Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli. Eins og grg. ber með sér, hefur meiri hl. fjhn., fjórir nm., tekið að sér flutning þess að beiðni hæstv. ríkisstj., á sama hátt og venja er til, að nefndir taka gjarnan að sér flutning mála fyrir ríkisstj. Þegar fjhn. hélt fund um þetta mál, var hv. 1. landsk. þm. (BrB) ekki mættur og tók ekki þátt í atkvgr. málsins, en kom rétt í fundarlok, og tjáði hann sig vera mótfallinn frv. Þess vegna er það, að frv. er flutt af meiri hl. fjhn., en ekki n. í heild. Frv. sjálft og grg. þess bera með sér, af hvaða ástæðum það er flutt. Fjallar 1. gr. frv. um kaupgjald, en 2. gr. um verð landbúnaðarafurða. - Að því er 1. gr. snertir, er það vitanlegt öllum, að þegar l. nr. 117 frá síðasta árí voru sett nú fyrir jólin, var meining þeirra nákvæmlega sú sama og nú er í 1. gr. þessa frv. Það var meiningin, að vísitalan yrði sú sama og þá var, 123 stig, og þetta var ekki einasta skilningur hæstv. ríkisstj., sem lagði frv. fyrir Alþ. rétt fyrir jólin, sem samþ. var sem l., heldur kom það glögglega fram, að þetta var skilningur andstæðinga frv., því að þeir töluðu um, að með þessu væri í annað sinn verið að binda vísitöluna, og einmitt á þeim grundvelli var mótstaðan byggð, sem var gegn lagasetningunni, því að ef hún hefði verið skilin á sama hátt og Alþýðusamband íslands skilur hana nú, hefði auðvitað ekki verið um mótstöðu að ræða gegn frv. af hálfu þeirra, sem höfðu hana í frammi, því að þá hefði verið litið svo á, að þetta væri löggjöf, sem gengi í þá átt að bæta kjör verkalýðsins, og þeir þá vitanlega verið með henni. Það er því tvímælalaust, að ákvæði l. voru skilin á þann veg, sem ég hef lýst, af öllum, en nú hefur það komið í ljós, að ágreiningur er upp kominn um skilning l., og Alþýðusamband Íslands hefur beinlínis beint því til verkalýðsfélaganna úti á landi, að nú eigi kaupgjald að fara eftir vísitölunni og að það eigi að greiða fulla dýrtíðaruppbót samkvæmt vísitölunni á kaupgjald, en ekki miða við 123 stig, eins og menn álitu að l. hefðu ákveðið. Aftur á móti er það kunnugt, að atvinnurekendur hafa annan skilning á þessu ákvæði en Alþýðusambandið. Mér er kunnugt um það, að lögfræðinga greinir nokkuð á um þetta. Ég fyrir mitt leyti tel engan vafa á því, að l. í sjálfu sér verða ekki skilin á annan veg en eins og allir skildu þau í desember í vetur. En þar sem um ágreining er að ræða, er óneitanlega rétt að gera þetta alveg tvímælalaust. Hér er því ekkert nýtt mál á ferðinni, heldur aðeins staðfesting á því, sem gert var í desember og Alþ. ætlaði sér þá að gera. Ef til vill hefur mistekizt að gera það nógu skýrt, a.m.k. er svo talið af sumum, og frv. þetta er þá aðeins til þess að gera þau ákvæði skýrari. Þá hefur það sama komið í ljós að því er snertir verð á landbúnaðarafurðum. Það er vitað, að framleiðsluráð landbúnaðarins telur sig geta hækkað verð á landbúnaðarafurðum án þess að fylgja þar um eldri ákvæðum um afurðasölu, þeim reglum, sem gilt hafa. Ég fyrir mitt leyti held, að þessi skilningur framleiðsluráðsins sé rangur, og hæstv. ríkisstj. tekur það fram í sinni grg., að hún líti svo á, en til þess að gera þetta ótvírætt kveður 2. gr. frv. svo á, að ákvæði gildandi l. um verðlag landbúnaðarafurða skuli haldast, en að hækka megi verð landhúnaðarafurða sem nemi hækkun á dreifingar- og vinnslukostnaði á sama hátt og verið hefur, m. ö. o., að um þetta gildi sömu reglur og verið hafa, því að það var alls ekki meiningin með breyt. á gengislækkunarl., að þessu yrði breytt. Það var hæstv. viðskmrh., sem sendi n. þetta frv. með tilmælum um, að hún flytti það. Hann mun nú vera veikur, en það var tekið fram í bréfi hans, að hann sendi frv. fyrir hönd ríkisstj. Ég hafði skilið það svo, að öll ríkisstj. stæði að frv., og tel því víst, að hæstv. forsrh., sem hér er viðstaddur, og fleiri ráðh. geri grein fyrir þessu máli, að svo miklu leyti sem á kann að bresta, að ég hafi gert því glögg skil.



Það eru aðeins örfá orð, herra forseti. Það er eiginlega ekki ástæða til að bæta neinu við það, sem stendur í grg., og þá glöggu ræðu, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. (BSt) hefur flutt um frv. Ég vil aðeins staðfesta það, sem kom fram hjá honum, að ríkisstj. stendur öll að þessu frv. Hæstv. viðskmrh. er veikur og getur því ekki flutt þetta mál hér, eins og hann annars hefði gert, þar sem það heyrir sérstaklega undir hans verksvið. Ég mun aðeins fara örfáum orðum um þetta mál, þótt það sé í raun og veru óþarfi, því að það liggur svo ljóst fyrir að öllu leyti. Það orkar ekki tvímælis, hver var tilgangur l. í vetur, þegar breyt. var gerð á gengisskráningarl. Hann var sá, - eins og glögglega er fram tekið í grg. frv. og af hv. frsm. meiri hl. fjhn. (BSt), - að sambandið skyldi rofið milli vísitölunnar og kaupgjaldsins. Eins og hv. frsm. meiri hl. n. tók fram, var þetta viðurkennt af öllum, bæði þeim, sem fylgdu frv., og andstæðingum, sem mótmæltu því einmitt á þessum grundvelli. Það orkar því ekki tvímælis, hvernig málið lá fyrir Alþ. í vetur, þegar breyt. á l. var gerð. En nú hefur komið fram sá skilningur hjá stjórn Alþýðusambandsins og hún látið það boð út ganga til félagsmeðlima sinna, að hún líti svo á, að þar sem það sé í kjarasamningum, að kaupgjald skuli tengt vísitölunni, sé það ákvæði enn í gildi, þrátt fyrir hin skýru ákvæði l. frá í vetur um, að laun megi ekki hækka fram yfir kaupgjaldsvísitöluna 123. En þar sem atvinnurekendur hafa lýst sig andvíga þessum skilningi l. og það hefur komið fram, að nokkur ágreiningur væri meðal lögfræðinga um þetta atriði, þótt ríkisstj. telji ótvírætt, að 1. frá í vetur kveði nægilega skýrt á um þau atriði, sem hér um ræðir, þá telur hún sjálfsagt að láta Alþ. nú fá tækifæri til þess að taka skýra afstöðu til þessa máls, það sama Alþ. sem setti l. um þetta efni í vetur, og það er af þeirri ástæðu, sem ríkisstj. óskar eftir viljayfirlýsingu um það, hvað það meinti með l. í vetur. Með þessu frv. er ekki gerð nein breyt. frá því, sem gerð var í vetur, en frv. er aðeins flutt til þess að taka af öll tvímæli, svo að ekki þurfi að koma til árekstra eða málaferla út af þessum ákvæðum. Þar sem Alþ. situr nú að störfum, er sjálfsagt, að það eitt skeri úr um skilning sinn á þessu atriði nú. Ég vil. undirstrika það, að ríkisstj. kemur ekki með neitt nýtt atriði fram í þessu sambandi. 2. gr. frv. er að því leyti nýtt atriði, að það var ekki fjallað um það í frv. ríkisstj. í vetur, og er því ekkert ákvæði um það í l., sem þá voru sett. Það varðar verðlag landbúnaðarafurða, en er í raun og veru náskylt hinu atriðinu að því leyti, að það hefur komið í ljós, að um það er nokkur ágreiningur, hvernig beri að skilja ákvæði gengisskráningarl. í sambandi við verðlagningu landbúnaðarafurða. L. um verðlag landbúnaðarafurða frá 1943 kveða svo á, að einu sinni á ári skuli verðlag þeirra ákveðið samkvæmt þeim reglum, sem þar eru skráðar. Hins vegar hafa ýmsir, og þar á meðal framleiðsluráð landbúnaðarins, álitið, að með gengisskráningarl. í fyrra, sérstaklega 9. gr. l., sé veittur réttur til þess að mega verðleggja landbúnaðarafurðir eftir öðrum reglum en gilt hafa samkvæmt ákvæðum l. um verðlagningu landbúnaðarafurða og megi nú taka tillit til kaupgjaldsbreytinga, sem verða á árinu, og er hér sérstaklega um að ræða hækkun á verði mjólkurafurða. Krafa framleiðsluráðs fyrir hönd bænda, sem mjólkurframleiðslu stunda, var sú, að það mætti taka tillit til hækkaðrar kaupgjaldsvísitölu í vetur úr 115 í 123 stig og hækka það, sem kallað er kaup bóndans, hlutfallslega sem því nemur, og nam það samkvæmt útreikningum, sem fyrir lágu, um 12 aurum á hvern mjólkurlítra. Auk þess töldu þeir sig hafa rétt til þess að hækka mjólkurverð sem svarar dreifingar- og vinnslukostnaði innanlands, þ.e. dreifingarkostnaði frá því mjólkin er komin í mjólkurbú. Flutningskostnaður frá heimili til mjólkurbús kemur ekki þar undir, en er talinn í því verði, sem bóndinn fær. Það er enginn ágreiningur um það, að framleiðsluráð landbúnaðarins hafi ekki rétt til þess að hækka mjólkurverð að því er snertir dreifingar- og vinnslukostnað. Það hefur verið gert öll þau ár síðan l. um verðlag landbúnaðarafurða voru sett, og mun sú hækkun svara um 3 aurum á hvern lítra. Hins vegar lítur ríkisstj. svo á, að réttur framleiðsluráðs til að hækka mjólkurverð vegna þeirra kaupgjaldsbreyt., sem urðu í vetur, sé ekki fyrir hendi. Nú hefur það sama komið fram og um hitt atriðið, sem 1. gr. fjallar um, að það eru nokkuð skiptar skoðanir um þetta atriði og lögfræðingar, sem um þetta hafa fjallað, eru ekki á einu máli um það, hvort bóndinn eða framleiðsluráð hafi þennan rétt eða ekki. Það lék vafi á að sumra áliti, hvernig dómstólarnir mundu dæma, ef ágreiningur risi upp og málin yrðu lögð fyrir dómstólana. Viðvíkjandi þessari grein telur ríkisstj. engin tvímæli á vera, en hún hefur þó viljað bera fram skýrari ákvæði um þessa grein, svo að enginn þurfi að vera í vafa um skilning hennar. Verðlagningu landbúnaðarafurða verður ekki breytt, nema til komi nýr verðlagsgrundvöllur landbúnaðarafurða. Ég sé nú ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Frv. liggur ljóst fyrir. Það er aðeins farið fram á, að Alþingi úrskurði um atriði, sem sumir álíta að gætu orkað tvímælis. Deilur um þessi atriði né málaferli gætu ekki orðið neinum til góðs. - Mér virðist þetta vera góð spegilmynd af okkar harmonikukerfi í kaupgjaldsmálum. Hvað gerðist, ef Alþýðusambandið fengi kauphækkun og framleiðendur landbúnaðarafurða fengju sinn skilning viðurkenndan og þá hækkun mjólkurverðsins? Það, sem almenningur fengi þá í launahækkun, mundi fara til þess að greiða mjólkurhækkunina. Heilbrigðu atvinnulífi mundi blæða, og með því mundi öllu okkar atvinnulífi vera hætt. Það er minn dómur, að þetta frv. sé ljós mynd af vitleysunni, ef þannig á að spinna hlutina upp, ekki neinum til gagns. Það má deila um það, hvort ekki hefði átt að láta þessa aðila leita úrskurðar eftir lögunum. Það er ekki mitt að dæma um skilning laganna, en hitt orkar þó ekki tvímælis, að ef þessir aðilar, Alþýðusamband Ísl. og framleiðsluráðið, hefðu fengið kröfum sínum framgengt, mundu kauphækkanirnar hafa étið sig upp með verðhækkunum. Vil ég þá ekki hafa þessi orð fleiri, en það eru vinsamleg tilmæli ríkisstj., að þetta frv. megi fá greiðlega afgreiðslu, því að það hlýtur að vera bezt að fá úr þessu skorið sem fyrst, hvernig með þessi mál skuli fara, og af því vill ríkisstj. flýta málinu.



Herra forseti. Eins og gefur að skilja, vildi ég engan þátt eiga í flutningi þessa frv., enda er það hið hróplegasta ranglæti. Hér er um það að ræða, að verkamenn fái ekki neina uppbót á kaup sitt eftir 31. jan. 1951, þótt verðlag hækki. Þetta er í algerri mótsetningu við ákvæði gengislækkunarlaganna frá í marz í fyrra, þar sem lofað var kauphækkun samkv. vísitölu fram til 1. ágúst þessa árs. Þetta var líka meiningin með þeim lögum, sem sett voru fyrir jólin, þótt svona hafi nú tekizt til. Í greinargerð frv. og í ræðu hæstv. forsrh. var stefna ríkisstj. skýrð. Þessi stefna er ný upptugga á hagspeki Ólafs Björnssonar. Það þýðir ekki að hækka kaupið, því að það eykur aðeins dýrtíðina að sama skapi. Mætti ég þá spyrja: Hvers vegna var verið að setja inn í gengislækkunarlögin ákvæði um kauphækkun samkv. vísitölu fram til 1. ágúst 1951? Mér virðist, að hér séu þeir háu herrar komnir í alvarlega mótsögn við sjálfa sig. Þessar kenningar Ólafs Björnssonar hafa verið hraktar svo rækilega, að þar er ekki þörf að bæta neinu við. Meðan tekjur þjóðarinnar eru 40–50 þús. kr. á 5 manna fjölskyldu og sumir einstaklingar hafa hundruð þúsunda í árstekjur og verzlunareinokunin er í algleymingi, þá þýðir ekki að koma til verkamanna og segja þeim, að þeir verði að þrengja kost sinn, vegna þess að ekki sé meira til skipta. Það er staðreynd, að tekjur 5 manna verkamannafjölskyldu, þar sem fjölskyldufaðirinn hefur fasta vinnu, nema nú ekki hærri upphæð en svarar elli- og örorkubótum á hvern fjölskyldumeðlim, og síðan eiga tekjurnar eftir að rýrna enn meira, þar sem atvinnuleysið knýr á dyr. Þá verða tekjurnar enn minni en elli- og örorkubætur. Hvað segja hæstv. ráðherrar t.d. um kjör verkamanna í Bíldudal? Þar hafa meðaltekjur verkamannaheimilis verið í sumar 160–200 kr. á mánuði á hvern einstakling, meðan aðrir hafa árstekjur, sem nema hundruðum þúsunda. Er nú hægt að ætlast til, að þessir menn fallist á hagspeki Ólafs Björnssonar? - Spurningin er því sú, hvernig verkalýðurinn á að verjast þessum árásum, sem ekki eiga sinn líka í sögu Alþingis. Þegar hæstv. viðskmrh. talaði hér um breytingarnar á gengislækkunarlögunum fyrir jólin, fullyrti hann, að breytingarnar á lögunum þýddu frelsi verkalýðsfélögunum til handa. Það var erfitt að skilja þessa yfirlýsingu öðruvísi en svo, að löglegir samningar verkalýðsfélaga skyldu vera í gildi án afskipta ríkisvaldsins. Þannig var bókstafur laganna, og samfara þessu bættist við yfirlýsing hæstv. ráðh., og auðvitað hlutu verkalýðssamtökin að taka hana alvarlega, og þess vegna auglýstu verkalýðsfélögin, að þau mundu krefjast kaups samkv. fullri vísitöluuppbót, eins og samningar þeirra heimila. Þetta frv. sannar nú, að orð hæstv. ráðh. voru ekki annað en fleipur og blekkingar og ríkisstj. ætlaði ekki að virða samninga verkalýðsfélaga. Og enn þá er vegið í sama knérunn. Þegar slík aðferð sem þessi er viðhöfð, er það hrein ósvífni og hræsni að segja, að verkamönnum sé frjálst að semja, þar sem hægt er að gera ráð fyrir, að Alþingi ógildi jafnharðan alla samninga. Af þessu hlýtur að leiða, að að því rekur, að öll verkföll verða verkföll gegn ríkisstj. Þetta var það, sem gerðist, þegar gerðardómslögin voru brotin á bak aftur. Þá varð ríkisvaldið að láta undan síga fyrir samtökum verkamanna. Þá er líka annað atriði, sem vert er að hafa í huga, að þetta frv. sannar, að hinn lagalegi réttur verkamanna til að fá laun sín greidd samkv. vísitölu er fyrir hendi. Ef stjórnin telur, að hægt sé að skilja lögin öðruvísi en verkalýðssamtökin hafa túlkað þau, hvers vegna er hún þá að flytja þetta frv.? Það er áreiðanlegt, að annars hefði ríkisstj. ekki lagt út í þá Canossagöngu, sem þetta frv. er. Ríkisstj. hefði líklega ekki hikað við að treysta hér á þegnskap dómstólanna. En hér er lagastafurinn ótvíræður, og því var ekki hægt að leggja það á dómstólana að dæma atvinnurekendum í vil. Þetta sannar líka, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki haft neitt gott í huga, þrátt fyrir hin fögru orð hæstv. viðskmrh. Það hlýtur því að vera sár raun fyrir hann að þurfa nú að bera þetta frv. fram. Hér er talað um, að lögin eigi að gilda frá l. febr., en mér sýnist, að slíkt ákvæði fái ekki staðizt. Það þykir ekki tækilegt, að lög verki aftur fyrir sig. Verði þetta samþykkt óbreytt, þá hefur Alþingi orðið á ein skyssan enn, og er það kannske til að fullkomna vanskapnaðinn. Ég skora því á deildina að fella þetta frv. Áður hef ég bent á, að frv. þetta muni stuðla að ófriði í atvinnulífinu, og það er óvarlegt að treysta atvinnuleysinu allt of mikið sem bandamanni.



Herra forseti. Þegar gengislækkunarlögunum var breytt skömmu fyrir jól, var það gert vegna þess, að ríkisstj. sá fram á, að verulegar verðhækkanir voru í aðsigi. Þá þótti nauðsynlegt að fella niður lagaskyldu atvinnurekenda til að greiða vísitöluuppbót á laun samkv. gengislækkunarlögunum. Þessu var mótmælt af mér og fleiri hv. þingmönnum. Í gengislækkunarlögunum frá í marz s.l. voru atvinnurekendur skyldaðir til að greiða kaup samfara vaxandi dýrtíð. Það var sýnt, að stórfelldar hækkanir mundu eiga sér stað frá desember 1950 til júlí 1951, sem hefði þá átt að bæta upp með hækkuðu kaupi. Fyrir jólin var látið nægja að fella niður lagaskuldbindingu atvinnurekenda um kaupgreiðslu samkv. vísitölu. Síðan þetta gerðist mun nú ráðið, hvernig vandamál vélbátaflotans verði leyst. Þannig verða nú 100 millj. kr. af útflutningsverðmætinu gerðar að braskvöru á innlendum markaði. Þetta þýðir, að það verða enn þá stórkostlegar verðhækkanir. Vegna þessa nægja ekki lengur þær ráðstafanir, sem í lögunum felast. Nú á að fella úr gildi ákvæði þeirra samninga, sem gerðir eru á frjálsan hátt. Þetta var aldrei meiningin samkv. lögunum, sem samþ. voru fyrir jól. Frsm. þessa frv. sagði, að það væri ekki þörf á langri framsöguræðu. Meining löggjafans með lögunum fyrir jólin var þá sú, að þau áttu að skiljast eins og þetta frv. Ég vil fullyrða, að þetta er algerlega rangt. Ástæðan er sú, að þá hélt ríkisstj., að ekki þyrfti meira að gera, atvinnurekendur og verkalýðsfélögin gætu átzt við sjálf. En nú nægir þetta ekki lengur. Sú lausn, sem ríkisstj. hefur fengið fyrir vélbátaútveginn, varð dýrari en ráð var fyrir gert. Ef svo hefði ekki verið, hefði ríkisstj. ekki farið þessa leið. Hví hefur ríkisstj. þá ekki beðið dóms og fengið úr þessu skorið? Ef dómur hefði gengið svo, að hann hefði orðið samkv. skilningi verkalýðsfélaganna, þá hefðu atvinnurekendur sagt upp samningum, og þá var það frelsi fengið. - Nú segir svo í 1. gr. þessa frv.: „Frá 1. febr. 1951 skulu laun ekki taka breytingum frá því, sem greitt var í janúar þ. á., nema svo verði ákveðið í kjarasamningum gerðum eftir þann tíma.“ Hér er boðið upp á það, að segja skuli upp gildandi samningum. Þetta á víst að miða að því að afstýra ófriði og deilum í landinu. Þetta er vægast sagt furðuleg aðferð. Til að fá nokkra breytingu þarf að segja upp samningum. Ég held, að því miður verki þessar ráðstafanir þveröfugt. Hæstv. forsrh. taldi, að andstæðingar þessa frv. hefðu haft þá skoðun á desemberlögunum, að bannað væri að greiða hærra kaup en samkv. vísitölu 123.  Um 2. gr. þessa frv. verð ég að segja það, að hún er einhver hin furðulegasta lagasmíð, sem ég hef nokkurn tíma komizt í kynni við. Ég fæ ekki betur séð en að hún breyti ákvæðum gildandi laga ekki neitt, heldur skuli ákvæði gengisskráningarlaganna um verðlagningu landbúnaðarafurða haldast óbreytt. Með þessu er enginn hnútur leystur, engin ný ákvæði koma inn. 

Oft fer villt sá geta skal.

Já, oft er það, en þó hygg ég, að svo sé ekki í þetta skipti. Ég furða mig mjög á því framferði hæstv. ríkisstj. að bíða ekki úrskurðar dómstólanna á því, hvernig skilja beri lögin, og það því fremur sem hv. frsm. taldi alveg tvímælalaust, hver hann yrði, og hefði sjálfsagt hver annar aðili en þessi hæstv. ríkisstj. gert það. Hæstv. forsrh. tók upp í sinni ræðu þá ekki spánnýju kenningu, að kauphækkanir væru öllum til bölvunar, og þó mest þeim, sem fengju þær. Setjum nú svo, að þetta væri rétt, en mundi þá ekki sama regla gilda um fleiri en verkafólk? Mundi það ekki líka gilda um bændur, framleiðendur landbúnaðarafurðanna, en laun þeirra eru það verð, sem þeim er skaffað fyrir framleiðslu sína og þeir tugmilljóna kr. styrkir, sem hæstv. ríkisstj. skammtar þeim? Ég veit ekki betur en allan þann tíma, sem talað hefur verið um bölvun launahækkana hér, hafi af sömu mönnum verið haldið uppi þrálátri sleitulausri baráttu fyrir að hækka hlífðarlaust afurðaverðið og framlög hins opinbera til þessarar stéttar. Er þetta gert vísvitandi til að gera þeim bölvun? Nei, auðvitað er það gert til að bæta þeirra hag. En á þá að gilda annað lögmál í hagfræðinni um tekjur þessara manna en um tekjur verkamanna? Ég ætla ekki stuðningsmenn þessa frv. svo einfalda, að þeir haldi, að þetta sé rétt, enda er það ekki rétt, nema tvennt sé fyrir hendi, annars vegar fullkomin tekjujöfnun innanlands og hins vegar að ekki sé möguleiki að afla aukinna verðmæta, sem borið geti kauphækkanirnar. Það er vitað, að hið fyrra er alls ekki fyrir hendi, en þó hið síðara sé umdeilt, þá er það að minnsta kosti engum vafa undirorpið, að ef kauphækkun til handa einni stétt er henni til bölvunar, þá gildir það sama um aðrar. - Ég vil aðeins taka þetta fram til að benda á, að þetta frv. er ekki flutt af umhyggju fyrir alþýðuheimilunum eða heildarhag, heldur til þess að skipta á miklu óhagstæðari hátt fyrir verkalýðinn en áður hefur verið tekjum þjóðarinnar. Ég skal fúslega játa, að það er takmarkað, hvað unnt er að greiða verkamönnum hátt kaup, en slíkt verður að metast með hliðsjón af öllum aðstæðum. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni - ég fæ tækifæri til þess síðar. Ég þarf ekki að taka það fram, að ég er að sjálfsögðu andvígur þessu frv. og tel það gerræði gagnvart verkamönnum og launastéttum landsins yfirleitt, og þeim, sem standa að hæstv. ríkisstj., hlýtur að vera fullvel ljóst, að samþykkt þessa frv. verður ekki til að draga úr deilum í þjóðfélaginu, heldur gefur beinlínis tilefni til að efna til þeirra. Ég vil aðeins nefna eitt atriði, til þess að það komi glöggt fram, að viðhorfið var annað hjá hæstv. ríkisstj. í des, s.l., þegar þessum sömu lögum var breytt þá, heldur en það er nú. Þá var á það bent af andstæðingum þess frv., að svo gæti farið, að verkamenn fengju hærra kaup vegna hækkaðrar vísitölu, sem e.t.v. færi upp í 130150 stig, og þá væri verulegt ósamræmi skapað milli launastéttanna í landinu, þeirra sem tækju kaup samkvæmt vísitölu annars vegar og opinberra starfsmanna hins vegar. Þessu var svarað á þann hátt, bæði af hæstv. viðskmrh. og hv. þm. Barð., að þetta væri ekki óeðlilegt, þar sem atvinna verkamanna væri ótryggari og ekki óeðlilegt, að þeir fengju bætta þá áhættu, sem þeir hefðu af því, að þeir yrðu að fara á mis við vinnu, og einnig væru opinberir starfsmenn betur tryggðir en verkamenn. Af þessu er sýnt, að ætlun þeirra var, að kaupgjald tæki hækkunum eða breytingum samkvæmt vísitölu, ef um það semdist, eða samningar væru fyrir hendi, er tilskildu það. Ég nefni þetta til þess að sýna, að það getur ekki verið, að hæstv. ríkisstj. hafi verið sama sinnis þá og hún er nú.



Herra forseti. Haft er eftir stráknum, sem var í göngum og stóð sig ekki vel, að hann hafi sagt: „Nú gyrði ég mig enn í brók.“ Hann hafði verið flengdur tvisvar og var nú að hysja upp um sig brókunum í þriðja sinn. Það er svipað ástatt með hæstv. ríkisstj. og strákinn. Þetta er þriðja flengingin, sem hún fær, og sú hirting verður vel úti látin. Hæstv. ríkisstj. gyrti sig í brók í fyrsta skipti á s.l. sumri, er hún gerði heyrinkunnugt og gaf út brbl. þar að lútandi, að hún ætlaði að láta borga hærri uppbætur á laun en vísindalegur útreikningur sýndi. Þetta var alveg gegnsæ hræsni, er engum blandaðist hugur um, enda fór svo, að hæstv. ríkisstj. varð að afnema sin eigin brbl. Þar fór það. Svo á rétt fyrir jólin í vetur að lauma svikalögum gegnum þingið. Það er nú séð, að tilgangurinn var að binda allt kaupgjald, en þetta var gert með svo yfirdrifinni hræsni, að það lá við, eins og hv. 1. landsk. sagði, að maður tryði því, að hæstv. ríkisstj. meinti ekki annað en hún sagði, er hún þuldi þá og taldi rétt að ganga út frá því að gefa allt kaupgjald frjálst og færði mörg rök fram því til stuðnings, en nú er sýnt, að hæstv. ríkisstj. meinti ekki það, sem hún sagði. Hæstv. viðskmrh., Björn Ólafsson, var meðal þeirra, sem sögðu, að nú væri verið að gefa allt kaupgjald frjálst. Nú er sýnt, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki meint það, sem trúnaðarmaður hennar, hæstv. viðskmrh., sagði, heldur var tilgangurinn að binda kaup verkamanna eins rammlega og kaup opinberra starfsmanna og gera engan mismun þar á. Til þess að sýna fram á, að reynt var að telja mönnum trú um, að ekki væri meiningin að binda vísitöluna, þá vil ég, með leyfi hæstv. forseta, benda á örfá dæmi úr málflutningi við umr. um 33. mál hjá hæstv. viðskmrh., Birni Ólafssyni. Hann sagði í framsöguræðu fyrir brtt. sinni t.d. þetta: „Þetta ákvæði er á engan hátt nokkur binding á kaupgjaldi, heldur er fellt úr gildi, að kaup sé lengur tekið samkvæmt vísitölu, þannig að kaupgjald er ekki lengur bundið.“ Það er sem sagt verið að létta hömlum, en ekki svipta neinn frjálsræði, en er hann var spurður um þetta nánar, sagði hann ákveðið á þessa leið: „ Hv. 1. landsk. sagði, að með því að samþ. brtt. mína á þskj. 399 væri verið að stofna til ófriðar í landinu og að réttur væri tekinn af öllum launþegum í landinu og verið væri að binda kaupgjaldið, en hér er ekki verið að binda kaupgjaldið, heldur gefa það frjálst, enda eru þetta sömu rökin hjá hv. þm. og sett voru fram, þegar þau ákvæði voru sett, sem nú er verið að fella niður.“ Við þessar umr. sagði ég eitthvað á þessa leið: Þótt það sé augljóst mál, að engin smuga sé til fyrir opinbera starfsmenn til þess að hækka sitt kaup á árinu 1951, hversu óstjórnlega sem dýrtíðin í landinu hækkar, þar sem vísitala þeirra er með lagaákvæðum bundin við 123 stig, hvernig ætlar þá hæstv. ríkisstj. að hafa opinbera starfsmenn ánægða, ef fer nú svo, að treysta megi orðum ráðh., vísitalan fari upp í 140–160 stig, en vísitala fastra launþega sé bundin við 123 stig? Heldur ríkisstj., að framkvæmdarvaldinu takist að halda opinberum starfsmönnum í slíkum viðjum? Og hún hefur vafalaust haldið, að hægt væri að hafa alla launþega í slíkum viðjum, þó að það hafi nú sýnt sig, að þessi lög voru ekki sá Gleipnir, sem ekki var hægt að slita sig úr. - En svörin, sem ég fékk frá tveim stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., þeim hæstv. viðskmrh. (BÓ) og hv. frsm. þessa máls (GJ), voru á þá leið, að það væri ekki nema sjálfsagt, að verkamenn fengju hærri laun en opinberir starfsmenn. Þeim tókst vel upp með rök, og hv. þm. Barð. sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Í sambandi við fyrirspurn hv. 6. landsk. til ráðh. um það, hvort hann héldi, að starfsmenn ríkis og bæja mundu una því, þegar vísitalan væri bundin við 123 stig, að vinna fyrir óbreytt kaup, þá vil ég segja, að ég get vel hugsað mér það. Starfsmenn ríkis og bæja hafa allt aðra aðstöðu en verkamenn. Þeir hafa örugga atvinnu allt árið, almennt styttri vinnutíma en verkamenn og geta því oft unnið annað með sínum föstu störfum, og þeir eru, ef svo má segja, tryggðir frá vöggunni til grafarinnar, og hefur það sýnt sig bezt nú, þegar Árni Sigurðsson fríkirkjuprestur er fallinn frá, þá þarf ríkissjóður að hlaupa undir bagga með ekkju hans og það enda þótt hinn látni væri ekki í þjónustu ríkisins. Þessir menn hafa allt aðra aðstöðu en verkamenn, ef þeir eru sjúkir, fá þeir sjúkratryggingu, og þegar ellin sækir þá heim, halda þeir fullum eftirlaunum, en verkamenn verða að sætta sig við lítilfjörleg ellilaun eftir 67 ára aldur. Af öllum þessum ástæðum er eðlilegt, að þeir sætti sig við lægri laun en verkamenn.“ Þannig túlkuðu þeir hugarfarið fyrir jól. Ég tók undir þetta og taldi þetta góð rök, þó að mér hefði þótt enn meira til þeirra koma, ef þau hefðu komið af munni hæstv. viðskmrh., en hv. þm. Barð. þurfti hér sem oftar að svara fyrir barnið. En var svo hæstv. viðskmrh. á móti þessu? Nei, þegar hann komst að, kvaðst hann vilja taka undir það, sem hv. þm. Barð. hafði sagt, er hann benti á, að fastir starfsmenn hefðu tryggari vinnu en verkamenn. Þetta er stórt atriði, sagði hann, þegar erfiðar kringumstæður gera það nauðsynlegt að binda vísitölu opinberra starfsmanna í eitt ár; öryggisleysi verkamanna er miklu meira og verra en það. Af þessu, sem ég nú hef haft eftir hæstv. viðskmrh. og hv. þm. Barð., umboðsmanni stjórnarinnar og einum valdamesta manni innan hennar, er ljóst, að þegar jólalögin voru afgreidd, taldi stjórnin, að verkalýðurinn í landinu ætti rétt á að búa við hærri laun en opinberir starfsmenn. Nú eru jólin að baki, og þá á að lögbinda vísitöluna við 123 stig. Ég var sama sinnis fyrir jól og ég er enn þá, að það sé eðlilegt, að verkamenn fái hærri laun en opinberir starfsmenn, að þeir fái laun sín bætt með hærri vísitölu til þess að vega upp á móti öryggisleysinu, sem þeir hafa í atvinnu sinni. Nú er hægt að beita því fyrir sig í baráttu við atvinnurekendur, að þetta séu rök þeirra hv. þm. Barð. og hæstv. viðskmrh., og ég beinlínis hlakka til að beita þessum rökum á atvinnurekendur á Vestfjörðum. En heldur þykir mér hv. þm. Barð. genginn af staðfestu sinni, - ég hef ekki vanizt því, að hann segði eitt í dag og annað á morgun, - ef hann er þátttakandi í sköpun þessa fósturs, sem hér er á ferðinni. Það fór sem sé á þann veg, að allt það, sem hæstv. ráðh. sagði um frjálsræði verkalýðssamtakanna og um þær hömlur, sem væri verið að létta af alþýðusamtökunum fyrir jólin, reyndist vera ósannindi. Og hann fullyrti, að að þessu stæði öll ríkisstj. með sér. Aðspurður sagði hann, að öll ríkisstj. stæði að þessu með sér. Þegar hæstv. ríkisstj. er þannig tvívegis búin að haga sér við alþýðusamtökin eins og hún hefur gert, þá er ekki við öðru að búast en að það fari heldur að minnka traust alþýðusamtakanna til slíkrar ríkisstj., þegar nú, þrátt fyrir það þótt alþýðusamtökin hafi ekkert aðhafzt annað en að notfæra sér það margyfirlýsta frelsi, sem hæstv. ríkisstj. þóttist hafa gefið alþýðusamtökunum, og þau hafa ekkert af sér brotið, þá á að setja kaupbindingu á verkalýðssamtökin. Þetta á að gera, þegar þau ætla að nota sér það fyrir fram boðna og lögleyfða frelsi. Og vitanlega verður þessu svarað með allsherjarverkföllum, vegna þess að hæstv. ríkisstj. er búin að brjóta af sér alla vinsemd og allt traust hjá alþýðusamtökunum. Og þennan frv.-snepil, sem ég held hér á í hendinni, ætlar svo hæstv. ríkisstj. að nota sér fyrir skjól. Eftir nokkra daga, eftir að hæstv. ríkisstj. er búin að hafa ánægjuna af að þvinga þessi lög í gegn á Alþ., verður ófriður skollinn á í þessu þjóðfélagi, sem verður þjóðfélaginu dýrari en að láta verkalýðinn fá fulla, lögleyfða vísitöluuppbót á laun sin. Það er víða svo, að það þarf ekki að bíða eftir uppsagnarfresti á kauptaxta, til þess að ófriður sé skollinn á við ríkisstj. og átök takist milli alþýðusamtakanna í landinu og ríkisstj., ef hún leggur sig í bleyti til þess að samþ. þvingunarlög sem þessi. Hæstv. ríkisstj. bjargar sér ekki með lagasetningu héðan af. Helzta leiðin fyrir hana væri að reyna að skríða til þess að reyna að ná samkomulagi við alþýðusamtökin í landinu. Og þetta ætti henni ekki að þykja vera neitt sem hún bryti odd af oflæti sínu með, þó að hún skriði á maganum til þess. Hún er í því búin að fá nokkra æfingu, með því að afnema sín eigin bráðabirgðalög. Og það var áreiðanlega það skynsamlegasta, sem hún gat gert þá, að lúta lágt og játa sína yfirsjón. Ég er ekki að tala hér sem einstaklingur. Það þarf hæstv. ríkisstj. ekki að halda. Ég tala hér ekki umboðslaust. Ég tala hér í umboði alþýðusamtakanna á Íslandi. Og það má hæstv. ríkisstj. vita, að alþýðusamtökin eru ekkert lamb að leika sér við, þegar búið er að fara að þeim eins og hér hefur verið gert. - Ég heiti því, að ég mun ekki liggja á liði mínu í verkalýðssamtökunum til þess að mæta hæstv. ríkisstj. Íslands með það umboð, sem ég get fengið á bak við mig í verkalýðshreyfingunni, til þess að hún fái svar við sínum gerðum, - til þess að hún fái bergmál úr skóginum, sem hún sjálf hrópar í að fyrra bragði.



Herra forseti. Ég get skilið, að mönnum þyki tvímælis orka, hvort þörf sé að setja þessa löggjöf, sem hér er ráðgerð, vegna þess að það, sem í frv. er sagt, sé þegar fullskýrt sagt í lögum nú þegar, og þess vegna sé frv. e.t.v. óþarft. Og vissulega fyndist mér stjórnin miklu ámælisverðari fyrir það heldur en fyrir það, að hún sé nú að reyna að byrja einhverja kúgunarstarfsemi á hendur verkalýðsfélögunum. Hv. 6. landsk. þm. hélt því fram, að hér væri nú ráðgerð mikil herferð á hendur verkalýðsfélögunum og að það ætti að beita þau fáheyrðu ofbeldi. - Sannleikurinn er sá, að það ofbeldi er ekki meira en svo, að verið er hér að lögfesta það, sem öllum kom saman um, að væri meining löggjafans að lögfesta fyrir jólin. Þá gaf enginn þá skýringu á núgildandi 1., sem síðan er komin fram. Það er vitað mál, að nú er kominn upp um þetta ágreiningur. Og það er eðlilegt, þegar slíkur ágreiningur er upp kominn, að þeir, sem settu l., - úr því að þeir eru staddir hér enn, - segi til um það alveg skýlaust, hver ætlan þeirra hafi verið. Það var alveg skýlaust sagt á þeim tíma af stjórnarandstöðunni, - það var sagt hér í þinginu og það var sagt í andstæðingablöðunum, og það var m.a. skýlaust sagt í málgagni hv. þm., sem síðast talaði, hv. 6. landsk. þm., Alþýðublaðinu, í gær, að sú hefði verið ætlun löggjafans, sem nú er verið að lögfesta. Það var einnig sagt í samþykktum Alþýðusambandsins, sem birtar voru í Alþýðublaðinu 20. des. s.l., þar sem því er mótmælt, að það sé kveðið svo á, að frá 1. febr. 1951 skuli laun ekki taka breyt. samkv. ákvæðum gengislaganna um vísitöluuppbót. Hvaða ástæða var til þess að vera að mótmæla því, að laun skyldu ekki eiga að taka breyt. á þeim tíma, 1. febr. 1951, ef það var ekki meint með l., að kaupið skyldi ekki hækka? Hví var þá verið að mótmæla því, að ekki mætti borga laun eftir hærri vísitölu en 123, ef ætlunin hefur verið eftir þeim 1., sem þetta frv. er breyt. við, að félögin gætu fyrirhafnarlaust fengið greidd laun eftir vísitölunni 128? Það var ekki nokkur hugsanlegur möguleiki til þess, að Alþýðusamband Íslands hefði verið að mótmæla þessari lagasetningu, þar sem það var afnumið, sem í eldri l. stóð, að vísitalan, sem kaup yrði greitt eftir, ætti að vera bundin í 123 fram á mitt ár 1951, ef það var álitið, að félögin hefðu getað fengið fyrirhafnarlaust tryggt kaup eftir vísitölunni 128 í febrúar 1951. Það er alveg ljóst, að mótmæli Alþýðusambandsins voru fjarstæða, ef það þá taldi, að þessi væri afleiðing laganna. Þetta liggur í augum uppi og þarf ekki frekari útskýringa við. Það er sannað, að það vakti bæði fyrir stuðningsmönnum l., sem sett voru fyrir jólin, og andstæðingum, að verið væri að lögfesta það sama sem nú er alveg skýlaust ákveðið í þessu frv., sem fyrir liggur og er um breyt. á þeirri löggjöf eða til að gera hana ótvíræða. Það er hins vegar kominn upp um þetta ágreiningur, sem byggist á því, að í allmörgum samningum milli atvinnurekenda og verkamanna er kveðið á um, að kaup skuli greitt eftir vísitölu. Nú er það þannig, að flestir þessir samningar eru, samkv. því sem stjórn Alþýðusambandsins tjáði ríkisstj. fyrir skömmu, frá 1939 og 1940 og hafa að þessu leyti haldizt óbreyttir síðan. A.m.k. eru þeir langflestir frá því áður en gengisl. voru sett. Þeir eru sem sagt miðaðir við allt annað grunnkaup en það, sem nú er búið að setja, allt aðra vísitölu og allt annan vísitöluútreikning. Frá því að þetta ákvæði var tekið inn í samningana, hefur það tvennt gerzt, að stjórn, sem Alþfl. veitti forustu, bannaði um áramótin 1947 og 1948 að borga uppbætur á kaup hærri en samkv. vísitölunni 300, þannig að þá var beinlínis skertur réttur launþeganna til þess að fá fulla vísitölu greidda, og var sú skerðing vissulega miklu meiri skerðing á rétti launþeganna en verið er að setja nú. - Enn fremur hefur það gerzt, að á s.l. ári var að vísu þessi skerðing á rétti til vísitölu felld úr gildi, en í stað þess var sett og ákveðin alveg gerbreyting á útreikningi grunnkaups og gerbreyting á útreikningi vísitölunnar. Það er því augljóst, að þeir samningar, sem eru gerðir áður en þetta tvennt kom til, geta ekki lengur átt við. Og þess vegna hygg ég að ekki geti leikið á tveim tungum, að það að ætla að krefjast vísitöluuppbótar samkvæmt þeim samningum, eins og verkalýðssamtökin nú a.m.k. að nokkru leyti hafa gert, fær ekki staðizt. En það breytir ekki því, að á löggjafanum hvílir ótvíræð skylda til að láta uppi, hver ætlan hans var í þessu, sú ætlan, sem öllum kemur saman um, að hafi verið ætlan löggjafans, þegar l. voru sett. Með því er komið í veg fyrir langvarandi deilur fyrir dómstólum og réttaróvissu, sem ekki má eiga sér stað í slíkum málefnum sem þessum. Í 1. gr. þessa frv. er sem sé ekkert annað sagt en það, sem ætlan manna var að ákveða í l., sem sett voru fyrir jólin. Ef þau ákvæði eru ekki talin nógu skýr, hvílir á engum frekar en því sama Alþ. sem þau setti að gera þau ótvíræð, - og það því fremur, sem ljóst er, að það, sem ætti að koma í staðinn samkv. kenningu verkalýðssamtakanna nú, getur ekki staðizt, því að hvernig ætti að vera hægt að krefjast vísitölu nú eftir samningum, sem miðuðu við allt aðra vísitölu, allt annað grunnkaup og allt annan vísitöluútreikning en nú er? Nei, það er sannast bezt að segja, að það kann að vera, að lögin frá því í vetur hafi ekki verið nógu ljós. Ég býst við, að það sé í góðri trú á það, sem þessum athugasemdum við þau hefur verið hreyft af alþýðusamtökunum og þessar kröfur bornar fram. En það liggur í augum uppi, að bæði eðli málsins, tilgangur löggjafans og afleiðingar af því, ef fallizt yrði á að hafa þessa óvissu, er slíkt, að ekki er um að deila, og að löggjafanum ber vissulega að staðfesta þá skoðun, sem hann fyrr lét uppi og ætlaði þá að væri ótvíræð. Ég get þess vegna ekki séð, hvernig hægt er að taka þetta frv. sem nokkra sérstaka ögrun við verkalýðinn eða hans samtök. Í sjálfu sér fyndist mér það ekki skipta ýkjamiklu máli, hvort ríkisstj. þyrfti að láta í minni pokann eða „skríða á maganum“, til þess að ná sættum við verkalýðssamtökin, ef slíkar sættir mættu takast. Mér finnst það eigi að ganga ofar öllu öðru í okkar þjóðfélagi, að sættir geti átt sér stað um slíkt mál sem þetta, og tel það miklu meira máli skipta en stærilæti eins eða annars. Og ég tel sannast sagt, í sambandi við ögranir hv. 6. landsk. þm. og ásakanir á hendur ríkisstj. fyrir óbilgirni, sem einmitt á að hafa lýst sér í því, að ríkisstj. lét undan óskum verkalýðssamtakanna og afnam lög, sem ríkisstj. viðurkenndi að kæmu harkalega niður, - mér finnst þetta, sem ríkisstj. þar gerði, ekki benda til þess, að ríkisstj. hafi sýnt hörku eða óbilgirni, heldur að hún hafi sýnt samningalipurð og vilja til þess að afstýra vandræðum. Það er þess vegna svo gersamlega ástæðulaust að vera með þær ásakanir á ríkisstj., að það er þvert á móti hægt að sýna fram á, að hún hefur sýnt ýtrasta vilja til þess að hafa gott samstarf við verkalýðssamtökin og vill vissulega enn hafa það samstarf. Og hver er þá bessi ógurlega kúgun, sem er verið að lögfesta? Hvaða helfjötur er það, sem er verið að leggja á verkalýðsfélögin? Er það sá fjötur, að þau megi kannske ekki breyta sínu kaupi á þessu ári? Er það sá fjötur, að vísitöluhækkun á kaupi sé með öllu bönnuð? Nei, það er síður en svo. Það stendur allt óhaggað, sem hv. þm., sem síðast talaði, 6. landsk., las úr ræðum þeirra hv. þm. Barð. og hæstv. viðskmrh. Það stendur allt óhaggað. Verkalýðsfélögin hafa fullt samningsfrelsi samkv. þessum l. Öll þau félög, sem nú hafa ósamið, mega fyrir þessum 1. setja í sína kjarasamninga þau ákvæði, sem þau geta þar að komið með samningum við atvinnurekendur. Það er ekki ætlunin með þessari löggjöf að banna það á einn eða annan veg. Og félögin hafa fulla heimild til þess að segja upp samningum og koma fram þeim svo kölluðu kjarabótum, sem þau frekast geta gert. Þau hafa fullan rétt til þess. Það eina, sem sagt er með þessari löggjöf, sem nú á að setja, er, að það sé ótvírætt, að það sé ekki hægt að nota tíu ára gömul ákvæði, sem eðli málsins samkvæmt eru fyrir löngu fallin úr gildi, til þess að knýja fram fyrirhafnarlaust hækkun, sem engum manni datt í hug fyrir jólin að falizt gæti í þeirri löggjöf, sem þá var verið að setja. Eða hverjum dettur í hug, að það hafi vakað fyrir Alþ. að afnema þá takmörkun, sem var á vísítöluútreikningnum, til þess að gera verkalýðsfélögunum hægt fyrirhafnarlaust að hækka kaup þannig, að greidd væri á það full vísitöluuppbót? Hverjum datt í hug fyrir jólin, að þetta vekti fyrir löggjafanum? Og hverjum dettur í hug, að þetta hafi verið meiningin hjá þeim, sem eru, e.t.v. af veikum mætti, - því að um það verður að taka gild frýjunarorð hv. 6. landsk. þm., að það sé af veikum mætti, - að berjast gegn dýrtíðinni? Það er hægt að kúga ríkisvaldið íslenzka, það er ekki svo sterkt. En það er verið af veikum mætti að berjast gegn dýrtíðinni. Og hverjum dettur í hug, að ætlunin hafi verið sú að afnema þær litlu hömlur, sem lágu gegn því, að full vísitöluuppbót yrði greidd þannig að félögin gætu tekið fulla vísitölugreiðslu sér alveg að fyrirhafnarlausu? Nei, það, sem vakti fyrir mönnum fyrir jólin, er það, sem vakir fyrir mönnum enn í dag. Og það vil ég biðja hv. 6. landsk. þm. að athuga og skírskota til vitsmuna og drengskapar og þjóðhollustu forustumanna verkalýðshreyfingarinnar um það, að þeir geti ekki skotið sér undir nein kúgunarákvæði eða lögþvingun af hálfu Alþ. og ríkisstj., heldur verða þeir sjálfir að gera upp sinn hug um það, hvort þeir telji efnahagsástandið í málefnum landsmanna vera þannig, að það gefi tilefni til nýrra stórfelldra kauphækkana. - Ég játa, að forustumenn verkalýðsfélaganna, þar á meðal hv. 6. landsk. þm., hafi ekki átt annars úrkosta, úr því að samningarnir voru eins og þeir voru, heldur en að reyna að gera þá gildandi, vegna þess að annars hefðu kommúnistar sagt við þá: Þið eruð svo aumir, að þið reynið ekki að framfylgja gildandi rétti. Og það viðurkennist, að þetta var ill aðstaða fyrir þá. - En þá verður að ætlast til þess, að löggjafinn láti koma fram, hvað fyrir honum vakti. Og það hefur ekki staðið á ríkisstj. að gera það. Og þess vegna er þetta frv. fram borið. En það liggur þá líka fyrir, að þessir samningar verkalýðsfélaganna, sem gerðir voru undir allt öðrum atvikum, þeir gilda ekki og leiða ekki til sjálfkrafa hækkunar. En réttindi verkamanna í verkalýðsfélögunum eru alveg óskert til þess að koma fram hverjum þeim umbótum á kjörum sínum sem þeir treysta sér til og telja skynsamlegt að gera, hafa afl til að knýja fram og fá atvinnurekendur til að sætta sig við. Þeir hafa öll réttindi til þess. alla möguleika til þess. Sannleikurinn er sá, að hvað sem menn segja um þessi ákvæði, samninga, sem segja má, að hér verði felldir úr gildi. þá vitum við það auðvitað allir, að verkalýðsfélögin gerðu sér það ljóst, að sá réttur var svo hæpinn undir öllum kringumstæðum, að það var meir en óvíst, að hann yrði tekinn til greina. Þess vegna var ekkert hægara fyrir félögin. ef þau vildu fá alla samninga lausa, en að knýja fram kauphækkun þegar í stað eða að segja upp samningum strax um áramót, til þess að geta byrjað kjarabaráttuna, sem þeir svo kalla, strax 1. febr. Það var tekið sem merki um skilning hessara manna á ástandinu og vilja verkamanna til þess að hleypa ekki öllu hér í öngþveiti, að þetta var látið hjá líða, og þá datt mönnum ekki í hug, að stæði fyrir dyrum, að samningunum yrði beitt á þennan veg, sem nú er ætlazt til. Ég vil nú eindregið beina því til þess hv. þm., sem síðast talaði, - ég veit, að hann tekur ekki mikið mark á orðum mínum, ég geri mér engar tyllivonir um það, en segi það nú við hann af heilum hug og áhyggjum yfir því ástandi, sem er fram undan í okkar þjóðfélagi, að hann ætti að hugsa sig tvisvar um, áður en hann beitir þeim miklu áhrifum, sem hann hefur í verkalýðshreyfingunni, til þess að koma á stað verkfallsöldu eingöngu til þess að fjandskapast við ríkisstj.

Slík er ekki ástæðan.

Þá er það allt annað mál. Ef þm. telur. að atvinnuástandið sé þannig og efnahagsástandið, að það sé rétt að knýja fram kauphækkanir, þá hefur hv. þm. alla möguleika til þess, því að það eru samkvæmt því, sem hann sagði sjálfur, lausir margir samningar, og hann veit, að flest félögin hafa eins mánaðar uppsagnarfrest. En það skyldi þó ekki vera þannig, að bæði þessum hv. þm., þegar hann athugar málið rólega, og eins verkamönnum væri ljóst, að hagur þeirra af nýjum kauphækkunum væri meir en vafasamur? Ég er ekki vanur að bera með mér svona heimildarskjöl. en ég hef þó séð bækling, sem Alþýðusambandið lét gefa út í sumar um þessi málefni. þar sem mjög ýtarlega er gerð grein fyrir því, að verkamönnum sé sízt hagur að því að knýja fram almennar kauphækkanir, eins og nú standa sakir. Ég tel, að það væri þjóðarógæfa, ef út í þá baráttu væri lagt, því að ég tel, að ástandið sé þannig, að ekki sé hægt að borga hærra kaup. Ég segi það ekki sem neina hótun við neinn, en tel, að ef nú yrðu knúðar fram nýjar kauphækkanir, þá mundi afleiðing þess annaðhvort verða ný gengisfelling eða nýir stórfelldir skattar í einhverri mynd, sem Alþ. neyddist til að leggja á til þess að greiða halla atvinnuveganna. Já, hvaða afleiðingar aðrar sjá menn af þessu? Ég tek það fram, að ég er ekki með neinar hótanir í þessum efnum, heldur vil ég eindregið, eins og aðrir í núv. ríkisstj., hafa gott samstarf við Alþýðusambandið og tek rólega við öllum frýjunarorðum um skriðdýrshátt og annað slíkt, sem borið er fram við okkur. Við viljum hafa gott samstarf við þessa menn, og ef sá hv. þm., sem síðast talaði, meinar það, að hann vilji ekki koma á stað verkfalli eingöngu gegn ríkisstj.. þá á að vera grundvöllur til þess að ræða þetta mál efnislega til þess að gera sér rólega grein fyrir því, hvort grundvöllur er fyrir því efnahagslega hjá þjóðinni að hækka kaupið. Þá var hv. 4. þm. Reykv. eitthvað að tala um leiktjöld í sambandi við 2. gr. frv. Ég get fullvissað hann um það, að þetta er mesti misskilningur, og ég hygg. að hv. þm. geti fengið upplýsingar um það t.d. hjá mönnum í stjórn Alþýðusambandsins, að beim hefur verið kunnugt um það í nokkra daga, að það er enginn leikaraskapur, að bændur hafa haft fullan hug á því að knýja fram allverulega hækkun á mjólkurverði nú begar. Réttur bænda til þess að gera þetta er að vísu umdeildur meðal lögfræðinga, og ég t.d. er þeirrar skoðunar, að bændur eigi ekki rétt á þessu, en það eru færri lögfræðingar, sem segja, að réttur bænda sé ótvíræður. Þess vegna þótti óhjákvæmilegt að setja þessi ákvæði, sem nú eru sett í 2. gr. frv. - En ég vil benda á það, að ef nú ættu sér stað miklar og óvæntar kauphækkanir, þá er vitanlega ómögulegt að standa á móti kröfum bænda til þess að fá þegar í stað uppbætur á sitt afurðaverð til jafns við verkamenn, eins og það er kallað. Og launþegar verða að gera sér grein fyrir því, að fyrsta afleiðingin af kauphækkun yrði sú, að allar innlendar afurðir, hvort sem það eru afurðir bænda eða framleiðsla innlend, mundu hækka, og menn ættu að vera búnir að fá nóg af þessum sífellda víxlskrúfugangi til þess, að menn langi ekki til að fá hann hafinn á ný. Og ég verð að segja það, að ef hv. 6. landsk. þm. bregzt nú þannig við þessu meinlausa frv., að hann vill svara því með harkalegri baráttu, getur hann ekki komizt hjá því að verða grunaður um, að hjá honum hafi ráðið meir pólitísk togstreita en umhyggja fyrir þeim mönnum, sem hann telur sig hafa umboð fyrir. Nei, hvað sem menn segja um frammistöðu stjórnarinnar í þessu máli, þá er ekki hægt að segja, að þetta frv. sé neitt stórmál, heldur aðeins endurstaðfesting á þeim ákvæðum, sem sett voru fyrir jólin. Og þeir, sem vilja fara út í vitfirrta kauphækkunarskrúfu á ný, hafa alla möguleika til þess þrátt fyrir þessa löggjöf. Og ef menn vilja fara út á þá óheillabraut, er það það minnsta, að viðkomandi aðilar sjálfir, verkamenn og atvinnurekendur, taki á sig ábyrgðina á þeim ófarnaði, og það er tilgangurinn með þessari löggjöf að knýja þessa aðila til þess, að þeir sjálfir verði að taka ábyrgðina, en geti ekki skotið sér undan gerðum sínum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Það er talað mikið um það, að þetta hafi ekki verið nógu skýrt ákveðið í þeim lagabálki, sem gerður var fyrir jólin. Þetta er alger misskilningur. Í upphaflegu l. stendur ákvæðið þannig: „En frá 1. ágúst 1951 skulu laun ekki taka breytingum samkvæmt ákvæðum þessara laga.“ En í frv. eins og það er nú stendur: „En frá 1. febr. 1951 skulu laun ekki taka breytingum samkvæmt ákvæðum þessara laga.“ Hér er því engin breyt. önnur en sú, að 1. ágúst er breytt í 1. febr. Þess vegna verða menn að athuga það, að þrætan hefði komið upp 1. ágúst, fyrst hún kemur upp á annað borð, þannig að hér er ekki um neina efnisbreyt. að ræða. Ef verkamenn snúast almennt illa við þessari lagabreyt. og til átaka kemur og vinnudeilna, mundi það með sama hætti hafa orðið 1. ágúst. Eins og fram kemur í þessu lagafrv., er það skoðun ríkisstj., að bændur eigi ekki rétt til að hækka mjólkurverð eins mikið og þeir hafa farið fram á og kunnugt er. En hitt vil ég taka fram fyrir hönd ríkisstj., að hún mundi láta afskiptalaust eða jafnvel hlutast til um það, ef hækkun verður á kanpgjaldi vegna þess, að kaupsamningar milli launþegasamtaka og atvinnurekenda væru látnir frjálsir, að hækkað yrði verðlag landbúnaðarvara, svo að bændur fengju þegar hlut sinn bættan í samræmi við aðrar stéttir. - Frekar sé ég ekki ástæðu til að taka fram að sinni.