Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég vil leyfa mér að bera fram þrjár fyrirspurnir til ríkisstjórnarinnar. Sú fyrsta er til atvmrh., þá til dómsmrh. og sú siðasta til forsrh. Ég vil þá fyrst spyrja hæstv. atvmrh., hvaða breytingar hafi orðið um skipun sáttasemjara í vinnudeilum, frá því sem áður var, eða þá aðstoð, sem hann fær. Árið 1942 störfuðu með sáttasemjara þrír sáttamenn eða fjórir, tilnefndir af þingflokkunum eða miðstjórnum þeirra, og þá var þar maður frá Framsfl. eftir sérstakri ósk frá Ólafi Thors, þáverandi forsrh. Nú sé ég í blöðum, að búið er að tilnefna menn frá þrem flokkum í sáttanefnd, og er Framsfl. þar undanskilinn. Vildi ég leyfa mér að óska eftir skýringu á þessu. Til dómsmrh. vil ég beina þeirri fyrirspurn, hvernig hann og lögreglustjóri ætla að svara því tilboði, sem kom frá félagsskap hér í bænum, að setja hér upp sérstakan her, til þess að aðstoða lögregluna við að halda uppi vissri stjórn hér í bænum. Eftir því, sem kom fram í blöðunum, þá skildist mér, að lögreglustjóra og ríkisstjórn hafi verið boðin aðstoð, ég man ekki frá hvað mörgum hundruðum manna, sem ætla að aðstoða lögregluna í væntanlegri kaupdeilu hér í bænum. Þessi aðstoð á að koma frá Alþýðusambandinu, að því er manni skilst í tvennu lagi, annars vegar að það verður hindrað, að nokkur vinna gerist við höfnina, og í öðru lagi að koma fram eins og „Gestapo“ í Þýzkalandi, til þess að hræða þá verkamenn, sem vildu vinna. Þetta tvennt er algerlega nýstárlegt í okkar sögu hér á Íslandi, svo það er naumast hægt fyrir dómsmrh., sem er yfirmaður réttarmála, annað en gera grein fyrir því, hvernig hann og lögreglustj. ætla að svara þessu og hvernig hann ætlar að koma fram í þessu máli, ef stofnaður verður sérstakur her af öðrum aðila í vinnudeilum hér í þessum bæ. Til forsrh. vil ég beina þeirri spurningu, hvernig hann líti á það deilumál, sem nú vofir yfir viðvíkjandi því, hvað séu eðlileg takmörk í vinnudeilu eins og þeirri, er hér um ræðir, hvaða takmörk hún eiginlega hafi. Það er hægt að hugsa sér, að forráðamenn Dagsbrúnar hugsi sér, að verkfallið eigi ekki aðeins að ná til framleiðslunnar, heldur einnig til daglegra starfa, sem ekki koma framleiðslunni við. Til þess að gera þetta mál stutt, þá vil ég benda á það, sem hefur töluvert mikið að segja, að Stauntning forsrh. Dana hann leit þannig á og hans flokkur, að verkföll og verkbönn ættu að koma við sjálfa framleiðslustarfsemina, en ekki lífæð þjóðfélagsins. Þess vegna hindraði hann, að lagður væri niður útflutningur á vörum til Englands, til þess að þjóðfélagið gæti staðið. Hér í bænum ætti að afgreiða þetta á svipaðan hátt. Það er vitanlega fjarstæða að hugsa sér, að deila þessi komi því ekkert við, hvort hér streymir rafmagn, vatn eða gas um þennan bæ, því ef skorið er á rafleiðslu og vatnsæð, þá er komið út fyrir skiptingu þess arðs, sem hér um ræðir. Þess vegna vil ég beina athygli manna að því, ef hér kemur til slíkrar vinnudeilu, sem hér er boðuð, að það er talið, að hér komi innan skamms skip frá Ameríku með vélar til Sogsvirkjunarinnar, og er búið að vinna að því í tvö ár að fá þær og mikil nauðsyn á að fá þær. Ef langvinn vinnustöðvun verður, mun skipið væntanlega fara með þessar vörur aftur til Ameríku, og er þá óvíst, hvenær þær kæmu aftur úr þeirri ferð. Ég vil vænta, að ráðherrar gefi skýringu á þessu og hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera í þessu máli, og hvort hún verði ekki alvarlega að kveðja Alþ. til styrktar við sig, ef verkfallsaðilar hugsa sér að beita ofbeldi og uppreisn og virða ekki grundvallarreglur og atriði, sem talið er ólíklegt, að þeir geri.



Herra forseti. - Þeirri fyrirspurn, sem beint var til mín, vil ég svara á þessa leið: Samkvæmt þeim lögum, sem gilda hér á landi um sáttaumleitanir, þá er gert ráð fyrir því, að stundum geti verið hagkvæmt að setja upp sáttanefnd til sáttaumleitana. Í því máli, sem hér liggur fyrir, gekk það þannig til, að sáttasemjari átti tal við mig og taldi æskilegt í þessu tilfelli, að komið yrði upp sáttanefnd, og spurði ég hann til um það, hvaða menn hann teldi æskilegt að fá í þá nefnd. Þetta gerði hann og tilnefndi þrjá menn. Ég ræddi síðan við þessa þrjá tilgreindu menn og fékk þá til þess að takast á hendur að fara í sáttanefndina. Að því búnu var svo nefndin skipuð eftir tilmælum sáttasemjara.



Herra forseti. - Fyrirspyrjandi beindi tveim fyrirspurnum til mín, og skal ég leyfa mér að svara þeim, eftir því sem efni standa til. Fyrirspyrjandi orðaði þannig fyrirspurn sína, hvernig ég eða lögreglustjóri ætluðum að svara tilboði Alþýðusambandsins um stofnun sérstaks hers til aðstoðar lögreglunni. Ég ætla, að hér gæti nokkurs misskilnings í þessari fyrirspurn, ef ég hef þetta rétt eftir, sem ég held, að ég geri. Dagsbrún hefur í fyrradag sent lögreglustjóra bréf, sem kom til hans í gærmorgun, þar sem félagið tilkynnir honum, að það hafi tilnefnt hundrað menn úr hópi félagsmanna sinna, sem eftirlit eigi að hafa með eftirfarandi verkefnum: 1) Hafa vinsamlega samvinnu við lögreglu Reykjavíkurbæjar um eftirlit með framkvæmd ákvæða vinnulöggjafarinnar og ákvarðana félags vors varðandi væntanlegt verkfall. 2) Skrásetja nöfn þeirra manna, er gerast kynnu brotlegir við ákvarðanir félags vors eða vinnulöggjöfina. 3) Sjá um, að verkfallið fari fram skipulega og á friðsamlegan hátt. Það er að vísu, eftir því sem ég bezt veit, í fyrsta skipti, sem stjórn þessa félags beinlinis tilkynnir lögreglustjóra, að það ætli sér að setja eftirlitsmenn, eða ég minnist ekki, að það hafi verið gert áður, en hins minnumst við allir, að bæði hér og annars staðar útnefna þau félög, sem ætla að koma á verkfalli, menn til þess að halda vörð, bæði á vinnustað og annars staðar, til þess að afstýra því, að vinna, sem brýtur í bága við verkfallið, verði framkvæmd. Ég geri ráð fyrir, að ég þurfi ekki að fara nánar út í þetta, því það er alkunnugt, að stéttarfélög, sem framkvæma verkföll, reyna að hafa hemil og gætur á mönnum, sem reyna að brjóta verkfallið, svokölluðum verkfallsbrjótum eða „skrúfubrjótum“. Mér virðist þess vegna, að hingað til hafi ekki verið gert hér neitt fram yfir það, sem venja er, annað en það, að lögreglustjóri var látinn vita, hvað gert hefur verið. Mér virðist ekki ástæða til að kalla þetta lið her, eins og málið horfir nú við, ég lít ekki svo á það, heldur verð ég að taka bréfið eins og efni þess segir til um, að félagið hafi sett upp eftirlitsmenn, til þess að hafa samvinnu við lögregluna og eftirlit með því, að verkfallið fari skipulega fram og á formlegan hátt. Eftir viðtal við lögreglustjóra, hefur okkur ekki sýnzt ástæða til að gera neitt sérstakt út af þessu. Eins og kunnugt er, þá eru fyrirmæli í lögum um það, að lögreglumenn skuli ekki hafa önnur afskipti af vinnudeilum en að halda uppi friði, eins og það er orðað í 4. gr. l. frá 1940. Ég skal endurtaka það, að stjórnin sér ekki ástæðu, að svo komnu máli, til að gera neinar sérstakar ráðstafanir eða að hefjast handa út af þessu atriði. En það vill svo vel til, að Alþ. situr nú, og þá getur það, ef því sýnist, sett stjórninni einhver fyrirmæli, ef svo til heyrir.

Forsrh. (Björn Þórðarson) Hv. þm. S.-Þ. beindi þriðja lið fyrirspurnar sinnar til mín, og var sá liður fyrirspurnarinnar á þá leið, hvaða takmörk stjórnin hugsaði sér, að vinnudeila sú, sem nú er hafin eða kann að hefjast, ætti að hafa. Stjórnin hefur nú ekki enn þá myndað sér skoðanir um það, sem fyrirspyrjandi vildi fá að vita, af þeim ástæðum, að það er ekki enn þá komið á daginn, hversu víðtæk þessi deila kann að verða. En það er ekki nema eðlilegt, að fyrirhyggjusamur maður, eins og hv. þm. S.-Þ., hugsi um það, hvort vinnudeila sú, sem kann að brjótast út, komi aðeins til með að taka til hagsmuna vinnuveitenda og verkalýðs, eða hvort hún einnig kemur til með að fara inn á lífæð þjóðfélagsins, eins og hann orðaði það. Ég býst við, að hver og ein ríkisstjórn mundi vilja hamla því í lengstu lög, að vinnudeilur nái til að grípa inn á lífæð þjóðarinnar, en hvaða aðgerðir eigi að hafa til þess að hamla því, verður að ákveða, þegar það hefur sýnt sig, hversu mikla útbreiðslu þessi vinnudeila kann að hafa. Ef nú kemur til þess, að vinnudeila verður og hún tekur svo djúpt í þjóðlífið, eins og hv. fyrirspyrjandi gat gert sér hugmynd um, þá mun ríkisstj. ljúft að leita styrktar Alþ., ef þess þarf, til þess að skipa málunum svo, að þjóðfélagið biði sem minnst tjón af.



Herra forseti. - Út af þessum umr., sem hér hafa orðið, vil ég segja, að ég álít, að þjóðfélaginu stafi engin hætta af þeim kröfum, sem fram eru komnar af hálfu stærsta verkalýðsfélags landsins um, að verkamenn í því hafi sambærileg kjör við það, sem hæstv. Alþ. hefur ákveðið bændum landsins. - Hins vegar getur þjóðfélaginu stafað hætta af því, að atvinnufyrirtæki, sem hæstv. Alþ. hefur stutt með skattfrelsi, stöðvi atvinnuvegi þjóðarinnar, þegar ráðamenn þeirra langar til að brjóta verkalýðshreyfinguna á bak aftur og vilja ekki, þegar menn yfirleitt græða mest í landinu, veita verkalýðnum viðunandi kjör. Og þjóðfélagið hefur ráð til þess að verja sig gegn þessum mönnum. Það getur rekið þessi fyrirtæki sjálft. Það þarf því ekki að leita langt til þess, að þjóðfélagið geti komið í veg fyrir stöðvun atvinnuveganna. - En hitt er erfiðara fyrir þjóðfélagið að standast, ef þær áskoranir til vinnandi fólksins í landinu, sem hv. þm. S.-Þ. hefur verið að gera nú upp á síðkastið, kynnu að hafa áhrif á bændur landsins. Sá hv. þm. hefur verið að reyna að æsa bændur til að gera mjólkurverkfall. þ.e.a.s. hætta að flytja mjólk hingað til Reykjavíkur. Þjóðfélaginu mundi stafa hætta af því, ef svo ágæt stétt yrði fyrir aðgerðir einstakra æsingaseggja leidd út á villigötur. Og gagnvart þess háttar aðgerðum er eðlilegt, að þjóðfélagið reyni að gera einhverjar alvarlegar ráðstafanir, m.a. með því að tryggja vel hag þessara bænda, svo að þeir hafi ekki ástæðu til að fara eftir því, sem einstakir æsingaseggir vilja leiða þá til. - Ég ætla ekki að spyrja hæstv. ríkisstjórn, hvað hún ætli að gera út af hættu vegna mjólkurverkfalls. Ég veit, að ef hætta væri á slíku verkfalli, mundi hæstv. ríkisstjórn grípa til viðeigandi ráða til þess að afstýra vandræðum. - Ég minntist aðeins á þetta af því, að mér virtist hv. þm. S.-Þ. tala mikið um það, að einhverjir menn í landinu ætli að gera uppreisn.



Herra forseti. - Út af fyrirspurn hv. þm. S.-Þ. langar mig til að taka fram viðvíkjandi þessu liði, sem talað hefur verið um hér hjá Dagsbrún, að það er alveg rétt skilið hjá hæstv. dómsmrh., hvernig því er farið, að undantekningarlaust í hvert skipti, þegar búizt er við því að heyja verkfall, þá hefur viðkomandi verkalýðsfélag menn til þess að gæta að því, að verkfallið, ef til þess kemur, fari vel fram. Og ekki síður nú, þegar vinnulöggjöfin er komin, má búast við lögbrotum í sambandi við það, að atvinnurekendur vilji láta halda áfram vinnu, sem bannað er af verkalýðsfélagi að láta vinna, þó að verkfali sé komið, ef til slíks þarf að draga. Og þó að vinnulöggjöfin hafi nú verið svo lengi við lýði, þá hafa lögreglumenn alls ekki gert það, þó að þeir hafi verið beðnir, að taka verkfallsbrjóta, sem unnið hafa þvert ofan í löggjöfina. þegar verkbann hefur verið sett á. Og þess vegna þarf þetta Dagsbrúnarlið lögreglunni til aðstoðar. Og ég veit, að hv. þm. S.-Þ. veit, að öll þau ár, sem hann hefur verið í Rvík, hafa alltaf verið verkfallsverðir. Og það eina nýja í þessu efni nú er það, að lögreglustjóra er skrifað það, að þessir menn séu ábyrgir gagnvart verkalýðsfélaginu, þannig að það hafi falið þeim að starfa að þessu, en ekki eigi að láta Pétur og Pál starfa að þessu, sem koma hlaupandi einhvers staðar að. En okkur hefur alls ekki dottið í hug, að þetta lið gangi um bæinn og vinni þá skemmdarstarfsemi að skera á rafleiðslur eða gas- eða vatnsæðar bæjarins, heldur er því ætlað að halda á okkar rétti um okkar kröfur. Við ætlum ekki að ganga á rétt annarra og sízt með eyðileggingarstarfsemi, en við ætlum að reyna að halda svo á okkar rétti, að ekki verði brotin á okkur lög, þ.e. reyna að sjá um að vinnulöggjöfin verði ekki brotin. Þó að hún hafi ekki verið okkur til ánægju, ætlum við að fara eftir henni. En við höfum ekki lagt svona ágreiningsmál eða deilur inn í þingið fyrr en við megum til, því að við verkamenn finnum það, að hæstv. Alþ. hefur enn þá ekki tekið jafnmikið tillit til okkar og okkar krafna eins og annarra stétta þjóðfélagsins. Og við verkamenn munum ekki leggja kröfur okkar fyrir hæstv. Alþ. fyrr en við erum orðnir þar jafnréttháir og aðrir þegnar þjóðfélagsins. Því að hér á Alþ. hefur öðrum stéttum þjóðfélagsins verið tryggt, að þær fái viðunanlegan lífeyri.



Ég vildi, út af ræðu hæstv. atvmrh., óska eftir frekari skýringum, þar sem hér er um að ræða - þó að það sé ekki af hans hálfu -nokkuð breytt viðhorf hjá sáttasemjara frá því. er var 1942, og að því er ég álít mjög óhæfilegt viðhorf skapað, sem sé að gera ráð fyrir, að svo eða svo verulegum hluta þjóðarinnar, sem tilheyrir Framsfl., komi ekkert við vinnudeila eins og sú, sem hér er hafin og, eftir því sem tilkynnt er um kröfur, mundi gera það að verkum, að bæði mundu atvinnuvegir stoppast, ríkissjóður verða gjaldþrota og bæjarsjóður Reykjavíkur mundi komast í mjög svipaðar kringumstæður. Það er sem sé vitað, að þessi vinnudeila, ef henni verður haldið til streitu, getur ekki leitt til annars en þess, ef sigur á að verða í kaupdeilunni til handa verkamönnum, að ríkisstjórnin hafi veikari aðstöðu til þess að hamla á móti dýrtíðinni heldur en hún hefur haft nú um skeið til þess að hindra dýrtíðaraukningu vegna kapphlaups á milli verkkaups og verðlags í landinu. Því að, eins og menn vita, hefur það á stundum verið svo hjá okkur, að annan mánuðinn hefur kaupgjaldið hækkað, en hinn mánuðinn vöruverðið. Og ef á að greiða fyrir því kapphlaupi, endar það ekki fyrr en allt fjármálalíf þjóðarinnar er komið í rústir. - Þess vegna álít ég það mjög óvitlegt, ef því er svo farið, að sáttasemjari telji nú, einmitt í einu af hinum alvarlegustu málum, sem hafa komið fyrir hann, að Framsfl. muni spilla friði, ef hann taki þátt með fulltrúa frá sér í sáttaumleitunum í þessari deilu. Virðist mér, að hæstv. ráðh. ætti að fá skýrslur um það frá sáttasemjara, hvort Framsfl. hefur brotið svo af sér, að ekki sé ástæða til að óska eftir fulltrúa frá honum til sáttaumleitana. Ég hygg, að hæstv. dómsmrh. eigi eftir að svara nokkru af því, sem hann var um spurður. Hann játaði að vísu, að það hafi ekki komið fyrir áður, að partur af þegnum landsins hafi tilkynnt, að þeir ætli að vera ríki í ríkinu með sinni eigin löggæzlu. Mig furðar á því, að einn af þekktustu lögfræðingum landsins skuli ekki veita því eftirtekt, að þetta er merkileg nýjung, ef einu félagi á að haldast uppi að skrifa lögreglustjóra og segja: Við ætlum að setja upp okkar varalið til þess að gæta laga og réttar. Ef slíkt ætti að haldast uppi, þá gætu þeir orðið margir hóparnir, sem slíkt krefðust að gera, líkt og á 13. öld, svo að mörg gæti spurningin orðið alvarleg. Og þess verður að krefjast af hæstv. ríkisstjórn, að hún athugi afleiðingarnar af því, að hér er komið upp varaliði eins og þessu. Þetta er í raun og veru ögrun til ríkisvaldsins. Og ég get ekki séð, að þjóðfélagið geti haldizt við, ef þessi aðferð er leyfð, eins og hér hefur komið fram, að aðilar, sem deila, geti komið til ríkisvaldsins og sagt: Nú ætla ég að leggja fram lögreglulið til aðstoðar í deilunni, og það kemur mín megin, - þið getið haft lögreglu ykkar megin. Og það veit hæstv. dómsmrh., að það er algerlega brot á allri löggjöf um lögreglu í landinu, sem hér er farið af stað með, að einstakir hópar deiluaðila geti komið með lögregluvald við hliðina á lögreglunni, sem skipuð er af því opinbera. Þetta gerðist í Þýzkalandi, þegar þýzka ríkið var að liðast í sundur. Ég vildi spyrja formann Dagsbrúnar, hvort það sé rétt, að Dagsbrún hafi þjálfað menn til þess undanfarið að taka þátt í þessari „aðstoð við lögregluna“. Það hefur frétzt frá þessu félagi, að það hafi þjálfað menn til þessa starfs, -- eins og eðlilegt er, að það gerði, eftir fyrirmyndum frá Þýzkalandi. Og ég sé ekki annað en að það hefði verið forsjálni af formanni Dagsbrúnar, ef hann hefði undirbúið þetta lið á þann hátt. Út af ræðu hæstv. forsrh. vil ég endurtaka það, að það er mjög nauðsynlegt, að maður í hans stöðu átti sig á þeirri hættu, sem hér steðjar að, vegna þess að ég sé ekki, að það sé kannske alveg eðlilegt, að hann bíði eftir því, að það sé komið hér á allsherjarverkfall, eins og nú eru horfur á, og að beðið sé eftir því, að komið sé ástand eins og var 1942, þegar Dagsbrún neitaði að skipa upp vörum og gerði ekki nægilegan greinarmun á því, sem átti að vera framleiðsluverkfall, og hinu, að skera á lífæðar þjóðarinnar. Og því fyrr, sem hæstv. ríkisstjórn athugar sinn gang í þessu efni, því betra. Því að eftir að annar aðilinn í þessari deilu hefur skipað sínar varðsveitir, og eftir að sami aðili hefur komið fram með fullkomnu ofbeldi, eins og 1942, og með svo mikilli óbilgirni, að þetta land fékk mjög alvarlegar áminningar frá því landi, sem lagði til meiri hlutann af okkar flutningaskipastól til að flytja nauðsynjavörur til landsins, þannig að við gátum jafnvel búizt við því, að öll skipin yrðu tekin af okkur, sem við leigðum, vegna þessarar framkomu annars aðilans þá, - þar sem þetta hefur komið fyrir áður, þá álít ég óheppilegt, ef hæstv. ríkisstjórn gerir ekki ráðstafanir til þess, að þjóðin átti sig á, að svo framarlega sem á að draga inn í þessa deilu þá hluti, að t.d. efni til rafmagnsveitu fyrir Reykjavík verði ekki skipað upp hér, nema kaup verði bætt upp um 30%, - þá er það illa farið.



Herra forseti. - Aðeins nokkur orð um þetta Dagsbrúnarlið. Ég get alveg upplýst það, að enginn af þessum mönnum hefur þjálfað sig neitt, nema við þá vinnu, sem hann er að vinna, og hefur aldrei tekið neina aukatíma til undirbúnings eftirliti í verkfalli. Ég hef nú ekki verið svo forsjáll að koma á þessari þjálfun á mönnunum. En menn, sem starfa í lögregluliðinu, hafa verið sendir út til þess að þjálfa sig, bæði í Þýzkalandi og viðar. Þetta er alveg nýtt, sem hv. þm. S.-Þ. kom hér með, og athyglisvert, þegar maður fær svona góðar leiðbeiningar. Verkamenn eru stundum nokkuð sljóir og seinir að hugsa sér eitthvað nýtt, en þegar manni er bent á kannske góð ráð, þá er athugandi fyrir verkamenn, hvort þeir eigi ekki að fara að þessum ráðum hv. þm. S.–Þ. Hinu er hv. þm. S.-Þ. búinn að gleyma, að þegar ég var smástrákur í Grindavík 1916, þá var verkfall hér í Reykjavík. Þá var maður á Öskjuhlíðinni, Jón H. Þorbergsson, nú bóndi á Laxamýri, sem sat fyrir okkur og sagði, að það væri verkfall í Reykjavík og bað okkur fyrir að ráða okkur ekki í skip.  (Sigf S: Og Jónas Jónsson)  . Var það að skera á lífæðar þjóðarinnar? Og hvað er það að skera á lífæðar þjóðarinnar sérstaklega? Ég held, að þegar vinna er stöðvuð um lengri tíma, hvaða vinna sem það er. þá sé það kallað að skera á lífæðar þjóðarinnar. Mennirnir, sem lenda í kaupdeilu, hætta að jafnaði að vinna alla þá stund, sem deilan stendur yfir. Ég get hugsað mér, að það yrði nokkuð margt, sem kallað væri lífæð þjóðarinnar í þessum skilningi. Og þegar hafið er verkfall, þá er náttúrlega hægðarleikur að segja, að það sé verið að skera á lífæð þjóðarinnar.



Herra forseti. - Það var aðeins að gefnu tilefni í sambandi við skipun sáttasemjara í vinnudeilum, sem ég vildi segja örfá orð. Ég vil láta það í ljós sem mína skoðun, að ég tel ekki heppilegt, að fulltrúar frá stjórnmálaflokkunum eigi að koma á sættum í vinnudeilum. Og mér vitanlega hefur það ekki verið haft þannig undanfarið, að það hafi verið fulltrúar frá stjórnmálaflokkunum, sem hafi átt að leita sátta í þeim deilum, heldur hafa verið menn úr ýmsum flokkum þar að starfi. Annað tel ég mér líka skylt að láta í ljós nú, sem er, að hæstv. atvmrh. var kunnugt um þessa skoðun mína, kannske um svipað leyti og sáttanefnd var sett á laggirnar að þessu sinni. Þetta tel ég rétt, að komi hér fram. Mér finnst, að ríkisstjórn og sáttasemjari eigi saman að velja menn í sáttatilraunir, en ekki stjórnmálaflokkarnir. Ég teldi það óhepgilegt, ef sú venja væri innleidd, að stjórnmálaflokkarnir tækju að sér deilumál eða fulltrúar þeirra, þegar sáttaumleitanir fara fram. Að öðru leyti ætla ég ekki að segja neitt um þá deilu, sem nú á sér stað og rætt hefur verið hér um.



Ég ætla aðeins, út af ræðu hv. 1. landsk. þm. (SG), formanns Dagsbrúnar, að óska eftir því fyrir hönd Jóns á Laxamýri, að hann fái að bera af sér sakir í einhverju af þeim málgögnum, sem hv. þm. ræður yfir. Því að mér þykir sennilegt, að Jón muni lýsa því yfir, að hann hafi aldrei aðstoðað við nokkurt verkfall. Mér er kunnugt um, að hann hefur haft öðrum hnöppum að hneppa og aðra lífsskoðun um þau mál heldur en æsingamenn, sem stofna til verkfalla. Hv. 2. þm. Reykv. talaði svo sem hann væri hræddur um, að ég væri að gerast æsingamaður á gamals aldri og ætlaði að hvetja bændur til þess að gera verkfall.

1916

. Ég get ekki skilið, að kommúnistaflokkurinn haldi því fram, þar sem verkföll eru hans eina framkvæmd hér á landi og hans eina áhugamál hér að nota verkföll til þess að buga framleiðsluna, að hann þá geti verið hissa á því, að það eigi að gera verkföll af öðrum mönnum en kommúnistum, þó að það sé, því miður, svo með bændur landsins, að þeir eru ekki undir það búnir að gera verkföll, og mun líða nokkuð þangað til þeir kynnu að verða það. En bændur munu ekki telja sér óheimilt, ef þeim býður svo við að horfa, að gera verkfall, úr því að kommúnistar álíta,, að þeir geti framkvæmt verkföll hvenær sem þeir vilja og sett upp sjálfstæðan her.



Aðeins nokkur orð út af þessu væntanlega Dagsbrúnarverkfalli. Hv. þm. S.-Þ. er mjög hneykslaður yfir því, að það hafi ekki verið skipaður maður frá Framsfl. af sáttasemjara til þess að gera sáttaumleitanir í vinnudeilu þeirri. sem nú er hafin af Dagsbrún. Ég hafði ekki litið svo á, að þarna væru skipaðir menn af pólitískum flokkum, heldur að skipaðir væru menn, sem líklegir væru til þess að geta aðstoðað til þess að leysa þessa deilu. Hins vegar virðist hv. þm. S.-Þ. líta svo á, að hér sé verið fyrst og fremst að skipa einn fulltrúa í þessa sáttanefnd frá hverjum pólitísku flokkanna, og þá sé Framsfl. settur hjá við skipun í þessa nefnd. Ég veit ekki fyrir víst, hvað hefur vakað fyrir hæstv. ráðh., þegar þessi ákvörðun var tekin um n. En ég vil leyfa mér að benda á, að ef átt hefði að skipa einn mann frá hverjum pólitísku flokkanna í þessa n., þá hefði verið laukrétt að skipa ekki mann í n. frá Framsfl., því að hann er líklegastur af öllum flokkum í landinu til þess að reyna að hafa pólitíska hagsmuni af því, að ekkert samkomulag náist um þessa deilu. Hann hefur enga stjórnmálastefnu, en er milliflokkur, sem leitast við að hafa pólitíska hagsmuni af því að fjarlægja flokkana til hægri og vinstri. Hans pólitísku hagsmunir byggjast á því, að deilur séu á milli flokkanna til vinstri og hægri og að þær deilur geti risið sem hæst. Og með tilliti til þessa væri óhyggilegt að skipa fulltrúa frá Framsfl. í þessa sáttanefnd. Þá var það, sem hv. þm. S.-Þ. var að tala um, að ef ætti að leyfa verkalýðsfélaginu Dagsbrún að skipa svona lögreglulið, þá væri það nýmæli, og sagði, að þjóðfélagið gæti ekki haldizt við, ef leyft væri annað eins og þetta. Ég get ekki séð, að hæstv. Alþ. geti gert neinar ráðstafanir í þessu efni. Og það er ekki hægt að benda á með rökum, að hér sé um hættulegt athæfi að ræða af hálfu Dagsbrúnar. Eftir því, sem Dagsbrún segir, þá er skipað þarna lið til þess að aðstoða lögregluna við að halda uppi lögum og rétti, meðan á verkfalli stendur, ef til verkfalls kemur. Og að hér sé nokkur sú hætta á ferðum, að ástæða sé til þess að taka málið upp á Alþ., get ég ekki með bezta vilja, séð. Það væri þá fyrst, ef það kæmi upp, að eitthvað annað væri á ferð en látið er í veðri vaka. En eins og stendur, virðist mér ómögulegt að líta svo á, að nein hætta sé hér á ferðum. Það hefur verið regla um áratugi, að þegar verkfall hefur verið í aðsigi hjá verkalýðsfélögum, þá hafa þau skipað sérstaka menn til þess að undirbúa reglur, sem fara skuli eftir í verkföllunum, og til þess að sjá um, að settum reglum sé framfylgt. Nú er eftir lögum vinnuveitendum óheimilt að láta einstaka menn úr félögum, sem þeir deila við og hafa gert verkfall, vinna. En hins vegar er vitanlegt, að atvinnurekendur eru mjög ólöghlýðnir menn í verkföllum. Og þó að í þeim tilfellum verklýðsfélögin séu sökuð um að hirða ekkert um lög og rétt, þá sýnir saga verkfallanna á Íslandi það, að atvinnurekendur hafi fyrst og fremst brotið lög í þessum efnum. Ég þori að leggja það undir dóm óhlutdrægra manna. að það eru atvinnurekendurnir, sem sífellt hafa brotið lög og reglur í slíkum tilfellum, en verklýðsfélögin hafa mjög sjaldan gert það. Er skemmst að minnast þeirra verkfalla, sem harðastar deilur hafa orðið í, sem voru Novuverkfallið á Akureyri og Borðeyrardeilan, sem slagsmál urðu út af á báðum stöðum. Og bæði á Akureyri og á Siglufirði var það Framsfl., sem stóð fyrir því, að koma af stað slagsmálum þessum, þar sem tilviljun var, að ekki hlauzt verra af en raun bar vitni. Ég vil endurtaka það, að ég álít, að hér sé engin sérstök hætta á ferðum, þannig að ástæða væri fyrir hæstv. Alþ. að gera neinar sérstakar samþykktir eða aðgerðir í þessu verkfallsmáli, ef verkfall verður hjá Dagsbrún nú. Sú eina hætta, sem ég álít, að gæti orðið á ferðum í sambandi við þetta verkfall, ef til þess kemur, er sú, að viss hópur manna reyndi að spekúlera í að nota verkfallið sér til framdráttar. Atvinnurekendur gengu ekki að því gruflandi. að það var aðeins tímaspursmál, hvenær Dagsbrún krefðist þess að fá a.m.k. sama kaup og greitt er annars staðar. Þetta kemur því ekki flatt upp á atvinnurekendur. Og ef þeir leggja nú út í harðar deilur, þá er það ekki vegna þessa kaupgjalds, heldur er það af öðrum ástæðum. sem ég sé ekki ástæðu til að nefna hér nú.



Ég ætla aðeins út af því, sem talað hefur verið um afstöðu Framsfl., að mótmæla því, sem hv. síðasti ræðumaður setti fram í spaugi, að milliflokkur hefði sérstaka ástæðu til að spilla milli hinna flokkanna, enda er það reynsla, að Framsfl. hefur unnið í gagnstæða átt. Vil ég þar nefna til, að hann hefur barizt fyrir, að vinnulöggjöf væri sett. Hann hefur barizt fyrir, að sett væri lögregla, sem væri óháð og sterk, og hann hefur barizt á móti því, að sett væri upp lögregla, sem mátti líta svo á, að notuð yrði ranglátlega í skiptum vinnuveitenda og vinnukaupenda. Ég vil einnig leyfa mér að endurtaka þá ósk til hæstv. atvmrh., að hann spyrjist fyrir hjá sáttasemjara um það, hvort hann hafi nú vikið frá þeirri stefnu, sem fylgt var 1942, þegar fenginn var einn maður úr hverjum flokki til að miðla málum, og hvort fulltrúi Framsfl. hafi brotið svo sérstaklega af sér þá, að þess vegna hafi ekki verið leitað til flokksins nú.



Herra forseti. Ég skal ekki þreyta hæstv. forseta, og ég ætla ekki að skipta mér af þessum umr. Hins vegar þykir mér ekki hlýða að láta með öllu ósvarað þeirri fullyrðingu, að í kaupdeilum hafi atvinnurekendur alla jafnan beitt ofbeldi og ólögum, en alls ekki verkamenn eða þeirra forkólfar. Þessu vil ég eindregið mótmæla. En svo langt sem mín reynsla nær til þess, þá hafa það alls ekki verið verkamennirnir sjálfir, heldur þeirra forkólfar, sem hafa staðið fyrir ofbeldinu. Það hefur verið skipulagt af þeim og þeir notað til þess verkalýðinn. Og í samræmi við það hafa þessir sömu forkólfar ætíð beitt sér móti eflingu lögreglu, sem gæti verið til styrktar ríkisvaldinu. Ef hv. þm. ætlar að færa sönnur á sitt mál, þá verður hann að vitna í sanna viðburði, sem sanna þetta, en það hygg ég, að honum veitist örðugt, því að sannleikurinn er sá, að þeir, sem hafa staðið fyrir ofbeldi í þessum málum, eru þeir menn, sem lifa á að æsa verkalýðinn upp.