Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Karl Einarsson Þetta frv. var borið fram af nokkrum mönnum í háttv.Nd. og þar fór það til sjávarútvegsnefndar. Nefndin hjer í deildinni fjekk frv. til meðferðar eftir 2. umr. í Nd. og lagði þá til nokkrar breytingar, sem síðan náðu fram að ganga þar. Af þessum orsökum álít jeg óþarfa að vísa málinu til nefndar hjer, því að það hefir verið athugað af sjávarútvegsnefnd, og hefir hún nú ekkert við það að athuga. Jeg vil geta þess, að prentvilla hefir slæðst inn í 4 gr. frv. Þar stendur 12 rúmlestir, en á að vera 60 eins og stendur í frv. sjálfu. Jeg hefi getið um þetta við skrifstofustjóra, og verður það leiðrjett.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg get ekki fallist á þetta frv. eins og það liggur fyrir. Það virðist vera fram komið vegna skorts á skipstjóraefnum, þar sem það setur vægari skilyrði. En eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja frá fjelaginu „Aldan“, og þeir menn, sem þar eru, ættu að vera kunnir þessu máli, þá lítur ekki út fyrir, að skortur sje á skipstjóraefnum, því þau eru fleiri en þörf er á. Eins tel jeg athugavert að færa rúmlestatakmarkið eins mikið upp og hjer er gert. Þá kann jeg heldur ekki við þetta bráðabirgðapróf, þar sem þess virðist ekki þörf. Yfirleitt kynni jeg betur við, að frv. væri athugað í nefnd, og geri jeg það að till. minni, að því verði vísað til sjútvn.

Karl Einarsson Ummæli hv.þm. (G. Guðf.) held jeg, að sjeu sprottin af misskilningi. Frv. er ekki fram komið vegna skorts á skipstjóraefnum, heldur af því, að þau eru óþarflega mörg, og þykir því rjettara að gera meiri kröfur. Nú þarf ekki að vera nema einn maður með prófi á hverju smáskipi, en eftir þessu frv. þurfa þeir að vera tveir. Þetta verður til þess að gera siglingarnar tryggari. Þá er takmarkið hækkað upp í 60 rúmlestir og er það aðallega gert eftir till. skólastjóra Páls Halldórssonar. Fyrir Norður- og Vesturlandi er mikið af skipum milli 30 og 60 rúmlesta að stærð, og þykir það nokkuð dýrt að ráða á þau menn með meira prófi, en hinsvegar er ekki vandasamara að fara með þau en hin, sem minni eru. Bráðabirgðaprófin eru hjer sett vegna þess, að sparnaður er að; ástæðan er ekki önnur. Ef frv. þetta verður að lögum, þurfa mjög margir menn að taka þetta próf, en það væri þeim mikill kostnaður og óþægindaauki að þurfa að leita hingað til Reykjavíkur í því skyni. Það er óbrotnara og í alla staði hentugra að senda menn hjeðan úr Reykjavík á ýmsa staði á landinu og halda þar þetta próf. Þetta er ekki gert til þess að rýra álit skólans hjer, heldur aðeins til hægðarauka. Í Vestmannaeyjum munu t. d. um 70 menn þurfa að taka þetta próf, og geta allir sagt sjer sjálfir, að þægilegra er fyrir þá að fá mann til Eyja til þess að yfirheyra sig heldur en að þurfa að kosta sig hjer. Háttv. þm. (G. Guðf.) vildi láta vísa málinu til nefndar. Það skaðar vitanlega ekki, en hinsvegar hefir það enga þýðingu, þar sem nefndin hefir athugað málið og hefir ekki meira um það að segja en hún hefir þegar sagt og eftir hefir verið farið.

Flm. (Karl Einarsson) Jeg ætla mjer ekki að tala langt mál að þessu sinni, aðeins skýra frá tilgangi frv., svo sem þingsköp mæla fyrir. Eins og hv. deildarmönnum er kunnugt, er Vestmannaeyjakaupstaður eign ríkissjóðs og hefir verið um langan aldur. Aðeins ein jarðeign er þar í eign einstaks manns. Þegar sú sala fór fram, munaði minstu, að ríkissjóður misti allar eyjarnar í hendur útlendingum. Eyjarnar voru þá til sölu fyrir 30 þús. ríkisdali. Hefði það verið hið mesta óhappaverk, ef ríkið hefði þá mist yfirráð sín yfir Vestmannaeyjum. En svo sem jeg tók fram, hafa þær haldist í eign ríkisins fram á þennan dag, og hefir ríkið haft þar sjerstakan umboðsmann. Jarðir hafa þar verið leigðar með svipuðu fyrirkomulagi og aðrar þjóðjarðir, og lóðir flestar á erfðatestu, og hefir gjaldið að nokkru farið eftir því, hve hentugar þær hafa verið fyrir framkvæmdir í verklegum efnum. Fram að aldamótum voru lóðirnar mest notaðar til ræktunar, og lítil eftirspurn eftir þeim. En eftir aldamót breytist þetta hraðfara. Leiga var upphaflega lág og er það enn í dag, og mun haldast, meðan ríkið eigi gerir breytingu á því með lögum. Það er hverjum manni auðsætt, að óheppilegt var að leigja lóðir þannig, en í því efni er engan hægt að áfella, þar sem slíkt var lagaskylda, sem bæði ríkið og einstaklingar urðu að beygja sig undir. Með frv. verður þessu kipt í lag, því þar er gert ráð fyrir, að bæjarstjórn og stjórnarráð ákveði afgjald jarða og lóða, hverrar tegundar fyrir sig. Eins vil jeg benda á það, að þegar bæði ríkið og bærinn eru orðnir eigendur, verður alt eftirlit nákvæmara. Og þá er eitt eftir enn, sem jeg tel aðalatriðið: Öll sanngirni mælir með því, að verðhækkun, sem verða kann í framtíðinni, falli í hlutaðeigandi bæjarsjóð, því það eru íbúar Eyjanna, einstaklingarnir, sem auka verðgildi jarðeignanna og lóðanna með fjárframlögum og alorku sinni, en ekki aðgerðalaust ríkið. Það er því mjög eðlilegt, að Vestmannaeyingar vilji, að bæjarsjóður þeirra fái hlutdeild í þessari verðhækkun Eyjanna, enda hefir bærinn lagt mikið fje fram til þess að gera Eyjarnar byggilegri. Sem dæmi má nefna höfnina, sem allir kunnugir vissu hve mikil nauðsyn var á, þar sem Eyjarnar liggja fyrir opnu hafi. Með hliðsjón af því er farið fram á það í frv., að landið á vissu svæði kringum höfnina falli endurgjaldslaust til hennar. En til þess að ná þessum rjetti þarf að breyta ákvæðum í hafnarlögum fyrir Vestmannaeyjar frá 1913. Eins er athugandi, að lóðir allar út frá þessu svæði, sem fellur til hafnarinnar, hækka í verði, og að ræktun og ýms afnot af þeim verður meiri en áður, og verður það gróði landsins og bæjarsjóðs. Jeg álít, að þetta mál sje svo þýðingarmikið, að eigi megi flana að því á neinn hátt, og væri mjer kærkomið. ef því yrði vísað til allsherjarnefndar, því jeg álít hana vel bæra að dæma um þetta með sanngirni, og því vildi jeg vísa málinu frekar þangað en til fjárhagsnefndar, að í allshn. á einn lögfræðingur sæti.