Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með lögum nr. 60/ 1981 var veitt heimild til að reisa og reka Blönduvirkjun, Fljótsdalsvirkjun, Villinganesvirkjun og Sultartangavirkjun með samtals allt að 680 mw. afli. Auk þess var veitt heimild til stækkunar Hrauneyjafossvirkjunar í allt að 280 mw., Sigölduvirkjunar í allt að 200 mw. og til að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja rekstur orkuveranna á Þjórsársvæðinu og auka orkuvinnslugetu þeirra, m.a. með Kvíslaveitu sem svo er kölluð, stækkun Þórisvatnsmiðlunar og stíflu við Sultartanga. Þá var einnig heimilað að reisa og reka jarðvarmavirkjanir allt að 50 mw. að stærð og varastöðvar með allt að 50 mw. afli. Í greinargerð, sem fylgdi lagafrv., var sett fram stefnumótun í virkjunarmálum til langs tíma, þ.e. næstu 10–15 ára. Þar kemur fram að með ofangreindum virkjunum, sem til framkvæmda geta komið á næstu 10–15 árum, yrði um verulegt orkumagn að ræða sem yrði til ráðstöfunar fyrir utan þarfir hins almenna markaðar og núverandi orkufreks iðnaðar. Fram kemur að sú orka geti numið 1300–2400 gwst. á ári á tímabilinu eftir því hversu hratt yrði virkjað. Til enn lengri tíma litið er vikið að því markmiði að jafna orkureikninginn við útlönd fyrir lok aldarinnar, sumpart með framleiðslu eldsneytis hér innanlands og sumpart með útflutningi orkufrekra afurða. Slík markmið kemur allvel heim við efri mörk orkuspár orkuspárnefndar. Með lögunum er í fyrsta skipti heimiluð bygging meiri háttar virkjana utan Suðurlands og mörkuð sú stefna að dreifa virkjunum um landið. Forsenda þess er sú uppbygging raforkuflutningskerfis sem átt hefur sér stað á undanförnum árum og nú nær frá virkjunum við Þjórsá og Tungnaá vestur, norður og austur um land, allt til Hornafjarðar. Vantar nú aðeins hlekkinn Hornafjörður-Sigalda til að loka orkuflutningshringnum, en samkv. fyrirliggjandi áætlunum mun þeirri framkvæmd væntanlega verða lokið á næstu tveimur árum. Dreifing virkjana um landið undir þessum kringumstæðum eykur hagkvæmni í orkuvinnslu og orkuflutningi auk þess öryggis sem hún að sjálfsögðu skapar gagnvart línubilunum eða öðrum bilunum af völdum staðbundinna náttúruhamfara. Í grg. með frv. til I. um raforkuver voru einnig raktar meginlínur í stefnumörkun varðandi orkufrekan nýiðnað sem tengst geti virkjanaframkvæmdunum. Eru þessi atriði helst: Krafan um virk íslensk yfirráð, krafa um arðsemi, nálægð við helstu virkjunarstaði, krafa um umhverfisvernd, um byggðasjónarmið og um staðhætti, þar með talin röskunarhætta á byggð og atvinnustarfsemi sem fyrir er, og krafa um að markaður fyrir afurðir sé tryggður. Í lögunum um raforkuver segir svo í 2. gr.: „Tillögur um framkvæmdir við nýjar vatnsaflsvirkjanir og virkjunaráfanga, þ. á m. um framkvæmdaröð, skulu lagðar fyrir Alþingi til samþykktar. Skal áður liggja fyrir greinargerð frá Landsvirkjun, Orkustofnun, Rafmagnsveitum ríkisins og öðrum þeim aðilum, sem ríkisstj. kveður til, um þjóðhagslega hagkvæmni virkjunarleiða og þýðingu þeirra fyrir raforkukerfi landsins. Jafnframt leggi ríkisstj. fram greinargerð um þá möguleika sem fyrir liggja um nýtingu orkunnar til orkufreks iðnaðar og sparnaðar á innfluttu eldsneyti.“ Nú liggur fyrir greinargerð Orkustofnunar undir heitinu „Vinnsla og flutningur raforku til aldamóta. Samanburður virkjunarleiða. IV Áhrif aukins orkufreks iðnaðar.“ Er þetta rit Orkustofnunar frá l0. nóv. 1981. Einnig liggur fyrir greinargerð Rafmagnsveitna ríkisins undir heitinu „Virkjunarleiðir. Mat á hagkvæmni og þýðingu fyrir raforkukerfi landsins“, frá okt. 1981, svo og greinargerð Rafmagnsveitna ríkisins undir heitinu raforkukerfi landsins“, frá oki. 1981, svo og greinargerð Landsvirkjunar: „Raforkuöflun í samtengdu landskerfi í framhaldi af Hrauneyjafossvirkjun“, frá nóv. 1981 Þessum greinargerðum var dreift til allra hv. alþm. um leið og þáltill., sem hér er til umr., var lögð fram í des. s.l. Með þáltill. þeirri, sem hér liggur fyrir, eru lögð fram nokkur fskj.. þ. á. m. bréf Jakobs Björnssonar orkumálastjóra, sem fylgdi greinargerð Orkustofnunar sem áður var um getið, bréf Kristjáns Jónssonar rafmagnsveitustjóra ríkisins, sem fylgdi greinargerð Rafmagnsveitnanna og er dags. 26. okt. 1981, og bréf Jóhannesar Nordals stjórnarformanns Landsvirkjunar, sem fylgdi greinargerð Landsvirkjunar og er dags. 4. des. 1981, ásamt yfirliti og niðurstöðum úr þeirri greinargerð. Einnig er lögð fram sem fskj. greinargerð orkustefnunefndar um möguleika varðandi nýtingu orkunnar til orkufreks iðnaðar og sparnaðar á innfluttu eldsneyti. Á fundi sínum hinn 27. nóv. 1981 gerði ríkisstj. þá samþykkt varðandi virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu sem er efni þessarar þáltill., en till. er svohljóðandi, ég tel rétt að lesa hana hér í heild: „Alþingi ályktar með vísun til 2. gr. laga nr. 60/1981 um raforkuverð að: 1. Samhliða næstu meiri háttar vatnsaflsvirkjun verði unnið að orkuöflunarframkvæmdum á Þjórsár/Tungnaársvæðinu, sem auki núverandi afkastagetu um allt að 750 gwst. á ári. 2. Blönduvirkjun, samkv. virkjunartilhögun I, verði næsta meiri háttar vatnsaflsvirkjun á eftir Hrauneyjafossvirkjun, enda takist að ná um það samkomulagi við heimamenn. 3. Fljótsdalsvirkjun og Sultartangavirkjun verði næstu meiri háttar vatnsaflsvirkjanir á eftir Blönduvirkjun. Ákveðið er að framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun og Blönduvirkjun skarist og að Sultartangavirkjun verði samhliða Fljótsdalsvirkjun, eftir því sem orkunýting gefur tilefni til. 4. Ráðist verði í orkufrekan iðnað með ótvíræðu íslensku forræði, sem tryggi hagkvæma nýtingu orku frá ofangreindum virkjunum. Skal í því skyni hraða hagkvæmniathugunum á m.a.: kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði, áliðju, stækkun járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga, trjákvoðuverksmiðju og sjóefnaiðnaði, svo sem natríumklóratvinnslu og magnesíumframleiðslu. Við niðurröðun og staðsetningu slíkra iðjuvera verði tekið mið af þjóðhagslegri hagkvæmni og æskilegri byggðaþróun og í því efni m.a. gert ráð fyrir slíkum iðnaði á Suðurlandi og Norðurlandi. 5. Við tímasetningu virkjunarframkvæmda og byggingu iðjuvera skal leitast við að haga framkvæmdum á þann veg, að mannafla- og vinnuvélaþörf verði sem jöfnust á framkvæmdatímabilinu. Tilgangurinn með þessari tilhögun er að gera íslenskum verktökum kleift að annast þessar framkvæmdir og koma í veg fyrir tímabundin og staðbundin vandamál á vinnumarkaðinum. 6. Verði ekki ráðist í Blönduvirkjun nú komi Fljótsdalsvirkjun í hennar stað sem næsta meiri háttar vatnsaflsvirkjun fyrir landskerfið, enda geti hún hafið orkuframleiðslu fyrir árslok 1987.“ Þetta, herra forseti, er efni þeirrar þáltill. sem hér er til umr. Samþykkt ríkisstj. og þáltill. eru byggðar á niðurstöðum umræddra þriggja sérfræðistofnana: Orkustofnunar, Rafmagnsveitna ríkisins og Landsvirkjunar, svo og stefnu ríkisstj. varðandi orkunýtingu og þeirri vinnu sem fram hefur farið á vegum iðnrn. og orkustefnunefndar þar að lútandi. Í grg. Orkustofnunar eru bornar saman eftirtaldar fjórar virkjunarleiðir, upptalning virkjananna sýnir tímaröð þeirra: Svokölluð virkjunarleið 1: Blanda, Fljótsdalur, Sultartangi. Virkjunarleið 2: Fljótsdalur, Blanda, Sultartangi. Virkjunarleið 3: Sultartangi, Fljótsdalur, Blanda, og virkjunarleið 4: Blanda, Sultartangi, Fljótsdalur. - Með Sultartanga er hér átt við sjálfa virkjunina, því að stíflan yrði komin áður. Undanfari þessara virkjana er sameiginlegur í öllum virkjunarleiðunum fjórum sem til athugunar voru, en hann er stífla á ármótum Þjórsár og Tungnaár, svokölluð Sultartangastífla, innrennsli Þórisvatns verði aukið með Kvíslaveitu. stækkuð verði Þórisvatnsmiðlun úr 1000 í 1450 gígalítra og aukið verði afl í Sigöldu- og Hrauneyjarfossvirkjun. Athugun Orkustofnunar nær allt til næstu aldamóta, sem er lengri tími en þáltill. þessari er ætlað að taka til. Eftir lúkningu þriggja ofangreindra virkjana gerir Orkustofnun í athugun sinni ráð fyrir eftirtöldum þremur virkjunum sem allar eru á Þjórsár/Tungnaársvæðinu. Röð þeirra er hin sama í öllum virkjunarleiðum, sem athugaðar voru, og áhrif þeirra því hin sömu á þær allar, þannig að hún raskar ekki samanburðinum. Virkjanir þessar eru svonefnd Vatnsfellsvirkjun, Hálsvirkjun og Króksvirkjun. Engin afstaða er hér tekin til þeirra hugmynda. Varðandi orkumarkað er í skýrslu Orkustofnunar gengið út frá spá orkuspárnefndar frá vorinu 1981 um raforkuþörf til almennra þarfa. Þessi spá er rakin í grg. með frv. til l. um raforkuver frá því vorið 1981. Því til viðbótar eru í skýrslu Orkustofnunar teknar til athugunar sex mismunandi forsendur um þróun orkufreks iðnaðar, svonefndar „iðnaðarstefnur“, miðað við þá forsendu að slík iðnfyrirtæki rísi allvíða á landinu á næstu 10–20 árum, en ekki einvörðungu í einum landshluta. Þessum svonefndu „iðnaðarstefnum“ er það einnig sameiginlegt, að fylgt er nokkurn veginn efri mörkum raforkuspárinnar frá 1981. Mismunur þeirra liggur fyrst og fremst í stærð og tímasetningu iðjuvera í einstökum landshlutum. Einnig er athugað það tilvik, að engin aukning verði á orkufrekum iðnaði. Skýrsla Orkustofnunar byggist á virkjunaráætlunum sem gerðar voru vorið 1981 varðandi þau mannvirki sem hún tekur til athugunar. Niðurstöður af athugunum Orkustofnunar eru þær, að svonefnd virkjunarleið 1, sem byrjar á Blönduvirkjun, þá Fljótsdalsvirkjun og síðan Sultartangavirkjun, sé fjárhagslega hagkvæmust í öllum tilvikum. Aðeins í því tilviki, að orkufrekur iðnaður aukist ekki frá því sem nú er allt fram til aldamóta, er svonefnd virkjunarleið 4, með röðina Blanda, Sultartangi, Fljótsdalur, ívið hagkvæmari en hin. Munurinn er þó svo lítill að.hann er varla marktækur. Í tveimur tilvikum, svonefndri Iðnaðarstefnu og Iðnaðarstefnu 3, er munurinn á virkjunarleiðum 1 og 2 svo lítill, að hann er á mörkum þess að geta talist marktækur. Í skýrslu Orkustofnunar er samanburður virkjunarleiðanna byggður á núgildi kostnaðar þjóðarbúsins af vinnslu raforku fram til aldamóta og flutningi hennar um meginflutningskerfið. Sú virkjunarleið sem gefur lægst núgildi er talin fjárhagslega hagkvæmust. Núgildisreikningarnir eru gerðir með 8% vöxtum miðað við fast verðlag. Villinganesvirkjun er ekki tekin með sérstaklega í athuganir Orkustofnunar. Hún er langminnst þeirra vatnsaflsvirkjana sem taldar eru í lögum nr. 60/1981 um raforkuver. Við svo hraða markaðsþróun sem athugunin gerir ráð fyrir fullnýtist hún á um það bil einu ári. Stofnkostnaður á orkueiningu er hærri hjá Villinganesvirkjun en bæði Blöndu og Fljótsdalsvirkjun, en svipaður eða ívið lægri en hjá Sultartangavirkjun. Það, sem sagt er í skýrslu Orkustofnunar um Sultartangavirkjun, gæti því eins átt við ef ráðist yrði í framkvæmdir við Villinganes- og Sultartangavirkjun hvora á eftir annarri. Sökum smæðar er Villinganesvirkjun talin henta vel fyrir raforkukerfið þegar vöxtur raforkunotkunar er mjög hægur og stærri virkjanir eru ekki á dagskrá. Ég vil þá, herra forseti, víkja aðeins að orkunýtingarþættinum. Í greinargerð orkustefnunefndar er fjallað um möguleika á nýtingu orkunnar til orkufreks iðnaðar og sparnaðar á innfluttu eldsneyti. Sú virkjanastefna, sem að framan greinir, gæti gert kleift að hafa til ráðstöfunar um 600–700 gwst. á ári til orkunýtingar umfram þarfir hins almenna markaðar fram að árinu 1987, áður en næsta stórvirkjun kemst í gagnið. Meðal þeirra iðnaðarkosta, sem til álita eru taldir koma til að nýta þessa orku, eru kísilmálmverksmiðja á Reyðarfirði, sem nota mundi 325–400 gwst. á ári, þriðji ofn járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga, sem nýta mundi 250 gwst., trjákvoðuverksmiðja, sem nýta mundi 375 gwst. eða þar um bil á ári, og natríumklóratverksmiðja, sem nýta mundi 170 gwst. á ári. Steinullarverksmiðja. saltverksmiðja og stálverksmiðja, sem heimilda hefur verið aflað fyrir, mundu samanlagt nota aðeins um 65 gwst. af raforku á ári. Á tímabilinu fram til 1987 væri einnig tæknilega unnt að auka álvinnslu við Straumsvík, t.d. um 40 þús. tonn, en slík vinnsla svarar til um 550 gwst. á ári. Miðað við að Blönduvirkjun verði næsta meiri háttar vatnsaflsvirkjunin eykst orkuvinnslugeta landskerfisins um 775 gwst. á ári, frá árinu 1988 að telja. Til þess að hagkvæmni stórvirkjana nýtist hinum almenna markaði er eðlilegt að gera ráð fyrir að hver ný stórvirkjun fullnægi a.m.k. 2–3 ára aukningu á raforkuþörf hins almenna markaðar, en raforkuþörfin vex að meðaltali um 120 gwst. á ári á næstu árum samkv. orkuspá. Af þessu leiðir að með tilkomu Blönduvirkjunar eykst svigrúm til orkunýtingar í iðnaði um allt áð 400–500 gwst. Með tilkomu Fljótsdalsvirkjunar gæti slíkt svigrúm enn aukist um allt að 1000–1100 gwst. á ári og með tilkomu Sultartangavirkjunar um 300–400 gwst. á ári. Ef þessum þremur virkjunum yrði öllum lokið á næstu 12 árum má ætla að unnt væri að auka orkunýtingu í iðnaði samtals um allt að 1700–1800 gwst. á ári á tímabilinu 1987–1993. Þeir iðnaðarkostir, sem orkustefnunefnd nefnir sérstaklega sem hugsanlega á þessu tímabili (1987–1993), eru íslensk áliðja og magnesíumverksmiðja, auk þeirra kosta sem áður hafa verið taldir en ekki yrði ráðist í fram að þeim tíma. Ekki er ástæða til að spá lengra fram í tímann, en meðal þess, sem fyrr eða síðar gæti komið til greina, er íslensk eldsneytisframleiðsla. Hagkvæmni hennar er m.a. háð þróun olíuverðs, sem enginn getur sagt um nú hver verða muni, en auk þess þarf að taka verulegt tillit til öryggissjónarmiða. Ég vil þá gera í stuttu máli grein fyrir stöðu undirbúnings- og samningsumleitana varðandi þá virkjun sem mest óvissa hefur verið um í sambandi við framkvæmdaundirbúning, en það er Blönduvirkjun. Um aðdraganda að virkjun Blöndu og áætlað fyrirkomulag þeirrar virkjunar samkv. tilhögun I er fjallað í fskj. 2 með frv. til l. um raforkuver og vísa ég til þess þar að lútandi. Ráðgjafarnefnd iðnrn. og síðar einnig sérstök samninganefnd Rafmagnsveitna ríkisins sem virkjunaraðila hefur haft með höndum samningaumleitanir við fulltrúa heimamanna um alllangan tíma, en af þeirra hálfu var skipuð samninganefnd um málið með tveim fulltrúum frá hverjum þeirra sex hreppa sem hlut eiga að máli. Þessar samningaumleitanir hafa nú staðið á annað ár. Eftir allmarga samningafundi voru gerð drög að heildarsamkomulagi um virkjun Blöndu milli fulltrúa heimamanna og virkjunaraðila frá 23. sept. 1981. Eru þessi drög prentuð sem fskj. með fyrirliggjandi þáltill. Ég vil geta þess vegna breytinga sem orðið hafa á þessum drögum síðan, að ég mun sjá til þess, að hv. þm. fái í hendur nú í dag þann texta sem fyrir liggur og kynntur hefur verið síðast á heimavettvangi, þ.e. á virkjunarsvæði Blöndu. Þessi samkomulagsdrög frá 23. sept. 1981 voru rækilega kynnt í þeim hreppum sem hlut eiga að máli, og með bréfi, dags. 30. nóv. 1981, kynnti rn. þá afstöðu ríkisstj. að Blönduvirkjun skyldi verða næsta virkjun í landskerfinu á eftir Hrauneyjafossvirkjun, ef samkomulag næðist við heimamenn um virkjunartilhögun I sem lögð var til grundvallar í samkomulagsdrögunum. Í bréfinu var óskað eftir að samninganefnd heimamanna og hlutaðeigandi sveitarstjórnir tækju ótvíræða afstöðu til samkomulagsdraganna. Skömmu fyrir jól 1981 bárust svör hreppsnefndanna. Tvær hreppsnefndir, í Torfalækjar- og Blönduóshreppi, lýstu sig fylgjandi samningsdrögunum, ein hreppsnefnd, hreppsnefnd Bólstaðarhlíðarhrepps, hafnaði ákveðið virkjunarleið I, en þrjár hreppsnefndir, í Svínavatnshreppi, Seyluhreppi og Lýtingsstaðahreppi, lýstu sig að meiri hluta reiðubúnar til frekari viðræðna um Blönduvirkjun, en gerðu athugasemdir við samningsdrögin á mismunandi forsendum. Í framhaldi af þessum svörum voru haldnir fundir með fulltrúum þeirra hreppsnefnda sem óskað höfðu eftir frekari samningaumleitunum. Að því loknu voru ýmis atriði í upphaflegu samningsdrögunum endurskoðuð á grundvelli virkjunartilhögunar I, án þess að gert væri ráð fyrir teljandi kostnaðarauka eða óhagræði fyrir virkjunina. Dagana 22.–26. jan. s.l. fóru síðan fram viðræður um hin endurskoðuðu samningsdrög, en að þeim loknum voru þau enn yfirfarin og gerðar á þeim nokkrar breytingar á áðurnefndum megingrundvelli. Með bréfi til hreppsnefndanna á virkjunarsvæði Blöndu. dags. 3. febr. s.l., óskaði rn. eftir að afstaða hreppanna gæti legið fyrir við fyrstu hentugleika. Fljótlega kom í ljós að þrjár hreppsnefndir, þ.e. í hreppunum vestan Blöndu, Torfalækjarhreppi, Blönduóshreppi og Svínavatnshreppi, lýstu sig að meiri hluta til samþykkar hinum nýju drögum, en hreppsnefnd Bólstaðarhlíðarhrepps hefur ítrekað fyrri samþykkt þar sem virkjunartilhögun I er hafnað. Frekari viðræður hafa farið fram að undanförnu við hreppsnefndir Seyluhrepps og Lýtingsstaðahrepps til að leitast við að samræma sjónarmið og ná samkomulagi og er vonast til að afstaða þessara hreppsnefnda geti legið fyrir á næstu dögum. Þegar heildarmynd liggur fyrir af samningastöðunni og afstöðu heimamanna mun iðnrn. leggja málið fyrir ríkisstj. og kynna jafnframt stöðuna fyrir Alþingi. Rétt er að fram komi að rn. og ríkisstj. hafa ætíð lagt áherslu á sem víðtækast samkomulag í þessu viðkvæma deilumáli um virkjunartilhögun við Blöndu. Í lögum nr. 60/1981, 5. gr., eru heimildir til eignarnáms, en engin afstaða hefur verið tekin til að beita þeim heimildum. Eins og fram kemur í 6. lið þáltill. er ráð fyrir því gert, að verði ekki ráðist í Blönduvirkjun nú komi Fljótsdalsvirkjun í hennar stað sem næsta vatnsaflsvirkjun á eftir Hrauneyjafossvirkjun. Sú mikla viðleitni stjórnvalda til að ná samkomulagi um virkjun Blöndu, sem enn stendur yfir, ber ljósan vott um vilja til að af virkjun hennar geti orðið nú. En jafn ljóst er að ákveðin takmörk eru fyrir því, hversu langt er unnt að ganga í þessu efni og hvaða áhættu er hægt að taka með tilliti til samstöðu heima fyrir. Um það ber reynslan órækt vitni, hver þörf er á því að hafa gát á í þessum efnum. Það þekkja menn m.a. úr Norðurlandi. Ég vil þá víkja aðeins að einstökum liðum þáltill. Varðandi 1. liðinn segir svo í grg. með till.: „Með orkuöflunarframkvæmdum á Þjórsár/Tungnaársvæðinu er án við gerð vatnaveitu til Þórisvatns, svonefndrar Kvíslaveitu, gerð stíflu á ármótum Þjórsár og Tungnaár og aukningu á miðlunarrými Þórisvatns. Aðgerðir þessar eru taldar auka á orkuvinnslugetu núverandi landskerfis um allt að 750 gwst. á ári og eru á heildina litið taldar vera ódýrustu og hagkvæmustu orkuöflunaraðgerðir sem völ er á.“ Varðandi lið 2: Blönduvirkjun með tilhögun 1 er talin vera hagkvæmust þeirra vatnsaflsvirkjana sem til greina koma sem næsta meiri háttar virkjun í landskerfinu. Í grg. hér að framan hefur verið lýst stöðu mála varðandi samninga við heimamenn um réttindi sem virkjuninni tengjast. Að undanförnu hefur áfram verið unnið að tæknilegum undirbúningi Blönduvirkjunar. S.l. sumar var boruð enn ein rannsóknarhola í stöðvarhússtæði, og samið hefur verið við ráðgjafaraðila um verkhönnun virkjunarinnar og liggur hún nú fyrir í meginatriðum. Til undirbúnings framkvæmda var einnig á árinu 1981 unnið í byggð að styrkingu flutningaleiða til virkjunarsvæðis Blönduvirkjunar. Áætlun gerði ráð fyrir að verja í þessu skyni 3–4 millj. kr. Þá var sumarið 1981 unnið að uppgræðslutilraunum og rannsóknum vegna veiði og fleiri þátta á Blönduvirkjunarsvæðinu. Fyrirhugað er að ljúka verkhönnun - og er reyndar þegar lokið, eins og ég gat um - varðandi Blöndu og gerð útboðsgagna á árinu 1982, ef samkomulag næst um virkjunartilhögun. Jafnframt verði unnið að tilraunagöngum að stöðvarhússtæði, vegagerð, lagningu vinnurafmagns og síma, uppsetningu vinnubúða og annarri aðstöðusköpun, þannig að vorið 1983 geti vinna við sjálfar framkvæmdirnar hafist af fullum krafti og virkjunin þá komist í gagnið á árinu 1987. Varðandi 3. lið þáltill. vil ég segja þetta: Það er kveðið á um að Fljótsdalsvirkjun og Sultartangavirkjun verði næstu meiri háttar vatnsaflsvirkjanir á eftir Blönduvirkjun. Hraðinn við þessar virkjunarframkvæmdir, sem og þær sem á undan koma, mun öðru fremur ráðast af þróun markaðar, en ákveðið er að framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun og Blönduvirkjun skarist og einnig að unnið verði að framkvæmdum við Sultartangavirkjun samhliða Fljótsdalsvirkjun, eftir því sem orkunýting gefur tilefni til. Ef gert er ráð fyrir að raforkusala til orkufreks iðnaðar og vegna sparnaðar á innfluttu eldsneyti rösklega tvöfaldist frá því sem nú er á næstu 10 árum má þannig reikna með að Fljótsdalsvirkjun komist í gagnið um 1990 og Sultartangavirkjun litlu síðar. Varðandi 4. lið þáltill.: Með ákvæðum þar er áréttuð sú stefnumörkun varðandi íslenska orkustefnu sem fram kom í grg. með frv. til l. um raforkuver. Lögð er sérstök áhersla á ótvírætt íslenskt forræði og hagkvæmni í orkunýtingu, auk þess sem taka skal mið af þjóðhagslegri hagkvæmni og æskilegri byggðaþróun við ákvarðanir um orkufrek iðnfyrirtæki. Í fskj. 4 með þáltill. er gerð grein fyrir stöðu hagkvæmniathugana á einstökum iðnaðarkostum, en þar er athugun sem fram hafa farið vegna hugsanlegrar stækkunar járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga, sem ekki hefur verið talið ráðlegt að hefja framkvæmdir við eins og aðstæðum er nú háttað í tengslum við það fyrirtæki. Varðandi 5. lið till. er lögð áhersla á að reynt verði að hafa framkvæmdir sem jafnastar að magni, bæði til að nýta sem best sérþjálfaðan mannafla og tækjabúnað og að gera íslenskum verktökum kleift að annast framkvæmdir svo og til að forðast miklar sveiflur á vinnumarkaði. Við fyrri virkjanir hefur verið lögð vaxandi áhersla á að gera íslenskum verktökum fært að taka að sér sem flesta verkþætti. Við Hrauneyjafossvirkjun var þannig hlutur íslenskra verktaka yfirgnæfandi, þar sem þeir höfðu með höndum nánast alla jarðvinnu og byggingarvinnu. Auk fjárhagslegs og gjaldeyrissparandi hagræðis af þessari tilhögun framkvæmda hafa tímaáætlanir staðist betur en áður og reynslan að öðru leyti verið góð að mati virkjunaraðila. Því mælir flest með því, að haldið verði áfram á þessari braut. Til viðbótar þarf að koma markviss stefna í þá átt að tengja hin stóru verkefni á sviði virkjana og orkunýtingar innlendri iðnþróun, þannig að innlendur framleiðslu- og þjónustuiðnaður fái vaxandi og sem stærstan hlut á þessum sviðum á eðlilegum samkeppnisgrundvelli. Þannig þarf hin mikla fjárfesting í orkumálum og orkunýtingu, sem fyrirsjáanleg er, að verða til að renna stoðum undir almenna iðnþróun í landinu, ekki síst á sviði rafiðnaðar og málmiðnaðar, svo og varðandi fleiri þætti atvinnustarfsemi í landinu. Í héraði, þar sem virkjunarframkvæmdir með tilheyrandi umsvifum hafa staðið um nokkurt skeið, er það áhyggjuefni ef allar slíkar framkvæmdir stöðvast skyndilega. Fram hafa komið áhyggjur meðal Sunnlendinga um að slíkt ástand kynni að skapast þar, eftir að framkvæmdum lýkur við Hrauneyjafossvirkjun. Í því efni vill þó svo heppilega til, að allumfangsmiklar og vinnuaflsfrekar framkvæmdir verða á döfinni á Suðurlandi vegna fyrirhugaðra framkvæmda við vatnsveitur og aukna vatnsmiðlun. Á fskj. 7 með þáltill. er sýnd áætlun Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens um mannaflaþörf við virkjunarframkvæmdir á Suðurlandi, miðað við að framkvæmdir við Sultartangavirkjun geti hafist árið 1988. Meðalmannaflaþörf fram til 1989 yrði þannig um 150–200 ársverk og fer aðeins á einu þessara ára undir 100 ársverk. Þannig virðist ekki teflt í sérstaka tvísýnu í þessum landshluta þótt meginframkvæmdir varðandi virkjanir flytjist til annarra landshluta um sinn. Í 6. og síðasta lið till. er gert ráð fyrir því, að ráðist verði í Fljótsdalsvirkjun ef ekki verður af framkvæmdum við Blönduvirkjun nú. Mikill áfangi náðist í rannsóknum við Fljótsdalsvirkjun á árinu 1980, og á árinu 1981 var unnið áfram að rannsóknum og áætlanagerð um virkjunina. Verkhönnun vegna Fljótsdalsvirkjunar liggur nú fyrir á svipaðan hátt og verkhönnun vegna Blönduvirkjunar. Bráðabirgðaniðurstöður benda til að hagkvæmt sé að hafa virkjunina nokkru minni en áður var fyrirhugað, þannig að uppsett afl hennar verði 250–260 mw. í þrem vélasamstæðum og orkuvinnslugetan yrði þá um 1330 gwst. á ári. Varðandi byggingartíma Fljótsdalsvirkjunar vísast til fskj. 8 með þáltill., sem er bréf Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens, dags. 27. febr. 1981, en samkvæmt því var talið mögulegt að gangsetning virkjunarinnar yrði síðla árs 1986, miðað við að ákvörðun yrði tekin vorið 1981. Á sömu forsendum er gangsetning Fljótsdalsvirkjunar talin möguleg árið 1987, ef ákvörðun um að hefja framkvæmdir við þá virkjun yrði tekin á komandi vori. Skýrsla um verkhönnun vegna Sultartangavirkjunar var gefin út vorið 1981, en ýmsum rannsóknum fram haldið s.l. sumar. Stofnkostnaður Sultartangavirkjunar miðað við verðlag í desember 1980 var 923 millj. kr. Er þá miðað við virkjun þar sem hagnýtt væri hin svonefnda Sultartangastífla, en framkvæmdir við hana hafa þegar verið heimilaðar og tilboð hafa verið opnuð. Stofnkostnaður Sultartangavirkjunar hefur ekki verið endurmetinn á sama hátt, að ég best veit, en framreiknaður til byggingarvísitölu 909 er hann nálægt 1340 millj. kr. Verkhönnun Blönduvirkjunar er, eins og ég gat um, að mestu lokið og er gert ráð fyrir að endanleg skýrsla um hana liggi fyrir alveg á næstunni. Nokkrar minni háttar breytingar hafa orðið á tilhögun Blönduvirkjunar frá því sem ráðgert var vorið 1981, þegar síðasta áætlun um stofnkostnað var gerð, og forsendum orkuvinnsluákvörðunar hefur einnig verið breytt nokkuð. Er nú miðað við virkjun eftir Kvíslaveitu og aukið miðlunarrými í Þórisvatni og það þá miðað við Blönduvirkjun sem næstu vatnsaflavirkjun. Stofnkostnaður Blönduvirkjunar er þannig áætlaður 1137.3 millj. kr. miðað við verðlag og gengi í des. 1981 og sömu vísitölu byggingarkostnaðar og hér er lögð til grundvallar í öllum kostnaðarsamanburði, þ.e. 909. Verkhönnun Fljótsdalsvirkjunar er einnig á lokastigi eða jafnlangt komin og undirbúningur vegna Blönduvirkjunar. Magntölur hafa verið teknar saman og unnið er að frágangi á uppdráttum og skýrslugerð varðandi þá virkjun. Virkjunartilhögunin er í öllum meginatriðum hin sama og í síðustu áætlunum, en forsendur um orkuvinnslugetu breyttar, eins og ég gat um áður. Nú er gert ráð fyrir 252 mw. virkjun í stað 290 mw. í áætlun sem lá fyrir vorið 1981. Orkuvinnslugetan, miðað við virkjun eftir Kvíslaveitu, stækkun Þórisvatnsmiðlunar og miðlun við Sultartanga, er áætluð 1330 gwst. á ári. Miðlun verður 670 gígalítrar, þar af 540 gígalítrar við Eyjabakka, sem er meginmiðlunarlón virkjunarinnar. Fyrir utan nokkra minnkun á uppsettu afli og minnkun Eyjabakkamiðlunar frá fyrri áætlun eru ýmsar minni háttar breytingar vegna nánari mælinga og rannsókna. Til frekari upplýsinga fylgir með þáltill. allítarleg skrá yfir helstu einkennisstærðir virkjunarinnar. Stofnkostnaður hennar er áætlaður 2313 millj. kr., miðað við verðlag og gengi í des. 1981 og vísitölu byggingarkostnaðar hina sömu, þ.e. 909. Það er sami verðgrunnur og varðandi hinar virkjanirnar. Í áætlunum þessum um stofnkostnað eru hvorki meðtaldar bætur fyrir landspjöll né greiðslur fyrir vatnsréttindi. Enn fremur er kostnaður við vegabætur utan athafnasvæðis virkjunar ótalinn. Þá er í kostnaðaráætlunum gert ráð fyrir að virkjunaraðili verði undanþeginn greiðslu á söluskatti og aðflutningagjöldum af aflvélum og rafbúnaði. Aftur á móti er gerð sérstök staðarleiðrétting, sem svo er kölluð, fyrir Blönduvirkjun og Fljótsdalsvirkjun og er hún innifalin í þessu stofnkostnaðarmati. Þar er tekinn inn í myndina ýmiss konar áætlaður aukakostnaður við byggingu þessara virkjana miðað við virkjanir á Þjórsár/Tungnaársvæðinu, svo sem fjarlægð frá þéttbýli, hæð virkjunarsvæðis yfir sjávarmál, mismunur í veðurfari og aðrir slíkir þættir. Ef til viðbótar er gert ráð fyrir að greiðsla fyrir landspjöll og vatnsréttindi við Blöndu verði allt að 5% af virkjunarkostnaði umfram Fljótsdalsvirkjun og Sultartangavirkjun verður stofnkostnaður Blönduvirkjunar ekki 1137.3 millj. kr., sem er talan sem ég hygg að ég hafi nefnt áðan í ræðu minni, heldur um 1195 millj. kr. Samanburður þessara þriggja virkjunarkosta, eins og þeir nú liggja fyrir, verður þá þannig og er þá áætlaður með umframkostnaður vegna bóta við Blönduvirkjun: Orkuvinnslugeta Blönduvirkjunar miðað við 765 gwst. á ári, Fljótsdalsvirkjunar 1330 gwst. og sultartangavirkjunar 660 gwst. Aflið í Blönduvirkjun er áætlað 150 mw. í Fljótsdalsvirkjun 252 mw. og í Sultartangavirkjun 120 mw. Tekið skal fram að enn getur orðið breyting á ástimpluðu afli véla þar eð slíkt er ekki ákveðið endanlega fyrr en í ljósi vitneskju um það leyti sem útboð fara fram. Stofnkostnaður á verðlagi í des. s.l., miðað við byggingarvísitölu 909, yrði sem áður greinir fyrir Blönduvirkjun 1195 eða 1.56 kr. á kwst. á ári, fyrir Fljótsdalsvirkjun 1.74 kr. á ári á kwst. og fyrir Sultartangavirkjun 2.03 kr. á ári á kwst. Hlutfallslegur samanburður á sama kostnaðargrunni miðað við Blönduvirkjun á 100 yrði fyrir Fljótsdalsvirkjun 112 og fyrir Sultartangavirkjun 130, þ.e. framleiðslukostnaður á orkueiningu á ári yrði um 12% hærri frá Fljótsdalsvirkjun en frá Blönduvirkjun og 30% hærri frá Sultartangavirkjun en frá Blönduvirkjun. Er þetta sama röð varðandi hagkvæmniniðurstöður og fyrir liggur úr samanburði mismunandi virkjunarleiða fram til ársins 2000, sem vitnað var til og skýrslur liggja fyrir um, þar sem kostnaður við stofnlinur og heildarrekstur landskerfisins hefur verið tekinn með inn í dæmið. Hins vegar hefur þá ýmsum öðrum þáttum, svo sem öryggissjónarmiðum, ekki verið gefið talnalegt gildi. Samkvæmt fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1982, sem enn liggur fyrir hv. Alþingi óafgreidd, er gert ráð fyrir að verja 60 millj. kr. til undirbúnings og framkvæmda við næstu stórvirkjun og auk þess 22 millj. kr. í virkjunarrannsóknir og undirbúningsframkvæmdir við þá virkjun er næst yrði í röðinni. Er þar um að ræða Blöndu- og Fljótsdalsvirkjun samkv. fyrirliggjandi þáltill. Auk þess gerir Landsvirkjun ráð fyrir 16 millj. kr. til rannsókna á sínum vegum auk framkvæmda við Sultartangastíflu og Kvíslaveitu. Raunar má geta þess, að Landsvirkjun hefur nú sérstaklega til athugunar að dýpka útfallið úr Þórisvatni við Vatnsfell til þess að geta nýtt Þórisvatnsmiðlun betur en tekist hefur til þessa. Sem fyrr segir er verkhönnun vegna umræddra þriggja virkjana að heita má lokið. Vegna næstu virkjunar er síðan gert ráð fyrir gerð útboðsgagna nú á þessu ári og að sprengd verði könnunarjarðgöng að stöðvarhúsi þeirrar virkjunar, reistar vinnubúðir og unnið að margháttuðum öðrum undirbúningi, þ. á m. lagningu vega og vegslóða, styrkingu þjóðvega og lagningu vinnurafmagns og síma á virkjunarsvæðið. Slíkt er í senn nauðsynlegt og skynsamlegt miðað við að framkvæmdir við þessar virkjanir skarist að meira eða minna leyti. Jafnframt verður unnt að búa í haginn með undirbúning og eðlilega hlutdeild heimamanna í framkvæmdum. Má leiða að því líkur, að sú hlutdeild geti orðið meiri í virkjun, sem yrði önnur í röðinni, en þeirri sem næst yrði á dagskrá, þar eð meira ráðrúm gefst til umþóftunar heima fyrir við undirbúning. Er ástæða til að leggja áherslu á þetta atriði og að engan veginn er vandalaust að koma af stað, svo að vel fari, stórframkvæmdum eins og umræddum virkjunum á Norður- og Austurlandi þannig að þær hafi ekki um of truflandi áhrif á annan atvinnurekstur. Að þessu er vikið í þáltill. og að þessu þarf að gefa sérstakan gaum. Sama máli gegnir að sjálfsögðu um þau orkufreku fyrirtæki sem í athugun er að reist verði úti í landshlutunum. Skiptir miklu að sem best sé staðið að undirbúningi þeirra, m.a. með tilliti til víðtækari iðnþróunar og annarra atvinnuvega, eins og áhersla er lögð á í 5. lið þáltill. Í lögum nr. 60/1982, um raforkuver, segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að semja víð Landsvirkjun m.a. um að reisa og reka eftirtaldar vatnsaflsvirkjanir. Uns þeir samningar hafa tekist skulu Rafmagnsveitur ríkisins hafa með höndum rannsóknir, hönnun og undirbúningsframkvæmdir í nánu samráði við Landsvirkjun. Virkjun Blöndu í Blöndudal (Blönduvirkjun) með allt að 180 mw. afli. Virkjun Jökulsár í Fljótsdal (Fljótsdalsvirkjun) með allt að 330 mw. afli. Virkjun Héraðsvatna við Villinganes (Villinganesvirkjun) með allt að 40 mw. afli.“ Til að vinna að þessu máli skipaði iðnrn. fjögurra manna nefnd til að standa að málinu fyrir ríkisins hönd og Landsvirkjun tilnefndi af sinni hálfu fjóra stjórnarmenn til viðræðnanna. Nefndir þessar hafa komið saman til allmargra funda og unnið er að undirbúningi samningagerðar. Einkanlega hefur verið til umræðu yfirtaka Landsvirkjunar á byggðalínunum, sem svo eru nefndar, þ.e. 132 kílóvolta tengilínunum, sem á undanförnum árum hafa verið lagðar á vegum ríkisins og Rafmagnsveitur ríkisins hafa staðið fyrir að reisa og standa fyrir rekstri á eftir núverandi skipulagi. Í sambandi við yfirtöku Landsvirkjunar er um að ræða bæði fjárhagsleg og tæknileg atriði sem unnið er að að ná samkomulagi um og leysa. Nefndirnar hafa orðið ásáttar um stofnkostnaðarmat í meginatriðum og fyrir liggur yfirlit um fjárhagslegar skuldbindingar ríkisins vegna linanna, en um yfirtökuverð þeirra hefur ekki verið gengið frá samkomulagi. Það hefur ekki enn tekist, en að þessu máli er unnið og verður væntanlega á næstunni haldið áfram tilraunum til að ná þar samkomulagi. Tæknileg vandamál varðandi þetta eru einkum tvíþætt: Annars vegar tæknileg úttekt á byggðalínum og hins vegar orku- og aflmælingar sem væntanlega þarf að endurskipuleggja og breyta við yfirtöku Landsvirkjunar. Undirnefnd tæknimanna á vegum Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins vinnur nú að athugun þeirra mála. Varðandi yfirtöku á undirbúningi virkjanaframkvæmda virðast út af fyrir sig ekki stór vandamál á döfinni, en eðlilegt verður að teljast að tengja lausn þessara mála í heild sinni saman. Vert er að minna á að einn af undirstöðuþáttum þessa máls varðar verðjöfnun á raforku í heildsölu frá afhendingarstöðum á byggðalínum til dreifingaraðila í öllum landshlutum. Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr., virkjanir og hagnýting orkulindanna á næstu árum og áratugum, er með stórbrotnustu viðfangsefnum sem Alþingi hefur haft til meðferðar um langt skeið og varðar miklu í efnahagslegu tilliti og fyrir öryggi fólks um land allt svo og fyrir byggðaþróun í landinu. Með fyrirhuguðum stórvirkjunum nyrðra og eystra og öflugri samtengingu raforkukerfisins með stofnlínum er brotið blað í orkumálum landsins alls. Það öryggi, sem með því skapast, einnig fyrir þéttbýli hér suðvestanlands, er meira en menn almennt átta sig á, og sú jöfnun orkuverðs og atvinnuuppbygging, sem gerast þarf samhliða, mun í senn jafna lífskjör og renna stoðum undir fjölbreyttara atvinnulíf, ef vel tekst til. Sérstök áhersla er í þessari þáltill. lögð á forræði landsmanna yfir orkulindunum og þeim atvinnurekstri er sækja mundi til þeirra aflgjafa. Þar er lyft svipuðu merki og gerðist í landhelgisbaráttu okkar og snúið frá þeirri orkusölustefnu til erlendra auðfélaga, sem leidd var til öndvegis fyrir 15 árum og átt hefur sér öfluga talsmenn allt til þessa. Við þjóðinni blasir stórbrotið viðfangsefni að hagnýta orkulindirnar til almennra nota og atvinnuuppbyggingar í eigin þágu, og gæta þarf þess, að þetta sóknarskeið í orkumálum nýtist til fjölþættrar eflingar atvinnulífs og byggðar í landinu. Ég vænti þess, að þáltill. þessi fái góðar viðtökur hér á hv. Alþingi, og legg ríka áherslu á afgreiðslu hennar á yfirstandandi þingi. Þar sem hér er um stórt fjárhagsmál að ræða tel ég við hæfi að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Mikið var að hæstv. iðnrh. skyldi mæla fyrir þáltill. þeirri sem hér er á dagskrá. Ég var farinn að halda að hæstv. ráðh. væri hættur við að tala fyrir þessari till. - og var það nema von. Þessi þáltill. var lögð fram hér á Alþingi 11. des. árið 1981. Síðan hefur ekkert spurst til þessarar till. fyrr en í dag, á þriggja mánaða afmæli tillögunnar, að hún er tekin hér til umr. Hvað hefur dvalið „Orminn langa“? Fyrirvarð hæstv. ráðh. sig fyrir þessa till.? Í því tilfelli væri hæstv. ráðh. ekki alls varnað. Slíkur er hráskinnaleikur hæstv. iðnrh. í þessu máli. A.m.k. hefur hæstv. ráðh. ekki talið mikið atriði að hraða meðferð þessarar þáltill. eða að hún fengi eðlilega þinglega meðferð. Hæstv. ráðh. skuldar hv. Alþingi skýringu á seinlæti hans í þessu máli sem þrátt fyrir allt varðar hagnýtingu á einum af mikilvægustu auðlindum landsins. Orkulindir landsins eru ein þeirra gæða sem okkur eru verðmætust. Aðeins lítill hluti þessara auðlinda, sem þjóðin á í vatnsföllum og jarðvarma, hefur verið virkjaður, en í orkulindum landsins er að finna grundvöll að nýrri sókn til bættra lífskjara líkt og sjávarútvegurinn var í upphafi þessarar aldar. Bætt lífskjör og atvinnuöryggi landsmanna eru höfuðmarkmið þeirrar atvinnustefnu sem fylgja þarf. Er því meginverkefnið nú að hagnýta hin gífurlegu verðmæti sem fólgin eru í orkulindum landsins. Umræðan um orkumálin í dag byggist á þessu sjónarmiði. Þess vegna eru orkumálin mál málanna. Hér er um slíkt stórátak að ræða að einbeita þarf vilja og atorku þjóðarinnar til að fást við það. Það þarf að sameina þjóðina til átaka í málum sem svo mjög varða gengi hennar og framtíð. Ríkisstjórnin, hver sem hún er á hverjum tíma, verður að hafa forustu um slík stórmál. En því miður er þeirri forustu ekki fyrir að fara í dag. Þess vegna er vegferð þjóðarinnar í þessum efnum reikul og ráðlaus, svo að ekki sé meira sagt. Sjálfstfl. hefur í stjórnarandstöðu mótað stefnu og lagt fram tillögur til að mæta þeim þörfum sem hin viðamiklu viðfangsefni krefjast. Ríkisstj. hefur ekki viljað brjóta odd af oflæti sínu og ganga til samstarfs við Sjálfstfl. um þessi mál. Ríkisstj. hefur beitt meirihlutavaldi sínu á Alþingi til að svæfa þessi mál eða koma í veg fyrir að þau hlytu þinglega meðferð. Samt sem áður hefur málatilbúnaður Sjálfstfl. haft sín áhrif í þessu efni. Ríkisstj. hefur ekki séð sér annað fært en taka nokkurt mið af hugmyndum og tillögum flokksins í eigin tillögugerð. En seinlæti og tregða hefur einkennt allar aðgerðir ríkisstj. í þessum efnum. Veldur þar mestu tvískinnungsháttur eða bein andstaða í stóriðjumálunum. Á síðasta þingi fluttum við sjálfstæðismenn frv. um ný orkuver. Frv. kvað á um framkvæmdir í virkjunarmálum. Gert var ráð fyrir heildaráætlun um tiltekin verkefni. sem að væri stefnt að lokið yrði á þeim áratug sem þá var að hefjast. Hér var um að ræða stærsta átakið sem enn hefur verið gert til að nýta orkulindir landsins til verðmætasköpunar fyrir þjóðarbúið. Þannig átti að vera tryggt að fullnægt væri þörfum hins almenna notanda. Með þessari aukningu vatnsvirkjunar átti að leysa af hólmi innflutta olíu bæði til húshitunar og til raforkuframleiðslu. Bent var á að slíkar orkuframkvæmdir gætu skapað möguleika á nýtingu raforku til framleiðslu á nýjum orkugjöfum í stað þeirra sem við flytjum inn, svo sem til rekstrar skipa og bifreiða. Þá var haft í huga að möguleikar gætu skapast til að nota rafmagn beint til að knýja samgöngutæki. En umfram þetta allt áttu orkuframkvæmdir þær, sem hér var um að ræða, að geta lagt grundvöll að stóraukinni iðnvæðingu, stóriðju og gjaldeyrisöflun í formi útfluttrar iðnaðarvöru. Það voru slíkar framkvæmdir sem gátu verið besta tryggingin fyrir bættum lífskjörum og atvinnuöryggi landsmanna. Hverjar voru þær framkvæmdir sem frv. þetta fól í sér? Þær voru raforkuver allt að 130 mw. í Jökulsá í Fljótsdal, raforkuver allt að 180 mw. í Blöndu, raforkuver allt að 130 mw. við Sultartanga og stækkun Hrauneyjafossvirkjunar um allt að 70 mw. Þessar framkvæmdir námu samtals 710 mw. og var það rúmlega 100% aukning frá uppsettu afli í núverandi vatnsaflsvirkjunum sem nema samtals 680 mw. Þegar frv. þetta var lagt fram á síðasta þingi hafði ríkisstj. ekkert haft fram að færa á Alþingi í þessu efni. Ég bið menn að hafa þetta hugfast. Í umr. um frv. gat iðnrh. ekki fett fingur út í þessar framkvæmdir, enda ýtti frv. svo undir hæstv. ráðh. að hann var kominn sjálfur tveim mánuðum síðar með frv. sem fól í sér sömu virkjunarframkvæmdir. Það eina, sem hæstv. iðnrh. í raun og veru þóttist geta hengt hatt sinn á, var að frv. okkar sjálfstæðismanna kvað ekki á um röð virkjunarframkvæmda. Það var það eina. Gert hafði verið ráð fyrir heildaráætlun um þessi verkefni sem að yrði stefnt að lokið yrði á einum áratug, og framkvæmdaröð réðist af hagkvæmni sjónarmiðum eftir því sem nauðsyn krefði til að ná þessu marki. Þessi áætlun, sem fól í sér tvöföldun á uppsettu afli í vatnsvirkjunum landsmanna, hafði verið byggð á þeirri forsendu, að komið yrði á fót stóriðju til að hagnýta orkuna frá þessum virkjunum. Röð virkjunarframkvæmda hlaut því að verða ákveðin með hliðsjón af framvindu stóriðjumálanna. Ríkisstj. varð ber að loddaraleik í tali sínu um röðun virkjunarframkvæmda á síðasta þingi. Þetta kom berlega í ljós þegar ríkisstj. lagði fram í maímánuði s.l. frv. sitt að lögum um raforkuver. Þar var ekki heldur að finna ákvæði um röð virkjunarframkvæmda, enda lá þá ekkert fyrir um fyrirætlanir ríkisstj. í stóriðjumálum. Hér var um að ræða sömu virkjanir og í frv. okkar sjálfstæðismanna og skyldi málið koma aftur til kasta Alþingis til að ákveða framkvæmdaröðina eins og þar var kveðið á um. Það er það sem gerst hefur með þeirri till. til þál. sem við nú ræðum. Ég mun koma nánar að því síðar. Á síðasta þingi fluttum við sjálfstæðismenn þáltill. um stefnumótun í stóriðjumálum. Till. hlaut ekki afgreiðslu frekar en önnur stórmál okkar. Á þessu þingi höfum við sjálfstæðismenn borið fram svipaða þáltill. um hagnýtingu orkulinda landsins til stóriðju. Þessi till. gerir ráð fyrir að komið verði á fót. a. m. k. 3–4 nýjum stóriðjuverum á næstu 15 árum á þeim stöðum á landinu þar sem þess er þörf og staðhættir og aðrar aðstæður henta, enda sé hægt að flytja þangað nægilega orku á hagkvæman og öruggan hátt. Þá er gert ráð fyrir að stefnt verði að því að þau stóriðjuver, sem fyrir eru í landinu, verði stækkuð sem fyrst. Till. mælir svo fyrir, að forgöngu um hagnýtingu orkulinda landsins til stóriðju skuli hafa sérstök nefnd, stóriðjunefnd, sem Alþingi kjósi. Efni þessarar till. verður ekki rakið hér sérstaklega af mér. Mönnum má vera það í fersku minni, að hv. 1. þm. Reykv. gerði þessari till. rækileg skil þegar hann mælti fyrir henni í fyrradag. Eftir að sjálfstæðismenn á tveim þingum í röð hafa borið fram till. til þál. um stóriðjumálin rumskar ríkisstj. loks og lætur til sín heyra í þessum efnum, sem eru svo veigamikil og raunar forsenda fyrir því sem verið er að tala um varðandi hagnýtingu orkulinda landsins. Þetta gerist með till. þeirri sem nú er hér á dagskrá, og kem ég síðar nánar að því. Á síðasta þingi bárum við sjálfstæðismenn fram frv. til orkulaga. Frv. þetta fól í sér tillögur um heildarskipulag og yfirstjórn orkumála. Það var að stofni til það sama sem sérstök nefnd skipuð af þáv. iðnrh., núv. hæstv. forsrh. Gunnari Thoroddsen, árið 1977 gerði tillögu um. Frv. þetta fól í sér margs konar nýmæli um hin veigamestu atriði. Það gerir t.d. ráð fyrir langtímaáætlun um orkubúskap þjóðarinnar sem gerð yrði til 10 ára og skyldi árlega leggja fyrir Alþingi skýrslu um framvindu áætlunarinnar. Frv. fól í sér breytingar á skipulagi Orkustofnunar sem miðuðu í meginatriðum að því að styrkja stjórn stofnunarinnar, hnitmiða verksvið hennar við rannsóknir á orkulindum landsins, áætlanagerð um orkubúskapinn og aðstoð og ráðgjöf við stefnumótun í orkumálum og að efla áhrifaval stofnunarinnar og þátt hennar í heildarstjórn orkumálanna. Þá var gert ráð fyrir að staða Landsvirkjunar yrði styrkt þannig að fyrirtækin hefðu á hendi orkuvinnslu hvar sem væri á landinu, þar sem landshlutafyrirtæki kæmu til greina, ef landshlutafyrirtæki gætu hvert á sinu veitusvæði reist og rekið orkuver. Hér verða ekki talin öll þau veigamiklu nýmæli eða rakið sérstaklega það efni sem frv. þetta hefur að geyma, en frv. náði ekki afgreiðslu á síðasta Alþingi. Hæstv. ríkisstj. sá um að svæfa þetta mál líka. Þó að ekkert gerist í skipulagi orkumálanna virðast allir vera sammála um að eitthvað þurfi að gera. Meira að segja segir svo í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. að setja skuli lög um skipulag orkumála, um meginraforkuvinnslu og raforkuflutning, þar sem m.a. verði ákveðin samræmd heildarstjórn þessara mála. En hvers vegna skeður ekkert í skipulagsmálunum? Til þess að svara þessu verður að hafa í huga þann ágreining sem hefur verið um skipulag orkuvinnslunnar. Annars vegar er það sjónarmið, að meginorkuframleiðslan eigi að vera á einni hendi. Hins vegar er það sjónarmið, að þótt eitt aðalorkufyrirtæki verði í landinu skuli öðrum heimilt að setja á stofn og reka raforkuver ef vilji og geta er fyrir hendi. Hæstv. forsrh. hefur verið sporgöngumaður þessarar stefnu á undanförnum árum. Þess er skemmst að minnast, að þegar hann var iðnrh. setti hann á stofn orkunefndir fyrir hina ýmsu landshluta til að vinna að því að koma á fót landshlutafyrirtækjum sem hefðu m.a. með að gera raforkuvinnsluna. Þessi stefna komst í framkvæmd á Vestfjörðum með stofnun Orkubús Vestfjarða, svo sem kunnugt er, og þróun í þessa átt á eftir að halda áfram, sbr. þáltill. um Orkubú Suðurnesja sem hefur verið lögð fram á þessu þingi. Hæstv. iðnrh. hefur aftur á móti verið sporgöngumaður fyrir þeirri stefnu, að meginraforkuvinnslan skuli öll vera á hendi eins aðila í landinu. Af þessari ástæðu er skipulag raforkumálanna í dag í sjálfheldu. Hæstv. iðnrh. kveinkar sér við að fylgja stefnu hæstv. forsrh. um skipulag orkumálanna og hæstv. forsrh. veigrar sér við að framfylgja undir sínu forsæti stefnu hæstv. iðnrh. Afleiðingin af skipulagsleysinu í orkumálunum er hörmuleg. Hún er bókstaflega hörmuleg. Skipulagsleysið hamlar í ýmsum efnum eðlilegum vinnubrögðum í orkumálum til trafala og stórskaða fyrir framvindu þessara mála og þjóðarbúið í heild. Ríkisstj. virðist stefnulaus og ráðlaus í þessum málum. Í bili virðist ríkisstj. hafa gefist upp við að koma á lögbundnu skipulagi í þessum efnum. Klórað er í bakkann í lögum um raforkuver frá síðasta þingi þar sem kveðið er á um að ríkisstj. sé heimilt að sem ja við Landsvirkjun um að reisa og reka Blönduvirkjun og Fljótsdalsvirkjun, uns þeir samningar hafa tekist skuli Rafmagnsveitur ríkisins hafa með höndum rannsóknir, hönnun og undirbúningsframkvæmdir í nánu samráði við Landsvirkjun. Allt ber þetta vott um ráðleysi og fálm í svo þýðingarmiklum málum sem hér er um að ræða. Þetta er ástand sem ekki er viðunandi. Það dugar ekki að skipulagið sé innbyggt í iðnrh. Það er a.m.k. ekki varanleg skipan því að ráðherrar hljóta að koma og fara. Skipulagsmálunum verður að koma í höfn. Þess vegna höfum við sjálfstæðismenn flutt á ný á þessu þingi frv. okkar til orkulaga til að freista þess að ráða hér bót á. Hins vegar er ekkert að finna um skipulagsmálin í þeirri þáltill. sem hér er á dagskrá. Bendir það til þess, að ágreiningur hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh. um skipulagsmálin sé enn óleystur. Jafnframt því sem við sjálfstæðismenn höfum gert tillögu í virkjunarmálunum höfum við ítrekað lagt fram till. til þál. um framkvæmdaáætlun í orkumálum vegna húshitunar. Þar var gert ráð fyrir að ríkisstj. fæli Orkustofnun að gera áætlun um framkvæmdir í orkumálum vegna húshitunar. Skyldi áætlunin gerð til næstu fjögurra ára og miðað að því að innlendir orkugjafar kæmu í stað olíu, ódýrari innfluttir orkugjafar verði nýttir í stað dýrari og orkunýting verði bætt. Áætlun þessari var ætlað að ná til tiltekinna verkefna, svo sem jarðhitaleitar, framkvæmda við hitaveitur, lagningar aðalháspennulína rafmagns, styrkingar rafdreifikerfisins, lúkningar sveitarafvæðingar og orkusparandi aðgerða. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta efnislega hér, en nefni það aðeins sem dæmi um verkefni sem ríkisstj. leggur kollhúfur við. Slíkar tillögur okkar sjálfstæðismanna hafa ekki náð fram að ganga. Frammistaða ríkisstj. við að létta byrðar þeirra, sem hita hús sín með olíu, er kapítuli út af fyrir sig. Á næstsíðasta þingi höfðum við sjálfstæðismenn forustu um flutning frv. til l. um niðurgreiðslu olíu til upphitunar húsa. Meðflm. voru úr öllum flokkum. Hefði því mátt ætla að málið næði fram að ganga. Frv. þetta var nýflutt þegar núv. ríkisstj. tók við völdum. Einn flm. frv. var þá - hvað haldið þið? - viðskrh. sem fer með þessi mál. Þar með átti málinu að vera tryggður framgangur þar sem það heyrði undir þennan ráðh. Því var ekki að heilsa. Þó að menn væru viðmælandi í orkumálunum áður en þeir fóru í hæstv. núv. ríkisstj. umhverfðust þeir þegar þangað var komið. Það er ekki nóg með að þeir hlaupi frá góðum málum, heldur gerast þeir dragbítar í þeim sömu efnum, eins og glöggt hefur mátt marka af framferði hæstv. viðskrh. varðandi niðurgreiðslu olíu til upphitunar húsa, svo sem einkar glöggt kom fram hér á Alþingi við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1982.

Við vorum sammála.

Þess skal þó getið, hæstv. viðskrh., og það ætlaði ég að segja þó að hæstv. viðskrh. gerði ekki vart við sig, að þess ber að geta sem til bóta er. Hæstv. viðskrh. hefur nú loks látið til leiðast að hækka olíustyrkinn. Það er til bóta og því hef ég lýst áður hér á hv. Alþingi og vil ekki á neinn hátt draga úr því. Ekki veitir af að láta hæstv. ráðh. njóta sannmælis. Í till. til þál. um virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu, sem við nú ræðum, er vísað til 2. gr. laga nr. 60 frá 1981, um raforkuver. Það verður því ekki komist hjá því að víkja nokkuð að þessum lögum. Meginatriði þessara laga voru fólgin í Blönduvirkjun, Fljótsdalsvirkjun og Sultartangavirkjun sem þáltill. þessi fjallar líka um og hæstv. iðnrh. skýrði frá í ræðu sinni áðan. Auk þess var í lögunum heimild til stækkunar Hrauneyjafossvirkjunar sem þegar hefur verið framkvæmd og er því eðlilega ekki að finna í þeirri þáltill. sem við nú ræðum. Þannig fjalla lögin um raforkuver um sömu virkjunarframkvæmdir og gert var ráð fyrir í frv. okkar sjálfstæðismanna á síðasta þingi um ný orkuver. Það er ekki nema gott um það að segja, að ríkisstj. taki upp tillögugerð okkar sjálfstæðismanna í þessum efnum. Ekki verður hún ásökuð fyrir það. En auðvitað hefði verið eðlilegra að styðja frv. okkar sjálfstæðismanna þannig að það hefði getað orðið lögfest án allra vafninga. En ríkisstj. fór þá leið að koma seint og síðar meir með eigið frv. með látbragðaleik sem átti að dreifa athyglinni frá forustu okkar sjálfstæðismanna í þessu efni. Þess vegna eru í lögunum um raforkuver ýmis atriði sem eru fullkomin sýndarmennska - ég endurtek: fullkomin sýndarmennska. Þar er t.d. að finna ákvæði sem heimilar Landsvirkjun að tryggja rekstur orkuveranna á Þjórsársvæðinu og koma vinnslugetu þeirra í eðlilegt horf, m.a. með Kvíslaveitu, stækkun Þórisvatnsmiðlunar og stíflu við Sultartanga. Þetta þurfti ekki að setja í lög vegna þess að í lögum um Landsvirkjun nr. 59/1965 er heimild að finna fyrir Landsvirkjun til að gera það sem hér er tíundað. Það er heimild í Landsvirkjunarlögunum. Auk þess er nokkuð vafasamt að vera að gera því skóna, að Landsvirkjun hafi ekki haft heimild áður til að hagnýta sér ákvæði um þessi efni sem eru í gildandi lögum um Landsvirkjun. En sýndarmennskan ríður ekki við einteyming í þessu efni. 1. tölul. í þeirri þáltill., sem hér er á dagskrá, fjallar einmitt um þetta sama atriði, þar sem segir að samhliða næstu meiri háttar vatnsaflsvirkjunum verði unnið að orkuöflunarframkvæmdum á Þjórsár-Tungnaársvæðinu. Hins vegar verður að segja að ríkisstj. sé ekki alls varnað í þessum efnum því að í þáltill., sem við hér ræðum, er ekki að finna öll sýndarmennskuákvæðin sem eru í lögum um raforkuver frá síðasta þingi. Þannig er í lögunum ákvæði um að ríkisstj. geti heimilað Rafmagnsveitum ríkisins, Landsvirkjun og Orkubúi Vestfjarða að reisa varastöðvar með allt að 50 mw. afli á næstu 10 árum í því skyni að tryggja viðunandi öryggi notenda gagnvart bilunum. Þetta er sett í lögin þrátt fyrir að ekki hefur viðgengist að setja í lög frá Alþingi ef einhver orkuveita keypti dísilvél til að koma sér upp varaafli. Hins vegar er í orkulögum ákvæði um að lagaheimild þurfi til þess, eins og það er orðað þar, að reisa og reka orkuver sem er stærra en 2 mw. Ég veit ekki til að þessu ákvæði hafi verið beitt nema þegar um vatnsaflsvirkjanir er að ræða, en þá þarf að reisa mannvirki eins og við vitum. Þessu ákvæði hefur ekki verið beitt til að koma upp varaafli í formi dísilstöðva. Þegar talað er um varaafl í þrengri merkingu, og ég held að það verði að leggja þá merkingu í þetta, er átt við varaafl sem er að jafnaði á staðnum eða þéttbýlisstöðunum og fengið er með vélum sem þar eru settar upp. Það er með tilburðum sem þessum sem ríkisstj. taldi sig vera að leggja til meiri framkvæmdir með lögum um raforkuver en við sjálfstæðismenn höfðum áður gert tillögur um í frv. okkar um ný orkuver. Það verður að segja ríkisstj. til hróss, að allar sýndarmennskutillögur sínar endurtekur hún ekki í þessari þáltill. sem hér er á dagskrá og ekki er hér heldur að finna málamyndartillöguna um Villinganesvirkjun, stækkun Sigölduvirkjunar og stækkun Hrauneyjafossvirkjunar. Eins og ég gat um áður fól frv. okkar sjálfstæðismanna á síðasta þingi um ný orkuver ekki í sér röðun virkjunarframkvæmda. Þetta kom til af því, að ekkert lá þá fyrir um fyrirhugaðar stóriðjuframkvæmdir í landinu. Virkjunarframkvæmdir hlutu að verða ákveðnar með hliðsjón af framvindu stóriðjumála. Með tilliti til þessa lögðum við sjálfstæðismenn fram á síðasta þingi till. okkar til þál. um stefnumótun í stóriðjumálum, eins og ég áður gat um. Með því að ríkisstj. hafði ekkert gert í stóriðjumálunum var hún ekki heldur þess umkomin að leggja til röðun framkvæmda í frv. um raforkuver sem hún lagði fram í maí s.l. Iðnrh. hefur nú upplýst á Alþingi - hann gerði það á síðasta hausti - að mál þetta hefði verið á borði ríkisstj. síðan um miðjan okt. s.l. Ætla má að ríkisstj. hafi sýnt málinu einhverja hugsun, a.m.k. allt frá því að við sjálfstæðismenn fluttum frv. um ný orkuver í mars s.l., ef ekki hefur örlað á hugsun um þetta efni fyrr. Alla vega hefur ríkisstj. átt að hafa ærinn tíma til að fást við þau viðfangsefni sem sérstaka áherslu skyldi leggja á samkv. stjórnarsáttmálanum. Það hefði því mátt vænta fullburða niðurstöðu þegar ríkisstj. hefur sig nú loks upp í að kveða upp úr um framkvæmdaröð þeirra virkjana sem hér um ræðir. En því er ekki að heilsa vegna þess að ríkisstj. hefur ekki sýnt raunhæfa tilburði til undirbúnings því að koma upp stóriðju til að skapa grundvöll að þessum virkjunum. Þess vegna hefði ríkisstj. eins getað ákveðið röðun virkjunarframkvæmda á s.l. vetri þó að hún hefði þá ekkert aðhafst í stóriðjumálunum. Sú ákvörðun hefði að vísu verið byggð á sandi, en það er einmitt það sem nú er að gerast. Þessi þáltill., í því formi sem hún er núna, er byggð á sandi. Í lögum um orkuver var tekið fram, að áður en ákveðin yrði framkvæmdaröð virkjana skyldi liggja fyrir greinargerð frá Landsvirkjun, Orkustofnun og Rafmagnsveitum ríkisins um þjóðhagslega hagkvæmni virkjunarleiða og þýðingu þeirra fyrir raforkukerfi landsins. Greinargerðir liggja fyrir og niðurstöður þeirra fylgja þáltill. þeirri sem við nú ræðum. Með tilliti til þess, að lögin um raforkuver gera ráð fyrir að ríkisstj. semji við Landsvirkjun um að reisa og reka þær vatnsaflsvirkjanir sem hér um ræðir er forvitnilegast að líta á niðurstöður Landsvirkjunar um röðun virkjunarframkvæmda. Við skulum nú gera það örlítið. Niðurstöður Landsvirkjunar bera vott um hve röðun virkjunarframkvæmdanna er óraunhæf þegar ekki liggur meira fyrir um stóriðjuframkvæmdir til hagnýtingar orkunnar en raun ber vitni. Um þetta segir í yfirliti og niðurstöðum Landsvirkjunar, eins og það er þar orðað, að þar sem mikil óvissa ríki í markaðsþróun hafi verið valið að lýsa því orkusölusvigrúmi umfram þarfir hins almenna markaðar sem skapa megi með mismunandi hraðri uppbyggingu orkuöflunarkerfisins. Sé þá einungis reiknað með þeim hraða sem að mati Landsvirkjunar liggi innan þeirra marka sem ráða megi við með innlendu vinnuafli og á fjárhagslega viðunandi grundvelli. Þetta þýðir á venjulegu máli að Landsvirkjun sé að meta hvað séu mögulegar miklar framkvæmdir í virkjunarmálunum af tæknilegum og fjárhagslegum ástæðum ef forsendur framkvæmdanna séu fyrir hendi. „Forsendur framkvæmdanna eru, “segir í niðurstöðum Landsvirkjunar, „að tryggð sé hagnýting orkunnar með stóriðju, en ekkert liggur fyrir um stóriðjuframkvæmdir til þess að byggja á í þessu efni.“ Þetta segir í niðurstöðum Landsvirkjunar. Í niðurstöðum í skýrslu Landsvirkjunar segir enn fremur að hagkvæmast virðist tvímælalaust vera að næstu aðgerðir í raforkuöflun landsmanna verði stíflugerð við Sultartanga, vatnaveitur til Þórisvatns, þ.e. Kvíslaveita, og stækkun Þórisvatnsmiðlunar. Um þetta hygg ég að geti naumast orðið ágreiningur. Um þetta efni er kveðið á í 1. tölul. þáltill., eins og ég hef áður raunar vikið að. En í skýrslu Landsvirkjunar segir að samhliða þessum aðgerðum eða í beinu framhaldi af þeim sé nauðsynlegt að auka uppsett afl á Þjórsársvæðinu. Hvað þýðir það? Skýrsla Landsvirkjunar gefur skýringu á því. Þar segir að stækkun Búrfellsvirkjunar virðist vera mun hagstæðari kostur en stækkun Sigölduvirkjunar og Hrauneyjafossvirkjunar sem gert er ráð fyrir í lögum um raforkuver frá síðasta ári. Komi þar einkum til að stækkun Búrfellsvirkjunar bæti aflmisvægið, sem nú ríkir milli þessara virkjana, og gefi auk þess aukna orkuvinnslugetu, sem út af fyrir sig geti réttlætt þá fjárfestingu sem til þarf. Þess megi og geta, að stækkun Búrfells kosti mjög ámóta upphæð og stækkanir Sigöldu- og Hrauneyjafossvirkjana sem ekki skili aukinni orkuvinnslu inn á hið samtengda landskerfi. Landsvirkjun leggur því eindregið til að aflað verði lagaheimildar fyrir stækkun Búrfellsvirkjunar að afli allt að 140 mw. Ég leyfi mér nú að spyrja hæstv. iðnrh. hvort þetta þýði að Landsvirkjun leggi til að næsta stórvirkjun verði reist á Þjórsársvæðinu, að vísu ekki Sultartangavirkjun með allt að 130 mw. afli, heldur Búrfellsvirkjun með allt að 140 mw. afli. Ég held áfram með skýrslu og niðurstöður Landsvirkjunar. Segir í skýrslu Landsvirkjunar að þegar á heildina sé litið bendi athuganir fyrirtækisins til þess, að Blönduvirkjun, þ.e. tilhögun 1, sé hagkvæmasti virkjunarkosturinn sem næsta stórvirkjun fyrir landskerfið. Ráði þar fyrst og fremst lægri framleiðslukostnaður, auk góðrar staðsetningar í landskerfinu. Tekið er fram að Blönduvirkjun gæti hafið orkuframleiðslu í fyrsta lagi árið 1987, en bætt er við að tímasetning virkjunarinnar að öðru leyti hljóti að ráðast af markaðsaðstæðum. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. iðnrh. hvað það þýði, að tímasetning Blönduvirkjunar ráðist af markaðsaðstæðum. Er það ætlun Landsvirkjunar að ekki verði ráðist í Blönduvirkjun fyrr en séð sé fyrir orkunýtingunni með stóriðju? Í skýrslu Landsvirkjunar skín alls staðar í gegn - bókstaflega alls staðar - að hún tetur sig vera að vinna óvinnandi verk þegar henni er ætlað að.gera tillögur um röðun virkjunarframkvæmda þar sem ekkert liggi fyrir um stofnun og staðsetningu stóriðjufyrirtækja til hagnýtingar orkunnar. Þannig segir m.a. í skýrslunni að Fljótsdalsvirkjun og Sultartangavirkjun virðast, eins og það er þar orðað, auk stækkunar Búrfellsvirkjunar, vera hagkvæmar frá tæknilegu og fjárhagslegu sjónarmiði, en röðun þessara virkjana og tímasetning lengra fram í tímann í framhaldi af aðgerðum á Þjórsársvæðinu og Blönduvirkjun sé hins vegar fyrst og fremst háð uppbyggingu markaðarins og staðsetningu nýrrar stóriðju. Fyrr en fyrir liggi ákveðnar forsendur um stærð og hagkvæmni aukins iðnaðarmarkaðar sé varla hægt að gera marktækan samanburð á því, hver þessara virkjana ætti að koma næst á eftir Blönduvirkjun. Loks segir í skýrslu Landsvirkjunar að athuganir fyrirtækisins bendi að öllu samanlögðu eindregið til þess, að hröð uppbygging í orkuöflun sé fjárhagslega og þjóðhagslega hagkvæm. En Landsvirkjun hefur fyrirvara um þessa niðurstöðu. Hann er að viðunandi iðnaðarmarkaður verði fyrir hendi, eins og það er orðað í skýrslunni. Landsvirkjun leggur svo áherslu á að áhætta virkjunarframkvæmda verði því meiri sem ráðist er í meiri virkjunarframkvæmdir, ef þessar forsendur bregðist. Hér erum við komnir að því sem skiptir meginmáll. Virkjunarframkvæmdir fara eftir því, hver þörfin er fyrir þær. Samkvæmt orkuspá nægir sú raforka, sem við ráðum yfir frá eldri virkjunum, til að fullnægja fram á næsta áratug þörfum okkar til almennrar notkunar, heimilisnotkunar, almenns iðnaðar svo og til þeirrar stóriðju sem við höfum í landinu í dag. Meiri háttar nýjar vatnsaflsvirkjanir þurfa því ekki að koma til á þessu tímabili nema nýjar þarfir komi til. Allar umræður og fyrirætlanir um meiri háttar vatnsaflsvirkjanir nú byggjast því á þeirri forsendu, að nýjar þarfir komi til. Nú er gert ráð fyrir að þessar þarfir komi til í formi orkufreks iðnaðar eða stóriðju. Þegar meta á gildi þáltill. þeirrar, sem hér er til umr., skiptir því meginmáli að gera sér grein fyrir hvernig staðan er í stóriðjumálunum í dag. Auðvitað skiptir það meginmáli. Það var fyrir forgöngu Sjálfstfl. sem landsmenn fóru inn á braut stóriðju við stofnun álversins í Straumsvík og byggingu járnblendiverksmiðjunnar við Grundartanga. Þess gerist ekki þörf að rifja þetta upp hér. Ég ætla ekki heldur nú að fara að ræða sérstaklega þær deilur og ágreining sem voru á sínum tíma um framkvæmdir þessar. En við skulum hafa í huga, að allt frá byrjun stóriðju hér á landi voru annars vegar bjartsýnismenn og raunsæismenn í þessum efnum og hins vegar úrtölumenn og afturhaldsseggir. Meðan Sjálfstfl. átti aðild að ríkisstjórn var unnið markvisst og skipulega að stóriðjumálunum. Hins vegar verða þáttaskipti í þessum efnum þegar vinstri flokkarnir taka völdin árið 1978. Síðan, í tíð núv. hæstv. iðnrh., hefur brugðið til hins verra. Þegar árið 1978 vann hæstv. núv. iðnrh. það óhappaverk að leggja niður viðræðunefnd um orkufrekan iðnað. Síðan hefur hæstv. iðnrh. ungað út nefndum, hvort sem það heitir orkunýtingarnefnd, staðarvalsnefnd, kísilmálmnefnd eða eitthvað annað, allt eftir því hvaða möppur er verið að fylla af pappírsgögnum á hverjum tíma. Allt er þetta látið heita „undirbúningur undir stóriðjuframkvæmdir í landinu.“ Árangurinn af þessu er ekki annar en sá, að segja má að í besta tilfelli sé um hagkvæmniathugun að ræða, svo sem talað er um í 4. tölul. þáltill. þeirrar, sem við nú ræðum. Hér er því ekki hægt að festa hendur á neinu sem gæti verið forsenda eða grundvöllur fyrir orkunýtingu þeirra vatnsaflsvirkjana sem þáltill. fjallar um. Til þess að svo hefði verið hefði nú a.m.k. þurft að vera komið til samræmdra samningsviðræðna um stóriðjufyrirtæki varðandi eignaraðild, orkukaup, staðsetningu stóriðjuvera, markaðsmál og fleira. En engu af þessu er fyrir að fara. Í raun og veru liggur ekkert fyrir um stóriðjufyrirtæki til grundvallar þeim vatnsaflsvirkjunum sem þáltill. fjallar um, hvað þá til ákvörðunar um röðun framkvæmdanna. Skýringin á þessu er sú, að hæstv. iðnrh. dregur fæturna í stóriðjumálunum. Hæstv. ráðh. er fulltrúi afturhaldsseggjanna í stóriðjumálunum. Hann er fulltrúi úrtöluaflanna. Hann er fulltrúi þeirra sem vilja tefja og þvælast fyrir í þessum efnum. Andstæðingar stóriðju geta verið harla ánægðir með hæstv. iðnrh. Það fer ekki hjá því. En ég spyr: Er þá hæstv. iðnrh. ánægður með sjálfan sig? Ég spyr ekki að ástæðulausu. Ég spyr vegna þess að hæstv. iðnrh. segist vilja stóriðju. Hann var að segja það rétt áðan. En það er eitt að vilja og annað að framkvæma. Við viljum hagnýta þau náttúruauðæfi sem land okkar hefur að bjóða. Við viljum hagnýta orkulindirnar til að efla hagsæld og atvinnuöryggi landsmanna. Þess vegna tölum við um þær stórvirkjanir sem þáltill. þessi fjallar um. Við viljum tvöfalda uppsett afl í orkuverum landsins á næstu 10–15 árum. Þess vegna viljum við á þessu tímabili reisa þær vatnsaflsvirkjanir sem þáltill. fjallar um. En það er meira en að segja það. Vandinn er að koma þessu í framkvæmd, og spurningin er um fjármögnun þessara framkvæmda. Spurningin er um fjármögnunina, og þar skilur á milli feigs og ófeigs í afstöðunni til stóriðju. Þegar við tölum um fjármögnunina í þessu sambandi verðum við að hafa í huga að fjármagnsins er þörf bæði vegna fjárfestingar í orkuverunum sjálfum og fjárfestingar í stóriðjuverunum. Talið er að fjárfestingin í sjálfum stóriðjuframkvæmdunum. Í þeim vatnsvirkjunum, sem þáltill. þessi fjallar um, og tilsvarandi stóriðjuverum er um gífurlega fjárfestingu að ræða á okkar mælikvarða. Ég held að allir hljóti að vera sammála um þetta. Ætla má að ein álbræðsla álíka stór og álbræðslan í Straumsvík og vatnsvirkjun, sem reisa þarf til að sjá henni fyrir orku, geti kostað samtals álíka mikið og nemur nú öllum erlendum skuldum landsins. En það er um að ræða meira en eina álbræðslu og eina vatnsaflsvirkjun. Við erum að tala um nokkrar virkjanir og nokkrar álbræðslur eða samsvarandi stóriðjuver í öðrum greinum sem reist verða á 10–15 árum. Það er ærið viðfangsefni að fjármagna vatnsaflsvirkjanirnar, sem hljóta að vera í eigu landsmanna, með erlendum lánum þó að ekki komi til að fjármagna stóriðjuverin að fullu á sama veg. Þegar af þeirri ástæðu hlýtur að verða að fjármagna verulegan hluta stóriðjuveranna í formi eignaraðildar útlendinga að fyrirtækjunum. Það eru takmörk fyrir því, hvað fært er og hyggilegt að stofna til mikillar skuldasöfnunar erlendis. Auk þess hljóta að vera takmörk fyrir því, hvað er réttlætanlegt fyrir okkur Íslendinga að taka mikla áhættu í slíkum stórrekstri sem hér er um að ræða, miðað við okkar aðstæður. Okkar andsvar við slíkum vanda hlýtur að vera fólgið í því að leita í fyrstu eftir áhættufjármagni í formi erlendrar eignaraðildar að stóriðjuverunum. Það, sem ég hef hér sagt um fjármögnun og eignaraðild útlendinga í stóriðjufyrirtækjum, tekur mið af því mikla átaki sem um er að ræða með tvöföldun á uppsettu afli í orkuverum landsins, ef reistar eru þrjár vatnsaflsvirkjanir samkv. þessari þáltill. á næstu 10–15 árum. Ef það er ætlunin - ég legg áherslu á það: ef það er ætlunin verður það ekki framkvæmt nema með miklu áhættufjármagni í formi eignaraðildar að stóriðjufyrirtækjum. Ef mönnum er alvara með þáltill. þessa verða þeir að gera ráð fyrir mikilli þátttöku útlendinga í stóriðju hér á landi til að byrja með. Ef hafnað er erlendri eignaraðild er tillagan, sem við nú ræðum, hrein sýndarmennska, yfirskin og loddaraleikur af verstu tegund. Annað mál er ef ætlunin er að fara hægar í sakirnar svo að stóriðjuframkvæmdir nemi ekki meira en erlend skuldasöfnun leyfir og áhætta verði ekki meiri en þjóðin ræður við. En þá er líka um aðra stefnu að ræða í stóriðjumálunum en þáltill., sem hér er á dagskrá, er miðuð við. Ef við ætlum að miða þetta við eigin getu er það önnur stefna en hæstv. iðnrh. er hér að mæla fyrir, ef hann meinar eitthvað með því sem hann er að segja. En þá þarf ekki að ræða tvöföldun á uppsettu afli í orkuverum landsins, það er allt önnur stefna. Þó að við Íslendingar höfum nú þegar nokkra reynslu af stóriðju, sem er ómetanleg, verðum við að gera ráð fyrir að áfram þurfum við að leita samvinnu við útlendinga í þessum efnum. Hér hlýtur ýmislegt að koma til greina. Gæti það verið á sviði tækni þar sem við höfum ekki áður aflað okkur nægilegrar reynslu. Það gæti verið nauðsynlegt að koma á samvinnu við erlenda aðila um sölu- og markaðsmál. Eignaraðild Íslendinga að stóriðjufyrirtækjum og samstarfssamningar við útlendinga um önnur atriði hljóta að ráðast af eðli máls og aðstæðum á hverjum tíma. Margvíslegir kostir geta því komið til greina. Hvort og að hve miklu leyti við viljum eiga samvinnu við erlenda aðila að þessu leyti mun því eingöngu fara eftir mati manna hverju sinni á því, hve mikla áhættu við viljum taka og hvort hagkvæmt geti verið af öðrum ástæðum. Þar sem þetta val er algerlega í okkar höndum ættu menn að geta rætt það fordómalaust með raunsæissjónarmið ein að leiðarljósi. Rétt er að stefna að því með samningum að Íslendingar eignist stóriðjufyrirtækin í landi sínu eftir því sem tímar líða og möguleikar eru fyrir hendi. Hafa verður jafnan í huga að farsælast hlýtur að vera að atvinnureksturinn hér á landi sé að sem mestu leyti í höndum innlendra aðila. Ætla mætti að allir þeir, sem í raun og veru vilja stóriðju á Íslandi, gætu verið sammála um þessi vinnubrögð og þessa stefnu. Annað mál er það, að þeir, sem hampa nú mest íslenskri eignaraðild að stóriðju hér á landi, eru einmitt þeir sem hafa verið mestu dragbítarnir og svarnir andstæðingar stóriðjuframkvæmda í landinu. Þessir menn, með flokk hæstv. iðnrh. í fararbroddi, hafa raunar ekki viljað neina eignaraðild útlendinga í stóriðju hér á landi. Ef farið hefði verið að ráðum þessara manna væri engin stóriðja eða stórvirkjanir enn í landinu, og ef farið hefði verið að ráðum þessara manna hefðu ekki verið sköpuð skilyrði og grundvöllur fyrir stóriðju Íslendinga sjálfra í landinu. Þannig hefur leiðin til ótvíræðs íslensks forræðis í orkufrekum iðnaði legið í hagnýtingu erlends áhættufjármagns. Hafa verður í huga að þegar hafist var handa um fyrsta áfangann í orkufrekum iðnaði hér á landi með byggingu álbræðslunnar við Straumsvík var þátttaka erlendra aðila óhjákvæmileg, enda skorti Íslendinga bæði fjármagn, tækniþekkingu, markaðsaðstöðu og aðgang að hráefni til að geta einir lagt út í slíkan rekstur. Með því hefði verið tekin meiri fjárhagsleg áhætta en verjandi hefði verið, og er reyndar mjög ósennilegt að erlendar lánastofnanir hefðu fengist til að hætta fé sínu í slíkt fyrirtæki. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar. Ég legg áherslu á þetta: Margs konar óvissa, sem hlaut að vera fyrir hendi þegar fyrstu skrefin voru stigin, hefur vikið fyrir traustri þekkingu og reynslu okkar sjálfra og annarra á skilyrðum og hagkvæmni þessa iðnaðar hér á landi. Eftir að fyrsti ísinn hafði verið brotinn með byggingu álbræðslunnar, sem er algerlega í erlendri eigu og rekin án nokkurrar fjárhagsáhættu Íslendinga sjálfra, treystum við okkur til þess að ráðast í nýtt fyrirtæki, járnblendiverksmiðjuna, þar sem íslenska ríkið er meirihlutaaðili og verulegur hluti áhættunnar á okkar herðum. Samt byggjum við þar enn á samningum um tækniþjónustu erlends samstarfsaðila og treystum á markaðskerfi hans til að tryggja sölu framleiðslunnar. Þannig mun aðstaða okkar til að taka á okkur vaxandi hluta af fjármögnun, áhættu og stjórnun þessa iðnaðar batna með hverju skrefi sem stigið er fram á við. Þannig hefur stefna þeirra manna, sem bornir hafa verið þeim sökum að vilja leiða útlendinga til öndvegis í atvinnumálum landsins, verið í raun og veru skilyrði þess og eina færa leiðin að því marki að ná frumkvæði og íslensku forræði í stóriðjumálunum. Umræðan um stóriðju á Íslandi er nú frábrugðin því sem fyrrum var. Nú kveða menn ekki upp úr um andstöðu sína við stóriðju eins og áður var. Nú hafa menn ekki hátt um slíkt. Þar kemur margt til. Reynsla okkar af stóriðju hefur þegar afsannað stóryrði og hrakspár þeirra sem voru á móti því, að álverið í Straumsvík yrði reist. Það er erfitt að mæla gegn því, að hagnýting orkulinda landsins feli nú í sér mestu möguleikana til bættra lífskjara og atvinnuöryggis landsmanna. Það er erfitt að neita því, að vaxtarbroddur íslensks efnahagslífs sé nú fólginn í hagnýtingu orkulinda landsins. Það er ekki sigurstranglegt að berjast gegn þeirri stefnu okkar sjálfstæðismanna að gera nú stórátak til hagnýtingar orkulinda landsins. Ef menn játa í orði réttmæti þessarar stefnu stoðar ekki að segjast vera andvígir stóriðju í landinu. Eins og nú stendur á er tómt mál að tala um stórvirkjanir án stóriðju. Þegar við sjálfstæðismenn leggjum til að á næstu 10 árum verði reistar stórvirkjanir í landinu samtals með jafnmiklu uppsettu afli og nú er fyrir hendi vill hæstv. iðnrh. og flokkur hans ekki vera minni. Tveim mánuðum eftir að við sjálfstæðismenn leggjum fram frv. okkar um þetta efni á síðasta þingi hefur ríkisstj. sig upp í að leggja fram eigið frv. um sama efni. Til þess að þetta verði ekki of augljós skrípaleikur að þeirra mati eiga þeir ekki annars úrkosti en að segja að þeir vilji stóriðju eins og við sjálfstæðismenn. Auk þess kemur til að forusta Alþb. verður vör við það eins og aðrir, að stöðugt er almennari áhugi og skilningur á nauðsyn þess að efla atvinnulíf landsmanna með aðferðum í stóriðjumálunum. Hjá mörgum almennum stuðningsmönnum flokksins er ekki að finna þá fordóma gegn stóriðju sem hrjáir flokksforustu Alþb. Þeir finna þrýstinginn frá einstaklingum og samtökum um að skynsemin fái að ráða í þessu máli. Er þess skemmst að minnast, að af hálfu Alþýðusambands Íslands voru gerðar á s.l. sumri og hausti ályktanir um stuðning við stóriðju á Íslandi. Með tilliti til þessa hafa andstæðingar stóriðju breytt um starfsaðferðir. Í orði er nú Alþb. með stóriðju, en í verki situr það við sinn keip. Framsókn er milli vita í þessum málum sem öðrum. Starfsaðferðir hæstv. iðnrh. í stóriðjumálunum bera þessu glöggt vitni. Allt er dregið á langinn svo lengi sem kostur er. Hugsanlegir aðilar til samvinnu við Íslendinga og fyrirtæki þeirra eru gerðir tortryggilegir. Stillt er upp sem stóriðjukostum óraunhæfum hugmyndum eða ótímabærum framleiðslugreinum. Útilokaðir eru fyrir fram ýmiss konar möguleikar til fjármögnunar. Ýktir eru tímabundnir erfiðleikar í ýmsum framleiðslugreinum. Sérstakur kapítuli er svo framferði hæstv. iðnrh. í hinu svokallaða súrálsmáli. Í því máli er um tvennt að ræða, eins og ráðh. hefur á því haldið. Annaðhvort hefur ráðh. vitandi vits verið að gera samvinnu okkar við útlendinga í stóriðjumálum tortryggilega í þeim tilgangi að torvelda og bregða fæti fyrir stórátak nú í stóriðjumálunum eða hæstv. ráðh. telur í raun og veru að við höfum rétt að sækja á hendur Alusuisse. Hann er þó ekki maður til að halda honum til laga, sem honum ber að gera, í stað þess að lyppast niður fyrir útlendingunum sem hefðu þá brotið á okkur samninga. Hvorugur kosturinn er góður, enda ber þetta allt frekar vott um áróðursherferð gegn stóriðju en eðlilega gæslu íslenskra hagsmuna. Herra forseti. Það er hart að þurfa að búa við slíka yfirstjórn í orkumálum þjóðarinnar. Frá því að sjálfstæðismenn létu af stjórn þessara mála árið 1978 hefur tíminn farið fyrir litið. Á þessu tímabili væri mest um vert ef unnið hefði verið markvisst og skipulega að stóriðjuverkefnum. Það hefðu þegar þurft að liggja fyrir einhverjir stóriðjukostir sem nú hefði verið hægt að byggja á. Þannig hefðu nú þegar átt að vera hafnar framkvæmdir við næstu stórvirkjun og tryggð hagnýting orkunnar frá henni. Slík vinnubrögð voru nauðsynleg til að hefja það risaátak sem við höfum verið að ræða um, að tvöfalda raforkuframleiðslu landsins á einum áratug. Með slíkum vinnubrögðum hefði ekki frestast að óþörfu sá hagur sem þjóðarbúið hefur af hagnýtingu orkulindanna. Við hefðum síður verið vanbúnir að hagnýta þau tækifæri sem gefast og m.a. eru fólgin í þeirri staðreynd, að álverum er nú lokað víðs vegar um lönd þar sem skilyrði eru óhagstæðari til framleiðslunnar en hér á landi. Menn velta því stundum fyrir sér, af hverju andstaðan gegn stóriðju í landinu hefur verið svo mögnuð hjá þröngum hópi öfgamanna. Það er ekki að ófyrirsynju því að ástæður fyrir þessari afstöðu hafa vissulega verið léttvægar fundnar. En það er sjálfsagt borin von að fá skýringu á þessu. Hér er um að ræða hreinræktað afturhald og raunar eindregnasta afturhaldið sem fyrirfinnst í þessu landi. En jafnvel í svartasta afturhaldi getur stundum verið einhver skíma. Ég hefði viljað vona að einhverri glætu væri fyrir að fara hjá hæstv. iðnrh. En það er ekki nægilegt ef menn þora ekki, ef menn eru ekki menn til að taka ákvarðanir. Því verður þess vegna ekki á móti mælt, að besta framlag til orkumálanna í dag væri að hæstv. iðnrh. léti af meðferð þessara mála. Þegar slíkt heyrist ítrekað úr röðum stuðningsmanna ríkisstj. hér á Alþingi skal engan undra þó að við stjórnarandstæðingar kunnum eigi betra ráð - nema það að ríkisstj. öll, sem ber ábyrgð á ósómanum, láti af völdum. En hvað sem liður hæstv. iðnrh. og ríkisstj. liggur fyrir Alþingi að afgreiða þáltill. sem nú er á dagskrá. Ég andmæli ekki þeirri röðun virkjunarframkvæmda sem þar er gert ráð fyrir, svo framarlega að röðunin sjálf tefji ekki eða komi í veg fyrir að allar virkjanir verði reistar á þeim áratug sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til. Engan tíma má missa. Framkvæmdir verða að hefjast strax. Í þáltill. er ekki kveðið á um slíkt eða hvenær framkvæmdir skuli hefjast. Þarf því að fá samþykkja brtt. sem kveður á um þetta efni, en jafnframt þarf að fá þá breytingu á þáltill., að fram sé tekið að framkvæmdir megi ekki hefjast í virkjunarmálunum fyrr en séð hefur verið fyrir eða tryggð hagnýting orkunnar frá þessum virkjunum. Þetta þýðir að ákveðnar hafi verið stóriðjuframkvæmdir eftir því sem virkjunarframkvæmdum miðar áfram. Slíkar breytingar á þáltill. fela því ekki einungis í sér hröðun virkjunarframkvæmda, heldur og hröðun framkvæmda í stóriðjumálunum. Þetta er í samræmi við tillögur okkar sjálfstæðismanna samkv. frv. okkar um ný orkuver sem við lögðum fram á síðasta þingi. Það eru einmitt þessi atriði sem þurfa til að koma til að gefa þessari till. til þál., sem við nú ræðum, raunhæft gildi. Það er það sem við þurfum að gera: gefa þessari till. raunhæft gildi. Eins og till. er úr garði gerð er hún vottur þeirrar sýndarmennsku og ráðleysis sem einkennir hæstv. iðnrh. og ríkisstj. í heild í þessum málum. Alþingi getur ekki sætt sig við slíkt. Það er útilokað að Alþingi geti sætt sig við slík vinnubrögð í svo mikilvægu máli sem hér er um að ræða. Þess er því að vænta, að það muni takast að fá þessa þáltill. afgreidda á þann veg að raunhæft gildi hafi og Alþingi hafi sóma af.



Herra forseti. Það verður helst ráðið af orðum hv. 4. þm. Vestf., Þorvalds Garðars, að það hafi gersamlega farið fram hjá honum að staðið hafa yfir viðkvæmar deilur í heimahéraði um virkjun Blöndu. Það verður helst ráðið af hans máli hér, að það hafi gersamlega farið fram hjá honum að viðamiklar samningaviðræður hafa farið fram við heimamenn um hvernig hægt væri að ná samkomulagi og friði um þessar miklu virkjunarframkvæmdir við Blöndu. Það virðist hafa farið fram hjá hv. þm. að atkvgr. í heimahéraði hafi farið fram og að eftir það hafi enn á ný verið teknar upp samningaviðræður til að leysa þessi mál. Ég hygg að flestir muni sammála um að hagkvæmasti kostur okkar nú sé virkjun Blöndu. Ég hygg að flestir séu sammála um að æskilegt sé að ná þar eins víðtæku samkomulagi og unnt er. Ég held að öllum sé ljóst að með framlagningu þessarar þáltill. kemur alveg skýrt fram hver vilji ríkisstj. er í þessu máli. Það kemur alveg skýrt fram í þessari þáltill., að ríkisstj. leggur til að Blanda verði virkjuð næst. Það er ekki bara Alþingi, sem er það ljóst með framlagningu þessarar þáltill., heldur þjóðin öll. Umr. um þessa þáltill. eða flýting þeirrar umr. hefur enga þýðingu fyrr en menn fara að sjá fram á lokastig þeirra umræðna sem eiga sér stað nú í heimahéraði Blöndu. Þetta hlýtur öllum að vera ljóst. Orð eins og hv. þm. hafði hér í upphafi umr. eru gersamlega út í hött. Hv. þm. gerði hér að meginumræðu stefnu Sjálfstfl. í orkumálum. Ég verð að játa að ég er ekki hrifinn af þeirri stefnu, og í ljósi fortíðarinnar - eða kannske öllu heldur skugga hennar - yrði ég ekki hrifinn af því að þurfa að lúta forustu Sjálfstfl. í orkumálum. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um að nú standa yfir talsverðar deilur um álverið í Straumsvík. Það er alveg rétt, að Sjálfstfl. hafði forgöngu um þá orkunýtingu. Árangurinn er sá, að Íslendingar fá nú greitt eitthvert lægsta orkuverð sem þekkist í veröldinni til orkuiðnaðar. Árangurinn er sá, að þannig gengu sjálfstæðismenn frá þessum málum með sinni orkustefnu að engin endurskoðunarákvæði eru í þessum samningi. Það er eðlilegt að við séum í nokkrum erfiðleikum með hvernig við eigum að bregðast við. Þessi samningur rennur ekki út fyrr en 1994. En ekki bara það: Sjálfstæðismenn gengu þannig frá þessum samningi að það eru framlengingarákvæði í honum til 2014, og það er vafaatriði, hversu mikinn rétt við höfum samkv. þeim samningum og framlengingarákvæðum til að ná fram hækkun á orkuverði. Það er ekki furða þó að þessir hv. þm. komi hér í ræðustólinn og belgi sig út yfir orkustefnu sinni og krefjist þess að fá að ráða í þeim málum. Ég treysti ekki Sjálfstfl. til að sjá um samninga við erlenda aðila. Ég ætta ekki að hafa mörg orð um það, en ég minni þó á landhelgissamninginn við Breta. Hann var gerður þannig að sjálfstæðismenn lofuðu Bretum því að færa aldrei íslensku landhelgina út fyrir 12 mílur nema með samþykki þeirra eða úrskurði Alþjóðadómstólsins.  Hv. þm. gerði að miklu umræðuefni hér skipulagsmál orkumála. Ég verð að játa að mér er alls ekki ljóst hvaða stefnu Sjálfstfl. hefur í þeim málum. Við höfum markað þá stefnu, að einn aðili skuli sjá um meginorkuvinnslu og megin orkuflutning í þessu landi. Sjálfstfl. var lengi á móti því. Hann vildi hafa þetta nokkurs konar landshlutaveitur. Nú er hann kominn með stefnu sem ég eiginlega skil ekki. Mér skilst að hann vilji hafa einn aðila, en samt marga, þeir megi vera margir og það eigi að verða ofan á hvað sem er í þeim málum. Það er ekki glæsileg stefna. Ég veit ekki hvað er stefnuleysi eða sýndarmennska ef þetta er það ekki. En ofan á allt þetta er auðvitað langsamlega óglæsilegast af öllu saman sú orkusölustefna sem Sjálfstfl. hefur barist fyrir. Ég verð að játa að reyndar finnst mér svolítið rofa til í þeim málum, miðað við þá ræðu sem formaður Sjálfstfl. flutti fyrir stuttu í þinginu, þar sem hann fór svolítið öðrum orðum um eignaraðild Íslendinga að þessum fyrirtækjum. En ég vil segja að ég óttast ekkert meira varðandi framtíð íslenska þjóðfélagsins en einmitt ef Sjálfstfl. fengi völd til að koma þessari orkusölustefnu sinni í framkvæmd, þ.e. að Íslendingar byggðu upp sinn orkuiðnað og nýttu sínar orkulindir á þann hátt að við seldum erlendum alþjóðafyrirtækjum orkuna á lágu verði, en fengjum svo sæmilega launaða vinnu hjá þeim sjálfir. Með því stefnir Sjálfstfl. beint í að Íslendingar verði nokkurs konar vinnumannaþjóð eða hálfnýlenda erlendra stórfyrirtækja. Það er beinlínis háskaleg stefna sem Sjálfstfl. er með á þessu sviði. Ég skal koma nánar inn á það á eftir. Það hlýtur öllum að vera ljóst, að með þeirri þáltill. um virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu, sem hér er lögð fram, og þeim umr., sem um hana fara fram, er ítrekuð sú stefna sem íslenska ríkisstj., núv. ríkisstj., hefur um orkunýtingu og um virkjanir fram til aldamóta. Það er stefnt að því að virkja þrjár stórvirkjanir á næstu 12 árum. Þar með er ráðist í meiri virkjunarframkvæmdir en nokkur íslensk ríkisstjórn hefur ákveðið að ráðast í áður. Það er stefnt að því að jafna orkureikninginn fram til aldamóta. Það er stefnt að því að orkunotkun í landinu verði um 10 terawattstundir um aldamót og þar af verði 6 terawattstundir til orkuiðnaðar eða þreföldun um aldamót frá því sem nú er. Þetta eru stórfelldari áform um orkunýtingu og orkuiðnað en nokkur íslensk ríkisstjórn hefur haft uppi áður. Ég vil sérstaklega og einmitt af tilefni þeirrar ræðu, sem hv. 4. þm. Vestf. flutti áðan, ítreka þá stefnu framsóknarmanna og þá stefnu ríkisstj., að Íslendingar hafi sjálfir virk yfirráð yfir þeim orkuiðnaði sem hér á eftir að rísa í landinu. Við höfum lagt á það megináherslu, að meirihlutaeign í þessum fyrirtækjum er ekki næg í þessu sambandi. Framsóknarmenn leggja á það megináherslu, að Íslendingar eigi meiri hluta í þessum fyrirtækjum, en sú meirihlutaeign getur myndast á nokkrum árafjölda. Meirihlutaeign er samt ekki einhlít vegna þess að það er alveg ljóst að verulegur hluti hagnaðar og peninga, sem í kringum þessi mál eru, fer einmitt fram varðandi markaðsmálin. Við leggjum þess vegna megináherslu á að markaðsmál orkuiðnaðarvara verði atvinnuvegur á Íslandi á næstu árum, og við leggjum megináherslu á að Íslendingar taki tæknimálin í svo ríkum mæli sem unnt er í sínar hendur og svo hratt sem unnt er, að Íslendingar verði sjálfir virkir þátttakendur á öllum sviðum orkuiðnaðar og fái þannig virk yfirráð yfir þeim fyrirtækjum sem hér rísa á komandi árum. Með því móti einu getum við tryggt að hér haldi áfram að vera þjóðfélag sjálfstæðra Íslendinga. Það er auðvitað öllum ljóst, að framtíðin hlýtur að bera það í skauti sér, að Íslendingar nýti í auknum mæli þessar orkulindir. En það er algert meginmál hvernig það er gert. Það er ekki nóg að ætla sér, eins og hv. 4. þm. Vestf., Þorvaldur Garðar, sagði áðan, að reisa hér nokkrar álverksmiðjur og nokkur stór orkuiðnaðarfyrirtæki og láta þau síðan vera undir stjórn og yfirráðum erlendra aðila og erlendra fjölþjóðafyrirtækja. Með því stefnum við að þjóðfélagsuppbyggingu sem Íslendingar munu ekki geta unað við á komandi árum. Það er alveg útilokað. Og það er algert meginmál að við horfum til þeirra þjóða sem þannig hafa staðið einmitt að sinni uppbyggingu á orkuiðnaði. Ég hef oft gert að umtalsefni í því sambandi Kanadamenn sem eiga miklar orkulindir og miklar hráefnalindir og nýta sínar orkulindir nú þegar í meira lagi en nokkur önnur þjóð veraldarinnar gerir og eru hæstu orkunotendur á íbúa allra þjóða veraldarinnar, en eru samt fátæk þjóð á þann mælikvarða sem Íslendingar vilja helst nota við samanburð, vegna þess að þeir hafa farið þá leið sem hv. 4. þm. Vestf., Þorvaldur Garðar, vill fara. Erlend alþjóðafyrirtæki eiga iðnaðarfyrirtækin hjá þeim. Þess vegna eru Kanadamenn bara seljendur orku á lágu verði og tryggja sér vinnu á sæmilegum launum - og búið. Það er sú framtíð sem Sjálfstfl. vill okkur Íslendingum. Við skulum horfa fram til aldamótanna. Hvers konar þjóðfélag mun þá ríkja hér ef orkustefna Sjálfstfl. næði að komast í framkvæmd? Ég held að það sé algert meginmál, að íslenska þjóðin geri sér öll grein fyrir að það má ekki verða. Það voru úrtölumenn hér um aldamótin þegar ráðist var í uppbyggingu fiskveiðiflotans. Það voru úrtölumenn hér sem töldu að Íslendingar gætu ekki átt þessa togara og þessi miklu aflaskip sjálfir; það væri allt of mikil fjárfesting í því, útlendingar þyrftu að koma til með þá eignaraðild. Sem betur fer fengu þeir menn ekki að ráða stefnunni þá. Íslendingar eiga þessi skip og þeir nýta aflann sjálfir. Ég hygg að það þætti mörgum þröngt fyrir dyrum ef fiskiskipaflotinn væri í talsverðum mæli í eigu útlendinga. Hér er um að ræða anga af sama máli. Ég vil þó segja að auðvitað verðum við að hafa nána samvinnu við erlenda aðila um uppbyggingu þessara iðnfyrirtækja, bæði varðandi tækniþekkingu og markaðsmál og varðandi fjárfestingu að einhverju leyti. Það er sjálfsagt enginn vafi á því. Við framsóknarmenn erum ekki talsmenn þess að gera Ísland að einhvers konar þjóðlegu fjósi þar sem engir geislar erlendrar þekkingar eða framfara komast inn, langt frá því. En þar má nokkur munur vera á eða hvort stefna Sjálfstfl. verður ofan á í þessum mæli. Ég hygg að e.t.v. sé það einmitt brýnasta verkefnið í íslenskum stjórnmálum að gera þjóðinni grein fyrir því, hversu hættulegt það er, ef stefna Sjálfstfl. verður ofan á, hvers konar þjóðfélag það er, sem niðjar okkar munu þá lifa í, miðað við þann hraða sem sjálfstæðismenn vilja hafa á orkunýtingu. Hér er ekkert smámál á ferðinni. Hér er um nýtt landhelgismál að ræða eða nýja sjálfstæðisbaráttu nánast. Ég vil síðan leggja megináherslu á að eignaraðildin, meirihlutaeign í höndum Íslendinga sjálfra, má alls ekki stefna í þann farveg að það sé íslenska ríkið einvörðungu sem gangi inn í þennan atvinnuveg. Það verður að reyna að búa þannig um hnútana að bæði einstaklingar, almenningshlutafélög og samvinnufélög geti komið inn í þennan iðnað, það stefni ekki í það, að með stórfelldri nýtingu orkulindanna á komandi áratugum rísi hér upp einhver allsherjarríkiskapítalismi. Það er algert meginmál að þjóðin sjálf taki á þann hátt þátt í þessari uppbyggingu. Ég vil fara fáeinum orðum um orkunýtinguna sjálfa. Orkunýtingarkostir koma fram í grg. með þessari þáltill. Ég hygg að þm. viti að líklegt er að mjög fljótlega verði lagt fram á þinginu frv. um kísilmálmsverksmiðju á Reyðarfirði. Verulegar athuganir hafa fari fram og verkefnastjórn hefur nánast lokið störfum varðandi þá athugun. Nú hefur þegar verið ráðið erlent fyrirtæki til að yfirfara þær skýrslur og gefa það sem kallað er „second opinion“ eða álit sitt á þeim áætlunum. Þessar áætlanir líta ekki illa út eins og þær eru. Það er mitt mat, að ef þessi yfirferð skýrslunnar gefur jákvæða niðurstöðu sé sjálfsagt að veita þessu máli brautargengi hér og byggja 25 þús. tonna kísilmálmsverksmiðju á Reyðarfirði sem gæti þá hæglega tekið til starfa á miðju ári 1985 ef allir þættir ganga upp. Við erum hér að tala um orkunýtingu upp á 345 gwst. Við erum að tala um verksmiðju sem er með um 130 starfsmenn - verksmiðju sem að kostnaðarverði er um 750 millj. nýkr. Ég hef reyndar oft verið þeirrar skoðunar, að eðlilegt væri að kanna hvort slíka verksmiðju ætti að reisa að einhverju eða verulegu leyti í samvinnu við járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga. Mér finnst að ef það væri gert ætti hlutur Norðmanna að minnka nokkuð í öllu fyrirtækinu. Mér finnst að það gæti vef komið til greina. Þó er sérstaklega markaður þessara fyrirtækja óskyldur og útlit fyrir rekstur kísilmálmsverksmiðju er miklu, miklu betri en útlitið eins og það er með kísiljárnið. Kísilmálmsmarkaðurinn er að 2/3 hlutum háður álmarkaði, en að 1/3 hluta háður sílikonmarkaðnum, og virðist vera útlit fyrir að sílikon-markaðurinn muni vaxa mjög á næstu árum og þar með kísilmálmsmarkaðurinn. Ég bind nokkrar vonir við þetta fyrirtæki, og komi þessar kannanir nú vel út tel ég sjálfsagt að ráðast í þessa framkvæmd. Jafnframt hefur íslenska ríkisstjórnin sett af stað hagkvæmniathugun um nýjan áliðnað. Årdal Sundalverket í Noregi vinnur nú að hagkvæmniathugunum fyrir nýtt álver hér á landi. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það. Ég er þeirrar skoðunar, að áliðnaður eigi mikla framtíð og sé e.t.v., þrátt fyrir stöðuna í dag, eitt af því arðvænlegasta sem við eigum kost á að ráðast í. Ég er líka þeirrar skoðunar, að það sé engin spurning um að stækkun álversins í Straumsvík sé hagkvæmur kostur og geti borgað hærra orkuverð en ný verksmiðja sem reisa þarf þar sem byggja þarf nýja höfn og öll önnur innri mannvirki. Um það þarf ekki að fara mörgum orðum. Ýmsir aðilar hafa gefið sig fram sem virðast vera tilbúnir til samvinnu við okkur um álverksmiðju og margir þeirra mjög áhugaverðir. Í umræðum að undanförnu hefur sérstaklega komið fram að Japanir hafa leitað eftir viðræðum við okkur um þessa hluti. Þeir eiga í nokkrum erfiðleikum með áliðnað í sínu landi þar sem þeir borga nú allt að 70 mills fyrir kwst. á sama tíma og álverið í Straumsvík borgar 6.5 eða meira en 10 sinnum minna. Það er auðvitað ljóst að Japanir geta ekki rekið sínar álverksmiðjur áfram við slíkt orkuverð og markaður fyrir ál í því landi er mikill, enda Japan eitt af mestu iðju- og iðnaðarlöndum veraldarinnar. Ýmsar fleiri athuganir eru í gangi sem ég ætla ekki að orðlengja um hér. Ég vil þó segja að þær athuganir, sem nú er unnið að varðandi trjákvoðuverksmiðju í samvinnu við frönsk fyrirtæki, líta ekki heldur illa út. Þar virðist vera um að ræða fyrirtæki sem gæti vel orðið mjög hagkvæmt - fyrirtæki með um 130 starfsmenn sem nýtti um 375 gwst. á ári. Eins og menn vita hér er sjóefnavinnslan þegar komin af stað. Framkvæmdir við 8 þús. tonna verksmiðjuna geta senn hafist og stækkun í 40 þús. tonn er áætluð þar á eftir. Við bindum miklar vonir við að þarna séu um að ræða grundvöll undir víðtækan íslenskan efnaiðnað sem byggir á innlendu hráefni og innlendri orku og þar opnist möguleikar til sérstakrar nýtingar þeirra jarðhitasvæða sem liggja nálægt sjó og nálægt höfnum. Í því sambandi fara nú fram verulegar athuganir á framleiðslu á magnesíum, en við getum náð umeinu tonni af magnesíum úr um 1000 tonnum af sjó, og margt bendir til að þar gæti verið um arðvænlega framleiðslu að ræða og mjög skemmtilega fyrir Íslendinga þar sem um íslenskt hráefni er að ræða. Sjórinn er að verða æ mikilvægara og mikilvægara hráefni í iðnaði. Slíkar athuganir fara líka fram á natríumklórati. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um það. Eins og ég sagði í upphafi míns máls er öllum ljóst að deilur standa um virkjun Blöndu. Öllum er ljóst að þar er um viðkvæmt deilumál að ræða. Menn hafa reynt að leita þar samninga og fara að með nokkurri gát. Ég undrast að hv. þm. skuli standa hér upp og gagnrýna það. Menn eru sammála um að hagkvæmni Blönduvirkjunar sé mikil, en meginmálið er auðvitað að við erum sammála um að virkja þessar þrjár stórvirkjanir á næstu 12 árum. Ég geri ekki allan mun á því, í hvaða röð þær eru virkjaðar. 12 ár eru ekki langur tími, og ég held að menn verði að reyna að átta sig á því, að einhvern veginn verður að raða þessu. Virkjanirnar koma allar. Hv. 4. þm. Vestf. gerði að nokkru umræðuefni stækkun Búrfellsvirkjunar. Það er alveg rétt, að þeir Landsvirkjunarmenn telja nú að stækkun Búrfellsvirkjunar sé mjög hagkvæmur kostur, og auðvitað þarf að kanna það. Á hinu verð ég að lýsa nokkurri undrun minni, að það skuli ekki koma fyrr fram hjá þeim, að stækkun Búrfellsvirkjunar sé í þessari röð, miðað við að þar sé um svo hagkvæman kost að ræða. Ég verð að lýsa undrun minni á því, að þeir menn hjá Landsvirkjun, sem um þessi mál fjalla, skuli ekki hafa komið auga á þann kost og skýrt frá honum fyrr en nú. Ég vona að þær áætlanir standist betur en áætlanir fyrirtækisins um vatnsrennsli. Ég hygg að það hafi komið flestum Íslendingum nokkuð á óvart, eftir að vera komnir með tvær aflvélar í gang við Hrauneyjafoss, að standa frammi fyrir vatnsskömmtun samt. Ég hygg að áætlanir Landsvirkjunar hafi ekki staðist nægilega vel í því sambandi. Það gæti vel verið að það væri ástæða til að láta hana gera frekari grein fyrir því, hvernig stendur á að þær áætlanir hafa brugðist. Það er hins vegar alveg ljóst, að stefna ríkisstj. um, að næsta stórvirkjun sé utan eldvirka svæðisins á Suðurlandi, hlýtur að teljast rétt. Þó að menn geti greint á um hvort raunverulega séu líkur á hættu, þá hlýtur að vera rétt að dreifa þessum virkjunum, bæði með tilliti til eldvirkni, með tilliti til jarðskjálfta, með tilliti til öryggis flutningslína og með tilliti til úrkomu og vatnasvæða. Allt hlýtur þetta mæla með því að næsta stórvirkjun sé utan þessa svæðis á Suðurlandi, að menn tali ekki um að með aukinni orkunotkun um allt land er auðvitað alveg ljóst, að það er mikil hagkvæmni vegna flutningslínanna að dreifa þessum virkjunum. Ég vil líka leggja megináherslu á þá stefnu ríkisstj. að haga þessum framkvæmdum þannig að innlendir verktakar geti í sem ríkustum mæli tekið þessar framkvæmdir að sér. Íslendingar búa yfir verkkunnáttu og tækni til að gera þetta sjálfir, og það er auðvitað algert meginmál að útboðum sé hagað þannig að Íslendingar geri sem allra mest og íslenskir verktakar framkvæmi þetta sjálfir. Við höfum lagt áherslu á að einn virkjunaraðili verði í landinu fyrir þessar stórvirkjanir. Samningar standa nú yfir um það og við höfum lagt áherslu á að einmitt málið verðandi stofnlínurnar, byggðalínurnar, verði leyst í þessu sambandi. Það er auðvitað alveg óviðunandi að reka byggðalínurnar á lánsfjáráætlun. Það getur ekki gengið lengur. Það hlýtur að vera ljóst að einhver verður að borga. Þjóðin verður að borga fyrir rekstur byggðalínanna. Það verður öll þjóðin að gera. Þetta hlýtur mönnum að vera ljóst, þegar raforkan kemur um allt land, að byggðalínurnar eru fyrir alla þjóðina. Við leggjum áherslu á verðjöfnun á raforku í heildsölu sem fram kemur í þessari þáltill. og í frv. sem samþykkt var á sínum tíma. Ég vil að lokum taka undir orð iðnrh. og vonast til þess að þessi þáltill. fái góða meðferð hér í þinginu og málefnalega.



Herra forseti. Enn einu sinni hefur iðnrh. og ríkisstj. valdið þjóðinni miklum vonbrigðum. Dómurinn um þessa þáltill. hlýtur fyrst og fremst að vera sá, að hún sé of lítil og komi of seint. Till. lýsir sér ekki fyrst og fremst með því, hvað er í henni, heldur hvað í hana vantar. Það var eins með ræðu hæstv. iðnrh. áðan. Hann veldur ekki bara vonbrigðum með því sem hann sagði, heldur öllu frekar með því sem hann sagði ekki. Hann stóð ekki upp til að segja okkur að virkjun Blöndu væri frágengin, ekki til að tilkynna um hvert væri næsta verkefnið í stóriðju, ekki heldur til að setja fram markmið um vöxt í orkufrekum iðnaði, t.d. á næsta áratug, ekki til að segja okkur hve mörg atvinnutækifæri hann ætlaði þannig að skapa, ekki hvernig hann ætlaði að treysta byggð í landinu með þessum hætti, ekki til að tilkynna hvar iðjuver yrðu staðsett, og náttúrlega alls ekki til að tilkynna um að fengist hafi niðurstaða af einu eða öðru tagi í viðræðunum við Alusuisse. Allt þetta vanraði í mál ráðh. Við þessu þurftum við að fá svör. Það er eins og raunveruleikinn komi þessari hæstv. ríkisstj. ekki við. Það eru fluttar hér langar lýsingar á virkjunarmöguleikum, það eru fluttar langar frásagnir af athugunum, það er sagðar sögur af nefndastarfi og vitnað í margar skýrslur og starfshópa, það er meira segja upptalning á iðnaðartækifærum. En gallinn er bara sá, að þetta vissum við allt. Þessar lýsingar höfum við heyrt áður, höfum við séð áður, en ákvarðanirnar vantaði. Ég verð að segja það eins og er, að það er mjög lýjandi. ekki bara fyrir þm., heldur fyrir þjóðina alla, að hlusta á málflutning af þessu tagi árið út og árið inn, vegna þess að þessi málflutningur er ekki heldur nýr. Allt síðasta þing var hafður uppi sams konar málflutningur, og ákvörðunar og atburða var ævinlega að vænta á næsta leiti. Þið tókuð kannske eftir því, hv. þm., að einmitt það sama kom fram í ræðu hæstv. ráðh. áðan. Hann bjóst við að bráðum færi að gerast eitthvað meira. Þetta er lýjandi af því að einmitt í þessum málaflokki, í virkjun fallvatnanna og orkufrekum iðnaði, er að finna besta tækifæri íslensku þjóðarinnar til að auka atvinnu í landinu, fjölga atvinnutækifærum og treysta lífskjörin. Það er lýjandi vegna þess að það er sífellt verið að taka undir þessi sjónarmið í orði, en það gerist ekkert í verki. Athuganir halda áfram, skýrslur eru samdar, það eru skipaðar fleiri nefndir og safnað meiri upplýsingum. Og áðan kom svo hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson og þuldi þessa sömu rullu einu sinni enn og málaði hana eilítið rósrauðari en stundum áður. En það var ekki þetta sem okkur vantaði, heldur hnitmiðaða stefnu. Alþfl. markaði stefnu í þessu máli fyrir meira en ári. Við upphaf síðasta þings flutti hann þáltill. - það var eitt af fyrstu þingmálunum - um þetta mál, einmitt þetta mál og nauðsyn þess að átak yrði gert, og lagði til að skipuð yrði sérstök nefnd til að taka að sér forustu í þessum málum, nefnd sem Alþingi skipaði. Í umr. um þessi mál síðan hefur Alþfl. ítrekað þessa stefnumörkun sina. Þegar fyrir meira en ári lögðum við áherslu á að án uppbyggingar í orkufrekum iðnaði væri auðvitað allt tal um virkjunaráform út í hött, engin ástæða sé til stórfelldra virkjunarframkvæmda, nema ætlunin sé að reisa og reka iðjuver sem nýti þessa raforku, og þær umr. um röðun, sem þá stóðu sem hæst, væru þess vegna gersamlega tilgangslausar. Nú hefur hæstv. ríkisstj. og hæstv. ráðh. mannað sig upp í eins konar röðun ári síðar, en eftir sem áður stendur að forsenduna vantar. Ég ætla að rifja hér upp þessa stefnumörkun. Við sögðum í fyrsta lagi að við skyldum miða við að sala raforku til orkufreks iðnaðar a.m.k. fjórfaldaðist á næstu tveimur áratugum. Hér er um ákveðið markmið að ræða sem felur í sér stefnumörkun um hversu mörgum atvinnutækifærum við viljum ná fram í þessum þætti atvinnulífsins. Hér er um að ræða heildarviðmiðun um hvert eigi að stefna. Við sögðum í öðru lagi að það yrði sérstaklega unnið að því, að eitt nýtt iðjuver risi á Austurlandi, eitt á Norðurlandi og eitt á suðvesturhorni landsins, Suðurlandi eða Suðvesturlandi, auk stækkana á þeim orkuverum sem fyrir eru. Hér er tekin afstaða til staðsetningar og hvernig þetta tækifæri skuli nýtt til að treysta byggðina í landinu. Við sögðum í þriðja lagi að samningagerð varðandi nýtingu orkunnar yrði falin sérstakri nefnd sem Alþingi kysi. Það var einfaldlega vegna þess að við töldum fullsannað bæði getu- og áhugaleysi ráðh. og ríkisstj. til að ráða fram úr þessu máli. Það hefur enn sannast frekar á þeim tíma sem síðan er liðinn. Í stefnumörkun okkar tókum við líka fram hvaða virkjanir við vildum að yrðu virkjaðar og hvenær í þær skyldi ráðist, þ.e. röð og tímasetning framkvæmda. Það var um 250 mw. uppsett vélaafl á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu sem gæti hafið raforkuframleiðslu á árunum 1983–1985. Það var í öðru lagi um Blönduvirkjun sem gæti hafið orkuframleiðslu 1986. Og það var um Fljótsdalsvirkjun sem hefji orkuframleiðslu á árunum 1987–1989. Vitaskuld hefur sá tími, sem liðið hefur síðan, tafið þennan framgang þannig að sjálfsagt verður að seinka þessu svo sem um eitt ár, jafnvel þótt menn fengjust til að taka ákvörðun af þessu tagi í dag. Við sögðum líka að ef ekki næðist samkomulag við landeigendur um virkjun Blöndu samkv. hagkvæmustu tilhögun fyrir sumarlok hin síðustu skyldi Fljótsdalsvirkjun flýtt að sama skapi. Þessi stefnumörkun okkar var fastur og ákveðinn rammi og innan þessa ramma vildum við vinna og einungis víkja frá þessari virkjunarstefnu ef ekki næðust samningar um hagkvæma orkusölu í samræmi við hana. Það skyldi vinna að iðjuverum í samræmi við þessa stefnu. Það skyldi vera markmiðið og einungis slakað á stefnunni ef ekki tækist að ná nægilega hagkvæmum valkostum í þessum efnum. Ég spyr: Hversu miklu betur stæði ekki íslenska þjóðin ef þessi stefnumörkun hefði verið samþykkt fyrir einu ári? Þá hefðum við getað einbeitt okkur að þessum verkefnum allan þennan tíma. En tíminn hefur farið í skæklatog og þras og frekari upplýsingaöflun. Þetta úrræðaleysi hæstv. ríkisstj. er mjög lýjandi, og það versta í því sambandi er hversu mikið er í húfi. Auðvitað veit hvert mannsbarn að það þarf að skapa 25–30 þús. ný atvinnutækifæri á næsta áratug. Auðvitað veit hvert mannsbarn að fiskimiðin og hagvöxturinn, sem þangað er að sækja, eru fullnýtt. Sú stefna, sem ríkt hefur í málefnum sjávarútvegs, landbúnaðar og í reynd í orkumálunum að undanförnu, hefur þannig verið hrein kjararýrnunarstefna og frá þeirri stefnu verðum við að snúa. Það er veigamikill þáttur þeirrar stefnumörkunar að menn fáist til að taka ákvarðanir í þeim málaflokki sem hér er til umfjöllunar. Meginmálið í sambandi við þessi iðjuver er auðvitað ekki - og þar hafa menn komið sér upp einu þrætuefninu enn - hversu stóran eignarhlut við eigum í þeim, heldur hitt, hversu vel við tryggjum rétt okkar í sambandi við rekstur þeirra. Jafnvel þótt við eigum svo og svo stóran eignarhlut í þessum fyrirtækjum þarf það alls ekki að þýða virk yfirráð. Við verðum að horfast í augu við þá staðreynd, að við komumst ekki hjá samvinnu við erlenda aðila varðandi tæknimál og markaðsmál, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar áðan. En þá er hlutverkið líka að tryggja sem best okkar áhrif, okkar rétt í sambandi við þessi iðjuver. Ég sagði, herra forseti, að það væri megineinkenni þessarar þáltill., sem hér er til umfjöllunar, að hún væri of lítil og of sein. Ég sagði að það væri ekki megineinkenni á málflutningi hæstv. iðnrh. hvað hann segði, heldur það sem hann segði ekki. Ég endurtek þetta. Sú ákvörðunarleysisstefna, sem hér hefur ríkt, er þjóðhættuleg. Hún bitnar á lífskjörunum í landinu. Það skín í gegn að það er núllstefna og neistefna Alþb. sem mótar þessa till. og allan framgang þessa málaflokks í ríkisstj. Enn einu sinni sést hvers konar flokkur Alþb. í raun og veru er, nefnilega alveg sérstakur íhaldsflokkur sem vill engu breyta, vill engar framfarir, en að allt hjakki í sama farinu. Því miður er þessi till. og ræða ráðh. einmitt með þessu íhaldsmarki brennd og stefnir til lífskjarahnekkis fyrir íslenska þjóð. Þessu verða Íslendingar að velta af sér.



Herra forseti. Ég hef óskað eftir þessum umr. utan dagskrár vegna þeirra samninga sem nú eru á döfinni eða hafa þegar verið gerðir um kaup Arnarflugs hf. á eignum Iscargo hf. Ég segi: eignum, þar er ekki um að ræða kaup á Iscargo sem félagi. Nú er það svo að öllu jöfnu, að Alþingi skiptir sér ekki af kaupsamningum á milli félaga, en hér horfir öðruvísi við. Hér er um að ræða beina og óbeina hagsmuni ríkisins og Alþingi á kröfu á að fá skýringar og skýrslu ráðh. af afskiptum hans af málinu. Ástæðurnar fyrir þessari kröfugerð byggjast á eftirtöldum staðreyndum: 1. Íslenska ríkið er eignaraðili að Flugleiðum hf. er nemur 20%. Flugleiðir eiga 40% í Arnarflugi. Gefur því auga leið að hér er um beina hagsmuni ríkisins að ræða. 2. Einn af ríkisbönkunum, þ.e. Útvegsbanki Íslands, kemur mjög við sögu í þessu máli. Nýlega hafa verið gerðar ráðstafanir til að aðstoða þennan banka. Það hljóta því að vera beinir hagsmunir ríkisins hverjar ákvarðanir hann tekur í tengslum við þetta mál. 3. Sé það ætlun hæstv. samgrh. að svipta eitt flugfélag a.m.k. tveimur áætlunarflugleiðum til að afhenda þær öðru flugfélagi býður það heim stórfelldum skaðabótakröfum á hendur ríkissjóði. Það eru því beinir hagsmunir ríkisins hverjar ákvarðanir verða teknar um þetta efni. 4. Það verður að fá það upplýst í eitt skipti fyrir öll, hvort áætlunarflugleyfi hafi í þessu máli verið notuð sem einhvers konar dúsa eða greiðsla svo að umrædd kaup gætu farið fram. Herra forseti. Aðeins þessi fjögur atriði réttlæta það fullkomlega að hér á Alþingi verði fjallað um fyrrnefndan samning og að þeir ráðherrar, sem hluta eiga að máli, gefi skýringar á afskiptum sínum og afstöðu til málsins. Hæstv. samgrh. hefur í mín eyru sagt að hann og hans rn. hafi engin afskipti haft af málinu. Sé svo, þá tel ég að ráðh. hafi brugðist skyldu sinni því að auðvitað ber honum að gæta hagsmuna ríkisins sem vegna eignarhluta í Flugleiðum hf. er einnig eigandi að Arnarflugi hf. Ég leyfi mér hins vegar að draga í efa að hæstv. ráðh. hafi engin afskipti haft af þessu máli, en þau hafa að mínu viti ekki verið til þess að gæta hagsmuna ríkisins. Það er svo önnur saga, hvort ráðh. hafi gert það með glöðu geði að skipta sér af málinu. Um það ræði ég ekki. Ég mun nú rekja hver ég tel vera afskipti hæstv. ráðh. Sérstakur fulltrúi hans í stjórn Flugleiða hf. hefur fylgst með þessum samningum í nokkrar vikur. Hann var eins konar milligöngumaður á frægum næturfundi í Hótel Sögu aðfaranótt 3. þ. m., þegar undirritað var bráðabirgðasamkomulag sem hæstv. ráðh. var kynnt daginn eftir. Vart hefur þessi fulltrúi hæstv. ráðh. haft þessi afskipti af málinu án vitundar ráðh. Varla getur hér verið um tilviljun að ræða. 2. Þ. m., daginn fyrir næturfundinn þar sem bráðabirgðasamkomulagið tókst, undirritaði hæstv. ráðh. bréf þar sem Arnarflugi var heimilað áætlunarflug til Düsseldorf í Sambandslýðveldinu Þýskalandi og til Zürich í Sviss. Eftir þessum leyfum hafði Arnarflug hf. beðið í marga mánuði, en fékk þau daginn áður en bráðabirgðasamkomulagið var undirritað. Varla getur hér verið um tilviljun að ræða. Fimmtudaginn 4. mars var svo haldinn fundur í fullskipaðri stjórn Arnarflugs þar sem samkomulagið var kynnt, en morguninn eftir, hinn 5. mars, óskaði hæstv. ráðh. eftir fundi í flugráði sem síðan var frestað. varla getur hér verið um tilviljun að ræða. S.l. þriðjudagsmorgun voru nokkrir flugráðsmenn ásamt flugmálastjóra kallaðir til fundar við hæstv. ráðh., þar sem m.a. kom fram, að líkur væru á að Arnarflug hf. fengi flugleyfi til áætlunarflugs til Amsterdam, þ.e. það flugleyfi sem Iscargo hefur nú en fylgir ekki með í kaupunum. Varla getur þetta talist helber eða einber tilviljun. Það má líka í sambandi við þessi afskipti velta fyrir sér á hvern veg þessi áætlunarleyfi hafa verið notuð í allri samningagerðinni, en um það ætla ég ekki að fjalla frekar á þessu stigi málsins. Þá vildi ég aðeins koma að því, hvernig samningur sá, sem hér um ræðir, hefur orðið til og um hvað hann fjallar. Í samningnum skuldbindur kaupandi sig til þess að kaupa eftirtaldar eignir seljanda: Electra-flugvél, auðkennda TF-ESC, ásamt varahlutum, húseignir á Reykjavíkurflugvelli, lyftara, bíl, verkfæri, áhöld, skrifstofuvélar og annan búnað. Umsamið kaupverð á þessum hlutum er 29 millj. kr. Þetta á að greiða þannig, að í a-lið er gert ráð fyrir yfirtöku skulda Iscargo hf. við Útvegsbanka Íslands samkv. samkomulagi við bankann, dags. 26. febr. s.l., að upphæð 24.2 millj. kr. með peningum 3.8 millj. kr. og 1 millj. kr. í víxlum. Þessa greiðslu á að inna af hendi jafnskjótt og umræddur samningur gengur í gildi. Þá er gert ráð fyrir að seljandi gefi út afsal fyrir hinu selda um leið og greiðslur samkv. fyrrnefndum liðum eða b-lið hafa verið inntar af hendi. Þá vil ég geta þess, að í 5. gr. bráðabirgðasamnings, sem gerður var 3. þ.m., er gert ráð fyrir að kaupandi skuli eiga rétt á að kaupa öll hlutabréf í Iscargo hf. fyrir samtals 100 þús. kr., enda tilkynni hann seljanda fyrir 1.júlí n.k. að hann hyggist hagnýta þann rétt. Þá er þess getið í samningnum, að hann taki gildi þegar hann hefur verið samþykktur og undirritaður af stjórnum beggja samningsaðila. Skal því vera lokið í síðasta lagi kl. 18 föstudaginn 5. mars, ella telst samningurinn niður fallinn. Hins vegar kemur fram í samningnum, eftir að hann hefur verið undirritaður, að frestur samkv. þessari grein er framlengdur til þriðjudagsins 9. mars s.l., þ.e. á þriðjudaginn var. Í tengslum við þennan samning er svo samningur sem gerður hefur verið á milli Útvegsbankans og þeirra fyrirtækja sem hér um ræðir. Sá samningur fjallar um yfirtöku skulda félagsins, þ.e. Arnarflugs, á skuldum Iscargo. Þar er um að ræða mjög miklar upphæðir og ég hef hugleitt það svona með sjálfum mér, hvort það hafi verið tryggt, að fullnægjandi veð væru fyrir hendi. Um það ætla ég ekkert að fullyrða. En mér er algerlega ljóst, að ef af þessum kaupum á að verða er bæði nauðsynlegt og eðlilegt í sjálfu sér að Arnarflug hljóti að fá einhverja mjög umtalsverða fjárhagslega fyrirgreiðslu frá peningastofnun eða einhverju fjársterku fyrirtæki. Félagið getur ekki upp á eigin spýtur reitt af hendi þá fjármuni sem ætlast er til samkv. þeim samningum sem um ræðir. Ég vil benda á það, að Arnarflug er hér að ráðast í kaup upp á 29 millj. kr. á sama tíma og hlutafé félagsins er 1.2 millj., en félagið hefur nýverið ráðist í talsverðar fjárfestingar, t.d. í sambandi við kaup á húsnæði. Mér er ekki kunnugt um hvaðan þessir fjármunir eiga að koma. En ég vil spyrja hvort ekki sé yfirvofandi hætta á að greiðsluþoli Arnarflugs hf. hafi verið ofgert með þessari 29 millj. kr. fjárfestingu á meðan hlutafé félagsins er aðeins 1.2 millj. kr. Í samningnum er, eins og ég sagði áðan, gert ráð fyrir að Arnarflug eigi rétt á að kaupa öll hlutabréf í Iscargo fyrir 100 þús. kr. Í samningnum er gert ráð fyrir að réttur samkv. leigusamningi um flugskýli á Reykjavíkurflugvelli fylgi, enda fáist samþykki flugmálastjórnar. Ekki er mér kunnugt um að þetta samþykki liggi fyrir, enda veit ég ekki betur en samkv. skipulagi fyrir Reykjavíkurflugvöll eigi slökkvistöð flugvallarins að risa þar sem húseignir Iscargo eru nú. Því má svo bæta við, að kaupanda, þ.e. Arnarflugi, er ætlað að greiða stimplun og þinglýsingu samkv. kaupsamningi sem hljóta að vera umtalsverðar fjárhæðir. Í þessum sérkennilega samningi, sem var undirritaður 3. mars, er eins og ég sagði áður gefinn frestur til kl. 8 s.l. þriðjudagsmorgun til að fullgilda hann. En það var einmitt þann dag sem, hæstv. samgrh. boðaði nokkra flugráðsmenn á sinn fund. Nú vil ég taka það skýrt fram, að ég sjálfur bervirðingu fyrir dugnaði og framtaki þeirra Arnarflugsmanna. En ég hef látið þá skoðun mína koma skýrt fram, að hér á landi sé ekki rúm fyrir fleiri en eitt flugfélag í áætlunarflugi á milli landa. Ég tel að það verði Arnarflugi afdrifaríkt að stunda takmarkað áætlunarflug og mun það að mínu viti koma í ljós síðar. Ég tel hins vegar að félagið eigi mikla framtíð fyrir sér á vettvangi hver konar leiguflugs og t.d. í góðri samvinnu við Flugleiðir. Starfsfólk þessa félags hefur sýnt mikinn dugnað og eljusemi og verði mótuð skynsamleg stefna í flugmálum hér á landi á þetta félag tvímælalaust framtíð fyrir sér. Ég vil benda í þessu sambandi á þáltill. um mörkun opinberrar stefnu í flugmálum sem ég og hv. þm. Magnús H. Magnússon og Benedikt Gröndal höfum flutt hér á þingi. Ég vil einnig geta þess, að ekki eru allir hluthafa Arnarflugs jafnánægðir með þann kaupsamning sem nú er á döfinni. Þá kemur að þeim þætti þessa máls er snýr að Útvegsbanka Íslands. Fyrir liggur samkomulag á milli Arnarflugs hf., Iscargo hf. og Útvegsbanka Íslands vegna kaupa Arnarflugs á hlutabréfum í Iscargo, eins og það er orðað í samkomulaginu, og kemur mér nokkuð á óvart þetta orðalag, þar sem talað erum hlutabréfakaup, en ekki kaup á félaginu. Þetta samkomulag var undirritað 26. febr. s.l. Þar er gert ráð fyrir að Arnarflug hf. taki lán að fjárhæð 2.5 millj. kr. og Iscargo lán að fjárhæð 4.5 millj. kr., en hvort tveggja á að greiðast á 29 mánuðum með hæstu löglegum vöxtum. Hins vegar er heimilt að greiða afborganir og vexti af lánum þessum með tveggja og hálfs árs fasteignartryggðum skuldabréfum. Málið gerist flókið. Þá er gert ráð fyrir að Iscargo hf. taki lán í erlendri mynt að fjárhæð 17.2 millj. kr. til sjö ára. Gert er ráð fyrir að Útvegsbankinn haldi þeim tryggingum, sem hann nú hefur, með þeirri breytingu, að handveð eins eiganda Iscargo verði lækkað í 2 millj. kr. Síðan á Arnarflug að setja handveð í fasteignatryggðum skuldabréfum að fjárhæð 1 millj. kr., og félagið tekst á hendur sjálfskuldarábyrgð á allt að 100 þús. dollurum. Fleiri atriði koma fram í þessu samkomulagi, en ég vil ekki þreyta hv. þm. meira með hinni æðri fjármálapólitík sem stunduð er hér á landi. Ég sagði áðan að þessar tölur vektu þá spurningu, hvort Útvegsbankinn hafi lánað Iscargo umfram raunhæf veð. Væntanlega fæst svar við þeirri spurningu. Mér hefur ekki reynst unnt, herra forseti, að fá skuldalista Iscargo, en ég hef nokkuð áreiðanlegar tölur um skuldir félagsins. Eins og fram hefur komið eru skuldirnar við Útvegsbankann tæplega 25 millj. kr. Lausaskuldir innanlands eru 3.5 millj. eða þar um bil og lausaskuldir erlendis um 3.5 mill j. kr. Alls gerir þetta 32 millj. eða 3.2 milljarða gkr. Auk þess er skuld við Landsbanka Íslands sem ég veit ekki hversu há er, en bankinn hefur veð að fjárhæð 300 þús. dollara í DC-6 B-flugvél sem er metin á 60 þús. dollara. Það lætur nærri að meta eignir Iscargo eftir eðlilegum leiðum á um 17 millj. kr. Þar er Electra-flugvél metin á 1.5 millj. dollara. En þess ber að geta í sambandi við þessa Electra-flugvél, að nú eru á sölulista í Bandaríkjunum 19 slíkar flugvélar og söluverð þeirra er frá 700 þús. dollurum upp í 1.9 millj. dollara. Fer það eftir því, hvernig vélin er innréttuð, ástand, mótora og ástandi vélarinnar yfirleitt. Það vantar skoðunarsögu þeirrar Electra-vélar sem Iscargo á nú, og raunverulega er mjög erfitt að meta hvers virði sú vél er. En mér skilst að þegar Útvegsbankinn tekur veð í vélinni meti hann hana á 1 millj. dollara og er það ugglaust mjög skynsamlegt mat. Þá er rétt að geta þess, að það eru margar aðrar hliðar á þessum undarlega kaupsamningi sem ég tel rétt að vekja athygli á. Ég vil t.d. spyrja hvaða eignir Arnarflugsmenn hyggist veðsetja fyrir þessari fjárhæð. Ég veit ekki betur en eignir þeirra séu býsna rækilega veðsettar. Þá liggur beint við að spyrja hvort Arnarflug geti tekið þessa ákvörðun án samþykkis hluthafafundar eða án samþykkis allra stjórnarmanna félagsins. Ég tel það í sjálfu sér ábyrgðarhluta af stjórnarmönnum Arnarflugs að taka viðlíka ákvörðun, um 29 millj. kr. fjárfestingu, án þess að bera hana undir hluthafafund. Ég er ekki heldur frá því að það kunni að vera brot á lögum félagsins. Síðan er spurningin um það, hvert sé raunverulegt verðmæti eigna Iscargo. Eins og ég sagði áðan er allt á huldu um verðmæti Electra-flugvélar félagsins. Vélar af þessu tagi seljast mjög seint, þær seljast hægt og þykja ekki góð söluvara. En þess ber að geta, að auðvitað gæti Arnarflug notað vél af þessu tagi til þess að setja upp í aðra vél ef félagið tæki þá ákvörðun að nota hana þannig. Ég gat þess, að ekki væri vitað um ástand vélarinnar. Það veit raunverulega enginn um verðmæti varahluta sem með henni fylgja. Það veit raunverulega enginn hvert er verðmæti húseigna félagsins á Reykjavíkurflugvelli. Það skortir á brunabótamat og það er mikill munur á brunabótamati eignanna og húsamati og auðvitað matsatriði eftir hvoru verður farið þegar frá kaupsamningi verður gengið. Húsin, sem þarna um ræðir, getur hver maður skoðað og reynt að meta hvers virði eru, en þau eru reist á árabilinu frá 1955 til 1962. Það er mat flestra manna, sem um þetta mál hafa fjallað, að eignir Iscargo séu allt of hátt metnar, svo að ekki sé tekið dýpra í árinni. Herra forseti. Ég tel mig nú hafa fært fullnægjandi rök fyrir því, að hér sé á ferðinni m jög alvarlegt mál, þar sem mikið skorti á að öll kurl séu komin til grafar. Og ég verð að segja það berum orðum, að af þessu máli öllu er vond lykt. Ég tel að hér sé á ferðinni óeðlilegt samkrull áætlunarflugsheimilda, sölu eigna Iscargo, fjármálaspekúlasjóna og afleiðing stefnuleysis í íslenskum flugmálum sem aðeins leiðir til ófarnaðar. Í bréfi því, er samgrn. sendi Arnarflugi 2. þ.m., þar sem félaginu er heimilað áætlunarflug til Düsseldorf og Zürich, eru lokaorðin þessi: „Jafnframt vill rn. taka fram að í framhaldi af ofangreindum heimildum til áætlunarflugs er stefnt að því að marka flugmálastefnu sem m.a. nær til skiptingar flugleiða á milli íslenskra flugfélaga. Til undirbúnings slíku telur rn. æskilegt að áfram verði haldið viðræðum flugfélaganna um samstarf og samvinnu.“ Þetta er að mínu mati svo forkostulegt orðalag, ef höfð ef í huga þróun mála síðustu misseri og vikur, að hver sjáandi maður hlýtur að gera sér grein fyrir því, að eitthvað mikið er hér að. Ég gat þess í upphafi máls míns, að ef hæstv. samgrh. ætlar að gera alvöru úr því að svipta Flugleiðir leyfum á áætlunarleiðum, a.m.k. tveimur, þá er ekki nokkur einasti vafi á því, að hann skapar ríkinu stórkostlega fébótaábyrgð. Það hefur fallið dómur hér á landi í máli manns sem var sviptur leyfi, og hann vann það mál, fékk að vísu ekki þá fjárhæð, sem hann óskaði eftir, eða þær skaðabætur, en hann fékk nokkurn hluta af þeim. Ég vil, herra forseti, fá að lesa nokkur orð úr frétt í Tímanum í dag, sem ber fyrirsögnina: „Vil marka þá stefnu að hér séu tvö áætlunarflugfélög.“ Þar segir hæstv. samgrh., með leyfi forseta, þar sem hann fjallar um það, að hann hafi boðað flugmálastjóra, varaflugmálastjóra og flugráðsmenn á sinn fund: „Aðallega var ég að gera þeim grein fyrir þeim tilraunum sem fram hafa farið frá því í haust, sagði Steingrímur, að reyna að ná fram samkomulagi á milli flugfélaganna um samstarf og skiptingu leiða o.fl., og að þær tilraunir hefðu hingað til mistekist. Ég sagði þeim að ég teldi eðlilegt, og að ég mundi ræða um það við flugfélögin, að ef Arnarflug fengi flugleyfi á Amsterdam, eftir að Iscargo hefði skilað inn flugleyfinu, þá væri eðlilegt að Flugleiðir flygju ekki á Amsterdam og Düsseldorf, gegn því þá að Arnarflug flygi ekki leiguflug á Kaupmannahöfn og London, sagði samgrh.“ Ég get ekki skilið þessi orð hans öðruvísi en svo að hann hyggist taka þessi leyfi af Flugleiðum sem eru búnar að auglýsa þessar leiðir frá því í októbermánuði s.l. í öllum sínum áætlunum og hafa bókað á 7. þúsund farþega í ferðir á þessum flugleiðum. Ég tel að ef þetta gerist á þennan hátt sé hæstv. samgrh. að skapa ríkissjóði stórkostlega fébótakröfu sem ekki er séð fyrir endann á. Með leyfi forseta vil ég lesa örlitið lengra úr þessari frétt. Þar segir: „Með þessu móti sagðist Steingrímur telja að komin væri á nokkur samkeppni, því að Flugleiðir mundu halda áfram að fljúga á Frankfurt, sem væri nátengt Lúxemborgarfluginu, og þá kæmi náttúrlega til samanburðar í verðum og þjónustu, sem Steingrímur sagðist telja ákaflega mikilvægt. Sagðist hann einnig hafa lagt áherslu á það í máli sínu á fundinum, að hann vildi að viðhald vélanna væri sem mest hér heima og yfirleitt að samvinna á milli félaganna yrði víðtæk, en þó yrði viðunandi samkeppni og samanburður fyrir hendi.“ Ég hef viljað í þessu máli mínu draga fram staðreyndir, reyna að forðast getsakir um það, hvað liggi hér á bak við. Ég hef ekki nefnt það einu orði hver kunni að vera ástæðan fyrir þessum sérkennilega samningi, sem ég veit ekki hvort er frágenginn á þessari stundu, að þessum orðum sögðum, en eitthvað mikið hlýtur að hafa legið við. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í upphafi, að hér er um að ræða tvímælalausa hagsmunum íslenska ríkisins og það leikur enginn vafi á því, að þinginu ber að fjalla um þetta mál. Ég nefndi ástæðurnar. Ég nefndi eignarhlut ríkisins í Flugleiðum sem eiga síðan 40% í Arnarflugi, ég nefndi einn ríkisbankanna sem hér kemur við sögu, og ég nefndi þann hugsanlega möguleika að hæstv. samgrh. svipti flugfélag flugleyfum og skapaði þar með stórkostlegar bótakröfur á hendur ríkinu. Ég gæti og hef hér gögn til þess að fara um þetta miklu, miklu fleiri orðum og taka kannske enn þá stærra upp í mig. Ég ætla hins vegar að láta það eiga sig, nema tilefni gefist til þess síðar á fundinum. En ég óska eindregið eftir því, að hæstv. samgrh. geri grein fyrir því og svari því afdráttarlaust, hvort hann hafi haft afskipti af þessu máli, hver þau afskipti hafi verið, hafi hann haft afskipti af málinu, og hvernig honum raunverulega litist á þann möguleika, að Arnarflug geti starfað áfram eftir að hafa ákveðið fjárfestingu af þessari stærðargráðu. Ég vil ekki, herra forseti, lengja þessa umr. Það gefst ugglaust tilefni til að fara um þetta mál fleiri orðum hér á eftir. En ég vænti skýrra svara frá ráðh.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr um afskipti mín af þeim samningi sem orðið hefur á milli Arnarflugs og Iscargo. Því er fljótsvarað. Ég hef ekki haft afskipti af þeim viðræðum sem leiddu til þeirra kaupa. Það hef ég sagt fyrr og skal ég fara fleiri orðum um það hér á eftir. Mér skildist jafnframt að hv. fyrirspyrjandi vildi að ég upplýsti um þessi kaup. Ég óttaðist að ég mundi valda honum vonbrigðum með svari mínu því ég varð að segja honum að ég hefði ekki slíkar upplýsingar. Ég heyri hins vegar að hann er með þær allar. Hann er með samninginn, meira að segja samninga við Útvegsbankann. Ég hef ekki neitt slíkt í höndunum. Og ég hef ekki óskað eftir að fá slíkt í hendurnar. Ég vil ekki hafa nein áhrif á það sem þarna er að gerast. Ég ætla ekki að ráðleggja þessum mönnum. Hvort þeir eru að gera rétt eða rangt, það verða vitanlega hluthafar Arnarflugs og hluthafar Iscargo að meta. Ég er nefnilega nákvæmlega sammála því sem kom fram í upphafsorðum hv. fyrirspyrjanda, að það er í hæsta mála óvenjulegt að Alþingi eða opinberir aðilar séu að hafa afskipti af kaupum og sölum sem fara fram á milli aðila sem eru okkur óháðir, sem eru sjálfstæðar persónur að lögum. Ég hef því ekki óskað eftir þessu. Ég frétti hins vegar áðan á skotspónum að hv. fyrirspyrjandi mundi hafa þetta allt saman í smáatriðum. Ég var ákaflega undrandi á þessu og ég aflaði mér upplýsinga um hvaðan hann hefði þetta. Mig langar til að spyrja hv. fyrirspyrjanda: Hvaðan fær hann svona ítarlegar upplýsingar? Er það rétt, sem mér var sagt áðan, að minni hlutinn í stjórn Arnarflugs hafi afhent hv. fyrirspyrjanda þetta allt saman? Það var fullyrt við mig. Það er út af fyrir sig ekki mitt mál, en mér finnst það hins vegar heldur einkennileg hegðun ef það er gert. En við skulum ekki tala meira um það. Hv. fyrirspyrjandi hefur sjálfur svarað þessum þætti sinnar fsp. Ég fagna því hins vegar að fá tækifæri til að rekja nokkuð þessi mál. Ég hef vænst þess að geta gert það í sambandi við þá þáltill. sem hér liggur frammi, en hún er ekki enn þá komin til umr. Ég vil byrja á því að minna á það, að hv. Alþingi samþykkti ákveðin skilyrði fyrir aðstoð við Flugleiðir á sínum tíma, tengt lögum sem héðan voru afgreidd fyrir rúmu ári. Þar var m.a. það skilyrði, að Flugleiðir skyldu selja eignarhlut sinn í Arnarflugi. Um þetta var nokkuð breið og víðtæk samstaða, nema helst það að hv. fyrirspyrjandi og fleiri Alþfl.-menn kröfðust þess, að þetta yrði sett í lög en ekki bara í nál. Þeir kröfðust sem sagt þess, að það yrði lögbundið að Flugleiðir seldu hlut sinn í Arnarflugi. Ég taldi það óþarft, en hins vegar að sjálfsögðu skyldu mína að fylgjast með að þetta yrði framkvæmt. Eftir að þetta var framkvæmt ákvað ég að beita mér fyrir viðræðum flugfélaganna sem gætu orðið grundvöllur að flugmálastefnu. Ég hafði og hef enn meiri trú á því að friður geti orðið um slíka stefnu ef flugfélögin koma sér sem mest saman um hana sjálf. Ég óskaði því eftir því, að flugmálastjóri og fulltrúi samgrn. í stjórn Flugleiða, Kári Einarsson verkfræðingur, hefðu forgöngu um þær viðræður. Þær viðræður hófust s.l. haust á milli flugfélaganna. Sérstaklega voru þær viðamiklar á milli Arnarflugs og Flugleiða. Ég segi viðamiklar að því leyti, að þær tóku langan tíma, og mér er kunnugt um að þessi flugfélög áttu síðan einkaviðræður sín á milli um þessi mál. Til að gera langt mál stutt vil ég segja það, að menn voru um tíma mjög bjartsýnir um að þarna næðist viss samkomulagsgrundvöllur, m.a. var mér tjáð af forustumönnum Arnarflugs að þeir vildu bíða með úthlutun á þeim leyfum, sem ég hét þeim í nóvember og ég kem að hér síðar, þar til séð væri fyrir endann á því, að þeir næðu samkomulagi um samstarf sem bæði næði þá til hugsanlegrar skiptingar leiða með nýtingu á flugvélum fyrir augum, viðhalds hér heima, sölu á farmiðum og fjölmargs fleira. M.a. sögðu þeir mér að Flugleiðamenn legðu á það ríka áherslu, að þeir færu ekki í leiguflug inn á Kaupmannahöfn og London. Þeir tjáðu mér að með tilliti til þess, hve vel liti út með samninga, ætluðu þeir ekki að bjóða í leiguflug sem Samvinnuferðir byðu út, og þeir gerðu það ekki. Hins vegar buðu Flugleiðir í það og fengu það. Það skeði hins vegar tveimur eða þremur dögum seinna að upp úr slitnaði því Flugleiðir höfnuðu þessum hugleiðingum um samkomulag. Ég kallaði þá á báða aðila, bæði Flugleiðir og Arnarflug, ásamt flugmálastjóra og fleirum og lýsti því, að mér þætti leitt að þetta hefði ekki tekist og þá yrði varla annar kostur fyrir rn. en að höggva á þennan hnút. Ég vildi þó hlusta á sjónarmið þessara aðila. Þá lýstu Flugleiðamenn því yfir m.a., að þeir legðust alveg sérstaklega gegn því, að Arnarflug fengi heimild til þess að fljúga á Frankfurt. Þeir sögðu Frankfurt vera ákaflega þýðingarmikinn stað í sambandi við Lúxemborgarflugið, þeir væru þar með skrifstofu og teldu nauðsynlegt að þeir væru með flug á Frankfurt a.m.k. sumarmánuðina. Ég féllst á þetta sjónarmið Flugleiða. Ákvað ég í framhaldi af því að standa við það loforð, sem ég gaf Arnarflugi í nóvember. Þegar ég ritaði því bréf að undangenginni meðferð á umsókna þess hjá flugráði um flugrekstrarleyfi á Frankfurt, Zürich og París, og veitti því leyfi til að fljúga á Düsseldorf-Zürich. Þetta má segja að hafi orkað nokkuð tvímælis e.t.v., því flug á Düsseldorf og Zürich er ekki nálægt því eins álitlegt og flug á Frankfurt. Frankfurt er meiri miðstöð. Ég taldi hins vegar að hagsmunir Atlantshafsflugsins væru svo nátengdir Frankfurt að ekki væri réttlætanlegt að leyfa öðru flugfélagi að fljúga á þá borg. Ég verð þess vegna að segja það, áð út úr þessum viðræðum höfðu þó Flugleiðamenn a.m.k. það, að Arnarflug fékk ekki leyfi til að fljúga á Frankfurt og sömuleiðis að Arnarflug bauð ekki í leiguflug á Kaupmannahöfn nú í sumar. Í framhaldi af þessu var mér tjáð að viðræður væru hafnar á milli Arnarflugs og Iscargo, annaðhvort um eins konar samstarf, samruna eða kaup. Ég endurtek það sem ég sagði áðan, að ég hafði ekki afskipti af því. Það voru þessir aðilar sjálfir sem óskuðu eftir að sá maður, sem hafði verið fyrir mig í því að reyna að stuðla að mörkun flugmálastefnu, tæki þátt í þeim viðræðum. Ég óskaði ekki eftir því við hann. Það getur hann staðfest sjálfur hvenær sem er. En ég hafði heldur ekkert á móti því. Ég hef síðan fylgst með því máli að sjálfsögðu. M.a. er það rétt sem hv. fyrirspyrjandi sagði, að Arnarflugsmenn komu eitt sinn á minn fund og tjáðu mér að þá væru samningar komnir langt um það að þeir keyptu hlutafélagið. Ég fékk ekki þau samningsdrög, enda óskaði ég alls ekki eftir þeim. Ég lagði hins vegar áherslu á það við þær viðræður, að að sjálfsögðu væru flugleyfin ekki til sölu og þeim yrði vitanlega að skila inn ef eignir væru keyptar. Þeir spurðu mig hins vegar hvort þeir mundu fá leyfi til að fljúga á Amsterdam ef þeir sæktu um það og því leyfi yrði skilað inn. Ég vísaði þá til þess sem ég hef sagt hvað eftir annað, að ég teldi það út af fyrir sig eðlilega og góða skiptingu á milli flugfélaganna, að annað og minna flugfélagið fengi heimild til að fljúga á Amsterdam ásamt t.d. Düsseldorf og Zürich en aðaláætlunarflugfélagið héldi hins vegar þeim stóru mörkuðum öðrum sem um er að ræða. Ég hef því aldrei farið leynt með þá skoðun mína, að þetta væri æskileg og eðlileg skipting, eins og ég kem nánar að hér á eftir. Ég vona þá að ég hafi svarað þeim þætti í fsp. sem varðar afskipti mín af þessum kaupum. Þau hafa sem sagt ekki verið önnur en þau sem ég hef nú rakið. Hv. fyrirspyrjandi er með fullyrðingar um það, að sá maður, sem þarna kom að málum, Kári Einarsson verkfræðingur, hafi verið milligöngumaður þessa nótt sem mér er tjáð að þeir hafi átt fund, ég man ekki hvar það var, á Hótel Sögu held ég að hv. fyrirspyrjandi hafi sagt. Ég spurðist fyrir um það, og mér er sagt að hann hafi farið af þeim fundi kl. 12, en fundurinn hafi staðið til kl. 4 eða 5, svo ekki virðist það alveg rétt. En þetta er allt saman aukaatriði. Aðalatriðið er að ég hef ekki talið mér heimilt og alls ekki skylt að hafa afskipti af viðræðum þessara fyrirtækja um kaup á hlutafélagi eða eignum. Hv. fyrirspyrjandi hefur sjálfur svarað því sem varðar samninginn. Ég hef ekki svör við því, en fróðlegt var að hlusta á hans upplýsingar. Ég ætla ekki að dæma um það hér, tel mig hvorki færan um það né rétt að ég geri það, hvort þessi kaup eru skynsamleg, hvort eignirnar eru rétt metnar. Það verða vitanlega hluthafar Arnarflugs að meta sjálfir. Ég vil ekki taka neina ábyrgð á því. Ég ætla ekki heldur að segja neitt um samninginn við Útvegsbankann. Hv. fyrirspyrjandi upplýsti það hér miklu betur en ég þekki til. Ég vil hins vegar lýsa þeirri skoðun minni, að ég trúi ekki öðru en að þeir traustu menn, sem reka þann banka, hafi að sjálfsögðu haft hagsmuni bankans í huga, ef og þegar þeir hafa gert þarna ákveðna samninga sem stuðlað gátu að þessum kaupum á Iscargo. Ég efast ekki um það. Ég treysti fyllilega þeim mönnum sem þar eiga hlut að máli í því sambandi. Hv. fyrirspyrjandi talaði einnig um að hann teldi eðlilegt að hér væru starfandi að vísu tvö flugfélög, en annað væri eingöngu í leiguflugi og hitt sæti að öllum áætlunarleiðum. Mig langar til að fara nokkrum orðum um það. Í þessu sambandi hafa orðið ákaflega miklar breytingar á síðasta áratug. Fyrir rúmum áratug hófu leiguflugfélögin mikla innrás á markaði áætlunarflugfélaganna og var jafnvel svo orðið um tíma, að talið var að áætlunarflugi væri stefnt í voða með þessu aukna leiguflugi. Áætlunarflugfélögin tóku sig þá til í gegnum sín samtök og settu verulegar skorður við slíku leiguflugi, og - eins og reyndar hefur komið fram hjá mörgum sem um þetta hafa talað - gerðu það ekki síst með því að sameina flesta kosti leiguflugsins áætlunarfluginu. Það þekkja vitanlega allir sem hér eru, að í dag eru seld kannske 10-12 eða I5 leiguflugssæti með áætlunarflugi. Ég veit að allir hér þekk ja það. Í raun og veru er þetta allt orðinn slíkur frumskógur, að ákaflega er erfitt að greina á milli. Menn vita tæpast hvort þeir eru í leiguflugi hjá áætlunarflugfélagi eða í áætlunarflugi. Ég sá að vísu eitt sinn þegar ég fór slíka leið, að á rauðum miða stóð að þetta væri sérstaki fargjald. En ég verð aldrei var við að ég fari heim aftur með sömu farþegunum og ég fór út með og fjölmargt slíkt, sem mér skilst að sé forsenda fyrir leiguflugi. Ég kynntist þessu vel þegar ég sat í flugráði. Um þetta var oft rætt og upplýst þá af flugmálastjóra að ógerningur væri orðið að fylgjast með því, að slíkar reglur í leiguflugi væru haldnar. Þetta hefur að sjálfsögðu orðið til þess, að leiguflugfélögin hafa orðið ákaflega illa úti í þessari samkeppni. Mörg þeirra telja - og leggja á það áherslu, að þeim sé nauðsynlegt að fá einhverjar áætlunarleiðir til að geta sameinað þannig kosti áætlunarflugs og leiguflugs. Á þetta hefur Arnarflug lagt mjög ríka áherslu og talið nauðsynlegt að fá slíkar áætlunarleiðir. Ég vil hins vegar jafnframt vekja athygli á því, að nokkuð strangar reglur gilda um hin hreinu leiguflug og miklu auðveldara að fylgjast með því, að þær séu haldnar. Ég tel, eins og ég hef oft sagt, æskilegt að hér á landi séu tvö flugfélög. Annað flugfélagið væri fyrst og fremst með áætlunarflug, og eins og sagt er á ensku „national carrier“, þ.e. væri flaggflugfélag okkar - eða hvað við viljum kalla það - og hefði mikilvægustu áætlunarleiðir sem við fljúgum á, eins og t.d. Norðurlöndin og Bretlandsmarkaðinn og svo að sjálfsögðu Atlantshafsflugið og það sem því tengist. Ég tel sjálfsagt að gæta þess, að þessu verði ekki stefnt í voða. Ég hef jafnframt talið sjálfsagt að slíkt flugfélag stundi leiguflug og fragtflug. Hins vegar hef ég talið eðlilegt að hér væri annað flugfélag sem væri þá fyrst og fremst í leiguflugi. En með tilvísun til þess, sem ég sagði áðan um sambland leiguflugs og áætlunarflugs, hefði ég talið eðlilegt og kannske nauðsynlegt, til að tryggja rekstrargrundvöll slíks flugfélags eins og hægt er af opinberri hálfu, að slíkt flugfélag hefði líka eitthvert áætlunarleyfi. Hv. fyrirspyrjandi hafði orð á því, að þarna væri Arnarflug að fara út á ákaflega hála braut, og virtist bera það mjög fyrir brjósti, óttaðist að það stefndi í gjaldþrot eða mjög mikla fjárhagslega erfiðleika. Það verða forráðamenn þess vitanlega að meta sjálfir. Ég hef ekki skoðað þeirra áætlanir. Ég hef hins vegar oft spurt þá hvernig þeir meta möguleikana, og þeir hafa tjáð mér að mat þeirra sé eindregið það, að möguleikar þeirra til þess að stunda slíkt flug séu miklu meiri ef þeir fái slíkar áætlunarleiðir. Reyndar hafa þeir talað um að þeir vildu mjög gjarnan fá áætlunarleyfi t.d. til Gautaborgar, sem ég hef alfarið hafnað og samræmist ekki þeirri hugmynd minni að aðaláætlunarfélagið hafi Norðurlandamarkaðinn. Ég hef einnig hvað eftir annað lýst því, að ég tel ekki þá reynslu góða sem við höfum fengið af einu flugfélagi með allar áætlunarleiðir. Ég tel því miður að reynslan hafi verið slæm. Mér sýnist að þjónustu hafi hrakað mikið. Hv. fyrirspyrjandi hefur áreiðanlega heyrt margar kvartanir því hann er áhugamaður um flug. Ég tel einnig að reynslan hafi ekki orðið nógu góð af þeirri einokun sem þarna hefur verið og teygt hefur anga sína út í mörg önnur svið í okkar þjóðlífi, eins og t.d. hótelreksturinn, leigubifreiðareksturinn og jafnvel ferðafélög, svo að eitthvað sé nefnt, og hefur orðið til þess, að þetta flugfélag hefur getað nánast ráðstafað farþegum, sem aðeins fljúga til landsins á þess vegum, þangað sem því hefur sýnst. Ég tel reyndar að þessi hætta hafi verið ljós þegar í þetta var stefnt á sínum tíma. Ég sagði hér á hinu háa Alþingi þá að ég hefði mjög sterkar efasemdir um þann samruna sem þá var að stefnt og úr varð. Ég taldi þá eðlilegra að leiðum yrði skipt þannig að flugfélögin flygju t.d. ekki á sama klukkutíma inn á sömu flughafnir - eins og við, sem ferðuðumst eitthvað þá, sáum oft, t.d. í Kaupmannahöfn og London. Ég er sem sagt sömu skoðunar í dag. Ég tel að þessa hagsmuni eigi að tryggja og um leið hagsmunum almennings í landinu, sem á að fá góða þjónustu og sanngjörn flugfargjöld með því að tveir aðilar fljúgi og þeim sé gert kleift að fljúga. Þetta er sú meginstefna sem ég hef í huga. Ég tel að stjórnvöldum sé ekkert síður skylt að líta á hagsmuni almennings, sem skiptir við flugfélögin, heldur en - ég vil leyfa mér að nefna: ímyndaða hagsmuni fyrirtækis sem virðist sjá þann kost vænstan að hafa alla hluti á einni hendi. Og því miður hefur nú farið svo að þótt þetta fyrirtæki hafi allan þennan flugrekstur á eigin hendi hefur stöðu þess hrakað jafnt og þétt, ekki aðeins fjárhagslega, heldur einnig með tilliti til viðhalds og þess flugkosts almennt sem það hefur boðið okkur. Þar er gífurlega mikillar endurnýjunar þörf. Ég leyfi mér að spyrja: Getur ekki vel komið til mála að einmitt þetta flugfélag standi sig betur þegar það fær mátulega samkeppni? Ég vil leyfa mér að vona að svo fari. Og ég þykist næstum því viss um að svo fer. Ég hef verið spurður að því, hvort slík skipting leiða stríði ekki gegn þeirri hugmynd að skapa samkeppni. Vitanlega gerir það að nokkru leyti, það er alveg rétt. En ég tel að þarna verði eins og oft að rata hinn gullna meðalveg. Ég tel að með því að tvö flugfélög fljúgi áætlunarflug skapist þarna góður samanburður á fargjöldum og þjónustu, þótt ekki sé til nákvæmlega sömu staða. Að vísu má segja að með því að Flugleiðir fljúga áfram til Frankfurt fljúga þær inn á sama markað og er þá vitanlega mjög nærtækur samanburður á fargjöldum og þjónustu sem veitt er á þessum leiðum. Ég tel það þó skásta kostinn að takmarka samkeppnina þannig að aðilar fari sér ekki að voða í henni en fái þó sæmilegan og allverulegan samanburð. Ég er spurður að því hér, hvort ég ætli að stofna hagsmunum ríkisins í hættu. Ég vil svara því til, að ég tel að hagsmunum ríkisins hafi á engan máta verið stofnað í hættu með þessu, alls ekki. Ég tel, eins og ég hef sagt hér, að Flugleiðum sé miklu betra að hafa nokkra samkeppni. Ég tel einnig að ríkinu beri að hafa í huga hagsmuni þeirra sem fljúga. Hv. fyrirspyrjandi hefur nánast fullyrt að ég ætli að svipta Flugleiðir leyfi til að fljúga til Amsterdam og Düsseldorf. Ég tel eðlilegt að slík skipting verði. Ég fékk í morgun bréf frá Iscargo þar sem það afsalar sér flugleyfi á Amsterdam. Ég fékk líka bréf frá Arnarflugi þar sem það sækir um það. Ég hef boðað á minn fund í fyrramálið fulltrúa Flugleiða ásamt flugmálastjóra og fleirum til að ræða þetta mál. Ég lýsti því áðan, að Flugleiðir hafa satt að segja uppskorið sæmilega frá þeim viðræðum sem þær áttu við Arnarflug. Þeir hafa fengið leiguflugið á Kaupmannahöfn, og ég hef orðið við ósk þeirra um að halda Arnarflugi frá Frankfurt. Ég trúi ekki öðru en forráðamenn Flugleiða, eftir að hafa fengið slíkt, séu fúsir að ræða hvernig þessum málum verður best háttað. Það kann hins vegar að vera rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, ég viðurkenni það, að ég hef hugleitt það, að það sé orðið of seint að ákveða með valdboði skiptingu á þessum leiðum, ef menn vilja alls ekki koma saman um hana svo að það kann að leiða til þess, að tveir aðilar fljúgi á þessa staði í sumar - og Arnarflug þá að sjálfsögðu frjálst að bjóða í leiguflug á Norðurlöndin og Bretland í sumar, sem sagt náist ekki fram skipting vegna þess hve málin hafa dregist. Ég mun leggja á það áherslu að ræða þetta mál við Flugleiðir, og ég endurtek að ég trúi ekki öðru, eftir alla þá fyrirgreiðslu sem Flugleiðir hafa fengið og ég hef aðeins að hluta lýst hér, en það flugfélag sýni samningslipurð í þessum málum. Ég trúi ekki öðru en því flugfélagi sé ljóst eins og öðrum að enginn vinnur við það að flugfélögin berist á banaspjótum.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. ræddi á mjög breiðum grundvelli flugmál í þeirri ræðu sem hann var rétt að ljúka. Ýmislegt athyglisvert kom fram í hans máli. Það er óhætt að vera honum sammála um a.m.k. nokkur atriði, eins og t.d. hættuna á því, að til hringamyndunar komi í atvinnurekstri hér á landi. Ég er feginn að heyra það af vörum hæstv. samgrh. því að ugglaust eiga slík viðhorf ekki við um eitt fyrirtæki eingöngu í landinu, heldur ýmis önnur og kannske sum sem eru ærið nálægt hæstv. ráðh. Það er ugglaust rétt hjá hæstv. ráðh. jafnframt - og þakkarvert hve mikinn skilning hann sýnir stjórn og eigendum Flugleiða, þegar hann bendir á að endurnýjunar sé þörf hjá fyrirtækinu. Enn fremur ber að þakka hið hlýja viðmót sem kemur fram hjá hæstv. ráðh. þegar hann segir að hann ætli sér að hafa samkeppni, takmarkaðá samkeppni, en verði auðvitað að passa upp á að aðilar fari sér ekki að voða. Ég veit að allir áhugamenn um flugmál á Íslandi og sér í lagi þau fyrirtæki, sem starfa að flugmálum, fagna því þegar hæstv. samgrh. lýsir yfir að hann ætli að reyna að koma í veg fyrir að þeir fari sér að voða í samkeppninni. Það hefur fyrir löngu verið viðurkennt, að ef hægt er að ræða um flugmálastefnu hér á landi eigi hún fyrst og fremst rætur í bréfi þáv. samgrh., Hannibals Valdimarssonar, sem var dags. 25, júní 1973 og sent til stjórna Flugfélags Íslands og Loftleiða vegna sameiningar þeirra flugfélaga sem ríkisvaldið hafði hönd í bagga með. Í þessu bréfi, sem ríkisstj. stóð öll að, var tekið fram skilyrðislaust að þetta sameinaða flugfélag mundi njóta allra þeirra réttinda til reglubundins áætlunarflugs sem flugfélögin höfðu bæði áður á erlendum flugleiðum og Ísland hefur samkv. loftferðasamningum og það vildi nýta. Þessi stefna var ekki mörkuð af Alþingi á sínum tíma, og skal viðurkennt að ýmsir úr stjórnarandstöðu þess tíma voru á móti slíkri stefnu og reyndar á móti afskiptum þáv. ríkisstj. af þessum málum. Allt um það verður að skrifa stefnuna á reikning þeirra sem þá fóru með völd í landinu, en það var ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar. Seint á árinu 1976, nánar tiltekið 28. des., sótti Arnarflug um leyfi til áætlunarflugs frá Keflavík til Kaupmannahafnar, Dublin, Amsterdam, Zürich og Düsseldorf. Eftir nokkurra mánaða þóf var umsókninni hafnað. Hún var tekin fyrir í flugráði og meiri hluti flugráðs lagðist gegn leyfisveitingunni. Það skal þó tekið fram, að hæstv. samgrh., sem þá sat í flugráði, greiddi atkv. með því, að Arnarflug fengi flugrekstrarleyfi til áðurgreindra staða eða a.m.k. sumra þeirra. Í lok ársins 1978 var svo komið fyrir Arnarflugi vegna óhappa sem áttu sér stað um sumarið, að eigendur fyrirtækisins og ýmsir lánadrottnar beittu sér fyrir því, að Flugleiðir keyptu meiri hluta í flugfélaginu Arnarflugi. Var gengið frá þeim samningi seint á árinu 1978. Strax í upphafi var þeirri meginreglu fylgt í samskiptum þessara tveggja flugfélaga, að Flugleiðir sáu um áætlunarflugið, en Arnarflugsvélarnar sinntu meira leiguflugrekstri. Þetta samstarf átti eftir að verða erfitt þegar fram í sótti, þegar harðnaði á dalnum og ýmsir, þ. á m. flugmenn Flugleiða, gerðu kröfu til þess, að starfsmenn Flugleiða nytu ákveðinna forréttinda í rekstri félaganna. Það er athyglisvert við þessa sameiningu, að helstu skuldunautar Arnarflugs á þessum tíma voru Samvinnubankinn og Olíufélagið. Þarf ég ekki að útskýra frekar hvers vegna það er tekið fram. Hinn 3. sept. 1980 sækir síðan Iscargo um leyfi til áætlunarflugs frá Keflavík til Amsterdam. Leyfið er veitt og sumarið 1981 er flogið á þessari leið með erlendum leiguflugvélum. Um þetta mál urðu talsverðar umræður á sínum tíma þegar rætt var um aðstoð við Flugleiðir. Þá lýsti hæstv. samgrh. yfir að með flugrekstrarleyfi til Iscargo væri ekki - ég undirstrika: ekki um stefnubreytingu í flugmálum að ræða. Kem ég nánar að því síðar. Þegar þetta mál, Flugleiðamálið, var á dagskrá hér í þingi, eins og áður hefur verið getið um hér í umr., var talsvert rætt um svokölluð skilyrði hæstv. ríkisstj. sem komu fram í bréfi til Flugleiða og höfðu áður verið til umfjöllunar hér á Alþingi. Í þessum skilyrðabálki var m.a. ákvæði um að starfsmannafélagi Arnarflugs yrði gefinn kostur á að kaupa hlut Flugleiða í Arnarflugi. Það var vitað mál, að þessi krafa hafði komið frá Starfsmannafélaginu, vegna þess að starfsmenn Arnarflugs gátu gert ráð fyrir að með flugrekstrarleyfinu til Iscargo væri hæstv. samgrh. fáanlegur til þess að breyta stefnunni í flugmálum. Hæstv. ráðh. sagði í sinni ræðu áðan að Alþfl.-menn og flestallir aðrir þm. hefðu verið samþykkir þessum skilyrðum og meira að segja hefðu þm. Alþfl. viljað lögfesta þau. Til þess að það sé alveg ljóst hver afstaða mín var á þeim tíma tel ég ástæðu til að rifja hana upp. Við atkvgr. gerði ég grein fyrir atkv. mínu og sagði þá m.a., með leyfi forseta: „Ég tel að sumt í þessum skilyrðabálki sé þess efnis, að erfitt sé að sætta sig við þau, og nefni sérstaklega fjórða atriðið, sem er mjög varhugavert í því sambandi. Þar er verið að skapa fordæmi sem getur haft mikla hættu í framtíðinni. Þar er um það að ræða, að ákveðnum, tilteknum hópi sé gert hærra undir höfði en öðrum. Hefði skilyrðið verið með þeim hætti, að þar væri um almennt útboð að ræða til þess að laga rekstrarstöðu fyrirtækisins, hefði afstaða mín verið öðruvísi“ o.s.frv. Í þessari grg. með atkv. mínu, þar sem ég sat hjá, tók ég sem sagt sérstaklega fram að ég teldi að slík skilyrði væri varla sæmandi fyrir löggjafann að setja þegar um var að ræða aðstoð til fyrirtækisins Flugleiða sem þá var á dagskrá. Alveg burt séð frá þessu er þó rétt að taka það fram, að auðvitað hlýtur að vera hjá hv. Alþingi fullur skilningur á því, að það séu breytt viðhorf hjá starfsmönnum Arnarflugs eftir leyfisveitinguna til Iscargo. Þetta endaði með því, að Starfsmannafélag Arnarflugs keypti 17.5% af hlutafé og Flugleiðir eiga nú 40% í félaginu. Hinn 26. ágúst á s.l. ári sækir síðan Arnarflug um leyfi til áætlunarflugs, eins og öllum er kunnugt, og í nóvember afgreiðir flugráð málið með þeim úrslitum sem óþarfi er að rifja upp. Þau úrslit voru ekki á sama veg og þegar Iscargo fékk sitt leyfi. Hæstv. flugmálaráðherra lýsti því samt yfir, að hann ætlaði sér að veita þetta leyfi. En af einhverjum einkennilegum ástæðum sá hann sér ekki fært að láta slíkt flugrekstrarleyfi af höndum fyrr en mörgum mánuðum seinna eða nánar tiltekið 2. mars. s.l. Kem ég þá að yngri atburðum í þessari króníku. Hinn 26. febr. var gert það samkomuleg, sem hv. þm. Árni Gunnarsson vék hér að áðan, á milli Arnarflugs, Iscargo og Útvegsbanka Íslands. Ég mun ekki fjalla um bankamálið. Það þekkja aðrir, sem hér eru miklu betur en ég, sitja í bankaráði og skýra ugglaust frá því hér á eftir. Það, sem ég segi hér, má hins vegar lesa í dagblöðunum, en ég held að það sé hollt að tína það saman. Þá sjá menn í hvaða röð atburðirnir gerast. Sem sagt, 26. febr. er ljóst að þetta samkomulag liggur fyrir og gera má ráð fyrir að saman sé að draga á milli aðilanna, Arnarflugs annars vegar og Iscargo hins vegar. Eftir helgina, nánar tiltekið þriðjudaginn 2. mars, um það bil kl. 5, fær forstjóri eða framkvæmdastjóri Arnarflugs flugrekstrarleyfi. Eftir það heldur hann beint á Hótel Sögu til samningafunda sem bæði hæstv. ráðh. og hv. þm. Árni Gunnarsson hafa gert hér að umtalsefni þótt ágreiningur sé um hvenær fundinum lauk. Ég hef hins vegar heyrt það staðhæft, að kl. 11 morguninn eftir hafi Gunnar Þorvaldsson og Kristinn Finnbogason orðið samferða til hæstv. ráðh. og átt við hann tal. Sé það rétt virðast afskipti hæstv. ráðh. vera einhver af málinu. Ekki kom það samt fram í hans ræðu, að hann hefði hitt þessa menn á þeirri stundu. 

Nei, þeir fengu ekki kaffi.

Þeir fengu ekki kaffi, upplýsir hæstv. ráðh. Hver veit nema þeir hafi fengið eitthvað annað. Ég skal ekki gera eins mikið og hv. þm. Árni Gunnarsson úr þætti Kára Einarssonar. Það er að vísu rétt, að Kári Einarsson er sá fulltrúi sem hæstv. ráðh. skipaði til setu í stjórn Flugleiða. Og kannske er rétt að rifja það upp í þessu sambandi, að það var eitt af þeim skilyrðum, sem hæstv. ríkisstj. setti vegna aðstoðar við Flugleiðir, að ríkið eignaðist stærri hluta í fyrirtækinu. Ugglaust hefur ástæðan verið sú, að hæstv. ráðh. telur að með þeim hætti náist betri rekstur í félaginu. Ég held, að eftir aðstoð Kára Einarssonar hafi ekki verið falast af hæstv. ráðh., og trúi honum frekar en öðrum sem reyna að gera þá sögu tortryggilega. Hinn 4. mars er síðan stjórnarfundur í Arnarflugi þar sem drögin eru kynnt - þetta hefur komið fram í blöðum - en engin ákvörðun tekin þar sem ýmsar upplýsingar og gögn vantar. 8. mars er síðan haldinn stjórnarfundur í Arnarflugi og farið yfir gögn. Það kemur fram, eins og reyndar hefur komið fram í blóðum, að ágreiningur er um verð og mat á þeim hlutum sem er í kaupunum. Jafnframt er upplýst að ekki eru allar eignir Iscargo falar eftir þessum samningi. Arnarflug festir ekki kaup á DC-6 flugvél Iscargo, svo að nefnd sé ein eign. Hér hafa farið fram umræður um það hvort hægt sé að veðsetja eignir Arnarflugs fyrir þessari skuld. Það er auðvitað mál sem kemur hv. Alþingi varla við. En mér hefur verið sagt að í samþykktum Arnarflugs - og það ákvæði hefur verið þar frá upphafi eða frá félagsstofnun - standi að allir aðilar í stjórn eða hluthafafundur verði að samþykkja veðsetningar. En það kemur ekki þessu máli við. Ég tek það skýrt fram, að ég legg engan dóm á það, ég hef enga þekkingu á þeim málum, hvort eignir Iscargo séu rétt metnar í þessum samningaviðræðum og þeim kaupsamningi sem liggur fyrir. Hér hefur verið til umræðu fundur sem hæstv. ráðh. átti kl. 9 að morgni 9. mars með flugráðsaðilum. Reyndar var formaður flugráðs staddur erlendis. Eins og komið hefur fram í dagblaðinu Tímanum og hv. þm. Árni Gunnarsson vitnaði til var þar til umræðu flugrekstrarleyfið. Ég held að það fari ekki milli mála að hægt sé að skilja niðurstöður fundarins á þann veg, að hæstv. ráðh. hyggist láta Arnarflug fá Amsterdam-flugið og jafnframt - sem auðvitað skiptir máli - ætli hæstv. ráðh. að beita sér fyrir því, að Flugleiðir og Arnarflug hefji samræður um frekara fyrirkomulag flugsins til útlanda. Þessi afstaða hæstv. ráðh. er kannske ekki einkennileg út af fyrir sig. En á það ber þó að minna, að við úthlutun leyfa á borð við flugrekstrarleyfi hefur venjulega verið leitað til umsagnaraðila. Hljóta slík leyfi að vera borin undir flugráð áður en þeim er ráðstafað. Hæstv. ráðh. hefur verið önnum kafinn undanfarna mánuði varðandi ýmiss konar leyfi. Þess vegna má segja að þetta hafi vakið meiri athygli en ella. En ljóst er að með þessari ákvörðun - ef um ákvörðun er að ræða - hefur hæstv. ráðh. nánast gert að engu fyrir fram þá ákvörðun sem flugráð gæti hugsanlega tekið. Má þó vel vera að hæstv. ráðh. hafi tryggt sér atkv. meiri hluta flugráðs. Um það get ég að sjálfsögðu ekki vitað. Í dag var síðan haldinn fundur sem væntanlega hefur leitt til þess, að endanlegt samkomulag hefur náðst á milli Arnarflugs og Iscargo. Eins og ég sagði áður ætla ég ekki að ræða neitt þann þátt, sem varðar Útvegsbankann, né heldur hvort eignir Iscargo séu rétt metnar. En ég tel ástæðu til að ræða annað mál sem er talsvert stórt í mínum augum, og það er sjálf flugmálastefnan. Ég tel að hæstv. ráðh. hafi, þrátt fyrir fyrri yfirlýsingar sínar, gjörbreytt flugmálastefnunni. Skal ég ekki heldur leggja dóm á hvort það sé til góðs eða ills. En það þýðir ekki lengur fyrir hæstv. ráðh. að neita því, að um verulegar breytingar hefur orðið að ræða. Hæstv. ráðh. lýsir því yfir að hann neiti því ekki. Það er kannske ástæða til að rifja upp í því sambandi hvað hæstv. ráðh. sagði á hv. Alþingi 21. okt. 1980, þegar Iscargo fékk flugleyfi á sínum tíma. Þá sagði hann, með leyfi forseta, orðrétt á þessa leið: „Menn tala um stefnubreytingu og menn tala um umsókn Arnarflugs á sínum tíma. Arnarflug sótti árið 1976 um leyfi til að fljúga til Amsterdam. Það var tekið fyrir í flugráði í jan. 1977 og fékk umsóknin eitt atkvæði, mitt atkvæði. Ég sat þá í flugráði og greiddi því atkvæði að Arnarflug fengi þetta leyfi.“ Síðar segir hann: „En að þetta“ - þá er talað um Iscargo í beinu framhaldi - „en að þetta boði stefnubreytingu, því vil ég mótmæla. Þótt þetta félag“ - ég skýt inn að það er Iscargo - „fái leyfi á einn stað, sem það rekur í dag verulegt flug til, það boðar ekki stefnubreytingu. Og meginástæðan fyrir því, að þetta var veitt, er vitanlega einróma samþykki flugráðs við þessu og sú staðreynd, að félagið rekur fraktflug þangað í dag.“ Eins og heyra mátti var ein af meginástæðunum fyrir þessari niðurstöðu sú, að flugráð hafði samþykkt þessa ráðstöfun. Ég tel ástæðu til þess, ef hæstv. samgrh. tekur aftur til máls, að spyrja hvort nú hafi orðið breyting á, því að öllum er kunnugt að ekki var sama afstaða tekin af flugráði þegar Arnarflugsleyfið var veitt og þegar Iscargo-leyfið var veitt. Og það er kannske kominn tími til að spyrja hæstv. flugmálaráðherra hvort hann ætli í framtíðinni með einum eða öðrum hætti að leggja fyrir hv. Alþingi drög að stefnu í flugmálum sem hv. Alþingi getur fengið að ræða. Þetta mál snýst öðrum þræði um það sem fram hefur komið í blöðum, að sá sem á í hlut, sá aðill sem er langstærsti eigandi Iscargo og fékk á sínum tíma leyfi til flugs til Amsterdam, eins og ég hef nú rakið, virðist í dag hafa komist að því, líklega með hjálp góðra manna, að fyrirtækið, sem hann stýrir, ræður ekki lengur við þennan rekstur. Svo er komið að margra sögn að fyrirtækið eigi varla fyrir skuldum. Og svo virðist sem þetta ástand hafi orðið til þess, að hæstv. ráðh. - það eru kannske sögusagnir - hafi beðið með að afhenda Arnarflugi flugrekstrarleyfi á tvo staði í Evrópu þar til samkomulag hafi tekist sem væri Iscargo nægilegt til þess að losa forstjórann úr kröggunum, þannig að leyfið, sem Iscargo hafði til skamms tíma og hefur reyndar í dag, gengi þá yfir til Arnarflugs. Það er þetta atriði nákvæmlega sem umræðurnar hafa snúist mest um. Og ég verð að segja að í ræðu sinni gerði hæstv. samgrh. að vísu fimlegar tilraunir til þess fyrst og fremst að leiða hugann að öðru og hins vegar að hreinsa sig af því að hafa nokkuð komið nálægt þessu máti. En ég held að hæstv. ráðh. verði að gera frekari tilraunir til þess að gera hreint fyrir sínum dyrum. Ég hef rifjað það upp fyrr, hvernig ákveðnir aðilar beittu áhrifum sínum haustið 1978, þegar Arnarflug átti í kröggum, til þess að Flugleiðir keyptu þá meiri hluta í því flugfélagi. Ég hef bent á að um þá sameiningu má segja að hún hafi byggst á gömlu flugmálastefnunni sem vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar markaði á sínum tíma, en að sú stefna hafi verið brotin niður með leyfi til Iscargo. Það er afleiðingin af þeirri ákvörðun, þ.e. leyfisveitingunni til Iscargo sem við erum nú að ræða um, því að það er óskaplega eðlilegt, það vil ég enn ítreka að stjórnendur Arnarflugs bregðist þannig við að þeir vilji fá sér traustan rekstrargrundvöll. En þá bregður svo við að hæstv. ráðh. - og það er það sem er kjarni málsins - lýsir yfir að hann sé tilbúinn að afhenda Arnarflugi ákveðin flugrekstrarleyfi, sem öllum er ljóst, jafnt hæstv. ráðh. sem forstöðumönnum Arnarflugs, að nægir ekki til þess að vera lágmarkseining fyrir flugfélagið Arnarflug. Það er einmitt þetta atriði sem vekur þann grun hjá ýmsum, að það hafi verið gert viljandi til þess að þvinga Arnarflug til að eiga kaup við flugfélagið Iscargo. Um þetta snýst málið. Og það verður að segja því miður að sú þróun mála, sem ég hef rakið hér, styður heldur þær sögusagnir sem á kreiki hafa verið og hafa orðið til þess, að hv. þm. Árni Gunnarsson hefur séð sig knúinn til að koma með þetta mál inn í sali Alþingis. M.ö.o.: ýmsum þykir sem flugrekstrarleyfi séu notuð sem eins konar gjaldmiðill og verið sé að rugla saman viðskiptum og pólitík. Ég lít svo á að meðan hæstv. ráðh. hreinsar sig ekki betur af þessu máli megi halda því fram, að Arnarflug hafi verið eins konar leiksoppur í þessu máli, rétt eins og maður getur nú séð að Flugleiðir voru á sínum tíma. Hæstv. Flugmálaráðherra verður því að gera betur hreint fyrir sínum dyrum. Ræða hans var ekki sannfærandi. Enn fremur hlýtur það að vera krafa að hann leggi fyrir Alþingi drög að stefnu, framtíðarstefnu í flugmálum íslensku þjóðarinnar, þannig að löggjafinn hafi tækifæri til að hafa áhrif á það, hver stefna sé mörkuð í þessum mikilvægu málum. Dreg ég þá ekki dul á að það gildir jafnt um flug til annarra landa og flug innanlands. Vera má að hæstv. ráðh. eigi sér skoðanasystkin í öðrum flokkum en sínum eigin ef hann kemur hreint fram og leggur fram stefnu sem hægt er að ræða, en þarf ekki að koma hér inn í sali Alþingis tilneyddur eftir að dagblöð bæjarins hafa flæki hann í mál sem óneitanlega virðist vera þannig vaxið - ég þori nú ekki að nota orðið, sem hv. þm. Árni Gunnarsson notaði - en við skulum segja að óneitanlega er nokkur lykt af því.



Herra forseti. Vegna síðustu orða hv. þm. Friðriks Sophussonar vil ég undirstrika að það er ekki í fyrsta sinn, sem mál berast hingað inn á hv. Alþingi í fyrirspurnarformi eftir að fyrirsagnir dagblaðanna draga athygli þm. að þeim, og á þar við þm. úr öllum flokkum því það er ekki aðeins þetta mál sem þannig kemst hér inn í umr. Ég vil líka taka það fram - og ég bið þm. að hlusta vel, að í þessu máli, að svo miklu leyti sem ég veit og ég tel mig hafa fylgst nokkuð með því á lokastigi, er ósanngjarnt að bera það hér á borð, að viðskipti og stjórnmál hafi blandast þar inn í. Á það við um alla þá aðila sem ég veit að hafa komið nálægt málinu og er ég þó stjórnmálamaður kjörinn á Alþingi og kemst ekki hjá því að vera við þetta mál riðinn. Má segja að þessi orð séu varnaðarorð fyrir hæstv. ráðh., sem þó þarf að sjálfsögðu ekki á mér að halda til að verja sig, svo langt eru þessi ummæli frá raunveruleikanum. Ég vil í upphafi máls míns segja að ég er neyddur til að standa hér upp. Ég er eins og aðrir bankaráðsmenn í hvaða banka sem er kjörinn af hv. Alþingi til starfa sem slíkur. Ég er skipaður af ráðh. sem formaður bankaráðs Útvegsbankans samkv. landslögum. Með lögum um bankana erum við eiðsvarnir að gera ekki að umræðuefni utan bankaráðsfunda neitt af því sem við kunnum að komast að um einstaka viðskiptavini bankans eða samskipti þeirra sín á milli, ef það fer um bankann, eða á annan hátt starfsemi bankans og viðskipti hans við einstaklinga. En í þessu máli, sem er að ég held fremur óvenjulegt, hafa bankaráðsmenn fylgst með gangi mála á lokastigi og það hefur verið haldinn fundur í bankaráði Útvegsbankans þar sem þetta mál hefur verið rætt fram og til baka og öll gögn sem snerta bankann og viðskipti þessara tveggja fyrirtækja, sem hér eru að ná saman, rædd. Við höfum fengið í hendur öll þau gögn sem ég held að séu til í formi afsala og kaupsamninga og draga að þessu öllu saman, merkt sem algert trúnaðarmál, og okkur er öllum ljóst að við höfum ekki heimild til að ræða utan funda bankaráðs þessi mál við almenning. Því kemur mér það afskaplega spánskt fyrir sjónir að hluti af þessum gögnum, sem eiga að vera trúnaðarmál fyrir bankaráðsmenn, skuli vera orðin opinber gögn í umr. á Alþingi Íslendinga. Ég get ekki annað en óskað eftir því, að það verði skráð eftir mér sem formanni bankaráðs, að mér vitanlega hafa þessi gögn ekki borist frá Útvegsbankanum í hendur viðkomandi aðila. Ég vil, áður en ég kem beint að málinu sem ég mun ræða hér, viðskiptum Útvegsbankans, að gefnu tilefni frá fyrirspyrjanda, segja að ég hef aldrei verið sannfærður um að sú flugmálastefna, sem mörkuð var af Hannibal Valdimarssyni þegar hann var flugmrh., hafi verið rétt. Ég er þvert á móti viss með sjálfum mér að hún var röng, og að því leyti fagna ég því ef núv. hæstv. flugmrh. treystir sér til að breyta þeirri stefnu. Ég vil þá víkja að málinu sjálfu og rekja að litlu leyti aðdraganda að þessu máli, sem nú er á lokastigi, hvað snertir viðskipti Iscargo við Útvegsbanka Íslands, en Iscargo sem fyrirtæki er u.þ.b. 15 ára gamalt. Iscargo hefur verið viðskiptavinur Útvegsbanka Íslands í þessi 15 ár. Það eru fáein ár síðan eigendaskipti urðu að Iscargo. Fyrir eigendaskiptin, um 10 ára bil sem Iscargo var viðskiptavinur Útvegsbankans, hefur bankinn ekkert undan viðskiptum við það fyrirtæki að kvarta og engin ástæða til að ætla að þar fari fram afbrigðileg viðskipti sem kalla á rannsókn eða athugun eða uppgjör á því fyrirtæki. Síðan skeður það, að aðildarbreyting verður að fyrirtækinu. Það koma menn sem hafa nýjar og ferskar hugmyndir, vilja betrumbæta flugflotann. Það er von að menn brosi að því þegar ég segi betrumbæta flugflotann, vegna þess að fram að þeim tíma voru vörur og farþegar flutt í sama rými, en eftir þann tíma var farið að aðskilja farþega frá vörum. Oft var það þannig, þegar farþegar komu inn í flugvélar erlendis eftir að hafa gengið úr sæti til hvíldar meðan flugvél átti þar viðkomu, að vörur voru komnar í þau sæti sem þeir sátu áður í. - En þarna voru komnir breyttir tímar. Þarna kom rekstur sem var sérstaklega ætlaður fyrir vöruflutninga. En okkar þjóðfélag er nú einu sinni þannig sett, að það eru ekki nema tveir gjaldeyrisbankar til í landinu. Það hefði þótt saga til næsta bæjar ef tíu ára gamall viðskiptavinur Útvegsbanka Íslands hefði fengið það svar hjá sínum viðskiptabanka, sem er annar af tveimur gjaldeyrisbönkum þjóðarinnar, að hann treysti sér ekki til að veita honum þær ábyrgðir, sem hann taldi sig þurfa til að endurnýja sinn flugvélaflota, og hann yrði þar af leiðandi að fara í hinn gjaldeyrisbankann sem er í landinu, þ.e. Landsbanka Íslands. Ég tel að þá hefði bankastjórn Útvegsbankans ekki verið starfi sínu vaxin. Það eru daglega sem bankarnir, báðir gjaldeyrisbankarnir, eru að opna erlendar ábyrgðir, og það er ekkert nýtt að viðskiptavinir þurfi annaðhvort að fá greiðslufrest eða á annan hátt fyrirgreiðslu til að standa við sínar skuldbindingar. Það er ekkert einsdæmi um Iscargo. Ég vil segja það, að fyrir um tveimur mánuðum hafði ég heyrt því fleygt, ekki á fundum, heldur á götu úti, að Útvegsbanki Íslands væri í mikilli hættu með ábyrgðir sínar vegna skulda Iscargo, í bankanum. Ég var sem bankaráðsformaður auðvitað ekki áhyggjulaus út af þeim ummælum og gerði fyrirspurn um hvort Iscargo væri í viðskiptum við bankann, fyrst og fremst vegna þess að þegar Alþingi kaus núverandi bankaráð var Iscargo í viðskiptum við bankann án þess að ég hefði um það vitneskju. Það kom fram að þessar ábyrgðir, sem bankinn hafði gengið í fyrir sinn viðskiptavin, höfðu fallið á bankann. Þá var gengið úr skugga um að þær tryggingar, sem bankinn hafði, væru nægar til þessa að bankinn væri öruggur með að tapa ekki ef til þess kæmi að gengið yrði að viðkomandi veðum. Þá kom í ljós að bankinn hafði þegar tilkynnt viðkomandi að nú óskaði hann eftir uppgjöri frá fyrirtækinu. Það þýddi að ef ekki kæmi fram greiðsla væri gengið að þeim veðum og tryggingum sem bankinn hafði í höndum. Þá kom líka í ljós, og það var nýtt fyrir mig, en ekki fyrir bankann, að gerður hafði verið sölusamningur á þessari Lockheed Electra-vél við Perúmenn. Ég fékk að sjá hann. Hann var raunverulegur. Bankinn var þá búinn að bíða eftir að þau viðskipti gætu farið fram, og fyrirtækið Iscargo hafði margítrekað reynt að koma þessum viðskiptum á sem fyrst, en ekki tekist. Þegar svo bankinn fór að þrýsta á fyrirtækið kom svar frá Perúmönnum um að þeir gætu því miður ekki staðið við þetta kauptilboð, enda var það háð samþykki ríkisstjórnar Perú um innflutningsleyfi og gjaldeyrisleyfi. Upphæðin var mjög hagstæð fyrir þessa vél, var við það hámark sem kom fram áðan og frsm. nefndi. Þegar það lá ljóst fyrir, að ekki yrði úr sölu til Perúmanna, tilkynnti bankinn fyrst munnlega forsvarsmönnum eða stjórn Iscargos að nú væri komið að því að bankinn mundi ekki veita frekari frest og gengið yrði á ákveðnum degi að þeim veðum og tryggingu sem bankinn hafði í sinni vörslu. Þá var farið fram á hálfsmánaðar viðbótarfrest af fyrirtækisins hálfu þar sem nú loksins hefði borist endanlegt svar frá Perúmönnum og þá gætu þeir kannað hvort aðrir kaupendur væru fyrir hendi. Það gerðu þeir í Bandaríkjunum, en með svo skömmum fyrirvara treysti viðkomandi fyrirtæki sér ekki til að benda á kaupanda að þessari vél. Eftir að bankinn hafði veitt Iscargo-mönnum hálfsmánaðarfrest, sem ekki var framlengjanlegur, var að vísu beðið um vikufrest til viðbótar vegna þess að nýr aðili hefði komið inn í þessar viðræður og var sá vikufrestur til viðbótar veittur. Þessi nýi aðili reyndist vera Arnarflug. Arnarflug og Iscargo ræða síðan saman. Til að fá lausn á þessu máli þarf að sjálfsögðu að ræða við viðskiptabanka fyrirtækisins. Kaupandinn þarf að fá að vita hvort viðskiptabanki fyrirtækisins er reiðubúinn til að flytja skuldirnar með nýjum ábyrgðum yfir á nýjan skuldara eða hvort hann vill það ekki. Þá er þetta mat bankastjórnarinnar að vel athuguðu máli: Hinn nýi kaupandi rekur flugfélag eins og sá sem er að selja. Það flugfélag hafði samkv. reikningum gengið mjög vel síðustu þrjú eða sérstaklega tvö síðustu árin. Með því að leggja fram þau veð og þær tryggingar til viðbótar við að halda gömlum tryggingum frá Iscargo taldi bankastjórnin - og bankaráðið var sammála, - að þarna væri kominn betri skuldari með ekki verri tryggingar og góðan rekstur. Þá vil ég svara þeirri spurningu sem kom fram áðan. Bankastjórar og bankastjórn hafa gætt hagsmuna bankans mjög vel með því að gera þennan nýja samning. Ég vil undirstrika það þrátt fyrir mat manna sem ég tek ekki undir. Ég hef heyrt í aðilum utan bankans og jafnvel utan Alþingis að það sé rangt að veita þessa fyrirgreiðslu til Arnarflugs, það eigi að ganga að viðkomandi aðilum. Hv. Alþingi getur hvenær sem er beðið mig um að segja af mér sem bankaráðsformaður. Ég skal verða við þeirri ósk ef hv. Alþingi ætlast til þess að við gerum 7–10 manns eignalausa, menn sem eiga fjölskyldur. En ef önnur leið er fyrir hendi sem hægt er að fara og er meiri og betri trygging en sú sem var fyrir, þá verð ég að segja alveg eins og er, að ég held að enginn hv. alþm., sem hefði verið í forustu í bankamálum, mundi velja þann kostinn að gera nokkrar fjölskyldur öreiga. Ég vil ekki blanda mikið málum Flugleiða og bera saman við þá fyrirgreiðslu sem hér er til umr. En eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, Árna Gunnarssyni, eru þessar vélar, Lockheed Electra-vélar, yfirleitt metnar mest á 2 millj. dollara því þær hafa selst í kringum 1 500 þús. dollara. Það er vegna þess að það er lægð í sölumarkaðinum. Það er svokallaður „buyer's“-markaður á flugvélum í dag. Útvegsbankastjórnin hefur metið þessa vél á 1 millj. dollara, eins og kom fram í ræðu frummælanda. Þetta eru ekki upplýsingar sem ég er að gefa sem bankaráðsmaður. Þetta eru upplýsingar sem ég er að endurtaka eftir frummælanda, en ég skal staðfesta að þær eru réttar. Það má segja að það sé varlegt mat á verðmæti þessarar flugvélar. Nú var þessi flugvél með nýjum mótorum og nýjum vængjum og talin mjög góð vél, með því betra sem gerist um þessa gerð af flugvélum. En ef við tækjum nú og bærum saman þær tryggingar, sem eru á Flugleiðavélum, og endurmetinn flugvélakost, þá er ég hræddur um að eitthvað vanti upp á verðið þar. Þá er eðlilegt að Arnarflugsmenn spyrji, eins og ég heyrði einn þeirra segja fyrir nokkrum dögum: Eru það bara Flugleiðir sem mega fá opinbera fyrirgreiðslu? Nú er ekki verið að fara fram á ríkisábyrgð eða peningaeftirgjöf eða framlag frá íslensku þjóðinni eða erlendum aðilum. Þetta er eðlileg yfirtaka á fyrirtækinu og eins og hún gengur fyrir sig á milli félaga, hvort sem það eru flugfélög eða önnur. Að sjálfsögðu verða öll fyrirtækin að nota peningastofnanir. Má enginn í þessari atvinnugrein, fluginu, gera ráð fyrir að njóta fyrirgreiðslu eins og annar? Það er erfitt á stundum það hafa hv. þm. orðið varir við, fyrir mig að vera „sjálfstæðismaður.“ En hvernig sem við tölum í þessum málum eða öðrum er það grundvallarhugsjón og stefna Sjálfstfl. að standa að frelsi einstaklingsins til athafna - og hví ættum við þá að segja að einhver megi og annar megi ekki reka flugvélar? Ég er búinn að standa í stórstríði við skiparekstur. Það er komið að samkomulagi á þeim vettvangi, mjög ánægjulegri samkeppni og á margan hátt samstarfi. Hví ætti það ekki að geta orðið líka í flugrekstri? Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. frummælanda, að Arnarflug á framtíð fyrir sér og þar er duglegt fólk. Þeir eru ekki að fara fram á neina fyrirgreiðslu frá opinberum aðilum. Þeir eru bara að biðja um að fá að starfa. Á Alþingi eða ríkisstj. að koma í veg fyrir það? Að mínu mati alls ekki. Það verða fleiri en einn aðili að eiga aðgang að atvinnugreinum sem þjóðin þarf. Við komumst ekki af án flugvélaflota, langt úti í hafi og einangruð þjóð ef við hefðum ekki flugvélar og duglega og hugmyndaríka menn. Það komu fram hjá frummælanda nokkur orð um lausaskuldir Iscargo og hann sagðist hafa skuldalista félagsins.  En það var líka talað um hvort stjórn Arnarflugs hefði heimild til að veðsetja eignir félagsins án samþykkis allra í stjórn félagsins. Það er ekki. Arnarflugsstjórnin hefur ekki heimild til að veðsetja eignir félagsins nema með samþykki stjórnarinnar allrar. En meiri hl. stjórnar félagsins hefur heimild til að kaupa og selja. Það er heimild fyrir meiri hl. stjórnar að gera kaupsamþykkt. Það þarf ekki að bera á hana einhvers konar glappaskot í störfum þess vegna. En er þetta svo rétt, sem þeir gera þarna, að kaupa Iscargo? Ég segi eins og ráðh.: Það er þeirra mál. Við höfum þó það athafnafrelsi enn þá, að Alþingi Íslendinga og opinberir aðilar eiga ekki að skipta sér af því, hvort menn semja svona eða á hinn veginn sín á milli, menn eða félög. Það væri slæmt ef ástandið væri þannig. Það þarf einfalda stjórnarákvörðun til að þessi kaup geti farið fram. Hitt er svo annað mál, að það er bankans að meta hvort þau plögg eða þau veð, sem viðkomandi kaupandi býður, eru eins góð og þau sem bankinn er að láta af hendi. Það er mat stjórnar Útvegsbanka Íslands að svo sé, enda höldum við í Útvegsbankanum áfram þeim veðum sem voru frá einstaklingum í Iscargo þó að Iscargo hætti viðskiptum við bankann. Ég vil mótmæla því, að af þessu máli sé vond lykt, óeðlilegt samkrull í fjármálum. Hver á að dæma um það? Þetta eru frjáls félög í frjálsu landi. Hver getur dæmt og hver getur fullyrt svona? Það verður að koma eitthvað meira en fullyrðingin um að hér sé eitthvað óeðlilegt á ferðinni. Ég skal ekki hafa þessi orð miklu fleiri. En ég vil endurtaka að ekki á neinu því stigi. sem ég hef heyrt um þetta mál, hvorki í flugráði - ég er flugráðsmaður - né heldur í bankanum, sem hér á hlut að máli, hef ég orðið var við afskipti ráðh. Ég hef ekki orðið var við þau. Og ég er ekki einn um það í bankaráði bankans. Það var fundur um hádegi í dag um þessi mál, þar sem bankastjórnin kynnti þetta mál og gaf bankaráðinu tækifæri til að ræða það fram og til baka og leita upplýsinga umfram þær sem við höfðum þegar fengið. Við teljum að bankastjórn Útvegsbankans hafi gætt hagsmuna bankans vel í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi þetta ekki lengra að sinni, nema tilefni gefist til seinna að standa þá aftur upp og bæta einhverju við.



Herra forseti. Það kom mér verulega á óvart, þegar ég hlýddi á mál hæstv. samgrh. áðan, hvað hann taldi sig lítið vita um þessi mál, þó ekki væri af annarri ástæðu en þeirri, að um alllanga hríð hafa þessi mál verið blaðamál hér og sérhver borgari í landinu getað lesið um þau viðskipti sem hér hafa verið að eiga sér stað. Ég geri þá ráð fyrir að það hafi komið hæstv. samgrh. mikið á óvart þegar hv. þm. Friðrik Sophusson upplýsti hann um hverjir væru eigendur að fyrirtækinu Iscargo, en þetta hefur einnig verið blaðamál nú um nokkra hríð. Mér finnst í þessari umr., að menn hafi leitast við og kannske af ásettu ráði, að rugla saman aðalatriðum og aukaatriðum. Vitaskuld er það hverju orði sannara sem fram kemur hjá hæstv. samgrh. og nú áðan hjá hv. 3. þm. Reykv., Albert Guðmundssyni, að þegar viðskipti eiga sér stað milli tveggja aðila, sem eru sjálfstæðir að lögum, eins og áðan var orðað, kemur það Alþingi og alþm. ekkert við. Ef annar hefur betur í þeim viðskiptum og hinn er hlunnfarinn kemur það Alþingi ekki heldur við. En það kemur Alþingi við ef flugleyfi, sem eru háð opinberum ákvörðunum, eru notuð sem verslunarvarningur í svona viðskiptum. Það er þá og þá fyrst sem þetta mál kemur Alþingi við. Það er auðvitað alveg út í hött, bæði hjá hæstv. ráðh. og nú síðast hjá hv. 3. þm. Reykv., að vera að tala um sjálfstæði í viðskiptum þegar svona stendur á. Það er að vísu rétt að því marki, að það kemur Alþingi ekki við þangað til opinber flugleyfi eru orðin verslunarvara. En af hverju hafa þær spurningar vaknað? Jú, það er mjög einfalt. Það er blaðamál að fyrirtæki, margreynt fyrirtæki, Arnarflug, hafi keypt tilteknar eignir á nefnda upphæð, 29 millj. kr. Það er ekkert leyndarmál. Þetta er opinbert mái. Hins vegar mun ekki í kaupsamningi sundurliðað hvað af þessu er fyrir flugvélar, hvað fyrir varahluti og hvað fyrir húseignir á Reykjavíkurflugvelli. Það vekur strax spurningar. En í annan stað er vitað að vélar sem þessar eru til á markaði í Bandaríkjunum og seljast ekki fyrir helmingi lægri upphæðir en hér er um að ræða, og svo draga menn mjög í efa raungildi þeirra húseigna sem hér er um að ræða. Sé reynt að draga þetta saman, sem að vísu er erfitt vegna þess hvernig salan hefur farið fram, er að mati dómbærra manna um að ræða mikið yfirverð. Ég hygg að öllum sé ljóst að þetta hefur gerst með þessum hætti. Nú segi ég alveg eins og hv. 3. þm. Reykv., að eigi viðskipti sér stað milli A og B og hlunnfari A B í slíkum viðskiptum kemur okkur það ekkert við nema það sé hluti af því máli að til að koma þessum viðskiptum á, til að spyrða þessi viðskipti saman, hafi verið notuð flugleyfi og þau metin til verðs. Er þetta ekki alveg ljóst? Það er þetta og þetta eitt sem um er spurt hér? Hæstv. samgrh. segir auðvitað nei, að þetta hafi ekki gengið fyrir sig með þessum hætti. En á sama tíma er upplýst hér á hv. Alþingi að þeir aðilar, sem þessi viðskipti eiga við hæstv. ráðh., tveir frá sitt hvoru fyrirtækinu, eru staddir á skrifstofunni hjá honum daginn sem samningarnir eru gerðir. Til hvers er það? Gefur ekki auga leið - við skulum ekki ganga lengra en að segja það - að það er a.m.k. eðlilegast af öllu að um þetta sé spurt hér? Og við getum haldið áfram. Það er ljóst að í stjórn þess fyrirtækis, sem þessi kaup gerir, sitja fimm einstaklingar. Það fer svo í stjórninni að samþykkt er að ganga að kaupunum með 3:2 atkv. Meiri hlutinn er ekki meiri en það. Og að hverju vill ekki minni hlutinn ganga í þessum efnum? Væntanlega telur hann kaupin vera óhagkvæm af einhverjum ástæðum. Það er þá hvorki prívatsjónarmið fyrirspyrjanda né annarra þeirra, sem hér hafa talað eða í blöð skrifað, að svo sé. Það virðist vera mat fleiri og það virðist ná inn í það fyrirtæki sem hér á hlut að máli. En ég vil endurtaka það og taka undir það bæði með hæstv. ráðh. og hv. bankaráðsformanni, að viðskipti tveggja aðila úti í bæ koma auðvitað Alþingi og alþm. ekkert við nema flugleyfi hafi verið notuð sem verslunarvara.

Ég er ekki hér sem bankaráðsmaður.

Ég bið hv. þm. afsökunar. Ég skal ávarpa hann sem slíkan. En hv. þm. gerði grein fyrir máli sínu áðan sem formaður bankaráðs og sú ræða hefur verið flutt. En allt um það, það er þetta sem mér virðist vera kjarni þessa máls. Hv. 3. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, upplýsti líka annað áðan þegar hann varði gerðir bankans í þessum efnum. Ég fyrir mitt leyti held að það sé ekkert við þær að athuga. Ég held að það sé mjög eðlilegt af bankans hálfu sem þar hafi gerst. - En hann sagði eitt. Hann sagði að bankinn hefði gripið inn í þetta mál m.a. til að koma í veg fyrir að nokkrir einstaklingar og fjölskyldur þeirra yrðu gerðar að öreigum. Hvað er hv. þm. að segja? Í fyrsta lagi er það falleg og mannbætandi hugsun að koma í veg fyrir að menn séu gerðir að öreigum, og ekki skal ég hafa á móti því. En ef þetta er svona alvarlegt, sem ég vissi ekki um fyrr en hv. 3. þm. Reykv. hafði talað, þá spyr ég: Hafa þá ekki fleiri vitað um að ástandið var svona alvarlegt í þessum efnum og hafa ekki fleiri sýnt slíkan mannkærleika sem hv. 3. þm. Reykv. hefur sýnt? Hvaða ráðum hafa þeir þá beitt, ef skuldatalan hefur verið þessi, en raunverð eignanna annað, og hvað er raunverð? Það sem hægt væri að fá fyrir þær á markaði er miklum mun minna en fékkst. Jú, það er spurt um hvaða flugleyfi séu metin til fjár. Ég vil leggja á það ríka áherslu að ég skil mjög greinilega á milli í þessum efnum. Ég er út af fyrir sig ekki að gera aths. við það sem bankinn hefur gert í þessum efnum, þó ekki væri af öðrum ástæðum en þeim, að hann er að tryggja sína hagsmuni. En áður en þau viðskipti hafa átt sér stað hafa orðið augljósar tilfærslur þar sem menn draga mjög í efa að um rauntölu sé að ræða, þ.e. þær upphæðir sem hægt hefði verið að fá. Menn spyrja: Af hverju ganga þessi viðskipti svona fyrir sig? Ég hygg að seljandi fagni, en menn skilji ekki alveg hvað fyrir kaupanda vakir í þessum efnum. Menn hafa leyfi til að spyrja svona vegna grunsemda um að milliupphæðin felist í flugleyfi, að það sé verið að meta flugleyfi til fjár, opinberir aðilar séu að selja flugleyfi. Og athugi menn þá út á hvaða braut við erum komnir. Mér finnst satt að segja ekki viðeigandi að tala um flugmátastefnu í þessum efnum, hvort við viljum hafa eitt eða tvö flugfélög. Það er bara verið að rugla saman aðalatriðum og aukaatriðum og það sennilega af ásettu ráði. Það er allt annað mál. Ég hjó eftir öðru sem hæstv. samgrh. sagði áðan í sinni ræðu. Hann sagði: „Ég trúi því ekki að Flugleiðir, eftir þá fyrirgreiðslu sem þær hafa fengið, sýni ekki samningalipurð í þessu máli.“ Hæstv. ráðh., fer ég ekki rétt með í þessum efnum?

Jú, jú.

Ég vek athygli hv. þm. á hvað ráðh. er að segja. Á mannamáli heitir þetta hreinar hótanir. Þetta eru hreinar hótanir í þessum efnum. Hann segir: Ég trúi ekki öðru en að Flugleiðir, eftir þá fyrirgreiðslu sem þær hafa fengið, sýni samningalipurð í þessu máli. Ef hann talar svona hér, hvernig talar hann þá við málsaðila og hvernig ganga þessi mál yfirleitt fyrir sig? Sömu dagana er upplýst í fyrsta lagi að það sé lengi búið að standa til að lendingarleyfi í Zürich og Düsseldorf væru veitt þessu fyrirtæki. Það var dregið og alls konar skýringar gefnar um margra mánaða skeið. Vitað er að Iscargo hefur flugleyfi til Amsterdam. Það er undarlegur kapall, sem rennur allt í einu upp á 2–3 dögum, að þessi leyfi eru veitt, virðist vera. Tvö hafa verið veitt og þriðja virðist vera að koma nákvæmlega á sömu dögum og Arnarflug kaupir eignir Iscargo á verði sem er miklu mun hærra að mati dómbærra manna en fengist á frjálsum markaði. Þetta, herra forseti, er aðalatriði þessa máls og er ruglað saman við einhver aukaatriði. Það er svona sem málið blasir við, og það er ákaflega eðlilegt að um þetta sé spurt. Nú vil ég taka undir það og segja það enn og aftur, að okkur kemur ekki við og það á ekki að ræða á Alþingi hvernig viðskipti ganga fyrir sig milli tveggja óskyldra aðila. En vegna þess að Flugleiðir blandast inn með þessum hætti er eðlilegt að spurt sé: Hafi flugfélagið vantað Electra-vél í þessum efnum, af hverju keypti það hana ekki í Bandaríkjunum? Af hverju leitaði það ekki tilboða þar ef það vantaði slíka vél? Í þessum efnum kemur okkur þetta við sem skattborgurum og fulltrúum þeirra og sem hluta af almannavaldinu. Af hverju voru þessi viðskipti gerð svona og með þessari dagsetningu? Það var upplýst áðan, sem ég reyndar vissi ekki um, að þeir aðilar, sem hlut eiga að máli, sátu fund hjá ráðh. Hvað voru þeir að gera á þessum fundi? Sannleikurinn er auðvitað sá, að í svona máli verður ekkert sannað eða afsannað. En það hlýtur að vera ofureðlilegt, að af löggjafanum sé um þessa hluti spurt. Það hlýtur einnig að vera mjög eðlilegt, að löggjafinn hafi eftirlit með því og geri á því fullnaðarúttekt og fullnaðarkönnun, hvað hér hefur verið að eiga sér stað, þó ekki væri nema af þeirri einu ástæðu, að leyfisveitingar eru alltaf mjög vandmeðfarnar og það eru alltaf mjög miklar hættur þegar um leyfisveitingar er að ræða. En það hlýtur að vera mjög alvarlegt að leyfisveitingar í þessum efnum gangi kaupum og sölum, þær séu metnar til verðs þannig að höfð séu áhrif út í þjóðfélaginu. Maður getur sagt þetta þó ekki væri nema af þeirri einföldu ástæðu að leggja saman tvo og tvo. Þegar hv. 3. þm. Reykv. upplýsir að bankinn hafi gripið inn í þetta til að koma í veg fyrir að svo og svo margar fjölskyldur yrðu öreigar, var þá bankinn fyrstur til að grípa inn í? Var svo? Þó þeir séu sjálfstæðir merin, hæstv. samgrh. og hv. 3. þm. Reykv., verða menn að geta lagt saman tvo og tvo í málflutningi. Þetta er auðvitað skylt mál. Enn og aftur, herra forseti. Kjarni málsins er þessi: Menn hafa fulla ástæðu til að ætla að það sé verið að misnota það feikilega vald, sem felst í veitingu flugleyfa, til að hafa áhrif á mjög óeðlileg viðskipti hér innanlands. Velti hv. þm. því fyrir sér með mér, að einhver utanaðkomandi matsnefnd, matsvald, kæmist að þeirri niðurstöðu, að þessi viðskipti hefðu farið fram á miklu yfirverði, aðilinn, sem keypti, hafi greitt allt of hátt verð til hins sem seldi. Menn gera ekki svona að gamni sínu, það segir sig alveg sjálft. Hver er þá næsta spurning í þessum efnum? Hér er búið að lýsa því af hv. 3. þm. Reykv., að opinberir aðilar, sem bankavaldið auðvitað er, bankaráðsmenn eru, hafi gripið inn í vegna þess hvað menn í fyrirtækinu Iscargo voru illa stæðir. Af hverju var slík góðmennska ekki til hjá öðrum og fyrr í þessum efnum? Á þetta eigum við að horfa, en leiða hjá okkur hins vegar hvort flugfélögin eru eitt eða tvö, hver flugmálastefnan eigi að vera. Meiri samkeppni eða minni samkeppni er algjört aukaatriði í þessu samhengi. Sé málið dregið saman hefur raunar margt komið fram í þessari umr., fyrst hjá hæstv ráðh. og síðan óvænt, að ég hygg, hjá hv. 3. þm. Reykv., hvernig hann hefur varpað ljósi á þetta mál. En það held ég að sé eðlilegast af öllu, að um þetta sé spurt hér. Hitt væri líka eðlilegt, að eftirlitsvald á vegum löggjafans kannaði þessi viðskipti til hlítar, fengi metið raunvirði og spyr alveg til þrautar. Ég spyr hvort þessi viðskipti hafi farið fram með þessum hætti. Hvað gerði þau að veruleika? Sé svarið að flugleyfið komi í kjölfar þeirra er þar mjög alvarlegt mál á ferð. Þá erum við komnir út á mjög alvarlegar brautir í þessum efnum. Hvað er þá næst í þessum efnum? Ég vil enn segja um upplýsingar hv. 3. þm. Reykv.: Mér kemur það ekkert við, hvers vegna bankinn greip inn í þessi viðskipti, og ég dreg ekki í efa að það sé rétt, að það séu tryggingar og það allt saman. En hann gaf upp ástæðu fyrir því, hvers vegna bankinn gerði þetta. Er þá ekki eðlilegt að hann sé spurður hvers vegna aðrir, sem eru hluti af hinu opinbera valdi, hafi haft afskipti af þessu máli, því það er augljóst að þau afskipti hafa átt sér stað? Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Engin afskipti haft af málum, vil engin áhrif hafa, sagði hæstv. samgrh. Ríkið á stóran hlut í Flugleiðum og þar með í Arnarflugi. Af þeirri ástæðu einni leiðir að hæstv. ráðh. hefur verið með í þessum málum öllum. Auk þess er það einkennileg tilviljun, eins og reyndar hefur komið hér fram, ef ráðh. vill engin áhrif hafa, að fundir voru í rn. bæði fyrir og eftir samningafundi hjá Iscargo og Arnarflugi og í beinu framhaldi af þeim fundum. Flugleyfi eru ekki til sölu, sagði hæstv. ráðh. En hvers vegna eiga þessi viðskipti sér þá stað? Hvaða nauðsyn rekur Arnarflug til að kaupa umræddar eignir önnur en sú að fá Amsterdam-leyfið frá Iscargo? Það eru engin not fyrir flugvélina, sem er aðalhluti eignanna. Það eru engin not fyrir þessi hús. Að flestra mati er kaupverðið allt of hátt, líklega 10–12 millj. kr. of hátt. Reyndar var það rækilega undirstrikað af hv. 3. þm. Reykv. Og hvað er það annað en kaup á leyfi ef eignirnar eru keyptar á svo miklu yfirverði? Hæstv. ráðh. hafði áður lýst yfir að Iscargo mundi skrifa bréf, þar sem það afsalaði sér þessu leyfi, og að Arnarflug mundi líka skrifa bréf, þar sem sótt yrði um þetta leyfi. Áðan lýsti hæstv. ráðh. yfir að þessi bréf væru komin. Hann var líka búinn að lýsa því yfir áður, að hann mundi fallast á hvort tveggja, hann mundi fallast á að taka við leyfinu hjá Iscargo og afhenda Arnarflugi það. Hvað er þetta annað en að selja leyfið? Það kom fram hjá hv. 10. þm. Reykv. að mikill hringlandaháttur væri í stefnunni í flugmálum. Flugleyfum er úthlutað til þriggja flugfélaga, algjörlega í mótsögn við þá stefnu sem ríkisvaldið hefur áður haft uppi. Á hinn bóginn er stuðlað að því að sameina þessi flugfélög aftur. Það er verið að fjölga þeim og fækka sitt á hvað. Og í báðum tilvikum notar hæstv. ráðh. útgáfu flugleyfa til þess að koma áhugamálum sínum fram. Allt ætlar af göflum að ganga vegna nokkurra leyfa til leigubílaaksturs sem hafa gengið kaupum og sölum, menn a.m.k. ætla það. Þá ætlaði allt að verða vitlaust í rn. Á sama tíma beitir rn. sér fyrir því í reynd að verslun með flugleyfi fari fram í stórum stíl og fyrir ekki neina smáaura. Eins og ég sagði er þarna líklega um að ræða leyfi sem metið er á 10–12 millj. kr. samkv. þessum samningi. Nú er það svo, að bæði þessi flugfélög, sem hér hefur verið talað um, eru mjög tengd Framsfl. Bara út af því vekur þetta grunsemdir. Það er mannlegt, eins og kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að vilja hjálpa samherjum í nauð. En stóra spurningin er: Hversu langt getur ráðh. gengið í að nota eða misnota vald sitt til þess að koma þessu í gegn?



Herra forseti. Það er í verkahring flugmálaráðherra að gefa út flugrekstrarleyfi og hann gerir það. Í því tilviki, sem hér er til umræðu, hefur hann gefið út leyfi til Arnarflugs hf. Í sambandi við það hafa verið hafnar umræður hér á Alþingi um að þessi viðskipti milli Arnarflugs og Iscargo hf. séu svo óeðlileg að það verði að líta svo á að hér sé um að ræða sölu á flugrekstrarleyfum. Þetta er býsna gróf ásökun. Það er nokkuð mikið sagt að segja á opinberum vettvangi hér á hv. Alþingi að ráðh. selji leyfi. Ég er hræddur um að þurfi að finna þeim orðum stað með rökum og það fullgildum rökum. Það kom fram í ræðu hv. 3. þm. Reykv., að miklar umræður hefðu orðið um þessi mál í bankaráði Útvegsbankans þar sem bankastjórar voru að gefa bankaráðinu skýrslu um málið, og það kom fram í hans máli í sambandi við mat á flugvélum, að verðið sé mjög sveiflukennt. Ég skal ekki um það dæma, hvort niðursveifla sé í þessum efnum eins og sakir standa. Mér heyrðist á hv. 3. þm. Reykv. að svo væri, ef vélar væru seldar um þessar mundir fengist lítið verð fyrir þær, t.d. ef Iscargo væri gert upp og eigur þess seldar nú. Ég skal ekki dæma um það. En mér finnst það nokkuð fljótfærnislegt, svo ekki sé meira sagt, að koma hér í ræðustól á Alþingi í almennum umræðum og halda því fram, að hér sé um að ræða hneykslanleg viðskipti, draga þá ályktun af því, að flugrekstrarleyfi séu til sölu. Hvað er að segja um flugmálaráðherra af Flugleiðum hf. þegar þau mál voru til meðferðar í ríkisstj. og sérstaklega hjá samgrn. og flugmálaráðherra? Þá beitti hann sér fyrir því, að gerðir voru samningar við annað ríki, Lúxemborg, um að það legði fram verulegar upphæðir til íslensks félags, til Flugleiða hf. Af Íslands hálfu voru teknar ábyrgðir á gríðarlega stórum fjárhæðum til þess að tryggja áframhaldandi rekstur Flugleiða. Það voru teknar ákvarðanir um að fella niður stórkostleg gjöld til ríkisins, lendingargjöld á Keflavíkurflugvelli. Ýmislegt fleira var gert til að styrkja Flugleiðir. Það hefði kannske verið hægt að halda því fram á þessum tíma, að þarna hefði flugrekstrarleyfi verið til sölu, en það, sem um var að ræða, var náttúrlega spurningin um hvort Flugleiðir lifðu áfram eða ekki. Mér er vel kunnugt um að Flugmálaráðherra lagði í það gífurlega mikið starf að tryggja áframhaldandi líf, vil ég segja, Flugleiða. Ég hef ekki trú á að Flugleiðir hefðu komist yfir þessa kreppu nema með stórkostlegri aðstoð og þá sérstaklega frá flugmálaráðherra. Ekki hef ég trú á að hægt sé að halda því fram, að hann hafi verið að vinna þetta verk gegn einhverri greiðslu. Ráðherrar gefa út leyfi á hverjum einasta degi meira og minna, og það er hægur vandi að koma og halda því fram í almennum orðum að þeir séu að gera þetta í greiðaskyni við einn eða annan. Það er jafnvel hægt að halda því fram, að það sé gert gegn þóknun. En ef menn gera það verða menn að sýna fram á það svart á hvítu. Það duga ekki almennar umræður um svona mál, þegar svona ásakanir eru hafðar í frammi. Það verður að finna þeim orðum stað. Það verður að sanna slíka sök ef henni er haldið fram. Ég skal ekki gerast dómari í þessu. Ég þekki þó það vel til starfa hæstv. flugmálaráðherra að ég hef enga trú á að hann selji leyfi til flugrekstrar. Ég hef enga trú á því og finnst það mjög ómakleg ásökun, svo ekki sé meira sagt, nema sýnt verði fram á slíkt svart á hvítu. Auðvitað deila menn um hvernig haga skuli flugmálum. Ég geri ráð fyrir að þegar menn ákváðu á sínum tíma að sameina Flugfélag Íslands og Loftleiðir, þá hafi menn gert það í þeirri trú að skynsamlegt væri að gera það. Ég dreg nokkuð í efa að reynslan hafi leitt í ljós að það hafi verið skynsamlegt. Þó að rekstur Flugleiða hafi á sínum tíma gengið vel og skilað miklum hagnaði, gífurlega miklum hagnaði, hefur komið í ljós að þessi rekstur er áhættusamur. Þá á ég alveg sérstaklega við Atlantshafsflugið. Hann er áhættusamur vegna þess að þar er við að etja samkeppni af hálfu mjög stórra og sterkra aðila. Ríki geta breytt um stefnu í þessum málum, eins og Bandaríkin gerðu skyndilega, sem leiddi til ofsalegrar samkeppni á Atlantshafsleiðinni. Það kom í ljós fyrir nokkrum árum, að stórkostleg áhætta var bundin við þennan rekstur. Þess vegna er eðlilegt að spurningar vakna um það, hvort ekki sé skynsamlegt að við höfum okkar innanlandsflug undir sérstakri stjórn eða aðskilið frá utanlandsflugi, því að það væri skellur fyrir Íslendinga ef Flugleiðir færu á hausinn og hættu sínum rekstri. Það snerti ekki eingöngu millilandaflugið, heldur einnig innanlandsflugið af því að þetta er allt samtvinnað. Því kann vel að vera að það væri skynsamlegra að hafa þetta aðgreint, hafa innanlandsflugið sér og blanda þessu ekki saman. Ég get ekki orða bundist í sambandi við þessar umr. að lýsa furðu minni á því, að þm. skuli koma hér hver um annan þveran og bera slíkar sakir á ráðh. í nokkuð almennum orðum, án þess að rökstyðja það alveg svart á hvítu. Ég geri ráð fyrir að það, sem mest á ríður í þessu efni, sé mat á því, hvers virði þessi flugvél er. Það kann vel að vera að hún sé minna virði í dag en hún hefði verið fyrir kannske einu ári eða hálfu ári eða kann að verða eftir einhvern tíma. Það kann vel að vera, vegna þess að það eru sveiflur í þessum hlutum, miklar sveiflur. En ég er ekki farinn að sjá að hægt sé að sýna fram á það svart á hvítu að hér hafi verið um viðskipti að ræða sem séu ósæmileg, eins og gefið hefur verið í skyn, og eftir þessar umræður hlýtur að vera komið að Arnarflugi hf. að gera grein fyrir hvers vegna það hefur gert þetta. En ég mótmæli því mjög harðlega, að hér sé um að ræða sölu á flugrekstrarleyfum. Það er ósæmileg ásökun og ódrengileg og ekki rökstudd.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mjög. Mér finnst satt að segja verið að drepa þessu máli á dreif þegar hæstv. viðskrh. kemur í ræðustól og ber það, sem hér er verið að ræða, saman við það þegar verið var að fjalla hér um fyrirgreiðslu til Flugleiða. Þetta eru algjörlega óskyld mál og ekkert þar sambærilegt. Ég verð sömuleiðis að segja að mér þótti ræða hæstv. samgrh. með nokkuð undarlegum hætti, þar sem hann drap málinu mjög á dreif með því að ræða hér almennt um flugmálastefnu, og gjörsamlega eru mér óskiljanlegar þær röksemdir hæstv. ráðh. að með því að skipta flugleyfum milli flugfélaganna sé verið að efla samkeppnina. Ég sé ekki betur en við blasi hið gagnstæða. Það er verið að skipta leyfunum til að koma í veg fyrir samkeppni á sömu flugleiðum. Þetta finnst mér ekki koma alveg heim og saman. Það var alveg rétt sem hv. 9 þm. Reykv. vitnaði til áðan, að þau ummæli samgrh., að hann tryði ekki öðru en Flugleiðir hf. sýndu samningalipurð í ljósi þeirrar fyrirgreiðslu sem væri búið að veita fyrirtækinu, þau eru með endemum. Hugsum þetta aðeins lengra, að Flugleiðir sýni samningalipurð um hvað? Um að sleppa leiðum, sem þær hafa flogið lengi, og afhenda þær öðrum aðila. En tilefni þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var fyrst og fremst það, að ég skildi ekki alveg hv. 3. þm. Reykv. sem kom í þennan ræðustól og talaði sem formaður bankaráðs Útvegsbanka Íslands, flutti hér langa ræðu sem slíkur, en fyrtist síðan mjög þegar hann var ávarpaður sem slíkur. Ég skildi ekki alveg og vil biðja hann að skýra svolítið nánar hvað hann átti við með því, að þarna hefði verið um að það ræða að afstýra því að 7–8 einstaklingar eða fjölskyldur - mér er ekki alveg ljóst hvort hann átti við - yrðu öreigar. Ég óska eftir að hann skýri þessi ummæli sín nánar. Hvað var þarna á seyði? Hvaða björgunarstarfsemi var bankaráðið þarna með? En það sem er megintilefni þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er að þær ásakanir, sem hér hafa verið bornar fram í dag, eru svo alvarlegar að það hlýtur að verða að fara fram rannsókn á þessu máli, - rannsókn sem miði að því að leiða sannleikann í ljós, hvort það er rétt, sem hér hefur verið haldið fram og fleiri en einn og fleiri en tveir hafa gert, að flugrekstrarleyfi hafi verið notuð sem verslunarvara eða skiptimynt. Þetta er svo alvarleg ásökun á hendur samgrh. að hann hlýtur að krefjast þess, að fram fari ítarleg rannsókn á málinu, og það hlýtur sömuleiðis að vera krafa þingsins að slíkar ásakanir hangi ekki í lausu lofti, heldur fari fram ítarleg rannsókn á þessu máli þar sem sannleikurinn komi í ljós.



Herra forseti. Ég vil í fyrstu leyfa mér að harma að hér skuli koma fullyrðing um að ráðh. hafi misnotað ráðherravald sitt. Þetta er svo alvarleg fullyrðing að ég held að þurfi að færa fram meira í þessu máli en bara að fullyrða. Það verður að koma fram eitthvað sem sannar að ráðh. hafi misnotað sitt ráðherravald. Það er sérstaklega ætlast til þess samkvæmt stjórnarskránni að slík málsmeðferð fari í ákveðinn farveg í rannsóknum. Ef ásökun kemur fram og sá sem ásakar færir ekki fullyrðingu sinni stað, ef ég man rétt, er hann talinn sekur. Ég held að þurfi að koma eitthvað meira fram en fullyrðing. Það þarf að sanna slíkar ásakanir. Það er allt of algengt að menn fullyrði svona út í bláinn, hver sem situr í ráðherrastól. Ég gat þess áðan að ég hefði ekki orðið var við afskipti ráðh. í þessu máli, hvorki sem flugráðsmaður né heldur sem bankaráðsmaður, og tala ég þá að sjálfsögðu sem þm. því ég er sem þm. í bankaráði Útvegsbanka Íslands. En ég harma að þetta tal skuli snúast þannig að ráðh. þurfi að koma hér upp og sanna sakleysi sitt. Það er furðulegt. En það er annað sem ég verð að harma líka, að sami hv. þm., 9. þm. Reykv., fullyrti, og hafði það eftir mér, að Útvegsbankinn hafi gripið inn í málið til að koma í veg fyrir að menn yrðu öreigar, og spyr svo hvers vegna. Þetta er rangt eftir mér haft. Hv. 9. þm. Reykv. hefur ekki hlustað á orð mín. Að sjálfsögðu hefði bankinn gengið að þeim veðum og tryggingum sem einstaklingar höfðu lagt fram til tryggingar skuldum Iscargo, og það hefði þýtt að viðkomandi aðilar hefðu tapað öllum sínum eignum. Það þýðir ekki að það hafi vantað upp á að bankinn hafi fengið sitt, en einstaklingarnir hefðu setið eftir með tómar hendur. En við það, að nýr og betri skuldari var fyrir hendi á lokastigi þessa máls, kaus bankastjórnin heldur að yfirfæra skuldir Iscargos yfir á þennan nýja skuldara, Arnarflug, en ganga að þeim einstaklingum sem sett höfðu þarna persónulega sínar eignir að veði. - Ég vona að ég hafi leiðrétt þennan misskilning og hv. þm. sé mér sammála um að hann hafi tekið þarna vitlaust eftir. Ég gerði ekki flugmálastefnu að umræðuefni í þessum ræðustól, nema að því gefna tilefni sem kom frá hv. þm. Friðrik Sophussyni, sem ræddi um flugmálastefnu allt aftur í þær breytingar sem gerðar voru í tíð fyrrv. ráðh. Hannibals Valdimarssonar. Ég vil líka með nokkrum orðum undirstrika það og leiðrétta sama misskilning hjá hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni, 5. þm. Suðurl., að það er að sjálfsögðu mannlegt að hjálpa nauðstöddum í neyð, en ég álít að bankinn hafi bara verið að taka tryggari skuldara. Þetta var ekki bein björgunarstarfsemi á neinum eða einum. Bankinn var að sjálfsögðu að gæta sinna hagsmuna. Ég undirstrika að bankastjórnin gerði það vel. En að sjálfsögðu hjálpum við þeim sem eru í neyð og þurfa á aðstoð að halda, í hvers konar neyð sem þeir eru. Með því að taka þennan betri skuldara var bankinn ekki að gera neitt annað en að koma í veg fyrir að einstaklingar yrðu þannig útleiknir, eins og ég gat um áðan, án þess að bankinn yrði fyrir nokkru tjóni. Ég tel það mannlegt, tel það sjálfsagt. Hefði bankinn átt þetta tækifæri og ekki notað það, en gengið að þessum einstaklingum, hefði mér liðið afskaplega illa og ég hefði talið að bankastjórnin hefði staðið illa að verki og komið skammarorði á okkur sem erum í bankaráði fyrir hönd Alþingis. Ég vona, að ég hafi með þessu svarað hv. þm. Eiði Guðnasyni líka, og vík þá - með leyfi forseta - að Dagblaðinu í dag og leyfi mér að lesa þar forsíðufrétt, en það er fyrirsögnin „Kaup Arnarflugs á lscargo til umræðu á Alþingi í dag: Ýmsir hafa óeðlileg afskipti af málinu-segir Árni Gunnarsson alþm. Hlýt að draga þá ályktun að þarna hafi verið verslað með áætlunarflugleyfi.“ Mér þykir það ótrúlegt, en ég veit að hv. þm. er einfær um að finna þessum orðum sínum stað. En ég ætla þá að halda áfram og lesa greinina og svara þarna því sem snýr að Útvegsbankanum og þarna kemur fram sem spurningar. Til þess þarf ég að lesa alla greinina: Árni Gunnarsson alþm. hefur óskað eftir utandagskrárumræðu á Alþingi í dag um kaup Arnarflugs á Iscargo. „Ég ætla að fjalla um þau atriði sem snerta ríkisvaldið í þessu máli,“ sagði Árni Gunnarsson í samtali við Dagblaðið í morgun. „Ríkið hefur þarna víða inn í málið.“ Þarna vantar orð inn í. Líklega á að standa: „Ríkið hefur þarna víða gripið inn í málið.“ Það á t.d. 20% hlutafjár í Flugleiðum sem aftur eiga 40% í Arnarflugi. samgrh. hefur einnig haft afskipti af þessum málum, sem ég tel ekki eðlilegt og ég hlýt að draga þá ályktun að þarna hafi verið verslað með áætlunarflugleyfi. Einnig kemur þarna líka til sögunnar ríkisbanki, Útvegsbankinn, sem hefur nýverið fengið stórkostlega aðstoð til að rétta sig úr miklum vanda. Það hlýtur að vakna sú spurning, hvort allt hafi verið með felldu varðandi viðskipti Iscargo við Útvegsbankann.“ Ég get fullvissað hv. þm. um að það var allt með felldu. Það var ekkert sem gefur til kynna í þessu máli að það þurfi að slá högg undir belti með því að gefa í skyn að þarna sé eitthvað ekki með felldu í bankanum og það fé, sem bankinn fékk til að rétta sig nóg við og bæta stöðu sína og rekstrarmöguleika með, hafi verið notað í þessum tilgangi. Það var ekki gert, og ég kem seinna að því. En ég held áfram með greinina, með leyfi forseta: „Ég er ekki að halda því fram, að ekki hafi þar verið allt með felldu, en þessi mál verður að skoða.“- Ég býð virðulegum þm. að skoða þessi mál með mér í trúnaði og hann getur fengið að vita það sem ég veit um málið, en í trúnaði. „Í kaupsamningnum“ - ef ég má með leyfi forseta halda áfram - „er gert ráð fyrir að Arnarflug yfirtaki skuldir Iscargo við Útvegsbankann, en mér sýnist á öllu að Arnarflug hljóti að verða að fá einhverja meiri fyrirgreiðslu til kaupanna því því er ætlað að greiða út umtalsverðar fjárhæðir í peningum og með víxlum.“ - Ég vil upplýsa virðulegan þm. og Alþingi um að ekkert nýtt fé fer frá Útvegsbanka Íslands í því samkomulagi sem er gert milli þeirra tveggja félaga sem eru til umr. og Útvegsbankans hins vegar. Það kemur ekkert nýtt fé frá Útvegsbankanum í þessu máli. Hvort Arnarflug eða Iscargo hefur fyrirgreiðslu annars staðar segi ég ekkert um. Ég er ekki í neinni aðstöðu til að fullyrða um það. Með leyfi forseta held ég áfram greininni: „Það vaknar einnig sú spurning, hvort félag, sem er með 1.2 millj. í hlutafé, geti gert samning upp á 29 millj. kr. án þess að bera það undir hluthafafund.“- Ég held að það sé öllum ljóst að rekstrarstjórnir hlutafélaga hafa fulla heimild til að gera svona ráðstafanir og kaup ef þeir hafa tækifæri til þess án þess að bera það undir hluthafafund, og það er alveg óháð því hvað útborgað hlutafé er mikið í félaginu. Hitt er annað mál, að það þarf í mörgum tilfellum samþykki hluthafafundar til að selja eignir hlutafélaga. Ég gæti vel trúað því, að Arnarflug hefði ekki heimild til að selja eða veðsetja eignir án þess að stjórnin öll, er mér sagt, eða í sumum tilfellum hluthafar leyfi það. Hvað halda menn að mikið af því hlutafé, sem er í Flugleiðum -þær hafa komið hér mikið á dagskrá - sé innborgað hlutafé? Mest af því er uppsafnað jöfnunarhlutafé. Þetta eru bara eignir vegna rekstrar félagsins, sérstaklega á þeim árum sem það gekk vel, sem gera það að verkum að hlutafjáreign eigenda er miklu meiri í krónutölu en nokkurn tíma var borgað inn í peningum sem hlutafé. Ég vildi ekki láta þessu ósvarað úr því ég rakst á Dagblaðið eftir að ég kom upp í ræðustólinn í fyrra skiptið. Ég vona að ég hafi svarað þeim spurningum sem hv. þm. spyr í þessari Dagblaðsgrein frá því í dag. Ég ítreka það alveg sérstaklega, að það eru ekki ný lán frá Útvegsbanka Íslands í sambandi við þessar yfirfærslur.



Herra forseti. Ég hefði satt að segja gaman af því að tala hér lengi og mikið um þessi mál og kannske rif ja dálitið upp afskipti eigenda Iscargos af íslenskum flugmálum, bæði fyrr og siðar, en ég sé ekki ástæðu til þess. Ég kem hérna upp til þess að minnast á örfá atriði sem hv. þm. Albert Guðmundsson hefur nefnt í mjög löngum og skemmtilegum ræðum á undan mér. Hann nefndi í ræðu sinni m.a. að bankaráð Útvegsbankans hefði orðið sammála um ákveðið erindi, ákveðinn hluta þessa máls, á fundi. Ég get aðeins sagt um það atriði, að bankaráðið var ekki spurt um eitt eða neitt. Bankaráði voru sýnd þessi plögg í dag, en ég veit ekki betur en þessir samningar hafi verið gerðir í gær. Hv. þm. Albert Guðmundsson nefndi það einnig, að ef gengið hefði verið að fyrirtækinu Iscargo hefðu 8–10 einstaklingar orðið öreigar. Sem betur fer hefur verið komið í veg fyrir það. En hvað þýðir svona staðhæfing, að eigendur fyrirtækisins hefðu orðið öreigar ef gengið hefði verið að fyrirtækinu? Hún þýðir það einfaldlega að fyrirtækið er gjaldþrota ef menn missa eigur sínar. Þetta fyrirtæki, sem er svona statt, er keypt af Arnarflugi, og virðist það nú ekki vera sérstaklega góð fjárfesting að kaupa gjaldþrota fyrirtæki fyrir 29 millj. kr., tæpa 3 milljarða gamalla króna, eftir því sem hv. málshefjandi upplýsti mig um. Ég vil ekki orðlengja þetta frekar, en það er alveg óhætt að fullyrða að þeir Arnarflugsmenn eru ekki aðeins mjög bjartsýnir, heldur hljóta þeir að vera mjög ríkir að kaupa fyrirtæki af þessu tagi. Þegar eitt flugfélag eins og Iscargo leggur upp laupana og hættir störfum, þrátt fyrir nýjar og ferskar hugmyndir sem eigendur þess komu með inn í fyrirtækið árið 1979, ef vitnað er í orð hv. þm. Alberts Guðmundssonar, - nýjar og ferskar hugmyndir um hvernig mætti græða peninga, sem höfðu snúist yfir í bullandi skuldasöfnun, þá er eitt alveg víst, að þau flugrekstrarleyfi, sem það fyrirtæki hefur haft, verða ekki notuð af því lengur. Þetta geta þó andskotakornið ekki kallast dylgjur. Væntanlega munu þessi flugrekstrarleyfi ekki heldur liggja lengi ónotuð. Herra forseti. Ég þori að veðja að Arnarflug hf. fær þessi leyfi.



Herra forseti. Þetta er orðin löng og býsna fróðleg umr. sem hefur farið fram um þessi mál. Ég vil byrja á að taka það skýrt fram vegna orða hæstv. viðskrh., að í ræðu minni var ég ekki fullyrðingasamur í þessu máli. Ég dró upp nokkrar staðreyndir, og ég óska eftir að ráðh. lesi þá ræðu þegar hún kemur hér á prenti. Ég er nánast viss um að hann gerir það. Ég gætti þess vandlega í ræðu minni að draga fram staðreyndir í þessu máli, greina frá dagsetningum, greina frá kaupsamningum, greina frá samningi Útvegsbanka við Iscargo og Arnarflug og fleira af því tagi. Ég ætla að gera það fyrir hæstv. ráðh. að gera aftur grein fyrir því, hvers vegna ég óskaði eftir þessari umr., svo að málin skýrist dálítið meira fyrir honum. Ég sagði orðrétt: Íslenska ríkið er eignaraðili að Flugleiðum hf. er nemur 20%. Flugleiðir eiga 40% í Arnarflugi. Það gefur því auga leið að hér er um beina hagsmuni ríkisins að ræða. Getur nokkur maður neitað þessu? Ég sagði einnig: Einn af ríkisbönkunum, þ.e. Útvegsbanki Íslands, kemur mjög við sögu í þessu máli. Nýlega hafa verið gerðar ráðstafanir til aðstoðar þessum banka og það hljóta því að vera beinir hagsmunir ríkisins hverjar ákvarðanir hann tekur í tengslum við þetta mál. Þetta sagði ég einfaldlega og ekkert annað. Ég sagði í þriðja lagi: Sé það ætlun hæstv. samgrh. að svipta eitt flugfélag a.m.k. tveimur áætlunarflugleyfum til að afhenda þær öðru flugfélagi býður það heim stórfelldum skaðabótakröfum á hendur ríkissjóði. Það eru því beinir hagsmunir ríkisins hverjar ákvarðanir verða teknar í þeim efnum. Ef þessi þrjú atriði koma ekki löggjafarsamkundu þjóðarinnar við veit ég ekki hvað kemur henni við. Ég blæs því á allar aðrar fullyrðingar sem hér hafa komið fram um að þessi umr. af minni hálfu í dag sé runnin af einhverjum undarlegum rótum. Ef hv. þm. gera sér ekki grein fyrir því, hvert er hlutverk löggjafarsamkomu í lýðfrjálsu ríki, er best að þeir fari að gera það úr þessu. Ég sagði einnig - og það er best að ég endurtaki það orðrétt svo það fari ekki fram hjá neinum manni - án þess að vera með nokkrar fullyrðingar: „ Hæstv. samgrh. hefur í mín eyru sagt að hann og hans ráðuneyti hafi engin afskipti haft af máli þessu. Sé svo tel ég að ráðh. hafi brugðist skyldu sinni því auðvitað ber honum að gæta hagsmuna ríkisins, sem vegna eignarhluta í Flugleiðum hf. er einnig eigandi að Arnarflugi. Ég leyfi mér hins vegar að draga í efa að hæstv. ráðh. hafi engin afskipti haft af þessu máli, en þau hafa að mínu viti ekki verið til að gæta hagsmuna ríkisins. Það er svo önnur saga,“ sagði ég enn fremur, „hvort ráðh. hafi gert það með glöðu geði að skipta sér af þessu máli.“ Ég vil að menn muni þessa setningu. Ég sagði líka til að renna stoðum undir að ráðuneytið eða ráðh. hefði haft afskipti af þessu máli, að sérstakur fulltrúi ráðh. í stjórn Flugleiða hefði fylgst með einum samningafundanna þegar verið var að koma á samkomulagi á milli Iscargos og Arnarflugs. Samningurinn var gerður aðfaranótt 3. þ.m. og var kynntur fyrir ráðh. daginn eftir. Ég sagði líka að 2. þ. m., daginn fyrir næturfundinn þar sem bráðabirgðasamkomulagið tókst og var undirritað með fyrirvara, þá og fyrst þá frá því í nóvembermánuði s.l. undirritaði hæstv. ráðh. bréf þar sem Arnarflugi var heimilað áætlunarflug til Düsseldorf og Zürich í Sviss. Getur verið, er hugsanlegt að einhver hv. þm. sé svo blindur að sjá ekki samhengið á milli þessara dagsetninga? Er það út í hött að láta sér detta í hug að það sé samhengi á milli þessara dagsetninga? Svari hver fyrir sig. Ég sagði líka: „Fimmtudaginn 4. mars var haldinn fundur í fullskipaðri stjórn Arnarflugs þar sem samkomulagið var kynnt, en morguninn eftir, hinn 5. mars, óskaði hæstv, ráðh. eftir fundi í flugráði, sem síðan var frestað.“ Getur verið að það sé samhengi á milli þessara tveggja dagsetninga? Herra forseti. Ég held að það sé nánast ástæðulaust að karpa miklu meira um þetta mái. Ég held að allir menn, sem vilja skilja, skilji hvað hér er á ferðinni. Ég ætla ekki að fara að rífast eða deila við hæstv. samgrh. frekar um þetta mál, enda held ég að málflutningur okkar beggja hér í dag hafi verið á þann veg að það hafi ekki verið um beinar deilur að ræða, heldur frekar skipti á upplýsingum sem við höfum. Ég er nánast viss um að þegar öll kurl koma til grafar er álit okkar beggja á þessu máli mjög svipað. Það er kannske hin sorglega staðreynd að þurfa stundum að taka ákvarðanir sem ráðh. Ég vil þó, áður en ég lýk máli mínu, herra forseti, spyrja nokkurra spurninga. Hv. þm. Albert Guðmundsson skýrði hér frá því, að Útvegsbankinn hefði veitt Iscargo frest vegna þess að það hefði verið hugmyndin að reyna að selja Electra-flugvél þá, sem um ræðir í þessu máli, til Perú. Hann sagði að það verð, sem hefði átt að fást fyrir vélina, hefði verið mjög nærri því hámarksverði sem nú er á þessum vélum á Bandaríkjamarkaði, 1.9 millj. dollarar. En hvers vegna, ég spyr hv. þm., metur bankinn vélina á 1 millj.? Hann sagði jafnframt að kaupendur hefðu ekki reynst vera fyrir hendi síðast þegar reynt var að selja vélina. Hefur hv. þm. trú á að kaupandinn sé kominn, að hann hafi skotist upp úr jörðinni rétt í því samhengi dagsetninga sem við höfum núna hlustað á? Þá sagði hann, og þar get ég verið honum hjartanlega sammála, að það hlyti að vera sársaukafullt að gera 7–10 manns eignarlausa eða 7–10 fjölskyldur - nú veit ég ekki hvort hann átti við. Það gerir sér enginn að leik, ekki nokkur maður. En ég spyr um leið: Hvað mega litlu karlarnir gera sem verða fyrir áföllum, - fólkið sem kaupir sér íbúðir og getur ekki staðið í skilum og er auglýst í dagblöðum Reykjavíkur á nauðungaruppboðum dag eftir dag? Er það ekki bara gert upp? Og ég spyr líka: Hvar er hin frjálsa samkeppni þar sem menn eiga að standa og falla með fyrirtækjastofnunum þar sem þeir tapa eða græða? Er það með þetta eins og svo margt annað í þessari svokölluðu frjálsu samkeppni, að þegar vel gengur á hagnaðurinn að renna í vasa eigandans, en þegar illa gengur á ríkið að hlaupa undir bagga? Þetta er algildur málflutningur þeirra manna sem prédika fullt frelsi í viðskiptum. Síðan var spurt hér: Eru það bara Flugleiðir sem eiga að fá ríkisaðstoð? Hafi þessari spurningu verið beint til mín vil ég að það komi skýrt fram, og það kemur fram í þskj., að ég var á móti því á sínum tíma að haldið yrði áfram að styðja Flugleiðir til Norður-Atlantshafsflugs. Hér hef ég því ekki nokkurra minnstu hagsmuna að gæta. Ég hafði engan áhuga á að það flugfélag yrði stutt til Norður-Atlantshafsflugs, einfaldlega vegna þess að ég hafði enga trú á að það flug mundi bera sig, og það hefur komið í ljós. Ég taldi að það væri unnt að halda uppi eðlilegum samgöngum við Bandaríkin með u.þ.b. tveimur ferðum í viku eða einni ferð í viku, en allt það flug, sem nú fer fram á milli Luxemborgar og Bandaríkjanna, væri fjarstæða og væri út í hött. Ég veit ekki af hverju hæstv. viðskrh. hlær, nema hann hafi verið að tala við hv. skrifara deildarinnar.  Hæstv. viðskrh. kom hér upp býsna myndugur á svipinn, eins og hans var von og vísa, og studdi sinn flokksbróður, eins og honum bar, og bar af honum þar sem hann taldi að illa hefði verið um hann talað. Var auðvitað bæði drengilegt og rétt af honum að gera þetta. Hann sagði hins vegar og fordæmdi það, að menn ræddu í þessu sambandi einhver hneykslanleg viðskipti. Ég hef aldrei viðhaft það orðalag. Hann talaði líka um að þm. bæru sakir á ráðh. Það, sem ég gerði í mínu máli, var að biðja ráðh. að svara spurningum, og til að fá möguleika til að bera upp þessar spurningar þurfti ég að færa rök fyrir því hvers vegna. Það hlýtur hæstv. ráðh. að skilja. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði áðan, að það kemur ekkert nýtt fé frá Útvegsbankanum inn í þessi kaup. En einhvers staðar verður Arnarflug að fá þá lausafjármuni sem félaginu er ætlað að greiða þegar kaupsamningurinn tekur gildi, í fyrsta lagi 3.8 millj. í peningum og í öðru lagi 1 millj. í ríkissjóð. Einhvers staðar verða þessir peningar að fást. Getur kannske hæstv. bankamálaráðh. sagt mér hvaðan þeir koma? Hann getur það ekki. Það kemur kannske í ljós hvaðan þetta viðbótarfé kemur. Ég vil láta það verða endinn á þessum málflutningi mínum, að ég stend við það sem ég sagði upphaflega og voru kannske þau grófustu orð sem ég notaði. Ég sagði að það væri ólykt af þessu máli. Við það stend ég. Telji menn að þetta sé ekki rétt fullyrðing hafa þeir auðvitað fullan rétt til að líta svo á málin. En ég er sannfærður um að allt það fólk, sem hefur sæmilega góða heyrn og sæmilega góða skynsemi, hljóti að átta sig á að hér er ekki allt með felldu, hvað sem hver segir. Það er ekki allt með felldu þegar svona viðskipti fara fram á sama tíma og bréf berast frá ráðuneytum með dagsetningum sem koma heim og saman við kaupsamninga. Það er ekki allt með felldu. Ég held að ég þurfi ekki að taka dýpra í árinni en ég hef gert. Ég get hins vegar sagt það að lokum, að ég vænti þess fastlega, eins og fleiri ræðumenn í dag, að hæstv. samgrh., sem að vísu hefur mikið og margt á sinni könnu, vindi nú bráðan bug að því að leggja fram á Alþingi formlega till. um mótun íslenskrar flugmálastefnu. Sá háttur, sem hafður hefur verið á um úthlutun á flugleyfum m.a., leiðir bara til vandræða. Hann getur aldrei gert neitt. Það var sagt á sínum tíma, þegar Iscargo fékk Amsterdam-flugleyfið, að félaginu mundi ganga vél, það mundi hagnast á þessu og það væri blómleg tíð fram undan. Hvernig er komið nú? Ég verð að segja að ég ber það mikla virðingu fyrir flugfélaginu Arnarflugi að ég vil ekki að þannig fari fyrir því. Ég vil ekki að það sé að vissu leyti ginnt til kaupa á fyrirtæki sem hlýtur að verða stórkostlegur baggi á því. Öll skynsamleg rök að mínu mati mæla gegn því, að þetta dæmi þeirra geti gengið upp með öllum þeim skuldum, sem félagið, hefur fyrir, þeim skuldum, sem það nú tekur á sig, þeim vaxtargreiðslum, sem hljóta að hrannast upp, og þeim lausafjármunum, sem félagið verður að reiða af hendi við þessi kaup. Þó að það fái fyrirgreiðslu í bönkum með þessa lausafjármuni hlaðast líka á vextir. Það verður að ganga býsna vel í flugrekstrinum hjá því í sumar ef það á að greiða allar afborganir og vexti af öllum þeim lánum sem það hefur tekið og það hefur nú yfirtekið - ég segir því miður. Herra forseti. Þetta mál er auðvitað af þeim toga spunnið að hvorki ég né aðrir þm. geta dregið hingað upp í stólinn menn eða konur sem geta borið vitni um eitt eða annað sem sagt hefur verið, undirritað á fundum eða á skrifstofum einhvers staðar úti í bæ. Slíkt er gjörsamlega útilokað. Það eina, sem við getum gert í þingræðislandi, er að renna stoðum undir það sem við erum að segja, og það tel ég mig hafa gert hér í dag fullkomlega og þannig að hver maður hljóti að skilja hvert ég er að fara.



Herra forseti. Ég skal nú ekki teygja lopann miklu lengur, enda satt að segja sýnast mér ekki vera mörg atriði sem ég þarf að svara hér að nýju. Þó eru fáein sem ég vil leyfa mér að koma að. Hv. þm. Friðrik Sophusson taldi að ég hefði ekki gert hreint fyrir mínum dyrum. Hann verður að hafa þá skoðun í friði. Ég leitaði eftir því í hans ræðu, hvað það væri einkum sem hann teldi að ég hefði ekki gert nægilega góða grein fyrir. Mér virðist það vera tvennt. Í fyrsta lagi taldi hann mjög grunsamlegt að svo lengi hefði dregist að veita Arnarflugi þessi tvö flugleyfi, á Düsseldorf og Zürich. Ég skal með ánægju skýra það. Hv. þm. gat þess ekki, að ég skrifaði Arnarflugi bréf eða svaraði réttara sagt umsókn Arnarflugs um flugrekstrarleyfi mjög fljótlega eftir að flugráð hafði um þessi mál fjallað. Mig minnir að þetta bréf hafi verið dagsett 11. nóv. eða a.m.k. mjög nálægt því. Þar tjáði ég Arnarflugi að ég mundi veita því leyfi til að fljúga á Þýskaland og Zürich, en tjáði því jafnframt að áður en unnt væri að ganga frá þeim leyfum yrði að ræða við flugmálayfirvöld viðkomandi landa. T.d. erum við ekki með samning við Sviss. Í þetta var farið. Flugmálastjóri fór í það og fékk staðfestingu þar á því að þetta mundi verða í lagi. Síðan óskaði ég eftir að utanrrn. gengi formlega úr skugga um þetta, m.a. vegna þess að í svari þýsku flugmálayfirvaldanna komu fram óskir um ákveðnar upplýsingar. T.d. sögðust þeir vilja fá staðfest að hér væri um raunverulegt flug á milli Þýskalands og Íslands að ræða en ekki gegnumflug, þ.e. farþegar fluttir hingað og svo áfram til Bandaríkjanna. Þetta eru eðlilegar spurningar, mjög eðlilegar, og þetta var upplýst. Þá kom einnig fram að þýsk flugmálayfirvöld vildu síður að flogið yrði á Hamborg, af ástæðum sem ég veit ekki hverjar eru. Þetta varð til þess, að forstjóri Arnarflugs fór til Þýskalands og ræddi við flugmálayfirvöld þar um þessi mál og gerði grein fyrir þeim. Þetta tók allt alllangan tíma. Þegar þetta var svo nokkurn veginn komið í höfn höfðu staðið yfir nokkuð lengi viðræður Arnarflugs og Flugleiða sem ég - eins og ég sagði áðan í ræðu minni batt miklar vonir við. Ég hélt að þær mundu leiða til flugmálastefnu sem menn gætu þá sætt sig við og væri viðunandi að mínu mati. Í þeim viðræðum kom m.a. fram, eins og ég sagði einnig áðan, að Flugleiðir lögðu á það mjög ríka áherslu að ekki yrði veitt leyfi til að fljúga á Frankfurt. Ég taldi mér skylt að ræða þetta við Flugleiðir. Það gerði ég og vildi fá að heyra þeirra rök. Þetta tók einnig einhvern tíma. Það var að þessu loknu sem ég gaf út heimild til að fljúga á Düsseldorf og Zürich. Menn eru með getsakir um að dagsetningar þarna séu eitthvað einkennilegar. Menn verða bara að fá að vera eins getspakir og þeim sýnist. Það stóð bara þannig á, að þetta var tilbúið til afgreiðslu og ég afgreiddi málið þá. Mér heyrist annars vegar að þetta eigi að vera einhvers konar umbót fyrir Arnarflug, að kaupa Iscargo, en hins vegar að hálfpartinn sé verið að þvinga Arnarflug til að kaupa Iscargo. Menn verða að fá að meta það. Ég kann ekki svör við slíkum hugrenningum. Í öðru lagi ræddi hv. þm. um það - og mér skildist að hann teldi eitthvert ósamræmi í því, sem ég sagði hér, og því, sem hann las upp úr minni ræðu um leyfi til Iscargo. að það væri ekki stefnubreyting. Eins og hann las sjálfur upp sagði ég að það út af fyrir sig væri ekki stefnubreyting þó að Iscargo fengi leyfi til að fljúga til Amsterdam, þangað flygi það þegar með frakt og með slíku væri verið að leita að betri grundvelli fyrir það fraktflug með því að sameina þetta tvennt. Ég endurtek: Ég leit ekki svo á um stefnubreytingu væri að ræða í sjálfu sér. Hins vegar vinn ég að því að fá fram verulega stefnubreytingu, ég hef aldrei farið leynt með það, og ég vildi gjarnan leggja hér fram þáltill. um stefnuna í flugmálum. Ég gæti gert það á morgun, ég er búinn að lýsa henni hvað eftir annað í ræðum. Ég hef lýst henni í ræðum hér, ég hef lýst henni á fjölmennum fundi t.d. á Loftleiðum og víðar, þar sem sérstaklega var spurt eftir því. Mig minnir að hv. þm. Árni Gunnarsson hafi spurt eftir því eða Eiður Guðnason. Ég hef aldrei farið leynt með það við nokkurn mann, að ég tel það vera skynsamlega stefnu í flugmálum að litið flugfélag starfi hér við hliðina á risanum og verði skapaður grundvöllur til að starfa, m.a. með því að fá sæmilega góðar áætlunarleiðir á Evrópumarkaðinn. Menn hafa hér reynt að gera það tortryggilegt, að þessir menn gengu á minn fund. Það yrði nokkur listi ef ég ætti að telja hér upp öll þau skipti sem fulltrúar flugfélaganna hafa komið á minn fund. Ég er ekki viss um að ég hafi hann allan, en gæti þó kannað það í minni dagbók. Þau eru mörg málin sem flugfélögin telja sig þurfa að ræða við ráðh. um. Og ég held að það sé ekkert nýtt. Um þetta mál er það fyrst að segja, að Arnarflugsmenn ganga á minn fund nokkru fyrir umræddan samningafund á Sögu og segja mér að þeir séu að ræða við Iscargo um að kaupa hlutafé Iscargos, þannig verði eigendaskipti, og þeir spurðu mig hvort ég mundi svipta Iscargo leyfinu ef þeir keyptu hlutaféð? Ég sagðist ekki sjá neina ástæðu til þess, mér dytti ekki í hug að svipta Flugleiðir leyfinu ef Klák hf.-eða hvað það heitir sem á meiri hluta þar - seldu öðrum íslenskum aðila, seldu Hafskipi eða einhverjum öðrum. Mér dytti slíkt ekki í hug. Ég sæi engan grundvöll til þess. Hins vegar verð ég að viðurkenna að þá væri verið að kaupa leyfi. Þegar Flugleiðir hf. kaupa Loftleiðir og Flugfélagið, eru þær þá ekki að kaupa leyfi í raun og veru? Ég er viss um að þær hefðu aldrei gert slíkt nema af því að leyfin fylgdu með. Þær keyptu hlutaféð og reyndar lögðu niður félögin. Mér þykir ákaflega leitt að heyra að menn telji að ég sé að selja leyfi í þessu sambandi. Mér þykir það ákaflega leitt. Ég verð að segja það eins og er. En ég get ekki gengið lengra en ég hef gert til að sannfæra menn um að svo er ekki. Ég tók það skýrt fram við Arnarflugsmenn og Iscargo, að það væri ekki um það að ræða. Ef þeir hefðu keypt hlutaféð hefði líklega enginn getað staðið hér upp og ásakað mig um eitt eða neitt. En þó hefðu þeir þá líklega verið að kaupa leyfin. Þetta dettur mér í hug þegar ég hlusta á menn tala hér. Þá keyptu þeir hlutaféð með öllu sem fylgdi og Iscargo hefði haldið áfram en aðrir eigendur rækju félagið. Þeir gengu líka á minn fund og spurðu mig hvort nokkur breyting væri á þeirri hugmynd minni að skapa öðru flugfélagi, Arnarflugi í þessu tilfelli, rekstrargrundvöll með því að veita því áætlunarleyfi. Ég tók skýrt fram við þá að engin breyting væri á þeirri skoðun minni og ég teldi mig reyndar hafa allákveðna viljayfirlýsingu Alþingis þar sem þau skilyrði voru sett, að Arnarflug yrði sjálfstætt félag, og því eðlilegt að reyna að skapa því rekstrargrundvöll. Ég viðurkenni að í því kom ekkert fram um að það ætti að fá áætlunarleyfi. Hins vegar veit ég að fulltrúar starfsmanna Arnarflugs, sem komu á nefndarfundi, lýstu því við nefndirnar, að því er mér er tjáð, að þeir teldu nauðsynlegt í þessu sambandi að fá áætlunarleyfi. Ég held því að það hafi ekki farið fram hjá neinum að þeir töldu alla tíð að þeir þyrftu að fá áætlunarleyfi. Ég lýsti því áðan er Iscargo hefði skilað inn leyfum eins og því ber. Ég hef aldrei farið leynt með það. að ég teldi æskilegt að Arnarflug flygi á þessari leið. Ég hef aldrei farið leynt með það. Vel má vera að þegar Arnarflug kaupir reikni það með að ég standi við sannfæringu mína í þessum málum. Menn hafa talið það tortryggilegt, að ég kalla til flugmálastjóra, varaflugmálastjóra og þá flugráðsmenn og varaflugráðsmenn sem ég náði til þegar þetta var á döfinni. Ég veit ekki við hverja ég á að hafa samráð ef ekki við þessa menn. Þetta var ekki flugráðsfundur. Fundinum er frestað fyrst og fremst af því að ég varð að fresta þeim fundi. Fundurinn var haldinn síðar, áður en búið var að ganga frá þessum málum. Ég var engin bréf búinn að fá í hendurnar þá. En ég taldi nauðsynlegt að gera þessum mönnum grein fyrir því, sem ég er að vísu oft búinn að segja opinberlega, að ég teldi þetta skynsamlega stefnu. Og ég spurði: Hafið þið eitthvað við það að athuga? Ég vildi gjarnan fá fram athugasemdir frá mönnum áður en lengra væri haldið. Menn lýstu þar skoðunum sínum á þessu máli og ég met það. Ég ætla ekki að fara að lýsa þeim nú, þeir geta gert það sjálfir. Hv. þm. Albert Guðmundsson hefur þegar gert það. Ég taldi mér verulegan stuðning í því sem kom fram hjá þessum ágætu mönnum sem eru önnum kafnir í flugmálunum. Nú er það gert tortryggilegt og á víst að undirstrika það, að ég sé að selja leyfi. Ég verð að segja að mér hefur þótt dálítið fróðlegt að kynnast hugarheimi sumra sem þannig hafa talað. Þó verð ég að segja að ég varð fyrir mestum vonbrigðum að heyra slíkt frá hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni. Ég er ekki að selja leyfi, en ég ætla að reyna að nota þetta tækifæri til þess að koma á skynsamlegri flugmálastefnu, og ég mun ræða við Flugleiðir á morgun. Einnig er fullyrt að ég sé að hóta Flugleiðum einhverju. Ég sagði nokkurn veginn með þeim sömu orðum að í viðræðum Flugleiða og Arnarflugs hefðu Flugleiðir náð því, að ég lét ekki Arnarflug fá leyfi til Frankfurt. Þær hefðu líka náð því, að Arnarflug bauð ekki í leiguflug til Kaupmannahafnar, í þeirri trú, að mér er tjáð, að samkomulag yrði um að það færi út af þeim leiðum.  Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Búið er að teygja lopann mikið um þetta mál og margt fróðlegt hefur komið fram. Ég blanda mér að sjálfsögðu ekki í það sem hér er talað um bankastarfsemina. En ég vil þakka hv. þm. Albert Guðmundssyni fyrir þær upplýsingar sem þar komu fram. Ég hef ekki heyrt þær nema að litlum hluta áður. Mér er ljóst að þar hefur verið haldið rétt og vel á málum og hagsmuna bankans gætt. Og út af því sem hér var sagt áðan, að við fengjum fljótlega að sjá hér flugmálastefnu eða till. um slíkt, vildi ég mjög gjarnan gera það sem fyrst og er tilbúinn að leggja fram till. til þál. um það. En ég tel að heilladrýgra sé að ná slíku fram með samkomulagi, og ég er búinn að vera að sýsla við það í allan vetur. Það hefur farið mikill tími margra manna í það og hefur því miður ekki gengið betur.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. Það er aðeins eitt atriði sem mig langar til að nefna. Eins og ljóslega kom fram hjá hæstv. samgrh. hefur kjarni þessara umræðna verið hvort flugleyfi, sem hæstv. ráðh. úthlutar, hafi haft áhrif til að hækka verulega það söluverð, sem Iscargo fékk fyrir eignir sínar í viðskiptum við Arnarflug, og hvort þau afskipti hæstv. ráðh. hafi þar með forðað eigendum Iscargo frá tilteknu fjárhagstjóni. Þetta er kjarni umræðunnar sem hér hefur farið fram. Í þessari umræðu hefur m.a. komið fram frá hæstv. ráðh. í fyrsta lagi, að hann átti von á því, að í kjölfar viðskiptanna mundi hann fá bréf frá Iscargo, þar sem flugfélagið afsalaði sér flugleyfi til Amsterdam, og jafnframt bréf frá Arnarflugi, sem sækti um þetta sama flugleyfi. Það hefur komið fram hjá hæstv. ráðh., að þessi bréf bæði hafi honum borist, og það hefur komið fram hjá hæstv. ráðh., að hann mun taka erindunum jákvætt. spurningin er að sjálfsögðu sú, hvort aðilar að þessum viðskiptum höfðu vitneskju um þessa afstöðu ráðh. og hvort hún hefur orðið til þess að söluverð á eignum Iscargos hefur hækkað mjög verulega. Þá hafa líka komið fram í þessari umr. - og ekki verið mótmælt - upplýsingar um hvert þetta kaupverð er. Kaupverðið, sem er skráð í samninginn, er 29 millj. ísl. kr. Þá ber að skoða hvað menn vita um verðmæti þeirra eigna sem gengu kaupum og sölum. Hv. þm. Albert Guðmundsson hefur upplýst að það er rétt hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni, að Útvegsbanki Íslands hafi metið aðaleign Iscargos, flugvélina, á 1 millj. dollara eða 10 millj. ísl. kr. Aðrar eignir, sem þarna gengu kaupum og sölum, voru tvær: nokkrir skúrar á flugvellinum og varahlutir og lausafé. Þá er spurningin: Fyrst Útvegsbanki Íslands, viðskiptabanki fyrirtækisins, metur flugvélina á 10 millj. kr. - þá eru 19 millj. kr. eftir af kaupverðinu - er þá líklegt að matið á þessum kofum á flugvellinum og lausafénu, sem fylgdi með í kaupunum, nái þessu? Það er mjög einfalt að ganga úr skugga um a.m.k. annað atriðið, vegna þess að bæði fasteignamat og brunabótamat á umræddum húseignum liggur fyrir í opinberum gögnum. Menn þurfa ekki annað en eitt símtal á skrifstofu Húsatrygginga Reykjavíkur til þess að fá upplýst um brunabótamatið á umræddum húseignum lscargos. Þá liggur sem sé fyrir opinbert mat annars vegar viðskiptabanka fyrirtækisins, Útvegsbankans, á aðaleigninni, flugvélinni, upp á 10 millj. kr., hins vegar brunabótamat á húseignunum sem mun nánast vera sannvirði. Á hinn bóginn liggja að sjálfsögðu ekki fyrir opinberlega nemar matstölur um lausaféð. Komi það nú í ljós, að þetta opinbera mat, annars vegar á flugvélinni og hins vegar á húseignunum, er töluvert fyrir neðan þessar 29 millj. kr. sem greiddar verða af Arnarflugi fyrir umræddar eignir Iscargo, fyrir hvað hafa menn þá verið að borga umfram þá upphæð sem felst í umræddu mati? Hv. þm. Magnús H. Magnússon gat sér til að þessi upphæð umfram raunhæft mat á eignum fyrirtækisins væri 10–12 millj. kr. Sú upphæð getur þá ekki verið greidd fyrir annað en „goodwill“ fyrirtækis sem hefur komið fram að varla á fyrir skuldum. Og „goodwill“ hjá hverjum? „Goodwill“ hjá hæstv. ríkisstj. og hæstv. samgrh.? Það er alveg rétt hjá hæstv. viðskrh., að það stendur upp á þá Arnarflugsmenn að svara þessari spurningu. Það hefur verið upplýst hvert sé söluverðið sem þeir greiða fyrir eignir Iscargos. Það hefur verið upplýst hver er aðaleignin í þeim viðskiptum, umrædd flugvél, og hvað viðskiptabanki fyrirtækisins metur þá eign. Og brunabótamatið á húseignunum liggur fyrir í opinberum gögnum. Eðlilega væri þá nærtækast að biðja Arnarflug um nokkrar skýringar á þessu kaupmáli, eins og hæstv. viðskrh. tók fram. Það stendur upp á það að svara. Og það vill svo vel til að handhafar almannavaldsins, þ. á m. hæstv. samgrh., eiga mjög auðvelt með að fá það upplýst, vegna þess að þessir sömu handhafar almannavaldsins fara í umboði Alþingis og þjóðarinnar með hlutafjáreign í Flugleiðum sem aftur á stóran hlut í Arnarflugi. Fulltrúar ríkisvaldsins í stjórn Flugleiða eiga mjög auðvelt með að fá upplýst hjá Arnarflugi hvaða mat fyrirtækið hafi sjálft lagt á þær eignir sem það hefur verið að kaupa. Og mér er nær að halda, þó að ég sé ekki búinn að ganga úr skugga um það, að alþm. eigi hægt um vik að fá þeirri spurningu svarað. Legðu alþm. fram fsp. hér á Alþingi eða beiðni um skýrslu frá hæstv. fjmrh. eða hæstv. samgrh., þar sem þess væri óskað, að ríkisstj. beitti eignaraðild ríkisins að Flugleiðum til þess að fá upplýst frá Arnarflugi hvert er mat Arnarflugs sjálfs á þeim eignum sem það er að kaupa, þá ætti að koma í ljós hvort þeir Arnarflugsmenn meta velvild hæstv. samgrh. til fjár. Það er hins vegar að sjálfsögðu þeirra mál.



Herra forseti. Það fer nú að verða nokkuð öruggt og fast starf að leiðrétta eða reyna að fá menn til að skilja rétt það sem talað er og farið er með í tölum. 1 millj. dollara verð á þeirri flugvél, sem hér um ræðir og kom fram hjá fyrirspyrjanda, hv. þm. Árna Gunnarssyni, og ég staðfesti að komið hafi réttilega til umræðu í bankanum, er ekki nauðsynlega söluverð vélarinnar.  Ég vil upplýsa það, að þau ár sem ég hef verið flugráðsmaður - og á þeim tíma var hæstv. núv. flugmálaráðherra flugráðsmaður líka - hef ég þrisvar sinnum verið kallaður á fund ráðh., fyrst í tíð hæstv. fyrrv. ráðh. Halldórs E. Sigurðssonar. Þá var það til að leggja okkur lífsreglurnar á sínum tíma og kynna okkur nýjar reglur, reglugerð sem hann hafði sem starfsreglur fyrir flugráð. Næst var það í ráðherratíð hæstv. núv. fjmrh., en þá var kallaður saman flugráðsfundur. Þá var formaður flugráðs ekki viðstaddur og hæstv. ráðh. setti flugráðsfund undir sinni stjórn, en ég mótmælti því á þeim fundi þar sem hann væri ekki í flugráði, þó hann væri yfirmaður flugmála hefði hann ekki heimild til að boða flugráðsfund og setja flugráðsfund í ráðuneytinu. Það var tekin ákvörðun um úthlutun á flugleiðum. Tekin var ákvörðun um að úthluta þeim flugleiðum sem áður voru í höndum Vængja, og það hefur ekki verið gerð nein athugasemd við það. Sá flugráðsfundur var að mínu mati ólöglegur. En í þetta sinn kallar ráðh. flugráðsmenn á sinn fund og setur ekki neinn sérstakan flugráðsfund, heldur óskar að kynna flugráðsmönnum það sem hann hafði í huga í væntanlegum ráðstöfunum og að sumu leyti endurskipulagningu á flugleiðum vegna þess að eitt flugfélag er að leggja niður störf. Það er mikill eðlismunur á þessu. Og ég undirstrika það við ráðh., að ég lýsi ánægju minni yfir þessari málsmeðferð. Mér þykir leiðinlegt að félagi minn í bankaráði Útvegsbankans, hv. þm. Garðar Sigurðsson, er ekki í salnum - kannske Garðar sé ekki langt í burtu. Ég hef hann grunaðan um að vera hér einhvers staðar, en mér þykir leiðinlegt að þurfa að rifja upp fyrir honum gang þessa Iscargo-máls. Það er annar bankaráðsmaður hér staddur sem ég bið um að leiðrétta mig ef ég fer ekki með rétt mál. Þannig atvikaðist, að seint í síðustu viku - ég held að það hafi verið á fimmtudag - fékk ég uppkast að þessum samningum og alla vitneskju um þessa samninga milli Iscargos og Arnarflugs og þátttöku bankans í því máli. Þar sem bankaráð taka yfirleitt ekki ákvörðun um rekstur bankans og hafa yfirleitt ekki afskipti af útlánum, innlánum eða veðsetningu einstaklinga eða athugun á þeim veðum sem bankinn tekur - það er ekki talið heyra beint undir bankaráð - boðaði ég til fundar á sunnudagsmorguninn niðri í banka til þess að kynna bankaráðsmönnum þetta svokallaða Iscargo-mál til þess að þeir vissu eins mikið um það og ég. Ég hef haft það fyrir reglu að boða bankaráðsmenn á óbókaða, óformlega fundi til þess að leggja fyrir þá og upplýsa þá um öll þau mál sem snerta starf mitt sem bankaráðsformanns, þannig að þeir viti á hverjum tíma eins mikið og ég eins fljótt og ég næ þeim saman. Við hittumst þennan sunnudagsmorgun að undanskildum fulltrúa Alþfl., sem var erlendis, og ræddum þetta mál fram og til baka. Ég kynnti það og við ræddum það og okkur kom saman um að þetta væri út af fyrir sig ekki bankaráðsmál. Ég tel að við höfum skilið þannig, en eigi að síður væri gott að við hefðum þessar upplýsingar. Síðan kemur fulltrúi Alþfl. heim frá útlöndum. Var það mitt fyrsta verk að ná sambandi við hann til þess að hann vissi nákvæmlega það sama. Í millitíðinni hafði ég rætt hér í hliðarsölum við minn ágæta samstarfsmann í bankaráði. Fann ég á honum að hann taldi að bankaráð ætti að ræða þetta mál að bankastjórunum viðstöddum, þannig að málið væri alla vega rætt í bankaráði þó að bankaráð sem slíkt tæki ekki ákvarðanir í málinu. Þegar í stað lét ég boða bankaráðsfund til að ræða þetta mál, til þess að bankaráðsmenn gætu þá lagt fyrir bankastjórn þær spurningar sem þeir óskuðu eftir að bera fram. Sá fundur var haldinn í dag. Það er því ekki rétt hjá mínum ágæta samstarfsmanni, að bankaráðsmenn hafi ekki vitað um þetta mál fyrr en í dag eða að okkur hafi ekki verið sýnd nein gögn fyrr en í dag. Ég hafði afrit af þeim á þessum fundi á sunnudaginn og við lásum þau allir hver um sig. Ég vil leiðrétta þetta. Því, sem kom fram hjá virðulegum þm. til viðbótar, að þetta væri sýnishorn af einkarekstrinum, læt ég ósvarað. Fyrirtæki geta aldrei vitað fyrir fram, hvort þau lifa eða lifa ekki, þegar þau fara af stað. En það þarf bjartsýni og kjark til þess að leggja út í rekstur stórra fyrirtækja. Öðruvísi væri þjóðfélagið lítils virði. Í þetta sinn, því miður, mistókst það. Og það skilur eftir sig vandamál á fleiri en einum stað. Bankinn er einn þessara staða. Þau vandamál þarf að leysa. Þjóðfélagið eða einstaklingarnir sitja eftir með þau, þegar um samstarf margra aðila er að ræða, ef illa fer.



Herra forseti. Það fer nú að verða nokkuð öruggt og fast starf að leiðrétta eða reyna að fá menn til að skilja rétt það sem talað er og farið er með í tölum. 1 millj. dollara verð á þeirri flugvél, sem hér um ræðir og kom fram hjá fyrirspyrjanda, hv. þm. Árna Gunnarssyni, og ég staðfesti að komið hafi réttilega til umræðu í bankanum, er ekki nauðsynlega söluverð vélarinnar.  Ég vil upplýsa það, að þau ár sem ég hef verið flugráðsmaður - og á þeim tíma var hæstv. núv. flugmálaráðherra flugráðsmaður líka - hef ég þrisvar sinnum verið kallaður á fund ráðh., fyrst í tíð hæstv. fyrrv. ráðh. Halldórs E. Sigurðssonar. Þá var það til að leggja okkur lífsreglurnar á sínum tíma og kynna okkur nýjar reglur, reglugerð sem hann hafði sem starfsreglur fyrir flugráð. Næst var það í ráðherratíð hæstv. núv. fjmrh., en þá var kallaður saman flugráðsfundur. Þá var formaður flugráðs ekki viðstaddur og hæstv. ráðh. setti flugráðsfund undir sinni stjórn, en ég mótmælti því á þeim fundi þar sem hann væri ekki í flugráði, þó hann væri yfirmaður flugmála hefði hann ekki heimild til að boða flugráðsfund og setja flugráðsfund í ráðuneytinu. Það var tekin ákvörðun um úthlutun á flugleiðum. Tekin var ákvörðun um að úthluta þeim flugleiðum sem áður voru í höndum Vængja, og það hefur ekki verið gerð nein athugasemd við það. Sá flugráðsfundur var að mínu mati ólöglegur. En í þetta sinn kallar ráðh. flugráðsmenn á sinn fund og setur ekki neinn sérstakan flugráðsfund, heldur óskar að kynna flugráðsmönnum það sem hann hafði í huga í væntanlegum ráðstöfunum og að sumu leyti endurskipulagningu á flugleiðum vegna þess að eitt flugfélag er að leggja niður störf. Það er mikill eðlismunur á þessu. Og ég undirstrika það við ráðh., að ég lýsi ánægju minni yfir þessari málsmeðferð. Mér þykir leiðinlegt að félagi minn í bankaráði Útvegsbankans, hv. þm. Garðar Sigurðsson, er ekki í salnum - kannske Garðar sé ekki langt í burtu. Ég hef hann grunaðan um að vera hér einhvers staðar, en mér þykir leiðinlegt að þurfa að rifja upp fyrir honum gang þessa Iscargo-máls. Það er annar bankaráðsmaður hér staddur sem ég bið um að leiðrétta mig ef ég fer ekki með rétt mál. Þannig atvikaðist, að seint í síðustu viku - ég held að það hafi verið á fimmtudag - fékk ég uppkast að þessum samningum og alla vitneskju um þessa samninga milli Iscargos og Arnarflugs og þátttöku bankans í því máli. Þar sem bankaráð taka yfirleitt ekki ákvörðun um rekstur bankans og hafa yfirleitt ekki afskipti af útlánum, innlánum eða veðsetningu einstaklinga eða athugun á þeim veðum sem bankinn tekur - það er ekki talið heyra beint undir bankaráð - boðaði ég til fundar á sunnudagsmorguninn niðri í banka til þess að kynna bankaráðsmönnum þetta svokallaða Iscargo-mál til þess að þeir vissu eins mikið um það og ég. Ég hef haft það fyrir reglu að boða bankaráðsmenn á óbókaða, óformlega fundi til þess að leggja fyrir þá og upplýsa þá um öll þau mál sem snerta starf mitt sem bankaráðsformanns, þannig að þeir viti á hverjum tíma eins mikið og ég eins fljótt og ég næ þeim saman. Við hittumst þennan sunnudagsmorgun að undanskildum fulltrúa Alþfl., sem var erlendis, og ræddum þetta mál fram og til baka. Ég kynnti það og við ræddum það og okkur kom saman um að þetta væri út af fyrir sig ekki bankaráðsmál. Ég tel að við höfum skilið þannig, en eigi að síður væri gott að við hefðum þessar upplýsingar. Síðan kemur fulltrúi Alþfl. heim frá útlöndum. Var það mitt fyrsta verk að ná sambandi við hann til þess að hann vissi nákvæmlega það sama. Í millitíðinni hafði ég rætt hér í hliðarsölum við minn ágæta samstarfsmann í bankaráði. Fann ég á honum að hann taldi að bankaráð ætti að ræða þetta mál að bankastjórunum viðstöddum, þannig að málið væri alla vega rætt í bankaráði þó að bankaráð sem slíkt tæki ekki ákvarðanir í málinu. Þegar í stað lét ég boða bankaráðsfund til að ræða þetta mál, til þess að bankaráðsmenn gætu þá lagt fyrir bankastjórn þær spurningar sem þeir óskuðu eftir að bera fram. Sá fundur var haldinn í dag. Það er því ekki rétt hjá mínum ágæta samstarfsmanni, að bankaráðsmenn hafi ekki vitað um þetta mál fyrr en í dag eða að okkur hafi ekki verið sýnd nein gögn fyrr en í dag. Ég hafði afrit af þeim á þessum fundi á sunnudaginn og við lásum þau allir hver um sig. Ég vil leiðrétta þetta. Því, sem kom fram hjá virðulegum þm. til viðbótar, að þetta væri sýnishorn af einkarekstrinum, læt ég ósvarað. Fyrirtæki geta aldrei vitað fyrir fram, hvort þau lifa eða lifa ekki, þegar þau fara af stað. En það þarf bjartsýni og kjark til þess að leggja út í rekstur stórra fyrirtækja. Öðruvísi væri þjóðfélagið lítils virði. Í þetta sinn, því miður, mistókst það. Og það skilur eftir sig vandamál á fleiri en einum stað. Bankinn er einn þessara staða. Þau vandamál þarf að leysa. Þjóðfélagið eða einstaklingarnir sitja eftir með þau, þegar um samstarf margra aðila er að ræða, ef illa fer. Virðulegur þm. Árni Gunnarsson, 6. þm. Norðurl. e., beindi til mín nokkrum spurningum. Mér fannst hann vera reiður. Ég veit ekki af hverju það er. Hann er venjulega rólegur í ræðustól, en í þetta sinn fannst mér hann vera reiður. Ég hef þegar svarað fyrstu spurningunni, hvers vegna bankinn metur vélina á (millj. kr. Næsta spurning var: Hefur Albert Guðmundsson trú á að kaupandi sé nú fyrir hendi? Það svarar sér sjálft. Arnarflug er að kaupa vélina. Ég veit ekki um annan kaupanda á þessu stigi, en ég tel að það sé kaupandi fyrir hendi, úr því að það liggur fyrir, og hann hefur sjálfur upplýst um samninga sem staðfesta að svo sé. Vegna þess hvernig nú er farið um Iscargo mjúkum höndum, spyr hann, hvað mega litlu karlarnir gera sem auglýstir eru á uppboðum daglega? Ég held að það sé mikið vatn runnið til sjávar frá því að menn komast í vanda og þangað til eignir þeirra eru boðnar upp. Í þessum farvegi var Iscargo og ekkert gat komið í veg fyrir að það yrði auglýst á uppboði nema það að þarna fékkst kaupandi. Það er nákvæmlega sama með Iscargo í þessu tilfelli og aðra aðila, við skulum segja mann sem er að missa hús sitt. Ef hann kemur með kaupanda að því sem greiðir nóg til þess að losa hann úr skuldum, þá losnar hann úr skuldunum. Annars fer illa, því miður. Ég held að það sé ekki svaravert sem talað var um hina frjálsu samkeppni í þessu sambandi, á þann hátt sem gert var hér: Ef illa tekst til, þá er öllu steypt á ríkið. Ef vel tekst til, þá er það einstaklingurinn sem hirðir ágóðann. - Ég held að þetta séu engin rök í því máli sem nú er á dagskrá. Ég man ekki hvort það eru fleiri spurningar sem ég þarf að svara. Þó kom hér fram fullyrðing um það, að einhvers staðar þyrfti Arnarflug að fá peninga til að standa í skilum með þann hluta af samningnum sem hv. þm. Árni Gunnarsson las hér upp áðan. Það eru 3.8 millj., sem á að greiða í peningum, og 1 millj., held ég að hann hafi sagt, í víxlum. Það er e.t.v. auðveldara að gefa út þessa 1 millj. kr. í víxlum. Bak við alla víxla eða öll peningaviðskipti hvað bankann varðar standa tryggingar. En ég hef trú á að Arnarflug eigi eitthvað af rekstrarfé því aðfyrirtækið hefur gengið mjög vel síðustu 2–3 árin. Ef ekki, þá verða þeir að fá peninga annars staðar en í Útvegsbankanum. Ég endurtek þetta, þetta var svar mitt áðan. Ég las grein um það úr Dagblaðinu. Það má vera öllum ljóst sem hlustuðu kannske ekki á það sem ég sagði áðan, að Útvegsbankinn bætir ekki neinu nýju fé við. Áttunda atriðið af því sem ég skrifaði hjá mér úr málflutningi hv. þm. var að það væri ólykt af þessu máli. Það getur vel verið, ég skal ekkert um það fullyrða. Ég finn hana ekki. En ég þekki málið bara frá hlið bankans og ég vona að þm. treysti því, að ég gefi hér réttar upplýsingar, að þarna hafi verið vel að málum staðið og bankastjórnin hafi gætt hagsmuna bankans á þann hátt sem við getum verið ánægðir með. Að lokum kvaðst fyrirspyrjandi ánægður með árangurinn af þessum umræðum. Ég er glaður hans vegna, ef það er niðurstaða hans eftir langan og strangan umræðudag. En ég sé ekki á þessari stundu hvað hefur breyst í málinu við þessar umræður.



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af því sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði áðan. Hann leiðrétti nokkuð staðfestingu sína á ummælum Árna Gunnarssonar frá því fyrr í kvöld og sagði að það hefði ekki falist í mati Útvegsbankans á flugvél Iscargos neitt annað en það álit Útvegsbankans, hvað bankinn þyrfti að fá fyrir flugvélina til að fá skuldbindingum sínum svarað þegar aðrar eignir aðila væru uppgengnar. Nú er þetta auðvitað, eins og hv. þm. veit, langreyndur í viðskiptalífinu, alveg þveröfugt. Menn byrja að sjálfsögðu á því, lánastofnanir og aðrir slíkir aðilar, þegar þeir eiga viðskipti við sjálfstæð fyrirtæki, að veðsetja eignir viðkomandi fyrirtækja fyrir þeim lánum sem viðkomandi peningastofnanir veita. Telji peningastofnanir að eignir viðkomandi fyrirtækja séu ekki nægilegar fyrir lánveitingu, þá fyrst fara lánastofnanirnar fram á það hjá eigendum fyrirtækjanna að þeir setji sínar persónulegu eigur í veð. Hv. þm. Albert Guðmundsson hefur áður skýrt frá því, að mat Útvegsbankans væri það, að ef til uppgjörs hefði komið á fyrirtækinu Iscargo hefðu þeir eigendur, sem höfðu lagt sínar persónulegu eignir í veð. gengið slyppir og snauðir frá. M.ö.o.: eignir fyrirtækisins hefðu ekki nægt til að standa undir skuldbindingum fyrirtækisins, heldur hefði orðið að ganga að því með viðbótartryggingu sem einstaklingar, sem fyrirtækið áttu, höfðu lagt fram. Auðvitað veit jafnviðskiptareyndur maður og hv. þm. Albert Guðmundsson að svona uppgjör fer ekki fram með því að byrjað sé að ganga á persónulegar skuldbindingar eigendanna áður en eignirnar eru teknar og reynt að ná sem mestu út úr þeim. Því er algerlega út í hött að segja að í áliti Útvegsbanka Íslands um að meta umrædda flugvél á andvirði 1 millj. dollara hafi bara falist það sem eftir stóð á reikningum hjá Útvegsbankanum og hann taldi sig þurfa að fá, fyrir umrædda flugvél þegar búið væri að ganga að öllum öðrum eignum sem veðsettar hefðu verið, þar á meðal eignum einstaklinganna sem að fyrirtækinu standa. Þetta er alveg fráleitt. En látum það nú vera. Það er ekki aðalatriði þessa máls. Það liggur fyrir í fyrsta lagi, hvað Útvegsbanki Íslands hefur metið flugvélina mikið verðmæti og það hefur líka verið upplýst, hvert sé söluverð sambærilegra flugvéla sem nú eru til sölu á Bandaríkjamarkaði, en seljast ekki. Söluverðið er á bilinu 700 þús. til 900 þús. dollarar. Málið er ákaflega einfalt. Þarna liggur fyrir annars vegar mat viðskiptabankans á verðmæti eignarinnar, hins vegar upplýsingar frá Bandaríkjunum um söluverð sambærilegra eigna. Menn geta að sjálfsögðu haft þetta til hliðsjónar þegar þeir áætla sannvirði umræddrar flugvélar í viðskiptum Iscargos og Arnarflugs. Þessu til viðbótar liggur fyrir í skrifstofu Húsatrygginga Reykjavíkurborgar brunabótamat á öðrum fasteignum félagsins, þannig að vitað er nokkuð nákvæmlega um raunverðmæti aðaleigna fyrirtækisins. Þá er að sjálfsögðu lausafé sem vart getur verið álíka verðmikið og umræddar fasteignir. Þar er mjög auðvelt fyrir handhafa almannavaldsins að ganga úr skugga um þetta því þeir eiga milliliðalitla aðild að þeim ákvörðunum sem þarna hafa verið teknar í krafti eignarhaldsins á hlutafé hjá Flugleiðum. Það er mjög auðvelt bæði fyrir hæstv. samgrh. og hæstv. fjmrh. að fá þetta upplýst. Komi í ljós, eins og fullyrt hefur verið hér, að eignir Iscargos hafi verið keyptar á verði sem er talsvert umfram markaðsverð, jafnvel langt umfram markaðsverð, er ósköp eðlilegt, eftir þær umr. sem hér hafa farið fram, að þessir hæstv. ráðh. neyti aðildar sinnar að málinu til að fá það upplýst hjá þeim aðilum í Arnarflugi, sem standa að kaupunum, fyrir hvað menn voru þá að greiða umfram markaðsverð. Um það snýst málið og er mjög auðvelt að fá það upplýst ef menn hafa áhuga á.



Herra forseti. Þessar umr. eru nú orðnar um margt sérkennilegar og sjálfsagt geta þær verið gagnlegar að vissu marki. Ég hafði því miður ekki aðstöðu til að vera við upphaf þeirra í dag, en ég tel mér skylt að staðfesta það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði í sambandi við viðskipti og þátt Útvegsbanka Íslands í þessu máli, sem mjög hefur dregist hér inn í umr. og raunar verið í fréttum fjölmiðla. Ég var fullviss um það, eftir að bankastjórn Útvegsbankans hafði gert bankaráði grein fyrir þessum málum, að þar hefði verið gætt þeirrar skyldu, sem bankastjórn hefur gagnvart bankanum, að sjá um að þau viðskipti, sem bankinn tekur að sér, séu tryggð þannig að ekki hljótist skaði af. Það tel ég að hafi verið gert hvað þessi viðskipti varðar. Ég ætla ekki að fara út í að svara einstökum þm., en ég vil segja það við hv. 3. þm. Vestf., sem er því miður farinn héðan, að það er ekki minna atriði í þessu máli, sem ég vænti að hafi komið hér fram, að allar sjálfskuldarábyrgðir, sem fylgdu áður viðskiptum Iscargos, fylgja enn í sambandi við yfirtöku Arnarflugs ásamt persónuábyrgðum sem koma til viðbótar. Trygging bankans er því að öllu leyti pottþétt. Ég tel að það sé rétt að láta það koma fram hér, að eins og allir hv. alþm. eiga að vita hafa ríkisbankarnir, Útvegsbankinn og Landsbanki Íslands, þá skyldu að greiða fyrir viðskiptum landsins við erlenda aðila. Þess vegna hljóta þessir viðskiptabankar að verða að taka ákvarðanir um erlendar ábyrgðir vegna viðskiptamanna sinna, t.d. hvað varðar skipakaup, flugvélakaup o.s.frv. Hlýtur þá að vera eðlilegt að draga þá ályktun, að að sjálfsögðu fylgir þessu alltaf einhver áhætta og ekki síst þegar gengi íslenskrar krónu er óstöðugt, svo að ekki sé meira sagt. Viðkomandi bankastjórnir verða því oft að tefla á tvær hættur og krefjast meira veðs og trygginga af viðskiptamönnum sínum en venja er til hjá erlendum aðilum. Um þetta liggja fyrir ýmsar upplýsingar sem er óþarfi að rekja hér. Ég tel að kjarni þessa máls sé sá, að hér hafi vel til tekist. Arnarflug hf. hefur nú keypt þetta fyrirtæki, Iscargo, eignir þess, og þar með yfirtekið skuldir fyrirtækisins, bæði erlendar ábyrgðir við Útvegsbankann og aðrar skuldir sem því hafa fylgt. Arnarflug hefur látið bankanum í té fullnægjandi veð og skuldbindingar um greiðslu ábyrgðarskulda við bankann. Arnarflug kemur þannig í staðinn fyrir Iscargo. Ég tel að það ætti að vera nokkuð ljóst öllum sem um þessi mál hugsa, að flugrekstur er áhættusamur atvinnuvegur í heiminum. Um þetta eru mörg og nýleg dæmi sem væri hægt að tala langt mál um. Hins vegar er ljóst að mínu mati, að það er alger lífsnauðsyn fyrir Ísland að innlendir aðilar séu ávallt tilbúnir að þora að stunda þessa atvinnustarfsemi. Ég tel að það sé ekkert óeðlilegt við þá hæfilegu samkeppni, sem hér hefur verið talað um, og það, sem hefur komið fram hjá hæstv. samgrh. um stefnu í flugmálum, að hafa lítið flugfélag í samkeppni við stóra risann, sem allir viðurkenna, Flugleiðir, til að veita aðhald með hæfilegri samkeppni. Ég held að það sé einnig hægt að deila endalaust um hversu örugg veð eru í flugvélum, alveg eins og það getur verið að vissu mati álitamál, hvort matsverð á ýmsum skipum er í raun og veru nægjanlegt og hvort þau mundu seljast fyrir það. Hvað halda menn t.d. að veð í flugvélum og eignum Flugleiða hf. væru mikils virði ef rekstur þeirra stöðvaðist allt í einu og ætti að gera fyrirtækið upp með sölu eignanna? Halda menn að þessi veð mundu duga til greiðslu ábyrgðar Landsbanka Íslands og ríkissjóðs í sambandi við þá fyrirgreiðslu sem fyrirtækið hefur fengið? Ég held að sé alveg ljóst að um það yrði aldrei að ræða að menn gætu hugsað sér það. Ég verð að segja að sá hluti þessara umr., sem ég hef hlustað á, hefur valdið mér að vissu leyti heilabrotum um hvernig umr. geta þróast á einkennilega vegu um svona mál. Ég er ekki að segja með þessu að ég sé á móti því að mál eins og þetta, sem er að sjálfsögðu ofarlega á baugi núna í umræðum manna á milli, sé tekið upp utan dagskrár á hinu háa Alþingi. En ég skrifaði að gamni mínu hjá mér þegar þeir voru að tala áðan, nokkrir hv. þm., hvernig fullyrðingarnar komu fram: Flugleyfin eru notuð sem verslunarvara. Verð á eignum er allt of hátt, mörgum milljónum of hátt að mati dómbærra manna. Engin not eru fyrir Electra-flugvélina. Og svo kom: Í svona máli verður hvorki sannað né afsannað. - Kannast hv. þm. við svona orðræður hjá vissum þm. hér á Alþingi? Því miður er vinur minn Magnús H. Magnússon farinn úr salnum, en ég undraðist stórlega ræðu hans í þessum umr. Hann er þó fyrrv. samgrh. og hann man ósköp vel hvernig hann varð að taka á ýmsum þáttum slíkra mála þann stutta tíma sem hann var samgrh. Þess vegna undraðist ég stórlega þær fullyrðingar sem hann bar hér á borð í sambandi við þetta mál. Ég held að hann hafi talað langt umfram það sem hann hefur meinað. Ég tek það þannig að hann hafi af einhverjum ástæðum ekki skilað frá sér því sem hann ætlaði raunverulega að segja í þessum málum, og virði ég honum það til vorkunnar. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að eyða tíma lengur í þessum miklu umr. og ætlaði í raun og veru ekki að taka til máls. Ég taldi þó rétt að koma upp til að staðfesta það sem hv. 3. þm. Reykv, hefur sagt í dag, þó að ég hafi ekki hlustað á allar hans ræður. Þegar við, sem förum með það hlutverk að gegna störfum í bankaráði eins ríkisbankans, fréttum um þetta mál, eins og hann réttilega lýsti, töldum við ástæðu til að fylgjast með málinu. Það er hægt að segja bankastjórn Útvegsbankans það til hróss, að hún lagði sig fram um að láta okkur hafa alla þræði málsins frá upphafi, frá því að afskipti Útvegsbankans af þessu fyrirtæki, sem hér var talað um, Iscargo, hófust. Þetta fyrirtæki, Iscargo, hóf viðskipti við Útvegsbankann 1969 og hefur verið allar götur síðan fastur viðskiptavinur bankans. Þess vegna var ástæðulaust annað en að við fengjum að fylgjast vel með því, ekki síst þegar þetta var komið í fjölmiðla. Það er að sjálfsögðu skylda okkar sem bankaráðsmanna að ganga úr skugga um og fullvissa okkur um að bankastjórn gangi frá málum eins og henni ber, að bankinn sé fulltryggður fyrir þeim lánum sem hann lætur af hendi. Viðskrh. (Tómas Árnason): Herra forseti. Það eru örfá orð. Það er orðin löng umr. um þetta mál. Það er auðvitað hægt að hugsa sér að svona viðskipti geti farið fram með tvennum hætti: Annars vegar þannig að eignirnar séu keyptar, Arnarflug kaupi eignir Iscargos hf., eða keypt hlutabréf, félagið keypt upp. Iscargo hf. hefur haft flugrekstrarleyfi til Amsterdam, og ef annar aðili kaupir félagið upp, er þá eðlilegt að flugmálaráðh. segi: Ég dreg þetta leyfi inn - ef hann treystir þeim aðila sem kaupir? Er það eðlilegt? Og er hægt að segja í slíku sambandi að það sé verið að versla með þetta af hálfu ráðh? Ég held ekki. Viðskiptin á milli félaganna eru sérstakt mál. Leyfisveiting af hálfu ráðh. er auðvitað annað mál eða hvort hann dregur til baka leyfi sem hefur verið veitt í ákveðnu skyni. Mér finnst eðlilegt að það liggi fyrir upplýsingar um eignir Iscargos. Ég geri ráð fyrir að það sé erfitt að meta verð flugvélar. Það getur verið að hún sé í lægra verði eða hærra verði í einn tíma en annan og það geti hlaupið á háum upphæðum. Ég kann ekki að meta slíkt eins og sakir standa. En mér finnst, þegar ég velti þessu meira fyrir mér, að það sé eitt viðskipti á milli tveggja félaga og síðan hvernig farið er með flugrekstrarleyfi sem hér höfðu verið til umr. Það er að mínu mati annað mál.



Herra forseti. Hér hefur verið rætt mikið um flugmál í dag og verður þingheimur að þola það að ég bæti nokkrum orðum við, þó að ræða mín verði reyndar í dálítið aðra veru en þær sem hér hafa verið fluttar. Ég hef flutt á hv. Alþingi þáltill. um uppbyggingu flugvalla á Austurlandi. Till. er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um að gerð verði áætlun um uppbyggingu flugvallarmannvirkja á Austurlandi sem taki til 5 ára. Áætlunin skal taka til eftirfarandi atriða: a) Tekin verði ákvörðun um staðsetningu og uppbyggingu flugvallar við Egilsstaði sem búinn sé til að þjóna því hlutverki að vera miðstöð flugsamgangna til Austurlands frá öðrum landshlutum og erlendis frá, jafnframt því að fullnægjandi aðstaða sé þar sköpuð fyrir flugrekstur innan landshlutans. b) Aðrir flugvellir á Austurlandi verði gerðir þannig úr garði að þeir fullnægi nútímakröfum um öryggi og hagkvæmni í áætlunarflugi, sjúkra- og leiguflugi.“ Tildrögin til þess, að þessi þáltill., sem hér um ræðir, er flutt, eru þau, að ástand flugvallarmála á Austurlandi er mjög bágborið þrátt fyrir þá staðreynd að flugið er sívaxandi þáttur í samgöngum eystra og landshlutinn í heild er þeim mjög háður. Í þessum málum er mikilvægt að meta stöðuna eins og hún er og gera sér grein fyrir því, að hverju stefna skal á Austurlandi í uppbyggingu flugvalla og búnaður þeirra og setja markmið um myndarlegt átak í þessum efnum. Landfræðilegar aðstæður á Austurlandi gera það að verkum, að þýðing flugs fyrir þennan landshluta er mjög mikil. Vegalengdir eru miklar og yfir fjallvegi að fara milli þéttbýlisstaða. Áætlunarflug innan landshlutans fer því vaxandi og þýðing þess er mjög mikil. Segja má að flugið sé lífæð afskekktra byggðarlaga, einkum á vetrum. Því verður að huga að þeim mannvirkjum á jörðu niðri sem eiga að þjóna þessari umferð, einkum þó að öryggisþátturinn sé í lagi. Ástand og búnaður flugvalla á Austurlandi blasir við augum heimamanna, sem sjá ástandið eins og það er, en skýrslur um þessi mál er að fá hjá flugmálastjórn sem fer með stjórn þessara mála af opinberri hálfu. Margir flugvellir á Austurlandi geta vart borið annað nafn en lendingarstaðir, eru malarbrautir án annarra öryggistækja en vindpoka. Þó er þetta ástand afar mismunandi, eins og nánar verður vikið að síðar. Till. gerir ráð fyrir að hugað verði sérstaklega að málefnum Egilsstaðaflugvallar og eru ástæður þess þær, að þar er um dálítið sérstakar aðstæður að ræða. Egilsstaðaflugvöllur er nú fimmti mesti umferðarvöllur landsins. Fóru um 40 þús. manns um hann árið 1981 og lendingar þar voru um 1800. Ástand flugbrautarinnar er slíkt, að ekki verður við unað fyrir svo mikla umferð, og hefur komið fyrir oftar en einu sinni í vetur að völlurinn hefur verið ófær vegna aurbleytu. Þetta er fáheyrð staða og sýnir ljóslega hver þörf er hér á úrbótum. Hins vegar hefur ekki fengist botn í það mál, hvar Egilsstaðaflugvöllur skuli vera í framtíðinni, og koma þar einkum þrír kostir til greina sem minnst er á í grg.: að byggja flugvöll við Snjóholt í Eiðaþinghá, sem er um 8 km frá Egilsstöðum, að byggja flugvöll vestan núverandi flugbrautar, og í þriðja lagi að byggja hann á þeim stað þar sem hann er nú. Ákvörðun liggur ekki fyrir í þessu máli og er það mjög slæmt því að sú biðstaða tefur fyrir framtíðaruppbyggingu flugvallarins. Þetta kemur enn fremur að sök vegna legu Egilsstaðaflugvallar og umferðar um hann. Þennan flugvöll þarf að byggja þannig upp að hann geti þjónað beinu flugi til útlanda og verið hagkvæmur innanlandsvöllur fyrir þær gerðir flugvéla sem notaðar eru í innanlandsfluginu og kunna að verða notaðar í næstu framtíð. Egilsstaðaflugvöllur hefur komið til greina sem varavöllur fyrir millilandaflug, en ég læt þær umræður liggja milli hluta. Það, sem við Austfirðingar þörfnumst fyrst og fremst, er öruggur völlur fyrir raunverulega umferð frá öðrum landshlutum, erlendis frá og innan landshlutans. Það er trú mín að Austurland eigi verulega framtíð fyrir sér sem ferðamannastaður og flugumferðin hljóti að verða þar einn mikilvægasti þátturinn. Benda má á þá staðreynd, að nú þegar er beint samband við Færeyjar frá Egilsstaðaflugvelli, sem þegar hefur opnað möguleika fyrir þá sem eru á leið til Kaupmannahafnar að fljúga þangað beint frá Austurlandi í gegnum Færeyjar. Þetta flug mun áreiðanlega aukast á næstu árum báðar leiðir, einkum ef það er hægt að stunda á þægilegum og hagkvæmum flugvélum. Einn mikilvægasti þátturinn í rekstri Egilsstaðaflugvallar er sá að gera hann öruggan völl til lendingar við sem flest veðurskilyrði. Flugmenn hafa þar einkum horft til flugvallarstæðisins vestan núverandi flugvallar, sem mundi bæta mjög aðflug að vellinum og koma lágmarki í blindflugi til norðurs þar niður í 200 fet, sem mundi þýða að mjög fáa daga yrði ófært til Egilsstaða. Hins vegar er um dýra undirstöðu að ræða og erfiða í þessu flugbrautarstæði, en þau mál eru þó ekki fyllilega rannsökuð enn þá. Brýnt er að ljúka athugunum á þeim og gera áætlanir um kostnað sem hægt er að byggja á endanlega ákvörðun. Seinni hluti tillögunnar fjallar um aðra flugvelli á Austurlandi en Egilsstaðaflugvöll. Eins og áður hefur verið getið er ástand þessara flugvalla mjög mismunandi, en enginn þeirra svarar þó fyllstu kröfum. Þeir eiga allir það sammerkt að þarfnast slitlags. Sumir þeirra þarfnast lengingar. Aðstaða fyrir farþega er víðast hvar frumstæð og aðflugstæki og lýsingu vantar víðast hvar. Rekstur og umsjón flugvallanna á Bakkafirði og í Breiðdal er óleyst vandamál, og er þess getið hér þó að till. nái annars ekki til rekstrarmála. Áætlunarflug innan Austurlands hefur farið vaxandi og er flugið nær einu vetrarsamgöngurnar við byggðarlög á norðanverðu Austurlandi, eins og Bakkafjörð. Vopnafjörð og Borgarfjörð eystra. Þarf ekki að lýsa þeirri nauðsyn að þetta flug geti gengið eins snurðulítið og kostur er. Flugvöllurinn í Neskaupstað er mikilvægur umferðarþáttur eða mikilvægt umferðarmannvirki í stóru byggðarlagi, og nýuppbyggður flugvöllur í Breiðdal gegnir vaxandi hlutverki í framtíðaruppbyggingu flugs á Austurlandi. Nú heldur Flugfélag Austurlands uppi ferðum á leiðinni Egilsstaðir - Breiðdalur - Höfn - Reykjavík og gerir þetta flug fólki af sunnanverðum Austfjörðum kleift að nota þetta samband við Reykjavík jafnframt því sem flugið tengir einstök byggðarlög á Austurlandi með samgöngum. Á Höfn er áfangastaður í innanlandsflugi Flugleiða á Fokkervélum og þarf flugvöllurinn þar að svara þeim kröfum, en um hann hefur verið vaxandi umferð. Auk þeirra flugvalla, sem hér hafa verið taldir upp, eru flugvellir á Seyðisfirði, Fáskrúðsfirði, Djúpavogi og Fagurhólsmýri, en ekki er stundað reglubundið áætlunarflug um þessa flugvelli. Það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að hverju á að stefna í uppbyggingu þessara valla, og fráleitt er að láta þá drabbast maður og koma þar öryggisástæður til. Þessa flugvelli vantar vegasamband og styrkingu þannig að möguleikar séu til áætlunarflugs á þá ef hagkvæmt og rétt þykir. Till. gerir ráð fyrir athugun þessara mála og áætlunargerð, sem er fyrsta skrefið. Hins vegar er þarna um að ræða kostnaðarsamar framkvæmdir þegar til þeirra kemur. Það er flm. ljóst. Í vegagerð hafa verið gerðir arðsemiútreikningar fyrir vegi með varanlegu slitlagi þar eð slíkar framkvæmdir mundu spara bíleigendum mikið fé. Ég minnist þess ekki, að slíkir útreikningar liggi fyrir um flugvallarmannvirki og búnað þeirra, og er þó víst að slíkar framkvæmdir skila miklum hagnaði fyrir flugrekstraraðila. Nægir þar að minna á nokkur veigamikil atriði eins og grjótkast á malarvöllum, sem veldur skemmdum á flugvélum, sandfok, sem getur valdið dýru viðhaldi á hreyflum flugvéla, einkum á skrúfuþotum sem nú eru að ryðja sér til rúms í innanlandsflugi. Þá fara áætlanir úr skorðum vegna lélegra aðflugstækja og þess, að það vantar búnað, t.d. lýsingu. Þannig mætti lengi telja. Allt þetta gerir það að verkum, að framkvæmdir í flugmálum eru hliðstæðar vegaframkvæmdum þótt tölulegar upplýsingar skorti um hagkvæmni þeirra. Það er staðreynd, að flugvellirnir hafa verið dragbítur á þá þróun að hægt sé að taka hér í notkun þægilegustu og hagkvæmustu gerðir flugvéla. Það er eðlilegt að flugrekstraraðilar veigri sér við fjárfestingu í nýjustu gerðum véla meðan ástandið er eins og það er nú. Það er því von mín að hv. Alþingi taki tillögu þessa til alvarlegrar umfjöllunar. Hún kveður á um athugun þessara mála og áætlanagerð og fer fram á að hv. Alþingi taki tillögu þessa til alvarlegrar umfjöllunar. Hún kveður á um athugun þessara mála og áætlanagerð og fer fram á að hv. Alþingi lýsi vilja sínum til að gera átak í uppbyggingu flugvalla og búnaði þeirra í þessum landshluta. Ég óska að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til hv. allshn.