Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Vilmundur Jónsson) : Mér nægir að vísa til nál. á þskj. 676. Meiri hl. n. og raunar n. öll hefur orðið ásátt um að mæla með samþykkt frv., þó að dálítill ágreiningur sé um brtt. n., með því að einn nm. gerir fyrirvara um eina till. En till. sú er fólgin í því, að breytt er dálítið ákvæðum um, til hverra skipa þessi trygging skuli ná. Fyrri liður seinni till. er aðeins orðalagsbreyt. Þótti okkur skýrar kveðið á eins og við leggjum til. Síðari liðurinn er aftur á móti nýmæli, þar sem ætlazt er til, að kveðið verði á um upphæð iðgjalda. Fiskiskip, sem eingöngu stunda fiskveiðar við strendur landsins og sigla ekki milli landa, skulu samkv. till. greiða í iðgjald, frá 1. jan. 1941 að telja, 4 kr. fyrir hvern tryggðan skipverja á viku, en ríkissjóður afgang iðgjaldsins. Uppbót (bonus), sem þessum skipum kann að tilfalla, gengur fyrst og fremst til endurgreiðslu á framlagi ríkissjóðs. N. hefur skilizt svo um þetta atriði, og eins það, hve víðtæk tryggingin er gerð, að samkomulag sé um það milli fulltrúa þeirra, sem hér eiga hlut að máli.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég vil aðeins geta þess, að ég tek aftur brtt. á þskj. 444, þar sem fyrri brtt. n. á þskj. 676 gengur í líka átt, og hún er gerð í samráði við mig, að nánar athuguðu máli og eftir viðræður við fulltrúa útgerðarmanna. Að öðru leyti hef ég ekkert um brtt. að segja. Ég tel þær til bóta og get mælt með því, að þær verði samþ.

Frsm. (Þorsteinn Briem) : N. hefur athugað þetta mál, um að stofna til útgáfu þriggja nýrra flokka bankavaxtabréfa. Frv. er komið frá Ed., og þar var aðeins gerð á því lítils háttar orðabreyt. Fjhn. þessarar hv. d. hefur og lagt til, að frv. verði samþ. og aðeins gert við það tvær brtt. Sú fyrri er við 18. gr., en 18. gr. hljóðar um það, að ef vaxta eða höfuðstóls af bankavaxtabréfum er ekki vitjað í 20 ár samfleytt, verði upphæðin ásamt vöxtum eign varasjóðs veðdeildarinnar. N. leit svo á, að þetta væri allstrangt ákvæði, ef ætti að framfylgja því fyrirvaralaust, og telur betra, að veðdeildin auglýsi á 5 ára fresti skráð nafn, flokk. töluröð og upphæð þeirra bankavaxtabréfa, sem ekki er vitjað vaxta af. Vel getur verið, að vegna dauðsfalla eða annarra atburða liggi ekki alltaf ljóst fyrir, hvar bréfin eru niður komin. Enda mun það fyrirkomulag, sem n. gerir till. um, ekki fordæmalaust í öðrum l., t. d. í l. um söfnunarsjóð var gert ráð fyrir slíkum auglýsingum. Seinni brtt. fjhn. er við 23. gr. 23. gr. er um, að fé ómyndugra manna og opinberra stofnana og sjóða megi verja til að kaupa bankavaxtabéf. N. leggur til, að þarna verði sett um það ákvæði, er segir, að ekki megi kaupa bréfin hærra verði en á skráðu gangverði, og aldrei hærra en ákvæðisverð þeirra er. Nú á tímum er það ekki dæmalaust, að verðbréf komist yfir ákvæðisverð. N. þykir því réttara að hafa þetta ákvæði í 1., til að koma í veg fyrir, að þeir, sem með fé ómyndugra fara, geti leiðzt út í að spekúlera með það á þennan hátt. N. væntir, að frv. verði samþ. með brtt. hennar.



Það er ekki ótvírætt orðalag á fyrri brtt. n., þar sem talað er um auglýsingu á 5 ára fresti. Á n. við það, að auglýsa skuli 5 árum áður en 20 ára tímabilið er liðið? Um hitt atriðið vil ég segja það, að ef svo stæði á um verðlag í landinu, að hærra verð fengist en gangverð fyrir bréfin, er eiginlega órétt, að hinir ómyndugu sæti verri kjörum en aðrir, enda hefur hingað til mátt verja fé þeirra í þann hátt, sem arðvænlegastur hefur verið og tryggastur þótt. Ég vil, að þeir sæti á engum tíma verri fjárhagslegum kjörum en aðrir.



Út af fyrirspurn hv. þm. um brtt. n. við 18. gr. skal ég taka það fram, að n. á við það, að auglýsa skuli 5. hvert ár um bréf, sem ekki hefur verið vitjað vaxta eða höfuðstóls af í 20 ár. Um brtt. við 23. gr. er því til að svara, að n. sá, að miðað við örstuttan tíma gat það verið vaxtatjón fyrir hina ómyndugu að mega ekki kaupa hvað háu verði sem er. En n. þótti það bera of mikinn keim af spekulation, ef þetta væri gefið alveg frjálst, enda minntist n. þess, að í síðasta stríði voru verðbréfin há, bankavaxtabréfin komust upp undir nafnverð, en féllu svo á 3 missirum um 17%. Og þegar um ómyndugra fé er að ræða, er hér of mikið lagt í hættu.

Frsm. (Þorsteinn Briem) : Menntmn. hefur athugað frv. þetta. Það er sniðið eftir sænskri fyrirmynd og meðal annars undirbúið af synodus og prestafélagsfundum, og mælir n. einróma með, að frv. verði samþykkt.



Ég hef ekki kynnt mér rækilega efni þessa frv., en þó er eitt atriði í 1. gr., sem ég vil gera aths. við. Það stendur í upphafi gr., að kirkjuþingið skuli háð annað hvert ár, og skuli það háð í Reykjavík í júnímánuði. Ég tel, að það geti orkað tvímælis, hvort rétt sé, ef slíkt þinghald er sett á stofn með l., að binda þá einnig í 1., að það skuli háð á einhverjum ákveðnum stað á landinu. Gert er ráð fyrir því í frv., að 15. kirkjuþingsmenn eigi þarna sæti, þ. á m. 14 kjörnir fulltrúar, 7 af prestum, en 7 af leikmönnum víðsvegar af landinu, í 7 kjördæmum. Skv. því finnst mér ekki óeðlilegt, þótt a. m. k. væri heimilt að halda slíkt þing annars staðar en í Reykjavík. Þeir, sem frv. flytja á Alþingi, gera ráð fyrir, að þetta verði til að efla þjóðkirkjuna. En ekki er ólíklegt, að 1. næðu betur tilgangi sínum, ef þetta þing yrði háð til skiptis í hinum ýmsu landsfjórðungum, eða að það væri a. m. k. heimilt annars staðar en í höfuðstaðnum. Ég sé, að í frv. er gert ráð fyrir, að ríkið greiði kostnaðinn af þinghaldinu. Hins vegar kemur fram í grg., að kostnaðurinn mundi verða 6–7 þús. kr., en mér skilst raunar, að svo geti farið, að hann verði meiri. - Svo sé ég ekki ástæðu til að gera aths. við fleiri ákvæði frv. en þau, sem ég hef nefnt, en geri ráð fyrir að flytja brtt. um þetta efni við 3. umr.



Þetta mál mun ekki hafa vakið sérstaka athygli hér á þinginu, og geri ég því ráð fyrir, að menn hafi ekki kynnt sér efni frv. rækilega, enda er þetta ekki stórmál. Ég vil þá strax segja það sem mitt álit, að ég held, að réttara sé að samþ. ekki þetta frv., því ég tel, að gagnið af því yrði vafasamt. Hins vegar mundi þetta nokkuð kosta, en ég tel, að það væri góð regla hjá Alþingi að samþ. ekki útgjöld nema þau séu til nytja. Í frv. er lagt til að stofna samkundu, sem 15 fulltrúar skipa. 1 valinn af guðfræðideild háskólans, 7 prestar og 7 leikmenn, valdir í 7 kjördæmum. Mér skilst, að það vaki fyrir flm. frv. að koma á fót samkomu um kirkjuleg efni, þar sem leikmenn eigi sæti ásamt hinum vígðu mönnum. Og munu flm. hugsa sér, að vígðu mennirnir fái þar að kynnast ýmsum áhrifum og skoðunum, sem t. d. koma ekki fram á prestastefnum, sem eru eingöngu skipaðar prestum. Mér virðist hins vegar, að ef verið er að seilast eftir áhrifum óvígðra manna um andleg mál, þá sé þessi 7 manna hópur næsta lítill, og tæplega mikils árangurs að vænta. Annað atriði var það í frv., sem vakti athygli mína, en það er, hversu kosningafyrirkomulagið er ófrjálst. Landinu er skipt í 7 kjördæmi, og á að kjósa einn fulltrúa í hverju. En þeir, sem kosningarréttinn hafa, eru ekki sóknarbörnin sjálf, heldur sóknarnefndarmenn og safnaðarfulltrúar einir. Hér eru því algerlega óbeinar kosningar. Ég held, að misjafnlega sé vandað til kjörs á sóknarnefndarmönnum og safnaðarfulltrúum, og einnig, að söfnuðirnir sýni misjafnan áhuga um kirkjumál. Þess vegna er þetta kosningafyrirkomulag vægast sagt vafasamt. Ef það er tilgangur flm. frv. að glæða kirkjustarfið nýju og heilbrigðu lífi, þá ættu þeir að beita sér fyrir þátttöku almennings í skipun þessa kirkjuþings, með almennum, beinum kosningarrétti. Í 10. gr. er kjörtímabilið ákveðið 6 ár. Þetta er einnig mjög óviðfelldið og ófrjálslegt ákvæði. - Fer ég svo ekki fleiri orðum um þessi atriði. Það nær vitaskuld engri átt og vekur furðu, eins og hv. þm. V.-Húnv. tók réttilega fram, að fara að binda samkomustað þessa þings við Reykjavík. - Það er harla undarlegt, hvað sumir hv. þm. eru bundnir við það, að allir hlutir fari fram í Reykjavík. Fer ég svo ekki fleiri orðum um þetta að sinni. Þetta er ekki stórt mál. En ég tel skaðlaust, þótt það yrði ekki samþykkt.



Herra forseti! Það gleður mig að sjá, hvað hv. menntmn. tekur vel í þetta mál. Það virðist bera vott um, að hún telji þetta gott mál, sem beri að greiða fyrir, eins og nál. ber raunar með sér. Hins vegar get ég ekki látið umr. líða svo hjá, að ég lýsi ekki afstöðu minni til þess. Ég álít, að vafasamt sé, hvort setja beri á fót margar nýjar kirkjulegar stofnanir í viðbót. Ég tel, að það eigi ekki að gera nema að vel rannsökuðu máli. Því eins og nú er, má segja, að þeir sem við kirkjunnar mál fást, séu nærri drukknun í hinu mikla flóði skipulags og stofnana. Fundahöldin og þingin um kirkjumál eru. þegar orðin æðimörg og margvísleg: Safnaðarfundir, sóknarnefndarfundir, héraðsfundir prestafélagsdeilda, prestafélagsfundir, kirkjuráðsfundir og synodus.

Á ekki synodus að falla niður, ef þetta frv. verður að lögum?

. Ekki skilst mér það eftir frv. Af því, sem ég gat um, eru prestafundirnir og kirkjuráðið tiltölulega ný. Yfir þeim kemur svo biskupinn. Eins og sést af þessu, er skipulagið orðið bæði margþætt og margdreift. Og ég óttast, að ef bæði gamla og nýja skipulagið helzt, þá sé kröftunum orðið svo dreift, að leitt geti til enn frekari árekstra en nú er orðið og nauðsynlegt er að forðast, því þá verður árangurinn hið gagnstæða við tilganginn. Mér finnst, að um leið og þetta frv. væri samþ., yrði að koma á meira innra samræmi meðal hinna mörgu stofnana, skipuleggja betur starfskraftana, leggja jafnvel eitthvað af þessu niður eða sameina það öðru. Annars er hætt við, að allt lendi í káki. Eins og nú er, má segja, að fundahaldið sé a. m. k. ferfalt á við það, sem komast mætti af með. Því reynslan er sú, að hinir mörgu fundir gefa ekki eins góða raun og ætlazt er til. Ég get af eigin reynslu borið um það, að fundahöldin eru orðin svo mikil, að heita má, að allt vorið fari í þau. Ég tel, að ef kirkjuþing er stofnað, eigi að leggja kirkjuráðið niður. Því það er ekki ráðlegt, frá mínu sjónarmiði, að dreifa áhrifavaldinu og starfskröftunum milli margra ráðgefandi stofnana, sem í rauninni eru náskyldar að eðli og tilgangi og fjalla um sama efni. En þannig mundi fara, ef frv. þetta yrði að 1. óbreytt. Hins vegar get ég lýst yfir því, að ég er vitaskuld fylgjandi því, að kirkjuþingi sé komið á fót og það verði gert sem öflugust og starfhæfust stofnun. En til þess að svo megi verða, þarf að sameina margar af þeim stofnunum, sem fyrir eru, eða leggja þær niður. Það mætti t. d. sameina héraðsfundina og aðalfundi prestafélagsdeildanna. Á sama hátt mætti hugsa að kirkjuþing það, sem frv. fjallar um, og kirkjuráð yrðu ein og sama stofnunin, eða öllu heldur, að kirkjuþingið yrði eitt látið nægja. Þessi atriði vildi ég láta koma fram í þessum umræðum. Ég álít, að n. hafi vanrækt að taka þau til athugunar. Og mér finnst eins og þingið hafi verið að leika sér með þetta mál allt. Ég tel, að undirbyggja þurfi þetta frv. betur, ef kirkjuþingið á að geta orðið sá kraftur fyrir kirkjuna, sem ég og aðrir óska, að það mætti verða. En til þess að svo megi fara, má ekki skirrast við að varpa því fyrir borð, sem úrelt er orðið, heldur þarf að gera allt, sem unnt er, til þess að kirkjuþingið verði sem færast um að gegna þeim störfum, er að kalla á hverjum tíma. Til þess að það takist, verður allt hið fúna og feyskna í kirkjustarfinu að hverfa. Annars getur kirkjuþingið e. t. v. aðeins orðið kirkjunni fjötur um fót.



Það er sjálfsagt að gleðjast, þegar eitthvað gott kemur frá kirkjunnar mönnum. Það ber vott um, að þar sé um eitthvert líf og nokkurn þrótt að ræða. Ég get vel viðurkennt, að það getur verið gott að breyta til, ef eldri aðferðir og skipulag hafa ekki dugað. En hvort þetta kirkjuþing hefur þýðingu fyrir kristindóm og trúarlíf í landinu, er ég ekki fær um að dæma, en þó get ég ekki annað en dregið í efa að svo sé. Ég held að það vanti fremur eitthvað annað í kirkjulífið en meira af ytri formum, sem ég tel trúar- og kirkjulíf vera stirðnað í. Hv. 1. þm. Rang. lýsti ástandinu þannig í skipulagskerfi hinna kirkjulegu samtaka, að mér datt í hug, að því mætti líkja við koppa, sem er hvolft hverjum utan um annan. Eða, svo viðhaft sé kurteislegt orðalag, að þar sé hver silkihúfan upp af annarri. Ég verð að segja, að mér blöskrar, ef nú á að fara að bæta einni nýrri stofnun við allt það, sem er þarna fyrir. Ef þörf er að gera breytingar og ef kirkjuþingið á einhvern rétt á sér, þá liggur í augum uppi, að jafnframt þarf að gera aðrar breyingar á skipun þessara mála, og á ég þar við, að fækkað sé þeim stofnunum, sem ekki duga nú, og dregið úr hinum miklu fundahöldum. Ég vil taka undir með hv. þm. V.-Húnv., að mjög er óviðeigandi að lögbinda samkomustað kirkjuþings, ef stofnað verður, við Reykjavík. En það var sérstaklega eitt atriði í frv., sem olli því, að ég stóð upp, en það eru ákvæði 15. gr. Efni hennar hygg ég, að sé algert nýmæli í lögum. Samkv. gr. á að lögskipa stéttarþing presta, og á svo hið opinbera að greiða kostnaðinn af þinginu, eins og af Alþingi. Hliðstæð dæmi finnast ekki hér á landi. Ég veit, að búnaðarfélagsskapurinn og fiskifélagsskapurinn hafa þing í sambandi við starfsemi sína, en þau bera kostnaðinn af þeim, eins og öðrum greinum starfseminnar, af því fé, sem Alþingi veitir til hennar, en þessi þing eru ekki styrkt sérstaklega. Hér er þessi lagasetning og fjárveitingin beinlínis og eingöngu bundin við kirkjuþingið. Búnaðarþingsfulltrúar hafa tekið kr. 12 í dagpeninga og aldrei farið fram á að fá sömu dagpeninga og alþingismenn. Og ég held, að „kirkjuþingmenn.“ ættu að láta sér nægja sömu upphæð á dag og fulltrúar bændanna. Fiskiþing og búnaðarþing fjalla um aðalatvinnuvegi landsmanna, og er því kirkjuþingið eða nauðsyn þess tæplega sambærilegt. Ég viðurkenni, að þetta er ekki stórt fjárhagsatriði, en ég mun alls ekki greiða atkvæði með því, að fjárframlögum til kirkjuþings verði háttað þannig. Heldur mundi ég þá greiða atkv. með einhverri ákveðinni upphæð í þessu skyni. Annars gæti svona þing tekið upp á því að sitja í fleiri mánuði, þótt í frv. sé talað um 14 daga. Það mundi sækja um leyfi hjá ráðh. til að lengja tímann. Það mundi vera kölluð óþarfa meinbægni að synja slíks leyfis. Þannig var áður með Alþingi. Þar þurfti konungsleyfi til lengri setu en ákveðið var. Það verður litið á þetta ákvæði um lengd þingtímans sem hvert annað formsatriði, sem ekki sé ástæða til að fylgja bókstaflega. Vitanlega getur þingið setið eins lengi og því sýnist þrátt fyrir það. Mér finnst þátttakan í þingi þessu vera nokkuð lítil samkv. frv. og tel því líklegt, að bráðlega kæmu fram kröfur um, að fulltrúum verði fjölgað til mikilla muna. Við það mundi kostnaðurinn aukast. Ég hygg því, að skynsamlegast sé á þessu stigi málsins, og sérstaklega eftir að hafa heyrt hina ágætu og fróðlegu ræðu hv. 1. þm. Rang., sem sjálfur er þjónandi prestur í þjóðkirkjunni og mikill áhugamaður um þessi mál sem önnur, að vísa þessu frv. frá, til betri undirbúnings og athugunar, á hvern hátt verði bezt komið í sæmilegt og viðunandi horf hinum ytri skipulagsmálum íslenzku þjóðkirkjunnar.

Frsm. (Þorsteinn Briem) : Hv. þm. V.-Húnv. minntist á einn agnúa, sem hann fann á þessu frv. Það voru ákvæði 1. gr. um, að þingið skuli háð í Reykjavík. Ég hygg, að þetta ákvæði sé sett í frv. vegna biskups, sem hefur aðsetur í Reykjavík. Það þykir ekki hentugt, að hann sé lengi í burtu frá embætti sínu, nema þegar hann er í vísitazíuferðum. Ef biskup skiptir um aðsetur, þá verður þingstaðurinn þar, sem hann á sæti. Því má skjóta fram, að búnaðarþing og fiskiþing eru háð í Reykjavík, þótt engin fyrirmæli um það séu í lögum. Annars var ekki að heyra, að þessi hv. þm, væri frv. andstæður, því hann ætlar að flytja brtt. við það við 3. umr. Hv. þm. N.-Þ., sem var heldur að hnýta í frv., hitti þó réttilega á höfuðatriði málsins, sem sé þátttöku leikmanna í kirkjustarfínu, sem honum þótti vera of lítil samkv. frv. Það mátti skilja orð hans svo, að það væru ekki söfnuðirnir í þessu landi, sem gætu kosið fulltrúa sína á kirkjuþing, en það eru einmitt þeir, sem kjósa þá, ekki beint, heldur gegnum kjörmenn. Ég hygg, að það sé kunnugt dæmi, m. a. frá mestu lýðræðisþjóð veraldarinnar, að þar þykir ekki óhentugt, að þeir, sem öll þjóðin á að kjósa, séu kosnir af kjörmönnum. - Hann minntist á, að ekki væri alltaf vandað svo mikið til kosninga sóknarnefnda. Það kann að vera, að svo sé með allar kosningar, en ég hygg, að meiri áhugi verði fyrir því, þegar þeir eru kosnir sem kjörmenn til að velja fulltrúa á kirkjuþing. Hv. 1. þm. Rang. minntist á þetta frv. og virtist hugmyndinni fylgjandi, en það væru ýmsar fleiri stofnanir innan kirkjunnar. En á það er að líta, að sumt af þessum félagsskap er alls ekki lögbundið, eins og t. d. prestafélagið. Sama er að segja um kirkjuráðið. Það hefur ekki enn þá haldið neina fundi í júní. Fundir þess eru oft á ári, eftir því sem mál ber að. Fundartími synodus er ekki heldur lögákveðinn, svo að ég minnist, og samkomustaðurinn ekki heldur lögákveðinn, enda er hann ekki alltaf sá sami. Hv. 2. þm. Skagf. minntist á, að hér væri verið að stofna til stéttarþings. Það má segja, að synodus sé stéttarþing, þar sem þar mæta eingöngu prestar, en kirkjuþingið ekki, heldur þvert á móti; það er kosið af allri þjóðinni, má segja, svo að það er fjarri því, að það beri nokkurn blæ af stéttarþingi, a. m. k. helmingi minni en synodus. Ég get ekki verið að gera ágreining um þetta 3 kr. kaup. Ég hygg, að það þyki ekki skipta máli, hvorki fyrir Alþingi eða kirkjuþingsmenn. Ég hef ekki orðið var við andúð gegn þessu frv. hjá þeim, sem um það hafa talað, og mér skilst, að þeir séu ekki óvinveittir því, en það er með það eins og allt, sem er að fæðast, að ekki er að vita, að hverju gagni barn verður, en það verður alltaf gleði, þegar barn fæðist. Menn vona, að úr því verði góður og gegn maður, þó að það komi fyrst í ljós síðar, og spádómar um gagn og ógagn af slíkum hlutum er tilgangslaust að koma með. En reynslan sýnir hjá þeirri nágrannaþjóð, sem hefur þetta fyrirkomulag, að þjóðin vill ekki missa það og þykir það hafa orðið til mikillar blessunar fyrir kirkju þess lands, og ég hygg, að sú muni raunin einnig verða hér.



Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta mál. Það er sjálfsagt rétt, sem tekið hefur verið hér fram, að það eru margar stofnanir eða nefndir, sem standa hér að. Einn af kirkjunnar mönnum sagði hér í ræðu, að það væru einar 5 stofnanir eða nefndir aðrar, sem ynnu að þessum málum, og að því er skilja mátti á ræðu hans, fannst honum frekar trafali að starfsemi svo margra, aðila að þessum málum. Ég skaut því fram í ræðu hv. 1. þm. Rang., hvort synodus mundi ekki falla niður, þegar kirkjuþing hefði verið sett á stofn, en ég sé á frv., að svo er alls ekki. Ég skal ekki um þetta dæma, en mér skilst eiginlega, að samkv. þessu frv. verði þetta kirkjuþing sett skör lægra en kirkjuráð, og það felli ég mig satt að segja ekki við. Ég hef kannske ekki aðstöðu til að dæma um þessa hluti, en út frá mínu takmarkaða leikmannssjónarmiði virðist mér, að orðið „kirkjuþing“ beri það með sér, að sú stofnun ætti að vera sett hærra en þær aðrar nefndir eða stofnanir, sem hér um ræðir, en í 16. gr. þessa frv. segir, að kirkjuþing geti afgr. mál sín í frumvarpsformi eða ályktunar og sent þau eftir vild ríkisstjórn eða Alþingi, synodus eða kirkjuráði. Mér finnst, að þetta bendi til þess, að þessar stofnanir tvær séu settar hér við hliðina á ríkisstjórn og Alþingi. Ég vil aðeins og eingöngu af hlýjum hug til þessa máls benda á, að það er fullkomið ósamræmi í þessu, og væri vert fyrir þá, sem hafa þetta mál til meðferðar, að taka þetta til nýrrar athugunar. Mér finnst líka, að þegar ég ber þetta frv. saman við 1. um kirkjuráð, þá komi það dálítið undarlega við, að þar er skýrt tekið fram, hvert sé verksvið kirkjuráðs, en í þessu frv. er aðeins lítillega í einni gr. minnzt á verkefni kirkjuþings. Að öðru leyti er frv. ekkert nema umbúðir um það, hverjir séu hlutgengir til kirkjuþings. Það er eingöngu í 16. gr., að talað er um verkefni kirkjuþingsins. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Kirkjuþing getur tekið fyrir, rætt og gert ályktanir um öll þau mál, er varða hina íslenzku þjóðkirkju, bæði kirkjuna í heild og einstaka söfnuði. Hefur hver kirkjuþingsmaður rétt til að bera fram hvert það mál, er hann óskar að fá tekið til meðferðar.“ Ég lít svo á, að ef slíkt þing er sett á stofn, þá ætti það að hafa með höndum þau mál, sem ætluð eru kirkjuþingi, og vera æðsta. stofnunin á þessu sviði. Þetta vil ég aðeins benda á og vænti, að sú n., sem hefur þetta mál til meðferðar, taki þetta til athugunar.

Frsm. (Þorsteinn Briem) : Ég skal stuttlega svara þessum aths., sem fram komu í ræðu hv. þm. Borgf. Það er ekki meining frv., þó að svo kunni að virðast í fljótu bragði, að kirkjuráð sé sett yfir kirkjuþing, heldur er þetta ákvæði 16. gr. sett með tilliti til þess, að kirkjuþing gæti falið, ef því sýndist svo, kirkjuráði að vera eins konar framkvæmdanefnd fyrir kirkjuþingið. Þegar kirkjuþingi lízt að fela kirkjuráði að starfa að vissum málum, getur það skotið ályktunum til kirkjuráðs, svo að kirkjuþing verður æðsta vald að þessu leyti. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að starfssvið kirkjuþings er ekki nákvæmlega takmarkað í frv., og stafar það af því, að hér er um nýja stofnun að ræða innan þess íslenzka kirkjufélags, og þykir því hentugra, að ekki séu mjög ströng ákvæði til. um það, að það muni reynast við þessa stofnun eins og aðrar stofnanir eins og spekingurinn Björn Gunnlaugsson kvað, að „líf sér haminn prjónar“. Það þótti ekki rétt að binda mjög þær línur, sem starfa á eftir, og virðist mér, að lita megi svo á, að þessi ákvæði séu nægileg sem víður rammi, og það verði reynslan, sem sker úr um það, hvað heppilegast þyki. Ég stóð aðeins upp til að taka þetta fram, að það er ekki tilgangur frv., að kirkjuráðið skuli vera yfir kirkjuþingi, heldur að svo miklu leyti sem störf þeirra eiga saman, þá sé það kirkjuþingið, sem segi fyrir verkum.

* Frsm. meiri hl. (Jóhann G. Möller) : Það er ástæðulaust að fara mörgum orðum um þetta mál, því að það var talsvert rætt við 1. umr. Allshn. gat ekki orðið sammála um frv. Ekki hefur verið gefið út nema eitt nál. Einn nm. var á móti frv., en hefur ekki skilað áliti. Hinn hluti n. var sammála um verulega hluta málsins. Meiri hl. n. mælir með frv. til samþykktar. Tveir af þessum sama meiri hl., hv. þm. Barð. (BJ) og hv.. þm. N.-Ísf. (VJ), hafa óbundnar hendur og hafa síðan gefið út sérstaka brtt. um þetta, þar sem þeir leggja til, að prófskilyrðum sé haldið eins og þau eru nú í l. Meiri hl. u. leggur til brtt. við 7. lið 1. gr. frv., þar sem segir: „hefur gegnt lögfræðistörfum í 5 ár samtals að afloknu lagaprófi,“ komi inni orðin „að aðalatvinnu.“ Er það gert til þess að hindra, að þeir, sem hafa náð lögfræðiprófi, geti öðlazt þessi réttindi á þann hátt að hafa lögfræðistörf með höndum aðeins á yfirborðinu, en stunda þau ekki sem neina aðalgrein. Virtist n. fyllilega rétt að girða fyrir þetta með því að skjóta inn þessu orði. Ég harma mjög, að n. var ekki sammála um að leggja til, að þetta skilyrði yrði fellt niður algerlega, sérstaklega vegna þess að ég hygg, að grundvöllur hafi verið fyrir því í n., eða a. m. k. að leggja til, að prófskilyrðum yrði talsvert breytt, að menn ættu hægari aðgang að ganga undir þetta próf en nú á sér stað, og jafnvel hvenær sem þeir að öðru leyti hafa öðlazt réttindi til þess. Ég býst við, að flm. brtt. á þskj. 592 hafi ekki séð sér fært að flytja brtt. um prófskilyrði frá þessu sjónarmiði, vegna þess að svo áliðið er þings og að þeir telji; að slíkt hefði þurft að undirbúa meir en nú er kostur á þessu þingi. En vitanlega gera þeir grein fyrir sinni skoðun í þessu efni. Ég tel þó rétt að láta það koma fram í minni ræðu, að enda þótt frá þessum þm. komi fram till. um að halda prófskilyrðum óbreyttum, hygg ég, að ekki beri að skoða slíkt á þá lund, að þeir séu alls kostar ánægðir með fyrirkomulag prófanna og með prófskilyrðið eins og það er nú í l., heldur að þeir vildu gjarnan breyta því. Ég sé ekki ástæðu að fjölyrða frekar um þetta mál, ef ekki gefst sérstakt tilefni. Í mínum augum er það ekkert annað en réttlætismál, sem frv. fer fram á. Því að eins og hæstv. forsrh. sagði hér við 1. umr. þessa máls, eru ákvæðin, sem hér er farið fram á að breyta, að verulegu leyti úrelt. Og ég vil þess vegna vænta þess fastlega, að hv. þd. sjái sér fært að ganga inn á frv. og afgr. það á þessu þingi.

* Flm. (Gísli Guðmundsson) : Ég þarf ekki að mæla mörg orð fyrir þessari till. Efni hennar er það, að skora á ríkisstj. að veita stuðning félögum, sem stofnuð kunna að verða með samvinnusniði til garðræktar, og það verði gert með þeim hætti, að þeim verði hjálpað til að útvega land og einnig með styrk af því fé, sem er ætlað á fjárl. til framleiðslubóta og atvinnuaukningar. Það er enginn vafi, að aukning jarðræktar er eitt af því allra nauðsynlegasta í þjóðfélaginu, ekki sízt nú á þessum alvarlegu tímum og ef einhverjir menn vildu hefjast handa í því efni, þá er vissulega vert að styrkja þá viðleitni. Mér er kunnugt, að fyrir Alþingi liggur a. m. k. eitt erindi frá mönnum, sem hafa áhuga fyrir þessu, og má það telja tilefni þess, að slík till. er flutt. Ég tel rétt, að landbn. fái þetta mál til meðferðar. Ég legg því til, að umr. verði frestað og málinu vísað til landbn.