Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 5. maí 1964. Skúli Guðmundsson, 1. þm. Norðurl. v., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Vegna anna heima fyrir og utanfarar leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi næstu vikur og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Norðurl. v., Jón Kjartansson forstjóri, taki á meðan sæti mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Varamaður Skúla Guðmundssonar, Jón Kjartansson forstjóri, hefur áður setið á þingi og kjörbréf hans verið rannsakað, og tekur. hann nú sæti á þinginu í forföllum Skúla sem 1. þm. Norðurl, v. Býð ég hann velkominn til starfa á þinginu.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til athugunar þáltill., sem prentuð er á þskj. 86, um eflingu byggðar á Reykhólum, og hefur n. orðið sammála um að mæla með samþykkt till. með þeirri breytingu, að einn nm. skal tilnefndur af hreppsnefnd Reykhólahrepps, annar af sýslunefnd AusturBarðastrandarsýslu og þriðji af fjórðungsþingi Vestfirðinga, en hinir tveir skipaðir án tilnefningar. Breytingin frá upprunalegu till. er sú, að í staðinn fyrir að skipa þrjá menn í n. án tilnefningar, verði einn af þeim skipaður af fjórðungsþingi Vestfirðinga, en tveir án tilnefningar. Nokkru eftir að þessi till. var flutt hér, var haldinn almennur bændafundur í Reykhólasveit í Austur-Barðastrandarsýslu, eða 2. febr. 1964, og var samþykkt á þessum fundi, sem var mjög fjölmennur, að lýsa ánægju sinni yfir fram kominni þáltill. og skora á alla þm. kjördæmisins að fylgja henni einhuga eftir og vinna að því, að hún verði afgreidd og samþykkt á Þessu þingi. Þessi till. felur í sér að athuga möguleika í fyrsta lagi á auknum stuðningi við hagnýtingu jarðhita á Reykhólum. Í öðru lagi uppbyggingu iðnaðar, t.d. mjólkuriðnaðar og þangvinnslu, í þriðja lagi umbótum í skólamálum, t.d. með bættri aðstöðu til unglingafræðslu og stofnun héraðsskóla, og í fjórða lagi með lendingarbótum á Stað á Reykjanesi eða á öðrum þeim stað, sem hentugur yrði talinn. Austur-Barðastrandarsýsla er eitt minnsta sýslufélag landsins. Þar hefur fólki fækkað nokkuð á síðustu árum. Á árinu 1951 voru 725 íbúar í Austur-Barðastrandarsýslu, en á árinu 1960 var íbúatalan 527. Mest fækkunin varð í Flateyjarhreppi eða í Flatey og þeim eyjum, sem tilheyra Flateyjarhreppi, eða um 110. Aftur hefur byggð haldizt mun betur í Reykhólasveit og í Geiradalshreppi. Í Reykhólasveit er tæpur helmingur íbúa sýslunnar, eða 226, og á Reykhólum einum eru nálægt því 60 íbúar. Á síðustu áratugum hefur sú þróun orðið alls staðar og í öllum byggðarlögum, að þó að strjálbýli hafi áður verið, er nauðsynlegt fyrir strjálbýlið að eiga í hverju sýslufélagi einhvern samastað fyrir alla sína félagsstarfsemi og miðstöð, bæði í atvinnulegu og menningarlegu tilliti. Og það er mikill áhugi fyrir því í þessu sýslufélagi, Austur-Barðastrandarsýslu, að Reykhólar verði miðstöð fyrir sýsluna í heild, og að því var unnið. Á árinu 1943 var að frumkvæði þáv. þm. Barðstrendinga, Gísla Jónssonar, sett á stofn sérstök nefnd til þess að gera nákvæmar athuganir og till. um framtíðarnot jarðarinnar Reykhóla, og þegar álit þetta lá fyrir, flutti Gísli Jónsson frv. til l. um skólasetur og tilraunastöð í jarðrækt á Reykhólum, og á grundvelli þeirra laga var tilraunastöðin stofnuð, og hún hefur starfað æ síðan. Jafnframt tilraunastöðinni hefur Landnám ríkisins unnið miklar ræktunarframkvæmdir á jörðinni Reykhólum, og ýmsar aðrar umbætur hafa verið unnar þar á seinni árum. Það hafa verið reistir embættisbústaðir bæði fyrir lækni og prest byggðarlagsins, byggð ný og glæsileg kirkja, heimavist fyrir barnaskóla og sundlaug. Má því segja, að á staðnum hafi orðið veruleg uppbygging og framfarir. En það, sem má segja að lítið hafi verið gert í, er að hagnýta jarðhitann, því að hann hefur ekki verið hagnýttur til annars en upphitunar á þeim húsum, sem eru á staðnum. En á Reykhólum er mikill jarðhiti, og þar ætti að geta verið mikil gróðurhúsarækt, og möguleikar á þessum stað eru miklir og enginn staður kemur frekar til greina til þess að verða menningarmiðstöð þessa héraðs en Reykhólar. Og ég hygg, að mér sé óhætt að fullyrða, að það sé samhljóða álit allra íbúa í sýslunni eða allra þeirra, sem um þessi mál hafa fjallað á opinberum vettvangi, að vinna að því að gera Reykhóla að miðstöð fyrir sýslufélagið Austur-Barðastrandarsýslu. Allshn. leitaði umsagnar hjá tveimur aðilum í sambandi við þessa till., landnámsstjóra og fræðslumálastjóra, hvað snertir skólamál í héraðinu. Landnámsstjóri mælir með samþykkt till. og vísar í sinni umsögn til þess starfs, sem hefur verið unnið þar á grundvelli l. frá 1944, og er umsögn hans prentuð hér með nál. Fræðslumálastjóri er mjög hlynntur því, að till. verði samþ. og að áframhaldandi framkvæmdir verði gerðar í sambandi við unglinga- og barnafræðsluna, en hvað snertir að setja á stofn héraðsskóla, Þá telur hann það vera hlutverk væntanlegrar n., ef till. þessi verði samþ., að gera till. um héraðsskóla á Reykhólum. Ég held, að ég hafi svo ekki fleiru við þetta að bæta, en endurtek það, að innan allshn. voru allir nm. á einu máli um að mæla með samþykkt þessarar till.



Herra forseti. Utanrmn. hefur rætt till. þá til þál., sem hér liggur fyrir, um heimild til aðildar Íslands að Menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna. Leggur n. einróma til, að hún verði samþykkt óbreytt. Samkv. till. þessari er ríkisstj. heimitað að gerast fyrir Íslands hönd aðili að Menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna, United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, og takast á hendur skyldur þær, sem samkv. stofnskrá Menningarmálastofnunarinnar eru aðildinni samfara. Gert er ráð fyrir, að kostnaður Íslands af Þátttöku í UNESCO muni á árinu 1964 nema rösklega 335 þús. kr. auk byrjunarframlags, sem er að upphæð 57 þús. kr. Fyrir árið 1965 og 1966 er gert ráð fyrir, að árgjaldið muni nema um 387 þús. kr. hvort árið. Tilgangur Menningarmálastofnunarinnar er að stuðla að friði og öryggi með því að efla samstarf þjóða í milli með fræðslu-, vísinda- og menningarstarfsemi, til þess að auka almenna virðingu fyrir réttlæti, lögum og mannréttindum og mannfrelsi, sem staðfest er í stofnskrá Sameinuðu þjóðanna fyrir þjóðir heimsins, án tillits til kynþáttar, kynferðis, tungu eða trúarbragða. Öll aðildarríki Sameinuðu þjóðanna eru nú aðilar að Menningarmálastofnun samtakanna, að tveimur undanteknum, Suður-Afríku og Portúgal. Frá því að stofnunin var sett á laggirnar árið 1945, hefur hún haldið uppi fjölþættri starfsemi á sviði fræðslu-, vísinda- og menningarmála. Er óhætt að fullyrða, að íslenzku þjóðinni geti orðið mikið gagn að aðild að þessum víðtæku alþjóðasamtökum. Stofnunin veitir t.d. margs konar styrki, sem íslenzkir námsmenn, listamenn og vísindamenn geta orðið aðnjótandi. Má gera ráð fyrir, að Ísland muni hafa af þessu allmiklu meiri hagnað en sem nemur kostnaðinum af aðildinni að samtökunum. Samkv. framansögðu leggur utanrmn. til, að till. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Fjvn. hefur athugað till, til þál. um vegáætlun fyrir árið 1964. Skilar n. áliti á þskj. 580 og brtt. við till. á þskj. 586. N. leggur til, að till. verði núna vísað til síðari umr.



Herra forseti. Vestur við Rif á Snæfellsnesi er sá staður, þar sem Björn ríki hirðstjóri var skorinn af Bretum fyrir tæplega fimm öldum. Þar heitir Björnssteinn, stundum kallaður Bjarnarsteinn, og er staður þessi nú allilla á sig kominn, steinninn hálfsokkinn í sand og í vanhirðu. Þessi sögustaður er nú á athafnasvæði hinnar nýju Rifshafnar, og er því nú tími til þess að bjarga honum, ef ástæða þykir til að gera það. Þm. Vesturlands voru nýlega á ferð þarna vestur frá og sáu ummerki þessa gamla sögustaðar, sem hefur lifað í minningu þjóðarinnar, og töldu, að ekki væri rétt að gráta Björn, heldur safna liði. Þess vegna er þessi litla till. flutt. Er tilgangur hennar eingöngu að fá heimild Alþingis til, að bjarga megi þessum sögustað og láta landshöfnina í Rifi kosta þá björgun. Það er ekki mikill kostnaður, en eðlilegur vegna þess, að staðurinn er á landshafnarsvæðinu, og er hægt að varðveita steininn án þess að valda hafnarframkvæmdum nokkrum vandræðum. Mundi það raunar gott fordæmi, að þar sem verklegar framkvæmdir eiga sér nú stað, skuli jafnframt vera hugsað fyrir því að eyðileggja ekki fornar minjar, ef þær eru á viðkomandi stöðum. Herra forseti. Ég legg til, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Til allshn. hefur verið vísað till. til þál. á þskj. 45 um nýja héraðsskóla o.fl. Meiri hl. n. hefur í áliti sínu á þskj. 456 lagt til, að þáltill. þessari verði vísað til ríkisstj. Með till. þessari er út af fyrir sig hreyft góðu og gagnlegu máli. En meiri hl. getur ekki fallizt á að láta kjósa fimm manna mþn. til að framkvæma athuganir og undirbúning í þessum efnum, þar sem þetta undirbúningsstarf hefur þegar verið af hendi leyst að mestu leyti af fræðslumálaskrifstofunni. Till. er m.ö.o. óþörf. Fyrri hluti þátill. þessarar er á þá leið, að Alþingi kjósi fimm manna mþn., er kanni aðstæður unglinga í sveitum og þorpum til gagnfræða- eða miðskólanáms og einkum, hver Þörf einstakra sýslna eða landshluta er fyrir nýja eða stærri héraðsskóla eða aðra gagnfræðaskóla. Um þennan þátt till. segir fræðslumálastjóri m.a. í umsögn sinni: „Áður en hafizt verður handa um byggingu nýrra héraðsskóla, tel ég eiga að gera þá skóla, sem fyrir eru, svo vel úr garði, m.a. með viðbyggingu, sem þarf til þess, að Þeir geti tekið þann nemendafjölda, sem hæfilegur getur talizt í slíkum skólum, þ.e. allt að 150 nemendur. Þess skal getið, að í athugun er hjá fræðslumálaráði Norður-Þingeyjarsýslu að nota einn af heimavistarbarnaskólunum við Axarfjörð til miðskólahalds, og ráðagerðir eru uppi um það í innanverðum Eyjafirði að koma þar upp unglingaskóla, er geti síðar orðið héraðsskóli, ef henta þykir.“ Þetta var úr umsögn fræðslumálastjóra. Síðari hluti þáltill. er á þá leið, að mþn. athugi þörf dreifbýlisins fyrir heimavistarbarnaskóla eða heimangönguskóla eftir staðháttum og einnig með hverju móti megi tryggja á viðunandi hátt, að börn og unglingar í dreifbýti fái stundað skólanám til 15 ára aldurs. Undirstöðuatriði til að tryggja skólagöngu barna í dreifbýlinu til 15 ára aldurs er að sjálfsögðu það að sameina hreppa um byggingu nægilega stórra skóla og að auka fjárframlög til skólabygginga. Eigi þarf að kjósa mþn. til að koma auga á svo ljós atriði. Um þennan síðari lið till. segir fræðslumálastjóri svo i umsögn sinni: „Það eru hartnær 30 ár síðan farið var að vinna að því fyrir atbeina fræðslumálastjórnarinnar að sameina sem flesta hreppa í sveitum landsins um hæfilega heimavistarbarnaskóla, þ.e. að þar verði hæfilegt starf fyrir 3-5 fasta kennara. Má nú segja, að fyrir liggi áætlun um skipan hreppa á öllu landinu í skólahverfi, og hafa þegar verið byggðir sex skólar, sem hver um sig er fyrir 3-7 hreppa, og fé Þegar veitt til 4 sameiningarskóla að auki, og von er á fleiri sams konar skólum á næstu árum.“ Enn fremur segir fræðslumálastjóri: „Með byggingu heimavistarbarnaskóla, er rúmar 50-60 nemendur i einu, þ.e. 100-120 nemendur yfir veturinn, er gert ráð fyrir því, að unnt verði að annast þar þá barna- og unglingafræðslu, sem nær til 15 ára aldurs. í fámennari skólum verður þetta erfitt, en þar þarf til að koma mjög aukinn styrkur til þeirrar unglingafræðslu, sem styrkt hefur verið með sérstakri fjárveitingu úr ríkissjóði.“ Í framhaldi af þessum orðum fræðslumálastjóra má benda á þáltill. á þskj. 335 um endurskoðun á reglum um unglingafræðslu utan kaupstaða, sem Alþingi hefur nú samþykkt. Niðurlagsorðin í umsögn fræðslumálastjóra eru á þessa leið: „Með framanrituðu vildi ég sýna fram á, að um margra ára skeið hefur verið unnið að flestu því, sem mþn. skv. þáltill. er ætlað að gera, og meginniðurstöður um þessi mál eru Ýmist þegar fyrir hendi eða nærtækar.“ Af því, sem ég hef rakið hér að framan, tel ég það liggja ljóst fyrir, að það er hlutverk fræðslumálastjórnarinnar að leysa þau verkefni, sem hv. flm. till. vilja fela mþn., og að fræðslumálastjórnin hefur þegar leyst þessi verkefni af hendi í meginatriðum. Í nál. minni hl. er vitnað til umsagnar frá Fjórðungssamböndum Norðlendinga og Vestfirðinga til stuðnings við till. Þessar umsagnir verða að skoðast í því ljósi, að þeim aðilum, er umsagnirnar gefa, var alls ekkí nægjanlega vel kunnugt um það, hvað fræðslumálastjórnin hafði gert í bessum efnum. Í umsögninni frá Fjórðungssambandi Vestfirðinga er undirstrikuð nauðsyn þess að koma á fót héraðsskóla á Reykhólum. Alþingi var nú rétt í þessu að samþ. þáltill., sem allshn. mælti með, um eflingu byggðar á Reykhólum, en einn þáttur þeirrar till. fjallar um athugun á stofnun héraðsskóla þar á staðnum. Meiri hl. allshn. telur rétt að vísa þáltill. þeirri, sem hér er til umr., til ríkisstj. í trausti þess, að stjórnarvöld skólamála muni hér eftir sem hingað til leysa vel af hendi þau verkefni, sem í till. felast, og að ríkisstj. muni halda áfram þeirri stefnu, sem hún hefur markað í skólamálum, að bæta mjög skólakost landsmanna og auka sífellt fjárframlög til nýrra skólabygginga.



Herra forseti. Eins og fram kom af máli hv. síðasta ræðumanns, frsm. meiri hl. allshn., þá hefur allshn. ekki getað orðið sammála um afgreiðslu bessa máls. Við, sem undirskrifum nál. á þskj. 477, leggjum til, að till. verði samþ., en meiri hl. vill vísa henni til ríkisstj. Allshn. leitaði álits nokkurra aðila um þetta efni, þ.e. fræðslumálastjóra og fjórðungssambandanna, og svör bárust frá tveim fjórðungssamböndum, þ.e. Fjórðungssambandi Norðlendinga og Fjórðungssambandi Vestfirðinga, og fræðslumálastjóra, en ekki frá hinum tveim fjórðungssamböndunum. Formenn fjórðungssambandanna, sem undirrita umsagnirnar, mæla báðir með samþykkt till. í umsögn Magnúsar Guðjónssonar bæjarstjóra á Akureyri, formanns Fjórðungssambands Norðlendinga, segir, að hann telji þá könnun og athugun, sem ráðgerð er í þessari þátill., mjög í anda þeirra samþykkta, sem þing fjórðungssambandsins hafi gert á undanförnum árum í skóla- og fræðslumálum, - bætir því síðan við, að persónulega telji hann, að þessi athugun þyrfti að vera viðtækari, þar sem hann tetur að þyrfti að athuga aðstæður unglinga í sveitum og þorpum til iðnnáms, og er það víssulega mjög athyglisvert, þó að þessi till. fjalli ekki sérstaklega um það. Í svari Fjórðungssambands Vestfirðinga Sturla Jónsson undirritar það - segir, að hér sé mikið nauðsynjamál á ferð. Allir, sem eitthvað fylgist með fræðslumálum, viti að aðsókn að héraðsskólum sé langt umfram það, sem skólarnir taki. þess vegna sé brýnasta þörf á því að fjölga þeim. Hv. frsm. meiri hl. vísaði til umsagnar fræðslumálastjóra máli sínu til stuðnings, en eins og hann réttilega tók fram, þá er till. aðallega í tveim liðum og fjallar annars vegar um að auka eða bæta aðstöðu til náms í héraðsskólum og hins vegar að rannsaka þörf dreifbýlisins fyrir heimavistarbarnaskóla. Um fyrra atriðið vísaði hv. frsm. til annars liðar í umsögn fræðslumálastjóra, þar sem hann segir, að áður en hafizt verði handa um byggingu nýrra héraðsskóla, þá telji hann, að gera eigi þá skóla, sem fyrir eru, svo vel úr garði, m.a. með viðbyggingum, að þeir geti tekið þann nemendafjölda, sem hæfilegur getur talizt í slíkum skólum. Þessi leið, sem fræðslumálastjóri bendir á þarna, er eitt af því, sem umrædd till. fjallar um, því að þar er einmitt sagt: „hver þörf einstakra sýslna eða landshluta er fyrir nýja eða stærri héraðsskóla eða gagnfræðaskóla,“ þannig að þessi liður umsagnar fræðslumálastjóra felur ekki í sér neinn ómöguleika á því að samþykkja till., nema síður sé. Um hitt atriðið, barnafræðsluna, var vísað til 3. liðar í svari fræðslumálastjóra, þar sem hann segir, að það séu hartnær 30 ár, síðan hann og hans skrifstofa eða það embætti, sem hann veitir forstöðu, hafi farið að vinna að því að sameina skólahéruðin. Eftir 30 ára starf hefur ekki meira áunnizt en hv. frsm. lýsti, og virðist þá sannarlega ekki vanþörf á því, að eitthvað sé hert á þeirri sameiningu, svo mjög sem nauðsyn kallar á hana. Hér var í fyrri framsöguræðu mjög vitnað til þess, sem Alþingi hefði gert nú a.m.k. í dag í þessum málum. Ég vil leyfa mér að vekja athygli á því, að sú till., sem hér er til umr., er ein af fyrstu þáltill., sem lagðar voru fyrir hv. Alþingi á þessu hausti. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að nokkuð hefur verið gert einmitt af því, sem þessi till. fjallar um, og sýnir það þá, að hún hefur ekki að ófyrirsynju verið borin fram, en miklu meira er þó ógert, og þess vegna er það, að við í minni hl. allshn. leggjum áherzlu á, að till. verði samþ. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa lengri framsögu fyrir nál. okkar, en ég ítreka það aðeins að lokum, að það mun vera staðreynd, sem ekki er á móti mælt og hefur ekki verið á móti mælt hér við afgreiðslu till.., að þörf fyrir nýja og aukna héraðsskóla og gagnfræðaskóla utan Reykjavíkur og næsta nágrennis a.m.k. er mjög mikil og að það er knýjandi nauðsyn að ráða bót á henni, til þess að aðstaða unglinga verði sem jöfnust til framhaldsskólanáms, hvar á landinu sem þeir eru búsettir.



Herra forseti. Hv. frsm. minni hl. allshn., hv. 11, þm. Reykv. (EA), hefur þegar gert ýtarlega grein fyrir afstöðu okkar minnihlutamanna í allshn., sem viljum leggja til, að till. á þskj. 45 verði samþykkt. Ég vil aðeins leyfa mér að taka undir það, sem hann sagði hér áðan, að það virðist nokkuð einkennilegt, að hv. meiri hl. skuli draga þá ályktun af umsögn fræðslumálastjóra, sem prentuð er hér sem fskj. III með nál. minni hl., að ekki sé ástæða til þess að samþykkja till. Í þessari umsögn sinni gerir fræðslumálastjóri grein fyrir því, hvernig þessi mál standi og hvað unnið hafi verið að þeim á vegum fræðslumálaskrifstofunnar á undanförnum áratugum, en út af fyrir sig segir hann ekkert um það, hvort hann leggi til, að till. verði samþ. eða felld. Það er vitað mál, að stofnun eins og fræðslumálaskrifstofan og embættismaður eins og fræðslumálastjóri, þessir aðilar eru alltaf að vinna að þessum málum, safna upplýsingum þar að lútandi og leggja grundvöll að ýmiss konar till. um þessi mál. En eigi að síður hefur flm. þessa máls og við minnihlutamennirnir í allshn, erum þeim sammála - þótt tímabært nú að leggja til, að mþn. yrði sett í málið, og það er svo sem ekkert óalgengt, að mþn. séu settar í mál, sem eru á vegum ríkisstofnana og hafa verið það áratugum saman. Á einhverju stigi málsins þykir tímabært, að mþn. fjalli um það, og mþn. nýtur þá auðvitað góðs af þeim upplýsingum og gögnum, sem hlutaðeigandi ríkisstofnun hefur safnað. Nú standa þessi mál svo, fræðslumál dreifbýlisins, og þar með eru héraðsskólamálin, að það virðist alveg sérstök þörf á, að Alþingi eða n., sem það kýs, staldri ofur lítið við og liti yfir sviðið, eins og það er í dag, líti yfir verkefnin og taki stefnu í þessum málum, - stefnu, sem eðlilegt er að Alþingi taki. Ég vil m.a. nefna það í þessu sambandi, að nú alveg nýlega hafa verið samþ. hér á Alþingi breyt. í sambandi við héraðsskólalöggjöfina. Þessar breyt. eru þess efnis, að ríkinu er heimilað að taka að sér rekstrar- og stofnkostnað, eins og hann verður, nokkurra tiltekinna héraðsskóla, skóla. sem allir hafa nokkuð lengi verið starfandi. Á þeim stöðum, þar sem hlutaðeigendur óska þess. að þessi heimild sé notuð, eru þessir héraðsskólar, sem upphaflega voru sjálfseignarstofnanir, orðnir eða að verða ríkisskólar. Og þá er eðlilegt, að menn spyrji: Hvernig á að fara um þá héraðsskóla, sem síðar verða stofnaðir? Auðvitað verða, hvað sem hver segir, stofnaðir einhverjir nýir héraðsskólar á komandi árum. Það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir þessu, og það væri m.a. eitt af verkefnum þessarar mþn. að gera það. Af sérstökum ástæðum hefur þörfin fyrir aukið rúm í héraðsskólum orðið sérstaklega brýn sums staðar á landinu nú síðustu árin, og ég fer ekki nánar inn á það að rekja þær ástæður, þær eru fyrir hendi. Það getur vel verið, að í sumum tilfellum sé það heppileg leið til þess að bæta úr þessari þörf að stækka eldri héraðsskóla, sem starfandi eru, en á öðrum stöðum er það e.t.v. ekki heppileg leið. Á öðrum stöðum er það e.t.v. heppilegri leið að reisa sérstakan héraðsskóla, og ég hef hérna fyrir framan mig bréf, sem er alveg nýkomið til okkar þm. Norðurl. e., þar sem verið er að beina því til okkar að hafa frumkvæði um stofnun héraðsskóla í Eyjafjarðarsýslu. Ég get nefnt það sem dæmi um það, sem á döfinni er í þessum málum. Sú þál., sem Alþingi gerði fyrir nokkrum dögum um fræðslumál í dreifbýlinu, fjallar ekki um neinn undirbúning að lagabreytingum. Hún var aðeins þess efnis að skora á ríkisstj. að breyta reglugerðum, sem settar hafa verið skv. núgildandi l., og taka inn í nýja reglugerð um tiltekin atriði, sem nefnd eru í þeirri þál. Við vorum því allir fylgjandi í hv. allshn., að sú till. yrði samþ. En verksvið mþn. skv. Þessari till., sem hér liggur fyrir, er á miklu breiðara grundvelli en verkefni þeirrar till. var, og það er mjög sennilegt, að þó að þessi till., sem hér liggur fyrir, yrði samþ. sem þál., þá kæmu eigi að síður, áður en mþn. hefur lokið störfum, til framkvæmda þau atriði, sem fjallað er um í þál., sem samþ. var fyrir nokkrum dögum og hér hefur verið minnzt á. Ég verð að segja það og taka undir þau orð, sem hv. frsm. minni hl. lét falla í því sambandi, að mér kemur þetta nokkuð á óvart, - kom það á óvart í n. og kemur það á óvart, - ef það reynist svo nú, að Alþingi vilji ekki, eins og þessi mál nú standa víða um land, gera ráðstafanir til þess, að fram fari heildarathugun á þessum málum. Undirtektir fjórðungssambandanna, sem hv. frsm. minni hl. las hér áðan, gefa nokkra hugmynd um það, hvernig á þessi mál er litið úti á landsbyggðinni, sem býr við það ástand, sem nú er í þessum málum. Þar er það talið æskilegt, að athugun fari fram á þeim grundvelli, sem hér er lagt til. Það er auðvitað svo, að einstakir þm. geta borið fram hér á hinu háa Alþingi till. um byggingu einhvers héraðsskóla í einhverju héraði, sem þeir hafa sérstakan áhuga fyrir. En hitt sýnist á allan hátt eðlilegra, að þessi mál séu tekin til meðferðar á milli þinga af þingkjörinni n. og að þar fari fram athugun, sem nær til landsins alls. Þess vegna vil ég nú, þrátt fyrir það þótt meiri hluti hafi ekki fengizt fyrir því í hv. allshn. að þessu sinni, vænta Þess, að niðurstaðan verði önnur hér í þinginu og að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég varð mjög undrandi, þegar ég sá þá afgreiðslu, sem þetta mál hefur fengið hjá meiri hl. allshn., þar sem lagt er til að vísa málinu til ríkisstj. Ég hafði búizt við, að þessi till. mundi fá jákvæða afgreiðslu hjá n. Mér datt ekki annað í hug en nm. hefðu kynnt sér svo vandtega viðhorfið, eins og það er í þessum málum úti í dreifbýlinu, að þeim fyndist full ástæða til þess að láta fara fram kosningu á sérstakri nefnd til þess að rannsaka þessi mál hvarvetna á landinu. Það fer ekkert á milli mála, - við vitum það, sem búum úti í dreifbýlinu, - að það er að verða helzt ómögulegt að koma unglingi til náms. Við verðum að bíða í 2-3 ár eftir því að koma krökkum í unglinga- eða héraðsskóla. Þannig er ástandið orðið, og þetta er í raun og veru algerlega óviðunandi ástand. Frsm. meiri hl. telur, að það sé búið Þegar að móta stefnuna í fræðslumálum dreifbýlisins, það sé búið að gera það hjá fræðslumálastjóra, fræðslumálastjóri og hans starfsmenn séu þegar búnir og hafi tilbúnar till. um skipulagningu í þessum málum. Ég veit ekki til, að þetta sé. Ég hygg, að þetta sé algerlega rangt. Eg hygg, að það sé algert skipulagsleysi í þessu og engar till, liggi fyrir um bað, hvernig á að leysa málin, enda er óhugsandi að leysa þessi mál eins fyrir allt landið. Það verður að gera Þetta með tilliti til aðstæðna á hverjum stað, t.d. um barnafræðsluna. Það er óhugsandi að setja upp allsherjarkerfi yfir allt landið. Það eru svo mismunandi aðstæður í landinu. Sums staðar er e.t.v. mögulegt að hafa heimavistarbarnaskóla fyrir marga hreppa saman, þó að ég telji að vísu, - það er mitt persónulega sjónarmið, - að það muni vera mikill vandi að reka slík fyrirtæki, þegar skólaskyldan er komin niður í 7 ár - og sennilega verður hún færð niður enn - og fólk sendir börn sín 6–7 ára gömul í margra mílna fjarlægð frá heimilum sínum til langdvalar i skólum. Ég efast um, að það sé hægt að hafa mörg svo ung börn saman í heimavistarskólum fjarri heimilum sínum. Annars staðar er það víða komið á, að það eru heimanakstursskólar svokallaðir fyrir börnin. Mér er kunnugt um, að þar sem það fyrirkomulag er, er það þannig, að þeir, sem það hafa, vilja ekki missa það, ekki með nokkru móti missa það. Þeir vilja hafa þetta fyrirkomulag. Ég álít, að það verði að leysa þessi mál eftir því, sem hentar og vilji fólksins styður á hverjum stað. Þess vegna hefði mér þótt eðlilegt, að kosin hefði verið mþn., þótt hún hefði jafnvel þurft að vera að störfum í tvö ár, til þess að rannsaka og kanna þessi mál og reyna að komast að niðurstöðu um það, hvernig heppilegast er að leysa þetta á hverjum stað fyrir sig. Þá vil ég minnast á eitt enn, sem einhver vék að hér áðan, og það er um þá vöntun, sem er á því hjá dreifbýlisfólki að koma börnum sínum eða unglingum til iðnnáms. Í sveitunum er fjöldi unglinga, sem vill komast í iðnskóla. Við höfum enga slíka skóla í sveitunum. Það væri nauðsynlegt að koma upp sérstökum iðnskólum, sérstökum heimavistarskólum í sveitum, eins konar héraðsiðnskólum. Það þyrfti kannske ekki að vera nema einn til að byrja með fyrir allt landið, en gæti svo fjölgað, eftir því sem tímar liðu og nauðsyn bæri til. Þetta þarf allt að rannsaka og kanna og mér þykir bað ólíklegt, að fræðslumálastjóri hafi því starfsliði á að skipa, að hann geti innt þetta af höndum. Mér þætti miklu eðlilegra, að hér væri til fengin sérstök þn. og henni fengið starfslið til þess að rannsaka þessi mál. Þetta er eitt þýðingarmesta mál þjóðarinnar, það er uppeldi og menntun æskunnar, og ég furða mig á þeirri niðurstöðu, sem meiri hl. n. hefur komizt að, og vil þess vegna leggja áherzlu á, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Í tilefni af því, sem fram hefur komið hér hjá þrem síðustu hv. ræðumönnum, vildi ég vekja athygli á því, sem reyndar ætti að vera óþarft, að hlutverk þessarar mþn. samkv. till. er könnun og athugun. Það segir í fyrri hluta till., að það eigi að kanna aðstæður unglinga í sveitum og þorpum til gagnfræða- og miðskólanáms o.s.frv., og í síðari hluta till. segir: „Jafnframt skal n. athuga þörf dreifbýlisins" Þetta er þess vegna n., sem á að vinna þarna tiltekið undirbúningsstarf. En þegar taka á ákvörðun um það, hvort eigi að fela þetta þn., Þá kemur í fyrsta lagi sú spurning: Er þörf á hessari athugun eða könnun? Og um það hlýtur fræðslumálastjóri að vera dómbærastur. Í umsögn fræðslumálastjóra, - ég skal aðeins vitna lauslega i hana aftur, - þar segir: „Má nú segja, að fyrir liggi áætlun um skipan hreppa á öllu landinu í skólahverfi.“ Það segir enn fremur í umsögn fræðslumálastjóra, í niðurlagi hennar: „Með framanrituðu vildi ég sýna fram á, að um margra ára skeið hefur verið unnið að flestu því, sem mþn. samkv. þáltill. er ætlað að gera, og meginniðurstöður um þessi mál eru ýmist þegar fyrir hendi eða nærtækar.“ Þetta segir fræðslumálastjóri, og við í meiri hl. n. teljum, að hann sé manna færastur um að segja til um, hvernig þessi mál standi. Hitt er svo auðvitað alveg rétt hjá hv. ræðumönnum, að það vantar skólakost í dreifbýlið, og það verður vitanlega að halda áfram að vinna að því að bæta úr honum. Og þar sem þetta undirbúningsstarf hefur að mestu leyti þegar verið unnið af fræðslumálaskrifstofunni, er auðvitað framhaldið af því í höndum fjárveitingavaldsins.

Páll Þorsteinsson; Herra forseti. Till. sú, sem hér liggur fyrir, er flutt af hv. 1. þm. Vestf., Halldóri Kristjánssyni, og mér, en Halldór Kristjánsson sat hér um skeið á þingi sem varamaður og hefur nú vikið af þinginu, svo að ég mun hess vegna gera í fáum orðum grein fyrir þessu máli. Till. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að undirbúa og leggja fyrir næsta þing frv. til 1., sem veiti félagssamtökum unglinga, sem hafa bindindi um nautn áfengis og tóbaks, rétt til að ráða sér leiðtoga á opinberan kostnað: Það er öllum hv. þm. kunnugt, hvað áfengismálin eru orðin víðtækt og mikið vandamál með þjóðinni. Það hefur verið rætt nokkuð á þessu þingi og allmargar till. í því sambandi komið hér fram. Ég sé því ekki ástæðu til að ræða þetta vandamál almennt í sambandi við þá þáltill., sem hér liggur fyrir. Þetta vandamál verður áreiðanlega ekki leyst með einu úrraæði út af fyrir sig. Ég hygg, að það hljóti að þurfa að koma til ýmsar aðferðir, sem geti unnið að því að efla bindindi í landinu og draga úr því böli, sem áfengið veldur með þjóðinni. Og þar er áreiðanlega eitt áhrifaríkasta ráðið að stemma stigu við áfengisnautn ungmenna. Reynsla annarra þjóða, sem eiga við sama vandamál að stríða, bendir til þess. Þar sem útbreiðsluhættir og venjur tóbaksnautnar og drykkjuskapur barna og unglinga hafa verið rannsökuð, svo sem í Noregi og Svíþjóð, virðist það leiða í ljós, að félagshópurinn ræður mjög miklu. Í sumum bekkjum skóla eru reykingar t.d. næstum óþekktar eða alveg óþekktar, þó að aðrir bekkir séu undirlagðir þessari venju. Hið sama hefur komið í ljós hér á landi. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvað félög ungmenna, sem hafa viljað stuðla að bindindi meðal æskufólks, hafa komizt langt á þeirri braut að halda fullkominni reglu innan félagssamtakanna. Það virðist því augljóst, að þróttmikið og heilbrigt félagslif meðal unglinga geti valdið miklu um að vernda vaxandi kynslóð frá þeirri spillingu, sem hér er um að ræða. Nú er svo háttað, að hér á landi eru tvenn víðtæk félagasamtök æskumanna, sem hafa í lögum sínum persónulegt bindindi félagsmanna á tóbak og áfengi. Þetta eru Samband bindindisfélaga í skólum og æskulýðsfélög góðtemplarareglunnar, og nú er unnið að því að koma á samstarfi með þessum félagsheildum, og að mínum dómi má vænta mikils góðs af því. Þeim mun víðtækara sem samstarfið er að þessu leyti, þeim mun meiri árangurs má vænta. Till. sú, sem hér er flutt, miðar að því, að félagssamtök, sem að þessu starfa, geti ráðið sér menn, sem þurfi ekki öðru að sinna en störfum fyrir þau, og að þeim verði goldið kaup af opinberu fé, enda er áfengissalan sú tekjulind fyrir ríkissjóð, að það ætti ekki að þurfa að sjá eftir þeim tiltölulega takmörkuðu fjármunum, sem til þessa færu, ef það gæti orðið til þess að draga úr áfengisnautn ungmenna og skapa skilning þeirra á reglusemi og bindindi. En einn maður, sem gegndi slíku starfi af áhuga og skyldurækni og helgaði sig þessu starfi, mundi geta haft mjög mikil og holl áhrif að þessu leyti. Hann yrði með unglingunum á fundum þeirra og skemmtunum og í ferðalögum með þeim. Og hann mundi vera í ráðum með þeim að velja sér verkefni og laða krafta þeirra til þroskandi starfa. Þetta yrði að dómi okkar flm. mjög góður þáttur í heilbrigðu þjóðaruppeldi. Ég hef orðið þess var, að þessi till, hefur vakið nokkra athygli, síðan hún var lögð fram hér á hv. Alþingi. T.d. hafa verið lagðar inn á lestrarsal þingsins einar fjórar áskoranir frá einum fjórum aðilum um það, að þessi till. verði afgreidd jákvætt nú þegar á þessu þingi. Einn þessara aðila er Stórstúka Íslands, sem sendir bréf, dags. 13. apríl 1964, og þar er greint frá ályktun framkvæmdanefndar Stórstúku Íslands og er ályktunin svo hljóðandi: „Framkvæmdanefnd Stórstúkunnar telur, að þáltill. um stuðning við bindindisfélög unglinga, sem Halldór Kristjánsson og Páll Þorsteinsson hafa lagt fram á Alþingi, mundi verða bindindisstarfseminni til mikils gagns, ef samþykkt yrði, og mælir eindregið með samþykkt hennar.“ Önnur umsögn er frá fundi sambandsstjórnar íslenzkra ungtemplara, en þar var gerð ályktun, sem send er með bréfi 4. apríl 1964, og er sú ályktun þannig: „Sambandsstjórn íslenzkra ungtemplara fagnar fram kominni till. til þál. um stuðning við bindindisfélög unglinga, sem Halldór Kristjánsson og Páll Þorsteinsson hafa flutt á Alþingi, og skorar stjórn samtakanna eindregið á Alþingi að samþykkja till.“ Þriðja umsögnin er frá aðalfundi Þingstúku Reykjavíkur, sem haldinn var 21. marz 1964, og er þar lýst ánægju yfir fram kominni till. til þál. um stuðning við bindindisfélög unglinga, og skorar fundurinn á Alþingi að samþ. till. Og í fjórða lagi hefur borizt umsögn frá framkvæmdanefnd Umdæmisstúkunnar nr. 1, en hún gerði ályktun um málið fimmtudaginn 2. apríl 1964 og leggur eindregið til, að Alþingi samþykki þá þáltill., sem hér um ræðir. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál, en vænti góðs skilnings hv. þm. á þessari till. og legg til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn. Ég veit að vísu, að það er orðinn stuttur tími eftir til starfa á þinginu og n. mun ekki geta varið miklum tíma til að athuga þetta mál, en ég vil láta það koma fram, að hv. allshn. hefur sýnt það, að hún hefur tekið röggsamlega á þeim málum nú á þessu þingi, sem til hennar hefur verið vísað, og vænti ég þess, að hún afgreiði þetta mál á þeim dögum, sem eftir eru af þinginu, svo að það geti fengið hér lokaafgreiðslu.



Herra forseti. Á þskj. 415 höfum við 6 þm. Framsfl. flutt till. til þál. um markaðsrannsóknir og sölustarfsemi í þágu útflutningsatvinnuveganna. Till. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að kjósa 5 manna mþn. til þess að athuga í samráði við fulltrúa atvinnuveganna, á hvern hátt megi efla markaðsrannsóknir og sölustarfsemi í þágu útflutningsatvinnuvega þjóðarinnar, svo og bæta gæðaeftirlit, þannig að sem beztum árangri verði náð með minnstum tilkostnaði, og leggja niðurstöður fyrir næsta reglulegt Alþingi." Íslendingar eiga mikið undir því, að útflutningsverzlunin sé rekin á sem hagkvæmastan og árangursríkastan hátt. Aukið framleiðslumagn og fjölbreyttari framleiðslutegundir okkar annars vegar og síaukin samkeppni voldugra erlendra verzlunarhringa hins vegar í markaðslöndunum krefst Þess, að beitt sé kerfisbundnum aðferðum í markaðsrannsóknum og sölustarfsemi í þágu útflutningsatvinnuveganna. Eins og málum er nú háttað, vantar samræmda upplýsingasöfnun um markaði og atvinnulíf þeirra landa, sem við eigum mest viðskipti við. Sú starfsemi, sem fram fer á vegum utanrrn. í þessum efnum, er hvergi nærri fullnægjandi, enda er íslenzka utanríkisþjónustan ekki byggð upp þannig, að hún geti sinnt þessu verkefni, svo að vel sé, og má þar til nefna, að staðsetning sendiráða er ekki heppileg í þessu tilliti, og þó hitt fyrst og fremst, að sérmenntað fólk í markaðsmálum er ekki starfandi á hennar vegum, eftir því sem ég bezt veit. Á þessu þarf að verða breyting. Hins vegar hafa stærstu útflutningsgreinar fiskiðnaðarins, eins og t.d. Samband ísl. samvinnufélaga, að því er tekur til nokkurra útfluttra landbúnaðarafurða, unnið allgott starf í þessum efnum, þótt sjálfsagt sé að auka það og samræma betur. Vinnuveitendur, iðnrekendur, útgerðarmenn og kaupsýslumenn, þ.e.a.s. allir þeir aðilar, sem atvinnurekstur hafa með höndum, hvort sem er í ríkis-, samvinnu- eða einkarekstri, verða að geta aðlagað rekstur fyrirtækja sinna breyttu viðhorfi í atvinnu- og viðskiptaháttum þeirra landa, sem við verzlum við. Til þess að svo geti orðið, er góð markaðsþekking frumskilyrði. Þetta þýðir, að afla þarf m.a. upplýsinga um neyzluvenjur á hverjum stað, verðlag, þýðingarmestu atvinnugreinar viðkomandi landa, sem við eigum að keppa við, tollalöggjöf viðskiptalandanna o.s.frv. Slík almenn upplýsingasöfnun ætti ekki að krefjast kostnaðarsamrar markaðsrannsóknastofnunar, heldur er hægt að inna hana af hendi með söfnun skýrslna um þessi mál, blaðagreina, markaðstilkynninga og með því að standa í stöðugu sambandi við markaðsstofnanir og alþjóðlegar stofnanir, sem láta sig þessi mál einhverju varða. Ég tel ástæðu til að benda á, að enginn einn aðili hér á landi hefur með slíka upplýsingasöfnun að gera, hvorki hið opinbera né einstakir aðilar. Að vísu leitast einstök samtök atvinnuveganna, ráðuneytin, bankar og fleiri aðilar við að afla sér sem beztra gagna á sínu sérsviði, en um skipulagsbundið starf, sem allir geti notið góðs af, er ekki að ræða. Ég álft, að eitt meginskilyrði þess, að vel takist til um framkvæmd markaðsupplýsingaþjónustu, sé, að í það starf veljist áhugasamir hæfileikamenn með næga menntun, menn, sem eigi kost á að fylgjast vel með, hvað gerist erlendis í þessum málum, og einnig, að þeir standi í góðu sambandi við forustumenn samtaka atvinnuveganna og ráðuneyti utanríkisviðskipta. Til þess að markaðsupplýsingaþjónustan geti innt framangreind verkefni af höndum, þarf nokkurt fjármagn. Væri það eitt af verkefnum nefndar þeirrar, sem till. gerir ráð fyrir að kosin verði til að athuga þetta mál, að gera till. um, á hvern hátt þess fjár yrði aflað. Herra forseti. Ég legg til, að að umr. þessari lokinni verði till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Með l. nr. 44 3. júní 1957 var ákveðið, að á skyldi lagður sérstakur skattur á stóreignir. Í 9. gr. þeirra l. var svo fyrir mælt, að 2/3 hlutar skattsins skyldu renna til byggingarsjóðs ríkisins til íbúðarhúsalána, en 1/3 hluti skattsins átti að ganga til veðdeildar Búnaðarbankans. Þegar l, um þennan skatt voru til afgreiðslu í þinginu, var talið, að skatturinn mundi ekki nema lægri fjárhæð en um 80 millj. kr., en þó tekið fram, að erfitt væri að segja fyrir um, hve hár skatturinn mundi verða á lagður. Nokkru síðar kom fram í umr. á Alþingi, að skatturinn mundi sennilega verða um 135 millj. kr. Það voru meginatriði þessa sérstaka stóreignaskatts, að hann skyldi einvörðungu lagður á hreinar eignir umfram 1 millj. kr. og að skatturinn skyldi ganga til íbúðarlána almennings og til veðdeildar Búnaðarbankans. Þegar skattur þessi var á lagður, voru ýmsir framámenn í Sjálfstfl. mjög andvígir þessari skattlagningarleið, og síðar kom í ljós, að þeir reyndu mjög til þess að fá skattinn ógiltan. Nú skipaðist málum þannig, nokkru eftir að skatturinn átti að koma til innheimtu, að þeir, sem mest höfðu verið á móti skattinum, fengu úrslitaáhrif um innheimtu skattsins. Að sjáifsögðu eiga ekki persónulegar skoðanir einstakra ráðh. eða hagsmunir einstakra flokka að ráða um framkvæmd laga, sem Alþingi hefur samþykkt. Lögin eiga að gilda og álagðir skattar að innheimtast. Nú efast ég nokkuð um, að stóreignaskattsl. frá 1957 hafi verið framkvæmd svo sem laganna bókstafur mælir fyrir um. Ég hef því leyft mér að leggja fyrir hæstv. fjmrh. svo hljóðandi spurningar: 1) Hve miklu nam álagður stóreignaskattur samkv. 1. nr. 44 3. júní 1957? 2) Hve mikið hefur verið innheimt af skattinum og hve mikið á árunum 1961, 1962 og 1963 hverju um sig? 3) Hve mikið af þessu fé hefur þegar verið afhent byggingarsjóði ríkisins vegna íbúðarhúsalána? Ég vil vænta þess, að hæstv. fjmrh. sjái sér fært að svara þessum spurningum.



Herra forseti. Fyrsta spurning hv. þm. er á þessa leið: „Hve miklu nam álagður stóreignaskattur samkv. l. nr. 44 3. júní 1957?“ Þótt spurningin sé einföld, er svarið flókið, því að af þeim skatti, sem upphaflega var á lagður, stendur tæpur helmingur eftir. Dómstólar hafa farið höndum um skattalögin og dæmt sum ákvæði þeirra stjórnarskrárbrot. En ef litið er yfir upphæðir skattsins og þær breytingar, sem þær hafa tekið, þá er sú saga í stórum dráttum á þessa leið: Álagningu skatts þessa var upphaflega lokið 15. febr. 1958. Var talið, að skatturinn næmi um 135 millj. En mjög fljótt varð vart villu í þessari tölu, og reyndist skatturinn eiga að vera 136.6 millj. kr. Margir skattþegnar kærðu skattálagninguna til skattstjórans í Reykjavík, sem lagði á þennan skatt. Skattstjórinn mun hafa lokið við að afgreiða kærur og reikna út skattinn að nýju í ágúst 1958. Þá var talið, að heildarskatturinn næmi 125.9 millj. kr. 29. nóv. 1958 gekk hæstaréttardómur í máli Guðmundar Guðmundssonar o.fl. gegn fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs. Með þessum dómi voru felldar úr gildi reglur l. nr. 44 frá 1957 varðandi verðmætismat á eign í hlutafélögum og talið, að hlutabréf skyldu við álagningu Þessa skatts metin á sannvirði. Hæstiréttur lagði fyrir skattayfirvöld að leggja skattinn á að nýju miðað við þessar reglur. Skattstjórinn í Reykjavík hófst nú handa að meta sannvirði hlutabréfa og reikna skattinn að nýju. Var því lokið í marzmánuði 1959. Var nú talið, að heildarskatturinn næmi 113.3 millj. kr. Þessi skattákvörðun og verðmætismat var síðan kært til ríkisskattanefndar. í maímánuði 1959 ákvað ríkisskattanefnd nýjan grundvöll fyrir verðmætismati á hlutabréfum. Var síðan hafizt handa um að endurreikna skattinn með hliðsjón af úrskurði þessum og öðrum úrskurðum ríkisskattanefndar, er almenna þýðingu höfðu. Þessum endurreikningi var lokið í des. 1959. Var nú talið, að heildarskattfjárhæðin væri alls 73.5 millj. kr. Í des. 1959 gekk hæstaréttardómur í síðari hluta máls Guðmundar Guðmundssonar o.fl. varðandi skattinn. Voru þá felld úr gildi ákvæði l. nr. 44 frá 1957 um fyrirframgreiddan arf. Þessi dómur hafði í för með sér, að nauðsynlegt var að reikna skatt margra aðila að nýju. Í okt. 1962 gekk dómur hæstaréttar í máli Eimskipafélags Íslands gegn fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs. Með þeim dómi var stórlækkað verðmætismat skattyfirvalda á hlutabréfum í Eimskipafélagi Íslands. Eftir þeim upplýsingum, sem nú eru fyrir hendi, nemur skatturinn um 65.8 millj. kr. Hefur hann þá við dóma hæstaréttar og úrskurði skattyfirvalda lækkað úr 136.6 millj. um 70.8 millj. niður í 65.8. Þessi fjárhæð kann að breytast sökum þess, að enn er ólokið málum, sem risu út af þessari skattlagningu. Önnur spurning hv. þm. er þessi: „Hve mikið hefur verið innheimt af skattinum og hve mikið á árunum 1961, 1962 og 1963 hverju um sig?“ Samkv. l. um stóreignaskattinn skyldi skatturinn greiddur að nokkru í peningum, en að öðru leyti í skuldabréfum til 10 ára. Af skattinum hafa verið greiddar í peningum og með skuldabréfum alls 39 millj. 881 þús., þar af árið 1961 2 millj. 923 þús., árið 1962 542 þús. og árið 1963 mínus 366 þús., þar sem á því ári þurfti að endurgreiða af því, sem áður hafði verið greitt af skattinum. í sambandi við þetta er rétt að upplýsa, að vextir og afborganir af hinum umræddu skuldabréfum, sem þegar hefur verið greitt, nema 13.6 millj. kr. Þriðja spurning hv. þm. er þessi: „Hve mikið af þessu fé hefur þegar verið afhent byggingarsjóði ríkisins vegna íbúðarhúsalána?“ Byggingarsjóði ríkisins hafa verið greiddar 14 millj. 746 þús. kr. Ég hef þá svarað spurningum hv. þm., en tel rétt að bæta nokkrum aths. um mál þetta við svörin. Lögin frá 1957 um stóreignaskatt voru sérstæð og óvenjuleg lög. Eins og hv. þm. er kunnugt, urðu miklar deilur á Alþingi um þau lög. Skal ég ekki rekja þær hér, en það var bent á af gagnrýnendum, að l. væru ósanngjörn, mismunuðu aðilum, væru varhugaverð gagnvart atvinnuvegum þjóðarinnar, þar sem Þau íþyngdu þeim, og að með sumum ákvæðum l. og jafnvel l. í heild væri höggvið nærri stjórnarskránni. En saga þessara l., síðan Alþingi afgreiddi þau, er líka einstæð. Dómstólar landsins hafa árum saman síðan þurft að glíma við bann vanda, hvort þessi lög í heild eða einstök ákvæði þeirra væru brot gegn stjórnarskrá landsins. Hæstiréttur hefur beinlínis úrskurðað, að tiltekin ákvæði l. samrýmist ekki stjórnarskránni. Hæstiréttur dæmdi, að 4. gr. 1. mgr. l. um skattmat á eignum hluthafa í hlutafélögum samrýmdist ekki 67. gr. stjórnarskrárinnar, heldur skyldi miða skatt við sannvirði hlutabréfa. í annan stað úrskurðaði hæstiréttur sem stjórnarskrárbrot ákvæði 2. gr. l. um, að fyrirframgreiddur arfur á árinu 1956 skyldi leggjast við eign þess, er greiðsluna innti af hendi, en l. voru staðfest 3. júní 1957 og áttu því að verka aftur fyrir sig að þessu leyti. Auk þessara lagaákvæða, sem hæstiréttur beinlínis ógilti, metur hann ýmis önnur ákvæði l. með gagnrýni, án þess að hann telji alveg fullnægjandi ástæðu til að fella þau ákvæði úr gildi. Þar sem hér er um mjög mikilsvert mál að ræða, tel ég rétt að rekja aðeins í stuttu máli nokkur atriði úr dómum hæstaréttar varðandi það. Í dómi hæstaréttar frá 29. nóv. 1958 segir hæstiréttur svo um mismunun félagsforma, eins og hann kemst að orði: „Samkv, gögnum málsins eiga hlutafélög samkv. l. nr. 44 frá 1957 að svara til skatts sem nemur röskum 81 millj. kr., en samvinnufélög skulu standa skil á sköttum, sem nema 312 þús. kr. Með ákvæði 4. gr. 2. mgr. l. er að vísu vikið frá þeim grundvelli, sem eignarskatturinn almennt er reistur á, og verður því ekki neitað, að þessum félagsformum er gert mishátt undir höfði með þessum skattháttum. Allt að einu er ekki unnt að telja lög nr. 44 1957 ógilda réttarheimild af þeim sökum.“ Í sama dómi segir hæstiréttur um verðmætismat við skattaákvörðun: „1 reglum l. nr. 44 frá 1957 er hvikað í veigamiklum atriðum frá verðmætisreglum hinna almennu eignarskattslaga. Skal landsnefnd sú, sem starfaði samkv. l. nr. 33 1955, endurskoða mat á lóðum og hækka það, ef henni lízt svo, en við þá hækkun á siðar að bæta 200% álagi.“ Síðar eru í dóminum raktar sérreglur um mat frystihúsa, sláturhúsa, vinnslustöðva sjávarafurða og landbúnaðarafurða, aðrar matsreglur fyrir flugvélar og fiskiskip og enn aðrar fyrir önnur skip. Hæstiréttur segir: „Með þessu ákvæði (þ.e. 2. gr. 1.) er verið að gera skattgjaldendum mishátt undir höfði: Um ákvæði 3. gr. l. um, að sum skuldabréf skuli undanþegin skattinum, segir hæstiréttur: „Ákvæði þetta getur leitt til mismununar milli skattgjaldenda.“ Og að lokum segir svo í þessum dómi: „Svo sem greint er hér að framan, fela ýmsar reglur l. nr. 44 1957 það í sér, að þeim skattaðilum, sem greindir eru í hinni almennu eignarskattslöggjöf, einstaklingum og félögum, er gert mishátt undir höfði. Þykir ekki alveg fullnægjandi ástæða til að telja, að skattastefna l. nr. 44 1957 sé andstæð 67. gr. stjórnarskrárinnar“. Meðan dómar dundu yfir og hvert ákvæði l. eftir annað var ýmist fellt úr gildi sem stjórnarskrárbrot eða talið höggva mjög nærri því, meðan heildarskatturinn hrynur úr 136.6 millj. kr. niður í tæpan helming, vegna þess að i. og framkvæmd þeirra fá ekki staðizt nema að nokkru leyti og að ýmsum aðilum þurfti að endurgreiða, það þurfti að endurskoða skuldabréf og stórlækka þau, svo að nam mörgum millj. kr., - meðan þessu fór fram, þótti ekki fært að ganga svo að um innheimtuaðgerðir að selja á uppboði eignir manna, sem teknar höfðu verið lögtaki til greiðslu á skattinum. Það mátti búast við nýjum endurgreiðslum og ómerkingum einhverra ákvæða. Þá var farið inn á þá braut, í stað þess að leggja út á þá varhugaverðu leið að hefja uppboð og sölu á lögteknum eignum, að allir aðilar, sem ekki höfðu greitt eða gefið út skuldabréf, skyldu setja fullnægjandi tryggingar fyrir ógoldnum skatti. Það var gert, og eru lögmætar kröfur ríkissjóðs vegna stóreignaskattsins fulltryggðar. Því er ekki að neita, að vegna þessarar sögu allrar hefur skapazt nýtt misræmi. Vegna allrar þessarar óvissu hefur orðið nokkurt misræmi gagnvart þeim, sem í upphafi greiddu skattinn og gáfu út skuldabréf og hafa síðan innt af hendi tilskildar afborganir og vexti. En málin eru ekki útkljáð enn, því að málaferli standa enn yfir. Ég vil nefna tvö mál, sem liggja nú fyrir hæstarétti. Annað snýst um bað, hvernig ákveða skuli skattinn, þegar aðili, sem situr í óskiptu búi eftir látinn maka, greiðir börnum þeirra eignir sem fyrirframgreiddan arf, og annað mál snýst um mat á hlutabréfum þess félags, sem þar á hlut að máli. En þrátt fyrir þetta liður nú senn að því, að lokið verði dómum í þessu máli, og þá þarf að finna sem skásta lausn á því, hvernig á að fara með þau slitur af stóreignaskattsl., sem eftir eru eða verða. Ég vil segja það sem mína persónulegu skoðun, að með hliðsjón af því, hversu langan tíma þetta allt hefur tekið, hversu langur tími hefur farið í þessi málaferli, teldi ég sanngjarnt að lengja nokkuð greiðslutíma skuldabréfanna, sem upphaflega var ákveðinn 10 ár í l. frá 1957. Saga þessa máls ætti svo að verða hv. alþm. til varnaðar í framtíðinni, og vonandi draga menn lærdóm af þessari sorgarsögu, sem hefur orðið elzta löggjafarþingi veraldar til lítils sóma.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör, sem hann hefur hér gefið við þessum spurningum, sem mér finnst að leiði í ljós býsna einkennilega framkvæmd á þessum lögum. Mér skilst á orðum hæstv. ráðh., að augljóst sé, að hæstiréttur hefur ekki viljað fallast á það, að þessi skattur brjóti í öllum meginatriðum í bága við stjórnarskrá landsins, svo að dómur hæstaréttar í þeim efnum hefur þegar fallið. Hins vegar hafði hæstiréttur gert aths. við tvö atriði, að mér skildist varðandi mat á hlutabréfum og fyrirframgreiddan arf, en slíkt voru vitanlega engin meginatriði í þessari löggjöf. En hins vegar er alveg greinilegt, að það hefur verið haldið á innheimtu á þessum skatti á allt annan hátt en gert hefur verið í öðrum tilfellum, þegar skattar hafa verið á lagðir í þessu landi, og sýnilega ekki einu sinni farið eftir því að innheimta þann skatt, sem óumdeilanlega stendur þó á lagður og enginn dómstóli út af fyrir sig hefur reynt að hnekkja. Verulegur hluti skattsins er enn þannig óinnheimtur. En horfið hefur verið að því ráði, sagði hæstv. ráðh., að láta þá sem áttu að vera búnir að greiða skattinn, setja greiðslutryggingu fyrir skattinum. Það er vitanlega allt annað en l. mæla fyrir um og allt annað en gert er í öðrum tilfellum. Það er svo auðvitað mál út af fyrir sig, vangaveltur hæstaréttardómara í dómi sínum um það, hvað megi teljast sanngjarnt og hvað ekki sanngjarnt, þó að það raski ekki stjórnarskrárákvæðum, eins og t.d. það, að verið sé að mismuna vissum rekstrarformum, það sé verið að gera einu rekstrarforminu hærra undir höfði en öðru. Skyldum við hér á Alþingi vera óvanir því, að það séu ákveðnir mismunandi skattstigar á hina ýmsu aðila í landinu? Ég veit ekki betur en það liggi nú frv. fyrir þinginu, þar sem gert er ráð fyrir mismunandi skattstigum á hin ýmsu rekstrarform í landinu eftir því, hvort rekstrarformið er viðvíkjandi sjávarútvegi, iðnaði eða öðru. Það er vitanlega ekkert nýtt atriði. Og hvað sem hæstaréttardómarar segja um það, hvað þeim þykir sanngjarnt eða ekki sanngjarnt í þeim efnum, þá skiptir það ekki máli. Nei, hér hefur sýnilega verið hafður sá háttur á, að sérstaklega nú síðustu árin, 1961, 1962 og 1963, hefur svo að segja verið horfið frá því að framfylgja l. Af þeim rúmlega 39 millj. kr. af skattinum, sem hafa verið innheimtar, hefur innheimtan 1961 verið 2.9 millj. og 1962 542 þús. og 1963 mínus 386 þús. kr. Það er alveg augljóst af þessu, að það hefur beinlínis verið horfið frá því að framfylgja 1., horfið frá því að innheimta skattinn. Þetta tel ég vítavert og það eigi ekki að skipta máli, eins og ég sagði hér í upphafi míns máls, hvort viðkomandi ráðh. eða viðkomandi ríkisstj. er óánægð með lagasetninguna eða ekki. Það á ekki að ráða úrslitum um það, hvernig á að halda á meðferð þeirra laga, sem sett hafa verið á Alþingi. Það er svo hins vegar ljóst, að hæstv. fjmrh. er að hugleiða það að láta breyta þessum lögum, m.a. að gefa þeim, sem áttu að greiða skattinn, enn þá lengri greiðslufrest, ef það mætti þá kannske halda áfram þessum leik að efna til málaferla, eins og gert hefur verið, og tefja framkvæmdina á þann hátt. En sé það meining ríkisstj. að breyta 1., þá á vitanlega að fara lagalega leið að því, leggja hér fram frv. um það á Alþingi og breyta þannig lögunum. Mér sýnist sem sagt, að það sé alveg augljóst mál, að hér hafi verið farið í bága við gildandi lagaákvæði. Það er svo ekki tími til þess hér í þessum fyrirspurnatíma að ræða um þau rök, sem lágu að álagningu skattsins og réttmæti skattsins, borið saman við aðra skattstofna ýmsa. Til þess er ekki tími. En ég hlýt að finna að því, að það skuli ekki hafa verið farið eftir gildandi l. um innheimtu á þessum skatti og þeir fengið að njóta skattsins, sem áttu samkv. l. að njóta hans.



Herra forseti. Það er nú örstutt mál, eins og vera ber eftir þingsköpunum. Stóreignaskatturinn var lögleiddur árið 1957, eins og hér var sagt áðan, og í stóreignaskattsl. frá 1957 var í öllum aðaldráttum farið eftir sömu reglu og í stóreignaskattsl. frá 1950, sem Sjálfstfl. stóð að ásamt Framsfl. Það var búið eins að félögunum í báðum þessum skattalagabálkum, og ákvæðin um mat á eignum til skatts voru yfir höfuð byggð í aðalatriðum á sömu reglu. Hvor tveggja þessi lög voru byggð á því að meta eignir undir þáv. gangverði til þess að vera alveg vissir um, að ekki væri gengið of langt í skattlagningunni, og eignir í hlutafélögum átti að meta eftir verðmæti þeirra á sama hátt og aðrar eignir, en skattleggja hvern einstakling aðeins, en ekki félögin, og þá einstaklinga í landinu af þeirri eign, sem þeir ættu samtals í öllum félögum, hvort sem það voru samvinnufélög eða hlutafélög. Þetta voru fullkomlega réttmæt og réttlát skattalög, bæði þau, sem gerð voru 1950, og þau, sem gerð voru 1957. En svo bregður þannig við, að þegar síðari lögin eru sett, er stofnað sérstakt félag til þess að reyna að komast hjá því með öllu hugsanlegu móti að greiða skattgjöldin samkv. lagaákvæðunum og farið í margvísleg mál til þess að reyna að véfengja einstök atriði í skattabálkinum. Og þar kom, að dómstólarnir dæmdu, að ólöglegt væri eða bryti í bága við stjórnarskrána að meta eignirnar í félögunum eftir innra verðmæti hlutabréfanna, en það var það, sem l. fjölluðu um, heldur ætti að meta hlutabréfin sjálf eftir líklegu söluverði eða gangverði þeirra. En þessi meginregla í seinni l. var sú sama og í þeim fyrri, en nú var reglan metin ólögleg. Þá varð að taka skattinn upp allan, eins og hæstv. fjmrh. gat um. Hér var um svo stórkostlegt atriði að ræða, að skatturinn lækkaði út af því mjög verulega, eins og hann gerði grein fyrir. Þetta vildi ég nú segja út af þeim viðbótaraths., sem hæstv. ráðh. var að flytja hér áðan, að það hefði verið illa frá skattalögunum gengið. Nú er það augljóst, að hæstv. ráðh. hefur ekki gengið fram í því að innheimta skattinn, eins og hefði átt að vera, og hann segir það vera vegna þess, að enn sé ólokið einhverjum málum út af skattinum. En hæstv. ráðh. veit það auðvitað jafnvel og við öll, sem hér erum inni, að það eru ævinlega í gangi margir tugir mála út af álagningu tekju- og eignarskatts, og ekki dettur nokkrum fjmrh. í hug, að það eigi að hætta við innheimtu á tekju- og eignarskattinum og bíða eftir því, að öllum málum ljúki. Það yrði þokkaleg innheimta á tekju- og eignarskatti, ef þannig ætti að haga sér. Slíkt er ekki hugsanlegt. Það eru ævinlega í gangi tugir mála fyrir dómstólum út af tekju- og eignarskattslöggjöfinni, hvort rétt sé farið að í framkvæmd hennar í einu og öðru tilliti. Slíkan hátt er því auðvitað ekki hægt að hafa á. Ég ámæli hæstv. ráðh. ekki fyrir það, þó að hinkrað væri við, meðan stærsta málið var til meðferðar, því að það greip svo víða um sig. En nú síðustu árin hefði vitanlega átt að innheimta hiklaust stóreignaskattinn þrátt fyrir þessi smærri málaferli, sem hafa verið í gangi, að ég nú ekki tali um þessi smæstu mál, sem enn er ólokið. Sjá allir, að hér liggur fiskur undir steini og skattborgararnir eru ekki látnir allir sitja við sama borð, því að þessi hæstv. fjmrh, er duglegur skattheimtumaður, - það held ég, að verði aldrei af honum skafið, - og leggur ekki fingurna á milli í því tilliti, því að hann er t.d. eini fjmrh. í sögu Íslands, sem hefur gengið svo langt að leggja skatt á fisksoðningu manna. En fram að þessu hefur hún verið óskattlögð. Þá veit ég ekki til annars en þessi hæstv. ráðh. hafi látið ganga hraustlega fram í því að innheimta tekjuskattinn af tekjum manna og það af þeim, sem hafa haft minna undir höndum en þeir, sem eiga að greiða stóreignaskattinn. Þar hafa ekki verið lagðir fingurnir á milli. En það er eins og þar stendur, það er ekki sama Jón og séra Jón.



Herra forseti. Það er auðvitað fróðlegt að heyra þá yfirlýsingu frá einum aðalhöfundi þessara laga enn í dag, að þetta séu réttmæt og réttlát skattalög. Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) virðist ekki skipta það nokkru minnsta máli, hvað æðsti dómstóil landsins segir um l. Þó að hann sé búinn að ógilda viss ákvæði l. og fara þeim ummælum um mörg ákvæði þeirra og l. í heild, að jaðri við að verði að fella þau úr gildi, þá kemur það auðvitað ekki við hv. 1. þm. Austf. Hann stendur á því enn þá, að þessi lög séu í einu og öllu réttmæt og réttlát. Hv. 1. þm. Austf. segir, að það sé engin ástæða til þess að fresta framkvæmd l., þótt í gangi séu einhver málaferli út af þeim, þannig sé það um tekjuskatt og eignarskatt, að málín gangi jafnan út af þeim l. Skil ég ekki, hvernig hv. þm. dettur í hug að jafna slíku saman. Vitanlega fara menn í mál út af útsvari sínu og tekjuskatti og mörg slík mál í gangi á hverju ári. En er hægt að jafna því saman við löggjöf, þar sem þegar er búið að ógilda af æðsta dómstóli þjóðarinnar veruleg atriði löggjafarinnar og gagnrýna hana harðlega í öllum meginatriðum? Þetta er auðvitað ekki sambærilegur hlutur, enda eru þessi stóreignaskattslög frá 1957, sem betur fer, algert einsdæmi í sögu landsins. Hv. sami þm. segir, að l. frá 1957 séu í öllum aðalatriðum byggð á stóreignaskattsl. frá 1950. Nú vil ég taka það fram, að ég fyrir mitt leyti var ekki ánægður með l. frá 1950 í öllum greinum. En ég vil taka það skýrt fram, að hér er farið með alveg staðlausa stafi, því að í mörgum meginatriðum eru l. frá 1957 á allt annan veg en l. frá 1950. Það þarf ekki frekar vitnanna við heldur en benda á þá dóma, sem gengið hafa í málunum. Varðandi innheimtuna verð ég að segja það, að mér virðist nú skörin vera farin að færast upp í bekkinn, þegar tveir af þeim ráðh. úr vinstri stjórninni, sem stóðu að setningu þessarar endemislöggjafar, leyfa sér að koma hingað og deila á núv. ríkisstj. fyrir, að hún hafi brotið af sér í þessum efnum. Hv. þm. segja: Það átti að innheimta skattinn með harðri hendi. Við skulum líta á, hvernig það hefði litið út. Upphaflega er skatturinn um 137 millj. Við skulum segja, að það hefði verið gengið eftir honum með harðri hendi og skilað þeim skatti og því, sem inn kom af skuldabréfum, til þeirra aðila, sem áttu að fá hann, undireins, þ.e.a.s. húsnæðismálastjórn 2/3 og veðdeild Búnaðarbankans 1/3. Síðan, þegar upp er staðið, er kannske búið að lækka skattinn niður í 60 millj. Hvað átti þá að gera? Átti þá ríkissjóður við endurgreiðslurnar, sem varð að inna af hendi, að snara út þeim tugum millj., sem þannig hefði verið búið að innheimta með hörkuaðgerðum, lögtökum og uppboðum að ólögum, eða átti að endurheimta það frá þeim húsbyggjendum, sem búnir voru að fá þetta að láni gegnum húsnæðismálastjórn og veðdeild? Hvernig dettur hv. þm. í hug að færa fram slíkar fjarstæður? Það liggur fyrir, að vegna þess, hve l. voru meingölluð og brutu í bág við stjórnarskrána, er skatturinn nú í dag tæpur helmingur af því, sem hann var í upphafi á lagður, og ef þetta hefði allt verið innheimt og afhent til lánveitinga handa húsnæðismálastjórn og Búnaðarbankanum, þá getur hver maður skilið sjálfur, hvar við stöndum. Það er í rauninni ekki ástæða til þess að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég held, að ég hafi gert næga grein fyrir því í minni fyrri ræðu. En hv. 5. þm. Austf. (LJós) lét orð falla á þá leið, að framkvæmd laga gæti ekki oltið á því, hvort einhver ráðh. eða einhver ríkisstj. væri óánægð með 1. og hefði verið andvíg þeim. Það er ekki þetta, sem um er að ræða. Það, sem um er að ræða, er það, hvort þessi lög standast eða að hve miklu leyti þau standast fyrir dómstólum landsins, og ríkisstj. á Íslandi og einstakir ráðh. hafa engin áhrif á þá dóma, sem hæstiréttur kveður upp. Ég held, að hver maður, sem vill líta á þessi mál af sanngirni, hljóti að sannfærast um, að það hefði verið fásinna, meðan þessir dómar dundu yfir og hrikti í 1. og vafasamt um tíma, hvort þau mundu standast í heild, - ég held, að hver sanngjarn maður hljóti að sjá, að það hefði verið fásinna ein og dregið mjög alvarlegan dilk á eftir sér, ef l. hefðu verið framkvæmd með harðri hendi og gengið í innheimtuaðgerðir, eins og ég lýsti áðan, með þeim afleiðingum, sem það hefði haft. Þetta held ég að flestir skilji nema þessir tveir hæstv. fyrrv. ráðh., sem náttúrlega eiga í vök að verjast, þar sem þeir voru aðalhöfundar laganna.



Herra forseti. Það er ekki miklu við að bæta. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ólíku saman að jafna. Menn færu svo oft í mál út af útsvarinu sínu og tekjuskattinum, það væri ekki hægt að biða eftir öllum þeim sæg af málum. En þetta er ekki rétt hjá hæstv. ráðh. Það er ekki venja manna, heldur hitt, að kæra útsvörin og tekjuskattinn. En það er samt oft í gangi fjöldamargt af málum út af prinsip-atriðum í sambandi við tekjuskattsl. eins og prinsipatriðum í sambandi við stóreignaskattsl., og dettur samt engum manni í hug að bíða eftir því með innheimtur, að þar sé algerlega hreint borð. Það er þetta, sem máli skiptir. Hæstv. ráðh. segir, að stóreignaskattsl. frá 1957 séu í mörgum meginatriðum öðruvísi en stóreignaskattsl. frá 1950. Þetta er algerlega rangt hjá hæstv. ráðh., eins og ég upplýsti áðan, því að í l. frá 1957 eru í öllum aðalatriðum, bæði að því er varðar skattlagningu á eignir í félögum og eins að því er varðar matið á eignum til skatts, hliðstæð ákvæði og í flestum Þeim atriðum alveg eins ákvæði og l. frá 1950. Hitt er svo annað mál, að menn fundu upp á því að reyna að nota alls konar undanbrögð til að komast hjá því að greiða skattinn eftir l. frá 1957, sem mönnum hafði ekki verið eins ríkt í huga 1950. Ég hef aldrei sagt, að það hafi átt að innheimta skattinn með harðri hendi, áður en prinsip-dómurinn gekk um matið á hlutabréfunum, eins og hæstv. ráðh. vildi halda fram að ég hefði sagt. Ég sagði þvert á móti, að ég teldi, að það hefði verið eðlilegt að bíða eftir þeim dómi, vegna þess að hann var svo stórkostlegt atriði og gat raskað grundvellinum svo mjög. En þegar sá dómur var kominn, átti að mínu viti að ganga í eðlilega innheimtu á þessum skatti, eins og gert er, þegar hliðstætt stendur á í sambandi við tekju- og eignarskattinn.



Herra forseti. í l. nr. 1. 1964 er hæstv. ríkisstj. heimilað að fresta framkvæmdum, sem fé er veitt til á fjárl. 1964. Nú er spurningin, sem hér er borin fram: Hyggst ríkisstj. nota þessa heimild, og sé svo, þá hvaða framkvæmdum hyggst hún fresta?



Herra forseti. Ríkisstj. hefur enn ekki tekið ákvörðun um neina frestun framkvæmda samkv, þeim 1., sem hér er vitnað til, og hvort svo verður gert, fer algerlega eftir framvindu efnahagsmála á þeim hluta ársins, sem eftir er.



Herra forseti. Mér þykir miður, að hæstv. ráðh. skuli ekki geta gefið mönnum upplýsingar um þetta, því að það hefði verið afar æskilegt fyrir þm. að fá hugmynd um stefnu ríkisstj. í þessu, áður en þeir fara heim af þingi. En e.t.v. gæti stjórnin í næstu viku eða síðustu viku þingsins, sem kannske verður næsta vika, gefið þessar upplýsingar. En ég vil nota þetta tækifæri, um leið og ég stend upp aftur, til að segja. að mín skoðun er sú, að ástandið í skólamálum, sjúkrahúsmálum, samgöngumálum, hafnarmálum og þvílíkum efnum, sem fé er veitt til á fjárl., sé slíkt, að ekki eigi að koma til mála að láta takmarkaðar fjárveitingar til þessara mála á fjárl. standa ónotaðar. Mín skoðun er sú, að sé skortur á vinnuafli, beri að draga úr öðrum framkvæmdum en þessum, sem minni þýðingu hafa þjóðhagslega, svo að vinnuaflið gæti fengizt í þessar framkvæmdir, sem fé er veitt til, og einnig handa sjálfri framleiðslunni. Þetta vil ég, að komi fram í sambandi við þetta mál.