Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. segir: „Til þess að koma í veg fyrir stöðvun atvinnuveganna verður þegar í stað framkvæmd 15% gengislækkun, enda verði áhrif hennar á verðlag greidd niður.“ Í samræmi við þessa stefnu ákvað Seðlabanki Íslands 15% lækkun á gengi krónunnar til þess að bæta stöðu útflutningsatvinnuveganna og viðskiptastöðu landsins út á við. Og vegna þeirrar ákvörðunar voru svo 5. sept. s.l. gefin út þau brbl. sem hér er flutt um frv. til l. í því skyni að þau hljóti staðfestingu þingsins. Um efni þessa frv. get ég verið stuttorður. Það er samhljóða lögum þeim sem jafnan hafa verið samþ. við lækkun á gengi krónunnar. Ég vil þó sérstaklega nefna 3. gr. frv., þar sem mælt er fyrir um ráðstöfun gengismunarsjóðs. Þar segir að „50% af því, sem kemur í gengismunarsjóð af andvirði frystra sjávarafurða, saltfisks, verkaðs, óverkaðs og flaka, skreiðar, fiskimjöls, loðnumjöls og loðnulýsis, skuli renna til viðkomandi deilda Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, en andvirði saltsíldar skal verða stofnfé deildar fyrir saltsíld.“ Í lögum frá 9. febr. 1978 um sama efni var ákveðið að 65% af því, sem kæmi í gengismunasjóð af andvirði þessara afurða, skyldu renna til viðkomandi deilda Verðjöfnunarsjóðs. Nú er aftur á móti, eins og ég var að lesa, ákveðið að það skuli vera 50%. Þess vegna ber að geta í þessu sambandi, að 19. sept s.l. var gefin út reglugerð fyrir Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins þar sem stofnuð er deild fyrir saltsíldarafurðir innan hans. Í b-lið 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að af þeim helmingi af andvirði fyrrgreindra sjávarafurða, sem ekki rennur til Verðjöfnunarsjóðs úr gengismunarsjóði, auk andvirðis annarra sjávarafurða, skuli 50% varið til að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði og 50% varið til að létta stofnfjárkostnaðarbyrði eigenda fiskiskipa skv. nánari reglum. Þær reglur voru settar með reglugerðum sem gefnar voru út af sjútvrh. 22. sept. s.l. Skv. lögum um sama efni frá því í febr. s.l., sem ég minntist á áðan, var 35% af gengismunarfé varið til hagræðingar í fiskiðnaði og til að létta stofnfjárkostnaðarbyrði eigenda fiskiskipa, á móti 50% nú. Að þessu einu leyti til, að því er varðar skiptingu á þessu fé sem kemur í gengismunarsjóð, held ég að þetta sé frábrugðið frv. frá því í febr. s.l. um þetta efni. Þessi brbl., sem hér er óskað staðfestingar á, og það frv., sem flutt er þeim til staðfestingar, eru gefin út af forsrh. Ég flyt það af þeim ástæðum að þarna er um að ræða efnisákvæði sem heyra undir fleiri ráðh. en einn. Þá er það venja að forsrh. flytji málið þó að efni þess heyri að öðru leyti öðrum rn. til. Ég leyfi mér, herra forseti, að óska eftir því, að þessu frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv það, sem hér liggur fyrir, er formleg tilkynning um ákvörðun Seðlabankans 4. sept. s.l. um breytingu á gengi íslenskrar krónu sem fól í sér lækkun á gengi krónunnar um 15%. Hér eru, eins og hæstv. forsrh. tók fram, nauðsynleg ákvæði um tollafgreiðslu innfluttrar vöru og skil til banka á gjaldeyri fyrir útfluttar sjávarafurðir, svo sem venja er að setja í sambandi við gengislækkanir. Um þetta er ekkert sérstakt að segja. Hins vegar er ýmislegt að segja nm tilefni þessa frv., þ.e.a.s. sjálfa gengislækkunina. Þó skal það ekki dregið í efa að gengisbreyting hafi verið nauðsynleg. Frekar getur orkað tvímælis hve breytingin hefði átt að vera mikil. Það er oft sagt að tilkynning um gengislækkun sé ekki annað en ákvörðun um að viðurkenna staðreyndir, og víst er um það, að engri ríkisstj. er ætlandi að vilja lækka gengið að gamni sínu eða að ástæðulausu. Samt sem áður er gengislækkun tilgangslítil eða skammgóður vermir nema henni fylgi ráðstafanir til það treysta hið nýja gengi. Ef engar ráðstafanir eru gerðar til að stöðva eða snúa við þeirri þróun, sem valdið hefur falli gjaldmiðilsins, sækir brátt í sama horf og áður og ný gengislækkun verður á næsta leiti. Raunar á ekki að þurfa að taka þetta fram, en þegar metið er gildi gengislækkunar verður þó að hafa hliðsjón af þessu meginatriði. Spurningin er því sú, hvort þessi gengislækkun, sem við nú ræðum, sé unnin fyrir gíg eða hvort hún er liður í heildarstefnu til þess að treysta gjaldmiðilinn og grundvöll efnahagslífsins í landinu. Það verður í því sambandi ekki komist hjá að líta eitthvað á gerðir og yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. er talað bæði um skammtímaráðstafanir og langtímaráðstafanir í efnahagsmálunum. Það er eðlilegt, því að vandi sá, sem við er að glíma, verður að sjálfsögðu ekki leystur nema með margháttuðum aðgerðum í bráð og lengd. Skammtímaráðstafanir þarf að gera til að afstýra aðsteðjandi vanda og til að gefa svigrúm til að undirbúa og koma á langtímaráðstöfunum. Og nú höfum við fengið að sjá hverjar skammtímaráðstafanir ríkisstj. eru. En þegar ráðstafanir þessar líta dagsins ljós verður manni að spyrja hvaða tilgangi þær eigi að þjóna og það er ekki sagt að ófyrirsynju. Þegar gengislækkanir hafa verið gerðar hefur verið leitast við að gera svonefndar hliðarráðstafanir svo að gengislækkanirnar næðu þeim tilgangi að bæta stöðu útflutningsatvinnuveganna og viðskiptastöðu landsins út á við. Þetta hefur þá verið gert með því að hafa hemil á kaupgjaldi jafnframt því að sérstakar ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að bæta hinum lægst launuðu það, og lögð hefur verið áhersla á greiðsluhallalausan ríkisbúskap til þess að koma í veg fyrir þenslu í efnahagskerfinu og hamla gegn verðbólgu. Slíkar ráðstafanir hafa miðað að því að koma í veg fyrir að með gengislækkun væri tjaldað til einnar nætur. Annað mál er það, að þetta hefur ekki alltaf tekist sem skyldi. Samt sem áður held ég að flestir viðurkenni með sjálfum sér, að slíkar ráðstafanir þurfi að gera til að gengislækkun nái tilgangi sínum. En hvað sem öllu líður, þá er mest um vert að stefnt sé í rétta átt og öll viðleitni beinist að því að ná réttu marki þótt leiðin kunni að reynast torveld. En núv. hæstv. ríkisstj. kastar fram af sér beislinu og anar í þveröfuga átt. Um leið og gengið er lækkað hækkar hún kaupið nema hjá hinum lægst launuðu og efnir til greiðsluhalla á ríkisfjármálunum. Ég hygg að slíkar ráðstafanir fyrirfinnist hvergi í raunveruleikanum sem stjórnarstefna, en sé gott skóladæmi um verðbólguaukandi aðgerðir. Þetta eru fyrstu spor hæstv. ríkisstj. í viðureigninni við verðbólguna. Nógir voru erfiðleikarnir fyrir, en ríkisstj. byrjar með því að auka stórum vandann og svo á síðar að taka til og leysa hann. Það lætur að líkum að hæstv. ríkisstj. hefur samfara þessu fundið sig knúða til að bregða á leik og til þess tekið kaupgjaldsvísitöluna sem eins konar spilverk þjóðarinnar. Stundum hefur verið talað um fölsun vísitölunnar, en allt slíkt bliknar við það sem nú gerist. Með brbl. hefur verðið á sumum vörutegundum verið lækkað með niðurgreiðslum úr ríkissjóði og afnámi söluskatts sem svarar til 10% vísitöluverðbóta 1. sept. s.l. og 1. des. n.k. Þessi verðlækkun hefur komið á vörutegundir sem vega þungt í vísitölugrundvellinum og hafa jafnvel lítt verið til á markaðnum. Jafnframt hefur svo vörugjald verið hækkað á öðrum vörutegundum, svo sem vörum sem hingað til hafa þótt hinar helstu nauðsynjar fyrir heilbrigði og menningu þjóðarinnar. Ríkisstj. bítur svo höfuðið af skömminni með því að ætla að afsaka launalækkun hinna lægst launuðu með þessu spili á vísitöluna. Og allt þetta sjónarspil kostar peninga. Þessa dagana er þjóðin að fá smjörþefinn af því. Gjaldseðlum er nú dreift um landið. Með brbl. hefur ríkisstj. lagt á eignarskattsauka á áður álagðan eignarskatt þessa árs og sérstakan tekjuskatt til viðbótar þeim tekjuskatti sem áður var á lagður á þessu ári. Með þessum skatti er sérstaklega refsað þeim fyrirtækjum, sem vel er stjórnað, og þeim launamönnum og sjómönnum, sem mest leggja á sig við framleiðslustörf í atvinnulífinu. Afturvirkni þessara refsiaðgerða er kapítuli út af fyrir sig. Enginn mælir bót því siðferði sem aðgerðir þessar lýsa, en deilt er um hvort aðgerðirnar séu engu að síður löglegar. Ríkisstj. heldur sig við það að hér sé um löglegar aðgerðir að ræða, en kærir sig kollótta um siðferðið. En þrátt fyrir þessa skattheimtu ríkisstj. ætlar hún að skila ríkissjóði með greiðsluhalla í árslok. Því er borið við, að ekki verði búið að innheimta alla viðbótarskattana fyrir áramót. Nú endist þeim ekki árið til að ná jöfnuði á ríkisbúskapnum og segja að til þess þurfi 16 mánuði. En dugar það? Dugar yfir höfuð svona skrípaleikur? Ef við höldum okkur að gömlum og góðum sið við almanaksárið, þá er það augljóst að engum jöfnuði verður komið á ríkisbúskapinn á næsta ári nema lagðir verði á gífurlegir nýir skattar sem eins og nú horfir nema a.m.k. 20 milljörðum króna. Þannig eru þá þeirra fyrstu spor. Með skammtímaráðstöfunum sínum hefur ríkisstj. kynnt elda verðbólgubálsins og stefnt ríkisfjármálunum í öngþveiti. Þegar hér er komið á svo að taka til hendi við langtímaráðstafanirnar. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna er boðuð ný og breytt efnahagsstefna, eins og þar stendur. En þegar svara á því, hvað sé nýtt og hvað sé breytt, þá vandast málið. Það er yfir höfuð harla lítið bitastætt í þessari samstarfsyfirlýsingu. Gera skal áætlun um hjöðnun verðbólgunnar í ákveðnum áföngum, stendur þar. Hafa menn ekki heyrt það áður. Stefnt skal að jöfnuði í viðskiptum við útlönd. Aðhald í ríkisbúskapnum verði stóraukið og áhersla verði lögð á jafnvægi í ríkisfjármálunum. Dregið verði úr verðþenslu. Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins verði efldur. Skatteftirlit verði hert. Þannig mætti halda áfram að telja upp úr samstarfsyfirlýsingunni. En hér er talið upp það sem allir stjórnmálaflokkar eru sammála um, en menn deilir á um leiðir til að ná slíkum markmiðum sem hér eru sett fram. En um leiðirnar eða aðferðir til þess að framkvæma stefnuna segir yfirleitt lítið í þessari starfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna. Frá þessu eru undantekningar. Tekið er skýrt fram að ekki skuli koma til framkvæmda 8. gr. hinnar nýju verðlagslöggjafar sem sett var á síðasta þingi. Skv. þessari lagagrein skal verðlag vera frjálst þegar samkeppni er nægileg til að tryggja æskilega verðmyndun og sanngjarnt verðlag. Það er kannske engin tilviljun að í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar eru nú bein ákvæði um að afmá það sem Ólafur Jóhannesson gerði best í fyrrv. ríkisstj. sem viðskrh. Þetta er raunar ekki meira undrunarefni en margt annað sem varðar stefnumörkun hæstv. ríkisstj., ef um stefnumörkun er þá hægt að tala. Víst er um það a.m.k., að skammtímaráðstafanir hæstv. ríkisstj. stuðla ekki að því að gengislækkunin, sem við hér ræðum, nái tilgangi sínum. Þvert á móti stuðla ráðstafanirnar til lengdar að meiri verðbólgu með öllum hennar fylgifiskum. Ný gengislækkun er því á næsta leiti og vandinn, sem þarf að leysa með langtímaráðstöfunum, meiri en nokkru sinni fyrr. Þetta eru nokkur orð sem mér þótti rétt að taka fram í sambandi við það frv. sem hér liggur fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að ræða efni þess, eins og ég hef áður getið um. Þó þykir mér rétt að hér komi fram þegar við 1. umr. nokkru meiri skýringar á 3. gr. frv. heldur en komu fram hjá hæstv. forsrh. Þar er um að ræða ákvæði, eins og forsrh. tók fram, um það, hvernig gert er ráð fyrir að gengismunarsjóðnum sé varið. Ég vildi óska þess, að annaðhvort hæstv. forsrh. eða þá hæstv. sjútvrh., sem ég sé að er hér kominn, geri nánari grein fyrir efni þessarar greinar. Ég tel að það sé ekki annað sæmandi en að deildinni sé gerð grein fyrir því, hvað ríkisstj. hyggist fyrir um framkvæmd þeirra ákvæða sem er að finna í 3. gr., og skal því ekki fara á þessu stigi að ræða það mál efnislega.



Herra forseti. Ég átti ekki von á því að Sjálfstfl. í þessari deild mundu taka til máls á þann hátt sem hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson gerði hér áðan þegar það frv., sem hér er til umr., kæmi á dagskrá. Ferill stjórnarforustu Sjálfstfl. á s.l. fjórum árum er slíkur, að umr. um ástand efnahagsmála á Íslandi s.l. vor ættu í raun og veru að vera í þeim herbúðum tilefni til alvarlegra hugleiðinga í eigin röðum, en ekki þeirra ásakana eða ádeilna í garð núv. ríkisstj. sem hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson lét hér frá sér fara. Staðreyndin er sú, að það hefur engin ríkisstj. í sögu íslenska lýðveldisins skilið við efnahagsmál landsins í öðru eins ástandi og sú ríkisstj. sem Sjálfstfl. veitti forustu fram á mitt þetta ár. Hvernig var umhorfs í íslensku þjóðfélagi þegar þjóðin hafði fengið að reyna þá langtímastefnu sem Þorvaldur Garðar Kristjánsson, hv. þm., auglýsti eftir hér áðan - þá langtímastefnu sem Sjálfstfl. beitti sér fyrir? Við skulum aðeins rifja það upp, þó aðeins til þess að minna þá ágætu þm. á það, að sú saga verður ekki gleymd hér í þingsölum eða meðal þjóðarinnar um langa framtíð. Hún mun verða rifjuð upp aftur og aftur þegar þessir ágætu menn bjóða fram leiðsögn sína um langtímastefnumótun íslensku þjóðarinnar í efnahagsmálum. Í fyrsta lagi hafði íslenska þjóðin reynt meiri verðbólgu en hún hafði áður gert, samfara þeirri margháttuðu félagslegu, siðferðilegu og stjórnarfarslegu upplausn í þessu þjóðfélagi sem slíku hástigi verðbólgunnar er samfara. Í öðru lagi hafði ríkisstj. magnað slík átök á vinnumarkaðnum við helstu launþegasamtökin í landinu, að síðustu mánuði ferils hennar ríkti í raun og veru kalt stríð milli launafólksins í landinu og ríkisvaldsins. Í þriðja lagi blasti við stöðvun helstu atvinnuvega landsins. Frystihúsaiðnaðurinn var við það að stöðvast í heild sinni og verulegur hluti hans hafði þegar stöðvast. Grundvallarframleiðsla íslensku þjóðarinnar, undirstaða hins efnahagslega sjálfstæðis hennar, var í rúst. Í fjórða lagi hafði þjóðin safnað slíkum erlendum skuldum, að flestallir, sem um þau mál hugsuðu, voru sammála um að stærð þess skuldabagga stofnaði efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar í hættu. Í fimmta lagi hafði sú stefna verið ríkjandi í ríkisfjármálunum, að meginlausnin á öllum vanda, sem þar blasti við, var sífelld skuldasöfnun við Seðlabankann. Þetta eru aðeins nokkur af þeim atriðum sem einkenndu þann viðskilnað forystutímabilsins sem Sjálfstfl. bauð íslensku þjóðinni með Framsfl. á s.l. fjórum árum. Og svo hafa þessir ágætu menn kokhreysti til þess að koma hér við 1. umr. efnahagsmála í þessari deild og bjóða fram hugmyndir sínar um langtímalausn á efnahagsvandamálum íslensku þjóðarinnar. Sem betur fer gerðust þeir atburðir undir lok ágústmánaðar, að sett var hér á laggirnar ríkisstj. sem stöðvaði þessa óheillaþróun. Auðvitað er ekki hægt að ætlast til þess, að á fyrstu mánuðum valdaferils hennar sé allri þessari holskeflu ófara í efnahagsmálum, sem ég var að rekja hér áðan í örfáum atriðum, snúið við. En það er hins vegar mikilvægt, að stigin hafa verið veigamikil grundvallarspor sem marka stefnu sem sýnir á hvern hátt þessari þróun verður snúið við. Og ef það skyldi hafa farið fram hjá hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni í önnum hans við átök í þingflokki Sjálfstfl. og öðrum innanbúðarerfiðleikum þar í flokki, þar sem málefni þjóðarinnar virðast kannske skipta minna máli heldur en niðurröðun manna í nefndir og forustu í þingflokknum, þá ætla ég að rifja þessi atriði upp með örfáum orðum. Í fyrsta lagi er nú komin til valda ríkisstj. á Íslandi sem hefur samráð við hreyfingar launafólksins í landinu að hornsteini stjórnarstefnunnar. Með þeim yfirlýsingum, sem ríkisstj. gaf launafólkinu á Íslandi, öllum þorra þjóðarinnar, og samtökum þess, hefur hún sett sér það markmið, að í stað þess kalda stríðs, sem ríkti fyrr á þessu ári milli fjandsamlegs ríkisvalds og verkalýðshreyfingarinnar, er nú komin náin samvinna og samráð með hinum kjörnu fulltrúum fólksins á Alþingi og í ríkisstj. og fulltrúum launafólksins í landinu. Allar þær efnahagsaðgerðir, sem hér hafa verið framkvæmdar, eru gerðar í náinni samvinnu við verkalýðshreyfinguna í landinu, og því er skilyrðislaust lýst yfir, að áframhald aðgerða á þessu sviði verður einnig unnið á þann hátt. Í öðru lagi er nú ríkjandi vinnufriður á Íslandi. Í þriðja lagi hafa hjól atvinnulífsins farið að snúast á nýjan leik. Þeirri stöðvun frystiiðnaðarins og fjölmargra annarra þátta í iðnaði og öðrum atvinnugreinum, sem við blasti, hefur verið bægt frá a.m.k. að sinni. Og í undirbúningi er fjárlagagerð af hálfu ríkisstjórnarmeirihl. sem hefur það að yfirlýstu markmiði, að á fyrstu 16 mánuðum náist jöfnuður í ríkisbúskapnum, það verði ekki safnað meiri skuldum við Seðlabankann. Þótt ekki væri gengið lengra í fyrsta áfanga heldur en það að safna ekki meiri skuldum við Seðlabankann en gert hefur verið á undanförnum árum - ég tala nú ekki um ef farið verður að greiða eitthvað af þessum skuldum - þá er það vissulega eitt blaðið í viðbót, sem brotið er í nýrri grundvallarstefnu. Þar að auki hafa verið settar fram margvíslegar hugmyndir sem fela í sér að í stað þeirrar óráðsíu í fjárfestingarmálum, sem einkenndi s.l. valdatímabil, komi skipulagsleg uppbygging í fjárfestingu, bæði í fjárfestingu atvinnuveganna og í opinberri fjárfestingu. Það hefur stundum að mínum dómi farið lítið fyrir því í umr. um verðbólguna á Íslandi, að langtímavandi okkar í glímunni við verðbólguna er nauðsynin á skipulögðum áætlunarbúskap og samræmdum aðgerðum í fjárfestingarmálum, í stað þeirrar tiltölulega taumlausu óstjórnar hins svokallaða markaðskerfis, sem er og hefur verið ríkjandi í íslenska verðbólguþjóðfélaginu og fyrst og fremst beinir fjárfestingunni inn í farvegi sem til lengdar eru þjóðhagslega óarðbærir, þótt þeir kunni að skila eigendum sínum stundargróða í það og það skiptið. Enn fremur kemur fram í yfirlýsingu þessarar stjórnar og í aðdraganda hennar, að hún mun á víðtækan hátt beita sér fyrir því að uppræta margvíslegan félagslegan ójöfnuð, margvíslega spillingu á ýmsum sviðum þjóðfélagsins sem þróast hefur í skjóli þeirrar óstjórnar í efnahagsmálum sem ríkt hefur á undanförnum stjórnartíma. Enn fremur hefur þessi ríkisstj. sýnt af sér það raunsæi að ákveða í samstarfsyfirlýsingu sinni, að þegar hún er komin yfir erfiðasta hjallann í því að snúa við þeirri holskeflu efnahagslegra ófara sem síðasta ríkisstj. skildi við, þá muni hún marka sér fjölþætt stefnumið á öðrum sviðum þjóðmálanna sem ekki er svigrúm til að takast á við þegar menn standa frammi fyrir þeim mikla og hryllilega arfi óstjórnar síðustu ára sem hún tók við. Þessi ríkisstj. er því að ýmsu leyti sérstök. Hún er sérstök fyrir þá sök, að hún er mynduð fyrst og fremst í samráði við og eftir ákalli hreyfinga launafólks í landinu. Hún hefur víðtækari lýðræðislegan stuðning meðal þessarar þjóðar heldur en ríkisstj. hafa haft hér um langa hríð. Og vissulega mun ríkisstj. beita þessum mikla styrkleika sínum til þess að knýja fram til langframa þær breytingar á efnahagslífinu sem ég hef hér aðeins gert að umræðuefni. Hitt er svo alveg rétt hjá hv. þm., að við, sem styðjum þessa stjórn, erum fullvissir um það, að þær aðgerðir, sem nú hefur verið gripið til, eru aðeins fyrsta skrefið. Þær eru hins vegar skref sem mótar mjög þær meginlínur sem stjórnin mun vinna eftir. Ef henni tekst að framfylgja stefnu sinni jafnt og þétt, missiri af missiri, í samræmi við þessar grundvallarlínur, þá hef ég nokkra von um að á seinni hluta næsta árs eða fyrri hluta ársins 1980 verði búið að ná íslensku þjóðinni þó nokkuð niður úr þeirri miklu verðbólguöldu sem Sjálfstfl. skildi hana eftir í. Það segir sig hins vegar sjálft, að til þess að svo megi verða þarf að verða áframhaldandi grundvallarbreyting ekki aðeins á ríkisfjármálunum, heldur í fjárfestingarmálum og markaðsmálum íslensku þjóðarinnar. Í raun og veru felur sú breyting það í sér, að í stað þess brjálaða óskapnaðar, sem heitir markaðskerfið í íslenska verðbólguþjóðfélaginu, komi vitræn og skynsamleg heildarstjórn á efnahags- og fjárfestingarmálum þjóðarinnar, - stjórn sem miðast fyrst og fremst við hagsmuni fólksins í landinu, en ekki þá hagsmuni fámennra gróðaaðila sem Sjálfstfl. hefur talið meginverkefni sitt að þjóna á undanförnum árum og áratugum og hann vissulega skilaði stórum feng á s.l. kjörtímabili, þótt almenningur í landinu bæri þar skarðan hlut frá borði.



Forseti, þingmenn. 5. þm. Vestf., Þorvaldur Garðar Kristjánsson, varpaði hér fram fsp. varðandi 3. gr. þess frv. til l. sem hér er til umr., um ráðstöfun á fé því sem kemur í gengismunarsjóð. Um þetta efni hefur verið gefin út reglugerð eða réttara sagt tvær reglugerðir, og af þeim má sjá hvaða reglur munu gilda um meðferð þessa fjár. Það er þá fyrst til að taka, að eins og um getur í greininni fara 50% af því fé, sem gengismunur kemur fram í, í Verðjöfnunarsjóðinn og fara til að styrkja hann, og þarf varla neinna sérstakra skýringa við í þeim efnum, nema hvað frystideildin greiðir skuldbindingar við ríkissjóð af sínum hluta áður en til þess kemur að í Verðjöfnunarsjóðinn renni. Að því er hinn helminginn varðar, 50%, þá skiptast þau í tvennt og helmingur, 25%, fer til fiskiskipa og helmingur til að veita fé í endurskipulagningu og endurbætur í fiskvinnslunni. Í þeirri reglugerð, sem fjallar um fiskiskipahlutann, er tekið fram að 4/5 hlutum skuli varið til þess að létta með gengisstyrkjum stofnfjárkostnaðarbyrði eigenda fiskiskipa sem orðið hafa fyrir gengistapi vegna erlendra og gengistryggðra skulda, en 1/5 hluta eða 20% verður varið til þess að auðvelda útvegsmönnum með úreldingarstyrkjum að hætta rekstri úreltra fiskiskipa. Að því er fyrri hlutann, varðar, þá er fylgt hefðbundnum reglum um það, hvernig úthlutun gengisstyrkjanna fari fram, og tæplega ástæðu til að rekja það. Um seinni hlutann er það að segja, að gert er ráð fyrir að stofna sérstakan sjóð sem úr yrðu veittir styrkir til eigenda stál- og eikarskipa til þess að auðvelda þeim að hætta rekstri skipanna. Sérstök nefnd mun gefa umsögn um styrkþega, fjárhæð styrkja og úthluta styrkjunum. Að framkvæmdum í þessu efni er ekki komið. Að því er varðar ráðstöfun gengismunar til að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði, má segja að meginstefnan komi fram í 3. gr. reglugerðarinnar, nefnilega sú, að veitt yrðu lán til hraðfrystihúsa og annarra fiskvinnslustöðva til hagræðingar og frjálslegrar endurskiplagningar, m.a. til vélakaupa, endurnýjunar á vélum og vinnslurásum og annarra ráðstafana sem horfa til hagræðingar að mati sjóðstjórnarinnar, en sjóðsstjórnin er stjórn Fiskveiðasjóðs. Þarna er líka tekið fram, að þau frystihús, sem hafa stöðvað rekstur þegar þessi reglugerð var gefin út og gengisbreyting framkvæmd eða þar sem rekstrarstöðvun hafði verið yfirvofandi og jafnframt eru mikilvæg fyrir atvinnuöryggi á viðkomandi stað, skuli hafa forgang við lánveitingar skv. þessari reglugerð, enda sé ljóst að stuðningur við þessi fyrirtæki horfi til bætts skipulags í veiðum og vinnslu. Ég vek athygli á þessu síðasta skilyrði sem ég tel mikilvægt, að hugmyndin sé að nýta þetta fé eftir mætti til þess að bæta skipulag í veiðum og vinnslu og að aðgerðir á þessu sviði horfi til samræmingar í þessu efni. Það má reyndar segja að enn sé hnykkt á því í þessum efnum með seinustu málsgr. 3. gr., þar sem bent er á að við úthlutun lánanna skuli þess gætt, að lánsfé fari til þess að ná fram bættri nýtingu, hagkvæmni í rekstri og stjórnunarlegum endurbótum, auk betri heildarnýtingar fjármagns, m.a. með samruna fyrirtækja. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fiskvinnslan er misjafnlega sett á hinum ýmsu stöðum og tæknilega séð hefur hún dregist aftur úr á vissum svæðum. Þess vegna er sannarlega nauðsyn á skipulegu átaki til þess að jafna þann mun ná fram betri tækni, betri stjórnun og betra skipulagi í vinnslunni og samræmi milli veiða og vinnslu eftir því sem frekast er unnt. Hugmyndin er að hafa þessi sjónarmið ríkt í huga við úthlutun fjár úr þessum gengismunarsjóði og leitast við að stuðla að sem skynsamlegastri uppbyggingu í þessum efnum. Auðvitað er ljóst, að það er óendanlegt verkefni að tæknivæða og endurbæta fiskiðnaðinn. Hér er einungis um að ræða spor á þessari braut, og það er ætlun mín að það verði leitast við að fara þar að faglegu og skynsamlegu mati um það, hvernig þessu fé verði varið.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. Ég hef ekki hugsað mér að gera þennan fund að kosningafundi og halda hér kosningarræðu, eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson gerði hér áðan. Ég mun eftirláta honum þá ánægju. Ég mun ekki heldur hirða að fara að svara einstökum fullyrðingum hv. þm. Ég hygg að flestir taki ekki alvarlega köpuryrði hans í garð fyrrv. ríkisstj. og sérstaklega Sjálfstfl., og þó að við getum verið sammála um að fyrrv. ríkisstj. hafi ekki tekist að gera allt svo vel sem hún kaus, þá hljótum við að vera sammála um það, að fyrrv, ríkisstj. er ein merkasta ríkisstj. sem setið hefur síðan lýðveldið var stofnað, ef meta á það sem hefur gerst undir forustu fyrrv. ríkisstj. Það væri langur listi fyrir mig að fara að rifja það hér upp, en ég læt nægja að minna á sigurinn í landhelgismálinu. Ég skal svo aðeins víkja að því sem hæstv. sjútvrh. var að ræða um, þ.e.a.s. efni 3. gr. frv. Ég vil aðeins leggja áherslu á það, að ég er sammála um mikilvægi þeirra verkefna sem gert er ráð fyrir að vinna að með ráðstöfun fjár úr gengismunarsjóði. Mér fannst hæstv. ráðh. leggja sérstaka áherslu á þann þátt sem veit að hagræðingu í fiskiðnaðinum, og vil ég ekki draga úr mikilvægi þess. En ég vil aðeins láta það koma hér fram, að það fer ekki alfarið eftir landshlutum hvar þarf að vinna að hagræðingu í fiskiðnaðinum og það verður að gera hvar sem er á landinu þar sem þörf er á. Enn fremur er í framkvæmdinni ákaflega þýðingarmikið að því fé, sem varið er í þessu skyni, sé raunverulega varið til þess að ýta undir tæknilegar framfarir í fiskiðnaðinum, en ekki til þess að ráða fram úr greiðsluvandræðum einstakra fyrirtækja. Þá er sá þáttur sem víkur að því að auðvelda útvegsmönnum að hætta rekstri úreltra fiskiskipa. Gert er ráð fyrir að verja fé í þessu skyni og stofna sérstakan sjóð í þessu skyni, hafi ég skilið rétt. En ég vil spyrja hvort í þessu sambandi hafi ekki eitthvert mið verið tekið af því sem gert var á síðasta Alþ. þegar samþ. voru ný lög um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, en II. kafli þeirra laga Aldurslagasjóð fiskiskipa. Þar er gert ráð fyrir að stofnaður sé sjóður í þeim tilgangi aðallega að greiða fyrir því með bótagreiðslum, að gömul og óhentug fiskiskip verði tekin úr notkun og eyðilögð. Ég spyr: Telur hæstv. sjútvrh. ekki nóg að gert í þessum efnum með því sem gert var á síðasta Alþ.? Og getur hæstv. ráðh. gefið eitthvað nánari upplýsingar um það, hvert sé sambandið á milli þeirra ráðstafana, sem nú eru fyrirhugaðar í þessu efni, og þess, sem ætlað var þegar lögin um Samábyrgð Íslands voru samþ. á síðasta þingi?



Herra forseti, þingmenn. Í tilefni þessara seinustu ummæla og fsp. vil ég í fyrsta lagi taka fram, að mér er auðvitað fullkomlega ljóst að það þarf víða að huga að tæknilegum framförum og að það er mjög mikið atriði að þetta fé nýtist sem best, sem ég tel reyndar að hafi komið fram í þeim orðum sem ég sagði áðan. Varðandi úreldingarstyrkina er augljóst að hér er um nokkurn blæmun að ræða, þar sem í hinum fyrri lögum var talað um að gömul og óhentug skip verði tekin úr notkun og eyðilögð, en hér er talað um úreldingarstyrki til þess að auðvelda mönnum að hætta rekstri skipanna. Það þarf ekki beinlínis að vera um eyðileggingu að ræða. Þetta er heldur víðtækara ákvæði. Auðvitað er þetta hvort tveggja af sama toganum, nefnilega að menn vilja stuðla að því, að fiskiskipastóllinn sé sem hagkvæmastur. Jafnframt gera menn sér ljóst, að fiskiskipastóllinn er nokkuð stór eins og stendur og þarna getur ákveðin grisjun verið til hagsbóta, bæði fyrir sjómenn og útgerðarmenn, að stuðlað verði að því, að það sem erfiðast er í rekstri og mest úrelt í þessum efnum, helltist úr lestinni.