Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. þessarar hv. d. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér er á dagskrá, um breyt. á áfengislögum, nr. 82 frá 1969. Frv. er stjfrv., og mælti hæstv. dómsmrh. fyrir því, er það var lagt fram. Breyt., sem frv. gerir ráð fyrir, snerta tvenn svið áfengislaganna, annars vegar innflutning á öli, hins vegar tengsl þeirra við menningarsjóð. 1. gr. þessa frv. gerir ráð fyrir því, að leyfður verði innflutningur á öli, sem eigi hefur inni að halda meira en 21/4% af vínanda að rúmmáli. Fram að þessu hefur innflutningur á öli verið óheimill með öllu, en heimildar til þessa innflutnings er leitað nú vegna samkomulags Íslands við Fríverzlunarsamtök Evrópu um innflutning á öli, gerðu úr malti, og skulu kvótar fyrir slíkum innflutningi settir í fyrsta lagi þann 1. jan. 1972. Verði frv. þetta að lögum, er því gert ráð fyrir gildistöku þeirra þann dag. 1. gr. þessa frv. felur því í sér samræmingu á ákvæðum í áfengislögum við fyrrnefnt samkomulag vegna EFTA-aðildar. Breyt., sem 2. og 3. gr. þessa frv. gera ráð fyrir, eru gerðar til samræmis við breyt. á lögum um menningarsjóð og menntamálaráð, sem gildi tóku í fyrra, en þá voru felld niður ákvæði um tekjur menningarsjóðs af upptæku áfengi og áfengissektum. Var þá gert ráð fyrir, að fjár til menningarsjóðs yrði aflað með öðrum hætti. En um leið láðist að nema úr gildi samsvarandi ákvæði áfengislaga um þessar umræddu tekjur menningarsjóðs. Með þessu frv. er því lagt til, að þau ákvæði verði úr gildi felld. Allshn. mælir með samþykkt þessa frv. Ég vil geta þess, að hv. 1. þm. Norðurl. e., Gísli Guðmundsson, var fjarstaddur afgreiðslu þessa máls vegna veikinda.



Herra forseti. Efni þessa frv. er um það að banna öllum íslenzkum skipum að losa í sjó hættuleg efni, sem gætu valdið mengun sjávar. Tiltekið er í 1. gr. frv., að þetta bann eigi að ná til, í fyrsta lagi torleysanlegra, lífrænna efna eða efnasambanda, sem leysast hægt í sundur, hvort sem er í lifandi verum eða við efnabreytingar, og í öðru lagi til úrgangs, sem hefur að geyma ofangreind efni eða efnasambönd, lífræn eða ólífræn, þungra málma eða eitraðra málma. Síðan er ákveðið í frv., að sett skuli reglugerð, þar sem talið sé upp á tæmandi veg, til hvaða efna hannið nær, en hér er að sjálfsögðu um mjög þýðingarmikið mál að ræða fyrir okkur Íslendinga, sem látum okkur það miklu skipta að reyna að koma í veg fyrir mengun sjávar og þær hættur, sem af slíkri mengun gætu leitt, einmitt fyrir fiskistofnana við landið. Í þessu frv. er einnig gert ráð fyrir því, að ríkisstj. verði veitt heimild til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd alþjóðlegar samþykktir, sem varða þessi mál. enda verði slíkar reglugerðir gefnar út í C-deild Stjórnartíðinda. Tildrög þess, að þetta mál er hér flutt á þann veg, sem hér er gert, eru þau, að samkomulag,hefur orðið um það með Norðurlandaþjóðum, að þær settu lög í þessa átt hver hjá sér, þar sem þær bönnuðu sínum þegnum að valda slíkri mengun á hafsvæðum, sem hér er rætt um. Það er að vísu alveg augljóst, að þótt Norðurlandaþjóðir komi sér saman um að banna sínum þegnum að losa hættuleg eiturefni í sjó, þá nær það ekki nema takmörkuðum tilgangi. Því var það, að samkomulag Norðurlandaþjóðanna varð einnig um það, að þær skyldu jafnframt beita sér fyrir því að fá aðrar þjóðir til þess að fallast á að setja slík lög fyrir sig eða verða aðilar að eins víðtæku samkomulagi eða samþykktum varðandi þessi mál og tök væru á. Norðmenn hafa þegar fyrir nokkru sett lög í þessa átt hjá sér, og hér er aðeins um það að ræða, að við Íslendingar stígum hliðstætt skref í þá átt, eins og Norðmenn hafa þegar gert, að við bönnum okkar þegnum að losa í hafið þessi hættulegu eiturefni eða mengunarefni. Það, sem hefur síðan gerzt í þessum málum, er það, að haldin var í Osló, dagana 19.–22. okt. s.l., ráðstefna, sem þátt tóku í ekki aðeins fulltrúar frá Norðurlöndum, heldur einnig frá allmörgum öðrum löndum, sem hagsmuna eiga að gæta á því hafsvæði, sem við eigum mestra hagsmuna að gæta á. Þar var lagður grundvöllur að samþykkt milli þessara þjóða varðandi þessi efni, og er því áfram unnið að því að reyna að fá sem víðtækust samtök um að koma í veg fyrir mengun sjávar af völdum þess, að skip láti frá sér í hafið hættuleg úrgangsefni. En þessi samþykkt hefur auðvitað ekki enn verið staðfest. Vantar þar samþykkt margra aðila, sem miklu máli skipta, en unnið er að því að reyna að fá þarna sem víðtækasta samvinnu. Einnig er síðan stefnt að því, að þetta mál verði tekið upp á fundum Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar, og það mun verða gert á næsta fundi hennar. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta mál fleiri orð að þessu sinni. Ég tel sjálfsagt, að við stigum það skref að banna okkar þegnum það, sem þetta frv. fjallar um, banna þeim að losa í sjó frá skipum hættuleg úrgangsefni, sem geta valdið mengun. Þar með höfum við sýnt á ótvíræðan hátt okkar vilja til þátttöku í þessum efnum. Okkar vald nær að sjálfsögðu ekki lengra en banna okkar þegnum þetta á þessu stigi málsins, en síðan getum við unnið áfram að því með öðrum að reyna að fá sem flesta til þess að fallast á það að banna sínum þegnum að halda þannig á málum, að sjórinn verði hættulega mengaður vegna úrgangsefna, sem skip losa sig við á höfum úti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. til athugunar.



Herra forseti. Ég fagna því, að frv. til I. um hann við losun hættulegra efna í sjó skuli hér lagt fram á hinu háa Alþ. og að samkomulag virðist hafa náðst um sameiginlegar aðgerðir ríkja, sem liggja að Norðaustur-Atlantshafi, sem talið er, að muni stuðla að því að fyrirbyggja mengun sjávar. Ég hygg, að erfitt sé að meta réttilega, hversu mikill ógnvaldur hugsanleg mengun frá ýmiss konar efnum og efnasamböndum í úrgangi frá verksmiðjum nú til dags geti verið öllu sjávarlífi og jafnvel heilsu manna. Alla vega getur hér verið um að ræða mikla og alvarlega ógnun, sem nauðsynlegt er að vera vel á varðbergi gagnvart. Löggjöf í anda þess frv., sem hér liggur fyrir, er því nauðsynleg til þess að mæta þessum vanda. Í aths. með frv. kemur fram, að á ráðstefnu, sem haldin var í Osló 19.–22. okt. 1971 og hæstv. ráðh. minntist hér á í sinni ræðu áðan og fjallaði um þessi mál, og þar voru mættir fulltrúar frá Belgíu, Bretlandi, Danmörku, Finnlandi, Frakklandi, Vestur-Þýzkalandi, Íslandi, Hollandi, Noregi, Portúgal, Spáni og Svíþjóð, kom það fram. að þar hafi verið gengið frá uppkasti að alþjóðasamþykkt, sem feli í sér miklar takmarkanir og eftirlit með losun úrgangsefna í sjó úr skipum og flugvélum og nái til alls þess svæðis, sem Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðisamþykktin tekur til. Það er vel, að slík alþjóðasamþykkt verður væntanlega gerð, en í því samhandi skiptir að sjálfsögðu höfuðmáli, hvernig eftirliti verður háttað og það tryggt, að eftir væntanlegri alþjóðasamþykkt verði farið. Það væri vissulega fróðlegt að fá upplýsingar um það, hvernig fyrirhugað sé að tryggja af hálfu opinherra aðila, að svo verði gert, ef hæstv. ráðh. gæti á þessu stigi málsins eitthvað um það sagt.



Herra forseti. Ég get því miður litlar upplýsingar gefið um það á þessu stigi málsins, hvernig háttað yrði eftirliti, ef sú samþykkt næði fullgildingu, sem minnzt er á, að lögð voru drög að á Oslóarfundinum. Það kom fram á þeim fundi, að nokkur vandkvæði eru á því að ná samkomulagi um það, með hvaða hætti eftirlitið skuli framkvæmt. Því er þannig farið, þegar um það er að ræða, að margar þjóðir standi að því að setja reglur um að banna, að úrgangsefnum sé fleygt í hafið frá skipum á mjög víðáttumiklu hafsvæði, að það getur verið býsna flókið að koma því þannig fyrir, að allar viðkomandi þjóðir sætti sig við, að fullnægjandi eftirlit með þessu fari fram, og það liggur því engan veginn fyrir á þessu stigi málsins, að hægt sé að segja um það, hvernig þetta eftirlit yrði. En aðalatriði málsins eru þau, að þær þjóðir, sem sóttu ráðstefnuna í Osló, urðu ásáttar um að gera drög að alþjóðlegri samþykkt varðandi þessi mál. en það kom þó greinilega fram á þeim fundi, að enn telja þær, að allmikið sé óunnið í þessum efnum, bæði í sambandi við eftirlitsmálin og einnig að því leyti til, að talið er, að þarna þurfi að bætast í hópinn enn þá fleiri lönd en að þessum fundi stóðu. En það er enginn vafi á því, að með þessari ráðstefnu var stigið mjög þýðingarmikið og merkilegt skref í þessa átt. Út af fyrir sig er þetta frv., sem hér liggur fyrir, að miklu leyti óháð fundinum, sem haldinn var í Osló. Það er í framhaldi af áður gerðu samkomulagi á milli Norðurlandaþjóða og flutt hér, til þess að við gerum það fyrir okkar leyti, sem Norðurlandaþjóðirnar höfðu ákveðið að beita sér fyrir hver um sig, að setja hjá sér löggjöf, sem bannaði þegnum viðkomandi landa að sleppa í hafið hættulegum úrgangsefnum, sem gætu valdið mengun hafsins. Ég vænti þess, að þegar þessum málum vindur nú nokkuð fram, þá komi það betur í ljós síðar, hvernig sú samþykkt kann að verða að fullu og öllu leyti, sem hér er minnzt á, að samkomulag hafi orðið um í meginatriðum á Oslóarfundinum, og þar með liggi það þá fyrir einnig, hvernig ætlað er að reyna að tryggja framkvæmdina á þessari samþykkt. En það er rétt að gera sér alveg grein fyrir því, að það eru margvísleg vandkvæði við það að tryggja framkvæmd á slíkum samþykktum. En um þetta mál get ég, því miður, ekki gefið frekari upplýsingar á þessu stigi.



Herra forseti. Ég hef borið fram hér í d. frv. til l., sem felur í sér breytingar á íþróttalögunum, þeim kafla laganna, sem fjallar um íþróttasjóð. Breytingunni er ætlað að leysa að einhverju leyti úr þeim gífurlegu fjárhagserfiðleikum, sem nú blasa við öllum þeim aðilum, sem standa fyrir byggingu íþróttamannvirkja í þessu landi. Er hér reynt hvort tveggja, þ. e. að finna lausn til frambúðar og gera tillögur um úrbætur vegna fyrri skuldbindinga. Íþróttasjóður ríkisins var á sínum tíma hugsaður sem framlag hins opinbera til íþróttamannvirkja, en vangeta hans frá fyrstu tíð hefur leitt til ástands, sem hefur staðið íþróttastarfseminni verulega fyrir þrifum, leitt til þess, að ríkið hefur safnað skuldum hjá velflestum. sveitarfélögum landsins, og sízt orðið til þess að auka virðingu og álit viðkomandi yfirvalda, svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Í till. minni er gert ráð fyrir, að sú skylda sé lögð á herðar íþróttasjóði í stað heimildarákvæðis, sem nú er, að greidd séu 40% stofnkostnaðar íþróttamannvirkis, sem reist er með samþykki íþróttanefndar ríkisins. Jafnframt sé gerð áætlun um greiðslu á vangreiddum bókfærðum stofnkostnaði íþróttasjóðs, sem nú nemur rúmlega 74 millj. kr., og er miðað við, að sú greiðsla fari fram á 5–6 árum. Af þessu tilefni þykir mér rétt að rifja lítillega upp nokkur atriði um framkvæmdir og fjármál, sem varða íþróttasjóð. Ákvæði í lögum um sjóðinn eru í íþróttalögum, sem upphaflega eru sett 1940 og endurskoðuð 1955–1956 og staðfest sem l. nr. 49 1956. Samkv. þeim skal Alþ. árlega veita fé á fjárlögum til sjóðsins eða sjá honum fyrir tekjum á öruggan hátt. Íþróttanefnd ríkisins annast úthlutun styrkja úr sjóðnum. Styrkveitingar úr sjóðnum skulu miða að því að bæta skilyrði til íþróttaiðkana og létta undir kostnaði félaga vegna íþróttakennslu. Íþróttanefnd ríkisins hóf störf 1940. Í l. frá 1940 var ekkert ákvæði, sem skuldbatt ríkissjóð til að greiða ákveðinn hundraðshluta af stofnkostnaði hinna ýmsu íþróttamannvirkja, en fordæmi hafði skapazt að áliti íþróttanefndar og mþn. um slíkar fjárveitingar með samþykktum Alþ.: 1 ) Með heimild í fjárlögum allt frá árinu 1929, en þar segir: „Til þess að gera nýjar steinsteyptar sundlaugar og sundskýli, enda sjeu þær til afnota fyrir almenning og landsstjórnin samþykki uppdrátt og kostnaðaráætlun, helmingur kostnaðar, . . .“ 2) Með l. nr. 32 frá 1928, um Sundhöll Reykjavíkur. Önnur þessara samþykkta gerði ráð fyrir, að ríkissjóður greiddi ákveðinn hundraðshluta af stofnkostnaði íþróttamanavirkja eða 50%, en styrkveiting ríkissjóðs til bæjarsjóðs Reykjavíkur vegna smíði Sundhallar Reykjavíkur var upphaflega ráðgerð 50% af stofnkostnaði, en nam rúmum 40% stofnkostnaðar, þegar framkvæmdum var lokið. Vegna þessa gerði íþróttanefnd ríkisins það hér að starfsvenju að miða þátttöku íþróttasjóðs í stofnkostnaði íþróttamannvirkja við þetta hlutfall, og reyndar er ávallt gengið út frá, að íþróttasjóður leggi til 40% stofnkostnaðar, enda er reikningsyfirlit íþróttanefndar við það mark miðað og nefnd skuldaupphæð í samræmi þar við. Í lögunum er nú, eins og áður er að vikið, gert ráð fyrir því, að íþróttasjóði sé heimilt að veita allt að 40% úr sjóðnum til stofnkostnaðar íþróttamannvirkja. Eins og fyrr segir, kom fljótt í ljós, að fjárveitingar Alþ. voru sjaldan eða aldrei í samræmi við þær þarfir eða kröfur, sem gerðar voru til sjóðsins, og árið 1963 skipaði menntmrn. nefnd til að endurskoða lagaákvæði um íþróttasjóð. Safnaði sú n. ýmsum upplýsingum um fjárþörf og áætlaðar byggingar og gerði tillögur um breytingar á lögunum, sem fólu í sér einkum eftirfarandi atriði. Þess skal getið, að það var eingöngu hluti nefndarinnar, sem lagði fram þessar tillögur, en embættismenn í nefndinni gerðu sínar aths. Í fyrsta lagi var það lagt til, að Alþ. samþykkti heimild til handa ríkisstj. um, að það, sem þá var vangoldið af áætlaðri þátttöku sjóðsins í kostnaði við íþróttamannvirki, sem þá var 22 millj. kr., yrði greitt á þremur árum. Í öðru lagi skyldi á grundvelli áætlunar, sem lögð hafði verið fram um uppbyggingu íþróttaaðstöðu þjóðarinnar næstu 20 árin, þeirri stefnu fylgt fram, að ríkisvaldið styrkti byggingu íþróttamannvirkja, sem reist yrðu og nýtt á þrennan hátt, þ. e. í skólastarfi, með íþróttaiðkunum almennings og með starfsemi íþrótta- og ungmennafélaga. Tillögur þessar náðu ekki fram að ganga. Síðan þetta skeði, hefur sífellt sigið meir á ógæfuhliðina. Til að lýsa þeirri þróun, sem átt hefur sér stað, vildi ég leyfa mér að vitna til bréfs Íþróttasambands Íslands til hæstv. menntmrh., dags. 31. ágúst s. l., með leyfi hæstv. forseta, en þar segir m. a.: „Vér teljum, að starfsgrundvöllur sjóðsins (þ. e. a. s. íþróttasjóðs) sé brostinn og með sama áframhaldi sé sjóðurinn aðeins til þess að vekja falsvonir þeirra, sem leggja í framkvæmdir í þeirri trú, að íþróttasjóðurinn muni verða þess megnugur að styrkja þær samkv. lögum og reglum. Um 5 ára skeið hefur í fjárlögum verið gert ráð fyrir um og yfir 5 millj. kr. framlagi til sjóðsins. Það út af fyrir sig, að þessi upphæð skuli hafa staðið í stað þessi ár, segir sína sögu. Árið 1967 voru íþróttasjóði veittar 5.4 millj. kr. í fjárlögum. Þá voru ríkisútgjöld um 5 milljarðar kr. Árið 1971 eru í fjárlögum 5 millj. kr. til sjóðsins, en í ár er gert ráð fyrir, að ríkisreikningurinn fari upp í 12 milljarða kr. Miðað við árið 1967 hefðu tekjur sjóðsins þetta ár átt að vera um 13 millj. kr., ef sama hlutfall hefði haldizt. Ef mál þetta er lengra rakið, verður dæmið enn óhagstæðara fyrir sjóðinn“, segir í þessu bréfi. „Árið 1943, sem er raunverulega hið fyrsta fastmótaða fjárhagsár sjóðsins, fékk hann 300 þús. kr. á fjárlögum, en þá voru ríkisútgjöldin tæplega 90 millj. kr., og miðað við þetta ár, 1943, og sömu hlutföll ættu tekjur sjóðsins í ár að vera um 40 millj. kr. Næsta ár á eftir eða 1944 fékk sjóðurinn 450 þús. kr., sem er enn óhagstæðara miðað við árið í ár. Fyrstu 15–16 árin stóð sjóðurinn nokkurn veginn við skuldbindingar sínar, en síðan hefur sigið mjög á ógæfuhliðina. Þegar þessi öfugþróun er höfð í huga, er mjög eðlilegt, að fjárhagur sjóðsins sé bágur, enda var svo komið, að um síðustu áramót átti hann vangreitt samkv. þeim reglum, sem sjóðurinn starfar eftir, um það bil 77 millj. kr. til þeirra íþróttamannvirkja, sem lokið var þá við eða voru í smíðum þá. Ungmenna- og íþróttasamtök vor, sem byggja starfsemi sína öðrum fremur á íþróttaiðkun og útivist ungra sem eldri, álíta, að sú stefna, sem mörkuð var í upphafi, að virkja hið félagslega framtak með tilkomu íþróttasjóðs, sé heilladrýgst, hvað varðar uppbyggingu íþrótta- og útivistarmannvirkja. En því aðeins er sú stefna framkvæmanleg, að styrkveitingar séu eitthvað í hlutfalli við verðlag og tilkostnað.“ Þetta var tilvitnun í bréf Íþróttasambands Íslands til hæstv. menntmrh. frá 31. ágúst s. l. Í þessu bréfi setur Íþróttasamband Íslands þá ósk fram, að fjárveiting til íþróttasjóðs fyrir næsta ár verði hækkuð í 20 millj. kr., og setur jafnframt fram þá tillögu, að samið verði við þá aðila, sem nú eiga vangreitt framlag hjá sjóðnum, um afslátt og verði eftirstöðvarnar þá greiddar á tiltölulega skömmum tíma samkv. áætlun, eins og segir í erindinu. Fjárveiting samkv. fjárlagafrv. nú er 13 millj. kr., og enda þótt hún fullnægi engan veginn óskum íþróttasambandsins, má ekki skilja þetta frv., né heldur ræðu mína nú, sem gagnrýni á hendur núv. fjmrh. Mál þetta á sér miklu lengri sögu, eins og fyrr er rakið, og ekki við því að búast, að vandamál íþróttasjóðs verði leyst í einu vetfangi. Hvað snertir hugmyndina um greiðsluáætlun, sem tæpt er á í bréfi Íþróttasambands Íslands og sett var fram í tillögunum frá 1964 og gerð er till. um í mínu frv., þá er sá skuldahali orðinn svo geigvænlegur, 74–77 millj., að til hreinnar hneisu er. Það hlýtur að vera algerlega óviðunandi og ósæmandi fyrir ríkissjóð að standa frammi fyrir þeirri staðreynd, að íþróttasjóður skuldi sveitarfélögum og íþróttasamtökum svo stóra upphæð, án þess að eitthvað sé gert til að leysa það mál. Það mál eitt út af fyrir sig krefst skjótra og tafarlausra aðgerða. Ég hef rökstudda ástæðu til að ætla og leyfi mér jafnvel að fullyrða, að þeir aðilar, sem eiga hér hlut að máli, flestir hverjir a. m. k., væru til viðræðu um einhverja eftirgjöf eða afslátt af skuldum þessum, ef það áynnist, að loforð og ákvörðun fengjust um greiðslutilhögun. Því er ekki að leyna, að stærsti hluti þessarar skuldar er við borgarsjóð Reykjavíkur og íþróttasamtök hér í borg. Bókfærðar skuldir Reykjavíkurborgar og borgarsjóðs Reykjavíkur eru nú rúmlega 55 millj, kr., en að íþróttafélögunum meðtöldum mun þessi upphæð nálgast 65 millj. kr. Að vísu má ætla, að þessar háu upphæðir stafi af hlutfallslega meiri og fleiri byggingum íþróttamannvirkja hér í Reykjavík, og má því halda því fram, að svo vel hafi verið staðið að þeim málum, að ekki hefði það átt að standa íþróttastarfseminni fyrir þrifum, en þess ber að gæta, að í þessa mannvirkjagerð er ráðizt einmitt vegna tilveru íþróttasjóðs og vonarinnar um 40% framlag úr honum. En þegar greiðslur dragast ár og jafnvel áratugi og þegar svo háar upphæðir eru í húfi, er ekki við öðru að búast en afturkippur komi í framkvæmdirnar og erfiðleikar verði hjá viðkomandi sveitarfélagi. Þess er líka að geta, að þau íþróttamannvirki, sem hér er um að ræða í Reykjavík, eru notuð til æfinga og keppni fyrir landsmót og landskeppni, þannig að þau koma landsmönnum öllum að notum, en ekki Reykvíkingum eingöngu. Í þessu sambandi vildi ég leyfa mér að minna á ályktun borgarstjórnar Reykjavíkur frá 18. des. 1969, en þar segir og var ályktað: „Borgarstjórn skorar eindregið á Alþ. og ríkisstj. að taka fjáröflun íþróttasjóðs til endurskoðunar og tryggja honum tekjur, svo að hægt verði að greiða upp loforð sjóðsstjórnar á næstu 5 árum, enda er vitað, að fjárskortur háir mjög byggingu íþróttamannvirkja.“ Þessi till. var samþ. shlj. í borgarstjórn og send Alþ. fyrir rúmlega einu ári. Vandamál annarra sveitarfélaga eru hliðstæð, og er bent á það í grg. með frv. þessu, að nú blasa við verkefni til uppbyggingar á íþróttamannvirkjum í öllum stærstu kaupstöðum landsins, mannvirki, sem mjög nauðsynleg eru til þess að byggja upp eðlilega íþróttastarfsemi á viðkomandi stöðum, og er þá ekki í grg. minnzt á þá þörf, sem að sjálfsögðu og eðlilega er fyrir hendi í öllum minni kauptúnum og sveitarfélögum landsins. Ég vildi að lokum segja þetta: Ég tel mig ekki þurfa að fjölyrða um gildi íþróttaiðkana frekar en fram kemur í grg. með frv. þessu. Íþróttir hafa gildi og þýðingu langt umfram hlaupabrautina eða keppnisvöllinn, og í því þjóðfélagi, sem við lifum í nú með auknum frístundum, vaxandi hreyfingarleysi og agaleysi, með auknum áhyggjum okkar af uppeldi æskunnar og ráðabreytni hennar, þá eru íþróttir ekki eingöngu sem líkamsrækt, heldur sem þroskandi félagsskapur og heilbrigt verkefni, sá vettvangur, sem við ættum að beina æskunni að í ríkari mæli. Í öllum þeim þróuðu þjóðfélögum, sem við þekkjum til, er viðurkenndur og metinn þáttur íþróttanna sem æskilegt uppeldislegt og félagslegt viðfangsefni. Ég tel mér trú um, að sá skilningur og velvilji sé sömuleiðis fyrir hendi hér á landi, og meðal almennings er áhugi á íþróttum slíkur, að ekki þarf að kvíða undirtektum eða stuðningi borgaranna í þessu máli né heldur þátttöku og notkun hins almenna borgara á íþróttamannvirkjum. Alls staðar blasa verkefnin við í þéttbýli sem strjálbýli, alls staðar knýja sveitarfélög og íþróttasamtök á. Það er einlæg von mín, að fram komin till. geti stuðlað að sanngjarnri úrlausn þessara mála. Ég legg til að loknum þessum umr., að frv. verði vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Þegar ég sá frv. á þskj. 73, þá varð mér á að hugsa, að það hefði verið sannarlega þörf á því og ánægjulegt, ef hv. þm. Ellert Schram hefði verið fyrr kominn hér inn á Alþ. og getað ýtt við samherjum sínum, meðan þeir réðu hér málum í þessu efni. Það hefði sannarlega verið þörf á því að gera það, því að það var talað fyrir daufum eyrum, þegar ég og aðrir hv. þm. í minni hl. hér á Alþ. voru að reyna að hafa áhrif í þá átt að auka fjárveitingar til íþróttasjóðs. Það er rétt, sem hv. 9. landsk. þm. segir, að ástandið er orðið mjög alvarlegt og raunverulega algerlega tilgangslaust að reyna að framkvæma lögin nú vegna fjárskorts, og svo hefur lengi verið og hefur farið vaxandi. Mér var það ánægja að hlusta á það í ræðu hv. 9. landsk. þm., þegar hann vitnaði hér í bréf Íþróttasambands Íslands, þar sem það skýrði frá því, að á fyrstu 15–16 árum sjóðsins hefði mátt segja, að fjárveitingar hefðu að mestu mætt fjárþörfinni. Síðan þá hefur sigið á ógæfuhliðina, og nú er svo komið, að 70–80 millj. kr. skuld er hjá íþróttasjóði og til þess að mæta þessu hefur hann á árinu 1971 5 millj. kr. Það hefur staðið ábreytt nú s. l. 5–6 ár, og sjá allir, hvernig að málinu hefur verið staðið - að slíku nauðsynjamáli sem þessu skuli á engan hátt hafa verið sinnt í þeim hækkunum, sem hafa orðið á fjárlögum síðustu ára. Ég fór að kynna mér till. okkar í minni hl. hér á Alþ., sem við gerðum um þessi mál fyrir nokkrum árum, og er hér með þskj., þar sem samfleytt var reynt að þoka þessu áfram, og var þó aldrei um það að ræða, að farið væri út í neinar öfgar í þeim efnum, heldur reynt að stilla till. það í hóf, að von væri um árangur. Síðasta tilraun okkar framsóknarmanna í þessum efnum var svo sú að leita eftir því, að ríkið mætti taka lán til þess að greiða upp skuldir íþróttasjóðs á þremur árum. Allt kom fyrir ekki. Það var sama, hvað reynt var til þess að þoka þessu máli áleiðis. Það var ekkert gert í þá átt, og skuldirnar uxu ár frá ári, og nú, þegar breytt var um stefnu í þessu máli á fjárl. 1972, er þetta framlag hækkað um 160%. Að vísu er það ekki há tala miðað við fjárlögin, þegar litið er á upphæðina sjálfa, en það er veruleg hækkun, þegar um svo mikla hlutfallshækkun er að ræða, eins og hér átti sér stað, þ. e. um 160%. Þá var ekki meiri áhugi hjá Morgunblaðinu en svo, að það var talað um, að litið drægi vesalan, þegar þeir sögðu frá því, að fjmrh. hefði skýrt frá þessu. Þetta var þó meira mál en svo, að þeir gætu ráðið við það, þeir ágætu menn, á sinni löngu stjórnarsetu. Það var erfiðara að draga en svo, að það væri á þeirra færi að koma því til rétts vegar. Nú gleður það mig hins vegar, að þessi hv. 9. landsk. þm. hefur tekið sig út úr hópnum og vill styðja þetta mál, og ég tek sannarlega undir það með honum, að það er full þörf á því að styðja þessi mál æskunnar, og það þýðir ekki að vera að tala um, að æskunni verði á ýmiss konar mistök, nema gerðar séu einhverjar tilraunir til þess að koma í veg fyrir þau. Það verður ekki gert með neinu öðru en því að láta unga fólkið í landinu fá verkefni við sitt hæfi, og eitt af - þeim verkefnum eru íþróttirnar - og þær eru í fremstu röð. Á síðari árum hefur það orðið mjög áberandi, að íþróttirnar hafa færzt inn á það svið, að boltakeppni eins og handbolti og körfubolti og slík keppni eða slíkir leikir hafa verið ríkjandi hjá skólaæskunni. Úr leikfiminni, sem áður var mest stunduð, hefur dregið, en í þetta sótt. Af þessu leiðir, að íþróttasalirnir verða að vera stærri og þannig úr garði gerðir, að þessir leikir geti farið þar fram. Það þýðir að sjálfsögðu, að kostnaður verður meiri við íþróttamannvirkin og þeir staðir, sem ekki geta staðið undir því að koma upp hæfilegum íþróttamannvirkjum, til þess að æskan geti stundað þar slíka leiki, dragast aftur úr og skapa sinni æsku miklu lélegri skilyrði til íþróttaiðkana en þeir staðir, sem geta leyst þennan þátt. Það skortir mjög á það, að við höfum getað þetta og við þurfum að taka á þessu máli með myndarskap. Ég er sammála hv. 9. landsk. þm. um það. Eins og ég gat um áðan, gerðum við um það till. fyrir nokkrum árum, minni hl. fjvn., að samið yrði um að taka lán til þess að greiða þær skuldir, sem á íþróttasjóðnum hvíldu þá. Um leið og ég minni á þetta, vil ég skýra frá því, að ég hef mjög hugsað um þessa leið þennan tíma, sem ég hef verið fjmrh. Ég tel í raun og veru, að það sé brýn nauðsyn á því að skera þarna á línuna, til þess að íþróttasjóðurinn verði starfshæfur aftur, en það hefur hann ekki verið um langt skeið. Bezta lausnin á því væri að semja um að greiða skuldirnar á nokkrum árum, til þess að hægt væri að nota fjárveitingarnar að verulegu leyti til framkvæmda svo sem nauðsyn ber til. Ég þarf náttúrlega ekki að vekja athygli á því, að til þess að hægt verði að sinna þessum málum og greiða úr þeim, er óhjákvæmilegt að auka fjárveitingar, og það þýðir það, að fjárlögin hækka, og svo er um marga útgjaldaliði, sem hefur orðið að taka tillit til við fjárlagaundirbúning nú, þó að núv. valdhafar hafi ekki tekið ákvarðanir um það, en þann þátt ætla ég ekki að fara út í að þessu sinni. Ég vil bara undirstrika það og mun athuga það mjög nákvæmlega, hvort ekki sé leið til þess að ganga svo frá skuldum íþróttasjóðs, að hægt verði með fjárveitingu í ár, á næsta ári og síðar að hefja aftur greiðslur á framkvæmdum þeim, sem stofnað er til. Ef koma á lagi á þessi mál, svo sem nauðsyn ber til og að verður stefnt, þá verður að sjálfsögðu að gera áætlanir um framkvæmdirnar og ákveða fyrir fram, hve mikið verður hægt að gera á hverju ári. En ég fagna hverjum liðsmanni, sem vill sinna þessu máli, því að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða, sem við megum ekki láta vera svo vanhirt sem verið hefur um langt skeið.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær undirtektir, sem hann hefur látið hér í ljósi við þetta frv., sem ég hef borið fram. Hann er annar framsóknarmaðurinn á tveimur dögum, sem lætur þá skoðun í ljósi að nærvera mín hér á þingi sé mjög æskileg. Ég verð að láta í ljósi þakklæti fyrir þennan óvænta stuðning og sé, að mín hefur verið saknað hér undanfarin ár. Ég skal játa það, að það fer talsvert í taugarnar á mér, þegar menn standa hér upp í pontunni og láta í ljósi álit sitt á hinum ýmsu málum ætíð út frá sjónarhóli síns eigin flokks. Hér fóru fram umr. í gær um ýmis ágæt mál, en það var ómögulegt, að því er virtist, fyrir þm. og þá einkum, að því er virtist, fyrir ágæta framsóknarmenn að taka á þeim málum með hlutlausum og skynsamlegum hætti, heldur körpuðu þeir um það, hvort málið hefði upphaflega komið frá Framsfl. eða Sjálfstfl. Nú vil ég taka fram, að ef þetta frv. mitt skoðast sem gagnrýni á störf fyrri stjórnar og þykir bera vott um það, að slælega hafi verið að þessum málum staðið að undanförnu, þá er ég ekkert feiminn við að gangast við þeirri gagnrýni. Ég treysti mér vel til að fylgja hvaða máli sem er, hvernig sem að því hefur verið staðið og án tillits til þess, hverjir hafa farið með þau mál að undanförnu. Það, sem vakir fyrir mér, er það að koma brýnu nauðsynjamáli á framfæri og leiða það til lykta, þannig að viðunandi úrlausn fáist. Vegna þessara aths. frá hæstv. fjmrh. um það, að Framsfl. eða framsóknarmenn hér á þingi hafi ekki fengið stuðning sem skyldi frá sjálfstæðismönnum, vil ég þó geta þess, án þess að ég vilji taka upp slíkar umr., að einmitt sú háa upphæð, sem nú er færð til skuldar hjá íþróttasjóði, stafar af mjög myndarlegu og verulegu átaki hér í Reykjavík, þar sem Sjálfstfl. hefur verið í meiri hluta og hrundið þessum málum áfram af miklum myndugleik að mínu viti. Þannig má lengi um það deila, hver sé fremstur íþróttaunnandinn og hver sé helzti stuðningsmaður þessarar ágætu hreyfingar, en látum það kyrrt liggja að sinni. Ráðh. benti á, að fyrstu 15–16 árin, eins og ég reyndar tók fram og las upp úr bréfi Íþróttasambands Íslands, hefði íþróttasjóður staðið nokkurn veginn fyrir sínu, en síðan hefði sigið á ógæfuhliðina. Þetta á sér að sjálfsögðu þá skýringu fyrst og fremst, að nú á seinni árum, síðasta áratuginn og síðustu áratugina, hafa kröfur þjóðfélagsins á þessu sviði sem og mörgum öðrum félagslegum sviðum vaxið mjög og auknar kröfur eru gerðar til þess að byggja upp íþróttamannvirki og stuðla að auknu starfi slíkrar hreyfingar. Þessum þörfum og þessum kröfum hefur verið mætt af ýmsum sveitarfélögum og af frjálsum íþróttasamtökum, og þess vegna er hlutur íþróttasjóðs svo bágborinn sem nú ber raun vitni, þar sem ríkissjóður, íþróttasjóður fyrir hans hönd, hefur ekki staðið í stykkinu og lagt fram sjálfsagt framlag, sem hefði átt að koma frá ríkisvaldinu. Ég skal játa það, að hér hafa ýmis mál á undanförnum árum verið borin fram til þess að leysa vandamál íþróttasjóðs. Þar er um að ræða heiðarlegar tilraunir, en þær hafa verið fálmkenndar að mörgu leyti, og ekki hefur tekizt að grípa á kjarna málsins til að reyna að leysa það í eitt skipti fyrir öll. Þann veg lít ég á málið og viðurkenni, að sú fjárveiting, sem nú er lagt til, að veitt verði samkv. fjárlagafrv., 13 millj. kr., er virðingarverð tilraun til þess að bæta hag íþróttasjóðs, en öllum hlýtur að vera ljóst, að það framlag nægir hvergi, þegar við höfum það í huga, að nú er skuld sjóðsins þegar orðin 75–76 millj. kr. Fyrirsjáanlegt er, að mjög verulegt átak er nauðsynlegt á allra næstu árum í þessum málum. Það er skoðun mín og trú, að sú till., sem hér er sett fram í nefndu frv., sé til þess fallin að leiða til raunhæfrar lausnar á þessu máli. Þess vegna er ekki gerð till. um að hækka nú fjárlög vegna þessa um tugi millj. kr., eins og þó er full þörf á. Það er ekki gert ráð fyrir því að krefjast þess af ríkisvaldinu, að úr 13 millj. kr. verði farið upp í 30–40, hvað þá 70 millj. kr., eins og stundum hefur viljað brenna við í málflutningi og tillögugerð hér á Alþ. Ég hef a. m. k. reynt að setja þessa till. þannig fram, að hún beri vott um ábyrgðartilfinningu, og ég vona, að menn virði mér það til vorkunnar, þótt ég gangi ekki lengra, en það er líka gert með því hugarfari, að hæstv. fjmrh. og þeir menn, sem með þessi mál fara nú, geti athugað þessa till. og raunverulega gert tilraun til þess að leysa þetta mál á þessum grundvelli. Hæstv. fjmrh. hafði hér allmörg orð um það, að hann vildi nú gera tilraun til þess að greiða niður þá skuld, sem þegar væri fyrir hendi. Ég vék að því í framsöguræðu minni, að ég teldi öll líkindi til þess, að takast mætti að semja við íþróttasamtökin og sveitarfélögin um afslátt eða eftirgjöf á hluta þessara skulda, en að sjálfsögðu hlýtur það að haldast í hendur við það, að þessi mál séu leyst til frambúðar, þannig að viðkomandi aðilar geti átt von á því að eiga greiðslur vísar úr íþróttasjóði, eins og lög gera ráð fyrir. Ég vil ekki fjölyrða frekar um þetta mál. Ég vil þakka fjmrh. mjög vinsamleg orð um minn málflutning og um þetta mál. Hann undirstrikaði, að hér væri um mikið nauðsynjamál að ræða, og taldi það vera þýðingarmikið frá þjóðhagslegum, félagslegum og uppeldislegum sjónarhóli séð, að mál þessi væru leyst. Ég vil taka undir þessi orð og ítreka það, sem ég hef sagt áður, og treysta því, að við getum leyst þetta mikla hagsmunamál íþróttahreyfingarinnar í landinu án tillits til stjórnmálaskoðana.