Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við umr. þessa máls síðast gerði hv. 5. þm. Vesturl. grein fyrir brtt., sem hann flytur við brtt. á þskj. 256, frá hv. 5. þm. Reykv. Þessi brtt. er þess efnis, eins og hann gerði grein fyrir, að frádráttarrétturinn samkv. till. hv. 5. þm. Reykv. er takmarkaður við það, að til viðmiðunar skuli koma, hver er heildartekjuupphæð viðkomandi aðila. Þetta er vitanlega til verulegra bóta frá hinni upphaflegu brtt. og gerir minna það misrétti, sem fram kynni að koma milli þeirra aðila, sem njóta tryggingabóta, og annarra, sem hafa jafnvel mun minni heildartekjur. En engu að síður er þó málið þess eðlis, að ég teldi það mjög óheppilegt, að þessi breyting væri gerð. Má í því efni benda á, að með þessari brtt. hv. 5. þm. Vesturl. mundi vera í rauninni skertur réttur þessara sömu aðila í sveitarfélögum, þar sem veitt er jafnvel í dag meiri frádráttarheimild en hér er gert ráð fyrir, þannig að við sjáum á þessu, að þetta mál er alls ekki eins einfalt og það kann að líta út á blaði. Sannleikurinn er sá, eins og ég gerði grein fyrir í minni ræðu þá, að þessi útsvarsmál og raunar bæði útsvars- og skattamál eru margslungin og flókin og að ætla að fara að taka út úr því einstök atriði er ákaflega varasamt og getur raskað öðrum þáttum málsins og þarf ekki að leiða til þess, að um sérstakt réttlæti verði að ræða. Hitt er annað mál, eins og ég skýrði frá í ræðu minni þá, að það er vissulega réttlætiskrafa í mörgum tilfellum, að þessar bætur séu undanþegnar útsvarsálagningu, og það má vel vera, að það ætti að gera það að skyldu í vissum tilfellum, en ekki aðeins heimild eins og nú er. En ég tel aðeins, að það þurfi að athuga þetta í sambandi við ýmis önnur atriði tekjustofnalaganna um frádráttarrétt í ýmsum öðrum tilfellum, sem kann að vera alveg eins mikið réttlætismál að sé aukinn eins og í því tilfelli, sem, þessi brtt. fjallar um. Ég skýrði frá því þá, að þetta mál allt, tekjustofnamál sveitarfélaga, mundi hljóta að koma til heildarathugunar í sambandi við staðgreiðslukerfið, ef það ætti að takast upp, og þá yrðu í flestum greinum að koma skylduákvarðanir um frádrátt í staðinn fyrir heimildir, vegna þess að það má ekki vera munur á frádráttaraðferðum frá einu sveitarfélagi til annars, ef slíkt kerfi ætti að takast upp. Og þegar kemur að því að ræða það mál hér efnislega, er að sjálfsögðu hægt að taka þetta til athugunar. Ég teldi því vera óheppilegt, ef þessar brtt., hvor sem væri, væru samþ. við þetta frv. nú, sem er um algerlega afmarkað atriði í tekjustofnalögunum. Ég tel hins vegar sjálfsagt og vil mjög fyrir mitt leyti ganga til móts við óskir þessara hv. þm. um það að láta taka þetta mál til endurskoðunar, hvað sem annarri endurskoðun líður, þannig að þetta verði tekið til athugunar nú milli þinga og skoðaðar þær röksemdir, sem fram hafa komið frá báðum hv. flm. varðandi málið. Ég vonast til, að hv. flm. till. þessara geti á grundvelli þessarar yfirlýsingar minnar fallizt á, að þessar till. þeirra nú komi ekki til samþykktar varðandi frv. eins og það nú liggur fyrir, vegna þess m.a., að það er alveg ljóst, að í hugum ýmissa hv. þm., bæði hér í þessari hv. d. og í Ed., en þar var engin breyting gerð á málinu, þar eru uppi ýmsar óskir um það, að breytingar verði gerðar á tekjustofnal., en þeir hafa fallið frá að gera einmitt með hliðsjón af þeirri ósk minni, að það væri ekki verið að blanda inn í málið fleiri atriðum, en aðeins takmarka sig við ákvörðun þá á skattvísitölunni, sem frv. fjallar um.



Herra forseti. Ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs, er fyrst og fremst till. frá hv. 5. þm. Vesturl. á þskj. 292. En í sambandi við málið í heild vil ég segja það út af till. hv. 5. þm. Reykv., Þórarins Þórarinssonar, að ég er fylgjandi því, að það sé yfirleitt ekki lagt á bætur almannatrygginga, sérstaklega finnst mér fráleitt að leggja á ellilaun og örorkulífeyri og sömuleiðis á fjölskyldubætur, a.m.k. eftir að börnunum fjálgar. Ég hef hins vegar haft þá skoðun persónulega, að ekki væri ástæða til, að fjölskyldubætur væru greiddar með fyrstu tveim börnunum, þar sem það væri lágmarksskylda heilbrigðra foreldra að endurnýja sjálf sig, og þeir, sem hefðu eðlilegar tekjur, ættu að geta séð fyrir þeim börnum án fjölskyldubóta. En hér er reyndar annað mál á ferðinni í sambandi við fjölskyldubætur hér á landi, vegna þess að þær eru notaðar sem liður í niðurgreiðslu og til þess að halda vöruverði í landinu í skefjum og ekki framkvæmdar eins og venjulegar fjölskyldubætur nú síðustu árin. En út af till. hv. 5. þm. Vesturl. vil ég segja það, að ef hún yrði að l., væri felld niður sú heimild, sem sveitarstjórnir hafa nú, eins og hæstv. fjmrh. kom að hér áðan, til þess að undanþiggja bætur almannatrygginga, nema að þeirri takmörkun, sem hann gerir ráð fyrir. Eftir það væri öllum sveitarfélögum skylt að leggja á allar fjölskyldubætur og að leggja á örorku- og ellilífeyri, þegar kæmi yfir það mark, sem hv. 5. þm. Vesturl. leggur til. Við nánari athugun á því sýnist mér svo, að ef þetta hefði verið í lögum s.l. ár, 1966, hefði framkvæmdin orðið þannig, að þetta hefði aðeins náð til þeirra manna einhleypra, sem voru útsvarslausir hvort sem var. Upphæðin, sem hér um ræðir, hefði verið 27400 kr., en samkv. útsvarsstiga hefði einhleypur maður, sem hefði haft 54800 kr. í tekjur, sem hefði verið tvöföldun á þessari upphæð, átt að greiða 1500 kr. í útsvar, það er svo lækkað hér um 5%. Það þýðir, að maður er samkv. lögum útsvarslaus. Þess vegna mundi þessi tili. ekki bæta mikið úr fyrir þessum gjaldanda. Þetta er ekki alveg eins fráleitt, þegar um fjölskyldu er að ræða. Þegar um hjón er að ræða, sem bæði fá ellilaun, þá hefði þetta orðið lækkun á þeirra útsvari. En aðalatriðið er það, að öll frekari tilslökun vegna tryggingabótanna er felld úr gildi með þessari till., ef samþykkt yrði. Þess vegna vil ég undirstrika það og leggja ríkt á við hv. þm., að þeir snúist gegn þessari till., þegar hún kemur hér til atkv., vegna þess að hún mun í flestum tilfellum verða til þess að gera þeim óhægra, sem tryggingabóta njóta, heldur en er nú í gildandi lögum. Ég tek undir það með hæstv. fjmrh., að það er nauðsyn að endurskoða þetta ákvæði, og verði horfið að því ráði að taka upp staðgreiðslu hér á sköttum, verður að gera það, en það mun hins vegar taka einhvern tíma, en þangað til þarf að endurskoða þetta, og eðlilegast finnst mér, að flestar tegundir trygginganna verði útsvars- og skattfrjálsar. Það mun sýna sig, að það er heppilegra að haga þessum bótum þannig, að svo sé, og eðlilegt, að þannig verði. En till. hv. 5. þm. Vesturl. mundi verða til þess, ef samþykkt yrði, að skattskylda megnið af þessum bótum.



Herra forseti. Í tilefni af því, sem hæstv. fjmrh. sagði, vil ég aðeins endurtaka það, sem ég hef áður sagt um þessa till., að ég sé enga ástæðu til þess að fresta henni, þó að heildarathugun kunni að vera fram undan á löggjöfinni um tekjustofna sveitarfélaganna. Ég tel, að það sé mikil ástæða til að gera þá breytingu, sem í þessari till. felst, og hún sé þannig löguð, að það sé engin ástæða til þess að láta hana bíða eftir þessari heildarathugun, sem enginn veit með vissu, hvenær verður. Ég lít þannig á vegna þeirra fjármálaaðgerða, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert og hafa það í för með sér, ef þær ná fram að ganga, að laun munu ekki hækka að ráði á næstunni, en hins vegar munu bæði útsvör og tekjuskattar hækka í krónutölu frá því, sem var á síðasta ári, og þessar byrðar þess vegna verða tiltölulega þyngri nú en þær voru á síðasta ári, þá sé einmitt sérstök ástæða til þess að samþykkja þá brtt., sem ég er flm. að, vegna þess að hún dregur nokkuð úr skattaálögum hjá þeim, sem eiga erfiðast með að standa undir þungum skattálögum, en það er gamalt fólk, öryrkjar og stórar fjölskyldur. Ég get þess vegna ekki orðið við þeim tilmælum ráðh. að draga þessa till. til baka.



Herra forseti. Það er nú þarflaust út af fyrir sig að vera að efna til mikilla umr. um þetta mál. Það liggur tiltölulega einfalt fyrir. Ég harma það, að hv. 5. þm. Reykv. getur ekki fallizt á að draga till. sína aftur, og hlýt af þeirri ástæðu að leggja áherzlu á að hv. þd. felli hana, ekki vegna þess að hún eigi ekki að mörgu leyti við rök að styðjast, en hún á ekki við nægileg rök að styðjast til þess að verða samþ., vegna þess, eins og hér hefur verið bent á af ýmsum, að þá er ekkert sérstakt réttlæti í því að slá því föstu sem afdráttarlausri reglu, að allar bætur almannatrygginga og einnig fjölskyldubætur séu undanþegnar gjaldaálaginu. Það er ótvírætt mál og augljóst öllum, að í mörgum tilfellum getur verið um fólk að ræða, sem hefur minni tekjur. Það væri þá raunverulega aukinn gjaldþungi á því fólki, sem hlýtur að koma til, því að sveitarfélögin verða að sjálfsögðu að ná sínum tekjum, og eins og þau hafa sjálf bent á í sinni umsögn, telja þau varhugavert að gera slíka breytingu, án þess að málið sé athugað nánar, og það er í þeim anda, sem ég lagði til, að að þessu máli yrði unnið. Til þess að forðast allan misskilning varðandi yfirlýsingu mína áðan, átti ég ekki við það, að þetta yrði látið bíða heildarendurskoðunar á tekjustofnamálum sveitarfélaga, heldur fól yfirlýsing mín í sér, að það yrði hlutazt til um, að þetta mál sérstaklega yrði athugað fyrir næsta þing. Og varðandi það að ætla t.d. að fara að gera nú veigamiklar breytingar á tekjustofnal., þá er vert að benda hv. þm. á, að samkv. verðstöðvunarlögum mega sveitarstjórnir ekki hækka álagningarstiga útsvara, þannig að ef kemur til nú veruleg breyting á hlutföllum varðandi tekjur manna eða það verða undanþegnar verulegar fjárhæðir frá því, sem áður var, hlýtur það að leiða til mikilla vandræða fyrir ýmis sveitarfélög. Það eru því margar ástæður, sem valda því, að það er nauðsynlegt að skoða þetta mál nánar, og ég vænti þess, að hv. þd. geti því fallizt á, úr því að hv. flm. vill ekki ganga til móts við mínar óskir í þessu efni á þann veg, að málið verði tekið til sérstakrar meðferðar milli þinga, að fella þá þessa till. eins og hún liggur fyrir.



Herra forseti. Í þessum umr. hefur það komið fram, að ýmsir telja, að fjölskyldubætur eigi alls ekki að fella undan skatti. Þó að þeir geti fallizt á, að ellilaun og örorkubætur og aðrar bætur almannatrygginga séu skattfrjálsar, hafa þeir látið í ljós sumir hverjir, að fjölskyldubætur eigi að hlíta einhverjum öðrum lögmálum og þær eigi ekki að falla undir slíkt. Ég skil illa þessa afstöðu, því að ég lít svo á aftur á móti, að fjölskyldubætur eigi að vera í fyrstu röð, sem ekki eigi að leggja á skatta. Hæstv. fjmrh. var að enda við að benda mönnum á, að það gæti valdið misræmi, ef nú væri farið að veita undanþágur í þessum efnum, og jafnvel valdið skattahækkunum hjá einhverjum öðrum. En heimildin til þess að undanþiggja ellilaun og bætur almannatrygginga er í lögum, og sveitarfélög geta notað þá heimild, svo að það er ekkert fyrir það girt, þó að þessi till. yrði ekki samþ. Ef það er eitthvert ranglæti í því að fella tryggingabætur, þ.e.a.s. ellilaun, örorkubætur og aðrar slíkar bætur, undan sköttum eða undan útsvari, kemur sama ranglætið fram fyrir það og það rekst þá alveg jafnmikið á löggjöfina um verðstöðvunina, meðan heimildin er í gildi. Ef menn ætla að fara að tryggja það, að ekkert slíkt geti skeð, verður að afnema þessa heimild. En ég býst við, að það sé enginn á því máli nema hv. 5. þm. Vesturl., sem flytur um það till., að hún skuli afnumin. Ég held, að mönnum ætti að vera ljóst, að það fólk í landinu, sem á erfiðasta aðstöðu, eru fjölskyldumenn. Það eru hjón með mörg börn. Launatekjur manna, ef þeir vinna ekki nema dagvinnu, eru ekki meiri en það, að það er lítt skiljanlegt, hvernig barnmargar fjölskyldur geta komizt af, og reglan mun vera sú, að þær komast alls ekki af nema með mikilli eftirvinnu eða næturvinnu og öðru þess háttar, enda sjáum við það á skýrslum hagstofunnar um útgjöld, sem reiknað er með og miðuð eru við fjögurra manna fjölskyldu. Hvað skal þá um fjölskyldurnar, þar sem eru 8 manns í heimili eða jafnvel meira? Það er rétt, að það geta vel stæðir menn og tekjuháir menn notið góðs af því, að ellilaun séu felld undan útsvari. Ég er ekki að mótmæla því. En ég hef skilið þá, sem hér hafa tekið til máls, á þá leið, að þeir vilji hafa þetta sem viðurkenningu fyrir mikið og langt starf í þágu þjóðfélagsins, að þeir þurfi ekki að greiða þessa skatta. En ætli fjölskyldurnar með mörgu börnin eigi þá ekki líka skilið að fá viðurkenningu, fjölskyldur, sem geta ekki komizt af nema vinna geysilega yfirvinnu? Mig furðar á því, að því skuli haldið hér fram á Alþ., að fjölskyldubætur skuli skattleggja. Það er einmitt þetta fólk, fjölskyldufólkið, sem hefur lökustu afkomuna, miklu lakari en einhleypir menn eða barnlaus hjón. Þetta fólk býr í lakasta húsnæðinu, hefur yfirleitt lökustu kjörin efnahagslega á allan hátt. Samt skal skattleggja fjölskyldubæturnar. Þessum hugsunarhætti vil ég mótmæla algerlega, og það eru einmitt þessar baetur, sem eiga að koma í fyrstu röð ásamt örorkubótum og ellilaunum, sem ætti að undanþiggja öllum sköttum.



Herra forseti. Ég vildi mjög undirstrika það, sem hæstv. fjmrh. sagði hér, að allar breytingar á tekjustofnalögunum eru miklu flóknara mál en þm. almennt, sem ekki annast sveitarstjórnarmál og ekki eru þeim mjög kunnugir, geta gert sér grein fyrir. Þetta er einfalt í sambandi við álagningu tekjuskatts, þar sem frádrátturinn kemur viðkomandi aðila beint til góða og lækkar skatta hans. Í sambandi við útsvörin er allt öðru máli að gegna. Þar er um millifærslu milli manna að ræða, en ekki kannske beina lækkun hjá viðkomandi aðilum. Sveitarstjórnir eru bundnar af ákveðinni heildartölu, sem þær verða að jafna út, eftir því sem bæjarstjórnir og sveitarstjórnir hafa ákveðið. Ef dregið er úr tekjum til útsvars hjá einstökum flokkum manna, hlýtur það að verka til hækkunar á öðrum, og jafnhliða verkar það einnig til hækkunar á þessum aðila, sem á að lækka hjá, í minnkuðum frádrætti eða hækkuðum viðbótum við gildandi útsvarsstiga. Ég tel því mjög æskilegt, að þeir aðilar, sem hér hafa flutt brtt. við lögin, vildu draga þær breytingar til baka gegn þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. fjmrh. hefur gefið hér, að þetta mál yrði tekið til athugunar, því að það er miklu flóknara, eins og hér hefur komið fram, heldur en menn geta gert sér grein fyrir. Ég er t.d. alveg sannfærður um það, að hv. 5. þm, Reykv., þegar hann flytur sína till., heldur hann, að þetta komi láglaunafólki til góða. Hans framsöguræða um till. var í þeim anda. Nú liggur fyrir umsögn frá ráðuneytisstjóra félmrn., sem ég fullyrði alveg að er manna fróðastur um þessi mál hér á landi. Hann fær árlega skýrslur frá hverju einasta sveitarfélagi um álagninguna hjá viðkomandi aðilum og um pá stiga, sem notaðir eru, og um þann frádrátt, sem veittur er, þannig að ég fullyrði alveg af þeirri reynslu, sem ég hef af þessum málum, að hann er sá maður, sem er langsamlega kunnugastur þessum málum og hvernig allar breytingar á tekjustofnal. verka. Í umsögn sinni til heilbr.- og félmn., sem hér var lesin upp, þegar málið kom til 2. umr., segir hann m.a.: „ Brtt. mundi vera mjög hagstæð fyrir bótaþega, sem hafa háar tekjur.“ Brtt., sem þar um ræðir, er till. hv. 5. þm. Reykv. Það er umsögn ráðuneytisstjórans, að till. mundi verða mjög hagstæð fyrir bótapega, sem hafa háar tekjur, en mundi litlu eða engu máli skipta fyrir bótaþega, sem hafa ekki verulegar tekjur auk bótanna. Ég hygg, að þetta álit stangist alveg á við tilgang hv. 5. þm. Reykv. með flutningi á þeirri till., sem hann hér hefur lagt fram. Og ég mundi telja illa farið, ef Alþ. samþykkti till. í þá átt að skerða rétt þeirra, sem lægri tekjurnar hafa, en yrði, eins og ráðuneytisstjórinn segir, til hagsbóta fyrir þá, sem hærri tekjurnar hafa. Út af því, sem hv. 3. þm. Vestf. sagði hér í sambandi við fjölskyldubæturnar, ber einnig að hafa það í huga, að þeir, sem ómaga hafa á framfæri sínu, fá viðurkenningu fyrir það. Það er í tekjustofnalögunum ætlaður, að ég hygg, 12 þús. kr. frádráttur fyrir hvern ómaga, fyrir hvert barn, sem er á framfæri viðkomandi aðila. Ég tel, að það væri miklu eðlilegra að hækka jafnvel barnafrádráttinn heldur en að fella niður álagningu útsvars á fjölskyldubæturnar. Það mundi koma ekki síður til nota fyrir barnafjölskyldur en þó að það yrði gert að lögum að gera fjölskyldubæturnar útsvarsfrjálsar. En eins og ég segi, vegna aðstöðu framtalsnefnda, sem verða að jafna niður ákveðinni upphæð, er tekjustofnamálið miklu flóknara en svo, að það sé eðlilegt, að því sé breytt nema að undangenginni mjög nákvæmri athugun hjá þeim aðilum, sem bezt þekkja málið, en það eru að sjálfsögðu það ráðuneyti, sem hefur með það að gera, og Samband ísl. sveitarfélaga, en báðir þessir aðilar leggja á móti því, að þær till., sem hér hafa verið bornar fram, verði samþ.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil taka undir það, sem sagt hefur verið hér, að þetta mál er miklu flóknara en svo, að eðlilegt sé að fara að gera þær brtt., sem hér eru lagðar til við tekjustofnalögin, eins og fram kemur í umsögn stjórnar sambands sveitarstjórnanna, sem leggst eindregið þar á móti, og ég vil leyfa mér að halda því fram, að tillöguflutningurinn sé annaðhvort byggður á misskilningi eða þá vísvitandi tilraun til að telja fólki trú um, að hægt sé að undanþiggja tiltekna tekjuliði gjaldenda, án þess að í stað þess komi hækkaðar álögur á aðra tekjuliði þeirra. Sveitarfélögin verða að fá sitt, það þekkja allir, sem að sveitarstjórnarmálum vinna, og hvort það er réttlætanlegra að undanþiggja fjölskyldubæturnar og hækka álögur á öðrum tekjuliðum þar á móti, er ákaflega mikið álitamál og er áreiðanlega ekki á færi þeirra, sem þessa till. flytja, að færa fullgild rök fyrir því. Það er eðlilegt, að sveitarstjórnarmenn vilji hafa um þetta nokkuð óbundnar hendur innan tiltekins ramma. Sveitarstjórnarmenn þekkja öðrum fremur, hvað þarf að gera og hvað gjaldendur ætlast til að framkvæmt sé í viðkomandi sveitarfélögum, og sveitarstjórnarmennirnir bera á þessu höfuðábyrgð. Og við skulum ekki gleyma hinni pólitísku hlið málsins líka, þeir eru þar fyllilega ábyrgir. Það var fyrr í þessum umr. vitnað til eins sveitarfélags, sem hefði framkvæmt það, sem till. fer hér fram á, það er Kópavogskaupstaður á s.l. ári. Jú, það er rétt. En ég vil aðeins koma þeirri skýringu fram, að það var valið á milli, hvort heldur hægt væri að undanþiggja fjölskyldubæturnar útsvarsálagningu eða gefa 5% afslátt, eins og gert var í nágrannasveitarfélögum Kópavogs: Það var um þetta að velja, og meiri hl. bæjarstjórnar Kópavogs tók þann kostinn að nota sér það valfrelsi, sem er í tekjustofnalögunum, og í þetta skiptið undanþiggja fjölskyldubæturnar í stað þess að gefa 5% afslátt til einstaklinga. Ég dreg mjög í efa, að við álagningu útsvara í Kópavogi á s.l. ári hefði verið farið inn á þá braut að undanþiggja fjölskyldubæturnar, ef það hefði þýtt, að samsvarandi upphæð þyrfti að bæta á gjaldendur að öðru leyti, þ.e.a.s. bæta ofan á útsvarsstigann. Eins og fram hefur komið hér hjá fjmrh., væri það óheimilt núna, þannig að sú skerðing, sem yrði gerð á tekjumöguleikum sveitarfélaganna með samþykkt þessarar till., mundi þýða það, að líklega yrðu sveitarfélögin að taka sínar fjárhagsáætlanir til endurskoðunar og lækka þær sem því næmi, því að þá væri ekki um það að ræða, að þau mættu hækka útsvarsstigann frá því, sem var. En ég endurtek: Ég tel ólíklegt, að í því sveitarfélagi, sem hér hefur verið vitnað í, hefði verið farið inn á þá braut að undanþiggja fjölskyldubæturnar útsvarsálagningu, ef það hefði þá þýtt, að það þyrfti að jafna niður þeirri upphæð, sem sparaðist hjá þeim gjaldendum, ofan á útsvarsstigann. Nei, þetta er miklu flóknara mál en svo, að það sé hægt að leysa það með tillöguflutningi sem þessum, og umfram allt ber að forðast að blekkja gjaldendur með því, að unnt sé að létta álögum á einhvern tiltekinn tekjulið, án þess að það bætist ofan á aðra. Það er augljóst mál.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að þreyta kappræður um þetta mál, en ég harma mjög, að hv. 5. þm. Vesturl., sem flutti hina ágætu till., skuli ekki vera viðstaddur þessar umr., og skil eiginlega ekki, hvernig stendur á, að svo kappsfullur maður sem hann skuli ekki vera viðstaddur það mál, sem hann ber fram. En út af því, sem fram hefur komið í ræðum tveggja hv. síðustu ræðumanna, verð ég nú að segja, að einhvern tíma hafa hv. þm. orðið að fást við mál, sem verra hefur nú verið að fást við og erfiðara viðfangs en þetta. Í nokkur ár er heimildin um þetta atriði búin að vera í lögum. Nokkur hluti a.m.k. af sveitarfélögum landsins hefur notað þessa heimild, og okkur er öllum ljóst, að það hefur verið að mati þeirra sveitarstjórnarmannanna, sem hana hafa notað, eins og það er mat okkar, hvort ætti heldur að fara þessa leið eða aðra til þess að ná þeim tekjum, sem sveitarfélögin þurfa: Þess vegna var sett heimildarákvæði í lögin, vegna þess að hv. þm. fannst það liggja nær, að fella elli- og örorkulífeyri en annað undan útsvars- og skattaálagningu, annars hefði það ekki verið sett inn sem heimild. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að hv. þm. hafa áður ákveðið, að það liggi nær að fella þetta undan skatta- og útsvarsálagningu en annað, sem á er lagt, þess vegna er þetta sett inn sem heimild í lögin. Við skulum líka muna það, að þegar verið var að setja þessi lög, þótti miklu skipta, að sem flestir færu sömu leið að þessu marki og hefðu ekki mjög marga útsvarsstiga eftir að fara. Nú hefur það hins vegar sýnt sig, eins og ljóst var, að það eru margir útsvarsstigar í landinu. Á s.l. ári munu þeir hafa verið um 37 í framkvæmdinni, en ekki 3, og þetta er auðvitað til að fækka þeim, og það verður gert út um þetta mál, eins og kom fram hjá hæstv. fjmrh., og málið er ekki svo flókið, að þess vegna getum við ekki afgreitt það. Hitt er alveg rétt, að sveitarfélögin í landinu vilja fá meiri endurskoðun á þessum lögum. Þess vegna vilja þau ekki sleppa því atriðinu út úr l., sem augljósast er, að leiðrétta þarf.



Herra forseti. Ég skal sannarlega liðsinna hæstv. forseta, það er mér kært, ég skal vera stuttorður. Hv. þm. Axel Jónsson talaði hér áðan og mælti mjög á móti því, að fjölskyldubæturnar yrðu nú undanþegnar útsvari, það gæti bara orðið til þess, að það yrði að hækka á einhverjum öðrum, og hann segir frá því, sem mér þótti vænt um, að bæjarstjórn Kópavogs hefur undanþegið fjölskyldubætur, m.ö.o., það er bæjarstjórn Kópavogs, sem er sammála mér um, að það eigi að undanþiggja fjölskyldubætur. Þetta hafði ég gaman af að heyra. Hann mun eiga sæti í bæjarstjórn Kópavogs, náttúrlega hefur hann ekki samþ. þessa ráðstöfun, en þetta kalla ég til fyrirmyndar hjá þeim í Kópavogi.  Þá talaði hér hv. 3. þm. Sunnl. og sagði, að það sé 12 þús. kr. frádráttur fyrir hvert barn. Ég hélt, að ég vissi það rétt, að það væru ekki neinar 12 þús. kr. Ég veit ekki betur en frádrátturinn til útsvars á hvert barn sé 5 þús. kr. plús 121/2% s.l. ár. Það er til skatts, sem þessi 12 þús. kr. frádráttur er, en ekki til útsvars. Við erum ekkert að ræða hérna um tekjuskatt, heldur um útsvarsálagningu. Ég er. nú eiginlega alveg hissa, að fyrrverandi bæjarstjóri skuli fara með svona vitleysu. Umr. frestað.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um fávitastofnanir er búið að hljóta afgreiðslu í Ed., en eins og segir í aths. við frv., skipaði ég í nóvembermánuði 1965 n. þriggja manna til þess að endurskoða löggjöf hér að lútandi og semja það frv., sem hér liggur fyrir. Formaður n. var Benedikt Tómasson skólayfirlæknir, Björn Gestsson forstöðumaður fávitahælisins í Kópavogi var einn nm. og Hrafn Bragason lögfræðingur sá þriðji, en hann hafði verið skipaður skv. tilnefningu menntmrh., en menntmrh, hafði óskað endurskoðunar fávitalaganna með tilliti til kennslu fávita á skólaskyldualdri, er dveljast utan hæla. Það er í 8 liðum gerð grein fyrir aðalefni þessa frv., a.m.k. í meginatriðum Í fyrsta lági fjallar frv. um fávitastofnanir og vistmenn þeirra, um skiptingu fræðsluskyldu milli heilbrigðisyfirvalda og fræðsluyfirvalda, þegar í hlut á andlega vanþroska fólk, og heimild til að veita því félagslega aðstoð. Í öðru lagi er gert ráð fyrir einu ríkisreknu hæli eða aðalfávitahæli ríkisins, sem skal vera deildaskipt og í senn hjúkrunarhæli, uppeldis- og kennsluhæli og vinnuhæli. Heimilað er að koma upp útibúum frá aðalhælinu, er hvert um sig ræki tiltekið hlutverk. Í þriðja lagi má veita bæjar- og sveitarfélögum og einkaaðilum leyfi til að reka fávitahæli og dagvistarheimili fyrir fávita. Í fjórða lagi skulu allar fávitastofnanir háðar eftirliti frá aðalhælinu og allar umsóknir um vist á fávitastofnunum berast þangað. Í fimmta lagi eru ákvæði ríkisframfærslunnar um fávita tekin upp í frv. og fávitar á dagvistarheimilum geta einnig notið hennar, að hluta, að undangengnum sams konar úrskurði og þarf til greiðslu dvalar á fávitahæli, Í sjötta lagi er sérstakt ákvæði um greiðslur ríkisins á kennslukostnaði á fávitastofnunum, sem ríkið rekur ekki, og í sjöunda lagi er ákvæði um rekstur skóla við aðalhælið til að sérmennta fólk til fávitagæzlu. Í áttunda lagi er frv. í heild, eftir því, sem n. segir, miðað við þá þróun, sem gerzt hefur í fávitamálum undanfarið í grannlöndunum, en tillit er tekið til sérstöðu vegna fámennis íslenzku þjóðarinnar. Ég vil umfram það, sem nú er sagt, aðeins vekja athygli á því, sem fram kemur einnig í grg., að það vantar mikið á, að við höfum enn nægjanlegt rými fyrir vangefna eða fávita hér á landi. Það er gerð grein fyrir því, hver tala rúma og vistmanna sé á hinum einstöku hælum, á Kópavogshælinu 111 rúm og í smíðum 15 rúm, þegar grg. er samin. Þessum 15 rúmum er nú lokið, og það er unnið af kappi að því að byggja áfram og stækka fávitahælið í Kópavogi. Í Skálatúni eru 15 rúm talin og í smíðum 30, mér er ekki kunnugt um, hversu langt þeim er komið nú. Í Sólheimum eru 40 rúm og í Tjaldanesi 10. En af þessu má sjá, að mikið vantar á, að nægjanlegt rými sé miðað við þá áætlun, sem n. hefur gert og þó að nokkuð sé erfitt að komast að nákvæmri niðurstöðu í því, var og þó hennar niðurstaða sú, að það vantaði hælispláss fyrir allt að 400 manns hér á landi. Byggingu fávitahælisins í Kópavogi hefur miðað vel áfram og ég held eftir mjög góðu og grunduðu skipulagi. Árið 1962 fékk heilbrigðismálastjórnin, að frumkvæði landlæknis, hingað til lands yflrmann málefna vangefinna í Danmörku, forsorgschef Bang Nilsen. Hann kynnti sér ástand þessara méla hér á landi og skilaði rækilegri og langri grg., þar sem hann lýsti skipan fávitamála í Danmörku og gerði till. um skipan þeirra hér á landi. Fyrir þeim till. hans, sem einkum varða þetta frv., er svo nánari grg., sem ég sé hins vegar ekki ástæðu til þess að rekja hér. Það kemur annars staðar fram, að umfram þau hæli, sem ég nefndi áðan, hefur verið veitt heimild til þess að reisa fávitastofnun á Akureyri, sem unnið er að. Styrktarsjóður vangefinna er sá aðili, sem kostað hefur að mestu leyti byggingar þessara hæla, en tekjustofn Styrktarsjóðs vangefinna er fenginn af ákveðnu gjaldi, sem lögboðið hefur verið af hverri flösku gosdrykkja og öls, sem framleitt er í landinu. Upphaflega var þetta ákveðið með 1. 1958, 10 aurar á hverja flösku, síðan breytt með l. 1962 í 30 aura á hverja flösku og svo með l. á síðasta þingi í 45 aura á hverja flösku. Það er einkum síðari árin, sem þetta hefur orðið verulega drjúgur tekjustofn, en flöskugjaldið nam árið 1958 975 þús. kr., 1959 1 millj. 993 þús. kr., 1960 2 millj. 44 þús. kr., 1961 2 millj. 190 þús., 1962 6 millj. 397 þús. kr., 1963 9 millj. 174 þús. kr., 1964 10 millj. 892 þús. kr. og 1965 11 millj. 789 þús. kr. Uppgjörið af flöskugjaldinu fyrir árið 1966 liggur ekki endanlega fyrir, en í nóvemberlok var það orðið 13 millj. 939 þús. kr. Þá er eftir desembermánuður, sem jafnan er tekjuhæstur vegna meiri sölu gosdrykkja og öls í þeim mánuði en aðra mánuði ársins. Ef það væri reiknað rúmar 2 millj. kr.; sem er ekki mikið í lagt, mundi gjaldið væntanlega á árinu 1966 reynast eitthvað á 17. milli. kr. Tekjurnar af flöskugjaldinu höfðu í árslok 1965 orðið 45 millj. 455 þús. og ef þar bætast við rúmar 16 millj. kr., er þetta komið yfir 60 millj. kr. frá því að þessi tekjulind fyrst varð til um s.l. áramót. Þetta hafði skipzt svo á milli hælanna í árslok 1965, því miður hef ég ekki nákvæmlega skiptinguna 1966, að í Kópavogshæli höfðu farið 26.1 millj. kr., í Lyngás, dagvistarheimili, 800 þús., í Skálatún 11.7 millj., Sólheima 5 millj. 157 þús. og Tjaldanes 1.5 millj., eða samtals 45 millj. 278 þús. Í þennan sjóð hafa síðan þessi skýrsla var gerð bætzt, eins og ég sagði, rúmar 16 millj. kr. Það er nýmæli í 6. gr. þessa frv., að fáviti, sem dvelst á viðurkenndu dagvistarheimili skv. þessum l., á rétt á að njóta styrks, sem nemur hæfilegu dagvistargjaldi, enda hafi hann verið úrskurðaður styrkhæfur með sama hætti og segir í 5. gr. Aldrei skal þó slíkur styrkur nema meiru en 3/5 af þeim styrk, sem fáviti nýtur á aðalfávitahæli ríkisins. Ríkissjóður greiðir 2/3 hluta styrks á dagvistarheimili, en framfærslusveit styrkþega 1/3 hluta. Af þessu leiðir nokkuð aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, eins og gerð er grein fyrir í aths. við þessa gr., en þó er á það að líta, að dagvistarheimilið Lyngás, sem rekið er af Styrktarfélagi vangefinna, er eina dagheimili sinnar tegundar í landinu. Það hefur bætt úr brýnni þörf í Reykjavík, þar sem það hefur tekið til dagvistar um 40 reykvísk börn og þó liðlega það, sem langflest a.m.k. myndu vera á fávitahæli, ef hælisrúm væri til. Því kemur heimilið raunverulega í stað fávitahælis, og þó að þarna verði nokkuð aukinn styrkur, er hann þó miklu minni en útgjöld ríkissjóðs myndu verða, ef þessi börn væru raunverulega vistuð á fávitahæli. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að þetta frv. hljóti afgreiðslu hér í þessari d., og þar með á þessu þingi, og um það geti orðið gott samkomulag, og að með þessu frv. sé sniðinn heilsteyptur og farsæll rammi löggjafarinnar í sambandi við þau viðkvæmu mál, sem hér er um að ræða, hvaða félagslega aðstoð á hverjum tíma er hægt að veita hinum vangefnu í þjóðfélagi okkar. Ég leyfi mér svo að leggja til, herra forseti, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er til samþykktar á ríkisreikningnum fyrir árið 1965. Við 1. umr. fjárl. gerði ég ítarlega grein fyrir afkomu ríkissjóðs á því ári og skýrði þær umframgreiðslur, sem orðið hefðu á árinu annars vegar og orsakir umframtekna hins vegar. Ég sé því ekki ástæðu til þess að fara að endurtaka þau rök hér. Frv. þetta er samið eftir ríkisreikningnum, sem hefur verið endurskoðaður og liggur hér fyrir hinu háa Alþ., ásamt með aths. yfirskoðunarmanna og svörum rn. við þeim og enn fremur úrskurði yfirskoðunarmanna á þeim svörum. Að svo miklu leyti sem kynni að vera ástæða til umr. um reikninginn, geri ég ráð fyrir, að það muni að venju fremur verða við 2. umr., eftir að frv. hefur verið athugað í n. Ég sé því ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið að sinni, en legg til, herra forseti, að frv, verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Í umr. þeim, sem hafa farið hér fram á hv. Alþ. í sambandi við fjárlagaafgreiðslu, hef ég fyrir hönd Framsfl. í framsögu lýst þeim viðhorfum, sem Framsfl. hefur til fjármálastjórnar núv. hæstv. ríkisstj., og gert aths. við þau vinnubrögð, sem ég hef talið þar athugasemdar verð. Af þeirri ástæðu hef ég fylgt þeirri reglu, og við aðrir, sem höfum unnið að endurskoðun ríkisreikningsins nú s.l. tvö ár, að vera ekki með neitt pólitískt nart í þeirri afgreiðslu okkar, enda höfum við allir afgreitt þær aths. sameiginlega, sem þar hafa komið fram. Þetta vildi ég taka fram, vegna þess að eldri reikningar sýna önnur vinnubrögð í þessum efnum. En ég vil í sambandi við ríkisreikninginn nú víkja aðeins nokkrum orðum að þeim atriðum, sem ég tel, að þurfi mestrar athugunar við eftirleiðis og undirstrika það, sem ég sagði áðan, að hér er ekki um pólitískt mál að ræða, heldur almenn atriði, er varða rekstur ríkisins. Í sambandi við umframgreiðslur þær, sem fram fóru á s.l. ári, þá hafa þær verið skýrðar í reikningnum. Það eina, sem ekki hefur verið þar til umr., er, eins og venja er, alþingiskostnaðurinn, en hann fór verulega fram úr áætlun á þessu ári. Ástæðan til þess, að svo varð, var m.a. sú breyting, sem gerð var, þegar Alþ. tók á leigu Þórshamar og lét innrétta það hús til nefndarstarfa fyrir Alþ. Ég vil líka taka það fram, að inni í þessari tölu um alþingiskostnað er kostnaður við Norðurlandaráð og starfsemi Íslendinga í því ráði, sem mun vera um 1.7 millj. kr. Við yfirskoðunarmenn gerðum við síðasta reikning og aftur nú aths. m.a. í sambandi við skil hjá hinum ýmsu innheimtumönnum ríkissjóðs. Það má segja um þau, að þau séu yfirleitt góð, en nokkur embætti voru þar mjög aftarlega í skilum og það svo, að athygli vekur. Nokkur breyting varð á þessu, meira var útistandandi við árslok 1965 en 1964, sem stafaði af því, að ríkisreikningi var lokað nákvæmlega 31. desember 1965, en svo hafði ekki verið árið áður og það því talið útistandandi, er þá lá hjá embættunum af innheimtufé og ekki hafði verið skilað inn til ríkisféhirðis. En það kom hins vegar í ljós, að nokkur embætti lágu með yfir 60% af ársinnheimtunni. Eitt embætti lá með um 67% af ársinnheimtunni. Það embætti hafði einnig legið með álíka háan hluta af innheimtunni árið áður og á þessu vildum við vekja athygli, hvort hér væri um eðlilega afgreiðslu að ræða og hvernig stæði á því, að þetta embætti væri svo seint á ferðinni og þau, sem við þar greinum í okkar aths., frekar en önnur. Við viljum undirstrika það, að hér er um óeðlilega tölu að ræða, þar sem mörg af embættunum voru búin að skila allt upp í 70%, eða þar yfir, af sinni innheimtu og hliðstæð embætti 60–70%, þó að það sé vitað, að mikið falli til af innheimtu einmitt á síðasta mánuði ársins og í kringum áramótin. Í öðru lagi gerðum við aths. í sambandi við rekstur ríkisútvarpsins og innheimtu hjá ríkisútvarpinu. Árið 1964 kom í ljós, að yfir 20% af afnotagjöldum ríkisútvarpsins voru óinnheimt í árslok. Þetta hafði aukizt á árinu 1965, þrátt fyrir þá aths., sem við höfðum þá gert við þetta, og við töldum, að hér væri verið að telja til eignar fjármuni, sem án efa verður að einhverju leyti að afskrifa. Okkur finnst, að innheimta ríkisútvarpsins sé með þeim hætti, að óeðlilegt sé, að 20–25% af afnotagjöldum ríkísútvarpsins séu óinnheimt í árslok. Rekstur ríkisútvarpsins gekk erfiðlega á árinu 1965, varð hallarekstur og það hlýtur að verða ennþá fráleitara, þegar innheimtan gengur einnig svo illa sem raun ber vitni um. Þá viljum við vekja athygli á því, í sambandi við rekstur Ferðaskrifstofu ríkisins, að eignir stofnunarinnar hjá viðskiptamönnum hennar höfðu verulega aukizt á árinu. Í svari, sem ferðaskrifstofan gaf við aths. um þetta, eða viðskmrn. fyrir hennar hönd, kemur í ljós, að ferðaskrifstofan telur sér til eignar ýmsa hluti viðkomandi hótelrekstri sínum í skólum landsins. Ferðaskrifstofan hefur undanfarin sumur annazt hótelrekstur í ýmsum skólum, og hefur hún lagt þessum skólum til húsgögn og fleiri muni, sem að þeirra dómi hafa verið látnir þeim í té upp í endurgjald af húsnæði. Og þar sem ég þekki til, hafa þessar skólastofnanir talið, að þær ættu þessi húsgögn sem leigugjald eftir skólahúsnæðið, sem látið væri í té fyrir þennan rekstur ferðaskrifstofunnar. Nú kemur það hins vegar í ljós, að ferðaskrifstofan telur sig eiga þarna eignir í þessum stofnunum, og enn fremur höfum við uppfært á eignareikning ferðaskrifstofunnar halla af rekstri þeirra hótela, sem halli varð á. Nú er það skoðun okkar, er unnum að yfirskoðun ríkisreikningsins, að hér geti ekki orðið um eign að ræða. Þennan hallarekstur, sem þarna hefur átt sér stað, verði að afskrifa eða færa sem tapaðan pening nú þegar, því að það séu engar líkur til, að það batni, þó að rekstrinum verði haldið áfram. Á þessu viljum við vekja athygli, af því að við teljum, að hér sé ekki stefnt í rétta átt. Þá gerðum við aths. við það, að á vegum ríkisins höfðu verið veitt ýmis embættislán, sem höfðu færzt nokkuð í aukana á árinu 1965. Við spurðumst fyrir um það, hvort um þessi lán væru fastar reglur, og í aths. við ríkisreikninginn svarar rn. því til, að hér hafi verið um að ræða lán til stutts tíma, sem hafi svo verið endurgreidd af kaupi viðkomandi starfsmanna. Þessi lán voru vaxtalaus, en rn. tekur undir þessa aths. og telur, að því sé hætt að veita þessi lán og teljum við það eðlilegt. Eins og ég gat um í upphafi máls míns, ætlaði ég ekki að fara hér út í pólitískar deilur í sambandi við ríkisreikninginn, því að það hef ég gert á öðrum vettvangi. En þar sem þessi ríkisreikningur var með öðrum hætti að því leyti, að loka varð reikningnum 31. desember, eins og ég áðan sagði og ekki er á honum að finna greiðsluyfirlit ríkissjóðs, vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh., hvort það mundi ekki vera rétt hjá mér, að greiðsluhallinn hefði verið um 90 millj. á árinu 1965. Ég tel mig hafa fundið það út úr ræðu hans og upplýsingum, en af því að það er ekki tekið fram í reikningnum, vildi ég biðja hann að segja d. frá því.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl., sem er einn af yfirskoðunarmönnum ríkisreikninga, hefur hér skýrt frá því, að hann hafi lagt áherzlu á að taka efnislega afstöðu til ríkisreikningsins og endurskoðunarinnar, en ekki að halda uppi í því sambandi neinni pólitískri gagnrýni. Ég tel ástæðu til að þakka það, hvernig endurskoðendur hafa tekið á þessu máli, ekki það, að ég sé að biðjast undan neinni gagnrýni, heldur tel ég, að það skipti meginmáli, að þeir, sem eru valdir til yfirskoðunar af hálfu Alþ., starfi einmitt í þeim anda að blanda ekki pólitískum deilumálum, varðandi grundvallarstefnu í fjármálum ríkisins hverju sinni, saman við störf sín sem ríkisendurskoðendur. Ég tel, að þeim sé skylt að benda á allt, sem aflaga fer, og rn. sé skylt að sinna þeim ábendingum, að svo miklu leyti sem þær eru raunhæfar, og ég tel, að ríkisendurskoðendur, - og hann eigi síður en aðrir, sem hafa með þessi mál haft að gera þann tíma, sem ég hef þekkt í mínu starfi sem fjmrh., - hafi tekið á þessu á rökréttan og raunhæfan hátt, og allt það, sem þeir hafa vakið athygli á, hafi verið þess eðlis, að það hafi verið sjálfsagt að taka það til athugunar, þó sumt af því hafi að sjálfsögðu verið þess eðlis, að meginefni til, að það var hægt að skýra það með eðlilegum hætti, eins og þeir hafa líka tekið fullkomlega til greina. En það voru auðvitað viss atriði, sem hefðu mátt betur fara, það er alveg rétt, og er þá jafnskylt að sinna þeim ábendingum, en út í það skal ég ekki fara í einstökum atriðum, enda eru grg. með ríkisreikningnum mjög glöggar um þær aths., sem ríkisendurskoðendur og yfirskoðunarmenn hafa gert, og jafnframt svör viðkomandi rn. við þeim aths. Að því má vitanlega finna, að í þessum ríkisreikningi er ekki það yfirlit, sem hefur verið í ríkisreikningi síðustu ár um greiðsluafkomu ríkissjóðs eða greiðsluhallann á árinu 1965. Ég skýrði hins vegar frá því í fjárlagaræðu minni, að það hefði verið illgerlegt, eða raunar ógerlegt, að birta sams konar yfirlit, vegna þess að reikningi var lokað með allt öðrum hætti, eins og hv. 3. þm. Vesturl. benti á, á árinu 1965 en undanfarin ár, vegna þess að verið var að gera skipulagsbreytingu í samræmi við hin nýju l. um undirbúning fjárlaga og meðferð ríkisreikningsins. Hins vegar mun slíkt yfirlit um greiðsluhalla eða greiðsluafgang koma með ríkisreikningi ársins 1966, því að þá verður þetta nýja skipulag farið að verka með eðlilegum hætti, en hlaut að verða nokkuð sérstætt það árið, sem breytingin væri gerð. Hins vegar hefur auðvitað ekki verið hjá því komizt að gera upp það dæmi, hver hafi verið raunveruleg útkoma ríkissjóðs, og það er rétt, sem hv. þm. sagði, að hallinn á árinu 1965 var rúmar 90 millj. kr., ef það er gert upp með sama hætti og gert hefur verið undanfarin ár. Eins og hann gat um kemur það fram sem afleiðing af þessu breytta skipulagi, að það virðist í fljótu bragði vera um að ræða meiri vanskil á innheimtutekjum ríkissjóðs en áður hafa verið. Ef hins vegar skipulagsbreytingin er skoðuð, telja þeir menn, sem hafa með þetta að gera, að þau séu sízt meiri en undanfarin ár, enda hefur verið lögð á það rík áherzla, að tekjur ríkissjóðs væru innheimtar með meiri hraða, og á árinu 1966 hygg ég, að það hafi gerzt með meiri hörku en áður og það kannske svo, að ýmsum hefur þótt nóg um. Sérstaklega hefur verið sýnd ítarleg viðleitni í þá átt að koma í veg fyrir það, sem sums staðar hefur gerzt í landinu, að vörum hafi verið sleppt, án þess greiddir hafi verið af þeim tollar. Þetta hefur verið mjög mismunandi eftir héruðum, en það hefur verið lögð rík áherzla á að gera í því efni sérstakar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að slíkt geti gerzt áfram. Það hefur jafnframt verið lögð áherzla á, við þau embætti, sem hv. flm. minntist á, og ekki hafa gert skil í sama hlutfalli og önnur embætti, að á þessu yrði breyting, og ég vænti þess, að það hafi orðið á s.l. ári allveruleg breyting í því efni, sem mun að sjálfsögðu koma fram, þegar reikningur þessa árs kemur til endurskoðunar. Varðandi þau atriði, sem hv. þm, minntist hér á, skal ég aðeins um þau segja örfá orð. Það er rétt hjá honum, að innheimta útvarpsins hefur ekkí verið í æskilegu lagi, en það var hins vegar gerð ráðstöfun til þess á s.l. ári að taka upp breytt skipulag í þessum efnum og sett á stofn innheimtustofnun með innheimtustjóra, og ég hygg, að sú innheimta hafi skilað mjög góðri raun. Því er ekki að leyna, að því miður hefur það gerzt á undanförnum árum, að jafnvel afnotagjöld af útvarpi hafa fyrnzt, og það er auðvitað alger óhæfa, að slíkt skuli gerast, og því hin mesta nauðsyn, að á þessu verði breyting. Ekki sízt verður það nauðsynlegt, eftir að til kemur, að auki, sjónvarpið með sín háu og miklu afnotagjöld, að þetta sé með eðlilegum hætti, og vonandi að það geti orðið með þessu nýja skipulagi. Varðandi ferðaskrifstofuna skal ég ekki mikið segja. Það er vafalaust rétt hjá hv. þm., að það eru nokkrar efasemdir uppi um það, hvernig eigi að líta á rekstur hótelanna, sem hafa verið starfrækt á vegum ferðaskrifstofunnar undanfarin ár á sumrin, og það er auðvitað eðlilegt, ef ferðaskrifstofan reiknar sér til eignar allan húsgagnakost, sem fram hefur verið lagður, að þá sé reiknuð einhver húsaleiga af viðkomandi skólum. Um embættislánin er það rétt, að þau hafa þróazt nokkuð undanfarin ár, og reyndar um alllangan aldur, og byggjast á löggjöf, sem heimilar slík lán, þannig að hér er ekki um neitt ólöglegt að ræða. Hins vegar er ég sammála hv. þm, um það, að þessar lánveitingar séu óeðlilegar, enda hefur að undanförnu ekki verið um nein slík lán að ræða, og þessi lán, sem veitt hafa verið, munu smám saman hverfa úr sögunni, eftir því, sem þau greiðast. Ég held ekki, að það sé frekari ástæða til umræðna um það, sem fram hefur komið, en legg aðeins áherzlu á það, að af hálfu rn. er það mjög vel séð, að yfirskoðunarmenn leggi sig fram um að gagnrýna ríkisreikninginn. Það er auðvitað alltaf margt, sem betur mætti fara, og ágætt, að einmitt frá slíkum aðilum komi ábendingar um það, og getur það í mörgum tilfellum beinlínis styrkt rn. í viðleitni þess til aðhalds, og á meðan þær athugasemdir eru gerðar á efnislegum grundvelli, er að sjálfsögðu ekki annað hægt að gera en fagna þeim.



Herra forseti. Á þskj. 301 hef ég ásamt hv. 3. og 5. þm. Vesturl. flutt frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja Neshreppi utan Ennis níu jarðir og grasbýli í Neshreppi fyrir það verð, sem um semst eða verður ákveðið samkv. mati dómkvaddra manna. Eins og við flm. höfum tekið fram í grg. með frv., hafa ábúendur jarðanna Keflavíkur innri, Keflavíkur ytri, Dyngju og Kleppsbúðar gefið samþykki sitt og mæla með því við ríkissjóð, að Neshreppi utan Ennis verði seldar jarðirnar, sem þeir hafa haft í ábúð. Þá meðtók ég í gær staðfest símskeyti frá þeim Hafliða Guðmundssyni og Ársæli Jónssyni á Hellissandi, þar sem þeir gefa meðmæli sín með sölu jarðanna Hallslækjar og Kjalvegar til Neshrepps utan Ennis, en þeir hafa haft afnot af nefndum jörðum um árabil og Hafliði byggingarbréf fyrir Hallsbæ eftir því, sem hann tekur fram í símskeytinu. Frv. þetta er flutt að beiðni hreppsnefndar Neshrepps utan Ennis, með því að hreppsnefndin telur eðlilegt, að hreppsfélagið verði eigandi þess lands, sem kauptúnið byggist á, og annist úthlutun lóða, sem þorpsbúar þurfa að fá á leigu fyrir íbúðarhús og aðrar nauðsynlegar byggingar á Hellissandi. Það er raunar eðlilegt, að sveitarstjórnarmenn æski þess, að hreppsfélagið verði eigandi að landi jarða þeirra, sem mynda kauptúnið Hellissand, og þar með annist hreppsfélagið eitt úthlutun lóða í kauptúninu í stað þess að fimm eða sex aðilar hafa haft með höndum úthlutun lóða í kauptúninu, sem verður að teljast óviðunandi. Herra forseti. Ég tel óþarft að hafa fleiri orð um frv. að þessu sinni, en óska, eftir, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það er alger misskilningur hjá hv. 3. þm. Reykv., að ég hafi nokkru sinni haldið því fram, að Íslendingar ættu ekki að taka afstöðu í alþjóðamálum og hiklaust láta uppi skoðanir sínar í þeim, eftir því sem efni standa til, á alþjóðaráðstefnum. Ég þurfti um slíkt enga leiðbeiningu frá manni að vestan, eins og sagt var í Þjóðviljanum á dögunum. En hv. S. þm. Reykv. tók sér mjög til inntekta ummæli þess bandaríska öldungadeildarþm., sem hér var fyrir skemmstu og hélt fram að ýmsu leyti fróðlegum kenningum. Það er einmitt eitt höfuðdeiluefni mitt og hv. 3. þm. Reykv., að ég tel, að Íslandi beri að leggja fram sinn skerf til þess að tryggja og halda uppi friði í heiminum, þess vegna megi ekki láta landið vera eins og stjórn- og valdlaust rekald, heldur verðum við að hafa kjark til þess að gera okkur grein fyrir þeim skyldum, sem á okkur, eins og öðrum sjálfstæðum ríkjum, hvíla í þessum efnum. Hv. þm. vill nú gagnstætt því, sem hann hefur raunar stundum gert áður, skjóta sér undan þessari skyldu, en í þess stað taka að sér leiðbeiningastörf, óboðinn erindrekstur, íhlutunarsemi um annarra manna málefni, og það er sá erindrekstur, sú afskiptasemi, sem ég játa, að ég hef litla trú á, og hef raunar gert nokkurt gabb að því, að hv. þm. vildi beita sér fyrir þvílíkri íhlutun. Ég benti t.d. á, að það væri ærið hlálegt, að hv. þm. vildi, að við færum að leiðbeina Norðmönnum um þeirra afstöðu til erlendrar fjárfestingar þar í landi. Norðmenn eru fyllilega þess umkomnir að taka um þetta ákvarðanir sjálfir, og sannast bezt að segja er tiltölulega lítill ágreiningur í Noregi um þessi efni. Meginhluti norska Stórþingsins tók í lok s.l. árs ákvarðanir um þetta enn að nýju, og það kom alveg glögglega fram þá, að fremstu menn Noregs, eins og t.d. Einar Gerhardsen, sem er nú í stjórnarandstöðu í bili, því fer fjarri, að hann sé sammála hv. 3. þm. Reykv. um það, að þessi erlenda fjárfesting og starf þeirra fyrirtækja, sem hv. 3. þm. Reykv. telur, að sé hvarvetna til bölvunar, að svo hafi reynzt í Noregi. Í ræðu, sem Einar Gerhardsen hélt í desember í norska Stórþinginu og prentuð var í Arbeiderbladet, segir hann t.d., með leyfi hæstv. forseta : „Sosialistisk folkeparti ætti einnig að vera ljóst, að ekki er hugsanlegt að ná samningi þess eðlis, sem hér er um að ræða, án þess að ákveðnir norskir hagsmunir verði að víkja til hags fyrir félagið, sem samningur er gerður við. Spurningin er, hvort sá ávinningur, sem Noregur fær að sínu leyti, vegur á móti því, sem afsalað verður. Góður samvinnusamningur verður að gefa báðum aðilum jafna hagsmuni. Einungis ef svo er, er verjanlegt að gera hann og líklegt, að hann haldist.“ Gerhardsen segir enn fremur í þessari ræðu: „Þetta er ekki heldur neitt nýtt fyrirbæri í Noregi. Flest hinna stóru iðnfyrirtækja eru að öllu eða einhverju leyti í höndum erlendra aðila. Við getum ekki heldur haldið því fram, að við höfum haft slæma reynslu í þessu efni. Það er a.m.k. ekki álit þeirra, sem búa í þeim iðnaðarbyggðum, sem risið hafa upp umhverfis slíkan iðnrekstur“ o.s.frv. Þarna segir hinn margreyndi forustumaður Norðmanna, að sú fjárfesting, sem hv. 3. þm. Reykv. ætlar að fara að vara Norðmenn við og bjarga þeim undan, hafi orðið norsku þjóðinni og sérstaklega norskum verkamönnum til mikils hags. Og ég get ekki heldur komizt hjá því, að sú ríkisstj., sem nú hefur nýlega tekið við völdum í Finnlandi og flokksbræður hv. 3. þm. Reykv., kommúnistar, eru valdamiklir í, hefur gert sérstakar ráðstafanir til þess að fá erlent fjármagn inn í landið. Þetta getur hv. 3. þm. Reykv. lesið um, t.d. í nýju hefti af Nordisk kontakt, sem hefur verið útbýtt hér á borð þm. Það er í 2. hefti þessa árs gerð grein fyrir þeim sérstöku ráðstöfunum, sem nýja finnska stjórnin hefur gert, án þess að þar sé nokkuð getið um ágreining flokksbræðra hv. þm. Þessir menn hafa sannfærzt um það, að ef þeir vilja hafa fjölbreytt atvinnulíf, verða menn nú á dögum að taka þátt í alþjóðlegri starfsemi, og það er einmitt hin aukna alþjóðlega starfsemi, sem á sinn stóra þátt í því, að við höfum nú forðazt það kreppuástand, komizt hjá því, sem varð mestur bölvaldur á millistríðsárunum. Hv. þm. er miklu nær að læra af slíkri reynslu heldur en vera að telja sér trú um, að hann eða aðrir, sem lifa í löngu liðnum tíma, séu þess umkomnir að kenna, hvort heldur Norðmönnum eða Finnum, hvernig þeir eigi að stjórna sínum eigin málum. Ég verð einnig að játa, að þó að mér þætti mjög fróðlegt að heyra það, sem öldungadeildarþm. Fulbright sagði, hef ég tiltölulega litla trú á því, að Íslendingar séu þess umkomnir að leysa hið hörmulega stríð í Víetnam, eins og hv. þm. vill, að Íslendingar fari að beita sér fyrir. Ég tek fyllilega undir þau ummæli, sem einn reyndasti stjórnmálamaður á Norðurlöndum, Erik Eriksen, sagði nýlega í viðtali við danskt blað. Hann talar um það, hvílík áhrif Víetnam-málið hafi haft í dönsku kosningunum ekki alls fyrir löngu, og það er vitað mál, að þetta mál hafði þar töluverð áhrif, sem var í raun og veru ekki alveg óeðlilegt, vegna þess að dönsku stjórnmálamennirnir, þar á meðal danska ríkisstj., hafði látið svo sem það væri á færi Dana að leysa þetta mikla vandamál. Þegar það kom svo í ljós, að danskir stjórnmálamenn höfðu þarna engin áhrif, var eðlilegt, að óreyndur æskulýður í Danmörku yrði fyrir vonbrigðum og teldi, að þessir menn hefðu staðið sig illa. En Erik Eriksen segir alveg réttilega: Víetnamstríðið er með tilliti til þess, sem menn geta gert í dönskum stjórnmálum, efni, sem ekki getur skipt máli. Ég get ekki ímyndað mér, að nokkur dönsk stjórn, hversu dugleg sem hún kynni að vera, gæti haft áhrif til þess að stöðva þetta óheillavænlega stríð.“ Ég tek fyllilega undir þessi ummæli hins margreynda og mikilhæfa danska stjórnmálamanns, sem ég tel með allra mikilhæfustu stjórnmálamönnum á Norðurlöndum. Auðvitað, ef smáþjóðirnar gætu leyst þetta stríð, eiga þær ekki að láta á sér standa með leiðbeiningar og hjálp til þess. En reynslan er bara búin að sýna, að jafnvel smáþjóðir, sem eru margfalt, jafnvel hundruðum sinnum mannfleiri en við, ráða ekki við þennan vanda, geta ekki leyst hann, og við skulum ekki vera að leika á okkur sjálfa eða leika á okkar kjósendur eða beina huga íslenzks æskulýðs frá þeim málum, sem hann getur haft góð áhrif á, í slík villuljós, eins og hv. þm. er í þessum efnum og öðrum að reyna að bregða upp fyrir honum. Menn verða þar fyrir vonbrigðum. Og sannast að segja, þó að hér hafi margt betur farið nú en áður, er hér margt óleyst enn þá. Ég tek ekki undir það, sem hv. ritstjóri Þjóðviljans, Magnús Kjartansson, sagði á gamlársdag í sinni forustugrein, þar sem hann lýsti sínum eigin sálarháska yfir því, að nú væru ekki búksorgir lengur til þess að þjá menn hér á landi og þess vegna væri baráttuhugur þeirra fyrir góðum málefnum í hættu. Þetta er að vísu rétt, að okkur hefur tekizt að útrýma að verulegu leyti fátæktinni á Íslandi. Því miður er þó þar enn við svo margan vanda að etja og mörg vandamál óleyst á Íslandi, að bæði ungir og gamlir og margar kynslóðir á Íslandi þurfa að leggja sína vinnu fram til þess að leysa þann vanda. En fyrst og fremst í utanríkismálum ber okkur skylda til þess að halda þannig á, að Ísland verði ekki til þess að skapa aukna ófriðarhættu í heiminum. Það er ærið og mikið verkefni að reyna að ráða fram úr því. Þar hvílir á okkur þung skylda. Þar tjáir ekki að kasta frá sér vandanum og láta eins og hann sé ekki til, eins og hv. þm. vill gera. Ég vil segja: Þetta er það, sem okkur greinir fyrst og fremst á. Ég segi: Við Íslendingar eigum að láta alþjóðamál til okkar taka. Við eigum að reyna að hafa áhrif á stórveldin, eftir því sem við getum. En það er fyrst og fremst von til þess, ef við sjálfir gerum okkur grein fyrir okkar eigin skyldu, ef við bregðumst henni ekki og ef við gætum þess sjálfir í okkar athöfnum að koma þannig fram að virða alþjóðalög og rétt og hafa í þeim efnum fagurt fordæmi fyrir þeim, sem stærri eru. Þetta er mikið verkefni og oft ekki eins auðleyst og hv. 3. þm. Reykv. vill vera láta. Nú er það svo, eins og ég sagði, að hv. þm. er töluvert skoðanareikull í þessum efnum. Það er óhagganlegt, sem ég sagði, að hann varð manna fyrstur til þess að benda á, að hlutleysi væri Íslendingum lítil eða engin vörn. Hann varð manna fyrstur af íslenzkum alþm. til þess að benda á þessa staðreynd. Hann vildi halda því fram hér á dögunum, að hann hefði vaknað til vitundar um þetta eftir München-sáttmálann, sem gerður var 1938. Sannleikurinn er sá, að hv. þm. hafði komíð auga á þetta áður, og það er furðulegt, þegar hv. þm. er nú að gera lítið úr því, sem bæði hann og hans forustumenn, leiðtogar, hafa um þessi efni sagt. Hann var nú að láta eins og það, sem hans látni vinur og maður, sem ég mat mikils, þó að ég væri honum ósammála, Hendrik Ottósson, hafði eftir Lenín í þessum efnum, hv. þm. lét eins og þarna hefði Hendrik Ottósson talað af sér og sagt eitthvað, sem hann væri ekki maður til þess að standa við. Ég spyr hv. þm.: Af hverju leiðrétti hann ekki Hendrik Ottósson, meðan hann var lifandi? Af hverju vaknar hann nú fyrst til meðvitundar um, að Hendrik Ottósson hafi þarna talað af sér? Hendrik gerði það og ekki eingöngu í sinni bók, sem kom út 1948, bókinni „Frá Hlíðarhúsum til Bjarmalands“, þar sem hann segir á síðu 243, með leyfi hæstv. forseta : „Skömmu áður en við lögðum af stað heimleiðis,“ - hann og Brynjólfur Bjarnason, - „áttum við að koma á fund framkvæmdastjórnar Komintern og skýra henni frá verkalýðshreyfingunni á Íslandi og stéttabaráttunni. Það varð að ráði, að ég flytti erindið en báðir höfðum við Brynjólfur samið það. Ég flutti það stórslysalaust á þýzku og ensku, en það voru þau heimsmálin, sem flestir fulltrúarnir skildu. Þar var Lenín, og kallaði hann einu sinni fram í fyrir mér. Fannst honum eitthvert atriði ekki nægilega vel skýrt. Ég sagði þá, að sennilega mundu fæstir viðstaddir vita neitt um Ísland. Þá kvað við hlátur og Lenín sagði, að víst þekktu fulltrúarnir til landsins, enda væru þeir forustulið verkalýðs heimsins og mætti ætlazt til þess, að þeir vissu meira um Ísland en almenningur. Hann hóf þá hina frægu tölu sína um hernaðarlega afstöðu Íslands í framtíðarstyrjöld, sérstaklega með tilliti til flughernaðar og kafbáta.“ Þetta er ekkert um að villast, hvað hinn látni heiðursmaður hefur sagt, og það kom ekki einungis fram í þessari bók. Hann skrifaði líka grein um þetta sama efni hinn 23. jan. 1946, sem birtist í Þjóðviljanum þann dag, og þar segir m. a. „Nokkru eftir 1918 fóru að heyrast raddir um það, að Ísland mundi tæplega geta haldið hlutleysi sínu á sama hátt og áður. Lenín mun hafa verið fyrstur manna til þess að benda á þessa staðreynd 1920, en fáir Íslendingar tóku hana alvarlega.“ En það voru Íslendingar, sem tóku hana alvarlega, þ. á m. hv. 3. þm. Reykv. Hv. þm. talaði þá hvað eftir annað, ekki einungis eftir haustið 1938, heldur áður, um það, að hlutleysið væri úrelt með öllu. T.d. hinn 14. okt. 1937 segir Einar Olgeirsson: „Ísland verður að gera ráðstafanir til að tryggja sjálfstæði sitt. Frá því að Ísland fékk sjálfstæði sitt 1918, hefur orðið svo stórfelld breyting á alþjóðaháttum, að sú trygging, sem menn þá treystu á, að nægja mundi fyrir sjálfstæði smáþjóðar eins og Íslendinga, virðing fyrir sjálfstæði þjóðar og drengskapur gegn vopnlausri smáþjóð, er nú horfin.“ Þetta sagði þm. 14. okt. 1937, og það var bæði á undan og eftir nánar skýrt, hvaða úrræði ættu að koma í staðinn fyrir hlutleysið. Ég veit ekki, hvort Einar Olgeirsson skrifaði grein, sem 15. maí 1936 birtist í Verkalýðsblaðinu, en það lýsir skoðunum þeirra félaga á árinu 1936. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það er alveg ófyrirgefanlegt að gera ekki allt, sem auðið er, til að ná samningum við lönd eins og Frakkland, Bandaríkin og Norðurlönd til þess að tryggja sjálfstæði landsins, eftir því sem kostur er, og gera þannig aðstöðuna betri til þess að knýja einnig England og Þýzkaland til þess að viðurkenna sjálfstæði landsins.“ Þarna vísar Verkalýðsblaðið beinlínis á sams konar bandalag með sams konar þjóðum og nú er aðaluppistaða Atlantshafsbandalagsins í Evrópu og Bandaríkjunum vestan hafs. Einar Olgeirsson sjálfur sagði að vísu, og það er rétt, það er á árunum 1938 og 1939, þegar hann segir t.d. í Þjóðviljanum 3. febr. 1939: „Yfirlýsing Roosevelts sýnir og sannar, að fullur möguleiki er á því, að Bandaríkjastjórn mundi láta ábyrgð á friðhelgi Íslands til sín taka. Það er því fullkomið ábyrgðarleysi gagnvart sjálfstæði og framtíð íslenzku þjóðarinnar að sinna ekki tillögum vorum. Við eigum strax að leita tryggingar Bandaríkjanna og annarra ríkja fyrir sjálfstæði voru og friðhelgi, svo að við séum ekki einangraðir og varnarlausir ofurseldir yfirgangi og ágirnd hins nazistíska Þýzkalands.“ Og 1. des. 1938 sagði Einar Olgeirsson í sama blaði: „Því er það, að íslenzka þjóðin verður og að tryggja sér, ef nokkur kostur er á, að erlend ríki, sem styrkur er að og standa mundu við skuldbindingar sínar, tækju einnig ábyrgð á sjálfstæði Íslands og verðu það, ef á það yrði ráðizt. En engin ríki hafa enn sem komið er tryggt sjálfstæði vort. Hins vegar eru ýmis ríki, sem ætla mætti, að ekki vildu þola, að Ísland yrði gert að þýzkri nýlendu. Til þessara ríkja verðum við að leita og fá úr því skorið, hvort þau vilja taka á sig skuldbindingar gagnvart okkur. Þau ríki, sem hér koma fyrst og fremst til mála, eru Bandaríkin, Norðurlönd, Sovétríkin og því næst England og Frakkland.“ Þarna skýtur hv. þm. að vísu Sovétríkjunum inn. En við skulum minnast þess, þegar Hv. þm. heldur því fram, að hann hafi gert þessar till. undir skugga München-sáttmálans og yfirvofandi stríðs, að stríðið 1939 brauzt því aðeins út og það var alger forsenda fyrir því, að það hófst, að Stalin samdi við Hitler. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að rússneska þjóðin hafi viljað stríð frekar en þýzka þjóðin. En það voru þessir tveir einræðisherrar, sem sömdu gegn vilja sinum um það að hleypa seinni heimsstyrjöldinni af stað. Fram hjá þessu verður aldrei komizt, og hv. þm. tjáir ekki að segja, að þessi hætta hafi fyrst hafizt með München-sáttmálanum. Við getum sagt, að Bretar hafi þar samið af sér, og má þó spyrja: Var ekki skynsamlegt að gera úrslitatilraun til þess að koma í veg fyrir nýja stórstyrjöld? München-sáttmálinn brást ekki vegna þess, að hann var gerður, heldur vegna þess, að hann var svikinn. Hann var svikinn af Hitler í ársbyrjun 1939, og eftir þau svik var Hitler fyrst orðinn að mati Rússa samningshæfur. Þetta eru þær staðreyndir, sem vert er að hafa í huga og ástæðulaust er að snúa við, eins og hv. þm. reyndi að gera í sínum málflutningi. Það má endalaust telja upp tilvitnanir í sömu átt og ég hef nú gert, ég skal ekki eyða tíma þm. í það, en gallinn á millistríðsárunum frá 1918-1939 var einmitt þessi, að þá höfðu lýðræðisríkin ekki víðsýni og dug til þess að hafa bandalag sín á milli. Ef þau hefðu komið á slíku bandalagi milli 1920 og 1930, er það vitað mál, að ný styrjöld hefði ekki hafizt, þá hefði Hitler aldrei komizt til valda, þá hefði hann ekki getað sótt þann styrk til einræðisherrans í Moskvu, sem hann síðan sótti til að koma seinni styrjöldinni á. Og það er einmitt til að forðast sams konar ógæfu, sem lýðræðisþjóðirnar og þar með Íslendingar eru nú bundnar í bandalag til þess að vernda friðinn, með þeim árangri, sem ljós er, að það hefur tekizt að friða þennan heimshluta gegn þeirri ágengni, sem var haldið uppi, allt þangað til Atlantshafsbandalagið var gert. Það hefur leitt af sér, að nú er kominn meiri friður, betri horfur hér en nokkru sinni áður, og svarið við því og afleiðingin af því er ekki að hverfa frá því, sem vel hefur gefizt, heldur halda því áfram. Með því segi ég ekki, hvernig koma eigi fyrir vörnum Íslands í einstökum atriðum. Það er mál, sem verður að skoðast hverju sinni, eftir því sem íslenzkir hagsmunir segja til um, en ekki eftir því, sem útlendir hagsmunir segja til um, eins og hv. þm. og hans bandamenn hafa fyrr og síðar gert. Það stendur óhagganlegt í þingtíðindunum frá 1941, að Brynjólfur Bjarnason sálufélagi hv. þm., sagði, að það mætti skjóta á Íslandi, ef það yrði til þess, að Sovétríkjunum yrði hjálpað. Ég veit, að hv. þm. vildu eyða þessu, en þeir komast ekki hjá, að þetta var sagt, þetta var skráð, þetta stendur óafmáanlegt, alveg eins og það stendur óafmáanlegt í gerðabók utanrmn., þó að hv. þm. hafi bæði þá og einkum eftir á reynt að slá úr og í, að eftir að uppvíst var, að Rússar lögðu til, að Íslendingar lýstu því yfir, að þeir væru í stríði við Þjóðverja eða Japani, breytti hv. þm. um skoðun, hann vildi ekki, að þetta yrði gert, fyrr en hann var búinn að fá leiðbeiningu frá Rússum. Hann bað um, að það yrði grennslazt eftir því, hvað Rússar segðu, og eftir það sagði hann: Við skulum lýsa því yfir, að Þjóðverjar séu í stríði við okkur. - Þetta getur hv. þm. lesið, ef hann vill, það stendur þarna, þetta verður ekki afmáð. Ég veit, að hv. þm. vildi nú ógjarnan hafa sagt þetta, en þetta gerði hann, þessu lýsti hann yfir í febrúarlok 1945. Hitt er svo annað, að bæði hann og hans félagar tóku ábyrgð á vörnum landsins, þegar þeir voru í vinstri stjórninni 1956-1958. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson vildi mótmæla því hér á dögunum með framkalli, að hann hefði látið uppi, að ótti víð götulæti í Reykjavík hefði haft áhrif á afstöðu hans og hans félaga í þessum efnum. Nú vitum við, að hv. þm. er ekki alltaf alveg nærri sannleikanum í sínum yfirlýsingum. Að vísu skal ég játa það, að hann þóttist ekki sjálfur hafa verið svona hræddur, en það stendur hins vegar í grein, sem hv. þm. skrifaði 1. marz í Þjóðviljann. Greinin heitir: „Hverjir hafa svikið í hersetumálunum,“ og þar segir m.a.: „Ástæðan til frestunarinnar var sú, að með hernaðarárás Breta og Frakka á Súez og óeirðunum, sem brutust út í Ungverjalandi í nóvembermánuði, tókst hernaðarsinnum og ýmsum afturhaldsöflum í Reykjavík að þyrla upp slíku moldviðri blekkinga og æsa svo upp ýmsa sakleysingja, að óhugsandi var, á meðan sú æsingaalda stóð yfir, að koma fram endurskoðun á hernámssamningnum við Bandaríkin í þeim anda, sem Alþ. hafði ákveðið.“ Þetta segir hv. þm.  Umhyggja hv. 3. þm. Reykv. lýsir sér svo e.t.v. bezt í því, að hann segir: „Þeim mun meiri sem hernaðarþýðing Íslands er, því meira ríður á því, að landið sé óvarið.“ Þetta var meginkjarninn í hans síðustu ræðu, og það er vissulega fróðlegt, að menn hafi þetta í huga, að einmitt vegna þess, að hv. þm. gerir sér grein fyrir, að hernaðarþýðing landsins hefur ekki minnkað, heldur vaxið, vill hann, að landið sé varnarlaust. Hverjum til hags og fyrir hverjum? Hv. þm. þarf ekki að svara þeirri spurningu, það vita allir af hverju. Og hver á að hafa hag af þessu varnarleysi landsins? Hv. þm. gerir sér líka mjög vel grein fyrir því, og það er rétt, sem hann benti á í sinni ræðu og hann vék raunar að hér í fyrra einnig, að ef Atlantshafsbandalagið leysist upp, verður hernaðarþýðing Íslands miklu meiri en áður, einfaldlega vegna þess, að meðan nægar varnarstöðvar eru til á meginlandi Evrópu, er síður ástæða til þess bæði að sækja annað frá Íslandi og hefja hér stríð. En ef Ísland verður útvörður og varnarleysi og upplausn í Evrópu fyrir hinn vestræna heim -  Íslendingar eiga að gera sér grein fyrir þessum staðreyndum. Við óskum þess allir, að staðreyndirnar væru aðrar. En meðan þessi ógnaröfl leika enn lausum hala, er það eina, sem getur haldið þeim í skefjum, að hinar friðsömu þjóðir sameinist um það að halda uppi friði í heiminum.

Forseti (SB): Umr. um 7. dagskrármálið er frestað.

Er ekki hægt að fá að tala? Ég óska að fá að taka til máls. Neitar forseti mér um það?

Hv. 3. þm. Reykv. og hæstv. forsrh. hafa nú talað tvisvar hvor, og þar sem nauðsynlegt er að koma fram öðrum málum á dagskránni, en hins vegar ekki hægt að halda fundi í dag lengur áfram en til kl. 4, neyðist forseti til þess að fresta umr. um 7. dagskrármálið.

Ég krefst þess, að málið sé tekið fyrir og umr. sé haldið áfram nú og að forsetinn, þó að hann sé flokksmaður forsrh. . . .

Forseti mun gera það, sem í hans valdi stendur, til þess að tryggja það, að umr. verði mjög fljótlega fram haldið um 7. dagskrármálið, og væntir forseti, að hv. 3. þm. Reykv., 1. flm. þessa frv., sætti sig við þetta.

Ég vænti þess, að forsetinn taki tillit til réttar þm.