Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef áður bent á orsakir fyrir brtt. minni á þskj. 372 og benti þá á, að eftir 17. gr. er gerður greinarmunur á því, hvort tekjuundandrátturinn hefur orsakað eignaraukningu fyrir eða eftir 1940. Eins og þetta frv. er nú á þskj. 365, gerir það Akki ráð fyrir, að þessi greinarmunur 17. gr. hafi nein áhrif á þá eignaraukningu, sem ekki hafa veríð gerð full skil á, heldur verði þeirri aukningu skipt jafnt á skattárin 1942–46. Þetta tel ég, að ekki nái nokkurri átt, og þess vegna er brtt. á þskj. 372 fram komin, en þar er lagt til, að sá eignarauki, sem til hefur orðið fyrir 1. jan. 1940, skuli skiptast á árin 1936–40. Ég var í vafa um, hvort ég ætti að láta þessa till. koma fram sem nýja grein, en taldi þó við nánari athugun, að rétt væri að hnýta henni aftan við gr. Ég er nú ekki mikið fyrir að hlífa þeim, sem dregið hafa undan skatti, en hins vegar tel ég ekki ná nokkurri átt að bæta tekjuauka, sem til hefur orðið fyrir 1940 og valdið þá eignarauka, við tekjur áranna eftir 1942 og reikna eignarauka þann sem viðbótartekjur þau ár. Mér finnst eðlilegt, að sá eignarauki, sem til hefur orðið fyrir 1940 á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, verði skattlagður sem viðbótartekjur áranna 1936–40, og við það er brtt. mín miðuð.



Herra forseti. Ég hef borið fram brtt. á þskj. 369 um breyt. á prósentupphæðinni frá því, sem reiknað er með í till. fjhn. Eins og frv. fyrst kom fram, var gert ráð fyrir 15% skatti af eignarauka fram yfir 45 þús. kr., en það er sú prósenttala, sem ég miða við í brtt. mínum. Í aths. við frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þriðja sjónarmiðið var að skipta umframeigninni jafnt niður á fimm ár, í líkingu við ákvæði 10. gr. laga nr. 20 20. maí 1942, og bæta henni við skattskyldar tekjur og eignir áranna 1942–1946, að báðum árunum meðtöldum. Þó þykir eðlilegt, að skattur af þeirri upphæð verði ekki undir 15% að meðaltali, þar sem greiða skal þann hundraðshluta af 35–45 þús. kr. undandreginni eign. Þessa síðastnefndu leið hefur framtalsnefnd valið með samþykki fjmrn. og úrskurðað skatt samkvæmt þeim skilningi, þar sem þessi tilvík hafa komið fyrir. En með því að þessi óvissa hefur verið um skilning á umræddri lagagrein og margs konar óþægindi, málaferli, kostnaður og tafir gætu hlotizt af, bæði fyrir ríkissjóð og einstaklinga, ef gleggri skýringarákvæði yrðu ekki sett, þykir rétt, að ~sá skilningur, sem framtalsnefndin hefur til þessa farið eftir, verði lögfestur.“ Hér er því um samkomulag að ræða milli framtalsnefndarinnar og fjmrn., sem n. hefur algerlega rofið. Nú er þetta frv. borið fram til að fá þennan skilning, sem ákveðinn er í frv., lögfestan, og því alveg furðulegt, að fjhn. skuli fara að bylta ákvæðum, sem samkomulag hefur náðst um. Ég hef ekki heldur heyrt nein rök, sem mæla með þessari breyt., og vil því leyfa mér að bera fram brtt. þá, sem birt er á þskj. 369, og halda með því áður gerðu samkomulagi í þessu máli. Ég vænti því, að alþm. styðji brtt. mína og málið fái með því þá lausn, sem gert var ráð fyrir í upphafi.



Herra forseti. Ég tel rétt, að ég upplýsi það vegna brtt. hv. þm. Barð. (GJ), sem hann flytur við þetta frv., að frásögn hans um það, hvernig þetta mál hefði borið að í fjmrn. á meðan ég var þar, er rétt. Það var ekki heldur einungis vegna þess, að þetta frv. var borið fram nú, heldur var frv., sem var samhljóða þessu, borið fram á síðasta þingi samkv. till. og með hliðsjón af till. eignakönnunarnefndarinnar, eða framtalsnefndarinnar, og tilgangurinn var sá, að fá Alþingi til þess að skera úr um framkvæmd 3. mgr. 17. gr. l. nr. 67 5. júní 1947. Þar er í l. ákvæði, sem óljóst er um, hvernig með skyldi fara, þegar upphæðin, sem undan væri dregin, næmi meir en 45 þús. kr. Ákvæðin eru skýr upp að því, en síðan eru þau óljós í l. Framtalsnefndin hélt þessu fram, en rn. féllst á þann skilning og lét framtalsnefndina framkvæma þetta í anda lagasetningarinnar, sem hér var um að ræða. Hins vegar mátti búast við því, að úrskurður rn. væri vefengdur og mál yrðu höfðuð út af honum, en þegar slík mál koma fyrir dómstólana, þá vill það oft verða tafsamt og kostnaðarsamt. Var því framkvæmdin á sandi byggð, nema úrskurðurinn yrði staðfestur með viðbótarlöggjöf, sem túlkaði þann skilning á ákvæðum l., en sá skilningur var eins og gr. er orðuð í stjfrv., þegar það var lagt fram. Þetta var gert á síðasta þingi, en málið fékk þá ekki betri hljómgrunn en svo, að það var fellt í hv. Nd., og einn helzti maður Framsfl. þar sagði eftir á, þegar honum var leitt fyrir sjónir, hvílíka skemmd þar var um að ræða, að hann hefði ekki fyllilega gert sér ljóst, hvað hér var um að ræða. Ég held, að svo hafi verið með fleiri, sem snerust andvígir gegn þessari breytingu, að þeir hafi ekki kynnt sér málið nógu ýtarlega til þess að geta fellt um það réttlátan úrskurð. Hefur því þetta mál orðið fórnardýr þessa misskilnings. Framtalsnefndin beið þar til Alþingi kæmi saman á ný, en vakti þá aftur máls á þessu og stuðlaði að því, að ég færi aftur með málið í þingið. Í þessu sambandi vil ég geta þess, er talað er um, að eignakönnunin hafi ekki komið neitt verr við þá ríku, sem svo eru kallaðir, en þá fátæku, að okkar hugmynd var, sem að þessari lagasetningu stóðum, eða fyrrv. ríkisstj., að hér væri ekki verið að refsa fólki, heldur að stuðla að því, að hægt væri að ná sanngirni í skattlagningu þess fjár, sem menn höfðu fellt undan af vangá eða ásetningi í framtölum sínum til skatts, og gera síðan fólki fært að standa á hreinu með skattauppgjör sín. Þetta var tekið fram um tilgang lagasetningarinnar, enda var það viðurkennd staðreynd, að ýmsir höfðu talið misjafnlega fram og oft dregið undan af athugaleysi. Þess vegna var hér verið að gefa mönnum tækifæri til leiðréttingar á villu sinni, án þess að þeir væru dæmdir sekir um skattsvík og straffað fyrir. Að vísu voru ekki allir með þessu, að þessi leið yrði valin, heldur héldu þeir menn í þann rauða þráð, að menn skyldu hýddir fyrir vanrækslu í framtali. Slíkur var ekki andi þessarar lagasetningar, heldur var það tekið sem aðalatriði þessa máls að gefa mönnum tækifæri til þess að leiðrétta mál sín og gefa þeim þannig tækifæri til þess að koma fram sem heiðarlegir menn í framtíðinni. En þegar til framkvæmda kom á málinu og síðustu kosningar nálguðust, þá kom það fram, að blöð sumra manna, sem höfðu viljað vera harðhentir, fóru að tala um málið í nýjum dúr. Þá voru það ofsóknirnar á gamla fólkið, sem gleymt hafði að gera grein fyrir sparifjárbókum sínum o.s.frv. En einmitt þetta fólk, gamla fólkið, ætlaði löggjafinn ekki að hirta. Á lögunum var þessi hængur, sem framtalsnefndin hafði rekið sig á og hafði leitt af sér deiluefni, málaferli og opinberan kostnað í sambandi við það. Hængurinn, sem hér er á, er sá, að ekki er greint frá með berum orðum, hvort sá, sem dregur undan yfir 45 þús. kr., fær sömu meðferð og sá, sem er á hámarkinu 45 þús. kr. Framtalsnefndin hafði tilhneigingu til þess:að gera ekki stóran mun á þessu. - Ég vildi vegna ágreinings hv. nefndar og hv. þm. Barð. um hundraðstöluna gera grein fyrir tildrögum þessa máls og rifja upp aðdragandann til þess, að þetta mál var hér flutt. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta, en fullyrði það, að höfuðatriðið er, hvort till. framtalsnefndarinnar nái samþykki eða till. fjhn. Þau atriði, sem hér um ræðir, eru skýrt mörkuð, en ég vil undirstrika sérstaklega, að það, sem felst í brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 369, felur að öllu leyti í sér till. framtalsnefndarinnar og er að þessu leyti samhljóða þeim, þegar til framkvæmdanna kemur, og gerir að því leyti framtalsnefndinni fært að halda áfram störfum sínum. En af þessu leiðir, þar sem samkomulag er ekki fyrir hendi, að framkvæmdin heldur áfram í þeim farvegi. Leiðir það af sér, að ef breytt verður um hundraðstölu, eins og lagt er til í till. fjhn., þá búa þeir, sem eiga að búa við hækkandi skattprósentu, við annan og verri rétt en fjmrn. og framtalsnefndin höfðu fyrirhugað. Ég geri ráð fyrir, að með það fólk, sem rn. og n. eru þegar búin að afgreiða, þá hafi það verið gert í anda laganna sjálfra. Ég held, að fólk fari að verða leitt á rukkunarseðlum hins opinbera, ef því hefur verið gert að greiða með lægri hundraðstölu, en svo sé úrskurðað að nýju og komið með silkislæðu ofan á það fé, sem fólkinu var áður gert að greiða fyrir vanrækslusyndir sínar. Ég mun því, með tilvísun til framkvæmdar rn. í þessu máli, greiða atkv. með brtt. hv. þm. Barð., því að með till. hans er verið að vinna að sömu framkvæmd á þessum lögum og Alþingi ætlaðist til á sínum tíma, þegar við var brugðið og lögin sett. Og ef það er ekki samkvæmt bókstafnum, þá er það í þeim anda, sem yfir vötnunum sveif, er lögin voru meðhöndluð og afgreidd frá Alþingi. Ég endurtek: Þessi löggjöf var aldrei af þeim, sem hana settu, hugsuð sem refsilög, heldur sem leið til þess að koma skattaframtölunum í betra horf og miða að því að hjálpa borgurunum til þess með því að kippa í lag, en skattleggja um leið sanngjarnlega undandregið fé, sem svo er nefnt. Að lokum skal ég svo bæta fáu einu við. Meðan ég var enn í fjmrn., sá ég nokkur bréf, sem borizt höfðu þangað frá fólki vegna þess, að skattkröfur höfðu borizt því. Margt af þessum bréfum var frá gömlu fólki, sem sýnilega hafði ekki áttað sig fyllilega eða gleymt að gefa rétt upp, þegar eignakönnunin fór fram. Margt af þessu fólki hafði sparað saman um tugi ára og eignazt þannig smám saman nokkrar upphæðir. Fólkið byrjaði sparnaðinn áður en Alþingi lagði á það hina gereyðandi skattalöggjöf, sem þjóðin hefur búið við á undanförnum árum. Ég segi og tek skýrt fram: gereyðandi skattalöggjöf, sem gereyðir sparnaðarvilja fólksins. Þessu fólki er vorkunn, þó að það hafi ekki talið allar þessar litlu reytur sínar fram, sem fólgnar voru í snjáðum og gömlum sparifjárbókum í kistuhandraðanum. Ég veit, að það eru ekki allir, sem geta fyllilega áttað sig á því, hvers lögin krefjast. Hér er alltaf verið að breyta lögum í mörgum efnum, og þó að það megi teljast viðkunnanlegra, að allt komi í dagsins ljós, þá er þessu fólki vorkunn, sem í hlut átti. Ég held því, að það sé fyllilega í anda l. og í anda almenns réttlætis yfirleitt og réttlætistilfinningar, að ekki séu þyngd skatt- eða refsiákvæðin frá því, sem upphaflega var sett í lögin um eignakönnun frá 5. júní 1947.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða brtt. fjhn. Hv. frsm. n. stendur fyrir því að svara þar til, og hv. .þd. mun síðar skera úr um einstakar till. og málið yfirleitt, þegar atkvgr. fer fram um frv. Ég get þó ekki lengur orða bundizt yfir þeim mikla misskilningi, sem kom í ljós í ræðu hæstv. atvmrh. og hv. þm. Barð., því að svo verður á það að líta, að um misskilning sé að ræða, en ekki að þeir vildu segja vitandi vits, að svart sé hvítt eða hvítt svart. Það er svo að heyra á þeim, að hér sé verið með refsiaðgerðir á ferðinni gagnvart þeim mönnum, sem dregið hafa undan í skattaframtali við eignakönnun. Þetta er misskilningur. Hér er ekki um neinar refsiaðgerðir að ræða. Menn verða að muna, að áður en þetta lagafrv., sem hér er verið að ræða, kom fram og áður en till. komu frá framtalsnefndinni, þá eru lögin til um þessi efni. En hvað segja þau? Þau segja, að eign, sem kemur í ljós við eignakönnunarframtal, sleppi, sé hún 15 þús. kr., og af 15–45 þús. kr. eign sé greiddur ákveðinn skattur. Með öðrum orðum: Lögin segja, að ef eignin fari fram yfir 45 þús. kr., þá skuli það vera rannsakað og ákvarðað miðað við það ár, sem skattsvikin fóru fram, og heimilt sé að leggja á viðbótarskatt í þeim tilfellum samkvæmt skattalöggjöfinni. Ég held, að í flestum tilfellum mundu menn lenda í hærri skatti samkv. l. óbreyttum, heldur en samkv. þessu frv. Á því held ég, að sé lítill vafi. Samkvæmt till. fjhn. og samkv. því, sem er í frv., þá er hverjum manni heimilt að láta hafa þær aðferðir áfram, ef hagsmunir eigandans eða eiganda hníga í þá átt á því ákveðna ári, sem skattálagningin átti að eiga sér stað. Getur hann því, ef honum sýnist svo, fengið skattinn reiknaðan samkvæmt því. Hér er aðeins um það að ræða, að þegar ekki liggur fyrir, á hvaða ári skattsvikin hafi farið fram, hvort sem það er afsakanlegt eða ekki, þá hefur n. fundizt eðlilegt að leggja hærri skatt á eign, sem er yfir 45 þús. kr., og ég held, að það sé jafnt því, sem gert var ráð fyrir í frv. upphaflega. Brtt. n. eru því í samræmi við frv. sjálft. En hvað gerir svo stjfrv. sjálft? Það ákveður að vísu jafna hundraðstölu af því fé, sem fer yfir 45 þús., en brtt. gera ráð fyrir stighækkandi skatti, sem er í fullu samræmi við lögin, og er því ekki farið harkalega í sakirnar, og eftir að eign hefur náð 60 þús., sem skotið hefur verið undan, kemur það ekki til greina. Ég mótmæli því algerlega þessum skilningi, að með frv. nú og till. fjhn. sé verið að refsa fólki. Þar er einmitt ekki um neinar skattsektir að ræða. Hv. þm. Barð. vék að því, að það samkomulag, sem orðið hefði á milli rn. og framtalsnefndarinnar í þessu máli, væri nú verið að rjúfa, en ég veit ekki til, að þessir aðilar hafi löggjafarvald. Ég veit ekki heldur annað, en að ráðstafanir framtalsnefndar komi í bága við gildandi l., því að ef ekki fannst, á hvaða ári undandrátturinn átti sér stað, þá er rétti skilningurinn, að hann hafi komið á síðasta árinu. Það er því alveg fjarstæða að vera að tala um í sambandi við þetta frv., að með því sé verið að refsa skattþegnunum, því að ef svo væri, hefði það verið gert með upphaflegu lögunum. Hæstv. ráðh. talar um, að sú stefna, sem Alþingi hefur fylgt í skattamálum, hafi verið gereyðandi, en ég hygg, að hann hafi átt sinn þátt í því, með því að leggja fram og fá samþykkt lög um eignaframtal, hver áhrif sem það kann að hafa á sparnaðarvilja fólks. Ég skal svo ekki frekar blanda mér í þessar umr., og ætla mér ekki að ræða einstakar brtt. Ég ætlaði aðeins að mótmæla þeim sökum, sem bornar hafa verið á fjhn., að hún hafi ætlað að refsa skattþegnunum. Ég vil einnig árétta það, að það er ekki mikill munur á brtt. n. og frv. sjálfu, og jafnvel þótt frv. yrði samþ. óbreytt, felur það ekki í sér refsingu, heldur raunverulega uppgjöf saka, ef einhverjar eru.



Forseti. Hæstv. forseti, sem er form. fjhn., hefur nú drepið á nokkuð af því, sem ég vildi sagt hafa viðvíkjandi ræðu hæstv. ráðh., svo að ég get stytt mál mitt nokkuð. Á þskj. 372 flytur hv. 1. þm. N-M. (PZ) brtt. um, að ákvæði frv. skuli einnig gilda um eignarauka, sem hefur orðið til fyrir 1. jan. 1940, en þó þannig, að sannist ekki, hvaða ár tekjuundandrátturinn, sem myndað hefur eignaraukann, hefur átt sér stað, skuli skipta honum á árin 1936–40. Ég hefði nú haldið, að slík brtt. væri ekki nauðsynleg, því að í fyrsta lagi eru litlar líkur til, að um slík tilfelli sé að ræða, og í öðru lagi vegna þess, að þótt um slíkt væri að ræða, mætti „analogisera“ það undir tímabilið eftir 1940. Svo virðist og, að hæstv. ríkisstj. hafi verið sama sinnis og gert ráð fyrir þessu í upprunalega frv. En ég fæ ekki séð, að það breyti miklu, þótt þessi till. verði samþ., og get því vel greitt henni atkv. Um brtt. hv. þm. Barð. (GJ) á þskj. 369, sem kveður á um að halda skattprósentunni hinni sömu, hefur verið nokkuð rætt, og get ég vísað í því efni til þess, sem ég sagði við 2. umr. málsins. Uppástungur hv. þm., sem fram koma í þessari brtt., eru á misskilningi byggðar, og vænti ég þess, að hann leiðrétti þetta, eftir að hafa hlýtt á ræðu hæstv. forseta áðan, sem sýndi, að hér er ekki um að ræða neina refsingu. Hins vegar vil ég undirstrika það, sem kom fram í ræðu hæstv. forseta, að það er fjarri öllu lagi að telja hæstv. ráðh. og framtalsnefndina geta gert eitthvert samkomulag, sem Alþingi ætlaði nú að rjúfa. Gleggsta sönnun þess er ræða hæstv. atvmrh. áðan, en hann hefur sem kunnugt er lengst af verið fjmrh. Hann segist hafa lagt frv. fyrir hv. Nd. í fyrra, en hún hafi fellt það, og þess vegna sé það flutt nú. Þetta er viðurkenning hæstv. ráðh. á því, að hann getur ekki gert neitt bindandi samkomulag við framtalsnefnd, sem komi í stað laga eða breyti þeim. Það er því nauðsynlegt að hafa glöggt ákvæði um þetta í l., og er það reynt með þessu frv. Hv. Nd. er búin að fella þessi 15%, sem í frv. voru, og áleit markið of lágt, og það hefur þessi hv. d. einnig álitið með atkvgr. Mér virðist líka auðsætt, að þessi 15% séu hrein fjarstæða, því að með þeim er beinlínis verið að ívilna þeim, sem dregið hafa undan skatti. Samkv. skattal. frá 1942 skal hver maður, sem hefur yfir 14.000 kr. árstekjur, greiða 15% í skatt. En ef brtt. hv. þm. Barð. yrðu samþ., þá þýddi það, að allir þeir, sem dregið hafa undan skatti 45.000 kr. eða meira, ættu að fara í sama skattstiga og þeir, sem hafa 14.000 kr. árstekjur. Hvaða vit halda menn svo, að sé í þessu? Nei, það væri miklu nær, að í till. okkar sé allt of skammt gengið. Þegar komið er yfir 45.000 kr. tekjur, á maður eftir skattal. að greiða í tekjuskatt 21% og í stríðsgróðaskatt 3%, eða samtals 24%, en það er 9% hærra, en þetta frv. fór fram á. Hér hefði því beinlínis verið um að ræða að verðlauna menn fyrir að draga undan skatti. Það furðar mig því stórlega, að hv. þm. skuli leyfa sér að bera fram slíkar till. og hér er gert. Ég hygg, að það, sem helzt mætti finna till. n. til foráttu, væri það, að þær gengju of skammt. Hæstv. ráðh. lýsti því alveg réttilega í sinni ræðu, að það væri ekki meiningin eftir eignakönnunarl. að refsa mönnum, svo framarlega sem þeir teldu rétt fram við eignakönnunina. En það var heldur aldrei meiningin hjá löggjafanum að verðlauna þá, sem svíkja undan skatti, því að þá gæti orðið erfitt að framkvæma skattalögin svo, að nokkurt vit væri í. - Hæstv. ráðh. talaði um það klökkur, að margt gamalt fólk hefði haft tilhneigingu til að fela gamlar og gulnaðar sparisjóðsbækur sínar, til þess kannske að komast undan því að greiða skattinn. Ég hygg nú, að þetta frv. sé sízt til þess fallið að níðast á gömlu fólki, og ég er ekki viss um, að það sé stærsti liðurinn í þeirra augum, sem hallmæla því í núverandi mynd sinni. Þetta frv. gerir ráð fyrir skattskyldum eignarauka, sem nemur um 225.000 kr., og ég fæ ekki varizt þeirri hugsun, að hæstv. ráðh. hafi ekki gert sér rétta grein fyrir hinum gulnuðu sparisjóðsbókum gamla fólksins, þegar hann talar um, að það sé það, sem safnað hafi svona miklu fé. Mig furðar stórlega á því, að talað sé í svona tóntegundum, er verið er að ræða um þá, sem stolið hafa 225.000 kr. eða meiru undan skatti á fimm árum. Mér blöskrar, að málið skuli vera fært á þetta stig. Hæstv. ráðh. tók þannig til orða í ræðu sinni, að það virtist, að eignakönnunarlögin hefðu ekki komið verr við hina svonefndu ríku, en hina fátæku. Þetta þykir mér hörmuleg yfirlýsing af hendi þess fjmrh., sem með framkvæmd l. hefur farið. Ég fullyrði, að þetta var alls ekki ætlun löggjafans. En hitt skal játað, að framkvæmd l., sem þetta frv. er bundið við, hefur verið þannig, að þeir, sem dregið hafa undan skatti 225.000 kr. eða meira, hafa ekki orðið harðar úti, en þeir, sem hafa 14.000 kr. árstekjur, og er það mikil linkind við þá, sem sízt eiga hana skilið. Til þess að komast eftir þessu frv. í 20% skatt af eignaraukanum, þurfa menn að hafa safnað 225 þús. kr., og til þess að komast í 25% skattinn 300 þús., en þetta er 3% minna, en menn með 60 þús. kr. árstekjur þurfa að greiða í skatta eftir réttum skattalögum. Hér er því ekki um að ræða refsingu, heldur ívilnun, sem í og með er gerð til þess að rétta grundvöllinn undir framkvæmd skattalöggjafarinnar í framtíðinni. Hæstv. ráðh. er nú farinn úr d., en mig hefði langað til að spyrja hann, hvort ekki yrði bráðlega farið að birta yfirlit yfir eignakönnunina, sérstaklega hvernig hún skiptist niður, bæði eftir landshlutum og á annan hátt. Þetta skiptir miklu máli fyrir grundvöllinn að skattalöggjöf okkar í framtíðinni, því að nú þegar er orðið nauðsynlegt að endurskoða hann.



Herra forseti. Ég tók það skýrt fram við 2. umr., að ég mundi ekki ræða neitt verulega, hvort rétt væri að hækka skattinn vegna skattsvika eða l. sjálfra. Nú hefur hv. frsm. fjhn. farið inn á að ræða þetta atriði, og skal ekki standa á mér að ræða það, en ég vil taka það fram, að á bak við mínar till. lá allt annað en þetta. En það, sem kemur hv. þm. til að fara inn á þetta, er hans fyrri og auðheyranlega núverandi endemisstefna í skattamálum. Samkvæmt henni er það og víst, að skattalögin hefðu fengið annan og verri svip, ef hans stefna hefði fengið að ráða, er þau voru sett. Hæstv. forseti sagðist ekki lengur geta orða bundizt yfir þeim misskilningi, sem fram hefði komið í sambandi við þetta mál. En ég vil lýsa því yfir, að hjá mér er ekki um neinn misskilning að ræða. Ég tók skýrt fram, að ég teldi óeðlilegt og óheppilegt að raska skattalögunum, eins og nú hefur verið samþ. í þessari hv. deild. Hæstv. forseti og hv. frsm. hafa báðir lagt á það ríka áherzlu, að ráðh. og framtalsn. hefðu ekki löggjafarvald, og er það auðvitað alveg rétt. En vita þeir ekki, að mjög oft fer einmitt löggjafarsamkoman eftir tillögum slíkra manna sem þessara, er hafa til að bera mikla þekkingu á þessum málum? Ég skal benda á eitt dæmi af mörgum. Um daginn var til umr. í Sþ. þáltill. um að yfirtaka læknisbústaðinn á Reykhólum. Það var þá talin goðgá að senda till. ekki til umsagnar landlæknis, og var það auðvitað gert. Er það þá nokkur goðgá að senda þetta frv. til umsagnar framtalsn. og fara síðan eftir till. hennar í þessu máli, en í henni eiga sæti menn, sem hafa kynnt sér málin til hlítar og þekkja þetta miklu betur, en báðir hv. síðustu ræðumenn til samans? Nei, sannleikurinn er sá, að ef ekki á að samþykkja frv. eins og það kom frá hæstv. ráðh., þá er miklu betra að fella það. Hv. frsm. talaði um, að Nd. hefði fellt málið í fyrra. Hæstv. ráðh. upplýsti nú, hvers vegna það hefði verið gert, eða vegna lítillar athugunar á málinu. Og nú verð ég að spyrja, hvort hv. fjhn. hefur rætt þessa hækkun við framtalsnefndarmennina og hvort þeir hafa þar verið hv. n. sammála. Ef svo hefur ekki verið, þá finnst mér það vera mjög undarlegt og vildi þá fara fram á það við hæstv. forseta, að hann frestaði umr. og hv. fjhn. ræddi við framtalsnefndina um málið, því að með allri virðingu fyrir þekkingu þeirra tveggja hv. þm., sem töluðu hér næst á undan mér, á skattamálum, þá held ég, að framtalsnefndin hafi þar mun meiri þekkingu til að bera. Ég vænti því, að hæstv. forseti sjái sér fært að fresta umr. nú og hv. fjhn. ræði þetta mál við framtalsnefndina og athugi um leið, hvort framtalsn. þyki ekki mínar till. eðlilegar. Í sambandi við þetta þætti mér gaman að spyrja þessa tvo hv. þm., hvort þeim væri kunnugt um hið gífurlega misrétti, sem skattþegnarnir eru beittir, og þá baráttu, sem þeir þurfa að standa í til þess að fá rétt sinn. Það er alveg dæmalaust að hugsa sér það, að fyrir öll önnur mál fjárhagslegs eðlis en skattamál skuli vera tvö dómstig og þegnarnir hafa rétt til þess að verja sig með rökum og forsjá beztu manna bæði fyrir undirrétti og siðan hæstarétti. En þegar til skattamála tekur, er farið svo með hundruð þúsunda, að þegnarnir hafa þar engan rétt. Þar er það ríkisskattanefnd, sem er bæði undirréttur og hæstiréttur og hefur engar skyldur í þá átt að svara bréfum eða öðrum fyrirspurnum, sem til hennar berast viðvíkjandi hinum ýmsu málum, og svo þegar til úrskurðarins kemur, þá er hann látinn falla án nokkurra forsendna og án þess að menn hafi nokkurn rétt til að koma við vörnum. Ég þekki þetta sjálfur af eigin reynd, því að ég hef orðið að standa í málaferlum út af úrskurði ríkisskattan., en ómögulegt var að fá n. til að ræða málið né hlusta á rök, sem færð voru fram. Eftir að þetta hafði staðið yfir í fjögur ár, þá var með samþykki ríkisskattan. gengið inn á, að allt, sem hún hafði gert, hefði verið tóm vitleysa, svo að skakkaði um fleiri hundruð þúsund krónur á niðurstöðum. Það er sannarlega tímabært að lagfæra þessi mál, þannig að skattþegnarnir hafi einhvern rétt, svo að þeir geti varið sig, - rétt, sem ekki er til í dag. Það er engin furða, þó að menn kveinki sér, þegar verið er að setja taumlaus skattákvæði í skattal., þegar ástandið er þannig í skattamálunum. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) sagði, að skattþegninn ætti rétt á að sanna eignaraukninguna. Hann á það eftir l. eins og þau eru.

Ekki eins og frv. er lagt fram frá stj. í byrjun.

Það er alveg vafasamt, og það er þess vegna, sem þetta er gert, hv. frsm., að það þótti vafasamt og þurfti að leita úrskurðar dómstólanna um það, hvernig ætti að skilja l. Hv. fjhn. og hv. frsm. hefur fundizt þetta of lágt í l., eins og þau voru frá fyrstu hendi, og þess vegna kemur fram hjá hv. frsm. tilhneiging til að taka allt, af því að hann fékk ekki tækifæri til þess, þegar þetta var samþ. hér á Alþ. Hefði hann átt sæti á Alþ., þegar l. voru sett, þá hefði hann viljað fara dýpra í vasa þessara manna, en gert var. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að benda hv. þm. á það, að áður en eignakönnunarl. voru samþ., var barátta háð milli skattþegnanna annars vegar og ríkissjóðs hins vegar. Og hver varð undir í þeirri baráttu? Ríkissjóður varð undir í þeirri baráttu, þrátt fyrir það misrétti, sem skattþegnarnir eru beittir. Sannleikurinn er sá, að margir skattþegnar í þessu landi tóku sér rétt, sem þeir gátu ekki fengið öðruvísi. Þess vegna er gengið inn á það af meiri hl. Alþ. að gefa þessum mönnum tækifæri til að telja rétt fram. Það var viðurkenning þess, að skattal. væru röng og að leikurinn hafði tapazt, sem m.a. þessi hv. þm. hafði árum saman verið að gera sem hagkvæmastan fyrir ríkissjóð. Það er því ekki verið að verðlauna þessa menn hér né veikja skattal., eins og hv. þm. sagði. Það var gert þegar eignakönnunarl. voru samþ. Það var gert, svo að menn gætu staðið undir þeim byrðum, sem á þá voru lagðar, svo að t.d. tryggingarnar yrðu ekki að taka við fólkinu og til þess að ekki yrði atvinnuleysi í þessu landi. Þetta hefur hv. 4. þm. Reykv. ekki viljað skilja. En lífið kenndi þeim mönnum, sem hér áttu hlut að máli, að það var búið að ganga svo langt, að það voru orðin föðurlandssvik að svíkja ekki undan skatti í þessu landi, af því að ómögulegt var að búa undir skattal. eins og þau voru. Það hlaut að skapast stórkostlegt hrun og atvinnuleysi, ef menn áttu að búa undir skattal. eins og þau voru, og þetta var viðurkennt með eignakönnunarl. Þetta veit hv. 4. þm. Reykv. Það er því ekkert frekar verið að verðlauna þessa menn nú en var þá, nema síður sé. Hitt er annað mál, að þrátt fyrir þetta hafa engin l. á Íslandi gert þjóðinni eins mikið tjón og l. um eignakönnunina. Þau kipptu í burt öllu jafnvægi út úr fjárhagskerfi Íslendinga, kipptu því gersamlega í burt, og það var allt vegna þess, að m.a. þessi hv. þm. hafði gengið allt of langt í ákvæðum skattal. undanfarin ár. Ég hafði ekki óskað neitt eftir því að ræða þessa hlið málsins, því að till. mínar voru ekki byggðar upp á því að breyta prósentupphæðinni, heldur allt öðru. En fyrst hv. 4. þm. Reykv. lagði til að heyra sannleikann í þessu máli, má hann sannarlega fá að heyra hann. Ég skal nú rétt aðeins minnast á það til að friða hv. frsm. fjhn., af því að hann var að tala um, að hér væri ekki um það að ræða að skapa gamla fólkinu nein fríðindi né álögur, - getur hv. frsm. ekki hugsað sér það, að yfirlýsing hæstv. ráðh. muni vera eitthvað á rökum byggð, að framkvæmd eignakönnunarl. hafi snert meira þá fátæku en ríku, gæti hann ekki hugsað sér, að margir ríkir hefðu talið rétt fram og margir fátækir hefðu ekki talið rétt fram? Nei, hann getur ekki hugsað sér það, hann getur ekki hugsað sér, að efnaðir menn græði á neinu öðru, en að svíkja undan skatti. Ég skal segja hv. 4. þm. Reykv. frá einu dæmi í sambandi við framkvæmd eignakönnunarl. Fjögur gamalmenni höfðu sameiginlegt bú, hjón og tvö önnur gamalmenni. Hið yngsta þeirra var komið undir áttrætt, og þau höfðu búið saman í 20 ár. Þegar eignakönnunin kom til framkvæmda, var öll eign þessara gamalmenna á nafni bóndans. Hann fékk því eignakönnunarskatt, sem hann hafði aldrei búizt við að fá og skildi ekki neitt í, að hann ætti að borga. Ég skal viðurkenna það til lofs framtalsn., að þetta var síðar tekið til greina og leiðrétt, og var viðurkennt, að svona ætti ekki að framkvæma þetta, en samkv. l. átti að gera það. Ég hugsa, að það sé alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að í mörgu,m tilfellum hafi þessi skattur lent á fólki, sem átti ekki miklar eignir. Hv. 4. þm. Reykv. spurði um það, hvaða vit væri í því að setja þessa menn í 14 þús. kr. skattstiga. Það er nákvæmlega sama vit í því og að gefa þessum mönnum fríðindi, þegar l. voru sett. Það var byggt á nákvæmlega sömu hugsun og þegar mönnum voru í eignakönnunarl. veitt fríðindi fyrir það að telja fram upp í 45 þús. kr., og þess vegna þarf enginn að furða sig á því, þó að þetta sé sett þannig fram nú. Ég sé svo ekki ástæðu til að halda frekar áfram þessum umr. nú, því að ég gaf engin tilefni til að ræða málið frá þessari hlið, en úr því að tveir hv. nm. óskuðu eftir því, vildi ég taka þetta fram. Ég held till. mínum fast fram, m.a. vegna þess, að ég sé engan veginn, að rétt sé eða skynsamlegt að raska þeim úrskurði, sem var gerður á sínum tíma með samþykki ráðuneytis, sem hafði hvorki meira né minna en yfir 40 þm. bak við sig í þessu, og þess utan var gerður eftir till. frá þeim mönnum, sem mesta þekkingu höfðu á þessu máli. Ég tel mjög óheppilegt að raska þeim úrskurði, en hins vegar er ég ekki að bera fyrir brjósti þá menn, sem eiga að greiða það, sem hér um ræðir. Mér er nákvæmlega sama um þá einstaklinga. En ég tel, að það að breyta þessu sé heldur til að veikja það traust, sem almenningur á að bera til ríkisstj. og þessara stofnana og ekki hvað sízt til Alþ. Ég legg því til, að till. mínar verði samþ. Ég vænti þess, að hv. n. fallist á það og láti víkja til hliðar það sjónarmið að ná fé af þessum mönnum. Sú tilhneiging deyr ekki út hjá hv. 4. þm. Reykv. að ná inn sköttum af anönnum. Hún er honum í blóð borin og því útilokað að bólusetja gegn þeim sjúkdómi. Það en engin hætta á, að hann fái ekki tækifæri til að koma því annars staðar að, en í þessu frv., síður en svo. En það er varla sæmandi hv. fjhn. eða Alþ. að gera þær breyt., sem hér er lagt til að gera í sambandi við þetta mál.

Forseti (BSt): Út af tilmælum hv. þm. Barð. (GJ) um að fresta málinu, til þess að fjhn. geti rætt við framtalsn., skal ég geta þess, að ég býst við, að þess sé tæplega þörf. Framtalsn. hefur tvisvar rætt við fjhn., og það, sem hún lagði áherzlu á, var að fá skýrari fyrirmæli. Hún taldi fyrirmælin í l. ekki nógu skýr. Aftur á móti lögðu þeir ekki mikla áherslu á það, hvort upphæðin væri ákveðin eitt eða annað. Fjhn. vildi verða við þeim tilmælum framtalsn. að gera ákvæði l. skýrari og mælti þess vegna með frv., að vísu með eðlilegum breytingum, að henni virtist. En þó að ég sjái ekki ástæðu til að fresta umr. af þessum ástæðum, þá sýnast mér allar horfur á því, að umr. verði ekki lokið á þessum fundi. Af þeim ástæðum er umr. frestað og málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. Þegar viðskiptasamningurinn milli Íslands og Póllands var gerður 1949, var það gert á grundvelli jafnvirðiskaupa. Allar greiðslur skyldu fara fram í dollurum, en pólska þjóðbankanum og Landsbankanum falið að annast þessi clearing-viðskipti. Nú var pólsku vörunum skipað hingað fyrr, en hægt var að afgreiða þær, sem láta átti í staðinn, en við það myndaðist skuld í bankanum, enda mun ekki vera búið að flytja allar vörurnar út enn. - Eins og kunnugt er hækkaði gengi dollarsins gagnvart íslenzkri krónu á árinu 1949, og varð það til þess, að setja varð brbl. þau, sem hér er leitað staðfestingar á, enda verður að telja, að það hafi verið eina færa leiðin eins og á stóð. Fjhn. hefur athugað málið og komizt að raun um réttmæti þess og leggur því til einróma, að það verði samþ. Að vísu skrifar einn nefndarmaður (BrB) undir nál. með fyrirvara, en mér er ekki fyllilega ljóst, á hverju sá fyrirvari byggist. - Að svo mæltu vil ég endurtaka þá till: n., að málið verði samþ. óbreytt.

Forseti (BSt) : Þar sem einn nm. fjhn. skrifar undir umrætt nál. með fyrirvara, en sá þm. er ekki staddur hér í d. eins og er, mun ég fresta þessu máli um sinn. Síðar á fundinum var umr. um málið fram haldið.



Herra forseti. Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara og vil með fáum orðum gera grein fyrir því, hvers vegna. Ég er samþykkur því, sem í fljótu bragði virðist vera efni frv., sem er það að jafna verð á innfluttum og útfluttum vörum frá Póllandi, þannig að verðhlutfallið haldist það sama og það var, áður en gengisbreytingin var gerð. En þegar betur er að gáð, þá er þessi verðjöfnun ekki aðalefni frv., heldur hitt, að bæta Landsbankanum upp svokallað gengistap, vegna skulda, sem hann var í við pólska þjóðbankann, þegar gengislækkunin varð. Þetta er langsamlega stærsti hluti þeirrar upphæðar, sem hér er um að ræða, langsamlega stærsti hluti þeirrar upphæðar, sem heimilt er að halda eftir af andvirði pólskrar vöru, sem um ræðir í frv. Þessu er ég andvígur og það af eftirtöldum ástæðum: Ég sé ekki neina nauðsyn bera til þess að láta Landsbankann hafa sérstöðu fram yfir allar aðrar stofnanir og aðila í landinu, að því er þetta varðar. Það hafa sjálfsagt ýmsir orðið fyrir sams konar gengistapi, ýmsir aðilar, sem höfðu skuldað í gjaldeyri, sem hélt sínu háa gengi eftir að gengisbreytingin varð, en þeim hefur að engu leyti verið bætt það tap. Engum slíkum aðila, sem fyrir gengistapi hefur orðið, hefur verið bætt það upp, nema Landsbankanum. Hann er látinn hafa hér sérstöðu. Landsbankinn virðist ekki vera svo illa á vegi staddur, að nokkur nauðsyn sé fyrir slíka uppbót, þar sem hreinn gróði hans s. l. ár mun hafa verið um 18 millj. kr. Auk þess er vafasamt, hvort hægt er að kalla gengistap slíkt sem þetta raunverulegt tap. Bankinn verður að vísu að greiða fleiri krónur, en þær eru bara að sama skapi verðminni. Hagur bankans fer ekki eftir því, hvað hann á margar íslenzkar krónur í seðlum, heldur hvað hann á mikið í verðmætum gjaldeyri og gulli til tryggingar þeim. Það væri fróðlegt að fá að vita, hvernig þessu verður fyrir komið í gildandi samningum við Pólland, því að hér er aðeins um að ræða fyrri viðskiptasamninga. Fjhn. óskaði eftir að fá þennan samning hjá ríkisstj., og munu vera liðnir þrír mánuðir síðan, en samningurinn er ekki kominn enn, svo að mér er ókunnugt um, hvernig ríkisstj. hugsar sér, að þessu verði fyrir komið í viðskiptum samkvæmt gildandi samningum. Ef frv. um gengislækkun o. fl., sem nú liggur fyrir Nd., nær fram að ganga, þá hækka pólskar vörur frá því, sem þær voru áður en gengisbreytingin varð í haust, um rúmlega 150%, þ. e. a. s. þær 2½-faldast í verði, þegar báðar gengisbreytingarnar leggjast saman. Sömuleiðis margfaldast verð fyrir þær vörur, sem seljast til Póllands, með 2½, þær hækka um rösklega 150%. Ef nú útflutningurinn til Póllands hefur verið fullsæmdur af því verði, sem fengizt hefur fyrir gengisbreytinguna í haust, hvað verður þá eftir gengisbreytinguna, sem nú er fyrirhuguð? Þess vegna er þetta aðalatriðið, sem við hljótum að spyrja um, hvernig þessu verði fyrir komið á yfirstandandi ári, þegar horfur eru á 150% hækkun á vörum, keyptum og seldum frá Póllandi. Þess vegna hef ég ekki talið ástæðu til að koma með brtt. við frv., þar sem hér er um brbl. að ræða, sem búið er að framkvæma að langmestu leyti. Ég vildi aðeins láta þessa skoðun mína í ljós.