Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Sá ágæti hv. þm. sem gegnir nú stöðu hæstv. forseta er bæði hnyttinn og gamansamur og vissulega hefur hann gert margt til þess að létta okkur lífið í þingsölum þegar stundum hafa verið langar setur. Hins vegar eru takmörk fyrir því hversu langt við getum gengið í gamansemi okkar og stundum ber við að menn fara út fyrir mörk þau sem virðing Alþingis setur. Við verðum að gæta þess í ummælum okkar, herra forseti, að við meiðum engan, hvorki menn né stofnanir. Ein af þeim stofnunum sem hefur oft verið til umræðu í þinginu er Samkeppnisstofnun. Það er ákaflega mikilvæg stofnun sem gætir þess að leikreglur á markaði séu virtar, gætir þess að hagsmunir neytenda séu ekki skaðaðir af stórfyrirtækjum. Mér finnst þess vegna, herra forseti, að miklu máli skipti að þessari stofnun eins og öðrum sé sýnd fyllsta virðing af hálfu þingsins. Í gær barst sú stofnun til tals með þingheimi og hæstv. forseti sagði eftirfarandi orð þegar menn töluðu um virðingu þingsins, með leyfi forseta: ,,Forseti veit ekki hvort hann getur tekið undir það að um virðingu þingsins sé að tefla þegar við erum að tala um skýrslu frá Samkeppnisstofnun.`` Herra forseti. Ég tel að með þessum hætti hafi hæstv. forseti vikið með niðrandi hætti að þessari stofnun. Ég vil ekki að hann geri það sem oddviti minn í þessum sölum og þess vegna fer ég fram á, herra forseti, að þessi ummæli verði dregin til baka.

Ég hygg að það verði að skilja þessi ummæli með hliðsjón af því hvernig maður skilgreinir virðingu Alþingis.

Reyndar lýtur það að öðru máli. Hér fyrst á dagskránni er umræða um sölu Landssímans og ég vil koma þeirri ósk á framfæri að þeirri umræðu ljúki ekki. Reyndar væri eðlilegast að hún hefjist ekki án þess að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., sé til staðar. Mjög misvísandi yfirlýsingar hafa komið fram um sölu Landssímans sem og reyndar annarra opinberra stofnana eða stofnana og fyrirtækja í eigu ríkisins sem stendur til að selja, bæði hvað varðar söluandvirðið og hvernig staðið skuli að þessum málum. Mér finnst mjög mikilvægt að þessi mál liggi skýr og ljós fyrir áður en umræðunni lýkur og þessi frumvörp eru gerð að lögum. Ég kem þeirri ósk á framfæri að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., verði til staðar við lokaumræðu um Landssímann.

Það eru fordæmi fyrir því að þingmenn óski eftir nærveru ráðherra og ég mun koma þessu áleiðis.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og gagnrýni þau ummæli sem hæstv. forseti hafði um Samkeppnisstofnun í gær. Mér þótti þau óviðurkvæmileg og ég skal fúslega viðurkenna að eins og hv. þm. nefndi áðan er hæstv. forseti oft spaugsamur. Oft er full ástæða til þess að hlæja dátt að því spaugi sem hann lætur sér um munn fara en ég var ekki ein þeirra sem hlógu í gær. Mér þótti, herra forseti, of langt gengið úr forsetastóli og farið út fyrir mörk þess sem eðlilegt er að hæstv. forseti geri í ummælum sínum um stofnun á borð við þá sem hér er rætt um. Við skulum athuga, herra forseti, að við erum að tala um stofnun sem gegnir gríðarlega mikilvægu hlutverki í samfélagi okkar. Hún gegnir gríðarlega mikilvægu hlutverki í því að tryggja að hér séu eðlilegar leikreglur viðhafðar á samkeppnismarkaði og hún hefur oft setið undir gagnrýni og ámæli fyrir að hafa beitt þeim úrræðum sem henni eru fengin samkvæmt lögum. Þess vegna þótti mér, herra forseti, þetta ekki viðeigandi. Hæstv. forseti bætir nú enn um betur með svari sínu því að nú má eiginlega skilja það svo þegar hæstv. forseti svarar þannig að túlkun á ummælum hans velti á því hvernig menn túlki virðingu Alþingis. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. forseta hvað hann eigi við með þessum ummælum.

Að gefnu tilefni er mér ljúft að segja að þegar sagt var úr ræðustól og því beint til mín að virðing Alþingis biði hnekki eins og ég man ummælin, nú skal ég ekki segja að þau séu orðrétt höfð eftir, en meiningin var sú að virðing Alþingis hefði beðið hnekki vegna þess að ekki hefði verið útbýtt í þingsal skýrslu Samkeppnisstofnunar. Ég vildi halda því fram að virðing Alþingis biði ekki hnekki þó það drægist. Ég tel virðingu Alþingis annars eðlis.

Hæstv. forseti. Ég held að þeir sem kusu hæstv. forseta til starfans muni hafa af því nokkurt angur hvernig hann fer með það embætti, það fyrrum virðulega embætti í sölum Alþingis. Mér finnst það hafa sett nokkuð niður í meðferð hans á því stundum og mér finnst ómögulegt að skilja ummæli hans um Samkeppnisstofnun í gær öðruvísi en sem virðingarleysi við þá stofnun. Það að hann telji sig hafa einhverja allt aðra skoðun á því hver virðing Alþingis er eða um hvað hún snýst kann að skýra málið. En þá þyrfti þingheimur að fá að vita hvernig þetta álit forseta lítur út í aðalatriðum svo að hann geti áttað sig á því hvort hann treystir sér til þess að kjósa hann til forseta á ný.

Skemmtilegheitin mega ekki hverfa.

Ég tek undir það með hæstv. landbrh. að skemmtilegheitin mega ekki hverfa. En það verður að gæta virðingar bæði Alþingis og þeirra stofnana, manna og málefna sem um er rætt í sölum Alþingis og forseta ber að ganga fremstur í því. Ég velti því líka fyrir mér hvort hæstv. iðnrh.- og viðskrn. er kátur með það að stofnun, sem hann hlýtur að bera mjög fyrir brjósti, skuli verða fyrir barðinu á forseta með svo óviðurkvæmilegum hætti. Mér finnst satt að segja að forseti væri maður að meiri að viðurkenna það að honum hafi skotist í brandaranum í gær.

Ég á svolítið erfitt með að svara fyrir mig af því að ég skil ekki hvað vakir fyrir hv. þm.

Virðulegi forseti. Samkeppnisstofnun hefur mjög mikilvægu hlutverki að gegna. Stofnunin hefur margoft farið yfir mál sem skipta neytendur mjög miklu og sennilega skipt neytendur í þessu samfélagi meira máli en flestar aðrar ríkisstofnanir sem hafa fjallað um þetta á þessum vettvangi í langan tíma. Því velti ég fyrir mér, virðulegi forseti: Hvað gerir það að verkum að hæstv. forseti leyfir sér ummæli eins og þessi? Hvað er það sem réttlætir að hæstv. forseti leyfir sér að fjalla þannig um stofnanir að það komi virðingu Alþingis ekkert við hvernig um hana er fjallað? Hvaða efnislegu rök eru það, virðulegi forseti, að hæstv. forseti leyfir sér að fjalla þannig um ríkisstofnun með þeim hætti sem hann gerði í gær? Það er það sem skiptir öllu máli og hæstv. forseti skuldar þingheimi og stofnuninni skýringu á því. Vel má vera að hæstv. forseta finnist að stofnunin hafi ekki alltaf staðið sig í stykkinu en það er þó lágmark að hæstv. forseti setji fram efnisleg rök í málinu en komi ekki fram eins og óþægur krakki.

Ég held að kominn sé tími til að rifja upp það sem gerðist. Það var að fundið var að því við hæstv. ráðherra að tiltekinni skýrslu frá Samkeppnisstofnun hafði ekki verið dreift í þingsölum. Ég hafði þá þegar spurt hvort einhver tregða væri hjá Alþingi að dreifa skýrslunni. Svo var ekki en hæstv. ráðherra hafði beðist afsökunar á því að skýrslunni skyldi ekki hafa verið dreift og var þar eins og hæstv. ráðherra getur sjálfur útskýrt betur um bilun í prentsmiðju að ræða. Hitt vil ég segja að engin meiðandi ummæli fólust í ummælum mínum sem ég hafði um þetta efni. Það er svo einfalt mál. Ég vil líka segja að virðing Alþingis bíður ekki hnekki við það þó að mistök eigi sér stað í prentsmiðjum og ekki sé hægt að dreifa skýrslum af þeim sökum.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér léttir að heyra að hæstv. forseti hafi ekki í huga að viðhafa meiðandi ummæli um þessa stofnun. En það vill svo vel til að í Morgunblaðinu í dag eru þessi ummæli hæstv. forseta endurtekin og ég geri ráð fyrir því að þingfréttaritari Morgunblaðsins hafi haft þau rétt eftir. Til þess að þau séu rifjuð upp segir hér, herra forseti: ,,Forseti veit ekki hvort hann getur tekið undir það að um virðingu þingsins sé að tefla þegar við erum að tala um skýrslu frá Samkeppnisstofnun.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti, og það er hvers og eins að meta hvaða broddur felist í þeim.

Að þessu gefna tilefni, úr því að menn vilja eiga þessi skemmtilegu orðaskipti, þá ber að skilja mælt mál í samhengi.

Hæstv. forseti. Ég vil að það komi fram að ég er sammála forseta um að þetta atvik varði ekki virðingu Alþingis og tek fram í því sambandi að ekki er um þingskjal að ræða í þessu tilfelli heldur skýrslu. Hins vegar þótti mér leitt að ekki skyldi vera hægt að dreifa henni fyrr á hv. Alþingi og hef beðist velvirðingar á því. Ég skal hins vegar bæta því við að mér líkaði frekar illa að heyra hæstv. forseta láta þessi orð falla í gærkvöld en ég fyrirgef honum vegna þess að það er oft þannig að kvöldlagi að það er galsi í þingsalnum og ég skil orð hans í því samhengi.

Ég sé ástæðu til að taka fram að ég taldi þessi orð vel til fundin.

Herra forseti. Ég held að ekki sé ástæða til að hafa þessa orðræðu miklu lengri. Forseti hefur sjálfur tekið skýrt fram að ekki hafi falist nein meiðandi ummæli í orðum hans í gærkvöld og ég er sammála honum í því. Auðvitað var leitt að ekki var hægt að dreifa skýrslunni fyrr en gert var en ráðherra hefur nú skýrt okkur frá af hverju það stafaði. Mér finnst það vera mjög athyglisvert hvað þingmenn Samfylkingar eru óskaplega hörundsárir þegar Samkeppnisstofnun á í hlut. Við erum öll sammála um að Samkeppnisstofnun sé mikilvæg stofnun og ég hef ekki séð neina ástæðu til að vera svona óskaplega hörundsár út af ummælum forseta í gærkvöld.

Herra forseti. Það mun hafa verið í orðræðum frú Mettu og Jóns Hreggviðssonar í Kaupinhafn á sinni tíð að Jón lýsir því yfir að enn einn ganginn hafi kjafturinn á sér snúist rangsælis. Það henti að vísu þann sem hér stendur þegar hann átti sæti í þessum stól. Eigum við nú ekki, af því að menn vilja skemmta sér, hv. þm. frú Sigríður líka, að sættast á að þannig hafi þetta orðið í þetta skiptið og láta þar við sitja?

Herra forseti. Ég vil sökum þeirrar fyrirspurnar sem hv. þm. Sverrir Hermannsson beinir til þingsins taka mér það bessaleyfi að svara fyrir hönd þingsins að ég held að svo hafi verið í þetta skiptið. Herra forseti. Þetta mál er í reynd fullrætt. Hæstv. viðskrh. hefur komið hingað og lýst því yfir fyrir hönd stofnunar sinnar að henni hafi ekki fallið vel að heyra þessi orð. Herra forseti hefur lýst því yfir að hann hafi ekki ætlað sér að meiða stofnunina með þessum orðum. Það var það sem ég innti eftir í upphafi. Ég lít því svo á að þó að hér sé ekki um fullgilda afsökunarbeiðni að ræða sé þetta mál að fullu tæmt af hálfu forseta.

Herra forseti. Ég tek í fyrsta lagi undir mikilvægi Samkeppnisstofnunar, en í framhaldi af því líka undra mig líka á þeirri ólund sem Samfylkingin sýnir þegar hún stígur úr rúmi núna snemma morguns. Ég hygg að það hafi komið fram, og tek undir ágæta skýringu hv. þm. Sverris Hermannssonar, að hæstv. forseti hefur skýrt ummæli þau sem hann viðhafði í gær. Ég vil lýsa því yfir að ég vona að hæstv. forseti láti ekki af þeirri gamansemi sem hann á til í ræðustóli. En jafnframt í tilefni af orðum hv. þm. Jóhanns Ársælssonar sem mér fannst draga í efa trúnað við hæstv. forseta, held ég að ástæða sé til að lýsa yfir fullum stuðningi við störf hæstv. forseta í þingsölum og ég ítreka að ég vona að gamansemin hverfi ekki úr munni hæstv. forseta.

Virðulegi forseti. Mál hefur skýrst nokkuð í umræðunni og virðist hafa komið fram að hér hafi verið um gáleysi að ræða af hæstv. forseta hálfu en ekki ásetning, hæstv. forseti hafi hegðað sér af örlitlu gáleysi. Það hefur verið dregið fram í umræðunni og hæstv. forseti hefur tekið það fram að ummæli hans beri ekki að skilja þannig að hann hafi verið að veitast að stofnuninni. Virðulegi forseti. Af því að hæstv. viðskrh. er í salnum má hins vegar nefna að það er spurning hvort að við hæfi sé að skýrsla sé kynnt með þeim hætti sem gert var í gær, að haldinn skuli vera blaðamannafundur þegar um er að ræða skýrslu sem um er beðið af þingflokki Samfylkingarinnar, sem hv. þáv. þm. Sighvatur Björgvinsson var í öndvegi fyrir, í stað þess að hún sé kynnt þinginu áður. Það er vissulega umhugsunarvert, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á orkulögum, nr. 58/1967, með síðari breytingum, frá iðnn. Hv. iðnn. flytur þetta mál. Frv. er flutt í ljósi þess að þegar hefur verið fjallað um og afgreiddar á hv. Alþingi breytingar á orkulögum sem m.a. fela í sér heimild til að breyta orkuveitufyrirtækjum í eigu ríkis eða sveitarfélaga, þ.e. Orkubú Vestfjarða sem hér hefur verið til umræðu og Hitaveitu Suðurnesja, í hlutafélög. Í kjölfarið hefur komið fram eindregin ósk ýmissa annarra orkufyrirtækja í eigu sveitarfélaga víða um landið, má segja, að fá sambærilega heimild þar sem mikið er um að vera í orkugeiranum. Menn ræða um sameiningu, samruna til þess að taka þátt í samkeppni sem augljóslega er fram undan á orkusviði. Til að gæta jafnræðis samþykkti hv. iðnn. að leggja fram þetta frv. sem felur í sér að eigendum sé heimilt að breyta rekstrarforminu í hlutafélag. Samhliða er í 1. og 2. gr. þessa frv. kveðið á um að eigendum héraðsrafmagnsveitna og hitaveitna sé heimilt að áskilja sér allt að 7% arð af eigum sínum. Hv. nefnd flytur þetta frv. um breytingu á orkulögum til þess í raun að bregðast við tilmælum frá hv. félmn., en fram kemur í áliti hv. félmn. með frv. til sveitarstjórnarlaga að nauðsynlegt sé að skerpa lagagrundvöll fyrir því að orkufyrirtæki í eigu ríkis eða sveitarfélaga sé heimilt að greiða sér allt að 7% arð eins og tíðkast hefur um áratuga skeið. Með þessu, herra forseti, er verið að styrkja þann lagagrundvöll. Í sjálfu sér er ekki meira um þetta að segja. Hv. iðnn. stendur einhuga að því að flytja frv. Að lokinni þessari yfirferð, hæstv. forseti, mælist ég til þess að því verði vísað til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd hv. allshn. fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Allsherjarnefnd bárust 28 umsóknir um ríkisborgararétt á 126. löggjafarþingi, sbr. 6. gr. laga um ríkisborgararétt. Nefndin leggur til að ellefu einstaklingum verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur að þessu sinni og eru nöfn þeirra einstaklinga skráð á þskj. 1311.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga frá efh.- og viðskn. Frv. þetta er um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Mál þetta tengist þeim heimildum til breytinga á sparisjóðum í hlutafélög sem hafa verið til meðferðar í þinginu. Málið snýst um að skilgreina kaupverð hlutabréfa í eigu stofnfjáreigenda. Þetta er nauðsynlegt af skattalegum ástæðum þar sem bréf þessi geta síðan gengið kaupum og sölum. Því er nauðsynlegt að kaupverð þeirra sé vel skilgreint þannig að hægt sé að reikna út hver skattskyldur söluhagnaður verði af slíkum bréfum ef til sölu þeirra kemur. Virðulegi forseti. Þetta mál var rætt í 2. umr. um þá breytingu á lögum um viðskiptabanka og sparisjóði sem tengdist heimildum sparisjóðanna til breytingar í hlutafélög. Ég vísa til greinargerðarinnar, en að öðru leyti er óþarfi að ræða þetta mál. Ég geri ekki tillögu um að málið fari aftur til nefndar heldur beint til 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, nr. 92 24. maí 1994, með síðari breytingum. Með lögum nr. 34/2000, um breytingu á gjaldtökuákvæðum nokkurra laga á sviði sjávarútvegs, voru m.a. lögfestar fjárhæðir sem innheimtar eru við úthlutun aflaheimilda og renna til Þróunarsjóðs sjávarútvegsins. Fram að því hafði fjárhæðinni verið breytt árlega með reglugerð og var miðað við breytingar sem orðið höfðu á vísitölu byggingarkostnaðar á sama tíma, enda voru ákvæði þar að lútandi í þágildandi lögum. Til að halda sömu reglu er hér lagt til að gjald á hvert úthlutað þorskígildistonn hækki úr 1.230 kr. í 1.321 kr. Árið 2000 námu tekjur Þróunarsjóðs sjávarútvegsins af gjaldi á aflaheimildir um 537,7 millj. kr. Verði frumvarp þetta að lögum og úthlutun þorskígilda söm og á síðasta fiskveiðiári má gera ráð fyrir að tekjurnar hækki um 40 millj. kr. og verði um 580 millj. kr. árið 2001. Að lokinni 1. umr., herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til hv. sjútvn.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði fyrst og fremst að bera fram fyrirspurn til hæstv. sjútvrh. Er meiningin með því að mæla fyrir þessu frv. að það verði afgreitt fyrir þinglok eða hver er meiningin með því að mæla fyrir þessu frv. á laugardegi þegar komið er að þinglokum? Það væri betra alla vega fyrir þá sem eru í sjútvn. að vita hvort ætlast er til þess að málið komist áfram.

Herra forseti. Þetta er eðlileg spurning hjá hv. þm. Ég hefði gjarnan viljað að mál þetta kæmist áfram og yrði samþykkt. Ef ekki, þá er út af fyrir sig enginn stór skaði skeður annar en sá að Þróunarsjóður sjávarútvegsins verður af 40 millj. kr. tekjum. Menn verða bara að meta það í samhengi við það hvernig þingstörfin ganga hvaða hátt menn vilja hafa á þessu. En það er út af fyrir sig ekki meira í húfi en 40 millj. kr. fyrir Þróunarsjóðinn.

Herra forseti. Ég vil ekki að það sé tekið þannig að ég sé að leggjast gegn þessu máli. Ég taldi bara ástæðu til að spyrjast fyrir um þetta. Hæstv. ráðherra hefur svarað því og menn hljóta að skoða það.

Herra forseti. Ég tók spurningu hv. þm. engan veginn þannig að hann væri neitt andvígur efnisþáttum málsins. Ég þekki svo vel skoðanir hans og málflutning að það hvarflaði ekki að mér.

Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í upphafi þingfundar í morgun og óskaði eftir því að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., yrði viðstaddur þessa umræðu og ítreka þá ósk nú við upphaf hennar. Hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. er kominn í þingsalinn. Ég vil taka fram í upphafi að ég tel mjög mikilvægt að fyrir liggi mjög skýr afstaða frá hendi beggja stjórnarflokkanna þegar um er að ræða jafnmikilvægt mál og sölu Landssímans, ekki aðeins vegna þess að Landssími Íslands er mikilvæg þjónustustofnun við alla landsmenn og ekki aðeins vegna þess að um er að ræða mikilvæga gullgerðarvél sem hefur reynst Íslendingum vel um langan tíma. Á síðasta áratug rúmum eða frá 1988 reiknast mönnum til að Landssíminn hafi skilað um 20 milljörðum, um 20 þúsund millj. í ríkissjóðs og enn er stofnunin aflögufær. Einnig skiptir máli að fá hér upplýsta aðra þætti sem varða sölumálin, hvernig skuli staðið að sölunni og hvenær skuli selt. Ég hef vitnað í ummæli hæstv. samgrh. um sölu á Símanum þar sem hann segir við umræðuna fyrr m.a., með leyfi forseta: ,,Ríkissjóður getur ekki komið fram eins og hver annar spákaupmaður sem reynir að koma eignum sínum út á sem hæstu verði ...`` Síðan segir hann, með leyfi forseta: ,,Það verð sem nú er á eignarhlutum í símafélögum gefur fjárfestum raunhæfa von um að fjárfesting í öflugum og vel reknum félögum geti skilað góðum arði.`` Ríkið á ekki að koma fram eins og hver annar spákaupmaður sem er að reyna að knýja fram sem hæst verð fyrir þær stofnanir sem seldar eru og það þarf að tryggja að stofnunin skili nýjum eigendum, fjárfestunum, góðum arði. Ég spyr: Hver er afstaða formanns Framsfl. til þessarar yfirlýsingar fulltrúa Sjálfstfl. um að ekki beri að tryggja sem best verð fyrir Landssímann þegar hann verði seldur? Menn eru minnugir þess hvað gerst hefur í einkavæðingunni á liðnum árum. SR-mjöl, það er enginn búinn að gleyma því.

Hver er arðurinn af því?

Hver er arðurinn af því, spyr hæstv. utanrrh., formaður Framsfl. SR-mjöl borgaði sig upp á fáeinum missirum fyrir eigendurna. Áburðarverksmiðjan var einnig seld á gjafprís. Nú eru menn að tala um að færa Landssímann upp á silfurfati. Ég óska eftir að heyra afstöðu Framsfl. til þessara ummæla hæstv. samgrh., fulltrúa Sjálfstfl., við þessa umræðu. Er hann sammála þessu? Ég endurtek að við erum að tala um gullmola. Við erum að tala um gullgerðarvél fyrir íslensku þjóðina. Menn gerðu því skóna fyrir fáeinum missirum og árum að senn væru dagar þessarar stofnunar taldir, samkeppnin mundi haga því svo til að hún ætti sér ekki framtíð. Þegar greint var frá því fyrir fáeinum dögum að hagnaður Landssímans fyrir árið 2000 hafi verið 6,5 milljarðar kr. fyrir afskriftir og fjármagnsliði, kom jafnframt fram að tekjuaukningin frá árinu áður væri um 18% þannig að hagur Símans blómgast. Þótt gjöldin sem tekin eru fyrir þjónustu Símans fari lækkandi, vegna þess að tækninni fleygir fram, eykst þjónustan hröðum skrefum. Menn nota síma og þessa fjarskiptaþjónustu svo miklu meira en þeir gerðu fyrr á tíð. Síðan er annað sem snýr að sölunni og hvernig að henni skuli staðið. Annars vegar er um það rætt að selja Símann í heild sinni sem einn pakka. En ég veit ekki betur en hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., hafi haft efasemdir um þetta og hafi talið að alla vega fyrst í stað beri að halda meirihlutaeign ríkisins í Landssímanum. Ég óska eftir upplýsingum um afstöðu hæstv. utanrrh. og formanns Framsfl. um þetta efni. Ég þykist minnast þess að hann hafi sagt að fyrstu mánuðina alla vega og missirin verði að haga málum á þennan hátt. Þá er komið að hinum heilaga markaði. Okkur er sagt að óvissa á þeim bæ sé skaðleg og þá hugsanlega einnig fyrir seljanda Landssímans í þessu tilviki vegna þess að óvissan geti rýrt verðgildi stofnunarinnar. Þess vegna er mikilvægt að þessari óvissu verði eytt. Hvað stendur til að gera? Á að selja Símann í heilu lagi? Á að selja hann í áföngum? Hvað meinar hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. þegar hann segir, og ég vona að ég vitni rétt í hans ummæli, að hann telji hyggilegt að fara hægt í sakirnar og halda meirihlutaeign ríkisins alla vega um nokkurra mánaða, jafnvel missira skeið? Hversu mörg missiri? Hver eru skilaboðin til markaðarins hvað þetta snertir? Síðan eru aðrir þættir sem væri eðlilegt að heyra afstöðu beggja stjórnarflokkanna til og það lýtur að landsbyggðinni. Það kemur fram í greinargerð meiri hlutans um þetta frv. að fyrirtæki búa ekki við jafngóðan hlut á landsbyggðinni og í þéttbýlinu og úr þessu þurfi að bæta og menn óttast að með sölu Símans muni þessi munur fara vaxandi, gjáin muni dýpka, bilið muni breikka. Í greinargerð meiri hlutans er rætt um að til þurfi að koma stuðningur fyrir fyrirtæki á landsbyggðinni. Ég hef lýst efasemdum um að nokkur alvara sé hér að baki vegna þess að um það hefur verið rætt árum saman af hálfu þessarar ríkisstjórnar að til standi að styðja fyrirtæki á landsbyggðinni sérstaklega. Efndirnar eru engar. Á hinn bóginn er verið að veikja stoðþjónustuna á landsbyggðinni þótt margar öfugmælavísurnar séu kveðnar í þeirri umræðu eins og þegar því er haldið fram að lokun pósthúsa á landsbyggðinni sé sérstaklega til þess fallin að efla þar póstþjónustu. Við höfum dæmin þar úr Skagafirði og á Skagaströnd, í Varmahlíð, Hofsósi og á fleiri stöðum hefur útibúum verið lokað. Mörg hundruð manns hafa undirritað áskorunarbréf til hæstv. samgrh. um að grípa í taumana. Hann svarar fólkinu ekki en fullyrðir hér úr ræðustól að þetta sé sérstaklega til þess fallið að efla póstþjónustuna og undir það hafa fulltrúar Framsfl. einnig tekið. Þetta er framlag ríkisstjórnarinnar til landsbyggðarinnar, þ.e. að rýra og veikja stoðþjónustuna, einkavæða, loka pósthúsum og draga úr þjónustu. Þetta er framlagið. Þess vegna setur maður stór spurningarmerki við yfirlýsingar af því tagi sem er að finna í meirihlutaáliti um sölu Landssímans. Hvaða hugmyndir hefur Framsfl. um þetta efni? Hvernig ætlar Framsfl. að styðja fyrirtæki sem búa við lakari samkeppnisaðstöðu eftir einkavæðingu Símans? Hvernig ætla menn að gera það? Í meirihlutaálitinu segir einnig að svo sé búið um í lögum að ríkisvaldið muni hafa tök á því að sinna verkefnum sem eru óarðbær en nauðsynleg í byggðalegu tilliti eða af öryggishagsmunum, umhverfisástæðum eða öðru þvílíku sem skilar ekki arði. Þannig er það einmitt orðað og ég ætla að leyfa mér að lesa það, með leyfi forseta. Nú vitna ég í greinargerðina, með leyfi forseta: ,,Þá eru víðtækar heimildir í fjarskiptalögum til að tryggja fullnægjandi þjónustustig með svokallaðri alþjónustu, auk þess sem samgönguráðherra hefur heimildir til að leggja í framkvæmdir eða rekstur sem er til almannaheilla, í öryggisskyni, af umhverfisástæðum eða samkvæmt byggðasjónarmiðum og ætla má að skili ekki arði.`` Þeir ætla að selja gullgerðarvélina sem hefur skilað okkur 20 þús. millj., 20 milljörðum, á rúmum áratug í ríkiskassann. Þeir ætla að láta hana frá sér helst á eins lágum prís og unnt er ef dæma má af orðum hæstv. samgrh. En við, þ.e. skattborgarinn á að hafa með höndum þau verkefni sem eru ekki arðbær, sem skila ekki arði. Hvaða verkefni eru menn að hugsa um í þessu efni? Ég óska eftir upplýsingum um það. Síðan er eitt sem mér þætti vænt um að heyra skýringar um og það er pólitíkin sem liggur að baki vegna þess að jafnan þegar ríkisstjórnin einkavæðir, þegar hún selur frá okkur gullgerðarvélarnar, afsalar þjóðinni eignunum, þá er alltaf ein skýring á endanum sem mestu máli þykir skipta, pólitík. Í meirihlutaálitinu segir t.d.: ,,Fyrirhuguð sala er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu ríkisfyrirtækja.`` Ríkisstjórnin skipaði sérstaka nefnd til þess að setja skipulega niður hvað lægi að baki þessari pólitík, á hverju þessi pólitík væri byggð. Það var gert í sjö liðum. Í sjö liðum var útlistað á hverju þessi stefna stjórnarinnar væri byggð. 1. Að auka samkeppni og skilvirkni í þjóðfélaginu. Markaðsöflin eru alla jafna betri trygging fyrir skynsamlegri nýtingu framleiðsluþáttanna en ríkisafskipti. Ég er alveg sammála því að á vissum sviðum á markaðurinn að ríkja og við eigum að nýta okkur kosti markaðarins, að sjálfsögðu. Við eigum að búa við kröftugt markaðskerfi og það er hlutverk hins opinbera að styðja þetta kerfi með öflugri stoðþjónustu, með góðu velferðarkerfi og öflugri stoðþjónustu, samgöngum, fjarskiptum o.s.frv. En þá þarf líka að vera markaður til staðar. Þá þarf líka að vera alvörumarkaður. Það er það sem Samkeppnisstofnun og þeir sem um þetta hafa fjallað leggja áherslu á í umsögnum sínum, að menn séu einfaldlega að einkavæða einokun, að hér verði ekki raunverulegur markaður. Í raun veit enginn hvað gerist í þessum efnum. Enginn veit hvort Síminn verður gleyptur af erlendum símafyrirtækjum, sem er vel til í dæminu, sem muni þá hafa einokandi stöðu í þjóðfélagi okkar. Það er möguleiki enda er þetta óskrifað blað. Slíkt hefur gerst erlendis. Í Danmörku var varla búið að gera símann að hlutafélagi og setja hann á markaðinn fyrr en Ameritec, fyrirtæki með heimilisfang í Chicago, var komið með ráðandi stöðu í fyrirtækinu. Síðan er búið að selja hann út og suður. Svipuð þróun hefur átt sér stað á fleiri stöðum. Einokunin styrktist á Nýja-Sjálandi. Það hefur verið vitnað í reynslu Nýsjálendinga af einkavæðingunni þar. Á liðnum mánuðum hefur verið mikil umræða um það á Nýja-Sjálandi hvernig einokunarfyrirtækið hefur leikið notendur. Það er ekki nóg að vísa bara í markaðinn eins og hverja aðra heilaga ritningu. Hann þarf að vera til staðar og markaðslögmálin verða að geta leikið um þennan markað í raunverulegri samkeppni. Einkavæðingarnefnd segir síðan, fyrir hönd hæstv. utanrrh., Halldórs Ásgrímssonar og hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar og annarra ráðherra og stjórnarmeirihlutans, að nauðsynlegt sé að draga úr pólitískum áhrifum í fyrirtækinu, reynslan sýni að meiri faglegar kröfur séu gerðar til stjórnenda og þeir fái meira aðhald frá eigendum eftir einkavæðinguna. Hefur þetta verið raunin? Hefur sú verið raunin? Var þörf á meira aðhaldi gagnvart stjórnendum Landssímans fyrr á tímum? Er það ekki staðreynd að þegar Síminn var gerður að hlutafélagi fyrir fáeinum árum þá bjuggu Íslendingar við lægsta gjald sem tekið var fyrir símaþjónustu á byggðu bóli? Það voru reidd fram samanburðargögn um þetta. Ég hef farið í gegnum það við umræðuna og ætla ekki að endurtaka það. Halda menn því fram að það hafi skort aðhald frá hendi stjórnenda stofnunarinnar? Við nutum líka góðs af samstarfi við aðrar þjóðir. Fulltrúar Landssímans fóru á norrænan vettvang. Hingað til lands komu sérfræðingar og starfsmenn símafyrirtækja á Norðurlöndum og aðstoðuðu okkur við ýmislegt. Núna mæta menn á þessa fundi, sem eru að sjálfsögðu ekki lengur samstarfsfundir, með rýtinginn uppi í erminni. Nú eru allir í samkeppni og búa yfir viðskiptaleyndarmálum. Það eru þessi lögmál sem menn ætla að virkja núna. Síðan er staðhæft, fyrir hönd Sjálfstfl. og Framsfl., að mjög mikilvægt sé að efla hlutabréfamarkað því öflugur innlendur hlutabréfamarkaður sé mjög þýðingarmikill fyrir alla efnahagsstarfsemi. Slá má á þenslu með því að hvetja almenning til þátttöku í atvinnurekstri með hlutafjárkaupum. Hlutabréfamarkaðurinn er mikilvægur og nauðsynlegur fyrir alla efnahagsstarfsemi, segja þeir. Þetta er rangt. Er þetta skoðun Framsfl., t.d. að hlutafélagavæða beri velferðarþjónustuna? Hún er efnahagsstarfsemi líka. Því hefur aftur á móti verið haldið fram um þau fyrirtæki sem eru þjóðfélaginu nauðsynleg og mynda stoðkerfi samfélagsins að þau hafi ekki sérstaklega gott af því að vera rekin á þessum grunni. Og hvers vegna? Vegna þess að þegar eigandinn er á sinn hátt rótfastur í umhverfi fyrirtækisins þá er hann líklegur til að taka dýfurnar með fyrirtækinu. Hlutabréfaeigandinn er hins vegar víðs fjarri og fer þangað sem gróðinn er mestur. Þess vegna gerist það, þegar fyrirtæki eru hlutafélagavædd, að þessir aðilar hverfa á braut. Því hefur verið haldið fram, m.a. af hagfræðingum í Bandaríkjunum, að hlutafélagsformið sé ekki heppilegt fyrir starfsemi, sem þarf að geta tekið áföllum og dýfum án þess að eigandinn renni af hólmi. Þess vegna er þetta röng fullyrðing. Mér þætti vænt um að fá pólitískar hugleiðingar fulltrúa Framsfl. um þetta. Þá er talað um að með sölunni sé verið að bæta stöðu ríkissjóðs. Með sölu á hlutabréfum ríkisins er unnt að greiða niður umtalsverðar skuldir ríkisins og minnka þannig vaxtabyrði í framtíðinni. Ætlunin er að bæta stöðu ríkissjóðs. En hvað með yfirlýsingu hæstv. samgrh. sem ætlar að selja Símann á eins lágum prís og hann mögulega getur ef marka má yfirlýsingar hans? Ég hef vitnað í það áður. Við eigum ekki að vera spákaupmenn, segir hann. Ekki eins og hver annar spákaupmaður sem reynir að koma eignum sínum út á sem hæstu verði. Hvernig rímar þetta við þessa yfirlýsingu? Hvernig er það til þess fallið að bæta stöðu ríkissjóðs þegar ríkissjóði eru afsöluð yfirráð yfir gullgerðarvélum á borð við Landssímann, en eftir situr ríkissjóður og skattborgarinn með það sem ekki skilar arði, eins og gert er ráð fyrir? Er það til að bæta stöðu ríkissjóðs? Var það til að bæta stöðu borgarsjóðs þegar Brunatryggingar í Reykjavík, sem voru enhverjar þær ódýrustu á byggðu bóli, reknar úr tveimur eða þremur skúffum úr borgarkerfinu, voru einkavæddar? Það var mikill arður af þessu, einhverjir tugir milljóna á ári hverju sem runnu til Slökkviliðsins í Reykjavík og spöruðu þannig skattgreiðendum í Reykjavík drjúgan pening. Var það til að bæta stöðu borgarsjóðs? Nei, svo var ekki. Sú ráðstöfun byggðist í fyrsta lagi á misskilinni túlkun Evrópusambandsins og EES-samninganna og náttúrlega pólitískri ákvörðun, sem ég taldi ekki hyggilega.  Síðan er talað um að bæta hag neytenda. Með þeirri hagræðingu sem hlýst af einkavæðingu eru líkur á því að samkeppni á markaði aukist sem skilar sér í bættum hag neytenda, segir í boðorðunum. Ég er búinn að fara yfir þetta. Samkeppnisstofnun hefur efasemdir um þetta. Samkeppnisaðilar Landssímans hafa einnig efasemdir um þetta og telja að salan, alla vega hvernig að henni er staðið, muni ekki stuðla að samkeppni. Hverju svara menn því? Hvernig væri að svara þessu? Síðan er náttúrlega þetta stórskemmtilega atriði, að einkavæðingin sé sérstaklega til þess fallin að bæta stöðu starfsmanna. Einkavædd fyrirtæki hafa meiri möguleika en ríkisfyrirtæki til að greiða góðu starfsfólki, er sagt, --- takið eftir því --- góða fólkinu, að greiða góðu starfsfólki há laun, m.a. með árangurstengdum launakerfum ásamt því að tryggja atvinnu til langframa.  Að endingu er fjallað um að breytingin verði til þess að draga úr áhrifum sérhagsmunahópa. Einkavæðing dregur úr hagsmunum ýmissa sérhagsmunahópa til að þrýsta á um framleiðslu eða framleiðsluhætti sem eru óhagkvæmir, segir einkavæðinganefnd. Hér er náttúrlega vikið að Skagfirðingum, sérhagsmunahópum í Skagafirði sem hafa snúið sér til hæstv. samgrh. og hvatt hann til að grípa í taumana þegar pósthúsum er lokað þar. Eru það sérhagsmunahóparnir? Hvaða sérhagsmunahópa eru menn að tala um? Eða eru það ekki sérhagsmunir sem fjárfestar hafa og þeir sem hafa peningana á hendi? Hafa þeir ekki sérhagsmuni? Að sjálfsögðu. Mig langar að nefna enn eitt. Þegar fullyrt er að þessi einkavæðingarstefna hafi verið mjög til góðs og sérstakra hagsbóta fyrir landsmenn og skattgreiðendur þá er það náttúrlega ekki þannig. Við erum nýlega búin að fá úttekt á Sóltúni 2, þar sem ríkisstjórnin gerði samning við Securitas og Íslenska aðalverktaka um að einkavæða gamla fólkið. Við höfum það dæmi og staðreyndin er sú, það kom fram í úttekt sem gerð var á vegum opinberra aðila, að það er miklu dýrara fyrir ríkissjóð, fyrir skattgreiðandann, að fara út á þá braut. Eitt ætla ég ekki að fara út í hér en það eru tengsl einkavæðingarnefndarinnar, þeirrar sem er að gagnrýna sérhagsmunina, við hina einkavæddu starfsemi. Hvaða fyrirtæki eru það sem reisa Sóltún? Skyldu það vera Íslenskir aðalverktakar? Gæti verið að einhver sem situr þar í stjórn sé einnig í einkavæðingarnefnd? Væri athugandi að skoða það? Þegar menn leyfa sér að setja á blað að útrýma eigi sérhagsmunum og tala um opinbera þjónustustarfsemi nánast með fyrirlitningu, eigum við þá ekki að fara í saumana á þessum málum? Ég held að það væri ráð.  Í þessu samhengi má nefna annað nýlegt dæmi. Ríkið gerði leigusamninga um Borgartún 21 fyrir ríkisstofnanir. Í svari við spurningum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, sem hann setti fram á Alþingi um hvernig að þessum málum væri staðið, kemur í ljós að leigusamningurinn kostar 2,4 milljarða. Um er að ræða húsnæði. Þetta kemur fram í Morgunblaðinu. Ég ætla að vitna í Morgunblaðsgreinina, með leyfi forseta: ,,Kostnaður ríkissjóðs við flutning ýmissa ríkisstofnana og fyrirtækja og aðlögun þeirra í nýbyggingu einkaaðila í Borgartúni 21, nemur alls tæplega 313 milljónum króna. Um er að ræða húsnæði sem leigt hefur verið til 20 ára og munu leigugreiðslur á samningstímabilinu ekki verða undir 2,4 milljörðum kr., en leigufjárhæðin er bundin vísitölu neysluverðs.`` Síðan er vitnað í spurningar hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar og þetta útlistað nánar. Hins vegar kemur einnig fram í fréttinni að þessi leigusamningur, sem gildir til ársloka árið 2020, hafi einnig verið undirbyggður með sérstöku framlagi til eigenda húsnæðisins til að ganga frá öllum þörfum þeirra sem húsnæðið áttu að fá til afnota. Ég spyr t.d. um Húsnæðisstofnun fyrst hæstv. félmrh. er hér viðstaddur. Ég veit ekki betur en Húsnæðisstofnun hafi verið í húsnæði sem sú stofnun átti og hafði tiltölulega lítinn kostnað af. Hvernig í ósköpunum stendur á því að farið er út í svona rugl? Hvers konar hagsmunagæslumenn er ríkisstjórnin fyrir þjóðina? Hvers konar hagsmunagæslumenn eru þetta? Þeir sólunda peningum og standa ekki vaktina fyrir þjóðina í nokkru einasta máli. Það er ekki nóg með að þeir svipti íslenska sjómenn samningsrétti, banni verkfall þeirra, reki rýting í bakið þeim eftir hálfs annars mánaðar verkfall þar sem þeir hafa verið kauplausir. Nei, nú er tekið til við hin verkin, að afsala þjóðinni eignum sínum. Þegar hæstv. samgrh. leyfir sér að segja, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, að það standi ekki til að selja Landssímann á eins háu verði og mögulegt er, þá er eðlilegt að hinn stjórnarflokkurinn sé einnig spurður álits. Ég geri mér grein fyrir því að á því máli eru einnig aðrar hliðar, t.d. sú að þessari stofnun vegni vel. Ég geri mér grein fyrir því. Mér finnst það mikilvægt. En mér finnst mikilvægast, við núverandi stöðu, að við afsölum okkur ekki í fljótræði yfirráðum yfir eign sem best er komin í okkar eigin höndum. Allur málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar gengur út á að einkavæða og prjóna síðan laga- og reglugerðarnet og þenja út eftirlitsstofnanir til að hafa eftirlit með þessum verkum sínum. Það er leiðin og ég spyr: Hvers vegna ekki að stytta sér leið? Hvers vegna í ósköpunum ekki að stytta sér leið og halda þessari þjóðareign í okkar eigin höndum?

Hæstv. forseti. Það er alltaf gaman á góðum morgni að hlusta á hv. þm. og hann fer mikinn og er sannfærandi í málrómi alla vega. En staðan í samfélaginu er sú að samstaða mun vera um það í öllum stjórnmálaflokkum að ríkið eigi að hverfa út úr þeim fyrirtækjum sem eru í samkeppnisrekstri og flokkarnir líta kannski á það sem óhjákvæmilegt verkefni. Samkeppnisstofnun segir að ríkisrekstur fari vaxandi í tíð núverandi ríkisstjórnar. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann sjái ekki ærið tækifæri fyrir lífeyrissjóði landsmanna að fjárfesta t.d. í bankakerfinu og Landssímanum. Mér skilst að lífeyrissjóðir landsmanna eigi núna 120 milljarða í fjárfestingum erlendis sem ekki hafa gengið of vel. Lífeyrissjóðirnir eiga 50--100 millj. árlega til fjárfestinga. Er ekki hyggilegt að þegar ríkið hverfur út úr þessum rekstri taki lífeyrissjóðir fólksins við og þessi einkavæðing verði í rauninni fjöldavæðing fólksins til þess að taka þátt í atvinnurekstri og það verði lífeyrissjóðirnir sem taki við þessum miklu þjónustufyrirtækjum samtímans og eignist þau? Ég vil a.m.k. heyra viðhorf hv. þm. og formanns í einum stærsta lífeyrissjóði landsmanna, hvort hann telji ekki að lífeyrissjóðir landsmanna geti þarna spilað stórt hlutverk í framtíðinni.

Herra forseti. Nú erum við byrjaðir að kyrja þennan söng. Lífeyrissjóðir fólksins kaupi af fólkinu, fólkið kaupi af fólkinu, fólkið kaupi af sjálfu sér. Ég efast ekkert um að þetta gæti reynst góður fjárfestingarkostur fyrir lífeyrissjóðina og ég gæti vel trúað því að lífeyrissjóðir mundu horfa bæði til banka og einnig til símafyrirtækja vegna þess að þetta eru traustir fjárfestingarkostir. Ég er að horfa til núverandi eigenda sem er þjóðin, almenningur, og ég tel að hagur hennar sé best tryggður með núverandi fyrirkomulagi með því að halda Landssímanum í hennar eign. Hæstv. landbrh. segir að nú á tímum hugsi menn svo að í samkeppnisrekstri eigi að vera samkeppni og ríkið, opinberir aðilar eigi að draga sig til baka. Nú er það svo að menn eru að færa þar landamærin til. Menn eru t.d. að einkavæða skóla, menn eru að einkavæða elliheimili og menn eru einnig að fara inn á aðra þætti velferðarþjónustunnar. Það þýðir að þar er að myndast samkeppnisrekstur einnig. Nú vil ég beina spurningu til hæstv. landbrh.: Ætlar hann að hörfa undan markaðsöflunum í einu og öllu, á öllum sviðum alls staðar þar sem myndast samkeppnisrekstur? Þar ætlar Framsfl. að flýja af hólmi og afhenda eignir þjóðarinnar og mikilvæga stoð og velferðarþjónustu.

Hæstv. forseti. Nei, Framsfl. ætlar ekki að hörfa. En hann lítur á að stórt verkefni ríkisins sé ekki síst eftirlitsskylda og að halda utan um samkeppnina, að hún verði með eðlilegu móti. Og kannski er það að verða eitt stærsta hlutverk ríkisvaldsins í þjóðfélagi samtímans að fylgja því eftir að farið sé eftir lögum og reglum. Ég kvíði því ekki. Ég fagna því að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur viðurkennt þá glæsilegu fjárfestingarkosti fyrir lífeyrissjóði landsmanna að fjárfesta í Landssímanum og bankakerfinu og ég vil segja að það er ekki síst vegna alþjóðavæðingar og við skulum segja EES-samningsins sem við búum núna við þetta frelsi og ríkið verður að hörfa út úr rekstri. Þetta er staða dagsins fyrir utan að stjórnmálaflokkarnir allir, nema kannski Vinstri grænir, eru sammála um að þetta sé óhjákvæmilegt. Þess vegna er mjög mikilvægt að þau miklu þjónustufyrirtæki fólksins verði í eigu fjöldans. Það blasir við og þýðir ekki að berjast við það að ríkið verður að fara út úr slíkum rekstri. Hvernig er hægt að sjá til þess að Síminn verði í eigu fjöldans og vel rekinn? Ég sé lífeyrissjóði fyrir mér í þeim efnum. Ég er því ekkert kvíðinn hvað framtíðina varðar. Mér finnst hún glæsileg og björt. En hlutverk okkar, alþingismanna og ríkisvaldsins, er að stækka á því sviði að veita aðhald og sjá um að samkeppnin sé eðlileg í landinu.

Herra forseti. Ég lít framtíðina björtum augum, en ég skal viðurkenna að ég hef nokkrar áhyggjur með þennan mannskap við stjórnvölinn. Það er alrangt að nauðsynlegt sé vegna alþjóðlegra skuldbindinga að ríki og sveitarfélög hverfi út úr öllum rekstri. En við skulum gá að því hvað við meinum með rekstri vegna þess að rekstur er núna skilgreindur á mun víðtækari hátt en áður var, rekstur í efnahagslífinu. Menn eru núna farnir að einkavæða í stoðþjónustu samfélagsins, í velferðarþjónustunni, í skólakerfinu, í heilbrigðiskerfinu. Hæstv. landbrh. segir að hlutverk ríkisins sé fyrst og fremst að sinna eftirlitsskyldu. En eftirlitsstofnanirnar eru einnig einkavæddar. Rafmagnseftirlit ríkisins var tekið og einkavætt og er nú rekið á miklu óhagkvæmari máta fyrir hönd landsmanna en áður var. Rafmagnseftirliti í landinu hefur stórlega hrakað vegna þess að einnig þar var einkavætt. Það er mikill misskilningur að ekki sé hægt að reka sjálfstæðar stofnanir, þess vegna sjálfseignarstofnanir, án pólitískra afskipta, það er hægt, en sem byggja á öðrum grunni en hlutafélög og önnur fyrirtæki sem hafa það að markmiði eitt fyrst og fremst að skila arði. Þetta er hægt. Ég ætla að benda hæstv. landbrh. og fulltrúa Framsfl. á að kynna sér málefni rafmagnsframleiðslunnar á Long Island í Bandaríkjunum. Þar ráða hægri sinnaðir repúblikanar ríkjum. Þeir neyddust til að þjóðnýta einkavætt rafmagnsfyrirtæki vegna þess að það skilaði svo lélegri þjónustu og okraði svo á notendum, fyrirtækjum og heimilum að þess var krafist að þetta yrði tekið að nýju í hendur almennings.

Áður en næsti ræðumaður tekur til máls er óhjákvæmilegt fyrir mig að víkja nokkrum orðum að þeim umræðum sem hér voru í morgun vegna þeirra ummæla sem ég hafði um skýrslu Samkeppnisstofnunar. Samkvæmt 46. gr. þingskapa geta níu þingmenn óskað skýrslu ráðherra um opinbert málefni og skal henni svarað innan tíu vikna, skýrslan þá prentuð og henni útbýtt meðal þingmanna á fundi. Sú skýrsla sem hér um ræðir er 440 blaðsíður og vannst ekki tími til að ljúka skýrslugerðinni á síðasta þingi. Til þess að þingsköp Alþingis eigi við um skýrslubeiðnina er óhjákvæmilegt að endurtaka skýrslubeiðnina í upphafi nýs þings. Það átti því ekki við að krefja forseta um það að þessari skýrslu yrði útbýtt meðal þingmanna. Að því lutu mín orð. Í bréfi, sem ég hef í höndum og tel rétt að lesa og er dagsett 18. maí, segir: ,,Hinn 4. okt. 1999 lögu þingmenn Samfylkingarinnar fram beiðni á Alþingi á þskj. 20 þar sem þess var farið á leit að viðskiptaráðherra léti gera úttekt á stjórnunar- og eignatengslum milli fyrirtækja sem starfa á íslenskum markaði. Samkeppnisstofnun hefur í dag afhent mér skýrsluna og hef ég sent öllum alþingismönnum eintak af henni. Valgerður Sverrisdóttir. Þorgeir Örlygsson.`` Eins og fram kom í ummælum hv. þm. í dag töldu þeir að hæstv. ráðherra hefði farið rétt að þegar hann lét viðskrn. senda þingmönnum sérstaklega þessa skýrslu en tók ekki þann kostinn að leggja hana fram á Alþingi, enda heyrði skýrslubeiðnin til síðasta þingi. Þau orð standa því sem ég áður sagði að þessi atburðarás, eins og hún hefur orðið um skýrslubeiðnina, blaðamannafund ráðherra og hvenær alþingismenn fá skýrsluna í hendur, varðar ekki virðingu Alþingis heldur samskipti einstakra þingmanna við hæstv. viðskrh.

Herra forseti. Málið sem hér er til umræðu varðar sölu á Landssíma Íslands. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur beint nokkrum spurningum til mín og ég skal leitast við að svara þeim af bestu getu. Ég mundi þó kannski bíða þess að hv. þm. ljúki fundi sínum. Mér skildist að honum væri mikið í mun að ég kæmi í þinghúsið og hefði gert það að sérstöku umræðuefni í upphafi fundar, þó að ég hafi að sjálfsögðu ekki neina skyldu til þess, þar sem þetta mál heyrir ekki undir mig sem utanrrh. Ég hef hins vegar skyldur sem þingmaður að vera hér jafnt á við hv. þm. Mér fannst mjög óeðlilegt að hv. þm. skyldi gera það að umræðuefni í upphafi fundar að ákveðinn þingmaður í húsinu væri ekki viðstaddur fundinn, nema það eigi að fara að verða almenn venja í þinginu að ...

Formaður Framsfl.

Já, formaður Framsfl. er þingmaður og hefur skyldur á við aðra þingmenn. Formaður Framsfl. hefur engar sérstakar skyldur gagnvart öðrum þingmönnum og ekki heldur hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Ég hef skyldur sem alþingismaður jafnt á við hann og hef jafnar skyldur á við hann að vera á þingfundum. Ég tel mig hins vegar hafa skyldur til að vera viðstaddur umræður sem varða þau mál sem ég ber ábyrgð á í ríkisstjórninni.

Finnst þér þetta óeðlileg krafa?

Ég vil minna hv. þm. á að hér talar einn í einu.

Það er oft afskaplega erfitt að eiga orðaskipti við þennan hv. þm. í þingsalnum. Hv. þm. er bæði að krefja menn um að vera hér og halda ræður en vill svo ekki gefa þeim tækifæri til þess og er þá með sífelld frammíköll. En það er eins og gengur. Í upphafi vildi ég þó segja, þegar við erum að ræða um þessi mál, t.d. einkavæðinguna, að það hefur aldrei verið markmið Framsfl. frá upphafi, og er hann elsti starfandi stjórnmálaflokkur á Íslandi, að rekstur fyrirtækja í samkeppni sé í höndum ríkisins. Það hefur aldrei verið stefnumál hans. Framsfl. hefur ávallt talið að samkeppnisrekstur og fyrirtækjarekstur ætti að vera í höndum einstaklinga og samtaka þeirra, nema um einokunarrekstur sé að ræða. Það vill svo til að heimurinn breytist og mennirnir með. Það má vel vera að vinstri grænir breytist ekki neitt og þeirra heimur breytist ekki neitt. Ég geri mér ekki grein fyrir því en fyrir Framsfl. hefur heimurinn breyst heilmikið frá stofnum flokksins. Við verðum að taka mið af þessum aðstæðum eins og aðrir í samfélaginu. Það á líka við um fjarskiptaþjónustuna. Það er ljóst að þegar síminn kom á land á Seyðisfirði árið 1906 voru aðrar aðstæður. Framsfl. var stofnaður á Seyðisfirði nokkru síðar, á sama stað og síminn kom á land. En breytingar sem orðið hafa eru gífurlegar og í frv. sem hér liggur fyrir tökum við mið af þessum miklu breytingum. Það held ég að sé aðalatriði þessa máls. Við lifum við þær aðstæður að það er komin mikil samkeppni á þessu sviði og við þurftum að stíga skref til móts við nýja tíma. Okkur hafði sem betur fer tekist á löngum tíma að byggja upp mjög öflugt fyrirtæki, Landssíma Íslands. Það eru margar ástæður fyrir því. Okkur tókst að leggja ljósleiðara um landið og ein aðalástæðan fyrir því að við gátum gert það svo fljótt er sú staðreynd að byggðar voru ratsjárstöðvar í landinu og bandaríski herinn kostaði að mestu leyti lagningu ljósleiðaranna. Það vill svo til að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri grænna í dag, var þá samgrh. og í tíð hans var gerður þessi merkilegi samningur við bandaríska herinn. Nú ætla ég ekki að segja um það hvort ljósleiðarinn væri til að öðrum kosti. Ég býst við því að hann væri til í dag, þó að þetta hefði ekki verið gert, en hann hefði komið miklu seinna. Þetta fyrirtæki hefði aldrei getað orðið jafnöflugt og það er í dag og veitt jafnódýra þjónustu nema vegna þessara samskipta. Það vill svo til, svo að ég geti huggað hv. þm. með því að ríkið er ekki að selja allt, að í þessum ljósleiðara eru átta strengir og Landssími Íslands á fimm þeirra en íslenska ríkið á þrjá. Íslenska ríkið mun eiga þessa þrjá strengi áfram. Ratsjárstöðvarnar hafa þá til afnota sem stendur. Það má hins vegar vel vera að ef við þurfum á að halda í framtíðinni þá geti íslenska þjóðin gripið til þessara eigna sinna því að strengirnir eru eign hennar, þó að það vilji svo til að ratsjárstöðvarnar hafi þá til afnota í dag. Öll þessi þróun hefur leitt til mikilla breytinga. Fjarskipti eru mjög mikil, síminn er afskaplega mikið notaður og pósturinn miklu minna. Það hefur aftur á móti orðið til þess að breytingar hafa orðið á póstþjónustu. Það hefur leitt til þess að menn hafa orðið að taka á því. Það berst minni póstur, færri bréf  Okkar markmið er fyrst og fremst að við getum notið þessarar nýju tækni, að allir landsmenn geti notið þessarar nýju tækni og virk samkeppni ríki á þessum markaði. Til þess að við getum gert þetta allt saman þurfum við að söðla um því að markmiðið er aðalatriðið en ekki hvort ríkið á þetta fyrirtæki við nýjar aðstæður. Við teljum ekki ástæðu til þess. Við höfum komist að þeirri niðurstöðu og þess vegna höfum við fallist á að rétt sé að selja Landssímann, nákvæmlega eins og er verið að gera í öllum löndunum í kringum okkur. Það er enginn munur þar á. Þá spyrja menn: Er rétt að selja allt? Sagt var að ég hefði verið efasemdarmaður um að rétt væri að selja allt. Það er rétt. Ég var efaðist um það vegna þess að ég var ekki viss um að okkur tækist að ná fram þeim markmiðum sem við vildum ná á þann hátt. Eftir ítarlega yfirlegu, skýrslugerð sem hv. þm. gerði að umræðuefni, breytingar á fjarskiptalögum og margt annað, hef ég sannfærst um að við getum náð markmiðum okkar með því að reka fyrirtækið áfram í einu lagi. Þar verður hins vegar um bókhaldslegan aðskilnað að ræða. Ég tel aðalatriðið að ná fram markmiðunum en festast ekki í því hvernig það skuli gert. Menn geta sagt sem svo að ég hafi skipt um skoðun. Ég skipti oft um skoðun. 

En að svíkja fyrirheit?

Ég vil biðja hv. 13. þm. Reykv. að kalla ekki fram í. Hann hefur þegar beðið um orðið í andsvari og fær orðið þegar hæstv. utanrrh. hefur lokið máli sínu.

Ég er í ræðustól að kröfu hv. þm. Ég skal víkja úr ræðustól hvenær sem er ef það getur greitt fyrir þingstörfum. Hv. þm. spurði, ég get svarað því strax, um svikin fyrirheit. Ég hef ekki svikið fyrirheit og ætla mér ekki að svíkja neitt fyrirheit. Ég endurtek það að ég tel aðalatriðið að ná fram markmiðum. Það er pólitík, að fólkið í landinu geti haft það sem best og búið við sem jafnastar aðstæður og geti sótt fram hvar sem það býr. Ég tel að það sé tryggt með þessu frv. og þeim aðgerðum sem ráðgerðar eru. Ég minni hv. þm. á að fyrirtækið sem við erum að tala um tryggir það ekki í dag og hefur aldrei tryggt þær aðstæður. En það er ætlun okkar að leggja ákveðið fjármagn til þess að menn geti búið við slíkar aðstæður og það skiptir miklu máli. Hv. þm. var að gagnrýna hæstv. samgrh. og spurði hvaða afstöðu ég hefði til þess því að hæstv. samgrh. hefði sagt að ríkið ætti ekki að haga sér eins og spákaupmaður. Ég er alveg sammála hæstv. samgrh. í því að ríkið á ekki að haga sér eins og spákaupmaður. Ég vil taka dæmi í þeim efnum. Sænska ríkið seldi hlut sinn í sænska símanum. Það var aðallega sænskur almenningur sem keypti. Hlutabréfin hafa fallið mikið í verði. Er það eftirsóknarvert, að ríkið selji almenningi hlutabréf á allt of háu verði? Ég tel að svo sé ekki. Er það eftirsóknarvert fyrir ríkið að selja lífeyrissjóðum landsins hlutabréf á allt of háu verði, lífeyrissjóðum fólksins? Hverjir eru líklegastir til þess að kaupa hlutabréf í Símanum? Ætli það sé ekki, ef við tölum um Íslendinga, almenningur í landinu og lífeyrissjóðir landsmanna? Ég býst við því. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er stjórnarformaður í einum stærsta lífeyrissjóði landsins. Ég býst við því að á stjórnarfundum þar ræði menn hvort líklegt sé að þau hlutabréf sem keypt eru gefi hugsanlega einhvern arð í framtíðinni. Ef stjórnarformaðurinn gerði það ekki þá væri hann ekki að gæta hagsmuna umbjóðenda sinna, eins og honum hefur orðið svo tíðrætt um á þessum morgni, að hér sitji ríkisstjórn sem hugsi ekkert um fólkið sitt, ríkisstjórn sem sé á móti fólkinu sínu. Ég reikna ekki með því að hv. þm. sé þannig innan brjósts að hann sé á móti fólkinu sem hann gætir hagsmunanna fyrir í lífeyrissjóðnum. Ég býst við því að honum sé þannig innanbrjósts að hann standi líka ávallt með þjóðinni sinni. Það er ekki hægt að selja á markaði nema kaupendur geri sér einhverjar vonir um að hafa af því einhvern arð. Það var mikil ógæfa fyrir mörg íslensk ungmenni að kaupa hlutabréf í ýmsum fyrirtækjum fyrir yfirdráttarlán, eins og mörg dæmi eru um. Síðan hafa þessi hlutabréf fallið í verði og hlutabréfamarkaðurinn fallið um næstum því 40%, þar á meðal SR-mjöl sem hv. þm. telur vera með arðbærustu hlutabréfum landsmanna, ef ég skil rétt. Ég hef ekki séð það þegar ég hef lesið blöðin, sem ég geri einstaka sinnum. Það hafa fá hlutabréf fallið jafnmikið í verði að undanförnu og hlutabréf í því fyrirtæki. Vonandi réttir það úr kútnum í framtíðinni og ég hef trú á að svo verði. En þannig er þetta. Að lokum, um væntanlega sölu þessa fyrirtækis. Það liggur fyrir áætlun og tillaga um að byrja á að selja 14% til starfsmanna og almennings, selja síðan 10%, svo 25% og sjá þá til, þegar 49% hafa verið seld. Það hafa engar ákvarðanir verið teknar um tímasetningar í þessum efnum. Ég á von á að menn reyni að selja 14% eins fljótt og nokkur kostur er. Síðan fer það eftir árangrinum af þeirri sölu hvað gert verður næst. Þegar sú ákvörðun hefur verið tekin að selja 10% munu menn meta eftir þann tíma hvernig það gengur og síðan selja 25%. Þá vilja menn meta stöðuna áður en meiri hluti verður seldur í fyrirtækinu því að allt gengur þetta út á að þjóna sem best hagsmunum almennings í landinu og skapa jafnframt fjárfestingartækifæri fyrir landsmenn og lífeyrissjóði landsmanna, sem eru þeir aðilar sem hafa langmest fjármagn á milli handa. Það hefur enginn aðili jafnmikla fjármuni úr að spila. Það skiptir náttúrlega miklu máli fyrir þessa aðila og fyrir framtíð landsmanna að þetta fjármagn verði sem best ávaxtað þannig að landsmenn geti notið síðustu ára sinna með eðlilegum hætti. Það er skylda okkar að sjá svo um. Til þess að svo megi verða þarf náttúrlega að skapa lífeyrissjóðum tækifæri á innlendum markaði til að ávaxta fé sitt þannig að þeir þurfi ekki að fara með það til útlanda. Miðað við allt það frelsi sem komið hefur verið á hafa þeir mjög mikla möguleika til þess. Því er nauðsynlegt til mótvægis að skapa þeim möguleika innan lands. Þetta veit hv. þm. allt saman. Þess vegna verð ég að segja að lokum, hæstv. forseti, að ég botna ekkert í ræðu hans í dag frekar en áður.

Herra forseti. Heldur fundust mér svörin rýr. Ég beindi fjölmörgum spurningum til hæstv. ráðherra sem hann hefur ekki svarað. En látum það vera. Auðvitað hljóta lífeyrissjóðirnir að þakka umhyggju hæstv. utanrrh. fyrir lífeyrissjóðunum. En þetta eru engu að síður undarleg orð frá sömu aðilum og eru áhugamenn um að lífeyrissjóðirnir fjárfesti í áhættufjárfestingum í virkjana- og stóriðjudraumum ríkisstjórnarinnar því ég veit ekki betur en þar sé mikill áhugi á því að lífeyrissjóðirnir geri einmitt þetta. Aðalatriðið er að ná fram markmiðum. Menn mega ekki festast í pólitísku fari. Ég vakti máls á þessu pólitíska fari sem Framsfl. er fastur í, að gera einkavæðingu að sérstöku markmiði sínu. Ég óskaði eftir umræðu um vegna þess að öll þessi einkavæðing og sala á ríkisfyrirtækjum byggir á pólitískri stefnu. Það er vísað í þessa pólitísku stefnu í öllum álitsgerðum sem fylgja frumvörpum ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu. Það gerir það líka í þessu frv. þar sem vísað er í stefnu ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. og formann Framsfl. nánar út í tímasetninguna á sölu Símans. Hann segir í viðtali ekki alls fyrir löngu að hann telji það skynsamlegt að byrja heldur smátt og sjá síðan hvernig þetta gangi en við munum hins vegar á næstu mánuðum eða missirum ekki selja meiri hlutann í fyrirtækinu. Hvenær stendur til að selja meiri hlutann í fyrirtækinu? Ætla menn bara að sjá til? Á markaðnum hafa menn kvartað yfir því að óvissan skaði fyrirtækið. Ég auglýsi eftir nánari upplýsingum um þetta efni. Varðandi yfirlýsingar hæstv. samgrh. um að ekki sé æskilegt að selja Símann á eins háu verði og kostur er, þá fundust mér svörin einnig heldur rýr.

Herra forseti. Ég get því miður ekki upplýst neitt frekar um tímasetningar í þessu efni. Ég held að hv. þm. hljóti að skilja að það er ekki hægt að setja fram nákvæmar dagsetningar í þeim efnum. Það hlýtur að vera skynsamlegt að byrja á þessum 14% sem við höfum talað um. Það tel ég vera að byrja smátt og sjá svo til. Þar verður þó að taka mið af aðstæðum. Það sem hv. þm. sagði, að því er varðar hugsanlegt álver, þá hlýtur það að vera fagnaðarefni fyrir lífeyrissjóði landsmanna að fá möguleika til að fjárfesta í arðbærum framkvæmdum innan lands. Ég tel að lífeyrissjóðirnir hljóti að gera það ef þeim er umhugað um peninga fólksins sem þeir eru ábyrgðarmenn fyrir. Ég vænti þess að hv. þm. blandi því ekki saman við hugsanlega andstöðu sína hér á þingi við það mál.

Herra forseti. Stóriðjuáform ríkisstjórnarinnar fyrir austan eru áhættufjárfestingar á nákvæmlega sama hátt og ríkisstjórnin hefur rómað deCode, sem hæstv. utanrrh. talar nú um að hafi illu heilli hrapað í verði. Ég tek undir það því að margir hafa orðið fyrir miklum skakkaföllum. Þetta eru áhættufjárfestingar og það er ekkert óeðlilegt að menn ræði þær á Alþingi eins og annars staðar. Mér finnst slæmt að hæstv. ráðherra geti ekki svarað nánar til um söluna, um dagsetningar. Menn verði að sjá til og taka mið af aðstæðum. Hvaða aðstæðum? Þegar fyrirtækið hefur hrapað í verði til að ná fram markmiðum hæstv. samgrh. um að selja fyrirtækið á gjafaprís eða bíða eftir því að hagstæðari verð fáist fyrir þetta fyrirtæki, hverjar eru aðstæðurnar sem beðið er eftir?

Herra forseti. Ég veit ekki um neina fjárfestingu sem ekki fylgir áhætta. Lífið er almennt áhættusamt. Hins vegar ber að reyna að draga úr þeirri áhættu eins og kostur er með því að dreifa fjárfestingu. Ég held að það hljóti að vera fagnaðarefni fyrir lífeyrissjóði landsmanna að hafa sem mesta og besta möguleika til að taka þátt í atvinnulífi landsmanna og vera með í því í stað þess að fara með peningana út fyrir landsteinana. Að því er varðar Símann og þær aðstæður sem henta til að selja þá fer það að sjálfsögðu mikið eftir því hvernig gengur með söluna í fyrsta áfanga. Hvernig verður bréfunum tekið, á hvaða verði seljast þau og hvernig mun þetta ganga? Ég held að menn hljóti að meta stöðuna að því loknu. Ég tel að hv. þm. hljóti að skilja að það er ekki hægt að svara því fyrir fram. Við viljum ekki vera spákaupmenn og enn síður erum við miklir spámenn í þessum efnum. Ég býst við því að hv. þm., sem formaður stjórnar eins stærsta lífeyrissjóðs landsmanna, sé enn þá meiri spámaður um hlutabréf en ég, enda miklu vanari að höndla á þessum markaði. Ég hef ekki komið nálægt því þannig að ég mundi frekar leita eftir ráðleggingum hans í þeim efnum. Fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar eru að selja í þessum áföngum en áfangarnir hafa ekki verið tímasettir. En ég á ekki von á að þetta muni taka mjög langan tíma. Við erum ekki að tala um heilan áratug. Við erum kannski að tala um fá ár og kannski styttri tíma. Ég get ekki svarað því betur. Það liggur ekki fyrir.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hæstv. utanrrh. þegar hann segir að lífið sé áhætta. Það er kannski það sem gerir lífið þess virði að lifa því, að það skuli ekki liggja fyrir nákvæm forskrift um hvernig það muni þróast og hvernig það muni dafna. Hins vegar vísaði hæstv. utanrrh. í orð Abrahams Lincolns þar sem hann sagði að enginn bannaði manni að vera vitrari í dag en í gær, svona í efnislegri túlkun. Einmitt þar skilur á milli okkar í Samfylkingunni og Framsfl., sem lengi vel þrammaði þó í takt í þessu Landssímamáli. Ég spyr: Hvað gerði það að verkum að Framsfl. og formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., litu svo á að sýnt hefði verið fram á það með rökum að það að selja fyrirtækið í einu lagi muni þrátt fyrir umhverfi sem við horfum upp á tryggja að hér verði samkeppni eftir að sölunni lýkur? Út frá hvaða forsendum getur hæstv. ráðherra haldið því fram að hér sé ekki verið að einkavæða einokun, eins og hæstv. ráðherra komst að orði? Nákvæmlega þeim rökum hefur verið kallað eftir í allri þessari umræðu. Hvað veldur því að menn geta með góðri samvisku sagt að samkeppni muni haldast hér þegar selt er í einu lagi fyrirtæki sem er með 85% hlutdeild af tekjum og á stóran hlut í 36 öðrum fyrirtækjum á þessum litla markaði? Víðast hvar í veröldinni eru 30% yfirráð talin markaðsráðandi staða. Við erum að tala um 85--95% markaðshlutdeild. Það fer eftir því hvernig orðið yfirráð er túlkað. Hvernig getur hæstv. ráðherra haldið því fram að hér sé ekki verið að einkavæða einokun?

Herra forseti. Varðandi það hvort rétt hafi verið að hafa ljósleiðarann í sérstöku fyrirtæki eða ekki, þá hefði Landssíminn væntanlega verið mjög ráðandi á þeim markaði óháð því. Ég tel hins vegar að eins og gengið hefur verið frá hnútunum þá sé tryggt að öll önnur fyrirtæki sem starfa á þessum markaði eigi jafnan aðgang að þessu neti og þetta hafa fyrirtækin sjálf staðfest. Þegar við hófum umræðuna um sölu Landssímans lá þetta ekki fyrir. Þess vegna hafði ég efasemdir. Ég var ekki einn um það enda höfðu margir aðrir þær efasemdir. Það hefur hins vegar verið brugðist við þessum aðstæðum. Ég vænti þess að það hafi verið staðfest í umfjöllun um málið á Alþingi. Það var jafnframt staðfest í skýrslu nefndar sem fjallaði um þetta mál og komst að þessari niðurstöðu þar sem fulltrúar beggja stjórnarflokkanna áttu aðild. Þegar við sáum fram á að þessum skilyrðum hefði verið fullnægt eða að hægt væri að fullnægja þeim, þá var það ekkert markmið í sjálfu sér að aðskilja þetta algerlega. Það hefði veikt fyrirtækið og einnig var ljóst að það væri tæknilega erfitt. Það hefði verið réttlætanlegt að takast á við þá erfiðleika ef menn hefðu séð fram á að það væri eina leiðin til að ná markmiðunum, þá hefði ég viljað standa á því. Ég tel hins vegar að markmiðunum hafi verið náð og það er aðalatriðið í okkar huga. En til þess að ná þessu fram þurfti að sjálfsögðu opna umræðu um málið og niðurstaðan var mjög góð að mínu mati.

Virðulegi forseti. Ég held að ég og hæstv. utanrrh. séum sammála um markmiðin. Við erum hins vegar ekki sammála um leiðirnar og tíminn einn mun vitaskuld leiða í ljós hvor okkar hefur rétt fyrir sér. En það breytir ekki því að þegar hæstv. ráðherra talar um aðskilnað á grunnnetinu, þá lít ég svo á að það séu lágmarksaðgerðir. Það hefði þurft að gera miklu meira, en látum það liggja á milli hluta. Það sem hefur komið fram í þessari umræðu er þetta: Allir sérfræðingar á sviði samkeppnisréttar hafa til að mynda sagt: Þetta dugar ekki. Stærsti hluti þeirra sem komu fyrir samgn. taldi æskilegt að þetta yrði aðskilið. Þó ekki væri nema fyrir þær sakir að gerðar eru miklar kröfur til þeirra sem ætla að fara þessa leið, kröfur til þeirra að þeir sýni fram á rökin, sannfæri okkur líkt og formaðurinn, hæstv. ráðherra, var sannfærður á sínum tíma. Það hefur í rauninni verið kallað eftir þessu allan tímann af því að allir sem hafa verið a.m.k. álitnir sérfræðingar á þessu sviði hafa mótmælt þessu að undanskildum óháðum tæknimanni sem einkavæðingarnefnd fékk til sín. Aðrir tæknimenn hafa haldið öðru fram en látum það liggja á milli hluta. Að því er varðar samkeppnina og fjölda fyrirtækjanna, þá hafa flestir gagnrýnt þetta, allir á sviði samkeppnisréttar og flestir sem komu fyrir samgn. Þess vegna finnst mér ekki í mikið lagt þó að við gerum kröfu til þess að þessi rök séu færð fram. Í nál. meiri hlutans eru aðeins þau rök færð fram að eftirlitsstofnun muni sinna sínu hlutverki. Þeir hafa sagt: Það dugar ekki til þess að halda aftur af markaðsráðandi fyrirtækjum.

Herra forseti. Ég tel aðeins að tíminn einn geti leitt það í ljós hvernig þetta allt saman reynist og ég er sannfærður um að það mun liggja betur fyrir áður en ríkið selur meiri hluta í fyrirtækinu. Það er hins vegar ljóst að þetta fyrirtæki í ríkiseigu er mjög markaðsráðandi í dag. Og fyrir liggur að Ísland er afskaplega lítill markaður og þess vegna er þessi endalausi samanburður milli Íslands og annarra landa ekki alltaf raunhæfur. Við erum lítið þjóðfélag, búum miklu lengra frá öðrum þjóðum en gengur og gerist. Þess vegna eru aðstæður okkar ekki þær sömu. Við erum hins vegar hluti af sama samkeppnisumhverfinu, lútum sömu reglum og verðum þess vegna að taka mið af því. En það hljóta alltaf að verða þær aðstæður hér á landi að hættara sé við því að hér séu mjög markaðsráðandi fyrirtæki en gengur og gerist meðal stærri þjóða. Þess vegna er eftirlitið afskaplega mikilvægt, Samkeppnisstofnun afskaplega mikilvæg og mér finnst stundum að verið sé að hnýta í þessa stofnun að óþörfu vegna þess að hún er að stíga sín fyrstu skref og stofnunin kemur til með að gegna mjög mikilvægu hlutverki í framtíðinni og það ber að styrkja hana. Það sama á við um Póst- og fjarskiptastofnun. Þetta eru stofnanir sem munu skipta miklu máli og þegar við verðum komin inn í þetta nýja samkeppnisumhverfi af fullum krafti, mun þýðing þessara stofnana fara mjög vaxandi.

Herra forseti. Það sem af er umræðu um frv. sem hér er á dagskrá er að verulegu leyti endurtekning þess sem fór fram við 2. umr. og þess vegna er ekki ástæða til að lengja hana mjög mikið. Engu að síður tel ég nauðsynlegt að fara nokkrum orðum um örfá atriði. Í fyrsta lagi kom fram hjá hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni áðan að allir, ég endurtek, allir sérfræðingar telji að aðskilja eigi netið frá Landssímanum og halda því eftir í eigu ríkisins áður en til sölu komi. Ég tel að hér sé mjög ofmælt að um hafi verið að ræða alla sérfræðinga, það er fjarri lagi. Eins og kemur fram í skýrslu einkavæðingarnefndar kallaði hún til sín mjög marga og í skýrslunni kemur m.a. fram mjög vönduð og ítarleg úttekt prófessors sem fór yfir þetta mál frá tæknilegu sjónarhorni einkum og sér í lagi. Niðurstaða hans var sú að það væri mjög erfitt og tæknilega flókið að aðskilja netið frá og það yrði dýrara fyrir neytendur, því fylgdi mikill kostnaður að halda því úti og sér. Niðurstaðan varð því sú, niðurstaða einkavæðingarnefndarinnar og okkar sem að þessu höfum unnið, að það væri í alla staði mjög óhagstætt að aðskilja netið frá. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram því að nauðsynlegt er að menn vaði ekki í villu hvað það varðar. Málflutningur hv. þm. Ögmundar Jónassonar er alveg með ólíkindum satt að segja og á köflum mjög á mörkum þess sem maður gerir kröfu til manna í þinginu.

Hvaða fullyrðingar eru það?

Fullyrðingar um að markmið samgrh. sé að selja Símann á gjafaprís. Hvers konar fullyrðingar eru þetta? Verið er að væna menn um þvílíka hluti að það er auðvitað útilokað að sitja undir því og ég vísa þessu algerlega á bug. Hv. þm. vísar til þess sem ég sagði þegar ég var að svara og vitna til þess sem hv. þm. og formaður Samfylkingarinnar sagði að það væri allt of seint fram komið að selja Símann, verðið hefði lækkað. Það var álit hans og þess vegna hefði átt að selja Símann fyrr því að við hefðum fengið miklu hærra verð fyrir hann. Ég var að svara þeirri gagnrýni og vísaði til þess að ekki væri eðlilegt að ríkið hagaði sér eins og spákaupmaður á þessum markaði og leitaði einungis eftir því að koma inn í öldufaldinum og selja almenningi á ef til vill óeðlilega háu verði. Vinnugangurinn í þessu máli er sá að við höfum verið að undirbúa málið og ég tel að ekki hafi verið neinar forsendur fyrir því að ganga til sölunnar fyrr en nú. Það þurfti þennan undirbúning. Við þurftum að breyta fjarskiptalögum og við þurftum að ganga að margs konar samningum og tryggja þetta mál sem allra best og þess vegna höfum við gefið okkur þennan tíma. Til þess að halda sem best á hagsmunum ríkisins, eiganda Landssíma Íslands hf., höfum við kallað til sérfræðinga sem meta verðgildi félagsins með það í huga að það sé að sjálfsögðu litið til þess hvaða langtímatekjumöguleikar séu fyrir hendi og eftir þeim reglum sem slík vinna er unnin. Á grundvelli þess mats og þeirra hugmynda um verðlagningu verður gengið til sölu til almennings. Síðan er það markaðurinn sem ræður og þar á meðal þeir sem koma til með að bjóða í Símann, m.a. lífeyrissjóðirnir sem leggja mat á það hvert virði hlutabréfanna í Landssíma Íslands er. Ég er alveg sannfærður um að ráðgjafar og fjárfestar munu ekki líta á stundarhagsmuni þegar þar að kemur heldur líta á virði Símans sem þessa stóra og öfluga fyrirtækis á markaði. Þetta vildi ég segja og vísa algerlega á bug fullyrðingum hv. þm. Ögmundar Jónassonar um að okkur gangi ekki annað til en gefa eignir ríkisins. Þetta eru furðulegar fullyrðingar og ekki sæmandi hv. þingmönnum. Hv. þm. hefur ítrekað reynt að gera það tortryggilegt að við höfum staðið í skipulagsbreytingum hjá Íslandspósti og dregið það inn í þessa umræðu til að gera Póst- og fjarskiptastofnun tortryggilega og að sjálfsögðu þann sem hér stendur, samgrh. Vil ég aðeins fara yfir það mál enn og aftur vegna þess að verið er að reyna að koma því inn hjá fólki að verið sé að standa fyrir einhverjum stórfelldum breytingum í póstþjónustunni gegn hagsmunum fólksins og þeirra sem þurfa þessarar þjónustu við. Það sem verið er að gera, af því talað er um Skagafjörðinn, þá er verið að bregðast við mikilli breytingu í póstþjónustunni sem dregist hefur saman o.s.frv. en ekki er verið að loka neinni póstþjónustu svo ég endurtaki það aftur og enn í eyru þessa ágæta þingmanns sem heldur þessu fram. Ekki er verið að loka neinni póstþjónustu. Það er verið að gera breytingar á rekstri og skipulagi og það er í alla staði eðlilegt og ég tel að þegar fram líða stundir muni þessir hv. þm. átta sig á að nauðsynlegt var að gera það sem þar hefur verið gert. Þegar litið er til fjarskiptamarkaðarins og stöðu Íslands í dag og á þeim tíma þegar við erum að ræða sölu Landssímans þá er hún í stórum dráttum sú að við höfum verið að tileinka okkur tæknina mjög hratt. GSM-símanotkunin hefur vaxið mjög mikið og við erum meðal þeirra þjóða sem mest nota síma og þá ekki síst GSM-símann. Það eru þrjú fyrirtæki komin á markaðinn sem keppa þar. Við Íslendingar notum internetið mjög mikið og við höfum tryggt það með fjarskiptalöggjöfinni að hvert einasta heimili á Íslandi sem hefur fastlínukerfi í dag og í framtíðinni á að geta haft aðgang að internetinu með ISDN-tengingum og það er einsdæmi. Það er einsdæmi í fjarskiptalöggjöf að það sé krafa á hendur símafyrirtækjum að veita slíka þjónustu til allra símnotenda. Það er afar mikilvægt. Að síðustu vil ég nefna það sem stöðuna hjá okkur í dag á Íslandi að þegar litið er yfir samanburð OECD-ríkjanna um verðlagningu, verðlag á símaþjónustunni þá kemur í ljós að símaþjónustan á Íslandi, bæði fastlínusímanotkunin og GSM-símanotkunin og einnig gagnaflutningar eru með því lægsta sem þekkist og í sumum tilvikum er verðið lægst á Íslandi. Það er afar mikilvægt að menn átti sig á þessu. Þetta er staðreynd sem ekki verður hægt að líta fram hjá og hún er afar mikilvæg í mínum huga þannig að aðstæður á Íslandi þegar kemur að því að selja hlut ríkisins í Landssímanum eru okkur hagstæðar sem neytendum. Ég tel að með þeirri aðferð og þeim undirbúningi sem við höfum viðhaft við sölu Símans sé ekki nokkur ástæða til að ætla annað en að niðurstaðan geti orðið mjög farsæl fyrir íslensku þjóðina.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því í ræðu hæstv. samgrh. áðan að hann ræddi um grunnnetið og þau orð sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson lét falla um það. Í samgn. spurðum við alla sem komu á fund nefndarinnar mikið út í grunnnetið. Við höfum farið í gegnum alla þessa þætti við fyrri umræður og ég ætla ekki að fara að endurtaka það sem þar kom fram frekar en hæstv. samgrh. Hæstv. ráðherra vitnaði í álit prófessors sem skrifaði kafla um grunnnetið í einkavæðingarbókina. Hann komst að þeirri niðurstöðu að það væri ekki nauðsynlegt að greina netið frá fyrirtækinu og að það gæti orðið baggi á ríkissjóði. Ég vil nota þetta tækifæri, hæstv. forseti, og spyrja hæstv. samgrh. um þetta. Við gátum ekki fengið áðurnefndan prófessor til nefndarinnar því hann er staddur úti í Ameríku. Nú veit ég ekki hvort þessi prófessor býr þar. Mig minnir þó að það hafi komið fram við 2. umr. að þar væri hámenntaður prófessor sem starfaði á þessu sviði í Ameríku. Í því spretthlaupi sem samgn. fór yfir þetta mál var alls ekki hægt að fá álit frá þessum manni eða fá hann á fund. Getur verið, ef þetta er rétt, að þessi prófessor sé dálítið markaður af samkeppnisumhverfinu í Ameríku? Um þetta spyr ég vegna þess að það hefur alltaf verið sagt að samkeppnin mundi tryggja hag notenda. Ég hef sagt að það verði ekki samkeppni á stórum hluta landsins á þessu sviði. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. samgrh. út í þetta: Getur verið að þessi skoðun sé mörkuð af miklu stærra þjóðfélagi en Íslandi?

Herra forseti. Um þetta vil ég segja að þær umsagnir sem leitað var eftir vegna sölu Símans markast að sjálfsögðu af aðstæðum hér á Íslandi. Við höfum að sjálfsögðu gert þær kröfur til allra sérfræðinga sem að þessu máli hafa komið að þeir miðuðu við okkar aðstæður en byggðu ekki mat sitt á aðstæðum í öðrum löndum. Ég sé því ekki ástæðu til að láta að því liggja að það mat sé byggt á röngum forsendum.

Hæstv. forseti. Ég spurði út í þetta vegna þess að viðhorf þeirra sem komu fyrir samgn. voru mismunandi. Þeir aðilar af landsbyggðinni sem við töluðum við hafa rekið þessa þjónustu og svona fyrirtæki á landsbyggðinni og þeir lögðu allir til að grunnnetið yrði skilið frá áður en til sölu Landssímans kæmi. Það var með öðrum orðum mjög mikill munur, himinn og haf, á milli álits þessara aðila og svo þeirra aðila sem komu af höfuðborgarsvæðinu, þar sem samkeppni er sannarlega í grunnnetinu, hvort sem það er vegna Línu.Nets eða annarra fyrirtækja. Sem betur fer hefur þar skapast samkeppni. Við sjáum að höfðborgarbúar njóta þess allsvakalega og munu fá mikið forskot. Ég hef talað um að áhyggjur okkar séu af því að Íslendingar muni ekki allir sitja við sama borð hvað þessi atriði varðar. Það er einmitt svo, herra forseti, að samkeppnishæfni svæða skiptir höfuðmáli. Ég mun koma að því í ræðu minni á eftir. Ég vildi aðeins segja, vegna þessa andsvars frá hæstv. samgrh., að það var greinilega mikill munur á skoðunum þeirra sem fyrir nefndina komu eftir því hvaðan þeir komu af landinu. Áhyggjur manna af landsbyggðinni voru greinilega miklar, bæði af núverandi ástandi og af framtíðinni. Í lokin vil ég því bara segja: Hefur hæstv. samgrh., sem er þingmaður af landsbyggðinni og í nýju og stærra kjördæmi, ekki áhyggjur af því að íbúar landsbyggðarinnar muni ekki sitja við sama borð og íbúar höfuðborgarinnar í framtíðinni varðandi þessa nýju tækni?

Herra forseti. Hafi þingmenn lesið frv. og fylgigögn þess hljóta þeir að sjá að ég hef haft áhyggjur af þessu. Það birtist í verkum mínum, m.a. því að ég hef gert samning við Landssímann um að hann lækki verulega gagnaflutningagjaldskrána og beiti þeirri tækni og nýti þann búnað sem Síminn hefur í þágu landsbyggðarfólks sem þarf á gagnaflutningum að halda. Verðlag hefur breyst mjög mikið. Það hefur lækkað. Aðgerðir Símans, að nýta sér gagnaflutninga í gegnum ATM-netið og lækkun á verðskrá, hafa leitt til sama verðs innan allra svæða og síðan er fast verð á milli svæða, óháð vegarlengd. Þar með er komið til móts við þessa hagsmuni. Í einkavæðingarnefndarskýrslunni kemur fram það mat nefndarinnar að skoða beri hvort gjaldskrár gagnaflutninga eigi ekki að miðast við magn fremur en vegalengdir. Þetta er verkefni sem samgn. fjallaði mjög rækilega um í umfjöllun sinni og samgrn. hefur að undanförnu unnið að því að við getum nýtt þessa tækni, margmiðlunar- og fjarskiptatæknina, um landið allt án þess að verðþröskuldar komi í veg fyrir það.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. var nokkuð niðri fyrir áðan. Sjálfum finnst mér ekki undarlegt að það svíði undan þessum verkum ríkisstjórnarinnar. Efnislega vil ég aftur á móti segja þetta: Hæstv. ráðherra hefur orðað það svo að við megum ekki haga okkur þannig að við reynum það eitt að ná sem hæstu verði, að við megum ekki haga okkur eins og spákaupmenn. Hann segir mikilvægt að fjárfestar hafi góðan arð af væntanlegri eign sinni. Síðan segir hæstv. ráðherra í ræðu sinni að væntanlegir fjárfestar, væntanlegir kaupendur, muni passa upp á sinn hag. Þá dreg ég þá ályktun að þeir reyni að ná sem hagstæðustu verði. Þá er komið að hlut hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar sem á að passa upp á hlut seljandans, þjóðarinnar. Þess vegna hlýtur það að vekja athygli þegar hæstv. ráðherra lætur orð af þessu tagi falla. Ég minni á að sagan hræðir. Ég vísa í SR-mjöl, ég vísa í Áburðarverksmiðjuna, ég vísa í einkaframkvæmd við Sóltún 2 og ég vísa í fleiri dæmi, m.a. einkaframkvæmd sem var tíunduð í Morgunblaðinu í gær, sem á án efa eftir að fá drjúga umræðu. Hæstv. ráðherra þarf ekki að vera undrandi yfir því að yfirlýsingar af því tagi sem ég vitnaði til veki margar spurningar, undrun og jafnvel hneykslan einhverra. Ég er í síðasttalda hópnum.

Herra forseti. Nú þegar við ræðum sölu Landssímans við 3. umr. vil ég aðeins bæta við nokkrum orðum um áhyggjur mínar af þeim aðstöðumun sem mun verða á næstu árum. Sá munur er þegar og mun að öllum líkindum aukast milli íbúa þessa lands hvað þetta varðar. Það er ljóst, nú þegar ríkisstjórnarflokkarnir hafa fellt tillögu frá okkur fulltrúum Samfylkingarinnar í samgn. um að aðskilja grunnnetið frá fyrirtækinu við sölu á hlutabréfum Landssímans, að á næsta þingi, næsta haust, bíður okkar mikil vinna við að breyta póst- og fjarskiptalögum og öðru til að tryggja öruggar og betri samgöngur fyrir alla landsmenn. Ég ætla að reyna, herra forseti, að koma ekki inn á það sem áður verið rætt um í þessum efnum, varðandi það að aðskilja grunnnetið áður en að sölu kemur. Hins vegar hefur það margsinnis komið fram í máli mínu að ég óttast að með sölu grunnnetsins með Landssímanum muni aðstöðumunur aukast mikið í þeirri miklu tæknibyltingu sem á sér stað þessa dagana og mun eiga sér stað á næstu missirum, hvað varðar dreifingu sjónvarpsefnis og annars um landið. Þar er höfuðborgin náttúrlega með mjög mikið forskot vegna frumkvæðis Línu.Nets og borgaryfirvalda í Reykjavík. Sú tækni og sú þjónusta sem þar verður boðið upp á mun óneitanlega spyrjast út. Aðrir landsmenn munu sjá muninn þar á og gera kröfu um að fá það sama. Þá mun spila inn í það sem við köllum samkeppnishæfni svæða, hvaða þjónustu verður boðið upp á. Íbúar landsbyggðarinnar mega ekki sitja eftir og verða annars flokks borgarar hvað þetta varðar. Þetta er hröð þróun og hér hefur komið fram að vísustu og bestu tæknimenn okkar hafa sagt að nær ógerlegt sé að spá í hvernig tæknin þróist á næstu missirum. Ég hef minnist á, hæstv. forseti, þá gríðarlegu uppbyggingu sem hefur átt sér stað á höfuðborgarsvæðinu með lagningu ljósleiðara um borgina. Í vor hafði rúmlega 4.000 heimilum á höfuðborgarsvæðinu verið gefinn kostur á að tengjast ljósleiðaraneti Línu.Nets með öllum þeim miklu tækninýjungum og möguleikum sem því fylgja, að maður tali ekki um hraðlækkandi verð sem nýtist öllum höfuðborgarbúum. Það er gott að verðið sé að lækka. Í kynningarriti sem Lína.Net hefur sendi í hvert hús er m.a. ávarp framkvæmdastjóra Línu.Nets, Eiríks Bragasonar. Við í samgn. höfðum því miður allt of lítinn tíma til þess að ræða við hann og fræðast hjá honum um hin miklu áform fyrirtækisins, en hér segir m.a.: ,,Ljósleiðaratenging heimila, ljóslína, er frumkvöðlaverkefni þar sem margir aðilar þurfa að stilla saman strengi sína. Því getur margt komið upp á til seinkunar á framkvæmdum. Von bráðar mun ykkur`` --- þ.e. Reykvíkingum --- ,,standa til boða glæsileg þjónusta sem framtíð er í enda er stafrænt sjónvarp og hvers konar fjarskipti um ljósleiðara það sem koma skal og víða um lönd eru fyrirtæki eins og Lína.Net að leggja drög að því að bjóða fólki upp á samþætta fjarskipta- og afþreyingarþjónustu í gegnum ljósleiðara eða aðra háhraðagagnaflutningsleiðir. Ljóslínan og sú fjölbreytta þjónusta sem henni tengist mun gjörbreyta möguleikum heimilisins til afþreyingar og vinnu`` --- takið eftir að ljóslínan, sem þeir kalla svo, mun gjörbreyta öllum möguleikum heimilis til afþreyingar og ekki síður vinnu. --- ,,Nú þegar erum við farin að sjá marga frábæra eiginleika ljósleiðarans en það er þó aðeins toppurinn á ísjakanum. Þróunin heldur áfram og munum við gera okkar besta til að upplýsa ykkur ... um nýjungar um leið og þær koma.`` Herra forseti. Það er þetta sem ég segi að er það sem skiptir máli í nútímanum, skulum við segja, og það á jafnt við um byggðamál og annað. Þetta er með öðrum orðum miklu stærri þáttur í byggðamálaumræðu núna en fyrir nokkrum missirum síðan, þ.e. þetta mikla frumkvæði og miklu möguleikar á höfuðborgarsvæðinu og ég óttast að íbúar landsbyggðarinnar, fyrir utan kannski nokkra stærstu þéttbýlissvæði eins og Akureyri og eitthvað á Suðurlandi, Selfoss, Vestmannaeyjar og annað slíkt þar sem þetta hefur verið lagt, á þessum stöðum muni allir sitja eftir. Og svo er það samningur sem hæstv. samgrh. hefur gert við Landssímann um að innan fimm ára, að mig minnir, skuli allir staðir með 150 íbúa og fleiri hafa aðgang að ADSL-tengingunni. Þetta er því miður nánast orðið úrelt. Það er bara svo. Svo er hraðinn mikill í þessu. Þetta er nánast orðið úrelt. Hér höfum við líka rætt um leigulínuverð og annað slíkt sem við höfum talað um að hamli fyrirtækjum sem eru í rekstri á landsbyggðinni og sem kom skýrt fram hjá öllum þeim sem þaðan komu. Þetta leigulínuverð er líka þannig að sjónvarpsfyrirtæki eins og Stöð 2 eða jafnvel bara ríkissjónvarpið treysta sér ekki til að leigja línur til þess að senda sjónvarpsefni út á land. Besta dæmið um það kom fram á fundi samgn. frá einum aðila sem þar kom, Páli Kolbeinssyni, framkvæmdastjóra Element á Sauðárkróki. Hann lýsti því þar að Element hefur lagt ljósleiðara um allan Sauðárkrók og ætlar að taka þátt í þessar byltingu. Þetta eru mjög framtakssamir menn og framsækið fyrirtæki. Þeir ætla að bjóða íbúum Sauðárkróks upp á þessa hröðu byltingu, upp á þessar nýjungar. En í ljós kemur þegar sjónvarpsfyrirtæki og aðrir ræða við breiðbandsdeild Landssímans að svo mikla bandbreidd þarf til þess að senda þetta sjónvarpsefni norður að það mundi aldrei svara kostnaði að leigja sér þessar línur hjá Landssímanum. Þess vegna fagna ég mjög, og það er kannski það sem hefur komið hvað best út úr þessari umræðu, þeim yfirlýsingum sem tekist hefur að ná fram. Hér hafa komið fram hugmyndir og áætlanir um að í sumar verði tíminn notaður til þess að finna leiðir til þess að jafna fullkomlega kostnað við að flytja efni hvort sem það er héðan frá Múlastöð, vestur á Seltjarnarnesi eða niður í miðbæ eða frá Múlastöð út á land til Sauðárkróks eða annarra staða. Til þess að geta notað breiðbandið á hinum og þessum stöðum þar sem verið er að leggja það í hvert hús með ljósleiðara þá verður gjaldið að lækka til þess að sjónvarpsfyrirtæki sjái sér hag í eða geti bara yfir höfuð leigt sér línu til þess að flytja það efni sem við erum að tala um. Í þessu sambandi er rétt að minna á um hvað við erum virkilega að tala. Þegar við viljum sækja okkur kvikmyndir í fullri lengd yfir netið eða erum að flytja stóra gagnagrunna, kvikmynd eða hreyfimynd í fullum gæðum, þá þarf 45 megabita samband á sekúndu sem þýðir að taka mun átta klukkustundir að sækja sér þetta efni í gegnum ADSL sem á að vera komið inn á hvern stað þar sem íbúar eru 150 eða fleiri innan fimm ára. Þróunin er svo hörð í þessu að blekið í undirskrift hæstv. samgrh. er varla þornað í þessu merka og góða átaki sem þarna var vegna tækniþróunar þegar þetta er nánast að verða úrelt. Að sækja þetta sama efni í gegnum ljósleiðara tekur 4 sekúndur. Þetta er munurinn og um þetta erum við að tala sem óttumst að stór hluti landsins muni sitja eftir og fá ekki að nýta sér þessa þjónustu. Herra forseti. Breiðbandsnetið hefur verið byggt upp undanfarin ár og á að vera framtíðargagnanet en hefur verið nýtt eingöngu sem sjónvarpsdreifingarkerfi. Rétt er að geta þess að það þarf rosalega mikla viðbótarfjárfestingu til þess að þetta nýtist sem alhliða fjarskiptanet fyrir netið og stafrænt gagnvirkt sjónvarp. Þetta vildi ég láta koma fram vegna þess sem ég hef heyrt um eina sjónvarpsrásina á höfuðborgarsvæðinu. Því miður er það bara svo að á laugardegi nær maður ekki í þá tæknimenn hjá þessum fyrirtækjum sem maður hefði viljað spyrja betur út í málið. Ég hef heyrt að aðilar hafi viljað leigja sér línu til þess að senda stafrænt sjónvarpsefni út á land í gegnum ljósleiðarakerfi Landssímans og hafi ætlað að setja upp endabúnað fyrir viðkomandi kaupstaði og endurkasta því þar í örbylgjusambandi, ekki með lögnum í hvert hús, ljósleiðara, vegna þess að það er náttúrlega mjög dýrt og krefst þess að bæir verði grafnir upp og ekki ætlum við að gera það. Hluti af því sem við settum inn í fjarskiptalögin var einmitt að aðilar skuli geta leigt þetta. Við skulum ekki fara meira út í það. En þegar komið er að þessum kaupstað og menn vilja varpa þessu yfir viðkomandi kaupstað og bjóða íbúunum upp á þessa miklu þjónustu og þau þægindi sem þessu fylgja þá kemur að því að það þarf að nota breiðbandið sem Landssíminn hefur eytt miklum peningum í að byggja upp. Ég vil spyrja hæstv. samgrh. út í það hvort sjónvarpsfyrirtækin á Íslandi, annað eða bæði, hafi átt í viðræðum við samgrn. út af þessu atriði. Mig skortir, eins og ég segi, að geta talað við tæknimann til að fá nánari skýringu á því hvort leitað hafi verið eftir því að gera þetta og yfir höfuð hvort einhver leyfi þurfi eða úthlutaða rás til að senda þetta í örbylgjusambandi yfir viðkomandi kaupstaði. Ég vona að ég komi þessari spurningu frá mér til hæstv. samgrh. á ekkert allt of flókinn hátt. Hafa svona viðræður átt sér stað um flutning á sjónvarpsefni til tiltekinna kaupstaða á landinu og eru einhverjir annmarkar á því að þetta verði gert miðað við stöðuna eins og hún er í dag? Eða er kannski ætlunin að í þessum hraða heimi, í þessari miklu tæknibyltingu sem er að eiga sér stað í þessu, að ekki verði hægt að gera þetta eins og ég er að lýsa með því að varpa þessu yfir viðkomandi kaupstaði í örbylgjuloftnet? Vilja samgönguyfirvöld kannski frekar beina þessum viðskiptum inn á breiðbandið hjá Landssímanum? Um þetta vil ég spyrja og bið hæstv. samgrh. að fara yfir þetta í lokaræðu sinni á eftir. Á hverju strandar hvað þetta varðar, hvar þetta verður gert, ef leigulínuverðið lækkar eins og boðað er þannig að sjónvarpsfyrirtækin sjái sér hag í því að fara eftir þessum leiðum? Ég vil svo rétt í lokin áður en ég hverf frá þessu, herra forseti, geta þess að eftir 2. umr. um þetta mál, grunnnetið og allt það og spurningar mínar og áhyggjur um að Íslendingar sitji ekki allir við sama borð í þessari tæknibyltingu þá hafa hringt til mín nokkrir sveitarstjórar og bæjarstjórar af landsbyggðinni sem hafa sagt mér þessa sögu og það er kannski dæmi um hvað er að gerast. Verið er að auglýsa eftir kennurum, leikskólakennurum, grunnskólakennurum og öðrum og náttúrlega er spurt um kaup og kjör, en stór hluti spurninga kennaranna sem koma af höfuðborgarsvæðinu úr skóla hér er um hvaða þjónustu boðið er upp á í viðkomandi sveitarfélagi. Og það þekkjum við hæstv. samgrh. sem fyrrverandi sveitarstjórnarmenn að alltaf var talið upp að sundlaug væri á staðnum, leikskóli og að verið væri að klára að malbika göturnar og allt þetta sem var fyrir tíu árum. En hvað er nú spurt um? Það er nefnilega spurt um möguleika í þessari upplýsingabyltingu: ,,Er stafrænt sjónvarp á staðnum? Hvernig eru tengingar við internetið. Þarf ég að keyra á einhverjum Trabant um internetið eða kemst ég á hraða Mercedes Benz?`` Svo er komið að fyrir tíu árum var aðallega sagt að sundlaug væri á staðnum og góð íþróttaaðstaða en árið 2001 hættir jafnvel ungt fólk við að ráða sig í vinnu úti á landi í skólum og annars staðar, hjúkrunarfræðingar eða hverjir sem eru, vegna þess að viðkomandi staðir geta ekki boðið upp á það sem boðið er upp á á höfuðborgarsvæðinu í þessari miklu tæknibyltingu og eiginlega stærsta byggðamáli samtímans. Ef fólk á að þurfa að sækja sér kvikmyndir, ef það vill það yfir höfuð, á átta klukkustundum í gegnum ADSL en getur náð í þær á 4 sekúndum heima hjá sér þá er spurning hvort þetta sé ekki orðið þannig atriði að það er farið að hamla frekari búsetu á landsbyggðinni. Þessi atriði vildi ég draga fram, herra forseti, vegna þess að þetta eru mestu áhyggjuefni okkar í dag. Ég óttast að ekki verði til staðar sú samkeppni til nokkuð margra staða á landsbyggðinni hvað varðar gagnaflutninga að það verði ekki byggt upp eins og í kringum þéttbýlið sem ég er alls ekki að gera lítið úr heldur fagna og vil ítreka það sérstaklega. Ég er ekki viss um að mörg fyrirtæki muni keppast um að leggja ljósleiðara vestur á firði. Sú staða getur alveg komið upp, herra forseti, að Landssíminn sjái í framtíðinni hag sínum best borgið, og þeir fjárfestar sem þar eru og gera ákveðnar arðsemiskröfur, með því að bjóða jafnvel grunnnetið á Vestfjörðum til sölu, vilji ekki koma nálægt því, vilji ekki reka það. Við höfum enga tryggingu fyrir því að þetta verði ekki gert miðað við það hvernig hér er farið fram. Nei, herra forseti. Það er ekkert, finnst mér, í málflutningi stjórnarliða sem hefur hrakið þær hugmyndir okkar og tillögur um að aðskilja grunnnetið frá áður en að sölu kemur vegna þessara atriða sem ég hef hér nefnt. Það var annars vegar um samkeppnisstöðuna á höfuðborgarsvæðinu og hins vegar á landsbyggðinni, þ.e. að íbúa hennar eigi að skilja eftir sem annars flokks þegna. Herra forseti. Það er rétt að í tölvu okkar í gær kom fréttatilkynning frá menntmrn. eins og við fáum oft. Hún fjallar um að gerðir voru samningar um fjarkennslu og annað slíkt. Nefnd sem menntmrh. skipaði var að skila af sér. Hún fékk m.a. til sín Gísla Hjálmtýsson, prófessor við verkfræðideild Háskóla Íslands, til þess að vinna greinargerð um mögulegar fjarskiptalausnir en einnig var haft samráð við Byggðastofnun. Í þessari stuttu fréttatilkynningu segir svo, með leyfi forseta: Fjarkennsla hefur aukist hröðum skrefum á undanförnum árum. Skólar bjóða hana í vaxandi mæli og símenntunarmiðstöðvar eru nýr og mikilvægur hlekkur í miðlun fjarkennslu. Símenntunarmiðstöðvar eru nú átta talsins í öllum landshlutum og á vegum þeirra stunda nemendur meðal annars nám með aðstoð fjarfundabúnaðar. Verður sífellt brýnna að tryggja greið fjarskipti vegna fjarnáms. ,,Tillögur nefndarinnar miðast við að í uppbyggingu fjarskiptaþjónustu vegna fjarkennslu verði leitast við að nýta internetið (IP staðla) sem mest en minni áhersla lögð á hefðbundnar símalausnir, svo sem ISDN og ATM, sem hingað til hefur verið stuðst við. Til þess að tryggja miðlun fjarfunda til skamms tíma leggur nefndin til að boðin verði út þjónusta vegna þeirra með svokallaðri IP brú. Slík brú býður upp á þann möguleika að miðla fjarfundum milli aðila sem hafa mismunandi tengingar sín á milli en jafnframt nýja möguleika háhraðatenginga milli þeirra sem hafa yfir slíkum tenginum að ráða. Haft verði samráð við ríkisaðila og sveitarfélög um útboð á þjónustu vegna slíks fjarfundakerfis.`` Þetta er ansi mikil ályktun, sýnir frumkvæði og framtak. Menn hafa kannski lent stundum í þessum fjarfundum og séð hvernig það gengur fyrir sig. Þeir sem þar hreyfa sig eru nánast eins og einhverjir spýtukarlar úr gömlum teiknimyndum og hljóðið berst mjög skringilega. Þetta er engin tækni. Og rétt til að segja frá því þá hefur Alþingi Íslendinga t.d. ekki tileinkað sér þessa tækni til þess að eiga fundi með íbúum á landsbyggðinni heldur verður hver og einn að taka sér ferð fyrir tíu mínútna fund eins og gerðist hjá okkur í samgn. Þetta er atriði sem ég held að forsætisnefnd ætti að taka upp. Nú sé ég að kominn er nýr forseti í forsetastól og vil segja að það væri verkefni fyrir Alþingi á komandi sumri að tryggja að Alþingi verði tengt við þær stöðvar sem eru úti á landi á góðum hraða, ekki neinum Trabant-hraða, þannig að við getum oftar kallað til okkar íbúa landsbyggðarinnar til að ræða hin ýmsu mál en gerum það ekki þannig að þeir þurfi endilega taka sér flugferð suður og hitta viðkomandi nefndir og fá kannski fimm eða tíu mínútur til að koma sínum málum á framfæri.

Er þetta ekki í nýja nefndahúsinu?

Já, það er spurning, herra forseti, hvort gert hafi verið ráð fyrir þessu í nýja nefndahúsinu. Ég vildi óska þess að það hefði verið og ég mundi eiginlega halda að allur kostnaður við þetta væri kominn inn í þann kostnað í byggingu hússins. Nægur var nú kostnaðurinn. Ég mundi því halda að búið væri að taka þar inn allar ljóslínur Línu.Nets og alla þá möguleika sem hægt er að hafa. Ég vildi óska þess að svo væri. Þá eigum við kannski bara eftir að tileinka okkur þessi mál. Herra forseti. Ég nefndi áðan fjarfundabúnaðinn og það sem menntmrn. er að leggja til en talað mál er svo viðkvæmt fyrir flökti og það þolir alls ekki að neinir pakkar detti út. Þess vegna er einmitt verið að tala um þessa IP-tækni sem lausn á gagnaflutningum framtíðarinnar. E.t.v. verður hoppað yfir þessa IP-tækni og farið yfir í það sem tæknimenn kalla ethernet-tækni. Í þessu sambandi er rétt að nefna álit sem hér hefur komið fram frá aðilum hjá Línu.Neti sem fagna því eiginlega mjög hvað þeir komu seint fram. En þar ætlar Lína.Net að hoppa yfir þetta allt saman. Þeir ætla ekki að fara í neitt ATM-system sem við ætlum að bjóða landsbyggðinni upp á. Menn ætla að hoppa yfir þetta vegna þess að menn telja það úrelt og bjóða upp á IP-tækni eða bara fara yfir í þetta sem heitir ethernet. Herra forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. samgrh. út í það sem kemur fram í nál. en rétt, af því að ég ætla að bæta einu atriði við það sem ég hef sagt um frómar óskir, ætlun Alþingis, tilmæli frá forsrh., tilmæli frá ríkisstjórn um að gera hitt og þetta í byggðamálum til að jafna lífskjör í landinu. Ég fór yfir það við 2. umr. og ætla ekki að bæta neitt við með t.d. áliti frá svokallaðri byggðanefnd forsrh. Eitt atriði vil ég nefna í viðbót. Sjómenn á Vestfjörðum eiga þess ekki kost að horfa á sjónvarp þegar þeir eru komnir skammt frá landi. Ég fer oft vestur á firði og hef oft heyrt sjómenn kvarta yfir þessu og jafnframt að á Bolafjalli, þar sem eitt ljósleiðarapar NATO-strengjanna endar á ratsjárstöðinni, hefði verið hægur vandi að setja upp sendi sem hefði gert það að verkum að sjómenn hefðu náð sjónvarpi en ég kann þó ekki að segja á hve stórum hluta Vestfjarðamiða. En það hefur ekki verið gert. Þetta svæði mundi stækka mjög við að þessi sendir hefði verið settur upp. Nú kann ég ekki að segja hve mikill kostnaður væri því samfara en af því að ég sá áðan að komnir voru sjómenn vestan af fjörðum út af öðru máli, þá fór ég og spurði þá út í þetta og þeir staðfestu að þetta væri svoleiðis. En það er dálítið táknrænt og það sló mig mjög, herra forseti, sem viðkomandi sjómaður sagði þegar ég var að nefna þetta atriði. Hann svaraði með þessum orðum: ,,Heyrðu Kristján, það er ábyggilega orðið of seint að setja upp þennan sjónvarpssendi núna miðað við það sem á að fara að gera hér og liggur í loftinu hvernig á að fara með smábátasjómenn og aðra. Þetta ábyggilega of seint vegna þess að útgerð og annað slíkt mun dragast það mikið saman, jafnvel leggjast af. Eigum við ekki allir að flytja suður og þá getum við farið inn á kerfi Línu.Nets og annarra og séð allt það sjónvarpsefni sem við mögulega getum séð?`` Þetta voru svakaleg orð. Herra forseti. Ég hef tvær spurningar til hæstv. samgrh. í lokin og þær eru um það sem kemur fram í nál. meiri hlutans. Það er um þá lýsingu sem þar kemur fram um að þjónusta á sviði upplýsingatækni sem gerir kröfu til öflugri gagnaflutninga og allt það og fjallað er um að enn sé talsverður munur á verðlagningu á þessari þjónustu. Ég vil spyrja hæstv. samgrh. og biðja hann að gefa okkur skýrt og gott svar um það hér hvað hann segi um þetta og hvort það verði þannig eins og kemur fram í nál. að unnið verði að þessu á árinu fyrir árslok í samvinnu við samgn. og að hluta af andvirði af sölu Landssímans. Kannski má líka hugsa sér að 100 millj., 200 millj., milljarður verði notaður til að gera það mögulegt að jafna fullkomlega leigulínuverð eða verðskrá Landssímans vegna gagnaflutninga sama hvar er á Íslandi. Svo ég orði það skýrt: Mun hæstv. samgrh. beita sér fyrir því á þessu ári, eins og fram kemur í nál. hv. meiri hluta samgn., að landið verði gert að einu gjaldsvæði hvað þetta varðar þannig að ekki muni verða neinar verðhindranir í því að flytja sjónvarpsefni hvort sem það er t.d. austur á Raufarhöfn eða vestur til Bolungarvíkur? Með öðrum orðum að landsmenn hvar sem þeir búa á landinu muni búa við sama rétt og sömu möguleika til að nýta sér þessa upplýsingatækni? Ég vil svo segja rétt í lokin að það hefur verið reyndin þegar við höfum verið að gagnrýna verðskrá fyrir leigulínur að þegar þær hafa verið lækkaðar, sem við höfum fjallað um, hefur það ekki leitt til tekjumissis fyrir Landssímann vegna þess að notkunin hefur aukist það mikið. En mér þykir mjög mikilvægt, herra forseti, að heyra það hér frá hæstv. samgrh., sem ég vil líka jafnframt þakka fyrir setu sína hér við alla þá umræðu sem hér hefur verið við Landssímann og það er rétt að segja að maður þakkar fyrir það vegna þess að hæstv. ráðherra hefur gert það, hann hefur verið hér allan tímann. Það er ekki oft sem aðrir ráðherrar í ríkisstjórn gera það, þó kemur það að sjálfsögðu fyrir og í raun og veru á ekki að þakka fyrir það, en engu að síður vil ég gera það. Ég óska þess, herra forseti, í lokin að ég fái að heyra það skýrt og skilmerkilega hjá hæstv. samgrh. að það sé ætlunin og hann styðji það sem kemur þarna fram og það sé kannski fyrir tilstilli hans sett fram að landið verði gert að einu gjaldsvæði, helst ekki seinna en um næstu áramót hvað varðar leigulínuverð, þannig að allir sitji við sama borð hvað varðar verðið og allir sitji við sama borð við að flytja þau miklu gögn og alla þá miklu tækni sem hægt er til afþreyingar, vinnu og annars á landsbyggðinni, sama hvar menn búa á landinu.

Herra forseti. Frv. til laga um sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands hf. er til 3. umr. Ég hef áður vikið að því að málið sé afar illa undirbúið. Þetta er slíkt stórmál sem snertir svo mjög almannaheill hvarvetna á landinu að það hefði átt að fá betri undirbúning, bæði meðferð af hálfu ríkisstjórnarinnar áður en hún lagði það fram og síðan í þinginu. Ég hef gagnrýnt það og hef talið að það væri í rauninni fjarri því að málið væri tilbúið til afgreiðslu. Eins og komið hefur fram í síðari hluta umræðnanna um þetta mál er þetta ekkert síður efnahagslegs, viðskiptalegs og peningalegs eðlis. Það er hin hliðin á málinu. Við höfum fjallað um þjónustuhlutverkið, við höfum fjallað um tæknilegar forsendur og við höfum fjallað um það hversu mikilvægt það er að þjónustan nái til allra landsmanna. En hin efnahagslega, viðskiptalega og pólitíska hlið er sú sem rekur þetta mál áfram. Í þeim umsögnum sem samgn. fékk á sínum nauma tíma í meðferð málsins hefur komið ítarlega fram að það er fjarri því að fullkomin samkeppni sé á þessum markaði sem geti gefið örugga þjónustu um allt land. Einnig hefur komið fram að það er í mjög veigamiklum atriðum mikil mismunun í aðgengi á þjónustu eftir búsetu og líka hvað verð varðar. Ekki einu sinni í dag er staðan með þeim hætti sem að hefur verið stefnt og talin nauðsynleg til að samkeppnisstaðan væri jöfn hvar sem væri á landinu sem er markmið þannig að ekki eru þær forsendur fyrir hendi til að selja fyrirtækið eins og hér er gert ráð fyrir. Nei, herra forseti. Ástæðurnar eru fyrst og fremst pólitískar. Ég held að menn eigi að viðurkenna það enda hefur það komið fram æ skýrar í umræðunni að þetta eru fyrst og fremst pólitískar ástæður. Þetta byggir á stefnu þessarar ríkisstjórnar að einkavæða skuli allt sem hægt er, sérstaklega það sem lýtur að almannaþjónustu. Menn eru að einkavæða hluta í heilbrigðisþjónustunni, í öldrunarþjónustunni. Þar tala menn orðið um öldrunariðnaðinn sem þurfi að skila meiri arði í þjóðarbúið og hafa fundið ýmsar leiðir til þess sem hafa þó gefist afar illa eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur rækilega bent á, t.d. um Sóltúnsheimilið sem var fyrst ein af stærstu tilraunum ríkisstjórnarinnar til að fara að einkavæða það sem þeir kölluðu öldrunariðnaðinn til að fá þar aukinn arð. Það er verið að fara í menntakerfið þrátt fyrir það að flokkur eins og Framsfl. segi að þetta sé alls ekki á stefnuskrá sinni, þá er samt alveg sjálfsagt að einkavæða þar með þeim hætti eins og núna er fyrirhugað í Hafnarfirði. Að því er ég best veit er mikil óeining þar núna og ótti um að þar verði mikil mismunun á ferðinni milli skóla, milli barna í þessari nýju tegund menntunar. Þetta er því pólitísk stefna sem byggir ekki á umhyggju fyrir almenningi og almannaþjónustunni og því að þar skuli allir vera jafnir. Nei, eins og fram kemur og hefur verið bent á í nál. meiri hluta samgn. er sérstök ástæða eftir að hafa farið í gegnum og verið með þennan mikla doðrant frá einkavæðingarnefnd, sem á að lýsa því að allt sé orðið tilbúið til einkavæðingar, að þrátt fyrir þann skamma tíma sem samgn. hafði málið til meðferðar komst hún þó að raun um að því fór fjarri að staðan væri sú að málið væri tilbúið, að þessi almannaþjónusta væri tilbúin til að fara á torg markaðarins, á torg mammons, þar sem menn hugsuðu einungis um að fá arð af fé sínu. Það yfirklór er gert í nál. að fara þess á leit við samgrn. að í samstarfi við samgn. verði á þessu ári unnin úttekt og og aðgerðaáætlun til að bæta þar úr brýnasta vanda, brýnustu og mestu mismununinni sem í gangi er. Það er þó virðingarvert að meiri hluti hv. samgn. skuli viðurkenna og sýna í litlu í nefndaráliti sínu að þarna sé hætta á ferð, eftir að hafa fjallað mánuðum saman um þetta frv. ríkisstjórnarinnar, þetta frv. til laga um sölu á hlutafé í Landssíma Íslands, eftir að hafa tíundað allar þær skýrslur og tilvitnanir sem gætu verið málinu til framdráttar. Svo vikið sé að hinni pólitísku hlið sem drífur þetta mál áfram þá ber helst að nefna stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin hefur einnig sett sér almenn markmið með einkavæðingu á ríkisfyrirtækjum. Þau koma fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. frá 23. apríl 1995, með leyfi forseta: ,,Efnahagslegur stöðugleiki og jafnvægi í ríkisfjármálum eru forsenda framfara, lágra vaxta, öflugs atvinnulífs og atvinnuöryggis.`` Þessi ríkisstjórn hefur einmitt haft einkavæðingu að leiðarljósi. Það var eitt meginmarkmið í stefnu ríkisstjórnarinnar. Hvernig ætli henni hafi reitt af, t.d. við að ná jafnvægi og efnahagslegum stöðugleika? Herra forseti. Það er mjög hógvært sem sagt er í Morgunblaðinu í dag, að ýmis hættumerki séu í íslensku fjármálakerfi. Síðan eru rakin mörg hættumerki. Það hefur hægt og bítandi síast inn í huga og vitund þeirra sem málum stjórna hér á landi að menn séu á rangri leið. Hefur náðst árangur í lækkun vaxta? Þeir sem halda því fram hefðu átt að heyra umræðuna um vexti og verðbætur í gær á hinu háa Alþingi. Þar var einmitt verið að ræða um það hrikalega ástand sem er í þjóðfélaginu vegna hárra vaxta. Vextir eru að sliga heimilin, vextir eru að sliga atvinnurekstur en samt eru vextir eina ráðið sem menn hafa í stjórnun peningamála. Við sjáum hversu mikill stöðugleiki er í peningamálunum þegar ganga þarf fram með þeim hætti að vaxtastefna ríkisstjórnar er í sjálfu sér að ríða efnahag heimila og margra fyrirtækja að fullu. Stefna ríkisstjórnarinnar í einkavæðingu á undanförnum árum hefur þvert á móti skilað óstöðugleika sem reynt er að halda niðri með háum vöxtum. Þetta eru einungis einkenni sjúks efnahagsástands og efnahagsstefnu. Við skulum líta á fleiri atriði sem sett eru sem markmið og hefur reyndar verið farið í áður í umræðunni. Það er mikilvægt að fara í gegnum meginforsendurnar fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar. Í raun væri fyllilega ástæða til að þeir ráðgjafar ríkisstjórnarinnar, sem hafa gefið henni þessi ráð og lagt henni í hendur þær fullyrðingar sem tíundaðar eru sem markmið með einkavæðingu og hvernig hún skuli helst framkvæmd, skýrðu og færðu rök fyrir máli sínu. Það ætti að krefjast þess. Þeir segja t.d. að eitt af markmiðum einkavæðingar sé að auka samkeppni og skilvirkni í þjóðfélaginu. Markaðsöflin eru alla jafna trygg fyrir skynsamlegri nýtingu framleiðsluþáttanna en ekki ríkisafskipti. Þetta þarf að skýra miklu betur, herra forseti. Lítum á fréttina í Morgunblaðinu í dag sem ég var að vitna til, herra forseti. Óhóflegur viðskiptahalli og útlánaaukning ógna stöðugleika fjármálakerfisins, segir þar. Loksins kemur þetta með stórri fyrirsögn á prenti. Loksins. Ég vil leyfa mér að vitna í upphaf þessarar greinar, með leyfi forseta: ,,Óhóflegur viðskiptahalli og útlánaaukning undanfarinna missira, sem stuðlað hefur að umtalsverðri gengislækkun á síðustu mánuðum, ógnar nú stöðugleika fjármálakerfisins, að því er fram kemur í nýjasta hefti Peningamála sem Seðlabankinn gefur út.`` Er þetta stöðugleikinn sem einkavæðingin átti að færa okkur og ég var að vitna til áðan? Markmið í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. frá árinu 1995 er efnahagslegur stöðugleiki. Hún er búin að sitja æðilengi og stefndi að því að ná efnahagslegum stöðugleika og jafnvægi í ríkisfjármálum. Er það efnahagslegur stöðugleiki sem þarna er verið að lýsa? Er það árangur þessarar ríkisstjórnar? Nei, herra forseti, það er einmitt þveröfugt. Meginmarkmið hennar hefur verið einkavæðing og aftur einkavæðing. Með því að einblína á einkavæðingu og sölu á ríkisfyrirtækjum hefur verið látið hjá líða að styrkja og efla grunnatvinnuþætti þjóðarinnar. Orkan hefur farið í að ná samkomulagi um og finna út með hvaða hætti mætti selja eignir ríkisins á verði sem gæti verið þóknanlegt almennum fjármagnsmarkaði, fjármagnsmarkaði sem núna er í þessum hremmingum. Í markmiðum ríkisstjórnarinnar er talað um að það sé svo gott að auka sparnað og látið að því liggja að fjöldi fólks bíði núna eftir því að fá að kaupa hlutabréf í Landssímanum. Það má vel vera, herra forseti, að einhver geri það en ætli það sé líklegt að þeir, sem fjallað er um í kjölfar upplýsinga úr síðasta hefti Peningamála sem Seðlabankinn gefur út, kaupi bréfin? Er líklegt að hlutabréfin verði keypt á heimilum sem Morgunblaðið minnist á undir millifyrirsögninni Hlutdeild skammtímalána einstaklinga hafa farið vaxandi, með leyfi forseta: ,,Íslensk heimili eru orðin einhver þau skuldsettustu í heimi og hafa skuldir þeirra sem hlutfall af ráðstöfunartekjum aukist jafnt og þétt frá í byrjun 9. áratugarins.`` Það er ekki ég sem held þessu fram, herra forseti. Þetta er tilvitnun í umfjöllun Morgunblaðsins um upplýsingar sem koma fram í ritinu Peningamál, sem Seðlabankinn gefur út. Þetta er dómurinn yfir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. allt frá árinu 1995, eða hvenær það var sem hún kom til valda. Þetta er dómurinn yfir stjórninni við bestu ytri skilyrði sem við höfum búið við. En vandi þeirra hefur verið þetta eina auga sem þeir hafa í enninu sem aðeins sér þann kost að selja ríkisfyrirtæki, selja og selja og einkavæða almannaþjónustu í stað þess að byggja upp og hlúa að blómlegu atvinnulífi. Ég vitna þá aftur í áðurnefnda grein í Morgunblaðinu frá því í morgun: ,,Á síðasta ári jukust skuldir heimilanna enn frekar og fóru úr 146% af ráðstöfunartekjum í 163%. Þetta hlutfall er nú orðið hærra en það varð t.d. hæst í Noregi áður en fjármálakreppa skall þar á snemma á síðasta áratug.`` Er líklegt að það fólk, sem býr við þessa háu vexti og er með þessa skuldastöðu, bíði í biðröð eftir að kaupa hlutabréf á eðlilegu raunverði?

Nei, það verður að lækka það.

Já, það er alveg hárrétt, herra forseti, sem hv. þm. Jóhann Ársælsson segir. Það er ekki hægt að selja hlutabréf í Landssímanum á raunverði. Það kom skilmerkilega fram hjá þeim fáu sérfræðingum á sviði peningamála sem komu fyrir samgn. Þeir sögðu að það skiptir öllu máli að hlutabréfin yrðu ekki verðlögð of hátt. Þau yrðu að verðleggjast lágt. Og meira en það, þau yrði að bjóða til sölu --- ég hef skrifað þetta hjá mér, herra forseti og þessar tölur voru nefndar --- á 15--25% undir áætluðu raunverði ættu þau gætu verið hugsanlegur kostur fyrir einstaklinga að kaupa þannig að þeir gætu séð hagnaðarvon í því. Sú var staðan og þetta er staðan í dag. Það að ráðast í sölu nú, út frá stöðunni í peningamálum, er fjarstæðukennt og við ættum miklu frekar að ræða um það hvernig búa megi íslensku atvinnulífi stöðugra, öruggara og framsæknara umhverfi en gert er með þessari einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar. Eina markmið hennar er að selja almannaþjónustu með þeim árangri að loksins nú, kannski af því að Seðlabankinn hefur fengið þetta sjálfstæði sem talað hefur verið um, segir að ástandið sé mjög alvarlegt. Ég vil áfram vitna til þess sem fram kemur í greininni, sem er dómur yfir þeirri stefnu sem þessi ríkisstjórn hefur fylgt í efnahagsmálum.

Forseti biður hv. þm. afsökunar á þessari truflun en það er ráðgert að gera hlé á fundinum, matarhlé í hálftíma, og spyr hv. þm. hvort það henti nú eða á næstu mínútum að hann geri hlé á ræðu sinni.

Herra forseti. Þá lýk ég þessari tilvitnun sem ég var byrjaður á og svo gerum við hlé. Í grein Morgunblaðsinis um þessa einkunn sem Seðlabankinn er nú að gefa ríkisstjórninni og varnaðarorð hans til hennar segir jafnframt, með leyfi forseta: ,,Á sama tíma hefur geta fjármálakerfisins til þess að standa af sér erfiðar aðstæður minnkað, sem fram kemur í verri afkomu og lækkandi eiginfjárhlutfalli. Þá kemur fram að það sé eðli fjármálakreppna að þær geti dunið yfir án þess að gera boð á undan sér, líkt og gerst hefur í nágrannalöndunum og víða um heim.`` Herra forseti. Það er ekki ég sem er að tala um yfirvofandi fjármálakreppu. Ég vil taka það skýrt fram. Ég er að vitna í umfjöllun um varnaðarorð Seðlabanka Íslands sem virðist hafa öðlast aukið sjálfstæði til að tala tæpitungulaust um stöðuna í efnahagsmálum. Ég hef verið að lýsa þeirri stöðu og mun lýsa henni betur síðar í ræðu minni. Seðlabankinn fellir þungan dóm yfir ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. sem hefur haft það að meginmarkmiði sínu að selja ríkisfyrirtæki og einkavæða almannaþjónustu. Þetta hefur verið meginþátturinn í efnahagsstefnu hennar. Ríkisstjórnin hefur búið við einna bestu ytri aðstæður sem um getur en samt er staðan eins og við höfum lýst. Halda menn síðan að fólk sem svo illa er sett bíði í biðröðum eftir því að kaupa hlutabréf í Landssíma Íslands?

Um kl. tvö í dag, að loknum atkvæðagreiðslum, fer fram umræða utan dagskrár um stjórnunar- og eignatengsl í íslensku atvinnulífi. Málshefjandi er hv. þm. Össur Skarphéðinsson en til andsvara verður hæstv. viðskrh., Valgerður Sverrisdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum sem flutt er af meiri hluta umhvn. Frv. er ekki mikið að vöxtum en aðalatriði þess kemur fram í 1. gr.: Í stað orðanna ,,1. september 2001`` í 4. málsl. 10. tölul. í ákvæði til bráðabirgða í lögunum kemur: 1. júlí 2001. Það sem liggur hér að baki er að stytta þann umsóknarfrest sem meistarar hafa til þess að sækja um að fá réttindi á námskeiði um meistararéttindi og réttindi til þess að skrifa upp á byggingarframkvæmdir. Ég hef þessi orð ekki fleiri. Málið hefur verið rætt ítarlega í hv. umhvn. og frv. liggur frammi til samþykktar og flutt af meiri hluta umhvn.

Herra forseti. Fulltrúar Samfylkingarinnar í iðnn. afgreiddu þetta mál með fyrirvara. Við höfum gert grein fyrir þeim fyrirvara í umræðunni. Við munum greiða 1. gr. þessa frv. atkvæði okkar en að öðru leyti munum við sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er á móti þessu frv. Hann telur að með þessu sé verið að ganga á eðlilegan rétt Vestfirðinga til að lifa mannsæmandi og eðlilegu lífi í sínum fjórðungi. Hann telur að þann vanda sem ætlunin er að leysa með frv., þ.e. leysa fjárhagsvanda Vestfirðinga, leysa fjárhagsvanda félagslega íbúðakerfis Vestfirðinga, eigi að gera með öðrum hætti en þeim að flytja frv. til laga um stofnun hlutafélags um orkubúið sem síðan gefur þeim tækifæri til að selja það samkvæmt kröfu ríkissjóðs. Við erum því andvíg þessu frv.

Herra forseti. Það væri sök sér að styðja það að Vestfirðingar gætu gert skipulagsbreytingar í orkufyrirtækjum sínum og þau sveitarfélög sem kynnu að óska þess að losa þar um eignir ef þau fengju að gera það á eðlilegum og hlutlausum forsendum, en það stendur ekki til heldur er ósvífnin þvílík af hálfu ríkisstjórnarinnar að það á að sæta færis og notfæra sér bágar aðstæður sveitarfélaga á Vestfjörðum til að skilyrða kaup ríkisins á þessu fyrirtæki því að tilteknar skuldir sveitarfélaganna við ríkið verði gerðar upp. Þetta eru þvingunar- og afarkostir, herra forseti, sem eru ekki sæmandi og það er langt síðan, herra forseti, að ég tel að maður hafi séð svona lúalega neytt aflsmunar í samskiptum aðila eins og ríkið ætlar hér að gera gagnvart bágstöddum sveitarfélögum á Vestfjörðum. Ég segi nei.

Herra forseti. Þetta mál bar þannig að iðnn. að frv. er til komið að frumkvæði Fjórðungssambands Vestfirðinga haustið 1999 þar sem óskað var eftir viðræðum við íslenska ríkið um kaup á meiri hluta sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða. Frv. sjálft er síðan byggt á samkomulagi allra sveitarfélaganna á Vestfjörðum, sveitarstjórnum allra sveitarfélaga á Vestfjörðum og frammi fyrir þessu stóð iðnn. Auk þess er aðeins verið að breyta formi fyrirtækisins í hlutafélag. Það er svo hverju sveitarfélagi í sjálfsvald sett hvort það selur sinn hlut eða ekki. Ríkið er ekki að pína sveitarfélögin í eitt eða neitt. Það er alröng túlkun sem hefur komið fram í þessum umræðum, bæði í gær og í síðustu viku. Það er sveitarfélögunum í sjálfsvald sett hvort þau vilja selja eða ekki.

Virðulegi forseti. Það er fáheyrt sem hér er verið að gera. Þetta er málatilbúnaður, fyrirtæki keypt á yfirverði. Það er slæmt mál. Við höfum lýst því yfir í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að við erum tilbúin til að koma beint að lausn mála eins og varðandi félagslega íbúðakerfið og bága stöðu sveitarfélaga sem gildir raunar fyrir allt landið. Hv. þingheimur er að stinga hausnum í sandinn með að tengja saman sölu á Orkubúi Vestfjarða og lausn á vanda sveitarfélaga á Vestfjörðum. Við viljum beina aðkomu, höfum lagt tillögur þar að lútandi fram á hinu háa Alþingi. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. efh.- og viðskn. um þáltill. um gerð neyslustaðals. Málið var sent til umsagnar og rætt í nefndinni. Nefndin gerði tillögu um að gerðar verði breytingar á tillögunni eins og hún var lögð fram. Tillögugreinin verði svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að gera könnun á notkun neysluviðmiðana í nágrannalöndum Íslendinga við ákvarðanir er lúta að fjárhæðum bóta og styrkja í velferðarkerfinu, við mat á greiðslugetu við innheimtu vangoldinna opinberra gjalda og meðlagsgreiðslna og við ákvarðanatöku við lánveitingar úr opinberum sjóðum, svo sem lánasjóðum námsmanna og íbúðalánasjóðum. Enn fremur verði lagt mat á hvort ástæða sé til að samræma slíkar neysluviðmiðanir hér á landi, notkun þeirra eða aðferðir við gerð þeirra. Stefnt skal að því að niðurstöður verði lagðar fyrir Alþingi á næsta þingi.``

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til laga um áhafnir íslenskra skipa. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Ragnhildi Hjaltadóttur og Helga Jóhannesson úr samgrn. Þá bárust nefndinni umsagnir frá fjölmörgum aðilum, félögum og stofnunum. Á 125. þingi lagði samgönguráðherra fram frv. til laga um áhafnir íslenskra flutningaskipa, farþegaskipa, farþegabáta og skemmtibáta. Frv. varð ekki útrætt á þinginu. Frv. það sem hér er til umræðu er í flestum atriðum byggt á því frv., en jafnframt voru breytingartillögur sem samgöngunefnd gerði við málið á 125. þingi hafðar til hliðsjónar. Megintilgangur frumvarpsins sem lagt var fram á 125. þingi, sem og nú, var að laga íslenska löggjöf að alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður sjó manna frá 1978 (STCW), sem tekur til áhafna flutninga- og farþegaskipa og breytt var í verulegum atriðum árið 1995. Evrópusambandið hefur fullgilt samþykktina og sett tilskipun um lágmarksþjálfun sjómanna, 94/58/EB, sem síðan var breytt með tilskipun 98/35/EB. Þessar tilskipanir eru hluti þeirra gerða sem taka verður inn í íslenska löggjöf á grundvelli EES-samningsins. Það sem helst skilur á milli þess frv. sem flutt var á 125. þingi og þess sem hér er til umræðu er að gildissvið frv. nær nú yfir áhafnir allra íslenskra skipa, þar með talið áhafnir fiskiskipa. Hvað varðar ákvæði frv. er lúta að áhöfnum fiskiskipa hefur við gerð frumvarpsins verið tekið mið af alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður sjómanna á fiskiskipum samkvæmt alþjóðasamþykktum sem við erum skuldbundin til að taka þátt (STCW-F). Alþjóðasamþykkt þessi á rót sína að rekja til sérstakrar ráðstefnu sem fór fram um leið og endurskoðun STCW-samþykktarinnar stóð yfir árið 1995. Í fyrstu var ætlunin að fiskiskipasamþykktin yrði í formi sérstakrar bókunar við STCW- samþykktina en horfið var frá því. Samþykktin er fyrsta tilraun til þess að samræma bindandi lágmarksstaðla um menntun og þjálfun áhafna fiskiskipa. Fiskiskipasamþykktin öðlast gildi 12 mánuðum eftir að 15 ríki fullgilda hana. Nú hafa tvö ríki fullgilt samþykktina, Danmörk og Rússland. Með bréfi, dagsettu 26. apríl sl., daginn sem samgönguráðherra mælti fyrir frv. á Alþingi, sendi ráðherra samgöngunefnd bréf þar sem óskað var eftir því við nefndina að hún legði til breytingar á frv. sem fælu það í sér að ákvæði þess um fiskiskip yrðu felld brott og að það tæki einungis til áhafna farþegaskipa og flutningaskipa. Í bréfinu kom fram að ástæða þessa væri sú að ákvæði frv. um lágmarksfjölda skipstjórnar- og vélstjórnarmanna á fiskiskipum tengdust að nokkru leyti kjaradeilu sjómanna á fiskiskipum. Í bréfinu kemur jafnframt fram að ráðuneytið hafi reynt að finna viðunandi lausn í samráði við þá aðila sem að málinu koma en það hafi ekki enn tekist. Nefndin hefur fallist á að verða við ósk ráðuneytisins og leggja til framangreindar breytingar í þeirri von að það liðki til fyrir lausn í kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Þær breytingar sem var þó nauðsynlegt að gera til þess að við gætum tryggt rétt okkar og skyldur samkvæmt alþjóðasamningum byggjast á því að nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. 1. Lagt er til að gildissviði laganna verði breytt þannig að frv. taki aðeins til farþega- og flutningaskipa. 2. Lagt er til að orðskýringar sem lúta að öðrum skipum en farþegaskipum og flutningaskipum verði felldar brott. 3. Lögð er til breyting á 3. gr. frv. í samræmi við breytt gildissvið þess. 4. Lagðar eru til breytingar á 4. gr. frv. varðandi rétt manna til skírteinis og vísað til 11. gr. frv., með breytingum sem nefndin leggur til, varðandi kröfur um siglingatíma. 5. Lagt er til að sá sem nú er handhafi lögmæts skírteinis til að vera skipstjóri í innanlandssiglingum á skipi sem er 30 rúmlestir öðlist við þær breytingar sem hér eru gerðar rétt til að vera skipstjóri eða stýrimaður á skipi sem er allt að 65 brúttótonn en ekki 50 brúttótonn eins og frv. gerir ráð fyrir. Með þessu móti mun enginn missa réttindi sem hann þegar hefur. 6. Lagt er til að ábyrgð útgerðarmanns og skipstjóra sé skilgreind með nánari hætti en gert er í frv. 7. Lagt er til að talin séu upp þau skírteini sem krafist er til starfa um borð í flutningaskipum og farþegaskipum. Þá er siglingatími sem krafist er vegna hvers skírteinis skilgreindur. Flokkun skírteina byggist á STCW-samþykktinni. 8. Lagt er til að III.--VI. kafli frv. er fjalla um fiskiskip, varðskip, skemmtibáta og önnur skip falli brott. Þetta er í samræmi við það markmið að frv. taki aðeins til áhafna farþegaskipa og flutningaskipa. 9. Lagðar eru til breytingar á refsiákvæðum frv. Lagt er til að kveðið verði með skýrari hætti á um hvaða refsingar liggi við brotum á lögunum. Kveðið er á um heimild Siglingastofnunar til að svipta menn starfsréttindum til bráðabirgða gerist þeir sekir um vítaverð brot á lögunum og henni jafnframt gert kleift að afturkalla skírteini þegar lögmætur handhafi þess fullnægir ekki lengur skilyrðum laganna. 10. Lagt er til að lögin taki gildi 1. júlí 2001 svo að rúm gefist til kynningar og reglugerðarsetningar. 11. Lagt er til að undanþágusjóður sem starfar skv. 3. mgr. 21. gr. laga um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum og 3. mgr. 8. gr. laga um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum verði lagður niður. Jafnframt er lagt til að andvirði þess sjóðs skuli notað til að standa straum af kostnaði við langtíma\-áætlun í öryggismálum sjófarenda árið 2001, en þingsályktun um slíka langtímaáætlun er nú til umfjöllunar í þinginu.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Árna Johnsen, frsm. samgn., um eitt atriði í þessum tillögum. Það snýr að því að í 8. lið er sagt að það skuli hækka réttindi úr 50 búttótonnum í 65 brúttótonn. Ég vil spyrja hv. þm. hvort þetta sé ekki ákveðinn misskilningur sem þarna birtist og hvort þessi sérstaka útfærsla í 8. lið sé ekki óþörf. Ég bið hann þá að skýra það út fyrir mér hvers vegna hennar er þörf ef ég hef rangt fyrir mér. Því að í 9. gr. frv. er beinlínis tekið á þeim vanda sem gæti hugsanlega myndast ef mælingarreglur skipa, breyting á mælingum skipa leiðir til þess að maður sem hafði réttindi samkvæmt 30 brúttórúmlesta viðmiðun missir réttindin vegna breytinga í brúttótonn, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Nú hefur skipstjórnarmaður skírteini til skipstjórnarstarfa samkvæmt brúttórúmlestaviðmiðun á skipi`` --- en við erum að breyta þessari brúttórúmlestaviðmiðun í brúttótonnamælingu --- ,,sem vegna breytinga á mælingum skipa mælist stærra en eldra skírteini hans veitti réttindi til eða aðrar hliðstæðar ástæður eru fyrir hendi og er þá heimilt að veita honum skírteini til starfa á sama skipi eða skipi sem eins háttar um að uppfylltum öðrum skilyrðum laganna.`` Ég fæ ekki annað séð, herra forseti, en 9. gr. taki algjörlega á því tilviki sem hér er lagt til í brtt., úr 50 tonnum í 65 brúttótonn, og tel í raun og veru að hún sé óþörf vegna þess að þetta er tryggt að menn sem hafa eldri skírteini miðað við eldri viðmiðun halda réttindum sínum.

Herra forseti. Hér er ekki um neinn misskilning að ræða. Hérna er kveðið skýrar á um þetta og fer ekkert á milli mála. Gerð var úttekt á þeim skipum sem um var að ræða og með þessu fyrirkomulagi er tryggt að enginn sem hefur haft réttindi tapar þeim.

Herra forseti. Er þá hv. framsögumaður samgn. í raun og veru að segja að ákvæðið í niðurlagi 9. gr. sé óþarft miðað við þessa viðbótarreglu sem hann er búinn að setja inn? Sem mér er sagt að eigi að ná sérstaklega yfir fjögur skip. Ég tel að 9. gr. sé almenn og taki almennt alveg á svona vandamálum. Þess vegna sé hin sérstaka hækkun vegna fjögurra skipa algjörlega óþörf. Það mun enginn missa réttindi á viðkomandi skip sem breytist vegna mælingareglna.

Herra forseti. Það er alveg skýrt að þessi skilgreining kveður skýrar á um þetta og á því byggist framsetning málsins. Það er klárt og skýrt að tryggt er að enginn tapar réttindum við þessa breytingu.

Herra forseti. Þó að skýrslan sé að sönnu gerð að ósk Samfylkingarinnar vil ég byrja á að þakka hæstv. viðskrh. fyrir að hafa komið henni frá sér fyrir lok þingsins. Meginniðurstaðan í skýrslunni er að í atvinnulífinu eru skýr merki um pólitískt tengdar blokkir sem gæta sérhagsmuna sem Samfylkingin hefur alltaf barist gegn. Og kolkrabbinn blessaði, hann lifir og hann dafnar. Honum er lýst svo í skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Stærstu fyrirtækin á sviði trygginga, olíuverslunar, flutninga og ferðaþjónustu tengjast með gagnkvæmu eignarhaldi. Stjórnunartengsl eru einnig mikil þar sem sömu aðilar sitja í stjórnum þessara fyrirtækja og veita þeim forustu.`` Herra forseti. Ég þori að leggja höfuð mitt að veði fyrir því að næstum hver einasti stjórnarmaður sem er talinn upp í tengslum við þessi fyrirtæki er líka félagi í Sjálfstæðisflokknum. Og svo djúpt teygir kolkrabbinn arma sína að verkalýðshreyfingin er líka notuð til að styrkja hann. Lífeyrissjóður verslunarmanna fjárfestir nægilega grimmt í fyrirtækjum kolkrabbans svo að Samkeppnisstofnun segir að það sé eðlilegt að spyrja hvað hafi verið haft að leiðarljósi við fjárfestinguna. Og hins sama er líka spurt varðandi fjárfestingar Samvinnulífeyrissjóðsins í fyrirtækjum sem áður tengdust SÍS. Herra forseti. Í skýrslunni kemur fram merkileg staðreynd. Fyrirtæki sem tengjast kolkrabbanum, eins og tryggingafélagið Sjóvá-Almennar og Olíufélagið Skeljungur og Burðarás, sem er eign Eimskipa, hafa öll aukið fjárfestingu sína í útgerðarfélögum sem eru almenningshlutafélög og skráð á Verðbréfaþingi. Skýringin er augljóslega þessi: Þau eru að kaupa sér aðgang að viðskiptum fyrir vöruna og þjónustuna sem þau selja. En þá má spyrja: Er hagsmuna annarra smárra fjárfesta sem kaupa hlut í viðkomandi útgerðarfélögum, e.t.v. sem hluta af sínum ævisparnaði, nægilega gætt með lögum eða opinberum reglum? Í gegnum eignarhald sitt láta þessi fyrirtæki útgerðirnar kaupa þjónustu eða vöru sem hefði e.t.v. verið hægt að fá ódýrara með útboðum. Og hver tapar, herra forseti? Litli fjárfestirinn meðan stóru eigendurnir sem tilheyra kolkrabbanum hygla sjálfum sér. Við vitum líka, herra forseti, að nýjar blokkir eru að myndast í kringum ný fyrirtæki. Ég gæti nefnt Norðurljós og Baug. Norðurljós, herra forseti, eru með yfirburðastöðu á markaði. Hæstv. ráðherra, hvar er Norðurljósa getið í skýrslunni? Ég finn þeirra hvergi getið. Getur verið, herra forseti, að fyrirtæki komi sér hjá úttekt eins og er að finna í skýrslunni með því einu að neita að veita upplýsingar? Baugur er svo algerlega sér á parti. Árið 1993 voru Hagkaup og Bónus með þriðjung af markaðnum. Nú er Baugur með rúmlega helming á landsvísu og ríflega 60% af markaði á höfuðborgarsvæðinu. Nú eru tvær keðjur með 67% allrar smásölu á matvælum. Eigum við að skoða hvaða áhrif það hefur haft á álagningu? Það getum við nefnilega lesið úr annarri skýrslu sem Samkeppnisstofnun hefur tekið fyrir til þess að gera úttekt á álagningu milli 1996 og 2000. Og þá kemur í ljós að álagning á brauði hækkaði um 17--18% meðan verð frá birgjum stóð í stað. Nautakjöt hækkaði í smásölu um 13--14% en helmingi minna frá kjötvinnslum. Lambakjöt hækkaði um 30--35% en bara 13--14% frá kjötvinnslum. Svínakjötið lækkaði að vísu í búðunum um 5--7% en frá bændunum lækkaði það um 27%. Verð á eggjum hækkaði ekki neitt en á sama tíma lækkuðu eggin samt um 12--14% frá framleiðendum. Ávaxtasafi hækkaði um 12--14% í smásölu en hann hækkaði ekkert frá heildsölum. Og gosdrykkir hækkuðu um 11--13% en ekkert hjá framleiðendum. Og svona gæti ég haldið áfram að telja. Herra forseti. Niðurstaða mín er því sú að óhófleg samþjöppun á smásölumarkaði hafi leitt til fákeppni sem hefur stórskaðað neytendur með óhóflegu verði. Við erum að borga allt of mikið fyrir matinn okkar af því tvær keðjur hafa hreðjatak á neytendum. Og þetta hreðjatak kostar okkur neytendur milljarða króna. Skýrslan staðfestir einfaldlega allt sem Samfylkingin hefur sagt um samkeppni, samþjöppun og fákeppni í tengslum við stórfyrirtæki Sjálfstæðisflokksins. Meira að segja lífeyrissjóðir eru hluti af pólitísku neti flokksins sem lykur gegnum allt samfélagið, allt atvinnulífið. Ég vil að lokum varpa eftirfarandi spurningum til hæstv. viðskrh.: Telur hún að vísbendingar séu um að lífeyrissjóðir séu notaðir til að styrkja áhrif blokka í viðskiptalífinu, eins og Samkeppnisstofnun kallar það? Telur hún nauðsynlegt að setja sérstaka löggjöf um stöðluð útboð til að tryggja hag lítilla fjárfesta gegn ítökum blokka í t.d. útgerðarfyrirtækjum eins og ég lýsti áðan? Og að lokum, herra forseti, með hvaða ráðum telur hæstv. ráðherra að hægt sé að koma í veg fyrir að keðjur á smásölumarkaði misnoti stöðu sína til að auka hagnað sinn á kostnað okkar neytenda?

Hæstv. forseti. Í gær barst mér í hendur skýrsla um stjórnunar- og eignatengsl og hefur henni nú verið dreift til þingmanna. Skýrslan er mjög ítarleg og yfirgripsmikil og er ástæða til að þakka þeim sem unnu að gerð hennar fyrir ágætlega unnin störf. Svo sem vænta má hefur ekki unnist tími til að kanna efni skýrslunnar ítarlega og á þessari stundu er ekki hægt að kveða upp úr um það hvort viðbrögð verða af hálfu samkeppnisyfirvalda eða hver þau kunni að verða. Skýrslan dregur upp mynd af eignarhaldi og eignatengslum í íslensku atvinnulífi. Ekki verður annað séð en lífeyrissjóðir hafi fjárfest í mörgum og ólíkum félögum og sjóðum, bæði hér á landi og erlendis. Í skýrslunni er gefið til kynna að einn lífeyrissjóður hafi fjárfest allnokkuð í einni fyrirtækjasamsteypu sérstaklega og annar í hinni stóru fyrirtækjasamsteypunni. Í skýrslunni er spurt hvaða sjónarmið hafi ráðið við þessar fjárfestingar. Vera má að þeirrar tilhneigingar hafi gætt á árum áður að lífeyrissjóðir fjárfesti að einhverju leyti með þeim hætti sem hv. þm. spyr um. Og að eitthvað eimi enn þá eftir af þessari fjárfestingarstefnu sjóðanna. Ég tel hins vegar að landslagið í þessum efnum hafi verið og sé að breytast m.a. vegna þess að í þessum hluta atvinnulífsins eins og öðrum er það krafa að arðbær sjónarmið verði höfð í fyrirrúmi í ríkari mæli en e.t.v. hefur verið. Mér þykir ekki vera ástæða til að setja sérstaka löggjöf um stöðluð útboð til að tryggja rétt minnihlutaeigenda í fyrirtækjum. Hagsmunir þeirra eiga að vera tryggðir í lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög, en þar er m.a. að finna ákvæði sem skylda þann sem hefur eignast stóran hlut í fyrirtæki til að kaupa hlut lítilla hluthafa sé þess óskað. Í verðbréfalöggjöfinni eru einnig ákvæði um að sá sem eignast meiri hluta í fyrirtæki sem skráð er á Verðbréfaþingi beri að kaupa hlut þess litla. Þá eru einnig í hlutafélagalöggjöfinni ákvæði um að hluthafar megi ekki hygla sjálfum sér á kostnað annarra hluthafa. Slíkt getur leitt til skaðabótaskyldu. Þrátt fyrir löggjöf sem hér var vísað til kann að vera að ekki séu tryggðar að öllu leyti þær aðstæður sem fjallað er um í spurningunni. Sérstaklega á það við ef sterk fyrirtæki á markaði misnota aðstöðu sína með því að velja viðskipti við tengd fyrirtæki þegar aðrir betri kostir eru í boði. Í tilviki sem þessu gæti komið til kasta samkeppnislaga um bann við misnotkun á markaðsráðandi stöðu, en að sjálfsögðu hlýtur það að vera krafa til stjórnenda og metnaðarmál þeirra að þeir tryggi sem best hag allra eigenda fyrirtækjanna. Sú ábending sem fram kemur um stöðluð útboð aðfanga í niðurstöðukafla skýrslunnar er góðra gjalda verð og sjálfsagt munu samkeppnisyfirvöld fylgjast með hvort þarna eru á ferðinni samkeppnishamlandi aðgerðir. Í samkeppnislögum eru ýmis úrræði sem eiga að tryggja að hagur neytenda sé ekki fyrir borð borinn. Í þessu sambandi má sérstaklega benda á bann við misnotkun markaðsráðandi stöðu fyrirtækja sem kom í samkeppnislög með þeim breytingum sem tóku gildi í desember sl. Í framhaldi af matvöruverðskönnun sem Samkeppnisstofnun skilaði í síðasta mánuði, mun stofnunin kanna frekar þær ábendingar og ásakanir innlendra framleiðenda og heildsala um að matvörukeðjur hafi notað kaupendastyrk sinn með óeðlilegum hætti og knúið fram ósanngjörn viðskiptakjör. Hvort ástæða sé til að setja reglur eða leiðbeiningar um viðskiptahætti á milli þessara aðila get ég ekki sagt um á þessari stundu, enda er það, ef til kemur, í verkahring samkeppnisyfirvalda. Skýrslan sem hér hefur verið kynnt byggir á tölum frá árinu 1999, en fyrri skýrslan frá árinu 1994 er byggð á tölum frá árinu áður. Á milli áranna 1993 og 1999 hafa orðið miklar breytingar í íslensku atvinnulífi, nýjar atvinnugreinar hafa orðið til og öðrum hefur vaxið fiskur um hrygg. Nýir eigendur og ný kynslóð stjórnenda hefur komið til sögunnar. Ríkisfyrirtæki hafa verið einkavædd og seld. Með auknu frelsi í viðskiptum hafa erlend fyrirtæki frjálsari aðgang að íslenska markaðnum.

Herra forseti. Niðurstöður skýrslu Samkeppnisstofnunar koma í sjálfu sér ekki á óvart, en þær eru gagnleg kortlagning á aðstæðum í íslensku atvinnulífi og það er fróðlegt m.a. að bera þær saman við niðurstöður fyrir skýrslu frá miðjum síðasta áratug. Einkunnarorðin sem íslenskt atvinnulíf fær eru skýr: Vaxandi samþjöppun og fákeppni. Í olíuverslun, samgöngum, tryggingastarfsemi og fleiri sviðum hefur samþjöppunin haldist eða heldur aukist og ný fákeppnissvið hafa verið að skapast, t.d. í almennri verslun og í upplýsingatæknigreinum. Samkeppnisstofnun varar við þessum aðstæðum og hefur oft bent á hversu erfitt sé að glíma við þær, ef þeim er leyft að skapast. En ríkisstjórn Íslands, herra forseti, tekur ekkert mark á þessum niðurstöðum. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. er á fullri ferð við að bæta við, búa til ný fákeppnis- eða einokunarsvið, í bankastarfsemi og fjarskiptum. Enn eitt svið, herra forseti, þar sem samþjöppun er vaxandi er í sjávarútveginum. Þar hafa veiðiheimildir og fjármagn sópast saman á undanförnum árum og nú stendur til að reka nokkurn veginn smiðshöggið á verkið með því að kvótasetja veiðar smábáta og undirbúa að einnig þau veiðiréttindi verði hægt að fara að kaupa upp. Herra forseti. Ríkisstjórnin með viðskiptaráðherra og samgrh. í broddi fylkingar þessa dagana veður áfram, blinduð af nýfrjálshyggjukreddum og er að búa til ný fákeppnis- og einokunarsvið í íslensku atvinnulífi. ,,Næstum allt er falt``, segir viðskrh. í Morgunblaðinu í dag. Herra forseti. Það er vandlifað í heimi hér og einkum ef maður heitir Samkeppnisstofnun. Ríkisstjórnin gerir hvort tveggja, að skamma hana og spotta og gagnrýna skýrslur hennar þegar það á við, en setja allt sitt traust á hana þegar það hentar og hún er að búa til ný fákeppnissvið eins og í fjarskiptamálunum. Þá á sama Samkeppnisstofnun sem oft er óalandi og óferjandi að leysa allan vanda.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst nefna það að þegar samkeppnislögin voru sett á sínum tíma var það að samkomulagi eftir meðferð frumvarpsins í efh.- og viðskn. að gerð yrði skýrsla um eignatengsl í íslensku atvinnulífi. Fyrsta skýrslan sem stofnunin gerði kom út árið 1994 eins og hér er dregið fram. Á sínum tíma gagnrýndi ég þá skýrslu fyrir að þar væri sleppt allri umfjöllun um umsvif ríkisins í atvinnulífinu. Þess vegna finnst mér sú skýrsla sem hér liggur fyrir miklu betri þar sem mjög vel er dregið fram og kemur reyndar í ljós að ríkið hefur afar mikið að gera í atvinnulífinu. Þess vegna tel ég að það styðji mjög þau einkavæðingarfrumvörp sem hér liggja fyrir að verið sé að draga úr umsvifum ríkisins í atvinnulífinu. Það kemur líka fram að þessum umsvifum ríkisins fylgir mikil hætta, þ.e. að þeir sem eru að setja leikreglurnar á markaðnum séu jafnframt að gæta hagsmuna fyrir einn af leikendunum, þ.e. ríkisfyrirtækin, og að þetta skapi tortryggni í samskiptum einkaaðila og aðila í eigu ríkisins. Ég tel því að þessi skýrsla sé mjög gagnlegt innlegg í umræðuna. Annað sem kemur þarna fram er vöxtur lífeyrissjóðanna sem var mjög athyglisverður. Það er ekkert nýtt sem kemur um viðskiptablokkirnar. Það er nýtt sem kemur fram um eignarhaldsfélögin erlendis og ég held að sé atriði sem sé mjög umhugsunarvert fyrir okkur þingmenn að velta fyrir okkur. En síðan hefur hv. þm. Össur Skarphéðinsson mikinn áhuga á 40% fylgi Sjálfstæðisflokksins, sem er jafnt um allt þjóðfélagið, hvort sem er í forustusveit í atvinnulífinu eða annars staðar. Ég þekki marga ágæta samfylkingarmenn og marga ágæta framsóknarmenn og jafnvel vinstri græna sem eru í forustu í atvinnulífinu. Ég tel nauðsynlegt að forustumenn í atvinnulífi séu í mörgum flokkum vegna þess að það hefur afar góð áhrif á þá flokka.

Herra forseti. Þessi skýrsla sýnir að mikið er í húfi að Samkeppnisstofnun í nafni neytenda sýni einokunarrisunum klærnar en þeir óttast ekkert frekar en öfluga og virka samkeppnislöggjöf sem er ógn við þá fákeppni sem má í allt of miklum mæli sjá í atvinnulífinu í krafti markaðsráðandi stöðu stórra fyrirtækjablokka. Þar er farvegur fyrir einokun, hringamyndun og fákeppni sem stuðlar að nútímalénsveldi og söfnun auðs og valds á fárra manna hendur. Slík þróun gengur gegn hagsmunum neytenda og ýtir undir misskiptingu eigna og tekna í þjóðfélaginu. Fákeppni og einokun í matvöruverslun og á grænmetismarkaði eykur skuldir heimilanna og dregur niður lífskjörin og er ein helsta skýring þess að Íslendingar greiða næsthæsta verð á nauðsynjavöru af OECD-löndunum. Eitt brýnasta verkefnið á þeim vettvangi er að kortleggja verðmyndun á matvörumarkaðnum, ekki síst kostnað birgja og milliliða. Í skýrslunni er vakin athygli á auknum hlut fyrirtækjablokka í útgerð og hvernig þar spyrðast saman hagsmunir í öðrum atvinnugreinum í gegnum ótrúlega gagnkvæm stjórnunar- og eignatengsl sem má víða sjá í skýrslunni. Kolkrabbinn teygir sig þar víða og full ástæða til að ætla að næst verði gerð einokunaratlaga að bankakerfinu, sem stjórnarflokkarnir virðast ætla að setja á útsölu sem mun ýta undir einkavinavæðinguna og þar með fákeppni á fjármálamarkaði. Ógnvænlegt er ef markaðsráðandi aðilar í stórum fyrirtækjasamsteypum fá nú ráðandi ítök í bankakerfinu. Einnig er ástæða til að óttast hvernig samþjöppun eykst hröðum skrefum á sviði margmiðlunar, með ljósvakafjölmiðlum og í upplýsingaiðnaði, sem er alvarleg ógn við lýðræðið. Ég vil hvetja til þess að úttekt á stjórnunar- og eignatengslum í atvinnulífinu verði fastur liður í starfsemi Samkeppnisstofnunar og full ástæða er til að efh.- og viðskn. taki þessa skýrslu til umfjöllunar og leggi mat á innihald hennar því skýrslan staðfestir ótvírætt að samþjöppun valds, óeðlileg og gagnkvæm hagsmuna- og stjórnartengsl, ríkja allt of víða í atvinnulífinu.

Herra forseti. Ég þakka þá skýrslu sem hér hefur verið lögð fram. Í henni eru mjög miklar upplýsingar og þar koma fram margir mjög athyglisverðir hlutir. Ég ætla fyrst og fremst að einbeita mér að því sem kemur mér reyndar ekki á óvart en það er hin mikla fákeppni í dagvöruverslun á Íslandi. Í ljós kemur að Baugur er með rétt rúmlega 60% markaðshlutdeild í dagvöruverslun á Íslandi og tveir aðilar, Baugur og Kaupás, eru með um 4 / 5 af markaðnum í dagvöruverslun. Ekki alls fyrir löngu var ég á fundi með Samtökum iðnaðarins þar sem kom í ljós að sérstaklega stærsta keðjan, Baugur, pressar mjög niður verð hjá framleiðendum og ef viðkomandi framleiðendur kvarta er þeim bara hent út úr þessum verslunum. Ég var líka á mjög merkilegum fundi með kartöflubændum í Þykkvabæ ekki alls fyrir löngu. Þá fullyrti einn bóndinn að skilaverð hans fyrir 1 kg af kartöflum væri 39 kr., þ.e. hann fengi 78 kr. fyrir tveggja kílóa poka. Slíkur poki er seldur á 319 kr. ef ég man rétt, t.d. í Nýkaup. Þetta eru ótrúlegar upphæðir. Við hljótum því að velta fyrir okkur hvernig verðmyndun vörunnar er. Ég tel mjög nauðsynlegt að það komi fram í verðmerkingum hvað ríkið fær, hvað framleiðandinn fær, hvað milliliðirnir fá, hvað seljandinn fær og þá sjáum við í raun og veru hverjir eru í raun og veru vinir neytenda. 

Herra forseti. Ég þakka fyrir skýrslu Samkeppnisstofnunar sem er fróðleg fyrir margra hluta sakir þótt ég setji spurningarmerki við sitthvað í samanburðarfræðunum. Það sem helst kemur fram í þessari skýrslu er að staðfest er að fákeppni og einokun er einkennandi fyrir íslenskt atvinnulíf en það kemur líka fram að hlutur hins opinbera er mikill. Á því vekur hæstv. ráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, sérstaklega athygli í viðtali við Morgunblaðið í morgun. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Verslunarráðsins, tók bakföll einmitt út af þessu. En hvar skyldi veltan vera mest hjá hinu opinbera? Hún er mest hjá Íbúðalánasjóði. Þarna er líka ÁTVR. Þarna er Ofanflóðasjóður. Þarna er líka Námsgagnastofnun. En þarna eru líka vissulega fyrirtæki og stofnanir sem eru á leiðinni út á markað. Við ræddum í morgun einkavæðingu Landssímans. Í gær fjölluðum við um bankana sem eiga að fara út á markað. Við höfum rætt hvað muni gerast á þessum markaði. Samkeppnisstofnun hefur það hlutverk að reyna að sporna gegn einokun á markaði en hún hefur takmörkuð tök á því að öðru leyti en því að reyna að hafa áhrif þar á aðstæður, að hafa áhrif þar á aðstæður. Hún hefur varað við því og samkeppnisaðilar hafa varað við því að ríkisstjórnin sé með einokunarstefnu sinni að einkavæða einokun. Hún sé ekki að draga úr einokun eða stuðla að samkeppni, hún sé að bæta í. Hún sé að bæta í. Hún sé að stuðla að fákeppni og einokun á markaði. Það er áhyggjuefni.

Herra forseti. Undanfarið höfum við rætt ítarlega um kosti og galla einkarekstrar andspænis opinberum rekstri. Ég hef bent á að meginmunurinn liggur í ábyrgðinni, herra forseti, það að ef einkaaðili gerir mistök í rekstri tapar hann eigin fé sínu og dettur jafnvel út úr rekstri. Ekkert slíkt gerist í opinberum rekstri þar sem menn geta haldið áfram lélegum hallarekstri í mörg ár án þess að neitt gerist. Herra forseti. Skýrsla Samkeppnisstofnunar bendir á að hér á landi eru lítil tengsl á milli eignar og valds, fyrirbæri sem ég hef kallað fé án hirðis. Stjórnendur eiga ekkert í fyrirtækinu og tapa þar af leiðandi ekki ef þeir gera mistök. Skýrslan bendir á að ríki, sveitarfélög, sparisjóðir og ekki síst lífeyrissjóðir eru mjög fyrirferðarmkilir í íslensku atvinnulífi og vaxandi. Það segir okkur að fé án hirðis vex þrátt fyrir tilburði til einkavæðingar. Inn í skýrsluna vantar samt stærstu fyrirtæki landsins, þ.e. Ríkisspítala, háskólasjúkrahús held ég að heiti, og Háskóla Íslands. Þetta eru stærstu fyrirtæki landsins, þau vantar inn í skýrsluna.

Kirkjan.

Og kirkjan, algjörlega án samkeppni.

Það er nú í góðu lagi.

Hv. Alþingi er á þessum dögum að samþykkja miklar einkavæðingar á bönkum og fjarskiptafyrirtækjum. Eftir situr allur orkugeirinn, Landsvirkjun og Rarik, Íbúðalánasjóður, menntakerfið og heilbrigðiskerfið. Við höfum því miður ekki haft undan að einkavæða. Skýrslan er hvatning til að bretta upp ermarnar og selja næst Landsvirkjun. Þá þurfum við hv. þingmenn að taka okkur tak og auka lýðræðið í lífeyrissjóðunum, auka tengslin milli eigenda lífeyrissjóðanna og stjórna lífeyrissjóðanna þannig að stjórnirnar séu ekki sjálfkjörnar á einhverjum lokuðum fundum.

Herra forseti. Fyrsta niðurstaða skýrslunnar eru lítil tengsl milli valds og eigna. Hér er fyrst og fremst verið að vísa til lífeyrissjóðanna. Þetta atriði staðfestir gagnrýni Samfylkingarinnar á stórfyrirtæki sjálfstæðismanna, sem ráða öllu í Samtökum atvinnulífsins. Stórforstjórar Sjálfstfl. og Framsfl. hafa hreiðrað um sig í stjórnum lífeyrissjóða og beita þeim miskunnarlaust í þágu valda sinna. Þetta kerfi hefur Samfylkingin gagnrýnt. Önnur niðurstaða skýrslunnar er hversu fákeppni er áberandi í íslensku atvinnulífi. Þar er staðfestur hornsteinn í stefnu Samfylkingar í efnahagsmálum sem er stuðningur við aukna samkeppni. Samfylkingin hefur bent á hættu af fákeppni, þröngra fyrirtækjablokka sem eru í nánum tengsum við ríkisstjórnarflokkana. Afstaða þeirra gagnvart Samkeppnisstofnun kemur skýrt í ljós þegar þeir vilja rýra hlut hennar eins og þeir geta. Þessi stefna er fjandsamleg neytendum. Þriðja niðurstaða skýrslunnar er hversu áberandi hlutur ríkisins er í atvinnulífinu og sem hefur aukist. Samfylkingin hefur margoft lagt til að ríkið dragi sig út úr atvinnurekstri og leggur þunga áherslu á samkeppnisvæðingu. Fjórða niðurstaðan, um blokkamyndun, lýsir baráttunni við kolkrabba og smokkfisk þar sem nýir aðilar hafa bæst við. Þetta staðfestir einnig gagnrýni Samfylkingarinnar. Meginniðurstaðan í þessu kemur þó fram í hvernig ríkisstjórnin hefur auðveldað stofnun eignarhaldsfélaga erlendis í skattaparadísum til að komast hjá gjöldum hér á landi. Þannig er það sem stjórnarherrarnir vilja hafa það, leyndin er góð í huga þeirra. Stefna Samfylkingarinnar er að gæta hagsmuna almennings og neytenda. En stefna ríkisstjórnarinnar er að gæta sérhagsmuna. Þessi skýrsla, herra forseti, staðfestir þennan mun á Samfylkingunni og ríkisstjórninni.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. viðskrh. fyrir prýðileg svör við þeim spurningum sem ég varpaði til hennar. Hæstv. ráðherra kvaðst þó ekki á þessari stundu geta sagt til að öllu leyti til um þau ráð sem hún teldi nauðsynleg til þess að grípa til og koma í veg fyrir að samþjöppun á markaðnum gæti skaðað hagsmuni neytenda. Herra forseti. Ég vil þess vegna lýsa því yfir hér að Samfylkingin mun óska eftir því þegar þing kemur saman í haust að þessi skýrsla verði tekin til ítarlegrar umræðu og þá geti hæstv. ráðherra jafnframt í lengra og ítarlegra máli lýst ráðum sínum til þess að grípa á þeim vandamálum sem hún tók undir að væru til staðar. Herra forseti. Eins og hv. þm. Ágúst Einarsson sagði áðan þá er ekki bara blokkamyndun til staðar í atvinnulífinu heldur eru nýjar blokkir að hreiðra um sig m.a. í afþreyingariðnaði. Ég spurði hæstv. ráðherra áðan hvernig stæði á því að ekki er tekið á þeim iðnaði. Af hverju er t.d. ekki blokkarinnar í kringum Norðurljós að nokkru getið? Getur verið, herra forseti, að skýringuna megi lesa í eftirfarandi orðum í formálanum, þar sem segir: ,,Í nokkrum tilvikum gætti þó tregðu hjá fyrirtækjum að afhenda gögn. Þessi tregða tafði verkið og ekki reyndist unnt í öllum tilvikum að draga upp eins skýra mynd og stefnt var að.`` Ég er sammála hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að þessi skýrsla er mikilvægt gagn. Það þarf að endurnýja hana reglulega en það þarf að gera hana þannig úr garði að hún gefi jafnan skýra mynd. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki rétt að binda það í lög að fyrirtæki verði að gefa þær upplýsingar sem til þarf. Herra forseti. Að öðru leyti er niðurstaðan af þessari umræðu sú að alls staðar, á öllum stöðum viðskiptalífsins, er samkeppnin að minnka, fákeppnin að aukast og samþjöppunin að aukast. Og það eru engar aðgerðir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hvernig stendur á því, herra forseti? Vegna þess að þetta gerist í skjóli ríkisstjórnarinnar, fyrst og fremst í skjóli Sjálfstæðisflokksins. Þess vegna er ekki gripið til neinna aðgerða.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég dáist mjög að hv. þingmönnum hvað þeir eru búnir að setja sig inn í þessa skýrslu, miðað við hvað hún barst seint í hendur þeirra, sem ég baðst nú afsökunar á í gær. Við lok þessarar umræðu vil ég fyrst vitna til orða hv. þm. Ágústs Einarssonar sem sagði hér að ríkið vildi draga sig út úr atvinnurekstri og það væri stefna Samfylkingarinnar. Það vill svo til að síðasta sólarhringinn höfum við verið að afgreiða hér tvö merk mál um sölu ríkisfyrirtækja.  
             Eins vil ég nefna orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem segir að ríkisstjórnin sé að búa til ný svið fákeppni á bankasviðinu. Ég hef áður úr þessum ræðustól vitnað til orða hv. þm. sem hann viðhafði fyrir nokkrum missirum þar sem hann fullyrti að sameina ætti Landsbankann og Búnaðarbankann og það þýddi ekki að bera við einhverjum sjónarmiðum fákeppni og að ekki yrði næg samkeppni þó svo að þetta yrði gert. Þetta sagði þessi hv. þm. hér fyrir nokkrum mánuðum síðan. Nú þegar ríkisstjórnin tekur þá ákvörðun að selja bankana sinn í hvoru lagi, og það var nú það sem Samfylkingin vildi gera hérna fyrir jólin, þá er það ekki aðferðin sem viðkomandi þingmenn geta stutt. Það er dálítið vandlifað. Ég held að það sé athyglisvert líka sem hefur verið vikið að hér, að þrátt fyrir að ríkið hafi selt í fyrirtækjum þá hefur ríkið verið að auka mjög eignarhlut sinn í atvinnulífinu á milli þessara ára og það sýnir okkur kannski enn betur en við vissum áður að við eigum að halda áfram að selja ríkisfyrirtæki.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð, frá heilbr.- og trn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið fjölda gesta til liðs við sig, m.a. frá heilbr.- og trmrn., Félagi eldri borgara í Reykjavík, Tryggingastofnun ríkisins og Öryrkjabandalagi Íslands. Með frumvarpinu eru gerðar breytingar á lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð. Með frumvarpinu er kveðið á um hækkun á grunnlífeyri hjóna úr 90% af lífeyri einhleypings í 100%. Sérstök heimilisuppbót samkvæmt lögum um félagslega aðstoð er felld niður en í stað hennar er innleiddur nýr bótaflokkur, svokallaður tekjutryggingarauki. Hinn nýi bótaflokkur skilar öryrkjum og öldruðum sem rétt eiga á honum hærri upphæð en sérstaka heimilisuppbótin gerði. Í fyrsta lagi nemur fullur tekjutryggingarauki hærri fjárhæð en sérstaka heimilisuppbótin gerði og í öðru lagi lækkar skerðing vegna eigin tekna, eða helmings samanlagðra tekna ef lífeyrisþegi er í hjúskap, úr 100% í 67%. Þá njóta bæði einhleypingar og sambýlisfólk tekjutryggingaraukans, en sérstaka heimilisuppbótin náði aðeins til einhleypinga. Loks felst það í frumvarpinu að eingöngu 60% atvinnutekna teljast til tekna lífeyrisþega við útreikning á tekjutryggingu og heimilisuppbót, en nú teljast allar atvinnutekjur til tekna lífeyrisþega við útreikning þeirra. Frumvarpinu fylgja einnig drög að tveimur reglugerðum. Fyrri reglugerðin felur í sér að frítekjumark tekjutryggingar til ellilífeyrisþega hækkar og sérstakt frítekjumark vegna greiðslna úr lífeyrissjóðum er lagt niður. Síðari reglugerðin felur í sér að frítekjumarkið samkvæmt lögum um félagslega aðstoð hækkar úr 105.347 kr. í 112.000 kr. til þess að hækkun bóta samkvæmt frumvarpinu minnki ekki rétt til frekari uppbóta samkvæmt þeim lögum. Frumvarpið gerir ráð fyrir að bætur til aldraðra og öryrkja hækki um 1.350 millj. kr. á ári. Breytingarnar fela í sér að þeir sem lægstar hafa bæturnar fá mest en hinir tekjuhærri minna. Þannig er áætlað að um 70% ellilífeyrisþega fái einhverja hækkun með þessum breytingum og að 4.000 einhleypir, 800--850 hjón sem bæði eru ellilífeyrisþegar og 100 hjón þar sem annað er ellilífeyrisþegi fái tekjutryggingarauka. Þá munu 60% öryrkja fá einhverja hækkun og um 2.600 örorkulífeyrisþegar fá tekjutryggingarauka. Nefndin lítur svo á að með þessu sé stigið umtalsvert skref í þá átt að bæta kjör þeirra sem verst eru settir meðal aldraðra og öryrkja. Nefndin leggur til að orðalag 3. gr. frumvarpsins verði lagfært. Engin efnisbreyting er fólgin í breytingunni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem liggur frammi á nefndarálitinu. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, hv. þm. Karl V. Matt\-híasson og hv. þm. Þuríður Backman skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Jónína Bjartmarz, Katrín Fjeldsted, Ásta Möller, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Tómas Ingi Olrich, Magnús Stefánsson og þingmennirnir Ásta R. Jóhannesdóttir, Karl V. Matthíasson og Þuríður Backman með fyrirvara.

Herra forseti. Ég held að sé kominn tími til að reyna að fá einhvern botn í hvað hér er að gerast og hvað hér eigi að gerast í dag. Þingmenn fengu í morgun dagskrá í 53 liðum. Síðan fylgjast menn með því af spenningi hvar forseta ber niður, í 1. lið eða 49. eða 47. Þegar hlé var gert á fundinum fyrir matinn var verið að ræða sölu á Landssíma Íslands og einn ræðumaður var þar í miðri ræðu sinni, ef ég veit rétt. Þeirri umræðu er ekki haldið áfram. Ég hef ekki trú á því að menn séu hættir við að selja Landssímann. Betur ef svo væri. En ég held, herra forseti, að við þurfum að fá skýrar línur hér í þinghaldið. Stóð ekki til að halda áfram umræðu um Símann, um símamálið og sýna þeim þingmanni sem var í miðri ræðu sinni þá kurteisi að ræða alla vega við hann og gera honum grein fyrir þessu, og þá öðrum þingmönnum, gera þeim grein fyrir því að til stæði að ræða önnur mál? Mér finnst þetta ekki ganga lengur og fer fram á það vinsamlegast við hæstv. forseta að okkur verði gerð grein fyrir framvindu málsins í dag. Það er reyndar kominn tími til að ræða þinghaldið á næstu dögum, hvað menn hafa hugsað sér í þeim efnum. Ég geri það að tillögu minni að einhvern tímann fljótlega --- ég er ekki að gera kröfu um það núna --- en einhvern tímann fljótlega verði gert hlé á þinghaldinu og við setjumst saman, formenn þingflokka, með stjórn þingsins og ræðum þessi mál.

Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þm. að nokkur óvissa er um framgang mála á þessum fundi. Það mun reyndar skýrast fljótlega. Það er ágætisábending að gera hlé á fundinum einhvern tíma dagsins og halda fund með þingflokksformönnum. Forseti Alþingis er þessa stundina að yfirfara málin og leggja línurnar. Þau skilaboð sem mér hafa borist eru að næst verði tekin fyrir 

Herra forseti. Þessi framgangur mála er náttúrlega engan veginn viðunandi. Við vorum í miðju kafi að ræða annað mál eins og hér hefur komið fram. Reyndar áttum við von á því að vera boðuð til skrafs og ráðagerða við hæstv. forseta um framhald þingstarfanna. Ég hefði talið, ef menn ætla að fara að slíta sundur umræður og hoppa á milli dagskrármála, að eðlilegt væri að hafa um það samráð, herra forseti. Ég tek því undir þá kröfu að a.m.k. á meðan ekki er skýrt hvert framhaldið verður á þessum þingfundi og um framhald þessa þings, að haldið sé áfram með það mál sem byrjað var að ræða, herra forseti, og spyr hvort nokkuð sé því til fyrirstöðu að það verði gert. Ég vil eindregið taka undir það að það er lágmark, ef verið er að fresta umræðum á þennan hátt og fara síðan í önnur mál jafnvel í miðjum ræðum, að um það sé haft samráð við fólk þannig að við getum áttað okkur örlítið á hvað eigi að gerast hér á næstu klukkutímunum eða næstu dögum, herra forseti.

Virðulegi forseti. Við höfum fundað nokkuð stíft alla þessa viku, m.a. fundað fimm kvöld í röð sem er næsta óþekkt. Og nú erum við hér að funda á laugardegi. Það er ekkert óeðlilegt að menn spyrji hvað valdi því að Alþingi skuli vinna með þessum hætti. Hvað gerir það að verkum að hér á laugardegi skuli vera ætlunin eða hugmyndin að afgreiða 53 mál á einum og sama deginum, á einum og sama fundinum? Ég held, virðulegi forseti, að nú sé kannski lag til þess að við færum a.m.k. að láta svo líta út að eitthvert skipulag sé á þessari stofnun, að einhver vitiborin hugsun sé í þessari stofnun og við förum að hægja för, fresta þessum fundi í dag og koma hér aftur saman á mánudaginn. Hvaða skynsemi er í því að halda hér áfram og reyna að klára 53 mál? Virðulegi forseti. Við verðum að halda reisn okkar gagnvart almenningi í landinu.

Forseti telur að Alþingi haldi bærilega reisn sinni þó að það fundi á laugardegi. Stór hluti þjóðarinnar vinnur gjarnan á laugardögum og þarf ekki að vorkenna okkur neitt yfir því.

Herra forseti. Þar er ég sammála virðulegum forseta. Okkur er ekki vandara um en öðrum mönnum að vinna vinnuna okkar og gera það af og til á laugardögum. Og það held ég að mörg okkar geri og við séum svo sem ekkert vandari að helgum og helgarfríum en annað fólk. Hitt er annað mál að öllum er fyrir bestu að reyna að hafa eitthvert skipulag á hlutunum. Ég tek undir það að það er heldur ónotalegt að stökkva svona fram og til baka í dagskránni. Hér var á dagskrá fyrir hádegið umræða um einkavæðingu Landssímans og ég hygg að ég sé þar annar maður á mælendaskrá. Mun það ekki vera rétt, herra forseti? Ég var í salnum að undirbúa þessa fínu ræðu og vissi ekki annað en að það mál kæmi mjög fljótlega á dagskrá aftur. En þá er allt í einu komið yfir í eitthvert allt annað mál sem ég hafði enga ástæðu til að ætla að yrði komið að alveg strax. Síðan segir forseti vor, sem nú situr í stóli, að meginforsetinn sé hér einhvers staðar á lóðinni að leggja línurnar og skipuleggja og að vænta sé tilkynningar um að kannski verði farið í 17. og 18. dagskrármálið. Herra forseti. Það er ekki svona sem við gerum þetta. Menn setjast niður saman, fara yfir stöðuna og reyna a.m.k. að ná samkomulagi um það sem hægt er að ná samkomulagi um á hverjum tíma. Þó það sé ekkert annað en það hvernig fundahaldinu verður hagað allra næstu klukkutímana, hvaða mál verði tekin fyrir og í hvaða röð þannig að þingmenn hafi lágmarksundirbúningstíma til að skipuleggja störf sín og undirbúa ræður, þá er það þó a.m.k. einhvers virði. Ég tek undir það, þó að ég sjái ekkert að því að vinna af og til á laugardögum og geri það iðulega sjálfur, og held að það fari fljótlega að vera hyggilegt að fresta fundi og koma svo bara saman aftur á mánudaginn. Mér sýnist alveg augljóst að næg verk sé að vinna hér langt fram eftir næstu viku a.m.k. og er sjálfur alveg undir það búinn að svo verði. Þá fær ríkisstjórnin tíma til að hugsa sig um yfir helgina í málefnum smábátanna. Mér sýnist ekkert veita af ef hún á að reyna að ná áttum í þeim efnum og stjórnarliðið að ná saman. Ég held því að það þjóni margvíslegum og góðum tilgangi og muni gleðja fjölskyldur okkar ef við sláum botninn í þetta núna svona um kaffileytið og hittumst hér svo aftur á mánudagsmorguninn.

Herra forseti. Mörg mál eru á dagskrá og það er auðvitað verið að ræða eitt af þeim núna. Ég bið þingmenn um að sýna ágætum forseta þolinmæði, hann er ekki að gera neitt annað en að vinna sitt verk, að stýra fundi og taka fyrir mál sem eru á dagskrá. Það er síðan undir okkur þingmönnum komið hve mikið við viljum tala í þeim málum sem á dagskrá eru. Ég held að við getum treyst því að forseti Alþingis kalli þingflokksformenn innan tíðar á fund til að fara yfir málin og þá kemur í ljós hvort okkur auðnast að ljúka í dag.

Virðulegi forseti. Það er síður en svo að ég sé að reyna að komast hjá því að vera hér á laugardegi. Hins vegar eru 53 mál á dagskrá. Ég get alveg viðurkennt að það eru mörg mál þar sem ég mun reyna að beita rökum til að snúa stjórninni af villu síns vegar. Og það er ekki víst að hægt verði að flytja allar þær ræður ef ætlunin er að klára þetta á einum og sama deginum. Ég verð því að segja, virðulegi forseti, að ef við eigum að geta sinnt hlutverki okkar, þ.e. að setja samfélaginu almennar leikreglur, og geta farið hér yfir rökræðuna í þeim málum sem nauðsynlegt er að rökræða, þá er ég smeykur um að það taki miklu lengri tíma. Ég held að miklu skynsamlegra sé að við förum að ljúka þessu fljótlega í dag, koma síðan saman á mánudaginn og gera þetta eins og siðuðu fólki sæmir.

Herra forseti. Ég vil sérstaklega taka undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að taka hér á dagskrá sem fyrst áframhaldandi umræður um sölu Landssímans, sérstaklega í ljósi orða hv. þm. um að hann hefur lofað að flytja fína ræðu. Það eru slík tímamót að ég tel að ekki megi bíða með að það gangi fram.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að þetta er bara annað árið mitt á þingi og ég er því ekki svo kunnugur vinnubrögðunum. En ég var í miðri ræðu um hádegisbilið þegar gert var matarhlé og vissi þá að til stóð að atkvæðagreiðsla og utandagskrárumræða ætti að vera að hádegisverðarhléi loknu og var búinn að búa mig undir það og gera ráð fyrir því. En síðan verð ég að viðurkenna að framhaldið kom mér alveg í opna skjöldu, ég hélt ég ætti að fá að halda áfram með ræðu mína. Ég sit líka í samgn. og þá allt í einu er komið með mál úr samgn. og farið að mæla fyrir því, sem ég hef verið með fyrirvara á og þurfti líka að taka til máls um það. Ég, sem var þar undirbúinn undir að halda áfram með ræðu mína, þurfti því að fara að hlaupa og ná í önnur gögn. Það var ekki einu sinni svo vel, ég var þá kominn á mælendaskrá til að ræða það en síðan var það mál aftur tekið út af dagskrá. Herra forseti. Lái mér hver sem vill, en ég skil ekki svona vinnubrögð og mundi aldrei sjálfur vilja standa að því að vera með slík vinnubrögð eins og hér viðgangast. Þetta er engum til ...

Þetta var ekki siður á Hólum.

Þetta var ekki siður á Hólum, nei.

Menn þurfa að hafa tölvuheila til þess að geta fylgst með.

Ég er alveg reiðubúinn að fara aftur með hæstv. forseta Alþingis sem var ágætis landbrh. á sínum tíma og ganga með honum um Hólastað og koma honum aftur til betri vegar, þannig að hann geti leitt okkur í sátt og samlyndi í gegnum þinghaldið, a.m.k. þau lok sem hér eru fram undan.

Enn biðja menn um orðið til að ræða fundarstjórn forseta. Hér hefur nú verið kvartað yfir að mörg mál séu á dagskrá í dag og forseti bendir á að ef við ætlum að ræða fundarstjórn forseta lengi dags, þá verður minni tími fyrir öll dagskrármálin.

Herra forseti. Það er bara rétt um vinnubrögðin hér. Ég tók eftir því áðan að menn eru að bíða eftir málum sínum úr nefndum. Það hefur verið nefnt að stoppa þyrfti Landssímann af og annað mál frá samgn. um áhafnir skipa. Og síðan upplýsti hæstv. forseti sem situr í forsetastóli að aðalforsetinn væri á fundi til að ræða frekara framhaldið. Nú sé ég að aðalforseti þingsins er kominn í salinn og hann hefur boðað það að tölvuheila þurfi til að fylgjast með. Ég mundi vilja óska þess, starfandi forseti, fundarstjóri, að við hættum þessari umræðu um fundarstjórn forseta og fengjum tölvuheilann til að sjá hvert verður framhaldið.

Ég sagði reyndar ekki að forseti Alþingis væri á fundi, ég sagði að hann væri að skoða málið.

Herra forseti. Áður en þessi umræða um fundarstjórn forseta hófst var mælt hér fyrir nál. um frv. til breytinga á lögum um almannatryggingar og félagslega aðstoð og eins kom fram hjá flm. rita ég undir það nál. með fyrirvara, ásamt öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar í heilbr.- og trn. Ég mun gera grein fyrir þeim fyrirvörum sem ég hef við þetta mál og sömuleiðis mæla fyrir brtt. sem minni hluti heilbr.- og trn. leggur fram við frv. Fyrst vil ég, herra forseti, nefna eina setningu í nál. sem ég geri vissulega fyrirvara við og það er þar sem segir að nefndin líti svo á ,,að með þessu sé stigið umtalsvert skref í þá átt að bæta kjör þeirra sem verst eru settir meðal aldraðra og öryrkja.`` Ég get ekki fyllilega tekið undir þetta og hefði talið að unnt hefði verið að gera mun betur við þennan hóp. Ég hef sagt það áður að þó að þetta frv. sé í áttina, þá geti nú varla talist hér um skref, hvað þá umtalsvert skref að ræða, og hef ég áður sagt það hér og annars staðar að ríkisstjórnin sé aðeins að fara fetið, varla er hægt að kalla þetta skref. Annað sem ég vil gagnrýna varðandi þessa lagasetningu er það að verið er að gera kerfið mun flóknara en það var. Verið er að bæta við bótaflokki með enn eina tegund tekjutengingar sem gerir það mun erfiðara að átta sig á hvaða rétt lífeyrisþeginn á og sömuleiðis að reikna út bætur hans í hinum ýmsu tilvikum. Herra forseti. Varðandi þær brtt. sem við leggjum fram og eru á þskj. 1324, þá er það svo að við teljum ekki nógu langt gengið til móts við þá sem eru í atvinnulífinu og eru öryrkjar. Það hefur verið gagnrýnt mjög rækilega að almannatryggingakerfið sé mjög vinnuletjandi, reglur þess séu vinnuletjandi, þannig að þeir sem gætu farið út að vinna gerðu það ekki, vegna þess að þeir hefðu ekkert upp úr því við það, lítið standi eftir. Í frv. er aðeins farið í áttina og 40% tekna lífeyrisþegans eru tekin út fyrir sviga áður en tekjutryggingin og heimilisuppbótin fara að skerðast. Þannig að 40% af tekjum öryrkjans eru tekin út fyrir sviga. Við teljum að ekki sé nægilega langt gengið í þeim efnum og leggjum til að gerð verði breyting við 1. gr. og í stað þess að þessi regla gildi aðeins um tekjutrygginguna, þá gildi hún um grunnlífeyri og tekjutryggingaraukann einnig. Og 40% af tekjum lífeyrisþegans verði tekin til hliðar áður en grunnlífeyrir, tekjutrygging, heimilisuppbót og tekjutryggingarauki fara að skerðast. Í nefndinni kom fram og er ljóst þegar menn fara að skoða hvernig þessar tekjutengingar virka, að þeir lífeyrisþegar sem eru með litlar tekjur og við getum nefnt sem dæmi öryrkja sem vinna á vernduðum vinnustöðum, þeir eru margir hverjir að vinna á vernduðum vinnustöðum sem ákveðna hæfingu, komast í félagsskap við aðra, þeir eru í raun ekki að fá neina kjarabót með þessu frv., þ.e. þeir missa tekjutryggingaraukann þar sem hækkunin kemur inn og eru þar með ekki að fá þá hækkun sem felst í frv. En eins og sést á töflu nr. 32 í fskj. með frv., þ.e. skýrslu nefndarinnar sem vann frv., fá þeir öryrkjar sem búa einir og eru með 15--30 þús. kr. ekki neina hækkun. Tekjutengingin á tekjutryggingaraukanum sem er nýi bótaflokkurinn, þar sem öll kjarabótin og hækkunin kemur, er það mikil eða um 67% vegna eigin tekna og ekkert er tekið frá, gerir það að verkum að tekjutryggingaraukinn er orðinn að engu ef lífeyrisþeginn er með rúmar 15 þús. kr. á mánuði í laun, þ.e. 15.743 kr. þá fær hann ekki neitt, fær engan tekjutryggingarauka. Þetta er mjög stór hópur þeirra fötluðu öryrkja sem vinna á vernduðum vinnustöðum samkvæmt upplýsingum sem við fengum hjá Öryrkjabandalaginu, en einnig hafði komið fram í félmn. hjá fulltrúum frá vernduðum vinnustöðum að nokkuð breytilegt væri hver laun öryrkja hjá vernduðum vinnustöðum væru, en þeir sem eru mest fatlaðir og þyrftu þá sérstaklega að fá þennan stuðning og viðbót eru á þessu bili, þ.e. með frá 15--30 þús. kr., fá ekki neitt. Sá einhleypi sem er á þessu bili fær ekki neitt til viðbótar og sömuleiðis er lífeyrisþeginn, þ.e. öryrkinn sem er í hjónabandi, ekkert að fá fyrr en hann fær 30 þús. kr. í laun. Þetta er atriði sem við gagnrýnum harðlega og leggjum því til að allir bótaflokkarnir komi inn í þá reglu að 40% tekna séu tekin út fyrir. Við höfum óskað eftir því að fá upplýsingar um hvað það kosti ríkisstjórnina að fara þær leiðir sem við bendum á í brtt. okkar og sú leið að taka 40% atvinnutekna öryrkjans til hliðar kostar á ári 90 millj. kr. Það er þó nokkuð minni upphæð en það kostaði að bruðla með húsnæði fyrir þingið hér hinum megin við Austurvöll, þó nokkuð lægri upphæð, bara til þess að bæta kjörin hjá þeim verst settu öryrkjum, eins og t.d. þeim sem eru á vernduðum vinnustöðum og fá þarna enga kjarabót. Það er jafnframt full ástæða til að minna á að ekki hefur verið staðið við lög gagnvart lífeyrisþegum. Samkvæmt lögum hefði hækkun á bótum almannatrygginga átt að fylgja launaþróun en það hefur ekki gerst. Þrátt fyrir að þessi breyting hafi orðið vantar enn 2.000 kr. upp á að þeir lífeyrisþegar, sem verst eru settir og hafa aðeins almannatryggingabæturnar sér til framfærslu, séu jafnsettir og ef fylgt hefði verið launaþróun í hækkun almannatrygginga. Ég benti á, herra forseti, að öll kjarabótin í almannatryggingunum er í tekjutryggingaraukanum, nýja bótaflokknum sem er með 67% skerðingu, þannig að þeir verst settu bera ekki það úr býtum sem eðlilegt hefði verið, miðað við að staðið hefði verið við lög. Minni hlutinn leggur einnig til, þ.e. sú sem hér stendur ásamt hv. þm. Þuríði Backman og Karli V. Matthíassyni, að í brtt. í nál., sem hv. þm. Ásta Möller hefur nú gert grein fyrir, að verði skerðingarhlutfallið ekki 67%, sem er geysilega hátt skerðingarhlutfall, heldur 45% alveg eins og í tekjutryggingunni. Það að vera með 67% skerðingarhluta á þessum nýja bótaflokki gerir það að verkum að við hverja krónu sem öryrkinn vinnur sér inn eru 67 aurar teknir til baka og hann borgar einnig skatt af þeim aurum sem eftir standa. Þannig stendur vart nokkuð eftir í þessum bótaflokki hafi öryrkinn atvinnutekjur eða tekjur úr lífeyrissjóði. Við hverja krónu eru 67 aurar teknir til baka í ríkiskassann og skattur til viðbótar. Menn sjá þannig að þarna er ekki um mikla kjarabót að ræða fyrir þá sem á annað borð hafa smátekjur annars staðar, þegar tekjuskerðingin er svo brött. Með því að samþykkja tillögu okkar mundi, í stað þess að tekjutryggingaraukinn hjá einhleypingi er orðinn að engu við rúmar 20 þús. kr. eins og reglan er í dag, tekjutryggingaraukinn ekki falla út fyrr en um 31 þús. kr. Þarna munar 11 þús. kr. fyrir þessa hópa. Það er veruleg kjarabót. Þessi brtt. er nr. 2 á þingskjalinu, þar sem 67% skerðingarhlutfallinu er breytt í 45%, og kostar ríkissjóð 330 millj. kr. Þetta mundi koma til góða öllum þeim öryrkjum sem eru með einhverjar tekjur, annaðhvort úr lífeyrissjóði eða atvinnutekjur. Í heild mundu þessar breytingar kosta 430 millj. kr. á ársgrundvelli, fyrri breytingin mun lægri upphæð, 90 milljónir, en ég ítreka og bendi á að menn greiða skatt af þessum peningum. Í raun kostar þetta ríkissjóð minna þegar menn hafa borgað af þessu skatta. Í fyrsta skipti í sögunni er það svo að lífeyrisþegar, sem eru aðeins með greiðslur úr almannatryggingunum og hafa þær einvörðungu sér til framfærslu, greiða skatt af sínum almannatryggingagreiðslum. Það hefur ekki verið áður, það hefur aldrei verið áður. Það hefur verið séð til þess að skattleysismörkin hafi færst þannig að þeir sem eru eingöngu með almannatryggingabæturnar hafa ekki borgað skatt. Þeir öryrkjar sem borga í skatt í dag greiða sem nemur heilum mánaðargreiðslum á ári. Heilar mánaðargreiðslur öryrkjans, sem hefur ekkert annað en almannatryggingabæturnar sér til framfærslu, fara aftur í ríkiskassann. Ríkisstjórnin er að taka af þessum hópi, verst settu öryrkjunum, verst settu lífeyrisþegunum, verst setta aldraða fólkinu, heila mánaðargreiðslu til baka í ríkissjóð á hverju ári. Ég hefði talið, herra forseti, að taka ætti á þessum þætti þegar talað er um það hér sé verið að bæta kjör hinna verst settu í almannatryggingunum. Þarna verða menn fyrir verulegri kjaraskerðingu. Það hefði verið hægt að ganga lengra í að minnka vinnuletjandi áhrif almannatrygginganna, eins og ég hef bent á áður. Þegar þetta mál var fyrst til umræðu hér í þinginu, fyrir síðustu helgi, þ.e. fyrir rúmri viku, þá hrósaði ég hæstv. heilbrrh. fyrir að hafa kynnt þetta mál fyrir hagsmunaaðilum, stjórnarandstöðunni og formönnum þingflokka. Ég verð hins vegar aðeins að draga í land með hrósið þó að ráðherrann eigi hrós skilið fyrir að hafa þó kynnt málið. Það kom nefnilega í ljós við umfjöllun um málið í nefndinni að kynningin hafði nú ekki verið meiri en svo að hvorki fulltrúar aldraðra né öryrkja höfðu fengið skýrsluna. Þeir höfðu heldur ekki fengið hana frá opinberum aðilum þegar þeir komu til fundar við nefndina sl. laugardag, fyrir viku. Þeir urðu sér úti um hana eftir krókaleiðum og það finnst mér ekki vera til fyrirmyndar, að þegar hagsmunaaðilum er ætlað að gefa umsagnir um mál og menn telja að búið sé að kynna málið fyrir þeim þá hafi þeir ekki fengið til sín skýrsluna sem málið snýst um, hvað þá frumvarpið. Ég veit að hæstv. ráðherra vill standa vel að þessum málum og legg til að þegar næsta skref verður stigið --- sem mér skilst á hæstv. ráðherra að verði með haustinu --- þá verði það kynnt almennilega fyrir hagsmunaaðilum og einnig stjórnarandstöðunni. Þá mundu menn hafa hlutina á hreinu áður en breytingar verða á lögum sem varða þá. Í nefndinni kom einnig fram, sem mér fannst ámælisvert, að starfsmenn Tryggingastofnunar voru ekki hafðir með í ráðum þegar nefndin vann þessar breytingar og þessar tillögur. Þeim var tilkynnt og þeir látnir vita í tvígang, svona lauslega, af einum nefndarmanni hvað væri að gerast. Ég er hins vegar sannfærð um að það hefði verið til bóta að þeir sem þekkja almannatryggingarnar best og framkvæmd þeirra hefðu verið með í ráðum. Ég er sannfærð um að þar hefðu komið fram tillögur sem ekki hefðu kostað mikið meira en þessi, bæði til þess að einfalda kerfið og létta þeim störfin sem vinna við að kynna þetta og sinna þjónustunni. Þær ráðleggingar hefðu einnig getað auðveldað þeim sem lifa við að fá almannatryggingagreiðslurnar að skilja og átta sig á þeim greiðslum og upphæðum sem þeir eiga rétt á. Eins og t.d. tekjutryggingargreinin í lögununum er orðin í dag þá er hún óskapnaður, herra forseti, algjör óskapnaður. Þar eru a.m.k. tvenns konar skerðingarákvæði, þá er reglan um tekjutryggingaraukann komin inn í tekjutryggingarkaflann og þar eru aðrar reglur sem gilda. Reglurnar um öryrkjana, um 40% sem eru tekin til hliðar, gilda aðeins um tekjutrygginguna en ekki tekjutryggingaraukann sem er inni í 17. gr. o.s.frv. Ég held því að full ástæða sé til þess að menn leggist yfir það í sumar í ráðuneytinu að einfalda þetta og gera skýrara þannig að mögulegt sé að skilja þetta kerfi. Vissulega er það til bóta að frítekjumark skuli hækkað en það kemur ekki öllum til góða, eins og ég hef bent á í sambandi við öryrkjana á vernduðu vinnustöðunum. Þeir eru ekki með það háar tekjur að hækkunin á frítekjumarki komi þeim til góða né þá það að 40% af tekjunum þeirra séu tekin til hliðar áður en tekjutryggingin fer að skerðast. Þannig er að mörgu að hyggja og ekki nema von að fólk átti sig almennt ekki á þessu. Þetta er það snúið og flókið kerfi. Það er alveg ljóst, herra forseti, að mönnum hefur ekki tekist að einfalda kerfið með þessum breytingum. Ég tel að mönnum sé ekki stætt á því að ætla ekki að hækka bætur í takt við launaþróun, þó svo að þessi breyting hafi verið gerð. Hún er í áttina en engu að síður, með því að setja þennan tekjutryggingarauka inn er á vissan hátt verið að skekkja kerfið. Það er verið að skekkja myndina og það er áhyggjuefni, sérstaklega þegar kjarabótin kemur öll inn í þann bótaflokk sem mest er tekjutengdur. Herra forseti. Ég gæti náttúrlega farið mörgum orðum um það sem fram kom í nefndinni um kjaramál lífeyrisþega. Til þess væri full ástæða. Aldraðir voru t.d. mjög ósáttir við sinn hlut og töldu þarna litla framför gagnvart þeim. Þeir upplýstu að þeir væru að undirbúa málsókn vegna þess hvernig komið hefur verið fram við þá í kjaramálum. Þeir dreifðu upplýsingum um kjaramál sín, hvernig þjónustugjöld hafa hækkað án þess að bætur hafi hækkað í takt við launaþróun eins og lög kveða á um. Sömuleiðis dreifðu þeir ýmsum öðrum upplýsingum, t.d. um það sem menn gera sér grein fyrir um kerfið á Íslandi. Íslenska kerfið beinist að því að styðja við þá sem lægstu tekjurnar hafa, á meðan lífeyrissjóðakerfið er að taka yfir ellilífeyrinn, en þeir sem hafa safnað í lífeyrissjóði koma lítið betur út en þeir sem eru á almannatryggingunum eingöngu meðan tekjutengingarkerfið er við lýði. Það er kannski ekki óeðlilegt en engu að síður er munurinn of lítill. Til marks um það hvernig kerfið virkar voru nefnd dæmi um ellilífeyrisþega sem hefur engar tekjur úr lífeyrissjóði. Hann mundi hafa, ef hann býr einn og er án annarra tekna, hátt í 74 þús. kr. í kerfinu í dag. En ellilífeyrisþegi, sem fær 50 þús. kr. úr lífeyrissjóði, er með tæplega 89 þúsund, 88.700 kr. Þarna munar því fremur litlu á þeim sem þó hafa safnað í lífeyrissjóð og hinum sem hafa ekki neitt. Þetta er vissulega nokkuð sem erfitt er við að eiga í þessu kerfi en engu að síður er full ástæða til að benda á það. Ég ætla ekki að lengja mjög umræðuna um kjör aldraðra þó að full ástæða sé til þess. Það var ágætis úttekt á þeim málaflokki í Morgunblaðinu sl. sunnudag. Þar var farið yfir þá þætti sem fulltrúar aldraðra kynntu fyrir heilbr.- og trn. á fundinum fyrir viku. Ég tel fulla ástæðu til þess að menn skoði það. Einnig komu fram á fundinum upplýsingar um hvernig kaupmáttur lífeyrisgreiðslna og lágmarkslauna verkamanna hafa þróast frá 1987--1999. Það þarf ekki frekari vitnanna við og af því er ljóst hvernig lífeyrisþegar hafa farið mun verr út úr þeirri þróun. Aðalatriðið er þó að hér er verið að fara fetið og maður hefði viljað sjá stjórnvöld ganga mun lengra. Ég spurði, herra forseti, við 1. umr. hvað menn teldu að það kostaði ríkissjóð að fara þessa leið. Talað er um að það kosti 1 milljarð 430 þús. kr. Stór hluti kemur aftur til baka í ríkissjóð í formi skatta og fróðlegt væri að fá að vita hvað þessi breyting kostar í raun. Við í minni hlutanum höfum lagt til brtt., aðallega til að koma til móts við öryrkjana. Það hefði verið full ástæða til að gera aðrar breytingar á þessum lögum en eins og frv. liggur fyrir þá hefði það verið mjög flókið og kannski ekki tími til að fara út í það. Áður en ég lýk máli mínu langar mig til að lesa ályktun fundar Öryrkjabandalagsins frá 15. maí sem samþykkt var í kjölfar þessara breytinga. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Öryrkjabandalag Íslands lýsir vonbrigðum vegna þeirra vanefnda ríkisstjórnarinnar sem fram koma í fyrirhuguðum breytingum á lögum um almannatryggingar. Bandalagið átelur harðlega þau áform hennar að láta boðaða hækkun bóta, sem er nú þegar er lögbundin, lúta 67 prósent skerðingareglu fyrir skatt. Þá mótmælir Öryrkjabandalagið því að enn skuli gengið lengra í þá átt að halda niðri grunnlífeyri og tekjutryggingu sem dregist hafa verulega aftur úr launaþróun frá því á miðjum síðasta áratug. Óhjákvæmilegt er að vekja sérstaka athygli á þeirri staðreynd að núverandi ríkisstjórn er sú fyrsta í sögu lýðveldisins sem innheimtir tekjuskatt af þeim sem ekkert hafa nema greiðslur almannatrygginga. Verði ekkert að gert munu þeir sem verst eru settir þurfa að greiða rúmlega 70 þúsund krónur í beina skatta á ári, sem jafngildir því að ríkisvaldið svipti þá andvirði mánaðargreiðslu á ári hverju.`` Herra forseti. Minni hlutinn hefur lagt til breytingar bæði við 1. gr. og sömuleiðis við 3. gr., þ.e. tillögu um breytingu á brtt., þar sem skerðingarhlutfallinu væri breytt í 45%. Við munum því sitja hjá ef þessar tillögur okkar verða felldar. Hins vegar styðjum við málið að öðru leyti. Þetta er auðvitað aðeins í áttina. Það er verið að bæta peningum inn í kerfið og minnka muninn á milli hjóna og einstaklinga, sem er vissulega í áttina. Frítekjumarkið er einnig hækkað þó að þar séu á verulegir ágallar. Ég óska eftir því, herra forseti, við hæstv. ráðherra að hann láti skoða þetta betur þannig að hægt sé að koma til móts við þá hópa, sem ég hef nefnt hér, áður en næsta frv. kemur frá hæstv. ráðherra í haust.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. að þetta frv. er framfaraspor. Hv. þm. hafði áhyggjur af þeim hópum þar sem almannatryggingabæturnar hækka ekki í þetta skipti. En ég held ég verði að benda á að það verði að skoða áhrif frv. í heild sinni og skoða heildarmyndina í þessu dæmi. Eitt meginframfaraskrefið í þessu frv. eru auknir möguleikar öryrkja og aldraðra að afla sér eigin tekna. Frítekjumarkið er hækkað úr 33 þús. í 55 þús. kr. þannig að möguleikar lífeyrisþegans til að afla sér tekna og halda eftir auknu fé af tekjum sínum eru verulega auknir. Þeir fá því meira svigrúm til að afla sér eigin tekna. Þó að bæturnar hækki ekki frá almannatryggingakerfinu þá hækka ráðstöfunartekjur þeirra vegna hins aukna svigrúms til að afla sér tekna við hækkun á frítekjumarki. Annað atriði sem ég vildi líka benda á er spurningin um hækkun á bótum, við hvað er miðað. Gegnum tíðina hefur verið miðað við launaþróun á almenna markaðnum. Fyrir 1997, fyrir 1995 og svo langt aftur sem menn muna nánast hefur verið miðað við launaþróunina á almenna markaðnum. Þegar verið er að tala um að miða við annað, launavísitöluna yfir bæði opinbera og almenna markaðinn, er það ný viðmiðun þykir þeim sem halda því fram að taka ætti þá viðmiðun upp, að það er þá eitthvað sem er annað en áður hefur verið. Ég hlýt að benda á þetta.

Herra forseti. Ég var einmitt að hvetja hæstv. ráðherra til að skoða heildarmyndina. Þegar maður skoðar heildarmyndina eru þarna hópar sem ekki hagnast á þessu. Þó að hv. þm. segi að frítekjumarkið sé hækkað upp í 55% er hún að tala um að þegar búið er að taka tekjurnar frá þá er það bara frítekjumarkið gagnvart tekjutryggingunni. Sá hópur sem ég hef verið að gera að umtalsefni nær ekki þangað upp vegna þess að hann er með svo lágar tekjur þannig að þetta kemur honum ekki til góða. Ef þetta frítekjumark hefði virkað vegna allra bótaflokkanna hefði það virkilega komið þessum hópi til góða en eins og frv. er í dag er aðeins gert ráð fyrir að þetta gildi um tekjutrygginguna og heimilisuppbótina en ekki aðra bótaflokka. Þess vegna er þarna hópur sem verður út undan. Hann fær ekkert meira svigrúm til að fá hærri tekjur vegna þess að hann nær ekki upp í þetta frítekjumark, hann er með greiðslur undir því. Auðvitað kemur þetta þeim til góða sem eru með hærri tekjur, það er alveg rétt. Þeir eru líka betur settir en þeir sem eru þarna niðri, þeir sem eru fatlaðir og eru á vernduðu vinnustöðunum. Þetta kemur hinum öryrkjunum, sem geta náð sér í meiri tekjur, vissulega til góða og ég hef ekki verið neitt að draga úr því. En þarna er hópur sem ekki fær að njóta þess. Varðandi launaþróunina þá voru gerðar breytingar á almannatryggingalögunum 1998 þar sem viðmiðuninni var breytt. Þar kom alveg klárlega fram í umræðum um þá lagabreytingu og m.a. í svari frá hæstv. forsrh. að miða ætti við launavísitöluna og það er eina viðmiðið sem við höfum og það hefur ekki verið gert. Það gagnrýna auðvitað þessir hópar, hagsmunahópar bæði aldraðra og öryrkja, og ég gagnrýni það líka því að við sjáum alveg hvernig þeir hafa verið að dragast aftur úr.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að viðmiðunin við almenna markaðinn hefur verið gegnumgangandi í gegnum tíðina þannig að sú viðmiðun sem hv. þm. er að draga hér fram yrði þá nýtt viðmið. Venjulega hefur það verið svo að viðmiðið við almenna markaðinn hefur verið hagstæðara í gegnum tíðina. Það er ekki fyrr en núna hin síðari ár eftir nýja samninga opinberra starfsmanna sem launavísitala opinberra starfsmanna hefur verið hærri en á almenna markaðnum og þá er náttúrlega eðlileg krafa þeirra sem vinna að hagsmunamálum þessara aðila að miða við hærri launavísitöluna. En það var ekki gert áður. Varðandi það atriði sem hv. þm. talaði um áðan að verið væri að fara fetið, þá vil ég vekja athygli á því að nú á þessu ári hefur verið sett fjármagn sem nemur nánast 2,5 milljörðum króna inn í kerfið sem jafngildir hátt í 2 milljarða króna á ársgrundvelli. Ég vek athygli á því að í fjárlagatillögum, brtt. Samfylkingarinnar fyrir jól, lagði Samfylkingin til að aukið yrði í kerfið um 2,3 milljarða kr., þannig að þá þótti hv. þm. ekki verið að fara fetið, ég geri a.m.k. ekki ráð fyrir að hann setji tillögur fram sem hann telur að sé að fara fetið. En hér er lögð til þessi háa upphæð, hátt í 2 milljarðar á ársgrundvelli, um 2,5 milljarðar á þessu ári, og það tel ég vera töluvert skref.

Varðandi það sem hv. þm. sagði áðan um nýtt viðmið þá er það viðmið ekki nýrra en svo að það er frá 1998. Þar var gert ráð fyrir að hægt væri að nota tvenns konar viðmið í þróun launa. Það kom einmitt fram hjá hæstv. forsrh. þá að miðað skyldi við það sem betur gæfi. Það hefur verið launavísitalan hingað til. Ég talaði um að verið sé að fara fetið, vissulega er verið að fara í áttina. Það kostar að vera með velferðarkerfi, það kostar peninga. Hv. þm. gerir að umtalsefni tillögur Samfylkingarinnar við fjárlagagerðina. Þar vorum við að leggja til mun hærri upphæðir en ríkisstjórnin gerði og það var alveg í ákveðnum tilgangi. Það var ekki til að búa til tekjutryggingarauka sem skilaði sér ekki til þeirra sem verst eru settir og eru þó að reyna eitthvað að afla sér fjármuna eins og fatlaðir á vernduðum vinnustöðum. Það var ekki þannig. Það var gert ráð fyrir því að þessi hækkun næði til allra, það færi á tekjutrygginguna þannig að þetta skilaði sér þá til þorra hópsins fyrir utan að hluti af tillögum Samfylkingarinnar við fjárlagagerðina var að afnema algjörlega tekjutengingu við tekjur maka. Til þess voru þessar fjárlagatillögur settar fram. En sú varð því miður ekki raunin því þó svo að hæstv. ríkisstjórn hefði fengið dóm yfir sig um að hún skyldi gera svo þá var allra bragða beitt til að þurfa ekki að fara að lögum, fara að dómum og afnema þessa tekjutengingu við tekjur maka.

Herra forseti. Hv. þm. gat um það að lágmarkslaun hefðu hækkað meira en lífeyrir. Árið 1995 voru lágmarkslaun um 45 þús. kr. Það hefur verið í nösunum á verkalýðshreyfingunni alla tíð að hækka lágmarkslaun. Það hefur aldrei tekist vegna þess að hækkunin fór inn í alla taxta, upp allan skalann, þar til núna nýverið, 1996, 1997 o.s.frv., að þá hefur tekist að hækka lágmarkslaun. Það var gert með því fororði, herra forseti, að það hefði ekki áhrif á aðrar bætur eða laun. Það er nefnilega þannig að það voru og eru nokkrir einstaklingar á þessum lágmarkslaunum, aðallega eldri konur sem voru að byrja aftur í atvinnulífinu. Það var skömm að því hve lágmarkslaunin voru lág. Nú hefur tekist að hækka lágmarkslaunin. Ég skil ekki í fólki að leyfa sér að nota hækkun lágmarkslauna, sem var sérstök aðgerð, í samanburði við aðra þróun á launum eða bótum. Það var markmið manna að nota ekki hækkun lágmarkslauna í samanburði við aðrar bætur eða laun. Þá gat hv. þm. þess að lítill munur væri á þeim sem greitt hefði í áratugi í lífeyrissjóð og þeim sem væri bara á bótum, sem hefði jafnvel komið sér hjá því að borga í lífeyrissjóð.

Ég sagði ekkert um það.

En ég segi það, það hefur fjöldi manns komið sér hjá því með því að gera samkomulag við atvinnurekanda sinn um að fá 6% greidd út og borga ekki 4% í lífeyrissjóð. Menn hafa komið sér hjá því að borga í lífeyrissjóð. Þessi munur er orðinn afskaplega lítill og það er rétt hjá hv. þm.

Herra forseti. Þetta síðasta ætla ég að taka hér fyrst. Ég var bara að benda á það sem við búum við þegar við erum með kerfi eins og íslenska kerfið þar sem við erum með þessar miklu tekjutengingar. Auðvitað verður þetta ekki vandamál í framtíðinni nema að mjög litlu leyti vegna þess að lífeyrissjóðirnir munu taka yfir stóran hluta af ellilífeyrisgreiðslunum þegar fram í sækir. En aftur á móti er það svo að enn eru allmargir sem hafa ekki neitt úr lífeyrissjóði þannig að við verðum að búa við þetta á meðan það er stór hópur sem hefur ekkert sér til framfærslu nema almannatryggingarnar. Ég ætla ekkert að vega það og meta hvort menn hafi komið sér hjá því að greiða í lífeyrissjóð eða ekki. Sjálfsagt hafa einhverjir komið sér hjá því og aðrir hafa ekki haft tök á því eins og margar konur sem hafa verið húsmæður í gegnum lífið og ekki verið úti á hinum almenna vinnumarkaði og ýmsir sem hafa verið fatlaðir alla ævi o.s.frv. þannig að þeir þurfa auðvitað að búa við þessar greiðslur. Aftur á móti veit ég ekki hvað ég á að fara langt í umræðunni um lágmarkslaunin og lífeyrisgreiðslurnar. Það er bara grundvallaratriði að lífeyrisþegar, sem hafa ekkert annað fyrir sig að leggja en almannatryggingarnar, hafi þá a.m.k. lágmarksframfærslu og það er miðað við þessi lágmarkslaun. Ég benti á töflu sem við fengum frá öldruðum á fundum nefndarinnar núna þegar við vorum að vinna þetta mál. Þar sést hvernig lágmarkslaun verkamanna og lífeyrisgreiðslurnar hafa þróast og þarna er gífurlegur munur á milli þó svo að það segi fyrir um það í lögum að fylgja skuli launaþróun og þar er ekki við annað að miða en launavísitöluna.

Herra forseti. Miðað við það átak sem gert var til að hækka lægstu laun er fráleitt að nota hækkun þeirra í samanburði við hækkun lífeyris eða bóta eða annarra launa. Það var einmitt markmiðið að gera það ekki, herra forseti. Þegar menn bera saman lægstu laun og lífeyri, lægsta lífeyri --- takið eftir því, herra forseti, lægsta lífeyri --- þá má ekki gleyma því að launþeginn með lægstu launin borgar 4% í lífeyrissjóð og hann borgar 1--2% í stéttarfélag þannig að hann er ekki með sambærileg laun. Hv. þm. sagði að lífeyrisjóðirnir mundu taka yfir. Við erum ekki með kerfi sem er undir það búið. Við erum með allt of litlar tekjutengingar. Það fer nefnilega að gerast núna að lífeyrisþegar geta verið betur settir en vinnandi fólk. Fullt af fólki er með um 100 þús. kr. tekjur og sérstaklega úti á landi, það þekkja þeir sem þar búa, fólk sem er með 100, 120 þús. kr. á mánuði og þarf að borga af því iðgjald í lífeyrissjóð og stéttarfélag o.s.frv. Það er þetta fólk sem er farið að hafa það verra en lífeyrisþeginn sem starfar við hliðina á því. Þessu megum við ekki gleyma heldur. Þetta fólk borgar bæturnar í almannatryggingunum --- það er ekki sjóðsmyndun í almannatryggingakerfinu --- það er lágtekjufólkið, ASÍ, sem er að greiða bæturnar í almannatryggingakerfinu með sköttum sínum. Oft er það þannig að það er fólk með lágar tekjur sem greiðir bætur fyrir fólk sem er með miklu hærri tekjur, sérstaklega fjölskyldutekjur.

Herra forseti. Við getum velt þessu fyrir okkur á ýmsan hátt. Hv. þm. segir að það sé fólkið með lægstu launin sem greiði almannatryggingabæturnar. Þetta er nú orðið snúið þegar þeir sem eru með lægstu almannatryggingabæturnar eru farnir að borga heilar mánaðargreiðslur aftur í skatta. Eiginlega má segja að lífeyrisþeginn sé sjálfur farinn að greiða tryggingabæturnar, þannig að þetta er orðið dálítið fáránlegt. Það er auðvitað það sem maður hefur verið að vekja athygli á að með því að láta lífeyrisþegann greiða heilar mánaðargreiðslur til baka til ríkisins þá erum við auðvitað komin út í ansi mikla hringavitleysu og það væri nær að taka á þessum þáttum og skoða. Ég hef hvatt hæstv. ráðherra til að láta skoða þetta þegar hann fer að athuga þessi mál í sumar og að það verði tekið á þessu og við hættum þessari hringavitleysu, að láta öryrkjana greiða almannatryggingarnar, eins og þetta er orðið, þó að þeir hafi engar aðrar tekjur en úr almannatryggingunum. Varðandi hækkun lægstu launa með því fororði að það ætti ekki að hækka bætur þá er ég ekki sátt við að sú leið sé farin. Það stendur í lögunum, og við verðum auðvitað að fara að lögum, að bætur almannatrygginga skuli fylgja launaþróun 

Herra forseti. Hér hefur verið talað fyrir nál. um frv. til breytinga á lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð. Ég skrifa undir þetta nál. með fyrirvara ásamt þeim hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur, sem fór yfir athugasemdir og fyrirvara minni hlutans, og Karli V. Matthíassyni, hv. þm. Samfylkingarinnar. Mig langar til þess að hlaupa yfir fyrirvara okkar, ég vil ekki gera það í löngu máli vegna þeirra aðstæðna sem við erum í í dag. Klukkan er orðin rúmlega hálffjögur og okkur gengur lítið með þau 53 mál sem hér eru á dagskrá og upphlaup hér á þinginu, má segja. Samt sem áður hefði verið full ástæða til að gefa þessu máli sérstakan gaum og gefa okkur tíma til að ræða það og stöðu öryrkja og ellilífeyrisþega og fara vel yfir hvað þessar breytingar munu færa þeim. En því miður kom þetta frv. það seint fram og við erum að ræða það núna á þeim tíma sem er hreinlega ekki aðstaða til þess að fara vel í málið, því miður. En hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir gerði það vel hér áðan svo að ég ætla ekki að fara mjög ítarlega í það. Herra forseti. Hér er verið enn og aftur að setja eina bótina til viðbótar í okkar stagbættu löggjöf um almannatryggingar. Það verður að segjast eins og er að það olli mér, og ég veit mörgum fleirum, miklum vonbrigðum að sú endurskoðun laganna sem átti að líta hér dagsins ljós skyldi vera með þeim hætti að ekki hefði verið hægt að fara betur ofan í saumana og gera heildrænni breytingar en hér hafa verið gerðar. Það er ekki allur pakkinn sem hér er kynntur því að einnig munu koma fram breytingar í haust sem lúta að sveigjanlegum starfslokum og því ber auðvitað að fagna. Við sem erum í stjórnarandstöðu leggjumst að sjálfsögðu ekki gegn þessum breytingum en vegna þeirra mismunandi sjónarmiða sem endurspeglast í stjórn og stjórnarandstöðu teljum við að þarna þurfi að ganga lengra, ekki eingöngu með því að bæta kjör þeirra lægst launuðu, sem þessar bætur miðast allar við --- og í sjálfu sér setur maður ekki út á það --- en það sem vantar og ágreiningur okkar er um, það er að bæta í heildina kjör lífeyrisþega, að hækka grunnlífeyristryggingarnar, að hækka tekjuviðmiðunina og það þarf að hækka skattleysismörkin. Þegar ekki er farið í þessar breytingar heldur eingöngu --- og kannski ber manni að huga að þeim sem minnst mega sín --- verið að laga eða jafna tekjur þeirra sem lægstar hafa tekjurnar, þá setjum við mikinn fyrirvara við að þessar breytingar verði til lengri tíma. Ég vil beina orðum mínum til hæstv. heilbrrh. og hvetja hann til að halda þessari endurskoðun áfram, að koma ekki eingöngu með breytingar hvað varðar sveigjanleg starfslok, að á næsta vetri komi fram einhver heildstæðari mynd á endurskoðun almannatryggingalöggjafarinnar þar sem tekið er á grunnlífeyri ellilífeyrisþega og öryrkja, það er það sem vantar. Helstu bæturnar koma á tekjutryggingaraukann, það er nýtt heiti á bótaflokki sem hét sérstök heimilisuppbót og var undir félagslöggjöfinni. Það er til bóta að þessi bótaflokkur er tekinn þaðan, það er bara heimild varðandi félagsþjónustu sveitarfélaga að nota sérstaka heimilisuppbót en um leið og það er komið í almannatryggingalöggjöfina þá er þetta skylda. Þarna eru vissulega réttarbætur og því ber að fagna. Það eru nokkuð brött skerðingarákvæði hvað varðar skerðingu vegna tekna. Skerðingarákvæðin eru sem sagt 67% núna en voru 100% --- herra forseti, nú er ég alveg hreint farin að ruglast í þessu hér, og er kannski ekki skrýtið því það sem er til bóta er tekjutryggingin, hún skertist um 100%, það var króna á móti krónu, en núna skerðist hún um 67% í staðinn fyrir 100% til öryrkja. Vissulega ber að fagna því að þetta sé minni skerðing en þessar stagbætur, sérstaklega í 17. gr., gera þetta hreinlega óskiljanlegt. Og það veit ég að sérfræðingar Tryggingastofnunarinnar viðurkenna að þessar breytingar verða ekki til þess að auðvelda þeim verkin við að reikna út bæturnar. Ég vil að það komi hér fram að ekki er meiningin að auglýsa eftir umsóknum heldur munu þær bætur sem hér koma til verða reiknaðar bara út á ellilífeyris- og örorkuþega, sem ég tel að sé mjög gott því að það er þannig að fólk áttar sig ekkert á rétti sínum og það yrðu örugglega töluverð vanhöld á því að fólk sækti um. Ég er með heilmikið efni sem gæti nýst í mjög langa ræðu en þetta stendur upp úr --- að ég get ekki tekið undir að þetta sé umtalsvert skref í þá átt að bæta kjör þeirra sem verst eru settir meðal aldraðra og öryrkja og alls ekki þegar litið er til hópsins alls, allra þeirra sem þiggja bætur úr þessum bótaflokkum, að þá eru þetta takmarkaðar bætur en vissulega er þetta í heildina upphæð upp á 1 milljarð og 350 millj. á ársgrundvelli. Það segir okkur kannski miklu frekar hvað heildarbætur eða bætur til þessara lífeyrisþega hafa dregist mikið aftur úr. Varðandi þau ummæli sem hér voru höfð í frammi áðan um hækkanir á bótum lífeyrisþega og að það eigi ekki að miða þá hækkun við hækkun á launum þeirra lægst launuðu, sem fengu umtalsverðar hækkanir síðast, þá er ég ósammála því. Grunnlífeyrir er það lágur að ef einhver viðmiðun á að vera í launaskalanum hvar hækkanirnar eiga að liggja þá auðvitað á viðmiðunin að vera við lægstu launin því að þar liggja bæturnar. Það er bara pólitískur ágreiningur hjá okkur um það hvort eingöngu eigi að hugsa um þá sem verst eru settir, þessi ölmusuhugsun, eða hvort það eigi að hafa þá stefnu í grunninn að bæta kjör hins almenna lífeyrisþega þannig að hann verði betur sjálfbjarga og að kjör hans verði þannig að hann þurfi þá minna að leita til opinberrar þjónustu hvað varðar félagslegan stuðning o.s.frv. Þarna liggur mikill og djúpur ágreiningur okkar á milli. Herra forseti. Eins og ég segi væri hægt að hafa langa ræðu en ég vil bara taka undir áskoranir Öryrkjabandalagsins og frá fulltrúum ellilífeyrisþega og beina þeim tilmælum til hæstv. ráðherra að hann skoði heildarlöggjöfina með tilliti til þeirra krafna sem þar koma fram.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. heilbr.- og trn. fyrir það starf sem hún hefur unnið við þetta frv. á skömmum tíma og vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur verið, en hér hefur verið skipst á skoðunum um nokkur mikilsverð atriði. Ég ætla ekki að lengja hana mikið, en örfá atriði vil ég árétta áður en þessari umræðu lýkur. Ég vil árétta það að hér er um skref að ræða. Það má deila um það hvort þetta er umtalsvert skref. Ég ætla ekki í sjálfu sér að halda langa ræðu um það. En alla vega og í öllu falli eru nefndarmenn sammála um að hér sé um skref að ræða í rétta átt. Ég vil taka það fram að uppreikningur launa með hliðsjón af launaþróun fer fram við gerð fjárlaga hverju sinni, en hér er um sérstaka afmarkaða aðgerð að ræða. Það atriði sem mér þykir mikilsvert og vil sérstaklega árétta varðandi þetta er að hér er verið að minnka skerðingar vegna atvinnutekna öryrkja. Mér finnst það jákvætt skref og fagna því að það er stigið í þá átt og það verður fróðlegt að vita hvaða áhrif það hefur. Við verðum að meta áhrifin af því þegar þau koma í ljós. Ég vil ítreka það að í heilbrrn. mun verða farið yfir það á næstu vikum hvernig við eigum að halda áfram þessari endurskoðun laganna. Til greina kemur að endurskoða ákveðna þætti eða halda áfram heildarendurskoðun. Ég er ekki tilbúinn með endanlega ákvörðun í því efni á þessu stigi en ég hef hug á að fara vel yfir þau mál. Ég vil undirstrika að ég vil hafa sem best samráð um það við samtök aldraðra og öryrkja. Mér þykir leitt ef kynning þessa máls hefur ekki verið sú sem ég ætlaðist til en þetta mál fór út á netið í heilbrrn. strax og það var tilbúið. En það er rétt hjá hv. 15. þm. Reykv. að skýrslan var ekki tilbúin þegar ég kallaði á fulltrúa þessara aðila til viðræðu. Ég vildi gera það í tíma. En skýrslan var ekki komin úr prófarkalestri þegar ég kallaði þá til fundar. Hún fór strax út þegar hún var tilbúin. Dreifing hennar er hins vegar ekki á vegum míns ráðuneytis þannig að ég get ekki svarað fyrir um það á þessari stundu hvernig henni var dreift. Ég vona eigi að síður að þær upplýsingar sem hún gefur hafi farið út til aðila þannig að allir hafi getað kynnt sér þetta áður en nefndin lauk störfum sínum. Ég hef í raun ekki meiru við að bæta núna á þessu stigi. Ég vildi árétta þessi atriði og varðandi einföldun þessa kerfis. Það hefur verið tekið fram réttilega að þetta sé flókið kerfi og ég tek undir það. Það er það vissulega. En það markmið sem nefndin hafði með því að flýta sínum störfum og með því að koma til móts við þá sem verst voru settir samrýmdist kannski ekki endilega því markmiði að einfalda kerfið. Það verður að halda þessari endurskoðun almannatryggingalaganna áfram og ég hef vilja til þess að gera það og hafa samráð við þá aðila, aldraða og öryrkja, í því efni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi orð. Hann vill hafa mikið samráð við aldraða og öryrkja og því vil ég aðeins ítreka það við hæstv. ráðherra hvað samráð er. Eins og ,,samráði`` var háttað við vinnslu þessarar skýrslu þá var það ekki mikið meira en svo að a.m.k. Öryrkjabandalagið var látið vita tvisvar hvað væri verið að gera. Samráðið var nú ekki meira en það. Aldraðir voru á sama máli, að það hefði ekki verið miklu meira samráð en að þeim hefði verið tilkynnt hvað verið væri að gera og þeir kölluðu það nú varla samráð. Ég legg því mikið upp úr því að hæstv. ráðherra hafi raunverulegt samráð við þessa hópa. Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað hyggst hann gera varðandi þá hópa sem ég gerði hér að umtalsefni í ræðu minni áðan, sem eru á vernduðu vinnustöðunum, eru mikið fatlaðir og eru með 15--30 þús. kr. á mánuði í laun, sem ekkert skera upp við þessa breytingu, sem enga hækkun fá vegna þess að öll hækkunin kemur á bótaflokk sem er svona mikið tekjutengdur? Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra, herra forseti: Hvenær má vænta hækkunar á bótum almannatrygginga, þ.e. hækkunar umfram þá 4% hækkun sem varð núna um áramótin, í ljósi þeirra hækkana sem hafa orðið á vinnumarkaði undanfarið?

Herra forseti. Varðandi hækkanir umfram það sem hér kveður á um til ákveðinna hópa þá eru ekki áform uppi á þessari stundu um frekari hækkanir. Eins og fram hefur komið er slakað á skerðingu vegna atvinnutekna þannig að það horfir í rétta átt. Varðandi síðan uppreikning í tengslum við launaþróun almennt þá endurtek ég það sem ég hef áður sagt um það efni, að sá uppreikningur fer fram við gerð fjárlaga hverju sinni og ekki liggur fyrir á þessari stundu hverjar þær upphæðir eða fjármunir til þeirra verða. Þau mál verða tekin fyrir við gerð fjárlaga að hausti.

Herra forseti. Mér þykir leitt að heyra að hæstv. ráðherra hefur ekki áform um að taka á kjörum þessa hóps, þ.e. fatlaðra á vernduðum vinnustöðum, sem þessi lagasetning virkar ekki vinnuhvetjandi á. Ég vonast til þess að við vinnuna í sumar verði þetta skoðað sérstaklega og tekið sérstaklega á þessu því að það er óþolandi að þetta skuli bitna á mikið fötluðum sem þurfa á þeirri hæfingu að halda að vera á vernduðum vinnustað. Þó að ég geri kannski ekki ráð fyrir að þeir hætti þá er það alla vega ekki hvetjandi fyrir þá sem þyrftu síðan að fara í slíka vinnu. Skildi ég það rétt að öryrkjar og aldraðir þurfi að bíða frekari hækkana á bótum til áramóta, eftir að fjárlög hafa verið afgreidd í þinginu? Verður engin hækkun á almannatryggingabótunum fyrr?

Herra forseti. Það er rétt að engin ákvörðun hefur verið tekin um frekari hækkun á þessu ári. Það væri óábyrgt af mér að gefa yfirlýsingar hér í ræðustól um að slíkt væri í hendi. Ég hef engan rétt til þess að vekja slíkar væntingar. Ég hef sagt að þessi mál verða til frekari meðferðar, til frekari endurskoðunar, og að sjálfsögðu munum við líta á aðstæður þeirra hópa sem hv. þm. hefur nefnt. Það get ég sagt. En ég hef engan rétt til þess að fara að vekja væntingar um frekari hækkanir fram yfir það sem verður fjallað um við gerð fjárlaga í haust. Ekkert liggur fyrir um það og ég vil ekki gera það. Ég vil vissulega vinna áfram að þessum málum af einlægni og eftir bestu getu. Þetta eru þær yfirlýsingar sem ég get gefið á þessu stigi.

Herra forseti. Vegna orðaskipta við þessa umræðu um viðmiðun og hækkun lífeyris þá mundi ég gjarnan vilja heyra álit hæstv. heilbrrh., þ.e. hvað hann telji að eigi að liggja þar til grundvallar. Ég geri mér grein fyrir því að þetta gætu verið hugrenningar hjá honum. En við erum að tala um launavísitölu. Við erum að tala um almenna launaþróun og við erum að tala um lægstu laun. Getur hæstv. ráðherra upplýst okkur eða farið aðeins yfir hvað hann telji eðlilega viðmiðun, miðað við núverandi aðstæður, þ.e. viðmið við hækkun á grunnlífeyri.

Herra forseti. Í skýrslunni sem liggur til grundvallar frv. sem hér er til afgreiðslu er fjallað um þessi mál. Þar er látið í ljós það álit að þessi samanburður eigi að miða við laun á almennum vinnumarkaði. Það álit hef ég gert að mínu og er sammála því áliti og gerði grein fyrir því í umræðunni þegar málið var til 1. umr.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og félagslega aðstoð, sem felur í sér nokkrar breytingar á kjörum elli- og örorkulífeyrisþega. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim breytingum þar er gert ráð fyrir. Hér eru þó nokkrar upphæðir færðar inn í almannatryggingakerfið og bætt kjör þeirra sem þurfa að reiða sig á þetta kerfi að ýmsu leyti. Auk þess eru með frv. stigin fyrstu sporin í átt til kerfisbreytinga sem ég get vel fallist á. Þar nefni ég sérstaklega þá nýhugsun að draga hluta af atvinnutekjum öryrkja frá viðmiðunarreiknidæminu þannig að tekjutryggingin skerðist ekki fyrir bragðið. Mér finnst þetta skref fram á við. Fyrirkomulagið hingað til hefur dregið úr því að öryrkjar reyndu fyrir sér á atvinnumarkaði og afla þar tekna. Þess vegna finnast mér þessar kerfisbreytingar til góðs í eðli sínu. Hins vegar hefði ég viljað stíga stærri skref að þessu leyti. Ég vek athygli á því að þegar rætt er um kjör og kjarabætur til elli- og örorkulífeyrisþega þá hættir okkur til að tala um þessar kjarabætur í einum pakka og horfa á almannatryggingar og framlagið til þeirra í heild, gagnstætt því sem við gerum á launamarkaði, þar sem við spyrjum hvað einstaklingurinn fái í sinn hlut, hvað hann fái mikla hækkun. Varðandi þennan hóp þá horfum við aftur á móti á útgjöld hins opinbera. Ef við hins vegar lítum á þær lágmarkstekjur sem fólk hefur, annars vegar sem ellilífeyrisþegar og hins vegar sem örorkulífeyrisþegar, þá eru ellilífeyrisþegum nú tryggðar lágmarksbætur að upphæð 72.659 kr., en verða 79.312 kr., þ.e. tæpar 80 þús. kr. á mánuði hverjum. Tekjur sem einhleypum örorkulífeyrisþega eru tryggðar nú eru 73.546 en verða eftir þessar breytingar 80.199 kr. Það er ekki há upphæð. Nú eru fyrirsjáanlegar breytingar í þessu kerfi á komandi árum. Staðreyndin er að sú ákvörðun var tekin fyrir nokkru að efla lífeyrissjóðina og allir gera sér grein fyrir því að það mun létta byrðar almannatryggingakerfisins þegar fram líða stundir. Þannig er það að öryrki sem slasast og býr við sæmilega sterkan lífeyrissjóð fær framreikning á lífeyrisgreiðslum sínum úr lífeyrissjóði og getur þar haft sæmilegar tryggingar. Hins vega gildir öðru um þann einstakling sem aldrei fer út á vinnumarkað. Hann verður að reiða sig á þær bætur sem koma frá almannatryggingakerfinu og þær eru að mínum dómi allt of lágar. Ég tók eftir tvennu sem fram kom í máli hæstv. heilbr.- og trmrh. í tengslum við þessa umræðu, sem mér finnst ástæða til að halda til haga. Hann segir að þetta sé fyrsta skrefið í miklu stærri endurskoðun á þessum lögum. Í annan stað hefur hann haldið því fram og lagt á það áherslu að þessar kerfisbreytingar eigi ekki að koma í stað almennra hækkana á bótum almannatryggingakerfisins, bæturnar eigi eftir sem áður að taka mið af launaþróun o.s.frv. Mig langar til að segja tvennt varðandi endurskoðunina á almannatryggingalöggjöfinni. Fyrir alþingiskosningarnar 1995 bar þessi mál mjög á góma og stjórnmálaflokkarnir gáfu þar allir fyrirheit og loforð. En þegar til kastanna kom, ríkisstjórn hafði verið mynduð og stjórnarsáttmáli birtist, þá var því heitið að málið yrði sett í allsherjarskoðun. Ég átti sæti í nefndinni sem fyrst kom að því máli. Ég held að ég geti fullyrt að hún hafi komið saman tvisvar eða þrisvar sinnum og síðan ekki söguna meir. Síðan gerðist ekkert það kjörtímabil, ef ég man rétt. Það kunna að hafa verið gerðar einhverjar minni háttar breytingar á kerfinu. Auðvitað hafa menn endrum og eins gert breytingar en allsherjarendurskoðun fór ekki fram. Menn fóru síðan að nýju í kosningabaráttu á árinu 1999. Þá var aftur búinn til stjórnarsáttmáli og gott ef þar var ekki kveðið á um að endurskoðun skyldi fara fram. Nefnd var skipuð í málið og hún vann að þessari endurskoðun, við erum væntanlega að sjá fyrstu niðurstöður hennar í þessu frv. Ég auglýsi hins vegar eftir miklu markvissari vinnu að þessari endurskoðun þannig að við fáum niðurstöður sem leiði til raunverulegra kjarabóta fyrir öryrkja og ellilífeyrisþega. Mér fannst sláandi þegar fulltrúar lífeyrisþega, Landssambands aldraðra, annarra samtaka aldraðra og Öryrkjabandalagsins, komu á fund heilbr.- og trn., þ.e. hve vonsviknir þessir aðilar voru. Þeir höfðu búist við meiri kjarabótum en þarna er gert ráð fyrir. Eitt af því sem þeir lögðu áherslu á í máli sínu var þetta: Það gefur ekki rétta mynd að horfa aðeins á þær upphæðir sem okkar félagsmönnum eru ætlaðar --- ég var m.a. að vitna í þær --- heldur verða menn líka að horfa til aukins kostnaðar sem fellur á þessa hópa. Þeir bentu t.d. á að lyfjakostnaður hefur stóraukist og ekkert síður hjá þessum hópum, auk þess sem núna er krafist greiðslu fyrir ýmis lyf sem áður voru gjaldfrí. Þeir nefndu ýmsar aðrar greiðslur sem þessir hópar voru áður undanþegnir að greiða, útvarp, sjónvarp, sími o.s.frv. Tilhögun þess hefur breyst í seinni tíð. Þeir bentu á aukinn tilkostnað þeirra umfram aðra. Þetta eru þau áhersluefni sem ég vildi vekja máls á við umræðuna. Þetta er afar lítið skref og þessir hópar eru mjög óánægðir með hve litlar bæturnar eru og telja þær engan veginn svara væntingum sínum. Hagsmunafélög þeirra hafa lagt fram ítarlegar skýrslur um þessi mál og ef hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur ekki gert grein fyrir því þegar í sínu máli --- ég biðst afsökunar á því ef það hefur farið fram hjá mér --- þá mundi ég vilja að hann ítrekaði hvernig hann sér fyrir sér framvinduna og tímasetningar á umbótum í almannatryggingakerfinu. Bætur þær sem hér er um að ræða eru engan veginn fullnægjandi út af fyrir sig. Þær eru hugsanlega í einhverjum takti við lágmarkshækkanir í kjarasamningum sem verið er að gera þessa dagana. Þær svara engan veginn, eins og ég segi, þeim væntingum sem menn höfðu. Við vitum að kjör ellilífeyrisþega og öryrkja voru áður varin með bindingu við lágmarkskauptaxta, sem upp út miðjum tíunda áratugnum hækkuðu verulega og langt umfram vísitölu launa. Í því fólst sú skerðing sem öryrkjum og ellilífeyrisþegum hefur orðið tíðrætt um vegna þess að ef þeir hefðu verið bundnir lágmarkstöxtunum þá hefðu þeir fylgt þessum hópum og byggju núna við margfalt betri kjör en á varð raun. Á þetta vildi ég leggja áherslu og þætti vænt um að hæstv. ráðherra ítrekaði, hafi hann áður gert það að umræðuefni, hvaða tímasetningar hann sjái og hver verði framvinda þessara mála.

Herra forseti. Ég hef áður komið inn hugleiðingar mínar um frekari endurskoðun og get endurtekið aðalatriðin varðandi það. Ég þarf að taka mér örlítinn tíma í að ákveða með hverjum hætti framhaldið verður. Ég hef hug á að flýta ákvörðun um það. Ég horfi með svolitlum beyg til fortíðarinnar í þessu efni. Stórar endurskoðunarnefndir sem átt hafa að fjalla um almannatryggingalögin hafa ekki skilað þeim árangri sem ætlast er til. Spurningin er hvort taka eigi út tiltekin atriði og skila frekari endurskoðun á þeim eða fara í heildarendurskoðun. Ég þarf að taka mér örlítinn tíma til að ræða þetta og taka ákvörðun um þetta efni. Ég hef huga á að flýta þeirri ákvörðun og hafa sem best samráð við þá sem um þessi mál fjalla. Þar koma fjölmargir aðilar til greina, m.a. samtök sem hv. þm. starfar fyrir, BSRB, sem er mjög stór aðili á sviði lífeyrismála, svo ég nefni nú dæmi. En ég þarf að fara yfir þetta alveg á næstunni.

Herra forseti. Frv. til laga um áhafnir íslenskra skipa sem var lagt fram fyrir nokkru síðan hefur tekið miklum breytingum frá því að það var lagt fram enda óskaði hæstv. samgrh., um leið og hann mælti fyrir því, að ákveðnir kaflar þess yrðu felldir út og aðrir kaflar aðlagaðir þeirri aðgerð. Frv. er því talsvert mikið breytt og tekur því fyrst og fremst til farþega- og flutningaskipa, eins og brtt. gerir ráð fyrir, en ekki til fiskiskipa eða annarra skipa. Hér liggur fyrir nál. ásamt brtt. sem tekur mið af ósk hæstv. samgrh. sem tekin var til greina í meðferð samgn. Ég skrifa undir nál. með fyrirvara. Fyrirvari minn er fyrst og fremst við þá breytingu sem gerð er við 9. gr., þ.e. að í stað orðanna 50 brúttótonn í 2. mgr. komi 65 brúttótonn. Ég tel að þessarar breytingar hafi ekki verið þörf. Tillaga um þessa breytingu kom seint fram í vinnu nefndarinnar og hefði sjálfsagt þurft aðeins meiri tíma til að sjá á henni fleiri hliðar. Annar tilgangur hennar var að tryggja að þeir sem hefðu skipstjórnarréttindi á svipaðri stærð af bátum mundu ekki missa þau við gildistöku laganna. Nú er það svo, herra forseti, að í 9. gr. frv. er skýrt kveðið á um að svo hefði ekki átt að vera. Ég vitna til þess sem stendur í lokamálsgrein 9. gr., með leyfi forseta: ,,Nú hefur skipstjórnarmaður skírteini til skipstjórnarstarfa samkvæmt brúttórúmlestaviðmiðun á skipi sem vegna breytinga á mælingum skipa mælist stærra en eldra skírteini hans veitti réttindi til eða aðrar hliðstæðar ástæður eru fyrir hendi og er þá heimilt að veita honum skírteini til starfa á sama skipi eða skipi sem eins háttar um að uppfylltum öðrum skilyrðum laganna.`` Í upphafi 9. gr. er þetta jafnframt áréttað, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að gefa út ný skírteini samkvæmt lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim í stað eldri skírteina, enda séu réttindi þeirra skírteinishafa í engu skert.`` Ég tel því að þetta sé í sjálfu sér tryggt og því sé ekki þörf á áðurnefndri breytingu. Ef mönnum þótti ástæða til þess að tryggja þetta enn frekar þá var svo sem sjálfsagt að gera það en breytingin sem þarna er lagt til að gera tekur ekki á því sem á eftir gæti komið, þ.e. ef nýir aðilar koma inn og fá þessi réttindi. Ég gat a.m.k. ekki fundið út hvaða áhrif þessi hækkun á brúttórúmlestafjölda sem lögin ættu að taka tillit til hefðu á menntun, menntunarkröfur og annað sem gera þarf til slíkra réttinda og staðfestra færniskrafna. Ég tel, herra forseti, að það hefði átt að kanna þetta mun betur og hafa samráð við Sjómannaskólann eða aðra sem þar þekkja til menntunarmála. Þar með hefðu menn gert sér mynd af því hvernig þetta kæmi út í framtíðinni og hvort þá þyrfti að breyta námskrám og annarri umgerð námsins til að uppfylla skilyrðin sem skapast við að hækka mörkin. Mér fannst það ekki hafa komið fram, herra forseti, í störfum nefndarinnar hvort þarna þyrfti að huga betur að. Ég var sammála þeirri túlkun að tryggja bæri að réttindi þeirra manna sem hefðu þau fyrir yrðu ekki skert og fyllilega öruggt yrði að þau yrðu til staðar eftir setningu laganna. Ég var fyllilega sammála því. Hins vegar fannst mér að ekki ætti að taka á málinu með svo einföldum hætti til framtíðar, heldur þyrftu þessar breytingar að vera í takt við undirbúning, menntun, menntunarkröfur og þjálfun. Herra forseti. Þetta eru helstu fyrirvarar mínir. Það er ljóst að fleiri mikilvægir málaflokkar sem frv. upphaflega tók til eru ófrágengnir. Þá þarf að taka fyrir í þinginu og vonandi fer sú vinna fram í fullri sátt við hagsmunaaðila þar sem tryggt verður að öllu sé til skila haldið. Þær breytingar og sú lagavinna verður að vera sem vönduðust og fullnægja skilyrðum á sviði menntunar, réttindamála, vinnuumhverfis og öryggismála, svo nokkur atriði séu nefnd. Ég legg áherslu á, herra forseti, að sú vinna fari í gang og undirbúningur hennar fyrir næsta vetur. Mér finnst mikilvægt að þessi atriði og þessi sjónarmið verði höfð í fyrirrúmi þannig að á næsta vetri geti orðið til vönduð lagasmíð sem uppfylli þær kröfur sem þeir sem hér eiga hlut að máli eru sammála um.

Herra forseti. Ég ritaði undir nál. með fyrirvara og er það af þremur ástæðum. Í fyrsta lagi vil ég geta þess að þó að ekki sé allt eins og menn vildu hafa það í þessu frv. þá er mjög brýnt að ákvæði í því sem varða farþegaskip og flutningaskip taki gildi sem fyrst til að tryggja að Siglingastofnun Íslands geti, í samræmi við alþjóðasamþykktir sem Ísland er aðili að, gefið út alþjóðleg skírteini til íslenskra sjómanna sem starfa á kaupskipum. Mjög hefur borið á því að eftirlitsaðilar hafi komið um borð í kaupskip og gert við þetta athugasemdir. Íslenskir farmenn eru ekki komnir með alþjóðaskírteini og því liggur mjög á að afgreiða þessi lög. Í öðru lagi vil ég koma aðeins inn á svokallaða öryggismönnun sem hér er rætt um. Mér þykir rétt að taka fram, svo að í Alþingistíðindi megi koma, að öryggismönnun sem ákveðin er af Siglingastofnun Íslands, þ.e. lágmarksfjöldi í áhöfn farþega- og flutningaskipa, er með þeim hætti að nú þegar eru til kjarasamningar farmanna sem kveða á um mannafjölda. Ég vil taka það fram svo það sé ljóst, að öryggismönnunin er lágmark en síðan hafa kjarasamningar auðvitað meira vægi en lögin þegar kemur að fjölda í áhöfn. Því má segja að ef Siglingastofnun gerir kröfu um þrjá vegna öryggisins en kjarasamningarnir hljóða upp á sex, þá hljóta auðvitað kjarasamningarnir að gilda. Í þriðja lagi, varðandi það sem hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á varðandi breytingarnar úr 50 í 65 brúttótonn, tek ég undir það með hv. þm. að við þurfum að skoða þetta aftur í haust. Þegar um er að ræða t.d. 65 brúttótonna dragnótaskip að veiðum eða fiskibáta með tröllauknum vélbúnaði, spilbúnaði og öðru, þá er okkur náttúrlega nokkur vandi á höndum. Þá hljóta að vera gerðar meiri menntunarkröfur til þeirra sem stjórna slíkum fiskiskipum en gert er í dag, miðað við hið gamla 30 tonna pungapróf. Það er mál sem bíður haustsins og við þurfum auðvitað að skoða það. Ég legg áherslu á, eins og ég sagði í upphafi, að við þurfum að afgreiða þetta mál. Það liggur mikið við. Menntunarmálin eru ekki svo stórt atriði að þau standi í vegi fyrir samþykkt frv. Þau mál leysum við örugglega sameiginlega í hv. samgn. á haustdögum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um erfðaefnisskrá lögreglu. Nefndinni bárust umsagnir frá nokkrum aðilum eins og landlæknisembættinu, ríkissaksóknara, Persónuvernd, ríkislögreglustjóra og Lögmannafélagi Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að komið verði á fót sérstakri lögregluskrá til að auðvelda lögreglurannsókn alvarlegra sakamála, eins og manndrápsmála, nauðgunarmála, líkamsárásarmála, misnotkun á börnum o.s.frv. Skránni er ætlað að geyma upplýsingar um erfðaefni en brotamenn skilja oft eftir sig líffræðileg spor sem innihalda erfðaefni tæk til rannsókna. Annars vegar er um að ræða kennslaskrá með upplýsingum um erfðaefni einstaklinga sem hlotið hafa dóm fyrir tiltekin afbrot, verið sýknaðir af tilgreindum ástæðum, dæmdir í öryggisgæslu eða sæta reynslulausn. Hins vegar er um að ræða sporaskrá þar sem geymdar eru upplýsingar sem fengnar eru úr lífsýnum á brotavettvangi, mönnum eða munum án þess að vitað sé frá hverjum þau stafa. Erfðaefnisskrá mun auka möguleika á samanburðarrannsóknum, m.a. þannig að hægt verður að bera sýni sem finnst á brotavettvangi saman við skrásettar upplýsingar og sýni af fleiri en einum brotavettvangi. Þá getur skráin auk þess haft sérstök varnaðaráhrif. Í frumvarpinu er jafnframt að finna ákvæði um aðgang að upplýsingum úr skránni en strangar kröfur eru gerðar til skráningar og varðveislu upplýsinga um erfðaefni þar sem um er að ræða mjög persónulegar og viðkvæmar upplýsingar. Auk þess er gert ráð fyrir að upplýsingarnar verði afmáðar við ákveðnar aðstæður. Mælir allsherjarnefnd með því að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Í fyrsta lagi er lagt til að heimild til að vista lífsýni í lífsýnasafni verði felld brott þar sem nefndin telur að eðlilegt sé að lífsýni sé eytt þegar unnar hafi verið úr því erfðaefnisupplýsingar og málinu lokið. Í öðru lagi telur nefndin rétt að brýnar ástæður þurfi að koma til svo heimilt sé að skrá önnur tilvik í kennslaskrá en talin eru upp í lögunum. Í þriðja lagi leggur nefndin til að þegar einstaklingi er tilkynnt um skráningu verði honum jafnframt gerð grein fyrir tilgangi hennar. Loks leggur nefndin til að settur verði sex mánaða frestur til að afmá upplýsingar í kennslaskrá um einstakling sem sýknaður hefur verið eftir endurupptöku máls. Sverrir Hermannsson, Hjálmar Jónsson og Ólafur Örn Haraldsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ögmundur Jónasson áheyrnarfulltrúi er samþykkur af greiðslu málsins. Undir nál. allshn. rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Jónína Bjartmarz, Katrín Fjeldsted, Ásta Möller, Guðrún Ögmundsdóttir og Lúðvík Bergvinsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um breytingu á lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Við fengum til okkar gesti sem getið er um í þskj. 1302 og einnig bárust umsagnir. Þeirra er getið í sama skjali. Með frumvarpinu er lagt til að Persónuvernd verði heimilað að ákveða og auglýsa í Stjórnartíðindum að hér á landi gildi gerðir Evrópubandalagsins, EB, á grundvelli 25. gr. tilskipunar frá 24. október 1995, nr. 95/46/EB, um að land utan EB teljist tryggja nægilega vernd í krafti laga sinna eða alþjóðaskuldbindinga um vernd friðhelgi einkalífs og grundvallarfrelsis og réttinda manna. Þá eru lagaskilaákvæði tilskipunarinnar gerð afdráttarlausari í frumvarpinu og lagt til að ákvæði laganna um öryggi við vinnslu persónuupplýsinga verði fyllri og endurspegli betur ákvæði tilskipunarinnar þar að lútandi. Loks er í frumvarpinu að finna ákvæði sem ætlað er að lögfesta almennt ákvæði 14. gr. tilskipunarinnar um andmælarétt hins skráða. Mælir nefndin með því að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Í fyrsta lagi telur nefndin ástæðu til að tekið verði skýrar fram í lögunum hvenær ábyrgðaraðila er heimilt að afhenda félaga-, starfsmanna- eða viðskiptaskrár. Í öðru lagi lítur nefndin svo á að Persónuvernd eigi við sérstakar aðstæður að geta heimilað vinnslu almennra persónuupplýsinga eins og hún getur gert við vinnslu viðkvæmra persónuupplýsinga. Þá telur nefndin ekki rétt að Persónuvernd setji Hagstofu Íslands fyrirmæli um gerð, notkun og innihald skráa sem Hagstofan heldur yfir þá sem andmæla því að nöfn þeirra séu notuð í markaðssetningarstarfsemi. Því leggur nefndin til að Hagstofan setji sjálf slíkar reglur í samráði við Persónuvernd. Loks er gerð tillaga um orðalagsbreytingar og lagfæringar á texta laganna í samræmi við tilskipunina. Þetta var samhljóða álit allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um breyting á umferðarlögum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Benedikt Bogason frá dómsmálaráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir frá ríkissaksóknara, Samtökum ferðaþjónustunnar, Lögmannafélagi Íslands, lögreglunni í Reykjavík, ríkislögreglustjóra, Ökukennarafélagi Íslands, Dómarafélagi Íslands og Umferðarráði. Á fund nefndarinnar komu einnig menn frá FÍB o.fl. Í raun má segja að allir hafi verið á einu máli um að mjög mikilvægt væri að lögfesta þessa tillögu um að lögleiða skuli handfrjálsan búnað við akstur bifreiða. Með frumvarpinu er lagt til að notkun farsíma við akstur án handfrjáls búnaðar verði bönnuð og ráðherra verði fengin heimild til að setja nánari reglur um notkun annars fjarskiptabúnaðar og svipaðs búnaðar við akstur. Þá er að finna breytingar á ákvæðum laganna um ökuréttindi. Nefndin telur rétt að fresta afgreiðslu á þeim breytingum sem lagðar eru til um ökuréttindi í frumvarpinu þar sem þær þurfi að skoða frekar og í víðara samhengi. Nefndin lítur hins vegar svo á að þar sem notkun farsíma án handfrjáls búnaðar getur dregið úr færni ökumanns til að stjórna bifreið og þannig aukið hættu í umferðinni eigi að koma banni við notkuninni á sem fyrst. Því mælir nefndin með því að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. 2. gr. falli brott. 2. 3. gr. falli brott. 3. Fyrri málsliður 4. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. nóvember 2001.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til þjóðminjalaga frá menntmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti. Einnig bárust nefndinni umsagnir um málið sem hafa orðið að góðu gagni við umfjöllun þess. Samhliða þessu frumvarpi eru lögð fram þrjú frumvörp: frumvarp til safnalaga, frumvarp til laga um húsafriðun og frumvarp til laga um flutning menningarverðmæta úr landi og um skil menningarverðmæta til annarra landa. Með frumvörpum þessum er gildandi þjóðminjalögum, nr. 88/1989, skipt upp og lagt til að sérlög gildi um hvern framangreindan þátt. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á stjórn þjóðminjavörslunnar með það fyrir augum að einfalda og styrkja stjórnkerfi hennar, stytta boðleiðir og skilgreina betur ábyrgð og starfssvið hverrar stofnunar. Í því skyni er í frumvarpinu lagt til að breyta heiti Þjóðminjasafns Íslands í embætti þjóðminjavarðar og innan þeirrar stofnunar sé rekið safn sem beri heitið Þjóðminjasafn Íslands. Í grundvallaratriðum er ekki lögð til efnisleg breyting á inntaki þjóðminjavörslunnar. Nefndin hefur fjallað ítarlega um málið og borist fjölmargar umsagnir um það eins og áður sagði. Er það niðurstaða nefndarinnar að til að ná framangreindum markmiðum sé skynsamlegast að skipta Þjóðminjasafni Íslands í tvær sjálfstæðar stofnanir, Þjóðminjasafn Íslands og Fornleifavernd ríkisins, sem hafi hvor um sig mikilvægu hlutverki að gegna á sviði þjóðminjavörslunnar og eðli málsins samkvæmt hafi náið samstarf. Í því sambandi leggur nefndin áherslu á 2. gr. frumvarpsins þar sem fram kemur að Þjóðminjasafn Íslands og Fornleifavernd ríkisins starfi saman að mörkun stefnu og gerð langtímaáætlunar um þjóðminjavörsluna í heild. Enn fremur bendir nefndin á 29. gr. frumvarpsins þar sem fram kemur að ráðherra skuli með reglugerð setja nánari ákvæði um framkvæmd laganna og skuli þar m.a. kveða á um samstarf Fornleifaverndar ríkisins, Þjóðminjasafns Íslands og húsafriðunarnefndar. Sú skipting sem leiðir af framangreindu kallar að mati nefndarinnar á breytingu á starfsheitum á þessum stofnunum sem lýsi vel starfssviði hvorrar stofnunar fyrir sig. Telur nefndin að heitið Fornleifavernd ríkisins lýsi vel þeirri stjórnsýslustarfsemi sem embætti þjóðminjavarðar var ætlað að hafa með höndum samkvæmt frumvarpinu. Fjallar Fornleifavernd ríkisins um allar staðbundnar og tímabundnar fornleifarannsóknir og veitir leyfi til þeirra. Er Fornleifavernd ríkisins söfnum og öðrum hlutaðeigandi aðilum til ráðgjafar um varðveislu og kynningu menningarsögulegra minja auk þess að hafa eftirlit með öllum fornleifarannsóknum og er hlutaðeigandi aðilum til ráðgjafar um skráningu, rannsóknir og varðveislu fornleifa. Nefndin telur hér mikilvægt að allir sem á þurfa að halda hafi aðgang að rannsóknarskýrslum og gagnagrunnum. Þjóðminjasafni Íslands er aftur á móti ætlað að vera höfuðsafn á sviði þjóðminjavörslunnar. Það annast söfnun, skrásetningu, varðveislu og rannsóknir á minjum um menningarsögu þjóðarinnar og kynningu þeirra, innan lands og utan. Þjóðminjasafn Íslands er byggðasöfnum og öðrum minjasöfnum til ráðgjafar og stuðlar að samvinnu safna og samræmdri safnastefnu á sviði þjóðminjavörslunnar. Með hliðsjón af framangreindu hlutverki Þjóðminjasafns Íslands telur nefndin rétt að forstöðumaður safnsins beri heitið þjóðminjavörður. Nefndin bendir enn fremur á að í frumvarpinu er lagt til að þjóðminjaráð og fornleifanefnd í núverandi mynd verði lögð niður. Sett verði á stofn úrskurðarnefnd er beri heitið fornleifanefnd, er verði skipuð aðilum með fræðilega þekkingu á málaflokknum, og þangað verði hægt að skjóta tilteknum ákvörðunum Fornleifaverndar. Ég vil geta þess sérstaklega hér að í frv. var gert ráð fyrir því að úrskurðir fornleifanefndarinnar væru endanlegir. Því var breytt í meðförum nefndarinnar þannig að gert er ráð fyrir því að hægt sé að skjóta úrskurðum fornleifanefndar til ráðherra. Þá bendir nefndin á að lagt er til að settur verði á fót sérstakur fornleifasjóður sem hafi það hlutverk að úthluta styrkjum til rannsóknaverkefna. Í úthlutunarreglum sjóðsins sé tryggt að styrkir séu veittir á faglegum grunni og að hlutlægt mat sé lagt á umsóknir. Enn fremur telur nefndin eðlilegt, til að gæta fyllstu hagkvæmni í rekstri, að Þjóðminjasafn Íslands, Fornleifavernd ríkisins og húsafriðunarnefnd geri með sér samning um sameiginlega skrifstofuþjónustu og fjármálaumsýslu þrátt fyrir stjórnsýslulegan aðskilnað. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Menntmn. er einróma í nál. sínu, en hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir skrifar undir nál. með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Við 1. umræðu um frv. til þjóðminjalaga sem hér liggur nú fyrir til 2. umræðu varð þess vart í umræðunni að þegar var kominn upp nokkur kurr meðal þeirra fræðimanna sem við lögin eiga að búa vegna þess að það hafði verið nær einróma ósk þeirra sem starfa að fornleifarannsóknum þegar lögin voru á undirbúningsstigi að stjórnkerfi þjóðminjavörslunnar yrði gert skýrara og skilið á milli fornleifaþáttarins og safnaþáttarins, en ekki hafði verið orðið við þeim óskum þegar frv. var sett í endanlega gerð áður en það var lagt fram á hv. Alþingi. Það var einnig ljóst er farið var yfir umsagnir í hv. menntmn. að mjög margir umsagnaraðilar tóku undir þessi sjónarmið, bæði þeir sem tengdust fornleifaþættinum og einnig heyrðust þær raddir úr röðum safnamanna. Þegar nefndin hafði unnið með málið í nokkrar vikur og farið mjög vel yfir umsagnir og tekið á móti fjölmörgum gestum og aftur var farið að ræða hvernig málið skyldi afgreitt varð ljóst að nokkuð breið samstaða var um það innan nefndarinnar að stíga það skref til fulls að skilja á milli fornleifaþáttarins og safnaþáttarins og gera í framhaldi af því viðamiklar breytingar á frv. til að samræma það þessum grundvallarbreytingum. Það var samdóma álit nefndarinnar að þetta gerði lögin skýrari en þau voru í frv. hæstv. menntmrh. og að mun heppilegra sé að það komi fram í lögum hver raunveruleg skipting þjóðminjavörslunnar sé í dag, annars vegar í fornleifaþátt og hins vegar í safnaþátt, þannig að ljóst sé hvernig ábyrgð er skipað í hvorum þætti um sig. Það verður til að greiða fyrir allri stjórnsýslu og framkvæmd. Samþykkt var að taka út orðið ,,þjóðminjavörður`` í 2. málslið 2. gr. og setja í staðinn ,,Þjóðminjasafn Íslands, Fornleifavernd ríkisins``, þ.e. að þau annist framkvæmd þjóðminjavörslunnar, og bæta svo inn nýjum lið svohljóðandi: ,,Þjóðminjavörður og forstöðumaður Fornleifaverndar ríkisins starfa saman að mörkun stefnu og gerð langtíma\-áætlunar um þjóðminjavörsluna í heild.`` Segja má að með þessum breytingum sé stefnan þegar mörkuð sem gengur síðan eins og rauður þráður í gegnum frv. Í framhaldi af þessu kemur svo algjörlega ný 3. gr. sem skilgreinir ráðningarkjör forstöðumanns Fornleifaverndar ríkisins svo og hlutverk stofnunarinnar. Greinin hljóðar svo eftir breytingar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Menntmrh. skipar forstöðumann Fornleifaverndar ríkisins til fimm ára í senn. Þá eina má ráða í embættið sem hafa sérfræðimenntun í fornleifafræði eða minjafræði og hafa reynslu af stjórnunarstörfum. Fornleifavernd ríkisins fjallar um og veitir leyfi til allra staðbundinna og tímabundinna fornleifarannsókna. Fornleifavernd ríkisins er söfnum og öðrum hlutaðeigandi aðilum til ráðgjafar um varðveislu og kynningu menningarsögulegra minja er heyra undir starfssvið hennar. Fornleifavernd ríkisins hefur eftirlit með öllum fornleifarannsóknum og er hlutaðeigandi aðilum til ráðgjafar um skráningu, rannsóknir og varðveislu fornleifa.`` Í umfjöllun nefndarinnar komu fram margar ábendingar um að það ákvæði í 3. mgr. 4. gr. að Félag íslenskra fornleifafræðinga tilnefni tvo fulltrúa í fornleifanefnd gæti ekki staðist þar sem fornleifafræðingar væru í tveimur félögum. Nefndin ákvað að bregðast við þessum ábendingum með því að orða greinina svo að félög fornleifafræðinga tilnefni tvo fulltrúa í nefndina. Í frv. er ekki gert ráð fyrir að breyta skilgreiningum á því hvað felist í þjóðminjavörslu frá því sem nú er gert í gildandi lögum. Mikil sátt virðist ríkja um þau lagaákvæði sem hingað til hafa ríkt um hvað felist í þjóðminjavörslunni. Þó verða nokkrar breytingar á 8. gr. frá upphaflega frv. auk þess sem aðkoma Fornleifaverndar ríkisins að málinu er skýrð, kveðið á um að í Reykjavík fari borgarminjavörður með minjavörslu en það hafði ekki verið tilgreint sérstaklega í upphaflega frv. og höfðu verið gerðar athugasemdir við það. Rétt er að vekja athygli á því að menntmn. leggur til töluverðar efnislegar breytingar á 11. gr. þar sem kveðið er á um umfang fornleifaskráningar og að þau séu skýr á öllum stigum skipulags og klárt hver eigi að standa straum af kostnaði við skráninguna. 2. mgr. 11. gr. hljóðar svo eftir að þessar breytingar hafa verið gerðar: ,,Skylt er að fornleifaskráning fari fram áður en gengið er frá svæðisskipulagi, aðalskipulagi eða deiliskipulagi eða endurskoðun þess`` --- og svo bætist við --- ,,og skal sá sem ber ábyrgð á skipulagsgerð í samræmi við skipulagslög standa straum af kostnaði við skráninguna.`` Að mínum dómi eru gerðar mjög mikilvægar breytingar á 12. gr. frv. þar sem kveðið er mun skýrar á en áður hefur verið um tilkynningarskyldu vegna fornleifa sem talið er að liggi undir skemmdum. Það komu fram ógnvekjandi upplýsingar við umfjöllun nefndarinnar um fornleifar sem hafa spillst eða týnst á undagengnum árum við ýmiss konar jarðrask og virðist ekki vanþörf á að skerpa þau ákvæði sem um þetta gilda. En greinin hljóðar svo með áorðnum breytingum, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hver sá sem verður var við að fornleifar liggi undir skemmdum skal gera Fornleifavernd ríkisins viðvart. Ef fyrirsjáanlegt er að minjastaður spillist vegna breyttrar landnotkunar eða framkvæmda skal viðkomandi sveitarfélag eða framkvæmdaraðili gera Fornleifavernd ríkisins viðvart með hæfilegum fyrirvara. Fornleifavernd ríkisins ákveður að höfðu samráði við Náttúruvernd ríkisins hvort rannsóknar er þörf, hvort friðlýsa beri viðkomandi stað eða hvort fornleifarnar megi víkja og þá með hvaða skilmálum.`` Talið var skýrara í uppsetningu að skipa öllum þeim greinum frv. sem fjalla um fornleifarannsóknir í eitt ákvæði og því var hluti 10. gr. í frv. fluttur yfir í 15. gr. sem hljóðar svo eftir þær breytingar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fornleifavernd ríkisins annast eftirlit með rannsóknum á fornleifum í landinu. Með fornleifarannsókn er átt við hvers kyns jarðrask sem fram fer í vísindalegum tilgangi og með það að markmiði að rannsaka jarðfastar fornleifar sem þegar er vitað um eða líklegt er að finnast muni, eða að ganga úr skugga um hvort um þess háttar fornleifar sé að ræða á rannsóknarsvæðinu. Þegar Fornleifavernd veitir leyfi til stað- og tímabundinna fornleifarannsókna, sbr. 2. mgr. 6. gr., skal þess gætt að stjórnandi þeirra hafi tilskilda menntun í fornleifafræði. Skal leyfi vera skriflegt hverju sinni og sá sem slíkt leyfi fær hlíta þeim reglum sem Fornleifavernd ríkisins setur þar að lútandi, svo sem um skil á rannsóknarskýrslum og birtingu þeirra og um skil á gripum sem finnast við rannsóknina, sbr. 18. gr. Fornleifavernd ríkisins skal taka afstöðu til framkominna umsókna um rannsóknarleyfi svo fljótt sem við verður komið. Fornleifavernd ríkisins skal leitast við að bjóða út þær fornleifarannsóknir sem hún telur nauðsynlegar á hverjum tíma.`` Eins og áður var getið bárust nefndinni vísbendingar um að nauðsynlegt væri að breyta því ákvæði um skipan bæði fornleifanefndar og fornleifasjóða að gert var ráð fyrir í upphaflegu frv. að fulltrúar fornleifafræðinga í stjórnun þessarar annars vegar nefndar og hins vegar sjóðs kæmu frá einungis öðru félagi fornleifafræðinga. Nefndin kaus, eins og áður hefur verið sagt frá, að taka ekki fram í lagatexta frá hvaða félagi fornleifafræðinga ætti að tilnefna í fornleifanefnd. Þess vegna er lagt til í frv. að félög fornleifafræðinga tilnefni í fornleifanefnd í 4. gr. og að fornleifasjóður verði skipaður m.a. einum fornleifafræðingi samkvæmt tillögu menntmrh. en með áorðnum breytingum orðist 1. mgr. 24. gr. um fornleifasjóð svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fornleifasjóður hefur það hlutverk að stuðla að varðveislu og rannsóknum á fornleifum og forngripum. Menntmrh. skipar fornleifasjóði þriggja manna stjórn sem úthlutar úr sjóðnum styrkjum til rannsóknar- og varðveisluverkefna og ber stjórnin ábyrgð á umsýslu sjóðsins. Menntmrh. setur sjóðnum sérstakar úthlutunarreglur. Stjórn fornleifasjóðs skal þannig skipuð: Einn samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga og tveir án tilnefningar og skal annar þeirra vera fornleifafræðingur. Menntmrh. skipar formann úr hópi stjórnarmanna.`` Í 29. gr. laganna er gerð tillaga um almenna reglugerðarheimild sem kveði m.a. á um samstarf Fornleifaverndar ríkisins, Þjóðminjasafns Íslands og húsafriðunarnefndar, og veltur auðvitað mikið á um farsælt framhald þessara mála að vel takist til um þá reglugerð og haft verði víðtækt samráð við fagaðila um þá tilurð. Af sjálfu leiðir að gerðar eru tillögur um ákvæði til bráðabirgða þar sem kveðið er á um að starfandi þjóðminjavörður gegni embætti sínu í allt að þrjá mánuði frá gildistöku laganna eða þar til skipað hefur verið í nýtt embætti þjóðminjavarðar og forstöðumanns Fornleifaverndar ríkisins og einnig um að starfsmenn Þjóðminjasafns muni halda öllum starfsréttindum sínum óbreyttum, þar með töldum réttindum sem byggjast á starfs- og þjónustualdri annaðhvort hjá Fornleifavernd ríkisins eða hjá Þjóðminjasafni Íslands og að breytingar á starfsröð sem lög þessi hafa í för með sér feli því ekki í sér niðurlagningu starfa þeirra í skilningi starfsmannalaga, nr. 70/1996. Við sem erum fulltrúar Samfylkingarinnar í hv. menntmn., ég og hv. þm. Einar Már Sigurðarson, erum í heild sátt við þær breytingar á þjóðminjalögum sem verða ef þetta frv., með þeim breytingum sem ráðgerðar eru á því frá því það var lagt fram, verður að lögum. Við teljum að þessi lagabreyting geti orðið grundvöllur meiri sátta innan greinarinnar en hefur virst vera raunin á undanförnum árum. Það þýðir þó ekki að enn megi ekki gera betur og væntanlega verður löggjöfin endurmetin þegar reynsla er komin á breytingarnar. Hitt er annað og það snýr að fjárveitingavaldinu, að of naumt hefur verið skammtað fé til fornleifarannsókna af hálfu ríkisins á undanförnum árum og þarf þar að gera verulegt átak. Spennandi verður að fylgjast með hvort í kjölfar þessara skipulagsbreytinga sem við erum að ráðgera hér muni fylgja aukið fjármagn í þennan geira úr ríkissjóði. Það færi vel á því og ekki skal skorta minn stuðning ef lagðar verða fram tillögur í þessa veru við afgreiðslu fjárlaga.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá menntmn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 27/1981, um rétt manna til að kalla sig viðskiptafræðinga eða hagfræðinga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti til viðræðna um málið. Markmið frumvarpsins er að afnema þann einkarétt sem nemendur úr Háskóla Íslands hafa haft til að kalla sig viðskiptafræðinga eða hagfræðinga eða nota heiti sem felur í sér orðin viðskiptafræðingur eða hagfræðingur. Kemur fram í frumvarpinu að til að mega nota framangreind heiti þurfi leyfi viðskiptaráðherra. Lagt er til að þeir sem lokið hafa BS- eða cand. oecon.-prófi úr viðskiptadeild eða BS-prófi úr hagfræðideild viðurkennds íslensks háskóla, sbr. lög nr. 136/1997, um háskóla, og uppfylla skilyrði reglugerðar skv. 3. gr. laganna um innihalds náms þurfi ekki slíkt leyfi ráðherra. Á síðustu árum hefur framboð viðskiptamenntunar á háskólastigi aukist verulega jafnframt því sem háskólum hefur fjölgað. Samkvæmt lögum nr. 27/1981 hafa einungis þeir nemendur sem lokið hafa prófi úr viðskiptadeild Háskóla Íslands leyfi til að kalla sig viðskiptafræðinga eða hagfræðinga án sérstaks leyfis ráðherra. Telur nefndin eðlilegt að nemendur úr skólum sem bjóða upp á sambærilegt nám í viðskiptafræðum og Háskóli Íslands njóti sama réttar og nemendur úr Háskóla Íslands til að kalla sig viðskiptafræðinga. Þeir skólar sem um ræðir eru Viðskiptaháskólinn á Bifröst, Háskólinn í Reykjavík, Háskólinn á Akureyri og Tækniskóli Íslands auk þess sem ekki er loku fyrir það skotið að fleiri skólar muni í framtíðinni bjóða upp á sambærilegt nám. Nefndin telur eðlilegt að auk BS- eða cand. oecon.-gráðu þurfi ekki leyfi ráðherra ef við komandi hefur meistaragráðu í viðskipta- eða hagfræðigreinum. Nefndin telur enn fremur eðlilegt að það ráðuneyti sem fer með málefni viðkomandi starfsgreinar fjalli um réttindamál af þessu tagi fremur en menntamálaráðuneyti samkvæmt gildandi lögum, í þessu tilviki viðskiptaráðuneytið. Nefndin leggur hins vegar til að felld verði brott 3. gr. frv. þar sem kveðið er á um að viðskiptaráðherra skuli ákveða lágmarkskröfur um námslengd og samsetningu prófgráðu. Viðskiptaráðherra sé þar með veitt nánast takmarkalaust vald til þess að stjórna tilteknu fræðasviði háskóla með reglugerðum. Gangi slík tilhögun gegn öllum þeim markmiðum sem sett voru með samþykkt laga nr. 136/1997, um háskóla. Samkvæmt þeim lögum leiki ekki vafi á sjálfstæði háskóla og að yfirstjórn hvers háskóla skuli ákveða fyrirkomulag kennslu, náms og námsmats og skipulag rannsókna. Þannig hafi hver háskóli faglegt og fjárhagslegt sjálfstæði og beri ábyrgð á starfsemi sinni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir á þingskjalinu. Undir nál. skrifa allir hv. þm. í menntmn., Sigríður Anna Þórðardóttir, Sigríður Jóhannesdóttir, Tómas Ingi Olrich, Ólafur Örn Haraldsson, Einar Már Sigurðarson, Einar Oddur Kristjánsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Þorgerður K. Gunnarsdóttir og Hjálmar Árnason.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir, nr. 74/1984, sbr. lög nr. 101/1996. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda aðila eins og fram kemur í nál. á þskj. 1253, og bárust fjölmargar umsagnir eins og jafnframt er getið um í nál. Í frumvarpinu er kveðið á um hertar tóbaksvarnir í landinu og aukin réttindi þeirra sem ekki reykja. Meðal helstu nýmæla frumvarpsins má nefna að réttur fólks til reyklauss andrúmslofts er viðurkenndur og sérstaklega kveðið á um rétt barna og skal tóbaki vera þannig fyrir komið á útsölustöðum að það sé ekki sýnilegt viðskiptavinum. Þá er yngra fólki en 18 ára óheimilt að selja tóbak nema heilbrigðisnefnd á viðkomandi svæði veiti sérstaka undanþágu og sérstakt leyfi þarf til að selja tóbak í smásölu. Enn fremur eru heimildir til að leyfa reykingar á veitingastöðum þrengdar, hótelum og gististöðum er gert skylt að hafa reyklaus herbergi og skýrt er kveðið á um bann við reykingum í öllum húsakynnum sem almenningur hefur aðgang að vegna þátttöku í menningar- og félagsstarfsemi. Þá eru fjárveitingar til tóbaksvarna auknar og kveðið á um heimild til að svipta leyfishafa leyfi gerist hann brotlegur við 8. gr. laganna. Reykingar og þau áhrif sem þær hafa á heilsu manna er eitt alvarlegasta heilbrigðisvandamál sem þjóðir heims glíma við nú og er Ísland þar engin undantekning. Mikið hefur þó áunnist í baráttunni við þennan skaðvald á undanförnum árum og hefur ýmsum aðferðum verið beitt í þeim efnum. Lög um tóbaksvarnir hafa haft mikið að segja um þann árangur og telur nefndin nauðsynlegt að herða róðurinn í þeim efnum svo að frekari árangur megi nást. Til umfjöllunar í nefndinni er nú tillaga til þingsályktunar um heilbrigðisáætlun til ársins 2010, og verður mælt fyrir nefndaráliti varðandi hana á eftir. Forgangsverkefni númer eitt samkvæmt tillögunni miðar að því að hlutfall fólks á aldrinum 18--69 ára sem reykir verði undir 15% og jafnframt að hlutfall barna og unglinga 12--17 ára sem reykja verði undir 5%. Meðal annarra forgangsverkefna má nefna að stefnt er að því að draga úr dánartíðni vegna hjarta- og æðasjúkdóma hjá fólki á aldrinum 25--74 ára um 20% hjá körlum og 10% hjá konum og einnig er stefnt að því að dánartíðni vegna krabbameins hjá fólki yngra en 75 ára lækki um 10%. Reykingar eru stór áhættuþáttur varðandi margar tegundir krabbameins og sá stærsti í sumum þeirra, t.d. lungnakrabbameini, og sama er að segja um hjarta- og æðasjúkdóma. Ef umrædd heilbrigðisáætlun á að verða meira en orðin tóm er nauðsynlegt að grípa til markvissra aðgerða á hinum ýmsu sviðum sem snerta heilbrigðismál og forvarnir. Frumvarp það sem hér liggur fyrir er skref í þá átt. Nefndin telur að þau nýmæli sem í frumvarpinu felast séu til þess fallin að draga úr reykingum og þá sérstaklega reykingum barna og unglinga og um leið stuðli þau að því að markmið heilbrigðisáætlunar megi nást. Nefndin vill benda á að sýnt hefur verið fram á að hækkun tóbaksverðs sé áhrifaríkasta leiðin til að draga úr reykingum. Vægi tóbaksverðs í vísitölu neysluverðs gerir það að verkum að allar hækkanir á tóbaksverði leiða til hækkunar á vísitölunni og hefur af þeim sökum m.a. gætt tregðu til að hækka tóbaksverð. Nefndin hvetur til þess að skoðað verði rækilega hvort unnt sé að rjúfa tengsl tóbaks og vísitölu þannig að unnt sé að beita verðhækkunum á tóbaki sem þætti í tóbaksvörnum án þeirra neikvæðu hliðarverkana sem hækkun neysluvísitölu óneitanlega hefur. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Helstu breytingarnar eru þessar: 1. Lagt er til að í 3. efnismgr. c-liðar 6. gr. frumvarpsins, þar sem kveðið er á um að tóbaki skuli komið þannig fyrir á útsölustöðum að það sé ekki sýnilegt viðskiptavinum, verði jafnframt kveðið á um að vörumerki tóbaks verði ekki sýnileg viðskiptavinum. 2. Lagt er til að áður en reglugerð um undanþágur, sem kveðið er á um í b-lið 7. gr., sem fjallar um 18 ára aldurstakmark þeirra sem mega selja tóbak, er sett, skuli leita umsagnar Vinnueftirlits ríkisins. Hagir barna og ungmenna á vinnumarkaði eru á starfssviði Vinnueftirlitsins og því eðlilegt að það komi að reglusetningu um þetta efni. 3. Lagt er til að tóbakssöluleyfi verði veitt til fjögurra ára í senn en ekki fimm eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Almenn starfsleyfi heilbrigðisnefnda eru gefin út til fjögurra ára í senn og er eðlilegt að samræmi sé þarna á milli. 4. Lögð er til breyting á b-lið 9. gr. frumvarpsins. Lagt er til að þeir fangar sem ekki reykja eigi rétt á reyklausum fangaklefum. Í núgildandi lögum er kveðið á um slíkan rétt vistmanna á hjúkrunar- og dvalarheimilum og þykir nefndinni rétt að fangar sem ekki reykja hafi þennan sama rétt. 5. Jafnframt er lagt til að d-liður 9. gr. frumvarpsins falli brott. Í d-lið er lagt til að heimild til að gera ráð fyrir afdrepi þar sem reykingar eru heimilaðar, innan annarra opinberra stofnana en þeirra sem um getur í 1. mgr. 10. gr. laganna, verði felld niður. Nefndin bendir á að hér sé einungis um heimild að ræða og það sé í höndum hverrar stofnunar fyrir sig að meta hvort ástæða sé til að útbúa slík afdrep. Niðurfelling þessarar heimildar mun að sinni einungis auka það ónæði sem fylgir reykingum starfsfólks, m.a. við innganga stofnana. 6. Lagðar eru til breytingar á 12. gr. frumvarpsins, en hún fjallar um reykingar í íslenskum flugvélum sem eru reknar af íslenskum flugrekendum og varðar flug á milli landa utan Íslands, en gert er ráð fyrir að þar verði reykingar heimilaðar. Samkvæmt orðalagi 1. mgr. 13. gr. tóbaksvarnalaga tekur reykingabann í almenningsfarartækjum aðeins til farþegarýmis viðkomandi farartækja. Lagt er til að þessu verði breytt þannig að bannið taki til alls rýmis í almenningsfarartækjum. Í þessu sambandi má benda á að samkvæmt núgildandi lögum er ekki bannað að reykja á salerni farþegaflugvélar eða í stjórnklefa hennar því þessi svæði teljast ekki til farþegarýmis í merkingu þess orðs. Flugfélögin hafa hins vegar sjálf lagt bann við reykingum á þessum stöðum. 7. Loks er lagt til að lögin taki gildi 1. ágúst nk. í stað 1. júní, svo að nægur tími gefist til að undirbúa reglugerðir og til útgáfu tóbakssöluleyfa. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Karl V. Matthíasson og Þuríður Backman skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og gera breytingartillögur við málið. Undir álitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur Jónína Bjartmarz, Tómas Ingi Olrich, Katrín Fjeldsted, Þuríður Backman, með fyrirvara, Karl V. Matthíasson, með fyrirvara, Magnús Stefánsson, Lára Margrét Ragnarsdóttir og Ásta R. Jóhannesdóttir, með fyrirvara.

Herra forseti. Hér hefur verið mælt fyrir nál. heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir og mér er það mikið ánægjuefni að vera með á þessu nál. þó að ég geri það með fyrirvara og ég mun gera grein fyrir hvers vegna sá fyrirvari er. Þær breytingar sem verið er að gera varðandi tóbaksvarnir í landinu með þessum lögum og þeim breytingum sem hér eru lagðar til frá heilbr.- og trn. eru allar til bóta að mínu mati. Verið er að fylgja þeirri sjálfsögðu stefnu að vernda þá sem ekki reykja fyrir tóbaksreyk og þá sérstaklega börn, vernda þau fyrir því að vera í tóbaksreyk og ábyrgð foreldra sérstaklega tekin fram í því tilliti. Þannig að á heildina litið fylgjum við í þessu frv. þróuninni eftir sem er að gerast í kringum okkur og er það vel. Ég hef flutt hér nokkrum sinnum þáltill. um sérstakt söluleyfi til þess að selja tóbak og nú er það komið inn í þetta frv. og því fagna ég. Sömuleiðis hef ég flutt þáltill. um að taka tóbak út úr neysluvísitölunni svo hægt sé að hækka verð á tóbaki umfram verðhækkanir, en í þessu nál. er einmitt á það bent að þessi leið skuli vera skoðuð svo hægt sé að hækka verð á tóbaki. Mig langar í því sambandi að benda á að ein áhrifaríkasta leiðin til þess að draga úr reykingum, sérstaklega hjá börnum og unglingum, er hátt tóbaksverð, og varðandi áhrif á vísitöluna þá beini ég þeim tilmælum til hæstv. heilbrrh. að hann hækki í eitt skipti og þá bara helst nú hið fyrsta hressilega verð á tóbaki. Það hefur þá áhrif einu sinni inn í vísitöluna og síðan finnum við ekki mikið fyrir því meir. Þetta er a.m.k. möguleiki og bið ég hann um að taka það til greina. Varðandi þær breytingar sem heilbr.- og trn. leggur til, þ.e. að Vinnueftirlit ríkisins komi að gerð reglugerðar eða sé samráðsaðili við gerð reglugerðar um undanþágur þá göngum við að mínu mati ekki nægilega langt því að Vinnueftirlit ríkisins hefur með vinnuvernd barna og unglinga að gera og vinnuvernd starfsmanna á veitingahúsum. Því tel ég að Vinnueftirlit ríkisins þurfi að koma að undanþáguveitingunum, að Heilbrigðiseftirlitið veiti undanþágurnar en leiti umsagnar Vinnueftirlits ríkisins því að Vinnueftirlit ríkisins kannar líka og skoðar vinnumarkaðinn. Ef verið er að biðja um undanþágu, segjum að það sé verslun sem telur sig ekki geta orðið við þeirri kvöð að hafa eingöngu eldri en 18 ára afgreiðslufólk til þess að selja tóbak, þá mundi Vinnueftirlitið skoða aðstæður, ekki eingöngu innan verslunarinnar heldur líka í nærumhverfinu, þ.e. hvort þarna væri atvinnuleysi eða hvort hugsanlega væri hægt að koma því svo fyrir að þó svo að einhverjir undir 18 ára aldri séu við vinnu þá væri hægt að hafa tóbakið til sölu á afmörkuðum stað þar sem eingöngu fullorðnir afgreiddu. Þeir mundu þá skoða forsendur beiðninnar í víðara samhengi en Heilbrigðiseftirlitið gerir, enda liggur þetta ákvæði á borði Vinnueftirlitsins. Ég vorkenni Vinnueftirlitinu ekkert að koma að þessu. Hugsanlega koma fram töluverðar beiðnir núna í byrjun meðan verslanir og aðrir eru að aðlaga sig þessum lögum. En Vinnueftirlit ríkisins hefur skrifstofur úti um allt land og er alveg fullbúið til þess að taka þátt í þessum aðgerðum með Heilbrigðiseftirlitinu. Og bara svo að það gleymist ekki þá verður að huga að því að báðar þessar stofnanir hafi mannafla og fjárráð til þess að fylgja eftir bæði þessu eftirliti og fleiru sem verið er að koma yfir á stofnanirnar. Því legg ég fram brtt. á sérstöku þingskjali ásamt hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur um að Vinnueftirlit ríkisins komi að þessum undanþágubeiðnum og verði þar umsagnaraðili. Um fanga og fangaklefa er það að segja að því miður reykja einstakir hópar meira en aðrir og svo mun vera með þá sem gerast brotlegir við lögin að þeirra líðan er oft þannig að þetta er fólk sem því miður reykir töluvert. Stór hópur fólks reykir innan fangelsanna og því þarf að huga þar vel að tóbaksvörnum og eins því að hafa umhverfið þannig að þeir sem ekki reykja þurfi ekki að anda að sér tóbaksreyk og að þeir sem reykja geti gert það þannig að þeir verði ekki sjálfum sér og öðrum til ama. Ég lagði til að ekki yrði heimilt að reykja í herbergjunum eða fangaklefunum heldur eingöngu í sérreykherbergjum, en fellst á að þetta sé svona í bili því að eftir sem áður mega vera reykherbergi í fangelsunum og því er mjög auðvelt að hvetja til þess innan fangelsisveggjanna, þ.e. að fangelsisstjórar og starfsmenn og fangar sjálfir temji sér eða láti það verða að meginreglu að nota þessa reykklefa eða reykherbergi og reyki ekki inni á herbergjunum því það er þeim sjálfum fyrir bestu. Eins er loftræsting í fangelsunum ekki á þann veg að hægt sé að tryggja að reykur fari ekki um alla klefa og líka til þeirra sem ekki reykja. Þetta er hægt að taka upp innan fangelsisveggjanna og koma á ákveðnu vinnulagi eða tóbaksvarnastefnu í hverri fangelsisstofnun fyrir sig og ekki síður að hjálpa föngum til þess að hætta að reykja og sjá til þess að þeir fái lyf svo að þeim gangi betur að hætta að reykja. Herra forseti. Mig langaði til að koma þessu að, þ.e. að hvetja til þess að tóbaksvarnir verði virkar innan fangelsanna því að sannarlega veitir ekki af. Þá er ég sérstaklega að hugsa um fangana sjálfa. Út af standa svo veitingastaðirnir. Vissulega er til bóta, eins og kemur fram í frv., að meiri hluti veitingastaða skuli vera reyklaus. En það er nú einu sinni svo með andrúmsloftið og loft inni á veitingastöðum að það svífur um allt og innan hvers herbergis og er erfitt að halda því aðgreindu án þess að veggur sé á milli og getur verið ófullnægjandi að koma eingöngu loftræstingu við. Ef við ætlum að vera sjálfum okkur samkvæm og fara eftir því sem í raun er að gerast, ekki síst í Bandaríkjunum, þá er nú farin sú leið að reykingar eru hreinlega bannaðar á veitingastöðum eða þá að eingöngu eru leyfðar reykingar í sérherbergjum þannig að veitingasalurinn sjálfur er reyklaus. Því legg ég ásamt Ástu R. Jóhannesdóttur fram brtt. um veitingastaðina. Ég trúi því að þetta sé það sem koma skal. Við værum ekkert í fararbroddi þó svo að við tækjum þetta upp í okkar lög, því eins og ég sagði er víðast í Bandaríkjunum verið að gera alla veitingastaði algjörlega reyklausa þannig að þeir hafa ekki einu sinni reykherbergi. Við leggjum því til að í stað þess að 2. efnismgr. 8. gr. orðist svo að meiri hluti veitingarýmis skuli ávallt vera reyklaus þá hljóði hún svo: ,,Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. má leyfa reykingar á veitingastöðum, í sérstökum herbergjum, þar sem ekki er framreiddur matur. Auk þess má leyfa reykingar í veitingarými á krám, dansstöðum og næturklúbbum, svo og eftir kl. 23 á þeim skemmtistöðum sem leggja megináherslu á skemmtidagskrá og áfengisveitingar.`` Herra forseti. Ég held að með því að fylgja anda laganna og því sem er að gerast í nágrannalöndunum --- þetta er eitthvað svipað því sem nú er verið að taka upp í Svíþjóð eftir því sem ég hef bestu vitneskju um. Ég held að þeir séu að ganga lengra og ætli að taka upp reykleysi á veitingahúsum, að bannað verði að reykja á veitingahúsum. Ég hef ekki séð það frv. en mér er tjáð að þeir muni ganga nokkuð langt í að banna reykingar á veitingahúsum --- séum við svona rétt að fylgja því sem er að gerast. Herra forseti. Hér er á dagskrá heilbrigðisáætlun til ársins 2010 og með samþykkt þessa frv. munum við eiga auðveldara með að vinna samkvæmt þeirri áætlun.

Herra forseti. Eins og kom fram í framsögu með nál. þá skrifa ég undir það með fyrirvara ásamt hv. þm. Karli V. Matthíassyni og hv. þm. Þuríði Backman sem hefur gert grein fyrir fyrirvara sínum. Við höfum flutt brtt. við málið. Hv. þm. Þuríður Backman hefur gert ágæta grein fyrir þeim fyrirvörum sem hún er 1. flm. að og ég flyt ásamt henni. Síðan er önnur brtt. á þskj. 1259 frá þeirri sem hér stendur ásamt hv. þm. Þuríði Backman þar sem við leggjum til að til tóbaksvarna verði varið örlítið hærri upphæð en gert er ráð fyrir í frv. Í frv. er sú upphæð hækkuð um 0,2%, farið úr 0,7% upp í 0,9%. En í staðinn fyrir að það séu 0,9% þá leggjum við til að það verði 1%. Ýmsir umsagnaraðilar töldu að það bæri að verja allt að 2% til tóbaksvarna af verði. Þar má nefna t.d. Krabbameinsfélagið o.fl. Við teljum sem sagt að þarna ætti að hækka töluna örlítið. Herra forseti. Eins og komið hefur fram rita ég undir þetta nál. og stend að þeim brtt. sem nefndin leggur fram og tel að þær séu allar til bóta, m.a. sá þáttur sem snýr að föngum, að þeir fangar sem ekki reykja eigi rétt á reyklausum fangaklefa sem er náttúrlega sjálfsagt mál. Síðan hefur hv. þm. Þuríður Backman gert grein fyrir þeirri brtt. sem snýr að þætti Vinnueftirlitsins í umsóknarferlinu hvað varðar undanþágurnar og sömuleiðis að því er snýr að veitingastöðunum og sérstökum reykherbergjum og öðru því sem hún gerði grein fyrir áðan. Herra forseti. Þar sem við höfum ákveðið að hraða nokkuð þingstörfum mun ég ekki orðlengja þetta frekar en hef hér með gert grein fyrir þessum brtt. og sömuleiðis fyrirvara mínum við þetta nál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. heilbr.- og trn. um till. til þál. um heilbrigðisáætlun til ársins 2010. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Davíð Á. Gunnarsson og Ingimar Einarsson frá heilbr.- og trmrn., Þorgerði Ragnarsdóttur frá áfengis- og vímuvarnaráði, Helgu Jörgensdóttur frá Félagi íslenskra uppeldis- og meðferðarstofnana, Benedikt Davíðsson frá Landssambandi eldri borgara, Ólaf Ólafsson frá Félagi eldri borgara í Reykjavík, Gunnar Sigurðsson frá Hjartavernd, Emil Thoroddsen og Einar S. Ingólfsson frá Gigtarfélagi Íslands, Ólaf Gunnarsson og Kristján Steinsson frá gigtarráði, Hauk Valdimarsson og Böðvar Örn Sigurjónsson frá Félagi íslenskra heimilislækna, Regínu Ásvaldsdóttur frá Miðgarði, sem er fjölskylduþjónusta í Grafarvogi, og Guðjón Ólafsson og Margréti Sigmarsdóttur frá skólaskrifstofu Hafnarfjarðar. Umsagnir bárust nefndinni frá Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra á Reykjanesi, Félagi eldri borgara í Reykjavík, Gigtarfélagi Íslands, Sambandi íslenskra tryggingafélaga, Geislavörnum ríkisins, Lyfjastofnun, Sambandi íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga, héraðslækni Norðurlands, Heilsugæslustöðinni á Hvolsvelli, Félagi íslenskra tannfræðinga, Röntgentæknafélagi Íslands, héraðslækninum í Reykjavík, Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, tóbaksvarnanefnd, manneldisráði, Styrktarfélagi vangefinna, héraðslækni Suðurlands, samtökunum Lífsvog, umboðsmanni barna, Heilsugæslustöðinni á Akureyri, Félagi íslenskra sjúkraþjálfara, héraðslækni Austurlands, Matvæla- og næringarfræðafélagi Íslands, Barnageðlæknafélagi Íslands, Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra á Vesturlandi, Vinnueftirliti Reykjavíkur, Læknafélagi Íslands, áfengis- og vímuvarnaráði, Barnaheillum, tannlæknadeild Háskóla Íslands, Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, landssamtökunum Heimili og skóli, Umferðarráði, Akureyrarbæ, Krabbameinsfélagi Íslands, Mannréttindaskrifstofu Íslands, gigtarráði, landlæknisembættinu og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Tillaga sú sem hér er til umræðu hefur að geyma metnaðarfulla áætlun í heilbrigðismálum til ársins 2010 en þó hefur verið leitast við að gæta raunsæis í markmiðssetningum. Reynt hefur verið að gera áætlunina þannig úr garði að markmið hennar séu mælanleg svo að hægt verði að meta framgang áætlunarinnar og þann árangur sem næst. Í þessu felst meginstyrkur tillögunnar og gerir það hana jafnframt frábrugðna þeirri heilbrigðisáætlun sem samþykkt var á Alþingi veturinn 1990--1991. Á 51. alþjóðaheilbrigðisþinginu í maí 1998 var samþykktur rammi að stefnumörkun varðandi heilbrigði allra á 21. öld. Þar er lögð rík áhersla á að réttur til heilbrigðisþjónustu sé grundvallarréttindi hvers og eins, en auk þess eru skilgreind tiltekin markmið sem ætlað er að standa til ársins 2020. Svæðisstjórnum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og ríkisstjórnum aðildarríkjanna er síðan ætlað að útfæra stefnumörkunina, hverri á sínu starfssvæði. Svæðisnefnd Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar í Evrópu hefur samþykkt heilbrigðisstefnu til ársins 2020 og er þar lögð áhersla á 21 heilbrigðismarkmið. Við gerð þeirrar heilbrigðisáætlunar sem hér liggur fyrir var ákveðið að afmarka sérstaklega sjö forgangsverkefni til ársins 2010 en að öðru leyti mynda markmið Evrópuáætlunar WHO megingrunn áætlunarinnar. Íslenska áætlunin sem hér liggur fyrir spannar vítt svið en ákveðnum sjö sviðum er skipað í forgang. Þau eru: áfengis-, vímuefna- og tóbaksvarnir, börn og ungmenni, eldri borgarar, geðheilbrigði, hjarta- og heilavernd, krabbameinsvarnir og slysavarnir. Nefndin tekur undir og styður framangreind forgangsverkefni áætlunarinnar sem og önnur markmið hennar. Nefndin vill þó jafnframt vekja athygli á nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi hefur sá áratugur sem nú er hafinn verið nefndur áratugur beina og liða samkvæmt verkefni sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin styður. Gigtarsjúkdómar eru vaxandi vandamál og kostnaður þjóðfélagsins af þeim mikill. Nefndin hvetur því til þess að baráttan gegn þessum sjúkdómum verði efld og leggur í samræmi við það til að gigtarsjúkdómar verði nefndir sérstaklega í 3. tölulið markmiðs 8 í áætluninni, þó segja megi að hugtakið stoðkerfisvandamál sem þar er nefnt taki einnig til þeirra. Offita og aðrar átraskanir færast í vöxt og telur nefndin mikilvægt að spornað verði gegn þeim með öllum ráðum. Aukin offita barna er sérstakt áhyggjuefni. Markmið 11, sem fjallar um heilbrigðari lífshætti, lýtur að þessu og leggur nefndin áherslu á að því markmiði verði fylgt fast eftir. Í áætluninni er kveðið á um jafnræði til heilbrigðis. Nefndin vekur athygli á rétti nýbúa í því sambandi. Mikilvægt er að gæta þess að þeir fái notið sama réttar og aðrir. Ástæður eins og vanþekking á íslensku samfélagi, ólíkar hefðir og tungumálaerfiðleikar geta leitt til þess að þeir fái minni heilbrigðisþjónustu og við því verður að bregðast. Eins og fram hefur komið er áætlunin og markmið hennar sett þannig fram að raunhæft eigi að vera að ná þeim fyrir árið 2010. Ljóst er að metnaður manna, þar á meðal nefndarinnar, nær miklu lengra, en raunsæis verður að gæta. Nefndin vill engu að síður vekja athygli á forgangsverkefni 2.a í áætluninni þar sem segir að unnið skuli að því að jafna mun á heilsufari barna sem tengist þjóðfélagsstöðu foreldra um 25%. Nefndin telur að hér sé raunhæft að stefna hærra og hvetur því til þess að lögð verði áhersla á þetta forgangsverkefni svo að komast megi sem næst því að eyða þessum mun. Ljóst er að á sumum sviðum verða auknar fjárveitingar nauðsynlegar til að markmið náist. Nefndin vekur þó athygli á því að við gerð áætlunarinnar var gerð sérstök kostnaðar- og ábatagreining og var meginniðurstaðan sú að verði markmiðum áætlunarinnar náð ætti að vera mögulegt að draga úr þjóðfélagslegum kostnaði sem nemur á bilinu 7,5--15 milljörðum króna árlega. Til lengri tíma litið ætti því að nást fram sparnaður í heilbrigðiskerfinu. Nefndin telur að enn séu miklir möguleikar á hagræðingu í heilbrigðiskerfinu. Huga verður að skipulagsbreytingum innan kerfisins með stórauknu samstarfi og samráði fagstétta innan heilbrigðiskerfisins, menntakerfisins og félagslega kerfisins. Nefndin álítur að miklum árangri megi ná með því að tvinna þessa þætti saman þannig að þeir styðji hver annan. Brýn þörf er á því að efla grunnheilbrigðisþjónustu og skilgreina nánar hlutverk einstakra þátta hennar. Víðast hvar í hinum vestræna heimi er heilsugæslunni ætlað að sinna allri grunnþjónustu í heilbrigðiskerfinu og er einnig svo hér á landi. Samkvæmt markmiði 15 er að því stefnt að árið 2010 eigi fólk á Íslandi betri aðgang að fjölskyldu- og samfélagsmótaðri heilsugæslu með sveigjanlega og virka sjúkrahúsþjónustu að bakhjarli. Markmiðum heilbrigðis\-áætlunar verður ekki náð nema tryggt sé að fólk eigi greiðan aðgang að grunnþjónustu. Grípa þarf til ýmissa aðgerða til að þetta náist. Efla þarf heilsugæsluna og auka áhuga unglækna á heimilislækningum. Virkja þarf aðrar fagstéttir innan heilbrigðiskerfisins til starfa innan heilsugæslunnar í auknum mæli og má þar sérstaklega nefna hjúkrunarfræðinga, fjölskylduráðgjafa, sálfræðinga, iðjuþjálfa, sjúkraþjálfara o.fl. Margvísleg rök mæla með því að efla heilsugæsluna sem undirstöðu heilbrigðisþjónustunnar í landinu og verða fáein dæmi nefnd því til stuðnings. Sýnt hefur verið fram á að vel starfhæf heilsugæsla leiðir til minni ásóknar í sjúkrahúsþjónustu, sem og aðra heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa, sem aftur leiðir til lækkunar á heildarútgjöldum til heilbrigðisþjónustu. Talið hefur verið að 80--85% íbúa hvers lands gætu fengið þörf sinni fyrir heilbrigðisþjónustu fullnægt innan heilsugæslunnar ef næg þjónusta stæði til boða. Fólk er ánægðara með heilbrigðiskerfið í heild virki heilsugæslan vel. Þjónusta við sjúklinga á heilsugæslustöðvum er jafnan ódýrara úrræði en sambærileg þjónusta á sjúkrahúsum eða hjá sérgreinalæknum. Heilbrigðisþjónusta er að mestu greidd úr sameiginlegum sjóðum landsmanna og því stendur ekki til að breyta. Hins vegar ber okkur skylda til að gera það sem til þarf til að kostnaður þjóðfélagsins verði sem minnstur án þess að þjónustan sé skert. Efling heilsugæslunnar svo að hún fái sinnt grunnþjónustu fyrir alla landsmenn, eins og hún er skilgreind í 19. gr. laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, er að mati nefndarinnar sá þáttur sem er líklegastur til að skila þjóðfélaginu mestu í þessu sambandi um leið og það mundi styðja flest markmið heilbrigðisáætlunarinnar. Nefndin leggur mikið upp úr því að hvers kyns forvarnastarf verði eflt enda skapa forvarnir árangur til framtíðar og því hljóta þær að gegna miklu hlutverki í heilbrigðisáætlun þar sem horft er tiltölulega langt fram í tímann. Gera þarf fólk betur meðvitað um eigin ábyrgð í þessu efni. Heilbrigði og að sama skapi óheilbrigði er oftar en ekki áunnið ástand, þótt svo sé alls ekki í öllum tilvikum, og því nauðsynlegt að brýna gildi heilbrigðra lífshátta fyrir fólki. Hagræðing, samstarf og forvarnir eru, í samræmi við framangreint, lykilhugtök að mati nefndarinnar og forsenda þess að varanlegur árangur náist með bættri lýðheilsu í víðasta skilningi þess orðs. Afar mikilvægt er að allir sem með einum eða öðrum hætti koma að þeim þáttum sem áætlun þessi lýtur að hafi markmið hennar ávallt í huga. Ljóst er að kynna þarf áætlunina vel og tryggja að tekið sé mið af henni við einstakar ákvarðanir sem teknar eru og jafnframt að markmið hennar fái að þróast eftir því sem fram vindur. Grundvallaratriðið er þó að áætlunin njóti stuðnings þeirra sem eiga að vinna eftir henni, þar með talið heilbrigðisstarfsmanna og notenda heilbrigðisþjónustunnar, og er það von nefndarinnar að svo verði. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með fáeinum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið skrifa allir í heilbr.- og trn. en Þuríður Backman, Ásta R. Jóhannesdóttir, Karl V. Matthíasson og Lára Margrét Ragnarsdóttir skrifa undir álitið með fyrirvara. Brtt. eru lagðar fram á sérstöku skjali en fela ekki í sér efnislegar breytingar á áætluninni heldur nánari skýringar.

Herra forseti. Við ræðum hér um till. til þál. um heilbrigðisáætlun til ársins 2010. Eins og fram kom í máli framsögumanns nál., hv. þm. Katrínar Fjeldsted, þá skrifa ég undir þetta álit með fyrirvara. Ég tel mikilvægt og gott að setja sér háleit markmið en þau verða að vera raunhæf. Þess vegna vil ég ítreka það sem kemur reyndar fram í nál. að það þarf auknar fjárveitingar til að markmiðin sem sett eru fram í áætluninni náist. Það er ekki aðeins á sumum sviðum heldur tel ég að á flestum sviðum þurfi viðbótarfjárveitingar. Ég er sannfærð um það að þær fjárveitingar munu skila sér aftur til samfélagsins vegna þess að það er mjög kostnaðarsamt að búa ekki vel að heilbrigðiskerfinu og forvörnum sérstaklega. Varðandi þá áherslu sem lögð er fram hér í forgangsverkefni 2.a í áætluninni þar sem segir að unnið verði að því að jafna mun á heilsufari barna sem tengist þjóðfélagsstöðu foreldra um 25% þá get ég ekki annað en getið þess að það er verulegt áhyggjuefni sem komið hefur fram í rannsóknum sem Matthías Halldórsson aðstoðarlandlæknir hefur staðið að á heilsufari barna öryrkja. Í Bretlandi voru gerðar rannsóknir á heilsufari barna þeirra sem búa við verstu kjörin, þ.e. lægst launuðu stéttanna og þeirra sem höfðu úr minnstu að spila. Þar kom fram að börn þessara hópa voru við verri heilsu en önnur börn og við athugun Matthíasar Halldórssonar kemur í ljós að svipað er upp á teningnum hér. Leiða má líkur að því að það sé m.a. vegna bágs fjárhags foreldra sem eiga við heilsubrest að stríða og hafa verið metnir til örorku. Þetta er atriði sem huga þarf verulega að. Í því tilviki vil ég nefna að það þarf að að bæta kjör foreldra þessara barna, öryrkjanna. Fyrr í dag vorum við einmitt með þingmál til umræðu, um almannatryggingar, þar sem komið var að nokkru leyti til móts við foreldra þessara barna, þ.e. þeirra sem geta stundað vinnu og unnið sér inn einhverjar tekjur. Aftur á móti, eins og ég kom inn á í umræðunni um það mál, þarf að skoða það mál talsvert betur. Herra forseti. Ég vil einnig nefna, varðandi fækkun slysa sem getið er í þessari heilbrigðisáætlun, að það þarf náttúrlega að standa við umferðaráætlun sem fjallar um hvernig eigi að fækka slysum og svona mætti auðvitað lengi telja. Ég ætla ekki að orðlengja þetta en ítreka að fjármunir verða að fylgja til að ná þeim markmiðum sem sett eru. Hugur verður að fylgja máli hjá stjórnvöldum í þeim efnum. Ég styð þessa heilbrigðisáætlun en vildi leggja áherslu á þessa þætti.

Herra forseti. Nokkur orð vegna þess fyrirvara sem ég hef varðandi heilbrigðisáætlunina. Í heildina er þetta vel unnin áætlun. Mjög margir komu að undirbúningi og kostur þessarar áætlunar miðað við þá fyrri er að það eru sett mælanleg markmið. Hitt má svo aftur deila um hvort þau séu raunhæf eða ekki en þeir sem komu að þessari vinnu reyndu að meta það svo að ekki væru sett óraunhæf markmið og þau eru sett fram í mismunandi vægi og sett eru fram sjö forgangsverkefni sem hægt er að taka undir. Þó nokkrar ábendingar komu um mikilvæga heilbrigðisþætti sem þyrfti að taka tillit til og m.a. bent á að núverandi áratugur, sem er að hefjast, er áratugur beina og liða og þess vegna viljum við að tekið sé tillit til gigtarsjúkdóma á komandi áratug. Einnig var bent á að velmeguninni fylgja ýmis vandamál, m.a. er offituvandamál bæði hjá börnum og fullorðnum, og ábending kom um að offituvandamál hefði þurft að vera sem sérstakt forgangsverkefni en þar sem manneldissjónarmið eru í heilbrigðisáætluninni töldum við að offita og átraskanir tilheyrðu þá þeim kafla. En ég vil taka undir áhyggjur þeirra sem telja að offita barna sé eitthvað sem sé að aukast. Mikið fyrirbyggjandi starf er unnið í því að taka á því vandamáli strax og það væri þá helst gert í ungbarnaeftirlitinu við heilsugæslustöðvarnar. Þá kemur að fyrirvara mínum, að það er gott að setja sér háleit markmið en það þarf þá að hafa úthald að fylgja þeim eftir og það þarf að hafa fjármagn til þess að geta unnið að þeim. Ef við ætlum að efla heilsugæsluna þá þarf að fjölga stöðugildum bæði lækna og hjúkrunarfræðinga, ekki bara á höfuðborgarsvæðinu, sem sannarlega þrengir orðið að, heldur úti um allt land líka og það þurfa að koma fleiri heilbrigðisstéttir að þessu starfi og það hafa verið taldar upp þó nokkrar, eins og iðjuþjálfarar, sjúkraþjálfarar, talmeinafræðingar og fleiri mætti nefna. Eins er kannski er ekki hægt að nefna það sem fyrirvara en mikið vantar á að næg samvinna sé á milli stofnana, að fagþekking nýtist sem skyldi vegna þess að meira samráð vantar. Ég ætla að vona að þessi heilbrigðisáætlun verði til þess að samráð á milli stofnana verði eflt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta samgn. um frv. til laga um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga á landi. Nefndin hefur fengið fjölmarga aðila á fund sinn frá félögum bifreiðastjóra, frá ráðuneytum og stofnunum og fjölmargar umsagnir bárust til nefndarinnar. Með frv. er lagt til að lagaákvæði um skipulag fólksflutninga með hópferðabifreiðum og lagaákvæði um vöruflutninga á landi verði felld saman í einn lagabálk. Jafnframt er lagt til að gildissvið laganna nái til vörubifreiða og sendibifreiða sem notaðar eru til leiguaksturs en um slíkar bifreiðar gilda nú lög um leigubifreiðar, nr. 61/1995. Fyrir þinginu liggur nú frv. til nýrra laga um leigubifreiðar og er gildissvið þeirra afmarkað í samræmi við þetta frumvarp. Við gerð frv. hefur verið tekið mið af reglum sem settar hafa verið á Evrópska efnahagssvæðinu eða eru væntanlegar á því svæði og rúmast innan gildissviðs EES-samningsins. Í almennum athugasemdum við frv. segir að lögin taki ekki til flutnings á hættulegum efnum þar sem um hann gildi reglugerð nr. 984/2000 sem sett er með stoð í 2. mgr. 50. gr., 1. mgr. 60. gr. og 73. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987. Samkvæmt ákvæðum frv. skulu vöru- og efnisflutningar í atvinnuskyni almennt vera háðir sérstöku starfsleyfi. Ekki eru rök til að álykta að flutningar á hættulegum farmi séu undanskildir enda engin heimild í umferðarlögum til að setja reglur um sérstök rekstrarleyfi fyrir slíka flutninga, og ekki er kveðið á um slíkt í umræddri reglugerð. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er til laga um í sérstöku þingskjali og skýrir sig sjálft að því leytinu til.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hlutans á þskj. 1411, 634. mál. Með frv. því sem er til umfjöllunar eru lögð til ný heildarlög um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga. Minni hlutinn gagnrýnir þá gjaldtöku sem fyrirhuguð er með frv. en samkvæmt núgildandi lögum og reglum settum samkvæmt þeim eru innheimtar, samkvæmt upplýsingum frá samgrn., að meðaltali 3--3,5 millj. kr. á ári. Samkvæmt kostnaðarútreikningum samgrn. mun kostnaður Vegagerðarinnar vegna þessa málaflokks nema um 10,8 millj. kr. árlega og er áætlað að innheimta samsvarandi upphæð með nýjum gjöldum, sbr. 13. gr. frv. Minni hlutinn mótmælir þessari auknu skattheimtu. Minni hlutinn bendir á að þessar auknu álögur munu ekki hvað síst bitna á landsbyggðinni og eru til þess fallnar að auka enn þann mismun sem verið hefur á vöruverði á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Minni hlutinn treystir sér ekki til að styðja frv. og mun sitja hjá við afgreiðslu þess. Ásamt mér stendur að þessu nál. hv. þm. Kristján L. Möller. Það sem við erum fyrst og fremst að vekja eftirtekt á, virðulegi forseti, er sú staðreynd að ætlunin er að breyta fyrirkomulaginu á þann hátt að eigendum fólksflutninga- og vöruflutningabifreiða er ætlað að standa undir öllum kostnaði sem stjórnsýslan hefur af því að sinna þeim. Það sem maður hlýtur að fylgjast mjög náið með er það hvað samgrn. ætlar að skera niður á móti því hér er verið að auka tekjurnar um 6--7 milljónir. Við hljótum því að sjá á móti niðurskurð í samgrn. og það verður fróðlegt að sjá, virðulegi forseti, þegar kemur að fjárlögum, að fylgjast með því hvar skera á niður á móti þegar verið er að leggja auknar álögur á eins og hér er um að ræða.

Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. um frv. til laga um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga á landi skrifaði ég upp á það með fyrirvara. Fyrirvarar mínir lúta í megindráttum að sömu atriðum og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur gert grein fyrir. Það sem ég vil vekja athygli á er að í vinnslu hefur verið samræmd samgönguáætlun og því var lofað á sl. vetri að hún mundi þá koma fljótlega fram, þ.e. fyrir ári á síðasta þingi. Sú samræmda samgönguáætlun hefur ekki enn komið fram. Hins vegar hafa verið kynnt drög að henni eða fyrstu tillögur að þeirri áætlun í samgn. Eðlilegra hefði verið, herra forseti, að sú samræmda samgönguáætlun hefði legið fyrir og síðan væri verið að vinna sig út frá henni í að breyta í veigamiklum atriðum um ekki aðeins stjórnsýslu heldur ýmislegt í fyrirkomulagi þessarar þjónustu því að stjórnsýslulega er verið að flytja þennan málaflokk frá skrifstofu samgrn. og til Vegagerðarinnar. Það er í sjálfu sér heilmikil breyting og fleiri breytingar sem þarna er verið að gera á þannig að eðlilegt hefði verið að þetta hefði verið hluti af samræmdri samgönguáætlun sem hefði átt að liggja fyrir og þetta frv. síðan koma í kjölfarið. Bæði efnisflutningar úti um land og fólksflutningar eiga alvarlega undir högg að sækja. Ýmiss konar kostnaður er við flutninga, olíukostnaður, skattar og margvísleg gjöld sem eru á bæði efnisflutningum og fólksflutningum úti um land og sérleyfishafar sem halda uppi áætlunarferðum úti um land eiga í miklum erfiðleikum. Hver leiðin á fætur annarri er í mikilli hættu að lokast bæði vegna rekstrarörðugleika og eins vegna þess að brýn nauðsyn er að endurskoða það skipulag sem þessi þjónusta fer eftir. Ég vil leggja áherslu á það sem mér finnst ekki koma nógu skýrt fram í frv. að það hefði átt að leggja áherslu á að samgöngur sem þessar eru almannasamgöngur, þetta er ekki beint atvinnurekstur, þetta er þjónusta og þarf að taka tillit til þess. Það er að vísu gert á ákveðnum stöðum þar sem gert er ráð fyrir því að enn megi gera samninga og eins konar sérleyfi verði áfram þannig að reynt verði að tryggja áframhaldandi grunnþjónustu í fólksflutningum. Því miður vantar endurskoðun á skipulagi á þessu almannasamgöngukerfi í landinu. Herra forseti. Einnig er óeðlilegt að láta þessa almannaþjónustu og þennan rekstur standa sjálfan undir margvíslegum umsýslukostnaði því að hann hlýtur að leggjast á neytendur þessarar þjónustu sem verða fyrst og fremst íbúar úti um hinar dreifðu byggðir landsins, þeir sem nýta sér fólksflutninga með þessum hætti og eins vöruflutninga og efnisflutninga. Mér finnst að þarna hefði átt að gæta miklu meira hófs í gjaldtöku á þeirri þjónustu sem hér um ræðir. Óeðlilegt er að við séum að samþykkja gjöld á hverja þjónustugreinina á fætur annarri og hún eigi að standa undir umsýslugjöldum sínum, það getur ekki annað en bitnað á þeim sem eru þar neytendur og sem eru sérstaklega íbúar í hinum dreifðu byggðum. Herra forseti. Þetta eru fyrirvarar mínir. Ég vil líka vekja athygli á, eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson gerði hér, að þessi gjöld eiga að renna inn til Vegagerðar ríkisins og þar er greinilega verið að stofna nýtt apparat. Þarna er greinilega verið að búa til eins konar nýja stofnun eða nýtt apparat eða deild hjá Vegagerðinni sem á að hafa með höndum fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga og ef líka verður að lögum frv. til laga um leigubifreiðar, sem einnig á að fara þar inn, þá er þar verið að búa til stærðarapparat sem tekur bæði til sín mannafla og fjármagn, svona eftirlitsiðnað. Eftirlitsiðnaðurinn virðist alltaf tútna út á þessum sviðum sem öðrum. Kannski væri vel við hæfi að hæstv. samgrh. hlutaðist svo til um að þessari nýju stofnun eða þessari nýju deild, sem verið er að stofna til hjá Vegagerðinni, verði þá fundinn t.d. staður einhvers staðar úti á landi þar sem þetta er eiginlega nýtt viðfangsefni og mundi þess vegna ekki þurfa að segja upp fólki vegna flutnings heldur er verið að byggja upp nýtt viðfangsefni því að þetta er að stóru leyti bara eftirlitsiðnaður sem þarna er verið að byggja upp og væri ástæða til þess að huga að því. Þá kemur heldur ekki fram hvað samgrn. sparar við að flytja verkefnið frá samgrn. til Vegagerðarinnar en það hefði átt að fylgja með og væntanlega sjást þess þá merki í fjárlagatillögum samgrn. þegar það kemur til skoðunar á næsta hausti. Ég ítreka, herra forseti, að margt er gott í þessu frv. og breytingar sem eru gerðar á því eru flestar til bóta en ég vísa til þeirra fyrirvara og athugasemda sem ég hef gert.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um tillögu til þál. um sjóvarnaáætlun fyrir árin 2001--2004. Nefndin fékk heimsóknir og álit fjölmargra aðila frá stofnunum og sveitarfélögum. Samkvæmt 4. gr. laga um sjóvarnir, sem gengu í gildi 1. janúar 1998, skal samgönguráðherra leggja fyrir Alþingi sjóvarnaáætlun til fjögurra ára. Sú sjóvarnaáætlun sem hér er til umfjöllunar er sú fyrsta sinnar tegundar sem lögð er fyrir þingið í formi þingsályktunartillögu. Áætlunin er í meginatriðum byggð á mati á sjóvörnum hjá þeim sveitarfélögum sem sendu inn erindi en einnig er stuðst við yfirlitsskýrslu um sjóvarnir sem var fyrst birt 1995, en var endurskoðuð 1998 og aftur nú í ár. Við gerð áætlunarinnar hefur verkefnum verið raðað í forgangsröð og tiltekna forgangsflokka og er til nánari upplýsinga um framangreinda flokkun og forgangsröðun, svo og vinnureglur við úthlutun til verkefna, vísað í athugasemdir með tillögunni. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali.

Herra forseti. Ég skrifa undir nál. um till. til þál. um sjóvarnaáætlun, sem hv. formaður samgn. hefur gert grein fyrir, með fyrirvara. Fyrirvarar mínir lúta að því að komið hafa fram óskir frá sveitarfélögum og ýmsum aðilum um meiri framlög og til fleiri verkefna en hér eru talin upp og hafa fengið rúm í þeirri áætlun sem hér er lögð fram. Þessi áætlun er unnin á þann hátt að nokkuð er vegið saman það fjármagn sem ætlað er til verkefna og síðan eru þær óskir eða beiðnir sem koma felldar að því. Ég tel að mörg verkefni sem eru brýn hefðu mátt og átt að koma þarna inn í áætlunina. Það er víða vandi vegna ágangs sjávar og brims sem hefði þurft að taka tillit til. En það sem lagt er til í tillögunni eru allt saman góð og gild verkefni og hef ég ekkert út á þau að setja en bendi á að það er miklu meiri þörf og hefði verið ástæða til að þessi málaflokkur fengi meira fjármagn til að sinna þeim verkefnum sem þarna eru brýn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá samgn. um tillögu til þál. um hafnaáætlun árin 2001--2004. Nefndin fékk á sinn fund fjölmarga aðila frá Siglingastofnun og öðrum stofnunum og fyrirtækjum. Samkvæmt 24. gr. hafnalaga, nr. 23/1994, með síðari breytingum, skal Siglingastofnun Íslands gera sérstaka fjögurra ára áætlun um hafnarframkvæmdir á tveggja ára fresti. Við áætlunargerðina og forgangsröðun framkvæmda skal leggja til grundvallar mat á þörf fyrir framkvæmdir í einstökum höfnum, landshlutum og á landinu í heild og ber Siglingastofnun við áætlunargerðina að hafa samráð og samstarf við viðkomandi hafnarstjórn, Hafnasamband sveitarfélaga og hafnaráð. Áætlunin skal síðan lögð fyrir Alþingi til samþykktar í formi þingsályktunartillögu. Samkvæmt þingsályktunartillögunni er kostnaður við ríkisstyrkta hafnargerð áætlaður 6.652 millj. kr. á árunum 2001--2004. Hlutur sveitarfélaganna í þessum framkvæmdum er 2.169 millj. kr. en hlutur ríkissjóðs 4.483 millj. kr., en um 800 millj. kr. af þeirri upphæð er í raun aflað með hinu sérstaka vörugjaldi sem er álag á vörugjöld í höfnum. Samkvæmt tillögunni koma til framkvæmda á árinu 2001 þau verk sem voru á hafnaáætlun árið 2000 en var frestað um eitt ár vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar til að draga úr þenslu. Af þeirri ástæðu eru framkvæmdir mestar árið 2001. Við gerð þessarar hafnaáætlunar hefur verið fylgt sömu meginreglu við ákvörðun á greiðsluþátttöku ríkissjóðs og í fyrri áætlun. Ríkissjóður greiðir þannig 75% í hafnargörðum, dýpkunum og siglingarmerkjum. Ríkið greiðir enn fremur 60% í bryggjum og öðrum innri mannvirkjum hafna sem styrkhæf eru samkvæmt hafnalögum. Nefndin vekur athygli á að nú er í gangi vinna við gerð samræmdrar samgönguáætlunar sem nær til hafna, flugvalla og vega og er fyrirhugað að leggja hana fyrir þingið haustið 2002. Jafnframt fer nú fram vinna við endurskoðun hafnalaga og mun hvort tveggja hafa áhrif á hafnaáætlanir í framtíðinni. Nefndin vill geta þess að nú er unnið að gerð samnings við hafnarsjóð Seyðisfjarðar og Smyril Line um þátttöku ríkissjóðs í kostnaði við nýja ferjuaðstöðu og önnur atriði vegna nýrrar ferjuhafnar. Nefndin mælir með samþykkt tillögunnar með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Breytingarnar gera ráð fyrir nokkurri hækkun á framlagi ríkisins til hafnarframkvæmda. Stafar sú hækkun að mestu af því að tekin er inn í áætlunina fyrirhuguð stóriðjuhöfn á Reyðarfirði en einnig bætist við nýtt verkefni í Vestmannaeyjum, endurnýjun upptökumannvirkja. Að öðru leyti lúta breytingarnar fyrst og fremst að tilfærslum verkefna innan sveitarfélaga og eru á fyrrgreindu þingskjali.

Herra forseti. Hér hefur verið mælt fyrir nál. og brtt. sem flutt eru við hafnaáætlun árin 2001--2004. Ég rita undir nál. með fyrirvara. Fyrirvarar mínir lúta að ákveðnum atriðum. Einn fyrirvarinn er sá að eðlilegt hefði verið að samræmd samgönguáætlun hefði legið fyrir þegar verið var að gera hafnaáætlun til svo langs tíma eins og hér greinir. Ég ítreka að afar nauðsynlegt er að þessi samræmda samgönguáætlun komi sem fyrst fram þannig að hægt sé að vinna hvort sem það er hafnaáætlun, áætlun um fólksflutninga eða vöruflutninga á landi eða flutninga á sjó eða í lofti og það komist á hreint áður en í óefni verður komið á sumum þjónustuleiðum hvað þetta varðar. Þá vil ég einnig vekja athygli á því, herra forseti, að mörg sveitarfélög eru þannig fjárhagslega sett að þau hafa ekki getað ráðist í þær framkvæmdir sem þau hafa þó ætlað vegna þess að þau hafa ekki haft efni á að leggja fram mótframlög sín sem krafist er eða þau eru skuldbundin til í hafnarframkvæmdum hjá sér. Sú staða sem mörg sveitarfélög eru einmitt í hlýtur að valda áhyggjum, þ.e. að geta ekki staðið við eðlilega uppbyggingu og viðhald á höfnum sínum sem eru margar hverjar bæði lífæðar í atvinnulífi viðkomandi byggðarlaga, heldur verða þau ítrekað að fresta framkvæmdum vegna eiginfjárskorts þó svo að framlag ríkisins sé til reiðu. Þetta tel ég, herra forseti, að eigi að skoða, það eigi að skoða nákvæmlega hvernig sú staða er hjá sveitarfélögunum að takast á við þessi verkefni sín svo fullnægjandi sé. Annað fyrirbæri lýtur að því að í brtt. er lagt til að undir liðnum Fjarðabyggð bætist við nýtt verkefni sem beri fyrirsögnina ,,Hraun Reyðarfirði -- Höfn fyrir stóriðju.`` Þessi breyting mun leiða til hækkunar á ríkishluta nýframkvæmda í fyrsta kafla áætlunarinnar. Með leyfi forseta les ég upp hluta af tillögunni: ,,...undir liðnum Fjarðabyggð, árið 2002 um 60,5 millj. kr., 337,6 millj. kr. árið 2003 og 68,4 millj. kr. árið 2004 eða alls 466,5 millj. kr.`` Það er í sjálfu sér afar ánægjulegt að leggja í framkvæmdir við að byggja upp hafnir vítt og breitt um landið, þannig að það er í sjálfu sér, ef litið er á það afmarkað, mjög gott verkefni. Hins vegar, herra forseti, er því beitt sem röksemd fyrir þeirri höfn sem fæst þar að þetta sé höfn fyrir stóriðju á Reyðarfirði. Því vil ég benda á að ekki liggur fyrir nein ákvörðun um stóriðju á Reyðarfirði. Að vísu er verið að vinna að ýmsum áætlunum þar að lútandi en þar eru flestir þættir í fullkominni óvissu og því algjörlega ótímabært að setja það inn á hafnaáætlun merkta undir höfn fyrir stóriðju. Ég geri athugasemd við þetta. Eins vil ég minnast 6. lið í þessum tillögum sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Lagt er til nýtt verkefni undir liðnum Vestmannaeyjar sem beri fyrirsögnina ,,Þurrkví``. Um er að ræða þurrkví við hlið skipalyftunnar á Eiðinu. Heildarkostnaður er áætlaður 360 millj. kr. og er hlutur ríkisins 60% eða 216 millj. kr. Gert er ráð fyrir að þessi upphæð verði greidd með fjórum jöfnum afborgunum á árunum 2002--2005. Til greiðslu úr ríkissjóði á áætlunartímabilinu koma því um 162 millj. kr.`` Ég ítreka að það er mjög lofsvert og mikilvægt að styrkja hafnarmannvirki alls staðar á landinu og því fer fjarri að hægt sé í þessari hafnaáætlun að bregðast við öllum þeim þörfum og öllum þeim óskum og nauðsynjum, afar brýnum, sem eru til að koma þessu máli í gott lag víða um land. En þarna hefur verið sett og kynnt ákveðin forgangsröðun sem Siglingastofnun hafði gert við undirbúning þessa verks. Þessi liður, ,,Þurrkví``, var þá ekki hluti af þeirri forgangsröðun sem hafði verið kynnt af Siglingastofnun og þessi beiðni eða tillaga kom fram mjög seint eða eiginlega í lok afgreiðslu nefndarinnar á málinu þannig að ekki gafst tími til að óska eftir áliti Siglingastofnunar á því hvar í röðina þetta verkefni ætti að fara miðað við önnur verkefni sem óskir voru um og ekki var hægt að taka inn á áætlun. Ég vil láta það í ljós, herra forseti, að ég tel að vinnan við hafnaáætlunina eins og hún hefur verið gerð hafi verið góð, ég tel þetta mjög gott vinnulag en fylgja eigi því alveg til enda þannig að þau verkefni sem koma inn til viðbótar í meðförum nefndarinnar eigi jafnframt að fá umsögn Siglingastofnunar og þá geti nefndin metið ásamt Siglingastofnun þá forgangsröðun, ef meira fjármagn er til ráðstöfunar og er bara allt gott um það að segja ef meira fjármagn er til ráðstöfunar til hafnarframkvæmda. Ég geri engar athugasemdir við það þó að þarna sé gert ráð fyrir þessu til Vestmannaeyja að öðru leyti, ég geri ráð fyrir að þetta sé afar brýn og góð framkvæmd sem þarna er verið að huga að en tel að þetta eigi að fylgja að öðru leyti þeim almennu reglum sem beitt er og farið er eftir við gerð hafnaáætlunar. Herra forseti. Ég vona að sveitarfélögin vítt og breitt um landið hafi fjármagn til að leggja á móti og takast á við þau verkefni sem hér er lagt til að þau fái, en ég veit að þau þyrftu enn meira fjármagn til.

Herra forseti. Ég hef lagt fram brtt. við hafnaáætlun og raunar brtt. samgn. sem hér liggur frammi. Ég hef gert það ásamt samþingmanni mínum, hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Brtt. er afskaplega einföld í sniðum og raunar þekkt frá fyrri þingum. Hún gerir ráð fyrir því að fjárveitingum til hafnargerðar af hálfu ríkisins verði veitt til hafnargerðar í sveitarfélögunum Hafnarfirði annars vegar og Kópavogi hins vegar. Í gildandi lögum nýtur Reykjavík eingöngu ekki styrkja af ríkisins hálfu til móts við viðkomandi hafnir eða hafnasamlög. Á síðari árum, í tíð þessarar ríkisstjórnar, hefur það hins vegar verið þannig og því verklagi verið beitt af einhverjum ástæðum sem aðrir verða að rekja, að sveitarfélög sunnan höfuðborgarinnar hafa verið afskorin með öllu. Það er raunar eingöngu verið að gera upp fyrri samninga við Hafnarfjörð sem þegar voru fyrirliggjandi og greiða skuld ríkissjóðs við Hafnarfjarðarhöfn. Því var einhvern tíma haldið fram í umræðu þegar þessi ákvörðun var tekin í tíð þessarar ríkisstjórnar að þarna væri um það að ræða að sömu lögmál ættu að gilda um hafnir sunnan Reykjavíkur og hina stóru landshöfn Reykjavík vegna þess að þessar hafnir væru í samkeppni hverjar við aðra og einnig vegna hins að framlegð Hafnarfjarðarhafnar væri það mikil að það réttlætti ekki styrk af ríkisins hálfu. Þetta er auðvitað fjarri öllu lagi. Í fyrra tilvikinu, varðandi samkeppni Reykjavíkurhafnar við aðrar hafnir, þá er því ekki til að dreifa. Reykjavíkurhöfn er safnhöfn og um hana gilda sérstök lögmál. Menn þurfa ekki annað en að skoða reikninga þeirrar hafnar til þess að átta sig á því að hún ber höfuð og herðar yfir aðrar hafnir á landinu. Þegar hins vegar aðrar sterkar og öflugar hafnir vítt og breitt um landið eru bornar saman og framlegð frá rekstri til framkvæmda er skoðuð þá eru fjölmargar hafnir sem betur fer býsna vel settar. Ég nefni Vestmannaeyjahöfn í því sambandi, af því að ég sé hér fyrir framan mig hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og hv. þm. Árna Johnsen. Hún er býsna vel rekin höfn og skilar góðri framlegð þegar rekstur er frá dreginn og hefur haft fjármuni til ráðstöfunar til þess að ráðast í brýnar og mikilvægar hafnarframkvæmdir fyrir eigin atbeina. Akureyrarhöfn mætti setja undir sama hatt. Hér á fyrri árum, sérstaklega þegar hæstv. núv. samgrh. var sveitarstjóri, þá skilaði höfnin í Stykkishólmi líka prýðilegri afkomu, ef ég man rétt. Væntanlega hefur það ekki versnað á síðari árum. Vonandi ekki. Herra forseti. Ef menn ætla að tína út eina eða tvær hafnir og segja sem svo að þær séu það vel reknar eða þær skili svo miklum hagnaði að þær þurfi ekki á styrk af ríkisins hálfu að halda þá liggur í augum uppi að auðvitað er óhjákvæmilegt annað en að menn horfi með jafnræðisregluna að leiðarljósi á aðrar hafnir á landinu. En ég er hræddur um að ekki sé mikill vilji til þess í þessum sal. Ég neita með öllu að undirgangast það að með einhverjum geðþótta og skringilegheitum skuli einstakar hafnir í landinu vera teknar út úr og því hafnað að þær njóti eðlilegs mótframlags frá ríkinu um þarfa uppbyggingu í viðkomandi höfnum. Ég árétta að þetta nýja verklag varð fyrst til undir forustu þáv. hæstv. samgrh., Halldórs Blöndals, og síðan hefur núv. hæstv. samgrh. greinilega fylgt þeim ávana fyrirrennara síns eftir. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum mínum með að samgn. hafi ekki lagfært þennan lapsus í tillögu ráðherra og lagað þetta í nefndarstarfinu. Fyrir liggja hvað Hafnarfjarðarhöfn varðar umsóknir árum saman. Þar hefur gífurleg uppbygging átt sér stað, uppfyllingar og ný hafnargerð utan sem innan garða. Rétt er að skoða það dálítið í því samhengi, og það muna vafalaust margir, að ekki fyrir margt löngu voru staðsettar kvíar til skipaviðgerða í Hafnarfjarðarhöfn, raunar tvær frekar en ein, og Hafnarfjarðarhöfn lagði í feikimikinn kostnað til þess að skapa þeim aðstöðu, festa þær niður og njörva. Sá kostnaður skipti tugum ef ekki hundruðum milljóna króna. Í því samhengi vekur þetta athygli, herra forseti, að hér er sérstaklega gerð tillaga um að leggja verulega fjármuni til sambærilegra hluta í Vestmannaeyjahöfn upp á fleiri hundruð milljónir króna. Ég spyr: Hvar liggur munurinn í þessu tvennu? Ég vil taka það alveg skýrt fram að ekki er ég að amast við því eitt andartak að Vestmannaeyjahöfn njóti ríkisstyrks varðandi þessa mikilvægu framkvæmd og aðgerð og styð það heils hugar. Ég tel einfaldlega að jafnt verði yfir alla að ganga í þessu efni og að engar forsendur séu til þess og engin lög standi til þess --- það liggur nú alveg í augum uppi --- að mismuna höfnum á landinu með þessum hætti. Í hinu nýja umhverfi jafnræðisins og stjórnfestu og strangari laga og reglna í þessu sambandi efast ég satt að segja um að hið háa Alþingi geti gengið þannig um dyr og ganga. Ég stórefa það, þar sem engin lög standa til þess, að geðþóttaákvarðanir af þessum toga geti staðist þau ákvæði sem við viljum vinna eftir og erum að fela öðrum að vinna eftir. Þetta vildi ég segja. Tillagan sem hér liggur frammi hvað Hafnarfjörð varðar er fyrst og síðast táknræn. Það sjá menn á tölunum. Þær gætu auðvitað verið helmingi hærri eða helmingi lægri. Hér er fyrst og síðast verið að undirstrika það að við þetta verður ekki unað. Hvað Kópavog áhrærir þá hefur það verið löng og ströng saga og löng barátta. Menn brostu margir í kampinn á árum og áratugum áður þegar Kópavogsmenn voru að leggja drögin að hafnargerð á sínum tíma og töldu litla þörf á slíku. Margir voru efasemdarmennirnir. En af stað fóru þeir fyrir eigin atbeina og þar hefur risið myndarlegt hafnarmannvirki. Ég fæ ekki betur séð en að eftirspurn eftir hafntengdri starfsemi á fastalandinu og uppfyllingum sem þeir Kópavogsbúar hafa gert þar með miklum myndarbrag sé slík að höfnin hafi sannað tilverurétt sinn svo um munar. Nákvæmlega á sama hátt og ég rakti áðan standa engin efnisleg rök til þess að þessi höfn, sú einasta á öllu landinu frá byrjun, njóti í engu stuðnings og styrks ríkisins með eðlilegu mótframlagi. Engin rök standa til þess. Á sama hátt og ég nefndi áðan gerir tillagan ráð fyrir táknrænum upphæðum. Ég held að ég muni rétt að það hafi einu sinni gerst í meðförum Alþingis að einhverjir fjármunir hafi verið lagðir í Kópavogshöfn. Sennilega eru 15 eða 20 ár síðan og einhverjir smáaurar.  Af þessum ástæðum geri ég þessa brtt. og ég mun fylgjast mjög grannt með. Það er ekki í fyrsta skipti, eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, að tillögur af þessum toga hafa verið hér fluttar. Þær hafa verið felldar, því er verr og miður, af núverandi stjórnarmeirihluta og það var auðvitað skráð á spjöld sögunnar. Ekkert síður nú verður fylgst gjörla með því hvernig þingmenn greiða atkvæði sitt um þessa brtt., sýna hug sinn til þessara bæjarfélaga og þeirrar miklu uppbyggingar sem hefur átt sér stað á vettvangi hafnargerðar í þeim báðum. Hafnarfjörður státar af langri sögulegri hefð í hafnsögustarfsemi. Þar hefur verið í gegnum árin, áratugina og aldirnar ein stærsta og öflugasta fiskiskipahöfn landsins. Þar hefur þjónusta við hafnsögustarfsemi breyst í áranna rás, en gegnir enn þá veigamiklu hlutverki í atvinnulífi bæjarfélagsins og raunar stórhöfuðborgarsvæðisins eða Stór-Hafnarfjarðarsvæðisins alls. Kópavogur er að brjóta í blað og er að hefja leikinn. Höfnin þar er ekki gömul, nokkuð á annan áratug hefur liðið frá því að uppbygging hófst þar. En kjarni málsins er þessi, herra forseti, og ég ætla ekki að orðlengja þetta. Ég get að öðru leyti stutt þessar tillögur til hafnaáætlunar og þær brtt. sem gerðar eru af hálfu nefndarinnar. En ég vil eindregið krefjast þess að jafnræði ríki í þessu sambandi og að rök og lög standi til þeirra ákvarðana og þeirra tillagna sem að baki liggja.

Herra forseti. Eins og glöggt má sjá af hafnaáætluninni eru nær eingöngu framlög vegna fiskihafna. Þróunin hjá okkur í flutningum á landinu og með ströndinni hefur verið sú að nánast allir flutningar innan lands hafa verið að færast á vegina og vöruhafnirnar hafa orðið í langstærstum þáttum tvær á Íslandi, þ.e. Reykjavíkurhöfn og Hafnarfjarðarhöfn. Raunar fara nokkrir flutningar um Akureyrarhöfn en þar á hefur orðið heilmikil breyting. Það skýrir fyrst og fremst hvers vegna ekki er fjárveiting til uppbyggingar vöruhafnarinnar í Hafnarfirði umfram Reykjavíkurhöfn. Við getum ekki gert upp á milli þessara tveggja hafna, Reykjavíkurhafnar og Hafnarfjarðarhafnar, sem eru að keppa um vöruflutningana. Í ljósi þess að sú þróun hefur orðið hjá okkur, hvort sem okkur þykir það gott eða vont, að flutningarnir hafa farið á landið og síðan milli landa um Reykjavíkurhöfn og Hafnarfjarðarhöfn verðum við að gæta jafnræðis. Ég vil beina orðum mínum til jafnaðarmannsins Guðmundar Árna Stefánssonar sérstaklega: Finnst honum eðlilegt þegar aðallega er um tvær útflutningshafnir að ræða á Íslandi að önnur fái ríkisstyrk en hin ekki? Ég segi nei.

Herra forseti. Það má snúa hlutum á hvolf og gera það með orðum. Ég er ekki með reikninga þessara tveggja hafna, Reykjavíkurhafnar og Hafnarfjarðarhafnar, við hliðina á mér en ef ég man rétt ætli það sé ekki tífaldur munur á umsetningu þeirra þannig að virk samkeppni milli þessara hafna er ekki til staðar. Reykjavíkurhöfn ber ægishjálm yfir allar aðrar hafnir á landinu og það sýnir afkoma hennar og öll umsýsla. Þetta eru ekki gild rök, þessi virka samkeppni er ekki til staðar eins og samgrh. vill vera láta. Samgrh. heldur því fram að hér sé megináhersla á fiskihafnir. Það kann vel að vera að sú áherslubreyting hafi orðið þó finna megi ýmislegt annað í þessari hafnaáætlun en framkvæmdir við fiskihafnir og gerði ég hér skipaviðgerðir að sérstöku umtalsefni. Ég vil rifja það upp að kvíin á Akureyri var styrkt, að vísu í tíð fyrirrennara hæstv. samgrh., sem hittist nú þannig á að er þingmaður Akureyrar og Norðurlands eystra. Nú á að fara sömu leiðina með þurrkví í Vestmannaeyjum. Það hittist þannig á að formaður samgn. býr þar. En á sama tíma eru tvær kvíar í Hafnarfirði sem engan stuðning hafa fengið. Ég spyr: Hvar liggur jafnræðið í þessu? Hvernig á virk samkeppni á jafnræðisgrundvelli að geta verið á milli þessara aðila? Ég vil varpa þeirri spurningu þráðbeint á hæstv. samgrh. Hann veit auðvitað betur, hafandi verið í forustusveit Hafnasambandsins forðum daga og hann þekkir þetta eins og fingurna á sér og þarf ekki að vera að leggja þetta mál upp með öðrum hætti en það er.

Hæstv. forseti. Ég geri mér alveg grein fyrir því að Reykjavíkurhöfn ber ægishjálm yfir aðrar íslenskar hafnir. Mjög stór hluti af tekjum Reykjavíkurhafnar er af eignarleigu og hafa tekjurnar gert yfirburði hennar svo mikla. Reykjavíkurhöfn hefur feiknarlega mikið land og dýrmætt land við miðju höfuðborgarinnar, leigir það út, leigir m.a. samgrn. húsnæði o.s.frv., þannig að það eru tekjur sem sú höfn hefur af fleiru en flutningaþjónustunni. Engu að síður er Reykjavíkurhöfn langstærst en sem betur fer, segi ég og undirstrika það, veitir Hafnarfjarðarhöfn Reykjavíkurhöfn mjög góða samkeppni, m.a. á forsendum þjónustu og aðstöðusköpunar. Hafnfirðingar hafa staðið mjög myndarlega að uppbyggingu á hafnarsvæði sínu og það ber að þakka fyrir það og meta og vekja athygli á því. En ástæðurnar, eins og ég gat um, eru fyrst og fremst þær að við erum hér með tvær hafnir hlið við hlið sem eru að keppa og í ljósi þeirra breytinga sem hafa orðið þegar vöruflutningarnir á sjó eru að leggjast að langmestu leyti af annars staðar á landinu verðum við að taka tillit til þess og varast að skapa mjög óeðlileg samkeppnisskilyrði. Vegna þess að talað var um upptökumannvirki hafa sveitarfélög og hafnarsjóðir komið með ýmsum hætti inn með stuðning við skipasmíðafyrirtækin. Við vitum m.a. að í höfuðborginni kom Reykjavíkurborg með einum eða öðrum hætti til móts við fyrirtæki sem eru í þjónustu við útgerðina 

Herra forseti. Ég tek heils hugar undir með hæstv. samgrh., það ber að styðja skipasmíðaiðnaðinn og skipaviðgerðir á alla lund. En það verður að gera það samkvæmt eðlilegum leikreglum. Það er það sem hefur ekki gerst og það er það sem ég vil leiðrétta þannig að menn njóti sannmælis og jafnræðis í þeim efnum. Hins vegar ætla ég ekki að elta ólar við þetta, herra forseti. Ég ætla bara að rifja upp litla sögu frá fyrri tíð. Ég sagði það áðan í fyrra andsvari mínu að hæstv. ráðherra hefði á árum áður verið formaður Hafnasambandsins, Sambands íslenskra hafna, og hann var einnig sveitarstjóri í Stykkishólmi. Það er ekkert launungarmál og ég man þá tíma ósköp vel og hæstv. ráðherra gerir það líka, að á þessum Hafnasambandsþingum og þegar menn voru hér að reyna að ná samkomulagi um svona mat í hafnaáætlun gerðist það gjarnan og það var mikill þrýstingur í þá veru á milli dreifðari byggða, dreifðari hafna eða úti í dreifbýlinu, og Reykjavíkurhafnar að koma Hafnarfirði út. Ég man að ég sem bæjarstjóri í Hafnarfirði stóð í miklu stappi út af þessu. Það tókst ekki þá en það var ekki fyrr en í tíð þessarar ríkisstjórnar sem menn létu höggið ríða. Auðvitað fylgdumst við með því í Reykjaneskjördæmi, í hinu nýja Suðvesturkjördæmi, hvernig horft var til þessara sveitarfélaga eins og þau væru annars flokks. Það er kjarni málsins og með því verður fylgst.

Herra forseti. Hafnaáætlunin er einhver sýnilegasti liður fjárlaga til jöfnuðar á Íslandi. Þeir sem eru á móti jöfnuði verða að gera það upp við sig en til þess er leikurinn gerður. Forgangur hafna á höfuðborgarsvæðinu er margfaldur á við hafnir landsbyggðarinnar og það eru staðreyndir, eins og kom fram í máli hæstv. samgrh. Hafnir á Reykjavíkursvæðinu hafa getað ráðist í stórvirki án þess að spyrja kóng eða prest og það er vel. Vegna mikilla tekna og vegna mikilla möguleika hafa þær gert það. Allar aðrar hafnir landsins hafa verið algjörlega háðar hafnaáætlun. Varðandi endurnýjun upptökumannvirkja í Vestmannaeyjum kemur það ekkert stjórnmálum við. Mikil áföll urðu á síðustu missirum í Vestmannaeyjum í atvinnurekstri --- sem enginn valdi sér --- og mikil óhamingja. Í ljósi þess urðu Vestmannaeyingar að stokka upp spilin og bregðast við. Eitt af því var að taka til endurnýjunar upptökumannvirkin sem Hafnarsjóður Vestmannaeyja á og var reyndar fluttur til Vestmannaeyja í eldgosinu 1973 sem framlag Viðlagatryggingar en Hafnarsjóður Vestmannaeyja var látinn borga þau og hefur um langan tíma verið erfið byrði. Nú er komið að endurnýjun og er gripið til þess eftir nokkurra ára skoðun. Þetta er hagkvæmasta leiðin sem var valin, ódýrasta leiðin til að tryggja þarna eðlilegt viðhald og eðlilega stöðu skipaviðgerða í stærstu verstöð landsins í yfir 100 ár. Þetta vildi ég að kæmi fram því að ástæðulaust er að gera það á nokkurn hátt tortryggilegt.

Herra forseti. Það var alveg ástæðulaust af hálfu hv. þm. Árna Johnsens að setja á varnarræðu vegna upptökumannvirkja í Vestmannaeyjum. Ég tók það þráfaldlega fram að ég gerði engar athugasemdir við þá tillögu og styddi hana. Því eru engin efni til þess að halda því fram að ég hafi verið að gera þá tillögu tortryggilega á einn eða annan veg. Það sem ég sagði var að það væri eðlilegt með jöfnuð í huga að eitt og hið sama ætti yfir alla að ganga. Það er kjarni máls. Ég hugsa að ég þekki hugtökin jöfnuður og jöfnunaraðgerðir ekkert síður en hv. þm., en menn gera það bara ekki eftir geðþótta. Menn gera það eftir fyrirskrifuðum leikreglum og með kalt höfuð og heitt hjarta. Staðreyndin er nú sú, herra forseti, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að kannski hefur þetta samspil ríkis og sveitarfélaga varðandi hafnargerð gert það að verkum að of mörg slys hafa orðið varðandi hafnargerð í gegnum árin. Menn hafa verið að ráðast í fjárfestingar sem hefur ekki verið nógu mikið vit í. Ég ætla ekki að fara að rekja hér dæmi, menn þekkja þau hringinn í kringum landið. Einmitt af því að hæstv. ráðherra nefndi það áðan að nú væri aðaláherslan á fiskihafnir þá þekkjum við það til að mynda af Norðurlandi þar sem miklir fjármunir fóru einmitt í að reisa viðlegukanta og fara í umfangsmikla dýpkun vegna stærri skipa, vegna strandflutninga, sem síðan ekkert varð úr. Þar liggja óbættir hjá garði sennilega tugir eða hundruð milljóna króna. Einmitt þetta samspil hygg ég að hafi orðið til að menn hafi stundum ráðist í framkvæmdir sem þeir hefðu ella ekki ráðist í. Það er sennilega hin kalda og nöturlega staðreynd málsins. Kjarni málsins er sá að ef menn ætla að beita tækjum til jöfnunar verða þau tæki að vera gagnsæ og þau verða að lúta lögmálum réttlætis.

Virðulegi forseti. Ég sit í hv. samgn. og við afgreiðslu á hafnaáætlun sem lá fyrir nefndinni og var þar til meðferðar, sem er að mínu mati metnaðarfull hafnaáætlun þar sem verið er að reyna að taka á mörgum þáttum og það er vel, þ.e. ef menn eru sáttir og sammála þessu fyrirkomulagi sem hafnaáætlunin byggist um. Ég ætla kannski síðar að fá að leyfa mér að efast um að þetta sé akkúrat rétta fyrirkomulagið. Í ljósi þessa þá gerði ég fyrirvara við þessa hafnaáætlun og það er tvennt sem ég vil sérstaklega gera fyrirvara við. Í fyrsta lagi segir í 6. lið áætlunarinnar: ,,Lagt er til nýtt verkefni undir liðnum Vestmannaeyjar sem beri fyrirsögnina ,,Þurrkví``. Um er að ræða þurrkví við hlið skipalyftunnar á Eiðinu. Heildarkostnaður er áætlaður 360 millj. kr. og er hlutur ríkisins 60% eða 216 millj. kr. Gert er ráð fyrir að þessi upphæð verði greidd með fjórum jöfnum afborgunum á árunum 2002--2005. Til greiðslu úr ríkissjóði á áætlunartímabilinu koma því um 162 millj. kr.`` Sem sagt u.þ.b. 53 millj. á ári í hafnaáætlunina. Ég get í rauninni tekið undir margt af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar hér áðan, að það er gott og vel og það þarf að byggja upp hafnirnar, við getum öll verið sammála um það, en ef við lítum nú þegar til þess skipaiðnaðar sem er í landinu þá er hann núna á tveimur stöðum. Það er flotkví í Hafnarfirði, tvær flotkvíar, stór og lítil, sem hafa ekki verið ríkisstyrktar að einu eða neinu leyti, og síðan er skipakví fyrir norðan sem hefur notið ríkisstyrkja. En ef maður lítur einfaldlega á skipaiðnaðinn í heild þá leyfi ég mér að efast um að rétt sé að fara út í hreina og beina ríkisstyrkta skipakví. Það vilja allir styðja við hvort sem það eru Vestmannaeyjar eða aðra bæi landsins en ég leyfi mér hins vegar að efast um að rétt sé að fara þessa leið, að koma í rauninni á fót ríkisstyrktum skipaiðnaði í Vestmannaeyjum. Að þessu lýtur fyrri fyrirvari minn, herra forseti. Ég hef til að mynda ekki séð neina rekstraráætlun með hafnaáætluninni og í tengslum við þessa þurrkví í Vestmannaeyjum eins og í raun segir til um í lögum um opinberar framkvæmdir, að fyrir eigi að liggja m.a. fjárhagsáætlun, annars vegar hvað fer í fjárfestingar og hins vegar í rekstur. En þetta er held ég það sem þarf þá að huga betur að að mínu mati. Þegar þessu breytta fyrirkomulagi á hafnaáætlun var komið á á sínum tíma var ein meginröksemd þess að hafnir á höfuðborgarsvæðinu sérstaklega og síðan fyrir sunnan höfuðborgina, Kópavogur og Garðabær, fengu ekki þessa styrki, að samkeppni á höfuðborgarsvæðinu hefði leitt til nægjanlegs framboðs á hafnarmannvirkjum til að leysa þarfir viðskiptavina. Það er kannski gott og blessað. Ég er einfaldlega ekki sammála þessari fullyrðingu og að hægt sé að réttlæta þetta þegar litið er yfir þetta svæði, Reykjavík og síðan þessar hafnir fyrir sunnan borgina. Við skulum átta okkur aðeins á fjárhæðunum, herra forseti. Fjárhæðirnar sem við erum að tala um samkvæmt hafnaáætlun og þeim breytingum sem síðan hafa gerðar á henni eru töluverðar. Hlutur ríkisins er a.m.k. 5 milljarðar og kominn vel yfir 5 milljarða eða 5.000 millj. kr. Hvað fara margar krónur einmitt á þetta svæði hér? Hvað fara margar krónur á hafnaáætlun næstu ára á þetta svæði? Engin króna. Herra forseti. Þegar verið er að tala um samræmda samgönguáætlun og að litið verði heildstætt á málin þá verð ég að segja að þetta geti engan veginn samræmst þeirri hugsun. Þá komum við einmitt að þeirri röksemd að samkeppni á höfuðborgarsvæðinu hafi leitt til þess að nægilegt framboð sé af hafnarmannvirkjum á svæðinu. Ég er eindregið sammála því sem hefur komið fram hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að engan veginn sé hægt að bera saman Reykjavíkurhöfn og Hafnarfjarðarhöfn, og hvað þá Kópavogshöfn, og setja þær allar undir sama hattinn. Í mínum huga gengur það ekki upp. Af hverju gengur það ekki upp? Nú, ef bara er litið á samanburð á tekjum hafna á árinu 1999 þá er Reykjavíkurhöfn með 39% af heildartekjum hafna. Hafnarfjörður er með rúmlega 7%. Síðan koma aðrar hafnir eins og Hafnasamlag Norðurlands með 5,5% og Vestmannaeyjar með rúmlega 5%. Ég sé ekki að það mikill munur sé t.d. á Hafnarfirði og Hafnasamlagi Norðurlands eða Vestmannaeyjum að hann geti réttlætt það að segja bara: Út með Hafnarfjörð. Út með Kópavog. Þetta er allt undir sama hattinum og á að fylgja Reykjavík. Ef við skoðum tekjuskiptinguna þá hefur verið nefnt að Hafnarfjörður væri líka vöruflutningahöfn alveg eins og Reykjavík. Það er rétt. Hafnarfjörður er vöruflutningahöfn. En hún er ekki alveg eins og Reykjavík því að Hafnarfjörður byggir tekjur sínar, veltu, mjög mikið á aflagjöldum. En hvað er prósentuhlutfall af aflagjöldum í Reykjavík hátt? 5%. Hlutur aflagjalds í Reykjavík er 5%. Ég ætla ekki að fara út í það að öðru leyti að ræða beint Reykjavík hér. Það sem skiptir máli er að Hafnarfjörður er að mínu mati ekki í beinni samkeppni við Reykjavík heldur við aðrar hafnir á landinu öllu. Því tel ég að mjög erfitt að rökstyðja það að ekki fari króna af þessum 5.000 milljónum á þetta svæðir. Síðan er í Kópavogi allt önnur tegund af höfn og náttúrlega engan veginn samanburðarhæf við Reykjavík í samkeppni. Það er bara allt önnur tegund af höfn og hafnarstarfsemi sem þar fer fram. Það hallar mjög á Kópavogsbúa sem hafa verið að byggja þarna upp ákveðna tegund af hafnarmannvirkjum. Því er ekki hægt að setja hana undir þann sama hatt sem um er sagt að samkeppni á höfuðborgarsvæðinu hafi leitt til þess að nægjanlegt framboð sé á hafnarmannvirkjum til þess að leysa þarfir viðskiptavina, punktur, basta. Herra forseti. Fyrirvarar mínir lúta því að þessu. Þegar ég skoða þetta í heild og lít yfir þá fyrirvara sem ég hef verið að setja þá hlýt ég að spyrja mig: Er þetta rétta leiðin til þess að byggja upp hafnirnar? Ég leyfi mér að efast um að þetta sé akkúrat rétta leiðin. Ég vil hvetja hæstv. samgrh. til þess að drífa í endurskoðun á hafnalögum. Í nál. segir m.a. og það hefur verið upplýst að ætlunin sé að leggja fram ný hafnalög í haust. Þá sé ég fyrir mér mun meira frelsi, m.a. í gjaldskrám á milli hafna. Ég held að nauðsynlegt sé fyrir þessar stóru hafnir að aukið frelsi verði leyft í gjaldskrám hafna. Síðan er hitt atriðið að ég held að það sé líka mikilvægt, herra forseti, að kanna hvort ekki sé hægt að fá virðisaukaskatt sem er greiddur af framkvæmdum við hafnarmannvirki felldan niður eða endurgreiddan. Ég vil geta þess að við uppbyggingu síðustu ára, m.a. á öldubrjótnum í Hafnarfirði, hafa verið greiddar 200--230 millj. kr. í virðisaukaskatt í ríkiskassann. Ég held að ég hafi gert grein fyrir því af hverju ég setti fyrirvara við þessa hafnaáætlun, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta misskilning hjá síðasta hv. ræðumanni sem benti á að skipasmíðar og skipaviðgerðir væru bara á tveimur stöðum á landinu. Það er mikill misskilningur og er ástæða til að hvetja hv. þm. til þess að kynna sér skipasmíðastöðvar á landinu öllu. Það eru til að mynda skipasmíðastöðvar á Ísafirði, Akureyri, Seyðisfirði, Vestmannaeyjum, Akranesi, Njarðvík, svo nokkrir helstu staðirnir séu nefndir. 

Herra forseti. Fyrirgefðu, hv. þm., ef mér hefur orðið á í messunni við að telja nákvæmlega 

Herra forseti. Hv. þm. ætti að vera kunnugt um það að einkaframkvæmdir eru ekki styrktar á hafnaáætlun. Það munar því. Þar velja menn sjálfir kostina og eiga kvölina og völina. Líka má benda á að Reykjavíkurhöfn hefur verið að styrkja skipasmíðaiðnaðinn á sínu svæði með kaupum á mannvirkjum, styrkja verulega ákveðna þætti í skipasmíðum og skipaviðgerðum. Sama má segja til að mynda um Hafnarfjarðarhöfn. Hafnarfjörður hefur mjög góðar tekjur af höfninni í Straumsvík, verulegar og umtalsverðar tekjur sem eru á sinn hátt styrkur sem tengist beint hafnarmannvirkjunum á 

Herra forseti. Ég las áðan upp og bar saman tekjur hafna árið 1999 og þar inni í er Straumsvík. Hafnarfjörður er með rúm 7%, Vestmannaeyjar með rúm 5%, Reykjavík 39%. Ég einmitt fagna því mjög að það skuli vera einkaframkvæmd í Hafnarfirði. Ég hefði ekkert út á þessa framkvæmd að setja í Vestmannaeyjum ef hún væri einkaframkvæmd. En þarna er einfaldlega verið að niðurgreiða samkeppni, samkeppni við einkaaðila sem er að framkvæma mjög merka skipastarfsemi í Hafnarfirði. Þar er einkaaðili. En í Vestmannaeyjum og á öðrum stöðum er um ríkisstyrkta framkvæmd að ræða.

Virðulegi forseti. Það var afar fróðlegt að hlýða hér á deilur hv. þm. Sjálfstfl. þar sem þeir deildu mjög hart um það hvert peningarnir sem fara til hafnaáætlunarinnar skuli renna. Í ljósi þeirrar umræðu sem hér fór fram þá held ég, virðulegi forseti, að alltaf sé að verða skýrara og skýrara að nauðsynlegt sé að gera landið að einu kjördæmi því að umræða af þessum toga þar sem menn eru að deila um og togast á um, hver frá sínum hreppi, hvert fjármunirnir skuli renna, er í sjálfu sér að mínu viti ekki hinni pólitísku umræðu til nokkurs framdráttar. Ég lít því fyrst og fremst svo á að þessi deila, sem snýst um það hvort Reykjavík, Hafnarfjörður eða Kópavogur fái einhverja peninga eða ekki, dragi einfaldlega fram að mikilvægt sé að gera landið að einu kjördæmi. Ég held að þessi deila hafi sýnt okkur fram á það enn frekar og betur.

Herra forseti. Ég fagna sérstaklega þessum orðum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar og ábendingum hans um að gera landið að einu kjördæmi. Hann hlýtur því að sjá þá miklu þörf sem er líka á suðvesturhorninu, á höfuðborgarsvæðinu, fyrir ákveðnu framlagi einmitt á hafnaáætlun. Hann getur því ekki annað en verið sammála mér í því að það er óskiljanlegt að af þessum 5.000 milljónum sem fara í hafnaáætlun skuli ekki króna fara hingað, sérstaklega ef hann hugsar til landsins í heild.

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir það að deila má um það að þær hafnir sem hér hafa verið nefndar fái ekki fjármagn. Það breytir ekki hinu að alltaf verður vandmeðfarið að útdeila þessu fé. En í raun er kannski ekki við þann sem hér stendur að sakast því að fyrst og fremst erum við hér að tala um stefnu ríkisstjórnarinnar. Fyrrv. hæstv. samgrh. byrjaði á því að þessar hafnir fengju ekki framlög. 
            

Nei, nei, nei.

Og sá sem nú situr heldur þessu áfram. Ég ætla því ekki að setja mig í þau spor að verja hér stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum. Þetta er stefna ríkisstjórnarinnar og ef hv. þm. er henni ósammála þá getur hann látið það koma fram í atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Þetta undirstrikar í raun það sem ég sagði áðan varðandi fyrirvara mína. Ég tel að það verði að skoða þessi mál upp á nýtt og ég bind miklar vonir við þá endurskoðun sem hæstv. samgrh. ætlar að ráðast í og leggja í haust fram frv. til nýrra hafnalaga. Ég held að það sé mjög mikilvægt til þess að þessar hafnir fái aukið frelsi, að aukið frelsi verði í gjaldskrám og, eins og ég sagði áðan, að þær hafnir sem eru í stórvirkum hafnarframkvæmdum fái virðisaukaskattinn felldan niður af þeim framkvæmdum.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hlusta á þessa umræðu milli deifbýlisþingmanna um hvernig eigi að fara með fé til hafna og að rétt sé að gjaldskrá hafna verði frjáls. Yfirleitt er þá ráðist á Reykjavíkurhöfn. Sem formaður hafnarstjórnar Reykjavíkurhafnar í átta ár þá mótmæli ég þeim orðum sem hv. þm. lét falla, að Reykjavíkurhöfn hefði gert allt til þess að leggja stein í götu framkvæmda í Hafnarfjarðarhöfn. Það er vitleysa. Vandamálið er tvenns konar. Í fyrsta lagi gjaldskrá hafna, þ.e. fiskiskip greiða ekki rétt gjald miðað við þá þjónustu sem þau fá í höfnunum. Í annan stað er það náttúrlega bindingin við Hafnamálastofnun, að geta ekki framkvæmt nokkurn skapaðan hlut öðruvísi en að allar framkvæmdir þurfi að fara þar í gegn. Þegar spurt er: Hver er verðskrá þessa ríkisfyrirtækis sem á að vera leiðandi fyrir hina dreifðu byggð? Þá er því til að svara að það er leitað út í bæ og spurt hvað verkfræðistofur taka fyrir þessa vinnu. Þeir aðlaga sig því verði. Fiskiskipaflotinn borgar ekki rétt gjald fyrir þá þjónustu sem hann er að kaupa. Hún er niðurgreidd af hálfu ríkisins.

Herra forseti. Ég hef eina spurningu og tvær athugasemdir við ræðu hv. þm. Í löngu máli lýsti hv. þm. þeirri stefnu sem birtist í hafnaáætlun og sagði í lokin að hún hefði miklar efasemdir um þessa stefnu. Herra forseti, ég fagna því og ég deili með henni áhyggjum af stefnunni sem boðuð er af hv. þm. Árna Johnsen og hæstv. samgrh. Í öðru lagi sagði hv. þm. að það gengi ekki að vera að setja peninga í skipaiðnað í Vestmannaeyjum því að það væri ríkisstyrktur skipaiðnaður. Seinna í máli hv. þm. kom í ljós að það væri allt í lagi að gera það, ef það væri í Hafnarfirði. Það kom fram í máli hv. þm. og ómögulegt að skilja það öðruvísi. Allt um það, herra forseti. Sú litla spurning sem mig langar til þess að varpa fram til hv. þm. er þessi: Í ljósi fyrirvara hennar við framlag til kvíarinnar í Vestmannaeyjum, mun hún þá greiða atkvæði gegn því hér í þinginu? Það kom ekki fram í máli hennar.

Herra forseti. Það er mikill misskilningur að ég hafi sagt að það væri allt í lagi að Vestmannaeyjar fengju þetta fjármagn ef Hafnarfjörður fengi það líka. Ég er á öndverðri skoðun við hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson. Ég tel að það sé ekki rétt að fara þá leið. Ég er á móti því að það sé verið að styrkja samkeppnisiðnað á Íslandi. Það eru einkaaðilar sem reka skipaiðnað í Hafnarfirði. Þeir starfrækja þar mjög góðan og merkilegan skipaiðnað en hann berst í bökkum og það er erfitt að reka slíka starfsemi. Ég tel afar óeðlilegt að setja fjármagn frá ríkinu í þessa þurrkví í Vestmannaeyjum á þessum forsendum.

Herra forseti. Ef hv. þm. mætti vera að því að hlýða á mál mitt, gleymdi ekki hv. þm. einu smáatriði í ræðu sinni? Ég spurði hana spurningar. Gleymdi hún ekki að svara henni? Spurningin var þessi: Mun hv. þm., í ljósi fyrirvarans sem hún lýsti, greiða atkvæði gegn framlaginu til Eyja?

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. og formaður Samfylkingarinnar veit þá reyna þingmenn hvers kjördæmis iðulega að ná samkomulagi um hvernig eigi að haga framkvæmdum þegar um samgöngumál er að ræða. Það náðist því miður ekki í þessu tilviki. Engu að síður er ljóst að athugasemdir mínar við hafnaáætlun lúta að því að ég tel, í ljósi þeirra athugasemda sem ég gerði áðan, alveg skýrt að fara þurfi í endurskoðun á hafnalögum. Þetta er óeðlileg aðferð sem hér er viðhöfð.

Herra forseti. Ég vildi segja nokkur orð varðandi hafnaáætlun. Mig langar til að lýsa sérstakri ánægju minni með áætlunina varðandi tvær hafnir á Austurlandi. Í fyrsta lagi, varðandi breytingar á höfninni í Vopnafirði, sem koma í sjálfu sér ekki inn í áætlunina sem hækkaður kostnaðarliður vegna þess að framkvæmdaáætlun hefur verið breytt. Ég vil lýsa því yfir að breytingar sem þar á að gera á höfninni eru mjög til bóta og eiga eftir að gjörbreyta allri aðstöðu þar. Eins varðandi Seyðisfjörð, þá er dýpkunin á höfninni þar fyrir ferju ekki bara fyrir Seyðfirðinga. Það er mikilvægt fyrir okkur öll að geta tekið á móti stórri ferju, sem áfram kemur til Seyðisfjarðar eftir að þessar breytingar verða gerðar. Þar á sér stað bæði dýpkun og eins hafnarframkvæmdir. Ég hefði gjarnan viljað sjá hafnaraðstöðu við Lagarfljót fyrr en hér kemur fram. Ég geri þó í sjálfu sér engar athugasemdir við það. Það hefur mikil áhrif á uppbyggingu fyrir ferðaþjónustuna að hafa Lagarfljótsorminn, eins og við köllum ferjuna á Lagarfljóti. Það er nauðsynlegt að byggja þar myndarlega í kring þannig að hægt sé að halda áfram að byggja upp ferðaþjónustu á svæðinu. Ég vil einnig minnast á höfnina á Hrauni í Reyðarfirði en þar er lagt fé til hafnar fyrir stóriðju. Herra forseti. Ég vil gera fyrirvara við tímasetninguna og það að þar skuli hvergi koma fram nokkur fyrirvari varðandi byggingu álversins sem höfnin á að þjóna. Ef maður les þessa áætlun þá á að hefja framkvæmdir árið 2002 án þess að það sé bundið því að af byggingu álsvers á Reyðarfirði verði. Aðvörunarorð mín eru ekki ástæðulaus því að þegar er hafin brúargerð inn í Fljótsdal sem eingöngu tengist þessum fyrirhuguðu stórframkvæmdum. Þetta er brú sem þarf að bera mikinn þunga vegna fyrirhugaðra þungaflutninga en gæti verið fyrir venjulega fólksbíla annars, ætti þetta bara að vera eðlileg samgöngubót inn í Fljótsdal, þ.e. ef ekki kæmi til fyrirhuguð stóriðja. Það voru settir miklir fyrirvarar við að byrja á brúnni inn í Fljótsdal þegar unnið var að matsáætlun. Það er ekki farið eftir því. Það er ekki búið að taka endanlega ákvörðun um hvort af þessari stóriðju og stórframkvæmdum verði á Austurlandi. Áður en slík ákvörðun er tekin tel ég að það eigi ekki að fara í svo kostnaðarsamar framkvæmdir sem höfn við Hraun og brú inn í Fljótsdal. Ég tel að það eigi að bíða eftir að ákvörðun sé tekin, ganga frá því og fara síðan í viðhlítandi aðgerðir. Bæði eru þetta dýrar framkvæmdir og lagðir vegir þar sem þeir þurfa ekki að vera. Herra forseti. Ég vil að þetta komi hér fram. Verði tekin ákvörðun um að reisa álver og fara í þessar stórframkvæmdir þá fylgja því þessi mannvirki og ekkert við því að segja, ef ekki þá er alger óþarfi að setja peninga í þetta. Varðandi umrædda þurrkví í Vestmannaeyjum þá vil ég taka fram að ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að sett sé upp þurrkví í Vestmannaeyjum. En ég mótmæli þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru varðandi það að koma þurrkvínni inn á hafnaáætlun. Ég tel óeðlilegt að gera fyrirvaralaust ráð fyrir svo stórum framkvæmdum inn í áætlun, sérstaklega gagnvart öðrum sem verða að vinna sína heimavinnu, undirbúa málið vel, leggja inn umsóknir og fara í gegnum ákveðið ferli. Það verður að meta það hvort þessi framkvæmd sé arðbær og hvort hún eigi rétt á sér. Það þarf að forgangsraða öllum verkefnunum, í fyrsta lagi með tilliti til þess hversu mikilvæg viðkomandi framkvæmd er í samanburði við aðrar framkvæmdir og láta það falla undir þennan heildarpott, þá heildarupphæð sem við höfum. Mér finnst þetta vanvirðing gagnvart öðrum sem sótt hafa um framlög og verða að hlíta því að fara eftir reglum. Þetta er ekki fyrsta framkvæmdin sem er sett inn á síðustu stundu og þarf því ekki að fylgja sömu reglum og almennt tíðkast. Ég ætla vona að Vestmanneyingar njóti góðs af og þetta verði til að efla starfsemi í Vestmannaeyjum og styrkja þar byggð. Það má ekki taka orð mín þannig að ég mótmæli þurrkvínni sem slíkri. Ég mótmæli eingöngu vinnubrögðunum sem viðhöfð eru.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umræður mjög en það er tvennt sem mig langar til þess að reifa. Mig langar í fyrsta lagi, út af ræðu hv. þm. Þuríðar Backman og fyrirvara hv. þm. Jóns Bjarnasonar við nál. um hafnaáætlun, að taka fram að mér finnst það umhendis hjá hv. þingmönnum að styðja hafnaáætlun þegar það liggur fyrir að eitt af því sem gert er ráð fyrir að byggt verði í krafti hennar er stóriðjuhöfn við Reyðarfjörð. Það liggur fyrir að hv. þm. eru á móti álverinu á Reyðarfirði og mér finnst ákaflega skrýtið, og vil segja það hér, og merkilegt að hv. þm. Jón Bjarnason skuli samt sem áður fylgja nál., þó að hann sé með fyrirvara. Hér er um það mikið mál að ræða að ég hefði talið að hv. þm., til þess að afstaða hans í þessu máli væri alveg skýr, hefði átt að leggja fram sérálit. En það er auðvitað hans mál hversu djúpt afstaða hans í því máli ristir. Aðalatriðið sem ég vildi þó ræða, herra forseti, er örlítil spurning sem ég varpaði áðan til hv. þm. Þorgerðar K. Gunnarsdóttur. Ég spurði hana í ljósi þeirrar ágætu ræðu sem hún flutti áðan, hvernig hún mundi greiða atkvæði um tiltekið atriði. Hv. þm. lýsti í nokkuð góðu máli af hverju hún væri andvíg því að veita fé á fjárlögum til að styðja skipakví í Vestmannaeyjum. Ég spurði hv. þm. í ljósi fyrirvarans hvort hún mundi þá fylgja þessu eftir með því að greiða atkvæði gegn viðkomandi fjárveitingu. Hv. þm. svaraði mér ekki svo ég endurtók spurningu mína í síðara andsvari mínu og hv. þm. svaraði mér ekki. Hins vegar kvartaði hún undan því að hv. þm. Árni Johnsen hefði vanrækt hefðbundið samráð í þessum efnum. Það er auðvitað mjög slæmt ef svo hefur verið. Það skiptir samt ekki meginmáli. Mig langar bara að spyrja hv. þm. og mun halda aðra ræðu ef ég þarf: Mun hún greiða atkvæði gegn þessari tilteknu fjárveitingu? Ég spyr vegna þess að mál hennar var svo loðið að þessu leyti.

Herra forseti. Ég hygg að skynsamlegt hefði verið fyrir hv. þm. Össur Skarphéðinsson að lesa hafnaáætlunina, þó ekki hefði verið nema bara nál. sem henni fylgir, áður en farið er að gera athugasemdir. Hafnaáætlunin fjallar um hafnir vítt og breitt um landið og aðeins einn liður í hafnaáætluninni, sem er í sjálfu sér ekki stór í þessu heildardæmi, fjallar um höfn á Reyðarfirði, höfn fyrir stóriðju á Reyðarfirði. Það hefði því verið alveg fráleitt fyrir undirritaðan að gera athugasemdir ef hann er í megindráttum sammála öllum öðrum þáttum sem þar eru komnir fram fyrir utan þessi atriði sem hann gerði grein fyrir í ræðu sinni áðan, að þá hefði það verið heldur skrýtið. Þess vegna er eðlilegt að ritað sé á það með fyrirvara og síðan gerð grein fyrir þeim fyrirvörum sem ég tel að ég hafi gert með afar skýrum hætti ef hv. þm. hefur heyrt það. Einnig vil ég benda hv. þm. á það, sem ég held að hann hafi ekki lesið, að þó svo að ég hafi lýst því yfir að ég væri ósammála því að þarna væri tekin inn á þessu stigi höfn á Reyðarfirði, bundin við stóriðju, þá er það svo að ekki er gert ráð fyrir fjármagni til hennar fyrr en á árinu 2002, þannig að fjármagn til þeirrar framkvæmdar er bundið í fjárlög sem við þurfum að samþykkja í haust eða á næsta ári. Því er ekki verið að skuldbinda fjármagn á árinu 2001. Við þurfum ný fjárlög til að þessi áætlun verði í rauninni virk. Ég vil bara benda hv. þm. á að þetta eru alveg fullkomlega eðlileg og ábyrg vinnubrögð sem hér eru viðhöfð.

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur nú í tvígang á minna en sólarhring reynt að gera það tortryggilegt, sem er alvanalegt hér, að þegar í hlut á mál sem þingmenn styðja í öllum aðalatriðum en einhver einstök efnisatriði valda því að þeir hafa fyrirvara á um sinn stuðning að þeir láti þess þá getið og það sé gjarnan gert með því að hafa fyrirvara í nál. og greina svo frá því í ræðum að þeir hafi fyrirvara á um stuðning við útfærslu tiltekinna hluta eða eitt einstakt atriði í stóru máli sem þeir að öðru leyti eru tiltölulega sáttir við. Það kemur mér á óvart ef skortur á þingreynslu veldur því að hv. þm. kannast ekki við þetta, og að hv. þm. skuli hér ítrekað reyna að gera slíkt tortryggilegt. Það vekur líka athygli mína að í bæði skiptin áttu í hlut þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson í gær og nú hv. þm. Jón Bjarnason. Ég vona að það sé ekki svo að formaður Samfylkingarinnar sé sérstaklega að reyna að gera sér leik að því að gera það tortryggilegt að menn gangi frá afstöðu sinni til mála með þessum hætti, sem er alvanalegt, ótal dæmi um, og hv. þm. Össur Skarphéðinsson væri að afhjúpa mikla vanþekkingu og mikið reynsluleysi í sambandi við frágang mála ef þetta kemur honum á óvart og hann hefur ekki áttað sig á því að þetta er mjög venjulegt. Hinu trúi ég auðvitað alls ekki upp á hv. þm. að honum gangi eitthvað annað og verra til. Miklu frekar væri það þá stráksskapur sem hv. þm. réði ekki við og þá skal að sjálfsögðu taka það alveg áreitnislaust ef hv. þm. Össur Skarphéðinsson er í óvenju ríkri þörf fyrir að gera að gamni sínu og hafa hér eitthvað út úr hlutunum í þeim efnum, þá er það út af fyrir sig í góðu lagi og við höfum breið bök til að vera honum til aðstoðar í þeim efnum. En ég ákvað að láta hv. þm. Össur Skarphéðinsson verða varan við það að ég hef tekið eftir þessu.

Herra forseti. Ég veit ekki í hvorum okkar er meiri galsi, mér eða hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Mér finnst það næstum því farsakennt að hv. þm. skuli koma hingað upp bara til þess að láta þingheim vita að hann hafi tekið eftir því að tilteknir þingmenn hafi verið að segja ákveðna hluti í ræðum sínum. Ég skal að vísu fúslega viðurkenna það að eftir tíu eða ellefu ára dvöl hér á þessum stað er margt sem ég hef ekki lært og margt sem ég hef ekki vitað um. Í þessu tiltekna dæmi finnst mér þetta samt sem áður umhendis að hv. þingmenn Vinstri grænna eru að styðja þingmál, í þessu tilviki hafnaáætlun, í hinu tilvikinu var um að ræða leyfi til raforkuöflunar. Í bæði skiptin tengjast þingmálin því að ráðast á í stóriðju. Látum vera með þetta tiltekna mál þar sem hér er um að ræða eitt lítið þrep í langri áætlun um hafnargerð. Hitt málið, fyrst hv. þm. kemur með það inn í umræðuna, var auðvitað talsvert öðruvísi vegna þess að þá var um það að ræða að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson lýsti því beinlínis yfir að hann vissi að það ætti að fá orku úr Nesjavallavirkjun til þess að aðstoða við að stækka álverksmiðju á Grundartanga. Það þótti mér ákaflega merkilegt, svo ekki sé meira sagt, og verð að segja að mér finnst sú afstaða skrýtin. Eins og ég sagði gagnvart hv. þm. Jóni Bjarnasyni og auðvitað mega hv. þm. Vinstri grænna taka það eins og þeir vilja, kannski bara sem vinsamlega ábendingu, að ég hefði í þeirra sporum, miðað við afstöðuna sem þeir hafa til stóriðju, ekki gert þetta svona. Þá hefði ég að sjálfsögðu skilað --- og sérstaklega í málinu sem hér var til umræðu í gær --- séráliti og verið á móti.

Herra forseti. Þessi ræða hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar olli mér nokkrum vonbrigðum því að mér fannst hún benda til þess að hann hafi ekki verið að gera að gamni sínu og þetta hafi ekki verið græskulaust af hans hálfu heldur alvörutilraun til þess að reyna að gera afstöðu þessara þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs tortryggilega og lesa einhverjar óeðlilegar mótsagnir út úr því hvernig þeir kjósa að setja hér mál sín fram. Í hvorugu tilvikinu tel ég að það sé nokkur minnsta ástæða til þess. Ég held að við eflum ekki andann hér meðal okkar og bræðralagið í stjórnarandstöðunni með því að fara út í slíkt og allra síst að við forustumennirnir ættum að vera í því. Ég bendi hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni á að við höfum ekki verið í því, og hefðu þó verið ærin tilefnin til, hvernig Samfylkingin hefur t.d. birst hér í afstöðu sinni í mörgum málum, verið bæði með og á móti að selja Landssímann og bæði með og á móti að selja bankana og fleira í þeim dúr. Við látum það algjörlega kyrrt liggja, það er mál Samfylkingarinnar að útskýra hvernig hún vill standa að málum og ég tel að við þingmenn Vinstri hreyfingarinanr -- græns framboðs séum líka fullfærir um að gera það í þessum tilvikum. Það er fullkomlega eðlilegt að standa svona að málum þegar í hlut á tiltekin framkvæmd sem tengist öðrum hlutum sem eru umdeildir og við kunnum að vera á móti, eins og álveri og virkjun á Austurlandi. Rísi þau á hinn bóginn þarf auðvitað þessa höfn við Reyðarfjörð og þá kemur hún. Fyrirvarinn tengist einnig því að það sé þá ekki vaðið af stað í þær framkvæmdir fyrr en ljóst er, hvort sem menn voru samþykkir eða ekki samþykkir álverinu, að það sé að rísa. Skilur hv. þm. það ekki að menn gangi þá frá afstöðu sinni með þessum hætti vegna þess að þetta er inni í hafnaáætlun sem að öðru leyti er ágæt samstaða um af okkar hálfu og tekur til tuga framkvæmda ef ekki hundruða á næstu fjórum árum sem allar eru hinar bestu og þörfustu framkvæmdir og þó meira væri? Þetta liggur algjörlega í hlutarins eðli að menn neita sér ekki um að styðja mál af þessu tagi sem þeir eru í aðalatriðum sáttir við og vilja tryggja framgang, eins og hafnaáætlunina, og gera þá grein fyrir því að þeir hafi fyrirvara gagnvart einstökum atriðum.

Herra forseti. Hv. þm. veit að mér er ákaflega mikið í mun að efla samstöðuna í stjórnarandstöðunni. Mér hefði aldrei komið til hugar að fara í þessar ræður mínar ef ég hefði vitað að það hefði raskað taugakerfi hv. þingmanna Vinstri grænna --- og ég tala nú ekki um hins virðulega formanns --- svo mjög. Ég ætla því ekki að hafa þessa ræðu lengri.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um langtímaáætlun í öryggismálum sjófarenda, frá samgn. Tilgangur þáltill. er að hrinda af stað átaki í öryggismálum sjófarenda. Með tillögunni er stefnt að sameiginlegu átaki allra þeirra aðila sem að öryggismálum sjófarenda koma undir forustu Siglingastofnunar. Í samræmi við þetta er stefnt að því að skilgreina hlutverk þeirra sem vinna að öryggismálum sjófarenda og að slysum til sjós fækki um að minnsta kosti þriðjung fram til ársins 2004. Þá skal samgrh. samkvæmt tillögunni leggja fyrir Alþingi skýrslu um framgang áætlunarinnar fyrir 1. apríl ár hvert. Áætlun sem þessi hefur ekki verið lögð fyrir Alþingi áður. Nefndin telur mikilvægt að unnið sé markvisst að öryggismálum sjófarenda og fagnar því tillögunni í heild.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta utanrmn. um till. til þál. um staðfestingu breytinga á samningi um Alþjóðastofnun um notkun gervitungla í siglingum. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta breytingar á samningi um Alþjóðastofnun um notkun gervitungla í siglingum (INMARSAT) sem samþykktar voru á þingi aðildarríkja hans í London í apríl 1998 en þær lúta að breytingum á rekstrarformi. Með breytingum á rekstrarformi INMARSAT er stofnað nýtt fyrirtæki, Inmarsat Ltd., sem mun gefa út til stofnunarinnar sérstakt hlutabréf sem veitir henni neitunarvald gegn ákveðnum tegundum breytinga á samþykktum fyrirtækisins. Við stofnun hins nýja félags fá undirritunaraðilar upphaflegs rekstrarsamnings INMARSAT hlutabréf í fyrirtækinu sem samsvarar fyrri eignarhlut þeirra í stofnuninni. Með hliðsjón af þeirri þörf sem talin er vera fyrir sameiginlegt eftirlit ríkisstjórna verður aðaltilgangur stofnunarinnar að tryggja að fyrirtækið Inmarsat Ltd. uppfylli skyldur sem á því munu hvíla um að veita þjónustu í sambandi við alheims- neyðar- og öryggiskerfi fyrir siglingar og að fyrirtækið fari að ákveðnum grunnreglum. Utanríkisráðherra fer með hagsmuni og umboð íslenskra stjórnvalda innan INMARSAT-stofnunarinnar í samræmi við skuldbindingar sem Ísland hefur tekist á hendur. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. meiri hlutans rita Tómas Ingi Olrich, Magnús Stefánsson, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Jónína Bjartmarz, Rannveig Guðmundsdóttir, með fyrirvara, og Jóhann Ársælsson, með fyrirvara.

Herra forseti. Ég skila minnihlutaáliti og það varðar það að ég tel að ekki sé farið alveg rétt í að ganga frá þátttöku Íslendinga í þessu samstarfi úr því að þessar breytingar eru þarna að verða eða áorðnar og hefði auðvitað fyrst átt að taka afstöðu til þess hvort fulltrúar Íslands á vettvangi þessa samstarfs INMARSAT vildu gera þessar breytingar að einkavæða reksturinn og má nú segja að fátt er mönnum heilagt því þetta kerfi var nú byggt upp af opinberum aðilum til þess að tryggja fjarskipti, alheims-, neyðar- og öryggiskerfi fyrir siglingar og hefur þjónað tilgangi sínum vel. Íslendingar gerðust aðilar að því fyrir rúmum áratug og eiga í þessu fyrirtæki eða þeim búnaði og þeim rekstri sem þarna er. En menn fundu náttúrlega út úr því að það væri alveg lífsnauðsynlegt að einkavæða þetta eins og alla aðra skapaða hluti en rákust hins vegar á að það væri nú kannski dálítið glannalegt að gera það alveg sisvona, henda þessu í hendurnar á einhverjum einkaaðilum, og skildu þar af leiðandi eftir inni í fyrirtækinu, hinu einkavædda fyrirtæki kvaðir, einhvers konar hlutabréf má segja, sem er þekkt fyrirbæri og leggur kvaðir á herðar hinu einkavædda fyrirtæki. Og INMARSAT-samstarfið, sem eftir mun standa sem milliríkjasamstarf, samtök eða stofnun, getum við sagt, hefur með tilteknum hætti íhlutunarrétt í reksturinn hjá hinu einkavædda fyrirtæki. Og þá er að því að hyggja, herra forseti, að þarna eru inni nokkrar eignir sem verða stofnfé hins nýja einkavædda fyrirtækis og hér hefur verið valin sú leið að láta fyrirtækið Landssímann hf. halda þeim eignarhlut. En nú háttar einmitt þannig til þessa dagana, herra forseti, að við erum að ræða um einkavæðingu á því hinu sama fyrirtæki líka, sem fer þá með eignarhald Íslendinga, ríkiseignina, sem varð til á sínum tíma í gegnum ríkisfyrirtækið Póst og síma, færast yfir í hið einkavædda fyrirtæki, Landssímann. Um þetta hef ég efasemdir og ég hefði talið að hyggilegra hefði verið eða a.m.k. hefði átt að skoða það rækilega að ganga þannig frá þessu að íslenska ríkið ætti þá eignaraðildina að INMARSAT hf. auk þess að taka þátt áfram í INMARSAT-samstarfinu eða INMARSAT-stofnuninni. Með vísan til þessa, herra forseti, og þeirra ráðagerða að einkavæða Landssímann, sem því miður lítur út fyrir að verði að veruleika innan skamms ef Alþingi ber ekki gæfu til að fella það mál eða stöðva afgreiðslu þess, þá get ég ekki stutt þetta mál.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir gerði grein fyrir afstöðu okkar í þessu máli í umræðunni um Landssímann, einmitt því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að tala um hér áðan og að því lýtur fyrirvari okkar við nál. sem hér liggur, þ.e. að við erum ekki sammála því að það eigi að selja þennan hlut með Landssímanum. Aftur á móti er ekki frá því gengið í þessu plaggi sem hér er til afgreiðslu heldur er frá því gengið í frv. um söluna á Landssímanum. Þar hefði þurft að skilja þetta frá. Ég vildi bara útskýra það hér þannig að það félli ekki niður þó að búið hafi verið að segja frá því hvernig málum var háttað í umræðunni um Landssímann. Mér finnst satt að segja að full ástæða sé til þess að gagnrýna þessa aðferð og tel að menn hefðu átt að leggja það á sig að koma þessu fyrir með því að taka þetta út úr Landssímanum þegar það mál var tekið til umfjöllunar og undirbúnings. Það hefur ekki verið gert og ég gagnrýni það og á því er fyrirvari okkar byggður að við erum ekki sátt við þessa gjörð.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um fullgildingu V. viðauka við samning um verndun Norðaustur-Atlantshafsins, um verndun og varðveislu vistkerfa og líffræðilegrar fjölbreytni hafsvæðisins. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á V. viðauka við samning um verndun Norðaustur-Atlantshafsins, um verndun og varðveislu vistkerfa og líffræðilegrar fjölbreytni hafsvæðisins og 3. viðbæti við samninginn sem kallaður er OSPAR-samningurinn. OSPAR-samningurinn hefur það að markmiði að vernda umhverfi Norðaustur-Atlantshafsins. Um er að ræða rammasamning sem skiptist upphaflega í meginhluta, fjóra viðauka og tvo viðbæta. Meginhlutinn hefur að geyma almenn ákvæði en í viðaukunum eru settar reglur um mengun frá landstöðvum, mengun af völdum varps eða brennslu, mengun frá uppsprettum á hafi og mat á ástandi hafsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um till. til þál. um endurskoðun viðskiptabanns á Írak. Í nál. segir, með leyfi forseta: ,,Umræða hefur farið vaxandi um að endurskoða beri framkvæmd viðskiptabanns á Írak. Kemur þar margt til. Aðstæður almennings í landinu eru mjög bágar. Þótt heldur hafi horft til hins betra samkvæmt skýrslu aðalritara Sameinuðu þjóðanna frá í mars sl. á það aðeins við um hluta landsins. Ástandið stendur í stað eða fer versnandi annars staðar. Á sama tíma er upplýst að stjórnvöld í Írak láta verulega fjármuni liggja óhreyfða sem fengist hafa innan ramma verkefnis Sameinuðu þjóðanna ,,olía fyrir matvæli`` og ætlaðir eru til kaupa á mat og lyfjum. Ljóst er einnig að stjórnvöldum í Írak hefur tekist með margvíslegum hætti að veikja þetta verkefni og jafnvel draga sér fé í tengslum við það. Þau þjóðarbrot sem orðið hafa verst fyrir barðinu á harðstjórn Saddams Husseins, shía-múslimar í Suður-Írak og Kúrdar í Norður-Írak, hafa af því þungar áhyggjur að verði við skiptabanninu aflétt muni ofsóknir Íraksstjórnar á hendur þeim magnast. Eftir að eftirlitsmenn Sameinuðu þjóðanna urðu að hverfa frá Írak 1998 er ekkert fylgst með því á vegum samtakanna hvort eða hvernig yfirvöld í Írak virða samþykktir þeirra. Endurskoðun framkvæmdar viðskiptabanns á Írak er því vandasamt verk. Hún hlýtur að beinast að því að leita leiða til þess að beina aðgerðunum enn frekar að því að koma í veg fyrir að ógnarstjórn Saddams Husseins komi sér upp gereyðingarvopnum og ógni öryggi heimshlutans. Nefndin leggur því til að tillagan verði samþykkt með svohljóðandi breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að styðja frumkvæði Norðmanna á vettvangi öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna um að framkvæmd viðskiptabanns á Írak verði tekin til endurskoðunar með það fyrir augum að aðgerðir Sameinuðu þjóðanna beinist enn frekar að því að hindra að harðstjórn Saddams Husseins komi sér upp gereyðingarvopnum og ógni öryggi á svæðinu. Alþingi fagnar stuðningi ríkisstjórnar Íslands við frumkvæði Norðmanna og hvetur hana til að stuðla að áframhaldandi framgangi málsins á alþjóðavettvangi.`` Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Magnús Stefánsson, Árni Ragnar Árnason, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Jónína Bjartmarz, Steingrímur J. Sigfússon, Rannveig Guðmundsdóttir og Jóhann Ársælsson. Þetta mál hefur árum saman verið mikið átakamál hér í þingsalnum. Stafar það augljóslega af því annars vegar að undir járnhæl harðstjórans hefur neyð almennings verið mikil í Írak og ekki á hana bætandi, enda hefur það ekki verið tilgangur aðgerða Sameinuðu þjóðanna. Á hinn bóginn hafa svo aðgerðir Sameinuðu þjóðanna beinst gegn einum spilltasta og glæpsamlegasta einræðisstjóra samtímans, einræðisstjóra sem hefur purkunarlaust aukið neyð almennings í þeim tilgangi að draga máttinn úr Sameinuðu þjóðunum og grafa undan samstöðu aðildarríkja öryggisráðsins. Þetta hefur gerst á sama tíma og harðstjórinn reisir sér og sínum glæsihallir. Hreyfing hefur komist á endurskoðun viðskiptabannsins að frumkvæði Norðmanna innan öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Utanrrh. hefur lýst yfir eindregnum stuðningi ríkisstjórnar Íslands við viðleitni Norðmanna. Utanrmn. hefur leitast við að ná saman um breytingu á þáltill. þannig að tillögutextinn endurspegli sameiginleg viðhorf nefndarmanna til málsins. Það hefur tekist og vil ég færa meðnefndarmönnum mínum í nefndinni þakkir fyrir þá vinnu, öðrum fremur hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, en við tveir höfum unnið að þessu máli einna mest í nefndinni.

Herra forseti. Ég vil í fáeinum orðum þakka félögum mínum í utanrmn. undir forustu formanns utanrmn., Tómasar Inga Olrichs, sem hér talaði áðan, fyrir samstöðuna sem tókst um afgreiðslu þessa máls. Mér þykir vænt um það að eftir þá löngu sögu sem þetta mál á orðið hér í þinginu og ítrekaðan endurflutning þessarar tillögu, sem sennilega hefur verið hér á einum sjö þingum, skuli hún að lokum fá afgreiðslu í þessu formi. Ég er sáttur við afgreiðslu málsins. Ég er sáttur við orðalag tillögunnar og tel að þar hafi náðst góð málamiðlun. Það sem fyrir mér hefur vakað allan tímann er, í ljósi bágs ástands og bágra aðstæðna alls almennings, að þessir hlutir yrðu endurmetnir og reynt að leita leiða hvað varðar framkvæmd þessara aðgerða sem síður bitnuðu á lífskjörum almennings og aðstæðum, enda hörmulegar fyrir eins og hér kom fram áðan. Ég flutti fyrir nokkrum árum tillögu svipaðs eðlis á vettvangi Norðurlandaráðs og hún naut þá allvíðtæks stuðnings, náði að vísu ekki afgreiðslu en var hins vegar talsvert til umfjöllunar. Málin voru þá skoðuð, m.a. út frá almennum grundvallarviðmiðum um beitingu tækja í alþjóðastjórnmálum af þessu tagi og ýmis vandamál sem því eru samfara. Það er ákveðið svið hins alþjóðlega réttar sem er nú mjög til umræðu og mér þykir líklegt að framhald verði þar á þannig að menn muni á komandi árum leita leiða til þess að betrumbæta viðskiptaleg tæki sem lið í alþjóðastjórnmálum og því að knýja fram úrbætur á sviði mannréttindamála eða á öðrum sviðum þar sem menn telja slíkra þörf. En ljóst er að beiting þessara tækja er vandasöm og getur birst í ýmsum afleiðingum sem ekki eru allar jákvæðar. Herra forseti. Ég vil svo að lokum fagna því að nú hillir væntanlega undir það seint og um síðir að einmitt þetta gerist sem tillagan gengur út á og hefur alla tíða gengið út á. Nýjustu fréttir eru þær að Bandaríkjamenn og Bretar hyggist nú sjálfir leggja fyrir öryggisráð Sameinuðu þjóðanna, væntanlega í og með vegna þeirrar hreyfingar sem Norðmenn með sínu nýfengna sæti í öryggisráðinu hafa komið á málin, tillögu um breytingu á þessum aðgerðum sem ganga mjög í þá átt sem hér er reifuð af utanrmn. í nál., þ.e. að leita leiða til þess að beina aðgerðunum markvissar að því að hindra að ógnarstjórn Saddams Husseins komi sér upp gereyðingarvopnum og ógni enn frekar en nú er stöðugleika á þessu svæði, ef hægt er að tala um stöðugleika því að hann er víst ekki mikill um þessar mundir, alla vega ekki ef litið er til svæðisins í heild, samanber hinar hörmulegu fréttir frá Ísrael og Palestínu þessa dagana. Að allra síðustu vil ég segja að það var mikið gleðiefni að Norðmenn skyldu með stuðningi hinna Norðurlandanna ná sínu sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Ég held að þeir hafi nú þegar sýnt þar með störfum sínum að smáþjóðir geta haft mikil áhrif og geta komið hlutum á hreyfingu. Þeim hafa þegar verið falin mörg mikilvæg og ábyrgðarmikil verkefni í tengslum við setu sína í öryggisráðinu og það verður fróðlegt Íslendingum að fylgjast með hvernig þeir hlutir ganga fyrir sig, ekki síst í ljósi þess að við höfum sett stefnuna á að taka sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna í fyrsta sinn ef við fáum til þess brautargengi að nokkrum árum liðnum. Herra forseti. Ég lýsi enn á ný ánægju minni með að þeirri löngu baráttu sem í þessu máli hefur staðið hér af minni hálfu er að nú að ljúka farsællega.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, frá félmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Inga Val Jóhannsson frá félmrn., Guðmund Bjarnason og Einar Jónsson frá Íbúðalánasjóði og Herdísi Einarsdóttur frá varasjóði viðbótarlána. Nefndinni bárust einnig umsagnir frá sex aðilum. Með frv. er lagt til að verksvið kærunefndar húsnæðismála verði rýmkað. Aðrar breytingar frumvarpsins eru þær að heimildir Íbúðalánasjóðs til að afskrifa veðlán í sérstökum tilvikum eru rýmkaðar. Þá er úrræðum fólks sem er í vanskilum við Íbúðalánasjóð fjölgað og sveitarfélögum fengin heimild til að yfirtaka áhvílandi lán á innleystum íbúðum sem ákveðið hefur verið að breyta í leiguíbúðir. Nefndin telur rétt að geta þess að afskriftarheimild stjórnar Íbúðalánasjóð skv. 3. gr. frv. á eingöngu við um mjög sérstök tilvik. Ákvæðið nær þannig ekki til tjóns sem íbúðareiganda verður um kennt, tjóns sem þriðja aðila er skylt að bæta íbúðareiganda eða tjóns sem íbúðareigandi gat firrt sig með kaupum á venjubundnum tryggingum, svo sem vegna bruna-, vatns- eða foktjóns, og skiptir þá ekki máli hvort hann er með fullnægjandi tryggingavernd. Með sama hætti nær ákvæðið ekki til tjóna af völdum náttúruhamfara sem Viðlagatrygging Íslands bætir, svo sem vegna eldgosa, jarðskjálfta, skriðufalla og snjó- eða vatnsflóða. Þar sem meginhlutverk varasjóðs viðbótarlána er að bæta það tjón sem Íbúðalánasjóður kann að verða fyrir vegna tapaðra viðbótarlána og tengds kostnaðar þykir nefndinni rétt að stjórn Íbúðalánasjóðs leiti samþykkis stjórnar varasjóðs til að afskrifa útistandandi veðkröfur viðbótarlána, og leggur nefndin til breytingu þar að lútandi. Mælir nefndin með að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem lýtur að þessu atriði. Jónína Bjartmarz var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Guðrún Ögmundsdóttir og Ásta R. Jóhannesdóttir skrifa undir álitið með fyrirvara um að leggja fram breytingartillögur. Undir nál. rita sú sem hér stendur, Magnús Stefánsson, Kristján Pálsson, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Drífa Hjartardóttir og Steingrímur J. Sigfússon, auk þess sem ég áður nefndi, Guðrún Ögmundsdóttir, með fyrirvara, og Ásta R. Jóhannesdóttir, með fyrirvara.

Herra forseti. Eins og kom hér fram hjá hv. formanni félmn. þá skrifum við, sú sem hér stendur og hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir, undir þetta nál. með fyrirvara og leggjum til tvær brtt. á þskj. 1266. Fyrirvarinn hljóðar svo: ,,Við bætist ný grein er verði 1. gr. og orðist svo: Eftirfarandi breytingar verða á 36. gr. laganna: 1. 2. mgr. orðast svo: Lán til leiguíbúða mega nema allt að 95% af byggingarkostnaði eða kaupverði íbúðar, þó aldrei meira en 95% af þeim kostnaðargrundvelli af lánveitingu sem stjórn Íbúðalánasjóðs hefur samþykkt. 2. Við 4. mgr. bætast tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Vaxtaendurgreiðslur og/eða stofnstyrkir, svo og húsaleigubætur, sbr. lög nr. 138/1997, tryggi að leigukjör fari ekki yfir 6% af stofnverði íbúðar. Félagsmálaráðherra setur nánari reglur um framkvæmd 4. málsl. að fenginni umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga.`` Þessar brtt. eru í samræmi við þáltill. sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa lagt fram og var mælt fyrir í þinginu í vetur og hæstv. félmrh. tók undir þær tillögur sem þar komu fram og er hér verið að gera sambærilegar breytingar við þetta frv. til laga um húsnæðismál. Að öðru leyti tökum við undir og styðjum þær greinar sem í þessu frv. eru.

Herra forseti. Nokkur orð og ég ætla ekki að tefja neitt með þessari spurningu en vildi nota tækifærið við þessa umræðu og leggja eina fyrirspurn fyrir hæstv. félmrh. um leið og ég fagna því frv. sem ráðherrann hefur flutt og er komið til lokaafgreiðslu í þinginu. Nokkuð hefur verið rætt um það í vetur að gera þurfi átak varðandi leiguíbúðir og við þekkjum langa biðlista eftir leiguíbúðum, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Ráðherra hefur rætt um að grípa þurfi til aðgerða og hefur nefnt í því sambandi svipaðar leiðir og eru í brtt. sem hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir mælti fyrir og er í tillögu sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa flutt um átak til að auka framboð á leiguhúsnæði. Þessar tillögur má líka finna í skýrslu sem ráðherrann hefur lagt fram sem unnin var m.a. með aðild fulltrúa Alþýðusambandsins, ef ég man rétt, þar sem settar voru fram leiðir, m.a. um það að koma þyrfti til móts við háa vexti á leiguíbúðum annaðhvort með vaxtaendurgreiðslum eða stofnstyrkjum svo og húsaleigubótum sem tryggja að leigukjör fari ekki yfir ákveðið hlutfall af stofnverði íbúðar þannig að leigjendur verði jafnsettir og þeir voru þegar lánskjörin voru 1% af lánum til leiguíbúða. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra, þar sem við erum að ljúka þingstörfum, hvað líði þeim efndum um að komið verði á þessum stofnstyrkjum þannig að hægt sé að auka framboð af leiguíbúðum og hvort við megum eiga von á því á næstunni þannig að hægt sé að fara í það átak sem ráðherrann hefur boðað varðandi leiguíbúðir.

Herra forseti. Talandi um biðlista eftir leiguíbúðum þá eru þessir biðlistar ekki nýir. Helgi Hjörvar, forseti borgarstjórnar, upplýsti fyrir nokkru um biðlista og bar saman biðlistana núna og mig minnir 1992. Biðlistar eftir þriggja herbergja íbúðum hafa styst verulega síðan þá, biðlistar eftir tveggja herbergja íbúðum líka, en þó eru þeir of langir. Ef ég man rétt eru þeir 23 mánuðir eftir tveggja herbergja íbúðum en 12 mánuðir eftir þriggja herbergja eða stærri, sem forseti borgarstjórnar taldi eðlilegan biðtíma, þ.e. eftir stærri íbúðum. Það er alveg ljóst að það vantar leiguíbúðir á höfuðborgarsvæðinu og reyndar víðar um land. Við höfum gengið frá viljayfirlýsingu sem við undirrituðum fyrir u.þ.b. hálfum mánuði með lífeyrissjóðum og Íbúðalánasjóði um sérstakt átak til byggingar leiguíbúða, 600 leiguíbúða á næstu fjórum árum. Einnig gerðum við samkomulag við Búseta um 300 leiguíbúðir. Nú bætast við 500 leiguíbúðir á ári en þar á ofan ætlum við að bæta við 600 á næstu fjórum árum í sérstöku átaki. Búseti tekur að sér að byggja og reka fyrsta áfangann af þessu, þ.e. 300 íbúðir og það verk er að fara í gang. Borgaryfirvöld leggja til viðeigandi lóðir og við ætlumst til þess að borgaryfirvöld greiði fyrir því bæði að láta lóðir með sanngjörnum kjörum og ef svo er þá hafi þau tilvísunarrétt í einhvern hluta af íbúðum sem þarna koma til með að rísa. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt samkomulag og mjög mikilvægt átak og á von á því að leigumarkaðurinn komist í betra lag við þetta. Jafnframt eru uppi hugmyndir hjá einkafyrirtækjum að fara að byggja og reka leiguíbúðir og ég veit um a.m.k. fjögur fyrirtæki sem eru að hugleiða það að fara að byggja og reka leiguíbúðir á höfuðborgarsvæðinu. Ég á því von á því að þetta færist í betra horf. Feiknagóður gangur hefur verið í félagslegri uppbygginu húsnæðis síðan Íbúðalánasjóður tók til starfa og búið er að veita mjög mikið af viðbótarlánum til tekjulágra og það eru komnar líklega á þriðja þúsund íbúðir með viðbótarlánum. Sem betur fer virðist fólk ráða við þessi viðbótarlán eða þó lánað sé upp í 90% því að vanskil við Íbúðalánasjóð eru minni en þau hafa verið áður og um síðustu áramót var einungis um 1% lána í vanskilum sem er ágætur árangur. Varðandi framtíðarfyrirkomulag á vaxtagreiðslum eða félagslegri fyrirgreiðslu til leiguíbúða er ekki komin endanleg niðurstaða í það mál. Það eru viðræður við fjmrn. Ég hef sótt á það að skattur af húsaleigubótum verði felldur niður, það er til umræðu. Hækkun húsaleigubóta er til umræðu svo og stofnstyrkir. Jafnramt er líka til umræðu niðurgreiðsla vaxta sem við höfðum reyndar áhuga á að minnka í áföngum. Vextir til leiguíbúða eru núna 3,9% og ég hef von um að það þurfi ekki að hækka þá í bili og e.t.v. verður sú leið farin að vextirnir verði eitthvað þar í kring til frambúðar og vextir á eldri lánum til leiguíbúða verði ekki hækkaðir. Í því frv. sem hér er verið að afgreiða er líka opnuð heimild til að sveitarfélög breyti innlausnaríbúðum í leiguíbúðir án þess að greiða upp lánin, þ.e. að stjórn Íbúðalánasjóðs fær heimild til að láta lánin standa út lánstímann. Meðalvextir á þessum lánum eru 1,5% og meðallánstími sem eftir er eru 34 ár, og síðan mundi Íbúðalánasjóður lána á þeim vöxtum sem eru núna, 3,9%, og vonandi áfram það sem á vantar til að ná 50 ára lánstímabilinu. En niðurstaða í endanlegt fyrirkomulag aðstoðarinnar er ekki komin.

Herra forseti. Allt er þetta gott og blessað sem hæstv. ráðherra nefnir og vissulega eru þetta skref í áttina sem ráðherra lýsir hér. En það er alveg ljóst, herra forseti, að það er alveg sama hvort byggðar eru 200 íbúðir, 600 leiguíbúðir, eins og ráðherrann nefnir, eða 1.000 íbúðir, ef leigukjörin eru slík að enginn getur getur staðið undir þeim. Það er fyrst og fremst, eins og við þekkjum, lægst launaða fólkið sem á skjól í þessum leiguíbúðum. Það sem skiptir öllu máli við að stytta biðlistana, eins og ráðherrann nefnir, eru þessir stofnstyrkir og hvort skattur verður felldur niður af húsaleigubótum. Í skýrslu hæstv. ráðherra kemur fram að greiða þurfi niður sem samsvarar 2--3 millj. á hverja einustu tveggja til þriggja herbergja leiguíbúð sem kostar svona 7--8 millj., til þess að ekki þurfi að hækka leiguna og leigjendur verði jafnsettir eins og þegar vextirnir voru 1%. Það er þetta fyrst og fremst sem skiptir máli. Hæstv. ráðherra nefnir að hann sé í viðræðum við fjmrn. um það mál þannig að málið hefur raunverulega ekki skýrst frá því við ræddum það síðast. Það sem ég var fyrst og fremst að leita eftir við ráðherrann var einmitt hvort við værum nokkuð að sjá til lands í því að þessir stofnstyrkir kæmu eða vaxtaniðurgreiðsla sem samsvaraði því að leigukjör þyrftu ekki að hækka. Ég spyr hæstv. ráðherra í lokin hvort við megum eiga von á því á næstu vikum að þetta skili sér vegna þess að þetta er það sem fyrst og fremst skiptir máli til þess að við sjáum breytt ástand á leigumarkaðnum.

Herra forseti. Ég vona sannarlega að við náum landi í þessu máli alveg á næstu vikum. Ég átti í þessari viku fund með hæstv. fjmrh. þar sem við fórum yfir þessi mál. Við erum að bíða eftir ákveðnum útreikningum frá Þjóðhagsstofnun um það hvernig mismunandi kostir komi út og ég vænti þess að við náum þarna lendingu sem endist til frambúðar. Vissulega er rétt að húsaleiga hefur farið upp úr öllu valdi hér í borginni, reyndar ekki hjá Félagsbústöðum. Þar er hámarksleiga, ef ég veit rétt, 42 eða 45 þús. kr. á mánuði fyrir þriggja til fjögurra herbergja íbúð, lægri fyrir minni íbúðir að sjálfsögðu. En á prívatmarkaði þá heyrir maður um svimandi upphæðir sem fólk er að borga í leigu. Á móti koma húsaleigubætur, svo framarlega sem ekki er leigt svart. Hámark húsaleigubóta er 35 þús. kr. og þó leiga sé töluvert hærri en það þá koma náttúrlega húsaleigubæturnar verulega á móti hárri leigu, sérstaklega hjá barnafólki sem væntanlega þarf stærri íbúðir. Eins og e.t.v. hv. þingmenn muna þá voru húsaleigubætur hækkaðar um síðustu áramót.

Herra forseti. Ég heyri að ekki vantar viljann hjá hæstv. ráðherra til að reyna að ná þeim árangri sem nauðsynlegur er til þess að hægt sé að efla leigumarkaðinn. Hann stendur í viðræðum við fjmrn. og hæstv. fjmrh. heyri ég. Ég veit að það er ekkert auðvelt að eiga við sjálfstæðismenn í stóli fjármálaráðherra þegar leiguíbúðir eru annars vegar. Ég skora því á hæstv. ráðherra að styðja þá brtt. sem Ásta R. Jóhannesdóttir og þingmenn Samfylkingarinnar í félmn. hafa flutt um að vaxta- og endurgreiðslur og/eða stofnstyrkir svo og húsaleigubætur tryggi að leigukjör fari ekki yfir 6% af stofnverði íbúðar. Ég er alveg viss um það, herra forseti, að ef slík tillaga yrði hér að lögum þá mundi það auðvelda allar viðræður við hæstv. fjmrh. sem hæstv. ráðherra þarf að fara í á næstu dögum.

Herra forseti. Það er nú alveg prýðilega gott að semja við hæstv. fjmrh. Hann er afskaplega sanngjarn maður og ef nokkuð, þá er hann enn sanngjarnari en fyrirrennari hans, hæstv. fyrrv. fjmrh., Friðrik Sophusson. Ég á von á því að við náum góðu samkomulagi og farsælli lausn fyrir leigjendur og að við komum til með að geta þróað traustan og ábyggilegan leigumarkað fyrir þá sem ekki vilja eða geta fest fé í eigin húsnæði og líka fyrir venjulegt fólk sem kann að kjósa að búa í leiguhúsnæði heldur en að kaupa. Ég ætla hins vegar ekki að styðja brtt. sem hv. þm. vitnaði til.

Herra forseta er ekki láandi þó að hann ruglist á þessum síðustu og verstu tímum því að hér eru mál ekki tekin eftir röð samkvæmt dagskrá og menn eru staddir við tölvur sínar að leggja síðustu hönd á brtt. og annað slíkt þegar mál eru kynnt inn í umræðuna. Þannig var nú ástatt með mig, herra forseti, að ég sat við tölvuna hér á hæðinni fyrir ofan þegar málið var tekið á dagskrá þannig að ég biðst afsökunar á því að ég skuli hafa verið sein í þingsalinn. Herra forseti. Hér er fjallað um ný lög um þjóðminjavörsluna, frv. til þjóðminjalaga, og er þar um að ræða mál sem hefur tekið mikinn tíma hjá hv. menntmn. og hefur að mínu mati verið vel unnið í því máli þó svo að ég verði að segja að ekki séu enn allir endar hnýttir. Þannig hefur verið haldið áfram að vinna í málinu og haldið áfram að skoða það og velta fyrir sér möguleikum í því eftir að nefndin skilaði af sér. Mér sýnist, herra forseti, að að mörgu leyti séum við hér að stíga spor sem ég trúi að sé gæfuspor og það er í aðalatriðum að aðskilja fornleifavörsluna frá Þjóðminjasafni Íslands. Það er ekki gert á hverjum degi, herra forseti, í þessum þingsölum að stofnuð sé ný öflug ríkisstofnun sem gert er að sinna jafnviðamiklum málaflokki og fornleifaverndin er. Því er sannarlega þörf á því, herra forseti, að hér sé vandað til allra verka og mál af þessu tagi, af þessari stærðargráðu, verða að sjálfsögðu ekki afgreidd hér á handahlaupum því að hér þarf ansi margt að skoða ofan í kjölinn og sannarlega er þörf á því fyrir þingmenn að velta fyrir sér því sem hér er lagt til af nefndinni því að ekki liggur í augum uppi að þær hugmyndir sem settar eru niður í brtt. nefndarinnar séu réttu hugmyndirnar eða bestu hugmyndirnar. Í mínum villtustu draumum hafði ég nú séð fyrir mér, herra forseti, að við gætum átt hérna góðar umræður sem hefðu síðan gefið okkur tækifæri til að flytja mögulegar brtt. á milli 2. og 3. umr. til þess að betrumbæta málið enn frekar því á því er sannarlega þörf. En það er málum blandið hvort við fáum þann tíma sem þarf til þess svo við skulum láta slag standa og hefja þá umræðuna á þeim grunni sem við stöndum nú. Ég geri ráð fyrir að það hafi komið fram í máli hv. flm. sem talaði fyrir nál. í morgun, hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur, að hún hafi gert grein fyrir því að ég væri með fyrirvara við nál. Herra forseti. Sá fyrirvari helgast af nokkrum hlutum, en meginfyrirvari minn er fólginn í því að þegar skilið er á milli þessara þátta, fornleifaverndarinnar og vörslu fornleifanna annars vegar og vörslu þjóðminjanna í formi gripa hins vegar, þá þurfi að fara af mikilli gát með hnífinn. Sýn mín á þessa hugmynd er sú að fornleifaverndin þurfi að standa styrkum fótum og að hana megi skilja frá Þjóðminjasafninu, en þó verði að gæta þess að Þjóðminjasafnið standi ekki að neinu leyti lamað eftir. Það vita allir sem í þessum sal sitja að það hefur verið erfiðleikum háð að halda úti öflugri stofnun fyrir þjóðminjavörsluna hingað til og sannarlega er þörf á því að alþingismenn standi vörð um Þjóðminjasafnið og þetta flaggskip í safnamálum Íslendinga. Þess vegna er afar mikilvægt að þessi lög sem hér eru að fara í gegn verði til þess að styrkja Þjóðminjasafn Íslands, styrkja embætti þjóðminjavarðar og sjá til þess að sú nýja stofnun sem hér er verið að leggja til að verði stofnuð, Fornleifavernd ríkisins, verði líka styrk og öflug því að hér er um málaflokk að ræða, herra forseti, sem hefur verið látinn drabbast í allt of mörg ár. Herra forseti. Það er vegna þessa sem talsvert miklar deilur hafa ríkt úti á akrinum, sérstaklega með tilliti til fornminjanna, því að þar hafa verið að gerast dramatískir og háskalegir hlutir síðustu árin. Það er fullyrt í eyru nefndarmanna að ótal fornminjar glatist og hafi verið að glatast á undanförnum árum. Það er þyngra en tárum taki þegar hv. alþm. standa frammi fyrir því að fá það fullyrt í sín eyru af fagmönnum, bestu fagmönnum fáanlegum í landinu, að við séum að eyðileggja fornminjarnar okkar, kannski margar á ári. Þetta ætti að brýna okkur hv. alþm. til þess að opna augu okkar fyrir því hversu alvarleg mál eru hér á ferðinni og hversu lífsnauðsynlegt er að hér verði vel að verki staðið þannig að hnífnum verði ekki beitt þannig að hann veiki Þjóðminjasafnið eða komi í veg fyrir að Fornleifavernd ríkisins verði öflug stofnun. Herra forseti. Eins og málum er nú háttað er fornleifasvið starfandi í Þjóðminjasafninu og þar munu starfa fjórir fornleifafræðingar. Nú sést það ekkert á þessu máli, eins og það er innréttað í nál., hversu stór þessi stofnun mun verða, Fornleifavernd ríkisins. En eftir því sem hefur komið fram í máli þjóðminjavarðar, þegar hún hefur komið fyrir nefndina, mun Þjóðminjasafnið hafa fulla þörf fyrir a.m.k. einn fornleifafræðing til þess að starfa áfram að ákveðnum þáttum tengdum fornleifunum á Þjóðminjasafninu. Að hennar mati standa því eftir einar þrjár stöður sem væri hægt að skilja frá Þjóðminjasafninu til þess að mynda þessa stofnun. Herra forseti. Nú verð ég að segja að mikill fengur væri að því að hafa hæstv. menntmrh. hérna hjá okkur þegar við erum að ræða þessi mál. Vil ég spyrja hæstv. forseta hvort menntmrh. hæstv. sé í húsinu eða hvort við megum eiga von á því að hann komi hingað til umræðunnar.

Hæstv. menntmrh. er ekki í húsinu.

Mætti ég biðja um að hæstv. menntmrh. verði gert viðvart, herra forseti, um að þessi mál séu komin til umfjöllunar og það séu ákveðin atriði sem mér þætti vænt um að bera upp við hæstv. ráðherra?

Það er guðvelkomið að hv. þm. geri hlé á ræðu sinni svo að hægt sé að taka fyrir önnur mál á meðan menntmrh. er á leiðinni hingað.

Ég þigg það, herra forseti.

Þá er hlé gert á ræðu hv. þm.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. menntmn. um till. til þál. um textun íslensks sjónvarpsefnis. Tillaga þessi til þingsályktunar var áður flutt á 122. og 125. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Studdist nefndin við umsagnir sem bárust um málið á 122. löggjafarþingi. Samkvæmt tillögunni ályktar Alþingi að fela menntamálaráðherra að beita sér fyrir því að íslenskt sjónvarpsefni verði textað eftir því sem við verður komið til hagsbóta fyrir heyrnardauft fólk sem við núverandi aðstæður á erfitt með að fylgjast með íslensku efni í sjónvarpi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingu sem gerð er grein fyrir á þskj. 1329. Menntmn. er einróma í afstöðu sinni til málsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um flutning menningarverðmæta úr landi og um skil menningarverðmæta til annarra landa. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti og einnig hafa nefndinni borist margar umsagnir sem hafa komið að góðu gagni við umfjöllun málsins. Með lögum nr. 60/1996 var þjóðminjalögum, nr. 88/1989, breytt, m.a. til samræmis við tilskipun ráðs Evrópusambandsins 93/7/EBE frá 15. mars 1993 um að skila menningarminjum sem hafa verið fluttar ólöglega frá yfirráðasvæði aðildarríkis. Með aðild Íslands að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. lög nr. 2/1993, var Ísland skuldbundið til að lögleiða þessi ákvæði. Þá var einnig tekið mið af samsvarandi reglum um útflutning menningarverðmæta. Þrátt fyrir þessar lagabreytingar gerði Eftirlitsstofnun EFTA athugasemdir við framkvæmd tilskipunarinnar hér á landi og fór fram á að gerðar yrðu breytingar til samræmis við ákvæði hennar. Þar sem þessi málaflokkur er nokkuð sérhæfður þykir rétt að setja þessar reglur í sérstakan lagabálk og aðgreina þær þannig frá öðrum reglum er gilda um vörslu þjóðminja hér á landi. Helstu breytingar sem nefndin leggur til að gerðar verði á frumvarpinu eru eftirfarandi: Lagðar eru til breytingar á 2. gr. og 4. mgr. 3. gr. þar sem tekið er tillit til tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 96/100/EB frá 17. febrúar 1997 um breytingu á viðauka við tilskipun 93/7/EBE um að skila menningarminjum sem hafa verið fluttar ólöglega frá yfirráðasvæði aðildarríkis. Gerð er sú breyting að bætt er við einum flokki minja og mótsvarandi verðflokki. Framangreind tilskipun 96/100/EB tók gildi í EFTA-löndunum 1. júlí 2000 þegar Ísland hafði veitt samþykki sitt í sambandi við kröfu um stjórnskipulega meðferð. Nefndin leggur til að safnaráð taki við hlutverki þjóðminjavarðar við leyfisveitingar varðandi útflutning muna eða gripa. Telur nefndin óeðlilegt að þjóðminjavörður eigi einn að hafa það hlutverk að fjalla um útflutning margs konar menningarminja sem eru utan hans verksviðs. Óeðlilegt sé að þjóðminjavörður skuli eiga að gefa leyfi til útflutnings málverka, mósaíkverka, myndlistarverka ýmiss konar, höggmynda og myndastyttna, bóka og handrita og náttúrufræðilegra gripa. Varðandi hið síðastnefnda bendir nefndin á að skv. 15. gr. laga nr. 60/1992, um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, þarf leyfi Náttúrufræðistofnunar til að flytja náttúrugripi úr landi. Telur nefndin eðlilegra að umfjöllun þessara mála sé falin nefnd forstöðumanna höfuðsafna landsins sem hafa fagþekkingu hver á sínu sviði. Í ljósi þeirra breytinga sem nefndin leggur til á hlutverki og skipan safnaráðs samkvæmt safnalögum á þann veg að ráðið verði fyrst og fremst samráðsvettvangur forstöðumanna höfuðsafna í landinu og skipað þeim, auk fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga og Félags íslenskra safnmanna, leggur nefndin til að safnaráði verði falið það hlutverk að fjalla um og veita formlegt leyfi til að flytja úr landi þau menningarverðmæti sem frumvarpið fjallar um. Telur nefndin mikilvægt vegna skýrrar stjórnsýsluframkvæmdar að umsýsla samkvæmt frumvarpinu sé falin einum aðila. Vegna hlutverks Þjóðskjalasafns Íslands og Stofnunar Árna Magnússonar á Íslandi telur nefndin rétt að samráð sé milli safnaráðs og framangreindra stofnana þegar um er að ræða útflutning á bókum, skjölum og handritum. Nefndin telur að meðferð náttúrugripa, sbr. 12. tölul. 1. mgr. 2. gr., hafi nokkra sérstöðu vegna ákvæða laga nr. 60/1992, um leyfisveitingar Náttúrufræðistofnunar til útflutnings náttúrugripa. Nefndin telur ekki ástæðu til að breyta þeirri tilhögun sem þar er kveðið á um. Telur nefndin eðlilegt að einungis einn aðili veiti leyfi til útflutnings á náttúrugripum og því ekki rétt að víkja frá því hlutverki sem Náttúrufræðistofnun er falið með lögum nr. 60/1992 og leyfisveitingar vegna útflutnings náttúrugripa verði því á hendi Náttúrufræðistofnunar Íslands. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Menntmn. er einróma í afstöðu sinni til málsins.

Herra forseti. Það mál sem hér er mælt fyrir lýtur fyrst og fremst að flutningi menningarverðmæta úr landi. Ég velti því fyrir mér hvort nefndin hafi í þessu sambandi rætt eða skoðað stöðu okkar gagnvart hugsanlegum menningarverðmætum á erlendri grundu sem Ísland gæti átt tilkall til einmitt með vísan til laga sem var verið að vísa til áðan og samþykkta í Evrópu, hvort hún hafi velt fyrir sér þeirri stöðu að þetta gæti líka tekið til þess að skoða hvaða menningarverðmæti á erlendri grundu væri ástæða til þess að huga að og jafnvel hægt gera tilkall til eða hafa markvisst vitund um.

Herra forseti. Nefndin fór ekki sérstaklega ofan í þessi mál. Hins vegar voru þessi mál rædd við 1. umr. í þinginu. En það tengdist ekki þessu frv. Því væri kannski frekar um að ræða alveg sérstakt mál því þá var m.a. verið að ræða um gripi sem eru í Danmörku.

Herra forseti. Ég ætlaði bara að fá upplýsingar um það því það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að þetta kom til umræðu einmitt þegar þetta frv. var lagt fram og eins líka þjóðminjalögin og safnalögin. Eins og hv. þm. minntist á eru gripir ekki aðeins í Danmörku heldur líka í Svíþjóð, þ.e. gamla norræna safnið sem aðrar þjóðir, Norðurlandaþjóðir, hafa verið að innheimta til sín aftur. Í Þýskalandi er safn o.s.frv. Að mínu viti hefði því verið ástæða til þess að skoða þetta mál. Það hefði mátt skoða það í tengslum við þessa vinnu. En eins og hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir gat um þá gæti þetta verið sjálfstætt mál. Það er skoðun mín að það eigi formlega að finna þessu máli farveg í löggjöf okkar, ekki síst í tengslum við þennan málaflokk sem hérna er verið að ræða og samþykkja lög um.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir. Segja má að vinnuheiti frv. hafi verið grænt bókhald. En í skilgreiningu frv. er svo sagt um græna bókhaldið í 1. gr., með leyfi forseta: ,,Grænt bókhald er efnisbókhald þar sem fram koma upplýsingar um hvernig umhverfismálum er háttað í viðkomandi starfsemi, aðallega í formi tölulegra upplýsinga.`` Og í 3. gr. frv., með leyfi forseta: ,,Færa skal grænt bókhald fyrir atvinnustarfsemi sem háð er starfsleyfi skv. 5. gr. og nánar greinir í fylgiskjali II með lögum þessum. Í grænu bókhaldi skulu koma fram upplýsingar um hvernig umhverfismálum er háttað í viðkomandi starfsemi, þ.m.t. tölulegar upplýsingar um meginnotkun hráefnis, orku og vatns til starfseminnar, sem og helstu tegundir og magn mengandi efna sem losuð eru í loft, láð eða lög, koma fram í framleiðsluvöru eða falla til sem úrgangur.`` Ég vil enn fremur vitna í frv. til nánari skýringar, til þess að hv. þingmönnum sé betur ljóst hvað hér er á ferðinni. Þar segir m.a. að fyrsta bókhaldsár græns bókhalds skuli vera árið 2003. Fyrst og fremst er stærri fyrirtækjum og mengandi fyrirtækjum ætlað að taka þetta bókhald upp. Þar vil ég nefna m.a. orkuiðnað þann sem snýr að brennslu jarðefna og notkun slíkra efna, enn fremur vinnslu málma, svo sem álframleiðslu, kísilmálmframleiðslu, kísil- og kísilgúrframleiðslu. Í jarðefnaiðnaði er það sements- og kalkframleiðsla, margvíslegur efnaiðnaður og enn fremur úrgangsstarfsemi, svo sem stöðvar fyrir meðhöndlun, förgun og endurnýtingu spilliefna. Ég vil vitna í nál. á öðrum stað, með leyfi forseta: ,,Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að ráðherra skuli hafa heimild til að veita undanþágu frá færslu græns bókhalds. Telur nefndin rétt að slík undanþáguheimild skuli hafa lagastoð og gerir því tillögu um breytingu þess efnis. Nefndin telur mjög mikilvægt að þátturinn um græna bókhaldið nái fram að ganga þar sem færsla þess er bæði jákvæð fyrir umhverfið og fyrirtækin. Færsla græns bókhalds mun gera rekstraraðilum kleift að fylgjast með helstu umhverfisþáttum starfseminnar. Hún getur auk þess orðið skref í þá átt að fyrirtæki taki upp umhverfisstjórnunarkerfi og í sumum tilvikum leitt til fjárhagslegrar hagræðingar þeirra. Nefndin telur nauðsynlegt að fleiri starfsgreinum verði gert skylt að færa grænt bókhald sem fyrst og nefnir í því sambandi saltverksmiðjur, útgerð og fiskvinnslu, orkufyrirtæki og hitaveitur á háhitasvæðum.`` Þetta eru meginatriði frv. og telur umhvn. að hér sé um mikið framfaramál að ræða. Enda þótt ekki hafi tekist að fá þær atvinnugreinar sem hér var getið um, svo sem útgerð og fiskvinnslu, til leiks að þessu sinni þá telur nefndin eigi að síður rétt að þetta frv. nái fram að ganga og verði að lögum því að svo mun fara, ef að líkum lætur, að fleiri greinar en hér voru upp taldar komi til starfa með þessum hætti. Annar þáttur í frv. og alls óskyldur því sem ég hef gert hér að umræðuefni í örstuttu máli er 4. gr. frv. Hún snýr að þeim kröfum sem gerðar eru til heilbrigðisfulltrúa sem starfa við ákveðin skilyrði. Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að vitna til 4. gr. frv., en þar segir m.a.: ,,Starfi að minnsta kosti fimm heilbrigðisfulltrúar á viðkomandi eftirlitssvæði í fullu starfi er heimilt að víkja frá því skilyrði að framkvæmdastjóri hafi réttindi sem heilbrigðisfulltrúi, enda sé hann í fullu starfi sem framkvæmdastjóri heilbrigðiseftirlits og hafi, auk háskólaprófs, staðgóða þekkingu á heilbrigðiseftirliti.`` Til nánari skýringar vil ég segja hv. þingmönnum frá því að eingöngu er um eitt sveitarfélag að ræða, þ.e. Reykjavík, sem nær þeirri stærð að fimm heilbrigðisfulltrúar séu á eftirlitssvæðinu. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um frv. þetta. Nefndin stendur öll að nál. og gerð er grein fyrir þeirri einu brtt. sem fram er sett í þeim skjölum sem liggja hér frammi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1322. Nefndin hefur fjallað um málið. Frv. gerir ráð fyrir að til og með 31. des. 2002 þurfi að leita leyfis fyrir innflutningi lifandi sjávarafurða. Er það framlenging á gildandi ákvæði til bráðabirgða sem gerir ráð fyrir að til og með 30. júní 2001 þurfi slíkt leyfi. Árni Steinar Jóhannsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nál. rita Einar K. Guðfinnsson, formaður og framsögumaður, Jóhann Ársælsson, Kristinn H. Gunnarsson, Svanfríður Jónasdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Guðjón A. Kristjánsson, Vilhjálmur Egilsson og Hjálmar Árnason.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1321 um könnun á áhrifum fiskmarkaða. Sjútvn. fjallaði um málið og bendir á að á fiskmörkuðum eru nú árlega seld um 90--100 þús. tonn af bolfiski fyrir um 10 milljarða kr. Telur nefndin að fiskmarkaðir séu mikilvægir fyrir þróun sjávarútvegs á Íslandi og því mikilvægt að gerð sé vönduð úttekt á helstu álitamálum sem fram hafa komið í umfjöllun um fiskmarkaði og mikilvægi þeirra, til að mynda brottkasti, verðmyndun sjávarafla, tekjum útgerða og sjómanna, sérhæfingu í fiskvinnslu, nýtingu áður vannýttra fisktegunda, aðgengi fiskvinnslunnar að hráefni, erlendum mörkuðum fyrir sjávarafla og sjávarafurðir, flutningi á afla innan lands og byggðaþróun. Árni R. Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Árni Steinar Jóhannsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Einar K. Guðfinnsson, formaður og framsögumaður, Jóhann Ársælsson, Kristinn H. Gunnarsson, Svanfríður Jónasdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Guðjón A. Kristjánsson, Vilhjálmur Egilsson og Hjálmar Árnason.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á ábúðarlögum, nr. 64/1976, með síðari breytingum, er flutt af hv. landbn. og var mælt fyrir því við 1. umr. að sjálfsögðu. Það er óbreytt og ekki neinu við það að bæta.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970, með síðari breytingum. Það er frá meiri hluta landbn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn ótal manns frá stofnunum og fyrirtækjum og væri mikið mál að lesa það allt saman upp en umsagnir hafa borist frá afar mörgum aðilum. Ég vil sérstaklega nefna að nefndinni barst umsögn frá umhvn. Alþingis eins og áskilið var þegar málið var lagt fram í vetur og við höfum tekið tillit til þeirrar umsagnar hv. umhvn. og slegið ýmsa varnagla í meðferð við 2. umr. þessa máls. Markmið frv. er að setja skýrari og ítarlegri ákvæði um fiskeldi og hafbeit í IX. kafla laga nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði. Með frv. er leitast við að setja skýrari reglur um starfsemi fiskeldis og styrkja þau ákvæði laganna sem ætlað er að sporna við aukinni hættu á fisksjúkdómum, óæskilegri blöndun fiskstofna og öðrum vistfræðilegum vandamálum þar sem alltaf fylgir því einhver hætta að eldisfiskur sleppi úr kvíum. Í ljósi þeirrar hættu að eldisfiskur sleppi úr kvíum og valdi tjóni á t.d. villtum laxastofnum ræddi nefndin hvort ástæða væri til að lögfesta sérstaklega strangari bótaábyrgðarreglur en felast í almennum reglum skaðabótaréttarins, t.d. hlutlæga ábyrgð eða sakarlíkindareglu. Meiri hlutinn bendir á að á 122. löggjafarþingi lagði umhverfisráðherra fram frv. til laga um meginreglur umhverfisréttar en frv. náði ekki fram að ganga. Þar var í 1. mgr. 4. gr. að finna svonefnda mengunarbótareglu, PPP-reglu, er felur í sér hlutlæga ábyrgð vegna tiltekinna umhverfistjóna en reglan á sér stoð í 2. mgr. 73. gr. EES-samningsins. Ég geri þetta að umtalsefni vegna þess að þetta kom svo sterklega til álita hjá okkur í hv. landbn. Greinin kveður m.a. á um að aðgerðir samningsaðila á sviði umhverfismála skuli vera grundvallaðar á þeim meginreglum að girt skuli fyrir umhverfisspjöll, áhersla lögð á úrbætur þar sem tjón á upphaf sitt og bótaskylda sé lögð á þann sem mengun veldur. Við teljum samt ekki rétt að svo stöddu að lögfesta sérstaklega ábyrgðarreglur í tengslum við efni frumvarpsins en leggjum áherslu á að almenn umhverfisverndarlög verði sett sem samrýmist framangreindri samningsskuldbindingu Íslands skv. 2. mgr. 73. gr. EES-samningsins. Helstu breytingar sem meiri hlutinn leggur til á frumvarpinu eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi eru skilgreiningar og orðskýringar bættar og það liggur fyrir í breytingartillögum á sérstöku þingskjali. Þar er t.d. að finna skýringar á erfðablöndun, hverjar þær eru, og villtir fiskstofnar. Við fengum ábendingu frá veiðimálastjóra um að skilgreining á villtum laxastofnum væri ekki rétt í núgildandi lögum og leggjum til lagfæringu á því þannig að þeir séu skilgreindir á sambærilegan hátt og villtir fiskstofnar, þ.e. hópur laxa sem hrygnir á sama stað á sama tíma en ekki í neinum mæli með öðrum slíkum hópum. Í öðru lagi er kveðið á um í 1. mgr. 3. gr. frv. að landbrh. veiti rekstrarleyfi til fiskeldis og hafbeitar en meiri hlutinn leggur til að veiting rekstrarleyfis til fiskeldis eða hafbeitar verði áfram í höndum veiðimálastjóra eins og núgildandi lög gera ráð fyrir. Með því er opnuð leið kæruferlis til ráðherra ef ágreiningur er um veitingu sérstakra rekstrarleyfa sem veiðimálastjóri veitir og í framhaldi er auðvitað gerð tillaga um nauðsynlegar breytingar með hliðsjón af þessu. Við teljum eðlilegt að leyfisveitandi leiti ekki einungis umsagnar Veiðimálastofnunar um hvort náttúrulegar aðstæður á fyrirhuguðu starfssvæði stöðvar gefi tilefni til hættu á erfðablöndun heldur jafnframt að umsögnin lúti að hugsanlegum neikvæðum vistfræðilegum áhrifum. Við herðum einnig á þeim þætti þar. Í þriðja lagi er lagt til að fiskeldisnefnd sem er skipuð fulltrúum tveggja ráðuneyta, þ.e. landbrn. og sjútvrn., verði ekki umsagnaraðili við veitingu rekstrarleyfis. Skv. 6. gr. frv. er fiskeldisnefnd meðal annarra landbrh. til aðstoðar um stjórn fiskeldismála og skv. 7. gr. skal hún einnig vera fiskeldisnefnd til ráðgjafar og stefnumótunar um fiskeldi, bæði á sjó og landi og fara með þau mál sem henni eru falin þar lögum samkvæmt. Því teljum við eðlilegt að fiskeldisnefnd sinni ekki bæði ráðgjöf, stefnumótun og stjórn fiskeldismála og sé auk þess í umsagnarhlutverki um hvort rekstrarleyfi skuli veitt. Með sömu röksemdum teljum við eðlilegt að fiskeldisnefnd verði ekki í umsagnarhlutverki þegar tekin er ákvörðun um hvort takmarka skuli eða banna fiskeldi, hafbeit eða ákveðnar eldisaðferðir í einstaka fjörðum, flóum eða á landsvæðum. Í fjórða lagi skulu, skv. 3. gr. frv., í umsókn um rekstrarleyfi koma fram upplýsingar um starfsleyfi samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir til að taka af tvímæli um að ekki sé nægilegt að sýna fram á að sótt hafi verið um starfsleyfi samkvæmt framangreindum lögum. Er lagt til að bætt verði við í þetta frv. að óheimilt sé að gefa út rekstrarleyfi fyrr en starfsleyfi hefur verið gefið út. Í fimmta lagi er lagt til að í gjaldskrá verði ekki um að ræða skattheimtu heldur fyrst og fremst verið að taka gjald fyrir kostnað við útgáfu rekstrarleyfis og meðferð umsóknar. En vegna þess að óljóst er hver sá kostnaður er þykir rétt að ákvörðun um gjald fyrir útgáfu rekstrarleyfis og meðferð umsóknar bíði heildarendurskoðunar sem til stendur að gera á lögum um lax- og silungsveiði. Í sjötta lagi leggjum við til að ...

Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann eigi eftir mikið af ræðu sinni því að það er gert ráð fyrir þingflokksfundum, hvort hann vilji gera hlé á ræðu sinni.

Framsögumaður á eftir svo sem eins og helming af ræðu sinni.

Þá er rétt að gera hlé á ræðunni og er umræðu frestað.

Það varð að samkomulagi á fundi forseta með þingflokksformönnum í dag að nú færi fram umræða utan dagskrár um veiðar smábáta og hæfist um kl. 9 síðdegis. Málshefjandi er hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, en hæstv. sjútvrh., Árni M. Mathiesen, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Það birti upp síðdegis í Reykjavík. Úti er fagurt vorkvöld. Sama verður ekki sagt um niðurstöðuna síðdegis í hv. Alþingi. Hér birti ekki yfir verkunum. Ekki var haldinn fundur í sjútvn. og þar inni fraus tillaga um frestun á kvótasetningu á ýsu, steinbít og ufsa í veiðum smábáta, 6 tonna að stærð og minni sem aðeins er heimilt að veiða með línu eða handfærakrókum. Það fór eins og ég spáði fyrir þremur sólarhringum að LÍÚ-þjónandi ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsóknar mundi ekki fá leyfi hjá lagapöntunarfélagi LÍÚ til þess að afgreiða frestunartillögu um kvótasetningu á ýsu, steinbít og ufsa í veiðikerfi smábátanna. Það skiptir LÍÚ-stórgreifana engu þó að þeir valdi sjávarbyggðunum og fólki sem þar býr og berst fyrir framtíð sinni stórskaða. Það skiptir ríkisstjórn lagapöntunarfélagsins engu þó að enn á ný sé hafin aðför að fólki í sjávarbyggðunum sem reynt hefur að bjarga sér og sínum frá tekju- og atvinnuleysi með því að hefja veiðar á smábátum þegar aflamarkskvóti stórgreifanna og stærri fiskiskipin voru seld burt. Það á að koma böndum á atvinnuframtak smábátasjómanna og hið svokallaða óþolandi veiðifrelsi krókaveiðimanna sem var að skapa að nýju undirstöðu í mörgum minni sjávarbyggðum allt í kringum landið, ekki bara á Vestfjörðum eins og látið hefur verið í veðri vaka af þjónum kvótabraskskerfisins heldur mjög víða út um land. Útfærslan á eyðibyggðastefnu stjórnvalda verður varla skarpari eða skýrar fram sett en hún birtist nú fólkinu í landinu. Hvar er nú stefnan týnda um að efla framtak einstaklinga og frelsi til athafna? Hvar er nú stefnan um fólk í fyrirrúmi? Hvar er nú sjálfstæðisframsóknin um að sátt verði náð um stjórn fiskveiða? Hæstv. sjútvrh. talar um að vinna þurfi að því að brottkast minnki við fiskveiðar. Kvótasetning á smábáta mun örugglega valda mjög auknu brottkasti. Allt er því unnið með handarbökum í þessu máli. Það er verið að þvinga sjómenn á smábátum inn í kvótabraskskerfi sem vinnur gegn hagsmunum fólksins í sjávarbyggðunum. Það er verið að gera smábátasjómenn að leiguliðum stórútgerðanna. Það má borga mikið, herra forseti, fyrr það að lagapöntunarfélagið fái nýja arðsama leiguliða, leiguliða sem árvisst geta leigt af þeim stóru ýsuna og steinbítinn út úr stóra kvótabraskskerfinu sem þeir LÍÚ-sægreifarnir veiða hvort sem er ekki sjálfir. Svona verk eru vond eins og nú eru unnin hér í hv. Alþingi, herra forseti. Þetta er dimmt kvöld þrátt fyrir bjarta vornóttina.

Herra forseti. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson gerir að umtalsefni þá lagasetningu sem taka á gildi 1. september nk. um kvótasetningu þorskaflamarksbáta þannig að þeir verði krókaaflamarksbátar. Þessi lagasetning á rætur að rekja til laga frá því í janúar 1999 sem voru viðbrögð við svokölluðum Valdimarsdómi, en sá dómur gekk út á það að óheimilt væri að takmarka aðgang að veiðum hér við land með 5. gr. laga um stjórn fiskveiða sem takmarkaði aðgang að veiðileyfum, batt veiðileyfi við það að eigendur skipanna hefðu haldið skipum til veiða á tilteknu tímabili. Þetta var dómur Hæstaréttar og byggðist hann á því að þetta var óheimilt samkvæmt 61. gr. og 75. gr. stjórnarskrárinnar. Þessi dómur er án nokkurs fyrirvara hvað 5. gr. varðar og hlýtur því að taka til fyrirkomulags allrar greinarinnar í heild enda varð það niðurstaða lögfræðingahóps sem ráðuneytið kallaði til á þeim tíma að breyta ...  Það fer auðvitað ekki hjá því þegar aðstæður breytast að menn þurfi að bregðast við á einhvern hátt og hugsanlega getur það valdið erfiðleikum. En í upphafi þegar breytingin var gerð var mönnum gefinn aðlögunartími og sá aðlögunartími hefur síðan verið lengdur. Ég vona að sá aðlögunartími hafi verið nægur til að enginn fari verulega illa út úr þessari breytingu.

Herra forseti. Fyrir einu ári lagði hæstv. sjútvrh. fram frv. til laga um frestun kvótasetningar smábáta. Það var nánast eins og það frv. sem nú er lagt fram af hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni ásamt þeim er hér stendur. Frv. hæstv. ráðherra var þá samþykkt. Rökin fyrir samþykkt frv. þá voru að heildarendurskoðun laga um stjórn fiskveiða stæði yfir. Þessi heildarendurskoðun stendur enn yfir og því hefur ekkert breyst. En frv. okkar Guðjóns Arnar Kristjánssonar fæst ekki afgreitt eða tekið út úr sjútvn. Herra forseti. Ég lít svo á að það sé árás á ákveðin byggðarlög í landinu og ekki síst á fólk sem býr á Vestfjörðum. Þetta er árás á fiskverkafólk, en hæstv. sjútvrh. bar hag þess ákaflega fyrir brjósti í vörnum sínum fyrir þeim lögum sem hann stóð fyrir að samþykkt voru hér fyrir fáum dögum þegar sjómenn á Vestfjörðum sem ekki voru í verkfalli voru settir undir gerðardóm. Stór hluti smábátaflotans mun nú standa frammi fyrir því að verða að stórauka skuldir sínar ellegar afleggjast. Verður það til þess að minnka skuldir annarra sjávarútvegsfyrirtækja, herra forseti? Ég spyr. Með þessari synjun er fjöldi byggða nú settur í uppnám en það skiptir ríkisstjórnina auðvitað ekki nokkru einasta máli. Jöfn aðstaða til að skapa ný atvinnutækifæri er ekki fyrir hendi og það er skuggalegt að mesti ógnvaldur jákvæðrar byggðastefnu skuli vera ríkisstjórn sem þorir ekki að taka frv. okkar Guðjóns Arnars Kristjánssonar til afgreiðslu af ótta við þann meiri hluta sem kann að vera fyrir málinu í Alþingi. 
            

Herra forseti. Hér er til umræðu eitt af snúnari úrlausnarefnum Alþingis. Sjósókn smábáta er ein af stoðum atvinnulífs margra byggðarlaga. Hið sama gildir um aflamarksbáta, hina svonefndu vertíðarbáta. Eins og þetta mál hefur snúist er spurningin nú um flutning aflaheimilda af öðrum flokknum yfir á hinn. Herra forseti. Ég tel það óyndi þegar þessum tveimur gerðum fiskibáta er stefnt hvorri gegn annarri því að báðar gerðir eru landsbyggðinni afar mikilvægar. Um hvað snýst málið? Það snýst um aflaheimildir sem nema hugsanlega á bilinu 7--10 þús. lestum. Það er í rauninni allt og sumt. Samtímis má vísa til könnunar um brottkast á fiskiskipum og spyrja hvar það virðist mest. Er það meðal smábáta? Nei. Meðal vertíðarbáta? Nei. Skýrslan bendir til þess að brottkastið af öðrum sé talið nema á bilinu 30--50 þús. lestum á ári. Þessu til viðbótar má benda á vaxandi efasemdir um fiskveiðiráðgjöfina. Herra forseti. Í ljósi þess ættu 7--10 þús. lestir ekki að vera óyfirstíganlegt vandamál og þessi pattstaða í sjálfu sér óþörf. Taka má undir þá gagnrýni að á meðan heildarendurskoðun fiskveiðistjórnar eigi sér stað sé óeðlilegt að taka einn þátt úr og breyta með róttækum hætti. Krafan hlýtur að vera sú, úr því sem komið er, að vinnu endurskoðunarnefndar ljúki fyrr en seinna þar sem kynntar eru heildstæðar lausnir á málinu. Því verki hlýtur að mega ljúka fyrir 1. september.

Herra forseti. Það ætlar að enda glæsilega þingið hjá hæstv. sjútvrh. Ofan í þvingunarlögin á sjómenn hér á dögunum á nú að kvótasetja meðafla krókaveiðibátanna, fækka sóknardögum og gera allt heila klabbið framseljanlegt. Sömu aðgerð var frestað í fyrra með þeim rökum hæstv. sjútvrh. að endurskoðunarnefndin væri að störfum. Enn bólar ekkert á niðurstöðu hennar. Rök hæstv. sjútvrh. frá því í fyrra hitta hann nú sjálfan fyrir. Herra forseti. Hvað sem segja má um þessi fiskveiðistjórnarmál þá er ljóst að mörg byggðarlög sem eiga mjög í vök að verjast og hafa misst frá sér veiðiheimildir hafa bjargað sér á auknum veiðum smábáta. Byggðapólitískt er þetta því löðrungur framan í þær sjávarútvegsbyggðir, einkum þær minni sem fyrst og fremst eru háðar og treysta á þessa tegund útgerðar. Því verður ekki á móti mælt hvað sem menn vilja um þetta segja að öðru leyti. Ég hlýt að segja, herra forseti, að þær eru kaldar kveðjurnar sem Vestfirðingar fá frá Alþingi núna á síðustu klukkustundum þinghaldsins. Sá landshluti sem á sannanlega í mestum erfiðleikum og hefur um langt árabil átt í byggðalegu tilliti. Ekki einasta á að gera harkalegar aðgerðir af þessu tagi gagnvart þeim hluta útgerðarinnar sem mestu máli hefur skipt þar upp á síðkastið, heldur á að þvinga sveitarfélög á Vestfjörðum til að láta frá sér arðvænlegustu eign sína, orkubúið, upp í skuldir við ríkið. Þetta eru kveðjurnar sem er verið að senda héðan frá Alþingi af hálfu stjórnarmeirihlutans gagnvart þessum byggðum. Það er bara þannig, herra forseti. Menn geta farið heim til sín með allar fínu byggðaáætlanirnar og öll fallegu orðin á pappírnum þegar verkin sýna það sem máli skiptir og þau eru svona.

Herra forseti. Þeir sem þekkja til afstöðu minnar til þessara mála vita að ég hef aldrei haft minnstu trú á því að ríkisstjórnin hætti við að setja þann herfjötur á smábáta sem stendur nú til að gera. Hvers vegna skyldi ég hafa verið sannfærður um það? Vegna þess að allan tímann síðan þessi ólög voru sett á hefur ekki verið að marka eitt einasta loforð eða orð sem stjórnarflokkarnir hafa sagt. Sett var upp sáttaáætlun fyrir síðustu kosningar sem ekkert var nema blekking og kosningaáróður og gengið undir af öllum fjölmiðlum. Þetta var áróður Sjálfstfl. sem viðhaldið Framsókn gekk undir. Við heyrðum í kvöld fréttir frá Færeyjum þar sem sjútvrh. og fleiri menn skýrðu frá því hvernig mál standa hjá þeim. Þeir höfðu þetta fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við í þrjú ár og brottkastið reyndist óbærilegt. Það lýstu því yfir að það væri komið í algera sjálfheldu. Þeir breyttu þess vegna til og brottkastið hvarf. Það eru engin 40 þús. tonn sem fleygt er. Það eru 140 þús. tonn. Þetta er mesti sóðaskapur sem nokkurn tíma hefur verið settur, mestu þrælalög og sóðaskapur sem til þekkist en hér er nóg af þingmönnum hvort heldur Samherja eða annarra stórgreifa. Ég trúi því hins vegar að þessi gerð þeirra verði nagli í líkkistu þessa kvótakerfisandskota sem við búum við. Sjómenn munu ekki gefast upp. Þeir munu eflast í baráttunni og þeir munu brjóta af sér hlekkina.

Virðulegi forseti. Það eru sannarlega mikil vonbrigði að ekki skyldi nást núna viðunandi niðurstaða á Alþingi vegna málefna smábáta. Vinna mjög margra að undanförnu að því að komast að sátt í þessu máli sýnir að hér á Alþingi var mikill vilji til þess að finna á því flöt.  Fiskveiðistjórnarkerfi smábátanna hefur reynst til mikillar farsældar, það sjá allir sem vilja sjá. Því var að vísu formælt mjög í upphafi á árunum 1995 og 1996. Við sem stóðum þá að þeirri lagasetningu fengum á okkur miklar ákúrur og mikla gagnrýni um að það mundi leiða til byggðahruns. Sagan hefur núna dæmt að við höfðum á réttu að standa sem betur fer. Það hefur komið á daginn að smábátaútgerðin hefur verið gríðarleg lyftistöng fyrir byggðarlögin í kringum landið þó sannarlega skuli viðurkennt að hvergi séu hagsmunirnir að þessu leytinu jafnmiklir og á Vestfjörðum. Virðulegi forseti. Það er einmitt vegna þessa sem okkur ber að bregðast við þeirri stöðu sem núna er komin upp. Margir smábátasjómenn, ekki síst hinir yngri og nýrri í greininni, hafa lagt á það ofuráherslu að varanlegri skipan verði komið á veiðar bátanna. Mig langar í þessu sambandi að minna á gríðarlega fjölmennan fund sem ég sat á Patreksfirði fyrr í vetur um þessi mál þar sem þetta kom einmitt mjög skýrt og afdráttarlaust fram. Menn vildu þá ekki að málinu yrði frestað heldur fundin bærileg og varanleg lausn svo menn gætu séð nokkuð fram í tímann og það er eðlileg krafa. Óvissan er nagandi fyrir byggðarlögin, fyrir útgerðarmennina, fyrir sjómennina, fyrir landverkafólkið, fyrir alla þá sem hafa notið uppbyggingarinnar sem löggjöfin um smábátaútgerðina hefur haft í för með sér. Þeirri óvissu verður því að ljúka. Við höfum þess vegna mikið verk að vinna á næstunni.

Hæstv. forseti. Hv. síðasti ræðumaður er formaður sjútvn. Hann neitaði að halda fund í nefndinni í dag til þess að afgreiða út það mál þar sem lagt var til að gildistöku þessara laga yrði frestað, hann neitaði því. Honum ferst eins og Framsfl. í þessu máli. Framsfl. hefur lýst því yfir í fjölmiðlum að hann vilji fresta þessu máli, fresta því að settur verði kvóti á smábátana. Hann hefur gefist upp. Hv. þm. Hjálmar Árnason talaði áðan. Það var auðséð að honum þótti ekki gott að sitja eftir með þetta svona en þeir gerðu það samt. Framsfl. leggur sig undir það að láta málin vera eins og þau eru, láta lögin ganga yfir smábátana. Ung var ég gefin Njáli, sagði Bergþóra, og skreið undir feldinn með honum á meðan þau brunnu síðan inni í Njálsbrennu. Þar sem það er uppáhaldsiðja hv. þm. á Alþingi að vitna í þessa bók, þá dettur manni það stundum í hug þegar Framsfl. á í hlut og samstarf hans við Sjálfstfl. Sjálfstfl. er þannig að í honum er einbeittur vilji að einkavæða þjóðarauðlindina. Það hefur legið fyrir árum saman. Því er verið að fylgja fram hér. Hér er eitt skrefið stigið til að loka kerfinu, til þess að gera allt að eign, ekki bara kvótann heldur líka hvern dag sem á sjó er farið og framseljanlegt skal það vera og seljanlegt milli manna til þess að einkavæða auðlindina. Maður hélt í vetur að Framsfl. ætlaði að fara að stíga í lappirnar í þessu máli. Þeir héldu fund og lýstu yfir ýmsu í sambandi við það hvernig þeir ætluðu að standa að endurskoðuninni. Ég heyrði að það er komið fram. Hæstv. sjútvrh. sagði síðan í sinni aumlegu ræðu áðan að þetta væri ekki hægt út af stjórnarskránni. Hefði þá ekki verið kominn tími til að biðja hæstv. forseta að skrifa bréf til Hæstaréttar og komast að því? Það hefði ekki tekið nema 2--3 tíma að fá botn í málið.

Virðulegi forseti. Ég hef andstyggð á því hvernig stjórnarmeirihlutinn tekur á málefnum smábátaeigenda. Í ræðu, á fundum og í riti hafa lykilmenn stjórnarflokkanna úttalað sig út um allt land í marga marga mánuði og sagt mönnum að þeir muni berjast af krafti fyrir því að þeir haldi hlut sínum. Ég hef verið á mörgum slíkra funda. Ég hef lesið margar slíkar greinar. Sjáið þið svo stöðuna í dag. Þessir menn eru ekki einu sinni í salnum við umræðuna. Þetta er ekki boðlegt. Virðulegi forseti. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði vildum úr því sem komið var fresta gildistöku laganna um eitt ár. Það var ,,fair play`` eins og menn segja, sérstaklega í ljósi þess að endurskoðunarnefndin um sjávarútvegsstefnuna hefur ekki komist að neinni niðurstöðu og er enn að störfum og á langt í land. Ekki þarf að fjölyrða um það peningalega fyrir einstaklingana sem eru í útgerðinni og ég tala ekki um fyrir byggðarlögin, þá erum við að framkalla stórtjón. Þetta vitum við öll. En ég vil sérstaklega beina orðum mínum til stjórnarþingmanna sem hafa gefið þessar fölsku vonir. Þetta er ekki réttlætanlegt. Ef menn hafa ekki meira undir sér en þetta þar sem menn hafa úttalað sig mjög klárlega, lykilmenn í flokkunum, mjög klárlega í marga mánuði. Þetta er ekki hægt, þetta er ekki boðlegt. Og að vera síðan ekki við umræðuna. Virðulegi forseti. Ég skammast mín fyrir hvernig við hv. þm. stöndum að þessu máli gagnvart einum veigamesta útgerðarflokki landsins.

Herra forseti. Það eru rétt liðlega tvö ár síðan sett voru lög um stjórn veiða krókabátanna með ákvæðum um krókaaflamark í stað sóknarréttarins sem nú er í gildi með tveggja ára aðlögunartíma sem hefur síðan verið aukinn um eitt ár í viðbót. Í þessum sömu lögum var ákvæði um endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða. Sú endurskoðun stendur enn. Það er rétt að nefna það þegar, herra forseti, að ekki eru nema 25 ár eða svo síðan Íslendingar urðu þess í alvöru áskynja að þeir voru tilneyddir að stjórna fiskveiðum um landið. Alla tíð síðan hefur fiskveiðum verið stjórnað aðeins á öðrum skipum. Sérstaklega síðasta áratug og fram á þetta ár, herra forseti, hefur umræðan snúist um það og núna síðustu daga hvort ástæða er til að fresta sambærilegum ákvæðum um veiðar krókabátanna og gilda um aðra báta sem eru líka smáir bátar, sumir enn þá minni, með enn þá minni vélarbúnað og lakari vinnuaðstæður. Þá krefjast þessir menn þess og hv. þm. í orðastað þeirra að þessum ákvæðum verði frestað, þau verði jafnvel afnumin. Ég verð að ítreka þá skoðun mína, herra forseti, ég tel þetta ekki í samræmi við góða stjórnsýslu eða löggjöf ef stefnt er að því af fullri alvöru að mismuna mönnum sem stunda áhættustarfsemi á Íslandi eða útgerð við þær aðstæður frá Íslandi. Lögin í heild sinni um stjórn fiskveiða eru þannig að þau mismuna mönnum sem stunda fiskveiðar á smáum bátum innan lögsögunnar. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að ástæða sé til að líta líka til þorpanna sem eru einangruð við slæmar samgönguaðstæður og byggja tilveru sína á öðrum smáum bátum og útgerð þeirra. Þau eru til. Ég tel að við eigum að stefna að því að lögin um stjórn fiskveiða mismuni ekki þessum fyrirtækjum og þessum byggðarlögum, menn starfi við sama rétt, sambærilegar skyldur og sambærilega ábyrgð. Lög mismuni ekki og gefi ekki einhverjum öðrum færi til að sækja nánast stjórnlaust.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði að næg aðlögun hefði verið gefin fyrir smábátasjómenn til þess að mæta kvótasetningunni nú. Hann sagði einnig frá því að hann óttaðist málsókn um að sjómenn mættu ekki veiða ýsu og fleiri tegundir. Hann sagði ekki frá því hver það er sem hótar málssókn en það hefur hins vegar áður komið fram. Það hefur komið fram frá forustumönnum LÍÚ að þeir hafi hótað málssókn ef sjútvrh. beitti sér fyrir því að þessum lögum yrði breytt. Ég verð að segja sem skoðun mína að ég teldi það eftirsóknarvert að fá Landssamband ísl. útvegsmanna til að hefja málssókn á hendur byggðunum, á hendur sjómönnum í smábátakerfinu. Fróðlegt væri að fá slíka málssókn. Hverjir hafa staðið fyrir byggðaröskun á Íslandi aðrir en stórgreifarnir sem selt hafa nánast allan rétt úr mörgum byggðarlögum? Á Vestfjörðum eru eftir 5 togarar af 15 sem þar voru áður og nánast allar aflaheimildir frá flestum stöðunum eru farnar, einungis Ísafjarðarbær á eftir dálítið af aflaheimildum. Ungir menn og eldri sjómenn hafa haslað sér völl í smábátakerfinu. Þeir hafa verið að kaupa sig þangað inn á undanförnum árum. Þeir hafa ekki keypt ýsu- og steinbítsreynsluna. Hún er eftir hjá fyrri eigendum. Þegar kvótasetningin kemur á, þá eru það fyrri eigendur sem eiga reynsluna og það fyrsta sem menn þurfa þá að gera er að gera sjálfa sig af leiguliðum eða kaupa af eldri eigendum skipanna veiðiréttinn. Þetta er svívirða.

Herra forseti. Það er ekki alltaf tækifæri til þess að halda glæsilegar ræður  Hér hafa fallið dýr orð og ég veit eiginlega ekki af hverju menn nota slík orð þegar verið er að fjalla um stjórnarskrána og hvort menn ætli sér að virða hana eða ekki. Ég hef gengið eins langt til þess að veita smábátamönnum tíma til aðlögunar og frekast hefur verið hægt. 

Herra forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni að fjalla um sjötta lið breytinga sem meiri hluti landbn. gerði á frv. um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum. Undir nál. rita hins vegar aðeins sex af níu og kem ég að því síðar. Í sjötta lagi leggur nefndin til strangari ákvæði um upphaf starfs í eldisstöð, þ.e. rekstur nýrrar stöðvar getur ekki hafist að neinu leyti fyrr en rekstrarleyfi er fengið. Þær sem nú starfa samkvæmt starfsleyfi, sbr. lög nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, skulu sækja um rekstrarleyfi innan árs frá gildistöku þessara laga. Í sjöunda lagi fer ákveðið ferli í gang ef brotið er gegn ákvæðum laganna, þ.e. gegn ákvæðum sem lágu til grundvallar leyfisveitingu til rekstrarleyfishafa. Sinni leyfishafi ekki viðvörunum skal að endingu afturkalla rekstrarleyfi ef hann ekki lætur skipast af áminningum, fari hann út fyrir það sem lögin heimila. Ef um ásetning eða stórkostlegt gáleysi er að ræða af hálfu rekstrarleyfishafa getur veiðistjóri afturkallað rekstrarleyfi án undanfarandi viðvörunar eða frests til úrbóta. Ég hygg að við höfum með þessum ákvæðum lagt til mun heildstæðara ákvæði sem samrýmist betur vönduðum stjórnsýsluháttum. Í áttunda lagi tökum við inn nýja grein, þ.e. 5. gr. frv. fellur niður en ný kemur í staðinn, stjórn veiðimála, Veiðimálastofnun og eftirlit. Nefndin fékk drög að tillögu frá landbrn. um breytingu á framangreindu eftirlitsákvæði frv. þar sem tekið er mið af athugasemdum ráðgjafarnefndar um opinberar eftirlitsreglur. Þar er tekið tillit til þeirra athugasemda að eftirlit skuli framkvæmt af faggiltum skoðunarstöðvum eins og framast er kostur. Jafnframt er tekið tillit til þeirra athugasemda að eftirlitsgjald skuli ekki fastsett í ákveðinni prósentutölu af brúttósöluverði heldur sé eðlilegra að rekstrarleyfishafar greiði raunkostnað af eftirlitinu. Þar er einmitt verið að árétta að ekki er um skattheimtu að ræða heldur kostnað sem hlýst af eftirlitinu. Í níunda lagi er ákvæði um sleppitilraunir í smáum stíl. Lagt er til að áður en veiðimálastjóri taki ákvörðun um heimild til sleppitilraunar, t.d. það að setja lax í litla tjörn niður undan bæ handa börnum að veiða, skuli samt sem áður leita umsagnar Veiðimálastofnunar. Þá leggjum við til að þegar veiðimálastjóri leitar umsagnar Veiðimálastofnunar varðandi undanþágu til flutnings á eldistegundum sem ekki eru tilgreindar í rekstrarleyfi milli fiskeldis- og hafbeitarstöðva, um hvort náttúrulegar aðstæður á fyrirhuguðu starfssvæði gefi tilefni til aukinnar hættu á erfðablöndun skuli jafnframt huga að neikvæðum vistfræðilegum áhrifum. Í tíunda lagi eru tekin inn efnisleg viðmið sem landbrh. skal fara eftir þegar hann beitir heimild til að banna eða takmarka fiskeldi, hafbeit eða ákveðnar eldisaðferðir í einstökum fjörðum, flóum eða landsvæðum sem teljast sérlega viðkvæm fyrir slíkri starfsemi. Þannig fari sem sagt hæstv. landbrh. ekki um landið eins og landnámsmaður og helgi sér land eftir smekk heldur komi inn efnisleg viðmið. Til grundvallar ákvörðun ráðherra skal taka mið af því að vernda og hlífa villtum laxastofnum við erfðablöndun, fisksjúkdómum og neikvæðum vistfræðiáhrifum. Þá skal tekið tillit til staðsetningar eldisstöðva, stærðar þeirra, fjarlægðar þeirra frá veiðiám og veiðiverðmæti innan svæðisins, þ.e. fjarðar, flóa eða landsvæðis. Jafnframt skal litið til þess hvort svæði til fiskeldis séu staðsett í farleiðum lax og silungs og hvort straumar geti leitt sleppifisk í veiðiá. Í ellefta lagi er kveðið á um að landbrh. geti ákvarðað svæðaskiptingu fiskeldis meðfram strönd landsins og heildarframleiðslu á hverju svæði. Það er að sjálfsögðu utan netlaga og gengið tryggilega frá því að ekki sé skörun milli ákvarðana hans annars vegar og hins vegar sveitarfélaga sem eiga lögsagnarumdæmi 115 metrum utan við stórstraumsfjöruborð. Herra forseti. Í tólfta lagi er kveðið á um að landbrh. fari með yfirstjórn allra fiskeldis- og veiðimála. Samhliða þessu frv. hefur sjútvrh. lagt fram frv. um eldi nytjastofna sjávar. Til að forðast skörun milli ráðuneyta er lagt til að skýrt sé kveðið á um að landbrh. fari með yfirstjórn allra fiskeldis- og veiðimála samkvæmt lögum þessum. Í þrettánda lagi er lagt er til að Veiðimálastofnun tilnefni aðila í fiskeldisnefnd í stað veiðimálastjóra. Er þá gætt samræmis við tilnefningu Hafrannsóknastofnunarinnar í nefndina frá sjávarútvegsgeiranum. Í fjórtánda og síðasta lagi, herra forseti, er lagt er til að auka hlut Landssambands fiskeldis- og hafbeitarstöðva í veiðimálanefnd þannig að þeir eigi þar tvo fulltrúa til mótvægis við Landssamband veiðifélaga sem á þar tvo fulltrúa fyrir. Með þeirri fjölgun verður nefndin skipuð sex mönnum í stað fimm áður og er því kveðið á um að ráðherra skipi formann nefndarinnar og skulu atkvæði hans ráða úrslitum ef atkvæði falla jöfn. Herra forseti. Guðjón A. Kristjánsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem tillaga er gerð um í sérstöku þingskjali og ég hef gert grein fyrir í stórum dráttum. Undir álitið rita eftirfarandi þingmenn: Hjálmar Jónsson, Drífa Hjartardóttir, Jónína Bjartmarz, Guðjón Guðmundsson, Einar Oddur Kristjánsson og Kristinn H. Gunnarsson. Ég vil að lokum þakka hv. þm. í landbn., bæði meiri og minni hluta, hjartanlega fyrir samstarfið í nefndinni og ekki síst varðandi þetta mikla mál sem við höfum verið að fjalla um lengi. Við urðum sammála um flestar þær breytingar sem orðið hafa í meðförum nefndarinnar þótt minni hlutinn vildi ganga lengra í einstökum greinum eins og þau gera vafalaust grein fyrir í máli sínu.

Hæstv. forseti. Í athugasemdum með frumvarpi þessu, eins og það var lagt fram af hálfu landbúnaðar ráðherra, segir m.a.: ,,Frumvarp þetta er lagt fram í þeim tilgangi að setja skýrari og ítarlegri ákvæði í IX. kafla laga nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum, um fiskeldi og hafbeit. Ljóst er að löggjöf um fiskeldi hefur lengi verið ábótavant hér á landi. Núgildandi löggjöf um þennan málaflokk er fábrotin og gefur stjórnvöldum ekki nægjanlegt svigrúm til að hafa afgerandi áhrif á mótun og starfsemi atvinnugreinarinnar. Í löggjöfina vantar ýmis ákvæði sem eðlilegt og nauðsynlegt má telja að þar sé að finna.`` Svo mörg voru þau orð. En í þeim kemur fram að frumvarpshöfundar í raun að viðurkenna að gildandi löggjöf um fiskeldi sé ,,fábrotin`` og í hana vanti ýmis ákvæði sem teldust ,,eðlileg og nauðsynleg`` og í því ljósi hljóti að vera erfitt að taka á og meta umsóknir um rekstur af þessum toga. Í frumvarpinu eru hins vegar umtalsverðar endurbætur sem miða fram á við og skapa eðlilegri og skýrari ramma um starfsgreinina og ítarlegri leikreglur á þessum vettvangi. Áður en vikið verður að frumvarpinu sjálfu er óhjákvæmilegt í ljósi þess sem að framan greinir að staldra við stöðu mála í atvinnugreininni eins og sakir standa, nú þegar lagabætur standa fyrir dyrum á næstu dögum eða vikum. Tvennt vekur þar sérstaka athygli. 1. Yfirvöld hafa með samþykki landbúnaðarráðherra á grundvelli gildandi laga, eins takmörkuð og þau eru, gefið út reglugerð þar sem fiskeldi á stórum svæðum á landinu er með öllu bannað en annars staðar heimilað. Nokkuð vantar hins vegar á að hlutlæg og málefnaleg rök liggi þar til grundvallar þar sem grunnrannsóknir vantar á mörgum sviðum og bannið því ekki byggt á vísindalegum niðurstöðum og hlutlægni, hvorki hvað varðar vernd íslenska laxastofnsins né önnur vistfræðileg atriði sem taka þarf tillit til við friðun svæða. Það er því undrunarefni að landbúnaðarráðherra telji sig þess umkominn að taka slíkar ákvarðanir án nauðsynlegrar málefnalegrar undirstöðu sem að hluta til er þrátt fyrir allt að finna í nýju lagafrumvarpi sem lagt er kapp á að lögfesta fyrir þinglok nú í maí. 2. Gildandi löggjöf er fábrotin og tekur mið af sjókvíaeldi fyrri tíma þegar það var stundað í tiltölulega litlum mæli og þekking manna á sjókvíaeldi og mengunarþáttum var takmörkuð. Nú er sjókvíaeldi stundað í stórum stíl í nágrannalöndum okkar og bera umsóknir um sjókvíaeldi merki þess að margir hafa nú áhuga á þessari atvinnugrein hér á landi. Umsóknir og þegar veitt rekstrarleyfi eru fyrir stöðvar með mun meiri framleiðslu en þekkist í Noregi og Skotlandi, en það eru þau lönd sem við berum okkur oftast saman við á þessu sviði. Ef sjókvíaeldi á að verða öflug atvinnugrein hér á landi ber okkur að læra af reynslu nágrannaþjóðanna og viðhafa varúð frá upphafi, þ.e. gæta að mengunarþáttum, vernd villta laxastofnsins, umhverfisvernd og meta þátt annarra atvinnugreina á sama svæði. Við framangreindar aðstæður er það undrunarefni að á síðustu mánuðum hafa verið gefin út rekstrarleyfi til sjókvíaeldis í Mjóafirði og Berufirði og tilraunaeldis í Klettsvík og er um verulegan rekstur að ræða í öllum tilvikum. Eðlilegast hefði verið að bíða samþykktar hinna nýju laga, þannig að jafnræði yrði í greininni. Enda þótt í bráðabirgðaákvæði segi að handhafar rekstrarleyfa þurfi að endurnýja rekstrarleyfi innan árs frá gildistöku hinna nýju laga er það þekkt að vandasamara er en ella í allri stjórnsýslu að gera stórauknar og nýjar kröfur til fyrirtækja og atvinnureksturs sem þegar er starfandi. Gjarnan þarf aðlögunartíma við þær aðstæður, ekki síst ef viðkomandi fyrirtæki hafa lagt í umtalsverðar fjárfestingar þegar lagaumhverfið var annað og fábrotnara og fjárfestar þá væntanlega lagt í þær í góðri trú í samræmi við gildandi lagaumhverfi. Bendir minni hlutinn á að taka þarf tillit til margfeldisáhrifa af rekstri fleiri en einnar eldisstöðvar á viðkomandi svæði. Því er nauðsynlegt að meta hugsanlegt þol hvers staðar fyrir sig áður en leyfi er veitt. Vísað er til matsskyldu framkvæmdar samkvæmt lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Samkvæmt þeim lögum er metið hverju sinni hvort viðkomandi framkvæmd fiskeldisstöðvar á að fara í umhverfismat. Þessu þarf að breyta í lögunum og setja inn skýr ákvæði um að fiskeldisstöðvar sem framleiða meira en 200 tonn á ári skuli alltaf fara í mat á umhverfisáhrifum og sömuleiðis verði tillit tekið til margfeldisáhrifa fleiri en einnar stöðvar á sama svæði, þ.e. gera þarf heildstætt mat. Við veitingu rekstrarleyfa verður aðkoma almennings og annarra hagsmunaaðila ekki tryggð nema með mati á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar. Einnig er minnt á álit umhverfisnefndar Alþingis, að veita skuli skipulagsyfirvöldum viðkomandi sveitarfélaga aðkomu að veitingu leyfa þótt laxeldi fari fram utan netlaga sem víðast mun reynast nauðsynlegt. Auk þess bendir minni hlutinn á að ekki er nægilega tillit tekið til umhverfissjónarmiða og náttúruverndar almennt í frumvarpinu. Náttúruvernd ríkisins á t.d. ekki umsagnarrétt um veitingu rekstrarleyfis til fiskeldis- eða hafbeitar samkvæmt 1. mgr. 3. gr., flutning á eldistegundum o.fl. milli fiskeldis- og hafbeitarstöðva eða ótengdra vatnasvæða samkvæmt 3. mgr. c-liðar 5. gr. og takmörkun á eða bann við fiskeldi, hafbeit eða ákveðnum eldisaðferðum á afmörkuðum stöðum samkvæmt e-lið sömu greinar. Minni hlutinn leggur mikla áherslu á að úr þessi verði bætt áður en frumvarpið verður endanlega afgreitt sem lög frá Alþingi. Þá telur minni hlutinn afar óeðlilegt að umhverfisráðuneyti sé ekki ætlað að tilnefna fulltrúa í fiskeldisnefnd þar sem hlutverk hennar er að vera samstarfsvettvangur fagráðuneyta. Minni hlutinn telur enn fremur óhjákvæmilegt að vekja athygli á umræðum sem hafa verið ofarlega á baugi um ábyrgð aðila komi til óhappa eða slysa í fiskeldi sem valdið geti umtalsverðri umhverfisröskun, þ.e. tjóni fyrir þriðja aðila, t.d. eigendur laxveiðiáa. Hafa sumir haldið því fram að leyfisveitandinn, þ.e. ríkisvaldið, kunni að verða skaðabótaskyldur komi til slíkra umhverfisslysa, ef rekstraraðilar hafa ekki keypt slíkar sértækar tryggingar. Hafa sérfræðingar á sviði skaðabótaréttar vakið athygli á því að núgildandi lög og reglur henti ekki eða illa þegar um umhverfistjón er að ræða. Fyrirliggjandi frumvarp tekur ekki af tvímæli í þessum efnum eins og rætt var í nefndinni að nauðsynlegt væri að gera. Eftirlitsþáttur þessara mála hefur sumpart verið færður til betri vegar í breytingartillögum meiri hlutans frá því sem var í frumvarpinu sjálfu, en samkvæmt tillögunum er nú miðað við að rekstraraðilar greiði kostnað af eftirliti í samræmi við raunkostnað. Á það skal minnt að í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið var áætlað að kostnaður við eftirlitið yrði um 8 millj. kr. frá og með árinu 2002. Ýmsir gestir nefndarinnar bentu hins vegar á að kostnaður við nauðsynlegt eftirlit mundi hlaupa á miklu hærri upphæðum, eða tugum milljóna króna. Um þetta skal engu slegið föstu, en hins vegar eru þessir þættir skildir eftir tiltölulega opnir í breytingartillögum meiri hlutans og fáar leiðbeinandi vísbendingar um kostnað og umfang nauðsynlegs eftirlits. Það er galli --- hvort heldur er litið til hagsmuna rekstraraðila sjálfra ellegar þeirra sem hagsmuna eiga að gæta af virku og öflugu eftirliti af opinberra hálfu. Í heild verður að átelja það að í þessu frumvarpi sem lagt er fram til að setja skýrari og ítarlegri ákvæði í IX. kafla laga nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, vegna mikillar ásóknar í leyfi til laxeldis í stórum stíl, vantar mjög upp á að tekið sé tillit til umhverfissjónarmiða og náttúruverndar. Til dæmis hefur algerlega gleymst að taka tillit til alþjóðlegra skuldbindinga um náttúruvernd sem Íslendingar eru aðilar að, t.d. Ríó-samningsins frá 1992 um líffræðilegan fjölbreytileika, hafréttarsamnings frá 1982 og Bernarsamningsins um vernd villtrar náttúru í Evrópu frá 1979. Þrátt fyrir fyrrnefnda galla á frumvarpinu mun minni hlutinn styðja það að lyktum en áskilur sér allan rétt til að flytja breytingartillögur sem lúta að fyrrgreindum atriðum sem minni hlutinn hefur átalið og væntir þess að þær njóti stuðnings. Hér liggja fyrir brtt. á sérstöku blaði sem ég hef í nál. mínu gert grein fyrir jafnóðum. Ég tel því ekki þörf á að lesa þær upp sérstaklega en vil minna á að með minnihlutaálitinu fylgir umsögn umhvn. Alþingis sem var einróma samþykkt þar og við byggjum mikið á í áliti okkar. Einnig minni ég á umsögn Náttúrufræðistofnunar Íslands og minnisblað frá Veiðimálastofnun um e-lið 5. gr. frv., varðandi erfðablöndun. Að lokum bendi ég á fylgiskjal um fisksjúkdóma, frá Gísla Jónssyni, dýralækni fisksjúkdóma, þar sem glöggt kemur fram að í þessu máli er margt að varast og fyllsta ástæða til þess að fara með mikilli gát. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri.

Herra forseti. Hér hefur verið farið yfir nál. meiri og minni hluta hv. landbn. um frv. til laga um breyting á lögum um lax- og silungsveiði. Hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttur hefur gert góða grein fyrir nefndaráliti minni hlutans. Ég er einn af flutningsmönnum þess álits áliti en mig langar að fara í nokkrum orðum, herra forseti, yfir ákveðin atriði. Þegar hv. landbn. fékk málið inn á borð til sín var greinilegt að frv. var ekki nægilega vel unnið í byrjun. Segja má að því meira sem við fórum í frv. og eftir því sem við fengum fleiri gesti til okkar til að fjalla um það hafi orðið ljósara að frv. var ónothæft nema sem rammi þegar upp var staðið. Þó ég sé með á sérstöku nál. vegna umhverfisþátta sem mér finnst vanta inn í frv. þá tek ég heils hugar undir allar þær breytingar sem gerðar hafa verið á frv. og tel að hv. landbn. hafi unnið mjög vel saman að því að koma þeim breytingum á og að tillit hafi verið tekið til fjölmargra ábendinga og athugasemda við frv., enda veitti ekki af því. Það var hálfgerð hrákasmíð í upphafi. Að mínu mati vantar þó töluvert upp á að frv. geti orðið nothæf lög til að vinna eftir við svo stóra og mikla atvinnugrein sem sjókvíaeldi getur orðið hér á landi, ef við förum að öllu með gát. Það er ánægjulegt að vita til þess að margir hafi trú á að hægt sé að fara í sjókvíaeldi við Ísland. Leyfi hafa þegar verið gefin fyrir slíkri starfsemi og mikill undirbúningur í gangi, t.d. austur á Berufirði og Djúpavogi þar sem undirbúið er mjög stórt laxeldi. Lögin eins og þau eru, sem þeir aðilar hafa þurft að vinna eftir, eru mjög ófullkomin og erfitt að feta sig í gegnum þessa undirbúningsvinnu vegna þess. Því er mjög brýnt að betrumbæta lögin og ég vona að við höldum áfram, lærum af reynslunni og höldum áfram að bæta þau. Það eru mjög alvarlegir sjúkdómar sem herja í þauleldi, þ.e. því stærri sem sjókvíarnar eru því meiri líkur eru á að upp komi sjúkdómar. Það bara gerist og er erfitt að koma í veg fyrir það. Hér á landi eru menn stórhuga en fara ekki í venjuleg verkefni á borð við þau sem þekkjast í nágrannalöndum okkar. Ef við lítum til Norðmanna, sem við höfum lært mikið af enda á að fara að rækta norsk-íslenskan lax en ekki íslenskan, þá er meðalstærð sjókvía þar um 1 þús. tonn en hér var strax sótt um 8 þús. tonna rekstur. Af þessu má sjá hversu stórhuga við erum. Ég er sannfærð um að það mundi gera okkur vinnuna auðveldari í framtíðinni að varast fleira en eingöngu erfðablöndun við íslenska villta laxinn og að hugsa að mestu leyti út frá fiskeldissjónarmiðum, mengun og öðru því sem snýr að sjókvíunum sjálfum. Það er margt annað í umhverfinu sem þarf að huga að og við stöndum veikt varðandi grunnrannsóknir. Það mundi hreinlega verða bæði vinnusparnaður og einfaldara að láta umsóknir um sjókvíaeldi alltaf fara í gegnum mat á umhverfisáhrifum. Hugsanlega væri þá hægt að gefa út samhliða rekstrarleyfi og starfsleyfi ef svo yrði gert. Það þarf að líta til fleiri þátta heldur en fiskeldissjónarmiða. Hér eru að vísu brtt. frá meiri hlutanum um að það verði gert. En ef Náttúruvernd ríkisins og Náttúrufræðistofnun verður ekki hleypt að sem umsagnaraðilum þá er hætt við að sjónarmið þeirra komist ekki að og það getur orðið okkur dýrkeypt. Ég held að það hafi verið rétt leið hjá okkur að halda leyfisveitingunni áfram hjá veiðimálastjóra. Þá gildir málskotsréttur varðandi rekstrarleyfið til ráðherra. Eitt af mörgum vandamálum sem við stöndum eftir sem áður frammi fyrir, ef frv. verður að lögum, er að gæta réttar fólks eða fyrirtækja, þeirra sem telja sig eiga hagsmuna að gæta, til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, athugasemdum, kvörtunum, hafi menn eitthvað út á rekstrarleyfið að setja. Við getum gert það varðandi starfsleyfið en varðandi rekstrarleyfið gildir eingöngu málskotsréttur og kæra til ráðherra. Réttur og aðkoma almennings yrði tryggð ef farið væri eftir lögum um mat á umhverfisáhrifum. Í þeim lögum eru nú þegar ákvæði um þauleldi í svínarækt, miðað við stærð búa. Samkvæmt þeim þurfa stærstu búin alltaf að fara í gegnum slíkt mat en minni búin eftir því sem þurfa þykir. Þannig ætti þetta auðvitað að vera. Ég legg áherslu á að þegar á komandi hausti endurskoðum við lögin um mat á umhverfisáhrifum og tökum laxeldi inn í þau rétt eins og þauleldi á svínum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 93/1997, um Suðurlandsskóga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Níels Árna Lund frá landbúnaðarráðuneyti og Halldór Magnússon frá Skógræktarfélagi Suðurnesja. Með frumvarpinu er lagt til að Austur-Skaftafellssýslu og Gullbringusýslu verði bætt inn í verkefni Suðurlandsskóga sem taka samkvæmt lögum nr. 93/1997 til Árnessýslu, Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu. Á undanförnum árum hefur Alþingi sett ítarlega löggjöf um skógrækt, sbr. lög nr. 32/1991, um Héraðsskóga, lög nr. 93/1997, um Suðurlandsskóga, og lög nr. 56/1999, um landshlutabundin skógræktarverkefni. Með því má segja að landshlutabundin skógræktarverkefni nái til alls landsins núna nema Austur-Skaftafellssýslu og Gullbringusýslu. Þar sem engin lög hafa fjallað um skógrækt á þessum landsvæðum er með frumvarpinu lagt til að þeim verði bætt inn í verkefni Suðurlandsskóga þannig að Suðurlandsskógaverkefnið nái einnig til þeirra sem lögbýli eiga á þessum landsvæðum. Með þeirri breytingu er allt landið í einhverju af þessum landshlutabundnu skógræktarverkefnum. Herra forseti. Nú á síðustu dögum varð svolítil umræða um hvar mörk Gullbringusýslu væru eða hvort fremur ætti að ræða um Gullbringu- og Kjósarsýslu. Því varð að leita til þeirra sem gerst ættu að þekkja um það. Þó að við höfum ekki lengur sýslur og sýslumörk eins og var þá höfum við í stjórnsýslunni samt sem áður sýslumenn og lögsagnarumdæmi þeirra í héruðum landsins. Samkvæmt upplýsingum Jóns Eysteinssonar, sýslumanns í Keflavík, þá miðast lögsagnarumdæmi embættisins við Gullbringusýslu eins og hún var. Þá er almennt talað um sveitarfélögin Sandgerði, Gerðahrepp, Vatnsleysustrandarhrepp, Reykjanesbæ og Grindavík. Þetta er einnig skilningur hv. landbn., a.m.k. meiri hlutans, að í frv. sé átt við framangreinda hreppa og bæi hvað varðar Gullbringusýslu. Ég hygg að ekki sé málefna- eða meiningarmunur um Skaftafellssýsluna. Hún er öll inni í þessu verkefni. Það er sem sagt núverandi Suðurkjördæmi sem þetta verkefni, Suðurlandsskógar, á að ná yfir. Það er okkar skilningur.

Hæstv. forseti. Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara og mun hér gera nokkra grein fyrir ástæðunum fyrir því. Í fyrsta lagi tel ég að málið hafi komið of seint fram. Það vannst ekki tími til að senda það út til umsagnar. Að vísu var óskað eftir því í nefndinni að nefndarmenn nefndu til þá gesti sem þeir vildu fá á fund. Aðeins einn gestur var tilnefndur, þ.e. formaður skógræktarfélagsins á Suðurnesjum, sem ég tilnefndi, og kom hann á fund nefndarinnar. Á aðra var ekki kallað, t.d. forsvarsmenn sveitarfélaganna sem hefðu örugglega viljað hafa eitthvað um málið að segja. Ég tel að það hafi verið mistök að gera það ekki og ég tel að það hefði átt að geyma málið. Það hefði verið hægt að afgreiða þetta mál strax í október, hefðum við tekið það aftur upp í haust, en ekki var orðið við þeim tilmælum. Eitt er óheppilegt í þessu frv., að það er vísað þar til sýslna, sem eru mjög óljósar stjórnsýslueiningar. Af því tilefni langar mig að lesa kafla úr bréfi sem mér barst, vegna þess að í frv. er vísað til Gullbringusýslu. Í þessu bréfi er sagt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Af ýmsum ástæðum er Gullbringusýsla ekki alls kostar hentug skilgreining á svæði. Í tímans rás hefur svæðið tekið allmiklum breytingum. Lengi framan af mættust Gullbringusýsla og Kjósarsýsla við Elliðaár. Þá tók Gullbringusýsla yfir stærstan hluta þess svæðis sem nú er Reykjavík. Fjölmargar fleiri breytingar hafa orðið síðan og sem dæmi má nefna að um 1970 var Bessastaðahreppur fluttur frá Gullbringusýslu til Kjósarsýslu.`` Í töflu Hagstofu Íslands, Hagtölum sveitarfélaga, janúar 2001, er Gullbringusýsla talin ná yfir sveitarfélögin Sandgerði, Gerðahrepp og Vatnsleysustrandarhrepp. Það er því ljóst að ef sú skilgreining hefði verið látin gilda um þetta heiti, Gullbringusýslu, hefði frv. aðeins náð til til fimmtungs þess svæðis á Suðurnesjum sem tilheyra mun Suðurkjördæmi eftir kjördæmabreytingu. Mér fannst nauðsynlegt að leiðrétta þetta og hafði áhuga á því að nefndin flytti brtt. um þetta. Undir það var ekki tekið og þess vegna flyt ég þessa brtt. sjálf. Hún hljóðar svo: ,,Við 1. gr. Í stað orðanna ,,Gullbringusýslu, Árnessýslu, Rangárvallasýslu, Vestur-Skaftafellssýslu og Austur-Skaftafellssýslu`` --- það sjá nú allir hvers lags stjórnsýsla þetta er, þessar sýslur eru ekki til lengur í lögum sem stjórnsýslueiningar --- ,,komi: Suðurkjördæmi eins og svæðið er skilgreint í lögum nr. 24/2000, um kosningar til Alþingis.`` Það kom skýrt fram í nefndinni að meining ráðuneytisins var að lögin næðu akkúrat yfir þetta svæði og ekki annað. En ég var þegar vör við að ýmsir á svæðinu alveg upp í Kjós töldu að þarna væri verið að setja þá undir Suðurlandsskóga. Þessi misskilningur náði alla leið inn í ráðuneyti. Ég spurði þar hve mörg lögbýli heyrðu undir Gullbringusýslu og mér var sagt að þau væru 300--400, en það á þá einmitt við gömlu skilgreininguna alveg upp í Kjós. Ráðuneytið gengur því líka út frá skilgreiningu sem ekki stenst. Ég veit að hv. formaður nefndarinnar, hv. þm. Hjálmar Jónsson, gerði grein fyrir því í ræðu sinni hver væri meining ráðuneytisins með þessu en ég verð að segja að mér hefði þótt það mjög til bóta að þessu hefði verið breytt í frv. og meiningin kæmi þar mjög skýrt fram. Að öðru leyti hef ég orðið vör við að miðað við það hvernig forsvarsmenn Suðurlandsskóga skilgreina verkefni sitt þá líti þeir ekki svo á að hægt sé að fela stjórn Suðurlandsskóga skógræktarverkefni þar sem einstaklingum, sveitarfélögum og félagasamtökum er veittur stuðningur til skógræktar, eins og lögin um landshlutabundin skógræktarverkefni áskilja. Þeir telja ekki að þetta eigi við Suðurlandsskóga. Ég veit að þetta atriði verður ekki til að auka þeim bjartsýni sem bundu einmitt miklar vonir við flutning þessa frv. Menn héldu að frv. mundi efla viðleitni þeirra sem hafa lagt á sig ómælt brautryðjendastarf og lagt mikið fé úr eigin vasa í að reyna að koma á legg trjáplöntum á Suðurnesjum, þar sem menn trúa að fram á 18. öld hafi landið að miklu leyti verið kjarri vaxið. Samkvæmt þeim skilgreiningum sem ráðuneytið og forsvarsmenn Suðurlandsskóga halda fram er ekki hægt að láta Suðurlandsskóga yfir Suðurnes. Jafnvel þó að búið sé, með ærinni fyrirhöfn, að skilgreina svæðið, sem skógarbeltið rómaða á að ná yfir, þá er ekki talið raunhæft að verkefnið geti náð yfir Suðurnes vegna þess að þar eru engin lögbýli í byggð. Hið fróma markmið, að styðja við byggð með þessu verkefni á því ekki við þar. Auðvitað hefði alltaf verið í forsjá nefndarinnar hverjir fá leyfi og hverjir ekki en ég tel að það væri til mikilla bóta ef brtt. sem ég og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson höfum lagt fram yrði samþykkt. Hún gengur út á að við það sem stendur í lögum um landshlutabundna skógrækt bætist: ,,Landbúnaðarráðherra getur, í samráði við skógræktarstjóra, falið stjórn Suðurlandsskóga umsjón skógræktarverkefna þar sem einstaklingum, sveitarfélögum og félagasamtökum er veittur stuðningur til skógræktar.`` Þarna mundi þá opnast möguleiki til að gróðursetja a.m.k. eitt limgerði á Suðurnesjum á vegum Suðurlandsskóga.

Áður en næsti hv. þm. tekur til máls vill forseti geta þess að milli forseta Alþingis og formanna þingflokka var gert samkomulag um að hér yrðu ekki langar og ítarlegar ræður í kvöld. Reyndin hefur orðið önnur. Þess vegna mun ég skerða andsvaratíma og verður ræðutími aðeins ein mínúta í hvorri umferð.

Herra forseti. Ég vil geta þess, eftir ræðu hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur, að ég skýrði það rækilega hvaða landsvæði þetta væri. Skilningur minn og landbn. á því liggur þá fyrir í gögnum Alþingis og með þessum lögum. Það eru takmarkaðir peningar lagðir í skógrækt á Íslandi. Ég tel ekki ástæðu til að farið verði sérstaklega og umfram önnur landsvæði að veita fjármuni til Reykjaness eða Suðurnesja, með fullri virðingu fyrir þeim. Það er heldur ekki meiningin að takmarka á nokkurn hátt metnaðarfullt starf sem unnið er að á því landsvæði. Það er víða verið að rækta skóg á Íslandi af einkaaðilum og félagasamtökum. Það er vel og það er gott. Þetta er eingöngu hugsað sem viðbót, að Suðurlandsskógaverkefnið komi inn sem viðbót, og það er heldur ekki rétt að engin lögbýli séu á þessu landsvæði. Eins og ég segi þá er þetta viðbót. Fagleg ráðgjöf og ýmiss konar stuðningur frá Suðurlandsskógum kemur til með að nýtast Reykjanesinu vel. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það verður til bóta. Hitt bendi ég einnig á að það er áskilið í lögum um landshlutabundin verkefni og eins um Héraðsskóga að endurskoða skuli allt saman innan tveggja ára héðan í frá.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt sem fram kemur hjá formanni nefndarinnar, að hann skýrði í ræðu sinni hvað átt væri við með þessu dularfulla nafni, Gullbringusýslu, sem getur að mér sýnist þýtt hvað sem er. Ég veit ekki hversu sterk lögskýringargögn orð hv. þm. eru. Það hefur stundum verið um það deilt og auðvitað skýrara að hafa þetta inni í lögunum. Við erum öll sammála um við hvað er átt. Nú hefur það óvænt komið fram í ræðu hv. formanns nefndarinnar að ekki sé sérstaklega ætlað að beina skógræktarfé til Suðurnesja. Þá er mér gersamlega óskiljanlegt hvers vegna á, með alls konar lagakrókum, að setja það svæði undir lögin ef meining var að leggja ekki neina peninga í skógrækt þar. Ég veit ekki hvar væri meiri þörf fyrir ræktun. Það eru engin lögbýli í byggð þarna. Þarna eru nokkur eyðibýli. Ég veit ekki hvað eigendur þeirra vilja gera í skógrækt.

Herra forseti. Ég legg til að hv. þm. noti sumarleyfið til þess að leita að lögbýlum í kjördæmi sínu. En ég vil benda hv. þm. á það að hún er í þingflokki sem vill gera allt landið að einu kjördæmi sem fyrst. Ef þessi flokkur mun einhverju ráða í því efni þá falla þessi nýju viðmið mjög fljótt úr gildi, þ.e. Suðurkjördæmi heyrði þá sögunni til. Ef menn eru jafnfljótir að gleyma því eins og menn virðast vera búnir að gleyma því hvað sýslur eru á Íslandi, þá er ég hræddur um að allt verði það í lausu lofti áður en langt um líður.

Hæstv. forseti. Rétt er að lögin verða endurskoðuð eftir tvö ár en mér finnst að ef við sjáum augljóslega hvað má færa til betri vegar núna við umræðuna þá sé einfaldara að laga það núna strax en bíða með það í tvö ár. Ég verð að segja um þessar skilgreiningar, að ég næ ekki upp í það hvað er verið að meina. Ég á að fara að leita að lögbýlum í kjördæmi mínu. Það eru gömul býli, ég veit það en þau eru ekki í byggð og mér er ekki kunnugt um að þau séu í eigu nokkurs manns sem hefur áhuga á skógrækt. Hins vegar eiga sveitarfélögin land og þar hefur verið áhugi á að reyna skógrækt en það má ekki samkvæmt lögunum.

Herra forseti. Nokkur orð inn í þessa umræðu. Hér lá frammi till. til þál. um Suðurnesjaskóga, landshlutabundið verkefni, landgræðsla og skógrækt á Suðurnesjum sem nokkrir þingmenn, m.a. hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir stóðu að um metnaðarfulla landgræðsluáætlun á Suðurnesjum. Ég trúi því að hægt sé að efla mjög landgræðslu og skógrækt á Suðurnesjum þrátt fyrir það að Suðurnesin fari inn í landshlutabundið verkefni eins og hér er í raun og veru verið að bjóða upp á. Þetta mun a.m.k. ekki trufla aðra landgræðslu eða aðra skógrækt því að lög um landshlutabundin skógræktarverkefni eiga fyrst og fremst við um lögbýli og ræktun á lögbýlum. Þetta eru sem sagt landgræðsluskógar og inni í þeim lögum er sú brtt. sem hv. þm. leggur fram um að landbrh. geti í samráði við skógræktarstjóra falið stjórn landshlutaverkefnis umsjón skógræktarverkefna þar sem einstaklingum og félagasamtökum er veittur stuðningur til skógræktar. Þetta er sem sagt í öðrum lögum þannig að það þarf ekki að vera og á ekki að vera neitt sérstaklega inni í þessum lögum. Ef við ætlum að fara að blanda saman við landshlutabundin verkefni öðrum skógræktarverkefnum en lög ná yfir, t.d. einhverjum áhugamannafélögum eða skógræktarfélögum, þá erum við komin með þetta allt í uppnám að mínu viti. Ég geri enga athugasemd við það að taka Suðurnesin inn í. Hugsanlegt er að einhver geti hafið skógrækt sem á þarna býli eða er eigandi að býli. Jörð getur farið í skógrækt og fengið fé út úr þessu verkefni. Þetta mundi a.m.k. aldrei skemma fyrir einu eða neinu öðru landgræðsluverkefni sem væri verið að setja í gang. Þetta er óháð því. Varðandi mörkin, næsti bær við eru þá Austurlandsskógar í austri og Vesturlandsskógar í vestri og þarna verða auðvitað að vera skýr mörk. Við kölluðum eftir því í nefndinni að það væri alveg skýrt hvar mörkin ættu að liggja og það verður auðvitað að vera svo að skýr mörk séu á milli Vesturlandsskóga og Suðurlandsskóga en sérstök landgræðsluáætlun umfram lögbýli er þetta ekki.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um áhrif lækkunar á endurgreiðslu virðisaukaskatts sem flutt er af efh.- og viðskn. Þáltill. þessi er flutt í tengslum við meðferð efh.- og viðskn. á frv. til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt en flutningsmenn þess eru Sighvatur Björgvinsson og nokkrir aðrir þingmenn Samfylkingarinnar. Þáltill. hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að gangast fyrir sérstakri úttekt á áhrifum lækkunar á endurgreiðslu virðisaukaskatts úr 100% í 60% til byggjenda íbúðarhúsnæðis vegna vinnu manna á byggingarstað og til eigenda íbúðarhúsnæðis vegna viðhaldsvinnu. Í úttekt þessari verði m.a. lagt mat á hvort lækkun endurgreiðslunnar hafi aukið tekjur ríkissjóðs eins og vonast var til, hvort og/eða hversu mikið svört atvinnustarfsemi á þessu sviði hafi aukist og hvort ástæða sé til þess að hækka endurgreiðsluhlutfallið á nýjan leik og bæta aðgang að endurgreiðslunum. Stefnt skal að því að niðurstöður verði lagðar fyrir Alþingi á næsta þingi. Herra forseti. Þetta mál er flutt af efh.- og viðskn. og þarf því ekki að ganga til nefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til safnalaga frá menntmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti til viðræðna um málið og einnig bárust nefndinni mjög margar umsagnir. Megintilgangur frv. er að styrkja og efla almenna safnastarfsemi í landinu. Jafnframt því er nauðsynlegt að tryggja að opinberum fjármunum, sem veittir eru til safnamála, sé vel varið og að fjárveitingar til safna grundvallist á rökstuddu mati og heildstæðri stefnu í safnamálum. Helstu breytingar sem nefndin leggur til á frv. eru eftirfarandi: Nefndin leggur til að skipan og hlutverki safnaráðs verði breytt. Ráðið verði skipað fimm mönnum, einum tilnefndum af Sambandi íslenskra sveitarfélaga auk varamanns, einum tilnefndum af Félagi íslenskra safnmanna auk varamanns og jafnframt eigi þar sæti forstöðumenn höfuðsafna er tilnefni varamenn í sinn stað. Er þannig komið til móts við það sjónarmið að þeir sem í ráðinu sitja hafi faglega innsýn í sérþarfir viðkomandi safna. Ráðið sinni ekki stefnumörkunarhlutverki eða áætlanagerð fyrir safnastarfsemi í landinu heldur verði slíkt á forræði hvers höfuðsafns á sínu sviði. Að öðru leyti verði hlutverk safnaráðs óbreytt og úthluti ráðið úr safnasjóði og hafi eftirlit. Þar sem frv. nær einnig til náttúruminjasafna telur nefndin að undirstrika þurfi betur en gert er í markmiðsákvæði 1. gr. að ætlunin sé að stuðla að varðveislu og kynningu á náttúrusögu Íslands ásamt menningarsögu íslensku þjóðarinnar. Nefndin leggur til efnislegar breytingar á 5. mgr. 5. gr. þannig að ljóst sé að Náttúruminjasafni Íslands er ætlað að vera gott og fullkomið höfuðsafn --- sýningarsafn --- um náttúrufræði Íslands. Taka breytingartillögur nefndarinnar mið af hlutverki Náttúrufræðistofnunar Íslands, sbr. lög nr. 60/1992, enda ekki að því stefnt að reisa skorður við uppbyggingu þeirra gagna- og upplýsingasafna um náttúrufræði Íslands sem unnið er að á setrum Náttúrufræðistofnunar Íslands og að vissu marki er svæðisbundið á náttúrustofum landshlutanna. Þá eru lagðar til breytingar á 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða þannig að ákvæði 5. mgr. 5. gr., þar sem kveðið er á um að Náttúruminjasafn Íslands hafi stöðu höfuðsafns, komi ekki til framkvæmda fyrr en sett hafi verið sérlög um Náttúruminjasafn Íslands í samræmi við lög þessi. Æskilegt væri að hafinn yrði undirbúningur að gerð þess frv. sem fyrst og að það yrði samið í nánu samstarfi við umhverfisráðherra og í því yrði m.a. kveðið á um tengsl laganna við Náttúrufræðistofnun Íslands. Lagt er til að fellt verði brott að fram skuli fara endurskoðun á lögum nr. 60/1992, um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, er miði að því að aðgreina safnastarfsemi Náttúrufræðistofnunar frá öðrum skilgreindum verkefnum stofnunarinnar. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Menntmn. er einróma í afstöðu sinni til málsins.

Herra forseti. Aðeins örfá orð varðandi safnalögin. Ég ætla rétt í upphafi að taka fram að samstarf við menntmn. hefur verið afar gott um þau mál öll sem tilheyra þessum pakka sem við köllum svo. Starfið hefur verið mikið í nefndinni. Það verður að segjast eins og er að formaður nefndarinnar, Sigríður Anna Þórðardóttir, á þakkir skildar fyrir lipurð og stjórn þeirra funda sem hafa verið fjölmargir um þessi mál og ég held að það sé ekki síst því að þakka að við höfum náð mjög góðri lendingu og nefndin stendur einhuga að baki því nál. sem hér liggur fyrir. Einnig má taka fram að nefndin hefur í raun og veru sýnt það frumkvæði að gera ýmsar breytingar til verulegra bragarbóta, bæði á þessu frv. og þeim frv. hinum sem við höfum rætt í samhengi. Það verður að segja að það sé mjög til fyrirmyndar í störfum nefndarinnar að hún hefur ekki litið svo á að hún væri bundin algerlega þeim frv. sem komu frá hæstv. menntmrh., enda var það þannig í 1. umr. að hæstv. menntmrh. hvatti mig til þess að nefndin tæki þessi mál til verulegrar skoðunar og það hefur verið gert en ég held að við hér hafi verið náð býsna góðri lendingu þó að það liggi ljóst fyrir að auðvitað eftir kannski ekki allt of mörg ár þurfi síðan að gera hér hugsanlega einhverja bragarbót á eins og oft vill verða. Í raun og veru er aðeins eitt atriði sem ég vildi vekja athygli á en það er að eitt þeirra höfuðsafna sem hér er nefnt er raunverulega ekki til og verður ekki fyrr en búið er að setja um það safn sérstök lög. Hér á ég við Náttúruminjasafn Íslands. Ég held að nauðsynlegt sé að vekja athygli á því að þær breytingar eru að verða að það safn sem heyrir nú undir umhvrn. verður fært undir menntmrn. með þeim lögum sem hér liggja fyrir. Hins vegar er mögulegt að gera einhverja tengingu og í rauninni nauðsynlegt að gera einhverja tengingu yfir í umhvrn. þegar lög verða sett um Náttúruminjasafnið. Þess vegna vil ég vekja athygli á einni setningu sem er í nál. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Æskilegt væri að hafinn yrði undirbúningur að gerð þess frv. [þ.e. um lög um Náttúruminjasafn Íslands] sem fyrst og að það yrði samið í nánu samstarfi við umhverfisráðherra og í því yrði m.a. kveðið á um tengsl laganna við Náttúrufræðistofnun Íslands.`` Býsna mikilvægt er að þarna takist vel til því að hér er verið að gera þá grundvallarbreytingu að þetta safn heyri undir menntmrn. með samþykkt þessara laga en er nú undir umhvrn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um húsafriðun frá menntmn. Ákvæði frv. eru sambærileg ákvæðum V. kafla þjóðminjalaga, nr. 88/1989. Megintilgangur þess er að skapa húsafriðun sérstöðu innan þjóðminjavörslunnar. Jafnframt er sjálfstæði yfirstjórnar þessa málaflokks aukið með því að gera húsafriðunarnefnd, sem nú er undirnefnd þjóðminjaráðs, að sjálfstæðri ríkisstofnun er heyri beint undir menntamálaráðherra. Þannig eru boðleiðir gerðar skýrari og stjórnsýsla málaflokksins treyst. Í frv. eru ekki lagðar til stórvægilegar breytingar á efnisreglum sem gilda um húsafriðun. Nefndin bendir á að í 4. mgr. 16. gr. frv. er lagt til að varsla og reikningshald húsafriðunarsjóðs skuli falið bankastofnun nema húsafriðunarnefnd ákveði aðra tilhögun að fengnu samþykki menntamálaráðuneytisins. Ákvæði þetta er samhljóða 5. mgr. 46. gr. þjóðminjalaga, nr. 88/1989. Að mati nefndarinnar eru ákvæði af þessu tagi varðandi sjóði í eigu ríkisins úrelt og óþörf. Skv. 2. mgr. 18. gr. frv. er gert ráð fyrir að húsafriðunarnefnd beri ábyrgð á fjárreiðum húsafriðunarsjóðs. Í ljósi þess og með vísan til þeirrar þróunar sem orðið hefur í banka- og bókhaldsmálum á liðnum árum er að mati nefndarinnar óþarft að binda hendur stjórnar sjóðsins í þessu efni með beinum fyrirmælum í lögum. Eðlilegra er að húsafriðunarnefnd geti ákveðið sjálf hvernig hún leysir þennan þátt í starfsemi sjóðsins. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Menntmn. er einróma í afstöðu sinni til frv. en hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ritar undir nál. með fyrirvara.

Herra forseti. Ég ætla í örstuttu máli að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef á varðandi þetta mál. Hann felst í því að hér er verið að stofna, eins og fram hefur komið, sjálfstæða stofnun sem kallast samkvæmt frv. húsafriðunarnefnd. Ég hefði af ýmsum ástæðum viljað sjá þetta nafn skrifað með upphafsstaf. Það hefur verið leitað eftir því í vinnu nefndarinnar hvort möguleiki væri á slíku en á það hefur ekki verið fallist. Rök mín fyrir þessu eru m.a. þau að ekki er langt síðan það gerðist í sölum þingsins að hæstv. forseti Alþingis gerði ljóst að hann teldi stofnunum sem ritaðar eru með litlum upphafsstaf í lögum ekki vera ætluð stór verkefni. Ég held að húsafriðunarnefnd séu ætluð stór verkefni og hefði haldið að hún ætti rétt á að fá þá stöðu í lögunum að nafn hennar væri ritað með upphafsstaf. Það fékkst ekki í gegn. Ég set mig þó ekki upp á móti málinu. Ég hefði kannski viljað ræða það hér hvort ekki væri ráð að kalla þessa litlu stofnun Húsafriðun ríkisins. Það hefði verið mér mjög að skapi. Ég tel að ef við hefðum valið þá leið þá hefði ekki verið erfitt að sækja það að fá nafnið ritað með upphafsstaf. Hjá umsagnaraðila sem kom fyrir nefndina kom fram að við þyrftum ekki að hafa neina Danahræðslu í þeim efnum. Nefndin var frædd um það að Guðni Guðmundsson rektor Menntaskólans í Reykjavík hefði kallað það Danahræðslu eða timor Danorum þegar menn fældust upphafsstafi. Áhyggjur mínar af þessu máli eru svo sem ekki þungar. Þó vildi ég gera grein fyrir annarri athugasemd sem ég hef við málið, þ.e. varðandi kirkjur. Það hefur verið talað um að taka þurfi til athugunar kirkjur, jafnvel frá síðustu öld. Það hefur komið fyrir að kirkjur byggðar fyrir 1940 hafi verið skemmdar eða gerðar á þeim breytingar sem húsafriðunarmenn hafa talið til vansa. Það er kannski mál sem við gætum skoðað í framhaldinu. Ég fagna því hins vegar að húsafriðunarnefnd skuli orðin sjálfstæð stofnun og hef ekki fleiri athugasemdir við þetta mál.

Herra forseti. Umræðan um sölu á hlutafé í Landssímanum er á lokastigi, málið komið til 3. umr. Hér hafa verið rakin ítarlega rök fyrir því að málið sé á engan hátt tilbúið til þess að verða afgreitt af þinginu, þ.e. til að salan verði samþykkt. Ég verð að láta þá von í ljós, herra forseti, að sú ákvörðun að það sé einungis á döfinni að selja allt að 49% hluta sé varanleg og 51% verði ekki seld, þrátt fyrir að hv. talsmenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. utanrrh. og hæstv. samgrh. hafi ekki treyst sér til þess að koma með óyggjandi svör í þeim efnum. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að vísa í lokaorðum mínum til nál. míns varðandi þetta mál, með leyfi forseta: ,,Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er andvígur sölu Landssíma Íslands hf. Fjarskiptaþjónusta er ein af grunnstoðum almannaþjónustu í landinu. Þessi þjónusta má ekki lúta þeim lögmálum markaðarins að arðsemiskrafa eiganda ein sé drifkraftur reksturs og þjónustu. Sjálfsagt er að gæta allra almennra hagkvæmni- og rekstrarsjónarmiða og gera kröfur um aukna þjónustu. Landssími Íslands á áfram að vera sameign þjóðarinnar og styrk hans á að nýta til hins ýtrasta til að byggja upp gott fjarskiptakerfi sem nær til allra landsmanna án mismununar í verði eða gæðum. Fari svo sem horfir og fyrirtækið verður selt er sú hætta yfirvofandi að þessi almannaþjónusta verði ofurseld einkareknu einokunarfyrirtæki, jafnvel í meirihlutaeign útlendinga.`` Herra forseti. Mér þykir vel hlýða að hafa það sem lokaorð í umfjöllun minni og þátttöku í þessu máli að vitna til orða góðs kunningja míns á Sauðárkróki í viðtali við DV í gær. Þar er hann spurður ásamt nokkrum öðrum einstaklingum hvað standi upp úr frá liðnum þingvetri. Herra forseti. Ég vil með leyfi fá að vitna í Brynjar Pálsson, bóksala á Sauðárkróki, í orð hans sem birtast undir fyrirsögninni Vorhret og símasala, með leyfi forseta: ,,Vorhretið stendur upp úr, við Íslendingar erum ekki stærri þjóð en svo að útilokað er að við þolum sjómannaverkfall í 42 daga. Hrikalegt er að stjórnvöld þurfi að beita lögum á réttmæta kjarabaráttu sjómanna en ekki áttu sjómenn annarra kosta völ en fara í verkfall þegar þeir voru m.a. að skerpa á þeirri kröfu sinni að við öll eigum fiskinn í sjónum í sameiningu. Íslandi allt var kjörorð ungmennafélaganna. Um önnur afrek stjórnmálamannanna í vetur get ég sagt að ég hef alltaf verið mótfallinn sölu banka og símafyrirtækja og vísast mun sagan dæma þá skoðun mína rétta að slíkt verður landsbyggðinni dýrkeypt.``

Hæstv. forseti. Hv. þm. hefur farið mikinn í dag í málflutningi sínum. Í gegnum tíðina hef ég ekki verið mikill talsmaður sölu á ríkisfyrirtækjum en þykist þó sjá að eðlilegt sé að ákveðin þjónusta, eins og bankastarfsemi og Landssíminn, verði seld. Ég sé auðvitað fyrir mér að það verður ekki einkavæðing heldur fjöldavæðing. Það mun verða fólkið í lífeyrissjóðunum sem kaupir. Fyrir nokkrum árum voru lífeyrissjóðir landsmanna gjaldþrota. Nú eiga þeir 600 milljarða og hafa líklega 120 milljarða á ári hverju, segja fróðir menn mér, til að fjárfesta. Mér þykir líklegt að þeir geti tekið við hlutverki ríkisvaldsins og keypt þá hluti sem ber að selja núna í Landssímanum, þess vegna í bankakerfinu.

Herra forseti. Mér þykir leitt að þurfa að segja það en ég hef á tilfinningunni að hæstv. landbrh. hafi alls ekki lesið frv. eða þau skilyrði sem sett eru fram fyrir sölu hlutafjárins. Þar er einmitt gert ráð fyrir því að almenningur og lífeyrissjóðirnir fái ekki rétt til að kaupa Landssímann með þeim hætti sem hæstv. ráðherra er að tala um, heldur á að búta hann niður þannig að almenningur hafi aðgang að hluta og síðan fjárfestarnir, sem hann var að minnast á, aðgang að hluta o.s.frv. Ég vil því benda hæstv. landbrh. á að ég er svo sem sammála því sjónarmiði hans að þetta gæti verið betra en því miður sýnist mér hann ekki fara alveg með rétt mál.

Hæstv. forseti. Það koma iðulega fram fullyrðingar um að maður lesi ekki um málin, vitringarnir segja það gjarnan. En 14% er mikil sala til fólksins til að byrja með og ...  Það mundi ekki standa í hv. þm. Ögmundi Jónassyni, formanni stærsta lífeyrissjóðs landsmanna, að safna kennitölum og gerast áhugamaður um hlut Landssímans.

Afsala þjóðinni þessum dýrmætu eignum.

Ja, afsala. Þetta er staða sem við stöndum frammi fyrir.

Framsfl. er kominn langt frá uppruna sínum.

Hæstv. forseti. Er það svo að hér sé hafið tveggja manna tal?

Mér heyrðist það.

Glöggur er hæstv. forseti. Staðan er auðvitað sú að þetta blasir við og ég sé fyrir mér að fjöldahreyfing fólksins, þessi fjöldavæðing sem ég kalla svo, geti komið og tekið við þessu hlutverki af ríkisvaldinu fyrst það fær ekki að reka þessar stofnanir.

Herra forseti. Ég vil ítreka það að hæstv. landbrh. og varaformaður Framsfl. kynni sér betur þetta mál og stöðuna almennt og reyni að bæta úr eftir því sem hann hefur kraft, þrek og völd til. Ég vona, herra forseti, að ekki þurfi að fara eins og látið var að liggja á fundi samgn. að menn komi sér hjá því að reka Trékyllisvíkurnar út um allt land í fjarskiptaþjónustu. Ég vil minna hv. varaformann Framsfl. á að það var einmitt í Trékyllisvík á Ströndum sem Hermann Jónasson, formaður Framsfl. og ráðherra í mörg ár, hélt sinn fyrsta framboðsfund og var síðan kosinn á þing. Við skulum vona að Trékyllisvíkurnar fái að lifa.

Herra forseti. Ég virði skoðanir sannfærðra hægri manna, frjálshyggjumanna sem vilja í aðalatriðum láta einkarekstur reka allt sem mögulegt er og sumir ganga svo langt að þeir sjá fyrir sér hlutverk ríkisins í því einu að semja við önnur ríki og halda uppi landvörnum og löggæslu. Ég virði slík sjónarmið en ég er þeim algerlega ósammála. En hitt verð ég að segja að mér finnast ömurlegir þeir viðsnúningar, tækifærismennska og hentistefnupólitík, hentifánapólitík af því tagi sem hæstv. landbrh. hefur sérstaklega tekið að sér að halda uppi upp á síðkastið í þessum efnum. Fyrir fáeinum árum gerði hann út á það gagnvart fylgi í landinu að hann væri ákveðið akkeri félagslegra sjónarmiða í Framsfl. og væri að taka við forustu þar fyrir félagshyggjuarmi, vinstri armi. Hvar er sá maður staddur sem vildi ekki selja Búnaðarbankann, var algerlega á móti því að einkavæða Landssímann o.s.frv. Við heyrðum það áðan. Ég legg til að hæstv. landbrh. haldi sig í aðalatriðum við gúrkurnar og láti öðrum eftir að ræða um einkavæðingu. Herra forseti. Við erum að koma að lokum umræðunnar um stærstu einstöku einkavæðingu Íslandssögunnar a.m.k. hingað til. Það er athyglisvert að svo dofnir eru menn orðnir eftir áralangt fár af þessu tagi að ekki hefur náðst upp í þjóðfélaginu almennilega virk umræða um þetta stóra mál og slíkur er hroki einkavæðingaraflanna orðinn að talað er af forakt um öll önnur sjónarmið en þau að allt svona lagað hljóti að seljast. Ég held að þeir menn hefðu gott af því að fara út á meðal þjóðarinnar. Ég fullyrði að þjóðin er ekki sammála þeim sem telja það sjálfgefið og einsýnt að ráðstafa almannaeignum með þessum hætti sem núverandi ríkisstjórn er að gera. Ég fullyrði það. Það eru djúprættar efasemdir um það og ekki síst á landsbyggðinni að þessi stefna sé mönnum til góðs. Það er ekki fólkið sem er í fyrirrúmi þegar menn eru að ryðja þessum breytingum á samfélaginu braut. Það er bara ekki þannig. Það er fjármagnið og arður þess sem er látið hafa forgang. Það er fjármagnið í fyrirrúmi, gróðinn í fyrirrúmi, hæstv. ráðherra, Guðni Ágústsson. Það er athyglisvert í þessu máli að eiginlega eru allar aðstæður gegn því sem þyrfti að vera til að maður hefði sannfæringu fyrir því að breytingarnar gætu orðið til góðs. Það eru ákveðin leiðarljós, það eru ákveðin viðmið sem hægt er að nota til að spyrja sig að því hvort líklegt sé að breytingar af þessu tagi verði til góðs. Leiða þær til betri þjónustu, til lægra verðs, stuðla þær að jafnrétti og réttlæti í samfélaginu o.s.frv.? Er þetta fyrir hendi? Nei. Hér er um fákeppnis- og einokunarstarfsemi að ræða í bland. Alls staðar hefur gefist illa að einkavæða slíka starfsemi. Í öðru lagi. Er reynsla annarra þjóða af þessum breytingum eða nákvæmlega sambærilegum breytingum við sambærilegar aðstæður góð? Svarið er nei. En menn hlustuðu auðvitað ekkert á það. Reynslan frá löndum eins og Ástralíu, Nýja-Sjálandi, sumum fylkjum Bandaríkjanna og sums staðar í Evrópu er mjög slæm. Í þriðja lagi fást menn ekki til að ræða þetta út frá aðstæðum Íslendinga. Það má ekki vekja lengur athygli á þeirri staðreynd að hér býr tæplega 300 þúsund manna þjóð í 103 þúsund ferkílómetra stóru landi. Þó ekkert annað kæmi til, herra forseti, þá finnst mér skrýtið að menn skulu ekki einu sinni fást til að velta því þó fyrir sér að suma hluti af þessu tagi gætum við Íslendingar þurft að hafa öðruvísi en eiginlega allar aðrar þjóðir í heiminum af því að við erum Íslendingar og erum jafnfá og raun ber vitni við jafnsérstakar, landfræðilegar og náttúrufræðilegar aðstæður. Í fjórða lagi er það þannig að skilyrðin sem ríkisstjórnin sjálf hefur sett til þess að breytingar af þessu tagi geti gengið eðlilega fyrir sig eru ekki heldur uppfyllt en það veldur þessum mönnum engum áhyggjum. Ekki er raunveruleg samkeppni til staðar á þessum markaði. Það vita það allir. Að hluta til er um einokunarstarfsemi að ræða og að hluta til um markaðsdrottnandi risa með 85--90% markaðarins. Fullt verð átti að vera annað skilyrði. Hvar er það? Það á ekki einu sinni að leita eftir því að fá fullt verð. Dreifð eignaraðild átti að vera þriðja skilyrðið. Það er varla til málamynda reynt að láta líta út fyrir að það standi til. Það er eiginlega hætt að þykjast í þeim efnum. Það er enginn áskilnaður í lögum um dreifinguna á eftirmarkaði og salan á meira að segja að fara fram strax í frumsölu að verulegu leyti til einstakra stórra aðila þannig að einn aðili gæti strax í byrjun keypt fjórðung Símans, t.d. erlendur aðili og átt vilyrði fyrir næstum öðru eins. Það er gefinn upp boltinn með það að einn einasti erlendur aðili gæti orðið svo til helmingseigandi þessa fyrirtækis á móti dreifðri eignaraðild innan lands og þar með mundi hann auðvitað ráða því. Uppgjöf og niðurlæging Framsfl. í þessu máli er einstök vegna þess að sagan er svo skýr frá því að margir framsóknarmenn, öflugir talsmenn Framsfl., voru fyrir fáeinum missirum beinlínis andvígir því að hrófla við þessu fyrirtæki. Það liggur fyrir. Síðan er opnað í stjórnarsáttmálann með mjög varfærnislegu orðalagi á því að breytingar verði skoðaðar á kjörtímabilinu. Í þriðja lagi kom svo tímabilið, stóð kannski í tæpt ár, þar sem Framsókn var á móti því að selja grunnnetið en var að öðru leyti orðin jákvæð gagnvart því að selja Símann. Svo kom í fjórða lagi tímabilið, það var örstutt þar sem það átti að fara mjög varlega í þetta. Maður gat búist við frv. sem heimilaði kannski að opna aðeins inn í þetta með 15% eins og í bönkunum. Svo kom lokakaflinn, frv. um að heimila samgrh. Sjálfstfl. að selja 100%. Endir sögu. Fullkomin 100% uppgjöf, niðurlæging. Framsfl. liggur eins flatur og nokkur kostur er. Rökin: Framsfl. uppgötvaði fjarskiptalögin. Ég hlýt auðvitað að óska einkavæðingaröflunum í Sjálfstfl. og á bak við Sjálfstfl. til hamingju með sigurinn, herra forseti. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, til hamingju með sigurinn. Þetta mun heita ippon eða hvað það er á máli fjölbragðaglímu, þ.e. fullnaðarsigur í einu bragði, og Framsókn liggur á gólfinu. Það er gaman, herra forseti, og þó ekki að einmitt þessa dagana, þessa klukkutímana, sem við ræðum þessa algeru uppgjöf Framsfl. og fullnaðarsigur sjálfstæðismanna kemur skýrsla Samkeppnisstofnunar, hinnar virðulegu og ágætu Samkeppnisstofnunar sem nýtur álits og trausts alls staðar í þjóðfélaginu og ekki síst á Alþingi um fákeppni og samþjöppun í íslensku viðskiptalífi. --- Ég óska hæstv. utanrrh. góðrar ferðar. --- Þar er m.a. sérstaklega dregin athyglin að því að í hinum nýju greinum atvinnulífsins sem fjarskiptin eru hluti af vegna þeirrar þróunar sem þar er, þar er mikil og hröð samþjöppun í upplýsinga- og hátæknigreinum. Er einhver ástæða til að ætla annað en nákvæmlega þessi verði þróunin í framhaldinu á þessum markaði, ekki síst vegna þess að ríkisstjórn Íslands er svo einstaklega ofstækisfull í þessum aðgerðum að hún setur engar kvaðir eða skilyrði af neinu tagi í tengslum við söluna. Í mörgum tilvikum hafa fyrirtæki af þessu tagi erlendis verið einkavædd með þeim hætti að sett hefur verið inn í þau sérstakt hlutabréf sem verður hluti af hlutabréfaeign fyrirtækisins um aldur og ævi og því fylgir ákveðinn íhlutunarréttur. Meira að segja nýfrjálshyggjuliðið á Nýja-Sjálandi setti inn í símann sérstakt hlutabréf sem kallað er Kíwí-bréfið. Við gætum kallað okkur þá Íslendingabréfið,  Hvað átti að gera, herra forseti? Það átti að beita afli þessa fyrirtækis til að halda áfram því brýna verki að betrumbæta fjarskiptakerfið í landinu og tryggja öllum landsmönnum áframhaldandi á næstu árum í gegnum þær miklu breytingar sem eru að ganga yfir í tæknilegum efnum og af ýmsum ástæðum, fyllstu þjónustu eftir því sem nokkur kostur var án tillits til búsetu af jöfnum gæðum og með jöfnum aðgangi eftir því sem nokkur kostur er. Það er mikilvægt jafnréttisatriði í þessu landi að þjóðin öll hafi aðgang að þessari mikilvægu undirstöðutækni sem má líkja við menntakerfið, má líkja við vegakerfið og ýmsar þessar undirstöðuþarfir í þjóðfélaginu. Í öðru lagi átti --- og um það hefði getað tekist ágæt samstaða ef einhver vilji hefði verið til þess að láta á það reyna --- að skoða hvaða breytingar á rekstri og samsetningu þessa fyrirtækis gat verið skynsamlegt að gera, m.a. út frá breyttum aðstæðum í samkeppnislegu tilliti. Vel gat komið til greina að kveða á um það að einstakir þættir starfseminnar yrðu færðir yfir í sjálfstæð dótturfélög. Það tel ég alveg koma til greina. Ýmsar slíkar breytingar gátu komið til móts við þau sjónarmið að þetta fyrirtæki yrði kannski ekki rekið án árekstra með algerlega óbreyttu formi að öllu leyti. Það er enginn endilega að biðja um það. En að tryggja þessa mikilvægu undirstöðuþjónustu og jafnrétti landsmanna og koma í veg fyrir að það gerist hér sem hefur alls staðar orðið fylgifiskur einkavæðingar af þessu tagi að strjálbýlið líði fyrir hana. Það átti að reyna að gera. Það er enginn vilji til þess hér því miður, herra forseti. Stundum er sagt að sagan endurtaki sig og það er líklega býsna mikið til í því. Þegar fjarskiptabyltingin hófst fyrir alvöru kringum önnur síðustu aldamót, þá voru það einkaaðilar eins og á mörgum fleiri sviðum atvinnurekstrar sem voru fyrirferðarmestir í þeim efnum. Svo gerðust hlutir sem leiddu það af sér, kreppan mikla, hildarleikur seinna stríðsins, að þessi þjónusta og margar aðrar slíkar sem vörðuðu innviði samfélaganna voru teknar yfir af opinberum aðilum, ríki og sveitarfélögum og samfélögin voru byggð upp, innviðir samfélaganna voru byggðir upp í Evrópu, Ameríku og víðar og að því komu stjórnmálamenn úr öllum áttum. Um áratuga skeið var ágæt samstaða um þá pólitík að þetta væri skynsamlegt og það lagði grunninn að því velmegunarskeiði sem menn hafa síðan búið að í þessum löndum. Síðan náðu önnur sjónarmið yfirhöndinni, því miður, og þau hafa ríkt um skeið. Nýfrjálshyggjukreddan heltók vestræna stjórnmálamenn og sagan lagði af stað í nýjan hring. Nú tel ég að sem betur fer sjáum við fyrir endalokin á þessu skeiði. Það er að vora úti í þjóðfélaginu, herra forseti, og það mun líka vora pólitískt. Nýfrjálshyggjan er á undanhaldi. Hún hefur verið sigruð í mörgum löndum heimsins. Eftirlegukindurnar halda völdunum á Íslandi en þær munu ekki gera það lengi enn. Sagan segir okkur það líka að menn halda ekki völdum að eilífu og allra síst þeir menn sem fara með þau eins og núv. ríkisstjórn hefur gert.

Herra forseti. Með einkavæðingu Landssímans er nýfrjálshyggjuliðið í Sjálfstfl. sem vill koma sem flestum sviðum þjóðlífsins í hendur einkaaðila til þess að græða á því að vinna stóran sigur. Í öðru lagi verður þetta mál nokkuð stór bautasteinn á langri vegferð Framsfl. til hægri í íslenskum stjórnmálum, viðmiðunarpunktur þannig að villugjarnar sálir geta leitað að þeim bautasteini ef þær vilja átta sig á því hvar Framsfl. var einu sinni á vegi staddur. Þegar hæstv. núv. landbrh. verður ráfandi í þoku á ævikvöldi sínu, þá getur hann farið og leitað að þessum bautasteini og svarað sjálfum sér: Hér var ég einu sinni staddur. Herra forseti. Ég spái því að þetta mál verði ekki til farsældar, a.m.k. ekki því fólki sem byggir hinar strjálu byggðir. Ég segi því nei við þessu frv., herra forseti.

Virðulegi forseti. Fróðlegt var að hlýða á umræðu um skýrslu Samkeppnisstofnunar í dag þar sem menn fóru hamförum yfir því að tiltekið fyrirtæki hefði 61% markaðshlutdeild. Hér er ætlunin að selja fyrirtæki sem er með allt upp undir 90% markaðshlutdeild og mönnum svelgist ekki einu sinni á. Virðulegi forseti. Við viljum ekki standa að því að einkavæða einokun og því sitjum við hjá.

Herra forseti. Við sem höfum þá skoðun að einkarekstur sé þjóðhagslega heppilegri en ríkisrekstur hljótum að gleðjast yfir þessu skrefi, mestu einkavæðingu til þessa. Ég segi já.

Herra forseti. Landssími Íslands á áfram að vera sameign þjóðarinnar og styrk hans á að nýta til að byggja upp gott fjarskiptakerfi sem nær til allra landsmanna án mismununar í verði eða gæðum. Herra forseti. Við erum hér á rangri braut. Ég segi nei.

Herra forseti. Þingheimur hló þegar hann samþykkti að selja Landssíma Íslands, þessa verðmætu þjónustustofnun sem hefur þjónað Íslendingum vel um margra áratuga skeið. Fyrr í dag fór fram umræða um hvernig staðið yrði að þessari sölu. Rifjuð voru upp ummæli hæstv. samgrh. um að ekki stæði til að knýja fram eins hátt verð fyrir söluna og kostur væri. Óskað var eftir nærveru formanns Framsfl., hæstv. utanrrh. og hann spurður um álit í þessu efni. Svörin voru loðin. Þessi stofnun, þessi dýrmæta eign okkar er skilin eftir í höndum hagsmunagæslumanna þjóðarinnar sem duga ekki til slíkra verka.

Herra forseti. 8. brtt. kveður á um að hækka viðmiðunartölu úr 50% í 65%. Ég tel að þessi grein sé óþörf og stangist í raun á við 9. gr. frv. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Hér er um það að ræða að frv. kveður á um að leggja eigi sérstakan skatt á þá sem reka vöruflutningaþjónustu. Kjarninn í þessu máli er einfaldlega sá að embættismenn hafa ákveðið að tiltekna fjárhæð vanti til að reka stjórnsýsluna og hér er ætlunin að samþykkja það að leggja á nokkrar milljónir í skatt, sérstaklega á þá sem reka vöruflutningaþjónustu. Ég held að það sé ágætt, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin sitji ein uppi með þetta og því sitjum við hjá.

Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs eru andvígir núverandi áformum um stórvirkjanir á Austurlandi og byggingu álvers á Reyðarfirði. Því er algerlega ótímabært að setja á hafnaáætlun 2001--2004 stóriðjuhöfn á Reyðarfirði. Við getum því ekki stutt það þó svo við styðjum hafnaáætlunina að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Hér er um stystu langtímaáætlun í heimi að ræða. Hér er um að ræða þriggja ára áætlun og að sjálfsögðu styðjum við áætlun af þessum toga.

Herra forseti. Andi þessa frv. sem hér er lagt fram er mér að mörgu leyti að skapi. Ég hygg hins vegar að menn þurfi aðeins að velta yfir því vöngum hvort sú forsjárhyggja og þau boð og bönn sem hér er verið að leiða í lög sé rétt aðferð til þess að bregðast við tóbaksfíkninni. Ég hef efasemdir um það og treysti mér ekki til þess að fylgja þessu frv. eins og það er lagt fram og þaðan af síður þeim brtt. sem lagðar hafa verið fram til að hnykkja enn frekar á þessari stefnumörkun. Forvarnir eru af hinu góða en boð og bönn hygg ég að leiði okkur í ógöngur og út í horn sem erfitt er að komast út úr.