Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jósef Björnsson ; Þetta mál, sem hingað er komið frá Nd, og er stj.frv., er mikið mál og merkilegt. Það er öll ástæða til að rannsaka það sem best, og vil jeg því stinga upp á, að 3 manna nefnd verði skipuð til þess að athuga það, að lokinni þessari umræðu.

Björn Þorláksson : Jeg vil að eins leyfa mjer að vekja athygli á, að tvær prentvillur hafa slæðst inn í frumvarpið, en þær eru svo bersýnilegar, að skrifstof an getur vel leiðrjett þær. Prentvillurnar eru ,,skjalaþýðendur“ fyrir „skjalþýðendur“ og „rjett er því“ fyrir „rjett er þó“.



Frumvarp það, sem hjer liggur fyrir, er breyting á lögum þeim um sauðfjárbaðanir, er seinasta þing samþykti. Aðalbreytingin, sem farið er fram á, er að taka af stjórninni skylduna, er á hana er lögð með lögunum, að útvega árlega nægileg baðlyf fyrir landið, og annast um að þau verði flutt á þær hafnir, sem hreppsnefndir æskja. Þegar lögin voru samþykt í fyrra, var það hugmyndin, að leggja kaup á öllum baðlyfjum handa landinu undir einn hatt, að jeg komist svo að orði. Var búist við því, að á þennan hátt mundi hægt að fá baðefnið ódýrara en ef einstakir menn eða einstök sveitafjelög keyptu það hvert fyrir sig. Það er heldur ekki hægt að hafa á móti því, að svona setti það að vera. En sú hefir reyndin orðið, að verð það, sem auglýst hefir verið á baðefnum til notkunar næsta vetur, er að minsta kosti talsvert hátt, miðað við það, sem menn hafa átt að venjast að undanförnu. Þetta var ekki orðið ljóst út um land, þegar þingmálafundir voru haldnir í vor; því að auglýsingin um hin fyrirskipuðu baðlyf og verð þeirra barst ekki út um land fyr en löngu eftir að þeir voru haldnir. Baðefnin fyrst auglýst 16. júlí þ. á. í Lögbirtingablaðinu. Eigi að síður hafa komið fram óskir á sumum þingmálafundum um það, að sveitirnar eða einstakir menn mættu kaupa baðlyf sín. Getur verið, að þessar óskir hafi komið fram fyrir þá sök, að óþægilegt hafi þótt að leggja út verð baðefnanna alllöngu fyrirfram. Úr því get jeg ekki gjört mikið, og svo mun vera um nefndina í heild sinni. Það sýnist ekkert verulegt við það að athuga, þótt sumir óski að kaupa baðefni sín meira sundurskift en lögin heimila þeim, annað hvort í sínu eigin kaupfjelagi eða á annan hátt; einkum verður þetta skiljanlegt og meir en afsakanlegt, þar sem verð það, sem auglýst er á baðlyfjunum, hátt á fimta eyri fyrir kindina, virðist svo hátt, að hægt sje fyrir einstaka menn að útvega sjer það með jafngóðum kjörum eða jafnvel talsvert betri. Það, sem vakti ágreining í nefndinni, var ekki þetta, heldur hitt, að háttv. minni hluti lítur svo á, að svo langt sje gengið í frv., að hreppsnefndum sje ekki heimilað að beita því eftirliti með útvegun baðlyfja, sem æskilegt er og í rauninni er ætlast til af þeim. Í 3. gr. frumvarpsins stendur, að hreppsnefndir og bæjarstjórnir skuli hlutast til um, að næg baðlyf sjeu pöntuð í tíma, í stað þess að í 5. gr. laganna frá 10. nóv. 1913 stendur, að þær skuli annast útvegun baðlyfjanna. Hjer er því nokkuð vægt til. Það er óneitanlegt, að ef þetta frumvarp verður samþykt, þá fá hreppsnefndirnar minna vald en áður, enda þótt orðin „hlutast til um“ geti gefið hreppsnefndum tilefni til að beita talsverðu eftirliti. Við þessa breytingu hefir einn nefndarmannanna talsvert að athuga; sömuleiðis lítur hann svo á, að mjög sje athugavert að fara að breyta nýjum lögum, sem lítil reynd er komin á. Að öðru leyti mun háttv. minni hluti gjöra grein fyrir skoðun sinni; en um það get jeg verið sammála háttv. minni hluta, að það er að jafnaði leitt, að þurfa að fara að breyta nýjum lögum, sem lítt eru farin að sýna sig og engin full reynsla komin hvernig reynast muni, er menn fara að venjast þeim og læra að hagnýta sjer þau. En af því það hefir nú sýnt sig, að fjáreigendur víðsvegar um land hafa áhuga á, að fá þessum nýju lögum um sauðfjárbaðanir breytt, þá finst meiri hlutanum ekki ástæða til að setja sig upp á, móti þessum óskum, og leggur hann því til, að frumvarpið verði samþykt hjer í háttv. deild óbreytt, eins og það kom frá háttv. Nd.

Framsögum. minni hlutans (Sigurður Stefánsson) : Hv. þm. Húnv. (G. Ó) sagði, að lítill munur væri á þessu frv. og gildandi lögum. En mjer finst það altaf nokkur munur, hvort maður vinnur verkið sjálfur eða verður að láta aðra vinna það. Samkvæmt gildandi lögum á hreppsnefnd að annast um að allir kaupi baðlyf á sauðfje sitt, en samkvæmt frv. á hún aðeins að hlutast til um að þau verði keypt. Mín reynsla er nú sú, að sjálfs sje höndin hollust. Það, sem jeg get sjálfur gjört, læt jeg ekki aðra gjöra.  (Guðmundur Ólafsson: Væri þá ekki best að hreppsnefndir böðuðu sjálfar?)  Fjárkláðinn væri nú ekki til í landinu, ef bændur hefðu verið menn til að panta baðlyf í sameiningu. En þeir eru ekki komnir svo langt, að þeir geti komið sjer saman um slíkt, og ekki komnir svo langt, að þeir sjái, hvert skaðræði óþrifnaðurinn er. Þegar við sjáum, að óþrif og kláði haldast enn við í landinu, þrátt fyrir alt það, sem gjört hefir verið, til þess að afstýra þeim ófögnuði, þá virðist ekki ástæða til að vera að draga úr eða mýkja þau ákvæði löggjafarinnar, sem helst eru til tryggingar gegn hinu skaðlega hirðuleysi fjáreigandanna, sem stendur og hefir staðið sauðfjárræktinni fyrir þrifum.

Framsögum. minni hlutans (Sigurður Stefánsson); Háttv. framsögumaður meiri hlutans (J. B.) hefir að miklu leyti. tekið af mjer ómakið með að gjöra grein fyrir því, hvers vegna jeg get ekki fallist á frumvarp þetta, eins og það er úr garði gjört frá háttv. Nd. Jeg lít svo á, að frumvarp þetta minki stórum, að jeg ekki segi nemi braut, þær afaráríðandi tryggingar, sem þurfa að vera, bæði fyrir því, að nóg sje til af baðefnum, og að þau sjeu notuð eins og fyrir er mælt. Úr þessu hvorutveggja er að stórum mun dregið með breytingum frv. á 3. gr. og 5. gr. laganna um sauðfjárbaðanir. Jeg mundi þó ekki hafa gjört ágreining út af breytingunni á 3. gr. einni saman. En breytingin á 5. gr. er þannig vaxin, að jeg get ómögulega fylgt háttv. meðnefndarmönnum mínum í því, að leggja. til að hún sje samþykt. Sú skylda, sem nú hvílir á hreppsnefndum og bæjarstjórnum, að annast um útvegun baðlyfja í sínu umdæmi, má heita að hverfi með öllu, verði þetta frumvarp samþykt. Það er sitt hvað, að eiga að hlutast til um, að næg baðlyf sjeu til, og hitt, að hafa þá skylduað annast um, að svo sje jafnan. Sú skylda, sem hreppsnefndum er hjer lögð á herðar, er óframkvæmanlegri en skylda sú, er lögin frá í fyrra ætluðu þeim. Jeg þykist vera svo kunnugur hreppsnefndum hjer á landi, að jeg geti fullyrt, að þessi breyting, er hjer ræðir um, verði ekki til annars en að hreppsnefndirnar gegni störfum sínum ekki eins vel og skyldi. Það mun og reynast erfitt að fylgja þessum lögum. Í raun og veru, þarf hreppsnefndin að fara til hvers einasta manns og spyrja hann, hvort hann hafi birgt sig með baðlyf. Það er undir mönnunum sjálfum komið, hvort þeir segja satt eða ekki, og hvort hreppsnefndin fær sanna vitneskju um ástandið. Það væri alt öðru máli að gegna, ef bændur skyldu sjálfir, hve þeim er afaráríðandi að baða, en við vitum allir, að þeir eru ekki eins og þeir ættu að vera, og skilja ekki hve mikið þeir eiga í húfi, ef þeir vanrækja baðanir. Gagnvart óforsjálni manna dugar þessi íhlutunarrjettur hreppsnefnda alls ekki. Gjörum nú ráð fyrir, að hreppsnefnd hefði með ærinni fyrirhöfn fengið þau svör við spurningum um baðlyfjapantanir í hreppnum, að allir hefðu sjeð sjer fyrir nægum birgðum og að alt væri í góðu lagi. En svo kemur það seinna upp úr dúrnum, að Pjetur eða Páll hafi engin baðlyf pantað. Hvar stendur hreppsnefndin þá? Og hvar standa bændur þá? Þetta hirðuleysi þeirra getur bakað þeim stórskaða. Ákvæði laganna í fyrra, að hreppsnefndirnar annist útvegun baðlyfja, sjeu skyldar að panta þau, veitir betri trygging þess, að baðlyfin sjeu alt af til taks. Ef einhver greiðir ekki andvirði þeirra, má taka það lögtaki. Það var því óneitanlega hyggilegar búið um hnútana í lögunum frá í fyrra en hjer er farið fram á. Og þá er þess er gætt, hve mikið liggur við, sýnir reynslan, að það má ekki gefa mönnum mikið undir fótinn með vanrækslu. Það er ilt að vita til þess, að fjárkláðinn skuli enn dafna fyrir vanrækslu eina og hirðuleysi, eftir öll þessi hundruð þús. kr., er kostað hefir verið til útrýmingar honum. Það dugir því ekki að breyta núgildandi lögum og eiga þannig á hættu, að sama skeytingarleysið haldi áfram í þessu efni, sem hingað til hefir kostað landið jafnvel milljónir króna. Það má varpa því fram, að þeir, sem hlýði eigi lögunum, sæti sektum. En jeg gjöri ekki mikið úr því, og held, að lítið gang sje að því.



Jeg ætla að gjöra nokkrar athugasemdir við hina glöggu og góðu ræðu háttv. þm. Ísfjk. (S. St.). Hann áleit, að ákvæði þessa frumvarps minkaði tryggingu þess, að lögunum um sauðfjárbaðanir væri hlýtt. En jeg get ekki gjört mikið úr þessu atriði. Í lögunum stendur, „að hreppsnefndir skuli annast útvegun baðlyfja“; hjer í frumvarpinu segir, að þær skuli hlutast til um, að allir fjáreigendur panti næg baðlyf. Jeg sje ekki mikinn mun á þessu. Áður áttu hreppsnefndir sjálfar að panta. Nú þurfa þær ekki að gjöra það; sjálfar; að eins sjá um, að það sje pantað. Í báðum tilfellum verður það vanrækslu hreppsnefnda að kenna, ef ekki er pantað. Baðlyfin geta orðið oflítil, þó að hreppsnefndir panti, alveg eins og þó hver einstaklingur panti. Að því leyti ber alveg að sama brunni. En sá er munurinn, að ef einhver pantar oflítið, er ekki hægt að bæta við það að vetrinum til, meðan núgildandi lög eru óhögguð; en ef þetta frumvarp verður að lögum, má gjöra ráð fyrir, að alt af megi fá baðlyf í næsta kauptúni. Hver má kaupa baðlyf þar sem honum sýnist nú. Það eru minni líkur til, að baðlyf sjeu alt af næg eftir núgildandi lögum heldur en eftir þessu frumvarpi. Hjer er, að mínu áliti, tryggilegar búið um hnútana að því er þetta snertir. Háttv. þm. Ísfjk. (S. St.) sagði, að lögin væru enn ekki komin í framkvæmd, sem reyndar er ekki allskostar rjett frá skýrt, og því væri viðurhlutamikið að breyta þeim. En jeg hygg að það sje mjög vanalegt, að nýjum lögum sje breytt, þeim, ef til vill, breytt hvað mest. Framkvæmd laga þessara byrjar líka alt annað en álitlega, og alls ekki samkvæmt fyrirmælum þeirra. Stjórnarráðið gefur ekki út auglýsingu um, hver baðlyf skuli nota. fyr en 16. júlí, löngu síðar en pantanir utan af landinu eiga að vera komnar í þess hendur, og hreppsnefndir þannig í byrjun neyddar til að brjóta lögin. Það sýnir ekki, að lögin geti ekki verið betri Hreppsnefndirnar vita ekki fyr en í ágúst, hvaða baðlyf þær eigi að panta. Þessar pantanir geta ekki komið stjórnarráðinu í hendur fyr en í september. Af þessu getur svo aftur leitt, að baðlyfin komi mjög seint. Það má auðvitað vera, að þau komi nógu snemma til þess að hægt sje að baða á lögboðnum tíma. Baðanirnar eiga að fara fram á tímabilinu frá miðjum nóvember til miðs janúar. En það er ekki sama, hvort menn fá baðlyfin að haustinu eða þegar komið er fram á vetur, svo að gjöra verður sjerstaka ferð eftir þeim. Enn ber það að athuga, að kent hefir þegar óánægju með, hvaða baðlyfjum megi velja úr. Það er t. d. víst, að Coopers baðlyf hafa reynst vel, þar sem þau hafa verið notuð, en þau eru ekki í baðlyfja auglýsingu stjórnarráðsins. Jeg fæ ekki sjeð, að minni trygging sje fyrir framkvæmd laganna, þótt frumvarpið verði samþykt. En það hefir í för með sjer þau þægindi, að menn geta fengið baðlyfin hjá þeim kaupmanni, sem þeir skifta við. Og það mælir ekki með því, að stjórnarráðið annist pantanirnar, að menn verða nú að kaupa baðefnin dýrari en áður, og hefði háttv. þm. Ísfjk. (S. St.) vel mátt minnast á þá óánægju, er sprottið hefir af því, og að sú von síðasta Alþingis, að baðlyfin verði ódýrari með því, að stjórnarráðið annist innkaup á þeim, sýnist eftir þessari byrjun ekki ætla að rætast.



Út af því, sem háttv. þm. Húnv. (G. Ó.) sagði síðast, að vel hefði mátt tala um þá óánægju, er bólað hefir á út af baðefnunum, þá stóð það ekki til. Nefndin var þar öll á einu máli, og því hefir hún komið fram með þingsályktunartillögu um það efni. Mjer finst háttv. þm. Húnv. (G. Ó.) gjöra of lítið úr þeim mun, sem er á frumvarpinu og núgildandi lögum. Hann sagði, að það bæri að sama brunni, bæði eftir frv. og gildandi lögum, að það væri sök hreppsnefndanna, ef skortur reyndist á baðefnum. En jeg held því fram, að hægra sje að sjá um, að lögunum verði fylgt og næg baðefni sjeu alt af til, ef hreppsnefndirnar annast innkaup heldur en ef hver fjáreigandi pantar sjálfur. Hreppsnefndin er skyldug að panta meira handa þeim, er panta of lítið. Ef t. d. bóndi, sem á 100 fjár, pantar ekki baðlyf nema handa 50 fjár, þá er hreppsnefndin skyldug að panta viðbót handa honum. Eftir lögunum getur ekki borið að sama brunni, þá er einstakir menn panta og þegar hreppsnefndir gjöra það, af því að bændur eru ekki eins góðir og þeir ættu að vera. Jeg skal svo ekki vekja deilur um þetta efni. Mjer er þetta ekki kappsmál, en tel ver farið, ef þessi breyting verður gjörð.



Jeg hefi ekki ástæðu til að svara háttv. þm. Ísfjk. (S. St.) miklu, því að háttv. þm. Húnv. (G. Ó.) hefir tekið af mjer ómakið. Jeg vil aðeins minnast á, hvort ástæða sje til að óttast, að skortur verði á baðlyfjum, eins og háttv. þm. Ísfjk. (S. St.) mintist á, ef frumvarpið yrði samþykt. Jeg er ekki hræddur um, að baðlyf vanti, þótt frumvarpið verði samþykt. Jeg tel líklegt, að baðlyf liggi fyrir á ýmsum stöðum, er um frjáls kaup er að tefla. Þá er meiri ástæða til að hafa birgðir fyrirliggjandi. Jeg játa, að hreppsnefndir eigi hægra aðstöðu að sjá um þetta í heild eftir gildandi lögum, en tel samt vafalaust, að hægt verði að fá alt fje baðað, þótt frumvarpið verði að lögum. Með því að mjer er kunnugt, að ýmsum bændum, bæði hjer á þingi og utan þings, leikur mikill hugur á, að fá þessu ákvæði laganna breytt, álít jeg rjett að gjöra það. Jeg get ekki skrifað undir, að það sjeu trassarnir, er vilja fá því breytt. Þeir (trassarnir) eru ekki svo margir, að það sje frágangssök að ganga að þeim, hverjum einstökum, og láta þá sæta ábyrgð fyrir vanrækslu sína og hirðuleysi. Hákon Kristófersson: Jeg skal ekki vera langorður. Þó jeg geti að miklu leyti verið samþykkur meiri hluta nefndarinnar, er jeg það ekki að öllu leyti. Jeg álít að orðin að „hlutast til um“ í 3, gr. sjeu varhugaverð. Jeg held, að þau geti orðið til þess, að margir panti ekki baðlyf. Jeg þekki svo vel til í þessu efni, að jeg þykist geta fullyrt það. Jeg játa, að þeir, sem æskja breytingar á þessu, hafi allmikla ástæðu til þess, þar sem baðlyfin verða nú dýrari, er stjórnarráðið pantar þau, en þau hafa áður verið. Annars sýnist mjer frv. að ýmsu leyti til bóta. Jeg vildi skjóta því til nefndarinnar, hvort ekki mætti gjöra breyting á þessu við 3. umr. Jeg kýs helst, að hreppsnefndirnar kaupi fyrir allan hreppinn í einu. Það er ómögulegt að baðlyfin verði dýrari, þótt hreppsnefndir panti þau. Jeg hefi sjálfur pantað baðlyf fyrir nokkra sveitunga mína, og gafst það vel. En jeg hefi reynslu fyrir mjer í því, að ef menn sjá einhverja glufu á svona lögum, þá fara menn út um hana. Einkum mun það brenna við á útigangsjörðum, að menn tregðist við að baða. Þar sem ætla má, að baðlyfin komi síðla sumars heim í hreppana, þá gæti það komið til álíta, hvort tímabilið, sem leyft er að böðun megi fara fram á, sje ekki of langt fram á veturinn. Þessu verður auðvitað tæplega breytt að þessu sinni, enda engar óskir komið fram í þá átt.

Guðmundur Ólafsson Hv. þm. Ísf. (S. St.) tók það dæmi að bóndi, sem ætti 100 fjár, pantaði ekki baðlyf nema handa 50 fjár, og þá ætti hreppsnefndin að bæta við pöntun hans. En ef fara ætti eftir öðru en pöntunum bænda sjálfra, gætu hreppsnefndirnar átt á hættu, að baðlyfin gengju ekki út og að sveitarsjóðirnir yrðu oft að liggja með meira eða minna af baðlyfjum. Hreppsnefndum getur ekki verið jafnvel kunnugt um og fjáreigendum sjálfum, hve mikil baðlyf hver þeirra þarf að nota við næstu böðun. Jeg get enn sem fyr ekki sjeð þenna mun, nema til hins betra á frv. og hinum gildandi lögum. Eftir báðum bera hreppsnefndirnar ábyrgð á, ef vanræksla á sjer stað. Eftir núgildandi lögum annast þær pantanir á baðlyfjum. Það er sama sem að þær panti þau sjálfar. Eftir frv. eiga þær að „hlutast til um“ að baðlyf sjeu pöntuð. Það er sama sem að þær eigi að sjá um að það sje gjört. Munurinn gjörir lítið til. Hreppsnefndin á, bæði eftir lögunum og frv., að sjá um að baðað sje og baðlyf sjeu til. Það hefir ekki verið haft á móti því, að baðlyf hafi verið ódýrari en nú, er stjórnarráðið pantar þau, og það ætti að vera nokkurs virði.

Guðmundur Ólafsson Hv. þm. Ísf. (S. St.) tók það dæmi að bóndi, sem ætti 100 fjár, pantaði ekki baðlyf nema handa 50 fjár, og þá ætti hreppsnefndin að bæta við pöntun hans. En ef fara ætti eftir öðru en pöntunum bænda sjálfra, gætu hreppsnefndirnar átt á hættu, að baðlyfin gengju ekki út og að sveitarsjóðirnir yrðu oft að liggja með meira eða minna af baðlyfjum. Hreppsnefndum getur ekki verið jafnvel kunnugt um og fjáreigendum sjálfum, hve mikil baðlyf hver þeirra þarf að nota við næstu böðun. Jeg get enn sem fyr ekki sjeð þenna mun, nema til hins betra á frv. og hinum gildandi lögum. Eftir báðum bera hreppsnefndirnar ábyrgð á, ef vanræksla á sjer stað. Eftir núgildandi lögum annast þær pantanir á baðlyfjum. Það er sama sem að þær panti þau sjálfar. Eftir frv. eiga þær að „hlutast til um“ að baðlyf sjeu pöntuð. Það er sama sem að þær eigi að sjá um að það sje gjört. Munurinn gjörir lítið til. Hreppsnefndin á, bæði eftir lögunum og frv., að sjá um að baðað sje og baðlyf sjeu til. Það hefir ekki verið haft á móti því, að baðlyf hafi verið ódýrari en nú, er stjórnarráðið pantar þau, og það ætti að vera nokkurs virði.

Framsögum. meiri hlutans (Jósef Björnsson) : Hv. þm. Barðstr. (H. K). mintist á, hvort ekki mætti breyta frv. við 3. umr. Nefndin getur vitaskuld tekið það til athugunar, og eins getur hv. þm. Barðstr. komið með brtt. En ef breyting yrði gjörð á frv., yrði það að líkindum til þess, að málið strandaði vegna þess, hve tíminn er nú orðinn naumur. Meiri hluti nefndarinnar verður því að ráða til, að samþykkja frv. óbreytt. Jeg skal og taka það fram, að þetta orðalag í frv. „hlutast til um“ ætti að geta orðið til að stuðla að því, að bændur hefðu samtök um pantanir. Það kom einmitt fram í ræðu hv. þm. Barðstr., að hann hefði pantað fyrir aðra, svo að hann þekkir nú þegar dæmi til frjálsra samtaka í þessu efni, og þau dæmi eru mörg til. Það er sennilegt, að hreppsnefndirnar gætu komið því til leiðar, að allir hreppsbændur pöntuðu í einu lagi.

Karl Einarsson : Það hefir verið tekið fram hjer í deildinni, hvað eftir annað, að baðlyfin væru dýrari hjá stjórnarráðinu heldur en ef menn pöntuðu þau sjálfir. Jeg veit að vísu ekki um sönnur á þessu, en mun greiða atkv. með 3. gr. frv. í trausti þess, að þetta sje rjett hermt.



Jeg hefi nú á þessu augnabliki sjeð verðskrá stjórnarráðsins yfir baðlyf. Jeg verð að segja, að jeg er meira en lítið hissa á henni. Eftir að hafa sjeð hana, hlýt jeg að greiða atkvæði með 3. gr. frv.



Baðlyf stjórnarráðsins munu vera önnur en þau, sem áður hafa verið notuð. Jeg hygg ekki, að þau sjeu of dýr í sjálfu sjer, en þau eru dýrari en þau baðlyf, sem áður hafa tíðkast. Úr þessu má hæglega bæta á þann hátt, að taka hin gömlu meðul á skrána. En þá fyrst væri ástæða til alvarlegrar umkvörtunar, ef hin gömlu baðlyf yrðu dýrari hjá stjórnarráðinu en öðrum.



Jeg held, að hv. þm. Ísf. (S. St.) hafi misskilið mig nokkuð. Það var ekki mín meining, að bera saman verð á ólíkum tegundum baðlyfja, heldur vildi jeg benda á, að það væri ófært, ef stjórnarráðið seldi sama meðalið fyrir hærra verð en aðrir. En mjer er sagt að svo sje.



Jeg er raunar sjálfur ókunnugur böðunum, en jeg hef orðið var við, að mörgum bændum er það mikið áhugamál, að þeir sjálfir mættu kaupa baðefni sín. Og jeg get ekki sjeð annað en að það sje rjett, að þeir fái vilja sinn í því efni. Hreppsnefndir geta líka vanrækt skyldu sína, hvort sem þær nú eiga að annast um kaupin eða að eins að hlutast til um þau. Hreppsnefndirnar eru margar og misjafnar og á síðustu tímum hlaðast fleiri og fleiri störf á þær, en einu launin, sem þær fá, er alment vanþakklæti. Það er því engin furða, þótt bændur vilji heldur treysta sjálfum sjer en þeim, því að sjálfs er höndin hollust. Og í slíku máli sem þessu virðist sjálfsagt að vilji almennings ráði.