Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sá vísindamaður okkar á sviði fiskifræðinnar, sem manna best þekkir til skarkolaveiða og dragnótarinnar sem veiðarfæris og um leið til tilraunaveiða hér í Faxaflóa, er tvímælalaust Aðalsteinn Sigurðsson. Hann hefur samið mjög ítarlega skýrslu um þær tilraunaveiðar sem fóru fram í Faxaflóa haustið 1979 samkv. till. Alþingis. „En í framhaldi þessara tillagna veitti sjútvrn. tveimur bátum leyfi til tilraunaveiða með dragnót við Faxaflóa í þrjá mánuði á árinu 1979, þ. e. ágúst til októberloka. Auk áframhaldandi rannsókna Hafrannsóknastofnunarinnar á skarkolaveiðum með dragnót í Faxaflóa mæltist Alþingi til þess að gerð væri athugun á hagkvæmni veiðanna. Hafrannsóknastofnunin hefur unnið að rannsóknum á áhrifum dragnótaveiða á aðra fiskstofna við Faxaflóa en skarkola árið 1976 og komist að þeirri niðurstöðu að þau séu sáralítil.“ Er þetta bein tilvitnun í skýrslu Aðalsteins Sigurðssonar frá Hafrannsóknastofnuninni um þessar veiðar. Þessari skýrslu fylgdu mjög ítarlegar töflur og línurit ásamt teikningum af svæði sem togað var á í Faxaflóa. Í skýrslunni skýrir Aðalsteinn einnig frá því, hvernig staðið var að vinnslu skarkolans, en hún fór fram í frystihúsi Sjöstjörnunnar í Ytri-Njarðvík. Þar var fyrir komið flökunarvél sem vann kolann, og reyndist góður markaður fyrir þessi flök. Og Aðalsteinn segir orðrétt í skýrslu sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Allir þeir, sem að þessari hagkvæmu tilraun unnu, bæði á sjó og landi, virtust vera harðánægðir með sinn hlut og slíkt er fremur óvenjulegt, þar sem flestir virðast tapa bæði á útgerð og fiskvinnslu. Það mundi eflaust auka nýtingu skarkolastofnsins mikið ef slíkar flökunarvélar yrðu í notkun víða við landið, en það hefur mjög þurft þar sem hann hefur ekki verið nema hálfnýttur síðustu árin.“ Það er eftirtektarvert, að einn vísindamanna okkar skuli draga fram þetta þýðingarmikla atriði sem er meðal staðreynda þessa máls. Á korti, sem fylgir skýrslu Aðalsteins, kemur fram að gífurlegt svæði, sem uppeldisfiskurinn heldur sig ekki síst á, er algerlega bannað að fara með tilraunaveiðarnar inn á, og var aldrei farið norður fyrir línu um miðjan Faxaflóa með þessar tilraunaveiðar. Þar til viðbótar má benda á, að harður botn, svokölluð hraun, er algerlega óhæfur til dragnótaveiða, og kemur fram á meðfylgjandi kortum hver stór hluti Faxaflóans þetta er og segir jafnframt þar á þá leið, að það sé augljóst að mikill hluti flóans sé friðaður þrátt fyrir að sams konar opnun yrði leyfð og haustið 1979. Í skýrslu Aðalsteins kom fram að skarkolinn var aðaluppistaðan í veiðinni, en fór minnkandi þegar leið á vertíðina, og telur hann aðalorsakir til þess vera í fyrsta lagi óhagstæðara veður þegar fram kom á haustið og í öðru lagi að þá var skarkolinn farinn að ganga út úr flóanum í átt að hrygningarstöðvum. Hann endaði skýrslu sína á þessum orðum: „Framanskráð bendir til þess, að arðvænlegt sé að stunda skarkolaveiðar með dragnót í Faxaflóa og það þurfi ekki að hafa áhyggjur af öðrum tegundum vegna slíkra veiða.“ Ég leyfi mér að fullyrða, og því er þessi fsp. mín fram borin, að það hafi aldrei verið jafnítarlegar rannsóknir gerðar á göngu eða veiðiþoli einnar fisktegundar hér við land á ákveðnu hafsvæði. Við skulum ekki gleyma því, að þegar Faxaflóinn var friðaður á sínum tíma fyrir dragnótaveiðum var hann friðaður fyrir allt öðru veiðarfæri en verið er að nota nú, með miklu minni möskva og smærri riðli en nú er. Við lokuðum Faxaflóanum líka við þær aðstæður að þar var ofveitt. Í framhaldi af þessum orðum mínum vil ég geta þess, að stjórn Hafrannsóknastofnunar er sammála um að þessum tilraunaveiðum verði að halda áfram. Ég tel að sjútvrn. og hæstv. ráðh. eigi að gefa leyfi til að þessum tilraunum verði haldið áfram og nú verði bætt við 2–4 bátum, sem m. a. geri tilraunir sínar í norðanverðum Faxaflóa eða norðar í flóanum en um hann miðjan og jafnframt utar, og t. d. fiskvinnslufyrirtæki hér í Reykjavík verði gefið tækifæri til að fá sér kolaflökunarvél til að fullnýta þetta þýðingarmikla og verðmæta hráefni. Ég skal ekki hafa mörg orð um þýðingu þess. Við stöndum frammi fyrir því að þurfa að draga úr veiði okkar helstu nytjafisktegunda, og þá ber okkur að sjálfsögðu að nytja sem mest, best og hagkvæmast það sem við höfum vannýtt fram að þessu. Meðal þess er skarkolinn, ekki aðeins her í Faxaflóa, heldur víðs vegar um land. Fsp. mín til ráðh. er því ekki bundin við Faxaflóann einan, heldur einnig aðra staði í kringum landið, og bendi ég m. a. á ýmis svæði við Austurland og við Norðurland. Ég bendi á að lokum að friðun Faxaflóans á sínum tíma var gerð gegn vilja mikils þorra Reykvíkinga, sérstaklega þeirra sem þá höfðu atvinnu sína og lífsafkomu af vélbátaútgerð frá Reykjavík. Það voru litlu bátarnir, sem stunduðu togveiðar og dragnótaveiðar, sem sáu fyrir hráefnisöflun á ferskfiskmarkað Reykvíkinga. Engar bætur komu í hlut þessara manna þegar Faxaflóinn var friðaður til þess, eins og meginröksemdin var, að stuðla að friðun til verndar, aukningar og uppeldis á fiskstofnum sem síðar áttu að veiðast af öðrum landsmönnum. Það er því tímabært að þeim, sem búa við innanverðan og norðanverðan flóann, verði aftur gefið tækifæri til að nýta þetta þýðingarmikla hráefni undir stjórn og eftirliti þeirra manna sem mesta og besta þekkingu hafa á því. Vegna þessa er þessi fsp. mín borin fram til hæstv. sjútvrh.



Herra forseti. Í svari mínu hafði ég hugsað mér að styðjast við þá skýrslu sem Hafrannsóknastofnun hefur gefið út um þetta, en hv. fyrirspyrjandi hefur nú rakið meginniðurstöðu þeirrar skýrslu og get ég því í raun og veru stytt mál mitt, en skal þó drepa á nokkur meginatriði og geta loks þeirrar hugmyndar sem ég hef um framhald þessara tilrauna. Á næstsíðasta þingi var lagt fram frv. um breytingu á lögum nr. 81 31. maí um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, sem gerði ráð fyrir að afnumið yrði bann við dragnótaveiðum í Faxaflóa. Frv. þessu var vísað til ríkisstj. og óskað að haldið yrði áfram tilraunum við kolaveiðar í Faxaflóa, en slíkar tilraunir fóru fram sumarið 1976 og reyndar einnig 1977 og 1978 á vegum Hafrannsóknastofnunar. Tilraunir Hafrannsóknastofnunar leiddu til þess, að hún lagði til í bréfi til ru., dags. 31. 3. 1978, að dragnótaveiðar yrðu leyfðar í Faxaflóa með sömu skilyrðum og annars staðar við landið. Hefur stofnunin síðan ítrekað þessar tillögur sínar og telur að hægt sé að veiða umtalsvert af skarkola í Faxaflóa án þess að valda skaða á öðrum fiskstofnum. Vegna þeirra tilmæla, sem fram komu á næstsíðasta þingi, gekkst rn. fyrir því, að tveir bátar voru fengnir til veiðitilrauna á s. l. hausti og stóðu tilraunirnar frá 15. ágúst til loka október. Skýrsla Hafrannsóknastofnunar um þær tilraunir hefur verið birt og send þm. og hygg ég að hv. fyrirspyrjandi hafi einkum vísað til hennar í því sem hann fór með. Ég vil endurtaka það, sem kom fram hjá honum, að í tilraunum á s. l. hausti kom mjög greinilega fram að lítil hætta virðist á að aðrar fisktegundir veiðist. Þetta kemur fram í töflum sem í skýrslunni er að finna og eru fyrir hina ýmsu mánuði þegar tilraunir voru gerðar. Í ágúst 1979 var skarkoli ætíð yfir 90%, lægst 90.2%, og er þá ýsa 5.1%. Sömuleiðis er skarkoli ætíð yfir 90% í sept. og er hæsta hlutfallið þá 95.6%. Í okt. verður skarkoli hins vegar lægst 63.6% og þá þorskur 34.l%. En á heildina litið er skarkoli yfirgnæfandi í þessum tilraunum og því er það meginniðurstaða Hafrannsóknastofnunar, sem einnig kemur fram í þessari skýrslu, þar sem segir, með leyfi forseta: „Framanskráð bendir til þess, að arðvænlegt sé að stunda skarkolaveiðar með dragnót í Faxaflóa og það þurfi ekki að hafa áhyggjur af öðrum tegundum vegna slíkra veiða.“ Svar við fsp. hv. fyrirspyrjanda er það, að ég hef í huga að þessum tilraunum verði haldið áfram í sumar og - eins og einnig kom fram hjá honum - fjölgað verði bátum - líklega um tvo - við þessar tilraunir. Jafnframt, að sjálfsögðu í samráði við Hafrannsóknastofnun sem hefur eftirlit með þessum tilraunum, verði athugað að þær fari fram á þeim svæðum sem ekki hafa hingað til verið opnuð í þessu skyni eða þar sem tilraunir hafa ekki verið gerðar. Ég vil einnig geta þess, að koli sá sem fékkst við þessar tilraunir, var vélflakaður í Sjöstjörnunni hf. í Keflavík, nema hvað stærsti kolinn var handflakaður hjá Baldri hf. í Keflavík. Kom sú vinnsla mjög vel út að dómi forráðamanna þessara fyrirtækja og hafa þeir mikinn áhuga á að vinnsla geti hafist aftur nú í sumar. Einnig hefur áhugi komið fram hjá vinnslustöðvum í Reykjavík, eins og ég hef áður upplýst. Því er nú í athugun að auka þessar tilraunir nokkuð. Út af slíkri veiði víðar um landið vil ég segja það, að mér sýnist sjálfsagt að það sé skoðað, en ekki liggja fyrir nægilegar upplýsingar eða ákveðnar tillögur frá Hafrannsóknastofnun til þess að ég geti gefið þar um ákveðin svör á þessu stigi. Ég vil jafnframt lýsa því yfir, að ég hef í huga að leggja fram í haust frv. um opnun fyrir dragnót í Faxaflóa, enda sýni tilraunir í sumar sömu niðurstöður og fengist hafa til þessa, og þá er það að sjálfsögðu á valdi hins háa Alþingis hvort ákveðið verður að breyta fiskveiðilögum í þessa átt.



Herra forseti. Ég fagna því að þessi umr. fer hér fram, þeim svörum, sem hér hafa fengist, og þeirri skýrslu, sem hér hefur verið skilað. Sú tilraun, sem gerð var í þessum efnum, tókst áreiðanlega mjög vel, bæði að því er varðaði afkomu í útgerð og eins í vinnslu. Ég sá bráðabirgðaúttekt á afkomu í vinnslunni um það bil sem þessari tilraun var að ljúka, en hugmyndin var sú hjá sjútvn. Ed., þegar hún fól ríkisstj. þetta mál, að skýrslu yrði skilað til nefndar, ekki einungis um veiðarnar, heldur einnig um vinnsluna. Ég vil spyrjast fyrir um hvort þeirri skýrslu hafi verið skilað að því er vinnsluna varðar. Að því er aðdragandann varðar, er þó eitt atriði sem var ekki nákvæmlega tilgreint í svari hæstv. ráðh., en ég tel ástæðu til að taka fram, og það var varðandi úthlutun leyfisins til þessarar tilraunar. Það var gert þannig, að vinnslustöð var úthlutað leyfi til að velja sér tvo báta. Leyfunum var sem sagt ekki úthlutað til bátanna, heldur til vinnslustöðvarinnar. Ég held að þetta geti verið heppilegt fyrirkomulag í sambandi við áframhald þessarar tilraunar, sem ráðh. hefur boðað og ég tel að rétt sé að gera. Auðvitað er það svo, að mál eins og þetta er viðkvæmt og að þetta mál hefur verið mjög umdeilt. Skýrslan frá Hafrannsóknastofnun sýnir þó tvímælalaust að það sé hægt að stunda dragnótaveiðar af þessu tagi þar sem einungis sé veiddur koli, en ekki gengið í aðra fiskstofna. En hitt er auðvitað ljóst, að þetta veiðarfæri má misnota. Þess vegna skiptir meginmáli í þessu máli öllu saman að eftirlitið með veiðunum sé gott, og í annan stað held ég að það væri mjög varasamt að stunda þessar veiðar með öðrum hætti en þeim að leyfinu væri úthlutað til vinnslustöðva fyrir mjög takmarkaðan fjölda af bátum. Ég get fallist á það skref, sem ráðh. boðaði, að fjölgað yrði nú upp í fjóra, en ég vara við því að ætla sér að opna þetta eða hafa það eftirlitslaust. Hér þarf áreiðanlega strangt aðhald. Og þó að úthlutun leyfa sé ekki það skemmtilegasta sem menn lenda í þá held ég að það muni vera nauðsynlegt í þessu tilviki og þá með mjög takmarkaðan fjölda báta í huga með tilliti til þess að eftirlitið sé sem öruggast.



Herra forseti. Ég vil einnig þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðh. fyrir svör varðandi þetta mál. Ég kveð mér aðeins hljóðs vegna þess að um þetta mál var fjallað í fyrra í sjútvn. Ed. og þaðan var málið afgreitt til ríkisstj. með ákveðnu fororði sem mér virðist nú að Hafrannsóknastofnun hafi ekki uppfyllt að öllu leyti. Ástæðan fyrir því, að þessi háttur var á hafður í Ed., var fyrst og fremst sú, að í því höfuðvígi fjandmanna dragnótarinnar á Íslandi yfirleitt, sem Ed. hefur verið og þó fyrst og fremst dragnótaveiða í Faxaflóa, gerðu menn sér eigi að síður grein fyrir því, að enn væri málið svo viðkvæmt að það væri pólitískt hættulegt hérna við flóann að samþykkja frv., sem Ólafur Björnsson flutti hér og sætti ámæli fyrir af því að hann er sjálfur fiskverkandi. Hitt var þó mála sannast, að Ólafur féllst á allar uppástungur nm. um varúðarráðstafanir í þessu skyni, m. a. að notaður yrði 170 mm möskvi, að allur bolfiskur yrði upptækur ger umfram 15% í afla úr hverjum róðri sem félli til. Niðurstaðan varð sú, að óskað var eftir því af hálfu sjútvn. Ed., að tilraununum hér í Faxaflóa yrði haldið áfram með þeim skilyrðum, sem samstaða hafði náðst um í sjútvn. Ed., og kveðið á um ósk á þá lund, að reynd yrði kolaveiði með öðrum veiðarfærum en dragnótinni til þess að gengið yrði úr skugga um hvort hægt yrði að ná þessum afla með veiðarfærum sem íslenska þjóðin tortryggði ekki af slíkum ofsa sem dragnótina. Ég vil aðeins minna á í sambandi við fyrirheit hæstv. sjútvrh. um að taka nú þetta mál upp að nýju næsta haust, ef niðurstöður af veiðitilraunum í sumar yrðu álíka meinlausar og í fyrra, að hafin var rétt ein undirskriftasöfnun hérna á Reykjavíkursvæðinu á móti dragnótinni einmitt í fyrra og það var með ólíkindum hversu margir skrifuðu undir mótmæli gegn dragnót á bensínstöðvum og bílaþvottaplönum og biðstofum bankanna hér í Reykjavík. Sjálfur sá ég undirskriftaplagg þar sem breytt hafði verið hausnum, sem undirritaður var, á þá lund, að mótmælt væri dragnótaveiðum í Faxaflóa og mælt með friðun Heiðmerkur, og sá listi hafði verið útfylltur til hlítar. En ég vil vara við því að fara ógætilega aftur í haust gagnvart því fólki, sem trúir á illsku dragnótarinnar, og óska þess, að því verði beint til Hafrannsóknastofnunar að hún framkvæmi þessa tilraun í líkingu við það sem beðið var um af hálfu Ed. í fyrra þegar fjallað var um málið.



Herra forseti. Í sambandi við þetta mál vil ég taka undir það sem kom fram hjá síðasta ræðumanni. Þegar frv. um dragnótaveiðar var til umr. í hv. Ed. í fyrra var einmitt sleginn sérstakur varnagli í sambandi við það atriði sem ræðumaður minntist á, þ. e. tilraunir væru gerðar með 170 mm möskva. Ég ætla ekki að fara að halda hér neina sérstaka ræðu um þetta mál að öðru leyti en því, að ég vil minna á að því hefur aldrei verið mótmælt að sú friðun, sem gerð var í Faxaflóa á sínum tíma, hafi borið mjög góðan árangur í sambandi við uppeldi ýmissa fisktegunda hér við land. Það hefur verið viðurkennt af fiskifræðingum að hún hafi borið jákvæðan árangur. Það má vel vera að hægt sé að segja að hér hafi verið um tilfinningamál að ræða, en ég efast um að hægt sé að segja svo, því að margir hafa þarna lagt hönd að verki. Forsaga þessa máls, hvernig búið var að fara með fiskstofna í Faxaflóa, er til á spjöldum sögunnar og er óyggjandi að öllu leyti. Það, sem mér finnst vera aðalatriðið í þessu máli, er að ekki sé rasað um ráð fram og rannsóknir séu vandaðar á þessu sviði. Ég fagna því þess vegna, að í svari ráðh. kom fram að hann hyggst láta halda þessum rannsóknum áfram í sumar. Mér finnst ástæða til að benda á og taka undir það, sem raunar kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að víða við landið eru ágæt skarkolamið sem eru vannýtt. En vannýtingin er fyrst og fremst vegna þess að fiskvinnslustöðvar í landinu hafa ekki verið þannig í stakk búnar að þær hafi getað nýtt þessa fisktegund svo að arðbært væri. Þar kemur til sögunnar vélvæðing sem er talinn grundvöllur þess að hægt sé að nýta þessa fisktegund svo vit sé í. Þess vegna þarf að tengja þær ákvarðanir, sem teknar verða, einmitt við þessa vélvæðingu og markaðsmöguleika. Ég vil endurtaka, að mér finnst ástæða til að vara við því að fara ógætilega í þessum málum. Mjög ítarleg rannsókn á þessu og úttekt þarf að fara fram og birta hana opinberlega. Mér finnst líka koma til greina í sambandi við úthlutun leyfanna að þau séu veitt fiskvinnslustöðvum, það sé mjög takmarkað hvernig þessar veiðar verði leyfðar og þessar rannsóknir verði gerðar víðar en í Faxaflóa. En að fara varlega er númer eitt.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að efna til neinna umr. um þetta mál. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir svar hans og fagna þeirri niðurstöðu sem hann hefur komist að. Að vísu hafa komið fram hér atriði sem gætu orðið til þess að málið yrði rætt nánar. Þ. á m. kom fram í ræðu hv. fyrrv. sjútvrh., að hann taldi af hinu góða að ekki væri úthlutað leyfum beint til einstakra báta, en lausnin væri fólgin í því að veita þau vinnslustöðvunum. Ég spyr: Er einhverja algilda reglu að finna um það, að einhver ákveðin vinnslustöð sé öllum öðrum fremri hvað varðar að fá slík leyfi, þar sem margar vinnslustöðvar eru á staðnum? Ég veit að pólitískir ráðh. geta kannske fundið slíkt út, en ég fæ ekki séð að það liggi frekar ljóst fyrir en með vélbátana sjálfa og þá fiskimenn sem af veikum mætti hafa frá örófi alda reynt að eignast atvinnutæki sín sjálfir og viljað standa sjálfir undir rekstri sínum, en vera ekki alfarið komnir upp á viðkomandi fiskvinnslustöðvar. Ég endurtek þakkir mínar til hæstv. ráðh. og vil, herra forseti, jafnframt geta þess, að það er í fullu samráði við viðkomandi hæstv. ráðh. að fsp. mínum nr. 7 og 8 á dagskrá verði svarað skriflega fyrir þinglok.



Herra forseti. Mér skilst á því, sem kom fram hjá hv. þm., að ekki hafi verið fullkomlega staðið að þessari tilraun eins og sjútvn. ætlaðist til. Það kom fram hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni að skila hefði átt skýrslu um vinnsluna. Ég vil segja það, að þetta var mér ekki ljóst, en ég mun ganga eftir því og þá láta athuga, hvort öðrum atriðum frá n. er ekki fullnægt, og láta gera það. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram, að hér er um ákaflega viðkvæmt mál að ræða, og það var ekki síst með það í huga að mér sýndist, þrátt fyrir mjög afgerandi niðurstöðu Hafrannsóknastofnunar, rétt að halda tilraunum áfram í sumar og undir ströngu eftirliti Hafrannsóknastofnunar og e. t. v. á nokkuð útvíkkuðu svæði. Ég vil einnig upplýsa, að eins og í fyrra munu leyfi verða bundin við vinnslustöð. Það sýnist mér rétt á meðan veitt er svo takmarkað. Og það er að sjálfsögðu bundið því, að slíkar stöðvar séu undir það búnar að vinna aflann. Ég geri því ráð fyrir sama framgangsmáta nú og í fyrra.



Herra forseti. Það er auðvitað að nýting fiskstofna okkar fer að mestu eftir biluðu taugakerfi þm., ég tala nú ekki um ráðh., og það á alveg sérstaklega við um skarkolann. Auðvitað er það, eins og hæstv. sjútvrh. sagði, ákaflega viðkvæmt mál að drepa skarkolann, að halda ekki áfram að ala þennan gómsætasta fisk okkar upp til einskis. Hér í Faxaflóa er reynslan margvísleg. Að vísu þurfti að gæta að ofveiði í Faxaflóa og vernda, en ekki friða, eins og menn alltaf mismæla sig. Við ætlum ekki að friða neinn fisk, við ætlum að vernda hann fyrir ofveiði, við ætlum að ganga í stofnana. Reynsla smábátaeigenda hér, sem áður lögðu línur sínar t. d. úti á Bakkagrunni og Bollasviði, þar sem gekk vorýsa rauð í sárið árum saman, er sú, að það hangir krossfiskur og ígulker á hverjum krók. Auðvitað á að leggja undir viss svæði og stunda þau með dragnót, afmörkuð svæði, og sjá hvað setur með þeim hætti. Allir þekkja það, sem hafa gist Norðurlönd til að mynda, að þar þykir rauðspretta herramannsmatur. Af þeirri rauðsprettu, sem Norðurlandabúar veiða, þarf fjögur flök að meðaltali á móti einu flaki af íslenskri rauðsprettu veiddri í ágúst-sept., eftir að líða tekur á sumar, áður en hún gengur .til hrygningar, fyrir utan bragðið og fitumatinn sem í þessu er. Ég varpa fram gamalli hugmynd minni, sem auðvitað heyrist ekkert til fyrir gjallandanum í vísindamönnunum. Ég átti þá tillögu einu sinni að t. a. m..í Húnaflóa, þar sem voru afburða kolamið sem hv. 1. landsk. þm. stundaði af djörfung meðan hann var og hét í sjómannastétt, en t. d. eiga Hólmavíkingar við tímabundið atvinnuleysi að stríða á hverju ári, þar yrði tekið myndarlega til höndum og mönnum fengin í hendur verkfæri og aðstaða til að verka kolann í neytendaumbúðir og finna honum markað á Norðurlöndum þar sem er án efa geysilegur markaður fyrir þessa dýrðarvöru, sem gæti selst hærra en aðrar. En þetta má auðvitað ekki fyrir hinum stríðu meiningum í málinu. Það er alveg dagsanna, að ýmsir bændur fram til fremstu heiða hafa ráðið mestu í þessum málum hér í þingsölum á umliðnum áratugum. Ég hygg að ýmsir mosavaxnir menn hér ættu að þekkja það, eins og t. a. m. hv. þm. Pétur Sigurðsson, því að hann mun hafa barist um á hæl og hnakka í þessu máli á sinni tíð. Síðan mætti athuga um Axarfjörðinn. Hvernig standa sakir þar? Þar nær enginn koli þroska vegna þess að hann er ofsetinn. Það þarf að hreyfa við botninum til að losa um lífræn efni svo að gróður geti vaxið og fiskur nærst. Þetta er allt saman að verða eins og óunninn kálgarður sem ekki hefur verið stungið upp í og enginn sáð í. Þannig gætu þessir smástaðir e. t. v. borgið atvinnu fólksins með þessum hætti og stórkostlegar útflutningsgjaldeyristekjur orðið. Og eins er á Héraðsflóanum og þannig getum við farið hringinn í kringum landið. - En í þessum efnum eins og fjölmörgum efnum í þessum sökum ráða bábiljur einar.



Herra forseti. Hv. þm. Sverrir Hermannsson tók ómakið af mér í mörgu sem ég ætlaði að segja. Ég vil leggja áherslu á það, að á þessum tímum, þegar okkur vantar verðmæti á bak við peningaseðlana, sem í umferð eru, og meiri verðmæti þarf að skapa í þjóðfélaginu, þá er skömm að því að láta mjög verðmæta og allstóra fiskstofna liggja ósnerta. Og það er raunar óskiljanlegt að menn skuli ekki vilja ná í rauðsprettuna þó að það eigi að gera það með snurvoð. Sannleikurinn er sá, að þessi úrtölutónn, eins og kom hér fram í máli hv. þm. Alexanders Stefánssonar, þjónar engum tilgangi, og þar heyrði maður gamla kaupfélagstóninn, af því að það voru kaupfélögin í kringum landið sem bönnuðu snurvoðina eins og öllum er kunnugt.  Auðvitað hefur friðunin á Faxaflóa, eins og hann orðaði það, orðið til mikils gagns og að sjálfsögðu efast enginn um það. En á bak við orð hans skein í það, að það hefði verið snurvoðin í Faxaflóa sem hefði drepið allt líf niður. Það er auðvitað hin mesta fjarstæða. Í Faxaflóanum toguðu allir togarar landsmanna og meira að segja útlendinga líka fram eftir öllu, og snurvoðin, eins og hún var þá, og snurvoðin, eins og hún er núna, með 170 mm möskva -  En það eru fleiri tegundir af kola hér við landið, sem betur fer. Nú orðið hlýtur hann að vera í eins miklu magni og hann hefur fæðu til. Það er orðið þykkt af honum sums staðar og þar á ég við þykkvalúruna, sem er kölluð „lemmi“ í daglegu tali, enda kalla Englendingar hann „lemon sole“. Ég er einn af þeim Íslendingum sem hafa stundað lemmaveiðar og flutning til útlanda, og þar þurftu útlendingarnir ekki vélar til að flaka hann. Þeir handflökuðu þetta í Danmörku og fluttu með frystilestum um alla Evrópu á okurverði strax daginn eftir. Þetta er stofn sem enginn veit hvað er stór. Þetta er fiskur sem ekki er hægt að ná í troll með 155 mm möskva, því að hann er þannig vaxinn að hann snýr sig í gegnum slíka möskva. Og ég vil leggja áherslu á það og benda hæstv. sjútvrh. á það, að þarna er verulega stór stofn sem alls ekkert er nýttur og þyrfti endilega að ná tökum á. En það verður ekki gert með trolli því að það nær ekki þessum fiski. Það þarf að leyfa veiðar með minni möskva í trolli undir eftirliti til að reyna að ná í þennan fisk.



Herra forseti. Það vill svo til að ég var meðflm. með Ólafi Björnssyni að því frv. til l. um breyt. á lögum sem var lagt fyrir 1978 og er um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og má segja að hafi vakið upp vissa trúarvakningu hér við Faxaflóann, þegar mótmælalistar voru liggjandi, má segja, á hverri bensínstöð og eins í móttökum banka, eins og hv, þm. Stefán Jónsson sagði frá áðan. Ég tel að í nýtingu þess fiskstofns, sem er skarkolinn, hafi gætt ákaflega mikils tvískinnungs hjá okkur. Ekki nema lítill hluti af þessum stofni er nú nýttur, á meðan við erum að ofnýta flesta aðra fiskstofna, og ég taldi sjálfsagt að við nýttum þau verðmæti sem þarna eru í sjónum. Ég held að það sé ekki ætlun okkar að stofna neins konar neðansjávarþjóðgarð í Faxaflóa eða annars staðar við landið. Við þurfum á þessum verðmætum að halda og við skulum ná til þeirra. En ég stóð fyrst og fremst upp til að leiðrétta misskilning sem kom fram hjá hv. þm. Garðari Sigurðssyni um stærð möskvans, að hann væri 170 mm. Hann er það alls ekki. Hann er 155 mm. Ég vil fara fram á það við hæstv. sjútvrh., að sú tilraun, sem gerð verður í haust, verði gerð með möskvastærðinni 170 mm, þannig að í ljós komi hvað raunhæf till. okkar Ólafs Björnssonar hefur verið. Það vildi ég fyrst og fremst fara fram á, að tilraunin verði gerð eins og við lögðum til og hv. sjútvn. Ed. ætlaðist til að yrði.



Herra forseti. Á því þingi, sem sat 1975–1976, bar hv. þm. Jóhannes Árnason fram fsp. um mþn. í byggðamálum til þáv. hæstv. forsrh. og var henni þá svarað svo, með leyfi hæstv. forseta: Það segir fyrst í svari hæstv. forsrh. þá, að hann hafi snúið sér til formanns umræddrar mþn. í byggðamálum,hv. 2. þm. Vestf., Steingríms Hermannssonar, til að afla svara við fsp. Síðan las þáv. hæstv. forsrh. upp grg. Steingríms Hermannssonar sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á Alþingi 13. apríl 1973 var samþ. þál. sú um mþn. t byggðamálum sem fylgir hér með í ljósriti. Eru í ályktuninni tilgreind meginverkefni n. Á fundi Sþ. 18. apríl 1973 fór fram kosning 7 alþm. til þess að taka sæti í umræddri mþn. En tilgreindir þm. voru kjörnir: Lárus Jónsson, Steingrímur Hermannsson, Helgi F. Seljan, Matthías Bjarnason, Ingvar Gíslason, Karvel Pálmason og Pétur Pétursson. Með bréfi, dags. 4. maí 1973, skipaði forsrh. Steingrím Hermannsson formann nefndarinnar. Fyrsti fundur n. var haldinn 5. júní 1973. Ákveðið var að ráða starfsmann. Var Magnús Pétursson hagfræðingur fenginn til þess starfs í um það bil 11/2 mánuð sumarið 1973 og aftur sumarið 1974. Gísli Pálsson nemandi í þjóðfélagsfræði vann einnig að sérstökum verkefnum fyrir n. sumarið 1973. Nefndin ákvað að leita eftir samstarfi við landshlutasamtökin utan Reykjavíkur og Reykjanessvæðisins. Voru fundir haldnir með þeim öllum sumarið 1973. Einnig var rætt við forstöðumenn Framkvæmdastofnunar, framkvæmdastjóra Húsnæðismálastofnunar ríkisins, póst- og símamálastjóra, vegamálastjóra og fleiri um sérstök málefni sem n. hafði til athugunar. N. ákvað að skipta starfinu í tvo meginflokka: annars vegar athugun einstakra byggðamálefna og hins vegar mörkun almennrar stefnu í byggðamálum. Framan af var áhersla lögð fyrst og fremst á einstök málefni. Var ríkisstj. gerð grein fyrir þeim málefnum, sem n. taldi mikilvægust, með bréfi til forsrh., dags. 8. nóv. árið 1973. M. a. var lögð áhersla á eftirgreind málefni: 1. Húsnæðismál. Lögð var áhersla á sex atriði sem nefndin taldi mikilvægust til þess að rétta hlut dreifbýlisins í húsnæðismálum. Jafnframt var flutt á vegum n. frv. til l. um örvunarlán vegna almennra íbúðabygginga í dreifbýli. 2. Landshlutasamtökin. Nefndin lagði áherslu á, að rammalög fengjust samþykkt fyrir landshlutasamtökin, og beitti sér fyrir því, að frv. þess efnis var endurflutt á Alþingi. 3. Bygging iðnaðarhúsnæðis í dreifbýli. Á vegum n. var flutt frv. um það mál. 4. Skipting fjármagns til lagningar þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum. Nefndin lagði í fyrrnefndu bréfi og í bréfi, dags. 5. des. 1973, til samgrh. áherslu á að vegalögum yrði breytt og aukinn hluti þéttbýlisfjár til framkvæmda í dreifbýli án tillits til íbúafjölda. Var slík breyting tekin inn í frv. til l. um breytingu á vegalögum, sem flutt var af samgrh. og samþ. á síðasta þingi . . . . 6. Athugun á framfærslukostnaði. Á vegum n. var á síðasta þingi flutt till. til þál. um athugun á framfærslukostnaði á nokkrum þéttbýlisstöðum á landinu. Þáltill. þessi var samþykkt. Hagstofu Íslands var falið að vinna þetta starf og áhersla lögð á að því yrði hraðað. Því er þó ekki lokið enn. Til undirbúnings mörkunar almennrar stefnu í byggðamálum var samþykkt viðamikil starfsáætlun sem gerir ráð fyrir því að safna upplýsingum um hina fjölmörgu þætti byggðamála. Ítarlegum upplýsingum hefur verið safnað frá Skotlandi, Noregi og Svíþjóð um skipulag byggðamála þar. Gísli Pálsson nemandi í þjóðfélagsfræði gerði könnun á byggðaröskun á Íslandi með athugun á tveimur stöðum. Skýrsla um þá könnun kom út í okt. 1973 og var henni dreift til alþm. Magnús Pétursson hagfræðingur tók saman yfirlit yfir heilbrigðismál og Sigfús Jónsson hagfræðingur um þjónustuaðstöðu á Íslandi. Rætt var við fyrirtækið Hagvang um úttekt á ýmsum öðrum þáttum, einkum á sviði atvinnu-og tekjumála, en ekki hefur orðið úr því starfi vegna fjárskorts. Nefndin stefnir að því að ganga á þessum vetri frá almennum tillögum um stefnu í byggðamálum. Í jan. 1974 var dreift á Alþingi skýrslu um störf mþn. í byggðamálum. Kostnaður við störf n. hefur verið greiddur úr Byggðasjóði. Í fyrrnefndri skýrslu í jan. 1974 kom fram að kostnaður árið 1973 var 543 364 kr. Var þar fyrst og fremst um að ræða launakostnað vegna starfsmanna og ferðakostnað vegna funda með stjórnum landshlutasamtaka o. fl. Kostnaður árin 1974 og 1975 er um 400 þús. kr. F. h. milliþinganefndar um byggðamál, Steingrímur Hermannsson.“ Steingrímur Hermannsson, hæstv. sjútvrh., sat á þessu þingi og tók til máls við þessa umr. Hann komst m. a. svo að orði í sambandi við þessa umr.: „Þess var getið í þeirri skýrslu sem hæstv. forsrh. las, að nefndin hefði safnað miklum upplýsingum frá nágrannalöndum okkar um skipulag þessara mála. Ég fór í slíka ferð og kynnti mér þessi mál vel, reyndar ásamt fleirum, m. a. þm. Það er ekki eins einfalt mál að móta heildarstefnu og sumir ætla e. t. v. og mikil spurning hvernig sú stefna á að vera eða hve nákvæm hún á að vera. Ég hef ekki tíma til að rekja það hér á þessum stutta tíma. Ég vil þó geta þess, að Norðmenn, sem hafa unnið einna mest starf á þessu sviði, setja stefnuna ákaflega einfalda fram. Hún er raunar bara ein: að skapa jafnvægi í byggð landsins, sem við höfum talað hér um í áratugi. Að vísu eru síðan talin mörg undirmarkmið, eins og t. d. atvinnuöryggi og sambærileg þjónusta, og það síðan flokkað áfram niður skalann. Ég lít svo á, að það eigi að vera hlutverk þessarar n., og ég vænti þess, að hún ljúki því í vetur að koma fram með þál. sem markar þessa meginstefnu. En ég hefði gjarnan viljað að hún gæti verið nokkru nánari og nokkru nákvæmari en sú stefna sem ég nefndi að Norðmenn hefðu markað, en eins og ég sagði áðan er það ekki auðvelt starf, og ég hygg að til þess að það megi vinnast vel þurfum við að finna góðan starfsmann. Það er von til þess nú að sá starfsmaður fáist.“ Svo mörg voru þau orð og gáfu vissulega fyrirheit um að eitthvað mundi gerast í þessum málum. Því sé ég ástæðu til að spyrja hæstv. forsrh.: 1. Hvað líður störfum mþn., sem kosin var af Sþ. til að gera tillögur um markmið, leiðir og mörkun almennrar stefnu í byggðamálum samkv. þál. um mþn. í byggðamálum frá 13. apríl 1973, og hvenær er þess að vænta að nefndin skili áliti? 2. Hver er orðinn kostnaður við störf nefndarinnar?



Herra forseti. Þessi fsp. er í tveimur liðum. Sá fyrri: „Hvað líður störfum mþn., sem kosin var af Sþ. til að gera tillögur um markmið, leiðir og mörkun almennrar stefnu í byggðamálum samkv. þál. um mþn. í byggðamálum frá 13. apríl. 1973, og hvenær er þess að vænta að nefndin skili áliti.“ Byggðanefnd var kjörin samkv. þeirri þál., sem nefnd var, og nefndin vann á næstu árum allmikið starf sem áður hefur verið gerð grein fyrir á Alþ., eins og hv. fyrirspyrjandi rakti. M. a. hefur nefndin beitt sér fyrir samþykktum á Alþingi á sviði byggðamála og átt þátt í stofnun byggðadeildar hjá Framkvæmdastofnun ríkisins. Byggðadeildin gerir áætlun um þróun byggða og atvinnulífs í þeim tilgangi að tryggja atvinnu og búsetu í byggðum landsins. Hún fjallar um áhrif opinberra aðgerða á byggðaþróun og gerir tillögur til úrbóta. Þannig má segja að deildin hafi tekið við þeim verkefnum sem nefndinni voru falin, enda leitaði nefndin til byggðadeildar um aðstoð við gerð lokaskýrslu. Byggðadeild hefur gert uppkast að nokkrum köflum væntanlegs nál. og vinnur áfram að málinu. Önnur spurningin: „Hver er orðinn kostnaður við störf nefndarinnar.“ Svarið er, að kostnaður við störf nefndarinnar hefur enginn orðið til viðbótar við það sem kom fram í svari forsrh. við sams konar fsp. á Alþ. 5. des. 1978, Alþt. það ár, dálkar 1287–1290.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. þau svör sem hann gaf hér. Þau lýsa náttúrlega því sem við var að búast, að nefndin hefur látið undir höfuð leggjast að skila áliti áður en hún var lögð niður, og rifjar það nokkuð upp þann mikla hamagang sem á sínum tíma var í kringum þessa nefndarstofnun, þar sem fyrst og fremst komu við sögu þeir hv. 11. þm. Reykv., Ólafur Ragnar Grímsson, sem nú er að vísu kominn í annan flokk og hefur komið við í öðrum í millitíðinni, og svo formaður Framsfl., Steingrímur Hermannsson. Þau störf, sem þessari nefnd var ætlað að vinna, hafa verið falin öðrum. Eins og hæstv. forsrh. gat um áðan, hefur byggðadeild Framkvæmdastofnunarinnar mjög unnið að byggðamálum á undantörnum árum og er ekkert nema gott um það að segja. Raunar vil ég einnig lýsa ánægju minni yfir því, að hún skuli nú vinna að uppkasti að því nál. sem hæstv. sjútvrh. sagði á því herrans ári 1975 að væri rétt í burðarliðnum.



Herra forseti. Á þskj. 371 bar ég fram ákveðnar fsp. til hæstv. samgrh. um símamál í Reykjavík. Hér er um að ræða mál sem mjög hefur verið á dagskrá og brennur í huga æðimargra. Þar sem útséð var um að þessu máli fengist svarað munnlega á hv. Alþ. óskaði ég eftir skriflegum fsp. frá hæstv. samgrh. um þetta mál. Ég hef nú fengið þetta svar í hendur skriflega, eins og ég bað um, og hafði reyndar áður fengið uppkast að svarinu eins og póst- og símamálastjóri gekk frá því. Hér er að sjálfsögðu um að ræða svör við ýmsum tæknilegum spurningum, en ég vek athygli á því, að ég bað um svör varðandi ýmsa pólitíska þætti líka og þess vegna sætti ég mig ekki við að fá svörin í þessum búningi. Hér er um að ræða endursögn hæstv. samgrh. á svörum póst- og símamálastjóra. Ég met hann að vísu mikils sem embættismann og ég efa ekki að hann fari með rétt mál í öllum greinum, en í svari sínu vitnar hann til þess, að ýmislegt, sem spurt er um, hljóti að vera stjórnmálaleg ákvörðun. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að hæstv. samgrh. svari nánar, annaðhvort á þessum fundi eða í ítarlegra skriflegu svari, hvernig fyrirhugað sé að leysa þau mál sem um var spurt. Ég vil ekki af því að mér var hleypt hér upp í ræðustólinn til að ræða fundarsköp, ræða þessi svör efnislega, en ég tel að hér verði hæstv. samgrh. að bæta um betur.



Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. er ekki ánægður með svörin sem ég lét honum í té skriflega. Þetta mál er ekki hér á dagskrá svo að ég tel mér ekki heimilt að ræða það nú. En ég skal með ánægju fylla út í þau svör og þá hafa samráð við hann um, hvað hann telur ófullnægjandi, og þá svara skriflega.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram á þskj. 371 nokkrar spurningar til hæstv. forsrh. um störf stjórnarskrárnefndar, en hann er sem kunnugt er formaður þeirrar nefndar sem kjörin var á Alþ. eða tilnefnd af þingflokkum á sínum tíma með stoð í þáltill. sem samþ. var á Alþ. 6. maí 1978, en í henni segir að gera eigi endurskoðun á stjórnarskránni innan tveggja ára, ef ég man það orðalag rétt. Það er ljóst að þessi nefnd hefur starfað frá næstu áramótum eftir að þáltill. var samþ., en tafir hafa orðið á málinu og sumar þeirra af eðlilegum ástæðum, eins og þeim að um kosningar hefur verið að ræða og eins vegna stjórnarmyndunar sem hæstv. forsrh. hefur staðið að. Í stjórnarsáttmála ríkisstj. segir að endurskoðuninni skuli lokið á þessu ári. Það, sem kom mér þó fyrst og fremst til að spyrja þessara spurninga, var yfirlýsing frá miðstjórnarfundi Framsfl., þar sem kemur annað hljóð í strokkinn, því að hvergi er minnst á stjórnarskrárnefnd í ályktun miðstjórnarinnar um stjórnarskrármálefni og því haldið fram, að það sé svo viðamikið verk að endurskoða stjórnarskrána að slíkri endurskoðun verði ekki lokið fyrr en í lok kjörtímabilsins. Mér finnst vera dálítill munur á þeim viðhorfum, sem koma fram hjá stærsta stjórnarflokknum annars vegar og hins vegar í stjórnarsáttmálanum, og vildi þess vegna spyrja hæstv. forsrh. beint hvernig þetta mál stendur. Í 2. spurningunni er vikið að áfangaskýrslu, hvort hennar sé von bráðlega, og byggi ég það á þeirri hugmynd, sem ég hef fengið, að ætlunin muni hafa verið að nefndin skilaði áfangaskýrslu til þingflokkanna og þá einkum og sér í lagi um kjördæmamálið, en það var tiltekið sérstaklega í þeirri þáltill. sem samþ. var 6. maí 1978. Í þriðja lagi vík ég að nefndarfundum. Ég geri það vegna þeirra frétta sem borist hafa af starfi nefndarinnar og eru í þeim dúr, að nefndin hafi lítt starfað að undanförnu. Tel ég ástæðu til að fá upplýsingar um nefndarstarfið þannig að þær fréttir verði staðfestar eða fram komi að þær fréttir séu á engum rökum reistar. Í fjórða lagi er spurt um starfsmenn nefndarinnar. Mér er kunnugt um að dr. Gunnar G. Schram hefur starfað fyrir nefndina. Ég veit ekki hvort hann er fastur starfsmaður hennar, en ég þekki það hins vegar að hann hefur unnið ágætt starf í sambandi við upplýsingar um stjórnarskrármálefni. Mig langar til þess að fá upplýsingar um hvort hann sé sá eini. Ef svo er hvernig gengur starf hans og hver eru laun hans? Það gæti gefið hugmynd um hve mikils má vænta af starfsmanninum, en hann er sem kunnugt er sérfræðingur og háskólakennari í stjórnskipunarrétti. Í fimmta lagi er spurt um mánaðarlaun nm. Ástæðan fyrir þeirri spurningu er af sömu rótum og þriðja spurningin, en fram hefur komið í fréttum að nefndarfundir hafa verið strjálir og einn nm., Matthías Bjarnason, hafi beðist undan því að þiggja laun fyrir störf í nefndinni, þar sem hann telji að hann eigi slík laun ekki skilið - mér skilst vegna stopullar fundarsóknar sem stafi af því hve fáir fundir hafa verið haldnir. Ég vona að þessar fsp. verði ekki misskildar á þann veg, að hér sé um að ræða verulega gagnrýni á störf þessarar nefndar, sem ég veit að starfaði mikið, a. m. k. framan af, heldur er tilgangurinn fyrst og fremst að fá upplýsingar áður en þingi lýkur um hvernig starfinu reiðir af. Ekki síst vegna þess að stór stjórnarflokkur virðist hafa beygt eitthvað af leið vildi ég fá það staðfest beint frá formanni nefndarinnar hvernig starfinu líður og miðar og hvenær megi búast við raunhæfum árangri.



Herra forseti. Fyrsta spurning hv. þm. er þessi: Hvenær er ráðgert að störfum stjórnarskrárnefndar ljúki? Í þeirri þál., sem samþykkt var vorið 1978 um þessa stjórnarskrárnefnd, segir að hin nýja nefnd skuli innan tveggja ára skila álitsgerð og tillögum um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Nefndin var skipuð í byrjun des. það ár og hefur verið litið svo á að sá tveggja ára starfstími nefndarinnar, sem till. fjallar um, eigi því við skipun nefndarinnar þannig að hún eigi skv. ályktuninni að hafa skilað álitsgerð og tillögum um endurskoðun stjórnarskrárinnar fyrir lok ársins 1980. 2. spurning hv. þm. er þessi: Er von á áfangaskýrslu frá nefndinni á næstunni? Í upphafi nefndarstarfa var lögð fyrir nefndina verkefnaskrá, þ. e. taldir upp allmargir liðir, milli 25 og 30 að tölu, um þau atriði í stjórnarskránni sem alveg sérstaklega þyrfti að taka til umræðu og meðferðar. Síðan var farið rækilega á mörgum fundum yfir öll þessi atriði og þau rökrædd. Aflað hefur verið upplýsinga innanlands og utan um ýmis þessara atriða og samdar greinargerðir. Hefur verið ætlun nefndarinnar að taka saman grg. eða það sem hv. þm. nefnir áfangaskýrslu til handa þingflokkunum. Er sú grg. eða réttara sagt þær greinargerðir, sem þar er um að ræða, í vinnslu og það langt komið að þær á að mega afgreiða frá nefndinni til þingflokkanna áður en langt um líður. Það var í fyrstu rætt um hvort ætti í fyrstu aðeins að senda grg. um kjördæmamálið sjálft og þá helstu möguleika og kosti sem þar væru á döfinni, en niðurstaðan varð sú að senda samtímis greinargerðir um önnur atriði stjórnarskrárinnar sem hafa verið rædd og tekin til meðferðar. En mál standa þannig nú, að á næstu fundum nefndarinnar verður gengið frá þessari áfangaskýrslu eða grg. til þingflokka. 3. spurning hv. þm. er á þá leið: Hversu margir fundir hafa verið haldnir í nefndinni? Fyrstu fundir voru haldnir í des. 1978, strax eftir að nefndin hafði verið skipuð. Samtals hafa verið haldnir 24 fundir í nefndinni, þar af 6 á þessu ári. Eins og að líkum lætur eru störf nm. hins vegar ekki eingöngu fólgin í fundarhöldum, því að milli funda er unnin mikil vinna við gagnaöflun og samningu greinargerða sem nm. svo kynna sér og athuga milli funda. Það eru allmargvísleg gögn sem þannig hefur verið aflað fyrir nefndina. Þá spyr hv. þm. í fjórða lagi hve margir starfsmenn starfi á vegum nefndarinnar og hve mikið þeir þiggi í laun. Nefndin réð sér í upphafi starfsmann sem ráðunaut, þ. e. prófessorinn í stjórnskipunarrétti við Háskóla Íslands, dr. Gunnar G. Schram. Verkefni hans er að semja sérfræðilegar álitsgerðir um ýmis stjórnarskrármálefni samkv. óskum nefndarinnar og afla gagna. Þá annast hann einnig skrifstofuhald fyrir nefndina. Greiðslur fyrir þessi störf hafa numið 335 þús. kr. á mánuði, þ. e. bæði þóknun og kostnaður við nefndarstörfin. Ritari stjórnarskrárnefndar er ráðuneytisstjórinn í forsrn., Guðmundur Benediktsson, og eru laun hans sömu og nm. 5. spurningin er hver séu mánaðarlaun nm. Sú nefnd á vegum fjmrn., sem fjallar um slík mál, ákvað laun stjórnarskrárnefndar og núverandi laun nm. eru samkv. ákvörðun nefndar þeirrar 65 935 kr. á mánuði og að venju um 50% hærri fyrir formann, hvort tveggja samkv. ákvörðun þessarar nefndar. Ég vænti að ég hafi svarað fsp. hv. þm: sem eru hér prentaðar á þskj., en í ræðu sinni drap hann til viðbótar á fleiri atriði og m. a. þá samþykkt Framsfl., að endurskoðun stjórnarskrárinnar yrði ekki lokið fyrr en síðla á þessu kjörtímabili, ef ég skildi hv. þm. rétt. Nú hef ég getið um það, hvernig ákvæðin eru um störf nefndarinnar og hvenær hún á að skila sínum tillögum og grg. Síðan er ljóst að það tekur vafalaust nokkurn tíma á Alþ. að fjalla um svo stórt mál. Eins og kunnugt er er sá háttur um stjórnarskrárbreytingar að til þess þarf samþykki fyrst eins þings og síðan þingrof og samþykki annars þings eftir þingrof og kosningar. Ég hef ekki gert ráð fyrir að þing yrði sérstaklega rofið vegna endurskoðunar stjórnarskrárinnar, heldur yrði sá háttur hafður nú eins og oft áður að reynt yrði að láta endurskoðun eða samþykkt nýrrar stjórnarskrár eða stjórnarskrárbreytinga falla saman við almennar kosningar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir greinargóð svör við þeim spurningum sem ég hef lagt hér fram og gerði áður grein fyrir. Ég legg á það áherslu vegna nefndarþóknunar, að það hefur komið fram að einn nm. hefur afþakkað þóknun sína. Þar kemur því fram sparnaður fyrir ríkissjóð a. m. k. þangað til nefndin fer frekar á skrið. En það er önnur saga. Það hefði kannske verið ástæða - og ég veit að ekki er eðlilegt að því sé svarað því að það kemur ekki fram í spurningunum - að spyrja hver kostnaðurinn sé alls og hvort í launum starfsmannsins, sem eru laun og kostnaður, komi fram kostnaður við öll ferðalög. Ég veit að ekki er hægt að ætlast til þess að hæstv. forsrh. geti svarað þessu nú á hraðbergi þar sem ekki var um það spurt í upphafi. Mér þykir gott að heyra að á næsta fundi nefndarinnar verði afgreidd svokölluð áfangaskýrsla, verkefnaskrá eða grg. - eða hverju nafni við kunnum að nefna þann áfanga-og það síðan sent þingflokkunum. Ljóst er, að ef ljúka á þessari endurskoðun á þeim tíma, sem fyrirhugað er, verða þingflokkarnir og reyndar stjórnmálaflokkarnir að fá tækifæri til þess að kynnast viðhorfum nefndarinnar og þeim tillögum, sem hún gerir, og þeim kostum sem boðið er upp á um viðkvæmustu málin, sem að sjálfsögðu tilheyra kosningatilhögun og kjördæmaskipan. Fyrir um það bil ári flutti fyrrverandi kennari við Háskólann í stjórnlagafræði, Þór Vilhjálmsson hæstaréttardómari, erindi í útvarpið þar sem hann sagði að hann teldi miður að stjórnarskrárnefnd hefði kannske verið of þröngur stakkur sniðinn þar sem sérstaklega eru tekin fram í þáltill. sérstök atriði sem nefndin átti að beina athygli sinni að. Þór lét að því liggja, að hugsast gæti að enn mættu menn bíða í 35 ár eftir að heildarendurskoðun færi fram á stjórnarskránni-sú endurskoðun sem hann taldi nauðsynlegt að gerð yrði vegna þeirra breytinga sem hafa orðið á íslensku þjóðfélagi í þau rúmu 100 ár sem stjórnarskráin hefur gilt, því að auðvitað er stjórnarskráin frá 1944 byggð að nánast öllu leyti á stjórnarskránni sem okkur var gefin 1874. Ég er ánægður með að hæstv. forsrh. ætlar að skila starfi sínu í lok þessa árs og lætur engan bilbug á sér finna þrátt fyrir þær einkennilegu yfirlýsingar frá miðstjórn Framsfl. sem ég gat um áður. Ég segi það að lokum að ég treysti honum vegna reynslu hans og þekkingar á þessu máli sem fyrrv. kennara í stjórnlagafræði við Háskóla Íslands manna best til að standa þannig að þessu máli að það nái fram að ganga.