Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Félmn. hefur tekið þetta frv. til meðferðar og mælir með samþykkt þess. Stefán Guðmundsson var fjarverandi afgreiðslu málsins. Frv. kveður svo á að þegar ákveðið hefur verið að sameina tvö eða fleiri sveitarfélög geti félmrh. ákveðið að tala sýslunefndarmanna verði sú sama og var fyrir sameininguna, enda óski fráfarandi hreppsnefndir eftir því að svo verði. Frv. gerir ráð fyrir því að þetta efni verði fært í lög um sveitarstjórnir nr. 58/1961. Þessi lagabreyting er m. a. gerð vegna eindreginna óska sveitarstjórna Dyrhólahrepps og Hvammshrepps í Vestur-Skaftafellssýslu, en samþykkt var við almenna atkvgr., svo sem kunnugt er og fram fór hinn 14. nóv. s. l. í Dyrhóla- og Hvammshreppum, að þessir hreppar yrðu sameinaðir í einn hrepp. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. Félmn. mælir með að það verði samþykkt, eins og ég áður hef sagt.



Herra forseti. Allshn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum um hreppstjóra. Nefndin kallaði á sinn fund Þorleif Pálsson deildarstjóra í dómsmrn. sem ásamt með öðrum í sérstökum starfshópi eða vinnunefnd hefur samið þetta frv. Í frv. er gert ráð fyrir breytingu á gildandi lögum um hreppstjóra. Þær breytingar eru ekki stórar í sniðum. Eru þær helstar að í fyrsta lagi er hreppstjórum gert að hlíta almennum reglum um starfsaldurshámark opinberra starfsmanna, þ. e. að miðað verði við að þeir láti af störfum 70 ára að aldri. Það er eðlilegt að sama regla gildi um þá og aðra menn í opinberri þjónustu. Í öðru lagi er breytt reglum um útreikning launa hreppstjóra á þann veg að laun ákveðist sem tiltekinn hundraðshluti af launaflokki er fjmrh. ákveður nánar. Launin miðast að nokkru við íbúatölu í viðkomandi hreppi líkt því sem nú er. Þó er sú breyting gerð að hreppstjórar í hreppum með íbúa yfir 500 talsins fá sömu laun. Breytingin, sem hér er gert ráð fyrir, felur ekki í sér að þessi laun hækki neitt umfram það sem önnur laun hafa hækkað að undanförnu, heldur er aðeins í rauninni um kerfisbreytingu að ræða. Þá er gert ráð fyrir að greiða hreppstjórum, sem hafa umfangsmiklum störfum að gegna, nokkur viðbótarlaun umfram hin föstu, sem ákveðist þá af dómsmrh. að fenginni umsögn sýslumanns eftir áætluðu vinnumagni. Loks er í þriðja og síðasta lagi ákvæði um lífeyrisréttindi sem fjmrh. er heimilað að setja nánari reglur um. Við 1. umr. þessa máls voru hér í þessari hv. deild gerðar aths. við frv. og því beint til allshn. af hv. 4. þm. Reykn. hvort ekki mætti fækka þessum tilteknu embættismönnum, hreppstjórunum. Það varð niðurstaða í allshn. að á þessu stigi máls og við umfjöllun þessara sérstöku laga væri ekki rétt að gera tillögur um slíkar breytingar, þó svo að nm. hafi að sjálfsögðu sínar skoðanir á því. Fækkun hreppstjóra verður sjálfsagt auðveldast að koma við með sameiningu sveitarfélaga, en um það er ekki fjallað í þessum lögum. Sú hugmynd kom upp hvort ekki mætti fækka hreppstjórum með því að leggja hreppstjóraembættið niður þar sem sýsluskrifstofur væru starfandi. Okkur þótti ekki heldur heppilegt á þessu stigi máls að gera tillögur um það, enda felur þetta frv. ekki í sér kostnaðarauka sem neinu nemur fyrir ríkissjóð. Hér er aðeins verið að setja nánari ramma utan um störf sem þegar eru unnin og meginbreytingin, sem frv. gerir ráð fyrir, er að hreppstjórar láti af störfum við sjötugsaldur eins og aðrir embættismenn ríkisins. Nefndin leggur til að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á vegalögum nr. 6 frá 25. mars 1977, 218. máli. Hér er um að ræða tvær breytingar sem samkomulag varð um í nefnd allra þingflokka sem á s. l. ári vann að gerð langtímaáætlunar. Nefndin taldi nauðsynlegt að breyta þessum tveimur ákvæðum. Fyrri greinin fjallar um stofnbrautakerfið og breytingar á því. Er þar gert ráð fyrir að færðir verði yfir í stofnbrautaflokkinn fleiri vegir en nú eru sem tengja ýmsa þéttbýliskjarna við stofnbrautakerfið. Fylgir með í grg. upptalning á þeim stöðum sem njóta mundu þessarar breytingar. Eins og þar kemur fram er þar samtals um 38.4 km að ræða. Þótt þessir vegarspottar hafi ekki að öllu leyti fullnægt þeim reglum sem gilt hafa um stofnbrautir til þessa, þá tengja þeir mikilvæga byggðakjarna stofnbrautakerfinu. Þótti nefndinni því réttmætt að þeir féllu undir stofnbrautakerfið. Síðari greinin fjallar um að fella niður það ákvæði í vegalögum sem gerir ráð fyrir því að 12.5% af mörkuðum tekjum Vegasjóðs til þjóðvega fari til þjóðvega í þéttbýli, en svo hefur verið frá 1964. Þetta ákvæði var sett inn á sínum tíma til þess að hraða lagningu bundins slitlags og betri vega í þéttbýli. Segja má að á þessum tíma hafi þetta orðið til þess að vegir í þéttbýli hafa verið mjög bættir. Eins og segir í grg. hafa þjóðvegir í þéttbýli tekið miklum stakkaskiptum. Er þar birt tafla sem sýnir lengd þessara vega og ástand eins og það var í ársbyrjun 1982. Þar kemur fram að rúmlega 80% af akfærum vegum hafa nú bundið slitlag. Þeir vegir sem teljast óakfærir eru í flestum tilvikum vegir, sem hafa verið teknir inn í aðalskipulag en vart er tímabært að byggja, þ. e. vegir sem eru á teikniborðinu. Þess er jafnframt getið hér að til samanburðar er bundið slitlag á þjóðvegum landsins samtals um 7.5% eða 17% af stofnbrautum. Með tilvísun til þess hvað mikið hefur áunnist og jafnframt þess hve þetta dreifist misjafnt á milli hinna ýmsu þéttbýlisstaða lagði nefndin til að þetta ákvæði yrði fellt niður, en í staðinn tekin upp sérstök fjárveiting til að aðstoða þá þéttbýlisstaði við lagningu bundins slitlags og betri vegi sem skemmra eru á veg komnir. M. ö. o. er fallið frá þeirri höfðatölureglu sem gilt hefur um úthlutun þess fjármagns, en til þess ætlast að því verði úthlutað við samþykkt vegáætlunar. Í vegáætlun fyrir árið í ár er gert ráð fyrir 5 millj. kr. byrjunarframlagi í þessu sambandi. Þess skal þó getið að ýmsir aðrir vegir en þjóðvegir í þéttbýlisstöðum hafa orðið mjög út undan og ég vil skýra frá því að á vegum félmrn. hefur verið gerð áætlun um bundið slitlag á slíka vegi í þéttbýli. Sú áætlun er miðuð við 5 ára framkvæmdatíma. Í þeirri till. sem liggur fyrir í vegáætlun ásamt því fé sem fást mundi úr 25% sjóði og af þéttbýlisfé í þessu skyni er gert ráð fyrir því að unnt verði að ljúka lagningu bundins slitlags á þjóðvegi í þéttbýli á þessum tíma. þ. e. á 5 árum. Jafnframt hefur verið um það rætt að veitt verði lánsfé til sveitarfélaga til þess að vinna að gatnagerð á öðrum vegum í þéttbýliskjörnum en þjóðvegum. Mér sýnist því að með þessari breytingu og því framlagi sem gert er ráð fyrir í vegáætlun ætti að vera fullnægt þeirri hugmynd sem fram kemur í áætlun þessari sem ég hef nefnt og gerð hefur verið á vegum félmrn. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál. Því er allvel lýst í grg. En ég legg á það áherslu að þetta er fylgifrv. með vegáætlun og endurtek að það er flutt að tillögu þeirra þm., sem sátu í nefnd um langtímaáætlun s. l. ár. Ég legg svo til að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Það frv. sem hér er til umr. um breytingu á vegalögum er eins og fram kemur í grg. byggt á tillögum frá fulltrúum Vegagerðar og fulltrúum þingflokka sem unnu að langtímaáætlun í vegagerð. Ég átti sæti í þessari nefnd f. h. þingflokks Framsfl. og er þess vegna málinu nokkuð kunnugur. En ég vil aðeins vekja athygli á því í sambandi við skilgreininguna á þéttbýli, að það getur auðvitað orðið einhver togstreita um hvernig beri að skilgreina það, þar sem hreppurinn, sveitarfélagið getur verið annað og stærra en bara þéttbýlið. Þetta á reyndar við um tvo staði í Norðurl. e., þar sem ég er kunnugastur. Það er annars vegar þegar rætt er um Litla-Árskógssand, en í þeim hreppi er annað þéttbýli, Hauganes, sem hefur ekki 400 íbúa en er í sama sveitarfélagi. Hitt þéttbýlið er Grenivík, þar sem þéttbýlið sem slíkt nær ekki 400 íbúum, en íbúar í þeim hreppi öllum, Grýtubakkahreppi, eru yfir 400. Hér gæti komið upp mál sem þyrfti að skoða nánar eða taka á sérstaklega. Ég vildi vekja á því athygli hér í umr. að mér sýnist e. t. v. ekki liggja alveg nákvæmlega fyrir hvað átt sé við með þéttbýli, þar sem það getur verið innan hrepps eða sveitarfélags, sem er stærra og fjölmennara, og þá kemur sjálfsagt upp spurningin hvar á að draga mörkin þarna á milli. Ég skýt þessu hér inn í umr. og beini því til þeirrar nefndar sem fjallar um málið að gaumgæfa þetta.



Herra forseti. Í þessu sambandi tel ég rétt að vekja athygli á einni hlið þessara mála sem sérstaklega varðar Reykjaneskjördæmi. Mér virðist ljóst að eitt erfiðasta verkefni í vegamálum í Reykjaneskjördæmi á næstkomandi árum muni í rauninni ekki vera í kjördæminu sjálfu heldur í Reykjavík. Sannleikurinn er sá, að það er þegar farið að bera á því að alvarlegir umferðarhnútar verða þar sem samgönguleiðir koma úr Reykjaneskjördæmi inn í Reykjavíkurborg. Ég verð sjálfur var við það á hverjum morgni á áttunda tímanum að umferðin kemst ekki með greiðu móti af Kringlumýrarbrautinni eða Hafnarfjarðarveginum og inn í Reykjavíkurborg. Það sem á skortir er að samgöngumannvirki í Reykjavíkurborg sjálfri geti tekið við þeirri umferð sem kemur til Reykjavíkur frá nágrannabyggðarlögunum. Sama er uppi á teningnum að því er varðar umferðina af Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi inn í Reykjavík. M. ö. o., það viðfangsefni sem þm. Reyknesinga og íbúar í Reykjaneskjördæmi hafa fyrir augunum að vera muni mesta hagræði þeirra í samgöngumálum á komandi árum reynist vera innan Reykjavíkurkjördæmis, þ. e. samgöngumannvirki til að taka við þeirri umferð sem kemur úr nágrannabyggðarlögunum til Reykjavíkur.

Þurfa Reyknesingar að flýta sér til Reykjavíkur kl. hálfátta að morgni?

Ég geri ráð fyrir að þm. hafi hugmynd um það. Auk þess stunda ýmsir Reykvíkingar náttúrlega atvinnu í Reykjaneskjördæmi þannig að þessi umferð er í báðar áttir. En ég tel ástæðu til að vekja athygli á þessu og tel það íhugunarefni hvort ekki sé rétt að ætla Reykjavíkurborg, Reykjavíkurkjördæmi í rauninni ákveðið fé til uppbyggingar í vegamálum eins og þetta viðfangsefni snýr við. Ég held að ég þurfi ekki, herra forseti, að hafa öllu fleiri orð um þetta. Þetta liggur nokkuð ljóst fyrir. En þetta er stórmál vegna þess að þau samgöngumannvirki sem hér um ræðir munu vera æði kostnaðarsöm. Og það er náttúrlega alveg sama hversu góðar umferðarleiðir verða lagðar að Reykjavíkurborg ef ekki eru fyrir hendi góð samgöngumannvirki til þess að taka við þeirri umferð sem hér um ræðir. Hér er vitaskuld um að ræða samgöngumannvirki af því tagi, að á gatnamótum sé hægar aðskilin umferð, og allir vita að þetta kostar verulega fjármuni. Ég vildi koma þessu sérstaklega á framfæri í þessu sambandi, herra forseti, vegna þess að skoðun mín er sú, að þetta sé eitt af stærstu verkefnunum sem fram undan eru í samgöngumálum yfirleitt, og þá alveg sérstaklega á þessu svæði.



Herra forseti. Ég vil aðeins staðfesta það sem fram kom hér í ræðu hv. 2. þm. Reykn. Þetta er stórt vandamál sem við stöndum frammi fyrir og þm. kjördæmisins hafa oft rætt sameiginlega á sínum fundum þegar verið er að ræða um vegamálin. Vegna innskots, sem kom frá hv. 4. þm. Norðurl. e., langar mig að geta þess jafnframt, að það er ekki bara að við Reyknesingar förum til Reykjavíkur, heldur er það ekki síður að Reykvíkingar fari til okkar Reyknesinga á hverjum einasta morgni til vinnu í byggðarlögin hér í kring. Ég held að allir geri sér ljóst að þetta svæði hér í kringum höfuðborgina, og jafnvel þó lengra sé litið, alveg út á Suðurnes, er og verður í framtíðinni eitt atvinnusvæði, enda eru samgöngumálin meðal þeirra skipulagsmála sem verið er að fjalla um um þessar mundir, þ. e. að almennar samgöngur á þessu svæði þurfi að vera skipulagðar sem ein heild. Ég vildi þess vegna aðeins staðfesta það sem kom fram hér í máli hv. 2. þm. Reykn.



Herra forseti. Menntmn. Ed. hefur haft til umfjöllunar frv. til l. um breytingu á lögum nr. 53 frá 1966, um vernd barna og ungmenna. Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir með því að það verði samþykkt. Þarna er um það að ræða að aldurstakmörk séu miðuð við fæðingarár en ekki fæðingardag eins og verið hefur, þegar um er að ræða að banna unglingum aðgang að skemmtunum, t. d. kvikmyndasýningum eða öðrum samkomum. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Gunnar Thoroddsen og Karl Steinar Guðnason, en undir nál. rita Ólafur Ragnar Grímsson. Jón Helgason, Salome Þorkelsdóttir, Davíð Aðalsteinason og Þorv. Garðar Kristjánsson.



Herra forseti. Nefndin hefur rætt þetta frv. og mælir með því að það verði samþykkt.



Herra forseti. Nefndin hefur rætt frv. og mælir með því að þessi viðbót við lög um grunnskóla verði samþykkt.



Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til að gerðar séu ýmsar breytingar á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þetta frv. er liður í endurskoðun sem fram fer á lífeyriskerfi opinberra starfsmanna. Það var ákvörðun stjórnar lífeyrissjóðsins, sem skipuð er fulltrúum starfsfólks og hins opinbera, að gera tillögur um að þessar breytingar næðu fram að ganga áður en heildarendurskoðun væri lokið. Í nefndinni komu fram upplýsingar um að stjórn lífeyrissjóðsins mælir öll með því að frv. sé samþykkt óbreytt og stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. að frátöldum einum stjórnarmanni, mælir einnig með því að frv. sé samþykkt óbreytt. Það kom hins vegar fram við umfjöllun nefndarinnar um málið að ein grein í þessu frv. er verulegt ágreiningsefni innan raða opinberra starfsmanna og þeirra sem að lífeyrissjóðnum standa. Forsaga þess ágreinings er á þann veg, að eftir að lögin um Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna tóku gildi 1963 kom fljótlega fram sú túlkun að lífeyrisgreiðslur skyldu miðast við það starf sem félagi gegndi á lokadögum starfsferils síns. Þessi skilningur hafði í för með sér t. d., að væri maður í hálfu starfi jafnvel í áratugi, en væri síðasta árið, jafnvel síðustu vikurnar, og e. t. v. síðustu dagana, á starfsferli sínum fluttur í fullt starf, þótt greiðslur hans í lífeyrissjóðinn hefðu í áratugi eingöngu miðast við hálft starf, skyldi hann engu að síður fá greitt eins og hann hefði verið í fullu starfi allan tímann. Á sama hátt hafði þessi skilningur í för með sér, að væri starfsframlag minnkað við lok starfsferils, t. d. síðasta árið í hlutastarf, mundu lífeyrisgreiðslur minnka að sama skapi. Rétt er að geta þess, að þegar þessi skilningur kom fram fyrir um það bil tveimur áratugum munu fulltrúar fjmrn. hafa talið hann óeðlilegan á grundvelli lagagreinanna. Til nefndarinnar hafa einnig borist sjónarmið frá forsvarsmönnum eins af aðildarfélögum BSRB, Starfsmannafélagi ríkisstofnana. Þeir telja að í texta laganna sé ekki hægt að finna orðalag sem réttlæti þennan skilning. Engu að síður er það staðreynd, að um áraraðir hefur þessi skilningur verið framkvæmdur í reynd af stjórn sjóðsins. Þeir fulltrúar stjórnar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sem komu á fund nefndarinnar og mæltu eindregið með því að frv. yrði samþykkt óbreytt töldu að þessi skilningur fæli í sér gat í lagatextanum sem skapaði möguleika á því að menn nýttu sér möguleika sem væru í sjálfu sér óeðlilegir, vegna þess að lífeyrisgreiðslur ættu fyrst og fremst að miðast við það fjármagn sem greiðandi hefði látið í té á starfsferli sínum, það væri óeðlilegt að einstaklingur, sem greitt hefði t. d. hálft gjald í sjóðinn í áratugi, gæti með því að fá sig færðan, jafnvel síðustu vikurnar á starfsferli sínum, í fullt starf fengið fullar lífeyrisgreiðslur úr sjóðnum. Það sjónarmið kom fram, að þessi skilningur væri mjög óheppilegur fyrir orðstír sjóðsins og álit opinberra starfsmanna og byði heim ásökunum um misnotkun þeirra á lífeyrisréttindum. Á hinn bóginn kom það sjónarmið einnig fram hjá þeim, sem skipaði minni hl. í stjórn BSRB og nefndin kallaði einnig á sinn fund, að innan samtakanna væru starfandi margir einstaklingar, sem hefðu farið að líta á þennan skilning á lögunum sem réttindi. Þeir gætu undir lok starfsferils síns breytt starfsframlagi sínu í fullt starf og fengið lífeyrisgreiðslur í samræmi við það. Hér væri einkum um að ræða starfsmenn í stétt kennara og hjúkrunarfólks, sem æðimargir eru á starfsferli sinum í hálfu starfi um lengri tíma, sérstaklega á fyrri hluta og um miðbik starfsferils síns, en flytja sig svo í fullt starf á seinni hluta, jafnvel síðustu árum, starfsferils síns. Með þeim ákvæðum sem í frv. væru töldu þessir talsmenn að réttur væri tekinn af þessu fólki, sem það hefði reiknað með að hafa. Til nefndarinnar bárust ályktanir frá stjórn Kennarasambands Íslands og frá jafnréttisnefnd BSRB, þar sem því var mótmælt að þessi breyting yrði gerð á þessu tiltekna atriði og lagt til að tekið yrði inn í frv. ákvæði á þann veg að lögin mundu ekki breyta rétti sem eldri lög hefðu gefið. Sá skilningur var látinn í ljós á þessari tillögu Kennarasambandsins og jafnréttisnefndarinnar, að hún gæti haft í för með sér að einstaklingar, segjum í kringum þrítugt nú, sem væru í hálfu starfi, ættu að halda þeim rétti jafnvel 35 ár í viðbót eða fram yfir árið 2010 að geta þá flutt sig í fullt starf og notið lífeyrisréttinda í samræmi við það. Aðrir töldu hins vegar að skapa þyrfti umþóttunartíma, þar sem þessi réttindi giltu um skamma hríð, en yrðu síðan afnumin. Herra forseti. Ég hef hér rakið í stuttu máli þau mismunandi sjónarmið, sem bárust til nefndarinnar varðandi þetta eina atriði í frv. Um öll önnur atriði virtist vera samstaða þeirra aðila sem þau snerta og enginn ágreiningur. Ég hef hins vegar fjallað ítarlega um þetta atriði eitt vegna þess að nefndin var sett í þá erfiðu stöðu að hér er lagt fram frv. sem er niðurstaða samkomulags sem gert hefur verið í Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna og fulltrúar starfsfólks og ríkisvaldsins hafa báðir samþykkt. En til nefndarinnar berast eindregnar óskir og tillögur frá tilteknum aðilum innan BSRB um að breyta því samkomulagi, sem gert var í sjóðsstjórninni, á tiltekinn hátt. Nefndin kaus að senda þessar tillögur til stjórnar lífeyrissjóðsins. Okkur barst til baka svar frá stjórn lífeyrissjóðsins, þar sem hún leggur eindregið til að frv. sé samþykki óbreytt. Niðurstaða nefndarinnar var sú, eins og fram kemur hér á þskj., að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt, en áskilur sér rétt að flytja eða fylgja einstökum brtt., en minni hl. n., Kjartan Jóhannsson, skilar séráliti og flytur tvær brtt., sem hann mun gera grein fyrir hér á eftir. Önnur þeirra snertir þetta atriði, sem ég hef verið að fjalla um, en hin tengist ákveðnum galla í framkvæmd lífeyrisgreiðslna, sem flm. mun reifa. Niðurstaða nefndarinnar var því sú, að meiri hl. hennar tók sem slíkur ekki formlega afstöðu til þess hvort hann vildi fylgja frv. óbreyttu eða styðja brtt. við þetta eina atriði, sem deiluatriði virtist vera innan samtakanna. Meiri hl. n. fannst erfitt að kveða formlega upp úr með það, hvort nefndin ætti að taka sér fyrir hendur að breyta hér á þinginu samkomulagi sjóðsaðila, sem þeir hafa gert samning um, eða verða við óskum tveggja aðila innan BSRB, jafnvel þótt ljóst sé að ýmsir aðrir aðilar innan samtakanna eru þar andvígir. Þess vegna varð niðurstaða n. að einstakir nm. hefðu óbundnar hendur um það sem og aðrir hv. alþm. í þessari deild. Það er ljóst að verið getur mjög flókið mál fyrir Alþingi að taka til meðferðar samkomulag aðila úti í þjóðfélaginu um stofnanir eins og lífeyrissjóði, sem formlegir stjórnaraðilar í sjóðnum eru allir sammála um, og gera á því breytingar. Og það er ljóst, og ég tel mér skylt að geta þess hér að ýmsir forráðamenn BSRB hafa beðið mig að koma því á framfæri, að slíkt gæti skapað fordæmi, sem gæti í senn verið opinberum starfsmönnum til tjóns eða góðs og skapað vinnureglur í stjórnun lífeyrissjóða, sem á ýmsan hátt gæti gert samkomulag milli sjóðsaðila erfiðara. Herra forseti. Það efni, sem ég hef' hér reifað, er því á margan hátt flókið. Það er flókið vegna þess að því er haldið fram, að sá skilningur, sem ríkt hefur í reynd, eigi sér ekki stoð í upphaflegum lögum, en hafi þó skapað rétt sem margir telji sig hafa gagnvart lögunum í dag. Það er verulegur ágreiningur innan samtaka opinberra starfsmanna um það, hvort þessi réttur eigi að haldast áfram um langan eða skemmri tíma eða hvort hann eigi að leggjast af með samþykki þessa frv. Eins og oft er í mörgum tilfellum er réttur eins tap annars í uppgjöri af þessu tagi. Herra forseti. Meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. leggur til að frv. verði samþykkt, en í atkvgr. um brtt. hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til að fylgja þeim ýmist eða vera á móti.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, frsm. meiri hl. í n., reifaði þetta mál allítarlega, en ég tel samt rétt að fara um það nokkrum orðum til viðbótar. Eins og kemur fram í nál., sem dreift hefur verið, komu fram tvö atriði að því er varðar þetta frv. sem greinilega virðast þurfa við lagfæringar. Hv. frsm. meiri hl. n. taldi að hér væri um flókið mál að ræða. Ég tel í rauninni að svo sé ekki. Ég tel að þegar Alþingi kemur auga á missmíð á lögum eða lagafrv. hljóti það að vera skylda Alþingis að taka á þeirri missmíð alveg án tillits til þess hvernig það lagafrv. hefur orðið til og hvort um það hafi verið gert eitthvert samkomulag milli aðila úti í þjóðfélaginu. Það hlýtur að vera hlutverk Alþingis að sjá til þess að réttsýni sé gætt. Það kom greinilega fram í umfjöllun um þetta mál að forustumenn í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja margir hverjir, stór meiri hl. þeirra, töldu sig ekki geta svarað fsp. um breytinga öðruvísi en þannig, að þeir vildu láta það samkomulag standa sem þeir höfðu gert á sínum tíma. E. t. v. áttu þeir erfitt um vik að svara því öðruvísi en þannig, því að ef þeir hefðu svarað því játandi að þeir vildu gera breytingar hefði það náttúrlega þýtt að þeir samningar, sem þeir hefðu staðið í við fjmrh., héldu ekki að öllu leyti og fjmrh. gæti haldið því fram að þeir vildu ekki standa við gert samkomulag. Þau atriði, sem hér um ræðir, varða annars vegar rétt fólks, sem hefur verið og er í sjóðnum, sem fram kemur í lagafrv. að mundi skerðast ef frv. yrði að lögum. Hins vegar varðar þetta mál greiðslu á lífeyri, þegar dráttur hefur orðið á greiðslu hans, og ég ætla að leyfa mér að rekja eilítið dæmi um þann þáttinn fyrst. Önnur brtt. sem ég flyt varðar þetta atriði. Það er fyrri brtt. Hún er þannig: „Verði óeðlilegur dráttur á greiðslu lífeyris eða leiðréttingum á greiðslu lífeyris skal lífeyrissjóðurinn greiða það sem á vantar með verðtryggingu. Skal verðtryggingin miðuð við hækkun á lánskjaravísitölu frá þeim tíma er upplýsingar, sem réttur lífeyrisgreiðslna byggist á, hefðu fyrst getað komið í hendur sjóðsins og til þess tíma er greiðsla fer fram.“ Það var eitt dæmi, sem rak á fjörur mínar, sem varð til þess að ég taldi nauðsynlegt að flytja nú þessa till. um breytingar á lögum um lífeyrissjóð: Hjá tilteknum einstaklingi kom það í ljós í nóv. eða des, s. l. að honum hafði verið vangreiddur lífeyrir allt frá 1. júlí 1977 eða yfir 51/2 árs tímabil. Þessi vangreiddi lífeyrir var greiddur að hluta þegar þetta upplýstist, þ. e. þannig, að hver sú krónutala, sem hafði verið vangreidd á hverjum tíma, var greidd með óbreyttri krónutölu. Mér reiknaðist svo til, að með þessum uppgjörshætti væri vegna verðgildisrýrnunar verið að hafa 90 aura af hverri krónu, sem vangreidd var frá því í júlímánuði 1977. Sú króna, sem menn skulduðu þessari öldnu konu frá 1977, var í rauninni greidd með tíeyringi vegna þess að ekki var tekið tillit til verðgildisrýrnunar. Og sú króna, sem menn skulduðu þessari konu frá því 1978, frá miðju ári, var greidd með 25 aurum. Þegar uppgjörshátturinn er þessi, og það var sá uppgjörsháttur sem sjóðurinn tíðkaði, er augljóst að það er stórlega verið að hlunnfara aldrað fólk sem á þarna lífeyrisrétt. Svona óréttlæti er vitaskuld ekki hægt að líða. Það sem meira er: Þegar lífeyrissjóður vangreiðir með þessum hætti hefur hann í rauninni meira ráðstöfunarfé, sem hann getur ávaxtað, en hann hefði ella. Augljóslega hefur hann meira ráðstöfunarfé en ella til ávöxtunar ef hann vangreiðir á einhverjum tíma, eins og átti sér stað í þessu dæmi. Nú er það svo, að lífeyrissjóðir kaupa verðtryggð skuldabréf ríkissjóðs. Það er því eðlilegt að álykta, að þessi vangreiddi lífeyrir hafi verið ávaxtaður með einmitt kaupum á verðtryggðum skuldabréfum ríkissjóðs. Má reyndar líta svo á, að það væri vanræksla af hálfu sjóðsstjórnar ef hún ávaxtaði ekki ráðstöfunarfé sitt einmitt með þessum bestu kjörum, sem mögulegt er að hafa, þannig að það er ekki einungis, að hinn aldraði hafi verið stórlega hlunnfarinn, eins og í þessu dæmi, þar sem hann fékk tíeyring fyrir hverja krónu sem hafði verið vangreidd, heldur hefur lífeyrissjóðurinn með þessum uppgjörshætti beinlínis verið að hagnast á kostnað þessarar öldruðu konu, sem átti þennan lífeyrisrétt. Það er til þess að svona lagað komi ekki fyrir sem flutt er brtt. um verðtryggingu á lífeyri, sem vangreiddur er, og verðtryggingin sé miðuð við lánskjaravísitölu. Mér dettur ekki í hug að þetta sé stórmál fyrir lífeyrissjóðinn, en þetta getur verið stórmál fyrir þá sem lenda í því að lífeyririnn sé vangreiddur. Ég held satt best að segja að allir nm. hafi verið sammála því að þessa leiðréttingu væri eðlilegt að gera. Það leiðréttist þá ef svo er ekki. Um hinn þátt málsins er það að segja, að það kemur fram í aths. við 2. gr. lagafrv. að um einhvern hluta þeirra, sem lífeyrisrétt eiga hjá opinberum starfsmönnum, muni eiga við að hag þeirra verði verr borgið með þeirri breytingu sem hér er lögð til. Það kemur beinlínis fram f grg. með frv. að hag ákveðins hóps opinberra starfsmanna muni vera verr borgið, hagur þess hóps muni verða lakari eftir samþykkt þessa frv. Þetta vekur menn vitaskuld til umhugsunar. Er það ekki svo, að einhver, sem hefur ráðið sig til ríkisins samkv. gildandi lögum um lífeyrisrétt, geti litið svo á að hann hafi gert samning við ríkið um að þiggja tiltölulega lág laun sem opinber starfsmaður gegn því að eiga nokkuð tryggan lífeyrisrétt? Gerir hann ekki ráð fyrir að þær reglur gildi sem eru og hafa verið í gildi þegar hann hóf sitt starf? Nú hefur það verið framkvæmt svo í 20 ár, hvað sem lagastoðinni líður, að menn hafa hlotið lífeyrisrétt í samræmi við laun sín þegar þeir létu af störfum. Ég skal ekki fara nákvæmlega út í hvort það er miðað við seinustu vikuna, mánuðina eða árið, en auðvitað hefur það vakið tortryggni að menn gætu hækkað í launum, hækkað um launaflokk seint á starfsævinni og það hækkaði eftirlaunahlutfall. Það er engin brtt. gerð um það. Menn geta eftir sem áður, þrátt fyrir samþykkt þessa frv. hér, hækkað í launaflokki skömmu áður en þeir hætta störfum og fengið hærri lífeyrisgreiðslur út á það. Það hafa menn talað um sem gat í framkvæmdinni. Það er ekkert gert til þess að loka því gati í því frv. sem hér er til umr. Frv. fjallar um það, að ef menn hafi verið í hálfum störfum einhvern hluta starfsævinnar, en fari síðan t. d. í fullt starf eða auki við sig starfshlutfalli á seinni hluta starfsævinnar, þá skuli mönnum ekki reiknast það, eins og hefur verið gert. Það er mjög auðvelt að búa til dæmi um hjúkrunarkonu, kennara eða einhvern annan opinberan starfsmann sem hefur verið 30 ár í störfum og er nú að nálgast það að fá eftirlaun. Við skulum segja að hann hafi verið 30 ár í störfum. Fyrstu 15 árin, til að hafa þetta einfalt, hafi hann verið í hálfu starfi. Þetta var kannske kennari, sem þurfti að hugsa um heimilið að einhverju leyti. Margar kennslukonur hafa nú haft þá reynslu og eru þess vegna í hálfu starfi til að byrja með. Síðan hækkar starfshlutfallið í fullt starfshlutfall. Við getum sagt að það hafi gerst fyrir 15 árum. Þessi aðili er við það að taka eftirlaun núna, t. d. um sextugt, 62 ára eða eitthvað slíkt. Nú gerist það á einni nóttu með samþykkt þessa lagafrv. að lífeyrisrétturinn verður ekki miðaður við þetta, sem hann hefur lifað við öll þessi 30 ár, sem hann hefur búist við öll þessi 30 ár eða a. m. k. 20 ár af þessum 30 árum, heldur lækkar úr því sem hann bjóst við og gerir ráð fyrir að fá, miðað við það starf sem hann er búinn að vera í í 15 ár, um fjórðung, lækkar um 25%. Nú á að taka starfshlutfallið yfir alla starfsævina. Það þýðir að eftirlaunagreiðslan til þessa aðila lækkar um fjórðung við samþykkt þessa lagafrv.  Það er verið að skerða rétt sem menn hafa haft í 20 ár. Menn geta auðvitað deilt um það núna, hvort það eru réttar lagalegar forsendur undir því. En aðdragandinn var, eins og hv. formaður nefndarinnar lýsti, sá, að starfsmenn fjmrn. vildu ekki túlka lögin með þessum hætti, en opinberir starfsmenn vildu gera það og það var gert í 20 ár. Svo og svo margir opinberir starfsmenn hafa ráðið sig til starfa og haft réttindi í samræmi við þessa framkvæmd í 20 ár. Samkv. frv. eins og það liggur fyrir er með einu pennastriki strikað yfir þann rétt. Menn geta haft allar skoðanir á því hvað sé sanngjarnt eða réttlátt í þessum efnum, en sá starfsmaður, sem hefur búið við þetta í 20 ár, hlýtur að geta haldið því fram að það sé í rauninni verið að brjóta á honum samning, hann hafi ráðið sig við þessi skilyrði, hann hafi gert ráð fyrir þessu. Sumir tala um að þetta sé að sumu leyti hliðstætt vátryggingarsamning. Ekki getur vátryggingarfélagið bara breytt iðgjaldinu, þegar þú ert búinn að borga iðgjald í þetta og þetta mörg ár, jafnvel þó að iðgjöldin hafi verið of lág hjá vátryggingarfélaginu, sem mundi þá vera það sem hér ætti við. Það hafa líka komið fram efasemdir um það í nefndinni, og það var reyndar hjá hæstv. forsrh., að það stæðist lagalega að taka af mönnum rétt sem til hafi verið stofnað og hafi gilt í svona langan tíma. Ég skal ekki fjalla um lagalega hlið málsins. Ég ætla bara að fjalla um það sem manni virðist eðlilegt og sanngjarnt og hvernig þetta kemur niður á fólki. Ég horfi t. d. á mann sem á ekkert langt í að fara að taka lífeyri. Síðan er lífeyririnn, sem hann býst við að fá, lækkaður um t. d. 25%, eins og auðvelt er að búa til dæmi um, og það er hægt að búa til dæmi um hverja aðra prósentu sem manni sýnist, og þá finnst mér að menn hljóti a. m. k. að fara fram með mikilli gát. Það er af þessum sökum sem ég flyt brtt. um ákvæði til bráðabirgða. Kannske er það ekki nógu strangt, en það er um aðlögunartíma upp á sjö ár. Fyrsta setningin er orðuð svo: „Þeir, sem orðnir voru sjóðfélagar fyrir gildistöku laga þessara og eiga betri lífeyrisrétt samkv. eldri ákvæðum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, skulu halda honum.“ Þetta var í rauninni það sem fulltrúar starfshópa af þessu tagi, eins og stjórn Kennarasambands Íslands, samþykktu að óska eftir með öllum atkv. gegn einu, gegn atkvæði þess manns sem var búinn að binda sig í stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja við samningagerðina við ríkið. Þetta vildu þeir fá, að þeir sem fengju réttinn fengju að halda honum. En ég geng að vísu ekki alveg svona langt, því að í næstu setningu segir: „Það telst ekki skapa rétt samkv. eldri lögum í þessu sambandi, að starfshlutfall sjóðfélaga hækki eftir að 7 ár eru liðin frá gildistöku laga þessara.“ - Það er sem sagt sjö ára aðlögunartími. Hugmyndin er líka sú, að eftir að sjö ár eru liðin og menn hafa lifað við að þetta væri svona væri mönnum auðveldara að greiða þá upp lífeyrisrétt aftur fyrir sig eða eitthvað slíkt, menn hefðu fengið að aðlaga sig hinum nýju aðstæðum. Mér finnst þetta alls ekki flókið mál. Mér finnst það liggja beint við hvað í frv. felst. Það stendur í því sjálfu í aths. að það eigi að taka rétt af mönnum, þeir muni standa verr. Ég tel að það sé nauðsynlegt að fara fram með gát og þess vegna þurfi aðlögunartíma, sem hér er lagt til að sé sjö ár. Mér finnst þetta heldur ekkert flókið gagnvart Alþingi. Þegar það uppgötvar að einhvers staðar í þjóðfélaginu hefur verið gert samkomulag, sem er svona gallað, hlýtur Alþingi ekki bara að beina athyglinni á stjórn þess sjóðs, forustumennina, sem gerði þetta samkomulag, það hlýtur að taka allan hópinn með í reikninginn, hlýtur að horfa á fólkið, sem verður fyrir þessu áfalli, ef lögin verða samþykkt óbreytt. Alþingi hlýtur að taka tillit til fólksins, sem verður fyrir þessu áfalli, ef frv. yrði samþykkt óbreytt, og reyna að vernda rétt þess og skapa ekki vandræði í þjóðfélaginu út af því. Ég hef rætt við fulltrúa þessa hóps, og þó að hér sé ekki gengið eins langt og hann leggur til hef ég trú á því að þetta muni verða ásættanlegt fyrir þann hóp fólks. Það þarf enginn að segja mér að BSRB ætli bara að hafna þessu samkomulagi, ef þessar tvær leiðréttingar eru gerðar. Það þarf enginn að segja mér það. Þess vegna legg ég eindregið til að þessar tvær breytingar verði gerðar og þar með verndaður réttur þessa gamla fólks, sem er á leiðinni að taka lífeyri og hefur búið við það að þessi ákvæði giltu, og hins vegar þess hóps, sem ég gat um í upphafi að verður fyrir því að lífeyrir er vangreiddur eins og framkvæmdin er núna. Það verði hætt að borga mönnum með tíeyringi t. d. fyrir krónu, sem menn skulda, og vangreiðsla sé verðtryggð, það sem vanrækt er að greiða sé þó a. m. k. verðtryggt. Það er ekki einu sinni farið fram á vexti.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft til umfjöllunar frv. til l. um breytingu á heilbrigðisþjónustunni. Eins og kunnugt er var þessu frv. vísað til nefndar í þessari hv. deild á liðnum haustdögum. Nefndin hefur því haft nokkuð langan tíma til að fjalla um málið og ekki nema eðlilegt að hún gæfi sér rúman tíma til þess. Eins og venja er og almennt verklag og eins og nál. ber með sér sendi nefndin frv. fjölda aðila til umsagnar. Að vísu bárust ekki umsagnir frá öllum þeim aðilum, hygg ég, sem frv. var sent til, en fjölmargar umsagnir bárust. Reynt var eftir því sem tök voru á að taka tillit til þessara umsagna. Eins og fram kemur er þetta samkomulagsmál. Herra forseti. Ekki síst vegna þess að óralangt er síðan mælt var fyrir þessu frv. og e. t. v. ekki öllum hv. dm. í fersku minni um hvað það fjallar tel ég rétt að fara fáum orðum um meginefni þess eins og það var lagt fram. Frv. var upphaflega samið af starfshópi sem í áttu sæti fulltrúar þingflokkanna. Í þessum starfshópi sat einnig landlæknir og fulltrúi frá rn. Í frv. eru auk ýmissa leiðréttinga á fyrri lögum gerðar tillögur um nokkuð veigamiklar breytingar. Tel ég rétt að fara aðeins yfir þær. Hugtakið heilbrigðisþjónusta er rýmkað þannig að því er einnig ætlað að ná yfir tannlækningar og sjúkraflutninga. Það helst í hendur við þær breytingar sem lagðar eru til varðandi starfsemi heilsugæslustöðva og að þessum þáttum verði sinnt frá heilsugæslustöðvunum í framtíðinni. Gerð er tillaga um stofnun sérstakrar nefndar til að sinna kvörtunum og kærum er varða samskipti almennings og heilbrigðisþjónustunnar. Landlæknir, sem samkv. gildandi lögum fer með slíkar kvartanir og kærur, hefur á undanförnum árum ítrekað óskað eftir því að einhvers konar ráðgjafarnefnd verði skipuð á þessu sviði honum til aðstoðar. Í stað Heilbrigðisráðs Íslands er gert ráð fyrir að haldið verði heilbrigðisþing eigi sjaldnar en fjórða hvert ár og þangað verði stefnt fulltrúum hinna einstöku stétta og þátta heilbrigðisþjónustunnar. Ennfremur eru lagðar til breytingar varðandi heilsugæslustöðvar og skipan heilsugæsluumdæma. Þannig er lagt til að heimilt verði að ráða fleiri en einn lækni frá H1 stöð og að hægt verði að ráða lækni með aðsetur á H stöð, mæli sérstakar ástæður með slíku. Samkv. gildandi lögum er eingöngu hægt að ráða einn lækni á H1 stöð og ekki gert ráð fyrir lækni á H-stöðvum. Þess ber að geta að með breytingum sem gerðar voru á lögunum fyrir tveimur árum var sett inn ákvæði er heimilar ráðningu aðstoðarlækna við H1 stöðvar. Hefur sú heimild verið nýtt við nokkrar stöðvar hluta úr ári. Hér er því í sjálfu sér ekki verið að kveða á um breytingar, er hefðu í för með sér verulegan kostnaðarauka, heldur eingöngu að það standist lögum samkvæmt að hægt sé að fjölga heilsugæslulæknum á H1 stöð. Hvað snertir breytingar á heilsugæsluumdæmum er lagt til að í Grundarfirði verði H1 stöð í stað H stöðvar, á Eskifirði verði H2 stöð í stað H1, í Þorlákshöfn verði H1 stöð í stað H stöðvar og í Grindavík verði H1 stöð í stað I1 stöðvar. Ennfremur er lögð til formleg stofnun H stöðva á Hofi í Öræfum, á Stokkseyri og I Vogum á Vatnsleysuströnd. Hér er um að ræða staði þar sem læknamóttaka hefur verið fyrir hendi. Ein allveigamikil breyting í frv. felst í því, að lagt er til að sjúkraþjálfarar verði ráðnir til starfa við heilsugæslustöðvar og verði þannig starfsmenn ríkisins eins og læknar, hjúkrunarfræðingar og ljósmæður. Fyrir þessu eru allgild rök, en þau eru helst hin brýna nauðsyn að færa sjúkraþjálfun sem mest út í héruðin til ótvíræðs hægðarauka fyrir þá sem þessarar þjónustu þurfa að njóta, en þörfin fyrir þá þjónustu er óumdeild. Þessi breyting mundi ekki fela í sér að sjúkraþjálfarar yrðu skilyrðislaust ráðnir við allar heilsugæslustöðvar, heldur eingöngu við þær stærstu, og allt samkv. nánari ákvörðun ráðuneytis og fjárveitingaryfirvalda að sjálfsögðu. Óhætt mun að fullyrða að sú stefna að reka sjúkraþjálfun í tengslum við heilsugæsluna mundi, þegar fram liða stundir, leiða til sparnaðar í sjúkrahúsakerfinu, því að ella yrði slík þjónusta rekin á sjúkrahúsunum sjálfum í enn ríkari mæli. Í frv. er að finna ítarleg ákvæði um störf framkvæmdastjóra sjúkrahúsa og forstjóra ríkisspítalanna. Í frv. er sérstaklega fjallað um sjúkraflutninga þannig, að settar verði reglur um framkvæmd og skipulagningu þeirra með hliðsjón af hverju umdæmi og sérstöðu þess, og að þar skuli kveða á um lágmarksmenntun sjúkraflutningamanna, réttindi þeirra og skyldur svo og um búnað flutningstækja. Ég ætla ekki að fjalla lengur um það sem kalla mætti meginefni frv. Ég tók það fram í upphafi að ég gæti um þessa þætti ekki síst til upprifjunar fyrir hv. þdm. Nefndin flytur nokkrar brtt. eins og ég hef þegar getið um. Má segja að hluti þeirra sé til orðinn vegna ábendinga sem fram komu í umsögnum um frv. Ég held að rétt væri, herra forseti, að ég færi aðeins yfir þessar brtt. Fyrst er brtt. við 2. gr. Við leggjum til að í stað sérstakrar nefndar, sem starfi til hliðar við landlækni til þess að sinna kvörtunum eða kærum er varða samskipti almennings og heilbrigðisþjónustunnar, starfi nefnd þriggja aðila og að landlæknir verði formaður hennar. Hæstiréttur tilnefni tvo menn, annan embættisgengan lögfræðing, og skal hvorugur þeirra verða starfsmaður heilbrigðisþjónustunnar. Á þennan hátt mundi nefndin fá öll slík mál til meðferðar án nokkurs millistigs. Vert er að benda á að landlæknir hefur ítrekað farið þess á leit að fá einhvers konar ráðgjafarnefnd sér við hlið. Með því að koma upp sérstakri nefnd til hliðar við landlækni, sem í sjálfu sér er góðra gjalda vert, er í reynd verið að kveða á um tvenns konar meðferð. Viðbúið er að landlæknir mundi vísa a. m. k. nokkuð mörgum málum beint til slíkrar nefndar án þess að taka afstöðu til viðkomandi mála. Að okkar dómi er því eðlilegast að landlæknir taki frá upphafi þátt í afgreiðslu mála og málin séu eingöngu í höndum þessarar nefndar. Þessi nefnd mundi fara með vald í þessum málum svo sem landlæknir hefur gert hingað til. 2. brtt. varðar 4. gr. frv., en 4. gr. fjallar um það að heilbrigðismálaráð héraðanna annist ekki skipulagningu á starfi ríkisspítalanna. Við leggjum til að greinin verði felld niður. Við teljum óeðlilegt að taka nokkrar af stærstu heilbrigðisstofnunum landsins undan starfssviði heilbrigðismálaráða. Yrði það gert mundi reynast örðugt eða ómögulegt fyrir heilbrigðismálaráðin að starfa í samræmi við þau fyrirmæli sem er að finna í lögum um starfsemi þeirra. Vert er að benda á að betra skipulag á uppbyggingu heilbrigðisstofnana og bætt áætlanagerð hefur um langt skeið verið eitt nauðsynlegasta keppikeflið á sviði stjórnunar heilbrigðismála hér á landi. Í 3. brtt. leggur nefndin til orðalagsbreytingar á síðustu mgr. 9. gr. frv., þannig að skýrt kom fram að sjúkraliði, sem gegnir störfum á heilsugæslustöð, starfi ekki sem hjúkrunarfræðingur eða ljósmóðir, þar sem þar er um lögvernduð starfsheiti og störf að ræða. Í 4. brtt. er lagt til að 10. gr. falli niður. Við teljum að greinin sé óþörf þar sem þessi ákvæði eru að stofni til í lögum um skipan opinberra framkvæmda. Auk þess telur nefndin vafasamt að hægt sé að binda hendur fjárveitingavaldsins fram í tímann eins og raunar er lagt til í þessari grein. 5. brtt. hljóðar um þær breytingar á 11. gr. frv. að á heilsugæslustöð eða í tengslum við hana skuli, auk þeirrar þjónustu sem þar er talin upp, veita hjúkrunarþjónustu, sjúkraþjálfun og iðjuþjálfun. Þetta er í samræmi við það sem lagt er til í öðrum greinum frv., að öðru leyti en varðar iðjuþjálfun, en telja má sjálfsagt að byggja upp iðjuþjálfun á heilsugæslustöðvum. Ennfremur er lagt til að undir heilsuvernd, eins og hún er skilgreind í lögum og í frv., verði felldar ónæmisvarnir. Nefndin gerir ennfremur þær brtt. við 15. gr. að fellt verði niður hugtakið heilsugæslusjúkrahús, sem nefndin telur villandi, þar sem heilsugæsla er sú starfsemi samkv. lögunum sem rekin er utan sjúkrahúsa. Þess í stað leggur nefndin til að almennt sjúkrahús sé það sjúkrahús sem hefur á að skipa sérfræðingum í handlæknisfræði, lyflæknisfræði eða heimilislækningum og tekur við sjúklingum til rannsókna og meðferðar og hefur einnig aðstöðu til vistunar langlegusjúklinga. Breytingin er fólgin í því, að það sem kallað er heilsugæslusjúkrahús í frv. verði í reynd almennt sjúkrahús, og þar sé ekki nauðsynlegt að eingöngu starfi sérfræðingar í handlæknis- eða lyflæknisfræðum heldur og í heimilislækningum. Ennfremur er lögð til sú breyting að vinnu- og dvalarheimili taki fatlað fólk til vistunar, auk þeirra sem þar eru upp taldir, þ. e. fatlaðir verði teknir til dvalar eða starfs. Nefndin leggur til þær breytingar við 16. gr. frv. að fellt verði niður orðið „samstjórn“, þar sem greinin sem slík sé allt of opin og engum skilyrðum bundið hvernig ráðh. getur komið slíkri samstjórn á. Þess í stað leggur nefndin til að ráðherra geti með reglugerð kveðið á um samvinnu sjúkrahúsa í landinu að höfðu samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Lagðar eru til þær breytingar við 20. gr. að felldur verði niður 2. tölul. 30. gr, í þeim búningi sem hann er í frv., en þess í stað verði haldið í það ákvæði sem er í gildi. Ennfremur leggur nefndin til að 30. gr. 5. tölul. eins og nú er gildandi í lögum verði áfram í lögum. Auk þess eru gerðar lagfæringar á greininni hvað snertir tölusetningu mgr. Þær breytingar eru gerðar við 23. gr. frv. að felld eru niður ákvæði um framkvæmdir og hvernig að þeim skuli staðið varðandi sjúkrahúsbyggingar. Helst þetta í hendur við brottfall 10. gr. frv., sbr. það sem áður segir. Að öðru leyti er greinin óbreytt nema töluliðirnir eru lagfærðir, en á þeim eru misfellur í frv. Við ákvæði til bráðabirgða gerir nefndin þær brtt. að starfa megi eftir lögum nr. 44/1955, sbr. lög nr. 28/1957 um heilsuvernd, á þeim stöðum sem það er gert í dag til ársloka 1984 í stað 1983, þar sem vafasamt sé að sá frestur sé nægilega langur. Ennfremur leggur nefndin til að skýr ákvæði komi inn í ákvæði til bráðabirgða þess efnis að frá og með árslokum 1984 verði lög um heilsuvernd að fullu úr gildi gengin. Herra forseti. Ég þykist hafa a. m. k. í stærstu dráttum gert grein fyrir þeim brtt. sem fluttar eru í einu hljóði af n. Ég skal sjálfur viðurkenna að mér sýndist, þegar við fengum þetta frv. í hendur á liðnu hausti, að af því mundi leiða, ef að lögum yrði, svo mikinn kostnað að ekki væri stætt á að fylgja því eftir hér í þinginu. Að betur athuguðu máli virðist svo sem kostnaðurinn verði ekki eins mikill og upphaflega hafði verið ráð fyrir gert samkv. umsögn fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Hér er um margar þarfar breytingar að ræða í þessu frv. Heildarkostnaður samkv. endurskoðun gæti hugsanlega numið á bilinu 10–12 millj. í stað verulega hærri fjárhæðar er tíunduð var í umsögn fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Að vísu ber að taka til greina í slíkum kostnaðaráætlunum hversu hratt er gengið til þess verks að framkvæma þessi mál ef að lögum verða. Að síðustu: Þetta er samkomulagsmál. Við leggjum að sjálfsögðu til að þessar brtt. nái fram að ganga og frv. verði samþykkt. Helgi Seljan skrifar undir nál. með fyrirvara og mun hann gera grein fyrir sínum fyrirvara hér. Jafnframt munu aðrir nm. vafalaust tjá sig eitthvað í þessu máli.



Herra forseti. Í örstuttu máli vil ég gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef hér á. Af eðlilegum ástæðum treystir nefndin sér ekki til að hreyfa við þeirri viðkvæmu grein sem snertir heilsugæsluumdæmi og stöðvar umfram það sem í frv. var gert. Ég skil þá afstöðu, enda var ég í þeirri nefnd sem undirbjó frv. og þekki vel að þar er vandi nokkru um að þoka. Sjálfur hef ég ásamt öðrum þm. Austurl. flutt frv. hér aftur og aftur um tveggja lækna stöð á Eskifirði. Í þessu frv. er það ákvæði komið inn. Því ber að fagna. Í grg. segir svo um þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Gert er ráð fyrir H2 stöð á Eskifirði í stað Hl, enda fólksfjöldi á svæðinu orðinn það mikill að spurningin er um það hvort gera eigi Reyðarfjörð að H1 eða Eskifjörð að H2 í stað Hl, en seinni leiðin er valin hér." Með tilliti til þessa óskuðu Reyðfirðingar eftir breytingu í samræmi við síðasta hlutann sem þarna var í vitnað, þ. e, að H1 stöð verði á báðum stöðunum, Eskifirði og Reyðarfirði. Ég skil þessa ósk mætavel því ævinlega hefur framkvæmdin varðandi H2 stöð á Eskifirði verið bundin því í hugum Reyðfirðinga að annar læknir stöðvarinnar væri búsettur á Reyðarfirði, enda sjálfsagt öryggis- og réttlætissjónarmið. Það atriði var líka jafnan lagt til grundvallar og tekið skýrt fram í frv. flutningi okkar þm. Austurl. hér í þessari hv. deild. Nú óttast sveitungar mínir auðvitað að þrátt fyrir ákvæði um tveggja lækna stöð á Eskifirði verði hvorugur læknirinn búsettur á Reyðarfirði, auk þess sem þeir óttast að uppbygging nauðsynlegrar aðstöðu á Reyðarfirði geti dregist lengur fyrir bragðið. Minn fyrirvari nú er þessu tengdur. Og ég hygg að ég tali fyrir munn allra þm. Austurl. þegar ég áskil mér allan rétt til að taka þetta mál upp að nýju í ljósi reynslunnar. Í fyrsta lagi hvort búseta annars læknisins eftir breytinguna verður á Reyðarfirði, svo sem ég tel sjálfsagt, og eins hvernig til tekst með uppbyggingu mannvirkja í heilsugæsluumdæminu. Svo sem fram kom í n. þarf einnig að nást sem víðtækust eining heima fyrir um þessi mál, því vissulega er tregða á því að fjölga heilsugæslustöðvum þar sem fjarlægðir eru ekki meiri en þarna eru á milli staða. Ég skil afstöðu n. mætavel, m. a. með tilliti til ýmissa atriða annars staðar ef við verður hreyft á einum stað, en ítreka það að við þm. Austurl. teljum okkur skylt að fylgjast fast með framkvæmd og taka málið upp að nýju hvenær sem er, ef ekki er tryggt að sem best jafnræði ríki á milli íbúa þessara staða hvað varðar öryggi og þjónustu alla svo og um nauðsynlega aðstöðu. Ég geri hins vegar ekki á þessu stigi till. um breytingu á frv. og tel þar vissulega um mikinn áfanga að ræða, ef framkvæmd verður á þann veg sem ævinlega hefur verið efst í öllum tillöguflutningi okkar þm. Austurl. og sá tillöguflutningur hefur byggst á, þ. e. búseta annars læknisins á Reyðarfirði og eðlileg aðstöðuuppbygging Þar einnig. Á slíka framkvæmd skal treyst, en annars verður að taka málið upp á ný.



Herra forseti. Frsm. hefur gert grein fyrir þeim brtt. sem hér liggja fyrir og ég ætla ekki að fjalla um þær. En það eru tvö atriði sem ég minntist á í n. sem mig langaði að koma hér á framfæri. Eins og við vitum hefur samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu verið á síðustu árum byggð upp mjög bætt þjónusta úti um allt land. Sem betur fer hefur í kjölfar betri húsakynna einnig komið hæfara og fjölmennara starfslið til þessara stöðva. Þess vegna er nú orðið hægt að veita þar miklu meiri þjónustu en áður var, svo síður þarf að senda fólk langar leiðir á sjúkrahús og það getur lengur dvalist í heimahúsum. Einn liður í þessu er að koma fólki til heilsugæslustöðvanna. Jafnvel þó að það eigi erfitt með að fara þangað á annan hátt en í sjúkrabíl hefur það komið upp að slíkir sjúkraflutningar eru ekki greiddir af almannatryggingum, þar sem það er bundið við að flytja fólk á sjúkrahús, enda þótt þarna sé um sambærilega þjónustu að ræða og margfaldur sparnaður bæði fyrir einstaklingana og þjóðfélagið í heild miðað við það að þurfa að senda fólk langar leiðir á sjúkrahús. Hér virðist því þurfa að gera breytingu á svo að heimilt sé að greiða hluta af sjúkraflutningum að heilsugæslustöðvum ef þar er veitt sambærileg þjónusta og á sjúkrahúsum. Annað atriði þessu skylt vildi ég líka nefna. Það er greiðsla fyrir störf meinatækna. Samkv. reglum endurgreiða tryggingar lægra hlutfall af slíkum störfum ef þau eru unnin á heilsugæslustöð heldur en ef þau eru unnin á sjúkrahúsi. Þetta virðist einnig vera óeðlilegt. Það hlýtur að eiga að vera eðli þeirra starfa sem miða á greiðslur við, en ekki hvar sú þjónusta er af hendi leyst, því vitanlega er það bæði seinlegra og kostnaðarsamara að senda slík verkefni langar leiðir en að reyna að vinna þau heima fyrir þar sem að aðstaða leyfir. Þetta tvennt vildi ég leggja áherslu á að þyrfti að samræma á þann hátt sem ég hef gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til hafnlaga. Endurskoðun á hafnalögum var unnin fyrst og fremst að ósk Hafnasambands sveitarfélaga, sem á aðalfundi sínum undanfarin ár hefur gert samþykktir þar sem talið er að ýmissa breytinga sé þörf. Þess vegna skipaði ég 23. jan. 1981 nefnd til að endurskoða hafnalög. Í nefndinni áttu sæti Ólafur S. Valdimarsson skrifstofustjóri, formaður nefndarinnar, Aðalsteinn Júlíusson hafnamálastjóri, Alexander Stefánsson alþm., Geir Gunnarsson alþm. og Gunnar B. Guðmundsson, formaður Hafnasambands sveitarfélaga. Ritari nefndarinnar var Birgir Guðjónsson deildarstjóri. Við endurskoðunina hafa samþykktir Hafnasambands sveitarfélaga verið hafðar til hliðsjónar, en auk þess hafa fjölmörg atriði úr reglugerð um hafnamál nr. 395 frá 30. des. 1974 verið tekin upp í tillögur nefndarinnar. Nefndin hefur auk þess kynnt sér erlend lög og reglugerðir um hafnamál, en ekki haft þar erindi sem erfiði. Jafnframt því sem nefndin hefur rætt rækilega ýmsar veigamiklar breytingar á gildandi hafnalögum, sem allítarleg grein er gerð fyrir í grg. með þessu frv. og ég ætla ekki að fara allt of mörgum orðum um, hafa verið gerðar ýmsar smærri breytingar og eru þær einnig raktar í skýringum með einstökum greinum frv. En ég mun láta nægja hér að hlaupa yfir þær meginbreytingar sem felast í þessu frv. Í fyrsta lagi er í 1. kafla frv., eins og í núgildandi hafnalögum, fjallað um yfirstjórn hafnamála. Sú breyting er helst í þessum kafla, að ákvæði úr reglugerð um samstarfsnefnd um hafnamál eru tekin inn í 2. og 3. gr. frv. og jafnframt er heiti nefndarinnar breytt í hafnaráð. M. ö. o. er gert ráð fyrir að lögfesta hafnanefndina með þessu frv. Þannig yrði þessi tilhögun fest og er þá jafnframt gert ráð fyrir að Hafnasamband sveitarfélaga fái meiri áhrif á starfsemi Vita- og hafnamálastofnunar. Í hafnanefnd hafa setið þrír fulltrúar, einn frá Hafnasambandi sveitarfélaga og tveir tilnefndir af ráðh. Nokkur undanfarin ár hefur annar fulltrúi ráðh. jafnframt verið meðlimur fjvn. Alþingis. Enda þótt nefndin hafi ekki viljað leggja það beinlínis til telur hún að þessi tilhögun hafi verið mjög hagkvæm þar sem allt samstarf viðkomandi aðila hefur orðið miklu virkara með þessum beinu tengslum við fjárveitingavaldið á Alþingi. Í öðru lagi eru í frv. tekin af öll tvímæli um að frumkvæði um hafnargerðir sé hjá eigendum hafna og framkvæmdir við þær á ábyrgð þeirra, sbr. 20. gr. Jafnframt er gengið út frá því, að hafnarstjórnir annist sjálfar framkvæmd allra annarra verkþátta en þeirra sem kostaðir eru að fullu af ríkissjóði, annaðhvort með samningum eða útboði. Hins vegar annast Hafnamálastofnun. fari viðkomandi hafnarstjórn þess á leit, ákveðnar framkvæmdir eða hluta þeirra og skal þá samið um slík verk sérstaklega. Um þessar breytingar er fjallað í 22. gr. frv. Í mörg undanfarin ár hafa mjög verið ofarlega á baugi hugmyndir um að Hafnamálastofnun hefði fyrst og fremst með höndum rannsóknir og áætlanagerð, en aftur á móti verið vaxandi kröfur um að meira yrði boðið út af hafnarframkvæmdum og framkvæmdir væru meira í höndum hafnastjórna. Hér er því stigið skref í þessa átt og til þess ætlast að útboð á hafnaframkvæmdum verði aukin verulega frá því sem nú er. Þá vil ég geta þess í þriðja lagi, að í frv. er gert ráð fyrir að starfsemi Hafnamálastofnunar beinist meira en verið hefur að frumrannsóknum, tæknilegu eftirliti og áætlanagerð, sbr. m. a. 5. og 6. gr. frv., og má segja að það fylgi þeirri breytingu, sem ég nefndi áðan, að framkvæmdir og útboð þeirra verði meira en nú er á vegum hafnanefnda. Í fjórða lagi er í 26. gr. frv. fjallað um greiðsluþátttöku ríkissjóðs í hafnargerðum. Nefndin varði miklum tíma til að ræða um þennan þátt og voru fjölmargar hugmyndir og leiðir ræddar. Þær breytingar verða helstar á greiðsluþátttöku ríkissjóðs frá því sem nú er að ríkissjóður greiðir nú 100% kostnaðar við frumrannsóknir samkv. nánari ákvæðum í reglugerð og 90% stofnkostnaðar við dýpkun aðalsiglingaleiðar að höfn samkv. nánari ákvörðun samgrh., en þessir liðir eru nú að 75% framlag ríkissjóðs. Þarna er sem sagt gert ráð fyrir aukinni þátttöku ríkissjóðs í þessum þáttum, þ. e. frumrannsóknum og dýpkun aðalsiglingaleiða. Nefndin taldi eðlilegt að ríkissjóður greiddi að fullu allar frumrannsóknir og jafnframt verði Hafnamálastofnun betur í stakk búin til að inna þær af hendi en nú er. Frumrannsóknir þurfa ekki ætið að leiða til hafnargerðar, þær geta verið tímafrekar og dýrar, og því þykir nefndinni eðlilegt að kostnaðarþátttaka viðkomandi hafnarsjóðs hefjist ekki fyrr en með rannsóknum sem telja má beinan undanfara hafnarframkvæmda. Hvað varðar dýpkunarkostnað á aðalsiglingaleið getur verið um verulega þungan bagga á einstökum hafnarsjóðum að ræða. Tel ég því rétt, að ríkissjóður komi meira til móts við hafnarsjóðina en nú er. Vakin er sérstök athygli á því, að gert er ráð fyrir að stofnkostnaður við mengunar- og slysavarnir í höfnum verði styrkhæfur um 75%, en er ekki styrkhæfur að neinu leyti samkv. núgildandi lögum. Nefndin vill með tillögunni leggja áherslu á að þessar varnir séu í fullkomnu lagi í höfnunum. Þá er gerð breyting á 8. gr. gildandi laga. Er þar leitast við að koma til móts við óskir hafnarsjóðanna. Greinin er nú svohljóðandi: „Til styrkhæfs byggingarkostnaðar telst ekki kostnaður vegna lóða- eða landakaupa fyrir höfn, vaxtakostnaður á byggingartíma, svo og lántökukostnaður eða annar fjármögnunarkostnaður. Til styrkhæfs byggingarkostnaðar telst ekki heldur gengistap á erlendum lánum eða kostnaður vegna hækkunar verðtryggðra lána, nema slík lán hafi verið tekin út á kostnaðarhluta ríkissjóðs í framkvæmdinni." Um þetta er nú ákvæði í 24. gr. frv. Tekin eru nú öll tvímæli af um að vaxtakostnaður á byggingartíma svo og lántöku- og annar fjármögnunarkostnaður, kostnaður vegna hækkunar verðtryggðra lána og gengistap á erlendum lánum teljist til styrkhæfs byggingarkostnaðar, enda verði kostnaðurinn til vegna kostnaðarþátttöku ríkissjóðs í framkvæmdinni. Einnig er það skilyrði til greiðslu slíks kostnaðar að til hans hafi verið stofnað með heimild rn. og fjvn. Alþingis. Hér er um mjög mikilvægan þátt að ræða, sem oft hefur valdið verulegum vandræðum á undanförnum árum, ekki síst þegar framkvæmdir hafa verið fjármagnaðar með lánsfé, og hefur það reynst ákaflega mikill baggi á höfnum að þurfa að standa undir vaxta- og gengismun af slíkum lánum. Því þykir rétt að leggja nú til að þessu verði breytt. Þá vil ég nefna í fimmta lagi, að í 10. gr. núgildandi hafnalaga eru ákvæði um gerð áætlunar um hafnargerðir til fjögurra ára í senn. Jafnframt eru ákvæði um að áætlunin skuli gerð á tveggja ára fresti og lögð fyrir Sþ. sem þáltill. og að hún öðlist gildi þegar Alþingi hefur samþykkt hana. Óumdeilanlegt er að áætlunin hefur verið til gagns, eins og hugmyndin var þegar þetta ákvæði var sett inn í lögin. Ætlunin með þessu ákvæði var sú að fá Alþingi til að afgreiða áætlunina sem þál., enda fengi hún þá fastara form, svipað og vegáætlun. Hins vegar er ýmislegt ólíkt með þessum tveimur áætlunum, m. a. fjáröflun. Eins og kunnugt er býr Vegasjóður við fastan markaðan tekjustofn, sem ekki er hægt að segja um hafnirnar, og einnig má nefna það atriði, að vegaframkvæmdir eru algerlega kostnaðar af ríkissjóði, en hafnarframkvæmdir eru blandaðar framkvæmdir, kostaðar af ríkissjóði og sveitarfélögum. Raunin hefur orðið sú, að þótt hafnargerðaáætlunin hafi verið lögð fyrir Alþingi á tveggja ára fresti hefur hún aldrei fengið þá meðferð sem gert var ráð fyrir í greininni. Nefndin taldi þýðingarlaust að halda þessu ákvæði um meðferð áætlunarinnar á Alþingi til streitu og gerir því ráð fyrir í tillögum sínum að áætlunin sé lögð fram sem þskj. Þetta atriði hef ég fjallað um m. a. á fundum Hafnasambands sveitarfélaga. Ég hefði að mörgu leyti talið æskilegt að lögbinda áætlunina eins og ráð var fyrir gert í lögum. Hins vegar er það staðreynd, sem kom fram í því sem ég nefndi áðan, að fjármögnun hafnaáætlana er á allt annan veg en vegáætlunar. Taldi ég því rétt að fallast á þessa tillögu nefndarinnar og hafnaáætlun verði í framtíðinni lögð fram sem þskj., eins og í raun hefur verið á undanförnum árum. Þá vil ég í sjötta lagi nefna að mikilvæga breytingu frá gildandi lögum er að finna í 26. gr., þar sem segir m. a. að ríkissjóður greiði allt að 75% og 40% af kostnaði við hafnargerðir. Ennfremur segir í 27. gr. að fjvn. Alþingis geti ákveðið að fengnum tillögum samgrh., sem áður skal leita umsagnar hafnaráðs og hafnamálastjóra, að ríkisframlag til framkvæmda, sem eru styrkhæfar um 45–40%, verði lægra en þar greinir til hafna sem taldar eru fjárhagslega færar um að standa undir hærri kostnaðarþátttöku en 25% og 60%. Sá mismunur framlaga úr ríkissjóði, sem þannig myndast, rennur sem sérstakar tekjur til Hafnabótasjóðs. Ein höfn, sem fellur undir hafnalög, hefur yfirleitt ekki notið ríkisstyrks til framkvæmda, þ. e. Reykjavíkurhöfn. Talið hefur verið að sjálfsaflafé hennar nægði til að standa undir eigin framkvæmdum, og gildir því ekki um hana ofangreint ákvæði um að mismunur framlaga úr ríkissjóði renni í Hafnabótasjóð. Nú er talið, að almennt bættur fjárhagur hafnanna geti leitt til þess að sumar þeirra yrðu færar um að standa undir meiri greiðsluþátttöku en gert er ráð fyrir í lögunum sem lágmark, en að mati nefndarinnar er vafasamt að ríkið styrki hafnir samkv. hámarksheimild til framkvæmda sem sjálfar geta að verulegu leyti staðið undir þeim af eigin tekjum, Kannað var sérstaklega við hvaða skilyrði væri eðlilegast að miða við skerðingu ríkisframlags frá hámarksheimild. Hugmynd að verklagsreglum, sem nefndin hefur orðið sammála um að leggja til grundvallar slíku mati, liggur þegar fyrir. Í sjöunda lagi vil ég svo nefna, að allar breytingar á gjaldskrám hafna hafa verið þungar í vöfum vegna ákvæða í gildandi lögum og vegna þess að sveitarfélögin hafa viljað halda fast í ákvörðunarrétt sinn um það efni. Talið er að þessu þurfi að breyta og að ekki sé lengur hægt að halda því fyrirkomulagi, sem tíðkast hefur, þ. e. að hver höfn um sig sæki um hækkun á gjaldskrá til samgrn. og gjaldskráin sé síðan birt sérstaklega í Stjórnartíðindum. Það hefur í för með sér að svo til samhljóða gjaldskrár 50–60 hafna eru birtar í Stjórnartíðindum tvisvar til þrisvar á ári. Því er lagt til í 13. gr. að ein gjaldskrá sé sett fyrir allar hafnir á landinu, sem lögin ná til, en þó er gert ráð fyrir heimild til fráviks frá þessari samræmdu gjaldskrá ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi. Þá vil ég í áttunda og síðasta lagi nefna, að í framhaldi af endurteknum samþykktum Hafnasambands sveitarfélaga voru teknar til athugunar óskir þess um að landshafnarformið yrði lagt niður og um landshafnir giltu sömu lög og um almennar hafnir. Nú eru þrjár slíkar landshafnir, þ. e. í Keflavík/Njarðvík, á Rifi á Snæfellsnesi og í Þorlákshöfn. Gildandi lög eru nr. 23 frá 1955 um landshöfn í Keflavíkurkaupstað og Njarðvíkurhreppi, nr. 38 frá 1951 um landshöfn á Rifi á Snæfellsnesi og lög nr. 61/1966 um landshöfn í Þorlákshöfn. Lögin um landshöfn í Keflavík/Njarðvík, sem eru elst þeirra, voru upphaflega sett árið 1946. Landshafnarhugmyndin er þannig orðin nærri 40 ára gömul. Hún kemur fram við allt aðrar þjóðfélagsaðstæður en nú ríkja. Tel ég því rétt að endurskoða hvort sú sérstaða eigi áfram að gilda um þessar hafnir, sem talin var vera fyrir hendi við setningu landshafnarlaganna. Nefndin ræddi við sveitarstjórnarfulltrúa á þessum stöðum, þar sem landshafnir eru, um hugmyndir um að nema úr gildi þessi lög og breytingu á þessum landshafnarlagaframkvæmdum. Jafnframt var aflað ýmissa upplýsinga um hafnirnar, sem óskað var eftir, svo og reikningar þeirra skoðaðir og reikningsleg staða, framkvæmdaáætlanir, aðgangur að tæknilegum upplýsingum o. s. frv. Jafnframt hafa stjórnir landshafnanna fylgst með þessari athugun. Eins og ég gat um voru hér allt aðrar aðstæður áður fyrr og þá voru höfuðrökin fyrir þessu fyrirkomulagi að engar nothæfar fiskihafnir væru til á ákveðnum landssvæðum, svo sem Reykjanesi, en þaðan væri hins vegar skammt í góð fiskimið og á þessi svæði sækti fjöldinn af aðkomubátum. Einnig var sagt, að ekki væri hægt að ætlast til þess að eitt sveitarfélag stæði þannig undir hafnargerðarkostnaði við höfn sem þjónaði fleiri sveitarfélögum. Þá ber að gæta þess, að á þessum tíma greiddi ríkissjóður minna til almennra hafnargerða en nú er. Þá var greitt 40% samkv. lögum, sem nú hefur verið aukið í flestum tilfellum í 75% og lagt er til að auka enn meir í einstökum tilfellum í þessu frv. Af öllum þessum ástæðum tel ég rétt að þessar hafnir verði teknar undir hin almennu hafnalög. Herra forseti. Hér er um viðamikið mál að ræða, sem mjög ítarlega hefur verið að unnið um alllangt skeið og í nánu samstarfi við Hafnasamband sveitarfélaga. Var það. eins og ég nefndi, ekki síst tekið upp að ósk hafnasambandsins. Þetta mál var jafnframt rætt á síðasta fundi Hafnasambands sveitarfélaga. Þar fékk það ítarlega yfirferð og þar kom jafnframt fram mjög eindregin ósk um að frv. þetta yrði flutt. Um frv. náðist fullkomin samstaða í þeirri nefnd, sem ég gat um áðan, nema hafnamálastjóri hefur haft fyrirvara um einstök ákvæði þessa frv. Ég geri mér ekki vonir um að þetta frv. nái fram að ganga á þeim stutta tíma sem eftir er af þessu þingi, en mér þætti vænt um ef hv. samgn. tæki þó málið fyrir og sendi það út til umsagnar, þannig að umsagnir gætu þá legið fyrir þegar málið kemur fyrir að nýju. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vil leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Vegna þeirrar tillögu sem kemur fram í þessu frv. um breytingu á lögum um landshafnir vildi ég vekja athygli á sérstöðu Þorlákshafnar. Það er um að ræða tiltölulega fámennt sveitarfélag, en þar er stór og erfið höfn, sem þjónar að meira eða minna leyti öllu Suðurlandi. Ég held því að það þurfi að skoða rækilega aðstöðu þar áður en lögum er breytt. En ég á sæti í þeirri nefnd sem þessu máli hefur verið vísað til og skal því ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég vildi aðeins láta þetta sjónarmið koma hér fram.



Herra forseti. Örstutt athugasemd. Ég skil mætavel aths. hv. 3. þm. Suðurl. og vil til skýringar því sem ég sagði áðan lesa, með leyfi forseta, ákvæði til bráðabirgða. Þar segir: „Samgrn. skal taka upp viðræður við hreppsnefndir Neshrepps utan Ennis og Ölfushrepps, sem og bæjarstjórnir Keflavíkur og Njarðvíkur, um afhendingu mannvirkja landshafnanna á Rifi, í Þorlákshöfn og Keflavík/Njarðvík til viðkomandi sveitarstjórna til eignar og reksturs samkv. hafnalögum. Heimilt er í viðræðum þessum að ákveða að framkvæmdaskuldir téðra hafnarsjóða verði yfirteknar af ríkissjóði.“ Mér þykir rétt að vekja sérstaka athygli á þessu vegna þess að mér er að sjálfsögðu ljóst að hér er um vandmeðfarið mál að ræða og að aðstaða er dálítið breytileg frá einni landshöfn til annarrar einmitt af þeim ástæðum sem hv. þm. nefndi. Því er gert ráð fyrir að um þetta fari fram ítarlegar viðræður og samningar við viðkomandi hafnarstjórnir.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um tóbaksvarnir. Frv. er stutt, en tekur á flestum þáttum þessa máls, bæði yfirstjórn, sölu og auglýsingum á tóbaki, takmörkun á tóbaksreykingum og fræðslustarfsemi. Svo eru loks almenn ákvæði, eftirlit og viðurlög. Í 1. gr. frv. segir að markmið laganna, ef samþ. verða, sé að draga úr tóbaksneyslu og þar með því heilsutjóni sem hún veldur og vernda fólk fyrir áhrifum tóbaksneyslu. Í 2., 3. og 4. gr. er nánar skýrt hvert sé hlutverk þessara laga, ef þau verða samþykkt, en í 5. gr. segir að ráðh. skipi tóbaksvarnaráð til fjögurra ára í senn. Í ráðinu eigi sæti þrír menn, og skulu a. m. k. tveir vera sérfróðir um skaðsemi tóbaks eða tóbaksvarnir. Hlutverk tóbaksvarnaráðs verður að vera ríkisstj., heilbrh., heilbrigðisnefndum, Hollustuvernd ríkisins og öðrum opinberum aðilum til ráðuneytis um allt er að tóbaksvörnum lýtur. Í þessari grein segir og að fjmrn. eigi að hafa samráð við tóbaksvarnaráð um stefnumörkun varðandi innflutning og verðlagningu tóbaks. Þá segir þar, að tóbaksvarnaráð eigi að hafa samvinnu við Hollustuvernd ríkisins, en í upphaflegri gerð þessa frv., þegar það kom frá nefndinni á sínum tíma, gerði hún ráð fyrir að tóbaksvarnaráð væri sjálfstæð stofnun með sjálfstæðan fjárhag og starfslið. Við breyttum því þannig í ríkisstj., að þetta verði nefnd sem starfi í nánu samráði við Hollustuvernd ríkisins. Í 6. gr. er fjallað um sölu og auglýsingar á tóbaki. Þar segir að tóbak megi því aðeins hafa til sölu eða dreifingar að skráð sé aðvörun um skaðsemi vörunnar á umbúðir hennar og tóbaksframleiðendur eða umboðsmenn þeirra standi straum af kostnaði við merkingar samkv. þessari grein. Í 7. gr. segir að hvers konar auglýsingar á tóbaki séu bannaðar hér á landi. Í 8. gr. segir að tóbak megi ekki selja einstaklingum, sem eru yngri en 16 ára, og bannað sé að selja tóbak úr sjálfsölum. Í III kafla frv. er fjallað um takmörkun á tóbaksreykingum og hvernig henni verði best háttað. Þar er lagt til í 9. gr. að stöðva megi tóbaksreykingar í húsnæði stofnana. fyrirtækja og annarra, þar sem almenningi er ætlaður aðgangur í sambandi við afgreiðslu eða þjónustu, sem þessir aðilar veita. Þetta gildir þó ekki um veitinga- og skemmtistaði. Um þá eru sérstök ákvæði í þessu frv. Einnig segir í greininni, að þar sem tóbaksnotkun sé óheimil skuli það gefið til kynna með merki eða á annan greinilegan hátt. Í 13. gr. segir að tóbaksnotkun sé óheimil í almenningsfarartækjum sem rekin eru gegn gjaldtöku. Í grg. frv. kemur það fram að það er samið af nefnd sem ég skipaði 27. mars 1980. Hefur málið verið alllengi til meðferðar og til umsagnar hjá fjölmörgum aðilum. Í grg. koma fram upplýsingar um skaðsemi tóbaksreykinga og á hverju þær upplýsingar byggjast. Það kemur til dæmis fram, að árið 1940 var sala á sígarettum hér á landi 450 á mann á ári, en fjöldinn árið 1981 var 1760. Hér er auðvitað um að ræða geysilega breytingu. Það hefur verið orðað svo af Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni, að tóbaksnotkun eða reykingar séu alvarlegasti „menningarsjúkdómur“ samtímans. Ég tel að stjórnvöldum sé skylt í samvinnu við félagasamtök og aðra, sem þessi mál þekkja og vilja skipta sér af þeim, að gera það sem unnt er til þess að draga úr tóbaksneyslu og þar með því heilsutjóni, sem hún ótvírætt veldur, og að vernda fólk fyrir áhrifum tóbaksneyslu. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.