Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eins og forseti hefur þegar tilkynnt á vef þingsins tók sæti á Alþingi 4. apríl sl. Auður Lilja Erlingsdóttir í stað Álfheiðar Ingadóttur, 10. þm. Reykv. n., sem verður erlendis í opinberum erindagjörðum næstu tvær vikur. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Forseti vill tilkynna að með bréfi, dags. 1. apríl 2011, hefur forseti óskað eftir því við sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um útvistun opinberra verkefna til Bændasamtaka Íslands. Þá hefur forseti óskað eftir því við heilbrigðisnefnd með bréfi, dags. 1. apríl, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um viðskipti heilbrigðisyfirvalda við Heimilislæknastöðina ehf. Forseti hefur enn fremur óskað eftir því við menntamálanefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um Þjóðleikhúsið. Þetta er í samræmi við reglur um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar sem forsætisnefnd samþykkti 12. febrúar 2008.

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur fara fram að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma. Að atkvæðagreiðslum loknum fer fram utandagskrárumræða um endurskoðun á tekjum af Lottói. Málshefjandi er hv. þm. Jón Gunnarsson. Innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Þá vill forseti geta þess að samkomulag er um að fundur geti staðið lengur í dag en þingsköp segja og gert er ráð fyrir að fleiri atkvæðagreiðslur verði síðar í dag. Skrá yfir framlögð þingskjöl liggur á borðum þingmanna.

Frú forseti. Nú er langt um liðið síðan fjölmiðlar leituðu svara hjá hæstv. fjármálaráðherra um kostnað við samninganefnd Íslands vegna Icesave-málsins. Skömmu eftir að þær fyrirspurnir bárust bar einn hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fram skriflega fyrirspurn til hæstv. ráðherra um þennan kostnað. Ráðherrann hefur síðan svarað því til að hann vilji byrja á því að veita svör í þinginu áður en fjölmiðlum eru veitt svör í þessu máli og fengið fyrir það ákúrur frá umboðsmanni Alþingis. Nú ætla ég að gefa hæstv. fjármálaráðherra tækifæri til að svara þessu máli í þinginu sem er orðið nokkuð aðkallandi að fá svör við. Það eru margir mánuðir síðan samninganefnd Íslands í Icesave-málinu lauk störfum svo öll gögn þar að lútandi hljóta að vera fyrirliggjandi nema við hafi bæst einhver verkefni frá því að nefndin lauk formlega störfum. Engu að síður hlýtur hæstv. fjármálaráðherra að gera sér nokkurn veginn grein fyrir því hvar kostnaðurinn liggur og hversu mikill hann er. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Um það bil hversu mikill er kostnaðurinn vegna samninganefndar Íslands í Icesave-málinu? Hefur einhver kostnaður bæst við eftir að nefndin lauk formlega störfum í desember á síðasta ári?

Frú forseti. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni, ráðuneytinu bárust því sem næst samtímis fyrirspurnir frá tveimur fjölmiðlum og fyrirspurn frá alþingismanni þar sem m.a. var spurt um kostnað tengdan störfum Icesave-nefndarinnar. Sá kostnaður lá þá ekki fyrir, hann hafði ekki verið tekinn saman og eingöngu er að finna upplýsingar um hann í ríkisbókhaldinu. Fjölmargir úrskurðir hafa gengið um að samtímabókhaldsgögn ríkisins séu ekki háð gildissviði upplýsingalaga. Það gegnir hins vegar öðru um stjórnarskrárvarinn rétt alþingismanna til að beiðast upplýsinga af stjórnvöldum, samanber 53. gr. stjórnarskrárinnar og þess vegna voru það eðlileg viðbrögð að hefjast handa um að taka saman upplýsingar til að hægt væri að svara fyrirspurninni á Alþingi. Sú vinnuregla er vonandi almennt í heiðri höfð að Alþingi og rétti þingmanna til að krefjast upplýsinga er sýnd sú virðing að hafi þeir borið fram fyrirspurn sé henni svarað þar. Til hefur staðið að svara fyrirspurninni eftir því sem upplýsingar lægju fyrir þegar fyrirspurnin kæmist á dagskrá þingsins. Það hefur ekki orðið enn og það er vissulega miður. Um það var full samstaða meðal forustumanna stjórnmálaflokkanna þegar samningaumleitanir hófust í janúar 2010 að leita til mjög þekkts sérfræðings í alþjóðlegum samningamálum, erlends lögfræðings, og að ekki skyldi spara í kostnaði um sérfræðilega ráðgjöf, bæði innlenda og erlenda, til að undirbyggja starf samninganefndarinnar. Það er alveg ljóst að aðkeypt vinna færra erlendra sérfræðinga sem selja sig út samkvæmt töxtum er mjög dýr þannig að þar er um háar fjárhæðir að ræða sem frekar mælast í hundruðum milljóna en tugum. Varðandi innlendan kostnað er hann hins vegar mjög hóflegur og í öllum tilvikum er byggt á gjaldskrám, reynt að semja um afslætti og síðan borgað í samræmi við vinnutímaskýrslur 

Forseti hvetur ræðumenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Mér heyrðist hæstv. ráðherra segja að kostnaðurinn lægi í hundruðum milljóna króna. Þá hlýtur hæstv. ráðherra að hafa einhverja hugmynd um hversu mörgum hundruðum milljóna króna kostnaðurinn liggur í þegar um slíkar upphæðir er að ræða. Getur hæstv. ráðherra svarað því um það bil hversu mörg hundruð milljóna króna vinna nefndarinnar hefur kostað? Svo ítreka ég spurninguna um það hvort einhver vinna hafi bæst við hjá samninganefndinni, einhver kostnaður eftir desember á síðasta ári. Einnig væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra gæti svarað því hvort hann hafi haft samráð við hv. þm. Björn Val Gíslason um að hv. þingmaður legði fram fyrirspurn um þetta mál eftir að fjölmiðlar báru sína spurningu upp við fjármálaráðuneytið.

Björn Valur … samráð við …

Frú forseti. Það hefur enginn kostnaður bæst við, þ.e. samninganefndinni er ekki greitt fyrir það sem hún leggur eftir atvikum af mörkum til kynningar og umræðu um málið. Ég hélt að við værum sammála um að reyna að hafa umræðuna eins málefnalega og kostur er og fara ekki út í að gera hluti tortryggilega,  Ég tel mig geta upplýst að greiðslur til erlendra aðila vegna ferlisins frá því í upphafi árs 2010 og til og með þessa dags séu yfir 300 millj. kr. Þar eru langhæstu reikningarnir til lögfræði- og ráðgjafafyrirtækjanna Hawkpoint og Ashurst, til lögfræðifyrirtækisins Cleary Gottlieb, Steen & Hamilton sem er fyrirtæki Lees Buchheits og til erlenda ráðgjafans Dons Johnsons, fyrrverandi aðalframkvæmdastjóra OECD, sem starfaði með nefndinni um tíma. Þetta er yfirgnæfandi meiri hluti kostnaðarins. 

Forseti. Við áttum þess kost í fjárlaganefnd Alþingis í gær að fá hæstv. fjármálaráðherra til viðræðu um nýja þjóðhagsspá Hagstofunnar og áhrif hennar á fjárlög. Eftir þá umræðu er mér ofarlega í huga að það sé út af fyrir sig ágætt að fá hagspá sem gerir ráð fyrir vexti landsframleiðslunnar og ef við látum hjá líða að minnast á hversu ábyggileg þessi spá er verðum við að hafa í huga að við greiðum ekki af erlendum skuldum þjóðarbúsins með vergri landsframleiðslu. Þegar það er haft í huga og sú staðreynd að íslenskt þjóðarbú skuldar um 4.300 milljarða má ætla að vaxtagreiðslur af þessari fjárhæð séu um 170 milljarðar á ári í erlendum gjaldeyri. Þá skulum við líka hafa hugfast að afgangur á viðskiptum við útlönd hefur á síðustu árum aldrei verið meiri en á síðasta ári og þá nam hann 160 milljörðum kr. Með öðrum orðum vantar okkur 10 milljarða til að eiga fyrir vöxtum af erlendum skuldum þjóðarinnar. Þetta er alvarleg staða því að þá eigum við eftir að ætla fyrir afborgunum og enn fremur útgjöldum í gjaldeyri ef eitthvað fer að rofa til sem allir eru að bíða eftir. Af þessu tilefni spyr ég hæstv. fjármálaráðherra um álit hans og mat á því hversu mikið þol þjóðarbúsins sé gagnvart erlendum skuldum miðað við eðlilegan aðgang að viðskiptum við útlönd. Hversu mikla skuldsetningu telur hæstv. ráðherra þjóðarbúið þola?

Frú forseti. Það er augljóst mál að þjóðarbúið réð ekki við þær erlendu skuldir sem á því hvíldu á árunum fyrir hrunið, enda fór það eins og það fór. Það jákvæða í stöðunni er að samkvæmt þeim bestu gögnum sem við höfum stefnir í að eftir að slitameðferð gömlu bankanna lýkur standi íslenska þjóðarbúið að þessu leyti til, hvað varðar erlenda skuldastöðu, miklu betur en árin fyrir hrun. Það þarf sennilega að fara yfir 20 ár aftur í tímann til að sjá erlenda skuldastöðu þjóðarbúsins sem verður þá lægra hlutfall af áætlaðri landsframleiðslu gangi þessar forsendur eftir og séu þær réttar. Það er líka jákvætt að það var mjög myndarlegur afgangur af vöru- og þjónustuviðskiptum upp á yfir 10% í fyrra og áfram spáð a.m.k. svipuðum afgangi á vöruviðskiptum næstu tvö árin sem að sjálfsögðu leggst með okkur í þessum efnum. Nettóskuldastaðan bæði hjá ríkinu sem slíku og þjóðarbúinu að lokinni slitameðferð gömlu bankanna verður þar af leiðandi að mínu mati mjög viðráðanleg, líka erlenda skuldastaðan. Það er engu að síður ljóst að við erum og verðum næstu árin verulega háð því hvaða vaxtakjör við fáum á erlendum skuldum, til að mynda þegar þær er framlengdar eða endurnýjaðar þannig að erlendar skuldir orkufyrirtækja, sveitarfélaga og ríkisins eru háðar vaxtaþróun á alþjóðamörkuðum og þeim kjörum sem Íslandi munu bjóðast. Ein af stærstu og mikilvægustu breytunum fyrir okkur á leiðinni út úr erfiðleikunum á komandi missirum og árum er að reyna að fá sem allra best lánskjör, að staða landsins bjóði upp á að sem minnst áhættuálag sé sett á lánin okkar þegar við tökum þau, framlengjum þau eða þjónustum erlendis. Ég geri ekki lítið úr því að sú breyta 

Frú forseti. Sú tala sem ég nefni um skuldsetningu í erlendu fé, 4.300 milljarðar, er eftir upplýsingum frá Seðlabanka og Hagstofu og þar er tekið tillit til skulda og búið að færa þær út sem stafa af þrotabúum gömlu bankanna. Það er ekki um það að ræða að þetta sé eitthvað sem liggur fyrir. Þetta birtist okkur ágætlega um þessar mundir, ekki síst í vandræðum Orkuveitu Reykjavíkur sem þarf að fá fjármögnun frá Seðlabankanum til að standa við sitt. Við fáum síðan fréttir af erfiðleikum Hafnarfjarðarbæjar af gjalddaga láns upp á 4,3 milljarða í dag. Þarna birtast erfiðleikar okkar í þessu efni í hnotskurn. Okkur skortir gjaldeyri til að ráða við þessar skuldbindingar. Forsendan fyrir því að þetta geti gengið eftir er sú að hér verði einhver vöxtur og verðmætasköpun. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra um hvað hann telji 

Frú forseti. Það þarf auðvitað ekki að benda hv. þingmanni á það að þegar þessar tölur eru núna skoðaðar erum við að umreikna þær yfir í íslenskar krónur á 20–30% lægra gengi krónunnar en hér hefur verið að meðaltali síðustu 20 árin. Það er rétt að hafa í huga þegar þetta er skoðað. Hið lága raungengi þýðir á hinn bóginn að útflutningsstarfsemin býr við sterk samkeppnisskilyrði og horfur þar eru góðar þannig að það kemur þá á móti þegar menn reikna háar skuldatölur á núverandi lágu raungengi. Ég er að sjálfsögðu hjartanlega sammála hv. þingmanni um að það sem skiptir okkur mestu er að hagkerfið taki við sér og að hér verði vöxtur en það er sérstaklega mikilvægt að sá vöxtur verði í útflutningsdrifinni starfsemi, þ.e. að útflutnings- og samkeppnisgreinar búi við góð skilyrði og verði hér sterkar á komandi árum því að það hjálpar okkur mest í að fóstra og þjónusta okkar erlendu skuldir. Þær voru hins vegar staðreynd. 

Virðulegi forseti. Ég er nýkomin frá Írlandi þar sem ég ræddi við ýmsa aðila um fjármálakreppuna þar í landi. Írar velta mikið fyrir sér gagnsemi evrunnar og kvarta yfir því að Evrópski seðlabankinn hafi brugðist sem lánveitandi til þrautavara. Evrópski seðlabankinn hafnaði nýlega beiðni um lengri lánstíma á lánum til írskra banka. Þess í stað voru írsk stjórnvöld hvött til að leita eftir aðstoð AGS. Írar segja 25% almenna launalækkun ekki hafa dugað til að draga verulega úr fækkun starfa. Mikill brottflutningur ungs fólks er því hafinn frá Írlandi. Írar kvarta jafnframt yfir því að evran komi ekki í veg fyrir fjármagnsflótta, að björgunarframlag ríkisins til bankanna síðustu tvö ár hafi allt farið úr landi, annaðhvort til að endurfjármagna lán frá þýskum bönkum eða til að fjármagna starfsemi erlendis. Lítið sem ekkert hafi verið lánað á Írlandi síðustu tvö ár. Írar óttast nú að Evrópski seðlabankinn hækki fljótlega vexti til að draga úr verðbólgu í Þýskalandi sem mun auka enn á erfiðleika Íra. Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem er að gerast á Írlandi spyr ég hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvernig evran geti aðstoðað okkur við að komast út úr fjármálakreppunni.

Virðulegi forseti. Betri gjaldmiðill, stöðugur gjaldmiðill sem við eigum hlutdeild í, er mikilvægur þáttur í því að við komumst út úr þeim gjaldeyrishöftum sem leika íslenskt samfélag afskaplega grátt í dag. Írar eiga vissulega í mörgum vandamálum og ekkert land sem gengur í gegnum ofþenslu af þeim toga sem Írar hafa gengið í gegnum getur sloppið við hana án efnahagslegra erfiðleika. Írar eiga vissulega við mörg vandamál að etja, en ekki öll vandamál sem t.d. við eigum í. Skuldir heimila vegna íbúðarhúsnæðis hafa ekki rokið upp á Írlandi.  Á Írlandi er ekki alvarlegur efnahagsvandi og ládeyða í atvinnulífinu vegna þess að skuldir fyrirtækjanna hafi hækkað svo mikið að þær hafi gert fyrirtækin órekstrarhæf. Sú er staðan á Íslandi í dag. Með gengisfalli krónunnar var þurrkað upp eigið fé íslenskra fyrirtækja og þess vegna lætur hagvöxtur á sér standa. Þess vegna hafa fyrstu spár um efnahagslega endurreisn brugðist æ ofan í æ ofan í æ, vegna þess að fyrirtækin á Íslandi eru ekki í færum til þess að nýta þau tækifæri sem skapast með lækkandi gengi krónunnar og sögulega lágu raungengi. 
             Við höfum ekki heldur getað glímt við þá erfiðleika sem að okkur hafa steðjað nema með gjaldeyrishöftum. Írar eru þó í þeirri stöðu að þurfa ekki að setja upp gjaldeyrishöft. Fólkið þar á raunverulega það val að flýja, fólkið þar á raunverulega þann kost að selja húsin sín og fara með peningana úr landi. En fólkið á Íslandi getur ekki selt húsin sín vegna þess að það getur ekki flutt andvirðið úr landi. 

Forseti verður að biðja hæstv. ráðherra að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég þarf að benda hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra á þá staðreynd að störfum á Írlandi hefur fækkað meira en hér á landi. Ástæðan er m.a. sú að evran hefur verið allt of sterk fyrir írskt atvinnulíf. Auk þess má rekja skuldavanda íslenskra heimila og fyrirtækja til verðtryggingarinnar og verðtryggingin hefur ekkert með gjaldmiðil að gera, heldur val okkar hér á landi. 
             Að lokum má geta þess að írskir fjármagnseigendur flýja nú unnvörpum írskt efnahagskerfi og geta það vegna þess að þeir eru með sínar eignir í evrum en ekki innlendum gjaldmiðli. Það hefur orðið til þess að írskur almenningur er mikið að velta því fyrir sér hvort það sé kominn tími til að yfirgefa myntbandalagið 

Virðulegi forseti. Vandi íslenskra heimila felst í hækkun lána sem stafar af hruni krónunnar. Vandi íslenskra fyrirtækja sem eiga ekki rekstrarhæfar forsendur stafar af hruni krónunnar og ekki af bankahruni eða neinu öðru.  
             Það sem við þurfum á að halda er trúverðug leið til að losa um gjaldeyrishöftin svo íslenskt efnahagslíf geti aftur notið þess nauðsynlega súrefnis sem felst í aðgangi að alþjóðlegum fjármagnsmörkuðum og að íslenskt viðskiptalíf verði ekki bundið á bak við höft til áratuga eins og raunveruleg hætta er á. 

Virðulegi forseti. Í fyrradag hélt ríkisstjórnin fund á Ísafirði og að honum loknum var gefin út yfirlýsing um eflingu atvinnu og byggðar á Vestfjörðum. Ýmislegt má um það segja, ég ætla svo sem ekki að gera það almennt að umræðuefni heldur víkja fyrst og fremst að tveimur þáttum þessara mála sem koma fram í yfirlýsingunni. Hér er ég að vísa til yfirlýsingar sem lýtur að áformum um að lækka húshitunarkostnað og áformum um að jafna flutningskostnað. Hvort tveggja er gríðarlega þýðingarmikið hagsmunamál fyrir landsbyggðina alla og þess vegna binda menn miklar vonir við þessar yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar. Hins vegar verður ekki nægilega skýrlega lesið í það hvað þarna býr að baki, hver meining ríkisstjórnarinnar er með þeirri yfirlýsingu sem þarna fylgir og lýtur að þeim tveimur efnisatriðum sem ég hef nefnt. Þess vegna spyr ég hæstv. fjármálaráðherra hvort yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar um þessa tvo málaflokka þýði ekki alveg örugglega fyrirheit um að húshitunarkostnaður á svokölluðum köldum svæðum verði lækkaður og það gerist strax á þessu ári. Í öðru lagi: Er þetta ekki alveg örugglega líka fyrirheit um að flutningskostnaður verði jafnaður til að tryggja samkeppnishæfni landshlutanna? Er það þá ekki svo að til þess að það gagnist þurfi það að gerast mjög fljótt? Ég trúi því ekki að gerð hafi verið tilraun til að setja á blað eitthvert merkingarlaust orðagjálfur eða falleg orð. Ég trúi því að þetta sé örugglega ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að lækka húshitunarkostnað og jafna flutningskostnað á þessu ári. Eða hvenær má búast við því að við sjáum afrakstur af þessum yfirlýsingum hæstv. ríkisstjórnar?

Frú forseti. Við báðir, ég og hv. þingmaður, erum búnir að vera lengi á þingi og ég leyfi mér að fullyrða að allan þann tíma höfum við rætt um vandamál landsbyggðarinnar, sérstaklega hvað varðar flutningskostnað og sömuleiðis um mikinn kostnað við kyndingu húsnæðis á köldum svæðum. Þar hefur þróunin verið óhagstæð en hún á sér langa sögu og menn hafa margir hverjir haft mjög langan tíma til að grípa til aðgerða í þeim málum. Tillögur um mótvægisaðgerðir vegna hækkandi flutningskostnaðar hafa legið í skúffum ráðuneyta í 10–15 ár. Fyrir alþingiskosningar 2003 kom t.d. út mikil skýrsla og þá lofuðu menn aðgerðum á því sviði í kjölfar þeirra kosninga sem enn hafa ekki litið dagsins ljós. Ég vænti þess að hv. þingmaður, ættaður af Vestfjörðum, fagni því að ríkisstjórnin fór þangað og hélt þar fund, bauð heimamönnum upp á samstarf og vildi fullvissa þá með heimsókn sinni og þeim aðgerðum sem þar voru gerðar tillögur um og ganga síðan til Alþingis að við vildum taka á vandamálum Vestfjarða með heimamönnum, að þeir væru ekki einir og yfirgefnir og gleymdir með sín vandamál. Húshitunarkostnað og flutningskostnað bar mikið á góma á þessum fundum, sérstaklega á fundi með sveitarstjórnarmönnum, og við skýrðum frá þeirri vinnu sem í gangi er í báðum tilvikum. Iðnaðarráðuneytið og fjármálaráðuneytið ætla sérstaklega að skoða saman húshitunarkostnaðinn tengdan við dreifingarkostnað raforku í strjálbýli þar sem dreifbýlisgjaldskrá gildir. Sömuleiðis hafa menn vegna hækkandi olíuverðs tekið til við það að nýju að skoða sérstaklega hvort viðbrögð við því ættu m.a. að vera fólgin í sértækum mótvægisaðgerðum til að draga úr því að hækkandi orkuverð leiði út í enn hærri flutningskostnað. Inni í því er allt til skoðunar, bæði sértækar aðgerðir til að draga úr álögum á flutningsstarfsemina sem slíka, mögulegar endurgreiðslur samkvæmt 

Virðulegi forseti. Við getum auðvitað dvalið við fortíðina og ég er svo sem ekkert að biðjast undan því, en ég held að það sé miklu mikilvægara fyrir okkur á þessari stundu að velta fyrir okkur þeim lausnum sem hæstv. ríkisstjórn boðaði með því að setja á blað hugmyndir um að lækka húshitunarkostnað og jafna flutningskostnað. Þess vegna verð ég að segja eins og er að það olli mér miklum vonbrigðum að svar hæstv. fjármálaráðherra var ekki mjög skýrt. Það kom ekki skýrt fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að húshitunarkostnaður yrði lækkaður, hvað þá að hann yrði lækkaður á þessu ári, og það kom heldur ekki skýrt fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að það væri ætlunin að jafna flutningskostnaðinn. Það er nokkuð sem á að skoða, athuga hvort það væri hægt að færa einhvern hluta af flutningunum og gera að sjóflutningum. Það leysir hins vegar ekki stóra málið sem er það að flutningskostnaðurinn eins og hann er í dag, við getum velt fyrir okkur ástæðunum, gerir það að verkum að samkeppnishæfni 

Frú forseti. Ég vil minna á að þegar gerðar voru breytingar á olíugjaldi á miðju ári 2009 voru sérstaklega gerðar ráðstafanir til að þær hækkanir leiddu ekki til hækkaðs flutningskostnaðar. Þá var aukinn afsláttur í þungaskatti hjá flutningsaðilum þannig að sú breyting kom út á sléttu og aðeins rúmlega það. Að því leyti til hefur þessi ríkisstjórn þegar sýnt það í verki að hún vill leita leiða til að verjast því að flutningskostnaður hækki, t.d. í gegnum skattbreytingar eða vegna þess að eldsneytisverð hækki. 
             Nú hefur olíuverð hins vegar hækkað tilfinnanlega mikið og aftur er dísilolían orðin dýrari en bensín. Hún gengur inn í atvinnurekstur og flutninga með allt öðrum hætti en bensínið. Það er ekkert launungarmál að núna eru mótvægisaðgerðir sérstaklega til skoðunar til að verjast því að hækkandi olíuverð  
            

Virðulegur forseti. Eitt af stærstu viðfangsefnum okkar eftir hrunið hefur verið skuldaúrvinnsla fyrirtækja og heimila. Þar hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra lagt gjörva hönd á plóg og við höfum séð á síðustu vikum tvö verkefni komast á framkvæmdastig, annars vegar hraðbrautina gagnvart fyrirtækjunum og sömuleiðis úrvinnsluna úr gengislánamálunum eftir þau lög sem sett voru á Alþingi fyrr í vetur. Þar hefur auðvitað komið fram ýmisleg gagnrýni eins og vænta mátti á þau fjölmörgu álitamál sem þar eru uppi og sömuleiðis hefur hraðbrautin kannski ekki skilað sér til jafnmargra fyrirtækja og við væntum í þinginu fyrr í vetur. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um mat hans á því hvernig sú framkvæmd stenst væntingar. Eins vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvað af þeirri gagnrýni sem fram hefur komið hann telur ástæðu til að gaumgæfa sérstaklega og hvernig við á þinginu og ríkisstjórnin getum haldið áfram að fylgja skuldaúrvinnslunni eftir. Þetta eru auðvitað svo stór og viðamikil viðfangsefni að við munum aldrei leysa þau með neinum töfralausnum í eitt skipti fyrir öll, heldur þurfum við að vinna úr þeim frá mánuði til mánaðar og frá missiri til missiris í fyrirsjáanlegri framtíð hér á þingi. Ég inni hæstv. ráðherra eftir áliti á stöðu þessara mála og næstu skrefum í þeim.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Fyrst varðandi útreikninga gengisbundnu lánanna minni ég á að í lögunum sem samþykkt voru í desember freistuðum við þess að setja þá almennu reglu sem ráða mátti af dómum Hæstaréttar um endurreikning gengistryggðra lána í lög. Við gerðum það til að reyna að flýta uppgjörum þannig að hvert og eitt heimili í landinu þyrfti ekki að bíða niðurstöðu Hæstaréttar í máli sínu. Við töldum okkur hins vegar ekki mögulegt að ganga lengra en fordæmi Hæstaréttar kvað á um. Nú hafa komið fram ýmsir menn og sumir hverjir býsna stórorðir og efast um útreiknings- og endurreikningsforsendurnar. Allt gott um það, en við getum sem löggjafi gengið lengra en Hæstiréttur taldi sér fært að ganga.  Umboðsmaður skuldara hefur samkvæmt lögum það verkefni að fylgjast með endurreikningi lánanna. Hann mun hafa farið yfir býsna mörg lán, hundruð lána samkvæmt upplýsingum embættisins á heimasíðu þess, en ekki fundið dæmi um ranga útreikninga. Umboðsmaður mun ganga í frekari úttekt á því núna með Raunvísindastofnun Háskóla Íslands þannig að málin eiga að skýrast vel. Varðandi úrvinnslu lána fyrirtækjanna er það lengra mál en svo að ég komist til að svara því í þessu andsvari en ég vonast til að gera það þegar ég fæ tækifæri á að stíga aftur í pontu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir svörin. Það er mikilvægt að halda því til haga að neytendur geta leitað til umboðsmanns skuldara með útreikningana á þessum málum. Það er mikilvægt að menn geri það ef þeir telja að ekki sé rétt að verki staðið. Þetta er afar flókið mál, það er gríðarlegur fjöldi af mismunandi útfærslum og álitaefnum og alveg ljóst að fara þarf vel yfir þau álitaefni og mikilvægt að fólki leiti réttar síns þar. Ég hlakka til að heyra viðbrögð hæstv. ráðherra varðandi síðara efnið sem er hraðbrautin því að ráðherrann hefur af myndarskap tekið til við að knýja á um skuldaúrvinnslu smárra og meðalstórra fyrirtækja. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur í enduruppbyggingu efnahagslífsins í landinu að fá skuldir fyrirtækjanna á hreint. Það er ljóst að þær aðgerðir 

Virðulegi forseti. Hvað varðar skuldaúrvinnslu fyrirtækjanna skiptir mjög miklu máli að hún komist á gott skrið. Þar verða bankarnir að herða sig og taka betur á. 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þessi beiðni skuli vera komin fram og mun að sjálfsögðu styðja hana heils hugar. Ég vil hins vegar nota tækifærið til að minna á að í utanríkismálanefnd er þingsályktunartillaga sem ég og fleiri þingmenn fluttum varðandi mögulega málshöfðun á hendur Bretum vegna beitingar hryðjuverkalaganna. Ég fer fram á að sú tillaga verði rædd í nefndinni og afgreidd með hraði þannig að við getum hafið þá vinnu sem nauðsynleg er vegna þessa brýna og mikilvæga máls. En ég fagna því að sjálfsögðu að beiðnin skuli vera komin fram.

Virðulegi forseti. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins flytjum beiðni um skýrslu um fjárhagslegar afleiðingar sem urðu af beitingu Breta á lögum um varnir gegn hryðjuverkum, glæpum og öryggi fyrir íslensk fyrirtæki haustið 2008. Ég fagna því að heyra hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson lýsa yfir stuðningi við þetta mál sem er afskaplega þarft og mikilvægt vopn í þeirri baráttu sem við eigum í og munum væntanlega eiga í, alveg sama hvernig mál þróast á næstu dögum og vikum. Það er afskaplega mikilvægt að við höldum málinu hátt á lofti, þarna var stórlega brotið gegn okkur. Það má svo sannarlega deila um það hvort það hafi verið löglegt en það var klárlega siðlaust. Þarna var lítill stjórnmálamaður í stóru embætti 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Hér er gegnið til atkvæða um tillögu meiri hluta efnahags- og skattanefndar sem lýtur að því að sjúkratryggingar verði skattfrjálsar eins og verið hefur í framkvæmd um langt árabil en breyttist með úrskurði yfirskattanefndar og dómi héraðsdóms fyrir nokkru. Verði þær tillögur sem hér eru fram lagðar að lögum geta 40 þúsund tryggingartakar í sjúkratryggingum treyst á að verði þeir fyrir áföllum sem þeir fá bætt af tryggingum sínum, muni skattyfirvöld ekki seilast í þær bætur í þeirri erfiðu stöðu sem fólk er í heldur geti það nýtt þær til að mæta þeim áföllum sem það hefur orðið fyrir vegna sjúkdóma.

Virðulegi forseti. Árið 1995 var hafin sala á þeim sjúkratryggingum sem hér eru til umræðu. Tíðkast hefur að eingreiðslur sem borgaðar eru út úr þessum tryggingum séu skattfrjálsar. Nú bar svo við í desember á síðasta ári að dómur féll í Héraðsdómi Reykjaness um að það væri ekki í samræmi við lög og reglur. Þá var lögð fram sú breyting á lögunum að tryggingar sem keyptar voru fyrir 1. desember á síðasta ári yrðu skattfrjálsar áfram. Efnahags- og skattanefnd leggur til breytingartillögu þar sem lagt er til að þessar tryggingar verði alfarið skattfrjálsar og við sjálfstæðismenn styðjum það eindregið eftir fyrri breytingu.

Frú forseti. Ég var stuðningsmaður þess að þetta frumvarp yrði lagt fram í þeim búningi sem það kom frá hæstv. fjármálaráðherra. Það er rétt að geta þess að ég skrifaði undir nefndarálit efnahags- og skattanefndar með fyrirvara ásamt hv. þm. Þuríði Backman. Sá fyrirvari lýtur, eins og fram kemur í nefndarálitinu, að þeim breytingartillögum sem meiri hluti nefndarmanna hefur ákveðið að gera sem við erum ekki flutningsmenn að. Við munum því sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þær breytingartillögur sem liggja fyrir en styðja frumvarpið að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Hér erum við að tryggja að engar skattgreiðslur komi til vegna sjúkdómatrygginga og útgreiðslna til handa bótaþegum. Um er að ræða eingreiðslubætur sem ætlað er að bæta miska vegna erfiðra veikinda en ekki vegna kostnaðar vegna tekjutaps. Forsendan er eingreiðslubætur og þess vegna styð ég frumvarpið.

Virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af því að innleiðing skattfrelsis á eingreiðslum bóta úr sjúkdómatryggingum ýti undir þróun tvöfalds velferðarkerfis líkt og er að finna í Bandaríkjunum. Ég legg því fram breytingartillögu sem felur í sér að skattfrelsið renni út í lok árs 2014 til að knýja fram endurskoðun á þessari lagabreytingu. Það þarf nefnilega að skoða hvort skattfrelsið leiði til þess að hinir efnameiri kaupi í meira mæli einkatryggingar til að bæta sér upp versnandi réttindi í almannatryggingakerfinu. Virðulegi forseti. Ég mun óska eftir að breytingartillaga mín fari til umræðu í hv. efnahags- og skattanefnd en samþykkt hennar er forsenda þess að ég geti samþykkt þessa lagabreytingu. Ég mun sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. efnahags- og skattanefnd, eða þeim hv. þingmönnum sem standa að þessum breytingartillögum. Ég er afskaplega ánægður að heyra það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson kynnti áðan. Ég tel mikilvægt að menn setji sig vel inn í þessi mál og rugli þessu ekki saman við þær einkatryggingar sem eru í gildi í þeim löndum sem viðhafa slíkt, t.d. í Bandaríkjunum, þetta hefur ekkert með það að gera. Íslendingar eru almennt minna persónutryggðir en aðrar þjóðir og þá er ég að bera okkur saman við þær þjóðir sem við alla jafna berum okkur saman við eins og Norðurlandaþjóðir. Það er afskaplega æskilegt að fólk hafi í eitthvað að hlaupa þegar jafnerfið mál koma upp og alvarlegir sjúkdómar eða dauðsföll fyrirvinnu. Við eigum að ýta undir slíkt en ekki að tala það niður.

Hæstv. forseti. Ég tel að við séum með þessum breytingum að bregðast við þeirri hefð sem skapast hefur varðandi sölu á sjúkdómatryggingum. Ég tel að það sé umhugsunarefni að tryggingafélög geti markaðssett sjúkdómatryggingar eða aðrar tryggingar umfram það sem lög heimila og ég tel að það sé líka umhugsunarvert hvort við séum, með því að taka upp þær breytingar sem við ætlum að fara út í, að koma upp tvöföldu sjúkratryggingakerfi, hinu almenna og svo fyrir þá sem meira mega sín.

Forseti. Við erum að klára vatnamálafrumvarpið og gera það að lögum. Það hefur verið töluvert verkefni í hinni háu umhverfisnefnd sem flytur við það öll, ásamt formanni sínum, nokkrar breytingartillögur sem eru tæknilegs eðlis og óþarfi að tíunda hér, enda skýrðar í umræðunni á sínum tíma. Þar að auki hefur varaformaður nefndarinnar verið svo hugnanlegur að koma með málfarslegar breytingartillögur sem nefndin hefur að vísu ekki fallist á og sú breytingartillaga er við frumvarpstextann upphaflega frá hæstv. umhverfisráðherra, Svandísi Svavarsdóttur. Um þessa tillögu er það að segja að stuðningssonur minn, sem er 6 ára, hefur fyrir vana að halda alltaf með liðinu sem vinnur og spyr iðulega um það fyrir fram, þegar við horfum saman á íþróttir í sjónvarpi. Ég er að hugsa um að gera það líka, því annars vegar er Álfheiður Ingadóttir og hins vegar Svandís Svavarsdóttir, afgangurinn af umhverfisnefnd, Halldór Halldórsson prófessor og Einar B. Pálsson verkfræðingur. Og þá eru úrslitin, held ég, nokkuð ljós.

Virðulegi forseti. Ég tel afar mikilvægt við þessa atkvæðagreiðslu að alþingismenn hafi í huga að þegar settur er lagatexti á hinu háa Alþingi þá séu lögin þannig orðuð að almenningur skilji þau. Ég styð þá breytingartillögu sem er gerð við frumvarpið um það að í stað orðsins „vatnshlot“ í þeim beygingarmyndum sem það kemur fyrir í verði notað orðið vatnsheild.

Virðulegi forseti. Ég ákvað að sitja hjá við heildaratkvæðagreiðslu. Ég hef stutt allar góðar breytingartillögur og vil þakka nefndinni fyrir að hafa unnið vel að þessu verki. Ég tel að hún hafi gert vont mál mun betra en það upphaflega var. Það eru hins vegar tvær ástæður fyrir því að ég sit hjá. Ég tel að ekki liggi á þessu verkefni í Íslandi endurreisnarinnar. Það hefði verið rétt að sækja um undanþágu frá þessari Evróputilskipun. Það er engin ástæða til að fara í þessa vegferð. Hún kostar mikla fjármuni. Það er ekki ljóst enn með hvaða hætti sveitarfélögin, sem er fyrst og fremst gert að standa fyrir þessu, eiga að fjármagna það. Ég tel að við hefðum átt að hinkra með þetta mál og þess vegna sit ég hjá.

Virðulegi forseti. Umræður um atvinnumál á Íslandi hafa því miður verið hert í eldi átaka og sundurþykkju oft og tíðum. Því er það sérstakt gleðiefni að hv. menntamálanefnd flytur þingsályktunartillögu í heild sinni sameinuð þvert á flokka um að stutt verði við uppbyggingu á vaxtargrein í samfélagi okkar, sem eru skapandi greinar. Kveikjan er rannsókn sem er tímamótarannsókn og leiðir í ljós að þessi grein er þegar að skila tæpum 200 milljörðum kr. inn í þjóðarbúið á ári og skapar 940 ársverk. Með þessari tillögu er lagt til að stofnaður verði formlegur samráðsvettvangur fulltrúa allra flokka og fulltrúa skapandi greina um frekari stefnumótun og aðgerðir til að efla enn frekar þessa atvinnusköpun í landinu. Ég tel að þetta sé mikilvæg stuðningsyfirlýsing þingsins við vaxtargrein í okkar þjóðarbúskap og styð þessa tillögu heils hugar.

Virðulegi forseti. Hæstv. innanríkisráðherra tilkynnti við afhendingu menningarverðlauna DV í lok febrúar að hann mundi skipa starfshóp til að láta kanna möguleika á því að menningar- og listageirinn fái í framtíðinni að njóta að einhverju leyti þeirra tekna sem Íslensk getspá hefur af rekstri Lottós. Ummælin komu mjög á óvart og skapa óvissu um farsæla starfsemi samtaka sem gegna mikilvægum þjóðþrifaverkefnum. Hafi ráðherrann hugmyndir um breytingar á þessum vettvangi hefði verið eðlilegt, og sjálfsögð kurteisi við viðkomandi félög, að hann hefði rætt málið við þau í stað þess að viðra hugmyndir sínar fyrst í fjölmiðlum. Að Íslenskri getspá standa Íþróttasamband Íslands, Öryrkjabandalagið og Ungmennafélag Íslands. Sá fjölmenni hópur sem stendur að baki samtakanna á mikilla hagsmuna að gæta í öflugri starfsemi þeirra. Mikilvægi íþróttastarfs verður seint metið til fjár fyrir okkar samfélag, þátttaka íslenskra ungmenna í fjölbreyttu íþróttastarfi er mikil og það er óumdeilt að börn og unglingar sem stunda íþróttastarf leggja grunn að heilbrigðari lífsháttum til lengri tíma. Ekki verður annað sagt en að það fé sem rennur til málaflokksins sé nýtt með árangursríkum hætti. Í gegnum öflugt sjálfboðaliðastarf þessara samtaka margfaldast verðmæti þeirra fjármuna sem til þeirra renna og því erfitt að finna ábatasamari farveg fyrir afrakstur Íslenskrar getspár. Það er ekki sjálfsagt að svo fámenn þjóð sem við erum eigum afreksfólk á heimsmælikvarða í mörgum íþróttagreinum. Þar er fyrst og fremst að þakka öflugu starfi sem íþróttahreyfingin stendur fyrir. Framkvæmdasjóður Öryrkjabandalagsins hefur lyft grettistaki til að bæta lífsskilyrði fatlaðra vegna framlaga frá Lottóinu. Meðal annars hafa verið byggðar sérhannaðar íbúðir fyrir þá og rekin sumardvöl fyrir mikið fatlaða einstaklinga. Öll þessi verkefni eru rekin vegna framlaga frá Íslenskri getspá og öflugri sjálfboðaliðastarfsemi. Ég vil ekki gera lítið úr mikilvægi menningar fyrir samfélagið en það er engu saman að jafna þegar framlög ríkisins til þessara málaflokka eru borin saman. Á árinu 2010 runnu til listageirans u.þ.b. 6 milljarðar kr. af opinberu fé og ég er þeirrar skoðunar að þar sé vel í lagt. Á sama tíma námu heildargreiðslur ríkisins til æskulýðs-, íþrótta- og útivistarmála um 550 milljónum sem ég tel of lága upphæð. Öryrkjabandalag Íslands fær engin framlög til almennrar félagsstarfsemi sinnar frá ríkinu, heldur sinnir verkefnum sem það fær greitt fyrir. Það hefur verið ákveðin sátt, virðulegi forseti, um uppskiptingu á happdrættismarkaði á Íslandi. Stærstur hluti þess fjár sem skilar sér í gegnum slíka starfsemi fer til sjálfboðaliðafélaga sem bæta og efla okkar fámenna samfélag. Þannig rennur hagnaður Lottósins til Íþróttasambands Íslands, Öryrkjabandalagsins og Ungmennafélags Íslands. Hagnaður af rekstri söfnunarkassa rennur til Rauða kross Íslands, Slysavarnafélagsins Landsbjargar og SÁÁ og er hjá þessum félögum ein af grunnstoðum fjáraflana í þeirra óumdeilda starfi. Af sama meiði eru síðan Happdrætti DAS og SÍBS. Ríkið er reyndar þátttakandi á þessum markaði í gegnum Happdrætti Háskóla Íslands. Það er grundvallarmunur á rekstri spilakassa Happdrættis Háskóla Íslands og Íslenskra söfnunarkassa þar sem rekstur þeirra fer m.a. fram í spilasölum og vinningsupphæðir eru miklu hærri. Má því segja að sú starfsemi hafi á sér miklu meiri blæ spilavíta en annar happdrættisrekstur í landinu. Happdrætti Háskóla Íslands á einnig í samstarfi við erlenda aðila um sinn spilakassarekstur og renna hundruð milljóna króna á hverju ári til þessa samstarfsaðila þeirra erlendis. Samkeppni þessara aðila er að mörgu leyti óheppileg og þess eru dæmi að verið sé að yfirbjóða þóknun til þeirra staða þar sem þessir kassar eru reknir gegn því að fá einokun fyrir viðkomandi rekstur. Það verður að bregðast við þessu, það er útilokað að ríkisstofnun standi í slíkri samkeppni við þau mikilvægu þjóðþrifasamtök sem byggja afkomu sína að miklu leyti á því sjálfsaflafé sem m.a. kemur frá þessum rekstri. Hugmyndir hæstv. innanríkisráðherra komu eins og blaut tuska framan í þau mikilvægu samtök sem að þessum rekstri standa. Hann hefur áður viðrað hugmyndir um að stöðva rekstur spilakassa í landinu og leggja hann niður. En hæstv. ráðherra hefur ekki svarað mikilvægum spurningum þegar hann hefur sett fram þessar skoðanir sínar. Ég tel hugmyndir hans reyndar að öllu leyti óskiljanlegar og kolrangar. Hann skuldar okkur á þinginu og þjóðinni frekari skýringar á hugmyndum sínum, hvernig hann sér þessum málum komið fyrir í framtíðinni. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra t.d. að bæta þessum mikilvægu þjóðþrifasamtökum upp það fjárhagslega tap sem þau verða fyrir með þeim hugmyndum sem hann hefur viðrað? Mín skoðun er sú, virðulegi forseti, að þau samtök sem hér eiga í hlut séu vel að þessu fjármagni komin og að þessum fjármunum verði ekki betur varið til þess að bæta samfélagið.

Hæstv. forseti. Það er rétt að á menningarhátíð DV ekki alls fyrir löngu var þeirri spurningu beint til mín hvort ég sæi það sem möguleika inn í framtíðina að hluti af fjármunum frá Lottóinu eða samsvarandi starfsemi gæti runnið til listastarfsemi þegar fram liðu stundir. Ég sagði að fyrir mitt leyti væri ekki óeðlilegt að skoða þann kost. Í framhaldinu hef ég sagt að ég muni skipa starfshóp til að fara yfir málið og þá horfa til þess sem gerist í grannríkjum okkar. Þessi starfshópur hefur verið skipaður, það er fulltrúi úr menntamálaráðuneyti, annar úr innanríkisráðuneyti og síðan er formaðurinn utanaðkomandi, utan stjórnsýslunnar, það er Katrín Fjeldsted læknir, fyrrverandi alþingismaður. Þessum starfshópi hefur verið falið að setja fram greinargerð um stöðu þessara mála og tefla fram valkostum, ekki tillögum heldur valkostum til umræðu. Ég sagði jafnframt á menningarhátíð DV að sjálfur væri ég mjög andvígur því að hafa það fyrirkomulag í landinu að við öfluðum fjármuna til menningarstarfsemi, íþróttastarfsemi, ungmennafélaga og slysavarnafélaga með þeim hætti sem við gerum. Þá horfi ég á hvers kyns fjárhættuspil. Þegar spurt er hvernig eigi að bæta þeim aðilum sem yrðu fyrir fjárhagstjóni af þessum sökum hef ég spurt á móti: Hvernig á að bæta því fólki heilsuna og húsmissinn? Jafnvel hafa margir misst líf sitt af þessum sökum. Ég er alveg óhræddur við að taka þá umræðu við hvern sem er. Ég geri hins vegar mjög skýran greinarmun á Lottóinu og almennum happdrættum annars vegar og á spilavítiskössunum hins vegar, eins og hv. þingmaður gerði reyndar sjálfur. Í slíkri umræðu hef ég alltaf lagt áherslu á að við þyrftum að tryggja starfsemi þjóðþrifasamtaka, íþróttafélaganna, ungmennafélagsins, slysavarnafélaganna og að sjálfsögðu listalífsins í landinu, en við eigum að vera fólk til að taka þessa umræðu óhrædd og með opin augu. Ég læt ekki hóta mér með þeim hætti sem hv. þingmaður gerði. Íslensk getspá er félag í eigu Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, Ungmennafélags Íslands og Öryrkjabandalags Íslands og rekur félagið Talnagetraunir, Lottó á laugardögum og Víkingalottó á miðvikudögum sem og Jóker samhliða þessum tveimur talnagetraunum. Þetta félag starfar samkvæmt lögum sem sett voru árið 1986. Samkvæmt 7. gr. þeirra laga er þar kveðið á um einokun á þessum spilum til þessara félaga. Í 5. gr. er líka kveðið á um hvernig verja eigi ágóðanum, til eflingar íþróttastarfs, starfsemi Ungmennafélagsins og síðan Öryrkjabandalags Íslands. Í lögunum var upphaflega kveðið á um 20 ára starfsleyfi. Það var síðan lengt og gildir starfsleyfið núna til 1. janúar árið 2019. Engin breyting er fyrirhuguð á þessu. Ég lýsi því yfir að ég hef að sjálfsögðu fullan skilning á starfsemi þeirra aðila sem er rekin fyrir þetta fé og nefni ég að Öryrkjabandalag Íslands þarf að reiða sig á þessa fjármuni, m.a. til að reka starfsemi sína og sjá félagsmönnum sínum fyrir íbúðum. Ég mundi aldrei taka í mál að hreyfa við þeim málum án þess að tryggja Öryrkjabandalagi Íslands fullnægjandi fjármuni til að standa straum af kostnaði við slíkt. Ég er einvörðungu að segja að við ætlum að kortleggja málið, við ætlum að skoða það og ræða , við höfum nógan tíma fram undan, 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég trúi ekki að hæstv. innanríkisráðherra sé tilbúinn að taka þátt í þeim ljóta leik sem ríkisstjórnin leikur oft og tíðum, að skipta þjóðinni í tvennt, ala á óvild og öfund, tortryggni og ósætti. Mér heyrðist ráðherrann heldur ekki á þeim buxunum, mér heyrðist hann lýsa því yfir að hér yrði a.m.k. engu breytt til ársins 2019. Það hefur verið settur á laggirnar starfshópur um starfsleyfisveitingu innanríkisráðherrans með aðkomu menntamálaráðherra sem þessi mál heyra næstum því öll undir. Af því að umræðan er opnuð, og ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir það, er kannski rétt að ræða allan þennan pakka og setja hann upp á borð, þ.e. spilakassa Landsbjargar, Rauða krossins og SÁÁ annars vegar og hins vegar þessa einkaleyfisspilakassa Happdrættis Háskóla Íslands sem ríkið veitir einkaleyfi á. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvernig því máli sé háttað. Er það rétt að stór hluti veltunnar fari úr landi til aðila sem eru með leigusamninga þar um? Er það líka rétt að í framkvæmdasjóð Háskóla Íslands séu komnir 1,5 milljarðar vegna þessarar fjárhæðar? Þar sem ríkisstjórnin skirrtist ekki við að fara í Framkvæmdasjóð aldraðra til að taka til reksturs spyr ég hvort ríkisstjórninni og innanríkisráðherra hafi dottið í hug að nota hluta af þeim fjármunum sem þarna eru til reksturs háskólans á mjög erfiðum tímum, krepputímum? Þetta gera heimili, fyrirtæki og sveitarfélög, ganga á eigið fé til að treysta reksturinn. Ég held að það væri áhugavert að fara yfir það, jafnvel þó að hæstv. ráðherra hafi áður 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að þessi umræða sé tekin upp á Alþingi eftir að hún var opnuð á menningarhátíð DV , að mér skilst, þar sem hæstv. innanríkisráðherra talaði um möguleika á að menning og listir fengju hluta af Lottótekjunum. Það tel ég ekki koma til greina og er algjörlega andvígur þeirri hugmynd. Ég tel reyndar að hana þurfi ekkert að kanna, jafnvel þó að lögin gildi ekki nema til 2019. Þetta er bara ekkert á dagskrá. Alþingi hefur samþykkt lög þar sem Öryrkjabandalagið, ÍSÍ og UMFÍ eiga þetta, Lottóið er þeirra. Um það er sátt og hún verður ekkert rofin með því að taka eitthvað annað upp. Menning og listir fá peninga frá ýmsum öðrum stöðum og þetta er ákveðin sátt. Þess vegna ítreka ég að ég skil ekki af hverju verið er að rugga þessum bát. Frá því að Lottóið hóf göngu sína hefur það styrkt mjög allt æskulýðs- og íþróttastarf, hefur styrkt mjög starfsemi Öryrkjabandalagsins og verið mikil lyftistöng fyrir þau. Mjög góð ákvörðun var tekin á sínum tíma þegar þessi lög voru sett. Við skulum líka hafa í huga þá mikilvægu starfsemi sem þau reka. Nú kann ég ekki að segja hvað þau hafa af peningum út úr þessu í dag, hygg að það hafi eitthvað minnkað á síðustu árum eins og ýmislegt annað í lýðveldinu Íslandi eftir hið mikla hrun. En þarna er ákveðin sátt sem ber að halda og virða. Íþróttir eru nefnilega menning líka, íþróttamenningin er hluti af menningarsamfélaginu Íslandi.

Forseti. Ég er þeirrar skoðunar að enginn ætti að vera áskrifandi að peningum áratugum saman í krafti lögbundinnar einokunar, sama hversu gott málefnið er. Ég tel að það sé rétt að endurskoða úthlutun á tekjum vegna Lottósins, t.d. á fimm ára fresti. Þá er ég ekki endilega að tala um róttæka uppstokkun á öllu kerfinu, heldur einfaldlega endurskoðun. Hefur eitthvað breyst? Eru einhverjir aðrir sem þurfa á þessu fé að halda? Féð rennur núna sannarlega til góðra mála, en þar með er ekki sagt að ekki séu önnur verkefni verðug þess að hljóta fé úr þessum sjóðum. Mér finnst svigrúm til að fleiri geti notið góðs af þessu fé og nefni ég sérstaklega æskulýðsstarf sem nýtur ekki styrks. Þar eru mörg félög sem ekki geta öll gengið í slíka sjóði en eiga erfitt uppdráttar sem og menning og listir, eins og hér hefur verið nefnt.

Virðulegi forseti. Tvenn samtök sem við störfum með í ráðuneyti íþróttamála, mennta og menningar og þar með íþróttamála, eru þátttakendur í Íslenskri getspá sem eru auðvitað Íþróttasamband Íslands og Ungmennafélag Íslands. Mig langar að gera það að umtalsefni að þessi grasrótarsamtök, þessi frjálsu félagasamtök, eru alveg feikilega öflug hvort um sig með ríflega 100 þúsund félagsmenn í fjölmörgum félögum og skipta miklu máli við uppbyggingu íþróttastarfs í landinu. Þá er ég ekki bara að tala um afreksíþróttastarf heldur líka starfið sem við ræktum með börnum og ungmennum. Við Íslendingar höfum átt því láni að fagna að hér er gríðarlega góð þátttaka í íþróttum, hvort sem er almenningsíþróttum eða keppnisíþróttum, sem ég held að skipti miklu máli fyrir samfélagið. Þarflaust er að ræða lengi, og ekki á mínu sérsviði, mikilvæga starfsemi Öryrkjabandalagsins en hún hefur komið hér við sögu og á sínum tíma þegar þetta fyrirkomulag var ákveðið tók það dálítinn tíma, á 9. áratugnum, að ná þeirri sátt sem þá náðist um að þessi þrenn samtök tækju þátt og ættu aðild að Íslenskri getspá. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við munum eftir inntaki þessara samtaka þegar við förum í þessa umræðu. Öll byggja þau sína starfsemi að stóru leyti á sjálfboðaliðum, fólki sem leggur vinnu sína fram til að vinna að góðum markmiðum og það verður auðvitað að vera inni í myndinni. Við erum að sjálfsögðu tilbúin til samstarfs við hæstv. innanríkisráðherra, sem reifaði þetta mál vel áðan, í þeim starfshópi sem mun skoða og kortleggja þessi mál en ég ítreka að við höfum verið ánægð með þetta fyrirkomulag hingað til af því að það hefur síðan áhrif á fjárveitingar ríkisins almennt til íþróttamála annars vegar og lista og menningar hins vegar. Allir hér inni vita að ég er mikill talsmaður lista og menningar og eflingar skapandi greina og legg því líka áherslu á að við stillum ekki þessum málaflokkum upp sem andstæðum. 

Virðulegi forseti. Ég tek það strax fram í þessari umræðu svo það sé á hreinu að ég er mótfallinn því að tekjum af Lottói verði varið til menningarmála. Ég er þeirrar skoðunar að íþróttahreyfingin, UMFÍ og Öryrkjabandalagið eigi að sitja að þessum tekjum eins og verið hefur. Þetta er mín skoðun á þessu álitamáli og það er ekki til umræðu að henni verði breytt. Með því er ég ekki að kasta neinni rýrð á menningarstarfsemina í landinu, síður en svo,  Ég held að tekjur þessara samtaka af Lottóinu séu almennt ofmetnar í opinberri umræðu en þær eru rosalega mikilvægar. Íþróttahreyfingin er ekkert of sæl af sínum tekjum og flestir sem starfa að íþrótta- og æskulýðsmálum gera það í sjálfboðavinnu. Það segir sig sjálft að þótt menn vilji spara verða laun sjálfboðaliða ekki lækkuð. Í mínum huga eru íþróttir menning ekkert síður en önnur menning sem þjóðin fylgist með og er þátttakandi í. Við eigum að reyna að efla íþrótta- og ungmennafélagastarf en ekki gera félögunum erfiðara fyrir. Ég tel 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir að taka af öll tvímæli um að ekki sé ætlunin að draga í einu eða neinu úr þeim framlögum sem Öryrkjabandalag Íslands nýtur af tekjunum af Lottóinu. Ég lýsi jafnframt þeirri skoðun minni að ég tel enga ástæðu til að gera breytingar á hlut íþróttahreyfingarinnar eða ungmennahreyfingarinnar í þessu efni heldur. Öryrkjabandalagið hafði ásamt með íþrótta- og ungmennafélagahreyfingunni frumkvæðið að því á sínum tíma að koma upp þessari starfsemi og hefur notið til þess einkaleyfis og ég hef átt þátt í að framlengja það leyfi. Það er eðli málsins samkvæmt þess vegna sem þessi samtök hafa notið teknanna af því. Það fyrirtæki sem hér um ræðir og önnur verðug málefni eiga auðvitað að geta sótt inn á happdrættismarkað til fjáröflunar en þau málefni þurfa að þróa sínar eigin leiðir í því efni enda erum við ekki að ræða um að hér eigi hinir ýmsu aðilar að fá hlutdeild í einkaleyfi Happdrættis Háskólans. Það er alveg ljóst að það brautryðjendastarf sem Háskóli Íslands hefur unnið á því sviði er nokkuð sem hann býr að og nýtur. Það eru fullar efnislegar ástæður til að Öryrkjabandalagið og íþrótta- og ungmennafélagshreyfingin fái að njóta frumkvæðis síns í þessum efnum, en um leið sjálfsagt að skapa svigrúm til að veita öðrum leyfi til svipaðrar starfsemi og samkeppni á þessum fjáröflunarmarkaði. Lottóið er eitt af því á Íslandi sem virkar vel og við höfum nóg af verkefnum við að laga það sem aflaga hefur farið þó að við séum ekki að eyða tíma okkar í að breyta því sem í góðu lagi er. Með því vil ég þó á engan hátt leggjast gegn því að þessi markaður sé allur skoðaður og þróunin á honum metin. Ég tel að ekki annað en 

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að óvissu um þetta mál sé eytt, að ríkisstjórnin standi ekki hér og skapi óvissu um tekjur, stjórnsýslu og það hvernig Öryrkjabandalag Íslands, Íþróttasamband Íslands og Ungmennafélag Íslands geti rekið starfsemi sína. Um 60% af tekjum af Lottói fara til ÍSÍ og UMFÍ og 40% til Öryrkjabandalagsins. Þetta eru gríðarlega mikilvægar tekjur fyrir þessi samtök öllsömul. Við verðum að gera okkur grein fyrir því. Af því sem Ungmennafélag Íslands fær í sinn hlut fara um 90% til grasrótarstarfsemi. Það er mjög mikilvægt. Í skýrslu sem unnin var 2004, eftir því sem mér er tjáð, er metið að um 8 milljarðar kr. skapist og séu afleiðing af sjálfboðavinnustörfum í kringum Ungmennafélag Íslands. Það er mjög mikilvægt að við tölum skýrt í þessu máli og ég er algjörlega á móti því að við krukkum í þetta og breytum þessu með einhverjum hætti. Ástæðan er einfaldlega sú að að mínu viti ættum við að standa hér núna og ræða það hvernig við förum að því að auka fjármuni til íþrótta- og æskulýðsstarfs og líka til Öryrkjabandalags Íslands til að þessi mikilvægu félög og mikilvægu aðilar geti stundað þá starfsemi sem þeir gera. Við verðum líka að horfa til þess að þessir aðilar eru allir að spara ríkinu stórfé á sviði forvarna á margan hátt. Það eru ekki bara forvarnir varðandi fíkniefni og slíkt, heldur einnig í heilsu og allri umgjörð í kringum líf almennings og þessa fólks. Ég held að það sé mjög mikilvægt, frú forseti, að ríkisstjórnin stígi fram fyrir skjöldu og segir: Við finnum að það er lítil samstaða um að skoða þetta mál og því munum við leggja það til hliðar. Við ætlum að tryggja að Íþróttasamband Íslands, Öryrkjabandalagið og UMFÍ fái áfram notið þeirra tekna 

Virðulegi forseti. Ég var ekki með neinar hótanir til hæstv. ráðherra, bar bara upp eðlilegar spurningar og vakti eðlilega umræðu um þetta mikilvæga mál. Ég spyr hann: Hefur hann rætt hugmyndir sínar við þau samtök sem hér eiga í hlut? Hann segist vera búinn að skipa starfshóp. Hann gerir það án þeirra sem hafa mesta þekkingu á þessu máli í landinu. Happdrættisrekstur er í öllum löndum og það er bara hægt að líkja rekstri Happdrættis Háskóla Íslands á spilakössum við spilavíti út af vinningum á þeim stöðum sem það er rekið á. Fjárfesting erlendra aðila á þeim vettvangi var á annan milljarð á síðasta ári með Happdrætti Háskóla Íslands. Þetta raskar mjög þeirri samkeppnisstöðu sem er hér á markaði. Það er talað um hvernig þurfi að bæta heilsu þeirra sem skaðast af því að taka þátt í happdrættum. Hverjir stuðla að betri heilsu í þessu landi en þau samtök sem njóta t.d. afraksturs Lottósins og þess sem hér um ræðir? Það verða alltaf óheilbrigðir lífshættir að einhverju leyti sem skapa vandamál í öllum samfélögum og við því þarf auðvitað að bregðast, en þessi félög hafa öll sýnt mikla ábyrgð í sínum rekstri og stuðlað að því að leiðbeina og koma að því að hjálpa fólki út úr þeim vandamálum sem geta skapast, alveg eins og er með áfengisvandamálið. Það sem ráðherra er að gera er að skapa óvissu um það hvernig þetta verður í framtíðinni. Þessi félög þurfa að geta tryggt sig til lengri tíma. Þau þurfa að geta gert langtímaáætlanir og skuldbindingar til lengri tíma. Þegar hann segir hér að aldrei verði hreyft við þessum málum öðruvísi en að tryggja fjármuni til þessara samtaka á móti er það algerlega innihaldslaust, sérstaklega við þær aðstæður sem eru í samfélagi okkar í dag. Því fylgir ekkert loforð sem hægt er að standa við. Menningin fær 6 milljarða í framlög á ári, æskulýðs- og íþróttahreyfingin 550 milljónir og hugmyndir hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur um að auka þurfi fjármuni til æskulýðsstarfs - ég sé ekki hvernig hægt er að verja því betur. Eins og ég kom inn á áðan fær Öryrkjabandalagið ekkert 

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi vil ég ítreka það sem ég áður sagði um þann skýra greinarmun sem ég geri á Lottóinu annars vegar og spilakössunum hins vegar, 

Gerirðu greinarmun á því?

Við skulum taka þá umræðu til hliðar á eftir. Síðan varðandi það að ekki verði rætt við hlutaðeigandi aðila, að sjálfsögðu verður það gert. Starfshópurinn mun að sjálfsögðu gera það. Eitt enn vil ég nefna um loforðin. Ég vék sérstaklega að Öryrkjabandalagi Íslands, en ég vék einnig að því að ég hefði að sjálfsögðu fullan skilning á stöðu íþróttahreyfingarinnar og Ungmennasambands Íslands. Við erum að tala um umtalsverða fjármuni, 831,5 milljónir á síðasta ári sem skiptast þannig að rúmlega 319 milljónir fara til Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, 274 til Öryrkjabandalagsins og 91,3 milljónir til Ungmennafélags Íslands. Það er talað um að þessir aðilar séu allir vel að þessum fjármunum komnir. Ég tek undir það, en það á að sjálfsögðu líka við um listalífið sem er fjármagnað úr opinberum sjóðum en hefur þurft að reiða sig á stuðning frá fjármálalífinu á undanförnum árum. Nú er sá stuðningur úr sögunni og mér finnst sjálfsagt að taka þessi mál til opinnar umræðu. Það er ekkert að því. Síðan er það óvissan. Hver er að skapa óvissu? 

Þú ert að …

Ég er ekki að skapa óvissu