Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál þetta hefur verið þæft allmjög undanfarin dægur og e.t.v. er það að bera í bakkafullan lækinn að hafa fleiri orð um það, a.m.k. fyrir þá sem eru andstæðir því, svo rækilega hefur það verið rifið niður að grunni og þá aðallega af þeim, sem samt sem áður hafa greitt atkv. með samþykkt þess. Auk þess held ég að það sé þýðingarlaust fyrir þá, sem aðallega bera það fyrir brjósti og hafa borið það hér fram, hæstv. ríkisstj., að hafa um það fleiri orð, því að upplýst hefur verið úr stjórnarherbúðunum að þeir trúi ekki einu sinni eigin orðum, hvað þá meir. Á það var lögð alveg sérstök áhersla, að hv. yfirráðherra, hv. 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, tryði engu orði af því sem hann sagði í þessu sambandi. Að vísu er fullmikið sagt, að hann trúi engu orði af því sem hann segir sjálfur, en hins vegar allt of mikið sagt, að hann trúi öllu sem hann segir sjálfur. Við höfum fengið að hlýða á viðhorf stjórnarsinna til þessa máls, og ef ég hef tekið rétt eftir, þá eru viðhorf þeirra til þess, a.m.k. úr röðum Alþfl., með þeim hætti að með ólíkindum er að þeir skuli eftir sem áður ljá því fylgi sitt. Þeir hafa það að afsökun, að þeir séu nauðbeygðir til, þar sem annað verra yrði í boði ef þetta yrði ekki að lögum gert. Og raunar er það svo, að skelfingaróp þeirra og kveinstafir undir stjórnarokinu skera mann inn að hjartarótum. Það er líka mála sannast, að tæplega - a.m.k. kannast ég ekki við það, á þó að vísu ekki langa þingsögu - hefur svo hræmulegt lagafrv. verið lagt fyrir hið háa Alþingi sem þetta. Það er ekki einu sinni lögformlegt að gerð sinni og langt frá því, þar sem sumar greinar þess innihalda frómar óskir og áform og engum af þeim, sem mæla með þessu frv., hefur tekist að gera grein fyrir í hverju stefnuskráratriði þau, sem þarna birtast, eru fólgin. Frv. ber með sér að ekki eigi að koma til framkvæmda nema hluti af verðbótavísitölu sem átti að koma til framkvæmda 1. des. Það er í raun og veru hið eina sem er hægt með vissu að ganga úr skugga um að felst í þessu frv. Allt annað eru loforð upp í ermina með óljósum orðum og óskilgreinanlegum. Ég kalla að svo sé, þótt hér sé talað berum orðum um niðurgreiðslur, af því sem ekki er gerð nein tilraun til þess að gera grein fyrir því, með hvaða hætti skuli afla þess fjár sem þarf til niðurgreiðslnanna, þannig að allt er þetta á eina bók lært. Því var lýst yfir af hv. 7. þm. Reykv., að þær ráðstafanir, sem felast í þessu frv., væru gersamlega ónógar, hér væri á ferðinni stríð á þriggja mánaða fresti, í sept., í des. og svo mundi enn verða í mars, algerar bráðabirgðaráðstafanir, sem og felast beinlínis í frv. og orðanna hljóðan sem þar má lesa hér væri um engar heildstæðar ráðstafanir að tefla. Ég er honum hjartanlega sammála. Þetta stjfrv., afgreiðsla þess og málsmeðferð, sýnir það sem hv. þm. staðfestir sjálfur, þverbrest í stjórnarsamstarfinu sem hvað gleggst hefur auðvitað komið fram í máli hans og hv. 11. landsk. þm., Árna Gunnarssonar, og ekki hvað síst stórkostlegum mótmælum hæstv. forseta Ed., Braga Sigurjónssonar, þegar hann sagði af sér forsetastörfum. Í því sambandi vil ég aðeins skjóta því inn í, að það fer nú að verða mál til komið fyrir mig að biðja guð að hjálpa mér, ef varaforsetamennska mín í Nd. verður talin eitthvert samstarfstákn fyrir núv. hæstv. ríkisstj. Ég frábið mér slíkar stöðuúthlutanir, ef svo mætti segja. Ég er fulltrúi Sjálfstfl. í þeirri samvinnu, sem hefur tekist um stjórn þingsins, og annað ekki. Ég vona að það sé enginn misskilningur um þetta. En það kann að vera að hæstv. forseti Ed. hafi eitthvert bréf upp á það, að hann sé eitthvert sérstakt samstarfstákn í stjórnarherbúðunum, og þá er auðvitað lífsspursmál fyrir hann að ganga úr því embætti, sem gefur að skilja. Hæstv. fjmrh., sem er fjarverandi, virðist enn hafa nokkra tiltrú hjá hv. Alþfl.-mönnum, þar sem því var lýst yfir að hann mundi vera hinn eini af hæstv. ráðh. sem meinar eitthvað með því sem hann segir varðandi baráttuna gegn verðbólgunni. Þá hafa menn það! Úr þessu hlýtur hv. þm. að hafa gengið úr skugga um og þreifað á sjálfur í hinum löngu þrætum og deilum sem hafa átt sér stað meðan unnið var að samningu þessa frv. Því hefur verið lýst yfir af hv. stjórnarsinnum, að núv. ríkisstj. hafi ekki borið gæfu til að fara réttar leiðir í baráttu sinni við verðbólguna, sem vitaskuld er aðalvandamálið og mál málanna, hún hafi gert stórpólitísk mistök, sem eftir er að súpa seyðið af, og ég er hjartanlega sammála um þetta. En það er sjaldgæft á fyrstu vikum - getum við sagt - stjórnar, að slíkur vitnisburður sé fram borinn af hennar eigin stuðningsmönnum. Þessi orð og yfirlýsingar hafa ekki verið hrakin í þeim umr. sem hér hafa farið fram. Það er ekki einvörðungu hv. 7. þm. Reykv. sem hefur þóst hafa gengið úr skugga um þetta, heldur og ýmsir fleiri úr röðum Alþfl.manna, eins og ég nefndi: hv. 11. landsk., hv. 4. þm. Vestf. og enn fleiri, sem vafalaust eiga eftir að taka til máls um frv., en hefur ekki gefist kostur á því enn, eins og hæstv. forseti Ed., Bragi Sigurjónsson. Þeirri spurningu veltu menn fyrir sér hér, stjórnarsinnar, hvort Alþb. væri yfirleitt stjórnarhæft, og ef ég tók rétt eftir komust menn eftir vandlega íhugun og glögga rökleiðslu að þeirri niðurstöðu, að svo væri ekki. Þessu er ég líka sammála. En það sem þeir þykjast þurfa að taka til bragðs, þeir sem fordæma þá aðferð sem hér á að viðhafa, sem er gersamlega gagnslaus - og það er rétt hjá þeim, er að fylgja eftir sem áður þessari lagasetningu. Það er með nokkrum ólíkindum og má raunar telja ganga mjög á svig við sjálft þingræðið, vegna þess að menn hafa og sumir alveg nýverið undirritað eiðstaf þess efnis að fara að samvisku sinni og engu öðru. Ef má marka ræðuhöld þeirra, þá fyrirbýður samviska þeim að greiða atkv. með slíkum ólögum sem þessum. Það er vitaskuld hið eina rétta, sem viðkomandi hv. þm. geta gert, að leita eftir stuðningi annars staðar við það mál sem þeir vilja fylgja fram. Og ég er ekki viss um það, eftir að hafa hlustað vandlega á hv. 7. þm. Reykv., að við t.a.m. stöndum mjög fjarri hvor öðrum í áliti okkar á því, hvernig ætti að snúast við þeim miklu vandamálum sem við er að glíma í dag. Og mér er nær að halda að svo sé um flesta mína samflokksmenn. Hann nefndi sem dæmi að við mundum ekki vera viðræðuhæfir um stjórn landsins eftir að hafa gengið úr skugga um það, að við værum ekki tilbúnir til þess að fylgja fram tillögugerð hans um raunvexti. Á þetta hefur vitanlega ekkert reynt, og það er auðvitað út í hött og sýnir ókunnugleika á þingstörfum, ef hann lætur sér til hugar koma að til þess dragi. Hann ætti aðeins að leiða hugann að því, að formaður fjh.- og viðskn., sem þetta mál hefur trúlega með höndum - mig minnir að búið sé að vísa því til n. - er ekki líklegur til að afgreiða það úr þeirri n. þannig að nokkurn tíma gangi um það atkv. En Sjálfstfl. hafði um það forustu í síðustu ríkisstj. að stórauka verðtryggingar og að amla þó a.m.k. í þá átt sem menn tala um þegar þeir ræða um raunvexti. En ég er ekki viss um að allir hafi gert sér fyllstu grein fyrir því, hvað þeir eiga við þegar þeir ræða um raunvexti. Ég kalla það ekki raunvexti að ætla sér á hverjum tíma að æða upp eftir öllum skölum og á eftir verðbólgunni. Og nú stendur þann veg á a.m.k. í okkar þjóðfélagi, að það er gersamlega út í hött að tala um að aðalatvinnuvegir þjóðarinnar geti staðið undir vöxtum sem nálgast óðaverðbólguna, og það væri að sætta sig við óðaverðbólguna að ætla sér að haga sér þannig. Ég tel að það sé óraunhæft að tala um raunvexti fyrr en við höfum náð verðbólgunni verulega niður, um 20–25%, en þá þurfum við líka að gæta þess, að ekki snúist þessi mylla öfugt, þannig að við náum þá raunvöxtum, því að það er lífsspursmál vegna sparifjáreigenda í landinu og alls búskapar okkar. En það er óframkvæmanlegt, eins og staða atvinnuveganna er í dag, að vextir verði t.a.m. 55% af fé. Það er gersamlega þýðingarlaust. Til þess þyrfti gerbreytingu á öllum högum aðalatvinnuveganna.  Það hefur verið sérkennilegt að hlusta á ýmsa þá útreikninga sem hér hafa átt sér stað. Þó er sem jafnan fyrr hv. 1. þm. Austurl. manna tölugleggstur. Ég tók rétt eftir því, að hann áleit, þar sem rætt er um félagslegar umbætur, að þær mundu kosta 1–2 milljarða, en hann bætti því samt við, sem að líkum lætur, að það væri erfitt að segja um þetta, því að það væri ekkert vitað hvað gert yrði. Þetta veit auðvitað enginn. Og ýmislegt af því, sem talið er hér upp, eru umbætur sem þegar hefur verið samið um í frjálsum samningum á vinnumarkaðinum - fjöldinn af þeim. Ég þykist líka hafa gengið úr skugga um það, að niðurgreiðsla á hverju vísitölustigi kostaði 1700 millj. kr., 1.7 milljarða. Hann ætlar að framkvæma hinar félagslegu umbætur, 3%, fyrir 1–2 milljarða. Það getur alveg eins verið að hann eigi við einn eins og tvo þarna. Þessum útreikningum kem ég ekki heim og saman með neinu móti. Og allt annað, sem hann reiknaði út, var vitaskuld út í hött. En hann margtók það fram, að það væri auðvitað undir því komið hvað yrði gert, hvað miklu fé þyrfti að verja til þess arna. Það lætur að líkum. Hann sagði mjög merkilega setningu sem ég bókaði sérstaklega hjá mér. Hann sagði að þetta frv. fæli í sér þýðingarmiklar kjarabætur í óeiginlegri merkingu. Það er svo sem auðvitað, það getur hver maður séð, að þarna eru engar kjarabætur á ferðinni í eiginlegri merkingu. Ég nenni nú ekki að velta því fyrir mér, hvað hann raunverulega á við, en á enda og kanta var hann raunar að draga úr þýðingu þessa, þótt hann vildi svo sem í hinu orðinu gera mikið úr því. Ég verð að segja það, að eftir framkomu forustumanna Verkamannasambandsins vegna fyrri ráðstafana fyrrv. hæstv. ríkisstj. er með ólíkindum að þeim skyldi verða það á að skrifa þakkarbréf á borð við það sem hæstv. forsrh. las upp við 1. umr. málsins. Þeir hefðu betur haft vit á að þegja. Það liggur alveg ljóst fyrir, að viðbrögð þeirra við febrúarlögunum voru ólögleg á margra handa máta. En viðsnúningur þeirra, - ég ætla ekkert að lasta út af fyrir sig að verkalýðshreyfingin sé til viðræðu um að bæta ástandið í okkar erfiðu efnahagsmálum, - en viðsnúningur þeirra gersamlegur nú er þeim til sárrar minnkunar og hlýtur að veikja þá mjög í sinum samtökum. Menn hafa lítið gert að því að velta fyrir sér og rifja upp hina örstuttu sögu óðaverðbólgunnar sem við búum við. Þess hefur varla verið getið hvaða verðbólgustig var hér á landi 1971, þegar vinstri stjórnin fyrri tók við völdum eða sú í miðið. Menn hafa ekkert minnst á það, hver varð niðurstaðan af störfum vinstri stjórnarinnar 1956–1958, a.m.k, ekki svo að ég tæki eftir. Í desembermánuði 1958 gekk þáv. hæstv, forsrh. á fund Alþýðusambandsþings og fór fram á að gefin væru eftir verðbótastig, en fékk neitun og stjórnin sagði af sér undir þeirri yfirlýsingu hæstv, forsrh. þáv., Hermanns Jónassonar, að hann bæðist lausnar þar sem engin samstaða væri um úrræði innan þeirrar ríkisstj. og holskefla óðaverðbólgu væri skollin yfir. Árið 1971, þegar vinstri stjórnin önnur tók við völdum, var hér um 10% verðbólga, mjög þolanlegt stig verðbólgu, ef miðað er við það sem þekkist í aðalviðskiptalöndum okkar. En þegar hún hraktist frá völdum eftir þrjú ár er verðbólgustigið 43%, og afleiðingar verka hennar fóru yfir 54% fyrir mitt ár 1975. Þetta er saga sem talar sínu máli og verður ekki hrakin. Samstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. tók ekki nógu föstum tökum á þessum málum, það liggur alveg ljóst fyrir. Það var ekki í tíma tekið aðalráðið, sem er heiftarlegur niðurskurður opinberra framkvæmda, og nú dugar ekkert minna, ef menn vilja í alvöru takast á við verðbólguna, en sársaukafullur niðurskurður allra opinberra framkvæmda og hvar sem því verður við komið. Það liggur ekki allur vandi í launum verkafólks, því fer víðs fjarri, þó að sá þáttur megi ekki eftir liggja heldur. En fyrrv. ríkisstj. tók ekki nógu föstum tökum á þessu. Hjólinu var áfram snúið af allt of miklum hraða, og ég hygg að í ársbyrjun 1977, þegar verkalýðshreyfingin hóf undirbúning að launa- og kjarabaráttunni, hafi þetta verið um seinan. Ég held meira að segja að eftir ófarir núv. ríkisstj. á örskömmum tíma kunni það líka að vera orðið um seinan að hún taki til þeirra ráða sem nauðsynleg eru, vegna þess að fólkið í landinu hefur fyllst vantrú á getu hennar til þess að ráða fram úr vandamálunum, og það er útilokað fyrir eina stjórn í landi að koma nauðsynlegum ráðstöfunum fram nema hafa tiltrú fólksins og velvilja þess að ná þeim fram. En þann veg hefur henni tekist á þessum örskamma tíma, enda staðfest af stjórnarsinnum sjálfum, að það er um seinan og fyrirsjáanlega hefst nýtt stríð innan þriggja mánaða og þá verður vafalaust siglt fyrir öll sker um leið. Það er þegar fjarað undan öllum árum hjá þessari skútu sem ýtt var á flot 1. september. En játa ber að viðureignin við verðbólguna tókst ekki sem skyldi og er miður fyrir Sjálfstfl., sem margsinnis hafði tekið við slíku búi áður og sýnt að hann er í fullum færum að ráða þar á bót, sbr. sérstaklega eftir vinstri stjórnina fyrri árin 1959 og 1960 og áratuginn þar á eftir. En þó er það svo, að þegar verkalýðshreyfingin hóf kjarabaráttu sína á árinu 1977 stefndi mjög í rétta átt. Þá hafði gífurlegur árangur náðst í baráttunni við verðbólguna og á því ári komst hún um hríð niður í 26%. Ef þá hefðu tekist sættir á vinnumarkaðinum um skynsamlega samninga, þá værum við ekki í þeirri stöðu sem við erum í í dag. En á það vildu þeir ekki hlusta, þeir sem stýrðu pennanum í þakkarbréfinu til hæstv. forsrh. hér á dögunum, enda þótt það liggi ljóst fyrir, að verðbólgan leikur engan grár en hina lægst launuðu. Það var því miður of seint þegar í taumana var tekið með alvarlegum aðgerðum, með febrúarlögunum sem öllum eru í fersku minni. Þó er það svo, að ef það hefði verið haldið við þau ásamt því leyti hvað snerti yfirvinnuna, þá liggur ljóst fyrir að hinn lægst launaði var að kaupmætti til betur settur en hann verður núna eftir að þetta hrófatildur hefur verið sett upp. Og þetta er árangurinn af vasklegri framgöngu þeirra manna sem skrifuðu þakkarbréfið á dögunum! En það er margt annað sem bæst hefur við af vandamálum. Hinn stórkostlegi vandi, sem velt hefur verið yfir á ríkissjóð, er allur óleystur. Það liggur alveg ljóst fyrir, að eins og fjárlagafrv. var lagt fram var það með milljarða halla, og það þarf engan spámann til þess að segja fyrir um það, að það verður milljarðahalli á ríkisbúskapnum á næsta ári - og þó þeir lengi árið upp í 16 mánuði. Þetta ber allt að sama brunni. Ásamt því að gá að kaupmætti hinna lægra launuðu var lífsspursmál að taka gersamlega úr sambandi þá rammvitlausu kaupgjaldsvísitölu sem gildir og bein sjálfvirkni er fólgin í, - sjálfvirkni fyrir vaxandi verðbólgu á hverjum tíma. Auðvitað þurfti að gera þetta, en í leiðinni hafa góðar gætur á því, að ekki hrapaði niður kaupmáttur hinna lægra launuðu, og þetta mátti gera með öðrum aðferðum einnig, eins og í skattamálum. Nú boðar hæstv. ríkisstj. nýjar skattálögur eftir aðfarir sínar á liðnu hausti með afturvirkni skatta. Það er auðvitað ágætt ráð í verðbólgu og verðþenslu að beita skattpíningu, það er alþekkt ráð, en þó því aðeins að haldið sé utan um það fé, sem þann veg safnast upp, og því ekki ausið jafnóðum út í eyðsluhít, eins og nú á að gera og gert er jafnóðum, vegna þess að með þeim hætti er þetta aðeins olía á verðbólgubálið. Allt stefnir þetta í þá átt. Í frv. og í grg. þess kemur fram, með leyfi forseta: „Leitast verði við að ná svipuðum markmiðum fyrir önnur kaupgjaldsbreytingatímabil á árinu 1979, þannig að verðbólgan náist niður fyrir 30% í lok ársins.“ Ég heyrði ekki betur en hv. 1. þm. Austurl. væri að þrætast á um það úr sæti sínu, að þetta bæri ekki að skilja svo, að menn stefndu að því að ná, eins og segir í fyrri mgr. þarna, að „stefnt verði að því í samráði við aðila vinnumarkaðarins að verðlags- og peningalaunahækkanir 1. mars 1979 verði ekki meiri en 5%“. Ég heyrði ekki betur en hv. 1. þm. Austurl. væri að þrætast á um það í sæti sínu, eins og ég sagði, að þetta bæri ekki að skilja svo. Auðvitað er þetta beinlínis boðað hér, stefnuskráratriði, alveg jafngilt og stefnuskráratriðin í sjálfum lagagr., að það eigi að leita til vinnustéttanna með að halda kauphækkun, peningalaunahækkunum, innan við 5% á hverju þriggja mánaða tímabili árið 1979. Nú liggur það alveg ljóst fyrir, að verðbótavísitalan verður ekki 5% og þar fyrir neðan 1. mars n.k. Hún verður 11–12% a.m.k., ef ekki meir, og þá hefur því verið haldið fram af ýmsum hv. þm. héðan úr ræðustól nú, að þýðingarlaust væri að vega á ný í þennan sama knérunn við vinnustéttirnar. Hv. 11. landsk. þm. tók af skarið um það í ræðu sinni hér í gær, að það væri um tómt mál að tala að Alþfl. léti hafa sig til þessara verka á nýjan leik. En við sjáum hvað setur í því efni. Það er þverbrestur í þessu stjórnarsamstarfi eftir þriggja mánaða stjórnarsetu, og því er lýst yfir af stjórnarsinnum sjálfum að svo sé komið málum, haft í stórkostlegum hótunum, og upp á þetta horfir landslýðurinn, sem gerði sér vonir um það, það sýndu úrslit þingkosninganna á vori liðnu, að ný ríkisstj. og þá þessi mundi taka þeim tökum á vandamálunum að til viðreisnar horfði. Sannanir liggja fyrir um það nú eftir örskamma hríð, að hún tekur alveg öfugt á þeim málum. Við höfum staðfestingu á því, ekki af fullyrðingum okkar og upplýsingum stjórnarandstöðunnar, heldur úr herbúðum þeirra sjálfra, að svo sé komið málum, þann veg hafi verið haldið á málum. Og einvörðungu af því að þeir sjá engin ráð í bili, þá þykjast þeir til þess neyddir að fylgja fram þessari lagasetningu, - af þeim ástæðum einum, af því að þeir finna engin önnur ráð. En þeir hljóta og þeim ber skylda til þess að reyna að leita eftir þeim innan tíðar og þeir geta ekki lengur búið við þetta. Það heyra allir holhljóminn í þeim málflutningi Alþfl.-manna, að þeir eru stórgagnrýnir á þetta í öllum atriðum og telja það óhæfu eina sem hér er verið að gera. En af því að þeir sjá ekki betri úrræði, þá verða þeir að fallast á þetta og falla um leið frá öllum sinum kosningaloforðum og yfirlýsingum frá því í kosningunum í sumar, sem þeir unnu sinn glæsilega sigur á. Allur almenningur sér og heyrir þennan holhljóm. Þetta er þýðingarlaus spilamennska sem þeir hafa hér í frammi. Ég vil aðeins minna hina ungu menn á það, að Alþfl. hefur unnið með Sjálfstfl. - vann um 12 ára skeið - og allir eru sammála um það, að þá hafi betur tekist til um stjórn þessa lands en á öðrum tímum í sögu þessa lýðveldis. Honum væri nær að athuga það, hvort hann gæti ekki fitjað upp á einhverju slíku stjórnarsamstarfi á nýjan leik sem fært gæti okkur heilbrigðari stjórn í landi en þetta. Að vísu þarf að kjósa til Alþingis einu sinni fyrst, og þá er spurningin hverjar þakkir verða til þessara hv. þm. Alþfl. ef þeir ætla að halda svo frá stefnunni sem raun ber vitni. Langelsti þingmaður þeirra, hv. þm. Bragi Sigurjónsson, var sá eini sem hafði nokkurn kjark til þess að mótmæla svo undir tók. Það markar auðvitað enginn málrófssama menn eins og hv. þm. Vilmund Gylfason, þegar hann tætir frv. niður í grunn, en greiðir samt atkv. með því. Það tekur auðvitað enginn mark á slíku, það er ekki hægt, vegna þess að hann ofbýður samvisku sinni að öllu leyti með þeim hætti. Meira að segja er það svo, að það þarf ekkert á atkv. hans að halda til þess að frv. verði að lögum. Þeir, sem hæst hafa talað gegn þessu frv., hefðu þess vegna getað fengið frí frá því að ganga undir þetta jarðarmen, og eins og ég segi, skelfingaróp þeirra undan stjórnarokinu skera mann að hjartarótum. En ef þeir halda að þeir geti blekkt almenning með því, að þeir haldi alveg fram sinni stefnu, eins og þeir lofuðu í kosningunum, þrátt fyrir það að þeir beygja sig undir öll þessi ok, þá er það alger misskilningur. Þá álíta þeir að allur almenningur sé skynlausar skepnur. Það er kannske ástæða til fyrir þá að skrifa ekki skynsemi almennings hátt eftir þau úrslit, sem urðu í kosningunum vor, og allan þann sigur, sem þeir báru úr býtum. Það er a.m.k. vorkunn fyrir mig, en það ætti ekki að vera fyrir þá, heldur ættu þeir að vera fullir af þakklæti og reyna að standa við eitthvað af því sem þeir hafa lofað. Þeir þykjast með þessari afstöðu sinni gera þetta einvörðungu til þess að bjarga andliti Alþb. vegna kosningaloforða þess frá því í vor. Ef refirnir eru til þess skornir af hæstv. forsrh., þá er alveg ljóst að sjálfir hafa þeir þegar í stað tapað andlitinu, glatað því gersamlega. Og eins og ég segi, málróf hér á þingi um að þeir séu heilagir menn sem beri gott skyn á þetta og kunni öll ráðin, en fái ekki að beita þeim, og greiða svo atkv. með þegar til úrslita kemur, slíkt getur ekki orðið nema hin hörmulegasta hneisa sem uppi verður meðan Alþingi stendur.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. um of. Ég þarf að koma hér fram örfáum orðum. Ég tók eftir því þegar ég las ræðu mína frá fyrri umr., að það hafði komið fram sá misskilningur í máli mínu að ekki væri vísitöluþak í þeirri grein sem fjallar um vísitöluna í frv. sem hér er til umr. Ég sé að svo er, og það er rétt að það komi fram sem sannara reynist. Ég bið velvirðingar á þeirri missögn minni, að svo væri ekki. En það, sem ég ætlaði fyrst og fremst að segja að þessu sinni, var eiginlega að þakka hv. 1. þm. Austurl. - ég sé að hann er því miður ekki í salnum hér núna - þakka honum fyrir að gera þó örlitla tilraun til þess að gera þessari hv. deild grein fyrir því, hvað þetta frv, þýddi að hans mati í útgjöldum ríkissjóðs og þar af leiðandi nauðsyn á nýrri skattheimtu. Hann sagði að niðurgreiðslustigið, hálfa prósentið sem væri ætlunin með þessu frv. að ganga lengra en með fjárlagafrv., mundi kosta ríkissjóð nm 800–900 millj. kr. En svo bætti hann við, að 2% skattbreytingarákvæðið, ákvæðið sem lækka á vísitölu um 2% vegna lækkunar skatta á lágtekjur, mundi kosta ríkissjóð í tekjutapi um 2–3 milljarða. Það er út af fyrir sig athyglisvert fyrir þessa hv. d., að ætlunin er að lækka skatta, sem ákveðnir voru í fjárlagafrv., um nokkra upphæð og fá þannig fram vísitölulækkun með lækkun tekjuskatta. Beinir skattar eru ekki í vísitölunni og það mælist ekki í hærri vísitölu þegar tekjuskattar eru hækkaðir. Það er nú einmitt það sem er á bak við allar þessar aðgerðir. Blekkingavefurinn felst í því, að tekjuskattar, sem eru ætlaðir til að standa straum af öllum þessum niðurgreiðslum sem hæstv. ríkisstj. stendur að, eru ekki mældir í vísitölu. Nú á hins vegar að fá fram lækkun á verðbótavísitölu með því að lækka tekjuskatta. Þetta er út af fyrir sig bráðsnjöll leið sem ég vil nú benda hv. þm. á og kannske ekki síst hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni sem hér er inni í deildinni. Ég fæ ekki skilið hvernig verkalýðshreyfingin getur samþykkt svona aðferð. Það er ætlunin með fjárlagafrv. að ná 3000 millj. kr. tekjuskatti með því að láta skattvísitöluna vera 143 á sama tíma sem launin hækka um 50%. Með þessu nást 3000 millj. kr. með lægri persónufrádráttum og skattstigum en ella væri. Nú er ætlunin að slaka á þessu. Þá á það að þýða vísitölulækkun. En þegar þetta var ákveðið þýddi það ekki vísitöluhækkun að leggja slíka aukna skattbyrði á. Hér er sem sagt fundin alveg bráðsnjöll leið til þess að fá fram lækkun á verðbótavísitölu: bara ákveða tekjuskattana nógu háa og slá svo af þeim, þá kemur það fram í lækkun á verðbótavísitölu þegar skattarnir lækka, en vísitalan stendur í stað þegar þeir hækka. Þetta finnst mér alveg stórkostlega snjöll aðferð. Ég verð að játa að ég verð að gefa hv. 1. þm. Austurl. alveg sérstakt hrós fyrir að finna upp svona aðferð til þess að ná niður vísitölunni.

Er það nú víst að ég hafi fundið hana upp?

Það var hann sem mælti fyrir þessu sem formaður fjh.- og viðskn., og hann sagði að ætlunin væri að ná niður vísitölunni um 2% með því að lækka tekjuskatta og sjúkratryggingagjald, tekjuskatta með því að hækka skattvísitölu eilítið meira en í fjárlagafrv. stendur. Síðan hélt hv. 1. þm. Austurl. áfram. Hann sagði: 3% félagslegar aðgerðir, það er erfitt að meta hvað það þýðir í auknum útgjöldum fyrir ríkissjóð. En hann giskaði á, að á þessu ári mundi það kosta 1–2 milljarða. Þarna er fundin önnur aðferð sem er enn þá ódýrari fyrir ríkissjóð heldur en að greiða niður vísitöluna, eins og oft hefur verið gert, eftir þessum ummælum hv. 1. þm. Austurl. Það kostar ríkissjóð, eins og hann sagði raunar sjálfur, 1700–1800 millj. kr. að greiða niður eitt vísitölustig, 1% verðbótavísitölu. En það á sem sagt að kosta aðeins 1–2 milljarða að greiða 3% niður í félagslegum umbótum. Það er út af fyrir sig ágætt fyrir ríkisstjórnir komandi tíma, ef þetta góða vísitölukerfi helst, að hafa fordæmi þessarar ágætu ríkisstj. fyrir að greiða niður vísitöluna, eyða vísitölustigum, eins og var sagt hér, með svona stórsnjöllum hætti: í fyrsta lagi með því að lækka tekjuskatta, sem ættu þá að lækka vísitöluna þegar þeir lækka, en standa í stað þegar þeir hækka, og með því að leggja til félagslegar umbætur sem í raun eru þrisvar sinnum ódýrari í niðurgreiðslu vísitölunnar heldur en niðurgreiðsla á vöruverði. Mig undrar satt að segja að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki gera þetta einvörðungu með þessum tvennum hætti, greiða niður vísitöluna með skattalækkun og félagslegum umbótum, fyrst þetta er svona miklu umsvifaminna fyrir ríkissjóð heldur en sú gamla leið að greiða niður vöruverð. Sannleikurinn er sá, að allt er þetta sami blekkingavefurinn. Og ég virði hreinskilni hv. þm. Vilmundar Gylfasonar þegar hann sagði að við vissum auðvitað allir að þetta væri sama leiðin, þetta væru sömu ráðstafanirnar og kallaðar voru kauprán í vor, því auðvitað kemur þetta í svipaðan stað niður. Ef við lítum aðeins örstutt á það, hvað hér er í rauninni að gerast, þá er ríkissjóður, eins og ég hef áður bent á, að auka núna niðurgreiðslur á vöruverði um hvorki meira né minna en 17 milljarða kr., og til þess tekur hann tekju-og eignarskatta í staðinn. Það kostarríkissjóð með þessum hætti 1700 millj. að greiða stigið niður, en það firrir hann útgjöldum um 900 millj. í hækkun kaupgjalds og almannatrygginga, þannig að það kostar ríkissjóð í raun ekki nema 800 millj. að greiða niður vísitölustigið, á sama tíma sem með þessu er eytt 3400 millj. kr. í launum hjá öllum launþegum í landinu. Ég held nú að öllum hv. þm. sé ljóst, að það mundi ekki vera farið út í slíkt fen ef við byggjum ekki við það úrelta vísitölukerfi sem við búum við núna. Aðalgalli þess kerfis er sá, að það eru bara sumir skattar inni í vísitölunni, en aðrir ekki. Þess vegna er eina leiðin, ef menn ætla að leika svona leik með vísitöluna, að leggja á tekjuskatta og greiða síðan niður verðlag. Að lokum þetta, herra forseti: Það er ljóst samkv. því sem frsm meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. sagði, að þetta frv. leggur að hans mati ekki minna en 5-h milljarða kr. byrðar á ríkissjóð. Þar að auki er í fjárlagafrv. gert ráð fyrir sérstakri lækkun niðurgreiðslna á árinu 1979. Það vantar sem sagt 2800 millj. kr, til þess að standa við þá niðurgreiðslu. Ef við bætum því við 5–6 milljarða, þá eru komnir tæpir 9 milljarðar, skulum við segja. Síðan eru ótalmargir aðrir liðir í fjárlagafrv. sem þarf að leiðrétta, upp á marga milljarða kr., og mér er sagt núna að ríkisstj. hafi ákveðið t.d. að auka verklegar framkvæmdir um 2 milljarða. Það er því alveg ljóst, að eins og fjárlagadæmið stendur núna, eftir að þetta frv. hefur verið afgreitt úr þessari hv. d., vantar mikið á annan tug milljarða kr. til þess að endar nái saman. Það er útilokað mál að ná þessu fé með niðurskurði. Það er aðeins einn kostur eftir, og hann er að hækka tekjuskatta frá því sem ákveðið er í fjárlagafrv., ofan á tekjuaukaskatta og eignaraukaskatta og allt það sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur fundið upp. Ég get ekki skilið samþykki Alþfl. við þetta frv. öðruvísi en hann sé fallinn frá þeim meginfyrirvara sem hann hafði við tekjuöflunardæmi ríkissjóðs, þ.e.a.s. tekjuskattinn, hækkun tekjuskatta. Það sem eftirstendur þá af stefnu Alþfl., sem hann lofaði í kosningunum, er þetta: Hann lofaði nýjum efnahagsúrræðum, það eru sem sagt auknar niðurgreiðslur á landbúnaðarvörur, framleiðniaukandi niðurgreiðslur, og stórhækkun tekjuskatta. Er ekki rétt munað að Alþfl. hafi lofað þessu fyrir kosningar - eða kannske alveg öfugt? En þetta er það sem menn eru að samþykkja núna. Ég spurði við 2. umr. hvort þetta væri ekki réttur skilningur hjá mér, að Alþfl. væri fallinn frá fyrirvörum við fjárlagafrv. með samþykkt þessa frv. Ég vænti þess, að þeir hinir vösku ungu menn, sem hér hafa talað fyrir Alþfl., sitji ekki algerlega klumsa undir þeirri spurningu.



Herra forseti. Ég vék nokkuð að því í fyrri ræðu minni við umr. um þetta frv., að forvígismenn Alþb. í launþegasamtökunum hefðu snúist, afstaða þeirra væri önnur nú en hún var til efnahagsráðstafana fyrrv. ríkisstj. í febrúarmánuði s.l. Ég held því fram, að þær efnahagsráðstafanir, sem þetta frv. felur í sér, hafi í för með sér meiri kjaraskerðingu en efnahagsráðstafanirnar frá því í febr., að ég tali nú ekki um að viðbættum brbl. í maí. Efnahagsráðstöfunum fyrrv. ríkisstj. var mætt með ólöglegu verkfalli og löglegum verkföllum og allt gert sem í valdi forvígismanna Alþb. í launþegasamtökunum stóð til þess að koma í veg fyrir að þær bæru árangur og næðu tilgangi sínum að draga úr verðbólgu í landinu og tryggja afkomu atvinnuveganna og atvinnuöryggi fyrir alla launþega í landinu. Nú, þegar þetta frv. kemur fram, er því mætt með aflátsbréfi Verkamannasambands Íslands, en önnur launþegasamtök hafa að vísu ekki hingað til beygt sig svo í duftið eða snúið svo rækilega frá villu síns vegar, skulum við heldur orða það, vegna þess að ég álít þetta hugarfarsbreytingu til bóta hjá forvígismönnum Verkamannasambands Íslands frá því fyrr á þessu ári. En ein er sú skýring, sem gefin er á þessari breyttu afstöðu hv. 6. þm. Reykv., Eðvarðs Sigurðssonar, og hv. 10. þm. Reykv., Guðmundar J. Guðmundssonar, sem ég sé að því miður er ekki lengur á þingi og hefur forðað sér þaðan áður en til atkvgr. um þetta frv. kom. Sú skýring og afsökun, sem þessir hv. þm. hafa, er að samráð hafi ekki verið haft við verkalýðshreyfinguna í tíð fyrrv. stjórnar, eð launþegasamtökin hafi þá verið tilbúin að taka gildar ýmsar ráðstafanir stjórnvalda í stað launahækkana í krónutölu. Nú vil ég þess vegna rekja í eins stuttu máli og mér er unnt þau samráð, sem voru höfð af hálfu fyrrv. ríkisstj. við launþegasamtökin og fulltrúa launþegasamtakanna, og sömuleiðis drepa á nokkrar þær ráðstafanir sem voru gerðar í tíð fyrrv. ríkisstj. til þess einmitt að koma til móts við launþegasamtökin í landinu, þannig að þau gætu metið þær ráðstafanir á móti krónutöluhækkun kaups. Okkur er öllum í fersku minni, að það var vinstri stjórnin 1971–1974 sem tók vísitöluna alfarið úr sambandi með brbl. eftir þinglok vorið 1974. Á þeirri stjórn báru ábyrgð m.a. þeir tveir hv. þm. sem ég hef sérstaklega nefnt. Alþb. bar ábyrgð á því, að vísitalan var tekin alfarið úr sambandi. Þannig stóðu málin þegar fyrrv. ríkisstj. tók til starfa. Þá voru gefin út brbl. sem fólu í sér sérstakar láglaunabætur til þess að draga úr kjaraskerðingu sem afnám vísitölubindingar vinstri stjórnarinnar hafði haft í för með sér gagnvart láglaunafólki. Þá voru ítarleg samráð höfð við forvígismenn launþegasamtakanna í landinu, m.a. við báða þessa hv. þm., Eðvarð Sigurðsson og Guðmund J. Guðmundsson. horvígismennirnir gerðu hvorki að játa eða neita. Láglaunabæturnar voru í lög færðar og giltu fram eftir vetri og fram á vor, þegar samningar voru gerðir milli launþega og vinnuveitenda, og brbl. voru síðan aðlöguð þeim samningum af hálfu ríkisstj. og þannig samþ. sem lög frá Alþingi. Síðan áttu sér stað í þrem samningahrotum ítarleg samráð milli vinnuveitenda og launþega á árunum 1975 og aftur 1976 og áttu sér stað margvísleg víxláhrif sem of langt yrði upp að telja að sinni. Þá lögðu stjórnvöld, fyrrv. ríkisstj., sitt af mörkum til að þessir samningar tækjust, fyrst með staðfestingu láglaunabótanna með nokkurri breytingu, síðan með því að miða verðlagsuppbætur við svokölluð rauð strik. Með þessum hætti náðust hóflegir kjarasamningar sem höfðu í för með sér að verðbólgan var komin niður í 26% á árinu 1977, þegar þá var gengið til kjarasamninga. Einnig þá, áður og meðan í samningaumleitunum stóð vorið 1977, bauðst ríkisstj. til að gera ýmiss konar ráðstafanir. Að vísu skal það játað, að á þessu tímabili bárust óskalistar frá forvígismönnum launþegasamtakanna og Alþýðusambandi Íslands sem voru lengri og víðtækari en ríkisstj. taldi sér kleift að verða við. En ég leyfi mér - með leyfi forseta - að lesa hér upp formála að fréttatilkynningu frá ríkisstj. sem gefin var út í tengslum við samningaumleitanirnar vorið 1977, svo hljóðandi: „Eftir viðræður ríkisstj. og fulltrúa samtaka launþega og vinnuveitenda hefur ríkisstj. ákveðið að beita sér fyrir ýmsum ráðstöfunum á sviði efnahags- og kjaramála til þess að stuðla að lausn vinnudeilunnar milli ASÍ og vinnuveitenda. Ráðstafanir þessar munu m.a. fela í sér um 2–3% aukningu kaupmáttar ráðstöfunartekna almennings. Forsenda ráðstafananna er að samkomulag náist milli deiluaðila um launabreytingar sem ekki stefni að meiri kaupmáttaraukningu milli áranna 1976 og 1977 en 6–7% í heild og ámóta aukningu milli áranna 1977 og 1978 og horfi jafnframt til launajöfnunar.“ Hér á eftir fara meginatriði þeirra ráðstafana, sem ræddar höfðu verið, og síðan eru taldar upp ráðstafanir í skattamálum, í lífeyrismálum, í vaxtamálum, í verðlagsmálum, í húsnæðismálum, í vinnuverndarmálum, í dagvistunarmálum, og það fylgdi með, að ráðstafanirnar í skattamálum, sem voru settar í framkvæmd, ráðstafanirnar að nokkru leyti í lífeyrismálum, sem voru framkvæmdar ásamt niðurgreiðslum, þessar ráðstafanir hefðu í för með sér um 2–3% aukningu kaupmáttar ráðstöfunartekna almennings á því ári. Okkur datt sannast að segja ekki í hug að fara að meta ráðstafanir í öðrum málaflokkum til lækkunar á kröfum launþegasamtakanna eða til hækkunar á kaupmætti ráðstöfunartekna eða kauptaxta, eins og sýnist vera meiningin með því frv. sem hér er til umr. og forvígismenn launþegasamtakanna virðast taka gott og gilt. Ég vil bæta því við í sambandi við tilboð ríkisstj. við samningana 1977, að ríkisstj. hefur verið gagnrýnd fyrir að hafa ekki tekið aftur þetta tilboð þegar samningarnir leiddu að lokum í ljós að grunnkaupshækkun í samningunum hafi orðið milli 27 og 30% og þannig í raun og veru farið út fyrir þann ramma sem fyrirsjáanlegt var að efnahagsgrundvöllur þjóðarinnar leyfði. Ríkisstj. taldi hins vegar of mikinn ábyrgðarhluta að taka þetta tilboð til baka og stofna þá til vinnustöðvunar og verkfalls sem leitt gæti tjón yfir landslýð. Ég minni á það líka, að áður en febrúarráðstafanirnar voru gerðar fóru fram ítarlegar viðræður við forvígismenn launþegasamtakanna og aðstaða atvinnuveganna, horfur í efnahagsmálum og fyrirætlanir ríkisstj. voru kynntar þeim. Það er rétt, að ekki náðist samkomulag við forvígismenn launþegasamtakanna. Þeir báru þá ekki síst fyrir sig fyrirætlanir um það að taka óbeina skatta og niðurgreiðslur út úr vísitölunni frá og með næstu áramótum. Þetta er þó eitt af þeim atriðum sem þeir tjá sig nú viljuga til þess að ræða nánar. Að öðru leyti voru ráðstafanirnar með febrúarlögunum að engu leyti frábrugðnar þeim ráðstöfunum sem nú er verið að gera, nema hvað þær voru mildari gagnvart hinum lægst launuðu í þjóðfélaginu. Ég hef áður lýst yfir að samkv. lögunum frá því í febr. s.l. var full verðlagsuppbót ætluð þeim er höfðu 88 þús. í mánaðartekjur í des. 1977. Enn fremur kom það fram að með öðrum hliðarráðstöfunum mundi kaupmáttur vera aukinn um 1.5–2%. Ég gerði grein fyrir þessu í framsöguræðu með þessum ráðstöfunum á þessa leið, með leyfi forseta: „Í frv. þessu eru gerðar till. um ráðstafanir til að milda áhrif helmingunar verðbóta á kaupmátt og lífskjör almennings og lækka verðlag með nokkurri lækkun skatta og aukningu niðurgreiðslna. Barnabætur eru hækkaðar um 5%, en það léttir skattbyrði barnmargra fjölskyldna, og gert er ráð fyrir lækkun sérstaks vörugjalds úr 18% í 16%. Þá er gert ráð fyrir að bætur almannatrygginga hækki með launum og á sömu dögum, og auk þess er gert ráð fyrir sérstakri hækkun tekjutryggingar og heimilisuppbótar umfram launahækkun hinn 1. mars n.k. Loks hyggst ríkisstj. auka niðurgreiðslur vöruverðs um 1300 millj. kr. á ári, en það jafngildir 1% í kaupmætti ráðstöfunartekna. Kaupmáttaráhrif þeirra ráðstafana, sem hér hafa verið nefndar, jafngilda, þegar allt er talið saman, tæplega 1.5% aukningu kaupmáttar ráðstöfunartekna frá því sem ella hefði orðið.“ Ég vil með þessu undirstrika, að þeir, sem höfðu eingöngu dagvinnutekjur í frystihúsum, fengu með þessum hætti fulla vísitöluppbót á laun sín samkv. verðlagi á hverjum tíma. En í þeim lögum sem nú er verið að tala um, verða þessir launþegar fyrir frádrætti launa sem nemur 8'%, og hefði vissulega verið talað um í febr. s.l. af fyrrnefndum þm. að um kauprán væri að ræða af minna tilefni. Það var efni málsins í febr. s.l., að þá átti kaupgjaldsvísitalan að hækka um 10%. Hálfar verðbætur voru 5%. Skerðingin var þannig engin hjá hinum lægst launuðu í dagvinnu, þegar allt er meðtalið, en fór vaxandi í hálfar verðbætur á launabilinu frá því um og yfir 100 þús. kr. og upp í 170–180 þús. kr. Ég held að það sé engum blöðum um það að fletta, að fyrirhuguð lög, sem nú eru til meðferðar og afgreiðslu hér í hv. d., hafi í för með sér enn frekari skerðingu en febrúarlögin, að ég tali ekki um þegar tekið er tillit til brbl. í maí. Auðvitað er það aldrei fagnaðarefni að grípa inn í samninga vinnuveitenda og launþega. Það er algert neyðarúrræði. Það var neyðarúrræði í febr. og maí fyrr á þessu ári, og það hlýtur að vera litið á það sem neyðarúrræði nú í nóv. Það var talað um kauprán af núv. stjórnarsinnum fyrr á þessu ári af sama tilefni og nú eru skrifuð bréf til að þakka auðmjúklega fyrir ráðstafanirnar. Ég endurtek, að ég tel nauðsynlegt að draga úr víxláhrifum verðlags og launa. Ég tel nauðsynlegt að gera ráðstafanir sem ganga í þá átt. Og við getum ekki lokað augunum fyrir því, að um sinn þurfi e.t.v. að draga nokkuð úr þeim kaupmætti, sem að var stefnt með kjarasamningunum vorið 1977, til þess að tryggja betri og stöðugri afkomu og raunar meiri kaupmátt, þegar til lengdar lætur öllum launþegum landsins til handa. Það er efni málsins. Og það er líka efni þessara ráðstafana, sem nú eru gerðar, þótt ófullkomnar séu. Auðvitað eru þessar ráðstafanir mjög ófullkomnar, ekki eingöngu vegna þess að þær eru bundnar við bráðabirgðaúrræði, eins og hæstv. forsrh. hefur rækilega lagt áherslu á. Þetta eru önnur bráðabirgðaúrræði núv. hæstv. ríkisstj., og þótt ég sé ekki þeirrar skoðunar, að það sé í einu vetfangi unnt að gera efnahagsráðstafanir sem dugi til allrar framtíðar, þá hefðu menn gert þá kröfu til þessarar hæstv. ríkisstj., að efnahagsráðstafanir hennar væru á traustari grundvelli byggðar og til lengri frambúðar en er samkv. þeirra eigin yfirlýsingu. Við skulum athuga það, að hér hefur verið gagnrýnt af hálfu þm. Alþb., að það væri ætlun okkar sjálfstæðismanna með fyrri efnahagsaðgerðum og raunar skoðun ýmissa annarra þm., að það yrði ekki hjá einhverri kaupmáttarskerðingu komist, ef vinna á bug á verðbólgunni og tryggja atvinnuöryggi í landinu og afkomu atvinnuveganna. En hvað sýna þm. Alþb. með aðild sinni að þessum ráðstöfunum? Hver hefur þróunin orðið? Slagorðið og kosningaloforðið: „samningarnir í gildi“ átti að efna með brbl. í sept. Með þeim var kauptilkostnaður í landinu hækkaður um 61/2%. Þó bættist ekkert við dagvinnutekjur láglauna- og millitekjufólks, en hinir hærra launuðu fengu upp í 10–12% kauphækkun, og þrátt fyrir skerðinguna á yfirvinnukaupi fengu þeir, sem unnu yfirvinnu í frystihúsum, ekki nema 3–3.5% kauphækkun. Það var öll kjarabótin þeim til handa, sem hv. þm. Eðvarð Sigurðsson gerði núkið úr í ræðu sinni fyrr við umr. En hvað stóð þessi dýrð lengi? Þeir, sem fengu enga kauphækkun í byrjun sept., og þeir, sem fengu 3 og 3.5% kauphækkun í byrjun sept., vegna þess að þeir höfðu unnið yfirvinnu eða ákvæðisvinnu og hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni finnst mikið til um, eiga núna að fá 8% kauplækkun, og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hrópa húrra og þakka fyrir. Það er ekki að furða þótt ég óski þeim til hamingju með raunsæja afstöðu og skoðanabreytingu. Ég spurði: Hvað er orðið af loforðinu: „samningarnir í gildi.“ Ég rifjaði það upp í fyrri ræðu minni, að þegar verkalýðsforingjarnir voru spurðir hvað þeir ættu við með „samningana í gildi“, þá sögðu þeir að þeir ætluðu að tryggja þann kaupmátt sem að hefði verið stefnt vorið 1977. Hver var sá kaupmáttur? Sá kaupmáttur var langt fyrir ofan það sem enn hefur orðið eftir brbl. frá því í sept. Sá kaupmáttur er enn lengra fyrir ofan það sem að er stefnt með ráðstöfunum ríkisstj. nú. Með þessu er ég ekki að segja að það sé unnt að tryggja launþegum meiri kaupmátt. Ég held ekki. Ég held einmitt að í þeim ráðstöfunum, sem núv. ríkisstj. er að gera ráð fyrir og ætlast til að samþykktar verði, sé um hámarkskaupmátt að ræða sem við verum að horfast í augu við. Það hefur verið rætt um að kaupmáttur hafi mjög minnkað á árunum 1975 og 1976, og það er alveg rétt, einkum kaupmáttur kauptaxta. Samkv. skýrslu, sem ég hef, er talið að miðað við ársmeðaltal 100 á árinu 1974 hafi kaupmáttur kauptaxta farið niður í 85 og 81 á árunum 1975–1976, en á þessum árum gliðnar einmitt bilið milli kaupmáttar kauptaxta launþega og kaupmáttar ráðstöfunartekna á mann. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann minnkaði mun minna eða úr 100 í 89 og 91 árin 1975 og 1976. Auðvitað skiptir kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann meira máli en kaupmáttur kauptaxta allra launþega, vegna þess að í kaupmætti ráðstöfunartekna er tekið tillit til skattbyrða. Þótt skýringin sé fólgin m.a. í yfirvinnu, ákvæðisvinnu, auknum tekjum sjómanna miðað við aðra launþega í landinu og yfirborgunum almennt, þá er vitað að á þessu tímabili lengdist ekki vinnutími sem máli skipti á viku hverri, þannig að hér var um raunverulegar tekjur að ræða, - tekjur sem menn höfðu til ráðstöfunar. Sem betur fer náði kaupmáttur kauptaxta allra launþega á árinu 1977 90 miðar við 100 árið 1974, og kaupmáttur ráðstöfunartekna fór yfir kaupmáttinn að ársmeðaltali 1974 eða í 101. Nú skulum við taka það með í reikninginn, að kaupmátturinn 1974 var byggður á sandi, hann var byggður á viðskiptakjörum sem við höfðum notið best þeirra er sagan greinir frá, en fóru hríðversnandi á árunum 1974, 1975 og langt fram á árið 1971. Á árunum 1974, 1975 og fyrri hluta árs 1976 versnuðu viðskiptakjörin um 2530%. Ég hef séð það einhvers staðar í skjölum, að menn vildu taka tillit til 2% rýrnunar kaupmáttar fyrir hönd launþega í landinu, hvað þá heldur er ástæða til að taka tillit til 25–30% rýrnunar viðskiptakjara. Ég held þess vegna að rýrnun kaupmáttar hafi verið óhjákvæmileg á þessum árum, bæði af þeirri ástæðu, að boginn hafði verið spenntur of hátt með kjarasamningunum vorið 1974, eins og ráðstafanir vinstri stjórnarinnar þá um vorið, þegar hún tók vísitöluna úr sambandi, staðfestu, og enn fremur vegna þess að viðskiptakjörin fóru versnandi í kjölfarið. En sem betur fer fór kaupmátturinn vaxandi upp frá því, og það, sem við sjálfstæðismenn sögðum í byrjun þessa árs og fyrir kosningarnar í vor, var að þær efnahagsráðstafanir, sem gerðar hefðu verið, væru við það miðaðar að verndaður væri sá kaupmáttur sem var í byrjun þessa árs og var um 15–17% hærri en fyrir kjarasamningana 1977, og jafnvel væri unnt að bæta hann nokkuð. Jafnframt var stefnt að því að koma verðbólgunni niður í 30% frá ársbyrjun til ársloka. Hvað er nú hér á ferðinni? Ef við reiknum með að þær aðgerðir ríkisstj. verði samþykktar sem hér eru til umr., þá mundi verðbólgan vera á næsta ári milli 40 og 46% og nauðsynlegt að takmarka kaupgjaldshækkanir hvert vísitölutímabil við 5% á næsta ári til þess að ná þeim árangri að koma verðbólgunni niður í eða undir 30%, þ.e.a.s. að ná þeim árangri sem við hefðum getað náð nú þegar á þessu ári. Með þeim hætti væri sterkari grundvöllur til þess að bæta kjör launþega til frambúðar, það væri meira atvinnuöryggi og afkoma atvinnuveganna hefði verið betri og ekki hefðu verið teknar þær kollsteypur sem fylgja þeim gengisbreytingum sem átt hafa sér stað síðari hluta þessa árs. Ég skal ekki fara fremur út í einstakar greinar þessa frv., sem hér er til umr., en ég hef þegar gert, enda hefur það verið rækilega gert af öðrum ræðumönnum. Ég vil þó að gefnu tilefni ræða nokkuð 4. gr. frv., ekki síst vegna þess ágreinings sem kom fram í fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. og getið er um í nál. minni hl. Þar var ágreiningurinn um það, hvort heimilt væri að greiða hærri verðbætur á laun en 4. gr. gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. samkv. kaupgjaldsvísitölu 151. Það var óskað eftir áliti fjh.- og viðskn., en það fékkst ekki. Stjórnarsinnar voru þar á öndverðum meið. Sömuleiðis voru fulltrúar þeirra samtaka aðila vinnumarkaðarins, sem voru á fundinum, mismunandi skoðunar að þessu leyti. Það var því nauðsynlegt af hálfu frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd., hv. 9. landsk. þm., Steinþórs Gestssonar, að spyrja hæstv. forsrh. greinilega um hvernig skilja bæri þessa grein. Og hæstv. forsrh. vékst ekki undan að svara, og vil ég leyfa mér - með leyfi forseta að sjálfsögðu - að lesa hér upp samkv. eftirriti af ræðu hæstv. forsrh., hvað hann sagði: „ Hv. þm. spurði að því, hvernig ætti að skilja þessa grein. Hana á að skilja þannig, að það er engum skylt að greiða hærri verðbætur á þessu tímabili heldur en segir í þessari grein.“ Enn fremur: „Tilvitnun til 2. gr. í lögunum á að sjálfsögðu við það, að þakið á að gilda áfram. Hins vegar er það einnig svo og í samræmi við tilvitnun í l. kafla kjaralaganna, að mönnum er heimilt að semja um það hér eftir að greiða hærri vísitölu, alveg eins og þeim er heimilt að semja um það að greiða hærri grunnlaun.“ Enn fremur: „Lagaákvæði um þessi efni hafa mér vitanlega aldrei verið skilin á þvílíka lund, að launagreiðanda væri ekki heimilt að greiða hærra, ef hann bara gæti, og það væri eitthvað athugavert fyrir launamóttakanda að taka á móti hærri launum.“ Og enn fremur: „En það er ekkert bann við því, að á þessu tímabili sé samið um hærri vísitölugreiðslur né heldur um hærri laun.“ Það er sem sagt alveg ótvírætt, margendurtekið af hæstv. forsrh., að það er heimilt að greiða laun samkv. hærri kaupgjaldsvísitölu en greint er frá í þessu lagafrv., ef launagreiðandi ákveður það eða samningar takast um það milli aðila. Ég vík að þessu sérstaklega vegna þess, að eitt af glamuryrðunum í kosningabaráttunni í vor var bundið við kosningabaráttuna til sveitarstjórna, hér í Reykjavík við borgarstjórnarkosningarnar í maí s.l. Það er mönnum í fersku minni, að kjörorð núv. meiri hl. í borgarstjórn Reykjavíkur var „samningana í gildi“. Meiri hl. borgarstjórnar Reykjavíkur gerði í júní s.l. samþykkt um að samningarnir skyldu ganga í gildi í áföngum, eins og kallað var. Það voru að vísu vanefndir á þessu loforði sem var fyrirvaralaust. En frá og með 1. jan. 1979, stóð í þessari samþykkt, skyldu samningarnir ganga fullkomlega í gildi. Og það er hægt að vitna t.d. í núverandi forseta borgarstjórnar, Sigurjón Pétursson, fulltrúa Alþb. í borgarstjórn Reykjavíkur, þar sem hann segir í viðtali við Þjóðviljann: „Að öðru leyti stendur ákvörðunin frá í sumar óbreytt og eftir áramót verður greitt kaup samkv. samningum með fullum verðbótum á öllum launum“ - jafnvel ekki með vísitöluþaki á hann við. Það er sem sagt ekkert vafamál, að það er heimilt borgarstjórn Reykjavíkur að standa við þessa samþykkt sína. Það gæti verið umtalsefni hvort heimilt er samkv. skoðun hæstv. forsrh. að virða ekki þakið, en að öðru leyti er ótvírætt að fullar verðbætur koma á öll laun samkv. samþykkt borgarstjórnar frá því í júní s.l., ef núv. meiri hl. borgarstjórnar, sem er myndaður af stuðningsflokkum núv. hæstv. ríkisstj., stendur við orð sín. Það þarf sérstaka samþykkt í borgarstjórn Reykjavíkur ef þeir ætla að ganga á bak orða sinna. Ég vildi láta þetta koma hér fram, vegna þess að athyglisvert er, að úrskurð í þessu máli, sem að vissu marki hefur verið umræðuefni í borgarráði Reykjavíkur og sitt sýnst hverjum e.t.v., - úrskurð í því máli hefur hæstv. forsrh. kveðið upp varðandi skilning á þessu frv. Herra forseti. Ég skal fara að stytta mál mitt, en vildi láta það koma hér fram, að allir núv. stuðningsflokkar hæstv. ríkisstj. hafa farið með mismunandi hætti í gegnum sjálfa sig við umr. um þetta frv. Það vekur athygli, að mestur tími umr. hefur farið í innbyrðis deilur þeirra sjálfra á milli, sem segir sína sögu. En að öðru leyti er það í stuttu máli að segja, að Alþb. og formælendur þess, sem hafa sagt að gengislækkun væri eingöngu til ills og engan veginn nauðsynlegt úrræði til lausnar efnahagsvanda, - Alþb. hefur staðið að 15% gengisfellingu í byrjun sept., nær 5% gengissigi síðan með leyfi hæstv. viðskrh. og stefnir nú með þessum efnahagsráðstöfunum, ef ekkert er að gert í framhaldi þeirra, í líklega 35–40% gengisfellingu eða gengissig á næsta ári. Þetta eru efndir Alþb. á því að koma í veg fyrir gengisfellingu. Efndir Alþb. og Alþfl. á því að koma samningunum í gildi eru að auka launakostnaðinn í landinu með tilstyrk Framsfl. í byrjun sept. um 6.5%, en skerða svo launauppbætur 1. des. um 8%. Skrefið er tekið til baka og meira en það. Það, sem átti að vera efndir loforðsins um „samningana í gildi,“ er að engu orðið og minna en það. Alþfl., sem ætlaði að koma verðbólgunni niður með heildstæðum aðgerðum til langs tíma, hefur runnið á stóru orðunum sem að engu eru orðin. Hann stendur nú að aðgerðum. sem fela í sér 40–50% verðbólgu, án þess að hafa neina tryggingu fyrir öðrum aðgerðum í framhaldi sem stemmt geta stigu við verðbólgunni. Hann talar um að kaupgjald skuli ekki hækka á hverju vísitölutímabili um meira en 4% En jafnvel með 5% kauphækkun á hverju vísitölutímabili á næsta ári mundi verðbólgan vera um 36% á milli ára og um 30% frá ársbyrjun til ársloka. Við mundum standa í sömu sporum og við hefðum staðið ef t.d. Alþfl. hefði staðið með okkur sjálfstæðismönnum í efnahagsráðstöfunum fyrr á þessu ári. En jafnvel við þetta góða fyrirheit er ekki staðið af hálfu Alþfl. Og jafnvel þótt um slíka þróun mála væri að ræða, þá sæjum við fram á það, að gengisbreyting eða gengissig væri um 20–25% þrátt fyrir það að reiknað væri með að útflutningsverð hækkaði um 6–7% á næsta ári. Framsfl. hefur svo dansað sinn Óla-skans-dans, hækkað kaupið í byrjun september og segir nú ábyrgðarleysi ef sú kauphækkun er ekki tekin aftur og meira til í byrjun desember. Það er ekki von að unnt sé að treysta þeirri ríkisstj., sem hefur slíkan stuðning og slíka formælendur og sýnir með aðgerðum sínum það andlit sem ég hef nú lýst, og er þó ekki eitt andlit, ekki tvö andlit, heldur þrjú andlit og jafnvel fleiri, vegna þess að menn eru ekki á eitt sáttir jafnvel innan hvers stuðningsflokka ríkisstj. um sig.



Það er nú verið að ræða hér afar mikilvægt mál og forseti hefur enga löngun til þess að grípa inn í ræðutíma manna. Eigi að síður háttar nú þannig hjá okkur í dag, að það væri mjög þakksamlega þegið ef þeir hv. þdm., sem enn eru á mælendaskrá, vildu stytta mál sitt svo að hægt væri að koma fyrir öllum tæknibúnaði til útvarps frá Alþingi sem verða á í kvöld.



Herra forseti. Það er nú sjálfsagt að taka tillit til óska forseta í þessum efnum. En það hefði kannske verið skiljanlegt, ef hæstv. forseti hefði fyrr óskað eftir því, að menn styttu mál sitt og þá ekki síður stjórnarsinnar, sem hafa haldið uppi málþófi og þrefi um þetta afkvæmi sitt síðan það var lagt fram og kom til 1. umr. Því miður gat ég ekki verið á fundi deildarinnar í gærkvöld, en mér var sagt að hæstv. forsrh., sem sýnir nú þd. ekki þá virðingu að vera viðstaddur þegar mál sem hann leggur fyrir er rætt, hafi þá beint ýmsum ummælum til mín. Ég man eftir mönnum úr hans flokki sem neituðu að ræða mál ef viðkomandi ráðh. var ekki viðstaddur, stóðu þá jafnvel 20–30 mínútur hér í ræðustól meðan var verið að kalla á viðkomandi ráðh. og það kannske út af smámálum. En hér er ekki um neitt smámál að ræða sem þessi hæstv. forsrh. sér ekki sóma sinn að vera viðstaddur þegar er rætt. Hann sagði í gærkvöld, að mér er sagt, að honum hafi fundist ég vera mjög ánægður í ræðustól og líka á eftir. Það er alveg rétt hjá honum, ég var ánægður, og ég er ánægður með að vera ekki bendlaður við frv. eins og þetta sem og aðrar aðgerðir þeirrar ríkisstj. sem nú situr. Hins vegar er ég ekki ánægður með það sem verið er að knýja fram og hve hart þjóðin er leikin af því ráðleysi sem núv. ríkisstj. hefur sett sér að stefnumiði að hafa í öllu og helst ekki að segja hug sinn í nokkru máli, en flytja aðeins úrræði sem eiga að duga nokkrar vikur í einu og kveða hálfkveðna vísu. Táknrænt fyrir þessa ríkisstj. og þann meiri hl., sem mælir með samþykkt þessa frv. í fjh.- og viðskn., er nál. sjálft. Það er tæpar þrjár línur: „Meiri hl. fjh.- og viðskn. mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að gera nánari grein fyrir afstöðu sinni í umr.“ Svo koma þessi indælu nöfn þarna undir. Þetta er allt nál. Þetta er allt sem fulltrúar þriggja flokka, stjórnarflokkanna, hafa að segja um þetta mál. Það er enginn rökstuðningur fyrir neinu, það eru engar skýringar gefnar, hvorki á einu né öðru. Ástæðan fyrir því er sú, að þeir fimm sálufélagar, sem skrifa undir þetta nál., koma sér ekki saman um neina skýringu, því að þar er hver höndin upp á móti annarri og hnakkrifist frá morgni til kvölds þegar þessir karlar hittast til að ræða það sem þeir hafa tekið að sér að gera, að stjórna landinu. Þetta er skýringin á þessu ómerkilega nál., sem þeir forvígismenn ríkisstjórnarflokkanna, Lúðvík Jósepsson og Vilmundur Gylfason, hafa komið sér saman um að hafa með þessum hætti. Ég er hræddur um að það hefði einhvern tíma sungið í 1. þm. Austurl. ef slíkur málatilbúnaður hefði verið viðhafður af öðrum flokkum.a.m.k. á meðan síðasta ríkisstj. sat að völdum stóð ekki á karli að hafa skoðun á hverju máli og tæta niður allt sem gert var, en nú þorir hann í hvoruga löppina að stíga. Núv. ríkisstj. ætlar að auka enn niðurgreiðslur á vöruverði. Ég spurði um það í fyrradag, hvernig niðurgreiðslum á vöruverði yrði háttað nú 1. des. Forsrh., maðurinn sem segir, að það sé happadrýgst að taka stutt skref, sagði að það lægi ekkert fyrir um það enn þá. Nú er 29. nóv. í dag og vinnudegi er bráðum að ljúka, og það væri fróðlegt að fá að vita, fyrst forsrh. er ekki við, hvort guðfaðirinn geti eitthvað frætt þdm. um hvort þessar ákvarðanir liggi fyrir. Ég er ekki að spyrja ráðh. sem hafa bílstjórann í aftursætinu sem stýrir ferðinni, ræður gírnum og bensíngjöfinni, því að þeir vita sennilega lítið um það. Það er þá helst guðfaðirinn, sem getur einhverju svarað í þessum efnum, eða ráðsmaður hans, sem er nú fjarverandi. Það væri líka fróðlegt að fá að vita hvernig á að framkvæma það fyrirheit sem er í fjárlagafrv. og var lengi kennt við fjmrh., sem hefur nú yfirgefið landið af eðlilegum ástæðum, hvernig á að framkvæma lækkun á niðurgreiðslum í byrjun næsta árs um hvorki meira né minna en 2800 millj. kr., eins og segir í aths. við fjárlagafrv. sem lagt var fram fyrstu dagana í nóv. Nú er lagt til að hækka niðurgreiðslurnar samkv. þessum skapnaði sem á að fara að ganga frá hér í þessari deild, en í fjárlagafrv. segir að strax eftir áramót eða snemma á árinu 1979 eigi að lækka niðurgreiðslurnar um 2800 millj. Það skilur enginn hvert á að fara og hvað á að gera. Í aths. með frv., sem hér liggur fyrir, segir að ríkisstj. muni m.a. beita sér fyrir eftirgreindum aðgerðum, og síðan kemur: „Stefnt verði að því í samráði við aðila vinnumarkaðarins að verðlags- og peningalaunahækkanir 1. mars 1979 verði ekki meiri en 5%.“ Á annað kauprán að fara fram þá og fá þakkarbréf frá formanni Verkamannasambandsins eða jafnvel fleirum fyrir það kauprán? Á samhliða því að hækka niðurgreiðslur um 3800 millj. kr.? Er til of mikils ætlast að ráðsmaðurinn svari þessu eða yfirmaður ríkisstj.?  Einkavinur forsrh., sem talaði hér í gærkvöld, er nú horfinn sporlaust af þingi. Ég trúi því ekki að sá þm., sem hann var hér fyrir í veikindaforföllum, hafi verið svo harður að taka sæti á þingi hér í dag, að þessi ágæti forvígismaður verkalýðssamtakanna hafi ekki mátt veita aðstoð til síðustu stundar hér í d. að greiða þessum skapnaði atkv. En kannske hefur honum fundist skárra að vera heldur í dag á „alþingi götunnar“ en hér í alþingishúsinu, enda er hann hagvanari þar. Þegar við lítum á fjárlagafrv., lítum á þá hálfkveðnu vísu sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þá óskiljanlegu hluti marga sem hér er verið að tæpa á, þá er þó eitt vist, og það er að það vantar alveg tvímælalaust á annan tug milljarða í dæmið til þess að endar nái saman í fjárlagafrv. Þetta vita allir, og það hefði ekki verið til of mikils ætlast af ríkisstj. að láta liggja fyrir grg. um það, hvernig hún ætlaði, jafnhliða því að leggja þetta frv. fram, að afgreiða fjárlög hallalaust eins og a.m.k. einn flokkur í ríkisstj. hefur lýst yfir að hann hygðist gera, Framsfl. Ég held að Alþfl. hafi tekið undir það. Annars fer maður nú að hætta að muna hvað Alþfl, segir í dag og hvað hann segir á morgun, því að svo sveiflukenndur er málflutningur þess flokks, eins og greinilega kom fram í ræðu oddvita Alþfl, og nm. í fjh.- og viðskn. Hann byrjaði á því að lýsa andstöðu við frv. þetta og hellti úr skálum reiði sinnar yfir þá vondu menn, sem hann og flokkur hans væru í samvinnu við í ríkisstj., sem væru alltaf að kúga Alþfl. og plaga frá morgni til kvölds, og síðan endaði hann ræðuna á því að með tilliti til þess, sem hann hefði áður sagt, mundi hann styðja þetta frv. Nú er líka svo komið, að kratar víðs vegar um land eru farnir að ganga með veggjum, sem eðlilegt er, því að þeir hafa sómatilfinningu þó að sumir aðrir hafi hana ekki. Þegar við lítum yfir það sem gerst hefur á þessu ári og hvernig viðnámi gegn verðbólgu hefur verið tekið og þá sérstaklega af verkalýðsleiðtogum Alþb., sem hafa barið niður allar tilraunir til þess að ná verðbólgunni niður, hafa staðið fyrir skemmdarstarfsemi í þjóðfélaginu hvað eftir annað, skaðað þjóðarheildina með framferði sínu, þá verður ekki hægt að segja annað en að nú í nóvemberlok sé heldur farið að lækka risið á körlum, þegar þeir eru farnir að senda frí sér skriflegt þakkarávarp fyrir kauprán og þá sérstaklega af þeim sem lægst launin hafa. Þessu hlýtur að verða tekið með miklum þökkum af verkamönnum og öðrum almenningi í landinu. Ætli það væri ekki annað ástandið í dag í baráttunni við verðbólguna ef þessir menn og sá flokkur, sem þeir eru að þjóna, en ekki verkalýðshreyfingunni, hefðu tekið upp virka baráttu fyrir því að draga úr verðbólguvandanum og hraða verðbólgunnar? Þá væru ekki eins harðar og erfiðar ráðstafanir sem menn þyrftu að taka á sig. Ég kom í ræðu minni hér í fyrrakvöld inn á ástand og horfur í aðalatvinnuvegum þjóðarinnar, og ég lét þá í ljós áhyggjur mínar yfir því, hvernig eigi að ná öllu þessu fjármagni af atvinnurekstrinum til að halda áfram á þessari sömu braut. Ég held að stuttu skrefin, sem forsrh. telur að sé mjög mikilvægt að taka, muni ekki endast til þess að hafa neitt við dýrtíðinni. Ég held að það þurfi að taka myndarlegri skref en hann lýsti þegar hann fylgdi þessu frv. úr hlaði. En þetta er mál ríkisstj. Hvort sem stuðningsflokkum hennar þykir ljúft eða leitt að fylgja þessu máli, þá er þetta sú leið sem ríkisstj. hefur valið. Það er þessi leið, sem hún hefur valið, og verður ekki til þess að draga úr verðbólgunni, en stefnir hiklaust á þá braut, að samdráttur verður í atvinnurekstri í landinu stórlega og það sem ég óttast mest, að atvinnuleysi fari vaxandi þegar líður á veturinn.



Herra forseti. Í ræðu minni í fyrrakvöld gerði ég grein fyrir þeim mun, sem væri á viðskiptum þessarar stjórnar við verkalýðshreyfinguna og þeim úrræðum, sem hún hygðist beita, og viðskiptum fyrrv. ríkisstj. Þetta hefur orðið til þess, að hv. 4. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, hefur lagt á það mikla áherslu í langri ræðu nú við 3. umr. málsins að ríkisstj. hans hafi nú aldeilis haft samráð við verkalýðshreyfinguna á valdatíma sínum. Ég ætla með þessum orðum einvörðungu að svara þessum atriðum, en ekki öðru í ræðum stjórnarandstæðinga, sem hér hafa nú talað á þriðja klukkutíma, tel nauðsynlegt að fram komi nokkur andsvör við því sem var haldið fram af hv. þm. Geir Hallgrímssyni. Hann dró upp nokkur atriði, t.d. að um láglaunabæturnar 1974 hefði verið haft samráð. Það er rétt, að rætt var við fulltrúa verkalýðsfélaganna þá um þau mál. Það var þó fjarri því, að við værum að samþykkja það sem þá var gert. Hins vegar var verið að bæta lítillega um þau mál eins og þá var komið. Ég held að út af fyrir sig hafi þessar viðræður haft áhrif á aðgerðir ríkisstj. - þær hefðu orðið lakari, ef við hefðum ekki komið þar nálægt. En nógu slæmt var það nú samt. Þá ræddi hann um samningana árin 1975 og 1976 og sagði að margs konar samráð hefðu þá verið höfð, á árunum 1975 og 1976 hefðu náðst hóflegir samningar, eins og hann svo hóflega orðaði það. Það liggur fyrir, að á þessum árum tókst að koma kaupmætti launanna, hinna almennu launa, niður um 25–30% með stöðugum verðhækkunum og banni við verðtryggingu launa. Þetta var árangurinn. Síðan gerum við samningana 1977 og þegar búið er að keyra kaupmáttinn svona niður, sem áreiðanlega var mjög rangt, líka horft frá sjónarmiði ríkisstj., þá var, eins og hér var lesið upp af hv. þm., boðið af ríkisstj. að kauphækkun á árabilinu 1977 –1978 mætti verða 6–7%. Þessa miklu skerðingu átti sem sagt að bæta upp með 6–7%. Það var hið mikla kostaboð. Auðvitað gat verkalýðshreyfingin ekki gengið að því. Hún samdi um álitlega kauphækkun í krónutölu og prósentum. Þó tókst ekki að vinna upp skerðinguna. - En ég get vel játað að út af fyrir sig er slæmt að þurfa að taka svona stór stökk í kaupgjaldsmálum. Að mínu viti og reynslu held ég einmitt að þessi stóru stökk séu eitt það versta sem við búum við. En slík hafa ávallt verið andsvör af hálfu verkalýðshreyfingarinnar við því, hvernig farið var með kaupmáttinn áður. Þá gat hv. þm. um nokkur atriði sem fylgt hefðu samningunum 1977 og líka árið 1976. Þá var tekjuskatturinn m.a. lækkaður. Hv. þm. Lárus Jónsson þarf ekkert að undrast að slíkt sé gert. Verkalýðshreyfingin metur skattalækkun, enda þótt skattar fari ekki inn í vísitöluna. Slíkt höfum við metið áður. Skattar voru þá lækkaðir. Ég man nú ekki nákvæmlega hvað það var metið í milljörðum, en svo mikið man ég, að hækkun sjúkragjaldsins gerði meira en að kaffæra þá lækkun sem varð á tekjusköttunum. Hv. þm. minntist á húsnæðismálin. Já, enn einu sinni gaf þessi ríkisstj. yfirlýsingu um húsnæðismál, sem fyrst var gefin 1974, í samningunum þá, af þáv. stjórn. Við höfðum frá 1974 fjármagnað þessi mál sérstaklega með framlögum úr lífeyrissjóðunum, kaupum á verðbréfum, og gerum það enn. En hvar eru þessi mál stödd, hvar voru þau stödd þegar þessi hv. þm. lét af embætti forsrh.? Ég ætla ekki að tefja tímann með löngu máli, en það voru engar framkvæmdir, engar efndir. Hann nefndi lífeyrismálin. Það er rétt, að það voru mikil umskipti í lífeyrismálum á þessum tíma. Var það fyrir tilstuðlan ríkisstj.? Ónei, svo var ekki. Það voru samningsaðilarnir í vinnudeilunum, sem tóku þessi mál að sér, og það eru lífeyrissjóðirnir, sem fjármagna þær úrbætur sem orðið hafa. Það eina, sem gert var með lögunum, var að hækka frítekjumark almannatrygginganna þannig að þessar verðbætur lífeyrissjóðanna gætu komið að gagni. Þá gat hv. þm. um það, að þegar febrúarlögin voru sett hefði verið haft samráð við verkalýðshreyfinguna. Jú, það er kannske mörgum enn í minni hvernig þau samráð voru, þegar þáv. forsrh. boðaði forseta Alþýðusambands Íslands til sín einvörðungu til þess að sýna honum orðinn hlut, og það muna kannske ýmsir hver urðu viðbrögð forseta Alþýðusambandsins þá, Björns Jónssonar - hann gekk á dyr. Þá gerði hv. þm. ýmsar tilraunir til þess að sannfæra menn um að febrúar- og maílögin hefðu verið ákaflega mildar ráðstafanir gagnvart launafólki, það væri eitthvað annað en þessi 8% frádráttur sem nú ætti að ná fram. Ég sagði, í fyrrakvöld, að það væri ekki sæmandi þessum hv. þm., eins og málin liggja nú fyrir, að tala um 8% kauprán. En ef hann vill halda því áfram, þá hann um það. Ég held að dómur fólksins, sem fram kom í vetur, í vor og í sumar um aðgerðir fyrrv. ríkisstj. með kaupránslögunum, sé sá ótvíræðasti, sem þessi hv. þm. getur litið á sem einmitt dóm um það sem hann er að reyna að fegra hér. Viðbrögð fólksins í vinnudeilunum í vetur og vor og ekki síður kosningaúrslitin sanna að allir launþegar í landinu litu allt öðrum augum á þessar lagasetningar en hv. 4. þm. Reykv. gerir. Og það þýðir ekkert fyrir hann eða aðra úr þeim hópi að reyna að hvítþvo sig núna af þeim gerðum. Þar er dómur sögunnar fyrir hendi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Nokkrir af þm. Sjálfstfl., þ. á m. hv. þm. Sverrir Hermannsson og Matthías Bjarnason, hafa enn gert það að umtalsefni að við þm. Alþfl., sem ætlum að hjálpa til með að gera þetta frv. að lögum, séum sjálfum okkur ósamkvæmir. Það hefur margoft verið útskýrt með hvaða rökum þetta er gert. Stundum er engu líkara en skilningarvitin á þessum mönnum séu öðruvísi en á venjulegu fólki. Þeim hefur verið sagt, að valkostirnir séu tveir: Annar er að styðja þetta frv. og þá fara ekki nema 6% út í kaupgjaldið og þaðan strax í verðlagið. Hinn möguleikinn er sá, að 14% færu út með sama hætti. Þeim möguleika hafa talsmenn Sjálfstfl. sjálfir lýst þannig, og það réttilega, að efnahagslífið mundi verða gersamlega óbærilegt og óstjórnanlegt hér á næsta ári ef af yrði. Það hefur alltaf verið sagt af okkar hálfu, að af tveimur vondum valkostum er sá skárri valinn. Gagnrýni okkar á þetta frv. og allan málatilbúnaðinn í kringum það byggist á allt öðrum forsendum. Hún byggist á þeim forsendum, að þrátt fyrir það, sem við höfum lagt til og lagt á áherslu, er hér ekki um að ræða heildstæða áætlun sem taki til langs tíma, heldur er hér um að ræða skammtímaráðstafanir sem ná til þriggja mánaða og bjóða sennilega heim enn verri efnahagslegum sprengingum og enn meiri átökum að þremur mánuðum liðnum. Gagnrýni okkar byggist á þessu. Það er að vísu margbúið að reyna að koma þessu til skila úr þessum ræðustól, en það er eins og skilningarvitin á mörgum talsmönnum Sjálfstfl., - þar undanskil ég þó hv. 4. þm. Reykv. því að hann hefur fjallað af meiri hófsemi um þessa hluti, - en það er eins og á mörgum af hans mönnum hafi skilningarvitin gersamlega frosið saman. Það er alveg ljóst, af hverju við gerum þetta, og ég segi fyrir mig, að hvert einasta orð í gagnrýni minni, ekki aðeins á þetta frv., heldur á allan málatilbúnaðinn í kringum það, stendur. En þegar við stöndum frammi fyrir því að þurfa að taka ákvörðun, þá erum við ábyrgir: Þetta er þó það skárra, möguleikar eru á að hægt verði að halda áfram efnahagsstjórn út frá þessu frv., - þeir möguleikar eru reifaðir í grg. með því sem vissulega hefur ekki lagagildi, - að öðrum kosti yrði efnahagslífið hér rjúkandi rúst á næsta ári. Auðvitað erum við að taka þátt í því, eins og hér hefur verið margsagt, að reyna að flétta Alþb. út úr loforðaglamrinu fyrir síðustu kosningar. Við drögum enga dul á það, að svona er þetta. Því hefur verið rækilega lýst. Þetta eru hreinskilnislegar umr. sem mér sýnist að talsmenn Sjálfstfl. kunni ekki almennilega skil á. Svona er þetta - og samt sem áður munum við hjálpa til að gera þetta frv. að lögum. Sverrir Hermannsson ræddi um stöðu Alþfl. í þessum málum og af hverju hann leitaði ekki á önnur mið með úrræði sín. Það er satt, að það er vont að stjórna með Lúðvík, enn sem komið er a.m.k., en mér sýnist nú satt að segja að valkostirnir séu ekki öllu meiri hinum megin. Ég lýsti því í gær, að hægt væri að berjast gegn verðbólgu á fleiri sviðum en nákvæmlega þeim sem hér eru til umr. Á einu sviði eru vaxtamálin. Í þessari d. liggur frammi frv, stutt af öllum - ég undirstrika: öllum þm. Alþfl. því hefur verið lýst með hverjum hætti sú áætlun á að vinna bug á öðrum þáttum verðbólgunnar. Það kom hins vegar í ljóst í ræðu Sverris Hermannssonar, að hann er ekki stuðningsmaður þess frv. Hann er stuðningsmaður hugmynda Lúðvíks Jósepssonar. Hann vill raunvexti. Hann vill gera það með því að koma verðbólgunni verulega niður. Og hann vill auðvitað halda áfram að sitja uppi í Framkvæmdastofnun og lána með sem allra neikvæðustum vöxtum til að styrkja atvinnulífið í landinu, en skekkja allt efnahagslífið. Nákvæmlega þessi rök hefur Lúðvík Jósepsson flutt hér. Auðvitað segist Lúðvík vera raunvaxtamaður, en hann segir: Ég ætla að koma verðbólgunni niður og þá komi raunvextir. - Samt talar hann um 50–60% vexti hér á næstu 2–3 árum. Ég veit vel að Sverrir Hermannsson, sem gerþekkir útgerðina í landinu, og aðrir slíkir sjálfstæðismenn eru talsmenn neikvæðra vaxta, mér er fullkunnugt um það, hversu mjög sem það gengur á alla heilbrigða efnahagsstefnu. En þarna sýnist mér málið einfaldlega vera það, að það er ekkert lið í íhaldinu, íhaldið er liðónýtt, hvað svo sem Geir Hallgrímsson hefur sagt hér skynsamlegt, hvað svo sem í leiðurum Morgunblaðsins hefur staðið um þessi mál, sem hefur verið skynsamlegt, það er engin stjórn á þingflokki Sjálfstfl. í þessum efnum. Og ég vil segja það til varnar 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepssyni, að það er ekki honum að kenna að þetta frv. hefur nú tafist allnokkuð í fjh.- og viðskn. Við vorum sammála um að koma þessu frv. sem allra fyrst frá. Það voru talsmenn Sjálfstfl. sem báðu um umsagnir um staðreyndir sem allir þekkja. Hér þurfti að taka pólitíska ákvörðun, og þá strandaði ekki á Lúðvík Jósepssyni, það strandaði á öðrum mönnum. Afstaða Sjálfstfl, í þessum vaxtamálum er ný og óljós. Ég efast um að þeir dugi til þess að gera raunvexti hér að veruleika, vegna þess að hagsmunir a.m.k. stórs hluta sjálfstæðismanna eru allt, allt aðrir. Ég efast um að þeir dugi. Og ef þeir duga ekki þarna, hvar duga þeir þá? Þessir menn hafa notað hér upphrópanir um Alþfl. vegna þess að hann þrátt fyrir allt stendur að ráðstöfunum sem af tveimur slæmum kostum eru sá skárri sem í boði er. Mér sýnist satt að segja að það, sem að baki þessum málflutningi stendur, sé heldur innantómt. Mér sýnist þingflokkur Sjálfstfl. vera svo margbrotinn í allri sinni afstöðu, eins og dæmið um vextina sannar mála best, að á þennan þingflokk sé lítt eða ekki að treysta. Vitaskuld er það svo, að mikill hluti þeirra umr., sem hér hafa farið fram, hefur farið í innantómt pex um það, hvor hafi framið meira kauprán, íhaldið í febr. eða Alþb. nú. Auðvitað er það satt, að þetta er innantómt pex. Vandi okkar er sá, og það skal endurtekið hér enn og aftur, að þessi ríkisstj. er fangi kosningaglamuryrða Alþb. s.l. vor. Það er kannske núna verið að reyna að flétta sig út úr þessum yfirlýsingum, það er verið að reyna að flétta sig út úr þeim og láta svo heita sem nú séu samningarnir enn í gildi, sem samkv, þeirri skilgreiningu, sem notuð var fyrir kosningar, er auðvitað alls ekki. Þessu hefur verið lýst hér nákvæmlega, það hefur ekkert verið dregið undan, og við höfðum flutt mál okkar af hreinskilni. Við höfum lýst því engu að síður, hvers vegna við munum styðja þetta frv., þó að það hafi gengið illa að koma því inn fyrir skilningarvitin á hv. þm. Sjálfstfl. Þetta er fullkomlega ábyrg afstaða. Í þessum efnum erum við með vandræðabarn í aftursætinu, ef svo má að orði komast. Auðvitað gerir þetta enn um sinn heilbrigðri efnahagsstefnu erfitt fyrir. Það má þó vera að þeir vitkist. En þetta skulum við segja og þetta skulum við segja hreinskilnislega. Okkar afstaða er samt skýr, og þessu frv. munum við hjálpa til að verða að lögum.



Herra forseti. Eftir að hv. 7. þm. Reykv. hefur lýst því yfir, að frv, það, sem hér er til afgreiðslu, sé stórpólitískt glapræði, muni leiða okkur áfram út í enn frekari ógöngur og við séum að lögfesta 40–50% verðbólgu með þeim hætti, þá verður hann að hafa mig afsakaðan þó að ég undrist ofurlítið að hann skuli eftir sem áður ætla að greiða þessu frv. atkv., vegna þess að hann getur ekki sýnt mér fram á það, að þetta yrði ekki að lögum þótt hann fengi til þess leyfi að sitja hjá við afgreiðsluna og allir þeir af hv. Alþfl.-mönnum sem hafa tekið til máls um það efni. Þannig er nú þetta. En kannske er þetta vegna þess að ég er ekki eins samviskuliðugur og hv. þm. virðist vera. Hann dæmir Sjálfstfl. af fyrir eitt atriði sem hann þykist festa hendur á, raunvexti. Á þetta hefur ekkert reynt. Ég býst við því, að Sjálfstfl. hafi verið sá flokkur undanfarin 4 ár, sem hafi barist einarðlega fyrir framgangi slíkrar stefnu. En það er þýðingarlaust að ganga beint framan að mér og spyrja: Hvernig ætlar þú að greiða atkv. frv. sem ég hef flutt um þetta efni? - án þess að gera mér grein fyrir því, hvernig það sé framkvæmanlegt. Ég held að raunvaxtastefnan sé ekki framkvæmanleg nema okkur takist að lækka verðbólguna verulega. Ég er þessarar skoðunar og byggi hana á kunnugleikum mínum af íslensku efnahagslífi. Ég nenni ekki og hirði ekki að svara fullyrðingum um að ég hafi ráðið neikvæðum vöxtum hjá Framkvæmdastofnun ríkisins og Byggðasjóði. Það getur hv. þm. Vilmundur Gylfason leitað sér upplýsinga um hjá formanni Alþfl., hæstv. utanrrh. sem hefur setið allan tímann í aðalstjórn Framkvæmdastofnunarinnar og getur borið vitni um hvernig tillögur „kommissaranna“ hafa gengið fram, sem þeir hafa flutt æ ofan í æ um að hækka vexti til þess að varðveita betur ráðstöfunarfé Byggðasjóðs. Ég nenni ekki að elta ólar við þessar fullyrðingar hans. En hvar sem borið er niður í málflutningi, þá kemur í ljós að hv. 7. þm. Reykv. og hv. 11. landsk. þm. t.a.m. hafa ekkert séð við þetta frv. annað en það mundi leiða okkur í enn meiri ógöngur en orðið er, - ekkert annað hafa þeir séð. Og hvernig þeir hafa vikið sér að guðföður ríkisstj., hv. 1. þm. Austurl., er með ólíkindum. Þá greinir gersamlega á um öll meginatriði í stjórnarstefnunni. Það liggur alveg ljóst fyrir af málflutningnum. Þó var það sérkennilegt við ræðu hv. 1. þm. Austurl. í gær, að hann vildi fá svör við því hjá Alþfl., í hverju þá greindi á, og bað nú alla krata að koma til og sýna sér það. Það væri þá ekki nema kannske í einhverjum upphrópunum um heildstæða stefnu í efnahagsmálum, sem hann sagði að þeir gætu ekki einu sinni gert grein fyrir, hvað þá meir. Þegar ég hugsa til hlutverks hv. 1. þm. Austurl. í ríkisstj. 1971–1974 og eins hlutverks hans í þessari ríkisstj., þá dettur mér ævinlega í hug mölur í fataskáp. Það er vegna þess að ég fæ ekki betur séð en viðbrögð hans við ýmsu af því, sem loforð hafa verið gefin um á fundum með hv. kjósendum fyrir kosningar og í stjórnarmyndunum, - þau klæði, sem hæstv. ríkisstj. kastar á sig hverju sinni, komi hann til með að éta upp með afstöðu sinni til ýmissa mikilsverðustu málaflokkanna. Þetta ætla hv. Alþfl.-menn að láta sér lynda. Ég skil fullvel málflutning hv. þm. Vilmundar Gylfasonar. Ég skil hann fullvel, ef hann gæti fært mér heim sönnur um að atkv. hans sé alveg nauðsynlegt til þess að koma þessum lögum fram. Það getur hann að vísu ekki, og fyrst svo er ekki, þá er það í meira lagi sveigjanleg samviska sem rekur hann til þess arna. En það, sem við erum í raun og veru fullvissaðir um í allri þessari málafærslu, er það, að Alþfl. hefur ekki ráðið nokkrum sköpuðum hrærandi hlut um stjórnarstefnuna fram til þessa dags, - alls engu. Það verður ekki lesið annað út úr orðum þeirra Alþfl.-manna. Það kemur í ljós, að ekkert af höfuðstefnuskráratriðum þeirra hefur náð fram að ganga. Þetta er höfuðatriði málsins. Auðvitað læt ég mér í léttu rúmi liggja með hvaða hætti hv. þm. Vilmundur Gylfason stendur að lokaafgreiðslu þessa máls, þótt það sé með algerum ólíkindum. Og ég minnist þess ekki að hafa staðið neinn þm. að því í jafngallharðri andstöðu við mál að fylgja samt því að það verði að lögum. En höfuðatriðið er sem sagt þetta, að engir höfuðþættir í stefnu Alþfl. hafa náð fram að ganga í þessu stjórnarsamstarfi.  Varðandi utanríkismálin, eins og hv. þm. skaut hér fram í, þá er svo sem ekkert sérstakt af þeim að segja annað en það, að það er sú stefna sem Sjálfstfl. barði með illu inn í Alþfl. á sínum tíma og Alþfl-menn hafa ekki getað losað sig við síðan. Og þó að ég vilji að vísu ekki vitna til fjarstaddra manna. þá hygg ég að þá barsmíð ætti hv. 7. þm. Reykv. að þekkja alveg sérstaklega af innanhúsástæðum, vil ég nefna það, án þess að fara frekar út í þá sálma, þannig að við sjálfstæðismenn eigum allar þakkir skildar fyrir skynsamlega stefnu Alþfl. í utanríkismálum í bráð og lengd. Þannig er nú þetta, svo að það er engin ástæða fyrir mig að lengja orðræður mínar hér þess vegna. Herra forseti. Ég fellst á það að vera stuttorður. En ég vík því til hæstv. forseta að biðja hann að gá að því hjá sér og sínu liði, hvort það vilji ekki góðfúslega fallast á að hraðað verði málsmeðferðinni svo að ljúka megi málinu í tæka tíð, en gefa ekki stöðugt upp boltann sem stjórnarandstöðumenn sjá sig til knúna að grípa við.



Herra forseti. Ég tek undir tal hv. síðasta ræðumanns um þetta boltaspil. Ástæðan fyrir því að ég stend hér upp aftur í þessu máli er einfaldlega sú vorkunnsemi sem vaknar í brjósti mínu þegar ég sé hvernig Alþfl.-menn berjast um í þeim böndum sem þeir virðast hafa verið hnýttir í. Hv. 7. þm. Reykv. talar um það í hvert skipti sem hann kemur upp í ræðustól, hvað valkostirnir séu vondir, þegar hann þurfti að gera upp hug sinn um hvorn eigi að velja: annars vegar að 14% verðbólgustig rúm fari út í verðlagið og hins vegar þetta bölvaða frv. sem hann þarf að samþykkja og er búinn að lýsa stuðningi sínum við. En það barst í tal út frá þeim umr., sem innan ríkisstj. áttu sér stað og innan stjórnarflokkanna, að Alþfl. hefði haft ákveðnar hugmyndir um aðrar lausnir, sem er þá þriðji valkosturinn. Þær lausnir, eftir því sem ég best veit, voru að setja þak á laun, setja þak á vísitölu, gera ráðstafanir til langs tíma og kannske eitthvað fleira. Ég vil ítreka það úr þessum ræðustól, að ég skora á Alþfl. að leggja fram þennan þriðja valkost og hugmyndir sínar í frv.-formi og láta reyna á það, hvort það er meirihlutastuðningur við þær hugmyndir, sem þeir kæmu þá fram með á hv. Alþ., og vita hvort það er ekki hægt að leysa þá undan þessum kvöðum að velja á milli tveggja svona slæmra úrræða. Mér er spurn og væri gott að fá svar við þeirri spurningu: Hvað neyðir Alþfl.-menn til að hlýða þessu kalli og samþykkja aðgerðir sem þeir sjálfir eru sannfærðir um að koma illa niður á þjóðinni? Ég verð að taka undir það með hv. 1. þm. Vestf., að það er engin furða þó að trúir og tryggir Alþfl.-menn séu farnir að læðast með veggjum. Það kemur engum á óvart, ef þessu heldur áfram. Hv. 7. þm. Reykv. talar um kosningaglamur Alþb. Guð almáttugur, hann mætti líta sér nær, varðandi vandræðabarnið í aftursætinu. Þvílíkar umr. á stjórnarheimilinu! En það er þeirra mál. En ég ætla að biðja ykkur stjórnarþingmenn góðir: Í guðanna bænum hættið að rífast. Ég skal segja ykkur, af hverju ég fer fram á það í einlægni, og beini þeirri ósk minni ekki síður til ráðh. eftir þær umr. sem hér fóru fram - að vísu í fjarveru hæstv. forsrh. - á milli ráðh. utan dagskrár. Ég geri það einfaldlega vegna þess, að ég held að það sé slæmt fyrir Sjálfstfl. ef þið talið ykkur upp í stjórnarslit áður en þjóðin gerir sér ljóst að vinstri flokkarnir geta ekki stjórnað landinu og að eina úrræðið er að Sjálfstfl. nái hreinu meirihlutafylgi í næstu kosningum, sem hljóta að vera skammt undan ef þessu rifrildi milli stjórnarliða er haldið áfram miklu lengur. Meira ætla ég ekki að segja. En ég ætla að ítreka, ef það hefur farið fram hjá einhverjum: Hættið að rífast og sitjið svolítið lengur við stjórnartaumana.



Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að gera nokkrar, en stuttar aths. við ræðu hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar. Hann talaði um 25–30% rýrnun kaupmáttar á árunum 1975–1976. Ég rakti það, að kaupmátturinn féll úr 100 lengst niður í 81, - 19 er innan við fjórða hluta - af 81 og á þessu tímabili varð rýrnun viðskiptakjaranna 25– 30%. Þar að auki var búið að spenna bogann of hátt áður. En málin voru á réttri leið og kaupmátturinn var á uppleið. Það var kaupmáttur kauptaxta sem þm. vitnaði í. Kaupmáttur ráðstöfunartekna féll aldrei nema um 10% á þessu tímabili, þrátt fyrir rýrnun viðskiptakjara um 25–30%, og hann var orðinn hærri en hann hefur nokkru sinni verið áður en fráfarandi ríkisstj. lét af störfum. Hv. þm. nefndi ýmis þau mál er fráfarandi ríkisstj. beitti sér fyrir, eins og húsnæðismál, skattamál og lífeyrismál. Í húsnæðismálunum státar núv. ríkisstj. af árangri starfa nefndar, sem skipuð var í tíð fráfarandi ríkisstj., og hyggst reyna að koma einhverju af þeim tillögum í framkvæmd. Varðandi skattamál er eins og svart og hvítt þegar borin er saman núv. ríkisstj. og athafnir hennar í skattamálum og fráfarandi ríkisstj. Þegar borin eru saman lífeyrismál, þá eiga sér stað tímamót í lífeyrismálum landsmanna í tíð fráfarandi ríkisstj. þegar upp er hafin sókn til að tryggja öllum landsmönnum verðtryggðan lífeyri. Það er hægt að nefna mýmörg dæmi um það, hversu hagur ellilífeyrisþega, utan opinberra starfsmanna sem hafa verðtryggðan lífeyri, var bættur í tíð fráfarandi ríkisstj. Elli- og örorkulífeyrir að viðbættri tekjutryggingu hækkaði á stjórnartímabili fyrri stjórnar um 345.3%, en tekjutryggingarmark með heimilisuppbót hækkaði um 423%, 345–424% á sama tíma og kauptaxtar verkamanna og allra launþega hækkuðu um 250–260%. Þetta sýnir hvaða átak var gert í tíð fráfarandi stjórnar í lífeyrismálum. Þetta segir hv. þm. að launþegar meti ekki nema óverulega. Hins vegar er verið að segja og gera mikið úr því, að núv. ríkisstj. lofi félagslegum umbótum sem launþegar meti sem svarar 3% í kaupi. En um leið og þetta stendur skrifað í 3. gr. frv. þess sem nú er til umr., þá segir hæstv. forsrh. orðrétt, og ég tek undir orð hans: „Það er vissulega svo, og ég hef ekki dregið dul á það í viðtölum mínum við forvígismenn stéttasamtakanna, að það er ekki hægt að gera sumar.af þeim félagslegu umbótum, sem þarna er talað um, eins og hendi sé veifað. Það hlýtur að taka nokkurn tíma að koma þeim sumum í kring, og það eru ekki neinar gyllingar og engar blekkingar hafðar í frammi af minni hálfu í því sambandi.“ Ég get fyllilega tekið undir orð hæstv. forsrh. varðandi efni 3. gr. frv. nú. Þetta hefur líka verið umsögn mín í samskiptum við fulltrúa stéttarfélaganna áður. En mér er spurn: Hvernig stendur á því í lagasmíð sem þessari, þegar allir ræðumenn, allir formælendur stjórnarsinna hafa sagt berum orðum að ekki væri hægt að meta félagslegar umbætur til ákveðinnar kauphækkunar, sé það samt gert? Hvernig stendur þá á slíkri lagasmíð að segja að þær séu metnar til kjarabóta sem nemi 3% af verðbótavísitölu? Þetta er óheiðarlegt. Hér er bersýnilega verið að draga dul á að um kauplækkun er að ræða. Það á að segja heldur, eins og hingað til hefur verið sagt, að ríkisstj. muni beita sér fyrir ákveðnum aðgerðum og umbótum. Menn verða að meta slíkar ráðstafanir eftir atvikum, en það breytir ekki eðli þessa frv. sem felur í sér kauplækkun. Hv. þm. nefndi, að forseti Alþýðusambands Íslands, Björn Jónsson, hefði gengið at fundi okkar hæstv. núv. forsrh. í febr. s.l. í mótmælaskyni, vegna þess að í frv.drögum ríkisstj. var ákvæði um að óbeinir skattar skyldu teknir út úr vísitölunni. Það er alveg rétt, að það var þá mjög mikill skoðanamunur á milli okkar hæstv. núv. forsrh. annars vegar og fulltrúa ASÍ og BSRB hins vegar. En við tókum tillit til aths. forvígismanna launþegasamtakanna og ákváðum að láta þetta ákvæði ekki taka gildi fyrr en 1. jan. n.k. Sem betur fer hafa þessir forvígismenn, ég skal ekki nákvæmlega tilgreina hvort Björn Jónsson, forseti Alþýðusambands Íslands, hafi skipt um skoðun, en aðrir forvígismenn þessara launþegasamtaka hafa skipt um skoðun. Þeir hafa a.m.k. viljað ræða þessi mál, og það er búið að setja annað tímamark, mig minnir að það sé 15. febr., um niðurstöður varðandi endurskoðun vísitölunnar. Þá nefndi hv. þm. að ég hefði talað um 8% kauprán. Ég minnist nú ekki að hafa notað orðið „kauprán“ frá eigin brjósti. En hafi ég notað það eða að svo miklu leyti sem stjórnarandstæðingar nota orðið „kauprán“ varðandi þessi 8%, sem kaup á að vera lægra en kaupgjaldsvísitalan segir til um, þá er það „kauprán“ innan gæsalappa, vegna þess að það er notað nákvæmlega sama orð og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson notaði um febrúarlögin og maílögin og þáv. stjórnarandstæðingar notuðu, vegna þess að hér er út af fyrir sig enginn eðlismunur á. Hér er það sama á ferðinni. Ég hef alltaf haldið þessu fram, að við stöndum frammi fyrir sama vanda nú og þá, en meiri vanda nú vegna þess að núv. hæstv. ríkisstj. hefur aukið á vandann með brbl. í sept. og fyrrv. stjórnarandstæðingar hafa aukið á vandann með kosningaloforðaglamri, eins og hv. 7. þm. Reykv. hefur greint frá í ræðum sínum. Vissulega hlaut ríkisstj. dóm sinn í kosningunum á s.l. vori og sumri, og ég er í engum vafa um að efnahagsráðstafanirnar í febr. og maí, m.a. ákvæðin varðandi kaup manna og kaupgjaldsvísitölu, hafa ráðið þar töluverðu um og kosningaloforðaglamur stjórnarandstæðinga. En ég er ekki hræddur við dóm kjósenda næst þegar gengið verður til kosninga. Sem betur fer göngum við alþm., stjórnmálamenn og frambjóðendur, fyrir dóm kjósenda með reglulegu millibili, og ég er ekkert smeykur að ganga fyrir dóm kjósenda næst þegar kosið verður, vegna þess að fyrrv. stjórnarandstæðingar, núv. stjórnarsinnar, hafa sannað réttmæti skoðana okkar sjálfstæðismanna. Þeir hafa sannað nauðsyn aðgerða okkar sjálfstæðismanna og kjósendur munu hafa tekið eftir því, að það, sem við sögðum fyrir kosningar, reyndist rétt. Við erum samkvæmir sjálfum okkur fyrir og eftir kosningar, en fyrrv. stjórnarandstæðingar jafnt og framsóknarmenn hafa snúist eftir því hvort þeir voru í stjórn eða stjórnarandstöðu, eftir því hvort ganga átti að kjörborðinu eða búið var að kjósa.