Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Á þskj. 288 er frv. til l. um staðfestingu á ríkisreikningi fyrir árið 1970. Frv. þetta var lagt fram í hv. Nd. og hefur hlotið afgreiðslu d. með samstöðu allra hv. þdm. Frv. um ríkisreikninginn fyrir árið 1970 var lagt fram á síðasta þingi, en kom ekki til afgreiðslu þá og er því endurflutt á þessu þingi. Ríkisreikningurinn var afhentur þm. í okt. 1971 fyrir 1. umr. fjárlaga fyrir árið 1972, en reikningurinn hafði þá verið afhentur yfirskoðunarmönnum ríkisreiknings til meðferðar. Þeir luku því starfi sínu 2. maí á s. l. vori, og var reikningurinn þá lagður fram til meðferðar Alþingis, eins og áður segir, en vegna þess hve þá var á þingið liðið, fór afgreiðsla hans ekki fram. Með lögum nr. 52 frá 1966 voru gerðar allmiklar breytingar á framsetningu ríkisreiknings og fjárlaga, er fólu m. a. í sér, að reikningnum var ætlað að gefa yfirlit yfir mun fleiri þætti ríkisfjármála en áður og sýna reikninga allra ríkisstofnana, fyrirtækja og sjóða ríkisins, annarra en banka og lánastofnana. Hin nýja framsetning hófst með gerð ríkisreiknings fyrir árið 1968, og frá því hefur reikningurinn verið lagður fram á Alþ. fyrir 1. umr. fjárlaga næsta árs án athugasemda yfirskoðunarmanna, en þeir hafa lokið starfi sínu nokkru eftir áramót og reikningurinn þá lagður fyrir Alþ. til afgreiðslu. Nauðsynlegt er að gera ráðstafanir til þess að hraða meira allri þessari meðferð ríkisreiknings, og þarf ríkisbókhaldið að ljúka frágangi ríkisreiknings til Alþ. og yfirskoðunarmanna eigi síðar en í apríl eða maí eftir lok reikningsársins, þannig að yfirskoðunarmenn ríkisreikningsins, er kjörnir eru af Alþ., geti afgreitt athugasemdir sínar og úrskurður liggi fyrir að hausti, er Alþ. tekur til starfa og fjárlagafrv. er lagt fram, eða a. m. k. áður en fjárlög eru afgr. fyrir næsta ár. Reikningsuppgjör hefur stefnt í þessa átt, og vonazt er til, að unnt verði að leggja A-hluta reikningsins fyrir árið 1972 fram á hv. Alþ. nú í vor, áður en Alþ. lýkur, og B-hluta reikningsins í þingbyrjun í haust. Seinagangur á ársuppgjöri margra ríkisaðila, þeirra er tilheyra A- og B-hluta, hefur valdið þeim drætti, sem orðið hefur á framlagningu reikningsins af hálfu ríkisbókhaldsins. Hins vegar hefur að þessu leyti allt batnað verulega, eftir að ríkisbókhaldið tók upp þá þjónustu við ríkisstofnanir, er þess hafa óskað, að annast bókhald og ársuppgjör þeirra. En áður sinntu þær því sjálfar, margar hverjar við erfiðar aðstæður. Þessi þjónusta ríkisbókhaldsins hefur farið mjög vaxandi síðustu tvö árin og mælzt vel fyrir hjá þeim stofnunum, sem hennar hafa notið. Um 70 stofnanir hafa nú á síðustu rúmum tveimur árum gengið inn í þessa þjónustu ríkisbókhaldsins. Þess er að vænta að sama þróun verði í bókhaldi þeirra ríkisstofnana, sem eru svo stórar í sniðum, að eigin bókhaldsúrvinnsla hentar þeim betur. Í þessu sambandi má einnig geta þess, að undirbúningur að úrvinnslu bókhaldsins í skýrsluvélum hefur farið fram á vegum ríkisbókhaldsins og er ætlunin að hefja úrvinnslu alveg á næstunni eftir kerfi, sem hentar öllum ríkisstofnunum. Þessi atriði eiga öll að stuðla að skjótari frágang ríkisreiknings af hálfu ríkisbókhaldsins en verið hefur, þannig að reikningurinn verði á vori hverju lagður fyrir Alþ., þótt hann komi ekki til meðferðar þingsins fyrr en haustið eftir. Við 1. umr. fjárlaga fyrir árið 1972, sem fram fór í okt. 1971, gerði ég grein fyrir helztu atriðum ríkisreikningsins fyrir árið 1970 og lagði jafnframt fram sérstaka grg. um sama efni til glöggvunar hv. þm. og helztu atriði um afkomu ríkissjóðs. Eigi er því ástæða til að fara um mörgum orðum um þann ríkisreikning, sem hér liggur fyrir til samþykktar. Tekjur reyndust 9 milljarðar og 800 millj. kr. og gjöld 9 milljarðar 352 millj. kr. og rekstrarafgangur 448 millj. kr. Þá er rétt að víkja að aths. yfirskoðunarmanna við ríkisreikninginn fyrir árið 1970. Þær beindust að ýmsum þáttum í fjármálum ríkisstofnana og rn. Þeir fengu fullnægjandi svör eða gerðu till. um ákveðin atriði, er verði höfð til athugunar í framtíðinni. Með till. þeirra að ríkisreikningi birtist einnig yfirlit um nefndafjölda og nefndaþóknun einstakra rn. árið 1970, sem tekin er úr fjölrituðu hefti um það efni, teknu saman af Fjárlaga- og hagsýslustofnuninni. Yfirskoðunarmenn höfðu um nokkurt skeið óskað eftir slíkum upplýsingum, og slíkt fjölritað yfirlit fylgdi ríkisreikningi fyrir árið 1971, þegar hann var lagður fram hér á hv. Alþ. á síðasta hausti, og gert er ráð fyrir, að þeirri reglu verði fylgt framvegis. Af þeim málum, sem yfirskoðunarmenn spurðust fyrir um í aths. sínum við ríkisreikninginn fyrir árið 1970, fjallaði eitt um kostnað við breytingar á húsnæði sjónvarpsins að Laugavegi 176 fyrir matar- og kaffistofu stofnunarinnar. Því máli vísuðu yfirskoðunarmenn til ákvörðunar Alþ. Skal því gerð nokkur grein fyrir því máli. Nánari atriði, aths. yfirskoðunarmanna og svör við þeim, er að finna í ríkisreikningnum fyrir árið 1970. Eins og kunnugt er, var hluti húseignarinnar Laugavegur 176 keyptur fyrir skrifstofuhúsnæði og vinnudeildir sjónvarpsins. Hluti matar- og kaffistofu og lítill fundarsalur ásamt tilheyrandi gögnum, geymslum og snyrtiaðstöðu var talinn 330 fermetrar eða nálægt 1000 rúmmetrum allt húsnæðið. Kostnaðaráætlun arkitekts við lagfæringar á þessu húsnæði var 4 millj. 59 þús. Var það án þóknunar verkfræðings og arkitekts, sem ekki var tekin með við þessa kostnaðaráætlun. Kostnaðurinn við breytinguna var hins vegar tæpar 12 millj. kr. um mitt ár 1971 og er nú orðinn eitthvað yfir 12 millj., að því er bezt verður vitað. Orsakir þessa mikla kostnaðar umfram áætlun eru einkum taldar hækkun byggingarkostnaðar á því tímabili, sem endurbæturnar náðu yfir, meiri endurnýjunarþörf húsnæðis en áætlað var og hærri kostnaður vegna þess, að eigi hafði gefizt ráðrúm til nægilegrar undirbúningsvinnu, áður en til framkvæmda kom. Yfirskoðunarmenn ríkisreiknings leggja til, að mat á því fari fram af óvilhöllum dómkvöddum mönnum, hvort vinna við þessar framkvæmdir hafi orðið óeðlilega dýr, og þar með yrðu tekin af öll tvímæli um réttmæti þeirra reikninga og framkvæmdakostnað allan, sem hér um ræðir. Sýnist eðlilegt, að Alþ. taki afstöðu til málsins á þessum grundvelli. Rétt er að vekja athygli á því, að eigi hafði verið leitað heimildar menntmrn. til þessarar sérstöku breytingar, enda taldi sjónvarpi þær endurbætur hluta af húsnæðismálinu heild. Ég sé ekki ástæðu til þess við þessa umr. nema tilefni gefist til, að gera hér frekari grein fyrir ríkisreikningnum fyrir árið 1970. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn., og leyfi mér að biðja hv. n. að vinn að framgangi málsins með nokkrum hraða, á því að það er svo seint fram komið sem raun ber vitni um.

Frsm. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Iðnn. hefur haft til athugunar frv. til l um breyt. á orkul., 94. mál þessarar d., og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess með nokkurri breytingu, eins og fram kemur á þskj. 410. Eins og hv. þm. er kunnugt, er nú í framkvæmd þriggja ára áætlun um rafvæðingu dreifbýlisins, þ. e. a. s. um samveitu til þeirra býla sem ætla má, að unnt sé að veita raforku með slíkum hætti. Er talið, að þegar þessu verði lokið, muni um það bil 150 býli verða utan samveitna, en þó er lögð áherzla á, að þetta verði stöðugt í endurskoðun, og vonir við það bundnar, að takast megi að koma samveitu til nokkru fleiri býla en þessi tala gefur til kynna. Rétt þykir að aðstoða þá bændur, sem ekki munu eiga kost á samveitu, nokkru betur en gert hefur verið. Í 71. gr. núgildandi orkul. er heimilað í 3. tölul. þeirrar gr., með leyfi forseta, „að veita einstökum bændum, sem svo eru í sveit settir sem um getur í tölul. 2, lán til að koma upp mótorrafstöðvum á heimilum sínum, að upphæð allt að 4/5 stofnkostnaða rafstöðvarinnar: Þessi lán, sem hafa verið nefnd mótorrafstöðvalán, hafa numið allt að þessum 4/5, en venjulega verið nokkru lægri. Árið 1969 voru lán ákveðin til slíkra framkvæmda fyrir 4 kw. rafstöð 70 þús. kr., 88 þús. kr. fyrir 6 kw. rafstöð og 150 þús. kr. fyrir 11–12 kw. rafstöð, og munu þessi lán þá hafa numið mjög nálægt 80% af stofnkostnaði nýrra rafstöðva. Síðan hafa orðið miklar verðhækkanir, þannig að 3–4 kw. rafstöðvar voru s. l haust taldar kosta 130–150 þús. kr., og samsvarandi hækkanir höfðu orðið á stærri rafstöðvum. Auk þessa féll á bændur flutningskostnaður og niðursetning, sem er áætlað um - 10 þús. kr., en þar á móti hafa þeir fengið endurgreiðslu á tolli rafstöðva, sem hefur numið í svipaðri upphæð. Rétt er að geta þess, að þessi mótorrafstöðvalán hafa orðið færri með hverju ári. Árið 1966 n var veitt 191 slíkt lán, samtals að upphæð 10.2 g millj. kr., árið 1967 68 slík lán, árið 1968 81, árið 1969 38, árið 1970 33 og 1971 25 slík lán, og er áætlað, að á árinu 1972 verði samtals veittar um 1.5–2 millj. kr. til slíkra lána, og er þar enn veruleg fækkun frá árinu á undan. Þetta er að sjálfsögðu skiljanleg þróun með fjölgun þeirra býla, sem njóta raforku frá samveitum. Með þessu frv. er, eins og ég sagði áðan, að því stefnt að veita þeim bændum, sem eiga ekki kost á raforku frá samveitum, meira lán, þ. e. a. s. allt að kostnaðarverði rafstöðvarinnar. N. sendi málið til umsagnar allvíða og fékk svör, sem ég ætla aðeins að hlaupa í gegnum. Búnaðarfélag Íslands mælir með samþykkt frv. óbreytts, en bendir síðan á ýmislegt í sambandi við rafvæðingu dreifbýlisins almennt og leggur m. a. sérstaka áherzlu á, að leitazt verði við að fjölga þeim býlum, sem raforku fái frá samveitum, jafnvel umfram það, sem nú er gert ráð fyrir í áætlun. Samband ísl. rafveitna mælir einnig með samþykkt frv. óbreytts. Stéttarsamband bænda mælir með samþykkt frv. óbreytts, en leggur áherzlu á, að býlum með raforku frá samveitum verði fjölgað eins og frekast er kostur. Samband ísl. sveitarfélaga mælir einnig með frv., en leggur til, að lánin verði vaxtalaus. N. taldi ekki fært að mæla með því, að lánin yrðu vaxtalaus. Það er stefna, sem er að dómi n. dálítið varhugaverð, þó að n. hafi fullan skilning á þeirri þörf, sem kemur fram í þeirri till. að gera bændum þetta sem auðveldast. á Virtist n., að það væri heilbrigðari stefna, að af þessum lánum væru greiddir vextir. Þá vil ég geta þess, að á fund n. komu Páll Hafstað, starfsmaður Orkusjóðs, og sá, sem er manna kunnugastur framkvæmd þessara laga. Var sérstaklega rætt við Pál Hafstað um vatnsaflsrafstöðvalán, sem n. taldi ástæðu til að kanna, hvort ekki bæri að gera nokkru hagkvæmari en nú er. Í 71. gr, núgildandi laga, 2. tölul., er heimilað að lána bændum allt að 2/3 stofnkostnaðar vatnsvirkjana og línulagna heim að bæjarvegg. Að undangengnum allítarlegum umr. um þetta komst n. að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að auka þessi lán einnig nokkuð, og gerir því að brtt. sinni á þskj. 410, að í 2/3 stað 3/4 stofnkostnaðar viðkomandi vatnsvirkjana komi 3/4 stofnkostnaðar viðkomandi vatnsvirkjana, þ. e. a. s. heimildin er hækkuð úr 2/3 í ¾. Um það var töluvert rætt, hvort þarna ætti á jafnvel einnig að fara upp í allan kostnað vatnsaflsstöðva, en það taldi n. þó að athuguðu máli ekki eðlilegt. Við slíkar virkjanir er yfirleitt um að ræða töluverða eigin vinnu þess, sem virkja, og getur hann iðulega þannig sparað sér verulega útlagt fé. Einnig ber að athuga, að vatnsaflsstöðvar eru oft nokkru stærri en þörf er fyrir einstök býli, og þarf þar að hafa nokkra gát á, sérstaklega ef um 100% lán væri að ræða til slíkra framkvæmda. Að sjálfsögðu hljóta slíkar stöðvar að vera háðar samþykki Orkusjóðs. Að lokum vil ég geta þess, að mér hefur borizt, eftir að n. lauk sínum störfum, ábending frá Fjórðungssambandi Vestfirðinga í bréfi, dags. 22. marz 1973. Þar er lagt til, að aftan við 1. gr. bætist: „Stöðvarhúsa og nauðsynlegra línulagna milli bæjarhúsa. Lánið er vaxtalaust og greiðist með jöfnum afborgunum á 10 árum.“ Þ. e. a. s. Fjórðungssambandið leggur til, að einnig verði lánað til byggingar stöðvarhússins og nauðsynlegra línulagna milli bæjarhúsa, auk þess sem lánið verði vaxtalaust, en um það hef ég fjallað áður. Um fyrra atriðið, sem kemur fram í bréfi þessu, er það að segja, að það er talið eðlilegt, þannig að bændum verði gert kleift að staðsetja stöðvarnar nokkru fjær íbúðarhúsum, bæði vegna brunavarna o. fl. Mér sýnist hér vera um atriði að ræða, sem sjálfsagt er að skoða, og mun ég reyna að fá það athugað af iðnn. fyrir 3. umr. þessa máls. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. Ég get aðeins getið þess í sambandi við vatnsaflsrafstöðvar til frekari upplýsinga, að slík lán eru mjög miklu færri en til mótorrafstöðva. Þau voru árið 1966 5 og sama 1967 og 1968, 1969 6 og hefur síðan fækkað á árunum 1970 og 1971 niður í 3, þannig að þar er ekki um stórmál að ræða. Staðreyndin mun vera sú samkv. þeim upplýsingum, sem n. fékk, að hagkvæmar virkjanir af þessu tagi eru víðast þegar nýttar og því vafasamt, að um mörg slík lán verði að ræða. Hins vegar virðist n. sjálfsagt, eins og gert er ráð fyrir með þeirri brtt., sem n. leggur til, að stuðlað verði að því, að slíkir möguleikar séu skoðaðir til hins ítrasta.

Frsm. (Björn Fr. Björnsson) : Herra forseti. Frv. þetta hefur verið til meðferðar í allshn. Það gerir ráð fyrir því, að nauðsynleg leiðrétting sé gerð á einni gr. laga um stofnun og slit hjúskapar, 85. gr., en þar er um að ræða ártalsskekkju, sem var ekki lagfærð á sínum tíma. Í frv. er lagt til, að ártalinu 1972 verði breytt í 1973. Önnur breyting er ekki gerð á lögunum, og n. mælir einróma með samþykkt frv.

Frsm. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til athugunar frv. um happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Hér er um að ræða að framlengja þá heimild, sem Dvalarheimili aldraðra sjómanna hefur haft til happdrættisrekstrar, og efnisbreytingar frá núgildandi lögum um þetta efni eru engar aðrar en að framlengja þær heimildir, sem fyrir voru. N. mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til athugunar frv. til l. um stofnun happdrættis fyrir Ísland. Frv. er flutt af ríkisstj. að beiðni háskólarektors, og eins og það kom frá háskólanum fól það fyrst og fremst í sér framlengingu heimildar til happdrættisrekstrar til ársins 1989, en núv. heimild rennur út í lok þessa árs, og er um að ræða framlengingu í 15 ár. Jafnframt er hlutamiðum fækkað úr 65 þús. í 60 þús., þar eð ekki var talin þörf á þeirri tölu, sem er í núgildandi lögum, - er sem sagt breyting, sem enga efnislega þýðingu hefur. Dómsmrn. sendi n. bréf og benti á nokkrar æskilegar breytingar, sem rétt væri að gera til viðbótar þeim breytingum, sem háskólarektor hafði bent á, og lét þess getið, að rn. hefði ekki talið rétt að gera þær breytingar á frv., eins og það kom frá háskólanum, fyrr en búið væri að sýna frv. frá háskólarektor. Þessar aths. rn. eru allar minni háttar og eru fyrst og fremst í því fólgnar að samræma lagaákvæði um þetta efni breyttum aðstæðum. N. flytur þessar brtt. allar á þskj. 431 og þá um leið þá till., að fyrirsögn frv. verði breytt og það nefnist: Lög um Happdrætti Háskóla Íslands. Það skal tekið fram að með þessum till. er felld niður 2. gr. núgildandi laga. Í henni segir eitthvað á þá leið, að þegar ekki verði lengur not fyrir tekjur af happdrættinu í þágu Háskóla Íslands, þá skuli tekjur af happdrættinu renna til sérstaks sjóðs, sem nefndur er Byggingarsjóður og ætlaður er til að standa undir uppbyggingu ríkisstofnana. Dómsmrn. benti á, að þetta ákvæði, sem er frá því 1933, væri algerlega úrelt og það væru engar horfur á því, að háskólinn þyrfti ekki á þessum tekjum að halda. En ef svo færi, að hann þyrfti ekki á þeim að halda, væri hægt að breyta því þegar þar að kæmi. Er því lagt til, að þessi gr. verði felld niður. N. leggur sem sagt til, að frv. verði samþ. með brtt. á þskj. 431.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að þakka n. fyrir skjóta afgreiðslu og láta í ljós, að ég fellst alveg á þá afgreiðslu á málinu, sem hún leggur til. Enn fremur fellst ég að sjálfsögðu á þá breytingu, sem hún leggur til, að gerð verði á heiti frv. Þetta heiti hefur haldizt of lengi og er um stofnun happdrættis, og því er rétt að breyta því.