Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv. sem hér um ræðir er þess efnis að framlengja um eitt ár, þ.e. út árið 1984, lögin um verðjöfnunargjald af raforku, þannig að innheimta verðjöfnunargjald af raforku til ársloka 1984. Upphæð gjaldsins verði áfram 19% og því verði skipt á sama hátt og verið hefur á milli Rafmagnsveitna ríkisins, sem fái 80%, og Orkubús Vestfjarða, sem fái 20%. Í frv. er enn fremur gert ráð fyrir að iðnrh. sé heimilt að endurgreiða Rafveitu Siglufjarðar verðjöfnunargjald sem innheimt er hjá rafveitunni árið 1984. Þannig hagar til með þetta gjald að það hefur nú verið drýgra en fjárlög hafa gert ráð fyrir og höfum við iðnn.-menn í höndum lista sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta: Á fjárlögum árið 1980 var gert ráð fyrir að þetta gjald gæfi 38.8 millj. kr., en reyndin varð sú að það gaf 44.2. Árið 1981 var gert ráð fyrir að gjaldið gæfi 63 millj. kr., en gaf 66.9. 1982 var gert ráð fyrir að þetta gjald gæfi 90.2, en reyndin varð sú að það gaf 123.7. Í ár var gert ráð fyrir að það gæfi 120 millj., en reyndin virðist ætla að verða sú að það gefi 266 millj. Það hefur tekist að koma þessum fjármunum í lóg þó að þeir hafi innheimst svona vel. Rekstur RARIK og Orkubúsins er dýr og hafa ekki verið vandræði að koma þessum peningum fyrir. Þó ber þess að geta að raforkureikningar hafa verið nógu háir hjá þessum fyrirtækjum. Iðnrh. hefur sýnt lofsvert framtak um það að fara ofan í rekstur Rafmagnsveitna ríkisins. Sú athugun er hafin og ber vonandi verulegan árangur. Rafmagnsveitur ríkisins og þau orkudreifingarfyrirtæki sem hér um ræðir eru mjög mikilvæg og veita mjög mikilvæga þjónustu. Iðnrh. hefur gefið um það yfirlýsingu hér við 1. umr. málsins að hann muni á næsta ári leita leiða til að endurskoða lögin um verðjöfnunargjald í því skyni að lækka það eða afnema, enda verði hagur Rafmagnsveitnanna og Orkubúsins yfirleitt tryggður með öðrum hætti. Ég legg áherslu á að við þá endurskoðun verði þess gætt að tryggja sem best sem mestan jöfnuð í orkukostnaði landsmanna. Þeir sem mestan orkukostnað bera geta með engu móti risið undir auknum byrðum. Því er höfuðnauðsyn að létta þær svo sem frekast er kostur og jafna á milli þegnanna í þjóðfélaginu. Iðnn. Nd. hefur haft þetta mál til meðferðar og skilað nái. á þskj. 233. Hún ræddi málið og fékk til viðræðna Aðalstein Guðjohnsen formann Sambands ísl. rafveitna og Kristján Jónsson framkvæmdastjóra RARIK. Mælir n. með samþykkt frv. án breytinga. Undir þetta skrifa án fyrirvara Páll Pétursson, Hjörleifur Guttormsson, Ingvar Gíslason og Kristín Halldórsdóttir, en með fyrirvara skrifuðu undir Friðrik Sophusson, Birgir Ísl. Gunnarsson og Gunnar G. Schram.



Herra forseti. Ég mæti hér fyrir brtt. við frv. til l. um verðjöfnunargjald sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðmundi Einarssyni. Hún er á þá leið að framan við 1. gr. bætist: Í stað „19%“ í 1. mgr. 1. gr. komi: 12%. Frsm. nefndi tölur frá seinustu árum um það hversu miklu þetta verðjöfnunargjald hefði skilað í tekjum umfram áætlun. Skv. þeim upplýsingum skilaði þetta gjald 33.5 millj. umfram áætlun á árinu 1982, 146 millj. umfram áætlun á árinu 1983 og skv. upplýsingum sem fram komu við umr. um fjárlög er ætlað að það muni nú skila 136 millj. umfram áætlun fjárlaga 1984. M.ö.o.: með 19% álagningu á raforkuverði til heimilisnotenda mun gjaldið gefa af sér 376 millj., en áætlun fjárlaga nemur 240 millj. Í tilefni af þessu er tveggja kosta völ. Annars vegar að taka mið af áætlun fjárlaga um tekjustofninn og lækka þá álagningarprósentuna, eins og þessi brtt. felur í sér, eða það kæmi til greina að flytja sérstaka till. um með hverjum hætti þessi raunhæfa áætlun um umframtekjur yrði þá nýtt. Hér er sú leið valin að lækka fremur raforkuverð til heimila og vísa ég af því tilefni til þeirra ummæla frsm. að hann sagði að raforkuverðið væri vissulega nógu hátt nú og vitnaði jafnframt til boðaðra aðgerða hæstv. iðnrh. um að endurskoða þetta gjald síðar meir með það fyrir augum að lækka það eða afnema.



Herra forseti. Verðjöfnunargjald af raforku er gamall kunningi og árlega kemur fyrir hv. Alþingi frv. um framlengingu þess gjalds. Ég hef ávallt haft uppi miklar efasemdir um gjaldið og reyndar verið andvígur því í því formi sem það hefur verið lagt á, enda gjaldið meingallað. Ég held að gallar þess séu æ skýrar að koma í ljós. Í fyrsta lagi má benda á að þetta nafn, verðjöfnunargjald, er ekki rétt, eins og reynslan hefur sýnt. Þetta gjald leggst sem hlutfall ofan á rafmagnstaxta þannig að þeir gjaldendur sem hæsta rafmagnsverðið bera borga hæsta verðjöfnunargjaldið. Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða njóta þessara tekna, en það hefur verið upplýst að taxtar t.d. RARIK eru lægri en taxtar ýmissa rafveitna sem þetta gjald greiða. Sem dæmi má nefna, að ef miðað er við gjaldskrár vegna heimilisnotkunar þann 1. ágúst 1983 hafa ýmsar rafveitur hærri gjaldskrá í heimilisnotkun en Rafmagnsveitur ríkisins og má þar til nefna Eyrarbakka, Hveragerði, Selfoss, Stokkseyri, Sandgerði, Keflavík, Garð, Grindavík, Njarðvík og Vatnsleysu, svo að eitthvað sé nefnt. Ef einnig er athugað meðalverð í smásölu fyrir árið 1982 og borið saman hvernig taxtar hinna ýmsu rafveitna koma út miðað við taxta Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða kemur reyndar í ljós að flestar rafveitur, nema fjórar á landinu, þ.e. Reykjavík, Stokkseyri, Borgarnes og Akureyri, hafa hærri taxta en Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða. Þannig er ljóst að þó að þetta verðjöfnunargjald hafi áhrif í þá átt að lækka taxta RARIK og Orkubús Vestfjarða hefur það ekki verðjöfnunaráhrif að því er aðrar rafveitur snertir, nema síður sé. Ég vil einnig benda á að Samband ísl. rafveitna hefur ávallt verið andvígt þessu gjaldi og hefur reyndar lagt fram till. til breytinga á gjaldinu sem þarf að taka til athugunar. Í stórum dráttum leggur það til að gjaldið verði í formi fastrar krónutölu, en ég skal ekki nánar skýra þær till. út. Auk þess má benda á að sú mikla skattlagning á orku sem tíðkast hjá okkur Íslendingum, 19% í verðjöfnunargjald og 23% í söluskatt, gerir það að verkum að samkeppnisstaða iðnaðar, ekki síst iðnaðar sem notar mikla orku, er að þessu leyti lakari en hjá iðnaði ýmissa annarra þjóða. Þó að orka sé skattlögð að einhverju leyti hjá ýmsum öðrum þjóðum keyrir alveg úr hófi hjá okkur Íslendingum að því leyti, þannig að íslenskur iðnaður situr við lakara borð en iðnaður ýmissa annarra þjóða sem við eigum í samkeppni við. Ég vil einnig benda á að komið hafa fram ýmsir agnúar í framkvæmd þessarar álagningar. Húshitun er t.d. undanþegin álagningu verðjöfnunargjalds, en rafhitun í iðnaði greiðir t.d. fullt verðjöfnunargjald. Nefna má að dæling í hitaveitum greiðir fullt verðjöfnunargjald, en þegar þessi dæling er innan sama fyrirtækis, eins og t.d. hjá Orkubúi Vestfjarða, er ekki greitt af því verðjöfnunargjald. Þá greiða skip í höfnum, sem nota rafmagn oft til upphitunar, einnig fullt verðjöfnunargjald. Af þessum ástæðum m.a. hef ég ávallt mælt gegn þessu gjaldi þegar það hefur verið til umr. á hv. Alþingi. Ég hef hins vegar ekki hingað til treyst mér til að bregða fæti fyrir gjaldið með því að greiða atkv. gegn því hér á hinu háa Alþingi. Ástæðan er sú, að frv. í þessa veru hafa ávallt komið fram hér á síðustu stundu og ég geri mér grein fyrir því að verðjöfnunargjaldið er mjög mikilvægur þáttur í tekjuöflun RARIK og Orkubús Vestfjarða. Þess vegna hef ég ekki viljað stefna fjárhag þeirra í hættu. Ég vil þess vegna af augljósum ástæðum ekki vera harðari við flokksbróður minn, hæstv. núv. iðnrh., en ég var við fyrrv. iðnrh. Hjörleif Guttormsson að þessu leyti og treysti mér því ekki til að bregða fæti fyrir að þetta gjald verði lagt á að þessu sinni. En ég hef ásamt tveimur öðrum þm., þ.e. hv. þm. Friðriki Sophussyni og Gunnari G. Schram, undirritað nál. með fyrirvara. Það gerum við ekki síst vegna mjög ákveðinnar og eindreginnar yfirlýsingar sem fram kom hjá hæstv. iðnrh. þegar hann mælti fyrir þessu gjaldi í framsöguræðu og sagði að hann mundi undirbúa a.m.k. áfangalækkun þessa gjalds og e.t.v. niðurfellingu, m.a. með breyttum álagningarreglum, jafnframt því sem rekstrarafkoma Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða og annarra raforkufyrirtækja í landinu verði tryggð. Í trausti þess að sú yfirlýsing komi til framkvæmda sem allra fyrst, þ.e. hafinn verði undirbúningur sem allra fyrst að þessari endurskoðun, mun ég greiða atkv. með frv., en vildi gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef við þetta mál.



Herra forseti. Hv. seinasti ræðumaður, 4. þm. Reykv. Birgir Ísl. Gunnarsson, tók svo til orða að hann hefði heyrt eindregna og ákveðna yfirlýsingu - eða hvort hún var ákveðin og eindregin - af hálfu hæstv. iðnrh. um að hann mundi beita sér fyrir því að undirbúa að lækka eða afnema þetta gjald. Tónninn hefur sjálfsagt verið ákveðinn og eindreginn, en efnisinnihaldið er það sama og við höfum heyrt á mörgum undanförnum þingum þegar þetta mál hefur verið til umfjöllunar. - Nú má þetta ekki dragast öllu lengur. Hér er annars vegar um það að ræða að sú upphæð sem er ættuð í þetta verðjöfnunargjald og miðuð við 19% er langt umfram það sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Þó að það hafi gerst á undanförnum árum þegar reiknitölur fjárlaga voru langt frá þeirri verðbólgu sem síðar varð er það auðvitað annar handleggur. En nú verður væntanlega minni verðbólga á árinu 1984 en á árinu 1983. Skýringin á þessum háu tölum, sem ekki komust inn í fjárlagafrv. en eru í reynd, er vitaskuld sú, að raforkan hefur hækkað svo gífurlega í verði og menn hafa ekki tekið tillit til þess þegar áætlun var gerð í fjárlagafrv. Hér er því ótvírætt um að ræða að það séu langtum meiri fjármunir sem leggist á með 19% gjaldinu en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Við því á auðvitað að bregðast með því að lækka verðjöfnunargjaldið úr 19% í 12%, eins og hér hefur verið flutt till. um. En það eru fleiri hliðar á þessu máli, eins og reyndar kom fram í máli hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar, 4. þm. Reykv. Verðjöfnunargjaldið er nefnilega ekki nýtt til að jafna raforkuverðið. Ýmsar þær rafveitur sem njóta forréttinda skv. þessu lagafrv., eins og það hefur verið og eins og það mun verða og frv. er um að endurnýja það, setja raforkuna langtum ódýrara en aðrar sem einskis njóta. Fyrirkomulagið er að gjaldtaka alla þjóðina, alla raforkunotkun í landinu, í því skyni væntanlega að jafna verð á raforku. Það sem gert er er það, að stærstur hluti rennur til Rafmagnsveitna ríkisins, 3/4 hlutar ef ég man rétt, eða 80% og 20% til Orkubús Vestfjarða, en auk þess er ein rafveita, Rafveita Siglufjarðar, undanþegin, þ.e. hún þarf ekki að standa skil á sínum parti. Ef við nú lítum á gögn frá Sambandi ísl. rafveitna um hvernig þessir taxtar séu er það mjög athyglisvert. Raforka til heimilisnota kostar 4,32 kr. á kwst. skv. yfirlitinu frá Rafmagnsveitum ríkisins eða Orkubúi Vestfjarða til notenda, en t.d. hjá Rafveitu Keflavíkur kostar hún 4,85 kr. Sama gerist að því er lýsingu varðar. Rafmagnsveitur ríkisins selja rafmagn til lýsingar á 3,85 kr., Rafveita Selfoss á 5,10 og Rafveita Borgarness á 6,46. Eða eigum við að líta á dæmið um stórar vélar, þar sem Rafmagnsveitur ríkisins selja kwst. á 2,62, en Rafveita Keflavíkur og Rafveita Vestmannaeyja á 3,03 kr. annars vegar og 3,33 kr. hins vegar? Það dugar ekki bara að lækka verðjöfnunargjaldið, heldur verður að beita því til að jafna raforkuverðið í landinu. Sama er uppi á teningnum ef litið er á meðalverð á rafmagni án hitasölu á árinu 1982. Rafmagnsveitur ríkisins selja á 1,20 kr. per kwst., en Rafveita Keflavíkur á 1,83 kr. - 63 aurum hærra en Rafmagnsveitur ríkisins, rúmlega 50% hærra en Rafmagnsveitur ríkisins. Ef meðalverðið er skoðað á allri raforku í smásölu á árinu 1982 kemur í ljós að Orkubú Vestfjarða selur raforkuna með sköttum á 1,14 kr. og Rafmagnsveitur ríkisins á 1,20 kr., Siglufjörður á 1,34, sem nýtur sérstakrar undantekningar, en Njarðvíkingar verða að borga 1,76 og Keflvíkingar 1,83. Og fleiri eru rafveitunnar. sandgerðingar borga t.d. hærra verð en allar þessar rafveitur og sama gildir reyndar á Húsavík. Hér er því ekki bara um upphæðina að ræða, heldur líka hvernig henni skuli útdeilt. Ef menn eru skattlagðir í raforkunotkun sinni hvar sem þeir búa á landinu í því skyni að jafna verð á raforku, þá á auðvitað að sinna því markmiði. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að við fáum skýrari svör frá hæstv. ráðh. um það, hvað hann sé reiðubúinn að gera núna eða á árinu 1984. Ef hann er ekki reiðubúinn að lækka gjaldið núna verðum við auðvitað að fá að vita það, en þá finnst mér að það sé lágmarkskrafa að á vorþinginu fáum við nýtt frv. frá ráðh. þar sem þetta sé endurskoðað á árinu 1984 og þannig að það geti tekið gildi síðari hluta ársins 1984, bæði að því er varðar upphæð gjaldsins og eins það fyrirkomulag sem vera skuli á greiðslum úr þeim sjóði sem þarna er myndaður.



Herra forseti. Ég vil í framhaldi af því sem hv. 3. þm. Reykn. sagði endurtaka yfirlýsingu mína um það, að ég mun beita mér fyrir að lög um orkujöfnunargjaldið, sem nú er til umr., verði endurskoðuð í því augnamiði í fyrsta lagi að fella það niður ef tök eru á, en í öðru lagi að breyta því og lækka eftir nýjum álagningarreglum, réttlátari en þær sem nú gilda, sem m.a. hann hefur sýnt fram á að taka engu tali í framkvæmd eins og nú er komið sögu. Ég mun leggja fram frv. um orkujöfnunargjald, jöfnun húshitunarkostnaðar, í upphafi framhaldsþings eftir áramót. Ég hygg að þær lagareglur sem þar verða fluttar fram muni einnig snerta þessar aðferðir og þessa gjaldtöku, ég vænti þess. Fyrir þessu mun ég beita mér. Á þessari stundu get ég ekki tekið annað fram, en minni á að engu þessu verður breytt í átt til linunar skattlagningar nema við í leiðinni sjáum fyrir fjárhag orkuveitustofnana okkar í landinu. Það má líka vera ljóst. Það er trú mín að við getum fundið bærilegri leið í þessu efni en við höfum búið við um hríð, en eins og nú er komið mátum, þar sem húshitunarkostnaður er að stiga fjölda heimila í landinu, verður að leiða til linunar á þeim óbærilegu byrðum. Einnegin verður það að bera það í skauti sínu, á því er enginn vafi. En ég held að menn geri sér grein fyrir að á þessu verður að ráða bót og finna nýjar leiðir þar sem þó alls er gætt, afkomu orkuveitustofnunar og afkomu heimilanna.



Herra forseti. Þetta var í áttina hjá hæstv. ráðh. Ég hefði þó kosið að svarið hefði verið afdráttarlausara. En út af seinustu orðum hæstv. ráðh. um aðgerðir til að jafna hitunarkostnað vil ég segja að það minnir á að menn hafa verið nokkuð djarfir við það hér á Alþingi að búa til tekjupósta til handa ríkissjóði eða gjaldtöku á almenning með göfug markmið, sbr. annars vegar þetta verðjöfnunargjald sem við erum nú að ræða og hins vegar það álag á söluskattinn sem átti að fara til að jafna orkukostnað og hitunarkostnað í landinu, en hefur haft tilhneigingu til að skila sér illa til fólksins með tilliti til þeirra markmiða sem menn hafa sett sér. Þess vegna ríður á að þessi mál verði tekin ákveðnum tökum og endurskoðuð í heild sinni og það verði gert strax.



Herra forseti. Þá er að því komið að greiða atkv. um stórkostlega gjaldtöku, þar sem um er að tefla verðjöfnunargjald af raforku, sem nemur nær 400 millj. kr., eftir þeim útreikningi sem ég fékk 358 millj., en eftir annarra útreikningi 376 millj. kr. Mér sýnist að hv. Nd. sé ekki þann veg skipuð að um veigamiklar brtt., sem þar eru fram bornar, sé fært að greiða atkv. Þess vegna fer ég fram á að hæstv. forseti vor fresti atkvgr. þar til deildin er fullskipuð.

Við þessu verður orðið. En ég mun gera tilraun til að hringja einu sinni enn. Ég vildi gjarnan geta lokið þessari atkvgr. Mér er sagt að menn séu að koma af nefndafundum og ég vona að hv. þdm. hafi aðeins biðlund. - Eins og sjá má leggur hv. deild þann metnað í atkvgr. að sem flestir séu viðstaddir. Ég vona að menn taki því vel að bíða nokkra stund enn.



Herra forseti. Það mál sem hér er til umr. er þess eðlis, að á árinu 1984 skuli skattstjórar leggja sjúkratryggingagjald á þá menn sem skattskyldir eru skv. lögum nr. 57 frá 1981. Gjaldstofn sjúkratryggingagjalds skal vera hinn sami og gjaldstofn álagðra útsvara 1984. Af fyrstu 237 þús. kr. gjaldstofns sjúkratryggingagjalds greiðist ekkert gjald, en af þeim hluta gjaldstofnsins sem umfram er 237 þús. kr. greiðist í prósentum. Þetta frv. er efnislega samhljóða lögum nr. 19 frá 1983. Álagt sjúkratryggingagjald á árinu 1983 nemur 85.8 millj. kr. Er áætlað að af þessari fjárhæð innheimtist um 80 millj. kr. Ætla má að álagning sjúkratryggingagjalds á árinu 1984 nemi 132 millj. kr. og innheimt fjárhæð verði nálægt 120 millj. Fjh.- og viðskn. skilar nál. á þskj. 234 og mælir einróma með samþykkt frv. eins og það liggur fyrir. Undir nál. rita alþm. Páll Pétursson, Guðmundur Einarsson, Friðrik Sophusson, Þorsteinn Pálsson, Svavar Gestsson, Guðmundur H. Garðarsson og Kjartan Jóhannsson.