaðilar geti sjálfir komið sér saman um oddamann. Ég held að það liggi í hlutarins eðli að takist svo til, þá er það af hinu góða og þá er ekki ástæða til að ónáða hinn virðulega Hæstarétt og að mörgu leyti farsælast ef samningsaðilarnir, sem gerst til þekkja koma sér sjálfir saman um það hverjum skuli þarna treyst til að gegna oddamannsstöðu. Ég held því að skynsamlegra væri að lagfæra orðalagið þannig að það væri opið gagnvart þessu atriði eins og það er í búvörusamningnum. Þá hljómaði það ekki eins og fortakslaust ákvæði varðandi það að Hæstiréttur tilnefni oddamanninn ef ekki er ástæða til. Ef samningsaðilar koma sér saman um mann, þá held ég að það eigi að sjálfsögðu að heimila samkvæmt lögunum. Þetta voru þau beinu atriði úr lagafrv. sjálfu sem mig langaði til að nefna og spyrja um, hæstv. forseti. Mig langar þá til að bæta við spurningum sem lúta að stöðu málsins að öðru leyti og væri æskilegt ef hæstv. landbrh. gæti lauslega upplýst okkur um þá hluti. Þá er það í fyrsta lagi: Hvað líður gerð samningshlutans um mjólkurframleiðsluna? Hvar eru þau mál á vegi stödd? Í öðru lagi: Hvað líður þeirri vinnu sem sett var af stað í beinu framhaldi af þessum hluta stefnumörkunar í landbúnaðarmálum, þ.e. vinnslu- og dreifingarmálum búvörunnar? Þetta tvennt var áformað að reyna að vinna af miklum krafti í beinu framhaldi af gerð samnings um framleiðsluþáttinn sjálfan sem var útfærður í einstökum atriðum varðandi sauðfjárræktina en rammi settur um í samningnum varðandi mjólkurframleiðsluna. Inni í bókunum sem fylgja samningnum eru meira að segja ákveðnar dagsetningar um hvernig þeirri vinnu skuli hraðað sem því miður hafa ekki staðist að öllu leyti. Þær eru þegar útrunnar en eftir sem áður er jafnnauðsynlegt og ekki síður að hraða þessari vinnu. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. hvað líði þessu tvennu, annars vegar gerð mjólkurhlutans í samningnum og hins vegar vinnunni að stefnumörkun á sviði vinnslu- og dreifingarmálanna. Um þetta almennt vil ég segja að ég hef hugleitt það undanfarnar vikur í sambandi við ýmislegt annað sem er að gerast úti í þjóðfélaginu að sú samstaða og merkilega breiða þátttaka hagsmunaaðila í þjóðfélaginu sem náðist við gerð búvörusamnings á sl. ári má vera mönnum þeim mun meira fagnaðarefni sem þeir sjá meira af hinu gagnstæða fyrir sér þessa dagana og þessar vikurnar. Ég vil í lengstu lög trúa því að menn muni vinna áfram að þessu máli með það að leiðarljósi að varðveita þá breiðu samstöðu sem tókst pólitískt með því að engin mótatkvæði féllu hér á Alþingi eða hafa fallið þegar búvörusamningurinn hefur átt í hlut, sem tókst úti í þjóðfélaginu með því að bændasamtökin og aðilar vinnumarkaðarins náðu samstöðu um hlutina. Vonandi verður það svo að við sjáum í þessu efni áframhaldandi samskipti sem markast af þeirri sanngirni, samstarfssvilja og kjarki sem til þurfti af hálfu ýmissa aðila til að ná saman um viðkvæm atriði í þessu máli. Það þýðir að sjálfsögðu að enginn má keyra yfir annan, svo að notuð séu nýleg orðatiltæki, heldur þurfa samskipti manna að einkennast af sanngirni og skilningi eins og þau hafa gert hingað til að mínu mati. Auðvitað er mjög mikilvægt að sem fyrst komi sú heildarendurskoðun búvörulaganna hér inn í þingið sem er nauðsynlegur lokapunktur á afgreiðslu þessa máls af hálfu Alþingis. Ég vona sannarlega að hæstv. landbrh. geti upplýst okkur um að þau birtist hér á þinginu fyrir vorið, en í allra síðasta lagi, sýnist mér, er óhjákvæmilegt að þau komi fyrir þingið á þessu ári. Ég ætla svo að lokum, hæstv. forseti, að nefna ákvæðin um fimmmannanefnd af því að svo háttar til að í frv. er aðeins komið inn á málefni hennar í 3. gr. frv. þar sem lögð er til lítils háttar breyting á 14. gr. laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Það eru einmitt 13. og 14. gr. laganna sem fjalla um fimmmannanefnd og úr því að svo er að ákvæðin um fimmmannanefnd eru þarna opnuð, þá vil ég spyrja hæstv. landbrh. hvort ekki sé þá ástæða til að taka inn í þetta frv. þær breytingar sem menn urðu sammála um í búvörusamningnum að gera á skipan fimmmannanefndar, þ.e. að fjölga í nefndinni upp í sjö. Sú breyting er fyrst og fremst gerð til þess að bændur komi sínum fulltrúa inn í fimmmannanefnd. Og hvers vegna er þetta áformað? Vegna þess að mönnum þykir óeðlilegt annað, og hefur sumum lengi þótt, en að bændur eigi fulltrúa í þessari nefnd sem semur beint um verðlagningu og þjónustu við þá, þ.e. þar sem fulltrúar afurðastöðvanna eru annars vegar við borðið að semja við --- við getum þess vegna sagt bæði neytendur á öðrum endanum og bændur á hinum, sem framleiðendur annars vegar og kaupendur hins vegar að vörunni sem fer í gegnum afurða- og vinnslustigið. Það sjónarmið varð ofan á og samstaða varð um það í umræðum um þessi mál á sl. ári að auðvitað væri eðlilegt að bændur sem beinir hagsmunaaðilar ættu aðild að þessum samningum eða þessari verðlagningu á vinnslu- og dreifingarhlutanum ekki síður en neytendurnir því að þeir eru viðskiptavinir vinnslustigsins og úrvinnslustigsins frá framleiðandanum. Til þess að halda jafnvægi í nefndinni var fjölgað um tvo, sinn frá hvorum samningsaðilanum, afurðastöðvunum og framleiðendum og neytendum. Áfram er verðlagsstjóri oddamaður. Ég held að það væri að mörgu leyti einnig æskilegt með tilliti til þess að verðlagsnefndirnar, verðlagsnefndin og fimmmannanefndin eða sjömannanefndin sem þá yrði þurfa báðar að taka til starfa á þessu ári á grundvelli hins nýja búvörusamnings. Því fyrr sem þessi nýskipan á mönnun nendarinnar kæmist á því betra. Ég tel því ástæðu til að skoða hvort a.m.k. þetta atriði sem lýtur svona að framtíðarskipan þessara mála yrði tekið með í þessari umferð þó að aðrir hlutir væru látnir bíða heildarendurskoðunar laganna. Ég leyfi mér að vekja athygli á þessu og spyrja hæstv landbrh. hvort ekki megi athuga þetta. Varðandi ýmsa hluti sem upp koma og voru lítillega nefndir af hæstv. landbrh. og síðasta ræðumanni, hv. 1. þm. Norðurl. v., ætla ég ekki að lengja umræður í þessari umferð a.m.k. með því að taka inn áhrif samningaviðræðna úti í heimi, hvort heldur er á vettvangi almenna tollabandalagsins eða innan Evrópustórríkisins verðandi, á íslenska landbúnaðarstefnu á næstu árum. Ég vil segja það eitt og það finnst mér kannski skipta mestu máli að ég er þeirrar skoðunar að búvörusamninginn, sem löggerning á milli stjórnvalda og bænda á Íslandi, sem umsamda stefnu til allmargra ára, eigi og hefði átt að senda og leggja fram á vettvangi GATT þegar í stað eftir að Alþingi hafði afgreitt og heimilað að hefja framkvæmd hans. Betra er seint en aldrei því að ég tel beinlínis skylt af okkar hálfu að kynna í slíkum umræðum þá lagasetningu og þá samningagerð sem farið hefur fram á vettvangi íslenskra stjórnvalda og með aðild þeirra. Að mínu mati hefði átt að leggja búvörusamninginn fram sem plagg af Íslands hálfu í viðræðunum og vísa þá til hans varðandi fyrirvara og/eða aðlögunartíma sem við Íslendingar þyrftum að fá hver sem niðurstaðan yrði á vettvangi GATT. Mér finnst ólíklegt annað, ég verð að segja það alveg eins og er, en að vænta hefði mátt skilnings á því, a.m.k. hvað aðlögunartíma snertir, þegar í gildi var kominn slíkur samningur á grundvelli laga í einu aðildarríkjanna, Íslandi. Auðvitað hefði það verið hin besta og farsælasta niðurstaða fyrir alla málsaðila ef við hefðum getað fengið, hver sem niðurstaða GATT-viðræðnanna verður, tillit tekið til þessa samnings sem hér var á kominn á Íslandi og hagað aðild okkar að samningum um þessi mál hvað beina fyrirvara og aðlögunartíma snertir á grundvelli hans. Mér er ekki kunnugt um að samningurinn hafi verið lagður fram sem slíkur eða kynntur, þótt ekki væri nú meira, á vettvangi GATT og þess vegna spyr ég hæstv. landbrh. og jafnvel hæstv. utanrrh., sem heiðrar okkur með nærveru sinni undir umræðum um landbúnaðarmál, hvort svo hafi verið gert. Hefur búvörusamningurinn og viðaukar hans og slík málsskjöl verið þýdd á erlendar tungur og lögð fram til kynningar eða sem málsskjöl af Íslands hálfu í GATT-viðræðunum? Ef ekki, eru þá hæstv. ráðherrar tilbúnir til að beita sér fyrir að svo verði gert í anda þess að betra sé seint en aldrei?

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir, frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum með síðari breytingum, og landbrh. flytur fyrir hönd ríkisstjórnar er út af fyrir sig ekki frv. til laga um staðfestingu á búvörusamningi. Þetta frv. kveður á um þær lágmarksbreytingar sem gera þarf á lögum þessum til að stjórnvöld geti fyrir sitt leyti efnt umræddan samning. Um lögmæti þess samnings sem gerður var á vettvangi framkvæmdarvaldsins fyrir atbeina hæstv. fyrrv. landbrh. og fjmrh. er það að segja að það mál verður ekki til lykta leitt úr því sem komið er nema á það verði látið reyna fyrir dómstólum. Vera má að hópur bænda sem hefur nú í undirbúningi málssókn á hendur ríkisvaldinu láti á það reyna með beinum eða óbeinum hætti en upplýst er að tiltekinn hópur bænda hefur ráðið í þjónustu sína lögmenn og leitað eftir álitsgerð frá stjórnlagafræðingi við Háskóla Íslands til þess að láta kanna fræðilega hvort á þeim hafi verið brotin lög og stjórnarskrárákvæði með framkvæmd eldri búvörulaga og reglna. Fyrst og fremst lýtur það að spurningunni um framsal valds á Alþingi í hendur óskyldum aðilum utan stjórnkerfisins sem og spurningar um að verðmæti eigna hafi verið skert með mismunandi hætti með stjórnsýsluaðgerðum sem og atvinnufrelsi manna skert þannig að brjóti í bága við ákvæði stjórnarskrár. Allt er það hin fróðlegasta lesning og getur haft víðtækar afleiðingar fyrir Alþingi og ríkisstjórn en ekki er hægt að segja miklu meira um það á þessu stigi máls. Meginatriði málsins í sambandi við flutning frv. er það sem hér segir í greinargerð, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ákveðið hefur verið að taka búvörulögin til heildarendurskoðunar og mun landbrh. skipa nefnd til þess verkefnis. Nefndin mun gera tillögu um frv. til nýrra búvörulaga og er stefnt að því að frv. þar um verði lagt fyrir Alþingi haustið 1992. Landbrh. hefur óskað eftir því við svokallaða sjömannanefnd að hún haldi áfram störfum og skili lokaskýrslu sem fyrst, sem höfð yrði til hliðsjónar við endurskoðun búvörulaga.`` Virðulegi forseti. Ástæða er til að minna á að í gildi er búvörusamningur sem gerður var fyrir kosningar 1987 og hefur gildistíma til haustsins 1992. Það var fyrst og fremst eitt atriði sem notað var sem rökstuðningur fyrir nauðsyn þess að gera þennan nýja samning fyrir kosningar 1991, það að æskilegt væri ef framkvæma ætti tillögur sjömannanefndar að hafa fjárheimildir til uppkaupa í stórum stíl á framleiðslurétti einkum í tengslum við sauðfjárframleiðslu. Um það var ekki ágreiningur. Hvað varðar Alþfl. sem átti aðild að þáv. ríkisstjórn var ekki ágreiningur um það. Ágreiningurinn snerist fyrst og fremst um hvort það væru sæmileg stjórnsýsluvinnubrögð, af ríkisstjórn sem þá var að ljúka ferli sínum og stóð frammi fyrir kosningum, að ætla að binda hendur ríkisstjórna, þingmeirihluta og kjósenda næstu tvö kjörtímabil með slíkum samningi úr því að ekki rak nauður til að gera hann. Sjónarmið okkar alþýðuflokksmanna var að það væru ekki sæmileg vinnubrögð. Varast ætti fordæmi sem gefið var frá því fyrir kosningar 1987. Þetta mál ætti að afgreiða með þeim hætti að afgreiða heimildir til uppkaupa á fullvirðisrétti sér innan ramma lánsfjárlaga en að öðru leyti leggja það á vald nýs þingmeirihluta og nýrrar ríkisstjórnar hvernig með málið skyldi farið síðan. Ég er staðfastlega þeirrar skoðunar að þetta hafi verið rétt sjónarmið og skynsamlegt, enda auðvelt að sýna fram á að stefnumörkun núv. ríkisstjórnar í landbúnaði styðst við rök. Virðulegi forseti. Út af þessum umræðum um búvörusamning held ég að rétt sé að ég rifji upp hver afstaða Alþfl. var í þessu máli eins og hún birtist í sérstakri greinargerð sem formaður flokksins lagði fram í ríkisstjórn þann 10. mars árið 1991 fyrir hönd ráðherra og þingflokks. Þar segir svo með leyfi forseta: ,,Lagt er til að ríkisstjórnin samþykki viðaukatillögu við lánsfjárlagafrv. sem bíður afgreiðslu fyrir þinglok. Tillagan orðist svo: Fjármálaráðherra er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að stofna til skuldbindinga með útgáfu skuldabréfa að upphæð allt að 1.450 millj. kr. vegna væntanlegra samninga um fækkun fjár og aðlögun sauðfjárframleiðslu að innanlandsmarkaði. Heimild þessi verði veitt að fengnu samþykki ríkisstjórnar og að höfðu samráði við fjárveitinganefndarmenn og í ljósi framvindu samingsgerðar. Heimildin gildir þar til aflað hefur verið nauðsynlegrar lagaheimildar vegna nýs búvörusamnings á næsta þingi.`` Þessi tilvitnun nægir til að sýna að um heimildina til fullvirðisréttaruppkaupa var ekki ágreiningur, en þar með var líka fallin sú röksemd að nauður bæri til að knýja fram gerð þessa búvörusamnings tvö kjörtímabil fram í tímann. Að öðru leyti birtist í þessari greinargerð þau grundvallarsjónarmið sem sett voru fram fyrir hönd míns flokks í tengslum við stefnumótun í landbúnaðarmálum. Samanburður á því og þeirri stefnumótun sem fram hefur farið í tíð núv. ríkisstjórnar leiðir í ljós að þar er í stórum dráttum stefnt að sömu markmiðum. En í greinargerð þessari segir, til viðbótar því sem ég hef þegar rakið, með leyfi forseta: ,,1. Að tryggt verði hvernig yfirlýst markmið um verulega verðlækkun til neytenda á landbúnaðarafurðum nái fram að ganga. Þetta er ekki einasta hagsmunamál neytenda heldur einnig bænda sem geta því aðeins haldið markaðshlutdeild fyrir hefðbundnar búvörur að verð lækki verulega. 2. Að hlutur afurðastöðva (sláturhúsa og mjólkurbúa) í verðlækkun til neytenda verði tryggður með aukinni samkeppni á markaði. 3. Að fullbúinn verði samningur um framleiðslu mjólkurafurða sem felur í sér framleiðniaukningu, bæði í frumframleiðslu, vinnslu og dreifingu. 4. Að skýr ákvæði komi inn í samninginn um endurskoðun verðlagsgrundvallar og verðkerfisins í heild þar sem sýnt verði fram á verulega lækkun á verði allra búfjárafurða til neytenda. 5. Að landinu verði hlíft við ofbeit og þáttur umhvrn. til verndar gróðurlendi verði skýrt ákveðinn. 6. Að ullarniðurgreiðslur og vaxta- og geymslugjöld breytist í annars konar stuðning. 7. Að hlutur þeirra bænda sem fyrirsjáanlega munu þurfa að hverfa frá búum sínum sé betur varinn en gert er í fyrirliggjandi drögum. 8. Að réttur stjórnvalda til að gera fyrirhugaða samninga um Evrópskt efnahagssvæði og innan GATT-samkomulagsins verði í engu skertur og kalli ekki á endurskoðun væntalegra búvörusamninga. 9. Að endurskoðunar- og uppsagnarákvæði samningsins verði skýr. Fari útgjöld ríkissjóðs fram úr því sem gert er ráð fyrir eða verð til neytenda lækki ekki eins og ráð er fyrir gert verði unnt að krefjast endurskoðunar samningsins og segja honum upp einhliða takist ekki samningar.`` Virðulegi forseti. Það er ekki hvað síst þetta ákvæði sem nauðsynlegt er að leggja áherslu á. Spurningin um efndir eða vanefndir samningsins veltur mjög á því að þessar markmiðslýsingar nái fram að ganga og skili sér í reynd til neytenda yfir búðarborðið. Að lokum segir hér, með leyfi forseta: ,,Með framanskráð í huga er lagt til að í stað nýs búvörusamnings er byggi á fyrirliggjandi drögum verði gerðar nauðsynlegar breytingar á frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1991 svo að fært verði að framkvæma aðlögun fullvirðisréttar á innanlandsmarkaði á grundvelli viðauka I í fyrirliggjandi drögum. Unnið verði áfram að gerð búvörusamnings sem m.a. taki tillit til ofangreindra atriða. Drög að nýjum búvörusamningi liggi fyrir í vor eða sumar þannig að unnt verði að gera nauðsynlegar lagabreytingar á næsta þingi hvort heldur er á sumarþingi eða haustþingi.`` Með þessum hætti voru í stórum dráttum lögð drög að breytingum á þeirri stefnu sem fylgt hefur verið á undanförnum áratugum að því er varðar málefni landbúnaðar, bæði framleiðenda og neytenda. Reyndar kemur sú stefnumörkun að hluta til fram í þeirri verklýsingu sem svokölluð sjömannanefnd setti sér á sínum tíma og vitnað er til í greinargerð með frv. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Sjömannanefnd hefði það hlutverk að setja fram tillögur um stefnumörkun er miði að því að innlend búvöruframleiðsla verði hagkvæmari og kostnaður lækki á öllum stigum framleiðslunnar, í búrekstri bónda, í vinnslu og heildsölustigi og í smásöluverslun. Það er meginverkefni að því er varðar stefnu í landbúnaðarmálum að vinna að því að þessi markmið nái fram að ganga.`` Þá vil ég víkja nokkrum orðum að því, virðulegi forseti, hvernig unnið hefur verið við stefnumótun á vegum núv. ríkisstjórnar og stjórnarflokka að halda til haga þessum markmiðum og þeim ábendingum um leiðir sem fram koma af ýmsum gögnum. Fyrst vil ég leyfa mér að rifja upp að við mótun stefnuyfirlýsingar núv. ríkisstjórnar var tveimur mönnum, sem síðar urðu aðstoðarmenn núv. hæstv. landbrh. og reyndar þeim sem hér stendur, falið að vinna að vinnuskjali þar sem sett væru fram meginsjónarmið við frekari mótun stefnu í þessum málaflokki, eins og hún reyndar síðar birtist, bæði við fjárlagaafgreiðslu og í hvítbók ríkisstjórnarinnar. Þetta skjal er dagsett 29. apríl en þar eru mál sett fram með svohljóðandi hætti, með leyfi forseta: ,,1. Að tryggt verði hvernig yfirlýst markmið um verulega verðlækkun til neytenda á landbúnaðarafurðum nái fram að ganga, m.a. með endurskoðun verðlagsgrundvallar og verðmyndunar landbúnaðarvara. Þetta er ekki einasta mál neytenda heldur einnig bænda sem geta því aðeins haldið markaðshlutdeild fyrir hefðbundnar búvörur að verð þeirra lækki verulega. Skoðaðir verði sérstaklega allir hugsanlegir hvatar til verð- og kostnaðarlækkunar. 2. Að hlutur sláturhúsa og mjólkurbúa í verðlækkun til neytenda verði tryggður með aukinni samkeppni á markaði. 3. Að fullbúinn verði samningur um framleiðslu mjólkurafurða sem feli í sér framleiðniaukningu, bæði í frumframleiðslu og vinnslu. 4. Að landinu verði hlíft við ofbeit og þáttur umhverfisráðuneytis til verndar gróðurlendi verði skýrt ákveðinn. 5. Að athugað verði hvort núverandi fyrirkomulag á ullarniðurgreiðslum og vaxta- og geymslugjaldi megi breyta til hagkvæmari vegar. 6. Að hlutur þeirra bænda sem fyrirsjáanlega munu þurfa að hverfa frá búum sínum verði tryggður. 7. Að fyrirhugaðir samningar um Evrópskt efnahagssvæði og innan GATT gefi ekki tilefni til endurskoðunar búvörusamnings. 8. Að endurskoðunar- og uppsagnarákvæði samningsins verði skýr. Fari útgjöld ríkissjóðs fram úr því sem gert er ráð fyrir eða verð til neytenda lækki ekki eins og ráð er fyrir gert verði unnt að krefjast endurskoðunar samningsins og segja honum upp einhliða takist ekki samningar. 9. Ekki virðast forsendur fyrir hendi til að draga verulega úr kostnaði ríkissjóðs vegna fækkunar ákvæða samningsins eða samkvæmt beingreiðslustigi hans. Athuga skal þó hvort hægt sé að tengja kostnað vegna fækkunaraðgerða landgræðslustörfum bænda.`` Þá segir hér, virðulegi forseti, um viðauka og bókanir með þessum samningi: ,,1. Endurskoðuð verði lög um Framleiðnisjóð landbúnaðarins. Verði hann ekki lagður niður skal markmið hans í framtíðinni einkum miðast við stuðning við rannsókna- og þróunarstarf í landbúnaði. Framlög úr ríkissjóði samkvæmt viðauka II verði felld út eða lækkuð verulega. 2. Ekki er áhugi á frekari jarðakaupum ríkissjóðs en fjárhæð sú sem ákveðið er að renni í sjóðinn samkvæmt viðauka II verði lækkuð verulega. 3. Fjárframlög til Byggðastofnunar samkvæmt viðauka II verði felld niður en fjárframlög til stofnunarinnar verði ákveðin miðað við verkefni hvers tíma í samræmi við heildarbyggðaáætlun stofnunarinnar. 4. Aðilar eru sammála um markmiðssetningu í bókun 6 en hafa fyrirvara um fjárhæð. 5. Aðilar hafa almennan fyrirvara um kostnað ríkissjóðs vegna allra bókana samningsins.`` Í III. kafla þessa skjals segir að búvörulögin verði endurskoðuð með það markmið í huga að auka á frelsi í viðskiptum og verðlagningu á landbúnaðarafurðum og afnema skiptingu í sölusvæði. Á kjörtímabilinu verði stofnanakerfi landbúnaðarins, sem kostað er af ríkissjóði, endurskoðað með einfaldan sparnað og aukna skilvirkni að markmiði. Loks segir hér að endurskoðaðar verði reglur um innflutning grænmetis og garðávaxta með það að markmiði að tryggja jafnara og hagstæðara framboð til neytenda en jafnframt sé tekið réttmætt tillit til samkeppnisaðstöðu innlendra framleiðenda. Í tilefni af fyrirspurn hv. þm. skal tekið fram að þetta er vinnuskjal sem fulltrúar stjórnarflokkanna unnu í tengslum við stefnumótun ríkisstjórnarinnar á sl. vori. Í framhaldi af því er rétt að láta þess getið að að mörgum þeirra atriða sem hér er minnst á var vikið sérstaklega í tengslum við fjárlagaafgreiðslu. Þá minni ég á að upphaflegar tillögur um útgjöld ríkissjóðs vegna viðhengja búvörusamningsins voru lækkuð mjög verulega eða um 1.100 millj. í framhaldi af þessari stefnumótun. Að öðru leyti er rétt að vekja athygli á með hvaða hætti framtíðarstefna í landbúnaðarmálum hefur verið skilgreind. Fyrst í tengslum við fjárlagaafgreiðsluna og síðan í þeim kafla hinnar hvítu bókar um velferð á varanlegum grunni þar sem fjallað er um landbúnaðarmál. Í tengslum við fjárlagaafgreiðsluna var af hálfu Alþfl. lagt fram vinnuskjal eða minnisblað þar sem við lýstum viðhorfum okkar á eftirfarandi hátt: ,,1. Ríkisstjórnin skipi nefnd sem taki til starfa á þessu hausti og taki til endurskoðunar neðangreind lög. Markmið endurskoðunarinnar verði að lækka framlög af almannafé til landbúnaðar um leið og dregið verður úr útgjaldasjálfvirkni í landbúnaði en endurskoðunin taki m.a. til eftirtalinna laga: Jarðræktarlaga, búfjárræktarlaga, laga um Jarðasjóð og jarðeignir ríkisins og laga um Framleiðnisjóð. 2. Ríkisstjórnin skipi nefnd til að endurskoða framkvæmd niðurgreiðslna búvöruverðs, m.a. vaxta- og geymslugjalda, ullarniðurgreiðslna, þurrmjólkur o.s.frv. í tengslum við upptöku beingreiðslna til bænda. 3. Gerðar verði ráðstafanir til að gefa álagningu á heildsölustigi búvöruframleiðslu frjálsa snemma á næsta ári og að rýmkað verði um slátursvæði. Þá er hér að því vikið að stigin verði skref til þess að nálgast það markmið að draga verulega úr kostnaði skattgreiðenda vegna þjónustu hins opinbera við landbúnaðarkerfið.`` Þegar vinnu stjórnarflokkanna var endanlega lokið á sl. hausti og af hálfu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl. birt stefna og starfsáætlun, voru niðurstöðurnar dregnar saman að því er varðaði landbúnaðarstefnuna með þessum hætti. Vík ég nú að þeim kafla hvítbókarinnar þar sem fjallað er um landbúnaðarmál. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Búvörusamningur var gerður í marsmánuði 1991 milli ríkisvalds og Stéttarsambands bænda í framhaldi af áfangaskýrslu sjömannanefndar um framleiðslu sauðfjárafurða. Ríkisstjórnin hefur falið sömu nefnd aðila vinnumarkaðarins og bænda að vinna áfram að tillögum um skipulag annarra búgreina og afurðasölu. Búvörusamningurinn felur í sér aðlögun sauðfjár- og mjólkurframleiðslu að innanlandsmarkaði á árinu 1992, en frá þeim tíma taka bændur og afurðastöðvar á sig alla ábyrgð á búvöruframleiðslunni. Þannig verður horfið frá greiðslum útflutningsbóta á sauðfjár- og mjólkurafurðir og munu afskipti ríkisins af þessum framleiðslugreinum minnka verulega. Ríkissjóður greiðir fyrir markaðsaðlögun sauðfjárframleiðslunnar á árunum 1991 og 1992 með uppkaupum á framleiðslurétti jafnframt því sem teknar verða upp beinar greiðslur til bænda frá marsmánuði 1992. Niðurgreiðslu á kindakjöti verði hins vegar hætt frá hausti 1992. Vegna kaupa á framleiðslurétti og skörunar beinna greiðslna og niðurgreiðslna er óhjákvæmilegt að útgjöld ríkissjóðs vaxi á árinu 1992,`` --- samanber fjárlagafrv. --- ,,en sparnaður mun koma fram þaðan í frá. Þannig er stefnt að hraðlækkandi útgjöldum hins opinbera til framleiðslu sauðfjárafurða. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að hverfa frá opinberri verðlagningu kindakjöts í tengslum við þessa kerfisbreytingu.`` Í framhaldi af þessu, virðulegi forseti, vil ég skjóta því inn í að hæstv. landbrh. hefur fylgt þessu eftir með yfirlýsingum sínum. En þá segir hér í beinu framhaldi, með leyfi forseta: ,,Í athugun er að gefa heildsöluverð frjálst haustið 1992, en verðlagning til bænda verður endurskoðuð 1993 í samræmi við búvörusamninginn. Þá verður ávallt tryggt að bændur eigi val um slátrun eins og heilbrigðiskröfur leyfa. Opinber stuðningur við mjólkurframleiðslu verður einskorðaður við innanlandsmarkað. Ríkisstjórnin leggur áherslu á meira frelsi í greininni, endurskoðun verðmiðlunar, afnám sérstakra sölusvæða og frjálsari verðlagningu en nú tíðkast. Athuguð verða rekstrarskilyrði allra greina landbúnaðarins með það í huga að treysta samkeppnisstöðu þeirra vegna viðræðna um frjálsa viðskiptahætti innan GATT og samningaviðræðna um hið Evrópska efnahagssvæði og við ríki Austur-Evrópu. Endurskoðun búvörulaga er hafin með það að markmiði að hagræða í framleiðslu, vinnslu og sölu búvara. Reiknað er með að endurskoðuninni ljúki fyrir haustþingið 1992. Stefnt er að því að draga úr sjálfvirkni í útgjöldum ríkissjóðs.`` Þetta er kannski veigamesta ákvæðið sem birtist í greinargerð með því frv. sem hér liggur fyrir. ,,Í tengslum við upptöku beinna greiðslna til bænda mun ríkisstjórnin endurskoða framkvæmd niðurgreiðslna á búvöruverði m.a. vegna vaxta, geymslugjalda og niðurgreiðslna á ull og þurrmjólk.`` Þá segir hér, með leyfi forseta: ,,Reglur um innflutning grænmetis og garðávaxta verða endurskoðaðar með það að markmiði að tryggja fjölbreytt framboð til neytenda árið um kring, en jafnframt skal tekið réttmætt tillit til samkeppnisstöðu innlendra framleiðenda.`` Um stofnana- og sjóðakerfi landbúnaðarins segir í þessari stefnumörkun hvítbókar ríkisstjórnarinnar á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Starfsemi stofnana landbúnaðarins verður endurskoðuð með einföldun, sparnað, betri nýtingu fjármagns og aukin framlög atvinnugreinarinnar í huga. Hafin er endurskoðun á stafsemi Veiðimálastofnunar og skipulagi rannsókna á sviði fiskeldis og fiskiræktar. Lög um sjóði landbúnaðarins verða endurskoðuð, m.a. í því skyni að þeir verði framvegis látnir standa straum af kostnaði við stofnanir hans í vaxandi mæli. Haustið 1991 verður hafin endurskoðun laga um Framleiðnisjóð landbúnaðarins og hlutverk hans tengt rannsóknum og þróunarstarfi.`` --- Það er ástaða til að skjóta því hér inn í að framlög til hans voru helminguð í fjárlögum og í anda þessarar stefnumörkunar. --- Þá segir hér í beinu framhaldi, virðulegi forseti: ,,Áburðarverksmiðju ríkisins verður breytt í hlutafélag og er undirbúningur hafinn. Endurskoðun á starfi stofnana og laga um þær mun miða að því að draga úr sjálfvirkni opinberra útgjalda í landbúnaði.`` Þá er ákvæði um að ríkisstjórnin muni láti fara fram athugun á því hvernig unnt sé að koma á frekari verkaskiptingu og sérhæfingu milli búnaðarskólanna þannig að menntun verði í senn markvissari og ódýrari. Loks er hér ákvæði um endurskoðun jarða- og ábúðarlaga. ,,Gildandi lög um jarðir og ábúð eru við það miðuð að hefðbundinn búskapur sé stundaður á sem flestum jörðum. Lögin verða endurskoðuð vegna breyttra aðstæðna í þjóðfélaginu og frv. lögð fram á Alþingi 1991--92.`` Virðulegi forseti. Ég hef að gefnu tilefni farið yfir það í stórum dráttum hvernig stefnumótun í landbúnaðarmálum hefur verið hagað af hálfu ríkisstjórnar og hvernig hún birtist fyrst og fremst í hinni hvítu bók ríkisstjórnarinnar við afgreiðslu fjárlagafrv. og greinargerðum þess sem og í því fyrirheiti sem hér er gefið í greinargerð þessa frv. til laga um að taka núverandi búvörulög til heildarendurskoðunar. Það er því ljóst að það er mikið verk að vinna við endurskoðun landbúnaðarstefnunar enda viðurkennt í forsendum sjömannanefndar, sem er í stórum dráttum höfundur búvörusamningsins, að sú stefna var komin út í hreinar ógöngur. Í ljósi þess ástands sem viðvarandi er í ríkisfjármálum er einnig ljóst að við erum komin yfir þau mörk sem við höfum efni á að því er varðar heildarstuðning við landbúnaðarframleiðsluna, það sjá menn hæglega ef þeir skoða uppsafnaðan hallarekstur í ríkisfjármálum á liðnum áratug, virða fyrir sér tölur um niðurstöðu á halla ríkissjóðs á sl. ári, þann vanda sem núv. ríkisstjórn og þingmeirihluti stóð frammi fyrir varðandi 15--20 milljarða uppsafnaðan ríkisfjármálavanda við gerð fjárlaga 1992 og ég tala nú ekki um þegar menn líta til þeirra skuldbindinga sem falla munu á ríkissjóð á næstu árum í ljósi margháttaðra meiri háttar fjárfestingamistaka á vegum margra opinberra sjóða sem falla munu á skattgreiðendur á næstu árum. Það er því ljóst að það eru ekki efni til þess að óbreyttri stöðu í íslenskum þjóðarbúskap að halda áfram því útgjaldastigi sem verið hefur því að væntanlega heldur enginn því fram að þess sé kostur að halda þessu kerfi áfram með erlendum lánum. Að þessu sinni sé ég ekki ástæðu til að ræða þann þátt sem væntanlegt samkomulag um GATT kann að hafa í þá átt að festa í sessi þessar forsendur og áherslur um breytingar í landbúnaðarstefnunni. Það mál er rækilega rætt bæði hér innan veggja Alþingis sem og á vettvangi með bændum og þarfnast ekki nánari skýringa af minni hálfu. En það er ljóst að þær breytingar, verði af þeim, hníga mjög í sömu átt og sú stefna sem hér hefur verið mótuð.

Herra forseti. Ég tel að í þeirri ræðu sem ráðherrann var að flytja megi finna nokkrar skýringar á því af hverju bændur á Íslandi tortryggja nokkuð landbúnaðarstefnu Alþfl. og eru ekki sammála hæstv. ráðherra í málflutningi hans og hafi af því talsverðar áhyggjur að hann skuli allt í einu vera sá maður sem meðhöndlar íslensk landbúnaðarmál á erlendum vettvangi. Að öðru leyti ætla ég ekki að gera athugasemdir við þann heimastíl sem ráðherrann var að lesa hér áðan.

Virðulegi forseti. Mér ferst nú eins og síðasta ræðumanni að það eru ekki mörg orð sem mér dettur í hug að hafa um hans ræðu. Hins vegar kom þar ýmislegt fram sem eflaust á eftir að verða hér umfjöllunarefni. Sérstaklega upplýsingar hans úr bakskjölum Viðeyjarsáttmálans. Það sem ég vildi lítillega koma inn á varðandi þetta frv. eru tvö atriði sem eru í 6. gr. Ég vil geyma mér að ræða um frv. að öðru leyti þar til við 2. umr. en koma á framfæri þessum spurningum sem ég hef tekið niður eftir framsöguræðu hæstv. ráðherra. Það er í fyrsta lagi ábending eða jafnvel spurning sem er raunar sú sama og áður var fram komin hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., þar sem fram kemur í 3. mgr. d-liðar 6. gr. frv. þar sem segir: ,,Ef hætta skapast á að tilfærsla á greiðslumarki gangi gegn æskilegum landnýtingarsjónarmiðum er landbrh. heimilt að takmarka eða stöðva slík aðilaskipti`` o.s.frv. Þar segir ,,heimilt`` en í þeim samningi sem er forsenda frv. --- og frv. er flutt til þess að fullgilda nokkur ákvæði búvörusamningsins --- í gr. 4.3. um gróðurvernd segir ,, . . . skal landbrh. takmarka`` o.s.frv., þannig að í samningnum er kveðið á um skyldu til viðbragða af hálfu ráðherra við tilteknar aðstæður en í frv. er einungis kveðið á um heimild ráðherra. Þetta ákvæði er ítrekað í viðauka við þennan samning í gr. 5.4. þar sem orðalagið er ,,skal landbúnaðarráðherra takmarka`` o.s.frv. Ég vil leita eftir skýringum ráðherra á þeim mun sem er á þessu atriði frá búvörusamningnum. Annað atriði sem ég hnýt um og mér finnst vanta inn í frv., sérstaklega þar sem þess er getið í skýringum við d-lið 6. gr., að ákvæði þeirrar greinar sé í samræmi við gr. 4.2. og 4.3. í búvörusamningi auk bókunar III með honum. Í bókun III með búvörusamningnum er ákvæði um viðskipti með fullvirðisrétt og greiðslumark og ákvæði um hvenær afskipti ráðherra eigi að koma til og þau eru upp talin hér: ,,Ef hætta skapast á að tilfærsla á framleiðslurétti gangi gegn æskilegum landnýtingar- og hagræðingarsjónarmiðum, eða hafi umtalsverða byggðaröskun í för með sér``. Það kemur hins vegar hvergi fram í frumvarpsgreininni heimild eða skyldur ráðherra til að grípa til aðgerða ef umtalsverð byggðaröskun verði afleiðing af væntanlegum viðskiptum með fullvirðisrétt. Og ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvers vegna vanti ákvæði til að fylgja þessu eftir, hvort ráðherra telji nægilegt að hafa bókunina í samningnum til þess að sporna gegn byggðaröskun eða hvort ráðherra sé einfaldlega fallinn frá þeirri stefnu að vera yfir höfuð að sporna gegn því, og sé farinn að taka undir hugmyndir formanns síns, hæstv. forsrh. Ég tel að þetta ákvæði sé nokkuð mikils um vert, sérstaklega í nokkrum sveitum landsins á Vestfjörðum og á Norðausturlandi, þar sem menn hafa atvinnu sína nær eingöngu af sauðfjárrækt og hafa í raun og veru að engu öðru að hverfa. Mér þætti því fróðlegt að fá að heyra frá hæstv. ráðherra um það hvernig hann ætlar að framfylgja þessu ákvæði bókunarinnar eða þá hvort hann hafi fallið frá því. Í 5. mgr. a-liðar 6. gr. segir: ,,Landbrh. er heimilt í reglugerð að ákveða að niðurfærsla skuli vera mismunandi eftir landssvæðum.`` Í þessari málsgrein er í sjálfu sér ekki vísað beint í búvörusamninginn, en ég spyr hæstv. ráðherra hvort meiningin sé að niðurfærslan verði mismunandi samkvæmt þeim reglum sem teknar eru fram í búvörusamningnum sjálfum í viðauka I eða hvort hann hugsar sér öðruvísi útfærslu á þeirri mismunandi niðurfærslu. Eitt atriði enn langaði mig til að spyrja hæstv. ráðherra að sem er ákvæði í viðauka I í búvörusamningnum, þar sem fram kemur í gr. 5.5. að ríkissjóður hafi heimild til að leysa til sín 20% af fullvirðisrétti hverrar sölu. Síðan er það væntanlega á valdi ráðherra að ákveða hvort hann nýtir sér þessa heimild að fullu eða hluta til eða jafnvel falli frá því á ákveðnum svæðum sem byggja afkomu sína nær eingöngu á sauðfjárrækt. Og ég vildi spyrja hæstv. ráðherra eftir sjónarmiði hans eða stefnu varðandi þetta ákvæði, hvort hann muni nýta sér þennan 20% innlausnarrétt í öllum tilvikum eða hvort hann muni falla frá því í einhverjum ákveðnum tilvikum sem eiga við þá forsendu sem greinin tiltekur.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka þær góðu undirtektir sem þetta frv. hefur fengið. Það er rétt ábending hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að frv. þetta hefði gjarnan mátt vera lögfest fyrir áramót. Skýringin á því hversu seint það var á döfinni og seint fram lagt var fyrst og fremst sú að þetta mál var flóknara lagatæknilega heldur en okkur hafði grunað og af þeim sökum tók undirbúningur og gerð frv. lengri tíma en við höfðum ætlað. En það var þó lagt fram fyrir áramót þannig að hv. þm. hefur unnist nægur tími til að athuga efni þess og á ekki að koma að sök þó ekki hafi verið mælt fyrir því fyrr en nú í dag. Í fyrsta lagi hefur verið vikið nokkuð að því að með fjárlögum var gert ráð fyrir því að tvær greiðslur samkvæmt búvörusamningi skyldu fara fram á fyrstu tveimur mánuðum næsta árs. Þetta mál hefur verið rætt hér fyrr. Það er auðvitað of mikið að segja, of djúpt tekið í árinni að segja að bændur hafi verið sviptir um sjötta hluta árslauna sinna eins og raunar kom fram hjá hv. þm. í hans ræðu síðar, þeim sem hafði orð á því, þá er gert ráð fyrir að full skil komi á fyrstu tveim mánuðum næsta árs sem auðvitað léttir bændum að brúa bilið yfir áramótin. En gert hafði verið ráð fyrir því að verulegur hluti eða þyngsti hluti greiðslnanna kæmi síðast á árinu. Það hafa enn ekki verið teknar upp formlegar viðræður við samtök bænda eða fjmrn. um það hvernig skipting beingreiðslnanna verði nú á árinu. Það var rætt lauslega og óformlega við gerð fjárlaga en auðvitað er kominn tími til þess að ljúka þeim viðræðum enda umsamið að beingreiðslurnar hefjist nú um næstu mánaðamót og eins og ég sagði af þeim sökum nauðsynlegt að þetta frv. nái fram að ganga sem fyrst og í þessum mánuði. Það er þess vegna ekki hægt að segja um það á þessu stigi hvernig beingreiðslum verði háttað innan ársins. En ég þakka á hinn bóginn ábendingu hv. 4. þm. Norðurl. e. um að nauðsynlegt sé að breyta ákvæðum 2. mgr. e-liðar 6. gr. til samræmis við fjárlög eins og þau voru afgreidd nú fyrir jólin. Það var rétt ábending. Hér var spurt um birgðastöðuna nú í lambakjötinu og hvernig staðið yrði að því að birgðir hinn 1. sept. nk. yrðu ekki umfram þriggja vikna neyslu eða 500 tonn. Um það er það að segja að markaðsstaðan nú um áramót var 200--300 tonnum betri en fyrir einu ári, í árslok 1990--1991, og nægilegir fjármunir eru ætlaðir til þess á fjárlögum að hægt verði að standa við þau fyrirheit sem búvörusamningurinn gerði og það ákvæði 3. mgr. f-liðar 6. gr. að birgðastaðan verði ekki nema 500 tonn hinn 1. sept. Það er gert ráð fyrir því að standa við það með útflutningsbótafé nú á þessu ári. Spurt var um það hvað liði gerð mjólkurhlutans af búvörusamningi. Um það er það að segja, eins og ég tók fram í framsöguræðu minni, að sú vinna hefur sóst verr en menn höfðu gert sér vonir um. Ég leyfi mér þó að fullyrða að, ég veit ekki hvað ég á að segja, fyrsta álit, fyrsta nefndarálit eða greinargerð, álitsgerð sjömannanefndar mun líta dagsins ljós innan skamms. Ég skal ekki dagsetja það nákvæmlega, en það líður sem sagt senn að því að áfangaálit komi frá sjömannanefnd varðandi þennan hluta búvörusamningsins. Hið sama er að segja um þá vinnu sem lýtur að vinnslu og dreifingar- og markaðsmálum búvörunnar, þar hafa málin sóst seint en eru þó í vinnslu. Það lýtur raunar að þeim spurningum líka sem hér voru gerðar varðandi fimmmannanefndina, hvers vegna ekki væri gert ráð fyrir því í þessu frv. að fjölga úr fimm í sjö. Staðreyndin í því máli er einfaldlega sú að ekki er um það full eining milli hagsmunaaðila. Á það er líka nauðsynlegt að líta að búvörusamningurinn gerir ráð fyrir því að bændur taki sjálfir á sig ábyrgð af framleiðslunni frá næsta hausti sem hlýtur að kalla á endurskoðun á vinnslu og markaðsmálum sauðfjárframleiðslunnar og er að minni hyggju nauðsynlegt að stíga það skref að staðgreiðsluákvæðin verði numin úr lögum, en hins vegar tekið upp á nýjan leik umboðssölukerfi í búvöruframleiðslunni eins og nauðsynlegt er að gera í hverri þeirri framleiðslu sem keppir á frjálsum markaði. Ég held að menn geti ekki neitað því að reynslan hefur sýnt að lambakjötið hefur verið svolítið til hliðar í markaðssókninni hér á undanförnum árum vegna þeirra flóknu reglna sem gilda um framleiðslu, verðlagingu og sölu á dilkakjöti. Þetta mál er auðvitað viðkvæmt og að sumu leyti byggðalegs eða félagslegs eðlis, hvernig sem maður skilgreinir það. En um leið og tími vinnst til verður unnið að því í samráði við bæði sláturleyfishafa og samtök bænda og raunar líka hverja þá aðra sem þessi mál varðar að undirbúa breytingu á sölu- og vinnslukerfi landbúnaðarvara, með það fyrir augum að draga úr heildsölu- og vinnslukostnaði og standa við fyrirheitið um lækkun búvara með öðrum hætti en þeim að bændur verði að taka á sig tvöfalda byrði vegna þess að nauðsynlegri hagræðingu verður ekki komið við í öðrum greinum landbúnaðarins. Efnisatriði búvörusamningsins hafa að sjálfsögðu verið kynnt og lögð fram í sambandi við GATT-viðræðurnar. Ég skal ekki um það segja og er ókunnugt um það hvort samningurinn hefur verið þýddur frá orði til orðs, enda sé ég ekki að það hafi neina hernaðarlega þýðingu. Á hinn bóginn liggja fyrir upplýsingar um það með hvaða hætti framleiðslustjórnunin er hér á landi og hefur jafnframt verið skýrt að samkvæmt búvörusamningi höfum við Íslendingar ákveðið að leggja útflutningsbætur niður frá næsta hausti og fólst beinlínis í samþykkt ríkisstjórnarinnar að við ætluðum okkur annan og meiri rétt af þeim sökum til þess að hafa áhrif á það með hvaða hætti innflutningi búvara yrði háttað, eins og hv. þingmönnum er kunnugt. Loks hefur verið spurt um það hvernig á því standi að 3. mgr. d-liðar 6. gr. sé ekki í samræmi við búvörusamninginn og samkvæmt frumvarpinu lagt á vald landbrh. að takmarka eða stöðva aðilaskipti að greiðslumarki ef talið er að þau stríði gegn æskilegum landnýtingarsjónarmiðum, en það vald ekki að öllu leyti lagt í hendur Landgræðslunni. Ég hef talið að það sé eðlilegra að hafa ákvæðið eins og það er í frv. Ég er á hinn bóginn síður en svo á móti því að það sé athugað nánar hvort rétt sé að viðkomandi bændur eigi málskotsrétt til ráðherra ef þeir eru óánægðir með úrskurð Landgræðslunnar um þetta atriði og hef síður en svo á móti því að landbn. athugi þetta orðalag sérstaklega og hvort skipan þessara mála fari betur með öðrum hætti. Hér er einungis um stjórnskipulegt atriði að ræða sem nauðsynlegt er að vanda sem best til. Ef endurskoðun á þessu ákvæði leiðir í ljós að heppilegra þykir að hafa það með öðrum hætti þá hef ég síður en svo neitt við það að athuga. Hið sama á raunar við um það í sambandi við úrskurðarnefndina, hvort einn skuli tilnefndur af Hæstarétti Íslands eða sú leið farin sem gert var ráð fyrir í búvörusamningi. Satt að segja hafði það farið fram hjá mér að þessi breyting var gerð í frv. frá búvörusamningi en á hinn bóginn var farið mjög nákvæmlega yfir hin lagatæknilegu atriði og ég geri ráð fyrir því að þessi hafi verið niðurstaðan af þeim sökum hjá þeim lögfræðingum sem fóru yfir frv. Hér er auðvitað ekki um pólitíska ákvörðun að ræða heldur eingöngu lagatæknilega og síður en svo hef ég neitt á móti því að yfir það sé farið. Í sambandi við fyrirspurn hv. 5. þm. Vestf. um það hvernig skerðingarákvæðinu verði beitt í sambandi við dilkakjötið, 20% skerðingarákvæðinu, þá hefur það verið ákveðið að nýta ekki innlausnarréttinn þegar svo stendur á að viðkomandi bú er að 70% sauðfjárbú. Á hinn bóginn er ekki farið eftir landsvæðum enda sé ég ekki að rök standi til þess. Það er auðvitað álitamál hvernig rétt sé að standa að stuðningsaðgerðum og skipulagi landbúnaðarins út frá byggðasjónarmiðum. Það er hægt að fara mismunandi leiðir í þeim efnum og veltur auðvitað á miklu nú hvernig viðbrögð verða við búvörusamningnum, hin sjálfráðu viðbrögð, hvernig bændur bregðast við þeim breyttu kringumstæðum og forsendum sem búvörusamningurinn hefur í för með sér og ýmislegt annað kemur inn í þetta dæmi. Um þetta er fjallað nokkuð í a-lið 6. gr. Auðvitað verður þetta haft til hliðsjónar og ég vil vekja sérstaka athygli á því að í sambandi við t.d. GATT-samningana er gert ráð fyrir því að almennar aðgerðir séu heimilaðar einmitt af þeim sökum. Þessi búvörusamningur verður síðan til heildarendurskoðunar áfram um leið og þættir mjólkurframleiðslunnar verða teknir til greina. Þá hljóta þessi mál að koma til stöðugrar endurskoðunar og má vera að okkar sjónarmið breytist mjög hratt eftir því hver framvindan verður.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. þau svör sem hann veitti hér og ég skal láta mér þau nægja í þessari umferð málsins. Ég vænti þess að þau atriði sem ég vakti athygli á eða benti á verði jafnframt yfirfarin af hæstv. landbn. þegar frv. kemur þar til vinnslu, sem væntanlega verður innan skamms. Ég vil taka það fram, vegna orða hæstv. utanrrh. hér áðan og endurtaka það sem ég sagði áðan að minn skilningur á eðli þessa máls er sá að þar sem hér eru undir í frv. allmörg veigamikil atriði aðalsamningsins sjálfs þá hljóti að liggja í hlutarins eðli að Alþingi sé með afgreiðslu þessa frv. í reynd sinni að taka afstöðu til búvörusamningsins. Það virðist gæta nokkurs misskilnings eða a.m.k. ónákvæmni í orðalagi hjá mönnum stundum, finnst mér, að samningar eru einu sinni þannig að þeir eru ein heild og hver og einn undirritaður samningur er þannig að það er ekki á valdi samningsaðilanna að taka út úr þá þætti sem viðkomandi í hverju tilviki kann að falla í geð en gleyma öðrum eða vanefna aðra. Annaðhvort stendur samningur og er virtur eða ekki. Ég lít svo á að með því að Alþingi er að taka til umfjöllunar veigamikil ákvæði aðalsamningsins sjálfs sé það í raun og veru að fjalla um samninginn sem slíkan. Það nægir að mínu mati að benda á þá augljósu staðreynd að efni þessa frv. kemur við ákvæði aðalsamningsins á nokkrum stöðum og samningurinn er fylgiskjal með þessu frv. og beinlínis í hann vísað. Ég held þess vegna að menn muni átta sig á því að það hljóti að verða niðurstaðan þegar hv. landbn. tekur þetta mál til skoðunar að hér er í raun og veru lagður fyrir í heild sinni samningurinn sem fskj. með þessu frv. þó svo að lagabreytingarnar taki ekki til framkvæmdar nema á hluta af ákvæðum samningsins. Eftir sem áður koma þær inn í hann. Og hefði Alþingi einhverjar meiningar um það að rifta þessum samningi þá ætti sú afstaða auðvitað að koma fram nú en ekki síðar þegar fyrstu meiri háttar atriði samningsins sjálfs koma hér til umfjöllunar. Reyndar má segja, og ég hygg að lögskýringar mundu falla á þá leið, að Alþingi, bæði það sem sat á síðasta kjörtímabili og eins það sem nú situr, hafi þegar lýst afstöðu sinni með tiltölulega afgerandi hætti þar sem eru lagaheimildir í lánsfjárlögum fyrir árið 1991 annars vegar og í fjárlögum yfirstandandi árs hins vegar sem Alþingi hefur þegar samþykkt. Það hlyti þess vegna að teljast til tíðinda ef í því yrði ekki talin felast í reynd blessun Alþingis á ákvæðum þessa samnings. Varðandi það sem hæstv. utanrrh. sagði hér um aðstæður þegar samningurinn var gerður á sl. vori þá hefur það ekkert upp á sig að fara út í rökræður um það hvort þá var eðlilega að málum staðið eða ekki. Ég er að sjálfsögðu þeirrar skoðunar að svo hafi verið. Ég bendi á að samningurinn er undirritaður með fyrirvara um samþykki Alþingis á nauðsynlegum lagabreytingum og það samþykki hefur nú þegar verið veitt í veigamiklum atriðum. Þannig að bæði var því Alþingi sem sat á síðasta kjörtímabili og svo því Alþingi sem nú situr falið það í sjálfsvald að taka afstöðu til málsins sem það hefur þegar gert að nokkru leyti og er enn lagt til að sé gert með þessu frv., sem er stjfrv. og ég lýsi stuðningi við og þeir aðrir sem hér hafa talað. Ég leyfi mér því að vænta þess að bærilega horfi um framgang þess hér á þinginu þar sem það er stjfrv. lagt hér fram og flutt af hæstv. landbrh., kynnt án nokkurs fyrirvara af hálfu stjórnarflokkanna og þeir talsmenn stjórnarandstöðu sem hér hafa talað hafa lýst yfir efnislegum stuðningi við það. Í þriðja og síðasta lagi, hæstv. forseti, þá kemst ég ekki hjá því formsins vegna að vekja athygli á þeirri sérkennilegu uppákomu sem varð í ræðu áðan þegar hæstv. utanrrh. kom í ræðustólinn og tók til við að kynna efni óbirts vinnuskjals sem er til einhvers staðar á stjórnarheimilinu og frekar voru þau tvö en eitt, þessi óbirtu málsgögn  Alþingi förum við að notast við einhver óbirt gögn úr skjalaskúffum einstakra ráðherra eða einhver plögg sem aðstoðarmenn þeirra hafa í góðu tómi sett stafina sína undir. Það sem við höfum hér fyrir okkur er stjfrv. í fyrsta lagi og stjórnarsáttmálinn í öðru lagi og mikið meira er það nú ekki sem fyrir liggur um þessi mál. Ég hlýt þess vegna að setja það algjörlega innan sviga að maður taki nokkurt minnsta mark á því sem hæstv. utanrrh. var að lesa hér upp úr einhverjum óbirtum skjölum ríkisstjórnarinnar fyrr en þá að þau skjöl birtast hér með formlegum hætti og eru lögð fram sem málsgögn. Fram að þeim tíma er auðvitað tæplega mikið mark á því takandi og mér fannst það eiginlega kúnstugt að hæstv. utanrrh. skýrði ekki til hvers hann væri að vitna í eða lesa upp úr þessum óbirtu skjölum. Eitt fannst mér þó athyglisvert í því sambandi, og það kemur inn á þennan sama misskilning aftur, að að einhverju leyti virðast í þessum skjölum vera á ferðinni hugmyndir þeirra sem þau settu saman um að hæstv. ríkisstjórn geti valið sér þau ákvæði búvörusamningsins sem hún kjósi að efna og önnur ekki. Það er ekki svo. Það er ekki á færi annars samningsaðila af tveimur að tína svona út einhver ákvæði úr samningnum og segja: Ja, þetta ætlum við nú ekki að hafa svona og hitt hinsegin, en svo ætlum við að standa við afganginn. Þannig gerist þetta auðvitað ekki. Það er ekki þannig að menn geti ætlast til þess að bændur taki á sig stórkostlega erfiðar skuldbindingar og gangi í gegnum sársaukafullar aðgerðir í sinni atvinnugrein en til mótvægis komi svo nokkrar stuðningsaðgerðir af hálfu ríkisins, þá er það auðvitað ekki þannig að ríkisvaldið geti selt sér sjálfdæmi í því hvað það efnir af þeim stuðningsaðgerðum og hvað ekki. Það væri auðvitað alveg eftir öðru sem við höfum upplifað hér undanfarna daga og undanfarnar vikur að menn létu sér detta slíkt í hug en ég vona að þroski manna sé þó slíkur að gagnvart þessum samningi sem hefur með tvöföldum hætti, á fyrra þingi og þessu þingi, öðlast lögfestingu og er hér í þriðja sinn lagt til í stjórnarfrumvarpi að verði staðfestur, þar á meðal birtast hér í fylgiskjölum búvörusamningurinn og viðaukarnir og það gefur auga leið að samkvæmt venjum um lögskýringu yrði það talið styrkja mjög stöðu þessa plaggs. Það getur hver einasti löglærður maður væntanlega sagt okkur og þá er það enn síður svo að það hafi nokkurt minnsta gildi þó hæstv. utanrrh. komi hér og lesi upp úr einhverjum óbirtum minnisblöðum einhverjar hugmyndir einhverra manna einhvers staðar úti í bæ á einhverjum tíma um að sumt hyggist menn efna og annað ekki. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég tel mikilvægt að þetta mál komist sem fyrst til hv. landbn. og held að það sé þar í góðum höndum. Eins og hér hefur komið fram er mjög mikilvægt að málið nái lögfestingu nú fyrir mánaðamótin þannig að unnt sé að standa við ákvæði beinna greiðslna sem hefjast eiga 1. mars og ég vil fyrir mitt leyti og fyrir hönd míns flokks lýsa því yfir að við viljum stuðla að því að svo geti orðið.