Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ásta R. Jóhannesdóttir, 18. þm. Reykv., Björn Bjarnason menntmrh., Davíð Oddsson forsrh., Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., Lára Margrét Ragnarsdóttir, 6. þm. Reykv., Ragnar Arnalds, 4. þm. Norðurl. v.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti geta þess að hæstv. sjútvrh. hefur óskað eftir að mega tala fyrir 6. og 7. dagskrármáli samtímis og verður orðið við þeirri beiðni ef ekki er hreyft athugasemdum. Þá hefur komið fram ósk frá þingflokki Alþfl. um að ræðutími verður tvöfaldaður og verður svo gert.

Herra forseti. Ég hef óskað eftir því að fá að mæla saman fyrir tveimur nátengdum frv. Annars vegar er um að ræða frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990, með síðari breytingum, og hins vegar um frv. til laga um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Aðdragandi þessara frumvarpssmíða er sá að samkvæmt verkefnaskrá sjútvrn., sem samþykkt var af ríkisstjórn 22. apríl sl., skyldu tiltekin lagaákvæði um fiskveiðistjórnun sæta endurskoðun þegar á þessu sumarþingi. Helstu atriði þeirrar endurskoðunar voru samkvæmt verkefnaskránni þessi: Í fyrsta lagi að reglur um endurnýjun fiskiskipa yrðu endurskoðaðar þannig að tryggt verði að afkastageta fiskiskipaflotans aukist ekki og að heimilað verði að nýta skip sem úrelt hafa verið til annarrar atvinnustarfsemi en fiskveiða. Í öðru lagi að skapa svigrúm til að bæta hlut þeirra báta sem orðið hafa fyrir mestri skerðingu aflaheimilda vegna minnkandi þorskveiða. Í þriðja lagi að taka banndagakerfið til endurskoðunar og leita annarra leiða við stjórnun fiskveiða krókabáta en að fjölga banndögum til þess að tryggja stöðu þeirra sem haft hafa lífsviðurværi af krókaveiðum. Í fjórða lagi var samþykkt að svokölluð tvöföldunarregla yrði ekki látin koma til framkvæmda um næstu áramót eins og fyrirhugað var en þessi regla felur í sér að ekkert skip má flytja til sín meira aflamark en nemur því sem það fékk úthlutað í upphafi fiskveiðiárs. Er reglan talin bitna harðar á einstaklingsútgerðum en öðrum og m.a. af þeim sökum talið rétt að hún komi ekki til framkvæmda svo sem ráð hafði verið fyrir gert. Í samræmi við framangreinda verkefnaskrá hafa þau frv., sem hér eru lögð fram, verið samin í sjútvrn. Með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvörpunum er verið að bregðast við þeim brýnu vandamálum og athugasemdum sem lágu að baki markmiðum verkefnaskrárinnar um tafarlausa endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Ég ræði fyrst um efni frv. til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða en vík síðar að frv. til laga um breytingar á lögum um Þróunarsjóð. Það er ljóst að niðurskurður veiðiheimilda og þá sérstaklega þorskaflaheimilda hefur skapað mikla erfiðleika í sjávarútvegi sem atvinnugreinin hefur þurft að takast á við með margvíslegum hætti. Í þeirri glímu hefur atvinnugreinin sýnt mikla aðlögunarhæfni og frumkvæði og í heild náð að styrkja stöðu sína við þessar erfiðu aðstæður. Það hefur tekist á þeim grundvelli sem ríkjandi fiskveiðistjórnun hefur skapað. Þó hefur sýnt sig að mismunandi greinar útgerðar hafa átt misjafnlega auðvelt með að nýta sér þau sóknarfæri sem hafa skapast, svo sem veiðar á öðrum tegundum en þeim sem bundnar eru aflamarki og veiðar á fjarlægum miðum. Hefur einkum verið bent á erfiðleika minni aflamarksbáta og skipa í þessu sambandi. Í þessu frv. er lagt til í ákvæði til bráðabirgða I, að úthlutað verði 5.000 lestum af þorski miðað við óslægðan fisk til jöfnunar, viðbótar og að teknu tilliti til 12.000 þorskígildislestajöfnunar skv. 9. gr. gildandi laga, sem gert er ráð fyrir að fari fram með hliðstæðum hætti og verið hefur, þó þannig að við jöfnun skv. 9. gr. verði nú hægt að horfa lengra aftur en til næstliðins fiskveiðiárs og er þar tekið mið af þeirri staðreynd að ekki er útlit fyrir að þorskveiðiheimildir komandi fiskveiðiárs verði minni en á yfirstandandi fiskveiðiári. Við úthlutun viðbótarjöfnunar er horft til skerðingar aflaheimilda sem orðið hefur frá fiskveiðiárinu 1991--1992 og koma öll skip önnur en fiskvinnsluskip, sbr. lög nr. 54/1992, til álita við þá úthlutun. 10 lesta hármarki á úthlutun til hvers skips samkvæmt ákvæði til bráðabirgða I er hins vegar ætlað að tryggja að sú úthlutun komi hinum minni skipum og bátum hlutfallslega mest til góða. Tæplega 600 skip mundu fá bætur samkvæmt þessari 5.000 lesta úthlutun og næmi skerðing þeirra eftir bætur 19,8--43,7% miðað við veiðiheimildir fiskveiðiársins 1991--1992. Lagt er til að árleg úthlutun samkvæmt þessu ákvæði standi til og með fiskveiðiárinu 1998--1999 en strax á yfirstandandi fiskveiðiári verði úthlutað með sama hætti þeim hluta aflahámarks vegna línutvöföldunar skv. 6. mgr. 10. gr. sem ekki nýttist við línuveiðar í nóvember til febrúar sl. Réttlætanlegt þykir að útdeila á þennan hátt til aflamarksbáta því ónýtta aflahámarki sem aflamarksbátum og línuveiðum stóð til boða, sérstaklega með hliðsjón af þeim brýna vanda sem margir aflamarksbátar hafa staðið frammi fyrir. Annað meginviðfangsefni verkefnaáætlunar ráðuneytisins er að finna aðra aðferð en að fjölga banndögum til að halda veiði krókaleyfisbáta innan aflahámarks sem Alþingi ákvað með lögum vorið 1994. Markmið slíks valkosts við banndagakerfi gildandi laga skal samkvæmt verkefnaáætluninni fyrst og fremst vera að tryggja stöðu þeirra sem haft hafa lífsviðurværi af krókaveiðum. Það hlýtur að vera öllum augljóst mál að sú mismunun getur ekki gengið að einn útgerðarhópur búi við tiltölulega óhefta sókn og auki sífellt aflahlut sinn meðan stærsti hluti útgerðarinnar býr við skertar veiðiheimildir frá einu ári til annars. Þess vegna var lögleitt kerfi fyrir rúmu ári sem ætlað er að halda heildarafla krókabáta innan við 20.170 þorskígildislestir sem er hátt hlutfall af heildarþorskaflanum en var gert með þeim rökum að verið væri að binda aflahámarkið við þá tölu sem lögin mæla fyrir um. Menn geta því ekki aukið við heildarafla krókabáta á þeim grundvelli að meira sé til skiptanna. Heildaraflinn er fastákveðinn og eins og menn þekkja hefur hann farið minnkandi undanfarin ár, sérstaklega í þorski sem er langfyrirferðarmestur í afla krókabáta. Ef einn útgerðarhópur krókabáta sem langmest allra hefur aukið afla sinn á undanförnum misserum á að fá meira þarf að taka þann afla, þorsk fyrir þorsk, af öðrum útgerðum og svipað á auðvitað við varðandi þau handtök sem tengjast veiðum fisksins og vinnslu að öðru leyti. Fullyrðingar um að það valdi atvinnubresti á meðal sjómanna að útgerðarmenn krókabáta fái ekki að auka hlut sinn enn frekar á kostnað annarra útgerðarmanna og sjómanna eiga því ekki við nein rök að styðjast og hafa í raun endaskipti á hlutunum. Ég minni á að sú heildaraflatakmörkun sem krókabátar búa við liggur skýr fyrir í gildandi lögum og á grundvelli hennar er mikil fjölgun banndaga fyrirsjáanleg á næsta fiskveiðiári þótt engar lagabreytingar yrðu gerðar. Það er innbyggt í gildandi lög að það gerist þegar heildarveiðin fer yfir lögákveðið mark eins og útlit er nú fyrir. Núgildandi reglur sem settar voru með lögum nr. 87/1994 úthluta eins og áður hefur komið fram sameiginlegum hámarksafla sem nemur 20.170 þorskígildislestum fyrir alla krókabáta sameiginlega en það var meðalafli þeirra á fiskveiðiárunum sem hófust 1. sept. 1991 og 1. sept. 1992. Þessu heildaraflamarki var skipt niður á fjóra hluta fiskveiðiársins og giltu ákveðnir banndagar innan hvers tímabils. Fari afli einhvers tímabils fram úr hámarkinu fyrir það tímabil skal banndögum sama tímabils á næsta fiskveiðiári fjölgað svo mikið að það dugi til að halda heildaraflanum innan þess marks sem ákveðið hefur verið. Sú regla sem áður var í gildi samkvæmt lögum nr. 38/1990 gerði ráð fyrir óheftri sókn krókabáta utan ákveðinna banndaga, þó þannig að ykist heildarhlutdeild þessara báta í botnfiskafla á árunum 1991--1993 um meira en 25% að meðaltali skyldi heimild til krókaleyfis falla niður og bátunum úthlutað aflamarki frá 1. september 1994. Í raun fór aflaaukningin langt fram úr þessari viðmiðun. Sú aflahlutdeild sem til skipta skyldi koma var sú hlutdeild sem þessir bátar áttu kost á á árinu 1990 sem næmi miðað við úthlutað aflamark á yfirstandandi fiskveiðiári samtals um það bil 2.896 þorskígildislestum. Með lagabreytingunni 1994 var sá afli sem krókabátar höfðu heimild til að veiða með öðrum orðum hækkaður úr 2.896 þorskígildislestum miðað við yfirstandandi fiskveiðiár í 20.170 þorskígildislestir eða um um það bil 600%. Í almennum athugasemdum með frv. er birt tafla um veiðar krókabáta á undanförnum árum og kemur m.a. fram að á sl. fimm árum hafa krókaveiðar aukið hlutdeild sína í heildarþorskveiði á Íslandsmiðum úr rúmlega 2% í rúmlega 20%. Á þessari stundu er ekki vitað hver heildarafli krókabáta verður á yfirstandandi fiskveiðiári en ef hlutfallsleg aukning á 3. og 4. tímabili verður svipuð og á 1. og 2. tímabili má gera ráð fyrir því að afli muni ná rúmlega 44 þús. lestum miðað við óslægðan afla sem er rúmlega 35 þús. þorskígildislestir eða um 75% umfram þær 20.170 þorskígildislestir sem heimild þeirra miðast við. Miðað við það yrðu banndagar á næsta fiskveiðiári alls um 229 og fjöldi veiðidaga aðeins 136. Það er ljóst að þessi mikla fjölgun banndaga getur komið sér afar illa fyrir þá sem stundað hafa þessar veiðar og hafa haft af þeim lífsviðurværi en margir þeirra hafa lítið eða ekkert aukið afla sinn nokkur undanfarin ár. Fjölgun banndaga getur orðið óbærileg fyrir suma þessara aðila. Þróunin hefur verið sú að margir af þeim nálega 1.100 bátum sem leyfi hafa til krókaveiða hafa verið endurnýjaðir og afkastageta þeirra aukin jafnframt því að þeim er haldið meira til veiða en áður var. Hefur hluti þeirra báta sem stunda krókaveiðar aukið sókn sína verulega. Margir þeirra báta sem notaðir eru til krókaveiða eru nokkuð afkastamikil skip og þeir allra aflahæstu veiða um og yfir 300 lestir á ári. Þá er ljóst að enn er mikil sóknargeta ónýtt í hópi krókabáta þótt formlegum leyfum fjölgi ekki. Eins og segir í athugasemum með frv. virðist í raun aðeins um tvær leiðir að velja að því marki að halda heildarveiði krókabáta innan við meðalafla fiskveiðiáranna 1991--1992 og 1992--1993. Annars vegar að fjölga banndögum um meira en tvo þriðju sem mundi kippa grundvelli undan rekstri margra þeirra sem hafa stundað þessar veiðar í þágu hinna sem vilja stækka hlut sinn í sameiginlegu aflahámarki krókaflotans. Hins vegar að setja aflahámark á hvern einstakan bát á grundvelli aflareynslu síðustu ára. Eðlilegt þykir að miða slíkt aflahámark við leyfilegan þorskafla eingöngu en láta dagatakmörkunum eftir að takmarka sókn í aðrar tegundir en þorsk. Ástæðan fyrir því er sú að vægi þorsks í afla þessara báta er yfir 80%. Aflahámarkið í frv. miðast því við 21.500 lestir af þorski miðað við óslægðan fisk en ekki 21.170 þorskígildislestir sem er viðmiðun sem ákvarðar heimilaðan afla krókabáta samtals í fleiri tegundum. Varðandi útfærslu á hinni miklu fækkun sóknardaga, sem verður að koma til ef ekki er sett aflahámark, hafa verið reifaðar ýmsar hugmyndir. Má þar nefna einstaklingsbundið val róðrardaga sem yrði ekki tilkynnt fyrir fram, að gefinni heildartölu róðrardaga. Eins og sakir standa er ekki unnt að koma slíkri skipan mála í framkvæmd. Það þarfnast frekari undirbúnings en slíkt kerfi er hins vegar á margan hátt miklu geðþekkara og heppilegra en kerfi fastra banndaga. Það breytir hins vegar engu um heildarveiðimöguleika þessara báta. Í ákvæði frv. til bráðabirgða er gerð tillaga um að slíkt kerfi verði tekið upp þegar gervihnattasamskipti og tæknibúnaður í bátunum gera einstaklingsbundið eftirlit mögulegt. Undirbúningi þess máls verður hraðað svo sem kostur er. Til að verja stöðu þeirra sem hafa haft lífsviðurværi af krókaveiðum samtímis því að staðið sé við markmið gildandi laga um að heildarafli krókabáta verði ekki meiri en 21.500 lestir miðað við óslægaðn fisk hefur sjútvrn. talið eðlilegt að setja einstaklingsbundið hámark á þorskveiðar hvers báts. Aðrir hafa hins vegar talið hagsmunum eigenda krókabáta betur borgið með öðrum takmörkunum og talið fjölgun banndaga illskárri kost til að halda þorskveiðunum innan við sett mark. Með hliðsjón af framangreindum sjónarmiðum er gerð sú tillaga í 2. gr. frv. að eigendum krókabátanna verði gefinn kostur á að velja um hvorri hinna tveggja takmarkana þeir vilja heldur sæta. Í framkvæmd yrði þetta þannig að báðir hópar yrðu að sæta þeim 136 banndögum sem gilda á yfirstandandi fiskveiðiári en þar fyrir utan mundu menn sjálfir velja um hvort þeir kjósa einstaklingsbundið hámark á þorskafla tiltekins báts eða fastákveðna viðbótarbanndaga. Hlutdeild hópanna tveggja í heildaraflahámarki allra krókabáta mundi ráðast af hlutdeild báta í hvorugum hópnum um sig í þorskafla almanaksárið 1994. Áður en menn velja hvort þeir kjósa einstaklingsbundið þorskaflahámark eða viðbótarbanndaga skal Fiskistofa reikna út hvert hámarkið yrði fyrir hvern einstakan bát þannig að menn geti grundvallað val sitt á þeim upplýsingum. Frv. gerir ráð fyrir að tvö bestu árin af síðustu þremur yrðu lögð til grundvallar útreikningi þorskaflahámarks fyrir hvern bát en þá gæti endanlegt hlutfall orðið nálægt 70% af reynslu allt að 50 tonnum, en nálægt 50% af reynslu þar umfram. Hér er hins vegar ekki verið að úthluta aflahlutdeild eða framseljanlegu aflahámarki. Þetta er óframseljanlegt einstaklingsbundið aflahámark. Þetta hámark verður því ekki selt öðrum báti en fylgir bátnum og flyttist á nýjan bát þegar hann yrði endurnýjaður. Að því er varðar þann hóp sem kýs viðbótarbanndaga er lagt til samkvæmt frv. að reynt sé að dreifa banndögum þannig að það komi sér betur fyrir þá sem hafa atvinnu af þessu útgerðarformi. Hér má líka ítreka að samkvæmt bráðabirgðaákvæði III er gert ráð fyrir að sjútvrh. flytji frv. um breytingar á þessum ákvæðum um banndaga jafnskjótt og hann telur tæknilegar og fjárhagslegar forsendur til eftirlits vera fyrir hendi. Slíkri breytingu er ætlað að fela í sér að menn geti sjálfir valið róðrardaga sína eftir að heildartala leyfðra róðrardaga hefur verið ákveðin. Verði þetta frv. að lögum mun tafarlaust verða hafin könnun á þeim kostum sem eru fyrir hendi í þessu skyni. Auk framangreindra ákvæða um útdeilingu viðbótaraflahámarks til jöfnunar og ákvæða um endurskoðun varðandi krókabáta sem eru veigamestu ákvæði í því frv., sem hér er lagt fram, er í 1. gr. frv. gerð tillaga um að herða endurnýjunarreglur fiskiskipa, sérstaklega varðandi krókabáta. Enn fremur er lagt til með 3. gr. að felld verði niður takmörkun á framsalsrétti sem taka átti gildi um næstu áramót. Þá er gert ráð fyrir því samkvæmt bráðabirgðaákvæði II í frv. að í fjögur ár verði heimit að úthluta 500 lestum árlega samkvæmt ákvörðun Byggðastofnunar í þeim tilgangi að hægt sé að rétta hlut þeirra byggðarlaga sem byggja nær eingöngu á útgerð krókabáta. Þessar 500 lestir yrðu teknar óskipt af 21.500 lesta þorskaflahámarkinu og yrði ráðstafað til hækkunar á einstaklingsbundnu þaki þeirra báta sem uppfylltu skilyrði úthlutunar samkvæmt mati Byggðastofnunar. Vísast að öðru leyti til athugasemda við einstakar greinar varðandi ítarlegri umfjöllun um þessi atriði og tæknilega útfærslu þeirra meginatriða sem hér hafa verið rædd. Þá vil ég geta þess að samhliða þessu frv. er flutt og mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Það frv. miðar að því að ná því markmiði að skip, sem úrelt hafa verið eftir reglum Þróunarsjóðsins, megi nýta til annarrar starfsemi en fiskveiða. Þar er einnig lagt til að úrelding krókabáta verði sambærileg og annarra báta enda greiði þeir þróunarsjóðsgjald. Með þessu er stefnt að því að krókabátunum geti fækkað þannig að þeir sem eftir eru hafi meira svigrúm til veiða. Er lagt til varðandi þróunarsjóðsgjald að krókabátar greiði 750 kr. á hvert brúttótonn í fast gjald og síðan 1.000 kr. vegna hverrar þorskígildislestar af afla en hér þarf að miða við raunverulegan afla en ekki aflahámark eins og hjá öðrum bátum og skipum af skiljanlegum ástæðum. Hér er um að ræða sambærileg gjöld og önnur skip greiða í þróunarsjóðsgjald. Þess má geta varðandi frv. að í ákvæði frv. til bráðabirgða I er lögð til 500 millj. kr. lántökuheimild til að gera Þróunarsjóði kleift að veita útgerðum krókabáta styrki vegna úreldingar. Enn fremur er í bráðabirgðaákvæði II lagt til varðandi krókabáta sem voru á skipaskrá 1. jan. 1995 að undantekning verði gerð frá almennu ákvæði um þriggja ára greiðsluskyldu til Þróunarsjóðs til að geta hlotið úreldingarstyrk frá sjóðnum. Að öðru leyti má vísa til athugasemda með þeim frv. sem hér eru til umfjöllunar. Ég legg svo til, herra forseti, að báðum frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og meðferðar hjá hv. sjútvn.

Herra forseti. Tæplega verður sagt að starf hæstv. nýrrar ríkisstjórnar að sjávarútvegsmálum fari mjög glæsilega af stað. Ég held að þar nægi að vitna til þeirra harmkvæla sem fæðingu þessa máls hefur fylgt og þjóðin hefur fylgst með að nokkru leyti. Það kastaðist í kekki með hinum nýju samstarfsaðilum nánast þegar í upphafi þegar að því kom að útfæra og byrja að efna þau fyrirheit sem gefin höfðu verið, annars vegar af frambjóðendum núv. stjórnarflokka í kosningabaráttunni og svo ekki sé nú minnst á þegar farið var að skoða hvað lægi á bak við orðalag í stjórnarsáttmála og verkefnaáætlun. Satt best að segja er það svo þegar það er skoðað og orðalag borið saman í þeim efnum að þá koma upp næsta kostulegir hlutir. Það fór svo sem stundum áður að sjávarútvegsmál urðu talsvert til umræðu í kosningabaráttunni á sl. vetri og ákveðnir aðilar og ákveðnir frambjóðendur gerðu sérstaklega út á það að þeir hygðust standa fyrir róttækum breytingum í sjávarútvegsmálum og gerðu sig þar að málsvörum sérstakra hópa á því sviði. Einna frægust held ég að framganga frambjóðenda Sjálfstfl. á Vestfjörðum hafi orðið sem gengu svo langt að móta sérstaka sjávarútvegsstefnu og kynna hana með pompi og prakt og boða að nú skyldi aldeilis brotið í blað og látið hrikta í og þeir mundu selja sig dýrt og mundu standa og falla með sjávarútvegsstefnu sinni. Sömuleiðis bar það til tíðinda í Framsfl., sem hefur lengi verið hið óvíga musteri kvótakerfisins og staðið saman um það mál, að nýir frambjóðendur í Reykjaneskjördæmi gengu fram á sviðið og boðuðu nýja sjávarútvegsstefnu. Þar skyldi sérstaklega tekið á málefnum báta og smábátaútgerðar og stutt við bakið á henni. Þess vegna var að vonum að menn biðu nokkuð spenntir eftir því að hin nýja ríkisstjórn setti saman texta dagsins eða kjörtímabilsins og útfærði hann. Það stendur hér, með leyfi forseta, í því sem mun eiga að heita stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. undir kafla um atvinnumál eða málefni útflutningsgreina að markmiðið sé: ,,Að tryggja stöðug og góð rekstrarskilyrði útflutningsgreina og stuðla að nýsköpun og sókn í vöruþróun og markaðssetningu.`` --- Svo kemur gullvæg setning: ,,Að mestu er byggt á aflahlutdeildarkerfi í sjávarútvegi, en banndagakerfi svonefndra krókabáta verður tekið til endurskoðunar. Skapað verður svigrúm til að rétta hlut þeirra aflamarksbáta sem harðast hafa orðið úti vegna minnkandi þorskafla.`` --- Síðan er talað um öflugar rannsóknir og fleira gott í þeim dúr. Þetta mun vera þannig hugsað hjá hæstv. ríkisstjórn að á grundvelli þessarar tiltölulega efnisrýru stefnuyfirlýsingar vinni ráðuneytin einhvers konar verkefnaáætlun. Ég óskaði eftir því að fá það plagg hjá skrifstofu þingsins en það liggur þar ekki fyrir og var verið að athuga hvort það mætti berast stofnuninni frá sjútvrn. Hins vegar hefur fréttabréf Landssambands ísl. útvegsmanna, Útvegurinn, gert mönnum þann greiða að birta glefsur úr þessari verkefnaáætlun ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum og þar er væntanlega á ferðinni frekari útfærsla á þessu knappa orðalagi um sjávarútvegsmál í stefnuyfirlýsingunni. Þar er m.a. byrjað á því að segja, með leyfi forseta, að lög um stjórn fiskveiða verði þegar endurskoðuð. Ég verð að játa að ég hafði ekki hugarflug til þess að láta mér detta í hug að þessi litlu frv., sem hér eru til meðferðar, væru sú endurskoðun. Fróðlegt væri að vita hvort er í bígerð að halda þessu starfi áfram og væntanlega kemur t.d. á næsta þingi einhver heildstæð endurskoðun á löggjöf um sjávarútvegsmál. Þegar kemur svo að því sem hér er sérstaklega til umfjöllunar, þ.e. málefni smábáta og bátaútgerðarinnar, sem hefur verið mikið til umræðu, þá staldrar maður við orðalag í þessari verkefnalýsingu sem lýtur að málefnum krókabáta. Hvað segir þar? Samkvæmt heimildinni Útvegurinn stendur í þessari verkefnaáætlun, með leyfi forseta: ,,Til að tryggja stöðu þeirra, sem haft hafa lífsviðurværi af krókaveiðum, verður banndagakerfið tekið til endurskoðunar og leitað annarra leiða við stjórnun en að fjölga banndögum.`` Ég staldra dálítið við þetta orðalag þegar ég fer svo að lesa frv. til laga um breytingu á lögum, nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða með síðari breytingum. Því hér er í geysilöngu máli í 2. gr. frv. fjallað um hvernig viðbótarbanndögum verði komið inn í kerfið með því að bæta vikum framan við og aftan við þau tímabil sem fyrir eru og viðbótarhelgum þar á ofan. Það er því ekki mikið samræmi í því að verkefnaáætlun sjútvrn. kveður sérstaklega á um að leita skuli annarra leiða en þeirra við stjórn þessara mála að fjölga banndögum. Og ekki mun það hafa verið það sem frambjóðendur stjórnarflokkanna boðuðu til að mynda á Vestfjörðum og Reykjanesi að lagt yrði fram frv. nánast á fyrstu dögum þings sem fæli fyrst og fremst í sér þá aðgerð annars vegar að setja kvóta eða þak á aflaheimildir krókabáta eða hins vegar gífurlega fjölgun banndaga. Það er óhjákvæmilegt að vekja athygli á þessu, hæstv. forseti, en með því er ekki verið að gera lítið úr því viðfangsefni sem er fram undan og menn eru að fást við því þar þarf sannarlega að taka á ýmsum málum. Það er alveg ljóst. Það er athyglisvert að ýmsu leyti að með þessu frv. ríkisstjórnarinnar er auðvitað viðurkennt að sú gagnrýni og sú umræða sem var reynt að halda uppi á síðasta kjörtímabili, einkum síðari hluta þess, ekki síst af hálfu Alþb., er að fá mikla viðurkenningu. Það er í reynd verið að segja að staðan í bátaútgerðinni sé óviðunandi þó að í litlu séu efndirnar að koma til móts við þann útgerðarflokk. Við þingmenn Alþb. reyndum ítrekað á síðasta kjörtímabili að vekja athygli á þeirri þróun sem þarna væri að verða, þeim algjöra afkomubresti sem væri að verða hjá báta- og smábátaútgerðinni vegna þess að sú útgerð er miklu viðkvæmari fyrir og verður fyrir miklu meiri áhrifum af þorskaflasamdrættinum en nokkur önnur eðli málsins samkvæmt þar sem hún hefur ekki möguleika á að nýta sér veiðimöguleika í öðrum tegundum eða á fjarlægum miðum. Lítið var gert með málflutning okkar á síðasta kjörtímabili og hér gerðu menn eins og hæstv. sjútvrh. nánast grín að því að við vorum að flytja tillögur og frv. og reyna að halda hér uppi umræðum um stöðu mála á síðari hluta síðasta kjörtímabils. Það var gert lítið úr því þangað til að þau tíðindi verða í kosningabaráttunni að frambjóðendur núverandi stjórnarflokkanna lenda út í kjördæmi sín og átta sig á því að það er mikil óánægja með ástandið. Það er bullandi óánægja með ástandið í sjávarútvegsmálum á Vestfjörðum og á Reykjanesi, á Suðurnesjum. Þetta ágæta fólk sér að það er ekki vel til vinsælda fallið að stanga vegginn og bjóða fram óbreytta sjávarútvegsstefnu, óbreytta kvótastefnu þeirra Halldórs Ásgrímssonar, hæstv. núv. utanrrh., og hæstv. sjútvrh. Þá vendir þetta ágæta fólk kvæði sínu í kross og býr sér til nýja stefnu til heimabrúks í kosningabaráttunni. En hvað er orðið um hana nú? Jú, í stjórnarsáttmálanum segir að að mestu verði byggt á aflamarkskerfi. Verkefnaáætlun sjávarútvegsins segir að vísu að það eigi að leita annarra leiða en að fjölga banndögum við stjórn krókaveiða en svo er lagt fram frv. sem fjölgar banndögum um líklega eitthvað á annað hundrað. Svona er samhengi þessara hluta svo það sé nú aðeins tekið upp í aðdraganda umræðunnar til að menn átti sig á þessum hlutum. Ætli það sé ekki þannig að ýmsum þyki gylliboðin fara fyrir lítið sem höfð voru í frammi af frambjóðendum stjórnarflokkanna fyrir kosningarnar í þessum efnum. Ég verð að segja alveg eins og er að það er langt síðan ég hef heyrt, séð eða lesið um öllu ömurlegri útreið en þessir fulltrúar stjórnarflokkanna sem eiga sérstaklega hlut að máli og standa nú frammi fyrir. Þvílík ósköp. Hitt er jákvætt svo langt sem það nær að með þessu frv., sérstaklega með ákvæði til bráðabirgða þar sem fjallað er um úthlutun til jöfnunar, er verið að viðurkenna að staðan í bátaútgerðinni sé óviðunandi. Það verði að koma á einhvern hátt til móts við þann útgerðarflokk. Ég og hv. þm. Jóhann Ársælsson fluttum á síðasta þingi frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Meginefni þess frv. var í 1. gr. að bæta við 10.000 tonnum til jöfnunar sem sérstaklega yrði úthlutað til handa þeim bátum og smábátum á aflamarki sem mestan samdrátt hefðu tekið á sig í þorskveiðum. Við gerðum ráð fyrir því að sú jöfnun skyldi verða hlutfallsleg í samræmi við aflahlutdeild bátanna í viðkomandi tegundum þannig að menn fengju úthlutað þorski ef þeir hefðu aflareynslu í þorski o.s.frv. en væru ekki að fá grálúðu eða karfa eða hvað það nú er eins og áður hafði tíðkast. Að sjálfsögðu var ekkert hlustað á þennan málflutning. Það var gert lítið úr honum, ekki talin nokkur ástæða til að málið fengi afgreiðslu af hæstv. sjútvrh. sem fór auðvitað fremstur í flokki að varna því að mál af því tagi yrðu yfir höfuð tekin fyrir eða rædd. En hvað er hæstv. sjútvrh. nú að gera? Hann leggur til 5.000 tonna úthlutun í nákvæmlega sama skyni. Að vísu með örlítið annarri útfærslu en þó munar þar ekki miklu. Með því er auðvitað verið að viðurkenna, bara því miður allt of seint, að ástandið er óviðunandi. Ég tel að vísu að það hefði síðan þurft að taka ýmis fleiri atriði upp sem við lögðum þarna til. Við lögðum til í öðru lagi að smábátum, sem völdu aflamark á sínum tíma, gæfist kostur á að endurskoða það val og færa sig yfir í krókaleyfið með aflareynslu sína ef þeir teldu sinni stöðu betur borgið þannig. Auðvitað verður ekki horft fram hjá því að í ljósi þróunarinnar telja margir sig grátt leikna hafandi tekið aflamarkið á sínum tíma en ekki krókaleyfin og sitja svo eftir með gjörsamlega ólíðanlega stöðu, þ.e. þeir sem eftir eru. En eins og kunnugt er hefur smábátum á aflamarki fækkað um u.þ.b. 1.000 niður fyrir 300 á örskömmum tíma. Í þriðja lagi lögðum við til að tekið yrði á hömlulausri aukningu á flutningi veiðiheimildanna eða vinnslunnar út á sjó, þ.e. fjölgunar frysti- og fullvinnsluskipa. Við lögðum til í fjórða lagi að heimiluð yrði löndun á meðafla utan kvóta með tilteknum hætti til að koma í veg fyrir að fiski yrði hent í sjóinn í stórum stíl. Hver voru viðbrögðin við þessari tillögu? Það var fullyrt að engum fiski væri hent. Við vorum a.m.k. beðnir að sanna að það ætti sér stað í einhverjum þeim mæli sem orð væri á gerandi. Það voru hefðbundin viðbrögð og hafa lengi verið hefðbundin viðbrögð sérstakra vörslumanna óbreytts ástands í þessum efnum. Nú hafa að vísu þau stórtíðindi gerst að Fiskistofa leigði sér skektu og komst út á miðjan Faxaflóa og stóð menn þar að því að henda fiski. Þetta þóttu miklar fréttir sem allir sem eitthvað hafa fylgst með sjávarútvegsmálum hafa vitað um árabil. Þetta voru gífurlegar fréttir af því að það tókst að festa það á mynd. Þá var hægt að trúa því af því að hægt var að mynda það og Fiskistofa sjálf stóð menn að þessu. Það byrjar þá kannski betur fyrir því núna að ræða einhverjar aðgerðir til þess að koma í veg fyrir að fiski sé hent sem hefur alltaf gerst í einhverjum mæli en er óumdeilt að stóraukinnar tilhneigingar gætir til við núverandi ástand. Ég minni á þennan frumvarpsflutning í samhengi við þetta mál vegna þess að þar var að hluta til hreyft sömu atriðum og hæstv. ríkisstjórn er nú að leggja til, bara allt of seint. Þetta eru aðgerðir sem hefði þurft að grípa til fyrir 2--3 árum hið minnsta og í öðrum tilvikum er um að ræða hluti sem brýn þörf er á að gera eftir sem áður og ekki er hreyft við í frv. ríkisstjórnarinnar. Þá nánar að efni frv., hæstv. forseti, og að þeim greinum þess sem lúta að takmörkun á veiðum smábáta og breyttum úreldingarreglum fyrir smábáta. Í 1. gr. er verið að fjalla um skilyrði þess að endurnýja krókabáta og þar er innleidd mjög ströng krafa um það að afköst séu minnkuð um helming í hvert skipti sem bátur af því tagi er endurnýjaður. Það eru helmingi strangari kröfur, ef svo má að orði komast, en eiga við um önnur fiskiskip í landinu. Það á að gera einfaldlega þannig að afkastageta hins nýja eða nýkeypta báts skal vera a.m.k. 50% minni en þess báts spár er veiðileyfi lætur. Og ég vek athygli á þessu orðalagi, a.m.k. 50% minni. Ber að skilja það jafnvel svo að opin heimild sé í lögunum til að hafa þá kröfu enn þá strangari? Og þetta er ekki nóg vegna þess að til viðbótar á að taka krókaleyfabáta inn í samdráttarsjóðinn, Þróunarsjóðinn svokallaða, sem er öfugmæli, og þannig kemur hann til sögunnar til viðbótar og keppir við aðra um uppkaup á bátum og að taka þá út úr útgerð. Það er alveg ljóst að ef hvort tveggja gerist í nokkrum mæli á næstu árum að það verður endurnýjun í þessum útgerðarflokki og Þróunarsjóðurinn er á sama tíma til viðbótar að kaupa út úr útgerð báta, þá geta þarna gerst mjög stórir hlutir og afkastageta minnkað mjög hratt og skipunum fækkað. Nú geta menn haft það sjónarmið að það sé sérstök ástæða til að draga úr afkastagetu í þessum útgerðarflokki, en það er athyglisvert að menn skuli telja að það þurfi að vera miklu strangara en þegar önnur skip eiga í hlut. Einnig er sett hér inn ákvæði um að óheimilt sé að gera breytingar á skipum sem leyfi hafi til veiða í atvinnuskyni þannig að afkastageta þeirra aukist nema annað skip eða önnur skip láti veiðileyfi á móti. Það á reyndar við um öll skip og þýðir á mæltu máli að sú regla er afnumin sem í gildi hefur verið að skipum eldri en frá 1986 hefur verið heimilt að breyta, lengja þau eða endurbyggja og lagfæra eins og gjarnan er gert með skip án þess að menn þyrftu að kaupa sér úreldingartonn á móti því. Þessi regla er sem sagt afnumin og þar með verður sá kostur ekki fyrir hendi til handa eigendum eldri skipa að gera á þeim breytingar sem koma þeim í nútímalegt horf, í sambærilegt horf kannski og sambærileg skip eru úr garði gerð í dag. Það eina sem má segja að mínu mati að sé sérstaklega jákvætt við þessar breytingar er það að ráðuneytið snýr nú allt í einu við blaðinu og leggur til í fylgifrv. um Þróunarsjóð að heimilt verði að skrá á Íslandi fiskiskip eða báta sem úreltir hafa verið út úr fiskiskipaflotanum til annarra nota en veiða í atvinnuskyni. Þetta er nokkuð athyglisvert, sérstaklega í ljósi þess að á síðasta þingi var það alveg sérstakt forgangsmál hjá sjútvrh. að loka öllum smugum sem hugsanlegar væru í þessu sambandi og það skyldi ekki mega gerast undir nokkrum kringumstæðum að við Ísland væru á floti skip sem yfir höfuð hefðu fengið styrki úr úreldingarsjóði. Og það svo hlálegt að fyrsta og, mér liggur við að segja, eina frv. næstum að segja sem sjútvrh. sá ástæðu til að flytja á síðasta þingi var frv. til laga um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins og það frv. var ein grein, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Hafi Þróunarsjóður greitt styrk vegna úreldingar skips er óheimilt að flytja það inn að nýju og skrá það hér á landi sem og að veita því leyfi til veiða í atvinnuskyni.`` Þetta frv. var flutt til að koma í veg fyrir það að sú óhæfa gerðist t.d. að smábátur sem hefði verið úreltur og hugsanlega væri seldur úr landi, segjum til Færeyja, gæti komið aftur að Íslandi. Það skyldi sko ekki gerast. Og þeir höfðu frétt af þeirri svívirðu í ráðuneytinu að það gæti hugsast að einum og einum manni dytti í hug að fara þá leið að selja slíka báta úr landi og hugsaði sér svo að kaupa þá inn í landið aftur. Það skyldi vesgú ekki gerast. Nei, þeir eins og allir aðrir slíkir bátar skyldu bornir á bál eða brotnir í spað. Og hvað gerist svo núna? Nú snýr ráðuneytið algerlega við blaðinu, 100%, og hæstv. sjútvrh. flytur hér frv. um það að heimilt skuli að skrá skip sem úrelt hafa verið til annarrar starfsemi en þeirrar að veiða fisk í atvinnuskyni. Það er auðvitað gott að vitið er loksins komið á réttan stað í þessu máli. En það er sorglegt að á undanförnum árum skuli í hreinu tilgangsleysi vera búið að brjóta og brenna niður verðmæti og jafnvel þjóðminjar, í hreinu tilgangsleysi. Auðvitað staldrar maður við þegar maður stendur frammi fyrir svona vendingum í málum af þessu tagi. Hvaða tilgangi hefur það þá þjónað undanfarin ár að ágæt skip, í sumum tilvikum skip frá þeim tíma í útgerðarsögunni sem nú eru ekki að verða til lengur, hafa verið borin á bál eða söguð í sundur? Í öðrum tilvikum hafa nýleg eða jafnvel ný skip orðið úreldingardellunni að bráð. Ég leyfi mér aðeins að vekja athygli á þessu, forseti, til þess að hafa hlutina í pínulitlu, sögulegu samhengi og það er athyglisvert að þetta staðfestir þó að sjútvrn. og hæstv. sjútvrh. getur skipt um skoðun. Það er auðvitað stórkostlegt fagnaðarefni fyrir okkur ýmsa sem vorum farnir að óttast að þeir menn sem lentu í því hlutskipti að verða sjútvrh. á Íslandi misstu þann eiginleika ,,überhaupt`` að geta skipt um skoðun. Stundum var nú haft á orði að hæstv. fyrrv. sjútvrh. ætti ákaflega erfitt með það yfirleitt að breyta kúrsinum, sérstaklega ef það varðaði kvótamál. En þetta virðist sýna hið gagnstæða. Að öðru leyti verð ég að segja það, hæstv. forseti, áður en ég skil við þennan úreldingarþátt að ég tel að það verði að staldra hér við. Mér er fullljós þörfin á því að hamla gegn ótakmarkaðri afkastaaukningu í þessum hluta flotans eins og öðrum. Það eru engar forsendur fyrir því að láta slíkt gerast eða halda áfram, það er alveg ljóst. En ég leyfi mér að segja: fyrr má aldeilis fyrrvera, fyrr má nú rota en dauðrota. Að fara úr því að á þessu voru engin takmörk, menn gátu keypt upp litla báta og sameinað þá í stærri skip, og yfir í hitt að flytja hér frv. um að afkastagetan skuli minnka um helming við hverja endurnýjun, um 50%, og að Þróunarsjóðurinn komi til viðbótar til sögunnar og kaupi báta út úr hópnum. Þetta er engin smá kúvending í meðferð þessara mála. Eru rök fyrir þessu? Ég spyr t.d.: Er það gáfulegt, er það hyggilegt, er það sanngjarnt gagnvart manni sem á segjum þriggja tonna gamla trillu og hefur lengi átt og vill nú endurnýja hana í sambærilegu skipi, er ekki að dreyma neina drauma um að stækka við sig eða neitt, vill bara fá að eiga haffæra þriggja tonna trillu, að hann skuli þurfa annaðhvort að kaupa annað eins skip eða fara niður í eins og hálfs tonna skel? Er það réttlæti? Er það jafnræðisregla í reynd? Segjum nú að þetta sé bóndi á Skaga og hann hafi gert út á sínu horni í 25 ár með nákvæmlega sama hætti, dregið nokkur hundruð kg eða nokkur tonn í soðið fyrir sig og sína og til þess að mega þetta í dag þarf hann að hafa krókaleyfi og fékk því úthlutað. Og nú er þetta hrip hans orðið nokkuð lasið og hann vill ná sér í sambærilegan bát sem getur áfram þjónað sama tilgangi. Nei, takk. Hann verður annaðhvort að kaupa sér þrjú tonn í viðbót til þess að mega halda óbreyttri stærð á sínu horni eða fara niður í helmingi minna skip, gott ef ekki henda úr því vélinni, það verður kannski sett inn næsta ár.  Í alvöru talað, herra forseti, þá held ég að hér sé komið að vissu takmarkamáli og ég leyfi mér að spyrja: Væri ekki hægt að skoða það að setja a.m.k. eitthvert gólf í þetta þannig að menn með báta undir þremur tonnum gætu endurnýjað í sama? Því að það er þannig, það vill svo til að ég þekki það, að nokkur hundruð af þessum krókabátum eru akkúrat svona bátar. Þetta eru lítil horn manna sem hafa lengi gert út með tilteknum hætti og margir hverjir eru ekki með neinar hugmyndir um að breyta sínum útgerðarháttum neitt eða gera neitt slíkt. En þessir menn yrðu augljóslega mjög fyrir barðinu á breytingum af þessu tagi. Þarna held ég að menn þurfi aðeins að staldra við þó að ég skilji vel viðleitni manna til þess að taka á þessu með einhverjum hætti. Síðan kemur að takmörkunum á sókn krókabátanna. Þar er lagt til í frv. að mönnum skuli nú enn gert að velja. Nú skuli menn velja á milli þess að taka á sig aflahámark, sem getur legið einhvers staðar á bilinu 55--60% af þeim afla sem þeir hafa haft bestu tvö af þremur sl. árum, og hins að taka á sig einhver hundruð banndaga í viðbót. Við þetta er auðvitað margt að athuga þegar maður hugsar málið betur. Í fyrsta lagi er reynslan af því að pína menn til að velja með þessum hætti ekki góð eða er það? Hefur enginn hér inni samviskubit út af því hvernig útgerðarmenn smábáta undir 6 tonnum voru píndir til að velja annaðhvort aflamark eða krókaleyfi á sínum tíma í algerri óvissu um hvernig það kæmi svo út? Hefur engum liðið illa yfir þeirri stöðu sem aflamarkssmábátar með slaka reynslu hafa haft undanfarin ár og vegna þess að þeim hefur verið gert að sitja uppi með það val og ekki átt kost á því að taka það upp aftur þrátt fyrir breyttar aðstæður og kannski þróun sem enginn sá fyrir? Það hefur enginn neitt samviskubit út af því, er það? Nei. Heldur ætla menn að láta menn velja aftur og nú krókaleyfishópinn þannig að í kjölfarið verði þrjár tegundir smábáta undir 6 tonnum við veiðar á Íslandi, þrenns konar stjórnunarform á þessum flota. Það verða smábátar á aflamarki, það verða krókaleyfisbátar með aflahámarki og það verða krókaleyfisbátar með banndögum. Er þetta einföldun á stjórnkerfi fiskveiða? Eftir 2--3 ár kemur kannski í ljós að annar hópurinn, annað valið, reynist bersýnilega óhagstæðara. Hvað ætla menn að gera þá? Á þá að fara eins með þann hóp eins og aflamarkssmábátanna marga hverja undanfarin ár? Þeir verða bara að sitja uppi með það, því miður. Þú ert bara óheppinn, vinur, þú valdir vitlaust. Þetta óréttlæti verður þú bara að bera héðan í frá. Ég staldra við það hvort við séum að taka hér sanngjarnt á málum með því að þvinga menn til að taka ákvarðanir við kringumstæður sem þeir geta síðan ekki tekið til baka. Því þetta er þvinguð ákvaðanataka og það er meira að segja gert ráð fyrir því í frv. að menn verði píndir til að taka þessa ákvörðun á einum mánuði. Þeir hafa ekki forsendur til þess m.a. vegna þess að frv. útfærir ekki annan valkostinn, þ.e. hina svokölluðu eða áformuðu róðrardaga. Mönnum er ætlað að taka þessa ákvörðun í blindni, í óvissu um það hvernig annað stjórnunarformið verður. Þeir sem velja aflahámarkið vita að vísu, a.m.k. fyrst um sinn þangað til því verður þá breytt, að banndagar verða óbreyttir plús aflahámarkið sem fundið er út samkvæmt aflareynslu viðkomandi báts með tilteknum hætti. Hinir sem vildu frekar velja sér sóknartakmarkanir eru í fullkominni óvissu um hvernig það kerfi verður útfært vegna þess að það er skrifað í skýin með ákvæði til bráðabirgða um að einhvern tímann í framtíðinni þegar gervitunglatækninni hafi fleygt svo fram að hægt sé að fylgjast með mönnum dag og nótt með sérstökum nemum þá yrði tekið upp róðrardagkerfi. Ég held að það sé mjög mikið umhugsunarefni hvort hægt sé að stilla mönnum upp með þessum hætti og þvinga þá til að taka ákvörðun um afdrifaríkt hagsmunamál sitt á einum mánuði án þess að stjórnvöld leggi þá forsendu málsins fyrir. Ég mundi gera mjög mikinn greinarmun á því ef menn stæðu frammi fyrir svona vali ef fyrir lægi lögfest og útfært róðrardagakerfi þannig að menn sæju og vissu alveg upp á hár hvernig það mundi koma út. Það væri allt annar hlutur og er ég þó ekki að segja að það sé skemmtilegt að pína menn til þess að taka ákvörðun um lífshagsmuni sína með þessum hætti. Ég held að það sé satt best að segja þannig að það sé stórkostlegur ábyrgðarhlutur ef Alþingi samþykkir að pína hluta krókaleyfisflotans til þess að fara á það banndagakerfi sem hér er verið að leggja til þannig að menn megi kannski róa hundrað daga eða eitthvað liðlega það á hverju ári. Menn hafa haft miklar áhyggjur af því hvernig banndagakerfi kæmi út af öryggisástæðum ekki síst, þ.e. þegar menn eru látnir vera í landi svo og svo langan tíma og eiga síðan ákveðinn tíma til að sækja sjó þá hneigist menn til þess að róa í verri veðrum en ella og taka jafnvel allt of mikla áhættu. Hvernig halda menn að ástandið verði ef fjölgun banndaganna verður sem hér stefnir í og menn eiga að reyna að bjarga sér og hafa afkomu af því að róa þá örfáu daga á ári sem eftir verða ef það verður áfram banndagakerfi? Ég hef miklar áhyggjur af því. Ég held að það væri allt annar hlutur að setja þessa takmörkun á og svo geta menn rætt um það sem sjálfstætt atriði hvort það þarf að minnka þetta svona. Er það óumflýjanlegt? Það er annað mál og ég kem kannski að því seinna ef ég hef tíma til. Þetta vil ég ræða fyrst og það er: Getum við gert þetta svona? Ef við værum að breyta yfir í annars vegar róðrardagakerfi, tiltekinn fjölda róðrardaga sem menn mættu velja sjálfir og róa þá að sjálfsögðu þegar almennilegt veður væri, og hins vegar aflahámarkskerfið þá væri það talsvert annar hlutur. Ég hef heyrt það frá mönnum að þeir telji að róðrardagakerfið sem slíkt hefði ýmsa kosti umfram það sem nú er. Þá mun sjálfræði manna til að standa að útgerðinni eins og þeir vilja stóraukast ef þeir velja dagana sjálfir. Menn geta jafnvel gert sér meira verðmæti úr aflanum, menn geta gert út með minni tilkostnaði og svo framvegis. Ýmsir slíkir möguleikar mundu opnast í því kerfi sem ekki eru fyrir hendi í banndagakerfinu. Fyrir utan það sem mér finnst skipta langmestu máli að það er á allan hátt miklu geðfelldari aðgerð og framkvæmd. Það er það frá öryggissjónarmiðum og frá mannlegum sjónarmiðum. Menn geta þá ráðið sínum tíma sjálfir. Það er miklu meira í samræmi við eðli þessara ágætu manna sem við þekkjum, trillukarlana, að vera sjálfs sín herrar í þessum efnum eins og öðrum. Og ég segi: Ég gef ekkert fyrir þetta gervihnattakjaftæði, bara ekkert fyrir það. Það þýðir ekkert að segja það við mig að með einum tilteknum þætti af þessu tagi í löggjöf landsins sé ekki hægt að hafa eftirlit nema með gervihnöttum. Af hverju þarf þá ekki eins að hafa gervihnattaeftirlit með öllu öðru? Af hverju þarf ekki að hafa túðu framan við munninn á hverjum einasta bílstjóra í landinu sem sendir merki upp í gervihnött um það hvort hann keyri fullur eða ekki? Hvernig ætla menn að reyna að segja það við okkur að ekki sé hægt að hafa eftirlit með þessum eina þætti með einhverjum öðrum aðferðum? Þetta er bara rugl. Það er verið að blekkja menn. Staðreyndin er sú að menn eru á móti því að útfæra þennan valkost. Menn þvælast fyrir, menn draga lappirnar. Menn finna þessu allt til foráttu á sama tíma og það úir og grúir af reglum í þjóðfélaginu og líka í fiskveiðistjórnuninni sem er miklu flóknara að hafa eftirlit með en þessu. Hvernig fylgist Fiskistofa eða ráðuneytið með því hvað margir krókar eru á línu í hverjum bát eða að réttur netafjöldi sé í trossu? Þetta er auðvitað bara rugl. Það er miklu einfaldara að fylgjast með því hvar heill bátur er heldur en hvernig einstök veiðarfæri liggi í sjó, hvað þau eru mörg hnýtt saman, hver möskvastærðin er og allt þetta. Fyrir utan allt annað sem við setjum boð og bönn um í þjóðfélaginu og höfum enga gervihnetti til að vakta fyrir okkur. Ætlum við að láta selja okkur þetta svona? Ég fullyrði að það eru margar aðferðir, handvirkar aðferðir til til þess að fylgjast með róðrardagakerfi sem eru alveg fullnægjandi borið saman við réttargæslu almennt í landinu. Ég hef t.d. bent á það, það er ekki mín hugmynd, að hægt væri að hugsa sér þetta þannig að það væru landlegudagarnir sem væru taldir og haft eftirlit með. Menn yrðu að skila inn kvittunum fyrir tilteknum fjölda landlegudaga, afgangurinn væri þá sóknardagar eða róðrardagar. Þetta gerðist einfaldlega þannig að það væri fylgst með því að bátarnir væru í höfn og hafnarverðir eða viktunarmenn eða einhverjir slíkir aðilar gæfu út um það kvittun eða seðil eða árituðu bók í viðkomandi skipi um að það hefði verið í höfn þennan og þennan sólarhringinn. Menn mundu væntanlega taka hafnardagana út í löngum stoppum þannig að auðvelt væri að fylgjast með því og menn yrðu að framvísa sönnun þess að þeir hefðu verið í höfn ella teldist það sóknardagur. Er þetta flóknara en margt annað? Var það ekki svona sem sóknarmarkinu var stjórnað á sínum tíma? Og er ekki tekin önnur eins áhætta í heiminum og það að prófa þetta t.d. á næsta ári? Ef það reyndist ófullnægjandi þá hefðu menn þó gert þessa tilraun og þá væri einu ári styttra þangað til að gervihnattatæknin mikla væri komin sem er svo reyndar fullyrt við okkur í sjónvarpinu að sé til. Ég veit ekki betur en búið sé að styrkja hér aðila í áratugi til að útbúa sjálfvirkt eftirlitskerfi fyrir tilkynningarskylduna sem byggir á landstöðvum og það kerfi er til og sumir segja að það væri bæði ódýrara og einfaldara en þetta gervihnattarugl. Ég gef ekki mikið fyrir þetta. Ég held að við ættum að skoða það mjög vandlega hvort við getum ekki sett vinnu í það að útfæra þetta róðrardagakerfi og láta menn ekki standa frammi fyrir þessu vali fyrr en það er tilbúið. Það er á allan hátt miklu geðþekkari nálgun á málinu. Ég hef dauðans áhyggjur af því að menn fari út í annan vetur með enn þá fleiri banndögum en voru á þessu ári. Menn hefðu átt að fara á smábátastaðina á sl. vetri eins og gæftirnar voru búnar að vera t.d. í mars þegar ég heimsótti Grímsey og heyra hljóðið í mönnum þar. Ekki bara í sjómönnunum heldur konunum þeirra. Ég held að það hefði verið lærdómsríkt fyrir einn og einn mann. Það er ekki gaman að vita af því sem er að gerast í þessum málum í dag. Ég legg því eindregið til að við tökum okkur tíma í að skoða þetta. Í 3. gr. frv. er lagt til að tvöföldunarreglan svonefnda falli út. Á það hefur verið bent að henni fylgja ýmsir annmarkar. Ég ætla ekki að orðlengja um það. Ég skil það vel að hún rekst á við ýmislegt annað í þessu kerfi. Reyndar stendur það svo að sjómenn hafa því miður verið í verkfalli í annað sinn á einu og hálfu ári til að reyna að leysa vandamál þessu tengd, þ.e. verðlagningarvandamál á fiski. Finnist lausn í þeim efnum má segja að óþarfi sé að vera að halda til haga reglum af þessu tagi. Ef ekki þá kann það enn að vera svo að sjómenn sjái sér einhverja vörn í þessu sem hamlandi aðgerð gegn þeim leiguliðaviðskiptum sem þarna eiga í hlut. Þá kemur að ákvæði til bráðabirgða I þar sem fjallað er um úthlutun á 5.000 tonnum árlega til jöfnunar gagnvart þeim sem fyrir mestum búsifjum verða í samdrætti veiðiheimilda. Til að gera langt mál stutt þá tel ég einsýnt að styðja þetta ákvæði. Þetta er algerlega í samræmi við það sem við þingmenn Alþb. höfum áður lagt til. Þetta er viðurkenning á okkar málflutningi á síðasta kjörtímabili en við höfum að vísu lagt til að þetta magn yrði helmingi meira. Nú skal það upplýst, herra forseti, að hér kemur merkt skjal í ræðupúltið, það er verkefnaskrá sjútvrn. frá 20. apríl 1995. Er hún þá sem sagt komin í hús. Þá kemur að enn öðru ákvæði til bráðabirgða um 500 tonn til ráðstöfunar til þeirra byggðarlaga sérstaklega sem háðust eru smábátaveiðum eða krókaveiðum. Um það ákvæði vil ég segja að ég skil hugsunina og ég styð hana. En útfærslan á þessu er hins vegar nokkuð sérkennileg og ég óttast að þetta nái ekki tilgangi sínum eins og þetta er sett fram, þ.e. sú hugsun að einungis megi úr þessum potti úthluta til þess hluta krókaleyfisbáta sem velja aflahámark í því skyni að bæta ofan á aflahámark þeirra í þeim byggðarlögum sem í hlut eiga. Hvað erum við að tala um hér? Við erum væntanlega að tala um nokkra staði í landinu sem eru algerlega háðir smábátaútgerð, Grímsey, Borgarfjörður eystri, Bakkafjörður, o.s.frv. En nú háttar ekki endilega þannig til að vandamál þeirra staða sé sérstaklega það að krókabáta sem velja aflahámark, sem við vitum ekki hve margir verða eða hvort verða nokkrir, vanti viðbót. Vandinn er væntanlega sá að atvinnulíf þessara byggðarlaga er 100% háð smábátaútgerð. Hér er sú hugsun á ferðinni að við ætlum að taka tillit til þess, hlífa þessum byggðarlögum við þeim niðurskurði sem orðinn er í veiðiheimildum og þar með í atvinnulífi þessara staða. Því á sama tíma og sjávarútvegur vigtar 3% í Reykjavík þá vigtar hann 100% í Grímsey. Þar af leiðir að 20% skerðing í sjávarútvegi er 20% skerðing á atvinnulífinu í Grímsey, en ekki nema kannski 3% í Reykjavík. Það er þetta sem verið er að tala um. Ég legg þess vegna til að þessi pottur verði þannig úr garði gerður að ráðstöfun hans verði tiltölulega óbundin og menn verða að treysta sér til að fara með þetta. Ég hefði talið eðlilegt að hann kæmi kannski að hálfu úr óskiptum hlut aflamarksbáta og að hálfu úr krókaleyfispottinum og að honum væri síðan hægt að ráðstafa til viðkomandi byggðarlaga og þeirra útgerða eða fiskvinnsluaðila þar sem best gætu nýtt sér hann til að efla atvinnulíf og halda uppi tekjum í viðkomandi byggðarlögum. Þetta er hrein og klár byggðapólitísk aðgerð og ber að skoðast og meðhöndlast sem slík. En ég endurtek að hugsuninni er ég sammála og ég hef alllengi verið þeirrar skoðunar að óhjákvæmilegt sé af byggðapólitískum og sanngirnisástæðum að viðurkenna sérstöðu nokkurra byggðarlaga sem eru algerlega háð sjávarútvegi og bátaútgerð. Ég vil gjarnan stuðla að því að á þessu verði fundin sú útfærsla sem er ásættanleg. Herra forseti, tími minn er búinn og ég ætla að segja það að lokum að hér er ekki á ferðinni á nokkurn hátt endurskoðun löggjafar um sjávarútvegsmál eða heildstæða stefnumótun í sjávarútvegi og ýmsa grunar að slíkt standi yfir höfuð ekki til á kjörtímabilinu eða af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Hér er fyrst og fremst verið að plástra á þetta kerfi og sýna lit þó í litlu sé til að standa við loforð sem gefin voru fyrir kosningar.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði að það væri ábyrgðarhluti fyrir okkur að fara í óbreytt banndagakerfi smábáta eins og málin standa í dag. Þess vegna er verið að flytja þessi frv. vegna þess að menn eru að leggja til leiðir, umdeilanlegar leiðir vissulega, sem gera það að verkum að ekki er verið að pína þennan flota inn í banndagakerfið óbreytt. Vegna þess að við sáum það einfaldlega ekki fyrir í lagasetningunni fyrir rúmu ári síðan að það stefndi í þennan mikla fjölda banndaga. Ef við hefðum séð það fyrir þá hefðum við að sjálfsögðu reynt að útfæra kerfið með þeim hætti fyrir rúmu ári síðan að til þess hefði ekki þurft að koma. Aðalatriði þessa máls er í mínum huga það að hér er sett í frv. ákvæði til bráðabirgða III þar sem gert er ráð fyrir því að hægt sé að hverfa frá banndagakerfi og til róðrardagakerfis, sóknardagakerfis, alveg eins og Landsamband smábátaeigenda lagði til fyrir rúmu ári síðan. Þá komust menn að þeirri niðurstöðu að það kerfi væri ekki framkvæmanlegt. Ég er á margan hátt sammála hv. 4. þm. Norðurl. e. um það að ég held að í þessu tali um að þetta sé svo erfitt vegna eftirlitsins séu menn að fara með miklum ýkjum. Ég er sannfærður um það og hef sannfærst um það á undanförnum dögum að sú tækni sem þarf til til að eyða þeirri tortryggni, ekki til að sannfæra mig heldur til að eyða þeirri tortryggni sem hefur ríkt í garð þessa kerfis er til staðar. Þess vegna finnst mér að við eigum ekki hér og nú að deila um það eða reyna að gera tortryggilegar einhverjar tæknilegar lausnir sem til staðar eru. Það hefur verið bent á fjölmargt í þessu sambandi, það hefur verið bent á strandstöðvalausnina, það hefur verið bent á þessa gervihnattalausn sem að sjálfsögðu er engin ný lausn, þetta er allt saman til staðar eða beitt með öðrum hætti. Og það hefur verið bent á að það mætti hugsanlega gera þetta í gegnum lóðsinn. Það er ekki okkar viðfangsefni við 1. umr. að ákveða það. Aðalatriðið er það að við tökum jákvætt á því sjónarmiði og því markmiði sem fram kemur í frv. um að færa okkur frá banndögunum að róðrardögunum. Það finnst mér vera stærsta málið sem við erum að ræða um í dag.

Hæstv. forseti. Ég er ekkert að ræða þetta með kröfu um að við leysum þessi mál öll í umræðunni. Ég er hins vegar að reifa þau vandamál sem hér er við að fást og lýsa sjónarmiðum til þeirra og auðvitað læt ég það koma fram ef ég tel til að mynda að menn séu að ýkja eða gera sér nánast upp erfiðleika í sambandi við það að útfæra þetta róðrardagakerfi sem ég held að sé ekkert óskaplega flókið. Ég held að menn taki enga óskaplega áhættu með því að byggja þar á einhvers konar hefðbundnu eftirliti eða treysta því að menn hlýði lögum. Er það allt í einu þannig að það sé fundin ein stétt í landinu sem ekki sé hægt að setja tilteknar reglur gagnvart af því að það sé alveg öruggt mál að hún muni svindla svo ofboðslega nema fullkomið gervihnattaeftirlit sé í gangi? Ég skil ekki almennilega þennan málflutning að þetta skuli vera svona. Ég sé ekki að við hefðum yfirleitt miklar reglur hér í landi, boð eða bönn, ef eftirlitið þyrfti í öllum öðrum tilvikum að vera svona óskaplega skothelt. Við mundum ekki leggja á mikla skatta, er það, því við vitum að það er dálítið svikið undan skatti. Við yrðum náttúrlega að gefast upp við það með sömu rökum. Þetta er bara þannig að þetta stenst ekki. Ég teldi langheppilegast að við fengjum tíma til að útfæra þetta mál. Það sem ég teldi skynsamlegast að gera væri að fresta afgreiðslu þessa máls að öðru leyti en því að úthluta því sem stendur til að úthluta til jöfnunar gagnvart aflamarksbátunum og láta milliþinganefnd með einhverjum hætti vinna í því að útfæra þessi kerfi almennilega. Það er að sjálfsögðu hægt að skapa sér tíma í þessum efnum með bráðabirgðaráðstöfunum. Það væri hægt að framlengja núverandi ástand eitthvað lengra inn á haustið o.s.frv. Það eru ýmsir möguleikar til í því ef viljinn er fyrir hendi að leita að aðferðum sem ganga upp í þessu sambandi. En það að ætla að keyra þetta svona í ár á jafnóljósum forsendum og raun ber vitni og þegar þetta jákvæða í málinu, sem ég er sammála hv. þm. að er, þ.e. vonin um róðrardagakerfið, er skrifað í skýin. En þannig er staða málsins enn þá, því miður, þó eitthvert ágætt ákvæði til bráðabirgða III sé þarna fyrir hendi. Það lágmark hefði nú verið að snúa málinu við. Lögfesta ákvæðin um róðrardaga en hafa síðan bráðabirgðaákvæði um að gildistöku þess væri eitthvað frestað.

Virðulegi forseti. Lýsing hv. 4. þm. Norðurl. e. á því að við í þinginu séum sjaldnast að samþykkja lög sem feli í sér mikið eftirlit er ekki rétt. Ég held að við höfum samþykkt á síðasta þinginu óteljandi fjölda laga sem fela í sér hið ólíklegasta eftirlit. Af því að hv. þm. nefndi skatteftirlitið þá veit ég að hann sem sat í efh.- og viðskn. Alþingis gæti farið yfir það í örstuttu máli, eins og honum er lagið, hvernig við vorum að auka skatteftirlitið í landinu, hvernig við vorum að auka eftirlit með þeim sem aka um á dísilbílum, svo ég taki dæmi, og þar fram eftir götunum. Þetta er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er það að ég var alveg sammála því að mér finnst þessi áhersla á eftirlit vera að ganga út yfir allt. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé yfirþyrmandi vandamál að fylgjast með róðrardögunum. Ég held að það sé ekki þetta stóra vandamál. Hins vegar geri mér grein fyrir því að við stöndum frammi fyrir því að við verðum að eyða tortryggni margra í þjóðfélaginu og þess vegna verðum við að reyna að útbúa kerfi sem menn telja nokkurn veginn helt. Ég held að það sé ekki flókið. Ég er orðinn sannfærður um að sú tækni er til staðar sem dugir til þess að eyða þessari tortryggni og þá eigum við bara að fara í það verk, ljúka því sem fyrst og innleiða kerfi róðrardaga sem ég trúi ekki öðru en að við séum alveg sammála um í þinginu að sé meginmarkmiðið og hefur verið og er meginmarkmið Landssambands smábátaeigenda og þeirra smábátaeigenda sem ég tala við á degi hverjum. Ég held þess vegna, virðulegi forseti, að ágreiningur okkar þegar allt kemur til alls sé ekki þessi stóri mikli. Við erum sammála um það að vilja stefna inn í róðrardagakerfi. Við teljum að núverandi banndagakerfi eins og það er í dag vegna þess að við sáum ekki fyrir aðstæðurnar fyrir ári síðan sé stórhættulegt. Við verðum að komast út úr því. Þetta frv. er tilraun til þess og aðalmálið í því sambandi er ákvæðið um róðrardagana. Þar er ekkert verið að skrifa eitthvað í skýin, það er verið að lögfesta skylduna um að koma því á.

Hæstv. forseti. Það er gott að við erum sammála og þá er þetta ekki andsvar hjá hv. þm. heldur einhvers konar meðmæli eða stuðningur.  Nú er þetta allt hið sérkennilegasta eins og hv. þm. bendir á því hér er verið að ýkja þennan eftirlitsþátt mjög upp. Það er alveg ljóst að við setjum iðulega lög þar sem við vitum að jafnvel þrátt fyrir eftirlit verða einhver undanbrögð að því að þeim sé í 100% tilvika framfylgt. Það vita allir menn hvort sem heldur er boð og bönn í sambandi við áfengismál, skatta eða annað því um líkt. Við setjum oft lög þar sem ljóst er að afar erfitt er að hafa eftirlit en þá er það ætlað mönnum sem heiðvirðum borgurum að þeir leitist við að fara eftir lögunum og þeim er ekki ætlað annað fyrir fram en að þeir geri það almennt séð. En hér virðist allt í einu sönnunarbyrðinni algjörlega vera snúið við. Það er reiknað með því að menn brjóti lögin nema hægt sé að koma í veg fyrir það með einhverju gífurlegu eftirliti. Þetta hefði einhvern tímann verið kallað lögregluríkishugsun og er sérkennilegt hverjir standa fyrir henni hér, stuðningsmenn núverandi stjórnarflokka. Kostulegast af öllu er svo þegar það eru endalausar fréttir um það að eftirlitskerfið sé þegar til, bæði í formi landstöðva og gervihnatta. Var ekki öll þjóðin að fylgjast með því í vor þegar álftirnar komu frá Bretlandi og menn vissu nákvæmlega á hvaða þúfu í Þykkvabænum þær settust. Ég sé ekki annað en þá hafi gervihnattakerfið verið fyrir hendi.

Forseti vill geta þess að á mælendaskrá eru nú 14 hv. þingmenn. Þeim og öðrum hv. þm. til glöggvunar liggur mælendaskrá frammi í hliðarherbergi við þingsalinn. Sakni einhverjir hv. þm. nafns síns þá geri þeir forseta viðvart. Þá vill forseti geta þess að um klukkan eitt verður gefið 20 mínútna fundarhlé og að því loknu fara fram atkvæðagreiðslur um 1.--5. dagskrármálið.

Herra forseti. Það var langþráð stund þegar hæstv. sjútvrh. lagði fram frv. sín um stjórn fiskveiða og það var vonum seinna. Eins og menn muna gat hæstv. forsrh. þess margsinnis í sumarbyrjun að yfirstandandi vorþing ætti ekki að standa nema í tíu daga og það ætti að verulegu leyti að fjalla um stjórn fiskveiða. Hann ítrekaði jafnframt margsinnis í fjölmiðlum að vegna þess hversu styrkur meiri hluti hæstv. ríkisstjórnar er yrði tæpast erfitt að ljúka málum. Herra forseti. Það liggur að vísu ekki alltaf vel fyrir við hvaða tímatal hæstv. forsrh. styðst þegar hann er að gefa sínar frægu yfirlýsingar um hinar og þessar dagsetningar eins og menn muna vel frá síðasta kjörtímabili en a.m.k. miðað við almanak Þjóðvinafélagsins þá ætti hið háa Alþingi fyrir löngu að vera komið heim. Þeir tíu dagar sem hæstv. forsrh. gaf okkur af alkunnri gæsku sinni eru löngu liðnir en hérna erum við samt og getum ekki annað. Ástæðan er auðvitað öllum ljós. Ástæðan er einfaldlega sú að stjórnarliðið, hinn styrki meiri hluti, hefur logað í ágreiningi í allt vor sem hefur ekki bara sett spor sín á þingið heldur hefur vesalings þjóðin mátt þola þetta líka því það hefur tæpast verið hægt að opna fyrir fjölmiðil eða opna dagblað á síðustu vikum án þess að yfir mann hellist ágreiningur stjórnarliðsins, hinnar styrku stjórnar, og fyrst og fremst um sjávarútvegsmálin. Þetta, herra forseti, er ríkisstjórnin sem hæstv. forsrh. gumaði af að væri svo sterk. Ja, hvílíkur styrkur. Það hefur ekki tekist að koma fram málum. Það hefur ekki tekist að ná fram frv. hæstv. ríkisstjórnar vegna þess að stjórnarliðið hefur staðið í innbyrðis ágreiningi og nánast í innbyrðis slagsmálum um þessi mál. Ég minnist þess ekki satt að segja, hæstv. forseti, að nokkur ríkisstjórn hafi nokkru sinni stigið jafngæfulítið spor í byrjun síns ferils. Og ég spyr líka, herra forseti: Hvenær hefur það gerst að á fyrstu vikum nýrrar ríkisstjórnar er einum hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar bókstaflega settur stóllinn fyrir dyrnar af samstarfsflokknum og rekinn heim með skottið á milli lappanna eins og hæstv. sjútvrh. mátti þola af Framsfl.? Hann er að vísu vanur því líka frá fyrri ríkisstjórn í einmitt þessum málaflokki en af því að mér er hlýtt til sjútvrh. eins og þingheimur veit þá ætti ég kannski að benda honum á það í fullri vinsemd að hann ætti að undirbúa sín mál betur í framtíðinni. Það er satt að segja leiðinlegt fyrir vini hæstv. sjútvrh. að sjá hann rekinn á hverju einasta kjörtímabili heim með þau frv. sem hann sjálfur lýsir yfir að séu þau mikilvægustu sem hann vill leggja fram. Þetta er ekki góður ferill, hæstv. sjútvrh., og ekki honum samboðið.

Þá er þetta ekki einsdæmi, hv. þm.

Það er einsdæmi að það gerist á fyrstu vikum nýrrar ríkisstjórnar. Það gerðist á síðasta kjörtímabili en ekki fyrr en tvö ár voru liðin af kjörtímabilinu og þáv. umhvrh. var kominn í ríkisstjórnina til að véla um sjávarútvegsmál, m.a. krókaleyfisflotann, við sinn ágæta vin sem situr enn þá í stóli hæstv. sjútvrh. En það má kannski segja það, herra forseti, að þetta ber vitni um að það er myljandi gangur í stjórnarliðinu og það má óska hæstv. ríkisstjórn til hamingju með það að vera nú loksins búin að koma fram þessum málum. Sérstaklega vil ég óska mínum ágæta vini, hæstv. sjútvrh., til hamingju með það sem honum hefur tekist nú þegar. Nú hefur honum tekist það sem honum hefur aldrei tekist áður. Honum hefur tekist að beygja stjórnarliðið undir stefnu LÍÚ í sjávarútvegsmálum, honum hefur tekist, nánast, að koma krókaflotanum sem LÍÚ hefur mesta andstöðu við inn undir kvóta. Það er árangur sem honum hefur aldrei tekist áður og það sýnir að hæstv. sjútvrh., sem Sjálfstfl. víða um land barðist að vísu gegn í síðustu kosningum, eflist þróttur og styrkur. Og því ættum við vinir hans að sjálfsögðu að gleðjast yfir. Ég er ekki viss um að það geri allir aðrir. Menn biðu, hæstv. forseti, með nokkurri eftirvæntingu eftir þeim frv. sem sjútvrh. lagði fram. Það voru ekki síst sjómenn sem reka einstaklingsútgerðir sem biðu eftir því vegna þess að þeir höfðu fyllstu ástæðu til þess að vænta betri tíðar. Ekki bara vegna þeirrar verkefnaskrár sem hæstv. sjútvrh. lagði sjálfur fram í ríkisstjórninni og fékk samþykkta þar heldur ekki síður vegna þeirra yfirlýsinga sem komu fram hjá stjórnarliðum í aðdraganda kosningabaráttunnar og líka eftir kosningar. Og það var meira að segja hæstv. forsrh. sem gaf gildustu yfirlýsingarnar og ætli það væri ekki góður vegur að hefja þessa umræðu, herra forseti, með því að fara aðeins yfir sviðið og rifja það upp hvað menn sögðu. Ég tek það að vísu fram að flest af þeim loforðum sem menn gáfu hafa ekki gengið eftir en ég vil líka taka það fram að hæstv. sjútvrh. lofaði litlu, enda vanur maður og gengur yfirleitt ekki á bak þeirra orða sem hann setur fram. Hann gætti þess vel að lofa engu í þessari kosningabaráttu þannig að hann hefur ekkert svikið.  Herra forseti. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir rak kosningabaráttu sem var fróðleg. Þar var meginþunginn á nýrri sjávarútvegsstefnu sem fól það í sér að hlutur bátaflotans yrði stórefldur á kostnað togaraflotans. Hún lagði það beinlínis til að togaraflotinn fengi ekki nema 15% af þorskkvóta landsmanna og allt hitt ættu bátarnir að fá. Það er hægt að færa mörg góð og gild rök fyrir þessari stefnu eins og ég efast ekki um að hv. þm. hafi gert í sinni kosningabaráttu. En það var enginn sem gekk jafnlangt og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og menn spyrja auðvitað núna: Hvar eru stóru orðin sem hv. þm. lagði af stað með í sinni kosningabaráttu? Hvar eru efndir allra þeirra yfirlýsinga sem hún gaf krókabátamönnum og smábátamönnum öðrum í sinni kosningabaráttu og sem hv. þm. Kristján Pálsson skrifaði um góða grein í Morgunblaðinu og taldi yfirboð og gylliboð. Nú kemur það í ljós að hv. þm., einn af uppreisnarmönnunum í liði Sjálfstfl., hafði rétt fyrir sér. Þetta reyndust gylliboð, þetta reyndust yfirboð vegna þess að í þeim frumvörpum sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur samþykkt er afskaplega lítið að finna um þau loforð sem hún gaf á mörgum fundum á Suðurnesjum og þau loforð sem hún ræddi líka í fjölmiðlum. Loforðin finnast einfaldlega ekki í þessum frumvörpum sem hv. þm. hefur samþykkt. Það má e.t.v. finna þeim einhvern stað í þeim 5 þúsund tonnum sem á að setja yfir á öll skip nema frystitogara, en jafnvel þar er það ekki bátaflotinn einn sem situr að þeim, togararnir fá það líka. Það var aldrei ætlunin, var það, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir? Ég spyr hv. þm.: Ætlar hún að byrja sinn þingferil, sem væntanlega verður glæstur og hefur alla burði til þess, á því að svíkja þau loforð sem hún fékk mjög mikið fylgi út á? Ég skil mætavel, herra forseti, að sú stefna sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir rak í sinni kosningabaráttu átti ekki upp á pallborðið hjá Framsfl. En það skiptir ekki máli. Hv. þm. Hjálmar Árnason sem hefur löngum stundum haft atvinnu af því að ala upp ungt fólk og innræta því rétt siðferði getur sagt sinni ágætu flokkssystur á Suðurnesjum að það sem skiptir máli er trúnaður, trúnaður við kjósendur og trúnaður við sjálfan sig. Ég held að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir ætti að leita ráða hjá honum um þetta vegna þess að sú staðreynd að hún stendur að þessum frumvörpum og hefur þegar samþykkt þau í sínum þingflokki felur í sér trúnaðarbrest milli hv. þm. og þeirra kjósenda sem hún gaf sín loforð. Það kann hins vegar að vera að það séu einhverjar skýringar fyrir þessu. Það var til að mynda afar athyglisvert að í kosningabaráttunni gaf hv. þm. skýra yfirlýsingu um það að sér hefði verið hótað af öðrum hv. þm. Framsfl. Það var hún sjálf sem kallaði þetta hótanir. Slík vinnubrögð eru auðvitað afskaplega óvanaleg svo ekki sé meira sagt og það væri fróðlegt að fá það upp hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur hverjir það voru sem hótuðu nýliðanum í þingflokki Framsfl. Hverjir voru það sem beittu þvílíkum bolabrögðum? Ég vil hins vegar taka það fram að mér semur ágætlega við framsóknarmenn líka og ég er ekki vanur slíkum vinnubrögðum af þeirra hálfu. Þetta er auðvitað mál þeirra sjálfra þó að ég þekki þá ekki að öðru en heiðarleika í samstarfi. Herra forseti. Í viðtali við DV rekur hv. þm. raunir sínar og segir að hún hafi fengið þessar hótanir í símasamtölum við flokksfélaga sína víða um landið. Það er ekki bara einn maður sem hefur hótað hv. þm. heldur margir víða um landið. Hv. þm. segir í þessu samtali við DV 23. mars: ,,Áherslur okkar í sjávarútvegsmálum falla ekki í kramið hjá flokknum eins og gefur að skilja. Þess vegna hef ég fengið að heyra það frá sumum. Ef ég mundi vera mjög á skjön við stefnu flokksins mundi ég ekki græða á því pólitískt og jafnvel yrði staðið í vegi fyrir mér í þingflokknum. Ég lít á þetta sem hótanir en tek þær ekki nærri mér.`` Mér þykir vænt um það að hv. þm. tekur það ekki nærri sér. Ég mundi taka það nærri mér að fá þvílíkar hótanir frá félögum mínum. Spurningin er hins vegar þessi, herra forseti: Báru þessar hótanir árangur?

Þær eru að gera það þarna.

Menn taka eftir því að hv. þm. lætur ekki lengur mikið í sér heyra um sjávarútvegsmálin. Það eru aðrir menn á Suðurnesjum sem eru komnir í forustu þar og menn taka eftir því að þegar sett er niður nefnd innan Framsfl. til þess að véla um þessi mál þá eru aðrir menn á Suðurnesjum settir í þá nefnd. En menn verða hins vegar að ganga eftir því að þau miklu loforð sem Suðurnesjamenn gáfu verði með einhverjum hætti efnd. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að það verður afskaplega erfitt fyrir þá tvo hv. þm. Framsfl. á Suðurnesjum að ná fram efndum þessara loforða vegna þess að það var hárrétt sem hv. þm. Kristján Pálsson sagði að þetta voru gylliboð, þetta voru yfirboð. Jafnvel annálaður áhugamaður um bátaflotann eins og ég setti ekki fram slík loforð vegna þess að ég vissi að þau voru óframkvæmanleg. En menn verða hins vegar að sjá merki þess að einhver hugur fylgi máli því að menn geta ekki leyft sér að fara í kosningar með svona yfirlýsingar og gera svo ekkert til þess að reyna að ná þeim fram. Þess vegna neyðist ég til þess að spyrja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og Hjálmar Árnason: Munu þau við afgreiðslu þessara mála í þinginu leggja fram frumvörp eða brtt. við frumvörp hæstv. sjútvrh. sem byggjast á þeim yfirlýsingum og þeirri stefnu sem hv. þingmenn ráku í kosningabaráttunni? Mér finnst mikilvægt að það komi fram hvort þessir hv. þm. ætli að standa við það sem þeir sögðu. Herra forseti. Það voru fleiri sem gáfu yfirlýsingar og ég hygg að það verði fróðlegt í umræðunni að hlusta á ræður hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Þeir gáfu yfirlýsingar, ekki bara fyrir kosningar heldur líka eftir kosningar og frá þeirra munni liggur túlkun á verkefnaskrá sjútvrn. sem er alt önnur en sú sem birtist í frumvörpum hæstv. ráðherra. ,,Við getum ekki, við munum ekki, við viljum ekki.`` Þessi orð sem hljóma eins og úr leikriti eftir Dario Fo. Hver sagði þau, herra forseti? Það var hv. þm. Einar K. Guðfinnsson í viðtali við DV fyrir kosningarnar. Það var reyndar dálítið fróðlegur pistill og hann vekur líka ákveðnar spurningar. Þar kemur nefnilega einn af þeim varaþingmönnum sem er á listanum, Guðjón A. Kristjánsson sem er 4. maður á lista Sjálfstfl. á Vestfjörðum, með ansi fróðlegar yfirlýsingar. Það segir í þessum pistli, með leyfi forseta: ,,Á sameiginlegum fundi frambjóðenda á Vestfjörðum sem haldinn var í Bolungarvík á dögunum lýsti Guðjón A. Kristjánsson, 4. maður á lista sjálfstæðismanna, því yfir að hann og aðrir frambjóðendur listans höfnuðu stefnu Þorsteins Pálssonar sjútvrh.`` Það er ekkert annað. Þarna lýsir varaþm. og formaður eins af samtökum sjómanna því beinlínis yfir að ekki bara hann einn heldur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, hafni allir stefnu hæstv. sjútvrh. Það er von að ráðherrann sitji. Hann hefur sennilega ekki lesið DV, hann hefur ekki orðið var við þetta. Spurningin er þess vegna, herra forseti, vegna þess að þessir tveir hv. þm. gera engar athugasemdir við þetta þannig að með þögninni, a.m.k. samþykktu þeir þá skoðun sem fyrir þeirra hönd var lýst yfir: Hefur eitthvað breyst í stefnu hæstv. sjútvrh.? Styðja þessir tveir hv. þm. Sjálfstfl. sinn ráðherra eða styðja þeir hann ekki? Staðreyndin er hins vegar að það er svolítið sem hefur breyst í stefnu hæstv. sjútvrh. eins og hún kom a.m.k. opinberlega fram í frumvörpum hans fyrir kosningar og núna eftir kosningar. Það sem hefur breyst er að hæstv. sjútvrh. lagði fram frv. sem honum tókst að koma í gegnum þingflokk sjálfstæðismanna sem gengur miklu lengra en það frv. sem við erum að véla um nú. Í því frv. fólst hreinlega að krókaflotinn eins og hann lagði sig var tekinn og settur undir kvóta. Ég ætla ekki að halda því fram að þeir tveir hv. þm. Einar Oddur og Einar Kristinn hafi samþykkt það, fjarri sé það mér. En þingflokkurinn samþykkti það og bara með því að leggja fram þetta frv. kemur fram breyting á afstöðu hæstv. sjútvrh. Þess vegna er mikilvægt þegar ljóst er að sjútvrh. hefur breytt stefnu sinni enn lengra frá stefnu þeirra tveggja hv. þm. sem ég hef hér rætt um, þá er nauðsynlegt að það komi fram út af þeirri yfirlýsingu sem varaþm. þeirra gaf á kosningafundi í Bolungarvík sem rakin er í DV hvort þeir styðja ráðherrann eða ekki. 
             Ég verð að spyrja, herra forseti, hvað í veröldinni er hægt að hugsa sér sem gengur freklegar í berhögg við þá stefnu sem hv. þm. ráku í kosningabaráttunni en einmitt þetta frv. sem þingflokkur sjálfstæðismanna samþykkti en þingflokkur framsóknarmanna hafnaði? Er hægt að hugsa sér eitthvað undir sólinni sem er fjær þessari stefnu? Ég hef ekki hugmyndaflug til þess, enda bara þingmaður með slaka meðalgreind. En ég verð að segja að það er óhjákvæmilegt annað en að þessir þingmenn geri grein fyrir því hvort þeir styðji ráðherrann. Ef svarið er já, hvaða breytingar eru það í fari eða skoðunum hæstv. ráðherra sem gera það að verkum að þeir telja honum treystandi núna en ekki fyrir kosningar? Getur kannski verið að það hafi verið vænlegt til atkvæðaveiða á Vestfjörðum að lýsa því yfir að menn styddu ekki félaga sinn? Getur það verið? Herra forseti. Með góðu leyfi forseta vil ég halda áfram að vísa í þetta merka fréttablað, þennan góða pistil. Þar segir hinn ágæti hv. þm. af Vestfjörðum, Einar Kristinn Guðfinnsson: ,,Okkur er dauðans alvara með þetta mál.`` Ég ætla ekki að leggja neinar dýpri merkingar í þetta, herra forseti. ,,Okkur er dauðans alvara með þetta mál. Við getum ekki, við munum ekki og viljum ekki styðja þá stjórn sem ekki breytir þessu kerfi. Við erum þá að tala um verulegar breytingar í átt til hugmynda okkar.`` Og hv. þm. segir líka: ,,Það væri fullkomið ábyrgðarleysi að fylgja þessu máli ekki eftir.`` Ég verð að spyrja þessa tvo ágætu kollega mína og hv. þm. Einar Kristinn og Einar Odd: Hvar eru þessar verulegu breytingar? Ég eyddi 32 árum af ævi minni að ganga í skóla til lítils gagns. En ég lærði þó að lesa og ég hef lesið þessi frumvörp og, hv. þingmenn, ég finn ekki þessar verulegu breytingar. Mönnunum var dauðans alvara, töluðu um að það væri fullkomið ábyrgðarleysi að fylgja þessu máli ekki eftir. Er ekki lágmark að þeir útskýri þetta mál fyrir gömlum félaga? Staðreyndin er sú, herra forseti, að í þeim frumvörpum sem núna liggja fyrir og báðir þingflokkar hæstv. ríkisstjórnar hafa samþykkt er nákvæmlega ekkert að finna sem hægt er að kalla verulegar breytingar í átt að stefnu þessara ágætu hv. þm. að vestan. Þar er hins vegar að finna margt sem kalla má verulegar breytingar frá henni og ég velti því fyrir mér: Ætla hv. þm. að standa að því að samþykkja þessi frumvörp óbreytt á þinginu? Ég hef af því lausafregnir úr blöðum að hv. þm. hafi verið andstæðir frumvörpunum í þingflokki Sjálfstfl. og nú skulda þeir sjálfum sér og Vestfirðingum og sínu eigin stolti að standa að breytingartillögum eða flytja þær sjálfir. Vestfirðingar hafa alltaf haft stolt, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, og þeim hefur alltaf þótt vont að þurfa að éta það. Herra forseti. Í annarri grein eftir kosningar kom fram túlkun þessara ágætu manna á því hvernig þeir litu á stefnuskrána sem sjútvrh. flutti. Eins og fram hefur komið þá var í verkefnaskránni að finna eftirfarandi yfirlýsingu sem sjómenn á smábátum töldu að segði skýrt að á þeirra málum yrði tekið með jákvæðum hætti: ,,Til að tryggja stöðu þeirra sem haft hafa lífsviðurværi af krókaveiðum verður banndagakerfi tekið til endurskoðunar og leitað annarra leiða við stjórnun en að fjölga banndögum.`` Þetta gæti ekki verið skýrara. Samt sem áður var þetta skýrt enn frekar af hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni í ágætri grein í Morgunblaðinu sem ber það vaska heiti ,,Tafarlausar breytingar á fiskveiðistjórnun``. Grein þessi er skrifuð af því tilefni að Alþýðublaðinu og Morgunblaðinu þótti í ritstjórnargreinum að lítið legðist nú fyrir vestfirska kappa að ætla að telja þessa verkefnaskrá hæstv. sjútvrh. nóga, ætla að telja að hún uppfyllti þá stefnu sem þeir lögðu sjálfir fram í ræðum sínum fyrir kosningar þannig að hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson skrifaði snöfurmannlega grein og útskýrði málið. Hann ræðir þau atriði sem koma fram í verkefnalistanum og segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í þriðja lagi verður gerð breyting á því kerfi sem krókaleyfisbátarnir búa við til þess að tryggja stöðu þeirra sem hafa haft lífsviðurværi af krókabátum``, eins og orðrétt segir. ,,Það er einmitt þessi floti 1.100 báta sem hefur notið þess að standa utan við aflamarkskerfið.`` Og svo kemur áfram þessi fíni ,,parsus``, herra forseti: ,,Hér er sérstaklega gert ráð fyrir því að hlutur þeirra verði bættur.`` Hv. þm. Egill Jónsson. Er hægt að tala skýrara en þetta? Er hægt að segja það berari orðum að hlutur krókabátanna verði bættur? Það er einfaldlega ekki hægt. Íslensk tunga á ekki tærari orð yfir þessa meiningu.

Sagði ég þetta?

Nei, ég vildi bara skýra þetta fyrir hv. þm., mér fannst hann eiga erfitt með að fylgja þessu. Það er ekki hægt að lýsa því betur hvernig þingmenn Sjálfstfl. tóku yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. Staðreyndirnar eru hins vegar þær að fyrir liggja breytingar sem ganga þvert á þetta allt saman. Gamla banndagakerfið óbreytt eða að menn verði þvingaðir undir kvóta. Og tveir hv. þm. Sjálfstfl., sem lýstu því yfir að þeir geti ekki, þeir vilji ekki og þeir muni ekki styðja hæstv. ríkisstjórn nema gerðar verði verulegar breytingar á kvótakerfinu eins og þeir sögðu sjálfir, horfa nú upp á það að einu breytingarnar sem á að gera að frumkvæði hæstv. sjútvrh. á kvótakerfinu hafa lekið beint út úr penna Kristjáns Ragnarssonar og LÍÚ. Það er nú svo. Herra forseti. Það reynir á vestfirskan kjark. Og út yfir gröf og dauða sendir nú listaskáldið góða sínum ástvini á Vestfjörðum, hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, svofellda brýningu: ,,Einstaklingur, vertu nú hraustur.`` Man hv. þm. eftir þessu ljóði?

Nei.

Eilífur snjór í augu mín út og suður og vestur skín samur og samur út og austur. Einstaklingur, vertu nú hraustur! Og nú bíða menn eftir því, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, ekki bara að þú lærir þetta ljóð heldur að þú sýnir vestfirska hreysti og standir við þau orð sem þú sagðir í kosningabaráttunni fyrir vestan.

Það kemur að mér. Ég er í röðinni.

Mér er illa við það að sjá mæta menn hníga að velli með þessum hætti og standa alsnjóa, verandi að fenna inni í eigin yfirlýsingum.

Bíddu rólegur.

Ekki samtöl í þingsal.

Einhvern tíma, einhvers staðar, þá mun hin sjálfstæða vestfirska sjávarútvegsstefna, sem sannarlega var getin á Flateyri, verða lögð til hinstu hvíldar og þá munu vestfirskir sjómenn koma og letra gylltu letri á bautasteininn: ,,Við gátum ekki, við mundum ekki og við vildum ekki.``  Hæstv. forsrh. lagði land undir fót í kosningabaráttunni og hann drap niður fæti á Húsavík, hélt þar fund. Á þeim fundi var hann spurður út í málefni krókabátamanna og hann fór létt með það að hrista fram úr erminni eins og 10 þús. tonn og þar að auki að gefa væntingar um að það yrði veruleg létting á banndagakerfinu. Frásögn Morgunblaðsins af fundinum hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Sagðist Davíð ekki vera sérfræðingur í fræðum fiskifræðinga en hann teldi að það gæti ekki að skipt sköpum fyrir uppbyggingu þorskstofnsins þótt trillukörlum yrði leyft að veiða 10 þús. tonnum meira á handfærum en fiskifræðingar ráðlegðu. Þá kom fram í máli forsrh. að hann teldi ástæðu til að endurskoða banndagakerfið og hvort ekki mætti auka svigrúmið innan þess.`` Herra forseti. Þegar annar eins maður og hæstv. forsrh. nánast gefur um það yfirlýsingu að það sé í lagi að auka kvóta um 10 þús. tonn, þá taka menn mark á því. Þeir gera það. Það er einu sinni svo að menn taka mark á hæstv. forsrh. Og þegar hæstv. forsrh. segir líka að hann telji ástæðu til þess að endurskoða banndagakerfið og athuga hvort ekki væri hægt að létta það með einhverjum hætti þá taka menn líka mark á því. Það væri auðvitað fróðlegt að fá afstöðu hæstv. sjútvrh. á þessu máli, hvort hann sé sammála þeirri fiskifræði sem þarna kemur fram eða hvort þetta sé e.t.v. enn einn ágreiningurinn sem uppi er innan stjórnarliðsins. Ég er að vísu ekki að halda því fram að það sé nokkur ágreiningur á milli hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. því að eins og þjóð veit, þá eru þeir vinir góðir. En ég segi það, herra forseti, að þegar sjálfur hæstv. forsrh. gefur slíkar yfirlýsingar, þá er það auðvitað svo að menn hafa fyllstu ástæðu til þess að vænta þess að eitthvað komi út úr því. Og nú blasir það við að þrátt yfirlýsingar hv. þingmanna Framsfl. af Suðurnesjum, hv. þingmanna Sjálfstfl. af Vestfjörðum, yfirlýsingar hæstv. sjútvrh., þá er niðurstaðan verri en engin. Niðurstaðan er nefnilega sú sem enginn þeirra þingmanna sem ég hef rætt við hér í dag sagði fyrir kosningar. Það er ekki einn einasti þingmaður í gjörvöllu þingliðinu innan stjórnarandstöðunnar eða í stjórnarliðinu sem sagði kjósendum það fyrir kosningar að eftir kosningar yrði stefnt að því að setja krókaveiðiflotann undir kvóta. Það var enginn hv. þingmanna sem gerði það. Enginn. Og hafi einhver hvíslað því, þá mundi sá hinn sami ekki þora einu sinni að viðurkenna það hér. Staðan er nefnilega þannig að þessi frumvörp sem við erum að ræða í dag ganga þvert á það sem hæstv. forsrh. og margir þingmanna stjórnarliðsins sögðu fyrir kosningar. Þær væntingar sem voru búnar til er ekki að finna hérna. Herra forseti. Þetta frv. er fyrst og fremst um það eitt að takmarka svigrúm krókaflotans, ekki um neitt annað. Það eru aðalatriði málsins. Og ég tel að menn þurfi að skoða það talsvert hvort það sé nú rétt. Menn þurfa líka að skoða þróun þessara mála og velta fyrir sér, hvernig hún er tilkomin. Það kemur fram í greinargerð með þessu frv. á tveimur eða þemur stöðum að það sé svo mikil ofnýtt veiðigeta innan krókabátaflotans að það þurfi með einhverjum hætti að stemma stigu við því að flotinn vaxi og að aflinn aukist enn frekar. Ég get tekið undir þetta að vissu marki. Ég hef sagt það að ég er reiðubúinn til þess að taka þátt í aðgerðum sem frysta flotann í núverandi stöðu. En það eru takmörk fyrir öllu. Í þeirri grein sem hér fjallar um úreldingu, þá verð ég að segja það, herra forseti, að menn hljóta að velta því fyrir sér hvort það sé sanngirni að beita einungis krókabátana svona gríðarlega stífum úreldingarreglum. Það er alveg rétt að það er mikil ónýtt sóknargeta innan flotans. En við skulum ekki gleyma því að það var vegna lagasetningar okkar, það var vegna lagasetningar hins háa Alþingis sem bátunum fjölgaði eins og raun bar vitni milli 1984 og 1991. Það var út af því. Þar voru sjómenn eingöngu að notfæra sér leiðir sem hið háa Alþingi hafði skapað og það er ekki hægt að beita þá of stífum refsingum vegna þess. Það er líka rétt að benda á það, herra forseti, að í gildandi lögum um stjórn fiskveiða segir að það megi gefa út nýtt veiðileyfi ef samsvarandi bátur hverfur úr rekstri. Hæstv. sjútvrh. hefur sjálfur túlkað þetta með þeim hætti að inn í kerfið hafa komið aflmiklir bátar í stað miklu aflminni báta sem hafa horfið út úr kerfinu. Og niðurstaðan hefur auðvitað orðið sú að það hefur verið túlkun stjórnvaldanna sjálfra sem hefur leitt til þess að flotinn hefur aukist svona mikið. Ég segi: Við skulum með einhverjum hætti skapa úreldingarreglur fyrir krókabátaflotann sem eru sanngjarnar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom hérna með dæmi áðan sem mér finnst vera mjög gott þar sem hann m.a. bendir á að það er fullt af sjómönnum, öldruðum og einyrkjum út um allt land sem eiga sína gömlu báta, smáa báta sem samkvæmt þessu verða að engu á tiltölulega fáum árum. Það er nefnilega það. Verða að engu. Hugum nú aðeins að þessu. Þetta ákvæði heitir úreldingarákvæði. En í rauninni eins og það er sett fram er þetta útrýmingarákvæði. Sú regla, sem felur það í sér að á móti hverjum tveimur tonnum sem þarf að úrelda, þá þurfi fjögur tonn, til hvers mun hún leiða? Í dag er meðalstærð krókabátaflotans í kringum 4 tonn, er mér sagt. Og þetta þýðir það einfaldlega að innan skamms tíma, 10, 12, kannski 15 ára, þá hefur annað tveggja gerst að þeim hefur fækkað um helming eða þeir eru allir orðnir 2 tonn. Með öðrum orðum, herra forseti, þeir sem eru á móti krókaflotanum, eins og ég tel hæstv. sjútvrh. vera, --- ég tel að sú stefna sem hann hefur árum saman lagt fram feli það í sér að hann vilji helst skrúfa fyrir þennan flota --- þeir hafa núna með þessu ákvæði sem er að finna í 1. gr. búið til leið sem leiðir til þess að á einhverjum ákveðnum tíma verður flotinn að engu. Ég þekki ekki krókabátaflotann nægilega vel til þess að gera mér grein fyrir því hver líftími bátanna er. En mér er sagt það t.d. að líftími nýju bátanna, sem hæstv. sjútvrh. kallar í anda Kristjáns Ragnarssonar hraðfiskibáta og eru úr plasti, sé í kringum 15 ár. Þeirra meðaltalsaldur er mér líka sagt að sé í kringum 4 ár núna. Það þýðir einfaldlega að eftir 11 ár hefur þeim fækkað um helming samkvæmt þessu ákvæði. Því tel ég þetta ekki vera sanngjarnt. Þetta felur það í sér að innan einhverra ára, kannski eins og hálfs áratugs eða tveggja áratuga, þá er búið að kippa stoðum undan mikilvægum byggðarlögum eins og Borgarfirði eystra, Bakkafirði, Grímsey og suðurfjörðum Vestfjarða og það er einfaldlega ekki það sem ég held að þeir þingmenn í þessum sal sem vilja taka með einhverjum hætti á úreldingu krókabátanna ætluðu sér að gera í upphafi. Það var allt annað. Ég held að menn hafi einfaldlega ekki skilið þetta. Eða er það svo, hæstv. sjútvrh., svo ég varpi til þín vinsamlegri spurningu: Er ætlunin sú að helminga krókabátaflotann með þessum hætti á t.d. 15 árum? Ég hef rætt þetta við ýmsa ágæta menn í liði þingsins og menn segja sem svo: Þessi lög standa ekki til eilífðar. En það er ekki viðhorf sem hið háa Alþingi getur látið bjóða sér. Við getum ekki sett lög sem við gerum okkur sjálf grein fyrir að eru ekki nógu góð vegna þess að við ætlum að breyta þeim eftir einhver ár. Það er baks, það er klúður og svona vinnur ekki hið háa Alþingi.  En sú grein sem mestu skiptir í þessu frv. er 2. gr. og áður en ég kem að meginefni greinarinnar, herra forseti, sem lýtur að því að þvinga krókabátana undir kvóta eða sæta ella hörðum takmörkunum með auknum fjölda banndaga þvert ofan í verkefnaskrá sjútvrh., þvert ofan í orðskýringar hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, þá langar mig að ræða hérna annað tengt mál. Muna menn rétt fyrir kosningar þegar deilur spruttu á Vestfjörðum millum Fiskistofu og krókamanna um það hvort þeim væri heimilt að fara á banndögum og veiða utankvótategundir? Krókabátakarlar töldu að þeir hefðu lagastoð til þess og höfðu lögfræðiálit í fórum sínum, sem að vísu skrifstofustjóri sjútvrn. orðaði svo smekklega í einu dagblaðanna að væri ekki pappírsins virði.  Herra forseti. 2. gr. gengur þvert á yfirlýsta stefnu sem er að finna í verkefnaskrá hæstv. sjútvrh. um að leita leiða við stjórnun, annarra heldur en að fjölga banndögum. Er það svo, hæstv. sjútvrh., að hinn rétti skilningur á frv. sé sá að þær aðrar leiðir sem leitað er til þess að stjórna, sé að setja þá undir kvóta? Er það svo? Ég vildi gjarnan heyra það úr munni hæstv. sjútvrh. í umræðunum í dag. Gera menn sér grein fyrir því hvað það mundi hafa í för með sér ef þetta yrði að lögum? Talsmenn Landssambands smábátaeigenda hafa sagt í fjölmiðlum að þetta þýði að nokkur hundruð sjómenn muni missa atvinnuna. Gerir hv. þm. Egill Jónsson sér grein fyrir því að ef þetta verður að lögum felur það í sér að á gervöllu Austurlandi mun sennilega aðeins einn bátur fá kvóta yfir 50 tonnum? Á Vestfjörðum í kringum 12--13.

Þetta er tóm vitleysa.

Tóm vitleysa, segir hv. þm. Það má fá úr því skorið vegna þess að í hv. sjútvn. hefur verið óskað eftir því að fá upplýsingar um þetta. Ég skil ekki alveg andstöðuna sem virðist lýsa sér í þessu frv. við krókabáta. Mér finnst afar þýðingarmikið að hafa krókabátaflotann sem öflugastan. Hann skapar mika atvinnu. Hann ber að landi ferskasta og besta hráefnið sem fær mesta verðið. Er það ekki svo að á móti hverju einu starfi sem skapast á togaraflotanum, þá skapast 3--4 tonn á krókaflotanum miðað við sama aflamagn? Ég held að þetta hafi verið reiknað út. Ég velti því fyrir mér hvort sú andstaða sem aftur og aftur verður vart við í þeim frumvörpum sem koma frá sjútvrn. við krókabátana geti stafað af því að sérfræðingarnir hjá Hafrannsóknastofnun hafi einhverja sérstaka andúð á krókabátum. Og ástæðan fyrir þessum örlitlu vangaveltum mínum byggist á eftirfarandi: Ég hlustaði á sjónvarp um síðustu helgi þar sem stjórnarformaður Hafrannsóknastofnunar, Brynjólfur Bjarnason, var m.a. að ræða þá þróun fiskveiða sem hann sá fram undan og hann fagnaði því að nú væri kominn upp góður árgangur, árgangurinn frá 1993 sem er eini árangurinn um langt skeið sem er vel yfir meðaltali. Og hann sagði að það yrði dapurlegt að horfa upp á það ef krókabátunum yrði hleypt í þennan árgang þegar hann tekur að vaxa upp og koma á veiðanleg mið. Þetta sýnir mér, herra forseti, að stjórnarformaður Hafrannsóknastofnunarinnar, Brynjólfur Bjarnason, virðist ekki líta svo á að krókabátarnir séu vistvæn aðferð til þess að veiða. Þó að tími minn sé á þrotum langar mig, herra forseti, til að minna á það að árið 1993 hafði Hafró spáð því að 8% af afla þess árs að fjölda til yrðu þriggja ára fiskar, þ.e. fiskar sem vegna aldurs teljast ekki innan skilgreiningarinnar á veiðistofninum. Þegar upp var staðið reyndist þetta vera 24%. Og þegar maður reiknar út úr töflum sjútvrn. þá kemur í ljós að þetta voru 28 þús. tonn sem tekin voru af þriggja ára fiski sem ekki var formlega kominn inn í veiðistofninn. Það þýðir að sennilega hefur verið hent 10--15 þús. tonnum öðrum. Þetta voru að mati stofnunarinnar 20 milljónir fiska. Þeir hafa sennilega verið 30 milljónir ef maður tekur með úrkastið. Og hverjir voru það sem stóðu fyrir þessari rányrkju? Hverjir voru það sem þannig jusu upp ungviðinu? Það var togaraflotinn, herra forseti. Og svo kemur stjórnarformaður Hafrannsóknastofnunarinnar og lætur að því liggja að krókaflotinn veiði með óvistvænum aðferðum. Herra forseti. Það er margt sem ég hef ósagt látið en ég hegg eftir því að tími minn er á þrotum þannig að ég læt þetta nægja í bili.

Nú horfa mál þannig við að fimm hv. þm. óska eftir að veita andsvar við ræðu síðasta ræðumanns og verður forseti að grípa til þeirra ráða að stytta ræðutíma og verður hann ein mínúta.

Herra forseti. Vinur minn, hv. 15. þm. Reykv., nýtur sín greininlega vel í nýju hlutverki. En mér finnst að hann ætti að spara frýjunarorðin í garð annarra þingmanna. Það er ekki nema ár síðan að hann hældi sjálfum sér um fyrir það að hafa skapað þetta banndagakerfi og frambjóðandi Alþfl. í Norðurl. e. skrifaði krókakörlum bréf og sagði: Það á að þakka Alþfl. fyrir að hafa skapað þetta banndagakerfi. Og það var hv. 15. þm. Reykv. sem samdi um þakið á afla krókabáta. Í þessu ljósi, hv. þm., finnst mér staðan vera sú að það fari hálfilla að koma hér og eyða öllum ræðutímanum í frýjunarorð í garð annarra þingmanna. Það er svo stutt síðan að þingmenn Alþfl., undir forustu hv. 15. þm. Reykv., höfðu forustu um þá niðurstöðu sem allir eru sammála um í dag, ári síðar, að þurfi að gera verulega bragarbót á og þingmenn núverandi stjórnarflokka eru að leggja hér fram tillögur um að bæta úr. Við þessar aðstæður ætti hv. þm. ekki að vera með stór frýjunarorð í garð annarra samþingsmanna.

Herra forseti. Ég kunni ágætlega við mig í sambúðinni með hæstv. sjútvrh., en ég verð að fallast á það að ég kann ekkert síður við mig í því nýja hlutverki sem ég gegni um þessar mundir sem er aðallega formaður heilbr.- og trn. Það er hins vegar rangt hjá hæstv. sjútvrh. að ég hafi hrósað mér af því að hafa sett upp þetta aflahámark eða banndagakerfi eins og það var gert. Ég kann að hafa hrósað mér af því að hafa staðið í ístaðinu og staðið í slag við hæstv. sjútvrh., en ég hrósaði mér aldrei af þessu vegna þess að ég skammaðist mín fyrir það. Staðreyndin var einfaldlega sú, eins og ég hef margsinnis viðurkennt, að ég komst ekki lengra með hæstv. sjútvrh. heldur en þetta. Hann var bara það öflugur þá. Hann er enn öflugri núna. Ég komst þó nógu langt, hæstv. sjútvrh., eins og þú manst frá kvöldinu þegar þú skelltir frv. um að setja alla smábátana á kvóta fram á skrifborðið. Það fór aldrei lengra heldur en á skrifborðið. Svo dróstu það upp núna þegar þú varst orðinn sjútvrh. með einhverjum allt öðrum mönnum sem þú hefur miklu betur tök á heldur en þeim ágæta manni sem þú áttir þá í höggi við.

Herra forseti. Ég ætla að minna vin minn, hv. 15. þm. Reykv. á að hann eyddi upphafi ræðu sinnar í það fyrst og fremst að gera þingheimi grein fyrir því að það var hann sem beygði sjútvrh. fyrir einu ári síðan til þess að skapa þetta krókakerfi sem allir eru sammála um að nú þurfi að breyta. Og það var frambjóðandi Alþfl. í Norðurl. e. sem skrifaði krókakörlum bréf og sagði: Þið eigið að syngja Alþfl. lof og prís fyrir þann mikla sigur sem við unnum að skapa þessa paradís á jörðu sem krókakerfið er. Og svo á að koma núna og flytja hér ræður með frýjunarorðum í garð annarra þingmanna. Ég bið góða vini mína eins og hv. 15. þm. Reykv. að breyta svolítið um stíl í þessu efni jafnvel þó að honum líki vel veran í stjórnarandstöðunni. Og ég ætla ekki að verða til þess að stytta það gleðitímabil fyrir hv. þm.

Herra forseti. Kannski á ég að bera ábyrgð á bróður mínum. Kannski á ég að bera ábyrgð á því sem aðrir þingmenn hafa skrifað um þann slag sem tekinn var við hæstv. sjútvrh. Hitt er það að ég hef aldrei hrósað mér af því að hafa unnið sigur á hæstv. sjútvrh. vegna þess að ég held að hann sé ósigrandi í þessu máli. Ég vann aldrei neinn sigur í baráttu minni við hæstv. sjútvrh. Það var í besta falli bræðrabylta. Hann er að eflast, hann virðist vera ósigrandi. Það er alveg sama þó að það komi nýir þingmenn inn í þingflokkinn hjá honum sem eru yfirlýstir andstæðingar aflamarksins og eru miklu harðari heldur en ég. Það er alveg sama hvað það koma öflugir menn, hann hefur í fullu tré við þá alla. Ég er að komast á þá skoðun að það sé ekki hægt að sigra hæstv. sjútvrh. í þessu máli. Mér tókst fannst það aldrei.

Herra forseti. Ég þakka hv. 15. þm. Reykv. fyrir skemmtilega og afar ljóðræna ræðu, en ég kann hins vegar ekki við það í ræðu hans að hann mistúlki orð hæstv. forsrh., sameiginlegs vinar okkar, þegar hann gefur í skyn að hann hafi lofað 10 þús. tonnum til viðbótar við afla krókabátanna. Auðvitað vitum við það öll að 10 þús. tonn munu ekki skipta sköpum við fiskveiðistjórnunina. En 10 þús. tonn til krókabátanna, 10 þús. tonn til smábáta á aflamarki, 10 þús. tonn til vertíðarbátanna, 10 þús. tonn til ísfisktogaranna og 10 þús. tonn til frystitogaranna, þegar það allt kemur saman þá mun það skipta sköpum um fiskveiðistjórnunina. En þar sem hv. þm. eyddi nærri 40 mínútum í það að fara yfir víðan völl og skoðanir annarra þingmanna á þessu frv., þá sleppti hann því að nefna það nokkuð hvernig hann eða hans flokkur mundi taka á málinu ef okkur hefði borið sú gæfa að vera áfram saman í stjórnarmeirihluta. Og þar sem hann kvartaði yfir því að hann hefði ekki haft nægan tíma hér áðan til þess að gera grein fyrir því, þá vil ég biðja hann um að gera það í andsvari.

Herra forseti. Fyrst varðandi það sem hv. þm. sagði um ummæli hæstv. forsrh. Hv. þm. verður að gera sér grein fyrir því að orð hæstv. forsrh. hafa mikla vigt. Ég las orðrétt þau ummæli sem Morgunblaðið hafði eftir hæstv. forsrh. og á grundvelli þeirra ummæla er alveg ljóst að krókaveiðimenn gátu gert sér vonir um tvennt: Að það yrði slakað til banndögum og það yrði slakað til aflaviðmiðinu líka. Að því er varðar stefnu mína og Alþfl. í sjávarútvegsmálum, þá er hún of flókin og viðamikil til þess að það sé hægt að koma með hana hér í örstuttu andsvari. En eins og ég gat um í ræðu minni mun hún koma fram síðar í umræðum hér í dag vegna þess að enn á eftir að flytja 40 mínútna ræðu.

Hæstv. forseti. Ég harma það að hv. þm. skyldi ekki geta gert grein fyrir stefnu flokks síns í þessu máli því ég er á mælendaskrá hér á eftir þar sem ég mun gera grein fyrir mínum skoðunum og það hefði skipt máli fyrir mína ræðu eða það sem ég mundi fjalla um hvaða brtt. við gætum hugsanlega átt von á og það mun einfaldlega þýða það að ég verð að bíða eftir því að fá að heyra seinni 40 mínútna ræðu hv. þm. og vonandi verður hún eins ljóðræn og sú fyrri. En varðandi það sem hv. þm. nefndi um ummæli hæstv. forsrh., þá fór hann enn með sömu rangtúlkanirnar, sem ég fullyrði að eru rangar, og ég ætla að biðja hann um að fara ekki aftur með þessar rangtúlkanir í hinni seinni 40 mínútna ræðu sinni.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði hér áðan að mér heyrðist að þingmenn Framsfl. hefðu hótað mér sérstaklega. Það er ekki rétt. Þingmenn Framsfl. hafa aldrei hótað mér í þessu máli. Hins vegar hafa flokksmenn haft samband við mig, það er rétt að þeir hafa haft samband, og lýst því yfir að þeir væru ekkert sérstaklega ánægðir með áherslur okkar framsóknarmanna í Reykjanesi, enda erum við með nýjan lista, nýtt fólk. Og þó það nú væri að nýtt fólk kæmi með nýjar hugmyndir. Þó að maður hafi fengið ákveðin skilaboð um það að aðrir flokksmenn væru ekki ánægðir með þetta þá létum við það ekki aftra okkur. Við héldum samt áfram og ræddum um okkar skoðanir sem þið öll vitið hvernig voru. Hins vegar vil ég líka segja það að okkar framganga í þessu máli varð þó þess valdandi að það er ekki sett þorskaflahámark á alla. Það er þó val og það er m.a. okkur framsóknarmönnum í Reykjanesi að þakka.

Herra forseti. Það ber að taka undir að það er rétt hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að það er framsóknarmönnum að þakka að það eru ekki allir krókabátar settir undir krókahámark samkvæmt tillögu hæstv. sjútvrh. Ég vil líka biðja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur afsökunar. Það er alveg hárrétt ábending sem hún kemur hér með. Í DV sem ég las upp úr og segir í fyrirsögn: ,,Stefán og Jóhannes mótmæla tillögunum. Tel mig hafa fengið hótanir, segir Siv Friðleifsdóttir``. Ég tók það svo að þetta ætti við þessa hv. þm. en þegar ég les textann þá ég sé að það kemur ekki skýrt þar fram. Ég bið hana afsökunar á þessu.

Virðulegi forseti. Nú er upprunnin sú stund að hv. 15. þm. Reykv., minn gamli vopnabróðir í slagnum um fiskveiðistjórnarmálin, er mættur til þings með sitt dýrmæta úrklippusafn. En því miður, virðulegi forseti, voðalega fátt annað því að þó að hv. þm. hafi að vísu upplýst okkur um það að á 32 ára námsferli hafi sannarlega tekist að kenna sér að lesa, og ég, virðulegi forseti, get staðfest það hér með að hv. þm. les prýðilega þó að vísu hafi komið fram áðan að hann er ekki mjög vel læs á allt sem stendur í Dagblaðinu, þá var óskaplega fátt annað í ræðu hans. Ég átti satt að segja von á því að hv. þm. hefði einhverjar skoðanir í málinu. Ég tók eftir því fyrr á þinginu að aðrir þingmenn Alþfl. hafa nú tekið upp vörnina í sjávarútvegsmálum fyrir flokkinn en hv. 15. þm. Reykv. Þess vegna var ég að vona að hv. þm. mundi reyna að ná vopnum sínum í 40 mínútna ræðu sinni og sýna það að hann hefði einhverja skoðun í málinu. En því miður, virðulegi forseti, hefur komið á daginn að hv. þm. er vel læs, hv. þm. á úrklippusafn og ég óska honum til hamingju með hvort tveggja.

Virðulegi forseti. Það er engin ástæða til þess að gera hv. 15. þm. Reykv. meira tortryggilegan en efni eru til. Ég veitti því athygli að í hans ræðu komu fram tvö efnisatriði og þau eru bæði þess eðlis að það er hægt að skýra þau nánar í andsvari. Hv. þm. var tíðrætt um hagkvæmni í togaraútgerð og smábátaútgerð og hann var með tilvitnanir í þeim efnum. Ber að skilja orð þessa hv. þm. með þeim hætti að það eigi að færa afla frá togaraútgerðinni t.d. til smábátaútgerðarinnar til að bæta úr sárri neyð þeirra mörgu krókabáta sem í þann pott sækja? Svo skal ég koma með aðra spurningu sem er enn þá einfaldara fyrir hv. þm. að svara því að hann hefur státað af því að eiga tillögur að því aflamarki sem krókabátar sækja í. Er það svo að það sé skoðun og tillögur hv. 15. þm. Reykv. að það eigi að bæta í þann pott 21.500 tonnum og hvað þá miklu marki?

Herra forseti. Fljúgast nú þeir á sem síst skyldi þegar hv. þm. Egill Jónsson krefur mig svara og hefur sína kesju á lofti.

Þetta eru bara spurningar.

Já, svarið við fyrri spurningunni er þetta: Spurt er hvort það eigi að flytja afla frá frystitogurunum yfir á bátaflotann.

Og tillögur ræðumanns?

Það er nú svo að stefna Alþfl. lá fyrir í aðdraganda kosninga. Þar sagði m.a. að allur viðbótarkvóti sem kynni að koma á næstu árum, og hæstv. sjútvrh. upplýsti að hann mundi koma innan þriggja ára, ætti að fara yfir á bátaflotann. Hitt er það líka að ég er sammála því stefnumiði sem kemur fram í einu bráðabirgðaákvæði í frv. hæstv. sjútvrh. að gera einmitt þetta því þar er það lagt til. Ég tel reyndar að þar sé ekki gengið nógu langt. En svarið almennt er það að ég tel að það sé fyllilega réttlætanlegt og það er það sem hæstv. sjútvrh. er að gera. Varðandi það síðan hvort hækka eigi aflamarkið eða viðmiðunarmarkið hjá krókabátunum  í rauninni í þeim forsendum sem Hafró hefur sjálft lagt upp. Það eru ekki fiskifræðileg rök til þess að mótmæla því að auka úthlutun um það. Ég er ekki að segja að það eigi allt að fara til krókabátanna. Ég tek það líka fram að það eru pólitísk rök sem mæla gegn því e.t.v. en ekki fiskifræðileg.

Herra forseti. Okkur nýjum þingmönnum lærist senn ýmislegt sem gerist á hv. Alþingi. Eftir umræður morgunsins eru okkur smám saman að lærast þau boð og þær vinnureglur sem gilda hjá mörgum hv. stjórnarandstöðuþingmönnum. Formúlan virðist vera m.a. samsett af því að í ræðum þeirra skal skemmtigildið hafa ákvæðið vægi og það segja mér reyndir menn að því fleiri áhorfendur sem eru á þingpöllum þeim mun meira vægi skuli skemmtigildið hafa. Þá verður þess nokkuð vart að í málflutningi stjórnarandstöðu skuli krydda skemmtigildið með einföldun mála, heppilegum útúrsnúningum og því að gera mönnum upp skoðanir. Síðan bætast við nokkrar málefnalegar umræður. Þetta er mjög lærdómsríkt fyrir okkur nýja þingmenn. Þá hefur okkur líka lærst að fas manna breytist við að fara úr því að sitja sem stjórnarþingmenn og gerast stjórnarandstöðuþingmenn. Verður það öllu kærulausara, ábyrgðarminna virðist vera, þegar þingmenn hafa gengið yfir til stjórnarandstöðu og þeim mun meir breytist fasið hafi menn gegnt ráðherrastöðu áður. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þá ofurtrú sem hann hefur tekið á framsóknarmönnum í Reykjanesi og er gott til þess að vita að við eigum hauk í horni þar sem Össur er. Þá vil ég líka nota tækifærið og þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir stílfræðilegar rannsóknir, þær sem hann kynnti okkur í morgun. Ég þakka honum fyrir þær heimildarannsóknir sem hann hefur stundað og kynnt okkur í morgun. Ég þakka honum fyrir þá sálusorg og umhyggju sem hann sýnir þingmönnum Reykjaness og Vestfjarða og ég þakka honum siðbótartalið. En ég sakna málefnalegrar umræðu um sjávarútveg og þykir mér ástæða til að hún sé tekin upp með málefnalegri hætti og með minna skemmtanagildi því hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða. Það má ljóst vera að gildandi lög um fiskveiðar eru svo viðkvæm að engu skiptir hvað gert er eða hvað ekki er gert. Viðbrögð munu ávallt verða hörð. Þróun síðustu tveggja vikna ber þess og merki. Það hefur mátt lesa í fjölmiðlum, það hafa upplýst okkur nokkrir hv. þm. í ræðum sínum í morgun. Og vissulega er innan stjórnarflokkanna beggja ágreiningur og vissulega er ágreiningur á milli flokka og innan flokka hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Það má spyrja: Hvers vegna skyldi þessi ágreiningur vera? Hvers vegna skyldu vera uppi svo margar ólíkar skoðanir og mörg ólík sjónarmið? Það skyldi þó ekki vera vegna þess að þingmenn koma úr ólíkum áttum, ólíkum kjördæmum þar sem hagsmunir eru ólíkir. Því miður virðist mikil togstreita og á stundum fjandskipur ríkjandi á milli þessara hagsmunahópa. Þar nægir að nefna krókakarla sem við Reyknesingar ekki síður en aðrir höfum rætt við marga. Þeir hafa margar skýrar skoðanir og afdráttarlausar á því hvað hentugt er við fiskveiðar og stjórnun fiskveiða. Hitt vitum við að togarajaxlar margir kynna allt önnur sjónarmið og báðir þessir hópar telja hinn á stundum óalandi og óferjandi. Skyldu vera mjög lík sjónarmið hjá togaramönnum sem veiða með flottroll á stærð við fótboltavöll í opnun og netamanna eða línumanna? Hér hafa verið kynnt m.a. af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að sjónarmið Reyknesinga, sjónarmið Vestfirðinga, Sunnlendinga og fulltrúa einstakra landshluta eru mjög ólík. Við vitum að afstaða fiskvinnslunnar innbyrðis og til sjómanna er nokkuð misvísandi. Við vitum að afstaða manna til þess hvort skipa skuli upp öllum afla á markaði eða ekki er ólík og um það er nú tekist í harðri sjómannadeilu. Það er líka mikið áhyggjuefni að á milli fiskifræðinga og sjómanna ríkir miki togstreita og fjandskapur. Enginn dregur í efa menntun fiskifræðinga og enginn dregur í efa þá reynslu og þekkingu sem sjómenn hafa af hafinu og lífríki þess. En það hlýtur að vera áhyggjuefni að nánast fjandskapur skuli ríkja á milli þessara hópa og hlýtur að vera verðugt viðfangsefni að leiða þessa hópa saman sem í raun eru samherjar en ekki andstæðingar. Svona má áfram telja en þessir ólíku sjónarmið endurspegla þingmenn og því er von að ólík sjónarmið komi fram meðal þeirra innan þingflokka, milli þingflokka, milli stjórnarflokka og stjórnarandstæðinga. En þetta eru viðkvæm mál og það er skylda okkar að ræða þau af fullri alvöru en beina skemmtigildinu út á aðra staði, þorrablót eða því um líkt. Umræðan núna snýst um tvennt: Hún snýst í fyrsta lagi um aðgerðir gagnvart krókabátum. Hún snýst í öðru lagi um það að bæta þeim bátum, hinum hefðbundnu vertíðarbátum, sem hafa orðið fyrir mestri skerðingu í aflamarki. Og í þriðja lagi, sem lítið hefur verið rætt um og lítið gert úr einkum af hv. stjórnarandstæðingum, aðgerðir til lengdar. Það ætti hv. stjórnarandstæðingum sem hér hafa talað að vera kunnugt að kjörtímabil er fjögur ár og það eru þess vegna nokkuð fljótfærnislegar ályktanir að kveða upp salómonsdóm núna þrátt fyrir að í verkefnaskrá hæstv. ríkisstjórnar komi fram yfirlýsingar um aðgerðir til lengdar. Við erum fyrst og síðast að tala um í dag nauðsynlegar breytingar á lögum um fiskveiðar vegna þess að málið er aðkallandi gagnvart krókabátum og vertíðarbátum. Útgangspunkturinn er sá að fisk vantar í sjóinn. Væri meiri fiskur í sjónum þá fengju líklega allir bátar nóg og þá trúi ég því að þeir ágætu krókakarlar sem hér voru á þingpöllum í morgun væru frekar á sjó en að hlusta á ræður þingmanna. Meginmarkmiðin eru tvö, annars vegar það að vernda fiskstofna gagnvart ofveiði þannig að afkomendur okkar geti líka nýtt þá. Hitt markmiðið er hámarksnýting þeirra stofna sem eru í sjónum. Það er með öðrum orðum verndunarsjónarmið og hámarksnýting. Á þessu sviði í alþjóðaumræðu teljast Íslendingar vera til fyrirmyndar. Við þurfum ekki annað en líta til þess sem hefur gerst á grunnmiðum við Færeyjar. Það nægir að nefna hvað gerst hefur við Nýfundnaland, það nægir að nefna það sem hefur gerst við Eystrasalt og þannig má áfram telja. Það hefur orðið hrun fyrst og fremst vegna þess að stjórnvöld í þeim löndum hafa ekki borið gæfu til að ná stjórn á fiskveiðum. Aðrar þjóðir líta til verndunaraðgerða okkar Íslendinga en við vitum það, sem þeir hugsanlega vita ekki, að þær eru og hafa verið sársaukafullar en það er ljós í myrkrinu, má segja, og nýlegar fréttir í tilkynningu frá Hafrannsóknastofnun benda til þess að við séum nú að ná okkur upp úr því sögulega lágmarki sem við höfum verið í um hríð einkum hvað varðar þorskstofninn. Þeir tala jafnvel um að innan fárra ára, jafnvel tveggja ára, þá geti þorskveiðikvótinn orðið um 200 þús. tonn og trúi ég því að þá muni verða annað hljóð meðal sjómanna og þess fjölda fólks sem starfar við fiskvinnslu. Spurningin er um það að þrauka. Ef við lítum aðeins á það ákvæði frv. sem snertir krókabáta sérstaklega þá er rétt að hafa það í huga að verði ekkert að gert þá standa gildandi lög og þá munu banndagar nálgast 300 og þar með er rekstrargrundvöllur fyrir þá krókabáta horfinn. Það hefur ekki gengið að halda uppi eftirliti. Sá pottur sem þeim var ætlað að veiða er kominn langt fram úr eðlilegum afla að því er fiskifræðingar telja. Grundvöllurinn fyrir þessu kerfi virðist með öðrum orðum brostinn og við því þarf að bregðst. Það þarf að bregðast við því þannig að sjómenn á krókabátum geti stundað sína atvinnu af nokkru öryggi, bæði rekstrarlegu öryggi og líka hvað varðar líf þeirra. Þá er það spurningin um leiðir og það er þar sem málið fyrst og fremst veldur deilum. Það hefur komið fram í umræðum hér og það hefur komið fram í fjölmiðlum að upphaflegar hugmyndir fólu í sér að setja alla krókabáta á aflamark. Ýmsir stjórnarþingmenn gátu ekki sætt sig við það, það má öllum vera ljóst, og færðu fyrir því ýmis rök, ekki síst rök sem krókakarlar sjálfir hafa kynnt. Þau ber að virða. Þá hefur líka verið uppi það sjónarmið að setja krókabáta á róðrardagakerfi sem og er vilji þeirra. Það er hið æskilegasta form að flestra mati. En það eftirlitskerfi sem róðrardagarnir þurfa að byggjast á virðist ekki vera tilbúið hvort það er handstýrt, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi hér áðan, eða hvort það fer um gervihnött. Það sem málið snýst um er að þrauka, vil ég líta á, þar til eftirlitskerfið er tilbúið. Það má búast við að það verði tilbúið innan árs og jafnvel í haust og hvað gerum við þangað til? Frv. felur í sér að siglt sé milli skers og báru, þess að fara á róðrardagakerfi og þess að setja á banndagakerfið, að menn megi velja. En ég vil vekja athygli á því, sem ekki hefur komið fram, að frv. á að fela í sér að kvóti er ekki framseljanlegur eins og áður hefur reyndar verið kynnt. Frv. felur í sér bæði kosti og galla og það eru þeir kostir og gallar sem munu verða ræddir í sjútvn. Ég vil nefna nokkra vankanta sem menn hafa kynnt. Hvað varðar aflamarkið þá eiga bátar að hafa þess kost að velja tvö af bestu bestu þremur aflaárum. Þar hefur réttilega verið bent á að Austfirðingar eiga engin tvö góð ár af síðustu þremur jafnvel þó lengra væri leitað þannig að aflamarksleiðin hentar þeim afskaplega illa. Menn hafa bent á ákveðna tortryggni við að setja alla báta á aflamark og benda m.a. á reynslu úr öðrum tegundum veiðiskipa, fækkun þeirra. Menn hafa jafnvel gerst svo djarfir að tala um útrýmingu trillubáta. Það er ekki markmið frv. og tel ég að enginn þingmaður gangi með þær hugmyndir. Á það hefur verið bent að samkvæmt frv. og miðað við reynslu yfirstandandi fiskveiðiárs geti banndagar orðið allt að 229 og menn benda á að þar með bresti rekstrargrundvöll fyrir mörgum bátum og það þýði gjaldþrot þeirra fjölskyldna sem að þeim standa. Á það hefur líka verið bent í gagnrýnisskyni að meðan beðið er eftir eftirlitskerfi sé óeðlilegt að mönnum sé gert að taka afstöðu til þess núna að fara yfir á aflamark en eiga ekki þaðan afturkvæmt þegar eftirlitskerfið er tilbúið. Vissulega eru það nokkuð haldgóð rök og má segja að forsendur hvað þetta snertir séu hæpnar. Menn hafa bent á það og ugglaust nokkuð réttilega að ekki hefur verið haft nægjanlegt samráð við þá sem þessa atvinnugrein stunda, en því má til svara að hv. sjútvn. hefur þegar fjallað um það á fundi sínum í gærmorgun að boða til sín m.a. fulltrúa frá Landssambandi smábátaeigenda. Þannig má áfram telja. Grundvallaratriðið er það að við ætlum að reyna að halda stjórn á fiskveiðum, binda pottinn 21.500 lestir og síðan er það spurningin um útfærsluna. Ég trúi því að það sé spurningin um að þrauka í eitt ár og koma þá veiðistjórn sem snertir sérstaklega krókabáta í fastar skorður því að á því má vekja athygli að nauðsynlegt er koma á festu í þessu kerfi sem öðrum kerfum, festu sem skapar öryggi fyrir þá sem veiðarnar stunda og festu sem skapar rekstrargrundvöll og rekstrarskilyrði fyrir útgerðir þessara smábáta. Útfærslan er ekki einföld. En það er verkefni sjútvn. að skoða þessa útfærslu nánar. Ég vil þá víkja aðeins að hinu meginatriðinu í frv. og það eru bættar heimildir til handa aflamarksbátum. Það þarf ekki að útskýra þær nánar, það hefur verið gert hér í morgun, en ég vil vekja athygli á því að gert er ráð fyrir því að enginn bátur fái meira en nemur 10 tonnum. Það felst einmitt í því að koma til móts við vertíðarbáta og vil ég vekja athygli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar á því að bátur og bátur er sitt hvað. Framsóknarmenn í Reykjanesi töluðu einmitt um það að auka veg báta, bæði smábáta og ekki síður hinna hefðbundnu vertíðarbáta sem skipta miklu máli í sjávarútvegi margra byggða. Það er akkúrat það sem verið er að gera með þessu ákvæði um úthlutun 5.000 smálesta og binda þær við hámark 10 tonn. Þannig mun það nýtast best þessum hefðbundnu vertíðarbátum. Þetta eru þau tvö meginatriði sem auðvitað eiga eftir að koma til frekar umræðu í sjútvn. En mér þykir ástæða til að benda á aðra þætti sem hafa ekki komið fram í umræðunni. Það má á stundum halda að umræða um sjávarútvegsmál snúist eingöngu um krókaveiðar en í umræðunni í morgun hefur aldrei verið minnst einu orði á tengsl útgerðar, fiskveiða, við fullvinnslu sjávarafla, við vinnsluna. Það hlýtur að þurfa að skoða fiskveiðar í þessu samhengi. Aflinn kemur úr sjónum, hann fer á land og hvað verður um hann þar? Það er einföldun að líta einungis til eins þáttar af mýmörgum sem tengjast sjávarútvegi, bæði fiskveiðum og fiskvinnslu. Það hefur ekki verið rætt hér enda ugglaust ekki ætlunin en það er eitt af langtímaverkefnum hæstv. ríkisstjórnar. Það hefur heldur ekki komið fram hér að sum byggðarlög í landi okkar byggja afkomu sína nánast eingöngu á ísfisktogurum. Aflaheimildir sumra þessara ísfisktogara eru minni en aflahæstu krókabáta og alvarlegast er að útgerð þessara ísfisktogara hefur verið rekin með tapi um árabil. Hvað felur það í sér? Hvaða hætta felst í því að á sama tíma og ísfisktogarar eru reknir með tapi árum saman, undirstaða í nokkrum sjávarútvegsplássum, eru frystitogarar reknir með hagnaði? Felst ekki einmitt ákveðin hætta í því að útgerð þessara ísfisktogara leggist niður og aflaheimildir þeirra færist yfir til frystitogara? Þar með er verið að færa úr landi atvinnu, þar með er verið að leggja niður undirstöðu að tilveru ýmissa sjávarplássa hér á Íslandi. Á þessu þarf að taka, á þetta hefur ekki verið minnst einu orði í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram. Hvert stefnir með þessu? Það er verkefni þess þings, sem á eftir að koma saman í haust að skoða sjávarútvegsmálin í víðara samhengi heldur en er til umræðu hér á stuttu vorþingi. Umræðan ber þess merki og mun bera þess merki að hagsmunir eru afskaplega ólíkir. Rétt er að undirstrika að krókabátar eiga tilverurétt, m.a. vegna þess að mörg byggðarlög í landinu byggja tilveru sína á krókabátum. Það er líka rétt að árétta það að ísfisktogarar og hefðbundnir vertíðarbátar eiga sama tilverurétt en áherslan á þessar ólíku tegundir veiðiskipa er ólík eftir byggðarlögum og eftir kjördæmum. Sé ætlunin að leggja af byggðir á Íslandi eiga menn einfaldlega að setja það markmið skýrt fram. Ég trúi því ekki að nokkur hv. þm. hafi vilja eða löngun til þess að leggja af byggðir á Íslandi. Sé svo eiga menn að hafa þann kjark að koma og segja þá skoðun sína úr þessum ræðustóli. En sé það ætlunin að verja byggðir landsins þarf að skoða tilverurétt allra tegunda veiðiskipa en ekki að hampa endilega einni tegund umfram annarri í einhverju vinsældum. Það þarf að virða tilverurétt þeirra allra. Það er meginverkefni okkar. Það er það verkefni sem sjútvn. mun fjalla um og það er það verkefni sem hv. Alþingi ber að fjalla um. Það gera menn ekki með útúrsnúningum. Það gera menn ekki með því að láta skemmtigildið ráða en menn þurfa samt ekki að gerast leiðinlegir og trúi ég seint að hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerist leiðinlegur.

Herra forseti. Eftir öll stóru, þungu orðin sem féllu í nýliðinni kosningabaráttu, eftir allar heitingarnar sem skyldu nú afla atkvæða og gerðu það áreiðanlega er erfitt að velja orð yfir þann bastarð sem hér er til umræðu. Kannski var óþarfi að búast við öðru en einhverju í þessa veru. Kannski er það borin von að menn geti náð samkomulagi um vitræna niðurstöðu þegar svo ólík sjónarmið vegast á, þá verður niðurstaðan málamiðlun sem enginn er í rauninni sáttur við. Svo mikið er víst að lítið sér hér stað þeirra djörfu sjónarmiða sem hinir ungu, fersku frambjóðendur kynntu í kosningabaráttunni eins og frambjóðendur Framsfl. í Reykn. kynntu sig gjarnan á fundum með kjósendum. Þær hugmyndir, sem þeir kölluðu nýjar áherslur í sjávarútvegi, voru óneitanlega talsvert á skjön við það sem forustan hefur aðhyllst og þrátt fyrir litla hrifningu á þeim bæ fengu hinir ungu, fersku frambjóðendur að halda sínu fram nokkurn veginn óáreittir og uppskeran í Reykjanesi varð í samræmi við það í kosningunum. Árangurinn verður hins vegar ekki séður í þeim þingmálum sem eru til umræðu hvernig sem svo reynt er að klóra í bakkann. Því miður því að mér leist vel á ýmislegt í hugmyndum þeirra enda voru þær býsna nálægt stefnu Kvennalistans og miklu nær henni en stefnu Framsfl. En það gildir svo sem einu því að nú eru þessar hugmyndir komnar undir stól. Eða hvað er orðið af hugmyndunum um að ýta togurum lengra frá landi, banna flottroll, fækka togurum, skylda allan afla á markað, efla rannsóknir? Þetta og ýmislegt fleira átti að styðja raunhæfa þróun í sjávarútvegi Íslendinga eins og það var orðað. Þingmenn Framsfl. í Reykjanesi hafa nú fengið að reyna að sitthvað er kosningabarátta og þingmennska og má kannski segja um það eins og hv. síðasti ræðumaður sagði um muninn á því að vera í stjórn og stjórnarandstöðu. Umræðan um fiskveiðistjórnun snýst oftast og mest um smábátaútgerðina. Það sannar reynslan enda á hún stöðugt í vök að verjast og enn er verið að taka á þeim vanda. Sú áhersla er að mörgu leyti eðlileg því að sú mikla kvótaskerðing, aðallega í þorski, sem orðið hefur á undanförnum árum, hefur bitnað harkalega á smábátasjómönnum sem geta ekki sótt á fjarlæg mið eða í nýjar tegundir á sama hátt og sjómenn á stærri skipum. Á þetta hafa kvennalistakonur ítrekað bent og viljað taka aukið tillit til aðstæðna smábátasjómanna. Ástæðan er auðvitað ekki eingöngu sú að smábátaútgerðin á ekki sömu kosta völ og stórútgerðin og hún er heldur ekki sú að smábátaeigendur eru dálítið háværir og ötulir í hagsmunagæslu sinni en það eru reyndar fleiri í hinum ýmsu greinum sjávarútvegsins. Margar ástæður eru fyrir því að við kvennalistakonur teljum rétt og skynsamlegt að tryggja og efla hag smábátaútgerðar. Ég ætla að nefna nokkrar. Í fyrsta lagi skila smærri bátarnir, og þá fyrst og fremst dagróðrarbátarnir, yfirleitt mjög góðu hráefni á land og líklega jafnbesta hráefni sem á land berst. Nú þegar Íslendingar eru loksins farnir að átta sig á mikilvægi gæða fremur en magns í sjávarútvegi sem og öðrum greinum þá ætti ekki að þurfa að hafa fleiri orð um þann þátt. Í öðru lagi tryggja veiðarfæri smábátanna betri umgengni um auðlindina en hin mikilvirku, botndregnu veiðarfæri stærri skipa og þetta er mjög mikilvæg ástæða og kannski sú almikilvægasta. Það hlýtur að vera meginmarkmið með stjórnun fiskveiða að vernda þá auðlind sem sjávarútvegurinn hvílir á. Það verður því ekki ofmælt um þetta atriði og það er ekki síst af þeirri ástæðu sem er brýnt að ýta skipum yfir ákveðnum stærðarmörkum og með stórvirk veiðarfæri af grunnsjávarmiðunum. Það er jafnframt brýnt og nauðsynlegt að stórauka rannsóknir á áhrifum stórvirkra veiðarfæra á lífríkið en það er mörgum áhyggjuefni hversu lítið er vitað um þau áhrif. T.d. er spurning hvort ástandið á humarmiðunum, sem er nú mörgum áhyggjuefni, megi ekki rekja til óvarlegrar umgengni af þeim toga sem hér var nefnt. Í þriðja lagi má færa rök fyrir því að smábátaveiðar séu fjárhagslega hagkvæmari. Fastur kostnaður við veiðar er meiri hjá stórum skipum en litlum og smábátaútgerð er þannig hagkvæmari þegar lítið er til skiptanna. Einnig má minna á það atriði þegar byggð og þróun byggðar hvílir nánast á einu atvinnutæki, einum togara og einu frystihúsi. Ef þau atvinnutækifæri bregðast, sem lítið eða meðalstórt byggðarlag hefur byggt sína lífsafkomu á, og atvinnutæki eru seld burtu er það mikið áfall fyrir fólkið sem stendur eftir atvinnulaust. Hér gildir það enn eina ferðina hversu óskynsamlegt er að hafa öll eggin í sömu körfunni. Það er betra að hafa fiskiskipin fleiri en færri og helst af ýmsum stærðum og gerðum. Í fjórða lagi má færa rök fyrir því að smábátaútgerðin skapar meiri og stöðugri atvinnu og meiri möguleika á fjölbreyttri vinnslu. Við skulum heldur ekki gleyma mannlegu hliðinni. Smábátaútgerðin fellur um margt betur að félagslegum þörfum og ræktun fjölskyldulífs og mannlífs almennt. Það er því á margt að líta og margvísleg rök sem hníga að því að taka ríkulegt tillit til smábátaútgerðar, jafnvel á kostnað stórútgerðar sem hefur reyndar allt aðra og fleiri möguleika til að bæta sér upp aflaskerðingu, betri möguleika að sækja á önnur og fjarlægari mið og nýjar tegundir. Nú eru átta ár síðan við kvennalistakonur settum fram stefnu okkar um byggðakvóta sem fáir tóku reyndar undir í fyrstu en æ fleiri hafa hallast að á síðari árum. Það er bjargföst skoðun mín að ýmislegt væri öðruvísi í sjávarútvegi núna ef á þau sjónarmið hefði verið hlustað og tekið undir þau fyrr. Við erum enn þá þeirrar skoðunar að veiðiheimildir beri að tengja byggðarlögum, a.m.k. að hluta og það verður að horfa til sjálfbærrar þróunar og byggða- og atvinnuþróunar í landinu þegar veiðistjórnunin er skipulögð. Auðvitað hefur margt gerst á þessum átta árum og hugmyndir okkar hafa breyst og þróast. Við teljum að skipta eigi miðunum í grunnsjávarmið og djúpsjávarmið þar sem grunnsjávarmiðin væru nýtt af íbúum nærliggjandi svæða og skip með stórvirk veiðarfæri fengju ekki leyfi til að veiða á grunnsjávarmiðum. Það þarf að rannsaka áhrif veiðarfæra á fiskimiðin og fiskstofnana og það þarf að ýta undir veiðar með vistvænum veiðarfærum. Reyndar vitum við ekki einu sinni nóg til þess að geta fullyrt að tiltekin veiðarfæri séu vistvænni en önnur en þar eru að vísu krókarnir undanskildir. Þá er mjög nauðsynlegt að gera tilraunir með friðun þekktra hrygningarstöðva í nokkur ár og hefur því miður lítið verið komið inn á þau mál hér núna. Þetta eru svona í örfáum stórum dráttum þær áherslur sem við hefðum vijað sjá og ég lýsi miklum vonbrigðum með það metnaðarleysi sem birtist í þeim þingmálum sem eru til umræðu. Niðurstaðan er eiginlega hvorki fugl né fiskur eða kannski réttara sagt bæði fugl og fiskur því að hér er verið að bjóða mönnum að velja um það hvort þeir verði skotnir eða hengdir. Eins og hér hefur verið bent á gerir það málið ekki auðveldara að hér er ávísað með óljósum hætti á róðrardagakerfi sem kunni að vera mögulegt innan einhvers tíma. Þetta er að mörgu leyti hugnanlegra kerfi en banndagakerfið og erfitt að skilja að það þurfi að vera eitthvað flóknara. Það er það ekki. Ég hef áhyggjur af því ef niðurstaðan verður sú að krókabátarnir verða nánast neyddir yfir á aflamarkskerfi fyrst og fremst af þeim orsökum að aflamarkskerfið hefur í sér fólginn þann stóra galla að það hvetur til að fiski sé hent. Það er stórvandamál í þessu kerfi og það bætir ekki úr skák ef krókabátarnir verða skyldaðir til þess að fara á aflamark. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í einstök atriði þessara þingmála. Þar eru ákveðin atriði sem eru vissulega til bóta, t.d. í sambandi við vertíðarbátana. Kvennalistinn á reyndar ekki aðild að hv. sjútvn. en við höfum farið fram á áheyrnaraðild þar og sú ósk hefur fengið jákvæða afgreiðslu í nefndinni. Ég hef reynt að lýsa í mjög stuttu máli fyrst og fremst því sem ég sakna úr þessum niðurstöðum af samningum stjórnarflokkanna og skil það út af fyrir sig að það hafi verið erfitt að komast að niðurstöðu sem allir eru sáttir við, en þessari niðurstöðu sem ég leyfði mér að kalla bastarð í upphafi máls eru menn ekki mjög sæmdir af. Ég hef lokið máli mínu að sinni. Ég bíð með eftirvæntingu eftir ræðum og útskýringum þeirra hv. þm., einkum af Vestfjörðum, sem mestar heitingar höfðu uppi um nauðsyn breyttrar stefnu en hafa nú beygt sig fyrir ofureflinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur fyrir um margt mjög ágæta ræðu og þau sjónarmið sem hún kynnti um krókabáta, um það erum við sammála eins og hún vék að. Hins vegar finnst mér það vera fullmikið ábyrgðarleysi og veldur mér vonbrigðum með jafnágæta konu og hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur hvernig hún hóf sína ræðu. Hún spyr: Hvað hefur orðið um verndun togsvæða? Hvað hefur orðið um togveiðar? Hvað hefur orðið um að efla rannsóknir? Og hún tíndi til fleiri slíka þætti úr áherslubreytingum eins og framsóknarframbjóðendur í Reykjanesi kynntu fyrir kosningar. Hvað hefur orðið um það að setja allan afla á markað? Hv. þm. veit að það eru ekki nema rétt um tvær vikur frá því að þing hófst og hv. þm. getur ekki meint það í fullri alvöru að niðurstöður rannsókna liggi fyrir á tveimur vikum. Hv. þm. getur ekki ætlast til þess að jafnmikilvæg ákvörðun og að setja allan afla á markað verði tekin hér í einhverri skyndingu á tveimur vikum þegar samtök sjómanna og samtök útgerðarmanna eru í hörðu verkefalli um það sama. Þannig má áfram telja. Ég nefndi það áðan og það hlýtur hv. þm. Kristín Halldórsdóttir að gera sér grein fyrir að svona mál verða ekki afgreidd á einni nóttu. Þetta þarf að gerast varlega. Að þessu er stefnt, hlýtur að vera.

Herra forseti. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að öll þessi mál taka sinn tíma. En ég fann ekki neitt í þessum þingmálum sem benda til þess að hv. þm. Framsfl. á Reykjanesi hafi náð árangri í samræmi við þau loforð sem þeir gáfu og þau fyrirheit sem þeir gáfu í kosningabaráttunni. Í þeirri baráttu var ekki minnst á það, það var ekki nefnt í þeim plöggum sem ég var að veifa hér áðan að þau væru ekki í samræmi við stefnu flokksins.

Hæstv. forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. segir að banndagakerfi svonefndra krókabáta verði tekið til endurskoðunar og að skapað verði svigrúm til að rétta hlut þeirra aflamarksbáta sem harðast hafa orðið úti vegna minnkandi þorskafla. Þetta er hvort tveggja mjög aðkallandi og því fagnaðarefni að frv. um þetta mál skuli koma fram á vorþinginu. Sérstaklega finnst mér það ánægjulegt að hér skuli tekið nokkuð á vanda aflamarksbátanna strax á yfirstandandi fiskveiðiári en þeir hafa farið verst allra út úr þeim mikla samdrætti sem orðið hefur á þorskaflanum á undanförnum árum því flestir þeirra, þ.e. þeir minni, hafa ekki haft möguleika á að snúa sér að veiðum á öðrum tegundum eða sókn á fjarlægari slóðir eins og stærri skipin hafa sem betur fer getað gert með þokkalegum árangri. Í ákvæði til bráðabirgða I í þessu frv. er gert ráð fyrir að á yfirstandandi fiskveiðiári skuli úthluta sérstaklega til jöfnunar þeim hluta aflahámarks vegna línutvöföldunar sem ekki nýttist við línuveiðarnar í nóvember til febrúar í vetur, en hér er um að ræða 4.850 lestir af þorski og ýsu miðað við óslægðan fisk eins og fram kemur í athugasemdum með frv. Þá skal úthluta 5.000 lestum af þorski á ári í sama skyni næstu fjögur fiskveiðiár. Ég er ekki fyllilega sáttur við það með hvaða hætti á að úthluta þessum viðbótarkvóta. Gert er ráð fyrir að úthluta honum til allra aflamarksskipa nema þeirra sem leyfi hafa til fullvinnslu um borð. Þetta þýðir að tæplega 600 skip koma til með að skipta þessum 5.000 tonnum á milli sín og hámarksúthlutun til hvers skips verður 10 lestir. Ég tel eðlilegra að viðbótarkvótinn komi eingöngu til báta upp að einhverri ákveðinni stærð, t.d. 100--150 tonn og að sá viðbótarkvóti sem kemur á yfirstandandi fiskveiðiári verði óframseljanlegur og komi eingöngu til þeirra báta sem veiða þennan afla í sumar. Það er ástæðulaust með öllu að nota þessa viðbót til að auka kvóta þeirra sem nota hann sem söluvöru. Ég vona að þetta sjónarmið verði skoðað þegar hv. sjútvn. fjallar um málið. Vissulega skiptir það minnstu aflamarksbátana nokkru að fá l0 lesta viðbót við kvóta sinn en fyrir báta af millistærð gerir það minna gagn. Yrði stuðst við þá aðferð sem ég nefndi hér að framan þá gætu þessir bátar hugsanlega fengið 30--50 lesta úthlutun sem gæti skipt sköpum fyrir rekstur þeirra í sumar. Annað meginviðfangsefni þeirrar verkefnaáætlunar sjútvrn. sem samþykkt var við myndun ríkisstjórnarinnar er að tryggja stöðu þeirra sem hafa haft lífsviðurværi af krókaveiðum. Menn hafa á því skiptar skoðanir með hvaða hætti þetta verði best gert. Sumir vilja kvótasetja krókaflotann, þ.e. setja aflahámark á hvern einstakan bát á grundvelli aflareynslu síðustu ára. Aðrir, þar á meðal sá sem hér stendur, telja farsælast að stjórna veiðum þessara báta eingöngu með róðrardögum og benda á að kvótasetning leiði til þess að fiski verði hent í stórauknum mæli og að viðmið við aflareynslu síðustu ára verði í mörgum tilfellum mjög ósanngjarnt, t.d. í þeim tilfellum þar sem menn hafa keypt nýja báta og eins varðandi kaup á notuðum bátum þar sem kaupandi hefur að sjálfsögðu ekkert spáð í aflareynslu enda hefur hún engu máli skipt í því kerfi sem gilt hefur. Í þessu frv. er reynt að samræma þessi sjónarmið með því að menn geti valið um það að fara á aflamark eða áframhaldandi banndagakerfi með stórfjölgun banndaga. Ég tel að hv. sjútvn. verði að skoða þennan þátt frv. mjög vandlega og leita svara við ýmsum spurningum. Ég hef t.d. spurt að því og ekki fengið svar: Hvað þýðir það ef t.d. þeir 200 bátar sem mesta aflareynslu hafa velja allir aflamarkskerfi? Hversu mikið taka þeir þá af þeim 20 þúsund tonnum sem veiða má og hvað mikið verður þá eftir handa þeim 900 bátum sem eftir eru? Við þessu verður auðvitað að fást svar. Vandamálið varðandi krókaleyfisflotann er náttúrlega að það eru allt of margir að veiða allt of lítið þrátt fyrir að þorskafli þessara báta hafi fjórfaldast frá árinu 1989 og tvöfaldast frá árinu 1991. Það er augljóst að þau rúmlega 20 þúsund tonn sem lögin um stjórn fiskveiða leyfa þessum 1.100 bátum að veiða er allt of lítið, enda útlit fyrir að þeir veiði 75% umfram heimildir á þessu ári. Ég hef ekki áhyggjur af því þótt smábátar veiði nokkur þúsund tonnum meira heldur en ætlað er og tel að það skipti ekki sköpum, ekki síst þar sem fiskigengd á grunnslóð er einhver sú mesta sem verið hefur í háa herrans tíð. En það er náttúrlega augljóst að þeir sem búa við aflamarkskerfi og hafa þurft að taka á sig miklar skerðingar á undanförnum árum sætta sig ekki við að ein tegund útgerðar fái að veiða nánast ómælt. Afkastageta krókaflotans hefur vaxið gífurlega að undanförnu. Margir nýir og öflugir bátar hafa komið í stað annarra hálfónýtra. Bátar hafa verið stækkaðir og vélarorka aukin. Allt hefur þetta leitt til þess að þessi floti er miklu öflugri en hann var fyrir 1--2 árum. Margir þeirra báta sem stunda krókaveiðar eru mjög afkastamiklir sem sést á því að sumir þeirra veiða 200--300 tonn á ári og jafnvel á fjórða hundrað. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að herða mjög endurnýjunarreglur krókabáta jafnframt því sem samhliða þessu frv. er flutt frv. um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins þar sem gert er ráð fyrir að eigendur krókabáta öðlist rétt til að sækja um úreldingarstyrk fyrir bátana. Þetta hefði þurft að gerast fyrr, t.d. fyrir ári þegar lögum um stjórn fiskveiða var breytt. Þá mátti öllum ljóst vera að sá floti sem þá var til staðar var allt of stór til að veiða þau rúmlega 20 þús. tonn sem þessum bátum var heimilað að veiða. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að banna veiðar smábáta í desember og janúar. Það er reyndar óbreytt frá núgildandi lögum en ég tel að þetta tímabil mætti gjarnan lengjast um hálfan til einn mánuð. Það er nú svo að þegar þarf að takmarka veiðarnar eins mikið og frv. gerir ráð fyrir þá sýnist mér ekki mikið vit í því að vera að sækja sjó á þessum litlu bátum á erfiðasta tíma ársins. Af því er veruleg slysahætta eins og dæmin sanna. Og talandi um slysahættu þá skapar þetta banndagakerfi tvímælalaust meiri slysahættu en róðrardagakerfi þar sem hver einstaklingur velur sína sjóferðadaga. Í athugasemdum með frv. og eins og kom fram í ræðu hæstv. sjútvrh. þá segir að slíkar hugmyndir séu óframkvæmanlegar eins og sakir standa þar sem nauðsynleg eftirlitstækni sé ekki tiltæk, en gert ráð fyrir að taka þetta kerfi upp þegar gervihnattasamskipti geri það mögulegt. Ég held að það hljóti að vera hægt að fylgjast með róðrardögum þessara báta án gervihnatta. Annað eins er eftirlitið orðið í höfnum landsins. Ég tel reyndar að flestir þeir sem gera út þessa báta séu strangheiðarlegir menn og þó að auðvitað finnist einn og einn sem væri til í að svindla á dagafjöldanum þá held ég að mætti einfaldlega koma í veg fyrir það með ströngum viðurlögum. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta frv. við 1. umr. Ég ætla líka að stilla mig um að tala almennt um þá miklu vankanta sem eru á því fiskveiðistjórnunarkerfi sem við búum við, kerfi sem leiðir til þess að æ meira af fiskvinnslunni flyst út á sjó, kerfi sem leiðir til þess að óseldur fiskurinn í sjónum er orðinn verslunarvara í stórum stíl, kerfi sem skammtar mönnum upp á kíló hvað þeir mega koma með mikinn afla á land og allt miðast við að heildarafli flotans sé ákveðið mörg tonn af hverri tegund, en aflinn er auðvitað miklu meiri því að kerfið leiðir til þess að menn draga helst að landi verðmesta fiskinn en henda í stórum stíl smáfiski, dauðum netafiski og öðrum verðminni fiski. Einn höfuðkostur krókaleyfanna er að þar koma menn með allan fisk að landi og gera úr honum verðmæti. Ekki síst vegna þess er ég ósammála þeim sem vilja kvótasetja alla krókabáta. Það mundi tvímælalaust leiða til þess að fiski yrði hent í stórauknum mæli og er ekki á það bætandi. Í lokin verð ég að lýsa ánægju minni með síðustu mgr. 2. gr. frv. þar sem mönnum er enn heimilt án sérstaks leyfis að stunda fiskveiðar í tómstundum til eigin neyslu og býst ég við að það hljóti að fara fyrir brjóstið á helstu aðdáendum kerfisins. En frv. fer til hv. sjútvn. sem leitar væntanlega svara við ýmsum spurningum sem hafa komið upp í umræðunni. Þá er auðvitað nauðsynlegt að nefndin ræði ítarlega við Landssamband smábátaeigenda og hlusti grannt á tillögur þeirra um stjórn veiðanna. Það hlýtur að skipta miklu máli hvernig þeir sem starfa í greininni vilja standa að því að veiða þann afla sem er til skiptanna.

Virðulegi forseti. Í stefnuræðu forsrh. kom fram að í nýafstöðnum kosningaslag hefði þingmönnum gefist fjölmörg tækifæri til að eiga skoðanaskipti við fjölda kjósenda. Eins og þar segir, með leyfi forseta: ,,Við tókum eftir því að nokkurs óróleika gætir um skipan sjávarútvegsmála víða um landið. Það þarf ekki að koma á óvart að farvegur óánægju og gagnrýni í þessum mikla málaflokki sé margslunginn. Skoðanir eru mjög skiptar og fara eftir aðstæðum á hverjum stað, nálægð við fengsæl mið hefur áhrif á afstöðu manna svo og með hvaða hætti uppbyggingu skipaflota og vinnslu í landi er háttað. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að sjávarútvegurinn búi við festu í starfsskilyrðum og þar sé ekki tjaldað til einnar nætur. Á hinn bóginn verður leitast við að bregðast við þeirri gagnrýni og þeim umkvörtunarefnum sem mest bar á í kosningabaráttunni.`` Þegar verkefnaskrá sjútvrn. var síðan birt held ég að við hljótum öll að hafa ályktað sem svo að þar væri að finna eitthvað af þeim svörum sem ríkisstjórnin vildi veita við þeirri gagnrýni eða þeim spurningum sem höfðu komið fram í kosningabaráttunni. Vissulega er þar eitthvað af svörum eða einhver drög að svörum en betur má ef duga skal. Þær spurningar og sú gagnrýni á kerfið sem ég heyrði í nýliðinni kosningabaráttu var af ýmsum toga. Það var gagnrýni á fiskveiðistjórnunarkerfið, sem er alltaf viðvarandi, en þegar grannt var hlustað var fólk ekki endilega að gagnrýna aflamarkskerfið heldur miklu fremur framkvæmd þess varðandi einstaka þætti. Það var að gagnrýna agnúa sem hafði ekki verið tekist á við og hafa e.t.v. ekki mikið með aflamarkskerfið að gera. En það var jafnframt afar hávær gagnrýni á þann hluta kerfisins sem er ekki hluti af aflamarkskerfinu. Gagnrýni sem var mjög hávær og áberandi var sú að fiski væri hent. Í 20. gr. reglugerðar um veiðar í atvinnuskyni segir, með leyfi forseta, ,,að skylt sé að koma með allan afla að landi sem markaður er fyrir``. En jafnframt kemur fram í lögum um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla að greiða skuli sérstakt gjald fyrir veiðar eða viðskipti með ólögmætan sjávarafla. Það hefur verið svo að menn hafa mátt sæta refsingum ef þeir hafa álpast til þess að veiða fisk sem var ekki í þeirra kvóta eða passar ekki því sem lög og reglur mæla fyrir um. En auðvitað viljum við leita leiða til að allur fiskur komi að landi. Það er alveg ljóst að gagnrýni á það að fiski sé hent verður æ háværari eftir því sem þrengt er að okkur varðandi veiðiheimildir. Eftir því sem afli minnkar verður umræðan um umgengni um auðlindina meiri, hún verður ákafari og kröfur fólks um að allur afli komi að landi verða háværari. Þá hljótum við að leita annarra leiða en þeirra sem þegar hefur verið leitað vegna þess að ef það er svo að fiski er enn hent þrátt fyrir þær leiðir sem þegar hafa verið reyndar eru þær einfaldlega ekki nógu góðar. Virðulegi forseti. Ég held að við verðum að reyna að laða fram samstarf við sjómenn í þessu efni. Við verðum að umbuna mönnum með einhverjum hætti fyrir það að koma með afla að landi. Sjómenn vinna ekki kauplaust frekar en aðrir og við hljótum að spyrja hvar markaðurinn fyrir fiskinn sé. Það er alltaf afstætt hvar markaður er fyrir fisk, það er alltaf afstætt hvað er markaður og hvar hann er fyrir tegundir sem menn koma ekki með að landi. Það var ekki markaður fyrir grálúðu meðan menn komu ekki með hana að landi, á meðan hún kom í rækjutroll og var hent, og einu sinni var ekki heldur markaður fyrir humar. Svo var auðvitað um ýmislegt fleira. Ég held að þetta mál verði að taka til mjög alvarlegrar skoðunar. Í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar eða sjútvrn. réttara sagt stendur, með leyfi forseta: ,,Haldið verði áfram vinnu við að bæta umgengni um auðlindir sjávar í samvinnu við sjómenn og útvegsmenn og sett löggjöf til að tryggja ábyrga umgengni um auðlindina.`` Ég vænti þess að þegar kemur að útfærslu þessarar greinar verði haft um það víðtækt samráð hvernig verður farið í það til þess að niðurstaðan gæti orðið önnur en sú sem við höfum því miður orðið vitni að. Það er reyndar svo að menn greinir mjög á um það hversu mikið þetta er en öll umræða er þess eðlis að hana ber að taka alvarlega. Ég heyrði líka aðra gagnrýni í kosningabaráttunni og hún var varðandi eignarhaldið á auðlindinni, varðandi braskið með hina sameiginlegu auðlind. Menn töluðu um veiðileyfagjald sem væri réttlætismál, veiðileyfagjald til að undirstrika eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni og til að ná sátt um kerfið. Já, ýmsir meta það sem svo að það sé réttlætismál sem mundi draga úr deilum um fiskveiðistjórnunarkerfið enda hafa ýmsir útgerðaraðilar þegar komið auga á það. Í verkefnaskrá sjútvrn. kemur fram að vilji er til að kanna möguleika á að koma á sveiflujöfnun í sjávarútvegi. Ég vil því ítreka þá spurningu sem ég varpaði fram í umræðum um stefnuræðu forsrh.: Er þar verið að gefa fyrirheit um enn aukna ríkisforsjá í atvinnulífinu með verðjöfnunarsjóð að gamla laginu eða hyggst ríkisstjórnin koma á veiðileyfagjaldi og láta þá sem nýta auðlindina greiða fyrir afnotin? Með góðri útfærslu getur slíkt gjald dregið úr sveiflum og hamlað gegn óæskilegri hækkun raungengis en það er væntanlega í takt við stefnu ríkisstjórnarinnar um hagstætt raungengi. Ég heyrði líka gagnrýni á að kvóti flyttist á milli byggðarlaga. Að sjómennirnir séu tortryggnir gagnvart útgerðaraðilum og óttist að vera hlunnfarnir. Talað er um mismunandi kjör og verðmyndun og allt þetta sjá menn opinberast í þeim átökum sem eiga sér stað á milli útgerðarmanna og sjómanna. Þar snýst málið um verðmyndun og þar endurspeglast í rauninni sú tortryggni sem hefur verið að grafa um sig varðandi þá verðmyndun sem viðhöfð hefur verið í sjávarútvegi þar sem menn hafa alls ekki setið við sama borð. Í verkefnaskrá sjútvrn. er í 4. lið fjallað um verðmyndun á sjávarafla og þar er talað um að hún verði tekin til endurskoðunar og metið hvaða leiðir séu færar til að leiðrétta það misgengi sem orðið hefur innbyrðis á launakjörum sjómanna. Því væri fróðlegt að vita hvort það mat hefur farið fram, hvort sjútvrn. hefur séð ástæðu til þess nú í yfirstandandi vinnudeilu. Það hlýtur að vera einhvers virði fyrir þá sem þar eigast við að vita hver skoðun ríkisstjórnarinnar er í málinu. Ekki er hægt að lesa það út úr 4. liðnum en vissulega eru þarna gefin ákveðin fyrirheit um það að menn ætli sér að athuga þessi mál og menn ætla að gera það með einhverja sanngirni í huga. Það er alveg ljóst að sjómenn hafa farið fram á það að allur afli færi á markað. Vissulega leysir það ýmsa þá ágalla sem menn tala um í sjávarútvegi í dag, það leysir ýmist þau vandamál sem eru uppi, vandamál sem menn kenna kvótakerfinu um. Enda þótt ýmislegt megi finna því til foráttu er það nú svo að það er ekki hægt að kenna því um alla hluti, t.d. ekki það hvers konar verðmyndun er hér á sjávarafla. Ef fiskur yrði seldur um fiskmarkaði mundi það vissulega leysa ýmis þau mál sem gagnrýnd voru í nýliðinni kosningabaráttu, þ.e. þau mál sem valda nú erfiðleikum í sjávarútvegi. Það vandamál sem menn ræða gjarnan um, að kvóti flytjist á milli byggðarlaga, að farið sé á svig við forkaupsréttarákvæði það sem sveitarfélögunum er helgað í lögum, að sveitarfélögunum sé stillt upp við vegg, mundi leysast með því að fiskur væri seldur um fiskmarkaði. Við hljótum að spyrja: Er ekki verið að veiða fisk eða afla fiskvinnslu hráefnis til fiskiðnaðar? Er ekki verið að afla hráefnis til matvælavinnslu? Það væri mjög mikils virði að þeirri kvöð yrði létt af sveitarfélögunum að leggja svo og svo mikið fé í útgerð og kvótakaup. Sala um fiskmarkaði gerir það nefnilega að verkum að það skiptir ekki höfuðmáli hvar skrásetningarnúmer skipsins er, hvort það er skrásett á Suðurnesjum eða á Austurlandi. Það sem skiptir máli er hvaða fiskvinnsla er nógu öflug til að kaupa þann afla sem er til sölu er. Fiskur er fluttur landshorna á milli með bílum. Það hefur verið gert mjög lengi, það var gert fyrir kvótakerfið og það er gert í enn auknum mæli og það verður gert áfram. Skráning skips í tiltekna höfn tryggir því ekki endilega fiskvinnsluna á staðnum. Ef menn treystu sér til þess að taka upp fiskmarkaði sem meginreglu varðandi viðskipti með fisk, ef menn treystu sér til þess að gefa fyrirheit um slíkt að það yrði gert í áföngum mundi það breyta miklu. Það tryggði eðlilega verðmyndun og sú tortryggni sem gætt hefur undanfarin ár í samskiptum sjómanna og útgerðarmanna minnkaði. Sú markaðstenging sem menn hafa verið að þreifa sig inn í hefur fært sjómönnum einhvern ábata í launum en er afskaplega takmörkuð lausn vegna þess að það er alveg ljóst að fiskvinnsla sem ekki getur sérhæft sig í vinnslu hefur heldur ekki efni á því að kaupa dýran fisk. Það verður að haldast í hendur að menn taki upp sérhæfingu og hafi í leiðinni efni á því að greiða hærra verð fyrir fiskinn. Auk þess mundu fiskmarkaðir tryggja betri nýtingu hráefnis og þeir eru mikilvægir fyrir nýsköpun í vinnslu sjávarafurða. Það verður aldrei of oft undirstrikað að sérhæfing er nauðsynleg í fiskiðnaði til að auka arðsemi og bæta starfskjör rétt eins og í öðrum iðnaði. En fiskmarkaðir eru ein af forsendum þess að sérhæfing aukist. Auk þess eru fiskmarkaðir trygging fyrir því að nýliðar í fiskvinnslu hafi einhvern aðgang. Það er dálítið merkilegt að þeir sem virðast vera sem mest á móti því að afli sér seldur um fiskmarkaði eru einmitt þeir útgerðarmenn sem fengju hæst verð við slíka breytingu. Þegar okkur finnst svo augljóslega að hagsmunir gangi ekki upp vegna þess að við lítum þannig á að það hljóti að vera hagsmunir útgerðar að fá sem hæst verð fyrir sinn fisk veltum við því auðvitað fyrir okkur hvaða aðrir hagsmunir séu þá á ferðinni. Hvaða aðra hagsmuni er þá verið er að verja? Við höfum í forundran undanfarið fylgst með átökum sölusamtakanna, sem skammstöfuð eru með ÍS og SH, átökum varðandi það að öðlast fótfestu með eignarhaldi í hinum ýmsu fiskvinnslufyrirtækjum. Eru þau þannig að tryggja sér aðgang að auðlindinni, aðgang inn í kvótann? Er það e.t.v. skýringin á því að það má ekki breyta fyrirkomulagi varðandi verðmyndun eða verslun með fisk? Er það skýringin á því að menn eru svo mjög á móti því að það sé verslað með fisk um markaði? Riðlar það einhverju valdakerfi sem ekki má hagga? Eins og ég gat um áðan var sá hluti fiskveiðistjórnunarkerfisins sem ekki er kvótakerfi gagnrýndur harðlega en það er banndagakerfið, hvernig það kom út og hverjar aðstæður þeirra manna voru sem bjuggu við banndagakerfi en gátu aldrei róið þegar það mátti. Þar erum við komin að því frv. sem hér liggur fyrir og er til umræðu vegna þess að sú gagnrýni virðist strax hafa náð eyrum ríkisstjórnarinnar. Þegar farið er að skoða það frv. þá blasir margt merkilegt við. Þegar við lesum frv. yfir og byrjum á 1. gr. þá hljótum við að velta fyrir okkur af hverju þessi áhersla er lögð á að stjórna skipastærð og skipagerð fyrir útgerðarmenn á aflamarki. Er það ekki aflamarkið, eru það ekki veiðiheimildirnar sem eiga að ráða því hversu mikið er sótt og er það þá ekki viðkomandi útgerðar að meta það með hvernig skipi hagfelldast sé að sækja þann afla að uppfylltum þeim skilyrðum sem sett eru vegna öryggis, hreinlætis eða annars sem lýtur að aðbúnaði manna og meðferð afla? Er ekki hér um ofstjórn eða miðstýringaráráttu að ræða sem er leifar af sóknarstýringarkerfinu? En nú búa menn við aflamarkskerfi og verða að treysta útgerðarmönnum til að vinna í því. Ég vil hér lýsa þeirri skoðun að ef menn telja breytinga þörf þá sé eðlilegast að þetta fari alfarið út úr lögunum. Það er hins vegar mun eðlilegra að menn reyni að takast á við stækkun eða reyni að hemja stærð þess flota sem er inni í sóknarstýringarkerfi eins og banndagakerfinu því það ásamt dagafjöldanum er virkasta stýritækið. En er aflamarkið ekki stýritækið í aflamarkskerfinu? Þarf að ráða fleiru fyrir útgerðarmenn? Geta þeir ekki sjálfir ákveðið með hvernig skipum er hagfelldast að sækja þann afla? Eru menn hér ekki búnir að gleyma sér í stjórnun á hlutum sem aðrir eiga að taka ákvarðanir um og eru áreiðanlega mun betur til þess fallnir en stjórnmálamenn? Virðulegi forseti. Mín skoðun er sú að þetta ákvæði laganna væri best geymt á þeim ruslahaug sögunnar sem merktur er ofstjórn og ríkisforsjá. Þegar komið er að 2. gr. frv., og þar vil ég í leiðinni fjalla um ákvæði til bráðabirgða I sem lýtur að aflamarksbátunum, þá eru þar tilraunir til leiðréttinga. Þar eru settir upp tilteknir kostir og mönnum er gefið þar samkvæmt orðanna hljóðan ákveðið val um það í hvers lags kerfi þeir vilja vinna. Það er þá ljóst miðað við frv. eins og það liggur fyrir nú að það val getur ekki legið alls kostar fyrir þar sem enn er ýmislegt á floti varðandi það hvaða kostir það muni verða sem menn eigi eða geti tekið tillit til. Ég hygg að flestir séu sammála um það sem segir í athugasemdum við lagafrv. á bls. 4, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að niðurskurður veiðiheimilda og þá sérstaklega þorskaflaheimilda hefur skapað mikla erfiðleika í sjávarútvegi, sem sjávarútvegurinn hefur þurft að takast á við með margvíslegum hætti. Í þeirri glímu hefur atvinnugreinin sýnt mikla aðlögunarhæfni og frumkvæði og í heild náð að styrkja stöðu sína við þessar erfiðu aðstæður. Það hefur tekist á þeim grundvelli sem ríkjandi fiskveiðistjórnun hefur skapað. Það hefur þó sýnt sig að mismunandi greinar útgerðarinnar hafa átt misjafnlega auðvelt með að nýta sér þau sóknarfæri sem hafa skapast, svo sem eins og veiðar á öðrum tegundum en þeim sem bundnar eru aflamarki og veiðar á fjarlægum miðum. Hefur einkum verið bent á erfiðleika minni aflamarksbáta og skipa í þessu sambandi.`` Eins og ég sagði, virðulegi forseti, hygg ég að flestir geti tekið undir þetta. En við getum velt því fyrir okkur hvort þær hugmyndir --- ég leyfi mér að nefna það svo --- sem fram eru settar í 2. gr. frv. og ákvæði til bráðabirgða I í frv. eru nægjanlegar til að mæta þeim erfiðleikum sem þarna er lýst. Það er alveg ljóst að þessar hugmyndir eru góðra gjalda verðar en það vantar dæmi, það vantar í rauninni að menn sjái hvernig þetta muni virka til þess að hægt sé að taka til þess afstöðu. Það er þó ljóst að það kerfi róðradaga sem fjallað er um er það sem ég vildi gjarnan geta stutt og það er ekki búið að sannfæra mig um að það séu slík vandkvæði á eða það kosti svo mikla peninga að ekki sé hægt að koma því á. Jafnvel þó að menn séu að tala um 100--200 millj. sem kostnað þá vil ég segja að það hefur öðru eins verið til kostað í íslensku atvinnulífi af minna tilefni. Virðulegi forseti. Ég held að við hljótum að kosta kapps um að gera það kerfi, sem við ætlum nú að láta taka við af því banndagakerfi sem menn eru greinilega búnir að sammælast um að jarða, verði þannig að það verði viðunandi umgjörð fyrir þá sem það kjósa. En eins og ég sagði, eins og þetta liggur fyrir í frv. er erfitt að taka til þess afstöðu. Af því að hér er um tæknilega útfærslu að ræða, þá vantar í rauninni þau dæmi og þá vinnu sem þarf að fara fram áður en að hægt er að taka til þess afstöðu. Það sem vakti hins vegar óskipta athygli mína þegar ég las frv. áfram var ákvæði til bráðabirgða II. Það er að nú á Byggðastofnun að fara að úthluta veiðiheimildum. Þegar það bætist við að landbrn. er farinn að fjalla um tolla þá hljótum við að velta fyrir okkur hvernig íslenska stjórnskipunin er að þróast. Ég hlýt líka að spyrja, virðulegi forseti: Er hér einn jólasveinasjóðurinn enn, eða hvað? Hvaða klastur er hér á ferðinni? Er þetta ekki áreiðanlega, virðulegi forseti, frv. um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða? Ég hlýt að spyrja: Hvað með framsal ráðuneytisins á úthlutunarrétti? Og í framhaldi af því: Hvað næst? Á hvað er verið að opna? Getur ráðuneytið framselt úthlutunarvaldið með þessum hætti? Og ég hlýt þá að spyrja einnig: Er þá eðlilegt að það sé framselt í hendur pólitískt kjörinnar stjórnar þar sem meiri hluti hefur jafnan verið skipaður starfandi alþingismönnum og ætla má að svo verði áfram? Að framkvæmdarvaldið með þessum hætti afsali úthlutunarréttinum í hendur stjórnar sem er skipuð aðilum sem fyrst og fremst voru kjörnir til að gegna löggjafarstörfum og munu væntanlega verða hluti þeirra sem samþykkja þetta frv. hér ef að lögum verður. Samkvæmt 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða er það markmið laganna að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu auðlindarinnar og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Nú er það svo að það er alltaf í gangi, og það er eilíft viðfangsefni og í rauninni ákveðinn drifkraftur bæði í umræðunni og þróun atvinnugreinarinnar, sú togstreita sem er um það að hve miklu leyti við reynum að tryggja hámarksafrakstur því hér er jú um okkar undirstöðuatvinnugrein að ræða og við verðum að gera til hennar ríkar kröfur og að hve miklu leyti við tökum tillit til einstakra byggða eða atvinnusjónarmiða. Samkvæmt þeirri grein sem ég vitnaði til áðan er klárlega tekið tillit til þess í lögunum að menn kynnu að vilja grípa til aðgerða til hliðar við þau fiskveiðistjórnunarkerfi sem við alla jafnan beitum vegna þess að þær aðstæður kynnu að skapast sem réttlættu slíkt í sjálfu sér og þess vegna í lagi að hafa viðlagaákvæði í lögunum sem yrði virkt við einhverjar þær kringumstæður sem réttlættu slík frávik. Ég vil þar vísa í 9. gr. laga um stjórn fiskveiða þar sem eru eins konar viðlagaákvæði varðandi þau 12.000 þorskígildistonn sem til ráðstöfunar eru til að mæta áföllum sem fyrirsjáanleg eru vegna verulegra breytinga á aflamarki einstakra tegunda. En það á þá að vera á ábyrgð sama aðila og önnur stjórn fiskveiða í landinu. Annars eru menn farnir að sullast of ógætilega með fjöreggið. Því eins og ég spurði áðan: Hvað næst? Verður það félmrn. vegna þeirra sveitarfélaga sem ekki hafa efni á að neyta forkaupsréttar og horfa eftir skipum til skrásetningar í öðrum byggðarlögum? Eða e.t.v. biskupsstofa svona sem lið í að efla kristindóminn í landinu þar sem hugsanlega yrði úthlutað samkvæmt því kerfi sem praktíserað var í víngarði drottins þar sem allir fengu jafnt hversu seint sem þeir mættu til leiks.

Postularnir voru nú fiskimenn.

Rétt. En þeir voru ekki mikið að störfum í víngarðinum. En alla vega er þessi aðferð mjög hættuleg hvað það varðar að skapa tortryggni gagnvart greininni, tortryggni gagnvart úthlutun veiðiheimilda og enn frekari deilur og gagnrýni á okkar fiskveiðistjórnun. Ég held, virðulegi forseti, að það væri mikils virði að við reyndum að vinna að þessum málum þannig að við a.m.k. gerðum okkur ekki leik að því að búa til þess háttar ákvæði sem til þess eru beinlínis fallin. Nei, ég held að hér verðum við að stöðva við og athuga okkar gang. Það er klárt hver það er samkvæmt lögunum sem gefur út reglugerðina um veiðar. Það er ljóst hvaða stjórnvald á að bera hér ábyrgð og það á að vera ljóst áfram. Ég endurtek að það er eðlilegt og sjálfsagt að menn hafi viðlagaákvæði í lögunum um stjórn fiskveiða. Það er eðlilegt að menn geti gripið til ráðstafana. Við þekkjum það öll í okkar fámenna samfélagi að ef hlutir þróast með þeim hætti þá viljum við geta gripið inn í en það á að vera alveg ljóst á hvers forræði það er. Hverjir gefa góð ráð eða eru með leiðbeinandi reglur, það getur verið annað mál en það á ekki að vera í lögunum um stjórn fiskveiða. Virðulegi forseti. Menn tala um það að stjórnkerfið ráði fiskveiðiarðinum og það er mikilvægt fyrir okkur, þjóð sem hefur fiskveiðar og fiskvinnslu sem undirstöðuatvinnugrein að við stjórnum okkar fiskveiðum þannig að það sé sátt um það fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum, að við gerum hlutina þannig að menn eigi auðvelt með að vinna innan kerfisins, að menn geti náð þeim hámarksafrakstri af greininni sem við þurfum að ná vegna þess að hér er um okkar undirstöðuatvinnugrein að ræða og við þurfum þess vegna að vanda okkur. Það er líka mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því að breytingar á þessu stjórnkerfi geta og hafa leitt til flutnings á hlutdeild í afla og milli þeirra sem hafa fengið rétt til þess að veiða og ein málsgrein í svona frv. getur líka haft áhrif á búsetuþróun eða samsetningu á stærð fiskiskipaflotans án þess að menn hafi endilega ætlað sér þær breytingar þegar verið var að fjalla um viðkomandi lagafrv. eða samþykkja sem lög. Einfaldlega vegna þess að eins og margoft hefur komið fram eru íslenskir útgerðaraðilar og íslenskir sjómenn afskaplega ötul, dugleg og hugmyndarík stétt eða hópur og menn hafa með undraverðum hraða á hverjum tíma náð að aðlagast breytingum á kerfinu, vinna með þeim sér í hag. Þess vegna þurfa reglurnar helst að vera einfaldar og gegnsæjar. Og menn ættu að varast að gata kerfið um of því við það glatar það þeim möguleikum að þjóna markmiði sínu sem er, eins og ég gat um áður í 1. gr. laganna, að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu fiskimiðanna og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.

Virðulegi forseti. Hér er á dagskrá eitt stærsta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar, lögin um stjórn fiskveiða. Um þessi lög ríkir ekki sátt í þjóðfélaginu og því kemur alls ekki á óvart að þau skuli sett á dagskrá þessa vorþings og það hefur heldur ekki gengið þrautalaust. Nú loksins um það leyti sem vorþinginu átti að vera að ljúka samkvæmt upphaflegri áætlun birtist frv. Það var alveg ljóst þegar stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar var birt að ekki var að vænta neinna stórbreytinga á stefnu ríkisstjórnarinnar í stjórn fiskveiða. Þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér endurspegla örfá óánægjuatriði og þau frv. sem nú hafa verið lögð fram taka eingöngu á nokkrum þeirra. Hér er ekki tekið á ýmiss konar gagnrýni á það kerfi sem er notað við stjórn fiskveiða og þar vil ég fyrst nefna hið mikla brottkast á fiski sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson telur að nemi að andvirði tugum milljarða. Í öðru lagi er ekki vikið að þeim vandamálum sem hljótast af því að stórtækum veiðarfærum er beitt á hrygningarstöðvar á grunnslóð. Í þriðja lagi er ekki tekið á braskinu með veiðiheimildir sem ríkið færir útgerðarmönnum ókeypis á silfurfati. Hér er um veiðiheimildir að ræða upp á 40--50 milljarða samkvæmt því gangvirði sem nú er á kvóta og það skyldi því engan undra þó að um þessi mál sé deilt og að almenningi og Morgunblaðinu og ýmsum fleiri aðilum sé farið að blöskra. Sjómenn hafa verið látnir taka þátt í kvótabraskinu með þeim afleiðingum að nú er hlutaskiptakerfi þeirra komið í rúst eins og yfirstandandi sjómannaverkfall er til vitnis um með tilheyrandi atvinnuleysi í landi og í fiskvinnslu. Ég er ekki ein um þá skoðun að það að úthluta aflaheimildum með þeim hætti sem nú er gert, án endurgjalds, stríði gegn ákvæðum 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða sem kveður á um að nytjastofnarnir á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Kvennalistinn leggur mikla áherslu á að þessi 1. gr. laganna sé virk og verður ekki séð að neitt sé gert í þessu frv. til að tryggja það. Núgildandi fiskveiðistjórnun hefur m.a. leitt til þess að veiðiheimildir hafa safnast á fárra manna hendur og réttindi til fiskveiða, sem öldum saman hafa verið lifibrauð fólks í sjávarþorpum, eru núna frá því tekin. Kvennalistinn vill sjá róttæka endurskoðun á núverandi fiskveiðistjórnun til að ná þeim markmiðum að þjóðin öll njóti þess afraksturs sem af auðlindinni kemur, tryggð sé verndun og uppbygging fiskstofnanna og að fiskiskipastóll landsmanna sé rekinn á sem hagkvæmastan hátt. Höfundar aflamarkskerfisins og talsmenn þess leggja oft áherslu á að það kerfi sé líklegast til að skila mestum arði og helst vilja þeir hafa aflamark á öllu kerfinu, líka á smábátum. Það kom fram hjá einum talsmanni, einum fræðimanni á ráðstefnu Fiskifélagsins í gær að vænlegustu leiðirnar til að auka hagkvæmnina í núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi séu að fækka undanþágum, þ.e. að hafa eitt kerfi fyrir alla, líka fyrir krókaleyfisbátana, að taka upp aflagjald og að ríkið selji kvóta til hæstbjóðanda. Ég vil taka það fram að ég er ekki að taka undir þetta álit viðkomandi fræðimanns heldur er ég aðeins að vekja athygli á áliti fræðimannsins. En aflamarkskerfið er hins vegar eins og hér hefur komið fram mjög mikill þyrnir í augum krókaleyfiskarla og þetta er kerfi sem stríðir gegn þeirra réttlætiskennd og þeir óska eftir að fá að vera á róðrardagakerfi og halda sínum krókaleyfum því annars er hætta á að þeirra mati, og ég skil það fyllilega, að þessi útgerð, smábátaútgerðin, leggist hreinlega af. Að þeir ríku og stóru kaupi þeirra kvóta. Það val sem þetta frv. býður smábátaeigendum upp á verður þeim vafalaust mjög erfitt, ekki síst ef afleiðingar valsins ráða úrslitum um þeirra lífsafkomu síðar sem ekki er mjög ljóst af þessum frv. Hér virðist því verið að takast á um hrein arðsemissjónarmið annars vegar --- samanber sjónarmið fræðimannsins --- og byggðapólitísk sanngirnisrök hins vegar. Ég tel fullkomlega eðlilegt að um þessi sjónarmið sé deilt, hvort sem það er úti í þjóðfélaginu eða hér á Alþingi. Við kvennalistakonur höfum lagt til aðrar leiðir til að sætta þessi sjónarmið, nefnilega að tengja veiðiheimildir byggðarlögum sem ég tel mun vænlegri leið en hér er lögð til. Í stefnuskrá Kvennalistans er mælt með að sjútvrh. úthluti heildarafla ársins með tilliti til þjóðarhagkvæmni annars vegar og byggðasjónarmiða hins vegar. Við viljum skipta miðunum upp í grunnsjávarmið og djúpsjávarmið og að grunnsjávarmiðin verði nýtt af íbúum nærliggjandi svæða og byggðarlaga. Ákvörðun um nýtingu grunnsjávarmiða verði síðan í höndum kjörinna fulltrúa byggðarlaga. Kannski er komið að þeim tímapunkti í þessari deilu um fiskveiðistjórnunina að hætt verði að miðstýra útfærslunni á stjórn fiskveiða og að komið sé að því að færa þessar útfærsluleiðir út til byggðarlaganna. Hvort það skipulag sem hér er lagt til eða róðrardagakerfið, sem hv. þm. Einar Guðfinnsson virðist mæla með, reynist eins farsælt og það kerfi sem Kvennalistinn mælir með, verður að koma í ljós og ég vona svo sannarlega að þessi mál fái ítarlega og góða umfjöllun í sjútvn. þingsins. Ef sú málamiðlun sem stjórnarflokkarnir hafa náð er nægileg til þess að fullnægja réttlætiskennd smábátaeigenda út um allt land þá er það vel. En ég leyfi mér stórlega að efast um að svo sé og tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram að það voru yfirboð í gangi til smábátaeigenda fyrir kosningar bæði á Reykjanesi og á Vestfjörðum og það voru yfirboð miðað við þau frv. sem hér liggja fyrir. En eitt er ljóst að þessi frv. fullnægja ekki minni réttlætiskennd sem fulltrúa almennings í landinu. Hvernig ætla stjórnvöld að tryggja það að áðurnefnd 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða sé virk? Það er nefnilega eitt að hafa skilvirkt kerfi sem stuðlar að mikilli framleiðni og annað að ákveða hvert ágóðinn rennur. Það er til lítils að hafa hagkvæmt kerfi ef arðurinn rennur í vasa örfárra fjölskyldna í landinu. Það gengur einfaldlega ekki lengur að stefnu íslenskra stjórnvalda í fiskveiðistjórnunarmálum sé stýrt af LÍÚ. Það er mál að linni. Ég hef trú á því að þessi lög eigi eftir að koma hér aftur og aftur inn í þingið á komandi kjörtímabili þangað til meiri sátt næst um þetta stærsta hagsmunamál þjóðarinnar en ríkir nú.

Herra forseti. Enn einu sinni erum við að fjalla um fiskveiðilöggjöfina og það aðeins ári eftir að við samþykktum í fyrsta skipti löggjöf þar sem ekki var um endurskoðunarákvæði að ræða eða um fyrir fram ákveðnar tímasetningar á gildistíma laganna. Því hefði mátt ætla að þessi löggjöf ætti að geta staðið um einhvern tíma. Hins vegar er það aldrei svo að löggjöfin sé fullkomin og ekki þurfi einhverju í henni að breyta en það hefði mátt ætla að grundvallaratriði löggjafar sem við samþykktum fyrir rúmi ári síðan hefði staðið og gilt enn þann dag í dag. Ég hef verið fylgjandi því kvótakerfi sem við höfum að undanförnu byggt á. Ég hef ekki verið fylgjandi því vegna þess að ég telji kvótakerfi í sjálfu sér æskileg heldur vegna þess að ég tel að kvótakerfi sé það eina kerfi sem við getum nýtt okkur til þess að ráða nokkurn veginn við þá stjórnun á fiskveiðum sem við þurfum að ráðast í. Ég tel jafnframt að kvótakerfi með eins frjálsu framsali og mögulegt er skapi okkur mest hagræði og ef við stýrum því á þann hátt þá þurfum við enga flotastýringu, þá sé hún ónauðsynleg. Ég, eins og fleiri, hef líka gert mér grein fyrir því að það eru annmarkar á kvótakerfinu og þeir annmarkar verða mestir hjá þeim sem hafa minnstan kvótann og afla minnst og verða þar af leiðandi fyrir mestri skerðingunni þegar skerða þarf afla. Ég hef þess vegna verið sammála þeim undantekningum sem við höfum gert frá þessu kvótakerfi, annars vegar hvað varðar tvöföldun á afla línubáta yfir háveturinn og hins vegar því krókabátakerfi sem við höfum viðhaft og m.a. gerðum samþykktir um fyrir ári síðan. En það hefur reynst erfitt að fylgja eftir þeim ákvörðunum sem við tókum þá og þá sérstaklega um heildarafla krókabátanna. Það er auðvitað hluti af þeim grundvallarákvörðunum sem við tókum fyrir ári síðan að viðhalda krókakerfinu og viðhalda línutvöfölduninni og þá jafnframt það aflamark sem við settum báðum þessum hópum. Það er vegna þess að þeirri löggjöf sem við samþykktum þá tókst ekki að halda krókabátunum innan þeirra aflamarka sem þá voru sett sem við erum að fjalla um þann flokk sérstaklega að þessu sinni. Við erum hins vegar að fjalla um fleiri atriði þó að krókabátaumræðan sé fyrirferðarmest. Þess vegna vil ég áður en ég fer út í hina neikvæðari hlið þessa frv. nefna þá hluti sem ég tel vera jákvæða og horfa til bóta á því kerfi sem við nú búum við. Þá vil ég fyrst nefna 3. gr. frv. en hún gerir ráð fyrir því að hin svokallaða tvöföldunarregla eða 100% regla, sem taka átti gildi um næstu áramót, falli út og taki ekki gildi á þeim tíma en á þeim tíma fellur líka út bráðabirgðaákvæði, hin svokallaða 15% regla. Ég tel að brottfall þessara tveggja reglna muni auka möguleikana á frjálsu framsali og þar af leiðandi auka möguleikana til hagræðingar og hagkvæmni innan þessa kerfis. Ég fagna líka bráðabirgðaákvæði I sem fjallar um 5.000 lesta þorskafla til jöfnunar til þeirra útgerða, báta og skipa sem verst hafa orðið úti vegna kvótaskerðingarinnar en það eru annars vegar smábátar á aflamarki og hins vegar vertíðarbátar á aflamarki og eins ísfisktogarar. Þeir hafa ekki getað nýtt sér þá möguleika að fara út fyrir landhelgina á djúpsjávarmið til þess að nýta skipin og auka afla sinn á þann hátt. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það er ekki um mikinn tonnafjölda að ræða sem hægt er að úthluta á hvert skip en þó það sé smátt þá held ég að það skipti samt sem áður máli. En smæðin ræðst af því svigrúmi sem við stöndum frammi fyrir hvað heildaraflamarkið varðar. Sú grein sem mest hefur verið fjallað um er 2. gr. Það er sú grein sem fjallar um krókabátana. Eins og fram hefur komið fjallar hún um að veita þeim sem þessar veiðar stunda val um það hvort þeir fara undir sóknarkerfi og heildaraflamark eða halda áfram á banndagakerfinu. Það er orðin mikil umræða um þetta í þjóðfélaginu og innan stjórnarflokkanna og það hefur náðst um þetta málamiðlun eins og sést í frv. Ég verð hins vegar að segja að ég hef miklar áhyggjur af þessu því mér sýnist að það sé verið að umbuna þeim sem hvað harðast hafa sótt og hafa raunverulega komið af stað þenslu í þessum bátaflokki og þenslu í þeirra veiðum. Það eru þeir sem harðast hafa sótt á línu á undanförnum árum. Af þeim tölum sem ég hef þá fæ ég ekki betur séð heldur en að hundrað aflahæstu bátarnir muni taka u.þ.b. einn þriðja af pottinum til sín. Þá eru eftir 1.000 bátar til að skipta hinum tveimur þriðju hlutunum milli sín. Það má auðvitað deila um hvort allir þessir 1.000 bátar séu virkir í veiðunum en ég held að það sé alla vega ljóst að það séu 400--500 bátar sem eru virkir og þeir eiga þá að skipta á milli sín tveimur þriðju hlutum á móti einum þriðja sem aflahæstu 100 bátarnir fá. En rökin á móti eru þau að þessir bátar hafa verið að afla nákvæmlega sama aflans á undanförnum árum, þannig að þeir eru ekki fá meira en þeir höfðu áður af heildarhlutnum. En það var bara ekki svo þegar þetta kerfi var sett á fót að það væri ætlunin að úthluta þeim aflamarki. Það áttu allir að fá að sækja í þennan pott og það áttu allir að hafa jafna möguleika. Hvert tonn sem tekið er úr þessum potti og sett undir hámarksaflamarkið rýrir þannig möguleika þeirra sem eftir eru. Það er grundvallarbreyting á því kerfi sem hér er um að ræða. Hvað gerist svo í framhaldinu? Hvað munu þeir gera sem sækja í það sem eftir verður? Munu þeir verða hógværir áfram og halda áfram að róa með tvær til fjórar handfærarúllur eða munu þeir fara út í línuveiðarnar eins og hinir sem hafa valið aflamarkið? Hvað gerist síðan? Stöndum við þá ekki frammi fyrir sama vandanum eftir nokkur ár að hópurinn sem eftir er hefur þá skipst aftur upp í tvo hópa eins og við horfum á í dag, þ.e. þeir sem hafa sótt af miklum krafti á línu en hafa ýtt út hinum hógværu sem hafa verið í hinni raunverulegu einstaklings- og einyrkjaútgerð? Þá munum við aftur standa frammi fyrir þessu vandamáli. Þá munum við væntanlega leita til fortíðarinnar og finna fyrirmyndarlausnina í þeirri lausn sem hér liggur frammi hjá okkur. Hvað verður síðan um þetta aflamark sem nú stendur til að úthluta? Það á ekki að verða framseljanlegt en hver verður þrýstingurinn á það í framtíðinni af þeim sem þetta aflamark fá að þeir fái að framselja það alveg eins og aflamarkssmábátarnir og alveg eins og vertíðarbátarnir og ísfisktogararnir og allir hinir? Þetta er auðvitað hugarflug inn í framtíðina en ég held að það saki ekki að við veltum þessu fyrir okkur þegar við erum að taka slíkar ákvarðanir. Eitt af því sem hefur komið upp í kollinn á mér til að forða því að við stöndum frammi fyrir þessu aftur er það hvort ekki sé rétt að þeir sem áfram fá að róa í þann pott sem eftir verður einskorði sig við það að róa bara á handfæri, að þannig verði ekki um að ræða aðra línusókn í þeinnan sameiginlega pott. Ég vildi biðja hv. sjútvn. að íhuga þann möguleika. Annarri greininni fylgja tvö bráðabirgðaákvæði. Annað er III. bráðabirgðaákvæðið þar sem gert er ráð fyrir að sjútvrh. geti sett á róðrardagakerfi í staðinn fyrir banndagakerfi. Ég held að ef það er eitthvað jákvætt í því sem tengist 2. gr. þá sé það þetta bráðabirgðaákvæði og ég vil leggja ríka áherslu á það við hæstv. sjútvrh. að hann flýti þeirri athugun sem hann á að gera á því hvernig hægt er að koma á sjálfvirku eftirliti með róðrardögum þannig að jafnvel fyrir haustið, áður en nýtt fiskveiðiár tekur gildi, verði hægt að koma róðrardagakerfi á. Ég held að í öllu falli sé það jákvæðara og hagkvæmara fyrir þá útgerð sem á að sækja áfram í þennan sameiginlega pott. Bráðabirgðaákvæði II tengist líka 2. gr. og er ætlað til að aðstoða þær byggðir sem koma illa út úr þeim samdrætti sem óhjákvæmilega mun verða á afla krókabátanna. Það er mjög vandmeðfarið með ákvæði sem þessi. Ég ætla ekki að gera lítið úr því eða neita því að það sé ekki ástæða til að aðstoða einhverjar byggðir á þennan hátt en ég vil beina því til hv. nefndar að hún athugi það gaumgæfilega hvort hún eigi rétt á sér. Og ef hún kemst að þeirri niðurstöðu að hún eigi það þá vil ég beina því til þeirra sem um málið eiga að fjalla í Byggðastofnun að þeir fari með aflaheimildirnar á réttan og eðlilegan hátt því það er ekkert sem er umdeildara í þjóðfélaginu í dag en það að útdeila aflaheimildum. Þetta eru orð sem falla í fullri vinsemd. 1. gr. frv. fjallar um úreldingu, bæði á krókabátum og öðrum hluta skipaflotans. Eins og ég sagði í upphafi tel ég úreldingarákvæði eins og þessi óþörf í kvótakerfi sem byggir á frjálsu framsali, en það þarf flotastýringu þegar um er að ræða sóknarkerfi og sóknarmark. En það þarf að gæta hófs í því líka jafnvel þótt um sóknarmark væri að ræða þannig að það kerfi sem við setjum upp útrými ekki heilum útgerðarflokki á tiltölulega stuttum tíma. Það þarf líka að gæta þess að það sé ekki óréttlátt og leiði ekki til þess að þeir sem verða fyrir óhöppum geti ekki endurnýjað sín skip á eðlilegan hátt. Ég vil því beina því til hv. nefndar að hún athugi það hvað krókabátana varðar hvað mundi verða um sjómann sem missti bát sinn, hann annað hvort sykki eða færist í bruna. Hvernig á hann að endurnýja sinn bát? Þarf hann að koma með bát sem hefur einungis 50% afkastagetu á móti þeim báti sem hann tapaði? Mun sjómaðurinn geta tryggt sig fyrir þeim skaða sem hann verður fyrir vegna úreldingarákvæðisins eins og þeim skaða sem hann verður fyrir ef henn missir bátinn, annaðhvort niður eða hann brennur? Þetta eru raunveruleg dæmi sem við horfum á gerast og hafa valdið ýmsum vandræðum í úreldingarkerfinu eins og það er núna. Hvað varðar annan hluta flotans, sérstaklega nótaskipin, þá get ég vel séð fyrir mér að þessar nýju úreldingarreglur valdi þar vandkvæðum því að veiðar nótaskipanna sérstaklega á bræðslufiski hafa ekki verið þannig undanfarin ár að þar hafi getað átt sér stað eðlileg endurnýjun og því stendur þessi floti frammi fyrir verulegri endurnýjun á næstu missirum og næstu árum. Ég veit til þess að nú þegar hafa verið gerðir samningar um endurnýjun, breytingar og stækkanir á þessum skipum, byggðar á lögunum eins og þau eru í gildi í dag. Því vildi ég biðja hv. nefnd að skoða það ítarlega hvort gildistökuákvæðin taka nægilegt tillit til þeirra sem þegar hafa tekið ákvarðanir hvað varðar endurnýjun byggðar á þeim lögum sem eru í gildi í dag. Ég hef aðeins stiklað á stóru og nefnt hér einstök atriði í frv. sem ég tel vera íhugunarverð. Sum tel ég jákvæð og sum vægast sagt umdeilanleg. En þetta mál fer til hv. sjútvn. til umfjöllunar. Ég treysti því að sú umfjöllun verði vönduð og að út úr þeirri nefnd komi niðurstaða sem við getum eins vel við unað og mögulegt er miðað við þær aflaaðstæður sem við búum við í dag.

Hæstv. forseti. Eins og margsinnis hefur komið fram í þessari umræðu í dag þá eru þau frv. sem hér liggja fyrir grunduð á þeirri vinnu sem stjórnarflokkarnir lögðu á sig í upphafi þeirra stjórnartímabils, þar sem segir að fjögur atriði séu þannig vaxin að þau þoli enga bið. Það sé rétt að taka á þeim núna á vordögum. Þessi fjögur atriði koma fram í frv. og það er rétt að taka það fram að í flestum atriðum er ég þeim mjög sammála. Þó eru þar atriði sem orka dálítið tvímælis, þ.e. eins og menn sjá þegar þeir lesa 2. gr. frv. eru þar valkostir sem mættu vera skýrari. En í ákvæði til bráðabirgða III segir að ráðherra geti sett upp nýjar reglur um róðrardagakerfið. Ég tel að frá því þetta frv. var prentað og frá því var gengið hafi enn bæst við verulegar upplýsingar sem gefa til kynna að þetta sé mjög vel framkvæmanlegt og því held ég að ég geti alveg tekið undir með hv. 4. þm. Norðurl. e. um að það væri æskilegt að frv. sneri öðruvísi, þ.e. valkosturinn væri róðrardagakerfi en til bráðabirgða væri þá sett inn ákvæði þar sem ráðherra væri heimilt að framlengja banndagakerfið ef einhverjir tæknilegir örðugleikar reyndust á því að framkvæma hitt. Hann er eins og alþjóð veit formaður sjútvn. svo það ættu að vera hæg heimatökin að athuga í nefndinni hvort ekki næst samkomulag um að hafa þetta á þennan veg. Ég er alveg viss um það að fyrir sjómenn, fyrir þá sem standa frammi fyrir valinu er miklu betra að hafa þessa kosti alveg skýra. Það er val á milli þess að vera í banndagakerfi áfram með þaki eða fara inn í róðrardagakerfið. Vonandi næst um þetta samkomulag, við skulum vona það og ég tek undir hans orð um þetta. Það má öllum vera ljóst að þeir kostir sem krókaleyfisbátar hafa í þessari stöðu eru allir vondir. Þeir eru allir mjög vondir. Mér hafa fundist ummæli manna um það hvernig eigi að bregðast við dálítið skondin og næ því ekki alveg og átta mig ekki alveg á því hvern veg menn vildu annan fara en þann sem kemur hér fram af þessum breytingum sem ég sagði frá áðan. Ég held og hef haldið því fram lengi að það væri alveg skelfilegt ef það henti okkur að fara inn í næsta vetur með þetta banndagakerfi verði lögunum ekki verið breytt sem við skulum vona að gerist núna. Með óbreyttum lögum held ég að þetta hefði orðið óbærilegt. 90--100 nýir banndagar hefðu orsakað slíka skelfingu í sókninni að ég held að enginn vilji á því bera ábyrgð. Ég er viss um það. Þess vegna skil ég ekki alveg þegar menn fordæma þessar tillögur, telja þær einskis verðar. Ég tel þvert á móti að þessar tillögur séu þó tilraun til þess að leysa þennan vanda, veruleg tilraun, sérstaklega ef okkur tekst að setja róðrardagakerfið á nú þegar í haust. Róðrardagakerfið gefur mönnum allt aðra möguleika og það er allt annað við þetta að fást ef við losnum við vetrarsóknina hjá smábátunum. Það er allt annað um að tala. Menn hafa gagnrýnt það líka að verið sé að setja aflamark á smábátana. Menn hafa fundið þar fingraför formanns LÍÚ o.fl. Ég skal ekki segja hvort það eru hans fingraför en mönnum þótti það rétt í þeim samningum sem gerðir voru að gefa mönnum kost á þessu. Eins og segir í samþykktinni í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar átti að reyna að varðveita afkomu þeirra sem helst hafa atvinnu sína af þessu. Nú á ég von á því að menn velji og þá er kannski ekkert við því að segja þó að einhverjir telji hag sínum betur borgið með því að velja banndagana með þakinu en hitt. Þá er það þeirra eigin val, þeir eru þannig að tryggja sinn hag betur. Enda er það verulegur áfangi frá því sem áður var í lögunum að það er bara verið að tala um hámark á þorsk. Aðrar tegundir eru frjálsar en í óbreyttum lögum er gert ráð fyrir að þorskígildin orsaki fleiri banndaga árin á eftir. Þetta er veruleg breyting. Það má öllum vera ljóst að þessi fjögur atriði sem tekin eru hér fyrir eru hin minni mál, þó þannig vaxin að menn vildu ekki geyma þau til haustsins, þau voru þess eðlis. Stóru málin bíða. Þau bíða til haustsins þegar menn telja sig hafa til þess tíma að ræða þau. Þar á meðal, eins og þeir sem hafa fengið verkefnaskrána geta séð, er endurskoðun á heildarlöggjöfinni um fiskveiðarnar. Mér þykja því sérstaklega ummæli hv. 15. þm. Reykv. nokkuð óþörf vegna þess að hér er ekki verið að taka á þeim hlutum nema örfáum smáatriðum. Bæði honum og öðrum hefði mátt vera ljóst að á þessu vorþingi ætlaði enginn að fara að ræða fiskveiðistefnuna til hlítar. Það hefði aldrei verið tími til og stóð aldrei til hjá nokkrum manni. Hitt get ég sagt honum líka að það liggur fyrir, og geta allir fengið aðgang að því, hvað vestfirskir frambjóðendur Sjálfstfl. lögðu til fyrir þessar kosningar. Þá var það gert að leggja fram heilsteypta stefnu um það hvað skyldi gera í fiskveiðimálum. Í stað þess að halda áfram aflamarkskerfinu þá skyldum við hverfa frá því því að okkur þótti sýnt að það kerfi sem hefur núna verið í 11 ár og ég held fimm eða sex ríkisstjórnir, eftir því hvernig við teljum þær, hafa stutt hefur leitt að okkar dómi til hins mesta ófarnaðar. Og ég veit ekki betur en hv. 15. þm. Reykv. hafi verið ráðherra í síðustu ríkisstjórn, staðið að þeim lagasetningum sem þar voru gerðar, m.a. þessu banndagakerfi hinu skelfilega og hann hældist svo mjög um. Hann var þar, hann var meira að segja ráðherra í þeirri ríkisstjórn, umhvrh., og lagði gjörva hönd á margt þar þó fræg sé friðun hagamúsanna. Ég tel rétt að bíða með það til haustsins að ræða í heild fiskveiðistefnuna, en vil þó vekja á því athygli að ég hef ekkert látið deigan síga í baráttunni gegn þessu kerfi. Það er af og frá. Ég nota hvert tækifæri til þess að sýna mönnum fram á hvaða voði er á ferðinni, hversu mikil sóun hér er á ferðinni. Og ef hann spyr mig um stefnu hæstv. sjútvrh., Þorsteins Pálssonar, þá get ég sagt honum það að við höfum þekkst lengi, við Þorsteinn, og það hefur aldrei farið milli mála að við höfum verið mjög ósammála hvern veg við ættum að ganga í stjórn fiskveiða, geysilega mikið ósammála. Það hefur aldrei farið neitt á milli mála. En ég hélt að það þyrfti ekki að vera að ég bæri ekki fullt traust til hæstv. ráðherra. Ég get t.d. rifjað það upp fyrir hv. 15. þm. Reykv., sem ég man ekki hvað er búinn að vera lengi í þessum alkunna, eina sanna jafnaðarmannaflokki, en í sögu þess flokks er dæmi þess að eitt sinn var þar vaskur foringi sem hét Gylfi Þ. Gíslason. Í 12 ár sat hann í svokölluðum viðreisnarríkisstjórnum. Allan tímann reyndi hann af fremsta megni að leiðrétta stefnuna í landbúnaðarmálum, hélt ótrauður áfram, varð lítið ágengt en það var aldrei spurt að því hvort hann styddi ekki ríkisstjórnina. Ég held að það sé alveg klárt. Hann var aldrei spurður að því og ég held að í sögu Alþfl. verði engar slíkar vífilengjar eða efasemdir um það að hann hafi skort kjark eða verið maður ekki heill vegna þess að hann hefði aðra skoðun í mjög mikilsverðu máli en studdi þó þá stjórn. Það mega allir vita að baráttunni fyrir því að opna augu manna í fiskveiðimálunum, hversu óskaplega mikið er hér um að vera, verður haldið áfram. Í mínum augum var það svo að þetta banndagakerfi sem við vorum núna að taka fyrir var skelfilegt og það er aðalmálið að reyna að hugsa til framtíðar. Það er verið að gera það í þessu frv. sem hefur ekki verið gert áður. Öllum mátti vera það ljóst fyrir tíu árum hvert stefndi. Enginn tók á málinu. Það hefur verið látið viðgangast allan tímann að sóknarmáttur flotans væri að aukast í hverjum mánuði, hverri viku. Enginn hefur gert neitt í því. Þegar samþykkt voru ný lög um Þróunarsjóðinn fyrir ári síðan og ákveðið að láta milljarða til þess að brjóta niður skip og minnka fjárfestinguna í sjávarútvegi þá var krókaleyfið undanskilið. Hvar var þá hv. 15. þm. Reykv.? Kom hann þá með tillögur um að breyta þessu? Kom hann með tillögur um það að reyna að stoppa afkastaaukninguna? Ég veit það ekki, hann segir mér frá því. Það er rangt sem menn eru að segja að hér sé verið að fara inn á hættulegar brautir. Ráðuneytið hefur hingað til litið þannig á orðið ,,sambærilegt`` í lögunum í framkvæmd og reglugerð að þeir hafa tekið rúmmál á móti rúmmáli. Nú er gert ráð fyrir því, eins og ég skil þessi lög, að það sé ótvírætt að ráðherranum sé heimilt að setja nánari reglur um endurnýjun skipa sem hljóta þá að vera innan ramma laganna um að sambærilegt skip sé á ferðinni. Og eins og menn vita þá hefur ráðuneytið einmitt verið að vinna að því með tæknideild Fiskifélags Íslands að meta það og setja upp stuðla fyrir því. Ég bendi mönnum á að ekki er nóg að segjast vera á móti því að setja upp þessa stuðla. Það er ekki nóg að hneykslast á því að það eigi að brjóta niður skip eða kaupa upp skip í úreldingarsjóðnum. Hvað vilja menn þá? Vilja menn halda áfram og það þrengi endalaust að þeim mönnum sem eru að gera út á krókaleyfinu? Hvar endar þetta? Er það á 100 dögum, 50 dögum, 10 dögum? Nei, þetta stefnir í það. Ef við erum að vinna raunhæft að þessu máli hljótum við að vera að vinna að því að þessir menn hafi lífsrými þannig að þeir geti stundað sína útgerð. Þess vegna erum við að reyna að úrelda. Þess vegna erum við að reyna að hefta innstreymi skipa með mikinn sóknarmátt. Við ætlum ekki að blanda þessu saman við karp manna um hvað menn voru að segja fyrir kosningar. Hér er um alvarlega hluti að ræða sem verður að koma í veg fyrir að þessum lögum, eins og ýmsir hældu sér af fyrir ári síðan að fengju fram að ganga, var nauðsynlegt að breyta. Hitt er svo annað mál að það er allt í lagi að ræða það hvað gerðist fyrir kosningar. Við sjálfstæðismennirnir sögðum frá því á Vestfjörðum að við ætluðum að berjast fyrir því innan okkar flokks að reyna að breyta stefnu Sjálfstfl. í þessum málum. Þá var það svo að þar var í framboði hv. 4. þm. Vestf. sem því miður er ekki staddur hér núna. Honum fannst þetta hörmulegt hlutskipti hjá aumingja sjálfstæðismönnunum að eiga eftir að berjast fyrir því í Sjálfstfl. að breyta stefnunni. Það var munur fyrir frambjóðendur jafnaðarmannaflokksins. Þeir þurftu ekki að gera það því að Alþfl. væri búinn að þessu, hann væri hættur að styðja kvótakerfið. Okkur öllum á Vestfjörðum þótti þetta hin mestu tíðindi og nú bíðum við þess annaðhvort í vor eða haust að sá stóri sannleikur komi fram. Ég tók eftir því að 15. þm. Reykv. gat ekkert um málflutning vopnabróður síns og svarabróður af Vestfjörðum þannig að ég vildi bæta hér um . . .

Háttvirtur.

Háttvirtur. Ég biðst afsökunar, ég er óvanur ýmsu hér. Það kemur vonandi. Og við erum meira að segja svo bjartsýnir, hv. 15. þm. Reykv., að við ætlum að halda þessari baráttu áfram og þó að hæstv. sjútvrh., Þorsteinn Pálsson, sé ötull maður og hinn besti þá erum við ekki það miklir svartsýnismenn að það sé mælikvarði á að hann sé ósigrandi að Össur Skarphéðinsson, 15. þm. Reykv., hafi ekki haft hann undir.

Virðulegi forseti. Það frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem er til umræðu er ávöxtur samkomulags stjórnarflokkanna sem gekk út á það að gera nauðsynlegar breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða og öðrum lögum sem tengjast stjórn fiskveiða eins og stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir. Það átti ekki að koma nokkrum manni á óvart að eitt af fyrstu verkum þessarar stjórnar væri að gera tilteknar breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða sem ættu að leiða til þess að staða sjávarútvegsfyrirtækja og þá sérstaklega útgerðarfyrirtækja og þá einkum og sér í lagi útgerðar bátaflotans væri betri eftir en áður. Vissulega er það svo, virðulegi forseti, að umræður í þinginu í dag bera nokkurn keim af því að hv. alþingismenn eru að koma út úr kosningabaráttu þar sem umræður um sjávarútvegsmál voru mjög fyrirferðarmiklar. Þær voru mjög víða harðar og erfiðar vegna þess að eins og við vitum vel hefur staðan í mörgum sjávarbyggðum verið erfið vegna þess að það hefur dregið svo mjög úr veiðum og þeim aflaheimildum sem útgerðirnar hafa haft. Allt er þetta eðlilegt, ekki síst að hér er frv. til umræðu sem gerir ráð fyrir tilteknum breytingum. Þær breytingar sem frv. felur í sér má segja að séu í fimm meginliðum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að draga úr sóknarmætti flotans með því að breyta endurnýjunarskilyrðum. Ég tel að það sé eðlilegt og með tilvísun til þess sem hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, benti á þá er það vonum seinna að reynt sé að taka á því að flotinn haldi áfram að stækka, ekki síst sá floti sem veiðir úr krókaleyfispottinum svokallaða sem verður fastur og takmarkaður. Þar er nokkuð stór floti, þ.e. það eru margir bátar í þeim hópi og sóknin getur verið mjög mikil. Þess vegna tel ég í fyrsta máta eðlilegt að þarna sé nokkur rönd við reist og sóknargetan takmörkuð með því að breyta endurnýjunarreglunum og opna fyrir úreldingarstyrki. Í öðru lagi er hér um að ræða breytingar á hinu svokallaða banndagakerfi sem ég tek undir að er mjög gallað og getur ekki gengið. Ég vil vekja athygli á því að hæstv. sjútvrh. varaði á sínum tíma mjög við því hvaða afleiðingar gætu orðið af banndagakerfinu og þær hafa vissulega komið í ljós. Hins vegar tel ég og vona að þær tillögur sem hér eru til umfjöllunar séu bráðabirgðaráðstafanir vegna þess að ég held að farsælasta leiðin til þess að stjórna veiðum hinna svokölluðu krókabáta sé sóknardagakerfi og það sé algert neyðarúrræði að setja nokkurs konar kvóta á smábáta. Við þekkjum það að samkvæmt núgildandi lögum eru smábátar settir í tvo flokka, annars vegar aflamarksbátarnir sem hafa vissulega farið mjög illa út úr þessu kerfi öllu saman og svo hins vegar krókaleyfisbátarnir. Ég hefði talið að það væri eðlilegast að slá þessum tveimur flokkum í einn fremur en að búa til í rauninni þriðja flokk smábáta eins og hér er gerð tillaga um. Eins og fram hefur komið þá er um málamiðlun að ræða, samkomulag sem ég sætti mig við, en vil engu að síður vekja athygli hv. sjútvn. á því að skoða þetta ákvæði 2. gr. frv. alveg sérstaklega og vekja athygli hv. þm. á því og þá sérstaklega þeirra þingmanna sem eru í sjútvn. að skoða það hvort ekki sé hægt að ganga fyrr til þess að koma á sóknardagakerfi og falla frá því að setja aflahámark á hvern smábát undir 6 tonnum því að ég óttast það, eins og hefur komið fram í þessari umræðu, að það sé fyrsta skrefið til þess að þessir bátar séu í raun settir á kvóta og næsta skrefið verði að krefjast þess að þessi kvóti verði framseljanlegur. Þá sjá allir hvaða réttlæti er á ferðinni þegar litið er til þess að krókaleyfisbátarnir hafa unnið samkvæmt gildandi lögum á allt öðrum forsendum en þeim að þeir gætu staðið frammi fyrir því að þeir væru að vinna sér inn rétt sem skapaði aflaheimildir sem síðan yrðu framseljanlegar. Þetta vildi ég, hæstv. forseti, að kæmi fram í umræðunni og hvet hv. sjútvn. eindregið til þess að skoða þetta mál. Í þriðja lagi gengur frv. út á það að deila 5 þús. tonnum yfir á aflamarksskipin önnur en vinnsluskipin. Með þeirri tillögu og með þeim þætti frv. tel ég að sé komið til móts við aflamarksflotann og þá sérstaklega bátaflotann, en tek undir það sem kom fram hjá hv. 7. þm. Reykn. fyrr í umræðunni að vissulega er það svo að ísfisktogaraflotinn er ekkert of sæll af sinni stöðu, það er alveg ljóst. Og með því að setja 10 tonna hámark á útdeilingu þessa 5 þús. tonna potts þá er fyrst og fremst komið til móts við vertíðarbáta af minni gerðinni en eftir sem áður standa stærri bátar og togaraflotinn frammi fyrir því að þeir hafa mjög takmarkaðar aflaheimildir í þorski. Hins vegar hefur sá hluti flotans meiri möguleika á því að sækja í aðrar fisktegundir og á það verður að sjálfsögðu að líta. En ég fagna því mjög að það skyldi nást samkomulag um að deila 5 þús. tonnum út til aflamarksskipanna og tel það afar mikilvægt. Í fjórða lagi er í frv. í ákvæði til bráðabirgða II Byggðastofnun gert að úthlutað 500 lestum miðað við óslægðan fisk. Þar er um að ræða að setja í lögin um stjórn fiskveiða sérstakt viðfangsefni, verkefni á sviði byggðamála. Þetta er góðra gjalda vert og að sjálfsögðu mikilvægt að reyna að styrkja þær byggðir sem e.t.v. fara verst út úr þessu kerfi en ég hefði talið eðlilegra að staðið væri að byggðaverkefnum með öðrum hætti en þeim að setja þau inn í lög um stjórn fiskveiða. Ég geri hins vegar ekki athugasemd við þetta en hlýt að vekja athygli á því að það fer ekki beint vel á því að lögin um stjórn fiskveiða taki á því eins hér er gert. Virðulegi forseti. Í fimmta lagi er ákvæði til bráðabirgða sem gerir ráð fyrir því að sjútvrh. skuli flytja frv. um breytingar á 6. gr. laga þessara þar sem sóknardagar að eigin vali útgerða komi í stað fyrir fram ákveðinna banndaga. Þetta tel ég nauðsynlegt að hv. sjútvn. skoði mjög rækilega og kanni hvort ekki sé eðlilegast að þetta taki gildi strax og þar verði með einungis einn flokkur smábáta sem sækir úr flokki sem hefur verið nefndir krókaleyfisbátar. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Hún hefur svo vissulega farið fram a.m.k. rækilega innan míns flokks á fundum þingflokksins þannig að það er út af fyrir sig ekki miklu við að bæta þó að það væri að sjálfsögðu hægt að segja margt um lögin um stjórn fiskveiða og stöðuna í sjávarútvegsmálum almennt, en ég vil að þetta komi fram við 1. umr. og hvet hv. sjútvn. til þess að skoða þetta mál mjög vandlega vegna þess að það skiptir geysilega miklu að þær breytingar sem er verið að gera á lögunum um stjórn fiskveiða nái tilgangi sínum.

Herra forseti. Skjótt skipast veður í lofti. Nú hafa tveir hv. þm. Sjálfstfl. haldið afar góðar ræður í röð og í máli beggja kemur fram ósk til hv. sjútvn. um að hún reyni nú þegar við vinnslu frv. að athuga hvort ekki sé hægt að ná samstöðu um það að róðrardagakerfinu, sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson reifaði mjög glögglega í sinni jómfrúrræðu áðan, verði komið á nú þegar. Ég skildi ræður beggja þannig að það væri verið að óska eftir því að kannað yrði hvort ekki væri hægt að koma róðrardagakerfinu á þannig að það hæfist þegar í byrjun næsta fiskveiðiárs, þ.e. í september. Ég tek undir þetta. Ég er hlynntur þessu kerfi og ég tek undir þær óskir sem hér koma fram hjá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni og Einari Oddi Kristjánssyni um að sjútvn. reyni að ná samstöðu um það að hrinda þessu kerfi í framkvæmd þegar á næsta fiskveiðiári. Mér þykja þetta góð tíðindi sem hér koma fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 15. þm. Reykv. fyrir undirtektir við mína ræðu og vil að sjálfsögðu vekja athygli á því að það þarf ekki nokkrum undrum að sæta að hér komi fram athugasemdir, ábendingar og hugmyndir til hv. sjútvn. Til þess erum við í þinginu að ræða málin þó að hér sé stjfrv. sem er verið að fara yfir og nefndir þingsins eru til þess að skoða málið og kalla til þá sem best þekkja í þjóðfélaginu þannig að við getum síðan komist að þeirri bestu niðurstöðu sem völ er á. Ég vona svo sannarlega að alþýðuflokksmenn og þar á meðal hv. 15. þm. Reykv. liggi ekki á liði sínu við að þetta frv. nái fram að ganga og lögin verði sem allra best úr garði gerð. Mér heyrðist að hv. þm. væri vissulega reiðubúinn til þess að styðja stjórnarflokkana í því.

Virðulegi forseti. Við myndun þessarar ríkisstjórnar kom það fram sem mikið áhersluatriði allmargra þingmanna að það væri nauðsynlegt að setja fram með skýrum og afmörkuðum hætti í verkefnaskrá þegar við myndun ríkisstjórnarinnar hvaða leið menn vildu stefna í sjávarútvegsmálunum. Þetta var m.a. gert af biturri reynslu margra þingmanna sem máttu lúta því í tíð síðustu ríkisstjórnar að samkomulag var þannig milli stjórnarflokkanna að okkur tókst ekki að finna neina niðurstöðu í neinu máli sem sneri að fiskveiðistjórnuninni fyrr en liðnir voru að ég held nokkur hundruð dagar frá því að ríkisstjórnin var mynduð, mig minnir um 1.000 dagar frá því að ríkisstjórnin var mynduð þangað til að lögin voru að lokum samþykkt. Við máttum lúta því að búa við þetta ástand mánuðum og árum saman. Þess vegna var það ekki óeðlilegt að við myndun þessarar ríkisstjórnar væri sett fram skýr verkefnaskrá til viðbótar við hinn knappa stíl stefnuáætlunarinnar þar sem fram komu helstu atriði í núverandi ríkisstjórnarsamstarfi í sjávarútvegsmálum. Hér sjáum við eingöngu afrakstur lítils hluta þessarar verkefnaskrár vegna þess að verkefnaskráin gerði ráð fyrir því annars vegar að farið yrði í að endurskoða fjóra þætti löggjafarinnar um stjórnun fiskveiða og síðan hitt að öll önnur og stærri mál hlytu að bíða betri tíma. Það sjá það allir sem vilja sjá að auðvitað gat það ekki orðið öðruvísi á þessu vorþingi en að við tækjum á málum sem væru sérstaklega knýjandi og þyrfti að breyta áður en næsta fiskveiðiár gengi í garð. Það er það sem við erum að sjá hér og verkefnaskráin gerir bókstaflega ráð fyrir því að tafarlausar breytingar eigi sér stað í fjórum málaflokkum. Í fyrsta lagi með því sem hér hefur komið fram og mér finnst skipta öllu máli. Það er að það er verið að endurskoða reglur um endurnýjun fiskiskipa. Eins og fram kom í máli hv. 3. þm. Vestf. er vandinn sem við er að glíma ekki síst núna í krókaleyfinu m.a. sá að þar hefur átt sér stað mikil sóknaraukning án þess að við værum að auka heildaraflann sem til skiptanna er hjá þessum skipum. Þetta er sá vandi sem við er að glíma, sá vandi sem við tókum ekki eðlilega og þess vegna var þetta svo þýðingarmikið atriði. Hér hefur verið talað töluvert um þetta atriði málsins og menn hafa látið í ljósi áhyggjur yfir því að það sé verið að ganga of langt í úreldingu, ganga of langt í því að reyna að draga úr sóknarmarki þessa hluta fiskiskipaflotans. Ég er ekki þeirrar skoðunar og ég deili ekki þeim áhyggjum með mönnum. Ég vil verja krókaleyfishópinn, ég vil verja þennan hóp skipa en það verður bara einfaldlega ekki gert nema við sköpum lífsrými fyrir atvinnumennina í þessum fiskiskipaflokki. Það er verið að tala um það í verkefnaskránni að tryggja stöðu þeirra sem hafa haft lífsviðurværi af krókaveiðum og við gerum það ekki nema við drögum úr heildarsóknarþunga þessa bátaflokks. Svo einfalt er það. Ef við lítum yfir aflareynslu þessara skipa á síðustu árum þá sjáum við að hér gæti mjög auðveldlega leyst úr læðingi stóraukinn sóknarþungi sem mundi bitna á þeim sem núna eru starfandi í þessari grein. Það er þetta sem menn eru að reyna að koma í veg fyrir með þeim ákvæðum sem eru í frv. og hafa verið gerð að umtalsefni. Ég sé það ekki sem sérstakt vandamál þó það dragi úr þessum sóknarþunga. Öðru nær. Mér finnst það frekar vera til vitnis um það að við erum að skapa nýtt svigrúm og nýtt rými fyrir þá sem eru starfandi í þessari grein. Mér finnst að það sé fullmikil svartsýni þegar einstakir hv. þm. eru að tala með þeim hætti að fyrr en síðar verði sú staða uppi að þessi floti minnki nánast niður í ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég held að staðan sé einfaldlega sú núna að það ríður á að þessi aðlögun flotans gerist tiltölulega hratt til þess að styrkja grundvöll þeirra skipa sem eru að vinna í þessum flokki. Það er ekki flóknara en þetta. Ég trúi ekki öðru en að um það geti tekist bærilegt samkomulag í þinginu, að menn séu sammála um það að reyna að verja þessa gerð skipa og þessar veiðar með því að draga úr sóknarþunganum með þeim hætti sem hér er verið að leggja til. Það getur vel verið að það þurfi að rýna aðeins betur í þennan lagatexta. Það er einfaldlega verkefni þingsins hverju sinni að gera það og það er verkefni þingnefnda að gera það. En það breytir ekki aðalatriðinu að þetta er gert til þess að reyna að búa til svigrúm og rými fyrir þá sem nú eru starfandi í þessari grein. Eðlilega hafa menn hvað mest rætt um krókaleyfisflotann af ástæðum sem öllum eru kunnar. Og hvert er markmiðið með því frv. sem hér er verið að ræða? Markmiðið er það að forða því að menn stefni eins og núna lítur út fyrir lóðbeint inn í óbreytta banndaga. Ég sá það í andsvari í morgun að enginn okkar sem stóðum að lagasetningunni fyrir rúmu ári síðan gerði sér grein fyrir því að þetta mundi bresta á með þeim hætti sem núna blasir við í haust. Við hefðum einfaldlega ekki, hvorki ég né hv. 15. þm. Reykv., staðið að þessari lagasetningu ef okkur hefði órað fyrir því að þetta mundi leiða til þess að hér yrðu á þriðja hundrað banndaga á næsta fiskveiðiári. Þetta kom aldrei til tals að það yrði þvílíkur fjöldi banndaga. Ég fór að vísu yfir umræðurnar frá því þegar við vorum að ræða þetta og ég fann satt að segja ekki ræður hv. 15. þm. Reykv.

Hann þagði.

sem hefur væntanlega þagað við lok þessara umræðna þannig að ég átta mig ekki á því hvort hv. þm. hefur haft uppi orð um áhyggjur sínar af þessu en ef hann hefur gert það þá hefur hann gert það svo hæversklega að það hefur farið fram hjá sennilega flestum og því trúi ég tæplega, virðulegi forseti. 

Ekki heldur í Alþb. þá.

Ekki samtal.

En kannski varð þessi málatilbúnaður Alþfl. til þess að laða hann að flokknum. Það er ný tilgáta stjórnmálafræðingsins að þetta hafi orðið til þess að laða hugsjónamanninn, hv. 15. þm. Reykv., að þessum stjórnmálaflokki.  En aðalatriðið er þetta að við erum að stefna inn í mikla ófæru með núv. óbreyttu banndagakerfi, ófæru sem ég held að enginn vilji í raun og veru kalla yfir okkur. Ég ætla að vekja athygli á því að í þeim umræðum sem hafa farið fram í dag og ég hef a.m.k. haft tækifæri til að hlýða á hefur ekki verið krafa um það að auka úthlutaðan afla eða auka úthlutaðar aflaheimildir til þessara bátagerða sérstaklega. Þær hugmyndir hafa ekki verið settar hérna fram til þess að leysa þennan vanda þannig að menn eru væntanlega að tala um lausn á vandanum á grundvelli úthlutaðra aflaheimilda til krókaleyfisbáta upp á 21.000 tonn eða þar um bil. Þetta skulum við hafa í huga. Og það setur þessu máli miklu harðari og erfiðari skorður. Það væri miklu auðveldara að leysa þetta mál ef við værum að deila út 20.000 tonnum til viðbótar. En það er bara ekki sú staða sem er uppi í málinu. Þess vegna erum við að tala um miklu harðari og erfiðari kosti. Stóra málið í því sem hér hefur verið að gerast núna er að í þessari lagasetningu er gert ráð fyrir því að það sé verið að bjóða upp á nýjan valkost, valkost róðrardagakerfisins. Það sem hefur gerst á síðustu dögum hefur sannfært mig og marga fleiri um það að þessi leið er miklu nær okkur heldur en við höfðum áætlað. Þessi hugmynd um róðrardagakerfið er ekki ný af nálinni, hún var t.d. sett fram í áliti Landssambands smábátaeigenda sem það lagði fyrir sjútvn. Alþingis við síðustu endurskoðun þessara laga. Þá hins vegar, einhverra hluta vegna, treystu menn sér ekki til að taka þetta kerfi upp. Nú er verið að leggja það til að það verði tekið upp. Það er einungis spurning um það hversu hratt menn telja sig geta komið kerfinu á. Það er í raun og veru búið að taka hina pólitísku ákvörðun um það að stefna inn í róðrardagakerfið og það er mjög þýðingarmikil niðurstaða. Spurningin er ekki hvort heldur hvenær. Spurningunni hvort, henni hefur verið svarað. Henni var ekki svarað við síðustu endurskoðun, henni hefur verið svarað núna. Og auðvitað skiptir það miklu máli og auðvitað reið það baggamuninn fyrir hvað flesta, að ég held. Virðulegi forseti. Ég held að það sé ljóst að okkur var ærinn vandi á höndum varðandi endurskoðun þessara laga af því einfaldlega að staðan er knöpp og kröpp. Hér er ekki verið að leggja til grundvallarbreytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Það er alveg hárrétt. Í verkefnaskrá sjútvrn., dags. 20. apríl, er gert ráð fyrir því að fara í alls konar aðra vinnu, eins og hv. 3. þm. Vestf. rakti hér áðan, nokkuð sem ég held að skipti mjög miklu máli þar sem m.a. verði gerð úttekt á mismunandi leiðum við fiskveiðistjórnun og bornir saman kostir og gallar ólíkra fiskveiðistjórnarkerfa. Það verður haldið áfram endurskoðun á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands sem beinist m.a. að togveiðisvæðum. Sú vinna verður mjög mikilvæg fyrir ekki síst bátaflotann sem núna býr á margan hátt við skakka samkeppnisstöðu gagnvart togveiðiflota landsins. Ef ég nefni annað dæmi þá er gert ráð fyrir því að auka samvinnu Hafrannsóknastofnunar við sjómenn og útvegsmenn frá því sem núna er, reyna að eyða þeirri miklu tortryggni sem er um fiskveiðiráðgjöfina á milli þessara aðila. Ég veit að mjög margir þingmenn sem hér eru geta verið sammála mér um að það skiptir mjög miklu máli að þessi fiskveiðiráðgjöf geti farið fram í bærilegum friði milli vísindamannanna og sjómannanna, þannig líka að reynsluþekking sjómannanna og útvegsmannanna nýtist til þess að vinna að fiskveiðiráðgjöfinni sjálfri. Ég nefndi bara örfá atriði sem munu skipta mjög miklu máli um framhald þessa máls. Svo ég taki nú enn eitt dæmi sem líka er þýðingarmikið þá er gert ráð fyrir í þessari verkefnaskrá að það verði sérstaklega farið í það að efla samanburðarrannsóknir á áhrifum mismunandi veiðarfæra á lífríki hafsins. Mál sem ég veit að ekki síst talsmenn Landssambands smábátaeigenda og smábátaeigendur víða um landið binda mjög miklar vonir við vegna þess að það eru uppi miklar deilur um áhrif einstakra veiðarfæra á lífríki hafsins. Hér var nefnt í morgun sjónvarpsviðtal við stjórnarformann Hafrannsóknastofnunar sem hélt því fram að það væri mikilvægt fyrir viðgang þorskstofnsins að forða því að krókaveiðarnar kæmust í þriggja ára árgang --- var það ekki rétt?  Virðulegi forseti. Allt þetta skiptir miklu máli þegar við erum að ræða þessi mál til lengri tíma. En hér og nú erum við hins vegar að fjalla um tiltekið lagafrv. Ég hef ekki orðið var við það í þessum umræðum að menn hafi lagt fram skýra valkosti gegn þessu sem eru á vissan hátt vonbrigði því auðvitað verður maður að reikna með því að í lagasetningu af þessu tagi séu menn að takast á um ólíkar hugmyndir. Það er tiltölulega lítill vandi að standa hér heldur keikur og lesa upp ,,samlede værker`` einhverra tilgreindra þingmanna sem út af fyrir sig er hin besta skemmtan en hefur kannski ekki mjög mikla þýðingu þegar menn eru að reyna að setja saman lagatexta af þessu tagi og reyna að benda á nýja valkosti. Virðulegi forseti. Þetta vildi ég sagt hafa í þessari umræðu. Ég vona það og veit að í sjútvn. Alþingis munu menn reyna að finna sem farsælasta lausn á vanda þeirra báta sem verið er að reyna að finna lausn á fyrir. Það er ekkert létt verk en það skiptir hins vegar mjög miklu máli að reyna að gera það á sem vandaðastan hátt og ég veit að það mun sjútvn. Alþingis gera.

Herra forseti. Ég fagna því enn og aftur hversu mikla áherslu stjórnarliðar leggja á það að hægt verði að koma upp róðrardagakerfinu þegar fyrir upphaf næsta fiskveiðiárs. Ég er sannfærður um að það er tæknilega kleift og endurtek það sem ég sagði hér áðan að mér þykja nú veður hafa skipast í lofti. En mig langar að spyrja hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson út í eitt tæknilegt atriði. Þegar hann talar um róðrardagakerfi þá skil ég hann svo að hann eigi ekki við að það sé jafnframt einhvers konar aflaviðmiðun, einhvers konar aflahámark sem sá floti sem mundi sækja undir róðrardagakerfi þarf að sæta. Er það rétt skilið hjá mér?

Virðulegi forseti. Allar þær hugmyndir sem ég hef heyrt varðandi róðrardagakerfið ganga út á það fyrst og fremst að stjórna þessum veiðum með sóknarstýringu af því tagi að menn velji sér róðrardaga. Fjöldi róðrardaganna í heild sinni sé ákveðinn til að stýra sókninni. Það sé ekki verið að ákveða, eins og ég hef skilið þetta mál ævinlega, heildarafla á hvern bát. Menn hefðu aflaviðmiðun, heildaraflaviðmiðun en alls ekki þannig að það væri svoleiðis að þegar slíkri viðmiðun væri náð væri skrúfað fyrir veiðarnar. 

Herra forseti. Ég segi við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson: Mæl þú manna skýrastur. Ég skildi þetta nefnilega ekki alveg. Hv. þm. sagði að það væri ekki gert ráð fyrir því að það yrði aflamark eða aflahámark fyrir sérhvern bát en hins vegar yrði eitthvert viðmiðunarmark. En jafnframt tók hann fram að þegar því væri náð mundi það ekki hafa áhrif á fjölda eða dreifingu róðrardaganna þannig að ég skil hann svo að ef fram kæmi tillaga sem beinlínis lyti að því að veiðum krókabáta yrði stýrt með róðrardögum þar sem væri engin aflaviðmiðun þá mundi hann fylgja henni.

Virðulegi forseti. Sóknarstýring í sjálfu sér felur það vitaskuld í sér að það er ekki verið að dreifa aflahámarki á bát. Það er reynt að stýra sókninni með dögunum. Það er það sem þetta mál snýst um. Allar hugmyndir manna um það lúta að því að við séum að hverfa frá útdeilingu aflaheimilda á hvern bát og taka frekar upp kerfi sem gengur þá út á það að stýra hámarksaflanum með sókninni. Það þýðir ekki það, þó að menn hverfi frá því að vera með útdeilingu aflakvóta og hverfi að því að vera með sóknarstýringu, að síðan ætli menn ekki að hafa neinar áhyggjur af heildaraflanum á miðunum. Ég held að allir séu sammála um það í sjálfu sér að reyna að ganga um miðin af sem mestri skynsemi og þess vegna verður það þannig að hvort sem við notum sóknarstýringu eða flota- og sóknarstýringu sem væri auðvitað hið besta og ákjósanlegasta í stað aflamarks þá eru menn ekki að segja sem svo að menn geti fiskað ótakmarkað. Það er ekki það sem er verið að tala um. Menn eru að tala um það einfaldlega að reyna að hafa heildaraflaviðmiðun fyrir þann flota sem undir þessu kerfi starfar og síðan að stýra því að það sé í sem bestu samræmi við þessa viðmiðun með dagafjöldanum. Þetta er hugsunin í þessu kerfi. Ég veit að það eru margir hv. þm. sem eru ekki sammála því að það sé til staðar sóknarstýring í fiskveiðum. Ég veit t.d. að hv. þm. Stefán Guðmundsson er svarinn andstæðingur þeirra hugmynda. Hann er talsmaður aflamarks þannig að ég veit að honum geðst ekki að því sem ég er að segja. En þetta er samt sem áður einfaldlega sú skilgreining á hugmyndunum um sóknarstýringu gegn aflamarki.

Herra forseti. Það er athyglisvert að þessi umræða yfir hálftómum þingsal um stærsta hagsmunamál þjóðarinnar, eins og menn orða það gjarnan, fer fram í skugga verkfalls. Flotinn liggur bundinn við bryggju. Menn reikna út hvað verðmætatapið er mikið, en það kemur satt að segja engum á óvart. Það kom til verkfalls fyrir ekki löngu síðan. Það var gerð tilraun til þess að leysa það en hefur ekki tekist í framkvæmd. Þetta rímar sjálfsagt nokkuð við reynslu þingmanna úr seinustu kosningabaráttu frá því að fara um sjávarbyggðir Íslands, leggja við hlustir, ræða málin, að það er dálítil þversögn í því fólgin að annars vegar eru menn sannfærðir um að þeir hafi fundið hið pottþétta kerfi, aflamarkskerfi á skip, sem á bæði að vera hið hagkvæmasta varðandi endurnýjunargetu fiskstofna sem og að því er varðar rekstrarhagkvæmni flotans. En samt sem áður segir hver maður þá reynslu úr kosningabaráttunni og af þessum umræðum --- og menn kveða misjafnlega sterkt að orði --- að það sé grasserandi óánægja, það sé víðtæk óánægja, það sé hörð gagnrýni uppi, jafnvel þeir sem sterkast taka til orða, að það hafi legið við uppreisnarástandi sums staðar í sjávarplássum gegn þessu kerfi. Hvernig má það vera ef menn eru svo vissir í sinni sök að aflamarkskerfi, annars vegar heildaraflamark og hins vegar aflamark bundið við skip, fullnægi þessum tveimur meginkröfum sem við gerum til fiskveiðistjórnarkerfa? Að tryggja að ekki sé farið umfram vísindalega ráðgjöf um afrakstursgetu fiskstofna og hins vegar að vissan sem þetta kerfi gefur útgerðaraðilum eigi að tryggja að þeir geti sjálfir tekið ákvarðanir í sínum fyrirtækjum um það hvernig þeir sækja þennan afla og þar af leiðandi gulltryggi kerfið hagkvæmni í rekstri. Við höfum reynt þetta kerfi. Fyrst í stað í bland með einhvers konar sóknarstýringu og síðan seinni árin sem nokkurn veginn hreint kerfi fyrir utan trilluflotann. Og menn meta reynsluna afar misjafnt. En sérstaklega er ástæða til að spyrja: Ef það er svo að útgerðaraðilar, ráðgjafarstofnanir ríkisstjórnar, sérfræðingaveldið, bankakerfið, allir þeir, sem þykjast leggja á þetta eitthvert sérfræðilegt mat, virðast vera nokkuð sammála um að þetta sé hagkvæmt kerfi. Og samt er svona grasserandi óánægja. Hvernig má það vera? Sjálfur hef ég ástæðu til að ætla að það sé nokkuð til í þessum röksemdum sem varða hagkvæmnina. Ég held með öðrum orðum að aflamarkskerfið sé alveg sæmilega brúklegt hagfræðimódel. En ég held að það hafi ákaflega lítið að gera með verndun fiskstofna. Þegar við hins vegar förum að líta á það á hverju það byggist fyrst og fremst, eða þau rök sem við getum tínt til til þess að sýna fram á hagkvæmnina, þá förum við kannski að skilja betur óánægjuna. Því hagkvæmnin er ekki hvað síst í því fólgin að þeir sem fá úthlutað ókeypis veiðiheimildum geta hámarkað sína hagkvæmni með því að beita markaðsvaldi sínu gagnvart þeim sem annaðhvort fá minna eða ekki neitt, gert þá að leiguliðum, þvingað þá til þess að veiða fyrir sig á undirverði og skilað verulegri hagkvæmni til skamms tíma. Jafnframt er þarna gengið á svig við kjarasamninga sjómanna og komið í framkvæmd kerfi sem felur í sér bæði samþjöppun kvóta, mikið efnahagslegt ofríki gagnvart veikari aðilum í greininni, gríðarlega mismunun í afkomumöguleikum og nánast valdbeitingu til þess að brjóta á bak aftur kjarasamninga sjómanna. Þetta eru hinar félagslegu afleiðingar af kerfinu eins og það hefur verið framkvæmt sem valda því að það er grasserandi óánægja. Það er bullandi óánægja. Það er uppi hörð gagnrýni. Og það er verkfall sem snýst ekki hvað síst um þetta: Verðmyndunin sem af þessu hlýst, mismunina sem í þessu felst. Og ég held að það sé nokkuð rétt hjá þeim sem segja: Burt séð frá hagfræðimódelinu, burt séð frá hugsanlega sannfærandi rökum um það að þetta kerfi, ef það er rétt útfært, geti tryggt hagkvæmni, sennilega umfram sóknarmarkskerfið, þá er það framkvæmt með þeim hætti að menn fallast ekki á það. Það er engin sátt um það og þar af leiðandi skilar það ekki þeim árangri sem það gerir á teikniborðinu. Í umræðunum um þessi mál eru menn að tíunda hver fyrir öðrum að í þessu hagkvæmnimódeli felist sóun þrátt fyrir allt. Veiddum fiski er fleygt fyrir borð í stórum stíl. Það þýðir ekkert að halda því fram að svo sé ekki. Og það sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson segir hér að gæti numið 40 milljörðum á undanförnum árum, það er ekki lítil upphæð. Svo eru menn að segja að þetta sé hagkvæmasta kerfi í heimi, kerfi sem er þess eðlis að fleygt er verðmætum á nokkrum árum upp á 40 milljarða kr. Haldið þið að það geti staðist? Haldið þið að það geti orðið sátt um slíkt kerfi? Það eru lög í landinu um það að auðlindin sjálf sé í eigu þjóðarinnar. Síðan koma menn og segja: Já, já, þjóðin á þetta. En menn mega nú ekki rugla saman annars vegar eignarrétti og hins vegar ráðstöfunar- eða afnotarétti. Það er nú ekkert gagnrýnivert þótt útgerðaraðilar, út á reynslu sína af sjósókn, fái umráða- eða ráðstöfunarrétt. Síðan skref fyrir skref. Nú, fyrst svo er, hafa þeir þá líka rétt til þess að selja eign annarra, sem þeir fengu úthlutað ókeypis? Mega þeir líka leigja öðrum annarra manna eign sem þeir fengu án leigugjalds? Mega þeir líka veðsetja annarra manna eign? Og mega þeir kannski líka láta það ganga í arf til niðja sinna? Finnst mönnum sannfærandi lýsingin sem hæstv. forsrh. tók af húsinu sínu á Lynghaganum og sagði: ,,Reykjavíkurborg á lóðina en ég borga nú leigugjald.`` Halda menn að þetta gangi upp? Það er nefnilega eitt að fara með tölfræðileg eða stærðfræðileg rök um hagkvæmni aflamarkskerfis umfram einhverja meinta sóknarstýringu, en kerfi sem byggir á því að stjórnvöld taka að sér að skammta aðganginn að auðlindinni í nafni þjóðareignar en þeir sem fá, eru viðtakendur þessara gæða, þessara fémætu verðmæta, mega síðan selja, víxla, jafna, veðsetja, leigja, eins og um eign væri að ræða. Og nota þetta efnahagslega vald sem ríkisvaldið færir þeim til þess að knýja veikari aðila í greininni til þess að gerast leiguliðar sínir, knýja sjómenn til þess að sætta sig við það að gerast leiguáhafnir á skipum þar sem þeir fá undirmálsverð fyrir fiskinn. Það gengur ekkert upp. Það er þar sem hnífurinn stendur í kúnni. Ég treysti mér ekki til þess að kveða upp einhvern salómonsdóm um hagkvæmasta módelið. Þau kunna að vera fleiri en eitt. En ég veit eitt og það er þetta: Þetta kerfi gengur ekki. Um það verður aldrei sátt. Það er eitt að segja: Yfirburðir aflamarkskerfisins eru slíkir að við skulum reyna að leggja okkur fram um að fá um þetta félagslega sátt. En það hafa þeir sjávarútvegsráðherrar, sem þessu kerfi hafa stýrt, alls ekki fengist til að gera. Þvert á móti. Þeir hafa étið upp eftir Kristjáni Ragnarssyni, einhverjum harðsvíraðasta sérhagsmunaaðila landsins, rökin sem hann hefur tíundað lon og don gegn veiðileyfagjaldinu og verið með sinn ósanna málflutning um að þetta sé skattlagning á sjómenn, skattlagning á landsbyggðina o.s.frv., hræðsluáróðurinn. Á meðan þeir gera þetta og á meðan þeir standa eins og hundar á því roði að hægt sé að reka aflamarkskerfi án þess að það komi réttmætt gjald fyrir afnotin af auðlindinni þá verður engin sátt um þetta kerfi. Það þarf ekki að leiða mig fram til vitnis um það, reynslan er þegar farin að sýna það og menn ættu satt að segja ekki að láta mikið meira á það reyna. Það er óviðunandi ástand að bjóða íslensku þjóðinni upp á það að binda í lög sameign þjóðarinnar og að fótumtroða það síðan allt saman í framkvæmd og beita síðan efnahagslegu valdi hinna fjársterku ,,kvótaeigenda`` gagnvart þeim sem höllum fæti standa í greininni og þjóðinni í heild. Óánægjuefnin eru þessi. Þau eru þessi gagnvart aflamarkskerfinu. Þau eru djúpstæð gagnvart þessum tvískinnungi eða klofningi um sameignina en hins vegar allt annars konar framkvæmd. Fólk er uggandi um það að hefðarréttur sé að myndast á einkaeigninni smám saman og það sé raunveruleg ætlun talsmanna þessara harðsvíruðu sérhagsmunaafla. Menn hafa af því miklar áhyggjur að umgengnin við auðlindina er með þeim hætti að fleygt er þúsundum tonna metið í verðmætum upp á þær tölur sem hér eru hafðar eftir hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Deilan um krókaveiðimenn og vistvænar veiðar og um eðlileg hlutföll milli báta á grunnslóð og öflugri skipa eða togara er af svipuðum toga er gamalkunn. Það er alveg ljóst hvað fyrir mönnum vakir hér, það er að koma því sem eftir er undir aflamarkið. Það á að koma trillukörlunum undir aflamark, það er yfirlýst stefna. Það var tilraun hæstv. sjútvrh. í hans upphaflega frv. Og hvort það voru framsóknarmenn eða samflokksmenn hans sem hafa fengið hann til þess að draga það til baka í svona hálfu skrefi, þ.e. að taka upp þetta val, um það skal ósagt látið, ég veit ekkert um það út af fyrir sig. En ég veit hvað fyrir þeim vakir og það er ekki hægt. Það er hreinlega ekki hægt. Það er röng hugsun og vitlaus tillaga. Ekki bara vegna þess að það mundi leiða til fjöldagjaldþrota í greininni hjá þessum trillukörlum. Það er heldur ekki hægt vegna þess að það mundi kalla yfir þann bátaflota það ástand að það yrði verið að fleygja fiski massíft í stórum stíl, líka af smábátaflotanum. Ég segi bara eitt um það mál: Ef samstarf gæti tekist milli þeirra sem eru gagnrýnendur núverandi kerfis og stjórnarandstöðunnar um að forða þessu slysi þannig að hægt væri að halda smábátunum áfram utan aflamarkskerfis á bát, en jafnframt tryggja að það kerfi gengi með eðlilegu aðhaldi og eftirliti, væri til nokkurs unnið. Það er að vísu engin lausn á þeim stóru málum sem voru til umræðu í kosningabaráttunni. En við erum nú sósíaldemókratar flestir hérna, og sáttir við að koma umbótum á hægfara og skref fyrir skref, það er heimspekin. Þannig að þótt ekki gerðist nú meira á þessu vori en þetta væri til nokkurs unnið. Í raun og veru þarf samt að gera eitt enn og það er mjög brýnt. Það er ekki vegna þess að það sé æskilegt út frá einhverri pólitískri skoðun heldur bara vegna þess að hlutirnir liggja þannig fyrir okkur. Það er verkfall og það verkfall snýst um verðmyndun á fiski á Íslandi í óbreyttu kerfi. Það verður engin sátt og engin niðurstaða nema það takist samstaða um einhvers konar kerfi þar sem menn eru ekki beittir af hálfu ríkisvaldsins rangindum og þvingunum, nema menn sitji við sama borð, að við komum okkur niður á leikreglur sem teljast vera sanngjarnar gagnvart öllum sem þátt taka í leiknum. Sannleikurinn er sá að þar held ég að megi gagnrýna t.d. hæstv. sjútvrh., núv. og fyrrv., fyrir það að hann hafi verið allt of hallur undir sérhagsmunavald hinna fáu í þessari grein. Ekki sýnt frumkvæði að því að reyna að tryggja að þessar almennu leikreglur væru í lagi. Og þess vegna hafa hlaðist upp óánægjuefni sem enda núna í hnút með stöðvun flotans. Hv. þingmönnum hafa verið sendar tillögur frá samtökum sem kenna sig við fiskvinnslustöðvar án útgerðar. Yfirlýstur tilgangur þessara samtaka er að leggja fram tillögur um að koma á lögbundnum leikreglum um verðmyndun á sjávarafla sem landað er á Íslandi út frá nokkrum grundvallarsjónarmiðum. Það er ástæða til að íhuga þessar tillögur. Af því að ég á ekki sæti í sjútvn. þá vildi ég vekja athygli hv. þm. og þá sérstaklega sjávarútvegsnefndarmanna á þessum tillögum. Grundvallarreglurnar eru þær að markaðsvæðing og heilbrigð samkeppni í þessari undirstöðugrein, ef henni yrði komið á, mundi leiða til þess að sala á frjálsum markaði til hæstbjóðanda mundi hvetja til betri meðferðar á hráefni, auka nýtingu og verðmæti afurða og stuðla að skýrari verkaskiptingu milli fiskvinnslufyrirtækja muni auka framleiðni fyrirtækjanna, samkeppnishæfni þeirra og gæði. Fullvinnsla mundi eflast og atvinnusköpun í greininni yrði þannig að þjóðhagsleg arðsemi fiskimiða væri sem mest. Þetta eru út af fyrir sig allt saman lofsverð markmið. Spurningin er sú: Mundu þær aðferðir sem hér eru lagðar til stuðla að því að ná þessum markmiðum og þar með auknum friði og aukinni sátt milli allra aðila í greininni? Milli sjómanna og útgerðarmanna, fiskkaupenda o.s.frv.? Hér er verið að segja: Leiðin er auðvitað sú að fiskur fari um markaði alls staðar þar sem því verður við komið. Það eru ýmsar leiðir til þess. Að því er varðar viðskipti innan fyrirtækis þá er hér reynt að leysa deilumálið með forkaupsréttarákvæðum að því er varðar slík fyrirtæki, að útgerð hafi forkaupsrétt að aflanum á sama verði og tilboðin hljóða upp á hverju sinni. Síðan er fjallað sérstaklega um hvernig með skuli fara í viðskiptasamningum milli aðila. Loks er lagt til að sett verði upp samstarfsnefnd sem skipuð verði fulltrúum eftirgreindra aðila: útgerðar, fiskvinnslu, sjómanna, fiskmarkaða, einum frá hvorum, og að auki einum fulltrúa frá Fiskistofu sem ber að úrskurða í deilumálum. Ég held að þessar tillögur séu athyglisverðar. Ég tek það ekki sem gott og gilt að aðeins sé hægt að endurtaka ,,ad nauseam``. Hvernig ætlum við að fara að blanda okkur inn í það hvernig aðilar ráðstafa fiski í viðskiptum sín í milli? Við vitum einfaldlega að sú aðferð sem nú er viðhöfð leiðir til mismununar, verulegrar óánægju og kyndir undir stéttarátökum, skapar ekki frið um kerfið. Hvers vegna þá ekki að reyna að hugleiða aðrar leiðir? Sérstaklega þegar veigamikil rök eru færð fyrir því að þetta mundi auka sérhæfingu, stuðla að vöruþróun, auka framleiðni, jafnvel skapa fleiri störf og leiða hugsanlega til friðsamlegra samskipta eða höggva á hnúta sem nú eru í samskiptum helstu aðila. Að því er varðar framsalskerfið í aflamarkskerfinu þá segja menn: Ja, aflamarkskerfið getur ekki skilað hagkvæmni nema það sé frjálst framsal. En frjálst framsal á hverju? Jú, frjálst framsal í viðskiptum á annarra manna eigum. Ég kem aftur að því sama. Hér er nefnilega verið að taka undir að frjálst framsal getur ekki farið fram með núverandi hætti. Ég viðurkenni að það er lykillinn að aukinni hagkvæmni en það getur ekki farið fram í óbreyttu kerfi eins og það er nú. Hér er verið að leggja fram tillögur um það að ef ríkisvaldið úthlutar kvótum í aflamarkskerfi sé sala á milli útgerða á veiðiheimildum innan árs óheimil nema skipti á jafnvægum tegundum. Hins vegar verði þau skip eða þær útgerðir, sem nýta ekki aflaheimildir sínar, einfaldlega að skila þeim aftur inn í kvótaþing þar sem þeim er ráðstafað upp á nýtt, þ.e. ekki úthlutað heldur boðnar upp og seldar og tryggt þar með að áhafnir skipa taki ekki þátt í kaupum. Og loks að tekjur sem verða af þessu verði nýttar í þágu greinarinnar eins og hér eru gerðar tillögur um, bæði fiski- og hafrannsókna sem brýn þörf er fyrir. Það er með öðrum orðum verið að segja að aflamarkskerfi gengur ekki upp án þess að fyrir komi einhvers konar veiðileyfagjald. Verið er að leggja fram tillögu um það að byrja með þeim hætti að í staðinn fyrir það kerfi sem nú er þá verði slíkum veiðiheimildum skilað og þær boðnar upp. Allur fiskur á markað, ákveðnar leiðbeinandi leikreglur um viðskipti með fisk innan fyrirtækja og kvótaþing þar sem umframveiðiheimildir, sem eru ekki nýttar, eru seldar hæstbjóðanda og tekjurnar nýttar í þágu greinarinnar. Þetta eru tillögur sem ég held að ætti að taka alvarlega. Síðan er loksins samstaða um það að því er varðar trillukarlana núna að forða því slysi að þeir verði settir undir aflamarkskerfi á bát í óbreyttu kerfi, að þeir haldi áfram í sóknarkerfi en undir eftirliti og aðhaldi sem menn eru að fullyrða að unnt sé að koma við með mjög litlum fyrirvara. Þetta eru nokkrar af þeim hugmyndum sem ég held að menn ættu að leggja áherslu á að ræða. Þegar menn líta á þetta frv. eru efnisatriðin fjögur. Það eru úreldingarreglur sem eiga að ná til smábáta, sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallaði útrýmingarreglur og þóttu ganga of langt. Óþarfi er að ræða mikið um þessar tillögur ef þeir fá að vera áfram í sóknarmarkinu. Reyndar er það svo að aflamarkskerfið kallar ekki svo mjög á úreldingu. Það að bæta þeim bátum sem verst hafa farið út úr skerðingunni á undanförnum árum er út af fyrir sig allt hið besta mál og enginn ágreiningur er um það. Hitt verð ég að segja að hvert einasta orð sem hv. þm. Svanfríður Jónasóttir sagði um þá furðulegu tillögu, forundarlegu tillögu, að fara að troða 500 tonnum upp á Byggðastofnun til endurúthlutunar --- þar er ég sammála hverju einasta atriði sem fram kom hjá hv. þm. Satt að segja er dapurlegt þegar þessir tveir flokkar koma hérna saman, þessir tveir framsóknarflokkar, þá enda þeir ævinlega í svona hlutum. Taka nú Byggðastofnun, sem hæstv. forsrh. vildi helst sjá enda ævidaga sína á seinasta kjörtímabili, og gera hana ábyrga fyrir endurúthlutun á einhverjum 500 tonnum í kvótakerfi er náttúrlega fúsk og sjúsk og ætti ekki að líðast. Menn ættu ekki að ljá máls á því. Þarna er verið að setja kjörna þingmenn í dæmigert fyrirgreiðsluapparat, og láta þá valsa með þessi fémæti í kjördæmatogstreitu. Hvaða rök eru fyrir svona fúski? Auðvitað eru þau engin. Þetta er slíkt fordæmi í stjórnsýslu að láta sér detta svona nokkuð í hug. Er verið að kaupa atkvæði einhverra þingmanna með þessu? Hvað á þetta að þýða? Efnisatriðin í frv. voru ekki merkilegri en þetta og af þeim er þessi Byggðastofnunartillaga auðvitað fráleit. Að því er varðar útrýmingarreglurnar koma þær ekkert á dagskrá ef það er rétt að hv. stjórnarliðum sjálfum tekst með stuðningi okkar annarra að koma í veg fyrir skyndiákvörðun um að taka smábátaflotann inn í óbreytt aflamarkskerfi. Miðað við verkefnaskrána, sem birt var, sem mér skilst að hafi átt að vera einhvers konar sáttargjörð við uppreisnarmennina í þingflokkunum, ekki bara Vestfirðingana því að uppreisnarmennina var víðar að finna, bæði meðal þingmanna Sjálfstfl. á Vesturlandi, framsóknarþingmanna á Suðurlandi og víðar, eru efndirnar sem sjást í frv. heldur rýrar. Samið var um að það ætti að fara í endurskoðun á ríkjandi fiskveiðistjórnun eða löggjöfinni um það strax. Jú, verið er að fitja upp á tiltölulega fáum atriðum en jafnframt er vitað að hún er öll í uppnámi. Verið er að vísa til nefnda sem eru að skoða suma þætti og eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og Einar K. Guðfinnsson hafa sagt var Róm ekki sköpuð á einum degi. Þetta er bara fyrsta skrefið. Sannleikurinn er sá að það ber að flytja hér tillögu um það að taka fiskveiðistjórnunina til heildarendurskoðunar, t.d. fyrir 1997. Rökin um að það skapi óvissu í greininni duga ekki vegna þess að stjórnarmeirihlutinn er búinn að heita því að fara í slíka endurskoðun og það er ekki bara um einstök aukaatriði, það er um grundvallaratriðin sjálf. Ég held að það ætti að vera uppreisnarmönnunum kappsmál að fá slíkt endurskoðunarákvæði inn í löggjöfina vegna þess að ekkert veitir af að hafa það aðhald til þess að láta menn vinna. Þetta er vissulega endurtekning á því sem seinasta ríkisstjórn lenti í en það eru líka öll efnisleg rök fyrir því. Eitt af því sem verður að taka til endurskoðunar nú þegar er verðmyndunarkerfi í sjávarútveginum sem hefur endað í allsherjarverkfalli veiðiflotans. Það var reyndar sjötti punkturinn í verkefnaskrá sjútvrn. sem við höfum ekki séð neinar efndir á. Að því er varðar að koma í veg fyrir aflamarkskerfið á krókabátana er aðeins frá því að segja að auðvitað er ekki rétt sem fram kemur í grg. sjútvrn. að það sé bara tveggja kosta völ, annað hvort að setja alla á kvóta eða að sitja uppi með banndagakerfi sem endar í því að enginn komist á sjó. Þetta eru auðvitað ýkjur. Þetta er svarthvít mynd og hún er ekki rétt. Hægt er að beita ýmsum öðrum ráðum til þess að hafa áhrif á sóknina öðrum en þeim sem hér er lýst. Ég nefni t.d. það eitt að það þarf að skoða vandlega hvernig sjómenn eru lögskráðir á smábátana og hvernig tryggingum er fyrir komið því að þeim mun vera nokkuð ábótavant. Þar fyrir utan er hægt að beita ýmsum öðrum leiðum til aðhalds og eftirlits eins og fram hefur komið í máli stjórnarþingmanna án þess að rjúka út úr neyð í þá niðurstöðu að það verði bara að taka upp kvóta á þetta eins og alla aðra. Ég tek undir með þeim sem segja: Það þarf að ná niðurstöðu um smábátana á þessu vorþingi, koma í veg fyrir það að þeir verði settir með falsrökum undir aflamarkskerfi. Síðan þurfa menn að gefa sér tíma til þess að taka fiskveiðistjórnunarkerfið til heildarendurskoðunar þar sem stærstu málin eru að sjálfsögðu að ef menn ætla að hafa aflamarkskerfi þá er það veiðileyfagjaldtakan; það er að tryggja það í sessi með því að eignarréttur þjóðarinnar verði bundinn við stjórnarskrá; það er með heildarendurskoðun á verðmyndunarkerfinu, svo nokkur dæmi séu nefnd. En ef það tekst að koma í veg fyrir upphafleg áform hæstv. sjútvrh. um kvótabindingu smábátanna þá er það eitt nægilegt skref til að réttlæta þessa tiltölulega löngu umræðu um frv.

Hæstv. forseti. Ég vil endilega leiðrétta eða að minnsta kosti benda hv. þm. Jóni Baldvini á það að í skilningi mínum er það svo að við erum að deila um fiskveiðistjórnun sem er byggð á ákveðnu módeli. Hagfræðingarnir, sem standa fyrir því, fullyrða að módelið gangi upp. Ég er alveg sannfærður um að það er rétt hjá þeim. Það gengur alveg upp í módelinu. Hitt hefur vafist fyrir mér og fleirum að skilja hvernig það gengur upp í veruleikanum og ég tel það sem þeir hafa lagt fram um dagana fái ekki staðist. Hitt vil ég benda honum á, en þannig skildi ég ræðu hans, að það geti verið lausn á þessu máli veiðileyfagjald eða einhvers konar skattur á útgerðina. Ég get ekki með nokkru móti séð það og enginn hefur nokkurn tímann sýnt mér fram á það að við værum nokkru nær. Ef við erum með þetta aflamarkskerfi og ef það er rangt, ef sóunin í því, mínusarnir, eru miklu fleiri en plúsarnir er kerfið jafnrangt hvort sem við seljum veiðileyfi eða ekki. Hvort sem við látum borga leigu eða ekki. Ef sóunin í því sem við hendum er hærri upphæð heldur en hugsanlegur ávinningur, af því að kerfið færði sóknina nær. Ef mínusinn er stærri en plúsinn þá erum við að fara aftur á bak. Ef þetta er að gerast þá gerist það jafnt hvort sem við látum á þetta veiðileyfagjald eða einhvers konar skatta. Skattar eða gjöld á útgerðina er alveg sérmál, óháð því hvort við höfum hér sóknunarstjórn eða aflamark.

Herra forseti. Ég fæ ekki séð að þessi ræða hv. þm. sé leiðrétting á einu eða neinu af því sem ég sagði. Það er hún ekki. Við vorum sammála um að rengja ekki að það er hægt að stilla upp aflamarkskerfinu sem ákaflega hagkvæmu kerfi í módelinu. Hv. þm. hefur eins og ég efasemdir um að það standist í reynd og á þá væntanlega líka við það að þær fullyrðingar, sem eru færðar fram um það að þetta módel tryggi vísindalega umgengnina við auðlindina sjálfa, séu mjög vafasamar. Við förum ekki að ræða þá fiskifræði í andsvörum. Að því er varðar veiðileyfagjaldið þá er ég aðeins að segja einn hlut og það eru bara einfaldlega spurningar um rökvísi. Auðlindin er eign þjóðarinnar, aðgangurinn að hinni takmörkuðu auðlind eru fémæti sem ganga kaupum og sölum. Það gengur ekki upp í þessu kerfi að hafa slíkt aflamarkskerfi nema að fyrir þetta fémæti og fyrir þennan aðgang að takmarkaðri auðlind komi gjald. Það gjald má að vísu nota með einhverjum hætti sem stjórntæki ef menn vilja útfæra það nánar sem slíkt. Dæmið sem ég nefndi eru tillögur um það að veiðiheimildum sem úthlutað er sé skilað inn aftur og þær verði seldar þannig að það komi andvirði til eigandans sem hægt er síðan að nota í margvíslegum tilgangi innan greinarinnar. Þetta leysir að sjálfsögðu ekki spurninguna um t.d. hversu miklum fiski er hent. Nei. En það leysir aðra þætti sem skýra hina félagslegu uppreisn sem nú er gegn þessu aflamarkskerfi.

Herra forseti. Það er staðreynd að ef við erum að sóa í einu kerfi, eins og ég er viss um að við erum að sóa í þessu aflamarkskerfi, þá eru það aðalrökin gegn kerfinu. Það eru aðalrökin gegn því vegna þess að rentan til þjóðfélagsins hlýtur að skipta okkur höfuðmáli og við verðum að hámarka rentuna þar. Og ef við erum með ranga stjórnun þá er það aðalatriðið að finna aðra stjórnun. Skattlagningin, hvort sem hún er réttlætt með einum eða öðrum rökum, getur átt sér stað í hvaða kerfi sem er ef menn telja það rétt eða finna einhver rök fyrir því yfirleitt að vera með skattlagninguna eða leiguna eða hvað við viljum kalla það. Þeir geta alveg eins sett það inn í aflamarkskerfi eins og í sóknarkerfi. Það er alls staðar hægt að skattleggja greinina ef finnast fyrir því rök. Það er engin spurning um það þannig að þetta eru tveir óskyldir hlutir.

Herra forseti. Veiðileyfagjald, gjaldtaka af hálfu eigandans fyrir úthlutun veiðiheimilda úr takmarkaðri auðlind, er ekki skattlagning. Alls ekki. Það er reginmunur á því hvort þú tekur leigugjald fyrir aðgang að auðlind, hvort þú lætur greiða fyrir þau forréttindi að fá í hendur frá ríkinu fémæti eða hvort þú ert að leggja á skatta. Skattar eru annars konar og þetta þekkja menn alveg. Að svo miklu leyti sem hv. þm. sagði er það auðlindarenta að því er varðar hina takmörkuðu auðlind, fiskimiðin, alveg eins og landrenta í hverju öðru hagfræðidæmi þá er svarið þetta: Veiðigjaldið, gjald fyrir aðganginn að hinni takmörkuðu auðlind, tryggir að rentan, sjávarrentan, kemst í hendur hinna réttu eigenda, þjóðarinnar.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson flutti mjög athyglisverða ræðu sérstaklega í ljósi þess að hann hefur á seinustu fimm árum setið í tveimur ríkisstjórnum sem framkvæmdu heildarendurskoðun á fiskveiðilöggjöfinni. Í ræðunni var hins vegar margt mjög skarplega athugað en annað var hins vegar óljósara. Það bar hins vegar meira á sjávarútvegsstefnu Alþfl. en í ræðu hv. 15. þm. Reykv. fyrr í dag. Þó var ekki allt jafnljóst og ég vildi gjarnan heyra betur frá hv. þm. Jóni Baldvin Hannibalssyni hvernig Alþfl. leggur til að vandi krókabátanna verði leystur eins og hann stendur í dag. Mig langar jafnframt að minna hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson á það að við síðustu fjárlagagerð samþykkti hann ásamt öðrum þingmönnum þáverandi stjórnarmeirihluta 40 millj. kr. framlag til Byggðastofnunar sem skyldi ráðstafað sérstaklega til smábáta sem hefðu orðið illa úti í aflaskerðingum. Í kosningabaráttunni nú í vor hrósaði frambjóðandi Alþfl. á Austurl., fyrrv. hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, sér sérstaklega af því að hafa átt þátt í þessu máli og að koma þessu máli fram. Þess vegna finnst mér skrýtið að heyra hann tala sérstaklega um það að framsóknarflokkarnir svokallaðir séu að setja peninga í Byggðastofnun og bið hann að skýra hvort það sé einhver eðlismunur á því sem gert var við síðustu fjárlagagerð og þess sem verið er að gera núna.

Herra forseti. Til þess eru vítin að varast þau. Að því er varðar þessa úthlutun þá er það einfaldlega svo að framsóknarsjónarmiðin urðu ofan á í síðustu ríkisstjórn án þess að Framsfl. ætti þar sæti. Við urðum að una því. Það var hins vegar röng ákvörðun og það á ekki að endurtaka slíkt. Það er fúsk að fela slíkri stofnun slíka úthlutun og ég hélt að menn væru vaxnir upp úr því. Hvernig á að leysa vanda smábáta samkvæmt hugmyndum okkar alþýðuflokksmanna? Við viðurkennum vandamálið sem er það að þessir bátar við hliðina á aflamarkskerfi hafa aukið aflahlutdeild sína mjög verulega, úr rúmlega 20.000 tonnum í yfir 35.000 þorskígildistonn. Hvernig á að tryggja að það verði ekki frekari vöxtur eða á kostnað annarra? Við segjum einfaldlega: Það er ekki nauðsynlegt að gera það með því að setja þá undir kvóta á hvert skip. Það er hægt að viðhalda sóknarkerfinu með róðrardagastýringu eins og hv. þm. eru sjálfir að leggja til. Og til þess að framkvæma það þarf aukið aðhald. Ég legg til t.d. að reynt verði að leggja áherslu á þann mun sem er annars vegar á atvinnumönnum í þessari grein og hins vegar svokölluðum hobbímönnum t.d. með því að beita ákvæðum um lögskráningu sjómanna og með því að fylgja stranglega fram tryggingarákvæðum. Ég efa að þeir sem stunda þetta eingöngu að sumri til mundu sæta slíkum ákvæðum en það er athyglisvert að mjög stór hluti af þeim afla sem þessir bátar bera á land er tekinn að sumrinu. Að öðru leyti skora ég á hv. þm. að fylgja fram sínum eigin hugmyndum um eftirlit frá landstöðvum sem þeir segja að sé vel framkvæmanlegt. Þá á þetta að vera gerlegt. Slíkar tillögur ættu að duga í bili. Þær eru náttúrlega aðeins örlítill partur af þeirri heildarendurskoðun sem þarf að fara fram á fiskveiðistjórnuninni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Baldvin Hannibalssyni fyrir svörin. Mér sýnist á hans orðum að lausn Alþfl. sé nánast önnur sú leið sem krókabátamönnum stendur til boða að velja ef frv. það sem nú liggur fyrir verður að lögum. Það má því jafnvel færa rök að því að það sé undir krókabátamönnum sjálfum komið hvort þeir velji þá lausn sem til boða stendur og Alþfl. virðist vera sammála. Ég verð hins vegar að taka undir með hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni í grundvallaratriðum þar sem hann talar um Byggðastofnun og framsóknarstefnuna og fúskið. En ég held að hann hljóti þá að hafa skilning á því að það getur hent aðra stjórnmálamenn en hann að verða undir í slagnum við framsóknarmennskuna.

Forseti vill geta þess og vekja athygli hv. þm. á því að það stendur til að fram fari atkvæðagreiðsla kl. hálfsjö.

Virðulegi forseti. Eitt mikilsverðasta málefni þjóðarinnar er hér á dagskrá, eins og komið hefur fram, um það hvernig eigi að stjórna veiðinni í fiskstofna landsmanna. Það hefur verið mikið um það í umræðunni að menn hafa rifjað upp áherslur ýmissa frambjóðenda í nýliðinni kosningabaráttu og það heimfært upp á þær tillögur sem hér liggja frammi um breytingar á fiskveiðistjórnuninni. Ég vil vegna þessa rifja lítillega upp þær hugmyndir um sjávarútvegsmál sem ég lagði áherslu á í baráttunni sem fram fór fyrir kosningarnar. Eitt af því sem ég og við sjálfstæðismenn höfum lýst stuðningi við, alla vega flestir, er aflamarkskerfið þ.e. svokallað kvótakerfi. Ég hef sjálfur persónulega mikla reynslu af þessu aflamarkskerfi, bæði sem sjómaður og útgerðarmaður, og man þær breytingar sem urðu þegar kerfið var sett á 1984. Þá vorum við að veiða hér við land 360.000 tonn af þorski. Ég sá þær breytingar gerast að netabátar til að mynda sem höfðu róið með 12 og upp í 15 trossur í veiðiferð fækkuðu sínum trossum jafnvel um helming. Ég sá að verðmætamat sjómanna breyttist mjög mikið við aflamarkskerfið þannig að í stað þess að menn væru að hamast við að koma með sem mest að landi reyndu menn að koma með sem verðmætasta fiskinn að landi. Ég hef líka kynnst kerfinu þegar menn reru á svokölluðu skrapdagakerfi sem var eins konar sóknarmarkskerfi og ég kynntist því einmitt í því kerfi hvernig var hægt að ganga um fiskimiðin þrátt fyrir það að aflamarkskerfið væri ekki grunntónninn í kerfinu. Þar var ekki síður kastað afla. Þannig að í sjálfu sér eru öll þau kerfi sem hafa verið reynd við stjórnun fiskveiða á Íslandi gölluð að vissu leyti en hafa eigi að síður mismunandi kosti. Ég hef litið svo á að aflamarkskerfið hafi að mörgu leyti sannað sig sem betra kerfi. Auðvitað hefur margt komið á daginn eftir að draga þurfti svo mikið úr sókn í þorskinn að í dag erum við einungis að veiða helming og tæplega það af þeim afla sem leyft var að veiða þegar kerfið var sett á. Þeir annmarkar eru fyrst of fremst þeir sem birst hafa í blöðum og fjölmiðlum, að sjómenn hafa freistast til að henda afla. Fullvinnsluskip sem eru gerð út á sama kerfi hafa einnig leyft sér að því er virðist að velja í aflasamsetningu sína einungis það sem passar inn í vinnsluna. Við höfum líka leyft það, og mér finnst það miður, að veita undanþágu fyrir því að fullvinnsluskip vinni allan þann afla sem kemur um borð. Þá meina ég að þau hafi mjölvinnslu um borð þannig að allur afli verði nýttur. Ýmislegt hefur leitt til þess að menn hafa notað kerfið á annan hátt en til var ætlast í upphafi. Eitt af því sem ég ræddi um í kosningabaráttunni var það að bæta svokallað banndagakerfi smábáta. Banndagakerfið var, eins og allir þekkja, talið óalandi og óferjandi í þeirri mynd sem það var þá fyrst og fremst vegna þeirrar miklu hættu sem það skapaði þeim sjómönnum sem sóttu stífast og töldu sig knúða til þess af ýmsum ástæðum. Að auka við banndaga um 100 er í mínum huga algjört bannorð nema til komi verulegar breytingar í þeim aflaviðmiðunum sem eiga að koma til krókabáta. Ég sé ekki að banndagakerfið gangi upp öðruvísi. Þá er það í huga mínum og ég held mjög margar annarra mannskaðakerfi sem ég persónulega mun ekki bera ábyrgð á. Þess vegna hef ég lagt til í mínum hugmyndum að ef við notum banndagakerfið þá þyrfti að bæta við það ekki minna en 10.000 tonnum af þorski. Ég er ekki að segja að það sé nauðsynlegt ef við getum komið til móts við smábátana á þann hátt að þeir fái að velja sjálfir það sóknarmunstur sem þeim passar. Með þessu frv. tel ég að að ýmsu leyti sé komið til móts við það þannig að menn geti sæst á að kerfið sé nýtanlegt án mikillar hættu innan þess vals sem þetta nýja frv. ætti að geta tryggt. Ég tel einnig mjög nauðsynlegt að það komi fram að í þessu frv. hefur að mínu viti verið tryggt að þeir sóknarmöguleikar sem eru í dag í sjávarútvegskerfinu, þ.e. annars vegar aflamarkskerfið og hins vegar línutvöfölduninni og eins í krókakerfinu þar sem eru stórir aflamarkspottar, eru nýttir alfarið hjá vinnslunni í landi. En það finnst mér vera eitt af grundvallaratriðunum í dag að sem mestur afli sem leyft er að veiða fari til þess að auka störf fiskvinnslufólks í landi. Mér finnst að með frv. sé reynt að tryggja það. Tryggja smábátaútgerðina, tryggja það að línutvöföldunin verði áfram við lýði og að hún verði ekki færð sem aflamark á viðkomandi línubáta. Þetta var ein af þeim umræðum sem fóru hér fram. Annað er það sem ég hef lagt mikla áherslu á en verður í sjálfu sér ekki til umræðu hér en það er eignarhaldið á fiskstofnunum. Í mínum huga og ég veit margra annarra er gengið út fyrir allt velsæmi þegar þjóðareignin er komin á það stig að stofnarnir séu farnir að ganga í erfðir innan ætta. Það gengur í rauninni gegn mínu hjartalagi að einstakir menn geti átt þjóðareignina sem landsmenn hafa hingað til getað nýtt sameiginlega. Í þessu máli áskil ég mér tíma til að vinna í mínum þingflokki og á þingi á næstu fjórum árum þannig að ég ætla ekki að ræða frekar um það. Ég mun heldur ekki eyða miklum tíma í þær hugmyndir sem ég hef haft um verðmyndun á fiski en ég hef alla tíð talið að verðmyndun á fiski væri ekki endilega réttust með því að keyra þetta með tengingu veiða og vinnslu heldur megi opna þetta í áföngum þannig að með tímanum verði allur fiskur boðinn upp á markaði. Eigi að síður verðum við að taka tillit til staðhátta og tryggja að slíkar breytingar séu gerðar í sæmilegri sátt. Það sem er hér til umræðu í dag fyrst og fremst er það nýja frv. sem liggur frammi um veiðar smábátanna. Þeir valkostir sem eru um sóknarmark með aflahámarki, banndaga og hugsanlega róðrardagakerfi hafa fengið verulega umræðu hér og margir eru með svipaðar skoðanir í þessu efni. M.a. heyri ég á mörgum mínum samflokksmönnum sem hafa sérstakar mætur á svokölluðu róðrardagakerfi. Ég veit að Landssamband smábátaeigenda hefur einnig lagt mikla áherslu á að þetta væri það kerfi sem að þeirra mati gengi best upp og félli best að hugsunarhætti smábátamanna sem vildu róa þegar best væri og blíðast. Ég tek undir það að þetta er það kerfi sem er mér hjartfólgnast og ég mun vinna að að verði að raunveruleika fyrir haustið. Ég sé ýmsa annmarka á banndagakerfinu, eins og ég nefndi áðan, og mun ekki geta varið að það verði sett á að óbreyttu. Sóknarmarkskerfi með aflahámarki er að mörgu leyti gallað. Ég held að menn verði að líta á forsögu þess þegar krókakerfið var sett á, banndagakerfið fyrir smábáta. Þá var þetta kerfi hugsað fyrir lítil skip sem voru á handfærum. Það hefur síðan þróast upp í það að á veiðum innan þessa sóknarmarks eru bátar sem róa með 20--30 bala af línu á dag. Sumir fara jafnvel tvær ferðir á dag. Þeir eru jafnvel að ná í afla úr öðrum skipum og hafa kannski sumir hverjir aflað sér reynslu sem er ekki í neinu samræmi við það sem hugsað var þegar kerfið var myndað. Það er því mjög mikið vafaatriði í mínum huga að hægt sé að láta ákveðna báta fá aflareynslu miðað við þetta kerfi og mismuna þar með fjöldanum öllum af öðrum bátum í verðlagningu í kjölfarið á því. Ég set alla fyrirvara á það að slíkt sóknarmark verði á bátum til frambúðar. Ég hef aftur á móti talið að það mætti velja þarna á milli um tíma. Ég held að menn verði að átta sig á því að það gæti orðið sama útkoman út úr þessu þegar við erum búnir að taka þessa báta og skilja hina eftir eins og komið hefur hér fram. Ég tel því miklu eðlilegra þegar fram í sækir að menn hafi bara ákveðið hámark að fara upp í. Menn hafi aldrei leyfi til að veiða 300--400 tonn á einn lítinn trillubát. Ég held að það sé ljóst að ef menn eru komnir upp í slíkan afla þá eru þeir ekki á handfærum eða á þeim veiðum sem gert var ráð fyrir samkvæmt því kerfi sem sett var á. Ég held að þó svo að menn hafi gert þetta allt innan þeirra marka sem kerfið gerði ráð fyrir þá hafi kerfið ekki verið byggt nógu vel upp á sínum tíma þannig að það hefur orðið ákveðin misnotkun. Ég lýsi því hér yfir að í mínum huga er það róðrarkerfið sem skiptir mig mestu máli og verður það kerfi sem ég mun vinna brautargengi. Önnur atriði í þessu frv. sem mig langar aðeins til að ræða er þessi svokallaða endurnýjun á smábátum, þ.e. ef smíða á nýjan bát eða kaupa þá þarf maður að kaupa helming á móti eða 50% af nýju leyfi á móti, það þarf sem sagt einn og hálfan bát á móti gamla bátnum. Þetta getur skapað gríðarleg vandamál fyrir hóp manna sem lenda í áföllum. Það má spyrja sig hvort þetta sé ekki nokkuð langt gengið. Þó menn vilji fækka bátum þá er fullt af mönnum sem hafa þetta að atvinnu sinni af miklum heiðarleika og eiga horn í dag sem þeir vildu gjarnan endurnýja og þess vegna er það mjög innan gæsalappa sú sanngirni að menn þurfi að lúta því að kaupa sér hálfan bát á móti til að geta endurnýjað 3 eða 4 tonna trillubát. Þannig að ég held að við eigum að skoða þetta mjög vel í nefnd. Ég vil taka fram þann skilning minn á þessu ákvæði að þessi 50% regla á einvörðungu við um smábáta. Hún á ekki við um önnur skip á aflamarki. Hún á ekki við um síldveiðiskip, loðnuskip eða nokkur önnur skip sem gerð eru út við Ísland, þetta á einvörðungu við um krókabáta. Það sem er gott við þetta nýja frv. er að leiðrétt er misvægi sem kemur upp varðandi svokallaða 100% reglu og 15% reglu eins komið hefur hér fram og ég lýsi yfir ánægju minni með þá breytingu. Eins og ég hef sagt þá er nauðsynlegt að ná sátt. Við erum búnir að gera út við strendur Íslands frá landnámi og þróunin á síðustu árum hefur verið einstök og enginn í rauninni getað gert sér grein fyrir því hve sóknarmáttur og sóknargeta íslensks flota getur breyst á örskömmum tíma. Það hafa menn séð kannski ekki hvað síst í krókabátunum og svo í fullvinnsluskipunum. Það er ótrúlegt hvað hægt er orðið að veiða á eitt skip. Við vorum ekki að berjast við þessi vandamál fyrir nokkrum árum síðan. Eins og ég segi eru ekki nema fjögur ár síðan við byrjuðum á þessu krókakerfi sem springur á tveimur árum úr höndunum á okkur. Þannig að ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur og þjóðina að á þessu þingi náist sú sátt um þessar breytingar að við getum talað um varanlegar lausnir en ekki bráðabirgðalausnir. Það verður fylgst með þessu og ég mun leggja mitt af mörkum til þess að allir sem þurfa að lifa eftir þessu kerfi geti viðurkennt það að þingið, Alþingi Íslendinga, þessi virðulega stofnun, hafi tekið á þessu með þeim mannlegu sjónarmiðum sem okkur er einum lagið.

Virðulegur forseti. Það er að vonum að nokkuð sé rætt um frv. þau sem eru til umræðu og ráðherra hefur mælt fyrir um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, vegna þess hversu mikla þýðingu sjávarútvegur hefur fyrir landsmenn alla. Í velflestum byggðarlögum snertir sjávarútvegurinn nánast hagsmuni hvers manns. Eins líka í kjölfar þeirrar umræðu sem þessi mál hlutu í síðustu kosningabaráttu. Það sem upp úr stendur í þeirri umræðu er dapurlegt hlutskipti þeirra manna sem gengu öðrum fremur lengra í yfirboðum og töldu kjósendum sínum trú um að þeir hefðu tök á að koma fram með lausnir sem þeir máttu vita, ef þeir vissu það ekki fyrir víst, að engin von var til að næðu fram að ganga. Það hefur einkennt umræðuna að nokkru leyti því þeir sem svo stíf loforð gáfu hafa þurft að reyna að finna vörn fyrir sinn málflutning sem þeir höfðu uppi fyrir nokkrum vikum. M.a. hafa þingmenn Sjálfstfl. af Vestfjörðum þurft að verja stórkarlalegar yfirlýsingar sínar eins og t.d. þær að þeir mundu enga ríkisstjórn styðja sem ekki gerði breytingar á lögunum í átt til sóknarmarks. En það blandast engum hugur um það sem les þessi frv. að menn eru að breyta lögunum í átt til aflamarks frá sóknarmarki. Það getur ekki verið nein deila um það. Ég hef ekki heyrt þessa ágætu þingmenn heldur draga það í efa að leiðin sem þessi frv. boða sé í þessa áttina. Og þeir ganga með hinum þessa leið sem þeir sögðust ekki mundu ganga. Ég bíð enn eftir því að þeir útskýri fyrir kjósendum sínum og þingheimi hvers vegna þeir styðja þessa ríkisstjórn. Hvað er það sem veldur því að þeir styðja þessa ríkisstjórn og hæstv. sjútvrh., Þorstein Pálsson, sem þeir höfðu lýst vantrausti á opinberlega á framboðsfundi? Ég hef mínar skýringar á því og velkist ekki í vafa um hverjar þær eru. Þær eru þær að þessir menn eru í grundvallaratriðum sammála, þeir eru sammála um stjórn fiskveiða þegar öllu er á botninn hvolft. Það hefur nefnilega ekki farið fram hjá mér fremur en t.d. ritstjórum Morgunblaðsins að þessir ágætu þingmenn eru sammála hæstv. sjútvrh. um það hverjir eigi að eiga aflaheimildirnar, hvert eignarhaldið á að vera. Þeir eru nefnilega sammála því að það eigi að vera séreignarfyrirkomulag á aflaheimildunum. Tillögur þeirra gera ráð fyrir að um einkaeign sé að ræða og einkaeignaraðgang að fiskimiðunum. Það er sama stefna og Sjálfstfl. stendur fyrir. Því er það eðlilegt að mínu mati að þeir séu í sama flokki því þeir eru báðir sammála um það að einkavæða fiskimiðin. Má nú minna menn á frægt leyfi sem hv. 3. þm. Vestf. hefur í sínum vasa sem er einkaleyfi fyrir afnot af auðlind í sjónum.

Er það ekki hið besta mál?

Að hans mati er það sjálfsagt hið besta mál, en það er ekkert sóknarmark á þá auðlind.  Það hefur m.a. komið fram af hálfu Alþb. hvar stefna þess flokks liggur hvað eignarhaldið varðar og nefni ég síðast því til sönnunar frv. sem fulltrúar okkar í sjútvn. fluttu um breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða og lagt var fram á síðasta þingi. Í frv. eru þær tillögur sem við teljum nauðsynlegar breytingar og lýsa afstöðu okkar til málanna í heild. Gagnrýnisatriði okkar gagnvart núverandi kerfi er fyrst og fremst hvernig eignarhaldinu er fyrir komið, hvernig það er að þróast, hvernig aflaheimildirnar færast á æ færri hendur og hvernig menn einkavæða jafnvel almenningshlutafélög af því að Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki einu sinni þolað að almenningshlutafélög og aflaheimildir fái að standa heldur verði að koma þeim í hendur einkaaðila og nota ríkisfé til þess að koma því fram. Það er dæmi um hvernig hann framfylgir stefnu sinni um að einkavæða þessar aflaheimildir, aðganginn að fiskimiðunum. Þarna er um að ræða grundvallarpólitískan ágreining milli Alþb. annars vegar og Sjálfstfl. hins vegar. Það er himinn og haf þarna á milli og menn eiga auðvitað að gera sér grein fyrir því hvar hin pólitísku átök liggja og hvar skurðlínurnar eru en ekki að varpa ryki í augu fólks með því að tala um einhverjar hugmyndafræðilegar deilur um aflamark og sóknarmark því að aflamark er í eðli sínu ekkert annað en partur af sóknarmarki, ein leið til að takmarka sókn skips. Í eðli sínu er aflamark ekkert annað og er því ekki andstæða sóknarmarksins enda vita allir sem hafa kynnt sér löggjöfina um stjórn fiskveiða að stjórn fiskiskipa er byggð að miklu leyti á svokölluðum sóknartakmörkunum þar sem veiðisvæðum er lokað, notkun veiðarfæra er takmörkuð o.s.frv. Sóknarmark er því auðvitað mjög ríkjandi í fiskveiðistjórnunni. En það sem helst veldur deilum á milli aflamarks og sóknarmarks er sú breyting sem varð 1990 þegar menn tóku það upp að gera aflamarkið framseljanlegt. Þá hætti aflamarkið að vera sóknartakmörkun einvörðungu og fór að verða verslunarvara, fór að hafa sjálfstætt hagfræðilegt gildi og fléttast þar með inn í átökin um eignarhaldið því að þar voru menn búnir að skilgreina verðmæti sem eru seljanleg og þá skiptir máli hverjir eiga þau og hverjir njóta afrakstursins af þeim. Þetta er stærsta gagnrýnisatriði okkar á grundvöllinn í þessu, en við nefnum líka í frv. okkar önnur atriði sem eru mjög þýðingarmikil og mikill ágalli á núverandi framkvæmd í stjórnun fiskveiða og þessi frumvörp taka ekki á. Það er að afla er kastað og það er vitað þó að menn deili um það í hve miklum mæli menn kasta afla. Menn landa afla fram hjá vigt og menn svindla. Menn skrá afla undir öðru heiti en hann er í raun. Þetta eru mjög alvarlegir ágallar á stjórnkerfinu sem gera það að verkum að það verður að breyta því. Ekki er hægt að búa við kerfi óbreytt sem hefur þessa ágalla í för með sér. Því miður taka þau frumvörp, sem nú eru rædd, ekkert á þessum alvarlegu atriðum heldur auka frekar vandræðin því að ef eitthvað er mun það auka vandræðin hvað þetta varðar eftir því sem fleiri bátar verða settir undir hámark í afla. Það er líklegra að smábátar sem í dag róa samkvæmt banndagakerfi en munu róa eftir aflahámarkskerfi fari að taka upp það sem þeir gerðu ekki áður, að henda afla, að landa fram hjá vigt eða svindla enda þótt ég ætli ekkert að fullyrða að svo megi vera en það er auðvitað líklegra miðað við ástandið eins og það er. Auðvitað er alvarlegt þegar menn gera að mati ríkisstjórnarinnar breytingar á þessu mikla máli, stjórn fiskveiða, sem þarf að taka í gegnum Alþingi með mjög miklu hraði og taka ekki á þessum atriðum. Það segir mér að ríkisstjórnin ætlar ekki að breyta þessum vanköntum með neinu hraði og það er ekki líklegt að hún geri það af neinni festu fyrst þessi mál eru ekki ofar á lista hennar en þetta. Því er ekki að neita að breytingarnar eru umdeilanlegar í þessu frv. og fulltrúi okkar alþýðubandalagsmanna í sjútvn. hefur farið yfir einstök efnisatriði og rakið afstöðu okkar til þeirra hvers fyrir sig. Ég nefni aðeins fáein atriði, sem mér finnst að skipti máli, í umræðunni um stjórnun fiskveiða. Það er auðvitað það sem við blasir og menn verða að beygja sig undir þá staðreynd að það eru einfaldlega of fáir fiskar í sjónum. Þess vegna verður að stjórna veiðunum og þegar menn ákveða að stjórna veiðunum og takmarka þar með sóknina í stofninn sem á að veiða úr hlýtur það að koma við einhverja. Það geta ekki allir veitt eins mikið og þeir vilja alltaf. Þegar menn eru komnir inn á þá braut að takmarka sókn er mjög erfitt að halda úti tveimur kerfum þar sem annar aðilinn, aðili undir öðru kerfinu, er takmarkaður miðað við aflahámark á bát en hinn er ekki takmarkaður nema mjög laust svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Þeir sem hafa verið á sóknarmarki hafa ekki búið við neina sambærilega takmörkun á afla sínum og aflamarksbátar hafa mátt búa við í mörg ár. Það er einfaldlega óviðunandi ástand frá sjónarhóli þeirra sem eiga að stjórna þessu, frá sjónarhóli þeirra sem eiga að setja lögin og frá sjónarhóli þeirra sem hafa valið að vera undir aflamarki. Því hljóta breytingar, sem menn gera, að taka á því að takmarka framúraksturinn á sóknarmarkinu. Því var það að mínu viti ábyrgðarlaus málflutningur m.a. hjá frambjóðendum Sjálfstfl. á Vestfjörðum sem og frambjóðanda Alþfl., ég undanskil hann ekki í þessum hópi, að halda því fram að þeir gætu komist fram með það að þeir gætu viðhaft sóknarmarkið í svipuðu formi og það hefur verið undanfarin 1--2 ár. Menn máttu vita að þær fullyrðingar gátu ekki staðist. Menn fullyrtu eitthvað sem menn máttu vita að hlaut að bregðast enda hefur það gengið eftir. Ég hef því verið þeirrar skoðunar af því að ég veit að báðir þeir þingmenn Sjálfstfl. á Vestfjörðum, sem eru inni, eru miklir kunnáttumenn í þessum efnum að þeir hafa vitað það fyrir fram að þeir voru að tala upp í eyrun á mönnum vitandi að þeir gætu ekki staðið við þær væntingar sem þeir voru að gefa. Því fannst mér það mjög merkilegt þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson var að fá fram hjá hv. þm. Einari Guðfinnssyni hvað hann vildi þá með núverandi sóknarmark, hvort hann vildi takmarka afla sóknarmarksbáta við það hámark sem er í lögunum eða hvort þeir ættu að fá að veiða bara áfram. Það kom fram hjá hv. þm. Einari Guðfinnssyni að hann var að tala um að þeir mættu veiða áfram. Þetta er ekki ábyrgur málflutningur. Það er ekki hægt að halda því fram. Þetta er óábyrgt. Þetta kann að vera gott að tala upp í eyrun á mönnum rétt fyrir kosningar en það kemur bara í bakið á mönnum eftir kosningar. Ég sé að tíma mínum er að verða lokið og vil segja að lokum að það eru auðvitað ýmsir annmarkar fleiri en ég hef þegar talið upp sem menn standa frammi fyrir og þurfa að reyna að finna lausn á. Stærsti annmarkinn er að núverandi aflamarkskerfi og hlutaskiptakerfið rekast svo illa á að það er eiginlega óviðunandi sambúð. Það skýrir m.a. hin hörðu átök undanfarin 1--2 ár á milli sjómanna og útvegsmanna, að aflamarkskerfið og hlutaskiptakerfið eru að nokkru leyti andstæður, a.m.k. á meðan menn viðhafa framseljanlegan aflakvóta. Það er í gegnum hina framseljanlegu aflakvóta sem óánægja meðal sjómanna rís hvað hæst þegar er verið að þvinga þá til að veiða leigukvóta, tonn á móti tonni og fá lítið fyrir. Í öðru lagi er annar annmarki sem er sá að svona markaðskerfi, sem er að verða hagfræðikerfi eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson kom inn á, meira en stjórnkerfi, gengur auðvitað ekki alltaf vel, sérstaklega þegar það er mjög stór þáttur í atvinnusamsetningu þjóðarinnar. Í mörgum byggðarlögum er það sem menn eru að nota sem markaðskerfi, fiskveiðarnar og vinnsla, undirstaða í atvinnunni. Því eru þessi samfélög ákaflega viðkvæm fyrir breytingum sem markaðskerfið leiðir af sér eins og sölu aflaheimilda burt úr byggðarlögum o.s.frv. og núverandi löggjöf tekur ekki á þessu vandamáli. Það þarf að taka upp í lög viðbrögð við þessu. Ég ne fni sem dæmi að menn höfðu um tíma í lögum um Hagræðingarsjóð sett til hliðar veiðiheimildir, sem menn gátu gripið til, til að leggja til í sjávarplássum þegar það gerðist að aflinn hvarf þaðan af einhverjum ástæðum. Að því leyti er ég sammála því sem fram hefur komið um 500 tonnin að það er rétt hugsun í því, menn eru að taka frá afla til að geta deilt út þar í þeim byggðarlögum sem eru svo viðkvæm fyrir skerðingum eða breytingum að þau geti ekki borið það án stórra áfalla og því þarf leiðréttingakerfi. En ég er hins vegar líka sammála því að mér finnst þessi aðferð að úthluta í gegnum Byggðastofnun vera dálítið ankannaleg og satt að segja ekki til fyrirmyndar. Ég vil líka benda mönnum á að þegar menn taka upp tillögur eins og gert er í lögunum um stjórn fiskveiða og Þróunarsjóð eru menn auðvitað óbeint að búa til verðmæti úr því sem menn hafa í höndunum. Þegar menn taka upp yfirstuðlakerfi og þegar menn taka upp úreldingarkerfi á smábátana eru menn að færa þeim eigendum verðmæti, búa til söluvöru úr því sem þeir hafa í höndunum sem að sumu leyti eru svipuð áhrif og menn gera með aflamarki. Mér finnst að sumu leyti að menn megi gæta sín í því, sérstaklega þeir sem tala fyrir sóknarmarki og gegn aflamarki að brenna sig ekki á a.m.k. á báðum höndum með tillöguflutningi af þessu tagi. En ég held að öllum hljóti að vera ljóst að menn eru að leggja skatta á sjávarútveginn til að borga úreldingu, til að borga verðmæti til einstaklinga með þessum tillögum og það kann að vera það eina sem menn geta gert. Þetta er það sem menn hafa gert í landbúnaði og þetta sem menn hafa gert að mestu leyti í sjávarútvegi með aflamarkskerfinu, að búa til verðmæti sem menn hafa síðan getað fénýtt til að sleppa skaðlaust frá sínum atvinnurekstri eins og dæmi er um í landinu og ég veit að hv. þm. Sjálfstfl. á Vestfjörðum þekkja betur en margir aðrir.

Herra forseti. Ég hef þurft að gera það nokkrum sinnum og ætla að gera það áfram að leiðrétta hv. 5. þm. Vestf. því hann hefur óskaplega gaman af segja alltaf sömu hlutina upp aftur og aftur. Vegna þess að ég hef verið að basla í því í nokkuð mörg ár að reyna að gera verðmæti úr ákveðinni lindýraflóru við Vestfirði þá þykir honum það óskaplega merkilegt að mér skuli hafa verið afhent einhver sérréttindi sem ætti að vekja tortryggni. En það get ég sagt honum enn einu sinni og öllum að það er til á grundvelli laga nr. 12/1975, laganna um samræmingu veiða og vinnslu, heimildir til þess að láta menn hafa réttindi til þess að setja af stað vinnslu. Ég hef engin sérréttindi eða það félag sem ég er stjórnarformaður fyrir til þess að veiða. Það er rangt, það er bara hrein vitleysa. Það má hver og einn veiða kúfisk hér við land eins og hann vill. Það má hver og einn veiða hann í beitu, það má hver og einn veiða hann til útflutnings og þetta veit hv. þm. mjög vel. Það er bara á grundvelli þessara laga sem ákveðið landsvæði, af því að það er litið á það sem námugröft og tilraun, verður að landa í ákveðna stöð. Þetta var gert einmitt til þess að vernda rækjuiðnaðinn þegar hann var í bernsku. Því miður var því ekki framfylgt, en á grundvelli þessara laga eru þessi réttindi. Þannig eru þau tilkomin og þetta veit þingmaðurinn mjög vel. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að ég er sjálfstæðismaður og hef alla ævi verið og ég veit það og öll ævi mín hefur sannfært mig um að það er einmitt séreignarrétturinn sem er lykillinn að því að ein þjóð forðar sér frá fátækt. Þetta veit öll Vestur-Evrópa, nærri allur heimurinn þó að einstaka menn liggi hér eftir úti á þessu útnesi trúandi því sem einu sinni var sagt satt, að það ætti að sjá þetta allt í ljóma gullturna hinna eilífu Kremlar.

Er ekki allt gott í hófi?

Allt í hófi þó. Ég skora á hv. þm. að finna því nokkurn stað í orðum mínum eða skrifum að ég hafi sagt að það ætti að halda þessu sóknarmarki áfram á krókaleyfum. Ég hef bent einmitt á að það væri aðalmálið að reyna að finna nýja leið því það stefndi í öngþveiti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur staðfest orð mín með því að upplýsa að hann hefur einkaleyfi sem aðrir hafa ekki á að nytja ákveðnar dýrategundir sem eru í sjónum. Það eru hlunnindi sem öðrum hlotnast ekki, það eru hlunnindi sem eru einkaveitt, þ.e. einn maður veitir öðrum. Það er ekki markaðurinn sem ræður því. Það má nefna annað sambærilegt dæmi sem hefur haft sínar afleiðingar fyrir byggðarlag á Vestfjörðum sem við þekkjum báðir, þingmaðurinn Einar Oddur og ég, sem er varðandi Flóka á Barðaströnd sem er vinnslufyrirtæki sem m.a. vinnur úr skel, skel sem er í Breiðafirði og er mönnum veitt veiðileyfi gegn því skilyrði að þeir landi hjá þessari stöð. Nú hefur því miður atvikast þannig að helmingurinn af þessum kvóta er kominn í eigu lögfræðings í Reykjavík og hann neitar að leyfa mönnum að veiða hann nema þeir borgi auðlindaskatt, veiðileyfagjald. Þetta ágæta fyrirtæki, sem er ekki stórt á landsvísu en er nokkuð stórt í þessari sveit, verður að bera þungan auðlindaskatt til þessa ágæta manns í Reykjavík vegna þess að flokksbróðir þingmannsins, hæstv. sjútvrh., vill hafa kerfið svona. Hann vill einkavæða þessa auðlind en ekki nytja hana byggðarlaginu einvörðungu til heilla heldur þurfa menn að borga skatt til einstaklings til þess að fá að nytja þessa auðlind fyrir utan landsteinana hjá sér.

Herra forseti. Lögin um samræmingu veiða og vinnslu, lög nr. 12/1975, voru einmitt til þess að tryggja að það væri jafnvægi í greininni. Því miður var það að menn hurfu frá því að fara eftir þessum lögum og fóru inn í þetta kvótakerfi því að hefðu menn haldið áfram að keyra þetta áfram eftir lögunum frá 1975 sem helgaði réttinn til þess að fá leyfi fyrir rækjuna og skelina þá væru engin vandræði á Barðaströnd. Því miður fóru menn frá lögunum frá 1975 sem þér þykir svo mikill voði í. Þetta eru ekki sérréttindi heldur réttindi aðeins til þriggja eða fjögurra ára til þess að tryggja það að menn geti gert tilraun. Þetta veist þú, hv. þm., og þarft ekki að vera að nota það til að gera mig tortryggilegan á nokkurn hátt. Þú veist það mætavel að þetta er gert til þess að tryggja það að tilraunin sé gerð, svo við getum gengið úr skugga um hvort þarna sé um auðlind að ræða, hvort þarna sé um nytjanlegan stofn að ræða. Og það er rétt af löggjöfinni að sjá til þess á hverjum tíma að menn geti fengið frið til að kanna slíkt. Ég veit að hv. þm. er mér alveg sammála um þetta.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Vestf. vék aðeins að orðaskiptum okkar hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan þar sem hv. þm. innti mig eftir því hvernig sóknarstýringin ætti að tryggja það að hámarksleyfilegum veiðiafla yrði náð en ekki farið fram úr honum. Ég nefndi það áðan að við gerðum ráð fyrir því að það yrði að sjálfsögðu sett viðmið um hámarksveiðiafla en það var ekki verið að tala um það að þessum afla yrði síðan úthlutað á hvert skip. Í því felst grundvallarmunurinn annars vegar á sóknarstýringu og hins vegar aflamarkskerfi eða aflahlutdeildarkerfi. Nú geta menn auðvitað deilt um réttmæti þessara aðferða en þetta er reginmunurinn og grundvallarmunurinn á þessum kerfum. Það hefur aldrei verið gert ráð fyrir því af neinum þeim sem ég þekki til sem hafa haldið fram kostum sóknarstýringar að það ætti ekki að ganga af ábyrgð um fiskimiðin og það ætti að veiða bara eins og hver vildi. Því hefur aldrei verið haldið fram. Ég hef að vísu oft og tíðum gagnrýnt niðurstöður fiskifræðinga eins og mjög margir aðrir hafa gert. Ég man ekki hvort hv. 5. þm. Vestf. hefur gert það mig grunar það í einhverjum tilvikum. Aðalatriðið er þó það að við sem höfum verið að tala fyrir sóknarmarki í einhverri mynd teljum að það eigi að sjálfsögðu að hafa ákveðin aflaviðmið. Munurinn sé bara sá að það eigi ekki að dreifa þessu niður á einstök skip. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir núna varðandi þessa litlu krókaleyfisbáta er sá að afkastageta þeirra við þessi góðu aflabrögð og vaxandi fiskimið er þannig að þeir sprengja af sér þann 21 þús. tonna ramma sem þeim hafði verið settur í lögunum. Ég vakti athygli á því fyrr í dag að enginn hv. þm. sem ég hef hlýtt á í dag hefur lagt til að aflahámark þeirra yrði aukið eða að aflahámarkið yfirleitt væri aukið og hvað þá að sú aukning færi einvörðungu til krókaleyfisbátanna. Þess vegna standa menn frammi fyrir því að þurfa að velja leiðir til þess að takmarka sókn þessara báta í þessa takmörkuðu auðlind.

Virðulegi forseti. Mér held að það sé rétt að rukka hv. þm. Einar Guðfinnsson betur um afstöðu hans fyrir kosningar. Það var öllum ljóst að banndagakerfið mundi leiða af sér að á næsta fiskveiðiári fjölgaði banndögum mjög mikið vegna þess hversu mikið veiddist. Því voru það margir sem sögðu við stjórnmálamennina: Hvað ætlið þig að gera til að koma í veg fyrir það? Með öðrum orðum var það sem var fyrirsjáanlegt, óbreytt banndagakerfi með fleiri banndögum, mönnum þungbært. Menn sáu fram á að það yrði mönnum ekki hagkvæmt og vildu fá breytingar til þess að staða þeirra yrði betur tryggð en hún yrði samkvæmt núgildandi lögum. Ég spyr því: Átti að skilja tillögur sjálfstæðismanna á Vestfjörðum þannig að þeir væru að segja við sjómenn á krókabátunum: Við ætlum að sjá til þess að þið veiðið ekki meira en þessi 20 þús. tonn og þar með verða ekki fleiri banndagar eins þeir eru að biðja um? Nei, þið sögðuð það ekki. Þið sögðuð að kerfið eins og það verður næsta fiskveiðiár að óbreyttu væri ekki nógu gott. Við ætlum að breyta til að bæta stöðu ykkar. Með öðrum orðum voruð þið að segja, hv. þm.: Við ætlum að leyfa ykkur að veiða meira. Það er alltaf vinsælt að segja það þegar verið er að útdeila skortinum, verið að deila of litlu milli of margra, að segja við hvern og einn: Við ætlum að leyfa ykkur að veiða meira en samkvæmt kerfinu. Þannig geta menn fengið mikið af atkvæðum og orðið vinsælir, en það verður hlutskipti þeirra sem þannig tala að þeir geta ekki efnt sín orð. Það er það sem ég hef gagnrýnt sem ábyrgðarlausan málflutning af því að það máttu þeir sjá fyrir eins og ég og fleiri að var ekki hægt að efna.

Virðulegi forseti. Þær tillögur sem við frambjóðendur Sjálfstfl. á Vestfjörðum lögðum fram fyrir kosningar fólu í sjálfu sér ekki í sér breytingar á úthlutuðum heildarafla á einstökum tegundum. Þessar tillögur snerust ekkert um það. Þær snerust fyrst og fremst um tvennt: Annars vegar það sem við töldum vera forsendur fyrir sóknarstýringu sem var það að ná tökum á stærð flotans, draga úr sóknargetu hans, takmarka með öðrum orðum þannig aðganginn að auðlindinni. Við vorum að hafna hugmyndinni að aflamarkskerfi þar sem aflaheimildum er úthlutað á hvert skip með þremur aukastöfum. Við vorum að hafna því kerfi en við sögðum jafnframt: Ef við ætlum að fara að stjórna veiðunum með sóknarstýringu þá mun það mistakast hér eins og alls staðar annars staðar nema menn nái tökum á stærð flotans. Þetta er sú hugmynd sem býr að baki því sem við höfum verið að segja. Svo er það önnur saga að við höfum gert okkur grein fyrir því og við lögðum á það áherslu og sögðum það margoft að banndagakerfið, eins og það var hugsað í mjög góðri trú fyrir rúmu ári síðan, var að springa. Okkur tókst ekki að halda utan um sóknaraukninguna vegna þess að það vantaði ákveðin ákvæði í lögin sem gerðu það að verkum að hægt væri að draga úr þessari sóknaraukningu og þess vegna var kerfið að springa innan frá og það var að skaða þá menn sem höfðu hagsmuni af því að geta unnið innan þess. Þess vegna var það niðurstaða ríkisstjórnarflokkanna nú í vor að fara í þá vinnu á grundvelli málamiðlunar og samkomulags að reyna að útbúa kerfi sem gerði það að verkum að til þessarar miklu fjölgunar banndaga þyrfti ekki að koma. Hugmyndin að róðrardagakerfinu er grein af þessum meiði, er angi af þessu og ég hef lagt á það mikla áherslu í þessari umræðu að það sé það sem stóra breytingin felur í sér að við getum horfið frá banndagakerfi þar sem fyrir fram er ákveðið hvaða dag menn mega róa að róðrardagakerfi. En auðvitað mun róðrardagakerfið líka fela í sér takmörkun á aðganginum að miðunum, það fer ekki á milli mála.

Virðulegi forseti. Niðurstaðan sem kemur fram í frumvörpunum er að mönnum er gefinn kostur á að velja um tvennt: Annars vegar að velja um banndagakerfið eins og það er og mun verða á næsta fiskveiðiári með 230 banndögum. Það var ekki það sem Sjálfstfl. sagði við sjómenn á Vestfjörðum að hann ætlaði að gefa þeim kost á að búa við óbreytt kerfi. Hinn kosturinn er að menn geti valið sér aflahámark og tryggt sér þannig hlutdeild í þessum sameiginlega potti. Það sagði Sjálfstfl. ekki heldur við sjómenn á Vestfjörðum að hann ætlaði að bjóða þeim upp á því að hann sagðist vera á móti því. Því eiga þeir eftir að skýra það hvernig þessi niðurstaða mætir þeirra málflutningi. Ég fæ ekki séð að hún geri það og ég á bágt með að sjá að þessi niðurstaða tryggi hlutdeild Vestfirðinga í þessum potti sem væntanlega er það markmið sem menn stefna að, að tryggja það sem best að bátar í sjávarplássum á Vestfjörðun hafi í heildina tekið svipaða hlutdeild úr krókaveiðum og verið hefur vegna þýðingar krókaveiðanna fyrir atvinnulíf í þessum smáu plássum sem hafa lítið sem ekkert orðið eftir af aflamarki sem hefur verið selt í burtu. En þingmenn Sjálfstfl. á Vestfjörðum eiga eftir að sannfæra mig og aðra um það að þessar tillögur nái þeim markmiðum sem þeir settu upp, standi undir þeim væntingum sem þeir byggðu upp með málflutningi sínum sem var satt að segja ekkert annað en ábyrgðarlaus yfirboð. Því miður.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið hér áður þá fer þessi umræða fram í skugga verkfalls og snýr málið einkum og sér í lagi að verðmyndun í sjávarútvegi. Það snertir vissulega þann málaflokk sem hefur verið svo mjög til umræðu í dag og snertir auðvitað hagsmuni sjómanna mjög. Rætt hefur verið um að taka aftur upp það sem kallað var og er verðlagsráð sjávarútvegsins en vona ég að svo verði ekki í ljósi þess að á árum áður þegar Verðlagsráð var og hét var það oftar en ekki að ríkisstjórnir áttu oft í miklum erfiðleikum og munaði oftar en ekki minnstu að hreinlega yrði þingrof vegna þeirra mála svo hatrammar voru þessar deilur oft. Nú var tekin upp önnur ákvörðun, verðmyndun í sjávarútvegi með þeim hætti sem nú er, þ.e. hluti af þeim afla sem á land kemur er settur á markað þó ekki hafi gengið þar fram um eins og sjómenn almennt áttu von á. Kemur þar margt til, einkum og sér í lagi hin dreifða byggð og að mörg smærri sjávarpláss hafa ekki haft tök á að koma upp markaði með öðrum hætti kannski en að fáein hafa tengst svokölluðum fjarskiptamarkaði. Því kem ég nú inn á þetta og byrja mál mitt á því að í döprum málum stöndum við nú hvað sjávarútveginn snertir svo mjög er mikil nauðsyn á að koma flotanum úr höfn til að afla þjóðarbúinu tekna. Ég tel það tvímælalaust vera mikið mál að standa svo að verðmyndun í sjávarútvegi að sú þróun fái að eiga sér stað eins og hún hefur verið hingað til, þ.e. að fleiri og fleiri sjávarútvegsfyrirtæki hafa verið að setja afla sinn á markað og er það vel. Hitt hefur hins vegar brugðið mjög skugga á og það eru þeir einstakir útgerðarmenn sem hafa tekið þann hátt upp, eins og hefur komið fram í ræðum manna fyrr í dag, að fá leiguliða til þess að afla sjávarfangs. Þeir hafa átt kvótann og menn hafa farið í svokallaða veiði tonn á móti tonni hvar sjómenn hafa þá jafnvel fengið 20--30 kr. fyrir kílóið á sama tíma og kollegar þeirra hafa verið að landa í sömu höfn afla sem á markað hefur farið og þar hefur verið greitt 130--140 kr. fyrir kílóið. Það er ekkert launungarmál að mat okkar þingmanna Sjálfstfl., hvort sem þeir eru þingmenn Reykjavíkur eða hinnar dreifðu byggðar, er að mikilvægi smábáta í hinni dreifðu byggð er mikið og stórt og við gerum okkur fulla grein fyrir þörfinni þar á, einkum og sér í lagi þegar litið er til atvinnumála. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því nú að skiptin um þá of fáu fiska sem í sjónum eru eru mjög umdeilanleg. Þar hafa stjórnvöld reynt að halda svo á málum að nokkurs jafnræðis gætti milli þeirra aðila sem stunda sjó á opnum litlum bátum og þeirra sem á dýpra vatn hafa sótt en sitt sýnist hverjum þar um hvernig til hefur tekist. Það sem einkum hefur verið deilt um hér er hvernig eigi að halda á í sambandi við hina smærri báta, þ.e. róðrardagar eða sóknardagar með banndögum, og kemur þá aflamark þar inn í. Hv. 9. þm. Reykv. kom áðan inn á öryggisþáttinn varðandi smábátana og það gerði hv. 4. þm. Vestf. líka. Ég er þeim báðum sammála um það að öryggisþátturinn er ekki svo lítill þegar menn hafa horft til þess að ákveðnir sóknardagar hafa verið fyrir smærri báta sem hefur leitt til þess að þeir hafa róið í mjög vafasömum veðrum og hafa þeir sem í landi eru haft verulegar áhyggjur. Það sem hins vegar mundi gjörbreyta þessu máli er auðvitað ef menn hefðu rétt á að velja sér róðrardaga og mundi það vissulega gjörbreyta því áhyggjuefni sem menn hafa haft hvað varðar öryggismál. Engu að síður mundi um leið vissulega skapast aukin sókn, þ.e. menn gætu þá frekar verið að þegar þeir geta valið góðviðrisdaga til sóknar. Hér hefur nokkuð verið rætt um að það væri tilbúin aðferð til þess að fylgjast með bátum ef upp yrði tekið róðrardagakerfi og veit ég það að það mundi vissulega auðvelda allt eftirlit með smærri bátum og jafnvel með fiskiskipum almennt. Ég tel fullvíst að það verði ekki eingöngu hinir smærri bátar sem munu þá setja þessi tæki upp heldur enn fremur stærri fiskiskip þannig að hægt verði að fylgjast með þeim vegna fiskveiða og ekki hvað síst ef samtengt yrði sjálfvirkri tilkynningu vegna öryggismála. Hv. 9. þm. Reykv. kom inn á það áðan að einn af öryggisþáttunum sem þyrfti að skoða væri lögskráning sjómanna og gerði það að nokkru umtalsefni og tengdi það tryggingamálum, einkum sjómanna á smærri bátum. En nú er það svo að með fjarskiptakerfi sem verið er að tala um er einnig hægt að taka inn lögskráningu sjómanna þannig að jafnhliða því sem fylgst væri með bátnum eða viðkomandi skipi væri hægt að fylgjast með því líka hvernig lögskráð væri á viðkomandi skip. Það hefur verið rætt um það að tölvutengja og samtengja lögskráningu sjómanna um allt land og væri þá sjálfsagt létt verk að tengja þetta kerfi allt saman, bæði eftirlit með þeim bátum þegar að róðrardögum kæmi, sjálfvirku tilkynningarkerfi og svo líka lögskráninguna. Ég veit að hér hefur verið ákveðin atkvæðagreiðsla klukkan hálfsjö þannig að ég ætla mjög að stytta mál mitt. En ég vildi þó aðeins koma inn á það sem 2. þm. Vesturl. nefndi varðandi skiptingu aflans, þ.e. að deila 5.000 tonnum á aflamarksskip önnur en frystitogara. Það er rétt eins og hann gat um áðan að það er ákveðið vandamál sem snýr að ferskfisktogurunum eða ísfisktogurunum, sem svo eru kallaðir, vegna þess að þessi hlutdeildarskipting sem á að miða við, að ekki verði deilt meira en 10 tonnum að hámarki á hvert skip, kemur auðvitað minni skipunum til góða en hinum stærri ekki að sama skapi. Enn stöndum við þá frammi fyrir þeim vanda sem er kannski rauði þráðurinn í gegnum sjávarútvegsstefnuna, það eru of fáir fiskar í sjónum til skiptanna og þótt reynt sé að skipta réttilega niður á milli veiðigreina verður aldrei svo gert að öllum líki. Landssamband smábátaeigenda hefur sent alþingismönnum bréf sem dagsett er í gær. Það er allrar athygli vert og vil ég, með leyfi forseta, vitna aðeins til niðurlags bréfsins. Þar segir: ,,Landssamband smábátaeigenda mótmælir harðlega framkomnu frumvarpi. Landssamband smábátaeigenda hefur í langan tíma barist fyrir því að sett verði á svokallað leyfisdagakerfi þar sem eigendur bátanna gætu sjálfir valið sína sóknardaga. Hingað til hefur því verið haldið fram að með slíku kerfi sé ekki hægt að hafa eftirlit. Nýjustu upplýsingar hnekkja þessum viðbárum. Þá hafa smábátaeigendur sjálfir boðið alls kyns sóknartakmarkanir og þá sérstaklega bent á, eða allt frá árinu 1987, að raunverulegar úreldingarreglur verði settar fyrir smábátana. Stjórnvöld hafa ekki allan þennan tíma séð ástæðu til að verða við þessu og því með þögninni hleypt látlaust inn nýrri afkastagetu í smábátaflotann. Sú er ástæða aflaaukningar krókaflotans og því stjórnvalda að axla ábyrgð.`` Þegar litið er til þessa frv. um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, verð ég að segja að niðurlag þessa bréfs smábátaeigenda kemur mér nokkuð á óvart. Einkum og sér í lagi þegar litið er til þess texta sem ég var hér að lesa í niðurlagi bréfs Landssambands smábátaeigenda. Í því frv. sem hér liggur fyrir er einmitt að því stefnt að taka upp það kerfi sem þeir óska sér helst, þ.e. að það verði róðrardagar og þeir gætu þá ráðið sjálfir hvenær á sjó væri farið. Í annan stað tala þeir um að hér hafi orðið mikil aukning í smábátaflotanum og það sé stjórnvalda að axla ábyrgð. Það held ég að dyljist engum að í þessu frv. er verið að gera það. Auðvitað má deila um það hvort ekki hefði átt að taka fyrr til ráða varðandi fjölgun smábáta en kannski má segja að seint sé betra en aldrei. Virðulegi forseti. Það er fjölmargt sem hefur komið hér fram og er allrar athygli vert varðandi það frv. sem er til umræðu. Þar sem ég sit í sjútvn. hef ég hlustað af athygli á ýmsar ábendingar sem fram hafa komið og er ekki í nokkrum vafa um að í sjútvn. eigi eftir að fara miklar umræður um frv. og einkum um 2. gr. Að síðustu er það svo að það sem mestu skiptir er að hinu háa Alþingi takist að halda svo á málum og leggja þau þannig fyrir þá sem eftir eiga að starfa, sjávarútveginn, að hann megi vera í sátt við sjálfan sig hvort sem litið er til sjós eða lands.

Herra forseti. Af stakri virðingu fyrir forsetadæminu skal ég reyna að stytta mál mitt svo mjög að það takist að hafa hér atkvæðagreiðslu klukkan hálfsjö eins og forseti stefnir að. Herra forseti. Í dag taldi ég að mér hefði orðið á þegar ég fór með texta sem hafður var eftir hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Ég greindi frá því að ég teldi að hún hefði sagt það að þingmenn Framsfl. hefðu hótað henni. Hv. þm. kom hér upp og mótmælti þessu og að sjálfsögðu hef ég þann góða sið að trúa hv. þm. og ég tók þetta gott og gilt og bað hv. þm. þess vegna afsökunar. Nú vil ég lesa hér afrit af samtali við hv. þm. sem var birt í kosningahorni útvarpsins 21. mars 1995. Þar segir hv. þm.: ,,Við höfum nú þegar sent þessar tillögur á tvo efstu menn í hverju kjördæmi, framsóknarmenn, og þær hafa fengið svona misjafnar undirtektir.`` --- Síðar segir: ,,Ég get sagt ykkur það að sumir hafa verið afskaplega óánægðir, mjög óánægðir, aðrir minna óánægðir. Sumir hafa jafnvel verið svo óánægðir að þeir hafa hótað því að ég mundi ekki ná fram öðrum málum sem ég er að berjast fyrir.`` Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að þetta komi hér fram og síðan geta hv. þm. dæmt sjálfir hver hafði rétt fyrir sér í þessu máli. Hér hefur farið fram fróðleg umræða í dag og í tilefni af því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hélt sína ágætu jómfrúrræðu vil ég óska honum til hamingju með það. Hann reis einna hæst í sinni ræðu þegar hann sagði að hv. þm. ættu ekki að vera að blanda inn í þessa umræðu einhverju karpi frá því fyrir kosningar. Það þótti mér skörulega mælt. Hann sagði jafnframt að fyrrv. formaður Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason, hefði haft sérstaka stefnu í landbúnaðarmálum en hefði þó jafnan stutt ríkisstjórnina og þess vegna gæti hv. þm. haft aðra stefnu en hæstv. ráðherra Þorsteinn Pálsson en samt sem áður stutt ríkisstjórnina. Munurinn á hv. þm. og Gylfa Þ. Gíslasyni er sá að því var lýst yfir fyrir hans hönd af varaþingmanni flokksins að hann styddi ekki þessa stefnu. Munurinn er sá. Herra forseti. Ég vildi hér í nokkrum orðum lýsa skoðun minni á því frv. sem hér liggur fyrir af því að eftir því hefur sérstaklega verið óskað. Ég hef þegar fyrr í dag lýst skoðun minni á 1. gr. um úreldingarákvæði. Ég tel að það hafi verið allt of bratt. Ég er sammála því sjónarmiði hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar að það sé nauðsynlegt að verja atvinnumennina. Hann telur að úreldingarákvæðið skapi þeim lífsrými. Herra forseti, þeir sem eru dauðir þurfa ekki rými til að lifa. Þetta ákvæði eins og það liggur fyrir í dag mun hægt og sígandi leiða til þess að krókabátaflotinn hverfur og eyðist og raunar er ég þeirrar skoðunar að mörgum þætti það betra. Ég tel t.d. að Kristján Ragnarsson, formaður LÍÚ, yrði afskaplega glaður yfir því og mér finnst merki hans og fingraför vera allt of glögg í þessu frv. Aðalgrein þessa frv. er 2. gr. og þar vil ég segja fyrst áður en ég kem að meginefni hennar að ég tel að úr greininni eigi að falla setningin sem hljóðar svo: ,,Á banndögum eru allar veiðar óheimilar.`` --- Ég þarf ekki að skýra það frekar, ég gerði það hér í dag. Ég er alfarið ósammála þeirri meginhugsun sem er í 2. gr. frv. Ég tel að það gangi á svig, ekki bara við ummæli hv. þingmanna í kosningabaráttu og eftir kosningabaráttu, heldur sé það líka beinlínis í andstöðu við þá yfirlýsingu sem kemur fram í verkefnaskrá sem hæstv. sjútvrh. lagði fram til samþykktar í ríkisstjórninni. Ég tel að þar hafi verið gefin fyrirheit um að leita annarra leiða nú þegar heldur en þeirra að láta banndagakerfið koma óbreytt til aukningar banndaga eftir að nýtt fiskveiðiár hefur sína göngu. Herra forseti. Ég get fyllilega tekið á mig þá ábyrgð ásamt öðrum þeim sem studdu fyrri ríkisstjórn að hafa staðið að því að lögsetja þetta banndagakerfi. Ég segi eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson: Það hefur einfaldlega komið í ljós að þetta kerfi gengur ekki. Og það er auðvitað okkur að kenna sem stóðum að því að samþykkja það og ég lýsi því yfir að ég er hlynntur því að róðrardagakerfi verði tekið upp í staðinn. Hins vegar mun það kosta ákveðna aðlögun. Ég vil líka segja það, af því að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur lýst því yfir að enginn þingmaður hafi lagt það til að heildaraflamark í þorski verði aukið, að ég tel að á meðan á slíkri aðlögun stendur sé í lagi að auka aflamark í þorski. Ég er þeirrar skoðunar sem ég get kannski ekki rökstutt í stuttu máli núna en kýs að gera síðar að það séu engin fiskifræðileg rök sem mæla gegn því að það yrði aukin úthlutun þorskkvóta um 10--20 þús. tonn. Gegn því eru hins vegar pólitísk rök sem vissulega eru þung og þau hefur hæstv. sjútvrh. tínt til í fjölmiðlum. Hann vill hraðari uppbyggingu þorskstofnsins. Ég tel að ef við erum að flytja okkur úr banndagakerfi yfir í róðrardagakerfi þurfi það ákveðna aðlögun. Ef það kostar einhverja aukna hlutdeild í þorski þá er það í lagi. En ég ítreka, herra forseti, þá skoðun mína af hverju það eru ekki fiskifræðileg rök sem mæla gegn því ætla ég fremur að rökstyðja við 2. umr. um þetta frv. En ég segi að það er með engu móti hægt að styðja greinina eins og hún er núna vegna þess að þar er beinlínis verið að knýja krókabátana inn undir kvóta því ef þeir fara ekki undir kvóta þá verða þeir að sæta allt að tvöföldun banndaga. Þetta tel ég ekki hægt. Ég segi það líka að mér finnst það vera flótti og feluleikur hjá þeim hv. þm. sumum sem hér hafa talað í dag sem segja að auðvitað sé yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að fara inn í sóknardagakerfið. Ég spyr: Hvers vegna er þá verið að setja inn þetta hlægilega bráðabirgðaákvæði? Af hverju vinda menn ekki bráðan bug að þessu strax núna? Ég tel engar tæknilegar forsendur koma í veg fyrir það. Það þarf enga gervihnattatækni og kannski ekki heldur neinar landstöðvar til að koma þessu í kring. Það er hægt að gera þetta eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í dag, með handtækri aðferð. Þetta er skoðun mín á þessu, herra forseti. Varðandi 3. gr. er ég sammála henni. Ég tel rétt að tvöföldunarreglan falli niður. Ég gef ekkert fyrir 4. gr. eins og ég hef sagt. Mér finnst hún hlægileg. Að því er varðar síðan ákvæði til bráðabirgða I þá er ég sammála þeirri meginhugsun sem þar kemur fram. Hún samrýmist þeim skoðunum sem Alþfl. lagði fram í kosningabaráttunni. Við fljóta yfirferð sýnist mér sú aðferð sem þar er lögð til vera jákvæð vegna þess að hún hyglir þeim bátum sem minnstir eru. Mér sýnist það. Ég fellst á þær röksemdir. Hv. þm. Hjálmar Árnason var sérstaklega að verja það að ísfisktogararnir fengju þetta líka sem ég tel, eins og hv. þm. Guðjón Guðmundsson, ekki rétta aðferð. Hann nefndi sérstaklega að það væri mikill halli á ísfisktogurunum. Það er rétt. Því er spáð að það sé 4,5% tap sem hlutfall af tekjum, en hins vegar er það svo að á bátum sem eru 21--200 brúttólestir er tapið miklu meira, það er 8,5%. Þannig að auðvitað eiga menn að reyna að einhenda sér í það að hygla bátunum á kostnað stóru togaranna, sérstaklega frystitogaranna. Það er stefna Alþfl., hún hefur komið fram. Það er líka stefna Alþfl. að þegar að því kemur að viðbótarkvóta verði úthlutað, eins og hæstv. sjútvrh. hefur lýst yfir að verði gert innan tveggja til þriggja ára, þá er það stefna okkar að það eigi alfarið að fara á bátaflotann. Þess vegna munum við líka reyna að freista samstöðu um það hér við síðari meðferð málsins að a.m.k. þorskhluta þess jöfnunarsjóðs, sem svo er kallaður og felst í 9. gr. núgildandi laga um stjórn fiskveiða og tekur yfir 12.000 þorskígildislestir, verði líka á næstu fiskveiðiárum úthlutað til bátaflotans mögulega með þeirri aðferð sem hæstv. sjútvrh. hefur lagt til í bráðabirgðaákvæði I. Ég tel líka nauðsynlegt . . .  Herra forseti. Ég vildi segja það líka að sú verkefnaskrá sem sjútvrh. fékk samþykkta í ríkisstjórninni felur það í sér að þar er lagt til atlögu við núv. stjórnkerfi fiskveiða. Þar er a.m.k. sagt svo --- ég hef því miður ekki textann við höndina --- en þar er sagt að það eigi að láta gera samanburð á mismunandi aðferðum til stjórnunar fiskveiða og í framhaldi af því eigi að móta fiskveiðistjórnun framtíðarinnar. Ég held að hæstv. sjútvrh. sé alvörugefinn maður. Hann er ekki að gabba eða narra hv. þm. Ég gef mér það að hann hafi ekki fyrir fram mótað sér afstöðu til þess hvaða niðurstaða verður úr þessum samanburði. Þess vegna er sá möguleiki opinn að þeir aðilar sem véla með þennan samanburð muni komast að þeirri niðurstöðu að aflamarkskerfið sem við búum við núna sé ekki hið besta eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur margítrekað hér í dag. Sá möguleiki er þess vegna opinn, herra forseti, að kerfinu verði sprett upp. Þetta skapar óvissu. Það væri hægt að taka til þrjú önnur atriði úr verkefnaskrá hæstv. sjútvrh. sem skapa líka óvissu fyrir kerfið. Og hvaða skoðun sem menn hafa á gildi kerfisins er það eigi að síður svo að það er nauðsynlegt að skapa sem mesta festu til þess að menn geti lagt sínar áætlanir til framtíðar. Þess vegna telur Alþfl. að það sé nauðsynlegt að setja inn í núgildandi lög um stjórn fiskveiða að heildarendurskoðun á lögunum verði lokið fyrir 1. jan. 1997. Annað vil ég líka nefna, herra forseti. Ég hef lýst því hérna að ég tel það ekki frágangssök að auka úthlutun þorskveiðiheimilda um eitthvert lítið brot af núverandi hámarksafla sem leyfður er. Það er hins vegar hæstv. sjútvrh. ómögulegt eins og lögin eru í dag. Í lögunum er tekið skýrt fram að þó að ráðherrann hafi heimild til þess að hreyfa til úthlutun heimilda í öllum tegundum þá gildir það ekki um þorsk. Hann verður að hafa lokið því fyrir 15. apríl. Þetta, herra forseti, er afskaplega umhendis, ekki síst með tilliti til þess að mat Hafrannsóknastofnunar liggur að jafnaði aldrei fyrir fyrr en í lok maí, þ.e. eftir að frestur hæstv. ráðherra er liðinn. Ég tel að það þurfi að samræma þetta tvennt. Ég bendi líka á að það eru dæmi um það úr textum og spám og ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar að þeir hafa misreiknað sig mjög gróflega til að mynda á þeim tímum þegar Grænlandsgöngur voru að koma hingað. Ég veit að vísu að það er ördeyða við Grænland núna og ekkert seiðarek héðan þangað og ekki líkur á því að göngur komi alveg í bráð en við útilokum það eigi að síður ekki. 1990 spáði Hafrannsóknastofnun að það mundu ganga tugir milljóna þorska 7 og 8 ára gamlir frá Grænlandi á Íslandsmið árið á eftir, þ.e. 1991 og 1992. Þetta brást hrapallega. Þess í stað kom Grænlendingurinn 6 ára gamall inn á Íslandsmið 1990. Ef þetta gerðist aftur þá hefði hæstv. sjútvrh. ekki möguleika á því að aðlaga eða breyta veiðiheimildum til samræmis við þetta. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að þetta ákvæði sé fellt út og líka ef það er fellt út á þessu þingi þá blasir það við að hæstv. sjútvrh. hefur lagalega stoð til þess að hnika til úthlutun þorskveiðiheimilda. Hann vill, ef það tekst sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur sagt hér, að við eigum að einhenda okkur að því að koma róðrardagakerfinu á þá kann að vera mögulegt, eins og ég sagði, að slíta út einhver 10.000 tonn af þorski til þess að fyrir þessa yfirgangsperíódu --- hæstv. ráðherra hefur ekki heimild til þess nema þessi málsgrein sé numin úr lögunum. Ég vil líka benda á það að hæstv. utanrrh. hefur sagt það í fjölmiðlum að hann telji svolítið svigrúm til þess að gera þetta og undir svolítið svigrúm mundi ég fella magn á borð við 10.000 tonn. Degi síðar en hæstv. utanrrh. nefndi þetta þá kom hæstv. sjútvrh. og sagði það alveg blákalt í fjölmiðlum og réttilega að hann gæti það ekki út af þessu ákvæði. Þetta, herra forseti, er í stórum dráttum það sem ég kýs að leyfa þingmönnum að heyra um afstöðu mína til þessara frv. og hvað í þau vantar.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þm. var fyrr í dag að gera úttekt á málflutningi manna í öðrum stjórnmálaflokkum fyrir kosningar þá sakna ég þess að hann gerði úttekt á málflutningi frambjóðenda Alþfl. og vildi því rukka hann um stefnu Alþfl. borið saman við þann málflutning sem heyra mátti í Vestfjarðakjördæmi. Þar lýsti frambjóðandi þess flokks og þingmaður því yfir að stefna Alþfl. væri í fyrsta lagi: Alþfl. vill frjálsar krókaveiðar. --- Ég spyr hv. þm.: Er þetta stefna Alþfl.? Í öðru lagi lýsti þingmaðurinn og frambjóðandi því yfir að Alþfl. væri á móti kvótakerfinu. Hann vill leggja það niður og taka upp í stað kvótakerfisins veiðileyfagjald. Ég spyr hv. þm. Össur Skarphéðinsson: Er þetta rétt lýsing á stefnu Alþfl.?

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þm. segir að ég er vel að mér í textarýni og það er alveg sjálfsagt að ég taki mér fyrir hendur að rýna í það hvað hv. þm. Alþfl. hafa sagt fyrir kosningar, eftir kosningar o.s.frv. Að því er varðar þessar tvær spurningar sem til mín er varpað þá er svar mitt eftirfarandi: Það er ekki rétt að það sé stefna Alþfl. að hafa krókaveiðar frjálsar. Þarna vantar einn staf upp á. Í stefnuskrá flokksins segir: Að gera krókaveiðar frjálsari. Svona er þetta nú í stefnuskrá Alþfl. og má vera það inntak sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur í fórum sínum sé eitthvað illa læsilegt.  Að því er varðar afstöðu Alþfl. til aflamarkskerfisins þá er það svo að flokkurinn hefur samþykkt ályktun sem efnislega segir það að hann geti ekki sætt sig við kvótakerfið í núverandi mynd enda sé það meingallað. Ég get ekki svarað þessu betur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. svörin. Þá er það upplýst að bókstafurinn i týndist á leiðinni frá Reykjavík til Ísafjarðar. En hvað varðar afstöðuna til kvótakerfisins þá er það upplýst í sérriti Alþfl. um sjávarútvegsmál, sem ber heitið ,,Seglin hækka``, um afstöðu flokksins á þann veg, með leyfi forseta: ,,Alþýðuflokkurinn vill að veiðileyfagjaldi verði komið á í áföngum og telur að farsæl leið til þess sé að með stækkun fiskstofnanna verði viðbótarkvóta úthlutað gegn gjaldi.`` Ber að skilja þetta svo að Alþfl. vilji hafa kvóta áfram og að núverandi kvótar verði gjaldfríir en stækkunin á kvótunum, sem mun verða þegar heildaraflamarkið vex, verði gegn gjaldi? Ef þetta er rétt skilið hjá mér er Alþfl. að segja að hann vilji hafa kvótakerfið.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson getur beitt hvaða rökfræði sem hann vill til að komast að hvaða niðurstöðu sem hann vill eins og hv. þm. hafa kynnst á undanförnum árum. Það er rétt að það er stefna Alþfl. að fara þessa leið ef við fengjum að ráða sjútvrn., sem því miður varð ekki, að koma veiðileyfagjaldinu inn í kerfið með mildum hætti. Þegar bætist við kvótann á næstu árum teljum við að þetta sé mildasta leiðin til að byrja með veiðigjaldið. Við höfum sagt sem svo að um einhvern ótilgreindan tíma verði það gert á þennan hátt. Síðar auðvitað viljum við fara þá leið að greitt verði veiðigjald fyrir allan afla sem veiddur er. Við höfum líka sagt að þetta eigi að gerast yfir langan tíma og taka mið af rekstrarafkomu greinarinnar. Hins vegar er ég sjálfur þeirrar skoðunar að hæstv. sjútvrh. ætti nú þegar í dag að ganga skrefi lengra en þessi opinbera stefna Alþfl., hann ætti þegar í dag að setja veiðigjald á frystitogara, sem eru reknir með 15--16% hagnaði, og sem nota þenna hagnað til að soga til sín kvóta frá bátaflotanum sem hefur m.a. leitt til þess að frystitogurum hefur fjölgað úr þremur upp í 40 á 10 árum en svokölluðum vertíðarbátum fækkað úr 420 niður í 203.

Hæstv. forseti. Ég mun ekki lengja umræðuna enda skilst mér að stjórnarliðar sem hafa nú ekki verið margir hér í dag hafi verið hringdir út til að ýta á hnappinn núna um hálfsjöleytið. En það verður að hafa það og vonandi fyrirgefa þeir okkur sem höfum á hinn bóginn verið í umræðunni að hún tefjist þá um nokkrar mínútur. Ég held að það hafi verið athyglisvert sem m.a. kom fram í lokin í máli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að það er ekki mikið búið að ræða um almenna stöðu sjávarútvegsins og þá hluti sem þar standa yfir í umræðunni í dag. Það má svo sem telja eðlilegt að menn hafi haldið sig við efni málsins þröngt en hitt er auðvitað alveg ljóst að þær almennu aðstæður, sem eru uppi í sjávarútveginum í dag, eru með þeim hætti að ekki væri óeðlilegt að rætt væri um þær áður en þingið fer heim. Þ.e. það stendur yfir verkfall, annað verkfallið á innan við einu og hálfu ári, vegna erfiðra deilna sem uppi eru og varða kjör sjómanna og tengjast þeirri tilhögun við stjórn fiskveiða og því kerfi sem þar er við lýði sem hér er m.a. til umræðu. Þessir hlutir eru auðvitað samhangandi. Auðvitað er bullandi óánægja með margt sem er uppi í greininni og það hefur verið rifjað upp að frambjóðendur margra flokka fundu svo fyrir þrýstingi af þessum aðstæðum þegar þeir voru á ferðalögum sínum út í sínum kjördæmum að heyja kosningabaráttu sína að þeir gripu til ýmissa ráða í því sambandi, smíðuðu sínar eigin sjávarútvegsstefnur, fóru með ýmiss konar yfirboðum og gylliboðum til þess að reyna að afla sér stuðnings og fylgis. Þó það sé verið að lenda þeim málum með einhverjum tilteknum hætti hér hverfa ekki hinar efnislegu aðstæður sem sköpuðu þetta ástand. Óánægjan er enn þá fyrir hendi og þær aðstæður sem kölluðu á umræðuna. Hér hefur verið minnt á framgöngu hv. þm. Framsfl., sem nú eru orðnir á Reykjanesi. Hér hefur verið rifjaður upp málflutningur hv. þm. Sjálfstfl. eða frambjóðenda þeirra á Vestfjörðum. Og þó seint væri var minnt á að Alþfl. hefur líka stundum talað með sérstökum hætti um sjávarútvegsmál þegar dregur að kosningum. Hér var minnst á málflutning frambjóðanda Alþfl. á Vestf. við síðustu kosningar, hæstv. þáv. ráðherra Sighvats Björgvinssonar. Ég hygg nú að málflutningur hans fyrir næstsíðustu kosningar hafi orðið enn frægari að endemum. Þá sagði hv. þm. Sighvatur Björgvinsson að hann mundi aldrei styðja ríkisstjórn sem ætlaði að byggja á óbreyttu aflamarkskerfi og settist svo í eina slíka sjálfur.

Á aflamarkskerfi.

Á aflamarkskerfi bara yfir höfuð. Settist svo í eina sjálfur og sat í henni í fjögur ár eins og ekkert væri sjálfsagðara. Þannig hafa nú hlutirnir gengið fyrir sig þegar farið er yfir orð og efndir og samræmi þeirra hluta í málflutningi manna. Þess vegna spurði ég um það fyrr í umræðunni og ég vil ítreka þá spurningu áður en hæstv. sjútvrh. svarar hér hvað líði þeirri heildarendurskoðun laga um stjórn fiskveiða og skipulag þessara mála sem þó er gefið í skyn að fara eigi í á kjörtímabilinu í stjórnarsáttmálanum. Einn af stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar, hv. 3. þm. Vestf., hefur boðað að það bíði haustsins. Ég vil þá gjarnan fá það staðfest frá hæstv. sjútvrh. að sett verði af stað í sumar eða með haustinu í síðasta lagi, hvernig sem það ber nú að skilja, einhvert ferli sem á að leiða til heildarendurskoðunar löggjafar um málefni sjávarútvegsins. Er það sem sagt það sem þetta orðalag þýðir? Þá vil ég gjarnan vita a.m.k. áður en þingið lýkur störfum hvernig núv. ríkisstjórn hyggst standa að slíkri vinnu. Er þess að vænta að sömu vinnubrögðum verði þá beitt og var á síðasta kjörtímabili? Það var eins og kunnugt er þannig að þá var stjórnarandstaðan útilokuð frá því að eiga aðild að þeim málum og hin fræga tvíhöfða nefnd var skipuð með fulltrúum stjórnarflokkanna einna. Ég spyr vegna þess að mér finnst það skipta máli þegar við erum að hefja vinnu á nýju kjörtímabili á þessu sviði og í þessum málaflokki. Ég tel að það hafi verið mikið ógæfuverk sem þá var framið þegar brotin var alllöng hefð sem fyrir því var að fulltrúar allra þingflokka höfðu á undangengnum kjörtímabilum átt aðild að vinnu af þessu tagi þegar. Þegar fiskveiðilöggjöfin var til meðferðar og endurskoðunar á fyrri kjörtímabilum, þ.e. öðrum en því síðasta, var það jafnan svo að tiltölulega stór og breið a.m.k. samráðsnefnd var fyrir hendi þar sem allir flokkar áttu aðild að málinu. Ég óska því eftir því að hæstv. sjútvrh. upplýsi okkur um það hvað er fyrirhugað í þessum efnum, annars vegar varðandi heildarendurskoðun og stefnumótun og hins vegar hvort um einhverja aðild stjórnarandstöðunnar verði að ræða að því starfi. Hér hafa menn farið dálítið í síðari hluta umræðunnar út í umræður um aflamarkskerfið yfirleitt og hvort það eigi rétt á sér eða eitthvað annað eigi að taka við. Ég hef ekki valið þetta tækifæri til að blanda mér í þá umræðu enda kannski heppilegra að nota tímann til að ræða efnisatriði þessa máls sérstaklega ef hitt bíður víðtækari endurskoðunar. Staðreyndin er sú að við erum búin að búa við þetta aflamarkskerfi í bráðum 12 ár og það er ekkert fararsnið á því. Öllum er held ég ljóst sem horfa á það mál af raunsæi að í öllu falli yrði því ekki kippt burtu í einu vetfangi. Þótt menn teldu sig hafa fundið hið eina rétta fyrirkomulag sem ætti að taka við þá yrði væntanlega ekki hægt að gera slíkar grundvallarbreytingar nema á einhverjum tilteknum alllöngum tíma og með ríflegri aðlögun að löggjöf og starfsgrundvelli heillar atvinnugreinar sem búin er að vera með tilteknum hætti í 12 ár. Hitt finnst mér áhugaverðara og skipta meira máli varðandi afgreiðslu þessa máls að það verði fyrir hendi vilji til að líta á þá þætti sem hér hafa sérstaklega verið gerðir að umtalsefni í dag. Ég tel að í umræðunni hafi kristallast að það eru nokkur atriði þessa máls, nokkur framkvæmdaatriði, ekki endilega efnisatriði, sem nauðsynlegt er að skoða betur. Ég nefni þar í fyrsta lagi þessar nýju og hertu reglur um úreldingarkröfur varðandi smábáta. Hér hefur berlega komið í ljós í umræðunni að það er mjög umdeilanlegt atriði hvort ganga eigi jafnlangt í þeim efnum og hér er lagt til. Ég nefni í öðru lagi útfærslu á róðrardagakerfinu. Það hefur komið fram hjá talsmönnum bæði stjórnar og stjórnarandstöðu ríkur vilji til þess að reyna að ganga lengra í því efni og lögfesta slíkt fyrirkomulag og hafa þá frekar aðlögunartímann eða ákvæði til bráðabirgða á þann veginn að gildistöku þess megi fresta ef menn telji að ekki séu fullnægjandi forsendur fyrir hendi til að láta það taka gildi á komandi hausti. Ég nefni í þriðja lagi meðferð þeirra veiðiheimilda sem samkvæmt frv. eru 500 tonn sem settar verði til hliðar í sérstakan pott til byggðaaðgerða eða stuðnings byggðarlögum sem eru sérstaklega og algjörlega háð veiðum báta. Þessa þætti og nokkra fleiri tel ég miklu máli skipta að vilji verði fyrir hendi til að skoða. Ég vænti þess að hæstv. sjútvrh. sé tilbúinn til þess að standa að slíku fyrir sitt leyti, að þetta sé ekki eitthvað sem menn verða að afgreiða óbreytt eða án þess að mega a.m.k. velta fyrir sér mögulegum öðrum útfærslum á einstökum þáttum sem betur mættu fara. Að hluta til hafa menn í umræðunni verið í tiltölulega jákvæðri gagnrýni eða umfjöllun um málið með því hugarfari að það megi þó í öllu falli bæta hvað sem mönnum sýnist um það að öðru leyti og mönnum sýnist svo sem sitt hvað eins og hér hefur komið fram. En hitt hlýtur að vera sameiginlegt keppikefli okkar og viðfangsefni að það verði þó eins vel úr garði gert og forsendur eru til að það geti orðið miðað við þær aðstæður sem við erum stödd í og þann skamma tíma sem er til stefnu til að vinna málið.

Herra forseti. Ég byrja á að þakka þær málefnalegu og ágætu umræður sem hér hafa farið fram í dag. Auðvitað er það svo að ekki er óeðlilegt að ýmis sjónarmið komi fram þegar svo vandasöm og viðkvæm úrlausnarefni eru til meðferðar eins og hér er verið að fjalla um og ekki síst í því ljósi að hér er einnig verið að fjalla um málefni sem snúa að miklum hagsmunum. Þess vegna gefur auga leið að margvísleg sjónarmið geta komið fram þegar leita þarf úrlausnar um lagfæringar af því tagi sem við fjöllum um hér í dag. Umræðan hefur verið jákvæð að því leyti að ég held að langflestir þeir sem hér hafa talað séu því meðmæltir að gera hér á ákveðnar breytingar til úrbóta. Mér sýnist þó að skiptar skoðanir geti verið um sumt að í meginatriðum telji menn nauðsynlegt á þessu stigi að taka á þeim úrlausnarefnum sem frumvörpin, sem hér eru til umfjöllunar, taka til. Varðandi fyrirspurn hv. 4. þm. Norðurl. e. um endurskoðun fiskveiðistjórnunarlaganna er rétt að minna á að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er skýrt tekið fram að fiskveiðistefnan byggir að mestu á aflamarkskerfi og þar er skírskotað til þess að við búum við þær aðstæður í dag að aflamarkskerfið ræður að stærstum hluta en að því er varðar hluta smábátanna gilda aðrar reglur og engin áform uppi um að gera þar grundvallarbreytingar á. Síðan er tekið fram í starfsáætlun sjútvrn. að áformað er að framkvæma mat á kostum þeim sem koma til greina við stjórnun fiskveiða og gera hagkvæmniathuganir þar á. Ég lít svo á að það sé eitt af viðamestu verkefnum okkar á hverjum tíma að stunda jafnan hagkvæmnirannsóknir á aðferðum við fiskveiðar. Það er álíka mikilvægt og að stunda líffræðirannsóknir sem eru grundvöllur stjórnkerfisins. Og þegar við höfum afgreitt þau mál sem hér eru til umfjöllunar verður það eitt af fyrstu verkum ráðuneytisins að undirbúa þetta starf. Ég vænti þess að þar geti komið að verki fulltrúar hinna ólíku hagsmunaaðila í sjávarútvegi og stjórnmálaflokka. Hv. 4. þm. Austurl. vék að því í ræðu sinni að það kynni að vera vandasamt og erfitt fyrir þá sjómenn sem eiga hlut að máli að velja á milli þaks í þorskveiðum eða fjölgunar banndaga eða róðrardagakerfis. Vissulega kann það að vera svo en á hinn bóginn er auðvitað ljóst að engir eru betur til þess fallnir en sjómennirnir sjálfir að taka ákvarðanir hér um. Ég tek undir það með hv. 3. þm. Vestf. að í þessu efni er engir góðir kostir til. Við erum að fjalla um úrlausnarefni í talsvert miklum þrengingum og engar einfaldar lausnir eru til í þessu efni. Þegar menn standa frammi fyrir tveimur meginkostum til úrlausnar er ekki óeðlilegt að gefa sjómönnunum sjálfum kost á að velja því það getur auðvita verið misjafnt hvað hentar hverjum og einum best í því efni og ekki víst að ein allsherjarlausn sé hin eina rétta. Hv. 4. þm. Austurl. vék að endurnýjunarreglunum og það gerði einnig hv. 15. þm. Reykv. Í máli beggja kom fram að þeir töldu að of langt væri gengið varðandi kröfur um endurnýjun. Auðvitað er það svo að hér getur alltaf verið um matsatriði að ræða. Ég tek þó undir með hv. 1. þm. Vestf. að þessar reglur eru hluti af þeirri viðleitni að skapa betra lífsrými fyrir þá sem krókaveiðar hafa stundað og hafa haft af því lífsviðurværi og markmiðið er auðvitað fyrst og fremst að verja stöðu þeirra. Frá mínum bæjardyrum séð eru þessar reglur fyrir sóknarveiði eðlilegar. Hv. 6. þm. Norðurl. e. spurði um yfirlýsingar í verkefnaáætluninni um skoðun á sveiflujöfnun í sjávarútveginum. Ég minni aðeins á í því tilefni að núgildandi lög um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins eru enn í gildi þótt þau hafi verið gerð óvirk þangað til þorskstofninn nær aftur 250.000 lesta veiðimarki. Því er nauðsynlegt að huga að því hvað á að taka við þegar þar að kemur. Enn fremur tek ég fram vegna þeirrar umfjöllunar, sem hefur orðið, og komið fram í máli flestra þeirra sem er hafa talað um róðrardagana að það er ætlun ráðuneytisins að hraða þeirri vinnu svo sem frekast er kostur og ég vona að við náum þeim breytingum fram sem allra fyrst. En við viljum auðvitað tryggja að þær geti gengið fram á þann veg að þær skapi eðlilega festu og tryggi að það eftirlit sem er nauðsynlegt með þessum veiðum eins og öðrum geti farið fram með skýrum og skilvirkum hætti. Ég ætla ekki hér, herra forseti, að gera að umtalsefni ræðu hv. 9. þm. Reykv. Í ræðu hans kom fram fjölmargt varðandi fiskveiðistjórnunarkerfið og þau sjónarmið sem liggja þar að baki og væri ástæða til að ræða ítarlega en hv. þm. er ekki viðstaddur nú við lok umræðunnar þannig að ég vona að okkur gefist tími til að ræða þau álitaefni síðar. Ég ítreka þakklæti mitt til hv. þm. sem hafa talað fyrir málefnalega umræðu og veit að bæði málin fá vandaða meðferð hjá hv. sjútvn.

Herra forseti. Hér er um að ræða efnisbreytingu á lögum um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra þar sem gert er ráð fyrir því að eftirlitsmönnum eftirlitsstofnunar EFTA verði heimilt í samvinnu við Fiskistofu og í fylgd starfsmanna hennar að gera vettvangsathugun hjá þeim aðilum sem fengið hafa vinnsluleyfi frá Fiskistofu. Þetta er í samræmi við samningsskuldbindingar okkar í EES-samningnum og gert í þeim tilgangi að viðkomandi aðilar geti sannreynt að uppfyllt séu þau skilyrði laga og reglna sem sett hafa verið með stoð í þeim samningi. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.