Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að sérstök umræða sem fyrirhuguð var kl. 2 í dag, um Vaðlaheiðargöng, fellur niður af óviðráðanlegum orsökum. Þá vill forseti einnig tilkynna að 7. dagskrármálið, innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, er tekið af dagskrá að beiðni formanns efnahags- og viðskiptanefndar. Enn fremur gerir forseti ráð fyrir atkvæðagreiðslum um afbrigði og 3. umr. um mál upp úr kl. 2. Þá vill forseti geta þess að talsvert fleiri þingmenn hafa óskað eftir að taka til máls undir 1. dagskrárliðnum en munu komast að.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna nýlegra frétta sem okkur hafa borist í fjölmiðlum um að rannsóknir á hafsbotni á Drekasvæðinu gefi jákvæðar vísbendingar um að þar sé olíu að finna í vinnanlegu magni og að Drekasvæðið feli í sér virt kolefniskerfi, eins og það er kallað, sem gefi góðar vonir um framhaldið. Þessar vísbendingar þykja svo áreiðanlegar að breskt/norskt olíuleitarfélag vill láta kanna hvort hentugra sé að þjóna olíuborpöllum á norska hluta Jan Mayen svæðisins frá Íslandi eða Jan Mayen. Þessar fréttir vekja okkur til umhugsunar um auðlindamál okkar Íslendinga og framtíðarauðlindanýtingu og þjónustu við auðlindanýtingu, hvort sem þau lúta að jarðefnum, háhita, vatni eða fiskstofnum svo að fátt eitt sé nefnt. Markviss nýtingarstefna gagnvart auðlindunum er okkur lífsnauðsyn og það hvernig við innköllum arð af auðlindum okkar og þá ekki síður hvernig við ráðstöfum tekjum af þeim arði. Nú hefur verið mælt fyrir nýrri heildstæðri orkustefnu í þinginu og kannski ekki seinna vænna nú þegar búið er að virkja helming af allri nýtanlegri raforku í vatnsafli og jarðvarma. En við eigum þó enn auðlindir sem ekki hefur verið gengið svo mjög á og það eru endurnýjanlegar auðlindir eins og andrúmsloftið, vindorkan, sjávarföllin og fiskstofnarnir sem gefa mikla möguleika. Í þessu ljósi er aðkallandi að móta trausta umgjörð um nýtingu þessara auðlinda okkar með almannahag og samfélagslega hagkvæmni að leiðarljósi. Því er mikilvægt að það dragist ekki að stofna auðlindasjóð sem býður út nýtingarsamninga eða leyfi til afmarkaðs tíma að teknu tilliti til fjárfestingarþarfar og afskriftatíma. 

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem skapast hefur um meint afskipti ákveðinna þingmanna af mótmælum við Alþingi og á Austurvelli hafa vaknað nokkrar spurningar. Maður spyr sig eðlilega, virðulegi forseti, af hverju tveir hv. þingmenn, hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm Álfheiður Ingadóttir, bera á yfirlögregluþjóninn Geir Jón Þórisson ásakanir um dylgjur og pólitískar ofsóknir í sinn garð. Yfirlögregluþjónninn gerði ekki annað en svara sannleikanum samkvæmt spurningum þáttastjórnanda í þessu tilfelli og nefndi þar engin nöfn. Maður spyr sig, virðulegi forseti, af hverju hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon segir að ef þessi umræða vaði uppi verði að rannsaka allt, einnig mótmæli sem síðar urðu. Er það ekki bara sjálfsagt mál? Margt sem gerðist þessa daga vakti upp spurningar. Hvernig stóð á því að hópur mótmælenda fór og teppti innkeyrslu í bílageymslu þingsins á sama tíma og verið var að færa þá þangað sem handteknir voru? Maður spyr sig um ummæli hv. þingmanns á göngunum, um að lögreglan gangi hart fram í því að verja Alþingi, og að í lagi væri að mótmælendur færu um Alþingishúsið, brytu allt og brömluðu. Þetta eru hvort eð er allt dauðir hlutir, sagði viðkomandi þingmaður.

Hættu þessu ...

Þetta voru ummæli hv. þingmanns.

Hættu þessum lygum.

Eru þetta ummæli sem eru til þess fallin að draga úr mótmælum eða hvetja til þeirra, virðulegi forseti?

Hættu þessum lygum, Jón Gunnarsson.

Maður spyr sig hvort ummæli sem þingmenn létu falla við lögreglumenn vegna veru þeirra í Alþingishúsinu hafi verið eðlileg. Þau voru alla vega þess eðlis að mörgum lögreglumanninum bauð það helst að hverfa af vettvangi. Maður spyr sig, virðulegi forseti: Af hverju fær tillaga framsóknarmanna, um rannsóknir Alþingis á þessu máli, ekki framgang í þinginu? 

Frú forseti. Mig langar að ræða lítillega við formann utanríkismálanefndar hv. þm. Árna Þór Sigurðsson. Um síðustu helgi komu fram hugmyndir frá ríkisstjórninni, frá hæstv. innanríkisráðherra, um að ljúka aðildarsamningum á einhverjum mánuðum, ljúka ferlinu og kjósa fyrir næstu alþingiskosningar. Undir þetta hafa tekið þingmenn eins og hv. þm. Jón Bjarnason og sagt að þessu máli verði að ljúka með samningum og að stöðva verði það aðlögunarferli sem er í gangi. Hæstv. utanríkisráðherra segir hins vegar að þetta sé vonlaust og að mjög erfitt verði að klára ferlið á þessu kjörtímabili og undir það hafa fleiri hv. þingmenn tekið. Fyrir síðustu alþingiskosningar var klárlega gefin út sú stefna að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu af hálfu Vinstri grænna. Þá langar mig að spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson hver stefna Vinstri grænna sé í því máli að ljúka samningum fyrir næstu alþingiskosningar. Eigum við von á því að þær hugmyndir sem hafa verið lagðar fram, um að þessu ljúki í seinasta lagi fyrir næstu alþingiskosningar, nái fram að ganga? Ef það nær ekki fram að ganga hver verður stefna Vinstri grænna í næstu þingkosningum varðandi þetta mál? Fyrir síðustu kosningar var fjallað um að aldrei yrði sótt um aðild að ESB. Er stefnan raunverulega sú að okkur sé best borgið utan ESB á sama tíma og skattfrjálsir fjármunir til aðlögunar stefna inn í landið? Hver er stefna Vinstri grænna? Eigum við von á því að Vinstri grænir muni standa að því að ljúka þessum samningum og kjósa um þá til að mynda á haustdögum eftir sex til átta mánuði? Eða er ætlunin að draga þetta inn í næsta kjörtímabil og hver verður þá stefna flokksins?

Frú forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja hver stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er í þeim málum sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason víkur að. Hún hefur komið skýrt fram í samþykktum flokksins og málefnaskrám. Við teljum að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan þess. Við höfum jafnframt sagt það í okkar samþykktum að við viljum að þjóðin ráði þessum málum til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Á þeim grunni varð það niðurstaðan við myndun núverandi ríkisstjórnar, eins og þingheimur veit, að leggja þetta mál í dóm Alþingis. Meiri hluti Alþingis tók þá ákvörðun að sækja um aðild að Evrópusambandinu og ég er trúr þeirri samþykkt Alþingis. Ég tel mikilvægt að þetta ferli verði klárað og niðurstaðan verði lögð í dóm þjóðarinnar. Það hefur verið mín afstaða allan tímann að vilja flýta þessu ferli eins og kostur er og um það erum ég og hæstv. innanríkisráðherra, og fleiri í mínum þingflokki, algerlega sammála. Það er okkar afstaða. Við hefðum viljað ljúka því sem fyrst. Ýmislegt hefur hins vegar orðið til þess að ferlið hefur tafist. Það eru bæði ástæður sem má rekja til Evrópusambandsins en líka ástæður sem má rekja til okkar heimavallar í því efni. Þannig er staðan. Þá vaknar sú spurning: Er betra að segja: Ja, við ætlum ekkert endilega að klára þetta ferli heldur hafa atkvæðagreiðslu á einhverjum tilteknum tímapunkti? Er það góð niðurstaða? Mér finnst það í sjálfu sér ekki góð niðurstaða. Ég vil ljúka þessu ferli og bera niðurstöðuna í heild sinni undir þjóðina. Hins vegar er rétt að það komi fram, eins og við höfum gjarnan sagt í þessari umræðu, að ef við í viðræðunum sjálfum lendum í efnislegu strandi í mikilvægum málaflokkum kann sú staða að koma upp að við verðum að taka málið aftur inn í þing, eins og meiri hluti utanríkismálanefndar sagði á sínum tíma,  Að fara að ákveða einhverja dagsetningu bara til að geta kosið þegar 

Forseti vill minna á ræðutíma, hann er tvær mínútur, biður hv. þingmenn um að virða hann.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að fagna jákvæðum fréttum um olíu á Drekasvæðinu. Það er enn ein auðlind sem bætist í þá gnægð auðlinda sem sjór og land geymir eins og fiskurinn og landrýmið, vatnið og orkan o.fl. Mikilvægast er auðvitað að við höfum í eigin höndum yfirráð yfir þeim auðlindum og stýringu á nýtingu þeirra. Þess vegna er enn furðulegri sú stefna ríkisstjórnar Vinstri grænna og Samfylkingar, sem kom hér fram, að sækja um aðild að Evrópusambandinu og halda henni til streitu hvað sem á gengi innan Evrópusambandsins og á evrusvæðinu. Ég verð að segja eins og er að ég skildi hv. þm. Árna Þór Sigurðsson ekki alveg, hver væri stefna Vinstri grænna, og kannski undrar engan. Það má kannski segja að það verði sú sama stefna og kom fram fyrir síðustu kosningar þegar birtar voru auglýsingar, ég held frá Sjálfstæðisflokknum, þar sem þeir spurðu: Trúir því einhver að ríkisstjórn Samfylkingar og VG muni ekki sækja um aðild að Evrópusambandinu, trúir því einhver? Hvað verður eftir næstu kosningar? Hver trúir Steingrími? Við skulum sjá til, sagði hann í þessari auglýsingu. Mér heyrðist hv. þm. Árni Þór Sigurðsson vera að segja það líka. Við skulum bara sjá til og taka stefnuna eftir því hvernig vindar blása á hverjum degi. Ég fékk svar frá hæstv. utanríkisráðherra í gær varðandi kostnað við ýmsa þætti ef til þess kæmi að viðunandi samningar næðust og við gengjum í Evrópusambandið og tækjum upp evru. Þetta voru frekar stuttar og skýrar spurningar en svarið er á fimm blaðsíðum. Þó held ég að ráðherrann hafi ekki sjálfur skrifað það, eins og mörg svör sem hann hefur birt upp á síðkastið, þar sem 90% í svörunum snúast um að reyna að sannfæra þann sem sendi inn fyrirspurnina um ágæti Evrópusambandsins en ekki að svara beinhörðum spurningum um áætlaðan kostnað við þátttöku í þessum 

Enn minnir forseti á ræðutímann, tvær mínútur.

Virðulegi forseti. Það fer að verða hálfámátlegt að horfa á þingmenn Vinstri grænna koma hingað og verja þessa Evrópusambandsumsókn þvert á fyrri yfirlýsingar sínar og þvert á stefnuskrá flokksins. Nú er allt kapp lagt á að klára viðræðurnar og engu skiptir hve lengi þær standa. Það vita allir sem fylgjast með pólitík að Samfylkingin ætlar ekki að fara með þetta mál leyst í gegnum næstu kosningar og þess vegna eru Vinstri grænir í þessu ríkisstjórnarsamstarfi ekkert annað en hækja Samfylkingarinnar. Samtök iðnaðarins létu Capacent Gallup útbúa fyrir sig spurningakönnun í janúar og þar koma fram ansi athyglisverðar upplýsingar. Þar var spurt: Ef aðild Íslands að Evrópusambandinu yrði borin undir þjóðaratkvæði í dag, hvernig telur þú líklegast að þú mundir greiða atkvæði? Þeir sem mundu greiða atkvæði á móti Evrópusambandinu voru 67,4%. Tæp 70% landsmanna vilja hætta þeirri vegferð sem ríkisstjórnin er á, hætta þeirri helvegferð sem ríkisstjórnin er á í ESB-málinu. Þar fyrir utan vill jafnstór hluti þjóðarinnar losna alfarið við ríkisstjórnina. Ég spurði í síðustu viku, frú forseti, vegna þess að forseti Alþingis er forseti allra þingmanna: Á að setja tillögu mína á dagskrá í þessari viku - tillögu sem snýr að því að þingmenn fái að greiða um það atkvæði hvort landsmenn fái að kjósa í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum um það hvort halda eigi áfram með ESB-umsóknina eða ekki? Er svara að vænta, frú forseti? Kemst þetta mál á dagskrá?

Virðulegi forseti. Í tilefni umræðu sem varð í gær í þinginu og skrifa einhverra stjórnarþingmanna langar mig til að kveðja mér hljóðs og fjalla aðeins um mótrök þau sem lögð hafa verið fram gegn frumvarpi því sem ég mun mæla fyrir síðar í dag, um ráðstafanir til að lækka eldsneytisverð. Frumvarpið er lagt fram til að auka ráðstöfunartekjur heimilanna. Þannig er mál með vexti að milli 7 og 8% neysluútgjalda heimilanna eru vegna eldsneytis. Þegar jafnmiklar hækkanir verða og hafa verið undanfarið er því ljóst að það kemur við pyngjuna hjá heimilunum. Nú er okkur sagt að þetta frumvarp muni kosta um 13 milljarða kr. Það er sagt að kostnaður ríkisins af frumvarpinu gæti orðið 13 milljarðar kr. Þetta er óneitanlega frumleg nálgun á viðfangsefnið. Það að taka ekki hluta ráðstöfunartekna heimilanna er nú allt í einu orðinn kostnaður fyrir ríkið. Það er skrýtið viðhorf sem kemur fram í því orðalagi að telja skattalækkanir kostnað fyrir ríkissjóð. En menn geta þá spurt: Hvaðan á að taka það tekjutap sem frumvarpið mun leiða til? Það er einfaldlega með því að taka til í útgjöldum ríkissjóðs.

Virðulegur forseti. Mig langar að ræða starfsáætlun þingsins, óframkomin frumvörp ríkisstjórnarinnar, sem boðuð hafa verið, og fara yfir hversu langur tími er til stefnu til að ljúka mikilvægum málum eins og ríkisstjórnin hefur sagst ætla að gera. Það eru níu fundadagar eftir í mars, átta fundadagar í apríl og 13 fundadagar í maí þegar áætlað er að dagskránni ljúki. Frú forseti. 31. mars er lokadagur til að koma fram með frumvörp eigi þau að ræðast á vorþingi, hvað þá að ljúka eigi umræðu. Hefðbundinn umsagnartími, umsagnarferlið, er að jafnaði tvær til þrjár vikur. Virðulegur forseti. Eins og hæstv. forseta er mikilvægt að starfsáætlun þingsins gangi eftir, og sá tími sé virtur sem áætlaður er í nefnda- og fundastörf, blasir við dáðleysi og verkleysi ríkisstjórnarinnar. Þau frumvörp sem hún þó hefur boðað að afgreiða eigi á þessu vorþingi liggja ekki fyrir og eru ekki sýnileg. Mig langar því að spyrja þingflokksformenn stjórnarflokkanna, hv. þm. Magnús Orra Schram og hv. þm. Björn Val Gíslason: Vita þeir eitthvað meira um framgang þeirra mála sem ekki eru komin fram? Vita þeir hvenær hæstv. ríkisstjórn hyggst leggja þessi frumvörp fram? Þingið þarf að geta viðhaft vönduð vinnubrögð, það þarf að tryggja að tími gefist til að afgreiða lög sem ekki verða rekin ofan í okkur aftur af Hæstarétti. Tíminn sem nýttur er til lagasetningar og umræðna er oftar en ekki of skammur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég get upplýst það að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur afgreitt öll þau mál sem komið hafa frá ríkisstjórninni til þingflokksins inn til þingsins. Ég vænti þess að þau mál fari að koma hingað inn, þau sem ekki eru þegar komin. Ég get ekki svarað því hvenær ráðherrar munu leggja fram sín mál. Ég hvet hv. fyrirspyrjanda til að beina þeirri spurningu til ráðherra ríkisstjórnarinnar. Ég er hins vegar algerlega sammála því sem kemur fram í málflutningi hv. þingmanns að það vinnulag sem Alþingi hefur tileinkað sér árum og áratugum saman, og þingmaðurinn lýsti ágætlega, er ekki til eftirbreytni. Við eigum að leggja okkur miklu betur fram um að reyna að færa það til skárri vegar. Ég ætla þó að leyfa mér að vona að þau mál sem við eigum von á á næstu dögum eða vikum frá ríkisstjórninni kom til umræðu sem allra fyrst og mun beita mér fyrir því.

Virðulegi forseti. Um leið og ég tek undir það með hv. þingflokksformanni Vinstri grænna, Birni Val Gíslasyni, í hans útleggingu og svari við spurningu hv. þingmanns, að mikilvægt sé að stór og mikilvæg mál komi inn í þingið sem allra fyrst, þá megum við heldur ekki gera lítið úr dagskrá þingsins undanfarið. Við höfum fjallað um merkileg málefni, við sjáum til dæmis að á dagskrá þingsins í dag eru hin ágætustu mál. Okkur hefur gefist tími til að ræða mál frá einstaka þingmönnum og það er mikilvægt fyrir ásjónu þingsins að hér séu ekki eingöngu stjórnarfrumvörp á dagskrá heldur fái þingmenn líka að koma málum á dagskrá. Við búum hins vegar um leið í haginn fyrir þau stóru mál sem eru væntanleg og við þekkjum öll, hvort sem það er rammaáætlun um vernd og nýtingu orkusvæða, nýtt fiskveiðistjórnarkerfi eða fjárlög næsta árs. Við verðum búin að taka á þeim málum sem komið hafa frá einstaka þingmönnum þegar þessi stóru mál koma inn og gefst þá frekar tími til að ræða þau.

Virðulegi forseti. Efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis hefur að undanförnu verið að fjalla um afleiðingar dóms Hæstaréttar um gengistryggð lán og vægi fullnaðarkvittana og vil ég reifa kenningu sem kynnt hefur verið í nefndinni í því samhengi. Vísbendingar eru um að misskipting muni aukast í samfélagi okkar eftir dóm Hæstaréttar - að þeir sem tóku gengistryggð lán, að minnsta kosti fram til ársins 2008, hafi að stórum hluta verið einstaklingar með háar tekjur, fólk sem gat tekið á sig tímabundnar gengissveiflur og hafði nægilegt eigið fé til að mæta kröfu fjármálastofnana um 65% hámarkslánshlutfall. Um síðustu áramót höfðu skuldir heimilanna verið færðar niður um rúmlega 196 milljarða kr. frá hruni, þar af um 146,5 milljarða eða 75% vegna ólöglegra gengistryggðra lána. Ef það er þannig - og ég segi ef af því að kenninguna þarf að staðreyna með gögnum - að þeir sem tóku gengistryggð lán hafi ekki bara fengið mun meiri skuldaleiðréttingu en lánþegar með verðtryggð lán heldur einnig verið betur stæðir fjárhagslega og þar með í betri færum til að standast áföll vegna gengissveiflna þá stöndum við frammi fyrir þeirri spurningu í þessum sal, sem er siðferðisleg og pólitísk, hvort til sé að verða í samfélaginu gjá ójafnaðar sem ekki geti samrýmst samfélagi sem vill byggja á norrænum velferðargildum. 
             Við megum ekki gefa væntingar sem ekki verður hægt að standa við. Við munum ekki geta boðið stórfelldan flatan niðurskurð á kostnað ríkisins á lánum enda mundi sú leið hafa í för með sér að skattborgarar þessa lands, þar með talið fólk með lágar og meðaltekjur, væri að fjármagna milljónaafskriftir til hátekju- og stóreignamanna. Það er hvorki vit né réttlæti í slíkum aðgerðum. Við getum heldur ekki leyst vandann með peningaprentun. Þá hefðum við sett prentvélarnar í gang í október 2009 og prentað okkur út úr kreppunni. En við eigum hins vegar að leita raunhæfra leiða til að koma til móts við þær fjölskyldur, ekki síst ungar barnafjölskyldur, sem keyptu húsnæði á uppsprengdu verði á lokaárunum fyrir hrun og urðu svo verst fyrir barðinu á stökkbreytingu lána í kjölfarið. 

Frú forseti. Vegna frétta síðasta sunnudag og viðtals við Geir Jón Þórisson yfirlögregluþjón á Bylgjunni og við fréttastofu ríkissjónvarpsins, þar sem fréttastofa sjónvarps nefndi nafn mitt til sögunnar, óskaði ég eftir svari við því hvort rannsókn færi fram á vegum lögreglustjóraembættisins á höfuðborgarsvæðinu jafnframt því sem ég óskaði eftir afriti af þeim skjölum og gögnum sem lægju fyrir og nafn mitt tengdist og þá í hvaða samhengi. Í svari lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu kemur fram að hann hafi á síðasta hausti óskað eftir því að yfirlögregluþjónninn tæki saman og skráði upplýsingar um aðkomu lögreglunnar að þeim mótmælum sem urðu í umdæmi lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu frá hruni bankanna í október 2008. Síðan segir, með leyfi forseta: „Markmiðið með þessari vinnu er að taka saman fyrirliggjandi gögn og upplýsingar hjá embættinu sem varða skipulag, framkvæmd og úrlausn einstakra verkefna sem tengdust mótmælunum. Tekur þessi vinna til allra þátta, þ.e. ákvarðana sem teknar voru í upphafi um viðbúnað og skipulag lögreglu, búnað, fjölda lögreglumanna í einstaka aðgerðum o.fl. Framangreind vinna er ekki lögreglurannsókn heldur samantekt á fyrirliggjandi gögnum hjá lögreglu. Engin lögreglurannsókn er eða var í gangi á meintu athæfi ótilgreindra þingmanna eða þingmanns í tengslum við mótmæli við þinghúsið í janúar 2009.“ Seinna bréfi, þar sem ég ítrekaði beiðni um aðgang að gögnum, svarar lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu mér með eftirfarandi orðum, með leyfi forseta: „Hvað varðar beiðni þína um aðgang að gögnum þar sem þitt nafn kemur fram þá get ég staðfest að nafn þitt kemur hvergi fram í málaskrá lögreglu í tengslum við þessa atburði.“ Frú forseti. Ég hef þegar lýst því yfir að með þessum bréfum lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu hefur nafn mitt verið hreinsað af þeim ásökunum sem sumir hv. þingmenn hafa verið svo smekklegir að draga upp og gera enn. Ég á aðeins eitt orð yfir framgöngu hv. þm. Jóns Gunnarssonar í þeim efnum, og það er klámhögg.

Virðulegi forseti. Menn ræða það nú hvort hægt sé að lækka álögur á eldsneyti og er það eðlileg umræða í ljósi þess að bensínlítrinn kostar um 255 kr. og dísilolían töluvert meira. Það ber að skoða ýmsar leiðir í þessum efnum að mínu viti, þó innan þeirra marka að ríkið verði ekki af tekjum. Við verðum að sýna ráðdeild í rekstri ríkissjóðs sem aldrei fyrr. Það má til dæmis skoða hvernig hækkandi bensínverð bitnar misjafnlega á landsmönnum. Ég nefni konur sem þurfa að fara frá Patreksfirði yfir 400 kílómetra leið til að fá fæðingarþjónustu, til Reykjavíkur yfir háveturinn. Ég nefni líka yfir allt árið konur frá Þórshöfn sem þurfa að fara 250 kílómetra leið til Akureyrar í leit að fæðingarþjónustu, 500 kílómetra fram og til baka. Það er margt sem þarf að skoða í þessu efni þegar kemur að hækkandi bensínverði og hvernig það bitnar á landsmönnum. Við skulum samt hafa staðreyndir í huga. Þetta hefur verið reynt einu sinni, árið 2002. Það var ekki af velvilja gagnvart neytendum heldur til að halda verðlagi innan rauðra strika gagnvart verkalýðshreyfingunni en á þeim tíma var hlutdeild ríkisins í bensínverði hvað hæst - hefur reyndar aldrei verið hærri en 1999 þegar hún var 73,3% af bensíninu en 60,0% af dísillítranum en samsvarandi tölur eru núna 48% hvað bensínið varðar og 44,3%. Þeir sem tala um að vinstri stjórnin sem nú ræður ríkjum sé skattpínandinn verða að þekkja til sögunnar. Hlutdeild ríkisins í bensínlítra og dísillítra hefur aldrei verið hærri en 1999 annars vegar og 2005 hins vegar.

Virðulegi forseti. Það verður fróðlegt að ræða um bensínfrumvarpið okkar seinna í dag vegna þess að ljóst er að rifja þarf upp nokkrar ræður og breytingartillögur sem fluttar voru hér árið 2002 þegar Sjálfstæðisflokkurinn, sem þá fór með fjármálaráðuneytið, beitti sér fyrir því að gera einmitt það sem Sjálfstæðisflokkurinn leggur til í stjórnarandstöðu núna og er kallaður lýðskrumari fyrir. Þá er athyglisvert að sjá breytingartillögur frá til dæmis hæstv. utanríkisráðherra sem við ræðum örugglega seinna í dag. Ýmislegt hefur borið á góma hér í dag. Ég verð að segja vegna þeirra frétta sem hafa verið ræddar um búsáhaldabyltinguna og aðkomu þingmanna og aðila hér innan húss að því, að mér finnst við verða aðeins að draga andann og ekki að væna menn sem eru þekktir fyrir heiðarleika og ráðvendni eins og þessi ágæti yfirlögregluþjónn sem var í viðtali. Hann sagði aldrei að búsáhaldabyltingunni hefði verið stjórnað héðan úr þingsal. Hann var spurður hvort það væru einhverjir hér innan dyra sem hefðu haft aðkomu að þessu máli og hann svaraði því játandi. Ég held að menn sem hafa hæst hér, ákveðnir þingmenn, nöfn hverra hafa verið dregin inn í þessa umræðu, ættu að rifja aðeins upp 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að taka til máls um þá umræðu sem átti sér stað um stöðuna á aðildarviðræðunum við Evrópusambandið. Það er ekki eingöngu hægt að kenna Evrópusambandinu um stöðuna á viðræðunum, þetta er að einhverju leyti til heimagerður vandi að ekki hefur gengið jafnhratt að leysa og menn stefndu að. Ég held að mikilvægt sé að við sameinumst um að horfa á þetta verkefni þannig að vel gangi af öryggi og festu en gleymum því hins vegar ekki að það er einstaklega vond samningatækni að gefa um það yfirlýsingar að viðræðunum eigi að vera lokið fyrir tiltekinn tíma. Frekar eigum við að horfa til þess að ná fram góðum samningi sem hefur einkenni gæða fyrir íslenskt samfélag og þjóðfélag frekar en að samningsgerð ljúki fyrir tiltekinn tíma. Markmiðið á að vera góður samningur, virðulegi forseti, ekki að samningur liggi fyrir á tilteknum tíma. Við eigum öll í þessum þingsal að sameinast um það verkefni að færa þjóðinni góðan samning til að taka afstöðu til og virða svo þá niðurstöðu sem þjóðin kemst að á réttum tíma. Hér var mynduð ríkisstjórn jafnaðarmanna um það verkefni að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Sá flokkur hlaut mesta brautargengið hjá þjóðinni sem setti það mál á oddinn, tæpur þriðjungur kjósenda studdi hann og það er því ekki nema eðlilegt að það mál fái framgang og sótt verði um, að aðildarviðræðurnar séu í góðum farvegi og að samningur verði svo lagður fyrir þjóðina þegar að þeim tíma kemur. Mikilvægasta verkefnið er að stefna að góðum samningi og ég vona að sem flestir í þessum þingsal séu mér sammála um að markmiðið eigi að vera góður samningur sem lagður verður fyrir þjóðina. 
            

Frú forseti. Ég vildi bara benda á að þetta er eitt af þessum þingmannamálum sem hafa náð í gegnum þingið. Það er lagt fram af hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, fyrst sem þingsályktunartillaga. Úr henni varð til frumvarp sem atvinnuveganefnd skilaði frá sér inn í þingið um sama mál, tillögu að lagabreytingu og síðan var því fylgt eftir í gegnum þingið af hálfu atvinnuveganefndar og í samræmi við það talsmannakerfi sem var komið hér á með nýjum þingsköpum. Það sýnir að þetta kerfi er að virka, þingið getur unnið miklu betur saman en það hefur gert hingað til og það er fagnaðarefni að þetta mál skuli vera komið í höfn. Vonandi verða þau fleiri.

Virðulegur forseti. Við erum núna loksins að afgreiða héðan endanlega breytingar á löggjöf um matvæli. Það verður til þess að hægt verður að taka upp svokallað Skráargat, sem er norrænt hollustumerki, og ég fagna því að þingmenn úr öllum flokkum voru á þessu máli. Síðan tók atvinnuveganefnd það upp hjá sjálfri sér að samþykkja ekki einungis þingsályktunartillöguna og leggja til að hún yrði samþykkt hér í þarsíðustu viku heldur fór hún lengra og flutti lagafrumvarp sem við erum núna að afgreiða að lokum. Ég fagna þessum nýju og bættu vinnubrögðum og tel að þingið sýni með þessu mikla framsýni, aukinn styrk og aukna getu til að vinna hratt og vel að góðum málum og koma þeim í höfn í sátt og samlyndi. Ég þakka samflutningsmönnum málsins, atvinnuveganefnd og talsmanni nefndarinnar í málinu, 

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera hér orð lagaprófessorsins Sigurðar Líndals að mínum þegar hann talar um handarbakavinnubrögð við lagasetningu á Alþingi. Hér er verið að hreinsa lög sem sett voru eftir að ráðherraheiti og ráðuneytaheiti voru þurrkuð út úr lögum um Stjórnarráð Íslands 17. september sl. Ég hef setið hjá við afgreiðslu málsins til að vísa í það að Alþingi þarf að temja sér betri vinnubrögð, lesa hér og samlesa frumvörp sem eru til umræðu þannig að tíma þingmanna sé betur varið á þingi og í nefndum en að þurfa að standa í svona lagahreinsunum dag eftir dag. Heimilin bíða, frú forseti, ég sit hjá áfram. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil fá að gera grein fyrir breytingartillögu sem ég legg fram við þetta frumvarp. Á undanförnum árum höfum við Íslendingar upplifað miklar náttúruhamfarir eins og við þekkjum öll, eldgos og jarðskjálfta og annað sem því getur fylgt. Við höfum lengi unnið að undirbúningi á hættumati og viðbragðsáætlun til að geta brugðist sem best við þeirri náttúruvá sem við búum við í þessu strjálbýla landi. Við höfum ekki haft burði til að sinna því sem skyldi og það er heilmikið verk óunnið. Það er því af mjög góðu einu að opnað skuli vera fyrir það fjármagn sem er til í ofanflóðasjóði. Ég vil nú segja að ekki verður nema mjög lítill hluti af því notaður til þessa verkefnis en við opnum fyrir það fjármagn til að undirbyggja áætlanir og gera hættumat til að auka öryggi borgaranna í landinu. Það er í sjálfu sér í samræmi við markmið slíkra sjóða. Í þeim hugmyndum sem umhverfisnefnd hefur haft með að gera og í því frumvarpi sem liggur hér fyrir er talað um að það megi eingöngu nota þetta fjármagn eða þessa leið til að gera hættumat vegna eldgosa. Því er bætt inn í frumvarpið. Áður höfum við getað notað það vegna snjóflóða en nú er verið að bæta við: vegna eldgosa. Ég veit að ég tala fyrir hönd allra þeirra aðila sem koma að björgun og skipulagi þeirra mála í samfélaginu, allra viðbragðsaðila, þegar ég legg það til að í stað þess að ganga svo skammt sem frumvarpið gerir ráð fyrir legg ég eftirfarandi breytingu til: „Í stað orðanna „hættumat vegna eldgosa“ í 3. gr. komi: hættumat og viðbragðsáætlanir vegna náttúruhamfara.“ Ég veit að þetta er samhljóða skoðun allra þeirra sem að þessum málum standa. Þegar vinna fer af stað vegna hættumats til dæmis vegna eldgosa á einhverju svæði getur sama svæði legið undir og verið eðlilegt að vinna hættumat á vegna jarðskjálfta á sama tíma. Það mun hjálpa okkur í að vinna vinnuna í meira skipulagi og í meiri heild. Þetta er tímabundin heimild til þriggja ára en mun hjálpa okkur að gera stórátak á þessu sviði sem er ekki vanþörf á. Ég hvet því þingmenn til að skoða þetta mjög vel og greiða þessu atkvæði. Allir okkar öryggisaðilar eru sammála um að þetta sé mikilvægt og ég hvet ykkur til að taka tillit til þeirra og efla þessa vinnu á næstu þremur árum til öryggis fyrir borgarana í landinu.

Forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, með síðari breytingum. Það frumvarp sem hér um ræðir er mjög þröngt og afmarkað og snýr að því að heimilt sé tímabundið, til þriggja ára, að nota fé ofanflóðasjóðs til að taka þátt í greiðslu kostnaðar við hættumat vegna eldgosa. Þetta var þó nokkuð rætt í umhverfis- og samgöngunefnd og almennt mikil jákvæðni gagnvart því verkefni sem nú þegar er hafið og að hluta til greitt af alþjóðlegum stofnunum. Einnig var rætt um það innan umhverfis- og samgöngunefndar, m.a. líka í þessum þingsal við umræðu málsins á fyrri stigum, hvort tilefni væri til að stofna sérstakan hamfarasjóð þar sem tekið væri miklu heildstæðara á ólíkum náttúruhamförum, ólíkum gerðum náttúruhamfara. Í grunninn og í grunnhugsun þeirri sem kemur fram í breytingartillögu frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, það er hægt er að taka undir grunnhugsunina í þessu og það held ég að við getum mörg, en það verður að fara fram mun ítarlegri og heildstæðari vinna við að undirbúa svo róttæka og stóra breytingu í þeim efnum. Það höfum við einmitt rætt innan umhverfis- og samgöngunefndar, um hugsanlegan framtíðarhamfarasjóð. En ég tel að svo stöddu breytingartillöguna opna svo mikið fyrir hlutverk þess sjóðs sem um ræðir að það sé betur til þess fallið fyrir málefnið og fyrir alla aðila að halda okkur við þá þröngu skilgreiningu sem farið er af stað með og setja síðan af stað vinnu við að skilgreina einmitt það sem breytingartillaga hv. þingmanns lýtur að, sem er að sjá fyrir sér til framtíðar einhvers konar hamfarasjóð þar sem ólíkar gerðar af náttúruhamförum fá sinn sess.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að nauðsynlegt er að fara í endurskoðun á þessum málaflokki. Það er mjög eðlilegt að við horfum til þess að hér verði stofnaður einn hamfarasjóður sem taki á víðtæku hlutverki í forvörnum og viðbragðsáætlunum, hættumati og síðan bótatjónum til þeirra sem hugsanlega verða fyrir tjóni í náttúruhamförum. Það er mjög mikilvægt, en það er vinna sem mun taka svolítinn tíma. Þess vegna er það ákvæði sem við erum að tala um hér, um breytingar á lögum um ofanflóðasjóð, tímabundið, til þriggja ára. Það sem ég er einfaldlega að leggja til við þingheim er að við nýtum þann tíma, að heimildin verði opin í þennan takmarkaða tíma til að hægt verði að fara í heildstæðari vinnu. Það er mikil hagræðing fólgin í því að geta einbeitt sér að ákveðnum svæðum með fleiri en eina náttúruvá í huga á hverjum tíma vegna þess að hættumatið og viðbragðsáætlanir við hættumati fer saman eftir því hver náttúruváin er. Það er svo margt sem er sameiginlegt í þessu. Það er því hagstætt að gera þetta í einum pakka og mun gefa ákveðna innspýtingu inn í þetta starf og hefur í raun ekki með neina stóra fjármuni að gera. Þetta mun ekki hafa nein stórkostleg áhrif á þennan sjóð. Það eru til einir 6–7 milljarðar í sjóðnum, ef ég veit rétt, og við erum að tala um kostnað upp á kannski tugi milljóna. Það er ekki um meira að ræða.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að gera athugasemd við fundarstjórn frú forseta sem er annars iðulega góð og ég er yfirleitt mjög ánægð með fundarstjórn frú forseta. Það gerðist í umræðum áðan undir liðnum um störf þingsins að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kallaði í þrígang fram í undir ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar og ég ætla að fá að hafa þessi orð eftir til að tryggja að þau komist í þingtíðindin þó að ég geri þau ekki að mínum. Þingmaðurinn sagði, með leyfi forseta: „Hættu þessum lygum, Jón Gunnarsson“ í þrígang. Hún kallaði þetta hátt og snjallt án þess að fá athugasemd frá virðulegum forseta þegar hún hafði lokið máli sínu. Ég vil leyfa mér að gera athugasemd við það vegna þess að þingmaðurinn var þar að auki á mælendaskrá og hafði tækifæri til þess að ræða þetta mál efnislega. Mér þótti þetta því mjög óviðkunnanlegt og ég geri athugasemd, frú forseti, við þessa fundarstjórn.

Forseti vill geta þess að þetta er réttmæt athugasemd, forseti hefur áður gert athugasemdir við frammíköll af þessu tagi úr þingsal og beðið menn um að gæta orða sinna og gerir það aldrei of oft, að biðja menn um að gæta orða sinna, bæði í þingsal og í ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð síðasta ræðumanns en það er ekki erindi mitt í ræðustólinn undir liðnum um fundarstjórn forseta. Nú hef ég í tvígang spurt hvernig ég geti komið máli mínu á dagskrá þingsins sem snýr að því að þingsályktunartillaga verði tekin fyrir í þingsal hvort fara eigi með ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum. Ég hef ekki fengið neitt svar við því, frú forseti, og forseti er forseti allra þingmanna og skipuleggur dagskrá þingsins. Ég vil því fá ráðgjöf frá forseta þingsins um hvert ég eigi að snúa mér ef ekki er beint til sjálfs forseta. Er ég á einhverjum villigötum með þetta mál eða hvar get ég fengið upplýsingar um að málið komist á dagskrá eður ei? Nú ókyrrast þeir 

Forseti hefur heyrt þessar athugasemdir frá hv. þingmanni ítrekað í dag og mun auðvitað athuga málið.

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 23/2006, um upplýsingarétt um umhverfismál. Þetta er mjög merkilegt mál og það væri gott að fá hljóð í þingsalinn því að hér er verið að stíga mjög markvert og þarft …

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Takk fyrir, frú forseti. Hér er verið að stíga mjög markvert skref í þá átt að skerpa á frumkvæðisskyldu stjórnvalda til að veita almenningi upplýsingar þegar hætta er yfirvofandi eða frávik yfirvofandi vegna losunar mengandi efna sem geta haft áhrif á heilsu og lífsgæði fólks. Umhverfis- og samgöngunefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Aðalheiði Jóhannsdóttur, prófessor í lögum við Háskóla Íslands, Kristínu Lindu Árnadóttur og Kristin Má Ársælsson frá Umhverfisstofnun, Trausta Fannar Valsson lögfræðing, Guðmund Hörð Guðmundsson frá Landvernd og Jón Gunnar Ottósson frá Náttúrufræðistofnun Íslands. Með því frumvarpi sem er til umfjöllunar hér og er á þskj. 59 eru lagðar til breytingar á lögum um upplýsingarétt um umhverfismál að því er varðar frumkvæðis- og viðbragðsskyldu stjórnvalda til upplýsingagjafar. Ég vil áður en ég fer nánar í nefndarálitið vekja sérstaka athygli á 1. og 3. gr. frumvarpsins. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til eftirfarandi orðalag í markmiðsgrein laganna: Að markmið laganna sé að tryggja almenningi aðgang að upplýsingum um umhverfismál sem stjórnvöld hafa yfir að ráða eða eru geymdar fyrir þeirra hönd, að tryggja rétt fólks til að búa við heilsusamleg skilyrði og varðveita lífsgæði sín, stuðla að sterkari vitund um málefni á umhverfissviði, frjálsum skoðanaskiptum og aukinni þátttöku almennings í töku ákvarðana um umhverfismál og tryggja rétt almennings til að fá og frumkvæðisskyldu stjórnvalda til að veita upplýsingar um umhverfismál. Þetta er lagt til í breytingu á markmiðsgrein laga nr. 23/2006. Ég vil líka vekja athygli á 3. gr. frumvarpsins sem lýtur að því að bæta við 10. gr. laganna nýrri málsgrein sem kveður á um skyldu stjórnvalda til að hafa frumkvæði að upplýsingagjöf sé ástæða til að ætla að veruleg frávik vegna mengandi efna í umhverfi geti haft í för með sér hættu eða skaðleg áhrif á umhverfi eða heilsu fólks eða dýra. Sný ég mér nú að texta nefndarálitsins. Aukin tíðni mengunarslysa hér á landi hefur leitt í ljós mikilvægi þess að lög og reglur sem lúta að frumkvæðis- og viðbragðsskyldu stjórnvalda séu skýrar. Bent hefur verið á að bæta þurfi lagaumhverfi mengunarvarna og umhverfislöggjöf í þessu skyni, sérstaklega er varðar upplýsingaskyldu stjórnvalda til almennings. Fyrsti minni hluti nefndarinnar vekur athygli á því að nýlega var Árósasamningurinn lögfestur hér á landi með lögum nr. 131/2011 sem veita almenningi ríkari rétt en áður hefur verið til aðkomu að ákveðnum upplýsingum varðandi umhverfismál. Þá hefur frumkvæðisskylda stjórnvalda verið staðfest af Mannréttindadómstól Evrópu sem í dómsuppkvaðningu í máli frá 19. febrúar 1998 túlkaði 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs á þann veg að stjórnvöldum bæri skylda til að upplýsa íbúa um mengun sem gæti hugsanlega haft áhrif á líf og heilsu svo að íbúar gætu tekið upplýsta ákvörðun um búsetu á menguðum svæðum. Í 1. gr. frumvarpsins eru, eins og fyrr segir, lagðar til breytingar á markmiðsgrein laganna þar sem sérstök áhersla er lögð á rétt almennings til að fá upplýsingar um sitt nánasta umhverfi og taka upplýsta ákvörðun um búsetu sína og athafnir á svæðum þar sem hætta er á mengun. 1. minni hluti tekur undir ábendingar Umhverfisstofnunar um að aðgangur að upplýsingum um umhverfismál tryggi ekki einn og sér rétt fólks til að búa við heilsusamleg skilyrði heldur sé upplýsingaaðgengi einn þáttur í slíku ferli. Enn fremur að greint skuli á milli þess að tryggja rétt almennings til að fá upplýsingar um umhverfismál annars vegar og þess að kveða á um frumkvæðisskyldu stjórnvalda til að veita upplýsingar um umhverfismál hins vegar. Því leggur 1. minni hluti til tvær breytingar á greininni þar sem brugðist er við þessum athugasemdum. Með frumvarpi þessu er stefnt að því að efla og styrkja upplýsingarétt almennings um umhverfismál og auka um leið skyldu stjórnvalda til að hafa frumkvæði að upplýsingagjöf. 1. minni hluti tekur undir það sjónarmið að stjórnvöldum beri skylda til að upplýsa fólk um mengun sem geti hugsanlega haft áhrif á líf og heilsu þess svo að almenningur geti tekið upplýsta ákvörðun um búsetu og athafnir á menguðum svæðum. Hér er um að ræða frumkvæðisskyldu stjórnvalda til að veita upplýsingar þegar mengunarfrávik verða sem geta haft skaðleg áhrif á fólk eða náttúru. 1. minni hluti áréttar jafnframt að ákvæði 6. gr. laga nr. 23/2006, um upplýsingarétt um umhverfismál, kveður á um þær takmarkanir sem gilda um upplýsingaskyldu stjórnvalda. Þá stendur einnig óhaggað það ákvæði 5. gr. sömu laga að stjórnvöldum sé ekki skylt að afla sérstaklega upplýsinga til þess að láta almenningi í té. Loks skal minnt á 3. gr. frumvarpsins, sem ég gerði grein fyrir hér áðan, þar sem kveðið er á um í hvaða tilvikum frumkvæðisskyldan gildir, þ.e. þegar ástæða er til að ætla að frávik vegna mengandi efna geti valdið hættu eða skaða fyrir umhverfi eða heilsu fólks eða dýra. 1. minni hluti leggur jafnframt til þær breytingar á 3. gr. frumvarpsins að heimila ráðherra að afmarka nánar í reglugerð hvað teljist hættuleg eða skaðleg frávik. Í a-lið 2. gr. frumvarpsins er lögð til sú breyting að stjórnvöldum, sem falla undir skilgreiningu frumvarpsins, sé ávallt skylt án þess að þess sé óskað sérstaklega að veita almenningi aðgang að fyrirliggjandi upplýsingum um umhverfismál. Hjá nefndinni kom fram það sjónarmið að sú breyting gæti skapað of almenna kvöð með hættu á ómarkvissu og ógagnsæju upplýsingaflæði. Hins vegar sé með breytingu þeirri sem lögð er til í 3. gr. frumvarpsins tekinn af allur vafi um frumkvæðisskyldu stjórnvalda án þess að hætta sé á ómarkvissu og ógagnsæju upplýsingaflæði. Einnig var á það bent að nauðsynlegt væri að hafa í huga þau ákvæði laga sem gilda um þagnarskyldu. 1. minni hluti fellst á þessi sjónarmið en bendir á að þagnarskylduákvæði laga halda gildi sínu óháð þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Auk þess vekur 1. minni hluti athygli á því að nú þegar hefur Umhverfisstofnun gert aðgengileg öll starfsleyfi sem stofnunin gefur út fyrir mengandi starfsemi og birtar eru allar eftirlitsskýrslur og ákvarðanir um þvingunarúrræði. Einnig er hægt að sjá yfirlit um friðlýst svæði og verndarskilmála, hvar helst er hætta á mengun og hvar viðkvæmustu svæðin eru. Með þeim lagabreytingum sem frumvarpið felur í sér er sérstaklega stefnt að frumkvæðisskyldu stjórnvalda vegna þeirra frávika sem geta haft áhrif á umhverfi eða heilsu og lífsgæði fólks, eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu. Undir þetta markmið tekur 1. minni hluti og telur að það nái fram að ganga með orðalagsbreytingu á 3. gr. frumvarpsins. Í b-lið 2. gr. frumvarpsins er bætt við fyrirvara um að stjórnvöldum geti verið skylt að afla sérstaklega upplýsinga þegar ástand er yfirvofandi sem getur haft skaðleg áhrif á umhverfi eða heilsu fólks eða dýra. Ljóst er að erfitt er að setja fram nákvæmar skilgreiningar um „yfirvofandi ástand“. Í þeim tilvikum verður að fara fram mat á aðstæðum hverju sinni og 1. minni hluti telur slíkt að fullu réttlætanlegt. Fyrsti minni hluti nefndarinnar sem samanstendur af hv. þingmönnum Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, formanni, Ólínu Þorvarðardóttur, sem hér stendur, framsögumanni, Þuríði Backman og Merði Árnasyni leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem tilgreindar eru á blaðsíðu 2 í þskj. 876. Hv. þm. Þór Saari, áheyrnarfulltrúi nefndarinnar, er samkvæmt bókun samþykkur þessu áliti en hv. þingmenn Róbert Marshall og Atli Gíslason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Frú forseti. Eins og ég sagði í upphafi tel ég að hér sé mikilsvert mál á ferðinni. Það var lagt fram á 139. þingi en fékk ekki afgreiðslu þá. Tilefni þess að málið kom fram var sú mikla díoxínmengun sem uppgötvaðist frá nokkrum sorpbrennslustöðvum í landinu. Það mál leiddi í ljós brýna þörf fyrir skýrari lagaákvæði um frumkvæðis- og viðbragðsskyldu hins opinbera en um leið varpaði það ljósi á ótrausta réttarstöðu almennings þegar um slíkt er að ræða. Síðan hafa komið upp fleiri mál sem hafa rennt enn frekari stoðum undir þörf á löggjöf af þessu tagi, þ.e. kadmíummengun í áburði, iðnaðarsalt í matvælaiðnaði og fleira mætti til nefna. Ég tel að það sé fagnaðarefni að nú skuli löggjöf vera í burðarliðnum sem tekur af vafa um skyldu stjórnvalda gagnvart almenningi og treystir um leið rétt fólks til þess að búa við heilsusamleg skilyrði og varðveita lífsgæði sín á grundvelli upplýsinga og vitneskju. Í trausti þess að þingið muni fara sanngjörnum og skynsamlegum höndum um þetta frumvarp læt ég máli mínu lokið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um lækkun virðisaukaskatts eða færslu tiltekinna vara, þ.e. þeim sem tengjast barnauppeldi, barnavörum, barnafötum, í hið lægra virðisaukaskattsþrep. Tillagan kemur fram í sérstöku þingskjali í kjölfar þess að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins lagði á haustdögum fram þingsályktunartillögu um aðgerðir í efnahagsmálum þar sem tekið var á hinum ýmsu sviðum efnahagsmála, m.a. á málefnum heimilanna. Í þeim kafla sem fjallaði sérstaklega um málefni heimilanna er að finna nokkrar tillögur í tilvitnaðri þingsályktunartillögu og er tillagan sem er hér komin fram í frumvarpsformi ein þeirra. Hún er svohljóðandi: Við 2. mgr. 14. gr. laganna bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Barnaföt og nauðsynjavörur tengdar barnauppeldi. Lagagreinin er sem sagt 14. gr. laga um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum. Um tilefni þessarar tillögu er það að segja í fyrsta lagi að á umliðnum missirum og árum hafa barnafjölskyldur í landinu þurft að glíma við sérstaklega erfiðar aðstæður. Kemur þar margt til, í fyrsta lagi gengisfall krónunnar og verðbólgan sem fylgdi því, í öðru lagi ástandið á vinnumarkaði, í þriðja lagi sú staðreynd að allt það sem tengist barnauppeldi er í efra virðisaukaskattsþrepinu sem var hækkað. Þetta hefur dregið það fram þegar staða heimilanna í landinu er könnuð sérstaklega að barnafjölskyldurnar í landinu koma einna verst út úr þeim efnahagsþrengingum sem við erum að glíma við í dag. 
             Í þessu samhengi er rétt að hafa í huga að ungt fólk sem er að ala upp börn er uppistaða þeirra sem hafa tiltölulega nýlega keypt sér fasteign, búið fjölskyldunni heimili og er fólkið sem hefur farið inn á fasteignamarkaðinn einmitt á þeim tímum þegar markaðurinn var í hæstu hæðum og upplifir nú bæði verðrýrnun húsnæðis og hækkun skulda sem tengjast kaupum á húsnæðinu. Þetta er sú kynslóð sem snemma skuldsetur sig og ætlar síðan að nota starfsævina alla til að greiða niður skuldirnar. Það er óumdeilt að þetta er sá hópur sem hefur komið sérstaklega illa út úr þeim breytingum sem hér hafa orðið frá árinu 2008 eftir fall bankanna. Hugmyndin gengur í stuttu máli út á að færa barnaföt og nauðsynjavörur tengdar barnauppeldi í neðra virðisaukaskattsþrepið. Með þessari aðgerð er með mjög markvissum hætti hægt að auka ráðstöfunartekjur heimilanna, koma til móts við þann hóp sem ég hef hér verið að fjalla um og dregið fram að er í hvað þrengstri stöðu í þjóðfélaginu og bregðast þannig með einfaldri aðgerð hratt og ákveðið við þröngri stöðu barnafjölskyldna. Eins og segir í greinargerð með frumvarpinu eyðir barnafólk stórum hluta ráðstöfunartekna sinna í að fæða og klæða börn sín. Barnaföt og aðrar nauðsynjavörur tengdar barnauppeldi, svo sem bleiur, barnamatur, kerrur og öryggisbúnaður, er tiltölulega dýr hér á landi í samanburði við mörg nágrannalönd. Það kemur meðal annars til af því að víða annars staðar er virðisaukaskattur mun lægri en hér á landi og sums staðar jafnvel enginn. Það á til dæmis við um barnaföt í Bretlandi. Til hvers hefur þetta leitt? Jú, þetta hefur leitt til þess að verslun með þessar vörur hefur í talsverðum mæli flust úr landinu. Þannig hefur skattalegt umhverfi þessara mála á Íslandi orðið til þess að skaða stöðu íslenskrar verslunar og færa viðskipti úr landi. Það er algjörlega ótvírætt að með þessari breytingu væri ekki einungis komið til móts við heimilin, barnafjölskyldurnar, heldur væri líka unnið að breytingum sem hefðu jákvæð áhrif á verslun í landinu. Það vill svo til að frá því að hugmyndir Sjálfstæðisflokksins á haustmánuðum komu fram hafa Samtök verslunar og þjónustu látið gera sérstaka könnun um þessi efni. Niðurstaða þeirra samtaka hefur nýlega birst og er í stuttu máli á þann veg að verslun hafi færst úr landi í mun meira mæli en almennt hefur verið viðurkennt fram til þessa. Það er alvarlegt. Við ættum að hafa eitt í huga í því samhengi og það er: Hverjir eru það sem hafa færi á því að sækja barnavörur og annað sem tengist barnauppeldi, barnaföt og annað þess háttar, til annarra landa? Eru það ekki helst fjölskyldurnar og heimilin sem hafa ívið betri ráðstöfunartekjur? Ætli það sé líklegt að þær barnafjölskyldur, einstæðir foreldrar og foreldrar á lágum launum, séu einkum sá hópur sem á færi á því að sækja þessar vörur til þeirra landa þar sem virðisaukaskatturinn er lægri eða enginn? Nei, ég tel augljóst að það er ekki sá hópur heldur væri með svona breytingu komið sérstaklega til móts við þann hóp. Þetta er því um leið mikið sanngirnismál og jafnréttismál vegna ólíkrar stöðu þessara hópa. Við hljótum að stefna að því að hafa lagaumhverfið á Íslandi með þeim hætti að verslun í landinu verði ekki bara samkeppnisfær heldur verði álagningu á þætti eins og þá sem við erum að ræða stillt í hóf og sérstakt og ríkt tillit tekið til þeirra sem þar eiga hagsmuna að gæta, barna og barnafjölskyldna. Ég vil láta þess getið að Sjálfstæðisflokkurinn er þeirrar skoðunar að heilt yfir eigi skattkerfið að vera sem einfaldast og sem fæstar undanþágur til staðar, að stefna eigi að því að hafa almenn skattþrep lág. Skynsamlegast væri fyrir okkur að vinna að því til lengri tíma að lækka virðisaukaskattsþrepið en heppilegast væri til einföldunar ef okkur auðnaðist að vera með eitt lágt virðisaukaskattsþrep. Hins vegar búum við við þær aðstæður í dag að það er óraunhæft að sameina virðisaukaskattsþrepin í eitt lágt þrep, það er of stórt skref að stíga við núverandi aðstæður. Af þeirri ástæðu meðal annars þykir rétt að nýta kerfið eins og það er, nota lægra skattþrepið og færa þessar vörur í það. Þetta er einföld tillaga og markviss. Ég tel að sú breyting sem hér er mælt fyrir muni hafa takmörkuð áhrif á tekjur ríkissjóðs, m.a. með vísun til þess sem ég hef rakið, að verslunin muni þá færast heim og færast í vöxt innan lands, hér heima fyrir, og virðisaukaskatturinn skili sér þá í ríkiskassann en renni ekki út í formi erlendra viðskipta með þennan varning. Það eru auðvitað enn ein rökin fyrir því að málið sé sjálfsagt. Af öllum þessum ástæðum vonast ég til að breið samstaða geti tekist um það á þingi að styðja þetta mikla baráttumál fyrir fjölskyldurnar í landinu. Þetta sjálfsagða skref sem þingið hlýtur að stíga í ljósi allra þeirra upplýsinga sem við höfum um stöðu heimilanna og þröngan kost, þröngar aðstæður barnmargra fjölskyldna og ungu kynslóðarinnar almennt í landinu sem er á sama tíma að glíma við sín fyrstu fasteignakaup og kostnaðinn við að ala upp börn. Ég vonast til þess og mælist til þess að málið gangi í framhaldinu til efnahags- og viðskiptanefndar og fái þar skjóta meðferð vegna þess að hér eru ekki á ferðinni neinar flækjur sem kalla á langa meðferð í störfum þingsins.

Herra forseti. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með þá tillögu sem komin er fram til þingsályktunar um lækkun virðisaukaskatts af barnafatnaði sem þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur lagt fram. Ég lagði fram fyrirspurn í gær til hæstv. fjármálaráðherra um hug hennar til hugmynda sem við framsóknarmenn og sjálfstæðismenn höfum sett fram um að lækka álögur á barnafólk með því að lækka virðisaukaskatt af barnafötum. Svörin voru því miður á þá leið að ekki kæmi til greina að slá af virðisaukaskattinn sem er í dag 25,5%. Við Íslendingar eigum þann vafasama heiður að skattlagning á barnaföt er hæst í heiminum hér á landi, við eigum sem sagt heimsmet í þeirri skattlagningu. Það er einfaldlega óásættanlegt í því árferði sem við búum við að hafa 25,5% virðisaukaskatt á þá nauðsynjavöru sem barnaföt eru. Það kom mér á óvart í gær þegar hæstv. fjármálaráðherra nefndi að jafnvel væru uppi hugmyndir um að auka barnabætur, sem er vel, en ef við skoðum störf ríkisstjórnarinnar á síðustu þremur árum hafa barnabætur lægst launaða fólksins í samfélaginu skerst um 30%. Það eru verk hinnar norrænu velferðarstjórnar. Á sama tíma horfa þessar sömu fjölskyldur á það að lán þeirra hafa stökkbreyst, hækkað um 40%, og þar með hefur greiðslubyrðin heldur betur þyngst. Á sama tíma erum við með hæsta virðisaukaskatt í heimi á barnaföt. Þess vegna verðum við að breyta um stefnu. Það er ánægjulegt að heyra að þingflokkar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks telji að koma þurfi að frekar til móts við barnafjölskyldur í landinu vegna þess að við hljótum að vera sammála um að barnaföt eiga ekki að vera skilgreind sem einhver lúxusvara heldur sem nauðsynjavara. Þannig skilgreinum við til að mynda matvæli sem nauðsynjavöru, enda er virðisaukaskattur af matvælum hér á landi einungis í 7% flokknum. Á sama hátt eigum við að líta á barnaföt sem nauðsynjavöru en ekki einhvern munað eða lúxus sem fólk veitir börnum sínum á fyrstu árum ævinnar. Það eru mér mikil vonbrigði að ríkisstjórnin skuli ekki sjá ljósið þegar kemur að þessari nálgun málsins. Í annan stað höfum við heyrt að fólk hefur miklar áhyggjur út af vinnumarkaðnum hér á landi og af því hversu mikið störfum hefur fækkað. Við höfum mikið rætt um að margir hafi flutt úr landi á undangengnum árum. Það virðist ekki hafa vakið miklar áhyggjur hjá hæstv. forsætisráðherra, en á undangengnum tveimur árum hafa verið einir mestu búferlaflutningar Íslandssögunnar. Þess vegna er það áhyggjuefni að yfir 40% af kaupum á barnafötum skuli fara fram á erlendri grundu en ekki hér innan lands vegna þess hversu mikið skattlögð þessi vara er. Hvað þýðir það? Það þýðir að störfum í verslun og þjónustu mun fækka. Ég hélt að við værum búin að átta okkur á að það er verulegt áhyggjuefni hér á landi. Að yfir 40% af barnavörum skuli vera keypt á erlendri grundu leiðir það líka af sér að við eyðum gjaldeyri sem er okkur mjög dýrmætur. Ég lýsi yfir miklum áhyggjum vegna þess hversu illa var tekið í þessar hugmyndir af hálfu stjórnarliða á Alþingi í gær og reyndar einnig á undangengnum mánuðum og vikum. Það versta er að þegar kemur að umræðunni um þetta mál er einungis að horft á kostnaðarhliðina af þessum aðgerðum. Hvergi kom fram í svari hæstv. ráðherra eða hjá stjórnarliðum í gær hvaða ávinningur mundi fylgja því að ráðast í þessar aðgerðir. Ávinningurinn yrði til að mynda sá að ráðstöfunartekjur barnafjölskyldna mundu aukast. Þá ætti barnafólk hér á landi auðveldara með að standa í skilum með lán sín og þá mundi landið í heild sinni njóta góðs af því. Ávinningurinn væri líka sá að fólk flytti ekki í jafnmiklum mæli úr landi til að versla og þar með mundi störfum í verslun og þjónustu mögulega fjölga. Fólksflóttinn minnkaði kannski, einnig atvinnuleysi. Við mundum þá væntanlega greiða lægri upphæðir í atvinnuleysisbætur og fólk færi að borga skatt til ríkissjóðs. En það kemur ekki til greina af hálfu ríkisstjórnarinnar að nálgast málið með þessum hætti, heldur talaði hæstv. fjármálaráðherra einungis í gær um hvað breytingarnar mundu kosta. En ávinningurinn er vissulega til staðar. Hafi einhvern tímann verið ástæða til að ráðast í breytingar til að koma til móts við barnafjölskyldur landsins sem eru skuldugar upp til hópa, er það nú. Á undangengnum þremur árum hafa barnabætur til að mynda þeirra sem hafa hvað lægstar tekjur lækkað um 30% þar sem skuldir þeirra heimila, verðtryggðar skuldir, hafa hækkað um 40%. Það er skrýtið að hér sé það ekki haft að markmiði að létta byrðar barnafólks í landinu, það er ekki góð nálgun að mínu viti og ríkisstjórnin hefur markað sér mjög slæma stefnu í þessum efnum. Ef við horfum til markhópsins, hverjir eru það helst sem hafa nú á undanförnum árum verið að velta fyrir sér að flytjast til útlanda til að geta framfleytt sér og fjölskyldu sinni? Það er einmitt barnafólkið í landinu. Mér finnst nauðsynlegt að Alþingi Íslendinga sendi þau skilaboð að við ætlum að búa til samfélag sem auðveldar ungu fólki að koma börnum sínum upp. Það á ekki að vera þannig og ég trúi því ekki að hv. þm. Mörður Árnason, sem ég fagna að sé kominn í þingsal, líti þannig á að barnavörur séu einhver lúxusvara. Barnaföt eru nauðsynjavara og þess vegna á virðisaukaskatturinn á þeirri vörutegund ekki að vera svona hár, 25,5%, sem er hæsta skattlagning í heimi á barnaföt. Í ofanálag eru vörugjöld af innflutningi af þessum vörum þannig að tekjur ríkisins vegna innflutnings og sölu á barnafötum eru gríðarlega miklar eins og ég hef áður bent á. Yfir 40% af verslun með barnaföt fer nú fram í útlöndum og samkvæmt þeim heimildum sem ég hef frá kaupmönnum átta þeir sig á því að fólk fer til útlanda jafnvel til þess eins að kaupa föt á börnin sín. Ég tel því að öll rök hnígi að því að hið opinbera eigi að minnka álögur á barnafjölskyldurnar í landinu og þess vegna styð ég þá hugmynd sem fram kemur í frumvarpi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt sem þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur lagt fram. Ég vil minna á það að á 128. löggjafarþingi 2002–2003 kom fram þingsályktunartillaga um virðisaukaskatt af barnafatnaði sem þáverandi varaþingmaður Framsóknarflokksins, Páll Magnússon, flutti. Hún hljóðaði þannig, með leyfi herra forseta: „Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að kanna hvort fella megi niður eða lækka virðisaukaskatt á fötum og skófatnaði fyrir börn. Annars vegar verði lagt til grundvallar að föt og skófatnaður fyrir börn beri engan virðisaukaskatt og hins vegar að föt og skófatnaður fyrir börn beri 14% virðisaukaskatt. Lagt verði mat á fjárhagslegt tap ríkissjóðs við þessar aðgerðir en einnig ávinning fyrir barnafjölskyldur. Einnig verði lagt mat á ávinning af slíkum aðgerðum fyrir verslun innan lands og í því efni sérstaklega litið til laga um þessi mál á Bretlandseyjum.“ Þetta mál hefur verið mikið til umræðu á undangengnum árum og hefur meðal annars ungt framsóknarfólk tekið málið upp í gegnum tíðina. Ég tel og vona að nú sé lag, sérstaklega í ljósi þróunarinnar á rekstrarumhverfi íslenskra heimila, ungra barnafjölskyldna, að senda við þau skilaboð að lækka skuli álögur á þeirri nauðsynjavöru sem barnaföt eru. Ég vonast til þess, og væri áhugavert að heyra það frá hv. þm. Merði Árnasyni hvort hann muni styðja okkur í því, að það frumvarp sem við ræðum fái hraða afgreiðslu í efnahags- og viðskiptanefnd og verði sent til afgreiðslu í þinginu. Ég tel að það sé mál sem eigi skilið meiri virðingu en svo að það verði svæft í nefnd. Margar barnafjölskyldur horfa til þess að þær hugmyndir sem við framsóknarmenn og sjálfstæðismenn höfum lagt fram á undangengnum árum verði að veruleika. Það þekkja allir sem fara út í búð og kaupa barnaföt að gríðarlega háar fjárhæðir fara í þær grundvallarþarfir. Það væri því mjög áhugavert að heyra frá hv. þm. Merði Árnasyni hvort hann muni sem öflugur stjórnarþingmaður á Alþingi beita sér fyrir því að þetta mál fái afgreiðslu á Alþingi í endanlegri mynd, enda er hér um mikilvægt mál að ræða. Er hv. þingmaður ekki sammála þeirri hugsun út frá þingræðinu almennt að flest mál eigi að koma inn í sali Alþingis til efnislegrar meðhöndlunar og lúkningar þannig að menn samþykki annaðhvort slíkt frumvarp eða felli? Ég hugsa að það sé einn af þeim lærdómum sem við ættum að geta dregið af hruninu, að efla þingræði í þinginu, efla þingið á kostnað framkvæmdarvaldsins. Þess vegna væri áhugavert að heyra hugmyndir hv. þingmanns í þeim efnum. Ég vil að lokum segja það, herra forseti, að hér er um mikilvægt mál að ræða. Nú er mál að linni. Það er tími til kominn að ríkisstjórnin hætti á þeirri braut að hækka álögur, skatta og gjöld á heimilin og atvinnulífið í landinu. Ég beindi fyrirspurn í gær til hæstv. fjármálaráðherra um þróun eldsneytisverðs og hvort til standi að lækka álögur á bensín og dísilolíu. Það kom nú ekki til greina þrátt fyrir að verð á dísilolíunni sé nú um 260 kr. og allt bendi til þess að það muni fara hækkandi á komandi mánuðum. Og vegna þess að bensín og dísilolía fara nú hækkandi munu þau lán, stökkbreyttu, verðtryggðu lán, sem ungar barnafjölskyldur tóku á sínum tíma, hækka. Þegar við innum hæstv. fjármála eftir svörum um hvort til greina komi að sveigja af þeirri leið og reyna að létta byrðar heimilanna og atvinnulífsins í landinu er svarið mjög stutt og einfalt: Nei, það kemur ekki til greina. Við þurfum að ná fram breyttri stjórnarstefnu. Vonandi munum við heyra það frá hv. þm. Merði Árnasyni að hann hafi ágætan hug til þessa máls - svo ég gæti allrar sanngirni í þessu máli tók hann reyndar þátt í umræðu varðandi þá fyrirspurn sem ég beindi til fjármálaráðherra í gær og benti á að að hans mati mætti mögulega hækka barnabæturnar, en eins og ég hef bent á hafa þær lækkað um 30% gagnvart tekjulægstu fjölskyldunum. Ég held að það sé mikilvægt og um leið virðingarvert að stjórnarliði skuli koma í þessa umræðu og tjá hug sinn til málsins, frekar en að við sem skipum minni hlutann á Alþingi séum í eintali við okkur sjálf þegar kemur að jafnmikilvægum málum og því frumvarpi sem við ræðum hér. Það miðar að því að lækka álögur á barnafjölskyldur í landinu sem því miður hafa farið mjög illa fjárhagslega út úr hruninu og trúlega eru þær sá hópur sem farið hefur hvað verst út úr efnahagskreppunni í kjölfar hrunsins árið 2008. Ég vonast því til þess að frumvarpið verði samþykkt og að stjórnarliðar, samfylkingarmenn og vinstri grænir, muni nú sjá ljósið í þessum efnum.

Forseti. Ég ætla að spyrja hv. þm. Birki Jón Jónsson, sem er eins og ég áhugamaður um hagsmuni barna og þar með barnafjölskyldna, hvað þessi breyting á virðisaukaskattskerfinu kosti ríkissjóð. Það er í fyrsta lagi. Í öðru lagi: Hvað á að gera til ráðstöfunar á móti? a) Á að taka einhver útgjöld, eru einhver útgjöld sem við getum lækkað á móti þeirri tölu sem hv. þingmaður nefnir um að setja barnaföt og nauðsynjavörur tengdar barnauppeldi í lægri skattflokk? Það var ekki með í fyrirspurn hans í gær. b) Á að taka tekjur annars staðar að, þá hvaðan? Þetta er möguleiki. c) Á að auka hallann á ríkissjóði, gera sumsé ekki neitt og borga þetta á næstu árum eða láta börnin okkar borga það þegar þau eru orðin stór? Það má auðvitað segja að það sé ákveðið ljóðrænt réttlæti í því ef það er það sem hv. þingmaður vill. Gallinn við það er sá að þá þurfum við að borga vexti í leiðinni og börnin okkar þurfa að taka á sig miklar vaxtagreiðslur. Það er því miður þannig, forseti, þótt hv. þingmaður hafi ekki vikið að því í ræðu sinni að ríkið hefur talsverðar skuldir af ástæðum sem væntanlega er óþarft að nefna. Þessi skuldastaða og ástæðurnar fyrir henni valda því að ríkið er því miður að reyna að afla sér eins mikilla tekna og hægt er. Það er til hagsbóta fyrir einmitt börnin og barnabörnin.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þetta mál er einfalt að því leyti til, eða flókið eftir því hvernig menn vilja líta á það, að mér fannst skorta á það í nálgun hv. þm. Marðar Árnasonar hvað íslensk þjóð og ríkissjóður græði á því ef helmingurinn af yfir 40% af sölu af barnavörum sem fara fram erlendis, eins og er í dag, flyst heim. Þá yrðu einungis 20% af sölunni erlendis og umsvifin í innlendri verslun mundu aukast. Segjum sem svo að við værum með 7% virðisaukaskatt af barnavörum, þá mundu tekjur ríkisins aukast að sama skapi. Jafnframt mundi störfum fjölga vegna þess að það þyrfti að þjónusta barnafólkið í landinu sem væri að kaupa þessa nauðsynjavöru, ekki lúxusvöru, sem nú er um rætt. Þar af leiðandi mundi störfum líka fjölga. Það er eðlilegt að við spyrjum hv. þm. Mörð Árnason og stjórnarliða hvort það hafi ekki verið skoðað hvort þessar aðgerðir mundu ekki skila ríkissjóði heilmiklum tekjum og lækka líka greiðslubyrði barnafjölskyldna sem þá ættu auðveldara með að standa í skilum af stökkbreyttum lánum. Þetta er ávinningurinn af því að ráðast í þessar aðgerðir. Að sama skapi mætti þá spyrja hv. þm. Mörð Árnason, fyrst hann telur eðlilegt að skattleggja barnaföt um 25,5% og að það hjálpi ríkissjóði svakalega mikið, hvort ekki væri réttast að leggja bara á viðbótarskatt, skattleggja barnafötin 40% eða 50%. Að sjálfsögðu ekki því að þá færi eiginlega öll verslun úr landi. Við erum komin yfir ákveðin sársaukamörk í þessu. Við þurfum að snúa þessari stefnu við.

Forseti. Það er einkennilegt að hv. þingmaður skuli ekki geta svarað þeim fjórum spurningum sem ég bar upp. Hann kemur í staðinn með loftkastala. Það lýsir því að sannfæring hans sé ekki mjög mikil. Þegar hann spyr mig hvort ég vilji ekki hækka skatt á barnaföt og nauðsynjavörur tengdar barnauppeldi má líka spyrja á móti: Er ekki rétt að við lækkum þennan skatt almennt, bara allan virðisaukaskatt niður í 7% - nema á vondu vörurnar sem hv. þingmaður hefur auðvitað lista yfir, bara að vondar vörur séu í þessu núverandi efra skattþrepi, en allar góðu vörurnar, þær sem venjulegt fólk kaupir, séu í neðra þrepinu?  Ég held, með fullri virðingu fyrir og fullri samúð með þeim sem fara í verslunarferðir, og ég held að það geti verið ánægjulegt, ég hef ekki stundað það mikið, að það sé ekki það fólk sem á um sárast að binda í samfélaginu. Það er varla það fólk sem síst getur veitt börnum sínum það sem þau þarfnast. Ég held að það sé ekki þannig en þingmaðurinn leiðréttir mig annars. Ég þakka hv. þingmanni fyrir upprifjunina, ég held að ef við hefðum fjármagn til að veita barnafólki meira ættum við ekki að gera það með þessum hætti heldur með auknum barnabótum. Það væri sanngjarnara og það væri miklu meira jafnræði í því. Ég tek undir og hef oft sagt að virðisaukaskatturinn sé of hár en með þessu værum við að hygla einmitt hinum efnameiri í hópi barnafjölskyldna.

Frú forseti. Við erum að fjalla hér um mjög jákvætt mál, mál sem mun koma til móts við barnafjölskyldur í landinu. Svo getur menn greint á um það eins og okkur hv. þm. Mörð Árnason hvaða leið er réttust í því að koma til móts við þær. Ég tek fram að hér er um að ræða mál sem annar flokkur en Framsóknarflokkurinn, sem ég tilheyri, leggur fram.

Svaraðu spurningunum.

Ég kem inn í þessa umræðu til að fagna þessu innleggi til að skoða með hvaða hætti við getum komið til móts við skuldugar barnafjölskyldur í landinu. Við framsóknarmenn lentum akkúrat í þessu árið 2009 þegar við lögðum fram hugmyndina um 20% almenna leiðréttingu á stökkbreyttum lánum. Andstæðingar Framsóknarflokksins gátu ekki hugsað sér að sú leið yrði farin vegna þess að það var framsóknarleiðin. Menn þurfa að koma sér upp úr þessum hjólförum. Ég hefði haldið að umræðan um þetta frumvarp yrði sveipuð jákvæðum ljóma vegna þess að þetta er jákvætt mál í eðli sínu. Það getur vel verið að við í efnahags- og viðskiptanefnd gætum mögulega fundið einhverja lausn á vandamálum skuldugra heimila sem væri jafnvel betri en þessi. En er ekki rétt að við fjöllum um málið með lausnamiðuðum hætti, skoðum hvaða möguleikar eru í stöðunni, hleypum málinu til nefndar og höfum aðkomuna að þessu máli með jákvæðum hætti en ekki neikvæðum? Ég hvet hv. þingmann til þess. Hann nefndi að ég hefði ekki upplýsingar um hvað þetta kostaði en það kom reyndar fram hjá hæstv. fjármálaráðherra í gær. Ég ætla bara að játa það - 

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mjög einfalt mál. Það gengur út á að lækka virðisaukaskatt á barnavörur. Ég held að allir geti verið sammála um að stór hluti af verslun með þessar vörur er í öðrum löndum. Það er tiltölulega einfalt að kaupa þetta og taka með sér heim þegar fólk fer til annarra landa og það gerist vegna þess að það er mikill verðmunur. Það sem vinnst með samþykkt þessarar tillögu er einfaldlega það að þetta mun færa verslun til landsins. Hverjir hagnast á því? Allir Íslendingar. Það þýðir að skatttekjur aukast þó að skattprósentan sé lægri. Það þýðir að fleiri geta unnið við þau störf hér og það minnkar útgjöld til Atvinnuleysistryggingasjóðs og hækkar skatttekjur. Stærsta einstaka málið er svo að þær barnafjölskyldur sem hafa ekki tækifæri til að fara til útlanda geta þá keypt barnavörur hér á hagstæðari kjörum. Virðulegi forseti. Nú mun reyna á vilja þingsins er í þessu máli. Ég vek athygli á því, eins og kom fram hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, að hér eru engin stjórnarþingmál. Þess vegna höfum við öll tækifæri til að fara málefnalega yfir þetta mál og klára það sem lög frá Alþingi í vor. Ég vonast til þess og trúi því að hv. þingmenn stjórnarliðsins muni styðja okkur í þessu. Hér hefur ekki bara komið fram að málið er frá þingflokki sjálfstæðismanna og að 1. flutningsmaður er formaður flokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, heldur hefur sömuleiðis forustumaður Framsóknarflokksins í efnahags- og viðskiptanefnd, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, lýst yfir stuðningi við þetta mál þannig að það þarf ekki marga í viðbót. Það þarf nokkra stjórnarliða til að klára málið. Virðulegi forseti. Ég bíð spenntur eftir að sjá það gerast og er þess sannfærður að sú verði niðurstaðan.

Herra forseti. Við ræðum hér breytingu á lögum um virðisaukaskatt sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, ég þar með talinn, flytja og fjallar um það að barnaföt og nauðsynjavörur tengdar barnauppeldi falli undir virðisaukaskatt sem er 7%, þ.e. lægra þrepið. Þá er væntanlega ýmislegt fleira inni í þessu, barnakerrur, barnavagnar og margt fleira sem tengist barnauppeldi, það eru ekki bara fötin. Ég er í sjálfu sér hlynntur því að hafa skattkerfið einfalt og án undantekninga og frumvarpið er brot á þeirri hugsjón minni. En undanfarin tvö til þrjú ár hafa þvílíkar aðgerðir verið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í því að flækja skattkerfið, gera það ógagnsætt og hækka skattprósentur allverulega. Virðisaukaskattur var til dæmis hækkaður úr 24,5% í 25,5% og er farinn að nálgast sársaukamörk. Þá er hægt að rökstyðja undanþágur þar sem skatturinn fer jafnvel að snúast í andhverfu sína. Hann hættir að afla ríkissjóði tekna eins og honum er ætlað og ríkissjóður getur jafnvel skaðast á því hve skatturinn er orðinn hár. Ég má til með, herra forseti, að minnast hér á Laffer-kúrfuna. Það var bandarískur hagfræðingur sem benti á að ef skattprósentan væri til dæmis 0% af tekjuskatti hefði ríkissjóður engar tekjur. Ef menn hækkuðu svo prósentuna svona hægt og rólega upp í 20%, 30%, 50%, 70% og 100% - við 100% mörkin væru tekjur ríkissjóðs væntanlega aftur 0 vegna þess að enginn mundi vinna ef allar tekjurnar færu í skatt. Einhvers staðar á þessu ferli í hækkun skattprósentunnar er hámark á tekjum ríkissjóðs. Þetta táknar hann sem Laffer-kúrfu. Auðvitað er ekki vitað hvernig lagið á henni er. Það er háð ýmsu. Það er háð heiðarleika þjóðfélaga, hversu heiðarlegt fólk er almennt. Það er mjög mismunandi eftir þjóðfélögum. Það er líka háð því hvernig efnahagsástandið er, hvort menn séu aflögufærir. Það er líka háð því hverjir möguleikar eru á undanskotum og þar komum við einmitt inn á flækjustigið. Eftir því sem skattkerfið er flóknara þeim mun auðveldara er að svíkja undan skatti. Sem dæmi má nefna að steiktur kjúklingur ber 7% skatt ef hann er afgreiddur sem matvara í stórverslun en 25,5% virðisaukaskatt ef hann er afhentur á veitingastað en þegar hann er afgreiddur út um lúgu fer þetta nú að verða skemmtilegt. Mörkin geta verið mjög óljós. Síðan getur skipt máli hvort kex sé með meira súkkulaði en minna, þannig að það eru alls konar svona dæmi, og hvort súkkulaðið er ofan á eða undir, það eru alls konar jaðartilfelli sem koma upp. Það er búið að flækja skattkerfið mjög mikið. Það er búið að þyngja skattbyrðina. Það er búið að gera það þannig úr garði að möguleikar á skattsvikum verða umtalsverðir. Eitt sem mikið hefur verið básúnað og var rætt hér í gær er verkefnið Allir vinna. Farið var af stað með það vegna þess að menn óttuðust að skattsvikin væru svo mikil að ástæða væri til að verðlauna þá sem telja rétt fram og skila öllum nótum inn til skattstjóra. Þeir sem vinna eftir því framtaki fá virðisaukaskattinn endurgreiddan að öllu leyti og auk þess geta þeir dregið virðisaukaskattinn frá tekjuskatti, það er gert til þess að auka atvinnu og hvetja fólk til að fara í viðhald og annað slíkt. Menn eru sem sagt á mjög marga vegu að grafa undan því að skattkerfin séu almenn. Ég sé enga þörf á því að nauðsynjavörur tengdar barnauppeldi eigi að bera hærri skatt en bækur sem falla undir 7% skattinn af því það styður menningu. Ég vil líka benda á að veiðileyfi í laxveiðiám eru undanþegin virðisaukaskatti, það væri nú ástæða til að líta frekar til þess en á barnafólk. Af hverju er Sjálfstæðisflokkurinn að leggja fram tillögur um niðurfellingu á virðisaukaskatti af barnafötum? Það er eiginlega tvennt sem veldur því. Það er í fyrsta lagi vegna þess að staða heimila er mjög slæm, sérstaklega fólks með börn, því að fólk með börn þarf húsnæði, annaðhvort að leigja það - staða leigjenda er afskaplega slæm og staða skuldara er líka slæm og alveg sérstaklega þeirra sem keyptu á árabilinu 2004–2008. Það er einmitt unga fólkið sem er með börn sem er í þeim hópi og sennilega er það stærsti hópurinn þó að það liggi nú ekki fyrir frekar en annað um stöðu heimilanna, herra forseti. Það virðist enginn áhugi vera á því að vita hver er staða heimilanna. Þarna er sennilega mikil þörf á að lækka útgjöld. Það er fyrsta ástæðan fyrir því að ég styð þetta frumvarp. Önnur ástæðan er sú að það hefur sýnt sig að töluvert mikið af barnafötum er keypt í útlöndum, sérstaklega í Bretlandi þar sem virðisaukaskatturinn á barnafötum er enginn. Barnaföt sem keypt eru í Bretlandi gefa íslenska ríkissjóðnum engar tekjur. Ferðamenn mega flytja ákveðinn skammt af vörum til landsins, upp að vissu marki, og ríkissjóður fær engar tekjur af fötum sem keypt eru í Bretlandi. Þess vegna kann að vera að lækkun skattprósentunnar, úr 25,5% niður í 7%, auki, í samræmi við Laffer-kúrfuna, tekjur ríkissjóðs af þessum málaflokki. Það er mjög margt í skattkerfinu sem er mjög undarlegt vegna þessarar Laffer-kúrfu. Þegar skattar eru hækkaðir of mikið færast skattsvik í vöxt sem reynt er að koma í veg fyrir með því að fara út í verkefni eins og Allir vinna. Skattstofninn deyr hreinlega, viðkomandi starfsemi leggst af. Það gæti til dæmis gerst í ferðaþjónustu. Ef hún er skattlögð of mikið þá koma ferðamennirnir einfaldlega ekki því að þjónustan verður of dýr. Síðan getur fólk vikið sér undan því að borga skattinn, það getur skroppið til Bretlands til að komast undan honum. Þetta er ástæðan fyrir því að ég styð þetta frumvarp, ríkið nær þó alla vega í 7% virðisaukaskatt af þessum skattstofni. Það eykur líka umsvif innan lands í barnafataverslunum og verslunum með kerrur og slíkan varning. Fólkið sem þar vinnur eða fær vinnur borgar þá tekjuskatt og dettur út af atvinnuleysisbótum. Það er talið að hver starfsmaður sem breytist úr því að vera atvinnuleitandi í það að vera skattgreiðandi auki tekjur ríkissjóðs og minnki útgjöldin um 4 milljónir. Það er ýmislegt til vinnandi að reyna að ná þessum skattstofni heim. Ég styð því frumvarpið en auðvitað eigum við til framtíðar að stefna að því að skattstofnar séu svo einfaldir án undantekninga, að erfitt sé að svindla á þeim og fólk sé almennt séð sátt við að borga þá skatta sem lagðir eru á.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu bankanna, þess efnis að skipuð verði þriggja manna rannsóknarnefnd sem fari yfir það ferli sem leiddi til sölu þriggja ríkisbanka, Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf., á árunum 1998–2003. Ég vil byrja á því að taka fram að þessi tillaga byggir að hluta til á þingsályktunartillögu sem Þórunn Sveinbjarnardóttir og 13 aðrir þingmenn Samfylkingarinnar lögðu fram á 139. löggjafarþingi haustið 2010. Sú tillaga náði ekki fram að ganga, sofnaði í nefnd eins og svo margar tillögur gera, en í millitíðinni höfum við samþykkt á þinginu lög um rannsóknarnefndir, nr. 68/2011, og er þessi nýja tillaga lögð fram innan þess ramma sem þau lög setja. Sú tillaga sem ég mæli fyrir er að auki víðtækari þar sem hún tekur einnig til einkavæðingar Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og aukið hefur verið við þær rannsóknarspurningar sem lagt er til að rannsóknarnefndin leiti svar við í sinni vinnu. Í þriðja lagi er þessi tillaga borin fram af breiðari hópi þingmanna, 18 þingmönnum úr röðum þriggja flokka auk óháðs þingmanns, og hefur því víðtækari stuðning sem vonandi skilar sér í því að hún fái betri framgang í þinginu. Ég tel mikilvægt að við fáum í eitt skipti fyrir öll alla söguna fram um það sem gerðist við einkavæðingu þessara þriggja banka til að við getum dregið rétta lærdóma af því ferli fyrir framtíðina. Ýmislegt hefur verið ritað og rætt um einkavæðingu bankanna á undanförnum árum. Ríkisendurskoðun gaf út skýrslu um sölu ríkisfyrirtækja á árunum 1998–2003 þar sem sala Landsbankans og Búnaðarbankans var reifuð. Tvö stærstu dagblöð landsins, Fréttablaðið og Morgunblaðið, birtu ítarlega greinarflokka um málið á sínum tíma og ritaðar hafa verið fræðigreinar um einkavæðinguna. Nýjasta dæmið er grein í desemberhefti tímaritsins Sögu þar sem Björn Jón Birgisson fjallar um einkavæðingu Búnaðarbankans. Síðast en ekki síst er kafli um einkavæðingu bankanna í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir hruns fjármálakerfisins. Þar er varpað ljósi á ýmislegt í einkavæðingarferlinu sem orkaði tvímælis að mati höfunda. Sérstaklega var þó tekið fram og ítrekað í fyrsta bindi skýrslunnar, nánar tiltekið á bls. 228, að ekki væri um að ræða neina heildarúttekt á einkavæðingu bankanna heldur skoðun á afmörkuðum þáttum eða nánar tiltekið eins og þar segir, með leyfi forseta: „… ákveðnum atriðum sem snerta undirbúning og töku ákvarðana um sölu á eignarhlutum í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf., einkum á síðari hluta árs 2002.“ Ekki er gerð sams konar úttekt á einkavæðingarferli Fjárfestingarbanka atvinnulífsins í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og ýmsar mikilvægar spurningar sitja eftir við lestur skýrslunnar eins og fram kemur í greinargerð með tillögunni. Virðulegi forseti. Þær ályktanir sem draga má af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og áður birtum gögnum um einkavæðingu bankanna eru í fyrsta lagi að mjög hafi skort á vandaða stefnumótun af hendi stjórnvalda, þar með talið löggjafans, um markmið og viðmið varðandi framkvæmd einkavæðingarinnar. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis segir, með leyfi forseta: „… að stjórnvöld hafi frá og með áliðnu sumri 2002 í vaxandi mæli látið pólitísk markmið um að ljúka einkavæðingu bankanna sem slíkri hafa forgang gagnvart þeim faglegu markmiðum sem áður höfðu verið sett fram og gengið hafði verið út frá í söluferlinu fram að þeim tíma.“ Í öðru lagi er sú ályktun augljós af lestri skýrslunnar að einkavæðingarferlið hafi verið ófaglegt og handahófskennt þar sem áður kynntum forsendum var vikið til hliðar til að þjóna pólitískum markmiðum. Ný viðmið voru sett varðandi val á kaupendum og látin ráða önnur heldur en þau sem kynnt höfðu verið til sögunnar fyrir fram. Mikilvægir áhrifaþættir, svo sem að erlendur fjárfestir skyldi eiga aðild að kaupendahópnum og að það teldist kaupendum sérstaklega til tekna ef kaupverð væri greitt með erlendum gjaldeyri, voru greinilega þung á metunum í ákvarðanatökuferlinu síðustu metrana í þessu ferli. Þær forsendur voru notaðar sem eftiráskýringar á vali viðkomandi aðila en voru ekki kynntar fyrir fram sem forsendur. Enn má nefna að vikið var frá viðmiðum framkvæmdanefndar um einkavæðingu um dreift eignarhald, skilningi og mati á kjölfestufjárfestum sem ættu að hafa reynslu og þekkingu af fjármálaþjónustu var vikið til hliðar og sömuleiðis um mikilvægi erlendra þátttakenda í kaupendahópnum. Ýmislegt er þó óljóst og órannsakað um einkavæðingarferlið og málsatvik í því ferli, hlutverk erlendra ráðgjafa og fjárfesta í ferlinu, ábyrgð einstaklinga, ráðherra og annarra sem báru hita og þunga af þeirri atburðarás sem endaði með sölu bankanna og er það reifað í á fjórða tug rannsóknarspurninga sem birtar eru í greinargerð með tillögunni. Rannsóknin er nánar afmörkuð í tillögunni með þeim hætti sem ég vil nú fara yfir nokkrum orðum. Í þingsályktunartillögunni er lagt til að skipuð verði rannsóknarnefnd sem taki meðal annars til umfjöllunar þá stefnu og þau viðmið sem lágu til grundvallar einkavæðingu bankanna og að hve miklu leyti þeim var fylgt í ákvarðanatöku og framkvæmd einkavæðingarinnar. Nefndin upplýsi nánar um undirbúning og framkvæmd á sölu eignarhluta ríkisins í umræddum bönkum í því skyni að skýra ábyrgð ráðherra og annarra sem komu að sölunni. Nefndin fjalli jafnframt um samningagerðina við kaupendur bankanna, mat á eignum bankanna og að hve miklu leyti það samrýmdist söluverði þeirra, efndir samninga og undanþágur frá ákvæðum þeirra, þar með talið afslætti frá kaupverði. Þá verði fjallað um eftirlit og ábyrgð með framfylgd kaupsamninganna. Eitt meginmarkmið rannsóknar af þessu tagi hlýtur að vera að læra af reynslunni, bæði okkar eigin og annarra. Því leggjum við flutningsmenn tillögunnar til að gerður verði samanburður á einkavæðingu íslensku bankanna og fjármálafyrirtækja í nágrannalöndunum. Hvernig hafa aðrar vestrænar þjóðir staðið að sölu fjármálafyrirtækja? Hvað má af þeim læra og af mistökunum sem hér voru gerð þegar og ef kemur að sölu á eignarhlutum ríkisins í viðskiptabönkum í framtíðinni? Það er ekki síst í ljósi þessa sem mikilvægt er að tillagan nái fram að ganga og það á þessu vorþingi því að fyrir liggja áform um að losa um þessa eignarhluti innan tíðar og er afar brýnt að þá liggi fyrir skýr leiðsögn löggjafans um þá leið sem farin verður við þá sölu. Einmitt í þessu efni, varðandi leiðsögn löggjafans og stjórnvalda yfir höfuð, er óhætt að segja að sporin hræði svo um muni. Óhætt er að segja að leitun sé að jafnfátæklegri leiðsögn frá þjóðþinginu í svo afdrifaríku máli og þeirri leiðsögn sem gefin var um einkavæðingu bankanna. Er þar að finna átakanlegt dæmi um þá niðurlægingu sem Alþingi mátti þola af hendi framkvæmdarvaldsins síðasta áratuginn fyrir hrun. Meiri hluti Alþingis lagði ekkert til málanna um markmið, forsendur, aðferðafræði eða verklagsreglur varðandi einkavæðingu bankanna. Lagafrumvarp ríkisstjórnarinnar sem heimilaði söluna á Landsbankanum, lög nr. 50/1997, innihélt aðeins eitt efnisákvæði sem orðaðist svo, með leyfi forseta: „Heimilt er að selja hlutafé ríkissjóðs í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf.“ Punktur, basta, málið dautt. Ekki orð um hvaða markmiðum einkavæðingunni væri ætlað að ná, hvort stefna ætti að dreifðu eignarhaldi eða ekki, hvort selja ætti bankana saman eða hvorn í sínu lagi, hvort stefna ætti að sölu til kjölfestufjárfesta og ef svo væri, af hverju? - hvort stefnt væri að innlendu eða erlendu eignarhaldi o.s.frv. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar á þessum tíma lagði engar breytingartillögur fram, lagði til að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt og afsalaði sér í reynd öllu hlutverki í stefnumótun og ákvarðanatöku í þessu afdrifaríka máli. Þingið veitti þannig galopna heimild til framkvæmdarvaldsins varðandi tilhögun einkavæðingarinnar. Það er óneitanlega þyngra en tárum taki að rifja upp þessa sögu nú í ljósi þess sem síðar gerðist, en þetta hefur örugglega verið hversdagsleg afgreiðsla mála á þessum tíma. Þingið sat einfaldlega og stóð eins og ríkisstjórnarmeirihlutanum hentaði hverju sinni, það var ekki til siðs að skoða stjórnarfrumvörp með gagnrýnum gleraugum. Virðulegi forseti. Tilgangur þessarar þingsályktunartillögu er að leiða fram sannleikann varðandi einkavæðingu bankanna í eitt skipti fyrir öll, tryggja að sagan öll verði sögð og almenningi aðgengileg á einum stað um alla framtíð. Efnislegt markmið rannsóknarinnar er að varpa ljósi á atburðarásina við sölu bankanna þriggja svo ljóst sé hvar í stjórnkerfinu, hvenær og hvers vegna veigamiklar ákvarðanir í því ferli voru teknar og hverjir báru á þeim ábyrgð. Aðeins þannig má draga réttan lærdóm af þessu umdeilda söluferli og byggja á þeim lærdómi við setningu laga og reglna um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum síðar meir. Markmiðið er ekki að draga einstaklinga til refsiábyrgðar eins og því miður hefur verið mest áberandi í umræðunni um þau mál sem leiddu til bankahrunsins. Það er rétt að árétta að fyrrverandi ráðherrar á umræddu tímabili, 1998–2003, verða ekki dregnir til ábyrgðar á grundvelli laga um ráðherraábyrgð fyrir þátt sinn í einkavæðingu bankanna því að öll hugsanleg brot á þeim lögum fyrnast á þremur árum sem kunnugt er. Hins vegar er mjög mikilvægt að fara vel yfir aðkomu og ábyrgð og framgöngu ráðherra og annarra sem höfðu mest um það að segja hvernig staðið var að einkavæðingu bankanna til að við höfum sem réttasta mynd af stefnumótun og ákvarðanatöku í því ferli. Virðulegi forseti. Í greinargerð tillögunnar er svo sem fyrr segir birtur langur listi yfir rannsóknarspurningar sem flutningsmenn leggja til að rannsóknarnefndin leiti svara við í vinnu sinni. Þetta er á fjórða tug spurninga sem lúta að einkavæðingarferlinu sem slíku, ábyrgð og aðkomu einstakra ráðherra, atriðum sem tengjast sölu hvers banka fyrir sig, samningagerð og eftirliti með framfylgd samninganna um kaup bankanna, auk spurninga sem tengjast alþjóðlegum samanburði, ábendingum um hvernig megi standa betur að sölu ríkisfyrirtækja í framtíðinni o.s.frv. Ég vísa í greinargerðina að öðru leyti varðandi einstakar spurningar, en legg bara áherslu á að tíminn skiptir máli. Ég tel afar brýnt að tillagan fái skjótan og góðan framgang í þinginu, ekki síst í ljósi þess sem áður var sagt um fyrirhugaða sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum í náinni framtíð. Í því ljósi er lagt til að rannsóknarnefndin skili forseta Alþingis skýrslu um rannsóknina eigi síðar en 1. janúar 2013 ásamt þeim samantektum og úttektum sem nefndin ákveður að vinna í þágu þessarar rannsóknar. Í dag er 28. febrúar og er því mikilvægt að tillagan fái skjóta og góða meðferð í viðeigandi nefnd sem væntanlega verður stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég er hlynntur svona rannsókn þótt þjóðin megi auðvitað ekki sökkva sér þvílíkt í rannsóknir að hún gleymi framtíðinni. Það er ágætt að rannsaka fortíðina og læra af henni, en við þurfum líka að horfa til framtíðar. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort ekki sé ástæða til að skoða hlut sparisjóðanna jafnframt þessari rannsókn. Nú hafa menn í huga að rannsaka sparisjóðina, jafnvel langt aftur í tímann. Þeir voru vissulega gerendur í þessu ferli einkavæðingar. Mér sýnist fléttast saman rannsókn á stöðu sparisjóðanna og einkavæðing bankanna. Sparisjóðirnir voru til dæmis virkir í einkavæðingu Búnaðarbankans. Síðan vil ég spyrja hvort ekki sé ástæða til að skoða einkavæðinguna hina síðari í sömu rannsókn því að þar var leiðsögninni, markmiðinu og stefnumótuninni ekkert síður ábótavant en í hinni fyrri. Menn vita ekki einu sinni hverjir keyptu og vita það ekki enn, menn vita ekki hvort það var vogunarsjóður. Menn vita yfirleitt ekki nokkurn skapaðan hlut um eigendur nýju bankanna tveggja sem ríkið er búið að selja. Ég held að það væri ágætt að fá um það leiðsögn og að sú nefnd sem fær þetta til skoðunar víkkaði verkefnið út til sparisjóðanna og síðari einkavæðingarinnar. Þá væri gott að hafa þetta til hliðsjónar þegar síðasti bankinn verður einkavæddur, Landsbankinn. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé ekki hjartanlega sammála þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Ef mig misminnir ekki tel ég víst að við höfum nú þegar samþykkt að fram fari rannsókn á sparisjóðunum og ég man ekki betur en það hafi verið fyrir ekki margt löngu og sú rannsókn sé komin vel á veg. Það má því segja að það sé í eðlilegum farvegi. Varðandi hina spurninguna sem þingmaðurinn spurði að, um það ferli sem fór í gang hér eftir hrun og hann kallar hina síðari einkavæðingu - ég er honum ekki sammála um að það sé einkavæðing í sama skilningi og sú sem hér er undir því að þar er um að ræða eign sem í raun réttri er ekki í eign ríkisins sem færð er í hendur kröfuhöfum - en ég er honum hjartanlega sammála um að það er full ástæða til að rannsaka það ferli til hlítar. Sú nefnd sem fær þessa tillögu til meðferðar fer þá vel í gegnum það hvort þetta verði ein og sama rannsóknin eða tvær aðskildar nefndir sem skoði bæði þá einkavæðingu sem við ræðum í þessu þingskjali og það ferli sem tók við eftir hrun. Svar mitt er afdráttarlaust já við þeirri spurningu. Ég held að það sé mikilvægt að allt sé uppi á borðum varðandi það sem þar var gert og við fáum glögga mynd af atburðarásinni í því ferli sömuleiðis.

Herra forseti. Varðandi fyrri spurninguna um sparisjóðina er rétt að það er hafin rannsókn, en það er spurning að breyta þessari tillögu þannig að ákveðið samstarf verði milli þeirra sem rannsaka sparisjóðina og hinna sem rannsaka einkavæðingu bankanna því að þetta er mjög samtengt. Ég minni bara á þegar sparisjóðirnir keyptu Búnaðarbankann o.s.frv. Það er mjög margt sem tengist þarna á milli. Varðandi það hvort bankarnir hafi verið einkavæddir þá voru stofnaðir einkabankar af minnir mig Fjármálaeftirlitinu, alla vega af opinberum aðilum. Hið opinbera startaði því sem sagt að setja þessa banka í gang. Það voru ekki einkaaðilar, það voru heldur ekki kröfuhafarnir, heldur var það Fjármálaeftirlitið, eða ég held að það hafi stofnað bankana, þ.e. opinber aðili, og þeir voru síðan afhentir kröfuhöfum upp í kröfur þeirra. Það er því einkavæðing. Ríkið hefði getað lagt peninga í þessa banka sjálft og átt þessa banka, en þá hefðum við væntanlega lent í áratugamálaferlum við kröfuhafana um hvað afskriftasjóðurinn ætti að vera þykkur. Það er kannski þess vegna sem ég lagði það til á þeim tíma að bankarnir yrðu settir undir gömlu bankana til að losna við þau áratugamálaferli. Ég er ánægður að heyra að hv. þingmaður sé til í að sú nefnd sem fær þetta til skoðunar bæti við hinni nýju einkavæðingu. Ég vil fá að heyra hjá honum hvort hann telji að rannsóknin á sparisjóðunum ætti að tengjast þessari eða hvort mjög náið samstarf ætti að vera á milli þeirra sem eru annars vegar að rannsaka sparisjóðina og hins vegar þeirra sem rannsaka einkavæðingu bankanna.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð í seinna svari mínu. Ég tel að það sé verkefni nefndarinnar sem fær tillöguna til meðferðar að skoða snertifleti milli einkavæðingar þeirra þriggja banka sem nefndir eru í tillögunni og þeirrar rannsóknar sem hefur staðið yfir um alllangt skeið varðandi sparisjóðina. Eflaust eru þar þræðir sem væri gagnlegt að flétta saman. Ég vil alfarið setja það í hendur nefndarmanna að meta hvort það styrkir rannsóknarniðurstöðurnar að þessum tveimur rannsóknum sé að einhverju leyti teflt saman. Það hlýtur að ráðast að einhverju leyti af því hversu langt rannsókn á sparisjóðunum er gengin.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. Skúli Helgason sé fylgjandi því að skoða einkavæðingarferlið hið síðara. Ég verð að viðurkenna að það kemur svolítið á óvart að sjá þessa tillögu, sem er þó góðra gjalda verð og allt það, vegna þess að ég hef ekki séð vilja hv. stjórnarþingmanna til að upplýsa hvað er í gangi. Menn hafa talað um að árið 2002 hafi verið gallað ferli og ónógt eftirlit en nú er ekkert ferli og ekkert eftirlit. Ég vek athygli á því að framreiknuð framlög til Sögu og VBS eru hærri en vegna einkavæðingarinnar 2002. Það var sett á laggirnar sérstök nefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, til að gera okkur auðveldara fyrir að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Þar er kæra mín um framgöngu ríkisins í máli Byrs og SpKef og þar sitja hv. stjórnarliðar á þeirri tillögu. Ég vek athygli á því að hv. þingmaður hefur ekki verið neitt í því að hjálpa til við að fá upplýsingar um samningana á milli gömlu og nýju bankanna. Við höfum aldrei fengið upplýsingar um einkavæðinguna í gegnum Vestiu og ég hef ekki fengið hljómgrunn eða stuðning frá neinum hv. stjórnarþingmanni. Auðvitað mætti nefna einkavæðinguna á Sjóvá líka. Við getum talað um Sjóvá, Vestiu, samningana milli gömlu og nýju bankanna, Byr og SpKef, svo getum við bætt við fleiri málum en við skulum bara halda okkur við þessi, og ég spyr: Mun hv. þingmaður með einhverjum hætti beita sér fyrir því að það verði upplýst hvað þarna var á ferðinni og að fólk fái eðlilegar upplýsingar um það ferli og þá samninga sem þar voru á ferðinni?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég hef áður lýst því yfir úr þessum ræðustól að ég tel mjög mikilvægt að við fáum allt upp á borðið sem gert hefur verið hér og tengist afdrifaríkum ákvörðunum fyrir hrun, við höfum það vel reifað að hluta til í rannsóknarskýrslunni, og að sjálfsögðu eftir hrun líka. Ég rifja það upp fyrir hv. þingmanni að ég var mjög gagnrýninn á söluna á Vestiu og kom upp í þennan ræðustól til að vekja athygli á sjónarmiðum mínum í því efni þannig að það er ekki alveg rétt að ég hafi ekki lyft litla fingri til að vekja athygli á því að það þyrfti að velta við steinum í þeim efnum. Ég hef ekki breytt um skoðun í því efni, mun áfram tala fyrir því að hér sé fullt gegnsæi í þessum mikilvægu málum og að menn fái upplýsingar og geti áttað sig betur á því hvaða sjónarmið hafa ráðið ferðinni í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Við vitum ekki söluverðið á einstökum fyrirtækjum í Vestiu, við fáum ekki að vita það. Við fáum ekki að vita um samningana milli gömlu og nýju bankanna. Bara framlögin til Sögu og VBS voru 41 milljarður, virðulegi forseti, það er hærra en söluverðið á einkavæðingunni 2002 ef við framreiknum það. Við vitum ekkert um þetta mál. Það eru ítarleg og greinargóð erindi hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem hv. þingmenn meiri hlutans sitja á og eru ekki búnir að hreyfa við. Þau komu fram í fyrrahaust. Ætla menn að bíða í áratug og fara svo að skoða þau? Til hvers var verið að setja stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem menn tala hér fjálglega um að hafi verið alveg stórkostlegt að gera? Ég mun fara nákvæmlega yfir það í ræðu minni hvað þar var á ferðinni og hvaða lög voru brotin. Enginn hefur mótmælt því. Af hverju sitja hv. stjórnarþingmenn á þessum upplýsingum? Af hverju beita hv. stjórnarþingmenn sér ekki fyrir því að þetta verði upplýst? Ætla menn að bíða í áratug? Við skulum skoða þessa einkavæðingu og það í fortíðinni sem við viljum skoða, sjálfsagt mál, en af hverju í ósköpunum er enginn áhugi hjá hv. stjórnarþingmönnum á að upplýsa um þau mál sem núna eru í gangi? Þar er um miklu hærri fjárhæðir að ræða en nokkurn tímann áður og í rauninni miklu afdrifaríkari ákvarðanir en um var að ræða á þessum tíma, 2002.

Virðulegi forseti. Ég hefði gjarnan viljað eiga orðastað við hv. þingmann um það þingmál sem við erum að ræða. Hann notar allan sinn tíma í andsvörum til að tala um allt önnur mál, mál sem hafa gerst eftir hrun, en þetta mál fjallar um einkavæðingu bankanna og þá atburðarás sem leiddi til þess að þeir voru seldir án þess að nokkur leiðsögn kæmi frá þessari stofnun, Alþingi, gagnvart þeirri stóru spurningu hvernig ætti að standa að einkavæðingu fjármálafyrirtækja í eigu ríkisins þannig að menn kæmust bærilega hnarreistir frá því verki. Það er dæmi um þá niðurlægingu sem menn stóðu fyrir gagnvart löggjafarsamkundunni í þeim ríkisstjórnarflokkum sem þá réðu ríkjum í landinu, þar á meðal flokki hv. þingmanns. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við drögum fram hvernig stóð á því að þessi mál þróuðust með þeim hætti að vikið var til hliðar jafnvel þeim fátæklegu sjónarmiðum sem komu þó sérstaklega fram í framkvæmdanefnd um einkavæðingu. Önnur sjónarmið sem rannsóknarnefnd Alþingis vill meina að hafi fyrst og fremst verið pólitísk réðu því hvernig málum var á endanum skipað og hvaða aðilar fengu bankana í sínar hendur. Það skiptir öllu máli fyrir okkur núna því að við horfum fram á það að innan hugsanlega skamms tíma þurfum við að fara í sölu á hlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum og afar mikilvægt að menn geri ekki aftur þau sömu mistök að senda opinn tékka inn í framkvæmdarvaldið um atburðarás og vinnubrögð í þessum efnum.

Herra forseti. Ég hef margoft óskað eftir því að formenn nefnda sem fá viðkomandi mál til umfjöllunar séu við umræður. Formenn efnahags- og viðskiptanefndar eru hv. þingmenn Helgi Hjörvar formaður, Þráinn Bertelsson 1. varaformaður og Lilja Rafney Magnúsdóttir 2. varaformaður. Ekkert þeirra er við umræðuna. Hvernig berst sú umræða sem hér fer fram inn í nefndina? Til hvers er hún yfirleitt?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Skúli Helgason svaraði andsvari mínu á þann hátt að hann vildi ekki svara því sem væri ekki nákvæmlega tilgreint í þingsályktunartillögunni sem hann leggur fram. Ég hef sagt að efnislega er bara hið besta mál að leggja þetta mál fram, ég sé ekkert að því, en í röksemdafærslu hv. þingmanns kemur fram að það sé mikilvægt að læra af þessu. Ég held að hann hafi notað það orðalag sjálfur að brenna sig ekki á sömu hlutunum tvisvar. Ég verð að viðurkenna að mér þykir ekki mikil sannfæring í þessum orðum, virðulegi forseti, ef menn vilja ekki ræða nákvæmlega það sem er í gangi núna. Ef menn vilja læra af mistökunum hljóta menn að vilja komast hjá því að gera sömu mistökin aftur, ekki satt? Ríkisendurskoðun hefur að vísu tekið út þessa einkavæðingu eða komið með ákveðnar athugasemdir við hana en ef menn vilja hafa rökstudda ástæðu til að fara yfir það aftur er sjálfsagt að fara yfir þetta mál sem er um það bil tíu ára gamalt. Ef menn hafa í fullri alvöru áhuga á að skoða þetta hljóta þeir að upplýsa um það sem er í gangi núna. Virðulegi forseti. Það hefur reynst þrautin þyngri svo ekki sé dýpra í árinni tekið að fá upplýsingar um eðlilegustu hluti hér. Menn eru að tala um að einkavæðingin árið 2002 hafi verið stór og þá vek ég athygli á því að framlögin til Sögu Capital og VBS eru hærri upphæð en sem nemur einkavæðingunni á Landsbankanum og Búnaðarbankanum 2002. Þá framreikna ég upphæðina, er ekki að miða við verðlag 2002. Virðulegi forseti. Í skýrslu Atlanefndarinnar svokölluðu segir, með leyfi forseta: „Þingmannanefndin telur að ríkisstjórn hvers tíma þurfi að marka opinbera stefnu um hvort og þá með hvaða hætti standa eigi að sölu og einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Þingmannanefndin telur að Alþingi beri að lögfesta rammalöggjöf um sölu og einkavæðingu ríkisfyrirtækja og eftirlitshlutverk Alþingis sé þar tryggt.“ Um þetta var þingmannanefndin sammála og eftir því sem ég best veit allir hv. þingmenn. Þetta hljómar vel, en af hverju fara þá hv. stjórnarliðar ekki eftir þessu? Ef hv. þm. Skúli Helgason ætlar í fullri alvöru að fylgja þessu máli eftir og segir að það eigi að læra af reynslunni, að hann vilji ekki gera sömu mistökin tvisvar, hlýtur hann að svara því af hverju hann fylgi ekki eftir sambærilegum og stærri málum núna. Hann hlýtur að svara því.

Þetta eru ekki sambærileg mál. Ég er búinn að fara yfir það margoft.

Hv. þingmaður kallar hér fram í að þetta séu ekki sambærileg mál og að hann sé búinn að fara yfir það margoft. Það má að vísu segja að það sé rétt, virðulegi forseti, þetta eru miklu stærri mál núna.  
             Virðulegi forseti. Nú fer um stjórnarliða og kannski einhverja fleiri og það er gott, þá fær maður kannski viðbrögð frá þeim.  Síðan hafa lögmenn bent á að ekki hafi verið lagaheimild fyrir stofnun sparisjóðs í tengslum við þetta. Sömuleiðis er alveg ljóst að fjármálaráðuneytið leppaði fyrir kröfuhafa og er það samkomulag á vefnum þar sem skýrt var tekið fram að fjármálaráðuneytið ætlaði að afhenda kröfuhöfum bankann. Það er ekki heimilt samkvæmt lögum. Hér var sett á laggirnar sérstök stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og þar var þetta mál svæft af hv. þingmönnum stjórnarliðsins. Virðulegi forseti. Við erum búin að diskútera núna frá árinu 2009 um hvernig samningarnir séu á milli gömlu og nýju bankanna. Það er samkomulag sem ríkisstjórnin gerði en vill ekki upplýsa. Það er margoft búið að spyrjast fyrir um þetta í þinginu. Ég hef gengið eftir því að fá þessar upplýsingar. Þrátt fyrir að ýmislegt hafi verið reynt til að koma í veg fyrir það neyddist fjármálaráðuneytið til þess að koma með þær upplýsingar en sleppti þá fylgigögnunum sem voru aðalatriði málsins. Ef menn segja að við eigum að læra af reynslunni, gera ekki sömu mistökin tvisvar og hvað þetta allt saman heitir, er þá ekki ágætt að byrja á því? Við getum alveg klárað þetta frumvarp og ég held að það sé alveg sjálfsagt en það væri afskaplega hjákátlegt að klára það án þess að taka hlutina sem eru nær í tíma. Hv. þingmaður þarf eðli málsins samkvæmt að taka afstöðu til þess þegar hann mælir fyrir þessu máli. Ef hv. þingmaður vill einungis skoða þá hluti sem voru gerðir fyrir áratug en ekki þá sem eru nær í tíma og skipta okkur hvað mestu máli standast ekki þær röksemdir sem hann hefur mælt fyrir hér og farið yfir. Þá er eitthvað annað sem liggur að baki og menn eiga þá að segja það. Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp sé komið hér fram. Ég held að það sé alveg kjörið fyrir okkur núna að taka þau mál sem hafa farið hvað hæst í umræðunni, bæði þetta mál sem er tilgreint í frumvarpinu en sömuleiðis þau mál sem hér hafa verið tilgreind, hvort sem það er nýja einkavæðingin, VBS og Saga Capital eða Byr og Spkef. Ég held að það væri kjörið fyrir okkur að upplýsa um kaupverðið á Vestiu-fyrirtækjunum. Síðan er einkavæðingin á Sjóvá nokkuð sem hefur reynst erfitt að fá upplýsingar um þó að ég geti upplýst það að ég hef með hjálp úrskurðarnefndar um upplýsingamál fengið úrskurð í þá veru að Seðlabankanum sé skylt að láta mig fá upplýsingar sem Seðlabankinn vildi ekki láta mig fá. Ég hef samt ekki fengið þær í hendur. Ef hugur fylgir máli er hér gott tækifæri fyrir okkur, hv. þingmenn, að vinna saman að því að lista þessi mál upp, ég tala nú ekki um að koma þeim í framkvæmd þar sem þau liggja fyrir, t.d. í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Lykilmaður í því er hv. þm. Skúli Helgason því að hann er einn af helstu forustumönnum Samfylkingarinnar. Núna þegar ríkisstjórnin hangir á einu atkvæði held ég að staða hv. þingmanns hafi aldrei verið jafnsterk til þess að koma slíkum málum áleiðis. Það verður fróðlegt að heyra hvort hann muni ekki fylgja þessum málum eftir um leið og hann fylgir þessu frumvarpi eftir.

Frú forseti. Ég get tekið undir margt sem þingmaðurinn sagði, ég gæti ekki verið meira sammála honum um að illa hafi verið haldið á málum eftir hrun og mörg ófyrirgefanleg mistök verið gerð við endurreisn bankanna. Hv. þingmaður nefndi gífurlegar fjárhæðir í ræðu sinni en þær finnst mér eiginlega vera sönnun á því að bankarnir þrír voru gefnir á sínum tíma, það voru í raun miklu stærri bankar og þar voru meiri verðmæti en þó miklu lægra söluverð en á þeim fyrirtækjum sem um er að ræða núna. Hér var aðeins hnýtt í þá sístritandi stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem væri óskandi að málið yrði tekið upp í. Ég veit að hv. þingmaður hefur vísað því þangað inn og ég er áhugasöm um að vinna að því máli í nefndinni. En hv. þingmaður mætti gjarnan ýta á fulltrúa sína í nefndinni, þeir hafa ekki sýnt málinu neinn áhuga.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fullyrða um hversu gott verð fékkst fyrir bankana á sínum tíma en ef ég man rétt var ekki mikið um tilboð. Menn höfðu áhuga á því að fá erlenda aðila til að kaupa bankana en því miður gekk það ekki eftir. Ég held annars að það hefði verið heillaspor. Þó að það skýri ekki alla hluti var svo sannarlega um annars konar einkavæðingu að ræða sem minna hefur verið í umræðunni, þ.e. einkavæðingu á þeim bönkum sem runnu síðan inn í Íslandsbanka, með dreifðra eignaraðild.  Ef vandinn er sá, virðulegi forseti, að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ráða því hvort Byrs- og SpKef-málið nær fram að ganga skal ég ganga í það mál og lofa hv. þingmanni að þá rennur það ljúft í gegn. Ef það er svo að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafa málið í hendi sér er þetta lítið vandamál og því verður kippt í liðinn hið snarasta.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna en ég minni á að við erum búin að taka upp ný þingsköp sem gera ráð fyrir talsmannakerfi og því geta ákveðnir þingmenn gerst talsmenn mála ef þeir vilja og unnið að þeim þótt forusta nefndarinnar vinni ef til vill að einhverju öðru. Ég veit að við erum alla vega fjögur í þessari nefnd sem höfum fullan áhuga á að það fái framgang í nefndinni.

Virðulegi forseti. Í þeirri nefnd sem ég starfa, ég er að vísu varamaður í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þarf meiri hluta til að afgreiða mál úr nefnd og þeir sem stýra því eru enn þá formaður, varaformaður og annar varaformaður. Í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eru menn stjórnarliðar þannig að þeir hafa málið enn þá í hendi sér.

… mál í minni hluta í dag.

Ef eitthvert annað verklag er í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þykir mér það áhugavert. Ég hef ekki áhyggjur af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins hvað þetta mál varðar en hefði hins vegar áhuga á því að fá að vita hvað hv. stjórnarþingmönnum finnst um málið því að miðað við þær fregnir sem ég hef fengið hefur verið lítill áhugi hjá þeim á að klára þetta mál einhverra hluta vegna. Það finnst mér skrýtið miðað við þá umræðu sem fram fer hér, meðal annars með þátttöku hv. þingmanns og framsögumanns þessa frumvarps.

Virðulegi forseti. Ég er forvitinn að heyra hvaða álit hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur á vinnubrögðunum við einkavæðingu bankanna sem þessi þingsályktunartillaga fjallar um. Ég held að það sé mikilvægt til þess að við færumst eitthvað fram í umræðunni að við náum að eiga orðastað um hvaða mistök voru gerð í fortíðinni, hvernig við getum lært af þeim og hvað Alþingi þarf að gera til að tryggja að sala á fjármálafyrirtækjum í eigu ríkisins eða einstökum hlutum í bönkum eða öðrum fyrirtækjum fari fram með þeim hætti sem við getum verið bærilega stolt af í framtíðinni. Það er ein af ályktunum rannsóknarnefndar Alþingis að veigamestu ákvarðanirnar um framkvæmd einkavæðingarinnar hafi verið pólitískar en ekki faglegar og að mjög hafi skort á skýra sýn á hvert markmiðið var með einkavæðingunni. Vakin er athygli á því að Landsbankinn var seldur til aðila sem hvorki bauð hæsta verð fyrir hlutinn né hafði reynslu eða þekkingu af rekstri fjármálastofnunar og svo mætti lengi telja. Það eru atriði sem við hljótum að taka til rækilegrar skoðunar og reyna að læra af í ferli sem þessu. Af því að mér heyrðist hv. þingmaður vera að ýja að einhverju öðru vil ég ítreka að ég er stuðningsmaður þess að öll þau mál sem þingmaðurinn talaði um í ræðu sinni fjalla ekki um efni tillögunnar heldur þá atburði sem urðu eftir hrun, að þessir atburðir fái fulla og eðlilega rannsókn sem eðlilegt er. Auðvitað hafa þeir verið afdrifaríkir þó að ég telji að þau mál sem hér eru undir og leiddu til hruns fjármálakerfisins séu stórum alvarlegri en þeir þættir sem þingmaðurinn nefndi.

Virðulegi forseti. Ég hef kannski ekki verið nógu skýr í máli mínu. Ég hélt að ég hefði sagt það nokkrum sinnum áður að ég teldi að það væri sama um hvaða einkavæðingu væri að ræða, það þyrftu að vera skýrar leikreglur og opið og gagnsætt ferli. Eftir því sem ég best veit var Ríkisendurskoðun með ákveðnar athugasemdir á sínum tíma eða úttekt við einkavæðinguna og hafa þær athugasemdir sem þar komu fram ekki verið hraktar. Mér er alveg sama hvaða einkavæðing það er. Mér finnst að þessar reglur eigi að vera í hávegum hafðar. Ég er hins vegar ekki alveg viss um að það standist skoðun að það hafi valdið hruni á fjármálakerfinu því að okkur ætti að vera ljóst núna, ef það var ekki ljóst áður, að því miður var hrunið ekki bundið við Ísland. Það væru annars góðar fréttir, ekki bara fyrir okkur Íslendinga heldur líka heiminn. Því miður lesum við á hverjum einasta degi um hrun fjármálastofnana úti um allan heim. Og því miður er það þannig, eða alla vega sýnist mér það og ég hef skoðað þessi mál þó nokkuð vel, að menn eru ekki komnir með sýn á hvernig leysa á málin í hinu alþjóðlega fjármálaumhverfi. Þá er ég að vísa til þess að skapaðar verði þannig leikreglur að menn komi í veg fyrir að slíkir hlutir gerist aftur. Lausnin hefur fyrst og fremst verið sú að dæla peningum skattgreiðenda inn í fjármálastofnanir, sérstaklega hjá Evrópusambandinu og jafnvel víðar. Hv. þingmaður segir að hann styðji að það sé rannsakað sem ég tilgreindi og ég fagna því innilega, það er gott að fá hv. þingmann í lið með okkur þar. Ég mun að sjálfsögðu reyna að nýta mér þann liðsstyrk því að ekki veitir af. Það hefur verið gríðarleg barátta að fá einföldustu upplýsingar og hefur farið ómæld vinna í það. Ég er ekkert verkkvíðinn maður og það er sjálfsagt að vinna mikið en þetta er búin að vera ótrúleg þrautaganga og er gott að fá jafnöflugan þingmann og hv. þm. Skúla Helgason til liðs við okkur í þeirri vinnu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið en mér nægir ekki að heyra þingmanninn segja að það þurfi að vera skýrar leikreglur um hvernig staðið verði að sölu fjármálafyrirtækja eða eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum í framtíðinni. Við fórum í gegnum það á sínum tíma, árið 2001, að engin skilaboð voru frá þinginu um hvernig standa ætti að þessari einkavæðingu, ekki einu sinni að það skyldu vera skýrar leikreglur, einungis að þessir hlutir skyldu seldir og því fór sem fór. Auðvitað var einkavæðingin ekki eina orsök fjármálahrunsins eða hruns fjármálakerfisins á Íslandi en ég held að við getum ekki kastað þessum vandamálum út í heim og sagt: Það var vondum útlendingum að kenna að fjármálakerfið á Íslandi hrundi. Ég held að þá séum við á villigötum ef við ætlum ekki að taka til í eigin ranni og læra af þeim mistökum sem gerð voru í fortíðinni. Af því að við erum í þeim sporum að það kann að koma að því fyrr en síðar miðað við fyrirætlanir stjórnvalda að við þurfum að selja hluti í ríkisfyrirtækjum er mjög mikilvægt að við, þingmenn í öllum flokkum, komum okkur saman um hvert inntak þeirra leikreglna á að vera sem menn hafa til hliðsjónar og vil ég gjarnan heyra sjónarmið þingmannsins hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þingmaður er að fara þegar hann innir mig eftir frekari svörum hvað þetta varðar, en ég hef væntanlega bara misskilið hv. þingmann. Hann hefur þá tækifæri til að koma hingað aftur því að ég hef mikla ánægju og gleði af því að tala um þennan málaflokk. Ég sagði aldrei að hrunið hefði allt verið vondu útlendingum að kenna og að við ættum ekki að læra neitt af reynslunni. Ég hef lagt áherslu á það í ræðum mínum að við ættum að læra af reynslunni og við höfum ekki gert það. Því miður voru það ekki bara einkavæddar stofnanir sem hrundu í íslenska bankahruninu, þær voru líka í félagslegri eign og meira að segja líka í ríkiseign. Þegar kemur að skuldamálum heimilanna er ríkisbankinn stærsta einstaka vandamálið, eins og við þekkjum. Ég hef miklar áhyggjur af ákveðnu máli sem tekið var af dagskrá, að við höfum gagnrýnislítið tekið upp alþjóðlegar leikreglur í tengslum við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég nefni innstæðutryggingakerfið. Það olli gríðarlegum skaða. Það er grunnurinn að Icesave-deilunni sem við erum í og ég held að það virki ekki fyrir Evrópu og því síður fyrir Ísland. Ég held að við erum komin með mjög flókið regluverk sem fáir skilja, ef nokkrir, þetta eru stórar og miklar eftirlitsstofnanir sem eiga mjög erfitt með að sinna hlutverki sínu einhverra hluta vegna. Við þurfum að skýra leikreglurnar, ekki bara varðandi einkavæðinguna heldur líka varðandi umhverfið. Við þurfum að hafa þær einfaldar og skiljanlegar og sjá til þess að við komum okkur ekki í þá stöðu sem olli hruninu. Hún er sú 

Virðulegi forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. í byrjun 10. áratugarins sem hefur haft gríðarlegar afleiðingar fyrir samfélagið allt. Í þingsályktunartillögunni segir um markmið tillögunnar, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar, í samræmi við lög um rannsóknarnefndir, nr. 68/2011, að skipa þriggja manna rannsóknarnefnd er rannsaki einkavæðingu og sölu hlutabréfa í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. og tengd málefni á árunum 1998–2003.“ Nefndin á að taka til umfjöllunar þá stefnu og viðmið sem lágu til grundvallar einkavæðingu bankanna og að hve miklu leyti þeim var fylgt í ákvarðanatöku og framkvæmd einkavæðingarinnar. Nefndin á sömuleiðis að fjalla um gerð og innihald samninga við kaupendur bankanna, mat á eignum bankanna og að hve miklu leyti það samræmdist söluverði þeirra, efndir samninga og undanþágur frá ákvæðum þeirra, þar með talið afslætti frá kaupverði. Nefndin á að bera einkavæðingu íslensku bankanna saman við sölu opinberra fjármálafyrirtækja í nágrannalöndum og leggja fram tillögur til úrbóta varðandi sölu á eignarhlutum ríkisins í framtíðinni. Gert er ráð fyrir að rannsóknarnefndin skili forseta Alþingis skýrslu um rannsóknir sínar eigi síðar en 1. janúar 2013 ásamt þeim samantektum og úttektum sem nefndin ákveður að láta vinna í þágu rannsóknarinnar. Rannsóknarnefndin fær með þessari þingsályktunartillögu, verði hún samþykkt sem mér sýnis augljóst þar sem bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar hafa lýst yfir stuðningi við tillöguna og vilja að hún nái fram að ganga, mjög mikið verkefni að vinna. Í sjálfu sér má segja að tíminn til 1. janúar 2013 sé tiltölulega skammur í það mikla verk sem þarna er um að ræða en það ætti samt sem áður að hafast ef við höskum okkur í þinginu og í þingnefndum við að koma þessari rannsókn á. Eins og kom fram í máli flutningsmanns, hv. þm. Skúla Helgasonar, fyrr í dag í þessari umræðu er í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, þ.e. þeirrar sem rannsakaði orsök og aðdraganda falls bankanna og efnahagshrunsins, ekki farið ítarlega í ástæður og afleiðingar einkavæðingar bankanna og nefndin vísaði því í raun og veru frá sér inn í framtíðina, en vonandi erum við að bregðast við niðurstöðum rannsóknarnefndarinnar með þessari tillögu um að fram fari frekari rannsókn á einkavæðingunni en verið hefur. Það er auðvitað athyglisvert og umhugsunarvert í fyrsta lagi hvernig það gat gerst að þessir þrír stóru bankar sem einkavæddir voru féllu að liðnum ekki sex árum með þvílíku falli að allt íslenska efnahagslífið riðaði til falls. Þegar stóru íslensku bankarnir, Kaupþing, Landsbanki Íslands og Glitnir hf. féllu voru liðin rétt tæp sex ár frá einkavæðingu tveggja þeirra og Fjárfestingarbanki atvinnulífsins fór sömuleiðis í það á árunum á undan. 

Forseti vill biðja þingmenn um að hafa hljóð í sal og gefa ræðumanni hljóð.

Það er alger óþarfi að banka í bjölluna mín vegna, virðulegi forseti, ég ræð alveg við þessa tvo einn.  Það var pólitísk stefna þeirra stjórnarflokka sem þá voru við lýði, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, að einkavæða bankanna. Það kemur fram í stefnuyfirlýsingu þessara flokka þegar þeir mynduðu ríkisstjórn 1995 og þeir ítrekuðu hana 1997 og aftur að fjórum árum liðnum. Það var hins vegar ekki sérstök pólitísk stefna sem leiddi til einkavæðingarinnar þegar á reyndi. Það voru jú mótaðar einhverjar leikreglur í samstarfsyfirlýsingum þessara flokka, a.m.k. í þrígang, en þeim var ekki fylgt neitt eftir sérstaklega. Það voru aðrir hagsmunir hafðir að leiðarljósi þegar á hólminn var komið og einkavæðingin fór fram. Um þetta er vitnað ítarlega í rannsóknarskýrslunni þar sem fjallað er lítillega um hina svokölluðu einkavæðingu, eins og nefndin kemst að orði, en þar er nokkuð vel fjallað um það þegar horfið var frá pólitískum stefnum, pólitískum yfirlýsingum og aðrir hagsmunir fóru að ráða för. Meðal annars er fjallað talsvert um áhugasama kaupendur, m.a. sænskan banka sem hafði áhuga á að koma að kaupum íslenskra banka, Landsbankans í því tilfelli, en var vísað frá á þeim tíma. Samkvæmt því sem fram kemur í rannsóknarskýrslu Alþingis var það ákvörðun þáverandi forsætisráðherra og vitnað í hann beinlínis orðrétt, að það hafi verið hann sem tók ákvörðun um það og lagði línuna um að stöðva það ferli sem þá var í gangi þegar áhugi erlendra aðila var á því að koma inn í íslenska fjármálakerfið. Það er víða hægt að finna dæmi um slíkt og hv. fyrrverandi þingmaður, Valgerður Sverrisdóttir, þá viðskiptaráðherra, segir oftsinnis í rannsóknarskýrslunni að átök hafi verið á milli foringja flokkanna, þ.e. annars vegar þáverandi forsætisráðherra og hins vegar þáverandi utanríkisráðherra, úr Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, um hvernig skipta ætti þessum bönkum upp. Í nokkuð ítarlegu máli er farið yfir það og því lýst af hálfu þeirra sem þá voru á vettvangi hvernig þau átök endurspegluðust, hvernig samtöl áttu sér stað á milli stjórnvalda og áhugasamra kaupenda hér heima, hvernig reynt var að þjappa þessum hópum saman í tvo þannig að skiptin yrðu nokkuð jöfn. Þar eru nefndir til ýmsir þekktir hópar úr sögunni, S-hópurinn, Kaldbakshópurinn og fleiri, Samson og slíkir, þar sem reynt var að búa til tvo aðila sem hægt væri að færa íslensku bankana fyrir tiltölulega lítið kaupverð ef þá nokkuð eins og það endaði á sínum tíma. Allt þetta þarf auðvitað að rannsaka og hvers vegna horfið var frá því meginsjónarmiði sem báðir flokkarnir virtust hafa uppi, þ.e. Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur á þessum tíma, að selja þessar eigur ríkisins í opnu ferli með dreifðri eignaraðild yfir í það að skipta þessu upp á milli tveggja þekktra hópa í samfélaginu. Rannsóknarnefnd Alþingis fjallar ekkert sérstaklega um þessi mál sem slík en dregur þetta fram mjög vel með tilvitnunum í þá sem hér voru, bæði fyrrverandi ráðherra og þingmenn, sem vekja auðvitað upp spurningar sem þarf að fá svör við. Það er í raun og veru það sem er niðurstaða rannsóknarnefndar þingsins, þ.e. að þar er lítillega fjallað um einkavæðingu bankanna, þar er auðvitað fjallað um fall þeirra sem má að mismiklu leyti rekja til einkavæðingarinnar, en óskað er eftir því og það kemur sérstaklega fram að draga þurfi fram þau atriði einkavæðingarinnar sem mögulega hafa haft þýðingu í því hvernig fór fyrir bönkunum á endanum og þar með íslensku efnahagslífi. Ég tel að með þessari þingsályktunartillögu sé Alþingi að bregðast við tilmælum rannsóknarnefndarinnar um að fara í þann leiðangur og ég á von á að Alþingi fallist á það.

Forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að taka neina efnislega afstöðu til innihalds þeirrar ræðu sem hv. þm. Björn Valur Gíslason flutti hér. Ég skynja það og það skynja allir þingmenn að mikill áhugi er á að rannsaka fyrri tíð og margt gott má segja um það. Hins vegar komu ágætlega fram í andsvörum hv. 1. flutningsmanns Skúla Helgasonar og hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar skoðanaskipti um rannsókn á einkavæðingu fjármálastofnana eða úrvinnslu þeirra. Þar voru nefnd ýmis fjármálafyrirtæki, Sjóvá, Byr, SpKef, Vestia o.s.frv. og ríkisbankarnir þrír sem voru líka einkavæddir. Af því tilefni vildi ég gjarnan inna hv. þm. Björn Val Gíslason eftir því hvort hann taki ekki undir það með sama hætti og hv. þm. Skúli Helgason að full þörf sé á að ganga til þess verks að skoða allt og rannsaka það ferli sem þar var rætt, þ.e. hina síðari einkavæðingu fjármálastofnana. Ég treysti því og vona að hv. þingmaður taki vel í þá ósk sem uppi er. Svo virðist að það sé að myndast almenn samstaða um það á þingi að læra beri af þeim gjörningum sem þar voru framkvæmdir. Mér leikur forvitni á að vita hvernig hv. þingmaður tekur í þær óskir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ekki andsvarið því þetta var eiginlega ekki andsvar í málinu sem við erum að fjalla um. Ég hef á tilfinningunni að þeir tveir stjórnarandstæðingar sem hér hafa talað séu að skilyrða stuðning sinn við þessa þingsályktunartillögu. Að rannsókn á einkavæðingu ríkisbankanna, þjóðarbankanna á sínum tíma í byrjun 10. áratugarins, á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins sem fór vægast sagt illa, hörmulega, hrikalega illa, leiddi til hruns nánast í samfélaginu, efnahagslegs hruns, sé skilyrt því að það sé rannsakað sérstaklega hvernig núverandi stjórnvöld brugðust við því áfalli, þ.e. bera það saman við stjórnarstefnu í einkavæðingarferli bankanna á sínum tíma þar sem stjórnarflokkarnir á þeim tíma lögðu fram skýra stefnu um að ríkið ætti ekki að eiga neinar eignir, það ætti að selja þær og helst gefa þær ef réttir aðilar væri fyrir hendi. Að bera það saman við það þegar núverandi stjórnvöld fá sömu eignir - ríkið, samfélagið fær þessar sömu eignir í hausinn, fullkomlega í hausinn - innan við sex árum síðar með mörg þúsund milljarða króna bagga og segja: Eigum við ekki að rannsaka þessa einkavæðingu? Og kalla það einkavæðingu þegar ríkið fær það í hausinn - við sem sitjum í þinginu erum að glíma við afleiðingar þess sem þá gerðist og köllum það einkavæðingu. Ég er alveg til í að skoða hvernig í ósköpunum fór fyrir Sjóvá og bótasjóði Sjóvár. Það er meðal annars nefnt í skýrslu um lífeyrissjóðina hvernig fór fyrir honum. Það er verið að rannsaka það í dómsölum í Reykjavík hvernig bótasjóður Sjóvár var á sínum tíma nýttur í allt annað en átti að nýta hann og það er ágætt að sú rannsókn fari fram.

Forseti. Að hætti hv. þingmanns þakka ég fyrir ekki-svarið. Mér þykir sem við þurfum ekki að ræða þetta með þeim hætti sem hér er lagt upp með. Ég bendi hv. þingmann á að þrátt fyrir hans sýn til hluta þá minnist ég þess ekki að Sjálfstæðisflokkurinn hafi nokkurn tíma verið með hreinan meiri hluta á Alþingi eða í ríkisstjórn og væri ágætt fyrir hv. þingmann að rifja söguna aðeins betur upp í því. Ég lýsi því yfir að það er algerlega röng nálgun hjá hv. þingmanni að gefa það til kynna að þeir tveir stjórnarandstæðingar sem hér hafa talað, sá sem hér stendur og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, skilyrði stuðning sinn við þá tillögu sem hér liggur fyrir með einhverjum hætti. Það er ekkert slíkt á ferðinni, ekki neitt. Það er rangt að gefa slíkt til kynna. Þetta var einföld spurning í ljósi einbeitts vilja hv. þingmanns að grafa í fortíðinni og skoða þá hluti og draga lærdóm af þeim mistökum sem þar hafa verið gerð. Það er óumdeilt að það voru líka gerð mistök í því sem á eftir kom. Af hverju skyldi hv. þingmaður ekki getað svarað þeirri spurningu sem til hans er beint með afdráttarlausari hætti en þeim að fara í eitthvert skæklatog og gera mönnum upp skoðanir. Ég vil bara undirstrika að það eru engin skilyrðing fólgin í þessu, þetta er einföld spurning. Er ekki eðlilegt að draga einhvern lærdóm af því til dæmis hvernig stóð á því að ekki var fylgt lögum varðandi málefni Byrs? Getum við ekki dregið lærdóm af því? Stendur ekki vilji manna til þess? Ég beini þeim orðum til hv. þingmanns að taka þessu ekki svo að það sé einhver skilyrðing fyrir stuðningi við þetta mál þótt kallað sé eftir vilja til að draga lærdóm af fleiru sem gerst hefur í íslensku fjármálalífi undir forustu íslenskra stjórnvalda.

Virðulegi forseti. Ég nefndi það aldrei í andsvari mínu eða ræðu að það hefði verið hreinn meiri hluti sjálfstæðismanna sem réði þarna för, guði sé lof fyrir það. Ég tók það ítrekað fram í ræðu minni að tveir stjórnarflokkar, þ.e. Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, hefðu haft það á stefnuskrá sinni, það var pólitísk stefna þeirra flokka að einkavæða bankana. Það má bæði finna það í stefnum flokkanna sjálfra og í málefnasáttmálum þeirrar ríkisstjórna sem þessir flokkar mynduðu frá 1995–2003 að það var pólitísk yfirlýsing, það var pólitísk stefna, það var lífssýn þeirra sem leiddu þá flokka að selja ætti bankana. Þeirri sýn var kannski ekki alveg fylgt til enda því að þegar á hólminn var komið var farið að skippa þessu upp í baklandinu, þjappa saman hópum til að kaupa. Í ágætri rannsóknarskýrslu Alþingis kom síðar í ljós að flest þessara fyrirtækja eða mörg þeirra að minnsta kosti voru einkavædd af þessum tveim flokkum. Leiðir þessara fyrirtækja og þessara stjórnmálaflokka og margra stjórnmálamanna innan þeirra vébanda áttu síðan að liggja saman allt til hrunsins með ýmsum hætti. Auðvitað eigum við að læra af fortíðinni, þó það nú væri. Eigum við ekki að reyna að læra eitthvað aðeins af fortíðinni um hvernig í ósköpunum það gat gerst á sínum tíma að við einkavæddum með þeim hætti sem gert var, með bönkunum, með fyrirtækjunum, með Símanum, með Síldarvinnslunni o.s.frv. og fengum þetta síðan allt í hausinn? Þessi tillaga snýst um það og um það eigum við að fjalla og ekki að skilyrða það eins og mér finnst stjórnarandstæðingar gera hér, því að þeir komu ekki hingað til að ræða málið. Þeir komu ekki upp í ræðustól, hvorki í ræðu né andsvör, til að ræða málið sjálft heldur um eitthvað annað. Það finnst mér athyglisvert.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. Í samræmi við lög um rannsóknarnefndir ályktar Alþingi að skipa eigi þriggja manna rannsóknarnefnd er rannsaka skuli einkavæðingu á sölu hlutabréfa í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. og tengd málefni á árunum 1998–2003. Einkavæðingin var mjög umdeild á sínum tíma og þingflokkur Vinstri grænna lagðist alfarið gegn einkavæðingunni á þeim tíma og taldi að ríkið ætti í það minnsta að vera meirihlutaeigandi í einum banka. Trúlega hefði margt farið öðruvísi hefðu menn borið gæfu til að hlusta á þau varnaðarorð sem vinstri græn höfðu þá uppi. Eitt af því sem rannsókn af þessu tagi á að svara er hvaða afleiðingar þessi stærsta einkavæðing Íslandssögunnar hafði á íslenskt samfélag og á þá atburðarás sem hrundið var af stað og leiddi til þess að bankahrunið varð óbætanlegt og hafði miklar afleiðingar og skaða fyrir íslenska þjóð. Ég tel rétt að rifja upp í stuttu máli forsögu einkavæðingar þessara banka og hvaða flokkar og stjórnmálamenn héldu þá um stjórnartaumana. Það er okkur nauðsynlegt að horfa á alla hluti í samhengi nú þegar við tökumst á við sársaukafullar afleiðingar hrunsins. Árið 1995 höfðu Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur það á stefnuskrá sinni að hlutafélagavæða ríkisbankana. Það var undanfari einkavæðingarinnar. Lög um hlutafélagavæðingu Landsbanka Íslands og Búnaðarbankans tóku gildi árið 1998. Árið 2001 samþykkti Alþingi lög um að sölu bankanna mundi ljúka árið 2003. Formenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins á þessum árum, þeir Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, stýrðu þeirri einkavæðingu ríkisbankanna sem síðan fór í gang í framhaldinu árið 2002. Selja átti Landsbankann og Búnaðarbankann almenningi og tryggja átti dreifða eignaraðild, en raunin varð önnur og ákveðið var að selja ríkisbankana til eins kjölfestufjárfestis. Í framhaldinu hófst atburðarás sem er dæmi um þá helmingaskiptareglu sem viðgekkst víða í þjóðfélaginu á þeim tíma, og gerir eflaust enn, milli Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og náði djúpt inn í viðskiptalífið. Ráðherranefndin sem fór með sölu ríkisbankanna var skipuð þeim Davíð Oddssyni, Geir H. Haarde, Halldóri Ásgrímssyni, Finni Ingólfssyni og Valgerði Sverrisdóttur. Framkvæmdanefnd sem skipuð var um sölu bankanna skipuðu þeir Ólafur Davíðsson, Hreinn Loftsson, Steingrímur Ari Arason, Jón Sveinsson og Baldur Guðlaugsson, þáverandi ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins. Ég tel líka rétt að nefna þá viðskiptahópa sem komu að kaupunum og tilboðum en þeir voru S-hópurinn, Kaldbakur og Samson ásamt nokkrum öðrum bjóðendum. Ég tel líka rétt að rifja aðeins upp í þessu sambandi atburði í tímaröð. Í október 2001 hefst söluferlið með því að völdum erlendum bönkum eru send bréf þar sem Landsbankinn er kynntur sem fjárfestingartækifæri og í desemberlok 2001 tilkynnir framkvæmdanefnd um einkavæðingu að sala á kjölfestuhlut í Landsbankanum til erlends fjárfestis muni ekki ganga eftir. Í janúarlok 2002 segir Hreinn Loftsson sig úr einkavæðingarnefndinni og við tekur Ólafur Davíðsson. Í júnílok 2002 berst bréf frá Björgólfi Guðmundssyni, Björgólfi Thor Björgólfssyni og Magnúsi Þorsteinssyni um að þeir hafi áhuga á að kaupa Landsbankann eða Búnaðarbankann. Í júlí 2002 auglýsir framkvæmdanefnd um einkavæðingu báða bankana til sölu og í júlílok 2002 senda fimm hópar inn tilkynningu um áhuga sinn á bönkunum. Það eru Samson, Kaldbakur, S-hópurinn, Íslandsbanki og Þórður Magnússon fyrir hönd fjárfesta. Þeir eru kallaðir á fund framkvæmdanefndar. Í ágúst 2002 voru þrír hópar valdir til viðræðna: Samson, Kaldbakur og S-hópurinn. Í september segir Steingrímur Ari Arason sig úr framkvæmdanefndinni og segist aldrei hafa upplifað önnur eins vinnubrögð. Í október 2002 undirrita Samson og framkvæmdanefnd samkomulag um sölu ríkisins á hlut þess í Landsbankanum. Í október 2002 sendir framkvæmdanefndin Kaldbaki og S-hóp bréf þar sem söluferli Búnaðarbankans er skýrt. Í nóvember sama ár ákveður framkvæmdanefndin að ganga til samninga við S-hópinn um söluna á Búnaðarbankanum. Og í sama nóvembermánuði undirrita S-hópurinn og framkvæmdanefnd samkomulag um sölu ríkisins á hlut sínum í Búnaðarbankanum. Í lok desember árið 2002 undirrita Samson og framkvæmdanefndin kaupsamning um hlut ríkisins í Landsbankanum. 16. janúar 2003 undirrita S-hópurinn og framkvæmdanefndin kaupsamning um hlut ríkisins í Búnaðarbankanum. Í maí árið 2003 sameinast Búnaðarbankinn Kaupþingi og til verður KB banki. Ég tel okkur sem þjóð hollt að rifja þessa atburðarás upp því að allt of oft fennir í sporin. Ég tel að þessi þingsályktunartillaga sé mjög nauðsynleg svo læra megi af þeirri dýrkeyptu reynslu sem einkavæðingin var og þjóðin hefur vissulega sopið seyðið af. Það þarf að koma fram hverjir voru gerendur og beri stærstu ábyrgð á öllu þessu söluferli ríkisbankanna sem var í umboði Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins og á ábyrgð þeirra á þeim tíma. Hverjir bera ábyrgð? Hvað í stjórnkerfinu brást? Hver var aðkoma og ábyrgð hvers ráðherra fyrir sig á þessum árum? Við þessum spurningum þurfum við að fá svör, m.a. með þeirri rannsókn sem hér er lagt til að fari fram.

Forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en mig langar að þakka flutningsmönnum, sérstaklega Skúla Helgasyni þingmanni, sem er búinn að leggja mikla vinnu í þessa tillögu og eins Þórunni Sveinbjarnardóttur sem var þingmaður og flutti málið á fyrra þingi. Einkavæðing bankanna er mál sem hefur haft í för með sér hroðalegar afleiðingar sem við erum á hverjum einasta degi að eiga við, og ekki bara við í þinginu heldur allir Íslendingar. Þetta hafa verið efnahagsleg móðuharðindi og við verðum að skoða þessi mál og læra af þeim. Hér hafa margir sagt að hlutirnir hafi ekkert batnað og það þurfi líka að skoða einkavæðingu banka og ríkisstyrki við banka eftir hrun. Ég get tekið undir það en það þýðir ekki að sú einkavæðing sem hér um ræðir sé í lagi, þvert á móti. Við skipuðum rannsóknarnefnd Alþingis sem skilaði af sér mjög vandaðri skýrslu. Umboð þeirrar nefndar var mjög afmarkað og náði í raun ekki til víðtækrar rannsóknar á einkavæðingu bankanna og alls ekki til Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Ég tel mjög mikilvægt að rannsóknin fari fram. Sú vinna sem var unnin af rannsóknarnefnd Alþingis hefur kennt okkur hvað það er dýrmætt fyrir okkur sem þjóð að kafa ofan í þessi mál svo við skiljum þau í raun og veru.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um breytingu á lögum um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, nr. 55/1980, með síðari breytingum. Flutningsmenn auk mín eru hv. þm. Þór Saari og Birgitta Jónsdóttir. Þetta er lítið frumvarp sem gengur út á það að setja þak á hámarkslaun forsvarsmanna stéttarfélaga og samtaka stéttarfélaga þannig að þau geti ekki verið hærri en þreföld lágmarkskjör í því félagi sem viðkomandi forsvarsmaður veitir forstöðu, samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna. Einnig er í frumvarpinu ákvæði til bráðabirgða sem gengur út á það að hafi ákvæði 1. gr. þessa frumvarps í för með sér skerðingu á launakjörum hlutaðeigandi forsvarsmanns skuli hann halda óbreyttum launakjörum þann tíma sem er réttur hans til uppsagnarfrests. Þetta jafngildir þá eiginlega uppsögn og svo fer forsvarsmaðurinn á önnur kjör. Ég lagði frumvarpið fyrst fram á síðasta löggjafarþingi en náði ekki að mæla fyrir því. Það komst engu að síður út í samfélagið og um það varð svolítil umræða. Því var nú ekki vel tekið af þeim mönnum sem frumvarpið nær til eða alla vega ekki af sumum þeirra sem tjáðu sig um það. Þeir misskildu það viljandi á þann veg að með því væri hreinlega verið að hækka laun þeirra. Svo er ekki heldur á frumvarpið eingöngu við um hámarkslaun, þetta er sem sagt þak á laun en ekki gólf. Samningsfrelsi er grundvallarregla í íslenskum rétti. Löggjafinn getur þó talið rétt að setja samningsfrelsinu ákveðnar skorður séu rík rök þar að baki. Meðal þeirra raka sem oft er vísað til eru almannahagsmunir. Við sem flytjum þetta frumvarp teljum mikilvægt að sett sé hámark á laun forsvarsmanna verkalýðsfélaga og hagsmunasamtaka launafólks. Að baki slíku hámarki eru rík sanngirnissjónarmið enda eru þessi laun greidd úr sameiginlegum sjóðum verkalýðsins. Með frumvarpinu væru samningsfrelsi settar nokkrar skorður enda yrði ólöglegt að semja um hærri laun en sem nemur þreföldum lágmarkskjörum. Við ákvörðun þessa hámarks var þó gætt meðalhófs og ekki gengið of nærri samningsfrelsi aðila, alla vega ekki að okkar mati. Með því að kveða á um þreföld lágmarkskjör er enn fremur talið tryggt að hámarkið sé ákvarðað þannig að laun séu samkeppnishæf svo að hæft fólk fáist til starfans og ákvæðið dragi ekki úr hvata þeirra sem eru hæfastir til að sinna starfinu. Flutningsmenn telja jafnframt rétt að vekja athygli á því að setning hámarks er á þennan hátt bundin lágmarkskjörum og það getur orðið forsvarsmönnunum mikilvægur hvati til að berjast fyrir bættum rétti félagsmanna þar sem hækkun lágmarkslauna getur leitt til beinnar hækkunar þeirra eigin launa. Þetta finnst mér kannski vera aðalatriði málsins því að eins og kerfið er núna finnst mér bil á milli forsvarsmanna verkalýðsfélaganna og svo almennra launamanna, sem eru á lágmarkslaunum, allt of breitt og ég held að þetta gæti verið mjög sniðugur hvati til að reyna að jafna kjörin. Ég vona svo sannarlega, ef þetta frumvarp nær fram að ganga, að það verði til þess að hækka lægstu launin í landinu. Ef einhver í þessu samfélagi á að geta lifað af þeim lágmarkslaunum sem greidd eru hljóta forkólfar verkalýðsfélaga að geta lifað á þreföldum þeim launum. Eins og ég sagði er hér um að ræða þak en ekki gólf og ég vona að þetta verði hvati til þess að semja um raunverulegar kjarabætur en ekki bara greiðslur, eins og oft er, í einhvern enn einn starfsmenntasjóðinn sem verkalýðsfélögin hafa innan vébanda sinna. Jón Gunnar Bernburg, prófessor í félagsfræði við Háskóla Íslands, og Sigrún Ólafsdóttir, lektor í félagsfræði við Boston-háskóla, hafa gert rannsókn á viðhorfi Íslendinga til launamunar og jöfnuðar. Rannsóknin var á þann veg að á tímabilinu nóvember 2009 til júlí 2010 framkvæmdu þau spurningakönnun úr líkindaúrtaki 948 fullorðinna Íslendinga þar sem spurt var út í launamun en ýmsar erlendar rannsóknir benda til þess að fólk í vestrænum samfélögum vilji hvetja fólk til dáða með því að launa betur störf sem krefjast meiri menntunar eða færni. En í hverju samfélagi eru ákveðin þolmörk sem sýna hve mikill tekjumunurinn má vera og þau þolmörk virðast vera afar mismunandi milli landa. Eitt af því sem reynt var að finna út í rannsókninni var hver þau þolmörk væru að mati Íslendinga. Mikill meiri hluti svarenda í könnuninni, eða 75%, vill að þeir sem eru háttsettir hafi milli 50–249% hærri tekjur en þeir sem eru lægra settir. Aðeins lítill hluti svarenda, eða 8%, vill að tekjumunurinn sé 350% eða meiri. Langflestir Íslendingar vilja því ekki, og bara alls ekki, meiri tekjumun í landinu en þrefaldan. Það eru þau mörk sem miðað er við í frumvarpinu. Það er kannski allt í lagi að taka það fram að sú sem hér stendur er ekki þeirrar skoðunar að allir eigi að vera með sömu laun, ég held að fólk eigi einmitt að sjá hag sinn í því að mennta sig, vera duglegt og sækja fram, ég held að það sé eðlilegur hvati. En mér finnst ekki eðlilegt að þeir sem greiða laun annarra séu á miklu lægri launum. Ég er alls ekki hrifin af því að þak sé sett á öll laun. Við Íslendingar eigum til dæmis þjóðargersemi í Björk Guðmundsdóttur. Ég veit ekkert um hennar laun en mín vegna má hún hafa öll þau laun sem hún fær, þau eru sjálfsköpuð, þau eru vegna hennar eigin mannkosta og dugnaðar við að koma sér á framfæri. En launþegar, sem borga laun þeirra sem stýra verkalýðsfélögum eða félögum launafólks, eru oft á margfalt lægri launum en þeir sem stjórna félögum þeirra. Frumvarpið er tilraun til að breyta því.

Herra forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessa máls sem fjallar um breytingar á starfskjörum launafólks og er þá fyrst og fremst átt við að setja þak á hámarkslaun forsvarsmanna verkalýðsfélaga og hagsmunasamtaka launafólks þannig að þau nemi ekki meiru en þreföldum lágmarkskjörum. Það er ýmislegt gott við frumvarp af þessu tagi þó að vissulega sé verið að setja ákveðnar skorður við samningsfrelsi. Það er gert, að því er okkur finnst, að gefnu tilefni. Eins og launþegahreyfingin blasir við okkur og fjölda annarra í dag eru uppi efasemdir um að hún gæti hagsmuna félagsmanna sinna nægilega vel. Við höfum hér forsvarsmenn fyrir stórum samtökum verkalýðsfélaga sem hafa tekið ákvarðanir í kjölfar hrunsins á vettvangi nefnda sem þeir hafa verið valdir í vegna þeirrar stöðu sem þeir gegna í launþegahreyfingunni. Þær ákvarðanir hafa verið á þann veg að kjör heimila landsins hafa versnað til mikilla muna og sennilega meira en nokkru sinni í lýðveldissögunni. Þar á ég við ákvörðun nefndar sem formaður ASÍ var í og veitti forstöðu, að því er ég best veit, um það hvort taka ætti verðtryggingarákvæði úr sambandi í kjölfar gengisfalls krónunnar til að verja heimilin áfalli. Það var ákvörðun þeirrar nefndar að gera það ekki. Nú í dag, þremur árum síðar, stöndum við frammi fyrir nánast óleysanlegu vandamáli í þeim efnum, vegna þessarar ákvörðunar. Maður verður að fara að velta því alvarlega fyrir sér hvers vegna menn taka svona ákvarðanir. Hver er ábyrgð formanna stéttarfélaga og hvernig er hægt að fá þá til að sæta ábyrgð? Sjálfur var ég í trúnaðarráði í stéttarfélagi í um átta ár og þekki vel fyrirkomulag stéttarfélaga sem er eins enn þann dag í dag hjá þeim langflestum. Fyrirkomulagið er oft kallað lenínskt fyrirkomulag og segir það kannski allt sem þarf. Það byggir á því að þar er stjórn sem er kjörin. Þegar kemur að kosningum og ársfundi stillir sú stjórn sjálf upp einhverju sem hún kallar uppstillingarnefnd sem stillir svo upp þeim sem æskilegt er að verði kosnir í næstu stjórn. Áhrif einstakra félagsmanna stéttarfélaga á stjórnir þeirra eru í raun mjög lítil og mjög útþynnt og það er mjög erfitt fyrir einstaka félagsmenn að hafa áhrif á og skipta sér af starfsemi stéttarfélaga sinna. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að myndast hefur mikil fjarlægð milli formanna stéttarfélaga og einstakra félagsmanna og þeir virðast hafa fjarlægst markmið stéttarfélagsins að hluta til vegna þess að þeir eru alls ekki á kjörum sem eru sambærileg eða taka mið af kjörum þeirra sem þeir eru að semja fyrir. Þetta finnst okkur varhugaverð þróun. Hluti af þessu snýst að sjálfsögðu um að hægt væri að fara út í tilraunir til að auka lýðræði í stéttarfélögum. Það hefur sums staðar verið gert og eru sum stéttarfélög með annars konar fyrirkomulag. En þegar kemur að þessum stóru samtökum launþega virðist sem það kerfi sé orðið illilega niðurnjörvað í einhver för sem mjög erfitt er að breyta og mjög erfitt er fyrir einstaka félagsmenn að hafa áhrif á. Þetta finnst okkur mjög slæmt og þó að ég hafi sjálfur ekki farið af stað og skoðað kaup og kjör forsvarsmanna launþega í dag miðað við ársreikninga þeirra félaga búum við líka við þá staðreynd að fyrrverandi formaður Alþýðusambands Íslands er nú auðmaður sem býr í nærri 500 fermetra einbýlishúsi á dýrasta stað á landinu. Ýmsar ástæður geta verið fyrir því en þær þurfa þá að liggja skýrt frammi - menn eignast ekki svona auðæfi á skömmum tíma, það gerist á talsvert löngum tíma. Menn verða einfaldlega að gera mjög rækilega grein fyrir kjörum sínum og með einhverjum hætti þarf að taka á því að þau verði ekki af einhverju allt öðru kalíberi en þess fólks sem þeir eru að semja fyrir. Á mínum tíma sem trúnaðarmaður í stéttarfélagi varð ég ekki var við spillingu í verkalýðshreyfingunni eins og menn hafa oft talað um. Ég held að íslensk verkalýðshreyfing hafi að mestu leyti verið laus við það, miðað við það sem maður hefur frétt af í mörgum öðrum löndum. Slík spilling er hrikalegt fyrirbæri, alls kyns samtök hafa náð tökum á verkalýðshreyfingum og forsvarsmenn þeirra hafa jafnvel keyrt undir fölsku flaggi í langan tíma. Við búum sem betur fer ekki við þannig fyrirkomulag og gerum vonandi aldrei; og ég held að við höfum aldrei gert það. Halda verður því til haga að stéttarfélög eru gríðarlega mikilvæg fyrir launafólk. Við verðum að passa upp á að ekki verði of langt bil á milli félagsmanna í stéttarfélögum, almennra launþega, og forsvarsmanna þeirra svo að sambandið rofni ekki. Frumvarpið er tilraun til að hnykkja á því að slíkt gerist ekki. Þó að um einhvers konar inngrip í samningsfrelsi sé að ræða er það við þessar aðstæður, að okkur finnst, einfaldlega eðlileg leið til að viðhalda mjög mikilvægu kerfi sem að öðrum kosti mundi valda miklu meira tjóni ef það færi úr böndunum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000, og lögum um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5/1998. Þetta er frumvarp sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum Valgerði Bjarnadóttur, Höskuldi Þórhallssyni, Álfheiði Ingadóttur, Jónínu Rós Guðmundsdóttur, Davíð Stefánssyni, Lúðvíki Geirssyni og Þór Saari. Þannig háttar til að frumvarp þetta hefur verið flutt í þrígang áður, á 135., 136. og 137. löggjafarþingi, og er nú endurflutt í sömu mynd. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á annars vegar lögum um kosningar til Alþingis og hins vegar á lögum um kosningar til sveitarstjórna. Gert er ráð fyrir að framboð sem á fulltrúa á Alþingi eða í sveitarstjórn geti tilnefnt áheyrnarfulltrúa í landskjörstjórn og/eða yfirkjörstjórn eigi framboðið ekki kjörinn fulltrúa þar. Gengið er út frá því að strax eftir gildistöku, verði þetta frumvarp að lögum, geti framboð óskað eftir áheyrnaraðild að landskjörstjórn og yfirkjörstjórnum. Kunnara er en frá þurfi að segja að kosningarrétturinn er einn mikilvægasti rétturinn í sérhverju lýðræðissamfélagi. En lýðræði er þó ekki tryggt þótt kosningarréttur sé til staðar. Við þekkjum mýmörg dæmi um það víða um heim að aðeins einn flokkur hefur fengið að bjóða fram eða - við þekkjum einnig dæmi um það - þar sem ríkjandi stjórnvöldum er tryggður sigur í kosningum með kosningasvindli. Kjörstjórnir gegna mikilvægu hlutverki við að tryggja að kosningar fari rétt og eðlilega fram, þær séu leynilegar og úrslit kosninga séu í samræmi við það sem kjósendur hafa raunverulega kosið. Það má því aldrei verða þannig að kjörstjórnir verði lokaður hópur fulltrúa fárra stjórnmálaflokka, enda þótt þeir njóti stuðnings meiri hluta kjósenda. Starf kjörstjórna er heldur ekki flokkspólitískt, það er fyrst og fremst lýðræðislegs eðlis og því afar þýðingarmikið að tryggja hagsmuni og sjónarmið sem allra flestra innan þeirra. Eðlilegt hlýtur að teljast að allir flokkar eða framboðslistar sem eiga fulltrúa á Alþingi geti tekið þátt í störfum landskjörstjórnar og yfirkjörstjórna. Hið sama á við um sveitarstjórnarkosningar. Til að taka á þeim lýðræðishalla sem þessi staða skapar er vafalaust hægt að fara mismunandi leiðir. Ein leið væri að tryggja öllum flokkum að lágmarki einn fulltrúa í hverri kjörstjórn en þá þyrfti væntanlega að fjölga í kjörstjórnum til að tryggja um leið vissan jöfnuð milli flokka eftir stærð þeirra. Sú leið sem hér er lögð til kallar ekki á fjölgun í kjörstjórnunum sjálfum en gefur flokkum og framboðslistum sem fá kjörinn fulltrúa á Alþingi eða í sveitarstjórn, rétt til að tilnefna áheyrnarfulltrúa til starfa með kjörstjórnum. Þannig er tryggt að rödd allra heyrist, og um leið viðurkennt að það er jafnmikilvægt að lítill stjórnmálaflokkur geti á lýðræðislegan hátt fylgst með gangi kosninga eins og stór flokkur. Eins og ég sagði, virðulegi forseti, hef ég flutt þetta frumvarp þrisvar sinnum áður en það hefur aldrei komist svo langt að komast einu sinni til 1. umr., eins og oft hefur tíðkast í þessari ágætu stofnun með þingmannafrumvörp, en núna er það komið hér á dagskrá. Ég vonast til þess að það fái góða umfjöllun í þingnefnd og vonandi verður það afgreitt. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Herra forseti. Ég fagna mjög umræðu um þetta frumvarp. Það er tímabært að það komist þó alla vega til 1. umr. Þetta er mjög mikilvægt mál. Við í Hreyfingunni, þá Borgarahreyfingunni, urðum illilega fyrir barðinu á kjörstjórnum við síðustu kosningar þar sem tvær kjörstjórnir, þ.e. Suðvesturkjördæmis og Reykjavíkurkjördæmis suður, höfnuðu þeim undirskriftalistum sem við lögðum fram þegar við vorum að bjóða fram í kosningunum. Sú ákvörðun var ekki rökstudd heldur var viðhorfið það að þetta væri ekki á viðurkenndum pappír, sem þeir kölluðu svo. Þó vorum við búin að fá það vel skilgreint í dómsmálaráðuneytinu á sínum tíma að undirskriftasöfnunin væri að fullu eðlileg og algerlega í samræmi við lög. Þarna voru pólitískt kjörnar kjörstjórnir að koma í veg fyrir að ný framboð gætu boðið fram, það var mat okkar á þeirri stöðu. Það mál var síðan leiðrétt í landskjörstjórn og framboðin voru dæmd fín, en það hafði kostað okkur gríðarlega vinnu að safna aftur öllum þeim undirskriftum. Ég er nú meðflutningsmaður að málinu en mig langar að spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson hvort hann geti hugsað sér að í kjörstjórnum yrði skilyrðislaust fulltrúi, áheyrnarfulltrúi, frá öllum þeim sem eiga sæti á Alþingi, öllum flokkum, en jafnframt áheyrnarfulltrúar frá nýjum framboðum sem bjóða fram þannig að þau geti þá fylgst með umræðu og ákvarðanatöku sem á sér stað í kjörstjórnum varðandi einmitt ákvarðanir um ný framboð. Mér finnst mjög mikilvægt að ný framboð fái aðgang að því ferli sem fer fram enda skiptir þetta þau náttúrlega gríðarlegu máli og tryggir betur framgang lýðræðisins að mínu mati.

Herra forseti. Já, eins og ég sagði í ræðu minni er vafalaust hægt að fara margar leiðir til að ná þessu markmiði en þetta frumvarp byggir á einni leið. Hugsunin var sú að gefa þeim sem eiga fulltrúa nú þegar annars vegar á Alþingi en hins vegar í sveitarstjórn möguleika á að fylgjast með störfum kjörstjórna. Sú leið sem hv. þm. Þór Saari nefnir er að sjálfsögðu fær en hún gæti hins vegar leitt til þess að kjörstjórnirnar yrðu óskaplega fjölmennar og það gæti gert störf þeirra eitthvað þyngri í vöfum. En það má líka alveg hugsa sér aðrar leiðir, til dæmis að kjörstjórnir séu að hluta til kosnar hlutfallskosningu í viðkomandi sveitarstjórn eða á Alþingi og kannski að hluta til skipaðar fulltrúum sem væru tilnefndir til dæmis frá Hæstarétti eða frá Lagastofnun Háskólans, háskólasamfélaginu eða einhverjum öðrum aðilum. Það er hlutur sem mér finnst að megi velta fyrir sér í meðförum þingnefndarinnar af því að ég held að það sé engin ein leið alveg kórrétt í þessu. Það er eins og ég sagði hægt að fara fleiri leiðir, ég mundi því alls ekkert útiloka það sem hv. þingmaður nefndi sem mögulega leið. En ég hef að minnsta kosti valið það í þessu frumvarpi, og hv. þingmaður var svo vinsamlegur að gerast meðflutningsmaður með mér, að fara þessa leið, alla vega sem fyrsta skref til að opna kjörstjórnirnar frá því sem hefur verið hingað til. Ég tel að það sé gott skref en ég mundi ekkert leggjast gegn stærri skrefum í því efni ef nefndin kemst að þeirri niðurstöðu við yfirferð sína.

Herra forseti. Ég þakka svarið við andsvari mínu frá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Það er kannski þetta sem málið snýst um, eiga kjörstjórnir að vera kosnar hlutfallskosningu? Á flokkspólitískur meiri hluti í kjörstjórn að vera til staðar til að ráða niðurstöðum kjörstjórnar, því að kjörstjórnir og landskjörstjórn eru í eðli sínu kannski fjöregg lýðræðisins og kosninganna sem fram undan eru hverju sinni? Er það heppileg staða að þar skuli meirihlutavald í krafti fjölda þingmanna á Alþingi geta ráðið för með mál eins og gerðist í tilfelli Borgarahreyfingarinnar í tveimur kjörstjórnum fyrir síðustu kosningar? Það er kannski stærri spurning sem menn þurfa að velta fyrir sér og gæti verið mjög erfitt að leysa. En það skref sem frumvarp þetta stígur er vissulega mjög þarft og mjög gott fyrsta skref í rétta átt. Ég velti því þá upp sem næsta skrefi í nefndinni eða kannski á öðru stigi tilverunnar að það yrði að lágmarki fulltrúi frá hverjum flokki sem á sæti á þingi og síðan í kjölfarið á því yrðu áheyrnarfulltrúar frá nýjum framboðum að einhverju marki. En það er rétt sem hv. þingmaður sagði að það gætu orðið ansi margir og fundir gætu orðið flóknir og tafsamir. En lýðræðið er hér undir og við þurfum alltaf að hugsa upp bestu leiðir til að framkvæmdin á því verði sem best. En ég fagna þessu máli og er ánægður með undirtektir hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um beina þátttöku sveitarfélaga og starfsmanna heilbrigðisstofnana í skipulagningu og stjórnun heilbrigðisþjónustu í heimabyggð. Flutningsmenn tillögunnar eru auk mín hv. þingmenn Gunnar Bragi Sveinsson, Eygló Harðardóttir, Birkir Jón Jónsson, Sigurður Ingi Jóhannsson og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela velferðarráðherra að undirbúa og leggja fyrir næsta þing frumvarp til laga sem tryggi beina þátttöku fulltrúa sveitarfélaga og starfsmanna heilbrigðisstofnana í skipulagningu og stjórnun heilbrigðisþjónustu á þjónustusvæði viðkomandi heilbrigðisstofnunar. Markmiðið með frumvarpinu verði að auka íbúa- og atvinnulýðræði og að sjónarmið og óskir heimamanna og starfsmanna heilbrigðisstofnana ráði meiru en nú er þegar heilbrigðisþjónusta er skipulögð og þjónustu forgangsraðað.“ Virðulegi forseti. Málið á sér nokkra forsögu. Það var flutt á síðasta þingi en auk þess voru breytingartillögur og sambærilegar tillögur þeim sem hér eru lagðar fram fluttar fyrir nokkrum árum, til að mynda af hv. þingmönnum Þuríði Backman, Jóni Bjarnasyni og fleirum. Með þessari tillögu ályktar Alþingi að fela hæstv. velferðarráðherra að undirbúa og leggja fram á næsta þingi lagafrumvarp þess efnis að fulltrúar sveitarstjórna og starfsmenn heilbrigðisstofnana komi með beinum hætti að skipulagningu þjónustu hjá viðkomandi heilbrigðisstofnun með skipan stjórnar sem hefði það hlutverk að hafa eftirlit með rekstri heilbrigðisstofnana og vera ráðgefandi varðandi skipulag og þjónustu stofnunarinnar. Samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu frá árinu 2007 er landinu skipt í heilbrigðisumdæmi þar sem starfa skal heilbrigðisstofnun eða heilbrigðisstofnanir. Markar ráðherra stefnu um heilbrigðisþjónustu á grundvelli laganna en forstjórar heilbrigðisstofnana eru skipaðir af ráðherra til fimm ára í senn og bera þeir ábyrgð á þeirri þjónustu sem stofnunin veitir og að rekstrarafkoma og rekstrarútgjöld stofnunar séu í samræmi við fjárlög. Í lögunum er hvergi að finna ákvæði sem veitir fulltrúum sveitarfélaga í viðkomandi heilbrigðisumdæmi eða almennum starfsmönnum heilbrigðisstofnana aðkomu að skipulagningu heilbrigðisþjónustunnar. Lög nr. 40/2007 felldu úr gildi eldri lög nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu. Töluverðar breytingar höfðu verið gerðar á þeim lögum til að mynda þegar samþykktar voru breytingar sem fólu í sér að stjórnir heilbrigðisstofnana voru lagðar niður árið 2003. Fyrir þær breytingar skipaði ráðherra fimm manna stjórnir heilsugæslustöðva, svæðissjúkrahúsa, deildasjúkrahúsa og almennra sjúkrahúsa en þrír fulltrúar voru tilnefndir af hlutaðeigandi sveitarstjórn, einn af starfsmönnum viðkomandi stofnunar og einn án tilnefningar. Umræddar breytingar voru rökstuddar með tilliti til áður samþykktra breytinga á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/ 1996, er kváðu á um aukið starfssvið og ábyrgð forstöðumanna ríkisstofnana. Framangreindar breytingar mættu nokkurri andstöðu enda mikilvægt að viðhalda stjórnum heilbrigðisstofnana, einkum úti á landi, og að sveitarfélögin og starfsmenn geti áfram átt aðild að þeim. Ekki er hægt að halda því fram að embættisleg ábyrgð forstöðumanns verði óljós á meðan stjórnir stofnananna eru fyrst og fremst ráðgefandi og þær hafi ekki ákvörðunarvald. Samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins bera þær og forstöðumenn stofnana þó ábyrgð á því að fjárhagsráðstafanir séu í samræmi við heimildir. Jafnframt bera stjórnir og forstöðumenn ábyrgð á því að ársreikningar séu gerðir í samræmi við lög þessi og staðið sé við skilaskyldu á þeim til Fjársýslu ríkisins. Virðulegi forseti. Með því að í stjórnum heilbrigðisstofnana sitji fulltrúar sveitarfélaga og starfsmanna stofnananna mun hvort tveggja íbúalýðræði og atvinnulýðræði aukast. Með auknum tengslum við þau sveitarfélög sem heilbrigðisstofnun þjónustar tækist betur að samhæfa starfsemi heilbrigðisstofnunarinnar og áherslur í störfum sveitarfélaganna. Enn fremur hefur gefist vel að starfsfólk eigi aðild að stjórnum enda getur reynsla þess og nálægð við íbúa verið mikilvæg þegar kemur að skipulagningu heilbrigðisþjónustu. Að auka íbúa- og atvinnulýðræði með þessum hætti er mikilvægt skref til að styrkja stöðu heilsugæslunnar og auka nærþjónustu innan heilbrigðiskerfisins en eitt af áherslumálum hjá sveitarstjórnum og heilbrigðisstofnunum um allt land hefur verið að standa vörð um heilsugæsluna. Komi heimamenn og starfsmenn að skipulagningu þjónustunnar mun þörfum sjúklinga á viðkomandi svæði frekar vera mætt. Það festir betur í sessi að almenn heilbrigðisþjónusta sé veitt í heimabyggð. Virðulegi forseti. Það er nokkuð ljóst að þær breytingar sem lagðar eru til með þessari þingsályktunartillögu eru mjög mikilvægar, sérstaklega í ljósi þess hvað við höfum mátt horfa upp á í heilbrigðisþjónustunni á landsbyggðinni á undanförnum tveimur árum. Við höfum horft upp á það að íbúar í mörgum byggðarlögum hafa ekki þau tæki sem þarf til þess að móta heilbrigðisþjónustu í heimahéraði sínu. Þegar stjórnir heilbrigðisstofnana voru teknar út eins og ég lýsti áðan hafa heimamenn, sveitarfélög, starfsmenn viðkomandi stofnana ekki sama aðgengi að ákvarðanatöku og skipulagningu á sínum svæðum eins og var á árum áður. Við sáum það vel í aðdraganda þarsíðustu fjárlaga þegar íbúafundir voru haldnir allt í kringum landið þar sem skorað var á ráðherra að eiga samráð við viðkomandi sveitarfélög og við íbúa á svæðum heilbrigðisstofnananna vegna þess að þeir höfðu ekki aðkomu. Á sumum þessara funda, meðal annars í Skagafirði og á Ísafirði, var skorað á ráðherra að koma fram með tillögur akkúrat sambærilegar þeim sem lagðar eru til í þessari þingsályktunartillögu, að auka aðkomu heimamanna, að gera heimamönnum kleift að taka á nýjan leik þátt í skipulagi heilbrigðisþjónustu á sínu svæði. Nýjustu fjárlög gerðu einnig ráð fyrir miklum niðurskurði hjá mörgum heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Bæjarfulltrúar til að mynda á Akranesi hafa kallað eftir því að þessu verði snúið í fyrra horf, þ.e. að heimamenn geti komið að skipulagningu heilbrigðisþjónustu á heimasvæði sínu. Þetta hefur komið fram og kom fram í máli bæjarstjórnarmanna á stórum opnum fundi sem haldinn var á Akranesi vegna lokunar heillar deildar, E-deildarinnar, á sjúkrahúsinu á Akranesi. Þar komu bæjarfulltrúar fram og kölluðu beinlínis eftir því að fá á nýjan leik möguleika á því að eiga aðkomu að skipulagi heilbrigðisstofnana sinna, að þessu verði breytt á nýjan leik þannig að það verði ekki í valdi eingöngu ráðherrans og forstöðumanns viðkomandi stofnunar hvað sé gert. En við horfðum upp á það, tillaga kom fram, studd af hæstv. velferðarráðherra, að loka eigi heilli deild á sjúkrahúsinu á Akranesi, segja þar upp 25–30 manns og þeirri þjónustu sem þar hefur verið veitt íbúum á öllu Vesturlandi eigi að hætta eða hana eigi að leysa á annan hátt. Starfsmenn og þeir sem þekkja til fullyrða að það verði ekki mögulegt. Velferðarráðherra ber pólitíska ábyrgð á þessu. Heimamenn kalla eftir því að fá aðkomu að málinu. Það hafa allir skilning á því að hagræða þarf í heilbrigðiskerfinu. Það hafa allir skilning á því að hagræða þarf á öllum sviðum samfélagsins. Hins vegar er mjög mikilvægt að þegar slíkt er gert sé viðhaft samráð. Við höfum horft upp á það núna varðandi heilbrigðisstofnanirnar á landsbyggðinni að þeir ráðherrar sem hafa lagt fram fjárlög undanfarin ár hafa einmitt ekki verið að eiga raunverulegt samráð við heimamenn á viðkomandi svæðum. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt, virðulegi forseti, að tillaga sem þessi nái fram að ganga. Þarna erum við á ný að lögbinda og festa í sessi að ráðherra ber að hafa samráð, ráðherra ber að hafa samráð við stjórnir sem skipaðar eru á samfélagslegum grunni. Ég vil að lokum óska eftir því að tillögunni verði vísað til heilbrigðisnefndar og ég vonast til þess að hún fái þar jákvæðar móttökur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að lýsa yfir stuðningi við þessa ágætu tillögu sem ég las áðan. Af átökum og umróti síðustu ára vakti fátt önnur eins viðbrögð úti um allar byggðir landsins og fyrirætlanir fyrir nokkrum missirum um að breyta allverulega heilbrigðisþjónustunni á landsbyggðinni. Það laut að tilraunum til að styrkja heilsugæsluþáttinn og draga mjög úr umfangi sjúkrasviðanna. Auðvitað má segja að það sé hvort sitt sviðið á einni og sömu stofnuninni og vöktu tillögurnar mjög harkaleg og mikil viðbrögð. Fundir voru haldnir út um allt og kjörnir fulltrúar á Alþingi fundu það betur en oft áður hvað heilbrigðisþjónustan stendur fólkinu nærri. Það er gríðarlega mikilvægt að heilbrigðisþjónustan sé viðunandi og að um hana sé sátt og að fólk finni til öryggis og ánægju varðandi hana. Búið er að gera ýmsar breytingar á liðnum árum; sameina heilbrigðisstofnanir í fjórðungum og ýmislegt gott hefur verið gert til að styrkja þær. Þó hefur verið gengið nærri svæfingarþjónustu þannig að vaktir hafa verið lagðar af en sem betur fer hefur þó yfirleitt tekist að halda fæðingarþjónustu opinni í gegnum þessar hremmingar. Ef þjóðarbúsreksturinn gengur áfram þokkalega sjáum við vonandi á fjárlögum í haust að gert verði ráð fyrir að fjárfest verði aftur í þessari viðkvæmu og mikilvægu þjónustu. Eitt er ég sérstaklega ánægður með í tillögunni, þ.e. að fá fulltrúa heimamanna, sveitarstjórna og annarra í þessi mál, þá færum við stjórnina enn þá nær fólkinu og tryggjum meiri sátt og samstöðu um tillögurnar. Mig langar til að spyrja hv. 1. flutningsmann hvernig hann sjái það gerast. Yrðu fulltrúar þá tilnefndir af svæðissamböndunum eða með einhverjum slíkum hætti?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athugasemd hans og get tekið undir margt af því sem kom fram í máli hans, að þær breytingar sem við höfum horft upp á í heilbrigðisþjónustunni á undanförnum árum hafa einmitt í allt of litlum mæli verið unnar í samráði við fólkið á viðkomandi svæðum, í samráði við sveitarstjórnir, í samráði við íbúa, í samráði við starfsmenn. Því miður horfum við upp á það sama nú við gerð fjárlaga fyrir árið 2012. Ég tek undir með hv. þingmanni um að þetta sé þjónusta sem standi fólkinu nærri. Heilbrigðisþjónustan er grunnurinn undir allri byggð í landinu. Það er gríðarlega mikilvægt að við tryggjum örugga og góða heilbrigðisþjónustu í öllum byggðum landsins og að ekki sé gengið nær þeirri þjónustu en gert hefur verið. Ég held að það sé mjög mikilvægt að tillaga sem þessi nái fram að ganga því að þá kemur heimafólk á hverju svæði að rekstri viðkomandi stofnana og kynnist honum betur. Það er þá í betri stöðu til að berjast fyrir stofnanir sínar. Varðandi spurningar hv. þingmanns um hvernig skipað yrði í þessar stjórnir þá skipuðu sveitarfélög, starfsmenn og fleiri í stjórnir á sínum tíma og ég legg það í hendur nefndarinnar hvernig útfærslan yrði á því. Það skiptir ekki öllu máli hvort það eru svæðissamtök, einstök sveitarfélög, íbúasamtök eða hollvinasamtök sem gera það, mikilvægast er að fá tenginguna við rekstur stofnunarinnar inn á svæðið og við viðkomandi byggðarlag og þjónustusvæði stofnunarinnar.

Virðulegi forseti. Það er gott að heyra það. Ég er sammála þessu uppleggi. Ég held að það sé farsælt að þingnefndin fari yfir það í störfum sínum með fulltrúum frá svæðissamböndunum, sveitarfélögunum og öllum þeim öflugu sveitarstjórnarmönnum og Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem starfar af ágætum þrótti hvernig þessu verði best fyrir komið. Burt séð frá því hvernig stjórnvöld á hverjum tíma reyna eftir mætti og af góðum vilja að hafa samráð og standa með heimamönnum þegar kemur að breytingum, stundum óvæntum og sársaukafullum en líka uppstokkun og jákvæðum breytingum til að styrkja starfsemina, þurfum við að tryggja þetta flæði með mjög afgerandi hætti. Við höfum séð hversu vel það hefur gefist að færa viðkvæmustu nærþjónustuna til sveitarfélaganna þannig að þjónustan standi enn þá nær fólkinu. Kjörnir fulltrúar í sveitarstjórnum standa eðlilega mun nær íbúunum en þeir sem eru á Alþingi hverju sinni. Í öllum aðalatriðum hefur það reynst mjög vel að hafa fært rekstur á grunnskóla til sveitarfélaganna. Ég held að það væri mjög farsælt að færa rekstur framhaldsskólanna, hugsanlega löggæsluna og eins og verið er að gera með málefni aldraðra og fatlaðra, beint til sveitarfélaganna og má vel vera að það gefist vel að færa heilsugæsluna og heilbrigðisþjónustuna í ríkari mæli til sveitarfélaganna. Gerð hafa verið tilraunaverkefni með þessa hluti og reynslan af því er ágæt. Auðvitað þarf að tryggja tekjustofna og annað slíkt. Ég skora á þingið, þingnefndina og hv. flutningsmenn þessarar tillögu að taka það allt inn í myndina um leið og við hugum að hinni beinu tengingu við fulltrúa svæðisins og leiðum til að færa þessi verkefni til íbúanna og sveitarstjórnanna.

Virðulegi forseti. Ég tek aftur undir með hv. þingmanni um mikilvægi þess að auka tengingar við viðkomandi byggðarlög og auka völd heimamanna í rekstri grunnþjónustunnar. Hins vegar þegar fjallað er um flutning verkefna til sveitarfélaganna er það mikið áhyggjuefni varðandi mörg þessara verkefna sem verið er að flytja til sveitarfélaganna að of litlir fjármunir virðast fylgja þeim. Ætli nefndin að skoða það samhliða þessu er það öllu viðameira verkefni. Ég held að það væri mjög skynsamlegt sem fyrsta skref að auka tengingar heimamanna við stjórnirnar og endurreisa stjórnir þessara stofnana sem fyrsta skref en hin umræðan er miklu stærri og viðameiri. Ef menn færu að setja þá umræðu í samhengi við tillöguna sem við ræðum hér mundi efni og tilgangur tillögunnar drukkna í þeim stóra sjó. Að öðru leyti get ég tekið undir með hv. þingmanni um að það er sjálfsagt að skoða flutning einstakra verkefna til sveitarfélaga en þá verða tekjustofnar að fylgja með. Það verða að fylgja markaðir tekjustofnar með þegar slíkt er gert og sú umræða er miklu stærri og miklu viðameiri og ég vara við því að það sé mikið tengt þessu máli.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um beina þátttöku sveitarfélaga og starfsmanna heilbrigðisstofnana í skipulagningu og stjórnun heilbrigðisþjónustu í heimabyggð. Það er mál sem mörgum okkar, kannski sérstaklega landsbyggðarþingmönnum, hefur verið umhugað um í býsna langan tíma. Ástæðan er sú að hart hefur verið gengið að heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni af ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna á kjörtímabilinu. Það sem vakir fyrir flutningsmönnum er að sjálfsögðu að styrkja tengslin við heimabyggðina, nýta þá þekkingu sem til staðar er heima fyrir. Það má segja að fyrirkomulag heilbrigðisþjónustu skipti kannski ekki svo miklu þegar fjárveitingar eru skornar niður og eru af skornum skammti. Þá fer maður óneitanlega að velta því fyrir sér hvort ekki sé hægt að bregðast við með einhverjum hætti, með því að auka fjármuni til heilbrigðisþjónustunnar eða í það minnsta að stöðva þá atlögu sem gerð hefur verið á kerfið og að styrkja aðkomu heimamanna að stjórnum og ráðum. Eins og flestir þekkja var fyrir nokkrum árum ákveðið að breyta þessu, þ.e. að heimamenn eru ekki lengur í þessum stjórnum. Það var í sjálfu sér ekkert að því að prufa það en að mínu viti er nú rétt að snúa til baka frá því fyrirkomulagi því að ég held að það hafi ekki gefist nægilega vel. Við höfum orðið vitni að því að þegar fjarlægðin er orðin þetta mikil er erfiðara að koma á framfæri skilaboðum sem nauðsynleg eru til að gæta þeirra hagsmuna sem mestu máli skipta í huga heimamanna. Við höfum gert breytingar á lögum um fyrirtæki. Við höfum stigið það skref að setja reglur um jafnan hlut karla og kvenna í stjórnum fyrirtækja og er það mjög gott að það skuli hafa verið gert. En næsta skref eða eitt af mörgum skrefum sem við þurfum að taka er að ganga þá leið sem hér er lögð til, þ.e. að auka aðkomu heimamanna að þessum stjórnum. Ég held að það muni auka jafnræði og stuðla að betri stofnunum þegar fram í sækir. Þar með erum við í raun að auka jafnræði á milli þeirra sem helst nýta sér þjónustuna og framkvæmdarvaldsins sem setur reglurnar og útdeilir fjármunum. Þetta er það sem ég vildi koma á framfæri við þessa umræðu. Í þingsályktunartillögunni eru nefndir til sögunnar nokkrir sem líklegt er að verði tilnefndir sem fulltrúar í þessar stjórnir. Málið er gott og því eigum við að hvetja velferðarnefnd til að fjalla vel og ítarlega um það og að sjálfsögðu að kalla eftir athugasemdum við tillöguna. Við munum hvetja til þess að heimamenn, eins og við köllum þá hér, sendi inn athugasemdir við málið. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Það er eitt af þeim þingmálum sem búið er að flytja tvisvar áður. Nú er það flutt í þriðja sinn og ég vona sannarlega, frú forseti, að það nái fram að ganga í þinginu að þessu sinni.

Frú forseti. Ég ætla bara að lýsa yfir miklum og afdráttarlausum stuðningi við tillögu til þingsályktunar um beina þátttöku sveitarfélaga og starfsmanna heilbrigðisstofnana í skipulagningu og stjórnum heilbrigðisþjónustu í heimabyggð. Samhljóða mál hef ég flutt með fleiri þingmönnum Vinstri grænna á undanförnum árum, allt frá því að lögum um heilbrigðisþjónustu var breytt árið 2003, þar sem ákveðið var að leggja niður stjórnir heilbrigðisstofnana og afnema aðkomu sveitarfélaganna og íbúanna að stjórnum heilbrigðisstofnana á sínum svæðum. Það var gríðarleg afturför að ákveða það og slíta öll tengsl milli ríkisvaldsins og heimaaðila á viðkomandi svæðum um að mega hafa áhrif á skipan heilbrigðismála í sínu héraði, geta komið ráðum að og verið með í ákvörðunum þar að lútandi. Því miður hafa þessar tillögur okkar ekki náð fram að ganga og við uppskerum þá umræðu eins og hefur verið á undanförnum mánuðum og missirum um að stjórnvöld fjarlægist stöðugt heimamenn hvað varðar skipan heilbrigðismála í héraði. Fátt hefur verið meira gagnrýnt á síðustu mánuðum, bæði í skipulagsmálum, heilbrigðisþjónustu og afgreiðslu fjárlaga eins og það samráðsleysi sem er á milli stjórnvalda og heimamanna í heilbrigðismálum. Ég hef gagnrýnt þetta og þegar ég sat í ríkisstjórn gagnrýndi ég þessa skipan mála og lagði áherslu á að það yrði tekið upp mun nánara samstarf við heimamenn um skipan þessara mála fyrir utan það að ég varaði stórlega við þeim mikla niðurskurði sem hefur verið beitt í heilbrigðismálum, einkum á heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni. Þess vegna er mjög mikilvægt að skipan þessara mála verði aftur leiðrétt. Hvarvetna í ályktunum sveitarstjórna vítt og breitt um landið hefur komið fram krafa um að mega taka þátt í skipulagsmálum varðandi heilbrigðisþjónustuna í sínum heimabyggðum en það hefur ávallt verið hunsað. Það gefur augaleið að heilbrigðisþjónustan er einn mikilvægasti þáttur fyrir þjónustustig í viðkomandi landshlutum, byggðarlögum, og ræður líka því hversu byggilegt er þar. Við skulum ekki heldur horfa fram hjá því sem er að gerast, það er verið að þrengja mjög að starfsemi heilbrigðisstofnana úti um land, þeirri starfsemi sem íbúarnir þurfa að geta átt aðgang að. Maður getur svo sem minnt á að vegna hækkana á eldsneyti er býsna dýrt fyrir marga íbúa landsins að keyra um langan veg þar sem verið er að skera niður heilbrigðisþjónustuna. Í sumum landshlutum er hún þannig staðsett til dæmis með fæðingar að ef mæður sem eiga að fara að fæða barn eru ekki komnar vel í tíma í annan landshluta þar sem fæðingaraðstoð er eiga þær á hættu á löngum leiðum að fæða börn sín á þjóðveginum eins og við höfum heyrt um. Því er mjög aðkallandi að tillagan sem hér er flutt nái fram að ganga. Það er krafa fólks um allt land að svo verði og ég hef talað fyrir þessu máli nánast á hverju ári síðan 2003 og geri það enn og áfram í þeirri von að við náum árangri. Heilbrigðisþjónusta er mál fólksins á viðkomandi svæðum, en ekki bara eitthvert apparat sem stjórnsýslan ein á að fá að ráðskast með. Það hefur skort á samráð og samstarf við heimaaðila hvað heilbrigðisþjónustu varðar og þessi tillaga miðar í þá átt að treysta og byggja upp það samstarf á ný.

Frú forseti. Ég kem hér upp í stutta ræðu til að lýsa stuðningi mínum við þá þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu og vona svo sannarlega að hún verði tekin til ítarlegrar umræðu og vonandi afgreiðslu í hv. velferðarnefnd þingsins. Ég tel að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða sem þurfi að skoða vel. Eins og komið hefur fram í umræðunni hefur heilbrigðisþjónustan, sérstaklega úti á landsbyggðinni, tekið miklum breytingum á síðustu árum. Það sem við höfum gagnrýnt á undanförnum missirum er skortur á samráði við heimamenn á hverju svæði fyrir sig þegar verið er að gera breytingar á þjónustu í heilbrigðiskerfinu. Ég get tekið heils hugar undir það markmið í tillögutextanum að Alþingi feli velferðarráðherra, ef þessi tillaga verður samþykkt, að undirbúa frumvarp og leggja fram til að auka íbúa- og atvinnulýðræði og að sjónarmið og óskir heimamanna og starfsmanna heilbrigðisstofnana ráði meiru en nú þegar heilbrigðisþjónustan er skipulögð og þjónustu forgangsraðað. Það er akkúrat það sem á hefur skort á síðustu missirum í þessum málaflokki. Við höfum haldið ótal ræður hér og það hafa verið miklar umræður. Alls staðar þar sem maður kemur úti um land er þetta gagnrýnt, að sjónarmið og óskir heimamanna séu ekki tekin nægjanlega til greina þegar ráðist er í breytingar. Ég get tekið sem dæmi Vestmannaeyjar þar sem landfræðileg lega og sérstaða er algjör, það er að sjálfsögðu óásættanlegt þegar ekki er hlustað á óskir heimamanna um að til dæmis skurðstofu sé haldið þar úti allt árið um kring. Þar er um öryggi íbúanna að tefla. Við getum nefnt dæmi um fjöldamargar stofnanir um allt land sem standa fullbúnar en ónotaðar vegna þess að ekki hefur verið tryggt fjármagn til að reka þær. Þá er nærtækt að nefna skurðstofuna í mínum heimabæ, Reykjanesbæ, sem er grátlegt að horfa upp á að standi ónotuð og að heimamenn þurfi að sækja þessa þjónustu til höfuðborgarinnar. Við vitum að þörfin fyrir þjónustuna hverfur ekki, heldur er verið að færa hana til. Við sjáum núna með þann harða vetur sem við höfum átt að ef við lítum austur fyrir fjall hefur Hellisheiðin margoft lokast í vetur og fólk á Suðurlandi, í því stóra heilbrigðisumdæmi, býr að sjálfsögðu við óöryggi. Þetta leyfi ég mér að fullyrða að mundi ekki gerast ef tryggt væri að tekið yrði tillit til sjónarmiðs heimamanna og starfsfólks á svæðinu eins og gert er ráð fyrir í þessari tillögu. Ég óska því flutningsmönnum góðs gengis með hana og vona að hún fái góða umfjöllun og jákvæða afgreiðslu í hv. velferðarnefnd.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þær góðu umræður sem hafa verið um þessa tillögu og vil bara rétt í lokin ítreka mikilvægi þess að hún fái góða umfjöllun í nefndum þingsins. Það er mjög mikilvægt og við höfum horft upp á það síðustu ár að mjög lítið samráð hefur verið við heimamenn um grundvallarbreytingar á heilbrigðisþjónustunni. Það gengur ekki að kerfisbreytingar í heilbrigðisþjónustunni á landsbyggðinni séu unnar af starfsmönnum í velferðarráðuneytinu án nokkurs samráðs við heimamenn, við sveitarfélög, við starfsfólk og þá sem nýta sér þjónustuna allt í kringum landið. Það hefur sýnt sig, og núna í fjárlagagerð ársins 2012 sáum við aftur sömu vinnubrögðin og voru árið 2011. Það er mjög mikilvægt að á nýjan leik verði teknar upp stjórnir heilbrigðisstofnana þar sem heimamenn, sveitarstjórnarmenn, hollvinasamtök, íbúar og starfsfólk eigi aðkomu að stjórnum og skipulagi heilbrigðisstofnana sinna. Ég þakka að lokum fyrir þá góðu umræðu sem varð um þetta mál. Það hefur komið fram stuðningur við hana frá þingmönnum held ég úr öllum flokkum þannig að ég á von á því að hún fái hér skjóta og jákvæða meðferð í nefndum þingsins.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lagaákvæðum um hlutaskrá og safnreikninga. Flutningsmenn ásamt þeirri sem hér stendur eru Björn Valur Gíslason, Skúli Helgason, Margrét Tryggvadóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Ásmundur Einar Daðason. 1. gr. er um breyting á lögum nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, með síðari breytingum og hljóðar svo: Við 9. gr. a laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Fjármálaeftirlitið skal birta opinberlega og uppfæra skrá yfir eignarhluti í hlutafélögum og einkahlutafélögum sem varðveittir eru á safnreikningi ásamt upplýsingum um hverjir séu eigendur þeirra. 2. gr.: Breyting á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum. 8. mgr. 30. gr. laganna orðast svo: Hlutaskrá skal ætíð geymd á skrifstofu hlutafélags og skal hún öllum aðgengileg. 3. gr. Breyting á lögum nr. 138/1994, um einkahlutafélög, með síðari breytingum. 6. mgr. 19. gr. laganna orðast svo: Hlutaskrá skal ætíð geymd á skrifstofu félags og skal hún öllum aðgengileg. 4. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Í greinargerð kemur fram að þetta frumvarp var áður lagt fram á 138. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu og er nú lagt fram að nýju enda ekki vanþörf á. Á undanförnum missirum hafa vaknað ýmsar áleitnar spurningar um hverra hagsmunir hafi ráðið för í starfsemi hinna föllnu banka og í rekstri margra fyrirtækja fyrir bankahrunið. Sýnt hefur verið fram á að flókin hagsmunatengsl fárra viðskiptablokka áttu þátt í að illa fór. Víst má telja að óljóst eða hulið eignarhald á fyrirtækjum hafi átt sinn þátt í að gera slík hagsmunatengsl möguleg. Mikilvægt er að draga af þessu lærdóm og fyrirbyggja eftir því sem kostur er að slíkar aðstæður endurtaki sig. Við núverandi aðstæður má til að mynda benda á að ekki er ljóst hve stór hluti íslensks atvinnulífs er í eigu banka eða tengdra félaga og enn geta skapast hættur vegna samþjöppunar eignarhalds á fyrirtækjum með öllum þeim ágöllum sem því fylgir fyrir starfsskilyrði fyrirtækja og þar með endurreisn íslensks efnahagslífs. Mál er til komið að gera auknar kröfur um gagnsæi eignarhalds fyrirtækja enda er í raun óljóst hvað sé því til fyrirstöðu að hluthafar gangist opinberlega við því. Í frumvarpinu er lagt til að hlutaskrá hlutafélaga og einkahlutafélaga skuli vera öllum aðgengileg en fram til þessa hefur aðgangsheimildin verið einskorðuð við hluthafa og stjórnvöld. Þá er lagt til að Fjármálaeftirlitinu verði skylt að birta og uppfæra reglulega skrá yfir hluthafa í hlutafélögum og einkahlutafélögum sem varðveita eignarhluti sína á safnreikningum fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Lög um hlutafélög, nr. 2/1995, og lög um einkahlutafélög, nr. 138/1994, leggja þær skyldur á herðar stjórnum félaga að útbúa hlutaskrá með upplýsingum um hluti þar sem tekið er fram nafn eigenda, kennitala og heimilisfang. Ákvæðið mælir aftur á móti ekki fyrir um skyldu stjórnar til að uppfæra skrána þegar eigendaskipti verða að hlut nema um það berist tilkynning frá nýjum eiganda. Hluthafi getur þó almennt ekki beitt réttindum sínum sem hluthafi nema nafn hans hafi verið fært í skrána eða hann hafi tilkynnt og fært sönnur á eign sína á hlutunum. Sérregla gildir í hlutafélagalögum um skráningu í hlutaskrá ef hluthafar kjósa að varðveita eignarhluti á safnreikningi en þá nægir að geta um nöfn, kennitölu og heimilisfang viðkomandi aðila sem heimild hefur til safnskráninga. Safnreikningum fylgir ekki atkvæðisréttur á hluthafafundum, hvorki af hálfu raunverulegs eiganda né vörsluaðila. Skyldu Fjármálaeftirlitsins samkvæmt frumvarpinu til að birta skrá yfir hluthafa sem varðveita eignarhluti sína á safnreikningum er ætlað að tryggja að markmið þess nái fram að ganga og er í anda breytinga sem gerðar voru á lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, samanber lög nr. 20/2009. Tilgangur þeirra laga var að auka gagnsæi í störfum stofnunarinnar með því að veita henni heimild til að greina frá niðurstöðum mála og athugana er byggjast á lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Safnskráning er leyfisskyld starfsemi samkvæmt lögum um verðbréfaviðskipti, samanber 12. gr. þeirra, og í því ljósi er eðlilegt að Fjármálaeftirlitið birti umræddar upplýsingar. Einnig verður að ætla, með hliðsjón af lögbundnu hlutverki stofnunarinnar, að hún verji hluta af tíma sínum í að átta sig á tengslum lögaðila innbyrðis til að komast að því hverjir séu raunverulegir eigendur fjármálafyrirtækja. Þau tengsl virðast ekki hafa legið ljós fyrir í aðdraganda hrunsins. Forseti. Það er að sjálfsögðu margt og mikið hægt að segja um gagnsæi almennt og allt það sem þarf að verða til þess að auka hér gagnsæi og aðgang að sjálfsögðum upplýsingum, en þetta mál er liður í því og í þeirri viðleitni almennt. Ég læt hér máli mínu lokið og óska eftir því að frumvarpinu verði vísað til nefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir til að lækka eldsneytisverð. Frumvarpið felst í meginatriðum í því að lögð er til breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald. Þar segir, með leyfi forseta: „Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Á tímabilinu 1. apríl 2012 til 31. desember 2012 skal fjárhæð olíugjalds í 4. mgr. 1. gr. laganna nema 19,88 kr. í stað 54,88 kr.“ Þá leggjum við breytingar á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum, með leyfi forseta: „Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Á tímabilinu 1. apríl 2012 til 31. desember 2012 skal fjárhæð vörugjalds í 14. gr. laganna nema 4 kr. í stað 24,46 kr. og í 1. mgr. 15. gr. laganna skal fjárhæð bensíngjalds af blýlausu bensíni vera 28,51 kr. í stað 39,51 kr.“ Ástæða þess að þetta frumvarp er lagt fram er að undanfarið hafa olía og bensín hækkað gríðarlega mikið. Það má meðal annars rekja til þess að í vetur hafa verið miklir kuldar í Evrópu og jafnframt hefur verið mikill órói. Það er komið útflutningsbann til einhverra landa frá Íran og horfir ófriðlega þar sem hefur leitt til mikillar óvissu um þróun eldsneytisverðs í heiminum. Sú óvissa kemur fram í hækkun olíuverðs á heimsmarkaði og þar með innflutningsverði hér á landi. Þar sem hlutur eldsneytis er gríðarstór hluti í neyslu heimilanna, 7–8%, telja flutningsmenn mjög æskilegt að lækka bensín- og olíuverð. Flutningsmenn vilja hafa vaðið fyrir neðan sig og hafa þetta tímabundna aðgerð en á hausti komanda verði þessi mál gaumgæfð frekar og athugað hvort jafnvel eigi að framlengja lækkunina. Við vitum að fólk nær að einhverju leyti að bregðast við olíuverðshækkunum með því að draga úr eldsneytisnotkun, sérstaklega til lengri tíma litið. Þá fer fólk yfir í sparneytnari bíla, notar kannski almenningssamgöngur meira o.s.frv. Á síðustu þremur árum hefur umferð minnkað mikið, gríðarlega hefur dregið úr henni og eldsneytisnotkun að sama skapi þannig að komið er að sársaukamörkum þar. Sem dæmi minnkaði umferð á milli áranna 2010 og 2011 um 6,6% samkvæmt mælingum Vegagerðarinnar. Til lengri tíma litið skipta heimilin yfir í sparneytnari bifreiðar og yfir í ódýrari og fjölbreyttari orkugjafa, svo sem eins og metan, rafmagn og vetni. En slíkt er ekki hægt að gera til skamms tíma litið þannig að annaðhvort gerist það að olíuverð lækkar í framtíðinni eða að notkun á eldsneyti mun minnka mikið. Lækkun skatta á eldsneyti leiðir beint til hækkunar á ráðstöfunartekjum og þannig til aukinnar einkaneyslu og hagvaxtar. Það leiðir líka til þess að vísitala neysluverðs lækkar, sem hefur aftur áhrif á höfuðstól verðtryggðra lána hjá heimilum og fyrirtækjum og afborganir af þeim. Áhrif aðgerðarinnar sem hér er lögð til, skattalækkunarinnar, bein og óbein, væru veruleg og mundu leiða til jákvæðra áhrifa á hagvöxt væntanlega. Fram undan er mesti álagstími ferðaþjónustunnar og lækkun eldsneytis mundi virka eins og vítamínsprauta á greinina. Áhrifin mundu einnig leiða til lækkunar á flutningskostnaði og vöruverði. Öllu gamni fylgir nokkur alvara. Í frumvarpinu er ekki lagt fram mat á því hversu miklum tekjum ríkissjóður yrði af við lækkunina en í nýju mati metur fjármálaráðuneytið það svo að tekjutap ríkissjóðs verði á milli 9 og 10 milljarðar, 12 til 14 á ársgrundvelli, 9 til 10 milljarðar á því mánaðabili sem hér er lagt til frá 1. apríl. Þetta eru þá auknar ráðstöfunartekjur heimilanna og heimilin eyða því þá í annað. Er áætlað að það leiði til skattheimtu annars staðar í hagkerfinu í gegnum bæði beina og óbeina skatta sem gætu kannski numið helmingi af þessari upphæð. Þá gæti tekjutap ríkissjóðs verið um 4,5 til 5 milljarðar. Síðan eru aukin umsvif sem verða í hagkerfinu í kringum þetta sem gætu verið 1 til 2 milljarðar í viðbót og auk þess önnur eftirspurnaráhrif. Lausleg áætlun leiðir í ljós að þetta gætu verið 2 til 3 milljarðar í tekjutap fyrir ríkissjóð en í kringum 9 til 10 milljarðar í auknar ráðstöfunartekjur fyrir heimilin og munar um minna á þessum síðustu og verstu tímum. Það er því mat flutningsmanna að þær ráðstafanir sem hér eru kynntar séu skuldugum heimilum, þar sem ráðstöfunartekjur hafa lækkað mikið undanfarið, til mikilla hagsbóta. Við leggjum til að frumvarpinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar til frekari umfjöllunar.

Forseti. Ég óska hv. þingmanni til hamingju með frábæra útreikninga og mikla framtíðarsýn í því efni að hann hefur nú aukið tekjur heimila og bensínkaupenda um 9–10 milljarða á tímabilinu apríl til desember með því að fella út 9–10 milljarða álögur sem annars hefðu runnið í ríkissjóð en ríkissjóður tapar ekki nema 1–2 milljörðum. Í þessu dæmi hjá hv. þingmanni hefur hann skapað, á einum 12 mínútum, eina 8 milljarða. Þeir hafa bara orðið til hér í loftinu í þessum góða sal þar sem peningar hafa yfirleitt horfið frekar en að þeir hafi orðið til. Þetta er algjörlega stórkostlegt og ég bíð eiginlega eftir að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson verði fjármálaráðherra í landinu því að þá græða allir og það verða stöðug jól. Hann býr til upphæðir á annan vænginn og afhendir þær á hinn þannig að allir græða, hér græða allir. Ég harma auðvitað að þingsályktunartillaga hans í fyrra, sem var alveg eins, skuli ekki hafa verið samþykkt því að þá værum við öll forrík og þyrftum ekki að hafa neinar áhyggjur. Þá minntist hann líka á að það væru svona tímabundin vandræði með bensínverðið og olíuna sem mundu leysast. Það væri frelsisbylgjan í Arabíu og kjarnorkuverið í Japan, og núna er það eitthvað annað. Af hverju eigum við að trúa honum núna þegar komið er í ljós að hann hafði rangt fyrir sér fyrir ári?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir ágætisspurningu. Hvað varðar fyrri hugleiðinguna þá er það þannig að ríkisstjórnin sem nú situr við völd býr við eins manns meiri hluta og það er í hendi hv. þingmanns að geta hætt stuðningi við ríkisstjórnina sem þýddi að það yrðu stjórnarslit og væntanlega yrðu kosningar. Allt bendir til þess að Sjálfstæðisflokkurinn yrði máttarstólpinn í næstu ríkisstjórn og það er alls ekki útilokað að ég gæti orðið fjármálaráðherra í þeirri ríkisstjórn þannig að þingmaðurinn hefur það eiginlega alveg í hendi sér að sprengja stjórnina í þeirri von að ég gæti orðið fjármálaráðherra. Að því leytinu til get ég huggað hv. þingmann og ósk hans gæti ræst, hann gæti meira að segja sjálfur látið hana rætast eða aukið líkurnar á því. Hvað varðar þau tímabundnu vandræði sem hér var talað um þá er það þannig að þegar skoðaðir eru spádómar um þróun á verði á heimsmarkaðsvörum er mjög gott að leita í smiðju þeirra sem helst spá um þetta, t.d. eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða banka sem sérhæfa sig í svona vörum. Þetta eru þær skýringar sem helstu sérfræðingar heims á þessu sviði gefa fyrir háu olíuverði og þetta eru líka þær skýringar sem taldar voru upp fyrir háu olíuverði í fyrra, þetta eru þær skýringar sem þeir gáfu. Mér finnst þær ekkert ólíklegar og hef enga ástæðu til að rengja þær en hv. þingmaður getur auðvitað af innsýn sinni 

Forseti. Það eina sem ég benti á, og það er óþarfi að vera sár yfir því, var að spádómur þingmannsins og hinna merku alþjóðastofnana sem hann studdist við um bensínlækkun 1. janúar ári 2012 rættust ekki. Réttlætingin fyrir því að gera hluti eins og þessa sem áður hafa verið gerðir í sögunni, meira að segja á þessari öld. Árið 2002 gerði ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins þetta, ekki á sama tíma árs að vísu heldur fram í júní þannig að ferðamannaágóði var lítill í því. Það var reyndar ekki til að lækka bensínverðið í sjálfu sér, heldur til að koma í veg fyrir að kjarasamningar færu yfir rauð strik þannig að í raun og veru var allt annar tilgangur með því. En réttlætanlegt er þetta ef um væri að ræða einhvers konar kúf, einhvers konar verðhækkun sem menn sæju fram á að hjaðnaði síðar og ríkið tæki þetta á sig til að jafna þetta út. Um það er ekki að ræða. Um það hefur hv. þingmaður ekki flutt neins konar sannfærandi rök og eini dómurinn sem ég er að kveða upp yfir honum er dómur reynslunnar, dómurinn um frumvarpið frá í fyrra sem ekki stóðst. Rök hans stóðust ekki þá. Það sem maður hlýtur að álykta af þessu fyrir utan þennan hókus-pókus að lækka skatta er þetta: Af hverju þá bara þennan? Af hverju ekki bara alla skatta? Afnemum skatta og þá líður öllum vel, er það ekki? Það stendur í kennslubókum hv. þingmanns frá Hannesi Hólmsteini Gissurarsyni og félögum hans og trúi því hver sem vill. Röksemdir hans fyrir nákvæmlega þessu standast því miður ekki og tillagan núna er, ef eitthvað er, heldur verri en í fyrra vegna þess að við höfum dóm reynslunnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta andsvar. Ég greindi engar sérstakar spurningar í máli hv. þingmanns. Þetta var svona meira að dósera almennt um hlutina, hvernig þeir væru út frá hans sjónarhóli. Ég veit ekki hvort þau sannindi sem þingmaðurinn er að reyna að troða upp á mig er að finna í bókum Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar, ég hef ekki hugmynd um það. Aftur á móti vil ég segja þingmanninum að það er einfaldlega þannig á Alþingi að þingmenn hafast misjafnt að. Það er hópur þingmanna á Alþingi sem hefur leitast við að rétta hag heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Spurt var: Af hverju lækka sjálfstæðismenn ekki bara alla skatta? Í þeim efnahagstillögum sem við höfum nýverið lagt fram leggjum við það einmitt til. En eins og ég segi, misjafnt hafast menn að, við höfum einbeitt okkur að því að reyna að búa heimilunum betri hag en hv. þingmaður hefur einbeitt sér að því að fólk slökkvi meira ljósin og heldur örugglega að það auki velferð fólks í landinu. 

Virðulegi forseti. Mælt er fyrir mjög mikilvægu máli og brýnu sem ég vona svo sannarlega að hv. Alþingi afgreiði fljótt og vel. Þetta er eitt af þeim málum þar sem við getum, ef við tökum okkur saman, breytt hlutum þannig að það komi heimilunum og fjölskyldunum í landinu til góða og það strax. Ég verð að segja að í ljósi allrar þeirrar umræðu sem orðið hefur hér að undanförnu um stöðu heimilanna í landinu og fyrirtækjanna, af því að hátt eldsneytisverð hefur að sjálfsögðu líka áhrif á fyrirtækin í landinu, ber okkur í þessum sal hreinlega skylda til að líta til allra leiða sem við höfum yfir að ráða til að koma til aðstoðar þar sem við getum. Farið hefur verið vel yfir það frumvarp sem við sjálfstæðismenn leggjum hér fram með Tryggva Þór Herbertsson sem 1. flutningsmann. Mig langar aðeins að segja vegna þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið og þeirra viðbragða sem þetta mál hefur fengið hjá ríkisstjórnarflokkunum, ég veit hreinlega ekki til þess að nokkur stjórnarþingmaður hafi talað jákvætt um málið og mér þykir það mjög miður vegna þess að hér er ekki hægt að segja að við séum að leggja til einhverjar óábyrgar skattalækkanir eins og menn tala gjarnan um, heldur erum við að bregðast við ástandi sem við höfum tæki og tól til að bregðast við. Við höfum sýnt það áður þegar við höfum haft stjórnina, þegar við höfum verið við stjórnvölinn, að þetta er einmitt tæki sem við höfum gripið til. Það var nefnt áðan í andsvari að frumvarp sem lagt var fram árið 2002 af þáverandi fjármálaráðherra Geir H. Haarde, fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, væri um nákvæmlega sama mál, að lækka skatta á eldsneyti til að draga úr áhrifum hækkandi heimsmarkaðsverðs á þeim tíma. Þetta var gert tímabundið til að taka af ákveðinn kúf sem fyrirsjáanlegur var. Það er mjög athyglisvert að skoða viðbrögð þáverandi stjórnarandstöðu, núverandi forkólfa ríkisstjórnarinnar, vegna þess að ég get ekki séð sömu vandamálin og þau sjá í þessu frumvarpi eða að þau hafi haft jafnmiklar áhyggjur af þessu á þeim tíma, því að helstu rök þeirra og áhyggjur í umræðunni, sem meðal annars má sjá í breytingartillögu og nefndaráliti, voru að þetta gilti ekki nógu lengi. Hæstv. núverandi forsætisráðherra og þáverandi þingmaður, Jóhanna Sigurðardóttir, hafði forgöngu um það og hún og hæstv. núverandi utanríkisráðherra lögðu fram breytingartillögu um að þetta gilti ekki til loka júnímánaðar eins og fjármálaráðherra mæltist til, heldur gilti út nóvember og/eða að fjármálaráðherra fengi heimild til að framlengja þetta fram yfir þá dagsetningu sem þarna um ræddi. Það er athyglisvert að lesa þær ræður sem fluttar voru þá, að það sé brýnt að allir leggi sig fram um að draga úr þessum hækkunum og heimilin í landinu eigi það skilið að hér leggist allir á eitt og einnig að það sé mjög óvarlegt að láta þetta gilda í svo stuttan tíma. Áhyggjur þingmanna í stjórnarandstöðunni á þeim tíma yfir þeim tekjumissi sem ríkissjóður yrði fyrir voru ekki jafnmiklar og núna. Á þeim tíma kostaði þetta nokkra fjármuni, 80–100 millj. kr., en að framlengja þetta lengur en lagt var til í upphafi var ekki stóra áhyggjuefnið þá. Ég held að ef menn skoða frumvarp okkar núna sjái þeir að það er ekki bara gerlegt heldur er fordæmi fyrir þessu. Menn ættu kannski að kíkja á rökin sem þeir höfðu gegn þessu á sínum tíma og athuga hvort það breyti ekki viðhorfi þeirra til þessa máls vegna þess að ef þörf var á slíku árið 2002 þá er þörf á því núna. Við erum að horfa á tímann fram undan þar sem eins og venjulega er búist við aukinni umferð í ferðaþjónustunni og við sjáum af tölum að heimilin eru komin að þolmörkum og fólk er farið að spara verulega við sig í akstri. Einnig hefur þetta að sjálfsögðu þau áhrif á vísitöluna að verðtrygging lána bítur meira en ella. Ég er mjög ánægð með að þetta mál hafi komist á dagskrá í dag og það náðist að mæla fyrir því. Ég vona að það verði tekið til skjótrar og ítarlegrar umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd á nefndadögum í næstu viku og ég trúi ekki öðru, þegar fólk fer að skoða þetta jákvætt og af sanngirni, en að við náum að vinna málinu brautargengi í þinginu.

Forseti. Mér heyrðist hv. þingmaður í raun vera að leggja það til að þetta verði ekki tímabundin lækkun, tímabundið afnám hluta af skatti ríkisins á þessa vöru, heldur til frambúðar. Ég vil gjarnan fá að heyra hvort það er þannig að þingmaðurinn sé að leggja til að þessi gjöld, sem eru í hlutfalli hin lægstu á Norðurlöndum, eigi að lækka enn frekar. Hitt er svo rétt að á undanförnum árum og áratugum hefur mönnum einmitt komið þetta til hugar. Sjálfstæðismenn eru ekki þeir fyrstu sem láta sér detta í hug að hækkun á verði á bensíni og dísil, sem kemur niður á rekstri fyrirtækja, sem kemur niður á afkomu heimila, sem hver einasti maður í landinu finnur fyrir - að það gæti verið snjallt að ríkið reyndi að deyfa þann sársauka með því að lækka tímabundið gjöld sín og álögur á það, að þessi mikilvægi tekjustofn verði að einhverju leyti skertur. Þetta er ekki í fyrsta sinn. Það er rétt að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, þáverandi hv. þingmaður, lagði þetta til árið 2005. Það er líka rétt að árið 2002 kom ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, það voru þá þeir Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson sem voru við stjórn, þetta til hugar í nokkra mánuði, í þrjá mánuði árið 2002. Það var vegna þess að rauð strik voru í kjarasamningum sem þurfti að reyna að ná undir eins og menn stunduðu í þann tíma. Ég held að tæknilega hafi verið auðveldast að gera það með þeim hætti og það var gert. En það var stoppað í apríl á því ári og ekki haldið áfram. Spurningin er þessi: Erum við að tala um lækkun til frambúðar eða erum við að fara í gegnum ölduhrygg, að taka af kúf, eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hefur spáð fyrir um og spáir áfram, eins og Jesaja spámaður, að hætti alltaf í árslok, hann sé búinn í árslok?

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingmann til að lesa frumvarpið. Þar er lagt til að þetta verði gert tímabundið. Ég held að það svari spurningunni.

Forseti Af hverju tímabundið úr því að þetta er svona snjöll lausn? Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson, yfirhagfræðingur Sjálfstæðisflokksins, hefur sýnt okkur fram á að með því að fella niður þó ekki sé nema bara þennan pínulitla hluta af gjöldunum sem lögð eru á bensín og dísilolíu þá snýst hrunið nánast við. Forseti. Hrunið snýst við, það verður allt gott. Hér fara að vaxa pálmatré og veiðidýr fara að ganga um á sléttunum miklu sem verða til uppi í öræfum. Þetta er auðvitað ekki svona. Ef það væri svona mundi hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir leggja til að þetta yrði gert ótímabundið, þetta hætti sem sé ekki. En það sem kemur í ljós er að hún trúir ekki á að það sé kúfur og hún vill auðvitað hafa þetta frumvarp til að flytja næsta ár líka. Það er kosningaár næst og þetta var flutt í mars í fyrra. Þá lögðu Tryggvi Þór Herbertsson 

Frú forseti. Ég vil benda hinum hvumpna yfirmálfræðingi Samfylkingarinnar á að allar góðar ákvarðanir er hægt að endurskoða og það stendur einmitt á bls. á 2 í þessu ágæta frumvarpi, með leyfi forseta: „Endurskoða þarf ákvörðun í ljósi reynslunnar og nýrra upplýsinga um þróun eldsneytisverðs næsta haust.“ Ég vona að þetta svari spurningunni.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að nota ávörp sem hefð er fyrir í þingsal.

Forseti. Ég kem í stólinn í fjarveru 1. flutningsmanns sem er upptekinn af fjölskylduástæðum og getur ekki verið hér að mæla fyrir þessu frumvarpi. Ég vil þakka henni fyrir forustu í þessu efni og vona að hún þurfi ekki að fyrirverða sig fyrir mitt mál. Frumvarpið er sem sé til breytingar á villidýralögunum sem svo eru stundum kölluð. Því er einkum ætlað að gera þrennt: Því er í fyrsta lagi ætlað að setja seli inn í lögin, selategundir okkar á Íslandi. Því er í öðru lagi ætlað að leyfa selveiðar vegna þess að lögin eru með þeim hætti að öll dýr sem þau eiga við um eru friðuð nema með þeim sérstöku undantekningum sem nefnd eru í lögunum. Því er í þriðja lagi ætlað að skapa griðasvæði fyrir þær selategundir sem veiða má en það er í raun ekki nýjung í íslenskum lögum því að samkvæmt lögum eða tilskipun, eins og það hét, um veiðar á Íslandi frá árinu 1849 þá eru ákveðin griðasvæði til sem ég er hræddur um að við virðum ekki; samkvæmt þessum gömlu lögum líklega frá sama kónginum og gaf út tilskipun nokkrum árum fyrr um stofnun Alþingis í Reykjavík. Í greinargerð sem er rétt að ég lesi, hún er stutt en efnismikil, segir: „Selir hafa ekki verið taldir til villtra dýra í lögum sem um þau gilda. Lög sem gilda um seli eru Jónsbókarákvæði frá 13. öld ásamt tilskipun konungs um veiðar á Íslandi frá 20. júní 1849“ - sem ég minntist á áðan. - „Þá er ákvæði um seli að finna í lögum um selaskot á Breiðafirði og uppidráp (nr. 30/1925), lögum um útrýmingu sels í Húnaósi (nr. 29/1937), lögum um lax- og silungsveiði (nr. 61/2006) og landskiptalögum (nr. 46/1941). Samkvæmt lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna (nr. 64/1965) ber Hafrannsóknastofnuninni að afla alhliða þekkingar um hafið og lífríki þess og meta nýtingarmöguleika á auðlindum hafsins. Í lögum um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur (nr. 60/1992) er kveðið á um skyldu stofnunarinnar til að vinna að rannsóknum á villtum stofnum spendýra, enda er viðfangsefni Náttúrufræðistofnunar náttúra Íslands gervöll hvernig sem henni er svo skipað í einstaka lagabálka. Heildarlög sem fjalla um vernd og veiðar eru ekki til fyrir seli og fyrir löngu orðið tímabært að setja slík lög enda eiga meginreglur umhverfisréttar og velferðar dýra að gilda um seli líkt og önnur spendýr.“ Það er undarlegt í lögbók okkar að villt dýr skuli teljast öll þau dýr sem villt eru á landi en þegar kemur að sjónum og dýrum sem þar lifa, spendýrum í þessu tilviki, þá gilda allt aðrar reglur og þetta á auðvitað alveg sérstaklega illa við um seli. „Áður hefur verið reynt að færa lög um seli og selveiðar til nútímans en án árangurs. Frumvarp um selveiðar var lagt fram á Alþingi 1983–1984 en dagaði uppi, og í frumvarpi til gildandi villidýralaga var gert ráð fyrir að lögin næðu til sela, laganna frá 1994. Selaákvæðin í frumvarpinu voru hins vegar felld brott á síðustu stundu, skömmu áður en Alþingi samþykkti lögin vorið 1994. Fram kom í ræðu umhverfisráðherra“ - sem var Össur Skarphéðinsson, sem nú er hæstv. utanríkisráðherra við góðan orðstír - „við 2. umr. að greiða ætti úr málinu sumarið eftir (1994) en úr því varð ekki. Full ástæða er til að flokka sel með öðrum villtum dýrum og láta hann njóta þeirrar verndar sem villidýralögin veita, meðal annars hvað varðar veiðar, og miðar þetta frumvarp að því. Í frumvarpinu er lagt til að selveiðar verði heimilar áfram enda aldagömul hefð“ - öfugt við t.d. hvalveiðar sem ekki var byrjað að stunda hér fyrr en í kringum aldamótin 1900 - „og hluti af mikilvægum hlunnindum ýmissa bænda. Hvergi mun selveiði þó stunduð sem sjálfstæð atvinnugrein, og viðskipti með selaafurðir eru hverfandi. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra geti mælt fyrir um sérstök griðasvæði sela í samráði við Náttúrufræðistofnun, Bændasamtök Íslands og landeigendur. Slík griðasvæði þarf að velja þannig að þau stuðli sem best að viðgangi selastofna en gæta um leið að hæfilegri fjarlægð frá veiðiám og fiskimiðum sem viðkvæmust eru gagnvart ágangi selsins. Í þessu sambandi þarf einnig að taka tillit til hagsmuna sem tengjast ferðaþjónustu, samanber velheppnað selasetur við Húnaflóa. Slík griðasvæði þykja sjálfsögð í grannlöndum okkar, tryggja dýrinu frið frá veiðum og geta jafnframt skapað kjörinn vettvang til selaskoðunar þar sem aðstæður henta. Samkvæmt gildandi lögum, (tilskipun um veiði á Íslandi frá 1849), má enginn skjóta landsel eða útsel á fjörðum eða víkum þar sem eru látur eða lagnir, nær en 900 m (lög nr. 116/1990). Fiskistofu er þó heimilt að ósk veiðifélags að ófriða látur, að fenginni umsögn Náttúrufræðistofnunar og Veiðimálastofnunar, en aldrei hefur reynt á það ákvæði. Landselur og útselur njóta því í raun griðasvæða núna samkvæmt lögum þótt þau hafi verið nánast óvirk. Vöðusel og annan farsel,“ - en með því orði er átt við þá seli sem ekki lifa hér að staðaldri, samanber orðið farfuglar - þá er einkum um að ræða hringanóra, blöðrusel og rostung - „má hver maður hins vegar skjóta eða veiða utan netlaga samkvæmt núgildandi lögum, nema takmarkanir gilda í grennd við selalátur og eggver. Með frumvarpinu yrðu slíkar veiðar óheimilar enda hafa þær ekki verið stundaðar hér síðustu áratugi og væru því engir hagsmunir skertir með samþykkt þessara laga í því tilliti.“ Margt fleira væri hægt að segja um sel og selveiðar í þessari ræðu. Þetta er sannarlega íslensk hefð, eins og áður hefur verið sagt, frá upphafi vega og selurinn er eitt af helstu sambýlisdýrum okkar á Íslandi og við Ísland, það endurspeglast í söguþáttum, þjóðsögum og þjóðtrú sem ég ætla ekki að leyfa mér að rekja í þetta sinn og geymi þar til síðar. Ég nefni að lokum að sömu flutningsmenn og hér er um að ræða, nefnilega hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, Árni Þór Sigurðsson og ég sjálfur, flytja tvö önnur þingmál af svipuðu tagi, þau eru um hvali. Þetta er eins konar náttúruvillidýraþrenna. Annars vegar er um að ræða þingsályktunartillögu um endurskoðun hvalamála í löggjöf okkar og pólitískri stefnu í samræmi við stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar og hins vegar þingsályktunartillögu um griðasvæði fyrir hvali í framhaldi af ályktun frá Samtökum hvalaskoðunarfyrirtækja og annarri ályktun frá Samtökum ferðaþjónustunnar. Ég vonast til að þessi þingmál komist að þótt síðar verði. Allt eru þetta sjávarspendýr og öll miða þessi þingmál að því að bæta hlut þeirra, að samræma með einhverjum hætti lagalega stöðu villtra dýra á landi og villtra dýra í sjó. Að lokum, forseti, legg ég til að málið gangi til 2. umr. og hinnar háu umhverfis- og samgöngunefndar.

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til þess að óska leyfis forseta þegar vísað er orðrétt til texta.

Frú forseti. Þetta er í þriðja skipti sem ég mæli fyrir þessari þingsályktunartillögu um Vestfirði sem vettvang þróunar, rannsókna og kennslu á sviði sjávarútvegs og í málefnum haf- og strandsvæða. Flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson, Ásmundur Einar Daðason, Einar K. Guðfinnsson, Guðmundur Steingrímsson, Gunnar Bragi Sveinsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Tillagan hljóðar þannig að Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að skilgreina Vestfirði sem vettvang kennslu í sjávarútvegsfræðum og vettvang rannsókna í málefnum hafsins og strandsvæða, m.a. á sviði atferlis- og veiðarfærarannsókna og þorskeldis. Skilgreiningin verði höfð til hliðsjónar við ákvarðanir um fjárframlög og stuðning við fyrirtæki og stofnanir á Vestfjörðum. Þetta verði gert í tengslum við þá heildarstefnumótun sem fram undan er og boðuð hefur verið í upphafi þessa kjörtímabils af hálfu hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í málefnum háskóla landsins og sem liður í því að: marka hverjum landshluta sérstöðu í rannsóknum og kennslu, og leggja grunn að uppbyggingu og verkaskiptingu á sviði rannsókna og háskólakennslu á landsvísu. Eins og ég sagði áðan er þetta í þriðja sinn sem þetta mál er flutt hér. Tillagan var áður flutt á 138. og 139. löggjafarþingi en var ekki útrædd á hvorugu þinginu. Það má kannski segja að allt sé þá þrennt er og von til þess að málið nái lyktum núna svo einfalt sem það er. Um málið hafa borist umsagnir frá allmörgum aðilum sem hafa flestallir tekið undir markmið tillögunnar. Það má geta þess að þetta mál er líka flutt í samhengi við annað þingmál sem enn hefur ekki komist á dagskrá en var flutt í fyrra og varðar sérgreiningu landshlutanna almennt með svipuðum hætti og hér er lagt til varðandi Vestfirði. Eins og ég sagði þá boðaði hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í upphafi þessa kjörtímabils heildarendurskoðun í málefnum háskólanna. Slík endurskoðun er tímabær. Hún kallar á skýrari stefnumótun en verið hefur þar sem umsvif háskólastarfsemi hafa aukist ört í landinu undanfarin ár. Við mótun mennta- og rannsóknastefnu háskólastigsins er mikilvægt að horfa til sérstöðu háskólasvæðanna og nýta sem best það atgervi og þær stofnanir sem fyrir eru í hverjum landshluta. Þegar taka þarf ákvarðanir í atvinnumálum er einnig mikilvægt að líta til nýsköpunar- og þróunarmöguleika í samstarfi atvinnufyrirtækja og háskólaumhverfisins. Á Vestfjörðum hefur nú þegar þróast háskóla- og rannsóknaumhverfi með Háskólasetri Vestfjarða, rannsókna- og fræðasetrum Háskóla Íslands í Bolungarvík og á Patreksfirði, Vestfjarðaakademíunni, Fræðslumiðstöð Vestfjarða, útibúi Hafrannsóknastofnunarinnar á Ísafirði, Matís og fleiri aðilum. Atvinnufyrirtæki og sveitarfélög í fjórðungnum sameinuðust fyrir fimm árum um stofnun Háskólaseturs Vestfjarða ásamt háskólunum í landinu, Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða og fleirum sem stóðu að stofnun Háskólaseturs Vestfjarða. Setrið hefur nú byggt upp námsleið í haf- og strandsvæðastjórnun í samstarfi við Háskólann á Akureyri. Á sama tíma hefur Hafrannsóknastofnunin á Ísafirði verið að gera merkilegar veiðarfærarannsóknir í samstarfi við Impru á Nýsköpunarmiðstöð og Hraðfrystihúsið Gunnvöru og Matís, sem hefur verið með þorskeldistilraunir, auk þess sem ný rannsókna- og fræðasetur Háskóla Íslands í Bolungarvík og á Patreksfirði, Náttúrustofa Vestfjarða og Snjóflóðasetur Veðurstofu Íslands hafa sinnt umhverfis-, snjóflóða- og dýralífsrannsóknum, svo að nokkuð sé nefnt. Nú, þegar fyrir liggur að skerpa stefnumótun íslenska háskólastigsins, liggur beinast við að byggja á þeim grunni sem þegar er til orðinn. Þannig væri eðlilegast að miða rannsókna- og fræðastarf á Vestfjörðum við málefni hafsins og strandsvæða almennt. Slík skilgreining mundi efla rannsóknastofnanir á Vestfjörðum og þau atvinnufyrirtæki sem nú þegar sinna þar rannsókna- og þróunarstarfi. Eins og ég sagði áðan væri æskilegt að farið yrði í sams konar skilgreiningarvinnu fyrir aðra landshluta sem byggði á sérstöðu þeirra vegna þess að landsvæðin hafa hvert sín sérkenni, sum héruð eru mjög frjósöm landbúnaðarhéruð, önnur eru orku- og auðlindarík og enn önnur svæði mjög vel fallin til ferðaþjónustu o.s.frv. Sumir landshlutanna eru nú þegar farnir að skilgreina sérstöðu sína með tilliti til sóknarfæra og væri æskilegt ef hægt væri að taka slíka stefnumótun inn í opinbera stefnumótun. En það bíður frekari átekta, þess að það mál verði flutt hér í þinginu. Svo að ég haldi mig við Vestfirði og sérstöðuna þar er má segja Vestfirðirnir séu náttúruleg rannsóknastofa á sviði sjávarlíffræði, fiskeldisrannsókna, veiðarfærarannsókna, sjávarvistkerfa og stranda, hafstrauma og annarra umhverfisþátta sem tengjast hafinu. Rannsókna- og fræðasetur þau sem fyrir eru hafa góð tök á því að halda uppi innbyrðis samstarfi og einnig samstarfi við atvinnufyrirtækin í nágrenninu. Þar má nefna vélsmiðjur, rafmagnsverkstæði, sjávarútvegsfyrirtæki, hátækniframleiðslu o.fl. Þetta þróunar- og rannsóknastarf mætti efla enn frekar og nýta í þágu háskólastigsins og atvinnulífsins á Vestfjörðum. Það má geta þess að Fjórðungssamband Vestfirðinga fyrir hönd sveitarfélaganna á svæðinu hefur lagt áherslu á aukinn stuðning við þróunar- og nýsköpunarstarf innan sjávarútvegsins, t.d. í fiskeldi, kræklingarækt, sjávartengdri ferðaþjónustu og nýjungum í matvælaframleiðslu. Enn fremur að rekstrargrundvöllur og núverandi námsframboð Háskólaseturs Vestfjarða verði tryggt til framtíðar ásamt nauðsynlegu fjármagni til frekari uppbyggingar nýrra námsbrauta, t.d. meistaranámi. Þá er Fjórðungssambandið þess hvetjandi að stjórnvöld tryggi áfram fjármögnun til rannsóknastarfs á Vestfjörðum. Í þessu sambandi má einnig minna á nálægðina við auðlindir sjávarútvegsins, fiskimiðin, sem góðan grundvöll fyrir því að rannsóknamiðstöð í þorskeldi verði á Vestfjörðum, sömuleiðis að atferlis- og veiðarfærarannsóknir verði starfræktar í samvinnu rannsóknastofnana á svæðinu. Þessi þingsályktunartillaga er í góðu samræmi við áður fram komna stefnumótun sveitarfélaganna og atvinnulífsins. Í nágrannalöndum okkar er að finna dæmi þess hvernig öflugar háskóla- og rannsóknastofnanir hafa orðið til á grundvelli skilgreiningar sérstöðu af því tagi sem hér er lögð til. Það má t.d. nefna háskólann í Tromsö sem hefur skilgreint sig á alþjóðavísu sem miðstöð rannsókna og kennslu í málefnum haf- og strandsvæða á norðurslóð. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, frú forseti. Ég tel að hér sé mjög þarft mál á ferðinni. Það er útgjaldalaust og eiginlega einungis til þess fallið að betur sé farið með þá fjármuni sem á annað borð er verið að beina í rannsókna- og þróunarstarf á landsbyggðinni og eins á landsvísu almennt. Þetta mál lýtur beinlínis að því að þrengja þann farveg og gera hann skilvirkari þannig að fjármunir nýtist sem best og ráðstöfun þeirra verði sem markvissust. Að svo mæltu í þeirri einlægu von að núna nái þetta mál loksins fram að ganga mælist ég til þess að málinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar til efnistaka fyrir síðari umr.