Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til samræmingar á ákvæðunum um sérstakan eignarskattsauka við aðrar skattaforsendur ársins 1990. Ef þeim verður ekki breytt þýðir það að menn borga þeim mun meira í sérstakan eignarskattsauka. Af þeim ástæðum varð fullt samkomulag um málið í hv. Ed. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Óþarft er að rekja þá miklu umræðu sem orðið hefur hér í þessari hv. deild um umhverfismálin. Ég minni þó á að þau voru lögð fram sem tvö mál, þ.e. annað fjallaði um stofnun umhverfisráðuneytis og hitt málið fjallaði um verkefni þess ráðuneytis. Einna harðastar þóttu mér deilurnar um það hvort stofna ætti umhverfisráðuneyti. Það mál hefur nú verið afgreitt og er umhverfisráðuneyti staðreynd. Ég vænti þess að menn sætti sig við þá ákvörðun hvort sem þeir hafa áður verið henni andsnúnir eða ekki. Verkefni umhverfisráðuneytisins verða að sjálfsögðu mörg og mikil. Ég vek athygli á því að mjög glöggt hefur komið fram í allri umræðu um umhverfismál hér á landi upp á síðkastið að sannarlega er þörf á að taka markvisst á þeim málum. Ég vek athygli á t.d. mengun sem er í fjörum þessa lands og hefur nýlega verið umræðuefni í fjölmiðlum og ég vek athygli á því átaki sem gert er til að græða upp landið þar sem greinilega hefur komið fram hve mjög það hefur spillst á undanförnum árum. Fleira gæti ég þannig að sjálfsögðu rakið sem ég veit að hv. þm. eru allir sammála um að afar brýnt sé að lagfæra. Þar sem umhverfisráðuneyti er staðreynd vona ég að allir hv. þm. séu sammála um að búa þurfi það ráðuneyti vel úr garði til þess að það geti sinnt þessum mikilvægu verkefnum. Ég hef þegar falið því nokkur mikilvæg verkefni með reglugerð, m.a. samræmingu á þeim málum sem falla undir mörg ráðuneyti. Engu að síður eru enn mörg verkefni sem ekki eru færð til þess sem tvímælalaust verður að gerast. Í því frv. sem hér er til umræðu er einmitt um það fjallað, þ.e. þau verkefni sem eiga að færast til umhverfisráðuneytis. Mér er það mikið kappsmál að um þróun og uppbyggingu umhverfisráðuneytis geti orðið sem mestur friður, nú þegar stofnun þess er orðin að veruleika. Ég gekk í það nokkru fyrir páskahlé að athuga hvort samkomulag gæti orðið um að fresta gildistöku nokkurra greina í þessu frv. á meðan skipulag viðkomandi mála væri betur athugað og taldi líkur á að um það gæti orðið samkomulag. Svo varð þó ekki að lokum, því miður. Ég hef ákveðið að láta á það reyna þegar menn skoða þessi mál betur hvort sá grundvöllur sem þá var um rætt gæti orðið að samkomulagi um afgreiðslu frv. Ég hef því lagt fram brtt. á þskj. 1065 þar sem raktar eru þær tillögur sem fyrst og fremst var rætt um í því sambandi. Ætla ég að hlaupa hratt yfir þessi ákvæði. Í þessum brtt. geri ég ráð fyrir því að 8.--14. gr. frv. taki ekki gildi fyrr en lokið er endurskoðun á starfsemi þeirra stofnana og þeim lögum sem um þær stofnanir fjalla sem um er getið í þessum greinum. Þarna er fyrst og fremst um að ræða heilbr.- og trmrn., þ.e. Hollustuverndina. Þar er um að ræða Siglingamálastofnun, þ.e. mengun sjávar, og þar er um að ræða Geislavarnir og eiturefnanefnd. Í 2. lið, sem er ákvæði til bráðabirgða, er síðan gert ráð fyrir að umhverfisráðherra leggi fram á haustþingi frv. til laga um umhverfisvernd og umhverfisverndarstofnun. Í því frv. verði ákveðið skipulag mengunar- og geislavarna á landi, í lofti og sjó. Síðan segir í 2. brtt.: ,,Umhverfisráðherra skal þó við gildistöku þessara laga hafa með höndum yfirstjórn og samræmingu hvers konar mengunarvarna og getur ákveðið aðgerðir í því sambandi.`` Umhverfisráðherra hefur þegar skipað þessa nefnd til að fjalla um umhverfisvernd og umhverfisverndarstofnun og gerir ráð fyrir því að frv. um þá stofnun verði tilbúið á haustmánuðum. Með tilliti til þess að þessi mál eru á æðimörgum höndum er að mínu mati óhjákvæmilegt að umhverfisráðherra fái strax það verkefni að sjá um yfirstjórn og samræmingu þessara mála. Ég þarf vitanlega ekki að nefna mörg dæmi um það. Menn vita að þegar um þessi mál er að ræða, þá koma margir að þeim, ekki bara Hollustuvernd heldur Öryggiseftirlit og fjölmargir fleiri aðilar. Í 2. lið ákvæðis til bráðabirgða er tekið fram, til að taka af allan vafa, að Landgræðsla ríkisins og Skógrækt ríkisins skulu, þrátt fyrir ákvæði 1. gr. frv., eins og það var samþykkt við 2. umr., starfa óbreytt þar til lög um þær stofnanir hafa verið endurskoðuð. Segja má að þetta sé óþarfi, en ég vildi bara taka af öll tvímæli því um þetta hefur verið nokkur misskilningur. Ég taldi að ekki mundi saka að taka þetta fram, þó að samkvæmt 1. gr. starfi umhverfisráðuneytið einnig að eftirliti og aðgerðum til verndar gróðri. Hygg ég að enginn hafi út af fyrir sig neitt við það að athuga. Í 3. lið ákvæðis til bráðabirgða geri ég ráð fyrir því, og er reyndar skylda lögð á forsrh., að leggja fyrir Alþingi frv. til laga sem feli í sér endurskoðun á þeim lögum sem upp eru talin þarna á eftir. Þar verða jafnframt ákveðin nánar einstök verkefni og stofnanir umhverfisráðuneytis sem eftirtalin lög fjalla um. Þau lög eru um þær stofnanir sem í nýrri 21. gr., sem ég las í upphafi lýsingar minnar á þessum brtt., er gert ráð fyrir að taki ekki gildi fyrr en slík endurskoðun hefur farið fram. Það eru í fyrsta lagi lög um Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins, lög um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, lög um eiturefni og hættuleg efni og lög um Geislavarnir ríkisins. Þá eru það einnig lög um Siglingamálastofnun ríkisins, lög um varnir gegn mengun sjávar, lög um heimild fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta fyrir Íslands hönd alþjóðasamning gegn mengun sjávar af völdum olíu og lög um bann við losun hættulegra efna í sjó, sem einnig varða Siglingamálastofnun. Ég skal hafa stutt mál um þetta. Ég þarf ekki að bæta við þau mörgu orð sem hafa fallið um þetta mál en vil þó leggja á það áherslu að hér er leitað eftir samkomulagi. Hér er að mínu mati gengið mjög til móts við marga sem hafa talið ákvæði þessa frv., sem fjalla um þau atriði sem í brtt. er gert ráð fyrir að fresta, vera mörg ekki nægilega ljós eða nægilega unnin. Ég vek t.d. athygli á deilum um Hollustuverndina. Um hana eru reyndar skiptar skoðanir. Á hún að falla í heilu lagi undir umhverfisráðuneytið eða aðeins mengunardeild hennar? Skoðanir eru skiptar um þetta innan flokka og milli flokka og ég hef með þessu fallist á fyrir mitt leyti að Hollustuverndin verði áfram óskipt innan heilbrrn. þar til lög um hana hafa verið endurskoðuð og þar til fyrir liggja tillögur umhverfisráðherra um hvernig mengunarmálum verður hagað í svokallaðri umhverfisverndarstofnun, sem hefur hlotið það heiti í þessum brtt. Einnig mundu innan þeirrar stofnunar verða verkefni sem varða mengun sjávar, eiturefni o.fl. Að því verki öllu loknu, þ.e. þegar liggur fyrir tillaga um umhverfisverndarstofnun og endurskoðun á þessum lögum, ætti ekki lengur að vera nokkrum vafa undirorpið að þau mál eru fullkomlega unnin. Ég hef í dag fengið bréf frá forstöðumönnum ýmissa stofnana þar sem lagt er til að því frv. sem hér er til umræðu verði frestað. Ég vek athygli á því að með því sem ég legg hér fram er reyndar gengið verulega til móts við margar þessar stofnanir eins og Hollustuvernd ríkisins, eiturefnanefnd, Siglingamálastofnun, Skógrækt ríkisins og Landgræðslu ríkisins, Geislavarnir ríkisins, svo að segja má að gert sé ráð fyrir því að fresta að meiri hluti þeirra stofnana falli undir umhverfisráðuneytið. Hins vegar vek ég athygli á því að forstöðumenn stofnana eins og t.d. Náttúruverndarráðs skrifa ekki hér undir. Vitanlega er afar mikilvægt að Náttúruverndarráð, sem er lykilstofnun í umhverfismálum, komi sem allra fyrst til starfa hjá umhverfisráðuneytinu. Ég vil lýsa þeirri eindregnu von minni að um þetta geti orðið samkomulag og málið verði afgreitt farsællega frá þessu þingi. Ég vona að þróun og vöxtur þessa mikilvæga umhverfisráðuneytis fái að vera með friði og spekt, hefjast þegar en þó tekin skref af skrefi og friður náist bæði hér á þingi og við þær fjölmörgu stofnanir sem þarna þurfa að koma að málum.

Ólafur G. Einarsson Herra forseti. Ég verð að segja að það vekur dálitla undrun mína að hæstv. umhvrh. skuli ekki vilja tjá sig strax um tillögur hæstv. forsrh. Við því er ekkert að gera. Ég get flutt mitt mál þótt ég viti ekki alveg með vissu hver afstaða hæstv. umhvrh. er til þessara tillagna og get þá ekki miðað við annað en það sem ég hef síðast heyrt frá honum um þetta mál allt saman. Hæstv. forsrh. hefur nú við 3. umr. þessa máls lagt fram brtt. við frv., brtt. sem hann hefur gert grein fyrir. Hæstv. forsrh. hefur rætt þetta mál ítrekað við okkur fulltrúa í stjórnarandstöðunni og ég vil segja það strax að ég met viðleitni hæstv. forsrh. til þess að ná samkomulagi um einhverja lausn á þeim deilum sem hafa verið hér í þinginu um þetta mikilvæga mál. Þessi viðleitni hæstv. forsrh. er vissulega virðingarverð og ekki síst í ljósi þess að hæstv. umhvrh. hefur ekki lagt sig mjög fram um að ná um þetta samkomulagi, svo ég taki nú vægt til orða. Og ég held ég megi reyndar hnykkja svolítið á þessu og segja að hann hafi þvert á móti gert hæstv. forsrh. nánast ómögulegt að ná um þetta nokkru samkomulagi við þá sem hafa lýst andstöðu við frv. eins og það er úr garði gert. Í einni utanför hæstv. umhvrh. gerðum við hæstv. forsrh. alvarlega tilraun til þess að ná samkomulagi um þetta mál. Ég held ég megi segja að við höfum verið komnir býsna nálægt því. Það var að vísu ekki samkomulag sem náði til stjórnarandstöðunnar allrar, enda hafði ég ekkert umboð til að ræða það. En ég veit að þingflokkur sjálfstæðismanna og ég held ég megi segja þingflokkur frjálslyndra hægrimanna hefði, með lítils háttar breytingum við þann grunn sem þar var lagður, getað fallist á brtt. sem hæstv. forsrh. var þá með. Eftir því sem ég best veit voru þær till. ræddar á fundi í ríkisstjórninni. Einhverjum ráðherranna varð það á að hringja í hæstv. umhvrh. til útlanda og bera málið undir hann en hann harðneitaði og sagðist ekki mundu samþykkja þann grunn sem þarna hafði verið lagður. Það var sem sagt ekki aldeilis því að heilsa að um samkomulag yrði að ræða í það sinnið. Þess vegna fór það svo að þennan sama dag sem þetta mál var hér á dagskrá var það ekki tekið fyrir, eðlilega ekki, vegna beiðni hæstv. forsrh. þar sem hann vildi ekki mæla fyrir þessum brtt. að umhvrh. fjarstöddum og í beinni andstöðu við hann. Þetta er nú ástæðan fyrir því að þetta mál hefur ekki hreyfst nú um nokkurt skeið. Ég man ekki alveg hvenær þetta var. Ég geri ráð fyrir því að liðnar séu einar tvær vikur síðan. Ég tók þessa synjun hæstv. umhvrh. alvarlega og taldi alveg ljóst að ekki yrði um neitt samkomulag að ræða um lausn þessa máls. Ég gerði satt að segja ekki ráð fyrir því að hæstv. forsrh. mundi fara að leggja hér fram till. sem hæstv. umhvrh. hefði alfarið hafnað. En nú veit ég ekki með vissu hvað hefur gerst. Ég veit ekki hvort hæstv. umhvrh. hefur fallist á þessar till. forsrh., hann hafnaði þeim þegar þær voru bornar undir hann eftir ríkisstjórnarfundinn, þá hafnaði hann þeim. Meira veit ég ekki en á meðan hann hefur ekki tjáð sig hlýt ég að ganga út frá því sem gefnu að hann hafi ekki samþykkt þessar till. Við höfðum ekki samþykkt þær heldur, en eins og ég sagði áðan þá vantaði ekki mikið á að við næðum samkomulagi við hæstv. forsrh. um þetta atriði. Í raun og veru stóð ekki mikið meira en eitt atriði eftir og það var þetta hvort 8.--14. gr., sem hæstv. forsrh. leggur nú til að öðlist ekki gildi fyrr en að lokinni endurskoðun og eftir samþykkt breytinga á lögum sem rakin eru í 3. tölul. ákvæða til bráðabirgða eins og segir á þskj. 1065. Við höfðum ekki fallist á þessa lausn og töldum miklu eðlilegra að þessar greinar yrðu hreinlega felldar brott, eins og við fulltrúar Sjálfstfl. og frjálslyndra hægrimanna höfðum lagt til við 2. umr. málsins. Ég kem kannski betur að því síðar. Um önnur atriði var sem sagt ekki svo fjarri því að við gætum á þau fallist og þá í samhengi við frekara samkomulag um lausn á öðrum málum. En þetta strandaði allt saman á afstöðu hæstv. umhvrh. Ég þarf í sjálfu sér ekki að fara mörgum orðum um þessar brtt. hæstv. forsrh. Þær eru um að 8.--14. gr. öðlist ekki gildi fyrr en að lokinni endurskoðun og eftir samþykkt breytinga á lögum sem rakin eru í 3. tölul. ákvæðis til bráðabirgða. Þau lög eru, eins og hæstv. ráðherra gerði hér grein fyrir, lög um Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins, með síðari breytingum, lög um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, nr. 81/1988, lög um eiturefni og hættuleg efni, nr. 52/1988, lög um Geislavarnir ríkisins, nr. 117/1985, lög um Siglingamálastofnun ríkisins, nr. 20/1986, lög um varnir gegn mengun sjávar, nr. 32/1986, lög um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd alþjóðasamning gegn mengun sjávar af völdum olíu, nr. 14/1979, og að lokum lög um bann við losun hættulegra efna í sjó, nr. 20/1972. Sem sagt, 8.--14. gr. skulu ekki öðlast gildi fyrr en öll þessi lög hafa verið endurskoðuð og samþykktar breytingar á þeim hér á hv. Alþingi. Þetta er út af fyrir sig spor í rétta átt. En þetta er hins vegar lagasetning sem þingið ætti ekki að láta fara frá sér. Það er ekki eðlileg lagasetning að ákveða í lagafrv. eins og þessu að þessar og hinar greinarnar skuli samþykktar en ekki öðlast gildi fyrr en einhver runa af lögum hefur verið endurskoðuð og þessi endurskoðun leitt til samþykkis nýrra laga eða breytinga á eldri lögum hér á þinginu einhvern tímann í framtíðinni. Að vísu er gert ráð fyrir að þessari endurskoðun skuli hraðað en það er engin trygging fyrir því að svo verði og því síður trygging fyrir því að næsta þing samþykki slíkar breytingar. Þetta er því lagasetning sem Alþingi á ekki að temja sér. Ég veit að þetta hefur gerst áður en það er ekki þinginu til sóma. Á þessa till. getum við því ekki fallist. Þá er hér í till. hæstv. forsrh. gert ráð fyrir bráðabirgðaákvæðum. Þar er í fyrsta lagi að umhvrh. skuli á haustþingi leggja fram frv. til laga um umhverfisvernd og umhverfisverndarstofnun. Í því skal m.a. ákveðið skipulag mengunar- og geislavarna á landi, í lofti og sjó. Síðan kemur þessi setning: ,,Umhverfisráðherra skal þó við gildistöku þessara laga hafa með höndum yfirstjórn og samræmingu hvers konar mengunarvarna og getur ákveðið aðgerðir í því sambandi.`` Þetta ákvæði sýnist mér alveg ótækt að samþykkja. Og ég sé ekki í raun og veru hvernig að þessu megi standa ef svona ákvæði er samþykkt. Annaðhvort höfnum við því eða frestum gildistöku þeirra ákvæða sem kveða á um yfirfærslu þessara verkefna til umhvrn. Í till. forsrh. er beinlínis gert ráð fyrir að þeim ákvæðum öllum verði frestað. En svo kemur í bráðabirgðaákvæði að þrátt fyrir þetta allt saman þá eigi hæstv. umhvrh., þegar við gildistöku þessara laga, að hafa með höndum yfirstjórn og samræmingu hvers konar mengunarvarna og geti ákveðið aðgerðir í því sambandi. Það er engin mynd á svona lagasetningu frá Alþingi. Þetta getur ekki gengið. Það er alveg gjörsamlega óhugsandi að þingið samþykki svona nokkuð. Að minni hyggju stenst þetta alls ekki, það stenst ekki að gera svona. Síðan kemur svolítið skondið ákvæði, það er nr. 2 í ákvæði til bráðabirgða og það er þetta: ,,Landgræðsla ríkisins og Skógrækt ríkisins skulu, þrátt fyrir ákvæði 1. gr., starfa óbreytt þar til lög um þær stofnanir hafa verið endurskoðuð.`` Já, þetta er svo sem mögulegt, svona í stærra samhengi, að fallast á bráðabirgðaákvæði af þessu tagi. En þegar við skoðum þetta allt í samhengi þá er í raun og veru verið að segja með þessari till. í bráðabirgðaákvæðinu að ekkert sé að marka 1. gr., að 8.--14. gr. skuli frestast. Það stendur í raun og veru lítið eftir af frv. annað en það að hæstv. umhvrh. fær Náttúruverndarráðið undir sinn hatt og hann fær refinn og minkinn og vargfuglinn. Og ekki má gleyma Veðurstofunni, hann fær hana, væntanlega vegna þess að ekki voru nokkur rök fyrir því að samþykkja að flytja Veðurstofuna frá hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni, sem ég sé hérna fyrir framan mig og brosir eðlilega að. Það voru engin rök fyrir því, engin. En samt skyldi þessu komið í gegn og það var samþykkt við 2. umr. málsins. Svona er þetta í allra stærstu dráttum, það sem felst í brtt. hæstv. forsrh. Og ég segi ósköp einfaldlega að við getum ekki fallist á að þetta mál fari út úr þinginu með þessum hætti, það getum við ekki gert. Þessi lagasetning, ef af verður, er Alþingi til vansæmdar. Herra forseti. Við 2. umr. málsins fluttum við nokkrar brtt. Ásamt mér voru flm. hv. þm. Friðjón Þórðarson og Ingi Björn Albertsson. Þessar till. voru við 1. gr. og atkvæði gengu við 2. umr. um þá brtt. og brtt. okkar var felld. En við kölluðum aftur til 3. umr. aðra brtt. sem fól í sér að 6.--14. gr., að báðum meðtöldum, féllu brott. Og þriðja brtt. var að 18. gr. félli brott, en hún fjallar um Veðurstofuna. Atkvæði gengu um þá brtt. og brtt. okkar var felld í atkvæðagreiðslunni, eins og ég sagði áðan. Ein brtt. okkar var kölluð aftur til 3. umr. og kemur því nú til meðferðar hv. þingdeildar. Það stendur sem sagt, fyrra þskj. 726 þar sem till. okkar standa. Ég veit ekki hvað ég þarf að eyða löngum tíma í að tala aftur fyrir þessum till. Ég sakna þess að vísu hversu fáir eru hérna í salnum.  Mér sýnist á öllu að nauðsynlegt sé að ég fari um þessar brtt. örfáum orðum. Ég tek þó skýrt fram að ég ætla ekki að fara að endurtaka ræðu mína frá því við 2. umr. þótt ég telji að ýmsir þingmenn og ráðherrar hefðu gott af því að heyra hana aftur ef það mætti verða til þess að auka skilning þeirra á því sem hér er til umræðu. Það virðist skorta mjög enn þá á að þeir átti sig á því hvað við erum að tala um. Í því sambandi hlýt ég að lýsa furðu minni á þeim ummælum hæstv. umhvrh., sem hann hefur ítrekað látið frá sér fara í fjölmiðlum, að hann skilji bara ekkert í um hvað sé verið að deila, bara hreint ekki neitt. Hann hefur jafnvel látið í það skína að þessi deila standi bara um hans persónu. Að það sé af einhverri meinbægni út í hann persónulega sem menn standi hér gegn því að samþykkja þetta frv. Ég er satt að segja mjög undrandi á að heyra ítrekað svona ummæli. Og það er mikill misskilningur ef hæstv. ráðherra heldur að við sem hér höfum verið að tala gegn þessu frv. í ræðustól á Alþingi höfum svo gífurleg áhrif úti í þjóðfélaginu að við getum stýrt ummælum fjölda aðila sem hafa sent til hv. þingnefndar umsagnir sem hér hafa rækilega verið raktar við 2. umr. málsins. Nei, svo mikið er vald okkar nú ekki. Ég sagði áðan að hæstv. umhvrh. hafi ekki lagt mikið af mörkum til þess að reyna að ná einhverri sátt um þetta mál hér í þinginu. Hann hefur gengið á vegginn við öll möguleg og ómöguleg tækifæri. Það er í raun og veru það sem hann hefur verið að gera, hann hefur neitað öllum samkomulagsumleitunum hæstv. forsrh., hvort heldur hann hefur verið staddur hér á landi eða erlendis. Ég verð því miður að segja að mér sýnist þessi afstaða hæstv. umhvrh. hafa rennt stoðum undir þann orðróm að áhugi hans á umhverfismálum sé í raun og veru í lágmarki. En á ráðherradómi hins vegar alveg í hámarki. Framganga hans í málinu öllu hefur ekki orðið þessu máli til framdráttar heldur þvert á móti til óþurftar. Og svo skilur hann ekkert í um hvað sé verið að deila, bara hreint ekki neitt. Ég bendi enn í þessu samhengi á allar umsagnirnar sem mér liggur við að fullyrða að hafi ekki verið lesnar af þeim hv. þm. og hæstv. ráðherrum sem vilja fá þetta mál óbreytt í gegnum þingið. Til viðbótar hefur í dag borist bréf sem hæstv. forsrh. gerði hér lauslega grein fyrir. Ég ætla að leyfa mér að lesa það. Það er til forsrh. Steingríms Hermannssonar en er sent formönnum þingflokkanna. Bréfið er dags. 30. apríl og hljóðar svona: ,,Afgreiðsla Alþingis á frv. til laga um breytingu á lögum er fjalla um verkefni umhverfisráðuneytis, 128. mál. Undirritaðir forsvarsmenn stofnana, sem tillaga liggur fyrir um að flytjist undir yfirstjórn umhverfisráðuneytis að hluta til eða að öllu leyti, óska eftir að þær greinar 128. máls sem ágreiningur er um verði ekki afgreiddar á þessu þingi heldur fái frekari faglega umræðu. Afrit af þessu bréfi er sent formönnum þingflokka.`` Undir þetta bréf rita forstöðumenn og fulltrúar eftirtalinna stofnana. Ég verð að telja þær upp. Það er Hollustuvernd ríkisins, eiturefnanefnd, Siglingamálastofnun ríkisins, Landmælingar Íslands, veiðistjóri, Skógrækt ríkisins, Landgræðsla ríkisins, skipulagsstjóri ríkisins og Geislavarnir ríkisins. Enn sakna ég nú, herra forseti, umhverfisráðherrans sem mér þykir þó svona og svona að þurfa að viðurkenna í annað sinn. Ég býst við að hann sé eitthvað upptekinn í Ed. og er tilbúinn að gera hlé á ræðu minni vegna þess að mér finnst nauðsynlegt að hann hlusti aðeins á þetta vegna þess að ég hef hann grunaðan um að lesa ekki heimaverkefnin sín.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. umhverfisráðherra komi í rétt umhverfi.

Já, það er einmitt það. Ég var að lesa upp bréf sem forsrh. barst. Ég þarf ekki að lesa það aftur, ég geri ráð fyrir að umhverfisráðherra sé það kunnugt. Og ég taldi upp, án þess að lesa nöfnin, hvaða stofnanir óskuðu eftir að þessu máli yrði frestað, eða þeim greinum sem varða þessar stofnanir. Ég vek alveg sérstaka athygli á því að undir skrifa fulltrúar þriggja stofnana sem höfðu ekkert við það að athuga á fyrri stigum málsins að þeirra stofnanir flyttust til umhverfisráðuneytisins, en núna óska þeir eftir, ásamt hinum, að þessu máli verði frestað. Þetta eru í fyrsta lagi Landmælingar Íslands. Forstöðumaður Landmælinga Íslands hafði með sinni umsögn gefið það í skyn að hann hefði svo sem ekkert við það að athuga að hans stofnun flyttist undir umhverfisráðuneytið. Í öðru lagi er hér veiðistjóri. Hann hafði heldur ekkert við það að athuga að hans embætti flyttist undir umhverfisráðuneytið. Nú óskar hann eftir að þessu atriði verði frestað og það fái frekari faglega umfjöllun. Í þriðja lagi skrifar skipulagsstjóri ríkisins undir frestunarbeiðni. Hann hafði með sinni umsögn, ég hef hana því miður ekki við hendina, mælt með því að embætti hans færi undir umhverfisráðuneytið. Nú er hann eitthvað í vafa og óskar þess að málinu verði frestað. Ég vil í því sambandi taka fram að við 2. umr. málsins fluttum við ekki tillögu um að 16. og 17. gr. frv. féllu brott en nú við 3. umr. boða ég brtt. um þau atriði. Mér vannst ekki tími til að koma þeim brtt. á blað en það verður tími til þess á síðari stigum málsins við 3. umr. að flytja þær brtt. og tala fyrir þeim. Þessar greinar fjalla um það að skipulagslögin og allt sem þeim tilheyrir, og sem nú fellur undir félmrn., fari undir umhverfisráðuneytið. 17. gr. fjallar um byggingarlögin, sem núna heyra undir félmrn., og að þau komi undir umhverfisráðuneyti. Satt að segja treystum við okkur ekki til þess við 2. umr. málsins að leggja til að þessar greinar féllu brott vegna þess að einu umsagnirnar sem við höfðum voru frá skipulagsstjóra ríkisins sem mælti með því að þessi háttur yrði hafður á. Hins vegar hefur það nú gerst að skipulagsstjóri ríkisins óskar eftir að þessum þætti verði frestað. Og í öðru lagi hefur Samband ísl. sveitarfélaga ályktað um þetta atriði. Það hafði það ekki gert þegar við vorum með þetta mál til 2. umr. Í raun og veru hafði ekkert heyrst frá sveitarfélögunum um þetta atriði. Kom það satt að segja mjög á óvart að sveitarfélögin skyldu ekkert hafa um það að segja hvort skipulagsmál og byggingarmál skyldu flutt frá félmrn. og til umhverfisráðuneytis. En nú hefur fulltrúaráðsfundur Sambands ísl. sveitarfélaga ályktað um þetta atriði. Fulltrúaráðsfundurinn, 41. fundur, var haldinn dagana 22. og 23. mars. Þar er ályktað með þessum hætti, ég les ályktunina, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í frv. til laga um breytingu á nokkrum lögum varðandi málaflokka sem fella á undir yfirstjórn umhverfismála, 128. þingmál, er m.a. gert ráð fyrir því að yfirstjórn byggingarmála og skipulagsmála flytjist úr félmrn. í umhverfisráðuneytið. Fulltrúaráðið telur þessi mál svo nátengd allri yfirstjórn sveitarfélaga að eðlilegt sé að þau verði áfram hjá ráðuneyti sem fer með málefni þeirra. Fulltrúaráðið lýsir einnig efasemdum um að rétt sé að flytja yfirstjórn Hollustuverndar og heilbrigðiseftirlits frá því fagráðuneyti sem fer með heilbrigðismál.`` Svo mörg voru þau orð. Fulltrúaráðsfundur Sambands ísl. sveitarfélaga hefur ályktað einum rómi að ekki skuli gert það sem frv. gerir ráð fyrir. Með öðrum orðum, það er ósk þeirra að 16. og 17. gr. falli brott. Eins og ég sagði áðan mun ég síðar við þessa umræðu flytja brtt. um það efni. Herra forseti. Ég er í dálitlum vafa um hvað ég á að fara ítarlega út í það við þessa umræðu núna að tala fyrir brtt. okkar sem voru kallaðar aftur til 3. umr. og ég gerði nokkuð glögga grein fyrir við 2. umr. málsins, en sem mér sýnist að menn ætli ekki svo sem að taka mikið tillit til. Nema það er ákveðin viðleitni þó sem kemur í ljós hjá hæstv. forsrh. með tillöguflutningi hans að vilja fresta gildistöku þessara greina nema 6. og 7. gr. sem hann sýnilega telur afar mikilvægt að komist strax í hendur umhverfisráðherrans, þ.e. eyðing svartbaks og eyðing refa og minka. Ég get út af fyrir sig kannski skilið að það séu verðug viðfangsefni fyrir umhverfisráðuneytið að hafa þau mál á sinni könnu þó að ég efist mjög um að þau fari betur þar en þar sem þau eru í dag, undir stjórn Búnaðarfélags Íslands og heyra þannig undir landbrn. En það má vel vera að í augum hæstv. ríkisstjórnar sé það afar mikilvægt mál, og mikilvægara en ýmsar aðrar greinar frv., að þessi atriði komist strax í hendur hæstv. umhverfisráðherra. En látum það vera. Við látum reyna á þetta við 3. umr.  Ég legg afar mikla áherslu á að menn kynni sér betur þann ágreining sem uppi er um þessi atriði öll og varðar heilbrrn. og þær alvarlegu athugasemdir sem komið hafa frá hinum ýmsu stofnunum sem þetta varðar. Athugasemdirnar eru mjög alvarlegar og ítrekaðar nú með þessu stutta bréfi sem ég var að lesa áðan. Ég held ég stilli mig núna um að fara lið fyrir lið í þessar greinar allar sem við leggjum til að falli brott. Nú sakna ég svolítið hæstv. heilbrrh. Ætli hann sé í húsinu?

Nei. Samkvæmt viðverutöflu er heilbrrh. ekki í húsinu.

Þar fór í verra. Hann var hérna nefnilega áðan. Ég hefði kannski átt að sjá við þessu og reikna með að hann mundi stinga af. Ég hélt satt að segja að hann mundi nú sitja vegna þess að ég beindi til hans ákveðnum fyrirspurnum við 2. umr. málsins og hann hefur ekki svarað þeim enn þá. Ég má til með að ítreka þessar fyrirspurnir vegna þess að ég verð að fá svör við þeim.

Forseti mun kanna hvort unnt er að hafa upp á hæstv. ráðherra og fá hann hingað.

Þarf ég að standa hérna þegjandi meðan beðið er eftir því? Ég get vel gert það.

Það er auðvitað ástæðulaust fyrir ræðumann. Ég veit að honum liggur mikið annað á hjarta.

Ég get kannski farið aðeins yfir í aðra hluti á meðan beðið er eftir hæstv. heilbrrh. Ég get á meðan nefnt aðeins um hvað þessar greinar fjalla sem við leggjum áherslu á að falli brott úr frv. Ég er búinn að tala lauslega um 6. og 7. gr. 6. gr. sem fjallar um svartbakinn og 7. gr. sem fjallar um refi og minka. Við viljum sem sagt áfram láta á það reyna hvort hv. þingdeild fellst á það að þessir málaflokkar flytjist til umhverfisráðuneytisins. Ég vil aðeins í framhjáhlaupi, af því að minnst var á það þegar bréfið sem fulltrúar þessara stofnana sendu forsrh. í dag var lesið upp, að Náttúruverndarráð hafi ekki skrifað undir það bréf, geta þess að ég kannast vel við það og bendi á, sem ég hef reyndar gert áður, að það er enginn ágreiningur um þetta atriði. Það er enginn ágreiningur um það að Náttúruverndarráð falli til umhverfisráðuneytisins. Það er nánast það eina sem menn eru sammála um hér í þinginu að falla skuli til umhverfisráðuneytisins. Auðvitað er mér ljóst að fleiri þættir koma til með að falla til umhverfisráðuneytisins en Náttúruverndarráð eitt og refir og minkar og svartbakur og Veðurstofan. ( Forseti: Forseti vill koma á framfæri þeim upplýsingum að það hefur verið haft samband við hæstv. heilbrrh. og hann býr sig undir að koma hingað til fundarins.) Ég þakka fyrir. Ég hlakka til að hitta hann. Þau atriði sem við deilum um þarfnast einfaldlega miklu frekari faglegrar umfjöllunar. Það sem við höfum verið að leggja áherslu á er hversu rangt það er að fara út í þessa miklu skipulagsbreytingu í beinni styrjöld við alla þá sem hlut eiga að máli. En það er einmitt það sem verið er að gera með því að þvinga þetta mál svona í gegnum þingið. Ég geri mér alveg grein fyrir að stofnun umhverfisráðuneytis er staðreynd og ég geri mér alveg grein fyrir að þetta ráðuneyti mun fá fleiri viðfangsefni í framtíðinni en við gerðum ráð fyrir á þessu þingi að falli til þess. En til þess þarf miklu meiri og faglegri umfjöllun en hefur átt sér stað. Við gerum það sem sagt að tillögu okkar að þessar greinar allar, 6.--14. gr. að báðum meðtöldum, falli brott úr frv. en ekki verði aðeins frestað gildistöku þeirra eins og hæstv. forsrh. leggur til. Þetta eru allt greinar sem varða heilbr.- og trmrn., þ.e. Hollustuverndin sem þar er fyrirferðarmest og svo Geislavarnir ríkisins sem 14. gr. fjallar um. Síðan eru það atriði sem varða mengun sjávar og heyra undir samgrn. Það er 9. og 10. gr. reyndar líka sem fjallar um mengun sjávar af völdum olíu og heyrir einnig undir samgrn. í dag og svo 11. gr., um bann við losun hættulegra efna í sjó, og 12. gr. sem snertir einnig Siglingamálastofnunina og þar með samgrn. 13. gr. fjallar einnig um heilbr.- og trmrn., þ.e. lög um eiturefni og hættuleg efni og svo 14. gr. sem ég hef þegar nefnt og varðar Geislavarnir ríkisins. Ég legg sem sagt afar mikla áherslu á þær umsagnir sem bárust hv. allshn. Nd. um þessi atriði. Þar var nánast hver einasti aðili sem tjáði sig andvígur því að þessar greinar yrðu samþykktar. Það var aðeins einn forstöðumaður hjá Hollustuvernd ríkisins, forstöðumaður mengunarvarnasviðsins, sem lýsti sig fylgjandi því að Hollustuverndin, alla vega sá þáttur sem undir hann heyrði, yrði fluttur til umhverfisráðuneytisins. En þá stöndum við aftur frammi fyrir því að menn eru ekki á einu máli um hvort kljúfa eigi Hollustuverndina í tvo eða fleiri hluta. Þar eru menn ekki á einu máli. Sumir telja að slíkt sé mögulegt. Þar held ég að sveitarfélögin eigi eftir að tjá sig betur en þau hafa þegar gert, þótt þau hafi gert það, eins og ég las upp hér áðan úr samþykkt fulltrúaráðsfundarins þar sem þeir tjáðu sig ekki aðeins um yfirstjórn byggingar- og skipulagsmála, heldur einnig um þetta atriði þar sem segir: ,,Fulltrúaráðið lýsir einnig efasemdum um að rétt sé að flytja yfirstjórn Hollustuverndar og heilbrigðiseftirlits frá því fagráðuneyti sem fer með heilbrigðismál.`` Ég held að menn þurfi að skoða þetta miklu betur vegna þess að það hlýtur að kalla á tvöfalt kerfi ef kljúfa á Hollustuverndina með þessum hætti milli tveggja ráðuneyta. Það held ég að sé mjög varhugavert svo ekki sé fastar kveðið að orði. Ég held að ég sé ekki að endurtaka þetta frekar varðandi málefni Hollustuverndarinnar. Þetta hefur komið allt saman mjög skýrt fram hér í umræðunum, ekki bara af minni hálfu heldur hafa fleiri ræðumenn lagt ríka áherslu á að tekið verði tillit til þess sem þessir aðilar hafa sagt um þennan mikilvæga málaflokk. Satt að segja þykir mér með ólíkindum að hæstv. ráðherrar skuli skella skollaeyrum við því sem þessir aðilar segja. Þetta eru þeir aðilar sem hafa unnið með þennan málaflokk í áraraðir, eru öllum öðrum kunnugri hvernig með þetta skuli farið, en það er sem sagt skellt alfarið skollaeyrum við því sem þeir segja og ekkert gert úr þeirri miklu reynslu sem þeir hafa. Fyrst ég er farinn að tala um það hvernig hæstv. ríkisstjórn skellir skollaeyrum við því sem umsagnaraðilar hafa um þessi mál að segja þá verð ég aðeins að nefna Landgræðsluna og Skógrækt ríkisins og fleiri aðila í þeim málaflokki sem hafa tjáð sig mjög ákveðið. Síðast heyrði ég viðtal, ég held í fjölmiðlum í gær, við fyrrv. skógræktarstjóra Sigurð Blöndal. Málefni Skógræktar ríkisins og Landgræðslunnar hafa verið mjög til umræðu nú að undanförnu vegna átaks í skógrækt og alls þess sem um það mál hefur verið talað. Það hefur einmitt komið mjög skýrt fram í þessari umræðu hversu góð sátt hefur tekist milli bændastéttarinnar í landinu og Skógræktar og Landgræðslunnar. Nú á að setja allt það mál í uppnám vegna þess að Skógrækt ríkisins og Landgræðslan eiga að fara a.m.k. að hluta til undir umhverfisráðuneyti. Fyrrv. skógræktarstjóri tók einmitt fram í þessu viðtali að Skógræktin hefði heyrt undir landbrn. og þar ætti hún að vera. Þar vildu þeir vera einmitt vegna þess hver sátt hefði tekist með þessum aðilum. En á þetta er ekki hlustað. Það er ekki hlustað á þetta. Það er reynt að teygja sig núna svolítið til móts við þessa aðila með því að segja í 2. lið 5. gr. brtt. hæstv. forsrh.: ,,Landgræðsla ríkisins og Skógrækt ríkisins skulu, þrátt fyrir ákvæði 1. gr., starfa óbreytt þar til lög um þær stofnanir hafa verið endurskoðuð.`` Þessir aðilar eiga sem sagt að fá einhvern frið og það er vissulega af hinu góða. Engu að síður stendur það í lagagreininni að ráðið skal, eins og þar stendur, ásamt Landgræðslu ríkisins vinna að gróðurvernd og hafa eftirlit með ástandi gróðurs. Getur ráðið falið gróðurverndarnefndum slíkt eftirlit. Í öðru lagi skal ráðið ásamt Skógrækt ríkisins vinna að verndun og eftirliti með náttúrulegum birkiskógum og skógum til útivistar. Þarna á sem sagt umhverfisráðuneytið að koma að verki við hliðina á landbrn. þótt þeir aðilar sem um þessar stofnanir fjalla og stjórna þeim vilji ekkert með þetta hafa. Þeir hafa gert alvarlegar athugasemdir við þessa grein en á það er ekki hlustað. Herra forseti. Ég hef núna farið yfir þessi atriði, eins og mér sýnist nauðsynlegt við þessa umræðu. Ég ætla ekki að endurtaka neitt frekar það sem ég sagði við 1. umr. þegar ég var að tala fyrir brtt. okkar. En ég á enn eftir að ítreka fyrirspurnir mínar til hæstv. heilbrrh. Og ég veit ekki hvað dvelur hann. Býr hann svona langt í burtu? Veit forseti það? Ég get gert hlé á ræðu minni frekar en að vera að tala hér um eitthvað sem ég vil ekki endurtaka.

Forseta er kunnugt um að hæstv. heilbrrh. býr í Breiðholti. Hins vegar óskaði hann eftir fjarvistarleyfi fram eftir kvöldi og reiknaði ugglaust ekki með því að vera ávarpaður sérstaklega undir þessari umræðu en ég mun láta hann vita að óskað sé eftir hans nærveru. Ég gef ræðumanni kost á því að fresta þessari ræðu ef hann óskar.

Já, ég ætla að þiggja það. Ég ætla bara að láta þess getið til þess að fyrirbyggja allan misskilning að ég var búinn, en sennilega hefur hæstv. forseti ekki verið þá í stólnum heldur varaforseti, að gera grein fyrir því að ég hefði beint ákveðnum fyrirspurnum til hæstv. heilbrrh. við 2. umr. málsins. Hann svaraði mér ekki og ég þarf þess vegna að ítreka þessar fyrirspurnir og ég ætlast til þess að hæstv. ráðherra svari mér. En ég þigg þá að gera hlé á ræðu minni.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Það var umræða um Lánasýslu ríkisins sem leiddi til umræðu um stöðu núv. fjmrh. og það mat, sem hér kom fram á hans störfum, að hann hefði fengið falleinkunn. Sú var helst skýring á því gefin að það hefði orðið halli á fjárlögum íslenska ríkisins upp á sex milljarða. Ég held að það sé óhjákvæmilegt þegar svona yfirlýsing er gefin að rifja upp í örfáum orðum hvernig til hefur tekist með fjóra fjmrh. sem hafa verið í röð og vekja þá athygli á því að á undan núv. fjmrh. var hv. 15. þm. Reykv., Jón Baldvin Hannibalsson, fjmrh. Ærinn var nú hallinn á ríkissjóði undir forustu hans og ekki veit ég nema það sé hægt að segja að veruleg batamerki séu með tilkomu þess sem nú er. Þar á undan var hv. 1. þm. Suðurl., Þorsteinn Pálsson, fjmrh. Ekki verður nú annað sagt en að þá hafi hallinn á ríkissjóði verið af þeirri stærðargráðu að það minnir nú fremur á kenningar hv. 8. þm. Reykv. um að ekki beri að reka ríkissjóð hallalaust. Það sem styður að það sé hin rétta stefna Sjálfstfl. og sú sem þeir vilji fara eftir er það að sá sem var á undan þessum var Albert Guðmundsson, fyrrv. fjmrh. Hann náði þeim árangri að skila ríkissjóði hallalausum eitt árið en var umsvifalaust settur af. Það er þess vegna ekkert skrýtið þó að eitthvert hik sé á þeim sem koma á eftir að fara í það að skila ríkissjóði hallalausum. Mér sýnist þess vegna að það sé ákaflega fróðlegt að fá það upp hver sé stefna Sjálfstfl. í þessum efnum. Er það sú stefna, sem hv. 8. þm. Reykv. hefur lagt áherslu á, að eignamyndun hjá ríkissjóði verði óeðlilega hröð ef ríkissjóður sé rekinn hallalaust og ríkissjóður með því fyrirkomulagi eignist allt of mikið í þessu landi, nánast svo óþolandi sé? Er það að reka ríkissjóð með átta milljörðum í halla á ári, sex milljörðum eða tíu milljörðum? Hvar eru þessi mörk sem menn telja að séu eðlileg þegar niðurstaðan er sú að hv. fyrrv. fjmrh. Albert Guðmundsson var rekinn eftir að hafa verið með hallalaus fjárlög og núv. fjmrh. er skráður með falleinkunn út á sex. Ég verð að segja eins og er að mér sýnist nokkuð torráðið hvernig eigi að meta þetta og ég held að það sé óhjákvæmilegt að það liggi skýrara fyrir hjá fulltrúum Sjálfstfl. hvernig eigi að standa að rekstri ríkissjóðs. Auðvitað væri mjög æskilegt að hv. 8. þm. Reykv. væri staddur hér í deildinni til að ræða þessi mál. Því láni eigum við nú ekki að fagna og verðum að notast við aðra minni spámenn til að eiga orðastað við um þetta. En miðað við það að Sjálfstfl. hefur um langt tímabil haft 8. þm. Reykv. sem einn aðalleiðtoga sinn í fjh.- og viðskn. þingsins þá hlýt ég að líta svo á að hann sé hinn sterki í þessum efnum og sá sem hafi verið ekki síst stefnumarkandi í því mati að þegar ráðherra skilaði hallalausum ríkissjóði þá bæri skilyrðislaust að setja hann af. Mér finnst þess vegna að þegar núv. hv. 2. þm. Norðurl. v. er jafndómharður um þann fjmrh., sem hefur þó betrumbætt mjög stöðuna varðandi halla á ríkissjóði miðað við fyrrv. fjmrh., og þann sem var þar á undan, þá er mér hreint ekki ljóst hvort hann telur honum þetta til lofs eða lasts í reyndinni. Ég teldi mjög æskilegt að fá allt þetta fram hér. En hinu vil ég bæta við að ég brýt um það heilann, eftir að núv. fjmrh. hefur reynt að þyngja tökin á skattheimtunni og minnka hallann, hvort hans bíði nú ef til vill sömu örlög á landsfundi Sjálfstfl. í haust, að hann verði bara settur af.

Ekki landsfundi Sjálfstfl.

Eða landsfundi Alþb. Nú ber forseti í bjölluna. Það skal undirstrikað að ræðumaður átti við á landsfundi Alþb. En kannski er sú umhugsun ekki tímabær nú og rétt að láta tímann skera úr um hvað gerist í haust.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Gamli Reykholtsskólakennarinn sem hvað spaklegast mælir fyrir hönd þeirra framsóknarmanna alla jafnan hér í umræðum, hv. 2. þm. Vestf., fór hér með nokkrar tölur, mínustölur og plústölur í þeim tilgangi að reyna að fá niðurstöðu í stefnu í ríkisfjármálum, án þess þó að fá niðurstöðu. Ég ætla ekki að blanda mér í þau heilabrot Reykholtsskólakennarans. Fyrir hönd stjórnarliðsins óskaði hann sérstaklega eftir því að hér yrði efnt til ítarlegrar umræðu í tilefni af þessu frv. um ríkisfjármálastefnuna, stefnuna í efnahagsmálum og önnur tengd mál og væri freistandi að verða við þessari áskorun hv. þm. einmitt nú þegar kemur að lokum þingstarfa. Ekki síst á þeim tíma þegar hæstv. ríkisstjórn leggur á það höfuðáherslu að fá sem flest af frv. sínum fram er auðvitað ástæða, ekki síst fyrir stjórnarandstöðuna, að verða við slíkum áskorunum og taka góðan tíma í almenna umfjöllun um stefnumörkun í ríkisfjármálum og efnahagsmálum. Að þessu sinni ætla ég ekki að fara út í þá sálma heldur víkja hér að því dagskrárefni sem er til umræðu, frv. til laga um Lánasýslu ríkisins. Ég er þeirrar skoðunar að það sé margt sem mælir með því að skipa þessum málum með nýjum hætti í stjórnsýslunni eins og hér er gert ráð fyrir. Umsvif ríkisins á þessu sviði hafa farið vaxandi og verða mjög umfangsmikil á næstu árum og ekki er óeðlilegt að þess sé freistað að koma umfjöllun þeirra í fastari og öruggari skorður. Ég sakna þess á hinn bóginn að samhliða þessari ákvörðun skuli ekki vera teknar ákvarðanir sem óhjákvæmilega tengjast þessari breyttu skipan, svo sem hvert hlutverk Seðlabankans á þá að vera í þessu efni, en hann hefur annast ákveðna þjónustu á þessu sviði fyrir ríkisstjórnina og mjög æskilegt er að nýskipan, þó nauðsynleg sé, leiði ekki til þess að áfram sé haldið störfum á öðrum vettvangi sem slík stofnun getur tekið yfir. Ég er einnig þeirrar skoðunar að breytingu eins og þessa eigi að nota til þess að draga úr ríkisumsvifum á öðrum sviðum. Fyrir löngu er tímabært að leggja niður Framkvæmdasjóð ríkisins og ég er þeirrar skoðunar að heppilegt gæti verið ef slík ákvörðun yrði látin koma til framkvæmda að leggja skuldbindingar hans inn í þessa nýju stofnun. Um þetta hefur verið rætt á mörgum undanförnum árum. Á það hefur réttilega verið bent að fjárfestingalánasjóðakerfið er með þeim hætti að ekki er lengur þörf á Framkvæmdasjóði ríkisins. Sú breyting hefur verið gerð að sjóðirnir geta nú tekið lán beint án milligöngu Framkvæmdasjóðs og þess vegna er hans að mínu mati ekki lengur þörf og eðlilegt hefði verið að stíga slíkt aðhaldsskref á sama tíma og þessi ákvörðun er tekin. Það girðir hins vegar ekki fyrir að það skref megi taka síðar og ég sé í þessari nýju stofnun góðan farveg til að koma þessum áformum til framkvæmda. Breytingar á sjóðakerfinu eru orðnar mjög aðkallandi og væri fróðlegt að heyra álit hæstv. fjmrh. á þessum sjónarmiðum þó ég geri mér grein fyrir að á þessum lokadögum þinghaldsins verða ekki teknar umfangsmiklar ákvarðanir af því tagi, en ég kemst ekki hjá því að láta þá skoðun mína í ljós að ég hefði talið eðlilegt að undirbúa málið með þeim hætti að hægt væri að taka slíkar ákvarðanir í heild sinni. Í umfjöllun um þetta mál væri einnig æskilegt að fá nánari upplýsingar frá hæstv. fjmrh. um stöðu þessara mála nú. Ég ætla ekki að fara að ræða hér í einstökum atriðum afleiðingar af efnahagsstefnunni og hvernig hún hefur leitt til þess að við erum að setja hér nýtt Íslandsmet í erlendum lántökum en hefði gjarnan viljað fá frá hæstv. fjmrh. nokkuð glögga grein gerða fyrir því hvernig lánsfjáröflun ríkissjóðs á innlendum markaði hefur tekist á þessu ári, hvernig sala spariskírteina miðað við innlausn eldri skírteina stendur og sala ríkisvíxla og vaxtakjör á ríkisvíxlum um þessar mundir. Ég vildi gjarnan að hann gerði þinginu nokkra grein fyrir því hvað hann telur að muni gerast á fjármagnsmarkaðinum þegar húsbréfin komast í almenna umferð og losna úr þeim takmörkunum sem sett voru varðandi viðskipti með þau fyrstu mánuðina og hvaða áhrif það muni hafa á stöðu ríkissjóðs og hugsanlega þá á vaxtaþróun á næstu mánuðum. Herra forseti. Ég ætlaði ekki að lengja þessa umræðu, aðeins ítreka þá skoðun sem áður hefur komið fram af hálfu fulltrúa Sjálfstfl. að við teljum eðlilegt að festa betur í sessi skipan þessara mála í stjórnsýslunni. Það hefði verið æskilegt að draga úr umsvifum í opinbera kerfinu samhliða, eins og Framkvæmdasjóði ríkisins. Ég hef borið hér fram ákveðnar spurningar til hæstv. fjmrh. en vil líka minna á af því tilefni að skipulagsbreytingar af þessu tagi munu auðvitað ekki ráða því hverjar eru afleiðingar af efnahags- og fjármálastefnu ríkisstjórna á hverjum tíma og þær einar út af fyrir sig koma þess vegna ekki því skikki á ríkisfjármálin og lánamarkaðinn sem menn stefna að. Þar þarf auðvitað pólitískar ákvarðanir og markvissa efnahagsstefnu en eigi að síður er það mitt álit að hér sé um að ræða spor í framfaraátt.

Geir H. Haarde Herra forseti. Það hefur að vísu verið gerð tilraun til þess að drepa þessu máli nokkuð á dreif við þessa umræðu, einkanlega af hálfu þingmanns hér sem ábyrgð ber á frv. sem stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar, en ég ætla ekki að blanda mér í það. Ég ætla að hafa aðeins örfá orð um þetta mál og láta það koma fram að ég styð frv. Ég starfaði að þessum málum í þó nokkur ár hér á árum áður og geri mér vel grein fyrir því hversu gríðarlega nauðsynlegt það er að haldið sé vel og skynsamlega utan um skuldir ríkisins og leitað sé allra tiltækra ráða á öllum tímum til þess að lágmarka vaxtakostnað af innlendum og erlendum skuldum ríkissjóðs. Og ég held að það fyrirkomulag sem gert er ráð fyrir í þessu frv. sé skynsamlegt, spor í rétta átt eins og sagt hefur verið, og að um skipan sem þessa eða skipulagsbreytingu eigi menn að geta sameinast óháð því hverjir fara með stjórnvöldin á hverjum tíma því að það viðfangsefni sem við er að glíma á þessu sviði er að sjálfsögðu í eðli sínu óháð því hverjir fara með fjármál ríkisins. Þetta er viðfangsefni sem taka verður traustum tökum óháð því hverjir stjórna fjármálum ríkisins. Þess vegna tel ég að frv. sé til bóta og horfi til betri stýringar á þessum málum og lýsi þess vegna stuðningi við frv.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka þær jákvæðu undirtektir sem þetta frv. hefur fengið hér í þessari hv. deild eins og það fékk í hv. Ed. Umræðurnar um frv. hafa hins vegar snúist kannski meira um almenn atriði og ég ætla ekki að blanda mér inn í þær umræður á þessu stigi en svara örfáum orðum þeim spurningum sem voru bornar fram til mín hér rétt áðan. Ég tel það vera alveg rétt sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson sagði að verði frv. að lögum, sem mér sýnist nú að það verði, geti það skapað grundvöll til þess að auðvelda ýmiss konar skipulagsbreytingar og hagræðingu í sjóðakerfinu og fækkun þeirra opinberu sjóða sem þar eru og sú hugmynd sem hann nefndi er eitt af þeim atriðum sem mjög koma til álita í þeim efnum. Ég hafði ekki viljað blanda því hér og nú inn í frv. sem hér er flutt. En ég tel að það sé eitt af því sem vandlega þurfi að huga að. Innlend fjármögnun ríkissjóðs hefur það sem af er þessu ári gengið allvel. Það seldust að verulegu leyti spariskírteini á móti þeirri innlausn sem var í upphafi ársins og sala ríkisvíxla hefur verið með mjög hagstæðu móti. Ég tel hins vegar þörf á því að skoða möguleika á að setja á markað nýja tegund af pappírum sem eru aðeins lengri en ríkisvíxlarnir eru í dag en kannski skemmri en spariskírteini, og sú lánasýsla sem hér er verið að ræða um gæti einmitt verið eðlilegur vettvangur til þess að þróa á markaðnum pappíra af því tagi sem ég veit að bæði sjóðir og viðskiptabankar hafa áhuga á að skoða. Ég er því miður ekki með nákvæmar tölur við hendina vegna þess að ég bjóst ekki við þessum spurningum hér inni í þessari umræðu en er reiðubúinn til að láta þær í té við síðari umfjöllun um málið hér í þessari hv. deild.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Ég mæli hér fyrir frv. sem flutt er á þskj. 1094, um skipan prestakalla og prófastsdæma og um starfsmenn þjóðkirkju Íslands, en frv. þetta hefur nú verið samþykkt af hv. Ed. með nokkrum breytingum frá því það var upphaflega lagt fram á þskj. 678. Áður en ég rek efni frv. vil ég víkja nokkrum orðum að undirbúningi þess. Upphaflega var hér um að ræða tvö frv., annars vegar frv. til laga um starfsmenn þjóðkirkju Íslands. Það frv. var lagt fram á 108. löggjafarþingi 1985--1986 en hlaut ekki afgreiðslu. Haustið 1988 skilaði nefnd er skipuð var til þess að endurskoða lög um skipan prestakalla og prófastsdæma frv. til laga um skipan prestakalla og prófastsdæma. Bæði frv. fjölluðu um náskyld efni, þ.e. um stjórnskipun kirkjunnar og þá starfsmenn er gegna eiga störfum í þágu hennar. Að athuguðu máli þótti rétt að steypa þessum frv. saman sem hér eru til umfjöllunar. Frv. hefur komið til umfjöllunar á kirkjuþingi, í kirkjuráði og á prestastefnu. Það hefur verið sent til umsagnar til prófasta landsins er lagt hafa það fyrir á fundum heima í héruðum og einnig nú aftur sent til prófasta í meðförum Ed. og allshn. Ed. Alþingis. Frv. hefur tekið nokkrum breytingum frá því að það var lagt fyrir kirkjuþing á haustdögum 1988. Hér er um nokkuð viðamikið mál að ræða fyrir þjóðkirkjuna er snertir stjórnsýslulega uppbyggingu hennar og starf hennar í heild. Ég mun í örstuttu máli gera grein fyrir meginbreytingunum sem frv. mun hafa í för með sér ef að lögum verður. Í I. kafla frv. er gerð grein fyrir skipan prestakalla og prófastsdæma. Prófastsdæmi landsins eru nú 15 en samkvæmt frv. verða þau 16 talsins. Gert er ráð fyrir að Reykjavíkurprófastsdæmi sem er langstærsta prófastsdæmi landsins verði skipt í tvö prófastsdæmi. Samkvæmt gildandi lögum er prestaköllum skipað með lögum nema í Reykjavíkurprófastsdæmi. Í frv. er gert ráð fyrir að sama skipan gildi í Reykjavíkur- og Reykjaneskjördæmum og gilt hefur í Reykjavíkurprófastsdæmi, að ráðherra ákveði skipan prestakalla með reglugerð. Með þessu móti er hægara að breyta prestakallaskipaninni og laga hana að byggðaþróuninni. Utan Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis þótti þó ekki ástæða til að breyta frá gildandi lögum að ákveða prestakallaskipanina með lögum. Frv. gerir ráð fyrir að utan Reykjavíkur og Reykjanessvæðisins verði fjögur prestaköll lögð niður en jafnframt er gert ráð fyrir að þrjú ný verði tekin upp. Mörkum milli prestakalla er í nokkrum tilfellum breytt. Breytingar á skipan prestakalla eru í grófum dráttum þessar: Í Rangárvallaprófastsdæmi fækkar prestaköllum um eitt þar sem Kirkjuhvolsprestakall er lagt niður og sóknir þess færðar undir Fellsmúla- og Oddaprestakall. Einnig er sú breyting gerð að Stórólfshvolssókn er færð undir Breiðabólsstaðarprestakall. Í Árnessprófastsdæmi er stofnað Þorlákshafnarprestakall. Í Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi er eitt prestakall lagt niður, Söðulsholtsprestakall, en eitt stofnað, Ingjaldshólsprestakall með prestssetur á Hellissandi. Í Barðastrandarprófastsdæmi er Sauðlauksdalsprestakall lagt niður en stofnað nýtt prestakall, Tálknafjarðarprestakall. Siglufjarðarprestakall er flutt frá Eyjafjarðarprófastsdæmi í Skagafjarðarprófastsdæmi. Miðgarðssókn í Grímsey færist frá Glerárprestakalli undir Akureyrarprestakall. Í Þingeyjarprófastsdæmi fækkar prestaköllum um eitt þar sem lagt er til að Háls- og Staðarfellsprestaköll sameinist og nefnist Ljósavatnsprestakall. Alls fækkar því prestaköllum yfir landið í heild um eitt. Samkvæmt 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að í hverju prestakalli verði aðeins einn sóknarprestur. Jafnframt er heimilt að ráða aðstoðarprest eða presta í mjög fjölmennum prestaköllum. Með þessari breytingu ætti að vera leyst úr vissum stjórnunarlegum árekstrum sem hafa einstaka sinnum komið upp í tvímenningsprestaköllum. Í 4. gr. og 6. gr. eru rýmkaðar heimildir ráðherra til að leggja niður prestaköll fari íbúafjöldi niður fyrir 250 manns eða taka upp ný prestaköll ef nauðsyn krefur eða breyta mörkum prestakalla án þess að til þurfi að koma lagabreyting. Í 8. gr. eru ítarlegri ákvæði um prestssetur en eru í gildandi lögum um skipan prestakalla og prófastsdæma. Helstu nýmæli í II. kafla frv. er fjallar um sérþjónustuembætti eru þau að ráðherra er heimilað að ráða sérstaka farpresta til starfa í einu eða fleiri prófastsdæmum er annist forfalla- og aðstoðarþjónustu og tiltekin sérverkefni. Heimild þessi takmarkast að sjálfsögðu við þær fjárveitingar er fást hverju sinni. Líkur eru til þess að fjölmenn prófastsdæmi mundu fyrst og fremst nýta sér þennan möguleika. Sem nýmæli mætti nefna að frv. gerir ráð fyrir aukinni prestsþjónustu á sjúkrastofnunum. III. kafli frv. fjallar um embættisgengi presta. Helstu nýmæli í þeim kafla eru að ítarlegri skilyrði en nú gilda eru sett um skipun eða setningu í prestsembætti. Þar er m.a. kveðið á um skyldubundna þjálfun í a.m.k. fjóra mánuði áður en kandídatar hljóta vígslu. Skv. 17. gr. skal biskup gæta þess að eigi veljist aðrir til prestsþjónustu í þjóðkirkjunni en þeir sem til þess eru hæfir. IV. kafli frv. fjallar um ýmis ákvæði um presta og starfsskyldur þeirra. Hér er um nokkur nýmæli að ræða sem að nokkru hafa mótast af framkvæmd. Lögð er nokkur áhersla á samstarf presta innan hvers prófastsdæmis. Er það í samræmi við þróun síðari ára. V. kaflinn fjallar um prófasta. Þessi kafli er allítarleg upptalning á verkefnum prófasta og réttarstöðu. Að verulegu leyti er hér verið að fjalla um verkefni sem þeir annast nú þegar. Í VI. og VII. kafla frv. er fjallað um embætti biskups Íslands og embætti vígslubiskupa. Í áðurgreindu frv. til laga um starfsmenn þjóðkirkju Íslands var gert ráð fyrir að landinu yrði skipt í þrjú nokkurn veginn jafnsett biskupsdæmi. Hér er lagt til að landið verði áfram eitt biskupsdæmi. Hins vegar verði embætti vígslubiskupa landsins, sem eru tveir samkvæmt frv., efld. Með þessari tilhögun verða vígslubiskuparnir með vissum hætti aðstoðarmenn biskups er geti sinnt ýmsum samskiptum við söfnuði og presta landsins. Skv. 42. gr. er gert ráð fyrir að þeir sitji hina fornu biskupsstóla í Skálholti og á Hólum. Jafnframt er gert ráð fyrir að þeir verði sóknarprestar er þjóni Skálholtsprestakalli og Hólaprestakalli. Þótt hér sé gengið skemmra en frv. um starfsmenn þjóðkirkjunnar gerði ráð fyrir er komið að nokkru til móts við sjónarmið þeirra sem vildu efla biskupsþjónustu í landinu. Í gildandi lögum eru sárafá ákvæði um embætti biskupa. Ákvæði um biskup og biskupsembættið er að verulegu leyti í samræmi við þá lagaframkvæmd sem í gildi hefur verið undanfarin ár. Þess má geta að nýlega hefur farið fram endurskipulagning á starfsskipulagi biskupsstofu. Stofnuð hefur verið fræðslu- og þjónustudeild og ráðinn hefur verið skrifstofustjóri er annast m.a. fjármálastjórn. Frv. ýtir undir þá þróun að efla biskupsembættið en jafnframt eru efld tengsl biskupsembættisins við presta og söfnuði með aukinni þátttöku vígslubiskupanna. Rétt er að gera sér grein fyrir hvað sú breyting kostar er frv. felur í sér. Embætti vígslubiskupanna hafa tiltölulega lítinn aukakostnað í för með sér, en eins og áður er á minnst er gert ráð fyrir að guðfræðikandídatar starfi í fjóra mánuði undir handleiðslu prests. Gengið er út frá að ráðherra setji reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. Hér verður um einhvern aukakostnað að ræða sem er launakostnaður guðfræðikandídata umræddan reynslutíma. Með góðri skipulagningu mundu starfskraftar guðfræðikandídata geta nýst í fjölmennum prestaköllum. Eins og fyrr greinir mun prestaköllum utan Reykjavíkur og Reykjanessvæðisins fækka um tvö. Frv. gerir ráð fyrir að heimilt verði að ráða farpresta til aðstoðar- og forfallaþjónustu í prófastsdæmum. Hér er um heimild að ræða sem háð er vilja fjárveitingavaldsins. Einnig má benda á að gert er ráð fyrir að núverandi farprestsembætti, sem eru tvö, verði lögð niður. Gera má ráð fyrir einhverjum stofnkostnaði vegna breytinga á prestakallaskipaninni. Má þar einkum nefna byggingu prestsseturs í Þorlákshafnarprestakalli, Ingjaldshólsprestakalli, Tálknafjarðarprestakalli og Hvammstangaprestakalli en á móti kemur væntanleg sala á fimm prestssetrum. Hæstv. forseti. Ég vil að þessu mæltu draga saman í örfá orð þau fimm meginatriði sem ég tel einkenna þetta frv. Það er í fyrsta lagi að frv. miðar að því að færa löggjöf um kirkjuleg málefni til þarfa nútímans en jafnframt að hún búi yfir þeim sveigjanleika er dugi til nokkurrar frambúðar. Það er í annan stað að frv. er byggt á samruna tveggja frv. er hafa verið til umfjöllunar víða um land á undanförnum árum. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir að Ísland verði áfram eitt biskupsdæmi. Í fjórða lagi gerir frv. ráð fyrir að embætti vígslubiskupa verði efld og þeir sitji hin fornu biskupssetur að Skálholti og Hólum. En seinast en ekki síst, kostnaðarauki er samþykkt frv. hefði í för með sér er mjög óverulegur utan sá er ákveðinn yrði við samþykkt fjárlaga hverju sinni. Að svo mæltu legg ég til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umræðu verði máli þessu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Frsm. landbn. (Alexander Stefánsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um innflutning dýra frá landbn. sem skilar samhljóða áliti. Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk á sinn fund Jónas Jónsson búnaðarmálastjóra. Einnig bárust nefndinni athugasemdir frá Brynjólfi Sandholt yfirdýralækni og Árna M. Mathiesen, dýralækni fisksjúkdóma, varðandi frv. og hefur verið tekið tillit til flestra þeirra athugasemda sem þar komu fram. Nefndin hafði einnig til meðferðar umsögn frá búnaðarþingi þar sem búnaðarþing leggur til að frv. verði lögfest eins og það liggur fyrir, óbreytt. Og í áliti yfirdýralæknis, Brynjólfs Sandholts, stendur m.a.: ,,Efnislega hef ég ekkert við frv. að athuga og álít að þær breytingar sem felist í þessu frv. miðað við núgildandi reglur um innflutning dýra geti komið íslenskum landbúnaði og neytendum til góða ef vel tekst til. Stöðugt verður að hafa í huga að með innflutningi dýra fylgir ákveðin áhætta sem viðkomandi aðilar verða að leggja mat á hverju sinni hafandi í huga að íslenskur búpeningur virist viðkvæmari fyrir sjúkdómum en erlendir stofnar sem hafa lifað í stöðugu áreiti þeirra.`` Nefndin er sammála um að leggja til nokkrar breytingar á frv. Sumar lúta að orðalagi og áherslum en aðrar eru efnislegar. Efnislegar breytingar varða í fyrsta lagi einangrunarstöð, sbr. 13. gr. frv. Lagt er til að innflutningur í einangrunarstöð verði undir eftirliti umsjónardýralæknis. Er þetta gert til að leggja áherslu á að ströngustu reglum sé líka fylgt við innflutning í einangrunarstöð sem og sóttvarnastöð. Gæti slíkur innflutningur valdið stórskaða ef ekki er að gáð og því eðlilegt að ströngustu reglur gildi um hann. Í öðru lagi er lagt til að 1. gr. frv. verði breytt þannig að yfirmaður sóttvarna- eða einangrunarstöðvar nefnist sóttvarnadýralæknir, en ekki umsjónarmaður, og breytast nokkrar greinar til samræmis við það. Í þriðja lagi er lögð til breyting á 3. gr. þar sem nefndin telur óþarft ef yfirdýralæknir mælir ekki með innflutningi dýrs að honum sé gert að skila rökstuddu áliti um heilbrigðisástand í því landi sem flytja á dýrið frá. Þá er lagt til að ákvæði 1. málsl. síðari málsgreinar 4. gr. um mat búfjárræktarnefndar á innflutningi falli brott þar sem í fyrri málsgrein sömu greinar er ráðherra skyldaður til að leita álits nefndarinnar áður en innflutningur er leyfður. Ákvæðið er því óþarft. Í fimmta lagi leggur nefndin til að embættisdýralæknir framkvæmi heilbrigðisskoðun á dýrum sem flytja á inn og dýrum sem gefa erfðaefni sem flutt er inn, en ekki sé látið nægja að viðurkenndur dýralæknir framkvæmi slíka skoðun. Jafnframt er lagt til að upplýsingar um slíkan innflutning liggi fyrir áður en hann fer fram. Að lokum er lagt til að það sé búfjárræktarnefnd í viðkomandi grein en ekki landsráðunautur sem viðurkenni bú sem fái að flytja dýr úr einangrunarstöð á búið. Kristín Einarsdóttir sat á fundi nefndarinnar þar sem þetta mál var tekið fyrir og er samþykk málinu. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj., 1126, en þar eru 11 brtt. sem ég tel ekki þörf á að fara yfir, herra forseti, heldur skýra þær sig sjálfar miðað við það sem ég hef áður getið í nál. Að svo mæltu leggur nefndin til, samhljóða, að frv. verði samþykkt til 3. umr.

Þorsteinn Pálsson (frh.) : Herra forseti. Sl. laugardag fóru fram allítarlegar umræður um þetta mál og allar helstu staðreyndir þess höfðu þá verið dregnar fram. Ég óskaði sérstaklega eftir því í ljósi þeirra staðreynda sem fyrir lágu að hæstv. fjmrh. kæmi til umræðunnar. Enn er málið þannig vaxið að nauðsynlegt er að hann verði viðstaddur þessa umræðu og ég sé nú að hæstv. ráðherra er genginn í salinn. Það sem hér hefur komið fram er í stuttu máli það að hæstv. ríkisstjórn gaf fyrirheit um að áburðarverð hækkaði ekki meira en um 12% til bænda í tengslum við þá kjarasamninga sem gerðir voru í byrjun þessa árs. Þá þegar var ljóst og um það full samstaða meðal þeirra manna sem skipa stjórn Áburðarverksmiðjunnar að brúa þyrfti bilið á milli tekna og gjalda verksmiðjunnar og verksmiðjan þyrfti að fá mun hærra verð fyrir áburðinn en ríkisstjórnin hafði gefið fyrirheit um að hann yrði seldur á til bænda. Um þetta var ekki ágreiningur á milli fulltrúa í stjórn Áburðarverksmiðjunnar og í allri meðferð málsins, fund eftir fund, kemur fram að þessi ágreiningur er ekki fyrir hendi innan stjórnarinnar og síðan kemur að því að meiri hluti stjórnar tekur ákvörðun um áburðarverð. Ég lít svo á og hef lýst þeirri skoðun minni að til þess að unnt sé að standa við fyrirheitið við verkalýðshreyfinguna, að áburðarverð hækki ekki meira en um 12% og hafi þar af leiðandi ekki áhrif umfram það á búvöruverð, verði að brúa bilið með framlögum úr ríkissjóði og taka um það ákvörðun á fjáraukalögum. Ég lýsti því yfir sem afstöðu okkar sjálfstæðismanna að þetta bil yrði að brúa. Í umræðunni kom einnig fram af hálfu hv. 2. þm. Norðurl. v. nánari útlistun á því á hvaða grundvelli við teldum að unnt væri að ljúka málinu þannig að allir hefðu sóma af og enginn efaðist um að bæði ríkisstjórn og Alþingi ætluðu að standa við þau fyrirheit sem gefin voru og í þessu efni var lýst nákvæmri tillögu til sátta af okkar hálfu í þessari umræðu. Mín spurning til hæstv. fjmrh. er einfaldlega þessi: Er hann tilbúinn til að ræða um hugsanlega lausn á þessu máli í ljósi þeirra viðhorfa sem hér hafa komið fram? Herra forseti. Ég þarf ekki í ljósi þeirra umræðna sem fram hafa farið að fara frekari orðum um stöðu málsins, vísa að því leyti til upphafsræðu minnar í þessari umræðu, en tel eðlilegt að varpa þessari fyrirspurn fram til hæstv. fjmrh.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er þurfti ég að víkja hér af fundi sl. laugardag og gat því miður ekki hlýtt á alla ræðu hv. þm. Þorsteins Pálssonar né heldur þær ræður sem Pálmi Jónsson og fleiri fluttu hér í þeirri umræðu. Ég er alveg reiðubúinn að eiga viðræður við þá sem í umræðunni tóku þátt um þau viðhorf sem komu fram hjá þeim og við getum í sameiningu þar til þing hefur aftur störf, annan dag maímánaðar, farið yfir þessi mál og skoðað það hvort hægt er að ná niðurstöðu í þessu máli sem fer saman við þau sjónarmið sem sett hafa verið fram af hálfu fulltrúa ríkisstjórnarinnar í þessum umræðum og tekur einnig mið af því sem fram kom hér í umræðunni á laugardaginn. Ég vil hins vegar ekki á þessu stigi fara nánar út í það mál en teldi heppilegt að við gætum notað tímann fram að því að nefndir hefja störf aftur annan dag maímánaðar og fundum hér í deildum til þess að skoða það mál nánar og er reiðubúinn að taka þátt í því.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Á laugardaginn urðu skoðanaskipti á milli mín og hv. 1. þm. Suðurl. Það kom fram hjá honum að hann taldi að meginhluti stjórnar Áburðarverksmiðju ríkisins hefði unnið með eðlilegum hætti að því að afgreiða þetta mál. Ég svaraði honum því þannig að ef ég hefði verið þarna í stjórninni hefði ég frestað málinu. Ég hefði viljað fá svör, hvernig ætti að leysa þetta mál, vegna þess að þetta er ekki eingöngu samningur við verkalýðsfélögin eða aðila vinnumarkaðarins, heldur líka við bændur, við Stéttarsamband bænda. Og eðlilegast hefði verið að þeir hefðu beðið með ákvörðun þangað til kæmi fram trygging frá ríkisstjórn um það hvernig þetta mál yrði leyst, ef það er rétt, sem ég get ekki dregið í efa, að með 12% hækkun yrði um 113 millj. kr. halli á rekstrinum þetta ár ef salan væri 52 þús. lestir. Og jafnvel þó það væru 18% væri hallinn samt 25 milljónir. Í bréfi sem landbrn. skrifar Áburðarverksmiðju ríkisins og dagsett er 1. mars er tekið fram að ef í ljós komi að halli verði á rekstrinum muni verða gerðar ráðstafanir til þess að bæta þann halla því að ef það verður ekki gert er verið að ýta þessu á undan sér og verðið yrði að hækka um næstu áramót meira en annars hefði verið. Það er auðvitað ekki hægt að reka þessa verksmiðju með halla ár eftir ár. Ég vil því fara fram á það að hæstv. forsrh. og fjmrh. svari því hvernig þeir ætli að leysa þetta mál. Ég er alveg sannfærður um að hæstv. landbrh. vill standa við sitt bréf, en einhverra hluta vegna hefur það þvælst fyrir hæstv. ríkisstjórn að koma sér niður á hvernig þetta mál verður leyst. En ég tel nauðsynlegt, hér og nú, að fá svör við þessu. Að vísu skiptir það kannski ekki meginmáli hvort það er endilega í kvöld eða þegar málið kemur til 2. umr., en það liggur mjög mikið á því að ákveða verðið vegna þess að það verður enginn áburður seldur fyrr en lausn er komin í þessu máli.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Út af spurningu hv. síðasta ræðumanns vil ég endurtaka það sem ríkisstjórnin hefur samþykkt í þessu máli. Þar segir: ,,Gerð verði ítarleg útttekt á rekstrarafkomu og stöðu Áburðarverksmiðjunnar fyrir næsta haust og metnar forsendur fyrir nauðsynlegum verðbreytingum á framleiðslu ársins 1991 til að vinna upp rekstrartap á þessu ári. Fyrirsjáanlegt rekstrartap ársins sem ekki sýnist svigrúm til að bæta upp á næsta ári verði tekið til meðferðar við afgreiðslu fjáraukalaga á síðari hluta ársins.`` Ríkisstjórnin er því alveg sammála því sem kom fram hjá hv. þm. Að sjálfsögðu getum við ekki velt á undan okkur mikilli hækkun yfir á næsta ár. Ég get upplýst það að ég átti um helgina viðræður við verksmiðjustjóra Áburðarverksmiðjunnar einmitt um þetta atriði og hann segir mér að með þeim framkvæmdum sem þeir hafa verið í undanfarið og eru í núna geri þeir ráð fyrir því að það verði veruleg hagræðing í rekstri verksmiðjunnar. Vissulega hefðu þeir viljað hafa þessa hækkun eitthvað meiri, en þeir telja nú vandann ekki eins mikinn og kom fram í ýmsum ræðum hér sl. laugardag. 

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Ég ætla fyrst og fremst að þakka hæstv. fjmrh. fyrir mjög skýr og góð svör við þeirri spurningu sem ég bar hér fram. Ég lít svo á eftir þetta svar að hann sé tilbúinn til viðræðna um hugsanlega lausn á málinu á grundvelli þeirra viðhorfa sem hér komu fram, bæði af hálfu talsmanna ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar, í umræðum um þetta mál. Ég vona að slíkar viðræður geti leitt til farsællar og skynsamlegrar lausnar og geri fastlega ráð fyrir að hæstv. forsrh., sem er flutningsmaður þessa máls, sé þeirrar skoðunar að skynsamlegt sé að slíkar viðræður fari fram þar sem menn freisti þess að leita lausnar í málinu, en vil ítreka þakklæti mitt til hæstv. fjmrh. fyrir svarið.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Það frv. til laga sem hér er til umræðu er allsérstætt að því leyti að ríkisstjórnin hefur bundið hendur sínar með samningum við verkalýðshreyfinguna án þess að hafa tryggt fjármagn til að standa við það sem hún hefur lofað. Og frv. gerir ráð fyrir að reka eigi Áburðarverksmiðjuna með verulegu tapi til að koma til móts við þetta. Við getum farið aftur til þeirra tíma sem slíkt var gert, í tíð ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens, sem varð til þess að Áburðarverksmiðjan stóð höllum fæti í nokkur ár á eftir og áburðarverð varð að hækka allverulega. Það er því óhæfa að ætla að neyða fyrirtæki til að selja vörur á miklu lægra verði en það ræður við. Þess vegna er það eina leiðin í þessu að hæstv. ríkisstjórn tryggi fjármagn til þess að niðurgreiða áburðinn ef þeir ætla að standa við þetta. Það er auðvitað ekki hægt að velta þessu yfir á fyrirtækið með þeim hætti að næsta ár, rétt um kosningar, fellur víxillinn ef þessi blessuð ríkisstjórn verður þá ekki farin frá völdum miklu fyrr, og þá stendur Áburðarverksmiðjan uppi með það að hún þarf að hækka áburðinn miklu meira en hún hefði þurft. Það er ekki sú stefna sem ríkisstjórn hverju sinni á að hafa, að velta vandanum á undan sér með þessum hætti. Ég tel að það hljóti að vera krafa okkar hér í þinginu að ríkisstjórnin falli frá þessu frv. og í staðinn finni hún lausn á því að greiða þetta niður, sem er jafnvont, þannig að Áburðarverksmiðjan og rekstur hennar og stjórnendur verði ekki settir upp við vegg með þessum hætti eins og hér er gert. Þetta er náttúrlega hið versta mál, eins og ákveðinn maður segir. Það að ætla sér að láta næstu ríkisstjórn taka við þeim vanda sem hér er verið að skapa er óhæfa. Vitandi það að það verður eiginlega enginn af þeim ráðherrum sem eru í þessari ríkisstjórn í næstu ríkisstjórn. Því ætla ég að vona að frv. verði ekki samþykkt óbreytt.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. á þskj. 1051 sem er eins og það kemur frá hv. Ed. Hefur orðið nokkur breyting á því frv. sem flutt var á þskj. 757 um að stofna hlutafélag um Sementsverksmiðju ríkisins. Breytingin er eingöngu smávægileg orðalagsbreyting á 1. gr. frv. Tilgangurinn með frv. er, eins og kemur fram í heiti þess, að breyta rekstrarformi Sementsverksmiðjunnar í hlutafélag. Meginefni frv. má lýsa í stuttu máli í sex liðum. Í fyrsta lagi er lagt til að sérstök matsnefnd meti eignir Sementsverksmiðjunnar og verði þetta mat haft til hliðsjónar við ákvörðun hlutafjár í hinu væntanlega félagi. Í öðru lagi er lagt til að stofnað verði hlutafélag um Sementsverksmiðjuna og hlutverk félagsins verði gert víðtækara en Sementsverksmiðjunnar. Þá verði félaginu heimilað að gerast eignaraðili í öðrum hlutafélögum eða sameignarfélögum. Í þriðja lagi er lagt til að ekki verði heimilt að selja hlutabréf í Sementsverksmiðjunni hf. nema samþykki Alþingis komi til með lagabreytingum. Í fjórða lagi er lagt til að við verksmiðjuna starfi sérstök samstarfsnefnd starfsmanna og stjórnar og lögbundið samráð verði haft við Akraneskaupstað um málefni félagsins. Í fimmta lagi er lagt til að skipuð verði sérstök undirbúningsnefnd til þess að undirbúa stofnun félagsins er yfirtaki rekstur verksmiðjunnar. Í sjötta lagi er svo lagt til að stofnfundur félagsins verði haldinn ekki síðar en 31. des. 1990 og hlutafélagið nýja yfirtaki reksturinn miðað við næstu áramót. Fyrir hv. þingnefnd liggur reyndar frv. með sama heiti og það frv. sem hér er til umræðu. Flm. þess frv. er hv. 1. þm. Reykv. Á þessum tveimur frv., þótt þau hafi sömu meginstefnu, er hins vegar verulegur munur. Eins og ég tók fram í umræðum um frv. hv. 1. þm. Reykv., sem kom til umræðu hér í deildinni fyrr á þessu þingi, lýsti ég þeirri skoðun að fjalla þyrfti nánar um málefni Sementsverksmiðjunnar áður en Alþingi gæti tekið afstöðu til málsins. Þar ætti m.a. að nýta þá reynslu sem fengist hefði við lagasetningu um Ríkisprentsmiðjuna Gutenberg sem breytt var í hlutafélag á liðnu ári, Prentsmiðjuna Gutenberg hf., á grundvelli frv. sem ég flutti hér á þingi. Auk þess benti ég á að nauðsynlegt væri að tryggja betur tengsl milli starfsmanna og stjórnenda þessa fyrirtækis. Í öðru lagi nefndi ég að vegna þess hversu mikilvæg Sementsverksmiðjan er fyrir Akranes væri æskilegt að samráð við bæjarfélagið væri bundið í lög. Í þriðja lagi taldi ég skynsamlegt að kveða skýrar á um það hvernig framkvæma ætti mat á eignum verksmiðjunnar til þess að leggja til grundvallar við ákvörðun hlutafjár. Í fjórða lagi taldi ég heppilegt að skipa undirbúningsnefnd til þess að undirbúa félagsstofnunina og annast nauðsynlega samningagerð fyrir hönd hins væntanlega félags og semja drög að stofnsamningi og samþykktum fyrir félagið. Þetta var gert með hliðsjón af ákvæðum hlutafélagalaga. Í fimmta lagi benti ég svo á að í 8. gr. er kveðið skýrt á um það að ríkissjóður geti ekki boðið hlutabréf í Sementsverksmiðjunni til sölu nema fyrir liggi samþykki Alþingis með lagabreytingum. Öll þessi atriði hafa þannig verið tekin til greina í því frv. sem hér er til umræðu. Virðulegi forseti. Ég tel ekki að svo stöddu ástæðu til að gera frekari grein fyrir frv. Mér virðist það mikið framfaramál, bæði fyrir verksmiðjuna sjálfa en ekki síst fyrir það byggðarlag þar sem hún er staðsett. Ég bendi á að forsendurnar fyrir því að reka fyrirtækið sem ríkisfyrirtæki með sérstökum reglum sem óneitanlega voru fyrir hendi í upphafi rekstrarins séu nú ekki lengur til staðar. Sértilhögun sú sem þá var ákveðin helgaðist að mínu áliti fyrst og fremst af því að þá var um að ræða stórfyrirtæki á íslenskan mælikvarða, að ég nú ekki tali um Akranesbæ, og stofnun fyrirtækisins og rekstur höfðu í upphafi í för með sér afar mikla breytingu á atvinnuháttum í Akranesbæ. Nú er þetta fyrirtæki svo sannarlega orðið að grónum borgara í byggðarlaginu og því eðlilegt að það taki þátt, með öllum réttindum og skyldum, í starfsemi bæjarins eins og önnur fyrirtæki gera þar um slóðir. Ég vil mælast til þess, virðulegi forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn. þessarar deildar.

Friðrik Sophusson Herra forseti. Það liggur við að maður segi loksins, loksins, þegar þetta frv. kemur hér til 1. umr. í Nd. A.m.k. þrisvar ef ekki fjórum sinnum hafa verið lögð fram frv. um þetta efni. Þau hafa nokkuð verið að breytast í gegnum tíðina en þau frv. sem ég hef lagt fram, bæði á yfirstandandi þingi og eins á síðasta þingi, voru þó frv. sem segja má að markað hafi lokagerð þess frv. sem hér er til umræðu. Síðasta haust þegar það frv., sem hæstv. ráðherra minntist á og ég lagði fram, var til umræðu kom hæstv. ráðherra í ræðustól og sagði frá því efnislega hvernig hann vildi breyta frv. og gerði skýra grein fyrir því í sinni ræðu. Þau atriði sem komu fram hjá hæstv. ráðherra strax í nóvember sl. eru flest ef ekki öll þau sömu og koma fram í þessu frv. sem breyting á fyrirliggjandi frv. Ég vil rifja það upp, bæði fyrir hæstv. ráðherra og eins fyrir aðra, að í umræðunni þá lýsti ég því yfir að mér þætti eðlilegt að hv. iðnn. neðri deildar, sem fékk málið til meðferðar, tæki allar þessar hugmyndir hæstv. ráðherra til greina. Ég lýsti því yfir að ég væri tilbúinn til að beita mér fyrir því. Málið kom að sjálfsögðu til umræðu í hv. nefnd. Ég lét dreifa þar ræðu hæstv. ráðherra en ekki reyndist áhugi á því að afgreiða frv. með þeim sömu breytingum öllum sem hér er verið að leggja til í þessu nýja frv. Ástæðan var auðvitað sú að þá hafði ekki tekist samkomulag á milli stjórnarflokkanna um að afgreiða þetta mál inn í þingið sem stjfrv. Það er út af fyrir sig ekkert stórmál hvernig þessa hluti ber að. Aðalatriðið er að sjálfsögðu það að koma í gegnum þingið frv. þessa efnis. Hæstv. ráðherra gerði grein fyrir þeim breytingum sem hann hefur gert á frv. frá því að það var unnið af tveimur mönnum í iðnrn. á sínum tíma, síðast sumarið 1988. Í fyrsta lagi að bæjarfógetinn á Akranesi skuli skipa þriggja manna matsnefnd til þess að láta fara fram mat á eignum Sementsverksmiðju ríkisins. Í öðru lagi, sem ég átta mig nú ekki á til hvers er, hefur 2. gr. breyst þannig að út hefur fallið námarekstur úr upptalningu á því hvað félagið eigi að annast. Er það í sjálfu sér ekkert stórmál því félagið hefur nokkuð frjálsar hendur samkvæmt upptalningunni sem nú er í 2. gr. Kannski má segja að námarekstur tilheyri þeirri efnavinnslu sem þar er minnst á. Í þriðja lagi er tekið fram að fulltrúar í stjórn hlutafélagsins skuli skipaðir eða kjörnir á aðalfundi til eins árs í senn svo og varamenn þeirra, sem er auðvitað sjálfsagt og ávallt var gengið út frá að yrði gert eins og er um önnur hlutafélög. Þá, og það er kannski ein meginbreytingin, er gert ráð fyrir því nú að við Sementsverksmiðjuna starfi samstarfsnefnd sem skipuð sé þremur fulltrúum frá hvorum, stjórn verksmiðjunnar annars vegar og starfsliði hins vegar. Síðan er tilgreint hvert hlutverkið sé. Þetta atriði er auðvitað óþarfi að hafa í lögum. Það var hægt að framkvæma þennan hlut með einfaldri samþykkt eða yfirlýsingu. Jafnvel er spurning hvort eðlilegt sé að lögbinda slíka samstarfsnefnd öðruvísi en að skoða þá nánar hvort slíkar samstarfsnefndir eigi ekki yfirleitt að starfa í fyrirtækjum eins og þessu, á meðan þau eru í eigu ríkisins. Þá er lagt til að lögbundið sé að halda tvo samráðsfundi með fulltrúum Akraneskaupstaðar. Hef ég síst á móti því að það sé gert, en bendi á að það er mjög óvenjulegt að ákveðnu fyrirtæki sé fengið það hlutverk með lögum að eiga samráð við fulltrúa viðkomandi kaupstaðar, en síst hefði ég á móti því að slíkt verði gert. Um það sem hæstv. ráðherra minntist á og er í 8. gr. frv., að ríkissjóður geti ekki boðið hlutabréf í Sementsverksmiðjunni til sölu nema hafa til þess samþykki Alþingis, vil ég taka fram að slíkt ákvæði var í hinu frv. Og loks er í 9. gr. fjallað um undirbúningsnefnd, eins og reyndar eðlilegt er að sé starfandi til þess að annast nauðsynlega samningsgerð fyrir hönd væntanlegs hlutafélags. Slíkt er auðvitað alltaf gert eða langoftast og þarf ekki lög um það atriði fremur en flest annað það sem hæstv. ráðherra hefur þurft að setja inn í frv. til að kaupa aðra stjórnarflokka til fylgis við það. Mér finnst frv. ekki hafa batnað en skil það mjög vel að hæstv. ráðherra hefur þurft að breyta frv. til að koma til móts við sína samstarfsflokka. Ég tel fulla ástæðu til þess að þetta frv. verði að lögum á yfirstandandi þingi og mun síst koma í veg fyrir það. Ein er þó sú spurning sem vaknar þegar um þetta mál er fjallað og hún er sú hvort hyggilegt sé að hæstv. ráðherra skipi fulltrúa í stjórn hlutafélagsins til eins árs í senn eða hvort sá háttur skuli viðhafður að hv. Alþingi kjósi stjórnina hlutfallskosningu. Með þessu er ég ekki að leggja þessa hugmynd til og mun ekki flytja um það brtt. en bendi á að í vissum tilvikum þar sem verið er að breyta opinberu atvinnufyrirtæki í hlutafélag og þar sem gert er ráð fyrir því að allir hlutir séu í eigu ríkisins, a.m.k. fyrst um sinn, kann að vera eðlilegt að Alþingi kjósi áfram stjórn slíks félags eða kjósi þá menn sem hæstv. ráðherra tilnefnir síðan í stjórnina. Ég tel það vera augljóslega rétt að hæstv. iðnrh. á hverjum tíma fari með hlut ríkisins í hlutafélaginu. Á undanförnum árum hefur Sementsverksmiðjan grætt talsvert fé. Framleiðslan hefur verið allmikil. Árið 1975 var hún 160 þús. tonn. Síðan hefur hún dregist nokkuð saman vegna minni framkvæmda, einkum vegna minni virkjanaframkvæmda. Árin 1985 og 1986 var hún í lágmarki og fór niður í 111 þús. tonn árið 1986 en síðan jókst framleiðslan á nýjan leik 1987 og 1988 var hún komin í 132 þús. tonn. Á sl. ári dróst framleiðslan hins vegar saman og aðeins voru seld 117.500 tonn sem er nokkru minna en árin tvö á undan, en þó meira en 1985 og 1986. En þá brá svo við að halli varð á rekstri verksmiðjunnar. Er það vissulega nokkurt umhugsunarefni að skoða ársreikninga Sementsverksmiðjunnar fyrir sl. ár og sjá að tap af rekstri verksmiðjunnar er á því ári yfir 76 millj. kr., þar af 56 millj. kr. af reglulegri starfsemi. Þetta er tíundað í ársskýrslu verksmiðjunnar sem dreift var á Alþingi í dag og gefur til kynna að gera þurfi nokkrar breytingar á rekstri til þess að verksmiðjan geti haldið áfram að sýna ágóða í reikningum sínum. Verksmiðja eins og Sementsverksmiðjan á að geta gert það í öllu venjulegu árferði og ég tel að árferðið í fyrra hafi ekkert verið óvenjulegt séu kaup á sementi á undanförnum árum skoðuð til samanburðar. Hæstv. ráðherra hefur oft í ræðu og riti haldið fram ýmsum frjálslyndum skoðunum. Hann hefur verið mikill stuðningsmaður þess að örva viðskipti á hlutabréfamarkaði hér á landi og fagna ég því auðvitað að hæstv. ráðherra hefur með því skipað sér í hóp þeirra sem hafa skilning á því að gera þarf veigamiklar breytingar hér á landi í þeim efnum til þess að hægt sé að styrkja eiginfjárstöðu fyrirtækja. Hæstv. ráðherra hefur einnig lýst áhuga sínum á því að breyta ýmsum starfandi opinberum atvinnufyrirtækjum í hlutafélög. Hann hefur nefnt til sögunnar, auk Sementsverksmiðju ríkisins og Ríkisprentsmiðjunnar Gutenberg sem hann lagði fram frv. um í fyrra og varð að lögum þá, ríkisviðskiptabankana og sýnt fram á að það væri til ábata í undirbúningi okkar undir það að samræma leikreglur okkar þeim leikreglum sem gilda í Vestur-Evrópu ef ríkisviðskiptabankarnir breyttust í hlutafélög. Hæstv. ráðherra hefur bent á að ef slíkt væri gert væri auðveldara fyrir fyrirtæki eins og ríkisviðskiptabankana að afla nýs eigin fjár öðruvísi en að gera það með því að reksturinn skili fjármunum til að bæta eiginfjárstöðuna. Kannski er nýjasta dæmið í bankaheiminum, þ.e. sameining Landsbankans og Samvinnubankans, gott dæmi um það hvernig hægt hefði verið að standa öðruvísi að málum ef Landsbankinn hefði verið hlutafélag, jafnvel þótt allir hlutirnir hefðu verið í eigu ríkisins. Þá hefði staðan verið sú að eigendur Samvinnubankans, þeir sem vildu áfram eiga hlut í banka, hefðu getað skipt á bréfum og eignast hluta í þessum sameiginlega nýja banka sem kemur til með að bera nafn Landsbankans. Þannig hefði eiginfjárstaðan styrkst en ekki veikst eins og nú hefur gerst með sameiningunni. En eins og öllum er ljóst er eiginfjárstaða Landsbankans með þeim hætti að teflt er á tæpasta vað með sameiningu sem á sér stað með þeim hætti að Landsbankinn þarf að kaupa hlutabréf eigenda Samvinnubankans og borga í mörgum tilvikum verulegar fjárhæðir út úr bankanum. Nú kann vel að vera, herra forseti, að ýmsum þyki ég vera kominn í skógartúr, farinn að ræða um bankana og að hvaða gagni það gæti komið ef ríkisviðskiptabankarnir yrðu gerðir að hlutafélögum, jafnvel þótt hlutaféð væri allt í eigu ríkisins. En svo er nú aldeilis ekki. Þetta eru náskyld mál. Hæstv. ráðherra hefur í nýlegri grein einmitt viðrað þá hugmynd að gera eigi gangskör að því að breyta fleiri opinberum fyrirtækjum í hlutafélög með það að markmiði í tímans rás að selja hlutaféð á almennum markaði. Af þessu tilefni finnst mér ástæða til þess að rifja það upp að fyrir efri deild liggur nú frv. til breytinga á tekju- og eignarskattslögum. Samkvæmt því frv. eru lagðar til þær breytingar að búast má við því að fyrirtæki muni loksins skrá hlutabréf sín á verðbréfaþingi Íslands. Það er mjög mikilvægt, ekki síst þegar við erum að ræða um hlutafélög í eigu ríkisins sem síðar meir gætu orðið eign almennings í landinu, ef hægt er að fá slíka skráningu og selja síðan í tímans rás þessi bréf í litlum skömmtum. Ég vil lýsa ánægju minni með það að hæstv. ráðherra skuli hafa viðrað slíkar skoðanir því þær skoðanir fara nákvæmlega saman við skoðanir sjálfstæðismanna sem telja í fyrsta lagi eðlilegt að breyta opinberum atvinnufyrirtækjum í hlutafélög, jafnvel þótt hlutirnir séu allir í eigu ríkisins. Síðar meir sé eðlilegt að hlutirnir séu seldir á hlutabréfamarkaði og þá ekki í svo stórum skömmtum að það kunni að hafa slæm áhrif á markaðinn. Herra forseti. Ég hef nú nokkuð lýst þessu frv., sagt frá því að fyrir hafi legið í hv. deild frv. sama efnis sem var svo líkt að í raun hefði verið miklu eðlilegra að flytja brtt. við það frv. enda bauðst flm. frv. til að taka þær allar til greina eins og þeim var lýst í ræðu hæstv. ráðherra þegar hann talaði í því máli fyrr á þessu þingi. Hæstv. ráðherra kaus að leggja fram stjfrv. og það er í sjálfu sér afar eðlilegt. Mér finnst ýmis þau atriði sem komið hafa inn í frv. síst vera til bóta en skil vel að nauðsynlegt er fyrir hæstv. ráðherra að setja slík ákvæði í frv. til þess að fá fylgi við frv. í öðrum stjórnarflokkum en Alþfl. Þar sem málið er mikilvægt og gefur gott fordæmi finnst mér ástaða til þess að gera ekki neinar frekari athugasemdir við frv. né heldur að leggja fram brtt. Mér finnst þvert á móti ástæða til þess að flýta því að þetta mál geti orðið að lögum og mun gera mitt til þess í hv. nefnd að flýta fyrir afgreiðslu þess.

Alexander Stefánsson Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa stuðningi mínum við þetta frv. Eins og hér hefur komið fram og hv. þm. vita þá hafa nú á undanförnum árum verið nokkuð skiptar skoðanir um þá breytingu sem hér er lögð til, að breyta Sementsverksmiðju ríkisins í hlutafélag. Nokkur frv. hafa verið lögð fram um það efni. Ég tel að með því stjfrv. sem hér liggur fyrir hafi verið tekið tillit til flestra þeirra atriða sem ágreiningur var um og ýmissa þeirra ábendinga sem komu fram við þau frv. sem hér hafa verið til meðferðar á Alþingi á undanförnum árum og fullt tillit tekið til sjónarmiða þeirra sem hafa viljað koma sínum skoðunum fram. Ekki síst frá aðilum á Akranesi og þá á ég að sjálfsögðu við bæjarstjórn Akraness og fleiri aðila sem hafa lagt til ákveðnar breytingar sem eru komnar inn í þetta frv. Ég tel að í öllum aðalatriðum sé samkomulag um að þetta mál nái fram að ganga, eins og hér hefur komið fram áður. Ég tel að ákvæðin um samstarfsnefnd og samráðsfundi séu mjög til bóta og raunar nýjung í svona lögum og eiga áreiðanlega eftir að skila árangri fyrir starfsemi verksmiðjunnar. Það er náttúrlega mikilvægt að það sé samhent fólk sem þarna starfar og ekki verði ágreiningur um meginatriði í stefnu verksmiðjunnar. Fyrirtæki eins og þessi verksmiðja, sem eins og allir vita hefur verið mikilvæg kjölfesta í atvinnulífinu á Akranesi og haft mikil áhrif á uppbyggingu á Akranesi á undanförnum árum, mun áreiðanlega, ef vel er á haldið, geta haft víðtæk áhrif á önnur atvinnutækifæri. Það kemur í ljós með þeim breytingum sem gerðar hafa verið t.d. á lögunum um Járnblendiverksmiðjuna að möguleikar eru á því að svona verksmiðjur geti haft bein áhrif til atvinnuauka eða nýjunga í atvinnurekstri ef þær ná árangri í sínum eigin rekstri, sem er mikilvægt. Ég vil með þessum fáu orðum lýsa því yfir að ég tel að það frv. sem hér liggur fyrir fullnægi öllum þeim meginatriðum sem komið hafa fram um þessa breytingu á verksmiðjunni. Þeim athugasemdum sem höfðu komið fram áður hefur verið fullnægt með þessu frv. Ég lýsi því yfir að ég vænti þess að Alþingi ljúki afgreiðslu frv. á þessu þingi.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég vil biðjast velvirðingar á því að láta hv. deild bíða eftir mér og láta ræðustólinn standa tóman. Ég kem eingöngu hér upp til að lýsa yfir stuðningi við þetta frv. Ég fagna tilvist þess og að loks skuli sjást fyrir endann á þessu máli. Þegar frv. hv. þm. Friðriks Sophussonar um sama efni var hér til umræðu tók ég þátt í þeim umræðum og lýsti einnig stuðningi við það. Ég hlustaði þá glöggt á hæstv. iðnrh. og ábendingar hans sem nú eru flestar ef ekki allar komnar inn í þessa samsuðu, sem ég vil svo kalla, úr frv. hv. þm. Friðriks Sophussonar og ábendingum hæstv. ráðherra. Ég styð þetta frv. fyrst og fremst vegna þess að ég tel að hér sé verið að stíga fyrsta skrefið í þá átt að færa Sementsverksmiðjuna yfir í hendur einkaframtaksins og að verið sé að opna möguleika á því að selja hlutabréf fyrirtækisins á frjálsum markaði, þó seinna verði. Ég tel einsýnt að 8. gr. frv. opni fyrir þann möguleika. Þó hún geri ráð fyrir því að til þess þurfi samþykki Alþingis þá hygg ég að með tíð og tíma muni slíkur meiri hluti eiga eftir að líta dagsins ljós hér á Alþingi sem veiti samþykki sitt fyrir því að hlutabréf fyrirtækisins verði seld á almennum markaði. Ég ætla ekki að fjalla neitt efnislega um þetta frv. Ég vildi eingöngu koma hér upp til þess að lýsa stuðningi við það. Þó get ég ekki annað en tekið undir vangaveltur hv. þm. Friðriks Sophussonar um kosningu stjórnar fyrirtækisins og tel það ekkert óeðlilegt að á meðan hlutabréf eru öll í eigu ríkissjóðs og ríkisins sé það Alþingi sem kjósi stjórn yfir þetta fyrirtæki en seinna meir ráði vægi hlutabréfseignaraðila því hvernig kosið er í stjórn fyrirtækisins. Hæstv. forseti. Fleira held ég að ég þurfi ekki að segja um þetta frv. og læt því máli mínu lokið.

Hjörleifur Guttormsson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Ég vildi vegna þess að það er verið að taka hér stórt mál á dagskrá, 8. málið, sennilega langdýrasta frv. sem hefur verið sýnt þessu þingi, það er verið að taka það á dagskrá hér rétt fyrir miðnætti og mér skilst að það séu áform forseta að ljúka fundi hér um miðnætti vegna þess að þá rennur upp 1. maí og ekki er það óeðlilegt. Af þessu tilefni vildi ég inna hæstv. forseta eftir því hvernig hugmyndin væri að haga framhaldi umræðunnar. Ég ætla ekki að setja mig á móti því í önnum þingsins að þessi umræða hefjist ef það liggur ljóst fyrir að henni verður haldið áfram rakleitt í upphafi næsta fundar í deildinni. En ég teldi það með öllu óviðunandi ef ætti að fara að slíta þessa umræðu enn frekar sundur en leiðir af slitum fundar og setningu nýs. Ég vek athygli á því að það er greinilega ekki mikill áhugi á þessu máli hjá ríkisstjórninni, eins og málum hefur verið raðað hér á dagskrá í dag en það er út af fyrir sig ekki mitt áhyggjuefni. Hins vegar hefði ég kosið að þetta mál fengi meðferð í þingnefnd og hef ætlað mér að reyna að láta vinna í því í þeirri nefnd sem ég er formaður í. En mér finnst algert skilyrði fyrir því, ef þingnefnd á að fara að taka á máli og umræða að hefjast nú, að það verði ljóst að hún haldi áfram í byrjun fundar á miðvikudag. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvort því megi treysta.

Vegna þessarar spurningar vill forseti taka það fram að það er rétt að hér verður fundi lokið fyrir kl. 12. Ég get lofað hv. ræðumanni því að þetta mál verður mjög framarlega á dagskrá þess fundar sem verður haldinn í deildinni n.k. miðvikudag.

Virðulegi forseti. Ég tek það svo að það verði á fyrsta hálftíma þess fundar. Ef atkvæði eru greidd um einhver mál fyrst, þá ætla ég ekki að gera athugasemdir við það, en ég skil orð forseta þannig að þetta verði fyrsta efnislega málið sem verður rætt hér á fundi n.k. miðvikudag.

Forseti vill ekki gefa bindandi loforð um það hvort þetta verður fyrsta efnislega málið sem á dagskrá verður, en hann skal standa við að það mun koma fyrir snemma á fundi á miðvikudag.

Virðulegur forseti. Í trausti þess að þetta verði tekið fyrir mjög fljótlega eftir að fundur hefst á miðvikudag þá ætla ég ekki að setja mig á móti því að hæstv. iðnrh. hefji mál sitt og mæli fyrir málinu.

Forseti (Árni Gunnarsson) Ég þakka hv. þm. hans góðu orð og gef hæstv. iðnrh. orðið.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 1098 um breytingu á lögum nr. 60 4. júní 1981, um raforkuver o.fl., eins og það kom frá hv. Ed. Frv. þetta er flutt til þess að greiða fyrir uppbyggingu orkufreks iðnaðar hér á landi í framhaldi af undirritun yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar og Atlantsálsaðilanna hinn 13. mars sl., en yfirlýsingin hefur að geyma ásetning um að ljúka samningum um nýtt álver. Meginefni þessa frv. má lýsa í þremur greinum. Í fyrsta lagi er hér lagt til að í lög um raforkuver, með samsvarandi breytingum á lögum um Landsvirkjun, verði bætt heimildum fyrir tvær virkjanir, þ.e. Búrfellsvirkjun með allt að 310 mw. afli og Kröfluvirkjun með allt að 60 mw. afli. Í öðru lagi er hér lagt til að sérstök heimild verði veitt til að reisa og reka jarðgufuvirkjun til raforkuframleiðslu á Nesjavöllum með allt að 76 mw. afli, í tveimur áföngum. Í upphaflegri gerð frv. var lagt til að heimild yrði veitt fyrir fyrri áfanga raforkuframleiðslu að Nesjavöllum, þ.e. 38 mw., en meiri hl. iðnn. Ed. og deildin öll varð sammála um að leggja til allt að 76 mw. heimild og er ég samþykkur þeirri breytingu. Í þriðja lagi er lagt til að 2. gr. laga um raforkuver verði umorðuð nokkuð og framkvæmdarvaldinu verði settar almennar reglur um röðun framkvæmda sem ráðast skuli af væntanlegri orkunýtingu. Í ákvæðum til bráðabirgða í frv. þessu er hins vegar lagt til að lögfest verði tiltekin röð virkjanaframkvæmda takist samningar um nýtt álver, eins og að er stefnt, og Landsvirkjun verði veitt heimild til að verja allt að 300 millj. kr. til undirbúningsframkvæmda á árinu 1990 til þess að unnt verði að sjá hinu nýja væntanlega álveri fyrir nægri raforku á árinu 1994. Eins og þegar hefur komið fram í máli mínu er þetta frv. flutt í samræmi við viljayfirlýsingu frá 13. mars sl., en þar er miðað við að reist verði álbræðsla með 200 þús. tonna framleiðslugetu á ári er hefja skuli rekstur á árinu 1994. Áætluð raforkuþörf hins nýja álvers, að meðtöldu orkutapi við flutning orkunnar til iðjuversins frá orkuverunum, er um 2970 gwst. á ári og aflþörfin, sem þessu svarar, 355 mw. Nærri lætur að orkuþörf álversins sé um 3 / 4 hlutar af heildarsölu orkunnar hér á landi um þessar mundir. Það hafa verið gerðir á því ítarlegir útreikningar hvernig hagkvæmast yrði að afla orku til hins nýja álvers. Í ákvæðum til bráðabirgða í frv. er gerð tillaga um tiltekna röð orkuframkvæmda til viðbótar við Blönduvirkjun til að mæta orkuþörf hins nýja iðjuvers. Hér er um að ræða, eins og ég sagði áðan, í viðbót við Blönduvirkjun, en henni þarf að ljúka, í fyrsta lagi Fljótsdalsvirkjun, í öðru lagi stækkun Búrfellsvirkjunar um 100 mw. ásamt lokaáfanga Kvíslaveitu og stækkun miðlunar í Þórisvatni, og í þriðja lagi fyrsta áfanga Nesjavallavirkjunar til raforku og stækkun Kröfluvirkjunar. Hér er í öllum meginatriðum um sömu virkjanaframkvæmdir að ræða og Alþingi samþykkti með þál. um virkjanaframkvæmdir og orkunýtingu hinn 6. maí 1982. Eina beina viðbótin er að með frv. er leitað heimildar Alþingis fyrir jarðvarmavirkjun á Nesjavöllum sem var ekki með í þeirri röð virkjana. Það má með sanni segja að forsenda þessa virkjanafrv., sem ég mæli nú fyrir, séu þær rannsóknir sem fram hafa farið á grundvelli þeirrar stefnu sem Alþingi markaði á árunum 1981 og 1982. Þær hafa verið umfangsmiklar og án þeirra væri ekki unnt að ráðast í þessar framkvæmdir með þeim hætti sem hér er leitað heimildar til að fullnægðum þeim skilyrðum, sem getið er hér áður í mínu máli og í greinargerð frv., þ.e. að samningar takist um að byggja hér nýtt álver. Samtals er áætlað að fjárfesting í raforkukerfinu verði rúmlega 31 milljarður kr. á tímabilinu 1990--1995 og að þessum framkvæmdum fylgi samanlagt um 2900 ársverk. Ef ekki yrði um frekari uppbyggingu orkufreks iðnaðar að ræða á þessum árum er áætlað að fjárfestingar í raforkukerfinu mundu nema einungis tæplega 5 milljörðum kr. og mannaflaþörf þeirra vegna yrði innan við 500 ársverk þessi sex ár. Með öðrum orðum, ef ekki koma til ný stórkaup á orku í þeim mæli sem hér er gert ráð fyrir er ekki þörf á frekari virkjunarframkvæmdum, sem um munar, fyrr en á næstu öld. Um nánari lýsingu á þeim virkjanaframkvæmdum sem heimilda er leitað fyrir í frv. leyfi ég mér, virðulegi forseti, að vísa til fskj. með því. Til þess að unnt verði að sjá Atlantsálverinu fyrir nægri orku veturinn 1994--1995 þarf Landsvirkjun nú að hefja hönnun og undirbúning framkvæmda þeirra vegna þegar á þessu ári. Með hliðsjón af þessu er lagt til í ákvæði til bráðabirgða að Landsvirkjun verði veitt heimild til 300 millj. kr. lántöku á þessu ári. Ákvarðanir um þessar framkvæmdir, og það hvort nýta skuli þessar heimildir, verða teknar í einstökum atriðum eftir því sem samningum um álverið vindur fram og ekki í framkvæmdirnar ráðist nema samningar séu í sjónmáli. Ég mun nú víkja nokkuð að undirbúningi og viðræðum um nýtt álver sem að sjálfsögðu er undirstaðan, forsenda þeirra virkjunaráforma sem þetta frv. fjallar um. Með undirritun viljayfirlýsingarinnar frá 13. mars, sem ég hef þegar vitnað til, náðist mikilvægur áfangi í því þýðingarmikla stefnumáli þessarar ríkisstjórnar að nýta innlendar orkulindir, vatnsorku og jarðvarma, til atvinnuuppbyggingar. Í yfirlýsingunni kemur fram að í álverinu verði notuð nýjasta tækni við framleiðslu og steypu á áli og nýjustu og fullkomnustu mengunarvarnir. Það er gert ráð fyrir því í því sem nú er rætt að bandaríska félagið Alumax muni eiga allt að 40% hlut í álverinu, en sænska félagið Granges og hollenska félagið Hoogovens Aluminium allt að 30% hvort félag. Það er gert ráð fyrir að ameríska félagið Alumax muni annast stjórn hins nýja álvers í daglegum rekstri og reyndar forstöðu um framkvæmdir. Í yfirlýsingunni er staðfest að gera þurfi eftirtalda samninga á grundvelli heimildarlaga um nýtt álver. 1. Takast þurfa heildarsamningar milli íslenska ríkisins og Atlantsálsaðilanna um byggingu og rekstur álversins þar sem kveðið yrði á um réttindi og skyldur aðilanna hér á landi. 2. Takast þarf orkusölusamningur milli álversins og Landsvirkjunar sem tryggi að heildartekjur af orkusölu til álversins geri gott betur en að standa undir kostnaði vegna virkjana sem í þarf að ráðast eingöngu vegna þessarar sölu. 3. Gert hefur verið ráð fyrir að Atlantsálverið geri samning við hlutaðeigandi sveitarfélög um hafnar- og lóðaraðstöðu fyrir hið nýja iðjuver. 4. Atlantsálsaðilarnir hafa lagt áherslu á það fyrir sitt leyti að samningur um meginskilmála varðandi mengunarvarnir verði undirritaður samhliða aðalsamningi um nýtt álver og tel ég það hyggilegt fyrirkomulag. Takist þessir samningar í september, eins og að er stefnt, mun ég leggja fyrir Alþingi frv. til heimildarlaga um álverið í október á næsta hausti með það að markmiði að afla samþykkis Alþingis fyrir lok þessa árs. Ég vík þá nokkrum orðum að staðsetningu hins nýja álvers sem enn hefur ekki verið ákveðið. En á grundvelli viðræðnanna við Atlantsálsaðilana hefur hins vegar verið ákveðið að gera nákvæman samanburð á stofn- og rekstrarkostnaði við nýtt álver á fjórum svæðum á landinu: 1. Við Eyjafjörð. 2. Við Hvalfjörð. 3. Við Reyðarfjörð. 4. Á Reykjanesi, og á ég þá við skagann allan frá Straumsvík að Þorlákshöfn. Þá vega þungt ýmis sjónarmið önnur en kostnaður, sem erfitt er að verðleggja, samskipti við aðila vinnumarkaðarins og sveitarstjórnir, svo að ekki sé minnst á umhverfismál. Staðsetningin verður ákveðin að loknum öllum þessum athugunum. Staðarvalið er að mínu áliti órjúfanlegur hluti af heildarsamningum um álverið og verður af Íslands hálfu lögð rík áhersla á að staðarvalið sjálft stuðli að jafnvægi í atvinnu- og byggðaþróun auk þess sem tekið verði tillit til arðsemis- og umhverfissjónarmiða. Hefur ríkisstjórnin reyndar ályktað um það sérstaklega, eins og lesa má í grg. frv. Í undirbúningi þessa máls í iðnrn. hefur verið lögð á það rík áhersla að tryggja að ýtrustu kröfur um mengunarvarnir og umhverfisvernd verði gerðar í hinu nýja álveri. Í mengunarreglugerð þeirri sem nú gildir eru m.a. kröfur um loftgæði sem eru afar strangar varðandi brennisteinstvíildi. Hins vegar eru þar ekki kröfur varðandi flúor. Það er hugsanlegt að á grundvelli reglugerðarinnar kynni að verða krafist mismunandi mengunarvarna eftir því hvar álverið verður staðsett. Slíkt mun m.a. ráðast af dreifingarspá um loftmengun sem nú er unnið að, m.a. af norskum ráðgjöfum iðnrn., Norsk Institutt för luftforskning, NILU. Það sem er kjarni málsins að sjálfsögðu er að alls staðar verði eftir aðstæðum gerðar sömu kröfur frá sjónarmiði manneskjunnar, frá sjónarmiði gróðurfars og dýralífs, eftir því hvernig aðstæður bjóða. Það er gert ráð fyrir að í hinu nýja álveri verði notuð framleiðslutækni frá hinu franska fyrirtæki Pechiney sem stendur einna fremst í veröldinni í smíði slíkra tækja. Tæknin verður hin fullkomnasta sem völ er á eða önnur hliðstæð tækni þeirri sem Pechiney hefur boðið. Reynslutölur frá álverum sem eru byggð með þessari tækni sýna að með svokallaðri þurrhreinsun á útblæstri frá álverinu má ná um 98% hreinsun af því flúormagni sem frá bræðsluferlinu kemur. Í þessu sambandi má nefna að flúor í útblæstri álvera í Noregi minnkaði úr 5,4 kg á hvert framleitt tonn árið 1960 í 1,05 kg á tonn að meðaltali árið 1988, þ.e. niður í minna en fimmtung af því sem var fyrir 30 árum. Þessar tölur gefa einnig til kynna þá byltingu sem orðið hefur í mengunarvörnum í álverum og líka í álverunum sem vinnustað. Það er því með engu móti hægt að bera nýtt álver, sem nú skal reist, saman við ver sem voru reist á sjöunda áratugnum, t.d. álver Ísals í Straumsvík. Í því sambandi vil ég þó geta þess að nú er verið að setja vélknúinn lokunarbúnað á bræðslukerin í Ísal, auk ýmissa annarra aðgerða til að draga þar úr mengun. Vinnuumhverfi í nútímaálveri er því annað og betra en í gömlum álverum sem oft er miðað við í málflutningi um þetta efni. Þannig er ekki þörf á því lengur að opna jafnan bræðslukerin til þess að sinna þeim og í raun felast mörg störf í kerskála í því núorðið að fylgjast með stjórntækjum. Slík störf henta, a.m.k. flest hver jafnt konum sem körlum. Í könnun þeirri sem bandaríska verkfræði- og byggingarfyrirtækið Bechtel og kanadíska ráðgjafarfyrirtækið Lavalin gerði á hagkvæmni þess að reisa og reka nýtt álver á Íslandi er gert ráð fyrir rúmlega 600 ársverkum í nýju álveri. Umrædd ráðgjafarfyrirtæki könnuðu sérstaklega hvað ætla mætti að mörg starfa í nýju álveri hentuðu konum jafn vel og körlum og komust að þeirri niðurstöðu að allt að þriðjungur þeirra, eða rúmlega 200, mundu verða eftirsóknarverð störf fyrir konur. Alls er gert ráð fyrir að til byggingar álversins þurfi um 2400 ársverk. Þar má ætla að um fimmtungur verði erlent vinnuafl. Stofnkostnaður við byggingu þessa mikla iðjuvers er áætlaður 42 milljarðar kr. á verðlagi ársins 1989 og er áætlaður framkvæmdatími 36--40 mánuðir. Við rekstur álversins er gert ráð fyrir rúmlega 600 ársverkum þegar það er komið í fulla framleiðslu, eins og ég hef þegar nefnt. Þeir sérfræðingar sem fylgjast með þróun á málmmarkaði spá stöðugri aukningu í notkun áls á næstu árum. Það er gert ráð fyrir stöðugri aukningu í öllum helstu greinum eftirspurnar, þ.e. til byggingariðnaðar, sem er sú grein sem nú nýtir mest af áli, umbúðaiðnaðar, sem er álíka stór notandi en vex þó hraðar, en aðrir sem nýta ál í verulegum mæli eru framleiðendur heimilistækja, flutningatækja og ýmiss konar rafbúnaðar. Heildarnotkun á hrááli í heiminum er nú um 17 millj. tonna og þar af er notkunin í Vestur-Evrópu rúmlega 4,2 millj. Því er spáð að til aldamótanna næstu muni notkun áls í Vestur-Evrópu aukast í um það bil 4,6 millj. tonna. Heildarframleiðslugeta álveranna í Vestur-Evrópu er nú um 4 millj. tonna, en því er spáð að um aldamót hafi framleiðslugetan í Vestur-Evrópu dregist saman í um það bil 3,6 millj. tonna. Það er því þörf á innflutningi á áli til Vestur-Evrópu um næstu aldamót um eina milljón tonna. Atlantsálsaðilarnir áætla að mestur hluti þeirra 200 þús. tonna af áli sem þeir ráðgera að framleiða hér á landi á hverju ári eftir 1994 verði flutt til Vestur-Evrópu. En reyndar starfa þau fyrirtæki sem að þessu verki standa á báðum mörkuðunum. Beggja vegna Atlantsála eru Atlantsálsfyrirtækin með sölu, einkum Alumax sem hefur mikla framleiðslu, bæði víða um Bandaríkin og um Vestur-Evrópu. Byggðastofnun hefur gert nokkra athugun á áhrifum nýs álvers á búsetu og vinnumarkað og í þeim dæmum sem lýst er í grg. með frv. er miðað við staðsetningu ýmist í Eyjafirði, Reyðarfirði eða á höfuðborgarsvæðinu. Að mati stofnunarinnar kemur ávallt hluti af margfeldisáhrifum nýrra starfa í álverinu fram á höfuðborgarsvæðinu óháð því hvar á landinu það yrði reist. Að teknu tilliti til þessara áhrifa, margfeldisáhrifanna, mundi nýtt álver sem reist yrði á höfuðborgarsvæðinu leiða af sér um 1900 störf á því svæði. Nýtt álver við Eyjafjörð mundi skapa þar um 1500 ársverk eða sem jafngildir um 17% fjölgun starfa, en álver við Reyðarfjörð mundi hafa í för með sér um 1300 ársverk heima í héraði eða sem jafngildir um 56% fjölgun starfa á því vinnusvæði. Grg. þessi er birt sem fskj. nr. 4 með frv. Stofnunin vinnur nú að endurbótum á þessum athugunum og á sambærilegri athugun miðað við staðsetningu við Þorlákshöfn og þar með atvinnuáhrifum á Árborgarsvæði, á Suðurnesjum, þ.e. sunnan við Straumsvík, og við Hvalfjörð. Þjóðhagsstofnun hefur kannað þjóðhagsleg áhrif 200 þúsund árstonna álvers, sem reist yrði á árunum 1991--1994, og virkjana sem slíkum framkvæmdum mundu tengjast, eins og lýst er í fskj. 5 með frv. Þetta starf er enn í gangi, en niðurstaðan sem nú hefur fengist er sú að hagvöxtur á mælikvarða landsframleiðslunnar er talinn verða um 3% á ári á tímabilinu 1991--1997 verði hér reist nýtt álver af þessari stærð, sem bera má saman við þá spá sem Þjóðhagsstofnun hefur gert, án slíkra framkvæmda, sem felur í sér um 2% hagvöxt á ári. Álverið mundi því leiða til þess að landsframleiðslan yrði rúmlega 5% hærri árið 1997 en hún ella yrði. Hér er um verulega aukningu hagvaxtarmöguleika að ræða, aukningu sem mundi gera það að verkum að metin milli Íslands og nálægra landa þeirra sem við gerum oftast samanburð við í hagvexti yrðu jöfnuð, en því miður hafa Íslendingar dregist nokkuð aftur úr grannþjóðum sínum hvað þetta varðar síðustu tíu árin. Þá er talið að kaupmáttur ráðstöfunartekna líkt og landsframleiðslan yrði um 5% hærri í lok þessa fimm ára tímabils með álveri en án þess og atvinnuleysið fimmtungi úr hundraðshluta minna. Erlendar skuldir mundu óhjákvæmilega aukast nokkuð á framkvæmdaskeiðinu og ná hámarki árið 1994 og verða þá um 53% af landsframleiðslunni. Síðan færu þær lækkandi í hlutfalli við framleiðslu. Til samanburðar má nefna að erlendar skuldir án álversins og nauðsynlegra orkuframkvæmda þess vegna yrðu um 40% af landsframleiðslunni 1994. Ég vil þó halda því fram við þessa virðulegu þingdeild að slík skuldaaukning sé ekki áhyggjuefni. Þvert á móti væri hún vísbending um það að greiðslugeta þjóðarbúsins muni fara vaxandi sem stuðlar að því að við gætum aukið okkar lánstraust en ekki rýrt það. Þjóðhagsstofnun áætlar að útflutningsverðmæti afurða frá álverinu verði um 21 milljarður kr. miðað við meðalgengi bandaríkjadollars 1989. ( Forseti: Svo mikla virðingu ber forseti fyrir hátíðisdegi verkalýðsins 1. maí að hann vill að þessum fundi ljúki fyrir kl. 12.) Virðulegi forseti. Ég er alveg að ljúka máli mínu. Það er minna en hálf mínúta eftir af því og ég vona að ég fái að ljúka ræðunni. --- Í þessu felst að samanlagður útflutningur áls gæti orðið rúmur fimmtungur af heildarútflutningi árið 1997, ef þessar áætlanir standast. Hæstv. forseti. Ég mun ekki hafa fleiri orð um frv. að sinni, en ítreka nauðsyn þess að heimildir þær til virkjana og undirbúnings þeirra á þessu ári, sem frv. fjallar um, verði veittar. Brýnt er að nauðsynlegur undirbúningur orkusölu til væntanlegs álvers geti hafist á þessu ári. Þess vegna er frv. flutt. Ég legg til, virðulegi forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn. að lokinni þessari umræðu.