Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Mér hefur borist eftirfarandi bréf : „8. des. 1975. Þar sem Einar Ágústsson utanrrh. er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Reykjavík, Sverrir Bergmann læknir, taki sæti á Alþ. í fjarveru hans. Formaður þingflokks Framsfl. Þórarinn Þórarinsson“. Með því að Sverrir Bergmann hefur setið áður á Alþ. á þessu kjörtímabili þarf ekki að rannsaka kjörbréf og gengur hann því beint til starfa og býð ég hann velkominn.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1973, á þskj. 36 liggur hér fyrir til 1. umr. Þá hefur einnig verið lagt fram og tekið til 1. umr. frv. til fjáraukalaga sama árs og hefur verið gerð grein fyrir því frv. í Sþ. Aðalyfirlit A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1973 var afhent þm. vorið 1974 og reikningurinn í heild með sundurliðunaryfirlitum A-hlutans og öllum yfirlítum B-hlutans, frágengin af hálfu ríkisbókhaldsins til meðferðar hjá yfirskoðunarmönnum Alþ., afhentur þm. í okt. 1974. Yfirskoðunarmenn gerðu fsp. í sjö liðum og birtu auk þeirra yfirlit um innheimtu embætta fyrir ríkissjóð skv. bókhaldi ríkisbókhaldsins fyrir árið 1973 með hliðstæðum hætti og áður hefur verið gert. Svör við þeim fsp. telja yfirskoðunarmenn ýmist fullnægjandi eða rétt að viðkomandi atriði verði til athugunar. Till. sínum skiluðu yfirskoðunarmenn í maímánuði s. l. og vannst því ekki tími til að taka reikninginn til meðferðar hér á Alþ., en honum var hins vegar dreift meðal þm. Ég leyfi mér að vísa í aths. og till. yfirskoðunarmanna í ríkisreikningi og tel ekki ástæðu að svo stöddu til að gera sérstaka grein fyrir þeim. Við 1. umr. fjárlagafrv. fyrir árið 1975 gerði ég grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1973 skv. ríkisreikningi og lagði jafnframt fram grg. ríkisbókhaldsins þar um. Með frv.til fjáraukalaga fyrir árið 1973 gerði ég stutta grein fyrir helstu frávikum reiknings og fjárl. ársins 1973 og tel ég því ekki ástæðu til þess nú að rekja efni þessa frv. að öðru leyti en því að geta stærstu liða A-hluta ríkisreikningsins. Ég vil vekja athygli á tveimur meginreglum við uppgjör A-hluta ríkisreikningsins skv. núgildandi lögum, nr. 52 frá 1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, eins og ég reyndar gerði einnig við afgreiðslu ríkisreiknings fyrir árið 1972 fyrr á þessu ári. Önnur er sú, að álagðar tekjur og áfallin gjöld eru lögð til grundvallar við uppgjör rekstrarreiknings, en ekki greiðsluhreyfing þessara liða, þ. e. innheimta tekna og útgreiðsla gjalda. Af því leiðir að í efnahagsyfirliti eru óinnheimtar tekjur meðal eignaliða og ógreiddar gjaldskuldbindingar meðal skuldaliða. Hin meginreglan er sú, að fjárfestingarútgjöld A-hlutans eru talin með gjöldum þess árs, þegar til þeirra er stofnað, en þeim ekki dreift með afskriftum á þann árafjölda sem gert er ráð fyrir að fjárfestingin endist, eins og gildir um uppgjör fyrirtækja og sjóða ríkisins í B-hluta ríkisreiknings. Heildarniðurstaða rekstrarreiknings A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1973 var sú, að gjöldin námu 252 millj. 987 þús. kr. umfram tekjur. Gjöld rekstrarreiknings námu 25 milljörðum 129 millj. 413 þús. kr. Tekjur námu 24 milljörðum 876 millj. 426 þús. kr. Endurmatsjöfnuður var hagstæður um 28 millj. 900 þús. kr. Samtala jafnaðar-, rekstrar- og endurmatsreikninga var því óhagstæð um 224 millj. 87 þús. kr. og samsvarar aukningu skuldaliða umfram aukningu eignaliða í efnahagsreikningi án efnislegra fjármuna. Sú breyting kom fram í verri stöðu sjóðs og óbundinna bankareikninga í árslok en í ársbyrjun um 615 millj. 794 þús. kr., en 301 millj. 996 þús. kr. að meðtöldum lánareikningum í Seðlabankanum. Bætt staða annarra greiðslujafnaðarliða nam nettó 756 millj. 17 þús. kr. Í þeirri fjárhæð kemur fram aukning óinnheimtra tekju- og eignarskatta um 471 millj. 6 þús. kr. og söluskatts um 216 millj. 452 þús. kr. Á móti þessum greiðslujafnaðarliðum kemur lánajöfnuður. Hann fól í sér hækkun hlutabréfaeignar og stofnfjárframlaga um 52 millj. 291 þús. kr. og skuldaaukningu vegna nýrra lántaka umfram afborganir og hreyfingu veittra lána um 731 millj. 297 þús. kr., ef greindur lánajöfnuður við Seðlabankann er talinn með greiðslujöfnuði. Um það bil helming gjalda ríkisreiknings má rekja til þriggja þátta: 1) Framlög til Tryggingastofnunar ríkisins og Atvinnuleysistryggingasjóðs að fjárhæð 8 milljarðar 95 millj. 315 þús. kr., og eru þá markaðar tekjur meðtaldar að fjárhæð 729 millj. 379 þús. kr. 2) Niðurgreiðslur á vöruverði 2 milljarðar 142 millj. 48 þús. kr., auk uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir 518 millj. 340 þús. kr., eða samtals 2 milljarðar 660 millj. 388 þús. kr. 3) Gjöld til vegamála 2 milljarðar 112 millj. kr. Þessir þrír þættir námu samtals 12 milljörðum 867 millj. 703 þús. kr. eða 51.2% af gjöldum A-hlutans. Gjöld skóla- og fræðslumála er falla undir menntmrn., auk bændaskólanna, námu 3 milljörðum 828 millj. 468 þús. kr. eða um 15% heildarútgjalda. Þessir fjórir þættir námu því um 2/3 hlutum gjalda A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1973. Þrír stærstu liðir tekna á árinu 1973 voru almenn aðflutningsgjöld 6 milljarðar 328 millj. 139 þús. kr., söluskattur 5 milljarðar 715 millj. 793 þús. kr. og tekjuskattur 5 milljarðar 333 millj. 316 þús. kr., eða samtals 17 milljarðar 377 millj. 248 þús. kr., sem svarar til um 70% heildartekna A-hluta ríkisreiknings árið 1973. Ég mun ekki gera nánari grein fyrir niðurstöðutölum ríkisreiknings fyrir árið 1973. Um frávik reiknings og fjárl. hef ég fjallað, eins og ég áður sagði, í framsögu fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir sama ár. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2, umr. og hv. fjh.og viðskn.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Hv. félmn. hefur tekið til meðferðar frv. það, sem hér er til umr., og mælir n. með samþykkt frv. með breytingu sem hún leggur fram á sérstöku þskj. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Steingrímur Hermannsson og Bragi Sigurjónsson. Frv. það, sem hér er til meðferðar, varðar reglur um endurgreiðslu á skyldusparnaðarfé skv. l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Eins og kunnugt er, þá eru mjög þröng skilyrði fyrir því að hægt sé að fá endurgreiddan skyldusparnað, þ. e. a. s. það er ekki hægt fyrr en viðkomandi hefur náð 26 ára aldri eða stofnað til hjónabands áður en þeim aldri er náð. Það hefur sýnt sig að í mörgum tilfellum er það mjög bagalegt fyrir fólk að hafa ekki undir neinum kringumstæðum möguleika til þess að fá endurgreitt þetta fé, hvernig svo sem högum þess er háttað. Frv., sem við nú fjöllum um, er til þess fram borið að bæta úr þessu. Í frv. segir um þetta efni, að nú fullnægi sá, er óskar þess að fá sparifé sitt endurgreitt, ekki skilyrðum og er þá félmrh. heimilt að veita leyfi til endurgreiðslu þess ef högum umsækjanda er þannig háttað að mati ráðh. að brýna nauðsyn beri til að leyfa endurgreiðsluna. Það virðist mæla allt með því að breyta l. á þennan hátt. En það verður að hafa það í huga að þetta ákvæði verði ekki túlkað rúmt, því að annars er hætta á að hér gætu verið opnaðar gáttir sem yrðu varhugaverðar vegna framkvæmdar á lögum um skyldusparnað. Hv. félmn. vísaði frv. til umsagnar Húsnæðismálastofnunar ríkisins, og Húsnæðismálastofnun mælti með samþykkt þessa frv., en lagði áherslu á að framkvæmd l., ef þeim yrði breytt á þennan veg, yrði þannig að þessi ákvæði yrðu ekki túlkuð rúmt. Mér þykir rétt - með leyfi hæstv. forseta - að lesa um þetta efni það sem segir í bréfi frá Húsnæðismálastofnun ríkisins til hv. félmn., en þar segir: „Enda þótt við teljum varhugavert að rýmka endurgreiðsluheimildir á skyldusparnaðarfé frá því sem lög heimila, er reynslan sú, eins og segir í aths. við frv., að högum einstakra skyldusparenda er þannig háttað, að frá mannlegu sjónarmiði virðist allt mæla með endurgreiðslu sem ekki er hægt að veita vegna skorts á lagaheimild til slíks. Til þess að fyrirbyggja það að fólk geti misnotað slíkar undanþáguheimildir þarf að setja strangar reglur um þau gögn sem skyldusparendur þurfa að leggja fram í því skyni að hljóta endurgreiðsluheimild, m. a. vegna þeirra ástæðna sem upp eru taldar í aths. við frv. Í trausti þess, að svo verði gert, mælum vér með samþykkt frv.“ Mér er óhætt að segja það, að hv. félmn. er samþykk þessari skoðun húsnæðismálastjórnar ríkisins. Samt gerði n. brtt. við frv. þetta, sem er að finna á þskj. 116. Þar er gert ráð fyrir að aftan við 1. gr. komi til viðbótar orðin „af félagslegum ástæðum, svo sem ef um er að ræða öryrkja, einstæða foreldra eða námsmenn“. Þetta ákvæði felur ekki í sér neina rýmkun á frv. eins og það er í sinni upprunalegu mynd, en þessi upptalning er sett fram til þess að benda á þau tilvik sem einkum kæmu til greina að mati n. sem ástæða fyrir undanþáguveitingu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil þakka sérstaklega hv. form. félmn. fyrir það að þessar breyt. skyldu vera teknar inn. Það var mjög gott. Þær rýmkuðu þetta á engan hátt, en í aths. við lagafrv. er vikið að sumu af þessu. Ég benti á það við 1. umr. að mér þætti réttara að hafa þetta í upptalningu í sjálfri gr., og þar var aðeins eitt atriði, sem ég var með, örlítið öðruvísi, þ, e. a, s. í stað þess að nú stendur þarna til námsmanna, þá var ég með aðila, sem eru að hefja nám. Ég tel þetta ákvæði, námsmannaákvæðið almennt, eins og það er komið inn þarna núna, fullnægjandi fyrir þá aðila sem ég ber þarna fyrir brjósti. Ég tel sem sagt að í trausti þessa námsmannaákvæðis geti aðilar, sem hyggjast hefja nám og hafa þær ástæður sem um getur í frv., þ. e. a. s. ef högum umsækjanda er þannig háttað að brýna nauðsyn beri til að leyfa endurgreiðslu, þá geti sá aðili hafið sitt nám og notið síðan þessa réttar ef þessar ástæður eru fullnægjandi. Það er rétt, eins og kom fram hjá hv. frsm., form, n., að námsmannaákvæðið er þarna inni og getur kannske verið nokkuð rúmt. Það kann að vera. En ég hygg að sanngjarnt sé að hafa þá hér með almennt og því styð ég frv. í þessari mynd einmitt með tilliti til þess, að þessir aðilar, aðilar sem eru að hefja nám, hljóti að falla undir þetta.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið frv. til l. um innheimtu ýmissa gjalda með viðauka til athugunar, en frv. þetta gerir ráð fyrir því að innheimta tiltekin gjöld á árinu 1976 með sömu viðaukum og á yfirstandandi ári. N. var sammála um að mæla með samþykkt frv. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Jón Árm. Héðinsson.