Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Hér er á ferðinni mikilvægt mál sem hefur mikil áhrif á heimilin í landinu. Við sjálfstæðismenn teljum því eðlilegt að veita afbrigði fyrir þessu máli þannig að það megi fara sem hraðast í gegnum þingið.  
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp félags- og tryggingamálaráðherra um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins. Lagasetningin er óvenjuleg að því leyti að hún myndar heildstæðan ramma utan um mismunandi úrræði en nefndin telur fulla þörf á því þar sem skuldavandinn sem blasir við nú er víðtækur og aðkallandi. Endurskipulagning skulda einstaklinga, heimila og fyrirtækja er eitt mikilvægasta verkefnið sem við blasir í íslensku samfélagi. Greiðslu- og skuldavandi heimila er margþættur og flókinn og krefst blandaðra aðgerða. Þar þarf margt að vinna saman að því að forða fólki úr greiðsluerfiðleikum, tryggja húsnæðisöryggi, minnka skaðann af tekjufalli, t.d. vegna atvinnumissis, og koma hreyfingu á húsnæðismarkað. Nefndin hefur haft mjög skamman tíma til að vinna breytingar á frumvarpinu en það var samdóma álit nefndarinnar að verkefnið væri það brýnt að allt væri til vinnandi að afgreiða það þannig að ákvæði þess, sérstaklega um greiðslujöfnun, gætu tekið gildi vegna húsnæðislána á gjalddaga 1. nóvember nk. Frú forseti. Ég vil þakka stjórnarandstöðunni fyrir sérlega gott samstarf. Í nefndinni var einhugur um að vinna frumvarpið sem best og leita sem bestra lausna svo það gæti orðið að lögum sem fyrst. Nefndin lagðist því öll á árarnar og við unnum sameiginlega að því að tryggja að hægt væri að greiða úr vanda heimila og fyrirtækja í landinu. Félags- og tryggingamálanefnd ástundaði samstarf sem ætti að verða þingheimi til fyrirmyndar í þeim erfiðu verkefnum sem fram undan eru. Þegar best lét kváðu við hlátrasköll og kviðlingar flugu, þrátt fyrir alvarleika verkefnisins. Ég vil jafnframt þakka nefndarriturum fyrir það mikla starf sem þær lögðu á sig. Þær höfðu gríðarlega stuttan tíma til þess að vinna ítarlegt og öflugt nefndarálit, auk þess sem gerðar voru ýmsar breytingar sem kröfðust mikillar yfirlegu. Á nefndasviði var unnið fram eftir nóttu og ég veit að einhverjir fóru ekki í háttinn aðfaranótt þessa dags þegar við stöndum hér með þetta nefndarálit. Ég vil því þakka nefndasviði sérstaklega fyrir í þessari ræðu. Aftur að nefndarálitinu. Nefndin fékk fjölda gesta á sinn fund og nokkrir aðilar skiluðu að auki inn umsögn. Markmið frumvarpsins er að hraða endurreisn íslensks efnahagslífs í kjölfar banka- og gjaldeyrishrunsins haustið 2008 og að jafnvægi komist á virði eigna og greiðslugetu annars vegar og fjárskuldbindingar einstaklinga, fyrirtækja og heimila hins vegar. Til að ná þessu fram eru í fyrsta lagi lagðar til breytingar sem lúta að almennum aðgerðum fyrir einstaklinga, í öðru lagi breytingar sem skapa eiga lagaramma um sértækar aðgerðir og í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál. Lögunum til fyllingar hefur verið unnið að gerð samkomulags við aðila sem veita íbúðalán um greiðslujöfnun gengistryggðra lána og aðila sem veita bílalán um greiðslujöfnun slíkra lána, hvort sem þau eru gengistryggð eða verðtryggð. Þótt nefndin styðji þær réttarbætur sem í frumvarpinu eru boðaðar áréttar hún jafnframt að áfram þurfi að huga að ýmsum atriðum frumvarpsins og að rík þörf sé á að meta árangurinn eftir því sem fram vindur. Nefndin leggur því til að við frumvarpið bætist ákvæði til bráðabirgða. Samkvæmt því skulu ráðherrar þegar við gildistöku laganna skipa starfshóp sem meti árangur af setningu laganna og álitaefni sem upp koma við framkvæmdina til að tryggja að úrræði samkvæmt lögunum séu virk. Við gerum einnig breytingartillögu við 2. gr. um sértæka skuldaaðlögun einstaklinga og heimila, þar sem við setjum skýrari viðmið vegna verklagsreglna við skuldaaðlögunina og gerum viðmið sem eru sambærileg við þau sem þegar voru í frumvarpinu við 3. gr. vegna skuldaaðlögunar fyrirtækja. Þá fjallaði nefndin mjög ítarlega um eftirlit með framkvæmd 2. og 3. gr. frumvarpsins. Nauðsynlegu eftirliti með ákvæðunum er hægt að skipta í þrjá þætti, í fyrsta lagi að reglur þær sem fjármálafyrirtæki setja sér séu í samræmi við gildandi reglur og verklag við mat á varúðarfærslum til afskriftar útlána. Þetta er nauðsynlegt til að tryggja að verklag við frjálsa samninga samkvæmt 2. og 3. gr. veiki ekki fjárhagsstöðu fjármálafyrirtækja. Eftirlitið á ekki við um aðra kröfuhafa, enda er þar ekki nauðsyn á opinberu eftirliti. Samningar aðila eru alfarið á ábyrgð þeirra sjálfra, þ.e. þeirra sem ekki eru fjármálastofnanir. Í öðru lagi þarf að tryggja gagnsæi og sanngjarna meðferð skuldara við úrlausn mála samkvæmt 2. og 3. gr. Í athugasemdum við frumvarpið var gert ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið hefði það hlutverk. Álitamál er hvort nægilega vel sé um þetta eftirlit búið og hvort það samræmist lögbundnu hlutverki Fjármálaeftirlitsins. Í þriðja lagi er síðan skattaþátturinn, þ.e. að tryggja að eftirgefnar skuldir séu í raun tapaðar kröfur. Reglur sem kröfuhafar skulu setja sér samkvæmt 2. og 3. gr. eru mikilvægar í þessu skyni. Ljóst er að þetta eftirlit hlýtur að vera á verksviði skattyfirvalda sem hafa til þess lögfestar heimildir. Nefndin taldi ekki þörf á að gera athugasemdir við fyrsta og síðasta þátt eftirlitsins en tók annan þáttinn til sérstakrar skoðunar því við töldum hann ófullnægjandi. Mikilvægt er að tryggja gagnsæi og sanngjarna meðferð skuldara við úrlausn mála þeirra, að jafnræðis- og sanngirnissjónarmið ráði við beitingu sértækrar skuldaaðlögunar og framkvæmdin sé samræmd. Þar sem um er að ræða bankaupplýsingar einstaklinga og lögaðila er þó ekki hægt að setja reglur um algjört gagnsæi hvað beitinguna varðar og því nauðsynlegt að ríkt og skipulegt eftirlit sé haft með framkvæmd eftirlitsskyldra aðila á ákvæðum 2. og 3. gr. Nefndin hefur kynnt sér ýmis sjónarmið hvað þetta varðar og ýmsum hugmyndum hefur verið velt upp um hver skuli fara með þetta eftirlitshlutverk. Nefndin ákvað að setja inn ákvæði í frumvarpið, sem verða þá ný 4. og 5. gr., um eftirlit með sértækum aðgerðum. Eftirlitsnefnd verður sett á laggirnar, skipuð af efnahags- og viðskiptaráðherra. Hún verður fagleg og fer með eftirlit með framkvæmd sértækrar skuldaaðlögunar, sbr. I. kafla. Í nefndina skal skipa þrjá menn, hagfræðing, endurskoðanda og einstakling sem uppfyllir skilyrði um embættisgengi héraðsdómara og skal hann vera formaður nefndarinnar. Eftirlitshlutverk nefndarinnar nær eingöngu til eftirlitsskyldra aðila á fjármálamarkaði, sbr. lög nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Um hlutverk eftirlitsnefndarinnar segir m.a. í greininni að hún skuli fylgjast með og kanna að eigin frumkvæði hvort eftirlitsskyldir aðilar á fjármálamarkaði framfylgi samræmdum reglum sem kunna að verða settar á grundvelli 2. gr. og reglum samkvæmt 2. mgr. 3. gr. Nefndin skal enn fremur fylgjast með því að við framkvæmd sértækra aðgerða sé gætt sanngirni og jafnræðis milli skuldara. Í III. kafla frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum um húsnæðismál. Í kaflanum eru ákvæði sem ætlað er að rýmka heimildir til eftirgjafar skulda einstaklinga við Íbúðalánasjóð svo þær nái til eftirgjafar á grundvelli samræmdra aðgerða kröfuhafa. Þá er þar ákvæði sem fjölgar úrræðum sjóðsins vegna greiðsluvanda. Lögð er til heimild til að fresta greiðslum lántakenda sem einnig ná til lána vegna leiguíbúða, auk þess sem lagt er til að Íbúðalánasjóði verði heimilt að greiðslujafna lán sem veitt hafa verið til sveitarfélaga, félaga eða félagasamtaka til byggingar eða kaupa á leiguíbúðum, með því skilyrði að greiðslujöfnun hafi bein áhrif á leigufjárhæð og búseturéttargreiðslur. Auk þeirra ákvæða sem gerð hefur verið grein fyrir er í III. kafla frumvarpsins ákvæði 6. gr., sem ætlað er að setja grundvöll fyrir stofnun opinbers hlutafélags sem sjái um fjármögnun og endurfjármögnun íbúðalána fyrir fjármálafyrirtæki og Íbúðalánasjóð. Nefndin vill ekki draga úr mikilvægi þess að skoðaðar verði leiðir og lausnir við fjármögnun af þessu tagi en telur ákvæðið þó nokkuð óskýrt og skýringum í athugasemdum ábótavant. Þá telur nefndin að huga þurfi betur að stefnumörkun hvað þetta atriði varðar og leggur til ákvæði til bráðabirgða um að ráðherra verði falið að meta hvaða leiðir eru færar og ákjósanlegar til að mæta skorti á langtímafjármögnun á íbúðalánamarkaði og tryggja fjármögnun og endurfjármögnun íbúðalána fyrir fjármálafyrirtæki og Íbúðalánasjóð. Jafnframt falli þá 6. gr. brott úr frumvarpinu. Nefndin ræddi einnig álitaefni um hvort eftirgjöf skulda í sértækri skuldaaðlögun gæti orðið til þess að það yrði skattskylda á þá sem fengju eftirgjöf skuldanna. Á eftir því sem nú verður 8. gr. í frumvarpinu kemur nýr kafli, um breytingar á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt. Þeirri breytingu er ætlað að tryggja að skuldaeftirgjöf vegna sértækrar skuldaaðlögunar einstaklinga og heimila myndi ekki skattskyldu eða skattstofn. Hvað varðar eftirgjöf til fyrirtækja er um mun flóknara mál að ræða. Líklegt er að tekjufærsla sem kemur til vegna eftirgjafar skulda komi einungis á móti tapi fyrirtækisins og því verði ekki um eiginlegar skattgreiðslur að ræða. Reglur um skattleysi gætu enn fremur skapað fyrirtæki forskot á samkeppnisaðila með því að gera því kleift að færa tap sitt áfram og nýta það á móti hagnaði síðar meir. Þrátt fyrir að í undantekningartilfellum geti komið til skattgreiðslna leggur nefndin ekki til breytingar hvað þetta varðar og vísar til þess að nokkurt svigrúm er til lagabreytinga, reynist þeirra þörf. Nefndin vísar því til efnahags- og skattanefndar að skoða þennan þátt, enda heyrir það undir málefnasvið nefndarinnar og við vonumst til þess að nefndin taki þetta sem fyrst á dagskrá. Þó er nokkurt svigrúm þar sem álagning fyrirtækja vegna þessarar skuldaaðlögunar mun væntanlega ekki koma til fyrr en eftir allnokkurn tíma. Auk þeirra breytinga sem gerð hefur verið grein fyrir leggur nefndin til að gildistími I. og II. kafla frumvarpsins verði takmarkaður þannig að ákvæðin gildi einungis til loka árs 2011. Telur nefndin eðlilegt að ákvæðin séu tímabundin enda er um að ræða úrræði sem koma til vegna þeirra aðstæðna sem skapast hafa vegna banka- og gjaldmiðilshrunsins. Þá leggur nefndin til að starfshópur skoði hvort takmarka eigi gildissvið annarra kafla með sama hætti. Nefndin leggur jafnframt til ýmsar smávægilegar breytingar til lagfæringar á texta sem ég hyggst ekki fara yfir hér, frú forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálit þetta skrifa Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður nefndarinnar, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Guðmundur Steingrímsson, með fyrirvara, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Unnur Brá Konráðsdóttir, með fyrirvara, Guðbjartur Hannesson, Magnús Orri Schram, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Davíð Stefánsson, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir framsöguna. Mig langar að spyrja varðandi þessa greiðslujöfnun og þessar aðgerðir allar saman. Hér er fyrst og fremst talað um að hjálpa fólki vegna íbúðalána en ekkert annað kemur fram en að allar skuldir sem stofnað hefur verið til í sambandi við íbúðakaup falli undir sama hatt. Er rétt að fólk sem hefur t.d. fjárfest stórfellt í hlutabréfum og tapað stórlega á því fái sams konar meðferð og húsnæðiseigendur? Hvaða kerfi er í gangi til þess að skoða það? Eða er ekkert kerfi í gangi til að skoða með hvaða hætti óráðsíufólk, eins og sumir kalla það, fái eftirgjöf á sínum skuldum, ef það hefur verið í stórfelldu braski og tapað á því?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir þessa fyrirspurn. Það er ljóst að í þessari umræðu um skuldaaðlögun og skuldaafskriftir eru miklar tilfinningar og mikið af réttlætisrökum. Bæði hafa ýmsir óttast að ekki sé gert nóg fyrir þá sem eru í vanda og eins er eðlilegt að tortryggni ríki í garð þess að þeir sem hafi farið mjög offari fái óeðlilega fyrirgreiðslu. Þessi sértæka skuldaaðlögun verður unnin á grundvelli samkomulags milli fjármálastofnananna sem Fjármálaeftirlitið mun samþykkja. Þar er miðað við hóflega eign og einn bíl þannig að enginn mun halda eignum umfram það sem nauðsynlegt telst til þess að halda hóflegu húsnæði. Ég held að það verði að líta svo á að þó að fólk kunni að hafa sýnt óráðsíu, ef við viljum kalla það svo, á það fólk líka rétt á að eiga heimili og sæmilegt líf með börnunum sínum. Þær áhyggjur sem hv. þingmaður viðrar eiga rétt á sér en ég held þó að ákvæði í frumvarpinu séu þess eðlis að verið sé að tryggja réttlæti hvað varðar að viðkomandi, hafi hann farið óvarlega, mun þurfa að gefa eftir allar þær eignir sem hann kann að eiga nema þær sem eru nauðsynlegar til þess að halda sæmilegt heimili.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það sem ég vildi hnykkja á varðar fólk sem hefur staðið í stórfelldum lántökum, jafnvel hjá Íbúðalánasjóði eða öðrum slíkum, og notað peningana í fjárfestingar í öðru en eigin íbúðarhúsnæði. Verður eitthvað gert til þess að skoða það og greina á milli í hvað þessi lán fóru? Er virkilega rétt að fólk fái skuldaniðurfellingu ef það hefur tekið lán út á veð í húsnæðinu sínu og keypt fyrir það hlutabréf?

Virðulegi forseti. Það er rétt að ítreka að sérstök skuldaaðlögun er eingöngu ætluð þeim sem eru í alvarlegum greiðsluvanda. Þeir sem eiga eignir og hafa greiðslugetu til að standa undir sínum skuldbindingum, þótt þær séu gígantískar, munu ekki fá slíka skuldaaðlögun. Einnig vil ég árétta að hafi fólk farið offari í kaupum á hlutabréfum fyrir lánsfé er það fólk enn til og þarf að lifa. Þá getur lánastofnunin metið hvort hún telur að þessi manneskja eigi bara að fara í gjaldþrot með þeim afleiðingum sem það hefur eða hvort hagsmunir allra liggi í því, velferð einstaklingsins sem í hlut á og hagsmunir kröfuhafa og lánastofnunarinnar, að þessi manneskja fái að halda einhverjum eignum og greiða þó af þeim skuldum sem talið er að hægt sé að fá upp í. Þetta eru erfið matsatriði en í frumvarpinu er mjög skýrt kveðið á um að enginn skuli fá slíka eftirgjöf sem með öðrum hætti getur staðið undir sínum skuldbindingum. Það er ekki verið að gefa neinum neitt í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir framsögu hennar. Það var einstaklega ánægjulegt að heyra úr munni hv. þingmanns að hið svokallaða „óreiðufólk“ eigi líka að fá hjálp, því hv. þingmaður gekk mjög fram í kosningabaráttunni í vor og taldi að lausnir framsóknarmanna ættu ekki að ná til allra. Nú liggur þetta frumvarp hér fyrir og okkar fulltrúi í nefndinni skrifar undir það með fyrirvara. Við framsóknarmenn fögnum öllum þeim aðgerðum sem koma til með að hjálpa heimilunum og fjölskyldum, ekki veitir af. Segja má að þetta sé allt of seint fram komið og eins og oft áður er þetta unnið í miklum flýti. 1. umr. var þann 19. október og málið er nú komið með afbrigðum inn á dagskrá þingsins á ný og það á að afgreiða þetta í flýti. Ég hef alltaf varað við því að afgreiða lög í flýti. Ástæða hrunsins er kannski þessi hraði sem er alltaf á lagasetningu hér. Síðan gera þingmenn nánast ekki annað en að vinna lagaviðbætur þann tíma sem þingið starfar út af því að kastað var til hendinni strax í upphafi. Ég gagnrýni að fólk fari samkvæmt þessu frumvarpi sjálfkrafa inn í þetta nýja kerfi. Ég hefði viljað snúa þessu við og á þann hátt að fólk mundi biðja um að fá að vera aðilar að þessu kerfi. Þó að í nefndarálitinu standi að það eigi að fara fram kynning er fullt af fólki sem vill ekki vera aðilar að þessu en vissulega má fólk segja sig úr því. Mér finnst þetta vera mikill tvíverknaður, þetta hefði átt að vera einmitt öfugt. Ég ætla að lokum að koma með spurningu til þingmannsins. Af því Samfylkingin á aðild að þessari ríkisstjórn, hvernig sér Samfylkingin þróun fasteignamarkaðarins 

Virðulegi forseti. Ég tel kannski rétt í upphafi að spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur á móti hvernig hún skilgreinir svokallað „óreiðufólk“ og hvað vill hún gera við svokallað „óreiðufólk“? Hvað telur hún eðlilega meðhöndlun á því? Síðan vil ég taka upp umræðu um að fara sjálfkrafa inn í kerfið. Þetta var mikið rætt í nefndinni. Þetta er umdeilt. Nú er þetta þannig að fólk velur sig inn. Það er talið að margir hafi ekki haft nægar upplýsingar til að velja sig inn og að það sé líklegra að þeir sem ekki vilji vera inni hafi upplýsingarnar til að velja sig út. Þetta er umdeilanlegt og um það skiptar skoðanir, en nefndin ákvað samt að lokum og eru færð rök fyrir því í nefndaráliti að þetta yrði þannig að fólk þyrfti að segja sig frá þessu úrræði. Varðandi þróun fasteignamarkaðarins, þá vonum við að sjálfsögðu að með þessu frumvarpi séum við að létta mestu yfirskuldsetningunni sem er fyrirséð að verði yfirveðsetning til langs tíma, þannig að við séum að losa um tappa í fasteignamarkaðnum. Við erum með ákvæði um það þar sem við felum félags- og tryggingamálaráðherra að leita að leiðum til fjármögnunar og endurfjármögnunar fasteignalána, bæði hjá lánastofnunum og Íbúðalánasjóði, því það er mjög stórt vandamál á íslenskum fasteignamarkaði í dag að ekki er aðgangur að lánsfé umfram 20 millj. kr. hámarkslánið hjá Íbúðalánasjóði.

Virðulegi forseti. Ég átti kost á því að eiga gott og langt samtals við bankamann í gær. Sá bankamaður lýsti yfir miklum áhyggjum af þessu frumvarpi vegna þess hvernig það væri sett upp, því eins og vitað er þá er alltaf bestu tillögurnar sem koma frá fólkinu sem vinnur í þeim geira sem viðkomandi lagafrumvarp er um. Ég er ekki að gagnrýna þetta persónulega, ég vinn ekki í banka, en gagnrýni kom t.d. fram um að þetta ættu að vera jafnar aðgerðir yfir alla á þann hátt að allir ættu að fara þarna inn á þeim forsendum að þetta væri fyrst og fremst spurning um pólitík. Þessi bankamaður sagði við mig hreint út: Þetta er spurning um pólitík, þetta er spurningin um stefnu ríkisstjórnarinnar á þann hátt að ríkisstjórnin geti sagt að hér hafi verið farið í almennar aðgerðir. Þessum viðkomandi bankamanni hugnast mun betur sú aðferð sem framsóknarmenn leggja til, að það sé afskrifað strax, skuldir leiðréttar í eitt skipti og í byrjun,  Svo ég svari nú spurningunni um það hvaða hópur það er og hvernig það er skilgreint hið svokallaða „óreiðufólk“, þá vil ég vísa þeirri spurningu aftur heim til hv. þingmanns og ekki síst Samfylkingarinnar, því það var Samfylkingin sem hafði hæst um það kosningabaráttunni þegar var verið að rífa niður 20%-leið Framsóknarflokksins að við værum að hjálpa „óreiðufólki“, það voru mörg nöfn yfir þetta, „fólk sem sukkaði mest“, „óreiðufólk“, „vanskilafólk“, en við vildum hafa þetta yfir allt til að gæta jafnræðis og sóttum þessa tillögu í jafnræðisreglu 

Virðulegi forseti. Svo ég taki nú fyrst upp þráðinn um „óreiðufólk“ hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, þá veit ég ekki með hvaða samfylkingarfólki hún hefur verið í kosningabaráttunni, en svo mikið veit ég að ég talaði ekki um óreiðufólk og sukk, en ég talaði um að það væri óheppilegt að við værum að nýta fjármuni til þess að aðstoða þá sem þyrftu ekki á aðstoð að halda, heldur ættum við að beina henni þangað sem hennar væri þörf. Hennar getur verið þörf hjá fólki í öllum tekjuhópum og með ýmsar tegundir eigna og þar vil ég ekki  Bankamaður hefur áhyggjur af að þetta sé óheppilegt. Það var mjög mikið samráð haft við ýmsa aðila um þetta mál og margir strangir fundir með fulltrúum frá lánastofnunum. Þessir aðilar hafa verið í fullri samvinnu um þetta. Hvað svo einstökum bankamönnum kann að þykja pólitík og hvað ekki, það get ég ekki ráðið við, guði sé lof. En hann telur þá væntanlega hugmyndir Framsóknarflokksins fullkomlega ópólitískar. En varðandi yfirveðsetninguna, þá er það áhyggjuefni ef hlutfall yfirveðsetningar á fasteignamarkað verður of hátt. Eitthvað af því mun á einhverjum árum ná til baka, en það er náttúrlega hin sértæka skuldaaðlögun sem mun gera kleift að koma í veg fyrir að alvarlegur vandi skapist til lengri tíma hvað það varðar.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins. Þetta mál ber mjög brátt að og kemur snöggt inn í þingið og er ætlast til þess að við afgreiðum það á snöggan hátt. Við sjálfstæðismenn í nefndinni tókum þá afstöðu og hér í þinginu að hjálpa til við að hraða þessari vinnu og þessu mikilvæga máli í gegnum þingið, en við getum engu að síður ekki annað en skrifað undir nefndarálit með fyrirvara, þar sem við getum að sjálfsögðu ekki borið ábyrgð á því hversu hratt og hroðvirknislega í rauninni málsmeðferðin hefur verið í gegnum nefndina. Engu að síður er hér um mikilvægt mál að ræða og við sjálfstæðismenn höfum haldið því fram að það hafi orðið ákveðinn forsendubrestur hjá skuldurum landsins í kjölfar bankahrunsins og á því þurfi að taka. Skuldsetning heimilanna er mikil og það er mikilvægt að flokkarnir komi sér saman um það hvernig eigi að taka á þessu gríðarlega stóra máli. Þess vegna höfum við lagt til, og lögðum það fram strax í vor, að í fyrsta lagi ætti að leggja fram aðgerðir sem mundu stuðla að því að greiðslubyrði heimilanna lækkaði en lánin lengjast að sama skapi á móti, til þess að gefa okkur ákveðinn tíma til að taka á vandanum heildstætt og fara í stærri aðgerðir. Í kjölfarið hefði átt að stofna þverpólitískan hóp sem hefði farið yfir þetta mál og komist að og lagt til sameiginlega niðurstöðu. Það er ekkert auðvelt að leggja fram sameiginlega niðurstöðu þegar maður er í pólitík, en engu að síður er það nauðsynlegt á þeim tímum sem við lifum í dag. Það er einfaldlega staðan. Hefði verið farið að tillögum sjálfstæðismanna, þá hefði þessi málsmeðferð verið vandaðri hér í þinginu, þar sem hinn þverpólitíski hópur hefði starfað í lengri tíma. Við sjálfstæðismenn lögðum í ákaflega mikla vinnu nú í sumar og haust til að að reyna að greina skuldastöðu heimilanna og þennan vanda. Við rákum okkur strax á það að mjög erfitt er að afla upplýsinga um raunverulega stöðu. Ég tel fullvíst að allir þeir stjórnmálamenn og embættismenn sem hafa farið í að skoða þessi mál séu sammála um að á þessu þurfi að taka. Ég fagna því sérstaklega að í breytingartillögum nefndarinnar sem lagðar eru fram kemur fram sú hugsun sem við sjálfstæðismenn höfum talað fyrir, að ráðherra skuli við gildistöku laganna skipa starfshóp með fulltrúum allra þingflokka, sérfræðingum og fulltrúum hagsmunaaðila. Hópurinn skal meta árangurinn af framkvæmd laganna og skoða þau álitaefni sem komu upp við framkvæmdina. Jafnframt teljum við mikilvægt að þessi hópur taki við því kefli sem vissulega er enn á ferð og það er einmitt hvort þessar aðgerðir séu fullnægjandi eða ekki. Það er mikið álitaefni hvort svo sé, en við fögnum sérstaklega að þessi leið sé farin og teljum að hér sé komið til móts við þær kröfur sem við höfum sett fram í málinu í efnahagstillögum okkar og þingsályktunartillögu um bráðaaðgerðir. Þannig að við fögnum því sérstaklega. Ég vil jafnframt taka undir sjónarmið flutningsmanns nefndarálitsins, hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, um gott samstarf í nefndinni. Þetta voru ánægjulegir fundir og langir, stóðu lengi og því ágætt að hafa hagmælta þingmenn þar innan borðs til þess að súmmera upp hvað nefndin var að gera. Ég tel að vinnubrögð innan nefndarinnar hafi verið til fyrirmyndar og við lögðumst öll á eitt að bæta það frumvarp sem lagt var fram, enda sjáum við að breytingartillögurnar eru talsverðar og breytingin á málinu hefur orðið talsverð í vinnu nefndarinnar. En þrátt fyrir það held ég að mikilvægt sé að við fylgjumst vel með vegna þess að málið ber það brátt að. Það voru ýmsir sem komu á fund nefndarinnar og aðrir sem náðu að skila inn umsögn, þótt tíminn væri mjög stuttur. Athugasemdirnar eru í rauninni viðamiklar og þær fela náttúrlega fyrst og fremst í sér gagnrýni á málsmeðferðina, þar sem lítill tími gafst til að kynna sér málin og koma með athugasemdir. Jafnframt hafa Hagsmunasamtök heimilanna bent á að þessar aðgerðir gangi ekki nógu langt og gætu í versta falli verið verri en að gera ekki neitt, en það hefur einfaldlega ekki gefist tími vegna þessa snarpa vinnulags að kafa nógu djúpt ofan í þessar athugasemdir, því miður. Þess vegna er starfshópurinn mikilvægur og við sjálfstæðismenn munum vinna ötullega að því að fara yfir þetta í framhaldinu og fara yfir það sem betur má fara. Ég tel að sá starfshópur sem verður skipaður komi til með að gegna mikilvægu hlutverki og í rauninni talsvert nýju hlutverki við það að fylgja eftir löggjöf og fylgja því eftir að koma með frekari úrbætur og frekari aðgerðir strax í kjölfar þess að það sjáist hvernig framkvæmdin á þessum lögum verður. Þá hafa verið gerðar athugasemdir varðandi samkeppnissjónarmið, sem vissulega vekur talsverðar spurningar um vinnulag, þetta felur í raun samráð samkeppnisaðila. Vissulega er það eitthvað sem hefði verið gott að hafa tíma til að kafa betur ofan í og koma með einhverjar breytingartillögur um, en því miður gefst einfaldlega ekki tími til þess. Við sem sátum í nefndinni vorum sammála um að fallast á að flýta þessu þannig að lögin geti tekið mið af greiðsluseðlum núna í nóvember. Engu að síður mun starfshópurinn fara yfir samkeppnissjónarmiðin. Það er gríðarlega mikilvægt að við horfum vel á þetta. Jafnframt vil ég taka undir þá gagnrýni sem fram kom hjá þeim sem komu fyrir nefndina og náðu að skila inn umsögn varðandi það að þetta nái yfir alla. Við ræddum það mjög mikið í nefndinni og þetta varð niðurstaðan, en það felur samt í sér talsverða forsjárhyggju sem ég í hjarta mínu er ekkert sérstaklega sammála að skuli gilda. En gott og vel, það er ríkisstjórn í þessu landi sem leggur fram þessa tillögu og við tókum það sem okkar hlutverk að hraða málinu í gegnum nefndina án þess að bera í sjálfu sér ábyrgð á því hvernig málinu var stillt upp. Þá bárust athugasemdir eða umsögn frá ríkisskattstjóra varðandi skattalegu hliðina. Vissulega er mikilvægt að festa sé í skattheimtu og þeim reglum sem þar gilda, en engu að síður eru hér uppi mjög sérstakar aðstæður og mjög mikill vandi hjá hinum skuldsettu heimilum og því verður að grípa til aðgerða. Þess vegna reyndi nefndin að finna ásættanlega millileið, en það verður að sjálfsögðu skoðað ofan í kjölinn í vinnu nefndarinnar sem ráðherra skipar. Þá hefur talsmaður neytenda gert miklar athugasemdir varðandi skort á samráði. Það eru einfaldlega vinnubrögð sem ég vona að við eigum ekki eftir að gera að reglu eða eigum nokkurn tímann eftir að sjá í rauninni aftur í nokkru öðru máli, vegna þess öll vinna varðandi löggjöf á að sjálfsögðu að vera markviss, uppi á borðum, í miklu samráði við hagsmunaaðila o.s.frv. En eins og ég hef komið inn á áður er staðan sú að aðgerðir hafa dregist og við ætlum okkur ekki að standa fyrir því að þetta mál frestist enn frekar vegna þess að það er gríðarlega mikilvægt að grípa til aðgerða nú þegar. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram ákveðnar tillögur varðandi skuldastöðu heimilanna. Við teljum mjög mikilvægt að þær aðgerðir sem verður gripið til til þess að leiðrétta skuldastöðu heimilanna uppfylli ákveðin meginsjónarmið, hafi ákveðin meginmarkmið sem fela þá í sér að við viðhöldum þeirri ríku hefð að Íslendingar búi enn og áfram í eigin húsnæði. Þetta er einfaldlega eitthvað sem er okkar hefð og okkar gildi og við viljum halda í þetta. Við teljum að þetta sé mikilvægt fyrir okkar samfélag og þessi hugsun Íslendingsins að eiga sínar eignir sjálfur og vera sjálfstæður, er nokkuð sem við viljum halda í. Jafnframt er að sjálfsögðu mikilvægt að aðgerðirnar tryggi það að fólk geti greitt skuldir sínar og greiðsluvilji verði tryggður. Enn fremur að þær leiði ekki til umtalsverðra skattahækkana, séu ekki vinnuletjandi og leiði að sjálfsögðu ekki til landflótta, því að sjálfsögðu vill enginn stjórnmálamaður stuðla að því. Við viljum almennar aðgerðir þar sem gætt er jafnræðis. Að hluta til koma þessar tillögur til móts við þau sjónarmið okkar en við munum að sjálfsögðu fylgja því mjög vel eftir hvernig meðferð málsins og framkvæmd þess verður í framhaldinu. Virðulegi forseti. Það var talað hérna um 6. gr. í frumvarpinu. Nefndin gerði þá tillögu að hún falli út. Vissulega var efni 6. gr. talsvert mikilvægt upp á framgang málsins, en þar er fjallað um heimild Íbúðalánasjóðs að fengnu samþykki ráðherra til að setja á fót opinbert hlutafélag. Þessi breyting og þetta mál er það stórt að ekki var hægt að fara í að keyra það í gegn á svona skömmum tíma, enda er sú breyting gerð að ráðherra skal í stað þess leita leiða til að mæta skorti á langtímafjármögnun á íbúðamarkaði og tryggja fjármögnun og endurfjármögnun íbúðalána fyrir fjármálafyrirtæki og Íbúðalánasjóð. Ég geri ráð fyrir því að ráðherrann leggi fram vandað og gott og vel unnið frumvarp um þetta mál þar sem leitað verði samráðs við hagsmunaaðila og það mál fái vandaða meðferð hér í þinginu. Virðulegi forseti. Ég vil á endanum einfaldlega segja að það er gríðarlega mikilvægt að við sem hér störfum á þinginu vekjum von hjá fólki, hjá þeim sem hér búa og eiga sín heimili, von um að við séum að grípa til aðgerða sem komi til með að koma okkur upp úr dýpstu lægðinni. Ég tel að við séum að stíga hér fyrsta skrefið að því, vissulega seint en engu að síður er þetta fyrsta skref. Við sjálfstæðismenn munum koma til með að halda áfram að leggja okkar af mörkum til að leysa skuldavanda heimilanna og gerum það á þessum grundvallarsjónarmiðum sem ég rakti hér áðan. Við styðjum þetta mál og erum á nefndarálitinu með þeim fyrirvara sem ég hef greint frá, sem felst aðallega í því að málið fer allt of hratt hér í gegnum þingið, við fáum of lítinn tíma til þess að vinna það, við fáum of lítinn tíma til þess að leita samráðs við hagsmunaaðila og sérfræðinga og það var of lítið samráð haft við undirbúning málsins af hálfu ráðuneytisins við þessa aðila. Þetta er í hnotskurn okkar afstaða. Og, frú forseti, ég hlakka til að fylgjast með umræðunum um þetta mál.

Frú forseti. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál og mikilvægi þess skýrir af hverju það var samþykkt af hálfu þeirra framsóknarmanna sem voru í þingsalnum áðan að taka það til afgreiðslu með afbrigðum og reyna að afgreiða það með hraði. Ég vil taka undir að samstarfið í nefndinni var einkar gott. Þótt við höfum þurft að vinna hratt var létt stemning þar og menn voru samstiga í nefndarstarfinu í því að reyna að takast á við helstu álitamálin sem eru auðvitað fylgjandi svona yfirgripsmikilli löggjöf og að mörgu leyti sérstakri. Ég held að við höfum náð ágætri lendingu í því að mörgu leyti. Upp er komin sú staða í félags- og tryggingamálanefnd að ákveðin hefð er fyrir því að menn kasti þar fram stökum. Þetta eykur pressuna á þeim sem eru í nefndinni en ég er viss um að meðlimir nefndarinnar munu axla þá ábyrgð ágætlega. Full ástæða er þó til að taka undir gagnrýni á tímaskortinn. Ég skrifa undir þetta nefndarálit og samþykki þessa löggjöf með fyrirvara og fyrirvarinn lýtur m.a. að því að þetta er allt of seint fram komið, sérstaklega miðað við hversu margir hafa kallað eftir aðgerðum í þágu heimilanna og ekki síst fulltrúar Framsóknarflokksins á þingi. Það er full ástæða til að gagnrýna að við höfum þurft að afgreiða svona sérstaka löggjöf með svo miklu hraði. Mjög líklegt er að í kjölfarið komi upp ýmis álitamál sem þingið þarf að takast á við strax í kjölfarið. Sú sérstaka leið er því farin í nefndarálitinu og í breytingartillögum nefndarinnar að leggja til að strax og lögin verða samþykkt, ef þau verða samþykkt, verði skipaður starfshópur til að að meta hvernig lögin virka og í raun endurskoða þau eftir því sem álitamálin kunna að koma upp og gera þá tillögur jafnóðum til þingsins um lagabreytingar ef þess þarf til að sníða af helstu agnúana. Ég ætla að nefna nokkra. T.d. varðandi þinglýsingar. Núna ætlum við að leggja til að skilmálum á fasteignaveðlánum á Íslandi verði breytt. Þau sjónarmið kunna að koma upp að einhverjir kröfuhafar geri kröfu um að þeim pappírum verði þinglýst aftur. Ef þessi álitamál koma upp verður að takast á við þau og það væri þá sá starfshópur sem verður skipaður, þverpólitískur og faglegur, sem tækist á við þau. Kannski koma þau ekki upp. Samkeppnismál. Við leggjum til að lánastofnanir á frjálsum markaði hafi með sér samráð og þær fá þarna heimild til þess. Það er óvenjulegt og stríðir á ákveðinn hátt gegn hugsuninni í samkeppnislöggjöfinni en þetta er hluti af því að hér er um að ræða óvenjulega löggjöf. Við viljum gæta jafnræðis í því hvernig skuldarar eru meðhöndlaðir. Þetta eru lög sem heimila lánastofnunum að hafa um það samráð og svo verður að vera. Við viljum þó ekki með því drepa niður samkeppni. Verkefnið núna á næstu missirum er að koma aftur á fót lánastofnunum á Íslandi sam hafa samkeppni sín á milli um að veita skuldurum og væntanlegum lántakendum góð kjör. Eins og staðan er núna erum við að reyna að endurreisa bankakerfið og fasteignamarkaðinn og taka á mjög brýnum bráðavanda og þá þurfa þessar sömu lánastofnanir að hafa samráð sín á milli og gæta jafnræðis. Í tengslum við þennan jafnræðisþátt vakna einnig stórar spurningar og álitamál sem við reynum að takast á við í nefndarálitinu og okkar breytingartillögum. Það þarf að hafa eftirlit með því að skuldarar, bæði fyrirtæki og heimili, séu meðhöndlaðir í anda jafnræðis og gagnsæis. Við leggjum til að stofnuð verði þriggja manna eftirlitsnefnd þar sem skuldarar geta komið með sín álitamál og umkvörtunarefni og þau fari þar í ákveðinn farveg. Við leggjum til að eftirlitsnefndin undirbúi stofnun sérstaks embættis umboðsmanns skuldara sem ég held að sé mjög mikilvægt, einkum og sér í lagi á þessum tímum. Þetta geta auðvitað orðið mjög yfirgripsmikil verkefni. Ef við gerum ráð fyrir að 5.000–7.000 manns nýti sér sértæka skuldaaðlögun geta menn ímyndað sér hversu mörg álitamál geta komið upp í tengslum við það. Við erum að samþykkja löggjöf sem er eins konar rammi utan um frjálsa samninga. Við gerum ráð fyrir og það liggja fyrir drög að samningum milli fjármálastofnana um hvernig á að taka á skuldamálum einstaklinga og fyrirtækja. Þeir samningar voru í sjálfu sér ekki sérstaklega ræddir í félags- og tryggingamálanefnd en helstu álitamálin í tengslum við þessa löggjöf munu frekar koma upp í tengslum við samningana. Sú krafa verður gerð, m.a. af undirrituðum og fleirum í félags- og tryggingamálanefnd, að nefndin hafi visst eftirlit með því hvernig þessir samningar verða úr garði gerðir og hvernig þeim verður framfylgt. Ótal spurningar munu vakna í því sambandi. Uppleggið í hinum sértæku skuldaaðlögunaraðgerðum er að koma á jafnvægi milli skulda og eigna og þeim sem eru mjög skuldsettir er gert að selja eignir. Þarna vakna margar spurningar, t.d. um hvernig hægt sé að selja eignir í þessu árferði - það er ekki beinlínis virkur markaður fyrir hendi, hann er að mörgu leyti botnfrosinn - og hversu yfirgripsmikið þetta verði. Einnig varðandi þá sem hafa skuldsett sig með veðum í tveimur eignum, t.d. í húsum foreldra í tilviki ungs fólks. Ég vona að það sé ekki hugsunin með samningunum að ungu fólki verði gert að selja hús foreldra sinna. Önnur álitamál varða t.d. fólk sem fór í lóðakaup í góðærinu og situr núna eftir með stór skammtímalán. Þetta er sannarlega ekki óráðsíufólk heldur bara fólk sem ætlaði að byggja sér hús sem á að vera sjálfsagt í nútímaþjóðfélagi eins og við búum í. Nú stendur þetta fólk eftir með auða lóð og himinhá lán. Hvernig meðhöndlun fær þetta fólk í hinni sértæku skuldaaðlögun? Þetta eigum við allt eftir að sjá. Verður því gert að selja lóðina og þá hvernig og á hvaða kjörum o.s.frv., eða verður því einhvern veginn gert kleift að klára sínar byggingar, svo dæmi sé tekið? Ýmis álitamál koma upp í tengslum við skattamál, einkum og sér í lagi í tengslum við afskriftir skulda fyrirtækja. Ég held að það sé mun flóknara en varðandi afskriftir skulda heimilanna. Við leggjum til að breytingar á skattalöggjöfinni í tengslum við afskriftir skulda fyrirtækja fari til sérstakrar meðhöndlunar í efnahags- og skattanefnd þar sem það á betur heima. Í tengslum við Íbúðalánasjóð má nefna að í upphaflega frumvarpinu var gert ráð fyrir að það yrði einfaldlega veitt heimild til að stofna heildsölubanka. Á einum kvöldfundinum komst nefndin að þeirri niðurstöðu að það væri líklega fullbratt í svona fljótræði að ákveða á Alþingi að veita ráðherra og Íbúðalánasjóði heimild til að stofna í rauninni, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar sem þá sat þann nefndarfund orðaði það, 1.000 milljarða heildsölubanka. Það þarf auðvitað að ræða þetta mun ítarlegar og nefndin leggur til að það verði gert. Þar flaug einn kviðlingurinn frá undirrituðum: Helgi fékk lögin fyrir sig lesin og lagðist í djúpa þanka. Áleit það annmörkum háð, vesen að opna í kvöld nýjan banka. Nefndin tók undir að þetta þarf mun meiri yfirlegu. Engu að síður er þetta mikilvægt mál vegna þess að næsta skrefið - og mun ég koma að því síðar, mikilvægi þess að taka fleiri skref en það er líka inntak þess að ég skrifa undir með fyrirvara. Ég tel nauðsynlegt að við tökum nokkur skref og næsta skref hlýtur að lúta að því hvernig við ætlum að reyna að endurfjármagna lánin, skuldbreyta og þá með niðurfellingu á höfuðstól. Ég held að þegar vextir verða skaplegri á Íslandi, vonandi verður það fljótlega, verði hægt að bjóða skuldurum á Íslandi upp á niðurfellingu höfuðstóls gegn því að fara yfir í óverðtryggð lán. Ég held að Íbúðalánasjóður og heildsölubanki, stofnaður undir Íbúðalánasjóði, muni þjóna lykilhlutverki í því að endurfjármagna nýja lánaflokka sem verður gríðarlega mikilvægt næsta skref. Um þetta er náttúrlega ekki sérstaklega rætt í þessu lagafrumvarpi, en minn fyrirvari lýtur m.a. að því að farið verði af festu í að stíga þessi næstu skref með miklu yfirgripsmeiri niðurfellingu á höfuðstóli, t.d. gegn því að endurfjármagna lán á öðrum kjörum. Þar held ég að Íbúðalánasjóður muni gegna lykilhlutverki. Fyrirvarinn lýtur líka að því að ég tel mikilvægt að annaðhvort starfshópurinn sem við leggjum til að verði stofnaður til að leggja mat á þessi tilteknu lög fari í að skilgreina hver næstu skref eiga að vera á lánamarkaði eða að stofnaður verði sérstakur þverpólitískur starfshópur, eins og hæstv. félagsmálaráðherra boðaði í raun við 1. umr. þessa máls, sem skilgreini næstu skref. Við framsóknarmenn leggjum gríðarlega áherslu á að farið verði í að lækka höfuðstólinn með frekari almennum aðgerðum á lánamarkaði og við teljum að fjölmargar leiðir séu til þess. Það er fagnaðarefni að í þessu frumvarpi er í rauninni opnað fyrir þessa hugsun. Þá kem ég að almennu aðgerðunum og fjalla stuttlega um þær. Viðurkennt er að þörf er á að lækka greiðslubyrði almennt yfir línuna og fara ekki í neitt manngreinarálit í þeim efnum. Allir Íslendingar sem skulda tóku einfaldlega á sig högg og þeir fá núna lækkaða greiðslubyrði í tilviki gengistryggðra og verðtryggðra lána. Það er gert ráð fyrir að greiðslujöfnunin muni lengja lánin en það er þak á þeirri lengingu og það er gríðarlega mikilvægt. Það felur í sér vísi að almennri afskrift og þennan vísi eigum við auðvitað að nota til að stíga næstu skref sem yrðu almennar afskriftir af húsnæðislánum. Hins vegar vakna líka ýmsar spurningar í tengslum við þessar almennu aðgerðir og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir tæpti á einni áðan. Mikið var rætt í nefndinni hvort allir sem skulda verðtryggð lán á Íslandi ættu að fara sjálfkrafa inn í greiðslujöfnunarvísitöluna. Greiðslujöfnunarvísitalan er ekki beinlínis gagnsætt hugtak og margir lántakendur munu sjálfsagt spyrja margra spurninga um það tiltekna hugtak. Það breytir þó ekki því að með því að tengja við greiðslujöfnunarvísitölu lækka afborganir lána núna en afborganir munu síðan hækka eftir því sem kaupmáttur eykst og atvinnuleysi minnkar. Margir munu væntanlega ekki telja þetta henta sér sérstaklega og munu ekki vilja tengja lánin sín við greiðslujöfnunarvísitölu. Tölur frá Íbúðalánasjóði og lífeyrissjóðunum sýna að mjög margir eiga ekki í vandræðum með sín verðtryggðu lán, hafa kannski skuldað þau í langan tíma, eru komnir langt með að greiða þau og vilja ekkert hringla með afborganir af þeim með því að fara inn í þetta kerfi. Þá er gríðarlega mikilvægt, finnst mér, að það verði mjög einfalt að fara út úr þessu, að til þess þurfi bara einn takka á heimasíðu eða eitt símtal. Þetta er álitamál en ég tek undir þau sjónarmið að gríðarlega mikilvægt sé að þessi aðgerð nái til þeirra sem þurfa mest á henni að halda. Þess vegna eigum við að láta þetta ganga yfir alla og allir fari inn í þetta sjálfkrafa. Þá aukast líkurnar á því að þetta nái til þeirra stóru hópa sem munu njóta góðs af þessu þó að álitamálið sé vissulega til staðar. Mikilvægt er að það sé mjög einfalt að fara út úr þessu. Í grundvallaratriðum fagna ég þessu en tel mikilvægt, og það er megininntak míns fyrirvara, að við stígum núna af mikilli ákveðni í þverpólitískum starfshópi næstu skref til að koma markaðnum af stað og koma skuldurum á Íslandi út úr því skuldafangelsi sem myndaðist í hruninu fyrir ári síðan.

Frú forseti. Andsvarið kemur kannski í stað ræðu og sparar tíma. Ég vil nota þetta tækifæri og lýsa mig sammála þeim meginatriðum sem fram hafa komið í máli allra þeirra nefndarmanna sem hafa tjáð sig um málið hér í dag. Við erum, held ég, flest sammála um álitaefnin í frumvarpinu. Mjög skammur tími var til verka sem er auðvitað alltaf erfitt þegar þarf að vanda til þeirra. Það voru þarna álitamál um samkeppnismálin, um samstarf við fjármálastofnanir, eftirlitsþáttinn og stöðu skuldarans og hvernig fara beri með málefni skuldaranna. Í því samhengi kom upp þessi umræða um umboðsmann skuldara. Mér er töluvert létt við þá úrlausn málsins að skipaður skuli þessi starfshópur sem fylgir löggjöfinni eftir og gerir þá tillögur til úrbóta ef í ljós kemur að þess gerist þörf. Við erum þá farin að tala um það sem nefndarformaður okkar, hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, hefur kallað lifandi löggjöf og sem er kannski bara málsmeðferð til fyrirmyndar. Svo langar mig rétt aðeins að nota tækifærið og þakka fyrir það góða samstarf sem tókst í nefndinni, milli stjórnarandstöðu og meiri hluta nefndarinnar. Það vakti líka sérstaklega athygli mína í þessu mikla starfi með knappan tíma hversu frábært starf var unnið af hálfu starfsfólks nefndarinnar. Það er mikill auður fyrir þennan vinnustað að hafa á að skipa slíku starfsliði. Svo bara rétt í lokin: Ég vona að þetta hafi slegið tóninn fyrir starf nefndarinnar í framtíðinni og kannski starf milli stjórnar og stjórnarandstöðu  Eftir mikið starf og streð, stoðir laga rísa, þungir fylgja þankar með og þessi litla vísa.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp sem á að aðstoða einstaklinga, heimili og fyrirtæki vegna banka- og gjaldeyrishruns. Það var tími til kominn þó að margt í þessu frumvarpi sé að mínu viti undirstaða potemkintjalda sem verið er að sveipa um þetta mál allt saman. Ég sé að verið er að reka málið áfram með miklum hraða, það er talið að afgreiða eigi það sem lög í dag. Formaður félags- og tryggingamálanefndar sagði að það væri búið að skipa henni að málið yrði afgreitt sem lög frá Alþingi fyrir helgi. Þetta eru svolítið sérstök viðbrögð.  
             Ég er með nokkrar athugasemdir við þetta frumvarp og mig langar til að flytjendur þess svari þeim kannski eftir því sem efni gefast til. Megingallinn er að ekki er gert ráð fyrir lækkun á höfuðstóli lána sem er grundvallaratriði ef aðstoð við skuldug heimili á að vera marktæk. Það er talað um að einhvern tímann þegar lánstíma lýkur verði sett þriggja ára þak á mismuninn milli vísitölutryggðra lána, þ.e. verðtryggingar samkvæmt vísitölu neysluverðs og greiðslujöfnunarvísitölu, og skuldin sem eftir stendur þar muni falla niður. Í umsögnum við frumvarpið er einfaldlega talið mjög ólíklegt að einhverjar upphæðir muni falla niður. Samkvæmt frumvarpinu bera þeir mest úr býtum sem skulda mest og það er algjörlega á skjön við allan málflutning Samfylkingarinnar hingað til, eins og fram hefur komið áður í dag. Þar mátti einmitt ekki fella niður skuldir vegna nákvæmlega sama atriðis, að þeir sem skulduðu mest bæru mest úr býtum. Hér er líka að mínu viti verið að fara út í stórfelldar afskriftir vegna hlutabréfalána. Það er svo sem gott og gilt ef menn vilja fara út í stórfelldar afskriftir vegna hlutabréfalána - en hver á að borga þær? Eiga hlutabréfakaupendur að hirða gróðann og skattgreiðendur að hirða tapið? Er þetta með þessum hætti og finnst þá flutningsmönnum frumvarpsins það eðlilegt? Ég velti fyrir mér hvort öll sú samstaða sem náðist meðal flokkanna í félags- og tryggingamálanefnd stafi af því að þar inni er kannski fólk sem er að fá stórfelldar afskriftir vegna hlutabréfalána.

Ég á ekki …


             Nei, ég er að  
             
             Ég tel eðlilegt að það mál sé einfaldlega skoðað. Hér segir í umsögn frá Hagsmunasamtökum heimilanna: „Frumvarpið mun augljóslega bjarga hinum fjölmörgu „óráðsíufjárfestum“ sem ekki eiga eignir fyrir hlutabréfaskuldum sínum.“ Vitað er, að sjálfsögðu, að aðilar um allt samfélagið hafa tekið stórfelld lán til hlutabréfakaupa og það er bara eðlileg krafa að það upplýsist hvort þar á meðal séu þingmenn. Það er ekkert athugavert við það, það er eðlilegt að það sé upplýst. Þær afskriftir verða sýnilega mun meiri hjá húsnæðiseigendum, segir hér, en fjárskuldbindingu vegna kaupa á hlutabréfum upp á hundruð milljóna, ef ekki milljarða, verður nú hægt að færa niður til raunvirðis bréfanna, þ.e. 0. Þetta eru miklu hærri upphæðir en húsnæðiseigendur koma til með fá niðurfelldar og það er einfaldlega eðlilegt að þetta mál sé skoðað. Frumvarpið kemur frá félagsmálaráðherra án samráðs við Vinstri græna eða aðra flokka og án samráðs við Hagsmunasamtök heimilanna sem sendu inn fjölmargar athugasemdir sem ekki var tekið tillit til. Megingallinn er hins vegar þessi svokallaða greiðslujöfnunarvísitala sem er meingölluð sem mælitæki og sem viðmið, alveg með nákvæmlega sama hætti og vísitala neysluverðs er. Greiðslujöfnunarvísitalan byggist á launaþróun annars vegar og atvinnustigi hins vegar sem fyrir almenning þýðir einfaldlega að þegar Jón Jónsson í næsta húsi fær launahækkun  Greiðslujöfnunarvísitalan er einfaldlega enn ein rökleysan sem menn ætla að nota til þess að leysa vandamál heimilanna. Það er ekkert öðruvísi en það. Og hér er talað um þetta í umsögn Hagsmunasamtaka heimilanna, með leyfi forseta: „Upptaka greiðslujöfnunarvísitölu er í flestum tilfellum bjarnargreiði, notkun greiðslujöfnunar mun líklegast ekki leiða til lengingar lánstíma nema þróun launa og atvinnustigs verði mjög óhagstæð til langs tíma.“ Í flestum tilfellum sem ég hef skoðað mun lánstíminn lengjast mjög óverulega eða styttast. Það getur varla verið ætlun Alþingis að stytta lánstíma lánanna. Það hefur verið ein höfuðkrafa Hagsmunasamtaka heimilanna að hinn stökkbreytti höfuðstóll húsnæðislána verði leiðréttur. Greiðslujöfnun leiðir ekki til slíks nema sem fullkomlega óraunhæfs möguleika í lok lánstíma. Hér er því fyrst og fremst verið að veita tímabundið skjól en síðan á að venja landsmenn smátt og smátt við storminn svo mönnum finnist að lokum ekkert hvasst þótt bál sé úti. Annað atriði er að launahækkanir sem almenningur kemur til með að fá í framtíðinni munu einfaldlega fara beint í að greiða af hærri skuldum sem hækka vegna launahækkananna, vegna tenginganna við greiðslujöfnunarvísitöluna. Fólk festist í alveg sömu skuldagildrunni og fyrr. Launahækkanir almennt verða illa séðar vegna þessa og jafnvel ógerlegar. Hvað segir verkalýðshreyfingin við þessu? Og þegar ég tala um verkalýðshreyfinguna á ég ekki við Gylfa Arnbjörnsson og Alþýðusamband Íslands. Bætt atvinnustig vegna hagvaxtar skilar sér heldur ekki út í hagkerfið vegna þess að hvort tveggja verður étið upp af hækkunum af afborgunum lána. Skattahækkanir neysluskatta, svo sem virðisaukaskatts á matvæli, verða auðveldar í framkvæmd í framtíðinni og verða örugglega notaðar af stjórnvöldum vegna þess að þær valda ekki hækkun íbúðaskulda sem er í sjálfu sér gott, eða slæmt, og fer þá bara eftir því hvorum megin borðsins menn sitja. Fall krónunnar verður meðfærilegra vegna þessa og það veldur ekki hækkun á íbúðaskuldum gegnum hækkanir vísitölu neysluverðs sem er sennilega að öllu jöfnu gott líka, en jafnvel hvort tveggja gott eða slæmt og fer þá aftur eftir því hvorum megin borðsins menn sitja. Það er ekki allt einleikið með þetta frumvarp og þessa greiðslujöfnunarvísitölu. Það góða við frumvarpið er að það bætir skammtímagreiðslugetu heimilanna sem skiptir mjög miklu máli. Það er vel. En það gerir þó jafnframt framtíðarstöðu þeirra verri vegna þeirrar óvissu sem myndast við tvöfalt vísitölukerfi og þetta mun flækja fasteignamarkaðinn enn frekar vegna óvissunnar um eitthvað sem heitir rétt skuldastaða á fasteignum. Og hér eru Hagsmunasamtök heimilanna aftur með umsögn, með leyfi forseta, sem segir meira um greiðslujöfnunarvísitöluna: „Veit einhver hvernig hún verður til? Notað er orðalagið að greiðslujöfnunarvísitalan sé launavísitala sem vegin er með atvinnustigi en hvernig er þetta gert? Hvernig er atvinnustigið mælt? Þessi vísitala er gjörsamlega óskiljanleg. Síðan tekur mánaðarleg greiðsla breytingum eftir greiðslujöfnunarvísitölu en höfuðstóllinn eftir vísitölu neysluverðs.“ Og í umsögn fjármálaráðuneytisins segir m.a.: „Ljóst er að með almennri greiðslujöfnun íbúðalána verður kostnaður lántakans meiri þar sem höfuðstóll greiðist hægar niður og vaxtakostnaður því meiri.“ Og í umsögn Hagsmunasamtaka heimilanna um þetta segir, með leyfi forseta: „Þetta sýnir að greiðslujöfnunarvísitala er bara blekking svo „greiðsluvilji einstaklinga og heimila auk[i]st“. Ekki er ætlunin að koma á nokkurn hátt til móts við lántakendur vegna stökkbreyttra höfuðstóla lána þeirra vegna hækkunar á vísitölu neysluverðs síðustu 2 ár eða svo.“ Megingallinn við þetta frumvarp er náttúrlega sá að það er verið að afgreiða það með allt of miklum hraða frá nefndinni og er óbreytt einfaldlega ekki nægilega gott mál. Þetta mál verður að skoða betur og það þarf að afgreiða það í meira samráði við aðra. Varðandi svo önnur ummæli sem voru hér viðhöfð áðan um þá hefð Íslendinga að búa í eigin húsnæði og að mæra hana út í hið óendanlega eru margir kostir við þá stefnu, en það eru líka mjög margir gallar við hana. Og það má ekki binda fólk á þann klafa að geta ekki búið og komið sér upp heimili án þess að þurfa að binda sig á skuldaklafa til fjögurra áratuga. Það þurfa að vera aðrir möguleikar í stöðunni eins og er einfaldlega í öllum nágrannalöndum þar sem fólk getur átt kost á leiguhúsnæði, fólk getur átt kost á búsetuúrræðum og fjölbreyttari úrræðum en þessum sem hafa viðgengist hér undanfarna áratugi. Nú erum við að horfa upp á það í annað skipti á 25 árum að þúsundir heimila eru að verða gjaldþrota vegna verðtryggingar á íbúðaskuldum. Ég læt máli mínu svo um lokið hér og vil að það komi fram í restina að ég er ekki að væna hér þingmenn um það að setja hér löggjöf í eiginhagsmunaskyni, ég er heldur að leggja það til að tekin verði af öll tvímæli um að verið sé að því.

Hæstv. forseti. Þetta er einhver sú sorglegasta stund sem ég hef upplifað hér í þinginu þar sem ég kem í rauninni hér upp til að bera af mér sakir. Ég sat í þessari nefnd og fullyrði hér að nefndinni gekk það eitt til að reyna að ná sátt um eitt erfiðasta og stærsta viðfangsefni pólitíkusa á Íslandi í dag. Það er enginn í félags- og tryggingamálanefnd að gæta sinna eigin hagsmuna og það er enginn hér á þinginu að setja þessi lög með þessum hraða til að tryggja niðurfellingar sinna eigin skulda. Það er þingmanninum til minnkunar að vera hér með þennan málflutning. Ég óska eftir því að hann biðji okkur afsökunar sem hér hlýddum á mál hans. Svona málflutningur er ekki það sem við þurfum í dag, hann er ekki til þess fallinn að auka traust almennings til þingsins og almennt bara ekki forsvaranlegur. Við þingmenn höfum öll skráð hagsmuni okkar og hv. þingmanni hefði verið í lófa lagið að kynna sér þá hagsmunaskráningu áður en hann fór í ræðustól Alþingis með þessar fullyrðingar. Nú minnist ég þess að Borgarahreyfingin, og nú þá Hreyfingin, hefur gagnrýnt mjög vinnubrögðin hér í þinginu og á stundum kallað þetta hús hér leikhús fáránleikans. Hvað hefur Hreyfingin að leggja til málanna til þess að breyta því? Ef það gerist nú hér í fyrsta sinn á þessu þingi að alþingismenn komi sér saman um verklag, komi sér saman um vinnubrögð í þessu stóra, merkilega máli og það er svo gagnrýnt með þessum hætti af Hreyfingunni, hvernig á að breyta vinnubrögðum á Alþingi ef það má ekki viðhafa þau vinnubrögð sem nefndin viðhafði í þessu máli? Í annan stað tel ég mjög mikilvægt að við tölum af virðingu um þá sem fóru í það ferli að kaupa sér hlutabréf. Mér finnst ekki boðlegt að tala um það fólk sem óráðsíðufólk. Við getum tekið dæmi af fólki í Húnavatnssýslu, venjulegu fólki sem býr þar um alla sveit og ætlaði sér að styrkja sparisjóðinn sinn en skuldar nú,  
            

Virðulegur forseti. Það hefur komið fram í máli mínu áður að ég er ekki að væna þingmenn um að reka hér eiginhagsmunapólitík í þessu máli. Það er í þessu frumvarpi hins vegar, að því er mér virðist og ég hef ekki fengið nægilega greinargóð svör við því, gert ráð fyrir niðurfellingu skulda vegna hlutabréfakaupa. Það er ekkert um hagsmunaskráningu þingmanna sem lýtur að því á vef Alþingis. Ef þingmenn eða aðrir eru stórskuldugir vegna hlutabréfakaupa er það bara svoleiðis. Mér finnst hins vegar eðlilegt að það komi fram hvort svo sé ef Alþingi setur slíka löggjöf. Ég held að það sé bara alveg sjálfsögð krafa. Og ég sé ekkert athugavert við það. Ef ég hefði tekið lán vegna hlutabréfakaupa og ætti von á að fá þau felld niður fyndist mér alveg sjálfsagt að gefa það upp, það þarf ekkert að vera neinn feluleikur við það og fólk þarf ekkert að vera viðkvæmt fyrir því. Ég man nú ekki meira, jú, hún var að tala um niðurfellingu skulda hjá fólki í Húnavatnssýslu sem tók stórfelld lán til kaupa á stofnfjárbréfum í sparisjóði, ekki rétt? Vissulega var fólk í fjölda tilfella platað til að kaupa hlutabréf. Og það á alla mína samúð skilið, að sjálfsögðu, en það er spurning hvort það eigi að velta því öllu saman yfir á skattgreiðendur. Ég held að það sé ráð að skilja á milli heimila fólks og fjárfestinga þess í öðrum hlutum. Það er einfaldlega svoleiðis að heimili fólks eru heimili þess og njóta töluverðrar sérstöðu. Það á að meðhöndla skuldamál þeirra með öðrum hætti en venjulegra fjárfestinga.

Fólk vill áminna hv. þm. Þór Saari um að ávarpa aðra þingmenn með réttmætum hætti.

Hæstv. forseti. Ég ítreka þá kröfu mína, og ljúfa beiðni jafnframt, til hv. þingmanns að hann biðji okkur afsökunar á þessum ummælum sínum. Þetta er ekki boðlegur málflutningur og það er bara betra fyrir okkur öll, vegna þess að við komum til með að vinna saman héðan í frá í þinginu, að við berum svolitla virðingu hvert fyrir öðru og hvernig við störfum hér. Ég bara ítreka þessa beiðni mína. Ég vil líka að þingmaðurinn upplýsi mig um það hvernig hann sér fyrir sér að við breytum vinnulagi Alþingis, hver er stefna Hreyfingarinnar í þeim málum? Það þýðir ekki að gagnrýna bara á neikvæðan hátt, maður verður að hafa eitthvað til málanna að leggja. Ef það má ekki vinna svona í nefndum Alþingis, hvernig eigum við þá að byggja upp traust á Alþingi og hver eru hin nýju vinnubrögð sem Hreyfingin hefur til málanna að leggja?

Virðulegi forseti. Mér er það ljúft og skylt að biðja hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur afsökunar ef ég hef sært hana. Hvað varðar vinnubrögð Alþingis hefur það komið fram hjá fleirum en mér hér í dag að þetta mál er unnið með miklum hraða, þetta er mjög viðamikið mál og félags- og tryggingamálanefnd er skylt að þetta mál verði afgreitt sem lög frá þinginu í dag. Það er einfaldlega allt of mikill hraði á þessu máli. Það var tekið inn í þingið eftir 2. umr. með afbrigðum og ég tel eðlilegt að málið fái lengri og betri meðferð og farið verði yfir alla þessa þætti þess, m.a. komi það ítarlega fram í frumvarpinu hvaða skuldir nákvæmlega er verið að fella niður og hvernig. Það er ekki rétt að hér sé verið að blanda saman skuldum heimila fólks og skuldum vegna annarra fjárfestinga í einu og sama frumvarpinu. Það er einfaldlega ekki rétt aðferð við vinnu mála.

Frú forseti. Ég tek undir hvert einasta orð sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sagði áðan. Mér finnst það ekki sæmandi þingmanni á Alþingi Íslendinga að saka hér nefndarmenn, hv. þingmenn, um samsæri um sérhagsmunagæslu á vettvangi nefndastarfa þingsins. Svona dylgjur eru náttúrlega ekki nokkrum manni bjóðandi og þingmanninum væri sæmandi að biðja alla hlutaðeigendur afsökunar eða draga einfaldlega þessi orð sín til baka. Það er auðvitað engin skylda okkar að afgreiða þetta mál í dag. Hv. þingmaður talar um hraðann á þessu máli, en það er engin skylda að afgreiða málið í dag. Málið snýst um það hvort við viljum að málið verði að lögum þannig að þeir sem eiga ríkastra hagsmuna að gæta, almenningur í landinu, fái notið úrræðisins, núna 1. nóvember en ekki síðar. Við erum í þessu tilfelli að tala um það að almenningur njóti vafans. Svo ítreka ég það sem ég sagði: Ég skora á hv. þm. Þór Saari að vera maður að meiri og biðja alla hlutaðeigendur afsökunar á þessum ummælum sínum hér áðan. Að öðrum kosti finnst mér að forsætisnefnd þingsins verði að skoða þessi ummæli.

Virðulegur forseti. Ég er hér einfaldlega borinn röngum sökum, ég hef ekki sakað þingmenn um eitt eða neitt þannig að það er ekki hægt að  Hvað varðar hraða þessa máls vil ég bara ítreka að fram hefur komið að það er allt of mikill hraði á því. Vissulega er þörf, og fyrir löngu síðan orðin þörf á að gripið yrði hér til aðgerða til bjargar heimilunum. En það hefur verið staðið í vegi fyrir því af ríkisstjórnarflokkunum í allt of langan tíma og núna þegar það er gert er það gert með slíkum ólíkindum, að mér finnst, að það þarf einfaldlega að fara miklu betur yfir það mál. Og það þarf að velta fyrir sér hvers vegna verið sé að steypa hér skuldum vegna heimila fólks inn í sama pakka og skuldum vegna annarra fjárfestinga og áhættufjárfestinga. Ég tel einfaldlega að slík vinnubrögð séu ekki þau réttu vinnubrögð sem á að viðhafa í svona málum. Það er einföld og málefnaleg gagnrýni og ekkert - jú, jú, það má svo sem gagnrýna hana en ég tel þetta einfaldlega ekki rétt vinnubrögð.

Frú forseti. Það sem hv. þm. Þór Saari sagði, að mig minnir orðrétt hér áðan, var á þá lund að sú samstaða sem náðst hefði í félags- og tryggingamálanefnd um þetta mál vekti upp grunsemdir um að nefndarmenn ættu annarra hagsmuna að gæta, ættu persónulegra hagsmuna að gæta við málsmeðferð sem varðar hlutabréfakaupendur. Og þetta eru náttúrlega svo makalaus ummæli og yfirgengileg að ég skora á þingmanninn að meta bara mannorð sitt þannig að hann dragi þessi ummæli sín til baka. Svo virðist þingmaðurinn ekki átta sig á því að skuldir heimilanna í landinu eru skuldir fólks, lifandi fólks sem bíður eftir úrræðum. Við erum að tala hér um löggjöf sem veitir þúsundum manna úrræði sem beðið hefur verið eftir og á sama tíma sláum við þann varnagla að sérstakur starfshópur fylgist með framkvæmd löggjafarinnar og hafi eftirlit með því að hún nýtist eins og til er ætlast af löggjafans hálfu og að hér sé með öðrum orðum viðhöfð hin svokallaða lifandi löggjöf og gefið fyrirheit eða ádráttur um endurbætur ef í ljós kemur að þörf reynist á. Það er meginatriði þessa máls, við viljum að almenningur í landinu njóti vafans.

Virðulegur forseti. Lifandi löggjöf, það er nú eitthvað sem ég hef ekki heyrt áður. Það er verið að skipa hér nefndir og eftirlitshópa með einhverri löggjöf sem á að taka á vandamálum. Það er einfaldlega dæmi um það hvers konar óskapnaður þetta frumvarp er og hvaða flækjustig það mun auka hvað varðar vanda heimilanna og vanda fólks. Ef það er orðrétt eftir mér haft sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði áðan, að ég hefði talað beint með þessum orðum var ekki ætlun mín að ýja að því að samstarf í félags- og tryggingamálanefnd stafaði af því að fólk ætti persónulegra fjárhagslegra hagsmuna að gæta. Ég tel hins vegar einboðið þegar verið er að fjalla um svona mál að einfaldlega sé upplýst um þessa hluti. Hér er, og getur verið, um hagsmunatengsl að ræða sem á að upplýsa um og það er eðlilegt. En það var ekki ætlun mín að ýja að því að starfsemi félags- og tryggingamálanefndar hefði verið af þeim sökum. Ef svo er biðst ég afsökunar á því. Hvað varðar annað eru miklu meiri og alvarlegri vandamál fólgin í þeim skuldum fólks, hvort sem það eru heimili eða annað, þegar fólk stendur frammi fyrir því að þurfa að pakka saman, taka myndir niður af veggjum, pakka dótinu sínu ofan í töskur og flytja eitthvað annað en af einhverju hlutabréfabraski sem hugsanlega hefur átt sér stað einhvers staðar úti í bæ. Þess vegna á að skilja milli þessara hluta í svona löggjöf. Þetta eru einfaldlega ekki sams konar skuldir, og heimili fólks eiga það ekki skilið að vera sett í sama pakka, það er einfaldlega svo. 
            

Forseti áminnir alla þingmenn um að gæta orða sinna og virðingar Alþingis.

Virðulegi forseti. Við erum fjölmörg hér á þingi og utan þings sem höfum krafist þess í marga mánuði að stjórnvöld grípi til aðgerða sem bæta hag skuldsettra heimila. Því miður voru litlar undirtektir við þessar kröfur okkar. Viðbrögð við þeim létu á sér standa þar til bankarnir á fundi félags- og tryggingamálanefndar upplýstu að um 20% heimila væru í vanskilum með lán sín. Eftir þessa yfirlýsingu fór í gang mikil vinna framkvæmdarvaldsins við að leysa úr vanda skuldara, vanda sem hefði þurft marga mánuði til að leysa, til þess að finna viðunandi lausnir á vandanum. Með öðrum orðum, dýrmætur tími fór forgörðum vegna pólitískra átaka um leiðir og ég harma það. Það hefur verið okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði ákveðið keppikefli að tryggja stöðu skuldara gagnvart lánastofnunum þegar gripið er til sértækrar skuldaaðlögunar eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Margir einstaklingar og fyrirtæki hafa nú þegar kvartað yfir meðhöndlun bankanna á skuldavandanum. Við fögnum því að koma eigi á fót sérstakri eftirlitsnefnd til að kanna hvort lánastofnanir beiti samræmdum reglum við skuldaaðlögun. Auk þess ber að fagna sérstaklega ákvæði í nefndarálitinu þar sem ráðherra lofar eða er skikkaður til þess að koma á fót nefnd sem í eiga sæti fulltrúar allra flokka, sérfræðingar og hagsmunaaðilar. Ég lagði til að slík nefnd yrði sett á fót í byrjun sumars við umræðu í þinginu um skuldavanda heimilanna sem framsóknarmenn höfðu frumkvæði að. Hugmyndin fékk því miður mjög litlar undirtektir meðal stjórnarliða og harma ég það. Frumvarpið sem nú stendur til að samþykkja ber merki þess að hafa verið unnið í miklum flýti og án fullnægjandi samráðs við hagsmunaaðila. Skipun nefndar með hagsmunaaðilum, sérfræðingum og fulltrúum flokkanna mun því bæta úr þessum veigamikla veikleika frumvarpsins. Verkefni þessarar nefndar á m.a. að verða að koma á fót umboðsmanni skuldara, sem við í Vinstri grænum settum á oddinn við breytingar á frumvarpi ráðherra. Reyndar er þess getið að þessu embætti umboðsmanns skuldara þurfi ekki að koma á fót fyrr en með vorinu en ég hvet ráðherra til að flýta þeirri vinnu og tryggja að því verði komið á fót strax í næsta mánuði eða áður en lánastofnanir fara í skuldaaðlögun lána heimilanna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að greiðslubyrði verðtryggðra lána verði lækkuð með því að lögbinda almenna greiðslujöfnun. Síðan er lánastofnunum gert að beita sértækri skuldaaðlögun fyrir fyrirtæki og heimili í miklum skuldavanda. Greiðslujöfnun mun bjarga mörgum heimilum sem nú eru að kikna undan greiðslubyrðinni en leysir hins vegar ekki vanda þeirra sem eru með yfirveðsettar eignir, vandamál sem kollegi minn, hv. þm. Þór Saari, benti á hér fyrr í morgun. Ástæðan fyrir því að þetta frumvarp og leiðin sem það leggur til að verði farin til að lækka greiðslubyrðina dregur ekki úr vanda þeirra sem eru með veðsettar eignir er sú að upphæðin sem fer á jöfnunarreikning verður meðhöndluð sem hækkun á skuldinni. Auk þess óttast ég að greiðslujöfnun muni fjölga þeim sem sitja uppi með yfirveðsettar eignir. Það er mjög mikilvægt að taka á þessu vandamáli hvað varðar yfirveðsettar eignir til að tryggja sveigjanleika á vinnumarkaði og einnig til að gera fólki kleift að losna við eignir sem henta fjölskyldunni ekki lengur. Mikilvægt er að lækkun á greiðslubyrði lána taki gildi strax 1. nóvember þar sem mörg heimili eru komin fram á bjargbrún hvað varðar greiðslugetu. Ég mun því samþykkja þetta frumvarp en í þeirri trú að ríkisstjórnin muni fljótlega leggja til aðgerðir til að taka á vandamálinu við yfirveðsettar fasteignir, taka á verðtryggingunni og afnema hana og taka á réttarstöðu skuldara þannig að hún verði bætt. Það er nauðsynlegt að afnema verðtrygginguna hið allra fyrsta og bjóða fasteignaeigendum óverðtryggð lán með möguleika á að festa nafnvexti í fimm ár til að dreifa áhættunni betur milli lántaka og lánveitenda. Ljóst er að það verða miklar verðhækkanir á næstunni þar sem Seðlabanki Íslands hefur tilkynnt að afnema eigi gjaldeyrishöftin og einnig eru boðaðar skattahækkanir til þess að brúa fjárlagahallann. Höfuðstóll fasteignalána sem ekki eru greiðslujöfnuð mun því hækka á næstunni og það mun síðan leiða til hækkunar á greiðslubyrði fólks. Því tel ég brýnt að farið verði í aðgerðir til þess að afnema verðtrygginguna hvort sem hún er gerð í formi neysluverðsvísitölu eða gengisjöfnunarvísitölu. Það er jafnframt brýnt að bæta réttarstöðu skuldara m.a. með því að breyta lögum þannig að kröfuhafar geti aðeins gengið að veðsettri eign. Þessi réttarbót þýðir í stuttu máli að einstaklingur getur skilað inn lyklum að eign sinni og er þá laus allra mála. Síðan þarf að breyta gjaldþrotalögunum þannig að einstaklingur sem verður gjaldþrota beri ekki ábyrgð á þeim skuldum sem eftir standa, eða með öðrum orðum, eftir að einstaklingur hefur farið í gjaldþrot geta kröfuhafar ekki endurvakið kröfurnar næstu 15 árin. Ég hef nokkrar spurningar sem ég vil beina til ráðherra og tel brýnt að verði svarað áður en við samþykkjum þetta frumvarp. Fyrsta spurning mín hljóðar svo: Hvernig á að tryggja að jafnræði ríki milli þeirra sem völdu að taka verðtryggð lán og hinna sem völdu gengistryggð lán þegar þeir fjárfestu í fasteignum sínum? Í öðru lagi er talað um í frumvarpinu að það eigi að meta greiðslugetu einstaklinga og fyrirtækja út frá eigna- og skuldastöðu viðkomandi. Það er hins vegar ekki talað um hvernig eigi að meta eignastöðuna. Á að taka mið af núverandi ástandi, sem best er lýst með brunaútsölu, eða á að miða við eðlilegt ástand á fasteignamarkaði? Sérfræðingar kalla slíkt eignamat sanngirnisvirði eigna. Í dag eru margar eignir, sérstaklega stórar eignir, seldar á brunaútsölu, ef þær þá seljast. Þetta ástand mun að öllum líkindum vara í nokkur ár. Annað sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra að er hversu lengi eigi að viðhalda verðtryggingu með greiðslujöfnunarvísitölu. Ég hefði sjálf viljað sjá sólarlagsákvæði eða einhver tímamörk á því hversu lengi við ætlum að beita þessari greiðslujöfnunarvísitölu til að verðtryggja fasteignalán. Við vitum öll að um leið og hagkerfið fer að rétta úr kútnum byrja laun að hækka og um leið lánin okkar ef þau verða áfram tengd við greiðslujöfnunarvísitölu. Annað sem ég hef líka velt fyrir mér og vildi fá að vita er hvort hæstv. ráðherra og hv. nefnd hafi rætt að gefa þeim lántakendum sem nú eru með lán sín í sparisjóðum og bönkum tækifæri til þess að fara með þau lán yfir til Íbúðalánasjóðs. Í dag er þessi réttur algjörlega einhliða en það eru bara lánveitendur sem geta ákveðið hvort þeir selja lánasöfn sín til Íbúðalánasjóðs eða ekki og þurfa þá ekki að spyrja lántaka hvort þeir séu samþykkir því. Mig langar að vita hvort uppi séu áform um að breyta þessu þannig að lántakar geti óskað eftir flutningi. Slíkt val mun auka samkeppni milli lánastofnana og tryggja í meira mæli að lánastofnanir séu á tánum varðandi að meðhöndla skuldara með sambærilegum hætti. Ég tek undir áhyggjur hv. þm. Þórs Saaris um að of langt sé gengið í nefndarálitinu þegar talað er um að gera breytingar á lögum um tekjuskatt og hvet ég hæstv. ráðherra og hv. félags- og tryggingamálanefnd til þess að íhuga hvort ekki sé betra að taka þetta ákvæði út úr nefndarálitinu. Reyndar má geta þess að núverandi formaður félags- og tryggingamálanefndar er sammála mér um nauðsyn þess að taka þetta ákvæði út úr nefndarálitinu. Að lokum vil ég segja að ég fagna þessu frumvarpi vegna þeirrar miklu neyðar sem mörg heimili búa við en ég vil líka árétta að ég lít svo á að þetta frumvarp sé aðeins lítið skref í áttina að réttlátri meðhöndlun skuldara.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á að lýsa yfir því að við sjálfstæðismenn höfum tekið vel í þetta frumvarp og eiginlega flestir sem ég hef heyrt um það fjalla. Hins vegar verð ég sem stjórnarandstæðingur að benda á að það kemur náttúrlega allt of seint og loksins þegar það kemur þá kemur það með allt of miklu hraði. Stjórnarandstaðan var ekki höfð með í ráðum við vinnslu þessa frumvarps sem er miður, því að ég hef alla vega verið mjög tilbúinn í því að leggja mitt af mörkum í því að ná niðurstöðu og þess vegna þurftum við að setja okkur inn í málið og höfum bara alls ekki getað það. Það er eiginlega ekki hægt að segja að við höfum náð því fullkomlega á þeim tveim, þrem sólarhringum sem það var í hv. félagsmálanefnd. Þetta er svona eins konar tilraunalagasetning, eins og menn tala um tilraunaeðlisfræði, svo er það lagað þegar reynsla er komin á það. Hér hefur dálítil umræða orðið um óráðsíufólk og ég vil gera mun á því. Það er fólk sem gat verið mjög ráðdeildarsamt og sparsamt en tók áhættu og það er dálítill munur á því. Svo eru sumir sem voru óráðsíumenn og eyddu og spenntu út í vitleysu og svo eru sumir hvort tveggja, bæði tóku áhættu og voru óráðsíumenn. En þessi hópur, sérstaklega þeir sem voru stórtækir, þeir sem keyptu hlutabréf fyrir kannski 100 milljónir eða 200 eða 300 og svo hurfu hlutabréfin sem þeir keyptu, þ.e. eignin hvarf en skuldin situr eftir, þetta fólk er komið í gersamlega vonlausa stöðu. Þetta fólk nýtur ekki mikillar samúðar, alla vega ekki hjá hv. þm. Þór Saari eins og hann gat um áðan, og ég hugsa að þetta fólk þurfi að taka niður myndir af veggjum líka, svo ég noti sömu viðkvæmnislegu rökin og hann var með, þegar það flytur úr fínu húsunum sínum. En ég held að við þurfum að sýna ákveðna mannúð í þessu eins og öðru. Þó að einhver hafi reykt alla tíð og endi svo á spítala með lungnakrabba þá látum við hann ekki borga fyrir aðgerðina þótt hann eigi sök á henni sjálfur. Við þurfum því að sýna ákveðna samúð, líka gagnvart öðrum fjölskyldumeðlimum, börnum, maka og jafnvel systkinum og foreldrum, við þurfum að meðhöndla þetta fólk þannig að það eigi sér einhverja von. Ég lít þannig á að þetta fólk falli undir þessi lög og það eigi þá að minnka við sig ef það er ekki ráðdeildarsamt í lítilli blokkaríbúð. Það gæti nefnilega verið líka, það gæti búið í blokkaríbúð og hafi keypt stofnbréf í sparisjóði fyrir 50 milljónir, það gæti verið. En það er sem sagt gert ráð fyrir því að menn minnki við sig niður í hæfilegt húsnæði og jafnvel er svo talað um einn bíl og að því loknu er metið hverju það getur staðið undir af skuldum og restin skorin niður. Ég held að þetta sé skynsamlegt, frú forseti. Tapið er komið og ef þetta er ekki gert verða menn gjaldþrota og hvað gerist þá? Þá missir maðurinn allan hvata til að vinna, hann hefur ekkert til að berjast fyrir og þá verður tap þjóðfélagsins í heild sinni miklu meira, þunglyndi og annað kemur upp og fjármálastofnunin sem á endanum ber þetta tap, ekki ríkissjóður nema sem eigandi náttúrlega, það er búið, tapið er komið, þetta er búið og gert. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að það eigi að hjálpa þeim sem lenda í miklum vandræðum til þess að geta barist áfram og haft einhverja von til að geta klárað þetta. Þannig náum við mestu út úr manninum og hann hefur von til að klára sitt og stendur í skilum eins og hann getur. Þetta frumvarp gengur út á það. Í nóvember 2008 kom fram frumvarp um einmitt svona greiðsluaðlögun sem þáverandi ríkisstjórn flutti og það er notast við þá vísitölu og þær aðferðir í þessu frumvarpi en það frumvarp var ekki fullnægjandi, var ekki nógu víðtækt. Þetta frumvarp er í rauninni tvenns konar. Það er í fyrsta lagi almenn aðgerð, og ég var svona dálítið á móti því að þetta yrði gert fyrir öll skuldabréf, bara bingó, sem eru verðtryggð, að þeim yrði breytt en sannfærðist á því að með því hafa afturköllunina mjög lipra gæti ég fallist á það. En það varð forsendubrestur og það er dálítið skrýtið að heyra fólk segja: Ef launin hækka og þetta lagast þá borgum við lánin til baka. Nema hvað, frú forseti. Nema hvað? Forsendubresturinn lagaðist, forsendubresturinn fólst í því að launin hækkuðu ekki eins og verðlag, lækkuðu meira að segja mikið og ef það lagast er forsendubresturinn farinn og allir hamingjusamir. Einnig ef það verður hagvöxtur, þá hafa menn sagt: Þá nýtur maðurinn ekki hagvaxtarins, hann fær ekki hagvöxtinn. Auðvitað fær hann hagvöxtinn, frú forseti, því hann á ekki að eyða 100% af ráðstöfunartekjum sínum í húsnæði, það er yfirleitt svona 30, í hámarki 40%, þannig að hann heldur þá 70% fyrir sig í hagvextinum. Mér finnst það bara ágætt, mér finnst það ekkert slæmt. Svo er það með sérstöku úrræðin, ég er að mestu leyti sammála þeim. Þetta tjón er þegar orðið, það er búið að tapa og það er mjög mikilvægt að menn finni lausn á þessu hratt og vel að leysa og horfast í augu við þann vanda sem þegar er og hann sé leystur, þannig að fyrirtæki og einstaklingar geti farið að lifa eðlilegu lífi og berjast áfram og borga sínar skuldir þar sem þeir geta. Ég var með fyrirvara um þetta vegna þess hvað þetta væri hratt unnið. Það er eiginlega það eina sem ég er með fyrirvara um og svo mundi ég endilega leggja til að skattalegu hlutirnir verði lagaðir í betra tómi. Það er dálítið hættulegt að fara að hreyfa skattalögin, það getur komið upp eitthvað furðulegt, sérstaklega fyrirtækin. Og ég sem nefndarmaður í efnahags- og skattanefnd mun örugglega leggja hart að mér við að finna á því lausn þannig að þeir sem fá endurgreitt fái að öllu jöfnu að það sé ekki talið til tekna það sem þeir sem fá niðurfellt af skuldum

Frú forseti. Ég vildi kveðja mér hljóðs í þessari umræðu og lýsa yfir ánægju hversu langt við erum komin á hinu háa Alþingi með þetta verkefni okkar. Búið er að vinna hratt og vel á öllum stigum málsins og þá sérstaklega kannski í félags- og tryggingamálanefnd undanfarna daga. Hér höldum við áfram með það verkefni að fara í endurskipulagningu skulda hjá þeim sem eru verst staddir með húsnæðislán sín og fyrir allan almenning að greiðslujafna og færa afborganir af lánum fram fyrir hrun. Ég ætla að vekja athygli á tveimur, þremur punktum í frumvarpinu. Það er í fyrsta lagi að hér erum við að fara fram með verklagsreglur á því hvernig tekið verði á skuldavanda heimila og fyrirtækja. Þetta er eitthvað sem við erum öll búin að tala um í langan tíma, þetta er eitthvað sem við lögðum áherslu á í uppgjöri á því sem gerðist, að einhverjar samræmdar reglur og gagnsæi mundi ríkja á því hvernig tekið yrði á skuldavanda heimila og hér erum við að festa það í lög, bæði hvað varðar fyrirtæki og hvað varðar einstaklinga. Það er vel. Auk þessa er hér lagt til að skipuð verði eftirlitsnefnd til að tryggja að um samræmi í vinnubrögðum sé að ræða, þ.e. að lánastofnanirnar vinni eftir þeim reglum sem menn hafa komið sér saman um að vinna eftir. Hér er verið að tryggja gagnsæi og sanngirni í vinnubrögðum og það er kannski stóra fréttin í þeirri vinnu sem félags- og tryggingamálanefnd er búin að leggja á sig undanfarna daga í einstaklega góðu samstarfi allra flokka sem ég vil taka hatt minn ofan fyrir. Aukinheldur eru menn sammála um að hér sé um að ræða stórt skref en kannski bara það fyrsta í því að koma til móts við heimilin í landinu til þess að fólk geti haldið áfram að búa í húsum sínum. Hér er talað um að skipa eigi þverpólitískan starfshóp til að fylgja eftir þessari lagasetningu og kanna hvort við séum að ná markmiðum laganna og það strax. Í lok þessarar stuttu ræðu minnar langar mig bara til að vekja athygli á forsíðufrétt í Fréttablaðinu í dag undir fyrirsögninni: „Langflestir standa í skilum.“ Þar segir, með leyfi forseta: „Á bilinu áttatíu til rúmlega níutíu prósent viðskiptavina bankanna eru í skilum með afborganir fasteignalána, samkvæmt heimildum Fréttablaðsins. Þetta er betri staða en í ágúst þegar fimmtungur þeirra borgaði ekki eða var í vanskilum. Til samanburðar voru 94,9 prósent lántakenda í skilum við Íbúðalánasjóð um síðustu mánaðamót.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Í kringum áttatíu prósent viðskiptavina Íslandsbanka greiða af húsnæðislánum sínum án þess að nýta sér þau úrræði sem bankinn býður upp á. Tuttugu prósent viðskiptavina nýta sér úrræðin, samkvæmt upplýsingum frá Íslandsbanka. Hjá Nýja Kaupþingi eru 97 prósent viðskiptavina bankans í skilum með afborganir af íbúðalánum. Sex til sjö prósent nýta þau greiðsluúrræði sem í boði eru.“ Ég held að þessi frétt sýni að sú nálgun sem ríkisstjórnin lagði upp með í vinnu sinni að fókusera þá vinnu, þá takmörkuðu fjármuni sem við höfum til að hjálpa þeim sem eru í verstri stöðu en meginþorri almennings þarf kannski ekki svo mikla hjálp til að geta staðið í skilum og það erum við að leggja til með þessu greiðslujöfnunarúrræði sem hér er komið fram.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins. Markmið þessara laga er að hraða endurreisn íslensks efnahagslífs í kjölfar banka- og gjaldeyrishrunsins haustið 2008 sem leitt hefur til mikilla erfiðleika hjá heimilum og fyrirtækjum landsins við að standa undir þeirri auknu greiðslubyrði sem efnahagshrunið leiddi óhjákvæmilega yfir landið. Stjórnvöld brugðust við þessum vanda að hluta til í vor með lögum um opinbera greiðsluaðlögun og greiðslujöfnun en hafa unnið að því í framhaldinu að ná breiðri sátt um aðgerðir sem ná til þeirra aðila sem málið snertir, svo sem aðila vinnumarkaðarins, fjármálafyrirtækja, lífeyrissjóða, hagsmunasamtaka, stjórnarandstöðunnar og fleiri. Margir hafa komið að úrlausn þessa flókna úrlausnarefnis. Mjög mikilvægt er fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs að komið sé jafnvægi á greiðslugetu og greiðslubyrði einstaklinga og fyrirtækja svo komast megi hjá gjaldþrotum og greiðslufalli sem mundi leiða til enn dýpri kreppu. Þær aðgerðir sem boðaðar eru í þessu frumvarpi eru almennar aðgerðir sem ná til allra einstaklinga sem eru með verðtryggð fasteignaveðlán og er greiðslubyrðin færð aftur fyrir hrun. Þarna er verið að mæta skuldurum á jafnræðisgrundvelli en jafnframt er þeim lántakendum sem telja sig ekki þurfa á þessu úrræði að halda gert kleift að segja sig frá því. Í því sambandi tel ég mjög brýnt að tryggja upplýsingagjöf um greiðslujöfnun þannig að einstaklingar geti leitað upplýsinga um möguleg áhrif hennar á lán og lánstíma og heildarendurgreiðslu lánsins. Þessar almennu aðgerðir duga ekki öllum og mun sértæk skuldaaðlögun nýtast þeim sem komnir eru í verulegan skuldavanda, þ.e. að farið sé í frjálsa nauðasamninga. Enn fremur stendur lántakendum sem eru með gengistryggð húsnæðis- og bílalán til boða greiðsluaðlögun og greiðslujöfnun við banka og eignaleigufyrirtæki sem byggist á samkomulagi við þessa aðila af hálfu stjórnvalda. Gífurlega mikilvægt er að breið samstaða náist um þetta mikilvæga hagsmunamál fjölda einstaklinga og fyrirtækja svo hraða megi endurreisn íslensks efnahagslífs og komið sé til móts við fjölda einstaklinga sem eru í dag í fjárhagslegum erfiðleikum og hafa með þessum aðgerðum möguleika á að standa við skuldbindingar sínar og að endurskipuleggja fjármál sín. Ég styð því heils hugar þessar aðgerðir og tel þær stórt skref fram á við. Gott samstarf og samstaða var í félags- og tryggingamálanefnd um að hraða þyrfti þessu brýna hagsmunamáli fjölda heimila og fyrirtækja þó að vissulega hefði verið gott að meiri tími hefði gefist til umfjöllunar um þetta stóra viðfangsefni sem tekur á skuldavanda heimila og fyrirtækja í kjölfar hrunsins. Enn fremur vil ég undirstrika nauðsyn eftirlitsnefndar með framkvæmd sértækrar skuldaaðlögunar. Einnig skipar ráðherra starfshóp með fulltrúum allra þingflokka, sérfræðingum og fulltrúum hagsmunaaðila. Það er mjög þarft og starfshópnum er ætlað að skoða árangur laganna og skoða þau álitaefni sem upp kunna að koma og skila ráðherra tillögum að lagabreytingum eigi síðar en 1. mars 2010. Ég fagna því þessu frumvarpi og tel brýnt að það verði að lögum 1. nóvember næstkomandi.

Virðulegi forseti. Hv. félags- og trygginganefnd skaut á fundi í hádegishléinu því að við höfum bakþanka eftir bæði yfirlegu sjálf og eins ábendingar, þar á meðal frá ríkisskattstjóra, að það kunni að vera að gera þurfi breytingar á 7. lið breytingartillögunnar. Við höfum því ákveðið að kalla aftur 7. liðinn og biðja efnahags- og skattanefnd að fjalla efnislega um þann þátt rétt eins og skattamál fyrirtækja í sértækri aðlögun og við beinum því til efnahags- og skattanefndar að taka sem fyrst á málinu og vinna það hratt og örugglega.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá góðu umræðu sem hér hefur farið fram og þá miklu samstöðu sem hefur náðst í meðförum þessa máls í félags- og tryggingamálanefnd. Einnig vil ég ljúka lofsorði á fulltrúa allra flokka í nefndinni sem hafa einsett sér að vinna þetta mál vel á stuttum tíma. Því miður þurfa mál, við þær aðstæður sem við búum við eftir hrunið, stundum að afgreiðast hratt ef þau eiga að koma að fullum notum. Mikilvægt er að þetta mál verði að lögum í dag ef takast á að ná fram lækkun greiðslubyrði strax um næstu mánaðamót og það veldur auðvitað þeim hraða sem á málinu er. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu enda er mikilvægt að við komumst í atkvæðagreiðslu sem fyrst. Ég ætla einungis að geta þess að ég tel að nefndin hafi farið mjög vel yfir alla þætti sem mestu skipta hér. Til mín hefur verið beint nokkrum spurningum, sérstaklega frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur, í fyrsta lagi hvernig jafnræði verði tryggt milli verðtryggðra og gengistryggðra lántakenda. Almennu úrræðin eru hönnuð þannig að ákveðnu jafnvægi sé náð. Þegar menn horfðu til þess hvaða viðmiðunardagsetning ætti að liggja til grundvallar viðmiðuninni, þ.e. 1. janúar í tilviki verðtryggðu lánanna og 2. maí í tilviki gengistryggðu lánanna, voru menn - án þess að ég hafi verið aðili að þeirri umræðu allri þegar bankarnir, Íbúðalánasjóður, félagsmálaráðuneytið og viðskiptaráðuneytið fóru yfir þetta í mars og apríl - að reyna að búa til ákveðið jafnræði sem fælist í að frá tilteknum tímapunkti fyrir hrunið væru vextir og verðbætur annars vegar og vextir og gengisþróun hins vegar nokkurn veginn sambærileg fyrir báða hópa. Sem sagt að áfallið sem hafði orðið vegna gengislækkunar og verðbólgu á þessum tíma mundi bitna nokkurn veginn jafnt á báðum hópum, að viðmiðunin fyrir greiðslujöfnunina, grunnurinn væri sá sami. Í sértæku skuldaaðlöguninni blasir við að meiri afskriftir geti orðið í tilviki gengistryggðra lána einfaldlega vegna þess að þau hafa hækkað svo mikið. Það er bara staðan eins og hún er og við búum við en ég held þó að við höfum tryggt jafnræði eins vel og kostur er við þessar aðstæður þar sem menn greiða á sömu forsendum áfram af lánunum og sömu forsendurnar gilda fyrir báða lántakendahópa. Hv. þingmaður nefndi líka eignastöðu, hvaða viðmið væru þar. Talað er um afskriftir og hvað verði lagt til grundvallar við afskriftir í sértækri skuldaaðlögun. Ég býst við að bankarnir verði þar að horfa á einhvers konar raunvirði frekar en nafnverð af því að ég held einfaldlega að kostnaðurinn fyrir bankana af yfirtöku eigna og rekstri þeirra tímabundið sé svo mikill að hæpið sé að miða við annað en markaðsvirðið eins og það stendur í dag, þótt það hafi tekið mikla dýfu. Eins og ég hef skilið samtöl bankanna og þeirra sem hafa verið að vinna að sértæku skuldaaðlöguninni er gengið út frá því að tilteknum hluta skuldar verði frestað og tekin afstaða til þess hluta síðar, þ.e. hvernig með afskriftir verði farið. Ég held að viðmiðun um raunverð eigna hljóti örugglega að verða hin eðlilega niðurstaða eins og hún er í dag. Það er svo erfitt að gefa sér einhverjar aðrar forsendur fram í tímann sem eru þá háðar því að einhver þarf að geta borið kostnað af þessari eign allan þann tíma. Hversu lengi eigum við að nota greiðslujöfnunarvísitöluna? Það er líka mjög góð spurning. Ef við gefum okkur að allt gangi hér vel og að jöfnunarreikningurinn tæmist getur hver og einn skuldari auðvitað breytt aftur yfir í hitt kerfið. Hann er frjáls að því um leið og búið er að tæma jöfnunarreikninginn þannig að hann þarf ekki að greiða áfram samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölunni ef hann vill frekar fara aftur í neysluverðsvísitöluna. Almennt séð vona ég samt að við náum að byrja þá vegferð sem ég veit að hv. þingmaður hefur mikinn áhuga á, sem er að við reynum að fikra okkur út úr verðtryggingunni og yfir í óverðtryggð lánakjör. Þess vegna einmitt var að finna í frumvarpinu ákvæði sem gerir ráðherra kleift að ráðast í tilteknar aðgerðir hvað varðar að byggja upp endurfjármögnunarkerfi sem gerir okkur kleift að greiða fyrir þeirri þróun. Að síðustu var spurt um tækifæri skuldara til þess að fara með lánin yfir til ÍLS. Við höfum alltaf haft þá meginreglu að opinbera húsnæðiskerfið heimili ekki endurfjármögnun lána heldur bara leiðrétting við kaup. Ástæðan er sú að menn vildu ekki setja hið opinbera íbúðalánakerfi í þá stöðu að vera eins og banki, að endurfjármagna lán og veita í sjálfu sér lán út á eiginfjárdrátt eins og gerst hefur á síðustu árum í bankakerfinu þegar menn hafa tekið lán út á hækkun á fasteignamatinu og keypt sér fellihýsi og skemmtilegheit út á það. Eðlilegra er að bankar séu í þeim bransa. Þetta hafa verið hin almennu sjónarmið að baki því að menn hafa ekki talið eðlilegt að Íbúðalánasjóður endurfjármagnaði lán og þar með ekki að hann tæki yfir lán frá öðrum. Auðvitað má segja að í dag kunni að vera önnur sjónarmið. Með því samkomulagi og samningum sem hafa náðst áður og einnig því sem við munum gera við bankana núna tryggjum við þó að þeir beiti mjög áþekkum úrræðum og Íbúðalánasjóður getur beitt fyrir skuldarann. Ég er því ekki viss um að það verði brýnn vandi af þessu en auðvitað er sjálfsagt að skoða áfram í frekari vinnu hvort eðlilegt sé að breyta þessu. Það hefur þá hættu í för með sér að við getum búið til farveg fyrir að hið opinbera húsnæðislánakerfi kyndi undir endurfjármögnunarbólur. Við höfum ekki viljað það heldur frekar að kerfið væri fyrst og fremst til húsnæðisöflunar í þröngum skilningi. Ég ætla ekki að orðlengja þær breytingar sem nefndin hefur gert, ég tel þær allar til bóta. Varðandi ákvæðin til bráðabirgða lýsti ég því í 1. umr. málsins að ég hefði hug á að setja á fót þverpólitíska nefnd og ég fagna því að nefndin hefur sett það inn í bráðabirgðaákvæðið. Við erum þegar búin að gera ráðstafanir í ráðuneytinu til þess að reyna að tryggja að fullnægjandi gögn verði útbúin fyrir þessa vinnu og við erum tilbúin að kosta ýmsu til í því efni. Við munum líka leita eftir samráði við Seðlabankann um aðkomu hans að því að veita okkur reglulega aðgang að fullnægjandi gögnum í þessu nefndarstarfi. Ég tel gott að þessi hópur horfi á þörfina á embætti umboðsmanns skuldara. Ég hlakka til að vinna með þessum hópi. Það er náttúrlega sögulegt við þessa löggjöf að settur sé á þverpólitískur hópur sem hafi að markmiði að styrkja stöðu skuldara. Þetta hefur lengi verið draumur okkar margra að einhver hafi það umboð að styrkja stöðu skuldara í þeirri ójöfnu stöðu sem hefur verið á markaði á Íslandi áratugum saman. Réttindi kröfuhafa hafa verið ákveðin grunnregla í íslenskum kröfurétti, þjóðinni til mikils tjóns. Það er mikils virði að snúa frá þeirri öfugþróun, styrkja stöðu skuldara og að allir átti sig á því hversu mikil þjóðhagsleg hagkvæmni er að því að styrkja stöðu skuldara og gera þeim betur kleift að hafa raunverulega samningsstöðu í viðureign við kröfuhafa. Að síðustu er því ákvæði sem var í 6. gr. frumvarpsins breytt í bráðabirgðaákvæði sem felur ráðherra að leita leiða til að mæta skorti á langtímafjármögnun á íbúðalánamarkaði og tryggja fjármögnun og endurfjármögnun íbúðalána fyrir fjármálafyrirtæki og Íbúðalánasjóð. Ég hef heyrt hér í umræðunni að margir þingmenn binda miklar vonir við þetta ákvæði. Ný endurfjármögnunarúrræði á markaði eru mjög mikilvæg í dag. Sparisjóðirnir hafa t.d. enga möguleika á að veita íbúðalán að óbreyttu. Við þurfum líka að finna leiðir til þess að greiða aðgang allra fjármálafyrirtækja að skuldabréfamarkaði og þar hefur Íbúðalánasjóður algjöra sérstöðu í þekkingu og reynslu af útgáfu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að binda aðila saman að þessu leyti af því að við eigum mikið undir því sem þjóð til lengri tíma litið að íbúðalán séu forfjármögnuð eins og þau voru fram til ársins 2004. Lánin sem veitt eru eiga alltaf að vera veitt á sjálfbærum forsendum, að búið sé að afla fjár til þess á móti. Þannig drögum við úr eignaverðsbólum og þenslu í hagkerfinu og tryggjum traustara og stöðugra framboð á lánsfé jafnt í uppsveiflu sem í niðursveiflu. Ég tek þess vegna þetta verkefni sem mér er falið alvarlega og mun leita eftir samstarfi við bankana og Íbúðalánasjóð strax á næstu dögum til þess að útfæra aðferðafræði í þessu efni. Það er líka mikilvægt að hafa hraðar hendur þannig að við gefum fyrirheit út á markaðinn um hvernig við ætlum að leysa úr þeim skorti á aðgangi að lánsfé sem veldur ákveðnum töfum á fasteignamarkaðnum í dag. Fólk er fast í stórum húsum, kemst ekki úr þeim vegna þess að kaupendur fá ekki lánsfé til að kaupa dýr og stór hús. Það er ekki þar með sagt að það eigi að vera samfélagslegt verkefni eða verkefni ríkisrekins íbúðalánasjóðs með ríkisábyrgð að lána fyrir mjög stórum húsum heldur þurfum við í samvinnu við bankana að byggja upp annað tæki til þess þannig að bankarnir eigi aðgang að lánsfé sem þeir geta notað til að veita lán í stærri og dýrari eignir. Þannig greiðum við fyrir viðskiptum á markaðnum og hjálpum honum aftur af stað því að það getur ekki heldur verið verkefni lánastofnunar sem rekin er á samfélagslegum forsendum með afkomuöryggi og húsnæðisöryggi fólks í huga að lána fyrir stórum villum. Þess vegna er mikið fagnaðarefni að þetta skuli vera sett svona fram í bráðabirgðaákvæðinu. Að síðustu ítreka ég þakkir til nefndarinnar, þakka þessa góðu umræðu hér og hlakka til frekara samstarfs við fulltrúa allra þingflokka í þeirri nefnd sem við munum nú setja á fót um þetta brýna mál.