Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (ÞÞ) : Ég vil taka fram við hv. þdm., þar sem farið er að líða á þingtímann, að ég skora á hv. nefndir, sem hafa mál enn til athugunar, að hafa þau ekki lengi í höndum enn og hraða afgreiðslu þeirra. Ég játa, að ég er í n., þótt ég sé þar ekki form., sem ekki hefur hreinar hendur í þessu efni. Ég vil taka fram við hv. allshn., að mjög er knúð á framgang frv. varðandi Sauðárkrók, en það er ekki komið frá hv. n. enn. Sama gildir um frv. um borgararétt o. fl. Þetta vil ég biðja form. n. að athuga og afgreiða sem fyrst þau mál, sem ætlað er að ná fram að ganga á þessu þingi.



Herra forseti. Það skal verða tekið til greina, er hér var farið fram á. Í því sambandi er ekkert, sem ég hef með að gera í sjútvn., nema eitt mál um landshöfn í Hornafirði, og hefur orðið samkomulag um afgreiðslu þess máls. Mun nál. koma í dag eða á morgun. En verið er að ganga frá nál. um fiskiðjuver á Ísafirði. Málið varðandi Sauðárkrók liggur hjá félmn., en ekki allshn. Form. hennar er hv. 4. landsk., og ég hygg hann muni taka það mál fyrir strax og n. hefur fengið upplýsingar því viðkomandi hjá hæstv. dómsmrh. Mér er ekki kunnugt um, að n. hafi enn fengið þær. Annað, held ég, að sé ekki þessu viðkomandi í n., sem ég starfa í.



Herra forseti. Þegar þetta mál var fyrst til umr., benti ég á tvö atriði, sem ég bað menn að athuga. Þegar 2. umr. kom, stóð svo á, að ég var í þjónustu fyrir forseta og var ekki staddur í d., meðan málið var afgr. Gat ég því ekki kvatt mér hljóðs til þess að fá nánari upplýsingar um það, sem ég hafði spurt um. Nú langar mig til að árétta það, sem ég spurði um við 1. umr. Ég vil spyrja að því, hvernig stendur á því, að frv. gerir ráð fyrir í 1. gr., að allar fasteignir ríkissjóðs skuli telja til eignar með fasteignamatsverði. Svo segir, að ríkisstofnunum, sem ekki hafi sameiginlegan fjárhag við ríkissjóð, sé heimilt að telja eignir sínar til eignar með kostnaðarverði. Nú er mér ljóst, að sumar stofnanir hafa ekki sameiginlegan fjárhag við ríkissjóð, svo sem landssmiðjan, póstur og sími o. s. frv. Í 2. gr. segir: Árlega ber að fyrna fasteignir ríkissjóðs þannig, að af húsverði þeirra afskrifast af steinhúsum 1% og af timburhúsum 2%. Nú vil ég spyrja, hvernig standi á því, að ekki eru allar fasteignir afskrifaðar af annaðhvort kostnaðarverði eða fasteignamatsverði. Hvers vegna er verið að leyfa þeim stofnunum, sem ekki hafa sameiginlegan fjárhag við ríkissjóð, að afskrifa með kostnaðarverði? Hvers vegna er ekki látið ganga jafnt yfir alla? Ég viðurkenni, að þegar litið er á endingu steinhúsa og timburhúsa, þá er prósentutalan eðlileg og réttlát. En nú hefur þótt eðlilegt að hækka þessa prósentu til skatts, og því þá ekki að hafa það hér einnig, sem ríkisstj., að vísu ekki núv. og ekki fyrrv., heldur utanþingsstjórnin svokallaða, ákvað, að skyldi vera hjá skattgreiðendum, og hinar stjórnirnar hafa látið líðast áfram án þess að breyta því. Nú langar mig til að gera þriðju fyrirspurnina. Það er ekki vafamál, að undir fasteignir ríkisins heyrir bunki af jörðum, sem sumar eru taldar eign jarðakaupasjóðs, aðrar bein eign ríkisins sem þjóðjarðir og aðrar óbeint sem kirkjujarðir. Nú eru ýmsar jarðirnar byggðar með erfðaábúð, og þar tekur ríkið afgjaldskvöð, sem lögð er í sérstakan sjóð og í sparisjóðsbók, og féð geymt, þar til byggja á upp á jörðinni. Er nú ástæða til þess, að þessar eignir ríkissjóðs verði afskrifaðar með sérstakri fyrningarprósentu? Þeim er tryggt fé í viðkomandi sparisjóðsbók til þess að byggja upp, þegar á þarf að halda. Ég sé ekki, að nein ástæða sé til fyrningar þarna. Ég hefði mjög óskað eftir því, að n. hefði athugað þetta allt. Ég tel eðlilegast, að fyrningargjald sé reiknað af kostnaðarverði, en ekki fasteignamatsverði. Hins vegar hef ég ekki viljað bera fram brtt. við neitt af þessu, en vildi aðeins, að n. athugaði, hvort hún sæi sér ekki fært að haga þessu á þennan veg. Og torfbæi þarf að fyrna með annarri prósentu en steinhús eða timburhús.

Frsm. (Pétur Magnússon) : Það er rétt, að hv. 2. þm. N-M. hreyfði tveim aths., þegar málið var við 1. umr. Hann sýndi réttilega fram á, að í fyrstu gr. væri gert ráð fyrir tvenns konar afskriftarákvæðum. Annars vegar skuli ríkissjóður telja eignir sínar með fasteignamatsverði, en hins vegar skuli þeim stofnunum, sem ekki hafa sameiginlegan fjárhag við ríkissjóð, heimilt að telja fasteignir sínar til eignar með kostnaðarverði. Hin spurningin var varðandi afskriftarprósentuna, þar sem hún er önnur en leyfð er nú samkv. skattal. Um fyrra atriðið er það að segja, að þessi varnagli er settur vegna atvinnustofnana, sem reknar eru af ríkinu. Er þá sérstaklega haft í huga fyrirtæki eins og síldarverksmiðjur ríkisins, landssmiðjan o. fl. Það orkar ekki tvímælis, að það er ófullnægjandi fyrir fyrirtæki eins og síldarverksmiðjur ríkisins að afskrifa byggingar sínar og vélar eftir fasteignamatsverði. Það er óeðlilegt að leyfa ekki ríkisverksmiðjunum að afskrifa verksmiðjurnar á sama hátt og einstaklingsfyrirtæki fá að gera. Varðandi það, að fyrningarprósentan sé lægri hjá ríkinu en það, sem leyft er hjá einstaklingum, þá liggur það í hlutarins eðli, að því hærri sem afskriftarprósentan er, því meiri eru útgjöld fyrir ríkissjóð til þessara hluta. Er því ekki nema eðlilegt, að þessu sé stillt í hóf, eftir því sem hægt er, og ekki lagt meira til hliðar en nauðsynlegt er til þess að endurbyggja þessar stofnanir. Og það er litið svo á, að sú prósenta, sem leyfð er, sé nauðsynleg til þess. Hv. þm. kom nú með þriðju spurninguna, og er hún varðandi leiguliðabótina af jarðeignum ríkissjóðs. Ég ætla, að þessi löggjöf hafi engin áhrif á leiguliðabótina. Ef ég man rétt, er hún miðuð við það, hvað mikið fé ríkissjóður hefur lagt fram til ákveðinna framkvæmda á jörðinni. Ef ríkissjóður byggir á jörðinni fyrir 10 þús. kr., þá sé hún viss hundraðshluti af þeirri upphæð, og það rennur svo í sérstakan sjóð. Annars held ég, að eitthvað hafi verið áfátt um framkvæmd þessarar löggjafar. Þetta er samningsatriði milli leiguliða og ríkissjóðs í hverju tilfelli. Ég get ekki séð, að frv., þótt að l. yrði, muni hafa áhrif á þetta. Hins vegar mun sennilegt, að eignareikningur ríkisins muni fara fram á afskriftir af húsum í samræmi við frv. Ég persónulega tel, að ákvæði frv., eins og þau liggja fyrir, séu eðlileg og það sé hæpinn ávinningur að breyta frv. frá því, sem það er nú, enda hefur málið fengið gaumgæfilega athugun hjá þeim mönnum, sem bezt skilyrði ættu að hafa til að dæma um það. Að samningu þess stóðu skrifstofustjóri fjmrn., aðalendurskoðandi ríkissjóðs og ríkisbókari.



Herra forseti. Ég þakka fyrir upplýsingarnar, þótt þær séu ekki nægilegar. Ég hef litið svo á, að fyrningarsjóður ríkisins sé stofnaður í því skyni að leggja til hliðar fé, svo að hægt væri að endurbyggja þau hús, sem fyrnt væru. Ef fyrnt er á fasteignamati, þá vil ég spyrja, hvort það komi nóg í fyrningarsjóð til að endurbyggja t. d. eitt hús, sem kostar nú 200 þús. kr. og er úr steini og ætlað að endast í 100 ár. Á fasteignamati mun það sennilega virt á 20 þús. Ég held það muni vanta mikið á, að hægt sé að endurbyggja það, þegar það hefur gengið úr sér, og sé því miklu réttara að fyrna það af kostnaðarverði. Ég mun ekki gera þetta að ágreiningsatriði. Ég vil aðeins benda hv. n. á þetta. En hún gerir kannske ráð fyrir því, að allt fari lækkandi, svo að verðlag nálgist það, að fasteignamatið, sem er 60% af kostnaðarverði 1939, verði eðlilegur grundvöllur. En ég held það verði ekki. Ég hef ekki trú á, að nokkurn tíma komi til slíkrar lækkunar hér á landi. Og þess vegna muni ekki nást nóg í sjóðinn til að endurbyggja, þegar þess verður þörf. Mér er ljóst, að þetta mun ekki hafa nein áhrif á leiguliðabótina, þótt samþ. yrði. En mér er jafn ljóst, að af þeim húsum verður fyrnt tvisvar. Annars vegar með því að láta ábúendur fyrna og leggja í sérstakan sjóð og hins vegar með því að láta ríkið fyrna sömu hús og leggja í fyrningarsjóð. Það er áreiðanlegt, að hver jörð hefur leiguliðabót án tillits til þess, hvort ríkið hefur lagt mikið eða lítið til framkvæmda á henni. Þetta get ég borið um af eigin reynslu, þar sem ég hef undirskrifað bréf fyrir 10–20 menn, sem allir hafa verið látnir borga leiguliðabót án tillits til þess, hvort ríkið hefur lagt mikið eða lítið til jarðanna og stundum ekkert. Þá finnst mér vanta, hvernig eigi að fyrna torfbæina, sem ríkið mun eiga. En þeir munu vera um 2000. Það er ekkert talað um, hvaða fyrningarprósenta skuli notuð við þá? Mér finnst þetta þurfi að athuga nánar en gert hefur verið. N. hefur kastað til þessa höndunum og treyst eingöngu á þá menn, sem sömdu frv. Hins vegar mun ég ekki beita mér á móti frv., þótt það verði ekki lagfært.

Frsm. (Pétur Magnússon) : Ég þykist hafa fengið fullnægjandi upplýsingar um það, sem hv. þm. hreyfði aths. um við 1. umr. Hitt má vera rétt, að n, hafi ekki gert sér nægilega ljóst þriðja atriðið, leiguliðabótina. Ég skal síður en svo hafa á móti að afla frekari upplýsinga, ef hæstv. forseti vill fresta umr. Ég mun þá síðar í dag leita upplýsinga um, hvernig þeir, sem sömdu frv., hafa hugsað sér þetta atriði. Svo mætti taka málið aftur á dagskrá á morgun.