Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Halldór Stefánsson) Það sjest af nál., að fjhn. hefir fallist á frv. Það verður að teljast æskilegt, að sem flestir borgarar þjóðfjelagsins tryggi fjárhagslega afkomu sína á elliárunum, enda verið um það rætt allmikið að gera það jafnvel að skyldu öllum borgurum þjóðfjelagsins. En það hefir ekki verið árætt ennþá að ganga svo langt. Ríkið hefir þó tekið upp það ráð að gera starfsmönnum sínum að skyldu að gera þetta. Því virðist það vera rjett, ef sótt er á um það að tryggja sig á elliárunum, að þá sje ekki staðið á móti því, og allra síst þegar svo stendur á, að um er að ræða menn, sem hafa líka aðstöðu til ríkisins eins og starfsmenn þess, og er fyrir því gerð grein í greinargerð frv., að svo er um þessa starfsmenn Búnaðarfjelagsins. Þetta eru þær almennu ástæður til að fallast á frv. Það var bent á það við 1. umr. þessa máls, hvort ekki mundu vera líkar ástæður um fleiri en starfsmenn Búnaðarfjelagsins, og voru þá sjerstaklega tilnefndir starfsmenn Fiskifjelagsins. Nefndin leitaði til stjórnar Fiskifjelagsins um þetta, og skýrði hún svo frá, að það væri ekki, því að Fiskifjelagið hefði enga fasta starfsmenn, sem sambærilegir væru við starfsmenn Búnaðarfjelagsins, enda engin ósk um þetta frá þeim. Það var einnig bent á það við 1. umr., að það væri ástæða til að athuga, hvort lífeyrissjóðurinn væri þannig staddur fjárhagslega, að hann gæti vel tekið við fleiri mönnum. Nefndin leitaði um þetta til reikningshaldara sjóðsins og fjekk þær upplýsingar, að sjóðurinn væri yfir höfuð vel staddur. Hann var stofnaður með 50 þús. kr. framlagi frá ríkinu. Það mun hafa verið árið 1921, og síðan hefir hann vaxið allört, fyrstu árin um rúmar 50 þús. kr. á ári, og eitt árið um nær 100 þús. kr., sem stafaði af vaxtabrjefakaupum, sem hann hafði hagnað af. Það er ekki búið að gera upp reikning sjóðsins fyrir síðastl. ár, en reikningshaldarinn sagði mjer, að sjóðurinn myndi nú vera orðinn um 600 þús. kr., og taldi ekkert athugavert við að ganga að þessu frá fjárhagslegu sjónarmiði lífeyrissjóðsins. Ákvæði þessa frv. mundu taka til þeirra starfsmanna Búnaðarfjelagsins, sem eru ráðnir með erindisbrjefi, en það eru 8 manns, tveir búnaðarmálastjórar og sex ráðunautar. Jeg vil þá víkja að brtt. nefndarinnar. Eins og allir vita, er nokkur munur á ráðningarháttum starfsmanna Búnaðarfjelagsins og ríkisins, því að fastir, starfsmenn þess fá ekki veitingarbrjef fyrir starfa sínum, heldur fá þeir erindisbrjef til óákveðins tíma, og er báðum aðiljum heimilt að segja upp samningnum með nokkrum fyrirvara. Eins og frv. kom frá hæstv. stjórn er ekki sjeð fyrir því, hvernig fari, ef einhver starfsmaður fer úr þjónustu fjelagsins fyrir þá sök, að uppsagnarrjettarins er neytt af annarshvors hálfu. Í lífeyrislögunum er svo ákveðið, ef embætti er lagt niður, að embættismaðurinn hafi rjett til annaðhvort að fá útborguð iðgjöld sín, vaxta- og affallalaust, eða, ef hann kýs heldur, að láta þau standa í sjóðnum og fá þá á sínum tíma rjett til lífeyris. Þessi brtt. áskilur starfsmönnum Búnaðarfjelagsins sama rjett, ef þeir fara úr fjelagsins þjónustu.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallason): Jeg vil aðeins þakka hv. nefnd greiða og góða afgreiðslu þessa máls. Jeg hygg, að brtt. hennar sje til bóta og sje nauðsynlegur viðauki við frv. Vænti jeg þess, að hún nái fram að ganga.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Það þarf ekki að fylgja frv. þessu úr hlaði með langri ræðu, því það var rætt mjög ítarlega um þetta mál á Alþingi í fyrra, og ljetu aðalflokkarnir þá skýrt í ljós skoðun sína á því. Ennfremur hafa verið teknar fram í greinargerð helstu breytingarnar frá lögunum í fyrra, en þau voru tvenn, og hefir það verið tekið úr þeim í þetta frv., er þurfa þótti. Í því er þetta frv. frábrugðið lögunum í fyrra, að í því eru ekki áætlaðir fleiri fastir starfsmenn en þörf er á, og má gera ráð fyrir því, að það spari útgerðinni töluverð útgjöld. Mjer er kunnugt um, að ýmsir hjer á þingi og annarsstaðar álíta, að laun föstu starfsmannanna þurfi að vera hærri en hjer er tiltekið, og ef Alþingi kemst að þeirri niðurstöðu, að svo þurfi að vera, samþ. það það, og verður best skorið úr á þann hátt. Það skiftir mjög miklu máli fyrir landið, að hægt sje að gera gæsluna sem fullkomnasta, en það er einnig nauðsynlegt að gæta hófs um eyðsluna, bæði kaupgjald og annað. Þá er eitt atriði, sem jeg legg til við nefnd þá, er um málið á að fjalla; það er, að bætt verði inn í frv. ákvæði, sem geri með öllu óheimilt að viðhafa vín á varðskipunum. Landhelgigæslunni er það mjög áríðandi, að aldrei komi fyrir, að nokkur maður á þessum skipum geti verið undir áhrifum víns. Þótt við höfum orðið að leyfa vín í landinu undir vissum kringumstæðum, þá er með öllu óþarfi að gera ráð fyrir víni á þessum skipum. Legg jeg svo til, að frv. verði vísað til allsherjarnefndar.

Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Frv. þetta er enginn nýr gestur hjer á Alþingi, því að það hefir verið borið fram á tveim undanfarandi þingum. Og enda þótt hv.þm. kunni að finnast, að það sje ekki mikið nýtt í því, þá felst þó í því sú rjettarbót handa mönnunum, sem það er fyrir, að nauðsynlegt er, að það verði að lögum. Það hefir allmikið farið í vöxt á síðustu fimm árum, að fiskiskip hafa orðið fyrir þeim slysum að stranda, og á stuttu tímabili hafa hvorki meira nje minna en þrír togarar algerlega strandað, og tveir eða þrír þeirra á þeim stöðum, að mjög hefir verið tvísýnt um, að lífi skipverja yrði bjargað, en í fleiri tilfellum hefir afleiðingin orðið sú, að alt, sem þeir hafa haft með sjer, hefir farist, eða að meira eða minna leyti skemst. Strand getur komið fyrir hvaða skip sem er, við okkar stormasömu strendur, og þess vegna er líka ætlast til, að ákvæði frv. nái til allra þeirra skipa, sem nauðsynlegt þykir. En að talið er nauðsynlegt að tryggja þessa muni, er af því, að hjer er oft um mjög fátæka menn að ræða, sem hafa lagt mikið í kostnað, til þess að klæða sig til vinnu sinnar, og sá klæðnaður er alldýr, svo sem hlífðarföt og vinnuföt, og svo hafa þeir löngum með sjer betri fatnað, til þess að geta klæðst í, þegar þá ber að landi á fjarlægum stöðum. Og ekki mun fjarri að áætla, að verðmæti þessara muna sje alt að 800 krónum. En á minni skipum er gert ráð fyrir, að mennirnir hafi minna með sjer, og er vátryggingarupphæðin þar þess vegna höfð nokkuru minni. Menn munu nú segja sem svo, að það eigi að vera kleift fyrir sjómennina sjálfa að vátryggja muni sína. En þar til er því að svara, að það er altaf sama sagan, að menn eru ekki nógu árvakir um sinn hag, og það er hætt við, að menn verði það aldrei, nema því aðeins, að slíkt sje fyrirskipað í lögum. Það eru svo mörg dæmi þess, að það verður að skylda fólk til þess að tryggja sig fyrir óhöppum. Jeg skal benda á, að á styrjaldarárunum komst sú regla á hjá nágrannaþjóðunum, að útgerðarmenn trygðu muni skipverja sinna, og ef mennirnir svo mistu það, sem þeir höfðu með sjer, þá fengu þeir alla upphæðina greidda. Hjer hjá okkur hefir þetta komist lítilsháttar í kring, þar sem Eimskipafjelag Íslands er, því að það hefir tekið upp þessa reglu. Við álítum, að þessi regla þurfi að gilda á öllum skipum, hvort sem það eru togarar, mótorskip eða línubátar, því að alstaðar getur það komið fyrir, að slík áföll eigi sjer stað. Jeg verð að geta þess, að þegar slík strönd hafa átt sjer stað, þá hafa skipverjar í raun og veru hvergi getað fengið greitt það tap, sem þeir hafa beðið, og það er óhætt að segja það, eins og minst er á í grg. frv., að undantekningarlaust alt er vátrygt á skipinu, nema fatnaður skipverja, menn, skip, farmur, alt er vátrygt, nema þetta eina, og það kemur niður einmitt þar, sem síst skyldi, þar eð í flestum tilfellum er um algerlega eignalausa menn að ræða. Í frv. er gert ráð fyrir því, að iðgjaldsgreiðsla sje gerð á hendur útgerðarmanni, að þeir standi straum af þeim kostnaði. Jeg vil nú taka það sem dæmi, að jafnstórt fjelag og fjelag botnvörpuskipaeigenda hjer trygði þetta á einum stað, og mundi þá verða hægt að komast að mjög góðum kjörum, og svo væri hægt að tryggja þetta aftur hjá einhverju endurtryggingarfjelagi. Svo er líka önnur leið til, sú, að hvert útgerðarfjelag fyrir sig hefði þann kostnað, að greiða þær upphæðir úr fjelagssjóði, sem ætti að greiða, þegar skipsstrand kemur fyrir, og svoleiðis mun það einmitt vera hjá Eimskipafjelagi Íslands. Það mun ekki hafa trygt hjá öðrum, heldur staðið sjálft allan straum af þessum kostnaði; en í fleiri tilfellum má nú vænta þess, að þetta komi sjaldan fyrir, og mundi því ekki hafa mikil áhrif á iðgjaldagreiðslu. Að síðustu vil jeg geta þess, að það er ekkert ákvæði til í íslenskum lögum um það, ef farmaður verður fyrir því að missa fatnað sinn, og standi allslaus eftir, að hann skuli klæddur aftur. Erlendis er það ákvæði tekið inn í lög, að ríkið skuli sjá honum fyrir nauðsynlegum klæðnaði, til þess að hann geti komist heim til sín. Jeg veit dæmi þess, að það hefir komið fyrir hjer suður á Selvogsgrunni, að mönnum hefir verið bjargað svo að segja nöktum. Fóru þeir til stjórnarinnar og spurðu, hvort þeir gæti ekki fengið eitthvað upp í fatakostnað, en ráðherra sá, sem þá var, sagði þeim, að það væri engin heimild í lögum, sem gæfi leyfi til að láta þá fá neitt fje til fata. Jeg skal svo ekki þreyta hv. deild á lengri ræðu að sinni. Jeg leyfi mjer að leggja til, að þessu frv., verði vísað til 2. umr. og til sjútvn.

Flm. (Guðmundur Ólafsson) Greinargerð fyrir þessu frv. á þskj. 56 er svo ítarleg, að óþarft er að bæta þar miklu við. Tilgangurinn með frv. er sá, að tryggja betur frjálsa göngu laxins í árnar og stuðla að því, að hann komist tálmunarlítið á hrygningarstaðina. Það er ekki undarlegt, þótt fram komi breytingar á þessum lögum, sem nú eru komin á fimtugsaldur. Hefði sjálfsagt þurft að breyta þar fleiru en frv. fer fram á, en jeg er ekki nægilega fróður í þessum efnum hvarvetna á landinu, og hefi því látið þessar breytingartillögur nægja, sem fram eru teknar í frv. Jeg tel þó, að þessar breytingar á frv. sjeu til mikilla bóta, sjerstaklega að lengja tímann úr 36 stundum á viku í 60 stundir, og eins það, að ekki sje hægt að leggja í blá-ósa ánna, heldur tiltekna vegalengd frá ósi árinnar; og þá er það þýðingarmikið, að minsta kosti þar sem jeg þekki best til, að veiðitíminn byrji ekki fyr en 1. júní. Sumar breytingarnar, eins og t. d. í 4. gr., eru mjög smávægilegar og aðeins gerðar vegna þess, að viðkunnanlegra þykir að hafa cm. í stað þumlunga, þar sem það mál er nú notað. Ennfremur er það auðsjeð, að sektir fyrir brot á lögunum frá 1886 eru langt of lágar eftir núgildandi peningaverði, og ræður frv. nokkra bót á því. Vænti jeg þess, að hv. deild taki frv. vel, og leyfi mjer að stinga upp á því, að frv. verði, að þessari umr. lokinni, vísað til landbn.

Jörundur Brynjólfsson Jeg hafði satt að segja ekki búist við að taka til máls í þessu máli. Það hafa orðið meiri umræður um það en jeg gat búist við, og sennilega hefðu þær alveg að skaðlausu mátt vera minni. En að jeg hefi samt sem áður tekið til máls, stafar máske einna mest af því, hvernig síðustu umræðurnar urðu. Áður en jeg vík nánar að því, vildi jeg lítillega minnast á kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu. Jeg býst við að geta farið þar fljótt yfir sögu; það er búið að ræða málið það mikið. Jeg ætla samt að drepa stuttlega á kosninguna í Vestur-Ísafjarðarsýslu 1912 til að byrja með. Það hefir áður verið minst á hana í þessu sambandi. Get jeg fyrir mitt leyti tekið undir þau ummæli, sem áður hafa komið fram, að nokkurt samband kunni að vera milli þeirra atvika, sem hafa gerst við kosninguna nú í sumar í Norður-Ísafjarðarsýslu, og þess, er þingið gerði 1912 í tilefni af kosningu í Vestur-Ísafjarðarsýslu þá. Mjer hefir fundist það ekki koma nógu glögglega í ljós við þær umræður, hvernig ástatt var um þessa kosningu. Samkv. umræðum frá því þingi var 21 vafaseðill. Það voru þeir seðlar, sem voru tvíbrotnir eða meir. Af þessum 21 seðli átti sjera Kristinn Daníelsson 14, en Matthías Ólafsson 7 seðla. Með því að gera þessa seðla ónýta, hafði Matthías meiri hluta. Nú hafði það tíðkast við kosningar undanfarið og það ár einnig, sem upplýst var í þinginu, að fleirbrotnir seðlar, ef ekki gallaðir að öðru leyti, voru teknir gildir. En kjörstjórnin, eða meiri hluti hennar, leit svo á, að þessa seðla bæri ekki að taka gilda. Annar maðurinn var Matthías Ólafsson sjálfur, sem átti sæti í kjörstjórn, þó að hann væri sjálfur í kjöri, og hinn var Kristinn Guðlaugsson að Núpi, að jeg ætla. Sýslumaður, oddviti kjörstjórnar, taldi, að þessa tvíbrotnu seðla bæri að taka til greina, og var það því gegn hans atkvæði, að Matthías Ólafsson fjekk kjörbrjefið. Mjer dettur nú ekki í hug að væna Matthías um það að hafa beinlínis sýnt hlutdrægni, en hitt virðist í mesta máta óviðeigandi, að maður hafi þannig úrskurðarvald um sjálfan sig. Þegar til þings kom, leit það þannig á þessa málavexti, að kosningu Matthíasar Ólafssonar bæri að taka gilda. Þessi úrskurður virtist brot á þeirri venju, sem áður hafði tíðkast. Og mikil óánægja varð í hjeraðinu út af því, að kosning Matthíasar var tekin gild. 172 kjósendur kærðu kosninguna, og var það meiri hluti kjósenda, að því er virðist. Jeg drep á þetta atriði vegna þess, að ef til vill hefir þetta verið fyrirboði þess, sem síðar varð, - að menn hafi verið óvandari við kosningar síðan. Jeg drep ennfremur á þetta svona ítarlega út af því, að einn þm. hjer í deildinni, háttv.þm. Dal. (SE), var með að fella þennan úrskurð, Jeg gat ekki skilið ummæli hans á annan veg en að þeir, sem ekki vildu samþykkja kosningu Jóns Auðuns Jónssonar, væru að fremja lögbrot. Hann gerðist ákaflega stór í þessum sal og beindi allþungum ásökunum til þeirra, sem kynnu að líta öðrum augum á þetta mál en hann. Rjettlætið þóttist hann hafa alt sín megin. Ætla jeg ekki að fara að deila mikið við hann um þetta, allra síst þar sem hann er genginn til hinstu hvílu í þessu máli. En hitt kann jeg illa við og verð að láta það í ljós, að hv.þm. Dal., sem hefir felt þarna að margra manna dómi mjög ranglátan úrskurð, að hann skuli rjetta þeim mönnum ásakanir, sem kunna að líta öðruvísi á þetta kosningamál en hann. Jeg hygg það hefði verið skaðlaust, þótt hann hefði væglegar til orða tekið og minna gert úr rjettlætinu og þeim lagaverði og rjettlætisverndara, sem hann lætst vera hjer í hinu háa Alþingi. Þá skal jeg stuttlega víkja að kosningunni í Norður-Ísafjarðarsýslu. Það hefir nú allrækilega verið rætt um þá galla, sem komu í ljós við þá kosningu, ekki einungis þá atkvæðafölsun, sem átti sjer stað, heldur og ýmsa aðra galla. Sannast að segja hefir það komið okkur þannig fyrir sjónir, þetta kosningamál, að eftir að farið var að ræða allítarlega, hvernig kosningin gekk fyrir sig, þá getur maður ekki greinilega um það sagt, að hve miklu leyti formgallar á kosningunni kunna að hafa haft áhrif á úrslit kosningarinnar. Meðal annars var upplýst, að í tveimur hreppum, sem var skift í kjördeildir, hafi - að minsta kosti í öðrum - verið byrjað á kjördegi að semja kjörskrá og látið kjósa eftir slíkri kjörskrá. Þetta er skýlaust brot á kosningalögunum. Nú vil jeg ekki segja, að allir þessir formgallar hafi ráðið úrslitum; jeg vil ekkert staðhæfa um það. En maður getur ekkert ábyrgst um það, hvorki af eða til. Þá skal jeg víkja að öðru atriði í sambandi við þessa kosningu, og það er framkoma þingmannsefnisins Jóns Auðuns Jónssonar, þegar honum var stefnt fyrir rjett. Jeg skal ekki gera það atriði að miklu umtalsefni, en mjer þótti ákaflega leiðinlegt að sjá þau ummæli, sem hann ljet bóka í rjettarbókina. Mjer virðist, að þar hafi hann viðhaft svo mikil stóryrði, óviðeigandi gífuryrði í rjettinum, að slíkt sje ekki samboðið jafnreyndum manni, og því síður hefði hann átt að hafa þesskonar orð, að áður hefir í sambandi við kosningu þessa sama manns verið falið ólöglega að, - sem er algerlega sannað, - einmitt honum til framdráttar. Maður hefði mátt ætla, að einmitt þau atvik hefðu fremur átt að verða þess valdandi, að hann hefði komið kurteislega fram í rjettinum. Hitt dettur mjer ekki í hug að segja eða ætla, að Jón Auðunn Jónsson hafi á nokkurn hátt verið þátttakandi í þessum kosningasvikum. En mjer hefði þótt mjög vænt um það, að hann hefði einmitt gætt sín betur í þetta sinn en raun ber vitni um. Alt þetta er nú þess valdandi, að jeg tel kosningu þessa svo illa, af hendi leysta, að lítt viðunandi sje. Jeg get að vísu sagt fyrir mitt leyti, að mjer þykja mestar líkur benda til, að kosning Jóns Auðuns sje að löglegum atkvæðafjölda ótvíræð. Og ef ekki hefði gerst neitt annað í þessu máli en verið hefir fyllilega upplýst, þá hefði jeg ekki sjeð mjer fært að ganga í gegn kosningu hans. En þar sem málið er hvergi nærri nægilega upplýst, en sýnist í mesta máta óviðfeldið, hvernig þessi kosningaathöfn hefir farið fram, þá treysti jeg mjer heldur ekki til að greiða henni atkvæði. Jeg mun því taka þann kostinn að sitja hjá og greiða ekki atkvæði. Jeg býst við, að þannig kunni fleiri að líta á, og eftir þeim ástæðum, sem fyrir liggja, get jeg ekki sjeð, að menn geti farið öðruvísi að. Með þessum orðum hefi jeg þá í raun og veru gert grein fyrir mínu atkvæði. Og ef ekki hefði verið svo leiðinlega skilið við umræðurnar síðast, hefði jeg getað látið hjer staðar numið. En háttv. 1. þm. Reykv. (MJ) skildist svo við þetta mál, að ekki er unt að ganga svo fram hjá hans ummælum, að senda honum ekki kveðju. Hann söng hjer sinn óttusöng, og það fullum rómi; og það virtist að minsta kosti, að af gnægð hjartans mælti þar munnurinn. Þegar þessi hv.þm. var að tala, datt mjer í hug maðurinn, sem settist á mótorhjólið á Akureyri. Hann kom við takka, sem hann vissi ekki, hvernig verkaði á áhaldið; það þaut af stað, hann hafði aðeins þá stjórn á því að fara eftir flutningabrautinni, og hjólið nam fyrst staðar þegar aflgjafinn var algerlega þrotinn. Eitthvað svipað hefir átt sjer stað um háttv. 1. þm. Reykv. Jeg held hann hafi ekki ætlað sjer sjerlega mikið, þegar hann fór af stað. En hann gat ekki stöðvað sig. Innihald ræðu hans var nú að mestu svívirðingar um Framsóknarflokkinn og þá menn, sem hafa beitt sjer fyrir málum hans, en aðallega þó hæstv.dómsmrh. (JJ). Jeg hefði ekki farið að gera þessa ræðu að umtalsefni, ef ekki hefði staðið svo á, að þessi háttv.þm. er búinn að hafa áður svipuð ummæli um Framsóknarmenn. Jeg veit því, að hv.þm. ætlast til, að honum sjeu gerð einhver ofurlítil skil. Það var að vísu ekki hjer í Sþ., en á deildarfundi, sem háttv.þm. talaði á þá leið, að líf og heilsa stjórnarinnar væri undir því komin að hafa sem fæsta góða drengi í sínum flokki. En áður en jeg vík að þessu nánar, get jeg sagt það um slíkar ræður háttv.þm., að jeg hafði sárustu raun af að hlusta á þær, af því að jeg þekki þennan háttv.þm. af persónulegri viðkynningu. Jeg hefi kynst honum sem góðum dreng og af þeirri kynningu get jeg sagt, að það sje honum mjög óeðlilegt að flytja svona ræður. En jeg vík að því síðar, hvers vegna slík undur geta orðið með þennan hv.þm. Út frá þessum ummælum., sem jeg hafði áðan eftir hv.þm., virðist hann annaðhvort hafa hugboð um það, að stjórnin sje völt í sessi, eða, ef svo er ekki, þá sjeu þeir flokksmenn, sem að henni standa, meiri eða minni skálkar. Jeg hygg hann hafi ekki ennþá orðið þess var, að stjórnin væri völt í sessi. En það á að byggjast á því, að stuðningsmenn hennar sjeu meiri eða minni ódrengir. Því að jeg held, að engin vitneskja sje fengin um það, að stjórnin sitji í óþökk þeirra, sem eiga að styðja hana. Jeg dæmi ekki, að hve miklu leyti þessi ásökun er á rökum bygð; til þess er mjer of skylt málið. En jeg hygg þó, að þar, sem þessir þingmenn eru þektir, þar sje álit á þeim ekki öllu verra en gerist um menn alment, - jafnvel ekki miklu lakara en álit á hv. 1. þm. Reykv. (MJ) hjer í bænum, og er jeg ekkert að sveigja að honum um það, að hann hafi lítið álit. En því leiðinlegra er að heyra af vörum mentaðs manns, þetta þó til aldurs komins og einskis óvanings að taka þátt í umræðum, að hann skuli velja slík. gífuryrði. Það kann að vera, að háttv. 1. þm. Reykv. vilji byggja þessa ásökun sína á því, hvernig þessi hæstv. stjórn hefir starfað þá stuttu stund, sem hún hefir setið að völdum. Hann hefir nú ekki enn sem komið er leitt rök að neinu því viðvíkjandi, hvað sem síðar á að verða. En jeg er að leita í huga mínum að því, hverskonar málefni það eru, sem hæstv. stjórn hefir aðallega látið til sín taka. Verður mjer þá fyrst að koma auga á þau málefni, sem jeg bjóst við, að þessum háttv.þm. mundi ekki með öllu ógeðfelt, að unnið væri rækilega að. Jeg vil benda á afskifti hæstv.dómsmrh. af bindindisstarfsemi hjer á landi. Jeg veit ekki betur en að hv.þm. hafi verið það hugðarmál til þessa. Jeg þykist meira að segja muna eftir ummælum frá honum í þá átt, og jeg veit, að hann muni vera góður styrktarmaður þess málefnis. En jeg hygg það sje á hvers manns vitorði, sem hefir fylgst með í þeim efnum, að þar hefir mikið færst til betri vegar. Skipin, sem fara með ströndum landsins - það er opinbert leyndarmál -, voru nærri því að segja fljótandi knæpur. Jeg hefi nú talað við farmenn og aðra, sem ferðast með þessum skipum, og þeir segja, að þetta hafi breytst stórkostlega til batnaðar. Þá hefir verið tekið í hnakkadrambið á smyglurum og leynivínsölum; alt þetta bjóst jeg við, að góðir menn mundu telja til þjóðþrifa. Þá hefir og verið gerð sú gangskör - eftir því sem hægt er - að rannsaka á ný það mál, sem við nú ræðum um. Það hefir verið látið uppi í seinni tíð, að sú aðferð hafi verið sjálfsögð og rjett, og varla mun því fært að byggja ásakanir á því. Og það, að einum embættismanni var vikið frá starfi, hefi jeg ekki vitað einn einasta mann opinberlega átelja sem órjettláta ráðstöfun. Yfir höfuð held jeg, að það, sem gert hefir verið, sje frekar talið til bóta. Hitt veit jeg, að skoðanamunur getur verið um sum hin minni háttar mál, en að hafa um þau slík ummæli, sem hv. 1. þm. Reykv. hafði, getur ekki náð neinni átt. Þá vil jeg drepa á fáein atriði úr ræðu hv. 1. þm. Reykv., en þar verð jeg að fara fljótt yfir sögu, því að það yrði alt of langt mál, ef rekja ætti allan þann langa vef. Hann vítti allmjög, að því er mjer skildist, að Framsóknarflokkurinn hefði grætt á Hnífsdalsmálinu, og taldi alls ekki gott að segja, hve mikið hann hefði á því grætt, og taldi jafnframt víst, að jafnaðarmenn hefðu fengið svo mörg þingsæti einmitt fyrir það. Jeg veit nú satt að segja ekki, á hverju háttv.þm. byggir þessar getgátur sínar. Að minsta kosti var þetta kosningasvikamál ekki nefnt með einu orði á fundum í kjördæmi mínu fyrir kosningarnar. En hvað kann að hafa gert verið í kauptúnum, þar sem þetta frjettist fyrst, skal jeg ekkert um segja, og mjer þykir raun að því, ef saklausir Íhaldsmenn hafa goldið þess. En það hljóta allir að sjá, að úr því að málið varð uppvíst, þá hlaut það að hitta þá, sem það snerti mest. Eða lítur hv. 1. þm. Reykv. kannske svo á, að þeir saklausu í andstöðuflokknum, sem svikin voru framin á, hefðu átt að gjalda þessa? Jeg kann alls ekki við slíka rjettlætistilfinningu, ef um hana er að ræða. Jeg hygg þvert á móti, að þetta hafi verið eðlileg afleiðing af gerðum þessara manna, og þess vegna getur hvorki þessi háttv.þm. eða aðrir sakað saklausa menn, sem á engan hátt voru við þessi svik riðnir, þó að svona illa tækist til. Þá gat háttv.l.þm. Reykv. um leik, sem hann fyrir nokkrum árum þóttist hafa horft á hjá götudrengjum, og vildi færa þá samlíkingu sína yfir á hæstv.dómsmrh.Háttv. þm. þóttist hafa sjeð hóp unglinga, sem börðust í ákafa með allskonar prikum, en þá hugkvæmdist einum þeirra það heillaráð að taka óhreinan og blautan poka, sem lá á götunni, og verja sig með honum. Jós hann svo aurnum bæði á sjálfan sig og aðra. Komst svo háttv.þm. að þeirri niðurstöðu, að hefði drengur þessi haft sama innræti og hæstv.dómsmrh., þá hefði hann kent hinum drengjunum um sletturnar. Rökstuddi hann svo þessa ályktun sína ekki frekar. Var hún því, eins og alt annað í ræðu hans, rakalaus vaðall. Þegar háttv.þm. var að gusa þessu úr sjer, datt mjer í hug annar atburður, sem jeg var sjónarvottur að. Það var á stóru heimili uppi í sveit; meðal heimamanna var drengur einn, sem mjög var ýrður í skapsmunum. Var það svo eitt kvöld, þegar heimamenn komu frá vinnu sinni, að þeir viku sjer að stráksa og sögðust ætla að „tollera“ hann. Þetta þoldi hann illa, og tók því stökk undir sig og hljóp beint út í fjóshaug, greip fjósarekuna og varði sig með henni, svo gusurnar gengu fjöllunum hærra, bæði yfir hann og þá, sem nálægt stóðu. Þessi atburður datt mjer í hug, þegar þessi háttv.þm. var að þylja ræðu sína og koma með hinar mjög svo óviturlegu samlíkingar. Mjer finst töluvert svipað með honum og skapbráða drengnum, að undanteknu því, að bæði drengurinn og þeir, sem fyrir slettunum urðu, voru jafngóðir eftir, aðeins þegar þeir höfðu fengið vatn og þvegið af sjer sletturnar. En jeg er hræddur um, að hv. 1. þm. Reykv. fái sig seint þveginn hreinan af þeim munnsöfnuði, sem hann hafði hjer, þá er mál þetta var síðast til umræðu, að minsta kosti hjá þeim, sem ekki þektu hann áður. Þá gat hann um atburð, sem gerðist hjer á Alþingi 1926. Atburð, sem eitt flokksblað hans gat um á alveg viðeigandi hátt, þar sem það sagði, að slíkt plagg hefði ekki getað komið fram á neinu löggjafarþingi nema hjer. Þetta býst jeg við, að sje alveg rjett. En jeg læt háttv.þm. alveg um að gera það upp með sjálfum sjer, hvort hann telur slíkt plagg til hróss fyrir sig og sinn flokk eða ekki. Þá var háttv.þm. mjög undrandi yfir því, að hæstv. dómsmálaráðherra skyldi hafa orðið það á að segja frá því, hvað vinnukonu hafði dreymt. Og hann margendurtók þetta, hvað „vinnukonu hefði dreymt.“ Það var svo sem nokkuð annað, ef ráðherra hefði sagt frá því, hvað guðfræðidósent við háskóla hefði dreymt. Þetta minnir mig á smásögu úr þjóðsögunum. Það hafði einhver sagt Sæmundi fróða, að hann ætti að fá fyrir sálufjelaga fjósamann norðan frá Hólum. Fór Sæmundur því norður til þess að reyna mannkosti þessa manns. Segir sagan svo, að Sæmundur hafi leyst allar beljurnar í fjósinu og bundið þær saman á hölunum, til þess að vita, hvernig fjósamanni yrði við. Þegar svo fjósamaður kom í fjósið, sagði hann ekki eitt einasta orð, en leysti kýrnar og lagaði til í fjósinu. Gerði Sæmundur þetta svo í annað sinn, en það fór á sömu leið; fjósamaður leysti kýrnar án þess að segja eitt einasta orð. Er svo mælt, að Sæmundur hafi sagst una vel sínum hlut, að vera með þessum manni hinu megin grafar. Jeg verð nú að efast um, að hv. 1. þm. Reykv. hefði haft þann manndóm, að segja ekki eitt einasta ljótt orð við slíkum mótgerðum sem þessum. Jeg býst frekar við, að hjá honum hefði hrokkið eitt blótsyrði að minsta kosti, og jafnvel fleiri, því að það er annað að hafa göfugan manndóm en göfugan titil í mannfjelaginu. Hinir lítilsigldustu eru oft meiri að manngildi en þeir, sem hærra eru settir. Eins og jeg drap á áðan, undraðist jeg stórlega að heyra þessi ummæli hv. 1. þm. Reykv. Jeg gat hreint og beint ekki, eftir þeirri þekkingu, sem jeg hefi áður haft af manninum, áttað mig á því, hvernig hann fór að hafa slíkt orðbragð. Jeg hefi ekki getað fundið nema eina ástæðu fyrir því, og hún er sú, að þegar honum verður slíkt á, þá hljóti aðrir verri menn, síðri að mentun, ógreindari og verri að mannkostum, að hafa áhrif á hann, og jeg get ekki neitað því, að mjer fanst hann höggva nokkuð nærri sjálfum sjer, þegar hann var að tala um hundapískinn, því jeg fæ ekki betur sjeð en að einhverjir óvandaðir menn utan þings hafi einmitt þennan hundapísk á lofti reiddan yfir höfði hans og fái hann með því móti til þess að tala það, sem honum sjálfum er ekki eiginlegt. Það hefir átt sjer stað áður, að mönnum hafi leiðst þessi ljóti munnsöfnuður háttv.þm., og get jeg í því efni vísað til þess, sem hv. 3. landsk. (JÞ) sagði eitt sinn um ræðumensku hans. Sömuleiðis til þess, sem Jón sál. Magnússon sagði um hana á þinginu 1921. Maður skyldi nú ætla, að honum hefði farið fram að ræðusnild síðan þetta var, en því miður virðist það ekki, heldur þvert á móti, því eftir síðustu ræðu hans að dæma, er ekki annað sjáanlegt en ennþá sje mjög langt í land, þangað til hann geti talað eins og siðaður maður. Þá var hv. 1. þm. Reykv. að tala um, að svo mikið vantaði á, að hæstv.dómsmrh. væri drengskaparmaður, að drengskapur myndi ekki finnast í hans ætt, fyr en þá t. d. eftir 10 ættliði. Þetta segir guðfræðikennari við háskólann, maður, sem á að móta prestsefni landsins. Jeg verð því að vona, að hann gæti betur ummæla sinna þegar hann talar við þá en þegar hann er í úfnu skapi hjer á Alþingi. Maður hefði nú getað vænst þess, að þessi hv.þm. hefði getað látið sjer nægja að bera brigslum og svívirðingum menn í lifanda lífi, þó að hann færi ekki að deila á óbornar kynslóðir, og það alt fram í 10. lið. Slík stigamenska er ekki samboðin neinum manni, og þá síst manni, sem notið hefir mentunar og er í ábyrgðarmikilli stöðu í þjóðfjelaginu. Hann sagði ennfremur, að tvær leiðir væru til að vinna sig áfram í þjóðfjelaginu. Önnur væri sú, að vinna sig áfram með dugnaði, atorku og heiðarlegleik, hin leiðin væri að níða samferðamenn sína og gera eins lítið úr þeim og hægt væri. Jeg ætla nú alls ekki að leiða nein rök að því, hvor þessara leiða sje þessum háttv.þm. tamari, en aðeins geta þess, að síðasta ræða hans virtist benda ótvírætt í þá átt, að síðari aðferðin væri honum engu síður töm en sú fyrri. Jeg hefði nú fremur kosið, að hv. 1. þm. Reykv. hefði ekki haldið þessa ræðu sína í þessum stíl, fyrst og fremst vegna hans sjálfs og þess starfa, sem hann hefir með höndum, án þess þó, að jeg sje að halda því fram, að störf manna eigi að vera höft á frelsi þeirra. En mjer virðist þó altaf, að taka þurfi tillit til þess, hve ábyrgðarmiklum störfum menn gegna, því að altaf verður að gera meiri kröfur til þeirra, sem meiru er trúað fyrir. Í öðru lagi hefði jeg óskað, að ræða hans hefði ekki verið í þessum götustrákastíl, vegna Alþingis sjálfs og þjóðarinnar í heild sinni. Íslenska kirkjan hefir oft verið óheppin með starfsmenn. Meðal annars hafði hún einu sinni biskup einn, er Jón Gerreksson hjet. Hann var svo illa ræmdur fyrir ýmiskonar óþokkaskap, að nokkrir af þeim, er hann hafði sárt leikið, tóku hann höndum, ljetu hann í poka og drektu honum í Brúará. Þeir neyddust til að gera þetta, til þess að losna við áframhald af óþokkaverkum hans. Jeg er alls ekki að setja þetta í samband við hv. 1. þm. Reykv. En þess vildi jeg þó óska, að hann drekti ekki manndómi sínum og góðum orðstír í ósæmilegum ummælum um menn og málefni.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þegar við skildum síðast við hjer í sameinuðu Alþingi, hafði verið haldin löng ræða af manni, sem eflaust vildi bera blak af kosningarsvikunum í Hnífsdal, en nauðalítið af ræðunni snerist um það efni, svo að því þarf ekki að svara hjer. Það var sem sagt varla eitt orð í henni, sem snerti það mál. Hinsvegar hefir ræðan eflaust átt að vera nokkurskonar gagnsókn í málinu, og þá var hún ekki nema framhald af fyrri verkum þeirra Íhaldsmanna í þessu fræga Hnífsdalsmáli, því að þangað til skeytið kom að vestan um daginn, hafa þeir gert alt, sem þeir hafa getað, til þess að fóðra þetta glæpamál. Gagnsókn háttv. 1. þm. Reykv. hefir sennilega verið gerð í því skyni að sýna fram á, að í stjórnarflokknum væru líka misfellur, sem vega myndu á móti þessum sönnuðu syndum Íhaldsmanna, en hann kom ekki með eitt einasta dæmi, sem benti í þá átt, að Framsóknarmenn hefðu haft svik eða fals við kosningar, eða gert neitt, sem sambærilegt væri við hinar umræddu gerðir íhaldsmanna. Gagnsóknin var því mest fólgin í því einu að fara nokkrum orðum um mig persónulega, því að hann kom ekki með eitt einasta mál, sem jeg hafði komið fram með og gat gefið honum tilefni til árása á mig: Umræðuefnið var því ýmsir gallar, sem hann taldi á mjer vera persónulega. Hvað snertir orðbragðið á ræðu hans, þá líktist það helst orðbragði, sem Danir segja, að sje hjá fólki í Vagnmakaragötu í Kaupmannahöfn. Til orðbragðs þessa skríls vísa Danir altaf, þegar þeir vilja lýsa verstu tegund af munnsöfnuði ómentaðra og spiltra manna. Það hefði því ekki þótt ómerkilegt í Danmörku, ef slíkt orðbragð sem þetta hefði heyrst hjá prestvígðum manni, og það meira að segja hjá kennara í guðlegum fræðum við æðstu mentastofnun þjóðarinnar. Áður en jeg vík að þessari frægu ræðu hv. 1. þm. Reykv., þá vildi jeg fara nokkrum orðum um Hnífsdalsmálið eins og það horfir við nú. Síðan síðasta fundi lauk í Sþ., hefir ekkert skeyti komið frá sendiherra okkar í Kaupmannahöfn um kosningavenjur í Englandi. En það var einmitt vitneskjan um það, hvernig Englendingar taka á svona málum, sem hlaut að verða stærsta atriðið í leit Alþingis eftir erlendum fordæmum, því að það er einmitt þessi þjóð, sem mesta þingreynslu hefir að baki sjer, og jeg vil taka undir það, sem einn amerískur rithöfundur sagði, að þegar Englendingar hafa gefið sitt besta, þá er komið nokkuð nærri því, sem best er til í veröldinni. En þó að þessi opinbera tilkynning hafi enn ekki borist hingað, vona jeg, að hún geti þó orðið til gagns og leiðbeiningar við þá lagasmíð, sem væntanlega verður gerð um þetta efni síðar. En síðan mál þetta var til umræðu síðast, hefir komið hingað til bæjarins mjög merkur Englendingur, sem jeg hefi spurt frekar um, hvaða reglur giltu alment um kosningasvikakærur í hans landi. Og þó að þessi Englendingur hafi aldrei á þingi setið, geymir hann þó hjá sjer ýmislegan fróðleik um reglur og venjur landa sinna í þessu efni. Alt, sem hann sagði mjer, bar nákvæmlega heim við það, sem jeg hefi áður drepið á, en til viðbótar skal jeg þó nefna sjerstakt atriði. Það, sem aðallega er lögð áhersla á í Englandi, er það, að frambjóðandi, skrifstofa hans eða stuðningsmenn hafi ekki nein svik í frammi eða sýni á annan hátt ódrengskap í undirbúningi kosninganna. Algengast er, að menn reyna að koma við mútum, en á því er tekið hart. T. d. eru það kallaðar mútur, ef leigður er bíll til þess að flytja kjósanda á kjörstað, og er þar af leiðandi ekki heimilt. Þá er og algengt, að menn koma að kjörborðinu undir fölsku nafni og greiða atkvæði fyrir aðra. En skrifleg fölsun atkvæða, eins og átt hefir sjer stað í Norður-Ísafjarðarsýslu, taldi þessi Englendingur, að sjaldgæf mundi vera þar í landi. Sá, sem þykist hafa orðið fyrir misrjetti við kosningarnar, kærir til hins opinbera, og kemur málið fyrir dómstólana. Og ef dómarinn kemst að þeirri niðurstöðu, að um sviksamlegt athæfi sje að ræða á einn eða annan hátt, annaðhvort í sambandi við frambjóðandann sjálfan, skrifstofu hans eða að skipulagsbundinn flokkur sje riðinn við svikin, þá er kosningin dæmd ógild og mótkandídatinum úrskurðað þingsætið. Og það er ekki látið sitja við þetta: frambjóðandi, sem þannig hefir orðið sannur að sök um sviksamlegt framferði í undirbúningi kosninga, hann fær ekki að bjóða sig fram aftur, svo að flokkur hans verður að leita að nýjum frambjóðanda. Og þetta er gert til þess að sýna og sanna frambjóðanda og stuðningsmönnum hans, að þeir eiga sjálfir mest á hættu, ef þeir nota ódrengileg meðul til þess að koma málum sínum fram og vinna kosninguna. Og jeg get ekki neitað því, að jeg verð að telja þessa viðbótarskýringu á drengskaparreglum Englendinga athyglisverða í sambandi við þetta mál, sem hjer er til umr. En eigi að binda enda á þetta mál nú með því að samþ. kosningu Jóns Auðuns, þá verð jeg að telja það óheppilegt, af því að rannsóknardómarinn er enn að finna nýja atkvæðaseðla, sem gera má ráð fyrir, að sjeu falsaðir. Þannig telur rannsóknardómarinn sig hafa fundið, síðan hv. kjörbrjefanefnd talaði við hann, tvo seðla meðal hinna skriflegu atkvæðaseðla úr Strandasýslu, sem líklega sjeu falsaðir, og byggir þann grun sinn á því, að önnur rithönd sje á seðlunum en fylgibrjefinu. Báðir þessir seðlar eru komnir frá skrifstofu bæjarfógetans á Ísafirði, þar sem viðkomandi menn höfðu kosið í sumar, og að því er virðist undir handarjaðri nokkurra stuðningsmanna Jóns Auðuns. Við vitnaleiðsluna hefir það komið í ljós, að mennirnir hafa kosið í innri skrifstofu bæjarfógetans. Er þó ekki þar með gefið í skyn, að bæjarfógetinn á Ísafirði sje riðinn við fölsun þessara seðla. En grunur hefir fallið á mann á Ísafirði, sem kynti sig að því að vera áhugasamur kosningasmali Íhaldsins, og hann var eitthvað að snúast þarna í skrifstofu bæjarfógetans, virtist vera þar eins og heimagangur, og kom með öðrum manninum, ef ekki báðum, í skrifstofuna til þess að kjósa. Atkvæðin voru svo skilin eftir í vörslum bæjarfógeta. Nú hefir náðst í annan kjósandann, sem staddur er hjer í bænum, og hann verið yfirheyrður; en þegar honum var sagt að finna atkvæðaseðil sinn meðal skriflegu atkvæðanna úr Strandasýslu, gafst hann upp við það og fullvissaði í rjettinum, að seðilinn væri ekki að finna þar. Virðist því ljóst, að seðill þessa manns sje horfinn, en annar falsaður kominn í staðinn. Í hinn manninn hefir ekki náðst enn, en það er von á honum hingað til bæjarins með Goðafossi, og verður hann þá yfirheyrður. Hjer sýnist því vera um tvær nýjar falsanir að ræða. Hinsvegar virðist það liggja í augum uppi, að skift hefir verið um seðlana á þeim tíma, sem leið frá því, að mennirnir kusu í innri skrifstofu bæjarfógetans á Ísafirði og þangað til brjefið kom í hendur yfirkjörstjórnarinnar í Strandasýslu. Jeg drep aðeins á þetta atriði til þess að skýra, að það er að koma betur og betur í ljós, hvað þetta Hnífsdalsmál er margþætt og yfirgripsmikið og að langt sje frá, að enn sje komið að nokkrum botni í því. Jeg ætla þá um stund að víkja að þeim tveim aðalmálum, þar sem gerð hefir verið gagnsókn á hendur Framsóknarflokksins með því að ráðast á mig. Út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. (MJ) sagði um efrideildarhneykslið 1926, þá virðist mega ætla, að þeir menn, sem að því stóðu, hafi verið á svipuðu menningarstigi og aumingjarnir, sem riðnir eru við Hnífsdalsmálið. Þessum tveim ljósmyndum, sem teknar hafa verið af andstæðingum Framsóknar, hefir þessum hv.þm. (MJ) fundist rjett að stilla hlið við hlið. Jeg mun því athuga nánar þessa tvo atburði og sambandið, sem milli þeirra er, en að því loknu mun jeg víkja lítilsháttar að hv. 1. þm. Reykv. og hans pólitíska lífi hjer á þingi og sýna, hvernig þessi íhaldsfjóla lítur út í urtapotti þeim, sem hún hefir vaxið í. Deilumálið frá 1926 var þannig vaxið, að andstæðingar mínir, bæði blaðamenn og meiri hl. Íhaldsflokksins í hv.Ed., hjeldu því fram, að það væri mjög mikil sök á hendur mjer að hafa ekki farið í meiðyrðamál við aldraðan borgara þessa bæjar, sem hent hafði það að láta nokkur ógætileg orð falla í minn garð á prenti. Áður en sú saga er lengra rakin, ætla jeg að lýsa afstöðu okkar tveggja, sem mest höfum ritað í Tímann, til meiðyrðamála, og verð jeg þá að minnast samverkamanns míns í öll þessi ár, hæstv.forsrh. (TrÞ). Það var fyrir nokkrum árum, að þrír þm. notuðu þingmannsaðstöðu sína til þess að kaupa allmikið af fóðursíld, sem síðar sannaðist, að þeir hefðu gert að hagkvæmri verslun fyrir sjálfa sig og auðgast af. Þáverandi ritstjóri Tímans, Tryggvi Þórhallsson, ritaði allskarpa grein um þetta verslunárbrask og komst meðal annars svo að orði, að þessir menn hefðu liðið skipbrot á þingmannsæru sinni. Þessum þm. og síldarbröskurum sveið undan hirtingunni, og tveir af þeim, Þórarinn á Hjaltabakka, sem síðar varð ein af máttarstoðum Íhaldsflokksins, og Magnús Pjetursson, þáverandi þm. Strandamanna, fóru í meiðyrðamál við ritstjóra Tímans fyrir ummælin, sem bæjarfógetinn í Reykjavík, hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), dæmdi meiðandi og ritstjórann í sekt. Hitt veit jeg ekki, hvort bæjarfógetinn hefir litið svo á, að þingmenn mættu yfir höfuð fara svona að, eins og þessir þrír þm. höfðu gert með síldarbraski sínu. En atburðirnir hafa hagað því svo, að annar dómstóll hefir dæmt í þessari sök, og sá dómstóll er almenningsálitið eða þjóðin sjálf, og hún hefir ekki aðeins látið sjer nægja að dæma þessa hv.þm. seka og út úr þinginu, heldur er ritstjórinn, sem sektaður var af bæjarfógetanum í Reykjavík fyrir að halda því fram, að þremenningarnir hefðu liðið skipbrot á þingæru sinni fyrir síldarbraskið, nú forsætisráðherra með stærri meiri hluta að baki en nokkur stjórn hefir haft síðan Björn Jónsson varð ráðherra á þinginu 1909. Núverandi hæstv.forsrh. (TrÞ) hefir aldrei stefnt fyrir meiðyrði og aldrei farið í meiðyrðamál. Hann hefir altaf skotið málum sínum undir almenningsálitið, sem æðioft virðist komast að annari niðurstöðu en bæjarfógetinn í Reykjavík, svo góður og gegn maður sem hann er að öðru leyti álitinn. Jeg hefi líka fylgt þessum sama sið eins og fyrverandi ritstjóri. Báðir höfum við látið okkur nægja dóm almenningsálitsins, en ekki óskað að hafa fje af mönnum út af vanhugsuðum gremjuyrðum þeirra, þó að orðbragð Morgunblaðsins sje svo, að jeg gæti sjálfsagt stefnt því að jafnaði 10 meiðyrðastefnum daglega, ár eftir ár, og fengið það dæmt til sektar. En jeg tel það langt fyrir neðan virðingu mína að standa í slíku. Annars virðist það svo, að síðan meiðyrðamálahríðinni miklu ljetti á milli Lögrjettu og Ísafoldar á árunum 1910–'12, þá hafi flestir nema viðvaningar Íhaldsmanna lagt niður meiðyrðamálabaráttu eldri ára. Jeg get líka sagt um okkur Framsóknarmenn, að við höfum ekki haft það til siðs að erfa köpuryrði við andstæðinga okkar. Jeg get t. d. getið þess um mig, að í vetur gerði jeg Þórarni á Hjaltabakka greiða, sem honum kom vel. Svoleiðis stóð á, að hann þurfti að fara hingað suður, en hálfkveið fyrir að brjótast það landveg um hávetur. Jeg komst að þessu og gat greitt svo fyrir honum, að hann fjekk beina skipsferð hingað, og seinna, þegar hann hafði lokið störfum sínum hjer, útvegaði jeg honum hagstæða skipsferð heim til sín. Þó er þetta gamall andstæðingur minn, sem ekki hefir sparað ósannindi og illyrði í minn garð í viðureign okkar á leikvelli stjórnmálanna. En viðvíkjandi gagnsemi meiðyrðamála í opinberu lífi er þess að gæta, að svo hefir nú snúist, að báðir þessir menn, Þórarinn á Hjaltabakka og Magnús Pjetursson, hafa orðið að hverfa úr leiknum um stund, og Magnús þó nokkru fyr. En ritstjóri Tímans, sem fordæmdi síldarbrask þeirra, hefir vaxið að trausti góðra manna með ári hverju. Jeg verð þá að víkja að því, sem frá var horfið áður, en það er það, sem hv. 1. þm. Reykv. og aðrir Íhaldsmenn hafa gefið mjer að sök; að fara ekki í meiðyrðamál við Sigurð gamla Þórðarson fyrv. sýslumann. Eins og kunnugt er, hafði Sigurður Þórðarson í pjesa sínum haldið því sterklega fram, að við Íslendingar ættum að afsala okkur rjettindum þeim, sem við höfðum unnið með þrotlausri baráttu í mörg ár, og ganga á vald erlendri þjóð. Í hverju öðru landi hefði slík kenning verið álitin landráð og höfundurinn orðið að híma það, sem eftir var æfinnar, í fangelsi. En auk þessa var í ritlingnum ákaflega harðorður áfellisdómur um þrjá andstæðinga Framsóknarflokksins. Og sá dómur var enginn sleggjudómur, heldur var hann rökstuddur með ótal dæmum úr embættisrekstri þessara manna. Jeg skrifaði allhvassa grein í Tímann um hinn þjóðhættulega hluta pjesans og lýsti því, að það væri ekki aðeins óforsvaranlegt og ljótt að skrifa þannig um sjálfstæði landsins, heldur væri það hættulegt fyrir frelsi þjóðarinnar, ef mark væri tekið á höfundinum. Þannig varð jeg fyrstur að skrifa um ritlinginn og benda á þessa ósæmilegu hlið og afleiðingar slíkra kenninga. Höf. fór svo á stúfana og skrifaði greinarstúf, sem hann fjekk birtan í öðru aðalmálgagni Íhaldsins. En greinin var ekki annað en markleysa ein, þar sem hrúgað var saman fúkyrðum í minn garð, eins og þegar reiður krakki er viti sínu fjær og veit ekkert, hvað hann er að segja. Og öllu þessu var til mín stefnt fyrir það, að jeg hafði haft einurð til að taka upp hanskann fyrir land mitt og þjóð, þegar einn af borgurum landsins gerist svo djarfur að halda því fram í alvöru, að Íslendingar ættu að ganga erlendri þjóð á vald. En hvað gerist þá? Öll íhaldspressan rís upp með andfælum og segir, að jeg standi höllum fæti vegna fúkyrða gamla mannsins, fyrir það eitt að hafa tekið upp hanskann fyrir þjóðina, þegar ráðist var á rjettindi landsins og sjálfstæði. Og blöðin básúnuðu það út um borg og bý, að jeg gæti ekki hreinsað mig af hinum staðlausu og barnalegu gremjuyrðum mannsins, sem vildi eyðileggja frelsi og sjálfstæði landsins, nema að fara í meiðyrðamál við hann. Mjer datt vitanlega aldrei í hug að fara í mál við gamalmenni, sem annaðhvort var geggjaður eða viti sínu fjær af reiði á meðan hann samdi sjálfsvörn sína út af ritdómi Tímans. Nú er best að taka það fram, að þegar umr. urðu um þetta mál síðar í þinginu, sagðist Jón Magnússon vera yfir höfuð mótfallinn því að fara í meiðyrðamál, því að venjulega væri enginn sigur í meiðyrðamáladómum. Þá vildi jeg vita, hvort íhaldsmenn væru ekki fúsir til að fara í meiðyrðamál, einkum ef rökstuddar sakir væru. á þá bornar, og bar fram í Ed.þáltill. þess efnis, að þeir háttsettu embættismenn, sem sæti áttu í deildinni og harðasta áfellisdóma hefðu hlotið í ritlingi Sigurðar Þórðarsonar, skyldu fara í meiðyrðamál við höfundinn, svo að þeim gæfist kostur að hreinsa sig af þeim sakargiftum, er á þá voru bornar. En hlutaðeigendur tóku ekki vel upp, þegar egginni var snúið gegn sjálfum þeim og skorað á þá að fara í meiðyrðamál, sem þeir höfðu vitanlega ástæðu til, ef á annað borð er nokkurn tíma ástæða til að fara í slík mál. En hvorki Jón heitinn Magnússon, þáverandi dómsmálaráðherra, nje bæjarfógetinn í Reykjavík, núverandi háttv. þingmaður Seyðfirðinga, vildu hreinsa sig með málsókn. Að þeim hafði þó verið snúið þungum rökstuddum áfellisdómi. En í stað þess að hreinsa sig eftir þeim reglum, sem búast mætti við, að þeir teldu rjettar, þá vísa þeir tillögu minni um málsókn frá með óþinglegri tillögu, þar sem allir íhaldsmenn í deildinni tóku upp og gerðu að sínum orðum, að því er virtist, hin brjálsemiskendu fúkyrði mannsins, sem vildi afhenda sjálfstæði þjóðar sinnar í hendur erlendu valdi. Framkoma Íhaldsmannanna átta í Ed. við þetta tækifæri er mesta hneykslið í þingsögu þess flokks, þar til nú bætist ofan á vörn sömu manna á Alþingi út af glæpunum í Hnífsdal. Jeg ætla nú samt, fyrst hv. 1. þm. Reykv. fór að rifja upp þetta mál, að bókfesta í Alþingistíðindunum nokkuð meira um gang þessa máls, eins og viðbótarskýrslu um það, sem gerðist í Ed. um það leyti, sem Íhaldsmenn þar voru að leiðast út á há glapstigu, sem þeir komust út á í þessu máli. En áður ætla jeg að segja dálítið frá mynd einni, sem vel þektur ísl. listamaður hjer í bænum gerði nokkru síðar en þetta bar við í Ed. Á þessari mynd var sýndur einskonar fundur í Ed., en var þó fluttur þaðan og Suður í Svertingjaríki í Afríku. Á þessum fundi voru nokkrir Íslendingar, allir myndaðir sem negrar, og mátti þar þekkja jafnmarga Íhaldsþingmenn úr Ed. Ennfremur var þar einn hvítur maður, en sá maður er ekki íhaldsmaður. Þessir Íhaldsþingmenn voru á myndinni látnir bera negravopn og negraáhöld allskonar, og voru yfirleitt í allri framkomu mjög líkir negrum, svo að áhorfendur virtust vera t. d. komnir til Timbuktu. Í þessari mynd felst dómur þjóðarinnar um þetta hneyksli Íhaldsins í Ed. Þjóðin viðurkendi, að hjer hefðu nokkrir Íslendingar, nánar tiltekið Jón Magnússon, Ingibjörg H. Bjarnason, Halldór Steinsson, Gunnar Ólafsson, Jóhann Jósefsson, Björn Kristjánsson, Eggert Pálsson og Jóhannes Jóhannesson, dómari í Reykjavík, stigið niður af þrepskildi hvítra manna, afhjúpað sig siðmenningunni og nakin stigið dans blökkumannanna, gert sig að negralýð með negralegri framkomu. Á þessari negramynd var enn eitt atriði, sem vert er að geta. Þar var myndaður kofi og út úr honum var að skríða maður, ef mann skyldi kalla. Þessi maður mun hafa verið forseti í negralýðveldinu, eða eitthvað þesskonar. Þar mátti þekkja einn af þingmönnum Íhaldsins í Ed., þann manninn, sem gerst hafði einskonar málpípa og fyrirsvarsmaður svertingjanna, nefnilega Gunnar Ólafsson kaupmann í Vestmannaeyjum. Eftir á vitnaðist, að það hafði ekki gengið greitt að koma þessum áttmenningum úr hinu íslenska fullvalda ríki, sem Sigurður gamli Þórðarson vildi afhenda Dönum, og niður á blökkumannastigið. Það vitnaðist, að sjálfri tillögunni höfðu þeir sjerstaklega unnið að formaður Íhaldsflokksins og hjeraðsdómarinn í Reykjavík. En enginn af embættismönnum landsins í Ed. vildi flytja tillögu, sem sýndist vera óbein vörn fyrir afhendingarkenningu Sigurðar Þórðarsonar. Að lokum varð það svo úr, að það dæmdist á tvo kaupmenn í deildinni að gera það, og hefði sá eldri og kjarkmeiri skorast undan því, þá átti sá yngri að verða til þess. Af því það mun vera alment álitið, að jeg sje á móti kaupmönnum og sje illa við kaupmannastjettina, þá skal jeg nú taka það fram, að mjer virðist þessir tveir kaupmenn þó skárri, af tvennu illu, og hafa komið mun mannlegar fram heldur en hinir, „lærðu“mennirnir, sem stóðu fyrir ósvinnunni, en kusu heldur að standa í skjólinu, þegar á herti. Á skopmyndinni er þetta rjettilega viðurkent. Gunnar Ólafsson er þar sýndur í sínu eðlilega ástandi, sem negraforkólfur, og skríður út úr aumlegri jarðholu. Jeg verð að segja, að mjer finst það undarleg óhepni hjá hv. 1. þm. Reykv., að hann skyldi einmitt lenda á þessu dæmi, mesta hneyksli flokks hans á undan Hnífsdalsmálinu og hneyksli, sem allur þorri Íhaldsmanna er fyrir löngu farinn að skammast sín fyrir, þessu lagabroti, sem Íhaldsflokkurinn framdi með ofbeldi og ósvinnu, þegar leiðtogar hans niðurlægðu sig til þess að reyna að hefna, með fáránlegu austurlensku „harakiri“, fyrir rjettmæta umvöndun og aðvörun gegn þyngsta glæp, sem þjóðirnar þekkja, lokaráði um að afhenda erlendri þjóð æðsta vald yfir komandi kynslóðum samlanda sinna. Hvað mun þjóðin nú segja um þennan atburð? Hver vill nú afsaka kenningar Sigurðar Þórðarsonar um frelsi landsins? Hver af hinum átta pólitísku blökkumönnum í Ed. myndi ekki vilja þurka út, ef hægt væri, framkomu sína, sem leiddi til, að þeir voru staðsettir í Timbuktu? Og hefir það ekki sýnt sig, að það er göfugri aðferð í íslenskum stjórnmálum að vinna sín mál fyrir dómstóli almenningsálitsins, eins og við hæstv. forsætisráðherra höfum gert, heldur en sigrar Íhaldsins hjá undirdómara Reykjavíkur? Þá er að snúa sjer að háttv. 1. þm. Reykv. sjálfum. Jeg mun ekki tala um það, hvernig barnabörn hans muni verða. heldur hitt, hvernig aðstöðu þessi háttv.þm. hefir til þess að gerast leiðtogi í siðferðismálum þingsins. Og jeg mun aðeins tala um það, sem vitað er með vissu um framkomu hans í opinberu lífi. Eitt hið fallegasta í fari landa vorra í Ameríku er viðleitni þeirra til þess að halda við tungu sinni og þjóðerni. Eitt helsta úrræði þeirra í þessari baráttu er það, að fá presta hjeðan að heiman, sem síðan gætu verið nokkurskonar band milli þjóðarbrotanna. Þessi hv.þm. er einn þeirra manna, sem einu sinni átti að verða þesskonar band. Hann var í Ameríku um nokkur ár, og hefir eflaust komið þar vel fram. Hann var a. m. k. leystur út með fríðum gjöfum, þegar hann fór þaðan, og hann hefir vafalaust kvatt landa þar með kossi og handabandi, og þeir hafa líka vafalaust haldið, að þar færi maður, sem mundi bergmála þeirra hlýja hug til föðurlandsins, þegar hann væri kominn heim. En það fór nokkuð á annan veg. Hann skrifaði þegar heim kom bók eina, og er það sú einasta af bókum hans, sem lesin hefir verið með nokkurri athygli. Það brá nefnilega stundum fyrir rithöfundarhæfileikum í þeirri bók - þegar höf. var að reyna að gera gys að löndum vestra, og það brá fyrir andríki í háði hans og spotti um þá. Verra hnefahögg hafa landar vorir vestra ekki fengið hjeðan að heiman, enda hafa þeir ekki meiri óbeit á nokkrum Íslendingi hjer á landi en þessum hv.þm. Engin bók hefir verið betur fallin til þess að kæla tilfinningar Vestur-Íslendinga til Íslands og til þess að koma illu af stað en þessi. Hvort það hefir verið tilgangur höf., skal jeg ekki segja, en niðurstaðan er þessi. Næsta framganga hv.þm. í opinberu lífi er sú, að hann verður sálusorgari á Ísafirði og í Hnífsdal, þótt jeg haldi ekki, að hann hafi sáð því siðferðisfrækorni þar vestra, sem síðan hefir borið svo ríkulegan ávöxt. Jeg nefni þetta aðeins til þess að sýna, hvar hann hefir starfað. Þá er það, að hann fær starf sem kennari við háskólann. Hann keppir áður um starfann við núv. hæstv.forsrh., og þótt undarlegt megi virðast, ber háttv. 1. þm. Reykv. sigur úr býtum. Jeg býst nú reyndar við, að það kunni síðar að þykja undarlegir þættir, sem þá fleyttu þessum lítilfjörlega manni fram úr svo dugandi manni sem núv. hæstv.forsrh. er. Jeg skal ekkert segja um það, hvort þeir hæfileikar til að afla sjer aura fyrir aukastörf, sem borið hefir á hjá hv.þm., hafi komið honum þar að gagni. Jeg held, að þegar litið er yfir það, sem af er lífsferli þessa háttv.þm., þá megi þar greinilega sjá það, sem dr. Helgi Pjeturss kallar „infernal evolution“, og á íslensku má kalla sigur hinnar helvísku stefnu. Það er, þegar hið illa á hægra með að þróast hjá lífsverunum en hið góða. Þróunin getur nefnilega stundum gengið niður á við sem upp á við. T. d. hafa náttúrufræðingar fundið, að það eru til smádýr, sem lifa í vatni í hellum neðanjarðar og sem missa smám saman augun, vegna þess að það eru engin skilyrði fyrir sjóntæki til að vaxa og dafna þar í eilífu ljósleysinu. Mjer finst það megi taka dæmi af háttv. 1. þm. Reykv. og þessum vesælu smádýrum.

Er það ekki kosningin í N.Ísafjarðarsýslu, sem er á dagskrá?

. Jú, en mjer finst, að þessum hv.þm., sem nú grípur fram í, sje engin vanþörf á því sjálfum að leita sjer inngjafar til þess að geta komist í hærri heima. Í þriðja skifti, sem hv.þm. kemur fyrir almenningssjónir, er það sem nýkosinn þm. Reykv. Þeir keptu um þá kosningu hv. 3. landsk., fyrv. fjmrh., og hann. Þeir voru þá mjög sinn á hvoru máli. Var núv. hv. 3. landsk. stoð og stytta Jóns sál. Magnússonar, en hv. 1. þm. Reykv. var þá svarinn óvinur hans, og því ákaflega mikið á móti núv. formanni Íhaldsflokksins. Hann hældi sjer meira að segja opinberlega af því, að hann hefði fengið 1400 atkvæði hjer í Reykjavík við kosninguna fyrir það eitt að vera á móti þeim manni sjerstaklega. Þennan sama mann studdi hann svo reyndar til stjórnar, þegar Íhaldsstjórnin var mynduð á þinginu 1924. Á þingi ljet hv.þm. iðulega ljós sitt skína í þessum anda. Hann hafði verið studdur til kosninga af þeim flokki, sem nú kallar sig frjálslynda flokkinn, og það má segja, að dagblaðið „Vísir“, sjerstaklega þáverandi ritstjóri þess, Jakob Möller, hafi gert það, sem dugði, til þess að koma honum á þing. En á þingi var háttv.þm. svarnasti óvinur þess manns. Jeg ætla nú, með leyfi hæstv. forseta, að leyfa mjer að lesa upp úr Alþingistíðindunum það, sem háttv.þm. segir þá á þingi um stjórn Jóns Magnússonar. Hann er þar að lýsa því, hve stjórnin sje veik og lítilfjörleg. Hann segir þá meðal annars: „Eitt af því, sem kvartað er undan nú, og ekki ófyrirsynju, um land alt, er glundroðinn, sem nú hefir verið um tíma ríkjandi. - Hvar liggur nú orsök þessa? Hvað veldur þessum glundroða og hvað getur kipt þessu í lag? Menn geta kannske svarað þessu dálítið mismunandi, en þó hygg jeg, að bróðurparturinn hljóti að falla í skaut stjórnarinnar og að þaðan sje að vænta einu verulegu bótarinnar við þessu stóra meini. Stjórnin hefir stuðlað að þessum glundroða með því að vera sjálf í eilífum glundroða, –forðast að hafa skýra afstöðu eða stefnuskrá, sem flokkum hafi getað skift með eða móti.“ Síðar bætir hann við: “Hvenær hefir maður heyrt getið um stefnu þessarar hæstv. stjórnar, stefnu, sem marki afstöðu hennar til meira en eins máls í senn? Hún heldur fram þessu og hinu, en festan er sú, að jafnskjótt og móti er andað, hvort heldur af bakarafjelagi bæjarins eða efri deild Alþingis, eða viðskiftanefnd, þá legst hún flöt og segir: Farið þið með þetta eins og ykkur lystir, við leggjum enga beina áherslu á þetta. Og meira að segja, hún lýsir yfir því, þegar eitt höfuð „princip“-spursmál hennar var svæft með rökstuddri dagskrá: Þetta var, sem við einmitt vildum helst.“ - Slíka takmarkalausa fyrirlitningu hafði hv. 1. þm. Reykv. þá á þeim mönnum, sem einmitt sumir eru núverandi húsbændur hans. Ef hann hefir sagt satt þá, að þeir væru svona ráðalausir og ófullkomnir, þá er engin von til þess, að þeir sjeu orðnir englar dálitlu seinna. En það er nú svo sem síður en svo, að álitið á hv. þm, sje gagnkvæmilega miklu meira eða glæsilegra í íhaldsherbúðunum. Jón sál. Magnússon tók það oft og greinilega fram, hvað sjer fyndist þetta dæmalaust lítilfjörlegur og leiðinlegur maður. Og það vill svo vel til, að til eru orð núv. form. Íhaldsflokksins sjálfs, sem sýna vel, hvert álit hann hefir þá haft á þessum hv.þm. Þau orð eru prentuð í D-deild Alþt. 1921, bls. 526, og hljóða þannig: „Hv. þm. (MJ) talaði um, að þeir, sem greiddu atkv. með dagskrártill. minni, væru að lepja slepju. Röksemd er þetta ekki, fremur en annað, sem hv.þm. (MJ) ber fram. En þetta orðatiltæki var honum sjálfum svo einkar samboðið, því að ekkert af því, sem menn verða varir við í þessum sal, líkist meir slepju en það, sem fram gengur af munni þessa hv.þm. (MJ). Það er þunt, - ekki alveg eins og vatn, heldur ámóta og slepja. Það rennur stanslaust eins og slepja, og það er uppfylt af allra ósmekklegustu orðatiltækjum, og þess vegna ógeðslegt - eins og slepja.“ Nú er jeg þá búinn að sýna, með hverjum hætti þessi hv.þm. komst inn í pólitískt líf. Næsta stig hans er að snúa við blaðinu og yfirgefa það blað, sem komið hafði honum á þing, og þá sjerstaklega ritstjóra þess, Jakob Möller, og leggja sig flatmagandi fyrir fætur þeirra, sem svo greinilega höfðu spottað hann og farið svo háðulegum orðum um hann. Af því að hann sá, þegar hann athugaði málið betur, að það myndi verða rýmra um sig og vera meiri von til fanga hjá stærri flokkunum, og það sem líklega hefir ráðið mestu, hann hefir búist við að kunna betur við sig í flokki með ennþá verri og ógeðslegri mönnum en voru í hans eigin flokki. Að minsta kosti er engin önnur skynsamleg ástæða sjáanleg til þess, að snúningurinn skyldi verða svo snöggur og heiftarlegur sem raun er á orðin, þegar hann svo stuttu eftir það, að hann gaf þessar lýsingar sínar á Íhaldsforingjunum, var alt í einu orðinn vistráðið hjú á Íhaldsheimilinu og var hafður til þess að aðstoða þessa fornu höfuðfjendur sína gegn fornum samherjum. Síðan hann gafst upp og gekk á hönd fjendum sínum, hefir hann flatmagað fyrir fótum þeirra og hefir virst kunna þar vel við sig. Hefir hann yfirleitt verið það áhald, sem húsbændur hans hafa gripið til til sóðalegri verka í flokknum. Hv. 1. þm. Reykv. hefir flutt fyrirspurnir, eina eða tvær a. m. k., til stjórnarinnar nú á þessu þingi. Jeg vona, að það þyki ekki of mikið yfirlæti, þó að jeg geri ráð fyrir, að hann hafi lært af mjer þessa aðferð, að bera upp fyrirspurnir. Vonandi verður það þá heldur ekki tekið illa upp, þó að jeg ætli mjer að læra af Íhaldsmönnum, og þá einkum Jóni heitnum Magnússyni, að svara ekki fyrirspurnum. Á mig getur hv.þm. deilt í eldhúsdagsumræðum, og eldhúsdagarnir verða varla færri en einn í hverjum mánuði á þessu þingi. Í dag er sá fyrsti. Því er rjettast að minnast eitthvað á fyrirspurnirnar nú. Hv. þm. hefir spurt um aukatekjur ráðherranna. Það hefir verið auðsætt á blöðum Íhaldsmanna undanfarið, að þau halda, að við stöndum höllum fæti í beinamálunum. Jeg held nú samt, að aðstaða okkar Framsóknarmanna og hv.þm. og samherja hans hinsvegar til bitlinga sje ærið ólík. Þar sem hv.þm. hefir. gefið tilefni, verður hann nú að sætta sig við, að gerður sje nokkur samanburður um þessi efni. Það er mörgum kunnugt, að undanfarið hefir það spilt talsvert fyrir háttv. 1. þm. Reykv. hjá flokki hans sjálfs, hve ákaflega áleitinn hann hefir verið að sækjast eftir bitlingum. Af sumum hefir hann jafnvel verið kallaður hin mikla bitlingahít Íhaldsflokksins. Og það er ekki laust við, að ýmsir flokksbræður hans hafi öfundað hann af því, hve fengsæll hann hefir verið, því þeir telja sig, sem er þeim vorkunnarmál, eigi síður borna til beina en hann. Um það þarf ekki að ræða, að í hvert sinn, sem eitthvað fellst til hjá Íhaldinu, kemur hv. 1. þm. Reykv. fyrstur upp í beinahrúgunni. Og með einstöku lítillæti og þakklæti hirðir hann hve lítið, sem honum áskotnast. Jeg held, að hv.þm. hafi komið óþægilega upp um sig með þessari fyrirspurn. Hann getur nefnilega ekki skilið, að nokkur maður sækist eftir að vinna verk vegna þess sjálfs, en ekki vegna launanna. Hann heldur, að við ráðherrarnir höfum gerst nokkuð frekir til veiðifanga. Og hann sjer blóðugum augum eftir bitunum. Eitt af því, sem fróðlegt er að athuga í þessu sambandi, er viðhorf Íhalds- og Framsóknarmanna gagnvart lögjafnaðarnefndinni. Þegar hún var stofnuð, voru 4 flokkar í þinginu. Framsóknarflokkurinn var einn þeirra. Honum hefði verið í lófa lagið að fá sæti í nefndinni, ef hann hefði viljað fallast á að hafa nefndarmennina 4. En Framsóknarmönnum þótti nóg að hafa þá 3, og þeir mátu meira sparsemina en það að vera frekir til beina. Þessi nefnd hefir verið býsna dýr undir forsjón Íhaldsins. Fyrst fjekk hver nefndarmaður 2 þús. kr. árlega fyrir að sitja eina viku á fundi, og auk þess allríflegan ferðakostnað. Tíminn vítti þessa hóflausu eyðslu, og það varð til þess, að þingið færði kaupið úr 2 þús. niður í 500 kr. En þeir ágætu föðurlandsvinir í nefndinni fóru í mál við landið. Þeir töpuðu því fyrir hæstarjetti og höfðu óvirðing af. En þá fundu þeir ráð til þess að ná sjer niðri á ferðakostnaðinum. Hann fór síhækkandi - frá 3000 kr. upp í 3500, 4000 og loks upp í 5000 kr. Þetta var allsómasamleg uppbót fyrir launamissinn. Jeg hefi nú verið eitt ár í nefndinni, og með tilliti til þeirrar reynslu, sem jeg hefi fengið af starfi hennar, held jeg, að óhætt sje að afnema alveg kaupið og láta 1500 kr. ferðakostnað nægja, og er þó nefndinni fullborgað. Í fjárlagafrv. því, sem nú er lagt fyrir þingið, eru nefndinni ætlaðar 6000 kr. alls, og jeg legg til fyrir mitt leyti, að það sjeu íslenskar krónur. Hún mun sæmilega haldin af því. Aðstaða Framsóknarmanna til nefndarinnar er því þess: Þeir vilja fyrst aðeins hafa mennina 3. Síðan eiga þeir þátt í því, að kaupið sje lækkað, og nú, þegar jeg er sjálfur kominn í nefndina, legg jeg til, að kaupið sje alveg skorið niður. Jeg vil, að nefndarmönnum sje borgað sanngjarnlega, en alls ekki, að stöður þeirra sjeu bitlingar. Verður erfitt fyrir hv. 1. þm. Reykv. að bregða mjer um óheiðarleik í þessu máli, og mætti hann sjálfur eitthvað af því læra. Þegar hæstv.forsrh. (TrÞ) átti sæti í kæliskipsnefndinni, sem unnið hefir flestum öðrum nefndum meira starf og betra, tók hann einar 500 kr. fyrir alla sína fyrirhöfn. Á sama tíma átti hv. 1. þm. Reykv. sæti í annari nefnd. Varð síst meiri árangur af starfi hennar, og tók hann þó mun meira fje fyrir sinn starfa. Hæstv. fjmrh. (MK) hefir stýrt landsverslun að mestu leyti frá því að hún var stofnuð og þangað til nú. Nú heldur hann stjórn hennar áfram og tekur ekki einn eyri fyrir, aðeins af því að honum er ant um fyrirtækið og treystir ekki öðrum betur til þess að sjá því farborða. En þegar yfirmaður hv. 1. þm. Reykv. tók við ráðherraembætti auk þess, sem hann sjálfur hafði, þá hann fje fyrir það svo að þúsundum skifti. Það vildi svo til, þegar jeg varð ráðherra, að jeg átti þá sæti í bankaráði Landsbankans. Jeg hefi haldið áfram að sitja þar, en jeg tók þegar fram, að jeg mundi ekki taka kaup fyrir það, af því að jeg sje ekki ástæðu til þess, að sami maður hafi tvöföld laun. Fje það, sem jeg átti að fá fyrir störf mín í bankaráðinu, gengur nú til opinberra þarfa. Með þessu er verið að reyna að skapa nýja venju. Háttv. 1. þm. Reykv. ætti að láta sjer skiljast það, að forráðamönnum þjóðarinnar er annað ætlað en að brjótast um á hæl og hnakka, eins og hann hefir gert, til þess að afla sjálfum sjer tekna. Ein nauðsynlegasta umbótin, sem þarf að verða í opinberu lífi, er sú, að þeir menn, sem flokkarnir trúa fyrir meiri háttar störfum, sýni hæversku í aðdráttum. Hv. 1. þm. Reykv. var sannarlega seinheppinn að koma fram með þessa fyrirspurn. Jeg efast ekki um, að reglan, sem við Framsóknarmenn beitum, að verkamaðurinn eigi að vera verður launanna, muni verða honum til ama. Auk þess hefir nú komið fram samanburður, sem hlýtur að vera honum fremur óþægilegur. Í viðhorfi háttv. 1. þm. Reykv. og flokks hans annarsvegar og okkar Framsóknarmanna hinsvegar mætist tvenskonar hugsunarháttur, gerólíkur. Annarsvegar er mest hugsað um bein og bitlinga; þar er meginaflið hin síhungraða áleitni. Altaf er verið á veiðum. Það er eðlilegt, að þeir, sem svona hugarfar hafa, eigi erfitt með að skilja, að hjá nokkrum manni sje vinnan aðalatriði. Hv. 1. þm. Reykv. hefir gert þennan dag að eldhúsdegi. Nú hefi jeg gert honum nokkur skil. Jeg hefi brugðið ljósi yfir hann og samherja hans. Síðan jeg kyntist hv. 1. þm. Reykv., hafa mjer oft komið í hug þau orð, sem Haraldur harðráði sagði forðum um Gissur biskup, að úr honum mætti gera þrjá menn: víkingaforingja, konung og biskup, og væri hann til þess alls vel fallinn. Jeg held raunar, að hv.þm. mundi til einskis af þessu þrennu vel fallinn. En hann mundi vel til þess fallinn að veita hverskonar byltingastjórn þjónustu sína. Hefði hann lifað í Frakklandi milli 1780 og '90, gæti jeg hugsað, að hann hefði verið einn þeirra, sem framkvæmdi fyrirskipanir Jakobínanna með mestu jafnaðargeði og þótt fallöxin seinvirk. Í Rússlandi mundi hann með glöðu geði hafa lagt sitt lið til þess að typta presta og auðkýfinga. Og jafnfúslega mundi hann hafa hjálpað Mussolini til að berja á verkamönnum. Hann mundi hvenær sem var hafa verið vel til þess fallinn að verja hagsmuni þeirrar stjórnar, sem galt honum kaup. Löngunin í beinin mundi ávalt gera úr honum jafnhandhægt áhald, hvort sem ætti að beita því gegn aðalsmönnum eða öreigalýð. Þetta er rjett ályktun, dregin af fortíð þess manns, sem nú hefir auðmýkt sig fyrir þeim, sem áður hafa óvirt hann. Fyrir nokkrum árum kom út í Englandi bók, sem hjet: Ef Kristur kæmi til Chicago.“ Þar er gert ráð fyrir, að Kristur mundi verða ærið forviða við komu sína til þeirrar miklu borgar og honum mundi eigi allskostar vel tekið. Það væri líka hægt að hugsa sjer, að Kristur kæmi til Reykjavíkur, - að hann kæmi inn í háskólann til þeirra manna, sem þar eiga að standa vörð um kenningu hans. Jeg ætla mjer ekki að leiða getur að því, hvað Kristur mundi segja, en jeg held, að hann mundi a. m. k. ekki verða ánægðari með þjón sinn, hv. 1. þm. Reykv., en formaður Íhaldsflokksins, þegar hann lýsti „Slepjunni“ 1921. Háttv. þm. vjek að mínum pólitísku vinnubrögðum, aðallega í sambandi við hina frægu þingsögu úr Ed. Þetta gefur mjer tilefni til að minnast á nokkuð, sem eitt Íhaldsblaðið sagði um mig í haust, þegar það var að skýra fyrir mönnum, hvers vegna Íhaldsflokkurinn hefði orðið undir í kosningunum. Blaðið segir, að jeg noti mjög merkilega aðferð, sem Íhaldsmenn eigi að taka eftir mjer, og hún sje sú, að jeg tali við kjósendur meira en aðrir og skrifist á við fjöldamanna. „Svona skuluð þið fara að“, segir blaðið við flokksmenn sína. - En í næsta blaði kemur fram, til hvers á að nota þessa aðferð. Það á að nota hana til að hrífa kosningarrjettinn úr höndum bænda. Það á að láta vel að þeim og svíkja þá svo á eftir. Það á að nota trúnaðinn til þess að svifta þá því eina valdi, sem þeir eiga eftir, pólitíska rjettinum. Fjeð hafa þeir mist. Fólkið hefir verið gint frá þeim. Nú á að tala blíðlega við þá, svo að hægt sje að taka frá þeim alt. Það lof, sem Íhaldsblaðið bar á mig, vil jeg nú launa samherjum þess með því að gefa þeim ráð: Þeir eiga ekki að gefa kjósendum loforð, sem þeir ætla sjer að svíkja. Slík vinnubrögð verða þeim ekki lengi til happa. Nú ætla jeg að nefna eitt dæmi til þess að sýna hv.þm., hvernig jeg lít á þetta efni. Það er talið, að Framsóknarflokkurinn eigi fremur lítið fylgi á Siglufirði, líklega aðeins örfá atkvæði. Sumir mundu e. t. v. líta svo á, að Framsóknarstjórnin hefði minni skyldur við þann stað en ýmsa aðra. Jeg kom þar nú samt í haust. Þá átti jeg tal við helstu menn bæjarins og hafði af þeim ýmsar fregnir um ástandið þar. Jeg fjekk að vita, hver nauðsyn bæjarbúum er á hafnarbryggju, hvílík þörf er á að hjálpa þeim í baráttu við vínnautnina, að það þarf að hjálpa þeim umkomulausu konum, sem þar stunda atvinnu á sumrin, hve illa bærinn er leikinn af ýmsum fjárráðamönnum, o. s. frv. Jeg hefi hugsað mjer að gera mitt til þess að bæta úr þessu. Jeg á nokkurn þátt í frv., sem nú er fram komið í þinginu, og jeg vona, að mjer verði ýmislegt fleira ágengt til þess að greiða fyrir þessum bæ. Og í hvert sinn, sem jeg hefi tækifæri til, ræði jeg þessi mál við Siglfirðinga - ekki sem flokksbróðir, heldur sem þingmaður, af því að jeg tel það skyldu mína. Það getur vel verið, að einhverjir þar nyrðra hallist að Framsóknarflokknum fyrir aðgerðir mínar, en hvort sem þeir gera það eða ekki, hefi jeg engan hug á að svíkja þá. Þetta segi jeg hv.þm. til þess að sýna honum, að jeg lít ekki svo á, að það eigi að láta vel að öðrum og svíkja þá svo í trygðum. Hv. 1. þm. Reykv. gerði mjer þann heiður að láta ræðu sína snúast um mig, en ekki Hnífsdalsmálið. Þess vegna hefi jeg orðið að tala eins og jeg nú hefi gert. Mjer hefir nú gefist tækifæri til þess að minnast á margt, sem ekki var ótilhlýðilegt, að kæmi greinilega fram. Nú vil jeg leyfa mjer að taka fram þrjú atriði, svo að betur sje hægt að glöggva sig á því, sem nú er að gerast: Jeg beitti mjer gegn því, að Íslendingar þyldu það, að frelsi þeirra væri ofsótt. Fyrir það leyfði hv.Ed. sjer að svívirða mig, og þá hneykslanlegu samþykt, sem deildin gerði, nota Íhaldsmenn gegn mjer í þessum umræðum. Þegar jeg varð ráðherra, var verið að svæfa Hnífsdalsmálið. Það fjell í minn hlut að vekja það upp á ný, og jeg var svo heppinn að finna mann, sem fær var um að ráða þær rúnir, er ritaðar voru af fölsurunum vestra. Í þriðja lagi hefir það fallið í minn hlut að halda Hnífsdalsmálinu áfram. Viðleitni mín miðar að því að reyna að uppræta þann löst, sem gert hefir vart við sig í hinu gamla prestakalli hv. 1. þm. Reykv. Nú er að því komið, að skera á úr um það, hvort við eigum að fylgja fordæmi Englendinga. Misfellurnar á kosningunni og saga málsins öll er þannig vaxin, að ómögulegt er að álíta annað en að stuðningsmenn Jóns A. Jónssonar sjeu við þær riðnir. Jeg vil láta lögfesta hjer á landi ensku regluna og þær siðferðiskröfur, sem hún byggist á. Jeg skil vel, að óvildin, sem fram kom gangvart mjer í ræðu hv. 1. þm. Reykv. og hvað eftir annað hefir mátt sjá í blöðum Íhaldsins, stafar af þeim mun, sem er á viðhorfi okkar gagnvart slíkum málum sem þessu. Það er ofur eðlilegt, að ólík viðhorf verði til þess að skapa deilur. - Þeir Íhaldsmenn hafa óbeit á því, að Sigurður Þórðarson sje fordæmdur fyrir kenningar sínar í frelsismálunum, og þeir rísa öndverðir gegn því, að lögfræðileg þekking og dugnaður fái að komast að við rannsókn Hnífsdalsmálsins. Og þeir hafa sagt, að þeir sæju ekkert athugavert við að taka kosningu eins og þá, er fram fór í N.-Ísafjarðarsýslu í sumar, gilda. Það þarf engum að koma á óvart, þótt þeir, sem gagnstæðar skoðanir hafa um þvílík mál, þurfi stundum að leiða saman hesta sína.

Magnús Jónsson Þessi herferð, sem nú hefir hafin verið á hendur mjer fyrir þau orð, er jeg ljet falla við fyrri hluta umræðunnar, sýnist vera miður undirbúin en málefni stóðu til. Jeg hjelt, þegar hv. 1. þm. Árn. (JörB) stóð upp, að nú ætti að fara að leika Einbjörn, Tvíbjörn og Þríbjörn, en sú varð ekki raunin á. - Það er oft siður, þegar sest er að veislu, að fyrst er eitthvert ljettmeti fram borið, áður en gestirnir fá aðalkrásirnar. Í þessari veislu, sem hjer er háð í kveld, var hv. 1. þm. Árn. til þess kjörinn að bera á borð ljettmetið, sem deildinni var ætlað áður en kjötrjetturinn kæmi frá hæstv.dómsmrh. (JJ). Jeg var nú farinn að vona, að þetta yrði höfðingleg veisla, með 4 eða 5 rjettum og góðum eftirmat, sem alt kæmi frá helstu framsóknarmönnum, og verð jeg að segja, að jeg varð fyrir dálitlum vonbrigðum að þurfa að láta mjer nægja tvo rjetti aðeins. Að vísu get jeg ekki kvartað undan því, að rjettir þessir væru mjög smáir að fyrirferð, en það verð jeg að segja, að undirstöðumatur Var það ekki. „Ber er hver að baki, nema bróður sjer eigi“, mælti Grettir um Illuga. En það var líka sagt öðru sinni, þegar Björn í Mörk stóð að baki Kára. Og það atvik kom mjer til hugar, þegar jeg heyrði til hv.l.þm. Árn. Mjer fanst jeg alveg þekkja setningarnar úr Njálu í ræðu hans: „Hvárt þykir þér undir því mest, at vit sém sem vitrastir?“ „Hvárki frý ek mér skygnleiks né hvatleiks né natkvarrar karlmensku.“ „Er hér raun til, at því leita engir á mik, at engir þora“, o. s. frv. Það er yfirleitt gaman að heyra þetta rindilslega mont hjá þeim smærri og kraftaminni, ef þeir halda, að þeir standi bak við einhvern, sem þeir álíta stóran og sterkan, og á jeg hjer ekkert frekar við hv. 1. þm. Árn. en hvern annan, er mælir í sama tón. Þessi hv.þm. var annars ekki sjerlega frumlegur í ræðu sinni. Hann byrjaði á því að líkja mjer við manninn á mótorhjólinu, sem ekki gat stöðvað sig, þegar hann var kominn af stað. - Mikið skelfing hefði jeg nú hlegið að þessari samlíkingu, ef jeg hefði ekki verið búinn að heyra hana oft áður. Jeg hygg, að það hafi verið hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), sem fyrstur kom með þessa fyndni, og nú eru Íhaldsmenn búnir að hlæja að henni marga daga. En jeg held, að hún sje nú farin að slitna, og hefði ekkert á móti að lána Framsókn hana um tíma. Þaðan gæti hún svo farið til jafnaðarmanna og frá þeim í Spegilinn. Þá ætti að fara að verða trygt, að hún væri fullnotuð. - Annars verð jeg að segja það, að ef jeg hefi komið einhverju mótorhjóli af stað án þess að hafa ætlað mjer það, þá hafi það mótorhjól verið þessi háttv.þm. Jeg ætlaði alls ekki að hleypa honum af stað, en það lítur út fyrir, að jeg hafi óviljandi stutt á eitthvert typpi á honum; svo mikið er víst, að hann rann af stað og út allan Eyjafjörð, þótt botninn yrði eftir suður í Borgarfirði. Hv. þm. var að tala um, að hann þekti mig að öllu góðu persónulega, og get jeg sagt hið sama um hann. En mjer þykir undarleg þessi skylda, sem hann virðist álíta, að hvíli á sjer til að umhverfast og verða allur annar maður, þegar hann kemur í þingsalinn. Jeg minnist þess t. d., að einn sinni í fyrra, þegar jeg var dauður eða hálfdauður í máli, reis hv.þm. upp og fór á illkvittnislegasta hátt að draga inn í umræðurnar smávægilega ráðstöfun, sem gerð hafði verið af nefnd úti í bæ, sem jeg átti sæti í. Síðan fór hv.þm. mörgum orðum um dugnað hæstv. stjórnar, þ. e. a. s. hæstv.dómsmrh. Okkur getur áreiðanlega komið saman um það, að hæstv. ráðh. sje mjög duglegur, enda man jeg ekki betur en að mjög mikill hluti minnar stuttu ræðu um daginn fjallaði einmitt um það atriði. En hv. 1. þm. Árn. nefndi einstök dæmi um þennan óhemju dugnað, eins og það hvað gert hefði verið til að halda bannlögunum í heiðri, refsingar á leynivínsölum og smyglurum o. s. frv. Það má nú segja, að þar var dugnaður. á ferðinni, t. d. þegar gefin var út fyrirskipun um að setja ölvaða menn í land af „Esju“. Þar var nú handagangur í öskjunum, því að hver ráðherrann reif frá öðrum, til að vera sem „duglegastur.“ Fyrst átti þetta að heita framkvæmd á bannlögunum og heyra undir dómsmálaráðuneytið, en þegar bent var á, að þessi ráðstöfun væri ekki heimil eftir þeim lögum, þá var látið heita svo, að það væri gert til þess að halda uppi góðri reglu á skipum ríkissjóðs. En þá var málið komið inn á valdsvið atvinnumálaráðherrans, og hafði dómsmrh. því í ofurmætti dugnaðarins vaðið inn á annars manns landareign. - En um herferðina gegn smyglurum og leynivínsölum, sem vitanlega er bæði nauðsynleg og lofsverð, verð jeg að segja, að jeg veit ekki til, að hún hafi hafist með þeirri stjórn, er nú situr. Jeg held, að hún hafi þar ekki gert annað en að halda áfram þeirri stefnu, er fyrv. stjórn hafði tekið, og er það auðvitað þakkarvert, að hún geri það sem víðast.“ Jeg mintist á það, að hv.þm. (JörB) var ekki tiltakanlega frumlegur í ræðu sinni. Jeg er búinn að minnast á manninn á mótorhjólinu. Síðan hnuplaði hann líkingu minni um drenginn með pokann, sem hann raunar breytti í fjósreku, og á það kannske fult eins vel við hjá „bænda“-flokknum. Síðan kom hundapískurinn, sömuleiðis hnuplaður frá mjer; þá það, hvaða aðferð jeg hefði til að upphefja sjálfan mig, - ránsfengur úr dagblaðinu „Vísi“ á laugardag. Svona var ræðan, tíningur hjeðan og þaðan, sem sýnir mikinn fróðleik, elju og vísindamannshæfileika hjá þeim, sem flutti. Hv. þm. fór skakt með, þegar hann talaði um þau orð mín, að 10 kynslóðir væru milli hæstv.dómsmrh. og „gentlemans“. Bæði háttv.þm. og hæstv. ráðh. þóttust taka þetta svo, sem jeg væri að lesa bölbænir yfir niðjum ráðherrans í 10. lið. En jeg sagði það eitt, að framferði hæstv. ráðherra væri þannig, að 10 kynslóðir sýndust vera milli hans og „gentlemans“. En það er svo margt annað en innræti ráðherrans og hegðun, sem getur orðið til að bæta afkvæmi hans, t. d. getur verið svo mikið gott í hans ko.nu og jafnvel í hans eigin ætt, þótt það komi ekki í ljós hjá honum sjálfum. Og jeg óska, að alt hans kyn blessist og blómgist í þúsund liðu. Þá kom afarviðkvæmur kafli í ræðu hv. 1. þm. Árn., þegar hann fór að tala um, hve mjög jeg hefði misboðið vinnukonunni á Akureyri. Hann lagði fagurlega út af því, hve gott fólk vinnukonur gætu verið, - þær gætu jafnvel náð lengra á dygðabrautinni en dósentar í guðfræði. Jeg held, að hann hafi verið svo hátíðlegur, þegar hann var að tala um þetta, að fyrri flokksbræður hans, jafnaðarmenn, ættu úr þessu að geta tekið hann í sátt og hætt að kalla hann Efialtes. En það er algerlega rangt með farið, að hjá mjer hafi komið fram nokkur óvirðing við vinnukonur. Það er enginn efi, að þær geta verið svo draumspakar sem hver annar, en jeg var aðeins að benda á þessa dæmalausu natni hæstv. ráðh. við að bera alla skapaða hluti, hverja slúðursögu og hvern þvætting, sem upp kemur úti um land, inn í þingsalinn, þennan þingsal, sem hæstv. ráðh. er að tala um, að eigi að vera svo ákaflega virðulegur, en er þó af honum sjálfum notaður sem útvarpsstöð fyrir frjettaburð og slúður. Þetta draumahjal hans hefði ekki verið vitund betra, þótt hann hefði þótst hafa það frá kaupmannsfrú, - eða jafnvel háskóladósent. En um vinnukonurnar vil jeg aðeins bæta því við, að ef okkur háttv. 1. þm. Árn. auðnast að komast á góðan samastað eftir þetta líf, þá er jeg viss um, að við eigum eftir að sjá þar stóra hópa af vinnukonum í miklu meiri metum en sjálfa okkur, og vona jeg nú, að hv.þm. sje ánægður. Þegar hv.þm. fór að tala um Jón Gerreksson, hætti mjer alveg að lítast á blikuna. Mjer hafði komið til hugar að heimsækja hann næsta sumar á hinum „hæsta höfuðstað“, Skálholti, en jeg held, að jeg gefist upp við það, ef jeg má eiga von á, að hann setji mig í poka og drekki mjer í Brúará! Þá þykist jeg hafa gert fyrri rjettinum full skil, og get snúið mjer að sjálfum kjötrjettinum, ræðu hæstv.dómsmrh. Þó að við yrðumst ofurlítið á, vona jeg, að það verði aðeins til að skerpa vináttuna, því að við þurfum að vinna saman í ýmsum nefndum, og verð jeg að segja, að það hefir gengið mjög vel. Hæstv. ráðh. var leiður yfir því, hve lítið jeg hefði talað um sjálft málið, sem hjer liggur fyrir, og um þau mál, sem hann hefir tekið á sína arma. En þetta mál er svo ofureinfalt og óbrotið, að það hefði orðið þrautrætt á einni klukkustund, þótt alt hefði verið fram dregið, sem nokkuð kom málinu við. Hjer var ekki um annað að ræða heldur en það, hvort fylgja ætti þeirri þingvenju, sem hjer hefir myndast og sendiherra hefir upplýst, að einnig gildir á Norðurlöndum, og hæstv. ráðh. segir að gildi sömuleiðis á Englandi. Kosningin í Norður-Ísafjarðarsýslu stenst allar þessar eldraunir, því að enn hefir enginn leyft sjer að halda því fram, að frambjóðandinn sjálfur eða þeir, sem standa honum nærri, hafi átt þátt í eða vitað um kosningasvikin. Málið sjálft var þannig ákaflega einfalt. En það, sem fjekk mig til að fara af stað í þessu máli, voru hinar löngu ræður hæstv. ráðh., - jeg veit ekki, hvort þær eru heldur 10 eða 20, - þar sem hann bar fram taumlausar órökstuddar árásir á Íhaldsflokkinn. Því að þótt undarlegt kunni að virðast, að stjórnin byrji eldhúsdag á sjálfri sjer, þá var það hæstv.dómsmrh., sem átti upptökin að honum að þessu sinni. En það er svo um þennan mann, að hann sjest ekki fyrir, þegar ofsinn grípur hann; veit ekkert, hvað hann er að gera, frekar en bolinn, sem rótar upp moldarflagi yfir sjálfan sig. Hæstv. ráðh. eyddi löngum tíma og miklu máli til þess að sýna afstöðu sína til meiðyrðamála. Mjer kemur ekki til hugar að amast við því, þótt hann höfði aldrei meiðyrðamál gegn nokkrum manni. Hann um það. En það, sem gerði að verkum, að hv.Ed. þótti sjer misboðið með framferði hans, var það, að hann vildi ómögulega leyfa öðrum að lifa eftir sömu reglu. Hann vildi láta Alþingi skylda aðra menn til þess að fara í meiðyrðamál, þótt hann gerði það aldrei sjálfur, og það var þessi undraverða afstaða, sem hverjum sanngjörnum manni þótti ganga ósköpum næst. - Hæstv. ráðh. talaði um dómstól almenningsálitsins, og það er alveg rjett, að þeim dómi verðum við allir að hlíta. En dæmin, sem hann bar fram til að sanna, að sá dómstóll hefði dæmt öðruvísi en lagadómur, voru ekki mikils virði. Það eru ekki svo einstök atvik, sem ráða því, hver kemst á þing og hver ekki. Þar kemur fleira til. Það er eins og Napóleon sagði einhverntíma, þegar honum var óskað þess, að hann hefði nú forsjónina með sjer. „Forsjónin er altaf með þeim, sem bestar hefir kanónurnar,“ sagði hann. Eins er um það, hverjir komast á þing. Enda var það t. d. svo um þessa tvo hv.þm., sem hann vildi reka í málaferli, að þeim hefir skilað vel áfram, ekki síður eftir þetta en áður. Annar þeirra var forsætisráðherra alt til dauðadags, og hinn held jeg að hafi unnið glæsilegan kosningasigur nú í sumar, ef hann á við þá menn, sem jeg ætla. Og þó að hvorki Þórarinn á Hjaltabakka nje Magnús Pjetursson sjeu nú á þingi, þá er það tilhæfulaust fleipur, að almenningsálitið hafi dæmt þá seka um nokkurn skapaðan hlut. Vill ekki hæstv. ráðh. fallast á það? Þá var skemtilegt að heyra til hæstv.dómsmrh., þegar hann fór að tala um það eins og fjarstæðu, að sá saklausi höfðaði mál á móti þeim seka. Hver heldur þessi „vörður laga, siða og rjettlætis“ að sje vanur að höfða málin? Líklega sá seki, til þess að fá sig dæmdan! - „Jeg, - jeg, sem er saklaus eins og dúfa, á jeg að fara að höfða mál á móti þeim seka, sem gerir á hluta minn?“ segir hæstv. ráðh. Hafa menn á æfinni sjeð meiri hugsanagraut á borð borinn? Það á að vera fjarstæða, að sá saklausi höfði mál gegn þeim seka! Jeg hefi hugsað mjer að vera ekki mjög langorður, a. m. k. stuttorðari en hæstv. ráðh. Enda hefir hann nú haft 3 daga til þess að sjóða saman árásina á mig, þar sem jeg hefi engan tíma til að búa mig undir vörnina. Og það þarf engan að undra, þótt einhver ávöxtur sæist, er slíkur vefari sem ráðherrann hafði setið við í 3 daga. En hæstv. ráðh. vjek nokkrum orðum að mjer persónulega, - mikil dæmalaus æra, að hæstv. dómsmálaráðherra sjálfur skuli tala um mig persónulega. En í sama bili nefndi hann orð, sem bregður ljósi yfir það, sem sumir hafa furðað sig á, sem sagt hvaðan hann hefir hið prúða orðbragð sitt. Nefndi hann Vagnmakaragötu í Kaupmannahöfn, og var auðheyrilega mjög fróður um það, sem þar gerist. Og þar hefir hann sjálfsagt lært munnsöfnuðinn. Þá byrjaði hæstv. ráðh. að rekja „innri gang“ málsins.  (Dómsmrh. JJ: Ytri gang!)  . Það má vera, að mjer hafi misheyrst þetta, en það stafar þá af því, að jeg hefi átt von á, að hann færi að tala um hinn „innri gang“, sem hann er altaf sá dæmalausasti snillingur að rekja. En sleppum því. - Hæstv. ráðh. talaði í þessu sambandi mikið um sjerstaka mynd í „Speglinum“. Hann hefir áður skrifað mikið um listir, og þetta er aðeins ein sönnunin í viðbót um hina miklu listaþekkingu hans. Jeg man nú ekki vel eftir myndinni, en það er eins og mig minni, að í þessu negralýðveldi gægist hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) út úr einum kofanum og horfi hýrlega til þess, sem verið er að sjóða: núv. hæstv.dómsmrh. í sínum eigin hatti. Þetta hefir því líklega átt að vera hnúta frá hæstv. ráðh. til háttv. 1. þm. S.-M., að hann mintist á þessa mynd. Það hefir átt að minna hann á, að hann væri að lenda í íhaldsnegraríkinu með því að samþykkja þessa kosningu. Hæstv. ráðh. sagði, að það að samþykkja þessa kosningu væri sama og að fallast á þau svik, sem framin hefðu verið í Hnífsdal. Þetta endurtók hann jafnvel eftir að hæstv. fjmrh. (MK) hafði sagt sína skoðun á málinu, svo að í þessu lá bein aðdróttun til hans. Mjer kemur að vísu lítið við, hvað Framsóknarflokkurinn gerir, en þótt hæstv.dómsmrh. hreyki sjer nú hátt, þykir mjer ósennilegt, að honum haldist lengi uppi að svívirða á þennan hátt sjer eldri og engu blettaðri flokksbræður sína. Næst lenti hæstv. ráðh. á skeyti, sem Morgunblaðið birti í vetur, - hann er altaf eins og kría á flugi, þessi hæstv. ráðh., og aldrei að vita hvar hann ber niður. - Þetta var skeyti, sem blaðið birti frá Einari Jónassyni fyrrum sýslumanni. Talið um þetta var líkt og stundum áður. Ef Íhaldsmenn þegja um eitthvert mál, áður en þeir hafa fengið upplýsingar um það, þá stafar það af vondri samvisku, og ef þeir segja svo eitthvað, þegar þeir hafa fengið upplýsingarnar, þá eru þeir að gefa skjólstæðingum sínum reisupassa Sölva Helgasonar. Það er vandlifað fyrir Íhaldsmenn í þessu landi. En þetta var einskonar forleikur, fagurt hugmyndaflug, áður en hæstv. ráðh. fór að tala um mig persónulega.  (Dómsmrh. JJ: Pólitískt!)  . Jæja. Var hann þá pólitískur pjesinn, sem jeg skrifaði um Ameríku? Á utanríkismálaskrifstofum erlendis og stórurri lögregluskrifstofum eru oft til stórar skrár, þar sem flokkaðar eru upplýsingar um alla mögulega menn. Stundum fylla þessar skrár margar stofur og jafnvel heil hús. Það lítur út fyrir, að hæstv.dómsmrh. hafi einhverja svona skrá. Nú þurfti hann að tala yfir mjer. Þá flettir hann upp. - Jú, þarna er Magnús Jónsson; ráðherrann gengur að veggnum, dregur út skúffuna og les. Fyrst finnur hann, að þessi maður hafi skrifað bók um Ameríku og landa þar. En þótt jeg hafi mikla freistingu til að ræða ögn um þessa bók, þá held jeg, að jeg verði nú að neita mjer um þá ánægju að mestu. Það var svo fjarri því, að jeg í bæklingi þessum svikist að löndum vorum vestra, að í honum var ekkert nema það, sem jeg margsinnis hafði sagt upp í eyru þeirra þar, og meira að segja sagt þeim, að jeg mundi kannske skrifa um síðar. Annars vakti þessi bæklingur talsverða eftirtekt vestur þar, máske meiri en hæstv.dómsmrh. grunar. Var meðal annars haldin um hann opinber kappræða í Winnipeg; annar varði, en hinn sótti, og var fjölsótt. Má af því marka, að ekki hafi þótt markleysa ein. Og hæstv. ráðh. (JJ) hefir gert mjer æru með því að draga þetta fram í dagsins ljós. Hann öfundar mig kannske, því líklega hafa aldrei farið fram opinberar kappræður um pjesa hans. Eftir heimkomu mína skrifaðist jeg á við ýmsa kunningja mína vestra, og viðurkendu sumir þeirra fullkomlega rjettmæti lýsinga minna. Það kann að hafa sviðið sárt í bili sumstaðar. Það eru til hjegómlegir menn vestur þar, ekki síður en hjer. En jeg veit annars ekki betur en að vinarhugur milli Vestur- og AusturÍslendinga hafi sjaldan eða aldrei verið meiri nje traustari en einmitt síðan. Jeg þori að vísu ekki að eigna þessum bæklingi mínum neitt. En þó, hver veit nema hann hafi opnað augu landa vestra fyrir sumu, sem miður fór í afstöðu þeirra til gamla landsins og þjóðarinnar, sem þar býr. Þá mintist hæstv.dómsmrh. næst á það, að jeg hefði gert mig sekan í því óttalega ódæði, að mjer skildist, að sækja um og taka þátt í samkepni um kennaraembætti hjer við háskólann og vinna sigur í þeirri samkepni. Hann taldi þessi ósköp einna skýrasta sönnun þess, að helvítisstefnan, sem dr. Helgi Pjeturss talar um, sje nú fyrir alvöru farin að sigra á jörð vorri. Jeg veit ekki, hvort þeir eru um þetta sammála hæstv.forsrh. (TrÞ) og hæstv.dómsmrh. (JJ). Er hæstv.forsrh. þó málið skyldara og hefði hann átt að taka það sárara, hver úrslit urðu þessarar samkepni, þar eð hann átti hlut að máli. En svo mikið er víst, að skömmu eftir að þau úrslit urðu kunn, mætti jeg núv. hæstv.forsrh. (TrÞ) á götu, og enginn tók hlýlegar í hönd mjer og óskaði mjer hjartanlegar til hamingju en einmitt hann. Og mjer er ljúft að lýsa því yfir, að þann mann hefi jeg yfirleitt ekki reynt nema að drengskap í minn garð. Hefði jeg haldið, að sú iðja hæstv.dómsmrh. væri dálítið meira í ætt við vítisstefnuna, að vera að reyna að spilla milli þeirra, sem ekki er illa hvorum við annan. Þá kom þingmenskuferill minn. Þar bjóst jeg nú við, að kæmi syndalisti. En minna varð úr en við var búist. Aðalsökin sú, að jeg hefði fyrst verið andstæðingur Jóns heitins Magnússonar. Því til sönnunar greip hæstv.dómsmrh. til þeirrar ódýrustu vöru, sem hjer er hægt að hafa á boðstólum, sem er það að lesa hitt og þetta gamansamt upp úr gömlum Alþingistíðindum. Af hverju fylgdi jeg ekki skilyrðislaust Jóni Magnússyni? Einmitt af því, að mjer þótti hann oft um of hafa stuðst við þann flokk, sem nú styður hæstv.dómsmrh. Ætti hann því sjálfs sín vegna síst að geipa um þetta, þótt jeg ekki meti persónur svo mikils, að jeg fylgi þeim á þeim brautum, er mjer virðast rangar. Hitt hefi jeg gert og mun gera, að fylgja þeim fúslega eftir, er mjer þykir rjett stefna. Þá komst hæstv. ráðh. (JJ) út í lýsingu, sem háttv. 3. landsk. (JÞ) gaf eitt sinn af mælsku minni.  (Dómsmrh. JJ: Hún er nú góð)  . Hann hafði hótað mjer því áður að bauna henni á mig við gott tækifæri. En svo illa vildi til, að háttv. 1. þm. Árn. (JörB) hafði því sem næst stolið frá honum tækifærinu með því að minnast á þetta í ræðu sinni, þótt ekki kæmist svo langt, að hann læsi upp þessi merkilegu ummæli. Enda veit jeg ekki, hvernig farið hefði fyrir hæstv.dómsmrh., ef hann hefði verið sviftur þessu vopni. En eftir því sem orð mín síðast virðast hafa komið ónotalega við kaun hæstv.dómsmrh., þá er svo að sjá, sem mjer hafi farið mikið fram síðan jeg fjekk vitnisburðinn.  Ein ásökun hæstv.dómsmrh. á hendur mjer var sú, að jeg kæmi á fundi hjer í Reykjavík og annarsstaðar þar sem stjórnmál væru rædd. Líkti hann mjer við áhald, sem notað væri til sóðalegra verka. Hver þau verk eru, nefndi hann ekki. Ef það telst til skítverka að ræða stjórnmál, þá er það ekki annað en það, sem hæstv.dómsmrh. lætur sjer sama að gera á fundum. Það hefir ekki þurft á mjer að halda til þess að vinna sóðaverk. Þau eru yfirleitt ekki unnin í mínum flokki. En hæstv.dómsmrh. fer ekki til annara, ef hann þarf að láta vinna sóðaverk í sínum flokki. Hann vinnur þau sjálfur. Til þess að sýna enn einu sinni og sanna, hversu sjer væri lagið að halda þræðinum, komst hæstv.dómsmrh. inn á fyrirspurnir þær, er jeg hefi borið upp í Nd., aðra um gagnfræðaskólann á Akureyri og hina um aukastörf ráðherranna. Jeg fæ nú ekki sjeð, hvað þessar fyrirspurnir koma þessu máli við eða þeim hnippingum, sem okkar í milli hafa farið. Og jeg verð að segja það, enda þótt hæstv. forseti hafi sýnt það umburðarlyndi við hæstv. ráðh. (JJ) að leyfa honum að vaða svo út fyrir efnið, þá vil jeg ekki reyna svo þolinmæði hæstv. forseta, að jeg fari að rökræða þessar fyrirspurnir nú. Enda mæla þingsköp svo fyrir, að fyrirspurnir skuli einungis ræðast í þeirri deild, sem þær eru bornar upp í. Það er því hreinn barnaskapur að fara að ræða þær í Sþ. Jeg læt mjer í ljettu rúmi liggja, hvort hæstv.dómsmrh. svarar þessum fyrirspurnum eða ekki. Það munu gefast nóg tækifæri, þar sem hann verður að svara þeim samt. Hitt þykir mjer verra, að hann virðist hafa misskilið fyrirspurn mína um aukastörf ráðherranna og fer að tala um aukatekjur í sambandi við hana, og mig sem nokkurskonar methafa í þeirri grein. Jeg skal ekki neita því, að jeg hefi gegnt trúnaðarstörfum fyrir Alþingi og þegið laun fyrir, og þó ekki fleiri nje hærra launuð en tugir þingmanna fyr og síðar. Mun jeg aldrei skammast mín fyrir það, því að jeg hefi reynt að leysa þessi aukastörf mín af hendi svo samviskusamlega sem mjer hefir verið unt. En um aukastörf ráðherra er það að segja, að mörg trúnaðarstörf eru svo vaxin, að óhæfa er, að ráðherra hafi þau á hendi, alveg án tillits til þess, hvort hann tekur peninga fyrir eða ekki. Hin langa ræða hæstv.dómsmrh. gaf mjer ekki tilefni til eins skörulegrar ræðu og jeg hefði kosið. Vesall andstæðingur dregur hvern mann niður, sem við hann fæst. Hann lýsti því, hæstv. ráðh. (JJ), hvað sjer hefði dottið í hug við að kynnast mjer. Jeg hefi nú um nokkurt skeið átt kost á að kynnast honum. Og það er fjarri því, að það sje að öllu illu. En einmitt þess vegna vil jeg víta það, sem vítavert er í fari hans, að mjer er meinlaust við hann persónulega. Hann taldi upp ýmislegt, sem jeg hefði til að bera, sem myndi gera mig ágætan liðsmann illra leiðtoga og misindismanna. Jeg skildi þetta sem nokkurskonar tilboð af hendi ráðherrans um að gerast hans maður. En hafi svo verið, þá verð jeg að gefa honum fullkomið afsvar. Mjer dettur í hug saga. Einu sinni var maður, sem hafði látið skoða sig til lífsábyrgðar. Þegar hann kom frá þeirri skoðun, var hann mjög glaður í bragði og hressari en hann átti að sjer að vera. Jeg furðaði mig á þessu og spurði, hvað gleddi hann svo. Hann svaraði, að læknirinn hefði skoðað sig allan í krók og kring og lýst því svo yfir að þeirri skoðun lokinni, að hann væri alheilbrigður. En svo var mál með vexti, að þessi maður hafði haft leynilegan grun um, að hann gengi með einhvern sjúkdóm, en aldrei komið sjer að því að leita álits læknis. Nú hafði hann fengið fullvissu um, að ekkert gengi að sjer. Það gerði hann svona glaðan. Það - er eitthvað svipuð tilfinning, sem hreyfir sjer hjá mjer. Jeg veit að sjálfsögðu á mjer ýmsa snögga bletti og er kannske ekki altaf fullkomlega ánægður með breytni mína. En að láta svo slíkan lækni sem hæstv.dómsmrh., svo fundvísan á veilur í fari manna og með 3 daga frest til undirbúnings rannsókninni, að láta slíkan lækni skoða sig, segi jeg, og fá hjá honum annað eins heilbrigðisvottorð og hann hefir gefið mjer, það vekur hjá mjer óblandinn fögnuð og ánægju. Annars þótti mjer hæstv.dómsmrh. fara að gera sig nokkuð breiðan, er hann kom fram sem nokkurskonar jarl Krists á jörðinni og fór að leggja niður fyrir sjer, hvað Kristur myndi segja, ef hann kæmi inn í guðfræðideild háskólans og hlustaði á mig kenna prestsefnum kirkjusögu. Jeg veit ekki, hvort jeg á að fara að kenna hæstv. ráðh. (JJ) dálítið í kirkjusögu. Jeg held helst ekki. En mjer dettur í hug dómur sögunnar um einn kirkjuhöfðingja liðinna alda. Bonifacius er páfi nefndur, hinn 8. með því nafni. Hann var duglegur mjög og athafnasamur, mesti þjarkur, ef svo mætti að orði kveða, en lítt vandur að virðingu sinni og hikaði ekki við að nota miður heppileg meðul til þess að hrinda fram kappsmálum sínum. Yfirleitt er hann talinn einhver sá versti páfi, er uppi hefir verið. Hann komst í deilur við voldugari þjóðhöfðingja samtíðar sinnar, Filippus fríða Frakkakonung. Áttu þeir brjefaskifti saman um ágreiningsefni sín. Hóf Filippus eitt brjef sitt til páfa á þessa leið: „Sciat tua magna fatuitas“. Það þýðir frítt útlagt eitthvað þvílíkt sem skikkanlegur borgari segði við annan: þú ert ærulaus lygari og rógberi. Orðin þýða raunar ekki þetta, en þegar haft er í huga, að það er konungur, sem er að ávarpa æðsta mann kirkjunnar, þá er það áþekt „compliment“ því, er jeg tiltók. Um þennan mann sagði einn heilagur maður samtíðarinnar: Hann kemur til valda sem refur, ríkir eins og ljón og deyr eins og hundur. Þessi dómur hefir oft rætst um andleg skyldmenni hans, þótt minni sjeu fyrir sjer en hann, og veit jeg, að svo mun enn verða. Að svo mæltu legg jeg mig nú til hinstu hvíldar í þessu máli, með því að jeg mun nú dauður vera og mun ekki rumska í gröf minni, þótt hv. 1. þm. Árn. (JörB) eða aðrir kunni að vilja leggjast á náinn.

Jón Baldvinsson Jeg ætla að nota þessar fimm mínútur, sem mjer eru úthlutaðar, til þess að skýra frá litlu atviki, sem gerðist í sambandi við kosningarnar í sumar; að vísu var það ekki í Norður-Ísafjarðarsýslu, en það er skylt skeggið hökunni, því að það var á Ísafirði í sumar. Jóhannes er maður nefndur og á heima á Ísafirði. Hann kaus í Nauteyrarhreppi. En atkvæðaseðill hans kom til kjörstjórnar á Ísafirði frá skrifstofu bæjarfógeta þar. Fylgibrjef, sem fylgir venjulega atkvæðum, sem greidd eru utan kjörstaðar, var ekki vottað af embættismanni eða umboðsmanni hreppstjóra. Fyrir þær sakir gerði kjörstjórnin þetta atkvæði ógilt. En sagan er ekki þar með búin. - Kjörstjórnin þurfti vitanlega að rífa upp ytra umslagið, til þess að sjá, hvernig plöggin væru innan í. En þá valt óvart út úr því 12 eða 15 króna reikningur - jeg man ekki, hvort heldur var, - til íhaldsskrifstofunnar á Ísafirði fyrir að sjá um, að Jóhannes póstur greiddi skriflega atkvæði í Nauteyrarhreppi. En hvernig þessi reikningur hefir getað slæðst inn í umslagið, það er enn óráðin gáta. Óneitanlega bendir þetta á, að ekki hafi alt verið með feldu um kosningarnar vestra og ekki muni öll kurl hafa komið til grafar. Það er því í meira lagi varhugavert að taka kosningu gilda, þótt meiri hluti hafi náðst, þar sem slíkir ágallar eru á. Jeg má til að minnast á hv. 1. þm. Reykv. (MJ) og eyða svo sem 2–3 mínútum af mínum dýrmæta tíma til þess.  Þessari ræðu var sem öðrum á þeim fundi útvarpað. Þegar íhaldsmenn á Ísafirði heyrðu þetta, þóttust þeir hafa himin höndum tekið. Þetta snjallræði hafði þeim ekki komið til hugar. Þarna kom úrlausnin upp í hendurnar á þeim: Enginn annar vandinn en að skella skuldinni fyrir atkvæðafalsanirnar á þá, sem fyrir fölsununum urðu og kærðu þær. Og þeir íhaldsmenn vestra munu trúlega hafa fylgt þessu ráði hv. 1. þm. Reykv. Þannig hefir þá hv. 1. þm. Reykv. gefið tóninn í þessu kosningasvikamáli. Jeg hefi orðið þess var, að háttv.þm. finst tónninn í ræðum hv. 1. þm. Reykv. ekki sem þokkalegastur og tæpast þinglegur. En jeg vil segja: Komið á kosningafundi í Reykjavík, þar sem háttv. 1. þm. Reykv. talar í flokki íhaldsmanna. Þessi háttv.þm. var þar eitt sinn að lýsa dugnaði íhaldsmanna hjer í bæ og notaði líkingu, sem flestum mundi þykja heldur óprestsleg. Fór háttv. 1. þm. Reykv. þar meðal annars með vísu, þar sem hann nefndi óþverra tvisvar í hverri vísuhending. Hallfreður vandræðaskáld fjekk verðlaun fyrir það á sínum tíma að nefna sverð í hverju vísuorði. Hv. 1. þm. Reykv. fjekk klapp hjá flokksmönnum sínum fyrir það að nefna óþverra tvisvar í hverju vísuorði. Óneitanlega vel af sjer vikið af guðfræðikennara.

Einar Jónsson Jeg vonast til þess, að hæstv. forseti leyfi mjer að tala frá öðru sæti en mínu eigin, með því að jeg er hjer staddur á annars manns stað, en mitt sæti er upptekið í bili. Jeg skal ekki vera langorður. En það verð jeg að segja, að, þær hafa þreytt mig, þessar umræður, hið fyrra sinn langt fram á nótt og nú í annað sinn virðist alt útlit fyrir litlu betra. Og jeg get ekki komist hjá að láta í ljós óánægju mína yfir því, hve hæstv. forseti hefir leyft umr. á víð og dreif hjer í kvöld.  Það eru tvö atriði í þessu máli, sem ekki hafa verið athuguð í þessi tvö sinn, sem umræður hafa um það staðið. Jeg vil því gerast til þess að draga þau fram. Annað er það, hver háski getur af því stafað, ef Alþingi fyrirskipaði kosningar að nýju í fjallasveit eins og Norður-Ísafjarðarsýsla er nú um þetta leyti árs. Því hefir verið haldið fram, að það gerði í raun og veru viðkomandi þingmanni ekkert til, og kjósendum heldur ekki, þótt kosningin yrði dæmd ógild, þv í að úrslit nýrra kosninga myndu verða hin sömu og geta fengist afgerð innan hálfs mánaðar hjer frá. En vilja menn þá ekki athuga, hver mismunur er á því að sækja kjörfund langar leiðir um hávetur í óveðri og illri færð eða sitja hjer í stofum þingsins hreinn og þur og þurfa ekki lengra að fara en milli húsa í bænum, og kvarta þó yfir, ef nokkuð er að veðri. Jeg fæ ekki betur sjeð en það sje beinlínis að stofna mannslífum í voða að fyrirskipa nýjar kosningar nú í annari eins vetrarríkis- og harðindasýslu sem hjer um ræðir. Að vísu er það út af fyrir sig, en þó vert að athuga áður en flanað er að nýrri kosning, jafnóþarft og órjettlátt sem það er. Jeg ætla alls ekki að fara að tala um kosningarnar á Ísafirði 1919 og 1923, því að þær koma þessari kosningu ekkert við. Það mætti alveg eins minnast á allar aðrar kosningar, sem fram hafa farið víðsvegar um land á liðnum árum og allir sjá, að ekki eru í neinu sambandi hver við aðra. En jeg vil aðeins beina því til þeirra góðu manna, sem bera fram þá alvarlegu kröfu, að ákveða vissan svefntíma og hvíldartíma fyrir menn, hvort þeir geti nú verið vissir um, að kjósendur í Norður-Ísafjarðarsýslu fái sinn 8 tíma svefn, ef þeir verða neyddir til að fara að kjósa upp aftur. Jeg hefi ekki komið vestur á þessar slóðir og er ekki heldur svo góður í landafræði, að jeg geti farið í gegnum þau hjeruð í huganum, en mig minnir þó, að helstu kauptún þar sjeu Bolungavík og Hnífsdalur. Má hví vera, að jafnaðarmenn hugsi sjer að sigra á því, að þeirra menn sjeu í kauptúnunum, og eins og nú standa sakir, verði það aðeins íbúar þeirra, sem gætu sótt kjörfund, ef efnt yrði til kosninga þar vestra nú þegar. Ef hv. forráðamönnum Framsóknarflokksins hefir tekist það á milli fundanna að fá það samþykt í flokknum, að flokksmenn lýsi yfir hlutleysi sínu við atkvæðagreiðsluna, eins og hv. 1. þm. Árn. (JörB) gerði, eftir að hafa lýst kosninguna gerræði og lögleysu, þá öfunda jeg þá ekki af verkum sínum. Og mjer þykir leitt, að minn góði vinur, hv. 1. þm. Árn., skyldi gera þetta, því að það hefði verið miklu betra fyrir hann að segja hreint „nei“, og það hefði hann og þeir, sem honum fylgja, átt að gera við þingsetninguna strax. Að síðustu vil jeg taka það fram, að samkvæmt fyrri þingvenjum í þessum efnum, þá virðist það liggja í augum uppi, að það væri hreinasta gerræði að ógilda kosningu þessa.

Jóhann Jósefsson Þá er mál þetta var hjer til umræðu síðast, leitaðist jeg við að sýna fram á, að þau tvö stjórnarblöð, sem mest hafa um þetta kosningasvikamál skrifað, hafa altaf gengið út frá því sem vísu, að Íhaldsmenn einir væru við það riðnir. En þessu hefir verið mótmælt af hæstv.dómsmrh. (JJ). Vil jeg því máli mínu til sönnunar vitna í 31. tölublað Tímans f. á. Þar stendur: „Eins og alkunnugt er, hefir legið sterkur grunur á því, og af mörgum talin full vissa, að Íhaldsmenn hafi við fyrri kosningar komið við svikum, líkum og þeim, sem nú er kært yfir.“ Og í sama blaði, dags. 12. nóv., stendur ennfremur: „Stjórnmálaflokkurinn, sem þykist öðrum fremur vilja vernda núverandi þjóðskipulag, fóstrar þær meinsemdir í hugarfari sínu og lífsstefnu manna, sem horfa til stjórnleysis og niðurbrots á þjóðskipulaginu.“ Jeg ætla ekki nauðsynlegt að hafa þessar tilvitnanir fleiri, til þess að sýna, hvaða andi hefir svifið yfir vötnunum hjá þessu blaði, þegar það hefir verið að skrifa um kosningasvikin vestra. Þær sýna fullkomlega, að þau ummæli mín voru rjett, að því væri beint að vissum stjórnmálaflokki í landinu, að hann stæði að þessum oftnefndu kosningasvikum vestra. Þá vil jeg með fáeinum orðum víkja að ræðu háttv. 1. þm. Árn. (JörB). Hann var eins og fleiri, sem talað hafa um þetta mál, að segja sögur, sem gengju um það fyrir vestan. Þeir geta skákað í því hróksvaldi, þessir herrar, að þeir hafa bolað burtu frá þessum umræðum þeim manninum, sem einn, sakir kunnugleika síns, væri fær um að gefa upplýsingar um ýmislegt það, sem hjer kynni að vera rangt með farið. Hann talaði með miklum fjálgleik um þessa kosningu og sömuleiðis um kosninguna í Vestur-Ísafjarðarsýslu 1912, og vildi gera samanburð á þessum kosningum. Án þess að jeg vilji leggja nokkurn sjerstakan dóm á kosninguna í Vestur-Ísafjarðarsýslu 1912, þá finst mjer samt hjer vera alt öðru máli að gegna. Yfir þessari kosningu hefir enginn kært til Alþingis, en hin var kærð af 172 kjósendum, og þar valt alt á því, hvað gert væri við hina vafasömu seðla. En eins og margbúið er að sýna fram á, þá er kosning Jóns Auðuns Jónssonar svo viss, að þó að andstæðing hans sjeu talin öll heimagreiddu atkvæðin, þá hefir hann samt 137 atkvæða meiri hluta af kjörstaðagreiddum atkvæðum. Hjer veltur því ekkert á því, hvað gert er við þá seðla, sem kosningasvikin snúast um. Það hefir því frá upphafi verið alveg augljóst, að kosning JAJ væri eins gild eins og nokkur kosning getur verið, og var því í byrjun alveg ástæðulaust að amast við því, að hann tæki sæti í þinginu. Þá kom hv. 1. þm. Árn. með upplýsingar um það, hvernig kosningin hefði verið framkvæmd í Norður-Ísafjarðarsýslu, sem að hans dómi voru mjög merkilegar. Hann sagði, að í einum hreppi sýslunnar hefði verið kosið eftir kjörskrá, sem samin hefði verið samdægurs og kosningin fór fram. Jeg þykist vita, að hv.þm. hafi þetta rjett eftir þeim, sem sagði honum, en svo heppilega vill til, að jeg get upplýst, að hjer er ekki farið með rjett mál. Í þessum hreppi, sem mun vera Sljettuhreppur, hafði oddvitinn samið kjörskrá fyrir allan hreppinn á rjettum tíma, og afrit af henni var lagt fram á rjettum tíma í öllum kjördeildunum, því eins og tekið hefir verið fram, hafði hreppnum verið skift í þrjár kjördeildir: Hafna-, Látra- og Hesteyrarkjördeild. En þegar afritið kom í Hafnakjördeild, sá kjörstjórnin, að marga vantaði á kjörskrána, og bjó því til aðra kjörskrá, aðeins til þess að benda á, hve marga vantaði. á kjörskrána. En eftir því uppkasti fjekk enginn að kjósa, heldur eftir gömlu kjörskránni, sem vitanlega var sú eina, sem hægt var að fara eftir. Þá taldi þessi hv.þm. ummæli þau, sem Jón A. Jónsson hafði látið bóka fyrir rjettinum, stórt atriði á móti kosningu hans. En jeg vil nú spyrja hv.þm., hvort hann í raun og veru telji þau skifta miklu máli fyrir kosninguna. Eða veit hann ekki, að til eru sektarákvæði fyrir því, ef menn haga orðum sínum öðruvísi en vera ber fyrir rjetti? Og undir þau ákvæði heyra ummælin, hafi þau verið ósæmileg, en koma ekkert því máli við, hvort taka eigi kosningu hans til Alþingis gilda eða ekki. Að eltast við alt, sem hæstv.dómsmrh. (JJ) sagði, er engin leið; hann fór svo víða, eins og venja er til, þegar honum tekst upp. Meðal annars var hann að dylgja með, að eitthvað nýtt hefði sannast í þessu svokallaða Hnífsdalsmáli. Jeg sje ekkert undarlegt við það, þar sem rannsókn málsins er ekki lokið enn. En því verð jeg að mótmæla fyrir Íhaldsflokkinn, að hann hafi altaf verið að afsaka þessi kosningasvik, því að það er mjög röng og ómakleg ásökun í garð flokksins hjá hæstv. ráðherra. Þá var hæstv.dómsmrh. að minnast á atburð, sem gerðist í efri deild Alþingis 1926, þegar deildin sá sig tilneydda að vanda um við hann á viðeigandi hátt fyrir óverjandi frekju, þar sem hann vildi láta deildina fyrirskipa öðrum mönnum lögsókn á hendur Sigurði Þórðarsyni, vitandi sjálfan sig svo þungum sökum borinn af sama manni, án þess að hann hefði reynt að hreinsa nafn sitt, sem kunnugt er. Það er ofur eðlilegt, að hæstv. ráðherra muni eftir þeirri útreið, sem hann fjekk þá, og sjeu þeir menn minnisstæðir, sem stóðu að því að samþykkja þessa dagskrá, því að þeir menn hafa orðið honum óþarfastir á þingi. En hitt tel jeg örðugt fyrir hann að snúa þessu við, svo að sökin lendi á deildinni, en ekki á honum sjálfum. Jeg get vel trúað því, að honum hafi þótt þessi umvöndun hörð, en þar má hann sjálfum sjer um kenna, því að hún var sjálfsögð og rjettmæt eftir framkomu hans þá. Það mun nú fara að líða að því, að gengið verði til atkvæða um, hvort taka skuli gilda kosningu JAJ eða ekki. Og það hafa komið fram raddir úr öllum flokkum þingsins um að taka hana gilda, nema frá jafnaðarmönnum, og hvað greinilegast rökstudd frá hæstv. fjmrh. (MK). Þeir, sem mest hafa barist á móti kosningunni, eru sósíalistar; þeir hafa verið harðastir á stalli. Þessi stuðningsflokkur. núverandi stjórnar, flokkurinn, sem hefir líf hennar í hendi sjer, vill gera sig eins digran og hægt er og hefir sennilega í þessu sem öðru sett kröfur sínar til stjórnarinnar. Það sjest á ýmsum ráðstöfunum hennar, sem síðar mun verða að vikið, hverjir það eru, sem stýra þeim bak við tjöldin. Reynslan mun sýna, hvernig leikar fara, hvort stjórnin lætur ekki undan sósíalistum í þessu máli sem öðrum. Mjer þykir líklegt, að atkvgr. sú, sem nú fer í hönd, muni sýna, hverjir það eru af Framsóknarflokksmönnum, sem næstir standa jafnaðarmönnum og fúsastir reynast til að ganga þeirra erinda, því að það er vitanlegt, að í Framsóknarflokknum eru menn á ýmsum skoðunum í þessu máli, og mig uggir, að sá fylkingararmurinn, sem lengst er til vinstri og næst stendur sósíalistum, muni í kvöld styðja þessa heitustu ósk jafnaðarmanna, að ónýta kosningu Jóns Auðuns Jónssonar.