Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það er 127. mál Ed. Sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hefur verið lagður á síðan 1979. Hann hefur verið lagður á með sérstökum lögum sem gilt hafa í eitt ár í senn. Á þessu ári er gert ráð fyrir að innheimtar tekjur af þessum skatti verði 90 millj. kr. Það er ráð fyrir því gert í fjárlagafrv. að skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði nemi um 110 millj. kr. en skili í innheimtum tekjum um 100 millj. kr. Af þeim sökum er frv. þetta lagt fram fyrir Alþingi nú. Ég tel að að svo stöddu þurfi ekki frekari skýringa við. Frv. gerir ráð fyrir að skatthlutfallið haldist óbreytt og þessi tekjustofn verði framlengdur um eitt ár svo sem verið hefur hin síðari ár. Ég vænti þess að góð samvinna takist um skjóta afgreiðslu málsins hér í hv. Nd. og legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á gjaldþrotalögum nr. 6 5. maí 1978. Frv. felur í sér breytingu á nokkrum atriðum laganna og miðar að því að ráða bót á atriðum þar sem lögin taka nú ekki nægilegt tillit til aðstæðna við meðferð umfangsmikilla mála. Frv. er flutt samkvæmt ábendingum þeirra dómara í Reykjavík sem mesta reynslu hafa í meðferð þrotabúa. Ákvæði frv. varða heimild fyrir skiptaráðanda til að lengja kröfulýsingarfrest í einstökum málum úr tveimur mánuðum, svo sem almennt er, í allt að sex mánuði. Er þetta gert einkum með tilliti til erlendra kröfuhafa en eingöngu þá í undantekningartilfellum. Þá felst í frv. rýmri heimild fyrir skiptaráðanda til að taka skýrslur og afla gagna sem nauðsynlegt er að fá til að kanna eignir þrotabús og til að meta hvort ástæða er til að höfða riftunarmál. Samkvæmt gildandi lögum hefur þurft að koma til atbeina rannsóknarlögreglu þótt ekki hafi verið um að ræða verulegan grun um refsivert hátterni. Þykir rétt að skiptaráðanda verði veitt rýmri heimild að þessu leyti. Loks er í frv. gert ráð fyrir því að við dómaraembætti þar sem starfandi eru fleiri en einn dómari megi fela tveimur eða fleiri dómurum að fara sameiginlega með skipti þrotabús samkvæmt ákvörðun forstöðumanns. Ég get þess sérstaklega vegna hins umfangsmikla gjaldþrotamáls Hafskips hf. að ég mun sem dómsmrh. beita mér fyrir því að embætti borgarfógeta verði gert kleift að vinna að þessu máli af sem mestum krafti. Viðræður hafa farið fram milli borgarfógetaembættisins og ráðuneytisins um ýmsar ráðstafanir til að auðvelda og flýta fyrir rannsókn þess máls. Hér er um mjög viðamikið mál að ræða sem krefst bættrar aðstöðu borgarfógetaembættisins vegna umfangs málsins. Ráða þarf viðbótarmannafla tímabundið. Einnig þarf aukið húsrými. Athugaðir hafa verið möguleikar á að tölvutaka ýmsar upplýsingar til þess að auðvelda rannsókn og meðferð málsins. Allt þetta þarfnast aukinna fjárveitinga. Ég hef rætt þetta mál við fjmrh. og hefur hann lýst fullum stuðningi við þessa málaleitan. Herra forseti. Frv. þessu er ætlað að ráða bót á atriðum er varða meðferð þrotabúa. Það er ekki mikið að vöxtum og ég vænti þess að það fái góðar undirtektir á þinginu og hraða afgreiðslu. Ég legg til að frv. verði að þessari umræðu lokinni vísað til hv. allshn. og 2. umr.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 1. minni hl. iðnn. um frv. til laga um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium Ltd. um álbræðslu við Straumsvík. Það eru nú liðnar nær þrjár vikur síðan mælt var fyrir þessu máli af hæstv. starfandi iðnrh., Matthíasi Bjarnasyni, sem einn ráðherra situr hér í sal ásamt hæstv. forsrh. - en ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvort hæstv. iðnrh. sé ekki viðstaddur umræðuna.

Ég hygg að ráðherra hafi verið staðráðinn í því að vera viðstaddur þessa umræðu, ég skal gera reka að því að hann verði hér.

Ég var farinn að halda að hæstv. iðnrh. væri farinn af landi brott og hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason væri tekinn við eins og hér í upphafi, en ég vænti þess að hæstv. iðnrh. sé skammt undan og held áfram máli mínu hér í trausti þess að hann birtist fljótlega í þingsal. Þetta mál hefur verið á dagskrá iðnn. Nd. frá því að því var vísað úr deildinni til nefndar, líklega 27. nóvember eða þar um bil, og það hafa verið haldnir allmargir fundir í iðnn. sem eins og þingheimur veit er starfsöm nefnd, svona með köflum a.m.k., og skortir ekki fundahöldin þegar samningar milli ríkisstjórnarinnar og Alusuisse eru á döfinni.

Ef mér leyfist aðeins að grípa inn í ræðu hv. frsm. þá hefur mér borist sú fregn að hæstv. iðnrh. sé að tala í Ed. en hann mun verða hér innan skamms.

Ég þakka, hæstv. forseti. Á þessum fundum nefndarinnar hefur verið farið yfir málið allrækilega. Margir hafa komið fyrir nefndina eins og greint er frá í nál. 3. minni hl. iðnn. og var grennslast fyrir um marga þætti málsins í viðræðum við þá ágætu menn sem komu fyrir á fund nefndarinnar. Hér er um stórt mál að ræða, ekki síst fjárhagslega mjög stórt mál. Á dagskrá Alþingis og utan dagskrár hafa verið rædd málefni sem snerta fjármál innlendra fyrirtækja, hrakfallasögu innlendra fyrirtækja, sem nú er mjög á dagskrá, og umræðan í þjóðfélaginu hefur mikið snúist um slík atriði og eru þau vissulega umræðu verð. Mér finnst hins vegar að það gæti nokkurs ósamræmis í umræðunni ef litið er til þessa máls sem hér er á dagskrá og þeirra stóru fjárhagslegu hagsmuna fyrir Ísland sem þar eru í húfi. Maður hlýtur að spyrja sig hvað valdi því að ekki skuli vera meira fjallað um þessi efni í fjölmiðlum um þessar mundir þegar fyrir Alþingi liggur 4. viðauki við álsamninginn frá 1966. Það virðist ríkja um þetta efni áhugaleysi, ef marka má skrif fjölmiðla. Ég kemst ekki hjá því að vekja athygli á því, án þess að vísu að ég hafi kannað það 100%, en ég hygg að stærsta dagblað landsins, sem ég held að talið sé Morgunblaðið, útbreiddasta blað landsins hafi ekki getið um málið frá því að þetta frv. hæstv. iðnrh. var lagt fyrir þingið. Ekki það ég hafi eftir því tekið. Hvað þá að um málið hafi verið fjallað þar, greint frá því um hvað það snúist og reynt að skýra það fyrir landsmönnum. Og það fer heldur lítið fyrir rannsóknarblaðamennskunni hjá öðrum fjölmiðlum einnig þegar um þetta mál er að ræða. Eru þau þó sannarlega mörg skúmaskotin sem væri þess vert að skyggnast inn í og reyna að varpa ljósi á fyrir landsmenn. Maður spyr: Hver er ástæðan fyrir því að ekki skuli vera ítarlegri umræða um svo þýðingarmikið mál? Er ástæðan kannske sú að það vanti persónugervinga fyrir þær fjárhæðir sem hér eru í húfi? Eru bakmennirnir það langt í burtu hjá gagnaðilanum Alusuisse að menn telji sig ekki vera einu sinn í kallfæri við þá í blöðum? Telja menn ekki að ástæða sé til að ræða við þá menn sem hafa borið ábyrgð öðrum fremur á samningagerð við Alusuisse á undanförnum áratugum, menn sem eru hér nærri okkur m.a.s. inni á Alþingi eins og hæstv. forsrh. og áberandi menn í okkar þjóðfélagi, valdamenn eins og seðlabankastjórinn Jóhannes Nordal, stjórnarformaður Landsvirkjunar? Þessir tveir menn hafa fylgt samningagerðinni við Alusuisse frá upphafi, nánast eins og skugginn. Það væri þess virði að fara yfir reynsluna af þeirri samningagerð sem þeir með öðrum - og kannske öðrum fremur - eru ábyrgir fyrir á undirbúningsstigi og ætla ég þó ekki að vera að draga neina fjöður úr hatti Alþingis sem vissulega ber hina stjórnarfarslegu ábyrgð á þeim samningum sem gerðir hafa verið og breytingum á samningum. Ekki vantar upphæðirnar, að upphæðirnar séu stórar sem tengjast samningamálum og deilum við Alusuisse. Það eru ekkert minni upphæðir en verið er að tala um sem tap þjóðarinnar, íslenskra skattborgara, vegna Hafskipsmálsins. Það eru ekkert minni upphæðir. Hér er lagt fyrir af ríkisstjórninni frv. til laga með röngum talnalegum upplýsingum, sem samninganefndir hafa stuðst við um lengri tíma, en virðast ekki sæta miklum tíðindum. Eru þar þó upphæðir sem svara til 25 millj. kr. - allt að 25 millj. ísl. kr. - prentvillurnar eða mistökin í framlagningu og útreikningum á þingskjali. Það væri fróðlegt fyrir menn að kynna sér það sem er að gerast í Ástralíu í samskiptum við þennan sama aðila. Ég hef reynt að vekja athygli hv. alþm. á því með því að gera aðgengileg blaðaskrif þaðan frá síðustu vikum sem fjalla um skattaleg samskipti ástralskra stjórnvalda við dótturfyrirtæki Alusuisse í Ástralíu og hv. þm. hafa hér á borðum sínum. Það er þannig sannarlega af nógu að taka. Við skulum líka minnast þess að með samningagerð við stóran erlendan aðila eins og hér um ræðir eru íslensk stjórnvöld að gefa fordæmi í hugsanlegum frekari samningum við fjölþjóðafyrirtæki sem núv. ríkisstj. hefur mikinn áhuga á að gerðir verði. Á þá samninga, sem lagt er til af ríkisstjórninni að lögfestir verði á Alþingi, verður litið af þeim aðilum sem eiga viðræður við íslensk stjórnvöld um hugsanlega fjárfestingu hérlendis. Þannig geta mistökin, sem ég tel vera mörg og stór í þessu, átt eftir að vefja upp á sig í ekki litlum mæli, ef ríkisstjórnin hefur erindi sem erfiði í viðleitni sinni að draga hingað til lands erlenda fjárfestingu, hvort sem það nú er frá Rauða-Kína, sem er helsta von núv. hæstv. iðnrh. og ríkisstj. að fá til viðræðu við sig um stækkun álversins í Straumsvík, eða Rio Tinto Zink með höfuðstöðvar í Bretlandi, fjölþjóðafyrirtæki sem teygir anga sína um allan hinn kapitalíska heim - og kannske komið víðar. Það er því að mörgu að hyggja í þessu máli. Ég hafði vænst þess að iðnn. gæti haft við að styðjast fundargerðir samninganefndar um stóriðju sem farið hefur með þetta mál fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Virðulegi forseti. Það vekur nokkra athygli að í þingsal er ekki einn einasti ráðherra. Ætlast þeir til þess að hér sé verið að fjalla um stjfrv. að þeim fjarstöddum? Eru þeir eitthvað feimnir við að sitja undir umræðum um þetta mál? Er það þeim eitthvað óþægilegt? Ég inni hæstv. forseta eftir því hvort við eigum að halda umræðunni áfram við svo búið.

Forseti saknar að sjálfsögðu ráðherranna, ekki síður en hv. frsm. 1. minni hl. Hæstv. iðnrh. tjáði mér það strax í upphafi þessa fundar að hann ætlaði sér að vera hér viðstaddur þessa umræðu, en hann sendi þau boð að hann sé bundinn í Ed. nokkra stund. Ég vona að hann verði hér innan stundar.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér, að gefnu tilefni, aðeins að gera hlé á ræðu minni og sjá hvort ekki rætist úr þessum vandræðum á stjórnarheimilinu.

Hæstv. forsrh. gengur nú í salinn.

Virðulegi forseti. Er að vænta hæstv. iðnrh. í þingsalinn?

Ég hef ekki aðrar upplýsingar að flytja en þessar að hann tjáði mér strax hér í upphafi fundar að hann yrði hér viðstaddur, en svo hef ég fengið þau boð að hann sé að tala í Ed. Ég vona að hv. frsm. 1. minni hl. geti haldið áfram ræðu sinni í þeirri trú og þeirri von og trausti þess að hæstv. iðnrh. verði hér innan stundar.

Ég mun verða við þeim tilmælum um sinn í von um að hæstv. iðnrh. komi fljótlega. Ég var að vekja athygli á því að þó iðnn. fengi marga ágæta menn á sinn fund og þar væri svarað mörgum spurningum sem til þeirra var beint, þá fengust ekki framlagðar í iðnn. fundargerðir samninganefndar um stóriðju, né heldur samþykkt minnisblöð á einstökum stigum samninga og gerðist nú nákvæmlega það sama og á síðasta ári þegar til umræðu var 3. viðauki við álsamninginn. Þá var óskað eftir því að í iðnn. yrðu lagðar fram fundargerðir samninganefndar þannig að þingmenn gætu glöggvað sig á hvernig samningaviðræður hefðu þróast. Í fyrra var frá því greint af þáv. hæstv. iðnrh. og formanni samninganefndar að fundargerðir væru engar tilbúnar og fyrirliggjandi í því formi að hægt væri að leggja þær fyrir þingnefnd þegar málið var lagt fyrir Alþingi. Ég hef ekki vitneskju um það hvort eins er ástatt nú hjá hæstv. iðnrh. að hann hafi engar fundargerðir samninganefndar undir höndum en þau svör komu skýr frá hans ráðuneyti að fundargerðir samninganefndar yrðu ekki aðgengilegar þinginu og þeirri nefnd sem um málið fjallar fyrir þess hönd. Þetta er auðvitað mjög miður. Maður kemst ekki hjá því að rifja það upp í þessu samhengi að hæstv. fyrrv. iðnrh. sagði að þessi drög að fundargerðum og minnisblöðum varðandi málið væru slíkt trúnaðarmál meðan verið var að ræða það hér á Alþingi í fyrra að hann þyrði ekki að geyma þau uppi í ráðuneyti sínu, heldur væri með þau heima hjá sér og væru það allvænir bunkar. Manni skildist að hann geymdi þá undir koddanum. Spurningin er hvort eins háttar nú hjá hæstv. núv. iðnrh., að hann hafi þessi gögn í rúmbotninum hjá sér. Í öllu falli fengust þessi frumgögn varðandi samningaviðræðurnar ekki framlögð í nefndinni. Í nál. mínu, sem er 1. minnihlutaálit, er gerð grein fyrir viðhorfum til þessa máls og að nokkru leyti til forsögu þess. Hér liggja eingöngu fyrir minnihlutaálit og segir það út af fyrir sig nokkra sögu. Ríkisstjórnarflokkarnir náðu ekki saman um álit í málinu. Framsóknarmenn hv. eru það hvumpnir í þessu máli að þó þeir gjaldi því óskorað jáyrði, þá veigra þeir sér við að vera á nál. með sjálfstæðismönnum í málinu. Þetta segir sína sögu um afstöðu og viðhorf hjá framsóknarmönnum og ber þess vott að þeir skammist sín hálfpartinn fyrir að standa að þessu máli með ríkisstjórninni og reyni að firra sig að einhverju leyti ábyrgð á því með því að skila hér séráliti. En um það ætla ég ekki að ræða frekar. Ég vek athygli á því, sem er einkenni þess máls sem hér liggur fyrir, að það er aðeins einn af mörgum þáttum samningaviðræðna milli núv. ríkisstj. og Alusuisse. Það er ekki hægt að fjalla um þetta mál einangrað vegna þess að það er nátengt samningum sem gerðir hafa verið á fyrri stigum af ríkisstjórninni, bráðabirgðasamningi á sínum tíma, 23. september 1983, og síðan 3. viðauka sem lögfestur var fyrir ári. Bráðabirgðasamningurinn, sem var fyrsti ramminn sem dreginn var um samningaviðræður milli núv. ríkisstj. og Alusuisse, gerði ráð fyrir endanlegu samkomulagi um endurskoðun samninga milli aðila eigi síðar en 1. apríl 1984 - einnig varðandi þann þátt sem nú fyrst liggur hér fyrir Alþingi, þ.e. um endurskoðað skattkerfi. Um skattadeilu vegna liðinna ára átti að fjalla sérstaklega og óháð samningaviðræðum um breytingar á aðalsamningi, eins og málið var lagt fyrir í bráðabirgðasamningnum. Þessum grundvelli bráðabirgðasamningsins frá því í september 1983, þar sem strax hallaði á stöðu Íslands, hefur Alusuisse síðan tekist að rifta og snúa samningsstöðunni enn á ný sér í hag. Það birtist m.a. í eftirfarandi staðreyndum: Í stað heildarsamkomulags um endurskoðun tókst Alusuisse að deila samningamálunum gagnvart ríkisstjórninni upp í marga sundurgreinda þætti. Í nóvember í fyrra var innsigluð sáttargerð í skattadeilunni vegna fyrri ára, samhliða ófullnægjandi breytingum á rafmagnssamningi og ýmsum breytingum á skattareglum sem allar voru til hagsbóta fyrir Alusuisse. Með syndakvittuninni, sem svo var kölluð í skattadeilunni og hnýtt var upp á með eftirminnilegum ákvæðum, var létt miklum þrýstingi af Alusuisse óg öll frekari samningsstaða breyttist til hins verra fyrir Ísland. Skattsvik Alusuisse voru í rauninni eina vopnið sem Ísland hafði til að knýja Alusuisse til samninga um hækkað raforkuverð. Samningur sá um breyttar skattareglur sem nú liggur fyrst fyrir, einu og hálfu ári eftir að heildarendurskoðun samninga átti að ljúka, er gerður við aðstæður sem eru mjög vilhallar fyrir Alusuisse og niðurstöður málsins bera þess augljós merki. Ég vil nú, herra forseti, víkja að meginniðurstöðum þessa samkomulags sem hér er lagt til að lögfest verði af 2. og 3. minni hl. hv. iðnn. Það felur í sér eftirfarandi meginþætti: 1. Hríðlækkandi lágmarksskatt eða grunnframleiðslugjald. Framleiðslugjald er samkvæmt samningnum óbreytt að lágmarki í dollurum frá því sem um var samið á árinu 1975, þ.e. 20 dollarar á hvert framleitt tonn eða alls 1,7 millj. dollara á ári miðað við 85 þús. tonna ársframleiðslu álversins. Raunvirði þessa lágmarksgjalds hefur rýrnað stórlega undanfarin 10 ár, þar sem 20 dollarar svara nú til aðeins 11,45 dollara á tonn miðað við þróun heildsöluvísitölu í Bandaríkjunum, samkvæmt upplýsingum sem hæstv. iðnrh. gaf hér við 1. umr. málsins. Þessi lágmarksskattur er áfram óverðtryggður og fyrstu möguleikarnir á að óska eftir breytingu á honum eru að fimm árum liðnum, þ.e. 1990. Þá yrði raungildi hans 25-30% lægra en nú er, að mati samningamanna ríkisstjórnarinnar, vegna alþjóðlegrar verðbólgu og kominn niður í um 8 dollara að raunvirði miðað við andvirði 20 dollara árið 1975. Þessi þróun er dregin upp í línuriti í grg, með nál. á bls. 2 og kemur þar skýrt fram hvert stefnir um þennan lágmarksskatt, hvernig hann er orðinn aðeins brot af því sem samið var um fyrir 10 árum og hvernig hann heldur áfram að hríðfalla. Og menn skulu hafa það í huga að svo getur farið að það sé þetta lágmarksgjald sem verði skatturinn, öðru hvoru a.m.k., í skatttekjum ríkisins af álverinu í Straumsvík. 2. Hér blasa við lægri heildarskatttekjur, a.m.k. miklar líkur til að heildarskatttekjur ríkisins af álverinu verði lægri í framtíðinni vegna þeirra breytinga sem hér liggja fyrir og sem gerðar voru á skattaákvæðum álsamninganna í nóvember 1984. Þar getur munað verulegum upphæðum, bæði í einstökum árum og þegar á heildina er litið. Þetta er þveröfug niðurstaða miðað við yfirlýst markmið af hálfu ríkisstjórnarinnar um það að ná fram eðlilegum skatttekjum af álveri nú og allt annað en haldið var fram af talsmönnum þessa samnings eftir að meginniðurstöður samningaviðræðna lágu fyrir í júlímánuði s.l. 3. Um er að ræða veikara aðhald að ÍSA L. Breytt ákvæði um verðviðmiðun, þrengri árlegur endurskoðunarréttur og brottfall samningsákvæða um að Alusuisse láti ÍSAL njóta bestu kjara leiðir í heild til mun veikari möguleika íslenskra stjórnvalda en áður til skattalegs aðhalds að ÍSA L. Verð á aðföngum og afurðum er nú bundið fram í tímann og að miklu leyti tengt ákveðnum viðmiðunum, a.m.k. til fimm ára í senn. Endurskoðendur sem Alusuisse velur staðfesta einhliða verð á rafskautum gagnvart ríkisstjórninni og endurskoðun af Íslands hálfu verður þar ekki við komið, eins og ég vakti rækilega athygli á við 1. umr. málsins. Svigrúm til árlegrar endurskoðunar á framleiðslugjaldsskýrslum og ársreikningum ÍSALs er nú takmarkað við fjóra mánuði og ekki er unnt að vefengja framleiðslugjaldsskyldu ÍSALs fyrir það ár sem um er að ræða eftir 1. október næsta ár á eftir. Með þessum breytingum, sem sumpart voru lögfestar fyrir ári síðan, er fullvalda ríki að afsala sér þeim mikilvæga rétti sem felst í skattmati og með einhliða verðákvörðun Alusuisse á rafskautum, sem ekki er heimild til að endurskoða af Íslands hálfu, er tekin upp tilhögun sem ekki getur staðist í ríki sem telur sig hafa stjórnarskrárbundinn rétt til skattlagningar. Viðurlög við undandrætti á skatti eru engin í þessu frv. og raunar beinlínis bannað að þeim sé beitt og þættu það skrýtin ákvæði gagnvart íslenskum skattgreiðendum. 4. Skattalögsagan gagnvart ÍSAL er áfram erlendis. Engin breyting er gerð á ákvæðum samninganna frá 1966 þar sem Ísland afsalaði sér lögsögu í skattamálum ÍSALs og verður eftir sem áður að leita til erlendra gerðardóma í skattadeilum. Upplýst var í iðnn. Nd. að ríkisstj. hefði engan teljandi áhuga sýnt á að fá þessu ákvæði álsamninganna breytt. 5. Tækni- og söluþóknun til Alusuisse er óbreytt frá því sem var og verið hefur frá 1966. Þótt aflétt sé samningsbundinni kvöð af Alusuisse að tryggja ÍSAL bestu kjör á aðföngum og við sölu afurða og teknar upp allt aðrar viðmiðanir um verðlagningu er í engu, ekki í hinu minnsta, hróflað við skattfríum þóknunum ÍSALs til Alusuisse sem upphaflega voru rökstuddar með samningsákvæðunum um bestu kjör til handa dótturfyrirtækinu í Straumsvík. Alls nema þessar greiðslur 3,7% af árlegri veltu ÍSALs sem svarar til 3-7 millj. bandaríkjadala eða meira en tvöfalds lágmarksskattgjalds ÍSALs á ári. Þannig að hér er ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Iðnrh. Íslands, sem því miður er enn fjarstaddur, virðulegi forseti, og horfir nú til vandræða þar sem ég er að sjálfsögðu að beina máli mínu til hæstv. ráðh.

Ég hef enn haft spurnir af hæstv. iðnrh. og held uppi spurnum um hans feril. Hann er staddur enn í Ed. og er þar í miklum umræðum. Þannig hafa mér borist fregnir af aðstöðu hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Hafskipsmálið hefur væntanlega ekki borist til Ed.

Hann er að tala um verðjöfnunargjald á raforku við Egil á Seljavöllum.

Hér upplýsir formaður þingflokks Framsfl. að það séu stjórnarliðar sem standi í málþófi eða í umræðu og trúlega deilum í virðulegri Ed. og er nú heldur illa komið fyrir þingstörfum.

Ef forseti mætti aðeins grípa fram í og spyrja hvort hv. frsm. mundi vilja gera hlé á ræðu sinni, því hér eru tveir aðrir frsm., og þeir tækju þá til máls á meðan beðið er eftir hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að forseti beini þeim eindregnu tilmælum til virðulegs iðnrh. að hann láti sjá sig sem fyrst hér í deildinni. 
            

Það hefur þegar verið gert.

Við 1. umr. um frv. réttlætti hæstv. iðnrh. þessi nýlenduviðskipti, sem felast í áframhaldandi tækni- og söluþóknun til Alusuisse, með þessum orðum: "Miklu skiptir fyrir hagsmuni ríkisstjórnarinnar að Alusuisse sé tæknilega sterkt fyrirtæki." Fyrir hagsmuni ríkisstjórnarinnar. Já, þeir liggja orðið víða hagsmunir íslensku ríkisstjórnarinnar. Þeir tengjast ekki bara Hafskipsmálum, heldur eru það nú orðin heimsmálefni fjölþjóðafyrirtækisins Alusuisse sem eru tengd hagsmunum virðulegrar ríkisstjórnar Íslands. Auk þessara þátta, sem hver um sig gerir samninginn óaðgengilegan, eru fjölmörg önnur atriði óhæf og gagnrýni verð í skattaákvæðum álsamninganna. Þau fáu atriði, sem talsmenn fyrirliggjandi samnings reyna að telja honum til gildis, svo sem öruggari viðmiðanir sem þeir telja að leiði til hærri skattstofns og heimild til að leita eftir endurskoðun vissra samningsákvæða að fimm árum liðnum, eru afar haldlítil og takmörkuð eins og nánar er að vikið í nefndaráliti. Á heildina litið verður að telja þær breytingar, sem hér eru gerðar á skattaákvæðum álsamninganna, til hagsbóta fyrir Alusuisse en Íslandi óhagstæðar. Þær stefna þannig í þveröfuga átt við það sem nauðsyn bar til og upphafleg samningsstaða gaf kost á. Í samningaviðræðum við Alusuisse um breytt skattaákvæði vegna ÍSALs hélt ríkisstj. fast við fyrri stefnu sína um að útiloka stjórnarandstöðuna frá upplýsingum um gang samningaviðræðna og frá áhrifum á þær viðræður. Samningarnir voru þannig niðurstaða úr leynimakki samninganefndar og sérfræðinga ríkisstjórnarinnar við Alusuisse og örfárra manna úr innsta hring stjórnarflokkanna. Í rauninni var hér sams konar málsmeðferð varðandi þennan 4. viðauka við álsamninginn og gerðist í aðdraganda að 3. viðauka fyrir ári síðan. Um lýðræðislegt aðhald að þessari samningsgerð hefur þannig ekki verið að ræða frekar en um fyrri samninga sem núv. ríkisstj. hefur gert við Alusuisse. Hefur sú málsmeðferð öll að sjálfsögðu veikt til muna samningsstöðu Íslands. Forustan í samninganefnd og sérfræðin aliði er einnig hin sama og fylgt hefur samskiptum Íslands við Alusuisse eins og skuggi um 25 ára skeið, og ég vék hér að í upphafi máls míns. Reynslan af samningum við auðhringinn á þessu tímabili er órækur vottur um hættuna af slíkri tilhögun og hefur þar síst orðið á breyting til bóta í fyrirliggjandi samningi. Þannig óma röksemdir Alusuisse úr munni íslensku samningamannanna og ganga aftur í ræðum þeirra stjórnmálamanna sem mæla fyrir samningnum. Um það mætti tína til fjölmörg dæmi, virðulegi forseti, úr grg. með frv. og úr ræðum ráðherra og fleiri hér við 1. umr. málsins. Alusuisse hefur þannig tekist snilldarlega það ætlunarverk hvers fjölþjóðafyrirtækis að tryggja sér ítök í og áhrif á fremstu valdaaðilana í viðkomandi samfélagi. Við þessa samningsgerð virðist bæði hafa skort heildarsýn og pólitískan vilja til að breyta skilmálum Íslandi í vil, m.a. með því að hagnýta sér reynslu annarra þjóða og ný viðhorf í samskiptum ríkja við fjölþjóðafyrirtæki. Undirnefnd á vegum samninganefndar um stóriðju undir forustu Garðars Ingvarssonar, starfsmanns í Seðlabanka, hafði veg og vanda af samningsgerðinni eins og fram kemur í grg. með frv. Sverrir Hermannsson, hæstv. fyrrv. iðnrh., hafði aldrei fyrir því að setja sig inn í málsatvik ef marka má ummæli hans og yfirlýsingar. Nýr iðnrh. hæstv., Albert Guðmundsson, tók við málinu á lokastigi og staðgengill hans, hæstv. viðskrh. Matthías Bjarnason, mælti fyrir málinu hér við 1. umr. Allt er þetta dæmigert þó ekki sé stórvægilegt eitt út af fyrir sig um þau vettlingatök sem ríkisstjórnin hefur tekið þetta mál. Í grg. með frv. er þess í engu getið að ráðherranefnd ríkisstjórnarinnar í stóriðjumálum, skipuð forsrh., utanrrh. og iðnrh., hafi fjallað um málið á einstökum stigum. Þó þáði þessi ráðherrahópur sérstakt heimboð Alusuisse til Sviss á síðasta sumri ásamt formanni samninganefndarinnar, Jóhannesi Nordal, þar sem stækkun álversins og fleiri mál voru til umræðu milli aðila. Það hefur raunar verið heldur hljótt um þessa ráðherranefnd ríkisstjórnarinnar í stóriðjumálum. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. tengist henni en og það þó nokkuð undarlegt ef hann er þar ekki aðili þegar mál eins og skattamálefni eru til umræðu og væri fróðlegt að fá það upplýst í rauninni hver afskipti fjmrh. hafa verið af þessari samningsgerð á tímabilinu. Þegar á fyrri stigum, þ.e. með samningnum sem undirritaður var vegna 3. viðauka við álsamninginn 5. nóvember 1983, hafði Alusuisse tryggt sér ákveðin undirtök í skattamálunum áður en eiginlegar samningaviðræður um breytt skattkerfi voru hafnar. Með þeim breytingum sem lögfestar voru í nóvember í fyrra, og allar voru Alusuisse í vil, náði auðhringurinn m.a. fram eftirfarandi: Í fyrsta lagi að mengunarvarnabúnað álversins var heimilað að afskrifa á átta árum í stað fimmtán ára sem var meginregla um fyrningar. Að mati Ríkisendurskoðunar var þar um tekjutap eða tilfærslu að ræða sem svarað hefði til um 900 þús. bandaríkjadölum eða um 38 millj. íslenskra króna í skatt á árinu 1980 miðað við leiðrétta ársreikninga ÍSALs eins og þeir voru yfirfarnir af endurskoðendafyrirtækinu Coopers & Lybrand. Í öðru lagi. ÍSAL var veitt fullt frelsi varðandi varasjóð að 20% markinu. Slík heimild hefði þýtt um 1 millj. bandaríkjadala eða 40 millj. ísl. kr. lægri skatta ÍSALs á árinu 1980 að teknu tilliti til leiðréttinga Coopers & Lybrands og þá einnig að mati Ríkisendurskoðunar. Jafnframt var ÍSAL undanþegið viðurlögum vegna óframtalinna og ógreiddra skatta og helst sú breyting áfram samkvæmt þessu frv. Í þriðja lagi - og skipti það ekki minnstu máli enda mjög til umræðu hér fyrir ári síðan - voru ákvæði um bestu kjör á aðtöngum frá Alusuisse til ÍSALs sem voru meðal grundvallaratriða upphaflega samningsins frá 1966 og höfðu reynst sérstaklega þýðingarmikil fyrir Ísland í mati á verði aðfanga svo sem súráli og rafskautum á liðnum árum og skeinuhætt fyrir Alusuisse í gerðardómsmálinu í New York á árinu 1984. Krafa um að fella þetta ákvæði út úr samningi var gerð að úrslitaatriði fyrir undirskrift samningsins 5. nóvember í fyrra, aðeins degi áður en Sverrir Hermannsson þá iðnrh. hélt til Zürich til að undirrita samkomulagið. Á fundi iðnn. Nd. fyrir ári viðurkenndi ráðherrann að hér væri um að ræða stóra veikingu á þessum ákvæðum gildandi samninga. Samt var á þessa kröfu fallist sem sett var fram af fáheyrðri óskammfeilni af hálfu Alusuisse á síðustu stundu. Hjörtur Torfason lögmaður greindi frá því fyrir iðnn. 5. desember 1985 að umræður um bestukjaraákvæðin hafi verið, eins og hann orðaði það: mikill fleinn í holdi Alusuisse. Og Ragnar Aðalsteinsson lögmaður lagði áherslu á gildi þessa ákvæðis í málflutningi af Íslands hálfu fyrir gerðardómi vegna skattadeilna 1984. Þetta ákvæði átti þátt í þeirri niðurstöðu gerðardómsins í New York að Alusuisse bæri að opna bókhald sitt og leggja fram frumreikningana sem sönnuðu sakargiftir af Íslands hálfu um hækkun í hafi og skattsvik ÍSALs. Á dómsniðurstöðu reyndi hins vegar ekki, eins og menn væntanlega muna, þar eð íslenska ríkisstjórnin féllst á beiðni Alusuisse um sáttargerð í skattadeilunni gegn greiðslu 3 millj. bandaríkjadala, sem svarar nú til um 125 millj. ísl. kr., og algera sakaruppgjöf. Eftir að aðilar höfðu orðið ásáttir um slíka málsmeðferð í júlí 1984 varð fyrst afráðið í september sama ár að undanskilja samninga um breytingu á skattkerfi og láta þá bíða síðari tíma. Þar með skapaðist sú staða sem íslenskir samningamenn þurftu að vinna við á þessu ári og gat talist óskastaða fyrir Alusuisse: Að vera laus undan þrýstingi skattadeilunnar og fá málinu skipt upp með þessum hætti. Ástæður Alusuisse til að leggja áherslu á sættir í skattadeilunni við íslensk stjórnvöld voru margþættar. En þær eru kannske skýrari fyrir mönnum nú þegar þeir átta sig á hvað hefur verið að gerast í Ástralíu á undanförnum vikum, mánuðum og misserum. Auðhringurinn Alusuisse sá fram á að fá á sig dóm þar sem fallist yrði á meginkröfur Íslendinga, a.m.k. vegna ársins 1980. Slíkt tap fyrir gerðardómi er fjölþjóðafyrirtæki margfalt dýrkeyptara sem álitshnekkir en þær fjárhæðir sem um var að tefla. En það var fleira sem rak á eftir en gertöpuð staða fyrir gerðardóminum á móti Íslandi í New York. Í Ástralíu stóðu spjótin á Alusuisse vegna krafna þarlendra skattyfirvalda á hendur Austrasuisse, dótturfyrirtækisins, sem á 70% í báxít- og súrálsverksmiðjunum í Gove í Norður-Ástralíu, þaðan sem Alusaisse flytur súrálið til Straumsvíkur. Fregnir af málarekstri Íslendinga á hendur Alusuisse vegna ÍSALs voru að komast í hámæli í Ástralíu og gátu orðið vopn í höndum þarlendra stjórnvalda fyrr en varði. Bókhaldsfalsanir Alusuisse hittu Ástralíumenn fyrir með sama hætti og Íslendinga, sem undandráttur á hagnaði og þar með skattgreiðslum. Í stað hækkunar á súráli í hafi kom bókhaldsleg lækkun í landi á súrálsverðinu út frá Gove í Ástralíu. Dómur vegna hækkunar í hafi og vitneskja um málsatvik hefði stórlega veikt stöðu Alusuisse gagnvart áströlskum stjórnvöldum. Sérfræðingar íslensku ríkisstjórnarinnar sem komu fyrir iðnn. Nd. nú, þar á meðal Hjörtur Torfason lögmaður, töldu auðsæ tengsl á milli sáttatilboðs Alusuisse í fyrra og harðnandi deilu fyrirtækisins í Ástralíu. Sérstaklega bæri að líta á hið afdráttarlausa og harðsoðna orðalag sáttargerðarsamningsins sem fleygt varð í umræðum á Alþingi í fyrra - og væri út af fyrir sig ástæða til að rifja upp, virðulegi forseti, þó ekki verði það gert nú - í ljósi áherslu Alusuisse að hafa alveg hreint borð á Íslandi, m.a. vegna harðnandi deilu við Ástralíustjórn í nátengdu máli. Nú vita menn af blaðafregnum frá Ástralíu og umræðum í ástralska þinginu í síðasta mánuði að mjög kreppir þar að Alusuisse. Skattayfirvöld þarlend hafa sent Austrasuisse, dótturfyrirtæki Alusuisse, reikning vegna vantalins hagnaðar og skatta á árunum 1978 og 1979 upp á 15 millj. dollara. Íslenska fjármálaráðuneytið sendi ÍSAL á sínum tíma, 27. desember 1982 og 11. febrúar 1983, reikning fyrir viðbótarsköttum vegna áranna 1976 til 1979 upp á 3,3 millj. dollara en samtals námu skattakröfur Íslands á hendur ÍSAL með viðurlögum röskum 10 millj. bandaríkjadala eða á fimmta hundrað millj. ísl. kr. - Og gengur nú virðulegur hæstv. iðnrh. í salinn og fagna ég því. Ég hef saknað hans hér við upphaf þessarar umræðu þar sem ég mæli fyrir nál. 1. minni hl. varðandi frv. um 4. viðauka við álsamningana. En þannig fór, eins og hæstv. ráðh. hefur e.t.v. frétt, að eingöngu minnihlutaálit liggja fyrir í málinu. Ég hef hér í máli mínu rifjað upp ýmis ummæli hæstv. iðnrh. Ég hef orðið að gera það í raun þrátt fyrir að hann væri fjarverandi eða þá að gera hlé á máli mínu, sem vissulega hefði einnig komið til greina. Ég nefni hér aðeins á ný að í iðnn. komu fram óskir um það að fá fundargerðir samninganefndar um stóriðju vegna þessa máls en þau boð bárust frá hæstv. iðnrh. að þær væru ekki fáanlegar og yrðu ekki fram lagðar í nefndinni. Ég tel það vera miður fyrir athugun þessa máls og í rauninni ótækt að þingnefnd skuli ekki eiga aðgang að frumgögnum varðandi gang samningaviðræðna, ekki síst í ljósi þess að stjórnarandstaðan hafði ekki hinn minnsta aðgang að málinu á undirbúningsstigi. En fleira er að segja um tengslin við Ástralíu. Vert er að minnast þess í ljósi bakreikninga Ástralíustjórnar sem nú liggja fyrir Austrasuisse á árinu 1985, vegna áranna 1978-1979, að hér heima fyrir, hér á Íslandi, var krafa íslenskra stjórnvalda um skattgreiðslur nokkur ár aftur í tímann af mörgum, m.a. sumum í þáverandi stjórnarandstöðu innan Sjálfstfl., talin bera vott um mikla óbilgirni. Á sama hátt er Austrasuisse nú sakað um að hafa flutt hvert súrálstonn út frá Gove á árinu 1984 á 34 dollurum lægra verði en heimildir voru fyrir. Verslunarráðherra Ástralíu, Mr. John Dawkins, lýsti því yfir á þingi 25. nóvember s.l. að hann mundi því aðeins veita heimild til áframhaldandi útflutnings frá Gove að fyrirtækin sæju að sér og hafði hin hörðustu orð um framkomu Austrasuisse eins og þm. geta kynnt sér úr blaðagreinum frá Ástralíu sem liggja hér á borðum í þingdeildinni. Ráðherrann sagði m.a.: "This is a shabby story". Hvernig á að þýða það nákvæmlega á íslensku vil ég ekki fullyrða, sóðaleg saga, gruggug saga, óhreint mál. En þessi ummæli viðhafði verslunarráðherra Ástralíu þar á þingi fyrir aðeins hálfum mánuði síðan. Ekki er vitað til að núverandi ríkisstjórn hafi á neinn hátt leitað tengsla við áströlsk stjórnvöld vegna deilumálanna við Alusuisse en fyrri ríkisstjórn aflaði sem kunnugt er gagna frá áströlskum yfirvöldum sem gerðu kleift að færa sönnur á bókhaldssvik Alusuisse varðandi súrálið frá Gove. Í sáttargerðarsamningi milli ríkisstjórnar Íslands og Alusuisse frá 5. nóvember 1984 segir undir tölulið 9, orðrétt, með leyfi forseta: "Hvorugur aðila skal gefa út neina fréttatilkynningu eða aðra svipaða tilkynningu varðandi sáttargerðarsamning þennan án samþykkis hins aðilans." Ég vakti athygli á því þegar í fyrra við umræðu um 3. viðauka að forstjóri ÍSALs hefði í rauninni gengið þvert gegn ákvæðum þessa sáttargerðarsamnings með ummælum, sem birt voru í Morgunblaðinu 16. nóvember 1984, þar sem hann túlkaði þennan þá nýgerða sáttargerðarsamning einhliða og gat þess m.a. að sáttargerðarsamningurinn hefði verið samþykktur "með tilliti til þess mikla kostnaðar sem áframhaldandi málaferli hefðu haft í för með sér". Og hann sagði fleira sem menn geta lesið í grg. orðrétt eftir haft. Ekki er vitað að gerðar hafi verið neinar athugasemdir íslenskra stjórnvalda vegna þessara útlegginga forstjórans í Straumsvík. En nú hefur starfsbróðir hans í Ástralíu, A.G. Powell, forstjóri Austrasuisse, komið formlega á framfæri svipaðri túlkun í bréfi til allra þm. á ástralska þinginu þann 16. október s.l., en þar segir í tölulið 8 sem ég dreifði við 1. umr. til þm. í hv. deild - ég leyfi mér aðeins að hafa yfir lauslega þýðingu úr ensku en frumtextinn er birtur í grg. með frv. - . "Vísað er til skattakröfu íslensku ríkisstj. 1980 á hendur móðurfélagi okkar Alusuisse. Sú staðreynd að íslenska ríkisstj. samdi um þessa kröfu á hendur Alusuisse með því að taka við 3 millj. bandaríkjadollara greiðslu út í hönd fremur en að halda við kröfur sínar er vísbending um að ekki var hægt að renna stoðum undir kröfurnar. Alusuisse greiddi þessa upphæð út í hönd vegna þess að lögfræðikostnaður fyrirtækisins var að fara yfir 3 millj. bandaríkjadala og sættir væru skynsamlegar út frá viðskiptalegu sjónarmiði." Taka menn eftir líkindunum með ummælunum um lögfræðikostnaðinn og kostnaðinn við deiluna? Það var ekki vegna þess að hún væri töpuð eða hætta væri á að hún tapaðist heldur var þessi málarekstur orðinn það dýr að skynsamlegt var út frá viðskiptalegum sjónarmiðum að semja. Þetta eru túlkanir tveggja forstjóra dótturfyrirtækja Alusuisse. Brot á sáttargerðarsamningi við íslensku ríkisstj. frá 5. nóvember 1984. Hvað hafa íslensk stjórnvöld gert? Hæstv. iðnrh. sagði við 1. umr. málsins að hann mundi, eins og hann orðaði það, "ræða þetta mál við forráðamenn Alusuisse og fá skýringar þeirra á þessu áður en eitthvað verður aðhafst í þessu máli". Ég vænti þess að hæstv. ráðherra greini okkur frá því við þessa umræðu hver viðbrögðin eru og í ljósi þeirra hvað íslensk stjórnvöld ætla að aðhafast í þessu máli. Ætla þau að hneigja sig fyrir fjölþjóðafyrirtækinu eins og svo oft á fyrri stigum? Eða ætlar hæstv. núv. iðnrh. aðeins að reyna að standa í fæturna á rétti Íslands samkvæmt gerðum samningi? Hlutur íslenskra samningamanna og stjórnvalda við undirbúning og framlagningu þessa frv. og samningsins sem að baki því liggur er vissulega með miklum endemum. Einu tölulegu gögnin sem fylgdu samningnum í grg. eða athugasemdum með frv. var tafla, svokallaður "samanburður skattgreiðslna Íslenska álfélagsins hf. við mismunandi hagnað", eins og var yfirskrift hennar. Þegar við 1. umr. vakti ég athygli á að þessi tafla var rangt reiknuð og samkvæmt henni voru meintar hagsbætur af nýju samkomulagi ýktar svo skipti hundruðum þúsunda dollara í mörgum tilvikum. Allt að 600 þús. bandaríkjadala á ári samkvæmt leiðréttu þskj. sem prentað hefur verið upp, eins og kallað er hér á þingmáli, og liggur hér fyrir hv. deild. Þessir útreikningar sem ég kom á framfæri, þessar leiðréttingar, voru staðfestar í bréfi frá Ríkisendurskoðun sem birt er sem fylgiskjal með nefndaráliti mínu. Albert Guðmundsson hæstv. iðnrh. baðst afsökunar á þessum mistökum og seint og um síðir var þskj. svo prentað upp eins og ég gat um. Samanburður við eldri gögn leiddi í ljós að sömu vitlausu útreikningarnir fylgdu minnisblaði sem Sverrir Hermannsson iðnrh. kom á framfæri við formenn þingflokka sem trúnaðarmáli 17. júlí 1985, en þá lágu fyrir til undirritunar meginatriði endurskoðunar á skattareglum sem undirritaðar voru degi síðar. Í iðnn. Nd. upplýsti formaður undirnefndar samninganefndar um stóriðju, Garðar Ingvarsson, að ástæður fyrir þessum röngu útreikningum sem fylgt hafa málinu a.m.k. frá júlímánuði 1985 hafi verið "bilun í vasatölvu", hafi verið bilun í vasatölvu! Það hafði ekki verið haft fyrir því, samkvæmt þessu, að yfirfara útreikningana með öðrum hætti. Hvað segir hæstv. iðnrh. um þessi vinnubrögð? Þetta grátbroslega dæmi sem hér liggur fyrir þingdeildinni varpar skýru ljósi á það vítaverða kæruleysi sem því miður liggur fyrir af hálfu stjórnvalda í málinu í heild. Ekki tók betra við þegar ég lét yfirfara málið með tilliti til eftirfarandi meginniðurstöðu frv. í grg. ríkisstj. með samningnum frá 11. nóvember þar sem segir, með leyfi forseta - í lok grg. með stjórnarfrv. á bls. 36 mun það vera: "Niðurstaðan af þessari breytingu á skattstiga er því sú að tekjur af framleiðslugjaldi geta ekki lækkað, en ef afkoma fyrirtækisins batnar með bata í áliðnaðinum, þá verða tekjur af framleiðslugjaldinu hærri en verið hefði með hinu gamla tonnagjaldi." Samkvæmt gildandi samningi frá 1975 breyttist skattur ÍSALs umfram grunngjald, sem þá var um samið 20 dollarar á tonn, eftir ákveðnum reglum með hliðsjón af heimsmarkaðsverði á hrááli, en heildarupphæð voru sett takmörk, bæði efri og neðri mörk, miðað við hagnað á bilinu 35-55% en þó heldur lægra, 27-44%, miðað við heimild um tillag í varasjóð sem þó var aldrei notað á þessu tímabili í reynd. Við útreikninga sem gerðir voru af dr. Ragnari Árnasyni hagfræðingi, að minni beiðni, kom í ljós að á breiðu hagnaðarbili hjá ÍSAL, frá 4 millj. bandaríkjadala og upp fyrir 10 millj. dala í árlegan hagnað, gæfi gildandi skattkerfi hærri skatttekjur en skattkerfið samkvæmt frv., þvert ofan í staðhæfingar í athugasemdum. Þar munar í ýmsum tilvikum verulegum upphæðum eða yfir 1 millj. bandaríkjadala, um 40 millj. ísl. kr., í árlegan skatt. Þessir útreikningar voru staðfestir af samningamönnum ríkisstj. sem komu á fund iðnn. Nd. Þeir náðu engu öðru út úr tölvunum sínum þegar farið var að reikna með einhverjum öðrum hætti en á vasatölvu. Staðhæfingar í grg. með frv., hæstv. iðnrh., eru þannig beinlínis rangar, og það er alvörumál þegar í samningi við alþjóðlegt stórfyrirtæki eru lagðar fram á Alþingi, af ríkisstj. sem búin er að skuldbinda sig með undirskrift sinni, rangar upplýsingar af þessu tagi sem varða stórar upphæðir. Ljóst er að samningamenn ríkisstj. tóku afstöðu til þessa máls og ríkisstj. í heild á grundvelli slíkra rangra upplýsinga. Hvers konar málsmeðferð er þetta? Hver getur borið blak af slíku? Menn hljóta að spyrja hvort þessar tölur séu settar fram til að reyna að gylla þennan afleita samning. Ég vil satt að segja ekki trúa því að menn geri þetta vísvitandi. Þetta hljóta að vera hroðvirknisleg vinnubrögð, óvönduð vinnubrögð, sem hér liggja að baki og að menn hafi enn á ný reiknað vitlaust á vasatölvuna. Samanburður á skattkerfunum kemur skýrt fram í töflu sem birt er sem fylgiskjal í heild, fylgiskjal II, með þessu frv. en einnig inni í texta með grg. með þessu nefndaráliti mínu á bls. 8. Þar sjá menn hvernig þetta kemur út talnalega, sjá þetta breiða hagnaðarbil frá 4 og upp í yfir 10 millj. dala þar sem nýja kerfið sem hér á að lögleiða gefur yfirleitt lægri skatt og yfir 1 millj. bandaríkjadala í vissum tilvikum. Út af fyrir sig hefði ekki þurft að taka inn í töfluna neikvæða afkomu eins og þarna var gert, en það eru mistök í frágangi. Í fylgiskjali er það ekki gert en skiptir engu því að skattur er þar óbreyttur samkvæmt nýja og gamla kerfinu upp að 3,5 millj. bandaríkjadala. Þessi samanburður skattkerfanna verður enn óhagstæðari ef gert er ráð fyrir minni framleiðslu hjá ÍSAL en hér er gert. Hér er reiknað með í þessari töflu 85 þús. tonna framleiðslu á ári, en ég hef látið gera útreikninga fyrir framleiðslu með 5 þús. tonna bili, alveg niður í 70 þús. tonn, og þá koma út verri niðurstöður í samanburði skattkerfanna. Eitt slíkt dæmi miðað við 75 þús. tonn er birt sem fylgiskjal III með nefndaráliti mínu. Þannig benda sterkar líkur til að hagnaður ÍSALs fyrir skatt muni á næstu árum og kannske um langa framtíð verða að jafnaði undir 10 millj. bandaríkjadala á ári, þ.e. á því bili þar sem hið nýja kerfi skilar í besta falli sömu skatttekjum og gildandi skattkerfi og í mörgum tilvikum mun lægri skatttekjum. Það er einnig hætt við að hagnaður ÍSALs verði ekki meiri þótt menn gefi sér þær bjartsýnisforsendur, sem samningamenn ríkisstj. og sérfræðingar samninganefndar um stóriðju treysta mjög á og hafa alveg nýlega uppgötvað að því er virðist að breytt reikningsskil ÍSALs samkvæmt hinu nýja samkomulagi leiði af sér hækkaðan skattstofn frá því sem verið hefur. Það er mjög athyglisvert, herra forseti, að það er fyrst í iðnn. Nd. á seinni stigum athugunar á vegum nefndarinnar að fulltrúar samninganefndar um stóriðju og formaður þeirrar nefndar fóru að draga fram talnaleg gögn sem áttu að sýna skárri stöðu málsins en minnst var á í frv. því sem hér liggur fyrir, a.m.k. ekki nokkur viðleitni til þess samkvæmt frv. að leggja slík talnaleg gögn fram. Og það kom fram hjá þessum ágætu fulltrúum samninganefndar um stóriðju í nefndinni að þeir hefðu alls ekkert ofan í þetta kafað og þeir væru í rauninni að sjá fyrst núna hvað þetta væri fjandi gott vegna þess að skattstofninn mundi verða svo miklu hagstæðari vegna þeirra samningsákvæða sem hér lægju fyrir. Það kom nefnilega í ljós, og þeir uppgötvuðu það reiknimeistararnir í Seðlabankanum því að með fullri virðingu fyrir hv. 2. þm. Reykn. er það nú svo að þeir hafa notað vasatölvurnar í Seðlabankanum til að reikna inn vitleysurnar í þetta frv., þaðan er það ættað, og þegar þeir sáu að staðhæfingarnar sem þeir lögðu á borðið og höfðu vopnað hæstv. iðnrh. Íslands með voru rangar fóru þeir að reikna, og ég hugsa að þeir hafi farið inn í eitthvað öflugri tölvur en þessar biluðu vasatölvur, og lögðu fram gögn sem eiga að sýna og sanna, eins og mun heyrast frá talsmönnum a.m.k. 2. minni hl. að ég vænti í þessu máli, að skattstofninn eigi að breyta því sem á. hallar í sambandi við skattstigann. Þetta tel ég algerlega ósannað mál og raunar ekki stutt nemum þeim rökum að hægt sé að taka þau gild á þessu stigi máls a.m.k., en ég hef að sjálfsögðu látið hér fylgja niðurstöður þeirra reiknimeistara Seðlabankans sem þeir lögðu fram í iðnn. sem fylgiskjal með mínu nál., fskj. IV, þannig að menn sjái þau talnalegu gögn sem þarna voru dregin inn á borðið og voru að berast fram á gærdaginn út úr tölvum Seðlabankans, fram á gærdaginn, eftir að málið hafði verið afgreitt út úr nefnd. Þeir voru fyrst að keyra út úr tölvunum gögnin til að bjarga sér frá hneykslinu sem hér liggur fyrir eftir að málið hafði verið afgreitt út úr iðnn. Hvað segir hæstv. iðnrh. um þessi vinnubrögð þeirra manna sem eiga að vera baktryggingin í þessum samningi við þetta fjölþjóðafyrirtæki, hvernig líst honum á, þar sem menn telja sig í þeirri aðstöðu að þurfa á elleftu stundu svo að ekki sé meira að fara að keyra tölvurnar í Seðlabanka Íslands til að reyna að bera í bætifláka fyrir þá röngu og villandi útreikninga sem fram hafa verið bornir með þessu frv.? Ég hef í línuriti á bls. 9 í nál. dregið fram samanburð á núgildandi og nýju skattkerfi miðað við mismunandi hagnað ÍSALs og álverð sem nemur 75 sentum á pund, en það er raunar meðaltal þess sem samninganefnd um stóriðju gengur út frá í sínum forsendum um þróun álverðs á næstu árum. Þeir hafa nefnt verðbilið 65-90 sent á pund. Eins og fram kemur í þessu línuriti gefur núgildandi kerfi verulega lægri skatt, og það liggur talnalega fyrir í töflu á bls. 8 í nál., á stóru hagnaðarbili og ávinningurinn af nýja kerfinu, sem fer að gefa hærri skatt eftir að hagnaður fer yfir 10 millj. dollara, er lengi vel óverulegur. Niðurstöður á samanburði á skattkerfunum fara talsvert eftir því hvernig menn meta horfur á þróun álverðs á komandi árum. Það er vegna þess að gildandi skattkerfi er tengt álverði, en hið fyrirhugaða hins vegar ekki nema að svo miklu leyti sem aðföngin og ekki síður afurðir álversins, verðviðmiðanirnar, eru tengd álverði, en líkurnar á verulegum skattskyldum hagnaði hjá ÍSAL verða að teljast vaxa með bata á álmarkaði. Það kom fram hjá þeim sérfræðingum sem komu á fund iðnn. að mat þeirra á líklegri þróun álverðs er allmismunandi. Talsmenn iðnrn. og samninganefndar um stóriðju telja líklegt að álverð verði á næstu tveimur árum á bilinu 65-90 sent á pund og lögðu fram á fundinum spá frá Chase Econometrics um þróun álverðs fram til ársins 1995, en sú spá er frá miðju ári 1985 og er birt sem fskj. V með nál. mínu. Samkvæmt henni sveiflast álverð, svokallað "Alcan realised price", á árunum 1986-1989 á bilinu 68-80 sent á pund, og þetta er ekki fast verð, þetta er breytilegt verð eftir verðbólgu, en á árunum 1990-1994 á bilinu 90-120 sent á pund. Á föstu verði, sem eingöngu er gefið upp á þessu fskj. á verði ársins 1980 sem LME-verð svokallað, sveiflast álverðið á bilinu 38-60 sent á pund á tímabilinu 1986-1995, en þetta verð var hins vegar á árinu 1980 um 80 sent á pund og nálgast aldrei verð ársins 1980 samkvæmt spám Chase Econometrics. Dr. Ragnar Árnason hagfræðingur telur hins vegar líklegast að álverð á næstu fimm árum verði að jafnaði á bilinu 55-80 sent á pund á núgildandi verðlagi og ber fram því til stuðnings ýmsar aðrar spár en þó ekki síður hvernig þróun á álverði hefur orðið á undanförnum árum þar sem spár hinna virtustu sérfræðistofnana hafa hrunið, og ættum við að minnast þess í tengslum við umræðuna um rafmagnssamninginn sem fór hér fram í fyrra og hvernig raunveruleikinn hefur orðið í framhaldi af þeim samningi og þeim umræðum. Dæmi sem dr. Ragnar Árnason hefur reiknað um samanburð skatttekna ÍSALs eru birt á fskj. IV með nál. mínu. Þar kemur fram, miðað við mismunandi skattstofn fyrir gildandi og fyrirhugað skattkerfi, ákveðinn samanburður á skattkerfunum sem leiðir í ljós samkvæmt töflu II í nál.

Er það ekki rangt? Er það ekki fskj. VI?

Jú, það er alveg rétt, virðulegur 4. þm. Reykv. Hér hefur sennilega orðið ruglingur, snúist við rómversku tölurnar.

Vasatölvubilun?

Nei, ætli það, virðulegur þm. Gunnar G. Schram. Ætli þurfi ekki eitthvað lengra að leita eftir biluðu vasatölvunum? Samkvæmt töflu II í nál. eru væntanlegar skatttekjur samkvæmt forsendum Ragnars Árnasonar hins nýja skattkerfis sem felst í frv. talsvert lægri en samkvæmt gildandi skattkerfi. Þar eð væntanlegar skatttekjur af rekstri ÍSALs eru mjög háðar rekstrarhagnaði fyrirtækisins á komandi árum er rétt að gefa gaum að rekstrarlegri afkomu ÍSALs til þessa. Fyrirtækið hefur nú starfað meira en 16 ár, sem er meira en helmingur af líftíma álbræðslu á borð við ÍSAL, og í töflu III með nál. mínu er dregin upp mynd af þessum hagnaði ÍSALs sem oft er neikvæður, sem oft sýnir afkomulegt tap á þessu tímabili eins og fram kemur í töflunni. Það er dregið fram meðaltal ákveðinna tímabila eins og frá 1970 til 1979. Þá er að meðaltali smávegis hagnaður eða 0,31 millj. bandaríkjadala á ári að ég hygg. 1980-1984 er hins vegar verulegt tap á heildina litið, -13,4 millj. bandaríkjadala og aftur 1970-1984 í heild -4,25 millj. bandaríkjadala. Það verður ekki sagt að þessi sögulega reynsla, sem þarna blasir við, gefi tilefni til mikillar bjartsýni um hagnað ÍSALs í framtíðinni. Afkoman hefur frekar farið versnandi en hitt. Áratugurinn 1970-1979 var fremur hagstæður áliðnaði í heild. Á þessu skeiði var ÍSAL jafnframt nýtt og tæknilega frambærilegt álver. Samt var hagnaður fyrirtækisins á því tímabili aðeins 0,31 millj. bandaríkjadala að jafnaði. Nú er álverið í Straumsvík hins vegar orðið gamalt og tiltölulega óhagkvæmt í rekstri þrátt fyrir nokkrar endurbætur. Framleiðni þess er því talsvert minni en áliðnaðarins í heild og samkeppnisstaða fyrirtækisins í samræmi við það. Það er því ekki hægt að leiða líkur að því að hagnaðurinn breytist svo stórlega á komandi árum að þess vegna megi vænta uppsveiflu í skatttekjum til Íslands og er ástæða til að gefa gaum að þessari sögulegu reynslu varðandi álverið þó svo að auðvitað vitum við að þessar afkomutölur segja langt frá því alla söguna vegna þeirra bókhaldsfalsana sem fyrirtækið sannanlega hefur stundað, a.m.k. mörg árin. Það er einmitt nálægt 10 millj. markinu um árlegan hagnað sem skilur á milli skattkerfanna. Miðað við meðalútkomuna 1974-1984 þyrfti hagnaður af ÍSAL að vaxa um hvorki meira né minna en yfir 14 millj. bandaríkjadala að jafnaði, miðað við rekstrarafkomuna hingað til, til að fara yfir þennan 10 millj. bandaríkjadala hagnað þar sem það skattkerfi sem verið er að leggja til að upp verði tekið fer að skila skárri útkomu en gildandi kerfi. Það kemur glöggt fram í töflu I með nál. hvar þessi mörk liggja og hef ég þegar á það minnst. Það er vakin í nál. athygli á því að hægt er að skoða þessi mál frá enn nýrri hlið til að reyna að meta væntanlegan hagnað af rekstri ÍSALs. Í svokallaðri rekstrarhagfræðilegri greiningu er oft litið til þess hvaða hagnaður sé nauðsynlegur til að draga að nýja fjárfestingu og þar með stöðva frekari aukningu hagnaðar. Þetta er mikið til umræðu í sambandi við kreppu í ýmsum greinum. Slíkir mælikvarðar hafa reynst býsna traustir og haft mikið forsagnargildi. Spurningin er því hvaða meðalhagnaður í áliðnaði sé nauðsynlegur til að leiða til nýrrar fjárfestingar í álbræðslum og þar með stöðvunar á frekari hækkun álverðs og hagnaðar. Þegar til nokkurra ára er litið má telja fullvíst að meðalhagnaður í áliðnaði fari ekki upp fyrir þessi mörk, a.m.k. verður að telja það líklegt. Jafnframt er líklegt að hagnaður ÍSALs, sem er eins og áður segir tiltölulega tæknilega óhagkvæmt fyrirtæki, verði undir umræddum meðalhagnaði í áliðnaði. Þessar niðurstöður varðandi stofnkostnað nýrra álvera, árlegan hagnað og samhengi við arðsemi í nýjum álverum eru dregnar fram í töflu IV með nál. og viðkomandi fskj. er að finna með nál. einnig. Út úr þessari töflu má lesa að miðað við arðsemi í öðrum iðngreinum og gerð áliðnaðarins má telja fullvíst að meðalhagnaður í álbræðslu af þeirri stærð sem ÍSAL er fari ekki yfir 10 millj. bandaríkjadala á komandi árum. Með hliðsjón af tæknilegri stöðu ÍSALs, eins og áður er getið, má búast við því að hagnaðurinn liggi undir þessum meðaltalsmörkum áliðnaðarins í heild. Herra forseti. Ég mun þá víkja að þeim þáttum sem snerta verðviðmiðanir við aðföng og afurðir ÍSALs og vek í upphafi athygli á þeirri afdrifaríku breytingu sem gerð var með 3. viðauka á elleftu stundu í fyrra að felld voru niður bestukjaraákvæðin úr samningum um aðföng og með þeim breytingum á verðviðmiðunum sem hér er verið að gera á áli sem afurð falla einnig niður þær hagsbætur sem felast í aðstoðarsamningi um sölu og sem tryggja Alusuisse söluþóknun, en þóknanir vegna þessara kvaða fyrirtækisins um bestukjör á aðföngum og afurðum nema samtals 3,7% af veltu ÍSALs, hvorki meira né minna, sem eru í talnagildi á bilinu 3-7 millj. bandaríkjadala, mismunandi eftir afkomu fyrirtækisins. Í staðinn fyrir bestukjör eru nú teknar upp fastar verðviðmiðanir fimm ár fram í tímann sem eiga að gefa eins konar meðalverð sem íslensk stjórnvöld geta lítil sem engin áhrif haft á. Þó er látið í veðri vaka að armslengdarákvæðin skv. gr. 27.03 séu nú og áfram grundvallarregla, eins og það heitir í athugasemdum með frv., en þar er ekkert minnst á bestukjörin sem felld voru úr gildi í fyrra með beinum hætti varðandi hráefni og óbeint nú með föstum verðviðmiðunum varðandi söluverð á áli. Í grg. með frv. má lesa eftirfarandi, með leyfi forseta, á bls. 30: "Á hinn bóginn er það ekki ætlunin að hin almenna regla verði tilefni til kröfu um endurskoðun hinna sérstöku viðmiðunarreglna oftar á þeim fimm ára fresti sem um ræðir í málsgr. 27.07, nema um annað yrði samið milli aðila, heldur gildi sérreglurnar í öllum tilvikum þess á milli." Þetta er býsna ótvírætt orðalag í aths. með frv. Hér mun ég gera nokkrar athugasemdir við hinar einstöku verðviðmiðanir og byrja á rafskautum. Sérkennilegasta ákvæði samninganna er um verðákvörðun á rafskautum. Áfram er gert ráð fyrir að þau komi frá Aluchemie, rafskautaverksmiðju Alusuisse í Rotterdam. Í stað þess að verðið taki mið af bestu fáanlegu kjörum á það nú að svara til meðalverðs úr viðskiptum Alusuisse, eins og þar segir, "frá rafskautaverksmiðjum þess í Evrópu til annarra aðila en Alusuisse eða dótturfélaga Alusuisse samkvæmt sölusamningum". Þetta er úr gr. 27.04 a. Viðkomandi kaupaðilar mega þó eiga allt að 15% í viðkomandi rafskautaverksmiðju. Og orðrétt segir í 27.04, c-lið: "Verð á rafskautum til annarra aðila en Alusuisse eða dótturfélaga Alusuisse á viðkomandi ári skal fyrirtæki óháðra löggiltra endurskoðenda, sem Alusuisse tilnefnir og hefur aðgang að bókum Alusuisse, staðfesta gagnvart ríkisstj. eftir lok ársins." Ég gagnrýndi þessi ákvæði harðlega við 1. umr. hér í Nd. um þetta mál 25. nóv. s.l. og benti á hvernig hér væri vandlega og ótvírætt um hnútana búið þannig að enginn íslenskur aðili, hvorki ráðherra, ríkisstjórn né tilkvaddur trúnaðaraðili á vegum íslenskra stjórnvalda fái að sjá þau gögn sem rafskautaverðið sem kostnaðarliður hjá ÍSAL byggir á. Með lagasetningu hér á Alþingi eigi að samningsbinda ákvæði sem útiloka íslensk skattyfirvöld frá því að sannreyna mikilvæga útgjaldaliði hjá stærsta einstöku fyrirtæki í landinu. Þessari gagnrýni svaraði hv. 2. þm. Reykn. Gunnar G. Schram, sem var og er sennilega enn einn af þremur aðalsamninganefndarmönnum íslensku ríkisstj. í viðræðum við Alusuisse, með svofelldum hætti hér í Nd. 26. nóv. s.l., með leyfi forseta. - Ég veit að hæstv. iðnrh. leggur við hlustir því að hér er verið að vitna til eins af þremur aðalsamningamönnum íslensku ríkisstj. í þessu máli.

Hæstv. iðnrh. hefur tjáð forseta að hann þurfi að víkja sér frá nokkrar mínútur.

Mér þætti vænt um ef hann gæti bætt við áður en hann skryppi frá einni eða tveimur mínútum vegna þeirra tilvitnana sem ég ætla að hafa hér uppi og ég óska eftir að heyra álit hans á. Það er ekki langt. Síðan skal ég fúslega unna hæstv. ráðh. þess að hann skreppi úr deild. "Þeir samningar eru ekkert leyndarmál," sagði hv. 2. þm. Reykn. Gunnar G. Schram, "þeir eru í vörslu Coopers & Lybrand, sem gerðir hafa verið og grandskoðaðir." Virðulegi forseti. Það gerist nokkur hávær kliður hér úr hliðarsal.

Ég vil óska að þeir sem í hliðarsal sitja hafi svo lágt að ekki heyrist hingað inn í salinn. Má ég biðja þingverði um að loka dyrum að hliðarsal.

"Það þýðir ekki að bera því við, eins og gert var hér í deildinni í gær að unnt sé að Alusuisse loki sínum bókum í þessu efni. Það er ekki rétt vegna þess að hér er samið við þriðja aðila og þeir samningar eru opinbert plagg, þau verð liggja fyrir og eru á lausu." Þetta sagði lagaprófessorinn og samninganefndarmaðurinn Gunnar G. Schram, hv. 2. þm. Reykn. Þegar ég bað hæstv. iðnrh. Albert Guðmundsson að upplýsa hvert það rafskautaverð sé sem gert er ráð fyrir að komi út úr umræddri verðviðmiðun taldi hann sig ekki geta það, sagði orðrétt, með leyfi forseta: "Verð á hráefnum til ÍSALs er viðskiptaleyndarmál og því ekki hægt að tilgreina það verð hér." Þetta mælti hæstv. ráðh. 26. nóvember s.l. Í iðnn. bað ég um að lagðir yrðu fram rafskautasamningarnir sem eru á lausu samkvæmt fullyrðingum hv. 2. þm. Reykn. og eru opinbert plagg, eins og þm. sagði, en án árangurs. Samningarnir lágu nú, raunar einnig að sögn hv. 2. þm. Reykn., aðeins á lausu fyrir okkar trúnaðarmenn, þ.e. endurskoðendur ríkisstj., en á það sjónarmið hans vildu lögmenn, sem fyrir nefndina komu, ekki einu sinni fallast og fór nú í verra, sortnaði nú enn í álinn. Endurskoðendur ríkisstj. ættu engan aðgang að bókun Alusuisse né samningum Alusuisse við þriðja aðila. Eiríkur Tómasson lögmaður taldi rétt okkar óbreyttan þannig að unnt væri að krefjast þess að fá að sjá slíka samninga um rafskaut í deilu fyrir alþjóðlegum gerðardómi, en Ragnar Aðalsteinsson lögmaður taldi það ekki þjóna lengur neinum tilgangi því að búið sé að ákveða samningslega forsendur verðsins og gerðardómur hafi ekkert lengur að segja um súráls- eða rafskautaverð. Rafskautaverðið sé samkvæmt þessum samningi undanskilið öllum endurskoðunarákvæðum. Endurskoðendum Alusuisse sé nægilegt að staðfesta rafskautaverðið með einföldu vottorði og engin fyrirmæli séu til staðar um forsendur þess vottorðs. Ragnar Aðalsteinsson lögmaður sagði jafnframt að slíkir samningar milli fjölþjóðafyrirtækja og ríkisstjórna hafi ekki verið með öllu óþekktir fyrir 20-25 árum, en hafi ætíð vakið deilur og ættu nú að heyra sögunni til. Ég vænti að hæstv. iðnrh. taki eftir þessum ótvíræðu ummælum lögmanna fyrir iðnn. Nd., ummælum sem ganga þvert á staðhæfingar samninganefndarmannsins hv. 2. þm. Reykn. og raunar þar með einnig, ef ég man rétt, ákveðnum ummælum sem hæstv. ráðh. hafði hér við við 1. umr. málsins, en þá greindi hæstv. ráðh. frá því að ein ástæðan fyrir því að þessi leið var valin með rafskautaverðið nú væri sú að óháð viðskipti með rafskaut hafi verið óveruleg á árunum 1975-1980, en hafi aukist eftir það og allmargir aðilar kaupi nú af Alusuissse. Aðspurður upplýsti Garðar Ingvarsson, sem er formaður undirnefndar samninganefndar um stóriðju, að sölur Alusuisse á rafskautum til óháðra aðila hafi á árunum 1976-1980 numið samtals 412 þús. tonnum, en 1981-1985 479 þús. tonnum, þ.e. vaxið um aðeins 14%. Það getur ekki talist marktæk aukning sem hér er á ferðinni. Mér sýnist því að rök hæstv. ráðh. fyrir þessu, eins og hann bar þau hér fram, séu harla veik svo að ekki sé meira sagt. Hins vegar kom fram að samninganefndarmenn iðnrn. gera ráð fyrir að þessi viðskipti fari vaxandi á komandi árum, en það er ekki það sem var hér til umræðu og auðvitað er það fullkominni óvissu háð. Með því sem hér hefur verið rakið fellur upphaflegur framburður stuðningsmanna frv. varðandi rafskautaverðið, samninga um rafskaut og endurskoðunarmöguleika íslenskra stjórnvalda á rafskautaverðinu dauður og ómerkur eftir skoðun á málavöxtum fyrir iðnn. Nd. Alusuisse hefur ásamt endurskoðendum sem það tilnefnir verðið í hendi sér án þess að íslensk stjórnvöld komi þar nokkrum vörnum við og er þá átt við á fimm ára tímabili, en samkvæmt veikum ákvæðum gr. 27.07 er hægt að óska eftir að taka þessi mál upp til viðræðu milli aðila, að ég hygg. Þá er það varðandi súrál. Um verðviðmiðun á súráli gildir ákveðið hlutfall, 1:8 eða 12,5% af heimsmarkaðsverði á áli að viðbættum löndunarkostnaði á álhleifum í Rotterdam. Menn getur greint á um hvort þetta hlutfall sé líklegt til að endurspegla verðþróun á súráli miðað við bestu kjör og viðskipti óháðra aðila á næstu fimm árum. Eins og stendur er framboð mun meira á súráli í heiminum en eftirspurn og verð hefur fallið um 12,5% að meðaltali á heimsmarkaði milli ára 1984-1985 samkvæmt nýlegum upplýsingum í Metal Bulletin og var samkvæmt sömu heimild talið vera um 180 dollarar á tonn cif á 2. ársfjórðungi 1985. Hins vegar er mikið um sölu á súráli á miklu lægra verði um þessar mundir, eða á 120-130 dollara tonnið, í samningum til miðlungslangs tíma, eða "medium term contracts" eins og það er kallað á enskunni, og á skyndimarkaði eða "spot-markaði" selst súrálið nú að sögn Metal Bulletin á 85-90 dollara tonnið sem er talið langtum lægra en nægir fyrir rekstrarkostnaði súrálsverksmiðju. Í þessu samhengi er rétt að benda á athyglisverðar upplýsingar sem fram hafa komið, m.a. í Metal Bulletin og víðar, um tilboðsverð á súráli á síðasta hausti á vegum stórrar álbræðslu sem kallast Egyptalum í Egyptalandi. Um það var raunar fjallað í fréttatilkynningu frá Austrasuisse, dótturfyrirtæki Alusuisse í Ástralíu, 17. okt. s.l., sem vitnað er til í nál. á bls. 15, en þar er um að ræða tilboð samkvæmt frásögn forstjóra Austrasuisse, tilboð um 250 þús. tonn af súráli árlega til fimm ára. Þessi óháði aðili, Egyptalum í þessu tilviki, er sagður hafa fengið tilboð á bilinu 129-146 bandaríkjadalir á tonn fob og síðan leitað eftir viðræðum um að tilboðsaðilar lækki verðið niður í 85-90 dollara á tonn. Þannig er verðbilið frá 85 til 146 dollurum á tonn í þessu tilviki þar sem um er að ræða samning til fimm ára sem er sami tíminn og menn eru að binda sig í hluttallinu 1:8 gagnvart ÍSA L. Miðað við þetta dæmi frá fyrirtækinu Egyptalum og mikið offramboð á súráli virðist þetta hlutfall ekki hagstætt fyrir hagsmuni íslenska ríkisins, miðað við þá kosti sem í boði eru, og hefði átt að vera unnt að ná mun hagstæðari útkomu við þessar aðstæður, t.d. hugsanlega 1:10 eða þaðan af lægra. Það er vissulega vert einnig hér að hafa í huga ákvæðin um bestu kjör á hráefnum til ÍSALs, sem í gildi voru þar til fyrir ári, og ummæli forstjóra Austrasuisse o.fl. um súrúrálsverð hér að ofan í því samhengi. Það er einnig vert að hafa í huga að að sögn íslensku samninganefndarmannanna liggur armslengdarverð á bilinu 1:7,5-8,5, en aðeins um 0,5 í þessu hlutfalli munu svara til um 2 millj. bandaríkjadala árlega þannig að það eru engar smáupphæðir á ferðinni. Þetta eru um 80 millj. ísl. kr. sem hér er um að ræða varðandi 0,5 inni í þessu hlutfalli. Það er því ekkert lítið mál sem hér liggur fyrir. Í sambandi við verðviðmiðanir á áli er þar sérstök verðformúla sem reikna á eftir og er sama og um var samið í fyrra til viðmiðunar vegna raforkuverðs. Þar var stigið ákvarðandi skref í að tengja raforkuverðið við afkomu í áliðnaði og hér er það sama gert með afurðina, hráál. Síðan í fyrra hefur raforkuverðið verið í algjöru lágmarki, 12,5 millidalir óverðtryggt, vegna hins lága verðs á áli allt þetta ár þvert ofan í spár sérfræðinga og fullyrðingar talsmanna raforkusamningsins um væntanlega hækkun á álverði. Af þeim fjórum verðviðmiðunum, sem varða ársfjórðungslegt verð á áli, er það aðeins ein, svokölluð ASIP, en það varðar sölu frá fyrirtækjum Alusuisse, sem gert er ráð fyrir heimild til að sannprófa samkvæmt grein 26.02. Hitt eru fastar verðskráningar, meðaltöl á grundvelli lista sem birtast í tímaritum. Þá vekur athygli það fyrirkomulag sem taka á upp um endurskoðun á þessum fjórða þætti álverðsins, ASIP. Í gr. 26.02 kemur fram að í stað alþjóðlegs endurskoðanda, sem ríkisstjórnin hefur verið einráð um að velja hingað til og greitt kostnað af, á nú að fá samþykki Alusuisse fyrir því hvaða endurskoðandi er ráðinn. En það er hins vegar íslenska ríkið sem á að sitja uppi með kostnaðinn í öllum tilvikum nema þegar athugasemdir eru gerðar. Þá á Alusuisse, eins og segir í þessari grein, að "bera þann hluta kostnaðarins af þeirri endurskoðun sem heimfæra má til þess ársfjórðungs sem mismunurinn varð á". Sem sagt, Alusuisse borgar því aðeins endurskoðun að hluta til að fyrirtækið sé staðið að misferli. "Aldrei skal útreikningur á ASIP," segir í greininni, "fyrir neinn almanaksársfjórðung endurskoðaður þannig oftar en einu sinni." Íslenska ríkið ber kostnaðinn, Alusuisse eignast hlut í endurskoðandanum og tryggir samningslega að aldrei sé hægt að fara ofan í saumana á uppgjöri fyrirtækisins aftur í tímann. Þessi tilhögun fellur sennilega undir þá staðhæfingu, eða hitt þó heldur, í athugasemdum með frv. á bls. 24 að megintilgangur samningsins frá 11. nóv. sé "að gera reglur um framleiðslugjaldið skýrari og öruggari í framkvæmd, þannig að síður verði hætta á deilum í því efni". Þetta stendur í athugasemdum með frv. En sá ljóður er á útfærslu á þessu markmiði að öryggið liggur Alusuisse megin og deiluefnum fækkar væntanlega, m.a. vegna þess að íslensk stjórnvöld eru útilokuð frá endurskoðun á verðlagsforsendum samkvæmt samningi. Herra forseti. Endurskoðunarákvæðin með þessum samningi eru vægast sagt tvísýn. Með þeim breytingum, sem gerðar voru á endurskoðunarákvæðum með 3. viðauka fyrir ári og stefnt er að með þessum 4. viðauka við álsamningana, gerist einkum þrennt: Í fyrsta lagi er þrengt verulega að árlegri endurskoðun ársreikninga ÍSALs hvað snertir umfang og svigrúm til athugasemda. Í öðru lagi afsalar Ísland sér rétti til skattmats gagnvart fyrri árum og viðurlög við skattsvikum eru engin samkvæmt ákvæðum samningsins. Í þriðja lagi er endurskoðun á mikilvægustu aðföngum álversins, súráli og rafskautum og afurðum þess, hrááli, að mestu úr sögunni nema opnað er fyrir heimild á fimm ára fresti til að leita eftir leiðréttingu á umsömdum verðviðmiðunum. Það afsal réttinda, sem felst í lið 2, sést best af reynslu liðinna ára þar sem með mikilli fyrirhöfn tókst að komast að svikamyllu Alusuisse varðandi hráefni mörg ár aftur í tímann. Viðbrögð stjórnvalda í Ástralíu, sem segja má að hafi fetað í spor íslenskra stjórnvalda og hafa nú sent Austrasuisse háa bakreikninga sjö ár aftur í tímann, segja sína sögu um það hvernig Ástralía sem fullvalda ríki nýtir rétt sinn til skattmats. Ísland stígur á sama tíma stórt skref til baka í réttarfarslegu tilliti. Fullvíst má telja að það hafi fordæmisgildi gagnvart öðrum hugsanlegum samningum við önnur erlend stórfyrirtæki sem stjórnvöld eru nú að reyna að lokka til fjárfestinga hérlendis. Í iðnn. Nd. var það staðfest, sem rannar má lesa út úr athugasemdum með frv., að armslengdarviðmiðunin er orðin gagnslaus gagnvart mikilvægustu rekstrarliðum hjá álverinu nema þá í tengslum við óskir um breytingar á verðformúlum á fimm ára fresti og þá fram í tímann. Um árlegan endurskoðunarrétt á rafskautum hef ég þegar rætt, hann er enginn Íslands megin. Vissulega verður að telja að það sé almennt til bóta að fá inn heimild til endurskoðunar á samningi þar sem engin slík ákvæði voru fyrir. Hins vegar er vafamál að æskilegt sé að binda slík ákvæði við fasta tímaviðmiðun eins og fimm ár. Betra væri að aðilum sé skylt að setjast niður til að endurskoða samningsgrundvöll hvenær sem annar hvor óskar og breytingar hafa orðið á aðstæðum. Þegar litið er á nýmælin, sem felast í grein 27.07, sést að þar er um afar þröng endurskoðunarákvæði að ræða. Sé ekki samningsvilji til staðar hjá aðilum - og þar mun fyrst og fremst reyna á Alusuisse - er í lófa lagið að draga mál á langinn og tefja fyrir að niðurstaða fáist. Lögmenn, sem komu á fund iðnn., voru sammála um að ef reyndi á gerðardómsmeðferð samkvæmt samningsákvæðunum væri hér um fleiri ár að tefla. Virðulegi iðnrh. Það er vert að líta yfir gr. 27.07. Bjartsýnustu lögmennirnir, sem komu fyrir nefndina, menn eins og Hjörtur Torfason lögmaður, nefndu tvö ár sem líklegan tíma til að ná fram samkomulagi um breytingar skv. 27.07. Aðrir, eins og Eiríkur Tómasson lögmaður, nefndu þrjú ár sem líklegan tíma. En þeir svartsýnustu - í þeim hópi var Ragnar Aðalsteinsson lögmaður sem hefur nokkra reynslu af gerðardómsmeðferð við þetta fyrirtæki - nefndu sex ár, tvisvar sinnum þrjú ár, því að þarna er tvívegis um gerðardómsmeðferð að ræða. Þá er komið fram yfir fimm ára endurskoðunartímann þegar á að fara að endurskoða upp á nýjan leik. Það verður því væntanlega nóg að gera í framtíðinni ef Ísland ætlar að reyna að notfæra sér þann þrönga rétt sem felst í þessari grein um endurskoðunarákvæðin. Auðvitað fer þetta eftir því hvort vilji er til staðar til samninga og samvinnu milli aðila. Ragnar Aðalsteinsson lögmaður benti iðnn. á mikinn kostnað við gagnaöflun og málarekstur. Það væri misskilningur að sá farvegur, sem hér er markaður, sé kostnaðarminni en fyrri aðferðir. Þvert á móti stefndi í það að allt yrði þetta kostnaðarmeira fyrir ríki sem vildi halda rétti sínum til haga. Talsmaður iðnrn., Halldór J. Kristjánsson lögmaður, taldi hins vegar að það ætti að vera kostnaðarminna að endurskoða verðviðmiðanir aðeins á fimm ára fresti en benti einnig á að halda yrði fyrirtækinu árlega við efnið til að forðast hækkun í hafi og leggja yrði áherslu á að afla gagna jafnt og þétt og búa sig undir viðræður til fimm ára að fimm árum liðnum og af því hlýst að sjálfsögðu kostnaður. Í ljósi þess sem fram kom í nefndinni og lesa má út úr samningnum tel ég að vísa verði á bug þeim staðhæfingum, sem fram komu í athugasemdum með frv., að með þessum samningi sé "lagður grundvöllur að traustari framkvæmd á skattamálum ÍSALs vegna núverandi álbræðslu og teknar upp nýjar reglur í því skyni sem verða munu til mikillar einföldunar," eins og þar segir, "og sparnaðar á fyrirhöfn og kostnaði við skattheimtu gagnvart fyrirtækinu". Í athugasemdum segir líka: "Jafnframt munu þær" - þessar reglur - "draga stórlega úr líkum á deilum eins og þeim sem orðið hafa á liðnum árum." Þetta eru fullyrðingar á bls. 28 í athugasemdum með frv. Allar eru þær fjarstæðukenndar og órökstuddar. Það lætur nærri að í hverri þeirra felist öfugmæli sem rétt væri að snúa við, vilji menn horfast í augu við veruleikann á bak við þau samningsákvæði sem gerð voru með 3. viðauka og nú liggja hér fyrir í frv. um 4. viðauka. Herra forseti. Í nál. fjalla ég um varasjóðsákvæði og áhrif þeirra. Ég bendi á að breyting var gerð með þriðja viðauka varðandi varasjóðsákvæðin, afdrifarík breyting, og ætla ekki að endurtaka það sem þar hefur verið sagt. En ég nefni það hér að því er haldið fram og það ítrekað af talsmönnum frv. að ÍSAL hafi nú ekki heimild til að færa tap milli ára. Þetta er ein blekkingin sem á borð er borin. Á hvaða ári sem er getur ÍSAL eytt varasjóðnum að því einu tilskildu að hann bætist við skattskyldan hagnað eða bókhaldslegt tap á því ári. Þegar svo háttar til að afkoman er neikvæð, eins og algengt er í áliðnaði, getur ÍSAL auðveldlega flutt varasjóðinn til móðurfyrirtækisins Alusuisse án þess að greiða af honum skatt. En vissulega er til bóta að samkvæmt þessum breytingum, sem hér er verið að gera, er varasjóðurinn verðtryggður. Það er framför sem ekki skal dregin nein fjöður yfir. En í heild verður að segja að breytingar á varasjóðsákvæðum samkvæmt 3. og 4. viðauka geta, svo fremi ÍSAL notfæri sér þau, orðið til að lækka skatttekjur ríkisins af rekstri ÍSALs, jafnvel verulega. Skv. frv. er verið að veita Alusuisse veruleg afskriftarfríðindi til handa ÍSAL sem fær nú leyfi til viðbótarafskrifta upp á 25 millj. bandaríkjadala að kröfu Alusuisse. Þetta er í rauninni leyfi til tvöfaldra afskrifta því að umræddir fjármunir hafa verið afskrifaðir áður samkvæmt sérstökum afskriftarfríðindum ÍSALs í upphaflegum samningi. Auk þess er afskriftatíminn nú lengdur sem er einnig í samræmi við hagsmuni Alusuisse þar eð ólíklegt verður að teljast, eins og nú horfir, að hagnaður ÍSALs verði mikill á allra næstu árum þegar afskriftum ætti að ljúka samkvæmt gildandi samningi. En samkvæmt honum eru afskriftir ÍSALs bundnar við tiltekna áfanga. Í iðnn. Nd. spurðist ég fyrir um það hvernig að endurmati á fastafjármunum ÍSALs hefði verið staðið og hvernig niðurstaðan, 89 millj. bandaríkjadala, sé fengin. Fulltrúar iðnrn. og samninganefndar um stóriðju sögðu endurmatið tilkomið að kröfu Alusuisse og væri það viðkvæmt trúnaðarmál. ÍSAL hafi í árslok 1984 beðið ráðgjafarfyrirtækið American Appraisal um þetta mat og er það þannig unnið einhliða af aðila sem Alusuisse velur til verksins. Skýrsla ráðgjafarfyrirtækisins væri algjört trúnaðarmál. Að sögn talsmanna ráðuneytisins var enginn aðili á vegum íslenskra stjórnvalda fenginn til að vinna slíkt mat til samanburðar, en látið nægja að fá erlendan aðila til að veita óformlega umsögn. Nafn þess aðila fékkst alls ekki upp gefið í iðnn. þótt eftir væri gengið. Einnig það er lokað trúnaðarmál. Hins vegar vottaði Stefán Svavarsson, löggiltur endurskoðandi og einn af fulltrúum í undirnefnd ráðuneytisins, að hann teldi að skýrsla American Appraisal væri "fagmannlega unnin" og er umsögn hans birt sem fskj. VII með þessu nefndaráliti mínu. Það kom hins vegar skýrt fram hjá fulltrúum íslensku samninganefndarinnar að niðurstaðan, 89 millj. bandaríkjadala, væri á þeirra ábyrgð og nánast samningsatriði. Alusuisse hafi ríghaldið sér í þessa tölu, 89 millj. dollara, og það hafi veri ljóst að mati íslensku samninganefndarmannanna að ef ætti að fá henni hnikað þá blasti við að þeir mundu þurfa að gefa eftir í öðrum þáttum. En samningsstöðu höfðu þeir auðvitað enga því að ekkert sjálfstætt mat hafði farið fram á eignum ÍSALs, fastafjármunum, af íslenskum stjórnvöldum. Endurfjármögnun ÍSALs er einn af þeim þáttum sem greint er frá og gengið var frá um leið og frv. þetta var undirbúið. Alusuisse hefur þegar lagt ÍSAL til eigið fé að upphæð 40 millj. bandaríkjadala og lækka skuldir álbræðslunnar sem því nemur. Á undanförnum árum hefur rækilega verið vakin athygli á afar veikri eiginfjárstöðu ÍSALs og telja verður að Alusuisse hefði orðið að bæta úr í þessu efni án nýrra ákvæða í samningi. Auðvitað er greiðsla sem þessi spor í rétta ár en varast ber að leggja of mikið upp úr þessari aðgerð sem framkvæmd er í eitt skipti. Alusuisse hefur ýmsar leiðir til að endurheimta þetta fé, a.m.k. að verulegu leyti, með fjármálalegum aðgerðum ef fyrirtækinu býður svo við að horfa. Séu breyttar afskriftarreglur vegnar á móti umræddri aukningu hlutafjár kemur í ljós að ekki er um stórvægilegar breytingu að ræða á heildina litið út úr þessum tveimur þáttum og engan veginn víst að þar sé um plús að ræða í einstökum árum, a.m.k. ef á heildina er litið, fyrir Ísland. Þá vek ég athygli á því í nál. - og leyfi mér að gera það hér úr ræðustóli, herra forseti, undir lok míns máls - að í "bréfi um samkomulag" frá 5. nóv. 1984, sem fylgdi 3. viðauka, segir m.a.: "Eigi síðar en 1. janúar 1985 mun Alusuisse hefjast handa um forathugun á hagkvæmni þess að koma upp rafskautaverksmiðju við bræðsluna sjálfa í samræmi við málsgr. 2.4 í bráðabirgðasamningnum." Þetta er tilvitnun í bréf um samkomulag ríkisstj. og Alusuisse frá 5. nóv. 1984. Á fundum iðnn. Nd. innti ég eftir efndum á þessu ákvæði. Þar upplýstu fulltrúar iðnrh. að ekkert hafi verið að gert til að standa við þetta samkomulag. Það segir sína sögu, hæstv. iðnrh., og ég vænti að það leiðréttist ef þetta er ranghermi hjá fulltrúum ráðuneytisins, það segir sína sögu hvernig Alusuisse metur slíkar bókanir og loforð gagnvart íslenskum stjórnvöldum og ég inni hæstv. ráðh. eftir því: Telur hann þetta viðunandi? Herra forseti. Hér er leitað staðfestingar Alþingis á 4. viðauka við álsamninginn frá 1966. Sá samningur var í upphafi afar slæmur fyrir Ísland, þótt þeir sem að honum stóðu hafi getað fært sér fram til málsbóta að um frumraun hafi verið að ræða á þessu sviði. Síðan hafa þrívegis verið gerðar breytingar á samningnum, á árunum 1969, 1975 og 1984. Með engri þessara breytinga hefur íslenskum samningamönnum tekist að bæta fyrir það sem hallaði á Ísland í upphafi.

Hvað með raforkuverðið

? Þó ættu menn að vera reynslunni ríkari, m.a. eftir 2. viðauka hv. 2. þm. Reykn., frá árinu 1975 af því hv. þm. spyr hér um raforkuverðið. Þá töldu íslenskir samninganefndarmenn með Jóhannes Nordal seðlabankastjóra og Steingrím Hermannsson þáverandi alþm., núv. hæstv. forsrh., í fararbroddi sig hafa náð miklum árangri, bæði varðandi raforkuverð og skatta. Þegar Ríkisendurskoðun gerði á því tölulega úttekt fyrir iðnrn. í ársbyrjun 1983 hvað tapast hefði vegna breyttra skattareglna á árunum 1975-1982 kom í ljós að sú upphæð var ívið hærri en greiðslur vegna hækkunar á raforkuverði á sama tíma. Önnur atriði voru öll hagstæð Alusuisse svo að heildarniðurstaðan var ótvírætt Alusuisse í vil. Við erum hér ekki í þeim sporum að geta gert talnalega úttekt á samningsniðurstöðum 3. og 4. viðauka sem hér er stefnt að að lögfesta af ríkisstj. og við skulum spara okkur stóru orðin um hagnað út úr þessum samningum. M.a. mæli ég þetta vegna frammíkalls frá hv. 2. þm. Reykn. Því miður, herra forseti, stefnir í sömu niðurstöðu og 1975 út úr 3. viðauka, sem lögfestur var fyrir ári, að viðbættum hinum fjórða sem ríkisstj. leitar hér staðfestingar á. Það er þó enn á valdi Alþingis að skakka þennan leik. Ég hvet alla hv. þm. í þessari deild og í Ed. að sjálfsögðu líka til að kynna sér rækilega fyrirliggjandi samning og sameinast um að fella þetta frv. eins og lagt er til í nál. 1. minni hl.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 2. minni hl. iðnn. um frv. til laga um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium Ltd. um álbræðslu við Straumsvík, en þetta nál. er undirritað af fulltrúum Sjálfstfl. í nefndinni. Eins og fram kemur í nál. hefur nefndin fjallað mjög ítarlega um þetta frv. á mörgum fundum og þau fylgiskjöl sem frv. fylgdu og fengið á sinn fund allmarga sérfræðinga svo og flesta þá sem stóðu í þessari samningsgerð og að henni unnu. 1. umr. um þetta mál var mjög ítarleg. Þá var rakinn sögulegur aðdragandi þessarar samningsgerðar og raktir fyrri samningar sem tengjast þessum samningum og 4. viðauki er hluti af. Ég ætla þess vegna ekki að endurtaka það, en halda mig við efni samningsins sem hér liggur fyrir og þá fyrst og fremst í ljósi nýrra upplýsinga sem fram komu í nefndinni, auk þess sem ég mun nokkuð reyna að svara a.m.k. sumu af því sem fram kom í ræðu hv. 5. þm. Austurl. áðan. Frv. þetta felur í sér staðfestingu á 4. viðauka við aðalsamning milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium sem undirritaður var hinn 11. nóv. s.l. Þær breytingar, sem þetta samkomulag felur í sér á aðalsamningi milli aðila, eru í meginatriðum þríþættar. Í fyrsta lagi er samið um nýja tilhögun á framkvæmd þeirra reglna er fjalla um mat á hráefniskostnaði álbræðslunnar og verðlagningu afurða hennar með tilliti til skatts. Í öðru lagi er samið um nýjar reglur varðandi fyrningar á fastafjármunum ÍSALs og jafnframt samið um að Alusuisse leggi fram nýtt eigið fé til ÍSALs á yfirstandandi ári að upphæð 40 millj. bandaríkjadollara. Þessi breyting hefur í för með sér breyttan og hækkaðan skattstofn frá því sem áður hefur verið. Í þriðja lagi er samið svo um að ákvæðin um lágmarksskatt ÍSALs verði óbreytt þannig að félagið greiði framleiðslugjald sem nemur 20 bandaríkjadollurum á hvert tonn af framleiddu áli án tillits til tekna. Á hinn bóginn er gerð breyting á því framleiðslugjaldi sem er umfram lágmarksgjald þannig að árleg fjárhæð þess fari eftir hagnaði á undanfarandi ári samkvæmt ákveðnum skattstiga. Ég ætla nú að fjalla nokkuð um hvert þessara atriða fyrir sig í ljósi þeirra upplýsinga og skýringa sem sérstaklega komu fram í nefndinni. Í fyrsta lagi er hér um að ræða nýjar viðmiðunarreglur til skatts. Þegar metinn er hráefniskostnaður álbræðslunnar og verðlagning afurða hennar með tilliti til skatts hefur frá öndverðu verið byggt á almennri viðmiðun samkvæmt meginreglunni um viðskipti milli óháðra aðila, "arm's length dealings", eins og það heitir á ensku, en reynslan hefur sýnt að hún hefur haft í för með sér verulega óvissu um mat á tekjum álbræðslunnar á einstökum árum vegna mismunandi skoðana um eðlilegt markaðsverð og aðrar aðstæður. Þetta hefur leitt til deilna á milli aðila. Nú er gerð breyting á. Reglan um viðskipti óháðra aðila verður áfram grundvallarregla, en verður nú framkvæmd þannig að samið er um sérstök viðmiðunarverð sem ætlað er að gefi sem besta mynd af aðstæðum á hverjum tíma. Viðmiðunarverðin eiga að gilda um viðskipti milli ÍSALs og Alusuisse eða dótturfyrirtækja Alusuisse með ál, þ.e. um afurðir verksmiðjunnar, og um súrál og rafskaut til framleiðslunnar. Það er í fyrsta lagi varðandi þennan þátt gerð ný skilgreining á heimsmarkaðsverði á áli. Hið nýja heimsmarkaðsverð er sett fram í bandaríkjasentum á pund af áli og styðst við fjórþætta viðmiðun, þ. e. skráð verð á viðskiptum á London Metal Exchange, skráð viðskipti um ál í Bandaríkjunum samkvæmt birtingu í tímaritinu Metal Weeks, verð samkvæmt alþjóðlegri verðvísitölu Pechiney, franska álfyrirtækisins, sem birt er í Metal Bulletin og söluverð í viðskiptum Alusuisse við óháða aðila. Þessi tvö fyrrnefndu eru leiðbeinandi um verð á opnum markaði austan hafs og vestan, en hin síðarnefndu um framleiðendaverð. Útreikninga á heimsmarkaðsverði samkvæmt þessum verðskilgreiningum á að framkvæma ársfjórðungslega fyrir undanfarandi ársfjórðung. Í málsgr. 26.02 er mælt fyrir um sannprófun á einu þessara verða, sem gildir að 1/4, þ.e. á svokölluðu ASIP-verði, söluverði í viðskiptum Alusuisse við óháða aðila. Það er eðlilegt að það sé sérstakt ákvæði um sannprófun á þessu verði vegna þess að hér er um að ræða verð sem annar aðilinn, Alusuisse, notar í sölum til viðskiptavina sinna. Það er gert ráð fyrir því að ef eitthvað brestur á þær upplýsingar sem á þarf að halda við útreikninginn um hina ýmsu þætti, ágreiningur verður og ríkisstj. og Alusuisse þurfi að semja um nýjan eða breyttan viðmiðunargrundvöll, geti aðilar leitað til fyrirtækis óháðra endurskoðenda sem aðilar tilnefna sameiginlega. Ég legg áherslu á að í þessu atriði, eins og reyndar fleiri atriðum í þessum samningi, er talað um fyrirtæki óháðra endurskoðenda. Nú er það auðvitað svo að aðilar velja sér sína endurskoðendur þegar þeir óska eftir yfirferð yfir reikninga, en óháðir endurskoðendur eru aðilar sem reiknað er með og fyrir því er alþjóðleg viðskiptavenja að þriðji aðili á að geta treyst því að það sem frá slíkum óháðum endurskoðanda komi sé rétt, þar á meðal skattyfirvöld í viðkomandi landi svo og ýmsir viðskiptaaðilar. Í sjálfu sér er því ekkert óeðlilegt við það að í þessu einstaka tilviki, þ.e. þegar fjalla á um 1/4 af þessu viðmiðunarverði, sé um að ræða óháð endurskoðendafyrirtæki sem aðilar tilnefna sameiginlega. Öll stóryrði um að hér sé verið að fyrirgera að einhverju fullveldisrétti þjóðar, eins og hér hefur komið fram, eru að sjálfsögðu gjörsamlega út í hött og sýna fádæma ofstæki í þessum málflutningi öllum. Varðandi súrálsverðið er gert ráð fyrir því að kostnaðarverð á súráli verði metið til skatts eftir ákveðnu vöruskiptahlutfalli milli súráls og áls og verður álið þá reiknað eftir ofangreindu heimsmarkaðsverði eins og það er á hverjum tíma. Er hlutfallið sem ákveðið er með þessum samningi 8:1 þannig að verð hverrar einingar af súráli verður 12,50% af sömu einingu af áli á heimsmarkaðsverði. Nú er vitað að markaðsverð er ekki til á súráli eins og á áli. Við rennum því dálítið blint í sjóinn með það hvernig verðþróun á súráli muni verða, en í því efni var lögð fyrir nefndina nýjasta spá fyrirtækisins Chase Econometrics sem íslensk stjórnvöld hafa stuðst við, bæði núverandi iðnrh., fyrrverandi iðnrh. svo og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson. Þegar hann sat í iðnaðarráðherrastóli bar spár Chase Econometrics oft á góma og menn báru nokkurt traust til þeirra, eins og fram kom í ýmsum málatilbúnaði hv. þm. En þessi spá Chase Econometrics, sem nefndin kynnti sér, ber það með sér að á þessu ári er hlutfallið milli súráls og áls 1:6,6 eða 15,05%. Árið 1990 er því spáð að það verði 1:7,1 eða 14%. Árið 1995 1:7,4 eða 13,5%. Miðað við þessar spár er hið umsamda hlutfall í þessum samningi hagstæðara fyrir okkur. Ég skal fúslega viðurkenna að erfitt er að meta þetta. Hér er um að ræða spá og allar spár byggjast á forsendum sem menn eru að reyna að meta og gera sér grein fyrir en geta auðvitað breyst. Þriðja nýja viðmiðunin er varðandi kostnaðarverð ÍSALs á rafskautum, sem eru notuð til framleiðslunnar, og kveður á um að það verði ákveðið til skatts samkvæmt samningsbundnu verði milli Alusuisse og ÍSALs á viðkomandi ári með þeim fyrirvara að það verð sé ekki hærra en meðalverð í sölu Alusuisse á rafskautum til þriðja aðila á sama ári. Það urðu nokkrar umræður í nefndinni um þetta ákvæði og þá ekki síst hvernig þetta verð er fundið. Í gr. 27.04 c-lið, en þar er fjallað um verð á rafskautum, segir að verð á rafskautum til annarra aðila en Alusuisse eða dótturfélaga Alusuisse á viðkomandi ári skuli fyrirtæki óháðra löggiltra endurskoðenda, sem Alusuisse tilnefnir og hefur aðgang að bókum Alusuisse, staðfesta gagnvart ríkisstj. eftir lok ársins. Að þessu ákvæði hefur verið fundið og menn bent á að með þessu sé Alusuisse fengið of mikið vald. En ég bendi á að hér er enn á ferðinni óháð endurskoðendafyrirtæki, fyrirtæki óháðra löggiltra endurskoðenda, sem á að senda upplýsingar til annars fyrirtækis óháðra löggiltra endurskoðenda með ákveðnum staðfestum upplýsingum úr bókhaldi Alusuisse. Miðað við þær alþjóðavenjur um traust á löggiltum alþjóðaendurskoðendafyrirtækjum hygg ég að eins vel sé búið um hnútana að þessu leyti og mögulegt er. Ég vek sérstaka athygli á því, vegna þess skilnings sem hv. 5. þm. Austurl. vill leggja í þetta ákvæði, áð meiri hluti þeirra lögfræðinga sem nefndin fékk til viðtals við sig lítur svo á að staðfesting frá endurskoðunarfyrirtæki væri hluti af skattframtali ÍSALs. Eftir að skattframtal liggur fyrir með verði á rafskautum samkvæmt þessari reglu fara endurskoðendur íslenskra stjórnvalda frekar ofan í þetta mál eins og önnur og eiga sama rétt til endurskoðunar á þessu atriði og á öðrum í skattframtali. Ef upp kemur ágreiningur um einstök atriði hafa íslensk stjórnvöld fullkominn rétt til að nýta sér önnur ákvæði samningsins til að ná rétti sínum, þar á meðal leita til gerðardóms. Það var aðeins einn lögfræðingur sem ekki féllst á þetta og vildi skýra þetta á annan veg. Það var Ragnar Aðalsteinsson hrl. sem ég met mikils sem lögmann. Hann hefur að vísu verið sérstakur trúnaðarmaður hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, en ég vek athygli á að aðrir lögmenn, og þar á meðal t.d. Eiríkur Tómasson sem ekki kom nálægt þessari samningsgerð, staðfestu það sem sinn skilning að þannig ætti með þetta að fara. Meiri hluti þeirra lögmanna sem voru á fundinum og tengdust þessari samningsgerð meir en Eiríkur staðfesti þann skilning. Þannig er alveg óþarfi að vera að gera minna úr þessu ákvæði en efni standa til og ég sé satt að segja ekki hverjum er þjónað með því að túlka þetta Íslandi algerlega í óhag eins og hv. þm. vill gera. Það er enginn vafi á því að þessar nýju viðmiðunarreglur eru öruggar í framkvæmd og eru líklegar til þess að forða deilum milli aðila í framtíðinni. Reglurnar um hin sérstöku viðmiðunarverð eru háðar endurskoðun á fimm ára fresti eins og fram kemur í gr. 27.07. Sú endurskoðun og ágreiningur um hana geta verið tvíþætt eins og fram kom hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, þ.e. það getur orðið sjálfstætt ágreiningsefni hvort teljandi breyting hafi orðið á aðstæðum, sem valdi því að breyta eigi þessum viðmiðunarreglum, og það atriði eitt getur farið til sjálfstæðrar meðferðar og í gerðardóm. Síðan gæti hugsanlega orðið annað gerðardómsmál um hvaða fjárhæðir hér skipta máli. Það kom fram hjá lögmönnum - öðrum en Ragnari Aðalsteinssyni - að þetta ákvæði getur líka orðið til þess að greiða fyrir málsmeðferð. Ég vek athygli á að það er t.d. algengt í skaðabótamálum að það er fyrst farið í dómsmál um hvort skaðabótaskyldan sé fyrir hendi og þegar niðurstaða í því ágreiningsefni liggur ljós fyrir er farið að fjalla um upphæð skaðabótanna og ef ekki næst samkomulag um það er sérstakt mál um það. Hins vegar er reynslan oft sú að hið fyrra mál er mjög líklegt til að greiða fyrir úrslitum máls þannig að í mörgum tilfellum er slík tvíþætt málsmeðferð líkleg til að greiða fyrir og flýta fyrir niðurstöðu mála frekar en lengja meðferð þeirra. Þessi skilningur kom fram hjá þeim lögmönnum sem nefndin fékk til viðtals við sig um túlkun og álit á þessu ákvæði. Annað meginatriði sem þessi samningur felur í sér er breyting á skattstofni. Ég vek sérstaka athygli á því að þar er um mjög mikilvæga breytingu að ræða. Það er samið um nýjar reglur varðandi fyrningar á fastafjármunum ÍSALs í tengslum við aukningu á eigin fé fyrirtækisins og reglur um endurmat á bókfærðu verði eigna og skulda. Varðandi hið síðastnefnda er gert ráð fyrir því að endurmat miðist við tiltekna erlenda mynt, svissneskan franka eða bandarískan dollar, og Alusuisse getur í eitt skipti valið hvora mynt það vill miða við. En hjá íslenskum fyrirtækjum er nú almennt miðað við vísitölu í þessu sambandi. Varðandi fyrningu hefur verið samið um tiltekið endurmatsverð á núverandi fastafjármunum ÍSALs sem óafskrifaðir eru með hlíðsjón af raunvirði þeirra í ársbyrjun 1985. Verður það fyrningargrunnur í framtíðinni og fjármunirnir fyrndir á næstu tíu árum. Samkvæmt eldri reglum hefði fyrning þeirra, sumpart miðuð við 15 ár og sumpart við átta ár, átt að dreifast á næstu 4-6 ár að mestum hluta. Við fyrninguna verði tekið tillit til endurmats samkvæmt framansögðu, en fyrning vegna gengistaps á lánum fellur hins vegar niður. Með nýju reglunum verða afskriftir hjá ÍSAL lægri en ella næstu árin, en hærri í staðinn þegar lengra líður og afskriftastofninn hækkar nokkuð. Nefndin fékk Stefán Svavarsson til viðtals við sig um þetta mál sérstaklega og skýrði hann það út fyrir nefndarmönnum. Það kom fram hjá honum að í samningi þessum væri kappkostað að reikningsskil fyrirtækisins ÍSALs sýndu á sem rökrænastan hátt raunverulega afkomu og efnahag þess. Af þeim sökum væri nú lagt til að reikningsskilavenjum fyrirtækisins að því er tekur til afskrifta og gengismunar yrði breytt í grundvallaratriðum. Aðferð ÍSALs í meðhöndlun gengismunar byggir á þeim skattalögum sem giltu til ársloka 1978. Fyrirtækið eignfærir því allan gengismun af öðrum lánum þegar frá er dreginn gengishagnaður af veltufjármunum. Nettógengismun hvers árs hefur verið skipt á tiltekna eignarhluta og afskrifaður á eftirstöðvum 15 ára afskriftartíma eða fimm árum eftir því hvort er lengra. Með þessum hætti hefur fyrirtækið fengið afskriftir endurmetnar í upphaflegt kostnaðarverð varanlegra fastafjármuna. Gallinn er hins vegar sá að endurmatið hefur átt stofn sinn í nettóskuld fyrirtækisins en ekki í eignunum sjálfum og vegna taprekstrar hefur því afskrift verið hærri en annars hefði orðið. Eignirnar hafa auk þessa verið endurmetnar vegna gengismunar á innborgað hlutafé sem hefur þó ekki verið afskrifað. Niðurstaðan af þessu er sú að bæði afskriftir og eignamat hefur verið villandi þar sem fyrirtækið hefur þurft að beita umræddum reikningsskilareglum. Nú er lagt til að afskriftir á næstu árum verði reiknaðar af áætluðu matsverði í erlendri mynt miðað við 1. janúar 1985 og það verð er umsamið 89 millj. bandaríkjadala. Þessi stofn færist til gjalda á tíu árum við meðalgengi hvers árs. Í raun er því verið að afskrifa eignirnar í erlendri mynt en umbreytt í krónur í reikningsskilum fyrirtækisins og í skattalegu tilliti. Þar sem afskriftir eru reiknaðar með þessum hætti og rekstrarreikningurinn til skatts í raun í erlendri mynt þarf ekki að taka tillit til þess gengismunar sem fyrirtækið verður fyrir gagnvart íslensku krónunni, hvorki á skuldir né veltufjármuni. Með þessum hætti er eytt áhrifum innlendrar verðbólgu á reikningsskil fyrirtækisins og niðurstaðan er miklu skýrari mynd af afkomu og efnahag þess að svo miklu leyti sem með reikningsskilareglum er unnt að draga hann fram. Fram kom í nefndinni að samkvæmt beiðni ÍSALs hafa fastafjármunir fyrirtækisins í árslok 1984 verið metnir af ráðgjafarfyrirtækinu American Appraisal sem er mjög virt fyrirtæki í sinni grein. Niðurstaða matsins var sú að markaðsverð eignanna, eða "fair market value" eins og það er orðað, væri 89 millj. 226 þús. bandaríkjadalir og sú tala var lögð til grundvallar í þessum samningum. Stefán Svavarsson var sérstaklega inntur eftir áliti sínu á þessu mati og hann lagði fram vottorð, sem er fylgiskjal I með þessu nál., þar sem hann staðfestir, svo vitnað sé í vottorð hans, með leyfi forseta, hvernig matið fór fram og segir svo: "Að mínu mati er umrædd skýrsla fagmannlega unnin og tel ég því að niðurstaðan um matið sé raunhæf." Þetta segir þessi íslenski endurskoðandi. Samkvæmt samkomulagi aðila hefur Alusuisse nú lagt fram eigið fé til ÍSALs á yfirstandandi ári að upphæð sem nemur 40 millj. bandaríkjadollara. Hefur eiginfjáraukningin verið notuð til að lækka núverandi skuldir ÍSALs og þar með til beinnar lækkunar á vaxtagjöldum. Þessi ráðstöfun hefur í för með sér grundvallarbreytingu á efnahag og rekstrarafkomu fyrirtækisins og mun vaxtasparnaður nema mun hærri fjárhæð en hækkun fyrninga. Því hefur verið haldið fram að Alusuisse hafi borið samkvæmt núgildandi aðalsamningi að hækka eigið fé og því hafi ekki verið ástæða til að semja um það atriði sérstaklega. Í því sambandi hefur verið vitnað til 21. gr. aðalsamnings þar sem segir að innborgað hlutafé ÍSALs eins og það er ákveðið á hverjum tíma skuli aldrei vera minna en sem svarar fjárhæð er jafngildi 1/3 af bókverði fastra fjármuna þess. Ég vil af þessu tilefni taka fram að endurskoðunarfyrirtæki íslensku ríkisstjórnarinnar, Coopers & Lybrand, hefur aldrei gert athugasemdir við eiginfjárstöðu ÍSALs. Þvert á móti kemur fram í síðustu endurskoðunarskýrslu vegna ársins 1984 að þetta hlutfall sé umfram það hlutfall sem aðalsamningur gerir ráð fyrir miðað við þær reikningsskilavenjur sem hafi tíðkast. Að lokum eru í þessum þætti settar fram reglur um fyrningu á nýjum fastafjármunum hjá ÍSAL og þar er miðað við sama fyrningartíma og nú gildir samkvæmt íslenskum skattalögum. Þessar reglur eru háðar endurskoðun á fimm ára fresti. Rétt er að benda á að fyrirtækið hefur hér eftir sem hingað til rétt á að leggja allt að 20% af hagnaði sínum í varasjóð. Menn hafa látið að því liggja í þessum umræðum að hér sé um nýtt ákvæði að ræða og verið að bera saman í töflum annars vegar skattgreiðslur með varasjóði fram í tímann og svo án varasjóðs vegna fortíðarinnar, en það hefur engin breyting verið gerð á þessari heimild. Hins vegar er nú bætt við ákvæði þess efnis að ÍSAL verður skylt að endurmeta framlögin í varasjóðinn frá ári til árs eftir að þau eru í hann komin. Það þýðir í raun að ef varasjóðurinn er greiddur út greiðist af honum skattar í samræmi við raunverulegt verðgildi. Stefán Svavarsson endurskoðandi lagði í nefndinni fram útreikninga um samanburð á áhrifum breyttra afskriftareglna og vaxtagreiðslna á afkomu ÍSALs árin 1980-1984, þ.e. vegna fortíðarinnar. Sá útreikningur er birtur sem fskj. II með þessu nál. og sýnir að síðustu fimm ár hefði skattstofn hækkað verulega samkvæmt hinum nýju reglum. Þá kemur enn fremur fram í þessum útreikningum að ætla megi að skattstofn ÍSALs hækki vegna ofangreindra atriða um 6,5 millj. bandaríkjadala á árinu 1985. Samninganefnd um stóriðju hefur á grundvelli þessara útreikninga Stefáns Svavarssonar látið reikna áhrif þessara breytinga á skattstofn ÍSALs á framleiðslugjald áranna 1980-1984, þ.e. ef þessar nýju reglur hefðu þá verið í gildi. Þar kemur fram að hefði nýr samningur verið í gildi það tímabil hefðu skattar verið samtals 38,4% hærri eða um 3,3 millj. dollara. Þessir útreikningar fylgja einnig með á sérstöku fskj., fskj. III. Ég mun þá aðeins víkja að sjálfum skattstiganum, en í samningunum var samið um að ákvæði um lágmarksskatt ÍSALs verði óbreytt þannig að félagið greiði framleiðslugjald sem nemi 20 bandaríkjadollurum á hvert tonn af framleiddu áli án tillits til tekna. Það kom fram í nefndinni að það hefði verið leitað eftir því allfast að fá hækkun á lágmarksskatti ÍSALs en ekki orðið um það samkomulag. Það er vitað mál að fastur skattur án tillits til afkomu er fyrirtækjum, bæði íslenskum og erlendum, þyrnir í augum. En í staðinn fyrir að fá hækkað þetta fasta gjald var gerð breyting á því framleiðslugjaldi sem er umfram lágmarksgjald og það tengt mun meir afkomu fyrirtækisins en áður. Árleg fjárhæð þess fer því eftir nettóhagnaði á undanfarandi ári skv. ákveðnum skattstiga á bilinu 35-55%. Þessi viðbótarskattur verður greiddur í dollurum eins og verið hefur og hagnaður umreiknaður í dollara með tilliti til skattstigans. Þá var samið um þá breytingu á reglum um skuldajöfnun framleiðslugjalds við skattinneign ÍSALs frá fyrri árum að ekki verði notuð til skuldajafnaðar nema 50% af því framleiðslugjaldi sem er umfram 20 bandaríkjadollara á tonn, en áður bar að nota alla viðbótarfjárhæðina í þessu skyni. Hinn helmingur viðbótargjaldsins kemur strax til útborgunar. Þetta atriði er að sjálfsögðu verulega til hagsbóta fyrir okkur Íslendinga. Menn hafa leitast við að gera samanburð á nýju skattkerfi og eldra skattkerfi. Ég hef áður vikið að því sem fram kemur á fskj. II og Stefán Svavarsson hefur útbúið þar sem hann reiknaði samanburð á áhrifum breyttra afskriftareglna og vaxtareglna á afkomu ÍSALs árin 1980-1984, þ.e. hvaða áhrif hinar nýju reglur hefðu haft á skattstofninn ef þær hefðu verið í gildi á þeim tíma. Eins og ég gat um kemur þar fram og á skattaútreikningnum á fskj. III að skattar á þessum árum hefðu verið mun hærri eftir hinu nýja kerfi. Þetta er staðreynd, þetta er sú staðreynd sem við getum miðað fortíðina við sem við þekkjum. Á hinn bóginn er erfiðara að spá um framtíðina eins og við öll vitum og þarf ekki að hafa mörg orð um. Enda margt í óvissu bæði um þróun álverðs á næstu árum, um gengisþróun, sem skiptir hér mjög miklu máli, og ýmislegt annað sem kemur til greina þegar hagur svona fyrirtækis er metinn. Nefndin hefur fengið upplýsingar um nýjustu spá fyrirtækisins Chase Econometries til ársins 1995 um þróun álverðs svo dæmi sé tekið. Skv. þeirri spá er gert ráð fyrir því að verð á LME-markaðnum muni hækka frá meðalverði 1985, 49,64 sent á pund, upp í 128,97 sent á pund árið 1995. Þetta er sem sagt á verðlagi hvers árs. Nefndin hefur fengið útreikninga frá tveimur aðilum um afkomu og skattgreiðslu ÍSALs miðað við mismunandi álverð. Önnur taflan er frá samninganefnd um stóriðju en hin taflan er frá sérstökum trúnaðarmanni hv. 5. þm. Austurl., Ragnari Árnasyni lektor. Þá fylgdi frv. einnig tafla um samanburð skattgreiðslna Íslenska álfélagsins við mismunandi hagnað og var hún leiðrétt. Það voru smá villur í henni, eins og fram kom í upphafi, sem hafa orðið tilefni ótrúlegra málalenginga hér í hv. deild, bæði af hv. síðasta ræðumanni svo og af hálfu formanns Alþb. sem flutti u.þ.b. klukkutíma ræðu um villuna hér við 1. umr. þessa máls. Samninganefnd um stóriðju hefur sem sagt látið reikna töflu um áhrif skattstofnsbreytinga á nokkur dæmi um afkomu og skattgreiðslu ÍSALs miðað við mismunandi álverð. Þá eru menn auðvitað að reyna að spá fram í tímann og miða við þá breytingu sem hefði orðið á skattstofni að meðaltali árin 1980-1985, sbr. töflu frá Stefáni Svavarssyni þar um. Þessi tafla er fylgiskjal IV með þessu nál. Auðvitað verður að líta á þessar töflur allar með miklum fyrirvörum því að þær eru spá um óviss atriði sem erfitt er að meta. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að það kann að orka tvímælis að ætla að yfirfæra breytingar á skattstofni, meðaltalsbreytingar sem urðu á síðustu fimm árum, yfir á næstu ár. En sú aðferð er ekkert verri en hver önnur. Af þeim útreikningi geta menn séð að hinn nýi skattur skv. nýjum samningi mun undir engum kringumstæðum verða lægri en skattur skv. eldri samningi en verulega hærri eftir því sem álverð hækkar. Ég vil sérstaklega gera að umtalsefni töflu sem Ragnar Árnason gerði. Eftir að Elías Davíðsson fór af landi brott hefur Ragnar Árnason verið einkaráðgjafi hv. þm. og Alþb. um álmál. Hann hefur lagt fram sérstaka töflu sem mikið tilefni er til að gagnrýna því að forsendur hennar eru greinilega lagaðar að niðurstöðum sem áttu að koma út úr henni fyrir fram. Þessar forsendur koma fram í fskj. VI með nál. hv. 5. þm. Austurl. sem heitir "Áætluð rekstrarafkoma og skattgreiðslur ÍSALs". Síðan er gerð grein fyrir þeim forsendum sem þessi tafla miðast við og byggir á og það er alveg augljóst að þessar forsendur eru mjög lagaðar í hendi sé svo ekki sé meira sagt. Við skulum taka sem dæmi í 2. tölul. Þar er gert ráð fyrir að hráefniskostnaður muni hækka sem hlutfall af söluverðmæti skv. nýju skattkerfi. Hvar eru rök fyrir því? Það eru engin rök fyrir því að hráefnisverð muni verða skv. nýju skattkerfi 41,5% af söluverðmæti á móti 40,5% skv. gildandi skattkerfi. Fyrir því eru engin rök. Þvert á móti mætti leiða að því líkur að þróunin yrði í öfuga átt. Ef við tökum 4. tölul. í þessum forsendum, laun og stjórnun, sem sé 16,5 millj. dollara. Þessi kostnaður var 18,5 1981, 14,5 1984. Höfundur virðist vilja fara þarna einhvers konar meðalleið og telur að framtíðarlaun og stjórnunarkostnaður verði einhvers staðar þarna mitt á milli. Í þessum útreikningum er ekkert tillit tekið til þeirrar staðreyndar, sem ég veit að höfundi þessarar töflu er fullkunnugt um, að á árunum 1981-1982 voru verulegar fjárfestingar gerðar hjá ÍSAL til hagræðingar og framleiðniaukningar sem hafa m.a. leitt til þess að starfsmannafjöldi hefur minnkað úr 700 niður í um 600 og mun svo verða í framtíðinni. Hér er því um augljósa blekkingu að ræða í forsendum þessarar töflu sem þarna hefur verið lögð fram. Sama er uppi á teningnum í sambandi við annan framleiðslukostnað. Það eru engin rök færð fyrir því að hann muni hækka sérstaklega. Það er gert ráð fyrir því að hann verði 11 millj. dollara en hann var á árinu 1984 9,8 millj. dollara. Varðandi afskriftir, sem er 7. tölul. í þessu dæmi, er gert ráð fyrir því að nýja skattkerfið gefi 8,9 millj. dollara í afskriftir en gildandi skattkerfi 16,4 millj. dollara. Fjármagnskostnaður er skv. nýja skattkerfinu 5,5 millj. og gildandi skattkerfi 7,9 millj. Ég tel að í þessum samanburði sé ekki tekið nægilegt tillit til breytinga á skaftstofni sem rækilega hefur verið gerð grein fyrir hér og ég hef gert hér í mínu máli. Ég vil mjög harðlega gagnrýna að slík tafla sé lögð hér fram sem undir fræðilegu yfirbragði er greinilega lögð fram til að sýna blekkjandi og villandi niðurstöður. Nefndin leitaði til allmargra aðila eins og fram hefur komið og hún leitaðist við að fá fram umsagnir manna um þennan samning. Ég vil sérstaklega vitna í það sem Árni Kolbeinsson ráðuneytisstjóri sagði, en hann tók það skýrt fram að hann hefði ekki verið með í þessari samningagerð þótt hann hefði komið að ýmsum skattalegum efnum á fyrri stigum málsins. Hann var því ekki að verja sinar eigin gerðir í þessu efni eins og ýmsir þeir sem nefndina heimsóttu. Niðurstaða hans var sú að hann sagðist hafa það á tilfinningunni að þetta kerfi mundi ekki verða okkur óhagstæðara, líklega koma út í beinum hagnaði fyrir okkur Íslendinga. Þessi ummæli ráðuneytisstjórans met ég að sjálfsögðu mjög mikils. Herra forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu. Hv. 5. þm. Austurl. hefur haldið hér langar ræður um þetta mál. Ég verð að segja að mér finnst hann hafa mjög langt seilst í röksemdafærslu og reyndar með ólíkindum hversu langt hann hefur gengið og teygt sig í röngum fullyrðingum og útúrsnúningum. Mér finnst allur þessi málflutningur benda til þess að hér sé um að ræða fjörbrot manns sem hafði með þennan málaflokk að gera sem ráðherra í næstum fimm ár, náði engu fram og miðaði frekar afturábak í þessum mikilvægu málum fyrir okkur Íslendinga. Þessi viðbrögð flokkast því að mínu mati frekar undir sálfræði en pólitík. Ég fullyrði að allur hans málflutningur bendi til þess að hv. þm. sjái ekki skóginn fyrir trjánum í þessu máli. Niðurstaða þeirra sérfræðinga, sem við höfum fengið til okkar, er sú að þessi samningur sé hagstæðari en sá sem við höfum haft með að gera. Þess vegna leggjum við, sem undir þetta nál. ritum, ég, Friðrik Sophusson og Gunnar G. Schram, eindregið til að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 237. Ábyrgð á því nál. bera Ingvar Gíslason og Páll Pétursson. Nál. er svohljóðandi: "Nefndin hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Við undirritaðir leggjum til að frv. verði samþykkt, þ.e. staðfestur verði 4. viðauki við aðalsamning milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium frá 11. nóv. 1985. Nefndin hefur fjallað vandlega um frv. og kvatt á fund sinn eftirtalda: Stefán Svavarsson, löggiltan endurskoðanda, Ragnar Árnason lektor, Halldór J. Kristjánsson lögfræðing, Halldór V. Sigurðsson ríkisendurskoðanda, Eirík Tómasson hrl., Ragnar Aðalsteinsson hrl., Hjört Torfason hrl., Garðar Ingvarsson hagfræðing, Jóhannes Nordal, formann stóriðjunefndar, og Árna Kolbeinsson ráðuneytisstjóra. Í þessum samningi eru tveir meginþættir: skattstofn og skattstigi. Hvað varðar skattstofn þá er reynt í samningnum að skilgreina nánar þá þætti sem hætt er við að deilum gætu valdið, söluverð á áli og kaupverð á súráli og rafskautum, og ávinningur er að því að fækka hugsanlegum ágreiningsefnum. Með aukningu eigin fjár og breyttum reikningsskilareglum er tvímælalaust stefnt að því að reikningsskilin gefi réttari mynd af raunverulegri afkomu félagsins sem að líkindum verður okkur til hagsbóta. Hvað varðar skattstigana er um verulega einföldun að ræða á þeim reglum sem um þá gilda. Þegar á heildina er litið er líklegt að þessar breytingar á skattstofni og skattstigum muni ekki verða okkur óhagstæðari en þær reglur sem nú gilda, heldur eru líkindi til að skatttekjur muni fremur aukast. Hinum almenna rétti ríkisstjórnarinnar til endurskoðunar á gögnum ÍSALs er í engu hróflað frá fyrri samningum en ekki hefur tekist að gera orðalag endurskoðunarákvæðisins ótvíræðara. Við samningsgerð sem þessa verður í ýmsum tilfellum að byggja á framtíðarspám þegar meta skal árangur af samningum. Þess ber að geta að raforkuverðsspá ÍSALs, sem iðnn. var kynnt á s.l. ári, hefur ekki staðist. Með vísan til ofanritaðs teljum við um nokkurn ávinning að ræða með samningi þessum og leggjum því til að frv. verði samþykkt óbreytt." Undir þetta nál. skrifa Páll Pétursson og Ingvar Gíslason. Vegna ummæla sem prentuð eru í nál. 4. minni hl. iðnn., hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur, er rétt að fram komi hér að ég bauð fulltrúa frá Alþfl. og fulltrúa frá BJ að sitja fundi iðnn. Í flestum tilfellum höfðu þau tækifæri til þess að mæta en á einn eða tvo fundi misfórust boð. Er það miður. En að sjálfsögðu viljum við ekki halda upplýsingum fyrir fulltrúum neinna stjórnmálaflokka hér á Alþingi þó að þeir eigi ekki fulltrúa í nefndinni. Það er svo með þetta mál og þessa samningsgerð alla að mér virðist að menn hafi ákaflega fastmótaðar skoðanir á viðskiptum okkar við álverið. Sumir eru ákaflega fullir trúnaðartrausts í garð Alusuisse og ÍSALs en aðrir eru fullir tortryggni. Ég held nú að millivegurinn sé farsælastur, það sé fyllsta þörf á aðgát án þess að telja fyrir fram víst að óvinir sitji hvarvetna á fletjum fyrir. Forsaga þessa máls bindur hendur okkar mjög. 1966 var gerður samningur sem okkur var um margt mjög óhagstæður. 1975 var reynt að laga hann en það lánaðist ekki vel. Enn þá var samið í fyrra. Þá náðist veruleg leiðrétting á sumum sviðum, t.d. á raforkuverði. Þó var þessi raforkuverðsleiðrétting ekki nægileg og spárnar um raforkuverðshækkunina, sem þá var gert ráð fyrir og reiknað með, hafa ekki staðist. Raforkusala á 12,5 mill er ekki ábatasöm þegar framleiðslukostnaður úr nýjum virkjunum er a.m.k. þriðjungi hærri. Við erum búnir að koma okkur í mjög háskalega stöðu vegna erlendra skulda og helmingur af erlendum skuldum okkar er vegna lántaka í orkugeirann. Menn tala um erlendar skuldir og offjárfestingu í sjávarútvegi sem þó einungis ber ábyrgð á u.þ.b. 17% af okkar erlendu heildarskuldum. Við sitjum uppi með ónotaða raforku. Það er rétt að hægja á virkjunarframkvæmdum og nauðsynlegt að þjóðin sjái að sér í því efni. Ég ætla ekki að tefja tímann með langri ræðu. Við leggjum sem sagt til að þessi samningur verði samþykktur. Við teljum að hann sé nokkurt skref í rétta átt að flestu leyti. Það er ekkert risaskref - það vil ég taka fram - að okkar mati en þó skref í rétta átt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 4. minni hl. iðnn. sem er á þskj. 239. Hér er um að ræða 4. viðauka við aðalsamning milli ríkisstjórnar Íslands og fjölþjóðafyrirtækisins Swiss Aluminium Ltd. Hann er lagður fram við lok endurskoðunar á gildandi ákvæðum aðalsamningsins um skattamál Íslenska álfélagsins hf., sem ríkisstj. og Alusuisse höfðu orðið sammála um að færi fram. Einu kynni stjórnarandstöðunnar af þessu máli, áður en það var lagt fram sem frv. á Alþingi 19. nóv. s.l., voru þau að fulltrúar hennar voru boðaðir á fund hæstv. iðnrh. 17. júlí s.l. Var það til að sjá meginefnisatriði þess samnings sem undirritaður skyldi næsta dag. Hefur við þessa samningsgerð ríkt sama leynd og skortur á upplýsingum til stjórnarandstöðu og hvíldi yfir samningagerð 3. viðauka við aðalsamninginn. Undirrituð vill ítreka þá skoðun sína að bæði eðlilegt og réttlátt væri að fulltrúar allra stjórnmálasamtaka, sem sæti eiga á Alþingi, væru hafðir með í ráðum þegar um svo mikilvægt mál er að ræða sem snertir hag allra landsmanna. Mundi slík upplýsingamiðlum og samráð tryggja betri hagsmunagæslu fyrir Íslendinga að mínu mati. Vert er að hyggja lítillega að síðustu samningsgerð, 3. viðauka við aðalsamninginn sem samþykktur var í fyrra, en þar voru gerðar ýmsar breytingar sem hafa mikil og reyndar afgerandi áhrif á svigrúm og gerð þessa samnings sem nú liggur fyrir. Þar var t.d. fellt niður mikilvægt ákvæði um "bestu-kjaraskilmála", sem var í grein 2.03 c í aðstoðarsamningi milli Alusuisse og ÍSALs, um að Alusuisse eigi að leitast við að "tryggja ÍSAL áframhaldandi og jafnt framboð á hráefnum með bestu skilmálum og skilyrðum sem fyrir hendi eru". Brottfall þessa ákvæðis var knúið fram á síðustu stundu í samningsgerðinni og viðurkenndi þáverandi iðnrh. fyrir nefndinni að það væri réttilega mikil veiking á þessum ákvæðum skattalaga. Við fórnuðum þar því atriði sem þótti ein girnilegasta ástæðan til þess að taka upp samstarf við Alusuisse í upphafi, þ.e. bestu kjaraákvæðunum. Við síðustu samningsgerð, 3. viðauka við aðalsamninginn, varð sú afdrifaríka þróun að Alusuisse tókst að kljúfa tvö nátengd málsatriði í aðskilda þætti sem samið yrði um hvorn í sínu lagi. Hér er átt við megintekjustofna Íslendinga í viðskiptum við Alusuisse, þ.e. raforkuverð annars vegar og skattlagningu hins vegar. Þó eru þessir þættir í órjúfanlegum tengslum hvor við annan og virðist ótækt að semja um annan án tillits til hins. Divide et impera, að deila og drottna, sögðu Rómverjar og kunnu lengi tökin á því. Þetta hafa Alusuissemenn lært og hefur dugað vel. Þessu fylgdi svo uppgjöf saka og hreint siðgæðisvottorð vegna meintra skattsvika fyrirtækisins, en þau mál voru á viðkvæmu stigi fyrir gerðardómi og dómsúrskurður ekki mjög langt undan. Staða okkar þótti sterk í því gerðardómsmáli að mati lögfræðinga er ráku það mál fyrir Íslands hönd og komu á fund iðnn. bæði í fyrra og eins nú við umfjöllun þessa samnings. Því stóðum við mun verr að vígi við upphaf samninga nú hvað skattamálin varðar að við höfðum misst þá viðspyrnu sem hefði getað knúið Alusuisse til að virða hagsmuni Íslendinga. Hafði því samninganefndin um stóriðju þegar sniðið sér þröngan stakk í síðustu samningalotu. Megintilgangur þeirrar endurskoðunar, sem liggur til grundvallar þessu frv., er tilgreindur í athugasemdum við frv., með leyfi forseta: "Að gera reglur um framleiðslugjaldið skýrari og öruggari í framkvæmd, þannig að síður verði hætta á deilum í því efni, og tryggja eðlilegar skatttekjur af starfsemi félagsins." Til þess að ná þessum markmiðum var í fyrsta lagi samið um nýja tilhögun á skattlagningu á aðföngum álbræðslunnar, þ.e. rafskautum og súráli. Rafskautin eru flutt inn frá rafskautaverksmiðju Alusuisse í Rotterdam, en verðlagning þeirra varð m.a. tilefni deilna áður þar sem endurskoðunarfyrirtækið Coopers and Lybrand taldi að ÍSAL hefði verið látið greiða verulegt yfirverð fyrir rafskaut og fór það mál fyrir gerðardóm. Verðlagning rafskauta er vandasamt mál, eins og kom fram í máli talsmanna ríkisstj. í þessum umræðum hér á þingi. Það er ekki fyllilega ljóst hverjir megi teljast óskyldir aðilar skv. gr. 27.04 a. Enn fremur er ekki auðvelt fyrir Íslendinga að ganga úr skugga um hvert rafskautaverð til óskyldra aðila er þar sem Alusuisse tilnefnir sjálft fyrirtæki óháðra löggiltra endurskoðenda til að kanna það en Íslendingar verða að treysta þeim upplýsingum. Súrál hefur nú verið tengt heimsmarkaðsverði á áli þannig að eitt tonn af áli komið til Rotterdam að viðbættum löndunarkostnaði jafngildir átta tonnum af súráli komnum (cif) til Straumsvíkur, þ.e. súrálsverðið er 12,5% af heimsmarkaðsverði á áli. Þessi tenging hefur bæði kosti og galla. Hún ætti að tryggja sanngjarnari verðlagningu á súráli en verið hefur hingað til. Hins vegar, eins og viðurkennt var af formanni samninganefndarinnar á fundi iðnn., mun hún ekki nýta til hagnaðar fyrir ÍSAL þar aðstæður sem verða þegar súrálsverð lækkar en álverð hækkar. Þeirri stöðu hefur nú verið afsalað. Enn fremur hefur verið tekin upp ný skilgreining á heimsmarkaðsverði á áli þar sem notuð er formúla svipuð þeirri sem byggt var á varðandi orkuverð í samningnum frá því í fyrra. Sú stærð í þessari formúlu, sem líklegust er til að valda ágreiningi, er ASIP, en það táknar álverð við sölu frá Alusuisse og einnig frá tveimur þýskum álbræðslum í eigu Alusuisse til óháðra viðskiptavina. Endurskoðunarákvæði, sem þetta varða, tryggja ekki hagsmuni Íslands nægilega vel að mínu mati. Það er íslenskum stjórnvöldum að vísu heimilt að skipa endurskoðendur, en einungis í samráði við Alusuisse sem þarf að samþykkja endurskoðandann. Einhliða ákvörðunarréttur Íslendinga er þarna fallinn brott. Útreikning þennan má svo ekki endurskoða þannig oftar en einu sinni og er það mjög heftandi. Auk þess hefur hér, að því er mér virðist, glatast í reynd hugmyndin um "armslengdarverð" sem þó átti að liggja til grundvallar í allri samningagerðinni þar sem álverðið er hér bundið við fastar verðviðmiðanir. Í öðru lagi hefur verið samið um nýjar reikningsskilareglur þar sem reynt hefur verið að lagfæra helstu skekkjuvalda eins og fyrningu, fjármagnskostnað og gengistap. Var þetta gert ekki síst með það fyrir augum að gera skattstofninn áreiðanlegri. Þó hefur fyrningartími verið lengdur talsvert og hlýtur það að koma ÍSAL til góða og þar með Alusuisse. Jafnframt hefur Alusuisse lagt fram fé, 40 millj. bandaríkjadollara, til að tryggja eiginfjárstöðu ÍSALs, lækka skuldir fyrirtækisins og þar með vaxtagjöld. Ekki er þó ljóst að hve miklu leyti þessi bætta eiginfjárstaða og auknar fyrningar vega hvort annað upp. Í þriðja lagi hefur svo verið samið um óbreyttan lágmarksskatt, þ.e. framleiðslugjald sem nemur 20 bandaríkjadollurum á hvert tonn af áli. Þessi upphæð hefur að sjálfsögðu rýrnað síðan 1975 og jafngildir nú um 11,45 bandaríkjadollurum og er óverðtryggð, eins og hæstv. iðnrh. gaf upp hér í umræðunum fyrr. Þetta veldur miklum vonbrigðum í þessum samningum - og ég tek undir með hv. 2. þm. Reykn. í því efni - og er nú komið á daginn hve slæmt það var að vera búinn að spila út öllum trompunum sem hefðu getað knúið fram hærra grunngjald. Auk þess hefur svo verið samið um breyttan skattstiga sem miðaður er beint við nettóhagnað fyrirtækisins á undanförnu ári og leikur á bilinu frá 35% (lágmark) upp í 55% (hámark). Það hefur komið í ljós á fundum nefndarinnar að hagkvæmni þessa skattstiga umfram þann sem nú gildir byggist fyrst og fremst á því hverjar tölur og stærðir eru notaðar sem forsendur. Þær tölur byggjast síðan fyrst og fremst á spám um það hvað verða muni á álmörkuðum heimsins í framtíðinni. Reynslan hefur sýnt að mjög varlegt er að treysta spám í áliðnaði, einkum eftir 1980, þær hafa svo oft reynst rangar. T.d. eru þessar spár m.a. mjög háðar því hvert mat menn leggja á styrk bandaríkjadollars, en skoðanir manna skiptast í þeim efnum eftir því hvorum megin Atlantshafsins þeir búa. Það er því engan veginn víst að hinn nýi skattstigi muni í öllum tilvikum tryggja hærri skattatekjur en núgildandi skattakerfi. Sú staða gæti komið upp að núgildandi skattakerfi væri hagstæðara, einkum ef álverð helst áfram lágt og einnig hagnaður. Þrátt fyrir að hið nýja skattakerfi sýni hækkaðar skattatekjur við vissar spá-aðstæður - vil ég vitna í Árna Kolbeinssón sem kom á fund nefndarinnar - þá hafa í reynd ekki orðið neinar stökkbreytingar til hækkunar á sköttum, einkum þar sem grunngjald hefur ekkert hækkað. Hins vegar geta breyttar reikningsskilareglur gefið aukna skattavon þó ekki megi gleyma því að ÍSAL hefur sýnt neikvæðan meðalhagnað s.l. 15 ár. Endurskoðunarákvæði í gr. 27.07 er á heildina litið til bóta, en þó hefði mér þótt æskilegra að binda ekki endurskoðun á fimm ára fresti eingöngu. Nú er enn fremur skertur enn meir réttur til endurskoðunar aftur í tímann, en sá réttur hafði þegar verið takmarkaður í samningunum í fyrra. Tími, sem gefst til endurskoðunar ársreiknings, er nú mjög naumur, aðeins fjórir mánuðir. Það má segja að þessi samningur torveldi ÍSAL að einhverju leyti að svíkja undan skatti. Þó hefur engan veginn verið sett undir allan leka og má t.d. vara við því að hluti af heildarfjármagnskostnaði Alusuisse vegna lántöku fyrirtækisins verði færður yfir á ÍSAL sem tap. Kvennalistinn hefur lengi talið eðlilegt að um ÍSAL giltu íslensk skattalög. Það virðist því miður lítið hafa verið reynt við þessa samningsgerð að knýja slíkt fram og var reyndar talað um það í nefndinni af einum gesta hennar að það hefði ekki verið jarðvegur til að ná upp stemmningu fyrir slíkt. Herra forseti. Með þessari samningsgerð er verið að skrifa Íslendingasögu. Hún er reyndar ekki bara Íslendingasaga heldur miklu fremur Álvers saga og Íslendinga þar sem álver er gerandinn, sá er hefur frumkvæðið, tögl og hagldir, en Íslendingar eru þolendur, þeir sem eiga undir högg að sækja, mennirnir sem kljást við marghöfða þursinn. Mér finnst ævinlega eins og ég sé að lesa upphaf að leikriti þegar ég kem að 1. gr. frv. og reyndar þess samnings sem fyrir okkur lá í fyrra. Þar er eins og verið sé að telja upp persónur og leikendur og ég vitna, með leyfi forseta: "Ríkisstjórnin", "Alusuisse", "Kaupstaðurinn", "ÍSAL", "Dótturfélag Alusuisse", "Fylgiskjöl", "Fylgisamningar", "Bræðsla". - Hér finnst mér vanta þann sem leikurinn bitnar einna helst á, en það er: "Ísland" eða "Íslenska þjóðin". Reyndar finnst mér líka, þar sem ég er farin að tala um nafngiftir, bæði óviðeigandi og reyndar út í hött að tala um dótturfélag og móðurfyrirtæki í þessu sambandi. Af þeim 35 329 starfsmönnum sem teljast til Alusuisse út um allan heim þykist ég viss um að mikill minni hluti eru konur. Og enn vissari þykist ég um það að konur stjórna litlu um gjörðir þessa fyrirtækis. Ég mun því fremur kjósa að ræða um sonarfélag og föðurfyrirtæki. Þessi framvinda Álvers sögu og Íslendinga er því miður, a.m.k. síðan ég kynntist málum, aðeins leikin og skráð af fáum einstaklingum sem hafa allt of lítil samráð nema við þröngan hóp manna. Þetta tel ég bæði alvarlegt og hættulegt. Hér á Alþingi virðast menn vera búnir að fá sig fullsadda af málinu, hafa gefist upp fyrir því, láta það yfir sig ganga sem væri það árstíð, náttúrulögmál. Flestir þm. hirða ekki um að setja sig inn í þetta flókna, tæknilega erfiða mál, en leiða það hjá sér og málið siglir gegnum þingið án gagnrýnnar afstöðu alls þorra þm. Sömuleiðis virðist málið fá litla umfjöllun í þjóðfélagsumræðunni nú. Það hefur sannarlega færst úr sjónmáli fyrir allan þorra manna sem hafa misst á því áhuga, en er einungis á höndum örfárra einstaklinga. Það út af fyrir sig er nógu alvarlegt. Hitt þykir mér þó ekki síður ískyggilegt að einmitt þessir menn virðast hafa svo ríflegan skammt af barnatrú á þetta harðsvíraða fjölþjóðafyrirtæki að úr hófi keyrir. Þeir virðast æ ofan í æ verða eins og leir í höndum þessa fyrirtækis sem annálað er fyrir óbilgirni, já, ófyrirleitni, og þykir viðsjárverður viðskiptaaðili víða um heim. Hvaðan kemur þeim þessi góða trú? Ekki getur hún verið byggð á reynslu. Mér var kennt í geðlæknisfræði að dómgreind væri skilgreind sem sá hæfileiki manna að geta lært af reynslunni. Ég get ekki staðið hér og vænt þessa heiðursmenn um dómgreindarleysi. Hlýt ég ekki að ætla að þarna hafi skeð eitthvað líkt og í ævintýrunum forðum þegar menn gengu í hamra með álfum eða á vit annarra vætta? Þeim var glapin sýn og þeir gleymdu mannheimum og skuldbindingum sínum við þá. Kannske var þeim gert að bíta af bjartsýnisepli um leið og þeir gengu inn í samninganefndir. Þarna hljóta yfirnáttúrleg öfl að vera að verki. Þetta getur ekki verið einleikið, samningalotu eftir samningalotu, allt frá fyrstu byrjun. Kvennalistinn hefur svo lágan grunsemdarþröskuld í þessum efnum að við getum ekki, eins og formaður samninganefndar um stóriðju, treyst Alusuisse né heldur erum við vissar um að fyrirtækið sé heiðarlegt, eins og hann heldur fram. Við höfum þá trú að þetta fyrirtæki hafi reynt öll lög og reglur í bókinni út í ystu æsar til að ná rétti sínum, en síðan jafnvel brotið þær í sama tilgangi. Formaðurinn álítur Alusuisse ekki hafa orðið sekt um skattsvik heldur hafi verið um að ræða ágreiningsatriði um túlkun á samningsákvæðum. Ég verð að segja að mér blöskrar þessi barnatrú og finnst að þessi hjartahreini formaður ætti fremur skilið að starfa við góðgerðastofnun en að standa í stríði við óprúttna hörkukarla út í heimi sem teyma hann bláeygan. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem er um margt glöggur maður, skrifaði grein fyrir margt löngu sem hét "Alusuisse er engin góðgerðarstofnun". Þetta ættu fleiri að athuga sem byrjunarstig í endurskoðun sinni og afturhvarfi til þeirra mannheima sem þeir þrátt fyrir allt tilheyra. Og ég segi: Velkominn heim, Ólafur liljurós. Það þýðir ekki að koma kokhraustur heim eins og hv. fyrrv. iðnrh. og segja eins og Jón sterki í Skugga-Sveini: "Sáuð þið hvernig ég tók hann, piltar?" og síðan búum við við lægsta raforkuverð sem hefur verið í lengri tíma. Það þýðir heldur ekki fyrir fulltrúa Íslendinga í samninganefndum að bera á borð fyrir þm. sterka vörn fyrir fyrirtækið en beita nær engri gagnrýni gagnvart því. Slíkt er ekki bara ótrúverðugt, það er beinlínis gagnsefjandi og vekur upp grunsemdir um það við hvern þeir samningamenn eru bundnir sterkustum tryggðaböndum eða hvort þeir hafi í raun svo litla sjálfsgagnrýni til að bera. Að mati formanns samninganefndarinnar var reyndar ekki búist við miklu af þessum samningum og því e.t.v. ekki að vænta annars en að litlu yrði Vöggur feginn. En megum við biðja um meiri metnað fyrir Íslands hönd. Ég held að okkur sé hollt að rifja það upp að styrkur fjölþjóðafyrirtækja liggur m.a. í því að þau byggjast á miklu fjármagni sem hreyfanlegt er milli þjóðríkja til sonarfyrirtækja í viðkomandi löndum. Þessi stórfyrirtæki eru í eðli sínu landlaus og gegna ekki sömu samskiptareglum og lönd gera jafnan sín á milli. Þessar reglur eiga ekki síst við um skattareglur þar sem skattayfirvöld eins ríkis geta ekki krafist endurskoðunar á reikningum annars ríkis eða jafnvel hins þriðja og fjölþjóðafyrirtækin leika bókhaldslistir sínar á hlaupum undan skattayfirvöldum einstakra landa, geyma jafnvel fjöregg sín í skúffum á skattlitlum smáeyjum í Karabíska hafinu. Íslendingar eru ekki þeir einu sem hafa átt í útistöðum við Alusuisse því að fyrirtækið hefur líka átt í útistöðum við stjórnvöld í Ástralíu síðan 1977. Grundvallaratriðið í þeirri deilu er að sonarfyrirtæki Alusuisse í Gove hefur selt súrál til föðurfyrirtækisins Alusuisse fyrir óheyrilega lágt verð, verð sem er allt að því 25% lægra en það sem aðrir súrálsútflytjendur fá fyrir sitt súrál. Þessi deila náði hámarki á síðastliðnu ári þegar áströlsk skattayfirvöld sendu Alusuisse fyrsta skattreikning sinn upp á 15 milljónir dollara. Skattayfirvöld sögðu að fyrirtækið hefði með verðlagningarákvörðunum sínum vantalið tekjur sínar um 100 milljónir dollara milli áranna 1976 og 1979. Það þarf ekki að taka það fram að fyrirtækinu finnst þetta ósanngjörn hegðun sem ógni rekstrargrundvelli súrálsvinnslunnar. Viðskiptamálaráðherra Ástralíu og áströlsk stjórnvöld standa nú í ströngu vegna þessara deilna við Alusuisse og hugleiða að stöðva útflutningsleyfi til fyrirtækjanna í Gove. Fulltrúum íslensku samninganefndarinnar, sem spurðir voru álits um þessar deilur Alusuisse við Ástralíumenn, þótti lítið til þeirra koma. Þetta væru deilur sem Alusuisse yrði að útkljá við Ástrali og kæmu okkar máli ekki við. Nú eða þá að þeir vissu lítið um þetta mál annað en það sem sést hefði í völdum blaðagreinum úr áströlskum blöðum. Þetta finnst mér dæmalaust andvaraleysi og skortur á heildarsýn. Það hlýtur að skipta miklu máli hvernig svo stór viðskiptaaðili okkar eins og Alusuisse er er staddur á alþjóðlegum vettvangi, svo ekki sé talað um hvernig því sonarfyrirtæki vegnar þaðan sem ÍSAL kaupir meginhráefni sitt, súrál. Vitanlega eru tengsl þarna á milli, meira að segja mikilvæg tengsl, þar sem súrál flutt ódýrt út frá Ástralíu hefur síðan hækkað í verði yfir hafið á leið til Íslands þar sem það er selt okkur. Það er að mínu mati hættuleg blekking eða hreinn barnaskapur að líta fram hjá þessu eða láta sem það skipti ekki máli. Íslenskir samningamenn virðast eina ferðina enn hafa verið haldnir óhóflegri bjartsýni og verið ofhlaðnir af góðri trú í viðskiptum við Alusuisse. En það er löngu ljóst að þar er um viðsjárverða viðskiptaaðila að ræða en ekki góðgerðastarfsemi. Það kemur glöggt fram af orðalagi þessa frv. að óttinn við deilur og löngunin til að eyða þeim hefur orðið yfirsterkari einarðri hagsmunagæslu fyrir Íslands hönd. Það eru undarlegar áherslur á því hvað talið er eftirsóknarverður ávinningur í samningsgerðinni í athugasemdum við frv. þar sem segir, með leyfi forseta: "Með samningi þeim, sem nú liggur fyrir, er lagður grundvöllur að traustri framkvæmd á skattamálum ÍSALs vegna núverandi álbræðslu og teknar upp nýjar reglur í því skyni er verða munu til mikillar einföldunar og sparnaðar á fyrirhöfn og kostnaði við skattheimtu gagnvart fyrirtækinu. Jafnframt munu þær draga stórlega úr líkum á deilum eins og þeim sem orðið hafa á liðnum árum. Með samningum er enn fremur lokið lausn þeirra mála sem á dagskrá hafa verið varðandi núverandi álbræðslu í Straumsvík samkvæmt bráðabirgðasamningnum frá 1983. Umræðum um stækkun álversins verður haldið áfram, en ekki er tímabært að fjalla nánar um stöðu þeirra nú." Vonandi var ekki gefið eftir í þessum samningum til að tryggja framtíðarmöguleika á stækkun álversins. Ef svo er hefur miklu verið fórnað fyrir lítið. Það er löngu ljóst að stóriðjustefnan hefur gengið sér til húðar. Hún hefur verð nefndur kostur gærdagsins. Smáfyrirtæki eru og verða kjölfestan á sviði iðnaðar. Auðlindir landsins eru ekki aðeins fiskimið, jarðvarmi og fallvötn heldur einnig og ekki síður hreint loft, tært vatn og ómengað land. Það eru nú orðin ómetanleg auðæfi í iðnvæddum heimi. Síðast en ekki síst er menntun, hugvit og þekking grundvöllurinn að uppbyggingu og nýsköpun í atvinnulífinu. Stóriðja er fjármagnsfrek og býður upp á fá störf. Við vorum að heyra rétt áðan að störfunum við álverið í Straumsvík hefði fækkað úr 700 í 600. Hvað á að gera við þær 25 þúsundir sem koma út á vinnumarkaðinn fram að aldamótum? Og stóriðja hefur ekki heldur reynst okkur arðbær. Ég vil ítreka og minna hv. þm. á það að meira en helmingur af erlendum skuldabagga okkar, sem nú íþyngir okkur, er vegna stórvirkjanaframkvæmda í tengslum við stóriðjuna. Það er kominn tími til þess að Íslendingar líti sér nær og hugi að framtíðinni. Álrisanum hefur enn sem fyrr tekist að ná undirtökunum og hefur sveigt samningagerðina í þá átt að tryggja hagsmuni sína langt umfram hagsmuni Íslendinga. Í heildina tekið er þessi samningur ríkisstj. við Alusuisse því óviðunandi og því leggur Kvennalistinn til að frv. þetta verði fellt.



Herra forseti. Þingflokkur Bandalags jafnaðarmanna greiddi atkvæði með svokölluðum álsamningum á síðasta þingi og þótti þeir vera skársta leiðin til að losna úr sjálfheldu sem við töldum að álmálið væri komið í. Fyrir þeirri samþykkt okkar lágu helst viðskiptalegar forsendur varðandi raforkuverð sem okkur þóttu þess eðlis að skynsamlegt væri að styðja þetta á þann hátt í efnahagslegu tilliti og síðan til þess að koma skrið á framgang þessa máls sem allt of lengi hafði dregist að vinna úr. Á þessum spretti að þessum 4. viðauka virðist okkur hins vegar ekki hafa verið nægilega vel haldið á okkar spilum. Ég á að vísu ekki aðild að hv. iðnn. sem hefur fjallað um þetta mál, en ég átti þess kost að sitja á einum tveimur fundum þar sem þó nokkuð var fjallað um þetta. Ég hef sömuleiðis haft aðgang að ýmsum gögnum sem ýmist hefur verið dreift á nefndarfundum eða gögnum sem hafa verið búin til vegna þeirra. Mér sýnist að sá kostur sem við nú höfum sé ekki viðunandi. Það er reyndar búið að rekja þetta mál mjög vandlega og það er orðið framorðið af degi, en ég get nefnt hættu á lækkandi heildarskatttekjum og ég get nefnt lækkandi grunn framleiðslugjalds. Að auki virðist mér staða Íslendinga furðu veik í öllum samskiptum við þetta fyrirtæki eftir sem áður varðandi t.d. aðhald og eftirlit með hinum ýmsu þáttum sem koma við sögu þegar þarf að meta skatttekjur og annað sem er lagt til útreiknings. Í heildina verð ég að segja að mér virðist að Íslendingar hafi borðið skarðan hlut frá borði í þetta sinn, enda virðist manni af fundum iðnn. að samningamenn hafi verið furðu fljótir að taka það til bragðs að útskýra ætíð stöðu ÍSALs og reyna að verja hana sem skynsamlega, reyna að útskýra fyrir þm. hvers vegna það sé skynsamleg niðurstaða sem orðið hefur hverju sinni og reyna að sætta þingnefndina þannig við sinn hlut. Þetta hefur allt saman leitt huga minn að máli sem er mjög vinsælt þessa dagna og er eitt vinsælasta efnið í umfjöllun fjölmiðla um Alþingi, en það er rannsóknarnefndin. Menn ná ekki upp í nefið á sér yfir rannsóknarnefndum. Málið er að við höfum rannsóknarnefndir og við tökum þátt í starfsemi rannsóknarnefnda í Alþingi á hverjum einasta degi. Hv. iðnn. er rannsóknarnefnd. Hún er nefnd fyrir hönd löggjafarvaldsins sem er að fylgjast með því sem framkvæmdavaldið gerir. Og hver er niðurstaðan af því? Niðurstaðan af því er einfaldlega sú að ef ekki hefði komið til lofsverð framganga hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar í þeim efnum hefði löggjafarvaldið ekkert lagt til mála þar. Þessi rannsóknarárátta þingmanna er ekki meiri þegar á hólminn er komið. Það er kannske ekki skrýtið vegna þess að þegar maður litast um í herberginu þar sem þessi rannsóknarnefnd er, sem ekki þarf að setja sérstaklega á fót samkvæmt 39. gr. stjórnarskrárinnar, er löggjafarvaldið alls ekki að rannsaka framkvæmdavald. Ég veit ekki í hvoru valdinu flestir þar eru. Ég nefni sem dæmi að í þessari nefnd sátu hv. þm. Gunnar G. Schram og Birgir Ísl. Gunnarsson sem báðir eru aðilar á einn eða annan hátt að samningnum sem framkvæmdavaldið er að leggja fyrir löggjafarvaldið til að skoða. Þannig kemur þetta undarlega út. Þeir þm. stilla sér ekki upp löggjafarvaldsmegin til að spyrja spurninga fyrir hönd Alþingis til að vita hvað er á ferðinni. Þeir verða til varnar þegar löggjafarvaldið vill spyrja og stilla sér upp með samninganefndum framkvæmdavaldsins. Þessa mynd fær málið á sig. Ég held það sé ágætt fyrir menn að velta þessu fyrir sér, ef þeir ná andanum yfir rannsóknarnefndarmálinu vegna Hafskips, vegna þess að það eru augljóslega ekki öll kurl komin til grafar þó að mönnum takist að koma rannsóknarnefndum á fót. Kjarni málsins er einfaldlega að það er engin hefð í Alþingi Íslendinga fyrir starfsemi rannsóknarnefnda. Alþm. mundu líklega aldeilis fá á baukinn ef þeir sætu uppi með þetta Hafskipsmál og ættu að fara að rannsaka það eftir framgangi flestra þeirra í hv. iðnn. að dæma. Hér er komið enn eitt dæmið um það þegar reytur ruglast og menn gleyma hvorum valdþættinum þeir tilheyra. Svo ég láti af þessum rannsóknarnefndaráhyggjum mínum og ef ég sný mér aftur að þessu máli, þá sýnist mér að við Íslendingar höfum hvorki út úr þessu máli þá peningalegu stöðu né þá samningalegu stöðu sem hægt sé að telja viðunandi eftir allt. Það er orðin niðurstaða þingflokks BJ að við munum greiða atkvæði gegn þessu frv.



Herra forseti. Þegar þessi mál voru seinast til umræðu, þ.e. þau sem varða álbræðsluna í Straumsvík, varaði ég við því að menn gerðu sér spár um feikilega hækkun á álverði sem síðan ætti að birtast í háu raforkuverði. Ég tók svo til orða að að mínu mati mundi raunvirði raforkuverðsins verða í kringum 13,5 mill hvað svo sem liði þeim spám sem menn hefðu um sérstaka hækkun á álverðinu. Ég varaði þá líka við því að menn hefðu í þessari atlögu, þegar gengið var frá 3. áfanganum, fórnað sínu helsta trompi í meðferð þessa máls með því að falla frá ákvæðinu um bestu kjör í viðskiptum Alusuisse við ÍSA L. Ég tel að þar hafi í rauninni átt sér stað meiri háttar slys og í ljósi þessa verða menn að skoða þann samning sem nú er gerður. Þegar trompunum hefur verið fórnað er vitaskuld erfitt að gera góðan samning. Ég ætla samt ekki að telja þennan samning, sem hér liggur fyrir, að öllu leyti illan. Að mínu áliti hefur náðst sá áfangi að tæknilega séð sé hér að ýmsu leyti um framfaraspor að ræða. Menn hafa náð fram einföldunaratriðum, menn hafa fastara land undir fótum að því er varðar viðmiðanir um ýmis atriði. Það er í samræmi við þá stefnu sem við Alþýðuflokksmenn höfum talað fyrir í þessu máli. En þegar litið er á ýmis gögn, sem fram eru lögð í þessu máli, koma í ljós tvö atriði sem gölluð verða að teljast alveg sérstaklega. Það er þá í fyrsta lagi að ekki skyldi nást fram verðtrygging, ef svo mætti orða það, eða hækkun á lágmarksgjaldinu eins og hér var mjög uppi haft í umræðum á þinginu fyrir ári. Þetta hafa menn harmað hver um annan þveran. Þetta er að mínum dómi í raun og sannleika óviðunandi vegna þess að sú fjárhæð sem hér um ræðir hefur helmingast eða því sem næst á s.l. tíu árum. Í annan stað er mér stórlega til efs og tel reyndar ekki að heildarskattar verði eins háir og gert er ráð fyrir í ýmsum þeim áætlunum sem fram hafa verið lagðar af hálfu talsmanna iðnrn. og stjórnarflokkanna. Í þriðja lagi get ég ekki stillt mig um að benda á að þau gögn sem fram hafa verið lögð vekja ekki traust. Upplýsingarnar eru ekki þannig frá gengnar að það geti vakið traust á þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið. Hér hefur áður verið gert að umtalsefni að tafla sem fylgdi upphaflegri greinargerð hafi verið vitlaust reiknuð. Alþm. hljóta að spyrja hvort hér fari sú tafla, vitlausa taflan, sem samninganefndin hafði í rauninni til hliðsjónar við að gera upp hug sinn um það hvort hér væri um viðunandi samning að ræða. Manni liggur nærri að ætla að á þeim grundvelli hafi nefnd og ráðherra tekið ákvarðanir sínar. Það vekur náttúrlega í fyrsta lagi ekki traust. Á grundvelli þess útreiknings og reyndar endurskoðaðs útreiknings sem birtist nú í greinargerð með endurprentuðu frv. er sú staðhæfing uppi höfð að skattar muni í engu tilviki lækka. Ég held að hér fari menn að ýmsu leyti villir vegar. Og svo mikið er víst að ekki hafa þeir iðnaðarráðuneytismenn fyrir því að upplýsa á hvaða grundvelli þessi tafla er reiknuð, hverjar eru hinar eiginlegu forsendur þessarar töflu. Á sama tíma leyfir Birgir Ísl. Gunnarsson alþm. sér að gagnrýna aðra töflu sem birtist í öðru nál., nefnilega nál. 1. minni hl., vegna þess að hann telur að þær forsendur sem þar eru birtar séu hæpnar og rangar. Það er auðvelt að skjóta úr skjólinu, birta ekki sínar eigin forsendur en gagnrýna síðan forsendur þeirra sem þær birta. Það er líka fróðlegt að bera saman annars vegar niðurstöðu iðnrn. sem birtast á bls. 36 í grg. undir lok frv. og hins vegar það sem 2. minni hl. iðnn. virðist leggja til grundvallar við sína ákvarðanatöku. Ef litið er á matið á hinu nýja samkomulagi má t.d. sjá að við 10 millj. kr. hagnað gerir iðnrn. áætlun upp á að hið nýja samkomulag muni skila á einhverjum forsendum, sem óþekktar eru, 2,9 millj. dollara. Ef leitað er í töflunni sem er viðbótarupplýsing eftir nefndarstarfið núna og 2. minni hl. dreifir og leitað eftir því hver sé útreikningurinn á skattinum samkvæmt nýjum samningi þegar hagnaður er um 10 millj. dollara reynist hann ekki vera 2,9 millj., eins og iðnrn. hefur nýlega endurskoðað áætlun sína upp á, heldur 6,2 millj. Hér ber ekki lítið á milli í gögnum frá þeim aðilum sem eru þó að gagnrýna aðra fyrir útreikning. Ef reynt er að meta hvernig þetta komi út miðað við 5 millj. kr. hagnað segir útreikningur iðnrn. að hið nýja samkomulag muni gefa 1,7 millj. kr. í skatta, en útreikningur samninganefndar um stóriðju, sem ég er að vitna til og er fskj. IV með nál. 2. minni hl., þ.e. fulltrúa Sjálfstfl., er þetta í kringum 4,5 millj. kr. Hér skeikar hvorki meira né minna en 3 millj. í hvoru tilviki, 3 millj. dollara. Ég verð að segja það, herra forseti, að þegar meiri hl. stendur þannig að sínum vinnubrögðum að birta svo misvísandi tölur, tölur sem stangast svo illilega á sem raun ber vitni, getur það ekki vakið traust. Þá finnst mér að gagnrýni á aðra, sem birta þó forsendur sínar, sé á veikum grunni reist. Það er kannske eins gott að hafa það eins og 3. minni hl. að segja sem svo að þegar verið er að taka ákvarðanir um þessi efni verði oft að byggja á framtíðarspám, en þess beri að geta að raforkuverðsspá ÍSALs, sem iðnn. var kynnt á s.l. ári, hafi ekki staðist og klykkja svo út með því að á þessum forsendum mæli menn með því að frv. verði samþykkt. Þetta er kannske eins góð afgreiðsla og sú sem hér er lögð upp í áliti 2. minni hl. iðnn. Það er ekki laust við að manni finnist líka að í aðdróttunum og árásum hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar varðandi útreikninga Ragnars Arnasonar birtist aðdróttun að Ríkisendurskoðun því að Ríkisendurskoðun hefur yfirfarið þá úfreikninga, eins og kemur fram í fskj. með nál. 1. minni hl., og ekki gert við þá athugasemdir. Áður en ég lít á þá útreikninga finnst mér þó rétt að líta eilítið nánar á yfirlit frá samninganefnd um stóriðju. Það er að ýmsu leyti athyglisvert. Hér reikna menn sér hagnað, tekjur og skatta fyrir álverð allt upp í 200 sent á pund meðan við vitum að álverðið núna er kannske 45-55, ef ég man rétt. Það er þá væntanlega langt frammi í framtíðinni að menn verði komnir upp í 200 sent á pund. En það sem er athyglisverðast við þessa töflu, ef við skoðum hana, og virðist vera einkenni á ýmsum útreikningum sem sérfræðingar láta frá sér fara því að væntanlega er þetta sérfræðingavinna, er það að ýmsir töluliðir breytast í beinu hlutfalli við álverð, eins og við er að búast, en aðrir liðir breytast ekki. Ég held að menn ættu að gera sér grein fyrir því, þegar þeir fara að reikna töflur af þessu tagi, að þegar þeir eru komnir upp fyrir eðlilegt jafnaðarverð á álinu, það verð sem miðar við sæmilega afkomu fyrirtækisins, fara að gilda allt aðrar forsendur en þær sem menn geta notfært sér þegar þeir eru að reikna á þeim verðslóðum sem menn eru nú á. Mér dettur ekki í hug að þegar álverð verði komið upp í 100-200 mill muni afskriftir sitja kyrrar sem föst tala eins og hér er gert. Mér dettur ekki í hug að launakostnaður muni sitja kyrr sem föst tala eins og hér virðist vera gert. Mér dettur ekki í hug annað en önnur hráefni, sem notuð eru, en álið muni nokkurn veginn fylgja verðinu á álinu sem selt er. Þegar menn eru komnir upp að þessu bili eru menn að tala um alþjóðlega verðbólgu. Þá eru menn komnir upp á bil alþjóðlegrar verðbólgu og um leið og farinn væri að verða verulegur hagnaður í greininni geta menn verið við því búnir að þá aukist afköstin og verðið falli. Sá hluti töflunnar sem er aftan við u.þ.b.75 mill er þess vegna della að mínu dómi og misvísandi að bera slíkt á borð fyrir alþm. Því miður eru fleiri töflur hér, m.a. í fskj. með áliti 1. minni hl., sem eru með svipuðu marki brenndar. En hættan er sú að menn fari í ævintýraljóma að líta á þann hluta töflunnar sem er vissulega ómark, alveg hreint eins og menn gerðu í umræðunum um raforkuverðið í fyrra með stjörnurnar í augunum um allan þann gróða sem væri rétt handan við hornið, en sem 3. minni hl. segir núna um: allar þær spár reyndust rangar - og sem ég varaði við í fyrra að menn skyldu líta á. Ósamræmið er þannig í fyrsta lagi himinhrópandi milli þeirra gagna sem berast frá stjórnarflokkunum, annars vegar frá iðnrn. og hins vegar frá samninganefndinni, og engin grein gerð fyrir því í hverju mismunurinn liggur, á hvaða forsendum þetta er reiknað og á sama tíma leyfa menn sér að gagnrýna forsendur hjá öðrum sem leggja þær á borðið. Í nál. 1. minni hl. hefur verið safnað saman margvíslegum útreikningum og upplýsingum. Ég vil segja fyrst að þetta er að ýmsu leyti fróðlegt, en til viðbótar því sem ég segi og hef sagt um forsendurnar og þann galla sem er líka í útreikningum Ragnars Árnasonar að því leyfi sem ég hef hér verið að gera að umtalsefni um hinn hærri kantinn í þessu vil ég segja nokkur orð um þær forsendur sem þar eru lagðar til grundvallar og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson gerði að umtalsefni. Ég get að vísu ekki fullyrt neitt um þessi 40,5-41,5% í hráefniskostnaði og skal ekkert um það segja. Það er ekki rökstutt hér nánar en að vísa því til þess sem hefur verið á undanförnum árum og kannske erfitt að sjá þessu stað rétt eins og kom fram í ræðu Birgis Ísleifs. En hér kvartaði Birgir Ísl. Gunnarsson m.a. yfir því að annar framleiðslukostnaður væri metinn á 11 millj. dollara og sagði að engin rök væru fyrir því færð. En hann færði eiginlega heldur engin rök fyrir því að þetta gæti ekki verið eðlileg viðmiðunartala ef menn ætla að nota eina tölu yfir langt bil. Ég held að þessi tala sé ekki fjær sanni en t.d. 9,8, ef það er það sem menn vilja frekar miða við, ellegar 12 þess vegna. Ég fékk ekki heldur skilið þá gagnrýni sem kom fram á afskriftaforsendurnar sem hér eru gefnar og tel ekki að sú gagnrýni hafi verið marktæk sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson lagði fram í þeim efnum. Í þessu nál. er hins vegar litið sérstaklega, eða a.m.k. unnt að líta sérstaklega á þann part hagnaðarbils sem máli skiptir. Í fskj. II er yfirlitstafla sem sýnir útreikninga á þeim forsendum sem ég geri ráð fyrir að séu þær sömu og ég var að vitna til aftast í þessu nál. Þessar töflur eru að ýmsu leyti athyglisverðar vegna þess að þær gefa heildarmynd og eru að því leytinu til fyrirmyndar. Þessar töflur birtast líka annars staðar í nál. ef ég hef skilið þetta rétt, en herra forseti verður að afsaka að ég hef því miður ekki haft eins mikinn tíma til að líta á þetta eins og ýmsir aðrir þm. því ég hef verið fjarstaddur undanfarnar vikur eins og kunnugt er. En ef við lítum t.d. á töflu I, sem er á bls. 8 og sem ég geri ráð fyrir að sé á hinum sömu forsendum og ég var að vitna til áðan, sjáum við af henni að fyrir þau bil sem skipta máli, verð upp í 80 mill og hagnað sem er á bilinu 4-10 millj. bandaríkjadollarar, er veikleiki greinilegur í hinu nýja skattkerfi. Hvort sem menn telja forsendurnar að öllu leyti nákvæmlega réttar eða ekki sýnir sig að á þessu bili er einmitt veikleiki í skattkerfinu, þar koma fram negatívar tölur. Ef forsendurnar eru ekki að öllu leyti réttar í þeim útreikningi sem hér er um að ræða mundi það væntanlega þýða að þessar tölur ættu að vera ívið skárri, en þetta sýnir okkur engu að síður að á þessu bili er mesti veikleikinn í kerfinu. Hér er mesta tilhneigingin til þess að skatturinn, sem greiddur verður samkvæmt nýja kerfinu, verði minni en samkvæmt hinu gamla. Það verður einmitt á því bili sem okkur varðar um, af því að það er á því bili sem raunveruleikinn mun liggja á komandi árum. Herra forseti. Það gæti verið ástæða til að fara um þetta langtum fleiri orðum og ýmislegt fleira gæti ég tínt til úr þeim gögnum sem hér hafa verið fram lögð, en meginpunktana tel ég mig hafa rakið hér. Og ég segi: Ég tel það framfaraspor að sú tæknilega einföldun skuli hafa átt sér stað sem hér er gert ráð fyrir og að dregnar eru skýrari línur. En agnúarnir eru m.a. þeir að það eru verulegar líkur á því að við fáum lægri skattgreiðslur að mínum dómi samkvæmt hinu nýja kerfi á því bili sem skiptir máli í þeim raunveruleika sem við lifum í, á því bili sem skiptir máli varðandi verð á áli og varðandi hagnað. Í annan stað er ótækt að það skyldi ekki nást fram hækkun á lágmarksgjaldinu eða réttara sagt verðtrygging á lágmarksgjaldinu. Þetta eru mjög veigamiklir agnúar á því samkomulagi sem hér hefur verið lagt fram til staðfestingar á Alþingi. Þessir agnúar eru svo alvarlegir og þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð, eins og ég hef lýst í mínu máli, eru svo gölluð að það vekur ekki næga tiltrú til þess að unnt sé að taka ábyrgð á því sem hér er lagt til að verði samþykkt á Alþingi. Þetta er ekki hægt að samþykkja eins og það liggur hér fyrir.



Herra forseti. Ég mun reyna að stytta mál mitt í ljósi ummæla forseta um að hann vilji ljúka þessum fundi um hálfáttaleytið. Herra forseti. Ég hygg að nokkurs misskilnings hafi gætt hjá ýmsum ræðumanna í þessari umræðu í dag. Hann kemur fram í því að þeir virðast hafa búist við því að hér yrði gerður samningur um skattamál, sem er 4. viðaukasamningurinn, sem hefði í för með sér verulega miklar hækkanir á skattgreiðslum ÍSALs. Ég hygg að ekki hafi nokkrum manni dottið í hug að unnt væri að tvöfalda skattana á fyrirtækinu þó vitanlega hefði það verið mjög æskilegt, og reyndar að margfalda þá. Eins og fram kemur í bráðabirgðasamkomulaginu, sem undirritað var 1983, og menn þekkja sennilega margir hverjir þann texta, var meginmarkmiðið að gera skattaskil ÍSALs einfaldari en verið hefur, setja um þau skýrari og ljósari reglur til að koma í veg fyrir deilur eins og hafa átt sér stað í fortíðinni um framleiðslugjaldið þar sem inn í hafa blandast atriði eins og hækkun í hafi og fleira sem menn muna úr fjölmiðlasögu og þingsögu liðinna ára. Ég vildi nefna þetta strax í upphafi vegna þess að ég held ég megi fullyrða að menn bjuggust ekki við því, a.m.k. ekki þeir sem fylgst hafa allnáið með málinu, að unnt yrði að stórhækka skatttekjurnar. Hins vegar var markmiðið það sem ég nefndi. Þessa misskilnings hefur engu að síður gætt í umræðunni. Þar með er ekki sagt að ekki hafi nokkuð áunnist og flestum þeim markmiðum sem lýst var í bráðabirgðasamkomulaginu ekki verið náð. Ég tel þvert á móti að það hafi gerst. Ég ætla ekki að fara að rekja málið í neinum smáatriðum. Það hefur verið gert í framsögu sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson flutti fyrir nál. 2. minni hl., en hann gaf glöggt og greinargott yfirlit yfir málið í heild. Ég vildi þó nefna nokkur atriði sem á góma hefur borið í umræðunum. Að mínu mati er nokkur ávinningur að þessu samkomulagi þó svo að ekki hafi tekist að fá fram leiðréttingar á ýmsum þeim atriðum sem reynt var að lagfæra frá fyrra samningi. Eitt af þeim atriðum var grunngjaldið, 20 dollarar á tonnið. Ekki tókst að fá fram leiðréttingu þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir í því efni né verðtryggja grunngjaldið. Um það atriði náðist einfaldlega ekki samkomulag. Það er jafnan svo þegar tveir deila eða eru að endurskoða samninga, eins og í þessu tilviki, að hvorugur samningsaðilinn nær fram öllum þeim kröfum sem hann leggur á borðið. Ég hygg að segja megi að þó sé ávinningurinn og hagurinn af þessu samkomulagi þrenns konar: Í fyrsta lagi hafa náðst fram allverulega hærri skattar samkvæmt hinu nýja samkomulagi en eldra fyrirkomulagið mundi hafa gefið í aðra hönd. Skal ég renna stoðum undir þá fullyrðingu hér á eftir. Í öðru lagi hefur verið samið um fasta verðmiðun á aðföngum álversins. Það útilokar hinar illvígu deilur sem staðið hafa í fortíðinni okkur og viðsemjendum okkar til lítillar ánægju. Í þriðja lagi tel ég mikinn ávinning og feng að því að nú er í fyrsta skipti tekið almennt endurskoðunarákvæði inn í samninginn fyrir utan hina árlegu endurskoðun sem vitanlega heldur áfram. Það hafði ekki átt sér stað áður en að því er mikill ávinningur. Ef við lítum fyrst á skattamálin fer það ekki milli mála að hér er um verulega bót að ræða frá núgildandi ástandi. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson var áðan að velta því fyrir sér hvernig stæði á ósamræminu á milli töflunnar sem birtist í lok frv. og er útreikningur iðnrn., á bls. 36 í frv., og þeirra útreikninga sem liggja fyrir og eru birtir sem fskj. bæði í áliti 1. og 2. minni hl., þ. e. taflan dagsett 10. des. 1985, en það er alveg rétt að mikill mismunur er á skattatölunum þar. Í skattyfirlitinu 10. des. 1985 kemur í ljós að skattar eru verulega hærri en í útreikningi iðnrn. Það liggur í augum uppi að byggt er á mismunandi forsendum. Ástæðan er einfaldlega sú, að ég hygg. Ég hef ekki haft ráðrúm, þar sem þm. var að ljúka máli sínu, til þess að ná mér í nauðsynleg gögn svo að ég geti fullyrt það óyggjandi, að í töflu iðnrn. er ekki reiknað með hinum hækkaða skattstofni sem nýja samkomulagið gefur, en með hinum hækkaða skattstofni er reiknað í töflunni sem er dagsett í gær. Þannig skýrist munurinn á eðlilegan og auðskiljanlegan hátt ef litið er til forsendnanna sem liggja hér til grundvallar. Það hefur í þessu efni gerst, og það hefur viljað gleymast í þessum umræðum, að skattstofninn er ekki sá sami samkvæmt nýja samkomulaginu og samkvæmt gamla samkomulaginu. Skattstofninn hækkar verulega. Það er sýnt glögglega á yfirlitinu frá 10. desember. Þar að auki er einnig um að ræða töflu sem birt er í áliti 2. minni hl., þ.e. fskj. Il. Þar hefur Stefán Svavarsson löggiltur endurskoðandi og dósent við viðskiptadeild reiknað út skattstofnshækkunina að beiðni hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar í framhaldi af umræðunum í iðnn. Nd. Þá kemur í ljós að skattstofninn undir hinu nýja fyrirkomulagi hækkar um 6 millj. 514 þús. dollara á þessu ári. Hann hækkaði árið 1984 um 8 millj. 767 þús. dollara og árið 1983 um 13 millj. 818 dollara. Ég rek ekki tölurnar lengra aftur. Þær eru í þessu fskj. Af þessu leiðir einfaldlega að hærri skattar greiðast. Það er sýnt á fskj. IV, sem birt er með þessu sama nál. Þar erum við raunverulega komin að kjarna málsins vegna þess að þessir útreikningar eru að minni hyggju óvefengjanlegir og þýðir ekki að bera á þá brigður. Þar eru sett upp tvö dæmi. Annað er um skatt samkvæmt gamla samningnum. Þá er um að ræða í fyrsta lagi annan skattstofn, en það hefur ruglað menn í umræðunum og reyndar einnig í nefndinni. Hér er um að ræða allt annan skattstofn, þann sem ég var að lýsa og fyrir liggur í fskj. II. Hann er miklu hærri en skattstofninn eftir gamla fyrirkomulaginu. Einnig er um að ræða nýjar reglur þar sem horfið er frá tonnaskattinum, en nýi skatturinn leggst á hreinan hagnað, og skattstiginn er 35-55%. Ef dæmið er reiknað eftir þessum forsendum, sem eru mismunandi sitt í hvoru tilvikinu, kemur í ljós hver hagurinn er af hinu nýja skattasamkomulagi. Skattarnir eru þeir sömu upp að 60 sentum álverðs á pund. Álverið hefur iðulega verið yfir 60 sentum og það er engin ástæða til að halda að það fari ekki upp fyrir 60 sent aftur. Það er svo að bestu manna yfirsýn - m.a., eins og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson rakti áðan, hins alþekkta fyrirtækis Chase Econometrics, sem fyrrv. iðnrh. studdist mjög við í sínum spádómum, og annarra breskra og bandarískra sérfræðinga, mikilla spámanna. Þeirra álit kemur þar niður að álverðið muni á næstu árum vera milli 65 og 90 sent. Við skulum byrja á 60 sentunum. Þá mundi nýja skattkerfið, eins og menn sjá á þessu fskj., gefa í skatt 2,1 millj. dollara. Skattur samkvæmt gamla samningnum er 1,7 millj. dollara. Hvað gefa 65 sent? 3,4 millj. dollara samkvæmt nýja samkomulaginu, 1,7 millj. samkvæmt því gamla. 70 sent gefa 4 millj. og 700 þús. dollara samkvæmt nýja samkomulaginu, en 2 millj. og 600 þús. samkvæmt því gamla. Þannig er hægt að halda áfram upp listann í öllum tilvikum. Við getum farið upp í 200 sent þó engum detti í hug að á næstunni fari álverðið svo hátt upp. Við erum að tala um bilið frá 60 sentum upp í 90 sent sem raunhæfa verðviðmiðun. Það er sama á hvaða tölu er litið. Alls staðar gefur nýja samkomulagið miklum mun hærri skatta en það gamla. Hér er einfaldlega reiknað með þessu samkomulagi þegar ég tala um skatt samkvæmt hinum nýja samningi, hinum nýja skattstofni og hinni nýju skattaformúlu. Þegar talað er um skatt samkvæmt gömlum samningi í fskj. er átt við það sem hefur gilt og allir þekkja. Ruglingurinn hefur hins vegar skapast þegar menn yfirfæra gömlu forsendurnar á nýja samninginn. Nóg um það. Ég held að þetta ætti að vera nægilegt til að sýna fram á að hér er um verulegar skattahækkanir að ræða þrátt fyrir fullyrðingar um hið gagnstæða hér í deildinni í dag. Eru þær fullyrðingar engum til sóma né heldur þær röngu töflur sem ég kem að rétt á eftir og hv. 5. þm. Austurl. vitnaði ítrekað í fyrr í dag og byggja á sandi, eins og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson hefur vissulega sýnt fram á. Þar að auki bið ég þm. að líta á fskj. III í nál. 2. minni hl. þar sem Stefán Svavarsson setur það sama upp sem ég hef verið að rekja en kannske á öllu skýrari máta og er það þó erfitt. En við skulum reikna sama dæmið aftur í tímann því að þar höfum við staðreyndirnar. Við vitum hvernig málin stóðu. Hér gerir Stefán Svavarsson, löggiltur endurskoðandi, það einmitt á fskj. III með áliti 2. minni hl. Hann tekur tímabilið 1980-1984. Og hvað kemur í ljós? Mismunurinn, þ.e. skattar sem mundu hafa verið greiddir samkvæmt nýja samkomulaginu á þessu fimm ára tímabili, eru hvorki meira né minna en 38,4% hærri miðað við gamla skattgrunninn. Það er þetta sem hið nýja samkomulag hefði gefið okkur ef það hefði verið í gildi síðustu fimm árin. Þetta er óvéfengjanlegt og þýðir ekkert að standa hér í ræðustól og bera á þetta brigður, eins og reynt hefur verið að gera í dag. Hvað þýðir þetta í tölum? Það þýðir 3,3 millj. dollara. Er það eitthvert hænsnafóður í augum hv. 5. þm. Austurl.? Munar ekkert um það? Það hefði verið betur að þetta samkomulag hefði verið í gildi ekki aðeins frá 1980, eins og Stefán Svavarsson reiknaði út, heldur þegar hv. 5. þm. Austurl. fór að skipta sér af iðnaðarmálum og stóriðjumálum 1978. Sú tala væri þá ekki þessar 3 millj. og 300 þús. dollarar, heldur miklu hærri tala. Þetta er tapið sem við höfum þolað vegna þess að um þetta var ekki samið fyrr, en það er eins og það virðist vera ákaflega erfitt fyrir suma menn að átta sig á því sem tekið hafa til máls í deildinni í dag. Lítum næst á þær töflur sem við höfum heyrt útbásúnaðar sem hálfgert guðspjall af hv. 5. þm. Austurl., þ.e. töflur sem Ragnar Árnason, sérstakur trúnaðarmaður hans, hefur reiknað út. Ég gæti haldið um þær langa ræðu, en tímans vegna kemst ég sennilega ekki upp með það, verð að stytta mál mitt að tilmælum forseta. Ég vil þó minna á það sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson nefndi varðandi forsendur Ragnars. Þar liggur nefnilega hundurinn grafinn. Maðurinn gefur sér algerlega rangar forsendur og afleiðingin er sú að hann fær ranga útkomu. Hann hefur kannske líka notað bilaða vasatölvu, en það er þó enn þá verra að gefa sér rangar forsendur en að lenda í því slysi að tölvan bilar. Ég ætla ekki að rekja það sama sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson nefndi, að hann gerir allar forsendur óhagstæðari til að fá út fyrir fram gefna útkomu fyrir hv. þm. Hjörleif Guttormsson eftir pöntun. Ég ætla þó aðeins að nefna eitt dæmi, vegna þess að það var lauslega að því vikið í ræðu frsm. fyrir nál., og það eru afskriftirnar. Með hvaða afskriftum reiknar reiknimeistarinn Ragnar Árnason í þessum töflum sem sýna hina alröngu niðurstöðu? Það stendur á bls. 31 í nál. 1. minni hl. Þar eru afskriftir liður 7. Nýja skattakerfið: 8,9 millj. bandaríkjadala, gildandi skattakerfi: 6,4 millj. bandaríkjadala. Hann reiknar sem sagt með afskriftum í þessum töflum upp á 6,4 millj. bandaríkjadala skv. gamla kerfinu. Hvernig kemur það heim og saman við afskriftir eins og þær voru í raun, það fjármagn sem var afskrifað, þær upphæðir sem þar er um að ræða? Það vill svo til að við höfum það útreiknað af Stefáni Svavarssyni í fskj. II í nál. 2. minni hl. Þar kemur nefnilega í ljós að bakfærð afskrift fyrir árið 1984 var ekki forsendan sem Ragnar Árnason gefur sér, 6,4 millj., heldur 16 millj. 83 þús.! Afskriftin 1983 er 20 millj. 918 þús., árið 1982 19 millj. 802 þús., 1981 11 millj. 281 þús., en 11 millj. 1980. Þetta eru sem sagt margfaldar afskriftir miðað við forsendur reiknimeistarans Ragnars Árnasonar! Þar af leiðandi er sú forsenda hans vitanlega kolröng. Afskriftirnar voru miklum mun hærri. Niðurstaðan er: röng tafla.

Það hefur áður verið tilgreint að þessi afskriftastofn er að verða búinn sem gefur þessar háu afskriftir.

Ég er að tala um forsendur töflunnar í þessu tilviki. Hér rekur sig hvað á annars horn. Þess vegna vil ég aðeins ítreka það að taflan sem þm. hafa og er birt sem fskj. IV er sú tafla sem gefur rétta og raunsanna mynd. Ég hef ekki tíma til að nefna haginn af því að nú verður föst verðmiðun á aðföngum álbræðslunnar í Straumsvík. Reyndar gerði ég það í ræðu minni við 1. umr. um þetta mál. Hins vegar ætla ég að segja nokkur orð um þær fullyrðingar sem hafa verið frammi hafðar um rafskautin. Því hefur verið haldið fram að hér sé um einhliða verðákvörðun að ræða á rafskautum af hálfu Alusuisse og endurskoðun sé ekki möguleg af okkar hálfu. Allt eru þetta gersamlega órökstuddar fullyrðingar sem eiga sér enga stoð í raunveruleikanum. Það kemur fram í samningnum að verðið á rafskautunum er ekki verð sem Alusuisse ákveður einhliða, heldur verð til þriðja aðila. Það er verð milli óskyldra aðila eða "arm's length dealings" sem hefur verið ítarlega skýrt hér í dag. Kostnaðarverðið verður ákveðið til skatts samkvæmt slíku samningsbundnu verði Alusuisse og ÍSALs með þeim fyrirvara að það verð sé ekki hærra en meðalverð í sölu Alusuisse á rafskautum til þriðja aðila á sama ári. Það liggur sem sé fyrir hlutlæg viðmiðun, viðskipti óskyldra aðila. Þess vegna er það vitanlega hin mesta firra að hér sé um einhliða verðákvörðun Alusuisse að ræða. Því hefur verið haldið fram, í öðru lagi, að við höfum enga möguleika á að endurskoða þetta. Það kom fram í iðnn. að meiri hluti lögfræðinga þeirra sem um málið höfðu fjallað taldi að þetta verð væri hluti af skattuppgjöri ÍSALs fyrir árið og þess vegna hefði það endurskoðunarfyrirtæki sem íslenska ríkisstjórnin skipar til endurskoðunar fulla heimild til að endurskoða þetta atriði, þ.e. verð á rafskautum. Eins og ég sagði í framsögu minni við 1. umr. um þetta mál, og hv. 5. þm. Austurl. hefur gert mér þann greiða að endurtaka oftar en einu sinni hafa þeir samningar legið á lausu hvað snertir endurskoðunarfyrirtæki íslensku ríkisstjórnarinnar. Þeir endurskoðendur hafa haft tækifæri til að kynna sér efni þeirra, fyrst og fremst verðin sem þar er um að ræða, og vita þess vegna og hafa staðreynt hvaða verð er þarna um að ræða. Þess vegna er það gersamlega út í bláinn að halda því fram að hér sé ekki unnt að koma við athugun eða að verðið sé einhliða ákveðið. Ég skal fara að stytta mál mitt, herra forseti. Það hefur mikið verið úr því gert hér, að ég hygg af þremur ræðumönnum, að þessu máli hafi verið skipt eins og það er orðað. Það er eins og menn hafi ekki áttað sig á því af hverju það var. Það hefði út af fyrir sig verið mjög æskilegt að semja um alla þessa hluti í einum áfanga. Ugglaust hefði það verið ágæt niðurstaða. En svo vandasamur og flókinn samningur sem hér er um að ræða tekur langan tíma. Það var einfaldlega ekki unnt á síðasta ári að ná samkomulagi um annað en þá þætti í 3. viðauka, fyrst og fremst rafmagnsverðið, sem þá var samið um. Það gafst ekki ráðrúm eða tími til að semja um skattana. Þess vegna var ákveðið að fresta þeim. En ramminn hafði þó verið lagður í bráðabirgðasamkomulaginu 1983. Að með því hafi einhver réttur glatast eru fullyrðingar sem ég vísa algerlega á bug, eða að þá hafi menn verið búnir að spila út trompunum. Því er fáránlegt að halda fram. Það var ekki gert. Það var einfaldlega vegna þess hversu málið var umfangsmikið að á einu ári gafst ekki tækifæri til að semja um það til hlítar. Annað kom einnig tvímælalaust inn í myndina. Ég minni á að tvöföldun á orkuverðinu færði Íslandi eða Landsvirkjun fleiri hundruð milljónir króna á einu ári, væntanlega milli 300 og 400 millj. kr. Ef sá samningur, sem gerður var um raforkuverðið fyrir ári, hefði ekki þá verið látinn taka gildi, heldur beðið eftir því að skattasamningurinn hefði verið gerður, hefðu menn einfaldlega orðið af þessum tekjum upp á hundruð milljóna króna. Það var ugglaust einnig, a.m.k. í hugum sumra, innlegg í það mál að láta rafmagnssamninginn taka gildi áður en frá skattasamningnum var endanlega gengið. Ég vildi að lokum víkja að þessu atriði varðandi skiptingu málsins því að það hefur mjög borið hér á góma. En að öðru leyti ætla ég ekki að fjölyrða frekar um þau atriði sem hér hafa komið fram í dag.



Herra forseti. Síðasti hv. ræðumaður tók nú þann tíma sem hv. forseti nefndi hér sem umræðutíma fyrir deildina í dag. En ég get alveg fallist á að reyna að ljúka þessari umræðu hér nú ef menn hafa biðlund til að hlýða á mitt mál kannske viðlíka langan tíma og hv. 2. þm. Reykn. tók hér. Er ég þó síður en svo að gagnrýna það að hann leggi hér orð í belg, svo þýðingarmiklu hlutverki sem hann hafði að gegna fyrir íslensk stjórnvöld í þessu máli. Ég er hins vegar ekki viss um að ræða hans sé neitt sérstakt fagnaðarefni eða stuðningur við hæstv. iðnrh. í þessu máli. Mér þykir í rauninni mjög gott að þessi málflutningur skuli vera færður inn í þingtíðindi því að hann skýrir fyrir okkur alþm., sem erum að reyna að átta okkur á þessu máli, betur en flest annað hvernig það mátti gerast á öllum þessum tíma, langtum lengri tíma en upphaflega var gert ráð fyrir til samninga um þessi efni, skuli niðurstaða vera jafnhrakleg og fyrir liggur í þessu frv. Auðvitað veldur hver á heldur. Og þar skiptir máli ekki aðeins vandvirkni og þekking á málsatvikum og innsýn inn í aðstöðu gagnaðilans, heldur líka að það sé til staðar einhver metnaður og eitthvert þor til að ná fram þeim leiðréttingum sem verða að teljast eðlilegar, nauðsynlegar og sanngjarnar miðað við allar aðstæður. Hvers vegna ætli hv. 2. þm. Reykn. sé svona órótt út af þessu máli, eins og fram kom hér í hans síðustu ræðu? Ég hygg að hann hafi vikið að einu atriðinu undir lok síns máls, því atriði sem ég hef sérstaklega hirt hann fyrir, svo ég leyfi mér að nota það orð - ég gerði það bæði við 1. umr. þessa máls og eins í nál. sem ég kynnti hér í ræðu minni áðan - í sambandi við endurskoðunarrétt á rafskautum. Þar er þó um að ræða efni sem hv. þm. ætti að hafa einhverja faglega þekkingu á sem lögfræðingur því að maðurinn er lögmenntaður. En hver er uppskeran? Allar hans staðhæfingar hér í ræðu í 1. umr. eru gersamlega fallnar. Hann reynir ekki lengur að bera blak af sér eða hönd fyrir höfuð sér í sambandi við þetta efni. Þó voru aðeins tilburðir til þess hér áðan og þess vegna er nauðsynlegt að ganga aðeins betur frá honum að þessu leyti. Maðurinn sagði okkur hér við 1. umr., samningamaður íslensku ríkisstj., að rafskautasamningarnir, sem verð á rafskautum væri miðað við, lægju á lausu, væru opinbert plagg. Hann segir okkur nú, að þarna sé um að ræða óháðan alþjóðlegan endurskoðanda og það verði bara að treysta þeim, með svipuðum hætti og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson bar hér á borð, því að hann hefur þegar áttað sig á þessu, endurskoðanda sem Alusuisse velur og sem staðfestir gagnvart ríkisstj. hvert verðið er. Síðan er sagt: "Það er hægt að tengja þetta við hina árlegu endurskoðun." Það datt ekki nokkrum lögmanni, sem kom á fund iðnn. deildarinnar, í hug að halda því fram að við hefðum þann rétt til að komast að þessum samningum um rafskautin í sambandi við hina óháðu, árlegu endurskoðun nema Alusuisse hefði áhuga á því að sýna okkur þá. Það er búið að afsala okkur réttinum, það þarf að fara í gerðardóm samkvæmt ákvæðum 47. gr. ef menn ætla að knýja Alusuisse til þess. En einn lögmanna staðhæfði það til viðbótar að það hefði ekki neina efnislega þýðingu vegna þess að við hefðum ekkert að sækja fyrir gerðardóm að þessu leyti. Það er búið að ganga frá þessu með því að engar forsendur fyrir staðfestingu eru festar inn í samning. Svo segir lagaprófessorinn hér áðan, hv. 2. þm. Reykn., að þá hefðu endurskoðendur Íslands fullan rétt til að endurskoða þessa samninga skv. gr. 29.04 eða 5 sem fjallar um hinn árlega endurskoðunarrétt. Hvar stendur það? Er þar talað um rétt endurskoðenda íslensku ríkisstj. til að komast inn í bækur Alusuisse þar sem þessir samningar liggja? Hvernig er það, hv. 2. þm. Reykn., er þar réttur til að komast inn í bækur Alusuisse? Nei, það er aðeins talað um bækur ÍSALs. Þar liggur munurinn. En enn reynir þessi samningamaður íslensku ríkisstj. að klóra hér í bakkann. Þetta sýnir okkur í hvers konar stöðu þetta mál hefur verið af Íslands hálfu þegar samningamenn halda með þessum hætti á málum og átta sig ekki á stafrófinu þó að þeir eigi að heita faglærðir í lögum. Hvað er svo fleira sem veldur ókyrrð í huga hv. þm.? Jú, það er það að þær forsendur, sem iðnrn. hefur reynt að bera hér fram til að sýna fram á ágæti þessa samnings eða a.m.k. að réttlæta það að hann er lagður hér fram til staðfestingar, eru svo misvísandi, rangar sumpart og villandi að ekki stendur steinn yfir steini. Eitt er taflan og bilaða vasatölvan, ég ætla ekki að ræða það frekar, það liggur fyrir. Hæstv. iðnrh. hefur beðist afsökunar á þeim ósköpum, þeim fádæmum. En síðan kemur staðhæfingin um að skattarnir skv. skattstiga eldra, núverandi skattkerfis og þess sem á að innleiða, geti ekki orðið lægri. Sú staðhæfing stóðst ekki einfaldasta próf. Það liggur hér fyrir og var viðurkennt af talsmönnum iðnrn. sem komu fyrir iðnn. deildarinnar. Þeir fengu ekkert annað út úr sínum tölvum. Þegar málið var komið í þessa stöðu og þetta bil lá fyrir þar sem samanburðurinn leiddi í ljós neikvæða útkomu á samanburði þessara kerfa, neikvæða útkomu miðað við þær breytingar sem hér er lagt til að lögleiða, þá fóru menn að ókyrrast, ekki bara uppi í iðnrn. heldur líka niðri í Seðlabanka. Formaður samninganefndar um stóriðju áttaði sig á því að málið var komið í þannig hættu hér og hans orðstír allur að nú yrði að reyna að reikna upp á nýtt. Það er sennilega í seinni hluta síðustu viku sem tölvurnar niðri í Seðlabanka eru settar í gang til að reyna að framleiða nýjar forsendur, nýtt mat, ný talnagildi til að bera hér fram á Alþingi, til að klóra í bakkann. Uppskeran liggur fyrir í fylgiskjölum sem ég hef sumpart tekið hér inn með mínu nefndaráliti því að það er gott að hafa þessar upplýsingar þar upp á framtíðina. Það er gott að halda þessum vinnubrögðum til haga. Það lá svo mikið við að koma þessu á framfæri að búið var að afgreiða málið út úr nefnd þegar tölvurnar í Seðlabankanum spýttu út síðasta fylgiskjalinu sem hér liggur fyrir frá samninganefnd um stóriðju. Og hvernig er þessi reikningur, hvernig er þetta til búið, hvernig er þetta framreitt? Það er gert með þeim hætti að dregnir eru inn alveg nýir þættir sem ekki er neitt um fjallað, a.m.k. ekki talnalega, í frv. hæstv. ráðh., í grg. með frv., þ.e. þættir sem tengjast skattstofni. Nú er það ekki bara samanburður á skattstiganum, sem Ríkisendurskoðun hefur staðfest að við reiknuðum rétt og iðnrn. rangt, heldur varð að draga skattstofninn og mat á honum inn í umræðuna og fá flinkan endurskoðanda - sem ég ætla ekki nema gott eitt, ég reikna með að hann vinni sín verk af samviskusemi eftir sinni sýn - Stefán Svavarsson, sem átti sæti í undirnefnd samninganefndar um stóriðju, til að yfirfara málið og reyna að reikna til baka miðað við leiðréttingu á skattstofni. Þannig varð til það sem hv, þm. Birgir Ísl. Gunnarsson setur inn í sitt nál. og þeirra hv. sjálfstæðismanna og fylgdi eftir hér í ræðu sinni, endurreikningur til baka á skattstofni 1984-1980. Hvað segja þessir hv. þm. hér? Þeir eru ekki í nokkrum vafa um að endurskoðandinn hafi alveg hitt naglann á höfuðið í sínum útreikningum, þeir eru ekki í hinum minnsta vafa um það. Sjálfsagt hafa þeir bókhaldsþekkinguna og nú er þetta bara staðreynd. "Þetta er staðreynd," sagði hv. 4. þm. Reykv. Og hvað sagði hv. 2. þm. Reykn. um þetta? Ég má til með að vitna í hann, ég tók það orðrétt niður. Það var ekki ónýtt að fá það hér fram til að lýsa inn í þessa stöðu. Hann sagði hér óbeint að þar af leiðandi fengjust hærri skattar út úr þessari breytingu á grundvelli þessara bakreikninga til 1980 sem, burtséð frá ótal óvissuþáttum sem inn í þá reikninga ganga, eru t.d. þeim annmarka háðir að þar eru ekki teknar inn leiðréttingar endurskoðenda íslenskra stjórnvalda á ársreikningum ÍSALs, t.d. fyrir árið 1980. Það er ekki haft fyrir því. Ríkisstj. treystir ekki betur sínum endurskoðendum, Coopers & Lybrand, en svo að hún lætur vera að taka inn leiðréttingar þeirra á ársreikningum ÍSALs þegar farið er í svona endurreikning. Er þó búið að borga þeim allvel fyrir ekki síður en 2. hv. þm. Reykn. sem fékk rösklega þingfararkaupið hér á fyrra ári til að standa sig í þessum samningum væntanlega. Svo segir hv. þm. orðrétt: "Þar af leiðandi fást hærri skattar, óvefengjanlega, og þýðir ekki að bera á það brigður." "Nýja skattkerfið myndi, eins og menn sjá á þessu fskj.", gefa svona og svona mikið. Hvar eru menn staddir í heiminum sem reyna að bera hluti af þessu tagi hér á borð á Alþingi Íslendinga? Hv. þm. Kjartan Jóhannsson gerði hér margar skarplegar athugasemdir og veit ég þó að hann hefur ekki átt þess kost að vinna sig inn í þetta mál eins og hann hefði gert ef hann hefði starfað með þingnefndinni. Hann hefur mikla reynslu af samskiptum við ÍSAL sem stjórnarmaður og með því að fylgjast með samningagerð og hann hefur orðið sannspár um marga þætti. Hann benti réttilega á að það sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson var að reyna að vefengja hér úr forsendum úr fskj. - ætli það sé ekki fskj. VI með mínu nál. - það væri ekki mjög mikið innihald í þeim athugasemdum. Hráefniskostnaður er í þessu fskj. metinn heldur hærri en var á síðasta ári, að ég hygg, sem við er miðað. Hann er skv. nýju skattkerfi metinn á 41,5% en skv. gildandi skattkerfi á 40,5% af söluverðmæti og síðan eru nefndar rauntölur frá fyrri árum þessu til samanburðar. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson er auðvitað ekkert að hugleiða það hvort afsal ákvæðanna um bestu kjör á hráefnum hafi einhverjar breytingar í för með sér þegar litið er á samanburð á milli þessara kerfa. Það var gott að hv. 2. þm. Reykn. fór að vekja athygli á afskriftunum og þeim mikla pytti sem Ragnar Árnason lektor hefði dottið ofan í í sambandi við þær. Hér er verið að bera saman skattkerfið til framtíðarinnar. Mat á fastafjármunum ÍSALs var fyrir breytingar 64 millj. bandaríkjadala, var hækkað um 25 millj. upp í 89 millj. Gert er síðan ráð fyrir afskriftum á tíu árum og afskriftastofni samkvæmt hinu eldra kerfi upp á 6,4 millj. og hins vegar 8,9 samkvæmt nýju kerfi. Lögmaðurinn, hv. 2. þm. Reykn., veit bara ekkert hvað upp snýr eða niður. Ég vil biðja hæstv. iðnrh. um að athuga hvort ekki væri rétt að endurskoða skipun þessarar nefndar. Þótt hv. 2. þm. Reykn. veiti sjálfsagt ekkert af því að bæta einhverju við þingfararkaupið held ég að það væri ekkert óskynsamlegt miðað við stöðu þessara mála, áður en t.d. farið er að taka upp viðræðurnar við Kínverja og túlka á milli á kínversku, að prófa að skipta um áhöfn. Væri nokkuð á móti því að seðlabankastjórinn okkar hv., sem er mætur maður um margt, færi nú að taka sér frí úr þessum samskiptum eftir 25 ára hrakfallasögu? Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykn. vék réttilega að þeim forsendum sem eru fyrir fskj. VI og gagnrýndi málflutning hv. 4. þm. Reykv. í því sambandi. Það er rétt að fram komi að þar eru tekin inn, eins og kemur fram í ,inngangi fskj., ýmis matsatriði bæði varðandi skattstiga og hina nýju málafylgju iðnrn. og Seðlabanka um skattstofn. Það er annar grunnur, þetta er önnur nálgun en kemur fram í fskj. II sem er einfaldlega talnalegir útreikningar á gildandi skattstigum skv. gömlu og nýju kerfi og verða ekki vefengdir og Ríkisendurskoðun skrifaði upp á þá áður en ég tók þetta mál hér upp við 1. umræðu. En inn í fskj. VI, sem leiðir til athyglisverðar niðurstöðu eru teknar ákveðnar forsendur og þær eru birtar. Hv talsmenn 2. minni hl., hv. sjálfstæðisþingmenn eru hér að reyna að gera lítið úr forsendum þar að baki, mennirnir sem hafa ekki haft fyrir því að leggja fram forsendur á eigin útreikningum og rök fyrir sínu máli þannig að uppfyllt séu lágmarksskilyrði um vinnubrögð. Þetta vildi ég aðeins benda á. Ég vek einnig athygli á því að í fylgiskjölum með mínu nál. er þriðja nálgunin sem ég tel að eigi einnig fyllilega rétt á sér og hv. 3. þm. Reykn. gat einnig um. Það eru hinar breyttu aðstæður sem skapast ef ákveðinn hagnaður fer að myndast í áliðnaði. Inn í texta nál. eru teknar ákveðnar niðurstöður úr því og hagnaðarforsendur og bent á það, sem hlýtur að gerast, að þegar ákveðnum hagnaði er náð í iðnaðinum fara nýfjárfestingar að koma inn sem munu draga úr slíkri hækkun upp á við til lengri tíma litið. Það er rétt að menn reyni í erfiðu og flóknu máli sem þessu að horfa til allra átta, reyna að leggja fjölþætt mat á hlutina og okkar stöðu. Það hefur verið reynt í áliti 1. minni hl. Ég get að vísu unnt þeim hv. sjálfstæðismönnum þess að gagnrýna hér Ragnar Árnason lektor ef þeim býður svo við að horfa. Hann getur vel tekið við slíkri gagnrýni þótt utan þingsala sé. En það er eitt atriði að lokum, herra forseti - því að ég ætla ekki að ganga á bak orða minna um ræðutíma - sem ég vildi nefna og vel þar aðeins úr fjölmörgum athugasemdum sem ég hefði að gera við málflutning 2. minni hl., hv. 4. þm. Reykv. Það er í sambandi við liðinn tíma og þá undirstöðu sem fyrrv. ríkisstjórn lagði í þessu máli og hv. 2. þm. Reykn. hefur ítrekað reynt að gera lítið úr. Ég segi við þessa þm. hv. þingbræður, í allri vinsemd: Ég hefði viljað sjá í hvaða sporum þeir hefðu staðið og stæðu gagnvart Alusuisse ef ekki hefði í tíð ríkisstjórnar dr. Gunnars Thoroddsens og raunar einnig í tíð ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar verið farið ofan í saumana á rekstraraðstæðum og bókhaldsskilum Alusuisse vegna ÍSALs. Ég bið þm. um að íhuga hvaða þýðingu það hafði, ekki aðeins að auka þekkingu íslenskra stjórnvalda á þessum rekstrarforsendum heldur líka að draga fram með óyggjandi hætti þau bókhaldslegu svik sem Alusuisse hafði stundað árum saman vegna reksturs á dótturfyrirtækinu - svo að ég noti hefðbundið orðalag - í Straumsvík. Hv. 4. þm. Reykv. valdi mér ákveðnar einkunnir í þessu sambandi. Ég get vel tekið við þeim. En ég vil rifja það enn einu sinni upp úr þessum ræðustól sem ég gerði hér á árum áður, 1980-1983 og 1984, í umræðum um þessi mál. Þá bað ég hv. 4. þm. Reykv. að koma hingað upp í þennan stól og skýra þinginu og þjóðinni frá því hvenær hann hafi talið ástæður til að endurskoða samningana við Alusuisse vegna ÍSALs, hvenær hann fyrst hafi fallist á að það gæti verið einhver ástæða til að líta á rafmagnssamninginn gagnrýnum augum. Ég hef marglýst eftir þessu gagnvart hv. 4. þm. Reykv. Hann hefur enn ekki haft fyrir því að fara í gegnum þingtíðindin til að leiða fram hvenær hann tók upp baráttuna fyrir breytingu á rammasamningi og hækkun rafmagnsverðs frá Landsvirkjun til ÍSALs og á hann þó sæti í stjórn Landsvirkjunar. Það gerðist hins vegar, vegna þeirrar vinnu sem fram fór á árunum 1981 og 1982, að hinir harðsoðnustu í þessu máli, aðilar sem hafa fest sig í því fari að verja samningana frá 1966 í merg og bein, sáu að múrarnir voru að brotna og féllust á að endurskoða sinn málflutning í sambandi við rafmagnsverðið. Það var í fyrsta sinn sem aðeins krældi á, aðeins kom fram vottur hjá þáv. formanni Sjálfstfl., Geir Hallgrímssyni hæstv. núv. utanrrh., í mars 1981 eftir harðar umræður hér, að þrátt fyrir hið mikla ágæti álsamninganna væri kannske ástæða til að fara að huga að einhverjum breytingum á raforkuverði. En kúvendingin í þessu efni gerist ekki fyrr en í ágúst 1982 þegar iðnrn. leggur fram gilda skýrslu um þróun rafmagnsverðs til áliðnaðar. Herra forseti. Þessi samningur, sem hér er til 2. umr., þetta frv., er aðeins hluti af heild og það er löng saga að baki. Það er ekki hægt að líta á þennan samning án þess að tengja hann við þann samning sem hér var lögfestur í fyrra og auðvitað einnig í tengslum við þann aðalsamning sem gerður var fyrir bráðum 20 árum síðan og sem var vissulega gallaður í alla staði, að flestu leyti er a.m.k. óhætt að segja, en hann var frumraun. Menn hefðu átt að læra síðan og læra meira og læra betur en talsmenn þessa frv. virðast hafa gert og samningamenn íslensku ríkisstj. bæði hér innan þingsala og þeir sem komið hafa á fundi iðnn. Nd.



Hæstvirtur forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að þakka hv. iðnn. og formanni hennar vel unnin störf við afgreiðslu nefndarinnar á þessu frv. til laga um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium Ltd. um álbræðslu við Straumsvík. Nefndin hefur kallað til sín fjöldann af sérfróðum mönnum til athugunar á viðaukasamningnum eins og fram kemur í gögnum nefndarinnar og sem staðfestir vönduð vinnubrögð af hennar hálfu. Ég sé ástæðu til að þakka hæstv. forseta fyrir að greiða götu þessa frv. og ég sé enn fremur ástæðu til að þakka hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni fyrir góða samvinnu um að hraða afgreiðslu þessa máls. En ég vil hryggja hv. þm. Hjörleif Guttormsson með því að staðfesta traust mitt á samninganefndinni og það stendur ekki til að ég breyti samsetningu hennar. Vegna ummæla hv. þm. um seðlabankastjóra, að hann taki sér frí eftir 25 ára hrakfallasögu, vil ég taka fram að ég tek ekki undir það álit. Ég held að hann hafi öðlast mjög veigamikla og verðmæta reynslu fyrir íslensku þjóðina á þessum 25 árum og hann hefur líka traust mitt. Sem sagt, staða seðlabankastjóra er ekki laus til umsóknar. Ég mun hér aðeins stikla á stóru því að nefndarmenn hafa gert glögga grein fyrir málinu og svarað allri gagnrýni sem fram hefur komið. Nefndin hefur klofnað í afstöðu sinni og skilar fjórum nefndarálitum. Sjálfstæðismenn í iðnn. styðja frv. með rökum sem sett voru fram af sérfræðingum ráðuneytisins. Með áliti sjálfstæðismanna fylgja nokkrar töflur og útreikningar sem sérfræðingar ráðuneytisins og samninganefndir létu nefndinni í té. Vísa má til þess álits og fylgiskjala um frekari rökstuðning með frv. því að ég vil reyna að stytta mál mitt sem kostur er. Minnihlutaálit kemur frá framsóknarmönnum sem styðja frv. en meta ávinning af samningsgerðinni á nokkuð annan veg en fulltrúar Sjálfstfl. í iðnn. Í áliti sínu benda þeir réttilega á að í samningnum séu tveir meginþættir, skattstofn og skattstigi. Telja þeir ákvæðin um reikningsskil til hagsbóta og ávinning að nýjum reglum um viðmiðunarverð. Hins vegar virðast þeir taka framtíðarspám um álverð með nokkrum fyrirvara. Er þetta skiljanleg afstaða og eðlilega er rúm fyrir ólíkt mat á aðstæðum að þessu leyti. Í viðamiklu minnihlutaáliti frá Alþb. rekur hv. þm. Hjörleifur Guttormsson helstu gagnrýni á þennan viðauka svo og um málsmeðferð. Þegar hefur verið fjallað um flest þau atriði sem koma fram í þessu áliti en benda má þó á eftirfarandi: 1. Það er fullyrt að lágmarksskattur fari hríðlækkandi. Rétt er að raunvirði dollarans fer nokkuð lækkandi. Hins vegar er rétt að benda á að Alusuisse hafði um þetta bindandi samning frá 1975, þ.e. um óverðtryggt grunngjald til 1994. Ekki var sá forsendubrestur fyrir þeirri till. nú að sterk krafa væri um leiðréttingu á gjaldinu svipað og átti við um raforkuverðið. Ítrekuð ósk var sett fram um hækkun gjaldsins en samningar tókust ekki um það. 2. Það er fullyrt að heildartekjur fari lækkandi. Útreikningar, sem lagðir voru fram í iðnn., sýna hið gagnstæða. Í fyrsta lagi mun skattstofninn hækka með bættum reikningsskilum og endurfjármögnun. Í þeim tilvikum sem líklegust eru um þróun álverðs og hagnað ÍSALs verða heildarskatttekjur hærri. 3. Fullyrt er að aðhald að ÍSAL verði veikara. Eins og margrætt er hér í deildinni breytist almennur réttur til skattaeftirlits ekki við þessa samninga. Tímafrestur til árlegs eftirlits og endurskoðunar er fullnægjandi að mati Coopers & Lybrand. Skylt er nú að láta endurskoðun ársreikninga fara fram árlega og fari sú endurskoðun fram er heimilt að vefengja ársreikningana jafnvel eftir 1. okt. á því ári sem endurskoðunin fer fram. 4. Fullyrt er að skattalögsagan sé áfram erlendis. Það er rétt að alþjóðlegir endurskoðendur framkvæma endurskoðunina. Hins vegar hefur íslenskt aðildarfélag Coopers & Lybrands, Endurskoðunarmiðstöðin hf., N. Manscher, tekið aukinn þátt í endurskoðuninni. Þannig er stefnt að því að Íslendingar yfirtaki vinnu við endurskoðun næstu árin. 5. Staðhæft er í nál. að málsmeðferð hafi verið hrakleg. Hv. þm. gagnrýnir skort á samráði við stjórnarandstöðuna og að of mikil leynd hafi hvílt yfir samningsgerðinni. Nú er það svo að samningar, sem varða viðskipti, verða að vera trúnaðarmál. Möguleiki til að skiptast á upplýsingum í trúnaði getur og greitt fyrir því að samningar náist. Mikilvægt er að gagnkvæmur trúnaður ríki milli aðila. Hitt má vel viðurkenna að samráð geti orðið að líða nokkuð fyrir bragðið. Ekki verður fjölyrt frekar um útreikninga sem fylgja nál. og áður hefur verið fjallað um. Ágreiningur er milli hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar og mín um mat á tölulegum niðurstöðum og við það verður sitja eftir leiðréttingu þá sem margrædd er. Ég vil ekki fjölyrða mikið um minnihlutaálit Kvennalistans sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir flutti. Mörg sjónarmið þm. eru athygli verð en ég er þeim ekki þar með sammála. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir ræddi um að ekki bæri um of að treysta Alusuisse vegna skattamálanna. Þetta má taka undir að því leyti að hafa verður virkt skattaeftirlit með ÍSA L. Einmitt það hefur verið tryggt með lögbundnum árlegum endurskoðunum. Ég hef áður lagt áherslu á þýðingu þessa ákvæðis. Virðulegi forseti. Ég mun reyna að stytta mál mitt mjög og fletta hér upp í lokaorð og þau eru svohljóðandi: Um mat á ávinningi af samningi þessum verður að hafa hugfast að megintilgangur samningsgerðarinnar var að bæta framkvæmd skattlagningarinnar, m.a. með betri reikningsskilum og reikningsreglum, og semja um viðmiðanir til að framkvæma armslengdarákvæði samningsins án þess að sífelldar deilur kæmu upp um það mál. Þessu meginmarkmiði hefur verið náð. Auk þess hefur veruleg eiginfjáraukning átt sér stað. Ekki voru sérstök rök fyrir því að réttmætt væri að krefjast nú aukinna skatta af ÍSAL nema í tengslum við aukinn hagnað. Með samningnum er lagður grundvöllur að bættri afkomu ÍSALs og tryggður aukinn skattur eftir því sem afkoma fyrirtækisins batnar. Loks er rétt að árétta að hinar endurskoðuðu reglur um framleiðslugjald taka aðeins til núverandi álbræðslu. Um stækkun álversins og hugsanlega samninga þar að lútandi verður ekki rætt nánar hér. Þó er alveg ljóst að samkomulag um málefni fyrri tíðar er nauðsynlegur grundvöllur þess að unnt sé að fjalla með ábyrgum hætti um stækkun álversins. Nauðsynlegt er því að hraða afgreiðslu máls þessa, sem felur í sér lokalausn þeirra mála sem á dagskrá hafa verið varðandi núverandi álbræðslu skv. bráðabirgðasamningum frá 23. sept. 1983, þannig að hefja megi viðræður um stækkun álversins á nýju ári með hreint borð. Rétt er og að minna á að von okkar um aukinn ávinning af álbræðslunni hlýtur að vera tengd stækkun hennar og varðar það jafnt aukna orkusölu, aukna atvinnu, auknar skatttekjur sem og almennan þjóðhagslegan ávinning af starfseminni. Virðulegi forseti. Ég vil aftur bera þakkir mínar fyrir góða afgreiðslu forseta deildarinnar. Umr. (atkvgr.) frestað.