Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá umhverfisráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 734, um ræktun erfðabreyttra plantna, frá Þuríði Backman. Það er vegna umfangs fyrirspurnarinnar og óskar ráðuneytið eftir viðbótarfresti til 9. mars til að svara.

Til svara eru: forsætisráðherra, utanríkisráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Ég vil bera upp við hæstv. forsætisráðherra spurningu sem snýr að skuldamálum heimila og úrvinnslu skuldamála, meðal annars í kjölfar dóms Hæstaréttar um gengislánamál. Það er þá í fyrsta lagi hvort hæstv. forsætisráðherra telur ekki tilefni til þess nú að flýta málum sem varða uppgjör á gengislánamálum í dómskerfinu. Það liggur fyrir þingmál um efnið, hefur reyndar legið frammi frá árinu 2010 og mælt hefur verið fyrir því af hálfu sjálfstæðismanna, eða verður í dag. Ég vil inna forsætisráðherra eftir því hvort það sé ekki skoðun og stefna ríkisstjórnarinnar að dómskerfið verði notað eins og hægt er til að fá niðurstöðu í þessi mikilvægu mál sem allra fyrst. Í annan stað er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því hvað ríkisstjórnin hyggst gera til að tryggja samræmda meðferð þessara mála, t.d. vegna innheimtu, uppboðsmála hjá sýslumannsembættum og annað þess háttar. Er eitthvað á döfinni frá ríkisstjórninni eða er þingið alfarið með það mál hjá sér í huga forsætisráðherra? Loks er það spurningin sem snýr almennt að þessum málum og varðar verðtryggðu lánin og meðferð þeirra vegna þeirrar miklu verðbólgu sem hér hefur geisað undanfarin ár og er enn. Spurningin er þessi: Er þessi ráðherranefnd sem sagt hefur verið frá að fara að skila af sér og hyggst forsætisráðherra beita sér fyrir einhverju þverpólitísku samráði um raunhæfar aðgerðir til að koma til móts við þann stóra hóp sem situr að vissu leyti í súpunni í samanburði við aðra hópa sem ekki voru með verðtryggð lán?

Virðulegi forseti. Ég tel þetta allt mjög eðlilegar spurningar hjá hv. þingmanni. Mörg af þeim málum sem þingmaðurinn nefnir brenna á fólki. Hv. þingmaður spurði um flýtimeðferð. Ég tel sjálfsagt að skoða það og gera þá lagabreytingar ef með þarf í því efni. Ég held að á öllum vígstöðvum sé verið að skoða þessi mál, bæði í þinginu, í efnahags- og viðskiptanefnd og í sérstökum ráðherrahópi á vegum ríkisstjórnarinnar. Þar er bæði verið að skoða hvað hægt er að gera til að greiða úr þeim óleystu spurningum sem upp komu með þessum dómi, og eru mjög margar, það er verið að reyna að leysa úr því. Og ég held að allir séu af vilja gerðir til að flýta þessum málum eins og hægt er fyrir dómskerfinu. Fram er komin sú hugmynd að lögmenn lánastofnana og lögmenn Hagsmunasamtaka heimilanna og allir sem að þessu koma skoði hvort hægt sé að fara leiðir sem flýta þessu máli í dómskerfinu þannig að við fáum niðurstöðu í þessi mál í eitt skipti fyrir öll. Ég hef áhyggjur eins og flestir aðrir, og það var sérstaklega rætt í efnahags- og skattanefnd í gær, af innheimtuaðgerðum hjá þeim aðilum sem hugsanlega eiga rétt samkvæmt þessum dómi, eða munu eiga hann. Ég held að við hljótum að gera allt sem hægt er í því efni að koma í veg fyrir að viðhafðar séu harðar innheimtuaðgerðir meðan þessi mál eru öll óljós. Ég held að sýslumennirnir eigi að skoða hvort þeir geti ekki beitt sér fyrir því að greiða úr þannig að ekki sé verið með vörslusviptingar eða annað meðan allt er óljóst. Menn hafa sagt að þetta taki einhvern tíma, tvær, þrjár vikur, og það er miður. Öðrum málum sem hv. þingmaður spyr um, og er þá að tala um almennar skuldaaðgerðir, verð ég að svara á eftir þar sem tíminn er runninn út núna.

Frú forseti. Ég get ekki annað en fagnað því að hæstv. forsætisráðherra skuli taka vel í hugmyndina um að flýta málum í gegnum dómskerfið. En því miður er þetta bara allt of seint, þetta er tveimur árum of seint. Við komum fram með þá tillögu árið 2010. Það blasir við að ríkisstjórnin og Fjármálaeftirlitið voru ekki búin undir þessa niðurstöðu Hæstaréttar vegna þess að menn eru að tína til svörin um áhrifin löngu eftir að dómurinn er fallinn. Málið hefur verið í dómskerfinu og það mátti búast við þeim möguleika að dómur mundi falla á þennan veg enda var kröfugerðin í málinu þannig. Það sem blasir við okkur er að það er verið að vinna að málinu á hinum ýmsu vígstöðvum. Stjórnarandstaðan hefur kynnt sínar hugmyndir með fleiri en einum hætti. Það hafa líka komið fram hugmyndir frá formanni efnahags- og skattanefndar. Ríkisstjórnin segist vera að vinna að sínum hugmyndum. Það er einmitt vandi málsins, það er ekkert samræmt átak til að taka á vandanum. Það er engin stjórn á því hvert málið er að fara. Maður spyr sig: Er formaður efnahags- og skattanefndar að tala fyrir hönd Samfylkingarinnar, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar mögulega?  Ekki er verið að beita samræmdu átaki til að taka á þessu vandamáli 

Forseti biður hv. þingmenn að virða ræðutímann.

Frú forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að allir eru að reyna að vinna að þessu máli af bestu getu. Menn eru að skoða leiðir í þessum ráðherrahópi, hvaða leiðir hægt sé að fara án þess að það komi harkalega niður á ríkissjóði, skattgreiðendum og lífeyrisþegum. Það eru ýmsar leiðir sem eru þar til skoðunar. Verðtryggingin er í sérstakri skoðun í efnahags- og viðskiptanefnd og væntanlega kemur niðurstaða þaðan fljótlega. Bæði efnahags- og viðskiptanefnd og ríkisstjórnin eru að skoða leiðir til að greiða úr þessum dómi og síðan erum við að skoða hvað hægt er að gera til að fara í aðgerðir sem bæta stöðu þeirra sem verst eru settir. Þetta er allt til skoðunar núna og meðal annars lánsveðin sem hafa því miður tekið lengri tíma en við höfðum vonast til. Ég tel að við eigum að skoða það af fullri alvöru að allir komi að þessu borði, bæði stjórn og stjórnarandstaða, til að fara yfir þær hugmyndir 

Forseti minnir enn á hvatningu um að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Í árshlutauppgjöri Landsbankans kemur fram að verðtryggingarjöfnuður bankans sé 111.582 milljónir sem þýðir að bankinn á verðtryggðar eignir umfram óverðtryggðar sem nemur tæpum 112 milljörðum kr. Þetta þýðir að Landsbankinn hefur talsverðan hag af því að verðlag hækki og verðbólga aukist. Þetta misræmi hefur aukist mjög hratt og mjög mikið frá stofnun bankans. Í Hagvísum Seðlabankans frá í febrúar kemur svo fram að lægstu verðtryggðu vextir á markaðnum eru hjá Landsbankanum sem á sama tíma er með frekar háa óverðtryggða vexti, er í samkeppni við annað ríkisfyrirtæki, Íbúðalánasjóð, og virðist vera, samkvæmt þessu, að reyna að auka enn á verðtryggðar eignir umfram óverðtryggðar og hagnast þar af leiðandi enn þá meira á verðbólgu. Er það stefna Landsbankans að hagnast sérstaklega á verðbólgunni og ef svo er, hvernig samræmist það stefnu stjórnvalda, um að draga úr vægi verðtryggingar, að ríkisbankinn sé á sama tíma að auka vægi verðtryggingar á efnahagsreikningi sínum? Ef þetta er ekki í samræmi við stefnu eigenda bankans telur þá hæstv. forsætisráðherra að gera eigi einhverjar athugasemdir við þetta, bregðast við þessu á einhvern hátt? Það er alla vega ekki til þess fallið að auka trú manna á að einhver alvara sé á bak við yfirlýsta stefnu, eða það sem ríkisstjórnin og hæstv. forsætisráðherra hafa að minnsta kosti gefið í skyn, að þau hafi vilja til að draga úr vægi verðtryggingar, þegar ríkisbankinn Landsbankinn er að gera einmitt þveröfugt.

Forseti. Almennt vil ég segja að ég held að það sé ekki nokkur aðili sem hagnast á því, þegar til lengdar lætur, að verðlag hækki og misræmi aukist í samfélaginu. Varðandi samsetninguna á verðtryggðum og óverðtryggðum lánum í Landsbankanum, að hann sé sérstaklega að hlaða þar upp verðtryggðum lánum af því að hann hagnist á því, þá hef ég ekki skoðað þá samsetningu. Hitt er annað mál að eiginfjárstaða Landsbankans er mjög góð eins og hjá öðrum lánastofnunum. Ég hygg að eiginfjárstaðan sé hátt í 24% og þyrfti ekki að vera nema 18%. Svo virðist því sem Landsbankinn hafi þarna svigrúm til ákveðinna hluta en þessir fjármunir eru fastir og ekki hægt að nýta í arðgreiðslur eða annað, sem við vildum kannski gjarnan gera, fyrr en búið er að ganga lengra í endurskipulagningu á skuldum innan bankans. En ég held að ríkisstjórnin sem slík geti auðvitað ekki haft áhrif á það hvernig Landsbankinn hagar samsetningu á eignum sínum. Það er fyrst og fremst stjórnar bankans og Bankasýslunnar, og Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins, að skoða það ef eitthvað er þar á seyði sem skapar verulegt ójafnvægi. En það er alveg ljóst að óverðtryggð lán eru núna þau lán sem þeir sem eru að skuldsetja sig, t.d. með íbúðakaupum, horfa mest til núna, og þau eru hagstæð í augnablikinu. En þar þurfa menn að skoða stöðu sína, hvort rétt sé að fara út í það, og meta allar aðstæður. En ég tel mjög mikilvægt að hv. efnahags- og skattanefnd, sem er með þessi mál til skoðunar og allir flokkar koma að sjálfsögðu að, skili sem fyrst niðurstöðu þannig að við sjáum hvert við viljum stefna að því er varðar verðtryggðar skuldbindingar í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að spyrja um eiginfjárstöðu Landsbankans en það var engu að síður mjög fróðlegt að heyra hæstv. forsætisráðherra lýsa því yfir að hún væri svo góð að svigrúm væri til ákveðinna aðgerða, ef ég man orðalag hæstv. forsætisráðherra rétt. Þetta verður ekki skilið öðruvísi en forsætisráðherra sé að einhverju leyti loksins að ganga í lið með þeim sem telja að fara eigi fram frekari leiðrétting lána. Ég var að spyrja um verðtryggingarjöfnuðinn og þá staðreynd að Landsbankinn er með langmesta skekkju af öllum fjármálastofnunum hvað þetta varðar og hagnast bókhaldslega séð um um það bil 1,2 milljarða kr. við hvert 1 prósentustig verðbólgu. Hvernig samræmist þetta eigendastefnu ríkisins? Hefur ríkisstjórnin kannski enga eigendastefnu fyrir þessi fjármálafyrirtæki sín? Það væri í sjálfu sér áhyggjuefni ef svo væri. Ég ætla að gera ráð fyrir því að slík stefna sé til staðar og spyr: Hvernig samræmist þetta þeirri stefnu?

Forseti. Það er náttúrlega fyrst og fremst stjórnar bankans að skoða hvort mikil skekkja eða ójöfnuður sé í bókhaldslegri stöðu bankans, að hún sé eitthvað langt umfram það sem er hjá öðrum bönkum. Það hlýtur að þurfa skoðunar við ef það er reyndin. Það snýr þess vegna fyrst og fremst að þeim og Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum að skoða það ef þarna er eitthvert ójafnvægi sem menn þurfa að takast á við. Varðandi afskriftirnar og svigrúmið, svo að það misskiljist ekki, þá er verulegur munur á því hvort verið er að tala um þær afskriftir sem færðar voru á milli gömlu og nýju bankanna og hvaða svigrúm er þar fyrir hendi. Við höfum farið yfir það hvað það er mikið eða hvað er til, hvað hefur safnast upp í hagnaði innan bankans, sem kemur í hlut ríkisins sem á verulegan hlut í þessum banka. Við hljótum að horfa til þess þegar hægt er að losa um 

Virðulegi forseti. Mig langar til að eiga samtal við hæstv. innanríkisráðherra um stöðu ættleiðingarmála á Íslandi. Komið hafa út nokkrar skýrslur um þetta málefni. Í mars á síðasta ári kom út skýrsla sem unnin var af Rannsóknastofnun Ármanns Snævarrs og síðan önnur áfangaskýrsla í desember í fyrra sem gerð var af starfshópi ráðherra sem vinnur að hugsanlegri endurskoðun ættleiðingarlaga. Staðan er þannig að 15–25 börn eru ættleidd á ári hverju og biðtíminn eftir slíku er langur. Á sama tíma stöndum við frammi fyrir því, eins og við ætlum að ræða á eftir, að hópur barna um allan heim býr við þröngan kost og jafnvel vannæringu. Ættleiðing er skilgreind sem verndarúrræði fyrir barn og alþjóðleg ættleiðing er leið til að tryggja barni, sem af einhverjum ástæðum hefur ekki fjölskyldu, tækifæri til að alast upp hjá fjölskyldu sem hefði tök á því að veita því góðan aðbúnað og uppeldi í samræmi við þarfir barnsins. Þarfir barns verða því að ráða úrslitum í ættleiðingarmálum en ekki þarfir og langanir væntanlegra kjörforeldra þó að að sjálfsögðu þurfi líka að taka mið af hagsmunum umsækjenda í faglegu ættleiðingarferli. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Hver eru næstu skrefin í þessu mikilvæga máli? Nú liggja fyrir skýrslur um þetta mál. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt grunn að því að talað verði við Rússland og reynt að semja við Rússa um að hugsanlega verði hægt að ættleiða börn þaðan. Hvað ætlum við að gera í því tilviki þegar börn með sérþarfir eru ættleidd? Verður sérstök leiðsögn og ráðgjöf hvað það varðar? Ætlum við að endurskoða löggjöfina? Hver er stefna hæstv. ráðherra í þeim efnum? Hvað ætlum við að gera í þessum mikilvæga málaflokki?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp. Það er mikilvægt og verðugt umræðuefni á Alþingi. Ég tek einnig undir megináherslurnar sem fram koma í máli hv. þingmanns, að sjálfsögðu eiga þarfir barnsins að vera í fyrirrúmi og leiðarljósið í öllum aðgerðum okkar. En hverjar eru þær? spyr hv. þingmaður. Jú, ég skipaði nefnd undir forustu Þórunnar Sveinbjarnardóttur, fyrrverandi alþingismanns, sem er að kortleggja þessi mál og undirbúa löggjöf. Ég geri ráð fyrir því að kynna nýtt frumvarp um ættleiðingarmál í haust en nú er unnið að því frumvarpi. Einnig er í bígerð nýr samningur við Íslenska ættleiðingu sem hefur milligöngu fyrir Íslands hönd um þessi mál. Það er mjög mikilvægt að við stöndum myndarlega þar að. Það er staðreynd að þessi málaflokkur sem aðrir hefur orðið fyrir niðurskurði á aðhaldstímum undangenginna ára og hefur ekki getað sinnt verkefnum sínum sem skyldi. Við þurfum að ráða þar bót á þegar sólin fer hækkandi á hinum efnahagslega himni. Eins og hv. þingmaður gat um eru ýmis mál sérstaklega í athugun. Hv. þingmaður vék að samningum við Rússland. Við munum senda sérfræðinga til Rússlands til að kanna það. Við höfum átt gott samstarf við hæstv. utanríkisráðherra um það efni þannig að þessi mál eru mjög lifandi í vinnslu innan ráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir svör hans og er mjög ánægð að heyra að málið sé í góðri og eðlilegri vinnslu innan ráðuneytisins. Ég legg mikla áherslu á að þar verði vel haldið á málum. Ég veit reyndar að formaður nefndarinnar mun gera það en mér finnst skipta afar miklu máli að við höldum mjög vel á þessum málum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvaða álit hann hefur á þeim tillögum sem fram koma í áfangaskýrslu um hugsanlega breytingu á stjórnsýslu þessara mála þar sem einhvers konar fjölskyldustofnun eða stjórnsýslu barna- og fjölskyldumála verði komið fyrir á einum stað. Þá langar mig til að vitna til breytinga á því frumvarpi sem fyrir liggur um barnalög þar sem verið er að breyta áherslunni, þ.e. að það séu ekki bara lögfræðingar sem koma þar að málum heldur líka fagaðilar sem hafa sérstaka þekkingu á málefnum barna.

Hæstv. forseti. Mér finnast þær tillögur sem settar hafa verið fram og hv. þingmaður vísar til mjög svo skoðunarverðar. Við þurfum einnig að horfa til fyrirkomulags á Norðurlöndum og taka mið af því, en sú nefnd sem ég vísaði til er að kortleggja þessi mál með hliðsjón af því sem gerist best í öðrum löndum. Ég legg einnig áherslu á það sem ég sagði áðan um hlut Íslenskrar ættleiðingar og mikilvægi þess að við sem fjárveitingavald búum vel að þessum málaflokki. Það er mjög mikilvægt að vel sé tekið á móti þessum börnum, það kostar peninga og við þurfum öll að beina sjónum okkar að þessum málaflokki þegar kemur að fjárúthlutun. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Þetta er málaflokkur sem þarf að vera í gagnrýnni umræðu innan þingsins.

Virðulegi forseti. Í rýniskýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá því 20. september í fyrra um samningskaflann um byggðamál koma á bls. 8 fram áhyggjur framkvæmdastjórnarinnar af því að taki íslensk stjórnvöld ekki ákvarðanir um ráðuneyti og ráðuneytaskipan vegna byggðamála verði miklir annmarkar á aðildarviðræðunum um byggðamál. Ísland uppfyllir með öðrum orðum ekki opnunarskilyrðin. Einnig eru látnar í ljós áhyggjur af því að verði aðild samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu verði of naumur tími til stefnu til að hrinda í framkvæmd nauðsynlegum breytingum vegna byggðamála. Haft er eftir Morten Jung, yfirmanni Íslandsmála á stækkunarskrifstofu Evrópusambandsins í Brussel, á fundi á Akureyri í gær að stefnt sé að því að opna alla kafla á þessu ár, þá er væntanlega líka átt við kafla 22, um byggðamál. Hæstv. forsætisráðherra boðaði komu þingsályktunartillögu í febrúar eða mars um breytingar á ráðuneytaskipan í umræðunni um breytingar á stjórnarráðslögunum 25. janúar á þessu ári. Ekkert bólar á þeirri þingsályktunartillögu. Nú vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er von á slíkri þingsályktunartillögu? Ég vil líka spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort sú tillaga tengist fyrrnefndum kröfum Evrópusambandsins um breytingar á stjórnsýslunni til að opna megi byggðakaflann. Að lokum vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það sé rétt sem spurnir hafa borist af, að þessi umrædda þingsályktunartillaga sé nú eða hafi verið til yfirlestrar og samþykkis í Brussel.

Forseti. Síðasta spurning er auðvitað fráleit.  Varðandi byggðamálin og rýniskýrslurnar liggur fyrir tímasett áætlun sem er í samræmi við opnunarviðmiðin þannig að ég sé ekki að það séu nokkurt vandamál þar. Varðandi það sem hv. þingmaður spyr um sem eru ráðuneytisbreytingarnar, eru þær á fullri ferð og haldnir eru reglulega fundir í ráðherranefnd sem fjallar sérstaklega um það mál. Við erum komin í síðari hlutann í þeirri skoðun okkar. Ég hafði vonast til þess að hægt væri öðrum hvorum megin við þessi mánaðamót að leggja fram þingsályktunartillögu sem leggja þarf fram vegna þessara breytinga. Ég á von á að það gerist nokkuð áður en þau tímamörk renna út sem við höfum til að leggja fram þingmál. Alla vega er málið á mjög góðu skriði innan stjórnsýslunnar og ég á ekki von á öðru en að góð sátt og samstaða náist um það mál í stjórnarflokkunum og að tillagan komi með eðlilegum hætti inn í þingið.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að hæstv. forsætisráðherra svari skýrt og afdráttarlaust. Fráleitt, sagði hæstv. forsætisráðherra. Þá hef ég ekki ástæðu til að draga það í efa. Þingsályktunartillagan kemur öðrum hvorum megin við mánaðamótin, segir hæstv. ráðherra. Ég vil benda hæstv. forsætisráðherra á að það hlýtur að vera hérna megin við mánaðamótin þar sem nú er 1. mars þannig að ekki er um annað að ræða. En það er athyglisvert að breytingarnar eru á fullri ferð samkvæmt hæstv. ráðherra. Maður veltir fyrir sér hvort ekki sé einfaldlega verið að ákveða skipulag íslenska stjórnarráðsins einhvers staðar annars staðar en hér. Verið er að ákveða skipulagið í Brussel, í Evrópusambandinu, vegna þess að það þarf að uppfylla ákveðin skilyrði til að opna megi alla kaflana á þessu ári. Finnum við ekki með þessu smjörþefinn af aðildinni, smjörþefinn af því að þjóðþingin verði áhrifalaus, eins og forsvarsmenn 

Virðulegi forseti. Ég botna ekki alveg í þessum ótta hjá sjálfstæðismönnum um að verið sé að senda allt til umsagnar til Brussel og að við getum ekkert gert í stjórnsýslunni án þess að það fari til yfirferðar eða skoðunar þar. Það er auðvitað alveg fráleitt. Það er alveg ljóst að þjóðþingin fá miklu meira vægi með Lissabon-sáttmálanum en áður. Það er ekki verið að ákveða skipulag í þessu máli með einum eða neinum hætti í Brussel. Það er fyrst og fremst verið að skoða það í Stjórnarráðinu, það hefur verið í skoðun í atvinnuvegaráðuneytinu alveg frá því að þessi stjórn var mynduð þannig að mikill tími hefur farið í að skoða málið og hlusta á hagsmunaaðila í þessu efni og út frá því vinnum við. Það er fyrst og fremst sú skoðun sem er í gangi og ég vona að við getum fljótt lagt málið inn í þingið með þeim hætti sem lagt er 

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um það sem fór fram í þingsal undir Störfum þingsins í gær og það sem hefur líka komið fram í Fréttablaðinu að undanförnu. Í gær í ræðustól var kallað eftir samvinnu, kallað eftir því að flokkar á þingi tækju höndum saman við að finna lausn á skuldavanda heimilanna. Nú hefur formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Helgi Hjörvar, komið fram með ákveðna hugmynd um hvernig hægt væri að fjármagna niðurfærslu á lánum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um afstöðu hennar gagnvart þeirri hugmynd og öðrum hugmyndum sem fram hafa komið að undanförnu um að færa niður skuldir heimilanna. Þar má nefna þingsályktunartillögu sem Hreyfingin hefur lagt fram um björgunarsjóð og þar er líka útfærsla á því hvernig hægt væri að fjármagna það með skatti á fjármálafyrirtæki. Við framsóknarmenn lögðum líka fram tillögu fyrir jól um að hugsanlega væri hægt að nýta skattkerfið með framvirkum aðgerðum og lögðum til að stofnaður yrði sérstakur samstarfshópur á þingi til að skoða þá aðferðafræði. Ég mundi gjarnan vilja heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvort hún hafi heyrt þessar raddir héðan úr þinginu sem kalla eftir því að við öxlum öll sameiginlega ábyrgð, vinnum saman, höfum samvinnuhugsjónina í fyrirrúmi og tryggjum það lýðræði að allir flokkar geti komið að þessari vinnu, tryggjum að allar raddir fái að heyrast. Þannig getum við vonandi lagt fram tillögur sem geta komið til móts við þann mikla vanda sem íslensk heimili glíma nú við.

Forseti. Ég get tekið undir þær hugmyndir sem hv. þingmaður vísar til og voru ræddar í gær og við ræddum líka áðan. Ég tel að við eigum að skoða það með líkum hætti og við gerðum 2010 og setjast sameiginlega yfir þetta stóra verkefni sem er skuldavandi heimilanna. Við eigum að meta nákvæmlega hver staðan er og fara yfir þær tillögur sem hafa komið upp á borðið í þessu efni, meðal annars þær tillögur sem hv. þingmaður nefnir frá Helga Hjörvar, og þær tillögur sem við höfum verið að skoða mjög „grundigt“ og fela í sér úrlausnir í gegnum skattkerfið fyrir ákveðna hópa sem verst eru staddir og skoða framvirkar aðferðir í því. Ég tel að þetta sé allt þess virði að skoða. Við eigum ekki að ýta neinu út af borðinu. En við verðum auðvitað að vinna út frá ákveðnum prinsippum um hvernig eigi að fjármagna þessar leiðir. Það prinsipp sem ég hef í þessu efni er að setja ekki allt á hvolf í samfélaginu og að þetta verði ekki bara reikningur á skattgreiðendur inn í framtíðina og framtíðarkynslóðir, annaðhvort í gegnum skuldir ríkissjóðs eða í gegnum lífeyrissjóðina. Allt þetta þurfum við að skoða og ég er opin fyrir öllum raunhæfum leiðum í þessu efni og sem við getum náð samstöðu um. Þessa stundina er verið að reikna út kostnað við þær hugmyndir sem hafa komið fram frá Hreyfingunni. Verið er að skoða ítarlega leiðir um skattlagningu á séreignarsparnað sem ég tel að hafi ákveðna annmarka, og aðrar hugmyndir sem fram hafa komið, m.a. frá Framsóknarflokknum. Það á ekki að taka nema nokkra daga að reikna þetta út og skoða þannig að við höfum það allt fyrir framan okkur. Þegar það liggur fyrir finnst mér að kalla eigi alla flokka að borðinu til að fara yfir hugmyndirnar, meta hvað er raunsætt og hvort við getum náð samstöðu um leiðir til að gera enn betur 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra er með ákveðna vinnu í gangi um að skoða útfærslu á þessum hugmyndum. Ég vil hins vegar taka fram að svona vinna hefur farið fram áður og allir þingflokkar komu einmitt að málinu en niðurstaðan varð síðan sú að ríkisstjórnin tók einhliða ákvörðun um að fara 110%-leiðina. Í svona vinnu er mjög mikilvægt að ekki sé verið að nota reikningsaðferðir og úttektir til að ýta hugmyndum algerlega út af borðinu, eins og maður upplifði það til dæmis þegar skýrsla Hagfræðistofnunar kom út. Slíkt sé frekar notað sem ákveðnar upplýsingar og gögn sem við höfum til viðmiðunar þegar við tökum ákvarðanir en ekki þannig að menn segi bara: Þetta er ekki hægt. Við eigum frekar að velta fyrir okkur hvað sé hægt að gera og hvernig við getum bætt úr annmörkum sem hugsanlega eru á hugmyndum, en ekki að fara í vinnuna með mjög ákveðnar, gefnar forsendur 

Forseti. Það sem við erum að gera núna er einmitt að auðvelda aðkomu allra að þessum málum, með því að útreikningar á öllum tillögum sem hafa komið upp liggi fyrir. Það erum við að reyna að gera. Af því að vísað var til skýrslu Hagfræðistofnunar Háskólans þá tel ég ekki að með henni hafi nokkru verið ýtt út af borðinu. Í henni var metið hvað ákveðnar tillögur og leiðir sem hafa verið uppi á borðinu mundu kosta og því miður voru margar þær leiðir og tillögur sem Hagsmunasamtök heimilanna lögðu fram mjög kostnaðarsamar, ekki síst fyrir ríkið. Þær hljóðuðu upp á þriðja hundrað milljarða kr. og þar af voru um 140 milljarðar beint á Íbúðalánasjóð og þar með skattgreiðendur. Þetta þarf allt að liggja fyrir og menn verða svo að meta það. Mér finnst að menn eigi að ganga að þessu borði þannig að meta allar tillögur raunsætt, og mér finnst að það eigi að vera skilyrði að hver og einn sem kemur að þessu borði, vill hafa þar áhrif og koma tillögum sínum og hugmyndum á framfæri, geri grein fyrir því hvernig eigi að standa straum af kostnaði við þær. 

Virðulegi forseti. Þingið hefur ekki efnislegar ástæður til að koma aftur að þessu máli. Þingið á ekki að hafa afskipti af málum sem rekin eru fyrir dómstólum. Þess vegna á þingið að vísa málinu frá.

Frú forseti. Tekist var á um það í janúarmánuði hvort málið væri þannig vaxið að rétt væri að vísa því frá, að leggja fram dagskrártillögu og samþykkja hana með þeim hætti að málið fengi ekki frekari meðferð. Við greiddum um það atkvæði. Meiri hluti þingsins komst að þeirri niðurstöðu að það væri ekki bara rétt heldur nauðsynlegt að málið fengi efnislega meðferð. Hún hefur sem betur fer farið fram og í raun er það alger rökleysa og fráleitt í ljósi þeirrar niðurstöðu sem fékkst í janúar að fara fram á frávísun málsins á þessum tímapunkti, enda vitum við öll sem erum hér saman komin að verði frávísunartillagan felld mun ekkert annað gerast en að við munum greiða atkvæði um málið efnislega. Það er langbesta og mikilvægasta niðurstaðan í þessu stóra máli, í fyrsta sinn sem landsdómur er kallaður saman, að 

Forseti. Eins og ég rakti í þinginu á sínum tíma taldi ég ekki nægilegt tilefni til að stefna fyrrverandi ráðherrum fyrir landsdóm og ég sagði því nei við tillögum um ákæru. Sú afstaða mín er óbreytt. Það er hins vegar afstaða mín og hefur verið að eftir að ákvörðun Alþingis í september 2010 lá fyrir sé málið farið úr höndum Alþingis til saksóknara og til landsdóms og á þeim vettvangi hefur því verið hafnað að vísa málinu frá. Við greiddum atkvæði á sínum tíma um rökstudda dagskrá í þessu máli, áður en það fór til nefndar. Mér finnst að niðurstaða meiri hlutans sem nú liggur fyrir sé mjög vel rökstudd og enn fleiri rökstudd atriði hafi komið fram sem styðja afstöðu mína. Hún er sú að ég er sammála fyrirliggjandi tillögu um rökstudda dagskrá og mun greiða henni atkvæði.

Frú forseti. Við greiðum atkvæði í einhverju ómerkilegasta máli sem komið hefur á dagskrá Alþingis á lýðveldistímanum, hvort alþingismenn eigi að grípa inn í dómsmál vegna ráðherraábyrgðar. Mál þetta segir meira en nokkuð annað um þá fyrirlitningu sem stuðningsmenn þess hafa á réttarríkinu og mér er til efs að slík tillaga fengist rædd í nokkru öðru þjóðþingi sem kennir sig við lýðræði og aðhyllist hugmyndina um réttarríki. Þetta mál hefur þó það til síns ágætis að það hefur dregið fram allt sem er að í íslenskum stjórnmálum. Vonandi gleyma kjósendur því ekki. Frú forseti. Sumir halda því fram að hrunið verði ekki gert upp með því einu að láta fyrrverandi forsætisráðherra sæta ábyrgð fyrir landsdómi. Það er alveg rétt. En hrunið verður heldur ekki gert upp án þess. 
            

Virðulegi forseti. Við horfum í raun mögulega upp á tvær atkvæðagreiðslur. Það er í það minnsta tillaga meiri hlutans að efnt verði til annarrar atkvæðagreiðslu verði felld tillaga um að vísa málinu frá. Ég held, ekki síst vegna orða hæstv. forsætisráðherra, að það sé mjög mikilvægt að við komumst í seinni atkvæðagreiðsluna, til að við fáum staðfestingu á því að hæstv. forsætisráðherra sé enn þá sömu skoðunar og hún var 2010. Fyrri atkvæðagreiðslan er endurtekning á því sem gert var í janúar, það er ekkert öðruvísi. Málinu verður þá vísað aftur frá. Það er endurtekning á því efni. Það er því mjög mikilvægt að við komumst í seinni atkvæðagreiðsluna og ég hvet þingmenn til að sjá til þess.

Hæstv. forseti. Allt frá því að þetta mál kom fram á þingi 16. desember hafa andstæðingar þess, stuðningsmenn málsóknarinnar gegn Geir H. Haarde, reynt að finna tæknilegar leiðir til að komast hjá því að þingið fari í efnislega atkvæðagreiðslu um tillöguna. Við höfum séð ýmsar atrennur að því, m.a. í atkvæðagreiðslu 20. janúar þar sem við greiddum atkvæði um tillögu sem var að efni til alveg sambærileg þeirri sem við greiðum atkvæði um núna. Lögð var til frávísun á sömu forsendum og nú. Í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var fjallað efnislega um málið. Fjallað var um þau formsatriði sem þarna reyndi á. Fyrir nefndina komu fræðimenn, reyndir saksóknarar og komust að þeirri niðurstöðu að sú ákvörðun sem Alþingi tók 20. janúar var rétt. Þess vegna er álit meiri hlutans og tillaga í megnasta ósamræmi við það sem fram fór innan 

Virðulegi forseti. Það er vandasamt verk að fara með ákæruvald og um það segir í 3. mgr. 18. gr. sakamálalaga að ákærendur skuli vinna að því að hið sanna og rétta komi í ljós og gæta jafnt að þeim atriðum sem horfa til sýknu og sektar. Þingleg meðferð þessarar tillögu hefur blessunarlega leitt í ljós að þingmenn og þingmannanefnd sem réð fyrir luktum dyrum öllum ráðum um efni ákæru, vilja nú leiðrétta verknaðinn áður en það er of seint. Fram hefur einnig komið að ýmsir þingmenn greiddu atkvæði með ákæru í september 2010 á pólitískum forsendum en ekki á forsendum efnislegs mats á sekt eða sýknu. Þetta er ný staðfesting á alvarlegum ágalla og tilurð ákæru sem vekur enn alvarlegri efasemdir en fyrr um réttmæti ákærunnar og gæði þeirrar rannsóknar sem lá að baki og bendir til að Alþingi hafi ekki virt grundvallarreglu 18. gr. sakamálalaga. Slíkur ágalli á hins vegar að mínu viti að leiða til sýknu sakbornings fyrir landsdómi. Afturköllun ákæru eins og gerð er tillaga um í þessu máli þarf að byggja á efnislegum forsendum samkvæmt sakamálalögum. Þau lög sjá ekki fyrir atvik sem þau sem hér eru uppi. 

Forseti. Ég ítreka að ekki hafa komið fram nein efnisleg rök til að kalla aftur ákæruna fyrir landsdómi. Ég skora á þingmenn að verða ekki til þess að öllum þeim málsgögnum sem munu liggja fyrir í næstu viku verði sópað undir teppið í allt að 30–80 ár.

Virðulegi forseti. Hvergi í landslögum er að finna sérstaka heimild fyrir Alþingi til að stíga inn í ferli máls sem hafið er fyrir landsdómi enda mundi það grafa undan lögum um ráðherraábyrgð ef Alþingi gæti hvenær sem er afturkallað mál fyrir landsdómi og af hvaða ástæðum sem kynnu að henta þingheimi hverju sinni. Það kunna að vera rök fyrir því í ákveðnum tilvikum að Alþingi afturkalli ákæru á hendur ráðherra, og finna má því stað í lögum um meðferð sakamála, svo sem ef ákæran hefur verið byggð á mistökum eða fram hafa komið nýjar upplýsingar sem sanna sakleysi hins ákærða eða kollvarpa á annan hátt grundvelli ákærunnar. Ekkert af þessu á þó við í þessu tilviki og því er það hin rökrétta niðurstaða þessa máls að vísa tillögu um afturköllun ákærunnar frá því að hún byggir ekki á gildum efnislegum rökum. 
            

Virðulegi forseti. Ábyrgð verður að fylgja valdi. Það er enginn sem fer með meira vald en einmitt ráðherra. Því höfum við ráðherraábyrgðarlögin. Það var farið yfir ábyrgð allra ráðherra sem féllu innan fyrningarfrestsins, athafnir og athafnaleysi hvers og eins, og Alþingi greiddi atkvæði og mat athafnir og athafnaleysi hvers og eins í ákærunni. Einn ráðherra var talinn uppfylla skilyrði ráðherraábyrgðarlaganna og var ákærður. Málið er komið til dóms. Geir H. Haarde mun því svara fyrir sínar athafnir eða athafnaleysi, ekkert annað, sínar athafnir eða sitt athafnaleysi, sína ábyrgð. Engar málefnalegar ástæður hafa komið fram um afturköllun, aðeins „af því bara“. Þessi tillaga hefði aldrei átt að koma hér inn í þingið. 

Virðulegi forseti. Nú hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis fjallað um þingsályktunartillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar um afturköllun ákæru á hendur Geir H. Haarde. Engar nýjar efnislegar málsástæður liggja fyrir eða hafa komið fram fyrir nefndina sem réttlæta það að afturkalla eigi þetta erfiða mál sem fengið hefur yfirgripsmikla meðferð í þingmannanefnd Alþingis. Niðurstaðan varð sú að meiri líkur en minni væru til sakfellingar í málinu. Við eigum að sýna Alþingi og þjóðinni þann sóma að ljúka þessu erfiða máli fyrir landsdómi, þar sem það á heima, en ekki hér í sölum Alþingis.

Virðulegi forseti. Ef Alþingi hefur það vald að afturkalla kæru vegna brota á lögum um ráðherraábyrgð fylgir því valdi mikil ábyrgð. Sú ábyrgð er listuð upp, skilyrðin eru listuð upp, í lögum um meðferð sakamála sem eru sett og tóku gildi 1. janúar 2009 til fyllingar lögum um landsdóm. Í meðferð nefndarinnar kom ekkert það fram sem bendir til þess að nein ný gögn eða neinar nýjar efnislegar forsendur eða sjónarmið liggi til þess að afturkalla eigi ákæru. Það er rökrétt niðurstaða af þessum störfum nefndarinnar að vísa þessari tillögu frá. Með því lýsir Alþingi því yfir að það hefur ekki afskipti af málum fyrir dómstólum. Ég skora á þingheim að styðja þessa frávísunartillögu.

Frú forseti. Ef það ætti að verða viðtekin venja að Alþingi geti, á grundvelli pólitískra sviptivinda, hvenær sem því þóknast, gripið inn í gang réttarhalda fyrir dómstólum, værum við þar með að stíga örlagaríkt óheillaskref með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir réttaröryggi almennt í þessu landi. Efnistök þessa máls, þ.e. afstaðan til ákæruatriðanna sjálfra og hvort þau skuli leiða til sektar eða sýknu, eiga að verða fyrir landsdómi en ekki hér á Alþingi þar sem pólitískar væringar breyta og afvegaleiða mál eins og dæmin sanna. Þetta mál átti aldrei að koma hingað til þingsins en úr því að það er komið styð ég heils hugar þá rökréttu niðurstöðu hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að því skuli hér með vísað frá.

Virðulegur forseti. Nokkrir þingmenn hafa haldið því fram hér að engar nýjar efnislegar ástæður réttlæti afturköllun þessa máls. Það er hins vegar ekki þingmanna að meta það fyrir alla aðra þingmenn, það verður hver og einn að gera upp við sjálfan sig. Þegar hefur komið fram að þingmenn sem áður töldu rétt að ákæra Geir H. Haarde telja það ekki rétt lengur af ýmsum ástæðum, telja að þær forsendur hafi brostið. Það kann að vera að einhverjir hafi skipt um skoðun í hina áttina, að menn sem áður töldu Geir H. Haarde saklausan telji hann nú sekan, en það verður þá að koma í ljós. Um það verður atkvæðagreiðslan þá hér á eftir ef þessi frávísunartillaga verður felld. Það er það sem við erum að taka afstöðu til hér. Telja menn meiri líkur eða minni á sekt 

Virðulegi forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur haft tillögu um afturköllun ákæru fyrir landsdómi til ítarlegrar efnislegrar umfjöllunar undanfarnar vikur. Fyrir liggur nefndarálit meiri hluta nefndarinnar sem byggir á skýrum efnislegum og málefnalegum rökum um frávísun tillögunnar. Ég tek heils hugar undir það álit og hvet þingheim til þess sama.

Frú forseti. Þetta er ljóslega mikið hjartans mál fyrir marga þingmenn. Ég ber virðingu fyrir því. Ég verð hins vegar að segja að ég á sjálfur svolítið erfitt með að magna upp mikla geðshræringu út af þessu máli, þetta hefur alltaf verið svona frekar skýrt í mínum huga. Málið er komið til landsdóms og ég sé enga ástæðu til að taka það þaðan. Það markaði mína afstöðu í fyrri umferð þessa máls og gerir það núna líka þannig að ég styð frávísun og er á móti því að afturkalla ákæruna. Ég ætla ekki að dæma í máli Geirs H. Haardes, það gerir landsdómur. 
            

Virðulegur forseti. Í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sitja níu. Meiri hlutinn ákveður að koma hér með tillögu um frávísun, aðrir gera það ekki. Þingmenn munu í atkvæðagreiðslu sýna hvort þeir eru sammála því að vísa málinu frá eða hvort þeir vilji áframhaldandi atkvæðagreiðslu um afturköllun ákærunnar. Mér finnst það rökvilla í máli þeirra sem segja að Alþingi sé með því að fara inn í dómsmál. Ég spyr: Er þá ákæruvaldið, sem hefur frumkvæðisskyldu í öðrum ákærumálum, líka að grípa inn í dómsmál eða á málið eingöngu að vera þannig þegar um landsdóm er að ræða að sakborningur nýtur ekki sama réttar í því máli og sakborningar í öðrum ákærumálum? Virðulegur forseti. Ég skora á þingheim að segja nei við þessari frávísunartillögu og taka ábyrga afstöðu til afturköllunar ákæru á hendur Geir H. Haarde. Það væri þinginu 

Frú forseti. Ég hef áður í umræðum um þetta mál lýst þeirri skoðun minni að Alþingi ætti ekki að hafa afskipti af dómsmáli eftir að það hefur kosið saksóknara. Sú skoðun byggist á ígrunduðu áliti fræðimanna sem áttu þátt í samningu gildandi laga í þessu efni á sínum tíma og voru þekktir fræðimenn og einnig helstu stjórnskipunarfræðingar Íslands, áliti sem hefur staðist skoðun um áratugaskeið. Nýleg sjónarmið um hið gagnstæða byggja ekki á neinum fræðilegum athugunum eða rannsóknum heldur eru sett fram í hita leiksins. Tillaga formanns Sjálfstæðisflokksins sem hér liggur fyrir er ekki studd neinum efnislegum rökum en lýsir að mínu viti þeim ásetningi stuðningsmanna hennar að gera lítið úr niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndar Alþingis og segja við þjóðina: Allt í plati. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég minni á að við höfum áður tekist á um það hvort vísa eigi málinu frá. Það var gert 20. janúar. Síðan var í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd farið yfir þau sjónarmið sem fram komu við umræðuna 20. janúar með fræðimönnum, sérfræðingum og reyndum saksóknurum og yfirgnæfandi meiri hluti þeirra var sammála því að niðurstaða þingsins 20. janúar, að vísa málinu ekki frá, væri rétt, að þingið hefði gert rétt með því að vísa ekki frá af því að þær forsendur sem lagðar voru til grundvallar frávísuninni þá væru lögfræðilega rangar. Þess vegna er nefndarálit og tillaga meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fullkomin lögfræðileg eyðimerkurganga. Þau hafa lent algjörlega úti á túni í lögfræðilegum rökstuðningi og það stenst enga skoðun. Þess vegna segi ég nei.

Forseti. Ég fellst á tillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis um að vísa málinu frá því að það hafa ekki komið fram neinar efnislegar breytingar á málinu og ég tel rétt að við búum ekki til dómstól hér í þessum sal heldur leyfum landsdómi að ljúka sínu verki.

Frú forseti. Auk þess sem ég vísa til þess sem fram hefur komið, um að þingið hefur áður tekið afstöðu til þessarar spurningar og þar áður til þess hvort málið væri þingtækt, finnst mér ástæða til að vekja athygli á því að sitthvað er ákæruvald og dómstóll. Til þess að dómstóll fjalli um mál þarf ákæruvaldið fyrst að komast að niðurstöðu um það að sakborningur sé með yfirgnæfandi líkum sekur. Þeir sem eru í þessum sal fara með ákæruvaldið og það er sú spurning sem menn þurfa að gera upp við sig áður en málið fer til landsdóms til endanlegrar afgreiðslu. Þess vegna er það með engum hætti inngrip í störf dómstóla þegar ákæruvaldið fjallar um þá grundvallarskyldu sína að gefa ekki út ákæru og fylgja ekki málshöfðuninni eftir nema meiri hluti þeirra sem hér eru inni sé þeirrar skoðunar 

Virðulegi forseti. Við skulum kalla hlutina sínum réttu nöfnum. Þessi tillaga er tæknilegt bragð til að koma í veg fyrir að alþingismenn fái færi á því að taka efnislega afstöðu til þessa máls. Hún er lögð fram í einum tilgangi, þeim tilgangi að koma þeim hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum í skjól sem greiddu atkvæði gegn ákærum á hendur fjórum fyrrverandi ráðherrum úr tveimur stjórnmálaflokkum en treysta sér ekki til að fylgja eftir þeirri yfirlýstu sannfæringu sinni og taka þannig efnislega afstöðu til málsins að nýju. Það hafa verið flutt mjög mikilvæg rök, efnisleg rök, gildar málefnalegar ástæður fyrir því að það beri að afturkalla þessa ákæru. Það er Alþingi sem fer með ákæruvaldið og það er þess vegna Alþingis og alþingismanna að hafa frumkvæði að afturköllun, ekki annarra. Þess vegna segi ég nei við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að við erum að greiða atkvæði um það hvort við fáum að greiða atkvæði um þetta mál. Ég hvet fólk til að fylgjast með þeim hv. þingmönnum sem vilja ekki að þetta mál verði leitt til lykta eins og önnur mál. Af hverju segi ég það? Vegna þess að sumir hv. þingmenn eru oft ansi háværir um að það beri að taka efnislega afstöðu til mála og það þurfi að leiða hin ýmsu mál til lykta. En þessir hv. þingmenn geta ekki gert það eftir að þeir hafa greitt atkvæði með þessari tillögu. Ég mundi ætla það, hvaða skoðun sem menn hafa á málinu, að menn ættu að vera sammála um að við ættum að taka málið til efnislegrar niðurstöðu. Þess vegna ættum við að vera algerlega sameinuð í því að hafna þessari tillögu sem er í annað skipti komin fram. Að sjálfsögðu segi ég nei.

Virðulegur forseti. Það er blekking eða misskilningur að hér sé í boði að hafa efnislega atkvæðagreiðslu um ákæru gegn Geir H. Haarde. Hér er aðeins í tveimur atkvæðagreiðslum til umfjöllunar hvort afturkalla skuli ákæru gegn Geir H. Haarde. Báðar atkvæðagreiðslurnar eru þess vegna efnislega um hið sama. Það er hægt að vísa tillögunni frá af því að maður vill ekki afturkalla ákæruna eða það er hægt að hafna tillögu um að afturkalla ákæruna og hvorugt er atkvæðagreiðsla um að ákæra. Ég tel að Alþingi megi afturkalla ákæru. Ég tel að það sé algerlega og með öllu fráleitt að það eigi að gera það. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Alþingi hefur nú þegar tekið efnislega afstöðu um það hvort ákæra eigi Geir H. Haarde. Það er ekki verið að greiða atkvæði um það núna. Ólafur Jóhannesson, sá þingmaður sem ég ber hvað mesta virðingu fyrir og fyrrverandi lagaprófessor, varaði eindregið við inngripi Alþingis þegar búið væri að ákveða að kæra alþingismann eða ráðherra. Það sem gerðist var hins vegar að málið var tengt lögum um opinber sakamál. Þar er ákvæði um að hægt sé að vísa málinu frá séu fyrir því efnislegar forsendur. Þær forsendur eru ekki til staðar. Þeir sem ákváðu að málið færi í þennan farveg á sínum tíma verða að bera ábyrgð á því jafnvel þó að þeir hafi skipt um skoðun. Ég ætla mér ekki að skera úr um sekt eða sýknu Geirs H. Haardes. Ég treysti landsdómi fyrir því og segi þess vegna já.

Frú forseti. Í þeirri dagskrártillögu sem hér liggur fyrir eru færð þau rök fyrir frávísun að saksóknari Alþingis og varasaksóknari telji að ekkert nýtt hafi komið fram í málinu. Ég er þeirrar skoðunar, frú forseti, að það sé Alþingis og Alþingis eins að leggja mat á það hvort einhver þeirra atburða hafi orðið eða breytingar sem geri að verkum að Alþingi eigi að draga til baka og afturkalla ákæruna á Geir H. Haarde. Þess vegna tel ég að í þessari frávísunartillögu felist sú villa sem geri það að verkum að ekki sé hægt fyrir Alþingi að samþykkja hana. Því segi ég nei.

Frú forseti. Í lögum um landsdóm er sérstaklega kveðið á um samráð milli saksóknara og þingsins í málum sem fara fyrir dóminn. Þetta samráð var tryggt þegar meiri hluti þingsins samþykkti að vísa þingsályktunartillögunni um að draga aftur ákæruna á hendur Geir H. Haarde til nefndar. Nú hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fjallað efnislega um málið og fengið á sinn fund saksóknara Alþingis og varasaksóknara sem telja að ekkert nýtt hafi komið fram í málinu. Frú forseti. Það eru því engin ný efnisleg rök sem þingið þarf að taka afstöðu til og því samþykki ég frávísun.

Forseti. Það er rétt sem hér kom fram áðan að þetta mál er ómerkilegt. Það er ómerkilegt vegna þess að það er líklega ekki þingtækt. Það er ómerkilegt vegna þess að því fylgir íhlutun í dómsvaldið. Það er ómerkilegt vegna þess að það er ekki einu sinni hugsað fyrir því hvað verði um málsgögn. Það er ómerkilegt vegna þess að með því er enginn greiði gerður þeim einstaklingi sem um ræðir. Það er ómerkilegt vegna þess að hvatinn á bak við það eru hráir flokkshagsmunir Sjálfstæðisflokksins. Ég segi já.

Frú forseti. Árið 2001 skrifaði hæstv. forsætisráðherra á vefsíðu sína, með leyfi frú forseta: Núverandi lög um landsdóm eru orðin úrelt og hafa ekki fylgt þeirri framþróun sem orðið hefur á dóms- og réttarkerfinu. Ég er sammála þessu. Þau réttarhöld sem þar fara fram eru nefnilega pólitísk, það eru stjórnmálamenn sem ákæra. Við erum að ákæra vini og fjandmenn og andstæðinga þannig að þetta eru ekki réttlát réttarhöld. Í þriðja lagi hafa orðið efnislegar breytingar. Ef menn lesa erlend fréttatímarit þá er oftar og oftar vísað í það að einmitt það sem hinn ákærði, þáverandi forsætisráðherra, á að hafa gert var mjög til heilla íslenskri þjóð. Fyrir utan það að Hæstiréttur hefur staðfest neyðarlögin sem voru aðalafrek hæstv. forsætisráðherra og svo hefur ákærandanum hugsanlega snúist hugur, það ætlum við að ræða á eftir ef menn segja nei við þessari tillögu, sem ég geri.

Virðulegi forseti. Er það vilji meiri hluta Alþingis að falla frá ákæru á hendur fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde? Það fáum við að vita verði þessi tillaga felld, annars fáum við ekki að vita það, og það er það sem er mikilvægt í þessari atkvæðagreiðslu hér. Vilji þingsins í þessum efnum verður að koma fram. Annað er hugleysi og menn eru að skýla sér á bak við þingskapaleg tæknitrix. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Þingmenn hafa haldið því fram að ekkert komi fram í lögum um landsdóm um heimild til afturköllunar. Hins vegar eru lög um sakamál lögum um landsdóm til fyllingar og þar kemur skýrt fram að menn hafi heimild og í raun skyldu til að afturkalla mál telji þeir ekki lengur forsendur til að halda málarekstri áfram. Sjálfur saksóknari Alþingis hefur lýst því yfir að slík heimild sé að sjálfsögðu til staðar og slíkt væri ekki inngrip í dómsmál og þar með í raun staðfest að hæstv. forsætisráðherra fór með rangt mál í rökstuðningi sínum. En nú hafa þau stórtíðindi orðið að hæstv. forsætisráðherra Íslands hefur lýst því yfir að hún telji fyrrverandi forsætisráðherra saklausan en samt eigi að draga hann fyrir dómstól með það að markmiði að dæma hann í fangelsi. Þetta eru dapurleg tíðindi, frú forseti. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Að mínu mati hefur ekkert nýtt efnislega komið fram sem réttlætir afturköllun ákæru. Ég tel ekki rétt að Alþingi grípi inn í landsdómsferlið, sem er hafið. Ferlið er óumdeilanlega hafið. Að þessu leyti er ég sammála þeim gömlu fræðimönnum sem segja að slíkt megi ekki gera og það eru þeir Ólafur Jóhannesson og Bjarni Benediktsson ásamt fleirum. Því styð ég þessa frávísunartillögu og segi já.

Virðulegi forseti. Ég var á móti því að landsdómsmálið kæmi aftur á dagskrá þingsins því eins og fram hefur komið þá var mikill lögspekingur, Ólafur Jóhannesson, sem taldi að ef Alþingi væri búið að kveðja saman landsdóm væri málið alfarið úr höndum Alþingis. Það var meðal annars rökstutt með því að slíkt þrátefli kæmi ekki upp eins og við stöndum nú frammi fyrir. Eins og fram hefur komið hefur ekkert nýtt komið fram í meðförum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem réttlætir það að þetta mál verði stöðvað í þinginu. Löggjafinn á ekki að hafa afskipti af dómstólum. Ég tel að það stríði gegn þrígreiningu ríkisvaldsins sem varið er í 2. gr. stjórnarskrárinnar. Ég fylgi sannfæringu minni í þessu máli og segi já.

Forseti. Mörgum mánuðum fyrir hrunið, sem sumir kalla í sinni afneitun svokallað hrun, tók ég þátt í fjöldafundum úti á Austurvelli sem síðar breyttust í samkomur fyrir utan Alþingishúsið, mótmæli sem voru kölluð búsáhaldabylting. Þar var fólk sem sá fyrir hvert stefndi með ástandið á Íslandi og það horfði skelfingu lostið á stjórnvöld sem brugðust ekki við aðstæðum sem þjóðinni voru augljósar og hættulegar. Fjöldinn allur af skýrslum hefur verið saminn um þetta mál. Rannsóknarnefnd, þingmannanefnd og nú síðast hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komist að þeirri niðurstöðu að ástæðulaust sé að fikta í þessu máli. Ég vil að réttlætið í þessu landi hafi sinn eðlilega framgang og landsdómur starfi án inngrips frá Alþingi. Ég segi já.

Frú forseti. Það var mat meiri hluta þingmannanefndarinnar að það sem fram væri komið í málinu væri nægilegt og líklegt til sakfellis gagnvart fjórum ráðherrum. Ákveðnir þingmenn Samfylkingarinnar kusu að víkja frá þessari meginreglu, að það væri skylt að ákæra, og vönduðum og faglegum undirbúningi gagnvart sínu fólki, studdir af ráðherrum hrunstjórnarinnar sem báru ábyrgð. Sá málatilbúnaður allur sem birtist mér eftir þessa atkvæðagreiðslu, og síðar í umræðum um þessa tillögu, er að mínu mati afbökun á ákæruvaldi. 

Frú forseti. Þá yfir í önnur og mikilvægari mál, að minnsta kosti að mínu mati. Mér finnst stundum eins og það hafi gleymst, talandi um hrun og ákærur og annað, að árið 2008, fyrir þremur og hálfu ári, hrundi gjaldmiðillinn okkar með gríðarlegum afleiðingum fyrir heimilin í landinu, fyrir fyrirtækin í landinu, hvaða nafni sem þau kölluðust. Það stóð þá upp úr öðrum hverjum manni á Íslandi ef ekki öllum að eitthvað þyrfti að gera í gjaldmiðilsmálum. Í öllu falli gætum við ekki haft frjálsa fljótandi krónu, þannig að það lá fljótt fyrir að grípa þyrfti til gjaldeyrishafta, sem er auðvitað viss ósigur þeirra sem vilja frjálsræði og frjáls markaðsviðskipti í nútímasamfélagi, og við erum enn þá með gjaldeyrishöft. Það hefur komið mér mjög á óvart að á þeim tíma sem liðinn er frá hruninu höfum við ekki varið nægilega miklum tíma í að ræða þetta stóra mál. Hver er framtíðarsýnin í gjaldmiðilsmálum á Íslandi? Ætlum við að hafa þetta áfram á þann veg að við séum upp á von og óvon sveiflugjaldmiðilsins komin eða ætlum við með einhverjum hætti að reyna að tryggja langtímastöðugleika á Íslandi, stöðugan efnahagsgrundvöll? Það stóð upp úr öðrum hverjum manni, eins og ég segi, þegar hrunið skall á að þetta væri meginverkefni íslenskra efnahagsmála, en mér hefur einhvern veginn virst síðan þá eins og þetta hafi gleymst. Það var rakið ágætlega í fréttum ríkissjónvarpsins í gær að svo virðist vera sem flokkarnir á þingi hafi velflestir ekki markað sér neina skýra stefnu um það hver sé framtíðarsýnin í gjaldmiðilsmálum Íslendinga. Ég vil þess vegna brydda upp á þessari umræðu hér og til andsvara er hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Spurningin er einfaldlega þessi: Hver er framtíðarsýnin? Hvert stefnum við? Ég ætla að lýsa minni framtíðarsýn. Ég tel að við getum ekki búið við sjálfstæða krónu. Ég held að reynslan af henni sé orðin slík að það sé óhjákvæmilega niðurstaðan. Á sex árum hefur verð á dagvöru á Íslandi hækkað um 60%. Verð á bensíni hefur hækkað um 75% frá því í upphafi janúar 2008 þrátt fyrir að það hafi bara hækkað um 30% í dollurum. Þetta lýsir veruleikanum. Árið 1924 var ein króna á móti einni danskri, nú þarf 2.200 gamlar krónur til að fá eina danska. Krónan hefur allan tímann verið sökkvandi gjaldmiðill. Það sem verra er, krónan hefur í för með sér þannig óstöðugleika í íslensku hagkerfi að næstum því ótækt er fyrir bæði heimili og fyrirtæki að gera plön til langs tíma. Þetta háir mjög mögulegum vaxtarbroddum í íslensku atvinnulífi, t.d. eins og í hugverkaiðnaði. Menn tala oft um kosti við krónuna, hún hafi í för með sér sveigjanleika. Sá sveigjanleiki sem felur í sér þá efnahagsaðgerð að í rauninni er gengið fellt til þess að koma útflutningsatvinnuvegum til góða hefur í raun mjög takmarkaða þýðingu fyrir íslenskt efnahagslíf en hefur vissulega einhverja þýðingu. Okkar stærstu útflutningsatvinnugreinar núverandi eru bundnar takmörkunum. Sjávarútvegur er bundinn kvóta og álframleiðslan er líka bundin takmörkunum. Menn framleiða ekkert meira á Íslandi í þessum atvinnugreinum þótt gengið falli. Vaxtarsprotinn í íslensku atvinnulífi, hugverkaiðnaðurinn, þarf stöðugleikann til að vaxa. Hann þarf ekki sveiflurnar, hann þarf ekki háa vaxtastigið. Þessi óstöðugleiki aftrar því atvinnuuppbyggingu á Íslandi. Ég tel skynsamlegast að taka upp gjaldmiðilssamstarf við Evrópusambandið og ræða um það í aðildarviðræðum við Evrópusambandið, fara inn í ERM II skömmu eftir og ef aðildin verður samþykkt. Þá fáum við stuðning til að halda uppi stöðugleika á Íslandi, þá þurfa íslensk heimili ekki lengur að borga 15 milljarða á ári í hærra vaxtastig. Mig langar að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra: Hver er stefna hans og ríkisstjórnarinnar í gjaldmiðilsmálum? 

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja hér umræðu í þessu stóra og mikilvæga máli. Það er augljóst mál að Alþingi þarf að ræða það frekar í framhaldinu og mun fá tækifæri til þess, meðal annars þegar viðamikil skýrsla kemur frá Seðlabankanum innan tíðar, sem er næsta skref í undirbúningi að stefnumótun á þessu sviði. Næst á eftir því að ná hér lágmarksstöðugleika og vinna þær björgunaraðgerðir sem voru óumflýjanlegar eftir hrunið er alveg ljóst að þetta svið er brýnt og þegar hefur verið hafinn ýmiss konar undirbúningur að því, samanber skýrslu Seðlabankans frá því í desember 2010, Peningastefna eftir höft. Efnahags- og viðskiptaráðuneytið fékk síðan í framhaldinu álit þriggja sérfræðinga, staðið var fyrir málstofu um þetta mál og forveri minn í því embætti var jafnframt atorkusamur við að funda með aðilum vinnumarkaðarins og fleirum og koma þessum málum á dagskrá og ræða þau. Hér innan þingsins varð samkomulag um að setja nefnd af stað, aðra af tveimur, sem fjalla skyldi um stefnumótun á sviði gjaldmiðlamála og er hún að hefja störf. Varðandi aðildarviðræður er sérstakur starfshópur eða viðræðunefnd sem fer með það mál og tengist það sérstaklega 17. kaflanum í viðræðunum sem seðlabankastjóri fer fyrir. Á þeim vettvangi hafa að sjálfsögðu verið haldnir margir fundir og aðilar vinnumarkaðarins og fleiri fylgjast með framvindu þeirra mála. Þegar samningsafstaða verður endanleg, en hún er í smíðum einmitt sem við tölum hér, þá fer hún að sjálfsögðu sinn farveg í gegnum ráðherranefnd um Evrópumál og til utanríkismálanefndar Alþingis. Það er ljóst að gjaldeyrishöftin, tilvist þeirra og áætlun um afnám þeirra flækir nokkuð umræðuna um framtíðarfyrirkomulagið. Það þarf að huga að hvoru tveggja, hvernig verður sú áætlun framkvæmd með farsælum hætti án þess að stöðugleiki raskist og hvaða regluverk tekur við? Hvernig verður fjármálakerfið búið undir að takast á við þær breytingar sem því fylgja o.s.frv.? Þessi mál eru sömuleiðis á dagskrá í nágrannalöndum okkar og alveg eins í löndum sem eru hluti af stærri myntsvæðum, menn þurfa auðvitað að ræða sinn innri stöðugleika á innri fjármála- og peningamálastjórnun. Það er misskilningur, sem stundum er haldið fram, að þau mál hverfi öll eða leysist með aðild að stærra myntsvæði. Fjármagnsflutningar til og frá landinu og hvikult fjárfestingarfé, ávöxtunarfé eða áhættufé, getur að sjálfsögðu tekið til fótanna í stórri alþjóðlegri mynt út úr hagkerfi rétt eins og það getur í sjálfstæðum gjaldmiðli. Varðandi stefnumótun til framtíðar hef ég sagt það áður, og hef litlu við það að bæta, að í mínum huga kemur ekki annað til greina en að Íslendingar móti áherslur sínar og undirbúi framtíð sína þannig að sjálfstæð króna eða sjálfstæður gjaldmiðill Íslands verði annar eða einn af meginvalkostunum, sviðsmyndunum. Annað væri ábyrgðarlaust og það geta engin stjórnvöld, í ljósi óvissunnar um hver niðurstaðan kann að verða í aðildarviðræðum við Evrópusambandið, staðið þannig að málum að menn setji allt sitt traust á það og þjóðin hafni síðan aðild og þá hafi menn engin svör við því hvað við tekur. Þannig verður ekki að því staðið á meðan ég hef einhver áhrif á ferlið. Hitt er ljóst að aðildarviðræðunum tengjast þá áformin um að taka upp evru og ganga inn í ERM II að því tilskildu að/og þegar við uppfyllum svonefnd Maastricht-skilyrði. Að þeim skilyrðum eða öðrum sambærilegum þurfum við að stefna hvort sem er. Algjörlega óháð því hvort við ættum síðar leið inn í Evrópusambandið eigum við að ná verðbólgu niður, ná ásættanlegu vaxtastigi, ná halla hins opinbera niður í núll eða helst í afgang, hvað þá þennan 3% halla sem Maastricht-skilyrðin leyfa, ná skuldum hins opinbera niður fyrir 60% eða þar um bil og stefna að ásættanlegum markmiðum í efnahagsstjórnun almennt. Umræða um þessi mál er öll á fleygiferð, ekki bara á Íslandi heldur víðar. Ég bendi á viðskiptablað Morgunblaðsins í dag þar sem fjallað er um svonefnd NVL-markmið sem eru auðvitað til marks um að víðar en hér eru menn að átta sig á því að þröngt skilgreind verðbólgumarkmið ein munu ekki duga. Umræðan á Íslandi gengur þegar út á það hvers konar viðbótarstýritæki og markmið menn þurfa að hafa. Sumir hafa kallað það verðbólgumarkmið plús með beitingu þjóðaröryggistækja og miklu nánari samtvinnun peningamálastefnu og ábyrgrar stefnu í ríkisfjármálum. Ég leyfi mér að halda því til haga, þrátt fyrir það sem málshefjandi sagði um það mál, að á margan hátt hefur krónan auðveldað aðlögun íslensks efnahagslífs og hvað sem framtíðinni líður held ég að það hafi að mörgu leyti reynst okkur vel að hafa það tæki og önnur í okkar eigin höndum. Það er ekki hægt að kenna krónunni 

Frú forseti. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að hið svokallaða verðbólgumarkmið, sem er grundvöllurinn undir peningamálastefnu Seðlabanka Íslands, sé ónothæft sem slíkt og nauðsynlegt og óumflýjanlegt sé að endurskoða þá hugmyndafræði alla. Þar með, frú forseti, er ég ekki að segja að það sé skynsamlegt í sjálfu sér að hverfa frá því að hafa sjálfstæða mynt. En sá grunnur sem er og hefur verið undir stjórn peningamála hjá Seðlabanka Íslands og byggir á verðbólgumarkmiði, tel ég að geti kallað yfir okkur töluvert mikla áhættu sem felst einkum og sér í lagi í því að flæði fjármagns sem nýtir sér vaxtamismunarviðskipti getur sett allt efnahagskerfið á hliðina. Að hluta til er það það sem kom fyrir hjá okkur í aðdraganda hrunsins. Jafnframt er gríðarlega mikilvægt, og tek ég þar undir með hæstv. ráðherra, að tengja betur saman ríkisfjármálin og peningamálastjórnina. Þó þarf það að vera þannig að ljóst sé að skattlagningarvaldið og meðferð þess er Alþingis og getur aldrei verið á forræði Seðlabanka. Ég vil líka benda á, frú forseti, að evruupptaka á Íslandi mun ekki verða okkur að kostnaðarlausu. Það er nóg að horfa í kringum sig í löndum ESB til að sjá í hvaða vanda mörg af helstu ríkjum sambandsins eru komin vegna þess að menn hafa haldið með röngum hætti á efnahagsmálum sínum og farið gjörsamlega út af. Með öðrum orðum, myntin er tæki og veldur hver á heldur. Það eru kostir við krónuna og það eru gallar við krónuna. Það eru kostir við evruna og líka stórir gallar. Ég tel augljóst að á næstu árum munum við búa við íslenska krónu og því verðum við að endurskoða strax, og það liggur á, þann grundvöll sem er fyrir peningamálastjórninni. Ég bendi einnig á, rétt eins og hæstv. ráðherra gerði, 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni að það skiptir máli að endurskoða og endurmeta umgjörð núverandi peningamálastefnu. Það er mjög auðvelt að sjá fyrir sér hættuna á stórfelldu hruni 2014 í kjölfar afnáms gjaldeyrishafta í ljósi þeirrar spennu sem nú er að myndast í hagkerfinu innan gjaldeyrishaftanna og ef við gefum okkur að ekki verði ekki sýndur nægur agi í ríkisfjármálum eða næg festa í hagstjórninni og Seðlabankanum verði nauðugur einn kostur að hækka vexti og hækka vexti. Þá vitum við hvað bíður okkar og við höfum skelfilega reynslu af því hversu grátt íslenska krónan leikur íslenskt atvinnulíf þegar við erum svona berskjölduð fyrir flæði inn og út úr landinu. Það er stærsti vandi íslensku krónunnar og brýnasta verkefnið er að reyna að finna umgjörð utan um hana meðan við þurfum að búa við hana, til að draga úr þessari áhættu. Stór ástæða hægs bata í íslensku efnahagslífi eftir hrun er einmitt sú staðreynd að sveiflur krónunnar höfðu drepið samkeppnisiðnaðinn á árunum fyrir hrun. Það er erfitt fyrir atvinnulífið að vinna úr einhverju sem er ekki til vegna sveiflna krónunnar. Forsendan fram á við er agi í hagstjórn og ekkert kemur í staðinn fyrir hann. Upptaka evru með óábyrgri hagstjórn þar sem laun hækka umfram vöxt þjóðarframleiðslu er engin lausn heldur mun þvert á móti koma okkur mjög hratt og örugglega í stöðu eins og Grikkland er í núna. Þess vegna hef ég gagnrýnt lausatök í ríkisfjármálum, ég hef gagnrýnt það ef menn sýna ekki nægan aga í hagstjórninni og ég hef gagnrýnt þá kjarasamninga sem gerðir voru síðasta vor því ég taldi þá allt of dýra íslensku samfélagi og vera verðbólguhvetjandi. Við erum að hluta til að fást við afleiðingar þess í dag með of hárri verðbólgu. Þetta á að verða okkur lærdómur til að gæta þess að tryggja núna samstöðu um verðstöðugleika og aga í ríkisfjármálum öllu öðru framar. Hvað getum við lært ef við horfum yfir stöðuna í Evrópu? Það er að ríki sem hafa ekki stjórnað sínum eigin útgjöldum og safnað skuldum, lenda hratt og örugglega í voða. Við eigum að byggja á þeirri samstöðu sem ég heyri að getur myndast hér og skapa sameiginlegan grunn um 

Virðulegi forseti. Við heyrum ítrekað hjá stuðningsmönnum Evrópusambandsaðildar að eina leiðin til að ná tökum á stjórn peningamála landsins sé upptaka evru og þar með aðild að Evrópusambandinu.  Ef við horfum hins vegar til reynslu hinna ýmsu landa innan Evrópusambandsins sem hafa tekið upp aðra mynt þá sýnir hún og sannar að lykilatriðið er ekki hvaða mynt er notuð í hverju ríki heldur hvernig einstök lönd halda á og stjórna eigin efnahagsmálum. Sem dæmi má nefna Svíþjóð og Írland. Svíar hafa haldið sig við sænsku krónuna á meðan Írar tóku upp evru. Svíar búa nú við mikinn hagvöxt, lága verðbólgu og skuldir ríkisins eru litlar. Hins vegar nýtur Írland nú aðstoðar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Írar sjá eiginlega ekki fram úr því hvernig þeir geti borgað skuldir sínar. Myntin endurspeglar þannig efnahagsstjórnina, hún mótar hana ekki. Verðbólga mælir óstöðuga efnahagsstjórn, hún skapar hana ekki. Hár fjármagnskostnaður endurspeglar skort á fjármagni en skapar hann ekki. Ábyrgð á peningamálastefnu getur ekki verið bara Seðlabankans. Ábyrg peningastefna er sambland ábyrgrar stefnu í fjármálum ríkisins, ábyrgrar stefnu í rekstri fjármálafyrirtækja og ábyrgrar stefnu í fjármálum heimila og fyrirtækja. Allt hagkerfið þarf að spila saman og allir þurfa að bera sína ábyrgð á efnahagsstjórninni, ekki bara stjórnvöld og aldrei, aldrei aftur bara Seðlabankinn. Við þurfum að tryggja þetta óháð því hvort Íslendingar taka ákvörðun um að ganga í ESB. Sérfræðingar hafa jafnvel bent á að ef Íslendingar taka ákvörðun um að ganga í ESB, 

Frú forseti. Við ræðum hér brýnt mál sem ríkisstjórnin hefur ekki á nægilega afgerandi hátt markað sér stefnu í. Eins og fram kom áðan var ein dönsk króna jafnvirði einnar íslenskrar krónu árið 1924 en árið 2012 er ein dönsk króna jafnvirði 2.200 gamalla íslenskra króna. Slíkur er nú sveigjanleikinn í gjaldmiðilsmálum Íslendinga. Sveigjanleikinn er vissulega mikilvægur í hagstjórnarlegum skilningi en eins og honum hefur verið háttað hér á Íslandi hefur hann einfaldlega verið misnotaður í áratugi. Hann var misnotaður til langs tíma af útgerðinni sem sí og æ taldi sig vera rekna með tapi og átti þátt í því með samvinnu við ríkisstjórnir að gengið var fellt hvað eftir annað. Síðar var sveigjanleikinn misnotaður af bankabröskurunum frægu með samvinnu við Seðlabanka Íslands sem sá glöggt hvert stefndi en gerði ekkert í málinu og kynti undir með aðgerðaleysi sínu þannig að úr varð hrunið. Að hafa íslenska krónu að óbreyttu gengur ekki lengur og það er alveg augljóst. Nokkrar leiðir hafa verið viðraðar í því máli, meðal annars ný íslensk króna með tilheyrandi skiptigengisleið sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir og fleiri hafa nefnt. Það væri sennilega besta leiðin að mínu mati. Til er líka önnur leið, einhliða upptaka evru sem er hugsanlega möguleg, eða upptaka kanadadollars eða annarra gjaldmiðla sem eru hugsanlega líka valkostir. Evra með samþykki Evrópusambandsins er það hins vegar ekki. Við munum ekki geta tekið upp evru þannig nema með inngöngu í ESB og þá eftir að lágmarki fimm til tíu ár. Það er fjarlægasti draumurinn og möguleikinn í málinu og þess vegna þarf að skoða aðra hluti miklu vandlegar. Það vantar athugun á kostum og göllum afgerandi valkosta, og algjörlega vantar stefnumótun af hálfu hins opinbera um hvað sé plan B, plan C og plan D í þessum efnum. Slíkar áætlanir verða að vera til og það er að mínu mati ábyrgðarleysi af hálfu stjórnvalda að ekki sé verið að skoða slíkar leiðir.

Virðulegi forseti. Ísland hefur verið að kljást við gjaldmiðilskreppu frá haustinu 2008 þegar fjárfestar lögðu á flótta frá krónunni sem þeir tengja núna við áhættu. Við munum ekki leysa gjaldmiðilskreppuna nema með því að skipta um gjaldmiðil og leiðrétta í leiðinni froðueignir eins og til dæmis aflandskrónurnar og verðtryggðar skuldir. Þær froðueignir sem núna eru inni í hagkerfinu ógna stöðugleikanum og munu verða ein helsta hindrun í vegi fyrir því að hægt verði að taka hér upp evru. Ég óttast að við munum reyna að halda öllu óbreyttu áfram og lenda í einhvers konar skuldakreppu og áframhaldandi gjaldeyrishöftum, vegna þess að við treystum okkur ekki einu til þess að leggja á hvalrekaskatt eða skatt á útstreymi fjármagns, sem væri þó ein leið til að leiðrétta froðueignirnar, og halda í krónu sem enn þá og áfram verður rúin öllu trausti. En við gætum tekið upp nýja krónu og farið fljótt í gegnum þessa nauðsynlegu leiðréttingu á froðueignum, nýja krónu sem hefði mismunandi skiptigengi þannig að skuldir og aflandskrónur færu á mun lægra gengi en laun. Frú forseti. Þeir sem vilja ekki taka upp evru gera sér grein fyrir því að fórna þarf háu atvinnustigi fyrir efnahagslegan stöðugleika, að evrópskir bankar munu ekki lána vandræðalöndum lán á lágum vöxtum. Vextir á Íslandi munu því ekki lækka við upptöku evrunnar. Blind trú á evrulausnina hefur dregið krónukreppuna á langinn og það er löngu orðið tímabært að skoða aðra möguleika eins og upptöku nýrrar krónu.

Virðulegur forseti. Það liggur fyrir að móta þarf stefnu um framtíðarfyrirkomulag í gjaldeyrismálum og er sú vinna þegar hafin. Verið er að leggja lokahönd á skipun nefndar með fulltrúum allra stjórnarflokka til að fjalla um þetta málefni og Seðlabankinn mun innan tíðar birta viðamikla skýrslu um valkosti Íslands í gjaldmiðils- og peningamálum. Núverandi gjaldeyrishöft hafa haft áhrif á framtíðarfyrirkomulag í gjaldeyrismálum auk þess sem mikilvægt er að hafa í huga að umræðan um gjaldeyrismál og fyrirkomulag í peningamálum almennt er nánast ein og sama umræðan. Fyrir liggur að miðað við núgildandi lagaheimildir er stefnt að því að afnámi gjaldeyrishafta verði lokið fyrir árslok 2013 og áform stjórnvalda taka mið af því. Jafnframt liggur fyrir að unnið er að umfangsmiklum breytingum á regluverki fjármálakerfisins til að hægt verði að tryggja fjármálalegan stöðugleika þegar núverandi gjaldeyrishöft verða afnumin og starfsemi fjármálafyrirtækja kemst í eðlilegt horf á nýjan leik. Varðandi stefnu stjórnvalda í gjaldeyrismálum til framtíðar liggur alveg fyrir að fyrirkomulag með sjálfstæðri krónu verður einn af meginvalkostum okkar. Það segir sig sjálft þar sem ekki liggur fyrir á þessari stundu hvort verður af aðild að ESB eða ekki. Vissulega verður að skoða möguleika á öðrum gjaldmiðli þó að við stöndum utan ESB, sem ég ætla rétt að vona. Varðandi stöðu krónunnar að öðru leyti er mikilvægt að halda því til haga að hún hefur á margan hátt auðveldað efnahagslega endurreisn landsins. Í minni fjölskyldu er leikinn samkvæmisleikur sem heitir Krónan gengur, krónan gengur, missa hana ekki má. Og ég held að við verðum enn um sinn sem þjóð að hafa krónu sem gjaldmiðil hvað sem framtíðin ber í skauti sér.

Frú forseti. Við ræðum stefnu í gjaldeyrismálum, það er mjög mikilvæg umræða og inntak hennar er agi og agaleysi. Í fyrsta lagi um kosti íslensku krónunnar. Hún lækkaði það mikið í verði eftir hrunið að laun lækkuðu, lán lækkuðu og innstæður lækkuðu á Íslandi. Útflutningurinn blómstraði í kjölfarið, bæði sjávarútvegur og meira að segja landbúnaður, og ferðaþjónusta og áliðnaður hafa einnig blómstrað vegna þess að krónan féll. Það hefur haldið uppi atvinnu og atvinnuleysi væri miklu, miklu meira ef við værum ekki með eigin krónu. Hefðum við verið með evru á þeim tíma væri staðan mjög slæm. Þá hefðu öll bílalánin sem tekin voru haldið verðgildi sínu og öll íbúðalánin sem tekin voru með lágum vöxtum hefðu haldið verðgildi sínu. Þjóðin væri í verulegum vanda og skuldavandi heimilanna væri miklu, miklu stærri en í dag, af því að skuldirnar hefðu ekki verðfallið. Það eru engar töfralausnir til, frú forseti. Ef við tækjum upp evru núna eða einhverja aðra mynt yrði hún með gjaldeyrishöftum. Ef við breyttum öllum innstæðum í evrur mundu flestir eða mjög margir vegna óöryggis flytja sínar evrur til útlanda. Við yrðum að hafa gjaldeyrishöft, við yrðum sem sagt að hafa sérstaka íslenska evru, og hvað er unnið við það? Nei, við verðum að búa til grundvöll eða innstæðu fyrir nýrri mynt með því að stunda sparnað á öllum sviðum. Einstaklingar, fyrirtæki, sveitarfélög og ríkissjóður þurfa að stunda sparnað, sýna aga í fjármálum, aga og aftur aga. Nú gerum við einmitt öfugt og ég skora á hæstv. ríkisstjórn að snúa frá þeirri stefnu að ráðast stöðugt á fjármagn og sparifé sem núna er með neikvæðum vöxtum og er skattlagt sem aldrei fyrr.

Virðulegi forseti. Við ræðum framtíðina og þau kjör sem við ætlum að bjóða íslenskum heimilum og fyrirtækjum í gengis- og efnahagsmálum í framtíðinni. Mönnum hefur orðið tíðrætt um vandann á evrusvæðinu, sem eðlilegt er því að hann hefur verið mikill og sér sannarlega ekki fyrir endann á því ferli. Hins vegar er mikilvægt fyrir okkur að hafa í huga að sá vandi byggist fyrst og fremst á agaleysi í ríkisfjármálum einstakra ríkja eins og Grikklands, Ítalíu og annarra ríkja í Suður-Evrópu og enginn vafi er á því að staða þessara ríkja væri snöggtum verri og í raun óbærileg ef þau nytu ekki þess þéttriðna samstarfs sem felst í efnahagssamstarfi evruríkjanna með bakstuðningi Seðlabanka Evrópu. Í því liggja mikilvæg skilaboð fyrir fámenna þjóð eins og okkur Íslendinga sem byggjum efnahagslega afkomu okkar fyrst og fremst á milliríkjaverslun og hagstæðum viðskiptakjörum fyrir hefðbundnar íslenskar útflutningsafurðir svo sem fisk og landbúnaðarafurðir. Mikilvæg tækifæri felast í aðild að Evrópusambandinu. Eitt af því sem stendur okkur mest fyrir þrifum í atvinnumálum okkar um þessar mundir er skortur á erlendri fjárfestingu. Reynsla nýrra aðildarríkja Evrópusambandsins á liðnum árum er sú að erlend fjárfesting í þessum ríkjum hefur aukist verulega við inngöngu í sambandið. Við þurfum líka að geta boðið heiminum og fyrirtækjum upp á mannsæmandi kjör hvað varðar efnahagsleg skilyrði, hvað varðar vaxtastig, verðbólgu o.s.frv. Annað og heilbrigðara umhverfi bíður okkar í því samstarfi, sem gengur út á einn öflugasta gjaldmiðil í heimi, en í áframhaldandi samneyti við íslensku krónuna sem getur ekki lifað af á alþjóðlegum fjármagnsmörkuðum nema með utanaðkomandi hjálpartækjum eins og verðtryggingu og gjaldeyrishöftum sem hafa valdið þungum búsifjum fyrir fólk og fyrirtæki í þessu landi árum saman. Við byggjum afkomu okkar á alþjóðlegu samstarfi. Við eigum að komast inn í stöðugra gjaldmiðilsumhverfi og það gerum við best með aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru.

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu. Meiri víðsýni hefur einkennt hluta þeirra ræðna sem haldnar hafa verið í þessari umræðu en oft áður. Ég tek undir með þeim sem sagt hafa að krónan hafi kosti og galla, það hafa allir gjaldmiðlar kosti og galla og það liggur alveg ljóst fyrir að við munum vera með krónuna næstu árin. Hvað við eigum að gera til framtíðar er umræða sem þarf nauðsynlega að taka. Ég tek undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni málshefjanda að ekki hefur nægilega miklum tíma verið varið í að ræða það stóra mál, þ.e. hvað við þurfum að gera til þess að halda krónunni hér til frambúðar, eins og meðal annars hefur komið fram í máli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, og eins varðandi gjaldmiðilsmálin til framtíðar, hvaða gjaldmiðil við eigum að skoða og hvernig. Af hverju fer sú umræða ekki fram? Maður skynjar viljann, margir hér eru farnir að tala um þessi mál á miklu víðari grunni en verið hefur. En umræðan fer ekki fram vegna þess að allt of mikið er einblínt á eina lausn í þessum efnum og eingöngu er horft til Evrópusambandsaðildar og upptöku evru í því sambandi. Í kringum hrunið var mikil gerjun í umræðunni í íslensku samfélagi um þessi mál. Skrifaður var fjöldinn allur af greinum, hingað komu fræðimenn sem fjölluðu um hvað við Íslendingar þyrftum að gera til að halda krónunni og eins var fjallað um möguleika á því að taka einhliða upp aðra gjaldmiðla. Við þurfum að fara í þá umræðu af miklu meiri víðsýni en gert hefur verið og ég fagna því að það vottar fyrir þeirri auknu víðsýni í umræðunni í dag. Við þurfum að komast út úr þeirri þröngsýni sem við höfum verið í. Ég bendi til að mynda á að núna á laugardaginn er ráðstefna sem framsóknarmenn halda um möguleikann á einhliða upptöku kanadadollars og við þurfum að taka slíka umræðu á víðari grunni og í miklu ríkari mæli á þessu ári.

Forseti. Ég hef ekki trú á því að við getum notað krónuna áfram. Hún á kannski best heima á Þjóðminjasafninu. En hvað kemur þá í staðinn? Ég var með fyrirspurn hér á síðasta þingi um Maastricht-skilyrðin. Samkvæmt svari þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra var fyrsti möguleikinn á að taka upp evru hér árið 2019. Einn helsti gúrú Samfylkingarinnar, Vilhjálmur Þorsteinsson, hefur haldið því fram að raunhæft sé að taka upp evru mun fyrr og rökstyður þá skoðun með því að benda á nýjustu skýrslu AGS og skuldastöðu ríkissjóðs þar og hvernig það fellur saman við Maastricht-skilyrðin. Við þingmenn Hreyfingarinnar áttum fund með fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins núna fyrir skemmstu og spurðum Julie Kozack út í þessi mál. Hún taldi nú ekki að svo væri og að verið væri að horfa á vitlausar tölur í töflunni þótt svo sem væri horft á rétta töflu. Þessum fulltrúum AGS fannst trúlegt að við mundum uppfylla Maastricht-skilyrðin í fyrsta lagi á árunum 2020–2025. Mér finnst líka líklegt að Maastricht-skilyrðin muni breytast og að þau muni herðast, að gerðar verði meiri kröfur til ríkja sem vilja taka upp evruna. Við getum ekki búið við krónuna þangað til, við verðum að skoða alla kosti og allar hugmyndir með opnum huga, sama frá hverjum það kemur. Ég ítreka að hvorki ný mynt né aðild að Evrópusambandinu er töfralausn, það sem skiptir mestu máli er að við verðum alltaf að bera ábyrgð sjálf og stjórna okkur sjálf.

Frú forseti. Mig langar ekki að taka upp evru bara vegna þess að mér finnist hún töff eða eitthvað svoleiðis, það er ekki eitthvert tilfinningamál. Það er einfaldlega niðurstaða mín, ég er búinn að vega og meta kostina og gallana. Umræðan á að fara fram á grundvelli excel-skjals sem við þurfum að búa til, setja upp alla kostina og gallana, plúsana og mínusana, og reyna að taka út úr jöfnunni ýmsar alhæfingar og tilfinningasemi. Ég upplifi þetta sem mjög alvarlegt og mikilvægt mál. Það varðar einfaldlega það hvort það séu nógu góð lífsskilyrði á Íslandi fyrir heimili og fyrirtæki. Þær raddir heyrast aldeilis úr atvinnulífinu að hér séu ekki nógu góð lífsskilyrði, ekki nógu mikill stöðugleiki, og þá mun fólk kjósa með fótunum. Skoðanakannanir sýna á Íslandi að ungt fólk íhugar alvarlega í stórum stíl að búa annars staðar og hvers vegna skyldi það vera? Það er kannski vegna þess að við erum búin að búa til hagkerfi þar sem maður verður óumflýjanlega spákaupmaður ef maður tekur húsnæðislán eða kaupir sér bíl á láni. Því verðum við að breyta og ég held að við verðum að breyta því með því að skipta um gjaldmiðil. Lítum á hvað gjaldmiðillinn gerir okkur bara núna í þessari viku; stór fyrirtæki og sveitarfélög greiða niður skuldir, erlendar skuldir, það eru stórir gjalddagar nú og líka fram undan. Það lækkar gengi krónunnar, veldur verðbólgu á Íslandi og hækkar þar með innlend lán. Er furða að í því ásigkomulagi treysti bankar og fjármálastofnanir sér ekki til að bjóða óverðtryggð lán til lengri tíma en 60 mánaða til húsnæðiskaupa? Það er of ótryggur grundvöllur. Ég ítreka að innganga í ERM II mundi fela í sér stuðning við að taka upp Maastricht-skilyrðin. Við þurfum ekki að taka upp Maastricht-skilyrðin áður. Innganga í ERM II getur orðið eftir þrjú ár, eins og fram hefur komið í máli hæstv. utanríkisráðherra. Það er niðurstaða mats míns 

Frú forseti. Ég þakka fyrir umræðuna, mér finnst hún hafa verið málefnaleg og góð. Í raun má segja að það hafi einkennt hana að menn eru niðri á jörðinni gagnvart því að það eru engar töfralausnir til í þessu máli. Svo svarið við meginspurningu hv. málshefjanda sé alveg skýrt þá lít ég svona á málin: Við verðum augljóslega að móta stefnu og búa okkur tækjum til að geta viðhaldið sjálfstæðri mynt, sjálfstæðum gjaldmiðli, með farsælum og árangursríkum hætti einfaldlega af þeim praktísku ástæðum að við höfum enga tryggingu fyrir því og enga vissu um að annar valkostur verði í boði að minnsta kosti á næstu árum. Þess vegna væri ábyrgðarlaust og ekki frambærilegt annað en að gera þetta. Taki málin hins vegar aðra stefnu, ef þjóðin samþykkti að ganga í Evrópusambandið eða við kæmumst að þeirri niðurstöðu að við yrðum að grípa til einhverra annarra og meira einhliða aðgerða í þessum efnum er það ný staða, vegna þess að það er hárrétt sem fram kom hjá bæði fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, hv. þm. Pétri Blöndal og fleirum, að það að ímynda sér að upptaka evru eða einhverrar annarrar stórrar myntar einhliða, án þess að taka á undirliggjandi veikleikum og óstöðugleika hagkerfisins er ekki farsæl leið. Það hefur verið að sannast hjá löndum sem flutu sofandi að feigðarósi í skjóli evrunnar og ódýrs aðgangs að nægu lánsfé á meðan menn héldu að grísk evra og þýsk evra væru það sama, en það gera menn ekki lengur. Til þess að því sé til haga haldið uppfyllir Ísland nú þegar að minnsta kosti eitt Maastricht-skilyrðanna, það varðar halla ríkissjóðs. Talandi um aga eða agaleysi og árangur eða árangursleysi hefur sú staðreynd nú dregist upp fyrir okkur að á aðeins þremur árum höfum við farið úr tveggja stafa tölu hvað varðar halla ríkissjóðs niður fyrir þau magísku 3%, sem eru eitt af Maastricht-skilyrðunum. Að lokum er það verðmætasköpunin og að menn eyði ekki meiru en þeir afla til langs tíma sem skiptir hér máli. Íslenskt atvinnulíf er 

Frú forseti. Baráttan fyrir mannsæmandi lífi, baráttan fyrir brauði og vatni er því miður daglegt viðfangsefni milljóna manna um allan heim. Í amstri hversdagsins leiðum við sem búum við velmegun sjaldan hugann að þeirri skelfilegu neyð sem milljónir búa við. Ný skýrsla Barnaheilla, Save the Children, sem ber nafnið A Life Free from Hunger, varpar ljósi á þennan vanda með sérstakri áherslu á vannæringu barna. Í skýrslunni kemur fram að hækkandi matvælaverð og vannæring geti staðið í vegi fyrir því að frekari árangur náist í baráttunni við barnadauða í heiminum. Þar kemur sömuleiðis fram að þótt vannæring sé undirliggjandi ástæða þriðjungs alls barnadauða í heiminum hefur henni ekki verið veitt sama athygli eða fengið jafnmikið fjármagn og aðrar ástæður barnadauða, svo sem alnæmi eða malaría. Þetta þýðir að á meðan tekist hefur að draga úr barnadauða af völdum malaríu um þriðjung frá árinu 2000 hafa tölur um vannæringu barna í Afríku einungis lækkað um innan við 0,3%. Þetta ástand er heiminum dýrt, bæði út frá mannúðarsjónarmiðum og fjárhagslegum. Barnaheill telur kostnað hins alþjóðlega hagkerfis vegna vannæringar barna einvörðungu á árinu 2010 vera nær 121 milljarði bandaríkjadala. Utanríkismálanefnd Alþingis fjallaði um skýrslu Barnaheilla nú nýverið og fékk til sín gesti frá þeim samtökum, frá Þróunarsamvinnustofnun og frá utanríkisráðuneytinu. Þar kom meðal annars fram að mikill árangur hefur náðst í að fylgja eftir þúsaldarmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um að lækka barnadauða. Sú hætta er yfirvofandi að þeim árangri verði stefnt í voða ef við horfum fram hjá vannæringu. Vannæring kemur ekki fram sem dánarorsök á dánarvottorðum barna heldur sjúkdómurinn sem af vannæringu leiðir. Fram hefur komið að nær helmingur barna á Indlandi eru vannærð og vanþroska eða um 65 milljónir barna og það í einu af ört vaxandi hagkerfum heims. Þar er ástandið þó ekki verst. Meginmarkmið Barnaheilla er að vekja athygli stjórnvalda og almennings í heiminum á vannæringu því að án aðgerða spáir Barnaheill því að 450 milljónir barna muni þjást af vannæringu á næstu 15 árum. Samtökin benda á að lausnir séu til á þessum brýna vanda, þær séu einfaldar, ódýrar og markvissar. Samtökin Barnaheill hafa hvatt þjóðarleiðtoga til að grípa til slíkra einfaldra aðgerða til að takast á við vannæringu og benda í skýrslu sinni á að á hverri klukkustund dagsins deyja 300 börn af völdum vannæringar, oft einfaldlega af því að þau hafa ekki aðgang að grunnfæði sem er næringarríkt og við lítum á sem sjálfsagðan hlut í ríkari hlutum heimsins. Meðal þeirra tiltölulega einföldu aðgerða sem Barnaheill, Save the Children, hvetja þjóðarleiðtoga til að grípa til til að takast á við vannæringu er að auka sýnileika vandans með því að setja sér markmið til að draga úr vanþroska barna, að auka fjárframlög til beinna næringaraðgerða, svo sem brjóstagjafar og efnabætingar matvæla, sem geta bjargað milljónum lífa; fjárfesta í félagslegum aðgerðum sem virka til jöfnuðar og ná til þeirra fjölskyldna sem berskjaldaðastar eru; styðja minni bændur til að framleiða næringarríkari afurðir; nýta fundi G8 og G20 ríkjanna til að örva pólitíska forustu í málefnum hungurs og koma á raunhæfri aðgerðaáætlun í baráttunni við vannæringu. Frú forseti. Eins og til að bæta gráu ofan á svart kom út nú í vikunni enn ein skýrslan, nú frá Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna, UNICEF, sem beinir kastljósinu að bitrum veruleika fátæktar barna í fátækrahverfum en í skýrslunni kemur fram að hundruð milljóna barna í borgum og bæjum um víða veröld hafa engan aðgang að mikilvægri grunnþjónustu á borð við skóla, heilsugæslustöðvar og aðra þjónustu sem vissulega getur verið til staðar en börn fá ekki notið sökum fátæktar og ójöfnuðar. Frú forseti. Öll börn þurfa hreint vatn, heilsugæslu, menntun og öryggi - og þau þurfa að fá að vera börn. Ég vil nota þetta tækifæri til að hvetja íslensk stjórnvöld, þing og þjóð, til að horfast í augu við þessa neyð og einsetja sér að leggja sitt af mörkum til að takast á við vannæringu barna og barnadauða. Ég vil enn fremur inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því hver afstaða íslenskra stjórnvalda sé til þeirra skelfilegu aðstæðna sem milljónir barna búa við, þeirrar misskiptingar og ójöfnuðar, og hvernig við Íslendingar, sem þrátt fyrir allt erum rík þjóð, getum lagt okkar lóð á vogarskálarnar til að vinna bug á hungri og örbirgð sem milljónir barna um allan heim búa við.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál hér upp. Ég vil einnig þakka þeim samtökum sem hann nefndi hér áðan, UNICEF og Barnaheill, fyrir að hafa nú upp á síðkastið birt skýrslur sem undirstrika vel það vandamál sem vannæring barna er. Ég vil segja það algjörlega skýrt við hv. þingmann, og þá sem hér taka þátt í umræðunni, að íslenska ríkisstjórnin fylgir algjörlega þeim markmiðum og þeirri markmiðssetningu sem er að finna í þessum skýrslum. Því til staðfestu vil ég nefna það sérstaklega að þegar ég talaði síðast fyrir hönd íslensku þjóðarinnar og íslensku ríkisstjórnarinnar á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna á síðasta hausti var þetta það mál sem ég tók upp fyrst í ræðu minni og það var eitt helsta áhersluatriðið í máli mínu. Ég vil sömuleiðis þakka Alþingi Íslendinga fyrir þann skilning sem það hefur á síðustu mánuðum og missirum sýnt þeirri viðleitni að leggja fram aukið fé af hálfu Íslendinga til að ráðast gegn þessu vandamáli. Það er alveg rétt, sem hv. þingmaður sagði, að Íslendingar eru á meðal ríkustu þjóða heimsins og okkur ber að leggja ríkulega af mörkum. Ég vil samt sem áður rifja það upp að í kjölfar bankahrunsins og þeirra hremminga sem gengu yfir Ísland var það rætt fullum fetum, meðal annars í þessum sal, að þróunaraðstoð og framlag til mála af þessu tagi væri lúxus sem við gætum þá ekki veitt okkur. Sem betur fer höfum við vikið af þeirri braut. Staðreyndin er sú að þessi málefni eru ekki í nógu góðu horfi á alþjóðavettvangi. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði hér, og vísaði í skýrslu Barnaheilla, að á hverri klukkustund deyja 300 börn af völdum vannæringar. Jón Kalman Stefánsson rithöfundur smellti þessu inn í íslenskan veruleika með ákaflega nöturlegri staðhæfingu, í bréfi sem hann skrifaði sem ákall til mín og íslensku ríkisstjórnarinnar, þar sem hann sagði að það jafngilti því að á hverjum einasta degi mundu öll börn í 25 leikskólum í Reykjavík deyja. Þannig er staðan. Hv. þingmaður rifjaði það upp að á Indlandi gengur helmingur barna hungraður um. Í þeim löndum þar sem vandamálið er mest, á Indlandi, í Pakistan, Bangladess og Nígeríu, er staðreyndin sú að á milli 40 og 50% barna ná ekki fullum líkamlegum þroska vegna vannæringar. Ég tek undir öll þau orð og áfrýjunarorð sem er að finna í þessum skýrslum. Hins vegar er það þannig að íslenska ríkisstjórnin hefur bent á það að miklu frekar þarf af hálfu alþjóðastofnana að leggja fjármagn til þess að byggja upp sjávarútveg og landbúnað til að tryggja fæðuöryggi fremur en að leggja gríðarlegar upphæðir í gegnum Alþjóðabankann og aðrar stofnanir til að byggja upp innviði, þetta er það sem kallar á. Við Íslendingar stöndum okkur sem betur fer betur en áður, framlög okkar eru að aukast. Á þessu ári verja íslensk stjórnvöld ríflega 3 milljörðum króna til þróunaraðstoðar og til neyðaraðstoðar. Því fé er meðal annars veitt til alþjóðlegra hjálparstofnana og félagasamtaka sem eru margar hverjar með baráttuna gegn vannæringu barna sem höfuðverkefni sitt. Við höfum líka, Alþingi og ríkisstjórn, orðið sammála um að setja fram tímasetta áætlun um að auka framlög okkar á næstu tíu árum. Það eru ekki innantóm orð eins og sést á því að á þessu ári eru framlög til málaflokksins, til þróunarmála, aukin um á fjórða hundrað milljónir króna og fyrir það á Alþingi heiður skilinn. Rétt er að það komi fram að Íslendingar bregðast alltaf, án undantekninga, við skyndilegri neyð, svo sem af völdum náttúruhamfara og ófriðar, þar sem er nánast óbrigðult að hungurvofan læðist í kjölfarið. Við veitum alltaf fjármagn til neyðarverkefna, félagasamtaka og hjálparstofnana eins og matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna, sem er ávallt fyrst á vettvang með matvælaaðstoð til sveltandi fólks. Ég vil líka geta þess sérstaklega, út af skýrslunni sem kom út um vannæringu barna í þéttbýli í stórborgum sem UNICEF kom fram með, að við Íslendingar gerum ráð fyrir því á þessu ári að stuðningur við þennan þátt í starfi UNICEF, sem miðar að því að bæta næringu og þroska barna, muni nema samtals 120 millj. kr. Sömuleiðis hef ég sem utanríkisráðherra lagt á það ríka áherslu að lyfta undir frjáls félagasamtök sem ég tel að skipti mjög miklu máli. Þau fengu í hittiðfyrra sérstakan fjárlagalið, urðu 100 milljónir það árið, á þessu ári fá þau næstum því 200 millj. kr. Þá má heldur ekki gleyma mjög mikilvægri tvíhliða þróunarsamvinnu sem við höldum úti í þremur fátækustu ríkjum Afríku, Malaví, Mósambík og Úganda, þar sem við störfum á blásnauðustu svæðunum í grasrótinni og vinnum gegn hungri. Við höfum náð gríðarlega góðum árangri á að minnsta kosti tveimur þessara staða. Frú forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér skýrslu sem rædd hefur verið í utanríkismálanefnd og samtökin Barnaheill hafa vakið athygli á. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka Barnaheillum kærlega fyrir að vekja athygli á þessari mikilvægu skýrslu. Eins og hér hefur komið fram eru það hörmulegar upplýsingar sem koma fram í skýrslunni, upplýsingar sem við vitum um og vissum af en það er aldrei nógu brýnt að athygli okkar sé vakin á því. Þá er rétt að við spyrjum: Hvað getum við gert? Hvað erum við að gera til að leggja þessu málefni lið? Við vitum að við munum aldrei ein og sér geta leyst þetta vandamál en við getum lagt okkar af mörkum. Þá skiptir miklu máli það sem rætt hefur verið mikið um í tengslum við þróunaraðstoð hér á landi sem og annars staðar: Hvernig nýtast fjármunirnir best? Ég verð að taka undir með hæstv. utanríkisráðherra þegar hann nefndi hér áðan að mikilvægt væri að veita þeim aðstoð í tengslum við sjávarútvegsmál og landbúnað, að hjálpa fólki til sjálfshjálpar til að leysa vandamálið til lengdar. Til að komast að rótum vandans er að sjálfsögðu nauðsynlegt að hjálpa fólki að hjálpa sér sjálft. Við þurfum, Íslendingar, að athuga og fara vel yfir: Hvernig nýtast þeir takmörkuðu fjármunir sem við höfum best? Er best að við leggjum þá inn í alþjóðastofnanir, hjálparsamtök? Er kostnaður við umsýslu þar of mikill? Nýtast þeir betur ef við förum í einstök verkefni, einbeitum kröftum okkar þar að einstökum verkefnum þar sem við getum hjálpað einstaklingum til að hjálpa sér sjálfir? 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni kærlega fyrir að taka þetta mál upp í sérstakri umræðu á þingi og hæstv. utanríkisráðherra fyrir hans svör. Þetta er mikið áhyggjuefni og ég held að það hafi sýnt sig að það skiptir máli fyrir Ísland sem sjálfstætt ríki að axla sína ábyrgð þegar kemur að aðstoð við þau ríki sem standa verr en við. Við þurfum að axla okkar ábyrgð hvað varðar þróunaraðstoð. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að við veltum því fyrir okkur hvernig sú aðstoð, þar sem við erum smáríki, getur nýst best og hvernig hún fellur að því sem við teljum að skipti máli og hefur sýnt sig að skilar mestum árangri. Ég held að þróunaraðstoð, nákvæmlega eins og kemur fram í þessari skýrslu, skili sér langbest ef við einbeitum okkur að fjölskyldum, að konum og að velferð barna. Það er sláandi að sjá, eins og hér, eitthvað sem við ættum svo sem öll að vita, að án góðrar næringar skaðast velferð eða uppbygging alls samfélagsins. Það getur haft bein áhrif á greind barnanna hvort þau fá ásættanlega næringu eða ekki; þættir eins og brjóstagjöf, að vinna í því að tryggja að börn fái brjóstamjólk fyrstu sex mánuði ævinnar. Hér eru mjög góðar tillögur og ég beini því til hæstv. utanríkisráðherra að huga mjög vel að þeim þegar hann mótar stefnu sína varðandi þróunaraðstoð. Ég vil líka í lok míns máls benda á að þetta er ekki bara vandamál fátækra landa, þetta er líka vandamál í þróuðum ríkjum. Í Bandaríkjunum þekkist þetta vandamál í borgum þar sem ekki er aðgangur að ásættanlegum matvöruverslunum. 

Forseti. Ég vil gera orð Justins Forsyths, framkvæmdastjóra Barnaheilla, Save the Children, að mínum: „Ímyndum okkur að við gætum ekki gefið börnunum okkar mat sem hjálpar þeim að vaxa og dafna“ - ég skora á okkur að ímynda okkur það, því að ef við gerum það ekki skiljum við ekki vandamálið. Matvælaverð mun aðeins hækka í heiminum. Það tengist bæði aukinni fólksfjölgun og yfirvofandi olíukreppu, við erum komin fram yfir hápunkt olíuframleiðslu í heiminum. Héðan í frá mun olíuframleiðsla verða minni, og ef við leysum ekki orkumálin einhvern veginn mun matvælaverð halda áfram að hækka. Þetta þarf ekki að vera svona, þetta er ákvörðun. Ekki foreldranna sem eiga ekki fyrir mat heldur heimsbyggðarinnar. Við berum öll ábyrgð. Það er okkar að takast á við misskiptinguna í heiminum. Við Íslendingar lentum í ógöngum, steyttum á skeri, við erum skuldsett þjóð en við erum samt rík. Við eigum auðlindir og ekki síst mannauð. Þótt okkur blöskri oft misskiptingin hér á landi er hún ekki sambærileg við stöðuna í heiminum. Það er okkar að hjálpa bræðrum og systrum hvar sem þau eru stödd. Þetta er öðru fremur spurning um forgangsröðun. Við berum ábyrgð og við getum haft áhrif.

Forseti. Á þeim hálftíma sem við eyddum áðan í að ræða um gjaldmiðilsmál dóu væntanlega um 150 börn og á þeim hálftíma sem við eyðum í að ræða þetta mál deyja væntanlega önnur 150 af vannæringu, 300 á klukkutíma. Auðvitað er það þannig að á tveimur mínútum getur maður í raun ekki sagt neitt af viti um þessi mál nema að láta vita að við hér á Alþingi, þvert á flokka, látum okkur þessi mál varða, viljum gera enn betur en við höfum gert og viljum setja þetta í forgang. Ég vil taka undir með þeim sem hafa þakkað Barnaheillum og öðrum félagasamtökum sem starfa að þessu nótt og dag og vinna gríðarlega ötult og öflugt starf við að gera okkur öll meðvituð um þessi gríðarlega stóru og átakanlegu mál og vinna að því að ráða á þeim bót. Það sorglega en um leið það sem getur gefið von í þessu efni er hvað það er þrátt fyrir allt tiltölulega einfalt að gera mjög stóra og mikla hluti, til dæmis með því að bæta steinefnum og vítamínum í mat, með því að einblína á konur og stöðu mæðra, ýta undir brjóstagjöf og líta á það sem algjört forgangsverkefni að setja börn í forgrunn og að sjálfsögðu - og það er pólitískt mál sem við þurfum líka að ræða - hvernig við sjáum landbúnaðarframleiðslu heimsins til frambúðar. Ætlum við að styrkja minni bændur, ætlum við að styrkja konur til að rækta land eða ætlum við að láta eins og ekkert sé og leyfa stórfyrirtækjum og alþjóðafjármagninu að rífa til sín land fátæks fólks og nýta það til enn frekari neysluhyggju okkar hinna ríku? 
             Að lokum þetta: Við erum rík, við erum mjög rík og getum gert enn betur. Ég þakka ráðherra fyrir framgöngu hans 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Misjafnt höfumst við að. Á Íslandi er offita stórt heilsuvandamál meðal barna og ungmenna á meðan stærsti vandinn í mörgum fjölmennum ríkjum heims er því miður kannski vannæring og þá ekki síst vannæring barna. Vannæring virðist vera dulinn vandi þegar maður fer að kynna sér málið. Um hann þurfum við að upplýsa til þess að við getum í raun og veru ráðist að honum og að rótum hans. Mig langar til að þakka þeim alþjóðlegu félagasamtökum sem hafa unnið að því að vekja athygli okkar á þessum dulda vanda og komið fram með leiðir til að vinna gegn honum. Auðvitað er það dýrt en það er líka dýrt að láta vandann fram hjá sér fara vegna þess að það er náttúrlega ljóst að vannærð börn eru mjög viðkvæm fyrir alls kyns heilsufarsvanda og það er líka dýrt. Auk þess verður andleg geta líkamlega vannærðra einstaklinga miklu takmarkaðri en ella og þar með fer mikilvægur mannauður til spillis. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt, að til að skilja málið verðum við að reyna að setja okkur í þau spor hvernig það væri ef maður ætti ekki mat handa börnunum sínum og horfði upp á þau vannærð. Ég held að það sem skipti mjög miklu í þessu stóra máli sé að við leggjum áherslu á að hjálpa mæðrum. Það skiptir máli að mæður viti hvernig best sé að vinna með börnin sín. Til að þær geti haft börn sín á brjósti mega þær sjálfar auðvitað ekki vera vannærðar, þá þarf að vera aðgangur að drykkjum og annað slíkt, en þannig held ég að við getum unnið vel að þessum málum og ég hvet yfirvöld til dáða í því efni. Ég held að við getum tekið þar öll höndum saman. Við erum á uppleið efnahagslega og við getum vonandi varið meira fjármagni til að aðstoða við þetta.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér mikilvægt mál og í mínum huga snýst verkefnið um forgangsröðun. Leiðtogar heimsins hafa æ ofan í æ verið uppteknir við efnahagslega kreppur á meðan fyrir augum þeirra blasir við eymd fjölda barna, hungursneyð, vannæring og annað í þeim dúr. Alþjóðasamfélagið þarf að taka á sig rögg og líta til þessara þátta á sama hátt og litið er til efnahagslegrar kreppu þegar menn ætla að bregðast við ófremdarástandi. Hvernig getum við gert það? Alþjóðasamfélagið getur að mínu mati beint kröftum sínum betur að ríkjandi stjórnvöldum þeirra landa þar sem vandamálið er stærst. Alþjóðasamfélagið getur með einum og öðrum hætti tryggt fæðuöryggi, tryggt fólki aðgang að hreinu vatni, aðstoðað fólk við að yrkja jörðina til að hefja kornframleiðslu eða einhvers konar matvælaframleiðslu. Þar eru konur gríðarlega stór og mikill áhrifavaldur ef svo mætti að orði komast. Við getum þakkað frjálsum félagasamtökum fyrir þátt þeirra. Við getum beint augum okkar að því að það skiptir máli að heilbrigðiseftirlit á svæðinu sé í lagi, undirstöðuatriði eins og bólusetning skiptir máli á þessum stöðum. En fyrst og síðast, virðulegur forseti, snýst þetta um forgangsröðun alþjóðasamfélagsins. Ætlar það að setja framtíðina, sem eru börnin hvar í heiminum sem þau búa, í forgang eða eitthvað annað?

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að taka hér upp mjög mikilvæga umræðu. Það er svo sannarlega rétt að það er gríðarlegt vandamál hvað vannæring er útbreidd í heiminum. Þær tölur sem maður sér í skýrslum frá Barnaheillum eru skelfilegar, 300 börn deyja, ekki á dag heldur á klukkustund vegna vannæringar. Ef maður setur það í samhengi við til dæmis flugvélar þá tekur Boeing 737 189 farþega þannig að þetta er meira en ein slík vél á klukkustund, sem er tala sem maður skilur ekki, þetta er svo skelfilegt. Við framsóknarmenn höfum ályktað um þessi mál og sú ályktun er á svipuðum nótum og hæstv. utanríkisráðherra fór hér með, við teljum að lykillinn sem við eigum að vinna að í alþjóðlegu þróunarstarfi sé að hjálpa fólki í þróunarríkjunum til sjálfsbjargar. Þar höfum við líka rætt um það að mjög mikilvægt sé að styðja við störf kvenna. Fjármagn til kvenna virðist skila sér betur til barna og fjölskyldna en annað fjármagn. Í ályktun okkar segir einnig að á næstu árum og eigi síðar en 2008 eigi að verja 0,7% af vergum þjóðartekjum til þróunarmála, við erum svolítið langt frá því markmiði í dag. Ég vil því taka undir það sem hér hefur komið fram, mikilvægt er að hjálpa ríkjunum til sjálfshjálpar og að styrkja þau líka með fjármagni. Það er svolítið margt öfugsnúið í þessari umræðu. Hér á Íslandi erum við með fjórðu feitustu þjóð Evrópu, talsvert af feitum börnum, en það virðast vera börn sem sum hver eiga frekar í félagslegum vanda. Hér eru hollar matvörur því miður margar ansi dýrar þannig að margt er öfugsnúið í þessari umræðu. En ég skora á hæstv. ráðherra að taka myndarlega á í þessum málaflokki af því að staðan er ekki góð.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem ég óskaði eftir að færi fram um þessi mál í tilefni af skýrslu Barnaheilla og ég vil þakka öllum þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör hans og þær áherslur sem komu fram í máli hans og upplýsingar um með hvaða hætti íslensk stjórnvöld hafa talað þessu máli og lagt áherslu á það, meðal annars á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Ég tek einnig undir þakkir margra þeirra sem hér hafa talað til mannúðarsamtaka sem láta sig þessi mál varða nótt og dag, eins og einn hv. þingmaður sagði, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, og eru óþreytandi við að tala máli barna og benda stjórnvöldum á hver neyðin er og vinna að lausnum. Ég tek sömuleiðis undir það að mjög mikilvægt er fyrir okkur að vinna að því í samstarfi við aðra sem sinna þróunarsamvinnu að byggja upp landbúnað og sjávarútveg, byggja upp matvælaframleiðsluna og matvælaöryggið. Eitt af áhyggjuefnum hvað það varðar er að sjálfsögðu matvælaverðið sem hefur farið hækkandi og mun gera í fyrirsjáanlegri framtíð. En það er ekki nóg að auka framleiðsluna eins og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur bent á, það þarf ekki síst að auka gæði matvælaframleiðslunnar. Markmið þróunarsamvinnuáætlunarinnar sem við samþykktum á Alþingi eru góð og um hana er breið pólitísk samstaða sem ég fagna. En ég vek líka athygli á því að á sama tíma og dregið hefur almennt úr fátækt í heiminum hefur fátækt barna aukist. Það kann að vera vísbending um að misskipting og ójöfnuður hafi aukist og það er áhyggjuefni, virðulegur forseti. Svo tek ég loks undir það 

Frú forseti. Það var eitt sem gekk eins og rauður þráður í gegnum tal að minnsta kosti helmings þeirra sem töluðu í umræðunni áðan og það var mikilvægi þess að efla hag kvenna. Það er algjörlega hárrétt. Allar rannsóknir sem hafa verið gerðar, meðal annars þar sem við höfum komið að á ýmsum svæðum, sýna að heilsa og heill kvenna er nánast beintengt við viðleitnina um að draga úr vannæringu barna. Þess vegna gengur áherslan á stuðning við konur eins og rauður þráður í gegnum allt okkar þróunarstarf og áætlanir. Þetta hefur verið tekið út og lokið á það lofsorði og mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því að þarna erum við sennilega á réttri braut. Ég tek líka undir með þeim sem tala um mikilvægi frjálsra félagasamtaka og það er eitthvað sem við, þ.e. framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið, þurfum að eiga umræðu um. Staðan er þannig í dag að við höfum ákveðið tímasetta áætlun um að auka við framlög til málaflokksins. Ég hef sagt það og drap á það í framsögu minni áðan að ég tel að mikilvægt sé að við hugum að því að með þeirri aukningu verði meira látið renna til frjálsra félagasamtaka. Ég hef sjálfur veitt slíkum samtökum forustu eins og einn annar hv. þingmaður, Ólöf Nordal, og við vitum hvað það er gríðarlega mikilvægt starf sem þar er af höndum innt og hvað verður mikið úr hverri krónu. Það er því mikilvægt að örva slík félagasamtök, þau hafa unnið þrekvirki. Mig langar líka til að vekja eftirtekt hv. þingmanna á því að við eigum lítinn gimstein í þeirri stofnun sem heitir Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Hún vinnur gríðarlega gott verk. Verkefni hennar eru núorðið öll tekin út alþjóðlega og þau skila gríðarlega góðum árangri, við fáum mikið úr hverri krónu sem við leggjum þar til. Og af því að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefndi að við ættum að reyna að hjálpa þjóðum til að vinna sig upp, langar mig að nefna það hér að í Úganda höfum við til dæmis gert það varðandi veiðar og vinnslu og þar hefur 

Herra forseti. Hér leita ég heimildar Alþingis til þess að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 161/2011. Hún fjallar um breytingu á XXII. viðauka við EES-samninginn um félagarétt, og jafnframt að fella inn í samninginn ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar sem merkt er 2010/485/ESB. Hún fjallar um hæfi lögbærra yfirvalda í Ástralíu og Bandaríkjunum í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2006/43/EB hvað varðar eftirlit með endurskoðendum og endurskoðunarfyrirtækjum. Markmiðið er að greiða fyrir samvinnu lögbærra yfirvalda aðildarríkjanna og lögbærra yfirvalda í tilteknum þriðju ríkjum, þ.e. Ástralíu og Bandaríkjunum, hvað varðar eftirlit, gæðaeftirlit og rannsóknir á sviði endurskoðunar. Þessi ákvörðun heimilar að lögbær yfirvöld aðildarríkjanna geti afhent vinnuskjöl við endurskoðun eða önnur skjöl í vörslu endurskoðenda eða endurskoðunarfyrirtækis til lögbærra yfirvalda þriðju ríkja. Breytingin kallar á breytingu á lögum nr. 79/2008 sem fjalla um endurskoðendur. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hyggst leggja fram lagafrumvarp á þessu þingi til að innleiða ákvæði þessarar breytingar. Lagabreytingarnar munu sem betur fer hafa í för með sér óverulegan kostnað, hann stafar einungis af milligöngu sérstaks endurskoðendaráðs sem setja þarf upp við afhendingu skjalanna. Ekki er ekki gert ráð fyrir því að breytingarnar hafi neinar stjórnsýslulegar afleiðingar hér á landi né heldur efnahagslegar fyrir einkaaðila. Herra forseti. Þar með hef ég lokið að mæla fyrir þessu máli og legg til að þegar umræðu er lokið verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég leyfi mér með þessari þingsályktunartillögu að leita heimildar Alþingis til þess að staðfest ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 147/2009, um breytingu á XVIII. viðauka við EES-samninginn sem fjallar um öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, vinnurétt og jafnrétti kynjanna, og jafnframt að fella inn í samninginn tilskipun ráðsins nr. 2004/ 113/EB. Hún fjallar um beitingu meginreglunnar um jafna meðferð kvenna og karla að því er varðar aðgang að og afhendingu á vörum og þjónustu. Í þessari tilskipun, 2004/113/EB, eru settar reglur og tilgangur þeirra er að koma í veg fyrir að það verði mismunun á grundvelli kynferðis þegar kemur að viðskiptum með vöru og þjónustu. Það eru þó ákveðnar undantekningar í tilskipuninni frá þessari meginreglu. Þannig er heimilt að beita hagstæðari ákvæðum sem lúta að vernd kvenna, einkum með tilliti til meðgöngu og fæðingar. Þá útilokar tilskipunin ekki heldur mismunun ef lögmæt markmið réttlæta að vörur og þjónusta séu eingöngu eða aðallega veitt einstaklingum af öðru kyninu og aðferðirnar til þess að ná þessu markmiði séu bæði viðeigandi og nauðsynlegar. Þá kveður þessi tilskipunin líka sérstaklega á um þá meginreglu að tryggja skuli að notkun kynferðis sem stuðuls í útreikningum á iðgjaldi og bótum í tryggingastarfsemi og skyldri fjármálaþjónustu leiði ekki til mismunandi iðgjalda og bóta fyrir einstaklinga. Innleiðing þessarar tilskipunar kallar á lagabreytingar hér á landi og upplýsi ég því hv. Alþingi um að hæstv. velferðarráðherra hyggst leggja fram lagafrumvarp á næsta löggjafarþingi til að innleiða þessa aðlögun og það sem í henni felst. Innleiðingin mun hafa í för með sér breytingar á lögum nr. 10/2008, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þá verður sömuleiðis skoðað hvort breyta þurfi lögum sem eru nr. 30/2004, og fjalla um vátryggingarsamninga. Velferðarráðuneytið mun líka vinna að innleiðingunni í nánu samstarfi við efnahags- og viðskiptaráðuneytið og Jafnréttisstofu. Ef innleiðingin leiðir til breytinga á lögum um vátryggingarsamninga verður líka haft samráð við Fjármálaeftirlitið og starfandi tryggingafélög á markaði. Ég legg þá til, herra forseti, að þegar þessari umræðu er lokið, þegar áhugasamir hv. þingmenn sem hafa hug á því að fjalla um hana af mikilli þekkingu og áhuga hafa gert það, verði henni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Enn leita ég þá heimildar Alþingis og að þessu sinni til þess að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem nú er nr. 17/2011, um breytingu á XIII. viðauka við EES-samninginn, hann fjallar um flutningastarfsemi. Gert er ráð fyrir því samkvæmt þessu máli að fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 392/2009, um bótaábyrgð flutningsaðila vegna slysa við farþegaflutninga á sjó. Markmiðið er að samræma reglur innan Evrópska efnahagssvæðisins um réttindi og skyldur farþega og flutningsaðila á sjó þegar óhapp verður, og færa þær til nútímahorfs. Þessi reglugerð er hluti af Erika III, sem svo er kallað, en þannig nefna menn þriðja siglingaöryggispakka ESB þar sem tvö helstu meginmarkmiðin eru að fyrirbyggja sjóslys og gera ráðstafanir þegar slys verða, þar á meðal að kveða á um bótaábyrgð vegna slysa sem farþegar í sjóflutningum verða fyrir. Með þeirri reglugerð sem ég nefndi áðan verður sömuleiðis tekin upp í rétt ESB-bókun frá árinu 2002 um svokallaðan Aþenusamning frá 1974, en eins og hv. þingmenn í salnum vita varðar sú bókun flutning á farþegum og farangri á sjó. Reglugerðin tekur bæði til innanlandssiglinga og til alþjóðlegra siglinga. Ég tek það þó fram, herra forseti, að hún mun að vísu ekki taka til allra skipa í innanlandssiglingum í upphafi en stefnt er að því að rýmka gildissvið hennar fyrir mitt ár 2013 þannig að hún taki til allra skipa í innanlandssiglingum. Bótaábyrgðarkerfi reglugerðarinnar er mismunandi eftir því um hvernig tjón er að ræða. Til hlutlægrar bótaábyrgðar flutningsaðila getur komið í ákveðnum tilvikum og þá þarf tjónþoli ekki að sýna fram á sök flytjanda. Í öðrum tilvikum er bótagrundvöllurinn annaðhvort öfug sönnunarbyrði eða venjuleg sakarábyrgð. Það tel ég að liggi í augum uppi hjá hv. þingmönnum utanríkismálanefndar sem hér eru staddir og hlýða á mál mitt. Gagnvart þeim og hæstv. forseta vil ég líka upplýsa að flutningsaðila, sem skráður er í aðildarríki og hefur leyfi til að flytja fleiri en 12 farþega, ber skylda til að vera með ábyrgðartryggingu eða aðra fjárhagslega tryggingu, svo sem bankatryggingu, til þess að standa undir ábyrgð þegar mannskaði eða slys verður. Sú aðlögun að ESB í krafti EES-samningisins kallar á breytingar á siglingalögum nr. 34/1985. Þá upplýsi ég hv. Alþingi og hæstv. forseta um að hæstv. innanríkisráðherra mun leggja fram lagafrumvarp til að fullnægja þessu máli og gerir það á þessu löggjafarþingi. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þann fróðleik sem hann flutti okkur hv. þingmönnum varðandi það mál sem við ræðum hér. Eins og ég skil málið sem hann mælti fyrir, sem gengur nú væntanlega til hv. utanríkismálanefndar þingsins, er verið að bæta réttindi farþega í sjóflutningum. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir því um hvaða réttarbætur er að ræða. Er nauðsynlegt að innleiða þær með þessum hætti? Höfum við einhver dæmi um að gengið hafi verið gegn hagsmunum og réttindum starfsmanna eða farþega á þessum skipum? Mér finnst mikilvægt að ræða það hér og ég fagna því, ef ég skil málið rétt, að við séum að auka réttindi starfsfólks og þeirra farþega sem nýta sér farþegasamgöngur á sjó. Ég velti öðru fyrir mér, hvort hæstv. ráðherra hafi lagt mat á hvort þetta sé íþyngjandi gagnvart útgerðum. Munu reglurnar hafa í för með sér einhver íþyngjandi áhrif hvað varðar þessa starfsemi? Við, þ.e. ég og hæstv. ráðherra og reyndar fleiri hv. þingmenn, höfum rætt um samgöngur á sjó og þá kannski sérstaklega eflingu strandsiglinga hringinn í kringum landið. Getur verið að við séum með þessum hætti að festa í reglur eitthvað sem íþyngir þeirri starfsemi? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra út í stöðuna á strandsiglingunum almennt, vegna þess að það er gríðarlega mikilvægt mál, eins og ég nefndi hér áðan, sem við hæstv. ráðherra höfum rætt á undangengnum árum. Ákveðnar vörur þarf ekki að flytja með þungum flutningabílum á milli landshluta heldur gæti strandsiglingakerfi létt verulega álaginu af slíkum flutningum. Þar með gæti það lækkað flutningskostnað sem er gríðarlega hár, eins og við þekkjum vítt og breitt um landið, og gæti sparað atvinnulífi og heimilum á viðkomandi svæðum töluverða peninga. Ég velti því fyrir mér í því samhengi, af því að við ræðum starfsemi sem tekur til hafsvæðisins hringinn í kringum landið og jafnvel til millilandasiglinga, hvort hæstv. ráðherra hafi eitthvað hugsað um áhrif þessara reglna á þær fyrirhuguðu bætur. Við hljótum að vera sammála um að við viljum auka vægi flutninga á sjó vegna þess að flutningar á landi hafa haft þær afleiðingar að slit á vegakerfinu hefur margfaldast í kjölfar aukinna landflutninga. Við höfum líka horft upp á að slysatíðni hefur aukist með aukinni umferð og er oft varasamt að mæta stórum flutningabílum á þjóðvegum landsins, sérstaklega í miklu votveðri. Þetta er það sem mig langaði að inna hæstv. ráðherra eftir og ég held að það væri ágætt fyrir þá hv. þingmenn sem eru í salnum að heyra svör hæstv. ráðherra við spurningu minni vegna þess að ég tel að hæstv. ráðherra hafi tæpt hér á mjög mikilvægu máli sem snertir ákveðið grundvallarmál. Mér finnst rétt að við ræðum það örlítið í þessu samhengi vegna þess að við höfum velt því mjög fyrir okkur á Alþingi á undangengnum árum hvernig við getum eflt flutninga á sjó og strandsiglingar. Um leið getum við velt því fyrir okkur hvort þær reglur sem hæstv. utanríkisráðherra mælir hér fyrir um geti mögulega haft einhver áhrif á þá mikilvægu starfsemi.

Herra forseti. Um hv. þingmann má segja og fyrsta byggðamálaráðherra Íslands sem kemur úr 101 að þeir eru báðir í hjarta sínu landsbyggðarberserkir, þess vegna hafa þeir ekki bara rætt þessi mál saman yfir ræðustól Alþingis, eins og hv. þingmaður sagði áðan, heldur hafa þeir nánast alltaf verið sammála um þetta tiltekna mál, strandsiglingar. Má rifja það upp að ég og hv. þingmaður höfum áður tekið saman á ýmsum framfaramálum sem horfa til bætts hags landsbyggðarinnar og ekki síst þess nágrennis sem er við Siglufjörð sem við teljum báðir að sé kannski með merkari höfuðstöðum Norðurlands. Þá vil ég sérstaklega nefna að við stóðum saman að því hér að slást um framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð með ágætum árangri. Hv. þingmaður átti þar drjúgt frumkvæði. En eins og hann man lá þáverandi byggðamálaráðherra ekki á liði sínu þegar hann átti kost á að koma að því máli, gilti þar jafnt um að veita viðkomandi þingmanni stuðning í umræðu þegar ýmsir þéttbýlisbófar voru ekki algerlega á sama máli, sömuleiðis í atkvæðagreiðslum. Má líka nefna að sá fyrrverandi byggðamálaráðherra gat einnig beitt sér á öðrum vígstöðvum sem ekki eru alltaf sénar þeim sem sitja alla daga í þingsölum. Hv. þingmaður er algerlega á réttum kúrs þegar hann segir að ég sé hlynntur strandsiglingum. Ég tek undir allt sem hv. þingmaður sagði um þær. Ég tel að strandsiglingar séu mjög jákvæðar. Ég tel að þær geti í senn dregið úr flutningskostnaði og hægt að flytja margvíslegar vörutegundir með þeim hætti. Það sem skiptir kannski ekki síst máli er að sá kostnaður sem við getum kallað umhverfiskostnað og hlýst af losun gróðurhúsalofttegunda minnkar snöggtum. Þá gæti ég flutt góð rök fyrir strandsiglingum með því að við vitum að hinar stóru flutningalestir sem við köllum vöruflutningabifreiðar og fara um vegi landsins með tengivagna fulla af verðmætri útflutningsvöru í formi fiskjar, eyða samkvæmt rannsóknum vegakerfi landsins hver og ein á við 10 þús. hefðbundna fólksbíla. Þarna er því um mikið hagsmunamál að ræða. Ég styð hv. þingmann í því. Þá kemur að spurningunum sem hv. þingmaður varpaði til mín. Í reynd snerust þær um hvort vera kynni að verið væri að íþyngja verulega þeim sem standa fyrir útgerð og flutningum á sjó. Hv. þingmaður vék máli sínu einkum að farþegum, en þetta mál tengist ekki bara farþegaflutningum á sjó heldur líka vöruflutningum á sjó. Í fyrsta lagi er því til að svara að þetta mál eykur klárlega rétt þess sem flytur vöruna eða er fluttur. Sú réttarbót getur verið gagnvart tjónvaldi, en getur líka verið beint gagnvart tryggingafélaginu. Til dæmis kemur fram í greinargerð með málinu að í sumum sérstökum tilvikum þarf tjónþoli ekki að sanna sök þess sem flytur til að geta fengið bætur. Hann getur í staðinn fyrir að beina kröfum sínum um bætur að tjónvaldi snúið sér að tryggingafélaginu milliliðalaust. Það leiðir til þess að úrlausn mála verður skjótari og kannski betri líka fyrir vikið. Við vitum það að minnsta kosti að hin stóru og sterku tryggingafélög kunna á þessi mál og eru miklu sterkari en þær útgerðir sem hafa, til dæmis ef við höldum okkur við strandflutninga á Íslandi, gert tilraunir til að koma slíkum flutningum á hin síðustu árin og hafa því miður ekki alltaf endað nægilega vel. Þetta atriði þarf auðvitað að skoða í nefndinni. Hv. þingmaður spurði mig síðan hvort ég teldi að þetta mál mundi hafa einhver íþyngjandi áhrif. Ég held ekki. Það má færa rök fyrir því að í reynd styrki þetta útgerðirnar. Ég skal skýra út fyrir hv. þingmanni af hverju. Ef þeir sem flytja vörur á sjó geta gert það í þeirri vissu að komi eitthvað upp á eigi þeir skjótari úrlausn sinna mála hvað bætur varðar en áður, er líklegra að þeir notfæri sér þann flutningsmáta í ríkari mæli en ella. Hér leyfi ég mér, herra forseti, að draga örlítið á reynslu mína úr hinu fyrra lífi mínu en þá var ég aðstoðarforstjóri tryggingafélags og þekkti þessa hluti mætavel, kom mjög oft að því að bæta tjón sem hafði orðið vegna flutninga á sjó, sem betur fer aldrei vegna mannskaða á sjó. Svar mitt til hv. þingmanns er því að hugsanlegt er að í einstökum tilvikum geti þetta leitt til skjótari útláta af hálfu þeirra sem flytja. Ég dreg þá ályktun af skoðun málsins að það geti líka leitt til þess að sá sem flytur sé í eilítið verri stöðu en ef þetta væri ekki. En þegar allt er saman dregið tel ég að þetta slái sterkari stoðum undir strandsiglingar sem flutningsmáta. Ég vek svo eftirtekt hv. þingmanns á því að það verður ekki fyrr en um mitt ár 2013 sem líklegt er að þetta muni ná yfir innanlandssiglingar. Þetta varðar kannski ekki síst siglingar á úthafinu og náttúrlega viðhorfi til þeirra, ekki síst Akureyringa til dæmis. Líklegt að siglingar norður í höf, ekki bara með vörur til að flytja milli heimsálfa heldur líka með farþega og ferðamenn, muni aukast. Það er reyndar nú þegar hafið í kjördæmi hv. þingmanns en framsækið fyrirtæki á Húsavík er að minnsta kosti farið af stað með siglingar við Grænlandsstrendur, að vísu þannig að ferð túristans hefst þar. En ég hef skilið það svo, ég hef kynnt mér það eins og margt sem til framfara horfir, að í framtíðinni sé fyrirhugað sigla frá norðurströnd Íslands norður í höf með skemmtiferðamenn. Sömuleiðis sjáum við að þeim stórfjölgar skipunum sem taka farþega norður um höf og til Íslands. Hv. þingmaður man kannski ekki eftir því því hann hefur verið svo lengi á þingi en skömmu eftir að hann kom inn á þing í fyrsta skipti áttum við hér umræður um möguleika á því að auka tíðni skemmtiferðaskipa sem koma til Íslands. Þá var ég iðnaðar- og ferðamálaráðherra 

Forseti vill koma því á framfæri að klukka í púlti er röng. Tími ráðherra er við það að líða.


             Það er mikil synd, herra forseti, því ég var með uppbyggða ræðu í huga mínum og átti eftir að koma að nokkuð svífandi og hástemmdu niðurlagi. Ég verð þá einungis að segja, herra forseti, að ég skal ljúka máli mínu. En spurningunum eins og ég get svarað þeim hefur verið svarað. Ég bendi síðan hv. þingmanni á að svona mál verða auðvitað skoðuð í þaula í nefndinni og hugsanlega vísað til annarra nefnda þingsins. Ég átti eftir, herra forseti, að greina hv. þingmanni frá stórkostlegum áformum ríkisstjórnarinnar um strandsiglingar, en það verður að bíða betri tíma.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör hans og eins og kom fram í þeim er um að ræða gríðarlega mikilvægt mál fyrir Ísland allt, ekki síst landsbyggðina. Þess vegna er það að minnsta kosti einnar messu virði að ræða það í ræðustól Alþingis þegar hæstv. ráðherra leggur þetta mál hér fram. Varðandi eflingu strandsiglinga þá nefndi hæstv. ráðherra þá opnun sem mun væntanlega eiga sér stað á næstu árum eða áratugum í norðurslóðasiglingum. Ég velti einu fyrir mér í því samhengi en það er umskipunarhöfn, til að mynda á norðausturhorni landsins, sem er gríðarlega mikið framfaramál og þar þurfum við Íslendingar að sýna framsýni. Mér finnst að ekki hafi verið nægjanlegur slagkraftur í stefnu ríkisstjórnarinnar um þá mikilvægu uppbyggingu og ég á þá við viðræður sem við höfum átt hér við innanríkisráðherra. Ég velti því fyrir mér í hvaða stöðu hæstv. utanríkisráðherra telji að norðurslóðasiglingar séu og hvort hann telji ekki mikilvægt að við gyrðum okkur í brók og náum ákveðinni forustu landa sem vilja koma slíkri aðstöðu fyrir. Þar er um að ræða gríðarlegt byggðamál fyrir norðausturhorn landsins, en líka stórmál fyrir Ísland allt, vegna þess að á næstu árum og áratugum munu gríðarleg umsvif fylgja slíkri umskipunarhöfn. Það væri áhugavert að heyra skoðanir hæstv. ráðherra á því.

Herra forseti. Nú veit ég ekki hvaða viðræður hv. þingmaður hefur átt við hæstv. innanríkisráðherra um þessi mál, en tvennt vil ég segja við hv. þingmann. Ef við lítum á Norðurland allt er líklegt að tvenns konar möguleikar séu uppi um aukin umsvif sem tengjast norðurslóðum á næstu áratugum. Það er í fyrsta lagi þjónusta við olíuleit og hugsanlega olíudrátt á þremur stöðum fyrir norðan Ísland, þ.e. okkar Drekasvæði, Jan Mayen-svæði Norðmanna og úti fyrir norðausturströnd Grænlands. Ég tel að öll þessi svæði verði þrautkönnuð. Hv. þingmaður þekkir jafn vel og ég fyrirætlanir í þá veru, ekki bara okkar heldur kannski ekki síst Norðmanna, og skammt í að byrjað verði að bora fyrir Norðaustur-Grænlandi. Ég hef sagt að ég telji að Íslendingar eigi, meðal annars af náttúruverndarorsökum, að stuðla að því að uppbygging þjónustu fyrir þetta verði á Íslandi, ekki t.d. á Jan Mayen þó að það sé mun skemmra þangað frá miðlínu okkar og Norðmanna. Ég tel rétt að við stuðlum að því að uppbyggingin verði hér. Varðandi umskipunarhöfn verður fyrst að koma að því að hægt verði að sigla yfir norðurskautið. Þá er rétt að greina hv. þingmanni frá því að ég á í reglulegum samræðum við erlend stjórnvöld um það, síðast í gærkvöldi. Við Íslendingar erum þeirrar skoðunar, að minnsta kosti ég, að þær leiðir sem menn hafa einkum verið að kanna séu ekki réttu leiðirnar. Ég tel að leið rétt austan norðurskautsins sé heppilegasta leiðin þarna yfir og vísa til þess að sterkar vísbendingar eru um að þar séu engir borgarísjakar, og að þar sé líka sú leið sem fyrst mun verða alauð á hverju ári. Það þýðir að ísstyrkt flutningaskip þyrfti bara að sigla þá leið í gegnum ís nýliðins árs, þess vegna yrði hún fyrst til að opnast. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og það áhugaverða málefni sem hann lauk máli sínu á og snertir norðurslóðasiglingar og þá framtíð sem þar er í vændum. Mér heyrist af svari hæstv. ráðherra að ágætt væri að við á þingi tækjum umræðu um þessi mál, þ.e. að við vitum hvert við stefnum í þeim málum. Ég vil síðan þakka hæstv. ráðherra fyrir þann áhuga og stuðning sem hann sýnir málflutningi okkar framsóknarmanna um strandsiglingar og við erum í sama flokki þegar kemur að því að efla þær í kringum landið. Vonandi getum við tekið höndum saman um að koma þeim málum áfram, því eins og við hæstv. ráðherra höfum bent á báðir er slit og slysahætta á þjóðvegakerfinu mun meiri eftir að landflutningar jukust til mikilla muna. Ég vil að lokum þakka hæstv. ráðherra fyrir orð hans um framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Nýjustu fréttir eru þær að sá skóli er í miklum blóma. Á annað hundrað nemendur stunda þar nám. Þar er búið að huga að mannréttindum ungra einstaklinga við utanverðan Eyjafjörð sem áður þurftu að flytjast að heiman, jafnvel 15, 16 ára gömul, til að fá uppfylla þau grundvallarmannréttindi að geta stundað framhaldsskólanám við sitt hæfi. Við búum við allt annan veruleika í dag en fyrir 30–40 árum. Nú eru börn börn fram að 18 ára aldri og þess vegna á það að heyra undir sjálfsögð mannréttindi að fólk geti stundað framhaldsskólanám að minnsta kosti til 18 ára aldurs í heimabyggð sinni. Þessi skóli er dæmi um mál þar sem við náðum árangri í sameiningu. Vonandi mun okkur auðnast að ná fleiri slíkum málum hér í gegn. Ég sé að hæstv. ráðherra er að rusla inn í utanríkismálanefnd þingsins mörgum málum. Ég hefði gjarnan viljað sjá atvinnuveganefnd þingsins 

Herra forseti. Hv. þingmaður flýgur eins og örn víða og hefur sig til flugs frá umræðu um bótaábyrgð á sjó, yfir á norðurslóðir og lendir síðan við utanverðan Eyjafjörð. Ég fagna því. Hv. þingmaður getur ekki kvartað undan því að ég hafi ekki lagt mitt af mörkum og mitt góða ráðuneyti til að skapa atvinnu í kjördæmi hans. Rétt er að rifja upp að ekki er langt síðan að átta manns fengu störf við að þýða fyrir ráðuneytið í kjördæmi hans og nefni ég þá ekki þýðingamiðstöðina sem líka er á Akureyri. Það er rétt að rifja það upp fyrir hv. þingmanni líka að einmitt vegna framsækni okkar og samninga í norðurslóðamálum býr hv. þingmaður við þá hamingju að búið er að slá einni nýrri gildri stoð undir miðstöð norðurslóðarannsókna á Akureyri með því að mér tókst að fá aðra þjóð til samstarfs um að setja þar upp nýja prófessorsstöðu. Við munum kynna það von bráðar, hv. þingmaður þekkir það. Það verður til mikils framdráttar, ekki bara fyrir skólann, heldur ekki síst þá nemendur sem munu af njóta, vegna þess að því munu til dæmis fylgja peningar til ferðalaga til að kynna sér þessi mál á öðrum slóðum. Ég tel að það eigi að vera hægt fyrir okkur, Norðlendinga sérstaklega, að nota það sem stökkbretti til frekari framsóknar í því máli. Að lokum, herra forseti, þarf hv. þingmaður ekki að vera hissa á því að ég styðji Framsóknarflokkinn til góðra verka. Hv. þingmaður veit að í hjarta mínu er ávallt hlýr blettur fyrir Framsóknarflokkinn, þó ekki væri nema vegna þess sem er staðreynd að það var hönd framsóknarmanns sem dró upp stefnuskrá bæði Framsóknarflokksins hins fyrsta og Alþýðuflokksins á sínum tíma, sama höndin ritaði það. Ég gæti svo haft 

Herra forseti. Hér leita ég heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem merkt er 120/2010, um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn en hann fjallar um fjármálaþjónustu. Sömuleiðis er leitað heimildar til þess að fella inn í samninginn eftirtaldar ESB-gerðir: Í fyrsta lagi tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins sem merkt 2009/65/EB og er um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum um verðbréfasjóði. Í öðru lagi tilskipun framkvæmdastjórnarinnar 2009/83/EB um breytingu á tilteknum viðaukum við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins sem merkt er 2006/48/EB að því er varðar tæknileg ákvæði um áhættustýringu. Í þriðja lagi tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins sem merkt er 2009/110/EB um stofnun og rekstur rafeyrisfyrirtækja og sömuleiðis um varfærniseftirlit með þeim, en það er breyting á tilskipunum 2005/60/EB og 2006/48/EB og um niðurfellingu á tilskipun 2000/46/EB. Í fjórða lagi, herra forseti, eru það ákveðin tilmæli í gerð framkvæmdastjórnarinnar 2009/384/EB sem fjallar um starfskjarastefnu á sviði fjármálaþjónustu og mér þykir ákaflega merkileg. Fyrstnefnda gerðin leysir af hólmi eldri tilskipanir. Þar er að finna ýmsar breytingar sem er ætlað að auka samkeppnishæfni verðbréfasjóða í aðildarríkjunum. Markmið 2009/83/EB er að tryggja samræmda beitingu ákvæða tilskipunar sambandsins um stofnun og rekstur lánastofnana. Þeirri sem nefnd var í þriðja lagi, þ.e. tilskipun 2009/110/EB, er aðallega ætlað að koma í staðinn fyrir og sömuleiðis víkka gildissvið eldri tilskipunar Evrópusambandsins um stofnun og rekstur rafeyrisfyrirtækja og eftirlit með þeim. Þau tilmæli sem ég gat um að mér þættu sérstaklega áhugaverð og merkileg eru frá framkvæmdastjórninni merkt 2009/384/EB og varða starfskjör í fjármálageiranum. Þau eru því miður ekki lagalega bindandi. Því miður, segi ég, vegna þess að ég tel að það væri ákaflega mikilvægt að hafa þau einmitt í lögum allra landa. Samkvæmt þessum valkvæðu fyrirmælum er aðildarríkjunum boðið að setja reglur á þessu sviði. Þar er lagt til að aðildarríkin setji reglur sem tryggi að starfskjarastefna fyrir starfsmenn sem taka áhættu sé í samræmi við áhættuna og stuðli að traustri og skilvirkri áhættustjórnun. Með öðrum orðum er verið að reyna að draga úr því að bónusgreiðslur úr hófi fram hvetji starfsmenn til að taka of mikla áhættu. Ég gæti haldið ákaflega langa ræðu fyrir hv. þingmenn, bæði í galleríum og á jörðu niðri, um hvað það kostaði okkur og hefur kostað marga á umliðnum árum. Þetta er þess vegna ákaflega merkilegt sem ég tel að hv. utanríkismálanefnd eigi að skoða sérstaklega. Það þarf að breyta lögum til að innleiða allt þetta bix. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra áformar að leggja fram á yfirstandandi löggjafarþingi frumvarp sem felur í sér breytingar á lögum í fyrsta lagi um verðbréfasjóði, í öðru lagi um fjárfestingarsjóði, í þriðja lagi um fagfjárfestasjóði og loks frumvarp til laga um rafeyrisfyrirtæki. Efni tilskipunar 2009/83/EB er nægilegt að innleiða með því að breyta reglum Fjármálaeftirlitsins um áhættustýringu. Að því er varðar síðasttöldu tilskipunina, 2009/384/EB, hefur Ísland nú þegar tekið tillit til tilmælanna sem þar eru fólgin í lögum nr. 161/2002. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til þrautskoðunar hjá hv. utanríkismálanefnd.

Herra forseti. Ég leita hér heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 76/2011, um breytingu á XI. viðauka við EES-samninginn eins og hæstv. forseti gat um, en hann fjallar um félagslegt öryggi. Þá þarf jafnframt að fella inn í samninginn eftirfarandi gerðir: Í fyrsta lagi reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 883/2004 um samræmingu almannatryggingakerfa. Í öðru lagi reglugerðir sömu aðila nr. 987 og 988/2009 um breytingu á fyrrnefndri reglugerð um samræmingu almannatryggingakerfa. Í þriðja lagi 13 ákvarðanir og tvenn tilmæli framkvæmdaráðs um samræmingu almannatryggingakerfa. Fyrrgreindar reglugerðir, ákvarðanir og tilmæli koma í stað reglugerðarráðsins sem nú þegar er fyrir hendi númeruð 1408/71, en hún fjallar um beitingu almannatryggingareglna gagnvart launþegum, sjálfstætt starfandi einstaklingum og aðstandendum þeirra sem flytjast á milli aðildarríkja. Reglugerðin kemur í stað annarrar nr. 1408/71. Markmið hennar er að einfalda reglurnar frá því sem áður var og færa til nútímahorfs. Ég undirstrika að áfram er gert ráð fyrir þeirri meginreglu að einstaklingur sem hefur öðlast rétt til tryggingabóta í einu aðildarríki ESB skuli ekki glata þeim rétti sínum við flutning til annars aðildarríkis. Reglurnar fela hins vegar alls ekki í sér samræmingu á almannatryggingalöggjöf aðildarríkjanna. Mikilvægt nýmæli felst meðal annars í rýmkun gildissviðs reglnanna þar sem reglugerðin tekur ekki einungis til einstaklinga sem eru tryggðir í aðildarríki, og hafa verið á vinnumarkaði, heldur sömuleiðis til einstaklinga sem eru tryggðir í aðildarríki en sem hafa ekki verið á vinnumarkaði. Með reglugerð 988/2009/EB um samræmingu almannatryggingakerfa og um að ákveða efni viðaukanna við hana, er breytt viðaukum við reglugerð EB 883/2004. Reglugerð 987/2009, sem ég gat um hér í upphafi míns máls, kveður á um nánari framkvæmd reglugerðar EB 883/2004. Upp er sett aukið samstarf milli almannatryggingastofnana til að tryggja að þeir sem rétt eiga geti notið réttinda sinna. Þannig er meðal annars kveðið á um að skipti á upplýsingum á milli stofnana skuli fara fram með rafrænum hætti. Í ákvörðunum og sömuleiðis tilmælum framkvæmdaráðs um samræmingu almannatryggingakerfa er svo að finna nánari verklagsreglur sem varða samstarf milli almannatryggingakerfa og tilmæli um nánari útfærslu á reglum um rétt til almannatrygginga. Allt kallar þetta vitaskuld á breytingar á fleiri en einum lagabálki. Þannig verður breytt lögum nr. 112/2008, um sjúkratryggingar, lögum nr. 100/2007, um almannatryggingar, lögum nr. 54/2006, um atvinnuleysistryggingar, og loks lögum nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof. Hæstv. velferðarráðherra leggur fram frumvörp til breytinga á þeim lagabálkum sem ég taldi upp á því þingi sem nú stendur. Herra forseti. Nú hef ég lokið við að gera grein fyrir þessari þingsályktunartillögu og legg til að þegar umræðu um hana lýkur verði henni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Sú þingsályktunartillaga sem ég mæli hér fyrir er flutt af hv. þingmönnum Helga Hjörvar, Jónínu Rós Guðmundsdóttur, Oddnýju Harðardóttur, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, Skúla Helgasyni, Valgerði Bjarnadóttur, Sigmundi Erni Rúnarssyni, Magnúsi Orra Schram og Lúðvík Geirssyni, auk mín. Hún felur í sér að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíðarskipan fiskveiðistjórnar þar sem bornar verði upp grundvallarspurningar, meðal annars um hvort taka eigi upp nýtt fiskveiðistjórnarkerfi, setja sérstakt stjórnarskrárákvæði um þjóðareign auðlindarinnar og innkalla aflaheimildir og endurúthluta þeim gegn gjaldi til þjóðarinnar. Þessi tillaga var áður flutt á 139. löggjafarþingi og er nú flutt að nýju. Eitt og annað hefur borið til tíðinda frá því tillagan var lögð hér fram á haustdögum. Til að mynda hefur komið fram tillaga stjórnlagaráðs um nýtt auðlindaákvæði inn í stjórnarskrá sem rímar fyllilega við þau áform sem birt eru annars vegar í stjórnarsáttmála og hins vegar í þeirri vinnu sem að baki er við undirbúning að nýju fiskveiðistjórnarkerfi. Ýmislegt hefur líka átt sér stað hér í þinginu við átektir þess hvort og hvernig ganga eigi til verka varðandi breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það má rifja það upp í tilefni af þessu að í sáttmála stjórnarflokkanna er kveðið á um mikilvægi þess að standa vörð um sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum sínum. Þar er enn fremur kveðið á um breytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi að undangengnu samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Nú höfum við fengið niðurstöðu þess samráðs. Hún liggur fyrir í skýrslu starfshóps um endurskoðun laga um fiskveiðistjórn sem starfaði hér í um 18 mánaða skeið og skilaði af sér fyrir rúmu ári með því að afhenda skýrslu til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra haustið 2010. Á grundvelli þeirrar skýrslu lagði ráðherra fram frumvarp að breyttu fiskveiðistjórnarkerfi á síðasta löggjafarþingi en það mál var ekki útkljáð og frumvarpinu eiginlega vísað aftur til ráðuneytis nú síðastliðið haust. Svo vitum við hvað hefur gerst síðan. Skipuð var sérstök ráðherranefnd til að leggja drög að smíði nýs frumvarps. Skipt var um ráðherra sem hefur uppi áform, yfirlýst áform, um að leggja fram nýtt frumvarp innan tíðar. Skoðanakannanir undanfarin missiri á síðustu tveimur árum hafa sýnt ríkan vilja meðal þjóðarinnar til þess að það fyrirheit sem ríkisstjórnin gaf í upphafi vegferðar sinnar, um breytingar á kvótakerfinu, nái fram að ganga. Fá mál hafa þó orðið uppspretta harðari deilna undanfarin þrjú ár en þær fyrirhuguðu breytingar, svo það er brýnt að fá úr því skorið hver þjóðarviljinn er í þessu efni. Því væri kannski að mati flutningsmanna ráð að byrja á því að spyrja ákveðinna grundvallarspurninga. Við vitum að umræðan nú síðustu mánuðina hefur svolítið einskorðast við það að arðurinn skuli renna til þjóðarinnar og menn hafa jafnvel ætlað að hlaupa í það skjólið, að því er virðist, að það muni nægja að skattleggja auðlindaarðinn og ná þar með inn tekjum af nýtingu auðlindarinnar. En með fullri virðingu fyrir þeirri kröfu, sem er auðvitað réttmæt, verður ekkert fram hjá því litið að það þarf líka að breyta kerfinu, því ein helsta meinsemdin, ein helsta orsök þess ósættis sem ríkt hefur um núverandi fiskveiðistjórnarkerfi frá upphafi, lýtur að kerfinu sjálfu og því ójafnræði, þeirri byggðaröskun og þeirri misskiptingu sem af því hefur hlotist. Við vitum að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur kveðið upp úrskurð sem er þungur áfellisdómur og ber vitni um skort á virðingu fyrir jafnræðissjónarmiðum og atvinnufrelsissjónarmiðum í núverandi kerfi, og við vitum líka að hæstaréttardómar hafa fallið í sömu veru. Þannig að við eigum ekkert val um það að við verðum að taka á þeim grundvallarspurningum. Í þeirri vinnu held ég að væru góð vinnubrögð að snúa sér til þjóðarinnar með spurningar um grundvallaratriði sem geta verið ráðgefandi fyrir stjórnvöld þegar niðurstaða liggur fyrir. Markmið yfirlýstrar sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa, lífríkis og hafsbotns. Ríkisstjórnin hefur markað þá stefnu að veiðiheimildir skuli ákvarðast af nýtingarstefnu sem byggist á aflareglu hverju sinni. Því er heitið í stjórnarsáttmálanum að með sérstöku ákvæði í stjórnarskrá verði undirstrikað að fiskstofnarnir umhverfis landið séu sameign þjóðarinnar í samræmi við það sem segir í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða frá 2006, að úthlutun veiðiheimilda myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir heimildunum. Þá er því einnig heitið í stjórnarsáttmála að brugðist verði frekar við því áliti sem ég nefndi áðan, áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá 24. október 2007, með því meðal annars að gæta atvinnufrelsis og tryggja að jafnræðis verði gætt við úthlutun afnotaréttarins og aðgengis að hinni sameiginlegu auðlind. Við vitum að sjávarútvegurinn mun gegna lykilhlutverki, hann á að minnsta kosti að gera það, við þá endurreisn atvinnulífsins sem fram undan er. Sjaldan hefur þessi atvinnugrein þó staðið sterkar að vígi en einmitt núna, en það er auðvitað mjög mikilvægt að skapa þessari grein góð rekstrarskilyrði, þau bestu sem völ er á, og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma. Jafnframt verður að leita sátta við íslenska þjóð um stjórn fiskveiða eins og stjórnarsáttmálinn kveður á um. Meðal brýnna aðgerða sem þar eru tiltekin má nefna að takmarka framsal á aflaheimildum, auka veiðiskyldu og endurskoða tilfærslur á heimildum milli ára, stofna auðlindasjóð sem fari með ráðstöfun fiskveiðiréttinda í eigu þjóðarinnar og að arður af rekstri sjóðsins renni til atvinnuuppbyggingar. Þetta er ekki síst mikilvægt í ljósi nýlegra tíðinda um olíufund á Drekasvæði og í ljósi ýmissa atvika sem upp hafa komið í umræðunni varðandi orkunýtingu okkar. Það má ekki dragast öllu lengur að stofnaður verði slíkur auðlindasjóður sem hafi annars vegar með úthlutun auðlindanýtingarinnar að gera og hins vegar ráðstöfun tekna þar af. Svo að ég haldi áfram að vitna í stjórnarsáttmálann heitir hann því líka að lög um stjórn fiskveiða verði endurskoðuð í heild. Þar eru tiltekin sérstaklega nokkur markmið með þeim breytingum, þ.e. að stuðla að vernd fiskstofna, stuðla að hagkvæmri nýtingu auðlinda sjávar, treysta atvinnu, efla byggð í landinu, skapa sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar og leggja grunn að innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á 20 ára tímabili í samræmi við stefnu beggja flokka. Af þeim markmiðum sem ég hef nú talið upp er alveg ljóst að samfélagslegar ástæður og samfélagsleg not af því kerfi sem hér þarf að byggja upp eru ekki síður veigamikil en krafan um arðsemi innan greinarinnar og hagkvæmni greinarinnar, þ.e. að treysta atvinnuna og efla byggð í landinu. Flutningsmenn tillögunnar telja að ekki verði undan því vikist að efna fyrirheit stjórnarflokkanna um breytingar á fiskveiðistjórninni. Þó vitum við það auðvitað, í ljósi þess starfs sem unnið hefur verið og þeirrar viðleitni sem í gangi hefur verið undanfarin þrjú ár, að þær breytingar muni vart nást í fullri sátt við alla hagsmunaaðila, enda er það kannski ekki meginmarkmiðið, heldur að á komist samfélagsleg sátt um málið. Flutningsmenn telja að full ástæða sé til að þjóðin fái að tjá hug sinn um þetta mikilvæga mál. Því er ríkisstjórninni með þessari þingsályktunartillögu falið að láta orða þær spurningar sem æskilegast er að þjóðin svari. Það er með öðrum orðum ekki verið að leggja til að lagafrumvarp verði lagt í þjóðaratkvæði, heldur að beinlínis verði búnar til stefnumarkandi spurningar sem geti verið vegvísir við lokahnykk vinnunnar. Að svo mæltu, herra forseti, legg ég til að þessu máli verði vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, því að þingsályktunartillagan sem slík fjallar ekki um fiskveiðistjórn heldur um þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eitt af því sem margir hafa áhyggjur af á landsbyggðinni, af því að hv. þingmaður talaði um að breytingar á sjávarútvegskerfinu ættu meðal annars að miða að því að efla byggð í landinu, er að auðlindagjaldið renni að einhverjum hluta beint í ríkissjóð og á skorti einhvers konar byggðatengingu þannig að fjármagnið renni aftur til viðkomandi byggðarlaga. Þetta heyrir maður jafnt hjá þeim sem vilja breyta fiskveiðistjórnarkerfinu og þeim sem vilja litlar breytingar. Ég hegg eftir því að í tillögu hv. þingmanns og fleiri þingmanna er ekki komið inn á það. Eingöngu er fjallað um að endurúthluta þeim gegn gjaldi til þjóðarinnar, en ekki minnst á að tengja gjaldið að einhverju leyti viðkomandi byggðarlagi. Mig langaði að heyra sjónarmið hv. þingmanns í þá veru, hvort hann telji ekki skynsamlegt að tengja auðlindagjaldið með einhverjum hætti við sveitarfélög, við Samtök íslenskra sveitarfélaga, þannig að þessi tekjustofn renni aftur til viðkomandi byggðarlaga allt í kringum landið. Er þingmaðurinn fylgjandi því að setja ætti það inn í þessa tillögu? Telur hann að full sátt ríki um það? Ég vil kannski fá aðeins sjónarmið hv. þingmanns á þetta.

Herra forseti. Raunar gengur þessi tillaga alls ekkert út á fyrirkomulag fiskveiðistjórnarinnar heldur það eitt að undirbúin verði þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem lagðar verði fram ákveðnar grundvallarspurningar og þannig fenginn fram þjóðarvilji. Ég get hins vegar alveg rætt það sjónarmið sem hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni, þ.e. spurninguna um það hvert auðlindagjaldið eigi að renna. Ég tel að auðlindagjaldið eigi að renna til nýsköpunar og þróunarverkefna og til eflingar atvinnugreinarinnar og/eða til annarra samfélagslegra verkefna. Mér finnst hins vegar alveg koma til álita meðan við erum að komast út úr erfiðustu efnahagsþrengingunum að tímabundið renni þetta gjald beint í ríkissjóð. Mér finnst það bitamunur en ekki fjár, en að framtíðarmarkmiðið sé að þetta fari til sértækra samfélagslegra verkefna. Að byggðatengja gjaldið - við höfum verið að reyna það mörg undanfarin ár í gegnum byggðakvótann að taka tillit til byggðasjónarmiða. Það hefur ekki tekist vel. Raunar hefur úthlutun byggðakvóta oft og tíðum valdið meiri deilum og úlfúð í sveitarfélögum en hún hefur leyst. Hér finnst mér aðalatriðið að byggja ekki á þeirri rangstefnu að taka fyrst inn einhverjar tekjur og úthluta síðan byggðunum ölmusu og skammta þeim úr hnefa. Það er ekki byggðapólitík sem ég hallast að. Ég hallast miklu frekar að því að við breytum kerfinu, höfum það þannig að menn geti sótt sér aflaheimildir á jafnræðisgrundvelli og notið atvinnufrelsis ef við getum eflt strandveiðarnar og skapað skilyrði fyrir byggðir landsins til að bjarga sér sjálfar svo að þær þurfi ekki að sækja eyrnamerkta peninga í ríkissjóð eins og kerlingar með betlistaf.

Virðulegi forseti. Ég og hv. þingmaður erum sammála um að það er mikilvægt að efla dreifbýli landsins. Hins vegar hefur maður miklar áhyggjur af þeim fjármunum sem með þessum hætti munu renna inn í ríkissjóð, að það verði einmitt eins og hv. þingmaður lýsti því að landsbyggðarfólkið þurfi að koma betlandi til ríkissjóðs. Við höfum séð það við fjárlagagerðina undanfarin ár að menn eru í eilífu stríði við ríkisvaldið og hefur svo verið í gegnum tíðina. Þess vegna er svo mikilvægt að fá úr því skorið hvort ekki sé örugglega pólitískur vilji til þess að sú renta sem kemur af auðlindinni renni aftur til viðkomandi byggðarlaga. Mig langar að ítreka spurningu mína til hv. þingmanns, hvort hann og aðrir flutningsmenn telji - af því að ekki er vitnað til þess í þingsályktuninni að það sé eitt af því sem kjósa eigi um - að full sátt sé um að þeir fjármunir séu eyrnamerktir byggðunum og renni beint til þeirra. Að lokum langar mig að spyrja hv. þingmann, af því að talað er um margar þjóðaratkvæðagreiðslur og um hin ólíkustu mál, af hverju hann telur mikilvægt að greiða atkvæði um það sem fram kemur í þessari tillögu, af hverju hann taldi til að mynda ekki mikilvægt á sínum tíma að greiða atkvæði um Icesave-samningana, um það hvort sótt yrði um aðild að ESB og fleira. Ég vil bara fá sýn þingmannsins á það.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég tel að við eigum að fara í þjóðaratkvæði með þetta er sú að við erum í undirbúningsvinnunni við smíði frumvarps. Ég tel að stjórnvöld eigi að leita til þjóðarinnar með ráðgefandi upplýsingar í slíkri vinnu, síðan geti þingið ekki skirrst undan þeirri ábyrgð sem það ber að afgreiða þau frumvörp sem við eigum sem kjörnir fulltrúar að taka afstöðu til. Ég er í öllum tilfellum á móti því að lagafrumvörp séu lögð í þjóðaratkvæði en það má sækja sér ráðgjöf og það má hlusta eftir röddum á meðan mál eru í vinnslu, það finnst mér sjálfsagt og eðlilegt eins og í þessu máli. Svo eru líka ákveðin grundvallaratriði sem eru nú almennt viðurkennd í heiminum. Menn leggja til dæmis ekki fjárlög ríkja í þjóðaratkvæðagreiðslu og ekki fjárhagslegar skuldbindingar ríkja, vegna þess að það vita allir að þá gæti jafnvel þjóðarhagsmunum verið í voða stefnt vegna þess að almenningur vill nú sjaldnast taka á sig auknar álögur. Þannig er nú það. Ég held að enginn ágreiningur sé um það á milli mín og þingmannsins að rétta þarf hlut byggðarlaganna á Íslandi, ekki síst með breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu. En eins og ég sagði áðan vil ég ekki eingöngu horfa á tekjuhlutann í því. Mér finnst ekki nóg að skattleggja greinina og auka tekjuinnstreymi í ríkissjóð af henni, mér finnst að breyta þurfi kerfinu sjálfu. Um leið og byggðirnar hafa aukið aðgang sinn að aflaheimildum og menn geta komist á sjó til að veiða sér til lífsviðurværis og færa fisk að landi til vinnslu þá erum við farin að rétta hlut byggðanna á réttum forsendum, gefa þeim kost á því að bjarga sér sjálfar í stað þess að vera í hlutverki betlikerlingar.

Forseti. Hér liggur fyrir tillaga til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíðarskipan fiskveiðistjórnar. Það finnst mér góð hugmynd. Mér hefur oft fundist það vera þannig að þeir sem hafa með þessi mál að gera og hafa stýrt þessum málum út frá eigin hagsmunum og í gegnum sterk hagsmunafélög reyni að telja okkur hinum trú um að þetta sé flókið mál, við skiljum það ekki, okkur komi það nú eiginlega ekki við, það sé bara einkamál þeirra sem veiða og þeirra sem vilja veiða, það skipti til dæmis ekki sérstaklega miklu máli að þjóðin sé sátt, aðalmálið sé að menn nái sátt í einhverju bakherbergi um hvernig þetta eigi allt saman að vera. Það er viðmót eins og maður mætti stundum á sumum heimilum sem maður heimsótti í æsku: Krakkar, veriði nú bara úti að leika, fullorðna fólkið er að tala saman. Mér hefur oft fundist íslenska þjóðin, sem er auðvitað nýlenduþjóð og hefur ekki verið lengi sjálfstæð, vera í hlutverki barns. Ég vona að mér fyrirgefist að segja það að við svona áttum okkur eiginlega ekki á hvað við getum haft mikil áhrif á gang mála og að skoðun okkar skiptir máli. Þjóðin er að þroskast. Hún hefur áttað sig á því að hún getur haft völd. Hún getur komið heilli ríkisstjórn frá ef henni blöskrar. Hún getur krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um mál sem henni finnst henni koma við og er kannski ósammála ríkjandi stjórnvöldum. Hún hefur líka áttað sig á því að hægt er að spyrja hana ráða í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og lagt er til hér og eins og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vill leggja til að verði gert um nýja stjórnarskrá. Ég held að þjóðin hafi sýnt það í þeim atkvæðagreiðslum sem þegar hafa farið fram, sérstaklega seinni atkvæðagreiðslunni um Icesave-málið. Það var gífurlega flókið mál um þjóðréttarlega samninga og þar var flækjustigið óendanlegt. Þjóðin tók afstöðu og hún kynnti sér virkilega málið. Stór hluti þjóðarinnar lagðist líka í að kynna sér yfir 500 frambjóðendur á stjórnlagaþing, þannig að mér finnst fólk standast þetta próf. Ég held að við getum alveg spurt þjóðina ráða um hvernig framtíðarskipan fiskveiðistjórnar á að vera. Mig langar að minna á frumvarp Hreyfingarinnar um þessi mál og óska eftir því að nefndin sem málið fer til skoði þau sjónarmið sem þar koma fram. Ég á reyndar sjálf sæti í þeirri nefnd þannig að það eru hæg heimatökin hjá mér að hafa áhrif á það.

Herra forseti. Ég kem ekki upp til að andmæla síðasta ræðumanni heldur til að taka undir með honum og fagna orðum hans. Það er nefnilega alveg hárrétt sem þingmaðurinn segir að þjóðin hefur oft verið sett í þetta óvirka þolandahlutverk gagnvart stjórnvöldum. Þetta snýst svolítið um að breyta samskiptamenningunni milli þings og þjóðar. Ég held satt að segja að ef við værum óhræddari við að leita álits þjóðarinnar og eiga samtal við þjóðina væri gjáin ekki eins breið og hún er og hefur verið upp á síðkastið. Við þurfum nefnilega að bryggja brýr núna og moka ofan í gjár. Sáttin sem um er að ræða í þessu tiltekna máli, sem er auðvitað hart deilumál, snýst að sjálfsögðu ekki um að hagsmunaaðilar fái sitt fram því að fleiri eiga hagsmuna að gæta en hinir formlegu hagsmunaaðilar. Það eru auðvitað öll byggðarlög landsins meira eða minna og íslenskt samfélag. Ég vil því þakka þingmanninum fyrir ræðu hans.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa tillögu. Það er alltaf gaman þegar menn setja hugðarefni sín fram með þessum hætti og berjast fyrir þeim. Það hefur hv. þingmaður gert. Nú liggur fyrir tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir mælir fyrir ásamt fleiri þingmönnum Samfylkingarinnar. Ég kom inn á þá staðreynd í andsvari áðan við hv. þingmann sem margir hafa áhyggjur á landsbyggðinni, að enginn mælti því í mót að sjávarútvegurinn greiddi auðlindagjald fyrir notkun á nýtingu auðlindarinnar. Margir hafa hins vegar áhyggjur af því í ljósi þess hvernig þrengt hefur að landsbyggðinni á undanförnum áratugum og árum að auðlindagjaldið muni áfram renna í ríkissjóð og að ekki sé bein tenging við byggðarlögin með neinum hætti. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir segir það jafnan, og ég kýs að trúa því af því að ég veit að hv. þingmaður ber hag landsbyggðarinnar fyrir brjósti, að þau mál sem hún talar fyrir séu mikilvæg fyrir landsbyggðina. Ég velti því hins vegar upp í þessari umræðu hvort sami hvati búi að baki hjá sumum öðrum hv. félögum hv. þingmanns. Ég nefni til að mynda þingmenn á borð við hv. þm. Helga Hjörvar og hv. þm. Magnús Orra Schram. Þegar frumvarpsdrög voru rædd síðast í þinginu, sem fóru síðan til nefndar til umsagnar, voru þessir þingmenn alveg brjálaðir yfir því að byggðatengja ætti ákveðinn hluta af auðlindagjaldinu. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvort hvatarnir séu ekki af ólíkum toga og hvort þeir þingmenn sem hæst hafa um þessi mál séu í raun með hag landsbyggðarinnar að leiðarljósi? Ég hef verulegar efasemdir um að svo sé og finnst það miður. Ef maður skoðar ferlið í sjávarútvegsmálum var skipuð ákveðin sáttanefnd strax við myndun ríkisstjórnarinnar. Hún vann mjög umfangsmikla vinnu sem að komu aðilar úr öllum stjórnmálaflokkum, hagsmunaaðilar, þeir sem vilja breyta kerfinu. Þar tókust á ólík sjónarmið. Sá sem veitti þeirri nefnd forustu var hv. þm. Guðbjartur Hannesson. Sú nefnd skilaði af sér niðurstöðum. Í framhaldinu var unnið frumvarp. Þegar það frumvarp var síðan kynnt af hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jóni Bjarnasyni, sögðu ónafngreindir þingmenn Samfylkingarinnar í vefmiðlum, meðal annars á Eyjunni, að það væri eins og simpansar hefðu skrifað það frumvarp. Í framhaldinu var því frumvarpi breytt að nokkru leyti. Frumvarpið var lagt fram í þinginu og fór síðan til umsagnar og var algjörlega keyrt í kaf af öllum umsagnaraðilum. Í framhaldinu var hafin vinna við nýtt frumvarp sem var síðan kynnt á netinu, það var ekki ólíkt því sem sáttanefndin byggði á, en niðurstaðan úr þeirri vinnu var frumvarp sem ég held reyndar að margir hefðu getað fellt sig við með einhverjum breytingum. Frumvarpið byggði á sjónarmiðum úr ólíkum áttum. Það virtist vera að bæði þeir sem vildu gera mjög miklar breytingar og þeir sem vildu gera mjög litlar breytingar væru óánægðir með það frumvarp, það var algjörlega vonlaust. Hæstv. forsætisráðherra sló það strax út af borðinu og sagði að nú yrði að henda þeim ráðherra út úr ríkisstjórn sem mælt hefði fyrir þessu frumvarpi. Í framhaldi voru skipaðir tilsjónarmenn, hæstv. ráðherrar Guðbjartur Hannesson og Katrín Jakobsdóttir. Þessir tilsjónarmenn fóru, að því er ég best veit, yfir frumvarpsdrögin og ég hef ekki heyrt mikla gagnrýni á þau drög. Það sem stendur upp úr eftir þessa upprifjun er allur vandræðagangurinn með málið innan ríkisstjórnarmeirihlutans, innan stjórnarflokkanna. Það eru gríðarlega ólík sjónarmið innan beggja flokkanna og á milli flokkanna, það sáum við þegar þingfundi var að ljúka. Þegar lögð er fram þingsályktunartillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu, sem er gott og gilt, það er fallegt að leggja fram þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu, spyr maður sig: Hver er tilgangurinn með þessari þjóðaratkvæðagreiðslu? Hér er texti um grundvallarspurningar um eitt og annað, en hver er nákvæmlega tilgangurinn með þjóðaratkvæðagreiðslunni? Hvað er það nákvæmlega sem á að fá út með henni? Er það eitthvað sem mun minnka vandræðaganginn á stjórnarheimilinu varðandi þetta mál? Það er alveg ótækt þegar maður horfir á þessa grunnatvinnugrein, því að við getum verið sammála um að þetta er ein af grunnatvinnugreinum þjóðarinnar, að kjörtímabilið er komið vel fram í seinni hálfleik og búið er að veltast um með þetta mál fram og til baka í óvissu. Það er ekki gott fyrir nokkurn mann sem reynir að starfa í þessari grein. Ég þekki það til að mynda úr landbúnaðinum og fyrirtækjarekstri að það er vonlaust fyrir þá sem hafa atvinnu af viðkomandi atvinnugreinum þegar það er eilíf óvissa um hvert stefna á. Af hverju getur ríkisstjórnin ekki reynt í eitt skipti fyrir öll að setjast niður og koma sér saman um þessi mál, koma fram með frumvarp sem þokkaleg sátt ríkir um innan stjórnarflokkanna? Ég sé ekki að þessi þjóðaratkvæðagreiðslutillaga geri það að verkum að hún flýti fyrir því að einhver sátt náist í þessum málum. Maður veltir því fyrir sér hvort það sé rétt sem margir segja að það kunni að vera að Samfylkingin vilji ekki klára sjávarútvegsmálin fyrir kosningar því að það sé mjög gott að halda því máli opnu þegar kemur að kosningum. Þá vitna ég til margra sem hafa tjáð sig um þessi mál, meðal annars á bloggsíðum, vefsíðum og nú nýverið í Silfri Egils, þar sem fram hefur komið að Samfylkingin sé sko tilbúin í kosningar, hún sé eini flokkurinn sem vilji breyta sjávarútvegskerfinu. En hins vegar er engin samstaða um hvernig Samfylkingin vill breyta sjávarútvegskerfinu. Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram tillögur í átt til breytinga í þessum efnum sem eru ekkert fjarri því sem sáttanefndin lagði til, sem hæstv. ráðherra Guðbjartur Hannesson fór fyrir. En þessi eilífi vandræðagangur er farinn að stórskaða íslenskan sjávarútveg, þjóðarhagsmuni og landsbyggðina. Ég spyr mig að því hver sé tilgangurinn með þessari þjóðaratkvæðagreiðslu og hvort þetta sé, sem ég vona ekki, liður í þeim leiðangri sem ég lýsti áðan, að reyna að draga upp þá mynd að Samfylkingin sé eini flokkurinn sem vilji breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er mikið áhyggjuefni og jafnvel þótt góður hugur búi þarna að baki efast ég um að það verði til þess að leysa þann vanda sem sjávarútvegurinn stendur frammi fyrir. Það verður að fara að höggva á þennan hnút, það verður að ná sátt í þessari atvinnugrein, það verður að fara að skapa þá umgjörð að fyrirtækin geti horft lengra fram í tímann en eina viku.

Herra forseti. Mér fannst hv. þm. Ásmundur Einar Daðason eiginlega svara sér sjálfur. Ef vandræðagangur utan um þessi málefni dregst á langinn er hann auðvitað til skaða. Þess vegna held ég að það sé mjög brýnt að við leitum álits þjóðarinnar í þessu máli, ekki um smæstu útfærsluatriði vegna þess að það er skylda okkar þingmanna að hafa útfærsluna með höndum heldur um grundvallarsjónarmiðin. Menn hafa ekki verið tilbúnir að samþykkja þau grundvallarsjónarmið sem við sem viljum breyta þessu kerfi höfum sett fram. Það er ekki rétt hjá þingmanninum að gríðarlega ólík sjónarmið séu innan stjórnarflokkanna í þessu máli. Sá meiningarmunur sem er innan stjórnarflokkanna er fyrst og fremst bitamunur en ekki fjár. Meðal annars get ég nefnt að einn þeirra þingmanna sem hv. þingmaður nafngreindi hér og spurði hvort ég óttaðist ekki að ætlaði að fara að veita fjármuni, hugsanlegar tekjur af nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar, í eitthvað annað en til byggðanna og atvinnunnar var hafður með í ráðum við samningu stjórnarsáttmálans þar sem þessi þunga áhersla er lögð á atvinnusköpun og eflingu byggða. Það er meginsjónarmiðið hjá okkur sem viljum þessar breytingar og maður skyldi ætla að þá væru full heilindi að baki þeirri stefnu sem sett er fram í stjórnarsáttmálanum. Heilindi eru ekki nóg ef sáttin er ekki til staðar. Við viljum reyna að leiða þetta mál til lykta í sem mestum friði við samfélagið sjálft. Eins og ég sagði áðan er ekki nóg að hagsmunaaðilarnir geti unað sáttir við sitt 

Virðulegi forseti. Maður fer að verða dálítið þreyttur á því þegar þingmenn Samfylkingarinnar koma ítrekað hér upp og líta á sjálfa sig sem eina flokkinn sem er ekki í tengslum við neina hagsmunaaðila. Allar aðgerðir í þágu skuldsettra heimila eru yfirleitt skrifaðar af hagsmunaaðilum banka og lífeyrissjóða. Það er því með ólíkindum að menn skuli eilíft skýla sér á bak við þetta. Mér fannst koma mjög vel fram í ræðu hv. þingmanns það sem ég var akkúrat að reyna að lýsa hér áðan. Hv. þingmaður sagði að það væri enn ágreiningur um hvað ætti að fara og það væri mikilvægt að spyrja þjóðina á þessum tímapunkti út í þau atriði sem greind eru hér. Strax á eftir sagði þingmaðurinn að það væri enginn ágreiningur um þessi sjónarmið innan stjórnarflokkanna, það væri bara smávægilegur munur á sjónarmiðum og það væri ekki mikið sem bæri mönnum í milli. Þessu höfum við ekki kynnst hér, aðrir hv. þingmenn, því að það hefur verið eilífur hamagangur innan stjórnarflokkanna og milli stjórnarflokkanna. Það sáum við þegar reynt var að slíta þingi í vor þegar forseti þingsins reyndi að miðla málum, ekki milli ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar, nei, innan stjórnarflokkanna og milli stjórnarflokkanna. Það er mjög loðið orðalag á þessari tillögu um þingsályktun og ég átta mig hreinlega ekki á því af hverju hv. þingmaður vill fá þjóðaratkvæðagreiðslu núna fyrst það er svona lítið sem mönnum ber í milli. Af hverju er ekki best fyrir atvinnugreinina og sjávarútveginn úr því að það ber svona lítið á milli að ríkisstjórnin drífi þá fram frumvarp sem allir eru sáttir við og klári þetta mál? Það er að verða á þriðja ár sem þessi vinna er búin að taka og á meðan bíða 

Herra forseti. Þetta var skemmtileg ræða að mörgu leyti. Af hverju drífur ríkisstjórnin ekki bara fram úr ermum sínum frumvarp? spyr þingmaðurinn og krefst þess um leið að það sé komist að sátt í málinu. Ég segi nú bara: Vel skal vanda það sem lengi á að standa. Það er einmitt í þeim anda sem ég tel rétt að fara með ákveðnar spurningar inn í þjóðaratkvæðagreiðslu, grundvallarspurningar, áður en við sýnum útfært frumvarp svo við vitum hreinlega  
             Síðan ætlaði ég að segja við hv. þingmann að ég var ekki að væna hann um einhver hagsmunatengsl eða að ganga einhverra óeðlilegra erinda hagsmunaaðila í þessu máli. Ég hef aldrei sagt neitt slíkt og vil bara  Þingmaðurinn spurði í ræðu sinni hvernig ég sæi að byggðatengingarnar ættu að vera og af hverju ég legði ekki beinlínis til að farið yrði í beinar byggðatengingar. Það er bara ekki sama hvernig að byggðatengingunum er staðið, hvort þar sé til dæmis um að ræða miðstýrða ráðherraúthlutun þar sem tekjur af auðlindasjóði væru eitthvert rassvasabókhald hjá ráðherra sem mundi skenkja byggðunum úr hendi sinni af sinni náð. Það er bara ekki sú byggðauppbygging eða stefnumótun sem ég vil sjá. Ég vil sjá, eins og ég sagði áðan, að byggðirnar geti bjargað sér sjálfar á grundvelli jafnræðis og atvinnufrelsis sem þær eiga rétt til samkvæmt stjórnarskránni

Virðulegi forseti. Það eru 14 mánuðir til alþingiskosninga. Þessi ríkisstjórn er búin að sitja í að verða þrjú ár. Hún er búin að gera margar tilraunir til þess að koma fram með frumvarp og það er ekkert óraunhæft að maður velti fyrir sér hvort það sé bara yfir höfuð raunverulegur vilji til þess að skapa hér möguleika fyrir þá sem starfa í greininni um einhverja framtíðarsýn. Ef þetta mál er svona gríðarlega mikilvægt núna, tæpum þremur árum eftir síðustu kosningar og ári fyrir kosningar, og það er mikilvægt að spyrja þjóðina álits á fiskveiðistjórnarkerfinu, af hverju byrjaði ríkisstjórnin ekki á því að leggja fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu? Af hverju var skipuð sáttanefnd sem átti að leita sátta og semja tillögur? Af hverju var það frumvarp síðan tekið og því breytt? Af hverju var komið með nýtt frumvarp og af hverju er verið að semja frumvarp núna? Hefði ekki verið rétt að fá þessar grundvallarspurningar strax í upphafi? Telur hv. þingmaður virkilega að þetta frumvarp skýri með einhverjum hætti framtíðarsýnina? Mér finnst með þessu verið að kasta þessu í enn meiri óvissu. Ef það var mikilvægt að fá fram þessar spurningar átti það að gerast strax á fyrsta ári. Strax á fyrsta ári kjörtímabilsins var rétt að spyrja þjóðina þessara grundvallarspurninga en það var ekki gert. Hins vegar hefur verið eilífur vandræðagangur með þetta mál, átök milli stjórnarflokkanna og innan stjórnarflokkanna um einstök mál, hvort sem það tengist fiskveiðistjórnarkerfinu í heild eða skötuselsmálinu á sínum tíma. Það er orðið algjörlega ótækt að horfa upp á það að í hverju málinu á fætur öðru geti ríkisstjórnin 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu þar sem hann kom víða við. Ég saknaði þess hins vegar að hann tæki á því um hvað þessar þjóðaratkvæðagreiðslur ættu að fjalla. Það er talað um að þær eigi að fjalla um hvort það eigi að taka upp nýtt fiskveiðistjórnarkerfi, þá væntanlega aflamark eða sóknarmark. Síðan er talað um að setja sérstakt stjórnarskrárákvæði um þjóðareign auðlindarinnar, það er stjórnarskrárbreyting sem ég hélt að væri verið að vinna að annars staðar. Síðan að innkalla aflaheimildir og endurúthluta þeim gegn gjaldi til þjóðarinnar. Um þetta fjallaði hv. þingmaður ekki mikið. Hann talaði hins vegar réttilega um að þetta velktist fram og til baka, það væri mikil óvissa í atvinnugreininni o.s.frv. Nú liggur ekkert frumvarp fyrir um fiskveiðistjórn, þ.e. eignarhaldið á veiðiheimildunum, nema frumvarp sem ég flyt á þskj. 589. Hæstv. efnahags- og viðskipta-, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra o.s.frv. lofaði fyrir áramót að flytja frumvarp innan þriggja vikna. Þær vikur eru löngu liðnar. Þá er spurningin: Um hvað ættu menn að greiða atkvæði þegar ekkert liggur fyrir um framtíð kvótakerfisins? Síðan talaði hann um gjaldið til þjóðarinnar. Menn tala stöðugt um þjóðina. Er hv. þingmaður sammála mér um að það sé mikill munur á ríki og þjóð? Ríki er stjórnað af stjórnmálamönnum, það eru ráðherrar, þingmenn og meiri hluti þingsins sem ráða ríkinu og í rauninni ganga allar tillögur sem hingað til hafa birst út á það, líka þær frá sáttanefndinni, að kvótinn fari til ríkisins en ekki til þjóðarinnar. Þjóðin er ekkert annað en íbúarnir. Er hann sammála mér í því að þarna sé mikill munur á?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég kom kannski ekki nægilega vel inn á það í ræðu minni að það er mjög opið og loðið í þingsályktunartillögunni hvað á að spyrja um, m.a. „að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíðarskipan fiskveiðistjórnar þar sem bornar verði upp grundvallarspurningar, m.a. um hvort taka eigi upp nýtt fiskveiðistjórnarkerfi“. Hvað er nýtt fiskveiðistjórnarkerfi? Ég get sagt að sá sem hér stendur er ekki á móti því að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu, en hvenær það verður nýtt og hvenær ekki, hvað þurfi til, er óljóst. Að „setja sérstakt stjórnarskrárákvæði um þjóðareign auðlindarinnar“ held ég að sátt sé um hér. Að „innkalla aflaheimildir og endurúthluta þeim gegn gjaldi til þjóðarinnar“ er mjög loðið líka, hvort það er átt við að endurúthluta þessu til ákveðinna einstaklinga, allrar þjóðarinnar eða hvort átt er við að leigja þetta út. Þetta er allt saman mjög loðið og ekki til þess fallið að svara þeim grundvallarspurningum sem uppi hafa verið. Þess vegna er ég að velta því upp í máli mínu hver raunverulega væri tilgangurinn með að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál þremur árum eftir að ríkisstjórnin tók við. Öll sú vinna sem hefur verið unnin í þessu máli og meðal annars leidd af þáverandi hv. þingmanni, núverandi hæstv. ráðherra Guðbjarti Hannessyni í sáttanefnd þar sem rædd voru þau sjónarmið sem tókust þar á. Hvort það sé mikill munur á ríki og þjóð er spurning. Alþingi og ríkisstjórn sitja í umboði þjóðarinnar með einum eða öðrum hætti. Þegar talað er um að færa aflaheimildirnar að einhverju leyti frá fyrirtækjum sem hafa þær í dag til þjóðarinnar 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Þingmaðurinn náði reyndar ekki alveg að klára það. Sáttaleiðin gengur út á að gerðir eru samningar við ríkið og þar með eru menn búnir að viðurkenna að ríkið eigi kvótann. Menn semja ekki við einhvern um að fá eitthvað hjá honum nema hann eigi það. Ég er ekki alveg sáttur við þá nálgun því að ég vil ekki sjá ríkisvæðingu kvótans, ég vil ekki að stjórnmálamenn séu að „víla og díla“ með það að dreifa út kvóta eins og við sjáum í þessum pottum úti um allt land. Ég vil ekki sjá að einstakir þingmenn dreifi kvótum í strandveiðar og kaupi sér þannig atkvæði. Ég vil að kvótinn fari til þjóðarinnar, íbúa landsins hreint og beint. Það er mín hugsun. Mig langar að spyrja hv. þingmann frekar út í þessa þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Nokkuð stór hluti þjóðarinnar býr á höfuðborgarsvæðinu, í þéttbýlinu svokölluðu, og í þéttbýlinu á Akureyri. Spurningin er hvort svona þjóðaratkvæðagreiðsla gæti ekki í rauninni verið spurning um hvað þéttbýlið vill.

Virðulegi forseti. Ég er fylgjandi því að sett verði inn í stjórnarskrá auðlindaákvæði um að þessi auðlind sé í þjóðareign. Ég er líka fylgjandi því að gerðir verði einhvers konar nýtingarsamningar við menn um að nýta þessa auðlind eins og meðal annars sáttanefndin lagði til. Ég held að það verði erfiðara að útfæra þá leið og tillögu sem hv. þingmaður hefur flutt um að kvótinn renni beint til þjóðarinnar sjálfrar og einstaklinganna, en sú tillaga er í meðförum þingsins. Það verður fróðlegt að sjá hver sjónarmið ólíkra aðila verða um hana varðandi útfærslur og annað. Varðandi þessa þjóðaratkvæðagreiðslu og það að stór hluti búi í þéttbýli var það einmitt þess vegna sem ég vakti máls á því í ræðu minni áðan að þarna að baki kynnu að búa ólík sjónarmið. Ég er ekki viss um að margir þeirra sem hafa tjáð sig um þessi mál af gríðarlegum þunga séu endilega að hugsa um að byggðirnar standi sem best. Maður hefur heyrt það á máli margra að þeir séu fremur að hugsa um að fá aukatekjustofn til ríkissjóðs af þessari auðlind. Það mun ekki koma sérstaklega vel út fyrir byggðirnar. Ég hjó eftir því í þessari þingsályktunartillögu að það er ekkert fjallað um byggðirnar í þessu sambandi. Þess vegna veltir maður óneitanlega fyrir sér hvort hugmyndafræði þeirra sem leggja fram tillöguna sé ólík að því leytinu að þarna séu aðilar sem trúi því að þetta muni með einhverjum hætti styrkja byggðirnar gríðarlega mikið og hins vegar séu aðrir einfaldlega að velta því fyrir sér hvernig hægt sé að taka sem mestar tekjur inn í ríkissjóð af sjávarútveginum 

Virðulegi forseti. Hér er rætt um tillögu til þingsályktunar um framtíðarskipan fiskveiðistjórnar, flutt af þingmönnum Samfylkingarinnar. Þeirra helsti sérfræðingur á sviði sjávarútvegsmála, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, er 1. flutningsmaður málsins. Við lestur þessarar þingsályktunartillögu, virðulegi forseti, datt mér helst í hug að seint ætlar þeim að takast að toppa vitleysuna í sjálfum sér, samfylkingarmönnum, þegar rætt er um málefni sjávarútvegsins og fiskveiðistjórnarkerfið. Maður hugsar til þess til að byrja með, og kannski í samhengi við orð hv. þingmanns áðan að vel skal vanda það sem lengi á að standa, að nú hefur verið unnið að breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu í þrjú ár af hálfu ríkisstjórnarinnar og það er hálfgerð sorgarsaga hvernig hefur tekist til. Maður veltir því fyrir sér af hverju eigi, eins og segir í þessari ályktun, „að fela ríkisstjórninni að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíðarskipan fiskveiðistjórnar þar sem bornar verði upp grundvallarspurningar, m.a. um hvort taka eigi upp nýtt fiskveiðistjórnarkerfi.“ Ríkisstjórnarflokkarnir eru að mér skilst að vinna að frumvarpi um nýtt fiskveiðistjórnarkerfi. Eru þá þessir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna að leggja til að sú vinna verði stöðvuð og þjóðin verði spurð að því hvort hún vilji yfir höfuð fara í þá vinnu? Við hvað er átt? Setja á sérstakt stjórnarskrárákvæði um þjóðareign auðlindarinnar og taka á upp einhvers konar veiðigjald til að það verði einhver gjaldtaka af nýtingu auðlindarinnar sem renni í þjóðarbúið. Þetta eru grundvallaratriði sem sáttanefndin og allir fulltrúar sem í henni sátu, nema kannski fulltrúar Hreyfingarinnar, voru sammála um. Nákvæmlega þessi mikilvægu atriði voru grunnstefið í niðurstöðum sáttanefndarinnar sem skilaði af sér haustið 2010 og ákveðið tímamótasamkomulag náðist á milli þeirra pólitísku fulltrúa sem sátu þar og allra hagsmunaaðila í greininni, virðulegi forseti. Það er dálítið sérstakt vegna þess að ekki hefur tekist áður í þessum viðamikla málaflokki að ná öllum hagsmunaaðilum, smábátasjómönnum, sjómönnum, útgerðarmönnum stærri skipa saman og fá fram eina niðurstöðu. Hér segir: „Í sáttmála stjórnarflokkanna er kveðið á um mikilvægi þess að standa vörð um sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum. Þar er enn fremur kveðið á um breytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi að undangengnu samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Niðurstaða þess samráðs liggur fyrir í skýrslu starfshóps um endurskoðun laga um fiskveiðistjórnun sem afhent var sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra 6. september 2010.“ Hvernig hefur síðan tekist til á þessu blessaða stjórnarheimili og hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar sem leggja fram þetta mál? Þeir stóðu að frumvarpi sem dreift var á þinginu á vordögum í fyrra og er eitthvert það slakasta útspil sem fram hefur komið um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfi og málefni íslensks sjávarútvegs, einhverjar þær ömurlegustu breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram. Það var í raun staðfest með orðum hæstv. utanríkisráðherra, þingmanns Samfylkingarinnar, þar sem hann kallaði þetta bílslys. Ráðherrann líkti þessu við það sem það er og var, ekkert annað en stórslys. Enda fór um það mál eins og það fór. Það var sent til föðurhúsanna. Það var alveg sama hvaða hagsmunaaðilar og sérfræðingar á þessu sviði fjölluðu um það, sama hvaða sveitarstjórnir fjölluðu um þetta, allir lýstu yfir megnustu andúð á þeim tillögum sem þar komu fram. Því veltir maður fyrir sér þingsályktunartillögu eins og þessari: Hvaða innihald er í henni, hvað er að marka hana? Er þetta bara eitthvert vinsældarplagg eða vilja menn virkilega setja stopp núna og spyrja þjóðina um þessi mál? Ég er til í það. Vinnubrögðin eru svo klúðursleg fram að þessu að það er engu lagi líkt. Greinin er í algjöru uppnámi, fjárfestingar í algjöru frosti. Hér hefur ekkert gengið eftir sem er þjóðinni svo mikilvægt á vettvangi sjávarútvegs. Þrátt fyrir góða afkomu njótum við ekki þeirra fjárfestinga sem greinin gæti fært inn í íslenskt efnahagslíf. Það er sorglegt. Það er staðreynd að fjárfestingar í íslenskum sjávarútvegi námu 4,5–5 milljörðum á árunum 2010 og 2011, en eðlileg fjárfestingaþörf sjávarútvegsins hefði þurft að vera í kringum 20–25 milljarðar hvort árið. Síðan segir í tillögunni: „Markmið sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa, lífríkis og hafsbotns. Mörkuð er sú stefna að veiðiheimildir skuli ákvarðast af nýtingarstefnu sem byggist á aflareglu hverju sinni.“ Er einhver ágreiningur um þetta? Var þetta innihald frumvarpsins og tillagnanna sem komu frá hv. þingmönnum sem eru á þessu máli og ríkisstjórninni á vordögum? Nei, það gekk í algjört berhögg við þessi markmið. Það var samdóma álit sérfræðinga sem fjölluðu um málið og allra sem fjölluðu um það. Bílslysið var staðreynd. Mér sýnist að með þessari þingsályktunartillögu sé hugmyndin hjá flutningsmönnum sú að reyna að skapa einhverja sátt um fiskveiðistjórnarkerfið meðal þjóðarinnar. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að við sameinumst um að skapa sátt um þessa mikilvægu atvinnugrein þannig að hún megi blómstra, þjóðinni til heilla. En það hefur ekki tekist hjá þessari ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkunum að koma með útspil í þá átt, og ég fullyrði að oft á tíðum, eins og í því frumvarpi sem lagt var fram á vordögum, birtist hreinlega þekkingarleysi þessa sama fólks á þessum málum. Ég fullyrði að ágreiningurinn í samfélaginu sé meðal annars til kominn vegna pólitískrar umræðu um málefni sjávarútvegsins sem oft ber keim af miklu þekkingarleysi. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir spurði áðan hvort við treystum ekki þjóðinni til að hafa þekkingu á þessum málum. Ég treysti þjóðinni fullkomlega til að fjalla af fullum heilindum um einhverjar tillögur, um einhverja niðurstöðu sem liggur fyrir. En að fara fram með svona óljósar spurningar, það nær auðvitað ekki nokkurri átt. Það er ekki þjóðinni bjóðandi að Alþingi Íslendinga, sem á að skapa reglur og umhverfi um atvinnulífið á Íslandi, ætli að leggja spurningar fyrir þjóðina þegar engan veginn er búið að móta framtíðarstefnuna sem leggja á til grundvallar þeim svörum sem þjóðin á að gefa. Hún kemur ekki fram hér. Það er ekki hægt að ætlast til þessa af þjóðinni, spyrja hana hvort taka eigi upp nýtt fiskveiðistjórnarkerfi og vinnan við það hefur verið á fullu í þrjú ár. Hæstv. sjávarútvegsráðherra sem nú situr sagði fyrir jól að ef hann fengi þennan málaflokk tæki það hann þrjár vikur að klára þessi mál, innan við þrjár vikur. Nú hefur hann haft málin í höndunum á þriðja mánuð og ekkert bólar á þessu enn. Af hverju? Er það vegna þess að það er svo mikil sátt og einurð í ríkisstjórnarflokkunum um hvert eigi að stefna? Nei, það er auðvitað vegna þess augljósa ágreinings sem er ekki bara á milli ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli heldur einnig innan þeirra. Ég er viss um að ef þjóðin væri spurð að þessari grundvallarspurningu, hvort hún treysti ríkisstjórninni til að halda áfram utan um þennan málaflokk og stýra honum með eins ómögulegum hætti og hún hefur gert, mundi þjóðin vera fljót að senda þau skilaboð til ríkisstjórnarinnar 

Frú forseti. Hv. þingmaður fer háðulegum orðum um flutningsmenn þessa frumvarps og kallar okkur sjálfskipaða sérfræðinga í sjávarútvegsmálum. Hann talar eins og hann sé sérfræðingur þeirra sjálfstæðismanna í sjávarútvegsmálum og hefur látið þannig marga undanfarna mánuði, sem er athyglisvert vegna þess að ef marka má starfsferilsskrá þessa sama þingmanns hefur hann aldrei unnið innan sjávarútvegsins, hvorki til sjós né í vinnslu. Hafi hann gert það hefur honum að minnsta kosti ekki fundist það þess virði að geta um það á starfsferilsskrá sinni, það eru að minnsta kosti ekki nein merki um það á heimasíðu Alþingis. Það er ekki eins og þetta mál sé að koma fram í fyrsta skipti, ég hef talað fyrir því áður og þetta er að minnsta kosti í annað skipti sem við tökum þessa umræðu hér. En það er kannski ekki nema von að hv. þingmaður átti sig ekki alveg á inntaki þingsályktunartillögunnar. Hann spyr og spyr og les upp úr tillögunni og kveðst ekki skilja upp eða niður, talar í hártogunum og spyr hvort það eigi bara að stöðva vinnuna núna á meðan beðið sé svars frá þjóðinni. Að sjálfsögðu er ástæðulaust að stöðva vinnuna og auðvitað höldum við henni áfram. Framtíðarstefnan hefur verið mótuð. En það er athyglisvert að heyra þingmanninn tala eins og engu máli skipti hver kunni að vera hugur þjóðarinnar í þessu máli. Ætli það sé ekki meginástæðan fyrir andstöðu þingmannsins við þingsályktunartillöguna? Hann óttast að fá þann úrskurð svart á hvítu, fá þá staðfestingu á þeim skoðanakönnunum sem hafa verið gerðar á undanförnum árum sem sýna að þjóðin vill breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, hún vill réttlátari útdeilingu 

Virðulegi forseti. Ég fór ekki háðulegum orðum um hv. þingmenn og talaði um hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur sem sérfræðing Samfylkingarinnar á þessu sviði vegna þess að hún hefur setið í atvinnuveganefnd eða sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd síðan hún kom á þing. Ég geri ráð fyrir að hún hafi reynt að kynna sér þessi mál og viti þess vegna meira um þau en margir samþingmenn hennar. Það er þannig með mig. Ég hef setið í nær fimm ár á þingi og hef setið í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd frá því að ég kom á þing. Ég hef því orðið mikla reynslu og þekkingu á þessum málaflokki og hef kynnt mér hann mjög vel. Og ég get upplýst hv. þingmann um að ég hef verið á sjó, ég hef verið á vetrarvertíð á sjó og ég hef róið á sumrin á bát frá Siglufirði þegar það hefur hentað mér, svo hún viti það, þó að það komi ekki allt fram í starfsferilsskrá enda hefur það ekki verið aðalatvinna mín. Enda skiptir það ekki máli, hér skipta máli grundvallarsjónarmið atvinnulífsins almennt og að atvinnulífinu sé skapaður sá rammi sem það þarf, á hvaða vettvangi sem er, til að geta starfað sómasamlega. Þannig hafa aðstæður sjávarútvegsins, okkar mikilvægustu atvinnugreinar, ekki verið á undanförnum árum. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir segir að staðfesta þurfi margítrekaðan vilja þjóðarinnar til að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu í skoðanakönnunum. Af hverju þarf að staðfesta það? Er ekki ljóst að við vitum það almennt úr skoðanakönnunum að sá vilji liggur fyrir meðal þjóðarinnar að gera skuli einhverjar breytingar og ná víðtækari sátt meðal hennar um fiskveiðistjórnarkerfið? Um þetta erum við öll sammála. Þess vegna lögðum við af stað í þessa vegferð í sáttanefndinni, við sem þar störfuðum lögðum mikið á okkur í marga mánuði til að komast að ákveðinni niðurstöðu, sem núverandi stjórnarflokkar hafa síðan klúðrað algerlega. 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ekki er nóg að vera vel menntaður eins og ég til dæmis er með doktorspróf mitt. Það er ekki nóg að hafa starfað í atvinnugrein í einhvern tiltekinn tíma til að átta sig á eða skilja meginforsendur. Maður þarf náttúrlega líka að beita brjóstviti, maður þarf að hafa bæði þekkingu, menntun og síðan lífsreynsluna. Vitanlega þurfum við að bera skynbragð á hlutskipti atvinnulífsins og ég vænti þess að við hv. þingmaður gerum það bæði, en hér þarf að bera skynbragð á fleira, t.d. hlutskipti byggðanna og þarfir samfélagsins. Þar eru hagsmunaaðilarnir sjálfir, þ.e. greinin sjálf, ekki eini dómarinn í þeirri sök. Það þarf að bera skynbragð á hlutskipti byggðanna. Hvað skyldi maður þurfa að búa lengi úti á landi til að skilja hlutskipti byggðanna? Maður þarf að minnsta kosti að vera eldri en tvævetur, það er ég. Maður þarf að hafa búið þar um hríð, alist upp og lifað og hrærst með fólkinu sem byggir þetta land og hefur liðið fyrir þetta fiskveiðistjórnarkerfi. Það er ástæðan fyrir því að ég skil í hverju meinsemdin er fólgin. Það rekur mig áfram í þessu máli, ekki menntun mín eða starfsferill fram að þessu. Það vona ég að hv. þingmaður skilji og að hann hafi að minnsta kosti þann sóma í hjarta sínu að bera virðingu fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég get upplýst hv. þingmann um það að ég hef líka búið úti á landi um nokkurra ára skeið. Ég hef starfað í grunnatvinnuvegum þjóðarinnar um nokkurra ára skeið, þannig að ég bý að heilmikilli reynslu þegar kemur að því að búa á landsbyggðinni.

Enginn annar, bara þú.

Jú, jú, það gera sem betur fer margir aðrir. Ég á líka börn sem búa úti á landi. Hér þarf að beita brjóstviti og hugsa um þarfir samfélagsins og hlutskipti byggðanna. Ég er algjörlega sammála því. Enginn fær mig ofan af því að vilja mjög einarðlega efla byggðina í landinu. En að gera það með einhverjum geggjuðum hugmyndum um fiskveiðistjórnarkerfið og kenna fiskveiðistjórnarkerfinu um það hvernig byggðaþróun hefur verið í þessu landi lýsir mikilli vanþekkingu og engu öðru, mikilli vanþekkingu. Vegna þess að það var skrifað í markmið fiskveiðistjórnarkerfisins, kvótakerfisins, að við skyldum stefna þessa leið, við skyldum fækka í fiskiskipaflotanum, gera fyrirtækin arðsamari og byggja upp sjávarútveginn þannig að hann yrði einn sá öflugasti í heimi, og þetta hefur tekist svo vel til að gera. Það var nákvæmlega markmiðið. Stjórnvöld brugðust aftur á móti á vaktinni þegar þau settu sér það markmið að byggja upp önnur atvinnutækifæri úti um land, fjölbreyttari atvinnutækifæri. Og þessi ríkisstjórn hefur ekki staðið sig í stykkinu í þeim efnum eins og dæmin sanna. Hún hefur auðvitað staðið í vegi fyrir allri atvinnuuppbyggingu.

Þið stóðuð ykkur svo vel.

Ég tala fyrir því að þegar við förum í orkufrekan iðnað eigi að vera forgangsatriði að byggja hann upp úti um land, fjölbreyttan iðnað sem getur skapað fjölbreytt störf. Það er grunnurinn að því að endurbyggja landið og snúa við þeirri leiðindabyggðaþróun sem við höfum horft upp á undanfarin ár. Það er grundvallaratriðið. Það markmið næst aldrei með því að 

Virðulegi forseti. Ég mæli nú í þriðja sinn fyrir frumvarpi sem kallast í daglegu tali lyklafrumvarpið. Flutningsmenn ásamt mér eru þau Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Eygló Harðardóttir, Þór Saari, Margrét Tryggvadóttir og Þráinn Bertelsson. Í frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um samningsveð sem nær til 19. gr. laganna og felur í sér að lánveitanda sem veitir lántaka lán gegn veði í fasteign er ekki heimilt að leita fullnustu fyrir kröfu sinni í öðrum verðmætum lántaka en veðinu nema krafa hafi orðið til vegna saknæmra athafna eða meintra brota lántaka á lánareglum. Krafa lánveitanda á lántaka skal falla niður ef andvirði veðsins sem fæst við nauðungarsölu nægir ekki til greiðslu hennar. Þetta er meðal annars ástæða þess að frumvarpið gengur undir nafninu lyklafrumvarpið. Með öðrum orðum losnar fólk við frekari kröfur af hálfu lánveitanda ef það skilar inn eign sinni og það sem eftir stendur fellur þá niður. Með lántaka er átt við einstakling. Með lánveitanda er átt við einstakling, lögaðila eða aðra aðila sem veita fasteignaveðlán í atvinnuskyni. Lög þessi um réttinn til að skila inn lyklunum taka gildi um leið og frumvarpið verður samþykkt og gilda ekki aðeins um fasteignaveðlán sem stofnað er til eftir gildistöku frumvarpsins, lögin taka líka til fasteignaveðlána sem stofnað hefur verið til fyrir gildistöku frumvarpsins og ástæða þess að hér er um ræða afturvirkni í löggjöf er sú að hér varð mikill forsendubrestur eftir hrun og það er að mínu mati nauðsynlegt að taka á þessum forsendubresti til þess að afstýra öðru hruni sem þá verður af völdum skuldakreppu. Frá hruni hafa skuldsett heimili neyðst til þess að ganga á séreignarsparnað sinn og taka rándýr yfirdráttarlán til að standa í skilum á lánum sem enn á ný eru byrjuð að vaxa með ógnarhraða vegna nýs verðbólguskots. Verðtryggð fasteignalán hafa hækkað um rúmlega 40% frá hruni. Engin önnur þjóð hefur farið í gegnum fjármálakreppu með verðtrygginguna að vopni og engin önnur þjóð hefur þurft að sjá lán hækka með þessum hætti á sama tíma og kaupmáttur rýrnar og fjöldi manns hefur misst atvinnuna og þurft að taka á sig launalækkanir. Í dag er staðan orðin sú að um 26 þús. einstaklingar 18 ára og eldri eru í alvarlegum vanskilum við fjármálastofnanir og önnur fyrirtæki og hafa aldrei jafnmargir verið í slíkri stöðu og í dag. Alvarleg skuldastaða margra heimila verður ein helsta hindrunin á leið okkar út úr kreppunni. Sértæk skuldaúrræði og dómsúrskurðir auka á misskiptinguna og reiðina í samfélaginu. Samstaða mun ekki nást í samfélaginu nema stjórnarflokkarnir hætti að kynda undir ágreiningi meðal skuldara og þeirra sem ekki skulda og leiti heldur sátta með almennri leiðréttingu lána og afnámi verðtryggingar ásamt því að innleiða þetta lyklafrumvarp. Við höfum í dag fjölmörg dæmi um að kröfuhafar sækist eftir auknum tryggingum eða geri fjárnám í lánsveðum eða óveðsettum eignum sem að mínu mati getur ekki talist sanngjarnt þar sem mörg heimili hefðu staðið við skuldbindingar sínar við eðlilegar kringumstæður. Samkvæmt skýrslu sérfræðingahóps um skuldavanda heimilanna frá 2010 keyptu um 80% þeirra heimila sem eru núna í vanda fasteign á árunum 2004–2008, þ.e. þegar söluverð fasteigna var í sögulegu hámarki. Margir fasteignakaupendur á þessu tímabili áttu lítið eigið fé vegna þess að þeir voru ungir að árum, voru að hefja búskap og þurftu á fasteign að halda eða höfðu búið úti á landi og fengið lítið fyrir fasteignina sína þar. Þetta eru hópar sem munu fyrst og fremst nýta sér það úrræði sem býðst í lyklafrumvarpinu, hópar sem munu vilja yfirgefa séreignarstefnuna sem hér hefur verið við lýði í marga áratugi og kjósa fremur að fara inn á leigumarkaðinn eða eignast búseturétt. Þennan valkost eigum við veita þessum hópum. Lyklafrumvarpið mun auðvitað ekki koma í veg fyrir að einstaklingar úr þessum tveimur hópum geti eignast sitt eigið húsnæði síðar. Þess má geta að í Bandaríkjunum er löngu búið að innleiða þennan rétt lántakenda til að skila inn lyklum en þar í landi eru margir bankar með ákvæði um að fólk fái ekki lán fimm árum eftir að það skilar inn lyklum. Þá er það leið til að draga úr hvatanum til að skila inn lyklinum. Slíkt ákvæði er ekki að finna í þessu frumvarpi en er samt möguleiki sem ég tel að þingið eigi að ræða og kanna hvaða afleiðingar muni hafa. Það er rétt að ýmis úrræði hafa verið lögfest sem veita skuldurum færi á að leysa úr greiðsluvanda sínum án þess að til gjaldþrotaskipta þurfi að koma. Nú hefur hins vegar komið í ljós að skuldaúrræði ríkisstjórnarinnar eru annaðhvort íþyngjandi þegar til lengri tíma er litið, og hér er ég að vísa til greiðslujöfnunar, eða að þessi skuldaúrræði fela í sér of þröng skilyrði og of litlar afskriftir, samanber 110%-leiðina. Um helmingur heimila með fasteignalán hefur nú þegið greiðslujöfnun sem létti greiðslubyrði þeirra fram til ársins 2011 en þá hækkaði greiðslujöfnunarvísitalan meira en neysluverðsvísitalan þannig að fólk greiddi meira af lánum sínum en það hefði gert með tengingu við verðvísitölu í stað greiðslujöfnunarvísitölu. Nýleg skýrsla eftirlitsnefndarinnar leiddi í ljós að mun færri en gert var ráð fyrir hafa notið góðs af 110%-leiðinni. Ástæðan fyrir því er sú að skilyrði fjármálafyrirtækja hafa verið helst til of þröng og það á ekki síst við um Íbúðalánasjóð og lífeyrissjóðina. Mjög fáir hafa komist í gengum nálarauga Íbúðalánasjóðs og lífeyrissjóðanna til að eiga rétt á að fá niðurfelldar skuldir af 110% virði eignarinnar. Það er alveg nauðsynlegt að bregðast við þeim aðstæðum sem við búum við í dag, þessari skuldakreppu, með því að gefa fólki tækifæri til að skila inn lyklunum og fara yfir á leigumarkaðinn eða í búseturéttarkerfið eins og ég talaði um fyrr í ræðu minni. Frumvarpið tekur til lána sem veitt eru með hvers konar veði í fasteign ætlaðri til búsetu og óháð því hvernig andvirði lánsins er ráðstafað. Með öðrum orðum skiptir ekki máli hvort fólk notaði lánið sem er með veði í fasteign til þess að kaupa fasteignina eða til að kaupa eitthvað annað. Ef reglan yrði einskorðuð við eiginleg íbúðarlán þyrftu jafnvel bæði banki og lántakendur að færa sönnur á ráðstöfun láns auk þess sem beiting ákvæðisins hefði gildi gagnvart sumum veðlánahöfum en öðrum ekki. Slík krafa er í anda frjálshyggjuvelferðarkerfisins þar sem enginn á að fá neitt umfram það sem hann á rétt á. Krafa um að það skipti ekki máli í hvað lánið var notað heldur að það var tekið með veði í eign er hins vegar meira í anda norræna velferðarkerfisins þar sem ekki er verið að fara ofan í buddu einstaklinganna og tékka á hvort það eigi svo sannarlega skilið að fá einhverja aðstoð. Eins og áður segir er frumvarpið lagt fram til að styrkja stöðu skuldara sem hafa í kjölfar bankahrunsins orðið fyrir verulegum neikvæðum áhrifum gengis- og verðtryggingar. Telja verður að staða einstaklinga og heimila sé svo alvarleg um þessar mundir að til samfélagslegrar eyðileggingar horfi ef fylgt verður til hins ýtrasta gamalgróinni reglu samninga- og kröfuréttarins um að samninga skuli halda þrátt fyrir framangreindar aðstæður sem eru fordæmalausar hér á landi. Markmiðum frumvarpsins verður ekki náð nema það verði látið taka til samninga sem gerðir hafa verið fyrir gildistöku laganna og óháð því hvort lánastofnun lýtur eignarhaldi hins opinbera eða einkaaðila. Frú forseti. Ég vil geta þess að Íbúðalánasjóður iðkar í raun þá stefnu að leyfa fólki að skila inn lyklunum að eign sinni. Íbúðalánasjóður aðhefst ekki frekar við innheimtu kröfu sem glatað hefur veðtryggingu nema sjóðurinn telji að krafa hafi orðið til vegna saknæmra athafna eða meintra brota. Ef sjóðurinn er með öðrum orðum búinn að fá eign sem hann hafði að veði fyrir láni og enn stendur eitthvað út af borðinu hvað varðar skuld einstaklingsins við sjóðinn lætur Íbúðalánasjóður málið niður falla. En þetta hefur afleiðingar fyrir skuldarann því að Íbúðalánasjóður lánar ekki viðkomandi lántakanda aftur fyrr en hann hefur greitt það sem út af borðinu stóð. Í frumvarpinu er eins og áður segir gert ráð fyrir að krafa lánveitanda sem glatað hefur veðtryggingu við nauðungarsölu falli niður, þ.e. að lántakandi verði skuldlaus eftir að hann hefur skilað inn lyklunum að eign sinni. Rétturinn til að skila inn lyklum að eign sinni mun til lengri tíma litið stuðla að vandaðri lánastarfsemi og hvetja til þess að lánveitingar taki mið af greiðslugetu lántaka og verðmæti hinnar veðsettu eignar. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguræðuna og að leggja þetta mál fram. Mér líst vel á þetta mál og held að það sé afskaplega mikilvægt að við vinnum úr því hratt og vel. Það er margt sem mælir með þessu. Fyrst og fremst tel ég að stærsti kosturinn sé einfaldlega sá að þetta styrki stöðu lántakenda gagnvart lánastofnunum og ég held að það sé afskaplega mikilvægt, sérstaklega á þessum tímapunkti. Menn hafa bent á gallana sem felast í því að erfiðara verði að fjármagna íbúðarkaup, þ.e. að þeir sem lána til íbúðarkaupa muni ekki vilja lána jafnhátt hlutfall og verið hefur. Það er mín skoðun að það sé ekki bara galli. Ég tel að vísu að við þurfum að endurskoða það fyrirkomulag sem við höfum til að aðstoða fólk við húsnæðiskaup og ég ætla mér að flytja hér mál byggt á eldgömlum hugmyndum frá því að ég var formaður Sambands ungra sjálfstæðismanna og ég og Magnús Árni Skúlason hagfræðingur bjuggum til nokkuð sem hét húsnæðisstefna unga fólksins. Sú stefna gekk einfaldlega út á það að hjálpa fólki við að eignast í staðinn fyrir að hjálpa fólki við að skulda. Allt það fyrirkomulag sem við erum með núna, sem hefur svo sannarlega reynst illa þegar á heildina er litið, hefur gengið út á að hvetja fólk til skuldsetningar með mjög háu lánshlutfalli og sömuleiðis með vaxtabótum. Það snýr að framtíðinni. Þetta mál snýr að mínu áliti að nútíðinni, það snýr að því að styrkja stöðu lántakenda gagnvart fjármálastofnunum. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir dálæti sjálfstæðismanna á lyklafrumvarpinu og fagna því. Hér í þinginu liggur í efnahags- og viðskiptanefnd þingsályktunartillaga frá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins þar sem kemur fram tillaga um þrengri rétt fólks til að skila inn lyklum en gert er ráð fyrir í mínu lyklafrumvarpi. Ég tel reyndar að við eigum að veita fólki mjög víðtækan rétt til að skila inn lyklunum í ljósi þess að hér varð algjör forsendubrestur eftir hrun. Ég vil jafnframt geta þess að í Bandaríkjunum þar sem þessi réttur er búinn að vera frá kreppunni miklu 1930 er verið að tala um að breyta gjaldþrotalögunum enn frekar og gera það enn auðveldara fyrir fólk að komast úr skuldsetningu sem það ræður ekki við. Ég vil taka undir með hv. þingmanni hvað varðar nauðsyn þess að aðstoða fólk við að eignast húsnæði en ekki að skuldsetja sig fyrir húsnæði eins og stefnan hefur verið hér fram til þessa. Ég hef ekki svo miklar áhyggjur af því að bankarnir vilji ekki lána fólki til að kaupa fasteignir, ég hef miklu meiri áhyggjur af því að fólk, sérstaklega ungt fólk, vilji ekki kaupa fasteignir. Skortur á vilja til að eignast húsnæði og taka til þess lán mun þrýsta bönkunum til að lána meira en kannski góðu hófi gegnir.

Virðulegi forseti. Ég held að það þjóni litlum tilgangi að karpa um eignarrétt á þessari hugmynd sem ég veit ekki hvort er framkvæmd á fleiri stöðum en í Bandaríkjunum, en hún hefur alla vega verið framkvæmd þar um langan tíma og er auðvitað ekki gallalaus frekar en aðrar hugmyndir. Úr því að við erum að ræða hér um hvaða áhyggjur menn hafa finnst mér sú staða sem er komin upp núna vera bein afleiðing af þeirri skuldsetningarstefnu stjórnvalda sem hefur verið undanfarna áratugi og hefur algjörlega verið heilög kýr og ekki mátt gagnrýna með neinum hætti. Ég heyri að við hv. þingmaður erum sammála um það. Ég hef að vísu mestar áhyggjur núna af fasteignabólu hér á landi sem meðal annars er til komin út af gjaldeyrishöftunum og ég hef mjög miklar áhyggjur að því að lífeyrissjóðirnir skuli vera píndir með skattlagningu sem er ekkert annað en tvísköttun til að koma með peningana hingað heim og auka enn frekar þrýsting á kerfið. Ég held að það sé engin innstæða fyrir þessum hækkunum á fasteignum. Ég held að við séum ekki að leggja grunninn að þeirri langtímahugsun að hjálpa ungu fólki til að eignast eigin íbúðir. Þetta mál mun hins vegar án nokkurs vafa styrkja stöðu lántakenda. Ég held að vísu, sérstaklega við þessar aðstæður, að það muni ekki vera slæmt fyrir fjármálastofnanir sem ætla að starfa hér um langa hríð og fá fólk til að greiða af lánum sínum. Ég held að við þurfum að fá leiðréttingu í kerfinu sem er óhjákvæmileg, sama hvaða leið er farin. Þetta er hins vegar leið sem ætti að vera tiltölulega einföld og ekki útheimta neitt frá opinberum stofnunum eða neitt slíkt heldur styrkja fyrst og fremst stöðu lántakenda.

Já, ég held að það sé mjög mikilvægt að þingið samþykki fyrir lok þings í vor þetta lyklafrumvarp vegna þess að mjög margir tilheyra hópnum ungt fólk og fólk sem flutti til Reykjavíkur á árunum 2004–2008 utan af landi sem vill losna úr þeirri skuldsetningu sem það neyddist til að fara út í til þess að hafa húsnæði á höfuðborgarsvæðinu. Ástæðan fyrir því að hér er hafin fasteignabóla er ekki bara sú að við höfum gjaldeyrishöft og lífeyrissjóðirnir komast ekki út með iðgjöldin okkar til að fjárfesta í einhverju arðbæru fyrir utan landsteinana. Ástæðan er líka sú að fasteignir seljast ekki og hafa ekki selst í mörgum hverfum og á mörgum stöðum úti á landi, það er frost. Fólk er að berjast við að halda þessum fasteignum á sama tíma og það er jafnvel með þær á sölu og búið að vera með þær á sölu í fjögur ár. Ég bý til dæmis í hverfi í Reykjavíkurborg þar sem eignir hafa ekki selst í fjögur til fimm ár. Ég tel að ástæðan fyrir því að það hefur eiginlega engin verðlækkun orðið í því hverfi sé meðal annars sú að enginn vill kaupa fasteignir þar. Frost á fasteignamarkaði þýðir auðvitað það að fólk sér ekki neina leið úr skuldavandanum nema þá kannski með því að skila inn lyklunum. Það er ein leið fyrir fólk úti á landi og í hverfum þar sem eignir seljast ekki til að komast út úr vandanum. Þess vegna skora ég á þingið enn og aftur að samþykkja nú þetta lyklafrumvarp.

Virðulegi forseti. Þetta mál þarfnast ekki mikillar umræðu. Það var líka flutt á síðasta þingi og þá af hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni. Ég var meðflutningsmaður þá og er 1. flutningsmaður núna. Allur þingflokkur sjálfstæðismanna er á þessu máli. Af óskiljanlegum orsökum var það ekki samþykkt þá og af óskiljanlegum ástæðum er ég fyrst núna að tala fyrir þessu máli en það er langt síðan það kom inn í þingið. Því miður og af einhverjum óskiljanlegum ástæðum hafa stjórnvöld, ríkisstjórnin, ekki ákveðið að ganga í þetta mál. Ef það hefði verið gert væru vandamálin færri en þau eru í dag. Við erum að fjalla núna um afleiðingarnar af dómi Hæstaréttar í tengslum við gengistryggð lán og ég held, virðulegi forseti, að hver einasti aðili sem hefur komið fyrir nefndina, og þeir eru fjölmargir, bæði fulltrúar lántakenda, eftirlitsstofnana og fjármálastofnana, hafi bent á að það verður að taka út ákveðin mál og klára þau og vera með flýtimeðferð í gengislánunum. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Það er fullkomið hneyksli að við séum ekki búin að samþykkja þetta og klára þetta og ef við klárum þetta ekki hratt og vel er það fullkomið ábyrgðarleysi. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpið fari til hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Ég trúi ekki öðru en að málið verði klárað hratt og vel. Það ætti að vera einfalt að senda það til umsagnar, því að eins og ég nefndi hefur held ég hver einasti aðili sem hefur komið fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd í tengslum við þau mál sem hér hafa komið upp, þ.e. gengislánadóminn, mælt með því að mál sem tengjast gengislánunum séu sett í flýtimeðferð og er því sjálfgert að klára þetta mál, virðulegi forseti.

Frú forseti. Þegar aðstæður eru eins og þær eru í dag, að enginn þingmaður er í salnum, tel ég rétt að það sé nefnt í upphafi ræðu að menn eru að tala hér fyrir nær tómum sal. Þessi þingsályktunartillaga snýst um hvort Alþingi vilji halda áfram þeirri vegferð sem það fór í þegar það skipaði rannsóknarnefnd Alþingis til að skoða aðdraganda hrunsins, en þessi tillaga gerir ráð fyrir skipun rannsóknarnefndar til að skoða starfshætti forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis og Seðlabanka Íslands. Flutningsmenn tillögunnar eru sá er hér stendur og hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir og Margrét Tryggvadóttir. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar, í samræmi við lög um rannsóknarnefndir, nr. 68/2011, að skipa sérstaka þriggja manna rannsóknarnefnd sem geri sjálfstæða og óháða rannsókn á starfsháttum forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis (síðar efnahags- og viðskiptaráðuneytis) og Seðlabanka Íslands. Nefndin skal kanna hvort og þá hvaða meinbugir voru á starfsháttum ráðuneytanna og Seðlabankans í aðdraganda hrunsins og hvað hefur verið gert til úrbóta. Rannsóknartíminn skal vera frá ársbyrjun 2005 til loka ársins 2011. Rannsóknin taki sérstaklega til samskipta milli ráðuneyta, Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins, ákvarðana sem teknar voru á tímabilinu og atburða sem tengjast falli bankanna.“ Í greinargerð með tillögunni segir svo, með leyfi forseta: „Í ljósi umfjöllunar um forsætis-, fjármála- og viðskiptaráðuneyti í skýrslu þingmannanefndar til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (þskj. 1501, 705. mál 138. löggjafarþings 2009–2010) er lagt til að gerð verði rannsókn á ráðuneytunum þremur og þá sérstaklega horft til samskipta, ákvarðana og atburða sem tengjast falli bankanna. Ljóst þykir að í aðdraganda hrunsins hafi mikilvægar ákvarðanir verið teknar án umræðu í ríkisstjórn og eru dæmi um að viðkomandi fagráðherrar hafi ekki verið boðaðir á fundi um málefni sem heyrðu undir þeirra ábyrgðarsvið. Enn fremur var það ein af niðurstöðum þingmannanefndar til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að ábyrgð og eftirlit fagráðherra með sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneyti þeirra heyrðu virtist verulega ábótavant. Í ljósi framangreinds er brýnt að gerð verði rannsókn á þeim ráðuneytum sem fjallað er um í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og lögð sérstök áhersla á að kanna samskipti ráðuneytanna við önnur ráðuneyti, Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitið, ákvarðanir sem teknar voru í viðkomandi ráðuneytum á tímabilinu og atburði sem tengjast falli bankanna.“ Frú forseti. Stærsti reikningurinn sem íslenska þjóðin fékk vegna hrunsins var reikningurinn frá Seðlabanka Íslands. Ekkert var þjóðinni dýrkeyptara en þau mistök sem Seðlabankinn og stjórnendur hans gerðu og ekki hefur enn, nú þremur eða nærri fjórum árum eftir hrunið, verið farið út í nákvæma rannsókn á því hvað var eiginlega í gangi í Seðlabankanum á þeim tíma. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis tekur ekki nema lítillega á atburðum í Seðlabanka Íslands, hún fjallar öllu meira um ríkisstjórnina og ráðuneytin sem komu að þessum málum en ekki heldur nægilega vel um þátt þeirra í hruninu. Það er náttúrlega löngu, löngu orðið tímabært að opna það box sem þessi mál eru í. Í rauninni er óskiljanlegt að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn skuli ekki hafa fyrir löngu flutt þá tillögu sem hér er flutt og ástæðan fyrir því að við flytjum hana nú er einfaldlega sú að við höfum verið að bíða eftir því, sérstaklega þar sem ályktað var um það í skýrslu þingmannanefndarinnar að slík rannsókn yrði gerð. En það er svo með þennan þátt hrunsins eins og marga aðra að það er tregða hjá Alþingi og hjá ríkisstjórn að upplýsa nákvæmlega hvað fór úrskeiðis og hverjir báru ábyrgð á því sem fór úrskeiðis. Verði tillagan samþykkt og rannsóknarnefnd skipuð mun einfaldlega koma í ljós hvaða verkþættir í þessum ráðuneytum og í Seðlabankanum og Fjármálaeftirlitinu gerðu það að verkum að þetta eftirlit allt saman brást. Það mun þá líka koma í ljós hvaða starfsfólk og stjórnendur áttu þar hlut að máli og það mun að sjálfsögðu vekja upp spurningar um hvort þeir séu hæfir til að starfa í sömu stöðum, ef þeir eru þar enn. Það hlýtur að vera sjálfsagt mál að þessi mál verði upplýst. Ég hvet einfaldlega til þess að Alþingi gangi fram og samþykki þessa tillögu, henni verður væntanlega vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en það er ekkert stórmál að samþykkja tillöguna sem slíka. Fara þarf í einhverja vinnu við að finna þá sem ættu að sitja í rannsóknarnefndinni og það hefur oft tekið svolítinn tíma en þegar það ferli er komið af stað, eins og sýndi sig til dæmis með þær tvær rannsóknarnefndir sem eru í gangi núna, gengur sú vinna yfirleitt mjög vel. Menn hafa þá til hliðsjónar þau vönduðu og skýru vinnubrögð sem rannsóknarnefnd Alþingis starfaði samkvæmt og niðurstöðurnar verða vonandi í samræmi við það. Að lokum, frú forseti, hvet ég þingmenn alla til að taka undir þessa tillögu, að rannsóknarnefnd verði skipuð og hún hefji störf sem fyrst og reyni að ljúka störfum sem fyrst.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Flutningsmenn ásamt þeirri sem hér stendur eru Lilja Mósesdóttir, Þráinn Bertelsson og Þór Saari. 1. gr. hljóðar svo: „Á eftir 14. gr. laganna kemur ný grein, svohljóðandi: Verðtryggt lánsfé skal ekki bera hærri almenna vexti en 2%.“ 2. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Hægt væri að standa hér í fleiri, fleiri klukkutíma og reyndar marga daga og ræða um það, forseti, hversu mikilvægt er að draga úr vægi verðtryggingar í íslensku samfélagi til handa fjölskyldum og heimilum í landinu. Eins og segir í greinargerð er þetta þannig að við útreikning vaxta af verðtryggðum lánum er skv. 4. gr. vaxtalaga miðað við að vextir skuli vera jafnháir vöxtum sem Seðlabankinn ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum hjá lánastofnunum, ef hundraðshluti þeirra eða vaxtaviðmiðun er að öðru leyti ekki tiltekin. Með þessu frumvarpi er hins vegar lagt til að verðtryggð lán beri aldrei hærri vexti en nemur 2%. Rök fyrir verðtryggingu hafa meðal annars verið þau að með henni sé hægt að halda vöxtum lægri en ella vegna þess hve lítil áhætta lánveitandans er. Verðtrygging lána tryggir hagsmuni lánveitanda með þeim hætti að hann er varinn fyrir öllum sveiflum í verðlagi. Sá sem tekur verðtryggt lán er hins vegar með öllu óvarinn á tímum verðbólgu. Hækki verðlagið, hækka lánin. Á Íslandi hafa lánveitendur getað tryggt lánsfjármagnið með verðtryggingu og breytilegum vöxtum, stundum meira að segja hvoru tveggja í senn. Við hljótum öll að viðurkenna er mikilvægt er að ná fram raunvaxtalækkun til að létta undir með skuldsettum heimilum og í þágu heimilanna í landinu er eins og ég sagði áðan brýnt að afnema vísitölubindingu lána eins fljótt og auðið er. Þar til það hefur verið gert er hér lagt til úrræði til varnar lántakendum þannig að auk verðtryggingar sem leggst ofan á höfuðstól lánanna sé lánveitanda ekki heimilt að leggja vexti umfram tiltekið hámark, eða 2% Frumvarp í þessum anda hefur verið lagt fram áður á Alþingi. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál, enda tala ég hér fyrir tómum sal, ég vil bara segja enn og aftur hversu mikilvægt er að þingheimur, ríkisstjórn og þingheimur fari að taka alvöru konkret skref í þá átt að draga úr vægi verðtryggingar og afnema verðtryggingu í íslensku samfélagi til handa fjölskyldum og heimilum í landinu. Ég mælist til þess að þetta þingmál sem og önnur þau sem lúta að þessu afar brýna hagsmunamáli fjölskyldna Íslands séu tekin alvarlega og tekin til efnislegrar meðferðar innan viðkomandi þingnefndar. Ég hef ekki fleiri orð um þetta en mælist til þess að málið fari til nefndar.