Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Vegna þess að mönnum hjer í deildinni hefur ekki enn þá gefizt kostur á að íhuga þetta frv. sting jeg upp á að kosin sje nefnd til þess að athuga það nánar.

Steingr. Jónsson: Með því að deildinni ekki hefur gefizt nægilegt tækifæri til þess að kynna sjer þetta frv., sting jeg upp á, að kosin sje 3 manna nefnd til að íhuga það.



Þótt þetta frumv. sje ekki umfangsmikið, tel jeg samt sjálfsagt, að það verði athugað í nefnd og legg því til, að kosin verði 3 manna nefnd, að lokinni umr.

Forseti: Með því að enginn tekur til máls, er þessari umr. lokið. Málinu vísað til 2. umr. í einu hlj.

Sigurður Stefánsson, framsm.: Jeg vil fyrir nefndarinnar hönd leyfa mjer að gera grein fyrir frv. og þeim breytingum, sem nefndin hefur gert á því. í 1. grein er farið fram á, að sektir fyrir æðarfuglsdráp sjeu hækkaðar til muna; nú eru þær 10 –100 kr. fyrir hvern drepinn fugl, en samkvæmt frv. eiga þær að vera 50–100 kr., og skal sektin tvöfaldast við hverja ítrekun brotsins. Um þetta ákvæði má auðvitað margt segja. Nefndinni duldist ekki, að menn kynnu að verða tregari til að ljósta upp brotum, ef sektirnar væru svona háar, því að margir mundu af brjóstgæðum vilja hlífa fátækum mönnum við slíkum fjárútlátum. Einnig ber þess að gæta, að sá hugsunarháttur er almennur hjer á landi, að mönnum sje óvirðing að því, að Ijósta upp lagabrotum; en sá hugsunarháttur sprettur af engu öðru en kæruleysi um almennings hag og alment velsæmi, og væri betur, að hann hyrfi sem fyrst. Það er vegna þessa kæruleysis, að mönnum getur haldizt hjer uppi, að drýgja lagabrot ár eftir ár án þess að yfirvöldin fái nokkra tilkynning um það. En nefndin lítur svo á, sem það ákvæði, að uppljóstarmaður eigi að fá 2/3 af sektunum, muni vega nokkuð upp á móti þessu, því að flestir líta þó fyrst og fremst á eigin hagsmuni sína. Nefndinni gekk það ennfremur til að hækka sektirnar, að reynslan hefur sýnt, að lögreglustjórar hafa ríka tilhneigingu til að dæma menn í hina lægstu sekt, einnig þegar um ítrekuð brot er að ræða. Um 2. gr. er það að segja, að þar er tekið upp það ákvæði úr því frv., sem upphaflega var flutt hjer inn í deildina, að öllum er bannað, að selja eða kaupa eða á nokkurn hátt að láta af hendi æðaregg til annara utan heimilis síns. Þetta ákvæði hefur sætt nokkrum mótmælum. Menn hafa sagt, að varpeigendur muni sjálfir bezt kunna að sjá hag sinn, og að rjettast sje, að leyfa þeim að gera af frjálsum vilja alt það, sem þeir álíti að atvinnuveg sínum sje fyrir beztu. Menn geta þó ekki neitað því, að eggjatakan er stórkostlega skaðleg fyrir varpið, og að ekki er ýkjamikill munur á því, að ræna eggjunum og að drepa fuglinn. Því fleiri egg sem skilin eru eftir í hreiðrunum, því fleiri verða fuglarnir. Jeg hef raunar ekki allsjaldan heyrt þá furðulegu kenning, að varpið vaxi ekkert frekar fyrir það, þótt eggin sjeu tekin. En sú skoðun er alveg gagnstæð öllu náttúrlegu eðli. Það er eins og ef sagt væri, að sauðfjenu fækkaði ekkert við það, að lömbin væru drepin. - Reynslan hefur margfaldlega sýnt og sannað, að margir varpeigendur taka miklu fleiri egg en góðu hófi gegnir. Það er þessi smuga í lögunum, að þeir mega gefa egg, sem þeir hafa notað sjer. Þeir hafa selt egg undir því yfirvarpi, að þeir gæfu þau. Það tjáir ekki, að vjefengja þetta; þeir taka svo mikið af eggjum sumir, að það er óskiljanlegt annað en að þeir selji talsvert af þeim. Greindur og sannorður maður hjer hefur sagt mjer, að árlega komi hingað til bæjarins svo þúsundum skiftir af æðareggjum ofan af Mýrum. Er það nú trúlegt, að Mýramenn sjeu að senda hingað gefins heila bátsfarma af eggjum? Jeg fyrir mitt leyti verð að játa það, að jeg mundi ekki tíma því, að gefa svo dýrmæta eign. Jeg á marga kunningja og mundi mjer þykja vináttan við þá fulldýr, ef jeg ætti að gefa þeim öllum egg, eins og þeir hafa lyst á. Nei, samkvæmt núgildandi lögum er ágjörnum varpeigendum mögulegt að gera sjer stundarhag af eggjasölu, og þessvegna er sjálfsagt að breyta lögunum. Nefndin vonar, að með 2. gr. frv. muni takast að girða fyrir þennan ósið. Hitt er auðvitað ekki bannað, að taka þau egg úr hreiðrunum, sem tilgangslaust er að liggi þar, og jafnvel nauðsynlegt er að taka burtu. Slíkt heyrir til góðrar hirðingar á varpi og stundum geta þessi egg verið vel æt, þótt oftast sjeu þau óborðandi. - Nefndinni þótti rjett að bæta því við þessa grein, að mönnum skyldi þó heimilt að láta af hendi eggskurn til vísindalegra þarfa. Bæði skólar og einstakir vísindamenn leggja mikla stund á að koma sjer upp eggjasöfnum, og er sjálfsagt að styðja það. Nefndin er ekkert hrædd við, að slík heimild yrði nokkurn tíma misbrúkað. 3. gr. er tekin orðrjett upp úr núgildandi lögum, en 4. gr. er um sektir fyrir brot gegn 2. og 3. gr. Þótt eggjataka og fugladráp sje í rauninni hjer um bil hið sama, þá þótti nefndinni samt ráðlegast að hafa eggjatökusektirnar helmingi lægri. En tvöfaldast eiga þær við ítrekun, alveg eins og sektirnar fyrir dráp á æðarfugli. 5. gr. er tekin úr veiðitilskipuninni frá 1849, mað töluverðum breytingum. Í tilskipuninni er bannað, að „skjóta úr fallbyssu nær friðhelgu æðarfugla eggveri, en í hálfrar mílu fjarlægð, og úr annari byssu nær, en fjórðungur mílu sje til eggvers“. þetta bann nær yfir alla tíma árs. Nefndinni þótti þetta fullhart ákvæði og vill aðeins láta bannið ná yfir tímabilið frá 15. apríl til júlímánaðarloka. Nefndin vill rökstyðja þessa breytingu með því, að utan varptíma er fuglinn ekki bundnari við varplöndin en aðra staði, hann dreifist þvert á móti eftir varptímann vegna þess, að í varplöndunum er þá orðið svo lítið um fæðu handa honum. Nefndinni þótti ekki þörf á að takmarka veiðirjett manna frekar en þetta, og þótti því rjett að rýmka ákvæði tilskipunarinnar í þessu efni, svo að menn t. d. gætu óhindraðir skotið seli sem lengstan tíma ársins. Mílum og föðmum hefur í frv, verið breytt í kílometra. Það er satt, að 4 km. eru dálítið meira en 1/2 míla, en sú útfærsla friðunarsvæðisins nemur svo litlu, að nefndin vonast eftir, að engum mótmælum verði hreyft út af því. 6, gr. frv. er tekin úr veiðitilskipuninni með dálítilli breyting. Þar er bannað, að „leggja hrognkelsanet eða önnur veiðinet nær eggveri friðhelgu, en tvö hundruð faðma tólfræð sje þangað á báðar hliðar og á sjó út frá grynnra hálsi netanna að stórstraumsfjörumáli“. Þetta bann gildir um tímabilið frá aprílmánaðarlokum til 1. dags ágústmánaðar. Nefndin vill nú gera þá breyting á þessu, að tíminn sje færðar fram að vorinu, þannig að bannið gildi frá 1. apríl, en hins vegar vill hún ekki láta það ná lengur en til júnímánaðarloka, því að þá má gera ráð fyrir, að varptíminn sje á enda. Vitaskuld liggur þá einstaka kolla enn þá á eggjum, en allur meginhluti fuglsins er þá horfinn frá varplöndunum. Nefndin vill ennfremur giðra þá breyting, að net megi leggja á þessu tímabili, ef leyfi varpeiganda er til, því að netin eru, að hennar hyggja, varpinu ekki nærri eins skaðleg og menn hafa haldið. í Það eru oft ekki fleiri en 2–3 fuglar, sem flækja sig í neti alt vorið. Það hafa oft verið mörg hundruð faðmar hrognkelsa- neta kringum Vigur og hefur aldrei neinn bagi hlotizt af því. Það má auðvitað drepa fuglinn hópum saman í netum, ef egnt er fyrir hann og aðrar veiðibrellur við hafðar, - þá geta netin verið margfalt háskalegri en byssurnar. - Úr veiðitilsk. er það ákvæði tekið, að varpeigandi megi láta taka upp net, sem ólöglega eru Iögð, en skila verður hann þeim aftur, þegar sá, sem lagði, hefur goldið sekt sína og kostnaðinn við upptöku netanna eftir óvilhallra manna mati. 8. gr. frv. er að efni til samhljóða 13. gr. veiðitilskipunarinnar, nema hvað sektarákvæðin hafa verið gerð harðari. Nefndin vildi hafa sektirnar háar, því eins og jeg tók fram áðan, má drepa fuglinn unnvörpum, ef hrognkelsahrognum og öðru því, sem honum þykir lostætast, er egnt í netin. Þá kemur 9. gr. frv. Hún er að mestu leyti samhljóða 9. gr. veiðitilskipunarinnar 20. júní 1849, og er um það, að sýslumenn skuli friðlýsa öllum æðarvörpum í lögsagnarumdæminu. Þetta ákvæði er nokkru fyllra í tilskipuninni. Ef einhver háttv. þingm. vildi hafa þetta ákvæði öðru vísi, og vildi, að hlutaðeigandi hefði gert meira, en segjast ætla að taka upp æðarvarp, og að hann hefði sýnt einhver merki þess í verki, áður en hann fengi varpi friðlýst, má koma með breyttill. um það. Þá kemur 10. gr. Í 17, gr. tilskipunarinnar var hafnsögumönnum gert að skyldu, að leiða athygli útlendra skipstjórnarmanna að friðunarákvæðum veiðitilskipunarinnar. Nefndin hefur tekið þetta ákvæði inn í 10 gr. frv., en þótti það ekki nægja, heldur vildi hún gera lögreglustjórum og hreppstjórum hið sama að skyldu. Því nýmæli er bætt hjer inn í, að lögin skuli þýdd á útlendar tungur og vera til útbýtingar hjá lögreglustjórum landsins, á íslenzku, dönsku, þýsku, ensku og frönsku. Það er enginn efi á því, að mörg brot útlendinga á friðunarlöggjöf vorri stafa af vanþekkingu. Jeg veit vel þetta frá Ísafirði. Eitt sinn kom skipstjóri þangað með 20 æðarfugla, sem hann hafði skotið. Aumingja maðurinn hafði ekki neina hugmynd um, að fuglinn var friðaður. Ef lögreglustjóri og hreppstjórar Ijetu sjer umhugað um, að vekja athygli útlendinga á þessum friðunarlógum, mundu brotum gegn þeim fækka meðal löghlýðinna útlendinga. Hitt er aftur vafamál, hvort dráp á æðarfugli mundi fækka meðal útlends trantaralýðs, er hefst við hjer við land. Jeg á hjer við norska hvalveiðamenn, ekki við yfirmenn þar, heldur undirmenn þar. Þá er þeir komu til Vestfjarða, hófst þar byssuöld. Þeir seldu hverjum, sem vildi, byssu fyrir litið verð, fyrir brennivín og þess háttar, og og þá gerðist mikil breyting á í þessu efni frá því, sem áður hafði verið. Áður voru í hæsta lagi 2–3–4 byssur í hreppi, og þær voru í höndunum á ráðnum og rosknum mönnum, er notuðu þær til refaveiða og selveiða, en nú urðu þær 20 –30 og flestar í höndum óráðinna unglinga, sem skutu á alt, sem fyrir varð, og síðan hefur þessi óöld haldizt við á Vestfjörðum, æðarvarpinu til stórtjóns, og stafar hún í fyrstu frá hvalveiðamönnunum. Ákvæði 11. gr. eru eins og ákvæði um þetta eru í gildandi lögum. Um 12. og 13. gr. þarf ekki að fjölyrða. Þá er eitt, sem mjer hefur dottið í hug, en sem jeg hef þó ekki leitt í tal við nefndina, og það er, hvort það ætti ekki að taka það fram í lögum, að það heyrði undir hegningarlögin, er farið er í varp og stolið þar bæði dún og eggjum og drepinn æðarfugl. Jeg fyrir mitt leyti álit slíkt ekkert annað en þjófnað. Það getur vel verið, að varpeigendum sje nú innan handar að hefja sakamálskærur fyrir slík brot, og að sýslumenn gætu farið með slík mál sem sakamál. Jeg skal ekki segja neitt um, hvort ágreiningur er meðal lögfræðinga eða ekki um þetta efni. En mjer finst, að það hljóti að vera rjett og heilbrygð skynsemi, að segja hverjum manni, að það sje glæpur að fara í annara manna lönd og stela þar eggjum og dún. En jeg veit, sem sagt, ekki, hvernig farið er með slík mál. Það fer, ef til vill, eftir, hvernig málin eru uppborin. En mjer finst að lögreglustjórar hljóti að fara með þesskonar mál sem sakamál. En sem ólögfróður maður skal jeg ekki fara meira út í þá sálma. Jeg skal svo ekki þreyta háttv. deild með lengra máli að þessu sinni. Jeg skal ekki tala um þær brtill., sem fram hafa komið við frv. nefndarinnar, fyr en jeg hef heyrt háttv. flutnm. þeirra færa ástæður fyrir þeim.



Eins og hv. deild er kunnugt, hef jeg leyft mjer, að koma fram með ýmsar brtill. við frumv. Jeg tek það fram, að þær eru ekki fram komnar af því, að jeg vilji ónýta mál þetta fyri flutnm., nje af því, að jeg sje mótfallinn nýjum lögum um þetta efni, nje af því að jeg vilji eyða dýrmætum tíma þingsins að óþörfu, heldur af því, að jeg tel frv. með öllu óaðgengilegt, eins og það er nú gert úr garði. Að svo mæltu sný jeg mjer að brtill. mínum. Fyrsta tillagan er við 1. gr. og fer fram á, að framan við hana komi svofeld málsgrein: „Æðarfugl skal friðaður á öllum tímum árs. Þó er heimilt að veiða æðarblika frá 15. júlí til 15. september. Frá því 1787 (sbr. tilskipun 13 júní 1787, III), hefur það verið bannað að drepa nokkurn æðarfugl og háar sektir lagðar við. Allir reyndustu varpeigendur hafa játað, að það væri gagnlegt að fækka blikunum. Frægustu varpeigendur, t. d. Guðmundur Þorvarðsson og Eyjólfur Guðmundsson, drápu blikana í hrönnum. Sú er ástæða til þessa, að meira er til af blikum en kollum. Eftir varpið fara blikarnir út á sjó, en kollurnar eru eftir í hreiðrunum. Það er álit margra manna, að kollurnar falli meira í hörðu árunum. Þetta er aftur talin ein ástæða þess, að meira er til af blikum en kollum. Blikarnir gera stundum usla í varplöndunum, því að þeir fara oft ekki burt nærri allir fyr en varpi er lokið  (Sig. Stef.: þeir fara einmitt)  . Jeg hef þekking mína frá miklu frægari og fróðari varpmanni en hv. þm. Ísf. (S. St.), Eyjólfi Guðmundssyni. Hann gerði sjálfur mikið að því, að fækka blikunum. Og því tel jeg rjettast, að heimila, að veiða þá 3 mánaða tíma, frá 15. júlí til 15. sept. Þá kemur 2. liður brtill. minnar við 1. gr., og fer hann fram á, að í stað 50 kr. til 100 kr. sektar fyrir dráp á æðarfugl, komi 5 kr. Þessar sektir hafa farið hækkandi. Í tilskipuninni 1787 voru þær 3 mörk. Þessu ákvæði var haldið í veiðitilskipuninni 1849. En 1890 voru þær hækkaðar. En hvað sjáum við. Aldrei drepið meira af æðarfugli, en eftir það. Það er öldungis víst; að því hærri sem sektirnar eru, því meira verður drepið. Þetta stafar af því, að siður er kært, er sektirnar eru háar. Veldur þessu bæði vorkunnsemi, og eins hitt, að menn vilja ekki liggja undir því ámæli, að þeir kæri til að fá uppljóstursfje. Því eru háar sektir ekki hentugar. Það er nóg, að sektin sje svo há, að hún nemi meira en verðmæti fuglsins. Og æðarfuglinn er ekki 5 kr. virði. Svo framarlega sem sektir eiga að koma að gagni, mega þær ekki vera alt of háar. Þær eru næsta ískyggilegar, þessar 100 kr. sektir, ef ísár og hallæri ber að höndum. Þá kemur það sjer illa fyrir lögreglustjóra, að þurfa að dæma fátækan mann í háa sekt fyrir að hafa drepið æðarfugl sjer til bjargar. Hvað á sýslumaður að gera, þegar slíkan vanda ber að höndum ? Jeg þekki eitt dæmi þess af Norðurlandi, að auðmaður einn átti æðarvarp, og fátæklingur einn, er bjó þar skamt frá, lagði net fyrir fuglinn og fjekk 7 fugla. Þetta var kært, en sýslumaður sinti því ekki. Þá er að því var fundið, að sýslumaður sinti ekki kærunni, svaraði hann: „Hver á fyr að falla, fuglinn eða maðurinn?“ Og mörgum lögreglustjórum mun farast á líkan hátt. Eftir frv. á það eigi að vera leyfilegt, að selja, kaupa nje láta egg af hendi. Þessu vil jeg breyta, eins og brtill. mín ber með sjer. 1890 var bannað að selja æðaregg. Þó að það sje sagt og sje satt, að allmikið hafi verið gefið af eggjum, þá er það víst, að eggjataka hefur minkað mikið síðustu 20 árin. Ef maður lítur nú á skýrslurnar um útfluttan æðardún, þá sjest, að engar framfarir eru í þessari grein, en að öllum öðrum atvinnugreinum fleygir fram. Hjer stendur alt í stað, þrátt fyrir þessi „spartversku lög“, er vjer höfum um þessi efni. Ef jeg væri þess viss, að lög þessi kæmu að haldi, skyldi jeg greiða atkvæði með þeim, jafnvel þótt ætla mætti, að varpeigendur hefðu vit fyrir sjálfum sjer í þessum efnum. En þingið verður oft að semja lög, er skylda menn til að gera það, er þeim sjálfum er fyrir beztu, og þeir ættu að gera af sjálfsdáðum. En jeg hef engar sönnur heyrt færðar fyrir því, að þessi lög komi að gagni. Og jeg veit með vissu, að margir varpeigendur telja alls ekki skaðlegt, að taka egg. Það sannar ekkert í þessu efni, þótt hægt sje að tilfæra dæmi þess, að varp hafi varið, þar sem egg voru ekki tekin. Það má líka nefna dæmi þess, að varp hafi þróast og þroskast, þar sem egg voru tekin. Og margir beztu varpmenn segja líka, að bezt sje að taka 1–2 egg úr hreiðri. Og gæti menn nú að, hvað bannað er, þá eru það engir smámunir. Eftir því, sem ráða má af dúntekjunni, eru um 300 þús. æðarhreiður í landinu - í minsta lagi. Gerum ráð fyrir, að 2 egg væru tekin úr hverju hreiðri, og metum eggið 10 aura. Það nemur 60 þús. kr. Það er með öðrum orðum 60 þús kr. virði, sem hjer er verið að banna landsmönnum að hirða. Og dúnninn sjálfur gefur ekki af sjer nema 70-80 þús. Það er því stór tekjugrein, sem varpeigendur eru sviftir, er þeim er bannað að selja egg, og mjer virðist þeim hlunnindum vera kastað í sjóinn; það er dálítið skrítið, að þjóð, sem barmar sjer jafnmikið yfir basli og bágindum og Íslendingar, skuli hafa efni á, að kasta jafnágætum mat í sjóinn. Það er skrítinn búskapur.  (Sigurður ,Stefánsson: Þetta er alt rangt)  . Nei, það er rjett, og það skal verða sannað síðar, svo að jafnvel háttv. þm. Ísf. (S. St.) verði að játa, að það er rjett. Þessi lög geta í framkvæmdinni orðið mjög ómannúðleg, t. d. ef harðindi ber að höndum. Og mig furðar á að heyra og sjá háttv. þm. Ísf. (S. St.) halda þeim fram, eftir þessa hjartnæmu ræðu, sem hann hjelt hjer í gær um bágindi fátæklinganna. Það er eins og hann hafi skilið alla hjartagæzkuna eftir heima í dag. Yfirleitt hygg jeg, að ekki verði sannað, að bannið gegn eggjatökunni hafi unnið þeirri atvinnugrein, er það átti að vernda, nokkra bót, en hins vegar hefur það orðið atvinnurekendunum til stórtjóns. Þá kem jeg að þessari dæmalausu lagagrein, að enginn megi hirða, kaupa eða selja dauða æðarfugla. Ein brtill. mín fer fram á að fella hana í burtu. Það vita margir Norðlendingar, að dauðir æðarfuglar liggja oft í hrönnum á ís. Og þetta á að banna mönnum að hirða. Þeir góðu menn, sem berjast fyrir þessu frv. mega þó vita það, að alþýða manna hefur á harðæristímum og ísárum orðið að leggja sjer verra til munns en dauða, helfrosna æðarfugla. Það var ekki fyr en 1890, að farið var að banna mönnum að hirða dauða fugla. Til þess tíma náði bannið aðeins til lifandi fugla. Og þetta bann virðist ekki hafa orðið að neinu gagni. Það er samkvæmt minni skoðun jafn ómannúðlegt, að banna að hirða dauða fugla og að banna varpeigendum að gefa egg. Það er hvorki eggjataka nje byssur, er hafa valdið æðarfuglinum mestum hnekki, heldur hafísinn. Fuglinn hefur fallið í hrönnum í ísárum. Það fellur sjálfsagt meira af honum á einu ísári, en drepið er á 20 árum. Það er eins og nú vanti ekki annað í þessi vitlausu lög, en það, að þau banni líka hafísnum að drepa æðarfugl. Þá kemur brtill. mín við 5. gr. Í frumv. er enginn munur gerður á smábyssum og stórbyssum. Í tilskipuninni 20. júní 1849 var gerður munur á fallbyssum og öðrum byssum. Það var með öðrum orðum heimtað stærra bil fyrir smáskot en stórskot, og það tel jeg heppilegt. Brtill. mín við 5. gr. fer í þá átt. Þá kem jeg að síðustu greininni í brtill. mínum, sem fer fram á, að varpeigendur skuli bæta nágrönnum sínum það tjón, sem þeir haka þeim með veiðibanni sínu. Þetta ákvæði er svo mikil fjarstæða, að engu tali tekur, og jafn mikil fjarstæða er það, þótt nokkur undirstaða þessa ákvæðis finnist í 9. gr. veiðitilskipunarinnar frá 20. júní 1849. Það er heldur engin bót í máli fyrir okkur, þótt óhæfileg ákvæði hafi verið sett í lög 1849, þá að taka hin sömu ákvæði upp í lög aftur á því herrans ári 1913, og ekki nóg með það, heldur önnur stórum verri. Í veiðitilskipuninni 1849 eru sett ýms skilyrði fyrir upptöku nýs æðarfuglaeggvers. Þar er svo fyrir mælt, að vill nokkur taka upp slíkt eggver, og skynsömum mönnum og óvilhöllum sýnist það vel til fallið, þá skuli hann segja sýslumanni til, en hann lýsi friðhelgi varpsins á næstu manntalsþingum, ef hann hefur gert nokkur sýnileg nývirki til, og síðan árlega í þessu frv. eru engin slík skilyrði. Nú er það nóg, að fara til sýslumanns og segja honum: „Jeg ætla að koma upp nýju æðarvarpi“ ; sýslumaður er þá skyldur til að friðlýsa því á næsta manntalsþingi. Nú þarf svo sem ekki að spyrja skynsama menn og óvilhalla, hvort þeim sýnist það vel til fallið. Ekki er heldur verið að leggja þá kvöð á þann, sem segist ætla að koma upp æðarvarpinu, að gera nývirki til undirbúnings varpinu. Með þessu er mönnum í lófa lagið, að taka dýrmæt hlunnindi frá nágrönnum sínum af tómri illgirni eða óvild. Það bætir ekkert úr skák fyrir flutningsmönuum frv., þótt finna megi byrjun vitleysunnar í veiðitilskipuninni frá 1849. Yfir höfuð minna öll þessi ströngu ákvæði mig á netafarganið við Faxaflóa á árunum, þegar jeg var í skóla. Þá var hvert skilyrðið öðru strangara sett um netalagnir, og öll áttu þau að vera lífsskilyrði fyrir þá, sem við Flóann bjuggu. Þá reis upp hver fiskispekingurinn á fætur öðrum, og æsingin var svo mikil, að alt ætlaði af göflunum að ganga, Nú er alt þetta fargan dottið um koll, og þegar vjer rennum huganum yfir sögu þess, þá vaknar hjá oss sama hugsunin, sem svo oft endranær, þegar vjer lítum á glapvegu þjóðarinnar. Mikil ógæfa hefur það verið fyrir þjóðina, hvað marga menn hún hefur átt, sem alt hafa þótzt vita, en þó vitað svo sára lítið. alt hafa fullyrt, en ekkert rannsakað til hlítar. Háttv. frsm. (S. St.) sagði sjálfur við 1. umr. þessa máls, að öll hin ströngu ákvæði friðunarlaganna hefðu ekki gert það gagn, sem til hefði verið ætlazt, Þó vill hann enn auka við gagnsleysuna. Jeg er háttv. frsm. (S. St.) alveg samdóma um það, að við þurfum að finna ný ráð til að auka æðarvarpið; gömlu ráðin hafa mjög lítið gagn gert. Jeg skal vera manna fúsastur til að styðja háttv. frsm. (S. St.) í því, að leyta nýrra ráða til að bæta æðarvarpið og auka. Af því jeg vil máli þessu í sannleika vel, þá hef jeg samið frv. um veiðiskap, og ef það fær fram að ganga, er jeg viss um, að það gerir miklu meira gagn æðarvarpinu, en frv., sem nú er verið að ræða um; og verður æðarfuglinum meir til verndar. Forseti tilkynti áðan, að komin væri til þingsins áskorun um að stuðla að því, að haldin væru lögin um friðun æðarfugls. Það er einkennilegt, að mennirnir biðja ekki um ný lög með strangari ákvæðum; þess finst þeim ekki þörfin brýnust, heldur hins, að þau lög sjeu haldin, sem til eru. Þetta sýnir, að lögin, sem nú eru til, eru fótum troðin, og koma ekki að fullu gagni, og þó á að halda áfram löggjöfinni í sama anda. Aðeins herða á lögunum. Er nokkuð vit í þessu, að vera altaf að höggva í sama farið, þótt enginn sjáist árangurinn? Það er miklu nær, að reyna nú að leita nýrra ráða. Þykist jeg hafa stigið spor í þá átt með brtill. minni á þgskj. 141. Skal jeg svo ekki fjölyrða meira um þetta, og hef jeg þó ekki orðið nærri eins margorður eins og háttv. frsm. (S. St.). Jeg geri mjer að vísu ekki mikla von um, að brtill. mínar fái framgang í þetta sinn - því miður - en jeg veit, að að því muni reka síðar, að þær verði teknar upp og fái framgang æðarvarpinu til þrifa og varpeigendunum til gleði og gagns



Það er stundum svo í mannlegum viðskiftum og orðræðum, að sagt er, að ómögulegt sje að eiga tal við suma menn, af því að þeir hafi ekkert vit á því, sem um er að ræða Þetta datt mjer oft í hug undir ræðu hv. 6. kgk. þm. (G. B.) svo greindur og glöggur maður, sem hann annars er. Mjer var mesta raun að ræðu hv. þm. (G. B.), því að meira hrúgald af vanþekkingu og sleggjudómum man jeg ekki til að jeg hafi nokkru sinni heyrt. Það var auðheyrt, að hann var að tala um mál, sem hann hefur ekkert vit á. Það verður alllangt mál að fara gegnum allar br.till. hv. þm. (G. B.). Upphafið á 1. br.till. hv. þm. (G. B.) sýnir berlega mælgistilhneigingu hans. Fyrst enginn má að ósekju drepa æðarfugl, þá leiðir það af sjálfu sjer, að hann er friðaður, það er óþarfi að vera að taka það sjerstaklega fram. Ekki batnar þó, þegar framhaldið kemur. Eftir að sagt hefur verið, að æðarfugl skuli friðaður á öllum tímum árs, kemur þetta: Þó er heimilt að veiða æðarblika frá 15. júli til 15. september. Fyrir þessari heimskulegu brtill. ber hv. 6. kgk. þm. (G. B,) orð jafn skynsams manns eins og Eyjólfur Guðmundsson var. En hv. þm. (G. B.) rangfærir orð Eyjólfs. Í ritgerð hans um æðarvarp, sem kom út í Andvara - jeg man ekki hvaða ár (G. B., 1877, og það er ekki satt, að jeg ranghermi, jeg hef nýlesið ritgerðina). Í ritgerðinni segist hann geta aðhylzt það, að varpeigendur í mjög þröngum varplöndum hafi leyfi til að drepa æðarblika; en hann vill ekki, að þetta leyfi nái eitt hænufet út fyrir varplöndin. Mjer er kunnugt um, að hans skoðun var, að yfirleitt ætti að friða blikann jafnt sem kolluna.  (G. B.: Þetta er ekki rjett, hann segir það geri ekkert, þótt blikinn sje drepinn)  . Ef svo er, þá er mjer spurn: hvar eiga takmörkin að vera. Tíminn frá 15. júlí til 15. september er einmitt hentugasti tíminn til að drepa blikann, þá er hann saman í þjettum hópum. Með þessu móti mundi hægt að gereyða honum á skömmum tíma. Það er ekki satt, að blikinn sje í varpinu fram til loka varptímans, hann fer í burtu, þegar æðarnar fara að leiða út fyrstu ungana. En það er ekki von, að hv. þm. (G. B) hafi vit á þessu.  (G. B.: Eyjólfur Guðmundsson segir það)  . Það er ekki eftir nema einstaka bliki hjá kollum, sem seint hafa orpið. Það er ekki satt, að blikar sjeu að mun fleiri en kollur. Jeg hef nú um 30 ár talið blikana í varpi mínu, á stærri og minni svæðum, og má heita, að þeir sjeu jafnan nákvæmlega jafnmargir kollunum. Æðarfuglinn lifir í ströngu einkvæni, svo að hver bliki hefur sína kollu og ekki fleiri. Afleiðingin af því, að blikarnir væru drepnir, yrði sú, að svo og svo margar kollur yrðu geldar. Þetta veit jeg, að allir varpeigendur samþykkja með mjer, þó svo 100 6. kgk. þingmenn mótmæltu því. Hefur hv. 6. kgk. (G. B.) talið blika og kollur og komizt að sinni niðurstöðu við reynsluna. Það hef jeg gert.  (G. B.: Nú ofbýður mjer)  . Það gerir mjer líka. Það er satt, að það getur verið álitamál um sektarákvæðin, og þess gat jeg í fyrri ræðu minni; mun nefndin fús á, að taka það atriði til nánari skoðunar. Það var nálega eina ljóstýran í allri hinni Iöngu ræðu hv. 6. kgk. þm. (G. B.), það sem hann sagði um þetta. En viti menn, það logaði ekki lengi skært á týrunni þeirri. Hv. þm. (G. B.) vill láta færa sektirnar niður í 5 kr. En þessar sektir á alveg eins að gjalda fyrir blikadráp, þrátt fyrir það, þótt hv. þm. (G. B.) beri samtímis upp tillögu um, að drepa megi blika í lagaleyfi. Hv. þm. (G. B.). fór í gær mörgum orðum um það, að ekki væri mikill vandi, að semja Iög, og lá nefndinni í málinu um landhelgissjóðinn á hálsi fyrir það, að hún hefði ekki aflað sjer allra upplýsinga um það mál, svo að hún gæti komið fram með frv. um það. Ætli að það sje nú til ofmikils mælzt við hv. þm. (G. B.), eftir að honum hefur verið bent á þetta stóra gat í lagasmíð hans sjálfs, já ætli það sje til ofmikils mælzt við hann, þótt hann sje í mesta bróðerni beðinn að kannast við það, að það er ekki auðhlaupið að því, að semja vönduð lög á litlum tíma - hitt er enginn vandi, að rubba einhverri vitleysunni á pappírinn, eins og þessar brtill. hans eru. Svo kemur nú þessi makalausa leiguliðagrein. Landsdrottinn má gefa og selja æðaregg eins og honum þóknast, en leiguliðinn, hann má ekkert egg gefa, ekki einusinni heimilisfólki sínu, þótt hallæri og hungur sverfi að, nema með náðarsamlegu leyfi landsdrottins. Þetta eru ekki brjóstgæðin úr Vigur, sem hv. 6. kgk. var að tala um í gær. Í þessu ákvæði kemur áþreifanlega fram drotnunarfýsnin og yfirgangssýkin yfir þeim, sem minna eiga undir sjer. Landdrottinn má lifa í vellystingum praktuglega; hann nú taka egg eins og honum þóknast, gæða sjer og sínum á þeim og selja þau, En leiguliðinn hans! Hann má ekki taka eitt einasta egg handa hungraðri konu og börnum, nema hann fái leyfi til þess hjá landsdrotni sínum. Þetta stendur á prenti eftir hv. 6. kgk. þm. (G. B.), brjógtgæðamanninn mikla. Þá kemur 3. gr. frv. Hún á svo sem auðvitað að falla burtu, því að það er sjálfsagt sú grein, sem langmest gagn hefur gert í friðunarlögunum fra 1890. Áður stunduðu menn beinlínis æðarfuglaveiðar í net. Þá gengu menn um með heilar kippur af æðarfuglum og seldu. Kváðu þeir fuglinn hafa komið í net sín, og munu þeir hafa sagt það satt. En hvernig stóð á því? Jú. mennirnir höfðu beinlínis egnt fyrir fuglinn með því að bera niður fyrir hann lifur og hrogn. Það þykir honum svo mikið sælgæti, að hann gengur út í opinn dauðann til að ná því, þótt hann annars sje fremur varkár við net. Á meðan svo stóð, var fuglinn drepinn þúsundum saman, án þess lög næðu til. Ástandið, eins og það var fyrir 1890, er auðvitað fyrirmyndarástand í augum háttv. 6. kgk. (G. B.), sem vill sem allra minsta friðun. 3. gr. frv. er stýluð gegn gegndarlausri æðarfuglsveiði í net, og að hún muni nokkurnveginn ná tilgangi sínum, sjest á því, að þessi veiði hefur því nær lagzt niður síðan 1890, að bannað var að hirða dauða æðarfugla. Háttv. 6. kgk. þm. (G. B.) talaði mikið um hallæri og aumingja, og hvílík björg gæti verið að dauðum æðarfugli í harðindum og hallærum. Mjer er spurn. Eigum við að miða alla atvinnulöggjöf okkar við harðindi og stór ísaár, miða hana við undantekningarnar? Auk þess hygg jeg, að æðarfuglaræflar hafi aldrei bjargað Íslendingum frá hor og hungri. Ekki minnist jeg, að jeg hafi sjeð þess getið í annálum; en háttv. 6. kgk. (G. B.) getur máske frætt mig um það; hann mun hafa rannsakað það líkt og svo margt annað. Krummi og slíkir gentilfuglar munu oftast verða fljótari til að hirða æðarfuglsræflana en mennirnir. Það skyldi þá vera, að mennirnir ættu að hirða leifar krumma. En því trúi jeg ekki, að þær bjargi lífi margra. Að vera að koma með þessa brtill., það er fjarstæða. Mjer er sárast um þessa grein af öllu. Sektarákvæðin eða upphæð sektanna legg jeg minni áherzlu á, en þessi grein má áreiðanlega ekki missast úr frumv., svo gagnlegt hefur ákvæði hennar sýnt sig. Háttv. 6. kgk. (G. B.) stendur upp með mesta guðræknis- og góðmenskusvip og segist ekki vilja spilla þessum atvinnnveg. Af ávöxtunum skuluð þjer þekkja þá, en ekki orðum og svip. Heldur háttv. þm. (G. B.), að æðaregg muni verða aumingjum til bjargar í hörðum hafísárum? Jeg get frætt háttv. þm. (G. B.) um, að þá eru ekki til egg að hirða, því að fuglinn verpir alls ekki. Eða heldur hann máske, að fuglinn verpi í snjóskafla og á hafísjökum. Við eigum máske eftir að heyra hann halda því fram; það væri rjett eftir annari þekkingu hans á þessu máli. Þá fór háttv. þm. (G. B.) að minnast á byssur, og mæla fyrir brtill. sinni um fallbyssur og smábyssur. Jeg get fullvissað háttv. þm. (G. B.) um, að nefndinni var kunnugt um, að til eru fallbyssur, byssur, barnabyssur, skammbyssur og vindbyssur, en henni þótti þarflaust, að setja þá greining inn í lögin, því að vitanlega nær orðið skot yfir hverskonar byssuskot. Hvað því viðvíkur, að skotbannið sje of yfirgripsmikið, þar sem það nái einnig til herskipa í konungsþjónustu, þá yfirlætur nefndin þeim, sem hafa vit á þeim hlutum, að gera út um það. Það var ekki meining hennar, að ganga út fyrir það, sem önnur lög og venjur heimila: og jeg skal fúslega játa það, að jeg hef ekki vit á öllum sköpuðum hlutum milli himins og jarðar, eins og háttv. 6. kgk. (G. B.) gefur í skyn að hann hafi. Það getur verið, að einhver átylla sjé fyrir því, að segja, að fuglaveiðarjettur einhvers kunni að vera fyrir borð borinn með ákvæðum 5. gr. En ekki geta þó orðið mikil brögð að því, því að um varptímann eru allir fuglar friðaðir. nema hrafnar, ernir, valir, smirlar, kjóar, veiðibjöllur (svartbakar), uglur, himbrimar, teistur og skúmar. Það gæti hugsazt, að einhver góðviljaður náungi, og viðlíka vinveittur æðarvarpi eins og háttv. 6. kgk. (G. B.), fyndi upp á því, að segja, að hann ætlaði nú að taka upp þann atvinnuveg að skjóta hrafna, kjóa og skúma, og heimtaði vernd yfirvaldsins og skaðabætur hjá varpeiganda. Því er nú svo háttað, að fæstir af þessum fuglum, sem ófriðheldir eru, nálgast æðarvarp eða gera því tjón að mun; það er varla nema veiðibjallan, sem þar kemur til greina. Það er ekki svo arðsöm veiði, sem hjer er um að ræða, að nokkur meining sje, að æðarvarpið eigi að lúta í lægra haldi fyrir því, að einstökum mönnum kann að hepnast að slysa fáeinar veiðibjöllur, og störspilla með því atvinnu annara. Það getur verið, að eitthvað sje til í því, sem háttv. 6. kgk. þm. (G. B.) segir um netalagnirnar; mun nefndin taka það að nýju til skoðunar. Þó ætla jeg, að það ákvæði geti ekki valdið miklum rnisrjetti um veiðirjeti manna. 250 faðmar eru ekki langur spölur og mun óvíða koma að tjóni, þótt svo mjó ræma út frá varplöndum sje friðuð fyrir netalögnum, Þó er jeg ekki svo kunnugur staðháttum allstaðar hjer, að jeg þori að fullyrða, að það kunni ekki einhversstaðar að vera, t. d. milli eyja á Breiðafirði. Þar sem jeg þekki til, gerir ákvæðið ekki skaða. Þessi brtill. er, sem sagt, ofurlitið í ætt við brtill. háttv. þm. (G. B.) um sektarákvæðið, og þannig löguð, að hún er skoðunarverð; Þó er þess að gæta, að ef menn vildu nota netalagningarjett sinn meinbægnislega, gætu þeir gert varpeigendum hin mestu óþægindi og kostnað; þeir gætu heimtað bætur fyrir veiðibann og mat á tjóni því, sem af því hefði stafað, og gert úr því mestu rekistefnu. Fyrir sjálfa netaeigendurna gæti þetta meira að segja haft meiri kostnað í för með sjer, en næmi hagnaðinum af veiðinni. Mjer er sönn raun að því, hve óhönduglega háttv. 6. kgk. (G. B.) hefur tekizt með brtill. sínar. Það er að sönnu varla við öðru að búast; hann sem heldur, eins , og kom í ljós í gær, að hann sje fær um að tala um öll mál milli himins og jarðar og hafi vit á öllu. Jeg játa það, að jeg vil vera varfærinn og hef fremur vantraust á sjálfum mjer. Þetta getur verið ókostur, en þann kost hefur það þó, að jeg losast við marga flanferðina þeirra, sem oftraustið hafa á sjer.



Jeg skal vera fljótur, því að honum er fljótsvarað, háttv. þingm. Ísf. (Sig. St.). Það var raunar nóg af stórum orðum í ræðu hans, til skemtunar fyrir fólkið, en miklu minna af efni, og enn þá minst af sannleik og fróðleik. Og ekki mundi mig furða, þótt að hinn háttv. þm. kinokaði sjer við að láta hafa alt eftir sjer í þingtíðindunum, það sem hann var að segja.  (Sig. Stefánsson: Hún skal standa þar, ef skrifararnir hafa náð henni)  . Því trúi jeg illa, því þó ræða hans hefði getað sómað sjer á hreppskilaþingi, þá átti hún illa við í þingsal. En mín ræða skal fá að standa þar óbreytt, eins og jeg talaði hana; það má hann vita. Það er ósköp alment úrræði að segja: „Þú hefur ekkert vit á þessu“. En það er ekki æfinlega nóg máli sínu til stuðnings. Það væri reyndar fyrirgefanlegt, þó að jeg hefði ekki vit á þessu máli, en það er síður fyrirgefanlegt af bóndanum í Vigur, að hafa ekki vit á því, honum, sem hefur verið varpeigandi í 30 ár. Ósköp var það broslegt, þegar þessi varpeigandi ætlaði að telja mönnum trú um það, að hann hefði talið æðarkollurnar og blikana í Vigur.  (Sig. Stefánsson: Það er satt! Get komið með vitni!)  Þau eru líklega ísfirzk, vitnin þau ! Þessi háttv. þingm. (Sig. St.) talaði líka um það, að blikarnir og kollurnar væru altaf jafnmargar, og bigði það á blikatalinu í Vigur; hann virðist ekki hafa tekið eftir því, sem allir aðrir vita vel, að þegar fuglinn sezt upp, þá er mikið eftir af blikum úti á sjónum; og oft verða líka miklar óeyrðir í varpinu, fyrst á varptímanum, af átroðningi blikanna. Því miður virðist það vera svo, að þeir sem þessa atvinnu reka, hafa sumir ekki snefil af viti, á henni. Jeg gleymdi að setja í 2. breytingartillögu mína, að sektirnar væru aðeins fyrir að drepa „friðaðan“ æðarfugl. Jeg skal játa. að þetta var yfirsjón, en það er hægt, að leiðrjetta það til 3. umræðu, ef breytingartillagan verður samþykt. Mikið hefur verið skrafað um eggin, en þótt ýmsir hjer haldi fram, að ekki beri að taka æðaregg, þá eru þó aðrir, og það fróðir varpeigendur, sem halda því fram, að taka megi 2 egg úr hreiðri án skaða fyrir varpið. Sje ráðgert, að 1 pd. af æðardún fáist úr 30 hreiðrum, og eggið virt á 10 aura, þá er, samkvæmt landhagsskýrslunum, lagður hjer 60,000 kr. skattur á varpeigendur, þar sem þeim er bannað að selja eggin. Og hvað kemur svo þar í móti? - Alls ekki neitt, enginn ávinningur, engin aukning á dúntekjunni, beint tjón. Þetta er alvarlegt íhugunarefni. Af því þetta skiftir miklu máli, þá vjek háttv. þm. Ísf. (S. St.) vitanlega ekki að því. Háttv. þm. Ísf. (S. St.) ljet mikið yfir því, að eftir breytingartillögu minni mættu leiguliðarnir ekki gefa konu sinni, börnum og vinnufólki æðaregg, en þetta er vitanlega leiðinlegur útúrsnúningur hjá honum, og er mjög leiðinlegt, þegar gamlir og heiðvirðir þingmenn verða að nota slík neyðarúrræði, og þeim mun leiðara hjer, þar sem þessi sami háttv. þingm. (S. St.) varði af kappi frumv. það um breyting á lögum þessum, er var borið hjer upp í háttv. deild, en nú er tekið aftur, en þar var alveg samskonar orðalag um eggjagjafirnar og á breytingartilltögunni. Svona er samkvæmnin! En allir geta sjeð, að hjer er ekki ætlazt til þess, að leiguliðinn ekki megi taka egg til heimilisþarfa, heldur að koma í veg fyrir, að hann eyðileggi varpið með ofmikilli eggjatöku og eggjagjöfum. Háttv. þingm. Ísaf. (S. St.) gat ennfremur um það, að það hefði tíðkazt hjer suður í Garði að drepa æðarfugl með netalagningum. Jú, þetta er rjett og því er nú hætt. En hver er munurinn. Nú drepa þeir æðarfuglinn þar með byssum og drepa miklu meira, en þeir gerðu áður. Og það finnur enginn að því. Það er satt, að það er lítill matur í dauðum æðarfugl, en í harðindum verða menn oft fegnir að notast við litla og slæma björg. Jeg hef átt tal við góðan og áreiðanlegan mann, sem allir hjer þekkja, þó jeg ekki vilji nefna hann á nafn. Hann lifði síðustu harðindin á norðurlandi, Hann hefur sagt mjer, að þá hafi fólkið í sumum útkjálkasveitum grafið upp í fjörunni, sjer til bjargar, leifar af krabbadýrum; það voru leifar, því að tóan var jafnan komin á undan og hafði nagað það, sem hún náði. Jeg býst við, að það sem hrafninn skilur eftir, sje eins listugt og leifar refsins. Ekki vil jeg deila við háttv. þingm. Ísf. (S. St.) um guðrækni og brjóstgæði; jeg efast ekki um, að hann, sem er prestur, taki mjer þar eðlilega fram, en víst er um það, að honum eru mislagðar hendur samkvæmt framkomu sinni í gær. Og ekki býst jeg við því, að þessi berserksgangur verði honum til ánægju, þegar frá liður. Það er sannarlega ekki ánægjulegt, að heyra gamlan og góðan þingmann fara með sundurlaust barnahjal um það, að enginn viti, hvað smábyssa er, hvort það sje riffill, haglabyssa eða stólpípa o. s. frv. En jeg vil benda honum á, að ef hann vill fara að hártoga orð manna, þá má ekki síður hártoga hans orð, þar sem hann er að tala um „skot“, því það eru margskonar „skot“ til. Jeg ætla samt ekki að fara að skemta fólki með því að skjóta á hann öllum þeim „skotum“, sem upphugsazt geta. Þingm. Ísf. (S. St.) má sjálfur, næst þegar hann stendur upp skemta fólkinu með öllum skotunum sínum.



Jeg get að vísu átt von á því, að háttv. þm. Ísf. (S. St.) rísi nú upp, og segi, að hjer komi nýtt hrúgald af vitleysum eins og hann sagði við háttv. 6. kgk. þm. (G. Bj.). En þótt jeg eigi von á þessu, þá get jeg ekki stilt mig um að segja nokkur orð um frumvarpið, enda þótt jeg verði að játa jafnframt, að mig vanti sjerþekkingu í þessu máli. Jeg ætla mjer ekki, að blanda mjer í deilurnar um það, hvort æðarfuglinn er monogam eða polygam“. En í sambandi við það vildi jeg taka það fram, að jeg þekki góða varpmenn, er hafa stækkað varp sitt úr innan við 20 pd. æðardúns upp í 100 pd., en segja, að þeir óttist, að blikinn geti orðið allt of mikill í vörpunum, og er þá mjög vafasamt. hvort rjett er að friða hann eins stranglega og æðurina. Það, sem gerir, að jeg er ekki ánægður með þetta frumv., er fyrst og fremst sektarákvæðin. Fyrstu ákvæði um verndun æðarvarps anunu hafa verið gerð með konungsúrskurði um 1784 og 1785 (Sig Stet. 1787); nei háttv. 1. kgk. þm. (Júl. Hav.) hefur bent mjer á konungsúrskurð um það frá 19. apríl 1784, og síðan aftur ítrekun í konungsúrskurði frá 22 júní 1785. Með verzlunartilskipuninni 1787 er fyrst bannað að drepa æðarfugl og lögð við 48 sk. sekt. Samkv. veiðitilskipuninni frá 1849 er sektin einnig 48 sk., en loks 1890 hækkaði sektin um 10 krónur. Jeg hef varla þekt nokkurn varpeiganda, og það eru um 20 varplönd í Þingeyarsýslu, sem ekki lítur svo á, að sektirnar sjeu alt of háar, svo háar, að það sjeu vandkvæði á að beita þeim. Venjulega eru það fátæklingar, sem brjóta lögin, og er þá mjög erfitt, að beita þessum ströngu sektarákvæðum. Hvað er þá að segja um sektarákvæðin í þessu frumv. Hjer eru lægstu sektir fyrir að skjóta einn æðarfugl 50 krónur, fyrir að skjóta 2 æðarfugla 100 krónur, fyrir 4 æðarfugla 200 kr. o. s. frv., og mjer er sagt, að í einu skoti sje vel hægt að drepa 4–5 æðarfugla, jafnvel fleiri. Hvernig er svo um 200 kr. sekt í framkvæmdinni, ef einhver er svo heppinn að skjóta 4 æðarfugla í einu skoti og fær sekt fyrir. Þeir, sem skjóta æðarfuglinn, eru yfirleitt engir auðmenn, heldur efnalitlir og fátækir menn, og fyrir þá er 200 króna sekt sama sem 50 daga fangelsi á almennan fangakost. Segjum svo, að einhverjum hafi verið hegnt tvisvar fyrir lítilfjörleg brot gegn lögum þessum, og að hann skjóti svo eitt skot og hæfi 5 kollur í því skoti; það er þá sama sem 1000 kr. sekt eða 7 mánaða fangelsi. Það þarf ekki svo mikið eftir lögum þessum til þess að fá lífstíðar fangelsi, það er ef jeg man rjett, eitthvað nálægt 20,000 kr. sekt. Sektarákvæði þessi eru svipuð, eins og það væri skipað í hegningarlögunum, að hengja alla þjófa, og eins þá, sem eftir núverandi lögum er farið vægast með, þá er stela sjer til bjargar og eta það á staðnum. Allir sjá, að það væri svo ranglátt, að því hegningarákvæði yrði alls eigi beitt. Jeg segi þetta ekki í spaugi heldur í alvöru, því jeg held, að þessar háu sektir yrðu til þess að þeim yrði aldrei beitt. Þá er ákvæðið um að banna, að hirða dauðan æðarfugl. Jeg hef aldrei getað fallizt á, að það væri heppilegt; þó getur verið, að á sínum tíma hafi það hjálpað til þess að útrýma netaveiðinni. En það er áreiðanlegt, að það er á móti rjettarmeðvitund allra manna, og á móti grundvelli allra laga. Það er bein misþyrming á rjettarmeðvitund manna, að menn megi ekki hirða dauðan æðarfugl, sem þeir finna í landi sínu, því auk þess, sem fuglinn sjálfur er oft einhvers virði, þá er dúnninn af honurn það nærfelt altaf, Jeg álít því, að hið allra lengsta, sem lögin gætu gengið í þessu efni, væri að sekta manninn, ef að hann gæti ekki sannað, að hann hefði ekki drepið fuglinn. Í 5. gr. frv. er, að minni hyggju, gerð athugaverð breyting á tilsvarandi ákvæðum veiðitilskipunarinnar frá 1849. Hjer er gerður upptækur allur veiðirjettur í nágrannalöndum í vissri fjarlægð, og þetta er gert hjer án allra bóta. Þetta er mjög athugavert ákvæði, eigi svo mjög vegna fuglaveiðisrjettar, því hann er víðast ekki mikils virði, heldur vegna þess, að það er ruddaleg misþyrming á rjetti manna, að þingið setji þannig löguð lög, þannig, að sá, er fyrir órjettinum verður, hafi engin ráð til þess, að geta fengið hann endurbættan. Við 6. gr. er ekki gerð stór breyting frá hlutaðeigandi ákvæðum veiðitilskipunarinnar frá 1849, en þó er fjarlægðarbilið fært þar úr 240 föðmum í um 267 faðma. En þessi breyting er athugaverð vegna þess, að hjer mætast tveir atvinnuvegir, nefnilega æðarfuglsrækt og hrognkelsaveiðar. Og jeg veit það, að það eru margir, er stunda hrognkelsaveiðar, sem segja, að æðarfuglinn eyðileggi og spilli mjög mikið fyrir þeirri veiði. Jeg skal engan dóm á það leggja, hvort það sje rjett eða ekki, því mig vantar þar alla sjerþekkingu, en sje það rjett, sem þeir segja, þá eigum við að segja: „Niður með æðarfuglinn !“ Og við segjum það þá með fullkomnum rjetti, því hrognkelsaveiðin er mjög mikilsverður bjargræðisvegur, en æðarfuglsræktin er sjerstaklega gróðavegur. Ef því þetta ákvæði úr veiðitilskipuninni frá 1849 er lekið upp, þá álit jeg ekki nema rjett, að það sje því aðeins gert, að þeir, er fyrir því verða, fái endurgjald fyrir veiði þá, er þeir missa, því þessi veiði er mjög þýðingarmikil fyrirhverja bygð, sem hún er í. Um ákvæði 9. gr. er það að segja, að mjer í þykir undarlegt, að nefndin skyldi ekki taka þar upp óbreytt ákvæði veiðitilskipunarinnar. Mjer þykir það undarlegt, að menn geta friðlýst varpi, þar sem engin æðarkolla er, og jeg í tel það víst, að þó það yrði gert, að þá yrði því ekki hlýtt. Jeg tel sjálfsagt, að til þess að geta friðlýst nýju væntanlegu varplandi, þá yrði sá, er það vildi gera, að fá lýsingu skynbærra manna í sveitinni um, að á þeim stað gæti orðið varpland Og það ætti ekki að vera nein hætta á því, að setja það ákvæði inn í lögin, því allir munu vilja hafa æðarvarp í sveitinni, sje þess nokkur kostur. Þá er sagt í þessari sömu grein, að sá, er vill koma á fót æðarvarpi, eigi að skrifa um það sýslumanni, en það er ekkert tekið fram um það, hvernig hann eigi að skrifa honum. Jeg geri nú ráð fyrir, að umsækjandinn skrifi sýslumanni. og að sýslumaður þinglýsi þessu „skrifi“, sem sjálfsagt er. En hvað er þá friðað? Öll landareignin eða hvað? Og hvernig eiga aðrir að hegða sjer eftir þessu? Þetta er alveg ómögulegt ákvæði. Mjer finst það vera alveg sjálfsagt, að sá, sem vill fá nýtt varpland friðlýst, riti um það sýslumanni, og láti þar með fylgja skjal, þar sem varplandinu er nákvæmlega lýst, legu þess og annað, er að því og ummerkjum þess lítur, og að þetta skjal þinglesi sýslumaður síðan gegn þinglestursgjaldi, tveim krónum. Minna má það ekki vera, og þá getur sýslumaður lýst því ásamt öðrum varplöndum á manntalsþingum. Viðvíkjandi 10. grein vildi jeg vekja athygli á því, að hjer er um talsverðan kostnað að ræða, að láta þýða lögin á ensku, þýzku og frönsku og jafnvel fleiri mál, og síðan prenta þau, Þetta er vitanlega vel framkvæmanlegt, en það er gert fyrir tiltölulega fáa menn meðal þjóðarinnar, sem sje varpeigendur, og það er því ekki nema rjett, að þeir greiði þann kostnað. Æðarvarpeigendurnir ættu, að því er mjer finst, að greiða hátt útflutningsgjald af æðardúninum, vegna þeirrar miklu verndar, sem Iögin veita þeim. Hef jeg þá gert grein fyrir því, hversvegna jeg ekki greiði atkvæði með frumv. Þá eru breytingatillögurnar á þgskj. 141. Jeg mun greiða atkvæði með þeim, ekki af því, að jeg sje með þeim öllum eða ánægður með þær allar, heldur af því, að jeg er ánægðari með þær en frumvarpið. þó greiði jeg þar atkvæði móti 2. tillögunni. Í sambandi við þetta, vil jeg vekja athygli á því, hvort það sje rjett, að banna að selja æðaregg, því eftir því, er háttv. 6. kgk. þm. (G. B,) hefur reiknað út, og jeg efa ekki, að það sje rjett, þá er þetta 60,000 kr. skattur á varpeigendurna. En ef varpeigendurnir óska þess sjálfir, þá ættum við ekki að vera að finna að því. Jeg fyrir mitt leyti óska, að um eggin sjeu látin halda sjer ákvæðin í lögunum frá 1890 óbreytt.

Sigurður Stefánsson, frsm.: Jeg þarf nú ekki að bæta nema fáeinum orðum við þessar umræður. - Vegna þess, að háttv. 6. kgkj. er dauður, skal jeg fara mjög mjúkum höndum um hann. Honum fanst ekki mikið að marka, þótt jeg hefði verið að reyna að telja blikann hjá mjer, því að altaf væri svo mikið af blikunum eftir úti á sjó. Veit jeg það, en úti á sjó er líka mikið af kollum, sumum geldum og sumum, sem ekki eru ennþá komnar í gagnið. Það er ekki gott að gera upp á milli, hvort meira er af kollum eða blikum úti á sjó, jeg hygg, að enginn lifandi maður geti sagt það. Þetta blikatal hins háttv. 6. kgkj. þm. hef því við lítið að styðjast. - Þá hefur og háttv. 6. kgkj. gert sjer margrætt um, hvílíkt tjón varpeigendum væri bakað með því, að banna þeim eggjatöku, og var að telja egg í þúsundum, sem gæfu varpeigendum gróða, ef þeir mættu selja þau. En hann gætir ekki að, hve margir æðarfuglar geti komið út af einu eggi. Hver kolla getur orðið 20 ára og hvílíkt gagn getur hún ekki gert á þeim tíma? Og hvað mikið af fugli getur ekki verið út af henni komið á þeim tíma? Þar gæti sjálfsagt komið svipað töluhlaup í andvirði aukins dúns eins og í eggjareikningi hv. 6. kgk. Jeg hlýt því að endurtaka þau orð min, að eggjatakan er litlu betri en dráp á lifandi fugli. Að vísu er bágt að koma við órækum sönnunum fyrir því, hve mikinn skaða eggjatakan geri. En það er svo einfalt mál, að fuglinum hljóti að fjölga því meir, sem minna er drepið af eggjunum, enda sýnir reynslan það. Á þeim 7 árum, sem Eggert Briem bjó í Viðey, voru þar aldrei tekin egg, og varpið óx alt að helmingi. En víða annarstaðar hefur varp vaxið, þótt egg hafi verið tekin. En þá verða menn að athuga, að í því efni getur svo margt annað komið til greina, og að ósannað er, að vöxtur varpsins hefði ekki orðið miklu meiri, ef engin egg hefðu verið tekin. Það sýnist þó vera deginum Ijósara, að því fleiri egg, sem eru tekin, því minna verði um fuglinn. Það er því skoðun mín, að ekki geti verið að ræða um neinn hagnað af eggjatökunni, að minsta kosti ekki nema stundarhagnað, sem ekkert vegur á móti þeim langvarandi hagnaði, sem hægt er að hafa af fuglinum. Jeg get því ekki lagt mikið upp úr þessum 60,000 kr. reikn ingi hins háttv. 6. kgkj.; jeg hygg sem sje, að hægt sje að sýna óþægilegan mótreikning. - Það hygg jeg og hina mestu fjarstæðu, að menn hafi farið að drepa meira af fugli með skotum, þegar þeir hættu að veiða hann í net. Skotin eru bein afleiðing af ólöghlýðni manna og strákskap og engu öðru. Áður en jeg skilst við háttv. 6. kgkj., skal jeg taka það fram, að það var ekki jeg, sem átti upphafið að orðahnippingunum okkar á meðal. Miklu veldur sá, sem upphafinu veldur, og það var hann, sem byrjaði. Hann var meðal annars í gær, að tala um, að jeg mundi hafa skilið eftir brjóstgæði mín vestur í Vigur. Háttv. þm. var óþarfi að bregða mjer um slíkt, jeg þarf hvorki að blikna nje blána vegna þess, að að jeg hafi sýnt alþýðu í kringum mig harðýðgi. Jeg hlýddi með hinni mestu ánægju á ræðu háttv. 3. kgkj. Nefndin er þakklát fyrir allar lögfræðislegar bendingar, og ræða hans gekk einmitt í þá átt. Jeg hef þegar áður vikið að því, að nefndin var í talsverðum vafa um það, hvort Lækkunin á sektunum mundi koma að verulegu liði. Jeg ímynda mjer því, að nefndin mundi ekki ófús á, að færa sektirnar nokkuð niður, ef brtill. kæmi fram í þá átt, en þó hef jeg enga heimild til að lýsa slíku yfir fyrir nefndarinnar hönd. - Hinn háttv. þm. gat þess, að ákvæði frv. kæmu í bág við lögmæltan netveiðirjett manna og væri það bagalegt, slíka þýðingu sem hrognkelsaveiðar hefðu fyrir alþýðu víða á landinu, en þessi ákvæði eru tekin upp úr veiðitilskipuninni 1849, og jeg hef ekki heyrt, að þan hafi valdið neinum óþægindum. Nefndin mun kosta kapps um að lagfæra frumvarpið, því að fyrir henni vakir það eitt, að vernda atvinnu varpeigendanna, án þess að skerða rjett annara atvinnurekanda í neinni grein. Við 9. gr. gerði háttv. 3. kgkj. þá athugasemd, að ákvæði frv. um friðlýsing æðarvarps væri alt of ónákvæm, og mun nefndin taka þá athugasemd til ihugunar við 3. umr. - Það getur vel verið, að þessum atvinnuvegi sje gert nokkuð hátt undir höfði með ákvæðum 10. gr. En þess er að gæta, að enginn annar atvinnuvegur er í slíkri hættu af drápgirni landsmanna, enda get jeg ekki sjeð, að tilfinnanlegur kostnaður muni stafa af ráðstöfunum, sem þar eru gerðar. - Það er satt, að vel gæti komið til mála, að leggja útflutningsgjald á æðardún, en þá vildi jeg aðeins, að slíkt hið sama væri gert við fleiri landvörur. Þess má líka geta í sambandi við þetta, að varpeigendur bera hærri byrðar en alment gerist, gjalda hærri gjöld bæði til lands og sveitar, en alment gerist.



Jeg er þakklátur hinum háttv. framsm. fyrir, hvað vel hann tók athugasemdum mínum, og vona jeg því, að einhver árangur verði að þeim nú eða síðar. Jeg vil geta þess, að jeg mun greiða atkvæði með 7. brtill. á þgskj. 141, því að jeg aðhyllst þá hugsun, sem í henni felst, þó að mjer finnist hún eigi svo vel orðuð sem skyldi. En úr því má bæta við 3. umr. - Það eru ýmisleg atriði þessa máls, sem jeg hefði óskað, að háttv. framsm. hefði talað ítarlegar um, en út í það skal jeg ekki fara frekara að sinni. - Viðvíkjandi útreikningunum um það, hvað sje unnið og hverju sje tapað, má margt segja. Jeg hef ekki heyrt það vefengt, að menn muni hafa um 60,000 kr. upp úr eggjatökunni á ári. Þessum 60,000 kr. eiga menn samkvæmt frumv. að kasta frá sjer, til þess að auka dúntekjuna. 60 þús. kr. verða á 20 árum að að 1200 þús. kr., þótt rentur og renturentur sjeu ekki reiknaðar. Mjer er nú spurn: svarar þetta kostnaði? Jeg veitir að háttv. framsm. segir já. En þó að jeg sje ekki eggjatökumaður, þá verð jeg að játa, að þessi spurning hefur flækzt fyrir mjer hina síðustu dagana.



Jeg ætla mjer ekki: að lengja umræðurnar, en vil aðeins geta þess, að það er margt bæði í frv. og brtill., sem jeg get alls ekki felt mig við. Hins vegar álít jeg, að því mætti kippa í lag, ef timi væri til, og leyfi jeg mjer því að leggja til að málið verði tekið út af dagskrá að þessu sinni.

Forseti: Jeg sje enga ástæðu til þess að taka málið út af dagskrá af þessum sökum, því að hver sem vill, getur komið að brtill. við 3. umr.

Sigurður Eggerz, flutningsmaður: Það þarf ekki langt mál til að rökstyðja þessa tillögu. Eins og kunnugt er, var samgöngumálum á sjó ráðið til lykta á síðasta alþingi, án þess efri deild ætti neina hlutdeild í því. Lít svo á, að svo mikilvægt mál eigi að takast til íhugunar í báðum deildum. Þjóðin öll lætur sig mál þetta miklu skifta, ef til vill meir en nokkurt annað mál. Augu þjóðarinnar vaka yfir gerðum þingsins í því og miklum óhug mundi slá á alla, ef afturkippur kæmi í samgöngur þessar. Því meiri ástæða er til, að taka mál þetta til alvarlegrar athugunar nú þegar, sem verið er að marka nýtt spor í samgöngumálum vorum með stofnun innlends fjelags, Eimskipafjelags Íslands, sem ætti senn að taka samgöngurnar í hendur sjer. Ekkert mál hefur átt jafnmiklum vinsældum að fagna og þetta, og vænti jeg því, að alþingi taki í þann streng í máli þessu, að fjelag þetta gæti magnazt svo, að samgöngum vorum yrði borgið í höndum þess. Jeg sje ekki ástæðu til að tala frekara um mál þetta að sinni, læt þess aðeins getið, að háttvirt neðri deild hefur skipað nefnd til að íhuga mál þetta og væri æskilegt, að samvinna gæti tekizt um málið milli deildanna.