Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og getið er í grg. þeirri, sem fylgir frv. þessu, þá hefur sá skilningur verið lagður í ákvæði gildandi laga um framlag ríkisins til sjúkrahúsbygginga, að þar komi ekki til greina annar kostnaður en falinn er í sjúkrahúsbyggingunni sjálfri. Af því leiðir, að ríkisframlagið nær ekki til styrktar til nauðsynlegra verkfæra- og áhaldakaupa eða til kaupa á nauðsynlegum húsbúnaði til slíkra stofnana. Nú er svo komið, að kostnaður við húsbúnað, nauðsynleg lækningaáhöld og annað þess háttar er verulegur hluti stofnkostnaðar sjúkrahúsbygginga. Stofnkostnaður nýtízku sjúkrahúss er nú orðinn það mikill, að þeim aðilum, sem standa að slíkum byggingum, er ókleift að geta hrundið slíku í framkvæmd með núverandi fjárhagslegum stuðningi ríkissjóðs. Nú sem stendur er verið að smíða a. m. k. 3 stór sjúkrahús, sem búið er að reisa, en fjármagn skortir til húsbúnaðar, svo að hægt sé að taka þau í notkun. Slík er afleiðing af fjárskorti þeirra aðila, sem standa að slíkum byggingum. Slíkt ástand er í þessum efnum mjög slæmt og er mikið vandamál, og ber hér til brýna nauðsyn, að ráðið sé fram úr. Í tilefni af þessu er þetta frv. flutt, að andvirði nauðsynlegs húsbúnaðar, áhalda og lækningatækja verði tekið með, er ákveðið er framlag ríkisins til slíkra stofnana. Mér er kunnugt um, að kostnaður við kaup á nauðsynlegum lækningatækjum og húsbúnaði til sjúkrahússins á Akranesi mun nema um 700–800 þús. kr. Þetta er mikill kostnaður. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, hefur verið lagt til, að sú breyt. verði á gerð, að þessi kostnaðarliður sé tekinn með í stofnkostnaði sjúkrahúsa og sjúkraskýla. Í þessu sambandi vil ég benda á, að þetta fyrirkomulag er í fullu samræmi við yngri löggjöf varðandi þessi efni, t. d. skólabyggingar. Þar eru reiknuð bæði borð og bekkir og annað í sambandi við kennsluna. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál á þessu stigi. Það er skoðun manna, að heilbrigðismálin hafi orðið útundan á undanförnum árum, er miðað er við það, hve ríkið hefur lagt af mörkum til annarra mála. Það hafa verið háværar raddir um þetta, og hefur verið viðurkennt hér á Alþ., að heilbrigðismálin hafi verið sett skör lægra en önnur mál. Ég býst við, að þetta frv. eigi heima í heilbr.- og félmn. Nú að undanförnu hefur slíkum málum verið vísað þangað, og geri ég það að till. minni.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hversu erfitt það hefur verið að undanförnu að afla lánsfjár. Nú hefur viljað svo til síðustu vikurnar, að till. hafa komið fram hér á Alþ. um ýmsar aðferðir til þess að leitast við að ráða nokkra bót á lánsvandræðunum, sem verða æ ískyggilegri með hverjum degi, sem líður. Til þess að sýna, í hvert óefni er nú komið, þarf ekki aðra sönnun en hina geigvænlegu lánsfjárkreppu. Í umr., sem fram hafa farið hér á Alþ., hafa allir orðið sammála um það, að ekki væri hægt að fá lánaða peninga í lánsstofnunum út á hús. Slíkt mun vera mjög erfitt eða alls ekki hægt. Í öðru lagi hefur verið mikil tregða um lán til verzlunar og viðskipta almennt. Bankar munu heimta 50% tryggingar af vörum. Slíkt er nú orðið ástandið á öllum sviðum verzlunar og viðskipta. Lánsfjártregða bankanna er nú orðin svo geigvænleg, að hætta er á því, að sjálf blóðrás þjóðfélagsins stöðvist, - atvinnurekstur, verzlun og viðskipti. Þetta ástand, sem nú hefur skapazt, er staðreynd og er almennt viðurkennt. Ef litið er í Hagtíðindin, þá má bera þar saman nokkrar tölur og að nokkru sjá, hvernig þetta ástand hefur smám saman skapazt. Tölur Hagtíðindanna eru að vísu undanþegnar vissum sveiflum. Útlán bankanna í desembermánuði 1948 eru 904 millj. kr., í desember 1950 1068 millj. kr., í ágúst 1949 1015 millj, kr., í ágúst 1950 1066 millj. kr. og í ágústmánuði 1951 1278 millj. kr. M. ö. o., miðað við ágústmánuð fyrir gengislækkunina og ágúst árið 1951 hefur heildarupphæð útlánanna hækkað um aðeins 30%. Ég skal ekki segja eða fullyrða neitt um, hvernig sveiflurnar verka, en vegna gengislækkunarinnar hefðu útlánin átt að hækka um 72%, en í stað þess er dregið úr útlánunum og þau aðeins aukin um 30%. - Hverjar verða svo afleiðingarnar, er svo er farið að? Í fyrsta lagi hafa byggingar stöðvazt, og nú er ábyrgðinni hrundið yfir á Alþ. að hjálpa til. Nú verða hv. þm. að gera sér það ljóst, að ekki er nóg að koma með frv., en þeim ber að tryggja framkvæmd þeirra l., sem fyrir hendi eru, og eru t. d. til ágæt lög um verkamannabústaði. Í öðru lagi vofir yfir hrun á meðal fjölda bjargálna manna. Þeir eiga á hættu að missa báta sína eða verkstæði, íbúðarhús o. s. frv. Nú er verkalýðurinn, miðstéttirnar og atvinnurekendastéttin í bráðri hættu. Þannig virðist miðað að því að sverfa sem mest að stéttum bjargálna manna í landinu. Þetta miðar að því að féflétta fjöldann. Nú er ekki verið að fara út í það, hverjir og af hvaða stétt þeir eru, sem missa eignir sínar. Nú vofir yfir stöðvun jafnt hjá stóratvinnurekendum, millistéttunum og þeim, sem stunda verzlun og viðskipti. Til þess að sannfærast um ástandið og hversu ískyggilegt það er nú orðið, þurfa hv. þdm. ekki annað en að ná tali af einhverjum atvinnurekandanum. Það er bersýnilegt, að ef svona verður haldið áfram niður á við, þá mun ástandið enn versna, og afleiðingin verður hrun, heimatilbúið hrun og skapað hér innanlands, sem bitnar ekki siður á bændum og verkamönnum en öllum þorra atvinnurekenda. Nú er erfitt að sjá, hverjum það sé til góðs og hvað sé að vinna með því að láta reka slíka lánapólitík. Það er fyrirbæri, sem er á valdi bankavaldsins, hvers konar bankapólitík er rekin í landinu. Sú pólitík, sem nú hefur verið tekin upp í fjármálum, er óeðlileg og skaðleg. Íslenzkt þjóðfélag er enn ungt, og ákaflega mikið hefur verið unnið hér á landi síðustu áratugi, miðað við það, sem er og verið hefur annars staðar hjá eldri og stærri þjóðum. Sú kynslóð, sem nú byggir land okkar, kom að því og tók við því sem féflettri nýlendu. Það er ákaflega nauðsynlegt fyrir okkar kynslóð að byggja landið upp og leggja mikið fé í varanleg verðmæti og festa mikið fé í arðbærum atvinnurekstri. Harðvítug fjárfesting í þjóðfélagi okkar er eðlileg og óhjákvæmileg. Þjóðfélag okkar er nú á því skeiði, að viðhorfið er algerlega andstætt við gömul þjóðfélög, t. d. brezkt eða amerískt. Í þeim löndum hefur verið unnið í aldir að verkefnum, sem við höfum rétt hafizt handa með á síðustu áratugum. Allir, sem þekkja þarfir Íslendinga, ættu að geta séð, að við verðum að reka aðra fjármálapólitík en löndin, sem eru í kringum okkur. Þau hafa sína hægfara fjármálapólitík, sem þeim hentar að reka. Nú er okkur Íslendingum skyndilega boðuð ný stefna í þessum málum. Hún er borin fram og studd af lærdómi og utanaðkomandi, erlendu peningavaldi. Nú er boðað: Fjárfesting er hættuleg. - Það er jafnvel hættulegt talið, að menn byggi yfir sig hús og eignist þak yfir höfuðið. Það er hrópað: Þjóðfélagið vantar jafnvægisástand. - Það getur verið gott og blessað, að reynt sé að halda sem mestu jafnvægi, en slík hægfara fjármálapólitík hentar ríkari þjóðfélögum en okkar, t. d. Bretum og Bandaríkjamönnum. Það mun sérstaklega vera einn maður, sem verið hefur trúnaðarmaður alþjóðabankans, sem boðað hefur þessa nýju stefnu í fjármálapólitík Íslendinga, dr. Benjamín Eiríksson, núverandi ráðunautur hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Hann kemur hingað til lands að beiðni ríkisstj. og undirbýr gengislækkunarl. og boðar hina nýju, hægfara fjármálastefnu. Í grg. fyrir gengislækkunarfrv. ber hann hana fram í vísindalegum útreikningum, og dr. Benjamín krefst þess, að þessi hættulega stefna verði upp tekin. Nú er reynslan af þessari svo mjög lofuðu jafnvægisstefnu að koma í ljós. Þótt afleiðingarnar séu ekki enn nema að nokkru leyti komnar í ljós, þá sýnir það sig, að hún hentar ekki okkur, kennsla þessara hálærðu manna. Þeir hafa lært þessi vísindi í þjóðfélagi, þar sem þetta kann að passa, en þegar þeir koma með þetta hingað til okkar, þá eru það fræði, sem ekki passa. Það er ekki þessara manna að segja um það, hvort sú fjármálastefna, sem verið hefur á Íslandi á undanförnum árum, sé rétt eða röng. Ég álít, að sú lánsfjárkreppa, sem nú er, sé afleiðing af rangri stefnu, sem tekin hefur verið upp og Benjamín Eiríksson hefur beitt sér fyrir. Nú skal ég viðurkenna það, að þessi stefna hefur verið skipulögð og framkvæmd af háttv. fjárhagsráði samkvæmt fyrirmælum alþjóðabankans, sem greinilega kom fram í bréfi fjárhagsráðs, er ég gat hér í d. fyrir skömmu. Nú vil ég segja það, að þótt skjallega liggi fyrir slík skilyrði, sett af hálfu annarrar stofnunar, er það í mínum augum ekki fullgild sönnun fyrir heimild þeirrar stofnunar til þess að hafa afskipti af þessum málum. Þessi stofnun (alþjóðabankinn) hefur haft Benjamín Eiríksson fyrir sinn trúnaðarmann, og síðan hefur núv. ríkisstj. einnig haft þennan sama Benjamín Eiríksson fyrir sinn trúnaðarmann í fjárhags- og viðskiptamálum. Við þekkjum það frá dögum konungsvaldsins; þá valt mikið á því, hvernig embættismennirnir túlkuðu okkar mál við konung. Og mér er nær að halda, að þess gæti fullmikið hjá Benjamín Eiríkssyni, að hann skapi sér sínar eigin stofulærdómshugmyndir, án þess að málið sé rætt á Alþingi. Ég held þess vegna, að það sé ákaflega tæpt að byggja núverandi stefnu í lánsfjármálum á áliti eins hagfræðings, hversu vitur sem hann kann að vera, og láta allt þjóðfélagið líða undir tilraunum með þessa jafnvægisstefnu. Mér finnst, að verið sé að fara með okkur líkt og hvítar mýs á tilraunastofu. Það er ekki verið að þjóna heill þjóðfélagsins með því að fá einum manni svo mikil völd í hendur, enda liggur nú við stöðvun á öllum atvinnuvegum í okkar þjóðfélagi. Þótt sýnt hafi verið fram á rangan útreikning í sambandi við gengislækkunarl. í fjhn. Nd., þá hefur ekkert tillit verið tekið til þess, heldur bara þjösnazt áfram. Nú er svo komið, að allt þjóðfélagið stynur undan þessum álögum. Allir kvarta, allir flokkar leggja fram till. á Alþ. til úrbóta, en samt er þetta allt látið halda áfram. Það, sem veldur því, að ég hef borið þessa till. fram, er það, að mér hefur borizt til eyrna, að Benjamín Eiríksson hafi verið með afskipti af því, hve mikið er lánað til íbúðarhúsabygginga. Hvaðan kemur honum vald til slíks? Í umboði hvers er Benjamín Eiríksson að skipta sér af slíku? Gerir hann það með valdi ríkisstj., eða er hann kannske sem embættismaður ríkisstj. með eitthvert annað vald á bak við sig? Ég veit ekki, hvort þetta, sem ég er að segja hér, er rétt, en ég vil, að það gefist tækifæri til að rannsaka, hvort svo sé. Komi það í ljós, að þetta hafi ekki við neitt að styðjast, þá er það ágætt og á svo að vera. Komi það hins vegar í ljós, að Benjamín Eiríksson sé að reyna að hafa áhrif á lánastarfsemina, án þess að hafa til þess leyfi ríkisstj., þá er hér vissulega tilefni til rannsóknar. Mér datt nú í hug, er ég heyrði um ráðningu Benjamíns Eiríkssonar, frásögnin um gríska spekinginn, er hann var seldur mansali og sagði: „Hver vill kaupa sér herra?“ Mér datt í hug, hvort Benjamín Eiríksson héldi, að hann ætti að ráða þessum málum, án þess að væri um það spurt. Hinn 1. maí var Benjamín Eiríksson settur í nefnd til að rannsaka bankalöggjöfina, en daginn áður, eða 30. apríl, eru sett ný ákvæði í landsbankalögin. Það var eins og hér væri komin ný hönd, sem stjórnaði. Þegar það var einnig opinbert leyndarmál um sama leyti, að það ætti að gera Benjamín Eiríksson að aðalbankastjóra seðlabankans, fannst mér tilefni fyrir þessa d. að taka þetta mál til rannsóknar. Ef þetta er rangt, skal ég verða manna fúsastur til þess að taka það til baka, en komi hins vegar í ljós, sem ég held nú að verði, að ég fari hér með rétt mál, þá er hér full þörf á því, að rannsókn fari fram. Þess vegna legg ég til, að hv. Nd. noti sér heimild þá, sem er í 39. gr. stjskr., og skipi innanþingsrannsóknarnefnd, sem kalli á sinn fund þá embættismenn, sem henni þykir við þurfa, og þeir veiti henni þær upplýsingar, sem þeim er heimilt. Ég álít, að það beri brýna nauðsyn til að gera þetta. - Með þessari till. er alls ekki meiningin að ófrægja Benjamín Eiríksson, heldur að gefa Alþ. tækifæri til þess að rannsaka embættisferil helztu embættismanna sinna. Hér á Alþ.virðist nú vera mikill vilji fyrir því að bæta það ástand, sem nú ríkir í lánsfjármálum okkar, og þar af leiðandi verður að rannsaka til hlítar, hver sé orsökin fyrir þeirri kreppu, sem nú ríkir á því sviði. Það er hlægilegt að gera hér á Alþ. samþykktir um lánsfé, en láta svo embættismenn ríkisins eyðileggja þetta allt í framkvæmd á móti vilja alls þorra manna í landinu, bara fyrir áhrif frá bankavaldinu. Ég held þess vegna, að það sé óhjákvæmileg nauðsyn fyrir Alþ. að kalla Benjamín Eiríksson og aðra embættismenn á sinn fund og spyrja þá spjörunum úr, að svo miklu leyti sem slík n. getur lögum samkvæmt. Þar sem svo langt er síðan slík n. hefur starfað og aðeins er ákveðin ein umr. um málið, þykir mér rétt að leggja til, að málið verði sent í nefnd. Ég tel æskilegt, að forseti fresti umr., þegar honum finnst hæfilegt, og málinu verði vísað til fjhn. Ég vil einnig gera það að till. minni, að þessi rannsóknarn. verði skipuð fimm mönnum. Ég vona, að hv. fjhn. muni athuga málið sem fyrst og hraði afgreiðslu þess eins og unnt er.



Herra forseti. Það mun ýmsum þykja nokkuð kynlegt, að þessi hv. þm. (EOl) skuli vilja taka til fyrirmyndar aðferðir, sem notaðar eru í U. S. A., en þar eru rannsóknarn. sem þessar algengar. Manni væri nær að halda, að hann mundi sækja sér fyrirmyndir í austurátt. En hann gerir það ef til vill ekki af því, að þar hafa þm. ekki leyfi til að tala, bara til að hlusta, hafa heyrnartólið við borðið. - Það er ekki síður kyndugt, þegar þessi hv. þm. er að tala um menn, sem hann kallar stofulærða, þar sem hann sjálfur þekkir ekki einu sinni fyrstu stafina í stafrófi hagfræðinnar. Hér hafa ekki tíðkazt slíkar rannsóknarn., enda hagar hér öðruvísi til en í U. S. A., þar sem ráðh. eiga ekki sæti á þingi. Hér á landi sitja ráðh. aftur á móti á þingi, enda þótt þeir séu ekki alþm., og eru þar af leiðandi alltaf við til að gefa upplýsingar. Mismunurinn á framkvæmd þessarar heimildar í þessum tveimur löndum byggist því á mismunandi stjórnarháttum. Ég verð að segja það, að mér finnst þessi þáltill. hið furðulegasta plagg, hér um bil ekkert annað en rangfærslur og útúrsnúningar. Hér er ráðizt persónulega á mann, sem ríkisvaldið hefur tekið í sína þjónustu og hefur orð á sér fyrir ágæta menntun í sínu fagi. Það er borið upp á Benjamín Eiríksson, að hann hafi verið í þjónustu amerísks banka. Fyrir þessu er enginn fótur, heldur er þetta bara kommúnistaáróður. Hér er um að ræða alþjóðagjaldeyrissjóðinn, sem flest ríki veraldar standa að, meira að segja Tékkóslóvakía. Ég man ekki betur en að kommúnistaflokkurinn íslenzki væri samþykkur aðild Íslands að alþjóðagjaldeyrissjóðnum 1945. Þetta hefur eitthvað ruglazt í höfðinu á 2. þm. Reykv. Ísland hefur ekki fengið neitt lán úr þessum sjóði. Honum er ætlað að hafa eftirlit með gjaldeyrismálum hinna ýmsu landa, og skiptir það ekki máli, hvort það eru t. d. Bretar eða Íslendingar, sem eiga hlut að máli. Þess vegna er þetta nánast alþjóðastofnun, en enginn banki, sem gefur fyrirmæli til sinna skuldunauta. Þess vegna er það furðulegt, að jafngáfaður maður og hv. 2. þm. Reykv. skuli vera með þær firrur, að alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi með lánum og leigum sett skilyrði varðandi lánastarfsemi bankanna á Íslandi. Hvers konar þvættingur er þetta eiginlega? Uppistaðan í ræðu 2. þm. Reykv. var sú, að Benjamín Eiríksson hafi hindrað lánastarfsemi bankanna til íbúðarhúsabygginga. Það má segja, að Benjamín Eiríksson sé orðinn voldugur maður. En þetta eru allt staðlausir stafir. Benjamín Eiríksson hefur ekki gefið bönkunum nein fyrirmæli. Hann hefur engin afskipti af bönkunum önnur en þau, sem heyra undir hann sem starfsmann viðskmrn. Það er því furðulegt, að þessi hv. þm. skuli bera slíkan þvætting á borð. Hins vegar er það ekkert launungarmál, að um það leyti, sem frílistinn kom fram, sendi viðskmrn. þau tilmæli til bankanna að auka lánveitingarnar ekki um of. En síðan gengislækkunarl. voru samþ., hafa útlán bankanna hækkað um 376 millj. kr. Hér er ekki um neina smáræðis upphæð að ræða, þegar hún bætist ofan á há útlán áður. Útlán bankanna námu 30. sept. 1951 1288 millj. kr. Það þarf ekki lærðan hagfræðing, það þarf ekki annað en venjulegt brjóstvit til þess að sjá, að bankarnir verða að hafa eitthvert fé til þess að lána út, ef þeir eiga að gera það. Og þeirra útlán byggjast á því fé, sem þeir hafa yfir að ráða, ef þeir eiga að fylgja heilbrigðri fjármálastefnu. En ég vil halda, að enginn banki, sem fylgir heilbrigðri fjármálastefnu, mundi vilja fara inn á þá braut, sem hv. 2. þm. Reykv. leggur til. En hverjir eru þá fjármunir bankanna til þess að lána út? Þessar 1288 millj. kr. Sparisjóðseign í bönkunum er 480 millj. kr. Á hlaupareikningi eru 375 millj. kr., en frá þessu dregst mótvirðissjóður, 193 millj. kr., svo að í sparisjóðsdeildum og á hlaupareikningi eru um 662 millj. kr., en það er aðallega það fé, sem bankarnir hafa til útlána. Það er það fé, sem menn leggja inn í bankana. Svo er það fé í sjóðum, sem þeir hafa aflað og er nú um 160 millj. kr. Seðlaveltan er nú um 193 millj. kr. Mótvirðissjóður er nú rúmar 200 millj. kr. Þetta er það, sem bankarnir hafa til þess að lána út, og þetta er spennt upp í topp. Hv. 2. þm. Reykv. virðist ekki gera sér grein fyrir því, .að það muni þurfa einhverja fjármuni til þess að auka útlánin. Ef útlánin ætti að auka nú, frá því sem er, þá væri hægt að gera það, en aðeins á einn hátt, sem ég tel, að þessi hv. þm. mundi telja ágæta ráðstöfun: með því að auka seðlaveltuna. Ég álít nú ekki, að ég eigi að fara út í þá sálma að dispútera um það við hann, hvernig áhrifin yrðu af slíkri ráðstöfun á peningamálin í landinu, ef við færum að prenta seðla umfram það, sem enn er orðið. En ég hygg, að þótt hv. 2. þm. Reykv. réði yfir peningamálunum og léti gera það nú, þá mundi ekki vera hægt að reisa margar íbúðir fyrir það, því að ef á að reisa þær, þá verður að vera til byggingarefni, en það borgum við ekki með prentun á bankaseðlum. Það var mjög einkennandi fyrir þennan hv. þm. og þá stefnu, sem hann fylgir í þessum málum, er hann sagði: Við eigum að reka harðvítuga fjárfestingarpólitík; við eigum að festa alla okkar peninga í fasteignum og húsum. - Af hverju er þessi lánsfjárkreppa. Hún er af því, að við höfum fest of mikið fé í fasteignum, meira fé en við höfum efni á, þannig að við höfum reist okkur hurðarás um öxl. Þess vegna kreppir að okkur nú með rekstrarfé, ekki aðeins um fé til þess að byggja íbúðir og fjárfestingarfyrirtæki, heldur líka rekstrarfé til þess að reka almennan rekstur í landinu. Þetta er ekki bönkunum að kenna og þetta er ekki ríkisstj. að kenna eða þeim fyrirmælum, sem hún hafi gefið bönkunum. Þetta er vegna þess, að fjármunirnir raunverulega eru ekki til. Ef við ættum að bæta úr þessu ástandi, þá yrðum við að fá fé annars staðar frá, lán erlendis, ef við ættum að geta bætt úr þessu á þann hátt eða í þeim mæli, sem hv. 2. þm. Reykv. benti á. Ríkisstj. hefur aldrei farið fram á það við bankana, sem hv. 2. þm. Reykv. minntist á í sinni ræðu, að þeir skyldu ekki lána út á húsbyggingar. Það hefur aldrei komið neitt til umræðu. Hins vegar er vitað, að bankarnir hafa ekki lánað neitt út á húsbyggingar í mörg ár, að öðru leyti en því, sem veðdeild Landsbankans hefur lánað út á hús gegn veðdeildarbréfum. Svo að hér er ekki um neitt í þessu efni að ræða, sem ríkisstj. hafi komið á framfæri. Þetta er regla, sem bankarnir hafa lengi haldið. Hér er því ekki ástæða fyrir neina rannsóknarnefnd. Hér er ekki neinn leyndardómur og ekkert falið. Sú ásökun, sem kemur fram í till. hv. þm., er staðlausir stafir, og ég get sagt það, að Benjamín Eiríksson hefur ekki á nokkurn hátt haft afskipti af þessum málum á þann hátt, sem hv. þm. lýsir í grg. sinni og tók fram í ræðu sinni.



Herra forseti. Mér heyrðist á hæstv. viðskmrh., að honum væri eitthvað kærara og nær huga, þegar hann talaði um till., en íslenzka stjórnarskráin. Það er eins og þessi hæstv. ráðh. hafi ekki gert sér grein fyrir, að hér sé stjskr., heldur aðeins í Bandaríkjunum, og að það sé hvergi nema í Bandaríkjunum, sem þm. hafi yfirleitt þau réttindi að geta spurt embættismenn og yfirheyrt þá og annað slíkt. En þessi réttindi í 39. gr. stjskr. eru búin að vera lengi á Íslandi. Þetta er réttur, sem íslenzkum þm. hefur alltaf staðið til boða að nota, og þegar ég flyt þetta nú, er það með tilvísun í íslenzku stjórnarskrána. En þegar hæstv. viðskmrh. afsakar sig með því, að hér séu ráðh. til taks til andsvara, þá vil ég minna hæstv. ráðh. á, að við Íslendingar eigum við slíka stjórn að búa, að þegar þm. nota það vald, sem þeir eiga lögum samkvæmt til að gera fyrirspurnir, þá dirfast hæstv. ráðh. að brjóta lög þingsins og neita að svara. Þessi hæstv. ráðh. hefur áður gerzt sekur um þetta, þegar á löglegan hátt hafa verið lagðar spurningar fyrir hann um meðferð viðskiptamála, meðferð tollamála og um meðferð á fé ríkissjóðs og hvernig háttað er viðskiptamálum, tollum og öðru slíku. Þá hefur hann neitað að svara og þverbrotið lög. Þannig er það til lítils að segja: Hér eru alltaf ráðh. til andsvara til að svara fyrirspurnum, sem þm. koma með. - Í framkvæmdinni er það þannig, að hæstv. ráðh. vilja gleyma því, að þeir eru þjónar Alþ. og þjóðarinnar og embættismenn, sem eiga að svara til saka og svara fyrirspurnum. Það er því nauðsynlegt, að alþm. noti það vald, sem þingið hefur til þess að krefja embættismenn ríkisins um svör í þýðingarmiklum málefnum þjóðarinnar, jafnt ráðh. sem aðra. Það er í sjálfu sér ekkert undarlegt, eftir því sem maður getur átt von á úr þeirri átt, þó að þessi hæstv. ráðh. segi, að allt, sem ég sagði, væri kommúnistaáróður af verstu tegund. En man þessi hæstv. ráðh. þann tíma, þegar hann fékk tækifæri til þess að sýna sjálfur, hvort hann þekkti stafróf hagfræðinnar, hvernig hann stóðst prófið, - t. d., þegar Jónas Jónsson lagði fram fsp. 22. sept. 1944? Man þessi hæstv. ráðh. eftir þeirri fsp., sem Jónas Jónsson lagði þá fyrir hann um það, hvort Alþ. gæti á nokkurn hátt ráðstafað þeim 500 millj. í erlendum gjaldeyri, sem þá voru til í okkar eigu, - að hann svaraði því á þann hátt, - eða ég held, að ég muni það rétt, - að það væri á engan hátt á valdi Alþ. að hafa áhrif á, hvernig þeim yrði ráðstafað, nema með því, að gerð yrði hér bylting? Man þessi hæstv. ráðh. eftir þeim skrípaleik, þegar hann lýsti jafnvel yfir, að þetta væri ekki hægt, nema með því að stela því öllu saman? Man hæstv. ráðh., þegar hann sagði í þessu sambandi, að það væru notuð launráð til þess að eyðileggja þjóðfélagið? - Þessi hæstv. ráðh. hefur haft tækifæri til þess að ganga undir próf í hagfræði og segja til um það, hvort heppilegt væri fyrir þjóðfélagið að gera vissar ráðstafanir út frá skynsamlegri hagfræði í því efni, sem ég gat um, og hann hefur sagt, að allar slíkar ráðstafanir væru bábilja og næstum glæpur. Og man svo þessi hæstv. ráðh., þegar hann átti sem forretningsmaður og fésýslumaður að taka afstöðu til þessa máls, sem ég gat um? Jú, þegar hann var búinn að segja á Alþ., að það væri vitleysa, að gerandi væru slíkar ráðstafanir, og þegar hann sem togaraeigandi átti að dæma um þetta, þá sagði hann: Jú, jú, það er ákaflega skynsamlegt að gera þetta. - En þegar um það var að ræða, hvað heppilegast væri að gera í málinu frá þjóðfélagslegu sjónarmiði, þá sá hann ekkert nema svart. - Ég vil því, að þessi hæstv. ráðh. tali með gætni, þegar hann talar um stafróf hagfræðinnar. Það hefur verið reynt að láta hann stafa, og hann gat það ekki. Hann er búinn að standa á gati í öllu þessu máli hér á Alþ., enda þótt hægt væri að sannfæra hann á eftir um, að rétt væri að gera það, sem hann áður taldi kommúnistaáróður. Þá sagði hæstv. viðskmrh., að það væri þvættingur, sem stæði í grg. till., m. a. um skilyrðið viðkomandi ráðningu Benjamíns Eiríkssonar, sem sett hafi verið af hinum ameríska banka. Aldrei hefur ríkisstj. treyst sér til að gefa yfirlýsingu um, að það væri ekki rétt. sem einn af þm. Alþfl., hv. 6. landsk. þm., hélt fram og upplýsti, að skilyrði hefðu verið sett fyrir því, að við fengjum 100 millj. kr. á síðasta ári til þess að reyna að koma af stað frjálsri verzlun, og þessi skilyrði hefðu verið viðkomandi kaupgjaldi í landinu. Ríkisstj. hefur aldrei treyst sér til að afneita því. Ég held, að það hafi ekki falizt afneitun á því í því, sem hæstv. ráðh. sagði áðan, því að hæstv. viðskmrh. var hér að tala um, að Benjamín Eiríksson væri orðinn nokkuð voldugur, og það held ég, að sé rétt. Hæstv. ráðh. sagði, að ríkisstj. hefði gefið út fyrirmæli um varfærni í sambandi við lánsfjárstrauminn, og hæstv. ráðh. var að fara í kringum það, að e. t. v. hefði það verið ríkisstj. sjálf, sem mælt hefði fyrir um það, að ekki skyldi lána til íbúðarhúsabygginga eða í sambandi við íbúðarhúsabyggingar. Ætli það veiti nokkuð af því, að hæstv. viðskmrh. og Benjamín Eiríksson komi fyrir þingn. til að veita upplýsingar um þetta? Ætli það væri nokkuð á móti því, að við fengjum að sjá afrit af þeim bréfum, sem farið hafa á milli ríkisstj. og bankanna um þetta? Þegar við flytjum till. um að hlutast til um, að aukið verði lánsfé bankanna í landinu, hygg ég, að það ætti að rannsaka, hvort ríkisstj. væri að hafa áhrif á bankana um að hindra það, að fé sé veitt af þeim að láni. E. t. v. hefur það skotizt upp, að ríkisstj. ætti einhverja sök á lánsfjárkreppunni. Hæstv. ráðh. leit grunnfærnislega á það, sem hann kallar heilbrigða fjármálastefnu. Hann taldi upp útlán bankanna og það, sem bankarnir hefðu af fé til meðferðar til útlána. Og svo varð niðurstaða hans sú, að þar sem búið væri að lána allt það fé út, sem bankarnir ættu til þeirra hluta, þá væru fjármunir raunverulega ekki til meiri og ekki hægt að lána út fé frá bönkunum. Ég hef heyrt þessa skoðun setta fram áður í öðru sambandi. Það var sagt hér árið 1944, að það væru ekki peningar til í Landsbankanum til þess að lána bæði þessum hæstv. ráðh. og öðrum til að kaupa togara fyrir, þó að til væru peningar í eigu landsmanna erlendis. Út frá hverju var þetta sagt? Ég efast ekki um, að það hafi verið sagt í góðri meiningu. Það var sagt út frá þeim hugmyndum, sem ganga út frá því, að peningar og seðlar séu einu fjármunirnir í landinu. En það, sem er að hjá þeim mönnum, sem hugsa þannig, er, að þeir vita ekki, hvað er afl þeirra hluta, sem gera skal, sem er vinnuaflið, tækin og það efni, sem við þurfum til þess að vinna úr. Og höfum við þetta til? Það er fyrsta spursmálið í þessu efni. Höfum við sem þjóðfélag þessa hluti til eða ekki? Hæstv. ráðh. man vel eftir því ástandi, sem var hér árin 1945 og 1946, að þá var yfirdrifið af sparifé og peningum hjá þjóðinni, sem ekki var hægt að nota. Af hverju? Af því að vinnuaflið og tækin og það, sem við gátum fengið af efni, var þá að fullu hagnýtt. Og af því að þetta þrennt er afl þeirra hluta, sem gera skal, þá eru peningar einskis virði, þegar ekki er hægt að setja í gang með þeim vinnuafl, tæki og efni. Peningar hafa ekkert gildi í sjálfu sér, einir út af fyrir sig, heldur eru þeir ávísun á verðmæti og nauðsynjar. Þegar við áttum 500 millj. kr. erlendis, þá sá ekki hæstv. viðskmrh., að neitt væri hægt að gera, af því að það skorti íslenzka peninga hér í umferð. Og þessi hæstv. ráðh. og Benjamín Eiríksson virðast ekki vera í vafa um, hvað við hefðum átt að gera árið 1944, nefnilega bíða eftir peningum í umferð með framkvæmdir. M. ö. o., ef þeir menn, sem nú ráða lánsfjárstefnunni í þjóðfélaginu, hefðu ráðið þá, þá hefðu öll tækifæri gengið þeim úr greipum, sem við höfðum þá til að búa þjóðina undir framtíðina. Ísland er miklu ríkara nú en það var árið 1944 eða 1945, vegna þess að nú á það miklu meiri tæki en þá, sem nemur miklu meiru en öllum þeim peningum, sem þá voru til. Ísland hefur nú mikið af tækjum til að framleiða og mikla möguleika til þess að vinna úr sinni framleiðslu, til þess að geta gert hana verðmætari sem útflutningsvöru. Það er ekkert annað, sem stendur í veginum fyrir því, að framleiðslan verði margfölduð hjá okkur og öll okkar skip og frystihús geti starfað til að auka stórkostlega framleiðsluna, heldur en einokunin á lánsfénu og verzluninni. Athafnamönnum og bæjarfélögum er bannað að framleiða meira en nú er gert. Það er hindrað, að hægt sé að leggja upp í hraðfrystihúsin og þann veg framleiða meira en nú er gert. Það er ekkert nema bull hjá þessum hæstv. ráðh., að ekki sé hægt að framleiða meira nú en gert er. Ég skal segja hæstv. viðskmrh. það, að þó að hér væri gefið út meira af seðlum og settur meiri gangur á framleiðsluna, mundi það ekki þýða aukna verðbólgu, heldur mundi það þýða, ef vitur stjórn væri í landinu, að framleiðslan margfaldaðist, atvinnan mundi blómgast í landinu og útflutningurinn stóraukast, vegna þess að við höfum tæki og vinnuafl, sem er óhagnýtt og getur skapað miklu meiri verðmæti en gert er nú. Það er ekki til neins að tala um pappírspeninga sem einhvern höfuðgrundvöll fjárhagskerfisins, meðan til eru í landinu hendur, sem geta unnið miklu meira að framleiðslunni en gert er, og til eru togarar og bátar til veiða og hraðfrystihús, sem geta unnið úr aflanum og gert hann verðmætari til útflutnings en gert er nú. Það er hægt að framleiða miklu meira hér en gert er nú. Hæstv. viðskmrh. veit, að hér ganga nú verkamenn atvinnulausir og frystihúsin og fínustu önnur tæki standa að meira og minna leyti aðgerðalaus, og að það er hægt að flytja inn tvöfalt meira af sementi og timbri í íbúðarhúsabyggingar, svo framarlega sem ríkisstj. hefði ekki fyrirskipað að kaupa allt mögulegt annað, plastik og annað miður þarft dót, fyrir peningana, sem við höfum. Ef þeim peningum hefði verið ráðstafað af viti, hefði verið hægt að framleiða miklu meira til útflutnings og kaupa inn meira af nauðsynjum, byggingarefni og öðru. En þetta er ekki gert vegna hinnar hringlandi vitlausu fjármálapólitíkur, sem rekin er í landinu. Og það er ekki í því sambandi til neins að reyna að afsaka sig með því, að það sé skortur á peningum hjá bönkunum. Þetta ólag er af því, að hæstv. ráðh. skilja ekki, hvað peningar eru. Peningarnir eru útgáfa þeirra lánsfjárstrauma í þjóðfélaginu, sem nauðsynlegir eru til þess að leysa spursmálið um að hagnýta til fulls vinnuaflið og tækin í landinu, þar sem það er nóg til. Ef hæstv. ráðh. ætlar að halda áfram að miða lánsfjárstraumana í þjóðfélaginu við þá hugmynd, sem hann hefur gert, þá verður afleiðingin sú, að hægt verður að vísu að pína fé í ríkissjóðinn og reyta það af fólkinu, en atvinnuvegirnir verða bara drepnir undir þessu fargi. Og þegar ríkisstjórnin tekur á sig ábyrgð á þeirri fjármálapólitík, sem nú er rekin í þessum efnum, þá er það eins og sagt væri við sterkan verkamann: Jú, þá mátt vinna - en bundið um leið utan um úlnlið hans svo fast, að blóðstraumurinn stöðvaðist í líkama hans. Þannig er nú verið að stöðva blóðstrauminn í fjármálalífi þjóðarinnar og reyna að telja fólkinu trú um, að þetta sé það æskilegasta. - Ég skal segja hæstv. viðskmrh., af hverju hann og örfáir aðrir menn með honum vilja fara inn á svona pólitík. Hann sér mjög vel, hverjar afleiðingar verða af svona pólitík, nefnilega meiri eða minni stöðvun á atvinnurekstrinum. Ef ríkisstj. er það yfirleitt ljóst, að þetta verða afleiðingarnar, þá hlýtur hún að vilja fá fram þessar afleiðingar, og ef hún vill það, þá hlýtur það að vera til þess, að atvinnurekendur geti haldið kaupinu niðri. Og afleiðingin af þessari fjármálapólitík yrði líka hrun hjá einhverjum atvinnurekendum, og ef hæstv. ráðh. vilja hrun hjá smáatvinnurekendum og hjá sumum hinna stærri líka, þá getur ekki verið annað en að þeir, sem standa betur að vígi erlendis og gagnvart íslenzkum bönkum líka, ætli sér að láta bjóða upp atvinnutæki þessara manna og fyrirtækja, sem mundu gefast upp við atvinnureksturinn, og kaupa það upp á hagkvæmu verði fyrir þá, sem kaupa. Hæstv. ríkisstj. verður að horfast í augu við afleiðingar þessarar fjármálastefnu, sem hún hefur valið sér. Það er svo fjarri því, að það sé eðlileg og heilbrigð fjármálapólitík, að hún er bókstaflega að kyrkja þjóðfélagið. Það er ekki undarlegt, að okkur lendi saman um þetta efni, mér og hæstv. viðskmrh. Það er nákvæmlega það sama og átti sér stað árlð 1944. Okkur lenti saman um þetta þá. Hæstv. viðskmrh. fór í kringum það, að það væri ekki núv. ríkisstj. að kenna, hvernig komið væri í þessum málum; það væri búið að festa allt of mikið fé. Hann var svona að gefa í skyn, þó að ekki segði hann það berlega, að það væri nú búið að festa allt of mikið fé í togurum og húsum. Og það eru þessir hlutir, sem við verðum að gera upp í þessu efni. Það er verið að læða inn stefnu í fjármálalíf Íslendinga, sem, ef hún hefði verið framkvæmd 1944, hefði leitt til allsherjar fátæktar og eymdar í þjóðfélaginu. Og það, að þetta ástand hefur ekki skapazt, heldur er þjóðfélagið betur sett í dag en þá með atvinnumöguleika og fjöldi fólks hefur vinnu, er af því, að þá voru keypt tæki til framleiðslunnar. Svo getur hæstv. viðskmrh. bölsótazt út af of mikilli fjárfestingu, eins og honum sýnist. En það er af þeirri fjárfestingu, sem framkvæmd var þá, sem Ísland lifir nú. - Hitt er það, að það þarf nauðsynlega að gera þessa stefnu ríkisstj. í fjármálalífi þjóðarinnar upp. Það á ekki að eiga sér stað, að lætt sé yfir okkur með embættismannavaldi þeirri idjótísku stefnu, sem átti að leiða yfir okkur árið 1944 og hefði verið gert, ef menn eins og hæstv. núv. viðskmrh. hefðu fengið að ráða. Hæstv. núv. viðskmrh. tókst ekki þá að hindra, að stórvirk framleiðslutæki væru keypt til landsins árið 1944, þó að hann virðist nú ætla að reyna að tryggja það, að þau að verulegu leyti stöðvist. Honum og hans líkum tókst ekki þá að hindra það, að togararnir færu út um landið, þó að hann og hans skoðanabræður berðust á móti stofnlánadeildinni eins og þeir gátu. En þeir virðast ætla að hindra það nú, með þeirri fjármálastefnu, sem þeir reka, að tækin geti gengið. Þeir virðast ætla nú að knýja fram lánsfjárkreppu, svo að eignarréttur viðkomandi aðila á framleiðslutækjunum verði þurrkaður út og þessi tæki fari yfir til nokkurra ráðamanna hér í Reykjavík. Hver verður afleiðingin af lánsfjárkreppunni? Hún er sú, að það eru haldin nauðungaruppboð á hverjum degi.