Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mikilvægt að þingmenn verði fullvissaðir um að þessi umræða muni standa langt fram í nóttina þar til mælendaskrá verður tæmd, ef það gerist þá í nótt. Þrátt fyrir að mér hafi fundist umræðan vera heldur að dýpka í kvöld frá því sem verið hefur, held ég að talsvert mikið sé órætt. Það er þó ekki búið að halda nema 57 ræður um þetta mál og ræða um það í 31 klukkustund, fara 40 sinnum yfir fundarstjórn varðandi það og taka 225 andsvör eða svo og svör við þeim. Það sýnir auðvitað að enn er mikið eftir órætt í málinu og við eigum ekki að veigra okkur við því að fara inn í nóttina, eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, og ég hvet forseta til að fullvissa þingmenn um að það verði gert.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka að mér hlutverk hv. þm. Péturs H. Blöndals, þar sem klukkan var á tifi um miðnætti, og minnast á að þegar forseti þingsins tók við störfum eftir kosningar 2009 var markmið hennar að gera Alþingi að barnvænum vinnustað.  Frú forseti. Ég vildi bara segja að það er náttúrlega ekki hægt að halda þingmönnum hér kvöld eftir kvöld, nótt eftir nótt, og það eru nefndafundir klukkan hálfníu í fyrramálið. Ég lýsi yfir miklum 

Virðulegi forseti. Ég kem hér aftur upp vegna þess að ég hef augljóslega ekki talað nógu skýrt áðan. Ég bað virðulegan forseta í mestu vinsemd um að láta okkur vita hvað þingfundur muni standa lengi. Ég held að ekki þurfi að rökstyðja það neitt frekar. Eins og forseti hefur skilmerkilega greint frá munu menn halda áætlun varðandi nefndafundi í fyrramálið. Það er enn ein ástæðan fyrir því að það væri afskaplega skynsamlegt að upplýsa þingheim um hvað þingfundur eigi að standa lengi. Við erum búin að taka ágætissnerru núna og það er alveg rétt hjá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni, ég tek nú ekki oft undir með þeim hv. þingmanni, að við eigum eftir að ræða þetta mál mun lengur. En það er ekkert sem mælir með því að ræða það fram á nótt og í raun lítur út fyrir að stjórnarmeirihlutinn vilji ekki að 

Eins og forseti gat um við upphaf þessarar umræðu um fundarstjórn forseta eru enn fjölmargir þingmenn á mælendaskrá. Það er mikilvægt að þingmenn geti rætt þetta mál eins og hugur þeirra stendur til og því er ekki ástæða til að slíta fundi eða fresta fundi að sinni.

Virðulegi forseti. Það er algjörlega óviðeigandi hvernig hæstv. forsætisráðherra og nú síðast hv. þm. Björn Valur Gíslason tala. Það er nauðsynlegt að virðulegur forseti taki af allan vafa um hver fari með dagskrárvald í þinginu. Hv. þm. Björn Valur Gíslason steytti reyndar ekki hnefann framan í þingheim eins og hæstv. forsætisráðherra eða brýndi raust, en hann talaði eins og sú ákvörðun lægi fyrir að tala langt inn í nóttina og sagði að það væri nauðsynlegt að hæstv. forseti gerði okkur grein fyrir því. Ég tek undir það. En hann talaði eins og sú ákvörðun lægi fyrir. Ég vil biðja hæstv. forseta að gera okkur grein fyrir því hvort þetta sé rétt 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Birni Vali Gíslasyni eins og kollegi minn hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, að það er töluvert mikið órætt í þessari umræðu. Það þarf auðvitað að skipuleggja þá umræðu og skipuleggja önnur störf þingmanna og þess vegna væri örlítið nákvæmari upplýsingagjöf af hálfu forseta um fyrirætlanir hans vel þegin. Ég velti því hins vegar fyrir mér og bið hv. þingmenn að hugsa um það, bæði úr stjórnarflokkum og stjórnarandstöðu, hvort málið sem er núna á dagskrá sé virkilega mesta forgangsmál þingsins. Nú er töluvert eftir af umræðunni, mikið eftir að ræða í þessu máli, ég er sammála því eins og fram hefur komið, það var rétt greining hjá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni. En eru ekki önnur mál 

Hæstv. forseti. Ein mínúta er stuttur tími og ég gat ekki rætt það áðan sem ég vildi bæta við um fundarstjórn forseta, en forseti lýsti því yfir að þar sem hér væru margir á mælendaskrá og mikið eftir væri sjálfsagt að halda áfram að tala í þessu máli. Eins og ég lýsti var ég á fundi með Evrópuþingmönnum áðan og mér á hvora hönd sátu þingmaður frá Svíþjóð og þingmaður frá Portúgal. Þegar ég sagði þeim að það væri þingfundur í kvöld þurfti ég að segja það þrisvar, af því að þau sögðu: Það er aldrei. Og hin portúgalska sem sat mér á vinstri hönd, þegar ég sagði henni að fundur hefði verið í gærkvöldi og fram á nótt og yrði aftur í kvöld og aftur fram á nótt, hristi hún bara höfuðið og sagði: Hvers lags vinnubrögð eru þetta?  Hvaða vinnubrögð eru það, ef margir eru á mælendaskrá, að ræða eigi málið um kvöld og nætur? Er ekki skynsamlegra að setja dagskrá þingsins þannig upp að hægt sé 

Forseti. Af sinni alkunnu og alþekktu innsýn í störf og hugsunarhátt þingmanna mætti hv. þm. Björn Valur Gíslason hér upp og greindi ágætlega þá umræðu sem hér hefur átt sér stað og studdist þar við útreikninga sína sem hann hefur legið yfir í kvöld og lagði þetta mjög skilmerkilega fram. Hv. þingmaður færði fram ágætisrök fyrir því að við færum að stytta fljótlega í umræðunni í kvöld til þess eins að geta verið einbeittari, ákveðnari og öruggari í þeirri vinnu sem fram undan er við nefndastörf í fyrramálið. Og ég er alveg sannfærður um að hv. þingmaður sé innilega sammála mér um að beina kröftum þingsins að því að vinna að skynsamlegri lausn 

Hæstv. forseti. Nú er klukkan farin að skríða yfir á næsta dag og eðlilegt að þingmenn beini þeirri spurningu til hæstv. forseta hversu lengi þingfundur muni standa. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar að umræðan í kvöld hefur verið góð og djúp um þetta mál og verður það eflaust áfram, en frú forseti, það geta varla talist eðlileg vinnubrögð að fundur standi langt inn í nóttina. Hér á þingi starfar margt fólk sem þarf að mæta til vinnu snemma í fyrramálið. Fólk á börn sem það þarf að sinna, þá þarf einhver annar að vera heima og gæta þeirra yfir blánóttina og slíkt þarf að skipuleggja. Því væri ágætt að fá að vita, frú forseti, hversu lengi maður þarf að hafa fólk yfir börnunum sínum heima fyrir meðan maður er í þinginu. Síðan langar mig einfaldlega að benda öllum þingmönnum á að við hljótum að ætla að bæta vinnubrögðin til framtíðar þannig að við séum ekki hér 

Virðulegi forseti. Hér sitja þingmenn uppi með þrjóskan hæstv. forsætisráðherra sem hafnaði sáttatilboði Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í dag um að hvíla þetta mál og taka af dagskrá þingsins og koma 15 brýnum málum á dagskrá. Þegar ég tala um brýn mál, frú forseti, á ég við mál sem snúa að skuldsettum heimilum og uppbyggingu atvinnulífs. 

Virðulegi forseti. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. forseta, í fullri vinsemd, hvort mögulegt sé að fá upplýsingar um hversu lengi þessi þingfundur á að standa. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hæstv. forseti meðtaki fyrirmælin sem hv. þm. Björn Valur Gíslason kom með leynt og ljóst inn í umræðuna, mótþróalaust, vegna þess að við vitum að það er forseti sem stýrir fundi. Það er gaman að því þegar hv. þingmenn koma með útreikninga sína og við getum alveg skoðað málið frá öðrum hliðum. Hér hefur mikið verið talað um málþóf. Ég hef haldið eina 20 mínútna ræðu í þessu máli, talaði ekkert í fyrri umræðu. Meðallengd þingræðu í þessari umræðu er 12,8 mínútur. Það er ekki löng ræða, 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að virða reglur um ræðutíma. Þó að rætt sé undir þessum dagskrárlið gildir þar hið sama.

Virðulegi forseti. Þetta er annað kvöldið í röð sem við erum hér fram á nótt, við vorum það líka á mánudagskvöldið. Við fengum frí á 1. maí, á frídegi verkalýðsins. Mér finnst enginn bragur á því að hér skuli verið að ræða mál, kvöld eftir kvöld, langt fram á nótt og ekki virðist sjá fyrir endann á því. Mig langar til að spyrja virðulegan forseta hvort það sé að líða að því að þessum þingfundi ljúki. Margir þurfa að mæta til nefndafunda í fyrramálið og gott að fólk geti skipulagt sig aðeins fram í tímann. Ég vildi því beina þeim vinsamlegu tilmælum til forseta um að svara ef hún gæti þeirri einföldu spurningu minni 

Forseti á ekki auðvelt með að svara því hvenær þingfundi lýkur. Eins og hún nefndi hér í upphafi eru fjölmargir á mælendaskrá og gengur ekki langt á þá skrá á meðan þessi liður stendur.

Virðulegur forseti. Það er ljóst að stjórnarandstaðan á Alþingi hefur ákveðið að taka þetta mál og gera það að sínu forgangsmáli og er eins og ég sagði áðan búin að ræða það hér í 31 klukkustund, halda um það um það bil 60 ræður og hótar því að halda áfram og var ekki fús eða tilbúin til að semja um lyktir þess í dag eða endi. Ef ég væri forseti þingsins - sem ég er ekki sem betur fer, ég held að það sé ekkert sérstaklega skemmtilegt - mundi ég ákveða og tilkynna þingmönnum það að hér verði rætt um þetta mál að þeirra eigin ósk, stjórnarandstöðunnar, fram eftir nóttu og fram undir morgun ef því er að skipta. Þingmenn fengju þannig að ræða um þetta mál eins og þeir óska eftir og krefjast og neita að semja um annað við stjórnarliða varðandi þetta mál. Þeir fengju þeirri þörf sinni fullnægt um að taka þetta forgangsmál sitt til rækilegrar umræðu og eiga, eins og ég sagði áðan, örugglega  
            

Hæstv. forseti. Ég tel að öllum sé ljóst að þetta mál er ekki sérstakt forgangsmál stjórnarandstöðunnar heldur er þetta sérstakt áhugamál og forgangsmál stjórnarliða. Ég skil ekki af hverju menn eru svo skyni skroppnir og óforskammaðir að reyna að snúa út úr umræðunni með þessum hætti þegar boðið hefur verið upp á aðra nálgun á dagskrá þingsins í dag þannig að hægt sé að koma þeim málum sem eru hér á dagskrá til nefnda fyrir nefndadaga í næstu viku. Starfsáætlun þingsins hefur legið fyrir allt þetta þing. Ef þetta mál og þessi mál öll eru svona mikilvæg, af hverju komu þau einfaldlega ekki fram fyrr? Af hverju hefur örlað á því í umræðunni að þau mál sem þegar eru í nefndum séu ekki jafnmikilvæg 

Frú forseti. Mig langar til að spyrja um það mál sem við erum að ræða hérna, hvenær því eigi að ljúka eða umræðunni að ljúka, hvort henni verði frestað og önnur mál tekin fyrir eða fundi slitið. Ég er þannig gerður að ég vil helst vita hlutina. Mér þótti mjög slæmt í gær þegar ég var að undirbúa mig undir ræðu og var búinn að stilla mig inn á hana andlega að allt í einu var klippt á umræðuna. Það þótti mér ekki gott, frú forseti. Auk þess vil ég að hæstv. forsætisráðherra sé viðstödd umræðuna vegna þess að þetta skiptir hana miklu máli. Ég ætla ekki að tala um fjölskylduvæna … 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég skil að nokkru leyti tilmæli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar um að það eigi bara að tala hér þangað til mælendaskráin er búin. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér forgangsmál ríkisstjórnarinnar en ég hvet alla til að skoða dagskrá þingsins og sjá málin, lesa yfir þau og meta hvort þetta mál sé mikilvægasta málið, meta hvort það sé skynsamlegt og rétt að setja allt annað aukreitis. Af hverju segi það, virðulegi forseti? Það var nákvæmlega það sem gerðist í dag. Þingflokksformenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks buðust til að reyna að flýta fyrir þeim málum eins og kostur er og hvíla þetta mál, vanreifaða, illa undirbúna og slæma mál sem hér liggur fyrir, en það var auðvelt fyrir hæstv. forsætisráðherra. Við skulum ekki vera í neinum feluleik með það að hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna stýra hér ekki einu eða neinu, hvað þá virðulegi forseti sem er á forsetastóli núna. Það er framkvæmdarvaldið og leiðtogar ríkisstjórnarinnar sem stýra hér för og sérstakur fulltrúi hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra kom hér inn og gaf algjörlega línuna fyrir virðulegan forseta um hvernig haga ætti þingfundi og færi í rauninni kannski bara betur á því að læða miða til virðulegs forseta í staðinn fyrir að vera með þau ræðuhöld sem hér voru. Ég vildi, virðulegi forseti, af þessu tilefni lesa hér úr ræðu hv. þingmanns sem var haldin um svipað málefni, þó ekki jafnvanreifað eða illa undirbúið en þó um breytingar á Stjórnarráðinu fyrir nokkrum árum. Fyrst skal það nefnt sem þáverandi hv. þingmaður sagði þegar hann var að ræða um Stjórnarráðið og þá er hann að vísa til þess að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, hafi staðið einstaklega vel að þessu. Hann sagði þá, með leyfi forseta: „Þá voru menn ekki að kasta til höndunum, menn voru ekki að flýta sér þá, heldur settu þverpólitíska nefnd í málið og hún vann vel og lengi og niðurstaðan varð farsæl eins og verður gjarnan þegar þannig er að málum staðið.“ Síðan verður hv. þingmaður mjög reiður og hann er mjög ósáttur við þáverandi ríkisstjórn og segir, með leyfi forseta: „Hvers má vænta næst? Kemur ríkisstjórnin einhliða með breytingar á kosningalögum? Ég held að framsóknarmenn ættu að hugsa út í það áður en þeir afsala sér málfrelsinu hérna.“ Þetta málfrelsi, virðulegi forseti, kallaði hv. þingmaður það að geta talað eins lengi í hverju einasta máli og menn vildu og því var hv. þáverandi þingmaður, sem er að vísu hæstv. ráðherra núna, mjög á móti. Hann talaði um að afsala sér málfrelsinu því að þessi hv. þingmaður var frægur málþófsmaður. Áfram segir hann: „Kemur hún næst með einhliða breytingar á stjórnarskránni? Það er von að maður spyrji þegar löng og að mestu leyti órofin hefð fyrir að reyna að vinna í samstarfi flokka er rofin aftur og aftur, samanber nú lögin um Stjórnarráð Íslands og grundvallarskipan þeirra mála sem er auðvitað afar mikilvæg í stjórnkerfi okkar og stjórnsýslu, þingsköp Alþingis og fleiri slíkir hlutir.“ Og áfram heldur hann og segir: „Er þetta ný stefna? Verða allar hefðir um samskipti flokka og vilja til að reyna að leita sátta og samstöðu um hin mikilvægari grundvallarmál bara gefnar upp á bátinn?“ Og enn heldur hann áfram á öðrum stað, þar segir hann: „Á hverju þrífst og þroskast lýðræðið ekki síst? Á því að réttindi minni hluta og sjónarmið fái sanngjarna viðurkenningu og sanngjarnan sess og menn geti tekist á með rökum, menn hlusti á ólík sjónarmið og leyfi þeim að koma fram í málum.“ Og hæstv. núverandi ráðherra og þáverandi hv. þingmaður, og er svo sem enn hv. þingmaður, var svo reiður að hann lýsti þessum vinnubrögðum að vinna þetta ekki í samstarfi við flokka eins og hjá dönskum einvaldskonungum, var með þann samanburð að þetta væri eins og hjá dönskum einvaldskonungum, að þeir þæðu völd sín frá guði og þau kæmu af himnum ofan, og komi engum öðrum við en þeim sjálfum hvernig þeir fari með þau, og það þótti honum ekki farsælt. Virðulegi forseti. Hann sagði líka í lok sinnar ræðu, og enn er verið að ræða breytingar á Stjórnarráðinu sem eru nú ekki jafnróttækar og þessar, þar segir núverandi hæstv. ráðherra: „Maður hugsar þar um hluti eins og hagsmuni starfsfólks, viðkvæma málaflokka sem stefna í mikla upplausn eins og málefni á vegum landbúnaðarráðuneytisins og landamærin milli umhverfismála og atvinnuvega sem alls ekki fá þá útfærslu hér sem heppilegt væri, samanber neikvæðar umsagnir frá fjölmörgum undirstofnunum sem við þetta eiga að búa og gagnrýna að ekki skuli vera haft við þær samráð.“ Virðulegi forseti. Hvaða hv. þingmaður ætli þetta hafi verið? Hvaða hv. þingmanni fannst gersamlega fyrir neðan allar hellur að málið væri ekki unnið í samstarfi allra stjórnarflokkanna? Hvað hv. þingmaður skyldi það hafa verið? Hvaða hv. þingmaður skyldi það hafa verið sem líkti því að vinna þetta ekki í samvinnu allra flokka á þingi við danskan einvaldskonung? Hver skyldi það hafa verið, virðulegi forseti? Hvaða hv. þingmaður skyldi það hafa verið sem taldi að þingmenn væru að afsala sér tjáningarfrelsinu, málfrelsinu með því að hafa ekki þingsköpin eins og þau voru að menn gætu talað út í það óendanlega? Hver skyldi það hafa verið? Virðulegi forseti, það var hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon,  Ég held, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra, þáverandi hv. þingmaður, hafi gengið allt of langt í gagnrýni sinni þarna. Þetta eru allt of sterk orð, það er ekki hægt að vera með samlíkingar eins og hv. þingmaður var með þarna, þetta er of langt gengið. Ég held samt sem áður að þessi gagnrýni eigi við núna, að það sé ekki skynsamlegt að vinna hlutina með þeim hætti sem gert er hér. Ég vek athygli á að það sem hv. þingmaður gagnrýndi þá gekk miklu skemur en það sem gert er núna. Það var gengið miklu skemur þá en það voru hins vegar miklu sterkari orð sem hv. þingmanni notaði þegar hann var að gagnrýna þetta þá en gert hefur verið núna. Þannig að þótt seint sé gagnrýni ég hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, hann var allt of harðorður, hann gekk allt of langt, en það er alveg rétt hjá honum, virðulegi forseti, að það er ekki farsælt að vinna svona mál í miklum ágreiningi. Ég vil, virðulegi forseti, í þessari stuttu ræðu vekja athygli á að það væri og er mjög mikilvægt að við vinnum að því að endurskipuleggja ýmislegt sem snýr að Stjórnarráðinu. Við erum enn á sama stað og við vorum í upphafi þessa kjörtímabils þegar kemur að neytendavernd á fjármálamarkaði til dæmis. Allir eru sammála um það, hún er á víð og dreif, hún er hjá Fjármálaeftirlitinu, hjá Neytendastofu, hjá Samkeppniseftirlitinu, hjá umboðsmanni skuldara. Ef það hefur verið markmið að dreifa þessum stofnunum eins víða og mögulegt er þannig að þær eigi erfitt með að vinna saman verður því markmiði algjörlega náð ef þessi þingsályktunartillaga fer í gegn því að þá eru, held ég, engar tvær stofnanir sem sinna neytendavernd undir sama ráðuneyti. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti - og ég gleymdi því nú að hv. þáverandi þingmaður, Steingrímur J. Sigfússon, fór aðeins yfir það honum fannst ekki vera nægilega skilgreint hvað þetta átti að kosta allt saman - að hér höfum við horft á þessar endalausu stjórnarráðshræringar sem eru fyrst og fremst til komnar út af pólitískum hrossakaupum og það eina sem við vitum er að húsnæðiskostnaðurinn verður um hálfur milljarður. Það er það eina sem við vitum, við höfum ekki hugmynd um allan hinn kostnaðinn en hann er mikill og miklu meiri en þessi hálfi milljarður. Virðulegur forseti. Ég hvet hv. þingmenn stjórnarliðsins til að lesa ræðu formanns Vinstri grænna um stjórnarráðbreytingarnar 

Hæstv. forseti. Í upphafi ágætrar ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar var minnst á dagskrána sem liggur fyrir og forgangsröðun ríkisstjórnarinnar sem kemur fram í því að hafa þetta mál á dagskrá þrátt fyrir það samkomulag sem við þingflokksformenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks buðum á fundi fyrr í dag. Þar buðumst við að öllu óbreyttu til að geyma þetta mál til morguns og ræða öll þau fjölmörgu mál sem eru á dagskrá og lúta að breytingum á húsnæðismálum, aðgerðum gegn skipulagðri glæpastarfsemi - síðan tvö mál er snerta skuldsett heimili sem eru komin í skuldaaðlögun og jafnvel fyrir dóm; nauðungarsala, aðför, meðferð einkamála og fjármálafyrirtækja, sem sagt málshöfðunarfrestur og síðan kærufrestur, breyting samnings vegna greiðsluaðlögunar einstaklinga og fleiri góð mál. Þetta samkomulag gekk það langt að þingflokksformenn stjórnarliðanna komu með lista til viðbótar sem við vorum tilbúin til að bæta inn á dagskrána. Síðan kom í ljós að forgangsröðun ríkisstjórnarflokkanna er sú að þeir vilja tala um þetta mál eitt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvaða forsendur séu fyrir því að setja þetta mál í þennan forgang, hvort hann geti ímyndað sér það. Það er ljóst að með því að breyta kerfi Stjórnarráðsins svona seint á kjörtímabilinu mun ávinningurinn af því ekki nýtast þessari ríkisstjórn - hún mun væntanlega fara frá í fyllingu tímans, í síðasta lagi næsta vor - og næsta ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður bendir á forgangsröðunina hjá hæstv. ríkisstjórn, sem er mjög lýsandi. Hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa sakað okkur í stjórnarandstöðunni um að vera að stoppa umfjöllun um mikilvæg mál, nefndu sérstaklega það sem snýr að skuldamálum heimilanna. Þegar þeir fengu síðan tækifæri til að taka þessi mál fram fyrir þannig að við gætum komið þeim til nefnda var enginn áhugi á því, ekki nokkur. Hv. þingmaður spyr mig mjög erfiðrar spurningar. Hann spyr: Hvað vakir fyrir hæstv. ríkisstjórn? Vanalega þegar maður fer að hugsa hluti eins og þessa þá hugsar maður út frá rökhugsun, að það hljóti að vera eitthvað skynsamlegt á bak við. En við höfum séð að Stjórnarráðið hefur ekki náð sér eftir þær breytingar sem gerðar hafa verið á þessu kjörtímabili, sem að vísu eru ekki litlar. Þær breytingar voru illa ígrundaðar og báru þess merki að fyrst og fremst var um pólitísk hrossakaup að ræða en ekki það að menn ætluðu að bæta starfsumhverfi, bæta stjórnsýsluna og Stjórnarráðið. Þetta er allt vanreifað, menn hafa ekki hugmynd um hvar stofnanirnar eigi að vera og vita ekkert hvernig þeir eiga að vinna þetta. Í umsögn varðandi kostnaðinn er til dæmis verið að ræða það að byggja þurfi við húsnæði til að koma fólki fyrir í sömu ráðuneytum. Í fyrsta lagi gætu menn verið farnir að vinna eftir þessu upp úr næstu áramótum þannig að þetta er ekki rökrétt. Virðulegi forseti. Það er tvennt sem kemur til greina, að þetta séu bara hefðbundin pólitísk hrossakaup hjá ríkisstjórnarflokkunum og svo gæti þetta verið eitthvert daður við Evrópusambandið.

Hæstv. forseti. Já, manni gæti alveg dottið í hug áráttuhegðun, að vilja breyta Stjórnarráðinu, þar sem þetta er sjötta breytingin sem hæstv. forsætisráðherra stendur fyrir á kjörtímabilinu. Hv. þingmaður kom aðeins inn á það að fyrirhugaðar væru stórfelldar breytingar á húsnæði - það kom í ljós að við fyrri sameiningu ráðuneyta, innanríkisráðuneytið og velferðarráðuneytið eru mjög stór ráðuneyti, hefði húsnæðiskostnaður, breytingakostnaður, numið um 250 milljónum. Áætlað er að þær breytingar sem hér verði - ekki fylgir sundurliðað kostnaðarmat, það er ámælisvert og má kannski spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um það - kosti á bilinu 125 til 225 milljónir, sem er bara svona eins og að setja puttann upp í loftið og segja bara eitthvað. Nú erum við að tala um 100 milljónir sem skeikar og kannski 200–250 milljónir allt í allt. Við höfum verið í blóðugum niðurskurði síðastliðin ár og miðað við þá stöðu sem ríkissjóður er í og hvernig mistekist hefur að ná jöfnuði í honum, þrátt fyrir hástemmdar yfirlýsingar ríkisstjórnarflokkanna um að þeir hafi náð því, má velta því fyrir sér hvort þetta sé rétti tíminn til að fara í slíkar breytingar og henda þessum fjármunum út. Mig minnir, af því að hv. þingmaður er nú fyrrverandi heilbrigðisráðherra, að það hafi verið niðurstaðan í fjárlagagerðinni síðast að hæstv. velferðarráðherra hafi fengið 30 milljónir - eða hvort það voru 80, það er alla vega lítið brot af þessari upphæð - til að leysa vanda allra heilbrigðisstofnana á landinu sem út af stóðu þegar fjárlög voru samþykkt. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég vil vitna aftur í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar honum þótti kostnaðarmat ekki vera nógu nákvæmt. Hann sagði, með leyfi forseta: „Þetta er alveg kostulegt kostnaðarmat á einu máli, sem sagt er skilað auðu. Það er svona tuðað eitthvað um að þetta eigi nú að geta gerst bara allt saman án nokkurs kostnaðar en, jú, það gæti kannski orðið einhver kostnaður vegna biðlauna, starfsmannabreytinga, húsnæðis og annarra slíkra hluta en það verði þá bara að fjalla um það sérstaklega. Ég hélt að fjárlagaskrifstofan ætti að reyna að kostnaðargreina mál þannig að það lægi fyrir eftir því sem nokkur kostur er hvers yrði að vænta í sambandi við útgjöld ríkissjóðs.“ Þetta var skoðun hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar hann var í stjórnarandstöðu. Núna stýrir hann og hvar er kostnaðargreiningin? Hún er engin. Það að segja að kostnaður við húsnæði, sem er minnsti kostnaðurinn af þessu, verði 125–225 millj. kr., er eins og hv. þingmaður vísaði til, eins og að setja puttann upp í loftið. Ég vek athygli á einu sem fer ekki hátt og það er það að húsnæðiskostnaðurinn, sem er bara minnsti hlutinn, við efnahags- og viðskiptaráðuneytið var 25 milljónir. Sá kostnaður er bara farinn. Af því að menn tala hér um einskiptiskostnað, ja, það var sko aldeilis einskiptiskostnaður, hann var afskrifaður á einu ári eða tveimur. Virðulegi forseti. Það er sorglegt að á meðan menn eru hér að reyna að kreista út hverja milljón í heilbrigðisstofnanir úti um allt land setja menn hálfan milljarð í húsnæðiskostnaðinn og það er bara ekkert mál í Stjórnarráðinu. Síðan eiga menn eftir að fara í allra handa kostnað við að láta þetta virka allt saman, sem er eitthvað sem liggur ekki fyrir og ekkert hefur verið skoðað 

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem hv. þingmaður lauk máli sínu, að hálfur milljarður færi í húsnæðiskostnað við breytingar á þessum ráðuneytum. Ég vil benda þingmanninum á að þetta er ekki eini kostnaðurinn sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir frá því að hún var kjörin. Ég minni á að nú þegar liggja 1.000 milljónir undir í stjórnlagaráðsruglinu öllu sem hæstv. forsætisráðherra hefur staðið fyrir og boðar nú 250 millj. kr. kostnað við þjóðaratkvæðagreiðslu í október sem enginn veit hvað fjallar um. Auk þess er ég nýbúin að fá svör varðandi nefndir, ráð og verkefnahópa sem ríkisstjórnin hefur sett á stofn frá því að hún tók við - telur hátt í 400 nefndir og ráð - og þar liggja 600 milljónir. Og þá er ekki hægt að finna út úr svörunum hvað þessir hópar sem hæstv. utanríkisráðherra kom á fót við aðildarumsóknina hafa kostað skattgreiðendur. Sóunin á opinberu fé hjá þessari ríkisstjórn er alveg gríðarleg, bara þau atriði sem ég nefni hér eru 2,5 milljarður. Tveir og hálfur milljarður á meðan ríkisstjórnin gengur mjög frekt fram og sker niður íslenska heilbrigðiskerfið, sker lögregluna niður að hungurmörkum - ástandið hjá lögreglunni er orðið svo skelfilegt að þeir eru farnir að biðja um vopn, forgangsröðun er alveg skelfileg. En eins og einhver sagði hér fyrr í kvöld er þetta alveg í takt við það sem við sjáum gerast í stjórnuninni á Reykjavíkurborg eftir að vinstri menn komust inn fyrir dyr í Ráðhúsinu. Það sem vinstri menn kunna helst er að eyða skattfé sem hinn almenni vinnumarkaður aflar. Ég sé að tíminn er hlaupinn frá mér en ég ætla þá bara að varpa því fram hvort þingmanninum þyki þetta ekki mikil sóun á almannafé á þremur árum.

Virðulegi forseti. Varðandi kostnaðinn þá er þetta slík sóun að fara út í. Gefum okkur, sem er mun líklegra, að þær kosti extra 250 milljónir húsnæðisbreytingarnar í tengslum við þetta. Við erum að tala um það að rökin fyrir því að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið, samkvæmt þeirra gögnum, hv. þingmanna stjórnarliðsins og hæstv. ríkisstjórnar, eru þau að efnahags- og viðskiptaráðuneytið sé vanbúið, það vanti þangað fólk. Ef það eigi að vera áfram þurfi að setja meiri fjármuni í efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Þetta hefur að vísu aldrei komið fram áður og það er stefna ríkisstjórnarinnar að vera með efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Til að leysa það ætlar ríkisstjórnin að setja efnahagsmálin í fjármálaráðuneytið. Væntanlega þarf eitthvert fólk að sinna því sem ekki er verið að sinna í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu núna. Og er eitthvert kostnaðarmat á það hvað það kostar að byggja upp í fjármálaráðuneytinu? Nei, ekki neitt. Ef þetta fólk vantaði í efnahags- og viðskiptaráðuneytið er ólíklegt að þar sé einhver hópur fólks, sérfræðingar, sem sé búinn að bíða í mörg ár í fjármálaráðuneytinu eftir þessum verkefnum og hafi bara ekki verið að gera neitt annað fram til þessa. Ég mundi telja að það væri mjög ólíklegt og eiginlega fullkomlega útilokað. Þetta heitir bara að fara illa með opinbert fé og það er verið að sóa fjármunum. Hv. þingmaður nefndi ýmislegt þarna og mætti nefna fleira eins og landsdóm og annað slíkt sem er fullkomin sóun. Þarna einhvern veginn, í svona verkefni, þá opnast allir vasar. Hingað koma forstöðumenn stofnana, heilbrigðisstarfsmanna, sjúklingafélaga, sem og reyna að berjast fyrir hverri milljón, hverri krónu, og þeim er sagt: Heyrðu, þið verðið að skilja ástandið. 

Virðulegi forseti. Já, ég hef kallað þetta kratavæðingu hingað til og kratavæðing er þetta því að eins og ég kom inn á áðan kunna vinstri menn best að eyða almannafé. Mig langar að fara aðeins yfir í auðlinda- og umhverfisráðuneytið vegna þess að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson var með athyglisverða fyrirspurn fyrir ekki svo mörgum dögum varðandi reglugerð um friðun á svartfugli, sem við höfum þurft að taka upp í gegnum EES-samninginn. Nú er litið svo á að þessir fuglar séu friðaðir. Ég tengi þetta saman við það ráðuneyti sem á að fara að stofna hér, sameinað umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Íslendingar hafa til dæmis litið á veiðar á svartfugli og eggjatöku sem auðlind og það er flokkað sem náttúruauðlind hér á landi og er ekki í útrýmingarhættu, svona svipað eins og hvalirnir sem bannað er að veiða í Evrópusambandinu og má veiða hér. Eins höfum við þurft að taka upp reglugerðir varðandi friðun refs. Nú eru Kínverjar til dæmis farnir að sækja á loðdýrabændur á Íslandi að fá að flytja út refakjöt þegar við Íslendingar erum búnir að nýta skinnin af þeim og koma þeim í verð. Hvernig lítur þingmaðurinn á þessi mál í ljósi þess að allar reglur umhverfisráðuneytisins koma frá Evrópusambandinu í gegnum EES-samninginn og það er bara kranalagasetning í umhverfisráðuneytinu frá Evrópusambandinu? Er á einhvern hátt verið að sameina auðlindamál og umhverfisráðuneyti þannig að hægt sé að segja að auðlindir okkar, eins og til dæmis svartfugl, hvalir og aðrir stofnar sem við erum að nýta, tilheyri orðið umhverfismálum og séu ekki auðlindir í skilningi Evrópusambandsréttarins til að hægt sé til dæmis að setja á okkur hvalveiðibann 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður kemur hér að nokkrum málum. Eitt er það sem snýr að því hvernig leynt og ljóst er verið að lauma inn aðlögun í tengslum við aðild Íslands að Evrópusambandinu. Það er bara mjög einfalt að þetta er mjög ólíkt því sem við Íslendingar eigum að venjast. Á mörgum sviðum getum við lært mjög mikið af öðrum þjóðum og eigum alltaf að gera það. En í þessu tilfelli getum við ekki lært af Brussel, þegar kemur að nytjum á náttúruauðlindum. Við Íslendingar höfum þurft að lifa af náttúrunni, bæði með henni og af henni, og fjölmörg alþjóðleg umhverfisverndarsamtök, sem hafa kannski ekki verið vinsamleg okkur í öllum tilfellum, hafa svo sannarlega gefið okkur vottorð um þessa hluti svo að einhver dæmi séu tekin. Þetta er einn þátturinn. Síðan er hitt, sem er alvarlegra, og ekki er hægt að kenna Evrópusambandinu um það, það er það hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur praktíserað sín umhverfismál og ætlar að taka þar yfir fleiri. Hæstv. ríkisstjórn, og sérstaklega Vinstri grænir, er að koma óorði á umhverfisvernd, er að koma óorði á náttúruvernd. Ef svo heldur fram sem horfir munu þeir eyðileggja hugtakið þjóðgarð. Þegar það er orðið á þann veg að allt er bannað nema það sé sérstaklega leyft, eins og verið er að vinna leynt og ljóst að í stefnu hæstv. ríkisstjórnar, erum við komin í mjög slæm mál. Það að fara að reyna að banna allt það sem okkur hefur fundist sjálfsagt og tengist því að við viljum nýta náttúruna á sjálfbæran hátt, að slíkar hugmyndir séu á stjórnarheimilinu, er mjög alvarlegt. Það er enginn vafi á því að ef við komum fleiri málaflokkum undir umhverfisráðuneyti, eins og það er praktíserað núna, þá erum við Íslendingar í verulega slæmum málum.

Hæstv. forseti. Ég velti því áðan upp í stuttri ræðu um fundarstjórn forseta hvers vegna þetta mál væri jafnmikið forgangsmál ríkisstjórnarflokkanna og raun ber vitni. Þetta er slíkt forgangsmál að öllu öðru er rutt til hliðar til að unnt sé að ræða það til enda og ljúka afgreiðslu þess hið fyrsta. Svo virðist sem mat ríkisstjórnarflokkanna eða forustumanna ríkisstjórnarinnar sé að töf á málinu skapi stórfellda hættu og valdi miklum vandkvæðum. Ég er ekki viss um, hæstv. forseti, að íslenskur almenningur sé sammála því mati. Ég held að íslenskur almenningur sjái ekki hag sinn batna þó að enn eitt þingmálið sem felur í sér skipulagsbreytingar á Stjórnarráðinu nái fram að ganga. Ríkisstjórnin hefur, eins og fram hefur komið í þessari umræðu, verið afar upptekin við það frá því að hún tók við völdum að skrifa upp og færa til liði í skipuriti Stjórnarráðsins, skipuriti sínu, en ég er ekki viss um að íslenskur almenningur, heimilin eða fyrirtækin í landinu sjái árangurinn af því. Ég óttast að niðurstaða þessa þingmáls, nái það fram að ganga, verði svipuð og áður, að almenningur muni ekki finna fyrir miklum framförum þó að þessi þingsályktunartillaga nái fram að ganga. Í umræðunni hefur verið vikið að mörgum þáttum sem eru gagnrýnisverðir varðandi þessa tillögu. Við höfum fjallað um málsmeðferðina og við höfum fjallað um að ýmislegt vanti upp á til að hægt sé að líta svo á að tillagan sé fullbúin. Þar skiptir auðvitað mestu máli að allt kjöt vantar á beinin í sambandi við þær breytingar sem hér eru boðaðar. Hér eru breytingar gerðar á nöfnum ráðuneyta, ráðuneyti formlega lögð niður og ný stofnuð. Eina sem hönd á festir í þessari tillögu er í raun heiti hinna nýju ráðuneyta. Allt sem lýtur að verkaskiptingu milli þeirra er fullkomlega óljóst. Allt sem lýtur að því hvaða stofnanir muni lenda undir hvaða ráðuneyti er óljóst. Allt sem lýtur að því hvaða löggjöf eigi að heyra til ráðuneytunum er óljóst. Þetta á allt eftir að útfæra og þeir textar sem liggja fyrir um þetta eru mjög óskýrir og hvorki umfjöllun í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd né umræður í þingsal hafa náð að skýra þetta. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni og ræðum sem hér hafa verið haldnar er boðað að ráðist verði í þessa vinnu, þ.e. að útfæra verkaskiptingu og annað þess háttar, þegar málið hefur verið samþykkt. Það er ekki búið að undirbúa þær breytingar. Ef búið er að útfæra þær, þ.e. hvernig verkaskiptingin verður nákvæmlega og hvernig stofnunum verði skipað milli ráðuneyta, hefur því ekki verið deilt með okkur í þinginu, þingmenn hafa ekki verið upplýstir um það. Annaðhvort er málið óundirbúið að þessu leyti eða þinginu er haldið í myrkrinu um hvernig hin raunverulega útfærsla á að vera. Hvort tveggja er alvarlegt. Eins og ég rakti í ræðu sem ég flutti í gær eru ákveðnir þættir í þessu máli þannig að sjá má bæði kosti og galla á þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Þetta nefni ég vegna þess að auðvitað er það svo að í umræðum um hvernig skipa eigi málum innan Stjórnarráðs Íslands eru hlutirnir ekkert endilega svartir og hvítir, ekki endilega réttir eða rangir, það má færa rök með og á móti einstökum hugmyndum. Við sjálfstæðismenn rekjum það í nefndaráliti okkar að við viðurkennum að fyrir því geta verið ágæt rök að sameina málefni atvinnuvega undir eitt ráðuneyti. En við rekjum líka að gegn þeirri skoðun séu einnig sterk rök. Hvað þá breytingu varðar komumst við að þeirri niðurstöðu að ókostirnir vegi þyngra en kostirnir og fjöllum um það í nokkru máli, fyrir utan það sem við bendum á og skiptir verulegu máli, að tímasetning breytinganna er ekki góð. Við nefnum sérstaklega í máli okkar að ákveðnar atvinnugreinar séu í mjög viðkvæmri stöðu vegna þess að sótt er að þeim innan lands og einnig vegna þess að aðildarviðræður við Evrópusambandið skapa sérstaklega viðkvæma stöðu fyrir greinar á borð við sjávarútveg og landbúnað. Allar breytingar sem hugsanlega geta veikt stjórnsýslu og stefnumótun á sviði landbúnaðarmála og sjávarútvegsmála núna eru því varasamar. Við segjum hins vegar um annan þátt þessarar tillögu sem lýtur að því að færa ákveðna þætti varðandi auðlindanýtingu til umhverfisráðuneytis, að fyrst og fremst mæli tvennt á móti því. Við eigum bágt með að sjá nokkra kosti við þá breytingu. Við nefnum að þar geti fyrst og fremst raskast jafnvægi sem í dag er milli auðlindanýtingar annars vegar og auðlindaverndar eða verndar náttúrunnar hins vegar. Í dag er auðlindanýting á vegum nokkurra atvinnuvegaráðuneyta en verndin liggur hjá umhverfisráðuneyti. Þetta skapar vissulega ákveðna togstreitu í stjórnkerfinu og við nefnum að sú togstreita þurfi ekki að vera af hinu illa, hún sé í raun og veru nauðsynleg, það sé nauðsynlegt að sjónarmið auðlindanýtingar og verndar togist á. Við höfum áhyggjur af því að þetta jafnvægi raskist ef auðlindanýtingin verður að stórum hluta flutt til umhverfisráðuneytis þannig að verndarsjónarmiðin verði miklu þyngri á vogarskálunum auk þess sem við nefnum - sem skiptir ekki síður máli - að í tillögunni sjálfri, þingsályktunartillögu hæstv. forsætisráðherra sem við ræðum í dag, er auðvitað fullkomlega óljóst hver verkaskiptingin verður milli nýs atvinnuvegaráðuneytisins og nýs auðlinda- og umhverfisráðuneytis á sviði auðlindanýtingar. Eins og einn ágætur þingmaður nefndi í umræðu fyrr í kvöld er því það fyrsta sem gerist, verði þessi tillaga samþykkt á þingi, að togstreita verður innan ríkisstjórnar, innan stjórnarflokka og innan stjórnkerfisins um það hversu mikill hluti ákvarðanatöku á sviði auðlindanýtingar á að lenda umhverfisráðuneytismegin og hve mikill atvinnuvegaráðuneytismegin. Það verða bara slagsmál um það, bæði á hinum pólitíska vettvangi og í embættiskerfinu. Sama á auðvitað við um ítrekaðar spurningar um hvar einstakar stofnanir eigi að lenda. Þeim hefur líka verið svarað með mjög óljósum og misvísandi hætti. Við vitum, þingmenn í dag, með öðrum orðum ekkert hvert þær breytingar leiða sem mælt er fyrir í tillögunni. Þriðji efnisþáttur tillögunnar sem lýtur að efnahagsmálum og flutningi þeirra til fjármálaráðuneytis er kannski eins og sá fyrsti, að fyrir því má færa rök og gegn því má færa rök. Eftir því sem ég skoða þessi mál betur styrkist ég í þeim efasemdum sem ég hef um að rétt sé að stofna ráðuneyti sem hefur svo mikla yfirburðastöðu á sviði ríkisfjármála og efnahagsmála sem nýtt fjármála- og efnahagsráðuneyti hefði. Ég tel að það sé afar varasamt. Í greinargerð með tillögunni og í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er talað óljóst um einhvers konar hagráð eða jafnvel enn óljósar um einhvers konar stofnun á borð við Þjóðhagsstofnun eða þjóðhagseiningu, eða hvaða orð menn nota, sem einhvers konar mótvægi við ráðuneytinu. Ég tel að hugmyndir um slíkt mótvægi séu harla léttvægar þegar við erum á hinn bóginn að stofna til gríðarlega öflugs efnahagsráðuneytis sem á að hafa í hendi sér alla þræði ríkisfjármálastjórnunar, peningamálastjórnunar, hagrannsókna, hagspárgerðar og ég veit ekki hvað og hvað. Allur þunginn á sviði efnahagsmála á að liggja hjá því eina ráðuneyti, stefnumótun, rannsóknir og annað þess háttar. Sett er á eitthvert almennt tal um að hugsanlega verði síðar stofnað einhvers konar óháð ráð sem eigi að mynda mótvægi. Þær hugmyndir eru enn þá bara orðin tóm, hæstv. forseti. Lauslegar viðræður, menn hafa viðrað hugmyndir en engar hafa verið mótaðar eða liggja fyrir með skýrum hætti þannig að líta á það sem mótvægi er harla létt á vogarskálunum, svo ekki sé meira sagt. Þar að auki er rétt að benda á að eina faglega greiningarvinnan og greinargerðin sem liggur til grundvallar þeirri stefnumörkun að sameina fjármálaráðuneytið og efnahagsráðuneytið er einfaldlega alls ekki skýr hvað varðar niðurstöður um þetta efni. Þar er því teflt fram sem tveimur jafngildum möguleikum að annars vegar sé hægt að efla efnahags- og viðskiptaráðuneytið eins og það er í dag með því að styrkja hinn þjóðhagslega þátt þar innan dyra, eða að sameina við efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Eina vinnan sem farið hefur fram á vegum hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum gefur því niðurstöðu sem býður upp á valkosti en engin sérstök rök koma fram til að styðja annan valkostinn umfram hinn. Samræður við hagsmunaaðila, stofnanir og álitsgerðir um þetta efni hefðu verið þarfar frá miklu fleiri aðilum en bara einum fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra og efnahagsráðuneyti forsætisráðherra. Auðvitað hefði þurft að leita víðar fanga. Það hefði einnig verið eðlilegt, svo annað sé ekki nefnt, að bíða eftir að lokið yrði við greiningarvinnuna sem fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Árni Páll Árnason setti á af stað og stýrt er af enn einum fyrrverandi ráðherranum, Jóni Sigurðssyni, fyrrverandi bankastjóra og fyrrverandi formanni stjórnar Fjármálaeftirlitsins, og sem að koma erlendir sérfræðingar sem vel þekkja til þessara mála bæði hér á landi og erlendis. Það hefði verið eðlilegra að bíða eftir niðurstöðu þessa starfshóps áður en stefna var mörkuð. Það er svo einkennilegt í þessu máli að fyrst á að taka ákvörðunina, fyrst á að bera niðurstöðuna undir þingið og komast að niðurstöðu, og síðan á eftir á að fara í hina eiginlegu vinnu við útfærslu, sem auðvitað skiptir öllu þegar til kastanna kemur. Það hvað ráðuneytin heita skiptir harla litlu máli í samanburði við að skoða hvaða völd lenda hjá einstökum ráðherrum og einstökum ráðuneytum, hvaða stofnanir, hvaða verkefni og löggjöf á hvaða sviðum. Það er auðvitað það sem skiptir máli og um það hafa snúist þær spurningar sem við höfum spurt í þessari umræðu en ekki fengið svör við.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni kærlega fyrir ræðu hans, sérstaklega hugleiðingarnar um skiptingu auðlinda á milli ráðuneyta. Það hefur verið til umræðu í kvöld að mjög óskýrt sé hvað fari hvert, hvert undirstofnanir fari og hvað sé raunverulega áætlað með auðlindir landsins í þessum breytingum. En það var ekki það sem ég ætlaði að ræða í þessu andsvari. Mig langar að fá álit hv. þm. Birgis Ármannssonar þar sem ekki fylgir með þessari þingsályktunartillögu neitt kostnaðarmat að undanskildu því að talað er um húsnæðiskostnað upp á 150–250 milljónir, mjög óljós tala og munar þar 100 milljónum á milli, hvort Alþingi og alþingismenn láti ekki með samþykkt þessarar þingsályktunartillögu af hendi fjárstjórnarvald Alþingis til framkvæmdarvaldsins og þá líka eins, vegna þess að hér eru sífelldar reglugerðarheimildir veittar í lögum almennt sem er að vísu ekki í þessu máli því að þetta er þingsályktunartillaga, hvort honum þyki þessi ríkisstjórn ekki standa fyrir miklu framsali úr þingsal á lagasetningarvaldi. Í þriðja lagi langar mig til að spyrja þingmanninn um áhrif þess verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt og hún nái að koma til framkvæmda í haust - þessar breytingar eiga að koma til framkvæmda í haust. Hvað gerist ef ríkisstjórnin springur eða hrökklast frá völdum nú á vordögum og búið er að samþykkja þingsályktunartillöguna? Hver er 

Hæstv. forseti. Ég ætla að bregðast við þessu. Jú, ég er þeirrar skoðunar að núverandi hæstv. ríkisstjórn hafi í mörgum efnum staðið að framsali lagasetningarvalds frá þingi til framkvæmdarvaldsins. Í þessu máli sérstaklega er það gert blygðunarlaust, ef svo má segja, því að sú lagabreyting sam samþykkt var í september með atkvæðum ríkisstjórnarflokkanna gegn atkvæðum okkar í stjórnarandstöðunni fól í sér að mikið vald var fært frá þinginu til framkvæmdarvaldsins þó að vissulega héldist það fyrirkomulag að þessi mál þurfa að koma til umræðu á þingi eins og við upplifum núna. Þetta er ágætt dæmi um það hvernig völd eru flutt frá þjóðþinginu til framkvæmdarvaldsins. Varðandi fjárstjórnarvaldið þá er það svo að þegar Alþingi tekur ákvarðanir án þess að hafa nokkra hugmynd um hver kostnaðurinn verður þá er auðvitað, eins og hv. þingmaður nefnir, með vissum hætti verið að framselja fjárstjórnarvald til ríkisstjórnar þó að nauðsynlegt sé lögum samkvæmt að koma með fjáraukalagafrumvarp í fyllingu tímans til að leita eftiráheimildar til þeirra fjárráðstafana sem gripið verður til á grundvelli þessarar tillögu. Einmitt þess vegna er svo mikilvægt að kallað sé eftir upplýsingum um útgjöld sem fylgja tillögum af þessu tagi, það er mjög mikilvægt. Gert er ráð fyrir því í þingsköpum að svona þættir séu skoðaðir. Eins og hv. þingmaður nefndi í andsvari sínu þá er það sem liggur fyrir í þessu máli afar opið, óljóst og tekur aðeins til hluta þess kostnaðar sem líklegt er að falli til.

Virðulegi forseti. Ég þakka mjög skýrt svar, sérstaklega það sem snýr að fjárstjórnarvaldi Alþingis. Það má hæglega snúa þessu við vegna þess að það mál sem nú er til umræðu er ekki yfirlit frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Nú byrjar þetta á þann hátt að Alþingi samþykkir óútfylltan tékka til að leyfa framkvæmdarvaldinu að leika sér með og framkvæmdarvaldið gerir það sem það vill, kemur svo með málið og beiðnina inn í þingið á fjáraukalögum og þá fyrst, í gegnum fjáraukalög, kemur fjármálaráðuneyti að málinu. Fjárveitingavaldið er orðið einu ári á eftir. Þá spyr ég: Hver verður þá hlutur Ríkisendurskoðunar í því að yfirfara ríkisreikninga? Það er búið að snúa öllu á hvolf, frú forseti, sem er náttúrlega alveg í stíl við þá verklausu ríkisstjórn sem hér situr. Ég minni þingmanninn á að ég 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að fá tækifæri til að svara síðustu spurningu hv. þingmanns sem lýtur að því hvernig sé líklegt að ný ríkisstjórn bregðist við hvað þetta varðar þegar hún tekur við í fyllingu tímans, hvort sem það verður eftir fáeina mánuði eða eitt ár. Auðvitað gerir sú aðferð sem núverandi hæstv. ríkisstjórn beitir í sambandi við þetta mál það að verkum að skuldbinding nýrrar ríkisstjórnar til að fylgja þeirri stefnu sem hér birtist verður engin. Ný ríkisstjórn hlýtur að líta svo á að hún hafi fullar heimildir til að taka nýjar ákvarðanir byggðar á öðrum forsendum en sú ríkisstjórn sem nú situr. Ef málið hefði verið unnið í einhvers konar sátt, ef það hefði haft annan aðdraganda og leitað hefði verið sátta um niðurstöðuna 

Hæstv. forseti. Í ágætri ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar velti hann upp þeim áhugaverða vinkli að togstreita gæti myndast á milli ráðuneyta og jafnvel innan stofnana ef ekki væri ljóst nákvæmlega hvort undirstofnunin færi í heilu lagi undir viðkomandi ráðuneyti eða ætti með einhverjum hætti að heyra undir tvö ráðuneyti, eins og hefur heyrst í umræðunni og við höfum ekki fengið skýr svör við frá framsögumanni eða hæstv. forsætisráðherra eða öðrum þeim stjórnarliðum sem hafa lýst skoðunum sínum á því með hvaða hætti er hér verið að byggja upp nýtt stjórnarráðskerfi. Því hefur hins vegar verið haldið fram að verið sé að taka upp eitthvert norrænt kerfi. Ég hef ítrekað bent á að í þeirri skýrslu starfshópsins sem kom fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem hv. þingmaður situr í, er listað upp með hvaða hætti þetta er annars staðar á Norðurlöndum. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að skýrari verkaskipting sé fólgin í því að þetta verði sett upp eins og það er til að mynda í Noregi þar sem landbúnaðarráðuneyti er með allar þær stofnanir sem heyra undir það, þar á meðal rannsóknarstofnanir og menntastofnanir, og síðan er sjávarútvegurinn með sitt, hafrannsóknastofnun og strandlengjustofnun - eins og var verið að ræða hér um haf og strönd þegar var verið að skipta upp Hagsýslunni en menn viku síðan illu heilli frá - hvort það sé ekki miklu betri aðferð en þetta samkrull undir því yfirskyni að verið sé að taka upp norrænt kerfi sem virðist ekki vera það. Er þingmaðurinn sammála mér um að þetta sé gerólíkt og að 

Hæstv. forseti. Í raun get ég svarað spurningu hv. þingmanns með þeim hætti að mér finnst svona í grunninn alveg galið ef á að láta einhverja stofnun heyra undir fleiri en eitt ráðuneyti. Mér finnst það vera hreinasta vitleysa. Ég held að það sé öllum fyrir bestu, bæði stofnununum og þeim sem eiga samskipti við þær úti í þjóðfélaginu, hagsmunaaðilum, einstaklingum og öðrum, fyrir utan auðvitað ráðuneytin og starfsmenn þeirra, að það sé skynsamlegast og skýrast að hafa þessi mörk, valdmörk og mörk í verkaskiptingu, eins skýr og kostur er. Mér finnst mikilvægt að þetta sé allt saman eins skýrt og kostur er. Ég held að sú viðleitni að reyna að hafa þessa hluti óljósa með því að vísa með óljósum hætti til þess að ráðuneyti eigi að koma saman að ákvarðanatöku og þess háttar sé fyrst og fremst bara til að ýta vandamálinu á undan sér. Menn vilja ekki höggva á hnútinn í dag til að stuða sem fæsta, ögra sem fæstum og reyna að hafa alla góða og fyrir vikið er vandamálinu ýtt inn í framtíðina en vandamálin munu koma upp þegar ágreiningur verður um það hvar valdið liggur raunverulega, hvar línan í verkaskiptingunni á að liggja. Ég held að það sé miklu betra að taka af skarið um þetta fyrir fram þannig að þetta sé alveg klárt og kvitt. Varðandi það sem hv. þingmaður segir um Norðurlöndin þá er athyglisvert þegar farið er í gegnum þá lista sem fylgja með í þeim gögnum sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fékk í hendur um skipan þessara mála annars staðar á Norðurlöndum að þetta er ekki einhlítt, þetta er mismunandi milli landa. Það fyrirkomulag sem mælt er fyrir um í þessari tillögu er alls ekkert frekar að norrænni fyrirmynd en eitthvert allt annað fyrirkomulag. Það má finna fordæmi fyrir sumu en alls ekki öðru.

Hæstv. forseti. Ég vil halda aðeins áfram með þetta samkrull þar sem fleiri en einn ráðherra virðist eiga aðkomu að stofnunum. Nú þekkjum við þessa fyrirmynd hjá núverandi ríkisstjórn. Þegar við til að mynda lögðum niður Varnarmálastofnun enduðu mál með þeim hætti að hæstv. innanríkisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra fóru sameiginlega með ýmis öryggismál. Ég vil spyrja hv. þingmann í ljósi þingmannaskýrslunnar, þar sem ítrekað er talað um hve mikilvægt sé að hver ráðherra hafi ábyrgðarsvið og mikilvægi þess hvernig hann fari með vald eða yfirráð yfir sjálfstæðum undirstofnunum, hvort ekki sé varhugavert að fara að margfalda þá slæmu fyrirmynd sem ríkisstjórnin virðist hafa tekið upp varðandi Varnarmálastofnun og hugsanlega má halda því fram að þær breytingar sem gerðar voru á Farsýslunni og Vegagerðinni séu eitthvað álíka. Er ekki verið að fara þvert gegn þeim hugmyndum 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að dálítið undarlega var farið með Varnarmálastofnun. Rök voru bæði með og á móti því fyrirkomulagi sem komið var á þegar Varnarmálastofnun var sett á fót á sínum tíma en þegar hún var lögð af þá enduðu þessi mál í tómri upplausn að mínu mati. Hugsanlega hefur rykið eitthvað sest yfir þetta því að verkaskipting er að skýrast en í millitíðinni hefur verið mikið óvissuástand. Ég held að það hafi ekki hjálpað að skipta ábyrgðarsviðinu milli tveggja mismunandi ráðherra og tveggja mismunandi ráðuneyta. Ég held að það sé bagalegt og til skaða. Ég hef auðvitað áhyggjur af því að það sama muni hljótast af mörgum þeim breytingum sem sagt er frá í þessari tillögu, ýmist skýrt eða með óljósum orðum. Ég held að stjórnkerfið verði í töluverðu uppnámi í 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa afar upplýsandi ræðu sem hér var flutt. Mig langar að velta upp ákveðnum þáttum við hv. þingmann af því að hann er nefndarmaður í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Mér var auðsýndur sá heiður að fá að sitja þá daga í nefndinni sem þetta mál var til umfjöllunar þar. Nú hefur það komið fram að á fyrri stigum málsins hafi verið gríðarlega mikil andstaða við það, t.d. meðal hagsmunaaðila í sjávarútvegi, landbúnaði og fleiri. Hins vegar hafa ákveðin samtök verið frekar fylgjandi ráðuneytisbreytingunum. Fram kom á fundum hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem var verið að ræða þetta mál að jafnvel aðilar sem hafa áður verið frekar fylgjandi þessum hugmyndum eru að snúast gegn þeim og mæltu síður með þeim breytingum sem hér er fjallað um. Mig langar til að fá sýn hv. þingmanns á þetta, hvort hann gæti ekki staðfest það hér þar sem það eru einungis orð nefndarmanna sem liggja til grundvallar vegna þess að málið var ekki sent út til umsagnar. Getur hv. þingmaður ekki staðfest það að skilningur hans sé sá sami og minn, þ.e. að andstaða við málið hafi vaxið frekar en hitt hjá aðilum sem hafa tjáð sig um stjórnarráðsbreytingarnar á þessu kjörtímabili? Seinni spurningin er: Hefði ekki verið eðlilegt að málið hefði farið til umsagnar og fengið eðlilega málsmeðferð og þá hefðu sjónarmið, mörg hver, komið fram hvað þetta snertir?

Hæstv. forseti. Ég ætla að reyna að svara hv. þingmanni eins skýrt og mér er kostur við þessar aðstæður. Ég held að það sé hárrétt mat hjá hv. þingmanni að afstaða ýmissa hagsmunaaðila sem áður voru hugsanlega nokkuð jákvæðir eða hlutlausir gagnvart þeim breytingum sem hér er mælt fyrir hefur breyst, andstaða í þeirra hópi hefur aukist. Ég vil þó halda því til haga að innan atvinnulífsins og innan hagsmunasamtaka eru vissulega skiptar skoðanir um þetta, bæði innan einstakra samtaka og eins milli samtaka. Mismunandi skilaboð berast frá ólíkum samtökum í atvinnulífinu. En það er rétt sem hv. þingmaður segir, andstaðan virðist hafa aukist frá því að farið var í svokallað samráðsferli og greiningarvinnu veturinn 2010–2011. Ég hugsa að því betur sem menn hafa skoðað þessar hugmyndir þeim mun síður líst þeim á þær. Ég held til dæmis að óhætt sé að segja að ýmsum sem hafa almennt verið jákvæðir gagnvart því að hafa eitt atvinnuvegaráðuneyti lítist ekkert á hvernig á að útfæra það og þeim finnist það nokkurt áhyggjuefni að taka eigi þessa ákvörðun áður en nokkur útfærsla liggur fyrir. Það eru mjög skiljanlegar áhyggjur. Eins og fram hefur komið eru skoðanir vissulega skiptar til dæmis innan atvinnulífsins um þessar breytingar en andstaðan hefur aukist frá því sem var þegar farið var í greiningarvinnu í fyrravetur. Ég verð að koma að öðrum atriðum síðar.

Frú forseti. Nú hefur það komið fram hjá meiri hluta nefndarmanna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að málið njóti víðtæks stuðnings, mikið samráð hafi verið og annað því um líkt. En það sem hv. þingmaður er að segja hér og staðfesta, þ.e. að andstaðan hefur almennt vaxið við þetta hjá aðilum sem jafnvel voru frekar fylgjandi þessu árin 2009, 2010, eru auðvitað dálítið merkileg tíðindi og nálægt því að vera hneyksli. Það vekur upp þær spurningar hvort ekki hefði verið eðlilegt að málið hefði farið til umsagnar því að þessi breytta afstaða margra aðila til málsins liggur ekki neins staðar frammi, og hver rökin voru fyrir því. Er þetta ekki eitthvað sem hefði átt að koma fram í eðlilegu umsagnarferli og hefði þar af leiðandi verið öllum þingmönnum hér inni ljóst en ekki einungis þeim sem eiga sæti í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd?

Hæstv. forseti. Ég held að aðstæður í þessu máli og eins reynslan frá undanförnum árum sýni okkur að best sé að vinna svona mál eins vel og kostur er, það sé best að senda þau til umsagnar og fá álit þeirra sem bæði hafa hagsmuni af niðurstöðunni og eins þekkingu á því fyrirkomulagi sem verið er að ræða. Það er auðvitað ekki svo að hagsmunaaðilar, hagsmunasamtök, áhugamannafélög og aðrir komi fyrir þingnefndir eða láti í ljós álit sitt bara til að þrýsta á einhverja tiltekna niðurstöðu í þágu sinna hagsmuna. Það er einnig mjög gagnlegt fyrir þingið og þingmenn að eiga samræður og fá upplýsingar frá þeim samtökum um reynsluna af fyrirkomulaginu eins og það hefur verið. Hagsmunasamtök í atvinnulífinu, svo dæmi sé tekið, eru í mjög mörgum tilvikum þeir aðilar sem hafa hvað mest samskipti við stjórnvöld og hafa þar af leiðandi hvað mesta þekkingu á því sem þar fer fram. Auðvitað hefði eðlilegt umsagnarferli verið til mikilla bóta í þessu máli og jafnframt hefði verið til bóta ef við í nefndinni hefðum haft betra tækifæri til að eiga samræður við þá gesti sem þó komu á fund okkar.

Hæstv. forseti. Klukkan er hálftvö um nótt og mig langar að biðja hæstv. forseta að upplýsa okkur, þingheim, um það hversu lengi þingfundur mun standa. Nú tel ég að flestallt fólk sem ekki er í nætur- og vaktavinnu sé gengið til náða og margir þingmenn í þessum sal eiga mæta til nefndarfunda kl. 8.30 í fyrramálið. Það væri því ágætt ef hæstv. forseti gæti upplýst okkur um, eins og kallað hefur verið eftir fyrr á þessum næturfundi, hversu lengi þingfundurinn mun standa þannig að menn geti skipulagt starf sitt og líf.

Virðulegi forseti. Nú eru orðnir einir 14, 15, 16, 17 tímar að verða síðan flestir byrjuðu vinnudaginn og við eigum að mæta á nefndarfundi eftir rúma sex tíma. Það er löng mælendaskrá og þetta mál mun ekki klárast í kvöld, það er algerlega augljóst. Mig langar því til að spyrja virðulegan forseta hvort ekki sé rétt að huga að áferðinni á Alþingi og virðingu Alþingis og slíta þessum fundi hvað úr hverju, vegna þess að ljóst er að málið verður ekki klárað í kvöld, sama hvað verður þrjóskast við.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þær óskir sem hér koma fram og vil líka ítreka þá ósk að hæstv. forsætisráðherra og helst forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar séu viðstaddir þessa umræðu en dvelji ekki langdvölum frammi í matsal allt kvöldið. Þeir hafa greinilega tíma til að vera í þinginu en eru ekkert að fylgjast með umræðum og það er auðvitað vanvirðing við þingið. Það er fróðlegt að rifja upp ummæli þessara sömu ráðherra við sömu aðstæður og vitna í það sem ráðherrarnir höfðu sagt, með leyfi forseta: „… ekki verði brotin sú hefð sem yfirleitt er reynt að fylgja, að það séu ekki kvöld- og næturfundir tvo daga í röð heldur líði gjarnan sólarhringur á milli þangað til aftur er gripið til slíkra úrræða …“ Ég get vitnað í mörg fleiri ummæli þessara ágætu hæstv. ráðherra og mun gera það í annarri ræðu minni undir þessum lið sem ég hef heimild til að fara í. Ég vil ítreka þá beiðni til virðulegs forseta að ráðherrarnir, a.m.k. forsætisráðherra sé hvött til að vera viðstödd þessa umræðu en sýni ekki þinginu þá vanvirðingu sem framkoma hennar ber með sér.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni og beina því til frú forseta að hæstv. forsætisráðherra sé viðstödd þessa umræðu. Hæstv. forsætisráðherra sagði fyrr í dag að það væri mjög eðlilegt að afgreiða mál á færibandi úr þinginu og ég held að það hljóti þá að vera lágmarkskrafa hjá okkur þingmönnum að hæstv. forsætisráðherra láti svo lítið að standa að minnsta kosti við færibandið og fylgjast með þeirri afgreiðslu. Það gengur auðvitað ekki lengur að málum sé svo háttað að vanbúin mál komi inn í þingið og þau fái síðan ekki eðlilega þinglega meðferð og hæstv. ráðherrar sem bera málin uppi og reyna að keyra þau í gegn á færibandahraða, með aðstoð hv. þingmanna sem snúa færibandinu, séu ekki viðstaddir umræðuna. Ég vil beina því til frú forseta að athuga hvort hæstv. forsætisráðherra geti ekki látið svo lítið að koma hingað og hlýða á þær fjölmörgu ræður sem eru hér á dagskrá.

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir tali af virðingu um Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég ætla að vísa í orð hæstv. fjármálaráðherra frá því í dag þegar hún taldi að vorið væri mikill uppskerutími. Nú er klukkan að verða hálftvö og ekkert bólar á hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, til að taka þátt í þeirri miklu uppskeru sem þetta mál er greinilega að gefa um miðja nótt. Ég ætla að fylgja fordæmi félaga minna í þinginu og ekki bara fara fram á að hæstv. forsætisráðherra sitji í þingsalnum, heldur að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra komi hingað og taki þátt í þeim uppskerustörfum sem við vinnum þessa nótt. En að öðru. Mig langar í mestu einlægni að spyrja hæstv. forseta hvort ekki sé orðið tímabært að fara bráðlega að hleypa okkur heim svo við getum alla vega farið í sturtu á milli funda því að við eigum að mæta á nefndafundi kl. hálfníu í fyrramálið. Er ekki hægt að fá einhvern botn í þetta, frú forseti?

Forseti getur í það minnsta upplýst að sá forseti er nú situr á forsetastóli mun sitja til kl. tvö.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að taka undir þær beiðnir að í það minnsta hæstv. forsætisráðherra sé viðstödd umræðuna og auðvitað væri æskilegast að hæstv. forsætisráðherra tæki þátt í umræðunni og svaraði þeim fjölmörgu spurningum sem bornar eru fram. Hæstv. forsætisráðherra hefur sett þetta mál á oddinn sem helsta mál ríkisstjórnarinnar. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að ég varð óumræðilega sorgmæddur og fyrir miklum vonbrigðum með viðbrögð stjórnarflokkanna í dag að vera ekki tilbúnir að taka í útrétta hönd okkar þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins þegar við lögðum það til í dag að taka mjög brýn mál á dagskrá í stað þess að ræða þetta stjórnarráðsmál eitthvað inn í nóttina. Það væri einnig ágætt, frú forseti, að fá að vita hvenær því mun ljúka því að eins og fram hefur komið fyrr í kvöld eru nefndafundir snemma í fyrramálið. 

Virðulegi forseti. Ég hef mikla trú á sitjandi hæstv. forseta og veit að hún talar skýrt og er ekki með málalengingar og orðskýringar sem þingheimur á erfitt með að skilja þannig að ég óska eftir skýrum svörum frá hæstv. forseta um hvað hún hyggist halda þennan fund lengi. Í gær var nefnilega rætt um miðnótt sem var hálfeitt, við erum komin fram yfir það. Síðasti hæstv. forseti nefndi „enn um stund“ og við erum alla vega komin tæplega einn og hálfan tíma síðan enn um stund var viðkvæðið. Ég vil því að spyrja hæstv. forseta, sem er íslenskukennari og fyrrverandi skólastjóri, og hlýtur að geta svarað skýrt. Ég óska eftir skýrum svörum, virðulegi forseti, vegna þess að þetta gengur ekki svona mikið lengur, tel ég.

Forseti skal tala skýrt fyrir hv. þingmann. Sá forseti er nú situr á forsetastóli mun sitja til kl. tvö. Þá tekur forseti þingsins við fundarstjórn forseta og annað getur hæstv. sitjandi forseti ekki sagt.

Virðulegi forseti. Mig langar til að halda áfram að vitna í ummæli forustumanna ríkisstjórnarinnar við svipaðar aðstæður og við erum nú í en þar var m.a. sagt, með leyfi forseta: „Herra forseti. Frumvarpið er að þessu leyti með ólíkindum. Það er í raun og veru með ólíkindum. Ég var að velta því fyrir mér hversu mönnum hafi farið aftur á Íslandi, hversu skammarlega léleg vinnubrögðin skuli vera orðin hér. Gengið skal frá þessu gríðarlega stóra máli hér, pína það í gegnum Alþingi með næturfundum og hörku og skjalið sem byggt er á er ómerkilegur snepill, það er snifsi.“ Þetta gæti vel átt við þetta mál. Það segir áfram, með leyfi forseta: „Ég held því að það sé ekki skynsamlegt að vera að keyra hér á löngum næturfundum þannig að mannskapurinn sé þeim mun dasaðri daginn eftir. Það liggur þannig að verði næturfundur frekar en orðið er er augljóslega ekki hægt að endurtaka það á morgun. Það er ekki til siðs á Alþingi að halda kvöld- eða a.m.k. næturfundi marga daga í röð þannig að mér sýnist að ósköp lítið vinnist með því að halda miklu lengur áfram og ef það yrði gert þá mundi það fyrst og fremst leiða til þess að það yrði ekki hægt að byrja á sama tíma aftur í fyrramálið.“ Þetta eru ummæli forustumanna núverandi hæstv. ríkisstjórnar, virðulegi forseti. Það getur því ekki verið vilji forustumanna ríkisstjórnarinnar að 

Forseti vill árétta að það er forseti þingsins sem ákvarðar dagskrá og tímasetningu en ekki framkvæmdarvaldið.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að ítreka að það er ekki að ósk stjórnarþingmanna að verið sé að ræða þetta mál í nótt. Það var reynt að leita leiða til að semja um það í dag og um lausn þessa máls. 

Hæstv. forseti. Maður getur orðið ansi ringlaður á næturfundum þegar hlustað er á hv. þingmenn, en ég lít svo á, hæstv. forseti, að forseti stjórni fundi og það sé ekki okkar að gefa fyrirskipanir. Mig minnir að hv. þingmaður sem talaði á undan mér hafi tilkynnt það fyrr í kvöld eða nótt undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, að forseta bæri að tilkynna okkur þingmönnum að þessum þingfundi yrði haldið áfram fram á morguninn meðan mælendaskrá væri svo löng sem þingmanninum sýndist. Nú er það svo, frú forseti, að ég tel mjög mikilvægt að við fáum að nota ræðutíma okkar og við þingmenn fáum að segja það sem okkur býr í brjósti um þau mál sem eru til umræðu í þinginu. Það er ágætt að menn séu ekki að fetta fingur út í að við fáum að tala en auðvitað er ekkert vit í því, frú forseti, að halda þingheimi hér við umræður um miðja nótt meðan það liggur ekki einu sinni fyrir hvaða mál eru í forgangi hjá þeim sem stýra því hvaða mál eru sett á forgangslista, þ.e. frá stjórnarflokkunum.

Frú forseti. Mér þykja stjórnarliðar vera að snúa þessu máli á hvolf því að ég veit ekki betur en reynt hafi verið að semja um þetta mál í dag og semja um að önnur mikilvægari mál kæmust á dagskrá. Það er auðsjáanlega mikil andstaða við það mál sem við ræðum hér og það á ekki bara við um stjórnarandstöðuna, a.m.k. tveir þingmenn stjórnarliðsins, fyrrverandi hæstv. ráðherrar, hafa lýst mikilli andstöðu við málið. Málið er vanbúið, það fékk ekki eðlilega umfjöllun í nefnd og það er fullkomlega eðlilegt að þetta mál sé tekið til hliðar og við ræðum önnur mál á dagskránni, eins og hæstv. ríkisstjórn var boðið í dag og hv. þingmönnum stjórnarliðsins. Maður hlýtur að velta því fyrir sér vegna þess að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir spurði af hverju menn vildu ekki ræða til að mynda niðurgreiðslu til hitaveitna. Það var boðið í dag að taka það mál á dagskrá en lítið ber á hv. stjórnarþingmönnum. 

Virðulegi forseti. Lygin verður ekki að sannleika þótt hún sé endurtekinn trekk í trekk, eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason reynir að gera í ræðustól Alþingis ítrekað. Það er ekki rétt að það sé vilji stjórnarandstöðunnar að þetta mál sé hér á dagskrá og það sé málið sem við erum að ræða. Það liggur fyrir að þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar fóru þess á leit, lögðu fram tillögu í fullri einlægni, af heilum hug, um að höggva á þann hnút sem er á þingstörfunum til að greiða fyrir því að mál sem ríkisstjórnin telur brýn en greinilega ekki nógu brýn, ekki brýnni en þetta mál, komist til nefndar og fái þinglega meðferð. Því var hafnað, frú forseti, og það þýðir ekki fyrir hv. þm. Björn Val Gíslason að hamra á hinu 

Hæstv. forseti. Að gefnu tilefni vil ég segja að engin hótun lá í þeim orðum mínum hér að málið gæti þess vegna verið rætt í dag eða eftir viku. Ég var einfaldlega að benda þingheimi á að ef við tökum málið ekki úr umferð tímabundið eins og við lögðum sannarlega til - það er svo óheyrilega sorglega rangt að heyra hv. þm. Björn Val Gíslason koma hingað upp trekk í trekk og reyna að snúa því og tvista að því frumkvæði að sátt að breyta dagskrá sem kom frá þingflokksformönnum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í dag var hafnað af stjórnarliðum. Þess vegna erum við að ræða þetta mál. Ég vil benda á að það eru margir á mælendaskrá, það getur vel verið að umræðan haldi áfram og á meðan þessi umræða heldur áfram verða ekki önnur mál rædd. Við buðum það að önnur mál yrðu tekin á dagskrá og kæmust til nefnda til að hægt yrði að nýta nefndadagana í næstu viku og það er stjórnarliðanna að útskýra 

Virðulegi forseti. Ég er búinn að fara þess á leit við virðulegan forseta að hann upplýsi hvenær þingfundi mun ljúka og er lítið um svör þannig að ég vildi vekja athygli virðulegs forseta á því að árið 1921 voru samþykkt lög á hv. Alþingi, nánar tiltekið vökulögin. Þau tryggðu íslenskum sjómönnum sex tíma hvíld á sólarhring. Ég vildi með mestu vinsemd kanna hvort virðulegur forseti hefði hug á því að virða vökulögin því að það er að styttast í nefndafundi. Ég held að þetta hafi verið afskaplega farsæl lög og skynsamlegt sé að vera með lágmarkshvíldartíma. Ég held að fólk vinni miklu betur ef það fær þennan lágmarkshvíldartíma. Ég fer þess á leit við virðulegan forseta að hún upplýsi hvort hún hyggst fara eftir vökulögunum.

Forseti getur upplýst hv. þingmann um það að væri hann skipstjóri færi hann eftir vökulögunum.

Virðulegi forseti. Ekki nóg með það að hér séu í gildi vökulög, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, heldur er í gildi reglugerðartilskipun frá Evrópusambandinu sem kveður á um 11 klukkustunda hvíldartíma á milli vakta í vinnu, enda flissuðu þeir mikið áðan, þingmenn Samfylkingarinnar, þegar var verið að tala um óeðlilegan vinnutíma í íslenska þinginu, klöppuðu á kné sér og sögðu: Þetta er sko ekki svona í Evrópusambandinu. Þá höfum við það.  Ég minni frú forseta á að það er langt síðan 11 tíma hvíldarmarkið gekk yfir á þessu kvöldi og líka í gærkvöldi og fer fram á það í fyllstu einlægni aftur að forseti upplýsi um það hversu lengi þessi þingfundur á að standa því að nú er nóg komið að mínu mati.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem hefur komið fram hjá þingflokksformanni Vinstri grænna að af hálfu þingflokksformanna stjórnarflokkanna er fullur vilji til sátta og að ljúka dagskrá í nótt ef vilji er til þess. Þá getum við tekið þau mál sem eru á dagskrá, gengið frá þeim, komið þeim sem þurfa til nefnda, lokið umræðu um önnur o.s.frv. Af okkar hálfu, þá tala ég fyrir hönd þingflokksformanna Samfylkingar og Vinstri grænna, er fullur vilji til að ganga til sátta og ljúka dagskrá. Hafi menn ekki áhuga á því geta þeir rætt það mál sem er á dagskrá og haldið áfram inn í nóttina eins og þeir vilja. Við munum standa hér vaktina og fylgjast með þeim umræðum sem eru djúpar og efnislegar. Menn hafa klárlega áhuga á því að halda áfram. Ég ætla ekki að nota orðið málþóf, það skulu aðrir nota, en vilji menn taka dýpri efnislegar umræður um það mál sem er á dagskrá þá verði þeim að góðu. Ég sé enga ástæðu fyrir forseta til að slíta fundi.

Hæstv. forseti. Það er töluvert örlæti fólgið í því sjónarmiði sem hv. þm. Magnús Orri Schram setur fram og valkostirnir eru sem sagt: Við skulum klára það mál sem er á dagskrá hvað sem tautar og raular - og hinn valkosturinn er: Við skulum klára þetta mál og öll hin hvað sem tautar og raular. Þetta eru mjög góðir og spennandi kostir fyrir okkur hv. þingmenn. Það sem við höfum einfaldlega talað um er að beita smáverksviti hérna og 

Forseti. Þeim tilmælum hefur verið beint til forseta héðan úr ræðustóli að kalla eftir því að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar mæti í salinn og taki þátt í þeim umræðum sem fram fara, djúpu og efnisríku umræðum eins og hv. formenn þingflokka stjórnarliðanna kalla þær. Ég verð að lýsa því yfir að ég get ekki tekið undir þau tilmæli til forseta að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar komi hingað og sitji undir þessum djúpu umræðum. Þau hafa ekki tekið þátt í þeim. Ég held að það væri nær að beina þeim tilmælum til þessa forustufólks í íslenskum stjórnmálum að safna frekar kröftum, fara heim og hvíla sig og taka til við að stjórna landinu með betri hætti en það hefur sýnt af sér undanfarið.

Virðulegi forseti. Vandinn í þessu máli blasir algerlega við. Hann er sá að hv. forustumenn þingflokka stjórnarflokkanna líta þannig á að samningar felist í því að annar aðilinn samþykki allt sem hinn leggur til. Það var komið með mjög rausnarlegt tilboð í dag af hálfu fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna sem var að greiða fyrir því að 10–15 mál eftir því sem mér skilst yrðu afgreidd í dag og gætu þá gengið til nefnda á nefndadögum eftir helgi og síðan yrði þá tekið til við það mál sem við ræðum núna. Niðurstaða stjórnarliða var hins vegar sú að hafna þessari tillögu algerlega og halda áfram eins og leið lá með þetta mál sem við erum með í dag og taka síðan hin málin. Á mánudaginn lukum við nokkurn veginn umræðu um lítið ágætismál og hefði mátt vænta þess að þeirri umræðu lyki á 20–30 mínútum, 

Virðulegi forseti. Tilboð þingflokksformanns Samfylkingarinnar var óneitanlega sérstakt. Það voru tveir möguleikar og báðir fólu í sér ómöguleika. Sennilega hefur nákvæmlega þessi samningatækni leitt til þess að þeir sem hafa viljað semja um mál sín í þingflokkum stjórnarflokkanna hafa flæmst þaðan út. Ég legg til að við höldum umræðunni áfram, það er margt sem þarf að ræða, og hættum að tala um þetta. Það er greinilega ekki nokkur vilji til að semja um eitt eða neitt, hér á að ryðjast áfram með málin þannig að við skulum bara halda áfram þessari umræðu. Það er margt efnislegt sem við erum að segja og gott að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er mættur í salinn og mætti hann læra eitthvað af því sem hér 

Virðulegi forseti. Það liggur alveg fyrir hver línan er hjá hæstv. ríkisstjórn. Einhver hefði sagt að við værum ekki með mjög vitra leiðtoga við stjórnvölinn. Þrjóskan og þvermóðskan er slík að það skiptir engu máli þó að hagsmunir landsmanna verði fyrir borð bornir og öllum þeim málum sem þau sjálf telja að séu til hagsbóta fyrir fólkið í landinu verði hent út í hafsauga vegna þess að nú skuli þrjóskast við að vera með þetta skelfilega mál í alla nótt. Ég held að það sé þá æskilegt og eðlilegt í ljósi þessa að viðkomandi hæstv. ráðherra verði hér og taki þátt í umræðunni. Ég held að það hljóti að vera eðlileg krafa að hæstv. forsætisráðherra sé í salnum og skiptist á skoðunum við þingmenn. Það sama á að sjálfsögðu við um hæstv. ráðherra margra ráðuneyta og ég fagna því að sjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í salnum og hlakka til að eiga orðaskipti við hann á eftir. 
            

Forseti. Ég hyggst dýpka þá umræðu sem hér hefur átt sér stað um þetta mál allverulega frá því sem hv. stjórnarliðar hafa hlýtt á áður og vænti þess að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra leggi við hlustir fyrst hann hefur sýnt okkur þann sóma að birtast í salnum. Ég tók eftir því áðan, þegar ég gekk fram í Skála, að töluvert hafði gengið á veitingarnar sem þar eru til reiðu. Ég veit ekki hvort þar er um að kenna þaulsetu forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar eða þeirri tilhneigingu þingmanna að safna orku fyrir umræðu sem á eftir að standa fram undir morgun eða fram á morgundaginn. Ég tel nauðsynlegt fyrir forsvarsmenn þessa máls að svara því hverjir þeir almannahagsmunir eru sem kalla á að það mál sem hér er rætt komi fram. Hefur það verið gert? Hefur greining á því verið lögð fyrir þingið? Nei, það er ekki svo. Hefur þeim markmiðum verið lýst sem ætlunin er að ná fram? Það er vissulega gert en ekki verður sagt að það sé ítarlega gert. Markmiðunum sem ætlunin er að ná fram með þessu máli er svo lýst að það sé að gera Stjórnarráðið öflugra og skilvirkara. Það er allt og sumt sem felst í markmiðslýsingunni og greiningunni í því þingmáli sem hér liggur fyrir.  Hver er bakgrunnur þessa máls? Hann má finna í stjórnarsáttmála Samfylkingar og Vinstri grænna frá árinu 2009. En er fjallað mikið um hann hér? Nei. Hvers vegna skyldi það vera? Einfaldlega vegna þess að þetta mál fellur ekki að þeim sama stjórnarsáttmála. Eins og sumir stjórnarliðar hafa lýst í ræðum þá er verið að taka 180° beygju frá ákvæðum stjórnarsáttmála. Það er því ekkert skrýtið þó að forustumenn ríkisstjórnarinnar vilji ekki ræða þetta efni, ekkert undarlegt og kann vel að vera að það sé við hæfi að glotta við tönn eins og hæstv. ráðherra gerir. Önnur spurning sem vert er að spyrja: Er þetta mál í samræmi við stjórnarskrá Íslands? Um það eru skiptar skoðanir en ég hef ekki orð ómerkari manneskju en hæstv. forsætisráðherra fyrir því að þetta mál stenst ekki stjórnarskrá landsins. Þau orð féllu úr ræðustóli þar sem hæstv. forsætisráðherra sagði að það væri í raun í andstöðu við 15. gr. stjórnarskrárinnar, og hefði einhvern tíma þótt tíðindi og örugglega gert að umtalsefni fyrrum ef menn hefðu ekki verið í þeirri stöðu sem þeim er skipað í í dag. Hefur þeirri spurningu verið svarað hvaða áhrif þessi þingsályktunartillaga mun hafa á þá starfsemi sem hér heyrir undir? Það er sagt í almennum orðum. Það er greint með nokkrum hætti, vissulega. Er lagt mat á það hvaða áhrif þetta mál hefur á fjárhag ríkissjóðs? Að nokkru leyti, já. Það mat er lagt á þetta mál að það muni kosta á bilinu 100–250 millj. kr. Tæpast telst það mjög nákvæm útlistun á þeim kostnaði sem til fellur. Það liggur hins vegar fyrir, og kemur glögglega fram í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að markmiðið er ekki að spara. Markmiðið er að auka við útgjöld ríkisins án þess að það sé viðurkennt. Hver er kosturinn eða ávinningurinn við þetta mál? Hefur verið sýnt fram á það í þeirri greinargerð sem fylgir? Nei. Það hefur ekki verið gert. Fylgir einhver greining málinu sjálfu frá hæstv. forsætisráðherra sem leggur þetta fram eða í greinargerð eða nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar? Liggur fyrir einhver greining á áhrifum þess á stjórnsýslu ríkisins og þess vegna eftir atvikum á stjórnsýslu sveitarfélaga sem tengjast sumum málaflokkum í þessum efnum? Liggur fyrir með hvaða hætti gera á breytingar á stjórnsýslunni, verklagi og öðrum þáttum sem þetta snertir, fjölda starfsmanna? Nei, þetta liggur ekki fyrir. Það er hins vegar upplýst í greinargerðinni að gera megi ráð fyrir því að verkefnum Umhverfisstofnunar og störfum þar muni væntanlega fjölga. Ekki er lagt neitt mat á þann kostnað sem af því leiðir. Ekki er heldur lagt mat á þann kostnað sem leiðir af því að færa hluta verkefna efnahags- og viðskiptaráðuneytisins undir fjármálaráðuneytið. Þó er beinlínis sagt, þegar reynt er að rökstyðja þær tillögur sem liggja fyrir, að ástæðan fyrir því að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið í núverandi mynd sé sú að það sé of dýrt, fjárfrekt, að efla þurfi það eins og kostur er. Það á þá að efla þá starfshætti sem þar eru innan borðs með því að færa það inn í fjármálaráðuneytið án þess að því fylgi fé. Þetta gengur einfaldlega ekki upp. Er þetta mál auðskiljanlegt almenningi? Nei, ég met það að svo sé ekki. Þó ekki væri nema fyrir það eitt að í umræðunni um þetta tala menn greinilega þvers og kruss, hvort heldur það er viljandi eða óviljandi, en það gengur greinilega mjög illa að koma sér saman um sama skilning á því innihaldi sem hér liggur fyrir þó sérstaklega að því sem lýtur að nýju ráðuneyti fjármála og efnahagsmála. Þó eru ákveðnir þættir í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu sem sömuleiðis eru töluvert óskýrir og nægir í því sambandi að nefna þá umræðu sem átt hefur sér stað um málefni Hafrannsóknastofnunar. Í umræðunni eins og hún hefur átt sér stað er ekki einungis ólíkur skilningur stjórnar og stjórnarandstöðu heldur er beinlínis um að ræða mismunandi skilning forsvarsmanna þessa máls, þ.e. forustumanna hæstv. ríkisstjórnar, á því hvernig þeim málum kunni að verða skipað og er þetta þó eitt af þó nokkuð mörgum málum sem hvað viðkvæmast er í þeirri tillögu sem fyrir liggur. Hefur verið hugað að þeim tíma sem einstaklingar eða fyrirtæki þurfa til að laga sig að þeim nýju þáttum sem hér er lögð áhersla á? Nei, svo er ekki. Það kann vel að vera, og það sér maður í svipbrigðum hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra að mönnum ofbjóði hvernig þetta mál er sett fram í spurningaformi, en svo einkennilega vill til að þessar spurningar eru beinlínis studdar þeirri handbók Stjórnarráðsins sem segir til um það hvernig undirbúningi mála skuli háttað þegar þau eru lögð frá ríkisstjórn fyrir Alþingi. Í engum eða sárafáum tilvikum hefur þeim reglum verið fylgt og því er staða málsins með þeim hætti sem raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ræðu. Hann talaði í upphafi um að ákveðinn ráðherra hefði kallað sig móðurráðherra, aðrir kalla viðkomandi ráðherra allsherjarráðherra og er það eitthvað sem komið er inn í íslenska umræðu. Þetta rifjaði upp fyrir mér orð hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, þegar hann var nýtekinn við stjórnartaumunum. Þá sagði hann í þingræðu að það mætti líta svo á að hann og hæstv. forsætisráðherra væru nokkurs konar mamma og pabbi þingsins. Ég greip fram í þá ræðu hjá hv. formanni Vinstri grænna og sagði: Eigum við nú ekki frekar að kalla ykkur ömmu og afa þingsins? En þetta var á hans upphafsárum í ríkisstjórn, svo ánægður var hann með þessa norrænu velferðarstjórn sem hann er meðlimur í. Það breytir því ekki að hér ræðum við þetta mál sem er afar einkennilegt. Þar sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson situr í fjárlaganefnd langar mig að velta þeirri spurningu upp, sem ég velti upp fyrr í kvöld í andsvari við hv. þm. Birgi Ármannsson, hvort hann líti ekki svo á að með þessari þingsályktunartillögu sé Alþingi, og við þingmenn, að framselja stórkostlega fjárstjórnarvald þingsins verði þessi tillaga samþykkt. Enginn kostnaðargreining liggur fyrir eins og hv. þingmaður fór yfir. Jú, það er búið að setja fram að þetta gæti kostað á bilinu 150–250 milljónir í húsnæðiskostnaði og annað er óútfylltur tékki. Er þetta ekki bein ávísun á afsal fjárveitingavaldsins frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins? 

Forseti beinir þeim vinsamlegu tilmælum til þingmanna að nota rétt ávörp og gera það bæði í ávörpum og í ræðu.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég vil strax taka fram að móður- og föðurhlutverkið er í mínum huga mikilvægasta verkefni sem hver manneskja tekst á við í lífinu og mér finnst dálítið kauðskt af forustumönnum ríkisstjórnar að lýsa hlutskipti sínu á þann veg sem þar um ræddi. Það stenst ekki með neinum hætti samjöfnuð við það hlutverk sem feðrum og mæðrum þessa heims er ætlað í lífinu, enda gangast viðkomandi ekki við þessu hlutverki af þeirri tilhlýðilegu virðingu sem ætlast er til, sérstaklega þegar því er lýst yfir að smala þurfi köttum. Ég geri ráð fyrir að það sé það háttalag sem forustumenn ríkisstjórnarinnar stunda nú í kvöld í ljósi þaulsetu þeirra frammi í sal yfir einhverjum veitingum, ég held að megintilgangurinn sé sá að smala köttum og halda þeim innan einhverrar girðingar. Varðandi spurningu hv. þingmanns um afsal fjárstjórnarvaldsins frá Alþingi til ríkisstjórnar má í raun taka undir þau sjónarmið í ljósi orðalags þeirrar tillögu sem fyrir liggur. Þar fer ríkisstjórnin fram á að Alþingi styðji fyrirhugaðar breytingar án þess að fyrir liggi ákveðið kostnaðarmat en vitað sé að þær muni leiða til útgjalda sem ekki sé gert ráð fyrir í fjárlögum. Þá er beinlínis verið að óska eftir því að Alþingi gefi fyrir fram 

Virðulegi forseti. Það er nefnilega það sem þetta mál snýst um. Verið er að fara fram á það við okkur þingmenn að við samþykkjum þessa þingsályktunartillögu sem er algerlega órökstudd og, eins og ég fór yfir áðan, sem er algerlega opinn tékki því það veit enginn og varla ríkisstjórnin sjálf í hvaða upphæð þessar breytingar enda. Það er að vísu áréttað í þingsályktunartillögunni sjálfri eða réttara sagt í nefndaráliti meiri hlutans að þessar breytingar séu ekki gerðar í hagræðingarskyni. Við vitum hvað það þýðir. Það þýðir að það er ávísun á enn frekari útlát fyrst það er ekki markmiðið að sameina ráðuneyti í hagræðingarskyni. Það þýddi nú ekki að bjóða upp á þetta á hinum almenna markaði þar sem verið er að sameina fyrirtæki til að ná fram hagræðingu og sparnaði til að gera viðkomandi fyrirtæki lífvænlegri í rekstri. Nei, nei. Hér fer vinstri stjórnin fram með óútfylltan tékka, ætlast til að við þingmenn samþykkjum þann opna tékka og biður okkur í leiðinni um að brjóta stjórnarskrána. Við sverjum eið að stjórnarskránni þegar við tökum sæti á Alþingi og það er skýrt í henni að þingmenn fara með fjárstjórnarvald Alþingis. Sá háttur ríkisstjórnarinnar að leggja fram fjárlög með svo og svo stóru gati og koma svo alltaf í kjölfarið með fjáraukalög sem stækka gatið enn frekar á fjárlögum er ekki boðlegur. Ekkert lát virðist vera á þessu háttalagi því að eins og þetta er lagt til í þessu máli er þetta algerlega án verðmiða.

Forseti. Varðandi þann þátt þessa máls sem lýtur að fjármunum og fjárlögum þá er þetta hárrétt ábending hjá hv. þingmanni: Eins og málið liggur fyrir, og athugasemdirnar sem settar eru fram í þingsályktunartillögunni bera með sér, er kostnaðarþáttur þessa máls algerlega ógreindur. Þetta er slumptala sem hleypur á gríðarlega miklu bili. Jafnhliða er áréttað í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að markmiðið með breytingunum sé ekki sparnaður. Víða má sjá þess stað í greinargerð með tillögunni, í athugasemdum frá ríkisstjórninni og í nefndaráliti meiri hluta, að það stefni í aukin útgjöld. Það er einfaldlega í takt við það verklag sem maður hefur orðið var við, sérstaklega nú í upphafi þessa árs, þar sem við í fjárlaganefnd höfum þegar fengið fulltrúa ráðuneyta - ég minnist þess að í tvígang höfum við rætt þar og fengið fram frá ráðuneyti yfirlýsingu um að hafinn sé undirbúningur að fjáraukalagagerð. Þetta var einungis örfáum vikum eftir að fjárlög voru samþykkt á Alþingi. Þegar við fáum fjáraukalögin til þingsins í haust má með sanni segja að fjáraukalagagerðin hafi staðið allt frá ársbyrjun til þess tíma sem fjáraukalögin verða lögð fram. Þetta mál er alveg klárlega þannig vaxið að það kallar á einhverjar fjáraukalagabeiðnir. Ég get fullyrt að núverandi ríkisstjórn mun örugglega 

Frú forseti. Fyrir löngu síðan er kominn nýr dagur og nú er kominn nýr forseti á forsetastól. Ég fór upp áðan undir liðnum um fundarstjórn forseta og þá tilkynnti sá forseti að hans vakt stæði til kl. 2 en nú er klukkan 20 mínútur yfir og nýr forseti tekinn við. Mig langar að beina til þess forseta sem nú situr á forsetastól spurningunni: Á að fara að fresta þessum þingfundi til morguns eða er komið í gang nýtt vaktaplan á forsetastól? Ég minni á að við þingmenn höfum ekki afleysingamenn á þingi þrátt fyrir að forsetar geti skipt sér á vaktir. Ég spyr því forseta: Hversu lengi enn á þessi þingfundur að standa á þessum nýja degi?

Hæstv. forseti. Nú er rétt tæpur klukkutími frá því að ég innti hæstv. forseta eftir því hversu lengi þessi þingfundur mundi standa inn í nóttina. Mig langar að gerast svo djörf að spyrja hvort hæstv. forseti gæti af sinni alkunnu mildi upplýst okkur sem erum í þinginu um það hvort forseti hafi tekið ákvörðun um hversu lengi fundur muni standa. Fundir í hinum ýmsu þingnefndum munu hefjast kl. 8.30 í fyrramálið og ég tel augljóst að þingmenn þurfa að fá einhvern tíma til að búa sig undir þá fundi, þótt ekki væri nema eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir benti á fyrr í kvöld, að fara í sturtu eða bað og jafnvel huga að fjölskyldu sinni sem er væntanlega heima sofandi.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér ekki boðlegt hvernig forseti kýs að meðhöndla hv. þingheim í kvöld. Það þarf að gefa einhver skýr svör um það hvað stendur til að vera langt fram á morgun. Það er alveg augljóst að ef menn ætla að halda áfram fram undir morgun þarf að fresta nefndafundum og þeim störfum sem standa fyrir dyrum í fyrramálið. Vitna ég þar til orða forustumanna ríkisstjórnarinnar. Þeir hafa haft mörg orð um það og komið að því í ræðum sínum við sambærileg tilefni áður að það hafi ekki tíðkast á Alþingi að halda tvo næturfundi í röð. Nú erum við komin langt inn í nóttina og bráðum fer að birta af morgni. Það er full ástæða til að taka undir þá gagnrýni sem þeir hafa komið fram með. 

Forseti áminnir enn og aftur hv. þingmenn um að hlýða kalli þegar bjallan glymur og tíminn er útrunninn og fara þá úr ræðustól.

Hæstv. forseti. Ég ítreka kröfu fjölmargra þingmanna sem hafa komið hér upp endrum og eins undir liðnum um fundarstjórn forseta við þessa umræðu til að óska eftir því að fá skýrari svör um það hvenær við hyggjumst ljúka þessum fundi í nótt. Ég bendi á hið augljósa, að héðan í frá eru sex tímar í það að við eigum að mæta á nefndafundi, vera þar með fullu viti, geta spurt gáfulegra spurninga og hlustað á það sem þar fer fram. Vonandi getum við þá lagt eitthvað gott til. Mér finnst ólíklegt ef við höldum öllu lengur inn í nóttina að það verði sérstaklega gáfulegt. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, ef þetta heldur miklu lengur áfram 

Forseti getur tekið undir það að langt sé liðið á nóttina. Það eru um sex klukkustundir þar til nefndafundir hefjast og þar eru mikilvæg málefni ríkisstjórnarinnar á dagskrá, svo sem sjávarútvegsmálin sem ég veit að eru forgangsmál hjá ríkisstjórninni þannig að menn verða að vera vel undirbúnir fyrir þann fund. Sömuleiðis hefur forseti tekið eftir því að frá því að hafin var umræða um þetta mál á þessum fundi, fyrir rúmum 14 klukkustundum, hefur mælendaskráin ekki styst. Forseti telur tíma til kominn að fara að ljúka þessu. Menn geta haldið áfram umræðu um þetta mál á morgun.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég er algerlega mótfallinn því að umræðunni verði slitið á þessum tímapunkti. Það hefur verið mjög sérkennilegt að fylgjast með ræðum fulltrúa stjórnarandstöðunnar, Sjálfstæðisflokks og Framsóknar, í gær, gærkvöldi, fyrrinótt, í dag og kvöld og nótt. Menn berja sér á brjóst og fara mikinn um það hve nauðsynlegt sé að ræða þetta mál ítarlega á alla kanta en um leið og komið er fram yfir miðnætti og klukkan er farin að halla í eitt eða tvö er kominn aumur á manninn 

Hvar hefur þú verið?

Þingmenn verða að  
            

Forseti biður um hljóð í þingsal.

Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem hefur komið fram áður undir þessum skemmtilega dagskrárlið í kvöld og nótt, þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks,  Það er ekki að ósk stjórnarliða sem verið er að ræða þetta mál hér í nótt. Stjórnarandstaðan hefur krafist þess að ræða þetta lengi, jafnvel nefnt að rétt væri að ræða þetta mál dögum og vikum saman í viðbót við það sem þegar er komið. Ég tek undir með hv. þm. Lúðvíki Geirssyni, mér finnst ótækt að slíta fundi núna þegar liggur fyrir að það er mikið eftir órætt. Eins og forseti bendir réttilega á eru margir á mælendaskrá og það bætist jafnt og þétt við hana. 

Virðulegur forseti. Virðingarleysið sem forseta Alþingis er sýnt er eiginlega með ólíkindum. 

Rétt.

Virðulegur forseti og hv. þingmenn. Lægra geta menn varla lagst en að virða ekki óskir forseta þingsins um að fresta fundi. Ég held að við komumst ekki öllu lægra í lágkúrunni.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem ég vil segja undir þessum lið, annars vegar að ég heiti því að í hvert einasta sinn sem hv. þm. Björn Valur Gíslason fer hér með ósannindi mun ég koma í kjölfar hans og leiðrétta það.  
            

Virðulegur forseti. Það hefur ekki komið annað til tals en að virða niðurstöðu og ákvörðun forseta þingsins, þó það nú væri. Menn geta samt haft skoðanir á því og ég er ósammála þeirri ákvörðun forseta þingsins að slíta fundi. Að sjálfsögðu munu þingmenn samt virða þá ákvörðun, þó það nú væri. Mér finnst ótækt að fresta umræðunni þegar margir eru á mælendaskrá. Það er greinilega margt eftir órætt í þessu máli. Margir eiga örugglega eftir að segja margt og merkilegt í viðbót  Varðandi það tilboð sem kallað var að hefði verið lagt fram í dag af hálfu þingflokksformanna Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks var þar ekki boðið upp á samkomulag um það mál sem hér er verið að ræða um. Því var hafnað að semja um lyktir þess máls, þ.e. hvenær ætti að ljúka umræðunni,  Tilboðið svokallaða sem báðir hv. þingmenn lögðu fram um að setja málið í nefnd 

Nú verður minnst látins fyrrverandi alþingismanns. Guðrún J. Halldórsdóttir, fyrrverandi skólastjóri og alþingismaður, lést í gærmorgun á hjúkrunarheimilinu Skjóli hér í bæ, 77 ára gömul. Guðrún Jónína Halldórsdóttir var fædd í Reykjavík 28. febrúar 1935. Foreldrar hennar voru hjónin Þorbjörg Jónsdóttir húsmóðir og Halldór Jónsson trésmiður, en þau voru af húnvetnskum ættum. Guðrún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1955. Hún las íslensk fræði við Háskóla Íslands um tveggja ára skeið en lauk síðan prófi frá Kennaraskólanum 1962. BA-prófi í dönsku og sagnfræði lauk hún við Háskóla Íslands 1967. Hún var um árabil starfsmaður Landsbanka Íslands eða þar til hún varð kennari við Lindargötuskóla 1962 og starfaði þar í áratug. Árið 1972 tók hún við þeirri stöðu sem nafn hennar verður lengst kennt við, en þá varð hún forstöðumaður Námsflokka Reykjavíkur. Hún ávann sér virðingu og vinsældir fyrir óvenjufórnfúst starf á þeim vettvangi, studdi þá nemendur áfram sem áttu við námsörðugleika að etja og stóðu höllum fæti. Munu nú margir sem fyrir hennar tilstuðlan komust til frekara náms og hollra starfa minnast hennar þakklátum huga. Þá hlaut hún sérstaka viðurkenningu fyrir kennslu flóttamanna sem hingað komu og annarra nýbúa. Í samstarfi við verkalýðshreyfinguna vann hún enn fremur að menntun ungs verkafólks. Guðrún lét að sér kveða í samtökum kennara og ritaði kennslubækur og greinar í blöð og tímarit um kennslumál. Hún var meðal annars lengi formaður Félags dönskukennara og var í stjórn félags sem beitti sér fyrir umbótum í málefnum lesblindra. Hún átti gott með að vinna með fólki, og skopskyn hennar og frjálsleg framkoma aflaði henni vinsælda samferðamanna. Þegar Samtök um kvennalista voru í mótun fyrir þingkosningarnar 1983 var Guðrún J. Halldórsdóttir þar á vettvangi, enda baráttukona fyrir kvenfrelsi og jafnrétti. Hún var ofarlega á lista samtakanna þá og tók einu sinni sæti sem varaþingmaður. Í kosningunum 1987 og 1991 var hún kjörin varaþingmaður og settist nokkrum sinnum á þing sem varaþingmaður. Við þingmennskuafsal 1990 tók hún fast sæti alþingismanns og sat fram að kosningum 1991 og aftur af sömu ástæðum 1994 og sat þá fram að kosningum 1995. Alls sat hún á átta þingum. Guðrún J. Halldórsdóttir var roskin að aldri og þroska er hún hóf afskipti af stjórnmálum á vettvangi Alþingis. Hún var hófsöm í málflutningi en málstaður hennar var skýr. Á orð hennar var hlustað með athygli, slíkur sem orðstír hennar var fyrir störf að velferð ungmenna, aðlögun innflytjenda að íslensku samfélagi og jafnrétti karla og kvenna. Að opna dyr er titill bókar með æviminningum hennar. Ég bið þingheim að minnast Guðrúnar J. Halldórsdóttur, fyrrverandi alþingismanns, með því að rísa úr sætum. - 
            

Borist hefur bréf frá utanríkisráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 883, um starfsmannahald og rekstur sendiráða Íslands, frá Vigdísi Hauksdóttur. Ráðuneytið tilkynnir að úrvinnsla fyrirspurnarinnar hefur reynst tímafrekari en ætlað var og mun svar berast eigi síðar en 14. maí nk.

Virðulegi forseti. Nú er komin upp mjög alvarleg staða sem lýtur að þeirri vinnu sem stendur yfir um endurskoðun á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni. Fyrir atvinnuveganefnd liggja núna þrjú lögfræðiálit þar sem flutt eru rök fyrir því að þessi frumvörp feli í sér brot á allt að fjórum efnisgreinum stjórnarskrárinnar. Í gær var kynnt fyrir okkur viðamikil skýrsla sem unnin var af sérfræðingum að beiðni nefndarinnar til að leggja mat á þessi frumvörp og áhrif þeirra á fyrirtækin og í raun og veru á þjóðfélagið í heild. Niðurstaða skýrslunnar er mjög skýr. Hún er sú að þessi frumvörp séu fullkomið fúsk, þau séu óbrúklegur grundvöllur til að endurskoða fiskveiðilöggjöfina. Það sem hér er verið að gera í rauninni er að verið er að leggja af stað í einhvers konar tilraunastarfsemi með sjávarútveginn, okkar mikilvægustu atvinnugrein, og enginn veit hvernig þessi tilraunastarfsemi mun enda þó að öll rök hnígi að því að hún muni enda mjög illa. Í fyrsta lagi eru þessi frumvörp gersamlega ónothæf til að leggja á auðlindagjöld eins og þarna er gert ráð fyrir. Þar er byggt á gömlum gögnum sem með útfærslu sinni ýkja mjög stöðuna og munu valda því að gjaldheimtan verður úr öllu hófi. Það er sagt sem svo í þessu frumvarpi að verið sé að reyna að reikna út auðlindaarð. Niðurstaða sérfræðinganna er sú að svo sé ekki. Það er sagt í frumvarpinu að ætlunin sé að ná í 70% af svokallaðri auðlindarentu í ríkissjóð. Ef þeirri álagningaraðferð hefði verið beitt síðustu fimm árin væri niðurstaðan sú að í rauninni hefðu ekki verið innheimt 70% af þessari svokölluðu auðlindarentu heldur 140% og ég segi að það geti ekki hafa verið ætlunin af hálfu þeirra sem lögðu þetta frumvarp fram að ganga fram með þeim hætti. Niðurstaða skýrsluhöfunda er þessi: Áhrif frumvarpanna eru það mikil að þau munu leiða til gjaldþrota nokkuð stórs hluta íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja. 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerir að umtalsefni þá skýrslu sem rædd var í atvinnuveganefnd í gær sem eins og hér hefur komið fram var beðið um af nefndinni að sérfræðingar gerðu. Það er alveg rétt að ýmislegt kemur fram í þessari skýrslu. Mér finnst það ekkert óskaplega alvarlegt eða nýtt að það skuli koma fram að við séum að nota gömul gögn. Við vitum það og því miður er það hluti af hagkerfi okkar að vinna með gömul gögn. Við erum með gögn frá Hagstofunni fyrir árið 2010 sem eru lögð fram sem grunnur. Síðan kemur líka fram að fjármagnskostnaður sé vanmetinn. Þetta eru allt saman hlutir sem við vissum. En eins og ég segi er það grundvallaratriði, hvort sem verið er að leggja á skatta eða gjöld, að vita hver skattstofninn er og mesta gagnrýnin í þessari skýrslu er á þessi gömlu gögn. Virðulegi forseti. Þetta er í raun og veru ekki flóknara en það að þó að þessi aðferð sé notuð og við notum gögn frá Hagstofunni sem komu ekki fyrr en í október/nóvember þá höfum við samt sem áður samtímagögn í dag fyrir árið 2011 og þar eru tölurnar einfaldlega þessar: Tekjur af veiðum og vinnslu eru 250 milljarðar á síðasta ári. Gjöldin eru 175 milljarðar kr. í sjávarútvegi plús eða mínus 1, 2 eða 3 milljarðar þegar lokauppgjör kemur fram. Framlegðin miðað við þetta var hvorki meira né minna en 75 milljarðar á síðasta ári. Það er sú tala sem við getum unnið með. Hvað er svo hóflegt veiðileyfagjald af þessari tölu? Það er verkefni okkar alþingismanna, ég minni á það, virðulegi forseti, og andmæli því að frumvörpin séu ónýt og að ekki sé hægt að notast við þau. Það er að sjálfsögðu hægt enda var meginþátturinn sem notaður var tillaga sáttanefndar svokallaðrar sem LÍÚ, Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur, Samfylking, Vinstri grænir og margir fleiri skrifuðu upp á. Hér kom fram við 1. umr. málsins, m.a. frá formanni Sjálfstæðisflokksins þar sem hann lýsti því yfir að Sjálfstæðisflokkurinn vildi hækka veiðileyfagjaldið. Ég er sammála því, en svo eigum við eftir að skilgreina hvað sé hóflegt, hvað sé eðlilegt af þeirri 75 milljarða framlegð sem varð á síðasta ári.

Frú forseti. Í umræðunni um störf þingsins í gær kom hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson upp og kallaði eftir því að við ræddum aðeins nánar um hinn svokallaða Gini-stuðul í framhaldi af umræðu okkar um aukinn jöfnuð sem sýnt hefur verið fram á í skýrslu Þjóðmálastofnunar Háskóla Íslands. Mér finnst sjálfsagt að svara þessu kalli þingmannsins og geri það með gleði og vil af því tilefni halda áfram að ræða aðeins skýrslu Þjóðmálastofnunar HÍ. Gini-stuðullinn er viðtekinn mælikvarði á ójöfnuð í skiptingu tekna milli manna og sé hann notaður kemur í ljós, eins og skýrslan sýnir, að hvergi í vestrænu ríki varð hraðari eða meiri ójöfnuður eftir seinna stríð en á Íslandi. Þessi stuðull hækkaði um helming á árunum 1995–2004 og hélt svo áfram að hækka fram yfir hrun en hefur lækkað verulega síðan. Núna er lífskjarajöfnuður á Íslandi svipaður og hann var á árunum 1998–1999 og ef við skoðum fleira í kjörum og skilyrðum okkar eftir hrun, skoðum til dæmis tölur um atvinnuleysi, þá fór Ísland úr 10. sæti á listanum yfir atvinnuleysi Evrópuþjóða í það 20. Eftir samdráttarskeiðið eru kaupmátturinn og lífskjörin að batna á ný, kaupmátturinn 4,6% í mars sl., hæsti kaupmáttur á þessari öld og allt frá árinu 1989 þannig að það þýðir ekkert að kæfa þessar staðreyndir með hávaða. Þetta eru reyndar staðreyndir sem mönnum hugnast greinilega ekki mjög vel að ræða en þær eru staðreyndir engu að síður og í þessu mun sannast það sem segir í þulunni gömlu: Hver fer svo hratt sem hún flygi? Það er hún lygi. En þó hún fari hraðar en augað má sjá, fer sannleikur á eftir og mun henni ná. Ég trúi því að það muni verða niðurstaðan þegar lagður verður dómur á verk núverandi félagshyggjustjórnar. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að kynna mig til leiks og benda á að hér kem ég og fer með staðreyndirnar eftir að hv. þingmaður er búinn að taka upp tal helsta áróðursmeistara vinstri manna, Stefáns Ólafssonar, en svo kaldhæðnislega vill til að hæstv. velferðarráðherra fékk stjórnarformann Tryggingastofnunar, forstöðumann svokallaðrar Þjóðmálastofnunar, sem hefur haldið úti eilífðarvélarfundaherferð gegn hægri stefnum og gefið út heila bók um það til að taka út verk ríkisstjórnarinnar.  
             Förum aðeins yfir staðreyndirnar, virðulegi forseti. Hér er þetta tekið út, Gini-stuðullinn á launatekjurnar hjá Vísbendingu. Hér liggja þessar staðreyndir fyrir og hvaða gögn eru notuð? Heildargagnasafn skattstjóra, ekki úrtak, allir, allt tekið. Og hvað gerist? Það er sú staðreynd að það er meiri ójöfnuður á launatekjum hjá hjónum í tíð þessarar stjórnar. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir og hver og einn getur skoðað og ég hvet hv. þingmann til að benda á rangfærslur í þessari úttekt hjá Vísbendingu. Auðvitað er það svo að ef eitthvað rétt og gott kemur frá þessum ágæta prófessor þá á auðvitað að skoða það. Ég er ekki að segja að það sé allt saman vitleysa, alls ekki. En ég hvet ykkur hins vegar til að lesa viðtal 

Forseti minnir á tímamörk í þessari umræðu og biður þingmenn um að virða þau.

Frú forseti. Við höfum orðið á undanförnum sólarhringum enn einu sinni vitni að framgöngu Sjálfstæðisflokksins sem leggur sig í líma við að koma í veg fyrir að þingið geti lokið störfum með sómasamlegum hætti. Í gær var því borið við að ekki væri hægt að komast áfram að brýnum málum heimilanna vegna þess að það væri umdeilt mál á dagskrá, breytingar á Stjórnarráði Íslands, og áhugi stjórnarflokkanna á því væri svo mikill að hann kæmi í veg fyrir að hægt væri að fara í mál sem snertu heimilin. Ég vil vekja athygli á því að á mánudaginn var komu þessir sömu hv. þingmenn í veg fyrir að mál, sem snerta heimilin óneitanlega verulega mikið, kæmust til nefndar. Það mál sem ég er að vekja athygli á er 5. mál á dagskrá í dag, þ.e. niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, stofnstyrkir, frádráttarákvæði og fleira sem snertir köld svæði. Það er nöturlegt að það skuli hafa verið þingmenn frá þessum köldu svæðum sem komu í veg fyrir það á mánudaginn að hægt væri að ljúka umræðu um þetta mál því að það eina sem þá var á dagskrá var málþóf. Því miður lítur út fyrir að fulltrúar þessa ágæta stjórnmálaflokks, Sjálfstæðisflokksins, með dyggri aðstoð nokkurra þingmanna Framsóknarflokks, ætli sér að eyða öllum maímánuði með sama hætti, að vera á móti hverju einasta máli, líka þeim sem við erum öll sammála um eins og raforkustyrkjunum til kaldra svæða. Hvað á þetta eiginlega að þýða? Eða halda menn að þjóðin sjái ekki í gegnum ykkur, kæru þingmenn? Ég held að þið ættuð að hugsa ráð ykkar og breyta um framgöngu og sinna þingstörfum með öðrum hætti. 
            

Forseti minnir á að þingmenn ræði í 3. persónu við þingsalinn. Það hefur ítrekað átt sér stað á þessum morgni að menn hafi ekki virt þá reglu.

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur vil ég segja eða biðja hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur um að fara með þuluna ágætu fyrir hana á eftir. Í morgun kom sjávarútvegsnefnd Evrópuþingsins á fund atvinnuveganefndar og fram kom að við værum hér á landi að deila um hvernig skipta eigi umframhagnaði í greininni á meðan í Evrópu sé verið að reyna að breyta kerfinu til að koma í veg fyrir gjaldþrot fyrirtækja fátæks fólks í sjávarbyggðum, sóun auðlindar með brottkasti og ofgnótt fiskiskipa. Evrópuþingmennirnir spurðu í forundran hverju við værum eiginlega að breyta. Og hverju erum við að breyta? Umsagnir sem hafa komið um núverandi frumvörp í sjávarútvegi eru afar neikvæðar og sýna fram á að frumvörpin hafi mjög alvarlegar afleiðingar fyrir sjávarútvegsfyrirtækin í landinu og byggðirnar í landinu og sé jafnvel snúið á þann veg að við endum eins og staðan er í Evrópu núna. Í gærkvöldi átti atvinnuveganefnd fund með þeim skýrsluhöfundum sem nefndir voru í ræðum hv. þingmanna Einars K. Guðfinnssonar og Kristjáns L. Möllers. Þar komu fram, og ég verð að segja að ég er svolítið undrandi á orðum hv. formanns atvinnuveganefndar um að þar hafi ekki komið fram alvarlegir hlutir þegar í ljós kom að í frumvarpinu er innbyggð skekkja sem gerir það að verkum að það sem hafði verið sent til Alþingis var ekki um 70% skatt á greinina heldur 140% sem sýnir náttúrlega hversu illa þetta var unnið. Ég velti því fyrir mér þegar ég sat á þessum fundi hvort það hefði ekki verið skynsamlegt fyrir ríkisstjórnina og þá sem sömdu þetta frumvarp að fá skýrsluhöfundana til sín í upphafi vinnunnar til að fara yfir þessi mál því að þetta var tveggja tíma frábær fyrirlestur um það hvernig greinin er og hvaða breytur við megum ekki gera til að enda ekki í sama fari og sjávarútvegur er í allri Evrópu.

Virðulegi forseti. Í umræðu um Gini-stuðul vilja sjálfstæðismenn oft gleyma fjármagnstekjunum, en það vil ég sagt hafa í þessum sal að gögnin tala skýru máli, jöfnuður hefur aukist fyrir tilstuðlan jafnaðar- og vinstri stjórnar á Íslandi. Hér er verið að ræða örlítið um stöðuna í sjávarútvegi og ég vil segja það, virðulegi forseti, að það er ánægjulegt að fylgjast með því hvernig umsvif og afkoma í íslenskum sjávarútvegi hefur aukist á undanförnum árum. Veiðigjald hefur verið lagt á útgerðarfyrirtæki og hefur það numið um 1–6% af framlegð fyrirtækjanna. Það þýðir að sjávarútvegsfyrirtæki hafa getað haldið eftir rúmlega 94% af framlegðinni fyrir sig sjálf til að standa straum af fjármagnskostnaði, nauðsynlegri viðhaldsfjárfestingu, tekjuskattsgreiðslum og arðgreiðslum. Með núverandi frumvarpi er lögð til veruleg hækkun á veiðigjaldi og þess freistað að veita þjóðinni hlutdeild í arði auðlindarinnar. Ég hef fyrir mitt leyti engan áhuga á því að ganga of nærri útgerðinni með innheimtu gjalda enda mikilvægt fyrir okkur öll að viðhalda góðri arðsemi innan greinarinnar, hún er okkur mikilvæg. Hins vegar tel ég ekki síður mikilvægt að þjóðin öll njóti að minnsta kosti aukins hluta af þeim viðbótararði sem auðlindin er að skapa um þessar mundir. Frumvarpið leggur til að þegar útgerðin hefur staðið skil á kostnaði og tekið eðlilega arðsemi út úr sínum rekstri eigi fyrirtækin að skipta því sem eftir stendur með almenningi. Fáir hagsmunaaðilar hafa hins vegar komið fram og tjáð sig um hvernig eigi að skipta þessum arði á milli útgerðarmanna og almennings, hvað sé hið eðlilega veiðigjald. Það væri áhugavert að heyra hugmyndir útgerðarmanna og fulltrúa þeirra hér á þingi með hvaða hætti við eigum að skipta þeirri arðsemi sem útgerðin skapar á milli almennings, þ.e. eiganda auðlindarinnar, og þeirra sem nýta auðlindina, þ.e. útgerðarmanna. Almenningur og útgerðarmenn eiga að skipta með sér þessum viðbótararði og alþingismenn eiga að komast að niðurstöðu í vinnunni á vettvangi nefndarinnar um hver sé hin eðlilega skipting á þeim viðbótararði sem auðlindin er að skapa um þessar mundir.

Virðulegur forseti. Í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins í gær var haft eftir hv. þingmanni og þingflokksformanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Birni Vali Gíslasyni, að stóru málin sem ríkisstjórnarflokkarnir ætli að setja í forgang séu fiskveiðistjórnarfrumvörpin, rammaáætlun, stjórnarskráin og Stjórnarráðið. Hér er haft eftir þingmanninum, með leyfi forseta: „Björn Valur Gíslason, þingflokksformaður Vinstri grænna, segir að þetta séu þau mál sem ríkisstjórnin ætli að klára á þessu þingi. Um annað verði ekki samið.“ Við höfum í dag heyrt umræður um skýrslu sérfræðinga sem lögð var fyrir atvinnuveganefnd í gær. Þar kemur fram hörð gagnrýni á þessi frumvörp. Rifjum aðeins upp hvað gerðist hér fyrir ári síðan. Þá kom ríkisstjórnin með ófullburða, vanbúin og illa unnin frumvörp um sjávarútvegsmál sem lögð voru til hliðar, blessunarlega, eftir að sérfræðingar og umsagnaraðilar höfðu gefið þeim frumvörpum algjöra falleinkunn. Nú velti ég fyrir mér hvort það geti verið að ríkisstjórnin ætli sér að hunsa þær sérfræðiumsagnir sem þarna koma fram og ætli sér að keyra þessi frumvörp í gegn algerlega óháð því hvað mönnum finnst um þau og þá er ég ekki að tala um menn í þessum sal, heldur hagsmunaaðila og sérfræðinga úti í bæ. Vegna ummæla hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um að stjórnarandstaðan sé að koma í veg fyrir góð mál sem snerta heimilin og fyrirtækin í landinu vil ég segja eftirfarandi: Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur aldrei staðið í vegi fyrir því að mál sem snerta afkomu og velferð heimilanna og fyrirtækjanna í landinu komist á dagskrá hér og komist til nefndar og fái þinglega meðferð, aldrei. Ef ríkisstjórninni 

Virðulegi forseti. Það er í raun aumlegt að hlusta hér á stjórnarþingmenn reyna að réttlæta þetta sjávarútvegsmál, eins og það liggur fyrir nú, eftir þá svörtu skýrslu sem við fengum um málið í gærkvöldi. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta, að alvarleg villa hafi komið í ljós við greiningu á frumvarpi til laga um veiðigjöld sem leiði til verulegs ofmats á núverandi skilyrði. Það er mat höfunda að tilgangslaust sé að meta áhrif frumvarpsins í óbreyttri mynd. Ekkert fyrirtæki sé líklegt til að standa undir þeim álögum sem í því felast. Mest séu áhrifin á fyrirtæki sem eingöngu eru í útgerð og verði skuldastaða þeirra óviðráðanleg vegna áhrifa frumvarpanna. Þetta eigi mest við um lítil og meðalstór fyrirtæki um allt land. Þetta muni hafa neikvæð áhrif á þau fyrirtæki sem hafa hlutfallslega mikinn þorskkvóta og mikil áhrif á öll fyrirtæki í krókaaflamarkskerfinu. Muni því aukast líkur á að þau ráði ekki við skuldir sínar. Og það segir hér að mat höfunda sé að frumvarpið hafi skipulega ofmetið rentu sem nemi tugum prósenta og hefði henni verið beitt á undanförnum árum gæti hún hafa verið metin um 140% af metnu veiðigjaldi. Það er aðeins komið inn á strandveiðar í þessari skýrslu líka og er ágætt að nefna það hér vegna þess að strandveiðar hófust fyrir nokkrum dögum. Um strandveiðar segir í þessari umsögn að þær leiði til kapphlaups um afla sem hækki sóknarkostnað, lækki verðmæti afla og hvetji til brottkasts meðafla. Það séu of margir sem stundi veiðarnar og rentunni sem annars hefði orðið til sé sóað í offjárfestingu. Þetta eru staðreyndir um þessar mikilvægu strandveiðar sem stjórnarþingmenn tala fyrir og við sjáum afleiðingarnar á mörkuðum í dag. Það var ágætisverð á þorski fyrir mánaðamótin á mörkuðum. Það hrundi í gær og það fer sennilega enn neðar í dag. Það var í kringum 330–350 kr. þegar leið á aprílmánuð, sem er þó frekar lágt, en það var komið niður í 290 kr. í gær og það fer væntanlega 

Forseti minnir enn á ræðutímann, hann er 2 mínútur í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Í gærkvöldi fengum við afar vandaða skýrslu um áhrif tveggja fiskveiðistjórnarfrumvarpa á sjávarútveginn, sjávarútvegsfyrirtækin og byggðirnar í landinu, og hún er sannkölluð svört skýrsla. Í skýrslunni kemur fram að það sé merkileg stefna að veikja skattgrunna og hækka skattinn um leið, það sé ekki stefna sem sé til þess fallin að vera sjálfbær til framtíðar. Mikið hefur verið talað um áhrif þessara frumvarpa á sjávarútvegsfyrirtækin og ég ætla ekki að höggva í þann knérunn en ég ætla aðeins að gera það að umtalsefni að fyrir þessi frumvörp munu byggðirnar blæða. Við sjáum til dæmis ef við tökum byggðarlög eins og Vestmannaeyjar. Í skýrslunni kemur fram að þar verði veiðigjaldið 3,5 milljarðar. Í Fjarðabyggð 2,5 milljarðar, í Ólafsfirði tæpar 700 millj. o.s.frv. Það er algerlega ljóst að ef þessi frumvörp verða að lögum munu þau veikja mjög byggðirnar í landinu, veikja þær gríðarlega og draga úr þeim máttinn. Það virðist sem allt niður í minnstu smáatriði í þessum tveimur frumvörpum séu hlutirnir vanhugsaðir. Það væri vit í því að sjávarútvegsráðherra drægi þessi ósköp til baka og fallið yrði frá þessari gríðarlegu veikingu á sjávarútvegsfyrirtækjunum og byggðunum í landinu.

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið í morgun skiluðu tveir sérfræðingar, sem stjórnvöld hafa haft við höndina við að vinna sjávarútvegsfrumvörpin tvö sem hér eru til umræðu, skýrslu sinni í gær til atvinnuveganefndar þar sem koma fram margar afar athyglisverðar upplýsingar. Í skýrslu þeirra kemur fram ákveðin ábending varðandi galla í reikniverki sem fyrst og fremst ræðst af því sem hér gerðist haustið 2008, þ.e. efnahagshruninu og falli krónunnar, sem ýkja mjög öll viðbrögð hvað þetta varðar. Auðvitað verður tekið tillit til þeirrar ábendingar þannig að markmið frumvarpsins náist. Það sem er hins vegar athyglisverðast í skýrslu tvímenninganna er staða sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi. Í skýrslunni kemur fram að um 40% af stærstu sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi eru annaðhvort ógjaldfær, nánast gjaldþrota, eða mjög illa stödd nú þegar. Í skýrslunni kemur sömuleiðis fram að 75% af þeim fyrirtækjum sem sérfræðingarnir skoðuðu í krókaaflamarkskerfinu eru ógjaldfær eða mjög illa stödd nú þegar. Þetta eru auðvitað mjög alvarlegar upplýsingar og mjög sláandi niðurstöður í skýrslu sérfræðinganna sem við ættum að huga að og reyna að átta okkur á hvernig í ósköpunum stendur á því að sjávarútvegsfyrirtækin eru eins illa stödd og þeir leggja mat á í skýrslu sinni og færa rök fyrir. Það er alvarlegt, það getur leitt til þess að þjóðin nái ekki þeirri sanngjörnu rentu út úr auðlind sinni sem hún á skilið að fá. Nokkrum dögum áður fengum við sömuleiðis skýrslu frá Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða sem komst að sömu niðurstöðu varðandi sjávarútveg á Vestfjörðum. Eins og staðan var þar árið 2009 var nánast hvert einasta sjávarútvegsfyrirtæki svo illa leikið, að þeirra mati, að það var nánast óstarfhæft 

Hæstv. forseti. Ég held í ljósi ummæla síðasta ræðumanns, hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, og þeirra upplýsinga sem komið hafa fram á vettvangi nefndarinnar, ættum við einmitt að ræða stöðu þessa frumvarps. Ég á ekki sæti í nefndinni en ég hef reynt að kynna mér þær umsagnir sem þangað hafa borist og við getum orðað það þannig að þar sé um að ræða mjög harða gagnrýni á bæði þau frumvörp sem hér um ræðir. Skýrslan sem kynnt var í gær bætir augljóslega miklu þar við. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessari frumvarpssmíð og það er alveg augljóst að á þeim skamma tíma sem er til þingloka verður ekki hægt að endurbæta málið þannig að hægt sé að ljúka því. Það er augljóst að vinna þarf þetta mál frá grunni. Þetta eru ónýt frumvörp og hv. þingmenn í meiri hlutanum í atvinnuveganefnd og í meiri hlutanum í þinginu ættu að forgangsraða, setja til hliðar verkefni sem þeir munu fyrirsjáanlega ekki ná að klára og takast á hendur að vinna í þeim málum sem möguleiki er að ná sæmilegri sátt um og geta orðið til bóta fyrir heimili og atvinnulíf í landinu.

Virðulegi forseti. Þingsályktunartillaga um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráðinu hefur nú fengið ítarlega umræðu, hún fékk ítarlega umræðu í þingsal í gær og fram á nýliðna nótt og áður við fyrri umræðu. Samtals hafa þingmenn fjallað um þessa tillögu í um 20 klukkustundir eða nær heilan sólarhring og umræðu er langt í frá lokið og málið á dagskrá síðar í dag. Málið hefur verið til meðferðar í þinginu í rúman mánuð, fengið góða umfjöllun í þingnefnd og fyrir liggja tvær ítarlegar skýrslur um efnisatriði tillögunnar og ítarlegt nefndarálit. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa farið mikinn í gagnrýni á fyrirliggjandi tillögu og nefnt meðal annars ónógan undirbúning málsins, takmarkaða umræðu, engar formlegar umsagnir og að málið sé keyrt í gegn. Í nefndaráliti fulltrúa flokksins segir meðal annars að þessi snöggsoðna málsmeðferð sé með öllu óviðunandi. Vegna þessa er rétt að vekja athygli þingheims á því sem fram kom við umræðurnar um málið í gærkvöldi. Fyrir réttum fimm árum var á Alþingi lagt fram frumvarp um uppstokkun á ríkiskerfi og ráðuneytum. Það voru umfangsmiklar breytingar, en hvernig var staðið að undirbúningi og afgreiðslu frumvarpsins á þeim tíma? Jú, það liðu réttir 13 dagar frá því að frumvarpið var lagt fram þar til það var afgreitt sem lög. Heildarumræðan í þingsal stóð yfir í innan við þrjá klukkutíma. Svipaður fjöldi gesta mætti fyrir allsherjarnefnd og komu nú fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Engar umsagnir voru lagðar fyrir allsherjarnefnd og engar skýrslur, engar úttektir eða rannsóknir til að undirbyggja málið voru lagðar fram, ólíkt því sem nú hefur verið gert. Nefndarálit allsherjarnefndar var upp á liðlega eina blaðsíðu og þar var að finna alls eina setningu sem tók yfir lykilefni frumvarpsins, stjórnsýslubreytinguna sjálfa. Þetta var öll vinnan og allur undirbúningurinn. Framsögumaður allsherjarnefndar og framsögumaður málsins, sá sem stýrði nefndarvinnu og afgreiðslu málsins, var hv. þm. Birgir Ármannsson sem fór í gær hörðum orðum um vinnubrögð við afgreiðslu þeirrar þingsályktunartillögu sem nú liggur fyrir Alþingi. Óhætt er að segja að í þeirri umræðu hafi fjandinn hitt ömmu sína, sem stundum gerist. En ég virði hv. þm. Birgi Ármannsson að verðleikum fyrir að segja skýrt við umræðurnar í nótt að vinnubrögðin fyrir réttum fimm árum hafi verið alls óviðunandi. 

Frú forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað um stöðuna í þinginu verða stjórnarþingmenn að líta sér nær og horfa til ríkisstjórnarinnar sem hefur enn einu sinni komið með á sjötta tug þingmála inn á síðasta framlagningardegi á þessu þingi. Það er meginástæðan fyrir því að við stöndum í þeim mikla vanda að vera með tug mála sem er ekki einu sinni búið að senda til nefndar. Það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar en ekki stjórnarandstöðunnar. Fram hjá því verður ekki litið. Síðan er auðvitað hlægilegt að hlusta á eitthvert óþol þó að rædd séu stór mál í einn dag, þó að mál sé rædd einu sinni fram á nótt og jafnvel þótt þau fari á dagskrá næsta dag. Það er hlægileg umræða í jafnstórum málum og eru hér undir.  Varðandi sjávarútvegsfrumvörpin sem hér hafa líka verið til umræðu undir störfum þingsins er stóra spurningin þessi: Hvernig ætlar sjávarútvegsráðherra að bregðast við þeirri umsögn að frumvarpið sem hann hefur lagt fram muni setja fjölda fyrirtækja í greininni í gjaldþrot, fjöldann allan af fyrirtækjum? Að hlusta svo á hv. þm. Björn Val koma hingað upp og segja að það séu stórmerkileg tíðindi hversu illa mörg fyrirtæki í sjávarútvegi standi í dag, er ótrúlegt. Þessi ríkisstjórn hefur verið með þessi mál á prjónunum í þrjú ár og að maður þurfi að sitja hér og hlusta á menn vera að átta sig á því í dag, þremur árum eftir að ríkisstjórnin 

Forseti vill minna á að þingmönnum ber að nefna þingmenn fullu nafni. 8. þingmaður Norðausturkjördæmis heitir fullu nafni Björn Valur Gíslason.

Frú forseti. Töluvert hefur verið rætt um sjávarútvegsfrumvörpin út frá byggðasjónarmiðum. Mig langar að vitna aðeins til gagna frá Hagstofu Íslands sem sýna fram á að á síðasta ári fækkaði íbúum á Vestfjörðum um 1,2%. Fækkun varð einnig á Norðurlandi vestra, 2,6%. Í Bæjarins besta í gær var fjallað um það að nemendum við grunnskólann á Ísafirði hefði fækkað úr 500 í 400 á einungis fjórum árum. Það hefur sem sagt fækkað um 100 nemendur á fjórum árum við grunnskólann á Ísafirði. Einn ágætur kennari segir í samtali við Bæjarins besta, með leyfi frú forseta: „Allra næstu ár skera úr um það hvort Ísafjörður framtíðarinnar verður einhvers konar safn sem fólk af höfuðborgarsvæðinu, aðallega brottfluttir Ísfirðingar, kemur að heimsækja annað hvert ár til að rifja upp gamlar minningar og fræðast um liðna tíð, bær þar sem enginn býr að vetri til en lifnar við á vorin og setur í sig í fortíðarstellingar, til að þjóna ferðafólki frá Reykjavík og útlöndum.“ Frú forseti. Þetta er sagt og skrifað af heimafólki og er skrifað eftir að stjórnarfrumvarp um fiskveiðistjórnarkerfið kom fram, en samkvæmt markmiðum þess á að styrkja og efla byggð um allt land. Mig langar að setja tölurnar í samhengi. Áætlað veiðileyfagjald á Vestfirði, samkvæmt skýrslu sem nokkrir hafa verið með til umfjöllunar, er 1,2 milljarðar á ári. Frú forseti, það er auðvitað ekki með nokkrum hætti hægt að segja að þessi frumvörp séu skilaboð til þeirra sem búa á þessum svæðum um að einhvers annars sé að vænta í byggðamálum. Gjaldið er hreinn og klár landsbyggðarskattur, rétt eins og fjöldi sveitarfélaga hefur sagt og ályktað um. Það er ekki hægt að halda því fram í þingsal aftur og aftur að hlutir sem eru 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp kveða á um. Óskað hefur verið eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta.

Virðulegur forseti. Þetta fer að verða endurtekið efni hér á hverjum degi. Ég neyðist því til að flytja þingheimi sömu ræðuna dag eftir dag og ég veit að hv. þingheimur gleðst og fagnar því. Það er ekki skortur á þingfundartíma eða ónógur fundartími fram á nótt sem er valdur að þeim vandræðum sem hæstv. ríkisstjórn er komin í með þau mál sem hún ætlar sér að klára fyrir sumarhlé. Það er ekki vandamálið. Eins og ég hef sagt áður er vandamálið skortur á forgangsröð. Hv. þm. Björn Valur Gíslason, þingflokksformaður Vinstri grænna, sagði í gær að forgangsmál ríkisstjórnarinnar væru nokkur og um ekkert yrði samið fyrr en þeim væri lokið. Þetta tel ég mikið óráð. Ef mönnum er einhver alvara með því að ætla sér að klára mál sem koma heimilunum og fyrirtækjunum í landinu til góða er lausnin ekki  
            

Virðulegi forseti. Þetta lítur einhvern veginn svona út: Stjórnarandstaðan er að taka þingið í gíslingu,  Fram undan er mikið verk hjá Alþingi og nú þarf að afgreiða mörg mál, en hvert skyldi vera normið? Jú, á síðustu þremur vikum vorþinga undanfarin tíu ár hafa verið afgreidd á bilinu 70–100 mál og þau orðið að lögum frá þessum sal. Það þýðir að ljóst er að við munum á næstu þremur vikum afgreiða úr þessum þingsal einhvers staðar á bilinu 70–100 frumvörp eða þingsályktunartillögur. Og ég get alveg sagt við hv. þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins að forgangslisti þingflokka stjórnarflokkanna með þeim 70–100 málum getur verið tilbúinn seinni hlutann í dag. En þá er líka eins gott fyrir okkur að hefja hér vinnu og fara að afgreiða mál vegna þess að heill almennings er í húfi. Hér þarf að ljúka málum en ekki stöðva þau bara til að stöðva þau. 
            

Hæstv. forseti. Við munum ekki ljúka 70–100 málum á þessu vorþingi og ástæðan er sú sem heyrðist í frammíkalli áðan, að menn eigi að tala minna og gera meira.

Rétt.

Það þarf að undirbúa málin betur  
            

Frú forseti. Alþingi Íslendinga er enn á ný farið í þann ömurlega leikskólasandkassaleik sem viðgengist hefur í allt of langan tíma og sem þeir sem sitja á þingi hétu því að breyta fyrir síðustu kosningar en það hefur ekki tekist. Að stórum hluta er þetta vegna skipulagsleysis þingsins og vegna þess að mál eru allt of seint fram komin, það er alveg rétt, þannig er það bara. Málin eru allt of seint fram komin. En það leysir ekki málin að tala á hverjum einasta degi um hvað þessi gerði í fyrra og hvað hinn gerði í hittiðfyrra, að þessi eigi met í þessu og að þetta hafi annar gert. Hvers konar fávitaháttur í vinnubrögðum er eiginlega í gangi?  Við höfum ekki verið fylgjandi því hingað til að hafa kvöldfundi vegna þess við teljum að það hafi verið málþófskeimur af umræðunum, þó ekki beinlínis málþóf, og við teljum að ekki eigi að afgreiða lög á nóttunni. En miðað við umræðuna í gær er ljóst að hér er í gangi málþóf og það er óboðlegt að vera með málþóf í gangi í máli sem skiptir almannaheill ekki sérstaklega miklu máli. Menn eiga þá frekar að taka þann pólinn í hæðina að stunda málþóf þegar kemur að 

Forseti minnir hv. þingmenn á að gæta orða sinna.

Forseti.  
            

Frú forseti. Ég vil enn og aftur vekja athygli á því að stjórnarandstaðan hefur skipulega komið í veg fyrir að hægt sé að ganga frá málum til nefnda.

Bull.

Bull, segir hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir. Það er ekki meira bull en svo, hv. þingmaður, að excel-skjalið sem þingmaðurinn var með á mánudagskvöldið var útbúið og undirbúið og framkvæmt til þess eins að koma í veg fyrir að mál 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé kominn tími til að sýna þetta excel-skjal sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talar svo mikið um í ræðustól. En hér koma menn og segja: Heill almennings er það sem skiptir máli. Erum við ekki öll sammála um það? Er þá ekki bara kominn tími á að við setjumst niður og forgangsröðum á þessum lista? Það sér hver maður sem skoðar dagskrána að hér er ekki verið að forgangsraða í þágu fólksins í landinu. Það er ekkert vandamál að setjast niður og raða þessu upp og taka þau mál sem snúa að fólkinu í landinu. Ég veit ekki til þess að það hvarfli að neinum hv. þingmanni stjórnarliðsins, þótt þeir eigi ýmislegt til, að halda því fram að uppstokkanir í Stjórnarráðinu enn og aftur séu gerðar fyrir fólkið í landinu, eins óundirbúið og það mál er nú, og vitna ég aftur í ræðu hv. þingmanna og fyrrverandi hæstv. ráðherra þessarar ríkisstjórnar máli mínu til stuðnings. Virðulegi forseti. Við skulum endilega endurraða málum á dagskrá. Þannig er mál með vexti að ég þekki aðeins þetta húshitunarmál þannig að ég hvet hv. þm. Álfheiði Ingadóttur til að lesa það frumvarp áður en hún talar um það 

Forseti. Því fer fjarri að Sjálfstæðisflokkurinn sé með mál sem varðar húshitun á köldum svæðum í einhverri gíslingu. Ég hvet til þess að það mál verði sett strax á dagskrá til að eyða öllum vafa um að sjálfsagt er að ræða það eins og önnur mál. Ég hvet líka þá þingmenn sem taka stórt upp í sig og segja stjórnarandstöðuna, og kannski Sjálfstæðisflokkinn sérstaklega, vera með þingið í gíslingu, til að kynna sér tölulegar staðreyndir um það hvenær mál hafa almennt komið fram á þinginu, og skoða svo listann yfir þau mál sem ríkisstjórnin lagði fram á síðasta framlagningardegi þessa þings, þau eru á sjötta tug. Ég hvet þessa hv. þingmenn til að velta því svo fyrir sér hversu sanngjörn sú krafa er að þingið afgreiði öll þau mál án nokkurra málalenginga eins og þingið eigi að vera einn risastór stimpilpúði fyrir ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og hleypi málum í gegn óræddum og óskoðuðum. Ætli það væri til dæmis skynsamlegt varðandi frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra, 

Virðulegi forseti. Það er öllum ljóst að þetta þing er í miklum hægagangi og hér er mikið málþóf í gangi.  Ég vil minna á að á síðastliðnum mánuði hafa einungis tíu mál verið afgreidd frá þinginu, aðeins tíu mál. Það var alvanalegt að mál væru afgreidd á færibandi meðan Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn stjórnuðu nokkrum dögum áður en þingi var slitið. Það er ekki til fyrirmyndar en þetta eru ekki fleiri mál, hér er kannski um að ræða 50–70 mál.  
            

Frú forseti. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur er að svara kalli íslensks almennings um nýja stjórnarskrá, sanngjarna hlutdeild í arðinum af fiskum, ramma um vernd og nýtingu orkuauðlinda og stjórnsýslumbætur. Að sjálfsögðu fundum við hér eins og þörf er á og jafnvel fram á haust ef íhaldsöflin í þessum sal óska þess.  
            

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði áðan að það væri alvanalegt að afgreiða mál á færibandi úr þinginu. Ég held að við öll sem vorum kjörin á Alþingi í síðustu alþingiskosningum höfum ekki komið hingað inn með það að markmiði að halda áfram þeim gömlu vinnubrögðum að afgreiða mál út á færibandi, eins og hæstv. forsætisráðherra virðist hafa vanist við á sinni 30 ára þingsetu. Við komum hingað inn til að breyta vinnubrögðum. Frú forseti. Þau mál sem ríkisstjórnin hefur sett á oddinn hér, stjórnarskrármálið, stjórnarráðsmálið, fiskveiðistjórnin og ramminn um vernd og nýtingu orkuauðlinda eiga það öll sameiginlegt að njóta ekki meirihlutastuðnings innan stjórnarflokkanna vegna þess að stjórnarflokkarnir gátu ekki komið sér saman um þau. Þau eiga það líka sameiginlegt að hafa komið hingað inn á færibandi, í bílfarmi, síðustu dagana áður en hætt var að dreifa frumvörpum. Allt fram að þeim tíma voru þingnefndir atvinnulausar vegna þess að það komu engin mál frá hæstv. ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. 

Virðulegi forseti. Hér áðan sýndi hæstv. forsætisráðherra sitt rétta andlit þegar hún steytti hnefa og var með hótanir. Auðvitað sitja þingmenn hér sumarið á enda, hæstv. forsætisráðherra, ef þess gerist þörf, en ég minni á að það er í höndum verkstjórans sjálfs að forgangsraða þeim málum sem eru á dagskrá. Það er fyrir þrjósku forsætisráðherra að staðan er þessi núna, að þau mál á dagskrá þingsins sem ekki eru til hagsbóta fyrir heimilin, eru nú til umræðu. Það er vegna þess að þrjóska hæstv. forsætisráðherra á sér engin landamæri, það á til dæmis að koma stjórnlagaráðinu á dagskrá og breyta stjórnskipun í ráðuneytunum alveg sama hvað það kostar. Hæstv. forsætisráðherra er vön að hóta þegar það á við en það virkar því miður ekki, alla vega ekki á þingmenn Framsóknarflokksins 

Virðulegi forseti. Vandamálið sem við stöndum frammi fyrir stafar af því að hæstv. ríkisstjórn hefur gert það að plagsið sínum að koma inn með 50–60 mál á síðasta degi sem það er leyfilegt og leggja þau fyrir þingið. 54 mál voru lögð fyrir þingið núna á síðasta degi. Það er vandinn sem við er að glíma. Ef við afgreiðum þessi mál ekki umræðulaust er alltaf byrjað á sama söngnum, þetta er sami söngurinn og við heyrðum í fyrra og líka í hittiðfyrra: Nú er stjórnarandstaðan byrjuð í málþófi. Ætlast er til, eins og hæstv. forsætisráðherra sagði, að við stöndum bara umhugsunarlaus við færibandið og afgreiðum málin. Það á að breyta þinginu í fyrirbrigði eins og við sáum í gömlu Chaplin-myndinni Modern Times , Nútímanum, þar sem verkamenn standa bara og skrúfa skrúfurnar, það er ætlast til að við afgreiðum málin þannig frá okkur. En þannig er það bara ekki í nútímanum. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fór rangt með áðan. Hún sagði að ég hefði tekið ágætismál í gíslingu. Ég flutti kortersræðu. Ef það er málþóf 

Virðulegur forseti. Hér er sagt að stjórnarandstaðan sé að stunda málþóf og halda meiri háttar framfaramáli fyrir íslenskan almenning í gíslingu. Það mál er frumvarp um breytingu á lögum um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. Það frumvarp snýst um að verið er að breyta reiknireglu um hvernig styrkir til nýrra hitaveitna eru framkvæmdir og talið að þetta muni kosta ríkissjóð um 2–3 milljónir á ári. Það sem mér dettur í hug er hvort það geti verið að þetta sé allt og sumt sem ríkisstjórnin geti gert fyrir heimilin í landinu, að þetta sé stóra málið sem ríkisstjórnin ætlar að færa fram. Ef svo er skulum við færa það fram fyrir, gera hlé á umræðum um Stjórnarráðið og færa fram þetta stóra framfaramál 

Frú forseti. Maður er tregur til að taka þátt í þessari umræðu. Hér er búið að slátra upp undir hálftíma í umræðum um eina einfalda atkvæðagreiðslu, hvort hér megi standa fundur fram á kvöldið. Satt best að segja er maður ansi hugsi yfir þeim svip sem þessi stofnun býður upp á af sjálfri sér og því hvernig menn rægja sinn eigin vinnustað upp á hvern einasta dag. Það er ekki hægt að kalla þetta sjálfsgagnrýni sem þingið ástundar. Þetta er sjálfsníð. Mér finnst makalaust að heyra hvernig menn lýsa störfum þingsins. Það er eins og þeir átti sig ekkert á því hvernig vinnuferli mála er. Þau koma fram á hausti, vetri og fram eftir útmánuðum, eru í nefndum, eru í vinnslu og síðan rennur upp uppskerutíminn, afgreiðslutíminn. Þannig er það og hefur alltaf verið og það er innbyggt í ferlið að undir lok hvers þinghalds uppskera menn af því starfi sem staðið hefur allan veturinn og afgreiða mál. Það er innbyggt í ferlið 

Forseti minnir enn á ræðutímann, ræðutímamörk eru ein mínúta.

Frú forseti. Ég er orðin þreytt á þessu leikriti sem er hér á hverjum degi í boði þingflokka stjórnarandstöðunnar og stjórnarliða. Ég hvet þingmenn til að temja sér vinnubrögð sem einkenna norræna velferðarkerfið, samningaviðræður í stað átaka um umdeild mál. 
             Ég mun sitja hjá við atkvæðagreiðslu um lengri þingfund þar til þingheimur hefur sest niður og samið um þau mál sem komast á dagskrá og ég ætlast til þess að þau mál sem fara á dagskrá séu brýn úrlausnarmál fyrir heimili og fyrirtæki í landinu.  
            

Frú forseti. Ég hafði eiginlega búist við því að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson brygðist við tillögu þingflokksformanns síns um að tefja nú ekki frekar mál þannig að hægt væri að afgreiða þetta litla raforkufrumvarp sem er til þess fallið að styrkja byggingu minni hitaveitna á fámennari stöðum og á köldum svæðum, þessi hv. þingmaður sem stundum kemur fram eins og hann sé eini þingmaður hinna köldu svæða. Þegar umræðu um þetta mál var slitið í miðju kafi á mánudaginn hafði þessi hv. þingmaður ekki aðeins talað í korter, hann var líka á mælendaskrá og þess vegna var ekki hægt að ljúka umræðunni. Annar þingmaður Sjálfstæðisflokksins var líka á mælendaskrá  
            

Virðulegi forseti. Það er hreint með ólíkindum að hlusta á hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og ég leyfi hennar ummælum að dæma sig sjálf. Á tyllidögum talaði þáverandi stjórnarandstöðuþingmaður, hæstv. núverandi forsætisráðherra, mikið um sjálfstæði þingsins, það væri mikilvægt að tryggja sjálfstæði Alþingis frá framkvæmdarvaldinu. Nú kemur þessi sami einstaklingur sem nú er oddviti og verkstjóri ríkisstjórnarinnar og hótar fólki að við verðum hér eins lengi og þurfi og virðir þar með sjálfstæði þingsins algjörlega að vettugi. Starfsáætlun þingsins var samþykkt í forsætisnefnd þingsins, þar sem allir stjórnmálaflokkar eiga fulltrúa, í ágúst síðastliðnum eftir ítarlegar umræður á þeim vettvangi og á vettvangi þingflokksformanna. Þá get ég upplýst að á þeim fundum gerði ég athugasemdir við það af hverju 

Forseti minnir á tímamörk og biður þingmenn að virða þau.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði áðan, við eðlilegar aðstæður koma þingmál fram haust, vetur og vor. Nú háttar hins vegar svo til, alveg eins og í fyrra og í hittiðfyrra, að á síðasta degi var dembt inn stórum og smáum málum, 50–60 málum. Það er ástæðan fyrir þeim átakafasa sem er greinilega hafinn í þinginu. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um að það er ekki gott en þá verður hæstv. ríkisstjórn að líta í eigin barm og átta sig á sinni miklu ábyrgð í þessum efnum. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er enn á ferðinni. Hv. þingmaður talar um gíslatöku á þessu litla máli. Ég fagnaði þessu máli, boðaði það hins vegar að það væri mikilvægt að gera á því ákveðnar breytingar. Því var ekki illa tekið. Ég flutti 15 mínútna ræðu. Ætlun mín var að halda fimm mínútna ræðu til viðbótar eins og þingsköp heimiluðu, en hins vegar er þetta ekki nema lítill angi af húshitunarvandanum sem við erum að glíma við 

Virðulegi forseti. Mér fannst hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fara svolítið frjálslega með þegar hann lýsti hlutunum. Ég hvet þá sem hafa áhuga á að skoða til dæmis ræðutímann hjá þeim hv. þingmanni og þessum ágæta hv. þingmanni hér eða þessum þarna og meta hvort það sé mikið samræmi í því sem þeir segja núna og hvernig þeir hafa hagað sér í þinginu þá áratugi sem þeir hafa verið hér. Það er ástæða fyrir því að mál eru send til umsagnar, það er til að fá sérfræðiþekkingu víðs vegar að úr þjóðfélaginu. Það er ástæða fyrir því að við tökum ákveðinn tíma í þetta, það er vegna þess að þá eru meiri líkur á að við vinnum þetta vel. Við afgreiddum hér lög um heilbrigðisstarfsmenn í góðri sátt og það er búið að vinna að þeim í nokkur ár. Það segir sig sjálft að ef við ætlum ekki að vinna þetta svona og bendum ekki á hvað er að erum við ekki að vinna vinnuna okkar, þá erum við ekki að vinna eins og  Við erum búin að gera nóg af mistökum. Af hverju vill hæstv. ráðherra gera fleiri?

Forseti. Það er sérkennilegt hjá þeim félögum, hv. þingmönnum Ragnheiði Elínu Árnadóttur og Vigdísi Hauksdóttur, að skoða það sem hótun þegar talað er um að hugsanlega þurfi, vegna mikilvægis mála á þinginu og þeirrar vinnu sem í þau þarf að leggja, að framlengja þingið fram yfir starfsáætlun. Síðast þegar ég vissi voru samþykktir forsætisnefndar ekki lög. Síðast þegar ég vissi var forsætisnefnd ekki Alþingi og síðast þegar ég gáði var hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir ekki forseti Alþingis.

Frú forseti. Ég tek undir með því sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði áðan þegar hann gagnrýndi hæstv. forsætisráðherra fyrir það hvernig væri talað um þingið og þau orð sem væru notuð. Það er mjög alvarlegt að forsætisráðherra skuli horfa á þingið sem einhvers konar færibandaafgreiðslustofnun. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kom líka inn á að það væri alvanalegt að uppskera og mál kæmu inn á haustin og væru afgreidd á vorin, þetta væri þroskaferli og svo kæmi að uppskerutímanum. Þannig vill til að við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra erum báðir úr sveit og þekkjum þetta ferli mjög vel. Fyrst plægir maður, svo sáir maður, svo ber maður á, svo þarf rigningu, svo sprettur og svo uppsker maður um haustið. Það sem ríkisstjórn er að reyna að gera er að uppskera daginn eftir að það hefur verið sáð, eins og það að mál séu ekki send út til umsagnar. Það að senda mál til umsagnar er hluti af eðlilegu þroskaferli mála. 

Virðulegi forseti. Mig langar til að tjá mig aðeins um þessa atkvæðagreiðslu. Ég ætla að segja já. 
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Mörður Árnason vísaði í mig áðan, sagði að ég hefði fjallað um að forsætisráðherra hefði staðið hér, steytt hnefann og verið með hótanir. Vissulega er ekki hægt að taka orð hæstv. forsætisráðherra öðruvísi en svo að um hótanir sé að ræða þegar hún telur að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn standi öllu fyrir þrifum í þinginu.  Við vitum að nú er mál nr. 16 á dagskránni varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarráðstillögurnar sem kostar 250 milljónir. Það er gjaldið sem Hreyfingin á að borga til stuðnings þessari verklausu ríkisstjórn.  
             Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra er verkstjóri hér. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir að samþykkja umræðu um kreppu krónunnar, kreppu sem birtist í gjaldeyrishöftum sem koma eiga í veg fyrir að 1.000 milljarðar, eða snjóhengjan svokallaða, fari út úr landinu og gengi krónunnar hrynji. Snjóhengjan mun halda áfram að vaxa þar sem nú er ekki lengur leyfilegt að kaupa gjaldeyri til að senda verðbætur á höfuðstól hennar úr landi, auk þess er ekki búið að ljúka útgreiðslum úr þrotabúum gömlu bankanna. Þrjár lausnir hafa komið fram á snjóhengjuvandanum: Í fyrsta lagi harðindaleiðin, þ.e. með gengishruni krónunnar, í öðru lagi skuldsetningarleiðin, með upptöku evru og láni hjá Seðlabanka Evrópu eða hjá snjóhengjueigendum sjálfum með útgáfu ríkisskuldabréfs í erlendum gjaldmiðlum, og í þriðja lagi skiptigengisleiðin, sem gengur út að skrifa niður froðueignir við upptöku nýkrónu. Einkaskuldum, þ.e. snjóhengjunni, verður komið yfir á almenning ef við förum harðindaleiðina eða skuldsetningarleiðina. Gömlu bankarnir bjuggu til aflandskrónurnar að hluta með peningaprentun og vogunarsjóðir keyptu eignir kröfuhafa gömlu bankanna á árunum 2008 og 2009 á brunaútsölu. Þessi peningaprentun og afslátturinn af eignum kröfuhafanna eru froðueignir. Hrapið í lífskjörum almennings verður svo til strax ef við förum harðindaleiðina en dreifist yfir fleiri ár ef við förum skuldsetningarleiðina. Markmiðið með skiptigengisleiðinni er að skrifa niður froðueignir sem engin greiðslugeta er fyrir til að verja kjör almennings og koma í veg fyrir landflótta, ekki síst ungs fólks. Seðlabankinn hefur innleitt áætlun um afnám gjaldeyrishafta sem felur í sér gjaldeyrisútboð. Markmiðið er að minnka snjóhengjuna og undirbúa upptöku evrunnar. Nú hefur komið í ljós að lítill áhugi er á þessum gjaldeyrisútboðum. Það er því hætta á að gjaldeyrishöftin muni vara til eilífðar. Í nýlegri skýrslu hæstv. utanríkisráðherra er fullyrt að krónan komist í skjól með stuðningi Evrópska seðlabankans eftir inngöngu í ESB. Ekki er hægt að skilja orð ráðherrans öðruvísi en svo að taka eigi lán hjá Evrópska seðlabankanum fyrir snjóhengjunni. Það stemmir ekki við svonefnda framvinduskýrslu um aðildarumsókn Íslands frá því í mars um að afnám gjaldeyrishafta sé skilyrði fyrir aðild að sambandinu og upptöku evrunnar. Ég vil því spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort það sé rétt að engin aðstoð muni fást frá Evrópusambandinu við að leysa kreppu krónunnar. Ef engrar aðstoðar er að vænta frá Evrópska seðlabankanum og lítill áhugi er á gjaldeyrisuppboðum Seðlabankans, hvernig á þá að losa okkur við gjaldeyrishöftin og hvað mun það taka langan tíma? Seðlabankastjóri fullyrti nýlega að bankinn hafi ekki umboð til að kanna aðra kosti í gjaldmiðilsmálum en upptöku evrunnar. Bankinn hafi því aldrei rætt við til dæmis kanadísk og sænsk yfirvöld um möguleika á aðstoð við einhliða upptöku gjaldmiðils þessara landa. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvernig standi á því að Seðlabankinn hafi ekki umboð til þess að kanna aðra kosti en upptöku evru eins og lofað er í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna. Ég velti jafnframt fyrir mér hvort hæstv. ráðherra sé ekki sammála mér um að vandi þjóðarbúsins sé fyrst og fremst skuldavandi en ekki krónuvandi, eins og talsmenn evrunnar klifa stöðugt á. Skuldakreppan í Evrópu hefur afhjúpað ókosti sameiginlegrar myntar. Jaðarríki hafa þurft að lækka nafnlaun og búa við 

Frú forseti. Það var að sjálfsögðu rétt og skylt og sjálfsagt að taka umræðu við hv. þingmanns um þetta stóra mál en ég tek það fram að yfirskrift umræðunnar er þingmannsins en ekki mín. Það er alveg ljóst að afnám gjaldeyrishafta er eitt umfangsmesta og erfiðasta viðfangsefni á sviði efnahagsmála sem nú er við að glíma og það stendur svo til eitt eftir þegar greiðst hefur úr öðrum málum okkar, svo sem eins og að ríkisfjármál eru komin á sæmilegt ról, hagvöxtur er hafinn og atvinnuleysi er á niðurleið og mörg önnur erfið viðfangsefni sem glímt hefur verið við undanfarin þrjú ár eru að vinnast, þá er þetta risavaxna verkefni áfram fyrir hendi. Hér birtist okkur í nánast öllu sínu veldi afleiðing bankabólunnar miklu og hrunsins sem hér reið yfir. Við erum að vinda ofan af þeirri stöðu sem hin glórulausu vaxtamunarviðskipti bjuggu til í hagkerfinu. Það gerir þetta verkefni mjög stórt og viðamikið að við bætist að nokkur halli er í uppgjöri gömlu bankanna og mun óhjákvæmilega taka nokkurn tíma að vinna stöðuna niður. Það er rétt að leggja áherslu á að sú afnámsáætlun sem stjórnvöld hafa samþykkt og Seðlabankinn vinnur samkvæmt hefur allan tímann verið hugsuð sem sveigjanleg áætlun. Hún mundi taka breytingum eftir því sem henni vindur fram og ný viðfangsefni koma í ljós. Sérstök stýrinefnd ráðuneyta og stofnana fjallar reglulega um málið og einnig er að störfum nefnd á vegum efnahags- og viðskiptaráðuneytisins sem þingflokkar eiga fulltrúa í. Tímans vegna ætla ég að víkja að þeim spurningum sem hv. þingmaður sendi mér. Þar er í fyrsta lagi spurt hvað hægt sé að gera til að hraða ferlinu. Núverandi áætlun byggir í aðalatriðum á þremur stoðum, þ.e. gjaldeyrisútboðum sem verið hafa í gangi og fram undan eru, það er fjárfestingarleið, og svo mögulegt útgöngugjald þegar fjármunum yrði hleypt út gegn gjaldi eða skatti. Auk þess er gert ráð fyrir því í áætluninni að ríkissjóður geti boðið upp á skuldabréfaskipti í tengslum við afnám haftanna. Það skiptir miklu máli að menn hafi hér í huga mikilvægi þess að þessi áætlun sé þannig framkvæmd að það raski ekki stöðugleika í fjármálakerfinu og því hefur allan tímann verið lögð á það áhersla að áætlunin verður að taka mið af efnahagslegum og fjárhagslegum skilyrðum sem nauðsynleg eru og þurfa að vera til staðar til þess að framkvæmdin geti orðið árangursrík. Það er mikilvægt verkefni í því sambandi sem hv. þingmaður og málshefjandi kom inn á að tryggja að almenningur og ríkissjóður þurfi ekki að axla frekari byrðar í þessum efnum. Krafa um hröðun ferlisins, um hraðari framvindu, verður að skoðast í því samhengi að vissar forsendur og skilyrði verða að vera til staðar. Fjármálakerfið þarf að ráða við lausafjáráhrifin og við megum ekki taka áhættu af gjaldeyrisstöðugleika þannig að verðbólgan fari enn meira á flug og/eða að kostnaður lendi í stórum stíl á ríkinu eða almenningi af þeim sökum eða öðrum. Það er mikilvægt að leggja áherslu á að hér er í raun um greiðslujöfnunarvanda að ræða. Jú, við getum líka kallað það skuldavanda í ljósi þess að of miklar skuldir innlendra aðila við útlendinga gætu komið til greiðslu á of skömmum tíma. Þess vegna snýst viðfangsefnið að sjálfsögðu um það að einhverju leyti að endurfjármagna þessar skuldir, það eru fyrst og fremst skuldir einkaaðila, og að glíma við þetta ferli innan tíma og rúms þannig að það sé viðráðanlegt. Varðandi lækkun snjóhengjunnar sjálfrar hafa menn nefnt þá möguleika sem taldir voru upp áðan og það verður að hafa í huga í þeim efnum þegar við tölum um hinar stóru tölur hér að þar er ekki um einsleita fjármuni að ræða. Aðeins hluti þessa fjár er laus og í reiðufé, annað er bundið til mislangs tíma og enn annað er í eignum sem útlendingar eiga beint eða óbeint. Allt sem okkur leggst til í formi innstreymis á móti verður að sjálfsögðu hjálplegt þegar dregur úr skuldaniðurgreiðslu innlendra aðila, sem veldur tímabundið álagi á gengið, þá breytist jafnvægið í þeim efnum. Það er ekkert sem segir að allt þetta fé vilji fara eða muni fara á stuttum tíma út úr hagkerfinu og það eru ýmis ráð til þess að tryggja að svo verði ekki. Upptaka evru eða nýs gjaldmiðils breytir í sjálfu sér ekki eignarhaldi á fjármálalegum eignum og skuldum, það er mikilvægt að menn það hafi í huga, og það er rétt að undirstrika að hér er ekki um að ræða skuldir ríkisins í grunninn. Er krónan vandinn? Ja, að því marki sem hún nýtur ekki enn nægjanlegs trausts getur hún að sjálfsögðu verið það. Það er mikilvægt að menn muni eftir því að þegar upp er staðið eru það undirstöður hagkerfisins, verðmætasköpunin hér á landi og  
             Að lokum varðandi ytri áföll er alveg ljóst að það eru kostir og gallar, fórnir og kannski ávinningar af því að hverfa frá þeirri skipan peningamála sem við höfum í dag.

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að gæta að ræðutíma.

Frú forseti. Ég þakka þeim sem hóf þessa umræðu fyrir að koma málinu á dagskrá í þinginu, þetta er sannarlega stórt og alvarlegt mál. Mér hefur þótt skorta mjög á að innan ríkisstjórnarinnar væri talað einum rómi um hvaða lausnar væri rétt að leita. Við höfum annars vegar stjórnarflokk, Samfylkinguna, sem segir að eina leiðin sé sú að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru og svo hins vegar stjórnarflokk, Vinstri græna, sem lýst hafa miklum efasemdum um að það sé rétta leiðin. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur ítrekað sagt að ekki komi annað til greina en að krónan sé að minnsta kosti jafngildur kostur og aðrir sem ræddir verða í þessu samhengi. Það má taka undir með þeim sem hóf þessa umræðu um að skynsamlegt væri að hafa fleiri kosti með ef menn ætla að skoða þetta mál í stærra samhengi. Ég verð þó að lýsa efasemdum um að það geti verið skynsamlegt að taka hér upp enn annan innlendan gjaldmiðil og láta þá brenna inni sem fjárfest hafa í gömlu krónunni. Ég held að fram á veginn litið kynni það að draga enn frekar úr trausti á opinberum fjármálum á Íslandi og trausti á Íslandi sem fjárfestingarkosti. En það er hárrétt sem hér hefur komið fram að meðal þess sem skiptir mestu máli í heildarsamhengi hlutanna er að okkur takist að laða hingað nýja fjárfestingu og bæta þannig greiðsluflæðið inn til landsins, það er grundvallaratriði. Okkur hefur ekki gengið vel í því efni, við höfum verið að hræra mjög í skattkerfinu, menn hafa verið með mjög afturhaldssamar hugmyndir um orkunýtingu í landinu. Það hefur ekki beint verið aðlaðandi að koma hingað inn sem nýr fjárfestir og þeim hefur nánast verið haldið frá landinu. Ég kalla eftir því að menn taki málið fastari tökum í þverpólitísku samráði vegna þess að sum mál eru þess eðlis að það verður að reyna 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. síðasta ræðumanni um að spurningin sem við stöndum frammi fyrir um úrræði gagnvart krónu í höftum er verkefni sem við verðum að ná víðtækri samstöðu um. Það er óásættanleg staða sem við stöndum frammi fyrir, sem launafólk og fyrirtækin í landinu standa frammi fyrir, að við búum við gjaldmiðil sem lætur stöðugt undan síga. Erlend fjárfesting er ómöguleg á meðan við búum í þessu umhverfi hafta og innlend fjárfesting er mun minni en hún þyrfti að vera. Ég hef efasemdir um skynsemi þess að taka upp nýjan gjaldmiðil til að ná árangri varðandi aflandskrónueign. Ég held að við getum náð árangri með afslætti á aflandskrónueign með öðrum aðferðum, með útfærslu á skuldabréfaútgáfum, og náð með þeim hætti fram þeim afslætti af aflandskrónueigninni sem nauðsynlegur er til að við getum létt af höftunum. Eitt verðum við að viðurkenna, núverandi ástand er óboðlegt. Við verðum að komast út úr því og við verðum að gera það hratt. Til þess að auka svigrúm okkar er því mjög mikilvægt að búa til aðferðir sem tryggja að skuldug heimili verði ekki fyrir óbætanlegum áföllum við afnám haftanna. Ef við gerum það aukum við strax svigrúm okkar til þess að grípa til aðgerða og hlutir sem virðast í dag ómögulegir verða skyndilega mögulegir. Það er líka mjög mikilvægt að við munum að aðferðirnar sem við veljum eiga ekki að leiða til skuldsetningar ríkisins og almennings umfram það sem nú er og ég held að hægt sé á grundvelli víðtækrar samstöðu að ná niðurstöðu um það. Það er síðan alveg ljóst að þegar við höfum afnumið höft mun stöðugleiki krónunnar á mörkuðum og geta okkar til að halda úti gjaldmiðlinum vera í réttu samhengi við þá peningamálastefnu 

Hæstv. forseti. Ég held að öllum sé ljóst að gengisfall íslensku krónunnar hefur heldur betur hjálpað til við endurreisn samfélagsins með því að styrkja útflutningsatvinnuvegina á síðustu missirum. Það komu margar góðar spurningar fram hjá hv. fyrirspyrjanda, Lilju Mósesdóttur og vil ég þakka fyrir þessa umræðu og einnig svör ráðherra. Ég held að það sé ljóst að við eigum fyrst og fremst við að etja skuldavanda í hagkerfinu sem við ræðum hér en ekki endilega krónuvanda. Við þurfum hins vegar skýra, trúverðuga stefnu um það hvernig við hröðum losun gjaldeyrishafta. Það er ákaflega mikilvægt. Það verður ekki trúverðug stefna meðan annar stjórnarflokkurinn, ráðherrar Samfylkingarinnar og ýmsir þingmenn, tala látlaust niður krónuna, það er einfaldlega þannig. Varðandi snjóhengjuna verðum við að leysa þann vanda með þeim hætti sem hæstv. ráðherra benti á, þær þrjár leiðir sem þar eru mögulegar og samspil þeirra. Við verðum að leysa þetta án þess að fara leið Íra og breyta einkaskuldum í skuldir ríkis og skattborgara. Þar er 14,5% atvinnuleysi og viðvarandi kreppa næstu árin - með evru. Þannig er einfaldlega staðan. Til lengri tíma er leið okkar Íslendinga sú að auka útflutningstekjur umfram innflutning og þrátt fyrir jákvæðan viðskiptajöfnuð þurfum við að bæta jákvæða niðurstöðu um 60–80 milljarða á ári til að standa undir útstreymi gjaldeyris vegna vaxta og afborgana. Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram áætlun, svokallað plan B í efnahags- og atvinnumálum, og þar fyrir utan að leysa skuldavanda heimila. Peningastefnu- og gengisstefnunefnd sem við framsóknarmenn áttum þátt í að koma á laggirnar er að kanna allar leiðir sem eru færar. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að það sem við þurfum að gera og er ákaflega mikilvægt að við flýtum, lykilatriðið, 

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu um kreppu krónunnar. Það er mjög brýnt að þessi mál séu rædd og ekki síðar en í dag og þó fyrr hefði verið. Við erum með óþolandi stöðu í gjaldmiðilsmálum, svokallaða snjóhengju, hún vex og vex og það er alveg greinilegt að leið Seðlabanka Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og ríkisstjórnarinnar virkar ekki. Hér hafa verið ræddar þrjár lausnir, harðindaleið, upptaka evru og lán frá Evrópska seðlabankanum og skiptigengisleið með nýkrónu. Fjórða leiðin hefur líka verið í umræðunni undanfarið; einhliða upptaka annars gjaldmiðils gæti hugsanlega verið leið út úr þessum vanda. Það þýðir ekkert að koma í þessa umræðu í dag eins og þingmenn gera og segja: Ég hef efasemdir um þessa leið og ég hef efasemdir um þessa leið. Efasemdir þingmanna skipta engu máli í þessu. Þetta er einfaldlega bara tæknilegt úrlausnarefni þar sem sérfræðingar þurfa að leggja mat á hvað sé best og heppilegast fyrir Ísland og hvað sé ekki best og heppilegast fyrir Ísland. Efasemdir þingmanna í þingsal eiga ekki heima í þeirri umræðu. Þeir vita einfaldlega ekkert hver er besta leiðin, því þær hafa ekki verið skoðaðar nægilega vel og það er hneisa í þessu máli. Það er ekki áhugi hjá ríkisstjórninni að leita nýrra leiða, það er einfaldlega svoleiðis. En engu að síður er þetta mesta efnahagsvandamálið sem við stöndum frammi fyrir, á eftir skuldum heimilanna og verðtryggingunni. Það er alvarlegt mál að ekki skuli vera skoðað með meiri afgerandi hætti hvaða fleiri leiðir eru út úr þessari krónukreppu. Það er ábyrgðarleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar að hafa ekki fyrir löngu látið gera mjög ítarlega úttekt á öllum þeim möguleikum sem við stöndum frammi fyrir og viðurkenna að þessar froðueignir verða einfaldlega að 

Frú forseti. Að undanförnu hafa komið fram fjölmargar hugmyndir í gjaldeyrismálum. Það er út af fyrir sig ágætt. Ég hef persónulega efasemdir um nýkrónuleiðina þótt ég taki alvarlega orð hv. þm. Þórs Saaris um að við þingmenn eigum kannski ekkert að hafa skoðanir á þessu. Ég held samt að við séum kjörin hingað inn til þess að reyna að hafa þær og reyna að afla okkur þekkingar. Mér finnst nýkrónuleiðin ekki beinlínis vera sigurstrangleg leið fyrir hagkerfi sem glímir við traustsvanda. Það er lítið traust á gjaldmiðlinum sem fyrir er. Einhvern veginn hefur þetta í mínum huga yfirbragð þess þegar fyrirtæki breytir um kennitölu. Mér finnst það vera gallinn á þeirri leið, en auðvitað verða sérfræðingar að fara yfir þetta líka og maður verður að hlusta á röksemdir. Gallinn við að taka einhliða upp mynt annars ríkis hefur mér fundist felast í því að það er svolítið gróflegt fullveldisafsal.  Mér hefur því fundist mikilvægast, þó svo að við verðum auðvitað að hafa marga kosti uppi, að reyna að halda fókus á því sem við erum að gera núna. Við erum í viðræðum við Evrópusambandið. Mér finnst mjög mikilvægt, alveg sama hvort þjóðin segir já eða nei, að við reynum að ná sem bestum samningi, það hlýtur að vera viðfangsefnið. Það er viðræðunefnd í því verki. Við þurfum að komast að því hvað mundi felast í því að gera stöðugleikasamning við Evrópusambandið, fara í ERM II með stuðningi við ákveðið gengi íslensku krónunnar. Það mundi fást stöðugleiki. Auðvitað er þetta ekki gallalaust. Lágir vextir gætu til dæmis leitt til þenslu sem síðan leiddi til hruns og 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir þessa umræðu. Núverandi gjaldeyrishöft hafa haft áhrif á framtíðarfyrirkomulag í gjaldeyrismálum. Vinna er nú í gangi við mótun stefnu um framtíðarfyrirkomulag í gjaldeyrismálum og fulltrúar allra stjórnmálaflokka koma að þeirri vinnu. Það liggur fyrir að afnám gjaldeyrishafta verður ekki í bráð þó mikilvægt sé að unnið sé að því markvisst og í áföngum án þess að hætta skapist á óstöðugleika í efnahagslífinu með aukinni verðbólgu. Það er eitthvað sem við þurfum ekki á að halda. Því er brýnt að nauðsynleg skilyrði séu til staðar þegar höftunum verður aflétt. Það liggur fyrir að unnið er að umfangsmiklum breytingum á regluverki fjármálakerfisins svo tryggja megi stöðugleika þegar núverandi gjaldeyrishöft verða afnumin og eðlileg viðskipti komast aftur á á milli landa með gjaldeyri. Íslenska krónan hefur samt á margan hátt haft jákvæð áhrif og dugað okkur vel í að endurreisa efnahagslíf landsins, hvað sem framtíðin mun bera í skauti sér. Útflutningsgreinarnar hafa hagnast mjög mikið eins og við vitum. Það hefur hjálpað þjóðinni við að endurreisa efnahaginn, en vissulega hefur staða krónunnar bitnað á almenningi með hærra vöruverði á innfluttum varningi og það hefur komið hart niður á mörgum. Það eru engar töfralausnir til að ég tel, og brýnt að vanda vel til verka í mótun nýrrar peningastefnu og losun gjaldeyrishafta, því þegar upp er staðið verðum við að horfa til heildarhagsmuna þjóðarinnar og sérstöðu landsins og ólíks hagkerfis hér miðað við í löndunum í kringum okkur.

Frú forseti. Við ræðum hér mjög brýnt málefni. Ég vil þakka fyrir það. Aðalmein samfélagsins er skortur á atvinnu. Skortur á atvinnu leiðir til mikils vanda heimila, vanskila og greiðsluerfiðleika og brottflutning fólks. Atvinna myndast við fjárfestingar, en þær eru í lágmarki, m.a. vegna gjaldeyrishafta. Gjaldeyrishöftin er ekki hægt að afnema vegna hinna tíðræddu 1.000 milljarða og gífurlegs magns króna í eigu útlendinga sem heldur vildu eiga gjaldgenga erlenda mynt. Þá mynt þarf atvinnulífið að útvega en getur ekki að óbreyttu. Þess vegna er útilokað að taka upp aðra alþjóðlega mynt á meðan þessi staða er óleyst og við búum við kapphlaup milli eigenda krónanna við að komast út. Forgangsverkefni okkar hv. þingmanna er að leysa þennan vanda. Ég sé ekki aðra lausn á því en að semja við eigendur þessara króna, sem eru kannski að meginstofni til 20, 30, kannski 50 aðilar. Hagsmunir þeirra fara saman við hagsmuni okkar, þ.e. heilbrigt atvinnulíf sem hvetur til langtímafjárfestingar og eykur útflutning og skapar gjaldeyri þannig að við getum greitt og þeir geta fengið greitt. Það dugar ekki að humma þann vanda fram af sér. Hann er stór og hann fer ekki neitt nema með samningum. Tökum höndum saman allir þingmenn, hv. stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar, og stöndum saman að slíkum samningum við eigendur þeirra 1.000 milljarða króna sem vilja gjarnan fara til útlanda. Þeirra hagsmunir og okkar hagsmunir fara saman og við eigum að nýta okkur það. 
            

Virðulegur forseti. Tilrauninni með íslensku krónuna má nú heita lokið því reynsla okkar af henni er sú að hún hefur ekki skilað okkur neinum af þeim meginmarkmiðum sem þyrfti að ná með gjaldmiðli einnar þjóðar. Við höfum því miður í landsframleiðslu dregist mjög aftur úr nágrannalöndum okkar, þannig að ekki hefur hún hjálpað okkur við að skapa betri lífskjör en í löndunum í kringum okkur. Í öðru lagi hefur hún ekki skilað okkur lægra vaxtastigi sem er það sem almenningur og fyrirtæki mundu helst kalla eftir í einum gjaldmiðli, heldur hafa vextir hér verið hærri en þekkist í nokkru öðru landi í okkar heimsálfu. Í þriðja lagi hefur hún ekki skapað okkur stöðugleika vegna þess að hér hefur efnahagslegur óstöðugleiki einfaldlega verið meiri en þekkist almennt í löndunum í heimsálfu okkar. Það hnígur þess vegna allt til hins sama, að sú mynt sem við höfum stuðst við dugi okkur ekki til þess að skapa okkur í fyrsta lagi þau lífskjör sem við viljum, í öðru lagi það verðlag á fjármagni sem við þurfum og í þriðja lagi þann stöðugleika sem fólk og fyrirtæki þurfa. Hið raunhæfa svar við því vandamáli er auðvitað að vera fullur þátttakandi í annarri mynt. Það er sá leiðangur sem unnið er að í aðildarviðræðum við Evrópusambandið, að geta lagt í dóm þjóðarinnar hvort hún vill fara, en þangað til þurfum við að fást við þau verkefni sem uppi eru. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að staða krónunnar sé sú að við höfum þurft að banna útlendingum að fara úr landi með krónurnar sínar. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að fólk vilji almennt lítið fjárfesta í löndum þar sem eru gjaldeyrishöft. Í þeirri umræðu er ástæða til að vara enn frekar við hugmyndum um nýkrónu sem er í sjálfu sér bara svona 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir að hefja þessa umræðu hér. Ég held að full ástæða sé til, sérstaklega í ljósi þess hvernig meðal annars hv. síðasti þingmaður talaði, að hafa áhyggjur af því á hvaða vegferð við erum í þessu máli og verulegar áhyggjur af því að það skuli vera undir stjórn núverandi ríkisstjórnar. Það liggur alveg ljóst fyrir að við verðum að taka á þessari snjóhengju með einhverjum hætti. Margir hverjir tala um það, eins og hæstv. utanríkisráðherra og fleiri, að þessi mál verði leyst með því að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru og mér heyrist það fela í sér að breyta eigi snjóhengjunni í einhvers konar langtímalán. Er það það sem við Íslendingar viljum? Er það heppilegast fyrir þjóðarhag? Ég held að þeir sem tala eins og hv. þingmaður sem talaði hér á undan, Helgi Hjörvar, verði að svara því hvernig eigi að taka á þessu máli til frambúðar. Það liggur ljóst fyrir að þeir sem þarna eiga fjármuni eru meðal annars erlendir kröfuhafar og erlendir aðilar. Maður hlýtur að spyrja sig þeirrar spurningar, í ljósi þess að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar virðast ekkert sjá nema evruna og Evrópusambandið, hvort þeir verði tilbúnir til þess þegar á hólminn er komið að taka einhverja þá ákvörðun sem ekki mun þóknast fjármálakerfi Evrópu. Ég hef miklar efasemdir um að menn verði tilbúnir til þess, ekki frekar en þeir voru tilbúnir til þess í Icesave-málinu. Það gefur tilefni til að hafa áhyggjur af því að þessum málum sé ekki best borgið undir forustu núverandi ríkisstjórnar. Ríkisstjórnin hefur enga hagsmuni af því að afnema gjaldeyrishöftin, rétt eins og hv. þm. Helgi Hjörvar kom inn á áðan, vegna þess að þá er búið að taka gulrótina við enda ganganna, gulrótina sem er evran. Þetta er mikið áhyggjuefni 

Frú forseti. Ég lauk máli mínu áðan á því að ræða um froðueignir og mikilvægi þess að stjórnvöld viðurkenni að þessar eignir eru froðueignir. Þær urðu ekki til í neinu eðlilegu ástandi. Það eru engin raunveruleg verðmæti að baki þeim heldur fyrirbæri eins og verðtrygging og gengisfelling og guð má vita hvað. Þessar froðueignir valda öllu hagkerfinu miklum vandræðum og það er mikill ágreiningur meðal annars í ríkisstjórninni um leiðir út úr þeim vandræðum. Á meðan gerist ekki neitt en nú eru liðin rúmlega þrjú árum frá kosningum. Það hefur leitt til þess að áfram ríkir vantraust á íslensku efnahagslífi og Íslandi almennt úti í heimi. Ekkert traust ríkir við núverandi aðstæður og það skiptir í rauninni ekki mjög miklu máli hvort gripið verði til mjög róttækra aðgerða til að leysa þetta mál því að það er ekkert traust nú til staðar sem farið getur forgörðum. Við getum ekki farið annað en upp á við með því að grípa til kjarkmikilla aðgerða. Skuldir ríkisins, sveitarfélaga, fyrirtækja og heimila verða að lækka vegna þess að þessar skuldir eru froðueignir einhverra annarra, lífeyrissjóða, banka, kröfuhafa, erlendra aðila. Samsvarandi lækkun á þessum froðueignum verður að eiga sér stað ef menn ætla einhvern tímann að komast út úr þessum vanda. Skiptigengisleiðin sem hv. málshefjandi hefur vakið máls á er róttæk en hún er líka skynsamleg og góð leið því að hún leysir allan þennan vanda. Það er skilvirkt að gera það þannig en til þess þarf kjark og þor og ekki má beita fyrir sér hræðslu við til dæmis Evrópusambandið eða fjármálaöfl annars staðar í heiminum, þetta er lífsspursmál fyrir Ísland. Við erum ekki bara að tala um tilraunina um krónuna sem liðin er undir lok, við erum að tala um 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmönnum fyrir góðar og málefnalegar umræður. Ég tek undir nauðsyn þess að fram fari vinna, sem verði líka í pólitískum ferli, við að finna leiðir sem tryggja að snjóhengjunni verði ekki breytt í skuldir skattgreiðenda og að með því verði tryggt að skattgreiðendur og þar með þjóðin búi við sjálfbæra skuldsetningu. Ég óttast að þjóðin geri sér ekki grein fyrir því hvað staðan er alvarleg. Sterk hagsmunaöfl í þjóðfélaginu ætla að koma þúsund milljarða einkaskuld yfir á almenning með annaðhvort gengishruni krónunnar eða erlendu láni á okurvöxtum. Þjóðin virðist ekki átta sig á hagsmunabaráttunni og hallar sér að stjórnmálaflokkum sem klifa á nauðsyn þess að afnema höftin strax eða fá lán hjá Evrópska seðlabankanum. Spyrni þjóðin ekki við fótum eins og í Icesave-málinu verður framtíð barna okkar ekki lífvænleg. Velferðarkerfið, sem tók áratugi að byggja upp, verður eyðilagt í þágu fjármagnseigenda. Við það hverfur réttlætið og mannúðin úr samfélagi okkar. Ég spyr: Hver vill búa í slíku samfélagi? Aðeins víðtæk samstaða mun tryggja að allir geti lifað mannsæmandi lífi í landi sem auðugt er af mannauði og náttúruauðlindum. Ég skora á hvern og einn að líta í eigin barm og velta fyrir sér ábyrgð sinni á framtíðinni, framtíð sem enn er hægt að móta í þágu mannúðar og réttlætis.

Frú forseti. Ég þakka sömuleiðis þessa umræðu en ég legg áherslu á að það er mikilvægt að ræða þetta yfirvegað. Það er ekki heldur ástæða til að magna upp óþarfaáhyggjur af því að þetta verkefni sé ekki viðráðanlegt og leysanlegt, en það er erfitt og það mun taka tíma. Vanda þarf hvert skref í þessum efnum, eigi að takast að gæta alls þess sem hér hefur verið nefnt, að því verði ekki kostað til að dýrkeyptar fórnir verði fyrir borð bornar og verði að engu, til að ná hér stöðugleika í hagkerfinu, og að kostnaðurinn lendi á þeim sem ekki eiga að þurfa að bera hann, þ.e. skattgreiðendum komandi ára og ríkissjóði. Það er ástæða til að vekja athygli á því að það er fyrst nú á síðustu mánuðum eða einum til tveimur missirum sem sæmilega skýr mynd hefur komist á það hver stærðin er í þessum efnum, meðal annars vegna þess að það tók langan tíma að greina og fá fram upplýsingar um jafnvægið í uppgjöri gömlu bankanna og fleiri þættir þurftu að skýrast áður en menn gátu séð málið fyrir sér í heild. Það er líka ástæða til að leggja áherslu á að hér er um mjög ólíka þætti að ræða: Í sumum tilvikum er það lausafé sem liggur inni á bankabókum. Í öðrum tilvikum er þetta bundið í skuldabréfum til mislangs tíma. Í þriðja lagi er það uppgjör gamla og nýja Landsbankans og í fjórða lagi er það eignarhaldið á hinum bönkunum tveimur. Þetta þarf að hafa í huga og það á líka að róa menn gagnvart því að þetta er ekki eitthvað sem skollið getur á okkur á einni nóttu sem holskefla útflæðis sem enga stjórn er hægt að hafa á. Það er ekki þannig. Eftir breytingar á gjaldeyrislögunum í vetur er hægt að stýra því því hvernig það gerist. Það er einmitt ætlunin í gegnum uppboð að láta á það reyna hversu lök kjör í skiptum þeir sætta sig við sem liggur mest á að fara burt með fjármuni sína. 

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Þetta er mín fyrsta ræða, svo að ég taki það sérstaklega fram, og ég er ekki í málþófi. Ég tel mig eiga rétt á því að ræða þetta mál við síðari umr. sem ég geri hér með. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði í umræðunni að sjálfstæðismenn væru á móti þessu máli eins og öllum öðrum. Það tel ég alls ekki vera. Ég mótmæli því að Sjálfstæðisflokkurinn sé á móti þessu, hann er ekkert á móti breyttri skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Það sem hann er á móti er hvernig að þessu er staðið og hvað fylgir með. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir var ánægð með eigin verkstjórn og það er gott að menn séu það. Hins vegar tel ég að menn hefðu getað gert meiri kröfur til flytjenda málsins um að betur hefði verið unnið að undirbúningnum. Hún veifaði skýrslu frá fyrirtækinu Stjórnarhættir, sem mér hefur því miður gefist allt of lítill tími til að glöggva mig á, því að margt er að ræða og umræðunum var slitið um eittleytið í nótt. Þá var ég undirbúinn undir ræðuna en hef sem sagt ekki fengið þann tíma til að ræða þá skýrslu sem þyrfti. Í öllum rekstri og í öllum fyrirtækjum og samfélögum er ákveðin stjórnun. Það er eitt af því fyrsta sem menn uppgötva að nauðsynlegt er að hafa stjórn á verkefnum samfélagsins, jafnvel mjög frumstæð samfélög eru með stjórn. Stjórn getur verið af ýmsum toga, það getur verið svona tregastjórn, treg, fljótandi stjórn, mjög litlar breytingar og helst engar sem lengst, og það hefur oft loðað við opinbera stjórnsýslu að þar séu ekki miklar byltingar á ferðinni. Svo er til byltingarstjórnun, sem er líka vinsælt í stjórnunarfræðum, að það þurfi að bylta öðru hverju til að menn meti einstaka þætti stjórnunarinnar alveg frá grunni. Þetta er líka ákveðið form á stjórnun. En menn vara við því þegar rætt er um byltingarstjórn að hún má ekki vera það ört að menn nái aldrei að stjórna í raun vegna byltinganna. Svo er breytingastjórnun líka vinsæl, það er að breyta stjórnuninni reglulega með kerfisbundnum hætti. Ég held að það sé kannski það sem er affarasælast. Fyrir þjóðina skiptir verulegu máli hvernig stjórnun þessa stærsta fyrirtækis landsins, sem er ríkisvaldið, langsamlega stærsta fyrirtæki landsins, er háttað. Það er það sem við ræðum hér í dag og ég tel mig hafa leyfi til að ræða, frú forseti. Það skiptir þjóðina verulegu máli að hafa skilvirka stjórn á hinni opinberu stjórnsýslu. Því miður er það þannig, og ég er ekki alveg sáttur við það, að þessari stjórnsýslu er skipt niður á ráðuneyti og þar voru eitt sinn tólf persónur, ráðherrar, í byrjun þessarar ríkisstjórnar og þar áður, höfðu verið tólf nokkuð lengi. Síðan var þeim fækkað niður í tíu og svo níu og nú er stefnt að því að hafa þá átta. Jú, það sparast peningar, ráðherrabílar og bílstjórar, jú, jú, en ég held að það sé algert smáatriði í þessu dæmi. Góð stjórnun getur nefnilega skapað mikinn auð, skilvirk stjórnun getur veitt góða þjónustu á ódýrari hátt en óskilvirk. Það er væntanlega það sem menn eru að stefna að. Vandinn sem við búum við í þessu stjórnarkerfi, bæði kostir og gallar, er að þetta er fjölskipað stjórnvald, þ.e. hver ráðherra tekur ákvarðanir einn og sér og ber á þeim ábyrgð. Þess vegna getur þetta orðið dálítið sundurlaus stjórnun, svona eitt stykki ríkisstjórn og eitt stykki stjórnsýsla, mjög sundurlaus og togast eiginlega fram og til baka því að einn ráðherra getur tekið ákvörðun sem kannski stangast á við það sem annar ráðherra er að gera í öðru ráðuneyti. Ríkisstjórninni er ætlað að samræma þetta en gengur illa, sérstaklega þegar menn eru ekki mjög samvinnufúsir. Og þeir þurfa þess ekki í rauninni. Í nótt var rætt aðeins um breytingar sem hefðu orðið fyrr á tíð og þær voru ekkert endilega til fyrirmyndar, frú forseti. Við þurfum að gæta okkar á því að þó að eitthvað hafi verið gert einhvern tímann fyrir hrun, þegar menn áttuðu sig ekki á því hvað stjórnsýslan var í rauninni vanbúin, þá séu menn ekki að bera það saman við hvernig við ætlum að gera hlutina í dag. Ég vona að flestir hv. þingmenn vilji vinna öðruvísi núna en fyrir hrun og ætli sér að gera það. Ég man að það var mikil umræða þegar heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið var sameinað félagsmálaráðuneytinu og allar þær breytingar sem þar áttu sér stað og því var ætlaður langur tími. Ég hugsa að menn séu komnir yfir það núna, margt sem þar var gert og eflaust margt þarft en annað hefði kannski mátt gera öðruvísi. Það var mikil umræða engu að síður. Hvers vegna er þessi tillaga sem við erum að ræða borin fram til þingsályktunar? Hún er vegna þess að inn í lögin um Stjórnarráð Íslands var sett ákvæði um að breytingar á stjórnskipan ætti að leggja fyrir Alþingi. Og þá veltir maður fyrir sér til hvers og hvað á eiginlega að felast í því. Á bara að koma tilkynning: Við ætlum að breyta Stjórnarráðinu, samþykkið það, punktur? Svo breytum við því bara eins og okkur dettur í hug. Það var örugglega ekki meiningin. Meiningin var örugglega að það væri meira kjöt á beinunum en það er ekki í þeirri tillögu sem við ræðum hér. Ég er búin að lesa hana nokkrum sinnum í gegn og ég sé bara ekki neitt út úr því hvernig Stjórnarráðið á að líta út. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom inn á athyglisverðan punkt um það að svona breytingar ætti að gera í upphafi starfstíma ríkisstjórnar. Ég er henni hjartanlega sammála, frú forseti, og ég hygg að sjálfstæðismenn séu henni sammála og að menn vilji hafa þennan möguleika að breyta Stjórnarráðinu við upphaf kjörtímabils, við upphaf nýrrar stjórnar, og hanna þá Stjórnarráðið að sínum þörfum og í samræmi við sína heimssýn. Það er ekki bara eitthvert náttúrulögmál hvernig þetta er gert, eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði í gær, að þetta væru svo góðar breytingar að það þyrfti ekki að breyta í næstu framtíð. Það er bara ekki rétt, þetta eru pólitískar breytingar og ég kem inn á það á eftir af hverju þetta eru pólitískar breytingar. Það er verið að breyta til að ná fram ákveðinni stefnu og um leið og búið er að kjósa upp á nýtt og komin ný ríkisstjórn sem hugsanlega er með aðra stefnu mun hún breyta þessu. Þess vegna er fráleitt að koma núna hálfu ári fyrir kosningar - þetta á að taka gildi í september og svo fer allt ferlið í gang og það er verið að breyta bara fram að kosningum. Svo kemur að sjálfsögðu ný ríkisstjórn eftir kosningar, ég býst við því, og ég geri ráð fyrir að hún hafi aðra stefnu. Hún verður mjög ólíklega vinstri stjórn. Sú ríkisstjórn mun gjörbreyta þessu öllu saman þegar nýbúið er að breyta því. Þetta er alveg hreint fyrir neðan allar hellur. Þess vegna er ég svona eindregið á móti þessu. Það hefði verið gott ef þetta hefði komið fram á upphafsári ríkisstjórnarinnar fyrir þremur árum. Þá hefði þetta verið fínt, þá hefðu menn getað rætt: Ja, við ætlum að leggja áherslu á auðlindaráðuneytið, við ætlum að leggja áherslu á þetta o.s.frv. og við ætlum að breyta Stjórnarráðinu svona og koma hérna með ákveðinn strúktúr, ákveðna mynd af Stjórnarráðinu þannig að allir megi vita hvað er að gerast. Ég hefði alveg fallist á það en ekki svona seint og ekki þegar ekkert liggur fyrir hvað á að gera. Þetta var sem sagt um það sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði um það að þetta væri orðin góð og endanleg niðurstaða. Hún verður það aldrei og þess vegna er mjög gott að hafa þennan möguleika. Það sem þarf að bæta inn í þessi lög, frú forseti, er að þar sé sagt að með þingsályktunartillögunni fylgi uppbygging ráðuneyta, strúktúrinn, hvernig menn ætla að hanna þetta, hönnunin á öllu dæminu. Hvar á Hagstofan að vera? Hvar á til dæmis Hafrannsóknastofnun að vera? Hvar á Orkustofnun að vera, heyrir hún undir auðlindaráðuneytið eða atvinnuvegaráðuneytið?  Ég tel að við verðum að breyta þessum lögum fyrst þetta gafst svona illa, það er komið með svo magra þingsályktunartillögu að við þurfum að breyta þessum lögum um Stjórnarráðið þannig að þessi þingsályktunartillaga hafi meira kjöt á beinunum, þ.e. að það komi fram hvernig skipan Stjórnarráðsins á að vera, hvernig stjórnunin á að vera, undir hvaða ráðuneyti viðkomandi stofnanir eiga að heyra og hvort menn ætla að koma með nýjar stofnanir, eins og Þjóðhagsstofnun, sem hér hefur verið rædd líka en kemur hvergi fram hvar á að vera. Ég er ekkert á móti Þjóðhagsstofnun, alls ekki, það urðu miklar umræður þegar hún var lögð af og ég minnist þess hér fyrir nokkuð löngu að stjórnarandstæðingar sem nú sitja í ráðherrastólum gagnrýndu niðurstöðu frá Þjóðhagsstofnun af því að hún væri ríkisfyrirtæki, þetta væri ríkisapparat, þetta væri alltaf litað af meiningu ríkisstjórnarinnar, þetta væri ríkisstjórnarþjóðhagsstofnun. Nú er það allt saman gleymt og nú ætla menn sem sagt að koma með Þjóðhagsstofnun og það er kannski ágætt að þingmenn hafi þarna eitthvert tæki til þess að meta hluti. Þetta þarf að fylgja með í þessari þingsályktunartillögu, einhver mynd af því sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera, strúktúr, og síðan þarf að koma fram kostnaður og sparnaður, kostnaður við breytinguna og ekki bara húsnæðiskostnaður því að hann er, held ég, oft og tíðum bara það lægsta. Kostnaðurinn er aðallega breytingar á starfsmönnum, biðlaun og alls konar slíkir hlutir, röskun þegar einn á að fara að starfa allt í einu í annarri stofnun og þarf að læra upp á nýtt o.s.frv., sem getur reyndar verið mjög hollt, frú forseti, fyrir einstaklinginn og viðkomandi stofnun en kostar sitt. Þetta þyrfti að liggja fyrir og eins sparnaður af sameiningu ráðuneyta sem þyrfti líka að liggja fyrir. Þessi þingsályktunartillaga gefur mikið tækifæri til þess að koma með góða stjórnun á þessu stærsta fyrirtæki landsins. Ríkisstjórnin missti af því tækifæri að koma hér með endanlega útfærða útfærslu á þessu sem hefði náttúrlega átt að koma fyrir þrem árum þannig að því sé til haga haldið. Ég vona að eftir næstu kosningar muni menn koma með endanlega útfærslu eins og þeir vilja sjá Stjórnarráðið út kjörtímabilið og þá sé það gert strax og það sé nákvæmlega skilgreint hvaða stofnun heyrir undir hvaða ráðherra þannig að ekki fari á milli mála hver ber ábyrgð og hver ákveður. Þá kem ég að umhverfis- og auðlindaráðuneytinu sem er nýlunda og á að fá aukið vægi. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði að það væri mjög mikilvægt og það leiðir strax hugann að því hvað auðlind er. Ég hef ekki einu sinni fengið neina skilgreiningu á því og í þessari umræddu skýrslu sem ég hef rætt hér frá ráðgjafarfyrirtækinu Stjórnarhættir er talað um að auðlind sé bara land, loft, vatn, hafrými. Það er ekkert land, loft, vatn og hafrými, frú forseti. Auðlind er nokkuð sem menn hafa skapað auð úr. Það er svo merkilegt að fyrir 100 eða 200 árum voru engar auðlindir á Íslandi. Það voru bara akkúrat engar auðlindir á Íslandi. 

Hver nýtir þær?

Akkúrat. Þær voru ekkert nýttar. Sjávarútvegurinn krafðist mannslífa á hverju einasta ári, tugir manna fórust við Ísland við sjósókn. Er það auðlind að borga með mannslífum? Jökulárnar voru til bölvunar í öllum sveitum. Menn misstu hesta og hunda og mannslíf fóru líka þegar menn fóru yfir jökulárnar af því að þær voru ekki brúaðar. Það var ekki fyrr en mannauðurinn kom til og byggði, verkfræðingarnir sem byggðu góð skip, örugg skip, sem geta veitt í öllum veðrum - nú hefur það gerst 2008 í fyrsta skipti í Íslandssögunni að við misstum engan sjómann. Það er ekki vegna þess að auðlindin sé svona góð, heldur vegna þess að mannauðurinn byggði örugg skip og öll sú tækni sem þar er til að ná í fiskinn. Gífurleg tækni, bæði í markaðssetningu og í veiðum og vinnslu og ég veit ekki hvað. Það er mjög gaman að koma í frystihús og sjá alla tæknina, allan mannauðinn sem er þar inni. Þá verður auðlindin að auðlind, þá fyrst, þannig að ég fullyrði að fyrir 200 árum hafi engin auðlind verið á Íslandi. Og hugtakið auðlind hefur ekki verið skilgreint. Ég tel til dæmis mikla auðlind í rafsegulbylgjum og tíðnisviði þeirra. Hver má ráða hver má senda út á ákveðnu tíðnisviði? Við göngum öll með síma, við erum öll með tölvur, fjartengd og nettengd, og þetta byggir allt á tíðnisviði rafsegulbylgju og það eiga eftir að verða mikil verðmæti. Það er ekki minnst á þau hérna, að það heyri undir auðlindaráðuneytið. Það á eftir að verða auðlind og hver á að selja? Hver á að eiga? Önnur auðlind sem ekki er heldur minnst á er kolefnisskattarnir sem eru að koma eða losunarheimildir kolefnis og losunarheimildir yfirleitt. Þær eiga eftir að verða mikil auðlind og það er ekki minnst á þær. Ég hugsa, frú forseti, að það verði mesta auðlind Íslands eftir svona 10–15 ár. Þá verða það losunarheimildirnar sem munu verða seldar hér á hæsta verði og það mun hækka verðið á íslenskri orku óhemjumikið af því að hún er hrein og þarf ekki að borga losunarheimildir. Losunarheimildir í heiminum sem munu verða settar á alls staðar, líka í Kína, líka á Indlandi og út um allt, munu gefa Íslendingum enn meiri auðlind í orkunni okkar sem er hrein. Nú þarf ég að drífa mig. Eins og ég gat um í byrjun mun verða ágreiningur og átök um auðlindir og auðlindaráðuneytið. Á Hafrannsóknastofnun að heyra undir atvinnuvegaráðuneytið eða auðlindaráðuneytið? Hafrannsóknastofnun er að rannsaka auðlindina og gæta hennar þannig að auðlindaráðherrann mun að sjálfsögðu vilja stjórna henni. Er þetta á hreinu, liggur þetta fyrir? Hvernig er með Orkustofnun? Hvað með Landsvirkjun, eitt ríkasta fyrirtæki landsins sem situr á öllum auðlindum, ekki öllum en stórum hluta af orkuauðlindum Íslands, sem eru gífurlegar? Á hún að heyra undir auðlindaráðuneytið af því að þarna eru auðlindir landsins? Á hún að heyra undir atvinnuvegaráðuneytið af því að þarna er atvinnuvegur landsins? Eða á hún að heyra undir fjármálaráðuneytið sem fer með hlutabréfið? Þetta er ekki skýrt, þetta mundi ég vilja hafa skýrt. Það þarf að vera á hreinu hver tilnefnir stjórnir og hver ræður og hvernig inngripin verða. Menn tala hér endalaust um samráð ráðherra, samráð og aftur samráð. Þetta finnst mér vanta og mér finnst vanta inn í þetta dæmi allt saman strúktúrinn. Menn misstu af mjög góðu tækifæri, gullnu tækifæri, til að segja: Þetta er nýtt Stjórnarráð fyrir Ísland, það lítur svona út, þarna á stjórnunin að vera svona. Ég hefði fagnað því. Ég fagna yfirleitt góðri stjórnun en að koma með þetta allt saman losaralegt og óútkljáð, og Alþingi getur ekki útkljáð það. Svo verður þetta afgreitt héðan sem þingsályktun Alþingis og þá byrja menn að hanna Stjórnarráð Íslands og þá byrja deilurnar af því að það er ekki búið að ræða það fyrir fram. Þá mun umhverfis- og auðlindaráðherra segja: Ja, heyrðu, að sjálfsögðu ræð ég yfir Landsvirkjun, þarna eru auðlindir landsins, ég vil fá að tilnefna stjórnina, ég vil fá að hafa með það að segja hvar er virkjað. Atvinnuvegaráðuneytið mun segja: Ja, þetta er svo stór hluti af atvinnuvegum landsins að ég verð að hafa með það að segja. Svona vinna menn ekki ef þeir ætla að búa til góða stjórn. Ég óttast, en ég vona að það rætist ekki, að þetta stjórnarráð verði fullt af deilum af því að ekki er búið að leysa málin fyrir fram, fullt af deilum, hótunum og öðru slíku. Það sem ég geri mestar athugasemdir við er þó að það skuli koma svona seint fram, í lok kjörtímabils, og að síðustu breytingarnar munu eiga sér stað eftir kosningar.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil gera athugasemd við eitt af því sem hann sagði og varðar ETS-kerfi loftslagsheimilda Evrópusambandsins sem við erum aðilar að. Ég vil gera þá athugasemd og benda hv. þingmanni á að það er ekki auðlind í sjálfu sér, heldur er um að ræða kerfi til að innheimta gjald sem er reist á grunni mengunarbótareglunnar, sem er sú að sá greiðir sem mengar. Þetta er staðfest í reglunum að því leyti til að skylt er að tiltekinn hluti gjaldsins fari einmitt í að vinna gegn loftslagsbreytingum. Ég dreg ekki í efa að þetta á eftir að skila peningum en þetta er ekki auðlind eins og við skilgreinum hana, heldur gjald fyrir að menga og það er tvennt ólíkt. Hv. þingmaður gerði mér upp orð og skoðanir í ræðu sinni sem mér þykir miður. Hann er ekki vanur að falla í þá gryfju sem margir flokksfélagar hans hafa grafið sig djúpt í við þessa umræðu. Þess vegna vil ég endurtaka það sem ég sagði um vinnu nefndarinnar, hæstv. forseti, það var skrifað og ég er búin að tvítaka það og nú ætla ég að lesa það í þriðja sinn. Það hljóðar svo: „Mitt mat er að nefndin hafi staðið vel og fagmannlega að þessu verki …“ Það er mitt mat, þetta sagði ég. Svo getur hv. þingmaður talað um að ég sé eitthvað að hrósa eigin ágæti en ég endurtek það sem ég sagði: „Mitt mat er að nefndin hafi staðið vel og fagmannlega að þessu verki og ég vil nota tækifærið til að þakka samnefndarmönnum og nefndarritara óeigingjarna fundasetu og mikla vinnu við gott mál.“ Þetta sagði ég um störf nefndarinnar. Allt annað sem hv. þingmaður og fleiri flokksfélagar hans hafa verið að gera mér upp, bæði orð og skoðanir, er rangt og ég hvet hv. þingmann 

Frú forseti. Fyrst um mengunarkvótana í Evrópusambandinu. Þeir munu óneitanlega stórhækka verð á raforku um allan heim vegna þess að meginhluti af raforku heimsins er framleiddur með brennslu kola, olíu og gass. Það verður stórhækkun á orkuverði sem mun skila sér í stórauknum tekjum af þessari auðlind, og ég fullyrði: Það er auðlind fyrir landið að þessir mengunarskattar skuli vera teknir upp. Ef þetta tvöfaldar orkuverð á Íslandi þýðir það tvöfalt verðmætari auðlind. Varðandi verkstjórnina og það sem hv. þingmaður sagði. Ánægð með eigin verkstjórn og það væri gott, ég sagði það. Hv. þingmaður stýrði málinu í nefndinni. Hún er framsögumaður þess þannig að í raun var hún að segja: Verkstjórnin var góð. Ég lít alltaf á stjórnunina. Ef ekki er stjórnun gerist ekki neitt. Léleg stjórnun þýðir léleg vinnubrögð, góð stjórnun þýðir góð vinnubrögð. Það er mitt mat á stjórnun. Varðandi ómerkilegheit, þá sagði hv. þingmaður um málið um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar að þar væru þingmenn Sjálfstæðisflokksins í málþófi og einn af þeim var þá enn á mælendaskrá, það var ég.

Tveir.

Já, og annar þeirra var ég. Ég tók það til mín.

Já.

Og mér finnst það ómerkilegt af því að ég er ekki í málþófi alla daga.

Frú forseti. Það er rétt. Hv. þingmaður ástundar ekki málþóf, einn af fáum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem ekki gerir það. Ég var að vísa til orða formanns Sjálfstæðisflokksins um að það hefði verið alger óþarfi að gera annað en ljúka umræðunni um raforkumálið á mánudeginum og ég var honum hjartanlega sammála, en það var ekki hægt vegna þess að tveir af hans eigin flokksmönnum voru á mælendaskrá. Frú forseti. Ég ætla að fara aftur aðeins í ræðu hv. þingmanns. Hann kallaði eftir því að betur væri unnið að undirbúningi málsins sem við erum að ræða. Ég hefði gaman af því að vita hvað það er nákvæmlega sem hann telur að hefði átt að vinna betur, vegna þess að eins og hér hefur verið rakið hefur með óvenjulega vönduðum hætti verið safnað saman upplýsingum, gögnum, álitum, mati 19 hagsmunaaðila auk umhverfissamtaka og öll helstu áhersluatriðin hafa verið dregin saman í mjög aðgengilega skýrslu, bæði það sem er með og það sem er á móti. Við höfum lært gríðarlega mikið af hruninu. Við höfum lært mikið af rannsóknarskýrslu Alþingis og við höfum lært mikið af vinnu þingmannanefndarinnar. Það sýnir þetta mál og þegar við berum saman undirbúning að þessu máli núna á vordögum 2012 annars vegar og hins vegar að undirbúningi að mun umfangsmeiri breytingum á Stjórnarráði Íslands á vordögum 2007 þá er það eins og svart og hvítt. Ég geri ekki neitt sérstaklega mikið úr þessari vinnu, það er eðlilegt og sjálfsagt að við höfum unnið eins og gert hefur verið núna. En það er undarlegt hvað það er mikið vandamál fyrir Sjálfstæðisflokkinn og einstaka þingmenn Framsóknarflokksins að viðurkenna það sem vel er gert og sýna smávegis sanngirni.

Frú forseti. Nú hef ég ekki titlað mig hingað til sem allan Sjálfstæðisflokkinn eða að ég tali fyrir alla þingmenn Sjálfstæðisflokksins, hvað þá alla kjósendur hans eða flokksmenn. Ég er þingmaður Sjálfstæðisflokksins og ég stend fyrir það sem ég segi en ekki fyrir það sem allir aðrir segja. Það er svart og hvítt, undirbúningurinn núna og 2007. Það á að vera svart og hvítt. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðu hans. Að mörgu leyti hefur þingmaðurinn sömu áhyggjur og ég af framsetningu þessa máls vegna þess að hvergi er kveðið á um hvað verður um hverja ríkisstofnun fyrir sig. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega Landsvirkjun. Landsvirkjun er eitt mikilvægasta fyrirtæki okkar Íslendinga og hefur forræði yfir nánast öllum okkar auðlindum sem hægt er að framleiða rafmagn úr, má segja, fallvötnin og annað, og er okkur mjög mikilvægt. Það er hvergi sagt undir hvaða ráðuneyti það fyrirtæki muni falla eins og þingmaðurinn kom inn á. Verður það undir nýju atvinnuvegaráðuneyti, umhverfis- og auðlindaráðuneyti eða hvar? Þetta eru mjög góðar ábendingar og það skal upplýst að ég sit í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og ekki hafa komið nein svör þar inn um þetta enda er þessi þingsályktunartillaga unnin í svo miklum flýti að frekar virðist vera lögð áhersla á kappið í stað þess að efla gæðin. Það er svo sem ekki nýtt hjá þessari ríkisstjórn að leggja illa unnin mál fram í mikilli ósátt. Og talandi um að hér eigi að vera einhver lagaskrifstofa undir forsætisráðuneytinu þá eru hér mál eftir mál, frumvörp og þingsályktunartillögur, sem sú skrifstofa á að vera búin að lesa yfir, sem eru raunverulega ónýt. Það sýnir að sú skrifstofa er ekki að virka. Í framhaldi af þessu langar mig til að spyrja hv. þm. Pétur Blöndal: Ef þetta verður að veruleika og stofnað verður nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti, óttast hann að umhverfið verði tekið framar auðlindanýtingu, okkur öllum til vansa, 

Frú forseti. Ég óttast það, já. Ég óttast sérstaklega að það skuli ekki vera frágengið. Ef Landsvirkjun mundi heyra undir auðlindaráðuneytið þá yrði það bara þannig, það yrði lítið virkjað og lítið gert að sjálfsögðu, menn mundu taka náttúruna fram yfir mannfólkið. Þannig yrði staðan. En það er ekki einu sinni klárt þannig að það munu verða deilur og deilurnar eru verstar því þá er ekkert gert, hvorki á þennan veginn né hinn. Það óttast ég eiginlega mest, deilur um skipulag í einstökum ráðuneytum. Það má vel vera að hæstv. forsætisráðherra sé búin að leysa það mál með sinni alkunnu verkstjórn, að það liggi nákvæmlega fyrir að við gerum þetta svona og svona, það sé búið að samþykkja það. En af hverju í ósköpunum kemur það þá ekki fram hérna? Af hverju má það ekki koma fram hérna tveim vikum fyrr? Einhvern tímann kemur fram hvar þessar stofnanir eigi að vera. Ég hef grun um að ekki sé búið að leysa þetta. Það verði ráðaleysi og áframhaldandi verkleysi vegna þess að menn eru ekki búnir að gera þann strúktúr sem þyrfti að gera fyrst. Það átti að sjálfsögðu að gera við upphaf kjörtímabilsins. Þá vorum við kannski hugsanlega ekki komin jafnlangt og núna, en mér finnst of seint að síðustu breytingarnar fari í gang í september og verði komnar í fullan gang um það leyti sem kosið verður.

Virðulegi forseti. Já, það er nefnilega margt skrýtið í þessu máli og það hefur beinlínis komið fram að ekki er búið að gera ráð fyrir einhverju skipulagi eða plana hvar undirstofnanir koma undir þessi nýju ráðuneyti. Það liggur klárt fyrir. En þetta er alveg í samræmi við þessa ríkisstjórn og líklega gerir hún þetta af ráðnum hug til að halda öllu í einhverri óvissu. Það má líka nefna þá skýrslu eða úttekt sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir var að lýsa áðan og sem liggur núna hér til grundvallar og til umræðu í þessari umferð, hún var búin að berast ríkisstjórninni fyrir löngu. Hvers vegna var hún ekki höfð sem fylgiskjal með þessari þingsályktunartillögu til að reyna þó að byggja undir hana og gera hana vandaðri? Þetta eru svo dæmalaus vinnubrögð og það er svo sorglegt að horfa upp á hvernig ríkisstjórnarmeirihlutinn getur vaðið áfram án þess að menn fái rönd við reist. Til dæmis það að hér vantar lagaskrifstofu Alþingis. Ef búið væri að koma henni á fót væri þessi ríkisstjórn löngu fallin, því að hún hefur komið með þannig mál inn í þingið sem hafa beinlínis átt heima í pappírstætaranum. Svo er komið fram með það að þessu skuli breyta, eins og hv. þingmaður fór yfir, og einhver frontur settur fram. Það kom fram í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur í gær að loksins væri stefnumið Vinstri grænna komið á dagskrá þingsins og væri að verða að veruleika, að umhverfismál og auðlindamál yrðu í einu ráðuneyti. Hér er verið að gefa Vinstri grænum lausan tauminn, líklega til að Samfylkingin fái að halda áfram með ESB-umsóknina. Þetta eru ekkert nema umbúðirnar, þetta er eins og pakki í jólapappír. Ný ráðuneyti eru sett á stofn og ekkert hugsað um á hvaða leið menn eru, 

Frú forseti. Þetta er einmitt tækifæri sem ég held að ríkisstjórnin hafi misst af. Kannski var hún ekki undir það búin vegna innbyrðis deilna, kannski liggur ekki fyrir hvernig auðlindaráðuneytið á að starfa. Ég óttast einmitt að menn nái ekki samstöðu um þetta mál. Þetta samstöðuleysi er farið að verða dýrt fyrir þjóðina, mjög dýrt. Meira að segja umsóknin um Evrópusambandið, þar vill einn flokkurinn í eina átt og hinn í aðra, einn vill inn og hinn vill ekki inn. Þetta liggur fyrir. Þetta er opinber stefna í tvær áttir. Og til dæmis varðandi auðlindanýtinguna þá kemur rammaáætlun fram en menn eru greinilega ekki sáttir við hana. Ég óttast því að þjóðin líði fyrir að hér er engin greinileg stefna. Það sem þjóðin þarf að gera í næstu kosningum er að kjósa greinilega stefnu þar sem segir: Það á að virkja þetta mikið, við ætlum að hafa þetta í verndarflokki o.s.frv. Auðlindaráðuneytið á að sjá um þennan þátt, atvinnuvegaráðuneytið á að sjá um til dæmis Landsvirkjun, þá liggur fyrir að hún muni vinna fyrir atvinnulífið og almenning í landinu því þar er beint samhengi á milli; aukin atvinna vegna þess að það er virkjað, verðmætari auðlind og meiri arður. En þetta er allt saman óljóst og mér finnst virkilega sorglegt að hæstv. ríkisstjórn hafi misst af því tækifæri að koma með góða mynd af ráðuneytinu eins og það á að líta út. Þá yrði miklu fljótlegra að koma því í framkvæmd.

Virðulegi forseti. Undir þessari umræðu hefur mjög verið kvartað undan því að hún hafi staðið svo og svo lengi. Fundið hefur verið að því að við sem höfum viljað taka þátt í þessari umræðu séum með þeim hætti að reyna að tefja fyrir störfum Alþingis. Ég hlýt að hafna því. Ég vek til dæmis athygli á því hvað sjálfan mig áhrærir að ég hef tekið frekar takmarkaðan þátt í umræðunni. Ég hef farið í fáein andsvör en ég hef ekki flutt neina efnislega ræðu við síðari umræðu um þessa þingsályktunartillögu. Ég tók þátt í umræðunum við fyrri umr. Þá hygg ég að ég hafi haldið eina ræðu, kannski voru þær tvær, það er farið að slá svolítið saman í öllum þeim ræðusúg sem fer nú um sali Alþingis, en engu að síður tel ég að það sé mjög eðlilegt að við sem sitjum hér á þinginu höfum tækifæri til að fara yfir þessi mál efnislega. Ég legg áherslu á að ég tel að umræðan þurfi að vera mjög efnisleg einfaldlega vegna þess að við erum að ræða um mjög mikilsverðan hlut. Við erum að ræða um skipulag í Stjórnarráði Íslands. Skipulagsmál Stjórnarráðsins eru ekkert ný af nálinni. Áratugum saman var sá háttur hafður á að þessum málum var skipað í samningum við ríkisstjórnarborð hverju sinni. Í upphafi kjörtímabils var það gjarnan þannig að hluti af því að ljúka myndun ríkisstjórna var að forustumenn þeirra stjórnmálaflokka sem stóðu að þeim ríkisstjórnum ræddu það sín á milli hvernig skipa ætti einstökum málaflokkum innan Stjórnarráðsins. Sama máli gegndi þá líka um stofnanauppbyggingu í kringum Stjórnarráðið. Ég nefni stjórnarráðsuppbygginguna vegna þess að það er auðvitað órjúfanlegur þáttur af þessu öllu og ég ætla að koma nánar að því á eftir. Þess vegna er svo mikilvægt þegar við ræðum þessi mál að við höfum heildarmyndina. Menn höfðu sem sagt það fyrirkomulag á þessum málum áratugum saman fyrir árið 1969 að þetta var útkljáð í samningaviðræðum þeirra sem voru að mynda ríkisstjórnir og stóðu að ríkisstjórnum á hverjum tíma. Það leiddi til þess að það var mikil lausung í skipan Stjórnarráðsins, svo mikil að stjórnmálaflokkarnir á Alþingi sameinuðust að mestu um að breyta þessu fyrirkomulagi. Það varð aðdragandinn að því að hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Bjarni Benediktsson, mælti fyrir frumvarpi að nýjum stjórnarráðslögum árið 1969 og hafði til þess atbeina öflugra stjórnmálamanna á þeim tíma, svo sem Ólafs Jóhannessonar og Hannibals Valdimarssonar og örugglega fleiri sem komu mjög að þessu máli. Menn höfðu fengið sig fullsadda af þeim hrossakaupum sem verið höfðu umlykjandi í allri þessari vegferð fram að þessu og kusu þess vegna að reyna að setja meira form á það mál allt saman. Út á það gengu í raun nýju stjórnarráðslögin frá 1969; að hverfa frá hrossakaupunum sem áttu sér stað við ríkisstjórnarborðið og áður en menn settust að ríkisstjórnarborðinu, til þeirrar formfestu sem einkennt hefur Stjórnarráð Íslands. Það er engin tilviljun að menn leggja aukna áherslu á formfestu. Hér er um að ræða gríðarlega mikilvæga stoð í stjórnskipun okkar sem Stjórnarráð Íslands er sannarlega og það er einn hluti af því að skapa ákveðið öryggi og skýrleika í samfélaginu að hafa reglurnar sem lúta að Stjórnarráði Íslands sem skýrastar og sem fastastar í skorðum. Það breytir því auðvitað ekki að vitaskuld mun það gerast í tímans rás að breytingar verða á fyrirkomulagi Stjórnarráðsins og við sjáum að frá árinu 1969 hafa orðið alls konar breytingar. Ég ætla í sjálfu sér ekki að orðlengja það frekar og rekja það efnislega. Það kemur umræðu dagsins ekki beinlínis við en það fyrirkomulag sem var við lýði fram að þeim breytingum sem illu heilli voru keyrðar í gegn af meiri hluta Alþingis fyrr á þessu þingi, voru hins vegar alltaf kynntar í gegnum lagafrumvörp sem voru lögð fram á Alþingi. Alþingi hafði þá atbeina að málinu og það endurspeglaði líka þann pólitíska meiri hluta sem var á þinginu. Það tryggði hins vegar þá formfestu sem þeir stjórnmálamenn sem stóðu að þessum breytingum á sínum tíma höfðu í huga þegar þeir lögðu fram frumvarpið um Stjórnarráðið 1969. Þeir gerðu það sem sagt að gefnu tilefni. Ég vildi hafa þennan örstutta formála að því sem ég ætla að segja í framhaldinu vegna þess að hér hefur talsvert mikið verið rætt um þær breytingar sem gerðar voru 2007. Gerð var mikil tilraun til þess fyrr í umræðunni, meðal annars af hv. 11. þm. Suðvest., Lúðvík Geirssyni, að reyna að gera það tortryggilegt að sjálfstæðismenn stæðu núna í þeim sporum að gagnrýna það sem verið væri að gera í þessari þingsályktunartillögu þar sem þeir hefðu sjálfir staðið að tilteknum breytingum árið 2007. Þarna er býsna ólíku saman að jafna vegna þess að þegar breytingarnar voru gerðar sumarið 2007 var það gert á grundvelli þeirra laga sem þá giltu. Þá var lagt fram frumvarp um þessar breytingar, mælt var fyrir því og fór það síðan til nefndar. Sagt hefur verið að ekki hafi verið miklar umræður um það mál. Það er rétt, maður sér það og ég man auðvitað eftir því að það voru ekki ýkjamiklar umræður. Ég dreg þá ályktun af því að það sé vísbending um að það hafi verið minni átök og minni óánægja varðandi þær breytingar en við sjáum í þeim breytingarhugmyndum sem liggja til grundvallar þeirri þingsályktunartillögu sem við ræðum núna. Ég tel að það hafi skapað ákveðna tortryggni að hverfa frá því fyrirkomulagi sem ákveðið var af meiri hluta Alþingis, þ.e. að leggja fram tilteknar breytingarhugmyndir í frumvarpsformi, vegna þess að þingmenn upplifðu stöðuna þannig núna að þær breytingar sem verið er að gera séu dálítið fjarlægar þeim og síðan hitt sem ég vík betur að á eftir, að þær upplýsingar sem lagðar voru fram við upphaf málsins, annars vegar í þingmálinu sjálfu, síðan í þeim umræðum sem fram fóru í kjölfarið, voru mjög af skornum skammti. Ég segi fyrir mína parta, þar sem ég þekki dálítið til í Stjórnarráðinu, að mér fannst mjög óljóst hvaða breytingar menn hygðust í raun gera og hvers vegna með þeirri þingsályktunartillögu sem lögð var fram. Það er rétt að umræðan um frumvarpið sumarið 2007 stóð í tvær eða þrjár klukkustundir og ég hef þegar farið yfir það. Þá má hins vegar ekki gleyma því að óaðskiljanlegur hluti þeirra breytinga fólst í frumvarpi sem var lagt fram 16. október sama ár. Það frumvarp laut að margs konar öðrum breytingum í fyrirkomulagi Stjórnarráðsins og stofnana þess sem leiddu af þeim stóru almennu ákvörðunum sem teknar höfðu verið sumarið 2007 með þeirri lagabreytingu sem þá var gerð. Við þær umræður voru fluttar ansi langar og miklar ræður, ég gagnrýni það ekki. 1. umr. stóð til dæmis í sjö klukkustundir. 2. umr. skiptist niður á þrjá daga, að mig minnir, og stóð alls í 11 klukkustundir. Það segir það að menn höfðu miklar skoðanir á málinu og þær skoðanir hverfðust ekki síst um þær breytingar sem áformaðar voru með því lagafrumvarpi á stofnanaumhverfi Stjórnarráðsins. Það var það fyrirkomulag sem við höfðum haft góða reynslu af frá árinu 1969 og það var sú regla og þau lög sem við studdumst við við breytingarnar árið 2007. Þá vaknar kannski spurningin: Var þetta allt saman vel heppnað? Ég tel að í meginatriðum hafi þær breytingar sem gerðar voru árið 2007, bæði sem lúta að breytingum á Stjórnarráðinu og breytingum á stofnanaumhverfi ráðuneytanna, verið vel heppnaðar. Ég vil þó gera eina undantekningu. Hún snýr beint að því verksviði sem ég fékk í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu 2007 og 2008, og þá er ég að vísa til annars vegar Skógræktarinnar og hins vegar Landgræðslunnar. Niðurstaða þeirra breytinga sem þá voru gerðar var sú að skipta þessu í tvennt, setja stofnanirnar Skógrækt ríkisins og Landgræðsluna undir umhverfisráðuneytið og setja síðan bændahluta Skógræktarinnar, sem er auðvitað langstærsti hluti skógræktarframkvæmdanna og það sem lýtur að uppbyggingu skógræktarinnar í þeim skilningi, undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið þar sem það hafði áður verið, þ.e. það var í landbúnaðarráðuneytinu. Landgræðsluhlutinn, þ.e. verkefni sem menn kalla Bændur græða landið, fór sömuleiðis undir landbúnaðarráðuneytið og hið nýja sameinaða sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Það má kannski segja að það hafi virkað nokkuð rökrétt en ég held að reynslan sé sú að ekki hafi verið skynsamlegt að slíta þarna alls kostar á milli og að mínu mati væri nú skynsamlegt í þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru að færa Skógræktina og skógræktarverkefnin að öllu leyti undir landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið og Landgræðsluna að öllu leyti aftur til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Ég vek líka athygli á því að það er sú krafa sem uppi er í atvinnugreininni þar sem menn hafa einmitt verið að kalla eftir því að þetta verði gert. Ég sagði áðan að ein ástæðan fyrir því að þessar umræður hafa orðið lengri en efni standa til er sú staðreynd að gengið hefur mjög illa að kalla eftir skýrum svörum um hvað menn eru nákvæmlega með í huga. Í fyrsta lagi var það ekki í þingskjalinu þegar það var lagt fram. Í öðru lagi skýrðist það ekki nema að mjög litlu leyti í ræðu hæstv. forsætisráðherra sem mælti fyrir málinu. Myndin varð þó aðeins fyllri. Við kölluðum eftir ýmsum upplýsingum í þeirri umræðu og það gekk mjög illa. Það var eins og við þyrftum að toga þessar upplýsingar út með töngum og það gekk samt sem áður ekki, rófan gekk ekki. Í fyrri umræðu málsins töluðu tveir aðrir hæstv. ráðherrar, hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra. Málin snúa mjög að þessum hæstv. ráðherrum eins og þingsályktunartillagan er byggð upp. Það verður bara að segjast eins og er að ekki fengust svör, jafnvel ekki við hinum einföldustu spurningum. Kannski er það vegna þess að svörin eru ekki til, kannski eru menn ekki búnir að komast að niðurstöðu sem gerir það auðvitað að verkum að umræðan verður fyrir vikið miklu ómarkvissari. Það harma ég vegna þess að það var auðvitað hugsun þeirra sem stóðu að breytingunni á upphaflega frumvarpinu um Stjórnarráð Íslands að koma þessum málum þannig fyrir að þær breytingar sem ætlunin var að gera í Stjórnarráðinu og þá væntanlega í stofnanaumhverfi þess, væru kynntar í sérstakri þingsályktunartillögu. Ég spurði einn flutningsmanna málsins, hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, sérstaklega eftir þessu við fyrri umr. málsins og var svar hennar mjög skýrt: Vitaskuld var það þannig hugsað af okkar hálfu, sagði hv. þingmaður, að skýra þessi mál mjög vel í þingsályktunartillögunni. En það var sem sé ekki gert. Mér sýnist þess vegna að tekin hafi verið ákvörðun um að fara í einhverjum dulbúningi í gegnum umræðuna með málið þannig að eftir sem áður væru margir hlutir mjög óskýrir þegar upp væri staðið. Það er auðvitað mjög slæmt en sú var hugsunin. Ég veit auðvitað að þetta var ekki vilji hæstv. ríkisstjórnar á sínum tíma. Hæstv. ríkisstjórn vildi, eins og við munum, skipa málum með öðrum hætti svo sem þekkist í sumum öðrum löndum. Það skal viðurkennt að það er á valdi framkvæmdarvaldsins og ríkisstjórnarinnar, og þá undir forustu forsætisráðherra hverju sinni, að taka ákvarðanir um hvernig Stjórnarráðið á að líta út. En um það var ekki sátt í þinginu eins og við munum, það var líka mikil andstaða í stjórnarflokkunum við það fyrirkomulag og þess vegna var lögð fram þessi breytingartillaga, til að auka möguleikana á því að ná málinu fram. Hún fól það í sér að koma ætti með þingsályktunartillögu fyrir þingið sem ætti þá að lýsa málinu án þess að kalla þyrfti á lagabreytingar því að lagabreytingarnar þyrftu að vera dálítið víðfeðmar með bandormum og fleira skyldu. Þess vegna var þá hugsunin að leggja fram þingsályktunartillögu. Það bar hins vegar til mikilla tíðinda í þessari umræðu sem voru orð hæstv. forsætisráðherra undir lok umræðunnar. Þá sagði hæstv. forsætisráðherra alveg ótilneydd að hún teldi að þessi tillaga væri í raun í andstöðu við stjórnarskrána sem segir að forseti ákveði tölu ráðherra og skipti störfum með þeim. Ég er endilega ekki sammála hæstv. forsætisráðherra um það. Ég held að það sé ekki stjórnarskrárbrot. Ég held að það geti staðist vel stjórnarskrárákvæði. Það má kannski segja að það sé bara sjónarmið mitt. En það sem mestu máli skiptir í þessu er auðvitað að hæstv. forsætisráðherra er þessarar skoðunar. Hæstv. forsætisráðherra flytur málið fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og kemst að þeirri niðurstöðu að tillagan sem hún flytur, sem ríkisstjórnin sem hún stendur að og stjórnarflokkarnir hafa væntanlega heimilað hæstv. ráðherra að mæla fyrir, sé í andstöðu við stjórnarskrána. Ég tel að það séu mjög alvarleg orð og mig rekur satt að segja ekki minni til þess, það kann að vera að minni minn bresti í þessum efnum, og enginn hefur rifjað það upp fyrir mér þrátt fyrir að ég hafi vakið máls á þessu atriði, að nokkurn tíma hafi það gerst að einn ráðherra eða þingmaður hafi lýst því yfir að mál sem hann flytur sé í andstöðu við stjórnarskrána. Það er náttúrlega mjög alvarlegur hlutur og við þurfum ekkert að orðlengja það í þessari umræðu. Því vil ég kalla eftir því hjá þeim sem sátu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hvort hugað hafi verið sérstaklega að þessu. Ég tel að það hljóti að hafa verið gert, að nefndin sem fær svona mál til umfjöllunar hafi skoðað hvort þessi fullyrðing 1. flutningsmanns málsins kunni að vera rétt. Ég ítreka að ég tek ekki undir þessi sjónarmið ráðherrans en þá getum við alla vega sagt að það sé uppi álitamál í þessum efnum. Ég hef þessa skoðun. Hæstv. forsætisráðherra hefur aðra skoðun á sínum eigin máli. Þess vegna tel ég algerlega ómögulegt annað en að nefndin hafi með einhverjum hætti reynt að freista þess að leggja mat á það. En það getur ekki verið að málið sé komið hingað til síðari umr., og hefur þó fengið þessa löngu umræðu sem menn hafa verið að kveinka sér undan, án þess að leitað hafi verið eftir því úr forsætisráðuneytinu hjá stjórnskipunarsérfræðingum í Háskóla Íslands eða annars staðar, með hvaða hætti hæstv. forsætisráðherra rökstyður þetta og þá mögulega kallað eftir öðrum sjónarmiðum ef menn hefðu svo kosið að gera. Ef málið er þannig að það er í andstöðu við stjórnarskrána hljóta menn að verða að afturkalla þessa tillögu. Í öðru lagi er hægt að freista þess að gera tilteknar lagabreytingar sem tryggja að málið sé samrímanlegt stjórnarskránni og flytja það síðan á þeim grundvelli. Ég kalla eftir því að menn útskýri það fyrir mér. Ég hef ekki mikinn tíma til að fara yfir önnur efnisatriði úr þessari þingsályktunartillögu sem ég hefði þó gjarnan kosið að gera. Þó vil ég segja að í nýju atvinnuvegaráðuneyti finnst mér að málum sé skipað með ákaflega óljósum hætti. Ég fann að því í umræðunni um daginn og tókst að fá hæstv. forsætisráðherra til að svara því undir lok umræðunnar varðandi Hafrannsóknastofnun, að þessi grundvallarstofnun sjávarútvegsins mundi klárlega heyra undir hið nýja atvinnuvegaráðuneyti. Ég spurði líka að því og ítreka það núna, ég hefði gjarnan kosið að einhver úr stjórnarmeirihlutanum sem situr í nefndinni og ekki er bundinn á forsetastóli gæti þá svarað því fyrir mig: Hvað með aðrar stofnanir sem ég vakti sérstaklega máls á í þessu sambandi? Ég nefni Veiðimálastofnun. Nú hefur komið fram í fjölmiðlum að ætlunin sé að Veiðimálastofnun, sem á margan hátt er samkynja Hafrannsóknastofnun, eigi að heyra undir hið nýja umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Nú spyr ég: Hver eru rökin fyrir því annars vegar að segja að Hafrannsóknastofnun eigi að vera í atvinnumálaráðuneyti en Veiðimálastofnun í umhverfis- og auðlindaráðuneyti? Mér finnst svarið svo sem blasa við. Við vitum að það hefur verið mikil togstreita um þetta. Upphaflegu áformin voru þau að Hafrannsóknastofnun ætti að fara inn í umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það kom fram gríðarleg andstaða við það. Sú andstaða kom frá eiginlega gjörvöllu atvinnulífinu sem lætur sig að minnsta kosti málið varða, og eins sjómönnum, útvegsmönnum. Það kom líka fram í máli Bændasamtakanna og síðar hjá forustumönnum Samtaka iðnaðarins að allir höfðu miklar áhyggjur af því að færa þetta með þessum hætti undir auðlinda- og umhverfisráðuneytið. Þá er eins og ákveðið hafi verið að gera sárabót í lokin. Sárabótin felst í því að láta minni stofnun, sem er þá Veiðimálastofnun, sem er samt sem áður mjög mikilvæg stofnun, undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Það finnst mér vera mjög sérkennilegt og mótsagnakennt ef rétt er. Nú spyr ég: Hvaða áform eru um þá stofnun? Ég sé hvergi í þessu nefndaráliti eða í umræðum sem farið hafa fram með nokkrum hætti hvar vista eigi byggðamálin. Þau hafa verið á ákveðnum vergangi. Þau hafa því miður verið svolítil hornreka nú upp á síðkastið í iðnaðarráðuneytinu í skugga 20/20 áætlunarinnar þannig að byggðaáætlanir hafa verið hálfgeldar. Engu að síður vil ég spyrja: Hvar á þetta að vera? Var leitað eftir umsögnum Byggðastofnunar, sveitarfélaga, atvinnuþróunarfélaga? Er ætlunin að þessi stofnun verði í hinu nýja atvinnuvegaráðuneyti?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir ræðuna. Við skulum átta okkur á að hér fer maður með mikla reynslu því að viðkomandi þingmaður sat um skeið sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra enda hefur hann mjög margar athugasemdir við þessa þingsályktunartillögu sem ekki er nema von, en þetta mál er keyrt áfram eins og við vitum. Þingmaðurinn hafði margar spurningar til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, þeirrar nefndar sem ég sit í, en mér sýnist að formaður nefndarinnar fari í andsvör á eftir og ég læt henni eftir að svara þeim spurningum enda á ég ekki að vera hér til að rökstyðja og svara fyrir þingsályktunartillöguna, heldur hinn naumi stjórnarmeirihluti sem er í þinginu. Rétt er að benda á að í svona stóru máli situr enginn ráðherra í salnum. Hæstv. forsætisráðherra lét sjá sig í morgun en síðan hefur ekkert sést til hennar sem er mjög einkennilegt því að þetta mál hefur hún meðal annars sett á oddinn. Mig langar til að spyrja þingmanninn Einar K. Guðfinnsson aðeins út í sameinað umhverfis- og auðlindaráðuneyti sem er boðað í þingsályktunartillögunni. Í þeirri ágætu skýrslu sem var afhent í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í byrjun vikunnar, sem hefði svo gjarnan mátt vera fylgiskjal með þingsályktunartillögunni, koma fram til dæmis miklar athugasemdir við sameinað umhverfis- og auðlindaráðuneyti frá Samorku þar sem samtökin hafa efasemdir um að rannsóknir og stjórnun auðlinda sé á sömu hendi og stofnanir og málsvarar þessara auðlinda og það komi til með að skarast á við hagsmuni náttúrunnar og að sami ráðherra geti tæpast stýrt rannsóknum og stýringu á auðlindunum annars vegar og skipulagsmálum og mati á umhverfisáhrifum hins vegar, og benda á að þarna skarist þessir hagsmunir. Hvaða álit hefur þingmaðurinn á þessu?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa spurningu. Ég tel að í sjálfu sér geti það verið þannig að rannsóknir og stjórn auðlinda sé undir sama hatti, t.d. undir sama ráðuneyti. Ég tel að það sé út af fyrir sig ekki rangt og það eru ein rökin að mínu mati fyrir því til dæmis að við séum með Hafrannsóknastofnunina undir atvinnuvegaráðuneytinu nýja en ekki undir umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Hins vegar blasir við að eins og við sjáum þetta, og hv. þingmaður rakti hér í athugasemdum frá Samorku, að það getur auðveldlega orðið um að ræða hagsmunaárekstra þegar við höfum þetta þannig að annars vegar séu rannsóknir og stjórn auðlindar undir einu ráðuneyti og undir því sama komi síðan skipulag og mat á umhverfisáhrifum. Þar getum við auðveldlega farið að sjá einhverja hagsmunaárekstra. Ég tel að við höfum núna sett mikinn lagabálk um mat á umhverfisáhrifum. Ég hef að vísu mínar efasemdir um ýmislegt í þeirri lagasetningu en látum það liggja á milli hluta. Sú lagasetning tryggir engu að síður mjög náttúruverndarhagsmunina og mér finnst til dæmis að í umræðunni sem fór fram um rammaáætlun á dögunum gæti ákveðinnar vantrúar gagnvart þeirri löggjöf sem við höfum sett um mat á umhverfisáhrifum þannig að menn hafi einhvern beyg af því að hlutir fari í nýtingarflokk af því að það leiði síðan til þess að menn fari að níðast á náttúrunni. Ég tel einmitt að löggjöfin um umhverfismatið eigi að tryggja að svo verði ekki gert. Það sem ég hef hins vegar miklar efasemdir um og spyr mig mjög um - ég hafði nú ekki tök á að nefna það hérna - er hvernig aðkoma umhverfis- og auðlindaráðuneytisins er útskýrð, hver hún eigi að vera í því hvernig við stöndum að nýtingu auðlindarinnar. Sagt er að það eigi að gerast í samstarfi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti en það er hins vegar ekkert skýrt. Mér finnst það vera einnar messu virði að velta því dálítið betur fyrir sér.

Frú forseti. Ég þakka þessi svör og vangaveltur. Ég hef einmitt velt þessu fyrir mér og þar sem þingmaðurinn talaði um lög um mat á umhverfisáhrifum þá er verið að boða það hér og er komin inn í umhverfisnefnd enn meiri herðing á því mati sem á að fara fram við framkvæmdir samkvæmt þeim lögum. Jafnframt skulum við ekki gleyma því að í þinginu er rammaáætlun sem nú þegar er öll í uppnámi vegna andstöðu Vinstri grænna við þá flokkun sem fram kemur í þingsályktunartillögunni sem rammaáætlun á að byggjast á. Það vita allir að ríkisstjórnarflokkarnir komust með puttana í rammaáætlunina og breyttu því plani sem þó var búið að vera 10–12 ára sérfræðingavinna, sérfræðingar unnu að þeirri rammaáætlun og okkar hæfasta fólk, en það var of gott til að vera satt fyrir þessa ríkisstjórn. Þessu var breytt og það setti málið allt í uppnám sem leiðir hugann að því hvernig fari með nýtingar- og umhverfismál í sameinuðu umhverfis- og auðlindaráðuneyti fyrst ekki er einu sinni hægt að koma þessari nýtingaráætlun í gegnum þingið án þess að allt sé upp í loft. Við vitum að það er tæpt ár til kosninga sem betur fer þannig að við sjáum fram á að núverandi ríkisstjórn situr ekki mikið lengur en ég treysti þeirri ríkisstjórn ekki til að fara með sameinað umhverfis- og auðlindaráðuneyti einfaldlega vegna þess að innan Vinstri grænna er mjög hávær rödd mjög harðsnúinna umhverfisverndarsinna sem hafa náð því í gegn að verndun skuli ganga framar virkjun auðlinda og atvinnusköpun hér á landi til framtíðar sem er mjög alvarlegur hlutur. Það hafa komið fram eins og ég segi athugasemdir við þetta. Ég spurði hv. þm. Pétur Blöndal fyrr í morgun einmitt um Landsvirkjun því að þar liggja miklar auðlindir undir og nýting auðlinda verður 

Virðulegi forseti. Varðandi þetta skipulag að öðru leyti, sem hv. þingmaður kallar eftir að ég svari, sem lýtur að því hvernig staðið verði að auðlindanýtingunni og reyndar auðlindaverndinni í þessu nýja fyrirkomulagi sem verið er að boða, þá verð ég að viðurkenna að ég verð dálítið að skila auðu. Það sem ég get stuðst við eru annars vegar þær ræður sem hafa verið fluttar og þau andsvör sem hafa verið gefin við spurningum, m.a. frá mér, um þessi mál og ef ég reyni að búa til drög að einhverju púsli í þessu þá er púslið þannig í mínum huga að eftir mikla eftirgangsmuni sagði hæstv. forsætisráðherra það býsna skýrt að Hafrannsóknastofnun mundi verða undir atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu. Þá vitum við það. Hins vegar vitum við að aðdragandinn að þessu máli eru mikil átök sem hafa verið. Það kom mikil krafa um að færa þennan málaflokk undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Það varð ekki niðurstaðan og þá var búinn til vinkill og vinkillinn er svona: Hafrannsóknastofnun á að vera undir atvinnuvegaráðuneytinu en síðan á umhverfis- og auðlindaráðuneytið að fá einhverja mjög grunsamlega og illa skilgreinda aðkomu að auðlindanýtingunni og hvernig að henni verður staðið. Hér er sagt, með leyfi forseta, að nýja umhverfis- og auðlindaráðuneytinu sé ætlað það mikilvæga hlutverk að leggja grunn að sjálfbærri nýtingu auðlinda í samstarfi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Hvað þýðir það? Með hvaða hætti hefur umhverfis- og auðlindaráðuneytið aðkomu að til dæmis nýtingarstefnunni sem Hafrannsóknastofnun hefur frumkvæði að að móta og hver á að fara með þá aðkomu fyrir hönd ráðuneytisins? Væntanlega ekki starfsmenn ráðuneytisins? Eiga einhverjar aðrar stofnanir að hafa beinan íhlutunarrétt um það? Þessum spurningum er ekki svarað og meðan þessum einföldu spurningum er ekki svarað verð ég að segja eins og er að þetta púsl verður aldrei fullgert.

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi örugglega lýst þeirri skoðun minni þegar stjórnarráðsfrumvarpið svokallaða var til umræðu í haust að stjórnarráðslögin frá því 1969 hefðu verið mjög góð og reynst mjög vel. Ég held hins vegar að það sé ekkert guðlast að endurskoða lög á 40 ára fresti. Ég fylgdi því frumvarpi sem þá var lagt fram og studdi það. Síðan náðist málamiðlun og farin var sú leið að kynna skyldi breytingar eins og þær sem núna eru lagðar til í þingsályktunartillögu og þá er það gert. Mér heyrðist á ræðu hv. þingmanns að mikið af því sem hann hafði út á málið að setja væri hvernig það er lagt fram því að það væri ekki eftir gamla kerfinu. En það er nú svo að þegar menn breyta um aðferðir þá breytast þær. Við erum náttúrlega misjafnlega íhaldssöm að því leytinu til. Hins vegar er ljóst að samkvæmt þeim nýju reglum sem við störfum núna eftir í sambandi við Stjórnarráðið þá á ekki og þarf ekki að leggja það fyrir Alþingi hvernig stofnanauppbygging verður og þess vegna er það ekki gert. Framkvæmdarvaldið hefur það á valdi sínu og mér finnst það eðlileg skipting á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins, en við getum deilt um það. Svo að það sé ljóst verður væntanlega kynnt hvernig á að haga þessu áður en það tekur gildi 1. september. Ég kem að öðru sem kom fram í máli 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, ég var í raun og veru að gagnrýna það fyrirkomulag sem þessi þingsályktunartillaga byggðist á. Hv. þingmaður sagðist á sínum tíma hafa verið þeirrar skoðunar að gömlu stjórnarráðslögin hefðu reynst vel. Ég er sammála henni um það, en ég geng lengra því að ég segi: Gamla kerfið var miklu betra en það kerfi sem núna er verið að innleiða. Ég óttast að núna sjáum við það að við erum að færast aftur um þau 40 ár sem þessi gömlu lög voru þó í gildi - ég ætla ekki að taka of djúpt í árinni en við erum að minnsta kosti að nálgast það ástand sem var fyrir árið 1969 og menn höfðu algerlega fengið sig fullsadda á. Við sjáum það birtast í þessari þingsályktunartillögu. Það vita allir að hér fór fram mikill ráðherrakapall um áramótin og þá þurfti að ráða mörgum ráðum. Til að þessi mikli kapall gengi upp þurfti að gera aðskiljanlegar breytingar. Vitaskuld styðja menn sem kynna þessar breytingar það ekki með þeim rökum, auðvitað reyna þeir að setja það í einhvern efnislegan búning, en það vill svo til að þessi umræða fór fram fyrir opnum tjöldum og einstakir þingmenn og ráðherrar hafa greint það mikið frá þessum breytingum að það er ljóst að þetta er bakgrunnur málsins. Nú segir hv. þingmaður að það þurfi ekki að leggja fyrir Alþingi þær stofnanabreytingar sem ætlunin sé að grípa til. Ég hafði satt að segja líka ímyndað mér að svo yrði, en hæstv. forsætisráðherra sagði undir lok fyrri umræðu málsins hið gagnstæða. Þegar ég kallaði eftir svörum við spurningunum um Hafrannsóknastofnun þá sagði hæstv. ráðherra að það yrði komið fram með lagafrumvarp síðar á þessu ári, talaði um að yrði í haust, til að fullnusta þessar breytingar. Nú heyrist mér að verið sé að gera hæstv. forsætisráðherra afturreka með það 

Virðulegi forseti. Það er alltaf gaman að snúa út úr fyrir fólki. Auðvitað er ég ekki að gera forsætisráðherra afturreka í einu eða neinu en ef breyta á lögum um stofnanir þá verður náttúrlega að gera það, en hvar þær heyra til og hvenær það verður gert er ljóst að þarf ekki að gera með þessari þingsályktunartillögu. Ég er líka ósammála þingmanninum um að allt fari þetta til verri vegar. Ég held að það sé einmitt gott að vera búin að losa um það hvernig ráðherraskipan er í landinu. Ég held að þessi óskaplega viðkvæmni manna fyrir að vera ráðherrar eða ekki ráðherrar þannig allt ætlar um koll að keyra út af því sé nokkuð sem er best að venja fólk af. Þess vegna þarf kannski að hafa þetta fyrirkomulag á til að hægt sé að losa þar um. Mig langar aðeins að fara út í byggðamálin sem þingmaðurinn spurði um. Eftir því sem ég veit best, og ég vona að ég sé ekki að gera einhvern afturreka með það, þá er ætlunin að þau heyri undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti sem mér finnst reyndar liggja í augum uppi. Ég ætla ekki - kannski út af því að ég hef ekki mikinn tíma - að fara út í útúrsnúninga þingmannsins út af þessu stjórnarskrárbroti sem hann talaði um, sem var ekki stjórnarskrárbrot heldur snerist um að þegar þetta yrði samþykkt yrði gefinn út forsetaúrskurður um það hvernig ráðuneytum yrði skipað.

Virðulegi forseti. Það er misskilningur að það hafi verið einhver útúrsnúningur af minni hálfu þegar ég var að vísa til orða hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra sagði mjög skýrt og skorinort, með leyfi forseta, enn og aftur: „Það er í raun í andstöðu við stjórnarskrána“ - þessi þingsályktunartillaga sem hún var að vísa til - „sem segir að forseti ákveði tölu ráðherra og skipti störfum með þeim.“ Hæstv. ráðherra lýsti því sem sagt yfir að tillagan sem hún væri að flytja væri í andstöðu við stjórnarskrána. Mér finnst þetta vera mikil tíðindi, stórtíðindi, en mér finnst það líka áhyggjuefni af hve mikilli léttúð menn taka því, bæði í þingsölum og í almennri umræðu í samfélaginu, þegar hæstv. ráðherra kveður upp úr um þetta. Í öðru lagi segir hv. þingmaður að byggðamálin eigi að heyra undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Það er gott að heyra það. Ég geri út af fyrir sig engan ágreining um það. Ég held að það sé rökrétt fyrirkomulag en það hefði þá líka þurft að gera grein fyrir því. Úr því að það er niðurstaðan að ekki verði gert eins og hæstv. forsætisráðherra fullyrti í fyrri umræðu, að flytja sérstakt frumvarp sem lúti að stofnanauppbyggingu heldur verði málið bara kynnt með einhverjum öðrum hætti, þá hefði verið eðlilegt að gera það í þessari þingsályktunartillögu. Það sem verið er að gera í þessari þingsályktunartillögu er að marka mjög óljósan ramma sem ekki er fyllt út í með t.d. stofnanauppbyggingu að öðru leyti. Ég nefndi hvað hefði tekið langan tíma að fá upplýsingar um Hafrannsóknastofnun. Ég er búinn að kalla eftir upplýsingum um aðra stofnun sem skiptir líka miklu máli. Ég tel að ef menn beita rökrænni nálgun og segja að eðlilegt sé að Hafrannsóknastofnun sé undir atvinnuvega- og auðlindaráðuneyti þá hljóti Veiðimálastofnun að eiga þar heima líka. Ég spurði hvort það væri rétt sem fullyrt hefði verið á opinberum vettvangi, að sú stofnun ætti að fara yfir í umhverfisráðuneytið nýja. Verði svo þá blasir við að hér er um að ræða sárabætur fyrir þá sem ekki náðu því fram að setja Hafrannsóknastofnun undir auðlinda- og umhverfisráðuneyti.

Virðulegi forseti. Breyting á skipan ráðuneytanna er enn einu sinni til umræðu í þinginu. Þessi ríkisstjórn ætlar ekki að gefast upp við það að kollvarpa því góða samfélagi sem búið var að byggja upp og virðist þetta vera einhver málamiðlun til að uppfylla nokkur kosningaloforð annars stjórnmálaflokksins sem situr í ríkisstjórn, þ.e. Vinstri grænna. Það var upplýst um það í gær þegar hv. þingmaður sem situr nú á forsetastóli lýsti því yfir að loksins væri stefnumál Vinstri grænna komið í gegn, að sameina auðlinda- og umhverfisráðuneytið. Á sínum tíma var ég mjög hlynnt því að umhverfis- og auðlindamál yrðu sameinuð undir eitt ráðuneyti, en eftir að hafa skoðað umsagnir um málið og kynnt mér það örlítið betur tel ég að það stangist mjög á ef bæði stjórnun og nýting verður á hendi sama ráðherra. Það gæti skapað mikla togstreitu. Ég varð sérstaklega hugsi yfir því eftir að rammaáætlun kom til þingsins þar sem ekki nokkur einasta samstaða hefur verið milli stjórnarflokkanna um það hvar eigi að nýta auðlindir, hvar eigi að virkja og hvar eigi að taka þá orku sem orkufyrirtæki landsins þurfa svo sárlega á að halda, sérstaklega Landsvirkjun - er ég þá að sjálfsögðu að vísa í hagkvæmasta kost Landsvirkjunar, að virkja í neðri hluta Þjórsár. Ríkisstjórnin lét sig ekki muna um að krukka í þetta plagg sem unnið var af mikilli sérþekkingu á nýtingu og friðunarmálum hjá þeim vinnuhópum sem skipaðir voru og urðu til þess að plaggið um hugsanlega virkjunarkosti var lagt fram fyrir alla stjórnmálaflokkana á þingi, en því var breytt - ég fór yfir það áðan. Ég hef hrósað þeirri skýrslu sem liggur til grundvallar sem hafði komið inn á borð ríkisstjórnar langtum fyrr en stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sá hana. Henni var fyrst dreift á fundi fyrir örfáum dögum þegar farið var ítarlega yfir greiningu á verkefnum ráðuneyta og viðhorfum hagsmunaaðila, skipan efnahags- og viðskiptamála innan Stjórnarráðsins, sameiningu eða aðskilnað Fjármálaeftirlits og Seðlabanka. Samanburður við ráðuneyti annars staðar á Norðurlöndum tel ég að sé alltaf mjög til bóta þegar við samþykkjum lög á Alþingi eða leggjum fram þingsályktunartillögur, að við höfum einhvern samanburð við önnur norræn lönd vegna þess að þangað sækjum við mikið löggjöf okkar í stað þess að Alþingi Íslendinga sé alltaf að finna upp hjólið. Það má samt alveg deila um uppsetninguna á samanburðinum við önnur norræn lönd í þessari skýrslu vegna þess að hún hefði mátt vera langtum ítarlegri og sett upp á gagnrýninn hátt, en samanburðurinn byggist fyrst og fremst á jákvæðum þáttum sem styðja þá þingsályktunartillögu sem er til umræðu í stað þess að taka bæði kosti og galla þess hvernig málum er háttað annars staðar á Norðurlöndum. Í þeirri skýrslu sem ég var að vísa í, sem var dreift á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, er m.a. að finna minnisblað um stofnun ráðherranefndar um stjórnkerfisumbætur. Svo er tillaga að skipulagi við framkvæmd ráðuneytabreytinga og vísað í samráðshópa og verkefnastjórnir. Fyrirtæki var fengið til að taka þetta saman og eru þetta þau rök sem notuð eru í þessari þingsályktunartillögu. Það er athyglisvert að þetta kemur ekki fram fyrr en seinni umræða um breytta skipan ráðuneytanna í Stjórnarráði Íslands fer fram sem sýnir hvað málið er illa undirbúið að öllu leyti. Löggjöf annars staðar á Norðurlöndum byggist þannig upp að haft er sem mest samráð við hagsmunaaðila og þá flokka sem sitja á þjóðþingum þessara ríkja og jafnframt eru lagasetningarferlin langtum lengri en hér á landi, enda varð hér bankahrun og var fótunum kippt undan okkur sem þjóð vegna þess að fyrst og fremst hafði ekki verið vandað nógu vel til lagasetningar í aðdraganda hrunsins, ekki var heldur nógu vel vandað til verka við innleiðingu EES-reglugerða því að eins og við vitum þurftum við sem aðilar að EES-samningnum að taka upp löggjöf fjármálamarkaðsins í gegnum EES-samninginn. Núverandi ríkisstjórn gagnrýndi mjög ríkisstjórnir Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks á árum áður m.a. fyrir vinnubrögð en það er nú svo, frú forseti, að þegar aðilar komast til valda þá beita þeir jafnvel verri vinnubrögðum en áður voru og hefur það kristallast í þessari umræðu. Það sem ég fagna kannski mest í þeirri skýrslu sem starfshópurinn vann fyrir ráðuneytin er að nú er búið að skilgreina að nokkru leyti það sem ég hef verið að kalla eftir varðandi auðlindamál og ekki síður hvað flokkast til atvinnugreina hér á landi því að mörkin þar á milli hafa verið mjög óljós. Ég er ekki að segja að þetta sé tæmandi talning en þarna er þó alla vega sýndur vilji til að flokka og sortera hvað tilheyri hverjum málaflokki. Ég kynnti það í gær þegar ég hélt ræðu mína að ég hef tvisvar sinnum lagt fram þingsályktunartillögu um að brýnt sé að við skilgreinum hverjar auðlindir okkar eru og hvernig eigi að nýta þær en sú tillaga virðist vera of góð til að ríkisstjórnin geti tekið hana upp eða hleypt því máli á dagskrá og þá er þetta komið í staðinn í þeirri þingsályktunartillögu sem nú liggur fyrir. Atvinnugreinar okkar sem hafa ekki raunverulega legið fyrir áður eru tíundaðar í 12 liðum, þ.e. landbúnaður, sjávarútvegur, matvælaiðnaður, iðnaður, orkuiðnaður, mannvirkjagerð, ferðaþjónusta, hugverkaiðnaður, samgöngur, fjarskipti, verslunarþjónusta og fjármálaþjónusta. Þarna er búið að koma atvinnugreinum okkar fyrir í 12 liðum. Þessar atvinnugreinar hafa verið í nokkrum ráðuneytum og því ekki allar á sama stað eins og við vitum. Að því leyti gefur þetta plagg mjög góða yfirsýn yfir það verkefni sem fyrir liggur. En það er ekki þar með sagt að ég sé sammála þeim tillögum sem liggja fyrir í þessari þingsályktunartillögu um þá leið sem ríkisstjórnin er að fara. Eins og komið hefur fram í flestum ræðum þá er það svo að þó að búið sé að skilgreina atvinnugreinar okkar í 12 liðum í þessu plaggi þá er eftirfylgnin eftir. Það er algerlega óljóst hvaða stofnanir eiga að fara með hverju ráðuneyti, hvort skipta eigi upp stofnunum eftir því í hvaða ráðuneyti þær lenda o.s.frv. Það hefur til dæmis komið fram að Landsvirkjun nýtir auðlindir og er jafnframt í sölu og atvinnuskapandi. Sú vinna er því öll eftir. Þess vegna skil ég ekki alveg þann asa sem er á þessu máli. Við í stjórnarandstöðunni, stjórnarandstaðan telur núna einungis Framsóknarflokk og Sjálfstæðisflokk eftir að Hreyfingin ákvað að styðja þessa ríkisstjórn með viðveru sinni á flestum málum sem koma frá henni, höfum bent á að grunninn vantar fyrir það sem á að koma í framhaldinu, þetta þarf að vinna betur og ætti þess vegna að vinnast langtum betur í sumar og gæti þá verið fyrsta málið hingað inn í haust. Það hefur líka verið mjög gagnrýnt að verið sé að hræra í ráðuneytum núna rétt áður en þessi ríkisstjórn hrökklast frá völdum því að það er minna en ár í kosningar. Reyndir þingmenn og aðilar úti í samfélaginu hafa bent á að þetta sé mjög einkennileg ráðagerð sem stýrist ekki af hagsmunum íslensku þjóðarinnar heldur af deilunum innan ríkisstjórnarinnar og þeirri sókn hjá þingflokki Vinstri grænna að losna við ákveðna aðila frá ríkisstjórnarborðinu. Ég skal ekkert undanskilja Samfylkinguna með það því að hún þurfti að losna við einn ráðherra þar, hv. þm. Árna Pál Árnason, og hefur hann sagt sig frá þessari þingsályktunartillögu og styður hana ekki. Eins er með hv. þm. Jón Bjarnason sem var hent út úr ríkisstjórn og hefur hann nú lýst sig andsnúinn þessari þingsályktunartillögu. Málið er fyrst og fremst pólitískt. Þetta er pólitískt mál til að halda lífi í ríkisstjórninni svo að ráðherrarnir geti hangið örlítið lengur í stólum sínum. Það er ekki verið að hugsa um þjóðarhag. Sú ríkisstjórn sem nú situr hefur aldrei 

Frú forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu sem fram er komin eftir tiltölulega nýlegar lagabreytingar þar sem gert er ráð fyrir því að þegar breytingar eru gerðar á Stjórnarráðinu skuli lögð fram til staðfestingar á þeim breytingum tillaga til þingsályktunar sem rædd er á Alþingi. Þetta er rakið ágætlega í kaflanum Meginmarkmið í athugasemdakafla tillögunnar. Ég hygg að það hafi verið skynsamleg ráðagerð að gera ráð fyrir því að þingið hefði málið til umsagnar. Þar hefur hugsunin án nokkurs vafa verið sú - og það er auðvelt að fletta því upp, mig rekur minni til þessarar umræðu - að hæstv. forsætisráðherra mundi gera þinginu grein fyrir því í formi tillögunnar og undir umræðum hvað stæði til að gerðist innan ráðuneytanna í framhaldi af slíkum breytingum. Ég verð að segja að þegar maður les þessa tillögu og síðan nefndarálitin þá þykir mér skorta þó nokkuð á að færð séu fram rök fyrir þeim breytingum sem hér er verið að mæla fyrir og eins líka skýringar á því til dæmis hvaða verkefni og hvaða stofnanir muni falla undir þau ráðuneyti sem verið er að fjalla um. Þetta finnst mér að sé tekið ágætlega til umfjöllunar í nefndaráliti minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Í upphafi þessa kjörtímabils lá ríkisstjórninni mjög mikið á að koma á fót sérstöku ráðuneyti efnahagsmála og var þá brugðið til þess ráðs að setja saman efnahags- og viðskiptamálin sem höfðu verið í sérstöku ráðuneyti sem vel má færa rök fyrir að hafi verið tiltölulega lítið og fábrotið í samanburði við önnur. Það hefur lengi einkennt Stjórnarráðið hve mikill munur er á stærð og afli einstakra ráðuneyta, sama hvort maður horfir til starfsmannafjölda eða einfaldlega til fjárlaga. Þar hefur velferðarráðuneytið, sem tiltölulega er nýstofnað, borið höfuð og herðar yfir önnur ráðuneyti og mér finnst að það ætti að vera hluti umræðunnar hér, þó að ekki sé sérstaklega verið að snerta við velferðarráðuneytinu, að velta því fyrir sér hvort það hafi verið breyting sem hafi tekist vel, ekki síst í ljósi þess hversu gríðarlega miklum fjármunum er varið á fjárlögum í gegnum það ráðuneyti. Með einungis einn ráðherra í því ráðuneyti, sem sagt yfir þeim fjölmörgu málaflokkum sem þar er við að glíma, er engum vafa undirorpið að völd embættismannanna í ráðuneytinu hafa vaxið stórum. Það er einfaldlega ekki hægt að gera ráð fyrir því að einn ráðherra hafi sömu yfirsýn í jafnstóru ráðuneyti og þar hefur verið skapað og í hinum minni. Sömu vangaveltur eiga að nokkru leyti við um þau ráðuneyti sem hér stendur til að búa til, eins og til dæmis í atvinnuvegaráðuneytið. Ef við horfum til dæmis til sjávarútvegs- og landbúnaðarmála hefur því verið fyrir komið með ýmsum hætti í gegnum tíðina hvort landbúnaðarmálin hafa farið með öðrum málaflokkum en síðustu ár hefur þeim verið komið fyrir með sjávarútvegsmálunum. Kannski var það fyrsta skrefið í átt til þess að færa atvinnuvegina saman undir einn hatt og á þeim tíma sem það skref var stigið voru iðnaðarmálin áfram í sérstöku ráðuneyti. En ég held að það sé engum vafa undirorpið, þegar maður skoðar tengsl ráðherranna við atvinnuvegina, að það hefur verið eitt af einkennismerkjum stjórnmála á Íslandi hversu góðum tengslum til dæmis landbúnaðarráðherra hefur almennt verið í við þá atvinnugrein. Ég held að það sama megi segja um sjávarútvegsráðherra sem hefur verið eins og höfuð ríkisstjórnarinnar í þeim mikilvæga málaflokki. En eins og rakið er í nefndaráliti minni hlutans er full ástæða til að velta því fyrir sér hvort þessi ríku tengsl við landbúnaðinn annars vegar og sjávarútveginn hins vegar muni fá annað yfirbragð og færast í auknum mæli yfir á herðar embættismanna þegar búið er að skapa stórt atvinnuvegaráðuneyti þar sem inn koma bæði iðnaðarmálin og fleiri málaflokkar sem tengjast ýmsum smærri málum sem vistuð hafa verið annars staðar. Í því sambandi er líka nærtækt að horfa til hinna breytinganna sem verið er að gera. Þó það eigi kannski ekki við með nákvæmlega sömu rökum í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þá er þar um að ræða ákveðið gat í rökstuðningi fyrir breytingunni vegna þess að það virðist ekki koma nægilega fram, hvorki hjá nefndinni, sem reyndar hefur fengið afskaplega skamman tíma eins og fyrir liggur, né í tillögunni sjálfri, nákvæmlega í hvaða mæli nýtingarmál auðlindanna munu verða vistuð í umhverfisráðuneytinu. Þar munu vegast á í framtíðinni, nái þessi breyting fram að ganga, umhverfis- og nýtingarsjónarmið í einu og sama ráðuneytinu. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst það sjálfsögð krafa að gerð sé grein fyrir því í umræðunni, og hún kláruð, hvernig menn sjá þetta fyrir sér og að það sé kynnt áfram nákvæmlega hvaða verkefni eiga að flytjast til umhverfisráðuneytisins með auðlindamálunum, þ.e. þeim þætti þeirra sem eiga að fara til umhverfisráðuneytisins. Mig undrar að ekki skuli hafa verið orðið við þessu undir umræðunni eða að ekki hafi verið gengið eftir þessu við nefndarstörf. Það er kannski vegna þess að menn gáfu sér ekki nema örfáa sólarhringa til að vinna málið til fulls í nefndinni en eins og svo mörg önnur mál sem ríkisstjórnin hefur lagt fram á þessu vori þá kom þetta mál afskaplega seint inn í þingið. Um fjármála- og efnahagsráðuneytið má segja líka að þau rök eru helst tínd til í tillögu til þingsályktunar að menn hafi áttað sig á því, þegar búið var að skapa eitt atvinnuvegaráðuneyti og styrkja umhverfisráðuneytið með því að færa ákveðin auðlindamál þangað, að eftir stæði tiltölulega veikburða efnahags- og viðskiptaráðuneyti, að minnsta kosti í hlutfallslegri stærð borið saman við önnur ráðuneyti. Þá þurfti að grípa til einhverra ráða og þau ráð, eins og þau eru kynnt hér, eru að renna efnahagsmálunum saman við fjármálaráðuneytið. Þegar saga efnahagsráðuneytisins er skoðuð á þessu kjörtímabili þá finnst manni hafa verið býsna mikill hringlandaháttur með það ráðuneyti. Fyrst er lagt upp með það í stjórnarsáttmála að gera efnahagsmálunum sérstaklega hátt undir höfði með því að koma þeim fyrir í sérstöku ráðuneyti. Eflaust hefur sú hugmynd litast mjög af ástandinu í þjóðfélaginu og því að við vorum að ganga í gegnum mjög mikla efnahagserfiðleika og háværar raddir voru uppi um að efnahagsmálum almennt hefði ekki verið gefinn nægilegur gaumur - oft nefnt í þeirri umræðu og í því samhengi að það hafi verið óráð á sínum tíma að hafa ekki Þjóðhagsstofnun til halds og trausts á tímum sem þeim sem við vorum þá að upplifa. Nú eru að koma fram hugmyndir um að endurvekja hana en það mætti svo sem leysa það mál með margvíslegum öðrum hætti. Eina hugmynd viðraði ég á vormánuðum ársins 2009, um að leita til háskólasamfélagsins til samstarfs um rekstur á slíkri stofnun, þar sem fjármálastofnanir í landinu og fleiri gætu jafnvel lagt lið með fjárhagslegum stuðningi. Slík stofnun væri þá líka til taks fyrir þingið til að leita til, t.d. til að leggja mat á efnahagsleg áhrif fjárlagafrumvarps eða annarra hugmynda sem fram koma eða taka út stöðu á fjármálamarkaði á hverjum tíma. En hvað sem þeirri umræðu líður, um slíka stofnun, þá var það kynnt sem sérstök hugmynd, sem varð síðan að veruleika, að koma á fót sérstöku efnahagsráðuneyti. Ég man vel eftir því að menn lögðu svo þunga áherslu á þetta að þetta voru talin vera mjög mikil tímamót og menn sögðust vera að draga lærdóm af því sem hér hefði gerst með því að stíga þetta skref. En með þessu skrefi voru efnahagsmálin í raun og veru tekin frá forsætisráðuneytinu. Þar höfðu þau fyrst og fremst verið og forsætisráðuneytið hafði sem sagt verið með eins konar yfirumsjón með efnahagsmálum í landinu. Ef sá stóri málaflokkur, sú mikla ábyrgð sem fylgdi því að hafa yfirumsjón með efnahagsmálum, væri farinn frá forsætisráðuneytinu vöknuðu eðlilega þær spurningar hvað væri þá helst eftir þar. Það fengust lítil svör við því. Fyrst og fremst var lögð áhersla á að forsætisráðuneytið ætti að vera eins konar verkstjórnarráðuneyti. Hér er kynnt í annað skiptið á þremur árum sú hugmynd að koma efnahagsmálunum aftur fyrir á nýjum stað. Það virðist hvergi hafa komið til álita að færa þau aftur undir forsætisráðuneytið, eins og verið hefur með ágætisárangri í langan tíma, heldur er kynnt til sögunnar sú hugmynd að færa efnahagsmálin saman við fjármálaráðuneytið. Þegar þessar breytingar allar hafa verið gerðar - ég ætla reyndar að láta þess getið áður en ég fer út í það að ég tek eftir því sem segir í tillögunni að fordæmi eru fyrir því að hafa efnahagsmálin saman með fjárlagagerð á öðrum Norðurlöndum. En þó að taflan sem birtist á bls. 5 í þingskjalinu sé út af fyrir sig ágæt svo langt sem hún nær þá skortir algerlega á að gerð sé grein fyrir því hvar einstakar stofnanir og einstök verkefni eru vistuð í þessum löndum og hvaða önnur ráðuneyti eru þar að störfum, hver hlutfallsleg stærð þessa ráðuneytis er í samanburði við önnur o.s.frv. Þetta er því afskaplega mikil skemmri skírn í því að færa rök fyrir þessari breytingu. Með þessari breytingu er verið að færa - eins og segir á bls. 5 í þingskjalinu, með leyfi forseta: „Í ljósi þeirrar greiningar sem gerð var þykir skynsamlegt og faglega rétt að verkefni sem tengjast hagstjórn séu færð frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti til fjármálaráðuneytisins og að heiti þess verði breytt í fjármála- og efnahagsráðuneyti. Með því yrði sú hagstjórn sem nú er í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu, þar með talin málefni Seðlabanka Íslands, sameinuð mikilvægu efnahagslegu hlutverki sem fjármálaráðuneytið hefur gegnt“ o.s.frv. Gott og vel. Þetta er verið að gera. Það er sem sagt verið að komast að niðurstöðu um það hvar yfirstjórn og eftirlit og umsjón með Seðlabankanum eigi að vera í stjórnsýslunni. En á sama tíma er ríkisstjórnin að hefja vinnu við að meta framtíð fjármálageirans í landinu, vinnu sem nýverið var kynnt að ráðast ætti í í framhaldi af skýrslu um framtíð fjármálamarkaðarins. Við vitum í sjálfu sér ekkert um það hvaða meginniðurstöður munu birtast eftir að þeirri vinnu lýkur, t.d. um það hvernig samþætta megi betur og tryggja yfirsýn á einum stað með þeirri kerfislægu áhættu sem er að finna í íslenska fjármálageiranum. Nú er það ein af helstu niðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að göt hafi verið í eftirlitskerfunum, að Seðlabankinn hafi haft tilteknu hlutverki að gegna við eftirlit með fjármálakerfinu en hafi ekki haft sama aðgang og Fjármálaeftirlitið hafði til að átta sig á stöðunni. Fjármálaeftirlitið hafi á móti gegnt ákveðnu hlutverki og talið að Seðlabankinn væri að sinna öðru. Þarna var búið að byggja upp einhvers konar kínamúra sem augljóslega voru mjög til trafala þegar verið var að meta heildaráhættu kerfisins í aðdraganda þess að bankarnir féllu. Ég nefni sem dæmi erfiðleika Seðlabankans við að átta sig á útlánaáhættu í kerfinu. Um það er hægt að lesa í rannsóknarskýrslunni að Seðlabankinn hafði einfaldlega ekki upplýsingar, sem hann taldi þó mikilvægar og sóttist eftir að fá, til að byggja vaxtaákvarðanir sínar á og ekki bara þær heldur líka aðra mikilvæga þætti sem horfa til dæmis að bindiskyldu og lánveitingum inn í bankakerfið og annarra slíkra þátta, endurfjármögnunar bankakerfisins og fleira sem lýtur að grunnhlutverki Seðlabankans í að þjónusta fjármálageirann. Ef við horfum síðan til þess hvaða fordæmi nýfallinn landsdómur hefur sett, hvaða lærdóm við getum dregið af þeim dómi sem þar féll, hlýtur að vera nærtækt að segja að á herðar forsætisráðuneytisins falli töluvert mikil ábyrgð og miklar skyldur við að fleyta upplýsingum á milli ráðuneyta sem varða kerfið í heild sinni. Ég held að ekki sé hægt að komast að annarri niðurstöðu þó enn eigi eftir að túlka niðurstöðu dómsins betur af fræðimönnum og brjóta rökstuðninginn til mergjar. Maður spyr sig vegna þess, sem ég tel að sé nokkuð óumdeilt að sé meðal helstu niðurstaðna dómsins, þ.e. þetta verkstjórnarhlutverk forsætisráðuneytisins eða samþættingarhlutverk, hversu skynsamlegt það er þá að vera að dreifa stofnunum sem snerta fjármálamarkaðinn, koma þeim fyrir með þessum breytingum á ólíkum stöðum áður en þessi skýrsla er komin fram. Maður spyr sig jafnframt: Er forsætisráðuneytið tilbúið til að fylgja því eftir? Hafa verið gerðar ráðstafanir í forsætisráðuneytinu til að bregðast við því hlutverki sem halda má fram að undirstrikað sé að ráðuneytið hafi í þeim landsdómi sem nú er nýfallinn og setur hreinlega refsiábyrgð á forsætisráðherrann sé því samþættingarhlutverki ekki fylgt eftir? Þetta eru stórar spurningar sem mér finnst miður að við getum ekki farið dýpra í. Það er vegna þess að mikið skortir á að í málinu sjálfu sé farið yfir einstök verkefni og einstakar stofnanir og gerð grein fyrir því hvar þær verði vistaðar eða hvar verkefnunum verði sinnt. Það er líka vegna þess hvernig málsmeðferðin er. Tillagan kemur fram 30. mars, fyrri umræða var 17. apríl, fyrsti fundur nefndarinnar var haldinn 24. apríl og málið var afgreitt þremur dögum síðar án þess að svör fengjust við þessum sjálfsögðu spurningum. Þetta er þriggja daga meðferð í nefnd. Þetta er ástæðan fyrir því að við stöndum hér og spyrjum okkur spurninga og köllum eftir svörum. Það er vegna þess að hvorki þingmálið né málsmeðferðin í nefndinni hefur fyllt upp í þau göt sem málinu fylgja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir hans ræðu. Hann fór ágætlega yfir það svið sem þingsályktunartillagan gengur út á. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort honum finnist það ekki athugunarvert að í þingsályktunartillögunni er raunverulega ekki gert ráð fyrir sparnaði við sameiningu ráðuneytanna og beinlínis er tekið fram að ekki sé ætlunin að spara ríkisfé með þessum sameiningum. Kostnaðaráætlun kom ekki inn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrr en í seinni umr. og þá hljóp sá kostnaður á bilinu 150–250 millj. kr. sem áætlað er í húsnæðiskostnað. Það munar hvorki meira né minna en um 100 millj. kr. á þessum upplýsingum. Ég spyr hv. þingmann hvort honum þyki þetta ekki undarlegt í ljósi þess að hér átti að taka upp vandaðri vinnubrögð og sérstaklega að kostnaðargreina sem flest verkefni sem væru byggð á lögum og þingsályktunartillögum. Eins langar mig til að spyrja hvort það sé ekki undarlegt að gert sé ráð fyrir því að fækka ráðuneytum og þar með ráðherrum en svo kom það fram í munnlegum málflutningi ýmissa þingmanna að ef fámenn ráðuneyti verða kannski allt of stór þá sé bara hægt að fjölga ráðherrunum innan ráðuneytanna og taka jafnvel upp kerfi aðstoðarráðherra. Hvað finnst þingmanninum um þennan málflutning? Hefði ekki verið betra að þessar hugmyndir hefðu þá komið fram þó væri ekki annað en í greinargerð, ef stjórnarmeirihlutinn hefði haft áhyggjur af því að ráðuneytin yrðu of stór, það væri þá hugsanlega kveðið á um það með skýrum hætti en ekki bara í munnlegum málflutningi formanns og varaformanns stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Frú forseti. Jú, ég get tekið undir það að maður hafði fyrir fram gert ráð fyrir því að svona stórar sameiningar mundu skila augljósari hagræðingu en raun ber vitni. Ég tek eftir því að í frumvarpinu er talað um fjölda skrifstofustjóra, það sparast einn bílstjóri hér og kannski einn ráðuneytisstjóri þar, allt mun það ganga til baka ef verður af þeim hugmyndum sem þingmaðurinn nefnir að ráðherrum verði fjölgað aftur innan ráðuneytanna. Ég átta mig reyndar ekki alveg á því hvernig það ætti í raun og veru að vera, þ.e. hvort þá yrðu tveir ráðherrar í sama ráðuneyti, jafnsettir, eða hvort þetta yrði eins konar aðstoðarráðherrafyrirkomulag sem ég hef ekki séð neinn lagafót fyrir en það er kannski umræða sem bíður framtíðarinnar. Hitt er það að ef menn eru að leita eftir sparnaði umfram annað en ekki því að efla einhverjar stjórnsýslueiningar þá held ég að hægt sé að ná miklu meiri sparnaði með annars konar aðgerðum, t.d. með því að fækka ríkisstofnunum. Reyndar hefur verið nokkuð um sameiningar, ekki bara í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ef yfir lengra tímabil er horft hafa nokkrar ágætar sameiningar átt sér stað og ég hygg að við það hafi þær styrkst og þar hafi náðst fram hagræðing. Síðan eru líka alveg óendanlega margar stjórnsýslunefndir að störfum, sem er nokkuð sem ég held að sé algerlega úr sér gengið, þ.e. það er farið að nálgast hundraðið held ég, stjórnsýslunefndirnar sem eru að störfum út og suður í kerfinu þannig að víða annars staðar er hægt að drepa niður fæti en með því að sameina ráðuneyti. Til að svara þessu beinna þá tek ég undir það með hv. þingmanni, ég hefði viljað sjá skýrar gert grein fyrir því hver sparnaðurinn af þessu er.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Það skal upplýst, vegna þess að þingmaðurinn fór yfir að svo margar stjórnsýslunefndir væru starfandi, að ég er nýbúin að fá svör frá öllum ráðuneytum hvað margar nefndir, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópar eru starfandi eftir að þessi ríkisstjórn tók við eftir kosningarnar 2009. Þær eru 318, hvorki meira né minna og kostnaðurinn við nefndarlaun þessara nefnda, ráða, verkefnisstjórna og starfshópa er 600 milljónir frá síðustu kosningum, 600 milljónir. En ég hef sagt það áður að vinstri menn kunna svo sannarlega að eyða skattfé landsmanna út í loftið. Varðandi hins vegar það hvað áætlað er að þetta kosti var ég líka búin að fá svar við því hvað síðustu sameiningar ráðuneyta kostuðu. Það var kvartmilljarður, tæpar 250 milljónir sem það eitt kostaði. Við erum því að horfa upp á 1.000 milljónir sem nefndirnar hafa kostað ríkissjóð, síðasta sameining ráðuneyta og svo fyrirhuguð sameining sem er boðuð hér og það er bara húsnæðiskostnaður.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar upplýsingar. Það fer aðeins eftir því hvort maður horfir bara til kærunefnda á stjórnsýslustigi eða tekur líka með ýmsar sérnefndir sem komið er á fót, sumar hafa tímabundið hlutverk, og bætir síðan við eftirlitsnefndunum, þá er maður kannski kominn með stærsta mengið. Þetta eru fróðlegar tölur sem þingmaðurinn rekur hér og alveg augljóst að ekki ber aðeins að horfa á kostnaðinn sem af þessu hlýst heldur líka á gegnsæið eða hagkvæmnina í þessu fyrirkomulagi. Þetta hefur verið gagnrýnt meðal annars í sérstakri skýrslu sem kom út um nefndirnar fyrir örfáum árum og það sló mig mjög hversu margar þær eru orðnar. En við erum að ræða um sparnaðinn við fækkun ráðuneyta og við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það er tiltölulega óskýrt í hverju hann liggur öðru en því að fækka um einn og einn bílstjóra og kannski einn og einn ráðuneytisstjóra.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á sameiningar á ráðuneytum sem gerðar voru fyrr á þessu kjörtímabili og minntist sérstaklega á velferðarráðuneytið. Af því að hér var rætt um kostnað langar mig aðeins að endurtaka þær tölur sem komið hafa fram um þær sameiningar að einskiptiskostnaður, þ.e. útlagður kostnaður við breytingar á húsnæði og öðru sem ráðast þarf í einu sinni vegna sameiningar þessara ráðuneyta í innanríkisráðuneyti og velferðarráðuneyti, voru 225 milljónir. Sparnaður á fjárlögum á þessum einingum er hins vegar 145 milljónir árið 2012. Það er því alveg ljóst að það tekur skamman tíma að vinna þetta upp, þetta er sem sagt fjárfesting sem borgar sig upp fljótt og vel. Ég hef trú á því að hið sama gerist þegar þessi ráðuneyti verða sameinuð. Hv. þingmaður virðist meta umfang ráðuneyta eftir því hversu mikla fjármuni þau fara með. Ég er ekki alveg sammála því að við getum metið það þannig vegna þess að velferðarráðuneytið er með almannatryggingarnar og alla þessa stóru fjárfreku bótaflokka. Það þýðir ekki að þar sé svo ofboðslegt vinnuumfang en auðvitað er það mjög mikilsvert, ekki ætla ég að gera lítið úr því. En einhvern veginn held ég að við höfum ólíka sýn á það hvernig maður metur stærð ráðuneyta að þessu leyti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort við höfum líka ólíkar skoðanir varðandi umhverfis- og auðlindamál. Ég held að það sé gott að hafa þetta í sama ráðuneytinu til þess að það 

Frú forseti. Já, ég get til dæmis ekki séð það fyrir mér að nýtingu á sjávarútvegsauðlindinni sé stýrt úr umhverfisráðuneytinu, mér fyndist það glapræði. Mér finnst rétt að Hafrannsóknastofnun sé undir sjávarútvegsráðuneytinu og að það hafi lokaorðið um í hvaða mæli menn sækja fisk úr auðlindinni. Það geti þá hreinlega verið lögbundið að menn eigi fyrst og fremst að fylgja tillögum þessarar stofnunar. Við þurfum í sjálfu sér ekki að blanda umhverfisráðuneytinu mikið inn í það. Varðandi sparnaðinn. Já, já, hér eru nefndar tölur sem hljóma margar alveg raunhæfar; einskiptiskostnaður við ýmsar aðgerðir, hvernig meta á umfang ráðuneyta. Ég get tekið undir það, það er ekki bara hægt að horfa á fjárlögin, það má líka horfa á starfsmannafjöldann og hægt er að meta það út frá einhverjum pólitískum forsendum hversu mikil vigt er í einstökum ráðuneytum. Ef við tökum til dæmis velferðarráðuneytið og almannatryggingamálin er þar um að ræða málaflokk sem verðskuldar alveg sérstaka athygli einmitt vegna þess hversu gríðarlega háar fjárhæðir fara þar í gegn og hversu flókin útgreiðslan er orðin. Þetta er orðinn svo mikill frumskógur af reglum, bæði um hvaða tekjuskerðingar koma til sögunnar og eins á hvaða forsendum fólk á rétt á að sækja bætur að við höfum á undanförnum árum sett hverja nefndina á fætur annarri á fót til þess að draga úr flækjustiginu og einfalda útgreiðslu bóta úr almannatryggingakerfinu. Þær skila verkinu af sér í ágreiningi hver á fætur annarri. Nú er enn ein nefndin að störfum og mér sýnist að þar miði mjög hægt og að lítið sé að gerast þar, það eru alla vega nýjustu fréttirnar 

Virðulegi forseti. Ég deili út af fyrir sig þeirri skoðun með hv. þingmanni að mikil nauðsyn er á því að einfalda almannatryggingakerfið en ég er samt sem áður þeirrar skoðunar að hægt sé að gera það í því ráðuneyti sem nú heitir velferðarráðuneyti, það þurfi ekki að þvælast fyrir því. Mig langar til að spyrja þingmanninn út í annað sem mér heyrðist hann segja að hann sakni Þjóðhagsstofnunar, ég held að ég hafi ekki heyrt rétt. Er það þá rétt skilið hjá mér sem hann sagði að hann teldi að við hefðum betur haft einhverja stofnun eins og Þjóðhagsstofnun undanfarin fimm eða sjö ár, já eða nei? Erum við sammála um að gott væri að setja svoleiðis stofnun á fót á ný?

Frú forseti. Ég hef reynslu sem þingmaður frá árinu 2003 úr ýmsum nefndum, til dæmis úr fjárlaganefnd. Ég get sagt fyrir mitt leyti að ég saknaði þess í störfum mínum sem fjárlaganefndarmaður að geta ekki fengið sjálfstætt, hlutlaust mat á til dæmis efnahagslegum áhrifum fjárlaga, annaðhvort frá öflugri einingu innan þingsins sem við höfum komið okkur upp með sérfræðingum á nefndasviði, eða frá einhverri sérstakri stofnun eða eftir atvikum samkvæmt ráðgjafarsamningi sem þingið gæti til dæmis gert við Háskólann. Ég sé fyrir mér ýmsar útfærslur á þessu. Ég er almennt tregur á að mæla með nýjum ríkisstofnunum en efnislega sakna ég þess að geta ekki leitað annað en í ráðuneytin sjálf, sem lögðu málin fram á þinginu, til þess að fá hlutlaust mat á efnahagslegum áhrifum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður endaði á því að fjalla um sjálfstætt efnahagsráð eða nýja ríkisstofnun sem fjallað er um bæði í athugasemdum með tillögunni sjálfri og í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, því að við tökum þar sérstaklega fram að við teljum mikilvægt að tryggja og treysta samfélagslegt aðhald við hagstjórn til mótvægis við þetta stóra og styrkta efnahags- og fjármálaráðuneyti. Þó að fram komi að koma eigi upp sjálfstæðu efnahagsráði óháðra sérfræðinga eins og er að finna í Danmörku og í Svíþjóð, sem við teljum gott, teljum við líka mikilvægt að komið verði á fót efnahagsstofnun sem gegni svipuðu hlutverki og Þjóðhagsstofnun gerði áður en einn maður í einu ráðuneyti lagði hana einhendis niður á einni nóttu. Við vekjum þar athygli á því að í tillögunni, sem þekkt er undir heitinu 63:0 frá því í september 2011, er samþykkt að stofnuð skuli sjálfstæð ríkisstofnun í þessu skyni. Við hvetjum til þess að brugðist verði við þeirri samþykkt á vettvangi ríkisstjórnarinnar og Alþingis en við tökum ekki afstöðu til þess frekar en hv. þingmaður hvernig eða hvar eigi að vista slíka stofnun. En mér sýnist við geta verið sammála um að það sé sérstaklega mikilvægt fyrir þingmenn og þingið að geta leitað í aðrar og sjálfstæðari áttir en nú er með hagspár frá Hagstofunni og Seðlabanka. Þó að við tökum ekki afstöðu til þess hvar þessi stofnun eigi að vistast leggjum við mikla áherslu á að 

Frú forseti. Eins og ég hef upplifað þetta sem þingmaður skiptir það mestu að úrræðið sé til staðar. Ef við veltum til dæmis fyrir okkur hvernig við getum fengið sjálfstætt mat á áhrif fjárlaga fyrir efnahagslífið og efnahaginn í víðara samhengi er það alveg klárlega einn af lærdómum áranna í aðdraganda falls bankanna að ekki var nægilega mikið aðhald á fjárlögum. Þá veltir maður því fyrir sér, ef búið er að sameina efnahagsráðuneytið fjármálaráðuneytinu, hvort efnahagsráðherrann, sem gæti kannski verið það fyrir hádegi, verði sammála fjármálaráðherranum, sem er það kannski eftir hádegi, um efnahagsleg áhrif fjárlaganna, eða hvort hann muni finna einhverja málamiðlun í kollinum á sjálfum sér á milli þeirra sjónarmiða sem geta tekist á, til dæmis um aðhaldsstig. Þegar fjármálaráðherrann gefur of mikið eftir gagnvart framkvæmdum á þenslutímum getur vel verið að efnahagsráðherrann geti haft af því miklar áhyggjur, til dæmis út af vaxtastiginu í landinu sem af því kynni að leiða og jafnvel aðrir ráðherrar vegna atvinnulífsins, eða velferðarráðherrann ef út í það væri farið. Aðalatriðið er að við þurfum að búa þannig um hnútana að styrkja þingið í aðhaldshlutverki sínu gagnvart ríkisstjórninni, gagnvart ráðuneytunum, þannig að þegar hugmyndir ríkisstjórnarinnar koma til skoðunar á þinginu getum við fengið aðstoð við að meta alla þá þætti sem koma til skoðunar. Þar finnst mér vera svigrúm fyrir ýmsar útfærslur. Mér skilst til dæmis að í Svíþjóð séu menn ekki með sérstaka ríkisstofnun sem styður við þetta ferli heldur einhvers konar fræðastofnun sem áunnið hefur sér gott orðspor til þess að sinna svona hlutverki. Ég hef lengi viljað að við tækjum það skref hér á þingi að styrkja fjárlaganefndina enn frekar og fá þar viðbótarstarfskrafta til þess að skoða sérstaklega efnahagslega þætti þannig að menn séu ekki að drukkna í einhverjum sparðatíningi í einstökum fjárlagaliðum og málum eins og hvað úthluta eigi mörg hundruð þúsund krónum í uppgerð á báti á Vestfjörðum, heldur að við séum með tæki á þinginu til þess að vinna vinnuna á okkar eigin forsendum. 

Frú forseti. Þetta eru áhugaverðar umræður. Ég vek athygli hv. þingmanns á bls. 5 í athugasemdum með þingsályktunartillögunni. Þar er að finna yfirlit yfir hvernig þessum málum er skipað til ráðuneyta á hinum Norðurlöndunum. Það kemur í ljós að fyrir utan Danmörku og Ísland, þar sem almenn hagstjórn, skattar, tollar, fjárlög og fjármálamarkaður eru hvert í sínu ráðuneyti nánast, eru allir þessir þættir, sem sagt almenn hagstjórn, skattar og tollar, fjárlög og fjármálamarkaðurinn undir einu og sama ráðuneyti í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði um þá fræðastofnun eða óháða ráð sem er í Svíþjóð, og það er tekið sem dæmi á þessari sömu blaðsíðu um það hvernig við getum gert þetta betur hér á landi. Ég vil vegna orða hv. þingmanns, sem kvartaði undan því að hér væri of hratt unnið og hér værum við með illa undirbúið mál, vekja athygli á því … Frú forseti, ég held ég ljúki bara máli mínu. Það er greinilega ekki eftirspurn eftir því að hlusta á andsvör í þessum sal.

Frú forseti. Það er víða komið við. Ég hygg að það hafi nú verið óþarfi hjá hv. þingmanni að skilja eitthvað eftir óafgreitt. Mig langar til að benda á eitt í þessu samhengi. Ég hef tilhneigingu til að horfa á málin sem fyrrverandi fjárlaganefndarmaður og hef lengi velt fyrir mér þróun innan Stjórnarráðsins og borið hana saman við þróunina í útgjöldum til Alþingis. Á sínum tíma lét ég gera úttekt á þróun útgjalda til aðalskrifstofa Stjórnarráðsins og síðan til skrifstofu þingsins og það kom ekki vel út fyrir þingið. Það kom heldur ekki vel út þegar ég kafaði aðeins dýpra í það mál og sá hversu oft er gert ráð fyrir að þingið geti sótt í aðkeypta aðstoð með sérfræðiskýrslum. Síðast þegar ég athugaði það, ég hef reyndar ekki gert það nýlega, hafði þingið 5 milljónir á ári til ráðstöfunar vegna aðkeyptrar þjónustu fyrir allar nefndir, allt nefndasviðið og væntanlega forsætisnefnd líka. Berum það svo saman við einskiptiskostnað sem fellur til vegna sameiningar ráðuneyta, þar eru nefndar 200 millj. kr. 

Forseti. Það er nú svo í þessu máli að hvín stundum í og ber nokkuð á tætingi þingmanna undir þeirri umræðu sem hér á sér stað. Ég vil hvetja fólk til að vera þokkalega rólegt í umræðunni um þetta. Þetta er mikið mál og tekur á mjög stórum þáttum í viðfangsefni sem okkur er ætlað að sinna. Það má segja í meginatriðið kristallist í raun í því að þegar hæstv. forsætisráðherra kom með þetta mál fyrst fram fyrir allnokkru síðan, þegar gerðar voru breytingar á stjórnarráðslögunum, féllst þingið ekki á upphaflega ósk ríkisstjórnarinnar um að forsætisráðherra hefði óskoraðar heimildir til að skipa ráðuneytum eftir því hvernig forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar þætti best henta hverju sinni. Þingið tók þá afstöðu að fallast ekki á þá tillögu hæstv. forsætisráðherra og óskaði eftir því og gerði kröfu til þess að sú meðferð yrði viðhöfð sem við upplifum hér með þessari þingsályktun, niðurstaða varð sú og meiri hluti myndaðist um þá meðferð. Óskin frá þinginu kristallaðist í raun í því að vita meira um þær breytingar sem á ráðuneytunum ætti að gera en bara það eitt hvaða heiti viðkomandi ráðuneyti ættu að bera, þ.e. hvernig málum yrði skipað innan Stjórnarráðsins. Þegar maður lítur aðeins í gegnum söguna sér maður ágætlega þær áherslur sem þar hafa verið uppi og þarf í rauninni ekkert að leita mikið lengra en aftur til ársins 2007, í umræður þingsins um þá umdeildu tillögu um breytingar á Stjórnarráðinu sem þá var lögð fram. Þær breytingar sem þá voru gerðar hafa verið mikið í umræðunni um þá þingsályktunartillögu sem við ræðum nú. Hún er gerð með öfugum formerkjum við það sem þá var. Þá var núverandi stjórnarmeirihluti í stjórnarandstöðu og núverandi stjórnarandstaða réð för, að nokkrum hluta þó þar sem Samfylkingin var í stjórnarmeirihlutanum 2007 og sömuleiðis núna. Það er mjög fróðlegt að bera saman þær áherslur sem komu fram í máli manna við Stjórnarráðsbreytingar 2007 við þær áherslur sem koma fram í þeirri ósk sem nú liggur fyrir í formi þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar sem hæstv. forsætisráðherra ber fram. Að því sem lýtur að vilja þingsins til að vita innihaldið í breytingunum sem gera á er ágætt að horfa til þeirrar orðræðu sem ég gat um. Ég vil, með leyfi forseta, vitna hér til ræðu sem flutt var við umræðuna 2007. Eftirfarandi er prentað í þingtíðindum og haft eftir Steingrími J. Sigfússyni, þáverandi hv. þingmanni, og orðrétt hljóðar þetta svo: „Hvað efnisatriði frumvarpsins varðar held ég að sú opna heimild til að sameina ráðuneyti án atbeina Alþingis sé ekki skynsamleg. Ég tel að ákveða eigi hlutina á Alþingi með lögum og að ekki sé eðlilegt að menn geti stofnað eða sameinað ráðuneyti öðruvísi en atbeini Alþingis komi til. Með það á ekki að hringla, það þarf að vera stjórnfesta í þeim efnum. Vanda á undirbúning allra breytinga og vinna þær faglega en ekki með þeim hætti sem nú á að fara að gera.“ Þetta var árið 2007. Það má í rauninni segja að þetta viðhorf hafi fengið enn frekari styrk í afgreiðslu Alþingis á upphaflegri tillögu núverandi hæstv. forsætisráðherra til breytinga á Stjórnarráðinu, þegar ekki var fallist á þá gagngeru kröfu sem lögð var fram, svo undarlegt sem það er, með stuðningi hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Það er raunar fleira sem er fróðlegt að bera saman í umræðunni sem þá átti sér stað og nú og horfa til þess hvernig viðhorf í þessum efnum litast af því hvorum megin borðs viðkomandi talsmaður sjónarmiða situr. Ég vil þó taka skýrt fram að í þessari orðræðu minni er ég ekki endilega að afsaka eða lýsa yfir sérstakri ánægju með það verklag sem viðhaft var fyrrum við breytingar á Stjórnarráðinu, það er langur vegur frá að svo sé, þetta er alltaf umdeilanlegt. Meginatriðið tel ég þó að verði að koma skýrt fram og það er að fyrir liggi hvernig verkefnum verður skipað milli ráðuneyta, en ekki að heimildin sé svo opin sem raun ber vitni og útfærslan á þessu máli eins og Alþingi skynjar hana ekki nægilega góð. Ég rak mig sjálfur á það í fyrri umræðu um þingsályktunartillögu að nokkuð bar á milli skilnings hæstvirtra ráðherra á því til dæmis hvorum megin hryggjar mjög mikilvæg stofnun, Hafrannsóknastofnunin, ætti að vera, annaðhvort hjá umhverfisráðuneytinu eða nýju atvinnuvegaráðuneyti. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ráðherra umhverfismála bar í raun ekki saman þegar innt var eftir þeirra skilningi á þessum efnum. Hæstv. núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra orðaði þetta þannig að fyrsta kastið yrði stofnunin í landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytinu eða atvinnuvegaráðuneytinu. Það fengust hins vegar ekki svör við því hversu langt það kast væri eða hvernig þessum málum yrði háttað til lengri tíma litið. Það er líka mjög sérstakt að horfa til sögunnar þegar við metum afstöðu Vinstri grænna í þessum málum, en hvorir tveggja flokksráðsfundur Vinstri grænna og landsfundur hafa ályktað og reynt að álykta í þessum málum. Til dæmis vil ég nefna að lögð voru fram drög að ályktunum á landsfundi Vinstri grænna sem haldinn var á Akureyri 2010, þar sem óskað var eftir því að landsfundurinn staðfesti þá tillögu sem þar var lögð fram um að stofna umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Eftir allmiklar umræður var þeim drögum vísað frá fundinum, á þau var ekki fallist af hálfu landsfundar Vinstri grænna á þessum tíma. Raunar er eina ályktunin sem í gildi er hjá þessari ágætu stjórnmálahreyfingu sú sem ég óska leyfis hæstv. forseta að lesa hér. Hún lýtur að endurskoðun Stjórnarráðsins og hljóðar þannig: „Flokksráðsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, haldinn á Akureyri 15.–16. janúar 2010, skorar á stjórn og þingflokk VG að áform um endurskipulagningu Stjórnarráðsins verði endurskoðuð í ljósi breyttra aðstæðna og yfirfarin áður en frekari skref verða tekin. Á næstu árum munu grunnatvinnuvegir þjóðarinnar svo sem landbúnaður og sjávarútvegur skipta verulegu máli við endurmótun íslensks atvinnulífs, eftir sviðna jörð frjálshyggjunnar og græðgisvæðingu undanfarinna ára. Varhugavert er að draga úr vægi ofangreindra atvinnugreina innan stjórnsýslunnar á sama tíma og þjóðin þarf öðru fremur að treysta á þessa málaflokka í þeim hremmingum sem nú ganga yfir.“ Þetta er, forseti, eina samþykktin sem gerð hefur verið af helstu stofnunum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, flokksráðsfundi eða landsfundi. Eins og við þekkjum sem fylgjumst með þessari umræðu liggur fyrir að mjög mikil andstaða hefur verið innan Vinstri grænna við þau áform sem komu fram í stjórnarsáttmála Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að loknum kosningunum 2009. Það væri mjög fróðlegt að heyra hvernig þingmenn Vinstri grænna rökstyðja þær breytingar sem hér eru lagðar fram, ekki síst í ljósi umræðunnar og afgreiðslunnar sem tillögur frá einstökum þingmönnum eða forsvarsmönnum þessa sama stjórnmálaafls hafa fengið. Í umræðu stjórnmálamanna hefur í raun verið gegnumgangandi mjög ríkur og sterkur vilji til að um þær breytingar sem iðulega eru gerðar á Stjórnarráðinu og skipan þess sé sem mest sátt. Það er hægt að finna ótal tilvitnanir í þeim efnum og þegar maður fer yfir þær er raunar með ólíkindum af hverju við stöndum frammi fyrir því í dag að þurfa að þrátta um þessi efni fram og til baka, eins og við höfum upplifað, einfaldlega vegna þess að sjálfsagt væri hægur vandi að leiða þessi mál í jörð með öðrum hætti en hér er reynt að gera. Í skemmstu máli má segja að helstu gagnrýnisatriðin gagnvart þeim tillögum sem hér liggja fyrir, ef ég dreg þau saman, séu þau að mönnum þykir skorta á rökstuðning fyrir breytingunum og að undirbúningur hafi verið misgóður. Ég get þó alveg tekið undir að áformum var frestað um hluta þessara breytinga, þeim sem lýtur að nýju atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Menn gáfu sér betri tíma til að ræða þær hugmyndir og fara yfir rök með og á móti. Við höfum hins vegar skiptar skoðanir á innihaldinu í því og enn fremur vil ég undirstrika það sem ég nefndi áðan að við höfum ekki enn þá fengið nægilega skýr svör um hvernig þessum málum verður skipað undir nýjum ráðuneytum. Hins vegar liggur fyrir varðandi fjármála- og efnahagsráðuneytið og þætti sem heyra undir það, að þær breytingar hafa ekki verið undirbúnar með sama hætti og með hitt ráðuneytið, og hefur greinilega knappari tími gefist til þess. Helsta gagnrýnin á þann þátt hefur ekki komið frá stjórnarandstöðunni, svo undarlegt sem það er, heldur úr röðum stjórnarliðanna sjálfra og ég vil taka undir þá gagnrýni í stórum dráttum. Í umræðum í gær innti ég einn nefndarmanna sem stendur að nefndarálitinu sem hér liggur fyrir, hv. þm. Lúðvík Geirsson, eftir skoðunum hans á þeim sjónarmiðum sem þar hafa verið sett fram og hann lýsti sig einfaldlega andvígan þeirri gagnrýni sem kom úr stjórnarherbúðunum án þess að rökstyðja það frekar. Ég vil drepa aðeins á þá gagnrýnisþætti sem lúta að þessu nýja fjármála- og efnahagsráðuneyti og hv. þm. Árni Páll Árnason hélt fram í fyrri umræðunni um þess þingsályktun. Hann nefndi sem sína skoðun að ekki væri góður bragur á því að hringla með verkaskiptingu í Stjórnarráðinu nema að vel athuguðu máli. Það er samhljómur í þeirri skoðun hans og þeim áherslum sem maður hefur séð í ræðu og riti bæði frá stjórnarandstöðu og stjórnarliðum. Eins og ég gat um eru tillögurnar um atvinnuvegaráðuneytið og auðlindaráðuneytið betur grundaðar en þær um fjármála- og efnahagsráðuneytið. Hv. þm. Árni Páll Árnason vakti athygli á því að í stjórnarsáttmála Vinstri grænna og Samfylkingarinnar frá árinu 2009, var einn af hornsteinum þess að sameina krafta í hagstjórn landsins og tryggja fullnægjandi yfirsýn að færa yfirstjórn efnahagsmála og fjármálamarkaðarins á einn stað. Hv. þingmaður sem gegndi embætti efnahags- og viðskiptaráðherra sem annaðist um þessa þætti, setti fram mjög harða gagnrýni á þetta mál og þessa málsmeðferð af hálfu núverandi ríkisstjórnar og taldi að með þessari tillögu væri um að ræða algjöran viðsnúning frá þeirri stefnu sem mörkuð hefði verið í stjórnarsáttmála og yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Raunar gekk hv. þingmaður svo langt að fullyrða að tillagan hefði verið algjörlega óunnin og órædd annars staðar en innan ríkisstjórnarinnar. Það er líka ástæða til að staldra við og nefna ýmsa þætti sem koma núna fram í rökstuðningi eða greinargerð með nefndaráliti sem liggur fyrir frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar við síðari umræðuna. Í nefndarálitinu eru ýmsar fullyrðingar sem erfitt er að átta sig á hvernig á að leiða út. Ég vil nefna sem dæmi að meiri hluti nefndarinnar vill leggja áherslu á mikilvægi þess að tryggja sem jafnasta stöðu málefnaflokka í Stjórnarráðinu. Ég sé ekki hvernig slíkri jöfnun á að ná með þeim tillögum sem liggja fyrir og væri mjög æskilegt að fá frekari útskýringar á því. Það liggur líka fyrir og kom raunar fram við fyrri umræðuna að það var talið til kosta þessu máli að unnt væri að tryggja meira jafnræði atvinnugreina án þess að það væri skýrt neitt sérstaklega, að öðru leyti en því að rætt var um að ferðaþjónustunni hefði verið sinnt minna en einhverjum öðrum atvinnugreinum. Það væri mjög æskilegt að heyra hvaða hugmyndir stuðningsmenn þessa hefðu um hvernig þetta ætti að ganga fyrir sig. Það er líka talið til kosta þessu máli af hálfu meiri hlutans að með skýrari heildarmynd sé hægt að einfalda stoðkerfið og veita atvinnulífinu betri og skilvirkari þjónustu en nú er gert. Ég efast ekkert um að einhver færi séu í þeim efnum en maður spyr sig þegar um svona stórt mál er að ræða, hvers vegna í ósköpunum þessar áherslur og hugmyndir eru ekki lagðar fram í upphafi. Þegar horft er síðan til umhverfis- og auðlindaráðuneytisins staldra ég enn og aftur við það atriði sem fært er fram sem rökstuðningur fyrir þeirri sameiningu, þar sem sagt er að nýju umhverfis- og auðlindaráðuneyti sé ætlað það mikilvæga hlutverk að leggja grunn að sjálfbærni í nýtingu auðlinda í samstarfi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. Þetta var orðað með þeim hætti í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni að ráðuneytið mundi fá það hlutverk að setja viðmið um sjálfbærni. Ég dreg í efa að einhver forsenda sé fólgin í þessum efnum sem leiði til þess að við þurfum að hafa eitt ráðuneyti til að ná fram þessum sjálfsögðu, eðlilegu og skynsamlegu markmiðum. Ég innti hæstv. umhverfisráðherra eftir því hvort það væri eitthvað í núverandi löggjöf sem meinaði Stjórnarráðinu að vinna með þessum hætti og aðspurð sagði hæstv. ráðherra að svo væri ekki, engar skorður væru reistar við því í núverandi skipan Stjórnarráðsins að þannig væri unnið. Ég get ekki tekið þetta sem röksemd fyrir því að leggja inn í það púkk, ég tel að það verði að rökstyðja þetta á annan hátt. Það er hins vegar rætt um það almennum orðum að formgera eigi samstarf þessara ráðherra í því skyni að vinna betur saman. Sjálfsagt er allt gott um það að segja en útfærslan á því liggur heldur ekki fyrir. Við sjáum þetta orðalag líka í mjög umdeildu efni í tillögunni varðandi fjármála- og efnahagsráðuneytið þar sem segir að Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið hafi formgert samstarf sitt. Það er af miklu að taka hér. Ég tek undir þær hugmyndir, og get komið að því í síðari ræðu, sem liggja hér að nýju sjálfstæðu efnahagsráði, ég tel það mjög gott mál. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans þar sem hann kom víða við og kom kannski akkúrat að þeim álitapunktum sem eru í þingsályktunartillögunni. Ég vil sérstaklega þakka þingmanninum fyrir að hafa rifjað upp ályktun af flokksráðsfundi Vinstri grænna varðandi þá áskorun að hlífa ætti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og standa vörð um það á meðan á Evrópusambandsumsóknarferlinu stæði. Ég var satt best að segja, virðulegi forseti, búin að gleyma þessu en það setur málið aðeins í nýtt ljós fyrir mér, sérstaklega í ljósi þess að við vitum að Vinstri grænir eru mjög klofinn flokkur og í ljósi þess að hv. þm. Jón Bjarnason var settur út úr ríkisstjórn fyrir ekki svo alllöngu. Evrópusambandið ályktaði um það og fagnaði því að sá ráðherra væri farinn úr ríkisstjórn, sem rifjar það upp fyrir okkur að það er líklega einhver Evrópusambandslykt af þeirri þingsályktunartillögu sem liggur hér fyrir, slíkur er asinn. Líka í ljósi þess að það er margoft búið að benda stjórnarliðinu á að þessi tími til að gera umbyltingu á Stjórnarráðinu rétt fyrir kosningar á ekki rétt á sér. Því langar mig til að spyrja hv. þm. Kristján Þór Júlíusson: Telur hann einhverjar líkur á því að það sé að beiðni Evrópusambandsins verið að færa þessi ráðuneyti til núna innan Stjórnarráðsins? Ég er þá að vísa í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, núverandi, og upptöku þessa nýja atvinnuvegaráðuneytis. Eins spyr ég um þá staðreynd að hér skuli stofna auðlindaráðuneyti, því að einungis ein auðlind okkar Íslendinga er varin samkvæmt lögum en það er fiskveiðiauðlindin okkar, engar aðrar. Er á einhvern hátt verið að koma til móts við þarfir og óskir Evrópusambandsins með þessari þingsályktunartillögu?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hef engar upplýsingar sem segja mér að þessi áform séu liður í aðildarferli Íslands að Evrópusambandinu. Ég heyri þá umræðu eins og hún birtist mér, maður dregur bara þær ályktanir af þeirri umræðu og þeim gögnum sem maður kemur höndum og eyrum yfir. Þegar maður horfir hins vegar á annan stjórnarflokkinn í þessum efnum er alveg ljóst að andstaðan innan hans við fyrirhugaðar breytingar er töluvert mikil og hefur oftast nær verið borin uppi af þeim flokksmönnum sem mesta andstöðu hafa sýnt við Evrópusambandsumsóknina. Þegar ég var að skoða þær samþykktir sem hafa verið gerðar hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og meðferð þeirra á flokksráðsfundi eða landsfundi þá er raunar alveg ótrúlegt að horfa á það. Til dæmis var ályktun sem borin var upp af forustusveit flokksins um efndir á loforðum um sameiningu ráðuneyta og hagræðingu innan stjórnsýslunnar vísað frá á landsfundi. Sömuleiðis útfærslu á annarri ályktun og útfærslu á þeim áformum sem hér um ræðir. Því er ljóst að gríðarleg átök eru innan flokksins um þessi efni. Af hvaða ástæðum svo sem það stafar kann ég ekki að greina frá en þegar maður horfir á þetta úr fjarska eru greinilega að takast á mjög eindregnir andstæðingar Evrópusambandsaðildar og hins vegar þeir sem leggja sig töluvert fram um það og skirrast í rauninni ekkert við að ganga í berhögg við þær yfirlýsingar sem þeir gáfu kjósendum sínum fyrir síðustu kosningar. Það eru þessir tveir hópar sem takast þarna á og 

Virðulegi forseti. Já, það er alveg dæmalaust að horfa upp á það hvernig málum er komið nú. Það er alveg ljóst hverjir halda uppi málflutningi ríkisstjórnarinnar núna fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að halda Evrópusambandsumsókninni til streitu og ganga ansi langt í að selja skoðanir sínar í því. Það er þessi kratíski armur Vinstri grænna og það fer ekkert á milli mála. Og eins og sagt var við mig úti í bæ um daginn, formannsvandamál Samfylkingarinnar er ekkert vandamál, auðvitað tekur hv. þm. og núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, við því starfi. Það er því alveg augljóst á hvaða vegferð þessi armur Vinstri grænna er. Á meðan eru þeir þingmenn sem enn hafa samvisku og þrek til að standa á móti þessari Evrópuvæðingu Íslands útskúfaðir. Þeir eru settir út úr ríkisstjórn, þeir eru jafnvel reknir úr þingflokknum og þeim armi í flokknum er raunverulega gert allt til miska. Við skulum ekki gleyma því að hæstv. innanríkisráðherra var nú einu sinni hent út úr ríkisstjórn þó að hann hafi fengið að koma inn í skjólið aftur, líklega gegn einhverju loforði um að standa þá við hlið ríkisstjórnarinnar. Þetta er athyglisvert að skoða í ljósi þingsályktunartillögunnar, sérstaklega vegna þess að markmiðið með þessari sameiningu er ekkert annað en að sameina. Það er tekið sérstaklega fram í greinargerðinni að ekki eigi að vera fjárhagslegur ávinningur af þessum breytingum. Það er sérstaklega tekið fram í greinargerðinni að allir starfsmenn allra stofnana og ráðuneyta eiga að halda sinni vinnu þannig að það er enginn fjárhagslegur ávinningur af þingsályktunartillögunni, aðeins kostnaður. Bara húsnæðiskostnaður á að hlaupa á milli 150–250 milljónir við breytingarnar, 100 millj. kr. bil er þarna á milli. Virðulegi forseti. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherrar gætu komið hér og sagt okkur þingmönnum út á hvað þetta mál raunverulega gengur 

Forseti. Eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar er farið víða í umræðunni. Ég tek alveg undir þau sjónarmið sem koma fram í máli hv. þingmanns að átökin eins og þau birtast okkur í öðrum stjórnarflokknum um þessi Evrópumál eru gríðarlega mikil og eru að hluta til að því leytinu tengd þessu máli. Hvernig það nákvæmlega er hefur maður ekki hugmynd um. Það kann vel að vera að vilji liggi til þess að draga til sín nýtt fólk, eða eins og segir í nefndaráliti meiri hlutans, með leyfi forseta: „Það er því mögulegt að fleiri en einn ráðherra gegni embætti í ráðuneyti sem gæti komið til móts við þær áhyggjur að erfitt sé fyrir einn ráðherra að hafa yfirsýn.“ Kann vel að vera að þetta ákvæði sem sett var hér inn bendi til þess að menn beri væntingar til þess að hægt sé að lægja öldur með því að skipa fleirum til verka. Það eru allt spekúlasjónir sem í mínum huga eiga fullan rétt á sér en enginn veit í raun hvort einhver innstæða er fyrir því né hversu mikil nema þeir sem að tillögunni standa. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að allar útfærslur vantar varðandi fjárhagslega þætti þessa máls. Það liggur þó eitt fyrir, sem er í rauninni mjög heiðarlegt af meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að nefna, að það er beinlínis tiltekið að markmið þeirra fyrirhuguðu breytinga sem hér er verið að gera er ekki sparnaður, eins og sagt er hér. Það er langt síðan slíkt skjal hefur sést þar sem settar eru fram breytingar um stofnanastrúktúr eða annað í stjórnsýslunni þar sem því er beinlínis lýst yfir 

Virðulegi forseti. Í ræðu hv. þingmanns kom fram að hann skildi ekki það sem hann las, held ég, beint upp úr nefndarálitinu, hvað átt væri við með því að það yrði sem jöfnust staða málefnaflokka innan Stjórnarráðsins. Ég ætla að leyfa mér að útskýra það frá mínu sjónarmiði og leyfa mér að vera svolítið eins og sá þingmaður sem er kannski sjálfum sér trúastur í þessum ræðustól, þ.e. hv. þm. Pétur H. Blöndal sem segist tala fyrir sig. Þá ætla ég að útskýra þetta frá mínu sjónarmiði. Ég tel það algjörlega úrelt fyrirkomulag að frumatvinnvegirnir svokölluðu, eða sjávarútvegur og landbúnaður, hafi sérstakt ráðuneyti. Ég tel að það hafi haft mjög pólitískar afleiðingar hér í landinu. Ég er þá alls ekki að tala niðrandi eða niður til þessara atvinnugreina eða neitt svoleiðis  Ég tel að úr því muni draga með því að stofna eitt stórt atvinnuvegaráðuneyti. Ég tel það vera af hinu góða vegna þess að ég tel að sérhagsmunagæsla sú sem hefur verið hér í landinu undanfarið sé ein af stóru meinsemdunum hér og að við þurfum að vinna bug á því. Ég held að þetta muni til dæmis hjálpa til við það.

Forseti. Ég þakka hv. formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar andsvarið. Hv. þingmaður hefur sýnt mikla þrautseigju í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og ber að þakka fyrir það, það er til eftirbreytni og til fyrirmyndar. Ég deili hluta þeirra skoðana sem hv. þingmaður setur fram varðandi eitt atvinnuvegaráðuneyti, að það kunni að vera kostur. En það sem skortir á í því sem hér liggur fyrir er svar við ákveðnum grundvallarþáttum sem ég meðal annarra kallaði eftir við fyrri umræðu um þetta mál. Hvernig á að skipa öðrum þáttum sem heyra undir bæði atvinnuvegaráðuneytin eins og þau eru núna og síðan umhverfisráðuneytið? Við höfum ekki fengið skýr svör við því, t.d. varðandi nýtingu, verndun, útfærsluna o.s.frv., til að sannfæra þá sem eiga að taka þátt í því að afgreiða þetta mál með hv. stjórnarliðum. Þeir sem hafa unnið í málinu með þeim hafa ekki verið sannfærðir í þeim efnum og ég ekki heldur. Ég nefndi það í ræðu minni að mér þættu það ekki rök sem koma fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni og síðan í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það eru ekki rök fyrir því að steypa þessum ráðuneytum saman að gefa í skyn að það sé forsendan fyrir því að við getum lagt grunn að sjálfbærri nýtingu auðlinda þegar hæstv. núverandi umhverfisráðherra lýsir því yfir á sama tíma að engin fyrirstaða sé í núgildandi löggjöf sem meini að þannig sé unnið. Það eru þessir þættir sem ég hef gert athugasemdir við og vil undirstrika að mér þykir full ástæða til að ræða.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson kom inn á sameiningu í umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Nú er ég aftur á annarri skoðun en hann. Mín skoðun er sú að þetta sé einmitt gott þegar kemur að nýtingu. Þá er ég ekki að tala um sjávarauðlindina þó að vissulega mætti velta því fyrir sér hvort færa ætti hana líka í auðlindaráðuneyti. Það má velta því fyrir sér en það stendur ekki til eins og ég geri ráð fyrir að þingmaðurinn viti. Ég tel að það mætti vel velta því fyrir sér, en ég er líka svo mikið fyrir breytingar. Á hinn bóginn held ég að það sé gott þegar við komum að náttúruauðlindum á landi, orkuauðlindinni, að umhverfisráðuneyti og auðlindaráðuneyti séu eitt og hið sama ráðuneyti. Oft og kannski oftast þegar við ákveðum eitthvað, hvort heldur er í auðlindamálum eða umhverfismálum, þá erum við með tvær hliðar á sama peningi vegna þess að það sem ákveðið er í auðlindamálum við að nýta auðlindina hefur áhrif á umhverfið og það sem við ákveðum í umhverfismálum getur haft áhrif á hvernig auðlindirnar eru nýttar. Ég er þeirrar skoðunar, það getur vel verið að einhverjir séu allt annarrar skoðunar, að betra sé að hafa þetta undir sama hatti því að þá náist meiri skilningur á þessum tveim sjónarmiðum en ef togstreita er á milli ráðuneyta, eins og einhver hv. þingmaður orðaði það, og það sé af hinu góða. Ég vil minni togstreitu, meiri skilning, það vil ég. Takk.

Forseti. Hv. þingmaður sagðist vilja minni togstreitu og meiri skilning. Við getum örugglega verið sammála um það. Ég er ekki þeirrar skoðunar að þó svo að einhverjar tvær stofnanir séu til náist síður skilningur en með því fyrirkomulagi að við séum með eina stofnun. Ég tel þvert á móti að ákveðin hætta felist í því að steypa öllu í sama mót undir sama hatt. Ég er þeirrar skoðunar að betra sé að hafa fleiri fjölbreytt sjónarmið, sérstaklega á sviði auðlindanýtingar, til að leiða saman ólíka nálgun vegna þess að það eru engin algild sannindi í þessum fræðum. Hættan við að setja þetta allt undir einn hatt og ætla sér að búa til einhverja eina alltumlykjandi stefnu liggur líka í því að menn taki sér þá eitthvert alræðisvald í stað þess að ýta undir ólíkar skoðanir. Það er eitt atriði sem ég vil líka nefna rétt í lok síðara andsvars míns. Það lýtur að þeim markmiðum sem eru sett fram um að ekki skuli spara fé með þessu. Það vakti mig til umhugsunar um að tiltölulega lítið hefur verið rætt um fjármála- og efnahagsráðuneyti í umræðu hv. stjórnarliða og þeirra sem mæla fyrir þessum breytingum. Það kann að liggja í því að menn vilji forðast umræðuna um það ráðuneyti því að það er verr undirbúið en hin. Það er með ólíkindum að ætla sér að færa efnahagsráðuneytið inn í fjármálaráðuneytið ef menn ætla sér að styrkja það og bera því við að ekki hafi verið til fjármunir til að styrkja það í núverandi mynd. Ætla menn að koma verkefnum þess fyrir í nýju ráðuneyti án þess að styrkja það með fjárframlögum? 

Frú forseti. Við ræðum hér enn á ný tillögur hæstv. forsætisráðherra um breytingar á Stjórnarráðinu. Það er að verða árviss viðburður, og gerist jafnvel oftar en einu sinni á ári, að Alþingi Íslendinga þarf að taka fyrir breytingar á Stjórnarráði hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Eins og einhver benti á er þetta líklega sjötta þingmálið á þessu kjörtímabili sem snýr að breytingum á Stjórnarráðinu. Verði sami háttur á megum við kannski búast við einum tveimur til fjórum málum í viðbót á þessu kjörtímabili, því að svo virðist vera að þegar upp koma vandamál séu þau leyst með því að gera breytingar á Stjórnarráðinu. Í upphafi tel ég mikilvægt að skoða sögu þessa máls. Það hefur legið ljóst fyrir að allt frá fyrsta degi hefur hæstv. forsætisráðherra lagt á það gríðarlega áherslu að vera í samfelldum breytingum á Stjórnarráðinu. Fyrstu frumvörpin litu dagsins ljós á fyrsta ári þessa kjörtímabils en þá strax ákvað þingið að taka þau mál upp. Þá var því haldið fram af mörgum hv. stjórnarliðum að ekki þætti eðlilegt að vera að krukka í tillögur um breytingar á Stjórnarráðinu, sameiningu ráðuneyta og verkefnaflutning á milli ráðuneyta en engu að síður greip þingið þá strax inn í og ákvað að gera breytingar á frumvörpum sem komu frá hæstv. ríkisstjórn. Það sneri að stofnun umhverfis- og auðlindaráðuneytis og atvinnuvegaráðuneytis sem fól í sér að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Þingið tók þessar breytingar út og sýndi þar með að það hefði mikinn vilja til að hafa áhrif á það hvernig skipan ráðuneyta væri háttað og hvaða verkefni heyra undir hvert og eitt ráðuneyti. Ríkisstjórnin lét ekki þar við sitja þrátt fyrir mikla andstöðu við þetta, bæði hér á þingi og hjá flestum þeim sem um málið fjölluðu, heldur kom hæstv. forsætisráðherra með breytingar á lögum um Stjórnarráðið sjálft sem gerði að verkum að almennt þyrfti ekki að leggja það fyrir þingið hvar verkefnin væru vistuð, í hvaða ráðuneytum, hvaða ráðuneyti væru starfrækt og annað því um líkt, heldur gæti forsætisráðherra eftir eigin hentistefnu breytt þessu eins og þurfa þætti. Þingið ákvað hins vegar enn á ný að grípa inn í frumvarp hæstv. forsætisráðherra og setja það inn að til þess að gera breytingar á Stjórnarráðinu, breytingar á ráðuneytaskipan og öðru því um líku, yrði að koma fram þingsályktunartillaga um málið. Hæstv. forsætisráðherra var gríðarlega ósáttur við þetta og margir stjórnarliðar en það er einmitt þess vegna sem við ræðum þetta mál hér í dag. Það er vegna þess að þingið hefur á öllum stigum þessa máls sýnt að það hefur virkilegan áhuga á því eða vilja til þess að hafa áhrif á það hvernig skipan Stjórnarráðsins er háttað. Ég held að það sé, frú forseti, sér í lagi mikilvægt þegar við horfum upp á ríkisstjórn eins og þá sem hér situr sem virðist hafa það eitt að markmiði að breyta alltaf Stjórnarráðinu þegar illa gengur. Við horfum upp á það að ákveðnar ríkisstofnanir hafa kannski heyrt undir þrjú ráðuneyti það sem af er þessu kjörtímabili. Sú þingsályktunartillaga sem við ræðum hér er engin undantekning þegar kemur að vinnubrögðum. Hæstv. forsætisráðherra sagði í morgun að alvanalegt væri að þingið, þegar það væri að fjalla um einstök mál, afgreiddi þau á færibandi síðustu vikurnar fyrir þinglok. Það kann að vera að þetta sé alvanalegt og hafi verið það í gegnum árin og þann tíma sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hafa setið á þingi, 25–30 ár. En það er engu að síður svo að við síðustu alþingiskosningar var rík krafa um að menn breyttu vinnubrögðum og meðal annars því sem sneri að þessari svokölluðu færibandaafgreiðslu, sem er í því fólgin að ráðuneytin skila frumvörpum seint inn til þingsins og þinginu er gert að afgreiða þau á síðustu dögum fyrir sumarhlé ár hvert án þess að þau fari til umsagnar, án þess að þau fái eðlilega umræðu; og síðan eru þau keyrð í gegn í skjóli náttmyrkurs. Frú forseti. Þessi vinnubrögð eru ekki líðandi. Það einkennir þessa þingsályktunartillögu að slík vinnubrögð voru einmitt viðhöfð við meðferð hennar. Ég á ekki fast sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég var þar hins vegar í afleysingum í þrjá daga og náði allri málsmeðferð þessa máls. Frú forseti, málsmeðferð hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar stóð í þrjá sólarhringa í þessu máli. Þeir sem þekkja til hvernig þingmál eru yfirleitt unnin vita að þau eru unnin á þann veg að mælt er fyrir þeim í fyrri eða 1. umr., þau fara til nefndar, síðan fara þau út til umsagnar, til kynningar á netinu. Yfirleitt eru gefnar tvær vikur til umsagnar þannig að allir þeir aðilar sem hafa einhverjar athugasemdir við viðkomandi þingmál, hvort sem það eru einstaklingar, félagasamtök, sveitarfélög, fyrirtæki o.fl., geti veitt málinu umsögn og sagt skoðun sína á því. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ákvað hins vegar að senda þetta mál ekki út til umsagnar heldur klára það á tveimur og hálfum sólarhring. Frú forseti. Þetta eru auðvitað ekki boðleg vinnubrögð og sérstaklega í ljósi þeirrar gagnrýni sem kom fram við fyrri umr. um málið. Þar kom fram gagnrýni þingmanna úr öllum flokkum og meðal annars stjórnarliða og fyrrverandi ráðherra, hv. þm. Jóns Bjarnasonar og hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Ekkert var gert með þá gagnrýni, málið var ekki sent út til umsagnar og vinnubrögð í kringum málið eru ekki til fyrirmyndar, sér í lagi í ljósi þess að ein röksemd hæstv. forsætisráðherra fyrir málinu er sú að hugmyndin sé að bæta vinnubrögð, gera störf Alþingis markvissari o.s.frv. Frú forseti. Eitt af því sem var gagnrýnt í ræðum við fyrri umræðu málsins var það að þessar tillögur mundu auka enn á völd embættismanna og draga úr ábyrgð og yfirsýn þeirra sem pólitíska ábyrgð bera hverju sinni. Þrátt fyrir að hinu gagnstæða hafi verið haldið fram, í greinargerð með þingsályktunartillögunni, voru þau sjónarmið verulega dregin í efa af mjög mörgum þingmönnum við fyrri umræðu. Við meðferð nefndarinnar kom þetta fram. Haldnir voru tveir fundir þar sem tekið var á móti gestum með ólík sjónarmið og þar kom þessi gagnrýni fram. Fram komu ýmsar spurningar við þingsályktunartillöguna um sameiningu ráðuneyta, um það hvar einstakar stofnanir ættu að vera vistaðar, en engri af þeim spurningum var svarað og engin þeirra stofnana, fyrirtækja eða einstaklinga sem þá komu fyrir nefndina hafði tækifæri til að skila inn skriflegri umsögn. Það eru því einungis orð þeirra nefndarmanna sem þar sátu sem liggja til grundvallar þeirri gríðarlegu gagnrýni sem var á málið. Það er alveg ljóst að meiri hluti þeirra gesta sem komu fyrir nefndina milli fyrri og síðari umræðu hafði verulegar athugasemdir við þetta mál. Margir þeirra sem hafa til að mynda verið fremur jákvæðir gagnvart stofnun atvinnuvegaráðuneytis sögðu á nefndarfundum að þeir hefðu á sínum tíma verið fremur jákvæðir fyrir þessu máli en hefðu, eftir því sem tíminn hefði liðið, orðið skeptískari á málið og væru mótfallnir því í dag. Þar má til að mynda nefna Samtök iðnaðarins. Allt hefði þetta hins vegar komið fram ef málið hefði fengið að fara út til skriflegrar umsagnar. Frú forseti. Ekki er annað hægt að segja, þegar við, þingmenn úr öllum flokkum, erum að reyna að breyta vinnubrögðum á Alþingi, en að það verður að stoppa það sem hér tíðkast og hæstv. forsætisráðherra keyrir áfram með hnefann á lofti, þ.e. að Alþingi sé stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið. Það gerist ekki öðruvísi en að við sem hér erum segjum hingað og ekki lengra og krefjumst þess að mál, hvort sem er mál eins og þetta hér eða önnur, fái þinglega meðferð. Það getur ekki verið eðlilegt að þingmál komi hér inn á síðustu metrunum í tugatali og ætlast sé til þess að þau séu afgreidd á nokkrum vikum og að fram að þeim tíma komi nær engin mál frá ríkisstjórninni, eins og til að mynda í hv. atvinnuveganefnd þar sem ekkert mál var til umfjöllunar lengi vel þennan vetur. Það eru þessi vinnubrögð sem þarf að breyta. Frú forseti. Það er athyglisvert, þegar við skoðum þá gagnrýni sem hefur komið fram á þetta mál, til að mynda stofnun umhverfis- og auðlindaráðuneytis og atvinnuvegaráðuneytis, að allir sem starfa innan greina sjávarútvegs og landbúnaðar eru mótfallnir þeirri breytingu sem þar er lögð fram. Þeim fer fjölgandi sem starfa að öðru leyti innan atvinnulífsins, eins og til að mynda Samtök iðnaðarins, sem eru mjög skeptísk á þetta mál. Það er ótrúlegt, frú forseti, að með markvissum hætti sé þeim sjónarmiðum haldið frá við vinnslu þessa máls. Það er annað sem vekur athygli. Við horfum upp á það að ríkisstjórnin hefur ekki meiri hluta innan sinna eigin raða fyrir þessu máli. Þetta er mál sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur kemur fram með án þess að það hafi verið unnið í sátt heima fyrir, í herbúðum ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin kemur fram algjörlega sundurlaus í málinu og kvartar síðan yfir því að stjórnarandstaðan sé að þvælast fyrir. Mig langar, með leyfi frú forseta, að vitna í ræður tveggja hv. þingmanna stjórnarliðsins og fyrrverandi hæstv. ráðherra. Það eru hv. þingmenn Jón Bjarnason og Árni Páll Árnason. Við fyrri umræðu um þetta mál rakti hv. þm. Jón Bjarnason þetta gríðarlega vel og sagði meðal annars að mikil andstaða hefði verið við að stofna atvinnuvegaráðuneytið annars vegar og umhverfis- og auðlindaráðuneytið hins vegar. Hann rakti það meðal annars að flokksráð Vinstri grænna hefði hafnað þeim breytingum. Hv. þingmaður las upp úr ályktun flokksráðs Vinstri grænna og sagði, með leyfi frú forseta: „Á næstu árum munu grunnatvinnuvegir þjóðarinnar, svo sem landbúnaður og sjávarútvegur, skipta verulegu máli við endurmótun íslensks atvinnulífs.“ Svo segir hér aftur, með leyfi forseta: „Varhugavert er að draga úr vægi ofangreindra atvinnugreina innan stjórnsýslunnar á sama tíma og þjóðin þarf öðru fremur að treysta á þessa málaflokka í þeim hremmingum sem nú ganga yfir.“ Frú forseti. Þessi hv. þingmaður lýsti vinnubrögðum við þetta mál, þeirri andstöðu sem við það er. Annar hv. þingmaður, Árni Páll Árnason, einnig stjórnarliði og fyrrverandi hæstv. ráðherra, sagði um málið við fyrri umræðu, með leyfi forseta: „Þetta er stórt mál sem liggur hér undir og tími naumt skammtaður og ég mun því reyna að einskorða mig við aðalatriði málsins. Ég vil fyrst segja að almennt séð er auðvitað ekki góður bragur á því að hringlað sé með verkaskiptingu í Stjórnarráðinu nema að vel athuguðu máli. … Núna er tæpt ár til þingkosninga og þær breytingar sem hér er rætt um eiga að taka gildi hálfu ári fyrir þingkosningar.“ Þegar verið er að fjalla um þær breytingar sem snúa að fjármálaráðuneytinu og efnahags- og viðskiptaráðuneytinu segir hv. þingmaður: „Hins vegar er verið að snúa algerlega frá þeirri stefnu sem gefin var upp í stjórnarsáttmála og fyrri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar.“ Hv. þingmaður segir síðar að hann efist um að ríkisstjórnin hafi umboð til að leggja þetta þingmál fram eins og það lítur út í dag. Hann segir, með leyfi forseta: „Það er ómögulegt að róta svo í grundvallarforsendum hagstjórnar í landinu eins og hér er gert ráð fyrir án nokkurrar undangenginnar greiningar.“ Frú forseti. Þarna liggur alveg ljóst fyrir að ríkisstjórnin hefur ekki einu sinni tekið tillit til sjónarmiða þeirra tveggja þingmanna og fyrrum hæstv. ráðherra sem störfuðu innan þeirra málaflokka sem þessi mál heyra undir. Maður hefði haldið og maður hefði talið að ríkisstjórnin hefði lagt á það áherslu, í ljósi þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram á málið innan eigin raða, að málið hefði verið unnið betur í nefnd, að málið hefði verið skoðað gaumgæfilega, að þær athugasemdir sem komið hafa fram, meðal annars frá liðsmönnum ríkisstjórnarinnar, yrðu teknar til greina. En nei, sú var ekki raunin. Þá veltir maður því fyrir sér, frú forseti: Hefur ríkisstjórnin meiri hluta fyrir þessu máli? Hún hefur það ekki innan sinna eigin raða og þá veltir maður því óneitanlega fyrir sér hvort það geti verið að málum sé þannig háttað að ríkisstjórnin sé jafnvel komin með einhverja stuðningsmenn við málið úr öðrum flokkum. Jú, það er ein hreyfing hér á þinginu sem virðist vera gengin til liðs við ríkisstjórnina og það er þingflokkur Hreyfingarinnar sem leitast nú við að vera á öllum þingmálum frá ríkisstjórninni og segir síðan á tyllidögum að hún sé ekki hluti af stjórnarliðinu. En ef hv. þingmenn eru ekki hluti af stjórnarliðinu af hverju eru þeir á öllum tillögum ríkisstjórnarinnar? Og ef þingmenn Hreyfingarinnar eru ekki hluti af stjórnarliðinu af hverju gat hv. þm. Þór Saari ekki svarað því skýrt við fyrri umræðu að hann styddi ekki ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur? Frú forseti. Það er orðið sérstakt þegar hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra eru algjörlega ófær um að semja við eigin liðsmenn um svo stórt mál eins og breytingar á Stjórnarráðinu eru. Og það eru ýmsar spurningar sem ekki hefur verið svarað. Frú forseti, því hefur til dæmis ekki verið svarað með óyggjandi hætti hvaða stofnanir munu heyra undir einstök nýskipuð ráðuneyti. Ýjað hefur verið að því að Hafrannsóknastofnun muni, í það minnsta fyrst um sinn, vera á sama stað, það er ýjað að þessu og talað í kringum hlutina. En af hverju er ekki hægt að svara því hvernig þessum málum verður háttað, hvaða stofnanir munu heyra undir ákveðin ráðuneyti? Að þessu var spurt í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Gestir, margir hverjir, spurðu að þessu og hafa gert það í skeytum til þingmanna o.fl. Hvernig er það til að mynda með Hafrannsóknastofnun, hvar mun hún verða vistuð til framtíðar? Þessum spurningum hefur ekki verið svarað. Það hefur verið ýjað að því en ekkert skýrt komið fram enda kemur ekkert fram um það í þessu þingmáli hvar þessar stofnanir verða vistaðar. Frú forseti. Þegar horft er á öll vinnubrögðin í kringum þetta er ekki annað hægt en að vera mjög gagnrýninn á þau vegna þess að allt sem flokkað hefur verið undir samráð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar er ekki í daglegu tali flokkað sem samráð. Þetta eru einhliða tilkynningar um hvernig málum skuli háttað og allir þeir aðilar sem komu fyrir hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lýstu því yfir að þeir hefðu haft alvarlegar athugasemdir við öll frumvörp hæstv. ríkisstjórnar þegar kemur að stjórnarráðsbreytingum. Jú, boðað hafi verið til einhverra funda í aðdraganda þessarar þingsályktunartillögu en hins vegar væri staðreyndin sú að á engan hátt væri hægt að flokka það sem samráð því að fremur hefði verið um að ræða sýndarfundi sem hefðu verið settir upp í þeim tilgangi að geta sagt að fundað hafi verið um viðkomandi málefni. Frú forseti. Það var annað sem vakti sérstaka athygli við þessa stuttu vinnslu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það var sú staðreynd að þar var kominn ráðgjafi ríkisstjórnarinnar, sérlegur ráðgjafi í sameiningu ráðuneyta, sem hét Sigurður Helgason. Það kom ekkert fram í vinnslu nefndarinnar hver þessi ráðgjafi væri, það kom ekkert fram hver bakgrunnur hans væri, það kom ekkert fram nákvæmlega í hverju vinna hans væri fólgin eða kostnaðurinn við hana; og þannig mætti áfram telja. Það var einhver samantekt sem þessi ágæti ráðgjafi hæstv. forsætisráðherra var með, svona broskallamyndir. Ég má til með að sýna þetta, með leyfi frú forseta. Búið er að stilla upp ýmsum þáttum sem snúa að sameiningu ráðuneyta, áhrifum þeirra, og svo eru dregnir upp fýlukallar og broskallar eftir atvikum, eftir því hvort það telst jákvætt eða neikvætt og enginn frekari rökstuðningur til staðar. Frú forseti. Það á við um þetta mál í heild sinni að vinnubrögðin eru ekki boðleg. Maður á ekki orð til að lýsa því hvernig hæstv. ríkisstjórn, í hverju málinu á fætur öðru, 

Frú forseti. Hv. þingmaður vísaði til samþykktar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs frá flokksráði sem haldið var á Akureyri 15. og 16. janúar 2010 þar sem skorað var á stjórn og þingflokk VG að áform um endurskipulagningu Stjórnarráðsins verði endurskoðuð í ljósi breyttra aðstæðna og yfirfarin áður en frekari skref yrðu tekin. Þarna var sérstaklega, eins og hv. þingmaður kom inn á, verið að vísa til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Eins og hv. þingmaður gat um einnig hefur þetta ráðuneyti og þær atvinnugreinar sjávarútvegs og landbúnaðar sem undir það heyra gegnt lykilhlutverki við endurreisn atvinnulífsins og þjóðlífsins eftir efnahagshrunið sem varð í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og síðan Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem gaf lítið eftir í því að fylgja því hruni eftir, eins og öllum er í fersku minni. Það eru einmitt þessir lykilatvinnuvegir sem hafa borið hitann og þungann af endurreisninni. Jafnframt var send umsókn um aðild að Evrópusambandinu þvert gegn vilja fólks einmitt í þessum atvinnugreinum. Það var mat flokksráðsins þá að við þær aðstæður, með Evrópusambandsumsóknina í gangi, bæri að fresta eða a.m.k. endurskoða áformin um að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og fella það inn í iðnaðarráðuneytið. Þetta er jú hin sterka ímynd Íslands, þessar atvinnugreinar, þó að það eigi margar aðrar góðar ímyndir, en ímyndin og baráttan gegn aðild að Evrópusambandinu er einmitt að kristallast þarna. 

Herra forseti. Það var svo sem ekki nein eiginleg spurning frá hv. þingmanni, en það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ég fór meðal annars yfir það sem kom fram í ályktun flokksráðs VG á Akureyri og hv. þingmaður tók fram í ræðu sinni. Það er líka alveg hárrétt að sjávarútvegur og landbúnaður gegna lykilhlutverki í dag og eru gjaldeyrisaflandi og gjaldeyrissparandi greinar. Það er annað sem er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta eru þær atvinnugreinar munu þurfa að taka mestum breytingum verði af aðild Íslands að Evrópusambandinu. Það er eitt sem mætti raunar bæta við þetta, það er sú staðreynd og það vita flestir sem eru eldri en tvævetur að þingflokkur Samfylkingarinnar, áður þingflokkur Alþýðuflokksins, hefur auðvitað aldrei verið hliðhollur þeim atvinnugreinum eða viðurkennt mikilvægi þeirra þegar kemur að uppbyggingu byggðar í kringum landið. Í ljósi þess, eins og hv. þingmaður bendir á, að sú ályktun er enn í gildi hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um að standa vörð um þessar grunnatvinnugreinar, þá hlýtur að vakna sú spurning hvers vegna forusta VG og hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli ítrekað gefa eftir gagnvart gamla Alþýðuflokknum þegar kemur að þessum grunnatvinnugreinum þjóðarinnar. Við sjáum það í auðlindagjaldinu, landsbyggðarskattinum, sem nýleg skýrsla sýnir fram á að muni rústa landsbyggðinni. Svo sjáum við í þessari tillögu að í sjávarútveginum og landbúnaðinum, sem meira að segja flokksráð Vinstri grænna hefur staðið við bakið á, er gefið eftir gagnvart Alþýðuflokknum. Er nema von að margir hafi áhyggjur af því að hugsanlega sé hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að fara að gefa eftir grunngildi, grunnatriði eins og t.d. makrílinn, hvalveiðarnar, tollverndina í landbúnaðinum og svona mætti áfram telja. Það er grafalvarlegt mál að menn skuli snúa svona baki við grundvallarmálum sem virðist vera 

Herra forseti. Varðandi umræðuna sem hefur farið hér fram um vandaða undirbúningsvinnu til stofnunar svokallaðs atvinnuvegaráðuneytis, þá var boðað til samráðsfunda með hinum ýmsu aðilum atvinnugreina sem heyrðu undir þetta ráðuneyti og áttu þeir aðild að umræðum um þessar breytingar. Það voru Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Samtök fiskvinnslustöðva, Samtök verslunar og þjónustu, Bændasamtökin, Landssamband íslenskra útvegsmanna og fleiri. Og skal það upplýst hér að á þeim fundum, eins og hv. þingmaður kom reyndar inn á með broskallana, og af þeirri skýrslu sem gerð var út frá niðurstöðum þeirra funda, var það alveg heilt í gegn að aðilar sem tengdust bæði sjávarútvegi og landbúnaði voru fullkomlega andvígir áformum um þessar breytingar, töldu að þær mundu veikja stöðu þessara atvinnugreina. Mjög óljóst væri hvernig ætti að fara með stoðþjónustu greinanna og þeir lögðust þess vegna gegn þeim áformum eins og þau voru lögð fram. Þegar maður lítur á mikilvægi þessara greina og hvernig þær eru byggðar upp verður maður fyrst að raða upp stoðgreinum og stoðstofnunum atvinnugreinanna, Hafrannsóknastofnun, Veiðimálastofnun og slíkri þjónustustarfsemi áður en maður fer síðan í að skipa því upp í ráðuneytunum. Þau eru nokkuð sem eiga síðan að koma sem svona yfirverkstjórar yfir framkvæmdarvaldinu gagnvart þeim stofnunum, stoðþjónustu og þeim verkþáttum sem stjórnsýslan ber ábyrgð á gagnvart þessum atvinnugreinum. Í þessu máli, og það kom mjög greinilega fram í umsögnum þeirra aðila sem bárust sjávarútvegs- 

Ég vil minna þingmenn á að ræðutíminn er tvær mínútur.

Herra forseti. Það broskallaskjal sem ég var að sýna áðan er skjal sem unnið var af sérlegum ráðgjafa hæstv. forsætisráðherra sem enginn vissi deili á, enginn hafði séð og enginn þekkti. Það skjal fjallaði á engan hátt um það sem hv. þingmaður nefndi hér, sem snýr að því að stoðgreinarnar og undirstöðuatvinnugreinarnar séu ekki allar mótfallnar þessu, því að staðreyndin er sú að allir þessir aðilar eru mótfallnir þessu. Það er annað sem kom fram í hinni stuttu umfjöllun, á þeim tveimur til þremur sólarhringum sem nefndin hafði málið til umfjöllunar, þá heilu þrjá sólarhringa, að margir þeir aðilar sem voru kannski fremur jákvæðir fyrir þessu máli á sínum tíma, og meðan það var í því ferli sem hv. þingmaður minntist á, sögðu á nefndarfundum og hafa síðan sagt í símtölum og samtölum við einstaka þingmenn að þeir séu orðnir frekar andsnúnir málinu í dag. Ég held því að andstaðan sé meiri en hv. þingmaður er að vitna til hér og nær töluvert mikið út fyrir raðir sjávarútvegs og landbúnaðar í því efni. Ég hallast eiginlega að því að þarna liggi grunnurinn að því hvers vegna meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er ekki tilbúinn undir það að málið fái eðlilega þinglega meðferð. Ástæðan er nefnilega sú að þau þora ekki að leyfa málinu að fá eðlilega þinglega meðferð vegna þess að þau vita að það er að fjara undan þessu máli, eins og flestum illa unnum málum sem hafa komið frá ríkisstjórninni. Maður er farinn að hafa verulegar áhyggjur af því að við skulum horfa upp á það á hinu háa Alþingi að það komi hvert málið á fætur öðru sem sé þess eðlis að annaðhvort verði að keyra það í gegn án þess að það fái eðlilega þinglega meðferð eða að því sé einfaldlega slátrað - ég biðst velvirðingar á orðalaginu - af öllum umsagnaraðilum eins og er að gerast til að mynda með veiðigjaldið. Þetta er grafalvarlegt mál 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann nokkurra spurninga. Í fyrsta lagi: Hefur hv. þingmaður fundið einhvern snefil í fátæklegum grasagarði ríkisstjórnarinnar af tilburðum um endurmótun íslensks atvinnulífs, sem var ær og kýr og metnaður til að mynda Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Hefur hv. þingmaður hugmynd um hvaða samsetning í rauninni er á þeim óskapnaði sem hér er settur í tillöguform og gera á allsherjarbreytingu á Stjórnarráði Íslands? Í leikjum barna framan af og lengi á síðustu öld var stundum boðið til kaffiveislu þegar búnar voru til drullukökur í litlum leikkofum. Þá voru leiktækin einfaldari en drullukökurnar voru dýrlegar veislur þó að þær væru ekki borðaðar en menn sáu fyrir sér í hillingum glæsileg krem og skrautflúr á þeim tertum sem voru gerðar úr mold, vatni og einhverju öðru lítið spennandi til matar. Þetta er náttúrlega sams konar hrærigrautur sem hæstv. ríkisstjórn er nú að bjóða upp á hér á hv. Alþingi. Og það er með ólíkindum að sá mannskapur sem hér er um borð skuli þora að standa á dekkinu, skuli bara ekki koma sér í bátana og koma sér í land. En það styttist í það. Hv. þingmaður vék að gamla Alþýðuflokknum. 

Virðulegi forseti. Það voru einkum tvær spurningar sem hv. þingmaður beindi til mín og sneru annars vegar að atvinnuuppbyggingu og hins vegar hvort maður sæi einhvern snefil af því í þessari tillögu. Ég vil segja að tillagan er á engan hátt til þess fallin að ýta undir nokkra atvinnuuppbyggingu í landinu. Maður hefur séð það að ef ríkisstjórnin ýtir undir einhverja atvinnuuppbyggingu þá er það helst hjá skrifræðisbákninu, hjá embættismönnunum og hjá öllu því pappírskerfi sem þar er. Gott dæmi sem hefur verið í umræðunni nýverið er skeldýraræktin. Það er tiltölulega einföld atvinnugrein sem byggir á því að setja kaðal út í vatn og svo setjast á hann kræklingar. En menn þurfa að sækja um leyfi hjá átta ríkisstofnunum til að fá heimild til að setja kaðal út í vatn og leyfa kræklingum að setjast á hann. Það er náttúrlega mikil atvinnuuppbygging fólgin í skrifræði en ekki raunveruleg verðmætasköpun. Verðmætasköpunin felst í kræklingnum sem sest á kaðalinn en ekki í öllum þeim embættismönnum sem vinna við leyfisveitingar, eftirlit og annað því um líkt. Það er mjög alvarlegt að ríkisstjórnin, og maður sér það í tillögunni, virðist vera algjörlega upptekin af því að flækja allt, gera alla hluti flókna og auka skrifræði á öllum sviðum. Þessi tillaga ýtir svo sannarlega undir það. Svo ég komi að seinni spurningunni, þegar hv. þingmaður fjallaði um að ríkisstjórnin sjái dýrlegar kökur og kræsingar í drullukökum. Ég vil kannski ekki taka svo djúpt í árinni en hins vegar er alveg ljóst að ef lesin er greinargerð með þingsályktunartillögunni virðist hæstv. forsætisráðherra vera að reyna að fjalla um hvernig hún vilji sjá hlutina, hvernig eigi að auka skilvirkni og annað, en þingsályktunartillagan og allar tillögur sem koma fram hjá ríkisstjórninni eru því miður til þess fallnar að hið gagnstæða gerist. Það kom fram hjá þeim gestum sem komu fyrir nefndina, og er mjög bagalegt að við skulum ekki hafa umsagnir margra þeirra, 

Virðulegi forseti. Þegar maður ætlar að rífa bátinn úr straumböndum sem valda stjórnleysi þarf að taka djúpt í árinni. Það er gamall og góður siður og er gott verklag. Það þýðir ekki að vera að gutla í snöggum og stuttum áratogum nema í einhverjum sportróðri. Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki með ólíkindum að hæstv. ríkisstjórn sé núna að fleyta slíku máli áfram sem hér um ræðir rétt áður en áhöfnin verður afmunstruð, hún verður meira en afmunstruð, það er kurteislega sagt, hún er að fara frá borði og það vita allir. Það vita allir, alveg eins og menn vita að sólin kemur upp á hverjum degi, að þessi stjórn er að falla í síðustu skugga sjálfrar sín. Er það ekki forkastanlegur dónaskapur af ríkisstjórn Íslands að bjóða upp á málsmeðferð sem þessa? Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann viti um nokkur dæmi, fordæmi fyrir slíkri málsmeðferð á stjórnarráði sjálfstæðrar þjóðar, þó að hún sé ekki nema 70 ára gömul? Manni kynni að detta í hug að svona fordæmi gæti verið til staðar inni í svörtustu Afríku, í ákveðnum ríkjum þar,  Því spyr ég hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessari þróun og ekki síst að hér skuli vera  
            

Herra forseti. Það er mjög sérstakt að koma fram með þetta mál núna þegar um ár er til kosninga. Ríkisstjórnin hefur haft allt kjörtímabilið til að breyta hér málum sem snúa að Stjórnarráðinu. En það virðist einhvern veginn vera, og við erum að sjá það hérna núna og höfum séð það líka á fyrri þingum, algjört kappsmál hjá hæstv. forsætisráðherra að vera að hringla í Stjórnarráðinu, ráðuneytisbreytingum, flytja stofnanir hægri vinstri, sameina ráðuneyti, flytja þau milli húsa. Það virðist vera að hæstv. forsætisráðherra hafi á tilfinningunni að hún sé að gera rosalega mikið ef hún er samfellt að gera breytingar. Svo eru gögn auðvitað sem sýna að verulegur kostnaður og mikið óhagræði fylgir þessu. Maður veltir fyrir sér hverjar hugmyndirnar séu á bak við það, eins og ríkisstjórnin er að gera, að þjappa valdinu svona saman, auka völd embættismannanna eins og þessar tillögur bera með sér. Fyrrverandi hæstv. ráðherra, Ragna Árnadóttir, sagði í útvarpsviðtali daginn eftir að hún hætti sem ráðherra að menn yrðu að átta sig á því að eftir því sem ráðuneytin stækkuðu mundu völd kjörinna fulltrúa minnka en völd embættismanna aukast og yfirsýn ráðherra yfir málaflokka mundi dragast saman. Þetta var ekki kona sem var að tala fyrir einhvern ákveðinn stjórnmálaflokk. Þetta var Ragna Árnadóttir sem var einn vinsælasti ráðherra ríkisstjórnarinnar á þeim tíma og hafði líka mikla innsýn inn í embættismannakerfið því að hún var ráðuneytisstjóri áður en hún varð ráðherra. Það er annað sem hv. þingmaður kom inn á áðan, og ég kom aðeins að í ræðu minni, og snýr að því að ríkisstjórnin hefur ekki stjórnarmeirihluta í málinu. Það er auðvitað mjög alvarlegt þegar við erum að horfa upp á það að hér kunni að vera stjórnmálaflokkur sem einn daginn segist styðja ríkisstjórnina og annan daginn ekki. Það er mjög erfitt að átta sig á því hvort þessi ágæti þingflokkur, þingflokkur Hreyfingarinnar, er hluti af stjórnarliðinu eða ekki.  
            

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Það er hluti af þeirri vegferð að umbreyta og sameina ráðuneyti. Þann 1. janúar 2011 voru fjögur ráðuneyti sameinuð í tvö ný, þ.e. samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti og dómsmála- og mannréttindaráðuneyti sem urðu að nýju innanríkisráðuneyti, og heilbrigðisráðuneyti og félags- og tryggingamálaráðuneyti urðu að nýju velferðarráðuneyti. Hér er verið að stíga skrefið lengra þar sem ráðuneyti eru lögð niður, sameinuð og annað slíkt. Þessari sameiningu og miklu breytingu á Stjórnarráðinu fylgir ekki mikil greinargerð. Hér er fimm, sex blaðsíðna greinargerð og er ekki djúpt farið í hlutina þar. Það er ljóst að þetta er gríðarlega mikil breyting sem ég tel að muni ekki leiða af sér góða hluti. Þá er ég fyrst og fremst að hugsa um hvernig fara á með fjármálamarkaði og auðlinda- og umhverfismál. Jafnframt tel ég að breytingin muni vera kostnaðarsöm og opna á hluti sem ég er ekki viss um að séu til framfara, þ.e. að það verði fleiri en einn ráðherra í hverju ráðuneyti, allt að þrír ráðherrar, tel ég, þannig að í þessum átta ráðuneytum gætu tæknilega séð verið 24 ráðherrar og þá yrði þröngt setinn bekkurinn er ég hræddur um og lítill sparnaður af því. Ef við lítum aðeins á hvernig umgjörð fjármálamarkaða er háttað í breyttri skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands sjáum við að stofna á atvinnuvegaráðuneyti. Atvinnuvegaráðuneytið á að halda utan um iðnaðarmál, landbúnaðarmál, sjávarútvegsmál og af einhverjum sökum á það að sjá um það er lýtur að fjármálamörkuðum og eftirliti með fjármálamörkuðum með einni veigamikilli undantekningu þó, það er Seðlabanki Íslands, en seðlabanki er hjartað í fjármálamarkaði okkar Íslendinga eins og allra annarra landa. Sú stofnun verður staðsett í fjármálaráðuneytinu þannig að þar er verið að lengja boðleiðir á milli fjármálamarkaðarins, eftirlits með fjármálamörkuðum og Seðlabankans. Eitt af því sem flestir, þó ekki allir, lærðu af fjármálakreppunni miklu sem hófst um mitt ár 2007 í heiminum var að það stofnanaskipulag sem komið hafði verið á á fjármálamarkaði, þ.e. eftirlit með fjármálamarkaði, reyndist meingallað. Hér í Evrópu átti það rætur sínar að rekja til heimsóknar Gordons Browns, fyrrverandi forsætisráðherra og þáverandi fjármálaráðherra Breta, til Bandaríkjanna þar sem hann kynntist þeirri hugmynd að eftirliti með fjármálamörkuðum væri best fyrir komið hjá fjármálafyrirtækjunum sjálfum. Við heimkomuna ákvað Brown sem fjármálaráðherra þá stjórnarstefnu að aðskilja bankaeftirlit og Seðlabanka Bretlands, eða Bank of England eins og hann heitir, og varð það síðan lenska í sífellt fleiri löndum. Það leiddi til þess að eftirlit með fjármálalegum stöðugleika fór úr skorðum vegna þess að það segir sig sjálft að þegar stofnanir eru aðskildar og komin er gjá á milli þeirra sem fylgjast með eindaeftirlitinu eða míkróeftirlitinu og þeirra sem eru með heildareftirlitið eða þ.e. makróeftirlitið, skapast aðstæður sem leitt geta til fjármálalegs óstöðugleika vegna þess að eftirlit með vissum þáttum á fjármálamarkaði dettur þá á milli skips og bryggju. Það var nákvæmlega það sem gerðist í fjármálakreppunni miklu sem hófst um mitt ár 2007 að Fjármálaeftirlitið fylgdist með hverri og einni bankastofnun og sá til þess að farið væri eftir lögum og reglum. Það sá til þess að bókhald væri rétt fært, að farið væri eftir bókhaldslegum reglum og öðru slíku. Seðlabankinn hafði heildarsýnina yfir skóginn og sá til þess að ekki væri tekin of mikil kerfislæg áhætta. Eftirlitið með hverri og einni bankastofnun var þá ekki á forsjá þeirra sem fylgjast áttu með kerfisáhættunni og því magnaðist upp kerfisáhætta í hinum vestræna heimi. Ísland er mjög gott dæmi um það. Tökum til dæmis stofnun eins og Landsbankann, sem ég vel af algjöru handahófi. Þar gat verið fyrirtæki eða fyrirtækjasamstæða sem fjármögnuð var af Landsbankanum og uppfyllti allar reglur en hún var kannski undir hámarki hvað útlán varðar miðað við áhættugrunn bankans en það var samt sem áður í lagi. Síðan í næsta banka, segjum bara Glitni, var sami aðili sem var undir hámörkum. Í Kaupþingi banka heitnum kom svo í ljós að eins var ástatt þar. Í hverri og einni stofnun voru því uppfyllt öll skilyrði sem lög og reglugerðir sögðu til um en ef við hefðum lagt saman áhættuna í stofnununum þremur hefði aftur á móti verið ljóst að kerfislæg áhætta var orðin slík að ekki hefði mikið þurft út af að bera til þess að kerfið hryndi allt eins og spilaborg, eins og varð síðan raunin. Hér er ekki verið að ráða bóta á þessu heldur er verið að breikka gjána. Við höfum heyrt hæstv. ráðherra tala um að það sé óæskilegt að sameina bankaeftirlit Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankann, vegna þess að nú sé komið í lög og reglur að samskipti eigi að vera meiri en áður var. Þá ber að geta þess að það er eðli stofnana að upplýsingar flæði ekki viðstöðulaust þar á milli. Það getur stafað af ýmsum atriðum, það getur stafað af því að stofnun sem fylgist til dæmis með míkróþáttum bankastarfsemi safni ekki upplýsingum sem mikilvægar eru fyrir þá sem fylgjast með makróhliðinni eins og Seðlabankinn gerir. Ef stjórnskipulagið í kringum þetta er enn gert þannig að gjáin breikkar, þ.e. að Seðlabankinn er undir fjármálaráðuneyti og Fjármálaeftirlitið undir atvinnuvegaráðuneyti, er ljóst að enn meiri hætta verður á því að þeim upplýsingum sem þurfa að vera uppi á borðunum verði hvorki safnað né miðlað á milli þessara stofnana þannig að hætta er á að fjármálastöðugleiki muni gjalda fyrir það. Skipulagið sem ég mundi vilja sjá á þessu er að bankaeftirlit Fjármálaeftirlitsins væri sett inn í Seðlabankann á þann stað þar sem fylgst er með fjármálalegum stöðugleika í landinu. Neytendavernd yrði skilin eftir í Fjármálaeftirlitinu, en neytendavernd er mjög ábótavant á fjármálamarkaði hér. Í Fjármálaeftirlitinu yrðu líka skilin eftir samkeppnismál sem lúta að fjármálamarkaði og tryggingastarfsemi. Fjármálaeftirlitið í núverandi mynd mundi því breytast og jafnframt hlutverk Seðlabanka. Ég tel eðlilegt að það sé allt saman á einum stað. Ég tel reyndar að eftirlit með fjármálamörkuðum i heild sinni, þ.e. umgjörð fjármálamarkaða, eftirlit með fjármálamörkuðum og Seðlabanki, eigi mun fremur heima í fjármálaráðuneyti en nokkurn tíma í atvinnuvegaráðuneyti, sem eðli máls samkvæmt hefur öðrum hnöppum að hneppa. Ef fyrirkomulagið væri þannig væri starfsemi fjármálaráðuneytisins allsherjarhagstjórn, það væri fjármálastjórn, peningamálastjórn, eftirlit og umhverfi fjármálamarkaða auk þess sem það hefði hið hefðbundið hlutverk í kringum skatta og gjöld. Það er ljóst að við þessa breytingu yrði ráðuneytið gríðarlega stórt og óvíst að einn ráðherra hefði yfirsýn yfir öll mál. Með því aukast völd embættismannanna og pólitísk leiðsögn minnkar þannig að slíkt ráðuneyti yrði mjög kerfislægt. Ég bendi á leið mína sem leið til að reyna að tryggja þá umgjörð sem fjármálamarkaðurinn verður að hafa til þess að hann sé öruggur. Það er ljóst að það kerfi sem við bjuggum við var ekki öruggt. Þess vegna var ég að mörgu leyti sammála því þegar efnahags- og viðskiptaráðuneytið var stofnað hér á sínum tíma fyrir einu og hálfu eða tveimur árum síðan, sem var hluti af stjórnarsáttmála ríkisstjórnarflokkanna. Ég skildi þá hugsun sem bjó að baki því, að þarna væru efnahagsmálin fyrir utan ríkisfjármálin komin á einn stað og þar af leiðandi væri mun betri yfirsýn yfir þá þætti, þ.e. yfir peningamálastjórnina, eftirlit með fjármálamörkuðum og umgjörð fjármálamarkaða. Með því að gera ráðuneytið jafnstórt og raun ber vitni, eins og reyndar er verið að gera núna, þrátt fyrir að ég segi að það væri enn hagstæðara upp á fjármálalegan stöðugleika og fjármálamarkaði að bæta þar inn fjármálaeftirliti og skipulagi fjármálamarkaða, er augljóst að þá bæta menn bara við ráðherrum í sama ráðuneyti þannig að í hverju ráðuneyti geti verið fleiri en einn ráðherra. Ég er ekki viss um að það komi í veg fyrir að embættismennirnir taki völdin en ég er aftur á móti viss um að það mundi auka kostnaðinn verulega. Ég skil því ekki alveg þessa vegferð að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið og skipta því upp á milli atvinnuvegaráðuneytis og fjármálaráðuneytis, ég er ekki viss um að sú leið sé hagkvæm. Hitt sem mig langaði til að tala um er auðlinda- og umhverfisráðuneytið. Þar er ég ósammála því prinsippi að umhverfismál og auðlindanýtingarmál eigi að vera undir sama hatti. Ástæðan er sú að umhverfismál eru í eðli sínu þannig að þangað inn safnast sérfræðingar og væntanlega þeir sem fara með pólitíska leiðsögn, þeir sem hafa sérstaklega mikinn áhuga og þekkingu og hafa mikla tilfinningu fyrir umhverfismálum. Það hefur sýnt sig að það er togstreita á milli auðlindanýtingar og umhverfismála, við sjáum það bara á þeirri hæstv. ríkisstjórn sem nú er við völd, að nýting á auðlindum er eitur í beinum hæstv. umhverfisráðherra. Hæstv. ráðherra vill friða allt og ekki nýta neinar auðlindir og talar ávallt um að við eigum að geyma hitt og þetta handa kynslóðum framtíðarinnar. 
             Ég tel það ekki vera slæmt að umhverfisráðherra tali svona en aftur á móti geta menn hugsað með sér að ef umhverfisráðherra sem talar og hugsar svona fengi þau völd í hendur að geta stöðvað auðlindanýtingu, hvort sem það er orkuöflun eða nýting sjávarauðlinda o.s.frv. - ef hún fengi þau völd í hendur eða hann réttara sagt, ráðherrann - það er óþarfi að hugsa um akkúrat þann hæstv. ráðherra sem situr í ráðuneytinu núna vegna þess að ég vona ekki aðeins að hún hætti sem ráðherra sem fyrst heldur er það ekki þannig að maður búi til stofnanaskipulag miðað við eina manneskju, þó að hæstv. forsætisráðherra hafi farið út í það til þess að losna við þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, en það er önnur saga. Þeir sem eru strangir í umhverfisvernd, sem er mjög gott, verða að fá mótvægi sem felst í því að auðlindanýtingin sé undir öðrum ráðherra sem hefur önnur sjónarmið að leiðarljósi en ýtrustu umhverfisvernd. Í öllum umhverfismálum og allri umhverfisvernd og allri auðlindanýtingu verður að vera visst jafnvægi á milli þess að vernda náttúru og að nýta auðlindir. Mér hefur jafnframt fundist að sem þeir sem hafa viljað ganga hvað lengst í umhverfisvernd og ekki nýta auðlindir hafi beitt mjög misjöfnum brögðum, eins og við sjáum til dæmis núna í rammaáætlun hvernig pólitískum undirmálum var beitt til þess að stöðva það að við Íslendingar gætum nýtt orkuauðlindina okkar á fullnægjandi hátt, öllum Íslendingum til hagsbóta. Að lokum vil ég segja það að mér finnst þessar miklu breytingar á Stjórnarráði Íslands verðskulda meira en fimm, sex blaðsíðna greinargerð og einhverja skýrslu, bakskýrslu sem samanstendur aðallega af bros- og fýluköllum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir ræðu hans. Hann varði megninu af tíma sínum í skipun nýs fjármálaráðuneytis og ræddi mikið um fjármálamarkað og annað. Ég get tekið undir með honum varðandi ferðalag Seðlabankans. Það hlýtur að teljast með miklum endemum, kominn úr forsætisráðuneyti og á nú að fara í fjármálaráðuneytið með viðkomu í efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji þetta ístöðuleysi ekki ákaflega vont fyrir þá stofnun sem Seðlabankinn er og hvort það sé ekki eðlilegt að fjármálastofnanirnar, sem hann ræddi svolítið í ræðu sinni að ættu að fara undir atvinnvegaráðuneyti, fylgi með Seðlabankanum í það ráðuneyti sem fyrirhugað er. Nú kom fram hjá framsögumanni málsins, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, að hugsunin með þessu væri ekki að spara. Ég vil spyrja þingmanninn hvort hann átti sig á því eitthvað frekar en ég hvert sé markmiðið með þessu. Það er talað um að þetta eigi á einhvern hátt að vera skilvirkara en ég átta mig ekki alveg á því hvort þarna séu einhver vandamál sem þarf að leysa. Enn fremur er ég hugsi yfir þessum aðstoðarráðherrum sem kveðið er á um. Það á að fækka ráðuneytum en mögulegt er að fjölga ráðherrum til að koma í veg fyrir að embættismennirnir sjálfir hafi of mikil völd. Telur hv. þingmaður að þarna séu menn á villigötum eða er þetta eitthvað sem hann væri tilbúinn að skoða og útfæra frekar? Svo kem ég kannski inn á fleiri atriði í seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst þetta bera vott um ístöðuleysi. Það er alveg rétt, það er verið að henda stofnunum fram og til baka milli ráðuneyta, stofna eitt ráðuneyti í dag og annað á morgun og leggja eitt niður í dag og skipta upp og annað slíkt. Fyrir mér er þetta ágætis lýsing á ístöðuleysi. Það er eins og menn viti ekki alveg hvert þeir stefna. Ef maður skoðar markmiðin er það náttúrlega sjónarmið út af fyrir sig sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er með, að þetta sé ekki gert til þess að spara. Það er náttúrlega sjónarmið út af fyrir sig en ég hefði haldið að á þessum síðustu og verstu tímum ættum við að hugsa um að spara sem mest. Ég er ekki viss um að það að bæta við ráðherrum í ráðuneyti leiði til þess að völd embættismanna minnki eða verði réttara sagt ekki of mikil. Ég er ekki viss um að það sé nægilega gott ráð. Jafnframt spyr hv. þingmaður mig að því hvort ég geri mér grein fyrir því af hverju er verið að þessu. Ég verð að vera algjörlega hreinskilinn með það að ég hef ekki hugmynd um af hverju er verið að þessu. Ef maður les greinargerðina, sem eru fimm, sex síður, þá er bara alls ekki fjallað um það. Þar eru sett saman orð, sem gætu verið kannski 3 þúsund eða eitthvað svoleiðis, og maður les ekkert sérstaklega mikið út úr þeim hvað er verið að fara með þessu. Ef maður les broskarlaskýrsluna er það alls ekki ljóst heldur. Ég skil ekki af hverju þetta er það forgangsmál sem það virðist vera hjá hæstv. ríkisstjórn, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Hann ræddi um hagsmunina í ræðu sinni, að þeir væru gagnstæðir, eins og í auðlinda- og umhverfisráðuneytinu. Ég get tekið undir það með honum. Mig langar hins vegar aðeins að heyra frá hv. þingmanni hvort hann telji ekki að í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti eigi hið sama eftir að gerast hvað varðar t.d. verslun og landbúnað sem var tekist hart á um og deilt meðal annars um innflutning á hráu kjöti, hvort þessir hagsmunaárekstrar geti ekki átt sér stað þar líka. Í ljósi þess að valdatími þessarar ríkisstjórnar er orðinn ansi stuttur, þrjú ár liðin síðan hún tók til starfa, að þetta skuli koma svona seint fram. Maður veltir því fyrir sér hvort þetta sé virkilega forgangsverkefni og hvort ályktun Evrópuþingsins, sem hljómaði einhvern veginn: Gott hjá ykkur að losa ykkur við hæstv. ráðherra! - þá Jón Bjarnason - hafi einfaldlega verið hvatning til að halda þessu áfram. En í ljósi þess hve valdatíminn er stuttur hefði samstaða við stjórnarandstöðuna, sem væntanlega og vonandi mun taka við völdum eftir kosningar, þá ekki verið nauðsynleg? Svo langar mig í lokin að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverja hugmynd um afstöðu Hreyfingarinnar í þessu máli. Nú hafa þingmenn hennar ekkert tjáð sig, hvorki í fyrri umræðu né í þessari, og ég hef ekki séð þá á mælendaskrá. Fjarvera Hreyfingarinnar í þessu máli er ákaflega sérstök og mig langar að forvitnast hjá hv. þingmanni um hvort hann hafi einhverja hugmynd um það. Nú er ljóst að þingmaður þeirra, hv. þm. Margrét Tryggvadóttir, skrifar undir þetta mál. Skyldu þeir hafa gengið í eina sæng með ríkisstjórninni?

Virðulegi forseti. Þú þarft eiginlega að útvega mér skemil, það fer leiðinlega mikill tími í að lækka borðið.  Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta gæti leitt til togstreitu á milli t.d. verslunar og landbúnaðar. Nákvæmlega eins og hv. þingmaður bendir á er ljóst að hagsmunir verslunar eru aðrir en hagsmunir landbúnaðar og það gæti verið flókið fyrir ráðherra að ráða fram úr því hvernig leita mætti sætta þar á milli. Hv. þingmaður gefur jafnvel í skyn að þessi umbreyting á Stjórnarráðinu hafi eitthvað að gera með Evrópusambandsaðild og þær viðræður sem eru í gangi um Evrópusambandið. Ég tek undir það með hv. þingmanni að óneitanlega var afar sérstakt þegar Evrópusambandið sá sérstaka ástæðu til að hrósa Íslendingum fyrir að losna við einn ráðherra úr ríkisstjórninni. Hvað varðar Hreyfinguna skilst mér, án þess að vita það fyrir víst, að hún styðji málið vegna þess að hún hafi fengið einhverja setningu í greinargerð inn í nefndarálitið, eða „paragraff“ í greinargerð, 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ég ætla kannski að taka boltann upp þar sem skilið var við hann í umræðunni um þingmenn Hreyfingarinnar. Það vekur óneitanlega ákveðna athygli að þegar málið kom fram og við fyrri umr. þess virtist ekki vera stuðningur við það innan stjórnarliðsins. Í það minnsta voru tveir hv. þingmenn stjórnarliðsins sem fjölluðu um málið í fyrri umr. og gagnrýndu mjög vinnulag við málið, hvernig það væri til komið og hversu seint til komið. Annar þingmaðurinn gagnrýndi mjög alvarlega þær fyrirhuguðu breytingar að stofna umhverfis- og auðlindaráðuneyti, það var hv. þm. Jón Bjarnason. Hinn þingmaðurinn, hv. þm. Árni Páll Árnason, gagnrýndi mjög allt vinnulag við frumvarpið og þær fyrirhuguðu breytingar sem snúa að efnahagsmálum, eins og hv. þingmaður rakti vel hér áðan. Mig langaði að spyrja hv. þingmann út í athugasemdir þessara tveggja þingmanna við málið við fyrri umr. Í fyrsta lagi hvort hann geti tekið undir athugasemdir þeirra, og í annan stað hvort ekki sé verulega sérstakt þegar forustumenn í stjórnarliðinu leita fremur út fyrir eigin raðir eftir stuðningi við mál í stað þess að horfa til sjónarmiða og athugasemda innan stjórnarliðsins. Nú veit ég að áður en hv. þingmaður varð þingmaður starfaði hann töluvert í þessum pólitíska heimi og þekkir þetta allt mjög vel. Telur hann ekki að yfirleitt sé unnið með þeim hætti að menn reyni að ná samkomulagi innan eigin raða í stað þess að reyna beinlínis að koma fram með öll mál í ágreiningi eins og hér hefur verið gert?

Virðulegur forseti. Um þetta vil ég segja að það hlýtur að vera þannig að maður reyni allt sem maður getur til að ná samstöðu með félögum sínum áður en maður ber fram mál. Það er reyndar ekki rétt hjá hv. þingmanni að ég hafi haft reynslu af pólitísku starfi eða þessu umhverfi vegna þess að ég hóf mitt pólitíska starf einungis í febrúar 2009 og var síðan kosinn á þing í apríl og hafði aldrei áður verið í pólitísku starfi. Ég hafði reyndar verið efnahagsráðgjafi forsætisráðherra um tveggja mánaða skeið í bankahruninu og þar var allt annað andrúmsloft en þetta. Þar voru menn ekki stöðugt í deilum hver við annan. Þar reyndu menn að vinna samhentir að hlutunum. Ég hefði talið að í öllu starfi, hvort sem er pólitísku eða öðru starfi, þyrfti að vera samstaða vegna þess að mál sem eru keyrð í gegn án samstöðu ná ekki því máli sem þarf til að þau virki sem skyldi. Ég get því alveg fullvissað hv. þingmann um að ég deili þeim skoðunum með honum. Hvað varðar hæstvirta ráðherra, sem báðir eru fyrrverandi núna, efnahags- og viðskiptaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, held ég að ræða mín sem ég flutti áðan sé næstum því samhljóma eða að minnsta kosti samkynja ræðu hæstv. fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra um þá vanhugsun, í raun og veru, að dreifa starfsemi fjármálamarkaðar á þá staði sem verið er að gera.

Herra forseti. Hér í upphafi dags sagði hæstv. forsætisráðherra að það væri alvanalegt að Alþingi afgreiddi þingmál á færibandi, að svokölluð færibandaafgreiðsla væri alvanaleg og alþekkt í sögunni. Það var engu líkara en að hæstv. forsætisráðherra væri að mæla með þeirri aðferð að Alþingi væri einhvers konar stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið. Eins og rakið hefur verið hefur þetta mál ekki farið til umsagnar, jafnvel þrátt fyrir að verulegar athugasemdir hafi komið fram við málið hjá gestum sem komu fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, og margir hverjir, einstök samtök, félagasamtök og hagsmunasamtök og fleiri, hafi beinlínis horfið af þeirri braut að skynsamlegt sé að samþykkja þær breytingar sem fyrir liggja. Finnst hv. þingmanni ekki í því ljósi mjög sérstakt að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, í máli þar sem rökstuðningurinn fyrir því er að auka fagleg og markviss vinnubrögð og annað því um líkt, skuli vísvitandi hafna því að málið fari til umsagnar og í eðlilegt umsagnarferli? Ég biðst velvirðingar á því að hafa farið rangt með en það kom fram hjá hv. þingmanni áðan að hann hóf sitt pólitíska starf í febrúar 2009, um það leyti sem sá sem hér stendur hóf sitt pólitíska starf einnig. Telur hann að það veganesti og þau vinnubrögð sem hann fór með inn í þetta pólitíska starf samræmist þessu, að halda áfram færibandaafgreiðslunni, draga úr faglegum vinnubrögðum, eins og í þessu máli? Er þetta hluti af hinu nýja Íslandi eins og hv. þingmaður sér það?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður komi hér að kjarna málsins. Þegar ég kom inn á Alþingi stóð ég í þeirri meiningu að hér væru vinnubrögðin í allt öðrum gæðaflokki en þau reyndust vera. Hér talar hæstv. forsætisráðherra um að alvanalegt sé að mál komi bara eins og á færibandi. Hæstv. sjávarútvegsráðherra talar um að eðlilegt sé að málin komi fram á haustin og veturna og vorin og svo sé uppskorið í lok þings eins og er núna. En hæstv. ráðherra gleymdi að geta þess að það virðist vera búið að breyta röðinni í þeirri landbúnaðarhugsun sem hann var að reyna að lýsa. Maður byrjar ekki á sláturtíðinni á vorin. Maður verður að láta lömbin vaxa yfir sumarið og þeim er slátrað á haustin. Mál eru vanbúin þegar þau koma hér inn, þau fara ekki í eðlilegt umsagnarferli og þróast ekki á eðlilegan hátt heldur er þeim hent inn og þau rifin út. Svo eru menn að kvarta yfir því og tala um almannahagsmuni og annað slíkt þegar við í stjórnarandstöðunni reynum að koma einhverju viti í þetta. Þetta eru náttúrlega ekki þau vinnubrögð sem ég hélt að 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér í síðari umr. tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Ég verð að taka undir með æðimörgum sem hér hafa talað, mér þykir sérkennileg sú forgangsröðun mála sem stjórnarmeirihlutinn á Alþingi óskar eftir að tekin séu fyrir og forseti þingsins verður við. Ég teldi að það væri margt brýnna fyrir okkur að ræða nú en breytingar á Stjórnarráðinu. Engu að síður ræðum við hér breytingar á Stjórnarráðinu og ég vind mér í það. Mig langar að skoða hvað liggur að baki þessari þingsályktunartillögu og til hvers menn horfðu einkum, annars vegar kosti og hins vegar galla þess að sameina ráðuneyti. Þegar viðfangsefni ráðuneyta voru skoðuð út frá því að sameina þau voru kostirnir sem unnið var út frá þessir: Í fyrsta lagi fagleg samlegð, þ.e. bætt nýting sambærilegrar sérfræðiþekkingar og auknir möguleikar á sérhæfingu einstaklinga og skipulagseininga. Í öðru lagi þörf fyrir samhæfingu, þ.e. bætta yfirsýn og skýra ábyrgð á samspili ólíkra viðfangsefna, stofnana og stjórntækja. Gallarnir sem unnið var út frá voru þessir: Í fyrsta lagi að hlutverkaárekstur kynni að verða, þ.e. að sami aðili gegni samfélagslegum hlutverkum sem fari illa saman, því að grunnhagsmunir þeirra væru andstæðir. Í öðru lagi að hætta væri á takmörkun á gagnsæi og fjölræði, þ.e. að einn aðili einoki þekkingu og stefnumótun og njóti takmarkaðs ytra aðhalds. Ef við lítum svo til sameiningar ráðuneyta er í þessu tilviki ætlunin að leggja saman í eitt ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, iðnaðarráðuneytið og um það bil helming af starfsemi efnahags- og viðskiptaráðuneytis. Til verður nýtt ráðuneyti sem nefna skal atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Menn verða í þessu sambandi að spyrja sig um hagsmuna- og hlutverkaárekstra í viðkomandi ráðuneyti ef upp kemur ágreiningur sem greiða þarf úr. En ef við þurfum í kjölfarið á þessum breytingum að breyta enn frekar lögum, verður það þá gert á þessu vorþingi? Áætlun núverandi ríkisstjórnar er að þessi framkvæmd komi til 1. september. Þá hlýtur allt að þurfa að vera nokkuð ljóst sem lýtur að lögum, sérlögum og öðru er fellur að núverandi ráðuneytum, sem síðar verða felld undir eitt og sama ráðuneytið. Einnig er lagt til að helmingur af efnahags- og viðskiptaráðuneytinu sameinist fjármálaráðuneyti og nýtt nafn verði fjármála- og efnahagsráðuneyti. Það var árið 2009 sem þessu var breytt í efnahags- og viðskiptaráðuneyti og voru efnahagsmál og Seðlabankinn færð úr forsætisráðuneytinu undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Samkvæmt gildandi lögum er yfirstjórn Seðlabanka Íslands í höndum efnahags- og viðskiptaráðherra. Með því að færa Seðlabankann undir fjármála- og efnahagsráðuneytið hlýtur að þurfa að breyta lögum um Seðlabanka. Þá verður enginn efnahags- og viðskiptaráðherra til og þar af leiðandi er alveg ljóst að við þurfum að breyta þeim lögum. Ég hef nú kannski minni áhyggjur af því en ég velti hins vegar upp þeirri spurningu hvernig það fari saman að Seðlabankinn, sem á meðal annars að veita fjármálaráðuneytinu aðhald í peningamálum og í opinberum fjármálum, heyri stjórnsýslulega undir ráðuneytið. Þessum spurningum er enn ósvarað og ég sé ekki annað en að sá galli sem nefndur var hér áðan, og kallast hlutverkaárekstur, geti orðið allhressilegur. Seðlabankinn á að veita fjármálaráðuneytinu aðhald í peningamálum og opinberum fjármálum en heyrir stjórnsýslulega undir ráðuneytið. Þar fara grunnhagsmunir mjög illa saman og eru andstæðir. Mér finnst líka skorta á það í þessari þingsályktunartillögu, og í greinargerðinni sem liggur að baki, að það sé skilgreint hvernig eftirlitsrammi fjármálamarkaðarins eigi að líta út. Við ætlum að vera með fjármálafyrirtækin undir atvinnuvegaráðuneytinu, en hvernig ætlum við að láta eftirlitsrammann líta út? Við höfum farið hér af stað með lög um neytendalán þar sem húsnæðislán borgara þessa lands eiga að kallast neytendalán - sem er einstakt hér og kallast það ekki víðast hvar annars staðar. Hvernig á ramminn með fjármálamarkaðnum að vera? Hverra er að sinna neytendavernd? Er það hlutverk Fjármálaeftirlitsins sem ber að gera það samkvæmt lögum í dag? Og Neytendastofa hins vegar. Hvernig ætlum við að hafa eftirlit með fjármálamarkaðnum og eftirlitsrammann? Af hverju fara menn ekki í þá grunnvinnu áður en allar þessar tilfærslur eiga sér stað? Hvað liggur að baki því? Hér hrundi heilt bankakerfi. Við höfum rætt það margsinnis að menn hafi gengið á svig við lög og að þurft hefði að efla eftirlitið og að við hefðum þurft að gera ýmislegt annað en við gerðum þá. Það er ekki nóg að fjölga fólki ef ramminn sem fjármálamarkaðurinn á að vinna innan er ekki nægjanlega skýr. Ég tel, virðulegur forseti, að þarna skorti verulega á að við séum að gera það sem við ættum að gera áður en við förum í þennan flutning verkefna á milli ráðuneyta. Ég er ekki að varpa þeirri skoðun algjörlega fyrir róða að efnahagsmál og ríkisfjármál geti hugsanlega verið undir einu og sama ráðuneytinu, en ég held að þá hljóti að þurfa að horfa til þess, eins og hefur reyndar komið fram í umræðunni, að innan sama ráðuneytis geti verið einn eða fleiri ráðherrar. Þá veltir maður því fyrir sér hvort um verði að ræða höfuðráðherra og síðan undirráðherra. Einn af göllunum sem tilteknir eru er sá að takmörkun verði á gagnsæi og fjölræði ef einn aðili einoki þekkingu og stefnumótun og njóti takmarkaðs ytra aðhalds. Ég held að þetta þurfi að skoða betur. Ég gæti alveg fallist á það að innan sama ráðuneytis væru þrír ráðherrar sem hefðu kannski áþekka og jafna stöðu innan ráðuneytis þannig að ekki yrði togstreita þar á milli og sæju um einstaka málaflokka, en ég skil hins vegar að það sé vart hægt vegna þess að einn yrði að vera samhæfingaraðili í efra lagi. Þá erum við komin með grunnbreytingu á því stjórnskipulagi sem við höfum haft hér, að það er einn ráðherra í hverju ráðuneyti og síðan fara deildarstjórar eða skrifstofustjórar með einstök verkefni. Við erum kannski að horfa til þess eins og er í Svíþjóð, ef ég man rétt, þar sem ráðuneytin skiptast í skrifstofu forsætisráðherra og síðan níu deildir eða ráðuneyti og þar er öll stjórnsýsla og rekstrardeild sameiginleg. Kannski er verið að velta einhverju slíku fyrir sér, að næstu skref í breytingu á Stjórnarráðinu verði í þá veru. Virðulegur forseti. Ég kem svo hér að umhverfisráðuneytinu sem menn sjá fyrir sér að setja nýtt nafn á og kalla umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Ég velti því fyrir mér hvort þar eigi að fara saman rannsóknir, nýtingarstefna og verndun. Um það hljóta að vera skiptar skoðanir. Hér liggja allar auðlindir undir; orkan, vatnið, jarðvarminn, fiskur í sjó og vötnum, landið sjálft og náttúran. Ef rannsóknir, nýtingarstefna og verndun á að vera á einni hendi, hverra er þá eftirlitið? Í mínum huga fer þetta ekki saman. Hér hefur verið vísað til þess að þær breytingar sem verið er að gera séu í takti við það sem er á öðrum Norðurlöndum. Hvað varðar umhverfis- og auðlindaráðuneytið er það rangt vegna þess að á öllum Norðurlöndunum er umhverfisráðuneytið eitt og sér og afmarkað. Sú hugmynd að hafa umhverfis- og auðlindaráðuneyti er íslensk uppfinning. Umhverfisráðuneyti á öllum Norðurlöndum starfar eitt og sér og það er mín skoðun að svo eigi að vera. Umhverfisráðuneytið er mikilvægt ráðuneyti fyrir margra hluta sakir og meðal annars vegna þess að það sinnir ákveðnu eftirlitshlutverki. En því tekst varla að sinna eftirlitshlutverki með sjálfu sér ef það á að sinna því sem ætlast er til í þessari tillögu. Virðulegur forseti. Pólitísk markmið og markmið stefnumótunar fara ekki endilega saman. Það er alveg ljóst að fækkun ráðuneyta er í sjálfu sér í góðu lagi. En mér finnst að því markmiði þurfi að fylgja sýnileg markmið stefnumótunar og ég get ekki séð að slíkt sé að finna í þessari þingsályktunartillögu. Sá ráðherrakapall sem verið hefur í gangi í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur er hluti hinna pólitísku markmiða. Flestum er hins vegar ljóst að tíð ráðherraskipti draga úr stöðugleika, jafnt hinum efnahagslega sem og stöðugleika í stjórnsýslunni. Höfum í huga tvennt sem kom fram í rannsóknarskýrslu Alþingis, þ.e. að okkur bæri að breyta hinni pólitísku hefð og umræðu og vinna með öðrum hætti og að verulega þyrfti að styrkja stjórnsýsluna. Með þeim sífelldu breytingum á Stjórnarráðinu sem átt hafa sé stað á þessu kjörtímabili erum við ekki að efla stöðugleika stjórnsýslunnar. Við erum eiginlega að ganga í þveröfuga átt. Það er dapurlegt og það er vont. Hvort tveggja er vont að við drögum með þessu úr stöðugleika í efnahagslífi og stöðugleika í stjórnsýslunni, vegna þess að við glímum við afleiðingar efnahagshruns, við glímum við atvinnuleysi og við glímum við vonleysi. Við glímum við það í þessu landi að ráðstöfunartekjur hafa dregist saman þó að ólíkt sé eftir tekjuhópum. Við glímum við skuldavanda heimila og fyrirtækja. Þó svo að við dóm um ólögmæti gengistryggðra lána hafi hagur einhverra vænkast sitja þeir eftir sem eru með verðtryggðu lánin og við höfum enn lítið sem ekkert gert fyrir þá, að minnsta kosti ekki í þeirri stóru stofnun sem heitir Íbúðalánasjóður. Í nefndum hér í þinginu liggja frumvörp og þingsályktunartillögur sem gætu komið einhverjum lántakendum til góða, en þau fást varla rædd hvað þá afgreidd, vegna þess að forgangsröðun stjórnarmeirihlutans á Alþingi Íslendinga er með afbrigðum sérstök. Virðulegi forseti. Ég tel að þessi þingsályktunartillaga eigi ekki að hljóta neinn forgang hér á þinginu á þessu vori. Mér finnst mörg önnur mál brýnni og er tilbúin að taka umræðu um þau þegar tækifæri gefst. Ég furða mig mjög á því að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar skuli vera á þennan veg, nema verið sé að draga athyglina frá því sem meginmáli skiptir að ríkisstjórninni hafi ekki tekist að koma hjólum atvinnulífsins af stað og að henni hafi ekki tekist, eins og við flest höfðum vonað, að koma til móts við skuldug heimili og fyrirtæki á þann hátt að þess sjái stað og fólk finni það á eigin skinni. Ríkisstjórnin talar hins vegar á þann veg að henni hafi nánast tekist hið ómögulega, henni hafi tekist að bjarga íslenskri þjóð úr rústum efnahagshrunsins, hér horfi allt til betri vegar. Ég segi, virðulegur forseti, við þá ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutann: Þeir sem hafa þá skoðun ættu að óska eftir því að fá að leggja verk sín í dóm þjóðarinnar með von um hagstæð úrslit sér til handa og að loknum kosningum að hefja vegferðina við slíkar breytingar sem hér eru lagðar til. Mér finnst þessi tímasetning fáránleg. Með því er ég ekki að segja að ríkisstjórnin, með þá skipan í Stjórnarráðinu sem nú er við lýði, hafi í öllu staðið sig illa, það væri ósanngjarnt. Hins vegar er það svo að í pólitík kunna markmiðin að vera þau sömu og það hlýtur að vera hlutverk okkar og sýn að reisa íslenskt samfélag við á ný eftir efnahagshrunið, en leiðir að því markmiði eru ólíkar. Þar fara pólitískar skoðanir mínar og núverandi ríkisstjórnar ekki saman. Þess vegna finnst mér sá forgangur sem stjórnarmeirihlutinn setur hér á þingi, meðal annars með þessari þingsályktunartillögu, vera rangur eins og málin standa í dag.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og þau sjónarmið sem þingmaðurinn reifaði hér. Ég tek undir með henni þegar kemur að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Það er náttúrlega mjög sérstakt að við skulum horfa upp á fjölda mála sem liggur fyrir þinginu og hefur raunar gert - það er ekki í fyrsta skipta á þessu kjörtímabili sem fjöldi mikilvægra mála, að maður hefði haldið, sem skipta fyrirtæki og heimili miklu máli, liggur fyrir á meðan ríkisstjórnin virðist keppast við það eitt að ná í gegn breytingum og hringla í Stjórnarráðinu, flutningi stofnana og annað því um líkt. Þetta vekur óneitanlega upp þær spurningar sem hv. þingmaður reifaði í máli sínu um hvað búi þar að baki. Er verið að reyna að draga athyglina frá vandræðagangi ríkisstjórnarinnar á öðrum sviðum? Er verið að reyna að breiða yfir framtaksleysi þegar kemur að því að taka á málefnum skuldsettra heimila til dæmis? Eða á atvinnumálunum? Þær spurningar vakna óneitanlega. Það er annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann um, sem kom kannski ekki nægilega skýrt fram í máli hennar eða hefur farið fram hjá þeim er hér stendur. Nú er einungis ár til kosninga, hvað finnst hv. þingmanni um það að ríkisstjórnin ætli einungis ári fyrir kosningar að gera gríðarlega miklar breytingar á Stjórnarráðinu, á skipan ráðuneyta, í andstöðu við marga umsagnaraðila og sérstaklega í ljósi þess þegar fyrir liggur, eins og margir hafa bent á, að ekkert útlit er fyrir að þessi ríkisstjórn haldi meiri hluta eftir næstu kosningar? Eru breytingar á Stjórnarráðinu ekki mál sem ætti fremur að vinna í upphafi kjörtímabils eða fyrri hluta kjörtímabils en svona á seinustu metrunum þegar maður skyldi ætla 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tek undir með hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni um tímasetninguna á þessari breytingu á Stjórnarráðinu, nú þegar tæpt ár er í kosningar ef ekki verður kosið fyrr. Síðan á ráðuneytaskipanin að taka gildi 1. september, þá er um það bil hálft ár í kosningar. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að þetta er röng tímasetning. Hafi ríkisstjórnin ætlað sér að gera breytingar á Stjórnarráðinu, sem og þessi ríkisstjórn hefur þegar gert, árið 2009, veltir maður fyrir sér af hverju þeim breytingum var ekki öllum hrint í framkvæmd á einum og sama tíma eða á miðju kjörtímabili þegar menn höfðu áttað sig á stöðunni. Vissulega tók ríkisstjórnin við á erfiðum tímum í lífi þjóðar og þá var forgangsröðunin kannski ekki sú að breyta skipan í Stjórnarráðinu en það hefði verið hægt að gera og vinna á miðju kjörtímabili. Tímasetningin er röng að mínu mati. Það læðist að mér sá grunur, virðulegur forseti, eins og ég sagði í ræðu minni, að hér sé meðal annars verið að draga athyglina frá því að við höfum ekki enn afgreitt stór og mikil verkefni sem skipta flest heimili og fyrirtækin í landinu og þar af leiðandi atvinnulífið meginmáli. Við erum ekki að gera það með breytingum á Stjórnarráðinu. Því má þessi tillaga bíða.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni. Vinnulagið vekur óneitanlega upp þær grunsemdir um að þetta sé fyrst og fremst hugsað til að breiða yfir vandræðaganginn, til að reyna að draga athyglina frá þeirri staðreynd að ríkisstjórninni hefur ekki tekist að taka á skuldavanda heimilanna, þeirri staðreynd að ríkisstjórnin er ekki að koma atvinnulífinu í gang, þeirri staðreynd að allt það ágæta fólk, unga fólk sem flutt hefur til útlanda, sér ekki sóknarmöguleika fólgna í því að flytja aftur heim eins og sakir standa. Svona mætti áfram telja. Það er annað sem hefur vakið aðeins athygli í þessu máli og hefur verið gagnrýnt, m.a. af félaga hv. þingmanns, Birgi Ármannssyni, sem á sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það er sú staðreynd að þetta mál, þingsályktunartillagan, skuli ekki hafa fengið þann tíma sem eðlilegt er að þingsályktunartillaga fái, þ.e. að tillagan komi eftir fyrri umr. til nefndar, fari síðan út til umsagnar í tvær vikur og umsagnaraðilar fái síðan tækifæri til að gera grein fyrir athugasemdum sínum fyrir nefndinni áður en málið komi síðan aftur til síðari umr. Hvað finnst hv. þingmanni 

Virðulegur forseti. Ég get fallist á það með hv. þingmanni að að mörgu er að hyggja í þessum efnum og sérkennilegt að þingsályktunartillagan hafi ekki verið send út til umsagnaraðila. Þess var nú reyndar getið í greinargerðinni að samráð hafi verið haft eða samvinna og aðilar spurðir, en það hefði verið fróðlegt fyrir þingmenn sem ekki stóðu að þessari undirbúningsvinnu að hlusta á þá sem eiga síðan að heyra undir og vinna með ráðuneytunum eftir þær breytingar sem þessi skipan gerir ráð fyrir, hvernig þeir sjá þetta fyrir sér og hvað þeir hefðu að segja um þær breytingar almennt. Einhverra hluta vegna ákveður stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að gera það ekki. En ég verð, virðulegur forseti, með fullri virðingu fyrir þeirri nefnd að segja að mér finnst líka vinnulagið í henni svona almennt vera frekar sérstakt.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ágæta ræðu. Mig langar til í þessu andsvari að spyrja hv. þingmann þar sem það hefur komið fram hjá stjórnarliðum og oft hefur verið vísað til þessa mikla plaggs hérna, skýrslu þingmannanefndarinnar sem við hv. þingmaður sátum bæði í - það er eitthvað að tímamælingunni, vonandi verður látið vita af því.

Forseti mun láta hv. þingmann vita.

Í stjórnsýslukaflanum á bls. 11, frú forseti, er fjallað um að gera þurfi breytingar á lögum og talið upp meðal annars „endurskoðun á stjórnsýslulögum, upplýsingalögum og lögum um Stjórnarráð Íslands.“ Síðan er fjallað um hvað hafi farið úrskeiðis og sagt að þingnefndin ítreki ábyrgð fagráðherra, og jafnframt er sagt, með leyfi forseta: „Þá verði verklag innan ráðuneyta samræmt sem og skráning samskipta og skýrt sé með hvaða hætti ráðuneyti hafi eftirlit með þeim sjálfstæðu stofnunum sem undir þau heyra. […] Jafnframt er nauðsynlegt að skýrt verði hvaða stofnun sé ætlað það hlutverk að hafa heildaryfirsýn yfir kerfisáhættu, fjármálalegan stöðugleika og bera ábyrgð á að samræma viðbrögð. […] Þá bendir þingmannanefndin á að brýnt er að í ráðuneytum sé til staðar sú fagþekking og reynsla sem nauðsynleg er til að sinna þeim verkefnum sem ráðuneytum ber.“ Og fleira kemur hérna fram. Mig langar til að spyrja hv. þingmann með tilvísan til þingsályktunartillögunnar sem ég veit að er í góðu minni hjá hv. þingmanni um þann lista sem þar er gefinn upp að eigi að endurskoða, hvort einhvern tímann í vinnu þingmannanefndarinnar hafi verið fjallað um það að mikilvægt væri að fækka ráðuneytum. Það að endurskoða lög um Stjórnarráðið hafi snúist fyrst og fremst um að fækka ráðuneytum, að stækka þau, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir þetta andsvar. Nei, ég minnist þess ekki hvorki í rannsóknarskýrslunni né í umfjöllun þingmannanefndarinnar að nokkurn tímann hafi verið rætt um að það skipti meginmáli við endurreisn íslensks samfélags, eða til að skoða af hverju efnahagshrunið varð, að fækka þyrfti ráðuneytum. Hins vegar kom það mjög skýrt fram í rannsóknarskýrslu Alþingis sem og í tillögum þingmannanefndarinnar að efla þyrfti formfestu í stjórnsýslunni, það þyrfti að efla og styrkja stöðugleika í stjórnsýslunni og að endurskrifa þyrfti verklagið innan Stjórnarráðsins svo stjórnsýslan væri skýr, gegnsæ og öllum ljós. Það er ekki sýnilegt, virðulegur forseti, að slík vinna hafi í raun og veru farið fram og sé einhver undanfari þeirra breytinga sem hér er verið að gera, sem hefði þó þremur árum eftir hrun verið æskilegt að hefði verið ákveðið forgangsverkefni framkvæmdarvaldsins að fara í. En svo virðist ekki vera og er ekki sýnilegt. Ráðuneytisstjórar hafa verið færðir á milli einstakra ráðuneyta, ráðuneyti hafa verið sameinuð, en ekki kannski margir farið út. Það hefur ekki verið sýnt skriflega í hverju menn hafa verið að breyta stjórnsýslunni, efla formfestu og styrkja verklagsreglur innan stjórnsýslunnar. Það er ekki sýnilegt hér. Það er meira að segja tekið fram að smæð hins íslenska stjórnkerfis, og þá hversu mjög verkefnin hvíldu á fáum herðum, hefði frekar verið til vansa 

Virðulegur forseti. Í ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur var henni tíðrætt um efnahagsráðuneytið og þar af leiðandi Seðlabanka og Fjármálaeftirlitið. Í áðurnefndri skýrslu þingmannanefndarinnar, sem var umfjöllun um rannsóknarskýrsluna, var meðal annars talsvert fjallað um Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Ein af þeim niðurstöðum sem þingmannanefndin komst að og samþykkt var hér 63:0 eins og allir þekkja, var að gerð skyldi stjórnsýsluúttekt á Fjármálaeftirlitinu og Seðlabanka Íslands, og segir með leyfi forseta: „Á grundvelli hennar verði metnir kostir og gallar þess að sameina starfsemi stofnananna í þeim tilgangi að tryggja heildaryfirsýn yfir kerfisáhættu, fjármálalegan stöðugleika og ábyrgð á samræmingu viðbragða.“ Ég vil spyrja hv. þingmann að lokum hvort ekki hefði verið skynsamlegra að hefja þessa vinnu fyrst áður en menn færu að hræra í því hvar þessar stofnanir yrðu 

Virðulegur forseti. Jú, ég er þeirrar skoðunar að frekar hefði átt að byrja á því verklagi áður en menn færu að færa til. Ég sagði það í ræðu minni. Og ég hef af því verulegar áhyggjur af því að meðal annars er hlutverk Seðlabanka Íslands að veita fjármálaráðuneytinu ákveðið aðhald í peningamálum og hvað varðar opinber fjármál. Hvernig á Seðlabankinn að geta sinnt því hlutverki sínu ef hann stjórnsýslulega heyrir undir sama ráðuneyti? Ég tek því undir það - ég sem þingmaður í þingmannanefndinni svokölluðu lagði til að stjórnsýsluúttekt færi fram á þessum tveimur stofnunum og í framhaldi af henni ætti að skoða hvort þær ætti að sameina, hvort hluti Fjármálaeftirlitsins ætti að fara inn í Seðlabankann aftur og þá hvort við gætum 

Frú forseti. Vegna síðustu orða hv. þingmanns hlýtur maður að furða sig á því hvernig í ósköpunum þetta gengur fyrir sig í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. Ég bið hv. þingmann um að lesa töflu með athugasemdum við þingsályktunartillöguna á bls. 5 þar sem fram kemur að þeir þættir sem hér er verið að tala um að setja inn í eitt öflugt efnahagsráðuneyti eru í einu og sama ráðuneytinu í þessum þremur löndum. Því er öðruvísi háttað á Íslandi og í Danmörku. Hv. þingmaður furðar sig mjög á því sem hún kallar forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Hún telur að ekki eigi að sinna þessu máli, það eigi að leggja það til hliðar, það megi bíða og svo framvegis. Ég ítreka enn einu sinni að hér er ekkert nýtt á ferð. Strax í maí 2009 lagði ríkisstjórnin fram áætlun um það hvernig stjórnskipun í Stjórnarráðinu yrði breytt. Það er ekki rétt sem fullyrt var í andsvörum áðan að ekki hafi verið gerðar athugasemdir við smæð og vanmátt hinna mörgu og tilviljanakenndu ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, bæði í rannsóknarskýrslunni og í þingmannaskýrslunni. Við fórum einmitt yfir það í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun. Þetta hefur sem sagt legið fyrir frá árinu 2009. Á árinu 2010 lagði ríkisstjórnin fram tillögur um breytingar á skipan ráðuneyta. Velferðarráðuneyti var búið til, innanríkisráðuneyti líka, en því var frestað að sameina ráðuneyti og búa til þau ráðuneyti sem hér um ræðir, atvinnuvegaráðuneytið og umhverfis- og auðlindaráðuneytið, og vinna betur að undirbúningi. Á árinu 2011 var lagt fram frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands þar sem gert var ráð fyrir að tekið yrði upp allt annað ferli, allt annað form en tíðkast hafði hingað til við breytingar á ráðuneytum og ríkisstjórnin sjálf skipti með sér verkum. Skilið yrði á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds í þeim efnum. Um það náðist  Mig langar til þess að biðja hv. þingmann um að rifja aðeins upp í hverju sú sátt var fólgin og hverjir stóðu að henni sem varð niðurstaðan og er nú í lögum nr. 115/2011.

Virðulegur forseti. Það vill þannig til að það var ég sem sat í þingmannanefndinni en ekki hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, svo ég veit mætavel hvað þar fór fram. En bara til að leiðrétta það sem hv. þingmaður segir og telur mig misskilja þá er fjármálaráðuneytið í Danmörku eingöngu með fjármálaráðuneyti, og þannig er það líka í Noregi, Svíþjóð og í Finnlandi.  Gerð var sátt þegar umræðan um breytingar á Stjórnarráðinu kom fram. Þá kom tillaga frá hv. þingmönnum 

Frú forseti. Sáttin var gerð þegar hv. þingmenn í stjórnarandstöðu voru ekki tilbúnir að fallast á að taka upp þessa norrænu, og ég vil segja evrópsku reglu þar sem ríkisstjórn skipar sjálf til verka innan sinna vébanda án afskipta þingsins. Þetta mun vera öðruvísi í Finnlandi en á hinum Norðurlöndunum er þetta svona og víðar. Þegar þessi sátt var gerð var ákveðið að hér skyldi tekið upp tiltekið verklag við þetta. Það er það verklag sem við fylgjum hér. Í 2. gr. laga nr. 115/2011 segir, með leyfi forseta, um tillögu sem þessa: „Tillagan skal lögð fyrir Alþingi í formi þingsályktunartillögu sem komi þegar til umræðu og afgreiðslu áður en forsetaúrskurður er gefinn út.“ Það er það sem við erum að gera núna. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins 

Virðulegur forseti. Það er hárrétt sem þingmaðurinn les upp, en það stendur hvenær þessi þingsályktunartillaga á að koma fram.  Og til þess að hrekja enn og aftur það sem hv. þingmaður sagði um Noreg þá stendur hér um fjármálaráðuneyti Noregs: Fjármál norska ríkisins, skattar og gjöld, fjárlög, fjármálamarkaðir, ávöxtun eftirlaunasjóðs, vextir, sjálfbær þróun, fjármálastjórn ríkisins. Þar er ekkert um seðlabanka, fjármálaeftirlit eða annað það sem núverandi ríkisstjórn ætlar að setja inn. Það sem hv. þingmaður Álfheiður Ingadóttir sagði áðan og vísaði um leið til Norðurlandanna er því einfaldlega bull. 
            

Virðulegur forseti. Ég vil greina hæstv. forseta frá því í ljósi þeirra umræðna sem urðu við atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar í dag þar sem tekist var á um hvernig forgangsröðun mála ætti að vera á dagskrá þingsins í dag. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, sem hér hefur talað hátt og mikið, vændi okkur í stjórnarandstöðunni um að taka þingið í gíslingu og hleypa ekki mikilvægum málum á dagskrá. Það skal upplýst hér að í kjölfar þessara orðaskipta fór ég ásamt varaformanni þingflokks Framsóknarflokksins þess á leit við forseta þingsins að hún beitti sér fyrir því að máli því sem við ræðum núna, lokamálinu á dagskrá, sem er stjórnarskrármálið,  
             Frú forseti. Í stuttu máli sagt var þeirri málaleitan hafnað.  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gæta að þeim tímamörkum sem sett eru.

Hæstv. forseti. Ég vil koma hingað upp og staðfesta það sem hv. þingmaður og þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiður E. Árnadóttir, sagði að eftir þá uppákomu sem varð hér í morgun buðum við það að kallaðir yrðu saman formenn þingflokka og farið yfir það hvort ekki væri skynsamlegt að breyta dagskrá þingsins og forgangsraða með öðrum hætti þannig að þau brýnu mál sem svo sannarlega liggja fyrir þinginu gætu komið til 1. umr., klárast og farið til nefnda í næstu viku. Því miður verður að staðfesta það að ekki var vilji til þess hjá stjórnarþingflokkunum. Þess vegna heldur umræðan um Stjórnarráðið áfram eins lengi og þurfa þykir. Og það er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Hún hafnaði því að greiða fyrir þingstörfum, og koma málum sem eru hér á dagskrá, 5. til 15. dagskrármáli, mörg þeirra eru mikilvæg mál, auk þó nokkurra annarra mála, áfram inn í kerfi þingsins. Þetta er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Forgangsröðun stjórnarandstöðunnar er skýr. Hún hefur ákveðið að vera á móti öllum málum hver svo sem þau eru. Það kom skýrt fram síðasta mánudagskvöld þegar hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins tóku meira að segja mál sem varðar styrki til jarðhitaleitar og til hitaveitna á köldum svæðum …  Málið er að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, varaformaður þingflokks Framsóknarflokksins og formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, hröktust undan harðri gagnrýni sem kom fram í morgun á þetta vinnulag, á þessa afstöðu og þess vegna komu þeir á fund hér síðdegis og báðu um að fá að breyta um afstöðu og þeir væru tilbúnir allt í einu til að taka öll mál á dagskrá, m.a. raforkumálið, sem þeir voru ekki tilbúnir til að hleypa í gegn á mánudaginn var. Þetta er málið, frú forseti, þetta er forgangsröðun stjórnarandstöðunnar.

Virðulegi forseti. Hér fengum við dæmi um það hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hvernig hægt er að snúa hlutunum algerlega á hvolf. Þingmenn stjórnarflokkanna hafa verið að gagnrýna okkur fyrir einhvers konar málþóf í þessu máli sem umræðan hefur þó ekki staðið lengur um en raun ber vitni. Í framhaldi af þeirri ömurlegu umræðu sem varð þegar við hófum þingfund í morgun var tekin ákvörðun um að greiða fyrir þingstörfum, bjóða stjórnarflokkunum að taka inn 15 mál, þar á meðal það mál sem hv. þingmaður nefndi áðan í ræðustól, og afgreiða þau til nefnda, 15 þingmál. Nei, því var hafnað. Hér er búið að snúa öllu á hvolf. Það er alveg ljóst hver forgangsröðun ríkisstjórnarflokkanna er og alveg ljóst að samningsvilji er enginn í herbúðum þeirra, enginn. Svo geta menn staðið hér og gagnrýnt stjórnarandstöðuna fyrir þetta mál sem mjög djúpstæður ágreiningur er um, við höfðum hugsað okkur að tala þannig í því að málflutningur 

Frú forseti. Um það mál sem við höfum verið að ræða er gríðarlegur ágreiningur. Tveir fyrrverandi hæstv. ráðherrar eru mótfallnir málinu og hafa gert alvarlegar athugasemdir við það, þ.e. tveir fyrrverandi hæstv. ráðherra og núverandi hv. þingmenn,  Ég held að vísa verði öllu sem kemur fram hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur til föðurhúsanna. Hér eru menn að sýna fullan vilja til að taka mál á dagskrá, m.a. húshitunarmálið sem hv. þingmaður hefur nefnt ítrekað í dag, 

Forseti. Rétt er að það komi fram hérna vegna þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað varðandi meint samningstilboð stjórnarandstöðunnar og samkomulag um lausn á þeirri dagskrá sem er hér í dag, þ.e. að ljúka henni með einhverjum hætti. Þar var í raun og veru ekki um samningstilboð að ræða heldur tilkynningu sem ekki var hægt að semja um að öðru leyti en því sem kom fram frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins og varaformanni þingflokks Framsóknarflokksins, þar á meðal varðandi það mál sem við erum að ræða núna og síðasta mál á dagskrá. Þannig að það komi alveg skýrt fram að sérstaklega var tekið fram af þeirra hálfu að þau mál væru ekki umsemjanleg. Að öðru leyti var ágætlega tekið í tilboð þingflokksformanna tveggja og þau rædd í fullu bróðerni. En ef fólk ætlar að semja um slík mál, samningar eru á milli aðila sem annaðhvort deila eða eru að ná einhverju samkomulagi en ekki einhliða tilkynning eins og þarna var um að ræða því miður.

Hæstv. forseti. Eins og ég skildi umræðuna sem átti sér stað í morgun var uppi gagnrýni á það að umræður væru miklar um stjórnarráðsmálið og þær umræður yrðu til þess að tefja það að ýmis önnur mál á dagskrá þingsins kæmust til nefnda. Í fullum og einlægum samkomulagsvilja komu þingflokksformenn eða fulltrúar þingflokka Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks því á framfæri að það væri þeim ekkert á móti skapi og jafnvel bara hið besta mál ef þau mál sem áður hafði verið talað um að þyrftu að komast til nefnda yrðu afgreidd. Því var komið á framfæri við bæði forseta og þingflokksformenn stjórnarflokkanna. En þegar á reyndi var áhugi þeirra á því að koma þessum málum til nefnda ekki meiri en svo að það kom ekki til greina 

Virðulegur forseti. Það er ódýrt að ræða samninga og forgangsröðun og segja að það sé einstakur vilji stjórnarandstöðunnar að gera hlutina svona og svona. Það er einfaldlega þannig, og það veit hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sem lét þau ummæli falla, að þegar komið er að þessum árstíma eru það stjórnarfrumvörp oftar en ekki og frumvörp stjórnarmeirihlutans sem sett eru á dagskrá vegna þess að það er ósk þeirra að þau mál fái framgang og fari til nefndar. Sum mál eru þannig, m.a. það mál sem hér er rætt, 4. dagskrármálið, að það þarf ekki að fara til nefndar. Þetta er þingsályktunartillaga, hún er búin að fara inn í þá meintu þinglegu meðferð sem hún átti að fara í og er hér til umræðu en öll hin málin eða flest þeirra, að undanskildu að ég held 15. málinu, eru mál sem stjórnarmeirihlutinn 

Virðulegur forseti. Það var vondur bragur á þinginu í morgun og ég held að við ættum öll að líta í eigin barm. Þess vegna er það algerlega með ólíkindum að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, sem greinilega getur ekki litið í eigin barm, segir að við höfum hrakist undan harðri gagnrýni. Þvílík fjarstæða. Málflutningurinn í morgun var þannig að stjórnarandstaðan væri að koma í veg fyrir þinglega meðferð mála og að hér væri eftir helgi áætlað að hafa nefndadaga þar sem nefndirnar væru tómar af málum. Þess vegna og með brag þingsins og sóma okkar allra þar á meðal, ég veit ekki hvort því sé viðbjargandi, 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason sneri hlutunum aftur á hvolf áðan þegar hann sagði að það væri enginn samningsvilji hjá stjórnarandstöðunni.

Ég sagði það ekki, Jón.

Hann sagði að það væri enginn samningsvilji. Við hefðum komið fram með tilboð  Hæstv. forsætisráðherra sýndi sitt rétta andlit hér í morgun 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa hæstv. ráðherra á réttan hátt samkvæmt reglum þingsins og að virða þann tíma sem gefinn er til að ræða fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, hæstv. forsætisráðherra steytti hér hnefann í morgun og sagði hv. þingmönnum að það væri alvanalegt að mál væru afgreidd á færibandi, það væri alvanalegt og fullkomlega eðlilegt að mál væru afgreidd á færibandi í þinginu. Frú forseti. Maður fer að verða dálítið þreyttur á því að þeir forustumenn ríkisstjórnarinnar sem hér eru líti á Alþingi sem stimpilpúða á þessu færibandi. Þetta gengur ekki lengur. Við horfum upp á það í því máli sem hér er á dagskrá, það mál fékk ekki eðlilega þinglega meðferð vegna þess að það átti að fara á þessu svokallaða færibandi í gegnum þingið. Svo kemur tilboð fram frá fólki sem vill gera breytingar um að taka mál á dagskrá og koma þeim til nefnda en þá kemur þetta sama færiband og hnefi hæstv. forsætisráðherra upp í loftið og hindrar það að við náum nýjum vinnubrögðum og 

Frú forseti. Hún er óskapleg þessi viðkvæmni og sýnir að sannleikanum verður hver sárreiðastur. 

Virðulegi forseti. Mér finnst skynsamlegt að við nýtum nefndadaga í næstu viku eins vel og við getum. Samkvæmt starfsáætlun þingsins er gert ráð fyrir því að mánudagur, þriðjudagur og miðvikudagur séu nefndadagar. Það er fimmtudagur í dag. Allt frá upphafi hefur legið fyrir að mikill ágreiningur er um það mál sem hér er á dagskrá. Það liggur fyrir að stjórnarandstaðan og einstakir stjórnarþingmenn setja fyrirvara við þetta mál og gera við það athugasemdir. Tveir fyrrverandi hæstv. ráðherrar stjórnarmeirihlutans lýsa andstöðu sinni við það. Þegar þannig er í pottinn búið er skynsamlegt að leggja málið til hliðar um sinn og hleypa að þeim 15 málum sem stjórnarandstaðan hefur boðist til að liðka fyrir til að koma þeim nefndar, mál sem ríkisstjórnin sjálf hefur litið á sem mikilvæg mál til að koma til nefndar og vill að þau komist til nefndar. Stjórnarandstaðan er að liðka fyrir því. Það er afskaplega óskynsamlegt 

Hæstv. forseti. Það er með ólíkindum að hlusta á þá stjórnarliða sem koma hingað upp. Hingað kemur hv. þm. Álfheiður Ingadóttir trekk í trekk og talar um mánudagskvöld og frumvarp sem hún fer varla ekki rétt með um hvað fjallar, það fjallar um húshitunarstyrki, um hitaveitu en hefur nánast ekkert með raforku að gera. Það mál var til umfjöllunar á mánudagskvöld daginn fyrir frídaginn 1. maí þegar flestir þingmenn voru farnir úr húsi og stjórnarmeirihlutinn með ofbeldi þvingaði inn fund með stuttum fyrirvara án þess að nokkur hefði hugmynd um. Það er ekkert skrýtið að menn hafi ekki viljað fara í öll þau mál sem þar voru á dagskrá, einfaldlega vegna þess að þingmenn voru út um allar koppagrundir, enda þurfa menn ekki að mæta á fyrirspurnafund á mánudegi og vissu ekki af þessum fundi. Í dag er aftur á móti á dagskrá fullt af málum sem við vildum gjarnan 

Virðulegur forseti. Ef mönnum er alvara með að ná samkomulagi um dagskrána, ef mönnum er alvara með að það sé brýnt að mál komist til nefnda, þá hljótum við að geta orðið sammála um að fresta umræðunni um 4. dagskrármálið og klára hin 15. Við getum bara hafið aftur umræðu um 4. dagskrármálið að þeim 15 málum loknum, ef hv. stjórnarliðum er einhver alvara með því sem þeir sögðu í morgun. Þá geta menn ekki í samningaviðræðum sagt, hvorki stjórnarandstaðan né stjórnarmeirihlutinn: Ég ætla bara að ráða, þið eigið að fara eftir því. Samningar eru um þetta, það er ágreiningur um 4. mál en menn geta komið sér saman um að afgreiða hin málin. Af hverju í ósköpunum, virðulegur forseti, er það ekki gert?

Virðulegur forseti. Það gætti ákveðins misskilnings í ræðu þingmanna um það sem ég sagði áðan. Til að ítreka það sem ég sagði þá var vel tekið í tilboð stjórnarandstöðunnar á þingflokksformannafundi í dag eða það sem við héldum að væri tilboð. Það reyndist síðan ekki umsemjanlegt, þ.e. varðandi málið sem er á dagskrá í dag og gengið var eftir. Nú skal ég segja ykkur eitt. Ég skal gera stjórnarandstöðunni það tilboð, héðan úr þessum stól, að við tökum þau mál á dagskrá sem næst eru þessu máli, frá 5.–12. máli eða 15 mál eða hvað þau eru mörg, afgreiða þau til nefndar og í leiðinni skulum við semja um hvenær við ætlum að ljúka umræðunni um Stjórnarráðið, hvort það verði einn dagur eða tveir í það, morgundagurinn, fimmtudagur í næstu viku eða hvenær sem er. Við skulum semja um lok þess máls í leiðinni þannig að eitthvert skipulag komi á umræðuna og afgreiðslu mála. Þetta er tilboð um lausn á þessu máli í dag og ég skora á stjórnarandstöðuna að taka því boði.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Björn Valur Gíslason og aðrir verði að átta sig á því að ágreiningurinn sem er um 4. dagskrármálið, Stjórnarráðið, hefur ekki verið leiddur til lykta eða leystur. Það sem fyrir okkur í stjórnarandstöðunni vakti var að bregðast við réttmætum ábendingum um að löng umræða um 4. dagskrármálið tefði fyrir afgreiðslu annarra mála, og út af fyrir sig töldum við það bara nokkuð rýmilegt og eðlilegt miðað við þær umræður sem fram fóru í morgun. En á hinn bóginn hljótum við að áskilja okkur rétt til að halda uppi þeim umræðum um 4. dagskrármálið, eða önnur mál sem síðar kunna að koma, sem þörf krefur. Það var eitt sem kom fram í umræðum fyrr í dag hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem rétt er að gera ákveðna athugasemd við, það varðar umræður um húshitunarkostnaðinn á mánudagskvöld. Ég held að það sé misskilningur hjá henni að þó að rætt hafi verið 

Virðulegi forseti. Hér er boðið upp á að taka þau mál sem eru næst í röðinni á dagskrá og ræða þau en þá kemur stjórnarandstaðan og segir: Við ætlum að ræða áfram um hitt málið. Þýðir það það að þegar Stjórnarráðið kemst aftur á dagskrá hefjist annað málþóf eða töf, eða hvað við köllum þetta, málþóf er það þó? Er það þannig að stjórnarandstaðan ætlar ekki að afgreiða þetta mál? Hún er með minni hluta en ætlar ekki að afgreiða málið, hún talar bara í 48 tíma … 

Virðulegi forseti. Það er mjög auðvelt að stafa það tilboð - er ég kominn í ræðu?  Frú forseti. Ég get ekki látið hjá líða að halda aðeins áfram með þann hluta af þeirri umræðu sem fór fram áðan undir fundarstjórn og snýr að forgangsröðun. Það er nokkuð ljóst að ríkisstjórnin og stjórnarliðar á þingi hafa tekið þá undarlegu ákvörðun, að mínu viti og mjög margra, að setja þetta mál í forgang. Hér sagði hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir áðan að stjórnarandstaðan væri í minni hluta en það verður að segjast alveg eins og er að ríkisstjórnin er líka í minni hluta með þetta mál þar sem tveir af meðlimum hennar, fyrrverandi ráðherrar og stjórnarþingmenn, hafa báðir lýst yfir andstöðu við það. Ríkisstjórnin er því væntanlega í minni hluta með málið og það er í fullkominni óvissu og ágreiningi í þinginu. 
             Samt sem áður hefur ríkisstjórnin greinilega tekið þá ákvörðun að þetta sé forgangsröðunin. Hún gerir það þrátt fyrir að ekki sé samstaða í hennar eigin röðum um svona miklar breytingar svona seint á kjörtímabilinu, sem margir hafa lýst efasemdum um að muni skila nokkru öðru en kostnaði upp á allt að 250 millj. kr. í húsabreytingar fyrir utan annan kostnað. Þetta mál skal afgreitt fyrst allra mála og öllum öðrum málum skal ýtt frá, málum er varða skuldir heimila eins og til að mynda nokkur sem eru hér á dagskrá ef ég man rétt. Með leyfi forseta, þá er hér til að mynda mál nr. 12, nauðungarsala, aðför, meðferð einkamála og fjármálafyrirtæki, og mál nr. 13, greiðsluaðlögun einstaklinga. Þessi mál snúa að því að létta líf þeirra sem eru í mjög erfiðri skuldastöðu, kannski komnir í skuldaaðlögun og jafnvel inn í dómskerfið. En ríkisstjórnin velur að tala um Stjórnarráðið daginn út og daginn inn. Ég lofaði því, þegar ég hélt að ég væri að fara að ræða fundarstjórn, að stafa ofan í hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur hvert tilboðið hefði verið sem við þingflokksformenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins gerðum fyrr í dag. Við buðum að taka þetta mál til hliðar og ræða hin málin á dagskrá þingsins, og vegna þess að þetta voru viðræður um hvort hægt væri að gera eitthvað frekar þá vorum við auk þess tilbúnir að taka enn fleiri mál á dagskrá sem ekki voru á dagskrá þingsins og setja á nýjan fund. Við vorum tilbúnir að taka þau líka á dagskrá  
             Talandi um að einhverjar samningaviðræður séu um að stjórnarliðar geti stungið upp á einhverju allt öðru, þá bíður það bara þess tíma sem við þurfum. Ég minni á að við erum í síðari umræðu um þingsályktunartillögu um breytta skipan Stjórnarráðsins, en hvað bíða mörg mál okkar áður en við klárum samkvæmt starfsáætlun 31. maí? Það eru fjölmörg mál. Hefði ekki verið skynsamlegt að koma þeim af stað í ferlið? Við þurfum án efa að setjast oft niður í næstu viku og á næstu vikum til að ljúka þeim fjölmörgu málum sem eru á dagskrá þingsins. Mörg hver eru brýn að mati ríkisstjórnarinnar og mörg hver þess eðlis að þau þurfa verulega umræðu, til dæmis fiskveiðistjórnarfrumvarpið, rammaáætlun og önnur í þeim dúr sem komu mjög seint inn í þingið og hafa fengið afleita dóma úti í samfélaginu meðal umsagnaraðila og einnig sérfræðinga sem ríkisstjórnin sjálf hefur fengið til að meta frumvörpin. Það hefði auðvitað verið miklu skynsamlegra að sýna að menn væru tilbúnir til að klára 15–16 mál og setja þau í ákveðið ferli og halda áfram og taka síðan þetta ágreiningsmál ásamt öllum hinum í stærri umræðu um það hvernig við ætlum að reyna að ljúka málum fyrir þinglok í vor. En það er val stjórnarmeirihlutans að gera það ekki. Það er forgangsröðun hans og sú er sýn hans. Þetta sýnir vinnubrögð stjórnarliða og það sem ræður för þeirra, það er alveg ljóst. Í þeim ræðum sem stjórnarliðar hafa haldið í þessari umræðu og eru nokkrar, hafa þeir valið, í stað þess að svara mörgum þeim spurningum sem hér hefur verið velt upp um forsendur og afleiðingar þess að fara í þessar breytingar, að tala mjög mikið um vinnubrögðin eins og þau voru árið 2007 eða fyrr. Þeir segja að þau hafi verið jafnvel enn verri en nú og þess vegna sé í lagi að gera þetta svona. Það lýsir ekki góðum vinnubrögðum að mínu viti. Ég hefði talið eðlilegra að menn væru tilbúnir að svara mörgum af þeim spurningum sem hér hefur verið varpað fram, til að mynda um skýrslu starfshópsins sem kom fram eftir fyrri umr. Fyrri umr. var mjög krampakennd af því að skýrslan hafði ekki komið fram og með tillögunni voru aðeins tvær blaðsíður sem sneru að þessum miklu breytingum. Í lokaræðu sinni sagði hæstv. forsætisráðherra að það væru til frekari gögn og yrðu sýnd seinna. Þau komu svo seinna. Sumir hafa kallað þetta broskallaskýrslu. Það er margt áhugavert í henni en hún sýnir að menn hafa tekið ákvörðun um að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið og síðan fyllt í eyðurnar og það er mjög margt. Menn hafa verið spurðir hvað það þýðir. Broskarlarnir og fýlukarlarnir snúast um það. Það virðist líka vera byggt að stóru leyti á áliti fyrrverandi stjórnarformanns Fjármálaeftirlitsins, að minnsta kosti fylgir skýrslunni bæði minnisblað og greinargerð eftir hann sem virðist vera allsráðandi í þeirri för að breyta efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Ég spyr: Var besti ráðgjafinn sem hægt var að fá fyrrverandi stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins í hruninu? Ég efast um það. Í andsvörum mínum við hv. þm. Árna Pál Árnason í fyrri umræðu þessa máls ræddi ég hvort ekki hefði verið skynsamlegra að fara eftir þeirri tillögu þingmannanefndarinnar sem samþykkt var 63:0 og fara fyrst í stjórnsýsluúttekt á þessum mikilvægu fjármála- og eftirlitsstofnunum, Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum, og að í kjölfarið færi fram eftirfarandi úttekt á vegum Alþingis, eins og stendur í skýrslu þingmannanefndarinnar í 3. lið, II. kafla, á bls. 16, með leyfi forseta: „Stjórnsýsluúttekt á Fjármálaeftirlitinu og Seðlabanka Íslands. Á grundvelli hennar verði metnir kostir og gallar þess að sameina starfsemi stofnananna í þeim tilgangi að tryggja heildaryfirsýn yfir kerfisáhættu, fjármálalegan stöðugleika og ábyrgð á samræmingu viðbragða.“ Ég spyr: Hefði ekki verið skynsamlegra að fara í þetta verkefni fyrst áður en menn fóru hlaupandi milli ráðuneyta, að því er virðist í eins konar hringleikahúsi, með þessar stofnanir? Ég hefði talið það. Og í sömu ályktun þingmannanefndar sem samþykkt var með atkvæðatölunum 63:0 var sagt að endurskoða þyrfti lög um Stjórnarráð Íslands. Það stóð hins vegar hvergi að þeim ætti að fækka í átta. Það stóð hvergi að það ætti að hræra til að mynda með Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann og færa á milli stofnananna fyrstu tvö, þrjú árin á þessu kjörtímabili. Það stóð ekki. Í skýrslu þingmannanefndarinnar stendur hins vegar að hún telji mikilvægt að við endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands komi fram hvaða reglur eigi að gilda um pólitíska starfsmenn ráðherra. Hverjar verða þær, núna þegar hugmyndir eru uppi um fjölda aðstoðarráðherra? Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Þá verði verklag innan ráðuneyta samræmt sem og skráning samskipta. Auk þess telur þingmannanefndin nauðsynlegt að eytt verði óvissu um hvernig ráðuneyti hafi eftirlit með þeim sjálfstæðu stofnunum sem undir þau heyra.“ Höfum við fengið að vita hvaða stofnanir eigi til að mynda að fylgja atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti eða eigi að fara inn í auðlinda- og umhverfisráðuneyti? Nei, það er ekki skýrt. En hvað stendur í þingmannaskýrslunni? Þetta var talið mjög mikilvægt. Ég ætla að halda áfram með skýrslu þingmannanefndarinnar og kem aftur að því sem snertir efnahags- og viðskiptaráðuneytið, Fjármálaeftirlit og Seðlabanka. Á bls. 11 segir, með leyfi forseta: „Jafnframt er nauðsynlegt að skýrt verði hvaða stofnun sé ætlað það hlutverk að hafa heildaryfirsýn yfir kerfisáhættu, fjármálalegan stöðugleika og bera ábyrgð á að samræma viðbrögð. Skerpa þarf á verkaskiptingu stofnana ríkisins og afmarka betur skyldur einstakra stofnana og embættismanna. Þá bendir þingmannanefndin á að brýnt er að í ráðuneytum sé til staðar sú fagþekking og reynsla sem nauðsynleg er til að sinna þeim verkefnum sem ráðuneytunum ber.“ Er það að hræra í ráðuneytum, fækka þeim og hlaupa með stofnanir eins og Fjármálaeftirlit og Seðlabanka á milli þeirra, í samræmi við þetta? Uppfylla þessar breytingar þær kröfur og tillögur sem voru samþykktar 63:0? Nei, þær gera það ekki, frú forseti. Það er einfaldlega þannig. Ég verð að segja eins og er að það veldur mér verulegum vonbrigðum að við skulum fyrst og fremst að vera að fjalla um vinnubrögð, hversu léleg þau séu, og form í stað þess að ræða hvort í raun og veru sé verið að gera þær breytingar sem samþykkt var að stjórnsýslan ætti að gera, því hún fékk verulegan áfellisdóm í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og í þingmannaskýrslunni. Það hefði verið miklu eðlilegra að rökin sem sett voru fram í greinargerð hæstv. forsætisráðherra með þingsályktunartillögu hennar hefðu hreinlega verið tilvísun í þessa skýrslu og sagt: Hér náum við þessu fram. Í stað þess hafa stjórnarliðar, hæstv. forsætisráðherra og framsögumenn málsins komið ítrekað fram í vetur og jafnvel fyrr og vísað óljóst til þess að breytingar á Stjórnarráðinu, fækkun ráðuneyta, séu gerðar vegna þeirrar kröfu sem komi fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannaskýrslunni. Svo er ekki. Ég vil taka eitt dæmi sem hefur margoft verið nefnt en það er endurreisn Þjóðhagsstofnunar eða sambærilegrar stofnunar. Niðurstaða þingmannanefndarinnar var ekki sú að hún yrði á vegum framkvæmdarvaldsins. Samt koma stjórnarliðar, hæstv. forsætisráðherra og ýmsir aðrir hv. stjórnarþingmenn ítrekað upp og halda því fram að það að stofna Þjóðhagsstofnun undir framkvæmdarvaldinu væri gert til að uppfylla kröfur sem komu fram í þingmannaskýrslunni. Það er rangt. Sú tillaga var einmitt gerð til að styrkja stöðu þingsins. Það mætti fara ýmsar leiðir til þess og væri áhugavert að ræða ef maður hefði meiri tíma til þess. Hin hliðin er síðan þær yfirlýsingar sem menn hafa kastað fram án þess að koma með einhver gögn þar að lútandi, fyrr en nú, um að hér sé verið að færa allt í átt að norrænu velferðarkerfi, norrænni stjórnsýslu og uppsetningu á stjórnskipun eins og er á Norðurlöndum. Ég fór nokkuð ítarlega yfir það í fyrri ræðu minni að þetta væri ekki tilfellið. Það hefur komið fram hjá hv. þingmönnum í dag, til að mynda hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, að umhverfisráðuneytin á Norðurlöndum eru hrein umhverfisráðuneyti, ef við getum orðað það svo, þau fjalla um þrengra svið en nýju umhverfis- og auðlindaráðuneyti er ætlað að sinna. Það er líka alrangt að á Norðurlöndum hafi verið sett á laggirnar atvinnuvegaráðuneyti sem taki yfir alla atvinnuvegi landsins og þar með fjármálamarkaðina. Það er alrangt. Í flestum þessara landa, og þá vil ég einkum nefna Noreg, eru bæði til landbúnaðarráðuneyti, sjávarútvegsráðuneyti og síðan atvinnuvegaráðuneyti sem fer með aðra þætti. Það er alrangt að hér sé verið að færa stjórnskipun á Íslandi í átt að norrænu fyrirkomulagi. Það er alrangt. Það hefði kannski verið betra að menn hefðu undirbyggt þær yfirlýsingar sem þeir hafa varpað fram á liðnum missirum, með raunverulegum gögnum, en þau hefðu vissulega sýnt að menn hefðu ekki getað haldið þessu fram af því að þetta er rangt. Við spurðum ítrekað við fyrri umræðuna hvernig uppskiptingin ætti að vera á einstökum stofnunum milli ráðuneytanna. Þetta skiptir gríðarlegu máli. Það skiptir gríðarlegu máli, frú forseti, hvar einstakar stofnanir eru hýstar. Það verður að segjast eins og er að hugmyndir ríkisstjórnarinnar í þá átt hafa ekki verið góðar. Til að mynda má nefna þær breytingar sem voru í farvatninu um stofnun Farsýslunnar, þar sem átti að stokka upp stofnanir innanríkisráðuneytisins og búa annars vegar til stjórnsýslueiningu og hins vegar framkvæmdaeiningu - í miðju kafi hættu menn við þær og fóru einhverja allt aðra leið. Það var trúlega vegna þess, fyrst og fremst, að innan Vegagerðarinnar var mikil andstaða við þetta og menn guggnuðu á því að klára það verkefni. Það átti að skipta upp Vegagerðinni, það átti að vera uppskipting á Flugstoðum eða Isavia og fleiri slíkum stofnunum. Síðan má nefna þá hugmynd að leggja niður Siglingastofnun og færa verkefni hennar hingað og þangað. Siglingastofnanir eru aftur á móti til á Norðurlöndunum og hafa sinnt m.a. sambærilegum verkefnum og íslenska stofnunin. Þar hafa menn átt í samskiptum á norrænu samskipta- og samvinnusviði, til að mynda um rannsóknir á norðurslóðum sem er eitt af mjög mikilvægum verkefnum sem við framsóknarmenn höfum sett ofarlega á lista yfir þau verkefni sem við viljum helst vinna að. Meira að segja hefur núverandi ríkisstjórn gert það og er það vel. En nú á allt í einu að leggja stofnunina niður og þar af leiðandi eðlileg samskipti og samskiptaleiðir við stofnanir erlendis. Það er algerlega óljóst hvar til að mynda rannsóknir á norðurslóðum lenda. Síðast heyrðum við af þeirri hugmynd að þær heyrðu jafnvel undir utanríkisráðuneytið. Einnig má nefna hugmyndir um mikilvægar stofnanir eins og til að mynda Hafrannsóknastofnun. Það er fullkomlega óeðlilegt, ef menn fara í eins miklar breytingar og hér eru lagðar til á stjórnkerfinu, að ekki liggi fyrir hvar Hafrannsóknastofnun verði og hvort þeir þættir sem hún sinnir verði allir á sama stað. Það er líka fullkomlega óeðlilegt að óljóst sé hvar sumir þættir ýmissa annarra stofnana lenda, sérstaklega rannsóknarþættirnir. Þetta sýnir sig einna best, frú forseti, ef menn skoða fylgigögn starfshópsins. Þar er því lýst hvernig uppsetningin er annars staðar á Norðurlöndum og þar kemur það fram, algerlega þvert á það sem stjórnarliðar hafa haldið fram, að þar eru stofnanirnar undir viðkomandi ráðuneytum og eðlilegt samstarf íslenskra aðila hefði þá verið við þau. Nú verður það á milli annarra ráðuneyta. Við þekkjum það á Íslandi að nógu erfitt virðist vera að eiga samskipti á milli ráðuneyta, jafnvel innan sama flokks. Hvernig verður það þá ef menn ætla að eiga samskipti á milli landa og í einu landinu séu stofnanirnar settar undir umhverfis- og auðlindaráðuneyti en annars staðar heyri þær til að mynda undir landbúnaðar- eða sjávarútvegsráðuneyti, svo dæmi séu tekin?

Hæstv. forseti. Það voru nokkur áhugaverð atriði sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom inn á í ræðu sinni. Eitt af þeim var það hvar stofnanir og verkefni eiga nákvæmlega að vera vistuð. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu er harla óljóst, svo að ekki sé meira sagt, hvar einstök verkefni sem undir þessi ráðuneyti heyra eiga að lenda. Hann nefndi nokkur dæmi um það og meðal þess sem þar kom fyrir voru málefni stofnana á fjármálamarkaði. Það er kannski sérstakt athugunarefni að farið sé í þessa breytingu með þeim hætti sem ætlunin er að gera varðandi efnahagsmál og fjármálaráðuneyti þegar ljóst er að sú breyting eða breytingartillaga á sér allt annan og skemmri aðdraganda en aðrar þær hugmyndir sem hér eru til umræðu, sem vissulega hafa komið upp í umræðunni á þingi undanfarin tvö til þrjú ár. En þetta með sameiningu efnahagsmála og fjármálaráðuneytis er eitthvað sem dettur inn í þessa umræðu nú í vetur, sennilega í desember eða janúar, að því er virðist miðað við gögn málsins. Ég vildi spyrja hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson hvað honum finnist um það að nú heyrir starfsemi mikilvægra stofnana á borð við Seðlabanka og Fjármálaeftirlit til þessara ráðuneyta. Nú er í gangi á vegum efnahags- og viðskiptaráðherra, raunar sett af stað af fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, töluvert viðamikil greiningarvinna á stöðu og stofnanakerfi á þessu sviði. Ég spyr hv. þingmann: Hvað finnst honum um það að verið sé að fara í þessar breytingar áður en þeirri vinnu er lokið og áður en sú nefnd skilar af sér?

Hæstv. forseti. Eins og ég nefndi í ræðu minni áðan, og kom kannski betur inn á í ræðu við fyrri umr. þessa máls, þá verður það að segjast eins og er að það vakti nokkra undrun mína þegar fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, hv. þm. Árni Páll Árnason, lýsti því hver staðan á þessu verkefni væri. Eins og hv. þm. Birgir Ármannsson lýsti hafði vinna verið þar í gangi, búið að setja bæði fjármuni og sérfræðinga til verka og menn hefðu verið í ákveðnum farvegi. Ég spurði hv. þm. Árna Pál Árnason þá hvort honum hefði ekki fundist eðlilegt að fara í stjórnsýsluúttektina á Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum eftir hrun, hvort menn væru búnir að átta sig á því hvort þessar stofnanir hefðu þau tól og tæki og væru að vinna eins og til væri ætlast. Þá svaraði hv. þingmaður því á þann veg að það hefði verið ákjósanlegt og æskilegt en á þessari samþykkt hefði verið einn galli, að Alþingi hefði aldrei samþykkt fjárveitingu til að fara í það verkefni. Ég verð að segja eins og er að þegar síðan ríkisstjórnin er tilbúin allt að því „úforvarendis“ - hv. þingmaður, þáverandi ráðherra, lýsti því að það hefði aldrei verið rætt meðan hann var í ríkisstjórn að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið og færa Fjármálaeftirlitið og Seðlabanka til. Það virðist hafa verið órætt innan Samfylkingarinnar þegar sú ákvörðun var tekin af framkvæmdarvaldinu. En þá eru allt í einu til 250 millj. kr. hugsanlega til að setja í einhverjar breytingar á byggingum. Það er merkilegt ef menn voru ekki tilbúnir til að fara í undirstöðukannanirnar til að undirbyggja þar hvar hlutirnir ættu að vera. Ég hefði viljað sjá þá vinnu kláraða. Þá gæti ég fjallað um það hvar skynsamlegast væri að þessar stofnanir væru vistaðar og hvort þær ættu að starfa einar sér eða saman.

Hæstv. forseti. Þetta er hárrétt sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson talar hér um, það er svolítið sérkennilegt að stundum er til nægur peningur og stundum enginn. Til dæmis hefur alveg örugglega verið til peningur fyrir töluverðri ráðgjafarvinnu í aðdraganda þessa máls, bæði varðandi auðlinda- og umhverfisráðuneyti og þá vinnu sem virðist hafa átt sér stað veturinn 2010–2011 í því sambandi. Svo hefur hún eitthvað kostað þessi sérfræðingavinna í janúar og febrúar vegna efnahags- og viðskiptaráðuneytis og fjármálaráðuneytis svo að maður tali ekki um að menn eru tilbúnir til að setja háar fjárhæðir í húsnæðiskostnað, eiginlega breytingar hvað eftir annað á því sviði. En þegar kemur að því til dæmis að efla nefndasvið hér á þingi og efla möguleika þingsins til að ráða sérfræðinga til starfa þá er ekki til nokkur einasti eyrir til að setja í slík verkefni.

Virðulegi forseti. Ég fór í ræðu minni áðan aðeins yfir skýrslu þingmannanefndarinnar þar sem helsta niðurstaðan var sú, og það kom reyndar fram í rannsóknarskýrslu Alþingis, að nauðsynlegt væri að styrkja Alþingi. Aftur á móti setti hæstv. forsætisráðherra strax á laggirnar starfshóp um hvernig ætti að styrkja framkvæmdarvaldið. Það er nokkuð augljóst að það hefur orðið ofan á hjá þessari ríkisstjórn á þessu kjörtímabili að styrkja framkvæmdarvaldið. Mest sýnist mér þó reyndar að peningarnir hafi farið inn í stofnanir. Margar eftirlitsstofnanir hafa tútnað ótrúlega út en eitthvað hefur þó vonandi farið inn í ráðuneytin. Alla vega hafa verulegir fjármunir farið í þær breytingar sem gerðar hafa verið, það hefur komið fram. Og eins hafa verulegir fjármunir farið í að fá sérfræðinga til liðs við málið til að sýna fram á að það sé skynsamlegt. Ég veit til þess að ýmsir aðilar voru kallaðir til samráðs en þeir upplifðu allir að búið væri að taka allar ákvarðanir og það skipti litlu máli hverju þeir svöruðu sérfræðingahópnum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á nokkra athyglisverða punkta í ræðu sinni og gerði töluvert að umtalsefni það sem oft hefur verið vitnað í með öfugmælum, sem er ekki nýtt af hálfu stjórnarmeirihlutans, þar sem verið er að vísa í skýrslu þingmannanefndarinnar. Hann rakti það hvernig einstaka hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn hefðu jafnvel ekki farið rétt með eða að minnsta kosti túlkað niðurstöður á annan veg en skilningur þeirra sem sátu í nefndinni var. Þegar þetta var samþykkt 63:0 - sennilega eina málið á þessu þingi - höfðu menn uppi mikinn lofsöng um það að þetta þýddi ný vinnubrögð og breytt vinnubrögð og nú mundu menn læra af hruninu, styrkja þingið og þar fram eftir götunum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort honum finnist að það markmið hafi gengið eftir. Það er kannski nóg að rifja upp það sem gerðist hér undir störfum þingsins þegar menn voru að ræða lög um skeldýrarækt þar sem markmið löggjafans var hugsanlega annað en túlkunin á lögunum, þannig eru þessi vönduðu vinnubrögð. Ég vil einnig fá að spyrja hv. þingmann um það sem er mjög sláandi, eins og komið hefur fram í mörgum ræðum, hringlandahátt með þessar stofnanir, sérstaklega þær er snúa að fjármálamarkaðnum. Ég vil því spyrja hv. þingmann sem á sæti í atvinnuveganefnd - menn höfðu ákveðnar efasemdir og áhyggjur af því þegar búa átti til atvinnuvegaráðuneyti og setja iðnaðarráðuneytið inn en núna koma allt í einu bankamálin og Fjármálaeftirlitið til viðbótar - hvort hann geti sagt mér skoðun sína á því hvort verið sé að stofna ráðuneyti til að færa ákveðin völd undir einstaka hæstv. ráðherra sem í þessu tilfelli er Steingrímur J. Sigfússon, hvort það sé markmiðið með þessum hringlandahætti en ekki það að styrkja stjórnsýsluna.

Frú forseti. Varðandi síðustu spurningu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar þá vil ég svo sem ekki trúa því að menn séu svo skammsýnir í hugsun, þegar þeir leggjast í svo viðamiklar breytingar á stjórnkerfinu, að þeir séu að velta fyrir sér einstaka persónum í ráðuneytum. Þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, var látinn hætta, að því er virtist til að friðþægja hinn stjórnarflokkinn, þurfti að vísu hv. þm. Árni Páll Árnason að hætta líka og það bendir vissulega til þess að persónur spili eitthvað inn í. Varðandi það að bæta fjármálamörkuðum og Fjármálaeftirliti inn í atvinnuvegaráðuneytið, og varðandi þá tilvísun sem hv. þingmaður var með í skýrslu þingmannanefndarinnar, þá las ég upp eina setningu og ég ætla að gera það aftur, með leyfi forseta, á bls. 11: „Þá bendir þingmannanefndin á að brýnt er að í ráðuneytum sé til staðar sú fagþekking og reynsla sem nauðsynleg er til að sinna þeim verkefnum sem ráðuneytum ber.“ Ég verð að segja eins og er að ég á erfitt með að sjá að menn séu að byggja á fagþekkingu og reynslu með því að búa til stórt ráðuneyti, væntanlega byggt á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og iðnaðarráðuneytinu, og setja síðan fjármálageirann inn í það. Væntanlega verður slík þekking byggð upp innan ráðuneytisins og ég ætla ekki að efast um að starfsmenn Stjórnarráðsins geti það á einhverjum tíma. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um að skynsamlegt sé að gera það í lok kjörtímabils þegar svo mikill ágreiningur er um það og allsendis óljóst og ókannað hvort þetta sé besta leiðin. Ég bendi á að enn hefur engin stjórnsýsluúttekt farið fram á Fjármálaeftirliti og Seðlabanka og enn liggur ekki fyrir niðurstaða úr greiningarvinnu sem hv. þm. Árni Páll Árnason setti af stað í tíð sinni sem ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það kristallast kannski allt í lokaorðum hans að þessi vinnubrögð hafi farið af stað án þess að farið hefði verið í þá greiningarvinnu sem hv. þm. Árni Páll Árnason benti réttilega á að æskilegt hefði verið að fara í áður. Nú hafa margir hv. stjórnarliðar reynt að finna rök fyrir því að fara í þessa vegferð, sem er náttúrlega óskiljanlegt í lok kjörtímabils og í ósátt við stjórnarandstöðuna og einstaka stjórnarþingmenn, og ég spyr hvort hv. þingmaður geti tekið undir þau sjónarmið, sem hafa komið fram, að þetta sé til að styrkja og bæta stjórnsýsluna. Það er auðvitað markmiðið, það er fallegt, en mín skoðun er sú að vinnubrögðin séu öfugt við það sem verið er að gera. Þetta setur líka mikla óvissu inn í Stjórnarráðið, inn í ráðuneytin, og það er heldur ekkert víst að næsta ríkisstjórn, sem kemur í síðasta lagi eftir tæpt ár, vilji hafa Stjórnarráðið skipað með sama hætti.

Hæstv. forseti. Í máli mínu áðan og einnig í andsvari við hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, en við sátum bæði í þingmannanefndinni, fór ég yfir niðurstöður þingmannanefndarinnar um breytingar sem þyrfti að gera á lögum um Stjórnarráðið og af hverju þær voru lagðar til. Það stóð hvergi að fækka ætti ráðuneytum niður í átta og byrja einhvern hringleik með undirstofnanir ráðuneytanna. Það stóð hvergi. Það stóð einmitt að styrkja ætti ráðuneytin, auka fagþekkingu, ábyrgð og gagnsæi í stjórnsýslunni. Um það snerist málið. Ég verð að segja eins og er að eftir sameiningu innanríkisráðuneytis og velferðarráðuneytis tók það allt drjúgan tíma og ég er ekki enn sannfærður um að það muni skila sér að fullnustu. Ég held að það sé erfitt fyrir einn ráðherra að hafa yfirsýn yfir þann málaflokk. Ég tel fullvíst að það taki einhvern tíma, jafnvel nokkur ár, að byggja upp fagþekkingu og reynslu innan hvers ráðuneytis sem muni skila sér í skilvirkri opinberri þjónustu og stjórnsýslu.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var um margt mjög áhugaverð. Í ræðu sinni fór hv. þingmaður vel yfir hversu illa undirbúið og ruglingslegt ferlið væri varðandi stofnanir sem heyra undir þau ráðuneyti sem verið er að breyta og hringla með, hversu óskýr verkaskiptingin væri og óljóst hvar forræðið yfir þessum stofnunum og verkefnum þeirra yrði í framtíðinni. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega Siglingamálastofnun og vandamálin varðandi hvar vista ætti norðurslóðaverkefnin, hvort þau ættu allt í einu að eiga heima undir utanríkisráðuneyti, ef ég skildi hv. þingmann rétt. Það minnti mig á annað mál sem var pólitískt áherslumál annars ríkisstjórnarflokksins eins og þetta mál. Það var niðurlagning Varnarmálastofnunar og var haldið af stað í þann leiðangur með strax á fyrsta ári þessarar ríkisstjórnar. Ég og fleiri þingmenn gagnrýndum það verklag að stofnunin skyldi strax lögð niður með dynk og stæl og miklum hvelli og síðan tóku menn að undirbúa hvert þau blessuð verkefni sem stofnunin hafði á sínu borði ættu að fara. Í umræðum um skýrslu utanríkisráðherra um daginn var einmitt verið að ræða að það tímabundna samkomulag sem enn er á milli innanríkis- og utanríkisráðuneytanna hefði gengið ákaflega vel. Því vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um að svo virðist vera í þessu máli sem og í svo mörgum að það snúi allt á hvolf, að slík séu vinnubrögðin hjá stjórnarflokkunum. Getur þingmaðurinn verið mér sammála um að það hefði kannski fyrst átt að byrja á því að hugsa um hvert þessi verkefni ættu að fara og ráðast svo 

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af þeim lykilatriðum sem fjallað var um í þingmannaskýrslunni, svo ég taki hana nú enn og aftur til umræðu. Þar stendur að þingmannanefndin ítreki ábyrgð fagráðherra. Það stendur líka að þingmannanefndin telji að gera verði breytingar á lögum og reglum þannig að komið verði í veg fyrir að einstakir ráðherrar gangi inn á valdsvið og ábyrgðarsvið annarra ráðherra. Varðandi Varnarmálastofnun og niðurlagningu hennar og það sem síðan fylgdi í kjölfarið þá er enn óljóst hver hefur vald og ábyrgð á því sviði. Það sama gæti orðið uppi á teningnum með verkefni sem tengjast farsýslunni og niðurlagningu Siglingastofnunar, sem við höfum ekki fjallað um hér. Eins gæti það orðið raunin varðandi allar þær stofnanir sem við fáum ekki að vita hvert eiga að fara vegna þess að ríkisstjórnin treystir sér ekki til að upplýsa um það, væntanlega til að skapa ekki meiri óróa um mál sem hún hefur ekki meiri hluta fyrir í eigin röðum. Þar með yrði breytingin ónýt fyrir fram. Ef ríkisstjórnin treysti sér síðan ekki til að fara í einhverja þá vegferð sem fyrirhuguð er, sem hún hefur heldur ekki hugsað sér að segja okkur, gæti niðurstaðan orðið tímabundið samkomulag um að viðkomandi stofnanir heyrðu undir tvö ráðuneyti. Þá kemur það ekki í veg fyrir að einstakir ráðherrar gangi inn á valdsvið og ábyrgðarsvið annarra ráðherra. Í mínum huga er það alveg skýrt að þarna er ekki farið eftir þeim niðurstöðum við samþykktum 63:0. Svo ég endi á að vitna til þingmannaskýrslunnar verður verklag innan ráðuneyta samræmt sem og skráning samskipta og það þarf að vera skýrt með hvaða hætti ráðuneyti hefur eftirlit með þeim sjálfstæðu stofnunum sem undir það heyra. Það er sannarlega ekki skýrt ef menn vita ekki einu sinni hvar stofnanirnar eiga að vera.

Virðulegi forseti. Það er mjög athyglisvert sem fram kemur í máli hv. þingmanns og einnig sú tilvitnun sem hann las um að koma verði í veg fyrir að ráðherrar gangi ekki hver inn á valdsvið annars. Svo ég haldi áfram með verkaskiptinguna milli utanríkis- og innanríkisráðherra varðandi öryggis- og varnarmál þá lagði hæstv. utanríkisráðherra fram þingsályktunartillögu þar sem sett var á laggirnar nefnd sem skrifa skyldi stefnu um þjóðaröryggismál. Sú stefna skyldi fjalla um umhverfisógn, farsóttir, landhelgisgæslu, hryðjuverk, skipulag glæpastarfsemi og alls konar mál sem heyrðu alls ekki undir hæstv. utanríkisráðherra. Þau heyrðu hins vegar undir hæstv. innanríkisráðherra. Telur þingmaðurinn að þarna sé dæmi um að einn hæstv. ráðherra hafi gengið með mjög freklegum hætti inn á verksvið annars hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Samkvæmt lýsingu hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur á þessu verklagi hefur hinn hugumprúði hæstv. utanríkisráðherra gengið nokkuð vasklega fram í því að taka til sín verkefni sem heyra undir önnur ráðuneyti. Ríkisstjórnin hefur fjallað ítarlega um það og í einni fyrirspurn minni til hæstv. forsætisráðherra talaði ég um að settir hefðu verið á laggirnar svo og svo margir ráðherrahópar. Það getur verið að það sé ein lausn á vandamálinu, en þá spyr ég aftur: Hver er munurinn á að hafa ráðherrahópa starfandi í núverandi stjórnsýslu og núverandi stjórnskipan til að leysa mál eða þá að sameina ráðuneyti í svo stórt ráðuneyti að einn maður ráði ekki við það og hann ráði síðan einhvern hóp af aðstoðarráðherrum? Hver verður ábyrgð hvers og eins? Verður myndin skýrari í núverandi kerfi eða því kerfi sem hæstv. forsætisráðherra vill koma á? Ég held að skynsamlegast hefði verið að vanda sig meira áður en menn ana út í þessa vitleysu. Það verða lokaorð mín í bili.

Virðulegi forseti. Hún var ekki til sóma sú umræða sem hófst á þingfundi í morgun og þær ásakanir sem gengu á víxl um málþóf og ómálefnalega málsmeðferð. Auðvitað blasir það við öllum hvers vegna tafir eru á þingstörfum. Það er hverjum manni ljóst að það liggur í því hversu vanbúin málin eru sem ríkisstjórnin raðar hingað inn; tugur mála á síðustu metrum þessa vorþings og mörg af þeim ansi umfangsmikil. Til að greiða fyrir þessum málum og svara þessari gagnrýni af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni gerðum við ríkisstjórnarflokkunum tilboð í dag, eins og fram hefur komið, um að fresta umræðu um þetta mál og afgreiða ein 15 mál til nefnda. En það sýnir allan samningsvilja ríkisstjórnarflokkanna við okkur, um það hvernig málum verður háttað og um forgangsröðun mála, að því tilboði var hafnað. Allt þeirra tal, þingmanna ríkisstjórnarflokkanna, er því innihaldslaust þegar þeir gagnrýna okkur fyrir málþóf í þessum málum. Við höfum boðið að gera breytingar á og koma málum til nefnda þannig að þau mál sem að okkar mati eru mikilvæg og mikilvægari en þetta, og ekki er eins mikil gagnrýni á, fái eðlilega meðferð og fari í vinnu til þingnefnda. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði í morgun að vel og fagmannlega hefði verið unnið í því máli sem við ræðum nú. Það er náttúrlega alveg ótrúlegt að komast að þeirri niðurstöðu þegar málið er skoðað. Lögð var fram skýrsla frá nefnd sem starfaði í byrjun ársins. Þar kom fram að rætt hefði verið við 19 hagsmunaaðila á 15 fundum og það taldi hv. þm. Álfheiður Ingadóttir alveg nóg. Þingnefndir þurfa með öðrum orðum ekki lengur að kalla fyrir sig umsagnaraðila í málum, það er nóg að einhverjar nefndir sem vinna að greinargerðum úti í bæ kalli til umsagnaraðila og þingnefndir láti það duga. Hér er um alveg nýja mælikvarða að ræða í sjálfstæðum störfum þingnefnda. Ekki var tekið tillit til þeirrar gagnrýni sem hefur komið fram svo sterk frá mörgum aðilum sem komu fyrir þessa nefnd, t.d. aðilum vinnumarkaðarins og öðrum hagsmunaaðilum. Við skiljum áhyggjur þeirra og sú þingnefnd sem hefur haft með þetta mál að gera hér í þinginu sá enga ástæðu til að leita umsagna þeirra eða afla sér sjálfstæðra upplýsinga. Hér er um að ræða eitt af gælumálum hæstv. forsætisráðherra, mál sem ekki er tímabært. Það er komið fram þegar tiltölulega stutt er til kosninga, lítið er eftir af þessu kjörtímabili. Kosningar verða í síðasta lagi eftir eitt ár. Breytingar munu ekki taka gildi fyrr en á haustdögum og munu því vera í um hálft ár í gangi áður en ný ríkisstjórn tekur við völdum og þarf kannski að hefja breytingar að nýju. Illa er farið með skattfé borgaranna í þessu. Áætlað er að þessar breytingar kosti um 250 millj. kr., breytingar sem geta orðið til stutts tíma, og þá má nefna að við heyrum hugmyndir um að halda skoðanakönnun í haust um önnur mál, stjórnarskrármálið, það eru aðrar 250 millj. kr. þannig að hér erum við komin bara í 500 millj. kr. aukakostnað á þessu ári á sama tíma og við þurfum að vera að skera niður í heilbrigðismálum og brýnum velferðarmálum samfélagsins. Það er mikið ósætti í stjórnarflokkunum með þetta mál. Það hefur komið fram að tveir fyrrverandi ráðherrar, núverandi þingmenn stjórnarflokkanna, munu ekki styðja málið og alveg ljóst að ríkisstjórnin þarf að reiða sig á stuðning Hreyfingarinnar sem er ekkert orðin annað en angi af ríkisstjórninni og hefur greinilega samið um að halda lífi í henni. Það fylgir þessu mikil óvissa fyrir starfsfólk ráðuneyta og sú óvissa er mjög slæm, ekki síst á álagstímum eins og núna. Vinnubrögðin eru því, virðulegi forseti, ámælisverð. Á sama tíma og það fyrirheit hefur verið gefið af hálfu þingsins að bæta vinnubrögð vitna stjórnarflokkarnir til þess að vinnubrögð af þessu tagi hafi verið ástunduð hér áður við frumvörp, réttlæta þessa vinnu sína og vinnuaðferðir með því en skeyta ekkert um þau fyrirheit um bætt vinnubrögð sem gefin hafa verið. Auðvitað er nauðsynlegt fyrir þingnefnd að fá umsagnir og gesti á fundi til að kynna sér mál og geta tekið upplýstar ákvarðanir um mál. Slíkt hefur ekki verið viðhaft í þessu máli. Þetta mál kom til umræðu á þingi, var lagt fram 30. mars sl. og tekið til umræðu 17. apríl. Þann 24., 26. og 27. apríl fundaði nefndin með fáum gestum að kröfu minni hlutans en meiri hlutinn taldi ekki tilefni til að senda málið almennt til umsagnar. Málið var svo afgreitt frá nefndinni óbreytt 27. apríl. Það er ljóst að miklar breytingar munu falla til með þessari þingsályktunartillögu, t.d. undir hvaða ráðuneyti verkefni og stofnanir munu falla. Það kemur skýrt fram í gögnum málsins að þar er að finna ráðagerðir um þessa verkaskiptingu en vistun verkefna og verkaskipting mun ekki hefjast fyrr en þingsályktunartillagan hefur verið afgreidd. Menn hafa því ekkert fast land undir fótum til að vinna þetta mál áfram. Í þessu máli verða gerðar þær breytingar að ákveðnir þættir munu færast yfir til svokallaðs auðlindaráðuneytis og það kallar á mjög ákveðna samvinnu auðlindaráðuneytis og atvinnuráðuneytis. Það er viðbúið að þetta kalli á togstreitu sem við höfum svo sem séð gerast í öðrum málum. Ég vil nefna rammaáætlun sem dæmi. Þar höfum við horft á þennan ágreining verða milli ráðherra sem endar síðan í einhverri málamiðlun sem er algerlega ónothæf. Það er eðlilegt að um umhverfismál sé einhver rammi sem sé skýr og viðkomandi ráðuneyti vinni síðan innan þess ramma. Maður veltir því fyrir sér hvort sameining sé lausnarorðið þegar til dæmis kemur að sameiningu atvinnuvegaráðuneytanna í eitt ráðuneyti. Þá veltir maður því fyrir sér af hverju þessu var skipt upp á sínum tíma. Það er ljóst að þetta mun kalla á mikla togstreitu. Á sínum tíma var verið að reyna að auka fjölbreytni í atvinnulífi, við vorum að fara út í aukna nýtingu á orkunni okkar, og þess vegna var því atvinnuvegaráðuneyti sem þá starfaði skipt upp. Við erum með tiltölulega einfalt atvinnuumhverfi. Við erum með atvinnuumhverfi sem byggist fyrst og fremst á nýtingu náttúruauðlinda, tveimur höfuðgreinum sem skipta mestu máli, sjávarútvegi og orkufrekum iðnaði. Orkunýting og stóriðja hafa verið að ryðja sér braut og skipta orðið verulega miklu máli og sú barátta hefur raunar staðið frá árinu 1960 þegar orðið stóriðja kom fyrst inn í atvinnuumræðu okkar. Það hafa öfl barist á móti þessari þróun, þau sömu öfl og eru að berjast á móti þessum málum í dag með þeim árangri sem við sjáum birtast í rammaáætlun. Það má segja að sagan sé að því leyti að endurtaka sig. Gallarnir við þingsályktunartillöguna eru augljósir. Við sjáum að sameinað ráðuneyti mun lengja boðleiðir til ráðherra. Það hefur verið styrkur atvinnulífs okkar hversu stuttar boðleiðir hafa verið til ráðherra, hversu nátengdir ráðherrar hafa getað verið þessum höfuðatvinnugreinum okkar. Þrátt fyrir áætlun um aukna fjölbreytni í atvinnulífi okkar þá verða þessar tvær höfuðatvinnugreinar ráðandi hér. Sjávarútvegur á eftir að eflast. Við sjáum mörg tækifæri til að efla stöðu okkar í sjávarútvegi. Þrátt fyrir þær aðgerðir sem stjórnvöld eru með á prjónunum hefur maður enga trú á því að það nái í gegn og ef svo gerist þá verður því breytt snarlega. Nýting orkuauðlindanna er að verða grundvallaratriði í að endurheimta þau skertu lífskjör sem við höfum orðið að búa við frá hruni. Innan seilingar er síðan möguleg vinnsla olíuauðlinda fyrir norðan land. Það kristallast því í þessu hversu rangt það er að fara að setja þetta allt saman, þessi stóru grundvallarmál, á hendi eins ráðherra. Það er fullt starf fyrir einn mann að sinna hvoru ráðuneyti fyrir sig. Við sáum það um daginn í þinginu, þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra var í Kanada, að sjálfsögðu með sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra með sér, sem gat þá á sama tíma ekki mælt fyrir stærstu frumvörpum sínum í þinginu. Þessa skörun munum við væntanlega sjá mjög ítrekað ef við verðum komnir með svo viðamikil mál á eina hendi. Það er líka hætta á því að sérþekking innan ráðuneytanna minnki og taki langan tíma að vinna það til baka. Kostir eru aftur á móti ekki augljósir en þessir ókostir blasa við. Á sama tíma munum við skapa mikla togstreitu, eins og ég kom inn á áðan, um vernd og nýtingu sem fer alls ekki saman, þ.e. að hafa slíkt samráðsferli sem hluta af okkar stjórnsýslu. Þetta þarf að gerast innan miklu fastari ramma. Dæmi um þetta eru hvalveiðar. Það er eitthvert skýrasta dæmið um það hvernig verndunarráðuneyti misnotar aðstöðu sína. Árið 1986 var sett á hvalveiðibann hjá Alþjóðahvalveiðiráðinu sem átti síðan að falla úr gildi árið 1990 og við erum enn með þetta bann í gangi núna 27 árum síðar þó að við Íslendingar séum ekki bundnir af því og getum stundað okkar hvalveiðar. En ástæðan er kannski fyrst og fremst sú að þessi atvinnugrein, sem klárlega á að falla undir nýtingarráðuneyti, heyrir orðið í flestum löndum Evrópusambandsins og mjög víða um heim undir umhverfisráðuneytið og þess vegna er staðan eins og hún er. Og að við skulum ætla að fara að innleiða hér reglur sem kalla á slíka togstreitu, sem birtist okkur í rammaáætlun, er auðvitað mjög bagalegt. Stefnumörkunin þarf sem sagt að vera hjá einu ráðuneyti, annars getur þetta raskað jafnvægi á milli sjónarmiða nýtingar og verndar. Nýtingarsjónarmið hljóta að jafnaði að vega þyngra hjá atvinnuvegaráðuneyti en verndarsjónarmið hjá umhverfisráðuneyti. Með því að færa veigamikil verkefni í auðlindanýtingu til umhverfisráðuneytis er ótvírætt hætta á að verndarsjónarmiðin muni vega þyngra en nýtingarsjónarmiðin eins og ég fór yfir í hvalveiðimálunum. Ég vil benda á það, virðulegi forseti, að eðlilegt væri að hæstv. forsætisráðherra, sem hefur forræði á þessu máli, væri við þennan fund. Hún hefur verið hér að hluta til í dag en ekki á seinni hluta þessa fundar. Ég vil óska eftir því við virðulegan forseta að þeim óskum verði komið á framfæri við hæstv. forsætisráðherra að hún verði á þessum fundi og hlusti á rökstuðning okkar sem erum að tala gegn þessu máli. Þeir láta sig vanta stjórnarliðarnir sem eru stuðningsmenn þessa máls. Það hafa verið höfð mikil lofsorð um það þegar efnahags- og viðskiptaráðuneytið var stofnað og með ólíkindum að við skulum vera að horfa á breytingar svo stuttu eftir að sú breyting var gerð. Það var eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar að stofna efnahags- og viðskiptaráðuneyti sem var í samræmi við stjórnarsáttmálann vorið 2009. Engar hugmyndir um þær breytingar sem hér er verið að gera voru nefndar í tengslum við breytingar á stjórnarráðslögum 2010 og 2011 og nú síðast í desember kom fram í máli forsætisráðherra að ekki væru nein áform uppi um þær breytingar sem nú eru á döfinni. Tillagan virðist því hafa komist á dagskrá ríkisstjórnar í tengslum við uppstokkun í ráðherrahópnum um áramótin. Þá var það sem forsætisráðherra fól þessum þriggja manna starfshópi að meta kosti og galla þessarar sameiningar og hann skilaði af sér niðurstöðum í febrúar. Við sjáum því hversu mikill hraði og vanbúnaður er á þessu máli. Ekki er hægt að meta málið á annan veg en þann að það sé algerlega vanbúið og þær fullyrðingar hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur í morgun, að málið væri vel og fagmannlega unnið og farið að ýtrustu reglum, standast því engan veginn. Þetta stenst enga skoðun og þetta er kannski megingagnrýni okkar í stjórnarandstöðunni við þetta mál og sýnir hve lítill samningsvilji er hjá ríkisstjórninni um forgangsröðun mála. Við viljum að mál sem ekki eru undirbúin betur en þetta verði lögð til hliðar. Við sjáum þetta gerast í frumvarpi sjávarútvegsráðherra um fiskveiðistjórn og veiðigjöld, mál sem eru algerlega vanbúin, hafa fengið algera falleinkunn hjá umsagnaraðilum. Nefnd sérfræðinga sem atvinnuveganefnd fékk til að gera úttekt á málinu skilaði af sér skýrslu í gær og gaf þessu falleinkunn og benti á að grundvallarvillur væru í því frumvarpi. Slík mál teljum við að ríkisstjórnin þurfi að taka til baka alveg eins og þetta mál og fleiri mál sem eru algerlega vanbúin. Fyrst og fremst er ástæða þessa sú óeining sem er innan stjórnarflokkanna, sem ég kom inn á áðan. Ef þetta mál er skoðað, virðulegi forseti, er niðurstaðan sú að málið sé engan veginn tímabært og engan veginn fullreifað og fullunnið. Ekki er komin löng reynsla á breytingar sem gerðar hafa verið á Stjórnarráðinu á þessu kjörtímabili og hefði verið eðlilegt að meta þær breytingar áður en farið er í frekari breytingar og það jafnumfangsmiklar og hér eru boðaðar. Þetta mál er ekki tímabært vegna þess hve stutt er til kosninga. Það er verið að breyta fyrir mjög skamman tíma og fara í mjög kostnaðarsamar breytingar. Það má reikna með því, eins og ég kom inn á áðan, að strax að kosningum loknum 2013 þurfi að fara aftur í breytingar þar sem þau stjórnvöld sem þá taka við verði ekki sátt við þessa niðurstöðu sem hér er lögð til. Mikil ósamstaða er í ríkisstjórnarflokkunum, það þarf að treysta á Hreyfinguna og mögulega á þingmenn utan flokka til að koma þessu máli í gegn. Það er mikil andstaða hagsmunaaðila og aðila vinnumarkaðarins við málið og burðargreinar atvinnulífs hafa færri málsvara við ríkisstjórnarborðið. Þó að segja megi að það sé í fullu samræmi við áherslur ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum þá er það algerlega óviðunandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ræðu. Ég tók eftir því að þingmaðurinn minntist á hvalveiðar og var að velta því fyrir sér undir hvaða flokk hvalveiðar mundu falla hér á landi og í löndum sem við berum okkur gjarnan saman við. Hann upplýsti það, eins og kannski margir vita, að hvalveiðar falla víðast hvar undir umhverfisráðuneyti. Þar sem hvalveiðar eru um það bil að hefjast hér á landi langar mig til að spyrja hv. þm. Jón Gunnarsson hvar líklegt sé að ríkisstjórnin sjái hvalveiðum fyrir komið samkvæmt þessari nýju skipun í ráðuneytunum. Mundi stjórnarmeirihlutinn flokka hvalveiðar undir atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið þar sem þetta snýr að atvinnu eða undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið þar sem hvalir eru vissulega auðlind - eða falla hvalir undir umhverfismál? Þessu öllu á eftir að svara og er bara brot af því skipulagsleysi sem birtist í þingsályktunartillögunni. Málið er illa undirbúið og vanhugsað og ekki er gert ráð fyrir neinni framtíðarsýn. Mér þætti vænt um að hv. þm. Jón Gunnarsson mundi tjá sig aðeins um það hvar hann teldi að þessar veiðar ættu heima samkvæmt nýju skipulagi.

Virðulegi forseti. Það veldur okkur vissulega áhyggjum, okkur sem erum áfram um að nýta hvalastofna hér við land eins og nú er gert, hvernig þessum málum verður skipað í framtíðinni. Hvalveiðar í heiminum eru að mínu mati það mál sem umhverfis- og verndarsinnar hafa náð hvað mestum tökum á. Það er ekki í neinu samræmi við stofnstærðir eða vísindalega niðurstöðu á nýtingarhæfni stofna að hvalveiðar skulu vera bannaðar enn þá 27 árum eftir að bannið tók gildi. Það er ekki í neinum takti við það, enda snýst umræðan á fundum Alþjóðahvalveiðiráðsins ekkert lengur um afrakstursgetu stofna eða nýtingu heldur um allt aðra hluti. Og það eru vinnubrögð umhverfisverndarsinna sem við sjáum verða að veruleika. Við sjáum þetta gerast núna í rammaáætlun. Það þarf að skoða betur og rannsaka betur. Nú er búið að setja fullt af okkar vænlegustu virkjunarkostum í biðflokk til að rannsaka og skoða. Það er auðvitað til þess að sá tími líði sem umhverfismatið gildir, þá þarf að fara í nýtt umhverfismat. Þetta eru vinnubrögð þessara aðila. Ég hef miklar áhyggjur af því að málefni hvalveiða verði vistuð í umhverfisráðuneytinu eins og gerist í langflestum löndum, ef ekki öllum, í Evrópusambandinu og víða um heim. Þess vegna er komið fyrir því máli eins og raun ber vitni. Því nefni ég þetta hér að það kemur augljóslega togstreita upp á milli ráðuneyta sem fara með nýtingarmál, og vilja nýta auðlindir af skynsemi, og ráðuneyta umhverfismála sem horfa þá frekar á málin 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Það er að vissu leyti samhljóma þeim sjónarmiðum sem ég setti fram í ræðu minni í dag varðandi þá togstreitu um auðlindir þjóðarinnar sem gæti orðið ef umhverfis- og auðlindaráðuneytið verður sett á stofn og sér í lagi ef við höfum þessa vinstri stjórn eitthvað áfram við völd, sem við vitum að verður ekki. Það hefur sýnt sig í störfum ríkisstjórnarinnar að verndunin er sett framar hagsmunum þjóðarinnar að því leyti að ekki er farið í framkvæmdir og þeir virkjunarkostir ekki nýttir sem hagkvæmastir eru, t.d. í neðri hluta Þjórsár eins og þingmaðurinn fór yfir. Þeim var kippt út úr rammaáætlun til að uppfylla kröfur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs varðandi umhverfismál og í staðinn fær Samfylkingin að halda Evrópusambandsumsókn sinni áfram. Ég var mjög slegin yfir þeim fréttum fyrir nokkrum vikum að búið væri að segja upp samningamanninum okkar, Tómasi H. Heiðar, sem hefur staðið fast í fæturna hvað varðar rétt okkar til hvalveiða gagnvart Evrópusambandinu; og svo var honum falið það mikla samningastarf að standa vörð um hagsmuni þjóðarinnar í makríldeilunni. Þessi embættismaður stóð sig of vel að mati hæstv. utanríkisráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, og var látinn fara úr nefndinni. Það segir okkur að stöðugt er verið að brjóta niður varnir okkar Íslendinga gagnvart þessari Evrópusambandsumsókn. Hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, fullyrti fullum fetum að þær breytingar sem verið væri að ræða í dag væru runnar undan rifjum Evrópusambandsins, að það væri krafa Evrópusambandsins að ráðuneytunum væri skipt upp með þessum hætti og því væri þessu máli haldið til streitu. Mig langar að biðja hv. þingmann að deila með okkur skoðunum sínum á þeim fullyrðingum hv. þm. Jóns Bjarnasonar.

Virðulegi forseti. Já, það læðist að manni sá grunur að brottvikning Tómasar H. Heiðars, talsmanns okkar á fundum Alþjóðahvalveiðiráðsins og oddvita sendinefndar okkar þar, hafi með pólitík að gera. Fram kom hörð gagnrýni hjá mörgum stjórnarliðum og andstæðingum hvalveiða eftir síðasta ársfund Alþjóðahvalveiðiráðsins, í júní eða júlí á síðasta ári, þar sem hann tók þátt í þeirri aðgerð með ákveðnum þjóðum sem styðja hvalveiðar að ganga úr salnum í mótmælaskyni. Fyrir það var hann gagnrýndur harðlega á nefndarfundum í utanríkismálanefnd og á sameiginlegum fundum utanríkismála- og atvinnuveganefndar. Og sá grunur læðist að manni að þetta hafi eitthvað með það mál að gera. Það er alveg hræðileg staða sem samfélag okkar er í verandi með þessa ríkisstjórn sem annars vegar lætur allt yfir sig ganga - annar stjórnarflokkurinn lætur allt ganga yfir sig vegna þess að við erum í aðildarviðræðum við Evrópusambandið, gefur eftir í öllum málaflokkum á móti því. Og síðan erum við með Vinstri græna sem komast upp með það að stöðva alla sókn og bata í lífskjörum þjóðarinnar með því að standa í vegi fyrir grundvallarframkvæmdum sem þurfa að fara af stað. Það er engin önnur leið fyrir þessa þjóð út úr því ástandi sem hún er í en að nýta náttúruauðlindir sínar með öflugri hætti en gert hefur verið. Sýnt hefur verið fram á það í skýrslum sem lagðar hafa verið fram, eins og skýrslunni um samræmda orkustefnu fyrir Ísland, framkvæmdaskýrslu Landsvirkjunar, hvers konar gríðarlegur lífskjarabati yrði á nokkrum árum ef við færum í alvöruframkvæmdir á þessum vettvangi samkvæmt þeirri framkvæmdaáætlun sem Landsvirkjun hefur lagt fram. Það skiptir þjóðfélagið öllu máli. Það er þess vegna mikið til í því sem hv. formaður Framsóknarflokksins sagði um daginn 

Virðulegi forseti. Hér erum við að fara inn í annað kvöldið og aðra nóttina í röð þar sem þessi málefni eru á dagskrá þingsins. Mér finnst lágmark að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sitji í þingsal og hlusti á þær umræður sem fram fara vegna þess að við í Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum erum sökuð um málþóf. Það koma sífellt fram nýjar og nýjar spurningar sem þessi verklausa ríkisstjórn verður að svara fyrir og ég bið um það, frú forseti, að fundi verði ekki fram haldið fyrr en hæstv. forsætisráðherra kemur hér, sest í sæti sitt og hlýðir á mál þingmanna og grípi svo inn í og svari þeim spurningum sem fyrir hana eru lagðar því að hér er ekki nokkur einasti stjórnarliði í salnum.

Forseti vill koma því strax á framfæri að þeirri beiðni hefur verið komið til hæstv. forsætisráðherra að nærveru hennar hafi verið óskað í salnum og bið ég hv. þingmann um að hafa það í huga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að koma þeim skilaboðum til hæstv. forsætisráðherra um að nærveru hennar sé óskað, en ég vil spyrja hæstv. forseta hvort komið hafi einhver viðbrögð frá hæstv. forsætisráðherra. Umræðan heldur hér áfram forsætisráðherralaus og við vitum það í ljósi þeirrar umræðu sem fram fór áðan að það er ekki síst vegna andstöðu hæstv. forsætisráðherra við að greiða fyrir öðrum málum á dagskrá sem við ræðum þetta mál sem er í bullandi ágreiningi, í stað þess að fara að tillögu okkar sjálfstæðis- og framsóknarmanna um að taka fyrir önnur mál sem ríkisstjórnin hefur forgangsraðað og rætt hefur verið um að komast þurfi til nefndar. Ég hef grun um að það hafi verið hæstv. forsætisráðherra sem sagði nei við því tilboði 

Hæstv. forseti. Mig langar að taka undir þessar ábendingar frá þeim tveimur hv. þingmönnum sem töluðu á undan mér. Ég mun halda ræðu í síðari umr. um málið og er með spurningar sem ég ætlaði að beina til hæstv. forsætisráðherra, spurningar sem ég var með við fyrri umr. þessa máls en fékk ekki svör við. Þess vegna væri ágætt, frú forseti, ef hægt væri að svara því hvenær við megum vænta þess að forsætisráðherra komi hingað í hús og þá hugsanlega hvort hægt væri að gera hlé á þingfundi og bíða eftir ráðherranum.

Virðulegi forseti. Við í stjórnarandstöðunni, þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, erum sökuð um málþóf í þessari umræðu af hálfu þingmanna ríkisstjórnarflokkanna og hæstv. ráðherrum. Komið hefur fram að við höfum gert hæstv. ríkisstjórn og þingmönnum ríkisstjórnarflokkanna tilboð um að koma á dagskrá 15 málum sem við teljum að séu brýn hagsmunamál í þágu þjóðarinnar og sem þurfa að komast til vinnu til nefnda fyrir nefndadaga í næstu viku. Tilboði okkar hefur verið hafnað um að fresta umræðu um þetta mál og greiða fyrir þessum mikilvægu málum, leggja þetta ágreiningsmál til hliðar og hefja síðan umræðu um það að nýju. Ég tel, virðulegi forseti, að það sé eðlileg krafa af okkar hálfu að hæstv. forsætisráðherra komi hingað og geri grein fyrir því af hverju 

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að spyrja hæstv. forseta aftur um viðbrögð hæstv. forsætisráðherra við beiðni virðulegs forseta um að koma hingað til fundar. Það hefur verið upplýst að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir er næst á mælendaskrá en ekkert bólar á hæstv. forsætisráðherra. Ég hlýt að taka undir kröfu hv. þingmanns og annarra um að þessum fundi verði frestað þar til hæstv. forsætisráðherra kemur í salinn þar sem við vitum öll að þetta mál er helsta áherslumál hennar, alla vega í dag. Þess vegna er það ekki mjög ósanngjörn krafa, frú forseti, að fá svör frá hæstv. forseta um viðbrögð hæstv. forsætisráðherra. Get ég ítrekað þá beiðni mína, virðulegi forseti, um að fá svör við þeirri spurningu?

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins skuli sakna svo mjög hæstv. forsætisráðherra úr þessum sal. Ég leyfi mér að rifja stuttlega upp að fyrri umr. tók á tólfta klukkutíma. Hún var aðallega við málshefjanda, hæstv. forsætisráðherra, sem fór í andsvör, fékk andsvör frá mjög mörgum þingmönnum og tók mjög virkan þátt í umræðunni við fyrri umr. eins og vera ber. Þá var hæstv. forsætisráðherra líka hér megnið af gærdeginum og eins í dag. Enn eru margir á mælendaskrá og við sem hér erum viljum gjarnan hlýða á mál þeirra þannig að ég hvet hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur til að færa sig neðar á mælendaskrá svo sem eins og um eitt þrep þannig að við megum halda áfram að hlýða á þær áhugaverðu umræður sem hér fara fram um málið.

Hæstv. forseti. Það hefur legið fyrir í allnokkurn tíma hvernig mælendaskráin er og ég tel að ég sé ekki eini þingmaðurinn sem óskar eftir því að ræða þessi mál þegar hæstv. forsætisráðherra er í þingsal til að hlýða á mál mitt. Ég tel því að það sé ekki betra að færa mig til þar sem ég geri ráð fyrir því að aðrir hv. þingmenn hafi sömu ósk eins og fram hefur komið í umræðunni, ég sé ekki að það sé nein lausn á málinu. Ég vil líka koma því á framfæri að hæstv. forsætisráðherra fór ekki í andsvar við mig í fyrri umferð og svaraði ekki spurningunum sem ég bar fram sérstaklega til hennar við þá umræðu þannig að ég get ekki fallist á þær röksemdir eða tillögur sem fram komu í máli hv. þingmanns sem talaði á undan mér.

Virðulegi forseti. Eftir að ég tók sæti á Alþingi hafa margir fyrrverandi forsetar þingsins rætt við mig og verið undrandi á því hvernig stjórn þingsins er háttað hjá þeim fulltrúum sem sitja við þetta ríkisstjórnarborð núna því að eins og við vitum kemur forseti Alþingis úr Samfylkingunni. Á árum áður tíðkaðist það að ef þingmenn fóru fram á að ráðherrar væru viðstaddir þá umræðu sem í gangi var í þinginu hverju sinni og heyrði undir málaflokk þeirra var fundi frestað og ráðherrar beðnir um að koma í þingsal. Það er því sanngjörn krafa sem við leggjum fram að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, sitji í þessum þingsal, svari spurningum sem þingmenn hafa og sem beint er til hennar og að jafnframt verði upplýst hvort hún sé væntanleg í húsið. Komið hefur fram hjá hæstv. forseta að búið er að koma boðum til hæstv. forsætisráðherra. Hvar er forsætisráðherra stödd? Er hún væntanleg, frú forseti, 

Forseti gat þess við upphaf þessa dagskrárliðar að skilaboðum hefði verið komið til hæstv. forsætisráðherra 

Á hún ekki að vera á þessum fundi?

Ég vil benda hv. þingmönnum á að við erum í síðari umræðu og formaður og varaformaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sitja í salnum og það er á þeirra ábyrgð þá að svara spurningum sem bornar eru fram.

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á að fagna því að fá að ræða um þessa tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, vegna þess að upphaflega var ætlunin sú að við í þinginu fengjum ekkert um það að segja. Sú tillaga að leggja ætti fram þingsályktunartillögu þess efnis fyrir Alþingi kom inn við meðferð málsins í þinginu. Í fyrri umræðu um þetta mál velti ég fyrir mér nokkrum atriðum og beindi nokkrum fyrirspurnum og athugasemdum til flytjanda málsins en fékk ekki svör og ekki nein andsvör við ræðu minni, og mér þykir mjög leitt að hæstv. forsætisráðherra sjái sér ekki fært að vera hér í kvöld. Það eru eflaust einhverjar skýringar á því, það verður þá bara að reyna að halda áfram að upplýsa um hvort og hvenær hæstv. ráðherra mæti í hús, ég mun hugsanlega óska eftir því að vera aftur sett á mælendaskrá ef ég hef ekki fengið svör við spurningum mínum. Hæstv. forseti. Það er óneitanlega svolítið skrýtið að eiga að greiða atkvæði um þessa tillögu eftir stuttan tíma þegar tillagan er svona loðin og óljós. Við fáum að vita hvað ráðuneytin eiga að heita en í raun liggur ekki margt annað fyrir. Ég vil fyrst lýsa því yfir að ég er alls ekkert á móti því að breyta einhverju varðandi Stjórnarráðið, það er auðvitað alltaf gott að leita leiða til að einfalda hlutina, skýra verkaskiptingu, efla innra starf í ráðuneytunum, bæta stjórnsýsluna og þar með þjónustu við almenning. Það eru göfug og góð markmið. En það er svolítið erfitt að taka afstöðu til breytinga sem maður veit ekki til hvers munu leiða. Mér finnst ekki eytt nógu miklu púðri eða nógu mikilli vinna í að útskýra það fyrir þingheimi. Það getur vel verið að búið sé að útskýra þetta fyrir einhverjum sem sitja í þingflokkum meiri hlutans, en ég átta mig ekki á því hvernig skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands verður eftir að þessar breytingar koma til framkvæmda. Mér þykir afskaplega erfitt að eiga að taka afstöðu til máls á þessum hæpna grundvelli og út frá svona rýrri röksemdafærslu. Ég er ekki á móti því að breyta í Stjórnarráðinu, en ég vil að minnsta kosti vita hvað maður er að gera þegar maður tekur ákvörðun á Alþingi um það. Það er það fyrsta sem ég vildi segja. Það liggja fyrir tvö nefndarálit, eitt frá meiri hlutanum og annað frá minni hlutanum. Ég hef farið yfir hvor tveggja vegna þess að ég sit ekki í nefndinni og átti ekki kost á því að koma að vinnslu málsins milli umræðna. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að nefndin hafi fjallað um málið á fundinum, nefndin fengið til sín fulltrúa margra hagsmunasamtaka og haft samráð við þá og þá sem undirbjuggu fyrirhugaða breytingu á vegum forsætisráðuneytisins. Í nefndaráliti minni hlutans er hins vegar tekið fram að ófullnægjandi málsmeðferð hafi farið fram í þinginu um þetta mál. Hinn skammi málsmeðferðartími hafi haft þau áhrif að mjög lítill tími gafst til viðræðu við gesti og því ekki hægt að spyrja nánar út í þau atriði sem ég fór yfir fyrst í ræðu minni, þ.e. hvernig breytingarnar verði útfærðar og til hvers þær muni leiða, hvernig Stjórnarráðið og skipan ráðuneyta muni í raun verða, verði breytingarnar samþykktar. Þegar farið er af stað í svona breytingaferli hlýtur það að vera sama ferli og þegar maður ætlar að breyta einhverju í stóru eða litlu fyrirtæki, í lítilli ríkisstofnun eða stórri; þegar farið er af stað hlýtur maður að vita hvert markmiðið er og hvert maður ætlar. Annars er í raun farið af stað á röngum forsendum og maður veit í raun ekkert hvar maður endar, gæti þess vegna endað úti í skurði. Þetta finnst mér ekki nægilega gott, sérstaklega ekki í ljósi þess að við höfum fjallað um það í þinginu, og fengið heila rannsóknarskýrslu í hendurnar þar sem komist er að þeirri meginniðurstöðu að stjórnsýsluna þurfi að efla og hún hafi í rauninni ekki staðið sig sem skyldi. Ég hélt því að þegar þingið fengi mál til meðferðar og ynni hugsanlega sjálft mál til að reyna að efla stjórnsýsluna, bæta upplýsingastreymi og gera hlutina gagnsæja og þannig að allt væri uppi á borðum, mundum við ekki sjá svona vinnubrögð. Ég hélt að það yrði ekki þannig, en ég er kannski of bláeygð í þessum málum. Ástæðan fyrir því að ég hélt þetta var einfaldlega sú að við vorum svo sammála um þetta þegar við ræddum tillögur og skýrslu þingmannanefndarinnar hér forðum daga. Að mínu áliti hefur henni að einhverju leyti verið einfaldlega stungið undir stól. Mönnum finnst rosalega skemmtilegt að hafa samþykkt þetta plagg en vilja síðan ekkert með það gera. Mér finnst það afskaplega sorglegt vegna þess að við fyrri hluta umræðunnar um niðurstöðu þingmannanefndarinnar, þegar við ræddum skýrsluna sjálfa, var maður þess fullviss að nú mundu menn í þinginu fara að ástunda betri vinnubrögð. En það hefur einfaldlega komið á daginn að svo er alls ekki. Þetta fellur mér ekki sérstaklega vel. Í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að á fundi nefndarinnar hafi komið fram áhyggjur af því að með sameiningu yrðu nýju ráðuneytin svo stór að erfitt yrði fyrir einn ráðherra að hafa yfirsýn yfir alla málaflokka á málefnasviði hans. Ég er sammála því að það hlýtur að vera erfitt þegar menn fara að stýra svo stóru ráðuneyti, að hafa yfirsýn yfir allt, sérstaklega fyrstu árin eða missirin eftir að breytingarnar hafa átt sér stað. Þess vegna skil ég þær athugasemdir og þær áhyggjur sem birtust greinilega hjá þeim gestum sem komu fyrir nefndina. Ég sé ekki að komið sé til móts við þau sjónarmið eða þeim svarað af hálfu meiri hlutans í nefndarálitinu. Þar er einfaldlega sagt að hagsmunasamtök eigi erfiðara með að ná sambandi við ráðherra. Það eru ekki allir sammála um hvort það sé mikilvægt eða ekki. Það er þó rétt að það komi fram, frú forseti, að meiri hlutinn telur að með skýrari heildarsýn sé hægt að einfalda stoðkerfið og veita atvinnulífinu betri og skilvirkari þjónustu. Það er í sjálfu sér göfugt markmið. Það er líka bent á þá leið að hægt sé og mögulegt, eftir að þetta hefur allt saman verið samþykkt í þinginu, að fleiri en einn ráðherra gegni embætti í ráðuneyti. Það gæti komið til móts við þær áhyggjur að erfitt sé fyrir einn ráðherra að vera yfir risastóru ráðuneyti. Gott og vel. En hvernig verður það útfært? Hvernig verður ábyrgð skipt á milli til dæmis þriggja ráðherra sem starfa í nýju umhverfis- og auðlindaráðuneyti? Hvernig verður ábyrgðinni háttað þar? Og hvert á maður að snúa sér ef maður hefur einhverjar athugasemdir varðandi yfirstjórn þess ráðuneytis? Ég vek athygli á þessu vegna þess að í þeirri rannsóknarskýrslu sem ég talaði um áðan var bent sérstaklega á að skýr ábyrgðarskipting innan ráðuneyta og innan stjórnsýslunnar væri gríðarlega mikilvæg, en að hún hefði ekki verið nægilega skýr og það hefði verið einn af stærstu göllum á íslenskri stjórnskipan og stjórnsýslu. Þetta er eitthvað sem ég hélt að við í þinginu mundum taka á og reyna að skýra. Mér finnst hins vegar, eftir þær breytingar sem lagðar hafa verið fram varðandi Stjórnarráðið og við ræddum á síðasta þingi, að við séum búin að missa af tækifærinu til að gera þetta. Vissulega var ákvæði í því frumvarpi sem þá var rætt og varð síðar að lögum sem fjallaði um eftirlit ráðherra, en það tók ekki með nokkrum hætti á þessu atriði. Það hefur ekki á nokkurn hátt verið skýrt hvernig eftirlit ráðherra með því sem undir hann heyrir hefur verið styrkt á grundvelli þeirra ábendinga sem birtust okkur í rannsóknarskýrslunni. Því hefur einfaldlega ekki verið svarað. Þó að hægt sé að krossa við að það sé víst til ákvæði núna í lögum sem heiti „eftirlits-eitthvað“, dugar það ekki til, því ef maður les efni ákvæðisins skilar það engu til viðbótar því sem áður var. Engu að mínu mati. Mér þykir það afskaplega skrýtið því þetta var eitt af þeim grundvallaratriðum sem ég taldi að okkur mundi auðnast að færa inn í löggjöfina. Ég er kannski komin of langt frá efninu, en þetta orðalag í nefndarálitinu vakti upp minningar um umræðuna varðandi ábyrgð ráðherra. Ég eyddi mjög miklum tíma af fyrri ræðu minni í að ræða um hið nýja umhverfisráðuneyti, vegna þess að af þeim takmörkuðu gögnum sem dreift var fyrir þá umræðu og maður hafði í höndunum, sem var einfaldlega þessi tillaga til þingsályktunar, virtist mér sem umhverfis- og auðlindaráðuneytið yrði afskaplega lítið umfangs, þ.e. verkefnin þess yrðu afskaplega lítil. Ég spurði verkstjórann að því hvernig þetta ætti eiginlega að vera. Ég las það út úr gögnunum að fækka ætti ráðuneytum og gera þau stærri og öflugri en síðan þegar maður fór að lesa hvaða verkefni áttu að vera undir umhverfisráðuneytinu voru þau afskaplega rýr, aðallega þau að vera í samstarfi við annað ráðuneyti. Mér fannst svolítið mikið í lagt að vera með heilt ráðuneyti eingöngu til þess að vera í samstarfi við annað ráðuneyti. Ég skil ekki til hvers. Væri þá ekki hægt að hafa bara eina deild í einu ráðuneyti? Miðað við hugmyndir meiri hlutans gæti verið annar ráðherra þar, aðstoðarráðherra. En ég veit ekki hvernig þetta er hugsað. Ég kallaði því eftir svörum við þessari spurningu en fékk ekki. Það getur vel verið að þetta sé afskaplega djúpt hugsað, en það kemur að minnsta kosti ekki fram í gögnum málsins. Mér finnst þetta ekki gera mér kleift að átta mig á hvort þetta er gott eða slæmt. Ég verð að gera það, vegna þess að ég á að greiða atkvæði um þetta einhvern tímann á næstu dögum, miðað við skipulag þingsins. Það er þó, frú forseti, svo það komi fram, kafli um umhverfis- og auðlindaráðuneyti á bls. 3 í nefndaráliti meiri hlutans, en hann bætir í raun engu við það sem kemur fram í þingsályktunartillögunni sem við ræðum hér. Í nefndaráliti meiri hlutans er rætt svolítið um undirbúning og kostnað. Það er ágætt að hér var lagt fram minnisblað með frumdrögum að kostnaðargreiningu á verkefninu. Ég ætla að lesa aðeins úr nefndarálitinu, með leyfi forseta. Þar segir: „Á fundi nefndarinnar var lagt fram minnisblað með frumdrögum að kostnaðargreiningu á verkefninu. Þar kemur fram að nokkrar útfærslur eru mögulegar í stöðunni og fer kostnaður eftir því hvaða leið verður valin. Fram kom á fundi nefndarinnar að áætlaður kostnaður vegna þessara tillagna á frumstigi geti numið 125–225 millj. kr.“ Það er ágætt að búið sé að skoða þetta að einhverju leyti en þetta leiðir samt strax í ljós að menn vita ekki hvert þeir eru að fara. Það er ekki búið að ákveða það, að minnsta kosti ekki miðað við þetta. Kostnaðurinn á frumstigi getur numið frá 125–225 millj. kr. Þar er nú talsverður munur á. Ég skil ekki hvernig menn geta sætt sig við að vita ekki meira um þetta en einhverjar frumtölur. Svo leggur meiri hlutinn áherslu á að farið sé í ítarlegri kostnaðargreiningu áður en endanleg leið er valin. Af hverju vilja menn ekki vita hvert þeir eru að fara áður en þeir ræða og samþykkja tillöguna? Ég skil ekki þessa málsmeðferð, frú forseti. Að öðru leyti langar mig að taka undir þau sjónarmið sem birtast okkur í nefndaráliti minni hlutans og vekja sérstaka athygli á því sem sagt er þar varðandi auðlindanýtingu, sem á að fara til nýja umhverfisráðuneytisins. Menn hafa að minnsta kosti fundið eitthvað sem á að fara þar inn og hafa kannski hvað það varðar lesið meira út úr því sem kom fram í nefndinni en því sem ég náði að lesa út úr gögnum málsins. Síðan er rétt að taka undir þau sjónarmið sem fram hafa komið hér í umræðunni, sérstaklega hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, um að kannski sé óeðlilegt að fara í slíkar breytingar undir lok kjörtímabils. Hefð sé fyrir því og eðlilegra að gera slíkt þegar menn eru að hefja kjörtímabil, þá geta menn fylgt eigin hugmyndum um breytingar allt til enda. Ég tel að kannski sé sérstaklega rétt að hugsa þetta í samhengi við það, miðað við gögn málsins, að ekki er búið að hugsa breytingarnar til enda. Annaðhvort hafa menn ekki hugsað þær til enda, eða menn vilja ekki leggja á borðið hvernig þeir sjá fyrir sér afleiðingar breytinganna. Ég veit ekki hvort er, en hvort tveggja er slæmt. Ég hef ekkert á móti því að farið sé í breytingar, menn verða bara að vita hvert þeir ætla. Ég hvet þá hv. þingmenn sem hyggjast styðja þetta mál og vilja beita sér fyrir því að árangursríkar breytingar verði innan Stjórnarráðsins að kynna sér aðeins skrif fræðimanna um breytingastjórnun. Ég held að það sé gott fyrir alla að reyna að hafa í huga helstu sjónarmið sem þar hafa verið lögð til grundvallar. Að mínu mati er mikilvægast í slíku ferli að hafa skýra sýn á hvert menn eru að fara. Ef menn ætla að gera breytingar hljóta þeir að hafa sannfæringu fyrir því að þær séu góðar og eigi að leiða til góðs og farin sé rétt leið. Menn ættu því ekki að vera feimnir við að segja hvert þeir eru að fara. Ég átta mig ekki á því af hverju þeir gera það einfaldlega ekki, nema það sé bara þannig að þeim finnist þetta ekkert koma Alþingi við. Ætli það sé svarið? Upphaflega átti náttúrlega ekki að ræða þessa tillögu hér. Ef það er niðurstaðan, sem ég þarf nú bara að fabúlera um hér af því hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki spurningum mínum í fyrri umferð, þá hefði kannski verið ágætt að ljúka þeirri umræðu þar. - Ég sé að hæstv. ráðherra er komin í salinn og þakka fyrir það. Það væri einfaldlega gott að leggja fram hvert menn ætla að fara og hvernig þetta eigi allt saman að líta út. Einstakir þingmenn hafa í löngu máli og í mörgum ræðum fjallað um einstakar ríkisstofnanir og velt fyrir sér hvar þær ættu heima. Menn hafa mikið talað um Seðlabankann og FME og hvort verið sé að staðfesta hér, hvort það sé stefnan sem birtist hér, að þær eigi að heyra hvor undir sitt ráðuneytið og vera aðskildar. Þetta hefur maður heyrt í andsvörum, menn hafa rætt þetta talsvert. Ef það er svo, er það kannski í andstöðu við það sem birtist okkur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, í þeim áherslum sem þar koma fram og niðurstöðum sem draga má af lestri hennar, um að menn ættu að velta því fyrir sér hvort ekki væri betra að sameina kraftana þar frekar en að tvístra þeim til að styrkja þær stofnanir og eftirlitið sem þær eiga að hafa með höndum. Það var sjónarmið sem var gríðarlega mikið í umræðunni þegar þingmannaskýrslan svokallaða var rædd í þinginu, sem allir voru svo agalega ánægðir með og sammála um á sínum tíma. Mig langar, hæstv. forseti, rétt að minnast á það af því ég hef talsvert vísað til þingmannaskýrslunnar okkar, að ég beindi fyrirspurn til hæstv. forseta um framgang skýrslunnar og þeirra atriða í henni sem Alþingi samþykkti að ráðast í. Forseti svaraði fyrirspurn minni og það þingskjal liggur fyrir í þinginu. Ég hvet menn til að kynna sér svarið. Ég hef náttúrlega fullyrt að skýrslunni hafi að einhverju leyti verið stungið undir stól. Og af því að formaður nefndarinnar er hér í salnum og varaformaður, þá tel ég að við þurfum kannski að setja það í formlegt ferli í þinginu að ræða framgang skýrslunnar og hvernig hann eigi að vera. Menn eru ekki alveg sammála um hvaða verkefni á listanum eigi að heyra undir Alþingi og hvaða verkefnum ráðuneytin eigi að sinna og stjórna. Þegar maður les svarið er maður kannski ekki alveg sáttur við að forseti Alþingis líti svo á að yfirstjórn sumra verkefna sé ekki hér heldur utan húss og hjá ráðherrum. Það væri því gaman að fá smáumræðu um á vettvangi þingsins hvernig við sjáum fyrir okkur verklok á þeirri þingsályktunartillögu, en miðað við samþykkt Alþingis eiga þau að verða í október á þessu ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir ræðu hennar. Hún gerði vel grein fyrir afstöðu sinni og hugsunum varðandi umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Mig langar því til að spyrja hana um það vegna þess að Íslendingar eru í aðlögunarferli að Evrópusambandinu og í túlkun Evrópusambandsins flokkast hvalveiðar til umhverfismála. Mig langar til að spyrja að því hvort hugsanlegt yfirvofandi hvalveiðibann til að hægt sé að halda aðildarviðræðum áfram tengist því að komnar séu „ordrur“ frá Evrópusambandinu um að setja umhverfis- og auðlindamálin saman í eitt ráðuneyti. Eins og við vitum er Evrópusambandið algjörlega auðlindasnautt og ásælist auðlindir okkar, sama hvort það sé kalt vatn, heitt vatn, lega landsins, norðurslóðasiglingar, seta okkar í Norðurskautsráðinu o.s.frv. Getur verið 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er svo sem enginn sérfræðingur um hvalveiðar Íslendinga, hv. þingmaður hefði kannski átt að ræða það betur við hv. þm. Jón Gunnarsson  Verður það ekki þannig með breyttri skipan Stjórnarráðs Íslands að hvalveiðar, sú atvinnugrein, verði undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu? Verður ekki stjórnunin þar? Ég gleymdi að spyrja að því í ræðu minni, kannski hv. þingmaður viti það. Ég hef ekki neinar upplýsingar um það hvernig þetta mál tengist Evrópusambandsaðildarferlinu aðrar en þær sem ég hef einfaldlega heyrt í þingræðum, fullyrðingum ýmissa þingmanna og það sem ég hef lesið í fjölmiðlum.

Virðulegi forseti. Það er nú enginn annar en hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, núverandi hv. þm. Jón Bjarnason, sem hefur fullyrt þetta. Hann hefur langa reynslu af samskiptum við Evrópusambandið. Nú er hæstv. forsætisráðherra komin í salinn en lætur ekki sjá sig í sæti sínu, þarna fékk þingmaðurinn tækifæri til að beina þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvort hvalirnir fari undir nýtt atvinnumálaráðuneyti eða umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það væri nefnilega nokkuð fróðlegt fyrir okkur þingmenn í stjórnarandstöðunni, þ.e. þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, því nú er Hreyfingin orðin stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar án ráðuneytis, að fá svör við þessu. Það eru grundvallarhagsmunir fyrir íslensku þjóðina hvort hvalurinn fari inn í umhverfis- og auðlindaráðuneytið eða ekki, sérstaklega í ljósi þess að umsjón hvalveiðimála í Evrópusambandinu flokkast til umhverfismála. Þetta er mjög athyglisverð  
            

Hæstv. forseti. Ég hef hingað til ekki þurft neina sérstaka aðstoð við að ákveða hvaða spurningum ég beini til þeirra sem ég ræði við í ræðustól, en þakka engu að síður fyrir þessar ágætu tillögur. Ég leit svo á að það væri nokkuð sjálfsagt að þær atvinnugreinar sem stundaðar eru hér á landi heyri undir atvinnuvegaráðuneyti, ef það er til. Þetta var ekki meginspurning hjá mér í minni ræðu, en engu að síður var ég að velta þessu fyrir mér í umræðum í matarhléi við þá hv. þingmenn sem hafa sérstakan áhuga á hvalveiðum. Þetta er auðvitað eitthvað sem þingmenn hafa verið að spyrja eftir og ég geri ráð fyrir að aðstoðarmenn hæstv. forsætisráðherra hafi tekið niður þær vangaveltur hv. þingmanna. En að öðru leyti tel ég engu skila fyrir umræðuna að við tvær, ég og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, séum að ræða það hér hvernig þessu verði háttað.

Frú forseti. Ég vildi inna hv. þingmann, sem átti sæti í þingmannanefndinni um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um vinnubrögð og fleira sem átti hlut að því mikla efnahagshruni sem hér, eftir því hvort þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð við samningu og framlagningu þessa frumvarps sé í samræmi við þær tillögur þingmannanefndarinnar og þær áherslur sem hún lagði upp með. Ég minnist þess að hv. þm. Atli Gíslason, formaður nefndarinnar, sagði einmitt í þingræðu að þau vinnubrögð sem væru viðhöfð af hálfu forsætisráðherra gengju fullkomlega í berhögg við þær tillögur og áherslur sem þingmannanefndin hefði verið með um bætt vinnubrögð í þinginu. Menn sætu þar jafnvel aftar en var í aðdraganda hrunsins. 

Hæstv. forseti. Nú er það svo að ég átti ekki sæti á þingi fyrr en árið 2009 í apríl og hef setið hér í þrjú ár. Ég get því ekki sagt til um það af eigin reynslu hvernig málum var fyrir komið í þinginu fyrir þann tíma, en ég geri svo sem ráð fyrir því að ýmislegt athugavert hafi verið við vinnubrögðin þá. Við tókum þá umræðu hvað mætti laga, í umræðunni um rannsóknarskýrsluna og eftir ábendingar þingmannanefndarinnar. Ég held að fyrir okkur sé ekkert annað að gera en að horfa á stöðuna eins og hún er í dag og reyna að bæta eigin vinnubrögð. Það að keyra mál í flýti gegnum Alþingi án þess að nægar upplýsingar liggi fyrir til að þingmenn geti myndað sér afstöðu og í raun er ekki vitað til hvers málið mun leiða, eins og tilfellið er með þessa tillögu, eru auðvitað ekki góð vinnubrögð. Að mínu mati er þetta ekki í samræmi við það sem ég gerði ráð fyrir að mundi verða niðurstaðan, eftir þau 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að við þær breytingar á Stjórnarráðinu sem voru keyrðar í gegn af fyrrverandi ríkisstjórn, þ.e. ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, voru vinnubrögðin einmitt alveg hörmuleg  Það er alveg sjálfsagt að skoða og breyta stjórnskipan og ráðuneytaskipan, en vinnubrögðin eiga að taka einhverjum framförum, ekki sitja gjörsamlega föst í því fari sem við stóðum í með vinnubrögðum Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem við gagnrýndum mjög harðlega. 
            

Hæstv. forseti. Ég held við græðum afskaplega lítið á því að togast á um hver hafi ástundað lélegustu vinnubrögðin í gegnum tíðina í þinginu. Það eina sem við eigum að gera að mínu mati er að horfa á hvað viljum við gera til að bæta okkur. Við getum gert það. Mér þykir mjög leitt ef vinnubrögð ríkisstjórnarinnar valda hv. þingmanni depurð, 

Frú forseti. Já, við eigum að vera bjartsýn, segir hv. þingmaður, en við skulum líka sýna sanngirni. Það verður að segjast eins og er að sú vinna sem liggur að baki þessari tillögu er mjög umfangsmikil og mjög vönduð. Það liggja fyrir ítarlegar greiningar eftir m.a. 15 fundi með 19 hagsmunasamtökum þar sem búið er að fara yfir málið og komnar bréflegar yfirlýsingar frá flestum þeim aðilum sem þarna er um að ræða og fyrir liggur greining á afstöðu hagsmunaaðilanna allra, allra saman. Þetta er í fyrsta sinn sem slík vinnubrögð eru viðhöfð. Ég verð að segja hreint eins og er, hv. þingmaður, að það er eðlilegt að sýna sanngirni og það er ekki rétt eða sanngjarnt að bera vinnubrögðin nú saman við þau fyrir hrun og segja að ekkert hafi breyst. Við höfum sem betur fer lært heilmikið af hruninu. 

Hæstv. forseti. Geri ég þá einfaldlega of miklar kröfur? Er það svo að ef vinnubrögð hjá einum hafi fengið einkunnina þrjá, síðan fær einhver annar einkunnina fjóra, má ég þá ekki krefjast þess að fá að sjá vinnubrögð sem fá einkunnina níu? Af hverju  Mér finnst ég hafa verið sanngjörn í málflutningi mínum. Mér finnst ekki í lagi að leggja fram mál sem segir manni í raun ekki hver stefnan á að vera. Það birtist okkur í nefndaráliti bæði meiri og minni hluta. Eins og ég sagði í ræðu minni þá birtist það í nefndaráliti meiri hlutans, en þar segir á bls. 4, með leyfi forseta: „Fram kom á fundi nefndarinnar að áætlaður kostnaður vegna þessara tillagna á frumstigi geti numið á bilinu 125–225 millj. kr. Um er að ræða einskiptiskostnað …“ Hver kostnaðurinn verður fer eftir því hvaða leið verður valin. Þannig að það er ekki ljóst hvaða leið verður valin. Það er meðal annars þetta atriði sem mér finnst ekki vera fullnægjandi. 

Frú forseti. Í minnisblaði sem lagt var fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og gerð hefur verið grein fyrir í þessum ræðustól, líklega tvisvar eða þrisvar í umræðunni, kemur fram að kostnaður getur verið á bilinu 125–225 millj. kr. eins og hér var sagt. Stærsti einstaki kostnaðarliðurinn er viðbygging við Skúlagötu 4. Frávik á kostnaðarspönn geta verið nokkur til lækkunar eða hækkunar. Sem dæmi um það nefnir Framkvæmdasýslan möguleika þar sem kostnaðarviðmið er á bilinu 157–182 millj. kr. Þá er þess jafnframt getið að umræddar lausnir taki mislangan tíma í framkvæmd. Á þessu er tekið í nefndaráliti meiri hlutans og bent á að nauðsynlegt sé að fyrir liggi ítarlegar kostnaðaráætlanir áður en ákveðið er hvaða leið verður farin í þessum efnum. Hér er um að ræða, eins og margoft hefur komið fram, einskiptisaðgerð sem má líkja við einskiptiskostnaðinn sem var 243 millj. kr. vegna húsnæðiskostnaðar við hin nýju tvö stóru ráðuneyti. Þar aftur á móti á síðasta ári skilaði hagræðingin 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði mér ekki að rífast um krónur og aura í þessu sambandi við hv. þingmann. Það sem ég er að benda á er að með þessu orðalagi er meiri hlutinn að viðurkenna að við vitum ekki hvað við erum að samþykkja. Menn vita ekki hvaða leið verður farin. Það stendur til að breyta einhverju, það liggur fyrir hvað nýju ráðuneytin eiga að heita, en að öðru leyti hafa menn verið að fabúlera hver í sína átt um hver eigi nákvæmlega að verða niðurstaðan í þessu máli. Það er það sem ég er að gagnrýna. Ég neita að láta bjóða mér það að ég megi ekki vera bjartsýn um að hægt sé að bæta vinnuaðferðir í þinginu. Ég fullyrði að það er hægt. Það er hægt ef viljinn er fyrir hendi. Allar góðar breytingar og fyrirætlanir og öll góð ferðalög hefjast á einu skrefi. Ekkert okkar hér er of stórt til að leggja í þann leiðangur. Við samþykktum það öll, 63:0 í þinginu, að gera það. Við skulum fara að halda af stað.

Virðulegur forseti. Hér var nefnt að ekkert væri getið um það í þessari þingsályktunartillögu hvernig færi með stofnanir sem heyra undir einstök ráðuneyti. Ég vil því nefna að það er náttúrlega ljóst að ef stofnanir verða færðar til á milli ráðuneyta, t.d. ef færa ætti Hafrannsóknastofnun frá atvinnuvegaráðuneytinu eða eitthvað slíkt, þyrfti að gera það með lögum. Þá kemur það fram. Þá er líka alveg ljóst og hefur verið alveg ljóst í þeirri meðferð sem ákveðin hefur verið varðandi breytingar á Stjórnarráðinu, að það er framkvæmdarvaldsins að leggja það til og þingið ákveður ef eitthvað á að breyta því. Ef ekki á að breyta þarf ekki skrifa lög eða leggja fram frumvörp um það.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta ágæta andsvar. Við sjáum að í umræðunni hafa margir þingmenn eytt meiri hlutanum af ræðutíma sínum í að ræða og spyrja um hvaða stofnanir eigi að fara hvert o.s.frv. Það er vegna þess að menn átta sig ekki á til hvaða breytinga þetta mál muni leiða. Hver er hugsunin og hver er stefnan? Það er einfaldlega það sem mér finnst vera að. Af hverju liggur það ekki betur og ljóst fyrir áður en mér og öllum þingheimi er gert að taka afstöðu til þessa máls? Ég geri mér grein fyrir því að ef menn ætla að færa til stofnanir þá þarf að gera það með sérstökum lögum. En ef halda á af stað í miklar breytingar, af hverju gera menn sér ekki grein fyrir því og eru tilbúnir að leggja á borðið hvert þeir nákvæmlega eru að fara? Af hverju liggur það ekki fyrir?

Virðulegur forseti. Mér finnst það kannski ekki undarlegt verklag að fá fyrst fram hina stóru ákvörðun um að breyta þessu, og það á að taka gildi 1. september, síðan kæmu þær breytingar sem varða stofnanirnar á eftir. Sá háttur hefur fyrr verið hafður á. Kannski mætti gera þetta öðruvísi. Og þó að ræðumenn hafi eytt miklum tíma í að tala um þetta hafa þeir nú rætt um allt mögulegt í þessari umræðu til að lengja mál sitt sem mest þeir geta. Aðalástæða mín fyrir að koma hérna upp var hins vegar sú að hv. þingmaður minntist á tillögur þingmannanefndarinnar. Ég vildi bara segja henni að einmitt þessi skipting, hvað þingið ætti að gera og hvað framkvæmdarvaldið ætti að gera og slíkt, verður tekin meðferðar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á nefndadögum í næstu viku.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að koma í andsvar og ræða þetta mál við mig. Mig langar ekkert að vera í einhverjum hártogunum um einstakar stofnanir eða eitthvað slíkt, það var ekki efni ræðu minnar, heldur finnst mér þetta verklag einfaldlega gamaldags. Ég bjóst við meiru og ég vona að það hafi komist til skila. Ég ætla ekki að láta drepa bjartsýni mína um að við getum gert betur. Við getum gert betur. Ég vona að allir séu sammála um það. Við getum gert betur. Mig langar að þakka hv. þingmanni og formanni nefndarinnar fyrir að upplýsa þingheim um að þingsályktunartillagan sem þingmannanefndin lagði fram verði til meðferðar í nefndinni í næstu viku. Það er gott, en auðvitað er rosalega langt síðan sú tillaga var samþykkt í þinginu og það veldur væntanlega okkur öllum svolitlum vonbrigðum - nú er ég ekki að ásaka hv. þingmann og formann nefndarinnar um að hafa dregið lappirnar í þeim  
            

Forseti biður hv. þingmenn sem sitja hér í hliðarsal að hafa hljótt um sig.

Virðulegi forseti. Hér er til síðari umræðu þingsályktunartillaga frá hæstv. ríkisstjórn um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Mönnum telst til að þetta séu sjöttu breytingarnar á skipan mála í Stjórnarráðinu frá því að núverandi ríkisstjórn tók til starfa. Það vekur athygli að þessar breytingar eiga að taka gildi í haust, nokkrum mánuðum fyrir kosningar. Það er eitt af því sem hefur verið mjög gagnrýnt varðandi þessa tillögu. Sú gagnrýni hefur ekki bara komið frá stjórnarandstöðunni, þó svo stjórnarandstaðan hafi haldið þeirri gagnrýni á lofti - nei, háværasta gagnrýnin hefur komið frá stjórnarliðinu sjálfu. Þar sem hæstv. forsætisráðherra er í salnum ætla ég að nota tækifærið í þessari ræðu minni til að leggja fyrir hana nokkrar spurningar. Ég vil t.d. spyrja hæstv. forsætisráðherra: Af hverju er farið með þetta mál í slíkum forgangi eins og raun ber vitni? Nú í dag urðum við vitni að því að þingflokksformenn stjórnarflokkanna, ég leyfi mér að fullyrða eftir samráð við hæstv. forsætisráðherra, féllust ekki á tillögu okkar þingflokksformanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um að breyta dagskránni. Hér hefur það verið gagnrýnt að stjórnarandstaða haldi uppi málþófi. Ég reyndar er ekki sammála því, ég tel að þetta sé stórmál sem við þurfum að ræða. Ég get sagt fyrir sjálfa mig að þetta er fyrsta ræðan sem ég held í þessari umræðu. Ég var fjarverandi vegna annarra starfa þegar fyrri umræðan um þetta mál fór fram þannig að þetta er í fyrsta sinn sem ég tjái mig um þessa ágætu þingsályktunartillögu. Ég get því tekið undir með hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni þegar hann talar um stysta málþóf í sögunni. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Af hverju er þetta mál í slíkum forgangi að öllum öðrum málum er rutt til hliðar til að koma þessu frá sem fyrst? Nú ætla ég að rifja upp þá tillögu sem við lögðum fram í dag. Á dagskrá þingsins í dag eru 16 mál, við erum á 4. dagskrárlið. 16. málið á dagskránni er tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu vegna stjórnarskrárinnar, tillögur stjórnlagaráðs, sem er líka ágreiningsmál. Við lögðum til að við tækjum fyrir málin þar á milli sem eru flest að fara til nefnda og eitt mál fer til 2. umr. Þetta eru misgóð mál, ekkert endilega mál sem ég mundi leggja áherslu á að klára á þessu þingi, en miðað við það að málin eru komin á dagskrá eru þau greinilega á áherslusviði hæstv. forsætisráðherra. Við lögðum þetta til vegna þess hversu mikil umræða á eftir að fara fram um þetta mál. Ég get fullyrt að menn eiga eftir að þurfa að koma sjónarmiðum sínum á framfæri í þessu máli, um það er bullandi ágreiningur innan stjórnarflokkanna sem utan. Ég skil ekki hvers vegna stjórnarflokkarnir með verkstjórann á kantinum, væntanlega samþykkan því, notuðu ekki tækifærið til að koma 16 málum að. Við féllumst ekki bara á að klára þau mál sem eru á dagskrá heldur að taka önnur mál og veita afbrigði fyrir þeim málum sem ljóst var að áhugi var á að koma til nefnda. Við erum með nefndadaga mánudag, þriðjudag og miðvikudag í næstu viku. Það er ljóst að sumar nefndirnar verða verkefnalausar. Frú forseti. Nú beini ég spurningum mínum til hæstv. forsætisráðherra: Af hverju liggur svo á að klára þetta að öllum öðrum málum, stórum sem smáum, er rutt frá? Í fyrri umræðu um þetta mál kom fram mjög hörð gagnrýni frá samflokksmanni hæstv. forsætisráðherra, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Ég blæs á það sem mér hefur fundist liggja dálítið í orðum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, að sú gagnrýni sem hefur komið frá fyrrverandi hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni á þetta mál sé einungis til komin vegna þess að þeir séu súrir yfir því að hafa misst ráðherrastólinn. Ég held að það sé ekki þannig. Ég held að það sé miklu frekar þannig að þeir hafi ákveðna innsýn í verklag hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnar hennar og séu því bærari til að gagnrýna. Mér þykir gagnrýni þeirra málefnaleg. Fram kemur í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar að hann staðfestir að þetta mál - hans gagnrýni beinist fyrst og síðast að stofnun nýs fjármála- og efnahagsráðuneytis og færslu efnahagsmála yfir til fjármálaráðuneytisins - hafi aldrei verið rætt í ríkisstjórn í hans tíð. Ef við rifjum það upp lauk ríkisstjórnartíð hans um áramótin. Þetta frumvarp kemur fram á síðasta degi, 30. mars, þannig að á tímabilinu frá 1. janúar til 30. mars kemur þessi hugmynd fyrst fram og er sett í framkvæmd, væntanlega rædd í ríkisstjórninni. Það væri fróðlegt að fá fundargerðir ríkisstjórnarinnar og athuga hvort sérstaklega hafi verið haldinn fundur um þetta mikilvæga málefni, fínt að fletta því upp. Spurningin er þessi: Hvað gerðist eftir 1. janúar 2012 sem varð til þess að þremur mánuðum seinna var orðið lífsnauðsynlegt að leggja fram þingsályktunartillögu sem ekki bara kúvendir þessu öllu saman heldur brýtur gegn sjálfum stjórnarsáttmálanum sem hæstv. forsætisráðherra þreytist ekki á að nefna í ræðustól? Síðan upplýsir hv. þm. Árni Páll Árnason einnig að það hafði heldur aldrei verið rætt í þingflokki Samfylkingarinnar að leggja málin upp með þessum hætti og að sú tillaga sem við ræðum hafi ekki fengið efnislega umræðu, hún hafi verið lögð fram í þingflokki Samfylkingarinnar fullbúin, komið þangað tilbúin. Hann fullyrðir að engin umræða hafi farið fram um þessa tillögu, hvorki í þingflokknum né í Samfylkingunni. Það eru stór orð að engin umræða hafi farið fram á vettvangi flokksins um að breyta frá stefnumörkuninni sem fólst í stjórnarsáttmálanum. Ég hlýt að spyrja hæstv. forsætisráðherra um þetta fyrst hún hefur sýnt okkur þá virðingu að koma hingað að okkar beiðni og ég þakka fyrir það. Ég hlýt að því að biðja um svör við þessum spurningum. Hv. þm. Árni Páll Árnason talar líka um að með þessari tillögu, þá vísa ég í það sem ég sagði áðan, gagnrýni hans á stofnun nýs fjármála- og efnahagsráðuneytis, séum við ekki að draga neinn lærdóm af hruninu. Það er mikið vísað í bætt vinnubrögð og skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, en þetta gengur allt þvert gegn því. Ég óska eftir að hæstv. forsætisráðherra útskýri það líka fyrir mér. Fjölmörg atriði sem hafa komið hér fram hafa verið afbökuð, vil ég leyfa mér að segja, af hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, framsögumanni þessa máls, sem þreytist ekki á að segja hversu vel þetta mál er undirbúið og hversu mikla vinnu það hefur fengið. Hún talar um 15 fundi nefndar með hagsmunaaðilum af öllu tagi, en allir þessir 15 fundir með öllum þessum hagsmunaaðilum voru aldrei um stofnun nýs fjármála- og efnahagsráðuneytis. Það var aldrei til umræðu þar vegna þess að þá átti að fara allt aðra leið. Síðan á þetta ekki að vera til hagræðingar. Seinasta breyting átti að vera til mikillar hagræðingar, sú röksemd lá þar að baki. Nú er það ekki þannig. Nú er þetta gert til að allt verði miklu skemmtilegra og miklu betra, til að stjórnsýslan verði skarpari. Þetta minnir mig óneitanlega á R-listann og samstarf Besta flokksins og Samfylkingarinnar núna í Ráðhúsinu. Hvað er að gerast þar? Jú, það eru þrjú ár liðin frá kosningum og eina afrekið, það eina sem Dagur B. Eggertsson, oddviti Samfylkingarinnar í borgarstjórn Reykjavíkur, getur hrósað sér af, fyrir utan að setja held ég öll skólafélög og foreldrafélög á höfuðborgarsvæðinu í mikið uppnám, er að gera skipulagsbreytingar í Ráðhúsinu. Þetta er alveg eins og á dögum R-listans. Það klikkaði ekki að á hverju ári kom fram nýtt skipulag á starfsemi Ráðhússins.  Ég ætla að leyfa mér að vitna í ýmsa sérfræðinga, því að við í stjórnarandstöðunni erum alltaf vænd um að vera svo neikvæð, en hæstv. forsætisráðherra þreytist ekki á að tala um að hún hlusti á rök sérfræðinga og faglegt mat. Sérfræðingar, svo sem stjórnsýslufræðingurinn Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir, hafa miklar áhyggjur af því eins og fram hefur komið í fjölmiðlum að svo tíðar breytingar á stjórnsýslunni hafi mjög mikil áhrif á stöðugleika í stjórnsýslunni. Hvað var það sem var gagnrýnt í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis eftir hrun? Var það ekki að stjórnsýsluna skorti formfestu, hún væri ekki nógu skipulögð? Hvaða áhrif heldur hæstv. forsætisráðherra að síendurteknar breytingar og hringlandaháttur í stjórnsýslu hafi þegar fólk veit ekki frá ári til árs hjá hvaða ráðuneyti það vinnur vegna þess að sífellt er verið að hringla með það? Ég leyfi mér að gagnrýna þær breytingar sem verið er að gera nokkrum mánuðum fyrir kosningar. Það er annað í upphafi kjörtímabils þegar ríkisstjórn er að taka við að hún vilji setja sitt mark og sína stefnu og haga hlutum með þeim hætti sem hún kýs. Það er sjálfsagt. Við erum í pólitík. Við höfum ólíkar skoðanir. Við erum með ólíka sýn á það hvernig við ætlum að framkvæma hlutina. En það er óeðlilegt að nokkrum mánuðum fyrir kosningar komi kollsteypa eins og þessi. Umhverfis- og auðlindaráðuneyti og atvinnuvegaráðuneyti gagnrýni ég með öðrum hætti en efnahags- og fjármálaráðuneyti. Þrátt fyrir að ég sé ekki sammála hæstv. forsætisráðherra um þessi tvö ráðuneyti, sem ég nefndi fyrst, liggur fyrir að þetta var ætlun hæstv. ríkisstjórnar allan tímann og færð hafa verið fyrir því margvísleg rök. Kostir þess og gallar hafa verið ræddir og eins og ég segi þarf ég ekki að vera sammála. En hin nýja kúvending varðandi efnahagsmálin sem eru akkúrat aðalatriðið í dag - ég veit ekki hvort hæstv. forsætisráðherra gerir sér grein fyrir því að það eina sem þetta snýst um er að hafa efnahagsmálin í lagi. Fyrst sýndi hæstv. forsætisráðherra málaflokknum þá vanvirðingu að færa efnahagsmálin út úr forsætisráðuneytinu, fannst þau ekki eiga heima þar, að verkstjórinn þyrfti ekkert að hafa yfirsýn yfir þau. Því er ég ósammála. Ég tel að forsætisráðherra eigi einmitt að hafa góða yfirsýn yfir efnahagsmálin. Síðan var efnahags- og viðskiptaráðuneytinu komið á koppinn. Það mátti gagnrýna það, en því var komið á laggirnar. Það kostaði um 25 milljónir. Það eru væntanlega peningar sem við erum búin að henda út um gluggann vegna þess að hér er ekki hagræðingaraðgerð á ferð. Kostnaðurinn sem nefndur er til sögunnar er bara vegna húsnæðisbreytinga. Ég leyfi mér að efast um það. Í fyrsta lagi held ég að sá kostnaður geti verið stórlega vanmetinn og í öðru lagi er óhjákvæmilegt að svona breytingum fylgi rask í mannahaldi sem hefur í för með sér kostnaðarsamar biðlaunagreiðslur og annað. Plús það sem nefnt er og tekinn af allur vafi í nefndaráliti meiri hluta hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ef ráðuneytin verða svo eftir allt saman of stór. Fyrst voru ráðuneytin of lítil þannig að þá þurfti að sameina þau og stækka, nú verða þau svo stór að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vill hafa þann möguleika fyrir hendi að það gæti komið til þess að ráðherrann missti yfirsýnina - ég leyfi mér að fullyrða að það mun gerast - þá er vinstri stjórnin með lausnina á því: Þá fjölgum við ráðherrum en köllum þá bara aðstoðarráðherra sem hafa ákveðna málaflokka innan ráðuneytisins á sinni könnu. En bíðið, hvar á það fólk að vera? Það fólk hlýtur að vera á launum. Það fólk hlýtur að vera með aðstoðarmenn og eigið starfsfólk. Þá er spurningin sem ég spurði einmitt við umræðu um breytingar á Stjórnarráðinu á septemberþinginu fyrir nokkrum mánuðum síðan. Eiga þessir ráðherrar, þegar verið er að fjölga þeim innan ráðuneytanna, að vera kjörnir eða eiga þeir að vera skipaðir? Bera þeir pólitíska ábyrgð eða verða þeir faglegir og bera enga pólitíska ábyrgð? Frú forseti. Ég tel að þetta sé allt saman gert með öfugum formerkjum. Hér er verið að leggja til samþykkt á tillögu sem gerir ekkert annað en setja ramma utan um óútskýrða og óútfyllta mynd. Það á eftir að skipa samráðshópa og meta kostnað og gera alla þá hluti sem á að byrja á þegar farið er í svona breytingar. Maður á að byrja á því að átta sig á hvaða áhrif breytingarnar hafa, hvað breytingarnar kosta og hvernig við framkvæmum þær og - ég geymdi það þar til síðast - jafnvel hvernig hægt sé að leita sátta um breytingarnar. Það væri kannski betri bragur að því. Frú forseti. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur er ekkert að leita að sátt. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur passar sig á því að taka alla þá slagi sem hún mögulega getur fundið og víkur úr vegi þegar leitað er eftir samkomulagi, málamiðlun. Ég tel miður að við skulum vera í þeirri stöðu í þinginu að hæstv. forsætisráðherra skyldi ekki sýna það sem ég hefði haldið að hún hefði tækifæri til að sýna í dag, þ.e. stærð sína með því að fallast á að leggja einu sinni ágreining til hliðar, þó ekki væri nema bara um stund, til að greiða fyrir þingstörfum vegna þess að sú tillaga sem lögð var fram af þeirri sem hér stendur og varaformanni þingflokks Framsóknarflokksins var sett fram í einlægni. Hún var virkilega sett fram vegna þess að ég var miður mín eftir umræður í morgun. Mér fannst Alþingi Íslendinga ekki vera sómi sýndur með þeirri umræðu sem fór hér fram, þá er ég ekkert að undanskilja okkur sjálfstæðismenn í þeim efnum. Það var með það að leiðarljósi sem við fórum þess á leit 

Hæstv. forseti. Mér finnst það koma úr hörðustu átt hjá Ragnheiði Elínu Árnadóttur að tala um að sú sem hér stendur vilji ekki greiða fyrir þingstörfum. Ég held að hv. þingmaður ætti að líta í eigin barm. Hv. þingmaður hefur hagað sér þannig í gegnum tíðina, gegnum þingstörfin, að það er ekki hægt að semja við hv. þingmann. Hún vill helst hafa dagskrárvaldið í sínum höndum þó að hún sé í stjórnarandstöðu. 
             Síðan er það svo, af því að hv. þingmaður er að vísa til þeirra mála sem eru á dagskrá og við höfum rutt öllum þeim málum úr vegi til að hafa þetta mál á dagskrá, að það er ekki hægt að semja við hv. þingmann. Þess vegna eru málin eins og þau eru stödd að þau komast ekki á dagskrá. Í dag var reynt að semja við hv. þingmann og stjórnarandstöðuna, Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn, um að málin kæmust á dagskrá en um leið yrði samið um hvenær umræðunni um málið sem er á dagskrá - og hefur verið á dagskrá í ætli það séu ekki svona 20 klukkustundir - lyki. Ekki var hægt að fá svör við því frá hv. þingmanni vegna þess að þingmenn Sjálfstæðisflokksins og að hluta til Framsóknarflokksins eru staðráðnir í að reyna að ýta málinu til hliðar svo að það verði ekki afgreitt sem og stjórnarskrármálinu sem tveir þriðju hlutar þjóðarinnar kalla eftir að verði klárað í þinginu. Hv. þingmaður ætti því að líta í eigin barm þegar hún talar um að sú sem hér stendur greiði ekki fyrir þingstörfum. Við erum tilbúin að taka þessi mál strax á dagskrá ef hægt er að semja við hv. þingmann og formenn stjórnarandstöðuflokkanna um það hvenær þessu máli ljúki. Mér finnst það vera sanngjörn og eðlileg krafa.

Virðulegur forseti. Það er rangt hjá hæstv. forsætisráðherra að sú sem hér stendur haldi eða hafi dagskrárvaldið á þinginu. Ef svo væri væri þetta mál ekki á dagskrá. Það er algjörlega þannig að sú sem hér stendur er í stjórnarandstöðu og þarf að lúta því að hér er ríkisstjórn með kolranga forgangsröðun. Og það er einfaldlega rangt sem hæstv. forsætisráðherra vogar sér að halda fram að sú sem hér stendur geti ekki náð samningum. Ég veit ekki betur en að tekist hafi samningar margoft um þinglok þar sem ég hef verið í forustu fyrir þingflokk Sjálfstæðisflokksins þannig að ég held að það sé röng fullyrðing. Hvað það varðar að líta í eigin barm vísa ég því til föðurhúsanna. Það er rétt að við vorum ekki tilbúin til að semja um lok þessarar umræðu en það er nákvæmlega það sem er ásteytingarsteinninn. Við fórum hins vegar í fullri einlægni fram með þá tillögu sem hér var vegna þess að við erum saman í þessum báti á þinginu. Hér er starfsáætlun sem ég ber virðingu fyrir og samkvæmt henni eru nefndadagar í næstu viku og það stóð upp úr öðrum hverjum manni hér í morgun að þessi mál kæmust ekki til nefnda. Það var þess vegna, jafnvel þó að mér sé slétt sama um þessi mál, hvort þau verða að lögum eða ályktunum þingsins eða ekki, mér er alveg sama um það. En forgangsröð ríkisstjórnarinnar birtist væntanlega í þeim málum sem hún setur á dagskrá og þess vegna hefði ég haldið að hæstv. forsætisráðherra tæki því fegins hendi. Spurningin er því sú af því að því hefur ekki verið svarað: Af hverju þarf þetta mál að klárast núna fyrir helgi? 

Hæstv. forseti. Mér finnst að hv. þingmaður ætti að geta svarað því hvers vegna þurfi að ræða þetta mál í 20, 30 klukkustundir, og kannski ætlast hv. þingmaður til þess að það sé rætt í einhverja sólarhringa í viðbót og þá verður bara að hafa það, þá tökum við því. Þegar Stjórnarráðinu var breytt fyrir fjórum árum eða fimm árum tók þrjár klukkustundir að klára það og voru það ekki minni breytingar. Þá var bara meiri hluti þingsins virtur sem núverandi stjórnarandstaða gerir aldrei nokkurn tíma. Ég sagði hér í dag: Það er hægt að ljúka starfsáætlun á tilsettum tíma ef minni hlutinn virðir það að það er meirihlutastjórn í landinu sem er að reyna að koma málum fram. Stjórnarandstaðan er staðráðin í að koma í veg fyrir það en hún mun auðvitað ekkert komast upp með það. Ef við þurfum að vera hér lengur til að klára þessi mál, fram í júní eða júlí, þá gerum við það. Og þegar talað er um að við höfum lagt mál fram seint verð ég bara að segja að hv. þingmaður ætti að skoða hvernig mál hafa verið lögð fram til dæmis í vetur. 63 stjórnarfrumvörp voru lögð fram fyrir jólin og helmingurinn af þeim er óafgreiddur. Ég sagði líka og hef sagt það í þinginu að bara á þremur síðustu vikum hafa ekki verið afgreidd nema tíu mál, þar af örfá frumvörp og þingsályktunartillögur. Það er mikill seinagangur í þinginu og greinilega mikill ásetningur hjá stjórnarandstöðunni að koma í veg fyrir eðlilega afgreiðslu á málum. Mér finnst að hv. þingmaður eigi að taka því sem hér hefur verið boðið af formönnum þingflokka Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, að taka þessi mál á dagskrá en sýna þá samningsvilja til að sett verði dagsetning á hvenær þessu máli sem við viljum að verði afgreitt á yfirstandandi þingi ljúki.  
            

Frú forseti. Ósanngjörn málsmeðferð, segir hæstv. forsætisráðherra. Er það ósanngirni að bjóðast til að taka mál fram fyrir þetta mál og leggja þennan ágreining til hliðar um stund til að þingið geti verið starfhæft? Hæstv. forsætisráðherra kvartar yfir seinagangi og að mál sem meirihlutastjórn í landinu berst fyrir komist ekki að. Ég leyfi mér að leiðrétta hæstv. forsætisráðherra. Liggur fyrir að það sé meirihlutastjórn í landinu?  Það er barnaskapur af hæstv. forsætisráðherra að kvarta yfir því að mál af þessari stærð, sem hefur ekki einu sinni fengið að fara til umsagnar á milli umræðna, sé rætt í 20 klukkustundir. Þetta segir hæstv. forsætisráðherra sem er methafinn í ræðuflutningi á hinu háa Alþingi, ég held að ein ræða hæstv. forsætisráðherra sé helmingurinn af þeim tíma sem hún býsnast yfir núna, tíu klukkustundir.  Ósanngirni, nei, frú forseti, 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði þann ræðutíma sem þeir hafa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir ræðu hennar. Ég var búin að undirbúa nokkrar spurningar fyrir hana en ég er eiginlega svo undrandi eftir þau andsvör sem komu hér fram og ég er steinhissa á framgöngu hæstv. forsætisráðherra hér. Þegar virðulegur forsætisráðherra var þingmaður á árum áður talaði hún einu sinni í ellefu klukkustundir eins og fram hefur komið - ellefu klukkustundir. Ja, það er fljótt að snjóa yfir fortíðina hjá sumum í þessu húsi enda kannski ekki nema von að eitthvað gleymist þegar fólk er bráðum búið að vera 40 ár á þingi. En ég hélt að það mundi nú enginn gleyma því afreki að vera ókrýndur málsvari stjórnarandstöðu og tala hér í einum rykk í ellefu klukkustundir, þetta er rúmur vinnudagur hjá venjulegum einstaklingi. En það er greinilegt að nú er hlaupið mikið stress í umræðuna fyrst hæstv. forsætisráðherra kemur nánast kjökrandi í þennan ræðustól og kvartar yfir óbilgirni stjórnarandstöðunnar, þ.e. Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, vegna þess að hæstv. forsætisráðherra er búin að tryggja sér stuðning Hreyfingarinnar við þetta mál, sem situr nú í skjóli ríkisstjórnarinnar án ráðuneytis - án ráðuneytis, við skulum átta okkur á því. Að hæstv. forsætisráðherra skuli þurfa að labba hér á milli í hverju einasta máli og finna sér stuðningsmann úr stjórnarandstöðunni til að koma málum í gegn segir meira um hæstv. ríkisstjórn en nokkuð annað. Mig langar að beina spurningu til hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur: Hver voru nákvæmlega svörin hjá ríkisstjórnarflokkunum þegar tilboðið kom fram í dag frá Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum um að taka þetta mál af dagskrá og hleypa næstu 15 málum að og afgreiða þau til nefndar? 

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að ég hafði vænst meira af andsvari við hæstv. forsætisráðherra um þetta mál vegna þess að ég lagði fram margar spurningar í ræðu minni, meðal annars spurningar sem sneru að gagnrýni fyrrverandi hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar, núverandi hv. þm. Árna Páls Árnasonar, helst um tilurð þessa efnahags- og fjármálaráðuneytis. Hæstv. forsætisráðherra gerði það ekki heldur kaus hún að koma hér og kvarta yfir stjórnarandstöðunni. Mér finnst það ómaklegt. Svör hæstv. forsætisráðherra í dag voru þau að skilyrði væri að semja um lok þessarar umræðu. Ég get alveg staðfest að hvorki ég né varaformaður þingflokks Framsóknarflokksins vorum tilbúin þess að gera það. En við höfðum frumkvæði að því þingflokksformenn yrðu kallaðir saman og það var einlægur vilji okkar að leggja ágreining til hliðar, þess vegna fórum við af stað því að mér misbauð umræðan við atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar í morgun. Mér þóttu þau orðaskipti vond sem þar áttu sér stað. Ég vildi gera mitt og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson vildi gera sitt til þess að við gætum lagt ágreininginn til hliðar og sýnt þjóðinni sem fylgist með störfum Alþingis að við getum stundum lagt ágreining til hliðar, kælt okkur aðeins niður, gengið í málin og klárað þau til þess að við getum tekið til hendinni á nefndadögum í næstu viku.

Virðulegi forseti. Ég held að það séu of miklar væntingar bundnar við að hægt sé að starfa með þessari ríkisstjórn í friði vegna þess að hæstv. verkstjóri ríkisstjórnarinnar, forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, fer fram með öll mál í ófriði. Hér í morgun sýndi hún sitt rétta andlit, steytandi hnefann framan í þingmenn og hótaði því að hér yrði sumarþing. Og hverjum er ekki sama, hæstv. forsætisráðherra, þó að við verðum hér í sumar? Hæstv. forsætisráðherra hefur tileinkað sér þann stjórnunarstíl að skella hurðum og steyta hnefa og hóta. En hótanir hæstv. forsætisráðherra virka eins og vatn á gæs. Við þingmenn höfum, eftir að ég var kosin á þing, staðið hér á sumarþingi, staðið hér á þingi milli jóla og nýárs. Það sýnir nú hvað verkstjórnin er léleg hjá þessari ríkisstjórn að við skyldum þurfa að vera hér okkar fyrsta þingvetur á milli jóla og nýárs. Það hafði ekki verið þing milli jóla og nýárs síðan 1994, en minn fyrsta þingvetur var þessi snilldar norræna velferðarríkisstjórn komin til starfa og stjórnaði þinginu af því að forseti þingsins var úr Samfylkingunni. Svona eru nú málin byggð upp hér og það er því miður engin hótun að segja að það verði þing í sumar, hæstv. forsætisráðherra. Ég hef lýst mig reiðubúna til að starfa á hverjum einasta degi fram að kosningum, sem verða vonandi mjög bráðlega, og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að hér verði þing í allt sumar því að þá köllum við þingmenn einfaldlega inn varaþingmenn okkar til þess að við getum farið í smáfrí með fjölskyldum okkar. Það er bara ekki nokkurt einasta vandamál. Ég held að hæstv. forsætisráðherra ætti nú að fara að taka upp nýja stjórnunarsiði, fara að tala við okkur í Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum af einhverri sanngirni til að koma þessu 

Virðulegi forseti. Það vakti líka athygli mína í þessum umræðum í dag að hæstv. forsætisráðherra sem gagnrýndi að ég héldi að ég hefði dagskrárvaldið á þinginu, tók sér sjálf dagskrárvaldið á þinginu í dag og byrjaði að hóta því að við yrðum hér fram á sumar líkt og hún væri sú sem hefði forræði yfir starfsáætlun þingsins.

Hárrétt.

Nú er það bara ekki þannig. Forseti þingsins fer með dagskrárvaldið á þinginu,  Ég verð að hrósa hæstv. forseta Alþingis fyrir að reyna hvað hún getur til þess að halda starfsáætlun þingsins. En ég skil vel að það geti stundum verið erfitt vegna þess að það kom í ljós í dag hvað hæstv. forsætisráðherra er tilbúin að ganga langt í að reyna að setja mark sitt á þá starfsáætlun sem við förum eftir. Mér finnst það ógeðfellt, sérstaklega í ljósi þess að þegar hæstv. forsætisráðherra var hv. þingmaður í stjórnarandstöðu hélt hún margar ræður um nauðsyn þess að Alþingi væri styrkt, að sjálfstæði Alþingis tryggt, að það yrði ekki afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Nú stendur handhafi framkvæmdarvaldsins og hótar Alþingi sumarþingi. Mér finnst ekki góður bragur á því. Ég verð að taka undir með hv. þm. Ólöfu Nordal varðandi þá tillögu sem við gerðum til þess að reyna að höggva á þennan hnút, það er skynsemi í þeirri tillögu eða það var skynsemi. Hún er nú fokin út í veður og vind og tillögunni var ekki tekið eins og við vitum. Það er auðvitað skynsemi í því að koma málum áfram til þess að hægt sé að nýta nefndadagana, en hæstv. forsætisráðherra vill heldur fara þetta á hnjánum.

Virðulegi forseti. Þessi dagur, hvernig hann hófst í morgun og hvernig hann hefur þróast í dag, veldur mér mjög miklum áhyggjum um það hvernig næstu vikur verða hér í þinginu, þannig að það sé bara sagt hreint út. Það veldur mér verulega miklum áhyggjum ef við erum komin í gríðarlegan ágreining á þessum tímapunkti. Það er 3. maí í dag, enn þá eru nokkrar vikur eftir af því skipulagi sem þingið lagði upp með fyrir þennan þingvetur. Verið er að tala um sumarþing, ég gef ekkert fyrir það á þessum tímapunkti. Aðalatriðið er að það ástand sem hér er að skapast er að gera þingið algjörlega óstarfhæft. Hér kom fram tillaga um að menn ýttu ágreiningsmálunum til hliðar um stund og tækju á dagskrá mál sem hægt er að koma til nefndar. Því var hafnað og ég held, virðulegi forseti, að við verðum öll að líta til þess sem sitjum í þessum sal að það er ekki hægt að halda svona áfram með þingstörfin, það er bara ekki hægt. Menn verða að reyna að vera ekki bara með ágreiningsmál á dagskrá heldur líka mál 

Virðulegur forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Ólafar Nordal varðandi þróunina í vinnubrögðum þingsins í dag. Þetta er mjög dapurlegur dagur ef horft er til hvernig umræðan hefur verið hér. Ég verð að segja það alveg eins og er að það var mjög ómaklegt af hæstv. forsætisráðherra þegar hún vændi hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur um að vilja fara með dagskrárvaldið. Það hefur enginn sýnt yfirlæti í dag í þeim efnum nema hæstv. forsætisráðherra sjálf sem steytti hnefann mjög ósmekklega framan í þing, framan í þingmenn og talaði til þeirra í hótunartón. Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra getur notað slíkar aðferðir í sínum eigin flokki og rekið fólk sem ekki þóknast henni en hún getur ekki sýnt þinginu þessa framkomu og talað 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð þeirra tveggja þingmanna sem töluðu á undan mér. Þegar maður lítur yfir daginn í dag og daginn í gær, hvernig framkvæmdarvaldið hefur beitt þingið pólitísku ofbeldi við að koma þessu máli áfram, þá er maður mjög hugsi yfir stöðunni sem Alþingi hefur gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég hef talað fyrir því að forseti þingsins komi úr stjórnarandstöðunni. Þá værum við kannski ekki í þessu þrátefli. Þetta er orðið með þvílíkum ólíkindum, starfshættir þingsins undir forustu Samfylkingarinnar sem forseti þingsins fer með og virðist lúta skipunum frá forsætisráðherra, að við það verður ekki unað lengur. Svo er ég, virðulegi forseti, líka afar undrandi á því hvernig hæstv. forsætisráðherra leyfir sér að koma fram gagnvart þingmönnum í salnum og húðskamma þá ef þeir láta ekki að vilja hennar þrátt fyrir að hún sé búin að steyta hnefann í allan dag og sýna sitt rétta andlit. Þetta er ógeðfellt.

Virðulegi forseti. Ég held að mjög skynsamlegt væri fyrir forustumenn flokkanna og þingflokksformennina að setjast niður og reyna að ræða málin og leysa þau, sérstaklega eftir þá uppákomu sem varð hér í morgun og svo aftur núna. Ég hef verið dálítið hugsi yfir því í dag og kannski ekki síst núna á síðustu mínútum hvers vegna við erum að búa til þetta starfsumhverfi. Ég held að mörgum líði ekki mjög vel í þessari vinnu við slíkar aðstæður, að minnsta kosti líður mér ekki vel. Ég velti því fyrir mér hvort ekki væri skynsamlegra að ræða málin. Ég held að við höfum það öll að markmiði að vinna sem best að hag þjóðarinnar en við gerum það ekki svona. Þess vegna er mjög mikilvægt að forustumenn flokkanna og þingflokksformenn setjist niður og reyni að leysa þetta af einhverri skynsemi því að okkur miðar ekki mikið áfram með þessum hætti. Ef ég kem síðan aðeins að þeim málum sem við erum að ræða þá verð ég að viðurkenna að maður er svo sem ekki vel upplagður að fara í ræðuhöld eftir svona uppákomur. En eigi að síður, vinnubrögðin í þessu máli eru auðvitað ekki ásættanleg, það gefur augaleið. Það er mitt álit. Hvers vegna? Vegna þess að við erum að fara í breytingar á Stjórnarráðinu í lok kjörtímabilsins. Hefði ekki verið skynsamlegra að haft hefði verið samráð við stjórnarandstöðuna hvernig við færum í þessar breytingar? Breytingarnar eiga að taka gildi 1. september í haust. Þá eru eftir örfáir mánuðir af kjörtímabilinu. Er þá ólíklegt að næsta ríkisstjórn mundi breyta því fyrirkomulagi? Ég er ekki viss um það. Ég tel reyndar miklar líkur á að það verði gert. Ég held að mjög skynsamlegt sé fyrir okkur að fara að ræða það hvernig við viljum koma Stjórnarráðinu fyrir. Ég sakna þess dálítið í umræðunni að við berum virðingu fyrir skoðunum hver annars og leitum að einhverri lausn sem við gætum fundið hugsanlega til hagsbóta fyrir okkur inn í framtíðina, því að ríkisstjórnir koma og fara. Við vitum alveg hvernig það gerist þegar ríkisstjórn er mynduð, alveg sama hver hún er. Menn fara þá að koma þetta og þetta mörgum einstaklingum fyrir og fara að skipta upp ráðuneytum til að gera þennan eða hinn ánægðan og þar fram eftir götunum. Því tel ég mjög mikilvægt að við þróum umræðuna í þá veru að hægt sé að ná einhverri niðurstöðu um hvernig við viljum byggja Stjórnarráðið upp. Ég tel reyndar að það sé ekki ofboðslega langt á milli ef við hefðum sett vinnubrögðin í annan farveg en þau eru í núna. Ég hef líka velt öðru fyrir mér, ég verð að viðurkenna að þeir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar sem hyggjast greiða tillögunni atkvæði hljóta að vera með eitthvert smábragð í munninum. Þær breytingar sem við erum að fara í núna, í þeirri óvissu sem er fram undan um hvort þær munu vera með þeim hætti eins og gert er ráð fyrir, kosta í kringum 250 millj. kr. mundi ég giska á. Kostnaðaráætlun segir 125–225 millj. kr. en ég mundi halda 250 millj. kr. Í fyrri breytingum á Stjórnarráðinu sem farið var í á árinu 2010–2011 var gert ráð fyrir í kostnaðargreiningunni, sem er vörn þeirra sem segja að farið verði varlega með fé, 160 millj. kr. en það endaði í 243 millj. kr. Af hverju segi ég að þeir sem ætli að samþykkja þetta mál séu hugsanlega með eitthvert óbragð í munni? Það er vegna þess að á sama tíma og verið er að setja 500 millj. kr. bara í þetta hér er verið að skera niður á mjög viðkvæmum stöðum í samfélaginu. Mig langar örstutt, virðulegi forseti, að nefna könnun sem var gerð á störfum og starfsskilyrðum forstöðumanna ríkisstofnana, unnin á vegum fjármálaráðuneytisins og fleiri aðila. Þar kemur fram að einungis einn af hverjum tíu forstöðumönnum heilbrigðisstofnana telur sig geta staðið undir þeirri lögbundnu þjónustu sem heilbrigðisstofnunum er falið að veita, 10% telja sig geta gert það. En á sama tíma og menn fara út í svona kostnað er boðaður enn frekari niðurskurður í haust. Ég hef stundum tekið það upp í þessum ræðustól að alltaf eru til nógir peningar í einhver gæluverkefni sem þjónkast stjórnvöldum, eins og í þessu tilfelli. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ætti ég aðild að ríkisstjórnarflokkunum í dag mundi ég aldrei greiða svona hlutum atkvæði mitt, aldrei, á sama tíma og verið er að fara í sársaukafullar aðgerðir annars staðar. Ég get nefnt margt fleira. Við getum farið yfir fréttir af umgjörð og starfsskilyrðum lögreglumannanna í landinu. Nei, ekki eru til peningar í það en nógir peningar eru til í þetta verkefni. Hægt er að telja upp mörg fleiri verkefni. Hver eru helstu markmið ríkisstjórnarinnar í mörgum málum? Hún hælir sér á tyllidögum. Margir hv. stjórnarliðar komu upp í umræðum um störf þingsins fyrr í vikunni og töluðu um afrek ríkisstjórnarinnar. Forsætisráðherra er kona, fjármálaráðherra er kona, formaður fjárlaganefndar og allt þetta, biskup, kona - auðvitað er ekki hægt að þakka ríkisstjórninni það - og margt annað, fínt. En þegar kemur að því að sýna verkin og hvernig ríkisstjórnin vinnur og forgangsraðar peningunum þá felst það í því að sagt er: Við ætlum að fara í kynjaða fjárlagagerð til að reyna að vinna bug á þeim hlutum þar sem hallað hefur á konur í gegnum tíðina. Það er auðvitað göfugt markmið. En hver er niðurstaðan síðan? Niðurstaðan er sú að peningar eru til í svona hluti en á sama tíma er einmitt verið að reka konurnar út af heilbrigðisstofnunum til dæmis, skera niður og reka þær út. Þannig er framkvæmdin í raun og veru á því sem verið er að gera. Mig langar að nefna eitt nærtækt dæmi sem ég hef verið eiginlega miður mín út af lengi því að loka á svokallaðri E-deild á Heilbrigðisstofnun Vesturlands. Það á að loka henni núna í júní. Það liggur ekki fyrir svo mér sé kunnugt um hvað verður um þá vistmenn sem þar eru. Auðvitað verður þeim ekki hent út á götu, það verður hugsað um þá með öðru móti. Það á að segja upp 28 konum, bara svona. En það kostar minna að hafa þær í vinnu en fara í þessar breytingar hér, það kostar minna. Þær konur sem vinna þar hafa starfað margar hverjar og flestar í jafnvel áratugi og sumar þeirra hafa helgað allan sinn starfsaldur þessari einu stofnun. Þetta er þakklæti og virðing ríkisstjórnarflokkanna gagnvart þessum störfum. Staðreyndirnar tala þegar við förum yfir hvernig þetta er. Ég velti því líka fyrir mér hver skilaboðin eru til fólksins, vistmannanna, sem hefur lagt mikið á sig gegnum tíðina og er ekki kröfuharður þrýstihópur og sama má segja um aðstandendur þessa fólks. Ef við setjum það í þetta umhverfi, öll sú óvissa og allt sem þessu fylgir, er rosalega erfitt að þurfa að taka svona erfiðar ákvarðanir. Og þess vegna segi ég: Þegar peningar eru til í svona verkefni, sem liggur fyrir að muni hugsanlega ekki nýtast, þá hlýtur að vera erfitt að axla þá ábyrgð að greiða atkvæði með þessu og þurfa síðan að horfa framan í hitt til viðbótar. Það hlýtur að vera erfitt. Þá hef ég einnig verið að hugsa; hvernig skyldu sumir stjórnarliðar vera í þessari umræðu ef þeir væru í stjórnarandstöðu? Ég hugsa að annað hljóð væri í mörgum hverjum og sumum hæstv. ráðherrum. Ég sé fyrir mér hæstv. forsætisráðherra ef ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks væri að taka slíkar ákvarðanir gagnvart fyrrnefndum hópi á sama tíma og verið væri að gera svona hluti. Ég hugsa að annað hljóð væri komið í strokkinn, ég hugsa að það væri önnur sýn. Ég ætla að enda ræðuna eins og ég byrjaði hana, virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt fyrir forustumenn flokkanna og formenn þingflokkanna að setjast niður og reyna aðeins að slíðra sverðin og ná samkomulagi á vitrænum nótum þannig að við lendum ekki aftur í þeim uppákomum sem voru hér í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Honum tekst það jafnan vel að vera málefnalegur og sannfærandi í málflutningi sínum. Þó að ég sé kannski ekki alltaf sammála hv. þingmanni þá tek ég hins vegar hatt minn ofan fyrir nálgun hans að viðfangsefninu. Vegna þeirrar umræðu sem spannst fyrir nokkrum mínútum, virðulegi forseti, um samningaviðræður og samningaumleitan á milli þingflokksformanna stjórnar og stjórnarandstöðu, þá get ég sagt fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar að mikill vilji er til þess að semja við fulltrúa stjórnarandstöðunnar um lyktir þeirra mála sem eru á dagskrá í dag. Það stendur fullur vilji til þess að sest verði yfir þau mál sem eru á dagskrá í dag og samið um hvernig lyktir þeirra eigi að vera. Ég er ósammála þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins sem lét þau orð falla fyrr í kvöld að henni væri slétt sama hvort þau mál sem á dagskrá eru verði að lögum. Ég er henni ósammála þar. Ég tel að þau mál sem eru á dagskrá, atvinnutengd starfsendurhæfing, réttindagæsla fyrir fatlað fólk, nauðungarsala, málshöfðunarfrestur og greiðsluaðlögun einstaklinga, svo eitthvað sé nefnt, séu öll mikilvæg mál og ættu að ná fram að ganga á þessu vorþingi. Ég ítreka þess vegna að fullur vilji er hjá formönnum þingflokka stjórnarflokkanna að semja um lyktir allra þeirra mála sem hér eru á dagskrá. Hvað snertir það mál sem nú er til umræðu, og fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa gagnrýnt hart í dag, þá get ég kannski ekki á 24 sekúndum sem eftir lifa af þessu andsvari farið mjög djúpt í það. En heildarmarkmiðið er fyrst og fremst að sjálfsögðu hér, og ég held að við þingmenn séum því sammála, að taka skref í átt að faglegri stjórnsýslu, styrkja stjórnsýsluna, gera embættismönnunum betur kleift að takast á við þau flóknu verkefni sem eru á þeirra borði. Það er markmið stjórnarinnar með þingsályktunartillögunni og um það getum við væntanlega verið sammála, það á að vera markmiðið með þessari tillögu um Stjórnarráð Íslands.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og fagna því sem hann segir að mikill samningsvilji sé hjá þingflokki Samfylkingarinnar. Auðvitað er það þannig að þegar verið er að semja um mál verðum við að beita okkur, eins og við erum reyndar alltaf að gera í öllum málum, ákveðinni sjálfsgagnrýni og vera ekki að deila um það hvar hæsti þröskuldurinn er. Ég held að þetta sé atriði sem við verðum að fara yfir í sameiningu og reyna þá að leggja misklíð til hliðar, því að það er skoðun mín eða mín upplifun er kannski réttara að segja, að miðað við þá uppákomu sem varð fyrr í dag í kringum atkvæðagreiðsluna um lengd þingfundar og síðan aftur núna er í rauninni ekki til þess fallin að liðka fyrir samningum. Ég sagði líka að ég væri mjög hugsi yfir því af hverju við værum að búa okkur til þetta starfsumhverfi sem er jú það sem við erum að gera okkur sjálf. Ég ætla ekki að undanskilja mig neitt í því eða neinn annan. Ég er þess vegna mjög hugsi yfir því þegar upp koma þær aðstæður og þeir hlutir sem við viljum breyta en getum ekki breytt, þá áttar maður sig á því í raun og veru hvernig þetta er, af hverju við erum í þessum farvegi. Ekki er um það deilt að skynsamlegt sé að nálgast þetta verkefni faglega, og ég hef ekki gert athugasemdir við það. Það hlýtur að vera sameiginlegt markmið allra að vilja auðvitað styrkja og gera stjórnsýsluna betri og faglegri. Okkur getur hins vegar greint á um hvernig við gerum það. Ég tel að hægt sé að ræða marga fleti á málunum og mín persónulega skoðun er í þá veru, hvort sem við mundum ráða inn í Stjórnarráðið eða vera með þessa aðstoðarráðherra, sem eru reyndar núna. Það er margt, margt fleira sem við getum byggt upp og náð samkomulagi um hvernig við viljum hafa til framtíðar litið en vera ekki að eyða öllum þessum fjármunum í skiptingar, jafnvel oft á kjörtímabili. Ég er ekki sáttur við það.

Virðulegi forseti. Ég þakka góða fundarstjórn í kvöld. Ég ætla að varpa einni hugmynd að hv. þingmanni þegar við ræðum skipan ráðherraembætta, hvort hann teldi það vera hyggilega lausn að búa til einhvers konar embætti aðstoðarráðherra. Ímyndum okkur að við höfum hér stór og öflug ráðuneyti, t.d. á sviði velferðarmála, eða öflugt ráðuneyti sem sér um atvinnuvegina í landinu. Og þegar upp kemur tímabundið ástand og hin pólitíska stjórn landsins mun leggja þunga áherslu á eitthvert ákveðið málefni, ímyndum okkur skuldamál heimilanna, ferðamál eða einhverja tegund nýsköpunar eða eitthvað slíkt, það eigi að vera svona þungamiðjuverkefni í einhvern tiltekinn tíma, eitt, tvö, þrjú, fjögur ár, að þá væri hægt að skipa sérstakan ráðherra sem aðstoðarráðherra. Eða ráðherra ákveðins málaflokks í einhvern tiltekinn tíma til að geta þá veitt þeirri manneskju, karli eða konu, aðgang að ríkisstjórnarborðinu. Hún fengi að koma að lykilákvörðunum og um leið yrði viðkomandi málaflokkur settur í svolítið - yrði þá sýnt fram á - ég er að leita að rétta orðinu, ég finn það ekki alveg - að hin pólitíska stjórn í landinu mundi vilja leggja áherslu á einhvern ákveðinn málaflokk, svo ég fari fjallabaksleið að því sem ég er að reyna að segja. Ég held að þessi hugmynd gæti verið eitthvað sem við ættum að velta fyrir okkur til lengri tíma litið vegna þess að maður gæti ímyndað sér að það hefði verið ákjósanlegt að sameina hinar ólíku stofnanir undir einn hatt í tímabundin verkefni, til að leggja áherslu á einhvern ákveðinn málaflokk í tiltekinn tíma til að gefa honum fókus, til að gefa honum áherslu, vonandi einhverja fjármuni og þar með gætum við styrkt áherslusviðin í tiltekinn tíma. Og svo þegar því verkefni væri lokið eða menn væru búnir að koma fyrir vind í einhverjum ákveðnum erfiðleikum, þá gætu menn breytt aftur um áhersluatriði.

Virðulegi forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að svara þessari spurningu hv. þingmanns. Ég hef farið yfir það í umræðum við breytingar á Stjórnarráðinu árin 2010–2011 og aftur núna að ég er mjög hlynntur því að við skoðum það mjög rækilega og skoðum kosti þess og galla að hafa aðstoðarráðherra. Við þurfum að taka þá umræðu á faglegum og rökrænum nótum því að við vitum hvernig þetta virkar. Ef koma þarf fleirum í ráðherrastól þá er ráðuneytunum skipt upp aftur þegar einhver önnur ríkisstjórn kemur. Það er bara þannig, við þekkjum það vel. Við þurfum ekki að tala neitt í kringum það. Ég tel mjög skynsamlegt að skoða þessa hluti og er mjög jákvæður gagnvart því. Eflaust eru einhverjir ókostir og því þurfum við að ræða þetta á þeim forsendum og þeim grunni sem við viljum. Ég er líka mjög hlynntur því að við höfum þetta þannig að þegar ráðherrar koma inn komi þeir með ákveðinn fjölda aðstoðarmanna og þeir fari síðan með þeim út aftur, sitji ekki eftir í ráðuneytinu eða séu settir til hliðar af næstkomandi stjórnvöldum. Við þekkjum allt þetta ferli. Ég skil ekki af hverju við skyldum ekki hafa klárað það í þessari umræðu að ráða inn í Stjórnarráðið í heild sinni. Ég tel skynsamlegra að ráða þannig inn í Stjórnarráðið vegna þess að þegar ákveðið álag yrði í Stjórnarráðinu gætum við fært til starfsfólk í vissum ráðuneytum ef minna álag væri þar. Þetta held ég að væri líka farsælt gagnvart því fólki sem starfar í Stjórnarráðinu. Við vitum að þegar til stendur að sameina ráðuneyti þá kemur óróleiki í ráðuneytin, hvernig það yrði gert o.s.frv., í staðinn fyrir að ráða inn í stjórnsýsluna og hafa hana í heild. Ég held að skynsamlegra væri að gera það þannig hjá þessari fámennu þjóð. Þetta hefur verið gert í sveitarfélögum þegar skólarnir voru sameinaðir. Þá réðu þau inn í grunnskóla sveitarfélaganna sem ekki inn í viðkomandi stofnun. Þetta er hlutur sem við ættum að gera til að styrkja og bæta stjórnsýsluna. Þá náum við fram markmiðunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans áðan. Þingmaðurinn situr í fjárlaganefnd og ég er þar varamaður fyrir hönd Framsóknarflokksins og við höfum því setið nokkra fundi saman þar sem farið hefur verið yfir sparnaðartillögur ríkisstjórnarinnar. Benti þingmaðurinn réttilega á að ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir því að skera niður á röngum stöðum til dæmis, eins og hv. þingmaður fór yfir, í heilsugæslu úti á landi. Nú ætla ég að fara með nokkrar tölulegar staðreyndir svo þingmenn átti sig á í hvað ríkisstjórnin er raunverulega að eyða skattfé okkar landsmanna. Ég sendi fyrirspurn á forsætisráðuneytið þar sem ég óskaði eftir að fá upplýsingar um hvaða nefndir, ráð og verkefnisstjórnir ríkisstjórnin hefði stofnað frá því að hún tók við, þessi verklausa vinstri stjórn, frá kosningum. Það er skemmst frá því að segja að ríkisstjórnin hefur alls ekki verið verklaus í því að stofna nefndir og ráð og að úthýsa verkefnum. Forsætisráðuneytið vísaði að vísu fyrirspurninni frá sér og benti mér á að spyrja öll ráðuneyti og nú hef ég tekið þetta saman því að nú hafa borist svör frá öllum ráðuneytum. Ríkisstjórnin hefur stofnað 318 nefndir, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópa síðan hún var kosin á vordögum 2009 og hefur greitt úr ríkissjóði í þóknanir fyrir þetta tæpar 600 milljónir. Síðasti kostnaður við sameiningu ráðuneyta var 250 milljónir og verið er að boða að breytingin sem nú liggur fyrir kosti 250 milljónir. Stjórnlagaráð er komið yfir milljarð nú þegar og boðuð er þjóðaratkvæðagreiðsla í október sem kostar 250 milljónir. Ríkisstjórnin hefur því eytt í þessi gæluverkefni síðan hún tók við eftir kosningarnar tæpum 2,5 milljörðum. Finnst hv. þingmanni, sem situr í fjárlaganefnd, forsvaranlegt hvernig núverandi ríkisstjórn fer með skattfé landsmanna?

Virðulegi forseti. Það hefur ekki leynt sér þegar við ræðum fjárlögin hér að við höfum haft aðra sýn á það, nánast öll stjórnarandstaðan held ég, hvernig verja mætti peningunum betur. Það er auðvitað mjög átakanlegt - og því sagði ég það í ræðu minni áðan að ef ég væri í ríkisstjórnarflokki við þessar aðstæður mundi ég aldrei greiða þessu atkvæði - að á sama tíma og við erum að setja peningana í ranga forgangsröðun að mínu mati, og hv. þingmaður fór yfir nokkrar staðreyndir í því og þær eru auðvitað miklu fleiri, erum við að búa til umhverfi eins og til dæmis hjá heilbrigðisstofnunum úti á landi. Ég man vel eftir fundunum sem við fórum á, þingmenn, til dæmis í Norðvesturkjördæmi, og það var auðvitað í öllum kjördæmum og um allt landið sem boðaður var kannski 40% niðurskurður á heilbrigðisstofnunum. Hvaða skilaboð eru þetta út í samfélögin? Ég hef miklar áhyggjur af því og ég held reyndar að það sé staðreynd að þetta hafi sent þau skilaboð að samfélögin urðu hálflömuð. Ég nefndi eitt dæmi áðan sem ég hef verið mjög argur yfir, það er lokun á svokallaðri E-deild sjúkrahússins á Akranesi. Ég held að það væri hollt fyrir til dæmis hæstv. forsætisráðherra og þá sem bera ábyrgð á þessu að heimsækja þá deild og skoða og kynna sér það óeigingjarna starf sem þar er unnið. Eins og ég sagði í ræðu minni hafa sumar kvennanna unnið þar áratugum saman og margar helgað þessum vinnustað allan sinn starfsaldur. Hvert er umhverfið? Þessum ágætu konum er hent út um dyrnar og þær verða að spjara sig sjálfar, sem þær hafa gert, en hverjir eru möguleikarnir? Möguleikarnir fyrir þetta fólk til að fá vinnu í heilbrigðisþjónustu einhvers staðar á þessu svæði eru nánast engir og það segir sig sjálft að ef þær ætla að fara í eitthvert hlutastarf til Reykjavíkur gengur það varla upp. Þetta eru í raun og veru skilaboðin. Á sama tíma halda menn innblásnar ræður um að hér sé komin kynjuð fjárlagagerð og kynjuð hagstjórn sem eru auðvitað bara einhverjir frasar sem ekkert innihald er fyrir.

Virðulegi forseti. Þarna kom þingmaðurinn að merg málsins. Það er einkennilegt að horfa upp það á að sá þingmaður sem hefur setið hér í tæp 35 ár, borið jafnréttisstjörnuna á brjósti sér og talað fyrir jöfnuði, sérstaklega launajöfnuði kynjanna, skuli nú leiða ríkisstjórn sem sker niður kvennastörf og leiðir ríkisstjórn á þeim tíma þegar launamisrétti milli karla og kvenna er að aukast í samfélaginu. Hæstv. forsætisráðherra hlýtur að vera mjög áhyggjufull yfir þessum tíðindum, eða hvað? Nei, hæstv. forsætisráðherra lætur eins og henni komi þetta ekki við og það sem hún talaði um í þessum ræðustól áður en hún varð ráðherra virðist allt vera gleymt og grafið. Eins og til dæmis það að hún skuli ekki einu sinni muna að hún er ræðudrottning þingsins, hélt einu sinni ræðu í rúmar 11 klukkustundir þegar hún sat í stjórnarandstöðu og kemur svo hér hálfskælandi fram og talar um að stjórnarandstaðan sé óbilgjörn gagnvart sér þegar einmitt hún er orðin forsætisráðherra. Þetta eru náttúrlega vinnubrögð sem ekki er hægt að bjóða upp á árið 2012. Úr því að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson talar um niðurskurð í heilbrigðisþjónustu úti á landi langar mig til að benda á að það er heldur engin tilviljun að verið er að taka heilbrigðisþjónustu landsbyggðarinnar niður. Það er fyrst og fremst gert til að réttlæta byggingu nýs landspítala því að til að forsvaranlegt sé að fara í þær framkvæmdir þarf að flytja alla veika skrokka á Íslandi þangað inn. Heilbrigðisþjónustan er fyrst tekin niður úti á landi til að hægt sé að flytja þessa veiku sjúklinga í framtíðinni inn á þennan landspítala, sem á að taka 100% lán fyrir á himinháum vöxtum og ekki fyrir séð hvernig það fer vegna þess að þetta á að vera einkaframkvæmd og krafist er ríkisábyrgðar. 

Virðulegi forseti. Aðeins út af niðurskurðinum í heilbrigðisstofnunum úti á landsbyggðinni sem er auðvitað gríðarlegur, að þá megum við heldur ekki gleyma því að það er líka búið að skera mjög mikið niður á Landspítalanum og fólkið sem þar starfar, stjórnendur og starfsfólk, hefur staðið sig mjög vel í að takast á við það verkefni. Mín sýn á þetta er eitthvað á þá leið að ef við lendum í efnahagshruni og þurfum að forgangsraða í ríkisfjármálum og sníða okkur stakk eftir vexti - ég hef miklar áhyggjur af því að við náum ekki jöfnuði í ríkisfjármálunum fyrr en allt of seint, við erum alltaf að fresta því og horfumst ekki í augu við vandamálið að mínu áliti - mundum við bara gera eins fólk gerir þegar það rekur heimili. Auðvitað byrjum við á því að verja grunnstoðir samfélagsins. Er það ekki heilsugæslan, velferðarmálin, löggæslan, samgöngumálin og þar fram eftir götunum? Ég kom líka inn á í ræðu minni starfsumhverfi til dæmis lögreglunnar sem hefur verið í fréttum undanfarna daga og vikur þar sem lögreglumenn eru orðnir mjög einir í starfi. Þeir hafa orðið varir við miklu meiri eða harðari átök í samfélaginu og eru farnir að tala um að þeir þurfi jafnvel að hafa rafbyssur og vopn í bílunum. Ég hefði því haldið að menn mundu forgangsraða og segja: Meðan við getum ekki sinnt þessu sómasamlega setjum við ekki peninga í önnur verkefni, geymum þau. Þetta er svipað og að eiga ekki mat fyrir börnin sín en fara svo út í búð og kaupa sér sígarettur og áfengi eða einhver álíka samlíking. Ég hélt að menn mundu forgangsraða þannig í ríkisfjármálum. Auðvitað eigum við að sýna þessum starfsstéttum þá virðingu sem þær eiga skilið og sólunda ekki peningum í verkefni sem eru ekki samfélagslega jafnmikilvæg og þau sem ég hef nefnt í andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ítrekað hafa þau vinnubrögð sem verið hafa í þinginu komið til umræðu í dag og kannski ekki síst vegna þeirrar umræðu sem varð í upphafi þingfundar um þingstörfin, áhyggjur þingmanna af þróun mála í dag. Ég ætla ekki að standa í þessari umræðu - hér er á ferðinni mál sem þarf að ræða rækilega, hvernig þessi dagur þróast - að öðru leyti en því að ég held að fram hjá því verði ekki litið, þegar við lítum til starfsemi þingsins, að ekki er endalaust hægt að hafa ágreiningsmál á dagskrá alla daga, að vera stöðugt að setja mál á dagskrá sem vitað er að grundvallarágreiningur er um alls staðar í þinginu, ekki bara á milli stjórnar og stjórnarandstöðu heldur líka mál sem togstreita og núningur er um innan ríkisstjórnarflokka. Það er ekki hægt að halda svona áfram í þinginu missiri eftir missiri, mánuð eftir mánuð og dag eftir dag. Þetta mál er eitt af þessum málum. Það gerðist í dag, í upphafi þingfundar, að þessi ágreiningur opinberaðist mjög rækilega og þau mál sem hæstv. ríkisstjórn vildi koma til nefndar fyrir nefndadaga - þingmenn stjórnarmeirihlutans höfðu áhyggjur af því að það mundi ekki takast og það er vegna þess að menn hafa kosið að vera með þessi ágreiningsmál stöðugt á dagskrá. Þess vegna fannst mér skipta máli að við sammæltumst um það hér að koma þeim málum til nefndar sem voru á dagskrá þingsins og engin ástæða var til að vera með í löngum umræðum. Það hefði verið gott fyrir þingið að slík niðurstaða fengist í dag að þetta mál hefði verið lagt til hliðar og menn hefðu hafist handa við að koma málum í þingmeðferð þannig að nefndadagar í næstu viku mundu nýtast með einhverjum hætti. Það varð ekki raunin og í stað þess erum við enn með þetta mál á dagskrá og það hefur alltaf verið vitað að um þetta mál vildu menn tala töluvert mikið. Þetta mál, um Stjórnarráðið, hefur verið í ágreiningi í þinginu um langa hríð. Lengst af var ágreiningurinn vegna stofnunar atvinnuvegaráðuneytis. Við vitum að þar hafa skoðanir manna verið skiptar. Hitt ber þó að nefna að hvað þann þáttinn varðar hafa mjög mörg sjónarmið þegar komið fram. Við vitum að það er gríðarleg óánægja, og ég get jafnvel sagt ótti, hjá þeim atvinnugreinum sem heyra núna undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, menn óttast að í atvinnuvegaráðuneytinu verði þeim málaflokkum ekki eins vel fyrir komið. Hjá þessum aðilum liggja fyrir umsagnir frá fyrri þingum þannig að segja má að þær skoðanir komi í sjálfu sér ekki á óvart. Ég vil þó taka fram að það er mjög mikið áhyggjuefni í þessari tillögu, hvað varðar skipun auðlindamála, að ekki liggi fyrir hvar höfuðstofnanir eigi að vistast. Það er að mínu viti alveg ófært að í fyrri umr. var ekki hægt að fá skýr svör við því hvar Hafrannsóknastofnun ætti að vera, ein af grundvallarstofnunum okkar í þessu landi - skiptir gríðarlegu máli fyrir þá auðlind sem þar er fjallað um. Í nefndastarfinu sem vægast sagt var snubbótt fengust ekki svör við því heldur, hvað um þá stofnun yrði, hvar henni yrði fyrir komið, hvort hún yrði í atvinnuvegaráðuneyti, nái þessar tillögur fram að ganga, eða í auðlindaráðuneyti. Þetta er grundvallaratriði. Það er alveg rétt, sem fram kom hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur í dag, að skipan Hafrannsóknastofnunar er með lögum. En þegar menn eru að leggja fram þingsályktunartillögu sem flutningsmenn tillögunnar vilja meina að sé stefnumarkandi þá hlýtur það líka að felast í slíkri stefnumörkun að menn viti hvað þeir ætla að gera við grundvallarrannsóknarstofnanir í landinu. Mér finnst það ekki óeðlileg spurning. Hvað varðar síðan almennt vinnubrögðin í þessu máli hefði ég talið heppilegra, og ég held að ég hafi rakið það í fyrri ræðu minni, að þegar mál koma fram í þeim búningi sem þetta mál er væri skynsamlegra, af þeim sem bera málið uppi, að vanda fremur og lengja umræðuna um það heldur en hafa það í þessum flýti. Við óskuðum eftir því að þessi tillaga fengi meðferð í öðrum nefndum þingsins, í atvinnuveganefnd - það er reyndar það sem ég ætla að verja mestum tíma mínum í, efnahagsmálin - og í efnahags- og viðskiptanefnd. Það var enginn vilji til þess að tillagan færi í slíka meðferð. Það voru að sjálfsögðu engar skriflegar umsagnir sem lágu fyrir nefndinni. Við fengum gesti á fundi nefndarinnar, afskaplega marga gesti í hvert skipti þannig að umræður í nefndinni voru mjög ómarkvissar. Allt er þetta til að draga úr því máli sem hér liggur fyrir. Síðan verð ég að láta það koma fram að hæstv. forsætisráðherra hefur gert að umtalsefni, bæði í fyrri umr. og eins í dularfullum andsvörum hér áðan, að það þyrfti að láta það koma í ljós hvort ríkisstjórnin hefði meiri hluta fyrir málinu. Það væri sem sé orðið verkefni þingsins að leiða það í ljós í atkvæðagreiðslu hvort það sé ríkisstjórnarmeirihluti í landinu. Forsvarsmaður ríkisstjórnarinnar getur sem sagt ekki upplýst þingheim um að það sé meirihlutaríkisstjórn heldur þurfi bara að kanna það í atkvæðagreiðslu, hverri á fætur annarri væntanlega, hvort ríkisstjórn hafi í það og það skiptið meiri hluta og hverjir það eru sem eru í þeim viðkomandi meiri hluta. Í þessu tiltekna máli liggur það hreint ekki fyrir að ríkisstjórnin hafi meiri hluta. Þvert á móti má frekar draga í efa að í tillögunni eins og hún liggur fyrir hafi stjórnarflokkarnir óskoraðan meiri hluta í þingliði sínu. Þá mundu sumir segja að þetta væri í raun þingmannamál. Hæstv. forsætisráðherra hefur hins vegar gefið til kynna að þingmenn úr öðrum flokkum styðji málið og eins og fram hefur komið í umræðum undanfarið þá virðist það blasa við að þingmenn Hreyfingarinnar í þessu máli, og eflaust í fleiri málum, hafa ákveðið að verða þriðja hjól undir vagni ríkisstjórnarinnar. Þá langar mig að koma að þeim hluta málsins sem ég vildi helst gera að umtalsefni. Það er nefnilega áhugavert að ræða ítarlega og málefnalega um það hvernig koma á grundvallarmálaflokkum fyrir í Stjórnarráði Íslands. Það er nokkuð sem Alþingi á að hafa skoðanir á og það er eðlilegt að þeir sem koma að grundvallarstjórnskipun hafi skoðun á því hvernig þeim málaflokkum er fyrir komið. Ég hef ekki fengið svör í vinnu nefndarinnar og hef ekki orði vör við það, í þeim umræðum og þeim ræðum, örfáum ræðum reyndar, sem stjórnarþingmenn hafa haldið hér, hvert menn eru að stefna með skipan efnahagsmála. Í starfi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var fjallað stuttlega um þær skýrslur sem lagðar voru fram í nefndinni en voru ekki til reiðu í fyrri umr., annars vegar skýrsla sérfræðings um skipan Stjórnarráðsins og síðan vinnuhóps á vegum forsætisráðherra sem var skipaður til að fjalla um skipan efnahags- og viðskiptamála innan Stjórnarráðs Íslands. Þar er fjallað nokkuð um kosti og galla þess hvernig koma eigi efnahagsmálunum fyrir. Þar er meðal annars um það rætt að nauðsynlega þyrfti, ef menn vildu halda áfram með skipan mála sem þá hafði þegar verið stofnað til og á sér reyndar rót að rekja í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, að efla efnahags- og viðskiptaráðuneytið til að það gæti betur mætt verkefnum sínum. Síðan væri hægt að flytja málaflokkinn til og þar er meðal annars rætt um fjármálaráðuneytið. En það eru punktar í þessu vinnuskjali sem mér hefði þótt mjög gagnlegt að fara mun ítarlegar í en hér er gert, og veldur því að ég get með engu móti stutt þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir, og það eru grundvallarstofnanir sem við erum að tala um. Ég ætla aðeins, með leyfi forseta, að fá að nefna að sem kemur fram um skipan Seðlabanka Íslands. Í vinnuskjalinu er sérstakur kafli sem heitir Tengsl Seðlabanka Íslands við Stjórnarráðið. Tilefni þess að sá kafli er settur hér fram eru álitamál sem fram hafa komið í starfi þessa vinnuhóps um það hversu heppilegt það sé að Seðlabanki Íslands sé færður undir fjármálaráðuneytið. Það hefur að gera með þau verkefni sem á fjármálaráðuneytinu hvíla og mikilvægi sjálfstæðis Seðlabanka þegar kemur að þeim samhljómi sem þarf að vera milli stjórnar peningamála og ríkisfjármála. Ég vil að það komi skýrt fram að ég tel að það hafi verið einn af þeim verulegu - hvernig er best að orða það, ég held að það sé kannski það sem við þurfum að gera hvað best, það er að auka tengsl og samhæfa betur stjórn peningamála og ríkisfjármála. Ég held að við séum stöðugt að verða meira sannfærð um að það sé nauðsynlegt. En það eru ákveðnir gallar fólgnir í því að færa Seðlabanka Íslands undir fjármálaráðuneytið ef menn líta alla vega ekki til þeirra álitamála sem þar geta komið upp. Í þessum vinnuhópi er bent á ákveðna þætti og sagt er að það sé þá nauðsynlegt við þessa tilhögun mála að gæta sérstaklega að því, í því regluverki sem snýr að ráðningu Seðlabanka og sjálfstæðis hans, að það sé styrkt enn frekar svo að Seðlabanki geti sinnt hlutverki sínu án þess að hafa ótta af því að það ráðuneyti sem nú er komið yfir Seðlabanka fari með óeðlilegum hætti að blanda sér í ákvarðanir hans. Þetta finnst mér skipta gríðarlega miklu máli. Þetta er atriði sem var mjög lítið rætt og ég get varla sagt að umræður hafi orðið í þessari nefnd, hvað þá að menn hafi tekið einhverja vitræna umræðu um þetta mál. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst það reyndar vera afskaplega óburðugt að það skuli hafa dúkkað upp einhvern tíma eftir áramót að gera ætti grundvallarbreytingar á Stjórnarráðinu og síðan hafi ekkert heyrst af því í þinginu fyrr en einhvern tíma um páska - og hér kemur svo tillaga og það á bara að samþykkja hana einn, tveir, þrír. Þessi vinnubrögð eru hreint óþolandi og ekki hægt að halda svona áfram. Hér er um að ræða efni sem hefði verið mjög áhugavert fyrir þingið að taka einhverja umræðu um og ég held að það sé betra fyrir þingið að gera það frekar en þrasa hér um mál sem litlu skipta. Það er dálítið áhugavert að ræða það hvernig við eigum að koma þessum hlutum fyrir og hvernig við eigum að líta til hlutverks Seðlabanka, hvernig við eigum að líta til stjórnar ríkisfjármála og síðan hvernig við ætlum að haga fjármálamarkaðnum. Ég get upplýst í þessari umræðu að það kom fram í þessari nefnd að menn hafa töluvert miklar áhyggjur af því, sem um það mál véla, að Fjármálaeftirlitið sé fært undir atvinnuvegaráðuneyti. Ég hef bara ekki komið því heim og saman í höfðinu á mér hver tilgangurinn með því er. Í þeim gögnum sem þó liggja fyrir virðist það vera rauður þráður að heppilegt sé að Fjármálaeftirlitið og Seðlabanki séu í einhvers konar sambandi. Reyndar er talað um að búið sé að formgera það betur en hann skiptir líka máli þessi þáttur að hann sé einhvers staðar á svipuðu róli í Stjórnarráðinu. Þetta hefur ekki fengist neitt rætt. Seðlabanki Íslands hefur um þetta verulegar athugasemdir og mig undrar það reyndar mjög að það hafi ekki komið skýrar fram í umræðunni. Hér hefur verið gefið út rit, Framtíðarskipan fjármálakerfisins, sem var skýrsla efnahags- og viðskiptaráðherra til Alþingis þar sem farið er vítt og breitt um skipan fjármálakerfisins. Þessi skýrsla var ekkert rædd í tengslum við þetta mál en hún varpar hins vegar ljósi, virðulegi forseti, á þessa þætti málsins og segir manni líka að kannski væri eðlilegt að menn ræddu þetta heildstætt en væru ekki að vinna þetta hver í sínu horni og stundum, að því er manni virðist, út af einhverjum óskiljanlegum ágreiningi í ríkisstjórn eða einhverjum hlutum sem koma málinu ekkert við. Á bls. 88 í þessari skýrslu er nokkuð verið að ræða um efnahags- og viðskiptaráðuneytið og um mikilvægi þess, um þá stjórnvöld Fjármálaeftirlit og Seðlabanka, og þar er verið að ræða fjármálastöðugleikaráð sem svona hatt eða stjórnvald þvert á ráðuneyti til að halda betur utan um þann mikilvæga þátt sem þetta er. Það er margt í þessari skýrslu. Mig langar sérstaklega að vekja athygli á þessu af því að það hefur ekkert verið rætt í tengslum við þetta mál, þetta fjármálastöðugleikaráð eða þær pælingar sem þar er að finna, hvað þá heldur hafa menn haft nokkurn tíma til að kynna sér það sem Kaarlo Jännäri er nú að gera og vinna í tengslum við þróun fjármálakerfisins á Íslandi og ætti líka að vera innlegg í þessa umræðu. Niðurstaðan er sú að þetta mál er algerlega óþroskað og sá rökstuðningur sem kallað var eftir við vinnslu málsins er ekki enn kominn fram. Fyrir utan það að enn þá stendur eftir tímasetning þessara tillagna. Hvernig stendur á því að verið er að leggja fram þessa tillögu í miklum asa án þess að hafa fjallað um þá þætti sem ég hef dregið fram í þessari stuttu ræðu? Og ég hef bara imprað á stærstu atriðunum til að draga fram hvað menn hafa lítið hugsað þetta heildstætt og ekki heldur til lengri tíma. Það á að fara að breyta þessu þegar örfáir mánuðir eru eftir af kjörtímabilinu. Að sjálfsögðu eiga breytingar af þessu tagi að eiga sér stað í upphafi kjörtímabils. Við sjálfstæðismenn höfðum vissulega við það ýmsar athugasemdir þegar breytingar urðu á Stjórnarráði í upphafi kjörtímabils, en það var þó stefnumörkun sem sú ríkisstjórn hafði sett á blað þegar hún kom til valda, að hún vildi gera tilteknar breytingar, hún byrjaði þá að ráðast að einhverju leyti í þær. Þær breytingar sem hér er að finna eru að verða til undir lok kjörtímabilsins og munu væntanlega ekki koma að fullu til framkvæmda fyrr en þegar þessi ríkisstjórn er að skila umboði sínu til baka til þjóðarinnar. Og hvað er þá líklegt að gerist í framhaldi af því? Það er alveg líklegt að menn vilji fara að gera frekari breytingar á Stjórnarráðinu. Formfesta skiptir líka máli í stjórnsýslunni. Það er ágætt fyrir okkur þingmenn að brýna það fyrir framkvæmdarvaldinu að um leið og við þurfum að laga stjórnkerfið að breyttum tímum og þeim áföllum sem dunið hafa yfir þá þurfum við líka á ákveðinni formfestu í vinnubrögðum að halda. Þær tillögur og sá rökstuðningur sem er í þessari stuttu þingsályktunartillögu vekja enga von um að slíka formfestu verði að finna, enga von. Mér finnst því miður að málið hafi ekki skýrst með neinum hætti í störfum nefndarinnar. Ég átta mig ekki á því hvaða asi er á því að ljúka þessu máli á þeim mikla hraða sem boðið er upp á. Ég hafna algerlega þeim orðum hæstv. forsætisráðherra að ljúka þurfi þessu máli hratt og vel, það lá í orðum hennar áðan. Enn er mánuður eftir af þingi. Menn hafa enn tækifæri til að lesa og ígrunda þau gögn sem liggja til grundvallar. Ég vil segja það við hv. þingmenn sem ekki sitja í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, við erum bara níu þar, að fara þarf yfir þó nokkurt efni til að geta tekið afstöðu í málinu. Ég vildi óska þess að þeir þingmenn stjórnarmeirihlutans sem þykjast ætla að fara að greiða atkvæði um þetta mál kynntu sér hvað í þessu felst og veltu því fyrir sér hversu miklu máli það skiptir að framtíð efnahagsmála sé skynsamlega fyrir komið. Það er ekki gott fyrir þessa mikilvægu málaflokka að vera á flakki milli ráðuneyta. Það er ekki heppilegt að Seðlabanki Íslands fari nú undir þriðja ráðuneytið á mjög stuttum tíma og það er óskiljanlegt að Fjármálaeftirlitið sé að fara undir atvinnuvegaráðuneytið. Það hlýtur að vekja spurningar þegar Seðlabanki Íslands hefur athugasemdir við það fyrirkomulag. Í gegnum tíðina hefur öðru hverju verið talað um það, og ég veit að það er að einhverju leyti hluti af þeirri vinnu sem á sér stað hér, hvernig koma eigi Fjármálaeftirlitinu fyrir til lengri tíma. Það er þó umræða sem virðist eiga að fá að gerjast. Menn virðast vera sammála um að það þurfi að láta það gerjast hvort Fjármálaeftirlitið eigi að renna inn í Seðlabanka, hvort skipta eigi því upp eða hvað. En það þarf ekki neina gerjun þegar kemur að því að þeytast með efnahagsmálin milli ráðuneyta, þeytast með seðlabanka milli ráðuneyta, og allt á miklum hraða. Ég verð, virðulegi forseti, enn og aftur að lýsa mig mjög andsnúna þessum tillögum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Í fyrri hluta ræðunnar var dálítið rætt um Seðlabanka, Fjármálaeftirlit og efnahagsráðuneyti. Í andsvari við mig sagði hv. þm. Árni Páll Árnason - af því að ég sé að hann er í salnum - þegar vorum við að ræða hvort ekki væri nauðsynlegt að láta fara fram stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka og Fjármálaeftirliti, að það hefði alltaf skort fjárveitingarnar sem áttu að fylgja því máli í þinginu sem væri ástæðan fyrir því að það hefði aldrei verið klárað. Svo fór hann yfir það að mjög reyndir erlendir sérfræðingar væru að vinna þessa greiningu og spurði eftirfarandi spurninga sem ég vil spyrja hvort hv. þingmaður sé sammála, með leyfi forseta: „Er ekki kominn tími til að við lærum það af hruninu að hafa frið um hagstjórn í landinu? Er ekki tími til kominn að við lærum það af hruninu að reyna að stilla þannig saman strengi að við búum til umgjörð utan um hagstjórn í landinu sem er til þess fallin að við þurfum ekki að rífast um hvern einasta hlut sem upp á kemur? Og er þá ekki ljóst að við þurfum að finna einhverja umgjörð sem er til þess fallin að vera meira en til einnar nætur?“ Svo fjallaði hv. þingmaður um þá vinnu sem væri í gangi og væri eins konar stjórnsýsluúttekt, mætti halda fram, en engin greining lægi fyrir og endaði sitt mál í því andsvari á því að segja, með leyfi forseta: „Einu boðlegu vinnubrögðin fyrir Alþingi eru að fresta afgreiðslu þessa þáttar málsins fram til hausts, bíða niðurstöðu sérfræðinganna og láta fara fram vandaðri greiningu á kostnaði við ólíkar leiðir.“ Nú vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála þessu mati hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Ég hef farið yfir það í ræðum mínum til þessa í dag að þetta sé eitt af þeim atriðum sem ég tel alvarlegust við málið. Ég er síðan á öndverðum meiði við þá í meiri hlutanum sem vilja umhverfis-  En ég vil gjarnan heyra álit hv. þingmanns á 

Virðulegi forseti. Ég get fallist á það með hv. þingmanni að þótt maður sé andsnúinn atvinnuvegaráðuneyti þá er það mál talsvert öðruvísi vaxið en þetta, sá þáttur málsins snýr að efnahagsmálum. Ég er sammála hv. þm. Árna Páli Árnasyni um að það er ekkert vit í því að hafa þetta inni í tillögunni eins og er. Það þarf að bíða eftir þeim athugunum sem nú eru í gangi og það þarf líka að skýra betur hvers vegna þessi tillaga lítur út eins og hún gerir. Þau svör sem kallað var eftir hafa því miður ekki enn fengist í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það er ekki svo lítið mál að ákveða að hluti af fjármálamarkaðnum fari undir atvinnuvegaráðuneyti. Það er ekki svo lítil ákvörðun. Mér finnst líka óþolandi og út í hött að við séum að þeytast of mikið með þessi verkefni fram og til baka. Ég hefði kosið að menn mundu bíða með þetta og leyfðu þessari umræðu að gerjast aðeins. Á örfáum dögum er ég búin að vera að lesa mig til um þessar hugmyndir og hvernig best er að koma efnahagsmálum fyrir til lengri tíma. Það er ósköp eðlilegt að þingmenn fái tækifæri til að hugleiða það. Ég segi það fyrir mig að ég vil gjarnan fá tíma til að hugsa það til enda en ekki í þeim loftköstum sem hér er boðið upp á. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að menn fái andrúm til að gera það. Því miður sé ég ekki að neinn vilji sé til þess af hálfu stjórnarflokkanna. Ég er samt ekki enn búin að missa von, virðulegi forseti, og horfi nú á formann þingflokks Vinstri grænna - ég er ekki enn búin að missa von á því að þingmenn stjórnarmeirihlutans sjái kosti þess að þingmenn fái tíma til að hugleiða málið af einhverri yfirvegun í stað þess að þeyta því í gegnum þingið eins og hér er gert.

Virðulegi forseti. Ég deili þessum skoðunum með hv. þm. Ólöfu Nordal eins og hv. þm. Árna Páli Árnasyni og reyndar mun fleirum. Í ljósi þess að ríkisstjórnin, hæstv. forsætisráðherra, setur þetta mál í þvílíkan forgang hefur sú ágæta sáttatillaga og tilraun til að greiða fyrir þingstörfum sem við hv. þingflokksformenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks lögðum fram í dag verið slegin út af borðinu af stjórnarliðum, einfaldlega vegna þess að þetta mál er þvílíkt forgangsmál hjá ríkisstjórnarflokkunum að þeir eru tilbúnir að ýta öllu öðru til hliðar. Er ekki sérkennilegt í ljósi þess að gegn meiri hluta ríkisstjórnarinnar, sem er knappur eins og við þekkjum, eru komnir fram tveir fyrrverandi ráðherrar, tveir forustumenn hvor úr sínum stjórnarflokki, annars vegar hv. þm. Árni Páll Árnason og hins vegar hv. þm. Jón Bjarnason, sem hafa lýst andstöðu við málið í heild eða ýmsa þætti þess, að ríkisstjórnin skuli leggja svona mikla áherslu á að keyra það í gegn þegar ekki er ljóst hvort fyrir því sé meiri hluti nema með því að sækja stuðning til einhverra annarra? Það er sérkennilegt að þeir þingmenn sem eru væntanlega þess þenkjandi að styðja þetta mál skuli ekki koma hingað og setja fram rök sín í málinu. Ég velti fyrir mér og vil spyrja vegna þess að hv. þingmaður nefndi tímafaktorinn sem ég tel líka vera mjög mikilvægan þátt. Ég sé ekkert að því að í upphafi kjörtímabils breyti menn Stjórnarráðinu vegna þeirra áherslna sem þeir ætla að láta koma fram á kjörtímabilinu, en ég verð að segja eins og er að mér finnst umhugsunarefni að hræra í Stjórnarráðinu korter fyrir þrjú, eins og sagt er, á síðasta árinu og láta breytingarnar taka gildi í haust. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún deili þeim skoðunum 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það líka með hv. þingmanni að auðvitað amast maður ekki við því að ríkisstjórn leggi í upphafi kjörtímabils fram þau mál sem hún vill leggja áherslu á og eitt af því gæti verið skipulag Stjórnarráðsins. Það er dálítið annað að leggja það fram í upphafi kjörtímabils sem lið í þeim umbótum sem sú ríkisstjórn vill kannski koma með á kjörtímabilinu en fara að hræra í þessu örfáum mánuðum fyrir kosningar. Það er augljóst að þessar breytingar munu ekki ná tilgangi sínum eins og ríkisstjórnin ætlast til á þeim tímapunkti sem lagt er til.

… aftur.

Svo kemur það - næsta ríkisstjórn vill eflaust gera breytingar í upphafi kjörtímabils síns. Síðan kemur að því hvort ríkisstjórnin hafi meiri hluta fyrir þessu máli. Hæstv. forsætisráðherra segir gjarnan að ríkisstjórnin hafi meiri hluta í landinu til að koma málum í gegn. Hefur hún meiri hluta í þessu máli? Það liggur ekkert fyrir um það. Hvert er þá svar hæstv. forsætisráðherra? Við þurfum að athuga það og kalla fram meirihlutavilja þingsins í málinu. Það er sem sagt þannig, eins og ég gat um í ræðu minni, að ríkisstjórnin ætlar að láta þingið sjá um það í atkvæðagreiðslu með hvert málið á fætur öðru að kanna hvort ríkisstjórnin hafi meiri hluta. Það er orðið verkefni okkar í atkvæðagreiðslu að kalla fram ríkisstjórnarmeirihlutann og þá sjáum við hverjir eru í ríkisstjórnarmeirihluta á hverjum tíma fyrir sig. Í þessu máli virðist einsýnt að þingmenn Hreyfingarinnar tilheyra ríkisstjórnarmeirihlutanum. Svo virðist einnig vera í stjórnlagaráðsmálinu. Síðan getur verið eitthvert annað mál þar sem ríkisstjórnin er með allt öðruvísi meiri hluta. Það hefur blasað við missirum saman að hér starfar minnihlutastjórn. Það blasir við öllum, þjóðinni og ég býst við að það blasi við meiri hluta þingmanna, en það er algerlega útilokað að hæstv. forsætisráðherra vilji átta sig á því.

Virðulegi forseti. Hér hefur mikið verið rætt um breytingar á efnahagsráðuneyti og fjármálaráðuneyti þannig að ég ætla ekki að eyða tíma í það þótt það sé mjög alvarlegt mál, en samkvæmt stjórnarsáttmálanum átti að styrkja efnahags- og viðskiptaráðuneytið eins og hefur komið fram. Mínar áhyggjur beinast í auknum mæli að umhverfis- og auðlindaráðuneytinu eftir því sem umræðunni vindur fram í þessu máli. Við sem störfum í þinginu vitum að umhverfisráðuneytið er eingöngu rekið á reglugerðarfargani frá Evrópusambandinu. Allar tilskipanir og raunverulega allt lagaumhverfi umhverfisráðuneytis er tekið beint upp úr EES-rétti. Nú á að fara að sameina umhverfis- og auðlindamálin og leggja auðlindir þjóðarinnar inn í umhverfisráðuneytið og það sýnir svo ekki verður um villst að einhver pressa er í gangi um að flýta þessu máli, þvílík er keyrslan hjá ríkisstjórninni. Það sem er að gerast núna í Evrópusambandinu er að það ásælist allar okkar náttúruauðlindir. Mér finnst orðið frekar ógeðfellt hvernig þetta mál er keyrt áfram. Það kemur fram í meirihlutaáliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, undir kaflanum Umhverfis- og auðlindaráðuneyti, með leyfi forseta: „Í greiningu á fyrirkomulagi auðlindamála innan stjórnsýslunnar kemur fram að „ekki er hægt að segja að til sé skýr samræmd stefna varðandi rannsóknir, stjórnsýslu og nýtingu auðlinda.“ Þar kemur fram að „í mörgum tilfellum uppfyllir fyrirkomulag auðlindamála ekki kröfur um skýra ábyrgð á rannsóknum, skýr tengsl rannsókna og ráðgjafar, skýr tengsl ráðgjafar og ákvarðana, skýr viðmið um nýtingu auðlindar eða skýra ábyrgð á ákvörðun um nýtingu“. Nýju umhverfis- og auðlindaráðuneyti er ætlað það mikilvæga hlutverk að leggja grunn að sjálfbærri nýtingu auðlinda í samstarfi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti.“ Hér er beinlínis gefið í skyn að þar sem ekki liggi neitt fyrir um raunverulega nýtingu auðlinda á Íslandi og hverjar þær eru, eigi að safna auðlindamálum saman undir umhverfisráðuneytið en því er, eins og ég sagði áðan, raunverulega stýrt eftir ESB-tilskipunum og reglugerðum. Þetta skelfir mig. Þetta er líka sérstaklega óhugguleg tilhugsun, frú forseti, vegna þess að ég hef í tvígang sem 1. flutningsmaður lagt fram þingsályktunartillögu um skilgreiningu auðlinda ásamt hv. þingmönnum Sigurði Inga Jóhannssyni og Gunnari Braga Sveinssyni. Sú tillaga hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að fá færustu sérfræðinga á sviði auðlindaréttar til að semja frumvarp sem skilgreinir með tæmandi hætti hvað flokkast til auðlinda hér á landi og hverjar auðlindir Íslands eru.“ Þingsályktunartillögunni fylgir mjög ítarleg greinargerð þar sem undirkaflarnir eru: Auðlindaréttur sem fræðigrein, almennt um náttúruauðlindir, hugtakið auðlind, þ.e. hverjar þær eru o.s.frv., eignarhald á auðlindum, auðlindir án eiginlegs eignarréttar, leiðir til auðlindastjórnar, hagfræðileg álitaefni og gjaldtaka náttúruauðlinda hér á landi. Þessu hefur ekki verið sinnt. Ekki hefur verið áhugi hjá ríkisstjórninni að koma tillögunni á dagskrá þingsins en þó er, eins og ég hef áður sagt, einungis ein náttúruauðlind Íslendinga varin samkvæmt íslenskum lögum og það er sjávarútvegsauðlindin. Með því að stofna nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti er beinlínis lagt til að auðlindirnar fari allar þarna inn, óskilgreindar, í ráðuneytið og lúti þar með lagasetningarvaldi Evrópusambandsins í þessu aðlögunarferli. Evrópusambandið hefði ekki farið af stað með að reyna að ná Íslandi inn í sambandið ef það ætlaði sér ekki að ná árangri í því, við erum til dæmis hér með nýja hugsanlega auðlind, olíu á Drekasvæðinu. Ég hef haft af því fregnir að stefna Evrópusambandsins til næstu 20 ára sé að verða olíuveldi eins og Bandaríkin og Miðausturlönd, og Ísland er eini stökkpallurinn, frú forseti, til þess að það geti orðið. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur kærlega fyrir mjög athyglisverða ræðu. Í þessari tillögu virðist gert ráð fyrir því að auðlindanýtingarmál og umhverfisverndarmál verði sameinuð undir eitt ráðuneyti. Ég hef lýst í ræðu í þinginu áhyggjum mínum af þessu vegna þess að í eðli sínu er umhverfisráðuneytið skipað sérfræðingum og fólki sem hefur mikinn áhuga á umhverfismálum. Umhverfisvernd hneigist oft í þá átt að takmarka auðlindanýtingu. Ég hef því verið að spá í þetta og vildi fá álit hv. þingmanns á því að sameining þessara mála, auðlindanýtingar og umhverfisverndar, muni gera að verkum að auðlindir okkar Íslendinga verði kannski ekki nýttar eins og hagkvæmast er, þ.e. að náttúran og umhverfið verði alltaf látin njóta vafans eins og við höfum heyrt í málflutningi hæstv. umhverfisráðherra síðustu þrjú ár í þinginu. Hvað finnst hv. þingmanni um að sameina eigi þessi mál inni í umhverfisráðuneytinu, og taka í raun auðlindanýtinguna út úr atvinnuvegaráðuneyti? Mér finnst sá þáttur eiga betur heima þar, þá er ég sérstaklega að hugsa um Hafrannsóknastofnun, mér dettur hún í hug svona í fljótu bragði, en eflaust mætti nefna fleiri þætti inni í þessu nýja auðlinda- og umhverfisráðuneyti.

Forseti hafði kynnt að þrír hv. þingmenn óskuðu eftir að veita andsvar. Nokkur misskilningur var hér á ferðinni, það eru tveir hv. þingmenn sem óska eftir að veita andsvar, þannig að það eru tvær mínútur í svar og andsvar.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir athyglisverða spurningu. Þetta hef ég verið að benda á í dag og óttast þetta, en ég minni jafnframt þingmanninn á að nú er minna en ár til kosninga þannig að við fáum vonandi nýja ríkisstjórn innan skamms sem hefur aðrar áherslur en þær að rífa niður atvinnulífið. Eins og ríkisstjórnin er knúin áfram í dag er þetta akkúrat lýsingin, að náttúran njóti meiri réttar en við sem búum í þessu landi. Hér eru allar framkvæmdir stöðvaðar vegna þess að Vinstri grænir eru í ríkisstjórn og þeir hafa til dæmis haft það á stefnuskrá sinni að vernda neðri hluta Þjórsár, það skýrist m.a. í rammaáætluninni, þannig að hér er allt stopp. Mig langar að útskýra það sem ég talaði um í minni stuttu ræðu áðan, nú er ég farin að hafa svo lítinn tíma í ræðum, hvað ég óttast varðandi það að hafa eitt umhverfis- og auðlindaráðuneyti vegna þeirra Evrópureglna sem umhverfisráðuneytið er keyrt á. Í umhverfisráðuneytinu eru 33 starfsmenn. Í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, okkar mikilvægasta ráðuneyti í dag, er 41 starfsmaður. Ef við skoðum undirstofnanirnar sem þessum ráðuneytum fylgja heyra 467 starfsmenn undir stofnanir umhverfisráðuneytisins en það eru bara 445 starfsmenn sem tilheyra undirstofnunum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Þarna sér maður hvílíkt vægi umhverfismálin hafa í Evrópusambandinu, og þær reglur sem lúta að þeim þurfum við að innleiða hér á landi vegna veru okkar í EES. Þess vegna óttast ég svo mjög að þegar auðlindamálin eru komin þarna inn líka 

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverður punktur og maður getur hugsað þetta aðeins lengra. Tökum sem dæmi hvalveiðar en hvalveiðar eða nýting hvala fellur undir auðlindamál hjá okkur Íslendingum en eru umhverfismál hjá Evrópusambandinu. Innan Evrópusambandsins er til dæmis algjörlega bannað að veiða hvali út frá umhverfislegum sjónarmiðum sem ganga framar þeim auðlindasjónarmiðum sem við Íslendingar fylgjum. Annað dæmi sem virðist vera í uppsiglingu eða á hraðri leið í gegnum þingið, getum við sagt, er friðun alls kyns svartfugla. Það virðist vera sem svo að vissar tegundir svartfugla eigi að friða á Íslandi. Það virðast ekki vera haldgóð rök fyrir því nema þau að slíkt bann við veiðum er í gildi innan Evrópusambandsins og þar flokkast þetta sem umhverfismál meðan á Íslandi er þetta auðlindamál. Ég verð því að taka undir með hv. þingmanni að ég hef verulegar áhyggjur af því að auðlindamálin og umhverfismálin séu sett á sama stað, vegna þess að það er augljóst að öfgafólk, eins og við höfum séð núna við stjórnvölinn síðustu þrjú árin, á mjög auðvelt með að kippa auðlindum úr þeim flokki að vera auðlindanýtingarmál yfir í umhverfismál. Það þýðir einfaldlega bara skert lífskjör fyrir okkur Íslendinga í framtíðinni. Í öllu þessu er ég auðvitað að tala um að nýta auðlindir á sjálfbæran hátt, ég er ekki að tala um rányrkju eða neitt svoleiðis. Ég vil nýta þær á skynsamlegan, sjálfbæran hátt, öllum Íslendingum til hagsbóta, ekki bara Íslendingum framtíðarinnar til hagsbóta.

Forseti vill biðja hv. þingmann að gæta orða sinna í garð þeirra sem ekki eru viðstaddir. 
            

Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg við hvað frú forseti á þegar hún biður þingmenn um að gæta orða sinna um þá sem eru fjarstaddir. Það eru kannski svartfuglarnir sem hv. þingmaður minntist á, ég veit það ekki, eða hvalirnir? Líta umhverfisverndarsinnar ekki á hvali nánast eins og mannskepnur? Mig minnir að ég hafi heyrt það einhvern tíma. Þetta er athyglisverð umræða sem fer hér fram vegna þess, eins og þingmaðurinn fór yfir, lítum við Íslendingar á hvali, svartfugla og jafnvel ref til náttúruauðlinda en nýting þessara stofna er alveg bönnuð innan Evrópusambandsins og þeir friðaðir. Nú er verið að taka upp í lög friðun hér á landi varðandi til dæmis þessa stofna, og með því að hafa umhverfis- og auðlindamál undir einum hatti má jafnvel rýmka um og greiða fyrir Evrópusambandsaðlögunarferlinu með því að hafa þetta þar inni, því að eins og þingmaðurinn fór svo vel yfir er hárfín lína á milli þess hvort auðlindir eigi að vera umhverfismál eða nýtingarmál. Skilningur milli manna getur meira að segja verið mismunandi, hvað þá í stefnu heils ráðuneytis. Það liggur klárt fyrir að verið er að setja þessi mál saman í eitt til að hafa óljósa línu þar á milli. Ég nefni til dæmis það sem kom fram í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar, sem þekkir sjávarútvegsmálin mjög vel sem fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hann sagði í dag að ekki yrði haldið áfram með sjávarútvegskaflann fyrr en búið væri að leggja bann á Íslendinga varðandi hvalveiðar og Íslendingar væru búnir að gangast undir það að hætta hvalveiðum. En með því að hafa hvalveiðimálin inni í sameinuðu umhverfis- og auðlindaráðuneyti væri kannski hægt að líta örlítið fram hjá því og í stað þess 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna en ég hef í tvígang haldið ræðu, bæði við fyrri umræðu og seinni umræðu, um þetta mál og spurt ákveðinna spurninga varðandi hlutverk hins nýja umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Hv. þingmaður situr í nefndinni sem hafði þetta mál til meðferðar og ég ætla að athuga hvort hv. þingmaður geti upplýst mig eitthvað frekar um það hvað þetta ráðuneyti á að gera. Nú er verið að fækka ráðuneytum og eftir þessar breytingar verða þau bara átta. Ég skildi það auðvitað þannig að verið væri að reyna að búa til sterkar einingar sem væru með viðamikil hlutverk. Ef maður les gögnin á þetta ráðuneyti, miðað við tillöguna sjálfa, að hlutast til um mótun og lögfestingu meginreglu umhverfisréttarins og skilgreiningu þeirra viðmiða sem gilda eiga um sjálfbæra nýtingu. Í fyrsta lagi tekur það væntanlega ekki óendanlega mörg ár að vinna það verkefni, ef við eigum að áætla eitthvað í því sambandi, og þarna er verið að búa til heilt ráðuneyti utan um þessi mál. Í öðru lagi á ráðuneytið að formgera samstarf ráðherra, þ.e. ráðherra umhverfis- og auðlindamála og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Ráðuneytið á að hlutast til um lögfestingu meginreglna og vera í samráði við annað ráðuneyti. Ég spyr: Er það efni í heilt ráðuneyti eða var það útskýrt frekar í nefndinni? Ég stend á einfaldlega gati, ég skil ekki alveg hvernig mönnum datt þetta í hug miðað við að verið er að fækka ráðuneytum ef þetta snýst í rauninni bara um að lögfesta meginreglur og síðan um samstarf 

Virðulegi forseti. Svarið við þessari spurningu er nei. Farið hefur verið yfir það í umræðum um málið að það var keyrt af miklu offorsi í gegnum nefndina. Við máttum tæpast fá til okkar gesti. Haldnir voru tveir stuttir gestafundir og ég fékk það í gegn með harmkvælum að fá fulltrúa frá þeim sem eru neikvæðastir út í þingsályktunartillöguna í hjáskýrslu sem ekki er lögð fram sem fylgiskjal með þingsályktunartillögunni, til að koma á fund nefndarinnar. Hlutverk nýs auðlinda- og umhverfisráðuneytis hefur ekki verið útskýrt öðruvísi en sem segir í þessari tillögugrein, með leyfi forseta: „Með því að stofna nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti á grunni umhverfisráðuneytisins er lögð áhersla á aukið hlutverk þess varðandi sjálfbæra nýtingu auðlinda í samstarfi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Ráðuneytið mun m.a. fá það hlutverk að setja viðmið um sjálfbærni sem ætlað er að tryggja ábyrga umgengni við náttúruna og allar auðlindir hennar.“ Þetta er bara kratatexti, að sameina allt og sjálfbæra nýtingu og allt þetta. Eins og ég fór yfir í andsvari við hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson áðan er þetta líklega lykillinn að því að viðræður við Evrópusambandið geti haldið áfram vegna auðlindaásækni Evrópusambandsins hér á landi. Mig langar aðeins að benda á að þeir aðilar sem voru hvað neikvæðastir út í að þetta ráðuneyti yrði stofnað, til dæmis Samorka, benda á að rannsóknir og stjórnun auðlinda verði hjá Umhverfisstofnun og að stofnanir Umhverfisstofnunar og málsvarar náttúru verjast framkvæmdum, að sami ráðherra geti ekki bæði varið náttúruna og farið í stýringu náttúruauðlinda vegna þess að það eru svo miklir hagsmunaárekstrar þar á milli. Og eins og við vitum 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni í ræðu sinni þau vinnubrögð sem viðhöfð voru við meðferð málsins í nefndinni. Flýtirinn og annað slíkt hefur aðallega verið skilgreint, útskýrt og afsakað með því að þetta séu þó betri vinnubrögð en tíðkuðust hér á árum áður. Ég er svo bláeygð að ég hélt að við ætluðum að breyta vinnubrögðum til hins betra, ekki með því að hækka úr lagasetningareinkunninni 3 upp í 4 á skalanum 1–10, heldur hélt ég að við ætluðum kannski, í ljósi allrar umræðunnar um bætt vinnubrögð, opna og gegnsæja stjórnsýslu, að stefna að 9 hið minnsta á skalanum 1–10. Er hv. þingmaður sammála mér um að það sé markmið sem við eigum að stefna að eða verður baráttan fyrir því að bæta vinnubrögð, hvort sem er innan stjórnsýslunnar almennt eða í þinginu, 

Virðulegi forseti. Ég ætla að klára andsvarið frá því áðan. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir spurði mig út í þessar umsagnir og hver rökin væru fyrir því að stofna þetta umhverfis- og auðlindaráðuneyti en ríkisstjórnin verður náttúrlega að svara fyrir það, ekki ég. En til marks um það hve jákvæðum augum umhverfissinnar líta þetta þá koma bara jákvæðar athugasemdir frá slíkum samtökum. Ég minni á að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, sem tilheyrir hinum últragræna armi Vinstri grænna, lýsti yfir mikilli ánægju í þingræðu í gær með að loksins væru Vinstri grænir búnir að efna það kosningaloforð sitt að stofna sameiginlegt auðlinda- og umhverfisráðuneyti. Við vitum því alveg hvert Vinstri grænir eru að fara með því að sameina ráðuneyti og stofna þetta ráðuneyti, það er sem sagt vegna ESB-umsóknarinnar. Varðandi spurninguna í seinna andsvari var það alveg hreint dæmalaust að verða vitni að vinnubrögðum hæstv. forsætisráðherra í þinginu í dag og í gær þar sem hún kom hálfskælandi upp í ræðustól og kvartaði yfir óbilgirni stjórnarandstöðunnar, þ.e. þeirra flokka sem ekki hafa gengið ríkisstjórninni á hönd og eru án ráðuneytis - þá er ég að vísa í Hreyfinguna - og kvartaði yfir því að við tölum mikið, forsætisráðherrann sem á hér ræðumet, talaði í rúmar ellefu klukkustundir þegar hún var í stjórnarandstöðu. Eins og þingmaðurinn fór yfir eru það alveg galin rök hjá hæstv. forsætisráðherra að hér áður hafi viðgengist slæm vinnubrögð og það réttlæti slæleg vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar. Nú er árið 2012. Við erum að komast í gegnum erfiða tíma og það á bara að halda áfram gömlum vinnubrögðum 

Frú forseti. Við ræðum áfram um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands og eins og ég gat um í fyrri ræðu minni er þetta spurningin um stjórnun. Það er ekki vanþörf á því að ræða stjórnun, sérstaklega ríkisins þannig að hún verði skilvirk. Mig langar fyrst til að ræða um þau mál sem eru á dagskrá í dag og ég sakna að ekki sé hægt að ræða. Þar á meðal er niðurgreiðsla húshitunarkostnaðar sem ég hef mikinn áhuga á frá fornu fari og er mikið á móti, einnig atvinnutengd starfsendurhæfing, sem ég held að sé mjög mikilvæg. Það sem ég held að sé mikilvægast og er allt of seint fram komið er réttindagæsla fyrir fatlað fólk, ráðstafanir til að draga úr nauðung í þjónustu sem búið er að bíða lengi eftir. Það mjög brýnt mál og ég er viss um að allir hv. þingmenn mundu vilja ræða það mál ítarlega og vandlega vegna þess að réttindagæsla fyrir fatlað fólk er mikið atriði, þetta er ekki sterkur hópur. Svo mundi ég gjarnan vilja ræða um ný lög um heiðurslaun listamanna. Ég hef alltaf verið á móti heiðurslaunum listamanna. Nú á að fara að setja lög um það og formgera það svo það er ýmislegt sem ég gjarnan vildi ræða, svo ég tali nú ekki um greiðsluþátttöku í lífeyriskostnaði og lyfjagagnagrunni sem mér finnast vera ákveðin mistök. Það er margt sem ég vildi gjarnan ræða en ég ræði þetta mál hérna vegna þess að það er mjög mikilvægt. Það sem mér finnst vera að í þessu er að menn eru alltaf að leita að deilum, það er eins og þessi ríkisstjórn sæki í ágreining. Það kom berlega fram í andsvari hæstv. forsætisráðherra þar sem hún var bara reið við þingið að voga sér að ræða ítarlega um nýskipun Stjórnarráðsins. Hún hótaði meira að segja eða lofaði því að við skyldum bara ræða þessi mál fram á sumar og haust þótt hún hafi ekkert með stjórn þingsins að gera. Það er forseti Alþingis sem ræður dagskrá þingsins. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir skiptust á andsvörum fyrr í dag og var mjög áhugavert að hlýða á það. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur kærlega fyrir nokkuð mikla þátttöku í þessum umræðum. Hún er reyndar ekki við núna en hv. þm. Álfheiður Ingadóttir benti á, eins og hún hefur áður gert, að í umræðunni að 2007 hafi menn farið létt í svona breytingu en núna væru breytingar ræddar mjög ítarlega. Ég benti á það í ræðu minni, sem hv. þingmenn hafa greinilega ekki munað eftir eða heyrt, að hér varð hrun og við ætluðum að breyta þessum vinnubrögðum. Við ætlum ekki að vinna eins losaralega og við gerðum, við ætlum að reyna að skerpa á stjórnsýslunni því að það kom í ljós í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að það var stjórnsýslan sem brást. Það kom líka fram hjá landsdómi þar sem fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra var dæmdur eins mildilega og hægt var en hann var í reynd dæmdur fyrir mistök í stjórnsýslunni. Það er því stjórnsýslan sem er að bregðast og þess vegna verðum við að leggja töluvert mikla vinnu í breytingar, við eigum ekki að skirrast við að leggja vinnu í stjórnsýsluna, þ.e. skipan ráðuneyta í Stjórnarráðinu. Síðan kom hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir og spurði hvers vegna svo mikið væri lagt upp úr þessu máli, af hverju við gætum ekki rætt önnur mál á dagskránni, sem ég fór í gegnum áðan að væru mjög mikilvæg. Það varð til þess að ég fór að velta vöngum yfir því af hverju í ósköpunum lögð væri svona gífurleg áhersla á þetta. Þó að ég sé ekki mikið fyrir að ráða í spilin eða spekúlera held ég að á bak við þetta sé vilji og ósk Vinstri grænna, þ.e. þeirra sem eru grænir í þeim samtökum - þeir skipast yfirleitt í tvennt, annaðhvort vinstri eða grænir - og lagt hafa mikla áherslu á auðlindirnar. Þeir vilja fá þetta auðlindaráðuneyti og til að friða þá skal það sett á laggirnar og inn í umhverfisráðuneytið. Það held ég að sé ein ástæðan fyrir því að mikið er lagt upp úr þessu. Nú er komið í ljós að nokkrir stjórnarliðar ætla ekki að samþykkja þetta og þá þurfa menn að treysta á stuðning annarra. Þá hafa menn leitað til Hreyfingarinnar sem vill endilega fá fram stjórnarskrá og umræðu um stjórnarskrá hversu hrá sem hún er. Þeir hafa ekki einu sinni fengist til að ræða stjórnarskrána efnislega en það á að demba því á þjóðina að taka afstöðu. Það er einmitt sem er 16. mál á dagskrá fundarins í dag þannig að ég held að þessi kapall sé nokkuð réttur hjá mér. Þriðji flokkurinn í stjórnarsamstarfinu, fyrir utan Vinstri græna og Hreyfinguna er Samfylkingin. Hún vill bara eitt og það vita allir hvað það er, það er að ganga í Evrópusambandið, það er það eina sem þeir sjá og ég veit ekki hvað þeir ætla að gera eftir það, sennilega flytja þeir til Brussel. Ég hef bent á að þessi tillaga til þingsályktunar er í reynd galtóm. Í staðinn fyrir að nota tækifærið og koma hingað með fullmótað ráðuneyti og segja: Svona ætlum við að hafa þetta, hér á Hagstofan að vera, hér á Landsvirkjun að vera, hún á að vera undir atvinnuvegaráðuneytinu, ekki undir auðlindaráðuneytinu, er þetta skilið eftir óleyst. Ég ætla ekki að reyna að ímynda mér hvað gerist í reykfylltum bakherbergjum þegar búið verður að samþykkja þessa þingsályktun, ef hún verður samþykkt, þar sem menn takast á um hvort Hafrannsóknastofnun eigi að heyra undir atvinnuvegaráðuneytið eða auðlindaráðuneytið, þar sem menn geta með góðum rökum fullyrt að stofnunin ætti að vera af því að Landsvirkjun sér jú um auðlindina og ræður meira að segja yfir henni í umboði þjóðarinnar. Þetta er mjög slæmt, fyrir utan tímasetninguna sem margir hafa nefnt hér og ég ætla ekki að vera að ítreka það, enda gat ég um það í fyrri ræðu minni. Svona lagað gerir maður í byrjun kjörtímabils, þessi breyting verður komin í gagnið um það leyti sem kosið verður og ég er nærri viss um að ný ríkisstjórn mun breyta þessu hið snarasta. Ef ég á einhvern þátt þar að vonast ég til að hún komi með fullmótað og uppteiknað kerfi um hvernig ráðuneyti eiga að vera, bæði með kostnað og sparnað þannig að það sé eitthvert vit í þessu, einhver tilgangur. Ég ætla að fara inn á stjórnun og mannlega þáttinn. Hjá ríkinu starfa 22 þúsund manns. Allt er það fólk sem vinnur alla daga og það er vel þekkt að þegar verið er að sameina fyrirtæki eða breyta strúktúr á fyrirtækjum, leggja þau niður og svo framvegis, mætir það óskaplega mikilli mannlegri mótstöðu af því að fólk er alltaf íhaldssamt í störfum sínum og vill ekki láta breyta starfsumhverfi sínu. Einhverjum verður sagt upp, það óttast menn að sjálfsögðu, nýir verða settir inn, það óttast þeir sem fyrir eru, sérstaklega yfirmenn, þannig að allar þessar breytingar kosta mikla óreiðu. Það kemur til viðbótar þeirri óreiðu og óvissu sem almenningur býr við eftir að hafa upplifað það sama hjá fyrirtækjum sem orðið hafa gjaldþrota, eftir að hafa upplifað það á ættingjum og vinum og sjálfum sér að verða atvinnulaus eða þurfa að minnka við sig vinnu. Þetta er ekki það sem við þurfum núna rétt fyrir kosningar af því að þessu verður breytt aftur. Þetta er allt til ónýtis, meira og minna. Við eigum að salta þetta mál, bíða með það þangað til ný ríkisstjórn tekur við völdum. Hvort sem það verður í næsta mánuði eða eftir kosningar, eftir hálft ár eða eitt ár mun verða sett nýtt skipurit fyrir Stjórnarráðið, ég lofa því. Nú erum við komin með þetta tæki og þess vegna er ég hlynntur breytingunni sem slíkri en ekki á þessum tímapunkti. Það er mjög hættulegt og slæmt að koma með svona breytingu núna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í fyrri hluta ræðu sinnar fjallaði þingmaðurinn um þau mál sem eru hér á dagskrá. Ég vildi spyrja þingmanninn hvernig hann meti það samkomulag sem við þingflokksformenn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks buðum ríkisstjórnarflokkunum í dag að fresta umræðu um þetta mál. Ég tek undir með hv. þingmanni að mér finnst galið að fara í þessa breytingu á þessum tímapunkti en er sammála mati þingmannsins á því að í upphafi kjörtímabils sé það skynsamlegt. Ég hef ævinlega verið á þeirri skoðun að þá geti ný ríkisstjórn mótað sína stefnu og áherslur með því að telja það betra að breyta Stjórnarráðinu til að ná sínum áherslum fram, en á þessum tímapunkti tel ég það mjög galið. Í því samkomulagi sem við lögðum fram í dag lögðum við einfaldlega til að umræðu um þetta mál yrði frestað til morguns og við tækjum þessi 10 mál utan síðasta málsins um stjórnarskrána sem er líka verulegur ágreiningur um og þingmaðurinn fór aðeins inn á. Þar fyrir utan buðum við að taka mætti fleiri mál inn á dagskrá og búinn var til listi til þess af stjórnarþingflokksformönnum. Þar voru líka mjög góð mál, mörg hver, sum hver þyrftum við kannski aðeins að skoða, en við vorum tilbúin til að hleypa að 15, 16, 17 málum og fannst það bara sjálfsagt til að láta þingið ganga. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann geti lagt eitthvert mat á það með sína þingreynslu af hverju í ósköpunum menn velja að hafna þessu og taka þessa umræðu blákalt áfram. Er það virkilega svo að þetta mál, stjórnarráðsbreytingin, sé þvílíkt forgangsmál 

Frú forseti. Umræðan í dag um hádegisbilið um að þingfundur stæði lengur en venja er til var mjög dapurleg. Ég tók ekki þátt i henni, ég hlustaði á hana og það var eiginlega ekki þægilegt áheyrnar að hlusta á það. Mér finnst eins og þetta sé meira spurning um sálfræði en skynsemi, þetta sé meira spurning um að ráða en ekki að kunna að miðla málum eða vinna saman. Ég hefði gjarnan viljað ræða ítarlega þau mál og vísa þeim til nefndar. Hins vegar mundi ég ekki lofa því að yfir sum þessara mála, eins og réttindagæslu fyrir fatlað fólk, vilji ég hlaupa á hundavaði. Ég mundi vilja ræða það ítarlega vegna þess að umræða á Alþingi hefur ákveðinn tilgang. Hún hefur þann tilgang að ná í rök og gagnrök, kosti og galla ákveðinna ákvæða, og oft hafa mál batnað mikið í umræðunni, til þess er umræðan. En ég hefði endilega viljað fá þessi mál og þá nefni ég kannski sérstaklega réttindagæslu fyrir fatlað fólk og atvinnutengda starfsendurhæfingu þar sem við ætlum að reyna að koma á kerfi sem endurhæfir öryrkja og veitir ekki af. Ég skil ekki af hverju þetta gerðist, ég skil ekki af hverju þessu var hafnað vegna þess að það hefði í rauninni ekkert breyst nema þessi mál hefðu farið til nefndar og nefndirnar hefðu getað unnið í næstu viku sem þær gera væntanlega ekki. En þetta er einhver kergja eða ég veit ekki hvað á að segja, vanmáttur til að vinna með öðru fólki, taka tillit til óska og bakka með sum mál. Ég held að þetta sé eitthvað slíkt, þetta er sálfræði.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það og það er mikilvægt og það var ekki fólgið í því tilboði sem við þingflokksformenn gerðum í dag til að koma málum áfram að þau færu órædd til nefndar. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að einmitt 1. umr. sé notuð til að koma fram með ólík sjónarmið, jafnvel þingmanna sem ekki sitja í viðkomandi fagnefnd, til að nefndin geti síðan farið yfir þau og metið þau, beint spurningum til viðkomandi ráðherra ef ráðherrar leggja fram mál til að fá frekari skýringar og hugsanlega mótrök eins og hv. þingmaður nefndi. Ég held að það væri mjög mikilvægt. Kannski hitti þingmaðurinn naglann á höfuðið þegar hann talaði um að þetta væri ákveðin þrjóska, þvermóðska, og þörf til að sýna vald sitt. Þá langar mig til að vitna í skýrslu þingmannanefndarinnar þar sem fjallað er um stjórnsýsluna sem fékk mikinn áfellisdóm eins og þingmaðurinn kom inn á í ræðu sinni. Þar er sagt, með leyfi forseta: „Oddvitaræðið og verklag þess sem tíðkast hefur í íslenskum stjórnmálum undanfarna áratugi dregur úr samábyrgð, veikir fagráðherra og Alþingi og dæmi eru um að mikilvægar ákvarðanir hafi verið teknar án umræðna í ríkisstjórn. Slíkt verklag er óásættanlegt.“ Af því að hér hefur mikið verið rætt um að við séum að taka upp ný vinnubrögð eftir kosningarnar 2009 og nauðsyn sé á endurskoðun og endurnýjun, er það ekki mat þingmannsins, og það er kannski dálítið leiðandi spurning, að það hafi lítið breyst, að hæstv. forsætisráðherra sé í þessu máli að reyna að sýna hver valdið hafi og hver stjórni Alþingi? Er þetta ekki dæmi um það? Til hvers erum við að fara í allar þessar breytingar undir þeim merkjum að hér sé verið að breyta 

Frú forseti. Nú er ég eðli máls samkvæmt ekki hlutlaus í þessu máli þannig að það er dálítið erfitt fyrir mig að dæma um hvort foringjaræðið hafi aukist eða minnkað. Mér finnst það hafa stóraukist og ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherrar og sérstaklega þeir sem leiða ríkisstjórnina horfi í eigin barm og skoði hvort hér sé í gangi foringjaræði. Ég ætla ekki að segja hvernig það er að veita ríkisstjórn forstöðu, að vera forsætisráðherra í ríkisstjórn sem er í rauninni að falla í hverri viku. Ég man ekki eftir einni einustu viku þar sem núverandi ríkisstjórn er ekki að falla nema það var eitthvert þriggja mánaða hlé í sumar en að öðru leyti er hún alltaf að falla. Það er alltaf verið að ræða um að ríkisstjórnin eigi að segja af sér og hætta. Ég hugsa að það sé mjög erfitt til lengdar að starfa og stýra slíkri ríkisstjórn þannig að hæstv. forsætisráðherra á á vissan hátt samúð mína í því og að þurfa að kaupa til fylgis fólk til að ná fram vissum málum og verða að ná fram vissum málum. Eins og ég gat um verður ríkisstjórnin hugsanlega að ná þessu máli fram um auðlindaráðuneytið vegna þess að Vinstri grænir, þ.e. þeir sem eru grænir í þeim samtökum, krefjist þess að hér verði auðlindaráðuneyti og það verði flutt til umhverfisráðuneytisins þannig að hér verði hætt að virkja, hætt að veiða hval o.s.frv. og þess vegna verði ríkisstjórnin að ná því fram til að friða þann hóp. Þetta er eflaust mjög erfiður línudans og ég hugsa að það sé ekki auðvelt að stjórna við þessar aðstæður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann ræddi hluti sem hafa kannski ekki verið mikið ræddir og snúa að starfsmannamálum. Við skulum ekki gleyma því að það er mikið álag á starfsmann þegar verið er að sameina eða sundra stofnun sem hann vinnur hjá. Það þekkja allir. Menn kaupa sér oft sérfræðiráðgjöf og þjálfun og annað slíkt þegar verið er að sameina fyrirtæki. Það getur gengið mjög illa og tekið mörg ár og jafnvel áratugi að vinna úr því ef illa gengur. Mér finnst áhugavert þegar litið er á gögn málsins hvað þetta er ofsalega illa undirbúið. Við munum setja stofnanir út um allt í fullkomna óvissu. Starfsmenn vita ekki hvaða ráðuneyti þeir heyra undir og ef einhver heldur að það skipti ekki máli og fólk sé ekki að líta til þess, bæði þeir sem vinna þar og þeir sem njóta þjónustunnar, þá er það fullkominn misskilningur. Mér finnst óskiljanlegt af hverju, þvert á allar ráðleggingar og þvert á það sem ég hélt að allir væru sammála um, ef menn eru ekki sammála því að sameina eigi Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann eða að samvinna eigi í það minnsta að vera mikil að þeir ætli að setja hvora stofnun undir sitt ráðuneyti. Ég vil spyrja hv. þingmann að öðru. Ég er þeirrar skoðunar að margt megi bæta í Stjórnarráðinu en það er ekki verið að ræða þau aðalatriði hér. Eitt sem mér finnst skipta máli er að þeir embættismenn sem þar vinna séu ekki of lengi á sama staðnum. Ég held að átta ár ættu til dæmis að vera hámark allra hluta vegna, m.a. fyrir hagsmuni starfsmannanna en sömuleiðis fyrir skilvirkni á vinnustöðum. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvernig honum litist á þá hugmynd.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því síðasta. Ég held að það sé óhollt fyrir starfsmann að vera mikið lengur en átta ár í sama starfi og óhollt sé fyrir stofnunina að hann sé mikið lengur en átta ár í sama starfi. Ég tek því heils hugar undir að tekið verði upp miklu sveigjanlegra starfsmannahald og að menn geti skipt á milli stofnana og ráðuneyta o.s.frv. til að ná því fram. Ég náði því ekki í ræðu minni af því að hún var svo stutt að ræða ítarlega um hinn mannlega þátt í starfsmannahaldi, sem er afskaplega mikilvægur eins og hv. þingmaður gat um. Mér finnst margir þingmenn tala eins og fólk sé einhverjar kennitölur, eða ég veit ekki hvað, hægt sé að ráðstafa því fram og til baka og það sé eins og viljalaust fé sem hægt sé að reka í réttir eins og mönnum dettur í hug. Hver einasti maður hefur sinn heim, sinn strúktúr, hann vill hafa ákveðið svæði í kringum sig, hann vill geta haft áhrif á starfsumhverfi sitt o.s.frv. Þetta er því mjög vandmeðfarið mál og það er mjög hættulegt að breyta allt of oft. Hins vegar getur verið nauðsynlegt að breyta öðru hverju, kannski á fjögurra, fimm eða tíu ára fresti. Eins og ég gat um er nauðsynlegt fyrir viðkomandi starfsmann, fyrir þroska hans og til að hann staðni ekki og tréni í starfi eða kulni, að skipta reglulega um starf og hafa það sem hluta af menningu í opinberri stjórnsýslu.

Virðulegi forseti. Ég heyri að við hv. þingmenn erum sammála um þennan þátt. Ég held að það séu margir kostir út frá sjónarhorni starfsmannsins, fyrir utan að vera skemmtilegra, svo maður segi það bara, að prófa fleiri hluti og takast á við fjölbreyttari verkefni. Sömuleiðis held ég að það mundi leiða af sér að sú þekking sem nauðsynleg er í Stjórnarráðinu yrði miklu dreifðari. Það er auðvitað vandi í því litla stjórnarráði sem við erum með að hver einstaklingur er nokkurn veginn með alla þekkinguna á einu sviði og það er bara viðkomandi starfsmaður, kannski einhver annar með honum. Það þarf lítið út af að bregða til að sú þekking glatist. Við erum sammála um það. Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann líka að, sem vakti athygli mína, er hvað þetta er ótrúlega illa unnið. Eitt er að það eru engar áætlanir um hvað þetta kostar. Það eina sem ég hef séð haldfast um hvað kostnaðurinn hefur verið fram til þessa og á að vera er húsnæðiskostnaðurinn. Menn eru að tala um að byggja við húsnæði og gera allra handa hluti. Kostnaðurinn er nú þegar milli 200 og 300 millj. kr. Sumu verður bara hent út um gluggann af því að við ætlum að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Þar fóru 25 milljónir sisvona sem voru settar í það fyrir tveimur árum. Engar áætlanir eru um það til dæmis. Rökin fyrir að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið voru þau að það þyrfti svo mikla peninga í að efla það, en væntanlega þarf að setja sambærilega peninga í fjármálaráðuneytið því að ekki sitja þar tíu starfsmenn sem hafa verið þar í mörg ár og bíða eftir þeim verkefnum sem eiga að bætast við í ráðuneytinu þegar það hefur tekið efnahagsmálin yfir. Hv. þingmaður er með reynslumeiri þingmönnum og þekkir þetta. Hvað finnst honum um þau vinnubrögð 

Frú forseti. Þetta er einmitt það sem ég nefndi í ræðu minni fyrr í dag. Ríkisstjórnin er að missa af gullnu tækifæri sem þetta ákvæði í lögum um Stjórnarráðið gefur henni. Þetta kemur reyndar inn á alröngum tíma. Það er mjög slæmt að fá þetta inn núna, þetta er eiginlega versti tímapunkturinn vegna þess að þetta á að taka gildi í haust, svo byrjar skólunin og breytingarnar og allt það og þetta verður varla farið í gang þegar verður kosið næsta vor. Þetta er eiginlega eins slæm tímasetning og hægt er. Burt séð frá því hefði ríkisstjórnin getað komið með skipurit sitt og sagt: Svona ætlum við að hafa þetta, auðlindaráðuneytið er hérna, hvalveiðarnar heyra þar undir - sem sagt bannaðar - og virkjanir heyra líka þar undir, Landsvirkjun heyrir undir auðlindaráðuneytið - sem sagt allar virkjanir bannaðar. Ef það er stefnan þá gera menn það. Ef ríkisstjórnarflokkarnir eru búnir að samþykkja það er stefnan ákveðin og þá vita það allir. En núna er þetta haft opið og daginn eftir að þessi þingsályktunartillaga hefur verið samþykkt byrja menn að rífast um það hvar Hafrannsóknastofnun eigi að vera. Á hún að vera undir auðlindaráðuneytinu eða undir atvinnuvegaráðuneytinu? Hvar á Landsvirkjun að vera? Á hún að vera undir fjármálaráðuneytinu því að það fer með hlutabréfið? Á hún að vera undir atvinnuvegaráðuneytinu því að starfsemi hennar er hluti af atvinnuvegi þjóðarinnar eða á hún að vera undir auðlindaráðuneytinu því að Landsvirkjun fer með allar stærstu auðlindir landsins?

Hæstv. forseti. Nú líður að miðnætti og var samþykkt í atkvæðagreiðslu í dag að fundur gæti staðið lengur en venja er eða þingsköp gera ráð fyrir en þar sem nokkuð er orðið áliðið og störf þingmanna hófust snemma í morgun og munu hefjast snemma í fyrramálið finnst mér eðlilegt að forseti gefi okkur hv. þingmönnum einhverja vísbendingu um það hversu lengi fundur eigi að standa. Ég held að það hljóti að vera hægt að gefa einhverja grófa mynd af því hversu lengi þingfundur eigi að standa, hvort ætlunin sé að hætta í kringum miðnætti eða hvort ætlunin sé að halda fund langt fram eftir nóttu. Hefur hæstv. forseti skoðun á því hvort nefndafundir eigi 

Nefndafundir munu hefjast eins og auglýst hefur verið og eru á skrá. Enn eru fjölmargir á mælendaskrá þannig að ljóst er að eitthvað verður haldið áfram með þennan fund.

Virðulegi forseti. Þetta voru afar óljós svör hjá virðulegum forseta um framhald fundarins. Fyrir liggur að haldið var áfram í gær með þingstörfin lengi fram eftir. Nefndafundir hófust klukkan hálfníu í morgun og það liggur fyrir að virðulegur forseti hyggst halda sig við það að nefndafundir verði samkvæmt skipulagi þingsins aftur snemma í fyrramálið. Það að eitthvað verði haldið áfram er nauðsynlegt að hæstv. forseti skýri nákvæmlega hvað í felst. Er verið að tala um klukkutíma til viðbótar, tvo klukkutíma til viðbótar? Þingmenn verða að geta skipulagt starf sitt af einhverri skynsemi og þótt ekki hafi tekist í dag að ná neinu skynsamlegu skipulagi í störf þingsins er enn von til þess að stjórn þingsins sjái að ekki er hægt að halda áfram fram eftir allri nóttu. Ég fer fram á það við virðulegan forseta 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka forseta fyrir skýr svör um það hvenær nefndafundir verða á morgun. Ef ég skil virðulegan forseta rétt þá verða þeir samkvæmt auglýstri dagskrá. Það er alveg skýrt. Þá eigum við bara eftir að fá að vita, virðulegi forseti, og ég held að það sé ekki til of mikils mælst, hvað þýðir að eitthvað verði haldið áfram. Er það klukkustund eða er það eitthvað meira? Augljós rök hníga í þá átt að eðlilegt sé að virðulegur forseti upplýsi þetta. Ég veit að þegar virðulegur forseti sem hv. þingmaður og félagar hennar í framboðinu Vinstri grænum voru í stjórnarandstöðu þá kölluðu þeir mjög eftir þessu og þeim þótti miður ef ekki voru gefin skýr svör um þetta. Ég er sannfærður um að virðulegur forseti hugsar aðeins aftur og man þegar hún var í þessari stöðu hversu mikilvægt 

Virðulegi forseti. Ég ítreka þá beiðni sem komið hefur fram hjá nokkrum þingmönnum um að fá skýr svör við því hvort forseti hyggst hafa fund fram eftir nóttu. Þetta er annað kvöldið í röð sem við förum fram yfir miðnætti og fundur hefst hálfníu í fyrramálið í atvinnuveganefnd sem hefur loksins ærinn starfa eins og menn þekkja eftir páskahléið. Við erum búin að taka á móti Evrópuþingmönnum bæði í dag og í kvöld og höfum þar af leiðandi ekki haft mikinn tíma til að undirbúa okkur fyrir morgundaginn. Það væri æskilegt að fá skýr svör um það hvenær tími væri til þess því að við sem höfum áhuga á að taka til máls í þessu máli erum auðvitað bundin yfir því. Ég held að það sé ekki óeðlileg krafa að við fáum að heyra það heldur skýrar 

Virðulegi forseti. Það virðist vera orðið nýmæli á forsetastól að koma með skýringar á tímamælingum sem enginn skilur. Í gær vorum við að velta fyrir okkur hvað orðið miðnótt þýddi, hvort það væri miðnætti eða mið nótt og það skýrðist þegar hæstv. forseti sleit fundi um klukkan hálfeitt þannig að miðnótt er væntanlega miðnætti eða upp úr því. „Eitthvað verður haldið áfram“ er svarið í dag og við þurfum að biðja hæstv. forseta í allri vinsemd um að skýra það betur. Við erum búin að tala mikið um brag þingsins og ef við ætlum að hafa það yfirbragð á þingstörfunum að hér sé fundað fram á nótt kvöld eftir kvöld 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þær beiðnir sem hafa komið fram frá hv. þingmönnum um gleggri upplýsingar hvenær fyrirhugað er að ljúka þingfundi í nótt. Ég vil einnig nefna það, virðulegur forseti, að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki sést í salnum í nokkurn tíma þó að maður hafi orðið var við hana í húsinu. Hún talaði í dag eins og sá sem valdið hefur, steytti hnefa framan í þingheim og talaði í hótunartón til þingsins, ákaflega óviðeigandi. Kannski er það þannig á þessum bæ, virðulegur forseti, að forseti treystir sér ekki til að gefa skýr svör fyrr en hún hefur ráðfært sig við