Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Stjfrv. þetta á þskj. 5 var til athugunar í fjhn., svo sem vera bar. Enginn ágreiningur varð í n., og mælir n. samhljóða með því, að frv. verði samþ. Ekkert kemur fram, sem bendir í þá átt, að ástæða sé til þess að innheimta ekki eins háan skemmtanaskatt og innheimtur hefur verið undanfarið af skemmtanahaldi í landinu, þar sem þörf þeirra aðila, sem eiga að njóta fjárins, virðist vera viðvarandi, en þeir eru: þjóðleikhúsið, félagsheimilasjóður, lestrarfélög og kaup kennslukvikmynda. Hins vegar taldi fjhn. rétt í þessu sambandi að vekja athygli á því, að það virðist vera eins og að skrifa á svell, sem þiðnar árlega, að endurtaka svona lagasetningu ár eftir ár, eins og gert hefur verið. Nefndin hefur því í áliti sínu viljað beina því til hæstv. ríkisstj. að taka til athugunar framvegis, hvort ekki sé rétt um löggjöf eins og þessa, sem reynslan er búin að sýna, að er viðvarandi þörf fyrir, að breyta stofnlögunum, því að það virðist vera lítil verkhyggindi, að hið háa Alþingi eyði tíma og fjármunum árlega í að setja slíka löggjöf. Einnig virðist alls ekki til þæginda fyrir þá, sem eiga að vinna samkv. þessari löggjöf, að hún sé ekki í einu lagi, heldur þurfi að leita ákvæða hennar á fleiri stöðum. Þetta vil ég leggja áherzlu á fyrir hönd n. Hins vegar taldi n. ekki rétt að tefja þetta frv. með því að gera það að till. sinni, að reglan væri strax upp tekin, því að hagkvæmt mundi vera, ef aukalögin væru felld inn í stofnlögin, að endurskoða þá stofnlögin í heild um leið, og það mundi taka tíma. En undirstrika vil ég það, að þetta ætti að vera til athugunar framvegis. Að svo mæltu tel ég ekki ástæðu til að hafa fleiri orð að þessu sinni. Málið liggur svo ljóst fyrir.



Eins og hv. þdm. er kunnugt, hefur svo að segja á hverju þingi verið borin fram brtt. við skattalöggjöfina. Út af þessu hefur verið borin fram áskorun til ríkisstj. að láta fara fram gagngerða athugun á skattalöggjöfinni, án þess þó að slík áskorun hafi borið nokkurn jákvæðan árangur enn sem komið er. Á þessu þingi, sem nú stendur yfir, hafa einnig verið borin fram tvö frv. um breyt. á skattalöggjöfinni fyrir utan það frv., sem hér um ræðir á þskj. 96, þar sem lagt er til, að skattalöggjöfin verði afnumin. Þetta sýnir allt, hversu óviðeigandi er að hafa skattalögin eins og þau eru og hversu nauðsynlegt er annaðhvort að afnema l. eða að fá á þeim gagngerðar breyt., því að sjálfsögðu væru þm. ekki að bera fram slíkar breyt. árlega, ef ekki væri knýjandi þörf fyrir breyt. Á síðasta þingi var eitt slíkt frv. borið fram af hv. 8. þm. Reykv., þingmál nr. 38, og þegar það var til athugunar í fjhn. þessarar d., bar ég fram brtt. við það, þess efnis að afnema að fullu og öllu l. um tekju- og eignarskatt og láta þau falla úr gildi í árslok yfirstandandi árs. Ég gerði þá allýtarlega grein fyrir málinu í löngu nál. og færði fram mörg og ýtarleg rök fyrir því, að þessa löggjöf bæri að fella niður. Þegar málið var til umr. í þessari d., þótti það vera svo viðurhlutamikið, að e. t. v. væri ekki þinglegt að ræða það sem brtt., en hefði verið heppilegra að bera það fram sem sérstakt frv. Þó að forseti féllist ekki á þann skilning, fór svo, að tillagan var felld. Kann þetta form málsins að hafa haft einhver áhrif á atkvgr. Mér þótti því rétt að bera málið nú fram á ný í frv.-formi, eins og það er á þskj. 96. Einkum og sér í lagi hef ég gert þetta vegna þess, að síðan í fyrra hef ég átt tal við fjölmarga menn í landinu af öllum stéttum, sem töldu, að um svo merkilegt mál væri að ræða, að engan veginn væri sómi fyrir þingið að afgr. það á þann hátt, sem gert var. Það hefði átt að fá betri og meiri athugun á síðasta þingi. Ég get að mjög miklu leyti látið nægja að vísa til nál., sem gefið var út í fyrra á þskj. 318 og dags. er 9. des. s. l. Í því eru dregin fram sterk rök fyrir því, að eðlilegt og sjálfsagt sé að afnema l. Samt vil ég fara nokkrum orðum um frv. við þessa 1. umr. Skal ég þá draga fram meginástæður fyrir því, að rétt sé að afnema þessi l. Í fyrsta lagi: Engin l. eru brotin á svipaðan hátt og þessi l., og líklegt er, að á flestum öðrum lagabrotum sé tekið fastari tökum. Mönnum er ljóst nú orðið, að ákaflega stór hópur manna í landinu annaðhvort sniðgengur l. eða brýtur þau til þess að komast undan ákvæðum þeirra og það án þess að beitt sé viðurlögum þeirra. Liggur í þessu nokkurs konar viðurkenning frá ríkisvaldinu um það, að lagafyrirmælin séu ekki eðlileg og þess vegna sjái það í gegnum fingur. Kom þessi afstaða langskýrast fram í lagasetningunni um eignakönnun, þar sem ákveðið var, að fella skyldi niður sektir fyrir brot á þessum l., ef menn vildu telja framvegis rétt fram. Þetta er svo mikið siðferðisatriði, að af þeim sökum ætti að afnema l., þó að ekki kæmi annað til greina. Ef haldið verður áfram á þessari braut, verður það algerlega óþolandi. Verður þá næsta krafa, að svo sé búið um hnúta, að hver maður, sem brýtur þessi l., sæti þeim viðurlögum, sem l. ákveða, og engum sé sleppt við hegningu. En sú stefna hefur ekki verið tekin upp, eins og þegar hefur verið bent á. Önnur ástæðan er sú, að þessi l. eru sterkar hömlur á lífrænum atvinnurekstri í landinu og draga stórkostlega úr framleiðsluafköstum. Það hefur sýnt sig, að fjölmargir menn, sem reka atvinnu, hafa staðið í því árum saman að vinna fyrir 4 aðila: Í fyrsta lagi ríkissjóð, sem tekur meginhlutann af þeim arði, sem fæst. Í öðru lagi fyrir bæjarsjóð. Í þriðja lagi fyrir bankana með því að bera þunga byrði í vöxtum. Þá hafa þeir og unnið fyrir það fólk, sem hjá þeim er, en sjálfir hafa þeir áhættuna og sama sem engan arð, þegar öllum þessum greiðslukröfum er fullnægt. Afleiðingin hefur aftur orðið sú, að fleiri og fleiri einstaklingar hafa hætt við atvinnurekstur og bærinn eða hið opinbera hefur neyðzt til að taka á sig þennan atvinnurekstur til þess að halda uppi atvinnulífi í Landinu. Þá hefur einnig sýnt sig, að tekjuhæstu menn í framleiðslunni, svo sem menn á togurum, hafa ekki viljað vinna fullt vinnuár, vegna þess að þá vinna þeir að langmestu leyti fyrir ríkissjóð. Er það kannske mannlegt að vilja ekki eyða svo og svo miklu af sínum tíma á hafinu til að slíta sér út fyrir næstum eintóma ríkissjóðsskatta. Þetta hefur gengið svo langt, að skipstjóra á togara, sem hefur háar tekjur eða um 300 þús. kr., þykir hagkvæmara að vinna ekki nema einn þriðja úr árinu og hafa hægt hinn tímann. Þarf þá í raun og veru þrjá menn í staðinn fyrir einn í það sæti. Nú er svo komið, að gerðar hafa verið ýmsar breyt. á tekjuskattsstiganum. Sumpart hafa verið reiknaðar um lágtekjurnar til þess að fylgja ekki skattstiganum. Auk þess er hætt að reikna tekjurnar um á vissu stigi, sem er ranglátt. Það hefði átt að gera það jafnt um allan tekjustigann. Er þetta því í framkvæmd ranglátara heldur en áður var. Þar að auki hefur verið reynt að fá breytt persónufrádrættinum, og þingmál nr. 26 er um það, þar er gerð till. um hækkaðan persónufrádrátt. Það er fyrir þessa röskun á skattstiganum, að þetta er borið fram. Þá er lagt fram frv. um, að hjón skuli telja fram hvort í sínu lagi, sem er gert til þess, að skatturinn verði lægri. M. ö. o., allar þessar till. eru í þá átt að létta skattabyrðina, að vísu ekki í heild, heldur fyrir einstaka aðila. Háværar kröfur hafa komið til ríkisstj. um að láta endurskoða skattalögin, bæði sökum þess, að vegna breyt. á verðgildi peninganna verkar skattstiginn öðruvísi, og af því, að þótt hefur ástæða til að hækka persónufrádráttinn. Enn ein ástæðan fyrir að nema skattal. úr gildi er sú, að lögin kosta ríkissjóð of fjár í innheimtu og eftirliti. Ég sýndi fram á með rökum í nál. í fyrra, að kostnaður við álagningu og innheimtu skattsins og eftirlit mundi hafa verið á 7. milljón. Og ég geri ráð fyrir, að árið 1951 verði þessi kostnaður hækkaður eins og allur annar kostnaður í sambandi við opinberan rekstur. Það, að enn þá skuli vera haldið þeirri reglu að reikna út skattgreiðslurnar í mörgum pörtum, - í tekju- og eignarskatti, tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatti og hvað það nú heitir allt, auk tekju- og eignarskattsins venjulega, í stað þess að hafa þetta í einni upphæð, - veldur mikilli tímaeyðslu, sem verður af þessum ástæðum. Kostar það ríkissjóð mikið fé að hafa þetta kerfi í þessu efni. Enn ein ástæðan fyrir niðurfellingu þessara laga er sú, að tekjuskattsl., eins og þau nú eru, ganga svo nærri tekjustofnum sveitar- og bæjarsjóða, að veruleg hætta stafar af. Það er komið svo, að fulltrúar frá sveitar- og bæjarfélögunum hafa séð sig knúða til þess að stofna til fundar hér í Rvík til þess að mótmæla því, að ríkissjóður gangi svo nærri þeirra tekjustofnum, að sveitarfélögin hafa næstum ekki neitt til þess að standa undir nauðsynlegum útgjöldum. Það má segja, að þetta sé að einhverju leyti kannske gert til þess að reyna að láta líta svo út, að þeir þurfi meira fé, og það sé kannske ekki rétt að taka það eins alvarlega og útlit er fyrir, að þessir fulltrúar komna hér saman. En skýrasta sönnunin fyrir því, að þetta sé ekki þannig, heldur sé hér einmitt brýn nauðsyn á ferðinni, er það, að fyrir Alþingi eða fjvn. liggur skrá yfir þær ábyrgðir, sem ríkissjóður hefur orðið að greiða fyrir sveitarfélögin, og er það hvorki meira né minna en 8 millj. kr., sem ríkissjóður beint hefur orðið að taka á sig að greiða, vegna þess að tekjustofnar sveitarfélaganna hafa brugðizt, fyrst og fremst vegna þess, hve ríkissjóður hefur gengið nærri tekjustofnum í landinu almennt, þ. e. a. s. tekið of mikið fé af skattþegnunum. Á fjárlagafrv. fyrir árið 1952 er gert ráð fyrir 7 millj. kr. til þessara gjalda. Kemur þetta til viðbótar þeim 5,5 millj. kr., sem áætlaðar voru fyrir árið 1951, svo að hér er hvorki meira né minna en um 20 millj. kr., sem komnar eru og greiða þarf úr ríkissjóði til þess að standa undir greiðslum á skuldum, sem ríkið er í ábyrgð fyrir, en sveitarsjóðirnir eiga í raun og veru að greiða. Þetta er svo alvarlegt mál, að þótt ekki væri annað en þetta, þá ætti að nema úr gildi skattalögin fyrir það eitt. Það er eðlilegt, að ég verði spurður að því, hvað ætti að koma á móti, ef tekinn væri í burtu þessi tekjustofn, sem ætlað er að gefi 42,5 millj. kr. á næsta ári. Því er nú að svara í fyrsta lagi, að það er mín skoðun, eins og ég lýsti áður, að af þessari upphæð komi mjög mikið til baka í beinum sparnaði í sambandi við álagningu og innheimtu skattsins og eftirlit með þessu, þannig að það sé hægt að fækka mjög fólki, sem starfar við þetta hér, það færi til starfa við framleiðsluna og þarna spöruðust miklar upphæðir. Í öðru lagi er mín skoðun sú, að niðurfelling þessara laga mundi hleypa svo miklu meira lífi í atvinnuvegina, að sú aukning framleiðslunnar gæfi ríkissjóði hærri upphæð en það, sem hann tapar við niðurfellingu þessara tekjustofna, í tollum og leyfisgjöldum, miðað við, að engu væri raskað í sambandi við tollalöggjöfina. Ég byggi þetta álit mitt á því, að þegar verzlunarhöftin voru leyst í verulegum mæli á þessu ári, þá sýndi sig, að nýr vöxtur hljóp í verzlunina, sem aftur gaf ríkissjóði stórkostlegar tekjur, miðað við það, sem áður hafði verið. svo að nemur líklega um 100 millj. kr. á þessu ári, og afnám þessara laga mundi vafalaust hafa sömu verkanir. Menn mundu hugsa um að setja af stað nýjar athafnir í atvinnulífinu og finna nýja framleiðslumöguleika, eins og sýndi sig á tímabilinu 1933–35, þegar atvinnulífið var hér komið í kaldakol, því að þá var sett sú löggjöf, að ef menn byrjuðu á nýjum fyrirtækjum, skyldu þau vera skattfrjáls í 5 ár. Þá risu upp fjöldamörg fyrirtæki, vegna þess að athafnamennirnir vissu, að meðan fyrirtækin væru að koma fyrir sig fótunum, yrði þeirra ágóði skattfrjáls. Að vísu eru þetta ágizkanir hjá mér, sem ég hygg að muni þó standast, að allur þessi hluti af tekjum ríkissjóðs komi til baka. En ég hef þá trú og hef nokkuð fyrir mér í því, að þegar lagður væri saman sá hlutur, sem kæmi í ríkissjóð í auknum tollum og leyfisgjöldum, og hinn, sem sparast með minni vinnu við innheimtu og eftirlit í sambandi við skattinn, eins og þetta er nú, þá yrði mjótt á mununum fyrir ríkissjóð. Af öllum þeim ástæðum, sem ég hef hér borið fram, tel ég, að þetta mál sé þannig, að það beri að rannsaka mjög gaumgæfilega. Ég geri ráð fyrir, að að lokinni þessari umræðu verði frv. sent til hv. fjhn. og n. sendi það til umsagnar ýmissa aðila í landinu og fái um það álit þeirra. Og ég geri ráð fyrir, að fyrst og fremst komi fram í þeim álitum það, sem styður það, sem ég flyt hér, að tekju- og eignarskattsl. verði afnumin.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. flutti þetta mál inn í þingið í fyrra í brtt.-formi við annað mál, að lagður skyldi niður tekju- og eignarskattur og tekjuskattsviðauki með tekjuáætlun upp á um 35 millj. kr., eins og þá var. Nú hefur hv. þm. Barð. tekið þráðinn upp að nýju og flytur nú þessa hugmynd sína í frv.-formi, og er það þinglega séð náttúrlega miklu nær af honum að gera það í því formi. Hins vegar býst ég við, að sá ágreiningur, sem var um efnislegu hlið málsins í fyrra, blasi eins við mönnum nú og að þeir, sem þá voru andvígir því efnislega, að þessi lagabreyt. væri gerð, að fella tekju- og eignarskattslögin með öllu niður, séu því enn þá andvígir. Þannig er það með mig og minn flokk, að hann mun vera andvígur því, að slíkt spor verði stigið á löggjafarsviðinu að hætta með öllu að innheimta í ríkissjóð beina skatta, hætta við að innheimta tekju- og eignarskatt. Það mun vera fátítt í veröldinni, ef það er nokkurs staðar þekkt nema hér, að langmestur hluti tekna ríkissjóðs sé innheimtur með óbeinum sköttum. Hér eru þó um 40 millj. kr. innheimtar með beinum sköttum, en yfir 200 millj. kr. með óbeinum sköttum. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé eðlilegt og sanngjarnt, að allverulegur hluti af ríkistekjunum sé innheimtur með stighækkandi beinum sköttum, sem leggist létt á lágar tekjur og litlar eignir, en fari stighækkandi eftir því, sem tekjurnar hækka og eignirnar aukast. Að þessu leyti tel ég að engir tekjustofnar ríkisins séu eins réttlátir og skattarnir, sem hér er lagt til að verði afnumdir. Ég hefði því talið það spor í réttlætisátt, að fram hefði komið till. um hækkun á tekju- og eignarskatti og þó sérstaklega till. um að fyrirbyggja hin mjög umtöluðu skattsvik, sem eiga sér stað í þjóðfélaginu. Ég er ekki sammála hv. flm. um það, að eignarkönnunarl., sem voru í raun og veru fyrirgefning á skattsvikunum á mörgum undanförnum árum, hafi verið fyrst og fremst viðurkenning ríkisvaldsins á því, að þessir skattar væru ranglátir, sem þarna átti að innheimta í raun og veru samkvæmt gömlu l. vegna skattsvika á löngu tímabili áður. Ég er ekki sammála hv. flm. um, að niðurfelling á þessari innheimtu hafi verið viðurkenning af ríkisins hendi á því, að tekju- og eignarskattsl. væru ranglát. Ég hygg, að þegar átti að framkvæma það að innheimta svona upphæðir í einu lagi, þá hafi mönnum sýnzt þetta lítt gerlegt og að það hafi ekki verið annað, sem meðferð þess máls sýndi þá. Hins vegar sýndi sig annað. Hv. þm. talaði um, að undir núverandi skattafyrirkomulagi ynnu menn fyrir ríkissjóð og bæjarsjóði, en ekki fyrir sjálfa sig, það væri þjóðfélagsins þjónusta, sem menn ynnu að verulega miklu leyti vegna skattinnheimtunnar, eins og hún er nú. En eignakönnunarl. og framkvæmd þeirra sýndi, að þeir höfðu unnið meira fyrir sjálfa sig og atvinnulífið í landinu en þeir höfðu viljað vera láta áður. Þeir höfðu eignazt meira en þeir höfðu gefið upp. Hv. þm. Barð. sagði, að fyrstu rök sín fyrir að fella niður þessa löggjöf væru, að engin lög séu eins brotin og þessi. Þá virðist önnur lækning liggja nær, sú að leggja meiri áherzlu á að fyrirbyggja, að lögin séu brotin, því að það er vitanlega leiðin til þess, að þau nái tilgangi sínum. Hv. flm. málsins talaði um, að embættismenn ríkisins, sem ekki gætu komið við að skjóta undan skatti af sínum tekjum í framtölum, yrðu fyrir rangindum vegna framkvæmdar þessara laga, þar sem þeir yrðu að borga skattinn til fulls af sínum tekjum, en aðrir margir hverjir slyppu við það og gæti haldizt uppi að fremja skattsvik. Ég held, að embættismenn verði þarna í raun og veru ekki fyrir rangindum. Þeir borga keisaranum það, sem keisarans er, þ. e. skatta samkvæmt ákvæðum laga. En þeir eiga bara heimtingu á því, að það sé látið eitt yfir alla ganga um framkvæmd laganna. En þar þarf annaðhvort umbætur á löggjafarsviðinn eða framkvæmdarsviðinu eða báðum þeim sviðum, og það ætti að verða til þess, að létt yrði skattabyrðinni að einhverju leyti af embættismönnum ríkisins. Það er því fyrst og fremst það, sem ber að heimta í þessu máli, ekki afnám löggjafarinnar, heldur strangara eftirlit með, að l. sé framfylgt og skattsvik eigi sér ekki stað. Önnur ástæðan, sem virðist marka sjónarmið hv. flm., er sú, að l. kosti ríkissjóð of fjár í framkvæmd. Nú spyr ég hv. flm.: Hvaða embætti eru það, sem hann telur, að geti fallið niður, ef tekju- og eignarskattsl. eru numin úr gildi? Það eru starfandi sýslumenn og bæjarfógetar, og ekki yrðu sýslumanna- og bæjarfógetaembættin lögð niður. Ég efast um, að fækkað yrði um einn einasta starfsmann hjá þessum embættismönnum, þó að þetta frv. væri samþ., og ég spyr: Ætlast hv. þm. Barð. til, að skattstjóraembættinu og því starfsfólki, sem vinnur á skattstofunni, yrði létt af fóðrum hjá ríkissjóði? Ég býst varla við, að það yrði gert. Því að eftir sem áður yrði að safna framtölum og skýrslum, sem þetta fólk vinnur úr vegna beinnar skattinnheimtu hjá bæjarfélögunum, sem hv. þm. leggur ekki til að verði felld niður. Ég held, að það hefði átt að vera till. hv. þm. Barð. líka að hætta innheimtu á útsvörum jafnhliða. Þá yrði virkilega hægt að fækka starfsfólki í sambandi við álagningu og innheimtu beinna skatta. En ef ríkið hætti að innheimta beina skatta, en sveitar- og bæjarfélögin halda því áfram, efast ég um, að sparist neitt verulega við það fyrir ríkið. Það væri e. t. v. sanni nær að leggja til, að útsvörum hjá sveitar- og bæjarfélögum og tekju- og eignarskatti hjá ríkinu yrði steypt saman í einn tekjustofn og það innheimt í einu lagi, sennilega þá þannig, að ríkið annaðist innheimtuna með innheimtuapparati því, sem ríkið hefur nú í fullum gangi til þess að innheimta sinn hluta af sköttum, og að bæjarfélögin og sveitarfélögin fái löghelgaðan sinn hlut af þessum skatti. Það gæti verið sparnaðarráðstöfun. Það mundi hjálpa líka upp á innheimtumöguleika á tekjustofnum sveitarfélaganna. Nú er það þannig, að ríkisinnheimtan gengur fyrir. Svo koma bæjarfélögin á eftir, og þá verða stórkostleg vanhöld á útsvörunum, þar sem ríkið er búið að fara með sina innheimtu á undan. Ég tel réttara, að allt verði innheimt í einu lagi og einmitt af sýslumönnum og bæjarfógetum, til þess á þann hátt að koma í veg fyrir of mikinn kostnað við innheimtu hjá ríkinu. Það væri hagræði fyrir sveitar- og bæjarfélögin. Hv. flm. viðurkenndi, að með því að innheimta þessa beinu skatta í ríkissjóð, 42,5 millj., væri gengið af ríkinu of nærri tekjuöflunarmöguleikum sveitarfélaganna. Það má vera. En það eru ýmsar aðrar leiðir til þess að víkja ofur lítið til baka á þeirri braut, og till. um það hafa komið fram. Það væri kannske öllu fremur ráðlegt að fella eitthvað niður af hinum geysilega þungu óbeinu sköttum, sem ríkið innheimtir nú, t. d. söluskattinum. Söluskatturinn heggur drjúgum í gjaldgetu hvers borgara á Íslandi, því að hann leggst á hvern bita og sopa, sem hver einstaklingur í þessu landi þarf að kaupa, og hverja þá flík, sem maður þarf að kaupa sér til klæðnaðar, og gerir þannig útgjöldin til þess að lifa mikiu þyngri og erfiðari en nokkur þörf er á, að því er menn telja 11–12% dýrari en væri, ef söluskatturinn væri lagður niður. Ég held, að niðurfelling á innheimtu þessara skatta mundi tryggja miklu meira, að sveitarfélögin kæmu ekki að tómum kofunum hjá gjaldendum, vegna þess að afnám söluskattsins mundi lækka dýrtíðina verulega og gera það að verkum, að menn yrðu betri skattborgarar, bæði fyrir sveitarfélögin og ríkissjóð. Ég þarf ekki að fara miklu fleiri orðum um þetta. Ég er sem sé andvígur því, að sú leið sé farin að hætta að innheimta beina stighækkandi skatta af eignum og tekjum, og tel ég, að það væri öllu fremur sanngjarnt að hækka þá skatta og sérstaklega að bæta eftirlit með því, að innheimta þeirra væri í heiðri höfð. En ég álít, að ef það eigi að létta sköttum af þrautpíndum skattborgurum, þá eigi að taka þá úr hópi hinna óbeinu skatta, og bendi ég þá sérstaklega á söluskattinn.



Herra forseti. Ég þarf ekki að vera margorður við þessa umr. En mér þykir rétt að svara nokkru því, sem kom fram í ræðu hv. 6. landsk. Ég er honum ósammála um það, að tekju- og eignarskatturinn sé réttlátasti tekjustofn ríkissjóðs. Hér er um mismunandi skoðanir á þessu máli að ræða, sem við getum lengi deilt um. En máli mínu til stuðnings vil ég m. a. benda á, hvaða áhrif framkvæmd tekju- og eignarskattsl. hefur á atvinnulífið í landinu. en því sneiddi hv. 6. landsk. alveg fram hjá. Hversu réttlátir skattar sem tekju- og eignarskattarnir eru „teoretiskt“, þá hefur sýnt sig. að þessi lög hafa fært atvinnulífið úr höndum þeirra manna, sem höfðu miklu meiri áhuga fyrir atvinnuvegunum áður en þessi lög voru sett, og komið áhættunni og ábyrgðinni af atvinnuvegunum yfir á ríkið og bæjarfélögin, eins og hv. þm. er kunnugt um. Þetta er eitt af því, sem hefur skapað þá stórkostlegu hættu, sem er samfara atvinnuleysi í landinu. Ég tel þess vegna, að það, sem hv. þm. færði fram, að þessir skattar séu réttlátustu skatttarnir, geti aðeins átt við teoretiskt, en ekki í raunveruleikanum, og það er ákaflega mikið meginatriði. Að hækka tekju- og eignarskattinn, er vitanlega að fyrirbyggja enn meira en verið hefur, að menn vilji taka á sig að halda uppi atvinnulífinu í landinu, því að þegar svo er komið, að menn vegna skattálagningar hafa ekki eftir af ágóða atvinnufyrirtækja sinna nema 10%, eins og er í sumum tilfellum og það hjá mjög áhættusömum fyrirtækjum, þá er það sama og að loka fyrir möguleikann til þess, að þau geti haldið áfram sinni atvinnugrein. Ég held, að ef t. d. atvinnufyrirtæki er komið í 10 millj. kr. skuld, þá sé alveg útilokað undir núverandi skattalögum, að slíkt fyrirtæki geti nokkurn tíma greitt sína skuld, ef ákvæðum núverandi skattal. er haldið í fullu gildi. Það gæti ekki orðið undir neinum öðrum kringumstæðum heldur en að viðkomandi skattþegn gerði kaup á einhverjum hlutum og seldi þá svo aftur eftir nokkur ár fyrir hærra verð, því að af viðkomandi atvinnuvegum er vissulega ómögulegt að græða nóg til þess. Þetta er orðið alvarlegt mál. Í stríðsbyrjun var gerð breyting á skattalögunum á þá leið, að menn fengju að greiða skuldir sínar án þess að þurfa að greiða skatta af þeim tekjum, er til þess færu. Ef þetta hefði ekki verið gert. hefðu skuldirnar ekki verið greiddar. Þetta held ég að ætti að vera nóg til að sýna, að þetta eru ekki réttlátir skattar. Tekju- og eignarskattar geta að vísu verið eins réttlætanlegir og aðrir skattar, ef ekki er gengið lengra en góðu hófi gegnir. En hér er farið lengra. Ég hygg, að ekki sé hægt að finna sterkari og ljósari viðurkenningu frá Alþingi og ríkisstj. á, að viðurlög séu röng, en að fella þau burt, eins og gert var, þegar skattsvikurunum var gefin syndakvittun á sínum tíma. Þá voru öll þessi viðurlög felld burt til að fá fólk til að telja rétt fram næst, svo að ríkissjóður gæti fengið sinn hluta af því fé, sem dregið var undan. Menn mundu e. t. v. segja, að nær væri að fyrirbyggja lögbrotin en að afnema lögin. Ég hef tekið fram, að það yrði að gera, ef lögin yrðu ekki afnumin. Ég get trúað, að ef alvarlegt eftirlit væri haft með framkvæmd laganna og hver, sem bryti þau, yrði að greiða sína sekt, stæðu lögin ekki lengi á eftir. Slíkt mundi vekja svo mikla andúð skattþegnanna, og kostnaður ríkissjóðs við innheimtuna yrði svo mikill, að lögin stæðu áreiðanlega ekki lengi. Ég er sannarlega ekki á móti því, ef lögin standa áfram, að þessi háttur verði tekinn upp. Þá spurði hv. þm., í hverju sparnaðurinn væri fólginn. Ég vil benda á, sem ég tók ekki fram í framsöguræðu minni, en benti á í fyrra, að að sjálfsögðu breytist allt launalagakerfið í landinu, því að sjálfsagt er að lækka launin sem nemur tekju- og eignarskattinum. Í öðru lagi er sjálfsagt að leggja niður skattstofuna, ríkisskattanefnd og allar skattanefndir. Þær stofnanir hafa það hlutverk að dæma um ríkisskatta og nú í seinni tíð einnig útsvör. Bæjarsjóður Reykjavíkur tekur nú þátt í kostnaðinum, en vitanlega heldur ríkissjóður ekki uppi neinni stofnun vegna útsvaranna. Þeir bæjarsjóðir, er þeim vilja halda, yrðu því að sjálfsögðu að standa undir kostnaðinum. Það starf er mun minna en við tekju- og eignarskattinn. Þó að sýslumannsembættin væru ekki lögð niður. mætti þó fækka á skrifstofum þeirra, þar eð starf þeirra verður mun minna, er þeir losna við innheimtuna. Við það yrði stórkostlegur sparnaður. Ég fór allverulega yfir þetta í sambandi við till. mína í fyrra og athugaði, hver gjöld væru við þetta, og hygg, að fari ekki langt frá því, að það hafi verið 600 þús. kr. 1950 og miklu meira nú. Það, sem hv. þm. sagði um söluskattinn, er allt annað og óskylt atriði. Þó að hann væri lagður niður, mundi það ekkert bæta fyrir sveitarfélögunum. Þeirra kvartanir voru komnar fram löngu áður en honum var komið á. Hann hefur komið fram í hækkuðum launum hjá launþegum og hefur ekki sömu þýðingu fyrir sveitarfélögin almennt og tekju- og eignarskatturinn. Ég ætla svo ekki að ræða þetta nánar. Það gefst tækifæri til að ræða það, þegar það kemur aftur úr nefnd. Þá mun einnig liggja fyrir grg. frá ýmsum aðilum, er ég sendi málið til umsagnar, og gefst þá færi á að ræða það nánar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða orðum um það grundvallaratriði, hvort afla eigi ríkinu tekna með beinum eða að öllu leyti óbeinum sköttum. Það bil, sem er á skoðunum okkar á því máli, hef ég enga von um að geta brúað. Ég er ekki viss um, að þau áhrif, sem hv. þm. telur beinu skattana hafa haft á atvinnulífið og atvinnurekstur einstaklinganna, séu á rökum byggð, og að hann dragist þannig úr höndum einstaklinga til bæjar- og sveitarfélaganna. Það álít ég stafa af því, að menn séu að sannfærast um, að það, að atvinnureksturinn færist á hendur bæjar- og sveitarfélaga, sé hið rétta fyrirkomulag. Greinilegasta sönnunin fyrir þessu er, að jafnvel stærstu andstæðingar þessa fyrirkomulags hafa tekið það upp. Reykjavíkurbær, sem stjórnað er af íhaldinu, rekur stærstu togaraútgerð, sem rekin er á landinu, útgerð, sem á 8 togara. Þetta tel ég alls ekki standa í sambandi við það skattaform að taka 40 milljónir af skattþegnunum í beinum sköttum, heldur af því að menn hafi gert upp milli yfirburða þessa fyrirkomulags. Það er ekkert vit í því, að þegar gróði er að fyrirtækjum, hafi einstaklingar stórgróða af þeim, en þegar töpin eru svo gífurleg, að enginn einstaklingur getur staðið undir þeim, lendi þau á ríkinu. Það er því ekkert vit í, að einstaklingarnir fáist við rekstur stóriðju. Auk þess hefur þetta fyrirkomulag ýmsa yfirburði þjóðhagslega séð. Tökum t. d. saltfisksveiðarnar við Grænland. Frá sjónarmiði einstaklingsins er vafamál, hvort borgar sig betur að leggja aflann upp hér eða sigla með hann til Esbjerg. Frá þjóðhagslegu sjónarmiði er mikill ávinningur að því, að aflinn sé lagður hér upp. Ef fiskurinn er lagður hér upp, verður sú vinna, er af því leiðir við uppskipun og pökkun á fiskinum, þjóðinni til hagsbóta. Ef togararnir væru nú ríkisreknir, yrði ekki siglt með fiskinn 4 sólarhringa siglingu fram hjá Íslandi til Danmerkur, 4 sólarhringa siglingu til baka og 7 dögum eytt í að losa. Er þannig eytt 15 sólarhringum frá veiðum, af því að einstaklingunum er hagstæðara að selja þar en hér. Það kostar þjóðina, að það eru ekki íslenzkar hendur, sem við þetta vinna. Auk þess eru togararnir teknir frá veiðum 10–13 sólarhringa í hverri veiðiför við að sigla með aflann til Danmerkur fram hjá atvinnulausum íslenzkum höndum. Þetta dæmi sýnir, hve stórkostlega yfirburði þjóðnýttur rekstur hefur fram yfir einstaklingsreksturinn. - Ætla ég svo ekki að fara lengra út í þetta. Hins vegar ætla ég að víkja að einu atriði í ræðu hv. þm. Hann fullyrti, að hægt yrði að leggja niður embætti skattstjórans í Reykjavík og allar skattanefndir á landinu. Ég held, að honum missýnist mjög í því. Ég held, að það sé ekki hægt, á meðan sveitarfélögin enn halda áfram að afla sér tekna í formi beinna skatta. Þá fullyrti hann, að hægt yrði að fækka starfsfólki hjá sýslumönnunum. Það hagar nú svo til, að hjá sýslumönnunum eru yfirleitt aðeins 1–2 starfsmenn og þeir yrðu 1–2 áfram, þó að innheimtu skattanna væri létt af þeim. Meira að segja hjá bæjarfógetaembættum yrði starfsfólk óbreytt. Það yrði því ekki til stórfellds sparnaðar í rekstrarkerfi ríkisins, þótt hætt væri innheimtu beinna skatta. Sú ástæða er því fallin. En til þess að trygging væri fyrir því, að hægt væri að lækka öll laun í landinu, sem mér finnst ekki óeðlilegt í samræmi við skattarýmkunina, finnst mér að þyrfti að fylgja þessu frv. till. um endurskoðun launalaganna. En um það er ekki stafur í frv. og heldur ekki í grg., að ég held.



Herra forseti. Ég skal ekki deila mikið um það atriði, er fyrst kom fram hjá hv. 6. landsk. Það er skoðun hans á opinberri útgerð og einstaklingsútgerð, sérstaklega í sambandi við togarana. Það er rétt, að stærsta bæjarútgerðin er í Reykjavík, en það er ekki af því, að það fyrirkomulag sýni yfirburði, heldur af því, að það voru of fáir útgerðarmenn, sem fengust til að halda þessari útgerð áfram undir þessari skattalöggjöf.

Já, af því að þeir hafa ekki nóga gróðamöguleika.

Einnig af því að bæjarútgerðirnar eru ekki skattlagðar eftir skattalöggjöfinni. Öll þau ár, sem bæjarútgerð starfaði í Hafnarfirði, urðu einstaklingsútgerðir að greiða 500 þús. kr. í ríkissjóð, meðan bæjarútgerðin gat safnað þessu fé í sína sjóði. Þrátt fyrir þetta gat bæjarútgerðin aðeins bætt við sig einu skipi. Þetta sýnir, að hæfnin er ekki meiri en hjá einstaklingunum. En vegna skattalaganna hafa bæjarfélögin orðið að fara inn á þessar brautir sárnauðug. Skýrt dæmi um þetta er uppgjöfin á sérleyfisbifreiðunum undir stjórn flokksbróður þessa hv. þm., þegar milljónagreiðslur þurfti til að halda þeim uppi og hans ágæti flokksbróðir varð að fara ofan í orlofssjóðinn til að halda þeim uppi. Þetta sýnir, að það er rangt, sem hv. þm. sagði um hæfni þess opinbera til að reka fyrirtæki. og sýnir, að það á að samþ. þetta frv. Hv. þm. sagði, að það yrði ekki farið svona með saltfiskinn, ef togararnir væru ríkisreknir. Ég vil benda á, að það var bæjarútgerð Reykjavíkur, sem tók fyrst upp þann sið að láta sigla með fiskinn til Esbjerg. Það var ekki einstakur útgerðarmaður, heldur bæjarútgerð, sem innleiddi þennan síð. Vel gæti verið, að ef ríkið ræki togarana, yrði annar háttur hafður á til að skapa vinnu handa atvinnulausu fólki, sem annars gæti fengið nóga vinnu ríkinu að kostnaðarlausu, ef skattalögin væru afnumin. - Á árunum 1933–35 voru í gildi lög um, að ný fyrirtæki væru skattfrjáls, og risu þá upp fjöldamörg ný fyrirtæki til að bæta úr atvinnuleysinu. - Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar við þessa umr.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessar umræður nú. En þegar fram kemur frv. um afnám laganna um tekju- og eignarskatt frá góðum sjálfstæðismanni, finn ég ástæðu til að hryggjast yfir þeirri stefnubreytingu, sem orðin er síðan Magnús Guðmundsson flutti hér frv. um tekju- og eignarskatt og fékk það samþ. Þá sáu sjálfstæðismenn, að menn með miklar tekjur stóðu betur að vígi en hinir til að borga. En nú er eigingirnin orðin svo rík hjá þeim, að þeir vilja, að allir borgi jafnt, og því meira í ríkissjóðinn, því fleiri munna sem þarf að fæða. Ég vil þakka Magnúsi Guðmundssyni og þeim, sem með honum stóðu að setningu þessara laga, og hryggjast yfir hinum, sem vilja afnema þau.