Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. var flutt í Nd., og er ekki ástæða til að lýsa efni þess, sem mun öllum kunnugt. Þar er farið fram á að veita íbúum þeirra staða, sem nú hafa áfengisútsölur, rétt til að ákveða sjálfir, hvort selja skuli þar áfengi áfram eða ekki. Ennfremur er tekið fram, að nýjar útsölur megi aðeins setja á stofn að undangenginni atkvgr., og þarf víss hluti kjósendanna að vera því meðmæltur. Í Nd. virtust allir sammála um efni frv., að það væri eðlilegt og samkvæmt okkar lýðræðislegu skipulagsháttum, að þetta mál lyti sömu reglum eftir vilja fólksins sem önnur stór þjóðmál. En hins vegar kom þar strax fram, að sumir litu svo á, að ákvæði frv. kæmi í bága við önnur ríki, og leiddi þetta til viðauka þess við frv., sem er 2. gr. nú, og er þannig vaxinn, að ég tel tæplega sæmandi fyrir hv. Alþ. að afgr. l. með honum. Það, sem um var deilt, var samningurinn við Spán, og var upplýst eða talið, að hann væri ennþá í gildi. Ég ætla ekki beint að fara út í það, hvort hann er í gildi eða ekki, af því að ég hef enga sérstaka þekkingu á því máli og í öðru lagi af því ég tel, að um þetta eigi að fara fram fullnaðar athugun af sérfróðum mönnum. Einnig tilfæri ég þá ástæðu, að ég hef ekki samninginn milli handanna, og veit ég ekki, hvort allir hv. þm. í Nd. hafa haft fyrir því að lesa hann einusinni. En ef hér er verið að ganga á rétt hins aðilans, þá ætti hann að geta borið sig upp undan því. En þar sem hér er um umdeilt samningsatriði að ræða, þá er fráleitt, að hv. Alþ. samþ. þetta frv. með umgetnum viðauka. Ég benti á, að það er þvert á móti skylda þess, að skera úr um það, hvort frv. þetta kemur í bága við gildandi samninga eða ekki, og þá fella það, ef það er svo, en alls ekki að viðurkenna með þessu eins og það er, að annað og óskylt þjóðfélag geti blandað sér í innanríkismál okkar, og viðurkenna um leið, að við höfum ekki vald til að setja lög í okkar eigin landi. Ég álít, að ef dómur Alþ. verður á þá lund, að samningurinn sé enn í gildi, þá geti það ekki sett þessi l. og eigi ekki að gera það með því, sem aftan í þau var hnýtt. Ég vil benda á þetta. Og þar sem menn vita. að ég er fylgjandi efni eða stefnu frv., þá sjá þeir því fremur, að mér er þetta þó ennþá meira áhugamál, að þessi l. verði ekki sett, ef dómur Alþ. er á þá lund, að telja samninginn í gildi.

Já alveg rétt, við skulum bara fella frv.

Hv. 1. þm. Eyf. skaut því hér inn í, að við ættum að fella frv. Fyrst skulum við láta hv. Alþ. skera úr um samninginn, eins og ég sagði áðan, og ef sá úrskurður fellur mér í vil, þá skulum við tala um, hvort eigi að fella frv. eða ekki. En í sambandi við þessi orð hv. þm. vildi ég minna hv. Alþ. á, að það væri lítilþægt, ef það skyti sér undir loðna samninga til þess að fella þetta frv., sem öðruvísi væri ekki hægt að fella. Skýr athugun verður að fara fram á samningnum, og þó það sé móti mínum vilja, að fella þetta frv. efnislega, þá vil ég það heldur en samþ. það með þeim varanagla, sem sleginn er í 2. gr. Ég vona nú, að sú n., er verður til að athuga þetta mál, skoði það sérstaklega út frá þessu sjónarmiði, er ég hef lýst, burt séð frá því, hvaða skoðun hún hefur á efni þess.



Ég held, að alþjóð manna sé sammála um, að allt þetta mál í heild sé hið mesta vandræðamál. Frv. það á þskj. 244, sem hér er til umr., gerir lítið til eða frá. Ég vil vekja athygli þeirrar n., sem fær þetta frv. til athugunar, á því, hvort ekki sé ástæða til að endurskoða þessi l. öll. Einkum tel ég mikilvægt, að 19. gr. í 6. kafla þeirra sé framfylgt. Málin verða aldrei löguð með þeirri breyt. einni, er hér um ræðir. Það kemst aldrei skipan á þessi mál, fyrr en tryggt er, að þeir, sem gæta eiga laganna, hlýði þeim sjálfir. Og eins er um aðra, sem ábyrgð eiga að bera í þjóðfélaginu, t.d. löggjafarþingið, og efast ég ekki um, að á þessu sé stór misbrestur. En þetta frv. er léleg bót á næstum enn þá lélegra fat. Það þarf miklu heldur að skapa það almenningsálit, koma því inn hjá þjóðinni, að það sé vanvirða og ósómi að því að sjást undir áhrifum víns. T.d. er þetta sérstök skylda skólastjóra og kennara. En meðan þetta er ekki komið inn hjá almenningi, þá er lítið hægt að lagfæra með atkvgr. Því veit ég ekki, hvort ég greiði atkv. með þessu frv. En ég vil skjóta því til allshn. að athuga, hvort hún geti ekki gert einhverjar róttækari breyt., er að gagni mega koma í þessum efnum, og þá mun ég greiða atkv. með þeim.



Ég vil ítreka ummæli, sem ég hafði í gær, um það að skora á hæstv. forseta að taka á dagskrá á næsta fundi d. frv. til l. um stækkun lögsagnarumdæmis Rvíkur. Það er nú þegar hálfur mánuður síðan meiri hl. n. skilaði áliti um málið, og það bólar ekki enn á nál. minni hl. Mér þykir ekki fært lengur að tefja slíkt mál sem þetta með slíkum hætti og vildi skora á hæstv. forseta að taka málið á dagskrá á næsta fundi hv. d.

Forseti (ÞÞ): Ég mun verða við tilmælum hv. 6. þm. Reykv. um að taka þetta mál á dagskrá á næsta fundi, en vil geta þess, að fundur verður ekki í þessari hv. d. á morgun, enda er vafasamt, hvort nál. minni hl. í málinu gæti verið tilbúið þá, þar sem prentun þess hefur tafizt vegna rafmagnsbilunar. En á mánudaginn verður þetta mál vissulega sett á dagskrá, enda er það þetta mál, sem liggur nú næst fyrir að taka á dagskrá.



Herra forseti. - Það má að nokkru leyti vísa til grg. í þessu máli. Það hefur verið kunnugt um mörg ár, að það hefur verið eitt af þeim erfiðu málum, sem þjóðin hefur þurft að leysa úr, deilur milli vinnuþiggjenda og vinnuveitenda. Þetta hefur kostað þjóðina óskaplegt fé um mörg ár, orsakað vinnustöðvanir og alls konar vandræði. Og það, sem kannske verst er, að það hefur oft og tíðum verið út af smámunum, skapað kulda og andúð á milli þessara tveggja stétta, sem annars þurfa að standa saman til þess að vinna að framleiðslu. í landinu. Þess vegna er þetta frv. fram komið, að það er ætlazt til þess, að framtíðin eigi hægara með, ef frv. verður að l., að komast yfir þessa agnúa. Um þetta hefur verið rætt mjög mikið af atvinnurekendum og töluvert af atvinnuþiggjendum, ýmsum stéttum þeirra. Ég fyrir mitt leyti hef átt tal bæði við atvinnurekendur og vinnuþiggjendur um það, sem er aðalefni þessa frv., og þeim hefur litizt vel á það, sem þar er lagt til. Ég ber þetta frv. fram í trausti þess, að vilji sé fyrir því að fylgja málinu gegnum þetta þing, svo að unnt sé að koma á stofn sjóði með tekjum frá síðasta ári. Það er ekki víst, hvenær við höfum tækifæri til eða aðra eins möguleika á því og nú. Og kynni þá að dragast að stofna þennan sjóð, ef ekki yrði unnt að gera þetta að l. á þessu þingi. Það þarf ekki að fara mörgum orðum nema um 1. og 4. gr. frv. 1. gr. er um það, að hverju atvinnufyrirtæki, sem kaupir a.m.k. 3000 dagsverk á ári, sé skylt að leggja 2% af þeirri upphæð, sem það greiðir í vinnulaun, í jöfnunarsjóð vinnulauna, en heimilað að leggja allt að 10%. Þessi sjóður sé síðan notaður eins og 4. gr. ákveður. Ég hef talið rétt að fara svona langt niður með skyldugreiðslurnar, en heimilað atvinnurekendum að færa það allt upp í 10%, sem notað sé til þessa. Á þennan hátt mundi safnast hjá hverju fyrirtæki nokkuð góður sjóður til þess að nota til að jafna mismun þess, sem vinnuþiggjendur krefjast í kaup, og hins, sem atvinnuveitandi telur fyrirtækið fært um að greiða. Ég þarf ekki að fara frekar út í aðrar greinar, en aðeins ræða 4. gr. En þar er farið fram á, að ef ágreiningur rís milli vinnuveitenda og vinnuþiggjenda, skuli greiddur úr þessum sjóði sá mismunur, sem deilt er um. Það má að sjálfsöfðu deila mikið um það, hvort rétt sé að hafa þetta ákvæði eins og gert er í frv., að greiða allan mismun á milli þess, sem krafizt er, og þess, sem atvinnurekandi vill borga, því að það getur vitanlega orðið til þess, að kaupkröfur yrðu ósanngjarnar, eða hvort aðeins á að taka til þann mismun, sem er á milli þess, sem sáttasemjari ríkisins lagði til á hverjum tíma, og hins, sem atvinnuveitandi treystir sér til að borga á sama tíma. En ég tel réttara á fyrsta stigi málsins, að greiddur sé mismunur á milli þess, sem krafizt er, og þess, sem atvinnurekandi treystir sér til að greiða, því að annars yrði sáttasemjara ríkisins alveg gefið vald til þess að vera nokkurs konar dómari í þessu efni. Og þá mundu vinnuþiggjendur álíta, að þeir gætu aldrei fengið meira en það, sem sáttasemjari lagði til. Mér fyndist það ekki endilega ósanngjarnt. En mér finnst hitt eðlilegri leið, sem farin er í frv. Samtímis þarf að setja skorður við því, að með ósanngjörnum kröfum sé hægt að eyða þessum sjóði alveg. Þess vegna hef ég sett það ákvæði í frv., að þegar búið er að eyða 25% af sjóðnum, þá skuli vinnuþiggjendur fá greiddan mismun á milli þurftarlauna og þess, sem atvinnurekandi treystir sér til að borga. Nú má deila um það, hvað séu þurftarlaun. En um það hefur ekki verið svo ákaflega mikið deilt. Það er hægt að finna þau út af sjóðsstjórn, sem hefði úrskurðarvald til að ákveða þurftarlaun. Ef sjóðsstjórn yrði ekki sammála, mætti leita úrskurðar hagstofunnar. Ég hygg þetta atriði ætti ekki að þurfa að vera til ásteytingar, enda hef ég talað við verkamenn, sem telja, að það ætti ekki að þurfa að vera. Það fyrirbyggir engan veginn, að haldið sé áfram samningum, þó að sjóðuirnn greiði þessa upphæð, til þess að hægt verði að halda áfram atvinnuveginum. En á sama. tíma hlýtur að framkallast sú krafa frá vinnuþegum, að það sé lagt undir rannsókn sjóðsstjórnar, hvort fyrirtæki geti borgað meira en það á hverjum tíma telur sig fært til. Frv. kveður svo á, að einmitt sjóðsstjórnin skuli hafa tækifæri til að rannsaka þetta mál hjá atvinnurekandanum. Önnur ákvæði í frv. eru í raun og veru aukaatriði, en þetta er mergur málsins. Ég sé ekki ástæðu til að lengja umr. um málið og vildi mælast til, að sú n., sem fær það til meðferðar, sýni því samúð og afgreiði það sem fyrst, svo að séð verði, hvort það fær samþykki d. eða ekki.



Þetta er vissulega tímabært mál, og ég hygg, að það séu raunverulegar endurbætur á þessum málum, sem vakir fyrir flm. Hins vegar mun ég ekki neita, að frv. ber ekki vott um, að flm. hafi athugað nægilega þessi mál. Mér virðist, að milli mín og hans sé verulegur ágreiningur um einstök atriði frv. Það á að greiða fyrst um sinn úr sjóðnum, sem á að stofna samkv. 1. gr., mismun á því, sem atvinnurekandi vill borga, og þess, sem verkamenn telja, að sér beri. Hv. flm. sjálfum er ljóst, að þetta ákvæði er varhugavert. Hann benti á, að verkamenn gætu gert hærri kaupkröfur nú en þeir byggjust við að fá fullnægt til frambúðar. Ég játa, að þetta getur verið til. En vinnukaupendur geta boðið þeim mun lægra kaup, þannig að það beri enn meira á milli og fé sjóðsins hrökkvi enn þá skemur en flm. býst við. Í þessu tilfelli er það sérstaklega atvinnurekenda hagur, skilst mér, að bilið sé sem allra breiðast, vegna þess að því fyrr kemur að því, sem segir í 4. gr. um að forða sjóðnum frá að vera misnotaður, þannig, að gerðar yrðu háar kaupkröfur í þeim tilgangi að eyða sjóðnum á þann hátt, eins og flm. virðist ætla, að komið gæti fyrir. Þessi ráðstöfun felst í því, að þegar 1/4 sjóðsins hefur farið í greiðslur þær, sem til er ætlazt, séu hámarksgreiðslur til verkamanna færðar niður í svokölluð þurftarlaun. Síðan ætti að greiða úr sjóðnum mismun á þurftarlaunum og því, sem atvinnurekandi bauð. Það er alveg ljóst, að ákvörðun þurftarlauna er á einskis manns meðfæri. Því að alveg eins og geta atvinnufyrirtækja er misjöfn, eins er mat á kaupi misjafnt, t.d. eftir því, hvort maður er einhleypur eða hefur stóra fjölskyldu, eða hvort um er að ræða ódýran stað eða dýrustu kaupstaði á landinu. Þá er enn í síðari málsgr. 4. gr. verkamönnum bannað að gera verkfall, meðan sjóðurinn greiðir þennan mismun á því, sem atvinnurekandi býður, og þurftarlaunum, þó að það sé e.t.v. langt undir almennum launakjörum á sama stað og í nærliggjandi héruðum. Þessi ákvæða útiloka því, að hægt sé að samþykkja frv. í nokkuð líkri mynd og það er nú. Þetta vildi ég láta koma strax fram við 1. umr. Auk þess er annað atriði, sem vert er að taka til athugunar. Mér skildist það vera byggt á því, að kaupgjaldi væri hagað eftir greiðslugetu hinna einstöku fyrirtækja, því að það er gert ráð fyrir, að jöfnunarsjóður fylgi hverju fyrirtæki fyrir sig. T.d., ef eitthvert fyrirtæki af sérstökum ástæðum stendur verr, skuldar máske meira en önnur sams konar fyrirtæki, er lakar stjórnað, eyðir meira í það, sem ekki er nauðsynlegt, eða býr á annan hátt við óhæga aðstöðu, þá á samkv. frv. að meta greiðslugetu þess, og l. eiga að miðast við það, sem þetta fyrirtæki getur borgað. Væri þessari reglu fylgt í heild í launamálum, sjá allir, hvert stefnir. Ef verkamenn ættu að hlíta því að færa kaup sitt til samræmis við hvert fyrirtæki, sem þeir vinna hjá, yrði kaupgjald eins mismunamli og fyrirtækin eru mörg. Með þessu væri verið að reyna að halda lífinu í fyrirtækjum, sem ekki eru lífvænleg. Að vísu er það rétt, að til langframa verður kaupgjald að miðast við greiðslugetu fyrirtækja. En það þýðir, að þau fyrirtæki, sem hafa að einhverju leyti verri aðstöðu eða er verr stjórnað en öðrum fyrirtækjum sömu tegundar, þau bara heltust úr lestinni, af því að þau eru ekki fær um að lifa. En þau fyrirtæki, sem eiga hægari aðstöðu eða er betur stjórnað, halda áfram að auka við sig. En að ætla að tryggja á þennan hátt starfsmöguleika fyrirtækja, sem ekki eiga skilið að lifa, er líka alveg rangt. Ég held það séu ekki fleiri atriði, sem ástæða er til að benda á við 1. umr. Ég er ekki á móti því, að málið fari til n., en taldi rétt að gera grein fyrir minni afstöðu, því að þessi mál eru verð athugunar, t.d. það, að fyrirtæki greiði allt upp í 10% af vinnulaunum í slíkan sjóð. Hins vegar er nauðsynlegt að athuga, að settar yrðu skorður við, að þetta yrði notað illa. Hætt væri víð, að ýmis fyrirtæki mundu græða á því, ef þetta yrði að lögum.



Ég vil viðurkenna hér, eins og ég tók fram, að það er afar miklum erfiðleikum bundið að finna þennan meðalveg. En ég held, að hræðsla hv. 3. landsk. við þetta sé ekki á fullum rökum byggð. Það sést m.a. á frv., í 5. gr., sem mér þætti vænt um, að 3. landsk. athugaði, þegar það ástand ríkir, að ágreiningur er á milli vinnuveitanda og vinnuþiggjenda, er sjóðstj. heimilt að rannsaka hag fyrirtækisins. Það fyrirbyggir náttúrlega alveg, að atvinnurek andi bjóði lægri laun en vera ber og eigi á hættu að verða kannske innan nokkurra daga uppvís að því, að hann er að nauðsynjalausu að seilast í sjóðinn eða gera tilraun til að lækka launin. Ég skal ekki segja, að ekki sé hægt að fyrirbyggja þetta betur, og ég er fús til samvinnu um allt, sem er til bóta. Við erum sammála um, að hér sé um tímabært mál að ræða, og vildi ég því taka samvinnu um allar hugsanlegar bendingar, sem gætu orðið til bóta í málinu. Hv. 3. landsk. sagði, að það væri á einskis manns færi að finna út þurftarlaun. Þau færu eftir því, hvort maðurinn er einhleypur eða fjölskyldumaður, býr í sveit eða á dýru hóteli. Þau fara eftir þessu: Hvað þarf fjölskylda, sem hefur ákveðinn barnafjölda fram að færa, undir þeim lífskjörum, sem eru í landinu? Og við getum orðið sammála um, að áður en þessi verðbólga hljóp í allt, þá voru komin alveg föst árslaun hjá verkamönnum og sjómönnum í þessu landi. Og ég held, að það sé tryggður ákaflega mikið réttur þessara manna með því, að hagstofan reikni þetta út, þegar ekki verður samkomulag hjá sjóðsstj. Hann talaði líka um það, að í landinu yrði misjafnt kaupgjald hjá einkafyrirtækjum. Hann skilur frv. öðruvísi en ég. Mér dettur ekki í hug að halda, að iðnfyrirtæki, sem stendur sig illa, geti gert verkbann og tilraun til að lækka kaup, á meðan samningar standa yfir. Það gæti ekkert einstakt togarafélag leyft sér að bjóða hásetum sínum lægri laun, ef samkomulag er milli vinnuveitendafélags annars vegar og sjómannafélags eða annars stéttarfélags hins vegar um kaupið. Hitt getur verið, að eitt félag geti haldið lengur áfram að vinna en annað, undir þeim kringumstæðum, að búið sé að segja samningum upp og ekki tekst samkomulag, ef félagið er fjársterkara og á meira í sjóði en önnur. Það teldi ég ekki óhamingju út af fyrir sig. Þetta, um að misnota aðstöðu sina gagnvart iðgjaldinu, tel ég ekki á rökum reist. Ef hv. 3. landsk. vill athuga frv. nánar, mun hann sjá, að þar er kveðið svo á í 7. gr.: „Þegar atvinnurekandi, sem á innieign í jöfnunarsjóði, hættir rekstri að fullu, fellur upphæðin öll í sameiginlegan jöfnunarsjóð vinnulauna.“ Þessi iðgjöld eru því engan vegin eign fyrirtækjanna, og vil ég benda hv. 3. landsk. á það. Féð á að nota til þess að mæta sams konar erfiðleikum og upphaflega var ákveðið, og hér er engan veginn gerð tilraun að skapa atvinnurekendum meiri rétt en vinnuþiggjendum, og ég held, að þar taki atvinnurekendur á sig fullt eins mikla byrði og áhyggjur og atvinnuþiggjendur, enda er það alveg sjálfsagt. Hitt er ekki nema eðlilegt, að ríkissjóður þurfi einnig að taka á sig einhverja byrði, og hún er þessi, að það fé, sem lagt er í sjóðinn, renni ekki beint sem eyðslufé í ríkissjóð, en ríkissjóður hefur hins vegar tekjur af fyrirtækjunum, inn í sjálfan ríkissjóðinn, ef hægt er að reka þau, og fær þar meira uppborið heldur en ef hann héldi þessum hluta, sem er lagt í jöfnunarsjóðinn. Og ég held, að ríkissjóður og allt landið græddu mest á því að fyrirbyggja með þessum sjóðum, að vinnustöðvun hljótist af kaupdeilum. Ég hygg því, að ef hv. 3. landsk. gerir sér far um, sem ég efast ekki um, að brjóta öll ákvæði þessa frv. til mergjar, og gerir svo sínar till. um það, sem betur má fara, sem ég og einnig hv. n. mun taka mjög vel í að athuga, þá gætum við mætzt á einhverri þeirri leið, sem yrði til þess að fyrirbyggja það böl, sem af því leiðir, að atvinnurekendur og atvinnuþiggjendur stríða um þessi mál.



Það er ekki af því, að ég vilji halda uppi kappræðum um frv. á þessu stigi málsins við hv. flm., að ég kvaddi mér hljóðs. En sumt, sem mér fannst fullljóst í frv., verður mér alveg óljóst eftir þessa síðari ræðu hans. Vil ég því gera nokkrar fyrirspurnir. Mér skildist á því, sem hann sagði í ræðu sinni, að hann gerði ráð fyrir því, að samningar um vinnulaun og slíkt yrðu í höndum hlutaðeigandi félaga og samtaka eins og verið hefur og á því yrði ekki breyt., þó að þetta frv. yrði samþ. sem l. Mér gengur erfitt að gera mér grein fyrir því, hvernig þetta yrði framkvæmt. Ef t.d. deila rís milli togarasjómanna og togaraútgerðarmanna um kjör á togurum og þar ber verulega á milli, þá get ég hugsað mér, - tel það þó vafasamt -, en get þó hugsað mér, að skipin héldu áfram að ganga, ef útgerðarmenn væru þá á því að láta þau gera það, þann tíma, sem sjóðurinn eða sjóðirnir væru að nota þennan 1/4 part, sem heimilt er að greiða í mismun þann, sem er á milli þess, sem atvinnuveitandi hefur boðið og vinnuþiggjandi hefur krafizt, og ég geri ráð fyrir, að fyrirstaða yrði ekki hjá sjómönnum með að vinna þann tíma. Hins vegar tel ég óvíst, að atvinnurekendur teldu heppilegt, að þessi tími yrði langur, eftir að samningum hefði verið sagt upp, sem þannig yrði haldið áfram að greiða mismuninn á milli krafna sjómanna og þess, sem atvinnurekandinn vill borga. Þó að það væri hugsanlegt, tel ég það frekar ólíklegt. En nú yrðu þessir sjóðir mismunandi hjá fyrirtækjunum, þannig að á mismunandi tíma ætti þá þessi greiðsla að lækka niður í það að vera mismunurinn á þurftarlaunum og því, sem atvinnurekandinn hefur boðizt til að greiða, og ég hygg, að þessi „þurftarlaun“ yrðu verulega undir því, sem sjómennirnir þyrftu að fá. Og ég geri svo ráð fyrir því, að þurftarlaun yrðu í öllu falli eitthvað undir því, sem sjómenn hefðu heimtað, og ég verð að telja það ákaflega vafasamt, að sjómenn mundu una því vel að fara út á skipin og láta greiða sér, svo lengi sem fé sjóðsins entist, þessi svo kölluðu þurftarlaun. En svo mundu einnig skipin stöðvast mismunandi snemma, eftir því hversu lengi sjóðirnir entust, alveg eins og það mundi koma mismunandi fljótt, eftir því hvert fyrirtækið væri, hvenær launin kæmust niður í þurftarlaun, þannig að á sumum skipunum yrði á sama tíma greitt kaup eftir kröfum sjómanna, en á öðrum þurftarlaun svo kölluð. Ég býst við, að við séum báðir, hv. flm. og ég, svo kunnugir þessum málum, að við sjáum, að þetta er óframkvæmanlegt. Ef fyrirtæki leggst niður, þá á það, sem eftir er í jöfnunarsjóði vinnulauna þess fyrirtækis, að leggjast í sameiginlegan jöfnunarsjóð vinnulauna, sem á að vera stofnun fyrir allt landið. Hins vegar er vitanlegt, að hvert fyrirtæki á eftir þessu frv. að hafa sinn sérstaka jöfnunarsjóð, sem samkvæmt 8. gr. frv. aldrei má greiða fé úr til þess að forðast vinnustöðvun annarra aðila. Þessir jöfnunarsjóðir hvers fyrirtækis yrðu því í raun og veru eins konar varasjóðir, sem fyrirtækin eiga til þess að jafna á milli krafna sjómanna og þess, sem atvinnurekendur vildu greiða í kaup, og það er ákaflega trúlegt, að þegar miklar tekjur væru hjá fyrirtækjum, þannig að þær mestallar færu annars í skatta, þá mundu fyrirtækin nota sér að taka sem svarar 10% vinnulauna og leggja í jöfnunarsjóð sinn og koma svo fyrr með kröfur um launalækkun en ella. En eins og ég áðan sagði, þá leiðir af því, ef jöfnunarsjóðinn á að nota til að greiða umræddan mismun á kaupi hjá hverju fyrirtæki fyrir sig, það, að maður hlýtur að álykta, að frv. byggist á þeirri hugsun, að launin hjá hverju fyrirtæki eigi að miðast við greiðslugetu þess. En það getur aldrei orðið framkvæmanlegt. Launin verða að miðast við heildarreglur þess atvinnurekstrar. Og þau fyrirtæki, sem standa svo vel að vígi, að þau geta starfað með sæmilegri afkomu, miða við það almenna meðaltal launa, sem atvinnurekendur geta borgað, þar sem reksturinn gengur vel. En hin fyrirtækin, sem einhverra hluta vegna ná því ekki að starfa með sæmilegri afkomu, verða að bæta sig eða heltast úr lestinni. Jafnvel þó að vel gangi með verzlun, útgerð og iðnað, gefast einstök fyrirtæki í þessum greinum upp. Og ef ætti að miða launagreiðslur þeirra fyrirtækja, sem standa höllum fæti, við greiðslugetu þeirra, þó að önnur slík fyrirtæki geti borgað hærra kaup, þá sjá allir, að það er ekki eðlilegt. En hér er miðað við það, í hverju einstöku tilfelli, að hvert fyrirtæki geti tryggt sig gegn vinnustöðvun, sem miðast við greiðslugetu hvers fyrirtækis í þessu efni.



Aðeins fáein orð. Ég tel, og það er hugsunin á bak við þetta frv., að enginn geti eftir frv. stöðvað vinnu, hvorki vinnuveitendur né vinnuþiggjendur, meðan verið er að eyða 1/4 hluta af jöfnunarsjóðnum í hverju tilfelli. Þetta er klárt mál eftir frv. og einnig, að það getur enginn stöðvað vinnu, meðan hægt er að greiða þurftarlaun úr sjóðnum. Og það er fyrst, þegar það er ekki hægt, sem vinnustöðvun getur farið fram. Hins vegar getum við deilt um það, hvað þurftarlaun séu eða eigi að vera há og hvort þar eig í að miða við till. sáttasemjara. Hitt segir sig sjálft, að það getur ekki verið hægt að semja sérstaklega um vinnulaun fyrir suma aðila, hvorki á einum eða öðrum stað, eins og hv. 3. landsk. veik að og hélt fram, að þetta frv. leiddi af sér, að ætti að gera. Þess vegna er það, að strax þegar það ástand skapast, að greiða verður úr jöfnunarsjóði, mundi það reka enn meir á eftir um að reyna að gera viturlega samninga sem fyrst um kaup og kjör. Og það er miklu minna tjón fyrir landið að hafa það þannig, heldur en að allur flotinn stöðvist svo eða svo langan tíma. Þar að auki er möguleikinn til þess að sameiginlegur jöfnunarsjóður grípi inn í til að hjálpa þeim fyrirtækjum, sem ekki hafa nægilega sterka jöfnunarsjóði hjá sér. En það kæmi aldrei til greina, að hægt væri að taka af sjóði eins fyrirtækis til þess að greiða vegna annars eða annarra fyrirtækja þann umrædda mismun á kaupkröfum og tilboðum. Þess vegna mundi það aldrei líðast af almenningsálitinu, að eitt fyrirtæki greiddi sínum mönnum miklu minni laun heldur en almennt væri greitt í þeirri atvinnugrein. Ég vænti þess, að hv. 3. landsk. þm. athugi þetta mál vel og geri „pósitívar“ till. um samræmingu á þessu máli, því að mér skilst, að hann vilji laga þessi mál og að hann geri þá brtt. við frv. í þá átt, sem hann og hans flokkur gæti fellt sig við.



Það er svo til orða tekið í grg. fyrir þessu frv., að nánar muni verða gerð grein fyrir því í framsögu. En ég sé þó ekki ástæðu til að tefja tíma hv. þd. með því að skýra þetta mál frekar en gert er í grg. og frekar en gert hefur verið með þeim löngu umr., sem farið hafa fram um efni frv. hér í þessari hv. d. Það, sem ég nú segði um málið, mundi þá verða endurtekning á því, sem sagt hefur þegar verið um það hér. Og ég gerði grein fyrir því í sambandi við annað mál, hvers vegna málið er borið fram í þessu formi. Ég tel jafnframt, að þetta mál hafi verið svo mikið rætt í allshn., að tæpast sé þörf á að vísa því til n. En ef hæstv. forseta sýnist svo, mundi ég þó ekki leita mér gegn því, að því yrði vísað til landbn. Vil ég svo óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr., og legg það á vald hæstv. forseta, hvort hann telur ástæðu til að vísa því til nefndar.