Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinn Ólafsson Jeg vil fyrst og fremst leyfa mjer að leiðrjetta lítilsháttar misskilning, er kom fram í ræðu hv.frsm. nefndarinnar (SigurjJ) um þetta mál. Mjer skildist, eftir orðum hans að dæma, að hann ljeti í ljós, að nefndin mundi fallast á frv. og fylgja því út úr hv. deild, jafnvel þó að brtt. nefndarinnar fjelli. En jeg fyrir mitt leyti vil einmitt taka það fram, að þetta nær ekki til allra nefndarmanna, og að því aðeins mun jeg fylgja frv. áfram, að brtt. nefndarinnar verði samþykt. Jeg hafði, áður en þetta frv. kom til umræðu. tekið það fram við ýmsa hv.þdm., þar á meðal hæstv. atvrh. (MG), að jeg mundi ekki fylgja frv. þessu, nema sú ívilnun fengist um heimild fyrir sveitabændur til þess að ráða til sín útlend hjú, sem fram kemur í brtt. nefndarinnar, enda stendur það berum orðum í niðurlagi nál. á þskj. 167, að nefndin ræður hv. deild til að samþykkja frumvarpið með þessari breytingu. Það mátti því ekki síðar vera, að jeg lýsti þessu yfir, og fylgi mitt við frv. er við það bundið, að álíka undanþágur fáist eins og nefndin leggur til. Um frv. í heild sinni vildi jeg segja það, að þar er gengið svo langt til móts við kröfur verkalýðsfjelaganna, að nærri stappar, að þau hafi óskorað vald um allar kaupgjaldskröfur og geti bægt frá allri samkepni útlendinga. Enda má segja, að nú stingi undarlega í stúf við stefnu Alþingis nær síðustu aldamótum, er það gerði ráðstafanir vegna landsveitanna til þess að útvega erlent verkafólk. Með þessu neita jeg því ekki, að rjett sje að vernda verkafólkið að einhverju leyti fyrir of mikilli samkepni útlendinga, að ekki verði á sanngjörnum rjetti þess traðkað. En að fá verkalýðsfjelögunum óskorað vald og sjálfdæmi í þessu efni, líst mjer að geti haft alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðfjelagið og Öryggi þess. Frv. þetta er sniðið eftir erlendum fyrirmyndum, og þá sjerstaklega eftir því, sem tíðkast í nágrannalöndunum, Englandi og Danmörku. Það, sem haft er hjer fyrir augum, eru þá þrautræktuð lönd, þar sem oft er erfitt að finna næg verkefni fyrir hinn starfandi lýð og fólksmergðin yfirgnæfir ræktanlegt land. En hjer hagar alt öðruvísi til. Ísland er óræktað og bíður eftir því, að mannshöndin komi til hjálpar og hefji það úr þeirri lægingu, sem það hefir verið í um langan aldur. Hjer bíða ótal verkefni fyrir starfandi hendur. Það þarf ekki aðeins að ryðja og rækta landið, heldur þarf að byggja upp fjölda býla og brúa ár, leggja vegi og bæta samgöngurnar. Og þó að talsvert sje gert að þessu árlega, þá er landið ennþá að miklu leyti ónumið og vegalaust og hefir því verkefni fyrir fleiri starfandi hendur en hjer eru til. Þess vegna má ekki með öllu reisa skorður við því, að vinnuafl fáist frá öðrum löndum til hjálpar, þegar nauðsyn krefur. Með þessu vildi jeg þá láta enn ákveðnar í ljós, að jeg sje mjer ekki fært að fylgja frv., ef undanþágan fellur, sú, sem nefndin ber fram, og tel jafnvel ekki forsvaranlegt að samþykkja frv. án hennar. Það hefir verið bent á það, að í 4. gr. frv. felist heimild fyrir ráðherra að veita þessar undanþágur, og að hún geti verið viðunandi linkind á ákvæðum 2. gr. En sú heimild er svo þröngum skilyrðum bundin, að hún mundi oft reynast harmabrauð þeim, er nota þyrftu, en ætíð tafsöm og fyrirhafnarmikil þeim, sem leyfi ættu að sækja um langan veg. Það var rjettilega tekið fram af hv. frsm (SigurjJ), að sveitirnar væru sjerstaklega þurfandi fyrir að nota þennan útlenda vinnukraft, ef fáanlegur verður. Það hefir sýnt sig síðari árin, að bændur hafa ekki getað notað þann vinnukraft, sem ónotaður er innanlands, t. d. um heyannir, af því að samtök verkalýðsins hafa, jafnvel í atvinnuleysi, sett þá kauptaxta, sem ekki hefir verið hægt að ganga að. Jeg þekki bændur, sem gengið hafa frá kaupkröfunum og kosið heldur að láta heimaslægjur deyja út en sæta afarkostum um kaup. Nú er það að vísu svo, að þótt frv. þetta verði að lögum, þá er heimilt að ráða hingað verkafólk frá Danmörku, bæði til sjávar og sveita. Það hefir dálítið verið gert undanfarið að því að leigja vinnukraft þaðan, en það hefir líka sýnt sig, að Danir eru ver fallnir til þess að taka að sjer almenna sveitavinnu en t. d. Norðmenn, sem betur samþýðast landsháttum vorum og starfi og hafa sýnt, að þeir verða fljótlega eins og innlendir menn. Alt frá 1880 hafa verið náin kynni milli ýmissa landshluta hjerlendis og vesturlandsins í Noregi. Um og fyrir aldamót dreifðust út um Norður- og Austurland margar fjölskyldur, sem fluttust hingað frá Noregi. Afkomendur þeirra og yngri kynslóðin hafa nú blandast svo, að ekki þekkist sundur, og eru þeir fyrir löngu orðnir innlendir borgarar. Viðkynning nokkur hefir haldist jafnan milli þeirra norskfæddu landsmanna og ættmenna. Frá þessum mönnum hafa svo haldist kynni við vesturströnd. Noregs. Þeirri viðkynningu er óþarft að slíta eða viðskiftunum með lögum eins og hjer horfa við, því að þau viðskifti hafa að minni hyggju verið til góðs eins fyrir þjóð vora, en aldrei sakað. Við fyrri hluta þessarar umr. komu fram mjög ákveðin mótmæli gegn þessari till. nefndarinnar og þau rök færð til, að ef hún yrði samþykt, þá myndi ekki einungis stafa af henni hætta fyrir þjóðerni vort, heldur mundi og jafnhliða leiða af henni allskonar sýkingarhætta fyrir bæði menn og skepnur, að mjer skildist. Aðallega var það hv. 2. þm. Eyf. (BSt), sem þóttist sjá þar hilla undir gin- og klaufaveiki og margvíslegar aðrar hættur. Rjett eins og gin- og klaufaveiki geti ekki flust hingað með þeim öðrum mönnum, sem mega flytja inn eftir frv., t. d. sjerfræðingum, sem hingað koma, frændum þeirra manna, sem hjer eru búsettir, ferðamönnum og öðrum, sem eftir 2. gr. frv. mega fara um landið. Mig furðaði satt að segja mjög að heyra þessar mótbárur bornar fram, því að þær eru hjegóminn einber. Hitt er annað mál og ekki nema sjálfsagt, að gæta verður allrar varúðar vegna sýkingarhættu, ekki aðeins um innflutning þessa verkafólks, sem undanþágan nær til, heldur og allra manna, sem flytja hingað til lengri eða skemri dvalar í landinu, og þá ekki síst frá Danmörku, þar sem húsdýrasýkin hefir geisað. Um þjóðernishættuna er það sama að segja, að hún er síst veigameiri en sýkingarmótbáran. Þessi hætta hefði þá átt að hafa sýnt sig fyrir löngu, með þeim innflutningi Norðmanna, sem átt hefir sjer stað síðan um 1880, eins og jeg drap á áður. En sá innflutningur hefir aldrei haft skemmileg áhrif á íslenskt þjóðerni. Jeg hjó eftir því í þessu sambandi hjá hv. 2. þm. Eyf. (BSt), að hann mundi helst óttast innflutning Pólverja, Rússa eða annara álíka fjarskyldra þjóða, ef bændum yrði leyfð sú undanþága að mega ráða sjer erlend hjú. En mjer er ekki kunnugt um, að einn einasti Pólverji eða Rússi hafi nokkru sinni flust hingað inn í atvinnuleit, enda mundi það fljótt koma í ljós, að þeir væru ekki vel fallnir til þess að taka að sjer almenna sveitavinnu, og enn síður en Danir ílengjast hjer. Það eru Norðurlandabúar einir, sem okkur mundi gagna að fá hingað og hingað kæmu, og þá sjerstaklega þeir, sem næstir okkur búa, sem eru Norðmenn, enda er svo margt þar líkt með skyldum, að óhætt er að strika yfir þjóðernishættuna. Háttv. þm. Str. (TrÞ) tók í líkan streng eins og hv. 2. þm. Eyf. (BSt), en virðist þó ekki taka málið jafnalvarlega. Honum fanst kynlegt, að máli þessu skyldi vísað til sjútvn. og skopaðist að því, að hún bæri fram till., sem koma hefði átt frá hv. landbn. Jeg sje nú ekki, að það geti verið ástæða á móti till., að hún kemur ekki frá landbúnaðarnefnd. Ef hún miðar til heilla landbúnaðinum, þá hefir hún vissulega jafnmikinn rjett á sjer, þó að hún komi frá sjútvn. Hjer hefir fordæmið verið sótt til hv.Ed. Þar var málið hjá sjútvn., og það er gömul þingvenja að vísa málum í síðari deild til samkynja nefndar og þau hafa verið hjá í hinni deildinni. Jeg skal að vísu játa, að eftir eðli sínu hefði frv. þetta eins getað átt heima í landbn. eða allshn. Annars leit jeg á ummæli hv.þm. Str. sem hálfgildings spaug og ætla því ekki að fjölyrða meira um þau. Að lokum vil jeg svo endurtaka það, sem jeg sagði í upphafi, að frv. get jeg því aðeins fylgt, að hv. deild fallist á brtt. þá, sem sjútvn. hefir borið fram á þskj. 167. Að öðrum kosti greiði jeg atkvæði á móti frv.

Frsm. (Sigurjón Jónsson) Hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) hefir að mestu tekið fram það, sem jeg hafði að svara ræðum þeirra háttv.þdm., er töluðu um málið í gær; en út af því, sem hann sagði um afstöðu sína til frv., ef brtt. nefndarinnar yrði ekki samþykt, þá vil jeg aðeins geta þess, að hann hefir aldrei um það talað á fundum nefndarinnar. Jeg get ekki skilið þá fullyrðingu hv. 2. þm. Eyf. (BSt), að meiri sýkingarhætta stafi af innflutningi erlendra vinnuhjúa, þótt till. okkar væri samþykt, en ef bændur ættu að sækja um undanþágu til innflutnings þessara erlendu hjúa í hvert sinn. Jeg tók það þegar fram viðvíkjandi þessari brtt í framsöguræðu minni, að jeg teldi sjálfsagt, að settar yrðu annaðhvort í reglugerð eða lög fastákveðnar reglur, sem gilda um það fólk, sem flyst sem vinnuhjú hingað, og að í þeim reglum eða lögum væri fyrir það girt, að viðkomandi hjú gætu flutt þessa gin- og klaufaveiki, sem fullkomin ástæða er til að gjalda allan varhuga við. Jeg gat þess einnig þá, að þetta er hægt eftir lögum frá 1920, um eftirlit með útlendingum, og vil benda á 2. gr., sem er mjög svo hægt að byggja á reglugerð, er hafi að geyma ákvæði um þetta. Nú kom þar að auki fram frv. í þessari hv. deild í dag, sem alveg er einhlítt til þess, að varúðar verði gætt viðvíkjandi þessari hættu, ef að lögum verður.

Ætlar hv.frsm. að styðja það frv.?

. Jeg sagði bara, ef að lögum verður. Jeg vil benda hv. 2. þm. Eyf. (BSt) á það, að það er ekki nokkur ástæða til að ætla, að það sje betra að fá undanþágu fyrir hvern einstakan heldur en ef ákveðin lög eru sett gagnvart öllum einstaklingum, sem flytja hingað. Annars fanst mjer á hv.þm., að hann teldi 4. gr. nógu rúma til þess að bændur gætu fengið þessa innflutningsheimild. En þá var einmitt á honum að skilja, að hann væri því hlyntur. Sjerstaka áherslu vil jeg leggja á það gagnvart því, sem þessi hv.þm. sagði, að við höfum ekki betur girt fyrir það, að hætta geti stafað af þessum mönnum með því að fá heimild í hvert skifti, heldur en ef reglur gilda í lögum eða reglugerð um hvern einstakling, sem vera skal. Hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) svaraði hv.þm. Str. (TrÞ), svo að jeg þarf lítið að segja við hann. Annars þótti mjer það einkennilegt mjög af hv.þm. að lýsa beint yfir því hjer í hv. deild, að hann væri mjög efablandinn um, hvort hann fylgdi málinu, af því að það væri komið úr þessari átt, þótt hann teldi málefnið gott. Reyndar kom mjer þetta ekki alveg á óvart; það hefir áður hent þennan hv.þm. að fara nokkuð eftir því, hverjir bera málefnin fram. Þannig var það 1925, þegar hann var á móti skipun milliþinganefndar fyrir sveitarstjórnarmál. Hann lýsti því yfir, að hann ætlaði að greiða atkvæði með málinu, en ef það ætti að skoðast sem traust til stjórnarinnar að vísa málinu til hennar, þá fjelli hann frá að fylgja málinu eftir sannfæringu sinni.

Það var dagskráin, sem byrjaði: „í trausti þess“

. Það mátti þegar heyra á orðum, sem fjellu frá hv. 1. þm.N.-M., að hv.þm. Str. skifti þarna um skoðun. Það er sannast að segja hart, að sjávarútvegsmenn eigi ekki og megi naumast hugsa jafnt um landbúnaðinn eins og sjávarútveginn, þegar svo ber undir. Jeg veit, að háttv.þm. er síst meiri sveitamaður en sumir, sem sitja í sjútvn., sem vitanlega eru uppaldir í sveit frá barnæsku. Í dag kom fram þskj. frá hv. 4. þm. Reykv. (HjV); jeg býst við, að hv.þm. hiki ekki við að skipa sjer undir merki þess máls og kannske verður hann merkisberi. Það er vantraust á núverandi stjórn. par er málið sjálfsagt komið úr rjettri átt.

Hjeðinn Valdimarsson Það Það er vitanlegt, að meiri hl. sjútvn. hefir yfirleitt verið á móti slíkum lögum, sem orðuð eru í frv., þó að menn segist vilja mæla með þessum breytingum, sem hjer eru fram komnar. En það kemur fram í brtt. algerlega öfug stefna við frv. Frv. er fram komið til þess að vernda atvinnu Íslendinga á Íslandi, að atvinna sje ekki veitt útlendum mönnum, nema þegar ekki er kostur á íslenskum mönnum. Þær undantekningar, sem frv. gerir, eru einmitt um fáa vísindaeða kunnáttumenn, sem þarf til aðstoðar við að koma fyrirtækjum á fót eða starfrækja þau á meðan færir menn eru ekki til í landinu sjálfu, en brtt.hv. meiri hl. er sú, að láta algerlega annan stærsta atvinnuveginn verða utan við lögin. Landbúnaðurinn á eftir brtt. að geta dregið til sín eftir vild erlendan vinnukraft. Ekkert ákvæði er heldur sett til þess að takmarka, að sá vinnukraftur, sem þannig kynni að koma, streymdi síðan til sjávarins. Þá liggur beinast við, að lög þessi verði ekki annað en pappírslög. Það kom greinilega í ljós, hvað það er, sem í raun og veru vakir fyrir þeim háttv.flm.brtt., og það er sannarlega einkennilegt að heyra slíkar ástæður frá gömlum sjálfstæðismanni. Það virðist svo sem hann álíti, að það nauðsynlegasta, sem hægt sje að gera fyrir íslenskan landbúnað, sje að flytja inn erlendan verkalýð, - ekki sökum þess, að ekki er nóg til af innlendum verkalýð, heldur vegna þess, að hann álítur hægt að fá það fólk ódýrara. Jeg vil benda hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) á það, að það myndi skammgóður vermir að flytja hingað Norðmenn og Svía, því að ef samtök verkalýðsins ná til sveitanna, - sem þau yfirleitt alls ekki gera ennþá, - þá myndu þau ná til aðfluttra Norðmanna og Svía, sem flestir mundu hafa verið í verkalýðssamtökum í heimalandi sínu. Jeg held aftur á móti, að þeirra þjóða menn myndu lítið flytjast hingað. Bændur, sem þyrftu að fá ódýr erlend vinnuhjú, myndu auðvitað flytja inn Pólverja. Það er sá vinnukraftur, sem notaður er í allri álfunni til landbúnaðar, þar sem sóst er eftir ódýrum vinnukrafti. Það voru Pólverjar, sem fluttir voru til Danmerkur, áður en sjerstaklega var farið að stemma stigu fyrir því, og Pólverja eru Frakkar nú að flytja inn til að vinna við landbúnað. Jeg er þeirrar skoðunar, að ef ekki er átt við með þessari brtt. gersamlega að ónýta tilgang frv., - ekki ætlast til að flytja hjer inn í stórum stíl verkafólk, - þá sje heimildin í 4. gr. nægileg. Ef einstakir menn þurfa af sjerstökum ástæðum að fá útlendan mann til þess að kenna landbúnaðaraðferðir, eða að fá útlendar vinnukonur til þess að kenna börnum sínum mál, þá er hægt að fá undanþágu hjá atvinnumálaráðuneytinu. Jeg vil aðeins segja fáein orð viðvíkjandi svari hæstv. ráðh. (MG) um þessa brtt. Hann kvað það ókurteisi gagnvart öðrum þjóðum að setja tímann of skamman, þangað til lögin ganga í gildi. Jeg verð að álíta, að það beri ekki neina nauðsyn til þess að draga framgang þessa máls á langinn. Lögin ættu að geta gengið í gegn næsta hálfan mánuð, og tíminn til 1. júlí er nægur fyrir útlendinga að kynnast þessum lögum. Þær verksmiðjur norðanlands, sem flytja inn útlenda verkamenn, hafa þau sambönd hjer á landi, að eigendur myndu fljótt fá að vita um þetta. En þótt lögin gengju í gildi strax - sem brtt. ætlast þó ekki til - þá liggur engin ókurteisi í því. Það er samkv. þeirri reglu, sem fylgt er í löndunum í kring, þegar ný lög eru samþykt um útlendinga. Að minsta kosti hefir svo verið farið að í Þýskalandi og Englandi. Sje jeg ekki, að nein þjóð hefði ástæðu til að amast við þessu. Hæstv. atvrh. gat þess, að ef leita ætti álits Alþýðusambands Íslands um innflutning verkamanna, þá væri engu síður ástæða til að leita álits sambands atvinnurekenda hjer í bænum. Fyrst og fremst er nú ekkert allsherjarsamband atvinnurekenda, sem hægt er að leita álits til. Í öðru lagi munu fá þau tilfelli, að útlendingar komi hingað án þess að hafa vísa vinnu, m. ö. o. án þess að atvinnurekendur standi á bak við og óski innflutnings á þeim, og þá fæst umsögn hlutaðeigandi atvinnurekenda með umsókninni. En þar sem frv. er sjerstaklega vegna þeirra íslendinga, sem stunda slíka vinnu í landinu, þá virðist ekki nema sjálfsagt að leita álits þeirra. Hæstv. atvrh. (MG) gat þess í þessu sambandi, að auðvitað yrði venjulega neitað um leyfi, og það er rjett, að ekki yrði mælt með leyfum, meðan innlendir verkamenn gætu unnið verkin. En annars er engin ástæða að halda, að verkamenn eða samband þeirra myndu amast við að taka erlenda verkamenn, þegar ekki er kostur á íslenskum. Jeg verð að segja, að jeg álít töluverða bót að frv. eins og það kemur frá hæstv. stjórn, en sjerstaklega með þessari brtt., sem jeg flyt, og þeirri, sem við hv. 2. þm. Eyf. (BSt) flytjum báðir. En ef farið væri að bæta við þeirri grein, að lögin giltu ekki nema fyrir sjávarsíðuna, þá veit jeg ekki, hvers virði frv. færi að verða.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það eru aðeins örfá orð út af því, hvenær þessi lög eigi að öðlast gildi. Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) heldur fast við sína brtt. og hv. 2. þm. Eyf. (BSt). En jeg vil beina eindreginni ósk til háttv. deildar, að hún breyti ekki því ákvæði, sem stendur í frumvarpinu. Það er sökum þess, að jeg get búist við, að það valdi einhverri óánægju annarsstaðar, sem við megum ekki við. Það er ómögulegt fyrir hv. 4. þm. Reykv. (HjV) eða nokkurn annan að halda því fram, að það hafi stórmikla þýðingu fyrir þetta mál, hvort lögin öðlast gildi 2 mánuðum fyr eða síðar. Þau eru vissulega fyrir framtíðina, en ekki eingöngu fyrir þetta næsta sumar.

Jakob Möller Jeg skal ekki vera langorður. Mjer finst ekki verulegu máli skifta, hvenær lögin ganga í gildi. Jeg vildi gjarnan gera það fyrir hæstv. atvrh. (MG) að greiða atkvæði móti þessari till., að láta lögin ganga í gildi 1. júlí. Jeg get ekki sjeð neitt verulegt á móti því. Þessari brtt., sem meiri hl. sjútvn. ber fram, vildi jeg mæla mjög eindregið í gegn. Mjer finst óviðfeldið og alveg óskiljanlegt, þegar verið er að bera fram lagafrv. um að takmarka innflutning erlends verkafólks, þá skuli jafnframt leyfður alveg ótakmarkaður innflutningur á verkafólki í sveit. Mjer finst þetta vera að gefa sjálfum sjer utanundir, þar sem farið er í till. þvert ofan í tilgang frv. Hinsvegar er í frv. heimild til að leyfa innflutning útlendra verkamanna, og jeg get ekki gert mikinn mun á því umstangi, sem það hefði í för með sjer að fá slíkt leyfi, og á því að hlíta eftirliti að því er heilsufar snertir. Það aukna umstang, sem leiðir af leyfinu í hvert skifti, skiftir engu máli, En ef eftirlit með heilsufari á að verða örugt, þá er einmitt nauðsynlegt, að aðrar hömlur sjeu á innflutningnum. Mjer verður fyrir að skilja þessa till. á þann hátt, að hjer sje á ferð hálfbarnalegur metingur af hálfu sveitanna út af heimild til þess að ráða útlenda menn á skip, og vilji menn fá þessa ívilnun fyrir sveitirnar sem einhverskonar uppbót fyrir ívilnun sjávarútvegsins. Það er þó gengið alt of langt; það er heimtuð ótakmörkuð heimild, en takmörkuð er hún fyrir sjávarútveginn. Jeg er þess vegna ráðinn í að greiða atkv. móti þessari brtt. En frv. mun jeg þó greiða atkv., - en miklu ófúsari, ef brtt. nær framgangi.

Ólafur Thors Vegna þess, hvað miklar umræður þessi brtt. hefir vakið, sem við meiri hl. sjútvn. fylgjum, þá finst mjer rjett að láta í ljós, hvað fyrir mjer vakti, þegar jeg ákvað að gerast meðflm. Það var nákvæmlega það, sem hæstv. atvrh. (MG) gat upp á í ræðu sinni hjer í gær, - nefnilega, að jeg óskaði eftir að spara þeim mönnum fyrirhöfn, sem teldu sjer hlunnindi að fá erlend hjú til sveitavinnu. Jeg get þeim mun fremur um þetta, þar sem jeg veit, að aðrir hv. nefndarmenn, eins og hv. 1. þm. S.M. (SvÓ), leggja meira upp úr þessu atriði en jeg. Jeg játa fyllilega, að samkvæmt óbreyttum ákvæðum laganna er fyrir hendi heimild fyrir atvrh. til að veita sveitabændum leyfi til að ráða sjer erlend hjú. En jeg fyrir mitt leyti óska rýmkunar, svo að aðgangur að slíkri ráðningu verði fyrirhafnarminni og víðari. Jeg álít, að þeir, sem mest tala um hættu, er af þessu stafi, fari með mestu öfgar. Enda er á hverjum tíma á valdi þingsins að breyta þessum lögum og öðrum, ef einhver ný hætta kæmi á daginn. Jeg sje ekki ástæðu til að orðlengja um till., sem þeir sjútvn.-menn flytja, sem ekki geta aðhylst frv. með þeim breytingum, sem meiri hl. gerði. En jeg vildi gjarnan, úr því að jeg er staðinn upp, nota tækifærið til að láta í ljós þá skoðun mína, að það er með öllu óviðeigandi, þegar hv. deildarmenn rísa upp með flysjungshætti, eins og í gær hv.þm. Str. (TrÞ) - sem jeg, því miður, sje ekki hjer í bili - og halda fram, að það sjeu einhver viðundur, þegar sjútvn. flytur einhverjar lagabreytingar, sem snerta landbúnaðinn. Það nær vitanlega ekki nokkurri átt að halda slíku fram, og gæti ekki rökstuðst með neinu, nema að þeir menn, sem á hverjum tíma eiga sæti í nefndinni, sjeu alls ófærir að dæma um alt, er snertir landbúnað. Jeg skal ekki orðlengja um mína þekkingu á landbúnaðarsviðinu; hún er frekar lítil, og vil jeg leggja hana á borð við þekkingu hv.þm. Str. (TrÞ). Það stendur líkt á um okkur, báðir erum við aldir upp á mölinni, feður okkar bjuggu og voru taldir góðir búmenn, en sjálfir höfum við engin afrek unnið á því sviði. Jeg held því, að vel megi leggja okkur að jöfnu. En það er um hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) að segja, að hann stendur okkur miklu framar, og þó vil jeg helst tilnefna háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), sem mun vera einn elsti bóndi á landinu. Jeg held hv.þm. Str. (TrÞ) þurfi ekki að láta dólgslega af því að við fylgjum hv. 1. þm. S.-M. að málum um brtt., sem varðar landbúnaðinn. Jeg held hv. 1. þm. S.-M. geti talist fullgildur foringi á þessu sviði og okkur muni vera óhætt að marka hans þekkingu á þeim málum, að minsta kosti að hann leiði okkur ekki í neinar ógöngur, - að svo miklu leyti sem menn álíta, að við þurfum þeirrar handleiðslu við. Mjer þykir leitt, að hv.þm. Str. (TrÞ) hefir ekki getað heyrt þessa ádrepu, sem jeg hefi ætlað honum í góðum skilningi og mun endurtaka þegar hann má heyra mál mitt. Jeg mun segja honum, að ef hann óttast, að gin- og klaufaveikin berist til landsins vegna þessa innflutnings á vinnuhjúum, þá ætti hann að beita sjer með festu gegn því, að frv. um járnbrautarlagningu og stóriðju nái framgangi. Jeg geri ráð fyrir, að af innflutningi verkafólks, sem óhjákvæmilega verður í sambandi við þær framkvæmdir, gæti landbúnaðinum stafað miklu meiri hætta en af gin- og klaufaveikinni. Jeg veit, að þeir tvímenna þar á velviljanum til landbúnaðarins, hv.þm. Str. (TrÞ) og hv. 1. þm. Rang. (KlJ), sem berst fyrir frv. Þessi stóriðja verður náttúrlega frá þeirra sjónarmiði til þess eins að efla landbúnaðinn í landinu. Og af því að jeg veit, að hv.þm. ber hann mjög fyrir brjósti, og jeg hefi sjeð skelfinguna, sem hann fyllist, þegar rætt er um að flytja inn erlend vinnuhjú - því að jeg held hreint hann sjái pilt og stúlku koma gangandi með gin- og klaufaveikina - þá vil jeg minna hann á þessa verkamenn, sem hann mun berjast fyrir, að hingað verði fluttir.

Björn Líndal Satt að segja er jeg dálítið undrandi yfir umræðunum um þessar brtt. Jeg undrast mjög yfir því, hve menn virðast hafa afarlítinn skilning á högum sveitabænda í landinu. Jeg get ekki skilið, að nokkur maður haldi í alvöru, að um ótakmarkaðan innflutning á verkafólki sje að ræða, þótt leyft sje útlendingum að ráðast hingað sem vjnnuhjú í sveit, Að minsta kosti ætti fólk, sem þekkir dálítið til, að vita, að það er ekki mikið eftirsótt að ráðast í vinnumensku í sveit. Það er því ekki ástæða til að halda, að útlendingar sækist ákaflega eftir því. En þegar svo er komið, að ómögulegt er að fá innlend vinnuhjú, þá get jeg ekki sjeð, hvað er á móti því að leyfa útlendingum að koma, ef kostur er. Það má heita orðið ómögulegt að fá fólk til algengustu nauðsynjaverka, svo sem fjósaverka og eldhúsverka. Ef kostur er að fá gott útlent vinnufólk annað en Dani, sem vitanlega hafa leyfi til þess að leita hingað atvinnu, þá þykir mjer það vægast talað óþarfa umstang að þurfa í hvert skifti að snúa sjer um það til hins háa atvinnumálaráðuneytis. Þegar verið er að tala um, að atvinnan sje tekin frá öðrum, þá er það mesta fjarstæða, þegar innlendir menn fást ekki til vinnunnar. Jeg vil beina þeirri spurningu til hv. 4. þm. Reykv. (HjV): Hvað er tekið frá innlendum verkalýð, þótt tekinn sje útlendur maður til þess að slá það gras, sem enginn innlendur maður vill vinna að með þeim skilmálum, sem hægt er að bjóða? Grasið rotnar niður í sveitum landsins í stórum stíl, af því að bændum er ómögulegt að borga það kaup, sem heimtað er. Þetta þekki jeg af eigin reynslu. Og jeg held það sje óhætt að segja, að hver einasti íslenskur bóndi, sem þarf aðkeypt verkafólk í sína þjónustu, muni hafa sömu sögu að segja. Íslenskum verkalýð getur áreiðanlega ekki verið neinn hagur í því, að íslenskir bændur annaðhvort flosni upp af jörðum sínum eða verði að einyrkjum sakir skorts á verkafólki, heldur þvert á móti, öll rjett rök mæla með því að samþykkja það, sem meiri hluti landbúnaðarnefndar leggur til, en engin á móti.

Hjeðinn Valdimarsson Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) sagði það, að hann væri með brtt. aðallega vegna bænda, en jeg sje ekki, að um þetta efni þurfi að hafa sjerstaka löggjöf fyrir landbúnaðinn og aðra fyrir sjávarútveginn. Sje nauðsynlegt að tryggja Íslendingum vinnuna á sjónum við landið, þá er það ekki síður nauðsynlegt um vinnuna í landi við sjávarsíðuna og í sveitunum. En komi straumur erlendra verkamanna upp í sveitir, þá verður ómögulegt að varna því, að þeir fari líka að vinna við útgerðina, nema með því að hneppa þá í þrældóm til sveita, sem væntanlega er ekki tilgangurinn. Þeir, sem vilja vernda atvinnu íbúa þessa lands og af sannfæringu fylgja frv. þessu, ættu því að vera á móti þessari stórkostlegu skemd á því. Hjer hefir verið talað um, að gott væri að fá hingað verkamenn frá Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Jeg hefi ekki mikla trú á því, að úr þessu verði. í þessum löndum er hinu sama að gegna og hjer, að fólkið streymir úr sveitunum til kaupstaðanná til að leita sjer þar atvinnu, og er því sama eklan á vinnufólki í sveitum þar sem hjer. En þeir Norðmenn og Svíar, sem ekki vilja vinna í sveitum í heimalandi sínu, mundu varla vera óðfúsir að vinna að sveitavinnu á Íslandi. Spurningin yrði því aðallega sú, hvort heppilegt væri að flytja inn í landið ódýrasta landbúnaðarvinnukraft álfunnar, úr austur- og suðurhluta hennar, en það hygg jeg að sje ekkert keppikefli nema með takmörkunum þeim, sem settar eru í 4. gr. frv. Hæstv. atvrh. (MG) var að hóta þinginu einhverju af hálfu Norðmanna út af því, ef þessi lög gengju í gildi 1. júlí. Hann hefir þar sjálfsagt haft Krossanesverksmiðjuna í huga, en jeg hjelt nú satt að segja, að hann hefði látið kúga sig svo af því fyrirtæki áður, að hann gæti nú látið staðar numið og talað sem minst um undanhald vegna þess.

Klemens Jónsson Það var fjarri mjer að ætla að taka þátt í þessari umræðu, en hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) rjeðst alveg að ófyrirsynju á mig á þjösnalegan og óþinglegan hátt, og því verð jeg að svara nokkrum orðum. Hv. þm. (ÓTh) var víst gramur út af því, hvernig meiri hluti nefndarinnar leit á þetta mál, en hann verður, þótt ungur þm. sje, að sætta sig við það að sæta andmælum. Hann má ekki búast við því, að hann geti komið öllu fram, sem hann vill, og síst hafði hann ástæðu til að draga mig inn í umr., þar sem jeg hafði ekkert sagt í málinu. En úr því að jeg er nú staðinn upp, þá vil jeg lýsa yfir því, að jeg fylgi breytingum nefndarinnar á þskj. 167. Jeg get ekki láð bændum það, þótt þeir reyni að fá sjer útlendan vinnukraft, þegar hinn íslenska vinnukraft þrýtur. Og jeg get ekki tekið undir það, sem aðrir hv.þm. hafa sagt, að hjer sje um sjerstaka hættu að ræða vegna innflutnings Pólverja, því það þarf enginn að óttast, að Pólverjar verði nokkurntíma fluttir hingað inn, hvorki til vinnu hjá bændum eða annarar vinnu. Þetta er ekkert annað en óþarfa grýla, sem sumir hv.þm. eru að leika sjer að að leiða inn í þingið.

Tryggvi Þórhallsson Jeg hafði ekki gert ráð fyrir því að þurfa að taka til máls oftar, en hjer hefir gerst enn eitt æfintýri, sem gefur mjer ástæðu til þess að kveðja mjer hljóðs. Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hefir dregið mig inn í þessar umræður á þann hátt, að æfintýri er líkast, þar sem hann bar mjer það á brýn, að jeg væri að rjetta útlendingum höndina. Og um þetta verð jeg að segja, að það kemur úr hörðustu átt, því að allra manna síst hefir háttv.þm. (ÓTh) ástæðu til að beina þessu að mjer. Hjer á þinginu voru í fyrra þrjú frv. á ferðinni og miðuðu öll að því að hlynna að útlendingum. Það voru frv. um virkjun Dynjanda, frv. ,um happdrættið og frv. um útlenda bankann. Ef hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hefir nokkuð fylgst með því, hvernig um þau mál fór, þá hlýtur hann að vita, að jeg var á móti þeim öllum. En það hygg jeg, að hv.þm. (ÓTh) hafi ekki svo hreinan skjöld. Mun það og koma í ljós áður en lýkur á þessu þingi, að aðstaða mín hefir ekki breyst í þessu efni.

Ólafur Thors Jeg verð að byrja á því að lýsa yfir, að mjer þykir það létt, ef hv. 1. þm. Rang. (KIJ) hefir misskilið mig svo, að hann hafi haldið, að jeg væri að kasta hnútum að sjer.  Hv. þm. Str. (TrÞ) þótti það óviðeigandi, að sjútvn. skyldi leyfa sjer að koma fram með brtt. viðvíkjandi landbúnaði. Það sá nú að vísu á í ræðu hans, að hann hafði ekki hlustað á ádrepu mína. Hann mintist á sjerstök mál, sem voru til umr. á þingi í fyrra. Jeg get frætt hv.þm. (TrÞ) á því, að jeg var andvígur tveim af þeim þrem málum, er hann gat um. Um andstöðu hans gegn útlendingum er það skemst að segja, að hann er sá þm., er lengst hefir gengið í því að bjóða afsal frumburðarrjettarins. Á jeg þar við tilboð hans til Norðmanna um að breyta fiskiveiðalöggjöfinni. Hv. þm. ætti því aldrei að minnast á slíkt ári kinnroða. Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) ljet svo, sem meiri hluti sjútvn. væri á móti frv. En þetta er rangt. Nefndarmenn vildu allir, að frv. næði fram að ganga, enda þótt nefndin klofnaði um vissar brtt., er fram komu. Hv. þm. (HjV) hefir og haldið því fram hjer í dag, að ef brtt. meiri hl. sjútvn. næði fram að ganga, þá mundu aðallega verða fluttir hjer inn Pólverjar og annar óþjóðalýður, og þetta væri ekki annað en lævísleg tilraun til þess að ná í ódýran vinnukraft handa togurunum. Þetta er svo fávíslegt, að það er ekki svara vert. Jeg veit satt að segja ekki, hvernig færi á þeim togara, þar sem væru eintómir Pólverjar. Þeir, sem þekkja vinnubrögðin á togurunum, brosa að fávísi hv.þm. (HjV), er hann talar um, að útgerðarmenn muni sækjast eftir Pólverjum í því skyni. Nei, útgerðarmenn mundu heldur falast eftir íslenskum sjómönnum, enda þótt þeir væru margfalt kaupdýrari.

Jakob Möller Hv. þm. Ak. (BL) vildi snúa í villu þeim orðum mínum, þar sem jeg var að tala um, að jeg vildi ekki fara svo langt að leyfa ótakmarkaðan innflutning útlendinga. En samkvæmt frv. á bændum einmitt að vera heimilað að flytja inn útlendan verkalýð takmarkalaust. Og jeg skal jafnframt benda á það, að mjer finst þessir hv. þingmenn gefa sjálfum sjer utan undir með þessu frv., þar sem þeir þykjast vera á móti innflutningi útlendinga að öðru leyti.

Tryggvi Þórhallsson Þetta mál fer að sjálfsögðu til landbn. En jeg vil aðeins beina því til hv. nefndar, að hún afli sjer nægilegra upplýsinga áður en hún afgreiðir það. Einkanlega þarf 2. gr. athugunar. Það mundi leiða af samþykt þeirrar greinar eins og hún er, að allmikið meira af fje því, sem veitt er til sandgræðslunnar, færi í kostnað vegna hliða en nú fer. Því fleiri sem hliðin eru á fjölfarinni leið, því lengra verður að girða, því að undir slíkum kringumstæðum verður að girða meðfram veginum beggja megin milli hliðanna. En það verður að leggja áherslu á, að þessu fje sje ekki varið til óþarfa, og það má ekki horfa í, þótt einhver lítill krókur verði á leið manna vegna sandgræðslugirðinga. Jeg skal geta þess, að bæði sandgræðslustjóri og Búnaðarþing Íslands telja of langt gengið með þessu frv., og því þykir mjer rjett, að nefndin afli sjer sem bestra upplýsinga um þetta atriði, áður en hún skilar af sjer og leggur frv. fram til samþyktar.

Flm. (Hjeðinn Valdimarsson) Með lögum 1902 voru gerðar endurbætur á því, hvern veg greiðsla verkkaups færi fram. Skyldi jafnan greiða í peningum. í seinni tíð hefir þótt á því bera, að þetta ákvæði nái ekki tilgangi sínum. Í Reykjavík er að vísu kaup yfirleitt greitt í peningum og skuldajöfnuður tíðkast ekki, og sama mun vera að segja um flesta stærri kaupstaðina. En í smærri kauptúnum og veiðistöðvum kemur fyrir, og er meira að segja venjulegt sumstaðar, að skrifa kaupið inn í reikning hlutaðeiganda upp á síðari úttekt. Hafa sumir mist kaup sitt með öllu, ef verslunin hefir orðið gjaldþrota. - Sama er að segja um síldarvinnu. Þar er venjulega kaupið gert upp eftir á, og ef illa gengur útgerðin, fæst stundum hluti af kaupinu, stundum ekkert, hjá sumum útgerðarmönnum. En það er hinsvegar augljóst, að verkafólk, sem lifir á kaupgjaldi sínu einu saman, verður að hafa greiðan aðgang að fá það greitt. Því er það, að við hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) flytjum þetta frv. og förum fram á, að kaup sje yfirleitt borgað vikulega, eins og á sjer stað nú í Reykjavík. Þetta fólk verður að hafa peningana milli handa jafnóðum og það vinnur fyrir þeim, til þess að geta haft sitt daglegt brauð. Það er einsætt, að alt öðru máli er að gegna um kaupavinnu og ársvistir heldur en daglaunavinnu, og því er undantekning gerð um slíka vinnu, þar sem menn búa á heimili verkþega og fá fæði og húsnæði sem hluta af kaupi sínu. Um fólk, sem vinnur ákvæðisvinnu, t. d. við fiskiþvott, er eins ástatt og daglaunamenn, og ber því að setja sömu skilyrði þar um vikulegar útborganir. Æskilegt væri að fara lengra en hjer er gert og setja önnur ákvæði til frekari tryggingar. T. d. að gera allan málarekstur út af kaupgjaldi einfaldari og ódýrari en nú. í Englandi t. d. er því svo hagað um slíkan málarekstur, að menn geta á fáum dögum fengið kaup úrskurðað greitt sjer, án þess að fara til málfærslumanns. Þetta mál varðar fjölda fólks í þessu landi og er því mikils virði. Jeg vil því vona, að hv. deild taki vel í það og því verði vísað til 2. umr. og allshn.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Af því að jeg geri ráð fyrir, að frv. fari til hv.allshn., vil jeg skjóta því til hennar að taka upp í frv. öll lögin frá 1902. Það er óhentugt að hafa lög í smábútum, og þegar á það er litið, að lögin um þetta atriði frá 1902 eru engu lengri en þessi viðauki, þá er einsætt, að ekki er áhorfsmál að setja þau saman í eitt.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Þetta mál, sem hjer liggur fyrir, hefir áður valdið deilum hjer á Alþingi, og jeg geri því ráð fyrir, að hv.þdm. hafi þegar tekið afstöðu til þessa frv. Kröfurnar um þessa skiftingu eru orðnar gamlar, og þm. kjördæmisins hafa áður flutt frv. um þetta efni, en nú reyndist ómögulegt að fá þá til þess. Þvert á móti snjerist 2. þm. G.-K. (ÓTh) þegar við 1. umr. á móti þessu frv. Meiri hl. allshn. leggur það til, að frv. verði samþ. nú þegar á þessu þingi. Almennar kosningar fara nú fram í sumar eða í haust, og finst meiri hl. vel til fallið, að Hafnarfjörður fengi þá þegar sinn sjerstaka fulltrúa. Það er nú enginn annar kaupstaður utan Reykjavíkur jafnfjölmennur og Hafnarfjörður, sem þó hefir engan sjerstakan fulltrúa á þingi. Ef Akureyri á rjett á því að hafa sjerstakan þm., þá á Hafnarfjörður það líka. Ef Hafnarfjörður er borinn saman við Akureyri, kemur það í ljós, að hvað atvinnuháttu snertir er ekki meiri ástæða til að Akureyri sje aðskilið kjördæmi frá Eyjafjarðarsýslu heldur en Hafnarfjörður frá Gullbr.- og Kjósarsýslu. Á Akureyri lifir mikill hluti íbúanna af landbúnaði jafnframt, og eru atvinnuhættir þar að þessu leyti líkir því, sem er í sýslunni. En í Hafnarfirði er enginn landbúnaður að ráði nje bátaútgerð, sem mikil er ísýslunni, heldur aftur á móti togaraútgerð, sem engin er annarsstaðar í sýslunni, að undantekinni Viðey. Hafnarfjörður er því enn sjerstæðari heldur en Akureyri að atvinnuháttum. Eins er heldur ekki mjög mikill munur á mannfjöldanum í Hafnarfirði annarsvegar og sýslunni hinsvegar, og ekki meiri en annarsstaðar, þar sem skifting hefir átt sjer stað. Nú er það mín skoðun, að kjördæmaskipunin ætti að vera með öðru móti en nú er. En þar sem hinsvegar tæplega verður gert ráð fyrir, að stjórnarskrárbreyting sú, sem jeg hefi borið fram, nái fram að ganga á þessu þingi, þá get jeg fylgt því fram, að taka þeirri rjetting mála, sem í skiftingunni felast. Um vilja Hafnfirðinga í þessu efni þarf jeg ekki að efast. Hann hafir komið skýrt fram á opinberum funduin og í bæjarstjórn kaupstaðarins, og er eindregið með skiftingunni, en hinsvegar hafa engin opinber mótmæli komið frani frá Hafnfirðingum.

Frsm. minni hl. (Árni Jónsson) Hv. meiri hl. hefir borið fram þrjár ástæður fyrir rjettmæti þessarar skiftingar. Fyrstu ástæðuna telja þeir fólksfjöldann í hjeraðinu, í öðru lagi telja þeir atvinnuhætti kaupstaðarins aðra, og í þriðja lagi segja þeir, að á bak við liggi eindregin ósk Hafnfirðinga. Um fyrstu ástæðuna er það að segja, að þar sem slík skifting hefir farið fram, hefir hún ekki verið bygð á mannfjölda, heldur á atvinnuháttum. Hv. frsm. meiri hl. (HjV) benti á Akureyri til samanburðar, og það er rjett, að á Akureyri stunda nú margir landbúnað jafnframt öðru, en svo var síður, þegar skifting fór fram. Hv. frsm. meiri hl. hjelt því fram, að því er aðra kaupstaði snertir, sem hefðu fengið sjerstakan þingmann, þá væri ekki meiri munur á atvinnuháttum þeirra og hjeraðanna heldur en hjer væri um að ræða. T. d. má benda hv.þm. á Seyðisfjörð. Þar eru atvinnuhætir að öllu leyti aðrir heldur en í sýslunni. Hv. þm. hjelt því fram, að Hafnfirðingar óskuðu eftir skiftingunni. Það getur verið, að meiri hluti Hafnfirðinga sje með þessu, en jeg hefi haldið því fram í nál. minni hl., að þessar óskir væri bundnar við sjerstakan stjórnmálaflokk, og held því fram enn. Hv. þm. (HjV) minti á ósk bæjarstjórnar Hafnarfjarðar. Það er rjett, að fundargerðin er undirrituð af allri bæjarstjórninni, en í henni munu jafnaðarmenn hafa tvo þriðju atkvæða. Og á fundargerðinni er ekki hægt að sjá, hvernig atkvæði hafa skifst. Út af þeim samanburði, sem hv.þm. (HjV) gerði á Akureyri og Hafnarfirði, vil jeg segja það til viðbótar því, sem jeg sagði áðan, að jeg get ekki álitið framtíð Hafnarfjarðar eins vel trygða eins og framtíð Akureyrar. Framtíð Akureyrar er trygð á innlendum atvinnurekstri, en öl! afkoma Hafnarfjarðar byggist á atvinnurekslri erlends manns, sem þaðan getur horfið, þegar minst varir. Að endingu vil jeg segja nokkur orð út af þeim orðum hv.þm. (HjV), að þessi skifting ætti að fara fram nú strax, vegna þess,að kosningar væru fyrir dyrum. Í því sambandi vil jeg minna þm. á mál, sem jeg ber mjög fyrir brjósti, en þessi hv.þm. og flokksbræður hans hafa lagst á móti og safnað mótmælum gegn, jafnsjálfsagt og það þó er. Það er færsla kjördagsins. Hv. þm. vildi láta Hafnfirðinga njóta síns rjettar, en legst svo á móti kröfum annara uin slíka rjettarbót. Í þessu sambandi vil jeg minna hv.þm. á enska spakmælið: „Charity begins at home“, sem þýðir á íslensku eitthvað á þessa leið: góðfýsin byrjar heima fyrir.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Jeg hjelt satt að segja, að skifting Gullbr.- og Kjósarsýslu í tvö kjördæmi væri hjer til umr., en ekki færsla kjördagsins. Og jeg get sagt hv.þm. (ÁJ) það, að það eru fleiri en jafnaðarmenn á móti þeirri breytingu, þar á meðal ekki fáir flokksmenn hans. Hv. þm. (ÁJ) sagði, að ekki bæri að taka tillit til fólksfjölda, en mjer finst, að það atriði hljóti altaf að valda mestu, enda mun altaf hafa verið nokkuð tillit tekið til þess, þegar um skifting hefii verið að ræða, og jeg hygg, að Hafnarfjörður sje töluvert mannfleiri en það kjördæmi, sem hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) er fulltrúi fyrir. Hann hefir viðurkent, að Hafnarfjörður sje ekki síður sjerstæður frá sýslunni umhverfis heldur en Akureyri. Jeg skal nú taka þann kaupstaðinn, sem Hafnarfirði er líkastur, sem sje Ísafjörð. Ef ástæða hefir verið til þess, að Ísafjörður væri skilinn frá N.-Ísafjs. og gerður að sjerstöku kjördæmi, þá er ekki síður ástæða til þessarar skiftingar, sem hjer er um að ræða, og jafnvel miklu meiri ástæða um Hafnarfjörð, þar sem bátaútgerð er mikil bæði á Ísafirði og í Norður-Ísafjarðarsýslu, og því ekki ósvipaðir atvinnuhættir, en stórútgerðar gætir ekki eins mikið á Ísafirði eins og í Hafnarfirði. Hv. þm. (ÁJ) sagði, að það væri ekki hægt að sjá, hvort öll bæjarstjórn Hafnarfjarðar væri með skiftingunni, en það er víst, að aldrei hefir komið atkvæði á móti, hvorki í bæjarstjórninni nje á fundum. Þá kom þm. að því, sem er mergurinn málsins hjá minni hl., sem sje kosningunum, sem í hönd fara. Vitanlega óttast þm. það, að það mundi fara eitthvað öðruvísi en ella mundi við næstu kosningar, ef Hafnarfjörður yrði gerður að sjerstöku kjördæmi. Flokkaeigingirni hjá hv.þm. sýnir sig þarna berlega, er hann vill fótum troða rjettlátar kröfur fámenns kaupstaðar, vegna þess, að yfirgnæfandi meiri hluti hans er andstæður Íhaldi. En þó vona jeg, að slík hugsun verði ekki ofan á. Íhaldsmenn á þingi játa það, að Hafnarfjörður ætti að vera sjerstakt kjördæmi.

Frsm. minni hl. (Árni Jónsson) Hv. frsm. meiri hl. (HjV) undirstrikaði, að taka bæri tillit til fólksfjölda. Það er rjett, að fram hjá því má ekki ganga. En útkoman verður samt ekki honum í vil. Í Gullbringu- og Kjósarsýslu eru 3000 kjósendur, en meðmæli með skiftingunni hafa komið frá 7–8 hundruð manns. Það er þá um ¼ kjósenda, sem hjer er um að ræða. Hinsvegar hafa komið skýlaus mótmæli gegn skiftingunni frá sýslunefnd, sem telja verður í þessu efni fulltrúa kjósenda kjördæmisins utan Hafnarfjarðar. Og auk þess munu Hafnfirðingar, að undanskildum þessum 7–800, andvígir skiftingunni. Því væri hersýnilega framið langlæti, ef farið væri eftir kröfum l/4 kjósenda gegn vilja ¾ þeirra. - Hv. þm. (HjV) mintist á Ísafjörð. Jeg skal benda honum á, að þegar hann var gerður að sjerstöku kjördæmi, var honum bætt við. Hjer er um að ræða skifting kjördæmis, svo að þetta er tvent ólíkt. En jeg held, að hv.þm. (HjV) vilji ekki auka við tölu þingmanna. Um afstöðu bæjarfulltrúanna í Hafnarfirði til þessarar skiftingar verður ekki annað sjeð af útdrætti gerðabókarinnar, sem fyrir liggur, en að hún hefir verið samþykt með einföldum meiri hluta. Hitt sjest ekki, hvort allir hafa greitt atkvæði. En jeg man ekki betur en að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hafi skýrt frá því í umræðunum, að sumir af bæjarfulltrúunum í Hafnarfirði væru móti skiftingunni.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Það er aðeins stutt athugasemd. Það liggur í augum uppi, að ef hlutfallskosning væri við höfð, fengi Hafnarfjörður sinn þingmann á móti sýslunni. En þingið hefir viðurkent þá kosningaraðferð með því að koma henni á hjer í Reykjavík. Hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) fer með rangar tölur. Það hefir ekki verið sýnt, að neinir væru á móti skiftingunni í Hafnarfirði, svo að það má telja 1300 annarsvegar en 1700 óbundin atkvæði hinsvegar.

Frsm. minni hl. (Árni Jónsson); Jeg mótmæli því, að telja megi 1300 á móti 1700. Jeg hefi það eftir kunnugum manni, að þessir 5–6 hundruð kjósendur í Hafnarfirði, sem ekki hafa látið uppi álit sitt, sjeu yfirleitt á móti skiftingu. Það er því rjett, sem jeg sagði, að móti 7–8 hundruðum má telja 2200.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Mjer finst hv.þm. (ÁJ) vera farinn að tala svo mikið rugl, að jeg fer ekki langt út í að svara honum. En ef hann vill aðeins taka til greina kjósendatölu Alþýðuflokksins í Hafnarfirði, má hann heldur ekki miða við nema tölu Íhaldskjósenda í Gullbr.- og Kjósarsýslu, og síðustu kosningar þar hafa sýnt það, að Íhaldsflokkurinn er að vísu í meiri hluta í sýslunni, en þó á jafnaðarstefnan þar töluvert fylgi, og munu jafnaðarmenn allir þar óska skiftingar kjördæmisins.

Flm. (Ingólfur Bjarnarson) Eins og greinarg. þessa frv. ber með sjer, hafði sýslunefnd Suður-Þingeyjarsýslu síðastl. ár til athugunar og afgreiðslu, hvar brýnust væri þörf nýrra símalína um hjeraðið. Var það samkvæmt ákveðnum óskum hjeraðsbúa. Og í samræmi við ályktanir þær, sem um málið voru gerðar á sýslufundi, er þetta frv. borið fram. Það er vitanlegt, að eftir því sem lengra kemst áleiðis að leggja aðalsímalínurnar um landið, líður nær þeim tíma, að hægt verði að leggja meiri áherslu á byggingu hinna smærri lína um hjeruðin. En þá er nauðsynlegt, að búið sje að athuga og ákveða, hvar þær eigi að liggja, svo að þær bæti úr brýnustu þörf hjeraðanna. Þetta er það undirbúningsverk, sem sýslunefnd S.-Þingeyjarsýslu vildi inna af höndum með tillögum sínum um línur innanhjeraðs. Og þó svo kunni að virðast sem þær sjeu nokkuð margar, get jeg fullyrt, að hjer sje gætt mjög hófs í kröfunum um þessar linur. Þó að þær verði lagðar, verður samt erfitt að ná til síma ýmsa tíma árs víðsvegar í hjeraðinu, því að það er mjög víðlent, en hinsvegar strjálbýlt og snjóþungt á vetrum. Gerir það samgöngur oft mjög torveldar. Þar sem svo hagar til, er hvað mest nauðsyn á, að greiða úr erfiðleikunum, sem skapast við þessar aðstæður, og gera mönnum ljettara að ná til síma, er mikið liggur við, svo sem, er ná þarf til læknis í lífsnauðsyn. Annars vil jeg einnig nefna, að fjöldi skemtiferðamanna leggur oft leið sína um hjeraðið á sumrum og dvelur þar tímum saman. Fyrir þessa menn og einnig þá, er geta átt þeirra von á hverri stundu, er mjög þægilegt og nauðsynlegt að geta haft aðgang að síma. Jeg veit ekki, hvort nauðsynlegt er við þessa umr. málsins að ræða nánar þörf hverrar þeirrar línu, sem hjer er farið fram á að ákveða. Geri jeg ráð fyrir, að starf og undirbúningur sýslunefndar megi teljast sæmilegur grundvöllur fyrir þessu frv. Og það verður svo verkefni hv. samgmn. - sem jeg vil leyfa mjer að óska, að málinu verði vísað til, að þessari umr. lokinni - að athuga hinar ýmsu símalínur nánar, og er jeg fús til að gefa henni þær upplýsingar í málinu, er hún kann að æskja; og einnig mun nefndin að sjálfsögðu leita umsagnar og álits landsímastjóra um málið. En jeg verð að afsaka, að það liggur ekki fyrir nú. Það stafar meðfram af veikindum og fráfalli hins nýlátna landsímastjóra. Margar brtt. hafa komið fram við þetta frv., sem allar lúta að því, að bæta við fleiri símalínum. Skal jeg ekki gera þær að umtalsefni. Tel sjálfsagt, að þeirra sje full þörf. Jeg tel svo ekki þurfa að fara um frv. fleiri orðum, en vænti, að það mæti velvilja deildarinnar og hv. samgmn. En í sambandi við þetta mál langar mig til að minnast þess, að einn hreppur sýslunnar, sem eins og stendur, er alverst settur um símasamband, er ekki nefndur í þessu frv. það er Flateyjarhreppur. En svo stendur á, að í núgildandi fjárlögum er ætlast til að bygðar verði loftskeytastöðvar í Grímsey og Flatey. Og þannig var þá búist við, að bætt væri úr þeim sambandsvandræðum, er eyjarskeggjar hafa átt og eiga við að búa og kreppir svo mjög að þeim, að nærri stappar, að óbyggilegt sje að verða á þessum stöðum. Þar er ekkert símasamband og samgöngur afar strjálar og óhægar. Þó er það víst, að báðar þessar eyjar verða að skoðast sem ágætis verstöðvar, og hvað Flatey að minsta kosti snertir, þá eru þar einnig ágæt ræktunarskilyrði fyrir hendi, aðeins ef möguleikar til framfara á þessum stöðum sköpuðust við bættar samgöngur og að fengnu símasambandi. En af því jeg hefi áður, oftar en einu sinni, haft tækifæri til þess að skýra þessi atriði fyrir hv. deild, vil jeg ekki fara frekar inn á það að þessu sinni. En nú er svo komið, að jeg get talið vafasamt, hvort þessar loftskeytastöðvar verða reistar í sumar, heldur muni það dragast, og máske þangað til suðurlandslínan er lögð. Þessa ályktun dreg jeg af ummælum landsímastjóra í tillögum sínum um bygging símalína 1928. Ef svo færi, eru það harðir kostir. Þessar loftskeytastöðvar hafa tvisvar verið settar í fjárlög, 1921 og 1927. Eyjarskeggjar hafa því beðið í voninni um, að senn mundi rætast úr símavandræðunum. Ef það dregst nú enn, held jeg mjer sje óhætt að segja, að þeim bregði í brún. Það er hart aðgöngu fyrir þá, og ekki allskostar sanngjarnleg meðferð, sem þeir verða að sæta í þessu efni. Hinsvegar hefir mjer heyrst á hæstv. atvrh., að hann telji ekkert fullráðið enn um þetta. Mjer þætti því vænt um, að hæstv. ráðh. (MG) skýrði þetta mál og gæfi upplýsingar um, hvernig horfir við með bygging loftskeytastöðva þar nyrðra. Skal jeg svo ekki að þessu sinni fara fleiri orðum um þetta mál, en óska, að því verði vísað til samgmn. og 2. umr., að loknum umr.

Jón Auðunn Jónsson Jeg ætla ekki að segja margt við þessa umr., aðeins vekja athygli hv. samgmn. á því, að á seinni árum hefir ekki verið venja að samþ. breytingar á símalögum, nema landsímastjóri rannsakaði og samþykti, að símalína sje lögð þá leið, sem farið er fram á. Og það er vitanlega alveg nauðsynlegt, til þess að tryggja, að ekki sjeu tekin nein gönuhlaup. Út af því misrjetti, er hv.flm. gat um, sökum dráttar á byggingu loftskeytastöðva á Norðurlandi, vil jeg taka það fram, að meira misrjetti hafa sumar aðrar sveitir orðið að líða, sem hefðu getað vonast eftir síma samkvæmt hinum fyrstu símalögum, sem sett voru. Þær hafa verið beittar því órjettlæti, að vera settar hjá um síma til þessa, þótt þá væru gefin loforð um, að þær ættu að ganga fyrir. T. d. má heita að Norður-Ísafjarðarsýsla sje símalaus, þegar frá er skilið símasambandið milli Borðeyrar og Ísafjarðar.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg tók svo eftir hjá hv.flm., að hann legði til, að þessu frv. verði vísað til samgmn., og geri jeg þá ráð fyrir, að nefndin láti fram fara þá rannsókn, sem hv.þm.N.-Ísf. talaði um. Annars stóð jeg upp til að svara fyrirspurn háttv.þm. S.-Þ. um loftskeytastöðvarnar norðanlands. Það er nú svo, að á þessu sviði eru að gerast miklar breytingar og nýjungar, og má gera ráð fyrir, að innan skamms verði hægt að byggja þessar stöðvar með miklu minni tilkostnaði en áður, og þó jafngóðar eða betri en þær, sem nú tíðkast. T. d. eru nú starfsmenn loftskeytastöðvarinnar hjer að gera tilraun með loftskeytatæki og búa til áhöld, sem hægt er að heyra með frá Akureyri. Önnur nýjung sem nú er að ryðja sjer til rúms, er talsambandið loftleiðina. Mjer sýnist miklu rjettara fyrir þá Norðlendinga, sem hjer eiga hlut að máli, að bíða og sjá, hvernig þessi tæki, sem jeg talaði um, reynast, og ef hægt væri að koma upp talstöðvum, þá er slíkt samband vitanlega miklu fullkomnara og betra en skeytasamband. Sem sagt: mjer sýnist miklu betra fyrir hlutaðeigendur að bíða dálítið, ef vera mætti að hægt væri að koma upp jafngóðum stöðvum með miklu minni kostnaði. Ef þessi tæki, sem jeg talaði um, reynast vel, verður að sjálfsögðu ekki dregið lengi að byggja þessar stöðvar. Þessi svör vænti jeg að hv.þm. S.-Þ. sje ánægður með.

Flm. (Ingólfur Bjarnarson) Viðvíkjandi því, sem hv.þm.N.-Ísf. sagði um það, að þessar eyjar, sem hjer um ræðir, hafi orðið fyrir minna misrjetti við drátt þann, sem orðið hefir á bygging loftskeytastöðvanna, en sum önnur hjeruð landsins hafa orðið að þola í þessum efnum, skal jeg taka fram, að mjer er ekki kunnugt um, að fje hafi verið veitt til símalagninga í þeim hjeruðum, sem hann átti við. Það má vel vera, að það sje rjett, að önnur hjeruð eigi eldri loforð óuppfylt um símalínur. En það afsannar á engan hátt það, sem jeg sagði, að drátturinn á byggingu loftskeytastöðvanna væru mjög harðir kostir og ósanngjarnir fyrir hlutaðeigendur, þar sem nauðsynin er jafn knýjandi, og hinsvegar tvisvar búið að ætla fje til þeirra á fjárlögum. Hæstv. atvrh. (MG) hefir nú gefið þau svör viðvíkjandi loftskeytastöðvunum, að það væri ekki meiningin að draga byggingu þeirra lengi, og að hinsvegar muni slíkar stöðvar taka framförum frá því, sem nú er. Það er vitanlega gott, ef hægt er að fá fullkomnari stöðvar en nú er kostur á, og nokkur ástæða getur verið til að bíða, ef sá dráttur verður ekki of langur. Og eftir orðum hæstv. atvrh. að dæma, tel jeg mig geta átt von á því, að ekki verði mjög langt að bíða framkvæmda í þessu máli. Sennilega ekki nema til næsta árs. Og í því sambandi dettur mjer í hug að varpa því fram, hvort hæstv. atvrh. sýnist máske þörf á, að endurnýjuð sje fjárveitingin til byggingar þessara loftskeytastöðva. Annars vil jeg benda á það, að mjer og öðrum sem hlut eiga að máli, finst raunar fremur veigalitlar ástæður þær, er rjettlæta eiga frestun á framkvæmd þess, að byggja loftskeytastöðvarnar í ár, svo sem til var ætlast, og að þær sömu ástæður hafi í raun rjettri verið jafnt fyrir hendi í fyrra, er bæði hæstv. stjórn og Alþingi ákváðu, eftir tillögum landsímastjóra, að stöðvarnar væru bygðar í ár. En jeg geri hinsvegar ráð fyrir, að þessi hjeruð sætti sig við að bíða eitt ár. En alls ekki, ef um óákveðinn tíma ætti að vera að ræða. Jeg vænti líka, að það sje ekki meiningin, heldur verði hjer aðeins um stutta bið að ræða.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það var rjett skilið hjá hv.þm. S.-Þ., að það er ekki mín meining að draga byggingu þessara stöðva lengi eða um óákveðinn tíma. En það þarf að gera tilraunir með þessi áhöld, þegar björt er nótt, og af því leiðir, að ekki er hægt að setja stöðvarnar upp í sumar. En ef þessi nýju tæki svara til þeirra vona, sem menn hafa gert sjer um þau, þá er þau hafa verið reynd til fullnustu, þá er ekkert því til fyrirstöðu, að úr framkvæmdum geti orðið strax í haust og mun þá ekki standa á mjer.