Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti, Ég skal aðeins gera örstutta aths., og hún er sú, að ég í umræðunum í gær innti eftir svörum eða bar fram alveg ákveðnar og tilteknar spurningar, og ráðherrar voru þá ekki við, og fann að því. Ég hefði búizt við, að við þeim spurningum a.m.k. væri hægt að fá greið svör. Ég skal endurtaka þær. Ég spurði, hvað tekjur útflutningssjóðs hefðu orðið miklar af þessu yfirfærslugjaldi. Ég spurði í öðru lagi: Hvernig hefur verið hagað framkvæmd þessarar löggjafar, innheimtu gjaldsins? Og í þriðja lagi: Hvað er álitið að framkvæmd þessarar löggjafar sé til mikilla hagsbóta fyrir íslenzku skipafélögin í samkeppni sinni við önnur félög? Og ég byggi þessa spurningu á því, að það hefur t.d. verið áætlað, að heimild Eimskipafélagsins og annarra til þess að hækka farmgjöld, sem eru háð verðlagseftirliti, - hvað það nú var, 1 eða 11/2 %, - mundi samsvara tilteknum hluta af hækkuðum rekstrarkostnaði, sem leiddi af vinnudeilunni í sumar og þeim kjarabótum, sem þá var samið um. Hvað er áætlað að framkvæmd þessarar löggjafar fylli upp mikið af væntanlegum hækkuðum tilkostnaði? Þessar þrjár tilteknu spurningar bar ég fram, og ég vil mega vænta þess, að a.m.k. séu við þeim gefin svör. Svo þakka ég forseta.



Herra forseti. Það stóð nú þannig af sér, að ég hafði ekki aðstöðu til að mæta hér á þingfundi í gær, þegar mál þetta var til umr., en sé nú á blaðaskrifum, að hér hafa farið fram nokkrar umræður um málið og m.a. verið gert allmikið úr því, að ég hafi ekki verið hér viðstaddur til þess að svara hér tilteknum athugasemdum, sem fram komu ummálið. Og nú voru lagðar hér fram sérstakar fsp., sem ég skal reyna að víkja nokkuð að. Sérstaklega hefur verið fundið að því hér, að ekki hafi verið gerð grein fyrir því, hvaða ástæður raunverulega hafa legið til þess, að frv. þetta hefur verið flutt. Hér er vitanlega um misskilning að ræða, því að það hefur verið gerð alveg skýr grein fyrir því, hvaða ástæður liggja til þess, að frv. er flutt. Þegar frv. var lagt fram í Ed., gat ég þess, að það væru tvær meginástæður til þess, að þessi brbl. hefðu verið sett, en frv, er síðan nú til staðfestingar á brbl. Önnur ástæðan er sú, að rétt þótti að gera hag íslenzkra flutningaskipa nokkru betri í samkeppninni við erlend flutningaskip, sem vörur flytja samkv. flutningatöxtum, sem skráðir eru á opnum markaði. En eins og kunnugt er, þá er það svo með íslenzku flutningaskipin, að sum þeirra taka megintekjur sínar eftir flutningatöxtum, sem eru ákveðnir hér innanlands af verðlagsyfirvöldunum og hafa tekið vissum breytingum á hinum ýmsu tímum, en önnur íslenzku skipin flytja að mestu leyti vörur að og frá landinu eftir flutningatöxtum, sem eru ákveðnir á frjálsum markaði. Nú var það svo, að þau skipafélög, sem einkum höfðu tekjur af hinum íslenzku flutningatöxtum, - þar með var sérstaklega Eimskipafélag Íslands, sem aðallega vinnur á þeim grundvelli, - höfðu fengið talsverða hækkun á farmgjöldum fyrr á árinu eða sem nam 5%, og nú upp úr vinnudeilunni s.l. sumar, þótti einnig rétt að fallast á það, að þessi flutningsgjöld yrðu hækkuð um 11/2%,svo að þarna var raunverulega orðið um hækkun að ræða, sem nam 61/2%. Á sama tíma voru önnur íslenzk flutningaskip þannig sett, að þau höfðu ekki fengið vegna ákvarðana hér innanlands neina hækkun á sínum tekjum, heldur þvert á móti höfðu þau orðið fyrir verulegri tekjulækkun, af því að fragtir á hinum opna markaði höfðu verið verulega fallandi. En áhrif ýmiss konar innanlandshækkana komu vitanlega jafnt við þessi skip og hin. Kauphækkunin, sem samið var um í vinnudellunni s.l. sumar, hlaut vitanlega alveg eins að verka á þennan hluta íslenzka kaupskipaflotans eins og hinn, sem bjó við þessi ákveðnu innlendu kjör. Með tilliti til þessa þótti rétt að mæta ástæðum íslenzku flutningaskipanna þannig að setja þau ákvæði, sem þetta frv. felur í sér, þ.e. ákveðið yfirfærslugjald á allverulegan hluta af skipaleigum þeim, sem hér er nú um að ræða í samkeppni við íslenzku skipin, sem sagt að leggja allt upp í 8% yfirfærslugjald á erlendu skipaleigurnar, en það mundi að sjálfsögðu skapa íslenzku skipunum, sem kepptu við erlendu skipin, aðstöðu til þess að hækka sínar fragtir í þessum tilfellum sem þessu nam. Þetta var nú önnur meginástæðan fyrir því, að þessi lög voru gefin út. Hin ástæðan var svo sú, að útflutningssjóður var í mikilli tekjuþörf. Hann þurfti á auknum tekjum að halda, og af því þótti rétt, að þær tekjur, sem inn hefðust á þennan hátt með því að leggja yfirfærslugjald á erlendar skipaleigur, rynnu í útflutningssjóð, en oft áður hafði verið einmitt rætt um það, hvort ekki væri rétt að leggja slíkt yfirfærslugjald á gjaldeyrisyfirfærslu vegna slíkra greiðslna. Fleira vitanlega kom svo hér til, þó að þetta séu tvær meginástæðurnar. Hitt hefur svo alltaf verið, að það hefur skiljanlega verið vilji íslenzkra stjórnarvalda að hlynna fremur að íslenzku flutningaskipunum en þeim útlendu, og hefur oft verið gripið til þess að veita þeim algeran forgang til þess að fá flutninga, og hefur það skiljanlega verið gert líka í gjaldeyrissparnaðarskyni, og okkar gjaldeyrismál stóðu einnig þannig nú, að það skipti okkur miklu máli, að við fullnotuðum okkar íslenzku skip og leigðum í engu tilfelli erlend skip fram yfir það, sem óhjákvæmilegt væri eða flutningaþörfin yrði meiri, en íslenzku skipin gætu annað. Það er líka misskilningur, sem ég hef séð hér í blöðum um þessar umræður, sem hér fóru fram í gær, að um þetta hafi verið haft nokkurt pukur. Frá þessu var skýrt í blöðum nokkru upp úr vinnudeilunum s.l. sumar, að fallizt hefði verið á samninga við skipafélögin um að gera hag þeirra nokkru betri, en reynt væri að koma þeim málum þannig fyrir, að til sem allra minnstrar verðhækkunar kæmi í verðlaginu hér innanlands. Og það var talið, að hækkun á hinum lögákveðnu eða reglugerðarbundnu frögtum hér innanlands um 11/2 % mundi yfirleitt ekki koma út í hinu almenna verðlagi fyrr, en þá seint og um síðir, því að þetta munaði svo tiltölulega litlu í hverju einstöku tilfelli. Og hitt var líka gefið mál, að það stóð þannig af sér, að það voru litlar líkur til þess, að þetta 8% gjald, sem fyrirhugað var á flutningsgjöldin í hinum tilfellunum, gæti komið fram sem beinar verðhækkanir, vegna þess að eins og ég sagði áður, þá stóðu málin þannig um þetta leyti, að einmitt þær vörur, sem hér var einkum um að ræða, voru verulega lækkandi, enda hefur það sýnt síg, að þrátt fyrir þetta hefur sement og annað það, sem aðallega hlaut að fá þessi gjöld á sig, farið lækkandi. En það er rétt, að vissulega hefði út af fyrir sig átt að vera hægt að koma þar fram enn þá meiri lækkun, ef ekki hefði þurft að grípa til þessarar ráðstöfunar. Hér á Alþingi hefur heldur ekkert pukur verið haft um þetta, því að frá þessu var skýrt strax þegar málið var hér lagt fram og það greinilega. Hér er það ljóst fyrir öllum, að þetta voru ástæðurnar til þess, að lögin voru sett og frv. nú flutt. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) var svo hér með þrjár tilteknar spurningar í tilefni af því, að þessi lög hafa nú verið í gildi í nokkra mánuði, og spyr nú um það, hvaða tekjur útflutningssjóður hafi fengið af þessum yfirfærslugjöldum. Ég get ekki upplýst það hér. Það flokkast ekki undir mitt rn. að fylgjast með því eða standa í sambandi við þessar innheimtur. Ég get ekki sagt um það. En hins vegar er auðvelt að afla upplýsinga um það, og ef hann flytur um það hér fsp. skriflega, þá er vitanlega sjálfsagt að svara því, því að það er aðeins að taka það upp, sem inn hefur komið í þessu efni. Við síðari umr. málsins hér ætti líka að vera hægt að taka þetta upp til þess að upplýsa þetta. En ég hygg nú, að einfaldast sé að spyrja banka þá, sem hafa með framkvæmd málsins að gera, eða útflutningssjóð sjálfan í rauninni um það, hvað þetta hafi þegar gefið mikið í tekjur, en ég hygg nú, að það sé ekki ýkja mikið, enda aldrei gert ráð fyrir því, að hér væri um ýkja mikinn skatt að ræða. Þá var spurt um það, hvernig hagað væri innheimtunni. Innheimtunni er hagað skv. þeim reglum, sem um þetta voru settar á nákvæmlega sama hátt og með önnur yfirfærslugjöld, að þegar greiðslan fyrir hinar erlendu skipaleigur er yfirfærð hér, þá ber að greiða þetta yfirfærslugjald skv. settum reglum, og fer því um það nákvæmlega á sama hátt og með annað yfirfærslugjald. Í þriðja lagi, hvað þetta hafi svo styrkt íslenzku skipafélögin mikið, það svarast af því, þegar maður fær að vita, hvað þetta hafi þegar numið mikilli upphæð. Þá mun það láta nokkuð nærri. Þó skal ég ekki fullyrða um það. Það er líka vitanlega hægt að taka það upp, hve margir farmar eða hve mikið magn af vörum, sem undir þetta falla, hefur verið flutt til landsins síðan, og áætla, hvað það muni hafa gert mikið. En hitt hygg ég þó að hafi einkum vakað fyrir hv. þm., þegar hann setti fram þessa spurningu, hve hér hafi raunverulega verið gengið langt til móts við kröfur skipafélaganna upp úr verkfallinu s.l. l. sumar, miðað við þær kröfur, sem þau gerðu. Og það er óhætt að segja það um þær hækkanir, sem þarna voru ákveðnar, 11/2% á stykkjavörufragtinni og svo þessi 8% á nokkrum vöruflokkum varðandi leiguna til erlendra skipa, að hér var aðeins um að ræða lítinn hluta af þeim kröfum, sem skipafélögin settu fram og töldu að þau þyrftu að fá í tekjuauka vegna hækkaðra útgjalda, sem stöfuðu af samningunum í vinnudeilunni. Ég sé svo ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að ræða þetta frekar, nema tilefni gefist til, en þannig liggur þetta mál fyrir, eins og ég hef nú upplýst og ég hélt að öllum hefði í rauninni verið fullljóst fyrir.



Herra forseti. Það ber að fagna því, að hæstv. sjútvmrh. skuli nú loks hafa séð sér fært að mæta hér í d. og gefa hv. þdm. þó ofur litlar upplýsingar um þau atriði í sambandi við þetta mál, sem hingað til hafa verið óupplýst. En því miður verð ég að líta þannig á, að þær upplýsingar, sem hæstv. sjútvmrh. hefur gefið, séu tiltölulega lítils virði. Í rauninni hefur ekkert nýtt komið fram í hans ræðu fram yfir það, sem fram kom í ræðu hv. formanns fjhn., þegar hann vitnaði í ræðu þá, sem hæstv. sjútvmrh, flutti við meðferð málsins í Ed. Hæstv. sjútvmrh. taldi, að það hefði aðallega verið tvennt, sem fyrir hefði vakað með því að setja þessa löggjöf: Í fyrsta lagi að bæta hag íslenzkra skipa í samkeppninni við erlend skip, sem tekin eru á leigu og flytja vörur hingað til lands, og í öðru lagi að afla tekna í útflutningssjóð. Eins og ég benti á við umræður í gær, og það er síður en svo, að skoðun mín í því efni hafi breytzt, þá finnst mér, að þetta tvennt hljóti að útiloka hvað annað. Skilyrði fyrir því, að útflutningssjóður fái auknar tekjur af þessu, er auðvitað það, að skipin sigli þá eftir sem áður hingað til lands. Það er ljóst, að sigli skipin eftir sem áður, þrátt fyrir þetta hækkaða gjald, þá koma auknar tekjur til að renna í útflutningssjóð. Þá ætti samkeppnin við íslenzku skipafélögin líka að vera sú sama og áður, svo að það þarf þá a.m.k. sérstakrar skýringar við, í hverju þessi bætta aðstaða er fólgin. Nái frv. hins vegar þeim tilgangi að takmarka siglingar hingað til lands, þá þýðir það auðvitað bætta aðstöðu fyrir íslenzku skipin, en þá minnka tekjur útflutningssjóðs af þessum ráðstöfunum að sama skapi. Þess vegna var einmitt sérstök ástæða til þess að spyrja um það, eins og hv. 5. þm. Reykv. hefur gert, hvað miklar tekjur útflutningssjóður hafi haft af þessu, ef árangur laganna í því efni hefur orðið sá, sem til var ætlazt, og að hvað miklu leyti aðstaða hinna íslenzku skipafélaga hefur batnað við þetta. En þá kom sú furðanlega skýring hjá hæstv. sjútvmrh., að hann taldi sig engar upplýsingar um þetta geta gefið og taldi, að það lægi í rauninni alls ekki í sínum verkahring að gera hér nokkra grein fyrir áhrifum þeirra ráðstafana, sem hann hefur staðið fyrir í því efni, söfnun skýrslna um þetta heyrði undir annað rn, en sitt, og þeir, sem áhuga hefðu fyrir að fá slíkar upplýsingar, gætu þá leitað þeirra einhvers staðar annars staðar. Á þessu hygg ég að flesta, sem hlustað hafa á hæstv. ráðh., hljóti mjög að furða. Þrátt fyrir það, þó að málið virðist í rauninni sömu þoku hulið eftir þessar upplýsingar hæstv. ráðh. sem áður, þá kom það fram hjá honum, sem allir vita að er það sanna. Hér er um að ræða lið í þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru á síðasta sumri til þess að hækka farmgjöld vegna sjómannadeilunnar. En hvers vegna þá ekki að segja þetta umbúðalaust? Hvers vegna ekki að kalla hlutina sínu rétta nafni, heldur en vera með vífilengjur um það, að það sé í rauninni eitthvað allt annað, sem hér á að gera, það eigi að bæta samkeppnisaðstöðu íslenzkra skipa og fram eftir þeim götunum? Hér er í rauninni um að ræða alveg sama skollaleikinn og hæstv. ríkisstj. hefur leikið yfirleitt í sambandi við kaupgjaldsog verðlagsmál. Á s.l. vetri fengu flugmenn, eins og kunnugt var, kauphækkanir sem námu allt að því 35–40%. Það var sannleikurinn í málinu. En þetta mátti bara ekki koma fram. Hæstv. ríkisstj. hældi sér þá af því, að henni hefði tekizt að gera flugmennina ánægða, án þess að raunverulega væri um neinar kauphækkanir að ræða. Það er svona á öllum sviðum, að það, sem gerist í efnahagsmálunum, er reynt að dulbúa með einu eða öðru móti, þannig að fólkið fær ekki að vita það sanna. Og þetta mál, sem hér liggur fyrir, er aðeins lítið sýnishorn af því. Verður það þó að teljast gott, að þetta hefur komið í ljós, þrátt fyrir það að hv. þingdeildarmenn séu því miður litlu nær vegna þeirra upplýsinga, sem gefnar hafa verið.

Sjútvmrh. (Lúðvík Jósefsson) Hv. 9. landsk. segir nú, að það hafi að vísu ekkert komið fram í upplýsingum mínum um þetta mál, sem hann hafi ekki vitað áður og hann hafi ekki heyrt hér áður. Það þykir mér líka mjög líklegt á allan hátt, því að eins og ég sagði, þá ætlast ég til þess, að flestir þingmenn hafi heyrt og vitað um efni þessa máls frá upphafi, frá því að frá því var skýrt í blöðum skömmu upp úr vinnudeilunum s.l. sumar, og síðan auðvitað eftir að málið kom hér inn á Alþingi, og þá var skýrt alveg undanbragðalaust frá því, hvað hér væri um að vera, svo að þess er vitanlega ekki að vænta, að neinar þær skýringar komi fram hjá mér, sem upplýsi málið eitthvað fram yfir það. En að öðru leyti þótti mér málflutningur hans heldur einkennilegur og eiginlega bera vott um það, að hann skorti verulega á þekkingu á því, hvað hér er raunverulega um að ræða. Ég hafði litið yfir það, hvað sagt var í Morgunblaðinu í morgun í útdrætti úr ræðum manna, og þar með einnig það, hvað þessir hv. þm. hafi átt að segja hér um málið í gær, sló því nú reyndar föstu, að þar hlyti blaðamaðurinn að hafa bögglað fyrir sér málflutningi þessa hv. þm. og ekki farið rétt með, en nú sé ég, að bögglingurinn er ekki hjá blaðamanninum í þessu tilfeill, heldur hjá hv. þm. sjálfum. Hann skilur ekki samhengið í því, að það eigi að hlúa að íslenzkum skipum á þann hátt að leggja 8% yfirfærslugjald á fragt erlendu skipanna, vegna þess að í þessu sé, eins og hann sagði, í rauninni mótsögn. Jú, það gefur auðvitað alveg auga leið, að íslenzku skipin, sem eiga að keppa við erlendu skipin, hafa að sjálfsögðu aðstöðu til þess að hækka sín farmgjöld um allt að 8% til þess þó að hafa sín farmgjöld til jafns við hin erlendu, eftir að þetta gjald hefur verið lagt á erlendu farmgjöldin. Þetta gefur alveg auga leið, og þetta skapar íslenzku skipunum betri samkeppnisaðstöðu, því að þau segja: Við hefðum ekki getað haldið þessari samkeppni óbreyttri, eftir að við hefðum fengið á okkur aukin útgjöld hér heima, en það hefðu erlendu skipin ekki fengið. - En þá segir hv. þm.: Verður þetta þá ekki til þess, að erlendu skipin hverfa héðan, þau verða undir í samkeppninni við íslenzku skipin, sem halda þá velli og halda flutningunum, og þau erlendu hverfa, og þar með hefur þá útflutningssjóður engar tekjur, og í þessu hlýtur að vera mótsögn? - Þessum málum hefur alltaf verið þannig háttað, og það er tilgangurinn nú eins og áður að láta íslenzku skipin verða fullnotuð, eins og ég sagði, og taka ekki meira af erlendum skipum, en við þurfum umfram það. Það höfum við þurft á undanförnum árum, af því að við eigum ekki nægilegan flutningaskipaflota til þess að anna öllum okkar þörfum, og þannig verður áfram, og þannig hefur líka reyndin orðið. Þannig var aldrei ætlunin, að þetta yrði til þess, að íslenzku skipin gætu tekið að sér alla flutningana, sem erlendu skipin hafa haft, því að þau geta aldrei komizt yfir það. En við vorum að bægja því frá, að erlendu skipin tækju að sér meiri hluta af flutningunum, en þau hafa haft og íslenzku skipin yrðu aðgerðalaus, af því að þau hefðu ekki efnahagslega aðstöðu til þess að standa í þessu. Það var um það að ræða, og þetta veit ég að hv. þm. hlýtur að skilja. Og það var einmitt þetta, sem eigendur íslenzku skipanna töldu að mundi gera þeim kleift að halda áfram, þó að þeirra kröfur væru allmiklu hærri, en hér var gengið inn á. Þá vildi hv. þm. leggja þann skilning í orð mín, að þar sem innheimtan á þessu gjaldi væri ekki beinlínis í mínum verkahring eða í mínu ráðuneyti, þá vildi ég ekki gera mér grein fyrir því, hve miklar tekjur hér væri um að ræða. Þetta er vitanlega útúrsnúningur. Vissulega mun ég gera mér grein fyrir því, hvað hér verður um miklar tekjur að ræða, þó að ég standi ekki yfir þessari tekjuinnheimtu frá degi til dags. Sú reglugerð, sem hér er um að ræða, var gefin út 11. sept. og hefur staðið núna í 21/2 mánuð eða svo fram að þessum degi. Hér getur aðeins verið um það að ræða, að 3, 4 eða 5 farmar eða svo hafa getað fallið undir þetta. Þó að ég vitanlega standi ekki yfir því að gæta að öllum einstökum tekjuliðum í sambandi við útflutningssjóð, sem ég ber mjög fyrir brjósti, af því að ég veit, að hann þarf á öllu sínu fé að halda, þá get ég t.d. ekki svarað því á hverri stundu, hvað útflutningssjóður er búinn að fá miklar tekjur af innflutningi á saumavélum eða öðru slíku. Ég stend ekki þannig í því eða öðru slíku, enda er ekki óeðlilegt, að þetta verði gert upp og athugað, þegar þessi ákvæði hafa t.d. staðið þann tíma, að hægt er í rauninni að leggja einhvern mælikvarða á það, hvað þetta gefur í tekjur, en það verður varla fyrr, en þetta hefur staðið hálft ár eða svo. Ég sé ekki, að neinn geti kvartað undan því, að ekki sé hér sagt alveg umbúðalaust frá því, hver tilgangurinn er og hver meiningin er, þó að það sé einnig sagt, að hér var verið að bæta samkeppnisaðstöðu íslenzkra skipa í samkeppni á opnum markaði, við erlend skip, því að vissulega er það rétt. Átti að draga það eitthvað undan og segja það ekki? Þá vék hv. þm. nokkuð að flugmannadeilunni. Það væri auðvitað ástæða til þess, og getur vel verið, að það sé rétt að fara hér út í það að ræða um þessar vinnudeilur, og það stendur ekkert á mér að gera það. Ég hygg nú samt, að þessi hv. þm. mætti kynna sér það, af því að mér finnst það eins og á öllu, að hann hafi ekki ýkja miklu meiri upplýsingar um þetta mál en það, sem hann hefur lesið í sínu flokksblaði, en þær eru mjög óábyggilegar, einnig í sambandi við flugmannadeiluna. Það hefur mjög verið talað um þá kauphækkun, sem flugmenn fengu, og vissulega fengu þeir kauphækkun að sínu leyti. Og án þess að ég fari hér á þessu stigi í að rekja það, hvernig stóð á því, að sú vinnudeila varð til, og hvernig á henni var haldíð, þá vil ég þó nota tækifærið og benda á það, að hið rétta er, að flugmenn okkar, sem eru meira úr samhengi í launagreiðslum við erlenda stéttarbræður sína, en allar aðrar starfsstéttir á Íslandi, sem ég þekki til, fengu ekki nú nema mjög óverulegar launabætur eftir venjulegum launastiga. En það er rétt, að þeir fengu nokkur aukin gjaldeyrisfríðindi, og þegar samanburður er einnig gerður á því við aðra aðila, þá hefur þar ekki verið sagður allur sannleikurinn. Sú regla hefur tíðkazt hér um margra ára skeið, að íslenzkir farmenn fá tiltekinn hluta af kaupi sínu eða þriðjung af kaupi sínu greiddan í erlendum gjaldeyri, ef þeir sigla á erlendar hafnir. Þetta er margra ára gamalt ákvæði í lögum. Nú hefur orðið sú breyting á, að við eigum orðið farmenn í siglingum til annarra landa, sem ekki eru aðeins á skipum, heldur eru þeir einnig orðnir sem flugmenn, og það er líka langt síðan gengið var til móts við flugmenn og þeir látnir hafa þó nokkru lægri réttindi í þessum efnum, en aðrir farmenn hafa fengið. Það mátti segja, að þeir fengju svona frá 15–17% af launum sínum greidd í erlendum gjaldeyri, þessir menn, sem voru í millilandasiglingum á flugvélum, en nú gerðu þeir kröfu um það, að ein og sama regla yrði látin yfir þá ganga og farmenn, sem eru á skipum. Og það lá orðið fyrir við athugun, að þeir voru að meðaltali lengri tíma í útlöndum á árinu en sjómennirnir, sem nutu þessara réttinda, - það var látin fara fram athugun á því, hvernig samanburðurinn væri á skipverjum á Eimskipafélagsskipum, sem sigldu að staðaldri á útlönd, og hjá öðru flugfélaginu, þar sem flugmennirnir sigldu að staðaldri á útiönd, og það kom í ljós, að meðaltalstíminn, sem flugmennirnir voru staddir í útlöndum af árinu, var lengri en hjá skipverjunum, dagafjöldinn var meiri yfir árið, Ég fyrir mitt leyti verð að segja, að það er vissulega hægt að vera uppi með ágreining um það, hvort yfirleitt eigi að greiða nokkrum þetta mikinn hluta af kaupi þeirra í erlendri mynt. En ég verð að segja það, að ég sé engin frambærileg rök fyrir því að neita flugmönnum, sem eru í millilandasiglingum á þann hátt, sem eru í fleiri daga staddir erlendis en sjómennirnir, um tilsvarandi hluta af sínu kaupi greiddan í erlendum gjaldeyri, og nú í þessari deilu var gengið til samninga við þessa aðila á þennan hátt, þó þannig, að þeir fengu enn þá þannig samning að fá minni hluta af kaupi sínu greiddan í erlendum gjaldeyri, heldur en verið hefur í lögum og reglum um margra ára skeið gagnvart sjómönnum. Þetta veit ég að hv. þm. hefur auðvitað aldrei heyrt getið um, af því að hann hefur bara einhliða heyrt það nefnt í flokksblaði sínu, að flugmenn hafi fengið 35–40% kauphækkun, sem eru auðvitað alveg staðlausir stafir, út í bláinn og sagt eingöngu til þess að reyna að þyrla upp sem mestum hávaðagangi um það, að þessi hafi fengið kauphækkun og hinn hafi fengið kauphækkun, til þess að reyna að spana hér af stað almenna kauphækkunarkröfu. Þetta er nú sannleikur málsins. Og ekki yrði minna fróðlegt að fletta upp í hinu atriðinu, ef menn óskuðu eftir, sem snýr að farmannadeilunni s.l. sumar.



Herra forseti. Hæstv. sjútvmrh. taldi það byggt annaðhvort á misskilningi eða vanþekkingu eða hvoru tveggja, þegar ég benti á það, að þau tvö sjónarmið, sem samkv. hans skýrslu hafa legið til grundvallar þeim ráðstöfunum, sem hér er um að ræða, annars vegar tillitið til útflutningssjóðs og hins vegar tillitið til þess að bæta aðstöðu íslenzkra skipa í samkeppninni við erlend skip, samrýmdust ekki. Hann taldi, að þetta gæti ágætlega farið saman. Ég vil aðeins leyfa mér að benda á, að sé það nú þannig, að þessi erlendu skip sigli hingað eftir sem áður eða nánar tiltekið hafi jafnmikla flutninga, hvort sem þessi ráðstöfun er gerð eða ekki, þá fæ ég ekki komið auga á það, að hagur íslenzkra skipa í samkeppninni geti batnað. Þetta er alveg hliðstætt því, að ef lagður er tollur á vöru til þess að vernda innlendan iðnað og varan flyzt til landsins þrátt fyrir tollinn, þá getur það ekki skapað neina vernd. Hitt er svo annað mál, að það er mjög líklegt, að sá skattur, sem með þessu er lagður á hin erlendu skip, takmarki þessar siglingar, og þá nær það tilgangi sínum. En það er auðsætt mál að, að sama skapi og um takmörkun siglinganna er að ræða, þá minnka tekjur útflutningssjóðs. Þetta er alveg hliðstætt því, að ef verndartollur, sem lagður er á vöru, takmarkar innflutninginn af henni til landsins, þá skapar það betri samkeppnisaðstöðu. En jafnhliða getur tollurinn ekki gefið peninga í ríkissjóðinn. Ég held, að það sé málflutningur hæstv. ráðh., sem hér er sjálfum sér ósamkvæmur, en ekki það, sem ég sagði. En það er ávallt þannig, að þegar sagt er annað, en sannleikurinn, þá verður það mótsagnakennt, og það kemur fram hér eins og annars staðar. Annars hefur nú þrátt fyrir allar vífilengjur það sanna í málinu komið fram, nefnilega það, að hér er um að ræða lið í ráðstöfunum til þess að hækka farmgjöldin. Sjálfsagt hefur það verið nauðsynlegt vegna farmannadeilunnar, en þá á að kalla hlutina sínu rétta nafni og segja þingmönnum og þjóðinni sannleikann í því máli. Ég ætla svo aðeins að lokum - því að ég vil ekki misnota það frjálslyndi hæstv. forseta, að ég hef fengið að gera hér stutta athugasemd - að víkja örfáum orðum að flugmannadeilunni. Ég skal ekkert segja um það, hvort sanngjarnt hefur verið að veita flugmönnum þau fríðindi, sem um er að ræða, með tilliti til samanburðar við sjómenn og aðra. Það, sem um hefur verið deilt, er það, hvaða kauphækkanir flugmennirnir raunverulega fengu. Það er alveg rétt hjá hæstv. sjútvmrh., að á pappírnum var ekki um beina kauphækkun að ræða. Kauphækkunin var fólgin í því, að flugmennirnir fengu allmiklu meiri hluta af kaupi sínu, en áður, greiddan í erlendum gjaldeyri, en hagnaður þeirra við það kemur fram á tvennan hátt. Í fyrsta lagi liggur þetta í gengisskráningunni, að raunverulega er það kaup, sem greitt er í erlendum gjaldeyri, reiknað í kaupmætti tvöfalt á við það kaup, sem greitt er í innlendri mynt. Þetta hefur verið sýnt fram á með útreikningum, sem ekki hafa verið vefengdir, og þá útreikninga hef ég séð, þannig að það er ekki rétt hjá hæstv. ráðh., að eina heimild mín í þessu efni sé Morgunblaðið og það, sem skrifað hefur verið í það um deiluna, þó að ég að vísu álíti, að það sé í meginatriðum rétt, án þess að ég sjálfur hafi þar komið nálægt. Það er í þessu, sem hin raunverulega kauphækkun er fólgin, og svo líka í öðru, sem ekki er minna virði, nefnilega því, að kauphækkun, sem þannig er komin fram, er skattfrjáls, eins og allir vita.

Flm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Lög þau, sem nú eru í gildi um vörumerki og skrásetningu þeirra, eru frá 1903 og því orðin, meira en hálfrar aldar gömul. Á þeim tíma hafa orðið miklar breytingar á íslenzkum stjórnarháttum, svo að nokkur ákvæði laga nr. 43 frá 1903, um vörumerki, samrýmast ekki því, sem nú er fylgt í framkvæmd. Sem dæmi þess vil ég nefna þau ákvæði laganna, að viss atriði eigi að leggja undir úrskurð landshöfðingja og að annað megi leyfa skv. konunglegri tilskipun. Það er tímabært að endurskoða þessi lög um vörumerki og lagfæra nokkur ákvæði þeirra, eins og við flm. leggjum til. En meginefni þessa frv. felst í 1. gr. þess, og er það nýmæli. Það er, að heiti, sem íslenzkir aðilar nota sem vörumerki, skuli vera rétt mynduð að lögum íslenzkrar tungu að dómi heimspekideildar Háskóla Íslands. Hin íslenzka tunga er fjöregg þjóðarinnar. Glati þjóðin henni, glatar hún sjálfri sér. Andlegt líf hennar slitnar þá frá rótum, og hvernig fer þá um gróðurinn? Þjóðin öll þarf að vera vel á verði um það að spilla ekki tungu sinni, og löggjafanum ber að veita aðhald í þessu efni með lagasetningu, eftir því sem við verður komið og líklegt er til árangurs. En hver þjóðtunga hefur tvö hlutverk. Hún er tæki andlegra viðskipta þeirra, sem málið tala og rita hverju sinni, og hún er lykill að andlegum fjársjóðum liðins tíma, að svo miklu leyti sem þeir eru geymdir í mæltu máli eða ritum. Ekki er hægt að bera brigður á, að íslenzkan hefur um lengra skeið, en önnur nútímamál í Norðurálfu, leyst þá þraut að halda lifandi sambandi við fortíðina. Á þeim grunni hvílir hin þjóðlega íslenzka menning og samhengi íslenzkra bókmennta frá öndverðu. Og þetta gefur okkur nú í dag rétt og siðferðilegan styrk til þess að kalla eftir handritunum, sem enn eru geymd í Kaupmannahöfn. Þjóðskáldið Einar Benediktsson kvaðst skilja, „að orð er á Íslandi til um allt, sem er hugsað á jörðu.“ Einar Benediktsson mátti djarft um tala. Hjá honum fór saman djúp hugsun og tígulegt orðaval íslenzks máls. Samt sem áður ber eigi að skilja þessi ummæli alveg bókstaflega. Í þeim felst raunverulega sá dómur, að af stofni íslenzkrar tungu megi eftir þörfum mynda orð yfir nýja hluti og hugtök. Það safn nýyrða, sem gefið hefur verið út og verið er að auka á vegum heimspekideildar Háskóla Íslands, bendir ákveðið í þessa átt. Á hverju ári eru skrásett allmörg vörumerki. Um leið löggilda íslenzk stjórnarvöld og auglýsa þau heiti, sem nota á sem vörumerki. Árlega fá nokkur orð þegnrétt í tungunni með þessu móti og eru notuð í mæltu máli og í auglýsingum í útvarpi og blöðum. En því fer fjarri, að öll þessi heiti samrýmist réttum reglum íslenzkrar tungu. Lögin veita ekki nægilegt aðhald í þessu efni, og reynslan sýnir, að þeir aðilar, sem fá vörumerki skrásett, fara ekki alltaf vel með það frelsi, sem þeim er veitt um orðavalið. Á s.l. fimm árum hafa verið skrásett eftir beiðni íslenzkra aðila og löggilt sem vörumerki á innlendri framleiðslu m. a. þessi heiti: Aeroshell, Albol, Alexia, Aldrex, Amaro, Aseptol, Branco, Clorísol, Dieldrex, Elvira, Emperor, Endrex, Gold Else, Klorlux, Lady, Manhattan, Panol, Promesa, Pyro, Sambo, Shelmac, Slank, Sólid, Tempo. Ég læt þessi dæmi nægja, þó að af meiru sé að taka. En allir finna, að þessi orð samrýmast ekki réttum reglum íslenzkrar tungu og eiga raunverulega ekki heima í málinu. Þá er á það að líta, hvort það er svo erfitt og vandasamt að mynda góð heiti fyrir vörumerki, að það sé ofraun fyrir íslenzka tungu að ætla henni að leysa þá þraut. Augljóst er, að mörg íslenzk orð og algeng fara vel sem vörumerki og að auðvelt er að mynda ný orð af rótum íslenzkra orða fullgild fyrir þessa grein tungunnar. Á sama tíma, þ. e. á s. l. 5 árum, sem löggilt voru sem vörumerki þau orð, sem ég nefndi sem dæmi máli mínu til sönnunar, hafa íslenzkir aðilar valið sér að vörumerki m. a. þessi orð: Alda, Drífa, Egils, Fjörvasól, Græðir, Kjarni, Magni, Móði, Norðri, Rauði borðinn, Perla, Víkings. Allir finna muninn á þessum nöfnum og hinum. Þau sýna, að íslenzkum aðilum verður ekki skotaskuld úr því að finna íslenzk orð yfir vörumerki, ef smekkvísi á málfar er látin ráða. En því fremur má vænta góðs árangurs, ef íslenzkum málfræðingum yrði falið að lagfæra og leiðbeina og mynda ný orð til að nota sem vörumerki. Í 1. gr. gildandi laga um vörumerki segir svo: „Hver sá, er hér á landi rekur verksmiðjuiðnað eða handiðnað, jarðrækt, málmnám, verzlun eða aðra atvinnu, getur skv. lögum þessum með skrásetningu öðlazt einkarétt til að greina vörur sínar frá vörum annarra í viðskiptum manna á milli.“ Í samræmi við þetta er meginefni laganna, þ. e. um réttindi og skyldur íslenzkra aðila og um atvinnu, sem rekin er hér á landi. Breytingar þær, sem í frv. þessu felast, taka og einungis til þess. En um vörumerki, sem skráð eru og veitt er vernd hér á landi eftir beiðni erlendra aðila, gilda sérákvæði, sem eru í 15. gr. laga um vörumerki, Slík heiti eru merki á erlendum vörum, sem fluttar eru inn í landið. Þau heiti eru mynduð á máli þeirrar þjóðar, þar sem varan er framleidd, og eru skrásett á sama veg í mörgum löndum, þar sem varan er seld. En þessi meginregla meðal þjóðanna um vörumerki styður það, sem lagt er til í þessu frv., að heiti, sem notuð eru sem vörumerki á íslenzkum vörum, beri íslenzkan svip og eins þó að vörurnar séu seldar úr landi. Fyrir nokkrum árum var hafizt handa um söfnun nýyrða, og hefur verið veitt nokkurt fé til þess í fjárlögum síðustu ára. Hefur þremur háskólakennurum við heimspekideild Háskóla Íslands verið falið að sjá um það verk, en þeir hafa fengið sér til aðstoðar málfróða menn og sérfræðinga í þeim greinum, sem fjallað er um hverju sinni. Við flm. þessa frv. teljum rétt að fela heimspekideild háskólans einnig þann þátt orðasöfnunar og myndunar nýyrða, sem um er fjallað í þessu frv. Í 4. gr. frv., 2. tölulið, er svo fyrir mælt, að synjað skuli um skrásetningu vörumerkis, ef heiti þess samrýmist ekki réttum reglum íslenzkrar tungu að dómi heimspekideildar háskólans. Ákvæði frv. ná ekki til þeirra vörumerkja, sem nú eru í gildi, meðan þau halda gildi sínu. En samkv. gildandi lögum ber að endurnýja skrásetningu hvers vörumerkis á tíu ára fresti. Við endurnýjun skrásetningar yrði farið eftir ákvæðum þessa frv., ef að lögum verða, en af því leiðir, að eftir tíu ár verða öll vörumerki íslenzkra aðila orðin í samræmi við það, sem fyrir er mælt í þessu frv. Ég legg til, að málinu verði vísað til hv. allshn. til athugunar.