Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég skal ekki halda uppi neinum umr. um málið, en aðeins leyfa mér að bera fram skrifi. brtt., sem er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Við 1. gr. Aftan við greinina bætist: og birtingu hluthafaskrár.“ Þetta er aðeins í framhaldi af því, sem áður hefur verið sagt.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 3. landsk. þm., sem hv. þdm. hafa nú heyrt. Hún er of seint fram komin og skrifl., og þarf fyrir henni tvenns konar afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. - Ég sé ekki ástæðu til að halda langa framsöguræðu. Það er öllum kunnugt, að guðfræðideildin hefur búið við sama kennarakost síðan 1911. Það er og öllum kunnugt, sem til þekkja, að þar hefur einkum verið kennd guðfræði, en hins vegar ekkert, sem lýtur að „praktisku“ preststarfi.



Enda þótt ég telji þessa till. rétta, sé ég mér ekki fært að greiða atkv. með henni, þar sem ég tel ekki gerlegt að láta málið tefjast með því að fara aftur til Nd. Ég geri ráð fyrir. að unnt sé að leiðrétta á annan veg það misræmi, sem henni er ætlað að bæta úr. Ég greiði atkv. gegn till. og segi nei. Frv. samþ. með 9:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já,: EE, GÍG, HG, KA, LJóh, MJ, BBen, BrB, StgrA. nei: GJ, HermJ, IngP, JJ, PHerm, ÞÞ, BSt. 1 þm. (PM) fjarstaddur. 2 þm. gerðu grein fyrir atkv. sínu:



Þótt ég sé einn af fylgismönnum ríkisstj. og það sé samningsatriði milli stjórnarflokkanna, að sett séu launalög á þessu þingi, þá tel ég, að það frv., sem hér liggur fyrir, sé langt frá þeim grundvelli, sem lagður var að þessum samningi. Ég sé mér ekki fært að fylgja þessu máli og segi því nei.



Með því að þetta frv. er alls ólíkt því frv., sem ég bar fram ásamt öðrum. segi ég nei.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. - Mér hefur skilizt, að þetta frv. hafi upphaflega verið flutt í tilefni lýðveldisstofnunarinnar og það hafi verið ætlun hv. flm., að þeir, sem hefðu misst borgararéttindi eða atvinnuréttindi með dómi eða vegna afleiðinga refsidóms fyrir afbrot framin fyrri 17. júní 1944, fengju þessi réttindi aftur, þó að ekki væri liðinn sá frestur. sem venja er til að endurveita slík réttindi eftir. Eins og hv. þdm. er kunnugt, er heimild í l. um að endurveita atvinnu- og borgararéttindi. T.d. er í bifreiðal. heimild til þess að veita þeim, sem hafa verið sviptir ökuleyfi ævilangt, ökuleyfið aftur að þremur árum liðnum. ef þeir hafa verið reglusamir þann tíma og sanna það með vottorði. Þessi heimild veit ég ekki annað en sé notuð, þegar fullnægjandi sannanir eru fyrir því. að þessi skilyrði séu fyrir hendi til þess að endurveita ökuleyfi. Þá er í hegningarl., í 84. og 85. gr., forseta gefið vald til þess að veita mönnum uppreisn æru að tveimur eða fimm árum liðnum, eftir því, hverri refsingu brotið hefur varðað. Eftir þeim upplýsingum. sem ég hef, eru þessar heimildir einnig venjulega notaðar. Nú hefur mér skilizt, að hæstv. Alþ. hafi viljað sýna nokkurn stórhug í sambandi við lýðveldisstofnunina á þann hátt að veita mönnum fyrst og fremst almenna uppgjöf saka og síðan aftur almenn borgararéttindi, þeim sem þau hafa misst. Þetta er nokkuð óvenjuleg athöfn og liggur eiginlega fyrir utan hin venjulegu embættisstörf dómsmrh. Ég hefði þess vegna talið rétt, að Alþ. tæki sjálft á sig ábyrgð á þessari framkvæmd að öllu leyti. Nú mætti e.t.v. skilja þetta frv., eins og það fór héðan frá hv. Ed., þannig, að þessi heimild væri mjög almenn, sem þarna er tekin fram í frv., þannig að endurveita ætti borgararéttindi án umsókna. Hv. Nd. hefur nú breytt þessu þannig, að gert er ráð fyrir, að venjuleg umsókn liggi fyrir, og enn fremur, að ekki hafi hlotizt heilsutjón af verknaði þeim, sem dæmt hefur verið fyrir, og málsbætur séu fyrir hendi. Ef það hefði verið ætlun hæstv. Alþ. að sýna þann stórhug að veita þessi réttindi aftur í tilefni af lýðveldisstofnuninni, þá virðist þetta frv. með þeirri breyt., sem það hefur fengið í hv. Nd., vera komið inn á nokkuð nýja braut, þar sem í stað þess, að Alþ. taki raunverulega á sig ábyrgð þá, sem samþykkt frv. fylgir, sem eðlilegt væri, er nú sett inn í frv. sú breyt. í hv. Nd., að það er sett í vald dómsmrh. í raun og veru að fara að dæma menn upp að nýju. Og ég tel, að þetta sé meiri ábyrgðarhluti en hæstv. Alþ. getur í raun og veru ætlazt til, að nokkur maður taki að sér. Það er með frv., ef samþ. verður í því formi, sem það nú er í, farið út fyrir þær reglur, sem gilda bæði í hegningarlöggjöf og öðrum l. um endurveitingu borgararéttinda, og dómsmrh. falið að meta það. hvort heilsutjón hafi hlotizt af verknaði þeim. sem dæmdur hefur í hverju tilfeili framið og hann hefur verið dæmdur fyrir, og einnig, hvort málsbætur séu fyrir hendi. Ég tel, að þessi afgreiðsla á þessu máli, sem hér er stefnt að með frv. eins og það er nú, eftir að því hefur verið breytt í hv. Nd., - ef það hefur verið ætlunin að sýna sérstakan stórhug í sambandi við lýðveldisstofnunina, - sé tæplega verjandi af hæstv. Alþ., ef frv. verður samþ. óbreytt. Og af þeim ástæðum, sem ég hef nú greint, verð ég að lýsa yfir, að ég tel mjög vafasamt, að ég sjái mér fært að nota heimild þá, sem gefin yrði í þessu frv., ef að l. yrði, umfram það, sem heimilt er samkv. núgildandi l. Það er því vissara fyrir þá, sem áhuga hafa á að útvega mönnum borgararéttindi að nýju á skemmri tíma en nú er leyfilegt, að færa frv. þetta í annað form en það nú liggur fyrir í. Og á ég þá sérstaklega við það, að Alþ. sjálft taki ábyrgðina á þessari óvenjulegu ráðstöfun, sem ætlazt er til, að frv. hafi í för með sér.



Herra forseti. - Því miður hlustaði ég ekki á alla ræðu hæstv. dómsmrh. Þegar þetta mál kom fyrst fyrir hæstv. Alþ., í júnímánuði sl., þá var hugurinn þannig stemmdur, að menn vildu vera það. sem kallað er góðir. Í því sambandi var það, að gefnar voru almennar náðanir sakamanna. En það sýndi sig, að það var ekki nægilegt að náða, vegna þess, að afleiðingar refsinganna voru missir réttinda, sem ekki var hægt að skapa mönnum aftur á sama hátt og að veita þeim náðun, en æskilegt taldist, að hægt væri að veita þessum mönnum. sem gefnar höfðu verið upp sakir. Þetta mál fór gegnum þrjár. umr. hér á einum degi. Það fór og gegnum tvær umr. í hv. Nd. á einum degi, en var svo stöðvað. Ég skal játa það, að viðhorfið er kannske dálítið breytt nú og að þetta, sem átt hefði að koma, um leið og náðunin var veitt þessum mönnum, kemur um seinan. En ég sé enga ástæðu til þess að afturkalla þetta frv. Ég álít, að sú hugsun sé rétt, sem þar kemur fram. Og ég vona, að hæstv. dómsmrh., sem m.a. er kominn í sitt sæti fyrir mitt atkv., geri það að framfylgja því út í yztu æsar.



Herra forseti. - Ég verð að biðja um, að atkvgr. um málið verði frestað til morguns. Það vantar nú hér þrjá hv. þm. af Sjálfstfl., og ég efast um, að líkur séu til þess, að þeir verði við á þessum fundi. Hæstv. fjmrh. er veikur, og vitað er um forföll hjá hv. 2. þm. Árn. - Fundarhlé.



Eins og hv. þdm. minnast, þá var þessu frv. breytt dálítið í þessari d. frá því, sem það var borið fram upphaflega, en sú breyt. gekk út á að hafa nokkur sérákvæði um fasteignamat í Reykjavík milli þess, sem aðalmat fer fram, þar sem Reykjavík er svo umfangsmikil, og þegar almennt mat á ekki að fara fram nema á 25 ára fresti, þá er ofviða fjmrn. að sjá um matið nema taka til þess matsmenn, sem að því ynnu. Það er því eðlilegt, að þeir séu til þess skipaðir og annar ákveðinn af fjmrn., en hinum skyldi bærinn ráða. Nú hefur Nd. að vísu haldið þessu aðalatriði, en aukið þó nokkru við, þannig að þetta skal svo vera í fleiri bæjum. Það er þannig ákveðið, að úttektarmenn skuli framkvæma matið í sínum hreppum, en í kaupstöðum skuli sérstakir menn sjá um það. Ég hef ekki haft tækifæri til að bera mig saman við hæstv. fjmrh. um þetta atriði, af því að hann er veikur og þessu frv. var útbýtt hér fyrst nú í dag, en mér sýnist, að hér sé aðeins um óverulega breyt. að ræða, og þó að mér sýnist hún óþörf, þá sé ég ekkert athugavert við, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir nú.



Herra forseti. - Þetta frv. hefur tekið þeim breyt. í Nd., að ég treysti mér ekki til að fylgja því eins og það er. Nd. hefur gert þá breyt. á frv., að kostnaður við matið skuli greiðast að hálfu leyti af bæjar- og sveitarsjóðum, og það, sem merkilegast er, er það, að þessi breyt. kemur frá fjhn. þeirrar d., sem upphaflega bar frv. fram, en hafði þá ekki þetta ákvæði í frv. Nú er öllum kunnugt, að það er sífellt verið að ganga á rétt sveitarsjóða um alla tekjustofna. Það er nýbúið að samþ. hér þrjú skattafrv., sem öll þrengja kosti sveitarsjóða, en á sama tíma er verið að bæta nýjum skyldum á þessa sífellt rýrnandi sveitarsjóði, og ríkið er þar með að þoka af sér skyldum á fátæka sveitarsjóði. Það er einnig ljóst, og hafa komið um það margar raddir, að nauðsyn sé að breyta svo þessum málum að flytja alla framfærsluskyldu yfir á ríkið, vegna þess að sveitarsjóðirnir eru algerlega að sligast undir þeirri byrði. Það skýtur skökku við, að á sama tíma skuli sveitarsjóðunum vera íþyngt með því að ýta yfir á þá útgjöldum, sem ríkissjóði beinlinis ber að greiða, en heyra ekki að neinu leyti til undir sveitarsjóðina. Ég vil því leyfa mér að bera fram brtt. um, að kostnaðurinn greiðist úr ríkissjóði.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt frá hv. þm. Barð. brtt. við 7. gr., svo hljóðandi: „Kostnaður við millimat greiðist úr ríkissjóði.“ - Þarf tvöföld afbrigði til þess, að hún megi komast hér að.



Ég vil aðeins benda á, að brtt. samhljóða þessari skrifl. brtt. var borin fram í Nd. og felld þar, og ég veit þess ekki von, að n. hafi snúizt hugur í því máli. Frv. fer í Sþ., ef því er breytt hér, og þá er málinu að sjálfsögðu hætta búin, af því að þá þarf frv. aukinn meiri hl., og þá er óséð um, hvernig um málið fer. Mér þætti mjög hæpið að hleypa málinu þangað, því að hér er um að ræða mál, sem miklu skiptir og verulegur sparnaður er að. Út af brtt. hv. þm. Barð. vil ég annars segja það, að hér getur naumast verið um verulegan kostnað að ræða nema þar, sem þessir sérstöku matsmenn eru skipaðir, og það kemur þó á þau bök, sem eru breiðust til að bera það, nefnilega Reykjavík og aðra kaupstaði, og ekki er það óeðlilegt, úr því að bæjarstjórn á að skipa annan manninn, að bærinn beri kostnaðinn. Ég skal annars ekki segja mikið efnislega um þessa till., en ég mun taka afstöðu móti brtt., af því að hún gæti stefnt málinu í hættu, ef hún væri samþ.



Ég get ekki fallizt á þau rök. sem hv. 1. þm. Reykv. bar fram. Ég hef ekki kynnt mér, hvort allir hafa verið viðstaddir í Nd. eða hvernig sú atkvgr. var. Ég trúi því ekki, ef d. lætur málið fara þannig frá sér. að hún hefur breytt því til réttlátara horfs, að það stefni frv. í hættu, ég trúi ekki, að Sþ. gangi á móti því. Ég veit, að það eru möguleikar til að bera fram brtt. við það á næsta þingi, og það mun ég gera, ef brtt. mín verður ekki samþ. nú. því að það er algerlega rangt að fara inn á þessa stefnu, því að eins og ég gat um, þá er sífellt verið að rýra möguleika sveitarsjóðanna til tekjuöflunar og jafnframt verið að leggja á þá aukabyrðar, sem þeir engan veginn að eðlilegum hætti eiga að bera, og þó að hv. þm. talaði um hin breiðu bök, þá vil ég minna á það, að Reykjavík hefur ekkert breiðara bak en sveitirnar, og þeir tímar geta aftur komið, að þar verði gengið inn í merg og blóð þegnanna til að standa undir nauðsynlegum útgjöldum. Ég þekki ákaflega vel þá óskaplegu erfiðleika, sem margir sveitarsjóðir eiga við að stríða, ekki sízt vegna þess, að margt vinnufærra manna þaðan stundar atvinnu annars staðar og greiðir þar útsvar, t.d. í Reykjavík, sem fær þá langsamlega mest af tekjum sveitarsjóðanna, en aðrir staðir eru öllu sviptir.



Þessi breyting Nd. var gerð með samkomulagi þar í deild að tilstuðlan hæstv. fjmrh. Hann getur ekki verið hér í kvöld, en ég tel fullar ástæður til að leggja ekki í keppni við Nd. um þetta atriði, sem ekki skiptir öllu máli. Ég mælist til þess, að frv. verði samþ. óbreytt.



Ég vil ekki stofna frv. í hættu með því að láta það fara í Sþ. og segi nei.



Mér er ekkert sárt um frv. og segi já.



Ég tel það í raun og veru rangindi, að frv. skuli vera þannig breytt án þess að leita nokkurs samkomulags milli deildanna, og falli frv., eins og það er nú úr garði gert, er það á þeirra ábyrgð, sem þannig fóru að breytingunum. Nú virðist tilgangur frv. aðallega sá að velta kostnaði yfir á sveitarsjóðina. Segi ég því já.

forseti (StgrA): Áður en gengið er til dagskrár, vil ég leyfa mér að minnast á, að í dag á einn af hv. þm. þessarar d., hv. 2. þm. Árn., sextugsafmæli. Ég vil leyfa mér að óska honum til hamingju á þessum tímamótum ævi hans og óska honum langra lífdaga. Ég vænti þess, að hv. þdm. taki undir þessa ósk mína með því að rísa úr sætum. Deildarmenn risu úr sætum.



Ég þakka kærlega fyrir.

forseti (StgrA): Ég vil þakka deildarmönnum fyrir gott samstarf á því þingi, sem nú er að ljúka, og óska þeim alls velfarnaðar.



Ég vil fyrir mína hönd og vonandi allra deildarmanna þakka hæstv. forseta árnaðaróskir hans. Og ég vil þakka honum fyrir góða, röggsamlega og þó hófstillta fundastjórn á þessu afar langa þingi, sem nú er að lokum komið, óska honum góðrar heimferðar og alls góðs. Vil ég biðja hv. dm. að rísa úr sætum. [Deildarmenn stóðu upp.]

Forseti (StgrA): Ég þakka hv. þm. þessi hlýju orð og þakka öllum þdm.