Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Margrét Frímannsdóttir, 5. þm. Suðurl., getur ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur vegna sérstakra anna leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 2. varaþm. Alþb. og óháðra í Suðurlandskjördæmi, Guðmundur Lárusson bóndi, taki sæti á Alþingi í fjarveru hennar, en 1. varaþm. listans er forfallaður. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Svavar Gestsson, formaður þingflokks Alþb. og óháðra.`` Þá er svohljóðandi bréf: ,,Ég undirritaður varaþm. Alþb. og óháðra í Suðurlandskjördæmi get því miður ekki tekið sæti Margrétar Frímannsdóttur, 5. þm. Suðurl., í fjarveru hennar nú. Ástæður þess eru annir í starfi. Virðingarfyllst, Ragnar Óskarsson.`` Guðmundur Lárusson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa.

Að lokinni atkvæðagreiðslu um fimm fyrstu dagskrármálin fer fram umræða utan dagskrár um gjaldskrárbreytingar Pósts og síma hf. Málshefjandi er Ásta R. Jóhannsdóttir og samgrh. Halldór Blöndal verður til andsvara. Gert er ráð fyrir að umræðan standi í allt að eina og hálfa klukkustund.

Það var Rannveig Guðmundsdóttir sem bað mig um ...

Nei, það er Ásta R. Jóhannesdóttir sem er málshefjandi.

Herra forseti. Formaður þingflokks jafnaðarmanna hafði samband við mig og óskaði eftir því að við ættum, eins og ég skildi það, umræður hér á þinginu um nýja gjaldskrá Pósts og síma. Ég spyr hvernig á því standi að hún er ekki hér í þingsalnum til þess að hefja þær umræður.

Forseti vonar að við getum klárað umræðuna þó að formaður þingflokks jafnaðarmanna sé ekki viðstaddur, en forseti fékk þau boð að málshefjandi væri Ásta R. Jóhannesdóttir og heldur sig við það nema annað komi í ljós.

Herra forseti. Vegna orða hæstv. samgrh. vil ég geta þess að formaður þingflokks jafnaðarmanna er rétt ókomin hér í hús, en það hefur hins vegar ekkert með þessa utandagskrárumræðu að gera vegna þess að málshefjandi okkar í þeirri umræðu er hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Ég skil satt að segja ekki hvað hæstv. samgrh. er að gera með að koma hér upp um störf þingsins á þennan máta. Það hefur legið ljóst fyrir hver hæfi þessa umræðu þótt þingflokksformaðurinn hafi vitaskuld innleitt málið eins og gert var hér í gær. Ég vona að þetta upplýsi stöðu málsins, herra forseti.

Ég hafði óskað eftir því, herra forseti, að forsrh., viðskrh. og menntmrh. yrðu viðstaddir. Ég spyr hvort þeir séu í húsinu áður en ég hef ræðu mína.

Forsrh. og viðskrh. eru ekki í húsinu samkvæmt skrá forseta, en menntmrh. er í húsinu.

Herra forseti. Hvað er að gerast í síma- og fjarskiptaþjónustu hér á landi? Öll framganga samgrh. og forsvarsmanna Pósts og síma undanfarið er með endemum. Hún hefur einkennst af hroka og yfirlæti gagnvart viðskiptavinum, eigendum fyrirtækisins. Á mánudaginn fyrir viku var tilkynnt um nýja gjaldskrá sem tæki gildi um mánaðamótin. Breytingin er margþætt. Innanbæjarsamtöl hækka, skref eru stytt, langlínusamtöl lækka og millilandasamtöl lækka. Póstur og sími segir símreikninga lækka. Því er harðlega mótmælt og fullyrt af þeim sem gerst þekkja að breytingin valdi stórfelldum hækkunum á kostnaði símnotenda. Yfirmenn Pósts og síma neita að upplýsa um forsendur fyrir þessum breytingum. Þessar fréttir vöktu hörð viðbrögð í þjóðfélaginu. Undirskriftalistar og útifundir fylgdu í kjölfarið. Netverjar mótmæltu harðlega, enda hefur símakostnaður þeirra með þessari breytingu hækkað um 149% á innan við ári. Aldraðir og ýmis hagsmunasamtök eins og BSRB mótmæltu. Almenningur mótmælti þessari gerræðislegu skattlagningu á heimilin í landinu. Samgrh. varði þessa ákvörðun og það var ekki fyrr en forsrh. skipaði Halldóri Blöndal, hæstv., að draga hluta hennar til baka að ráðherrann lét segjast. Máttleysi ráðherrans er slíkt að hin háa gjaldskrá, skattlagningin, gildir áfram þar til stjórn Pósts og síma þóknast að koma saman og breyta gjaldskránni að tilmælum eina hluthafans. Hvers konar framkoma er þetta gagnvart neytendum? Hvernig stendur á því að forsrh. lætur viðgangast að þessi gjaldskrá, þessi skattlagning, er látin gilda áfram dögum saman þegar búið er að ákveða að henni skuli breytt? Er hægt að hafa ráðherra í ríkisstjórn sem þarf að bjarga út úr svona klúðri og það án þess að hann geri sér grein fyrir klúðrinu. Þó hækkunin á innanbæjarsamtölum verði ekki eins mikil og áformað var er hún enn allt of mikil. Það er sanngjörn krafa að hún verði öll tekin til baka og þessari skattheimtu ríkisstjórnarinnar linni. Herra forseti. Hvernig samræmast þessi vinnubrögð samgrh. stefnu ríkisstjórnarinnar í upplýsingatækni? Hvað segir menntmrh. sem hefur hvatt til notkunar nútímatækni í samskiptum? Telur hann þessa skattlagningu til þess fallna að styðja þá stefnu? Svör viðskrh. í gær við spurningu um það hvort þessi skattlagning væri í samræmi við stefnumótun um upplýsingasamfélagið voru talandi dæmi um þessa afturhaldssömu ríkisstjórn. Viðskrh. sagði að í lagi væri að auka álögur á þá sem nota netið af því að það væri hvort eð er svo ódýrt hér á landi. Það var fróðleg afstaða. Hann telur sem sagt að þessi hópur þoli skattlagninguna. Ég spyr: Póstur og sími gat boðið þessa þjónustu á þessu verði fyrir 1. nóvember. Hvað hefur breyst? Ekki áætlaður hagnaður fyrirtækisins. Hann stefnir enn þá í á þriðja milljarð. Hvað hefur breyst? Hæstv. samgrh. skuldar okkur svör. Hverjar eru forsendurnar, Halldór Blöndal, hæstv. ráðherra? Yfirklór stjórnarformanns Pósts og síma í Morgunblaðinu í morgun dugar ekki. Fullyrðingu ráðherra og Pósts og síma um ódýrustu internetsþjónustuna efast ég vissulega um. Notendur netsins segja þessa fullyrðingu dellu og það sé verið að bera saman ósambærilega hluti. Það er því full ástæða til þess að láta óháðan aðila kanna hvort Póstur og sími sé með villandi auglýsingar og fullyrðingar í þessu efni. Viðskrh. hefur nú leitað til Samkeppnisstofnunar til að fá úr því skorið hvort embættisfærslur starfsbróður hans í ríkisstjórninni, samgrh., standist lög. Herra forseti. Má ekki líta á þá málaleitan sem vantraust á embættisfærslu samráðherrans, hæstv. samgrh. Í öllum siðmenntuðum löndum telst það vantraust á ráðherra þegar samráðherra hans í ríkisstjórn leitar til úrskurðaraðila úti í bæ til að kanna lagagildi verka hans. Samgrh. vísar í og ver sig með yfirvofandi alþjóðlegri samkeppni. En hverju ógnar samkeppnin? Ógnar samkeppnin hagsmunum neytenda? Ógnar samkeppnin hagsmunum gamla fólksins? Ógnar hún hagsmunum netverja eða ógnar yfirvofandi samkeppni bara fyrirtækinu Pósti og síma? Hagsmuna hverra á ráðherra í ríkisstjórn Íslands að gæta? Á hann að gæta hagsmuna fólksins í landinu eða á hann að gæta hagsmuna eins fyrirtækis í andstöðu við fólkið í landinu? Og það má enginn vita neitt. Þjóðin má ekkert vita um þetta fyrirtæki sem hún á að heita eigandi að. Frumvörp Guðmundar Árna Stefánssonar og fleiri þingmanna um upplýsingaskyldu hlutafélaga í ríkiseigu sem hefur verið dreift hér á hinu háa Alþingi eru vissulega tímabær. Á hann að gæta hagsmuna fólksins eða á hann að gæta hagsmuna eins fyrirtækis í andstöðu við fólkið í landinu? Og það má enginn vita neitt. Þjóðin má ekkert vita um þetta fyrirtæki sem hún á að heita eigandi að. Frumvörp Guðmundar Árna Stefánssonar og fleiri þingmanna um upplýsingaskyldu hlutafélaga í ríkiseigu, sem hefur verið dreift á hinu háa Alþingi, eru vissulega tímabær. Þrátt fyrir stóryrtar yfirlýsingar um að ekki komi til greina að breyta fyrri ákvörðunum um gjaldskrána var eftir klukkutímafund með forsrh. allt í einu hægt að lækka fyrirhuguð gjöld fyrir innanbæjarsamtölin um helming og fyrirtækið ætlar sjálft að bera kostnað vegna 22% lækkunarinnar í millilandasamtölum. Hugsið ykkur --- það ætlar að bera hann sjálft. Þetta er staðfesting á því að samgrh. hafi ætlað heimilunum að greiða niður lækkun millilandasamtala, sem stangast á við allar reglur hvort sem eru EES-reglur eða samkeppnislög. Heimilin, aldraðir, barnafjölskyldurnar og netverjarnir áttu að greiða niður millilandasímtöl fyrirtækjanna. Reykjavíkurbréf Morgunblaðsins á sunnudaginn segir allt sem segja þarf í þessu máli. Og þá er bleik brugðið þegar besti vinur Halldórs Blöndals, Morgunblaðið sem birtir myndir af honum í hvert sinn sem hann snýr sér við með skærin, veitir honum aðra eins ráðningu og gert er í umfjöllum Reykjavíkurbréfsins. Þar er vitnað í úttekt The Economist í september, um fjarskipti, sem segir að ný tækni hafi minnkað kostnað símafyrirtækja vegna símtala milli landa mjög mikið. Það hafi aftur á móti ekki skilað sér í sama mæli til símnotandans og ástæðan sé ríkiseinokun símafyrirtækja --- fyrirkomulag sem er að hrynja. Það var greinilega ætlunin hjá samgrh. að halda óbreyttum tekjum þó svo að kostnaður fyrirtækisins af millilandasímtölum væri nánast enginn. Þannig átti að hindra aðgang keppinauta að markaðnum um áramótin þegar einkaréttur Pósts og síma fellur úr gildi. Og það er brot á samkeppnislögum. Herra forseti. Hér virðist um margfalt brot að ræða og vafasamar embættisfærslur. Öll vinnubrögð yfirstjórnar Pósts og síma og samgrh., bæði nú í gjaldskrármálinu og í öðrum málefnum fyrirtækisins, kalla á umræðu um stefnumótun í þessum málaflokki og hún á að fara fram á Alþingi. Í því máli öllu er orðinn algjör trúnaðarbrestur milli Pósts og síma og almennings --- eigenda fyrirtækisins --- og milli samgrh. og almennings. Í gær var kallað eftir upplýsingum frá hæstv. samgrh. en ekkert hefur bólað á þeim. Hann treystir sér greinilega ekki til að koma með umbeðnar upplýsingar. Herra forseti. Það er kominn tími til að leggja öll spil á borðið í þessu máli. Þetta eru vinnubrögð sem tíðkuðust í Sovétríkjunum sálugu. Hvað er ráðherra sem byggir á slíkri hugmyndafræði að gera í ríkisstjórn Íslands undir aldamótin 2000? Í öllum siðmenntuðum löndum hefði ráðherra, sem hefði með geðþóttaákvörðunum sem þessum sett þjóðfélagið á annan endann, verið búinn að segja af sér eða forsrh. búinn að biðjast lausnar fyrir hann. Þessu máli er ekki lokið og jafnaðarmenn og almenningur munu halda áfram að berjast fyrir því að upplýsingar verði lagðar fram. Við munum í dag óska eftir stjórnsýsluendurskoðun á Pósti og síma, nokkuð sem ekki hefur verð gert í tíu ár. Ríkisstjórnin og hæstv. samgrh. skulu og eiga ekki að komast upp með að misbjóða almenningi, eiganda Pósts og síma, eins og þeir hafa gert í þessu máli.

Herra forseti. Ég vil ítreka þakkir mínar síðan í gær og þakka fyrir það tækifæri sem ég fæ hér til þess að ræða um málefni Pósts og síma. Eins og áheyrendur og þingmenn heyrðu fór því víðs fjarri að frummælandi einskorðaði sig við einhver einstök atriði og er vissulega þörf á langri umræðu ef unnt á að vera að koma að öllu því sem hv. þm. sagði. Ég hafði að vísu búið mig undir það að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir yrði frummælandi en það má segja að það komi ekki að sök, hv. þm. Ásta Ragnheiður talaði mjög mikið um þessi mál þegar þau voru til umræðu og ég tel að hún sé með þessum hætti að vekja athygli á fyrri sjónarmiðum sínum og hvernig við þau hafi verið staðið. Í ræðu sinni segir hún á einum stað um samgrh. og að hann skuli fara einn með eignaraðild ríkissjóðs: ,,Þetta finnst mér alveg ótrúlegt ákvæði og get ekki sætt mig við það. Það eru ekki nein skilyrði í lögunum um hæfni stjórnarmanna.`` Svo mörg voru þau orð, með leyfi hæstv. forseta. Ég tók þessa ábendingu hv. þm. alvarlega og það var af þeim sökum sem ég vísaði því til stjórnmálaflokkanna að þeir skyldu tilnefna menn í stjórn Pósts og síma til þess að hún nyti trausts, almenns trausts, væri byggð á breiðum grundvelli og að gengið væri nokkuð út frá því að þar væri ekki hlaupið til út frá þröngum hagsmunum eða að ekki kæmu fram öll sjónarmið. Það var af þeim ástæðum sem ég bauð formanni Alþfl. að tilnefna aðalmann og varamann fyrir hönd Alþfl. og jafnaðarmannaflokksins --- og þess vegna ef menn vilja, flokks Jóhönnu Sigurðardóttur, Þjóðvaka. En ég heyrði það í gær að þingmenn Þjóðvaka voru ekki alveg ánægðir með að formaður Alþfl. skyldi hafa farið á bak við þá með þetta. Og má raunar segja, og kom fram í ummælum hv. þm. Ástu Ragnheiðar áðan, að í hvert skipti sem hún var að skensa mig eða ríkisstjórnina var hún auðvitað að skamma fulltrúa Alþfl. í stjórn Pósts og síma. Þetta er alkunn regla. Menn skömmuðu á sínum tíma Albaníu þegar þeir voru að skamma Kína. Það er nú þannig um hlutafélög að stjórn hlutafélaganna ber auðvitað ábyrgð á sínum gerðum og það er einungis á hluthafafundum sem handhafi hluthafa kemur að. Ég vil vekja athygli á því að þess var óskað í gær að þau sjónarmið sem lægju til grundvallar samþykkt stjórnar Pósts og síma kæmu fram í dag. Það er ítarlegt viðtal í Morgunblaðinu við formann stjórnar Pósts og síma hf. þar sem grundvallarsjónarmiðin eru skýrð. Ég var satt að segja undrandi á því að málshefjandi skyldi ekki víkja að þeim grundvallarsjónarmiðum og láta eins og þau hefðu ekki komið fram. Hann hefur kannski ekki lesið greinina. En á föstudaginn mun stjórnin hittast og í kjölfar þess mun verða gefin út yfirlýsing af hennar hálfu. Ég vil jafnframt taka fram, af því að undan því er kvartað að ég hafi ekki gefið upplýsingar varðandi Póst og síma, að þegar við vorum að breyta stofnuninni í hlutafélag fór ég fram á, og lagði mig fram um það, að hverju sem spurt var um af samgn. yrði svarað af Póst- og símamálastofnun og mér er ekki kunnugt um að synjað hafi verið um neinar upplýsingar. Þó kom þar rækilega til umræðu hvort rétt væri að skipta landinu í eitt gjaldsvæði. Og það er svolítið athyglisvert í því sambandi, hv. frummælandi Ragnheiður Ásta, að einmitt þessi þingmaður og talsmenn Alþfl. í þeim umræðum létu uppi efasemdir um að það stæðist af Alþingi að breyta landinu í eitt gjaldsvæði. Ragnheiður Ásta segir um það, með leyfi hæstv. forseta:

Það þarf að ávarpa þingmenn fullu nafni samkvæmt þingsköpum.

Hér segir hv. þm.: ,,Ég hef efasemdir um að það standist samkeppnislög að skylda þá sem eru í rekstri síma til þess að hafa sömu gjaldskrá eða þá að þjóna öllu landinu.`` Hið sama kemur raunar fram hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni þegar hann gerir grein fyrir atkvæði sínu, eftir að þingmenn jafnaðarmanna höfðu setið hjá, þá endar hann með því að segja, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég tek ekki þátt í slíkum loddaraleik og greiði því ekki atkvæði.`` Hv. þm. Ragnheiður Ásta talaði um Samkeppnisstofnun, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson vísaði til alþjóðasamninga og Evrópusambandsins og taldi að það stæðist ekki samkvæmt þeim skilmálum sem við höfðum tekið á okkur þar, að hafa landið eitt gjaldsvæði. Það er að vísu mjög athyglisvert að maður sem er þingmaður fyrir Vatnsleysuströnd og Suðurnes skuli endilega vilja að það kosti fjórfalt að hringja frá Keflavík og Vatnsleysuströndinni til Reykjavíkur. En við tókum eftir því áðan að frummælandi, Ragnheiður Ásta Stefánsdóttir, hafði einmitt orð á því ...

Þingmaðurinn heitir Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og ber að ávarpa hana fullu nafni.

Ég þakka fyrir. Mér finnst nú hitt fallegra nafn, með leyfi hæstv. forseta. En við tókum eftir að sá ágæti þingmaður óskaði eftir því að hækkanirnar yrðu teknar til baka, en hann kallaði nú alla gjaldskrárbreytinguna hækkanir. Við skulum aðeins víkja að öðrum atriðum. Í fyrsta lagi veit ég ekki hvaðan hv. þm. hefur það að skref hafi verið stytt í gjaldskrá símans. Það hefur hvergi komið fram og hefur ekki verið gert.  Þegar við veltum því fyrir okkur hvort þyngst hafi á heimilum gagnvart þeirri gjaldskrá sem er að taka gildi, þá er það líka algjörlega rangt. Breytingin mun kosta Póst og síma 380 millj. kr. og verulegur hluti af því kemur einmitt í hlut heimilanna. Sumir eru að reyna að halda því fram að mikill mismunur sé eftir kjördæmum hvernig þessar breytingar leggjast á ef litið er á heildina. Ég vakti athygli á því úr þessum ræðustól fyrir einu og hálfu ári að Reykjavík væri þar svona í miðjum klíðum --- að lægstur símakostnaður á heimili á þeim tíma væri í Norðurlandskjördæmi eystra, og breyting af þessu tagi mundi af þeim sökum bitna þyngst á því kjördæmi sem á sínar eðlilegu skýringar. Ef við horfum á landið allt og Reykjavík núna kemur í ljós að það munar rétt um 10 kr. á mánuði á Reykjavík og á landsbyggðinni. Rúmum 10 kr. --- 11 kr. ef maður er nákvæmur. Og það réttlætir auðvitað ekki neinar þeirra upphrópana sem hv. þm. var með. Hv. þm. var að tala um að á meðan ég var samgrh. hefðu símgjöld hækkað mjög í landinu. Þau hækkuðu ekki um eina einustu krónu frá september 1993 til desember 1996 á meðan verðbólga geisaði í landinu. Ég vil líka segja þegar spurt er um hagnað Pósts og síma að ég var rækilega spurður að því í þingsölum, bæði í ræðum og líka í andsvörum, hvort ég gæti með einhverjum hætti tryggt það að Póstur og sími hf. yrði í framtíðinni sama mjólkukýrin fyrir ríkissjóð og Póst- og símamálastofnun hefði verið. Þetta var sú krafa sem kom frá stjórnarandstöðunni á þeim tíma.

Forseti vill nefna, næstu hv. ræðumönnum til eftirbreytni, að það ber að ávarpa þingmenn fullu nafni og náttúrlega umfram allt réttu nafni þótt önnur kunni að vera fallegri. 

Herra forseti. Sú uppákoma sem orðið hefur í verðlagsmálum Pósts og síma þarf satt að segja engum að koma á óvart. Hún er eðlileg afleiðing af þeirri fráleitu ákvörðun að einkavæða fyrirtæki sem býr við einokunaraðstöðu. Alþingi hefur glatað þeirri aðstöðu sem það hafði til að hafa eftirlit með því fyrirtæki og verðhækkunum þess í gegnum fjárlagaundirbúninginn. Á þessu sviði er og verður áfram um mörg ár fákeppni ríkjandi og engin raunveruleg samkeppni. En það er ekkert virkt aðhald til varnar neytendum. Það er kjarni málsins. Samkvæmt áætlunum Pósts og síma hafa áform fyrirtækisins miðað við að ná inn í tekjum af neytendum, 2 milljörðum umfram útgjöld á þessu ári. Þessi hóflausa arðsvon felur í sér 20--30 þús. kr. aukaskatt á hverja meðalfjölskyldu í landinu. Það segir auðvitað miklu meira um kjarna þessa máls en allt það bólgna talnaflóð sem flætt hefur yfir landslýð á undanförnum dögum. Þar að auki hafa forsvarsmenn Pósts og síma neitað að gefa upplýsingar um forsendur þessarar hækkunar eins og þeir hafa líka neitað að gefa upplýsingar um launakjör æðstu embættismanna fyrirtækisins. Þetta er einmitt sá hroki og yfirgangur gagnvart neytendum sem við megum vænta hverju sinni þegar þjónustufyrirtæki ríkisins í einokunaraðstöðu eru einkavædd. Það versta við þetta mál var að minni hyggju það þegar reynt var að fela þessa gífurlegu hækkun á bak við þann sjálfsagða og jákvæða áfanga sem fólst í því að allir landsmenn ættu að sitja við sama borð. Jöfnun símgjalda var auðvitað löngu tímabær. Eftir tilkomu nýjustu tækni verður ekki sagt með neinum rökum að samtal milli Raufarhafnar og Reykjavíkur sé í eðli sínu dýrara en samtal milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Þetta er reyndar gamalt baráttumál sem við alþýðubandalagsmenn höfum æðioft flutt á Alþingi. Fyrir fimm árum fluttum við frv. um jöfnun verðlags og fluttum það síðan mjög oft í kjölfarið. Þar var lagt til að unnið yrði að jöfnun vöruverðs í landinu, að raforkuverð í heildsölu og smásölu yrði jafnað því auðvitað er ekkert réttlæti í því að rafmagn frá sömu orkuveitunum sé selt á mismunandi verði til heimilanna. Í þriðja lagi var lagt til að landið yrði gert að einu gjaldsvæði óháð vegalengdum milli notenda. Lengi vel var tillögum okkar lítt sinnt en í tengslum við breytinguna á Pósti og síma í hlutafélag og í tengslum við fjarskiptalögin fyrir rúmu einu ári komst málið á dagskrá. Þá fluttum við stjórnarandstæðingar tillögu um jöfnun símgjalda sem stjórnarmeirihlutinn tók seinna upp og gerði að sinni tillögu og þannig náði þetta sjálfsagða réttlætismál fram að ganga. Auðvitað ber Alþingi alla ábyrgð á því út af fyrir sig. En það óraði engan fyrir því að síðan yrði þessi uppstokkun hagnýtt til að knýja fram þá gífurlegu hækkun sem Póstur og sími boðaði í seinustu viku og aðeins að litlum hluta átti rót að rekja til verðjöfnunar þótt annað væri gefið í skyn í fyrstu. Nei, þetta mál sýnir okkur að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn eru á villigötum í málefnum Pósts og síma. Því miður er þetta ekki eina dæmið um að Póstur og sími sé að níðast á viðskiptavinum sínum þessa dagana. Íslensk blaðaútgáfa stynur undan ofurþunga gífurlegra hækkana sem hafa orðið á póstburðargjöldum á seinustu vikum og flest bendir til að þjónusta póstsins muni einnig versna víða í dreifbýli úti á landi frá því sem nú er. Ég segi því einungis að lokum: Þetta er hryggileg þróun sem stjórnarflokkarnir báðir bera fulla ábyrgð á með stefnu sinni og stefnuleysi.

Herra forseti. Samkvæmt fjarskiptalögum sem samþykkt voru á Alþingi 1996 er kveðið á um að landið skuli vera eitt gjaldsvæði eigi síðar en 1. júlí 1998. Notkunargjald fyrir talsímaþjónustu skuli vera það sama alls staðar á landinu og þar með verði langlínugjaldtaka lögð af. Um þetta hefur verið áralöng umræða og hefur landsbyggðarfólk um langt árabil barist fyrir jöfnun símakostnaðar í landinu. Í þeirri umræðu hefur verið bent á að vegna mjög mismunandi símgjalda hafi landsbyggðarfólk í raun verið að greiða niður símgjöld þéttbýlisbúa í gegnum tíðina. Um þetta má sannarlega deila. En á nokkrum undanförnum árum hefur þróun gjaldsvæða símans hnigið að því að landið verði eitt gjaldsvæði. Nú er þessum langþráða áfanga náð því frá 1. nóv. sl. er Ísland eitt símagjaldsvæði. Við slíka aðgerð hlýtur öllum að vera ljóst að til að færa saman gjaldtaxta langlínu- og staðarsímtala kallar lækkun langlínugjalda á hækkun staðartaxta til samræmis. Slíkar aðgerðir hljóta alltaf að verða umdeilanlegar sérstaklega að því sem snýr að hækkun símgjaldanna. Okkur Íslendingum er gjarnt að miða lífsgæði okkar og samfélag við það sem gerist best hjá öðrum þjóðum. Að því er varðar símgjöld er ljóst að ekkert land í okkar heimshluta getur státað af jafnlágum símgjöldum og Ísland. Á sama hátt höfum við verið fremstir í flokki við að byggja upp öflugt og tæknilega gott símkerfi. Í því sambandi er nauðsynlegt að rifja upp að Íslendingar urðu fyrstir til að byggja upp algjörlega stafrænt símkerfi og tóku þannig forustu í tæknilegri uppbyggingu. Til að viðhalda hinu góða símkerfi og byggja það frekar upp, t.d. með lagningu ljósleiðara um landið, er nauðsynlegt að afkoma Pósts og síma sé þannig að fyrirtækið geti fjármagnað þá uppbyggingu sem mest með eigin fé. Margir sjá ofsjónum yfir miklum hagnaði fyrirtækisins en í því sambandi er nauðsynlegt að hafa þessa uppbyggingu símkerfisins í huga jafnframt því að fyrirtækið geti greitt skatta og arð til eiganda síns sem er hinn sameiginlegi sjóður landsmanna. Herra forseti. Því ber að fagna að áralangt baráttumál landsbyggðarfólks um að allir landsmenn beri sömu símgjöld hvar sem þeir búa á landinu er í höfn. Jafnframt hljótum við að leggja áherslu á að símgjöld innan lands verði áfram þau lægstu í okkar heimshluta og þannig verði stuðlað að því að íslensk heimili búi við sem minnst útgjöld vegna heimilisþarfa. Á sama hátt er okkur mikilvægt að gjöld fyrir millilandasímtöl hafa lækkað. Það skiptir okkur mjög miklu máli fyrir samskipti við umheiminn og samkeppnisstöðu okkar á alþjóðlegum vettvangi. Einnig má benda á að meira en fjórðungur símtala íslenskra heimila er við önnur lönd. Lækkun gjalda fyrir millilandasímtöl minnkar því útgjöld margra heimila verulega. Í mjög náinni framtíð hlýtur Póstur og sími hf. að bjóða viðskiptavinum sínum sveigjanlegri viðskiptakjör en nú tíðkast, t.d. afsláttarkjör fyrir internetnotendur sem þurfa eðlilega að vera langtímum saman í sambandi við netið um símkerfið. Þetta tel ég mikilvægt að verði fljótlega því miklu máli skiptir t.d. fyrir menntakerfið að geta hagnýtt sér internetið sem mest með sem minnstum tilkostnaði. Loks má benda á að framtíðarhagsmunir landsbyggðarinnar felast m.a. í þeim möguleikum sem internetið býður upp á og því er afar áríðandi að Póstur og sími bjóði sem fyrst upp á sveigjanlegri viðskiptakjör til viðskiptavina sinna en verið hefur.

Hæstv. forseti. Ég get ekki látið hjá líða að gera athugasemdir við þá ræðu sem hæstv. samgrh. flutti áðan og að hann skuli bjóða þingheimi upp á annan eins skæting þegar við erum að ræða þetta alvarlega mál. Þetta er auðvitað ekki boðlegt. Við erum að ræða eitthvert alvarlegasta mál sem upp hefur komið lengi, dæmi um það þegar almenningur rís upp gegn ranglátum ákvörðunum. Hann bað sjálfur um að umræðunni yrði frestað þangað til í dag vegna þess hve málið væri stórt og alvarlegt en það var harla lítið um svör eða alvarlega nálgun ráðherrans á málinu. Skýringuna á því að hann bað um frestun á málinu er að finna í Morgunblaðinu í dag. Þar er formaður stjórnar Pósts og síma mættur til að biðjast afsökunar og lýsa því yfir að stofnunin hafi nú sýnt mikinn hroka í sinni framgöngu. Jafnframt kom fram í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins að sú mikla hækkun sem boðuð var er nú orðin að 4% lækkun á meðalsímreikningum eftir því sem fram kom í fréttunum. Þetta leiðir hugann að því hvað felst í öllum þessum meðaltölum. Ég get ekki annað en fagnað því að formaður stjórnar Pósts og síma skuli hafa lagt fram þær upplýsingar sem birtast á síðum Morgunblaðsins. En það vantar þó ýmislegt enn. Þær forsendur vantar sem stofnunin gefur sér og upplýsingar vantar um það á hverjum þessar breytingar sem á að gera lenda. Nú tala ég út frá því, herra forseti, að búið er að boða breytingar og ný tillaga verður lögð fram á stjórnarfundi á föstudaginn. En við höfum alveg jafnlitlar upplýsingar og áður um útfærsluna og á hverjum þetta lendir. Þar hlýt ég fyrst og fremst að nefna aldraða, fólk, sem notar símann sem öryggistæki. Við megum ekki gleyma því að síminn í heild er eitt af mikilvægustu öryggistækjum þjóðarinnar. Það hlýtur að vekja þær spurningar hvert stefni í þessum málum. Samkeppni er boðuð en ljóst er að eitthvað vantar í hana. Eins og fram kom í máli hv. þm. Ragnars Arnalds hefur reynslan frá ýmsum þjóðum, sem hafa verið að gera breytingar á símkerfinu og hafa verið að einkavæða póst- og símkerfi sinna landa --- að vísu er afar lítið um að póstþjónustan hafi verið einkavædd --- sýnt að þjónustan hefur hækkað og þau svæði sem eru afskekktust lenda í mestum erfiðleikum. Það er engin samkeppni um að þjóna einhverjum afskekktum eyjum eða afdölum. Í framhaldi af því hlýt ég að spyrja hæstv. samgrh. um þau orð sem fram koma í viðtalinu við formann stjórnar Pósts og síma þar sem hann boðar það sem auðvitað mátti vænta, að það hljóti að vera fram undan að selja fyrirtækið á almennum hlutabréfamarkaði. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Hann teldi því að það væri ekki spurning um hvort heldur hvenær ríkið seldi fyrirtækið og hann teldi vel koma til greina að gera það í áföngum. Það væri ekki ótrúlegt að verðmæti fyrirtækisins alls gæti verið á bilinu 15--25 milljarðar króna.`` Við erum ekki að tala um neitt smáfyrirtæki. Við erum að tala um þjónustustofnun sem á að sinna öllum landsmönnum og sinna þeim jafnt. Tíma mínum er alveg að ljúka, hæstv. forseti, en ég hlýt að nefna þá umræðu sem orðið hefur um landið sem eitt gjaldsvæði og auðvitað eiga allir landsmenn að sitja við sama borð. En mér finnst samt, eftir að hafa kynnt mér þau gögn sem ég hef séð, að stofnunin hafi ýmislegt til síns máls þegar verið er að huga að breytingum og kröfum um það að kostnaðurinn sé sem næstur raunkostnaði. Þá skulum við minnast þess að umboðsmaður Alþingis hefur gefið út álit þess efnis að stofnunum beri að miða gjöld sín við raunkostnað. Þá spyr maður aftur hvort sá mikli gróði, sá mikli hagnaður, sem Póstur og sími hefur sýnt, sé eðlilegur? Er eðlilegt að skattleggja þjóðina með þessum hætti? Er ekki ýmislegt sem þarf að skoða í þessu máli, hæstv. ráðherra, og eigum við ekki að ræða það af alvöru?

Herra forseti. Hærri símakostnaður, hærri laun til yfirmanna. Við þessum afleiðingum var varað, að þetta mundi gerast hér líkt og í öðrum löndum í skjóli hlutafélagavæðingar Pósts og síma. Við það bætist nú að læstar eru dyr á allar upplýsingar til þingmanna, fjölmiðla og almennings í skjóli hlutafélagalaga. Hvað er verið að fela? Þola launahækkanir til toppanna hjá Pósti og síma ekki dagsljós eða rökleysan á bak við himinháa gjaldskrárbreytingu hjá fyrirtækinu sem skilar á árinu 2--3 milljörðum í hagnað eða er verið að undirbúa jarðveginn fyrir einkavinavæðingu stjórnarflokkanna á Pósti og síma gegnum skattlagningu á símnotendur sem renna á í vasa fjármagnseigenda? Sem betur fer, herra forseti, hafa þessir herramenn snýtt rauðu og orðið að hörfa síðustu dagana fyrir þrýstingi almennings sem líður ekki svona svívirðilega framkomu og skattlagningu hjá ríkisreknu einokunarfyrirtæki. Almenningi hefur blöskrað hrokafull framkoma ráðherra og yfirmanna fyrirtækisins sem skila mun allt að 3 milljarða hagnaði á árinu sem m.a. er fengin með miklum gjaldskrárhækkunum bæði á póst- og símþjónustunni fyrir nokkrum mánuðum. Fyrirtækið á auðvitað sjálft að standa undir því sem það kostar að gera landið að einu gjaldskrársvæði eins og flestir töldu að yrði gert. Þvert á vilja Alþingis er líka verið að hækka símakostnað á innanbæjarsímtöl á landsbyggðinni en ekki að lækka hann og það bjóst enginn við því að það yrði hækkun á símgjöldum á landsbyggðinni heldur yrði lækkun til samræmis við það sem er á höfuðborgarsvæðinu. Hér er á ferðinni gróf aðför að heimilunum í landinu, ekki síst barnmörgum fjölskyldum, öryrkjum og öldruðum. Þessi skattlagning mun auka á aðstöðumun fjölskyldna og unga fólksins, draga úr jafnrétti til náms og minnka möguleika fólks til endurmenntunar og hvers konar tækniþjálfunar, allt eftir fjárhag einstaklinga og fjölskyldna. Það er líka óskammfeilni að 80% ný hækkun á gjaldskránni skuli hafa tekið gildi þó boðuð hafi verið lækkun. Flótta ráðherrans verður að reka áfram, herra forseti. Enn stendur eftir 40% ný gjaldskrárhækkun og í heild 88% hækkun á tíu mánaða tímabili auk þess sem skref innifalin í fastagjaldinu endast helmingi skemur en áður. Þetta er ekkert annað en okur í skjóli einokunar. Að halda því fram að þetta lækki símakostnað heimilanna er hrein blekking. Herra forseti. Hvað á að gera við ráðherra sem orðið hefur uppvís að ósannindum eins og þegar hann hélt því fram að ekki væri hægt að lækka símtöl til annarra landa nema hækka innanbæjarsímtöl? Hvað á að gera við ráðherra sem plataði þjóðina þegar hann sagði hækkunina nauðsynlega? Hvað á að gera við ráðherra sem segir forsendur gjaldskrárbreytinganna leyndarmál en forsrh. ber til hlýðni að gera opinbera þannig að ráðherrann liggur kylliflatur í málinu? Svona valdahroki og framganga er til skammar og annars staðar hefði ráðherra sem ber væri að slíkum embættisafglöpum verið látinn fjúka og er það vissulega einn möguleiki í stöðunni þegar öll kurl eru komin til grafar. Þingflokkur jafnaðarmanna hefur þegar farið fram á stjórnsýsluúttekt á Pósti og síma þar sem m.a. er lagt mat á þessa ósvífnu skattlagningu sem ráðherrann ber ábyrgð á og skipan rannsóknarnefndar samkvæmt 39. gr. stjórnarskrárinnar til að kanna embættisfærslu ráðherrans getur einnig komið til skoðunar. Eitt er víst, herra forseti. Þessu máli er hvergi lokið.

Virðulegi forseti. Þetta er að verða svolítið sérkennileg umræða vegna þess að það er eins og hv. stjórnarandstæðingar reyni að forðast að ræða um það hvað þetta mál í raun og veru snýst um. Í fyrsta lagi hefur verið tekin ákvörðun um að jafna símakostnað. Það var ákveðið hér á Alþingi með breytingum á fjarskiptalögunum að það yrði gert í síðasta lagi um mitt næsta ár. Nú er búið að taka ákvörðun um að stíga þetta skref til fulls strax. Um það var að vísu deilt á Alþingi hvernig ætti að standa að þessu og það var athyglisvert að fulltrúar stjórnarandstöðunnar lögðu á það höfuðáherslu að það væri bara fyrirtækið Póstur og sími hf. sem ætti að taka slíka jöfnun að sér, en það var sem betur fer niðurstaða Alþingis að þetta yrði sett með almennum hætti inn í fjarskiptalögin og þannig stendur það. Þetta hefur orðið til þess að nú er loksins búið að stíga hið langþráða skref um jöfnun símakostnaðar sem er búið að vera baráttumál þingmanna hér árum og áratugum saman. Í öðru lagi er búið að taka ákvörðun um lækkun á erlendum símtölum um 22%, nærri fjórðung. Það liggur fyrir að heimili noti umtalsverðan hluta af þessum símtölum. Ætli það muni ekki um þetta í buddum almennings í landinu? Í þriðja lagi liggur fyrir að búið er að afnema langlínutaxtana sem voru upp á 18 kr. á mínútu fyrir tíu árum síðan, 18 kr. Þetta hefur sem betur fer farið smám saman lækkandi. Fram í desember sl. var þessi taxti um 6 kr. Þaðan í frá um 4 kr en verður 1,56 kr. frá og með næsta föstudegi væntanlega. Hvað þýða þessar breytingar? Það mætti halda, þegar maður hlustar á talsmenn stjórnarandstöðunnar, að lækkun á þessum sviðum þýði hækkun þegar það liggur fyrir samkvæmt útreikningum að þetta þýðir 400 millj. kr. betri kjör fyrir símnotendur, bæði fyrirtæki og almenning. Það er undarlegt að hlusta síðan á málflutning af þessu taginu, upphrópanir og útúrsnúninga um að verið sé að rýra kjör almennings í landinu þegar það liggur fyrir að verið er að bæta kjör almennings og fyrirtækja í landinu um 400 millj. kr. Er þetta kannski tilefni til stóryrðanna? Ég verð síðan að vekja athygli á því sem hefur líka komið fram í þessari umræðu, að símgjöldin hér á landi eru þau lægstu sem þekkjast á byggðu bóli í veröldinni. Það liggur fyrir að símgjöldin, hvernig sem á það er litið, eru þau lægstu. Það hefur komið m.a. fram í máli hv. talsmanna stjórnarandstöðunnar þegar verið var að formbreyta Pósti og síma og þá sögðu þeir: ,,Þetta sýnir að það á ekki að breyta Pósti og síma, vegna þess að við höfum svo lág og góð símgjöld.`` Nú er enn verið að lækka þessi símgjöld en samt sem áður rjúka menn til og láta eins og þeir taki ekki eftir því að það er verið að lækka símgjöldin alls um 400 millj. kr. Þetta er undarlegur málflutningur.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða um stórfellda hækkun á gjaldskrám Pósts og síma. Þetta hefur valdið mikilli reiði í þjóðfélaginu enda ekki að undra þegar í ljós kemur ákvörðun um að hækka innanlandssímtöl, t.d. hér á Reykjavíkursvæðinu, um 124% á tæpu ári. Menn hafa hneykslast yfir minna. En sú atburðarás sem við höfum orðið vitni að í tengslum við Póst og síma hefur þegar verið skráð. Hún var skráð fyrir nokkrum árum þegar umræðan stóð sem hæst um það hvort það ætti að breyta Pósti og síma í hlutafélag og þá umræðu er að finna í ótal blaðagreinum og hana er að finna í málgögnum starfsmanna Pósts og síma, svo sem í Símablaðinu. Þessi saga var ekki skráð af þeim sem vildu breyta Pósti og síma í hlutafélag heldur hinum sem vöruðu við því og gagnrýndu þessar breytingar. Þeir bentu á reynsluna erlendis frá sem sýndi að í kjölfar breytinga á rekstrarformi fylgdu jafnan hækkanir til notenda póst- og símaþjónustunnar auk þess sem leynimakk yrði alls ráðandi og nú hefur þetta allt saman gengið eftir. Hér fyrr á tíð og fram á þennan dag hafa Íslendingar búið við ódýrustu innanlandssímþjónustu í heiminum og með tækniframförum og fjárfestingum höfðu verið sköpuð skilyrði fyrir enn frekari lækkun á þessari þjónustu. Sama á reyndar um við millilandasímtöl. Tilkostnaðurinn við að veita þá þjónustu hefur hrunið á undanförnum árum án þess að þetta hafi skilað sér til notenda þjónustunnar. Sú breyting að gera landið að einu gjaldsvæði er bæði sjálfsögð og hún er jákvæð. Þetta er sjálfsagt réttlætismál en einnig er þetta sjálfsagt í ljósi þess að tæknin hefur gert það að verkum með sjálfvirku símkerfi á landsvísu að tilkostnaðurinn við símtöl á milli landshluta er nú sá sami og innan einstakra landsvæða. Fjárfesting við þessar tækniframfarir var gerð áður en stöfunum hf var bætt aftan við Póst og síma. Skammstöfunin hf. á að standa fyrir hlutafélag en spyrja má hvort yfirstjórn Pósts og síma og samgrh. sem handhafi eina hlutabréfsins í fyrirtækinu, standi í þeirri trú að háið standi fyrir hroka og effið fyrir fyrirlitningu því framkoman við gjaldskrárbreytinguna núna hefur verið með slíkum endemum að almenningur stendur agndofa gagnvart valdhrokanum. Að þessu leyti hefur breytingin á Pósti og síma í hlutafélag orðið jafnvel enn verri en mestu efasemdarmenn spáðu um. Þetta ætti að verða okkur öllum umhugsunarefni varðandi frekari eftiröpun á erlendum mistökum. Það verður svo fróðlegt að fylgjast með viðbrögðum hæstv. samgrh. á morgun þegar hann svarar fyrirspurn minni um launakjör yfirmanna Pósts og síma.

Herra forseti. Með nýgerðri gjaldskrárbreytingu hjá Pósti og síma hefur þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að hlutafélagavæða ríkisstofnanir verið unnið mikið ógagn. Sú verðhækkun sem Póstur og sími hefur sett í gang hefur átt sér stað á mjög neikvæðan hátt, verið illa útskýrð og sennilega illa ígrunduð og ýtt af stað röð af neikvæðum hlutum. Í fyrsta lagi er hækkunin fráleit og ekki í neinu samræmi við þann raunveruleika sem íslensk fyrirtæki standa frammi fyrir þar sem menn þurfa að lækka kostnað til þess að bæta afkomu sína, ekki að hækka tekjur. Íslenski raunveruleikinn er sá að það er einfaldlega ekki hægt að hækka tekjur, menn verða að lækka kostnað. Í öðru lagi er rangt farið með staðreyndir þegar reynt er að réttlæta þessa hækkun út frá því að nú sé landið orðið eitt gjaldsvæði. Það hefur ekki verið sýnd nein sönnun, ekki ein einasta sönnun þess að það sé dýrara í dag að tala milli svæða, að nota langlínusamtöl heldur en innan svæða. Og eftir að þessi ljósleiðari kom til --- ég held að menn ættu að muna að Póstur og sími greiddi ekki fyrir hann, heldur fengu gefins þennan ljósleiðara --- þá er talið ódýrara, og ég les það út úr Morgunblaðinu í dag að það sé í rauninni ódýrara, að flytja langlínusamtöl heldur en samtöl innan sama svæðis. Í þriðja lagi hefur dreifbýli og þéttbýli verið att saman og það er mjög óheppilegt í dag að vera að stuðla að því. Í fjórða lagi finnst mér sú röksemd hæstv. ráðherra að réttlæta þessa hækkun með því að Póstur og sími standi frammi fyrir samkeppni sé mjög óheppileg, þ.e. að taka þannig til orða. Þegar fyrirtæki standa frammi fyrir samkeppni, hæstv. ráðherra, þá lækka þau, þau lækka til þess að hindra öðrum fyrirtækjum að komast að. Ef menn hækka verðið áður en nýr aðili kemur inn á markaðinn, þá eru menn að gefa merki um að þeir ætli að fara í tvíkeppni, í ,,duopol``, þar sem báðum líður vel við hátt verð. Það er það merki sem mér sýnist að sé verið að senda hér út á markaðinn. Síðan er mjög alvarleg staða komin upp. Hver stýrir í raun og veru Pósti og síma? Er það stjórn fyrirtækisins? Er það ráðherra? Hvaða ráðherra? Og stjórn fyrirtækisins hlýtur að þurfa að skoða það vel. Vill hún stýra fyrirtækinu sjálf? Ef hún gerir það, þá væntanlega stendur hún við þessa ákvörðun sem hún er búin að taka. Ef hún ætlar ekki að stýra því, þá bíður ráðherra ekkert annað en að kalla saman hluthafafund og breyta um stjórn. Hvor leiðin sem farin verður, þá er málið klúður. Það sem er jákvætt í málinu er það frumkvæði sem forsrh. tók og ber að þakka fyrir það. Forsrh. sýndi að hann er ekki alltaf hræddur við að hlusta á grasrótina og hann gerði það í þessu tilviki. Hann hlustaði á grasrótina. Hann skynjaði hvernig þjóðin hugsaði í þessu máli og þjóðin ætlast til þess að þessar hækkanir séu teknar til baka og menn mæti samkeppninni með því að lækka kostnaðinn hjá Pósti og síma, ekki að velta þessu út í verðlagið.

Virðulegi forseti. Um hvað snýst þetta mál raunverulega? Það snýst um að einokunarfyrirtæki í eigu landsmanna er að hækka sína gjaldskrá. Það er að ákveða hvað það ætlar að hafa í hagnað og vegna þessa snerist landslýður öndverður við og vildi fá stjórn Pósts og síma til þess að breyta þessari ákvörðun. Ég held að niðurlæging hæstv. ráðherra hafi verið alger í þessu máli eins og hann flutti það áðan og að það eina sem kannski hafi vantað væri að hann flytti góða stöku. Það er ástæðulaust að rekja frekar en gert hefur verið hvernig staðið hefur verið að þessu, en ég vil vekja sérstaka athygli á því að frá því að Samkeppnisstofnun kom til sögunnar, hefur hún nánast verið með þessa stofnun í fóstri. Samkeppnisstofnun er búin að fjalla tíu sinnum um Póst og síma. Samkeppnisstofnun sem hefur það hlutverk að gæta hagsmuna neytenda er búin að fjalla tíu sinnum um Póst og síma á meðan ekkert fyrirtæki hefur verið tekið til skoðunar nema einu sinni. Þetta segir meira en mörg orð um hvers konar hroki og yfirgangur virðist ríkja innan veggja þessarar stofnunar. Þetta hefði verið orðað þannig í refsirétti að þarna væri einbeittur og harður brotavilji. Ef menn fletta þessum úrskurðum og álitum, þá má finna í þeim orð eins og ,,misnotkun á einkaleyfisþætti``, ,,viðskiptaþvinganir``, ,,misbeiting á markaðsráðandi stöðu``, ,,skaðleg áhrif á samkeppnina``, ,,brot á jafnræðisreglu, ,,framkvæmd tilviljunarkennd og leiðir til mismununar``, ,,takmarkað aðgang keppinauta að póstmarkaði umfram það sem einkaréttarákvæðinu er ætlað að gera``. Og síðast en ekki síst hefur þetta gríðarleg áhrif á ímynd fyrirtækisins. Mér þætti fróðlegt þegar að því kemur að þetta fyrirtæki verður selt, sem mér þykir mjög líklegt, að þá yrði metið hvaða tjón hæstv. samgrh. hefur valdið ímynd þessa fyrirtækis. Það er sjálfsagt metið í milljörðum. Það þykir mér líklegt. Það yrði gríðarlega alvarlegur hlutur að þessi flumbrugangur í samgrh. kosti ríkissjóð hugsanlega milljarða vegna þess að hann hefur eyðilagt ímynd fyrirtækisins. Það hefur litla umræðu fengið en ég er dálítið hræddur um að þetta eigi eftir að koma á daginn og kannski er þetta allt saman engin tilviljun. Kannski er auðveldara að einkavinavæða fyrirtækið í kjölfar þess að það er búið að eyðileggja ímynd þess. Það er þá minna virði á markaði. Ég get þó ekki látið hjá líða, virðulegi forseti, að nefna að um það hefur verið talað að reyna að byggja upp atvinnuvegi á landsbyggðinni, einkanlega tölvuþjónustu. Ég vil því taka dæmi um kostnað sem tölvufyrirtæki úti á landi þurfa að greiða vegna aðgangs að burðarlínu Pósts og síma. Sem dæmi má nefna að tölvufyrirtæki í Reykjavík greiðir fyrir slíka línu ársfjórðungslega 40 þúsund, á Akranesi þarf það að borga 200 þús., í Vestmannaeyjum 350 þús., á Akueyri 550 þús. og yfir 700 þús. í Neskaupstað. Þetta er innlegg hæstv. samgrh. í uppbyggingu á tölvuþjónustu á landsbyggðinni.

Herra forseti. Stjórn Landssíma Íslands hf. og hæstv. samgrh. hafa fengið harkaleg viðbrögð vegna útfærslu og framkvæmdar á þeirri samþykkt Alþingis að gera landið allt að einu gjaldsvæði. Sú ákvörðun Alþingis undir forustu hæstv. samgrh. markaði vissulega tímamót sem mikilvæga réttarbót gagnvart þeim sem greitt hafa hæstu gjöldin. Þetta mikilvæga mál hefur hins vegar snúist í það að verða árásarefni á hæstv. samgrh. sem er mjög ósanngjarnt í ljósi þess að hæstv. samgrh. hefur lagt sig mjög fram um að auka samkeppni á þeim sviðum sem hann hefur með að gera til hagsbóta fyrir neytendur og notendur þjónustu í landinu. Viðbrögð almennings við gjaldskrárbreytingunum voru eðlileg miðað við þá kynningu sem gjaldskrárbreytingin fékk af hálfu stjórnar og stjórnenda Landssímans hf. Fyrirtæki í einokunarstöðu verður að gæta mjög vel að því að nota ekki stöðu sína til þess að auka tekjur sínar ótæpilega í skjóli sterkrar stöðu. Lág verðbólga og árangurinn á síðustu árum í efnahagsmálum kemur m.a. fram í sterkri varðstöðu almennings gagnvart hækkunum. Hin jákvæða hlið viðbragða almennings sem birtist á fjölmennum fundi í höfuðborginni er að neytendur þjónustunnar standa vörð um hagsmuni sína og tryggja að hin frjálsa samkeppni virki einnig gagnvart þeim sem hafa markaðsráðandi aðstöðu. Er ástæða til þess að leggja sérstaka áherslu á þá hlið málsins. Þáttur stjórnarandstöðunnar í þessu máli er hins vegar heldur dapurlegur. Úr þeirri átt birtast einungis yfirboð, upphrópanir og rangtúlkanir og það gleymist að megintilgangur gjaldskrárbreytingarinnar var að skapa öllum landsmönnum sömu möguleika til þess að nýta sér hið vel uppbyggða fjarskiptakerfi Landssíma Íslands sem skapar okkur möguleika til þess að takast á við og nýta okkur tölvuvæðinguna, upplýsingabyltinguna sem í mörgu tilliti er grundvöllur framfara í okkar landi. En stjórnendur Landssíma Íslands hf. verða að muna að þeim hefur verið falið að fara með mikla eign sem er fólgin í símkerfinu og þeim möguleikum sem felast í forskotinu sem Landssíminn hafði vegna þess að hann var einn á markaði og vissulega með miklum og góðum árangri. Þá eign verður að ávaxta varlega og af öryggi og án þess að stjórn fyrirtækisins skjóti sér í skjól samgrh. þegar kemur að hinum erfiðu ákvörðunum. Þegar fram líða stundir verða það hins vegar samgrh. og þeir sem studdu hann í þessu erfiða viðfangsefni og stjórn fyrirtækisins sem munu standa með pálmann í höndunum eftir að Alþingi undir forustu samgrh. hefur gert símann að hlutafélagi og framfylgt stefnu um nútímalegt upplýsingasamfélag sem byggir og nýtir alnetið og hefur gert landið að einu gjaldsvæði.

Virðulegi forseti. Íslendingar standa mjög framarlega í nýtingu upplýsinga- og fjarskiptatækni. Ef marka má nýjustu upplýsingar þar að lútandi eru Íslendingar í forustusveit Evrópuþjóða hvað varðar tengingu við internetið og standa þar aðeins að baki Finnum. Þannig hafa Íslendingar nýtt sér nettengingar til að komast í þjóðbraut. Það er ekki og var ekki síður brýnt að nýta þessa tækni til þess að bæta samskiptaaðstöðu þeirra Íslendinga sem búa fjærst höfuðborgarsvæðinu. Það var því orðið fyllilega tímabært að gera landið allt að einu gjaldsvæði. Sú ákvörðun var í fullu samræmi við yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum upplýsingasamfélagsins, en þar segir með leyfi hæstv. forseta: ,,Stjórnvöld auðveldi með hjálp upplýsingatækninnar aðgang að opinberum upplýsingum og þjónustu til að jafna aðstöðu einstaklinga og fyrirtækja óháð búsetu og efnahag.`` Það skiptir meginmáli og er áréttað í stefnu ríkisstjórnarinnar að tryggja að kostnaður almennings og fyrirtækja af gagnaflutningi verði í lágmarki. Í umræðunni hefur það komið í ljós að Íslendingum býðst ódýrasta netþjónusta í Evrópu. Við eigum mikið undir því að upplýsinga- og fjarskiptatækni verði nýtt til hins fyllsta til þess að bæta aðstöðu einstaklinga og fyrirtækja til að gera sig gildandi á sviði viðskipta og mennta. Þannig getum við dregið úr þeim kostnaði sem fylgir því að Ísland er fjarri öðrum löndum. Við getum einnig bætt aðstöðu þeirra landsmanna sem lifa og starfa fjarri þeirri þjónustu sem býðst á höfuðborgarsvæðinu. Í þessu sambandi tel ég nauðsynlegt að skoða hvort það sé ekki í anda samþykktar Alþingis um að landið skuli vera eitt gjaldsvæði að þeir sem selja netþjónustu hvar sem er á landinu greiði sama gjald fyrir það sem hafa verið kallaðir hnútpunktar og þeir sem starfa í Reykjavík. Þá ber einnig að athuga hvort ekki er nauðsynlegt að Póstur og sími bjóði upp á einhvers konar heildsölu á tengingum við gáttir þar sem þjónustuaðilar sitja við sama borð og Póstur og sími. Með því næðist það markmið að allir, hvar sem þeir búa á landinu og hvar sem þeir starfa, eigi aðgang að netgáttum á jafnréttisgrundvelli, bæði endanlegir neytendur og þjónustuaðilarnir. Upplýsingatæknin og þær framfarir sem orðið hafa í fjarskiptum skapa í raun sérstök sóknarfæri í menntun og atvinnulífi fyrir landsbyggðina en forsendan fyrir því er að þjónustuaðilum sé ekki mismunað eftir fjarlægðum frá höfuðborgarsvæðinu. Ljóst er að slík mismunun á sér ekki neinar raunverulegar forsendur lengur. Tengsl Íslendinga við umheiminn með upplýsingatækninni og fjarskiptum eru að verða grundvallarþáttur í lífskjörum fólksins í landinu og aðstöðu fyrirtækjanna við að standa sig í alþjóðlegri samkeppni. Það skiptir því miklu máli að það sé mörkuð skýr stefna og hún hefur verið mörkuð, en það skiptir líka miklu máli að tryggt sé að henni sé framfylgt. Þegar stefna ríkisstjórnarinnar í málefnum upplýsingasamfélagsins var mótuð var ákveðið að forsrn. færi með yfirstjórn þeirra þátta sem lúta að heildarsýn yfir framkvæmd stefnunnar. Þannig er gert ráð fyrir því að forsrh. hlutist til um málefni upplýsingasamfélagsins og gæti þess að stefnunni sé framfylgt. Eins og skýrt hefur komið fram í þessari umræðu hafa forsrh. og samgrh. leitt málið fram þannig að tryggt er að Íslendingar haldi áfram að vera í hópi þeirra þjóða sem eru í fararbroddi á þessu sviði.

Herra forseti. Hér er á ferðinni mjög margþætt mál. Í fyrsta lagi tengist það einkavæðingu Pósts og síma, þ.e. einkavæðingu fyrirtækis í einokunaraðstöðu. Í öðru lagi tengjast því ýmsar breytingar í tæknilegum efnum og svo í þriðja lagi sú ákvörðun Alþingis að hrinda langþráðu baráttumáli margra í framkvæmd að gera landið allt að einu gjaldsvæði. Ég hlýt að harma það, herra forseti, að sú ákvörðun að jafna símakostnað og gera landið að einu gjaldsvæði skyldi vera dregin inn í óskylda hluti sem voru gjaldskrárbreytingar og hækkanir Pósts og síma að öðru leyti. Það var afar slæmt og leiddi til þess að þessar hækkanir urðu langt umfram það sem nokkur ástæða var til, til þess að jafna símakostnaðinn og gera landið að einu gjaldsvæði. Þetta var þeim mun viðkvæmara og eðlilegra að mótmælin yrðu hávær, eftir því sem fjarskiptakerfið er orðið mikilvægari farvegur fyrir upplýsingar og samskipti af ýmsum toga og þá á ég ekki síst við internetið og alla þá fjölmörgu sem það nýta sér. Reyndar er óhjákvæmilegt að minna líka á þann ótrúlega atburð þegar hæstv. forsrh. tók hæstv. samgrh. sinn og nánast hýddi hann á almannafæri. Það var sviðsett niðurlæging á hæstv. samgrh. sem fram fór í ráðherrabústaðnum og í viðtölum við blaðamenn eftir hann. Þar sem þetta er nú frekar að verða reglan heldur en undantekningin að hæstv. forsrh. velji sér hentugt tækifæri þegar einhver af ráðherrum hans liggur í svaðinu og hoppi ofan á skrokknum, þá hlýtur maður að spyrja sig að því hver verður næstur. Hver verður næstur? En niðurstaðan er eftir sem áður sú að hækkanirnar gengu til baka og það er gott því þær voru óhóflegar og með rangindum hengdar á það ágæta mál að gera landið allt að einu gjaldsvæði. Við vöruðum við því að einkavæða Póst og síma á þann hátt sem gert var. Það hefur alls staðar gefist illa og það er að gefast illa hér á Íslandi að einkavæða fyrirtæki í einokunaraðstöðu. Það er hinn stóri lærdómur af þessu máli og öðrum sambærilegum málum að slík fyrirtæki eru betur komin í eigu almennings sem ríkisfyrirtæki. Við vöruðum líka við því að blanda saman, ef fyrirtæki væri einkavætt, almennri þjónustu í þessum efnum og rekstri vegakerfisins í fjarskiptunum, þ.e. fjarskiptagrunnnetsins. Það á að vera í eigu ríkisins sem venjulegt ríkisfyrirtæki. Örbylgjusamböndin, jarðstrengir, ljósleiðarar og jarðstöðvar eiga að vera í eigu ríkisins og þar eiga að ríkja þær reglur að notendur séu allir jafnir án tillits til búsetu í landinu. Póstur og sími var og er reyndar enn mikilvægt fyrirtæki en því miður, herra forseti, er ástæða til að hafa áhyggjur af framhaldinu. Það er ekki gott ef jafnmikilvægt fyrirtæki og hér á í hlut verður fórnarlamb jafnhraklegra vinnubragða og hæstv. ríkisstjórn hefur ástundað í þessum efnum og má ekki á milli sjá hvort er verra, framganga hæstv. samgrh. eða drengskapur hæstv. forsrh. í garð eins af ráðherrum sínum.

Herra forseti. Í þessari umræðu hefur allmikið fallið af orðum sem kannski minna frekar á eitthvað sem heitir drekasæði heldur en rökstuðning og er svo sem óþarfi að elta ólar við þann þátt umræðunnar. Ég vil sérstaklega vekja athygli á ákveðnum þætti í fjarskiptaþjónustu landsins í dag, óheyrilegri og óþolandi mismunun á tengigjöldum internetþjónustuaðila þar sem sú gjaldtaka miðast við mismunandi fjarlægð frá Intís eða Tæknigarði í Reykjavík. Þessi mismunun veldur því að landsbyggðin er skilin eftir nánast á köldum klaka í öllu sem heitir þróun og möguleikar í atvinnusköpun með internetþjónustu og menntunarmöguleikum og þessa mismunun verður að leiðrétta. Þessi mismunun er svo óheyrileg að ég vil nefna dæmi á Vestmannaeyjum, Akureyri, Neskaupstað, Reykjavík, Ísafirði og Hornafirði. Það má nota sömu tölu nánast fyrir Akureyri, Ísafjörð og Hornafjörð því að þeir staðir eru mældir í nánast sömu fjarlægð frá Reykjavík, um 430--460 km. Ef miðað er við 256 kílóbit á sekúndu, þá kostar þessi þjónusta á ársfjórðungsgrundvelli í Reykjavík 40 þús. kr. Hún kostar 600 þús. kr. í Vestmannaeyjum og 1 millj. á Akureyri, Ísafirði og Hornafirði. Hún kostar 1,3 millj. á Neskaupstað. Hún er 33 sinnum dýrari en í Reykjavík. Hún er 25 sinnum dýrari á Akureyri, Ísafirði og Hornafirði en í Reykjavík. Hún er 15 sinnum dýrari í Vestmannaeyjum. Þetta er nokkuð sem gengur ekki hjá fyrirtæki sem er að ganga inn í nýja öld og er að bjóða upp á nýja tækni. Ég vil nefna Tölvun sem dæmi. Það er það fyrirtæki í landinu sem er lengst frá Tæknigarði með internetþjónustu í gegnum Intís. Annað er allt of dýrt þannig að menn neyðast til að fara aðrar leiðir sem eru úreltar. Tölvun í Vestmannaeyjum er mæld í 149 km fjarlægð frá Tæknigarði. Hún er með litla línu má segja, 128 kílóbit á sekúndu sem er minnsta einingin sem er leigð út í dag og stækkunarmöguleikar tölvunnar eru augljóslega ekki miklir ef tekið er mið af ársfjórðungsgjöldum sem liggja fyrir. Samkeppnisaðstaða þessa fyrirtækis, Tölvunar, er einnig mun lakari en þjónustuaðila í Reykjavík þar sem landið er nú eitt gjaldsvæði hvað varðar almenna símanotkun en enn þá er mismunun á þessum leigulínugjöldum. Það má minna á, herra forseti, að NATO lagði ljósleiðarann þannig að ekki ætti það að íþyngja Pósti og síma í þessu dæmi en þarna er mikil mismunun sem verður að kappkosta að leiðrétta þannig að landsmenn standi allir jafnfætis í þessum möguleikum í menntun og atvinnuuppbyggingu.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir með þeim hv. þm. sem hér hafa varið þá ákvörðun að gera landið að einu gjaldsvæði. Þegar meiri hluti samgn. Alþingis ákvað að leggja það til við Alþingi að rekstri Pósts og síma yrði breytt í hlutafélag óskipt var það vegna þess trausts sem það fyrirtæki hefur haft alla tíð. Það var einnig talið nauðsynlegt vegna aukinnar samkeppni, sem óhjákvæmileg er, þegar einkaleyfi símhlutans fellur niður vegna skuldbindinga okkar út af EES-samningnum. Póstur og sími hf. er fyrirtæki sem er mjög vel búið undir alla samkeppni bæði hér innan lands og frá útlöndum. Hér á hinu háa Alþingi var lögð mikil áhersla á það þegar þessi framkvæmd var samþykkt að breytingin yrði í mikilli sátt við starfsmenn fyrirtækisins og í mikilli sátt við viðskiptavini fyrirtækisins. Því miður hefur sú ekki orðið raunin og trúnaðarbrestur hefur orðið á milli viðskiptavina og Pósts og síma á síðustu mánuðum, trúnaðarbrestur vegna gríðarlegra hækkana á símgjöldum og gjöldum sem innheimt eru af Pósti og síma og hækkanirnar hafa verið gerðar án rökstuðnings. Það skal tekið fram að forsvarsmenn Pósts og síma hafa á síðustu sólarhringum verið að útskýra fyrir almenningi hvers vegna þessar hækkanir hafa verið gerðar en trúnaðarbresturinn er orðinn og því er verr. Því skal samt fagnað hér, og tekið undir með öðrum hv. þm., að það var mjög svo drengilegt, fannst mér, af hæstv. forsrh. að grípa inn í þetta mál og breyta atburðarásinni neytendum í vil, því þar var í raun gert það eina sem hægt var að gera í stöðunni í því misræmi sem orðið hafði. Að draga til baka þessa hækkun að hluta til var mjög góð ákvörðun. Ég tel þó að það sé alls óviðunandi að við stöndum uppi með jafnmikilvægt fyrirtæki og Póstur og sími er með skert traust almennings og neytenda. Þetta fyrirtæki er svo mikilvægt fyrir land og þjóð að við svo búið má ekki standa. Ég mun því sem nefndarmaður í samgn. Alþingis beita mér fyrir því að þær ákvarðanir Pósts og síma, sem teknar hafa verið á undanförnum mánuðum, verði teknar til gagngerðrar skoðunar í hv. samgn. og allar forsendur skoðaðar ofan í kjölinn.

Herra forseti. Mér finnst þessi umræða hafa leitt í ljós að hæstv. samgrh. er ekki starfi sínu vaxinn. Ræða hans hér áðan sýndi að hann svaraði í engu þeirri gagnrýni sem var borin fram í upphafi af hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur. Ég sé sérstaka ástæðu til þess að vekja athygli á því að fullyrðing forsvarsmanna Pósts og síma, að gjaldskrárbreytingin mundi leiða til tekjutaps, er röng. Sérfræðingar Viðskiptablaðsins, sem er eina sérhæfða viðskiptablaðið hér á landi, hafa gert úttekt á þessari gjaldskrárbreytingu og sú úttekt verður birt í blaðinu á morgun. Þar kemur fram að gjaldskrárbreytingin muni ekki leiða til tekjutaps heldur þvert á móti til tekjuaukningar upp á 150 millj. kr. Þetta byggir á vandaðri úttekt þar sem fram kemur bæði hin góða staða og mikill hagnaður Pósts og síma auk þess sem farið er ofan í forsendur þessarar gjaldskrárbreytingar. Forsenda Pósts og síma, að notkunin verði óbreytt þrátt fyrir hækkun gjalda, er röng, einfaldlega vegna þess að það er mikill vöxtur í símanotkun. Þetta sýnir að Póstur og sími gerði mikil mistök í málinu öllu þegar hann lagði upp með það. Svo kemur fram í viðtali við stjórnarformann Pósts og síma í Morgunblaðinu í morgun að hér sé kynningunni ábótavant. Á að reka kynningarfulltrúann? Á að segja Hrefnu Ingólfsdóttur upp? Er það svar þeirra manna sem stjórna fyrirtækinu? Ætla þeir að koma sér þannig út úr málunum, bæði stjórnin og ráðherra? Einhvern tíma hafa menn hengt bakara fyrir smið og það getur vel verið að menn ætli að gera það aftur í þetta sinn. Hæstv. samgrh. svaraði engu um það af hverju vilji hans til breytingar á gjaldskránni nái ekki fram að ganga. Af hverju er verið að bíða alla vikuna eftir stjórnarfundi? Af hverju er þá ekki gjaldskránni breytt strax? Þetta sýnir að þeir sem eru við stjórnvölinn í þessu fyrirtæki eru ekki starfi sínu vaxnir. Og ég held að hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson, stjórnarþingmaður, hafi lýst þessum málum ákaflega vel hér áðan, enda er hann einn af þeim þingmönnum sem hefur þekkingu á þessu símaumhverfi sem hér er verið að tala um. Það hefur einnig komið fram að virk samkeppni er vitaskuld mjög nauðsynleg í þessum þáttum en það versta sem við höfum er þessi yfirburðastaða ríkisfyrirtækja, hvort sem sett er hf. fyrir aftan eða ekki, eins og kom fram í vandaðri úttekt í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins um síðustu helgi. Mér finnst, herra forseti, að ráðherrann hafi í engu svarað gagnrýninni og ég varð fyrir miklum vonbrigðum með svar ráðherra því hann fékk tíma. Hann bað sjálfur um tíma. 

Virðulegi forseti. Sú umræða sem fram hefur farið í dag er vissulega þörf af ýmsum ástæðum eins og hér hefur komið fram. Það er að mínu mati réttlát og góð ákvörðun að jafna símakostnað í landinu, og það er mat okkar kvennalistakvenna almennt, en aðferðin sem nú er notuð við þetta er mjög umdeild og illa kynnt og ekki síst sú ákvörðun að stórhækka gjöld vegna netþjónustu. Viðbrögð netverja voru mjög hörð og ég minnist þess ekki síðan ég kom inn á Alþingi að hafa nokkru sinni mætt eins hörðum viðbrögðum og við þessari hækkun á gjöldum Pósts og síma. Að mínu mati sýnir þetta að ákvörðunin var illa kynnt og hún er allt of brött enda voru viðbrögð hæstv. forsrh. þau að grípa inn í málið. En viðbrögðin voru þannig að þó að gjöldin komi reyndar til með að hækka minna en til stóð, þá var það gert með þeim hætti að fagráðherrann kemur stórskaddaður frá því að mínu mati. Ég verð að láta í ljós furðu mína á þessum vinnubrögðum. Hæstv. samgrh. bað síðan um frest, dagsfrest á því að fá að svara þeim ásökunum sem á hann eru bornar og reyna að svara fyrir þessar hækkanir. Hæstv. forseti. Síðan kemur hæstv. ráðherra hér í pontu og virðist ekki ætla að ræða málið af alvöru. Hroki ráðherrans áðan og framkoma gagnvart framsögumanni málsin, hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, var slíkur að þinginu er stórlega misboðið. Ég vil að sá skilningur minn komi fram að mér var stórlega misboðið þegar ráðherrann rangnefndi þingmanninn mörgum sinnum og réttlætti það með því að ranga nafnið væri fallegra. Það er von mín, herra forseti, að þau frv. sem nú liggja fyrir frá Guðmundi Árna Stefánssyni og fleiri þingmönnum, um að Alþingi verði gert kleift að fylgjast með fyrirtækjum sem eru í meirihlutaeigu ríkisins en hafa verið gerð að hlutafélögum, verði samþykkt, og einnig að stjórnsýsluathugun verði gerð á þessu fyrirtæki til þess að forsendur gjaldskrárbreytinga og fyrirtækisrekstursins séu ljósar. Að lokum vil ég að það sjónarmið mitt komi hér fram að ég tel að gjaldskrá til netnotenda eigi að vera lægri heldur en til annarra símnotenda vegna mikilvægis 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu um málefni fjarskipta og símans og vona að þetta sé bara upphafið á þeirri umræðu sem verður að fara fram um stefnumótun í þessum málaflokki. En ég get því miður ekki þakkað hæstv. ráðherra fyrir svörin við spurningum mínum því hér voru engin svör þrátt fyrir það að samgrh. hafi fengið þann umþóttunartíma sem hann fór fram á þegar umræðunni var frestað um heilan sólarhring. Auðvitað dæmir málflutningur eins og sá sem ráðherrann var með hér í ræðustóli Alþings sig sjálfur. Þetta dæmir sig sjálft og þetta er aðferð sem menn nota þegar þeir eru með vondan málstað að verja, þegar þeir eru rökþrota. Og það er greinilegt að hæstv. samgrh. er á flótta í málinu. Ég vil samt fagna því að ekki eru allir stjórnarþingmenn heillum horfnir í þessu máli. Ég fagna málflutningi hv. þm. Gunnlaugs Sigmundssonar og einnig því að það örlar á skilningi í þessum málaflokki hjá varaformanni stjórnar Pósts og síma, hv. þm. Magnúsi Stefánssyni. En aðrir taka undir það litla sem ráðherrann hafði að segja sem reyndar var eins og nátttröll í þessari umræðu allri. Það hefur enginn verið á móti því að jafna símakostnað hér á landi en sá misskilningur kom upp í ræðu einhverra. Við vorum öll sammála um það en við vorum ekki tilbúin að skattleggja heimilin og skattleggja þá sem nota nútímaupplýsingatækni við nám og störf til þess að jafna hann. Póstur og sími skilar það miklum hagnaði að það á að vera hægt að jafna símakostnaðinn. Allur málflutningur stjórnvalda í þessu máli er náttúrlega með eindæmum og það er greinilegt að forsrh. verður að gefa sér klukkutíma í viðbót með samgrh. til þess að koma gjaldskránni niður og draga alla þessa hækkun til baka. Það tók klukkutíma að ná henni niður til hálfs og ég held, herra forseti, að hæstv. forsrh. þurfi að gefa sér klukkutíma í viðbót með samgrh. til þess að leiðrétta þetta mál allt saman. Hér var óskað eftir upplýsingum á Alþingi og hæstv. ráðherra telur að það sé fullnægjandi að senda skósvein sinn, stjórnarformann Pósts og síma, í Morgunblaðið með afsökunarbeiðni. Það er auðvitað ekki boðlegt og þingið á ekki að taka slíkt til greina. Ef óskað er eftir upplýsingum frá ráðherranum hér þá ber að veita þær hér, hæstv. ráðherra. Úttektin í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins segir allt sem segja þarf í þessu máli og umræða um þessi mál þarf að fara hér fram. Það þarf að fara fram málefnaleg umræða um samkeppnismálin, um eftirlit, um skilgreiningar, um reglur og lög, um breiðbandsmálin, um launamál innan Pósts og síma og fleira og fleira. Það er ljóst af þeim atburðum sem hér hafa verið undanfarið að öll framtíðarstefna stjórnvalda í þessum málum er í algjöru skötulíki. Við skulum gera okkur grein fyrir því að hér er stórmál á ferðinni sem varðar atvinnumál þjóðarinnar til allrar framtíðar og það er mál sem við þurfum að ræða, stóralvarlegt mál. Í lokin vil ég nefna eitt: Það var dálítið sérkennilegt í annars furðulegum málflutningi hæstv. samgrh. að hann skyldi alltaf tala um sjálfan sig sem ráðherra í fortíð eða þátíð og ég velti því fyrir mér: Hvað skyldi það boða? 
            

Herra forseti. Því miður eru ekki nema fimm mínútur til stefnu en ég mun reyna að ljúka máli mínu innan þess tíma þannig að fullnægjandi mynd verði gefin af því sem um er að ræða. Þær gjaldskrárbreytingar, sem áttu sér stað og gerð hefur verið rækileg grein fyrir í Morgunblaðinu í dag og ég vék að áðan eins og þær standa, nú lúta að því að lækka erlend símtöl um 22%. Ef horft er til þess að erlend símtöl eru verulegur þáttur af útgjöldum heimilanna, eða 46% af símakostnaði heimilanna, þá sjáum við auðvitað að hér er um verulega kjarabót að ræða. Það er líka alveg ljóst að það er með engum hætti verjandi að hugsa sér að það kosti jafnmikið að tala eina mínútu t.d. til Danmerkur og 51 mínútu innan lands. Það stenst auðvitað ekki. Það var talið nauðsynlegt að breyta þessu. Það hefur orðið niðurstaðan að Póstur og sími tekur það á sig, sem auðvitað dregur úr arðsemiskröfum. Ég vil minna á að þetta fyrirtæki var kölluð mjólkurkýr hér við umræðurnar og mikill áhugi á því að ekki drægi úr því að Póstur og sími gæti greitt í ríkissjóð. Þær greiðslur hafa aldrei verið meiri en þegar jafnaðarmenn hafa setið í ríkisstjórn. Ég vil í annan stað minna á að langlínusamtöl hafa verið um 58% --- ég hygg ég hafi mismælt mig þegar ég sagði áðan 46% og bið ég afsökunar á því --- hlutdeild heimilanna af erlendum símtölum úr landinu er 46% og 54% eru fyrirtæki. En samtöl til útlanda eru 28,1% af símaútgjöldum heimilanna, breytir ekki miklu. 15,5% eru útgjöld langlínusímtala og það var fjórum sinnum dýrara að hringja frá Keflavík til Reykjavíkur, frá Vatnsleysuströnd til Reykjavíkur heldur en úr Kjósinni til Reykjavíkur hér áður eða frá Raufarhöfn til Akureyrar svo dæmi séu tekin. Það var talið nauðsynlegt að reyna að samræma þetta. Þegar þessi mál voru til umræðu í ríkisstjórninni var ekki um það að ræða að nokkur talaði um að Póstur og sími ætti að greiða með þessari breytingu, og ekki einn einasti þingmaður mælti með því. Ég vil í annan stað segja að Póstur og sími hefur verið að búa sig undir það eftir að Póstur og sími hf. var stofnaður að bæta tækni. M.a. verður um næstu áramót tekið upp mjög nákvæmt kostnaðarbókhald og á næsta ári verður innleitt sérstakt fjárhagsupplýsingakerfi sem kostar um 300 millj. kr. Þetta er ný tækni sem komið hefur til landsins á allra síðustu missirum og mun gera Pósti og síma kleift að koma til móts við einstaka hópa, t.d. þá sem eru heyrnarlausir, þannig að þeir geti nýtt sér internetið ódýrar en áður, og þá sem búa við aðra fötlun. Þetta gerir líka kleift að gefa sérstakan afslátt af símtölum sem standa í mjög langan tíma. En einmitt þeir möguleikar sem eru nýir og koma til skjalanna á næsta ári munu gera það mögulegt að koma til móts við internet-notendur og aðra sem nota símann í langan tíma. Við erum að þessu leyti að horfa fram til nýrrar aldar. Í samgrn. er nú einmitt verið að ræða um það hvernig hægt sé að nýta þessa nýju tækni sem best til að koma til móts við netverja í náinni samvinnu við þá. Ég geri mér vonir um að tillögur um það efni geti legið fyrir á fyrstu mánuðum næsta árs. Ég vil líka segja að þessi nýi möguleiki kemur sér vel fyrir gamalt fólk, þá sem eru einmana og þar fram eftir götunum, eins og þekkist í öðrum löndum. Ég vil segja að ég fagna því að Samkeppnisstofnun mun fara yfir þessi mál til að eyða tortryggni. Ég vil taka undir að þær skýringar sem upphaflega voru gefnar á þeim hækkunum sem ákveðnar höfðu verið af stjórn fyrirtækisins voru ekki fullnægjandi. En auðvitað vita það allir þingmenn, hver einasti, að það er ekki ráðherra að standa fyrir eða skipuleggja kynningar á nýjum ákvörðunum eða nýjum breytingum sem gerðar eru í einstökum fyrirtækjum eða stofnunum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um loftferðir. Frv. var upphaflega lagt fram á 118. þingi en varð eigi útrætt. Samgn. þingsins bárust athugasemdir um frv. og hefur í því frv. sem hér er lagt fram verið höfð hliðsjón af þeim athugasemdum. Einnig urðu á þessu tímabili verulegar breytingar á alþjóðareglum og reglum hins Evrópska efnahagssvæðis um ábyrgð á sviði loftflutninga og hefur ákvæðum þeirra verið skipað í frv. það sem hér er lagt fram. Með frv. fylgir ítarleg greinargerð. Ég mun því eingöngu fjalla hér um þær breytingar helstar sem orðið hafa á frv. frá því að það var lagt fram í fyrra sinn. Í II. kafla frv. er kveðið á um stjórn flugmála. Með ákvæðum kaflans er leitast við að koma á skýrari stjórnskipan í íslenskum flugmálum en viðgengist hefur á undanförnum árum. Hvatinn að því skipulagi sem í frv. er ráðgert er m.a. setning stjórnsýslulaga á árinu 1993. Samkvæmt frv. fer Flugmálastjórn með stjórn flugmála undir yfirstjórn ráðherra en í reynd er það Flugmálastjórn Íslands sem gegnir lykilhlutverki sem aðalframkvæmdarvaldshafinn á þessu sviði þrátt fyrir ákvæði laga um sérstakt flugráð. Með setningu stjórnsýslulaga var áréttað að boðleiðir og málskotsleiðir í stjórnsýslunni þurfa að vera skýrar, en núverandi skipan mála hefur verið úr takti við nútímaleg stjórnsýsluviðhorf og verkaskipting ekki svo skýr sem skyldi. Með þessu frv. er leitast við að bæta hér úr og færa skipulag og stjórn flugmála til samræmis við það sem tíðkast á öðrum sviðum opinberrar stjórnsýslu og hefur gefist vel. Lagt er til að flugráð verði ráðgefandi nefnd á sviði flugmála og stjórnvöldum til ráðuneytis eins og t.d. hafnaráð og siglingaráð. Auk þessa hefur flugráð lögbundið hlutverk samkvæmt lögum um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum sem mun haldast óbreytt þrátt fyrir þær breytingar sem að öðru leyti eru gerðar á skipan og starfsháttum ráðsins. IX. kafli frv. sem fjallar um flugrekstrarleyfi er að mestu leyti í samræmi við fyrra frv. en hér er lagt til að Flugmálastjórn veiti flugrekstrarleyfi í stað ráðuneytis. Það er eðlileg skipan mála, ekki síst með hliðsjón af því að leyfi til áætlunarflugs á einstökum leiðum eru ekki lengur veitt. Þau voru afnumin 1. júlí 1997. Við útgáfu slíkra leyfa er fyrst og fremst hugað að tæknilegum og fjárhagslegum skilyrðum sem flugfélög þurfa að fullnægja. Kaflinn um loftflutninga, X. kafli, byggir á ákvæðum svokallaðra Varsjár/Haag-sáttmála sem mynda grunninn að því kerfi sem stuðst verður við. Þó eru talsverðar breytingar gerðar á ákvæðum þeirra til að hrinda í framkvæmd væntanlegri tilskipun Evrópska efnahagssvæðisins um ábyrgð í loftflutningum. Megininntak hinnar nýju tilskipunar er að bótaábyrgð gagnvart lífs- og líkamstjónum farþega er gerð skilyrðislaus upp að bótaskyldum tjónum að fjárhæðinni 100.000 SDR, en flugrekendum er áskilinn takmarkaður varnarréttur gagnvart tjóni sem fer fram úr þeim fjárhæðarmörkum samkvæmt ákvæðum sáttmálanna. Engin ákvæði eru um hámarksbætur. Að öðru leyti er vísað til ákvæða íslenskra skaðabótalaga um fjárhæð bóta. Ég vek athygli á því að ákvæði reglugerðarinnar verða hluti af réttarkerfi Evrópska efnahagssvæðisins innan skamms og því verður að taka þau upp í landsrétt eins fljótt og kostur er. Þær breytingar sem hér hafa verið raktar eru meginbreytingar á fyrra frv. en að öðru leyti vísa ég til ítarlegrar greinargerðar með frv. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og samgn.

Herra forseti. Á undanförnum áratug hefur helsta markmið flugmálaáætlunar verið að endurbæta flugbrautir á áætlunarflugvöllum landsins og leggja þær bundnu slitlagi. Í þessu sambandi má geta flugvallanna á Bíldudal, Patreksfirði, Sauðárkróki, Siglufirði, Húsavík, Þórshöfn, Mývatni og á Vopnafirði, sem hafa allir verið lagðir bundnu slitlagi á síðustu þrem árum. Jafnframt hefur slitlag verið endurnýjað á flugbrautunum á Akureyrarflugvelli og Hornafjarðarflugvelli sem auk þess hefur verið lengdur til þess að geta annað stærstu flugvélum sem notaðar eru í innanlandsflugi án takmarkana. Auk ofangreindra verkefna hefur verið unnið að því að bæta aðstöðu fyrir farþega á flugvöllunum. Í því sambandi má geta viðbyggingar við flugstöðina á Akureyrarflugvelli og endurbóta á flugstöðinni á Egilsstöðum. Þessum framkvæmdum hefur verið skipt í áfanga og er ekki enn lokið þótt aðstaðan hafi batnað til muna á þessum stöðum. Þá hefur nú verið hafist handa um að endurbyggja flugstöðina á Ísafirði sem var komin mjög til ára sinna. Endurbætur á flugbrautunum hafa kallað á betri tækjabúnað til að hreinsa flugbrautirnar og gera kleift að halda þeim opnum við erfið veðurskilyrði. Því hefur verið unnið að því að endurnýja þennan tækjabúnað jafnt og þétt í samræmi við gildandi flugmálaáætlun. Enn vantar þó mikið á að tækjabúnaður flugvallanna sé fullnægjandi, bæði hvað varðar fjölda þeirra og ástand. T.d. má nefna að enn eru í notkun átta snjóruðningstæki frá sjötta ártugnum og sex tæki frá sjöunda áratugnum á flugvöllum landsins. Allt of víða getur bilun eins tækis gert erfitt eða jafnvel ókleift að ryðja flugbraut í tæka tíð. Eftir því sem flugbrautirnar hafa verið bættar hefur verið lögð aukin áhersla á ýmsan flugöryggisbúnað. Einkum hafa flugbrautir og aðflugsljós verið endurbætt jafnframt því sem unnið hefur verið að endurnýjun á rafkerfum flugvallanna. Þá hefur verið unnið að því að nýta gervihnattakerfi fyrir flugleiðsögu bæði í leiðarflugi og aðflugi. Framkvæmdaáætlun Flugmálastjórnar um innleiðingu GPS-kerfisins í flugi hér á landi miðar vel áfram og er þess vænst að flugrekendur muni byrja að færa sér þessa nýju tækni í nyt á næsta ári. Í þáltill. þeirri um flugmálaáætlun sem nú er lögð fyrir Alþingi er gert ráð fyrir að halda áfram endurbótum á mannvirkjum flugvallanna og ljúka þeim verkefnum sem hafa verið í gangi á þessu sviði um árabil. Jafnframt er gert ráð fyrir að ráðast í endurbyggingu Reykjavíkurflugvallar og áætlað að sú framkvæmd verði boðin út á næsta ári. Þá verður enn aukin áhersla á flugöryggismál, m.a. með áframhaldandi endurbótum og endurnýjun á ljósabúnaði flugvalla og búnaði til að afla og dreifa veðurupplýsingum. Haldið verður áfram að vinna að því að nýta GPS-gervihnattakerfið til flugleiðsögu en það mun ásamt endurbótum á ljósabúnaði flugvallanna enn auka öryggi í flugi hér á landi jafnframt því að opna nýja möguleika í aðflugi að flugvöllum. Í hinni nýju flugmálaáætlun er einnig að finna nokkur nýmæli. Þetta kemur m.a. fram í því að nú eru ýmis verkefni sem áður voru sérstaklega tilgreind á einstökum flugvöllum færð inn á sameiginleg verkefnasvið án sundurliðunar. Í þessu sambandi ber hæst stofnun tækjasjóðs sem ætlað er að kaupa og eiga allan hreyfanlegan tækjabúnað flugvallanna. Þess er vænst að með þessu móti verði unnt að mæta þörfum flugvallanna fyrir tækjabúnað á sveigjanlegri hátt en verið hefur. Þá er gert ráð fyrir að kaup og uppsetning á veðurmælibúnaði og kerfum til að miðla veðurgögnum og öðrum upplýsingum verði sameiginlegt verkefni fyrir flugvallakerfið í heild sinni. Þessi þróun endurspeglar þá breytingu sem er að verða í uppbyggingu á flugvöllum landsins þar sem verið er að leggja aukna áherslu á hvers konar tæknibúnað og flugöryggiskerfi eftir því sem mannvirkin verða fullkomnari. Hér er þó mikilvægt að hafa í huga að komið er að því að endurnýja þurfi slitlag á flugbrautum þeirra flugvalla sem fyrst var ráðist í að byggja upp í upphafi flugmálaáætlunar. Þessar endurbætur munu kalla á aukin framlög af flugmálaáætlun þegar fram líða stundir. Í lögum nr. 31/1987, um flugmálaáætlun, voru markaðir tveir tekjustofnar til framkvæmda í flugmálum, þ.e. flugvallargjald og eldsneytisgjald. Árið 1996 var fyrrgreindum lögum breytt þannig að tekjum af flugvallargjaldi mætti einnig ráðstafa til rekstrar flugvalla. Tekjur flugmálaáætlunar hafa aukist jafnt og þétt á undanförnum árum í samræmi við aukna flutninga í flugi, einkum aukinn straum ferðamanna milli landa. Þannig er áætlað að á næsta ári verði alls 623 millj. kr. til ráðstöfunar sem auk tekna ársins 1998 innifelur 14 millj. kr. umframtekjur frá fyrra ári. Gert er ráð fyrir að tekjur flugmálaáætlunar muni enn aukast um 4% milli áranna 1998 og 1999 og um 3% milli ára eftir það. Alls er því gert ráð fyrir að 2.625 millj. kr. verði til ráðstöfunar á fjögurra ára tímabili flugmálaáætlunar. Þar af verði 1.486 millj. kr. eða 1,5 milljörðum kr. varið til framkvæmda og tækjakaupa á flugvöllum landsins utan Keflavíkurflugvallar, 297 millj. kr. til flugumferðar og flugleiðsögubúnaðar, 535 millj. kr. til rekstrar flugvalla og 307 millj. kr. til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Framkvæmdaverkefni flugmálaáætlunar skipast í þrjá meginflokka: Framkvæmdaverkefni tengd einstökum flugvöllum. Framkvæmdir við flugumferðar- og flugleiðsögukerfi. Aðrar framkvæmdir á flugvöllum og kaup á tækjabúnaði. Auk framangreindra verkefna fara 60 millj. kr. til framkvæmda við Flugstöð Leifs Eiríkssonar árið 1998 og nokkru hærri upphæðir næstu ár á eftir. Þá er gert ráð fyrir að á næsta ári fari 190 millj. kr. af ráðstöfunarfé flugmálaáætlunar til reksturs flugvalla, sem er sama upphæð og fer til þessa þáttar á yfirstandandi ári. Hins vegar er gert ráð fyrir að þessi upphæð lækki í 145 millj. kr. á árunum 1999 og í 100 millj. kr. á árunum 2000 og 2001. Verður nú gerð nokkur grein fyrir helstu framkvæmdum sem felast í fyrirliggjandi flugmálaáætlun. Eins og áður er getið er helsta markmið framkvæmda á flugvöllum landsins nú einkum að ljúka gerð þeirra mannvirkja sem unnið hefur verið að á helstu áætlunarflugvöllum landsins á undanförnum árum og eru flest komin vel á veg. Jafnframt er lögð rík áhersla á að bæta aðflugs- og flugöryggisbúnað, ekki síst lýsingu og annan rafmagnsbúnað, svo sem raflagnakerfi og vararafstöðvar, en segja má að slík verkefni hafi setið á hakanum á undanförnum árum. Þá er gert ráð fyrir að hafist verði handa um uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar sem er brýnt verkefni. Verkefnin vegna flugvallarmannvirkja eru tvíþætt, flugbrautir og hlöð annars vegar og hins vegar byggingar. Eftirfarandi þættir falla undir liðinn flugbrautir og hlöð: Uppbygging flugbrauta, bundið slitlag, öryggissvæði, flughlöð, bílastæði og lóð. Í þessari tillögu að flugmálaáætlun er gert ráð fyrir að verja 709 millj. kr. í þessi verkefni á fjögurra ára tímabili, þar af 534 millj. kr. vegna endurbyggingar Reykjavíkurflugvallar. Undir byggingarframkvæmdir á flugvöllum koma eftirfarandi þættir: Flugstöðvar og tæki, geymslur, sandgeymslur. Tillagan gerir ráð fyrir að til þessara verkefna verði varið 257 millj. kr., þar af 30 millj. kr. til undirbúnings byggingar flugstöðvar á Reykjavíkurflugvelli. Af öðrum verkefnum á þessu sviði má geta endurbyggingar flugstöðvarinnar á Ísafirði sem verður lokið á næsta ári og endurbóta á flugstöðinni í Vestmannaeyjum, en fjárveitingar til þessara tveggja verkefna nema 85 millj. kr. á næstu tveimur árum. Á sviði aðflugs- og flugöryggisbúnaðar á flugvöllum er einkum um að ræða flugvallarlýsingu og raforkukerfi. Alls er gert ráð fyrir að verja 166 millj. til þessa verkefnaflokks á áætlunartímabilinu. Meginmarkmið verkefna á sviði flugumferðar- og flugleiðsögukerfa er að stuðla að auknu flugöryggi, m.a. með því að færa sér í nyt nýjustu tækni á sviði upplýsingatækni, gervihnattaleiðsögu og gagnafjarskipta. Gott dæmi um þetta er nýtt aðflug að Hornafjarðarflugvelli með GPS-gervihnattakerfinu sem tekið verður í notkun á þessu hausti. Verkefni á þessu sviði skiptast í eftirfarandi meginþætti: Flugumferðarstjórnarkerfi, flugupplýsingakerfi, gervihnattaleiðsögukerfi, sérhæfðan prófanabúnað, rannsóknarverkefni. Til flugumferðarstjórnarkerfa er gert ráð fyrir að verja 80 millj. kr. á fjögurra ára tímabili til að standa við skuldbindingar við Alþjóðaflugmálastofnunina um þátttöku í framkvæmdum vegna alþjóðaflugþjónustunnar. Gert er ráð fyrir að til annarra verkefna sem einkum eru vegna þjónustu við innanlandsflugið verði varið 217 millj kr. á tímabilinu. Hér er um að ræða framkvæmdaverkefni við flugvelli aðra en áætlunarflugvelli og framlög til tækjasjóðs auk nokkurra fjármuna til kaupa á sérhæfðum tækjabúnaði, einkum slökkvibúnaði, sem ekki hefur verið ráðstafað til tiltekinna flugvalla. Til flugvalla og lendingarstaða sem ekki er þjónað með áætlunarflugi er áætlað að verja 48 millj. kr. Um er að ræða 61 flugvöll og lendingarstaði, þar af 12 þjónustuflugvelli sem flestir voru áætlunarflugvellir fyrr á árum. Stofnun tækjasjóðs er nýmæli sem gert er ráð fyrir að standi undir endurnýjun á þeim tækjabúnaði sem notaður er á flugvöllumn landsins, t.d. til snjóruðnings og brautarhreinsunar. Gert er ráð fyrir að framlag til sjóðsins verði 27 millj. kr. á fyrsta ári og hækki í 36 millj. kr. í lok tímabilsins. Auk framangreindra verkefna er að venju gert ráð fyrir nokkru fjármagni til leiðréttingar og til að sinna brýnum verkefnum. Þessi liður hefur reynst afar mikilvægur til að hægt sé að sinna þörfum sem oft koma upp með skömmum fyrirvara. Þetta á ekki síst við nú eftir að sérleyfi hafa fallið niður á áætlunarflugleiðum innan lands og virk samkeppni flugfélaganna hefur hafist á mörgum flugleiðum. Stjórnunarkostnaður Flugmálastjórnar vegna flugmálaáætlunar er vegna almennrar umsýslu en ekki síður vegna undirbúnings og stjórnunar framkvæmda. Því er gert ráð fyrir að þessi liður hækki nú í 15 millj. kr. sem er m.a. ætlað að mæta kröfum frá opinberum aðilum um aukna áherslu á áætlana- og skýrslugerð. Á þeim áratug sem liðinn er síðan flugmálaáætlun kom til sögunnar hefur orðið gjörbylting í uppbyggingu íslenskra flugvalla. Nægir í því sambandi að nefna byggingu Egilsstaðaflugvallar og stórfelldar endurbætur á nánast öllum áætlunarflugvöllum landsins utan Reykjavíkur, uppsetningu flugleiðsögu- og fjarskiptakerfa og framlag Íslands til byggingar nýju flugstjórnarmiðstöðvarinnar. Í fyrirliggjandi tillögu til þál. um flugmálaáætlun fyrir árin 1998--2001 eru þó enn mörg brýn verkefni sem bíða úrlausnar í flugsamgöngukerfi landsins. Þetta má m.a. sjá af því hve fjármunir flugmálaáætlunar dreifast á mörg verkefnasvið sem hvert um sig mun hafa meiri þörf fyrir fjármagn en fram kemur í fjárveitingum til þeirra verkefna sem skilgreind eru í fskj. með þáltill. Í mörgum tilvikum er um að ræða lágmarksframkvæmdir sem aðeins ber að líta á sem fyrsta áfanga að settu marki. Ekkert bendir því til þess að fjárþörf til framkvæmda í flugmálum muni minnka á komandi árum, ekki síst þegar tekið er tillit til þeirra breytinga sem óheft samkeppni í innanlandsflugi hefur í för með sér. Jafnframt er ljóst að auknar alþjóðlegar og evrópskar kröfur á sviði flugöryggis gera það að verkum að við megum ekki vera eftirbátar annarra í uppbyggingu og viðhaldi þeirra mannvirkja sem mynda flugsamgöngukerfi landsins. Því er brýnt að ekki verði slakað á í þessum efnum á komandi árum. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til síðari umr. og samgn.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir till. til þál. um flugmálaáætlun fyrir árin 1998--2001. Hér er um að ræða reglulega aðalendurskoðun flugmálaáætlunar, en seinasta tímabil flugmálaáætlunar náði yfir árin 1996--1999 og endurskoðun fer síðan fram á tveggja ára fresti. Reyndar fór það svo að í fyrra fór fram aukaendurskoðun flugmálaáætlunar fyrir það ár. Á undanförnum árum hefur það mjög verið gagnrýnt að gjöld þau sem lögð eru á flugfarþega og innheimt við sölu flugfarseðla skuli ganga í stórauknum mæli til rekstrar Flugmálastjórnar í stað þess sem upphaflega var ráð fyrir gert, að fé þessu yrði öllu varið til fjárfestinga og til uppbyggingar flugvalla. Þegar regluleg aðalendurskoðun á flugmálaáætlun fór fram fyrir tveimur árum var gert ráð fyrir því að á árinu 1996 yrði um að ræða 190 millj. kr. framlag til rekstrarþarfa Flugmálastjórnar en síðan átti þetta framlag að fara lækkandi og vera 100 millj. þaðan í frá. Menn voru sem sagt huggaðir á því á sínum tíma að það yrði ekki nema þetta eina ár sem svona stór upphæð yrði ætluð til rekstrar en síðan færi það lækkandi sem ætlað yrði til rekstrar. En svo hefur þetta verið að breytast og þetta 190 millj. kr. framlag á hverju ári hefur haldið sér og þó að í flugmálaáætlun fyrir árin 1996--1999 væri gert ráð fyrir því að á árinu 1998 yrði einungis um að ræða 100 millj. kr. til rekstrar, þá sjáum við núna flugmálaáætlun þar sem talan er enn 190 millj. og á að vera á næsta ári 145 millj. og það er ekki fyrr en árið 2000 sem á að lækka þetta í 100 millj. þannig að þessu ýta menn stöðugt á undan sér og greinilegt er að ekki er mikill vilji til þess að leiðrétta það sem misgert hefur verið í þeim efnum. Ég tel að hér sé verið að koma aftan að þeim sem mest þurfa að nota þessa þjónustu. Það var ekki ætlunin að þessu fé yrði varið til hins almenna rekstrar Flugmálastjórnar heldur átti að hraða framkvæmdum og fjárfestingum um allt land með þessu sérstaka flugvallargjaldi og ég tel það mjög miður farið að svo stórum hluta þessara tekna sé varið til hins almenna rekstrar. Staðreyndin er sú að verkefnin sem sinna þarf eru gríðarleg á sviði flugmála. Ég ætla ekki að fara að ræða hér um einstakar fyrirhugaðar framkvæmdir á næstu árum enda verður tillagan til meðferðar í hv. samgn. En mér kemur ekkert á óvart þó að verulegum hluta þess fjár sem ætlað er til framkvæmda verði varið til uppbyggingar flugvallarins hér í Reykajvík sem vissulega er aðalflugvöllur landsins. Þetta er aðalinnanlandsflugvöllurinn, einnig varaflugvöllur fyrir millilandaflugið og ástand þessa flugvallar er mjög bágborið eins og margir þekkja. Menn minnast skýrslunnar sem Almenna verkfræðistofan sendi frá sér í marsmánuði 1995 þar sem gerð var úttekt á ástandi flugvallarins og nefndir valkostir um framkvæmdir, bent á mjög slæmt ástand flugbrautanna og auðvitað er þetta verkefni orðið afar brýnt og hefur dregist úr hófi fram. Ég tel að það sé landsmönnum öllum og ekkert síður fólki í fjarlægum byggðum landsins mjög brýnt að fá hér úrbætur og fá hér viðunandi innanlandsflugvöll. Því er ekki að leyna að einnig á hinum smærri flugvöllum eru fjöldamörg óunnin verkefni og auðvitað gjalda þeir fyrir það að ekki skuli fást meira fé til fjárfestinga í flugmálum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni en ítreka það sem ég hef hér sagt að eðlilegast væri að öllu fé sem inn kemur af því sem innheimt er af flugfarþegum sé varið til fjárfestinga og til endurbóta á flugvöllum eins og upphaflega var ráð fyrir gert. Og sé það ekki gert finnst mér hitt þá koma alveg eins til greina að lækka þetta gjald og lækka þar með flugfargjöldin vegna þess að auðvitað er þetta gjald mikil byrði á flugfarþegum og auðvitað mundi þjónustan verða verulega miklu ódýrari ef þetta gjald lækkaði. Það að nota þetta gjald að stórum hluta til þess að laga fárhagsstöðu ríkisins er í engu samræmi við þau loforð sem gefin voru þegar gjaldið var á lagt.

Herra forseti. Ég tek heils hugar undir síðustu orð hv. 4. þm. Norðurl. v., Ragnars Arnalds, um Reykjavíkurflugvöll. Það er ekki neinum vafa undirorpið að ástand flugvallarins jaðrar við hættumörk. Það hefur áður komið fram varðandi staðla Alþjóðaflugmálastofnunar að hún setur ákveðin skilyrði og mælist til að notaðir séu ákveðnir staðlar fyrir þá flugvelli sem hún fylgist með og þá kemur í ljós að Reykjavíkurflugvöllur er á mörkum þess að hann sé nothæfur. Á síðasta ári fóru nærri 400 þúsund farþegar um Reykjavíkurflugvöll og það má sjá hvílík umferð það er þegar bornir eru saman aðrir flugvellir í hinni dreifðu byggð og auðvitað þarf málið í heild sinni mikillar skoðunar við. Í gegnum árin hefur framkvæmdum við Reykjavíkurflugvöll verið frestað æ ofan í æ og verður ekki við svo unað öllu lengur án þess að stórhætta skapist fyrir þann mikla fjölda sem um völlinn fer. Á næstu tveimur árum er gert ráð fyrir því í flugmálaáætlun, þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir, að verja vel á annað hundrað millj. til lagfæringar og til byggingar nýrra flugstöðva í hinni dreifðu byggð. Ég hef sagt áður að full ástæða er til að búa vel að farþegum úti á landi. Oftar en ekki gerist það því miður að flugi seinkar eða það breytist vegna veðurs og þá er eðlilegt að aðbúnaður þess fólks sem bíður eftir flugi sé allnokkuð góður. Þegar litið er til þess sem nú stendur til varðandi Reykjavíkurflugvöll, að þar eigi að eyða 29 millj. á næsta ári til flugvallarins og áður hafði verið gert ráð fyrir því að á árinu 1998 mundu framkvæmdir hefjast við lagfæringu á flugvellinum, þá rekur mann í rogastans og fyllist ótta vegna þess að nú sé öryggi um 400 þúsund farþega sem eigi eftir að fara um flugvöllinn á næsta ári stefnt í voða. Ég spurði hæstv. samgrh. í fyrirspurnatíma ekki fyrir löngu hvað hann hygðist gera varðandi þetta mál og benti þá á að ekki væri óeðlilegt að hann mundi beita sér fyrir því að samþykki hins háa Alþingis fengist fyrir sérstakri heimild honum til handa að taka framkvæmdalán svo að hægt væri að hefja framkvæmdir fljótlega á næsta ári, þar sem svo mikil nauðsyn er á að lagfæra Reykjavíkurflugvöll. Hann kom ekki inn á svör í því sambandi en taldi þó að þar sem flugmálaáætlun væri nú ekki endanlega fram komin, að hann gæti ekki efnislega rætt þessi mál. En vonandi er það hægt á þessari stundu vegna þess að það þurfa að koma fram skýr svör um hvort meiningin sé og alvara hjá hæstv. samgrh. að til Reykjavíkurflugvallar falli aðeins 29 millj. kr. á árinu 1998. Það er gjörsamlega óviðunandi. Ég trúi því ekki öðru en hér verði miklar breytingar á og vænti þess að í hv. samgn. verði brugðið til þeirrar áttar að breyta þessum tölum. Eins og ég kom inn á áðan er Reykjavíkurflugvöllur mjög varasamur samkvæmt staðli Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Ég gat þess í umræðunni að flugvöllurinn væri mjög hættulegur í miklum rigningum þegar flugvélar væru að lenda. Fjölmargir aðilar sem starfa við flug á Reykjavíkurflugvelli, bæði flugmenn og starfsmenn Reykjavíkurflugvallar, höfðu samband við mig og þótti ástæða til þess að benda mér sérstaklega á að í miklum rigningum væri völlurinn ekki síður hættulegur í flugtaki vegna þess að þá situr svo mikið vatn á vellinum að það er stundum á mörkum þess að hægt sé að hefja flugvél á loft. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín mikið lengri, virðulegi forseti, en ég vænti þess að hæstv. samgrh. komi hér með afgerandi svör. Mun hann beita sér fyrir því að afla heimildar innan hins háa Alþingis til þess að taka framkvæmdalán svo hægt verði að hefja framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli fljótlega á næsta ári? Og þá bendi ég enn og aftur og í þriðja sinn á þann öryggisþátt sem nauðsynlegur er með tilliti til þess að 400 þúsund manns fara um þennan flugvöll sem hefur verið vanhirtur áratugum saman.

Herra forseti. Málefni Reykjavíkurflugvallar eru í þeirri stöðu að skipulagsnefnd Reykjavíkurborgar hefur enn ekki afgreitt frá sér hvernig endurbótum á Reykjavíkurflugvelli skuli háttað, hvar flugstöðin skuli vera og þar fram eftir götunum. Skipulag Reykjavíkur er núna í vinnslu og það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að það geti legið fyrir áður en hægt er að bjóða út framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli. Ég vil einnig taka fram í þessu sambandi að auðvitað er flugvöllurinn orðinn gamall og slitinn og lúinn, en reynt er að gera viðeigandi ráðstafanir til þess að hann sé ekki hættulegur með lagfæringum, endurbótum, viðgerðum og einnig ef náttúrlega þannig viðrar, þá er tekið tillit til þess. Að síðustu vil ég segja að það er í athugun og vinnslu hvernig staðið skuli að útboði og rekstri á Reykjavíkurflugvelli og liggur ekki fyrir. En eins og framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar er hugsuð er gert ráð fyrir því að verkið verði boðið út á síðari hluta næsta árs og síðan hægt að vinna það á tveim næstu árum. En eins og sakir standa núna, hefur málið sem sagt ekki verið afgreitt úr skipulagsnefnd Reykjavíkur.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. kom inn á þau skipulagsmál sem snúa að stjórnendum Reykjavíkurborgar og getur þess að þar sem þau mál liggja ekki ljós fyrir sé ekki hægt að hefjast handa, en kemur síðan inn á að það sé samt sem áður ákvörðun ríkisstjórnarinnar að vinna svo að útboðsgögnum að hægt verði að hefjast handa við framkvæmd Reykjavíkurflugvallar árið 1999. Það var akkúrat þetta sem ég óttaðist, að þetta væri raunverulega löngu fyrir fram ákveðið og skipti þá engu máli hver afstaða Reykjavíkurborgar er eða alla vega að það liggur ekki svo á henni. En það einmitt kannski ástæðulaust að vera að skjóta sér á bak við mál sem snúa að Reykjavíkurborg, hvort sem menn vilja kalla það seinagang eða hvað, það skiptir ekki máli. Jafnvel ef til væru fjármunir til þess að ráðast í framkvæmdir á morgun, þá er hægt að hefja framkvæmdir og lagfæringar á flugbrautum sem ekki er deilt um hvernig eigi að liggja þannig að málið er ekki alvont hvað snýr að borgaryfirvöldum. Hitt er alvarlegra mál og það er það sem kom fram í máli hæstv. samgrh., að það er hvorki vilji né ætlan að hefja framkvæmdir við lagfæringu á flugbrautum Reykjavíkurflugvallar fyrr en á árinu 1999, og það er mjög alvarlegt mál. Ég verð að segja, hæstv. samgrh., að ég vil ekki deila ábyrgðinni með ráðuneyti samgöngumála vegna þeirra öryggisþátta sem snúa að 400 þúsund farþegum sem eiga eftir að fara um Reykjavíkurflugvöll á næsta ári. Ég trúi ekki öðru en tekið verði á þessu máli og hafist handa þegar á næsta ári við lagfæringar á Reykjavíkurflugvelli.

Herra forseti. Það er nú nýtt fyrir mér ef hægt er að skamma mig fyrir að verk skuli ekki boðið út sem ekki er tilbúið til útboðs. Málið hefur ekki verið afgreitt í skipulagsnefnd Reykjavíkurborgar. Það er kjarni málsins. Ég vil í annan stað segja að ef hv. þm. er þeirrar skoðunar sem hann lýsti hér varðandi ástand flugvallarins, þá held ég að óhjákvæmilegt sé að það mál sé athugað nánar. Hv. þm. á sæti í flugráði og ég hygg að óhjákvæmilegt sé að við athugum það mál nánar og eigum samræður um það og hann skýri viðhorf sín betur en rétt er að gera hér við þetta tækifæri.

Herra forseti. Ég er alveg tilbúinn til að hitta hæstv. samgrh. sem einn af flugráðsmönnum og ræða við hann. Ég taldi þó að ekki væri ástæða til með tilliti til þess sem þegar liggur fyrir, þ.e. skýrslu Flugmálastjórnar sem var unnin árið 1995 um ástand flugbrauta, akbrauta og flughlaða þar sem fram kemur að standard Reykjavíkurflugvallar er á mörkum þess sem Alþjóðaflugmálastofnunin gerir kröfu til um öryggisstuðul, þannig að það þarf ekki í sjálfu sér að tala við mig sem flugráðsmann. En ég er alveg tilbúinn til þess að hitta samgrh. þegar hann óskar þess og ég vænti þess að aðrir aðilar í flugráði séu tilbúnir til þess. Einhvern veginn kemur þetta nú þannig út eins og eitthvert sambandsleysi sé á milli hæstv. samgrh. og flugráðs. Svo er ekki. Þessi skýrsla liggur í hans höndum og hjá hans ágæta starfsfólki í samgrn. Ég held að það sem þurfi að gera hér sé að stilla saman strengina vegna þess sem ég gat hér um áðan, vegna öryggisþáttarins, vegna 400 þúsund farþega sem eiga eftir að leggja leið sína um Reykjavíkurflugvöll á næsta ári. Þetta er ekkert smámál. Ég er tilbúinn, hvort sem er að degi eða nóttu, hæstv. samgrh., að hitta þig í ráðuneytinu með ágætum flugráðsmönnum og ég trúi ekki öðru en sameiginlega getum við leyst þetta mál og fengið einhvers staðar fjármagn til þess að hefja framkvæmdir ekki síðar en á miðju næsta ári.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs út af málefnum Reykjavíkurflugvallar. Ég vil segja í fyrsta lagi að mér finnst mjög athyglisvert að hlusta á þau orðaskipti sem fóru fram á milli hv. 10. þm. Reykv., sem jafnframt á sæti í flugráði, og hæstv. samgrh. Staðreyndin er sú að það væri hægt, hvað sem deiliskipulaginu líður, að hefjast handa um framkvæmdir við endurbætur á flugvellinum strax í dag og það var niðurstaða af fundi sem borgaryfirvöld hafa m.a. átt með Flugmálastjórn fyrir ekki mörgum dögum þannig að það er fyrirsláttur að bera við skorti á deiluskipulagi sem auk þess er verið að ganga frá. Það er hreinn fyrirsláttur og það er rangt sem stendur í greinargerð frv. um þau efni. Það er beinlínis rangt. Af hverju er ekki hægt að hefjast handa núna? Það er vegna þess að það er ágreiningur á milli Flugmálastjórnar annars vegar og borgaryfirvalda í Reykjavík hins vegar um eina tiltekna flugbraut sem er hluti af þessu verki og það mætti hugsa sér að það yrði farið í aðra þætti þess, burt séð frá þessum ágreiningi. Um hvað er ágreiningurinn og er hann nýr? Svarið er: Hann er gamall þessi ágreiningur og er búinn að vera við borgaryfirvöld um margra ára ef ekki áratuga skeið eins og ég veit að hv. 10. þm. Reykv. þekkir vel sem fyrrverandi borgarfulltrúi. Hér um að ræða braut sem kölluð er braut 07/25 og er brautin sem er þannig að aðflug að henni liggur yfir Norðurmýrina og Landspítalann. Það hefur alltaf verið skoðun borgaryfirvalda, hvort sem það er núverandi meiri hluti eða fyrrverandi meiri hluti, að það væri óeðlilegt að hafa þessa braut eins sem hún hefur verið. Flugleiðir hafa aftur á móti haldið því fram að þessi braut væri óhjákvæmileg vegna aðstæðna í ákveðnum vindáttum og vegna þess að það er auðvitað þannig að ef hún væri ekki til þá yrði að nota braut annars staðar og þá væntanlega í Keflavík. Snúningspunkturinn í þessu máli er um það hvort samgrn. hefur átt viðræður við utanrrn. um að sú braut sem um er að ræða á Keflavíkurflugvelli sem varabraut tæki við af braut 07/25. Um það snýst málið efnislega. Hér er um að ræða örfáar milljónir króna og engan veginn eins stóra upphæð og menn gætu ímyndað sér. Ég hef heyrt að upphæðin sé talsvert innan við 10 millj. kr. sem það mundi kosta að gera endurbætur á Keflavíkurflugvelli til að þjóna því flugi sem ella mundi í undantekningartilfellum nota þessa braut 07/25 þar sem um er að ræða aðflug yfir Landspítalann og Norðurmýrina. Og hér er ekki um það að ræða að það þýði fyrir hæstv. samgrh. að ætla sér að setja á einhverjar deilur við núverandi meiri hluta í Reykjavík. Hér er um að ræða samstöðu allra flokka í stjórn Reykjavíkurborgar sem hefur verið um mjög margra ára skeið, eins lengi og ég man eftir í sambandi við stjórn Reykjavíkurborgar. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. samgrh. að því sem mér finnst kannski vera aðalatriðið: Er hann tilbúinn að beita sér fyrir þeim viðræðum við utanrrn. að tekin verði í notkun flugbraut á Keflavíkurflugvelli sem kæmi í staðinn fyrir braut 07/25? Um það snýst deilan á milli borgaryfirvalda, það er alveg rétt, og sérstaklega Flugleiða í þessu sambandi. En samgrn. er auðvitað fyrst og fremst samgönguráðuneyti allra landsmanna í máli af þessu tagi og hlýtur að horfa á hlutina þannig. Ég vil því í allri vinsemd spyrja hæstv. samgrh.: Hefur hann hafið viðræður við utanrrn. í þessu efni til þess að losa Reykjavíkurflugvöll við þessa flugtraffík, sem er þyrnir í augum borgaryfirvalda af öryggisástæðum og fleiri ástæðum sem ég hef að nokkru leyti rakið hér en ætla ekki að fara nánar út í því það er óþarfi? Ég vil síðan spyrja hæstv. samgrh. í öðru lagi: Er það skoðun hans að deiliskipulagið ráði úrslitum í þessu máli? Ef það er bara deiliskipulagið þá held ég að málið liggi þannig að það geti verið til hvenær sem er núna næstu vikur. Ég held reyndar að það skipti engu máli í þessu dæmi en segjum að það sé það sem hindrar. Ef það lægi fyrir, væri ráðherrann þá tilbúinn til þess að tryggja það að fjármunir færu í Reykjavíkurflugvöll á næsta ári? Er hann tilbúinn til að lýsa því yfir að hann vilji, að öllum öðrum skilyrðum uppfylltum, tryggja að fjármunir fáist í Reykjavíkurflugvöll á árinu 1998? Það er auðvitað algerlega óþolandi að setja hlutina upp gagnvart þessari framkvæmd eins og oft hefur verið gert á undanförnum árum. Mér finnst satt að segja að flugmálayfirvöld í landinu þurfi að hafa víðari sýn en mér finnst þau stundum hafa. Ég er í sjálfu sér ekki endilega að telja að það fólk sem fer um Reykjavíkurflugvöll ráði öllu í þessu sambandi, mér finnst bara að menn eigi að hafa sanngjarna heildaryfirsýn yfir málin og mér finnst ekki að það sé hlutverk flugmálayfirvalda að standa í deilum við borgaryfirvöld um svona mál. Hér er um faglegt úrlausnarefni að ræða og flugmálayfirvöld hafa það hlutverk að raða verkefnum upp í forgangsröð eftir faglegri niðurstöðu. Það er síðan ráðherrans að taka hina pólitísku ákvörðun í málinu. Og ég hef engin fagleg rök séð frá Flugmálastjórn fyrir því að standa að málum eins og verið er að tala um hér. Þess vegna kvaddi ég mér hljóðs, herra forseti, og nota um leið tækifærið til að taka eindregið undir þær áskoranir sem fram komu í þessum efnum frá hv. 10. þm. Reykv.

Herra forseti. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef þá lítur skipulagsstjóri ríkisins svo á að deiliskipulag verði að liggja fyrir áður en verk er boðið út. Þar að auki er það nauðsynlegt af hagkvæmnisástæðum og til þess að hægt sé að standa rétt að útboðinu. Það er ástæðulaust að draga það á langinn og raunar óskiljanlegt hvers vegna það eigi að vera sérstakt kappsmál að deiliskipulag skuli ekki afgreitt. Í annan stað vil ég segja að sú flugbraut sem hér hefur verið talað um hefur verið talin nauðsynleg vegna flugöryggis. Það er einnig talið mjög æskilegt fyrir þá sem fljúga til landsins og frá, ekki aðeins fyrir flugrekendur heldur líka þá sem þurfa að komast leiðar sinnar --- farþegana, bæði Reykvíkinga og fólk utan af landi sem þarf að fara til Reykjavíkur --- að hægt sé að lenda flugvélum á þessari braut. Það er ekki oft á ári sem til þess kemur, mér skilst að það kunni að vera 10--12 dagar, þó kannski ekki allan daginn, en auðvitað er það eitthvað mismunandi frá ári til árs. Ég hygg að nauðsynlegt sé að reyna að ná samkomulagi um að hægt sé að halda þessari braut opinni í framtíðinni, bæði vegna flugöryggis og til þægindaauka fyrir þá sem fljúga og líka vegna þess að það sparar tíma og er ódýrara.

Herra forseti. Mér fannst þetta fróðleg ræða hjá hæstv. samgrh. Það er greinilega hans mat að það þjóni betur flugöryggi, það er hans niðurstaða, að halda í þessa braut, að halda í þessa umdeildu braut. Þar með er hann að hafna þeim öryggiskröfum sem borgaryfirvöld í Reykjavík gera. Þau hafa bent á að það sé varasamt að hafa fluglínu yfir Landspítalann og Norðurmýrina eins og þarna er um að ræða. Þau hafa bent á að í staðinn sé hægt að nýta sér í undantekningartilvikum flugbraut á Keflavíkurflugvelli. Það er greinilegt að samgrh. hafnar þessum öryggiskröfum borgaryfirvalda varðandi lendingar alls sjö til tíu sinnum á ári eða svo. En þá spyr ég hæstv. ráðherra: Er þetta skoðun Flugmálastjórnar? Er það skoðun Flugmálastjórnar að það verði að halda þessari braut 07/25? Það er mjög athyglisvert ef það er fagleg niðurstaða Flugmálastjórnar sem á auðvitað að horfa á hlutina út frá almennum faglegum forsendum en ekki einhverjum pólitískum áherslum sem ráðherrann kann að hafa í það skipti. Og ég fullyrði, í öðru lagi, að það að deiliskipulag sé ekki til í þessu máli skiptir engu varðandi framkvæmdirnar. Það sem skiptir máli er það að ríkisstjórnin hefur ákveðið að setja ekki peninga í þessar framkvæmdir 1998. Það er forgangsröð ráðherrans sem ræður því en ekki deiliskipulag Reykjavíkur vegna þess að það breytir engu í þessu máli og að því er ég best veit þá hljóta flugmálayfirvöld að sjá það líka.

Herra forseti. Auðvitað geta blandast saman fagleg sjónarmið og pólitísk sjónarmið. Sumir eru þeirrar skoðunar að það skipti svo sem engu máli þó að Reykjavíkurflugvöllur sé lokaður svo og svo oft og farþegum beint til Keflavíkurflugvallar. Það eru þeir sem lítið nota flugið. Ég á hinn bóginn nota það mikið og má kannski segja að ég sé eigingjarn af þeim sökum. Ég hygg að það sé rétt hjá mér að nauðsynlegt sé að braut sem liggur í þá átt sem þessi braut liggur sé opin. Engin slík braut er nú á Keflavíkurflugvelli og þess vegna hefur verið talið nauðsynlegt af flugöryggisástæðum að þessi braut sé til reiðu á Reykjavíkurflugvelli.

Herra forseti. Ég endurtek spurningu mína frá í ræðu minni og öðru andsvari, en hæstv. ráðherra getur þá svarað henni síðar í umræðunni. Hún er þessi: Hefur hann farið í viðræður við utanrrn. um að gerðar verði breytingar á Keflavíkurflugvelli þannig að þær gætu í undantekningartilvikum tekið við því flugi sem fer ella á þessa braut?

Það hef ég ekki gert.

Herra forseti. Hér er komið að árvissri umræðu um flugmálaáætlun og um leið um Reykjavíkurflugvöll. Maður veltir því fyrir sér hvað það hafi upp á sig að vera að ræða málefni flugvallarins. Það virðist vera sama hvað sett er fram í þál. um flugmálaáætlun, þegar koma á að framkvæmdum þá er búið að breyta öllum áætlunum. Og nú þegar þessi flugmálaáætlun kemur hér fram þá er enn búið að fresta framkvæmdum á Reykjavíkurflugvelli. Auðvitað er það algjört ábyrgðarleysi af hæstv. ráðherra að ætla að fresta framkvæmdum á flugvellinum eins og ástandið er nú á þeim flugbrautum sem þar eru. Í fskj. með flugmálaáætlun er birtur kafli úr skýrslu sem Flugmálastjórn lét vinna um ástand flugbrauta, akbrauta og flughlaða, skýrslu sem kom út í mars 1995. Þessar niðurstöður hafa komið hér til umræðu nokkrum sinnum og menn hafa varað við því að láta þetta ástand ríkja áfram á flugvellinum. Ég vil minna á það --- ég held að það hafi bara verið í sumar --- að slys varð vegna þess hvernig ástandið á brautunum er, vegna þess að þarna er allt í óstandi. Flugvöllurinn er stórhættulegur í rigningum. Það er hættulegt að lenda eins og kom hér fram hjá þeim þingmönnum sem hafa talað á undan mér og það er ekki hægt að una við það, hvorki Reykvíkingar né aðrir landsmenn, að aðalflugvöllur landsmanna sem 400 þúsund manns fara um árlega sé lokaður 10--12 daga á ári vegna þess hvernig ástandið þar er. Og ef hæstv. ráðherra man ekki eftir þessu flugslysi sem ég er að vitna í þá var það þegar hér var keppni í flugi og erlendir flugmenn sem ætluðu í keppnina lentu á vellinum og eyðilögðu flugvélina sína. Sem betur fer varð ekki neinn mannskaði en þarna varð fjárhagslegt tjón. Ég vil líka mótmæla því að hæstv. ráðherra noti það sem rök í málinu að fresta framkvæmdum að ekki sé búið að samþykkja deiliskipulag fyrir Reykjavík. Það er algjört aukaatriði í þessu máli. Það hefur því miður komið fram í þessari umræðu að það er ekki vilji hjá hæstv. ráðherra til að gera neinar lagfæringar á Reykjavíkurflugvelli. Viljann vantar. Ég ætla ekki að hafa ræðu mína um flugmálaáætlunina langa að þessu sinni. Ég á kost á því að koma að henni í samgn. og mun gera það. En ég gat ekki staðist það að koma hér upp og mótmæla þessum niðurskurði á Reykjavíkurflugvelli enn eina ferðina og ég trúi því ekki að ekki verði tekið á því máli. Ég trúi því ekki að þetta verði látið fara svona í gegn og að þingið muni samþykkja flugmálaáætlun með þessum niðurskurði, með þessum smánarlegu fjárveitingum til framkvæmda á Reykjavíkurflugvelli. Þetta er stórmál fyrir alla landsbyggðina. Þetta er ekki eingöngu málefni Reykjavíkur. Það er málefni okkar Íslendinga allra að þokkalegt ástand sé á vellinum. Og það er stórhættulegt að vera að draga lappirnar í þessu máli. Ég tek undir það með hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni að ég kæri mig ekki um að taka þátt í þeirri ábyrgð ef eitthvað kemur fyrir þarna á vellinum. Ábyrgðin er öll hjá hæstv. samgrh., það er hann sem vill ekki taka á þessu máli. Ég mun koma að málefnum flugvallarins í samgn. og síðan við síðari umr. um flugmálaáætlun en treysti því að þingmenn muni beita sér fyrir því að þarna verði gerð bragarbót á.

Herra forseti. Það lætur nærri að saga flugmálaáætlunar á grundvelli sérstakra tekna sé tíu ára um þessar mundir. Það var nálægt árinu 1987 sem lög voru sett um tekjuöflun til flugmála ef ég man rétt og flugmálaáætlun fór af stað. Því verður ekki á móti mælt að þessi áætlun og þær tekjur sem henni hafa verið samfara hafa skilað mjög miklum framförum hvað varðar aðstæður til áætlunarflugs í landinu og almenns flugs. Þó vantar nokkuð upp á að lokið sé því verkefni að ljúka uppbyggingu flugvalla og flugvallarmannvirkja og koma því öllu í fullnægjandi gott horf eins og áætlunin reyndar gerði ráð fyrir að tækist á um það bil tíu árum. Það sem aðallega hefur farið úrskeiðis í þeim efnum er tvennt. Annars vegar hefur verkefnum verið bætt inn á flugmálaáætlunina sem ekki var gert ráð fyrir að yrðu fjármögnuð af henni á sínum tíma. Þá var gert ráð fyrir að framkvæmdir eins og við flugbraut á Egilsstöðum yrðu sérverkefni. Þá var ekki gert ráð fyrir því að bygging vegna alþjóðaflugþjónustunnar yrði kostuð af flugmálaáætlun og reyndar var heldur ekki gert ráð fyrir því að flugbraut í Reykjavík yrði kostuð af flugmálaáætlun heldur að þetta yrðu allt saman sérverkefni. Hefði flugmálaáætlunin heil og óskipt runnið til uppbyggingar almennra flugvallarmannvirkja, þá er lítill vafi á því að þessu verkefni væri því sem næst lokið. Sömuleiðis, herra forseti, hefur nú allra síðustu árin því miður verið gripið til þess ólánsúrræðis að skerða hinar mörkuðu tekjur og ráðstafa þeim í raun og veru í ríkissjóð. Það er að vísu látið heita svo að þetta renni til að kosta að hluta til rekstur flugvalla eða rekstrarútgjöld Flugmálastjórnar sem áður voru greidd úr ríkissjóði og gildir þá einu hvort bókhaldslega sé þetta merkt fluginu. Í reynd er þarna á ferðinni skerðing á sértekjum flugmálaáætlunar. Þeirra var aflað og er aflað með álagningu sérstakra gjalda á flugfarþega og flugrekendur sem lögð voru á með flugmálaáætluninni á sínum tíma 1987. Það er ástæða, herra forseti, til að rifja þetta upp, hvort heldur það er rætt í samhengi við almenna stöðu framkvæmda í þessum efnum eða einstök verkefni eins og úrbætur á Reykjavíkurflugvelli. Þetta er, herra forseti, því miður mjög dapurlegt og ég verð að segja eins og er að það að þessi tala skuli nú fyrir árið 1998 eiga að verða 190 millj. kr. er mikið umhugsunarefni. Ég man eftir áflogum hér á þingi, ekki í bókstaflegri merkingu þó en þó nokkrum átökum, um tillögur til að skerða þessar mörkuðu tekjur um 75 millj. sem fékkst þá eftir nokkuð harða sennu hér lækkað niður í 30 millj. En síðan hefur þetta á líklega tveimur eða þremur árum rokið tiltölulega hægt og hljótt upp í 190 millj. sem er áætlað að þetta verði á næsta ári sem verður varið af mörkuðum tekjum flugmálaáætlunar í annað en þau lög gera ráð fyrir. Þá er ástæða, herra forseti, til að rifja upp og hafa í huga hver er grundvöllur þessarar tekjuöflunar. Jú, það eru álögur á flugfargjöld og það eru álögur á flugrekendur sem valda auðvitað meiri kostnaði við áætlunarflugið. Ég held, herra forseti, að þetta sé einhver allra óheppilegasti og vitlausasti skattstofn sem lengi hefur verið fundinn upp vegna þess að fargjöld í áætlunarflugi innan lands eru auðvitað óheyrilega há og þar af leiðandi eru þessar álögur skattur á þessi dýru fargjöld. Það er mikið umhugsunarefni þegar svo er komið að þeim er ráðstafað að þetta miklu leyti í ríkissjóð og koma í staðinn fyrir almennar skatttekjur ríkissjóðs en ekki til þeirrar uppbyggingar í flugmálum sem ætlunin var. Og ég spyr mig að því, herra forseti, hvort ekki sé þá ósköp einfaldlega skynsamlegra að lækka þessar álögur. Horfast í augu við að það sé ekki pólitískur vilji til að ráðstafa öllu þessu fé til framkvæmda í flugmálum en lækka þá þessar álögur þannig að fargjöldin geti lækkað, fleiri geti notað flugið sem mætti síðan verða til þess að því verði haldið úti á mörgum stöðum sem standa núna frammi fyrir því að það er ekki lengur grundvöllur fyrir áætlunarflugi þangað. Þetta vildi ég í öðru lagi, herra forseti, gera hér lítillega að umtalsefni, það er ósköp einfaldlega vandi flugsins. Það er ekki nema von og þótt fyrr hefði verið að áætlunarflug við þær sérstöku aðstæður sem eru á Íslandi, fámenni í stóru og strjálbýlu landi, eigi í erfiðleikum og það er auðvitað það sem er að gerast núna á fjölmörgum stöðum að grundvöllurinn undir áætlunarflugi er að bresta. Þá sitja fjölmörg byggðarlög, þar með talið afskekkt byggðarlög, uppi með það að þangað eru engar almenningssamgöngur vegna þess að á Íslandi hefur sú sérstaða verið að flugið hefur í stórum stíl verið einu almenningssamgöngurnar sem fólk hefur átt aðgang að. Það er ekki áætlunarferðum á landi til að dreifa á stórum svæðum á landinu þannig að um leið og flugið brestur, þá bresta einu almenningssamgöngurnar sem fyrir hendi eru. Þetta er mjög alvarlegt mál, herra forseti, og ég hefði talið að það væri ástæða til þess að hæstv. samgrh. gerði Alþingi grein fyrir því hvar þessi mál eru á vegi stödd, bæði þær breytingar sem orðið hafa undanfarin nokkur ár og þær breytingar sem eru í farvatninu t.d. á þessum vetri á norðausturhorni landsins. Einn þáttur sem hér hefur áhrif er einkavæðingin á Pósti og síma og svo ákvörðun Pósts og síma eða póstsins að hætta að nota áætlunarflugið til fjölmargra staða til að dreifa pósti. Þar með minnka tekjurnar og grundvöllurinn verður enn síður fyrir hendi fyrir áætlunarfluginu. Þetta er auðvitað arfavitlaust út frá þjóðhagslegum hagsmunum séð, arfavitlaust að það skuli ekki vera hægt að samnýta þessar einustu skipulögðu almenningssamgöngur og áætlunarsamgöngur sem eru inn í byggðarlögin. En það er ekki hægt. Einn vill gera þetta svona og annar hinsegin og það má engu stjórna nú til dags í hinu yndislega frelsi sem menn verða að taka á sig eins og hverjar aðrar náttúruhamfarir sem yfir þá dynja, hvort sem það eru skertar samgöngur á sjó eða landi sem koma í kjölfar frelsisins. Varðandi stöðuna í framkvæmdum á Reykjavíkurflugvelli, þá er auðvitað ófremdarástand hvað varðar það mannvirki og löngu tímabært að taka á því. Það er ljóst að um langa framtíð a.m.k. verður miðstöð innanlandsflugsins frá Reykjavík og ég held að það verði þar af leiðandi að ráðast í framkvæmdir til þess að það geti farið fram við fullnægjandi aðstæður. En auðvitað þarf líka að marka Reykjavíkurflugvelli skýrt hlutverk. Ég tel að það sé löngu tímabært að einkaflug og leiguflug fari frá Reykjavíkurflugvelli eins mikið og mögulegt er og sá flugvöllur verði fyrst og fremst miðstöð fyrir áætlunarflug innan lands, áætlunarflug og leiguflug innan lands og kannski það flug sem flugrekendur kjósa að reka héðan til nágrannalandanna, Grænlands, Færeyja og að einhverju leyti til Skotlands og Bretlandseyja. Og það væri auðvitað nærtækast, herra forseti, að benda á liðinn ,,Til reksturs flugvalla`` upp á 190 millj. kr. sem á að fara af flugmálaáætlun í ríkissjóð, lækka hann, draga úr þessari skerðingu á mörkuðum tekjum flugmálaáætlunar og ráðstafa því í brýnar framkvæmdir, þar með talið að hefja framkvæmdir á Reykjavíkurflugvelli. Það er alveg borðleggjandi, það er tæknilega ákaflega einfalt ef meiri hlutinn á Alþingi vill gera þá breytingu á áherslu í flugmálum og ríkisfjármálum að láta minna renna í ríkissjóð og meira til framkvæmda, þá geta brýnar framkvæmdir eins og t.d. þær að hefjast handa á Reykjavíkurflugvelli komist af stað. En reyndar minni ég á að í almennum flugframkvæmdum víða á landinu eru líka mjög þörf og brýn verkefni sem ekki fá fullnægjandi úrlausn í þessari flugmálaáætlun.

Herra forseti. Flugvallarskatturinn hér innan lands er 165 kr. Ég skal ekki segja hvenær hann var síðast hækkaður. Ég man satt að segja ekki hvort það var kannski einu eða tveimur árum eftir að ég varð samgrh. Það hefur ekki verið síðustu fimm eða sex árin. Svo mikið get ég fullyrt, en það er kannski ekki kjarni málsins heldur. Í annan stað vil ég segja að það munar ekki ógnarlega mikið um þann flugvallarskatt þegar við höfum það líka í huga að aðrar hækkanir fyrir þjónustu á innanlandsflugvöllum hafa ekki orðið lengi. Það hefur verið reynt að hlífa innanlandsfluginu, enda hefur það verið rekið með tapi. Og ég vil nú ekki segja að það sé ógnarlega dýrt eins og nú er komið eftir að flugið varð frjálst. Ég vil jafnframt segja vegna fyrirspurnar þingmanns um þá staði sem ekki er lengur ekið eða flogið til að samkomulag hefur tekist um það milli póstsins og Björns Sigurðssonar sérleyfishafa á Húsavík að aka fimm sinnum í viku frá Akureyri til Þórshafnar, fram og til baka, en á hinn bóginn eru horfur á að flug leggist niður til Raufarhafnar og Kópaskers eins og hv. þm. veit. Að öðru leyti eru umræður um þessi mál við flugrekstraraðila og aðra, sem m.a. koma að formaður fjárln. og fleiri með samgrn.

Það kann að vera að farþegaskatturinn eða flugvallargjaldið á flugfarseðla innan lands sé ekki ýkja há upphæð í krónum talið en safnast þegar saman kemur og allt leggst þetta saman þegar eldsneytisgjöldin, lendingargjöldin, loftferðaeftirlitsgjöld o.s.frv. eru lögð saman. Þá er þetta auðvitað talsverð gjaldtaka á flugrekendurna. Og hverjir borga það nema notendurnir? Það er því að sjálfsögðu eingöngu fyrirkomulagsatriði í raun hvort skatturinn er tekinn í gegnum beinar álögur á flugfarseðlana eða hvort hann birtist mönnum í formi útgjalda hjá flugrekendum sem þeir geta að sjálfsögðu ekkert annað gert við en að velta út í verðlagið hjá sér. Þetta veit ég að hæstv. samgrh., sem ber þó nokkurt skynbragð á bókhald, skilur. Varðandi það að flugið sé ekki óeðlilega dýrt eftir að frelsið hóf innreið sína, þá er ég nú ekki sammála hæstv. ráðherra. Flug er af eðlilegum ástæðum mjög dýrt við aðstæður eins og þær sem hér eru. Þegar komið er út á minni og fáfarnari staðina og þangað sem flugleiðirnar eru lengri, þá er það eðlilegasti hlutur í heimi að flugið sé dýrt. Ef við lítum til þess hvað flugfargjöld kosta í öðrum löndum sem helst eru sambærileg, eins og Grænland og Noregur, þá er verðið þar geysilega hátt. Munurinn er fyrst og fremst sá að þar eru miklir styrkir settir í flugið til þess að tryggja þjónustuna og halda verðinu hóflegu. Í Noregi gerir ríkið rammasamninga til þriggja, fjögurra ára í senn við flugfélögin Braathens og Wideröe um tiltekna þjónustu, tiltekið framboð á sætiskílómetrum og þar þykir það sjálfsagðasti hlutur í heimi að umtalsverðir styrkir séu settir til þess að halda þessum samgöngum uppi. Og það eigum við auðvitað að gera hér frekar en að horfa á þessa þjónustu leggjast af þannig að þessar almenningssamgöngur verði fyrir hendi og það öryggi sem þeim er samfara. Með því að áætlunarflugið hverfur, þá hverfur e.t.v. þjónustan á flugvöllunum og þá hverfur það öryggi sem sjúkraflug allan sólarhringinn hefur verið þessum byggðarlögum hvað heilbrigðismál snertir. Hér er því margt undir og ég skora á hæstv. ráðherra 

Herra forseti. Flugmálaáætlun er eins og venjulega mjög eftirtektarvert plagg. Komið hefur fram að hún hefur tekið nokkrum breytingum á undanförnum árum, nýir liðir að koma inn sem ekki var í upphafi gert ráð fyrir að kæmu inn í flugmálaáætlun yfirleitt. Þar ber að nefna Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Hún er nú í annað sinn á framlögum og þau fara vaxandi samkvæmt þessari áætlun, verða 60 millj. á næsta ári og verða komin upp í 92 millj. kr. árið 2001. Það stóð dálítill styr um það þegar þessi áætlun gerði ráð fyrir framlögum til Leifsstöðvar á sínum tíma vegna þess að það var talið taka fé frá öðrum völlum. Auðvitað er það rétt röksemd að þegar tekið er af áætlun í nýja velli þá hlýtur það að koma einhvers staðar annars staðar niður. Eigi að síður hafa menn þó fallist á þá röksemd að sá völlur sem skapar langmestar tekjur flugmálaáætlunar er Keflavíkurflugvöllur sem hefur síðan í raun verið sveltur af því fjármagni sem þaðan hefur komið og flugstöðin sem slík setið uppi með skuldir og mörg vandamál óleyst. Þetta er að sjálfsögðu bara dropi til að mæta öllum þeim vanda, en er þó skref í rétta átt. Reykjavíkurflugvöllur hefur verið mjög til umræðu og er það að sjálfsögðu eðlilegt þar sem um er að ræða einn helsta innanlandsflugvöll landsins. Sá flugvöllur þjónar miklu stærra hlutverki en því að þjóna innanlandsflugi. Þar er margs konar annað flug, m.a. millilandaflug, sem Flugfélag Íslands og Flugleiðir hafa sinnt og fært í rauninni frá Keflavíkurflugvelli til Reykjavíkur, fyrir utan allt einkaflug sem er gríðarlega mikið á þessu svæði. Ég hef haldið því fram að notkunin á Reykjavíkurflugvelli sé allt of mikil. Í rauninni ætti að flytja þann flugvöll. Það eru margir sem halda því fram, m.a. borgarfulltrúi hjá Reykjavíkurborg, að þessi flugvöllur ætti ekki heima hér, hvað þá að hann verði ofnotaður eins og gert er í dag. Það kom fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að ein braut, sem kölluð er 07/25 eftir því sem hann segir, er lokuð af öryggisástæðum vegna þess að flugáttin er yfir Landspítalann. Önnur braut, svokölluð norður-suður braut, liggur yfir miðborgina í aðflugi til suðurs og aðflugið er ekkert venjulegt flug heldur lágflug. Maður hefur á tilfinningunni að flugvélarnar rétt skríði hér yfir húsþökunum þegar þær lenda í suðurátt. Flugvélar sem koma á þessa sömu braut úr suðri og lenda í norðurátt fara mjög lágt yfir Kópavoginn. Ég veit að fólk á því svæði hefur kvartað yfir hávaða og óróleika vegna þess lágflugs sem stundað er yfir Kópavogi. Það eru því að minnsta kosti tvær brautir af þrem sem eru stórhættulegar fyrir umhverfið og ættu í rauninni báðar að vera lokaðar. Það þýddi þá um leið að flugvöllurinn væri ónothæfur. Af þeirri ástæðu er náttúrlega ekki farið út í það af hálfu flugmálayfirvalda að loka þeirri braut. Ég hef undrað mig á því hvað flugmálayfirvöld og þá væntanlega Flugmálastjórn og samgrh. hafa gert lítið til þess að minnka flug um Reykjavíkurflugvöll vegna þess hættuástands sem skapast við allt flug yfir Reykjavíkurborg. Flugmálastjórn ber ábyrgð, ekki eingöngu á Reykjavíkurflugvelli, heldur einnig á Keflavíkurflugvelli í samráði við utanrrn. og ætti að geta beint því flugi, sem talað hefur verið um af opinberum aðilum að ætti að flytjast héðan, eins og svokallað ferjuflug og annað flug sem ekki tengist beinlínis innanlandsfluginu. Ég vil beina því til hæstv. samgrh. hvort ekki hafi farið fram nein umræða eða skoðun á því hvort hluti þessa flugs yrði hreinlega fluttur með aðgerðum Flugmálastjórnar og samgrh. til Keflavíkurflugvallar til að minnka þá gríðarlegu hættu sem flug skapar hér á þessu svæði. Það hlýtur einnig að vefjast fyrir mönnum að ætla sér að fara út í fjárfestingar upp á milljarða á Reykjavíkurflugvelli í ljósi þeirrar miklu hættu sem flugvöllurinn skapar fyrir íbúa þessa svæðis. Það hlýtur að vera umhugsunarefni hvort tímabært sé að fara út í nokkrar framkvæmdir og hvort ekki væri réttara að fara út í allsherjarúttekt á flugvellinum. Margar skýrslur hafa komið fram um þetta en ekki hafa þær allar verið samstiga. Ég held að út frá þessum sjónarmiðum sé mjög brýnt af hálfu samgrh. og flugmálayfirvalda að skoða þetta mál með tilliti til þessara þátta og taka þær ákvarðanir sem lúta að framtíðaröryggi Reykvíkinga og þeirra sem þurfa að nota þennan flugvöll. Ég trúi því ekki að þeir þingmenn Reykvíkinga, sem hér hafa talað og mæla með því að setja stórfé í Reykjavíkurflugvöll til að bæta ástandið, og þá fyrst og fremst öryggisþátt vallarins sjálfs en ekki aðflugsmál eða þá hættu sem skapast í bænum sjálfum, vilji í rauninni halda þessu hættuástandi um ókomna tíð. Ég trúi því vart. Þess vegna held ég að full ástæða sé til fyrir þingmenn Reykvíkinga að skoða þann þátt sem snýr að öryggi íbúa í Reykjavík og þeirra sem fara um Reykjavíkurflugvöll samtímis.

Herra forseti. Reykjavíkurflugvöllur er skilgreindur sem alþjóðlegur flugvöllur og sem slíkur hlýtur hann að vera opinn fyrir öllu flugi og lúta þeim reglum sem um það gilda. Ég vil jafnframt taka það fram að auðvitað er laukrétt hjá hv. þm. að flugvallargjaldið nær til farþega sem koma til landsins en við skulum ekki gleyma því að á síðustu árum hefur mjög mikið af tekjum flugmálaáætlunar einmitt farið til að byggja upp varaflugvelli fyrir alþjóðlegt flug sem hefur það í för með sér að ódýrara verður og öruggara en ella myndi. Ég minni þar bæði á Egilsstaðaflugvöll og Akureyrarflugvöll. Ég minni raunar líka á að af tekjum flugmálaáætlunar hefur verið greiddur kostnaður við hina nýju flugstjórnarmiðstöð í Reykjavík sem á okkur hefur fallið. Það er því algjörlega úr samhengi að halda því fram að á þessum áratug hafi tekjur af flugmálaáætlun ekki að verulegu leyti nýst millilandafluginu. Ég ætla ekki, herra forseti, að taka upp viðræður við hv. þm. um það hvort beri að leggja Reykjavíkurflugvöll niður. Ég heyri að hann hefur eingöngu í huga að hugsa um öryggi Reykvíkinga og önnur sjónarmið koma þar ekki til. Ég hef rætt þetta mál sérstaklega við flugmálastjóra og eins og fram kemur í afstöðu flugmálayfirvalda og raunar hjá borgarskipulagi Reykjavíkur, þá telja menn að hv. þm. geri of mikið úr þeim hættuþáttum og geti þess vegna tekið þessu rólegar en ella. Auðvitað ber okkur að hugsa um öryggismálin þó þau séu ekki í okkar kjördæmum og ég virði það sjónarmið þingmannsins.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. segir með réttu að Reykjavíkurflugvöllur sé alþjóðlegur flugvöllur og ég deili að sjálfsögðu ekki um það. Ég er líka alveg sammála því að tekjur af flugi um Keflavíkurflugvöll hafa nýst til uppbyggingar á öðrum flugvöllum landsins. Það er að sjálfsögðu mjög eðlilegt. En það sem ég var aðallega að meina var að með fyrri flugmálaáætlun var ekki gert ráð fyrir neinu framlagi til Keflavíkurflugvallar þannig að hann naut þess ekki að hafa skapað allar þær tekjur sem gerðu í raun kleift að halda uppi alvöru flugmálaáætlun. Ég ber að sjálfsögðu hag Reykvíkinga og öryggismál þeirra fyrri brjósti og ég geri ráð fyrir að það geri allir þingmenn. Ég held samt að menn geri sér ekki grein fyrir því hvað þetta lítur illa út. Ég held að við þurfum ekki annað en horfa á það þegar flugvélarnar skríða hér rétt yfir þaki Alþingishússins, að oft hlýtur að vera teflt á tæpasta vað þegar flugvélar eru að lenda með aðflugi yfir miðborgina. Ég get ekki ímyndað mér annað en að menn sjái það. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég trúi því að þeirri stefnu, að draga eigi úr flugi um Reykjavíkurflugvöll, verði fylgt með einhverju móti og þá þannig að hægt verði að skapa þá samkeppni sem er nauðsynleg þó, þ.e. að koma upp aðstöðu á Keflavíkurflugvelli sem getur tekið við því flugi sem heitir ferjuflug og minna flugi sem í raun ætti að flytjast þangað.

Herra forseti. Það mál hefur oft verið rætt í þingsölum að nokkuð fari saman hvort við höfum innanlandsflug hér á landi eða ekki í jafnríkum mæli og við höfum það núna skulum við segja og hvort Reykjavíkurflugvöllur verður áfram opinn alþjóðlegur flugvöllur. Ég hygg að það sé líka eðlilegt að Reykvíkingar sækist eftir því að þeir geti t.d. flogið til Færeyja frá Reykjavík með Fokkerflugvélum úr því að þær eru notaðar en ekki hinar stóru þotur. Eins til Grænlands. Það styttir flugleiðina og er þægilegra fyrir þá sem með fluginu fara. Málið snýr auðvitað að farþegunum og að þjónustunni. Ég hef á hinn bóginn fundið að hv. þm. er mikill áhugamaður um að draga umsvif til Suðurnesja og má vera að það sé oftast nær sá þáttur sem er ráðandi í hans málflutningi.

Herra forseti. Það fer afskaplega vel saman í mínum huga ef hægt er að draga úr hættu vegna flugs um Reykjavíkurflugvöll og auka um leið atvinnu á Suðurnesjum. Að sjálfsögðu er það mjög æskilegt ef það gæti farið saman. Ég hef fyrst og fremst talað um þetta út frá öryggissjónarmiði en skil samt sem áður þau þægindasjónarmið sem menn sjá í því að geta farið út á Reykjavíkurflugvöll, sem er stutt leið fyrir flesta Reykvíkinga og er að mörgu leyti heppilegt hvað varðar flutninga á landi, að fara hérna niður í Vatnsmýrina. En við höfum líka bent á að til þess að stytta þennan tíma væri hægt að leita ýmissa leiða til að gera ferðalagið styttra til Keflavíkur en nú er, til að mynda með tvöföldun Reykjanesbrautar, sem kostar svona álíka mikið og að byggja upp nánast nýjan flugvöll í Reykjavík. Að því leyti til væri það kærkomið ef hægt væri að minnka eða draga alfarið hættuástandinu og auka umsvif og not á Keflavíkurflugvelli sem mun geta nýst miklu betur en í dag.

Herra forseti. Aðeins örfá orð inn í fyrri umræðu um flugmálaáætlun sem liggur fyrir. Í þessari flugmálaáætlun er gert ráð fyrir því að koma fjármálum Flugstöðvarinnar í Keflavík inn á flugmálaáætlun og töluvert hefur verið unnið í málefnum flugstöðvarinnar að undanförnu. Það er vel vegna þess að það hefur einfaldlega verið þannig að fjármál hennar hafa verið í lausu lofti að því leyti til að tekin hafa verið ný lán fyrir afborgunum og fjármagnskostnaði en hér er reiknað með að því sé komið í fast horf og það skref sem hér er stigið í því er jákvætt. Ég vildi einnig minnast á umræðurnar um Reykjavíkurflugvöll. Ég verð að segja að mér finnst hv. 10. þm. Reykn. fara í kringum það mál eins og köttur í kringum heitan graut. Hann talar um það í öðru orðinu að minnka umferðina um Reykjavíkurflugvöll, taka þar út ferjuflug og æfingaflug og í hinu orðinu um að loka flugbrautunum. Þetta er náttúrlega ósamrýmanlegt og það er miklu betra að koma bara hreint fram og segja að það eigi að loka Reykjavíkurflugvelli. Ég er fullkomlega ósammála þessu. Ég fullyrði það --- og hef reynt það á mínum eigin skrokki því að ég flýg kannski meira en í meðallagi innan lands --- að væri Keflavíkurflugvöllur nothæfur fyrir innanlandsflugið og allir sem eiga erindi til Reykjavíkur þyrftu að fara um Keflavíkurflugvöll, keyra inn til Reykjavíkur og til baka aftur mundi það stefna innanlandsfluginu á stystu flugleiðunum í stórhættu vegna lengingar á ferðatímanum. Mér finnst dálítið hæpið að halda uppi gífurlegum áróðri um hættuna þó að ég sé ekkert að gera lítið úr öryggi í flugi. Það er allt annað mál. Hins vegar er það ekkert einsdæmi og það náttúrlega vita allir sem hafa flogið, bæði hér heima og erlendis, að flugleiðir liggja yfir þéttbýli þar sem mörgum sinnum meiri umferð er en um Reykjavíkurflugvöll. Það verður auðvitað að huga að öryggismálum í flugi og í kringum flugvöllinn og efla þau eins og mögulegt er. Því miður gerir þessi flugmálaáætun ekki ráð fyrir að farið sé eins hratt í þetta mál og æskilegt hefði verið en ég ber ábyrgð á því eins og aðrir sem leyfðu framlagningu á þessari tillögu en ég er eindreginn talsmaður þess að byggja upp Reykjavíkurflugvöll á þeim stað sem hann er nú og gera það myndarlega. Ég vona að það verði gert á næstu árum því að ég tel að hann sé nauðsynlegur hlekkur í innanlandsfluginu. Við eigum ekki að vera að rugla þá umræðu með því að segja í öðru orðinu að það eigi að minnka umferðina um hann en í hinu orðinu að það eigi að loka flugbrautunum. Það er eitt mál sem er kannski minna í sniðum en þó mikilvægt að mínum dómi sem ég vil beina til samgöngunefndar að skoða þar sem ég hafði fyrirvara við í undirbúningi málsins. Það er að vísu ekki mjög stórt í sniðum eins og ég sagði en þó mjög mikilvægt mál en gert er ráð fyrir því að í lengingu flugbrautar á Vopnafirði séu veittar 10 millj. árið 2001. Það er nokkuð langur tími að bíða eftir lengingunni. Ég vildi koma því á framfæri í umræðunni að Flugfélag Íslands sem nú flýgur til Vopnafjarðar, en það var Flugfélag Norðurlands áður, hefur tekið í notkun vélar af Metro-gerð sem þurfa lengri brautir. Það er mjög áríðandi að hægt sé að nota þessar vélar á þessum flugleiðum. Þetta er mikilvæg flugleið á Vopnafjörð, daglegar samgöngur þangað og það er svo með Metro-vélarnar að þær eru með jafnþrýstiklefa, fljúga yfir veður og eru þægilegri fyrir farþega. Það er mjög áríðandi fyrir þá sem þurfa eins mikið á flugsamgöngum að halda og Vopnfirðingar að geta notið þeirrar þjónustu. Ég vildi beina því til samgn. sem fær málið að fara yfir þetta atriði, hvort það séu möguleikar á að bæta þarna úr. Að öðru leyti ætla ég ekki að hafa mörg orð um þessa áætlun. Hún er auðvitað því marki brennd eins og aðrar áætlanir að það eru mörg þörf og aðkallandi mál sem er því miður ekki hægt að sinna með þeirri áætlun sem hérna er fram sett. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það og ber auðvitað ábyrgð á því. Það er vegna þeirra markmiða sem hafa verið sett í ríkisfjármálum að reka ríkissjóð með jafnvægi. Það hefur bitnað á mörgum þáttum en eigi að síður er það nauðsynlegt markmið af efnahagslegum ástæðum. En það voru þessi atriði sem ég vildi koma á framfæri við fyrri umr.

Herra forseti. Ég hygg að hv. þm. Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., hafi ekki heyrt allt sem ég sagði í ávarpi mínu áðan en ég sagði það og hef sagt áður að mér finnist að af öryggisástæðum ætti að loka Reykjavíkurflugvelli. Það er ekki bara skoðun mín, það er skoðun ákveðinna borgarfulltrúa. Guðrún Ágústsdóttir borgarfulltrúi og forseti borgarstjórnar til skamms tíma lýsti því yfir í blaðagreinum og útvarpi að hún teldi að þessi flugvöllur ætti að flytjast annað. Hún sagði m.a. í þeirri umræðu að það væri skoðun sín að það ætti að setja upp einteinung til Keflavíkur til þess að koma fólki á sem skemmstum tíma á milli svæða. Ég hygg að hv. þm. muni þessa umræðu. Ég geri mér aftur á móti grein fyrir því að í þinginu er ekki í raun vilji til þess að leggja niður flugvöllinn. Þess vegna segi ég að það sé betra að minnka umferðina og þá um leið hættuna en gera ekki neitt í málinu. Þess vegna tala ég um að þessar brautir sem allir vita að eru stórhættulegar, það er beðið um að loka 07/25 brautinni sem hv. þm. Svavar Gestsson minntist á áðan. Við vitum að norður-suður brautin liggur yfir erfið svæði. Síðan getum við einnig rifjað upp að lítil flugvél fór niður við endann á austur-vestur brautinni eða í Skerjafirðinum. Það varð uppi fótur og fit við það sem eðlilegt er en síðan hefur verið einhver ákveðin vakt þar. Ég held að ekkert sé verið að ofgera hættunni sem þarna er. Það þarf að tala um hana, menn þurfa að gera sér grein fyrir henni og það er engin ástæða til þess að blekkja sig með einhverjum þegjandahætti yfir þessu máli.

Herra forseti. Það er gott að það kom fram að hv. þm. er andvígur því að hafa flugvöllinn á þeim stað sem hann er og vill láta loka honum. Ég er honum ósammála um það. Ég vil undirstrika að ef loka á norður-suður brautinni og þeirri braut þar sem aðflugið liggur yfir Landspítalann, 07/25, sérstaklega norður-suður brautinni, sem er mikið notuð braut, er flugvöllurinn náttúrlega orðinn nær ónothæfur. Málið stendur um það hvort halda á þessum velli opnum eða ekki. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að halda honum opnum.

Herra forseti. Ég er hv. þm. sammála um að það mál hefur komið upp við nefndarmenn í samgn. hvernig staðið skuli að því að lengja flugbrautina í Vopnafirði. Eins og hv. þm. er kunnugt stendur svo á að nýbúið er að leggja veg við enda flugbrautarinnar. Þetta mál hefur verið rætt bæði við vegamálastjóra og flugmálastjóra og ég tek undir áhuga allra þingmanna Austurlands að þetta mál sé athugað.

Herra forseti. Ég fagna undirtektum hæstv. samgrh. við ábendingu minni og ég vona að teknar verði upp viðræður milli Vegagerðarinnar og Flugmálastjórnar um hvernig staðið verði að færslu vegarins. En það er alveg rétt að það þarf að flytja hann frá þeim stað sem hann er. Ég hef ekki meira að segja um það að sinni en ég fagna þeim undirtektum sem þetta hefur fengið hér.

Herra forseti. Það var athyglisvert að hlusta á hv. 2. þm. Austurl., Jón Kristjánsson, formann fjárln. koma upp og ræða um stöðu Reykjavíkurflugvallar, það hættuástand sem þar hefur skapast. Þá vildi ég beina til hans spurningu sem kom ekki fram í svari hæstv. samgrh.: Hvert er álit hans á sértækum aðgerðum til að afla fjár til Reykjavíkurflugvallar svo að hægt verði að hefja framkvæmdir á miðju ári 1998? Menn hafa rætt nokkuð um hættuna af Reykjavíkurflugvelli og staðsetningu hans. Ég hugsa að ég sé í meiri hættu í umferðinni þegar ég ek heiman frá mér úr Breiðholti og hingað niður eftir dags daglega en þeir sem koma fljúgandi utan af landsbyggðinni til Reykjavíkur. Flugvélarnar eru miklu öruggari tæki en bílar og eru eitt af öruggustu farartækjum í dag. Öll umræðan um áhættu er góðra gjalda verð en hún er ekki þess eðlis að eðlilegt sé að taka upp umræðuna um það að loka Reykjavíkurflugvelli og færa allt innanlandsflug til Keflavíkurflugvallar. Ég tek alveg undir það með hv. 2. þm. Austurl. að það muni þýða nánast endalok á innanlandsflugi og með tilvísun til þess líka að ekki er langt í að Hvalfjarðargöngin verði tekin til notkunar mun það enn frekar ýta undir það að íbúar Norðurlands muni frekar setjast upp í bifreið sína og aka norður í land eða suður en fara að eyða heilum klukkutíma í það að keyra til Keflavíkurflugvallar og standa síðan frammi fyrir því að flug hafi verið fellt niður vegna veðurs. Þá eru farnir nokkrir klukkutímarnir í ferðalag sem þyrfti ekki annars að efna til auk þess sem stórhætta mundi þá skapast í umferðinni og er nú ekki á bætandi.

Herra forseti. Hv. 10. þm. Reykv. spurði mig hvaða álit ég hefði á sértækum aðgerðum til þess að bæta úr ástandinu á Reykjavíkurflugvelli. Ég tek það þannig þó hann nefndi það ekki í andsvari sínu hvaða aðgerðir það væru sérstaklega og það séu þá hvers konar markaðir tekjustofnar sem yrði varið í þessu skyni.

Eða lántaka.

Ég er heldur andsnúinn mörkuðum tekjustofnum yfirleitt og tel að miklu betra sé að ganga hreint til verks og taka öll verkefni inn á flugmálaáætlun og reyna að standa þannig að verki. Það kom fram í máli mínu að það hefur ekki reynst unnt að fara eins hratt í þetta verkefni og æskilegt hefði verið. Ég ætla ekki að skorast undan ábyrgð á því en ég held að það sé vandmeðfarið að taka upp sértækar aðgerðir eða markaða tekjustofna í þessu skyni.

Herra forseti. Það var annaðhvort með þeim hætti sem hv. þm. Jón Kristjánsson kom áðan inn á með mörkuðum tekjustofnum eða þá að Alþingi gæfi heimild til lántöku. Mér er minnisstætt þegar ég settist fyrst inn á þing 1991 og fór að skoða hafnaáætlun höfðu margir þingmenn gefið fyrirheit um að það væri heimilt að hefja hafnarframkvæmdir í einu ónefndu tilteknu kjördæmi. Það merkilega við það að þeir þingmenn sem höfðu gefið fyrirheit um að hefja mætti framkvæmdir við hafnargerðir voru flestir farnir út af þingi en voru búnir að binda hendur Alþingis nokkur ár fram í tímann. Nú sé ég að það færist bros yfir andlit hv. 2. þm. Austurl., Jóns Kristjánssonar, sem hefur setið um langt árabil á Alþingi og kannast líklega við þessar vinnuaðferðir. Ég er ekki að óska þess að slík vinnubrögð verði upp tekin aftur en ég tel að það sé ekkert því til fyrirstöðu að þingið veiti samgrh. heimild til lántöku til þess að hægt sé að tryggja öryggi Reykjavíkurflugvallar þannig að framkvæmdir geti hafist á miðju næsta ári.

Herra forseti. Það er alveg rétt. Ég kannast við slík dæmi sem hv. þm. nefnir varðandi hafnaáætlun. En það eru vinnubrögð sem menn hafa verið að reyna að hverfa frá. Það er auðvitað rétt að ef taka á upp slíkar heimildir verður það að koma fram í lánsfjárlögum og vera þá samþykkt af Alþingi. Ég er ekki tilbúinn til að gefa yfirlýsingar í þessu máli á þessu stigi því að auðvitað eru fleiri stór verkefni sem bíða. Það er visst fordæmi í samgöngumálum sem gæti dregið langan slóða á eftir sér þannig að ég er ekki tilbúinn til að lýsa yfir stuðningi við slík áform úr þessum ræðustól. Við höfum reynt að bæta þessi vinnubrögð varðandi hafnamálin. Við höfum samþykkt hafnaáætlun en mér er fullkunnugt um þrýstinginn í þeim framkvæmdum og auðvitað er hann eins í þessum mikilvægu framkvæmdum sem í öllum samgönguþáttum. En það er rétt að ég er því samþykkur að séu slíkar heimildir veittar eigi Alþingi að samþykkja þær og þær eigi að koma fram í lánsfjárlögum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. sem fyrir liggur á þskj. 179 um samræmda samgönguáætlun. Auk mín flytja þessa tillögu hv. þingmenn Stefán Guðmundsson, Steingrímur J. Sigfússon, Kristín Ástgeirsdóttir, Gísli S. Einarsson og Egill Jónsson. Tillgr. hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að skipa nefnd til að kanna hvort samræma megi gerð áætlana um uppbyggingu samgöngumannvirkja í eina samræmda samgöngu\-áætlun og gera í framhaldi af því tillögur um nauðsynlegar breytingar á lögum og reglum. Nefndin skili niðurstöðu fyrir 1. apríl 1998.`` Samgöngumál eru eitt helsta hagsmunamál Íslendinga hvar sem fólk er staðsett á landinu og gerð áætlana um uppbyggingu samgangna og samgöngumannvirkja er mikilvæg stefnumótun til lengri tíma og varðar þróun byggðar og atvinnu í landinu. Í gildi eru lög sem kveða á um gerð vegáætlunar, hafnaáætlunar og flugmálaáætlunar sem hver um sig gera ráð fyrir framkvæmdum og uppbyggingu samgöngumannvirkja en framganga þessarar áætlunar fer síðar eftir fjárveitingum á fjárlögum hverju sinni. Alþingi samþykkir þessar áætlanir sem þáltill. en þær eru sjálfstæðar hver á sínu sviði og við gerð hverrar og einnar er lítið eða ekkert mið tekið af hinum. Það er því ekki sett upp heildstæð mynd af þörfum og ástandi þessara mála í landinu í heild eða á einstökum landsvæðum. Þannig er t.d. ljóst að við gerð vegáætlunar og hafnaáætlunar er ekki höfð nægileg hliðsjón af því að vöruflutningar frá mörgum stöðum hafa í miklum mæli færst frá sjóflutningum um hafnir til landflutninga. Þjóðvegirnir víðast um landið eru hins vegar í mjög mörgum tilfellum og á heilum landsvæðum ekki undir það búnir að taka við þessari auknu þungaumferð. Með þeim aðferðum sem unnið hefur verið eftir við gerð áætlana um uppbyggingu samgöngumannvirkja liggur fyrir að fjárframlög til þeirra úr ríkissjóði verður í heildina mjög misskipt eftir landsvæðum. Þannig er t.d. ljóst að landsvæði sem hafa minni þörf fyrir fjárveitingar til flugvalla eða hafnarframkvæmda en mikla þörf fyrir fjárveitingar til vegagerðar fá mun minni fjárveitingar til samgöngumála í heild sinni en landsvæði þar sem einhver þörf er til uppbyggingar á öllum sviðum. Þannig getur þörf fyrir dýrar hafnarframkvæmdir vegna vöruflutninga á sjó verið lítil á einu landsvæði en þörf fyrir uppbyggingu vega mikil vegna þess að vöruflutningar hafa færst af sjó og upp á þjóðvegina sem eru ekki undir það búnir að taka við þeirri umferð sem því fylgir. Með gerð samræmdrar samgönguáætlunar má taka meira tillit til slíkra aðstæðna og mismunandi þarfa en nú er gert. Þá má með samræmdri áætlun setja markvissar fram þarfir fyrir fjármagn til uppbyggingar samgöngumannvirkja í heild og eflaust má setja fram rök fyrir því að það fjármagn sem fer til samgöngumála nýtist betur út frá heildarsjónarmiðum en með þeim aðferðum sem nú er beitt. Loks má með heildstæðri áætlun og markvissari hætti treysta betur byggð víða um landið. Með gerð samræmdrar samgönguáætlunar má einnig á markvissari hátt móta stefnu um uppbyggingu samgöngukerfisins út frá margvíslegri þróun sem á sér stað hér á landi. Í því sambandi má m.a. nefna að með bættum samgöngum opnast meiri möguleikar fyrir ferðaþjónustuna sem er einn mikilvægasti vaxtarbroddurinn í atvinnuuppbyggingu víða um land. Við uppbyggingu samgöngukerfisins í heild ber m.a. að taka tillit til umhverfisþátta, t.d. að því er varðar eldsneytisnotkun og losun mengandi lofttegunda. Færa má rök fyrir því að með gerð samræmdrar samgönguáætlunar megi á markvissari hátt byggja upp þjóðhagslega hagkvæmar samgönguleiðir sem hafa í för með sér eldsneytissparnað og minni mengun. Í þessu sambandi má benda á framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar frá því í október 1995 og gerð var í tengslum við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar þar sem m.a. er kveðið á um heildstætt skipulag samgangna með tilliti til umhverfis- og orkumála. Tillögur um að vinna skuli heildstæða áætlun á sviði samgöngumála eru ekki nýjar af nálinni því að á 110. löggjafarþingi árið 1987 var lögð fram tillaga um samræmingu áætlana á sviði samgöngumála og mannvirkjagerðar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var 1. flm. þeirrar tillögu. Alþingi samþykkti að vísa þeirri tillögu til ríkisstjórnarinnar og var unnið nokkuð að málinu fyrstu árin þar á eftir en þannig hittist á að hv. þm. tók við starfi samgrh. ári síðar og því voru honum hæg heimatökin að láta vinna að málinu. Síðan hefur lítið eða ekkert gerst í málinu frekar. Herra forseti. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að samgrh. verði falið að skipa nefnd til að fara yfir lög og reglur sem gilda um gerð samgönguáætlana og er nefndinni ætlað að komast að niðurstöðu um það hvort og þá hvernig megi samræma gerð áætlananna í eina heildstæða áætlun. Þar sem um er að ræða viðamikið og á margan hátt flókið verkefni þykir flutningsmönnum eðlilegt að sérstakur starfshópur fari yfir málið og skili um það niðurstöðu. Varðandi skipan starfshópsins má telja eðlilegt að fulltrúar Vegagerðarinnar, Siglingastofnunar og Flugmálastjórnar eða flugráðs eigi þar sæti. Einnig má telja eðlilegt að þingflokkar á Alþingi eigi þar fulltrúa. Til þess að niðurstöður starfshópsins fái umfjöllun áður en yfirstandandi löggjafarþingi lýkur telja flutningsmenn að niðurstöðurnar þurfi að liggja fyrir eigi síðar en 1. apríl 1998. Herra forseti. Ég legg til að tillögunni verði vísað til síðari umr. og hv. samgn. að lokinni umræðunni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um sérstakt átak í vegagerð í afskekktum landshlutum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, Kristinn H. Gunnarsson, Ragnar Arnalds og Sigríður Jóhannesdóttir, allt þingmenn úr þingflokki Alþb. og óháðra. Tillagan er á þskj. 60, og er 60. mál þingsins. Tillgr. er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að gera skuli sérstakt átak til að ljúka á næstu þremur árum uppbyggingu og lagningu bundins slitlags á vegum sem tengja heila landshluta eða fjölmenn byggðarlög við meginþjóðvegakerfið. Á næstu þremur árum verði varið allt að 2.500 millj. kr. úr ríkissjóði til þessa verkefnis, til viðbótar fjármunum af vegáætlun, með það að markmiði að árið 2000 verði allir þéttbýlisstaðir þar sem íbúar eru 100 eða fleiri tengdir þjóðvegakerfi landsmanna með vegum með bundnu slitlagi.`` Það er ljóst, herra forseti, að hér er mikið verk að vinna og í vegamálum í heild eru víða gríðarleg verkefni. Fyrir nokkrum árum var reynt að slá á það máli hvað mundi kosta að koma öllu þjóðvegakerfi landsins í fullnægjandi og gott horf og þá voru það tölur af stærðargráðunni 75--100 milljarðar ef ég man rétt og var reiknað með að slíkt verk tæki að lágmarki 20--30 ár. Að vísu hefur gríðarlega mikið áunnist á síðustu 20--25 árum eða frá því að framlög til vegamála voru aukin verulega upp úr 1970. Þrátt fyrir þetta og þó að heilmikið hafi áunnist í uppbyggingu til að mynda hringvegarins og meginþjóðvega kalla breyttar aðstæður á auknar framkvæmdir, á stærri og dýrari mannvirki, umferðin eykst og þar af leiðandi verður niðurstaðan sú hér eins og víðast annars staðar að það að byggja upp og viðhalda góðum samgöngum er viðvarandi verkefni. Það er ekki eitthvað sem er leyst í eitt skipti fyrir öll. Jafnvel sjálfur rekstur vegakerfisins tekur að sjálfsögðu mið af þeirri fjárfestingu sem í það hefur verið lagt og tekur til sín aukinn hlut í takt við aukna umferð og meiri kröfur. En einn er sá þáttur, herra forseti, sem sérstaklega brennur á þeim hluta landsmanna sem eru þannig settir að þeir tengjast þjóðvegakerfinu með malarvegum. Á korti sem fylgir með þessari tillögu eru lauslega rissuð upp þau svæði landsins sem þetta á við um og þar eru fyrst og fremst á ferðinni tvö svæði. Það eru norðaustanvert landið og vestanvert landið og Vestfirðir sem búa við algjöra sérstöðu hvað þetta snertir. Þar eru langar vegalengdir sem skilja að byggðarlög lagðar malarvegum sem fara þarf yfir áður en komið er inn á hinn uppbyggða hluta þjóðvegakerfisins. Sérstaklega er þetta áberandi um Norðausturland, þ.e. norðausturleiðina frá Húsavík til og með Vopnafirði annars vegar og leiðina til Vestfjarða frá því að slitlag endar á Vesturlandi. En einnig eiga svæði á Vesturlandi og Austfjörðum þetta að nokkru leyti sameiginlegt með Norðausturlandi og Vestfjörðum. Þannig eru til að mynda þéttbýlisstaðirnir á Snæfellsnesi ekki tengdir þjóðvegakerfinu með bundnu slitlagi enn sem komið er þó þar sé að vísu ekki nú orðið um mjög langar eyður að ræða. Svipað á við um byggðina á Austfjörðum. Það eru enn göt í slitlagið á leiðinni með suðurströndinni til Austfjarða. Herra forseti. Eftir því sem vegakerfið almennt batnar og menn verða óvanari því, ef svo má að orði komast, að aka á lélegum malarvegum þá verður það böl þeim mun þungbærara. Hefðbundnir fjölskyldubílar eru langt í frá framleiddir nú til dags miðað við akstur á malarvegum og það má því segja að hvorki bíllinn né bílstjórinn séu beinlínis til þess ætlaðir í nútímanum að nota sér slíka vegi. Þá kemur að hinu, herra forseti, sem er ekki síður mikilvægt í þessu sambandi og það er að ýmsar breytingar í flutningum og aðstæðum byggðarlaganna gera þörfina fyrir útbætur í samgöngumálum á landi enn meira knýjandi en ella. Hér rétt áðan var flugmálaáætlun til umræðu og þar kom upp sú umræða að áætlunarflug er að leggjast af til fjölmargra byggðarlaga. Fyrir nokkrum árum var Skipaútgerð ríkisins lögð niður en hún hafði séð um flutninga á sjó til fjölmargra afskekktra byggðarlaga við ströndina. Þetta hvort tveggja hefur valdið því og mun valda því að þörfin fyrir góða vegi, góðar samgöngur á landi, er enn meiri en ella. Þróunin er sem sagt í þá átt, herra forseti, að samgöngur á landi leysi að mestu leyti af hólmi önnur samgönguform. Það sem áður var á legi eða í lofti fari nú allt upp á landið. Tækin sem notuð eru til landflutninganna hafa stækkað og burðargeta þeirra aukist. Öxulþunginn hefur vaxið og nú eru gerðar kröfur um að jafnvel evrópskir staðlar gildi í þessum efnum hvað varðar burðarþunga eða öxulþunga og burðargetu tækjanna. Þess þá heldur, herra forseti, eiga hinir gömlu malarvegir ekki, sem sumir voru meira að segja lagðir með handverkfærum um miðja öldina, nokkra minnstu möguleika á því að anna slíkum flutningum eða þjóna sem nútímalegt samgöngutæki. Mergurinn málsins er sá, herra forseti, að byggðarlög sem búa við þessar aðstæður, t.d. Vopnafjörður í kjördæmi hv. þm. Jóns Kristjánssonar, eru ekki í nútímasamgöngum. Þetta eru ekki nútímasamgöngur. Ég held við eigum bara að horfast í augu við það eins og það er að það verkefni er þarna fram undan að tryggja að öll byggðarlög landsins séu í nútímavegasamgöngum. Þau eru það ekki nú. Malarvegir með ónógu burðarþoli, með þungatakmörkunum á vorin og bleytu og öllu því sem fylgir rigningartíð, eru ósköp einfaldlega ekki samgöngur sem standast nútímakröfur. Það er því ekki hægt að segja að þessi byggðarlög séu í nútímavegasamgöngum. Margt fleira mætti nefna hér, herra forseti, svo sem eins og erfiðleika í vetrarsamgöngum, mikinn viðhaldskostnað sem fylgir vegum sem ekki eru með bundnu slitlagi og allt þar fram eftir götunum. Verst er þó hið skerta afnotagildi fyrir bæði einstaklinga og atvinnulíf því ekki er nú minnst óhagræði fyrir þá sem eru að reyna að stunda atvinnustarfsemi og þurfa að treysta á þessa vegi sem flutningakerfi fyrir afurðir sínar á markað eða hvað varðar aðföng til fyrirtækja sinna. Við erum t.d. með á Norðausturlandi fyrirtæki sem framleiða fersk matvæli til útflutnings með flugi og þurfa að treysta á reglubundnar samgöngur til Keflavíkur eftir vegum í hverri einustu viku allan ársins hring og það óhagræði, kostnaður og vandræði sem því fylgja, til að mynda á vorin þegar þungatakmarkanir eru um margra vikna skeið á leiðinni, getur valdið miklu um það hvort rekstrargrundvöllur er fyrir slíkri starfsemi eða ekki. Þá mætti þjóðarbúið, herra forseti, hafa það í huga að á þessum svæðum eru framleidd gífurleg verðmæti til útflutnings fyrir íslenska þjóðarbúið þannig að það yrði nú skarð fyrir skildi til að standa undir eyðslunni ef þessi starfsemi legðist af. Ætli það láti ekki nærri að t.d. á norðausturhorni landsins ef Húsavík er meðtalin og á svæðinu austur á og með Vopnafirði, sé útflutningsframleiðslan í kringum 5--6 milljarðar kr. eða um milljón króna á hvert mannsbarn sem á því svæði býr. Ef sjálft norðausturhornið er tekið, 2.500 íbúar í Norður-Þingeyjarsýslu og á Vopnafirði, þá eru þessar tölur enn þá magnaðri því á því svæði einu er sjálfsagt framleitt fyrir á milli 3 og 4 milljarða í útflutningstekjur. Vestfirðina, og þá stöðu sem þar er, þekkja menn, og vestanvert landið. Þar er að mínu mati um mjög brýnt mál að ræða og í raun og veru er þeirri uppbyggingu sem þó er hafin á Vestfjörðum hvað samgöngur snertir ekki lokið fyrr en Vestfjarðakjálkinn er tengdur með fullnægjandi hætti við þjóðvegakerfið með vegum með bundnu slitlagi. Það mundi væntanlega gerast, eins og nú horfir, með því að ljúka framkvæmdum við uppbyggingu vegarins inn Djúp. Varðandi suðurhluta Vestfjarðanna og Barðaströnd má kannski með góðum vilja líta á ferju yfir Breiðafjörð sem tengingu við hið bundna slitlag þannig að ef þéttbýlisstaðirnir í Barðastrandarsýslu eða á sunnanverðum Vestfjörðum tengdust með bundnu slitlagi innbyrðis og síðan á ferjustað og svo aftur frá ferjustað í Stykkishólmi, þá mætti til sanns vegar færa að þeir væru komnir í þetta þjóðvegasamband. Herra forseti. Lauslega áætlað gæti hér verið um að ræða átak upp á um 5--7 milljarða kr. Það kostar að ná fram þeim markmiðum tillögunnar að allir þéttbýlisstaðir á Íslandi með 100 íbúa eða fleiri eða þar um bil, yrðu komnir í þetta vegasamband aldamótaárið eða í lok þess. Og ég leyfi mér að fullyrða, herra forseti, að það væri ekki versta aldamótagjöfin sem þjóðin gæti gefið sér, þ.e. að leggja nú til þess nokkra fjármuni sérstaklega, úr ríkissjóði, að fjármagna slíkt átak á móti vegáætlun, en út á það gengur tillagan. Og til viðbótar því að þetta verkefni fengi eins mikinn forgang og kostur er á vegáætlun í þrjú til fjögur ár þá yrði ráðstafað að auki sérstaklega úr ríkissjóði allt að 2.500 millj. kr. til þess að standa straum af kostnaði við þetta verkefni. Ljóst er að miklar framkvæmdir bíða handan við hornið í samgöngumálum, m.a. gífurlega dýrar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Þar má nefna mislæg gatnamót í stórum stíl eða brýr, vegamót á brúm. Þar má nefna tenginguna með ströndinni og yfir Kollafjörð upp á Kjalarnes, ef sú framkvæmd kemur, sem lýkur þá væntanlega með brú yfir Sundavoga. Síðan eru vaxandi kröfur um að hafist verði handa um að endurbyggja elstu hluta núverandi þjóðvegar eitt, ósköp einfaldlega vegna þess að þeir kaflar á þeirri leið sem elstir eru en þó lagðir bundnu slitlagi eða lagðir voru á verst undirbyggða vegi, standast ekki heldur kröfur tímans. Þeir sem aka flutningabílum finna mikið fyrir þessu. Öryggi er takmarkað á ýmsum köflum þjóðvegar eitt, hvort sem farið er vestur um eða suður um frá Reykjavík, vegna þess að hlutar af veginum standast ekki þær kröfur sem gerðar eru í dag, eru ekki byggðir samkvæmt þeim stöðlum sem nú eru lagðir. Það er þar af leiðandi alveg ljóst í mínum huga, herra forseti, að ef ekki tekst að ná í gang umtalsverðu átaki til að ljúka þessari tengingu landsins við nútímavegakerfið sem hér er verið að ræða um, að koma öllum byggðarlögum og öllum helstu þéttbýlisstöðum í vegasamband áður en þessar framkvæmdir hirða til sín í vaxandi mæli á komandi árum allt laust framkvæmdafé, þá sér maður ekki í fljótu bragði hvenær þetta verk verður yfirleitt af hendi leyst, hvenær má reikna með því að norðausturhluti landsins og Vestfirðir komist yfirleitt í nútímavegasamband, þ.e. ef ekki verður gert sérstakt átak í þeim efnum. Herra forseti. Ég vona að í tengslum við þá endurskoðun vegáætlunar sem stendur fyrir dyrum og boðuð hefur verið af hæstv. samgrh. --- reyndar hafði hæstv. ráðherra lofað því að eitt af fyrstu málum þessa þings yrði tillaga að endurskoðaðri vegáætlun. Það bólar nú ekki á því plaggi enn þá af einhverjum ástæðum. Það eru eitthvað erfiðar fæðingarhríðirnar í ríkisstjórninni á þessari vegáætlun af einhverjum undarlegum ástæðum en við skulum vona að hún berist hingað seint og um síðir --- að þessi tillaga ásamt öðrum sem málinu tengjast, þar á meðal tillögu á þskj. 280, sem verið var að dreifa hér á borðin áðan, til þál. um átak í úrbótum á Norðausturvegi frá Húsavík til Þórshafnar, fái skoðun samhliða þeirri endurskoðun á vegáætlun sem fara á fram á þessum vetri. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að móta einhverja stefnu til meira en eins árs í senn. Ég tel að þetta sé verkefni af því tagi að um það þurfi og eigi að taka sjálfstæða samgöngupólitíska ákvörðun og þess vegna ákvörðun sem taki þrjú til fjögur ár að framkvæma þó svo beri undir. Menn mundu sjálfsagt glaðir sætta sig við að þetta verkefni yrði unnið á einhverju slíku árabili. En aðalatriðið er það að núverandi ástand er óviðunandi. Það er gjörsamlega óásættanlegt fyrir þá sem við þessar hörmulegu samgöngur búa og það verður ekki lengur undan því vikist að taka þarna myndarlega á. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umr. og hv. samgn.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka fyrir þá tillögu sem hér er til umfjöllunar. Ég tel að hún tengist á margan hátt tillögu sem ég mælti fyrir fyrr í dag og það hlýtur að gleðja okkur, óvini malarveganna, að fá svona tillögu til umfjöllunar. Ég tel að það komi mjög til greina við endurskoðun vegáætlunar sem fram fer núna --- vinna hefst við það væntanlega á næstu vikum --- að skoða sérstaklega það sem hér um ræðir. Það er mjög mikilvægt að útrýma sem fyrst þeim malarvegum sem tengja byggðarlög víða um landið við þjóðvegakerfið, sérstaklega þó á þeim svæðum sem hér eru til umfjöllunar, og byggja í staðinn upp almennilega vegi sem eru nútímalegir og tengja þessa staði. Hér er um grundvallarbyggðamál að ræða, þ.e. vegamál og reyndar samgöngumál í heild sinni. Við sem fjöllum gjarnan um byggðamál vitum og heyrum það á fólki víða úti á landi að þetta er eitt allra stærsta málið sem brennur á fólki á þessum svæðum. Með þessari tillögu er prentað kort af landinu, unnið af Vegagerðinni. Þar er dregin upp mynd af því hvernig ástandið er. Ég vil sérstaklega vekja athygli á að á því svæði sem ég þekki best til, á norðanverðu Snæfellsnesi, eru þéttbýlisstaðir með líklega rúmlega 4.000 íbúa samtals og enginn þeirra tengist þjóðvegakerfinu með vegi með bundnu slitlagi. Þar er ástandið reyndar þannig sums staðar að vegir sem miklir þungaflutningar fara um, malarvegir, gamlir vegir, eru hreinlega gjörsamlega ónýtir og ónothæfir þannig að víða brennur vandinn á. Ég ætla svo sem ekki að fara yfir landið, hv. flm. fór yfir það hér. Ég hef kynnt mér þetta töluvert sjálfur og hef farið um þessi svæði og veit hvernig það er. Og það er hreint út sagt mjög slakt ástand á þessum málum. En það er auðvitað norðausturhornið og Vestfirðirnir sem eru verst settir. Ef menn meina eitthvað með því í alvöru að þeir vilji halda landinu í byggð á þessum svæðum sem við vitum að eiga undir högg að sækja með búsetuþróun, þá erum við hér að tala um grundvallarmál. Þungaflutningar hafa aukist mjög á mörgum þjóðvegum og ekki síst á þeim svæðum sem við erum að ræða um. Ég tel að þeir muni aukast á næstu árum þannig að þetta mál brennur mjög á og ég tel að við þingmenn eigum að leggjast á eitt um að hraða þessu eins og kostur er. Herra forseti. Ég kom upp til að þakka fyrir þessa tillögu. Ég tel hana mjög mikilvægt innlegg í umræðuna um byggðamál og samgöngumál almennt.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir undirtektir við þessa tillögu og vona að hún eigi jafngóðu viðmóti að mæta frá fleiri hv. þm. stjórnarliðsins en þeim sem hér talaði, þ.e. hv. 3. þm. Vesturl. Ég vil einnig taka sérstaklega undir með hv. þm. að auðvitað er þessi tillaga ekki síður, og kannski fyrst og fremst, byggðamál heldur en samgöngumál. Það er alveg ljóst, enda rökstuðningur tillögunnar sá, að um sérstakt byggðaframlag eða byggðaátak verði að ræða þó að það sé í því formi að bæta samgönguaðstæður þessara landshluta. Svo mun vera að byggðamál séu nú loksins komin á dagskrá hæstv. ríkisstjórnar. Ef ég hef tekið rétt eftir í fréttum fyrir nokkrum dögum þá kom þar fram að á fundi hæstv. ríkisstjórn hefði verið á dagskrá byggðamál og fólksflóttinn af landsbyggðinni. Það er vonum seinna að menn fái einhverja bakþanka vegna þess ástands sem þar er nú að skapast og hefur verið síðustu missirin. Staðreyndin er sú að byggðaröskunin geisar nú af meiri hraða en lengi hefur verið og minnir ástandið helst á það þegar verst var á miðjum níunda áratugnum. Enda eru aðstæður að ýmsu leyti svipaðar. Hér hafa verið teknar ákvarðanir um miklar stórframkvæmdir á suðvesturhorni landsins sem soga til sín fjármagn og vinnuafl sem valda þenslu, að minnsta kosti í vissum greinum á vinnumarkaði, á sama tíma og það sem mætir landsbyggðinni er niðurskurður ýmissa mikilvægra framkvæmda eða hefur að minnsta kosti verið undanfarin ár. Þannig hefur það verið að menn hafa mætt niðurskurði í skólamálum, heilbrigðismálum og vegamálum og auðvitað hljóta afleiðingarnar af því, þegar samtímis eru settar af stað hér miklar framkvæmdir með stjórnvaldsaðgerðum eða stuðningi, hvert álverið á fætur öðru, að enn þá meira ójafnvægi skapast í byggðaþróuninni en verið hefur og var það þó ekki glæsilegt og hefur ekki verið um langt árabil. Eitt af því skynsamlegasta sem menn gætu gert til mótvægis til að reyna að halda þó þarna einhverju jafnvægi væri að spýta hressilega í lófana og auka framkvæmdir á mikilvægum og brýnum sviðum úti á landi og þá gjarnan helst í þeim landshlutum sem fjærst liggja höfuðborginni og kæmu sér best gagnvart því ójafnvægi sem þarna er að skapast á vinnumarkaði og í byggðaþróun. Ég vona því að hæstv. ríkisstjórn og stuðningsliðar hennar hér á Alþingi séu tilbúnir til að taka mál af þessu tagi til efnislegrar og vandaðrar skoðunar sem jákvætt innlegg í það að reyna að leysa þessi mál skynsamlega í stað þess að standa í einhverjum pólitískum áflogum um þau. Það er ekki mín ætlan og ekki minn vilji með þessari tillögu. Það má reyndar vel koma hér fram að ég kannaði hvort stuðningur væri við það hjá þingmönnum stjórnarliðsins að standa að tillöguflutningi í þessa veru. Það reyndist ekki vera svo að þeir þingmenn stjórnarliðsins sem ég leitaði til treystu sér til að standa að tillögum af þessu tagi. Ég hef kannski ekki leitað til réttu mannanna, því miður. En út af fyrir sig skil ég að mönnum finnist hendur þeirra að einhverju leyti bundnar vegna þess að þeir beri ábyrgð á framlögðu fjárlagafrv. o.s.frv. En það breytir ekki hinu að Alþingi hefur leyfi til að hafa skoðun á málinu. Alþingi getur tekið sjálfstæðar ákvarðanir í þessum efnum þó að framkvæmdarvaldið hafi ekki skilning á því, eða a.m.k. takmarkaðan, að þessi dreifing framkvæmda um landið sé vitlaus, þjóðhagslega óhagkvæm og dýr. Byggðaröskunin er dýr. Í henni felst gífurleg sóun. Það mun að mínu mati seint ganga að bæta lífskjörin í landinu ef herkostnaðurinn vegna byggðaröskunar mælist í tugum milljarða á hverju einasta ári. Lauslega áætlað má reikna með að kostnaður vegna fólksflutninganna einna sé af stærðargráðunni 10--15 milljarðar á ári. Það munar um það ef við hefðum þá peninga í lífskjör í staðinn fyrir þá sóun sem fólgin er í því að vannýta mannvirki á einum stað en byggja ný í staðinn annars staðar. En þetta er það sem gerist við byggðaröskunina þegar 1.500 manns flytja á hverju ári af landsbyggðinni á suðvesturhornið og fyrir þá 1.500 þurfa sveitarfélögin og ríkið sameiginlega að byggja dýr mannvirki á hverju einasta ári. Það er ekki nema von að það þjóti hér upp heilir skólar með reglubundnu millibili og heil hverfi spretti upp. Hluti af þeim kostnaði sem því er samfara liggur í þessu ójafnvægi í byggðaþróun í landinu. Þetta er því ekki bara mál þessara landshluta sem hér eiga í hlut og ekki bara mál Reykjavíkur sem fær á sig mikinn hluta af þessari skriðu, heldur allra landsmanna. Það er í þágu þess að bæta lífskjör í landinu að snúa þessari óheillaþróun við. Hún getur staðið í grófum dráttum svo lengi sem eitthvert fólk er til að flytja utan af landi og gæti þess vegna tekið á sig enn þá stórfelldari mynd í lokin því þessu má líkja að nokkru leyti við vatn sem sogast niður um svelg að stærsta gusan fer síðast þegar allt er komið á fulla ferð. Menn hafa af því áhyggjur víða að stutt sé í alvarlegan brest sem geti tæmt heilu byggðarlögin og við sæjum byggðaröskun af því taginu sem kannski hefur lítið borið á undanfarna áratugi en er þekkt frá miðbiki aldarinnar þegar heilu byggðarlögin tæmdust á fáeinum árum, á Vestfjörðum, norðurströndinni, Austfjörðum og Mið-Norðurlandi. Vonandi er vilji til að spyrna við fótum og reyna að afstýra því að svo fari, herra forseti. Ég tel að átak á þessu sviði hvað varðar það að bæta samgönguaðstæður þeirra landshluta sem þarna eru lakast settir sé eitt það allra skynsamlegasta, ef ekki bara það skynsamlegasta, sem hægt er að gera í þessum efnum. Um það er beðið. Það sem fólk nefnir þegar leitað er eftir því hvað brenni heitast á mönnum og í hverju væri mestur stuðningur að tekið væri á málum, eru samgöngur og vegirnir númer eitt, tvö og þrjú. Ég þakka því þessi orð, herra forseti, sem lutu að því frá hv. þm. Magnúsi Stefánssyni að draga samhengi byggðamálanna og byggðaþróunarinnar inn í þessa umræðu.

Herra forseti. Þessi þáltill. er allrar athygli verð. Ég vil sem þingmaður Reykv. lýsa stuðningi mínum við þann málflutning sem hér hefur komið fram af hálfu 1. flm., hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Nauðsyn þess að efla byggð í landinu og halda henni svo við að ekki raskist byggðahlutföll þau sem nú eru orkar ekki tvímælis í mínum huga. Ég átti því láni að fagna um margra ára skeið sem stýrimaður á vitaskipinu Árvakri að kynnast vel hinni dreifðu byggð og gerði mér þá mjög vel grein fyrir nauðsyn hennar og mikilvægi. Þótt ég teljist til þingmanna Reykv. sem oftar en ekki er kvartað yfir að sjáist sjaldan þegar málefni Reykjavíkur eru rædd en séu hins vegar í sviðsljósinu þegar málefni dreifbýlisins eru í umræðunni á hinu háa Alþingi, þá á það jafnt við um þingmenn Reykjavíkur sem hinna dreifðu byggða að allir erum við að vinna að sama máli, að byggja þannig upp okkar land að nokkuð verði vel við unandi að búa hér og eyða lífsdögum í þessu hrjóstruga landi. Það má segja sem svo að á stundum hefur það komið upp meðal gárunga þegar rætt er um landsbyggðina að ekki þýði að leggja mikið í að útbúa góða vegi eða góðar hafnir því dæmi séu um að þegar vegurinn sé orðinn góður þá flytji menn í burtu. Þetta er nú í hálfkæringi sagt og ekki nokkur meining þar á bak við. En vegna alvöru málsins vildi ég aðeins lýsa yfir stuðningi mínum við það sem býr að baki. Ég tel að full ástæða sé til þess og mjög nauðsynlegt að þetta mál sé tekið því taki að vel sé unandi við þá byggðakjarna sem fjærst eru höfuðborgarsvæðinu hvað áhrærir vegakerfið. Það var rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á í sambandi við þær miklu breytingar sem hafa orðið á sjóflutningum í kringum landið og þær breytingar sem hafa orðið á landflutningum. Það er sérkennilegt og á stundum hjákátlegt að sjá þegar fiskflutningabílar eru að keyra með fiskinn í gagnstæðar áttir. Fiskur að norðan er unninn hér fyrir sunnan og svo öfugt, en það segir til um hvað vegakerfið er mikið nýtt. Menn veigra sér ekki við að flytja vörur að norðan landleiðina til að skipa þeim út frá Reykjavíkurhöfn eða Hafnarfjarðarhöfn. Þannig eru allar þær fjarlægðir sem menn töluðu um áður og fyrr orðnar afstæðar og ekki þær sömu og þær voru þegar allir vegir voru malarvegir. Það á alveg jafnt við um samgöngur í lofti eins og við töluðum um fyrr í dag hér á hinu háa Alþingi varðandi Reykjavíkurflugvöll. Herra forseti. Ég kom upp til að lýsa því yfir að ég tel að það sé alveg eins Reykvíkinga og íbúum hinnar dreifðu byggðar að stuðla að og halda svo um mál að byggðakjarnar út um land haldist áfram og byggð verði efld áfram í okkar ágæta, ástsæla, hrjóstruga landi því það er okkur þéttbýlingunum á suðvesturhorninu jafnvel nauðsynlegra en áður hefur komið fram. Ég lýsi yfir stuðningi við inntak þessarar þáltill. Hún er af hinu góða og vissulega allrar athygli verð og til umhugsunar um að rétt sé að taka til hendinni og búa svo um hnúta að nokkuð megi þeir vel við una sem í hinni dreifðu byggð búa.

Herra forseti. Á þskj. 163 hef ég lagt fram frv. til laga um breyting á lögum um stimpilgjald, nr. 36/1978, með síðari breytingum. Meðflm. mínir að þessu frv. eru hv. þm. Árni Ragnar Árnason, Guðjón Guðmundsson og Kristján Pálsson. Í 1. gr. segir svo, með leyfi forseta: ,,Við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Heimilt er að fella niður stimpilgjöld af kaupsamningum, veðböndum og afsölum kaup skipa á árinu 1997.`` Herra forseti. Íslenskar kaupskipaútgerðir og flugfélög eiga nú í vaxandi samkeppni við erlenda aðila. Gripið hefur verið til þess ráðs hvað áhrærir flugvélakaup Íslendinga að fella niður stimpilgjöld til að létta þeim róðurinn og gera íslensku flugfélögin hæfari til samkeppni við erlenda aðila. Því láni hefur hins vegar ekki verið að fagna hvað áhrærir íslenska kaupskipaútgerð. Nú er svo komið aðeins fjögur íslensk kaupskip eru undir íslenskum fána. Það eru tímar tvennir síðan Íslendingar heistu þjóðfánann að húni stoltir af sínum mikla og góða kaupskipaflota. Þá fór íslenski fáninn víða um veröldina og menn töluðu um að svona ætti ásýnd Íslands að vera um ókomin ár. En þegar svo er komið að kaupskip Íslendinga eru ekki fleiri en svo undir íslenskum fána að þau séu teljandi á fingrum annarrar handar hlýtur mönnum að bregða við. Sjálfsagt hefði enginn trúað því á árum áður að slík þróun ætti eftir að eiga sér stað. En engu að síður er þetta sú staðreynd sem blasir við í dag. Það má segja, þegar til þess er litið að Íslendingar misstu sjálfstæði sitt af því að þeir áttu ekki kaupskipaflota til að halda uppi siglingum að og frá landinu, að þá sé nú nokkuð illa komið fyrir eyþjóð sem byggir afkomu sína á sjávarútvegi og siglingum. Í greinargerð með frv. segir m.a. svo, með leyfi forseta: ,,Í 6. gr. fjárlaga hefur lengi tíðkast að veita fjármálaráðherra heimild til að fella niður stimpilgjöld sem stofnað er til í tengslum við kaup eða leigu á flugvélum. Sambærilegar heimildir hafa ekki verið til staðar varðandi kaupskip. Íslenskar kaupskipaútgerðir og flugfélög eiga í sívaxandi samkeppni við erlenda aðila. Mismunun milli þessara flutningsaðila á alþjóðamarkaði hlýtur því að teljast vafasöm og í andstöðu við almenn jafnræðissjónarmið. Hér er lagt til að þessi mismunun verði leiðrétt þannig að við stimpilgjaldslögin bætist sérstakt ákvæði til bráðabirgða með heimild til að fella niður stimpilgjald í tengslum við kaup slíkra skipa á árinu 1998. Flutningsmenn telja eðlilegt að slíkt ákvæði verði síðan tekið inn í 6. gr. fjárlaga fyrir árið 1999. Kaupskipastóll Íslendinga samanstendur af 25 skipum sem eru í reglubundnum rekstri íslenskra útgerða. Þess utan er nokkur fjöldi erlendra kaupskipa í leigu íslenskra aðila um stundarsakir vegna ýmissa flutninga, t.d. á mjöli og lýsi. Af þeim 25 skipum sem fyrr er getið eiga íslenskar útgerðir 19 skip og eru aðeins fjögur þeirra skráð á Íslandi og sigla undir íslenskum fána. Framkvæmdastjóri Sambands íslenskra kaupskipaútgerða hefur lýst því yfir að ástæða þess að svo fá skip eru skráð undir íslenskum fána sé fyrst og fremst óeðlilega há skráningargjöld hér á landi sem nemi milljónum króna á meðan kaupskipaútgerðir í Noregi greiði aðeins um sex þúsund íslenskra króna í gjald á hvert skip. Nauðsynlegt er að grípa í taumana og lækka stimpilgjöld hér á landi svo að um ókomin ár megi kaupskip undir íslenskum fána sjást sem víðast. Öflugur íslenskur kaupskipafloti er einn þáttur í sjálfstæði þjóðarinnar og því er rétt að stuðla að því að sem flest kaupskip í eigu íslenskra útgerða sigli undir íslenskum fána. Sem fyrr kemur fram eru 15 kaupskip í eigu íslenskrar kaupskipaútgerðar skráð erlendis. Nái þetta frumvarp fram að ganga má ætla að þau skip verði skráð á Íslandi. Í engu mundi ríkissjóður verða af tekjum við samþykkt þessa frumvarps nema síður yrði, enda nánast engar skráningar á kaupskipum hér á landi hin síðari ár. Með kaupskipum er hér átt við skip sem notuð eru til flutnings á farmi gegn endurgjaldi en geta jafnframt flutt 12 farþega eða færri í samræmi við alþjóðlegar reglur, sbr. skilgreiningu í 2. gr. laga nr. 35/1993, um eftirlit með skipum.`` Herra forseti. Í fylgiskjali með frv. sem er allrar athygli vert og lýsir enn betur því ástandi sem ríkir í íslenska kaupskipaflotanum er grein sem birtist í Morgunblaðinu 23. janúar sl. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Áætla má að ríkissjóður verði af allt að 220 milljónum króna vegna skráningar íslenskra kaupskipa erlendis. Skráningargjöld kaupskipa eru reiknuð út frá andvirði þeirra en gera má ráð fyrir því að skráningargjöld skips, sem siglir undir íslenskum fána, séu að meðaltali í kringum tíu milljónir króna. Af þeim 26 kaupskipum sem nú eru í rekstri íslenskra útgerða eru aðeins fjögur sem sigla undir íslenskum fána, þar af eru tvö skip í eigu olíufélaganna. Alls eru 18 skip í eigu útgerðanna en átta eru leiguskip. Andvirði skipanna er mjög mismunandi og eru verðminnstu skipin um 100 milljón króna virði en það verðmesta um 1.500 milljón króna virði. Þegar reiknuð eru gjöld vegna skráningar skipa hér á landi er tekið mið af verðmæti þeirra og samkvæmt heimildum Morgunblaðsins væru skráningargjöld af hverju skipi um tíu milljónir króna. Samkvæmt reglum um nýskráningar skipa ber að greiða 0,26% af andvirði skips við skráningu þess. Ef skipið er í flokkunarfélagi, viðurkenndu af íslenskum stjórnvöldum, greiðir útgerð skipsins 60% af skráningargjaldinu. Árlegt gjald til Siglingamálastofnunnar eru 170 þúsund krónur á skip. Verulegur hluti kostnaðar við skráningu skipa hér á landi felst hins vegar í stimpilgjöldum. Í lögum um skráningu skipa segir að fyrir skip sem kemur til nýskráningar undan erlendum fána skuli greiða stimpilgjald af afsali, 0,4% af heildarverði skipsins. Sé skipið selt úr landi er útgerð þess einnig skylt að greiða sömu upphæð í stimpilgjald af afsali. Einnig ber að taka tillit til þess að í flestum tilvikum þurfa viðkomandi aðilar á verulegum lánafyrirgreiðslum að halda til kaupa á eignum af þessari stærðargráðu. Ef um nýbyggingu er að ræða má áætla að um 80% af verði skipsins séu tekin að láni. Af þeirri upphæð þarf lántakandinn að borga 1,5% í stimpilgjöld. Allt byggist þetta á kaupverði skipsins. Sé tekið dæmi af nýju skipi Eimskipa, Brúarfossi, sem kom til landsins í sumar [þ.e. sumarið 1996], þá kostaði það um 1,5 milljarða króna og er dýrasta kaupskip í eigu Íslendinga. Þá má gera ráð fyrir að skráningarkostnaður skipsins hafi numið 2,8 milljónum króna. Ef miðað er við 80% lánsfjármögnun skipsins þarf útgerðin að greiða um 18 milljónir króna miðað við gefnar forsendur. Þá er ekki meðtalið stimpilgjald af afsali skipsins verði það selt úr landi, sem verður að teljast líklegur kostur þar sem eftirspurn eftir kaupskipum hér á landi er lítil sem engin. Í nágrannalöndunum eru skráningargjöld lægri en á Íslandi og í Noregi greiða útgerðir því sem nemur sex þúsund íslenskum krónum í gjald fyrir hvert skip, óháð stærð þess eða andvirði. Einar Hermannsson, hjá Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða, segir þessi háu gjöld meðal annars hafa ýtt undir þá þróun að kaupskip hætti að sigla undir íslenskum fána. Hann segir að ef gjöldin væru lægri og vænlegra væri að gera út kaupskip hér á landi, mundu útgerðir nota eigin skip í hærra hlutfalli í stað leiguskipa. ,,Það má segja að mönnum sé beinlínis refsað fyrir að vera með skip undir íslenskum fána. Svokallaður skráningarkostnaður er margþættur en það er ekki hægt að segja að siglingamálayfirvöld séu að innheimta óeðlilega háar upphæðir. Kostnaðurinn liggur fyrst og fremst í stimpilgjöldunum sem eru í raun skattur sem innheimtur er af fjármálaráðuneytinu. Við höfum ítrekað leitað til ráðuneytisins um niðurfellingu á þessum gjöldum í samræmi við það sem gerist í nágrannalöndunum. Það hefur hins vegar ekki fengið mikinn hljómgrunn,`` segir Einar. Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Ég ætla ekki að segja meira um þetta frv. en legg til að að lokinni 2. umr. verði frv. vísað til hv. efh.- og viðskn.