Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um grg. fyrir efni þessa frv. vísa ég til frv. sjálfs og framsöguræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins. Fjhn. hefur haft málið til meðferðar, og eins og nál. á þskj. 758 ber með sér, er n. sammála um það að mæla með frv., en 3 hv. nm. hafa skrifað undir það með fyrirvara, sem ég skil þannig, að þeir áskilji sér þar með rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. En þar sem ég hef ekki orðið var við, að þær hafi enn komið fram, geri ég þær að sjálfsögðu ekki að umtalsefni. Herra forseti. Samkv. þessu leggur fjhn. til, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Það er alveg rétt skilið hjá hv. 12. þm. Reykv., að við, sem skrifum undir nál. með fyrirvara, gerðum það til þess að flytja við það nokkrar brtt. Þeim hefur enn ekki verið útbýtt, og ég neyðist þess vegna til þess að flytja þær skriflega og fara fram á afbrigði til þess, að þær megi koma fyrir. Ég skal reyna að gera grein fyrir þessum till. í örstuttu máli og eins og fyrri ræðumaður vísa þá til þess, sem áður hefur verið sagt við fyrri umr. um þetta mál hér í þessari hv. d. Þær brtt., sem ég flyt ásamt hv. 3. þm. Vestf., Bjarna Guðbjörnssyni, og hv. 4. þm. Norðurl. e., Hjalta Haraldssyni, eru fjórar. Raunar eru þær nú ekki kannske efnislega nema þrjár, en þær eru í 4 liðum vegna formsins. Ég ætla að leyfa mér að byrja á því að lesa þær upp. Fyrsta brtt. er við 1. gr., þar sem talað er um innlenda fjáröflun, sölu ríkisskuldabréfa eða spariskírteina. Fyrir 75 millj. kr. komi 110 millj. kr. Önnur brtt. er einnig við 1. gr. Hún er þannig, að við gr. bætist: „enda noti Seðlabanki Íslands ekki heimild sína til að binda hluta af sparifjáraukningu banka, sparisjóða og annarra innlánsstofnana á árinu 1969.“ Þriðja brtt. er við 3. gr. Við greinina bætist ný mgr. þannig: „Skuldabréfin og spariskírteinin skulu skráð á nöfn eigenda.“ Fjórða brtt. er við 7. gr., þar sem talað er um ráðstöfun þess fjár, sem þannig á að afla, að á eftir Lögreglustöð í Reykjavík bætist nýr liður, svo hljóðandi: „Til atvinnuaukningar framhaldsskólanema sumarið 1969 35.0 millj.“ Þessar brtt. þurfa nú ekki langrar framsögu við af minni hálfu, með því líka, eins og ég áður sagði, að ég hef við fyrri umr. hér gert þær nokkuð að umtalsefni. Aðalbreytingin er sú, að í stað innlendrar fjáröflunar, 25 millj. kr., gerum við till. um, að aflað verði 110 millj. kr. Það er auðvitað rétt, sem ég sagði við fyrri umr., að þessi fjáröflun, sem fæst með sölu spariskírteina. minnkar ráðstöfunarfé viðskiptabankanna, en 2. till. okkar er einmitt um það, að sparifjárbindingunni verði aflétt og er þar af leiðandi ekki nein mótsögn í þessum tillöguflutningi. Þessar 35 millj. kr., sem þannig er ætlað að afla til viðbótar, viljum við láta nota til þess að gera ráðstafanir til að auka sumaratvinnu framhaldsskólanema. En eins og ég sagði hér við fyrri umr., þá tel ég eitt höfuðvandamálið, sem nú er við að fást, það, að þetta fólk hefur ekki möguleika á því að fá arðbær störf og létta þannig undir með framhaldsnámi sínu, eins og löngum hefur tíðkazt hér hjá efnalitlum ungmennum. sem brotizt hafa áfram námsbrautina. Það er að vísu alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði við 1. umr. hér, að æskilegra hefði veríð. að um þessi mál hefði unnizt tími til að gera áætlanir og ráðgera það með ákveðnum hætti, hvernig ætti að vinna fyrir þetta fjármagn, þannig að það skapaði aukna atvinnu, sem hér er verið að sækjast eftir. En um það er ekki að fást úr þessu. Þinginu er að ljúka, og ég tel, að við getum ekki farið heim án þess að leggja til eitthvert fjármagn í þessu skyni og verðum að treysta á það, að þær atvinnumálanefndir, sem fyrir eru og kosnar hafa verið. sjái leiðir til þess að ávaxta þetta fjármagn á heppilegasta hátt. En án þess að fjármagn sé lagt til hliðar sérstaklega í þessu skyni er ég hræddur um, að atvinnumálanefndunum takist ekki að greiða fram úr viðfangsefninu og þess vegna er þessi till. flutt. Okkur flm. er það alveg ljóst, að hér er um mjög lága fjárhæð að ræða, aðeins 35 millj. kr. En við vildum ekki spenna bogann allt of hátt og í trausti þess, að 35 millj. séu þó nokkur vísir að því að létta af þessu vandamáli, þá er upphæðin ákveðin þannig, þó að við skiljum það allir áreiðanlega, að til þess að vinna bug á vandamálinu til nokkurrar hlítar þyrfti fjárhæðin að vera sjálfsagt miklu hærri. Til þess að gera málið ekki of flókið og til þess að koma ekki af stað neinum deilum um það, hvaða ráðstafanir það séu, sem helzt eigi að grípa til í þessu skyni, þá fjallar till. ekki um það. En þar fyrir hafa menn hugleitt ýmsar leiðir í þessu sambandi, og ég get nefnt eina eða tvær leiðir, sem okkur flm. hefur dottið í hug, að mætti fara. Það er t.d. alls konar vinna að landgræðslu, sem full þörf er á, að unnin sé. Við höfum séð það í skýrslum, að þrátt fyrir talsvert átak, sem gert er í því að auka gróðurlendi landsins, gerum við ekki betur en að halda við, og það er gott, ef ég man ekki eftir því, að Ingvi Þorsteinsson magister, sem mest hefur nú um þessi mál fjallað, sagði frá því í vetur, að heldur hallaði á gróðurinn þrátt fyrir alla gróðurverndina. Það er því vissulega viðfangsefni, sem vert væri að gefa gaum, hvort ekki væri rétt að auka sandgræðslu, skóggræðslu eða yfirleitt hvers konar landgræðslu og hvort það væri ekki einmitt hentugt verkefni fyrir framhaldsskólafólk að fást við. Annað verkefni, sem borið hefur á góma, eru brúargerðir. Það er verið að fjalla um vegamálin núna þessa dagana, núna á eftir, og ef ég hef skilið vegáætlunina rétt, þá er mjög lítið um nýjar brúargerðir á henni jafnvel næstu fjögur árin, hvað þá heldur í sumar. En mér skilst. að eins og nú hagar til vinnubrögðum við vegagerð, séu einmitt brúargerðir það, sem er fólksfrekast, vinnuaflsfrekast af vegaframkvæmdum, því að flestar aðrar vegaframkvæmdir eru fyrst og fremst unnar með stórvirkum vélum og þurfa ekki mikinn mannskap. En aftur á móti eru brúargerðirnar að verulegu leyti unnar, eins og áður var gert. Það er slegið upp fyrir þeim og þær eru steyptar upp á gamla móðinn, og við þau verkefni er þörf á mörgum vinnandi höndum. Mér hefur skilizt á samtölum, sem meðflm. minn hefur átt við vegamálastjóra, að það væri ekkert því til fyrirstöðu á vegamálaskrifstofunni að hefja margar brúargerðir strax á morgun, ef fjármagn væri fyrir hendi til að vinna þær. Allar teikningar og undirbúningur væri þar tilbúinn, og það stæði svo sannarlega ekki á vegamálaskrifstofunni að hefjast þar handa, ef fjármagnið væri fyrir hendi. Það er vafalaust margt fleira, sem kemur til greina í þessu sambandi, og ég skal ekki vera að tefja tímann á því að hugleiða það. En ég bara nefni það aðeins til viðbótar, sem atvinnumálanefnd Reykjavíkur hefur nú einna mest fest hugann við, en það er aukin útgerð, jafnvel útgerð á bátum á Grænlandsmið, sem mannaðir væru að einhverjum hluta framhaldsskólanemendum. Ég hef ekki alveg nýjar upplýsingar um það, á hvaða stigi þetta mál muni vera, en ég veit, að atvinnumálanefnd Reykjavíkur hefur mjög beint sjónum sínum að þessu verkefni nú upp á síðkastið. Sú eina till., sem ég á eftir að gera þá grein fyrir, er um það, að spariskírteinin skuli skráð á nöfn eigenda. Ég hef svo oft talað fyrir sams konar till., og það er svo ljóst vegna hvers við leggjum til að svo skuli gert, að ég tel ástæðulaust að fara um það fleiri orðum.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að segja örfá orð um þessar brtt., sem hér liggja fyrir. Að vísu var vikið að þeim eða hugmyndinni, sem liggur þeim að baki, við 1. umr. málsins, svo að ég skal ekki orðlengja um þær umr., en ég sé ástæðu til að leggja áherzlu á þá meginstaðreynd, sem ég raunar gerði þá, að frv. það, sem hér er um að ræða til lántöku vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1969, er miðað við alveg fyrirfram gerðar áætlanir, og þannig hefur alltaf verið með þessi frv. Út af fyrir sig er ekkert ábyrgðarleysi í því í sambandi við þennan tillöguflutning að hækka útgáfu spariskírteinalána. Það getur komið til mála, ef menn vilja skerða ráðstöfunarfé bankanna. Að vísu er það tekið fram í annarri till., að ætlazt sé til, að Seðlabanki Íslands noti ekki heimild sína til að binda hluta af sparifjáraukningu banka, sparisjóða og annarra innlánastofnana. Þetta veit ég, að hv. þm., sem er bankastjóri og þaulkunnugur peningamálum og efnahagsmálum, veit og að það er fjarri því að vera það einfalt mál. að hægt sé að samþykkja slíka brtt., eins og hún liggur fyrir hér, vegna þess að hún grípur með allt öðrum og víðtækari hætti inn í efnahagskerfið, og auk þess hefur Seðlabankinn þegar lagt fram verulegar fjárhæðir til aðstoðar við atvinnuvegina gegnum bankakerfið til þess einmitt að útrýma atvinnuleysi og leysa þann vanda, sem við hefur verið að glíma að því leyti. Að hve miklu leyti Seðlabankinn þarf svo að nota sparifjárbindingu, miðað við það ástand, sem á hverjum tíma er í efnahagsmálum okkar, til þess að forðast algert jafnvægisleysi og gjaldeyrisskort verður að sjálfsögðu að metast af yfirstjórn bankans hverju sinni og tel ég, að það væri mjög varhugavert, ef slíku væri slegið föstu með lögum, að það mætti ekki gerast. Af þeim sökum væri ekki um annað að ræða að minni hyggju, ef menn vildu leggja hér fram þær 35 millj., sem hér er talað um, en að samþykkja þá brtt. við 1. gr., en fella brtt. við 2. gr. Það veit ég. að vakir ekki fyrir hv. þm. eða flm. málsins, þannig að þeir munu tengja þær greinar saman. Ég legg á það áherzlu fullkomlega, til þess að það valdi engum misskilningi, að ég tel það vera stórkostlegt þjóðfélagsvandamál. hvernig á að tryggja atvinnu skólafólks. Ég tel, að það sé eðlilegt, að atvinnumálanefndirnar og Atvinnumálanefnd ríkisins ræði það vandamál eftir því, hvernig þokar með atvinnumálin. Allt er nú í mikilli óvissu vegna vinnudeilna þeirra, sem nú standa yfir, og það er ennþá enginn, sem sér fyrir endann á því, hvaða áhrif lausn þeirrar deilu getur haft, jákvætt eða neikvætt. Áður en það verður séð er auðvitað ekki hægt fyrir nokkurn aðila að segja til um það, hvort atvinnuvandamál ungs fólks leysast með sama hætti og gerzt hefur undanfarin ár eða hvort þarf að grípa til einhverra sérstakra ráðstafana, hvað þá að séð verði, hversu stórar þær ráðstafanir verða. Ég tel því, að þó að ég leggist eindregið gegn því, að þessi till. verði samþykkt hér, þá lýsi það ekki á nokkurn minnsta hátt andstöðu gegn þeirri hugmynd, að stjórnvöld kunni að þurfa að gera einhverjar ráðstafanir til þess að auðvelda skólafólki að fá atvinnu, sem er því lífsnauðsyn, heldur eingöngu vegna þess, að við vitum ekkert, hvaða viðfangsefni er hér við að glíma. Við höfum ekki hugmynd um, hvort 35 millj. skipta verulegu máli eða nokkru máli í því efni, og þar af leiðandi að verulegu leyti út í hött að samþykkja slíka till. Ég bendi hv. flm. á það, að vitanlega er það alltaf á valdi stjórnvalda að gera sérstakar ráðstafanir til fjáröflunar, jafnvel þó að ekki sé á þingtíma, eftir að þetta mál hefur verið kannað til hlítar og í rauninni hefði mér fundizt skemmtilegra, ef hv. þm. hefðu ekki haldið til streitu þessari till. sinni, þannig að maður væri neyddur til að greiða atkv. gegn henni, enda þótt það felist ekki í því efnisleg andstaða gegn þeirri hugsun, sem í málinu liggur, heldur eingöngu vegna þess á hvaða stigi málið er og hvers eðlis frv. er, sem fyrir liggur. Ég held, að okkur greini enga á um mikilvægi málsins og það geti vel þurft að afla fjár til einhverra framkvæmda í þessu skyni, en eins og hv. þm. gat um, hefði mönnum getað dottið ýmislegt í hug í því sambandi, en það er ómögulegt að segja, hvað helzt kemur þar til greina. Það þarf allt að kanna miklu betur. Hvaða fjárþörf verður þar fyrir hendi, vitum við ekkert um, og verði um fjárþörf að ræða og verði talið mögulegt með einhverjum hætti að afla þess fjár, þá er það auðvitað einfalt að gera ráðstafanir í þá átt, enda þótt það yrði ekki gert með samþykkt þessarar brtt. við þetta frv. Mín ósk til hv. flm. hefði því nánast verið sú, að loknum þessum skýringum, hvort þeir vildu taka sínar till. aftur. Ef þeir ekki vilja það, þá verð ég að lýsa því sem minni skoðun, að ég tel ekki með nokkru móti auðið að samþykkja brtt., eins og þær liggja fyrir og miðað við þann undirbúning, sem málið hefur fengið.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri ekki hægt að samþykkja þessar brtt. miðað við þann undirbúning, sem málið hefði fengið. Það kann nú að vera rétt, að málið hafi fengið lítinn undirbúning. Ég er alveg sammála því. Þetta mál hefur fengið alveg ótrúlega lítinn undirbúning, og ég held, að það þurfi nú ekki að gizka oft til þess að hitta á þann, sem átt hefði að framkvæma þennan undirbúning. Það er búið að vera lengi ljóst, að vandamál framhaldsskólafólks mundi verða mikið í vor. Það var, held ég, 19. sept. 1968, síðan eru líklega liðnir einir 8 mánuðir, sem borgarstjórn Reykjavíkur t.d. gerði sér ljóst, að það mundi verða mikið vandamál á ferðinni í vor, þegar fólkið kæmi úr skólunum. Þá var sett á laggirnar Atvinnumálanefnd Reykjavíkurborgar, og hennar verkefni var tvíþætt. Annars vegar það að finna leiðir til þess að minnka og helzt koma í veg fyrir yfirvofandi atvinnuleysi á þeim vetri, sem þá fór í hönd, og hins vegar að athuga leiðir til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi skólafólks, þegar framhaldsskólunum lyki núna í vor. Þannig mátti öllum ljóst vera, ekki síður hæstv. ríkisstj. en borgarstjórn Reykjavíkur, að hér mundi verða mikið vandamál á ferðinni. Samt fer það svo, að ríkisstj. hefur ekki sinnt þessu máli meira en það, að á síðasta degi þingsins, 16. maí, er ekki hægt að samþykkja örlitla fjárveitingu í þessu skyni vegna ónógs undirbúnings. Þetta finnst mér ekki góð vinnubrögð, og ég lýsi því hér með yfir. Ég tel, að Alþ. geti raunar ekki farið heim og að það geri of lítið úr mikilvægi sínu í þjóðfélaginu, ef það ætlar að skilja við þetta vandamál og kjaradeilurnar óleystar, eins og nú stendur til. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri alveg út í hött að samþ. þessa till. Mig brestur bara orð til að svara þessu svona á stundinni. En ég vil bara minna á það, eins og hæstv. ráðh. raunar tók sjálfur fram, að hér er um mikið vandamál að ræða. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta yrðu atvinnumálanefndirnar að ræða. Hvenær ætla atvinnumálanefndirnar að ræða þetta mál? Er ekki skólunum að ljúka, hverjum af öðrum? Eru ekki þrjár vikur síðan Verzlunarskólinn hætti? Og hver af öðrum eru skólarnir núna að ljúka störfum og fólkið að koma á vinnumarkaðinn. Ég held, að sá tími, þegar ætti að athuga þetta mál, sé einmitt núna. Og hvað ætlar hæstv. ríkisstj. og hæstv. atvinnumálanefndir að gera í þessum málum án peninga? Það er kannske eitthvað eftir af 300 milljónunum, sem átti að nota í vetur. Ég er svo sem ekkert hissa, þó að það væri, því að það hefur dregizt það lengi að ráðstafa þeim, að það getur vel skeð, að einhverju sé óráðstafað, og það væri þá gott að fá það upplýst, hvort einhverjir peningar eru þar til. En mér finnst það algjört lágmark, að þegar Alþ. er að fjalla um hundraða og þúsunda millj. kr. nýjar lánveitingar svo að segja á hverjum degi, þá sé ætluð örlítil fjárhæð til þess að mæta þessu viðfangsefni, svo sem eins og til þess að sýna það, þó ekki væri annað, að alþm. gerðu sér ljóst við hvern vanda hér er að fást. Það er alveg satt, sem hæstv. fjmrh. sagði, það skal ég viðurkenna, að það er alveg óvíst, hvort hér þarf að nota 35 millj. eða kannske eitthvað miklu meira. En mætti þá ekki einfaldlega láta vera að afla lánsfjár, ef það skyldi fara svo vel, að þess þyrfti ekki með? Ég er ekki svo bjartsýnn, að ég trúi því, að þessi mál leysist af sjálfu sér. En ef það skyldi nú gerast, þá er það vel. Þá þyrfti ekki að nota þetta lánsfé, og yrði það líklega í fyrsta og eina skiptið, sem lánsfjáröflun þyrfti ekki að nota. Það væru vissulega gleðileg tíðindi. En ég get því miður ekki gert það fyrir fjmrh. hæstv., sem ég vil nú margt fyrir gera, í þessu tilviki að taka þessa till. aftur, vegna þess að ég fellst alls ekki á, að það sé út í hött, að Alþ. samþ. slíka till. Ég skal ekki tefja tímann, ég veit, að það er margt að gera, en um þetta væri vissulega ástæða til þess að ræða meira.



Herra forseti. Af því að þær brtt., sem nú hafa verið fluttar og teknar til umr., lágu ekki fyrir, þegar ég flutti framsöguræðu mína, þá vildi ég aðeins með örfáum orðum marka afstöðu mína til þeirra, þó að ég geti verið stuttorður, þar sem ég að öllu leyti get tekið undir það, sem hæstv. fjmrh. þegar hefur sagt um aðaltill., þ.e.a.s. þá að hækka þá fjárhæð, sem heimilt sé að afla fjár til innanlands. Hvað þessa till. snertir, þá get ég vissulega alveg tekið undir það með hv. 11. þm. Reykv., að atvinnuvandamál skólafólks á komandi sumri er alvarlegt þjóðfélagsvandamál, sem ber að vinna að því að leysa með öllum raunhæfum úrræðum, sem til greina koma. En að mínu álíti mundi það aðeins vera sýndin ein í þessu efni að samþ. þá brtt., sem hér hefur verið flutt. Að mínu áliti þýðir það lítið að samþ. lántökuheimildir til handa hæstv. ríkisstj., hvort sem það er í samræmi við afgr. þessa máls eða annarra, nema maður geri sér einhverja grein fyrir möguleikunum á því að afla þess lánsfjár, sem um er að ræða, annað hvort innanlands eða erlendis, og á þetta auðvitað við, hversu góð og nauðsynleg málefni, sem þarna kann að vera um að ræða. Nú munu hv. flm. sennilega svara því til, að fyrir því sé séð með því að afnema bindiskylduna. En þetta er í rauninni ekki nema sýndin, það er raunverulega ekki séð fyrir neinu fjármagni með þessu móti. Við verðum að aðgæta það, að það skapast í rauninni ekkert fjármagn í Seðlabankanum. Fjármagn er sparnaður, en ekki seðlaútgáfa. Hv. 11. þm. Reykv. er það vel ljóst, sem bankastjóra, að viðskiptabankarnir hafa auðvitað að jafnaði ekki annað fé til umráða en það, sem þeim berst sem sparifé. Þeir geta að vísu til bráðabirgða tekið lán í Seðlabankanum, en allar slíkar lánveitingar af hálfu Seðlabankans eru að jafnaði aðeins hugsaðar til bráðabirgða, að leggja fram peninga til þess að brúa bilið milli þarfarinnar fyrir peninga og þess, að fjármagnið komi inn með öðrum hætti. Mergurinn málsins í þessu sambandi er sá, að þeir fjármunir, sem Seðlabankinn þannig bindur, eru ekki neinir fjármunir til frjálsrar ráðstöfunar. Seðlabankinn annast útlánastarfsemi og annað, sem hann þarf fjármagn til, og á sama hátt og viðskiptabankarnir geta ekki sótt sitt fjármagn annað en til almennings, getur Seðlabankinn ekki sótt það fjármagn, sem hann hefur til ráðstöfunar, annað en þá til viðskiptabankanna. M.ö.o.: með því að samþ. þessa till., þá væri hv. d. að ákveða, að sama spariféð skuli notað tvisvar eða að það sparifé, sem viðskiptabönkunum berst, skuli notað þar, og Seðlabankinn eigi svo einnig að nota sama spariféð. Ef þetta væri raunhæfur hugsunarháttur, þá væri lánsfjárskorturinn auðleystur, því ef bæði Seðlabankinn og viðskiptabankarnir geta notað sama spariféð, þá ætti raunar ekkert að vera því til fyrirstöðu, að bæjar- og sveitarfélög, sem oft vantar fjármuni líka, notuðu þetta fé einnig, þannig að það yrði þá notað þrisvar sinnum. Og hvað ríkissjóð snertir, sem hefur nóg á sinni könnu, væri þá ekki ráð að leysa fjárhagsvandamál hans með því að nota þetta sama sparifé í fjórða sinn, þannig að hann fengi það einnig til ráðstöfunar? En þetta veit ég, að hv. flm. er jafnljóst og öðrum, að getur ekki gengið, svo að því miður mundi það aðeins vera sýndin tóm að samþ. þessa till. Vil ég þó endurtaka það, sem ég sagði, að mér er vel ljóst, hvert nytjamál hér í rauninni er um að ræða. En það verður að sjá fyrir fjármagni einnig í þágu nytjamála. Á meðan ekki er fyrir því séð, þá eru samþykktir af þessu tagi lítils virði. Ég ætlaði þá að endingu aðeins að víkja að gömlum kunningja hér í hv. d. í sambandi við meðferð þessa máls eða sams konar mála á undanförnum þingum, en það er sú brtt. hv. nm. í fjhn., að skírteinin skuli skráð á nafn. Ég sagði, að þetta væri gamall kunningi, en það skal viðurkennt, að þessi gamli kunningi er nú í nokkuð nýtri og betri búningi en hann áður hefur verið. Áður hafa verið fluttar um það till., að bréfin skyldu vera framtalsskyld, án þess að vera skattskyld, nokkuð sem hvergi þekkist annars staðar, og ég hef hvað eftir annað leiðrétt, en nú er ekki um það að ræða, heldur að bréfin skuli skráð á nafn. Mér skilst, að tilgangur hv. flm. með þessu sé sá, að koma þannig í veg fyrir það, að tekjum, sem sviknar kunna að vera undan skatti, sé ráðstafað til kaupa á þessum bréfum. Vera má, að sá tilgangur gæti út af fyrir sig náðst, að aðilar, sem mórauða samvizku hafa gagnvart skattayfirvöldum, mundu skirrast við að leggja peninga sína í slík bréf, ef það lægi fyrir, að skattayfirvöld hefðu aðgang að þeim, og er ég nú þó ekki alveg viss um, að sá tilgangur mundi nást að fullu, því að mundu þá ekki þessir aðilar, ef þeir endilega vilja ráðstafa þeim peningum, sem sviknir hafa verið undan skatti, á þann hátt að kaupa ríkisskuldabréf, fara þá leið að skrá bréfin á nöfn barna eða annarra venzlamanna, sem ekki væru framtalsskyldir? En vera má samt, að þessi tilgangur mundi nást að einhverju leyti. Á hinu má vekja athygli, sem ég að vísu hef gert áður í umr. um þetta eða svipuð mál, að með þessu er ekkert spor stigið í áttina að koma í veg fyrir, að skattsvik eigi sér stað, því að það eru auðvitað þúsund leiðir til þess að fela tekjur, sem sviknar eru undan skatti, aðrar en að kaupa ríkisskuldabréf fyrir þessar tekjur. Það er í fyrsta lagi auðvelt, ef menn ætla að spara þessar tekjur, að kaupa einhverjar aðrar eignir, sem auðvelt er að fela fyrir skattayfirvöldum. Enn einfaldari er þó sú leið að eyða tekjunum blátt áfram og þannig er það jafnt með skattsviknar tekjur sem aðrar tekjur, að 90% eða meira af þeim er varið til einhvers konar eyðslu. Hins vegar er ekki nema gott um það að segja, ef það er eins konar siðvæðingarsjónarmið, sem liggur þessu að baki, - að ríkið eigi ekki að hafa viðskipti við þá aðila, sem kunna að gerast brotlegir við skattalög, - en ég held nú að sá tilgangur mundi aðeins að takmörkuðu leyti nást með þessu, því að það er annar möguleiki til þess að koma þessum peningum í lóg með viðskiptum við ríkið, t.d. að kaupa áfengi fyrir þessa peninga, og enginn getur haft eftirlit með því, hvort þeir peningar, sem ráðstafað er til slíkra kaupa, hafa verið sviknir undan skatti eða ekki. Ég vil aðeins undirstrika það, sem ég áður hef sagt, að það er í rauninni blindgata, þegar talað er um ráðstafanir til þess að hamla gegn skattsvikum, að leggja svo mikla áherzlu á eftirlit með eignum. Í því sambandi ber að hafa hugfast, að það er svo afskaplega lítill hluti af tekjum sínum, sem fólk yfirleitt ráðstafar til eignaaukningar. Það mun ekki hafa verið gerð könnun á því hér á landi, hve stór sá hlutur. Þó veit ég, að í Bretlandi var talið fyrir nokkrum árum, að það væri aðeins um 5% af tekjunum, sem almenningur eða einstaklingar verðu til eignaraukningar, og með ólíkindum má telja, að íslenzkur almenningur sé í rauninni sparsamari en brezkur, líkurnar eru miklu frekar fyrir hinu gagnstæða. Í öðru lagi þá er að vísu e.t.v. hægt að hindra það, að skattsviknum tekjum sé ráðstafað til eignaaukningar á einhvern ákveðinn hátt, t.d. með því að kaupa ríkisskuldabréf, en þá eru ótal leiðir aðrar til þess að fela slíkar eignir. Þetta er aldrei nema lítið brot, bæði af skattsviknum tekjum og öðrum tekjum, enda er það einnig í þeim löndum, þar sem skattayfirlit yfirleitt er talið strangast, eins og í hinum enskumælandi löndum, að þar eru yfirleitt ekki neinir eignaskattar, og eignir alls ekki framtalsskyldar. Stjórnvöld þar telja þetta atriði skipta ákaflega litlu máli. Nei, en út frá því raunsæja sjónarmiði, að vitað er, að það er 90% eða meira af tekjum manna, sem er ráðstafað til neyzlu, þá eru þær leiðir, sem farnar eru þar til þess að hafa eftirlit með því, að tekjur teljist fram, þær að hafa eftirlit með neyzlunni, ekki satt? Skattayfirvöld hafa þar sérstaka njósnalögreglu, ef svo mætti segja, sem fylgist með útgjöldum manna, og ef hún kemst t.d. að því, að maður hefur farið til Flórída í sumarleyfi með fjölskyldu sína, þá á viðkomandi á hættu að vera spurður sem svo: Hvar fékkstu þá peninga, sem þú ráðstafaðir á þann hátt? Ég er ekki að gera hér neinar till. um það, að svipaðar leiðir ættu að vera farnar hér á landi, en það er á þeim grundvelli, sem að því máli ber að vinna. Hitt hefur ákaflega litla þýðingu með eignaeftirlitið, og ber í rauninni að harma það, að sú skynsamlega ráðstöfun út af fyrir sig að hafa sparifé skattfrjálst, sem er einhver skynsamlegasta ráðstöfun í efnahagsmálum, sem hér hefur verið gerð undanfarna áratugi, og ég hugsa, að það sé fátt, sem í eins ríkum mæli hefur þó átt þátt í því að halda okkar efnahagsmálum á kili, þrátt fyrir verðbólgu: hefur verið gerð tortryggileg með því að benda á það, sem ég að vísu tel í öllum meginatriðum á algjörum misskilningi byggt, að þetta torveldi að einhverju verulegu leyti eftirlit með skattframtölum.



Herra forseti. Ég er víst búinn að tala tvisvar við umr. og skal nú stilla þessu mjög í hóf, en ég held, að hv. 12. þm. Reykv. hafi alveg misskilið þessar till., eftir þeirri ræðu að dæma, sem hann hélt hér áðan. Í þessum till. okkar er gert ráð fyrir að hækka 71 millj. kr. spariskírteinasölu upp í 110 millj. kr. Ef það er einhver fjarstæða, að verið sé að ráðstafa þar fjármagni, sem ekki er fyrir hendi, sem vissulega er nú verið að gera hér till. um, þá er bara allt frv. að þessu leyti tóm vitleysa. Þá er heldur ekki hægt að ákveða neitt um það að bora og rannsaka á Reykjanesi og að bora í Námaskarði og annað slíkt, vegna þess að peningarnir eru óvissir. Svona frv. hafa verið flutt hér ár eftir ár með mismunandi háum fjárhæðum, og að telja það, að frv. verði fjarstæða, af því að bætt er við það 35 millj., þ.e. úr 75 í 110, það fær á engan hátt staðizt.  Hv. 12. þm. Reykv. gerði lítið úr þeirri till. okkar að skrá þessi spariskírteini á nafn, og taldi, að það væri mjög smátt spor í þá átt að sporna við skattsvikum; og að það væru þúsund aðrar leiðir til þess að svíkja undan skatti. Það getur vel verið, að þær séu þúsund, en okkar álit er þó það, að ef einni væri lokað, þá væru ekki nema 999 eftir og viðfangsefni hæstv. fjmrh. þar af leiðandi 1 prómilli auðveldara heldur en það er í dag, og er það satt að segja fullerfitt hjá honum, eins og það er. En það er auðvitað alveg rétt, að þetta er ekki nema einn lítill hluti af þeim skattsvikaleiðum sem til eru, og þó ég þekki ekki 1000, þá þekki ég auðvitað nokkrar. En einhvers staðar verður að byrja og hér er Alþ. að fjalla um útgáfu spariskírteina. Mér sýnist, að það væri ákaflega vel til fallið, að byrjað væri á þessu, og um það fjallar okkar brtt.



Herra forseti. Það eru tvær breytingar, sem felast í þessu frv., sem hér liggur fyrir, frá núgildandi kjarasamningalögum. Fyrri breytingin er sú að stytta uppsagnarfrest samninganna, eins og nánar er tiltekið í frv., en síðari breytingin er fólgin í því, að nú er það ekki lengur skylda, að allsherjaratkvæðagr. fari fram meðal opinberra starfsmanna um uppsögn kjarasamninga, en þó getur fjmrh. gert kröfu um það, ef honum sýnist. Um þetta frv. er, eins og fram hefur komið bæði á þskj. 308 svo og í framsöguræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins, samkomulag á milli fjmrn. og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Eins og nál. á þskj. 757 ber með sér, mælir fjhn. einróma með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr. N. hefur orðið sammála um að mæla með því, að það verði samþ. óbreytt, eins og það kom frá Nd. Jarðirnar Höfðahólar og Spákonufell hafa verið í eyði sem bújarðir í fjölda ára, og það er talið ólíklegt, að þær eða hluti úr þeim muni byggjast aftur sem slíkar. Upp af landi þessara jarða hefur byggzt kauptúnið Höfðakaupstaður, og hefur kaupstaðurinn eða hreppurinn, eins og sjá má af fskj. með frv., áhuga á því, að hreppurinn fái keypt það land, sem kauptúnið stendur á. Eins og ég tók fram, hefur landbn. orðið ásátt um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það mál, sem hér liggur fyrir, er komið í þessa hv. d. frá Nd., þar sem það var borið fram fyrr á þessu þingi. Málið er ofur einfalt. Nokkur landspilda, sem áður var hluti af því svæði, sem varnarliðið hafði til umráða, hefur nú losnað úr þeim álögum og er því til ráðstöfunar innan lögsagnarumdæmis Keflavíkur, og Keflavíkurkaupstaður hefur farið fram á að fá landið keypt. Ég hygg, að málið hafi verið afgr. án nokkurrar andspyrnu frá nokkurri hlið í hv. Nd., og allshn. er sammála um að mæla með framgangi þess hér og fer fram á það við hv. d., að frvgr. verði samþ. og málinu vísað til 3. umr.