Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Í október 1999 var lögð fram skýrsla sem unnin var fyrir forsrn., Byggðastofnun og Iðntæknistofnun þar sem kortlögð voru tækifæri sem talin voru geta nýst til atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni á sviði fjarvinnslu. Í Degi daginn eftir, 19. október, var m.a. haft eftir hæstv. forsrh., með leyfi forseta: ,,Á blaðamannafundi í gær sagði forsætisráðherra að þarna væri á ferðinni ný hugsun og ný vinnubrögð sem ættu að gagnast landsbyggðinni til sóknarfæra í atvinnu- og byggðamálum, að þarna sé um að ræða virka byggðastefnu.`` Enn fremur sagði: ,,Með upplýsingahraðbrautinni sé tæknin hins vegar að verða vinur landsbyggðarinnar öndvert við það sem haldið var fram á sínum tíma þegar tæknin leiddi til fækkunar starfa úti um land.`` Herra forseti. Í framhaldi af þessu hef ég lagt fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. forsrh.: ,,Hvaða fjarvinnsluverkefni og hversu mörg störf á vegum ráðuneytisins og stofnana og fyrirtækja í eigu ríkisins, sem heyra undir ráðuneytið, voru flutt út á land árið 2001, sundurliðað eftir ráðuneytinu, stofnunum og fyrirtækjum, svo og eftir stöðum sem verkefnin og störfin voru flutt til? Enn fremur er óskað eftir skilgreiningu á umræddum störfum.`` Ég hef leyft mér að leggja fram þessa fyrirspurn til hæstv. forsrh. með beiðni um að fá munnlegt svar. En áður hef ég verið að fá svör frá öðrum ráðherrum þar sem ég beindi þessari fyrirspurn til allra ráðherra með ósk um skriflegt svar. Þar kemur m.a. fram, ef gripið er niður í svar hæstv. menntmrh.: ,,Engin fjarvinnsluverkefni eða störf á vegum menntamálaráðuneytisins voru flutt út á land á árinu 2001.`` Hæstv. umhvrh.: ,,Fjarvinnsluverkefni voru ekki unnin fyrir ráðuneytið og stofnanir þess á árinu 2001.`` Hæstv. dóms- og kirkjumrh.: ,,Árið 2001 voru hvorki verkefni né störf á vegum ráðuneytisins flutt frá höfuðborgarsvæðinu til staða utan þess.`` Hæstv. fjmrh.: ,,Engin fjarvinnsluverkefni voru flutt út á land árið 2001 á vegum ráðuneytisins eða stofnana og fyrirtækja þess.`` Frá hæstv. sjútvrh. kom sama svar: Engin störf. Og frá hæstv. utanrrh. kom sama svar: Engin störf. Herra forseti. Þetta er aumur vitnisburður um árangur í þessum störfum. Þess vegna finnst mér rétt að spyrja hæstv. forsrh. út í það hvað hafi gerst á vegum hans vegna þess að skýrslan sem ég vitnaði til er glæsileg. Þar er mikil upptalning á mörgum störfum sem hægt væri að vinna. En ekkert hefur verið gert. Ég las upp nokkur svör frá hæstv. ráðherrum fyrir árið 2001. Það sorglega við þetta er að nákvæmlega eins svar kom fram fyrir árið 2000: Því miður, engin störf. Ég vænti þess, herra forseti, að fá skýr svör við þessari fyrirspurn frá hæstv. forsrh.

Herra forseti. Varðandi forsrn. er svarið reyndar mjög svipað því sem hv. þm. las upp varðandi önnur ráðuneyti. Það er reyndar þannig að forsrn., þó að nafnið sé virðulegt, er hvorki stórt ráðuneyti né með mjög margar stofnanir undir sér. Þó að sagt sé að stofnanir eins og Alþingi og Seðlabanki heyri undir forsrn. þá verða menn nú að skilja það eins og það er. Það má frekar segja, svo að maður sletti, að það sorteri undir forsrn. í fjárlagatillögum til að mynda fremur en það heyri undir forsrn. Þó mun það vera svo að t.d. Seðlabankinn hefur haft símsvörun fyrir Seðlabankann staðsetta utan höfuðborgarsvæðisins. En það var ekki fyrir milligöngu eða meðalgöngu eða vegna fyrirmæla forsrn. heldur eingöngu Seðlabankans sjálfs þannig að hann á þá heiður fyrir það fremur en ráðuneytið, enda hefur ráðuneytið ekkert boðvald yfir Seðlabankanum fremur en Alþingi eða öðrum slíkum stofnunum þó að þær ,,heyri`` undir ráðuneytið. Ég hlýt hins vegar að vísa sérstaklega til svars sem ég veitti hv. þm. Kristjáni L. Möller á 126. löggjafarþingi og var merkt sem 57. mál. Þar er fjallað nokkuð ítarlega um þessa starfsemi og hvaða reynsla hefur fengist af þessu hjá einstökum ráðuneytum. Þar er forsrn. nefnt sérstaklega. Ég get vísað í þá þætti sem þar eru nefndir, t.d. að forsrn. hafi stutt við bakið á tilraunaverkefni í fjarvinnslu sem fól í sér að munir í vörslu Þjóðminjasafns voru skráðir í fjarvinnslu á Bakkafirði og síðar af Landvist á Húsavík, notkun á þjónustu þýðenda úti á landi með slík verkefni og þess háttar. Þetta var allt saman tekið fyrir og skýrt frá þessu sérstaklega í skriflegu svari, hygg ég að það hafi nú verið frekar en munnlegt, á sínum tíma til hv. þm. Við þekkjum það að þingið sjálft hefur núna upp á síðkastið leitast við, og hlotist nokkur hávaði af, að sinna þjónustu eða starfsemi af þessu tagi. En ég get alveg tekið undir það með þingmanninum að þetta hefur ekki gengið eins vel fram og væntingar máttu standa til. Við þekkjum að í verki er erfiðara við þetta að eiga en menn mundu ætla í upphafi.

Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að draumurinn um fjarvinnsluna er í raun orðinn að martröð eins og við höfum heyrt í fjölmiðlum undanfarna daga. Öll loforðin og allar væntingarnar sem gefnar voru í kosningabaráttunni nú síðast hafa ekki ræst og ekki gengið eftir. Það hefur líka algerlega skort á það, herra forseti, í ljósi þeirrar reynslu sem hefur fengist að menn hafi tekið sér tak og reynt að þróa og skapa nýtt umhverfi fyrir fjarvinnsluna. Menn byrja smátt og kannski á einföldum verkefnum. Síðan í framhaldi af því á að vera hægt að þróa og skapa öflugri verkefni og mannaflafrekari. En því miður verður að segjast eins og er að loforð þeirra sem gengu um landið og lofuðu glæstri byggð með nýrri þekkingu og tækifærum í kringum hana, hafa alls ekki gengið eftir. Kannski stendur þetta loforð áfram.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Möller tímabærar fyrirspurnir og sömuleiðis hæstv. forsrh. fyrir hreinskilin svör, þrátt fyrir allt. Ég vil á hinn bóginn ganga eftir því við hann sem forsrh. og oddvita ríkisstjórnarinnar hvort hann muni hafa frumkvæði að því að láta hendur standa fram úr ermum og setja í gang aðgerðaáætlun innan framkvæmdarvaldsins í þessa veruna þannig að ekki blasi bara við landsbyggðinni svikin loforð og tilbúnar væntingar sem ekki ganga eftir í þessum efnum. Ég held að reynslan sé sár. En það er ekki of seint að snúa við blaðinu og gera veruleika úr öllum þeim loforðum sem ausið var yfir landsbyggðina á sínum tíma. Ég vil líka vekja athygli á því að í byggðaáætlun kveður enn við sama tóninn. Gefin eru vilyrði og búnar til væntingar. Því árétta ég þá spurningu mína til hæstv. forsrh. hvort til greina komi að sett verði í gang aðgerðaáætlun sem fylgt verði til hlítar.

Hæstv. forseti. Fyrir næstum tveimur árum fór ég á fund hjá Norðurlandaráði sem haldinn var Tornio/Haparanda norður í Lapplandi. Þegar ég kom þar inn í bæinn vakti athygli mína gríðarlega stór og reisuleg nýleg bygging. Ég fór að spyrja hvaða hús þetta væri og þá var mér sagt að þarna hefði verið komið fyrir símsvörun fyrir alla Svíþjóð, upplýsingasíma samsvarandi 118 á Íslandi. Þetta var gert til að skapa konum á þessu svæði atvinnutækifæri sem þar voru áður af skornum skammti. Mér verður nú hugsað til þessa. Getum við ekki með þetta fyrirtæki okkar sem ríkið á 90% í enn þá, gert eitthvað slíkt og skapað atvinnutækifæri úti á landi á þessu sviði? 
            

Herra forseti. Enn einu sinni ræðum við á Alþingi þá ömurlegu staðreynd að nær algjörlega virðist hafa mistekist að koma fjarvinnslu við opinberar stofnanir um landið þrátt fyrir ýmis fögur fyrirheit og miklar væntingar sem stjórnvöld báru höfuðábyrgð á að skapa meðal fólks mjög víða um land. Hæstv. forsrh. orðaði það einhvern veginn þannig hér áðan að erfiðara hefði verið að eiga við þetta en menn höfðu talið í upphafi. Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forsrh. hvort það sé rétt sem fram kemur á heimasíðu hæstv. viðskrh. að í raun hafi stjórnvöld sem sköpuðu þessar væntingar ekki vitað um hvað málið snerist. Er það skýringin? Treystir hæstv. forsrh. sér til þess að vera jafnhreinskilinn og hæstv. viðskrh. og segja að menn hafi í raun ekki vitað um hvað þeir voru að tala?

Herra forseti. Ég tel rétt að halda því til haga að stjórnvöld hafa komið að því að styðja við bakið á fyrirtækjum á landsbyggðinni í þessum geira. Eftir að Íslensk miðlun fór halloka í sínum rekstri ákvað stjórn Byggðastofnunar að leggja til fé til þess að styðja við endurreisn fyrirtækja á þessu sviði á nokkrum stöðum á landinu, þar á meðal á Stöðvarfirði og Raufarhöfn, í Eyjafirði og á Vestfjörðum. Ég tel að opinberir aðilar hafi þar með sýnt hug sinn í verki og stuðning við þessa atvinnustarfsemi. Ég vil sérstaklega taka fram vegna fullyrðinga sem komið hafa núna síðustu daga um skort á stuðningi við uppbyggingu á slíku fyrirtæki á Stöðvarfirði að Byggðastofnun lagði því félagi til bæði lánsfé og hlutafé. Ég hygg að ekki sé hægt að fara fram á meiri stuðning við uppbyggingu á atvinnustarfsemi á stað en þar var gert af hálfu stofnunarinnar sem ég tel að hafi haft full rök fyrir að gera. En ég tel líka að menn eigi að segja satt og rétt frá þegar greint er frá hlut opinberra aðila í því.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þessa umræðu og þakka fyrir þessa fyrirspurn. Ástæða er til að ræða þessi mál. Menn sáu nefnilega á fjölmörgum stöðum á landsbyggðinni mjög mörg tækifæri í atvinnu- og byggðamálum í kjölfar orða stjórnmálamanna. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson sagði m.a. á Alþingi 23. febrúar 2000 um flutning tiltekinna verkefna til Ólafsfjarðar: ,,Ég tel að þessi vinna sem einkum hinir fjórir ráðuneytisstjórar hafa komið að sé í góðum farvegi. Þó að ég vilji ekki tímasetja á þessu augnabliki nákvæmlega hvenær starfsemin geti hafist, þá er vinnan komin vel af stað og ákvörðun af því tagi hefur því verið tekin.`` Mér finnst að þessi orð segi meira en margt annað um hvernig staðan er. Sagt var að þessir hlutir væru að gerast. En það hefur ekkert gerst.

Herra forseti. Ég hygg að reynt hafi verið að vinna að því að flytja fjarvinnsluverkefni út á land. Vegna þess sem hv. 9. þm. Reykn., Sigríður Jóhannesdóttir, sagði áðan vil ég minna á að tekið var verulega á í því að flytja svörun við 118 til Akureyrar á þeim tíma þegar ég var samgrh. Síðan hefur verið athugað um að flytja svörun til fleiri staða, Egilsstaða, má ég segja, og til annarra staða einnig. Vil ég minna á í þessu sambandi að Seðlabankinn er með símsvörun á Raufarhöfn. Það hygg ég að heyri undir forsrn. Ég vil jafnframt minna á að ákvörðun hefur verið tekin um skönnun Alþingistíðinda á Ólafsfirði. Í athugun er einnig að símsvörun geti orðið á Stöðvarfirði. Þegar unnið hefur verið að þessum málum veit ég að forsrh. hefur komið mjög fast að þeim og ýmsu öðru sem gert hefur verið á þessu sviði. En auðvitað er nauðsynlegt að standa betur að því að reyna að fjölga þessum verkefnum eins og kostur er og ég þykist sjá merki þess að hreyfing sé í þá átt.

Herra forseti. Mér finnst eins og stjórnarandstæðingar geri í að reyna að skapa slæma umræðu um það sem verið er að gera fyrir landsbyggðina.  Mér finnst einhvern veginn eins og það gleymist alveg að verið er að vinna að þessu og hjálpa þessum fyrirtækjum til að komast yfir fleiri verkefni, ekki bara frá opinberum aðilum heldur alls staðar að af landinu. Það er heldur ekki svona einfalt að þetta geti allt byggst á einum kanal. Möguleikarnir byggjast á fjölbreytni og opinberar aðilar hafa reynt að hafa það í huga.

Herra forseti. Svo sannarlega er það dapurlegt hvernig til hefur tekist með flutning á fjarvinnsluverkefnum út um land eins og að var stefnt. Sérstaklega er það dapurlegt vegna þess að þetta verkefni var kynnt með svo miklum væntingum. Kannski er alvarlegasti hluturinn í þessu að það var kynnt með miklum væntingum án þess að nægilegur fótur væri fyrir því. En ég vil líka vekja athygli á hversu mikilvægt er að standa vörð um þau störf og verkefni sem eru þar þegar og byggja þau upp og færa til þeirra aukin verkefni eða styrkja þau á einn eða annan hátt með stjórnsýslulegum aðgerðum, með lagalegum aðgerðum o.s.frv. Það er kannski málið. Þess vegna er svo dapurlegt að horfa nú á Íslandspóst segja upp fólki vítt og breitt um land, draga saman starfsemi sína, hætta með ákveðin verkefni og segja upp fólki. Landsbankinn er að loka útibúum og afgreiðslustöðvum vítt um land og segja upp fólki á stöðum þar sem mikil þörf er fyrir þessa þjónustu. Þessi þróun finnst mér líka alvarleg og á þessa þróun geta stjórnvöld líka haft áhrif.

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram í umræðunni hefur valdið vonbrigðum hve erfiðlega hefur gengið að flytja fjarvinnsluverkefni út á land. En þar sem það hefur verið reynt, á Raufarhöfn, símsvörun, á Akureyri, Hvammstanga, Siglufirði og víðar, hafa þessir hlutir gefist vel. Þess vegna á þessi reynsla, virðulegi forseti, að gefa okkur afl til að blása enn frekar í lúðrana og halda áfram. Öll þessi verk, sem hafa þó í allt of smáum stíl verið flutt út á land, hafa gefist alveg prýðilega. Við eigum að halda áfram á sömu braut og fjölga störfum. Möguleiki er á að flytja störf í tugatali út á land. Reynslan sýnir okkur að þetta er gerlegt og reynslan á líka að sýna okkur að þetta sé praktískt. Það segir okkur reynslan á þeim fáu stöðum sem fjarvinnsluverkefni hafa verið unnin síðustu missiri og ár.

Herra forseti. Í nýlegri umræðu sem hér fór fram um byggðamál var m.a. komið inn á þessi mál eins og hér hefur verið gert í dag. Dregið er fram í dagsljósið að ekki hafi tekist að fylgja eftir þeirri stefnumótun sem stjórnarflokkarnir lögðu upp með í síðustu alþingiskosningum, að það væri mikill vaxtarbroddur í að færa störf út á land. Það hefur því miður ekki gengið eftir. Iðulega verða til ný störf á vegum ríkisins. Það er líka verið að stofna nýjar stofnanir. Mér finnst mikið hafa skort á að menn horfi til þess að þau störf séu staðsett úti á landi.

Herra forseti. Hér er um mál að ræða sem við höfum reyndar mjög oft rætt í þingsölum og hv. þm. Jón Bjarnason sagði að hefði verið kynnt með miklum væntingum í upphafi. Nákvæmlega þannig vinna Vinstri grænir þegar þeir leggja fram tillögur. Í þeim tillögum eru oft miklar væntingar þó að kannski sé ekki mjög mikið á bak við þær. Það er auðvitað dapurlegt að ekki skuli hafa tekist betur til en raun ber vitni. Það er líka dapurlegt að fylgjast með því þegar einstök byggðarlög eru að naggast hvert út í annað þegar verkefni er flutt í ákveðin byggðarlög. Þá koma jafnvel forsvarsmenn annarra byggðarlaga og skammast yfir því að verkefnin lendi þar. En við alþingismenn viljum gjarnan færa þessi verkefni út á landsbyggðina. Þannig hefur fjárln. unnið eins og hv. þm. Kristján Pálsson benti réttilega á. Við viljum gjarnan flytja fleiri verkefni út á landsbyggðina.

Virðulegi forseti. Ræða síðasta hv. þm. tók eiginlega alveg steininn úr í þessari umræðu. Hann hélt því fram að tiltekinn stjórnmálaflokkur kynnti hlutina með miklum væntingum. En hv. þm. hefur ásamt stjórnarliðinu verið að tala um það í mörg ár að flytja verkefni út á land þó að lítið sem ekkert hafi orðið úr því. Að reyna síðan að kenna hv. þm. stjórnarandstöðunnar um að ekkert hafi orðið úr er sennilega frumlegasta hugmyndin í þessari umræðu. Hins vegar er dálítið fróðlegt að skoða nokkrar yfirlýsingar hæstv. ráðherra, Davíðs Oddssonar, Halldórs Blöndals og Valgerðar Sverrisdóttur, um tilflutning verkefna út á land. Mér sýnist sem svo að lítið sem ekkert hafi orðið úr því nema að forseti þingsins, hv. þm. Halldór Blöndal, lýsti því yfir 6. mars árið 2000 að það væri verið að flytja verkefni til Ólafsfjarðar, það væri búið að ákveða það. Líklega er veruleikinn sá að Stöðfirðingar þurfi að líða fyrir það.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram. Það fengust smástyrkir, fjárveitingavaldið eða Alþingi samþykkti smástyrki til fyrirtækja í gegnum afgreiðslu fjárlaga og þá fyrst og fremst til að sinna verkefnum fyrir ríkisstofnanir. Hjá þessu fyrirtæki á Stöðvarfirði unnu á sínum tíma 7--8 konur og þau verkefni voru studd mjög eindregið af sveitarstjórninni, ekki bara forsvarsmönnum fyrirtækisins heldur einnig af sveitarstjórninni á Stöðvarfirði. Fyrirtækið gegnir því afar mikilvægu hlutverki í þessu litla samfélagi. Í þessari umræðu hefur ekki verið minnst á nokkuð sem mér finnst ég verða að koma inn á, að fjarkennslan er mjög mikilvægt fjarvinnsluverkefni sem hefur vaxið verulega á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir hreinskilnisleg svör sem eru í takt við það sem aðrir ráðherrar í ríkisstjórn Íslands hafa svarað, að engin störf hafi verið flutt. Það er auðvitað sárt að svo skuli vera. Ég tel hins vegar gott þegar menn tala af slíkri hreinskilni sem hér kemur fram en auðvitað var það þannig að eftir yfirlýsingar sem gefnar voru í upphafi árs 1999 og ég vitnaði til spruttu upp miklar væntingar. Í kjölfar þeirra voru fyrirtæki sett af stað. Þau hafa hins vegar lent í rekstrarerfiðleikum og það hefur verið verkefni Byggðastofnunar að lagfæra þann rekstur og koma honum aftur af stað. Verkefnin vantar hins vegar enn þá. Í því sambandi er sama hvort maður fer í Ólafsfjörð, Hrísey, Bolungarvík eða hvert sem er á landinu. Alls staðar er þetta eins. Það er hægt að gera þetta. Ég hika ekki við að halda því fram. Á einum stað hefur þetta tekist mjög vel. Eitt einkafyrirtæki sem hefur gert þetta, þ.e. Kaupþing, hefur flutt mörg störf til Siglufjarðar. Ég held að þar séu nú um 15 störf og starfsemin gengur mjög vel. Ég skora á hæstv. forsrh. að beita sér fyrir því að það mál verði skoðað í ljósi þess sem gert hefur verið á vegum þess fyrirtækis. Þetta er hægt. Ég held að viljann vanti í hið opinbera stjórnkerfi til að gera þetta. Þetta er hægt. Ég vil bara rétt í lokin þakka enn og aftur fyrir þetta hreinskilnislega svar sem er um forsrn., það litla ráðuneyti eins og hæstv. forsrh. kallar það. En ég minni á hin svörin frá öðrum ráðuneytum. Ég skora á hæstv. forsrh. að beita sér fyrir þessu þannig að þegar ég legg þessa spurningu fram í upphafi árs 2003 verði hægt að svara einhverju öðru en þessu. Ég vil reyndar ganga svo langt að bjóða hæstv. forsrh. í heimsókn til Siglufjarðar. Ég veit að það verður tekið vel á móti honum af Sparisjóði Siglufjarðar til að kynna honum þá starfsemi sem þar er og gerir það að verkum að þetta er hægt. Viljann vantar.

Herra forseti. Ég hef fengið góðar móttökur á Siglufirði, m.a. hjá hv. þm. forðum tíð. Ég minnist þess með mikilli ánægju. En við skulum átta okkur á því sem hér hefur verið að gerast. Við horfðum á það í áraraðir og áratugi að störfum úti á landi var að fækka og við horfðum á það, hvar sem við vorum í flokkum, að hvar sem menn reyndu virtist vera afskaplega erfitt að spyrna við, jafnvel þó að miklum peningum væri tímabundið dælt hér og hvar í starfsemi á landsbyggðinni með góðum vilja en kannski var það ekki alltaf mjög vel undirbúið. Þess vegna fylltumst við öll miklum krafti og von þegar við sáum að ný tækni gerði kannski að verkum að landið yrði allt eitt atvinnusvæði og það mundi gerbreyta öllu fyrir fólkið á landsbyggðinni. Þetta sáum við. Menn fylltust mikilli bjartsýni og upp spruttu fyrirtæki eins og við þekkjum, kannski ekki nógu vel undirbyggð. Mörg okkar þóttust sjá að með þessum nýju fyrirtækjum og auknum vilja yrði gerbreyting á slíkum stöðum, atvinnulífið gæti fengið starfskrafta sem það sárlega vantaði og fólk gæti fengið störf við hæfi án þess að þurfa að flytja burt frá átthögum sínum ef það kysi að vera um kyrrt. Þetta sáum við allt fyrir okkur og töldum að nú væru að opnast miklir möguleikar fyrir landsbyggðina. Þetta hefur ekki gengið eftir með þeim hætti. Hv. þm. nefndi eitt fyrirtæki sem hefur tekist þetta myndarlega en ég er sannfærður um að ekkert stórt muni gerast í málinu jafnvel þrátt fyrir viðleitni af hálfu hins opinbera fyrr en allt atvinnulífið sér sjálft árangur og gildi fyrir fyrirtækin í að nýta fólkið úti á landi gegnum hina nýju tækni. Fyrr en það gerist með allsherjarhreyfingu allrar þjóðarinnar, fyrirtækjanna, þá gerist ekkert stórt, jafnvel þó að við sýnum viðleitni í hinum opinberu störfum. Það er mikilvægast af öllu. Þess vegna er dæmið sem hv. þm. nefndi gott.

Herra forseti. Nýlega kom út skýrsla Ríkisendurskoðunar um nefndir, ráð og stjórnir á vegum ríkisins árið 2000. Þar kemur fram að á árinu 2000 voru starfandi 910 nefndir, ráð og stjórnir á vegum ríkisins en þær hafi verið 600 á árinu 1985 sem var tekið til samanburðar, þ.e. 52% fjölgun á þessu tímabili. Embættið veltir því fyrir sér hvað valdi þessari fjölgun og vísar þar í ritgerð eftir Gunnar Helga Kristinsson háskólakennara. Hann nefnir þrjár ástæður: Í fyrsta lagi að fjöldi nefnda kunni að endurspegla mikil áhrif þingsins innan stjórnsýslunnar og nefndarformið geti verið tæki til að takmarka ráðherravald. Ekki virðist því fyrir að fara því að í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að Alþingi skipi í aðeins 2% nefnda, ráða og stjórna. Í öðru lagi telur hann að mikill fjöldi nefnda kunni að endurspegla takmarkaða möguleika til að útdeila verkefnum til fastra stjórnsýsluaðila vegna smæðar stjórnsýslueininga, skorts á samhæfingu, takmarkaðrar sérþekkingar eða veikleika sveitarstjórnarstigsins. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að á bls. 39 í skýrslunni kemur fram eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Að mati Ríkisendurskoðunar hefði líklega mátt leysa mörg þeirra verkefna sem þessum nefndum voru fengin innan stjórnsýslunnar án þess að nauðsynlegt hefði verið að skipa sérstaka nefnd til þess.`` Í þriðja lagi segir að nefndir gegni samstöðuskapandi hlutverki sem auðveldi störf embættismanna. Þær geti bæði stuðlað að samstöðu innan stjórnsýslunnar og með henni og þeim utanaðkomandi aðilum sem starfsemi hennar varðar mest. Herra forseti. Ég tel mjög vafasamt að setja allt nefndarstarf undir einn hatt. Nefndarstarf getur vissulega verið mikilvægt. Það getur verið lýðræðinu mikilvægt og mikilvægt þekkingunni. Ég ætla ekki að gera lítið úr því nema síður sé. Ég vil hins vegar vekja athygli á ýmsum aðfinnslum og ábendingum sem fram koma hjá Ríkisendurskoðun. Ég vil biðja hæstv. forsrh. að svara þeim athugasemdum: Í fyrsta lagi, varðandi utanumhaldið, kemur í ljós að í úttekt á 51 nefnd kom fram að 18% þessara nefnda hafi ekkert starfað á árinu og ekki skilað neinum árangri. Ríkisendurskoðun telur nauðsynlegt að nefndum sé settur tímarammi. Þá vill það brenna við að nefndir eru sviptar verkefnum sínum án þess að þeim sé gert það ljóst. Þannig virðist vera samskiptaleysi og skortur á utanumhaldi um nefndastarf í stjórnsýslunni. Hitt sem ég vildi nefna og beina til hæstv. forsrh. lýtur að þóknunum. Ég sé að tími minn er búinn og mun ég koma að því síðar þegar ég hef til þess færi. Þá ætla ég að ræða bæði um ofurlaunin og einnig um hinar vangreiddu nefndir.

Herra forseti. Eins og hv. þm. nefndi liggur skýrsla Ríkisendurskoðunar fyrir, um nefndir, ráð og stjórnir sem störfuðu á vegum ríkisins á árinu 2000. Þessi skýrsla var tekin saman í ágætri samvinnu við ráðuneytin og stofnanir ráðuneytanna. Það hefur vakið mikla athygli að nefndum, ráðum og stjórnum á vegum ríkisins fjölgaði um 52% á milli áranna 1985 og 2000. Í þeim eigi sæti tæplega 4.500 manns og eru þá þeir sem sæti eiga í fleiri en einni nefnd margtaldir. Það er rétt að benda á að í samantekt Ríkisendurskoðunar eru taldar til allar nefndir, ráð og stofnanir hvert sem svo hlutverk þeirra er, hvernig sem þær hafa verið skipaðar, til hve langs tíma, hvort það er lögum samkvæmt eða ,,ad hoc`` eins og kallað er. Þannig eru próf- og nemaleyfisnefndir um 6% af nefndunum eða 910 nefndir. Sumir kynnu að halda að þetta væru nefndir á vegum ráðuneytanna, bitlinganefndir o.s.frv. en því fer auðvitað fjarri að svo sé um að ræða. Þessar próf- og nemaleyfisnefndir eru 910 nefndir, 6%, stjórnir og stofnana- og skólanefndir, bankaráð og þess háttar eru 21% af nefndunum. Úthlutunarnefndir um 5%, úrskurðar- og kærunefndir samkvæmt lögum um 6%, byggingarnefndir um 1%, ráðgjafanefndir um 4% og verkefnanefndir um 57%. Þessi fjölgun nefnda, ráða og stjórna er þó ekki að fullu skýrð þótt Ríkisendurskoðun setji fram tilgátur í skýrslu sinni um hvað henni valdi. Vafalaust er einhverjum þessara nefnda, ráða og stjórna ofaukið og sú niðurstaða Ríkisendurskoðunar að 18% nefnda, ráða og stjórna skili ekki árangri, samkvæmt þeirri skilgreiningu sem stofnunin leggur til grundvallar, gefur auðvitað fullt tilefni til að kanna hvort ekki sé óhætt að fara í að fækka nefndum, ráðum og stjórnum hjá ríkinu. Ríkisendurskoðun mun gera okkur nánari grein fyrir því. Við höfum óskað eftir upplýsingum um hvaða nefndir um er að ræða og hvernig á þessu standi þannig að menn hafi þann þáttinn fyrir framan sig. Til eru nefndir sem eiga ekki að hittast þó að það hljómi undarlega, t.d. sú nefnd sem til staðar er í stjórnkerfinu og á aðeins að hittast ef upp kemur stórkostleg vá í tilverunni, þá er hún kölluð saman. Við skulum vona að hún verði ekki kölluð saman. Það má hins vegar líka gera ráð fyrir að fjölgun nefnda, stjórna og ráða skýrist einnig af því að viðfangsefni stjórnsýslunnar séu fleiri, flóknari og margþættari en áður. Jafnvel góður hlutur eins og valddreifing gæti verið ein af ástæðum þess að menn hafi skipað nefndir, látið fleiri aðila í þjóðfélaginu koma að málunum. Einnig er algengt að ýmsum hagsmunaaðilum og þeim sem mál varða sé gefinn kostur á að taka þátt í nefndastarfi, stefnumótun og undirbúningi og með þeim hætti tryggja það að sjónarmið komist á framfæri strax á undirbúningsstigi en ekki á síðari stigum. Ég hygg að reynsla manna sé sú að það sé til bóta, að fagleg og félagsleg þekking aðila komi fram sem allra fyrst á vinnslustigum. Alþingi hefur vissulega ekki látið sitt eftir liggja í þessum efnum með margvíslegri lagasetningu sem kveður beinlínis á um að skipa beri nefndir ráð og stjórnir. Reyndar berast ráðherrum ríkisstjórnarinnar árlega margar ályktanir um að setja á stofn nefndir til að vinna að hinum aðskiljanlegustu málum. Það eru fyrirmæli héðan úr þinginu sem ég er ekki að finna að. En Ríkisendurskoðun setur fram í skýrslu sinni ýmsar ábendingar og þær eru helstar: 1. Að kannað verði betur hvort starfsmenn ríkisins eigi að fá greitt fyrir setu í nefndum. 2. Að halda þurfi betur utan um launakostnað vegna nefndarstarfa. 3. Að þóknananefnd verði falið að meta þóknanir fyrir önnur störf nefndar- og stjórnarmanna sem þeir inna af hendi fyrir nefndir eða stjórnir sem þeir eiga sæti í og teljast falla utan þeirra starfssviðs sem nefndar- eða stjórnarmenn. 4. Að metið verði hvort nauðsynlegt sé að í öllum tilvikum verði nauðsynlegt að starfrækja stjórnir í stofnum ríkisins og ég tel að það komi fyllilega til greina að fækka slíkum stjórnum. 5. Farið verði reglulega yfir starf nefndanna og athugað hvort ekki megi leggja einhverjar þeirra niður. 6. Einnig er mikilvægt að nefndum sé ávallt eða nær ávallt, eftir því sem hægt er, settur ákveðinn tímarammi og því síðan fylgt eftir að sá tímarammi sé virtur. Ég tel að þessar ábendingar Ríkisendurskoðunar séu jákvæðar og menn í ráðuneytunum eigi að fara yfir það og eftir þeim eins og frekast verður kostur. Það liggur ekki fyrir hvernig þóknanagreiðslur hafa þróast á því tímabili sem haft er til samanburðar í skýrslunni. Hins vegar liggur fyrir að laun embættismanna sem núna eru ákveðin af Kjaradómi og kjaranefnd taka mið af setu þeirra í nefndum, ráðum og stjórnum. Það hefur almennt færst í vöxt á síðari árum að gerðir séu heildarlaunasamningar við starfsmenn ríkisins þannig að laun þeirra byggist síður en áður, a.m.k. ekki í jafnríkum mæli, á nefndarþóknun, sérgreiðslum ýmiss konar og öðru slíku. Varðandi aðra ábendingu Ríkisendurskoðunar þá tel ég fullvíst að ráðuneytin haldi svo vel um útgjöld vegna nefnda sem kostur er og almennt munu slík útgjöld verða bókuð á sérstaka lykla í ríkisbókhaldi þannig að auðvelt verði að fylgjast með þeim. Eins má ætla að ráðuneytin líti á það sem skyldu sína að halda ekki úti nefndum, ráðum og stjórnum að óþörfu og hljóti að fylgjast mjög vel með framþróun þeirra. Eins og ég segi, tel ég þær ábendingar sem hafa komið fram í þessari skýrslu Ríkisendurskoðunar mjög jákvæðar og sjálfsagt að ráðuneytin, í góðu samráði við Ríkisendurskoðun og eftir atvikum við þá aðila sem að málinu koma, til að mynda Alþingi sjálft, fari ofan í málið í framhaldi af þessum ábendingum. Eins og ég segi hefur ríkisendurskoðandi tekið að sér að vinna þetta mál frekar þannig að menn hafi meira í höndunum um þær nefndir sem þarna er mest fjallað um.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni þessa fsp. Ég hef margsinnis rætt skýrslur Ríkisendurskoðunar á Alþingi, ekki bara þá skýrslu sem hér er sérstaklega verið að spyrja um heldur almennt. Um ábendingar stofnunarinnar varðandi eitt og annað sem betur má fara almennt er þetta að segja: Ég tel að margar athugasemdir í skýrslum Ríkisendurskoðunar séu þannig vaxnar að þær knýi beinlínis á um eftirfylgni Alþingis og ráðuneyta sem í hlut eiga hverju sinni. Því hvet ég, og skora í rauninni á hæstv. forsrh., að beita sér fyrir því sem fyrsta skrefi, í samráði við forseta Alþingis, að fela á beinan hátt með fyrirskrifuðum verklagsreglum viðkomandi starfsnefndum þingsins í hverju tilviki að álykta og fylgja eftir þeim leiðréttingum sem þörf er á. Vel að merkja, oftast er eftirfylgninnar þörf, virðulegur forseti.

Herra forseti. Ef til vill er mörgum þessara nefnda ofaukið en ég legg áherslu á að það sýnir nokkuð virkt lýðræði á Íslandi þegar 4.500 manns taka þátt í að móta samfélag sitt og hvað það er mikilvægt að óháð félagasamtök og hagsmunasamtök fái að koma að málum. Þar er náttúrlega valddreifing og fólk hefur þá sannarlega áhrif á samfélagið og á ríkisvaldið. Í þessari endurskoðun var ekki tekið á því hvaða nefndir eru launaðar og hverjar ekki. Margar af þessum nefndum eru algjörlega ólaunaðar.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að Alþingi hefur samþykkt framkvæmdaáætlun til að ná fram jafnrétti kynjanna. Ég vil líka vekja athygli á að í þeirri ályktun stendur, með leyfi forseta: ,,Ráðuneytum og ríkisstofnunum verður sent umburðarbréf þar sem kynnt verður sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að í öllum tölfræðilegum samantektum og skýrslum verði upplýsingar greindar eftir kyni.`` Það hef ég ekki séð í þessari skýrslu sem hér er verið að ræða um. Sömuleiðis stendur í ályktuninni um átak til að auka hlut kvenna í nefndum og ráðum á vegum ráðuneytisins, með leyfi forseta: ,,Þegar skipað er í ráð og nefndir á vegum ráðuneytisins skal taka mið af jafnréttissjónarmiðum og kalla til fólk af báðum kynjum eftir því sem kostur er.`` Ég tel að í þessari skýrslu hefði einnig átt að nálgast þessar upplýsingar, hvernig kynjaskiptingin væri í nefndum og ráðum á vegum ríkisins, og ég beini því til hæstv. forsrh. sem hefur með umsýslu allra ráðuneytanna að gera hvort hann telji ekki eðlilegt að eftir þessum upplýsingum sé kallað.

Herra forseti. Sú skýrsla sem hér er til umfjöllunar er gagnleg áminning til ráðuneyta um að skoða og meta árangur nefnda á hverjum tíma. Á fundi fjárln. í gær kom ríkisendurskoðandi og fjallaði um þessa skýrslu með nefndinni. Þar kom m.a. fram að þessar nefndir mætti flokka gróflega í tvennt, annars vegar stjórnsýslunefndir sem fá greidd föst laun í hverjum mánuði og hins vegar tímabundnar nefndir. Sá misskilningur hefur verið í gangi að fólki sé skipað í nefndir á vegum ríkisins og fái greitt fyrir enga vinnu. Ég vil að fram komi að þær nefndir sem eru tímabundið skipaðar fá ekki greitt fyrr en að lokinni vinnu, þegar þær hafa skilað árangri og í samræmi við umfang starfanna. Ég bendi á að á bak við þær 450 millj. sem fóru í að greiða fyrir nefndastörf á árinu 2000 eru um 4.000 manns sem þýðir u.þ.b. 7.000 kr. á mánuði, og ekki er það mikið.

Herra forseti. Það er rétt að þessar skýrslur Ríkisendurskoðunar hafa ekki ljósan farveg í störfum okkar. Hins vegar hefur skapast sá háttur í fjárln. að taka þær til umfjöllunar og fá ríkisendurskoðanda á fund til að fara yfir þær. Þannig er með þá skýrslu sem hér er til umræðu. Hún hefur verið rædd á einum fundi með nefndinni og verður hugsanlega rædd áfram. Það er mjög margt athyglisvert í þessari skýrslu en rétt er hins vegar að taka fram að þótt ákveðin gagnrýni sé í skýrslunni, og eins í þessum umræðum hér, held ég að enginn sé að ræða á þeim nótum að nefndir séu óþarfar. Þær gegna veigamiklu hlutverki í stjórnsýslu okkar. Það er einn þáttur sem ég vildi vekja sérstaka athygli á. Hæstv. forsrh. kom líka inn á hann, þ.e. varðandi það að stór hluti nefndarmanna er opinberir starfsmenn sem sinna jafnvel þessum störfum í vinnutíma sínum. Eins og hæstv. forsrh. benti á er ljóst að ákveðinn hluti þeirra, þ.e. þeir opinberu starfsmenn sem taka laun samkvæmt ákvörðun kjaranefndar eða Kjaradóms, fær ekki sérstaklega greitt fyrir setu sína í þessum nefndum. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh. hvort hann hafi ekki af því áhyggjur að þeim aðilum hefur fækkað nokkuð í nefndum eftir að sá háttur var upp tekinn.

Hæstv. forseti. Í umræðum um nefndastörf og annað á vegum ríkisins vil ég taka eitt dæmi í framhaldi af þeirri skýrslu og ábendingum sem Ríkisendurskoðun setti nýlega fram. Það snýr að hinu háa Alþingi sem gæti gefið fleirum kost á, sérstaklega landsbyggðarfólki, að taka þátt í nefndastörfum og ganga fyrir nefndir þingsins, svo og e.t.v., og kannski ekki síður, að spara kostnað, þá sérstaklega ferðakostnað. Á vegum Alþingis er, held ég, mjög erfitt að setja á svokallaða fjarfundi. Ef menn vildu kalla til sín einhverja menn, eða konur, úti á landi til fundar og gera það í gegnum fjarfundabúnað er það ákaflega erfitt. Ég spurðist fyrir um þetta í samgn. um daginn til að ræða tiltekið mál, sjóslys og annað slíkt, þar sem óg óskaði eftir að menn utan af landi kæmu til fundar við nefndina til að veita upplýsingar sem þeir höfðu mjög miklar fram að færa. Mér var tjáð að Alþingi greiddi ekki ferðakostnað og þá spurði ég um fjarfundabúnaðinn. Á honum eru ýmis vandkvæði. Ég vil, herra forseti, rétt í lokin hvetja hv. forsn., og treysti vel þeim forseta sem situr nú í forsetastóli til að færa það inn í hv. forsn. hvort ekki sé ástæða fyrir Alþingi til að taka upp þessi nýju vinnubrögð.

Herra forseti. Áður tíðkaðist að nefndasetur fyrir hreppsnefndir og bæjarstjórnir væru ólaunaðar. Síðan var það talið há mjög þessu starfi öllu að fólk fékkst ekki lengur til að taka slíkt að sér vegna þess að ekkert var fyrir það að hafa. Fólk þurfti að fara úr vinnu og sinna þessari skyldu sinni. Þess vegna hefur smám saman verið farið út í að að launa allar nefndir. Á vegum ríkisins háttar samt svo til, sem ég held að sé kannski óvenjulegra að verða en hjá sveitarfélögunum, að sumar nefndir eru árum saman ólaunaðar. Ég sit sjálfur í einni slíkri nefnd, hef setið þar í mörg ár, og ekki fengið eina einustu krónu fyrir þá setu. Ég hef haft ánægju af því starfi og hef ekki talið eftir mér að starfa launalaust í þeirri nefnd. Ég tel þetta líka spurningu um að þingmenn hafi tækifæri til að fylgjast með málum sem þeir hafa áhuga á og þá skipta peningarnir ekki máli.

Herra forseti. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á því að þessi umræða um nefndir hefur verið mjög yfirveguð. Það er að sjálfsögðu vegna þess að í þessum sal virðast menn gera sér vel grein fyrir því að nefndir eru eitt af verkfærum lýðræðisins til að breikka umræðuna, leiða fagleg sjónarmið inn í hana og gefa kost á því að umfjöllunin verði sem best á faglegan máta. Það verður að viðurkenna að það er oft dýrt en lýðræðið er ekki alltaf ódýrt. Í mjög mörgum tilfellum, t.d. innan menntmrn., er um að ræða skólanefndir, prófanefndir og úthlutunarnefndir. Um slíkar nefndir er mælt fyrir í lögum.

Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu. Nauðsynlegt er að fjalla um þau mál sem hér eru til umfjöllunar. Ég tek undir með hæstv. menntmrh. að nefndastörf og það að fólk er skipað í nefndir geti verið lýðræðinu til styrktar. Ég bendi jafnframt á orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar um að t.d. er ekki tekið fram í þessari skýrslu hver þáttur kvenna er. Það vekur okkur líka til umhugsunar um hvernig skipað er í nefndirnar, hvort menn reyni þá að hugsa á lýðræðislegan hátt þegar nefndasætum er úthlutað. Er úthlutað eftir því hvaða þekkingu fólk hefur á hlutunum eða t.d. hvar það býr? Er tekið tillit til einhverra slíkra sjónarmiða eða eru það kannski eingöngu pólitísk sjónarmið sem ráða ferðinni? Þannig getur það líka verið og það er ekki alveg nógu gott.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Nefndastarf getur verið mikilvægt fyrir lýðræðið og fyrir þekkinguna, verkfæri lýðræðisins eins og hæstv. menntmrh. orðaði það. Þetta er alveg rétt og þess vegna er mjög mikilvægt að nefndastarf sé jafnan markvisst og utanumhald gott. Að þessu vék ég í fyrri ræðu minni. Nú ætla ég að koma að fjármálaþættinum. Sumar nefndir eru ólaunaðar og er beinlínis kveðið á um það í lögum að þær skuli ekki vera launaðar. Það á t.d. við um starfsgreinaráðin. Nú munu vera starfandi um 14 starfsgreinaráð. Í þeim sitja 7--8 manns að jafnaði og gert er ráð fyrir því að Samtök atvinnulífsins og þar á meðal verkalýðshreyfingin standi straum af kostnaði við þessa fundi. Þetta getur að mínum dómi leitt til þess að samtök og sérstaklega fjárvana samtök forgangsraði í samræmi við fjárhagslegar byrðar sem nefndastarf getur kallað á, og einnig getur þetta komið landsbyggðinni í koll ef ferðakostnaður er mikill og Samtök atvinnulífsins þurfa að standa straum af honum. Þetta er nokkuð sem ég vildi gjarnan heyra álit hæstv. forsrh. á. Hitt atriðið varðar ofurlaun nefndanna. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að utanumhald um launakostnaðinn þurfi að vera miklu betra og brögð séu að því að nefndarmenn ráði sjálfa sig sem sérfræðinga og kaupi auk þess rándýra sérfræðiþjónustu. Við minnumst þess þegar við ræddum svar hæstv. forsrh. um einkavæðingarnefndina þar sem menn voru á tímakaupi upp á 5.500 kr. og borguðu sér líka sérfræðitaxta þannig að dæmi voru um að einn og sami maðurinn tæki tæpar 5 millj. kr. Voru þessi launakjör rædd við ráðherranefndina þar sem Sjálfstfl. og Framsfl. eiga fulltrúa? Var þetta með samþykki þeirrar nefndar?

Herra forseti. Það var margt undir hjá hv. þm. í lokin sem tengist reyndar öðrum málum. Ég hef áður svarað því að þegar leitað var til þessara nefndarmanna sérstaklega voru þeir valdir vegna sérfræðiþekkingar sinnar og greiðslur til þeirra voru miðaðar við að þeir reka allir eigin stofur. Slíkir menn fást ekki til starfa nema með greiðslum eins og um var rætt því að þeir hverfa frá stofum sínum og þeim rekstri sem þeir verða að halda uppi. Þeir þurfa að tryggja að aðrir starfsmenn stofunnar haldi launum sínum þó að þeir séu annars staðar með sína sérfræðiþekkingu þannig að ...

Voru taxtarnir með samþykki ráðherranefndarinnar?

Nei, taxtarnir voru ekki bornir undir nefndina. Ég er samt ekki að segja að þó að það hefði verið gert hefðu þeir verið lægri þannig að ég er ekki að koma neinni sök frá okkur á nokkurn annan í þeim efnum. Ég vek athygli á því aftur að í Tímariti lögfræðinga tala menn um að lögfræðingar eigi ekki að ráða sig í vinnu fyrir minna en 9 þús. kr. á tímann, sem er næstum helmingi hærri taxti en þarna er farið eftir, vegna þess fasta kostnaðar sem þeir bera hvar sem þeir verja tíma sínum. Hv. þm. Karl Matthíasson talaði um úthlutun nefndasæta sem er dálítið gamaldags hugsun því að enginn úthlutar nefndasætum, a.m.k. oftast nær. Ég hef frekar lent í því í seinni tíð að eiga erfiðara en áður með að fá hæfa menn til að setjast í þessar nefndir. Ég hef meira að segja lent í því að menn sem ég hef fengið til nefndastarfa hafa haft samband við mig eftir að hafa fengið greitt frá svokallaðri þóknananefnd og sagt: Jú, jú, ég geri þetta fyrir þig einu sinni en miðað við þessa greiðslu geturðu aldrei beðið mig um þetta aftur. Það er nú bara þannig. Þetta hljómar undarlega en svona er þetta engu að síður. Ég vil líka svara því varðandi breytingarnar um kjaranefnd og Kjaradóm að erfiðara er orðið að fá hæfustu embættismennina til að taka að sér jafnmikil störf utan hinnar hefðbundnu vinnu eins og maður kannski mundi kjósa vegna þess hvernig greitt er fyrir þetta. Í því efni hafa ráðherrar engin tök á að gera neitt hversu valdamiklir sem menn kunna að halda að þeir séu. Varðandi það sem hv. þm. Jón Bjarnason nefndi um kynjagreininguna veit ég ekki betur en ráðuneytið svari reglubundið, ég held árlega, fyrirspurnum félmrn. um skipun í nefndir, karla og konur, og þar komi það fram og þess vegna sé ekki ástæða til að það komi fram hér.

Herra forseti. Eins og flestum er kunnugt á landsbyggðin mjög í vök að verjast og atvinnuuppbygging er nauðsynleg ef ekki á að verða enn meiri fækkun en orðin er. Störfum til sveita hefur fækkað vegna breytinga á búháttum og ef fólk ætlar sér að búa áfram í hinum dreifðu byggðum þarf það að finna sér verkefni. Á 123. löggjafarþingi lagði sú sem hér stendur fram till. til þál. um að skipuð yrði nefnd um þriggja fasa rafmagn. Hún var samþykkt en hún fól í sér að gerð yrði úttekt á hve mikið vantar á raflagnir fyrir þriggja fasa rafmagn í landinu, metin þörf atvinnulífsins fyrir það og lagt mat á kostnað til að tryggja öllum landsmönnum aðgang að því. Miklir hagsmunir eru í húfi fyrir þá sem reka stór bú og smáiðnað í sveitum. Fyrir þá yrði mikil bragarbót að alvörurafmagni, þ.e. þriggja fasa í stað eins. Jafnframt er ljóst að ekki hafa allir þörf fyrir þriggja fasa rafmagn og þess vegna þarf að forgangsraða í þessum efnum. Tilraunir hafa verið gerðar með svokallaða rafhrúta og væri fróðlegt að heyra hvernig þær tilraunir hafa gengið ef hæstv. ráðherra getur sagt okkur frá því. Kostnaður er mun meiri við allar vélar fyrir eins fasa rafmagn en hinar. Þriggja fasa rafmagn er miklu öruggara rafmagn og íkveikjuhætta af því er miklu minni. Öll nútímasmíði þarf stöðugt rafmagn, alvörurafmagn. Föstudaginn 14. des. sl. var viðtal í Morgunblaðinu við Kristján Björn Ómarsson sem er 32 ára gamall og frá Villingaholti, og langar mig að vitna í það, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hann stundaði sveitastörfin fram að 15 ára aldri en þá fór hann á sjóinn og er vélstjóramenntaður. Hann var á sjó og starfaði sem vélstjóri til ársins 1996 en hefur síðan þá unnið að uppfinningu sinni. Hann kvaðst vera sem mest í sveitinni á Grund í Villingaholtshreppi þar sem hann er fæddur og uppalinn.`` Og hann segir: ,,,,Ég hefði alveg viljað starfa meira heima á Grund en ekkert þriggja fasa rafmagn er í sveitinni og því ekki hægt að vera með öflugar smíðavélar.`` Hann sagði þessa vöntun á almennilegu rafmagni víða vera hamlandi á landsbyggðinni.`` Honum verður tíðrætt um aðstöðumun frumkvöðla hérlendis samanborið við nágrannalönd. Ég hafði tal af honum í morgun og þá sagði hann mér að á verkstæði í sveitinni þar sem ekki fæst þriggja fasa rafmagn hefði verið keypt ljósavél fyrir á þriðju milljón til að keyra stóra mótora og því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: 1. Hver er niðurstaða nefndar sem skipuð var samkvæmt þingsályktun um þriggja fasa rafmagn sem samþykkt var á Alþingi 10. mars 1999? 2. Hversu margir notendur hafa fengið aðgang að þriggja fasa rafmagni á svæði Rafmagnsveitna ríkisins sl. þrjú ár, flokkað eftir sýslum?

Hæstv. forseti. Forsrn. fól iðnrh. með bréfi, dags. 16. febr. 2000, framkvæmd þál. þeirrar sem hér var nefnd. Iðn.- og viðskrh. skipaði nefnd til að vinna að þessari úttekt og áttu sæti í henni Helgi Bjarnason úr iðn.- og viðskrn., formaður, Jakob Ólafsson tilnefndur af Orkubúi Vestfjarða og Pétur E. Þórðarson tilnefndur af Rafmagnsveitum ríkisins. Í upphafi aflaði nefndin sér nauðsynlegra gagna um stöðu þrífösunar hjá rafveitum landsins. Þar kom í ljós að hjá rafveitum í þéttbýli eiga nánast allir aðgengi að þrífösun enda eru stofnlínur rafveitnanna yfirleitt þriggja fasa. Þá eru dreifikerfi í þéttbýli öll þriggja fasa að undanskildum hluta heimtauga. Nefndin kannaði einnig í framhaldinu sérstaklega hvernig aðgengi raforkunotenda að þriggja fasa rafmagni í dag í dreifbýli landsins er háttað og lagði mat á umfang þess að raforkukerfi landsins verði þannig úr garði gert að öllum sé tryggt aðgengi að þriggja fasa rafmagni. Þá hefur nefndin reynt að meta hver þörf notenda sé fyrir þriggja fasa rafmagn þar sem það er ekki þegar fyrir hendi. Nefndin fékk til fundar við sig fulltrúa Bændasamtakanna og orkuspárnefndar til að vinna að því hvernig rétt væri að meta þörf einstakra búgreina og svæða fyrir þrífösun. Í framhaldi af því ákvað nefndin að leita eftir umsögnum og ábendingum frá sveitarfélögum um þörfina í hverju þeirra. Bárust umsagnir frá flestum sveitarstjórnum og hefur nefndin stuðst við þær við að greina þörf fyrir þrífösun og hvar hún er brýnust. Fram að síðustu áramótum hafa verið að berast ábendingar sveitarstjórna um æskilega forgangsröðun á þrífösun í viðkomandi sveitarfélagi. Nefndin telur að þær upplýsingar sem nú eru komnar fram gefi raunhæfa mynd af þörf þrífösunar í sveitum landsins. Nefndin hefur á síðustu vikum unnið að greinargerð um niðurstöður sínar sem gefin verður út á næstu dögum. Meginniðurstöðu nefndarinnar má telja vera eftirfarandi: 1. Einfasa aðveitu- og dreifilínur Rariks og Orkubús Vestfjarða eru í dag um 5.000 km að lengd og þriggja fasa línukerfi er um 2.800 km. Talið er að samtals nemi kostnaður við að breyta núverandi einfasakerfi að fullu yfir í þriggja fasa kerfi um 9.600 millj. kr. 2. Heildarkostnaður við allar nauðsynlegar aðgerðir sem leiðir af forgangsröðun samkvæmt óskum sveitarstjórna er áætlað að nemi samtals um 1.940 millj. kr. Ef haft er í huga að þrífösun alls landsins muni kosta um 9.600 millj. kr. eins og fram kom er þessi sértilgreindi kostnaður um 20% af þeirri upphæð. Því er ljóst að unnt er að forgangsraða nauðsynlegustu aðgerðum miðað við þarfir notenda. 3. Ef litið er á flokkun aðgerða eftir forgangsröðun sveitarstjórna kemur í ljós að afar brýnar aðgerðir nema aðeins 12--13% þessa kostnaðar eða 230--250 millj. kr. 4. Brýnir forgangsflokkar í röðum sveitarstjórna munu krefjast 1.200--1.300 millj. kr. fjárfestingar alls eða um 13% heildarkostnaðar við þrífösun landsins. Lausleg forgangsröðun framkvæmda samkvæmt óskum sveitarstjórna leiðir í ljós að heildarfjárþörf við þrífösun umfram þessa upphæð skilar nánast engum auknum ávinningi fyrir notendur miðað við óskir þeirra. Í tillögum nefndarinnar er lagt til að Rarik verði falið að vinna sérstaka áætlun um endurbyggingu dreifikerfisins fyrir þrífösun miðað við ofangreindar niðurstöður könnunar nefndarinnar á þörf þrífösunar á landsbyggðinni. 5. Vanda þeirra notenda er hafa mikla þörf fyrir þriggja fasa rafmagn en búa utan þriggja fasa svæða má leysa tímabundið með öðrum og hagkvæmari aðgerðum, með uppsetningu á tíðnibreytum eða svokölluðum rafhrútum en slíkur búnaður breytir einfasa rafmagni í þriggja fasa. Svar við spurningu 2 er eftirfarandi: Rafmagnsveitur ríkisins hafa ekki skrá um það hvaða notendur hafa aðgang að þriggja fasa rafmagni eftir sýslum landsins enda er ekki fullljóst á hvern hátt það skuli skilgreint. Hjá Rafmagnsveitunum er þó talið að þeir notendur sem tengjast spennistöðvum í þriggja fasa kerfi háspennulína eða -strengja hafi aðgang að þriggja fasa rafmagni. Þessar spennistöðvar eru nú um 1.250 og hefur þeim fjölgað um 204 á síðustu þremur árum eða frá nóvember 1998. Þessum stöðvum tengjast um 400 notendur en reynslan sýnir að aðeins um helmingur þeirra hefur talið sér hag í því að taka þriggja fasa rafmagn.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Drífu Hjartardóttur fyrir að koma fram með þessa fyrirspurn. Hér er hreyft ákaflega mikilvægu máli fyrir dreifbýli landsins. Við höfum verið með þessar tölur á borðinu að þrífösun á landsnetinu öllu mundi kosta 9--10 milljarða. Við höfum séð það áður en nefndin hlýtur núna að hafa fengið einhverja ábendingu um að hún ætti að vinna að forgangstillögum sem yrðu þá upp á þessa 1,2 milljarða. Ég vil í þessu samhengi spyrja hæstv. iðnrh. vegna tillagna nefndarinnar sem okkur verða væntanlega sýndar innan tíðar: Ber að skilja það svo að hæstv. ráðherra hafi falið nefndinni að vinna að forgangsröðun og tillögugerð um að þrífasa til þeirra sem þurfa á því að halda núna? Er hæstv. ráðherra þá fallin frá því, eða hæstv. ríkisstjórn, að stefna að því að þrífasa allt landsnetið í dreifbýlinu? Þetta eru mikilvægar spurningar vegna þess að framþróun dreifbýlisins getur byggst á því að allt landsnetið sé þrífasað.

Herra forseti. Ég vil þakka þessa fyrirspurn og þau svör sem við fengum við henni. Hér höfum við dæmi um nefnd sem skilar niðurstöðum, af því að við vorum að ræða um nefndir áðan sem ekki skiluðu niðurstöðum, en hér er órækt vitni um það að nefndir geta skilað góðum niðurstöðum. Um er að ræða mjög brýnt hagsmunamál fyrir landsbyggðina, fyrir iðnrekstur á landsbyggðinni, fyrir landbúnað og margt fleira. Þess eru dæmi að bændur hafa greitt sérstaklega fyrir þrífösun og það verður að gæta að því að ekki verði um mismunun að ræða í þessum efnum, að sumir greiði og aðrir ekki. Auðvitað er líka um heilmiklar fjárhæðir að ræða. Þess vegna er mjög brýnt að forgangsraða og einnig að þar sem línur liggja og búið er að þrífasa og stutt í næstu býli, að menn þurfi ekki að bíða lengi eftir því að fá þriggja fasa rafmagn á bændabýli hér á landi.

Virðulegi forseti. Í svari hæstv. ráðherra eins og ég skildi hana áðan er það niðurstaða nefndarinnar að rúman milljarð eða 1,2 milljarða kr. þurfi til þess að ljúka brýnum verkefnum og þar af séu í kringum 230--240 millj. kr. sem séu mjög brýn verkefni. Á síðasta ári fóru um 80 millj. kr. í nýja þrífösun og á þessu ári reiknast mér til að rétt rúmar 100 millj. kr. eigi að fara til þessa verkefnis. Ef haldið er áfram á sömu braut erum við a.m.k. 15--20 ár að ljúka þessum brýnu verkefnum samkvæmt niðurstöðum nefndarinnar. En allt í allt fóru samt til þessara verkefna á síðasta ári 205 millj. kr., 280 millj. kr. núna, en þær eru notaðar í önnur heldur en algerlega ný þrífasaverkefni.

Herra forseti. Gott er að fá fram þá skýrslu sem hæstv. ráðherra var að greina frá um áætlun og þörf fyrir þriggja fasa rafmagn út um sveitir landsins, það er gott. Við vissum að vísu að þörfin er brýn. Þetta er stórt vandamál og eitt brýnasta verkefnið til að styrkja og efla atvinnulíf úti um sveitir landsins. Það sem skortir á og ég vildi heyra um frá hæstv. ráðherra: Er hún eða mun hún innan skamms eða hefur hún þegar unnið tillögur um stóraukið fjármagn og stór skref til þess að bæta úr því? Það eru aðgerðirnar, það eru verkin sem skipta höfuðmáli. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvað hún ætlar að taka stór, öflug, sterk, markviss og góð skref í því að koma þriggja fasa rafmagni á sem flesta bæi og býli í landinu? Það er það sem við viljum fá að heyra.

Herra forseti. Það er oftast nær svo eða oft a.m.k. að nefndir skila skýrslu og þær skila niðurstöðum. En það er hins vegar þannig að framkvæmdina vantar oft á eftir þegar búið er að leggja til góðar tillögur. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra sagði að nú yrði verkefnið sett í frekari skoðun hjá Rarik. Ég ætla að vonast til þess að það verði ekki sett í mjög langa nefndarskoðun á vegum Rariks. Það er auðvitað mjög brýnt fyrir dreifbýlið í landinu að úr þessu verði þannig að þeir sem virkilega þurfa á þriggja fasa rafmagni að halda fái það. Forgangsröðunin virðist nema 250 millj. kr. þ.e. sú forgangsröðun sem hæstv. ráðherra greindi frá. En mér er spurn: Er það forgangsröðun notenda eða var það forgangsröðun sveitarfélaga?

Herra forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir hefur vakið máls á. Það eru tvö atriði sem ég vildi koma inn á sem ekki hafa verið nefnd í umræðunni fyrir utan þrífösunina sem er auðvitað afskaplega mikilvæg eins og við vitum fyrir landsbyggðina, en það eru gæði rafmagns. Það eru orð sem við erum kannski ekki vön að tala um, þ.e. gæði rafmagns, en þá á ég við að það er afskaplega mikilvægt að spenna sé með þeim hætti sem hún á að vera. En því miður er brotalöm í því að spennan sé eins og hún á að vera samkvæmt stöðlum. Það getur farið afskaplega illa með tæki og búnað ef spenna er ekki í lagi. Annað mál sem ég vildi aðeins koma inn á og það er varðandi afhendingu til Rariks frá byggðalínu. Á Suðurlandi háttar þannig til að þar er byggðalínan við virkjanir en kaupendur raforku á Suðurlandi þurfa í mörgum tilfellum að taka á sig tapið sem verður frá virkjunum til afhendingarstaða þar sem byggðalínan er svo langt frá kaupstöðum á Suðurlandi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og hv. þm. fyrir að taka þátt í þessari fyrirspurn. Ljóst er að það er dýrt að leggja þriggja fasa rafmagn um alla króka og kima á landinu, enda engin ástæða til þess. Aðalatriðið er að farið sé eftir þeirri forgangsröðun sem komin er núna og unnið sé að því að þetta verði gert og komist í framkvæmd. Ég hef líka orðið vör við það að þeir sem hafa áhuga á að selja rafmagn frá smávirkjunum verða að hafa þriggja fasa línu. Öðruvísi geta þeir ekki nýtt sér það. Það stendur iðnaðarstarfsemi fyrir þrifum að hafa ekki þriggja fasa rafmagn, það þarf ekki annað en iðnaðarsaumavél til að sauma húðir eða eitthvað þess háttar, þá dugar ekki að vera með einfasa mótora. Fyrir utan það hvað öll tæki eru miklu ódýrari og miklu endingarbetri með alvörurafmagni en ekki tómstundarafmagni eins og sumir vilja kalla einfasa rafmagnið. Hvert starf sem hægt er að skapa í hinum dreifðu byggðum landsins skiptir afar miklu máli. Því skiptir miklu að fólk sem vill koma upp léttum smáiðnaði fái aðgang að þriggja fasa rafmagni.

Hæstv. forseti. Ég vil einnig þakka fyrir þessa ágætu umræðu og ábendingar og tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að það er iðnaðarstarfsemi á landsbyggðinni og stórbýli sem fyrst og fremst þurfa á þriggja fasa rafmagni að halda. Ég tel að það hafi verið brotið í blað með þeirri vinnu sem fór fram í áðurnefndri nefnd þannig lagað séð, að nú vitum við miklu meira um það hvar þörfin er brýnust og það er mikið atriði vegna þess að ekki verður farið út í það að þrífasa allt landið. Það er alveg ljóst. Það sem ég nefndi í sambandi við þessa tækni sem kölluð hefur verið rafhrútar, þá er því miður ekki hægt að segja að sú tækni bjargi öllum málum. En hún getur orðið til hjálpar á ákveðnum stöðum og er raunar í þróun enn þá en hún leysir einhver mál. Eins og ég sagði áðan er það sem er allra brýnast upp á 230--250 milljónir en samt sem áður eru brýn verkefni líka sem hljóða upp á meira en milljarð kr. Í síðustu viku var fjallað um þetta mál í ríkisstjórn og þá var ákveðið að fela iðnrh. og fjmrh. að móta tillögur um það hvernig farið skuli í verkefnið með ákveðinni aðgerðaáætlun og þar af leiðandi kostnaðaráætlun. Það tel ég vera mikilvægt. Þó að þetta sé að sjálfsögðu unnið hjá sveitarstjórnum þá er þetta unnið þannig skulum við vona og trúa að það sé í samvinnu við íbúa sveitarfélaganna. Ég tel þetta mikilvægt mál og þess vegna legg ég áherslu á að farið verði í aðgerðir til þess að bæta þarna úr og það eru ekki nema um 100 millj. kr. sem hafa farið á ári síðastliðin ár í þetta verkefni. Auðvitað þyrfti það að vera meira vegna þess að við sjáum hvað verkefnið er brýnt.

Herra forseti. Skýrsla nefndar um raforkubændur, hagkvæmni, tækni og möguleika var gefin út í júní árið 2000. Ég átti sæti í þeirri nefnd sem var undir forustu hv. þm. Hjálmars Árnasonar. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að virkjun bæjarlækja skapi grundvöll til nýrra sókna í byggðastefnu þjóðarinnar þar sem vistvænn orkugjafi getur orðið grundvöllur þess að mannvit skapi störf og ný sóknarfæri í dreifðum byggðum Íslands. Þá munu væntanlega breytingar í skipun mála í raforkumálum á Íslandi styðja enn fremur slíkar aðgerðir. Það kemur fram að tæknilega er hægt að virkja bæjarlæki og að slíkur kostur geti verið hagkvæmur fyrir einstaklinginn og byggð. Hugsanlega mætti framleiða 30--50 megavött með smávirkjun og er slíkt umhverfisvænn kostur. Virkjun bæjarlækja kann að styrkja byggð í dreifbýli og auka fjölbreytni atvinnulífsins. Árið 1899 voru fyrstu rafljósin kveikt á Íslandi og 1904 var sett upp rafstöð í Hamarskotslæk í Hafnarfirði. 1927--1937 var mikil uppbygging smárafstöðva og flestar einkarafstöðvar urðu 530 talsins en árið 1982 voru þær 186, þar af 88 á bæjum sem ekki höfðu rafmagn annars staðar frá. 1998 eru einkareknar vatnsaflsstöðvar 196 talsins og framleiða 4.038 kílóvött. Að mati starfsmanna Orkustofnunar gætu orðið möguleikar á allt að 60 megavöttum með skynsamlegri nýtingu lítilla vatnsaflsstöðva á Íslandi eða sem nemur um tveimur Nesjavallavirkjunum eins og Nesjavallavirkjun var þá stödd árið 2000 en þar hefur orðið breyting á. Ýmsir áhugamenn um slíkan virkjanakost nefna tölur allt að 100 megavöttum. Virkjun smárra vatnsfalla felur í sér töluverða orku sem gæti nýst og fyrst og fremst dreifðum byggðum landsins. Orka getur verið afl til góðra verka. Bent hefur verið á að víðast þar sem einstaklingar hafa beislað bæjarlæki sína hefur verið blómstrandi búskapur. Þá eru þess nokkur dæmi að einkarafstöðvar hafa verið nýttar til þess að framleiða rafmagn fyrir minni framleiðslu. Þetta þýðir með öðrum orðum að þar sem aðgangur er að ódýru, vistvænu og hentugu rafmagni skapast grundvöllur fyrir frekari starfsemi. Því vil ég spyrja hæstv. iðnrh. eftirfarandi spurninga: Hversu margar smávirkjanir hafa tengst kerfi Rafmagnsveitna ríkisins? Hversu margar smávirkjanir hafa tengst kerfinu síðastliðin þrjú ár? Hafa þeir aðilar sem óska eftir að koma smávirkjun á fót aðgang að fyrirgreiðslu frá opinberum aðilum? Ef svo er, hvers eðlis er hún?

Hæstv. forseti. Fyrsta spurning hv. þm. er: ,,Hversu margar smávirkjanir hafa tengst kerfi Rafmagnsveitna ríkisins?`` Svar: Í dag eru þrjár smávirkjanir tengdar kerfi Rafmagnsveitna ríkisis með beinum hætti og framleiða raforku að einhverju leyti inn á kerfi Rafmagnsveitnanna. Þessar virkjanir eru á Sleitustöðum í Skagafirði og tvær virkjanir á Ásólfsskála og á Þorvaldseyri undir Eyjafjöllum. Önnur spurning: ,,Hversu margar smávirkjanir hafa tengst kerfinu síðastliðin þrjú ár?`` Svar: Sl. þrjú ár hafa tvær virkjanir tengst kerfi Rafmagnsveitnanna, annars vegar virkjun á Ásólfsskála og hins vegar virkjun á Þorvaldseyri. Auk þessa hefur verið undirritaður samningur um tengingu virkjunar sem ekki hefur hafið framleiðslu. Mun fleiri aðilar hafa sýnt því áhuga að reisa virkjanir til framleiðslu á rafmagni inn á flutningskerfi Rafmagnsveitna ríkisins en þær eru skemmra á veg komnar. Þriðja spurning: ,,Hafa þeir aðilar sem óska eftir að koma smávirkjun á fót aðgang að fyrirgreiðslu frá opinberum aðilum? Ef svo er, hvers eðlis er hún? Svar: Þeir aðilar sem ætla sér að koma á fót smávirkjun hafa aðgang að nokkurri fyrirgreiðslu frá opinberum aðilum. Orkustofnun hefur leiðbeint slíkum aðilum sem hafa viljað rannsaka virkjanakosti en vatnamælingadeild stofnunarinnar hefur ekki haft fjárveitingar til að sinna beinni ráðgjöf eða rannsóknum fyrir slíka aðila. Í ráðuneytinu liggja hins vegar fyrir tillögur um veitingu fjármagns til slíkra rannsókna sem gætu komið til framkvæmda á næsta ári. Auk þessa er hugsanlegt að Orkusjóður geti komið að slíkum verkefnum með almennum hætti. Á næstunni verður lagt fram frv. til laga um niðurgreiðslur á rafmagni til hitunar íbúðarhúsnæðis en í því er gert ráð fyrir ákveðinni fyrirgreiðslu til eigenda smávirkjana. Að öðru leyti eru fyrirgreiðslur opinberra aðila fyrst og fremst fólgnar í aðgengi að fjármagni. Það eru einkum Lánasjóður landbúnaðarins, Framleiðnisjóður landbúnaðarins og Byggðastofnun sem veita fjármagn til einstakra framkvæmda sem þessara. Í þessu sambandi ber að hafa í huga að Lánasjóður landbúnaðarins veitir einvörðungu lán til bænda og þjónustufyrirtækja landbúnaðarins samkvæmt ákvæðum laga um sjómenn. Þá er hlutverk Framleiðnisjóðs landbúnaðarins að veita styrki og lán til framleiðniaukningar og hagræðingar í landbúnaði og atvinnurekstrar á bújörðum. Segir í lögum um sjóðinn að lán og styrki úr sjóðnum megi m.a. veita til einstakra bænda, vinnslustöðva, ræktunarsambanda og vísindastofnana. Eiga því bændur greiðari aðgang að fjármagni vegna virkjunarframkvæmda en aðrir. Auk þess má geta þess að ákveðið hefur verið að þeir sem fara í framkvæmdir og hætta kaupum á raforku frá Rafmagnsveitum ríkisins --- ég kom lauslega að því áðan --- að þeir fái með nýju frv. til niðurgreiðslna á rafmagni, sem bráðum verður kynnt í þinginu, þeir fái þær niðurgreiðslur til húshitunar sem almennir neytendur fá í dag eins og alkunna er og neytendur eru sem sagt að greiða milli 40% og 50% af raunverulegum kostnaði þess að hita húsnæði sitt upp með rafmagni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Drífu Hjartardóttur fyrir að leggja fram þessa fyrirspurn. Þarna eigum við gríðarlega virkjunarmöguleika. Nefndar hafa verið tölur upp á 30--50 megavött. En eins og hæstv. iðnrh. kom inn á held ég að í dag sé brýnast að þeim sem hyggja á virkjunarframkvæmdir verði gert kleift að stunda grunnrannsóknir af myndarskap. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að leið okkar til að hefja grunnrannsóknir og gera mönnum kleift að standa straum af þeim, í gegnum Orkusjóð, væri e.t.v. besta leiðin í því sambandi. Ég hef löngum talað fyrir nauðsyn þess að efla Orkusjóð þannig að menn geti sótt um framlög þaðan til að stunda grunnrannsóknir. Ég held að við eigum að efla Orkusjóðinn strax til þessara verka vegna þess að vatnamælingar og rannsóknir á hugsanlegum virkjunarsvæðum taka langan tíma. Brýnt er að sú vinna fari í gang sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að taka þetta mál upp og jafnframt hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Hún kom m.a. inn á að í undirbúningi væri frv. sem lagt yrði fram á næstu dögum þar sem fjallað er um niðurgreiðslur vegna húshitunar og að hugsanlega ættu þeir sem reka smáveitur eða smávirkjanir kost á að sækja þar um að sama skapi og orkuveiturnar stóru. Þá er spurning mín til hæstv. ráðherra: Á þetta líka við þegar um er að ræða sölu á orku til sumarbústaða? Nú er í einstaka tilvikum, eins og í Lækjarhvammi á Laugarvatni, um að ræða einstakling sem hættur er búskap, rekur virkjun, selur eða leigir út land fyrir sumarbústaði og vill gjarnan framleiða rafmagn fyrir þá bústaði sjálfur, m.a. til húshitunar. Gæti verið um niðurgreiðslu að ræða þó að ekki sé um sölu á rafmagni til heilsársíbúðarhúsa að ræða heldur sumarbústaða?

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um leið og ég bendi á tvö atriði í tengslum við þetta mál. Í fyrsta lagi, varðandi þriðju spurninguna, er mér ljóst að Framleiðnisjóður landbúnaðarins hefur nú þegar mótað reglur um styrkveitingar til þeirra bænda sem hefjast handa um uppsetningu heimilisrafstöðva. Allnokkrir bændur hafa nýtt sér þetta og getað komið sér af stað með framlögum frá Framleiðnisjóði landbúnaðarins. Þá vil ég aðeins koma inn á að orkuverð til bænda sem selja inn á kerfi Rariks er u.þ.b. 2 kr. á kílóvattstund. Hins vegar er rafmagnið selt til bænda á 7 kr. á kílóvattstund. Þar kemur tap af rekstri á línum auðvitað inn í þannig að aðaltekjuöflun bænda liggur í að menn noti orkuna sjálfir en framleiði hana ekki inn á kerfið. Aðalhagnaður manna sem eiga slíkar stöðvar er að nota orkuna sjálfir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þær upplýsingar sem hér hafa komið fram. Þess má geta að meðalstórt kúabú greiðir á ári 300--500 þús. kr. í rafmagn. Með einkarafstöð gæti sá kostnaður sparast og möguleikar skapast til að selja umframorku inn á netið eða nýta aflið til annarrar starfsemi. Það er ljóst að stofnkostnaður vegna lítilla orkuvera er töluverður en hins vegar er rekstrarkostnaður óverulegur og endingartíminn langur. Af þeim sökum er mikilvægt að bændur eða aðrir sem hafa hug á að koma upp virkjunum hafi aðgang að lánsfjármagni á sambærilegum kjörum og við uppbyggingu bújarða og þá er um að ræða lán til 30--40 ára með 3,3% vöxtum í stað 6,8% vaxta. Það var mjög athyglisvert sem fram kom varðandi húshitunina, að raforkubændur gætu fengið niðurgreiðslu í tiltekinn tíma á móti. Ég tel að það sé mjög mikilvægt. Það er ljóst að það gæti líka komið sér vel fyrir garðyrkjubændur þar sem rafmagnskostnaður yfir vetrarmánuðina er óheyrilega mikill og hefur staðið heilsárframleiðslu grænmetis fyrir þrifum. Það er hugsanlegt að virkjun bæjarlækja kunni að leysa þann vanda í einhverjum tilvikum. Að lokum vil ég þakka fyrir þau svör sem ég hef fengið og ég veit að margir hafa hug á því að virkja bæjarlækinn.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja að ég veit ekki hvernig bæjarlækirnir eru á Suðurlandi en á Norðurlandi teldist dálítið djarft að virkja bæjarlækinn. Það eru aðeins meiri vatnsföll sem þarf til en ég kann samt vel að meta þetta orð. Ég þakka áhugann sem hér kemur fram á þessum málaflokki. Reyndar var mér kunnugt um að hv. þm. hafa sýnt þessu máli mikinn áhuga. Ég talaði kannski eitthvað óskýrt áðan þegar ég talaði um niðurgreiðslurnar en meiningin er sú að þeir raforkubændur sem framleiða raforku fyrir eigin notkun fái þessar niðurgreiðslur eins og hver annar vegna þess að rökin eru þau að þeir geti hvort sem er selt inn á netið og keypt aftur út af netinu. Ég er alveg sammála því sem kom fram áðan, að auðvitað erum við fyrst og fremst að tala um það að einstaklingar framleiði til eigin notkunar vegna þess að það er hagkvæmast í málinu. En það er líka vonandi hagkvæmt að selja umframorku inn á netið. Það þarf að vera gerlegt og mikilvægt að skapa grundvöll til að svo geti orðið. Eins og þetta hefur verið fram að þessu veit ég að ýmsum hefur fundist fyrirgreiðslan nokkuð takmörkuð í sambandi við að fara út í framkvæmdir sem þessar. Auðvitað höfum við verið að reyna að móta reglur og koma okkur niður á skynsemi í sambandi við aðstoð og fyrirgreiðslu en það er starfandi stýrihópur sem skipar fulltrúa frá þeim aðilum sem þarna koma að málum. Það vantar reyndar líka aukið fjármagn, t.d. fyrir Orkustofnun, til að veita meiri ráðgjöf en þeir hafa gert fram að þessu en ég veit að vilji er fyrir hendi þar og við munum leitast við, í tengslum við fjárlög næsta árs, að standa betur að málum en fram til þessa.

Herra forseti. Matvælaiðnaður og aukin úrvinnsla á hráefnum, auðlindum okkar Íslendinga, er kannski einn okkar mikilvægasti atvinnuvegur og þróunarverkefni sem við stöndum frammi fyrir og árangur okkar í efnahagsmálum byggir á. Þannig er að stofnað var fyrirtækið Matra, sem er samstarfsverkefni um matvælarannsóknir á vegum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og Iðntæknistofnunar til að þróa matvælaiðnað og vera fyrirtækjum til ráðuneytis um verkefni á því sviði. Þetta fyrirtæki fór í gang árið 1998 og 1. sept. árið 2000 var stofnað útibú á Ísafirði til að vinna að þróun matvælaiðnaðar og vera fyrirtækjum til ráðgjafar þar. Í fyrstunni var þetta hugsað sem tveggja ára verkefni og að þeim tíma liðnum skyldi staðan metin. Þetta fyrirtæki fór í gang á Ísafirði. Við það voru bundnar miklar væntingar. Verkefnin urðu fljótt næg. Ráðinn var prýðisstarfsmaður sem þekkti vel til staðhátta og starfsemin var fyllilega eftir væntingum fyrsta árið. Kom því mjög á óvart haustið 2001 þegar tilkynning barst um að fyrirhugað væri að loka þessari starfsemi á Ísafirði í nóvember á síðasta ári. Síðan kom þó ákvörðun um að útvega fjármagn til að það mætti reka eitthvað fram á næsta ár. En 1. feb. í ár var þessari starfsemi lokað og starfsmaðurinn sem hafði starfað þarna og byggt upp starfið réði sig í aðra vinnu. Virðulegi forseti. Á Ísafirði er verið að byggja upp þjónustukjarna á sviði rannsókna og verkefna á þessu sviði, svo sem frá Hafrannsóknastofnun og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Þess vegna þótti kjörið að byggja þarna líka upp verkefni á sviði matvælarannsókna eins og þarna fór í gang. Það er hörmulegt til að vita að úthald hins opinbera, úthald þeirra sem efna til verkefna sem fyllileg þörf er fyrir og brýn og gæti átt þarna framtíð, er svo lítið að þessu er lokað nánast innan árs frá því að það fer í gang. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. iðnrh.: 1. Hvernig samræmist lokun útibús Matra á Ísafirði stefnu stjórnvalda í byggðamálum og málefnum Vestfirðinga sérstaklega? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að útibú Matra á Ísafirði verði þegar í stað opnað að nýju og því tryggður öruggur og sjálfstæður rekstrargrundvöllur, a.m.k. í nokkurn reynslutíma, svo sem fimm ár?

Hæstv. forseti. Matra er stytting á heitinu Matvælarannsóknir Keldnaholti sem var til sem samstarfsvettvangur fæðudeildar Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og matvælatæknideildar Iðntæknistofnunar Íslands um matvælarannsóknir. Starfsemi Matra hófst árið 1998 og er rekin í húsnæði beggja stofnananna á Keldnaholti. Starfsmenn voru í upphafi 11 með fjölbreytta menntun og reynslu á flestum sviðum sem tengjast framleiðslu matvæla. Árið 2000 ákvað Matra að láta á það reyna hvort rekstrargrundvöllur gæti verið fyrir starfsemi á sviði matvælarannsókna úti á landi. Á grundvelli þess var þann 1. sept. 2000 ráðinn starfsmaður að fyrsta útibúi Matra á landsbyggðinni. Var því valinn staður á Ísafirði, á þróunarsetri Vestfjarða. Þetta þótti viðeigandi staðsetning vegna sambýlisins við Atvinnuþróunarfélag Vestfjarða, Hafrannsóknastofnun og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, í þverfaglegu umhverfi sjávarútvegs og matvælavinnslu. Stefnt var að því að um tveggja ára reynsluverkefni yrði að ræða. Vilji hefur lengi verið fyrir því að efla tengsl Iðntæknistofnunar við landsbyggðina en ekki hafa fengist sérstakar fjárveitingar til þess. Engu að síður var mikilvægt að leggja út í þetta reynsluverkefni vegna þess að mjög dýrt er fyrir fyrirtæki á landsbyggðinni að kaupa þjónustu fyrirtækja og stofnana á höfuðborgarsvæðinu vegna ferða- og dvalarkostnaðar. Frá upphafi var ljóst að rekstrargrundvöllur verkefnisins var veikur og óvíst hvort markaðurinn á svæðinu væri nægilega stór til að standa undir því til lengri tíma litið og óvíst hvort væntingar um rannsóknarstyrki gengju eftir. Fyrsta rekstrarárið fékkst aðeins um helmingur teknanna af útseldri vinnu starfsmannsins og umsóknir um rannsóknarstyrki fengu ekki þann hljómgrunn sem væntingar stóðu til. Rekstur Matra í Reykjavík gekk einnig illa og leiddu þeir erfiðleikar til þess að fjórum af 12 starfsmönnum Matra, þ.e. þriðjungi þeirra, var sagt upp á síðasta ári. Þessi rekstrarvandi endurspeglar þær erfiðu rekstrarforsendur sem margar opinberar rannsóknastofnanir þurfa að búa við. Á árinu 2001 komu t.d. 27% af tekjum Iðntæknistofnunar beint af fjárlögum og heil 73% voru sjálfsaflafé stofnunarinnar. Af þessu má glögglega sjá að svigrúm stofnunarinnar til að mæta tímabundnum erfiðleikum er nánast ekkert, þ.e. ekki eru tök á því að færa fé frá einum hluta starfseminnar til annarrar sem hefur minni burði til að afla eigin tekna. Ákvörðunin um að stofna til tilraunareksturs Matra á Ísafirði var byggð á eindregnum vilja Iðntæknistofnunar til að efla tengslin við matvælaframleiðslu á Vestfjörðum. Iðnrn. studdi þessa tilraun með 2 millj. kr. framlagi á upphafstímanum. Var gert ráð fyrir að með það stofnframlag í farteskinu ætti reksturinn að ganga upp ef aðrar rekstrarforsendur gengju eftir. Í lok síðasta árs, þegar ljóst varð að nokkuð vantaði á að endar næðu saman, tók ég þá ákvörðun að leysa þann vanda með 1 millj. kr. framlagi af fé ráðuneytisins sem dugði til að reksturinn frá upphafi til ársloka 2001 kom út á sléttu. Staðan um þessar mundir er sú að engin endanleg ákvörðun hefur verið tekin um að loka útibúi Matra á Ísafirði. Starfsmaðurinn er reyndar kominn til annarra starfa sem nýtast munu matvælaiðnaðinum á Vestfjörðum en ljóst er að Iðntæknistofnun vill halda þessum rekstri áfram ef hún getur fundið rekstrargrundvöll fyrir starfseminni. Ekki er búið að segja upp aðstöðunni í þróunarsetrinu á Ísafirði, sem undirstrikar vilja Iðntæknistofnunar. Framhald rekstursins verður fyrst og fremst að byggja á því að markaður sé fyrir starfsemina á svæðinu. Ekki er unnt að reikna með að reksturinn verði niðurgreiddur ár eftir ár í langan tíma en ég er tilbúin til að beita mér fyrir nýju upphafsfé til að koma rekstrinum á rekspöl ef þær rekstrarforsendur sem nú eru í skoðun gefa tilefni til þess.

Herra forseti. Ég lýsi yfir ánægju minni vegna orða hæstv. iðnrh. sem lýsir því nú yfir að hún muni gera allt sem hún geti til að starfsemi Matra á Ísafirði verði ekki lögð niður. Starfsmaðurinn sem var þarna, Guðrún Anna Finnbogadóttir, vann mjög merkt og gott brautryðjendastarf í þessari stöð. Hún fór til annarra starfa þar sem hún er nú með öruggari starfsvettvang að minni hyggju. En gott er að heyra að hæstv. ráðherra ætlar að beita sér fyrir því eins og henni er mögulegt að starfsemin haldi áfram. Ef miðstöð rannsókna í þorskeldi verður á Vestfjörðum þá held ég að það væri kærkomið tækifæri að notfæra sér þetta þar.

Herra forseti. Hér væri auðvitað fullt tilefni til þess að hefja þó nokkra umræðu um rannsóknastarfsemi í landinu almennt á vegum ríkisins og stofnana þess en þó sérstaklega um þær áherslur sem hafa á undanförnum árum verið lagðar á það að þessar rannsóknastofnanir skuli standa að störfum sérstaklega varðandi það að afla sértekna, hins svokallaða sjálfsaflafjár. Ég held að ekki væri vanþörf á að skoða ofan í kjölinn hvernig rannsóknastofnanir á vegum ríkisins hafa orðið í sífellt meira mæli að stefna að því að ná sér í svokallað sjálfsaflafé sem hefur að sumu leyti komið niður á rannsóknastarfsemi þeirra. Þessi umræða klárast örugglega ekki við þessari stuttu athugasemd hér. En ég held að þetta sé kannski meginefni máls.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin þó mér finnist þau vera mjög rýr. Það er ekki svo að hér hafi verið greitt niður starf ár eftir ár. Það er rangt í þessu tilviki. Stefnt var að a.m.k. tveggja ára þróunarverkefni og á þessum tveimur árum var gert ráð fyrir því að sjálfsaflafé nægði fyrir um helmingi rekstrarkostnaðar. Það hafði tekist og ríflega það. Væntingar um sjálfsaflafé voru og fyllilega samkvæmt þeim áætlunum sem lagt var upp með. Þess vegna er svo dapurlegt að þetta verkefni sem var fyrirhugað til tveggja ára og hefur gengið vel var blásið af eftir eitt ár. Mér finnst það bara óafsakanleg framkoma. Það er erfiðara að ná boltanum upp aftur þegar hann hefur einu sinni dottið niður eins og í þessu tilviki. Í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar og Alþingis í byggðamálum er einmitt lögð áhersla á að efla rannsóknir og þróunarstarf tengt atvinnuvegunum úti í byggðum landsins. Á Ísafirði er verið að byggja upp kjarna til að takast á við það. Mér finnst afar lágkúrulegt að ekki skuli vera hægt að bjarga þessu þó að vantað hafi 1 eða 2 millj. til þess að hægt hefði verið að halda þessu starfi áfram eins og að var stefnt, ekki síst í ljósi þess að allar áætlanir sem farið var í gang með stóðust og fyllilega það. Úthaldsleysi stjórnvalda var þarna ljónið á veginum. Nú finnst Vestfirðingum þeir vera hlunnfarnir og hagur þeirra ekki gerður stór í væntanlegri byggðaáætlun og sömu dagana kemur tilkynning um lokun Matra. Því finnst mér, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra eigi að gefa miklu ákveðnari svör um að þetta verði sett í gang á ný af fullum krafti.

Hæstv. forseti. Ég bið hv. þm. að anda aðeins rólega því að ekki hefur verið tekin nein ákvörðun um að loka. Mér fyndist að hann hefði alveg getað metið það einhvers að iðnrn. lagði í fyrsta lagi fram 2 millj. í upphafi til þess að af þessu gæti orðið. Í öðru lagi var lögð fram 1 millj. nú í lok síðasta árs af rekstrarfé ráðuneytisins til að koma til móts við þessa mikilvægu starfsemi. En eins og hv. þm. Karl V. Matthíasson nefndi þá er það ákvörðun þessa ágæta starfsmanns sem þarna hefur starfað að hverfa til annarra starfa, sennilega vegna þess að hún hefur talið það öruggari starfsvettvang. En ekki hefur verið tekin nein ákvörðun í þessum efnum og það held ég að sé aðalatriðið. Við skulum sjá til hvernig þessum málum lyktar þegar fram líða stundir. Af því að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson talaði um sjálfsaflafé rannsóknastofnana og að ástæða væri til þess að ræða það sérstaklega, þá er ég alveg sammála honum um það. Eins og fram kom í máli mínu áðan þá fást hvorki meira né minna en þrír fjórðu af því fjármagni sem Iðntæknistofnun hefur til ráðstöfunar með sjálfsaflafé og aðeins einn fjórði af framlögum fjárlaga. Auðvitað er mikilvægt að þessar stofnanir afli fjár sjálfar. Það er nauðsynlegt. En þessi takmörk liggja einhvers staðar og ég óttast að séum við alveg um það bil að fara yfir strikið hvað það varðar að krefjast sjálfsaflafjár af þeim rannsóknastofnunum sem heyra undir iðnrn.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. iðnrh. um flutning fjarvinnsluverkefna og starfa út á land. Hún er efnislega mjög svipuð og fyrirspurn sem ég lagði fyrir hæstv. forsrh. og var svarað hér í dag og á undanförnum þremur þingum hef ég spurt þann sem hefur farið með byggðamál, hæstv. forsrh. í fyrsta skiptið og síðan núv. hæstv. iðnrh., hvernig gangi að flytja þessi fjarvinnslustörf út á land sem við erum hér oft að ræða. Auðvitað horfa menn á hvað gert hefur verið. Mér finnst, miðað við skrifleg svör sem ég hef fengið frá öðrum ráðherrum sem ég gat um hér áðan, að nánast ekkert hafi verið gert. Ég vil ekki trúa því að svo hátti til í tilviki ráðuneyti iðnaðar og viðskipta, hjá ráðherra byggðamála, þannig að ég bíð spenntur eftir því að sjá hvað hefur verið flutt. En auðvitað hafa þau svör sem komið hafa frá öðrum ráðherrum valdið manni og þingheimi miklum vonbrigðum vegna þess að ekkert hefur verið gert. Þetta er auðvitað gert og sagt í framhaldi af þeim miklu væntingum sem byggðar voru upp hér vegna skýrslu um nýsköpun í gagna- og fjarvinnslu á landsbyggðinni sem taldi 20 síður og líka vegna athugana sem gerðar voru á vegum iðn.- og viðskrn. á úttekt á möguleikum á flutningi einstakra verkefna eða stofnana á vegum iðn.- og viðskrn. til landsbyggðarinnar í nóvember árið 2000. Samtals eru hér 100 síður af mjög mörgum og góðum hugmyndum sem því miður hefur ekki verið hrint í framkvæmd. Herra forseti. Ég ætla ekki að endurtaka það sem kom fram áðan í umræðu um fyrirspurn til forsrh. en þetta leiddi til þess að menn settu upp fjarvinnslustöðvar og ætluðu sér að fara að vinna í þessum málum. En það hefur gengið frekar brösulega og mörg af þessum fyrirtækjum hafa lent í rekstrarerfiðleikum og hefur það svo verið verkefni Byggðastofnunar að reyna að lagfæra. En enn þá vantar störfin. Herra forseti. Taka má dæmi um hvað þetta er í raun auðvelt. Förum í smálíkingaleik. Ef hæstv. viðskrh. hringdi í dag í forvera sinn, Finn Ingólfsson seðlabankastjóra, og slæi inn númerið 569 9600 sem er símanúmer Seðlabankans þá yrði svarað þar: ,,Seðlabankinn, góðan dag.`` Hver skyldi þá vera að svara? Jú, það eru tvær stúlkur sem sitja við skiptiborð norður á Raufarhöfn. Þær mundu svara þarna  Herra forseti. Þess vegna bíð ég spenntur núna þegar síðasta fyrirspurn þessa efnis er rædd hér á hinu háa Alþingi, þ.e. fyrirspurn mín til iðnrh. um hvaða og hversu mörg verkefni hafi verið flutt út á land á síðasta ári.

Hæstv. forseti. Engin fjarvinnsluverkefni voru flutt út á land á vegum iðn.- og viðskrn. á árinu 2001 né heldur á vegum stofnana eða fyrirtækja sem heyra undir ráðuneytin. Á vegum iðnrn. var á árinu 2001 unnið að gerð nokkurra tillagna um flutning fjarvinnsluverkefna út á land. Enn sem komið er hefur sú vinna ekki skilað árangri. Þá hef ég lagt áherslu á að við gerð árangursstjórnarsamninga við forstöðumenn stofnana ráðuneytisins verði ákvæði um flutning verkefna út á land. Í ársbyrjun 2001 voru starfsmenn Byggðastofnunar 22 og störfuðu átta þeirra á Sauðárkróki en 14 í Reykjavík. Starfsemi stofnunarinnar var öll flutt til Sauðárkróks á miðju ári 2001. Forstöðumaður rekstrarsviðs flutti frá Reykjavík en ráðið var nýtt starfsfólk í eftirfarandi störf á Sauðárkróki: Forstjóri, lögfræðingur, þrír lánasérfræðingar með viðskiptamenntun og fjórir starfsmenn til skrifstofustarfa, þar af einn rekstrarfræðingur. Starfsmannafjöldi á þróunarsviði stofnunarinnar var óbreyttur í árslok 2001 en þar starfa forstöðumaður, sex sérfræðingar og ritari. Byggðastofnun réði jafnréttis- og atvinnuráðgjafa til starfa með aðsetur á Blönduósi á árinu. Stofnunin réð atvinnuráðgjafa til starfa með aðsetur á Patreksfirði á árinu. Byggðastofnun flutti því eða réð starfsfólk í samtals 12 störf á árinu 2001.

Herra forseti. Enn einu sinni ræðum við um fjarvinnsluverkefni á landsbyggðinni og því miður fáum við enn að heyra svipuð svör og áður, að lítið hafi áunnist og væri kannski nær að segja að nær ekkert hefði áunnist í þeim efnum. Herra forseti. Það er misjafnt hversu hreinskilnir hæstv. ráðherrar hafa verið í þessari umræðu. Ég verð að segja hæstv. iðnrh. til hróss að ég held að hún sé sá ráðherra sem hreinskilnastur hefur verið hvað þessi mál varðar vegna þess að ég las á netinu á annars ágætri heimasíðu hæstv. ráðherra, í dagbók hæstv. ráðherra eftir fund á Stöðvarfirði eftirfarandi texta, með leyfi forseta: ,,Miklar væntingar voru byggðar upp af hálfu stjórnvalda ... þótt fáir hafi í raun vitað um hvað þetta snerist.`` Herra forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé af þessu tilefni að óska eftir því að hæstv. ráðherra skýri örlítið nánar þennan texta sinn þannig að við förum ekki í einhverjar getgátur um við hverja er átt.

Herra forseti. Menn verða að gera sér grein fyrir því að hægt er að vinna heilmörg störf í fjarvinnslu úti á landi en það er eins og áhugann vanti. Sagt hefur verið að stjórnsýslan hafi einfaldlega allt of lítinn áhuga á því að koma þessum verkefnum út á land. En það eru hæstv. ráðherrar sem stjórna í ráðuneytunum og þeir eiga að geta beitt sér af meira afli í þessum málum en raun ber vitni. Það er átakanlegt að taka á móti hverju svarinu af öðru, frá hverjum hæstv. ráðherranum á fætur öðrum við fyrirspurn hv. þm. Kristjáns Möllers. Þau eru frekar dauf, svörin, og lítið hefur orðið af því að verkefni séu komin út á land í þessa fjarvinnslu þannig að það er ekki nema von að menn kveinki sér þessa dagana.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir þessa fyrirspurn. Ég held að við verðum að standa öll saman á hinu háa Alþingi gagnvart stjórnkerfi ríkisins um að breyta hugarfari þannig að verkefni geti flust út á land í ríkari mæli. Ég held að okkur væri styrkur í því og er sannfærður um að fjarvinnsluverkefni sem fyrirtæki hafa flutt út á land hafi gefist ákaflega vel. Hafa verið nefnd til sögunnar verkefni á Siglufirði og Hvammstanga, símsvörun á Akureyri og fleira þannig að þetta er hægt og við verðum ákveðið á hinu háa Alþingi að gefa stjórnendum ríkisfyrirtækja og -stofnana til kynna vilja okkar hér. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann sem ekki hefur vilja til þess að þróunin verði þessi. Í krafti reynslunnar af fjarvinnslu úti á landi lít ég með mikilli bjartsýni til næstu missira. Ég trúi ekki öðru en að við getum með samstilltu átaki og breyttu hugarfari framkallað þessa þróun.

Herra forseti. Það hefur verið á stefnuskrá allra stjórnmálaflokka held ég og flestra ríkisstjórna síðustu áratugina að flytja stofnanir út á land. Við höfum hins vegar rekið okkur á að það er afskaplega erfitt að flytja stofnanir í heilu lagi. Það rákum við okkur á þegar Landmælingar fluttu upp á Akranes. Allt ætlaði vitlaust að verða. Það er eins og það sé náttúrulögmál að allt svona þurfi að vera í Reykjavík. Við rákum okkur á það sama þegar Byggðastofnun var flutt til Sauðárkróks sem manni fannst mjög eðlileg aðgerð vegna þess að starfssvæði Byggðastofnunar er allt landið nema höfuðborgarsvæðið og auðvitað á hún heima úti á landi. Þegar þróunarsviðið flutti eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan fór enginn starfsmannanna með heldur varð að ráða átta nýja starfsmenn. Þegar afgangurinn af starfseminni var fluttur í fyrra flutti aðeins einn maður, að vísu lykilmaður, en alla hina varð að ráða upp á nýtt. Það er mjög erfitt að byrja svona eiginlega upp á nýtt. Sem betur fer er Byggðastofnun að komast yfir þá erfiðleika, fékk mjög hæfan forstjóra og góða starfsmenn og er að ná sér á strik eftir þessa flutninga. Það er annað sem hefur verið gert á vettvangi Byggðastofnunar, atvinnuþróunarstarfsemin um allt land. Stofnunin veitir verulegt fjármagn í öll kjördæmi til að stofna atvinnuþróunarfélög sem eru á forræði heimamanna. Þar eru þetta 3--5 störf í hverju kjördæmi og þau skipta mjög miklu máli. Áður var þessu öllu stýrt úr hjarta Reykjavíkur. Nú er þetta á forræði heimamanna með öflugum stuðningi Byggðastofnunar.

Herra forseti. Ég veit eiginlega ekki alveg hvað á að segja um þetta. Það má þó segja eitt. Ég get þakkað hæstv. ráðherra fyrir hreinskilni og það að í hennar stutta svari hafi það komið fram að engin störf í fjarvinnslu voru flutt út á land á árinu 2001 á vegum iðnrn. eða stofnana sem heyra undir það ráðuneyti. Þá held ég að hringnum sé lokað. Ég held að svör hafi borist frá öllum ráðuneytum um árangur af þessu starfi árið 2001. Hann er jafnlélegur og hann var árið 2000. Ekkert hefur verið gert, því miður. Þetta er ákaflega dapurlegt. Það er dapurlegt að þetta skuli ekki gerast vegna þess að þetta er hægt. Tæknin býður upp á þetta. Það er auðvelt að gera þetta. Það sýna einkafyrirtæki sem hafa slegið til, ekki bara hér heldur úti um allan heim. Af hverju gerist þetta? Er það vegna þess að stjórnkerfi í Reykjavík stoppar meira að segja ráðherra, jafnvel ráðherra sem hafa einhvern áhuga á því að gera þetta? Er það virkilega svoleiðis? Á maður virkilega að þurfa að sætta sig við að sú sé ástæðan? Herra forseti. Eins og ég segi var mér skapi næst að koma upp í ræðustól og nánast segja ekki neitt og vera agndofa. En hæstv. ráðherra ræðir í sínu stutta svari um flutning Byggðastofnunar. Það var allt gott og blessað. Við erum ekki að tala um flutning stofnana. Við erum að tala um þennan þátt sem tæknin býður upp á og miklar væntingar voru gerðar til. Ég geri mér grein fyrir því að hæstv. ráðherra þekkir mjög vel þær væntingar sem voru byggðar upp í Ólafsfirði og Hrísey í kringum fjarvinnslufyrirtækin þar og endurreisn sem þar hefur orðið með því að sameina þetta fyrirtæki og stofna fyrirtækið Óley til að taka þátt í verkefninu. Ég óttast hins vegar, herra forseti, að verkefni vanti fyrir þessar stöðvar og þess vegna vil ég hvetja hæstv. ráðherra til að standa sig betur en verið hefur og gera eitthvað í þessum málum vegna þess að sama fyrirspurn kemur fram um leið og þing kemur saman í janúar á næsta ári.

Hæstv. forseti. Ég tel mig tilknúna til að lesa fyrirspurnina sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hvaða fjarvinnsluverkefni og hversu mörg störf á vegum ráðuneytisins og stofnana og fyrirtækja í eigu ríkisins, sem heyra undir ráðuneytið, voru flutt út á land árið 2001 ...?`` Hversu mörg störf? Ég bið hv. þingmann að meta það einhvers að heil stofnun var flutt og gera ekki lítið úr því að ég hafi nefnt Byggðastofnun í þessu sambandi. Mér er eiginlega efst í huga á þessari stundu að það er auðveldara um að tala en í að komast. Þegar hv. þm. tala um að breyta þurfi hugarfari spyr ég: Efast einhver um að ég vilji gera þetta?

Hvað er þá að?

Ég varð þess áskynja þegar ég kom í þetta ráðuneyti að þar er ekkert sérstaklega margt starfsfólk. Það er vel mannað hvað það varðar að þar er gott fólk en það er fátt fólk og við höfum barist fyrir því að reyna að fá að bæta við fólki eins og í iðnrn. Ég held að það séu ekki nein smáverkefni sem það ráðuneyti fæst við en sannleikurinn er sá að þetta fólk er yfirhlaðið verkefnum og ég kem ekki alveg auga á það hvaða verkefni það nákvæmlega eru, a.m.k. í ráðuneytinu, sem gætu verið unnin annars staðar því að fólk er að hlaupa úr einu í annað. Hér var Seðlabankinn líka nefndur og auðvitað er mjög gott mál að fyrir hann skuli vera svarað á Raufarhöfn. Tvær stúlkur svara þar. Því miður er ég hrædd um að það sé bara eitt launað starf þannig að það er ekki víst að þetta sé sérstaklega hagkvæmt.

Tvöfalt.

Það eru tvær stúlkur sem vinna en það er spurning hvernig samningurinn er, ég held að hann sé ekki mjög hagstæður. Ég var alveg eins og aðrir mjög spennt fyrir því að þetta gæti gengið og talaði fyrir því að fara út í flutning starfa út á land með fjarvinnslu en það var með mig eins og miklu fleiri að við vissum ekki alveg nákvæmlega um hvað þetta snerist.

Herra forseti. Í greinargerð með þáltill. hæstv. iðnrh. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005 kemur orðið verslun aðeins tvisvar sinnum fyrir. Í fyrsta sinni er sagt að verslunin í mesta þéttbýli landsins greiði hærri laun en sú sem er á landsbyggðinni. Í hinu tilvikinu er þessi atvinnugrein nefnd í kaflanum um almenn búsetuskilyrði en þar segir, með leyfi forseta: ,,Byggðarlög þurfa að geta boðið upp á góða, aðgengilega og stöðuga uppeldis- og velferðarþjónustu, öflugt atvinnulíf, hæft menntað fólk og fjölþætta atvinnumöguleika, verslun og þjónustu.`` Herra forseti. Ég tek undir það að ein af meginforsendum þess að fólk búi ánægt við hlut sinn á landsbyggðinni er að auðvelt sé að nálgast brýnustu nauðsynjar á ásættanlegu verði. En þeir sem fylgjast með því sem er að gerast í landinu hafa tekið eftir því að smásöluverslun fer þar hrakandi. Á mörgum stöðum úti á landi þar sem áður voru ágætar verslanir finnast nú engar þar sem samkeppnisstaða þeirra var orðin svo lök. Við getum velt fyrir okkur hvers vegna margar þessara verslana hafa lagt upp laupana. Litlar einingar er jafnan svarið. Hinn stóri og sterki sigrar að lokum, segja menn og yppa öxlum. Við þessu er ekkert að gera, segja menn líka. En þegar betur er að gáð, herra forseti, má sjá að fleiri þættir vega þungt. Herra forseti. Ég átti samtal við einn ágætan kaupmann í einu byggðarlagi úti á landi. Hann sagði að erfiðast fyrir matvöruverslunina þar væri hversu ójafn leikurinn væri. Þeir hjá Baugi og Kaupási fá svo mikinn afslátt hjá heildsölunum að það er óheilbrigt og hann nefndi sem dæmi að tveggja kg hveitipakkning út úr einum stórmarkaðnum á Stór-Reykjavíkursvæðinu kostaði 70 kr. en hann þyrfti að kaupa þessa sömu pakkningu á 100 kr. hjá heildsalanum, og bætti hann við, þessi ágæti kaupmaður, að þetta væri bara eitt dæmi. Þessi mismunun virðist vera mest hjá íslenskum framleiðendum. Margar siðferðislegar spurningar vakna þegar við sjáum hver aðstaða dreifbýlisverslunarinnar er, og við spyrjum hvort ríkisstjórnin hyggist koma að þessu málum, ekki aðeins vegna óheilbrigðrar og siðlausrar samkeppni heldur vegna ýmissa gjalda og kostnaðar sem dreifbýlisverslunin býr við. Þá má nefna t.d. tryggingagjaldið sem á að hækka um næstu áramót upp í 6%. Það er líka talað um vaxtakostnað sem þessi ágæti kaupmaður bar sig mjög aumlega undan. Hann talaði um vaxtaokrið sem eitt af hinum miklu vandamálum.

Hæstv. forseti. Verslunarfyrirtæki sem reka sölustaði undir sama nafni á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni hafa tekið ákvörðun um að bjóða öllum viðskiptavinum sínum sömu viðskiptakjör með því að selja vörur sínar alls staðar á sama verði. Dæmi um slíka starfsemi má finna á smásölumarkaði með matvörur, byggingarvörur, eldsneyti, áfengi og lyf. Á þennan hátt hefur þróun verslunar stuðlað að lægra vöruverði á landsbyggðinni. Mér er kunnugt um að hagsmunaaðilar í verslun eru að undirbúa könnun á vörustjórnunarkostnaði hér á landi með samanburði við nágrannalönd. Jafnframt er unnið að stofnun vörustjórnunarfélags sem hefði að markmiði að efla samstarf smásala, birgja og framleiðenda um að lækka kostnað við vörustjórnun. Talið er að þarna megi spara háar upphæðir ef vel tekst til, og eigi að koma bæði rekstraraðilum og neytendum til góða. Aðilar í verslun og fulltrúar neytenda hafa ítrekað hvatt yfirvöld til að endurskoða smásöluverslun léttvíns og bjórs með það í huga að veita aðilum í verslun og viðskiptum möguleika á að taka að sér smásöluverslun með þessa vöruflokka. Bent hefur verið á að slíkt gæti stuðlað að styrkingu verslana á landsbyggðinni þar sem sölustaðir ÁTVR eru nú dreifðir. Sjálfsagt er að líta á þessar tillögur eins og aðrar sem orðið gætu til að styrkja verslun á landsbyggðinni. Á árum áður komu upp hugmyndir um það að ríkið styrkti með beinum fjárframlögum verslun á afskekktum stöðum en frá slíkum hugmyndum var horfið og ekki eru áform um að styrkja dreifbýlisverslun með beinum fjárframlögum enda verður að hafa í huga, eins og að framan segir, að vöruverð á landinu öllu hefur mjög jafnast frá því sem áður var. Sl. haust skipaði samgrh. nefnd til að fjalla um flutningskostnað á landsbyggðinni. Tilefni þess að nefndin var skipuð er sú staða sem upp er komin vegna verulegrar hækkunar á flutningskostnaði fyrirtækja sem starfa á landsbyggðinni. Á þessu stigi er of snemmt að segja til um hver niðurstaðan af þessu starfi nefndarinnar verði og hvort tillögur komi fram er leiða muni til betri rekstrarskilyrða dreifbýlisverslunar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda, Karli V. Matthíassyni, fyrir að hreyfa þessu máli. Það er sannarlega rétt að það er mjög ójafn leikur í rekstrarskilyrðum dreifbýlisverslunar gagnvart verslun á höfuðborgarsvæðinu eða stóru stöðunum á landsbyggðinni. Fram kom hjá hæstv. ráðherra að margar verslunarkeðjur eru með sama vöruverð um allt land, sama hvort það er verslun í Reykjavík, á Akureyri eða Ísafirði. Mér er kunnugt um það og hef átt samtal um það við konu vestur á Ísafirði sem sagði mér að ein besta kjarabót sem hún hefði fengið hafi verið þegar Bónus opnaði verslun sína á Ísafirði. Það er sannarlega rétt. Það er rétt að segja það hér að ég er nokkuð viss um að sú verslunarkeðja og sá frumkvöðull sem þar var, Jóhannes í Bónus, hefur sennilega gert einna mest í því að keyra niður verðbólgu og lækka vöruverð á þeim stöðum þar sem sú verslun er, en svo er ekki um aðrar og þess vegna er það svo að þetta er ekki alls staðar. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra rétt í lokin: Hvernig gengur nefndarstarfið sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórn beittu sér fyrir að skipað yrði um jöfnun flutningskostnaðar, þ.e. þungaskattinn?

Herra forseti. Það er vissulega gott og ágætt þegar stórar verslunarkeðjur geta verið með starfsemi sína víðar en í Reykjavík eins og á Akureyri og Ísafirði. Ég tek undir það. Það er ágætt að vöruverð er lágt þar. En hins vegar eru fleiri staðir á landinu en þeir og það er það sem ég er að beina sjónum okkar að núna og vekja athygli á. Það eru þær verslanir sem eru á stöðum þar sem búa kannski þúsund manns og færri sem eru að glíma við þennan vanda sem ég var að tala um, herra forseti, að verslunareigendur kaupa vöru af heildsölum á miklum mun hærra verði en eigendur stóru verslananna. Sumir hafa jafnvel velt því upp að í sumum tilvikum geti verið svo að þessar litlu verslanir séu hreinlega að greiða niður verð fyrir þær stóru af því að verðið er keyrt svo mikið niður hjá stóru verslunum að minni verslanirnar verða að borga meira. Því vakna spurningar um það hvort þetta sé í raun og veru eðlilegt og hvort einokun og áhrif fárra aðila á verslunarmarkaðinn séu ekki orðin það mikil að þau séu farin að skaða litlar verslanir í minni plássum úti á landi. Það er þetta sem maður heyrir kaupmenn sífellt vera að tala um, sem eru að berjast fyrir sínu á landsbyggðinni, hversu mikill munur það er fyrir þá að kaupa vöruna út úr heildsölunum og fyrir hina, þessa stóru, sem geta í krafti valds jafnvel sagt: Ef þið ekki seljið okkur á þessu verði þá kaupum við ekki þessa vöru af ykkur heldur förum annað.

Hæstv. forseti. Ég hef áhyggjur af þessu máli alveg eins og þeir hv. þm. sem hér hafa talað. Eins og menn eflaust vita er þetta eitt af því sem verður skoðað í tengslum við nýja byggðaáætlun, þ.e. búsetuskilyrði manna á landsbyggðinni miðað við höfuðborgarsvæðið. Það getur örugglega margt athyglisvert komið út úr þeirri athugun. Eins vil ég nefna að það starf sem unnið hefur verið í þeirri nefnd sem ég nefndi áðan og varðar það að gera athugun á þróun flutningskostnaðar er mjög mikilvægt starf og ég bind vonir við að út úr því komi niðurstöður sem muni hjálpa okkur við að bæta úr hvað þetta varðar. Eins og hv. þm. Karl V. Matthíasson nefndi fara miklar sögur af því að smáverslanir úti á landi eigi bókstaflega í erfiðleikum með að nálgast ákveðnar vörutegundir og það er náttúrlega ekki gott. Ég gæti trúað að í einhverjum tilfellum gæti komið til kasta samkeppnislaga hvað það atriði varðar. En hef ég áhyggjur af þessu og þó svo að ástand hafi batnað víða vegna þess að þær verslanir sem eru ráðandi á markaðnum hafa verið að færa út starfsemi sína og tekið upp starfsemi víðar en áður var þá hjálpar það að vísu, en það eru líka margir staðir sem búa við hátt vöruverð og vissulega hefur það gríðarleg áhrif á búsetuskilyrði.

Herra forseti. Ég mæli fyrir 485. máli á þskj. 769, fyrirspurn sem varaþingmaður minn, Gunnlaugur Stefánsson, lagði fram fyrir nokkru síðan og er um jarðgöng undir Almannaskarð. Það er kunnugt að Almannaskarð er hluti af hringvegi okkar og einn af þeim farartálmum sem þar eru. Menn hafa velt fyrir sér hvaða möguleikar eru á að bæta þar úr. Ein af þeim hugmyndum sem fram hafa komið er gerð jarðganga undir Almannaskarð. Ástæður fyrir því eru auðvitað að með því væri væntanlega farin sú leið sem best væri og öruggust. Á þessum slóðum er auðvitað margs konar vandi. Þarna er mikill halli og alls konar hættur af ýmsum flóðum. Þarna þarf því auðvitað að vanda sig verulega og tryggja öryggi. Það blasir við að þarna eru góðar jarðfræðilegar aðstæður og er jafnvel álit margra að kostnaður við þessi jarðgöng sé ekki meiri en svo að eðlilegt væri að þessi framkvæmd yrði sett á vegáætlun en ekki í sérstaka jarðgangaáætlun, en eins og kunnugt er er unnið eftir sérstökum jarðgangaáætlunum við öll þau stærri jarðgöng sem fyrirhuguð eru. Herra forseti. Þessi fyrirspurn er í fjórum liðum og hljóðar svo: 1. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að framkvæmdir við jarðgöng undir Almannaskarð verði liður í næstu vegáætlun? 2. Hver er áætlaður kostnaður við slík göng? 3. Hvað er áætlað að nýr vegur um Almannaskarð kosti? 4. Hefur arðsemi jarðganga undir Almannaskarð verið metin? Ef svo er, hver er niðurstaðan? Herra forseti. Ljóst er að verulegur áhugi er á þessu máli á þessu svæði. Þann 29. janúar sl. var haldinn mjög fjölmennur fundur á Hornafirði þar sem margir fundarmenn lýstu yfir áhuga á því að sú leið yrði farin sem hér er spurt um. Rétt að geta þess að fundurinn var haldinn að frumkvæði nokkurra einstaklinga sem hafa hrundið þessu verkefni af stað. Í forsvari fyrir þessum einstaklingum er kunnur maður í þingsölum, þ.e. Egill Jónsson, fyrrv. alþm. Hann er mikill áhugamaður um þessa vegaframkvæmd ásamt fjölda manna á Hornafirði. Hins vegar má einnig geta þess að menn telja fleiri framkvæmdir á þessu svæði brýnar. Hér er hins vegar verið að spyrja um hverju menn eru að velta fyrir sér gagnvart framtíðinni.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni fyrir þessa fyrirspurn sem Gunnlaugur Stefánsson lagði fram. Fyrsta spurning hv. þm. var: ,,Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að framkvæmdir við jarðgöng undir Almannaskarð verði liður í næstu vegáætlun?`` Svar mitt er að í núverandi vegáætlun eru ósundurliðaðar fjárveitingar í Þvottár- og Hvalsnesskriður og Almannaskarð, 50 millj. kr. árið 2003 og 65 millj. kr. árið 2004. Í jarðgangaáætlun sem samþykkt var á Alþingi árið 2000 er lýsing á hugsanlegum jarðgöngum undir Almannaskarð en þau voru ekki tekin með í röð fyrstu verkefna. Á næstu vikum stendur fyrir dyrum endurskoðun veg\-áætlunar 2002--2005 og munu framkvæmdakostir við endurbætur leiðarinnar um Almannaskarð þá væntanlega verða teknir til umfjöllunar. En eins og vænta má er í mörg horn að líta þegar tekið er til við vegáætlun, auk þess sem rétt er að minna á að fyrir þinginu liggur frv. um samgönguáætlun sem komið er frá nefnd og er liður í enn betri gerð áætlana um vegaframkvæmdir og aðrar framkvæmdir í samgöngukerfinu. Í annan stað spyr hv. þm.: ,,Hver er áætlaður kostnaður við slík göng?`` --- Hann er að tala um göng undir Almannaskarð. Því er til að svara að samkvæmt áætlun Vegagerðarinnar mundu slík göng kosta um 700 millj. kr. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: ,,Hvað er áætlað að nýr vegur um Almannaskarð kosti?`` Samkvæmt áætlun Vegagerðarinnar er gert ráð fyrir að vegurinn muni kosta um 200 millj. kr. á núverandi verðlagi. Í fjórða lagi er spurt: ,,Hefur arðsemi jarðganga undir Almannaskarð verið metin? Ef svo er, hver er niðurstaðan? Skemmst er frá því að segja að arðsemin hefur ekki verið metin enda, eins og fram kom í svari mínu, var ekki gert ráð fyrir að þessi göng væru í hópi fyrstu verkefna. Því var ekki lögð vinna í að meta arðsemi þeirrar framkvæmdar.

Herra forseti. Ég fagna þessum hugmyndum um göng undir Almannaskarð. Eins og fyrirspyrjandi benti á er um framtíðarverkefni að ræða. Menn deila mjög um vegastæði á þessu svæði. Hér er því um athyglisverðar hugmyndir að ræða. Þarna yrði um ákveðna tengingu milli Austurlands og Suðurlands að ræða. Af því að við erum að tala inn í framtíðina hljótum við líka að velta fyrir okkur stöðum eins og Reynisfjalli í Mýrdal, hvort ekki sé eðlilegt að skoða hvort þar ættu ekki að koma göng í framtíðinni og einnig göng í gegnum Hellisheiði syðri. En það sem ég er fyrst og fremst að benda á er þessi tenging á milli Austurlands og Suðurlands. Þarna er um mjög mikla fiskflutninga að ræða og talsvert mikil umferð á þessu svæði. Mér finnst vert að skoða þessar hugmyndir af fullri alvöru og ég fagna tilkomu þeirra.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Í þeim kemur m.a. fram að endurskoða eigi, eins og vitað er, vegáætlun á næstu vikum. Það er eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki megi vænta þess, í þeirri endurskoðun, að þessi möguleiki verði kannaður gaumgæfilega. Því tengist síðan fjórða spurningin varðandi arðsemina. Má ekki búast við því að könnuð verði arðsemin af þessari framkvæmd við þessa endurskoðun? Eins og fram kemur í svörum við 2. og 3. spurningu, þ.e. um kostnaðinn, munar um 500 millj. á því að gera nýjan veg um Almannaskarð eða að fara í jarðgöng. Það hlýtur að vera, fyrst munurinn er út af fyrir sig ekki meiri en svo, eðlilegt að kanna gaumgæfilega arðsemina því að augljóslega yrði um miklu varanlegri, öruggari og betri framkvæmd að ræða ef farið væri í jarðgöng þarna. Nýr vegur um Almannaskarð mundi væntanlega verða áfram með töluvert miklum halla og augljóst er að mikið rask yrði við lagningu þess vegar. Þriðji möguleikinn er auðvitað að gera nýjan veg fyrir hornið sem þá mundi lengja leiðina og yrði þá væntanlega einnig býsna erfið framkvæmd. Herra forseti. Ég ítreka þakkir til hæstv. samgrh. fyrir svörin og vænti þess að við endurskoðun vegáætlunar verði þessi þáttur skoðaður gaumgæfilega, þ.e. arðsemin af göngunum, og athugað hvort ekki sé eðlilegt að þessi framkvæmd verði sett inn í vegáætlun.

Herra forseti. Ég vil taka fram, þannig að ekkert fari þá milli mála, að sú vegáætlun sem er í gildi núna og nær til ársins 2004 gerir ekki ráð fyrir framkvæmdum við jarðgöng undir Almannaskarð. Til þess að það fari ekkert á milli mála vil ég taka fram að ég tel engar líkur á því að við endurskoðun á núgildandi vegáætlun komi inn fjárveiting til að hefja framkvæmdir við umrædd jarðgöng. Óteljandi mörg önnur verkefni bíða úrlausnar á sviði vegamála og því er ekki skynsamlegt að vekja neinar vonir um að þau göng komi inn og fram fyrir mörg önnur verkefni sem hafa verið og eru á vegáætlunni. Þetta vildi ég að kæmi fram við þessa umræðu.

Herra forseti. Ég vek máls á þjónustu heilbrigðiskerfisins við konur sem hafa fengið brjóstakrabbamein og tekið hefur verið af brjóst. Það er orðið mjög algengt að byggt er upp nýtt brjóst í stað þess sem tekið var hjá lýtalæknum. Hluti af þeirri aðgerð er að útbúa nýja geirvörtu á brjóstið. Læknar hafa gert það á þann hátt að húð er flutt af viðkvæmum stað á konunni og grædd á brjóstið. Þetta er mjög erfið og óþægileg aðgerð og við hana þarf svæfingu. Víða erlendis eru menn farnir að útbúa geirvörtu á brjóst með húðflúrsmeðferð. Það er kostur sem læknar telja mun betri og gefa betri árangur. Auk þess hefur sú aðferð í för með sér minna álag á konuna og er að öllu leyti árangursríkara. Úti í heimi er húðflúrsmeðferðin orðin einna algengust í þessu skyni. Það eru þá húðflúrarar, stundum snyrtifræðingar eða jafnvel hjúkrunarfræðingar sem hafa lært húðflúrsmeðferð, sem sinna þessu verki. Venjulega hafa flinkir húðflúrarar náð bestum árangri í þessa veru. Og nú hefur þetta verið gert á þennan hátt, þ.e. með húðflúri, í nokkrum tilvikum hér á landi. Heilbrigðiskerfið tekur hins vegar ekki þátt í kostnaði sem fellur til heldur fellur hann allur á konuna. Ég veit til að leitað hafi verið til velferðarkerfisins, Tryggingastofnunar, um að greiða þennan kostnað. Eins og ég sagði áðan telja sérfræðingar að húðflúrsaðgerðin sé betri, árangursríkari og ódýrari kostur. Ef ég ber þetta saman þá kostar þessi aðgerð með húðflutninginn sem viðhöfð er hér 46--47 þús. kr., þ.e. lýtaaðgerð og svæfing. Hlutur sjúklings, þ.e. þetta er ferliverk, fer ekki yfir 18 þús. kr. sem er hámarkið í dag en Tryggingastofnun borgar allt að 30 þús. kr. Húðflúrsmeðferð kostar milli 25 og 30 þús. kr. í allt. Þetta er samfélaginu ódýrara og af þessu er minni sársauki og óþægindi fyrir konurnar. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort til standi að heilbrigðiskerfið taki þátt í kostnaði við slíka meðferð. Hafa verið uppi einhver áform um slíkt?

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um hvað líði ákvörðun um greiðsluþátttöku heilbrigðiskerfisins í húðflúrsmeðferð í kjölfar aðgerðar vegna brjóstakrabbameins. Um það er að ræða að sumar konur sem lenda í að greinast með brjóstakrabbamein þurfa að láta fjarlægja brjóstið og síðan gangast undir aðgerðir til endursköpunar brjóstsins. Er þetta unnið af lýtalæknum og eftir fremsta megni reynt að endurskapa eðlilegt útlit. Að lokinni meðferð lýtalæknanna hafa stundum komið fram óskir um lagfæringu á vörtubaugunum með húðflúri þannig að sem eðlilegustu útliti verði náð að nýju. Erindi af þessum toga hafa áður borist til Tryggingastofnunar sem sýnt hefur máli þessu fullan skilning og talið það bæði mikilvægt og til hægðarauka að láta húðflúra vörtubauginn í stað þess að beita skurðaðgerð með húðflutningi. Hins vegar hefur Tryggingastofnun talið að fram til síðustu breytinga á almannatryggingalögunum hafi lögin ekki heimilað greiðslu af þessum toga þar sem meðferð hjá húðflúrurum hafi hvergi verið að finna í heimildum almannatryggingalaga eða reglum byggðum á þeim. Hefur stofnunin því talið sér algerlega óheimilt að taka þátt í slíkum kostnaði. Húðflúrarar eru ekki heilbrigðisstétt og hafa ekki samninga við Tryggingastofnun. Ég hef hins vegar fullan skilning á þessu máli og ég hef því ákveðið að beina þessu erindi til hinnar nýstofnuðu samninganefndar með ósk um að hún skoði þetta mál ofan í kjölinn og kanni möguleika á því hvort unnt sé að mælta þessum óskum. Ef slíkt er hægt þá kæmi það að mínu viti helst til sem hluti af störfum lýtalæknis. Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi að einhverju leyti svarað fyrirspurn hv. þm. með þessum upplýsingum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir þessi svör. Það er ánægjulegt að hreyfing er á þessum málum og hæstv. ráðherra hefur vísað þessu máli til hinnar nýju samninganefndar. Ég velti því fyrir mér hvort hún hafi ekki með breytingu á lögunum möguleika á því að semja við þá sem eru færastir til þess að vinna þetta verk, þ.e. húðflúrarana. Þó það sé e.t.v. erfitt í dag þá veit ég að hugur hæstv. ráðherra stendur til þess að taka á málefnum óhefðbundinna lækninga og kannski mætti segja að hægt væri að túlka þetta verk húðflúraranna við að endurskapa geirvörtu á brjóst á þann veg. Þá er spurning hvort hægt væri að semja beint við þá því að ég hef það beint frá þeim lýtalæknum sem hafa verið að sinna þessum verkum að þeir nái bestum árangri og geri þetta best. Þeir hafa vísað til þess hvernig þetta er gert erlendis þar sem hjúkrunarfræðingar eða snyrtifræðingar hafa gert þetta, en þeir hafa aldrei náð eins góðum árangri og þeir sem starfa við húðflúr reglulega. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra um leið og ég fagna svörum hans, hvort hann telji möguleika á því að semja beint við húðflúrarana t.d. eftir að tekið hefur verið á málefnum óhefðbundinna lækninga og hvort sú lagabreyting sem varð á almannatryggingalögunum með samninganefndinni geri það mögulegt að semja við þá eða þá að læknir semji við húðflúrarann þannig að hann vinni verkið þá kannski inni á hans stofu.

Herra forseti. Þau svör sem ég get gefið um þetta mál nú á þessari stundu eru eingöngu þau að ég mun beina því til samninganefndarinnar að hún kynni sér þessi mál ofan í kjölinn. Það er að sjálfsögðu markmið okkar eins og varðandi aðra heilbrigðisþjónustu að þessi verk séu sem best af hendi leyst að sjálfsögðu. Hins vegar get ég ekki gefið yfirlýsingar hér um samninga við húðflúrara vegna þess að þeir eru ekki heilbrigðisstétt, eins og kom fram í svarinu. En ég hef fullan vilja til að láta kanna alla möguleika í þessu máli með það fyrir augum að þjónustan verði sem best og árangursríkust. Það eru þau svör sem ég get gefið á þessari stundu. En ég endurtek að ég mun gangast fyrir því að þetta mál verði skoðað ofan í kjölinn.

Virðulegi forseti. Það er ekkert nýtt að málefni vistheimilisins í Gunnarsholti í Rangárvallasýslu séu tekin upp á Alþingi. Fyrir nokkrum árum var til að mynda umræða um hvort hætta ætti rekstri heimilisins sem þá eins og nú hýsti veika einstaklinga sem erfitt hefur reynst að koma fyrir annars staðar. Á þeim tíma komu fram öflug mótmæli þess fólks sem vann á Gunnarholti eða dvaldi þar vegna veikinda, en einnig komu mótmæli frá nærliggjandi byggðarlögum eins og forsvarsmönnum Rangárvallahrepps sem álíta starfsemina m.a. mikilvægan hlekk í atvinnulífi héraðsins. Nú um skeið hafa mál verið, eftir því sem best er vitað, í nokkuð góðum farvegi ef frá er talinn skortur á fjárveitingu til starfseminnar en þó ekki síst til viðhalds bygginga á staðnum. Nú bregður hins vegar svo við undanfarna mánuði að aftur virðist ríkja óvissa og óöryggi í rekstri og starfsumhverfi Gunnarsholts sem hefur bitnað bæði á starfsfólki og þeim sjúklingum sem þar dvelja. Þessi þróun er auðvitað áhyggjuefni og hefur hreppsnefnd Rangárvallahrepps t.d. sent þingmönnum Suðurkjördæmisins ályktun sem lögð var fyrir fund 31. janúar sl. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Undanfarna mánuði hafa borist fregnir af óróa og að því er virðist vandræðum í rekstrinum, m.a. virðist sem starfsmannahald hafi verið einhverjum vandkvæðum bundið. Margir starfsmenn með mislanga starfsreynslu hafa hætt störfum eða eru að hætta. Svo virðist nú sem mjög fáir starfsmenn séu við vistheimilið og sennilega eru aðeins tveir eftir sem hafa fasta búsetu í nágrenni þess í Rangárvallahreppi. Virðist sem því sé ekki sinnt að ráða fólk í stað þeirra sem hætta þó að heimilaður stöðugildafjöldi og fjöldi vistmanna gefi fullt tilefni til þess. Því hefur verið haldið fram að of fáir starfsmenn séu við vistheimilið nú miðað við fjölda vistmanna, en oft virðast vera aðeins einn til tveir starfsmenn á staðnum að degi til sem ætlað er að hafa umsjón með um það bil 30 vistmönnum. Þessi óheillaþróun virðist hafa byrjað á fyrri hluta síðasta árs og náð hámarki um áramótin þegar aðeins voru eftir fimm til sex starfsmenn sem samkvæmt upplýsingum sem hreppsnefndin hefur fengið eru að hluta aðeins lausráðnir tímabundið. Hreppsnefnd Rangárvallahrepps lýsir yfir þungum áhyggjum af þróun mála á vistheimilinu og því að taki rekstur þess ekki skjótum framförum sé hugsanlega teflt í tvísýnu farsælli og góðri starfsemi innan hreppsins til margra ára sem hefur verið mikilvægur hlekkur í atvinnulífi hans til þessa. Þá skorar hreppsnefndin á yfirstjórn Landspítalans að gera þær úrbætur sem þörf er fyrir og tryggja að rekstur heimilisins komist í eðlilegt horf að nýju.`` Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt fyrir þá sjúklinga sem þarna dvelja að búa við öryggi. En það er einnig nauðsynlegt fyrir héraðið að vita hvert stefnir með rekstur Gunnarsholts og hvert hlutverk þessa heimilis verður í framtíðinni. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur verið mótuð framtíðarstefna hvað varðar rekstur vistheimilisins í Gunnarsholti? Ef svo er, hvað felst í henni? Ef ekki, mun ráðherra beita sér fyrir því að það verði gert?

Herra forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um rekstur vistheimilisins í Gunnarsholti. Starfsemi vistheimilisins í Gunnarasholti hefur verið nokkuð til umfjöllunar á síðustu mánuðum, m.a. vegna breytinga í mannahaldi og áherslubreytingum í starfseminni. Ég get upplýst að vistmenn heimilisins eru um þessar mundir 32 talsins á ýmsum aldri, allt frá ungmennum til fullorðinna. Allir hafa þeir átt við ýmsa erfiðleika að etja, einkum tengda áfengis- og vímuefnavanda. Allir eru þessir einstaklingar með óskert ferðafrelsi og dvelja þarna af frjálsum vilja. Þeir geta því yfirgefið heimilið þegar þeim sýnist svo. Af þessum 32 einstaklingum eru 18 haldnir geðsjúkdómum og 14 teljast með geðræna röskun samkvæmt upplýsingum frá geðsviði Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Síðustu tvö ár hefur 21 einstaklingur útskrifast frá vistheimilinu. Rekstur heimilisins hefur nokkrum sinnum komið til almennrar umræðu. Rekstrarkostnaður á síðasta ári var 65 millj. kr. Þar af voru um 40 millj. vegna launa. Hefur reksturinn verið gaumgæfilega skoðaður með það í huga að nýta fjárveitingar sem best. Af hálfu stjórnenda er talið að draga megi nokkuð úr kostnaði og fækka ársverkum. Það er gert ráð fyrir að heimiluð ársverk verði níu og að almennri læknishjálp verði sinnt frá næstu heilsugæslustöð og sérfræðiaðstoð frá geðdeild Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Þannig er áfram gert ráð fyrir að nýta öll rými heimilisins. Einn þáttur í aðlögun vistmanna að eðlilegu lífi hefur verið að skapa þeim atvinnu og afþreyingu. Nokkuð erfiðlega hefur gengið að halda uppi atvinnu eftir að hellu- og fjósbitagerð lagðist af. Þá hefur einnig verið reynt að framleiða minjagripi til gjafa og sölu. En það hefur vart getað talist nægt viðfangefni og skortir því enn tilfinnanlega verkefni sem vistmenn geta sinnt. Haldið er uppi öflugri endurhæfingaráætlun þar sem vistmenn geta m.a. tekið þátt í heimilisstarfi, stundað útiveru og sund, sinnt húsdýrum og tekið þátt í öðru sem gerir þá hæfari til að koma út í samfélagið að nýju. Breytingar sem hafa verið gerðar á starfsemi heimilisins undanfarna mánuði hafa vakið athygli bæði vegna þess að vistmenn hafa verið sýnilegri í daglegu lífi nágrannabyggðanna og einnig hafa breytingar í starfsmannahaldi verið til umræðu. Verður þó að telja að þessar breytingar hafi verið eðlilegur þáttur í almennu aðhaldi og starfsemi. Þess ber að geta að vistmenn fara allar ferðir í fylgd gæslumanns þegar þeir sækja verslanir og aðra staði í sveitarfélaginu. Spurt er um endanlega framtíðarstefnu vistheimilisins. Hún hefur enn ekki verið mótuð en hún hefur tengst eins og kunnugt er umræðu um fjármögnun á rekstri Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Það hefur m.a. verið rætt hvort mögulegt væri að sameina þessa starfsemi einhvers konar annarri starfsemi á svipuðu sviði til að bæta nýtingu á vinnuafli og fjármunum. Endanleg ákvörðun um þessa framtíð hefur ekki verið tekin en ég undirstrika það sem ég sagði áður að ætlunin er að nýta öll rými áfram og ekki eru uppi áform um annað. Ég vona að ég hafi svarað fyrirspurninni.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 3. þm. Suðurl., Margréti Frímannsdóttur, fyrir að vekja máls á þessu og þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin. Starfsemin á vistheimilinu í Gunnarsholti, eða Akurhóli eins og það var nú kallað í eina tíð, skiptir samfélagið í Rangárvallasýslu mjög miklu máli. Það skiptir einnig mjög miklu máli að það fólk sem þar er vistað um ákveðinn tíma geti síðan tekið þátt í hinu daglega lífi. Það gleður mig að hæstv. heilbrrh. talar um að ekki standi til að draga úr þessari starfsemi sem er auðvitað mjög viðkvæm. Miklu máli skiptir að reyna að skapa því fólki sem þarna er vistað atvinnu og skapandi verkefni þannig að það eigi betra með að fóta sig í hinu daglega lífi þegar það útskrifast frá heimilinu.

Herra forseti. Vistheimilið í Gunnarsholti hefur verið starfrækt um áratuga skeið í Rangárvallahreppi. Það er eðlilegt að sveitarstjórn lýsi yfir þungum áhyggjum yfir rekstrinum eins og hann hefur verið um þessar mundir. Þarna hefur verið afar farsæl starfsemi sem hefur skapað mörg störf í sveitarfélaginu. Nú hefur því þannig háttað að mörgum hefur verið sagt upp og afar fáir sem vinna þarna núna eiga lögheimili í Rangárvallahreppi. Einnig hefur orðið mikil breyting varðandi sýnileika vistmanna. Það er eðlilegt að fólk í bæjarfélögum þar sem allir búa við mikið öryggi verði öryggislaust þegar það þekkir ekki til þess sem er að gerast. Vissulega var misbrestur á því að gæslumenn væru með vistmönnum í upphafi en vonandi hefur verið tekið á því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og fagna því alveg sérstaklega að hann segir að ekki standi til að fækka plássum eða draga úr starfseminni eins og er. Samt sem áður eru uppi hugmyndir, hugsanlega, um að sameina þessa starfsemi annarri svipaðri. Þær hugmyndir hafa auðvitað kviknað áður og það hefur þá í flestum tilvikum þýtt að starfsemin yrði flutt af staðnum. Á sínum tíma voru uppi hugmyndir um að breyta starfseminni þarna, þ.e. vera meira í samstarfi við yfirvöld skólamála og heilbrigðismála á Hellu og reka þarna annars konar meðferðarstarfsemi en nú. Ég efast ekkert um starfsemina hvað varðar endurhæfingu þeirra sem þarna dvelja, þessara einstaklinga sem hefur hingað til verið erfitt að fá vistun fyrir annars staðar. Hún hefur mjög mikið að segja. Einnig það að þeir taka þátt í daglegu lífi, er kennt að takast á við lífið og útskrifast að lokum, en á árum áður var kannski ekki eins algengt að menn færu frá Gunnarsholti heldur komu þeir þangað fyrir fullt og fast og litu á það sem sitt heimili. Mín skoðun er sú að þarna sé samt sem áður hægt að þróa þessa starfsemi frekar án mikils aukatilkostnaðar. En það verður þá að gerast í samstarfi við heilbrigðis- og skólayfirvöld á Hellu og hugsanlega Sjúkrahús Suðurlands sem þarna gæti komið að málum og eins á Sogni. Ég veit að hugmyndir þess efnis hafa lauslega verið ræddar og ég mundi vilja beina því til hæstv. ráðherra að hann beitti sér fyrir því að af stað færu raunverulegar viðræður bæði við Sjúkrahús Suðurlands og yfirvöld á Hellu til þess að skoða hvort ekki megi tryggja starfsemina til framtíðar og móta um hana mjög skýra stefnu.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég gat um það að endanleg ákvörðun hefði ekki verið tekin og rætt hefði verið um samstarf. Sú umræða þarf ekki að þýða að flytja eigi þessa starfsemi af staðnum. Ég hef ekki lagt það til. Í mínum huga kæmi það mjög til greina að leita viðræðna við heimaaðila hvort hægt væri að þróa þessa starfsemi eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir tók til orða í samstarfi við aðila sem vinna á hliðstæðum sviðum í héraði. Ég er alveg opinn fyrir slíkum viðræðum og ég held að ég megi fullyrða það að forsvarsmenn Landspítala -- háskólasjúkrahúss eru það einnig þannig að ég sé ekkert því til fyrirstöðu að leita leiða, hvort möguleikar eru í þessu efni í samstarfi við þær stofnanir í héraðinu sem annast heilbrigðisþjónustu og félagsþjónustu á einhverju sviði. Ég mun kanna hvaða möguleikar eru í því efni.

Virðulegi forseti. Enn og aftur leyfi ég mér að taka upp framgang mála hvað varðar byggingarframkvæmdir við Sjúkrahús Suðurlands og það er auðvitað ekki að ástæðulausu því að knýjandi nauðsyn er á að hefja framkvæmdir vegna stöðu húsnæðismála öldrunardeildar sjúkrahússins á Ljósheimum þar sem húsnæði er og hefur um langan tíma verið á margföldum undanþágum svo að starfsemin gæti verið þar áfram og allur aðbúnaður sjúklinga og starfsfólks geldur þessa ástands og er okkur hreint til vansa. Lítið hefur verið gert til að verða við þeim kröfum um endurbætur sem hafa komið frá eftirlitsstofnunum ríkisins vegna þess að lengi hefur staðið til að hefja byggingarframkvæmdir við sjúkrahúsið þar sem öldrunardeildin yrði vistuð og mundi það leysa Ljósheima af hólmi, en gert er ráð fyrir að í þeirri nýbyggingu verði um 26 rými fyrir aldraða sjúklinga, nákvæmlega jafnmörg og eru til staðar á Ljósheimum núna. Mér skilst að þörfin á hjúkrunarrými fyrir aldraða hafi verið könnuð áður en þessi ákvörðun var tekin og niðurstaðan var sú að hafa sama fjölda. Þessu eru heimamenn þó ekki að öllu leyti sammála því að í félagsmálaráði Árborgar hafa þessi mál verið rædd og þar telja menn að fjölga þurfi rýmum jafnvel um helming að teknu tilliti til þeirrar fólksfjölgunar sem hefur orðið á staðnum. Allt sl. ár var til fjárveiting til þess að fara í hönnunarvinnu vegna þessa verkefnis. Um 60 millj. voru ónýttar um áramótin vegna þess að mér skilst að hin valdamikla nefnd, samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir, hafi ekki þrátt fyrir ítrekuð erindi frá heilbrrn. gefið grænt ljós á að hefja mætti framkvæmdir og því nýttist fjárveitingin ekki og tapaðist heilt ár í vinnu. Nú skilst mér hins vegar að nefndin hafi samþykkt verkið og 10 millj. fengust á fjárlögum þessa árs þannig að 70 millj. ættu þá að vera til ráðstöfunar og ekkert að vanbúnaði að hefja verkið og er sannarlega kominn tími til því ef heilbrigðisstofnanir í landinu eru skoðaðar dreg ég í efa að finna megi húsnæði í verra ásigkomulagi en Ljósheima. Það er auðvitað umhugsunarvert, virðulegi forseti, þegar Alþingi hefur ákveðið fjármagn til framkvæmda og viðurkennt þörfina þá geti það dregist mánuðum saman í meðförum þriggja manna nefndar, samstafsnefndar um opinberar framkvæmdir, að fá heimild til að hefja það verk sem Alþingi hefur ákveðið að fara skuli í, heilbrrn. unnið sína vinnu og heimamenn einnig. En þörfin er brýn og það þarf að liggja fyrir hversu langan tíma verkið á að taka og þá sérstaklega hvenær megi vænta þess að starfsemi Ljósheima verði flutt í nýtt húsnæði og því spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hver er staðan hvað varðar fyrirhugaðar framkvæmdir við Sjúkrahús Suðurlands á Selfossi? 2. Hvenær má vænta þess að starfsemi Ljósheima, öldrunardeildar sjúkrahússins, verði færð í annað húsnæði?

Herra forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur beint til mín spurningum um stöðu fyrirhugaðra framkvæmda við Sjúkrahús Suðurlands á Selfossi og flutning starfsemi Ljósheima, öldrunardeildar sjúkrahússins, í annað húsnæði. Síðla árs 1999 hófst undirbúningur að viðbyggingu við Sjúkrahús Suðurlands með gerð nýtingaráætlunar þar sem skilgreindar eru þarfir heilbrigðisstofnunar á Suðurlandi. Hér var um viðamikið verk að ræða þar sem farið var yfir nýtingu gamla sjúkrahússins og hvort þær stoðdeildir sem fyrir eru nægðu þó við bættist aukin starfsemi sem eru 26 hjúkrunarrými fyrir aldraða ásamt aukinni starfsemi heilsugæslustöðvar. Bornir voru saman þeir kostir sem til greina komu. Markmiðið var að leggja niður Ljósheima sem hjúkrunarheimili fyrir aldraða og bæta aðstöðu heilsugæslustöðvarinnar á svæðinu ásamt því að færa aðstöðu framkvæmdarstjórnar og sumarbústaða á lóðinni í viðunandi húsnæði. Þá var ákveðið að bæta skrifstofuaðstöðu yfirmanna stofnunarinnar, lækna og hjúkrunarfræðinga en sú aðstaða var mjög þröng. Kostur sá sem endanlega var valinn nýtir til fulls allar stoðdeildir og stoðrými sem fyrir eru í stofnuninni. Í byrjun árs 2000 valdi stjórn sjúkrahússins hönnuði til að vinna að frumáætlun verkefnisins. Haldnir voru 19 fundir með arktitekt, starfsfólki og kjörinni byggingarnefnd sem stjórnin kaus til þess að vinna að málinu. Að lokum var sú heildarmynd sem samkomulag varð um útfærð af arkitekt sem tillaga að lausn málsins. Má segja að teikningar að grunnfleti hæðanna séu tilbúnar til nánari útfærslu. Hér verður um að ræða tveggja hæða byggingu, um 1.100 fermetra að flatarmáli með kjallara undir a.m.k. helmingi byggingarinnar. Samningar við hönnuði til að ljúka fullnaðarhönnun standa yfir og mun þeim væntanlega ljúka á allra næstu dögum. Þegar hönnun þessara bygginga er lokið og verkið tilbúið til útboðs verður það boðið út á hefðbundinn hátt og ættu framkvæmdir að geta hafist innan árs eða í ársbyrjun 2003. Áformað er að bjóða út 1. áfanga verksins eftir nk. áramót og ákveðið að 1. áfangi verði að steypa upp allt húsið og ganga frá því að fullu að utan og innréttingu 2. hæðar. Ég hef fulla ástæðu til að halda að fjármögnun verksins geri mögulegt að ljúka framkvæmdum á stuttum tíma, en að því loknu verði hjúkrunarheimilið að Ljósheimum lagt niður en því var komið upp fyrir um 20 árum og hefur verið eins og kunnugt er mjög brýn þörf að leysa úr þeim vanda. Með hinni nýju viðbyggingu leysist sá vandi. Ég vona að þessar upplýsingar hafi svarað spurningum hv. þm.

Herra forseti. Ég lýsi ánægju með það svar hæstv. heilbrrh. að nú verði haldið áfram af fullum krafti við að hanna viðbyggingu Heilbrigðisstofnunarinnar á Selfossi en legg áherslu á að brýnt er að hið fyrsta verði gengið í að ganga frá framkvæmdasamningi um verkefnið milli aðila málsins þannig að það gangi fram fljótt og vel. Það hefur margoft komið fram, herra forseti, hve brýnt er að starfsemi Ljósheima flytjist hið allra fyrsta í fullnægjandi aðstöðu og ekki síður að aðstaða heilsugæslustöðvarinnar í Heilbrigðisstofnuninni fái einnig fullnægjandi aðstöðu eins og gert er ráð fyrir í viðbyggingu. Herra forseti. Ég fagna því að málið er komið á fullan skrið og vonandi að það fái góðan framgang.

Herra forseti. Það er mjög mikið ánægjuefni að þetta mál skuli vera komið á skrið en framkvæmdir við Sjúkrahús Suðurlands hafa verið forgangsverkefni þingmanna í Suðurlandskjördæmi í mjög langan tíma. Þetta er afar mikilvæg stofnun og einn stærsti vinnustaður á öllu Suðurlandi. Þetta er mjög knýjandi mál því að óviðunandi aðstæður eru á Ljósheimum og brýnt að leysa úr þeim. Þarna er, eins og kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Stefánssyni, heilsugæslan að komast undir sama þak þannig að þetta er gríðarlega stór og mikilvæg stofnun sem vonandi verður hægt að ljúka á stuttum tíma.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspurnina og ágætt svar heilbrrh. Eins og fram hefur komið eru allir þingmenn Suðurlands afar áhugasamir um að viðbótarbygging komist sem fyrst í gang á Sjúkrahúsi Suðurlands og ég tek undir með hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að í rauninni er óskiljanlegt hvað hefur orðið mikill dráttur á því að samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir samþykki það sem búið er að gera vegna þess að eins og fram kom í ræðu hæstv. heilbrrh. er búið að teikna þarna viðbyggingu og hönnun komin í gang. Það er auðvitað knýjandi þörf á því að framkvæmdir hefjist sem fyrst og ég fagna því sem hæstv. heilbrrh. sagði í svari sínu að hann mundi kappkosta að þetta tæki eins stuttan tíma og mögulegt væri.

Herra forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn og vil jafnframt þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þau svör sem hann hefur kynnt. Ljóst er að það er eitt af stærri byggðamálum í Suðurlandskjördæmi að af þessari framkvæmd geti orðið. Sjúkrahús Suðurlands býr við mjög þröngan húsakost. Hins vegar býr Sjúkrahús Suðurlands við mjög hæft starfsfólk á flestum sviðum. Það er mjög mikilvægt að svæðið Suðurland og það starfsfólk sem þar vinnur fái tækifæri til að sinna því starfi sem því ber að gera. Þetta er ört vaxandi byggðarlag og þess vegna mjög mikilvægt að sú bygging sem farið verður af stað með þjóni því byggðarlagi sem þarna verður inn í framtíðina. Það er ljóst að Ljósheimar er hús sem búið er að þjóna Sunnlendingum mjög lengi og tímabært að sú starfsemi sem þar er nú færist til Sjúkrahúss Suðurlands.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Eins og fram kom hjá hv. 1. þm. Suðurl. hefur þetta mál verið á forgangslista þingmanna Sunnlendinga býsna lengi. Það að koma óskum okkar í framkvæmd --- vonandi verðum við ekki dæmd nákvæmlega út frá því hversu langan tíma þetta forgangsmál hefur tekið í afgreiðslu því að það er algerlega með ólíkindum. Ég vil einnig þakka hv. þm. Magnúsi Stefánssyni fyrir að koma þessu máli á skrið meðan hann gegndi stöðu framkvæmdarstjóra Sjúkrahúss Suðurlands. En það er algerlega ólíðandi, virðulegi forseti, að það skuli gerast við framkvæmd sem er mjög vel undirbúin af hálfu heimamanna og af hálfu ráðuneytis, að skrifað er bréf, síðasta bréfið af þó nokkuð mörgum, dags. 31. maí á síðasta ári, til samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir þar sem farið er yfir undirbúning verksins og það kynnt að mjög vel hafi verið staðið að málum. Hvenær barst svarið? Hvenær barst svar frá þessari þriggja manna nefnd sem virðist ráða því nákvæmlega hvenær farið er af stað vitandi það að þarna eru til 60 millj.? Það er undanþága á því húsnæði sem er í notkun fyrir aldraða. Ástandið er mjög slæmt. Nei, takk fyrir. Svarið berst ekki fyrr en um mánaðamótin desember/janúar. Menn tóku sér allan þann tíma til að heimila það að fara mætti af stað aftur. Þetta er algerlega ólíðandi þegar búið er að vinna grunnvinnuna, bæði af hálfu ráðuneytis og heimamanna. En þetta er forgangsverkefni þingmanna Sunnlendinga, eins og hér hefur heyrst, og við skulum vona að önnur verk okkar sem sett verða í forgang í framtíðinni, önnur stefnumál, fái skjótari afgreiðslu en þetta.

Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég get vottað það að ég er þess alveg meðvitaður að þetta er forgangsverkefni þingmanna Sunnlendinga og hef rækilega orðið var við það á þeim mánuðum sem ég hef verið heilbrrh. Ég hef verið áfram um að koma þessu máli af stað eða halda áfram þar sem þetta mál var í miðjum klíðum eins og kom fram í svari mínu. Ég mun kappkosta að haldið verði áfram af fullum krafti. Ég hef skoðað Ljósheima og ég geri mér alveg grein fyrir hvernig ástandið er þar. Það er auðvitað forgangsmál að koma þeirri byggingu áfram og ég er þess fullviss að Framkvæmdasjóður aldraðra tekur þátt í því verkefni. Auðvitað höfum við rætt það mál innan ráðuneytisins en nú er aðalatriðið að horfa til framtíðarinnar þannig að þetta verkefni geti gengið vel og snurðulaust fyrir sig og útboð farið fram þegar hönnun er tilbúin og menn geti gert trúverðuga verkáætlun um framkvæmd verksins. Ég er reiðubúinn að leggja mitt af mörkum til þess. Þetta er eitt af þeim byggingarmálum sem hafa verið ofarlega á baugi hjá okkur í heilbrrn. og þingmenn Suðurlands hafa reyndar verið óþreytandi að minna á þetta mál og hafa haldið okkur rækilega við efnið í þessu og ég er fús að votta það.

Virðulegi forseti. Í lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, er í 1. mgr. 18. gr. og 3. mgr. 34. gr. kveðið á um að sveitarfélögum beri að greiða 15% af stofnkostnaði við heilsugæslustöðvar og sjúkrahús. Jafnframt skulu þau greiða 15% af meiri háttar viðhaldskostnaði og tækjakaupum. Heilbrrh. var, þegar lögin voru sett 1990, ætlað að setja í reglugerð nánari útfærslu á því hvað telst til meiri háttar viðhalds. Það hefur hins vegar ekki verið gert og virðist að mati sveitarfélaganna alls ekki ljóst hvar skyldur þeirra liggja þar sem um mismunandi einhliða túlkun ráðuneytis er að ræða á því hvað telst til meiri háttar viðhalds. Ríkisendurskoðun hefur einnig í skýrslu vakið athygli á því að ekki sé fullt samræmi á milli heilbrigðisstofnana hvernig staðið er að innheimtunni og hvað er innheimt hjá sveitarfélögunum og því sé nauðsynlegt að setja reglur um hvað telst til meiri háttar viðhalds. Eftir að samningur var gerður við Reykjavíkurborg 1998 um verkaskiptingu varðandi rekstur sjúkrahúsanna í höfuðborginni, þar sem borgin er losuð undan þátttöku vegna viðhalds og stofnkostnaðar auk þess að fá endurgreitt vegna nýframkvæmda og viðhaldskostnaðar á Landakoti vegna áranna 1995--1998, hafa í auknum mæli komið upp ágreiningsmál milli sveitarfélaga og ríkis vegna illa skilgreindrar kostnaðarþátttöku sem sveitarfélögum er ætlað að bera vegna meiri háttar viðhalds. Í svari við fyrirspurn sem ég bar upp fyrir um ári sagði þáv. hæstv. heilbrrh. að verið væri að skoða kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga hvað varðaði þessi verkefni og önnur og vænti hún þess að niðurstaða lægi fyrir í september sl. haust. Enn hafa þó engar tillögur verið lagðar fram á Alþingi. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Eru fyrirhugaðar breytingar á ákvæðum laga um heilbrigðisþjónustu hvað varðar skiptingu milli ríkis og sveitarfélaga á stofnkostnaði og kostnaði við meiri háttar viðhald heilbrigðisstofnana? Ef svo er, hvenær er þeirra að vænta?

Herra forseti. Núgildandi fyrirkomulag varðandi skiptingu stofnkostnaðar sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva milli ríkis og sveitarfélaga byggir á ákvæðum laga nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu. Samkvæmt lögunum greiðir ríkissjóður 85% af kostnaði við nýframkvæmdir, meiri háttar viðhald og tækjakaup heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa en sveitarfélögin 15%. Ríkissjóður greiðir þennan kostnað hins vegar að fullu gagnvart Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Hugmyndir um breytingar á núverandi reglum varðandi kostnaðarþátttöku ríkis og sveitarfélaga hafa oft komið upp á undanförnum árum. Rekstur þessara stofnana er fjármagnaður með framlögum ríkissjóðs og sértekjum. Sveitarfélög taka engan þátt í rekstrarkostnaði þeirra. Sveitarfélög tilnefna hins vegar þrjá aðila í stjórn hverrar stofnunar og greiða 15% af kostnaði við nýframkvæmdir, meiri háttar viðhald og tækjakaup eins og fram kom. Þar með eru sveitarfélög þátttakendur í ákvörðunum um framkvæmdir og viðhald og taka þátt í kostnaði vegna þessa. Þrátt fyrir að færa megi rök fyrir bæði meiri og minni þátttöku sveitarfélaga í slíkum kostnaði verður því vart á móti mælt að 15% framlag er orðið svo lítið að spurning er hvort taki því að viðhalda slíkri skiptingu. Síðustu árin hefur komið fram vilji ráðuneyta og sveitarfélaga til að fella niður þátttöku sveitarfélaga í þeim kostnaði en í staðinn taki sveitarfélög að sér önnur verkefni. Í janúar 2001 skipaði félmrh. nefnd til þess að yfirfara verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga í samræmi við tillögur tekjustofnanefndar sem félmrh. skipaði í júní 1999. Nefndin skilaði áfangaskýrslu í nóvember sl. Í niðurstöðum nefndarinnar kemur m.a. eftirfarandi fram: Samkvæmt upplýsingum frá bókhaldi ríkisins er árlegur kostnaður sveitarfélaganna um 100 millj. kr. sem tengist öðrum stofnunum en Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, áður Ríkisspítölum. Misjafnt er með þátttöku sveitarfélaga í þessum kostnaði. Aðeins um helmingur sveitarfélaganna ber reglulegan kostnað vegna þessa lagaákvæðis samkvæmt upplýsingum frá sveitarfélögum. Tillögur nefndarinnar eru þær helstar: Að sveitarfélögin verða alfarið leyst undan þessu verkefni og kostnaðarbyrðin flutt til ríkisins. Að ákvæði laga um heilbrigðisþjónustu nr. 97/1990, um skipun í stjórnir heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa, verði endurskoðuð í því ljósi að verkefnið verði alfarið á einni hendi, þ.e. stjórnunin verði alfarið ríkisins. Að hlutdeild sveitarfélaga í fasteignum sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana verði afskrifuð sem hraðast. Að samið verði um það milli ríkis og sveitarfélaga hvernig mætt verði þeim kostnaði sem flyst frá sveitarfélögum til ríkisins. Að mati nefndarinnar kemur til álita að verkefnið verði flutt frá ríkinu til sveitarfélaganna til að mæta hluta af umræddum kostnaði. Nefndin setti hins vegar ekki fram ákveðnar hugmyndir um hvaða verkefni yrðu flutt af þessu tilefni til sveitarfélaga. Fulltrúar ríkisins í nefndinni bentu á ýmis verkefni sem að þeirra mati kæmu til greina en þær hugmyndir hafa ekki verið skoðaðar af nefndinni. Dæmi um slíkt verkefni í heilbrigðisþjónustu eru sjúkraflutningar á landi, þar með talið sjúkrabifreiðar, sjúkraflutningamenn og annar rekstur því tengdur. Þessari þjónustu er nú sinnt af heilbrigðisstofnunum og er árlegur kostnaður við hana um 350 millj. kr. Herra forseti. Mín skoðun er að breytingar á verkaskiptingu í samræmi við framangreindar tillögur verði að grundvallast á samkomulagi ríkis og sveitarfélaga um þessi mál. Samkomulag þarf að nást um hvernig þeim kostnaði sem flyst frá sveitarfélögum til ríkis vegna þessara breytinga verði mætt. Það er því ekki hægt að segja um það á þessu stigi málsins hvenær þær breytingar koma til framkvæmda.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin þó að ég sé auðvitað ekki að öllu leyti ánægð með þau vegna þess að ég tel að mikil nauðsyn sé á að koma því alveg á hreint hvað það er sem sveitarfélögunum ber að greiða varðandi stofnkostnað og meiri háttar viðhald hjá heilbrigðisstofnunum og það geti aldrei verið neinum vafa undirorpið hvað flokkast undir meiri háttar viðhald. Í svörum fyrrv. hæstv. heilbrrh. kom fram að ástæður þess að ekki væri alltaf um sambærilega túlkun að ræða, eftir því hvaða stofnanir ættu í hlut, væru fyrst og fremst þær að mismunandi væri hvað væri til af fjármagni til þess að mæta kostnaði í ráðuneytinu sjálfu og túlkun lagagreinar getur ekki og má ekki ráðast af því. Þess vegna er mikil nauðsyn á að setja þessa reglugerð meðan beðið er eftir því að lagðar verði fram brtt. varðandi verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þau ágreiningsefni sem greint er frá í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem er síðan í október 2001 og komu í ljós þegar skýrslan var unnin, voru milli Húsavíkurkaupstaðar og Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga við heilbrrn. Ísafjarðarbær biður um skilgreiningu ráðuneytisins á því hvernig greina eigi fjárveitingar í ákveðnum tilvikum hvað varðar meiri háttar viðhald eða tækjakaup. Þriðja ágreiningsmálið snýr að Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og fjórða ágreiningsmálið lýtur að Heilbrigðisstofnuninni á Selfossi og bæjarstjórn Árborgar fyrir hönd sveitarfélaganna sem standa að þeirri stofnun. Þessi ágreiningsefni, virðulegi forseti, eru öll til komin vegna þess að ekki liggur fyrir skýrt skilgreint hvað flokkast undir meiri háttar viðhald og það var nánast dálítið skondið að skoða yfirlit yfir það í hvaða tilvikum og hvað það var sem heilbrigðisstofnanir hafa verið látnar greiða.

Herra forseti. Ég endurtek að ég tel að breytingar í þessum málum þurfi að byggjast á samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga um hvernig verkaskiptingunni er háttað. Ég leyni því ekkert að ég er þeirrar skoðunar að ríkið eigi að taka þessi 15% yfir m.a. til þess að komast hjá því að fara að semja flókna reglugerð um það hvað teljist til meiri háttar viðhalds eða ekki. Það er ekkert einfalt mál. Endalaust er hægt að deila um það hvað telst til meiri háttar viðhalds og hvað ekki. Ég hefði viljað hraða þessum viðræðum. Ég vil að málið verði sett í þann farveg að hraða viðræðum vegna þess að það er alveg rétt sem hv. þm. taldi upp hér að ágeiningur er eða skoðanaskipti við nokkur sveitarfélög út af þessu máli og hann er af dýpri rótum runnin en að þarna sé bara um viðhald að ræða. Einstaka sveitarfélög telja að misræmi sé í greiðslum sveitarfélaga á þessum 15% og það er óþægilegt að hafa þetta svona. Þetta er ekki hrein verkaskipting. Um þetta gilda heldur loðnar reglur eins og fram hefur komið og ég vildi helst komast hjá því að setja slíka reglugerð, m.a. vegna þess að ég vil gera þessa verkaskiptingu hreinni. Ég tel að ríkið eigi að taka þessi 15% yfir en sveitarfélögin eigi þá að taka eitthvað annað í staðinn sem hentar betur að þau fari með.

Virðulegi forseti. Í nýrri byggðaáætlun sem ríkisstjórnin hefur lagt fram er nokkur áhersla lögð á jöfn tækifæri fólks til að stunda nám, m.a. á háskólastigi, en þar gegnir fjarnámið lykilhlutverki. Á síðustu árum, ekki síst með tilkomu fræðslu- og símenntunarmiðstöðva, hafa möguleikarnir til að stunda fjarnám stóraukist og mikil aðsókn verið í námið. Að mínu mati getur fjarnám og góð aðstaða til þess að stunda slíkt nám verið undirstaða þess að viðhalda ákveðnum sterkum byggðakjörnum í landinu og eykur möguleika nágrannabyggðarlaga ef öflug þjónustumiðstöð fyrir fjarkennslu er til staðar sem fullnægir þörfum og eftirspurn íbúa eftir námi. Miðstöðvar gegna því mikilvægu hlutverki en það geta hins vegar verið þær aðstæður að þær nái ekki að sinna hlutverki sínu miðað við fjárveitingar sem þær fá og vegna sérstakra aðstæðna á því svæði sem þeim er ætlað að ná yfir. Í febrúar barst okkur þingmönnum Suðurkjördæmis afrit af bréfi sem sent var hæstv. menntmrh. undirritað af 13 verðandi hjúkrunarnemum í Vestmannaeyjum, verðandi, ef fullnægjandi aðstöðu til fjarnáms verður komið upp. En í bréfinu er verið að vekja athygli á óviðunandi ástandi í húsnæðismálum fjarnáms í Vestmannaeyjum en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Á haustönn 2002 er fyrirhugað að fjarnám í hjúkrunarfræði frá Háskólanum á Akureyri hefjist í Vestmannaeyjum. Nú þegar er ljóst að 13 nemendur hafa fengið inngöngu í skólann. Eins og staðan er núna er fjarfundabúnaðurinn staðsettur í tiltölulega litlu herbergi í rannsóknasetrinu hér í Eyjum. Það gefur augaleið að það er erfitt fyrir 13 manns að sitja í fullu námi á degi hverjum í slíkum þrengslum. Jafnframt stunda fleiri nemendur fjarnám frá Háskólanum á Akureyri, Háskóla Íslands og Hólaskóla og eru í sömu aðstöðu og hér um ræðir.`` Síðar í bréfinu segir: ,,Eins og áður sagði erum við 13 og jafnvel fleiri sem ætlum að setjast á skólabekk næsta haust. Gífurlegur skortur er á hjúkrunarfræðingum hér í Eyjum eins og um allt land. Augljóst er að þetta verður mikil lyftistöng fyrir bæjarfélagið. Eins er viðbúið að ef þetta nám gengur vel, þá muni fjarnám aukast í kjölfarið. Má þá segja að kominn sé vísir að háskóla hér í Eyjum. Í dag standa málin þannig að fólksfækkun er í Eyjum sem skýrist að hluta til af því að ungt fólk fer í nám, t.d. til Reykjavíkur og Akureyrar og oft snýr þetta fólk ekki heim aftur að námi loknu. Háskólanám hér í bænum gæti snúið þessari þróun við vegna þess að þeir sem læra í sinni heimabyggð eru líklegri til að starfa þar. Það er einlæg ósk okkar að þú skoðir þetta mál og leggir því lið þannig að allt verði tilbúið þegar við hefjum nám næsta haust.`` Undir bréfið rita 13 verðandi hjúkrunarfræðinemar. Því spyr ég hæstv. menntmrh. um leið og ég óska honum velfarnaðar í starfi: Mun ráðherra beita sér fyrir því að komið verði upp fullnægjandi aðstöðu til fjarnáms í Vestmannaeyjum?

Herra forseti. Um leið og ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir hlý orð í minn garð skal ég svara fyrirspurn hennar. Að undanförnu hafa nokkrir nemendur verið í fjarnámi á háskólastigi í Vestmannaeyjum eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda. Námið hefur farið fram fyrir milligöngu rannsóknaseturs Háskóla Íslands. Rannsóknasetrið hefur yfir fjarfundabúnaði að ráða en húsnæði til námsins er takmarkað eins og fram hefur komið. Næsta haust hafa 13 konur í Vestmannaeyjum áhuga á að leggja stund á fjarnám í hjúkrunarfræði við Háskólann á Akureyri. Húsnæði rannsóknasetursins dugar ekki fyrir þennan fjölda og nú standa yfir viðræður við stjórnendur Framhaldsskólans í Vestmannaeyjum um að nemendurnir fái þar aðstöðu. Til þess að svo megi verða þarf að festa kaup á fjarfundabúnaði sem staðsettur verði í Framhaldsskólanum. Ráðuneytið mun á næstunni ræða við forsvarsmenn rannsóknasetursins og Framhaldsskólans um hvernig best verði að því staðið að veita þeim sem hyggja á fjarnám á háskólastigi sem besta aðstöðu til námsins.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa ágætu spurningu og hæstv. nýskipuðum menntmrh. fyrir svar hans. Ég veit og treysti því að hæstv. menntmrh. sé afar vel að sér í menntamálum þjóðarinnar og geri sér glögga grein fyrir sérstöðu Vestmannaeyja í þessum efnum og hve miklu máli skiptir að fólk geti lært í heimabyggð. Ég var nýverið með viðtalstíma í Vestmannaeyjum. Þá kom einmitt þetta sama góða fólk til mín í viðtal. Þá voru þær reyndar níu en þegar við fengum bréfið skömmu seinna voru þær orðnar 13 sem höfðu áhuga á að stunda fjarnám í gegnum Háskólann á Akureyri, og þetta sýnir í raun áhuga þessa góða fólks á því að geta lært í heimabyggð. Hér er um að ræða starfsmenn Sjúkrahúss Vestmannaeyja og það skiptir þetta fólk auðvitað mjög miklu máli að geta unnið og lært um leið og þess vegna treysti ég hæstv. menntmrh. til að beita sér af alefli í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og það að þegar séu hafnar viðræður við Framhaldsskólann í Vestmannaeyjum um að taka þetta verkefni að sér því að það er mjög mikilvægt fyrir þetta bæjarfélag sem hefur átt undir högg að sækja að efla möguleika heimafólks á því að stunda fjarnám. Fyrr í dag, virðulegi forseti, var heilmikil umræða um fjarvinnslu. Í mínum huga er fjarnámið einhver mikilvægasta fjarvinnslan sem stunduð er á landinu. Það hefur sannarlega verið aukið á undanförnum árum en við getum gert enn betur. Ég held að í raun og veru séu möguleikarnir til þess að stunda fjarnám sú fjárfesting sem á eftir að skila landsbyggðinni mestu á komandi árum. Þess vegna fagna ég því alveg sérstaklega að hæstv. menntmrh. skuli hafa beitt sér í þessu nú þegar, og ég veit af samræðum sem ég hef átt við hann í gegnum tíðina að hann er mikill áhugamaður um að fjarnám verði eflt.

Herra forseti. Það er hárrétt sem fram hefur komið að meðal dreifbýlisbyggðarlaga á Íslandi njóta Vestmanneyingar sérstöðu. Áhuginn sem þar hefur komið fram á hjúkrunarfræðinámi sýnir glögglega hversu mikilvægt það er fyrir þessi byggðarlög að geta boðið upp á háskólanám. Hér var sérstaklega nefnt hversu mikilvægt þetta væri fyrir starfsemi sjúkrahússins. Það hefur komið í ljós, fyrst að sjálfsögðu á Akureyri þegar hjúkrunarfræðideildin þar var sett á laggirnar en síðan eftir að þetta fjarnám hófst og þeir möguleikar hafa opnast, að þetta styrkir mjög starfsemi sjúkrahúsanna á landsbyggðinni. Það liggur ljóst fyrir að verið er að leita leiða til að leysa þetta og ég mun beita mér fyrir því.