Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingvar Pálmason) Frumvarp þetta er komið frá háttv.Nd. og hefir landbn. haft það til meðferðar. Nefndin getur fallist á meginatriði frv. og leggur því til, að það nái fram að ganga. Hinsvegar þótti henni rjett að koma fram með þrjár brtt. við það, og eru þær á þskj. 268. 1. brtt. er við 1. gr. og er í því fólgin, að í stað orðanna „atvinnumálaráðuneytinu er heimilað“ komi „atvinnumálaráðuneytið skal“. Nefndin leit svo á, að rjett væri, að það kæmi fram, að hún ætlast til, að þær ráðstafanir verði gerðar, sem í frv. er farið fram á. 2. brtt., sem er við 3. gr., er þess efnis, að þar eru taldir upp nokkrir starfsmenn, sem launaðir eru af fje ríkisins og ráðuneytinu er benti á að kveðja sjer til aðstoðar viðframkvæmd þessara laga. Nefndinni fanst rjett að setja þetta inn í lögin, því að annars mætti líta svo á, að stjórninni væri heimilt að skipa sjerstaka menn til þess að hafa eftirlitið. En það gæti leitt til óþarfakostnaðar. Nefndin vildi með þessu fyrirbyggja, að ríkissjóður yrði fyrir auknum útgjöldum. Að öðru leyti verður 3. gr. alveg óbreytt. Þá er loks 3. brtt., við 5. gr., og er í því fólgin, að þar er tekið sterkara til orða en í frumvarpinu. í stað orðanna „ákveða má í reglugerð“ komi „í reglugerð skal ákveða“. Brtt. þessar eru í sjálfu sjer ekki mikilvægar. Jeg skal taka það fram um fyrstu og síðustu brtt., að þær miða að því, að það komi ótvírætt í ljós, að nefndin ætlast til, að lög þessi komi til framkvæmda strax, en verði ekki skoðuð sem heimildarlög eingöngu. Er svo ekki ástæða til að fjölyrða meira um frv., nema tilefni gefist. Get jeg því látið þessa framsögu nægja.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Allshn. hefir haft þetta frv. til athugunar, og eins og nál. á þskj. 265 ber með sjer, felst nefndin í öllum aðalatriðum á það eins og hæstv. stjórn hefir gengið frá því. - Að mestu leyti nægir að vísa til greinargerðar þeirrar, er fylgir stjfrv. Nefndin felst á allar þær ástæður, sem þar eru færðar fram, enda virðist það svo sjálfsagt mál, að þeir, sem eru á varðskipunum, sjeu sýslunarmenn ríkisins. Jeg vil þó benda á eitt atriði, sem gerir það nauðsynlegt, að að minsta kosti skipherrar og stýrimenn sjeu opinberir embættismenn. Það er það, að þeir eiga að athuga stöðu skipa og segja til um það, hvort þau sjeu stödd innan landhelgislínunnar eða ekki. Og skýrslur þeirra um þetta eru þá, ef þeir eru opinberir sýslunarmenn, næg sönnun, án þess að unninn sje að þeim eiður, ef ekki er hægt fyrir sakborning að hnekkja þeim að öðru leyti. Hinsvegar hefir það hingað til verið svo, að þeir hafa orðið að staðfesta skýrslur sínar með eiði, ef nokkur ágreiningur hefir risið um það, hvort rjett væri frá skýrt. Ýmsar aðrar ástæður gera þetta einnig sjálfsagt. Jeg vona, að öllum hv.þdm. sje það ljóst, að löggæslu af hendi ríkisins geta þeir einir leyst af hendi til langframa, sem eru opinberir sýslunarmenn. Hjá öðrum þjóðum er landhelgisgæslan framkvæmd annaðhvort af sjóliðinu eða af svonefndri sjólögreglu. Varðskipin hjá okkur hafa því sama starf á hendi eins og sjólögreglan hjá öðrum þjóðum. Þær brtt., sem nefndin hefir leyft sjer að flytja, miða bæði að því að skýra ákvæði frv. og að tryggja rjett þeirra sjómanna, sem starfa á skipunum. Rjettarbót er það auk þess, sem frv. sjálft felur ótvírætt í sjer, t. d. ákvæðin um, að sjómennirnir skuli slysatrygðir og ákvæðið um frávikningu og um endurgreiðslu iðgjalda úr lífeyrissjóði. Nefndin álítur, að þessar brtt. sjeu til bóta og væntir þess, að hv. deild sjái sjer fært að ljá þeim lið. Að öðru leyti eru ástæðurnar fyrir frv. þessu teknar fram í greinargerðinni, og sje jeg ekki ástæðu til að endurtaka þær hjer í þessari framsögu.

Jón Baldvinsson Jeg vjek að því þegar við 1. umr. þessa máls, að jeg teldi þetta mjög lítilfjörlegt frv. Jeg sje ekki, að það sje nokkur hlutur í þessu frv., sem hafi hina minstu þýðingu fyrir landið á nokkurn hátt. Hitt kann að vera, að ef hæstv. stjórn fær þetta frv. samþ. hjer á Alþingi, þá geti hún státað sig af því, að hún hafi komið sjer upp her. Það er þá ekki loku fyrir það skotið, að stjórnin geti á heiðursdögum sínum látið þetta sjólið sitt „marsjera“ í land til þess að sýna sjer virðingarvott. Hvað sjómennina, hásetana, snertir er frv. þeim beint til skaða eins og það er úr garði gert frá hendi hæstv. stjórnar. Það er auðsætt, að hæstv. stjórn hefir ekki haft hina minstu viðleitni eða vilja til þess að líta á hag sjómannanna. Það átti að svifta þá öllum rjetti, sem þeir hafa samkv. sjólögunum, og það átti ekki einusinni að slysatryggja þá. Þetta sýnir ljóslega, hve gersamlega rjettur þessara manna hefir verið borinn fyrir borð í huga og framkvæmd hæstv. stjórnar. Mjer er sagt, að bæði þetta frv., sem hjer liggur fyrir, og eins hitt, um laun skipherra og skipverja á varðskipunum, sje komið frá skipherranum á Þór, og eins hefi jeg heyrt hinsvegar, að hásetarnir á skipunum sjeu mjög óánægðir með þessi frv. og telji þau flutt fram til að gera þeim skaða. Það getur vel verið, að þessum skipstjórum þyki einhver fróun í því að komast í Þingtíðindin og vera með sjerstökum lögum gerðir að embættismönnum ríkisins. En það mælir ekkert með því að taka hina aðra starfsmenn skipanna og gera þá að opinberum sýslunarmönnum. Því er haldið fram, að þetta glæði ábyrgðartilfinning þeirra, en mjer skilst nú, að hitt mundi fremur hafa einhver áhrif í þá átt, ef allar greiðslur til þeirra væru eigi skornar svo mjög við nögl sjer og þeir settir í launakjörum langt niður fyrir það, sem þeir myndu njóta hjá öðrum atvinnurekendum. Menn lifa ekki lengi á þeim hjegóma einum að vera kallaðir sýslunarmenn ríkisins. Það er góð uppbót fyrir skipstjórana, sem fá 1000 krónur á mánuði, en hinir eru settir langt niður fyrir stjettarbræður þeirra á verslunarskipunum, þó að þeir megi teljast embættismenn ríkisins og fái að vinna eið að stjórnarskránni. Um till.hv. nefndar er það að segja, að þær munu flestar vera til bóta, þó að þær breyti engu í aðalatriðunum. Að ætla ekki að slysatryggja þessa menn og ætla að svifta þá vernd siglingalaganna, það gengur svo langt, að hv. nefnd hefir sjeð, að það var alveg óverjandi. Að því er snertir frávikningarákvæði frv., þá þætti mjer gaman að vita, hvað þau þýða í 8. gr. frv. orðin „eða að öðru leyti“. - Ef til vill kann það að vera það, að sjómaður mæti ráðherra á götu og gleymi að taka til húfunnar, þá geti það valdið brottrekstri. Þessháttar óákveðið orðalag getur gefið tilefni til, að ýmsar merkingar sjeu lagðar í það; sem sagt, mjer þætti gaman að vita, hvað þessi orð eiga að merkja. Jeg geri nú ráð fyrir því, að hæstv. stjórn hafi vald og mátt til að koma þessu frv. í gegnum þessa hv. deild, en jeg tel mjer skylt að benda á, hve frv. þetta er mikill hjegómi og hve ágeng hæstv. stjórn er við óbrotna verkamenn, en reynir að tildra sjer upp við „toppfígúrurnar“. Yfirmennirnir eiga að hafa óeðlilega há laun, en undirmennirnir rjettlausir og illa launaðir, og samt vill hæstv. stjórn halda því fram, að þetta glæði ábyrgðartilfinningu manna og trúverðugleik.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Fyrst ætla jeg að þakka hv. nefnd fyrir góða afgreiðslu þessa frv. Um brtt. nefndarinnar hefi jeg það að segja, að jeg hefi ekkert við þær að athuga, þær sem voru gerðar í samráði við mig. Út af orðum hv. 5. landsk. vil jeg benda á, að það var ekki ætlunin að láta vera að slysatryggja mennina, þó að ekkert sje um það í frv. Viðvíkjandi brtt.hv. nefndar vil jeg benda á, að þær hagga ekki í neinu þeim grundvelli, sem frv. er bygt á, og getur stjórnin því fallist á þær. Jeg varð mjög hissa á ræðu hv. 5. landsk. Hann hafði engin rök fram að færa gegn frv. Ræða hans var ekki annað en hnífilyrði í garð stjórnarinnar og skósur um, hvað hún væri hjegómleg og hlutdræg. En hv.þm. forðaðist að koma nálægt því að rökræða málið. Þetta frv. á að tryggja það, að áhöfn varðskipanna vinni eftir sömu reglum og aðrir sýslunarmenn landsins. Þessi skip eru lögregla á sjónum, og ekkert annað, og mennirnir eiga að vera starfsmenn þess opinbera. Það er mikil furða, eftir orðum hv. 5. landsk. að dæma, að hann skuli ekki koma fram með tillögu um, að allir lögregluþjónar í landi skuli vera einkennisbúningslausir og megi ekki vera sýslunarmenn þeirra, sem þeir eru ráðnir hjá. Hv. þm. hefir á þessum málum alt aðra skoðun en flokksbræður hans í öðrum löndum. Hann telur sig til sósíaldemókrata, en mjer er óhætt að segja, að annarsstaðar mundu sósíaldemókratar ekki setja sig upp á móti frv. eins og þessu. Hv. 5. landsk. heldur því fram, að þetta frv. sje til óhags fyrir skipverja, af því að launin sjeu svo lág. Það eru engin ákvæði um laun í þessu frv., svo að þessi ástæða er næsta bágborin. Um launaatriðið er búið að afgreiða annað frv. frá þessari deild, og þótt það því komi ekki þessu máli við, er rjett að benda á, að mönnum finst síst verra að vera á þessum skipum en öðrum, ef dæma má eftir hinni miklu eftirsókn eftir að komast á þau. Enda verður að athuga, að varðskipunum er haldið út árið um kring, svo að þetta er föst atvinna, og mennirnir vilja gefa mikið fyrir að hafa ríkið fyrir húsbónda. Þó að ríkið launi lágt, þá er þess atvinna trygg og því ferst vel við sína starfsmenn. Hv. þm. kvaðst hafa frjett, að frv. væri gert eftir tillögum skipstjórans á Þór. Já - þeir gera mikið að því, hv. 5. landsk. og hv. flokksbróðir hans (HjV) í Nd. að bera inn í þingið sögur, sem þeir hafa frjett hingað og þangað og geta svo ekki staðið við, þegar til þess kemur. Eins og hv.þdm. er kunnugt um, sagði þessi hv. flokksbróðir hv. 5. landsk. um daginn þá sögu á fundi í Nd., að skipherrann á Óðni hefði viljandi slept 20 togurum úr landhelginni. Skipherrann segir, að enginn fótur sje fyrir þessu, og nú svíður honum sárast, að sá, sem hefir leyft sjer að bera fram opinberlega þessa svívirðilegu aðdróttun, skuli sitja í skjóli þinghelginnar. Annars er ekki nema sjálfsagt að ráðgast um þetta mál við skipherrana á varðskipunum, hvort heldur er á Þór eða Óðni, og það hefir verið gert. Stjórnin fer ekki að eins og hv. 5. landsk. í fyrra, þegar hann bar fram frv. um iðnaðarnám, en skeytti ekkert um að afla sjer upplýsinga hjá hlutaðeigandi aðiljum, sem áttu að búa við þau kjör, sem frv. ráðgerði, og afleiðingin varð sú, að frv. var hin mesta ómynd. Hv. þm. sagði, að, mennirnir á skipunum væru óánægðir. Jeg hefi ekki orðið var við það, en flestir starfsmanna ríkisins eru óánægðir með laun sín. Það er nú einu sinni svo, að ríkið launar lágt, en þess stöður eru tryggar. Það væri því ekkert sjerstakt fyrir þessa menn, þó að þeim fyndist laun sín fulllág. Það er ákaflega leiðinlegt að heyra hjer í þingsalnum, að verið sje að brigsla yfirmönnum varðskipanna um fordild og hjegómaskap. Jeg get ekki verið að svara því. Það kemur ekki þessu máli við, enda leggur enginn maður trúnað á slíkt gaspur. Hv. þm. sagði, að það væri stefna stjórnarinnar að launa þeim hæst, sem hæst væru settir, og vítti það mjög. Auðvitað launar stjórnin þeim hæst, sem hæst eru settir og mesta hafa ábyrgðina. Það er siður um allan heim og verður sjálfsagt ekki öðruvísi, fyr en hv. 5. landsk. er kominn til valda og snýr þessu við. Það hefir mikla þýðingu að gera þá menn, sem eiga að taka sökudólga í landhelgi og framkvæma þar að lútandi sjómælingar, að opinberum starfsmönnum, svo að þeirra framburður hafi fult gildi og sömu þýðingu og annara embættismanna, og þeir því þurfi ekki í hvert sinn að vinna eið að skýrslum sínum. Hv. þm. gerði fyrirspurn út af 8. gr. Hann spurði, hvað þýddu orðin „að öðru Ieyti“. í gr. stendur: „Nú brýtur sýslunarmaður gegn skyldum sínum eftir reglum þeim, sem settar eru samkvæmt lögum þessum, eða að öðru leyti“. Það geta sem sje verið skyldur, sem ekki eru umtalaðar í reglunum.

Já, eins og t. d. að taka í húfuna fyrir hæstv. ráðh.

. Hann er ákaflega hræddur við það, hv. 5. landsk., að stjórninni verði sýnd virðing, og er það víst af því, að hann hefir komist að því, að stjórnin er víða mikils metin, en fyrir þennan ótta hv.þm. get jeg ekki sjeð ástæðu til að breyta frv.

Jón Baldvinsson Hæstv. ráðh. (MG) hefir ekki fært fram neinar sannanir fyrir mikilvægi þessa máls. Það er ákaflega hlægilegt, og það veit jeg, að hæstv. ráðh. sjer, þegar hann athugar málið, að gera þá menn að starfsmönnum ríkisins, sem eiga að kynda undir kötlum skipsins, og láta þá vinna eið að stjórnarskránni. Hæstv. ráðh. segir, að mikil aðsókn sje eftir störfum á varðskipunum. Jeg skal ekki rengja það, en það sannar ekkert, því það hafa verið svo erfiðir tímar undanfarið og atvinnuleysi svo mikið, að menn eru aðþrengdir eftir langar landlegur síðan í fyrravor. Það má vel vera, að í bili megi fá nóga menn, en ekkert er líklegra heldur en að fólkið sópist burt af skipunum aftur, ef nóg atvinna verður. Og ef varðskipin borga ver en skip einstakra atvinnurekenda, fá þau verra fólk, en það er auðvitað þvert ofan í tilgang stjórnarinnar með þessu frv. Hæstv. ráðh. og hv.frsm. hafa báðir talað mikið um nauðsyn þess að hafa þessa menn sem lögreglumenn, en það er alveg nægilegt að hafa þá menn, sem eru yfirmenn, sem lögreglumenn eða sýslunarmenn ríkisins. Hitt er ekkert annað en tildur, að gera alla mennina að embættismönnum, og er bara tilraun til þess að koma upp vísi að sjóliði. Hæstv. ráðh. sagði, að skoðun mín á þessu máli kæmi áreiðanlega í bága við skoðun flokksbræðra minna í öðrum löndum. En jeg hugsa nú samt, að ef þeir ættu að taka afstöðu til slíks frv. sem þetta er, þá mundu þeir setja sig upp á móti því.  (Atvrh. MG: Það held jeg ekki)  . Jú, vissulega. Hæstv. ráðh. játaði, að þetta frv. væri gert í samráði við skipherrana. Jeg bar fram, að það hefði verið gert í samráði við tiltekinn mann, skipherrann á Þór. Honum hafa í mín eyru af skipverjum sínum verið kendar þessar tillögur. Allir, sem þekkja til sjómanna á varðskipunum, vita, að engir þeirra eru ánægðir með kjör sín nema skipherrar, ekki einu sinni stýrimennirnir. Hæstv. ráðh. sagði, að þessar tillögur væru gerðar í samráði við skipherrana, svo að saga mín er engin Gróusaga eða dylgjur. Enda skil jeg ekki, að hæstv. ráðh. líti á þetta mál sem neitt misindismál. Í hans augum er það mikill heiður fyrir skipstjórann á Þór að eiga þessar tillögur. Ef hann kallar sögu mína dylgjur, þá hefir óviljandi gægst sú skoðun fram hjá honum, að tillögurnar sjeu lítils virði.  (Atvrh. MG: Það eru dylgjur frá sjónarmiði hv. 5. landsk.)  . Hæstv. ráðh. talar yfirleitt mikið um dylgjur gagnvart stofnunum og starfsmönnum ríkisins. Máli sínu til sönnunar nefndi hann áðan dæmi úr Nd. og tilfærði sögu, sem sögð hefði verið í skjóli þinghelginnar. En það getur oft verið nauðsynlegt gagnvart íhaldsklíkuskapnum til lagfæringar á hlutum, sem ekki er beinlínis hægt að sanna, en allir vita að eiga sjer stað, að bera slík ummæli fram á þingum þjóðanna, til þess að koma í veg fyrir, að klíkuskapurinn magnist, og upphaflega er þinghelgin gerð til þess. Hvers vegna var það, að íhaldið í Danmörku og Noregi fyrir nokkrum árum keflaði hvern einasta frjálslyndan ritstjóra fyrir að fletta ofan af íhaldsflokknum? Það var til þess að reyna að kúga þá til að koma ekki upp misindisverkum hans og hætta að tala um þau. Þess vegna er það sett í stjórnarskrár, að þm. megi bera fram ummæli í skjóli þinghelginnar, sem þeir mundu annars verða sektaðir fyrir. Það er einmitt rjettur þeirra, sem vilja fletta ofan af klíkuskapnum, að geta leyft sjer að segja ýmsa hluti í skjóli þinghelginnar. En hæstv. ráðh. ætti ekki að vera að rifja upp í slíkum hlutum. Jeg geri ekki ráð fyrir, að það sje hentugt fyrir hans flokk, þar sem þetta ákvæði er sett sem sjerstakur varnagli til þess að hamla upp á móti íhaldinu. Jeg þykist hafa sýnt fram á, að hæstv. ráðh. hefir ekki gert annað í ræðu sinni í dag en að endurtaka það, sem felst í aths. frv., og að það er einskis virði bæði gagnvart þessum lögum og lögunum um laun skipherra og skipverja, því að þessi tvö mál verða að skoðast samhangandi. Hinu get jeg ekki vikið frá, að þetta frv. er ekki annað en tildur og hjegómi, nema því aðeins, að fyrir stjórninni vaki, eins og raunar hefir heyrst frá hennar liði, að byrja þarna á ofurmjóum þveng til nýrrar ríkislögreglu.  (Atvrh. MG: Hver hefir sagt það?)  . Það hafa margir sagt. Hvað felst í frv.? Felst ekki í því, að gera á alla mennina að lögreglumönnum? Ekki einu sinni yfirmennirnir hafa verið það hingað til, og þó hefir alt getað gengið. Hv. þm. Vestm. (JJós) sagði, að ef yfirmennirnir væru embættismenn, þyrftu þeir ekki að vinna eið að skýrslum. Eru þeir þá öðruvísi settir en yfirmenn dönsku skipanna? Þeir hafa oft orðið að sverja í landhelgismálum. Er það þá ekki hrein vitleysa hjá hv.þm. Vestm., að þeir þyrftu ekki að sverja, ef þeir væru sýslunarmenn ríkisins? Dönsku yfirmennirnir hafa sem sagt þurft að sverja, þó að þeir sjeu embættismenn og vinni undir sjerstakri löggjöf sem hermenn eða lögreglulið.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það, sem hv.þm. finst verst við þetta frv., er það, að skipverjar eigi að vera sýslunarmenn ríkisins. En hann kemur ekki fram með neinar mótbárur aðrar en þær, að þetta sje hjegómi. En mig grunar, að hjer liggi fiskur undir steini og að hv.þm. hafi eitthvað fleira við málið að athuga, sem hann vill ekki út með. Raunar er hann annað veifið hræddur um, að um sjóher sje að ræða, og þykir það óttalegt. En það er misskilningur. Jeg vil minna háttv.þm. á það, að hans góði flokksbróðir, hermálaráðherrann danski, kom hingað í sumar á stóru og miklu herskipi og fanst það ekkert ósæmilegt. Jeg hugsa, að ef hv. 5. landsk. verður ráðherra seinna meir, vilji hann feta í fótspor síns danska kollega og dubba upp á sjóher. Annars er andstaða hv.þm. svo utan garna, að jeg get varla verið að svara honum. Hann spáir því, að fólkið sópist af skipunum. Það væri verst fyrir það opinbera. En jeg hugsa, að mönnum þætti það ekki einskis virði að hafa trygga stöðu. Út af orðum hv.þm. um nauðsyn þess að segja ósannanlega hluti í skjóli þinghelginnar, vil jeg segja honum, að það er líka hægt að misbrúka þann rjett, og hann er ekki til þess, að óhlutvandir menn geti í skjóli hans borið á aðra svívirðilegar og ósannar getsakir. Sá, sem gerir þetta, misbrúkar hræðilega þennan rjett. Og ef því framferði væri beitt við hv.þm. (JBald), sem beitt hefir verið við skipstjórann á Óðni, hugsa jeg, að hann myndi finna til. Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) getur ekki fært sínum svívirðilegu ásökunum nokkurn stað, og þær sverta vitaskuld hvorki stjórnina nje skipherrann á Óðni.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Það kom mjer ekki á óvart, þó að hv. 5. landsk. færi að tala enn á ný um tildur og hjegóma í sambandi við þetta mál. Jeg var búinn að heyra þjóta svo í þeim skjá hjer á dögunum. Háttv. þm. finst frv. vera einstaklega fáfengilegt og enga þýðingu hafa fyrir landið, en bara vera til skaða mönnunum, sem eiga að búa við það, o. s. frv. Það er nú svo. Það er vitanlegur hlutur, að þessi hv.þm. er ákafur stjórnarandstæðingur, en hann ætti samt að viðhafa eitthvert hóf í ummælum um mál, sem snerta alt landið og alla þjóðina, eins og landhelgismálið gerir. Þetta aukna eftirlit landhelgisgæslunnar hefir mætt mikilli andúð og misjöfnum dómum hjá öðrum þjóðum, þeim, sem helst hafa orðið fyrir skakkaföllum vegna aukinnar landhelgisgæslu hjer við land. Það er í raun og veru ekki óeðlilegt, þótt kvartanir ýmislegar hafi komið fram, einkum þegar þess er gætt, að togaraskipstjórar, sem verða fyrir barðinu á varðskipunum, halla mjög oft frásögn sinni, þegar þeir koma heim til sín eða á þann vettvang, þar sem þeir álíta, að slík frásögn komi að gagni; en að þetta mál mæti þeirri kaldhæðni, sem kemur fram hvað eftir annað hjá þessum hv.þm. (JBald), það þykir mjer furðu sæta. Þessi kaldhæðni, sem hv.þm. sýnir málinu yfir höfuð, býst maður við að sje sprottin af því, að hv.þm. vill gera lítið úr yfirmönnum skipanna, þegar hann er að tala um tildur og hjegómaskap í sambandi við lagasetningu, sem er nauðsynleg, þegar um það er að ræða að koma hjer á laggirnar löglegri landhelgisgæslu, og með því að ala á sífeldri tortryggni gagnvart þessum mönnum. Hv. þm. hefir áður drepið á það, að þeir myndu ekki sýna litla hlutdrægni í sínu starfi, en núna veittist hv.þm. einkum að öðrum skipherranum fyrir það, að hann myndi vera hjegómlegur maður. Jeg skil ekki almennilega, hvert gagn þessi hv.þm. þykist vinna þjóð sinni með þessum ummælum; að því er snertir þann sjerstaka mann, sem hv.þm. var að tala um, þá get jeg fullvissað hv.þm. um það, að ef hann sjálfur er eins laus við hjegómlegt tildur í sínu dagfari eins og sá maður er, þá má hv.þm. vel við una, því að það er langt frá því, að skipherrann á Þór sje nokkur hjegómamaður eða tildursrófa. Hygg jeg, að hv.þm. (JBald) ætti þar heldur að hugsa um að mjela sína eigin köku.  (Atvrh. MG: Það gerir hv.þm. (JBald) í Alþýðubrauðgerðinni)  . Þá fer ríkið heldur ekki varhluta af hæðni háttv.þm., þegar hann er í ræðu sinni að tala um þann vafasama heiður að vera starfsmaður ríkisins. Jeg býst, satt að segja, við því, að hv.þm. muni nú reyna að rökstyðja það betur, hvers vegna það beri að skoða þetta litla ríki, sem við erum borgarar í, þannig, að það sje vafasamur heiður að vera starfsmaður þess. En sú fullyrðing hv.þm. um það, að frv. væri hvergi til bóta þeim mönnum, sem ættu að vera á skipunum, hún kemur nú heldur en ekki í bága við stefnu hv.þm., því að jeg veit ekki betur en að hann telji vanalega öllum málum best borgið þannig, að ríkið hafi þau til meðferðar, því að ríkið á eftir kenningu hv.þm. að reka alt mögulegt. Þessu máli á nú að skipa á þann hátt, að allir menn á skipunum verði starfsmenn ríkisins, og virðist það því ekki eftir venjulegri kenningu hv.þm., að þeirra hlutur verði nokkru verri fyrir það, þótt þeir verði starfsmenn ríkisins. Háttv. þm. mintist á sjólið í þessu sambandi. Það getur vel verið, að hv.þm. líti á þessa menn sem eitthvert sjólið eða sjóher, en nefndin gerir það ekki. Við höfum tekið það fram í nál. okkar, að við skoðum þá sem sjólögreglu, en ekki sem sjólið. Þessi óánægja, sem hv.þm. mintist á, og vitnaði þar til allra starfsmanna á skipunum, að skipherrum undanteknum, að þeir myndu geta staðfest, að þetta væri svo. En jeg þekki líka nokkuð af þessum mönnum og hefi þekt þá í mörg ár og hefi haft tal af þeim síðan þetta frv. kom fram, og jeg hefi ekki orðið var við neina óánægju hjá þeim; en það getur náttúrlega hafa átt sjer stað, ef hv.þm. hefir verið að fiska eftir óánægju hjá þeim og verið að reyna að troða slíku inn í höfuðið á þeim, að hv.þm. hafi kannske getað fengið þá til að fallast á eitthvað þess háttar.

Komu þessir menn til hv.þm., eða kom hv.þm. til þeirra?

. Jeg hefi hitt þá á förnum vegi, og af því að jeg þekki þessa menn sjerstaklega, og hefi oft hitt suma þeirra, síðan þetta frv. kom fram, hefi jeg átt tal við þá um það og ekki heyrt, að þeir væru neitt óánægðir, svo að jeg held, að þetta sje aðeins tilbúningur hv.þm., eins og hann oft leyfir sjer, og þá er það alt of auðvirðilegt að vera nokkuð frekar að elta ólar við hv.þm. (JBald) um þessa óánægju, sem ekki á sjer stað. En þetta mál er alls ekkert hjegómamál. Það hafa gengið nokkuð misjafnlega til þessa viðskifti Íslendinga að undanförnu við útlenda lögbrjóta hjer við land; við höfum margar frásagnir um viðureignir við þá, og það hafa komið fyrir nokkur slys í viðureigninni við þá, og þó hefir miklu oftar legið við meiri slysförum.

Og þess vegna hefir stjórnin ætlast til þess, að mennirnir væru ótrygðir

. Því hefir verið haldið fram af útlendingum, að við hefðum ekki rjett til margs, sem við höfum gert, t. d. þegar skip hafa verið mönnuð út frá veiðistöðvum og lögbrjótarnir hafa í sumum tilfellum verið teknir fastir, en stundum tekist að sleppa. Þetta hefir stundum verið kallað ránskapur, þegar frá því hefir verið skýrt í útlöndum, og hefir ekki verið álitið viðeigandi athæfi, þar sem oft hefir verið vitanlegt, að regluleg lögregla hefir ekki verið að verki. En þegar við tökum lögreglueftirlitið í okkar hendur, þá er ekkert sjálfsagðara og eðlilegra heldur en að þetta eftirlit sje skipulagsbundið með löggjöf, þannig, að þetta á ekki að vera neitt íhlaupaverk, að einn maður sje sendur út á sjóinn í þetta skiftið og annar í hitt skiftið, heldur á það að vera sjálf lögregla ríkisins, sem að þessu starfar, því að nú er ekki lengur að ræða um hnefarjett, sem stundum liggur við, að hafi orðið að gilda í þessu máli, heldur reglulega löggæslumenn, sem eiga að líta eftir því, að þessi lög sjeu ekki brotin. Það er víst óhætt að fullyrða, að af þeim málum, sem við höfum með höndum og snerta nokkuð aðrar þjóðir, mun ekkert mál vera nú sem stendur, sem er þess eðlis, að það geti valdið eins miklum ágreiningi og óánægju milli okkar og annara þjóða eins og einmitt eftirlitið með landhelginni. Sjer þá ekki hv.þm., að okkur er nauðsynlegt að láta ekkert ógert til þess að styrkja þá aðstöðu, sem þetta litla þjóðfjelag hefir í viðskiftunum við sjer margfalt stærri og sterkari þjóðir? Það má altaf búast við því, þegar landhelgiseftirlitið er komið í það form, að landhelginnar er gætt af vopnuðum skipum, að þá geti einhverra orsaka vegna komið einhver alvarleg atvik fyrir, t. d. slys, sem menn ekki geta við ráðið, og þá er ekki nema eðlilegt, að eftirgrenslan yrði hafin af hálfu útlendinga, eftirgrenslan í þá átt, á hvaða hátt landhelgiseftirlitið væri framkvæmt og af hverjum það væri framkvæmt, hvaða mentun þeir menn hefðu, sem stæðu fyrir því, og hverskonar menn það væru. Útlendingum kemur ekki til hugar, að það sjeu aðrir en opinberir sýslunarmenn, sem hafa það með höndum. Kæmi það nú upp, að við t. d. hefðum til þess menn, sem enga sjermentun hefðu, er talin væri nauðsynleg í þessum efnum, hefðum menn, sem alls ekki væru sýslunarmenn eða opinberir starfsmenn, heldur blátt áfram leikmenn, þá er jeg ekki í nokkrum vafa um, að það myndi hafa alvarleg eftirköst fyrir þessa þjóð. Íslendingum yrði alls ekki liðið það að láta landhelgiseftirlitið vera í höndum annara manna en reglulegra löggæslumanna, og að því tilskildu, að þeir hefðu nauðsynlega þekkingu til að bera; þeim yrði alls ekki liðið að láta framkvæma þetta af öðrum en slíkum mönnum. Svo fremi sem nokkuð á bjátaði, myndi þetta komast strax upp, og jafnvel með tímanum, þótt ekkert sjerlegt kæmi fyrir, sem framkallaði það. Það er því svo fjarri því, að þetta skipulag sje nokkurt tildur eða hjegómi, að það er þvert á móti aldrei nauðsynlegra, að löggjafarvaldið veiti þeim mönnum, sem eiga að starfa að löggæslunni, hæfilega aðstöðu á sínu sviði en í sambandi við þetta mál. Þetta virðist mjer tæplega geta orðið að deiluefni hjá löggjöfum þjóðarinnar. Háttv. þm. var eitthvað að tala um einkennisbúna menn, og það er eins og það sje þyrnir í hans augum, að þessir menn hafi nokkurn einkennisbúning. Vill hv.þm. þá, að lögregluliðið í landi hafi nokkurn einkennisbúning? Það er þó svo hjá öðrum þjóðum, að þeir, sem eiga að gæta laganna, eiga að vera einkendir frá öðrum mönnum, og jeg get staðfest það með dálitlu dæmi, sem komið hefir fyrir hjer við land. Í fyrra strauk togari, sem var í haldi í Vestmannaeyjum. Þar voru varðmenn um borð, en hann setti þá yfir í annað skip um leið og hann strauk. Í brjefi, sem jeg hefi sjeð frá skipstjóranum, þar sem hann er að „fóðra“ það, að hann hafi strokið, telur hann það upp meðal annars, að hann hafi ekki getað sjeð það á mönnunum, að þeir væru starfsmenn lögreglunnar, af því að þeir hafi ekki haft neinn einkennisbúning.

Finst hv.þm. þetta rjettmæt ástæða?

. Mjer dettur ekki í hug að halda því fram, að það hafi verið rjett, en jeg er aðeins að benda á, hvernig útlendingar líta á þetta atriði. Þeir eru óvanir því að sjá löggæslumenn án einkennisbúnings. Hv. þm. má ekki skilja mig svo, að jeg sje að verja framferði þessa manns, heldur að það má ekki eiga sjer stað, að útlendingar geti skotið sjer inn undir svona afsakanir. Jeg veit heldur ekki betur en að það hafi komið fyrir hjer á landi, að menn hafi þóst mega leyfa sjer ýmislegt við yfirvöldin, hafi þau ekki borið einkennisbúning í þann svipinn. Útlendingar, sem vanir eru meiri aga en við, leggja enn meira upp úr öllu slíku. Eftir að ríkið er búið að leggja í þann kostnað að kaupa og eignast strandvarnarskip og halda þeim úti til þess að halda uppi lögum og rjetti á landhelgissvæðinu, þá er það nærri því raunalegt að þurfa að standa í stímabraki hjer um það, hvort þeir menn, sem halda eiga uppi lögum og rjetti fyrir okkar hönd, skuli hafa sömu aðstöðu og gerist hjá öðrum siðuðum þjóðum. Hv. þm. var að tala um það, að jeg mundi ef til vill vera að fara með vitleysu, þar sem jeg gat þess, að meðal annars væri það nauðsynlegt, að löggæslumenn væru sýslunarmenn hins opinbera, vegna þess að skýrslur þeirra yrðu þá skoðaðar sem opinberar embættisskýrslur og því jafngildar sem væru þær eiðfestar, svo fremi að ekki væri hægt að hnekkja þeim með sönnunum. Jeg fór þarna með rjett mál, og mig furðar á því, að hv.þm. skuli ekki vita það, að skýrslur embættismanna eru lögleg sönnun án eiðstaðfestingar, þangað til hægt er að sanna, að þær sjeu rangar. Það getur verið, að hv.þm. hafi einhverntíma heyrt um það, að yfirmenn á dönsku varðskipunum hafi verið látnir sverja í landhelgismálum, en það hnekkir ekkert því, sem jeg sagði. Jeg býst við því, að í þau fáu skifti, sem það hefir komið fyrir, þá hafi það verið af því, að viðkomandi dómari hafi litið svo á, að sú aðferð væri æskileg, af því að hjer væri um útlenda en ekki íslenska embættismenn að ræða. Það er því fjarri því, að jeg færi hjer með neitt það, sem ekki gæti staðist, og haldi hv.þm. áfram að rengja orð mín, þá eru til menn í þessari háttv. deild, sem eru báðum okkur lærðari í þessum efnum og munu geta borið um það, hvor okkar hafi á rjettu að standa. Mjer kemur, eins og áður er sagt, leiðinlega fyrir sjónir andúð og kaldhæðni hv.þm. í garð landhelgisgæslunnar, því að jeg get ekki varist þeirri hugsun, að það er starfið, sem hv.þm. er að setja hornin í, þótt hann einn daginn beini spjótum sínum að hæstv. stjórn, annan daginn að löggæslunni og þriðja daginn að foringjum skipanna. Jeg er á öndverðum meiði við hv.þm., því að jeg álít sjálfsagt, að löggjafarvaldið stuðli að því að efla landhelgisgæsluna sem hægt er, og geri. Þetta starf þannig úr garði, að engin útlend þjóð þurfi að líta niður á þá opinberu starfsmenn, sem við sendum út á hafið, eða geti álitið þá standa lægra en sína eigin löggæslumenn að neinu leyti. Jeg vil gera okkar sýslunarmenn, að svo miklu leyti sem okkur er unt, færa um að halda uppi lögum og rjetti innan okkar landhelgi, eins og aðrar þjóðir láta sínum embættismönnum í tje lagavernd til þess að inna það sama starf af hendi við strendur sinna landa. Út af ummælum hv.þm. um þann mikilsverða rjett alþingismanna að mega segja og benda á ýmislegt í skjóli þinghelginnar, sem annars varðaði við lög, vildi jeg mega minna á það, að vitaskuld hafa þingmenn þennan rjett, og það er sjálfsagt nauðsynlegt, að þeir hafi hann, en þessum rjettindum fylgir þó allajafna sú skylda, sem ekki liggur neitt ljettara á baki hv. 5. landsk. en annara þingmanna, að bera ekki taumlaust, jafnvel ekki í skjóli þinghelginnar, þeim mönnum sakir á brýn að ósekju, sem standa utan hennar. Til þess hafa þingmenn að vísu lagalegan rjett, en jeg býst ekki við, að nokkur þingmaður sje þannig hugsandi, að hann skoði sig lausan við siðferðilegá ábyrgð á því, hvernig hann fer með þennan dýrmæta rjett, nema ef vera skyldi hv. 5. landsk.

Forseti (HSteins): Það er komin fram skrifleg brtt. við brtt. á þskj. 265, frá hv. 5. landsk. (JBald), svo hljóðandi: „Við 1. brtt. í stað „svipuðum“ komi: sömu.“

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vil aðeins mæla á móti hinni skriflegu brtt. frá hv. 5., landsk. Jeg sje enga ástæðu til þess að samþ. hana. Jeg býst ekki við, að kjör þessara starfsmanna verði neitt öðruvísi, þó að þessi brtt. verði feld og brtt. nefndarinnar samþ. eins og hún liggur fyrir.

Ingvar Pálmason Jeg ætla aðeins að gera stuttlega grein fyrir atkv. mínu. Jeg viðurkenni auðvitað, að það er nokkur ástæða til þess að setja slík lög sem þessi. Jeg get þó ekki sjeð, að nauðsynlegt sje að ákveða, að allir starfsmenn skipanna skuli vera starfs- eða sýslunarmenn ríkisins. Og þó jeg, sem sagt, viðurkenni rjettmæti slíkrar lagasetningar að því er kemur til yfirmanna á varðskipunum, get jeg samt ekki gengið inn á frv. eins og það liggur fyrir. Jeg vil geta þess, að þar sem þessi hv. deild hefir nýlega afgreitt frv. um laun skipverja á varðskipunum með litlum meiri hl., og þar sem það er víst, að sá sami meiri hl. fylgir þessu frv. óbreyttu, þá sje jeg ekki, að það hafi neinn tilgang að vera nú að koma fram með brtt. við frv. það, er hjer liggur fyrir. Jeg hefi því ekki önnur úrræði en að greiða atkvæði móti frv. Það er ekki af því, að jeg sje í sjálfu sjer á móti slíkum lögum sem þessum, ef þau ná aðeins til yfirmanna skipanna, heldur af því, að jeg tel ekki nauðsynlegt, að allir starfsmenn skipanna, háir sem lágir, kolamokarar, matreiðslumenn og vikadrengir, komist á föst laun. Það er alveg óskylt mál, þótt menn vilji tryggja rjett þeirra, og má gera það á annan hátt en þennan. Jeg get því ekki verið með frv. eins og það nú liggur fyrir. Að öðru leyti ætla jeg ekki að blanda mjer inn í umræður þær, sem hjer hafa orðið. Jeg vildi aðeins fyrirbyggja þann misskilning, að jeg væri að öllu leyti á móti lagasetningu um þessi efni, þó að jeg greiði atkv. gegn frv.

Jón Baldvinsson Jeg vil geta þess, að jeg hefi flutt skriflega brtt. við 1. brtt. nefndarinnar á þskj. 265. Er þar lagt til, að í stað „svipuðum“ komi „sömu“ reglum og hliðstæðir starfsmenn á öðrum skipum ríkisins og skipum Eimskipafjelagsins. Jeg vildi með þessu tryggja mennina fyrir því, að þetta ákvæði yrði ekki teygt af lögfræðingum eins og hrátt skinn. Þó að eitthvað sje talið svipað, þá er hætt við, að það geti orðið eins ólíkt og dagur er nóttu. Jeg vildi tryggja, að það yrði gert, sem ætlast er til eftir orðalaginu. Hæstv. atvrh. (MG) lagði á móti þessari brtt. Mjer skilst, að það sjeu aðeins reglurnar sjálfar, sem hann hefir á móti. Hann ætlast ekki til, að mennirnir verði ver úti samt, þó að þetta sje haft. En þá skil jeg heldur ekki, hvers vegna hann er á móti þessu orðalagi mínu. Jeg veit, að samvinnan er svo mikil milli Eimskipafjelagsins og ríkisins, að ef ríkisstjórnin kemst niður á eitthvað betra skipulag, þá muni hún láta Eimskipafjelagið verða þess aðnjótandi, sjerstaklega þá til þess líka að hafa gagn af því að því er snertir skip ríkissjóðs. Jeg vil aðeins segja hv.frsm. (JJós) það, að það mislukkaðist alveg hjá honum, er hann vildi láta líta svo út, sem aðfinslurnar við stjfrv. og stjórnina sjálfa og „krítik“ á yfirforingjum varðskipanna væri aðeins fjandskapur við landhelgisgæsluna. Jeg vil samt mótmæla þessu. Það er aðeins búið út til þess að komast hjá því, sem um er deilt. Jeg hefi altaf verið stuðningsmaður landhelgisgæslunnar og hefi viljað hafa hana góða og örugga. En jeg vil víkja því að hv.þm. (JJós), að flokksbræður hans hafa ekki altaf sýnt þá sanngirni eða þann skilning á viðleitni Vestmannaeyinga í björgunarmálunum, að það taki því fyrir hann að vera að hreykja þeim hátt. Íhaldið reyndi að spyrna á móti því máli, eins og það er vant að gera við öll mál í byrjun. Síðan vill það eigna sjer það að hafa komið þeim í framkvæmd og þykist hafa átt þau öll frá upphafi. Jeg skil nú ekki röksemd hv.frsm. (JJós) um skýrslur embættismanna. Hann sagði, að þær væru skoðaðar sem sannar þar til annað kæmi fram. En þá kæmi eiður sýslunarmannsins til sögunnar. Jeg veit nú ekki betur en að lögregluþjónar, t. d. hjer í Reykjavík, verði oft að staðfesta framburð sinn með eiði. Jeg veit auðvitað ekki, hvort það er reglan, en það hefir þó oft borið við. Frv. fríar því sýslunarmenn ríkisins ekki við að vinna eið, enda mun það ekki borið fram með það fyrir augum. Hv. frsm. talaði um þinghelgina og rjettindi þingmanna og þær siðferðilegu skyldur, sem þeim fylgja. En jeg er hissa á því, að háttv.þm. (JJós) skuli vera svo djarfur að vera að tala hjer um siðferðilegar skyldur, þegar á það er litið, hvernig flokkur hans hefir hagað sjer í þessu máli bæði innan þings og utan.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg skal aðeins geta þess viðvíkjandi brtt. frá hv. 5. landsk. (JBald), að nefndin sjer enga ástæðu til þess að breyta því, sem hún hefir lagt til. Við tókum það fram, er við ræddum við hæstv. atvrh. (MG) um þetta, að við ætluðumst til, að hjer yrði farið eftir svipuðum reglum og gilda nú um tryggingar skipverja á skipum Eimskipafjelagsins og ríkissjóðsskipunum. Það þarf jafnvel alla tortrygni háttv. 5. landsk. - og er þá mikið sagt - til þess að geta dregið það út úr orðalagi þessu, að tryggingarnar verði eins ólíkar og dagur og nótt. Nefndin hefir lagt þetta til í þeirri góðu trú, að tryggingarnar verði svipaðar. Og þegar við segjum „svipaðar“, þá eigum við auðvitað við það, að þær verði eins líkar og unt er. Nefndin hefir enga ástæðu til þess að vjefengja, að stjórnin framkvæmi þetta á sínum tíma eftir þeim anda orðanna, sem brtt. ber með sjer. Jeg þarf svo ekki að svara háttv.þm. að öðru leyti. En sje svo, að hann beri þetta málefni fyrir brjósti, þá verð jeg að harma það, að hann hefir látið flokksofstæki hlaupa með sig í gönur. En mjer finst, að í máli þessu hefði það verið viðkunnanlegast og rjettast, að eins og það var upp tekið með samþykki allra þingflokkanna, er ákveðið var að byggja strandvarnaskipið, þá ættu menn án tillits til flokkaskiftingar að hjálpast að við að koma skipulagi á framkvæmd þessa mikilvæga starfs. Jeg veit ekki, hvað verða kann. En þó þetta kunni að lukkast, þá hefir háttv. 5. landsk. (JBald) gert sitt til að leggja stein í götu málefnisins við meðferð þess á Alþingi. Jeg kannast ekki við það, að hv.þm. hafi neitt það til brunns að bera, sem gefi honum rjett til að bera nokkrum þingflokki, hvorki Íhaldsflokknum nje öðrum, á brýn siðferðilega spillingu. Til þess að geta það, verður hann að leggja hjer fram önnur gögn en tortrygnislegar getgátur og ofstækiskendar fullyrðingar. Jeg vík ekki frá því, að það gildir jafnt um alla þm., að um leið og þinghelgin ljær þeim rjett til þess að mæla hjer óátalið það, sem þeir annars þyrftu að sæta ábyrgð fyrir, þá fylgir því sú mikla siðferðilega skylda að nota ekki þennan rjett til þess að ausa saklausa menn sauri og gera þeim þungar getsakir, sem ekki geta borið hjer hönd fyrir höfuð sjer.