Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar að undanförnu, en eins og nál. þau og brtt., sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur n. ekki náð algerri samstöðu um málið, þannig að meiri hl. mælir með því, að það verði samþ. með þeim brtt., sem hann flytur á þskj. 450, en aðrir nm. hafa skilað sérálitum og flytja viðtækari brtt. Brtt. meiri hl. eru á þskj. 450. Eru það efnislega tvær brtt., sem hér er um að ræða. önnur er um lækkun á tolli á mjólkurtönkum. Þetta mál bar á góma við 1. umr. málsins, og með brtt. meiri hl. er komið á móts við þær óskir, sem þar komu fram um lækkun á þessum tolli. Í öðru lagi er brtt., sem gengur út á heimild handa ríkisstj. til þess að lækka eða endurgreiða gjöld af heilum, innfluttum dráttarbrautum. Á sameiginlegum fundi fjhn. beggja d., sem um getur í nál. meiri hl., kom fram ábending um þetta atriði frá hv. 5. þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni, en með þessari till. er komið nokkuð til móts við það sjónarmið. Ég sé, að 2. minni hl. fjhn., hv. 4. þm. Norðurl. e., hefur flutt um þetta sérstakar brtt., sem ganga nokkru lengra, en því treystist meiri hl. ekki til að mæla með að svo stöddu. Ég vil enn fremur geta þess, að mér hefur verið á það bent af skrifstofustjóra Alþ., eftir að málið var afgreitt úr n., að ákveðin formsatriði í frv. mætti færa til betri vegar, og með tilliti til þess vil ég beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann gefi stutt fundarhlé á milli umr., þannig að n. gefist kostur á því að athuga þessi atriði, og mundu þá vera væntanlegar brtt, um þetta fyrir 3. umr. málsins, ef samkomulag verður um það. Hér er sem sagt eingöngu um formsatriði að ræða. En með tilliti til þessa taldi meiri hl. rétt að taka einnig aftur til 3. umr. þær till. um efnisbreytingar, sem gerðar eru á þskj. 450. Að öðru leyti hef ég ekki meira að segja um afstöðu meiri hl. n. til þessa máls, en að gefnu tilefni í ræðum þeim, sem fluttar voru við 1. umr. málsins af hálfu þeirra tveggja hv. stjórnarandstæðinga, sem þá töluðu, svo og vegna þeirra nál. frá minni hl., sem úthýtt hefur verið, vildi ég fara um þau atriði, sem þar skipta máli að mínu áliti, örfáum orðum. Þau sjónarmið, sem liggja að baki brtt. hv. 1. minni hl., eru tvenns konar: í fyrsta lagi, að of skammt sé gengið í tollalækkunum í frv., og í öðru lagi, að einstökum atvinnugreinum sé enn mismunað í tollum meira en réttmætt sé. Um fyrra atriðið má auðvitað lengi deila. Það verður m.a. spurning um það, hve ríkissjóður má miklu tapa í umræddum tolltekjum. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að vélum sé smyglað inn sem neinu nemi, þannig að ríkissjóður hlýtur að tapa tolltekjum sem lækkununum nemur. Verður þá spurningin um það, hve mikil sú lækkun megi verða, þannig að fjárhagsáætlun standist. Ég sé ekki ástæðu til þess að eyða fleiri orðum um þetta atriði. En í þessu sambandi má þó minna á það, að tilgangur tolla, sérstaklega þeirra, sem lagðir eru á framleiðslunauðsynjar, getur verið sá að koma í veg fyrir allt of mikið misræmi milli erlends og innlends verðlags. Er þess skammt að minnast, að þegar hið svokallaða bjargráðafrv. vinstri stjórnarinnar var lagt fram sællar minningar, en í því var m.a. gert ráð fyrir miklum nýjum yfirfærslugjöldum á framleiðslunauðsynjar atvinnuveganna, var það m.a. varið með því, að nú væri svo komið, að það borgaði sig í rauninni ekki lengur fyrir bændurna að halda áfram að heyja, þó að þeir gerðu það enn þá af gömlum vana, því að erlendur fóðurbætir væri orðinn svo ódýr. Nú er misræmi milli innlends og erlends verðlags að vísu ekki nærri því eins mikið og þá var. En talsverð röskun varð þó á verðhlutföllum milli þess erlenda og innlenda með þeim miklu kaup- og verðhækkunum, sem urðu árið 1963, þannig að innflutta varan hefur síðan verið ódýrari en áður miðað við tekjur hér innanlands. En þetta á auðvitað í ríkara mæli við þær framleiðslunauðsynjar, sem notaðar eru til framleiðslu fyrir innlendan markað, en hvað útflutningsframleiðsluna snertir. En á það má þó benda, að einmitt þessi röskun á verðhlutfallinu milli þess innlenda og erlenda gerir það að verkum, að um nokkuð breytt viðhorf er að ræða í þessum efnum frá því fyrir 1963. Hitt meginsjónarmiðið, sem virðist liggja að baki þeim brtt., sem fluttar eru af hv. 1. minni hl., er það, að ekki beri að mismuna í tolli milli atvinnugreina, svo sem gert sé í gildandi tollal. og jafnvel eftir að það frv., sem hér liggur fyrir, hefur verið samþykkt. Ég er því út af fyrir sig sammála, að ekki sé ástæða til þess að gera mun á frumframleiðslu og iðnaðarframleiðslu í þessu efni, enda mun það ekki vera þetta sjónarmið, sem liggur tollafrv. að baki, eins og ég kem rétt á eftir að. En hins vegar finnst mér, að gild rök hnígi að því, að gerður sé hér munur á framleiðslu fyrir innlendan og erlendan markað, ekki þó vegna þess að ég álíti framleiðslu fyrir innlendan markað þjóðarbúinu minna virði en útflutningsframleiðslu, í því efni get ég út af fyrir sig alveg tekið undir það, sem segir í nál. hv. 1. minni hl., en hins vegar ber þess að gæta, að innflutningstollar eru hugsaðir sem neyzluskattar, en ekki sem skattar á framleiðsluna. Af því leiðir, að til þess er ætlazt, að það séu notendur vörunnar, sem beri tollinn, en ekki framleiðendur. En nú er það kunnugt, að útflutningsframleiðslan getur ekki velt tollum, sem á hana eru lagðir, yfir á neytendur á sama hátt og framleiðendur fyrir innlendan markað. Það má því gera ráð fyrir, að tollar á vélar iðnaðar, sem framleiðir fyrir innlendan markað, séu bornir af neytendum þess varnings, en það á auðvitað ekki við um bátavélar og aðrar vélar, sem notaðar eru af útflutningsframleiðslunni. En hitt er svo annað mál, að erfitt getur oft verið að draga markalínu milli framleiðslu fyrir innlendan og erlendan markað, þar sem ýmsar atvinnugreinar framleiða bæði fyrir innlendan og erlendan markað. Þannig gæti það t.d. verið álítamál, hvort landbúnaðurinn eigi hér að sitja við sama borð og sjávarútvegurinn, þar sem landbúnaðarframleiðslan er sem kunnugt er meira fyrir innlenda markaðinn en þann erlenda. Eins og grg. þess frv., sem hér liggur fyrir, ber með sér, er það þetta sjónarmið, sem liggur að baki þeirri. mismunun, sem um er að ræða. En það vafamál, sem ég nefndi, hvort landbúnaðurinn eigi að njóta í þessum efnum sömu aðstöðu og sjávarútvegur, hefur verið túlkað landbúnaðinum í vil, og ætti það sízt að vera ámælisvert frá sjónarhóli þeirra, sem öðrum fremur telja sig formælendur landbúnaðarins. Þá kom það fram í ræðum beggja þeirra hv. stjórnarandstæðinga, sem hér töluðu við 1. umr. málsins, að tollavandamáli iðnaðarins væri ekki nægilega sinnt í frv. því, sem hér liggur fyrir. Hér er vissulega um mikið vandamál að ræða, en eins og hæstv. fjmrh. skýrði frá við 1. umr. málsins, hefur eigi unnizt tími til að ljúka endurskoðun tollalöggjafarinnar í heild með tilliti til iðnaðarins, en að því verður unnið á sumri komanda. Annars held ég, að það sé á misskilningi byggt, sem fram kom í ræðum beggja þeirra hv. stjórnarandstæðinga, sem hér töluðu við 1. umr. málsins, og það kemur raunar líka fram í nál. hv. 2. minni hl., að hin versnandi samkeppnisaðstaða ýmissa iðngreina á innlendum markaði, sem svo mjög hefur verið kvartað um síðustu mánuðina og vafalaust ekki að tilefnislausu, eigi rót sína að rekja til þess, að skref hafi nýverið verið tekin að tilhlutun hæstv. ríkisstj. í þá átt að rýmka um innflutning á þessum varningi. Mér er ókunnugt um það, að neitt slíkt hafi átt sér stað hvað snertir þann iðnað, sem mest hefur verið rætt um í þessu sambandi, en það er fatnaðariðnaðurinn, síðan núverandi skipan innflutningsmála var ákveðin hér á hv. Alþ. fyrir 4-5 árum ágreiningslaust að mig minnir. .Ég hygg meira að segja, að allt síðan 1951 hafi ekki verið um að ræða verulegar hömlur á innflutningi vefnaðarvöru og annars þess, sem til fatnaðar heyrir. Það er alkunna, að á árunum 1947 og þar til 1951 var mjög tilfinnanlegur skortur á vefnaðarvöru hér á landi, ströng skömmtun og það sem verra var, að fólk fékk ekki einu sinni út á þá skömmtunarseðla, sem út voru gefnir. Ég held, að ég eigi enn þá hinn víðfræga stofnauka fyrir ytri fatnaði, sem þá var gefinn út, það fékkst aldrei neitt út á hann og voru alltaf langar biðraðir, ef það fréttist, að vefnaðarvara kæmi í búð. En með þeim ráðstöfunum, sem stjórn Sjálfstfl. og Framsfl. gerði í efnahagsmálum árið 1950, var ráðin bót á þessu ófremdarástandi, og síðan hef ég aldrei orðið var við það, að kvartað hafi verið um skort á vefnaðarvöru, hvorki innlendri né erlendri. Það hafa að vísu verið lækkaðir tollar á einstökum tegundum fatnaðar, sérstaklega þar sem um er að ræða varning, sem vitað var að smyglað væri til landsins í allstórum stíl, en ekki mun það hafa verulega þýðingu, og auðvitað er smyglið líka samkeppni við innlendan iðnað. En þó að þetta sé að mínu áliti á misskilningi byggt, að þessi verri samkeppnisaðstaða iðnaðarins standi í sambandi við aðgerðir til þess að rýmka innflutninginn frá því, sem áður var, neita ég því síður en svo, að það sé staðreynd, að samkeppnisaðstaðan hafi versnað síðustu mánuðina. En þar hygg ég að aðrar orsakir séu að verki. Á ég þar einkum við það, sem ég nefndi áðan, nefnilega hinar stórfelldu kaupgjaldshækkanir, sem urðu á árinu 1963 og hlutu að valda allmikilli hækkun á verði innlendrar framleiðslu, án þess að um samsvarandi hækkun væri að ræða á innfluttu vörunni; þannig að hagstæðara varð nú fyrir kaupendurna innanlands að kaupa erlendu vöruna þrátt fyrir háan toll. Ég hugsa, að það sé í þessu, sem ástæðan liggur til þess, að samkeppnisaðstaða innlenda iðnaðarins hefur versnað frá því, sem áður var. Hér er auðvitað um mikið hagsmunamál að ræða fyrir alla þá, sem framfæri sitt hafa af því að starfa við umrædda framleiðslu, þó að því máli verði af áðurgreindum ástæðum ekki ráðið til lykta í sambandi við afgreiðslu þessa máls. En hitt má þó ekki gleymast, að við ákvörðun tolla á neyzluvarningi verður líka að taka tillit til annarra hagsmuna en þeirra einvörðungu, sem eiga áður nefnd iðnfyrirtæki og vinna við þau, en það, sem ég hér hef í huga, eru hagsmunir neytendanna. Útgjöld til fatnaðar eru stór líður í vísitölu framfærslukostnaðar. Samkv. núgildandi vísitölugrundvelli nemur þessi kostnaður um 15% allra útgjalda, ef miðað er við útgjöld vísitölunnar í heild, en um 20%, ef miðað er eingöngu við útgjöld til kaupa á vöru og þjónustu eða A-lið vísitölunnar. Þess má geta í þessu sambandi, að samkv. vísitölugrundvellinum nema útgjöldin til fatnaðar meiru en húsnæðiskostnaðurinn. En hitt er auðvitað rétt, að það er vitað, að húsnæðisliðurinn er vanmetinn í vísitölunni. Hitt getur ekki farið milli mála, að útgjöldin til fatnaðar eru verulegur kostnaðarliður, þannig að ef þau útgjöld væri hægt að lækka, svo að um munaði, væri það veruleg kjarabót. Þetta hefur líka einmitt verið ljóst hv. 4. þm. Norðurl. e., því að þegar tollskráin var hér til meðferðar fyrir tveimur árum á hv. Alþ., flutti hann till. um verulega lækkun tolla á tilbúnum fatnaði. Ég hef hér með mér þskj.-part þingtíðindanna frá 1962, en á þskj. 545 eru birtar þær brtt. við tollskrána, sem hv. þm. þá flutti. Hann vildi gera eftirtalda lækkun á tollum á fatnaði, með leyfi hæstv. forseta: Tolla af ytri fatnaði karla vildi hann lækka úr 90% í 60%, á ytri fatnaði kvenna úr 90% í . 60% og lækka tolla á manchettskyrtum sem nam því sama. Nærfatnað karla úr baðmull vildi hann lækka úr 70% í 50% og annan nærfatnað karla úr 90% í 60%. Nærfatnað kvenna úr baðmull vildi hann lækka úr 70% í 50% og annan nærfatnað kvenna úr 90% í 60%. En allur mun þessi varningur, eftir því sem ég bezt veit, vera framleiddur hér á landi. Nú er ég síður en svo að upplýsa þetta hv. þm. til ámælis eða álitshnekkis. Þvert á móti lit ég þannig á, að hér hafi verið um skynsamlegar og athyglisverðar till. að ræða, og ég man ekki betur en að á sínum tíma tæki ég, sem hafði þá framsögu fyrir fjhn. um tollskrármálið, þessum till. vinsamlega, þótt ég að vísu treystist ekki til þess að mæla með því, að þær yrðu samþ. án nánari athugunar. Og ég held, að ég hafi þá einmitt minnzt á það, að það væri óvíst, að tekjutap ríkissjóðs yrði mikið þrátt fyrir þessa verulegu lækkun tollanna, því að það er vitað, að mjög mikið er um það, bæði að þeir, sem ferðast til útlanda, kaupi þar fatnað á sig í stórum stíl, auk þess sem fólk lætur kunningja sína, sem eru í siglingum o.s.frv., kaupa fyrir sig. Þannig á sér stað verulegur innflutningur á fatnaðarvörum, bæði löglega og ólöglega, sem vera má að kynni verulega að draga úr, ef tollarnir væru lækkaðir verulega, þannig að ríkissjóður gæti þannig fengið bætt a.m.k. að nokkru það tolltekjutap, sem hann kynni að verða fyrir, vegna þess að tollstigarnir yrðu lækkaðir. Nú er einmitt vaxandi skilningur á því meðal launþega, að leggja beri áherzlu á raunhæfar kjarabætur, elns og það er orðað, eða aukinn kaupmátt launa, en láta sér ekki nægja snuðtúttuna að hækka kaupið án nokkurra trygginga fyrir því, að kauphækkanirnar verði ekki allar sóttar aftur í vasa launþeganna sjálfra með hækkuðu verðlagi. Ef eitthvað á að gera í þeim efnum, sem raunhæft megi teljast, þá sýnist elnmitt fátt vera nærtækara en slíkar tollalækkanir á nauðsynjum, sem nokkur von er til samkv. áður sögðu, að framkvæma megi án þess, að tolltekjur ríkissjóðs minnki tilfinnanlega. Ef tollar á fatnaðarvöru væru t, d. lækkaðir um helming og gert ráð fyrir því, að tollurinn næmi helmingi vöruverðsins, þá væri hér samkv. vísitölugrundvellinum um 4% raunhæfar kjarabætur að ræða, verkalýðnum til handa, sem hiklaust má fullyrða, að séu meiri kjarabætur en nokkru sinni hafa náðst í einu a.m.k. tvo síðustu áratugina með verkfallsbaráttu, þ.e.a.s. þegar dæmið er reiknað til enda, þannig að tekið sé tillit til þeirra verðhækkana, sem leitt hefur af kauphækkunum. En kauphækkanirnar hafa auðvitað út af fyrir sig numið allmiklu meira en þessu, en það er allt annað mál. Nú er ég ekki að segja, að þetta sé hægt að gera í einu vetfangi. Í því efni þyrfti auðvitað að taka tilhlýðilegt tillit til áhrifa slíkra aðgerða á hag innlendu framleiðslunnar og auðvitað þá jafnframt að gera aðrar ráðstafanir til þess að bæta hag hennar, svo sem lækka hráefni til iðnaðar o.s.frv. En hvað sem því líður, þá gefur þetta þó hugmynd um þá þýðingu, sem þessi mál hafa frá hagsmunasjónarmiði neytendanna. Allar þær ríkisstj., sem setið hafa að völdum hér á landi síðustu tvo áratugina, hafa verið ásakaðar þunglega fyrir það af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, að þær hafi, eins og það hefur verið orðað, rænt öllum þeim kjarabótum, sem verkalýðurinn hefur áunnið sér með kaupgjaldsbaráttu sinni, með því að velta kauphækkunum yfir á vöruverð og láta launþegana þannig greiða sér kauphækkanirnar sjálfir. Þá athugasemd má að vísu gera við þetta, að að jafnaði eru það auðvitað ekki ríkisstjórnirnar, sem verðleggja vöru og þjónustu. Það eru atvinnurekendurnir, sem það gera. Hitt er hins vegar rökrétt, hvort sem réttmætt er að öðru leyti, að áfellast ríkisstj. fyrir það að beita ekki þeim tækjum, sem þær hafa yfir að ráða, til þess að hindra það, að atvinnurekendur velti kauphækkununum þannig af sér. Hér má fyrst og fremst nefna verðlagseftirlitið. En fleira kemur til greina í þessu sambandi, svo sem það atriði, sem hér er einkum til umræðu, að sé innflutningur á umræddri vöru ekki heftur, þá skapar það atvinnurekstrinum slíkt aðhald, að hann hefur ekki nema takmarkaða möguleika á því að hækka verð til samræmis við hækkað kaup, þannig að annaðhvort verða atvinnurekendur að greiða kauphækkanirnar af hagnaði sínum, sé hann fyrir hendi, eða mæta þeim með hagræðingu og öðrum ráðstöfunum til þess að bæta rekstur sinn, svo að þá verða þær kjarabætur, sem tilgangurinn var að ná með því að hækka kaupið, raunhæfar. Ef samkeppni er hins vegar útilokuð með innflutningshöftum og háum verndartollum, þá gefur það auga leið, að atvinnurekendur fara þá leiðina, sem fyrirhafnarminnst er til að fá kostnaðarauka sinn vegna hærra kaupgjalds greiddan, eða þá leið að hækka vöruverðið sem nemur hinu hækkaða kaupi. Ég ætla svo ekki að orðlengja fleira um þetta, en hitt gefur auga leið, að það er ekki í sömu andrá hægt að halda fram kröfum bæði atvinnurekstrarins og neytendanna í þessu efni. Ef það er heimtað af ríkisstj., að hún geri ráðstafanir til þess, að kauphækkanir, sem verkalýðurinn kann að semja um, verði raunhæfar kjarabætur, þá er ekki jafnframt hægt að ásaka hana fyrir, að hún veiti framleiðslunni fyrir innanlandsmarkað aðhald með því að leyfa innflutning, því að það er einmitt slíkt aðhald, sem knýr atvinnureksturinn til að axla þær byrðar, sem hann hefur tekið á sig með því að semja um hærra kaup. Ef hins vegar er heimtað, að atvinnurekendum sé í skjóli hafta og tollverndar ávallt gert kleift að velta öllum kauphækkunum af sér yfir í vöruverðið, þá verður allt tal um raunhæfar kjarabætur í rauninni ómerkt hjal. Þá er ekki lengur hægt að tala um kaupgjaldsbaráttuna sem kjarabaráttu, heldur aðeins baráttu fyrir aukinni verðbólgu. Ég vil taka það fram, að í þessu liggur ekki, að ég sé að drótta því að hv. 4. þm. Norðurl. e., að hann hugsi á þennan veg. Það veit ég, að hann gerir ekki. En það er nauðsynlegt, að þessi vandasömu mál séu athuguð frá öllum hliðum, og verkalýðshreyfingin verður að gæta þess, að samræmi sé í þeim kröfum, sem hún gerir á hendur stjórnarvöldum, ef hægt á að vera að koma til móts við þær. Herra forseti. Meiri hl. fjhn. leggur til, að þetta frv. verði afgr. frá þessari hv. d. með þeim efnisbreytingum, sem hún leggur til að gerðar verði með brtt. á þskj. 450, en auk þess eru, eins og ég hef þegar getið, væntanlegar fáeinar brtt. fyrir 3. umr., sem eru þó eingöngu formlegs eðlis.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu frsm. meiri hl., náði fjhn, ekki samstöðu um afgreiðslu þessa frv. Hv. 1. þm. Vesturl., sem í fjarveru hv. 1. þm. Norðurl. e. tók sæti í fjhn., og ég höfum gefið út sérstakt nál. á þskj. 446 og brtt. á þskj. 447. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að því að gera grein fyrir þessu. Ég skal neita mér um að fara langt út í umr. um almenn atriði, eins og frsm. hv. meiri hl. gaf þó tilefni til. Ég ræddi þessi atriði nokkuð við 1. umr. málsins, og umfram það, sem þá var sagt og fram kemur í nál. á þskj. 446, hef ég ekkí miklu við að bæta. Það hefur verið skoðun mín lengi, og ég hef tekið hvert tilefni, sem gefizt hefur í sambandi við tollskrármál, til þess að láta þá skoðun í ljós, að nauðsyn beri til að lækka mjög verulega, helzt afnema tolla á vélum og tækjum til framleiðslunnar. Ég sé ekki ástæðu til þess að rökstyðja þetta svo mjög nú, það hef ég og reyndar margir fleiri gert áður, og ég skal ekki endurtaka það. Það liggur í augum uppi, að sá aukni stofnkostnaður, sem af þessu leiðir, rýrir samkeppnisaðstöðu þeirra framleiðenda, sem slíka tolla eiga að greiða, og ekki nóg með það, heldur eru slíkir tollar hemill á viðleitni framleiðenda til að bæta vélakost og tækjakost, og það er kannske ekki síður alvarlegt atriði. Það kom fram hjá hv. frsm, meiri hl. hér áðan, að við, sem að þessu nál. stöndum, teldum, að jafnvel eftir að þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefði verið samþ., þá ætti sér stað mismunun milli einstakra greina framleiðslunnar í tollamálum. Ég vil, að það komi skýrt fram, að ég álít meira að segja, að sú mismunun sé aukin með þessu frv., og þykist ég hafa sýnt fram á það í nál. á þskj. 446. Mér virðist, að eftir að þetta frv. hefur verið samþ. óbreytt, væri um að ræða 5 tollaflokka á vélum og tækjum til framleiðslunnar í staðinn fyrir þó ekki nema 4 eða jafnvel ekki nema 3 áður á þessum tækjum. Það eru þá í fyrsta lagi bátar, sem eru tollfrjálsir, og vélar til þeirra, sem eru það í raun líka. Þó að þær séu í 10% tolli samkv. skránni sjálfri, þá eru tvær heimildagreinar til þess að endurgreiða tolla af þeim og sýnilegt, að löggjafinn ætlast til, að svo sé. Í öðru lagi er það 4% flokkur. Í honum eru veiðarfæri og ýmsar vélar og tæki til fiskveiðanna, t.d. eins og síldardælur, sem nú bætast við samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, og hliðstætt. Í þriðja lagi eru svo í 10% tolli landbúnaðarvélar og vélar til fiskiðnaðarins samkv. þessu frv. Í fjórða lagi er svo 15% tollur. Þar eru vélar til fiskiðnaðarins, sem einnig eru framleiddar hér innanlands. Og síðast í fimmta lagi eru vélar og tæki til iðnaðar, sem fyrst og fremst vinnur fyrir innlendan markað, og iðnaðar úr landbúnaðarvöru og slíku í 25% tolli. Raunar er svo 6. flokkurinn, sem ég hef nú gengið fram hjá og geri ekki sérstakan ágreining um, og það eru vélar til ýmiss konar þjónustuiðnaðar, sem eru enn í 35% tolli og voru víst raunar í 50% áður. En þær ætla ég ekki að gera hér sérstaklega að umtalsefni. En mér virðist, að það sé óeðlilegt að skipta framleiðslunni niður í flokka, sem búi við misjöfn skilyrði að þessu leyti til. Mér virðist, að við þessa flokkun gæti tveggja sjónarmiða. Þau tæki, sem notuð eru til frumframleiðslu - til hráefnisöflunar, eru sett í lægri tollflokka en hin, sem eru til iðnaðar eða fullvinnslu hráefna, því að þegar tækin til fiskveiða eru í ýmist 0 eða 4% tolli, eru tækin til fiskiðnaðar í ýmist 10% eða 15% tolli, og þegar tæki til hráefnaöflunar í landbúnaði eru í 10% tolli, eru tæki til iðnaðar á því sviði í 25% tolli. Hér er því um að ræða ósamræmi og misjöfnun, sem ég get ekki fundið nein eðlileg rök fyrir. Í öðru lagi er hér gert ráð fyrir mismunun á þeim grundvelli, hvort um er að ræða framleiðslu útflutningsvöru (en þar er nú raunar bara átt við fiskiðnað, eftir því sem ég fæ bezt séð, í þessu frv.) eða vinnslu fyrir innlendan markað. Ég geri ráð fyrir því, að flestir geri sér það ljóst, að mörkin þarna á milli geta verið æðióglögg og getur orðið æðimiklum erfiðleikum undirorpið að gera þau mörg glögg í framkvæmd. En látum það liggja á milli hluta. Þó að svo væri, að hægt væri að gera þessar línur sæmilega glöggar, finn ég ekki rök því til stuðnings, að eðlilegt sé að draga þessa markalinu. Hv. frsm. meiri hl. sagði hér áðan, að það væri í sjálfu sér eðlilegt að draga þessa línu, sökum þess að þeir tollar, sem legðust á þær vélar, sem notaðar eru til framleiðslu vara til sölu á innanlandsmarkaði, kæmu fram í vöruverðinu og væru því í raun og veru neyzlutollar eða neyzluskattar. Þetta út af fyrir sig er ekki vefengt. En hitt er ljóst, að til þess að þetta geti komið fram í vöruverðinu, verður iðnaðurinn að hafa þá aðstöðu að geta hækkað vöruverðið sem þessu svarar, og það liggur jafnljóst fyrir eftir sem áður, að þetta rýrir samkeppnisaðstöðu iðnaðarins við hliðstæðar vörur, sem ekki eru framleiddar undir þessum skilyrðum. Og svo er hitt sjónarmiðið, sem ég nefndi áðan og ég vil undirstrika enn á ný, að tollar af þessu tagi verka til þess að draga úr áhuga manna og viðleitni til þess að vélvæðast og búast betri tækjum. Þetta sjónarmið, að hafa lægri tolla á vélum, sem ætlaðar eru til útflutningsframleiðslunnar, heldur en hinum, sem ætlaðar eru til framleiðslu fyrir innanlandsmarkað, er, eins og ég sagði áðan, þess eðlis, að mér finnst það hljóta að vera nokkuð erfitt í framkvæmd. Þeir erfiðleikar koma strax fram í þessu frv., sem hér liggur fyrir, vegna þess að höfundar þess hafa ekki treyst sér til þess að gera þarna annan greinarmun á í raun heldur en skilja á milli fiskiðnaðar og annars iðnaðar. En vissulega er það ýmiss konar annar iðnaður en bara fiskiðnaður, sem hefur möguleika til þess að vera og er að nokkru leyti kannske þegar orðinn útflutningsiðnaður. Út í þetta skal ég ekki fara frekar og ekki eyða tíma hv. d. í frekari rökstuðning fyrir okkar máli, því að eins og ég sagði áðan, hef ég við ýmis tækifæri komið þeim rökum á framfæri og skal því ekki taka langan tíma frá hv. d. til þess að gera grein fyrir máli 1. minni hl: Við höfum á þskj. 447 lagt fram brtt., sem allar hníga í þá átt að jafna aðstöðu iðnaðargreinanna og atvinnugreinanna þannig, að við viljum marka þá stefnu, að allar vélar og tæki til framleiðsluatvinnuveganna, hverrar greinar þeirra sem vera skal, skuli búa við sömu tollkjör og sem allra lægst. Næst mínu skapi hefði verið að leggja til, að þessir tollar væru afnumdir, en við höfum á þessu stigi ekki viljað ganga lengra en að leggja til, að þessar vélar og tæki verði öll í 4% tolli. 1. till. á þskj. 447 er um mjólkurtankana, sem ég gerði að umræðuefni hér við 1. umr. þessa máls. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir hans undirtektir í því máli, og hv. fjhn. hefur lagt fram till. um það, að tollur á þessum geymum skuli lækka úr 25% ofan í 10%, og er það þakkarvert, svo langt sem það nær: Hins vegar höfum við í 1. minni hl. lagt til, að þetta lækki ofan í 4%, í samræmi við þá stefnu, sem er í till. okkar að öðru leyti. Þegar tollskrármál hafa verið til umr. hér á hv. Alþ., höfum við framsóknarmenn jafnan lagt áherzlu á ýmis fleiri atriði en þau, sem hér eru aðallega til umr. Okkur hefur þó þótt rétt vegna þess, hve hér er um mikið grundvallaratriði að ræða, - hvernig eigi að tolla vélar til framleiðslunnar, - að takmarka okkar tillögugerð og okkar málflutning við það atriði eitt. Áður höfum við flutt till. um t.d. endurgreiðslu á tollum af íbúðarhúsnæði, og erum við að sjálfsögðu enn þá þeirrar skoðunar, að það beri að gera og raunar e. t. v. taka til endurskoðunar tollun á byggingarefni yfirleitt, þótt við höfum ekki að þessu sinni séð ástæðu til þess að flytja till. af því tagi af þeim sökum, sem ég var að gera grein fyrir. Ég sé hins vegar, að hv. 2. minni hl. fjhn., 4. þm. Norðurl. e., hefur flutt brtt. í þessa átt, og mun ég að sjálfsögðu styðja hana, þó að við af þeim ástæðum, sem ég gerði grein fyrir áðan, flytjum ekki slíka till. í 1. minni hl. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þetta til viðbótar því, sem þegar er sagt. Brtt. okkar á þskj. 447 eru þess eðlis, að þær eiga að marka ákveðna stefnu í þessum málum og við höfum þess vegna ekki séð ástæðu til þess að setja þær þannig fram, að það fari fram endilega atkvgr. um hvern einstakan tölulið, heldur væri að sjálfsögðu eðlilegt til hægri verka, að hæstv. forseti bæri upp stafliðina, eins og þeir liggja fyrir í heild. Skal ég þá ekki fara fleiri orðum um þetta, en geta þess þó að lokum, að það kemur fram annaðhvort í grg. eða í framsöguræðu hæstv. fjmrh., að tekjutap ríkissjóðs við þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir, eins og það liggur fyrir, sé um 25 millj. kr. Samkv. sundurliðun, sem ég hef fengið frá fjmrh., hef ég reiknað út, hvaða viðbótartekjumissir væri fólginn í því fyrir ríkissjóð, að samþykktar yrðu brtt. okkar á þskj. 447, og telst mér svo til, að það muni vera 27 1/2 millj. Það er að vísu nokkurt fé. En þegar við með skömmu millibili þurfum að taka afstöðu til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð, eru jafnan hundruð millj., sem þar er um að ræða, svo að mér virðist ekki, að þær 27 1/2 millj., sem hér er um að ræða, geti ráðið neitt úrslitum um það, hvaða stefnu menn vilja marka í sambandi við þetta mikilvæga mál, sem hér er við að fást.



Herra forseti. Það eru fyrst örfá orð vegna ummæla í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjhn., og er þá fyrst að taka þar til, þegar hv. frsm. var að verja mismun á tollum, annars vegar á tollum til þess iðnaðar, sem framleiðir fyrir erlendan markað, og hins vegar tollar á vélar og tæki til þess iðnaðar, sem framleiðir fyrir innlendan markað. Hann sagði í því sambandi, að innflutningstollarnir á iðnaðinn, sem framleiðir fyrir innanlandsneyzluna, væru hugsaðir sem neyzluskattar og þess vegna væru þeir eðlileg fjáröflunarleið og þess vegna væri verjandi að leggja þá á, vegna þess, að mér skildist, að iðnrekendur ættu auðvelt með það að leggja þá á neyzluna, hækka sem sagt verðlagið, þannig yrðu þetta neyzluskattar. Kann að vera, að þetta sé í sumum tilfellum unnt og sjálfsagt nokkuð oft, en ég hygg þó, að á þessu kunni að verða miklir annmarkar, þegar óheft samkeppni kemur til af hálfu erlends iðnvarnings, sem veitt er nærri hömlulaust inn í landið. Ef ekki er þar fyrir hendi nægileg tollvernd, hlýtur svo að fara, að ekki sé mögulegt vegna samkeppnisaðstöðunnar að hækka verðlagið, og mundi þetta þá lenda á atvinnuvegunum alveg á nákvæmlega sama hátt og þessir tollar mundu lenda á þeim, sem reka útflutningsiðnaðinn. Þá sagði hv. ræðumaður, að nýverið hefðu engin þau skref verið stigin, sem gætu orsakað það, að iðnaðurinn ætti nú frekar í vök að verjast en áður, og það væru aðeins kauphækkanirnar, sem hefðu komið til á undanförnum árum, sem gerðu það að verkum, að iðnaðurinn stæði nú verr að vígi en áður. Ég mun koma að þessu atriði nánar síðar, en ég vil aðeins benda á, að það er auðvitað alveg beint samband á milli þess, hvað hann er fær um að greiða hátt kaupgjald og hvað hann er fær um að færa niður sína vöru, þar er alveg beint samband á milli og þeirrar aðstöðu, sem honum er sköpuð, m.a. aðstöðu, sem mótast af því, hvaða tolla verður að greiða af fjárfestingu iðnaðarins, vélum og tækjum, sem hann þarf á að halda. Hv. ræðumaður sagði, að það væri ekki unnt að halda fram í þessum málum bæði hagsmunum atvinnurekenda annars vegar og hins vegar neytenda og verkalýðsins. Ég held, að þetta sé mikill misskilningur. Ég held, að þarna geti verið fullkomið samræmi í, og mun ég nánar rekja það síðar. Þá gerði hann loks að umtalsefni tillögugerðina fyrir 2 árum, sem laut að því, að ég hefði lagt til þá, sem er rétt, að tollar á aðfluttum fatnaði yrðu lækkaðir úr 90% niður í 60%. Ég gæti nú sjálfsagt sagt eins og mikilhæfur stjórnmálamaður gerði stundum hér á hv. Alþ., að ég hef oft skipt um skoðun á skemmri tíma en tveimur árum. En ég hygg líka, að 60% tollur á þessar vörutegundir ætti ekki út af fyrir sig að verða ákaflega hættulegur, þó að sú lækkun hefði átt sér stað, ef fatnaðariðnaðurinn í landinu t.d. byggi við hliðstæð kjör og aðrar atvinnugreinar. En á það hefur verulega skort. Eins og fram hefur komið, var ekki uppi ágreiningur um það í fjhn., að ákvæði þessa frv. stefndu út af fyrir sig til bóta, svo langt sem þau næðu. Um hitt voru aftur á móti skiptar skoðanir, eins og nál. og brtt. bera með sér, hve miklar breytingar væri nauðsynlegt eða framkvæmanlegt að gera á því takmarkaða sviði tollskrárl., sem þetta frv. fjallar aðallega um. En meginefni frv. er um breytingar á vélakafla tollskrárl., og er yfirleitt gert ráð fyrir lækkun úr 35% í 25% á vélum og tækjum, sem notuð eru í þeim iðnaði, sem framleiðir fyrir innanlandsmarkað, en hins vegar lækkun í 15% og 10% yfirleitt á vélum og tækjum, sem notuð eru í fiskiðnaði og landbúnaði og hafa borið hærri tolla til þessa. Þær brtt., sem ég flyt við vélakaflann í frv. og í tollskránni, eru fyrst og fremst þær, að dregið verði verulega úr þeirri mismunun, sem frv. gerir ráð fyrir, annars vegar milli innanlandsiðnaðarins og sjávarútvegs, fiskiðnaðar og landbúnaðar hins vegar, og legg ég til, að þær iðnaðarvélar, sem þannig eru settar í 25% tollflokk, verði færðar niður í 15% flokkinn, þ, e. a. s. þar verði látin duga hæstu gjöld, sem lögð eru á vélar og tæki útvegs, fiskiðnaðar og landbúnaðar. Þá legg ég til, að nokkuð af vélum og tækjum til landbúnaðarins verði fært niður í lægsta flokk, sem tæki útvegsins eru yfirleitt í, þ.e.a.s. 4%, í þeim tilvikum, þar sem um er að ræða sambærileg tæki í landbúnaðinum við þau, sem að þessu leyti njóta beztu kjara. Ég sé, að hv. 1. minni hl. leggur til, að gengið verði allmiklu lengra í þessa átt, þ.e.a.s. meginhluti véla og tækja verði færður niður í 4% flokkinn, og má sjálfsagt færa sterk rök fyrir þeirri tillögugerð, þó að ég hafi tekið þann kost að þessu sinni að fara nokkuð vægara í sakirnar. Yfirleitt verður að telja, að sú fjáröflunarleið fyrir ríkissjóð að leggja toll á vélar og tæki til þeirrar höfuðatvinnugreinar, sem þjóðin byggir afkomu sína á, sé meira en hæpin í flestum tilfellum, og mun það óvíða tíðkast meðal annarra þjóða að nokkru marki. Út yfir tekur þó að mínu viti, að höfuðatvinnugreinunum sé stórlega mismunað í þessum efnum og miklu þyngri gjöld lögð á eina þeirra en aðra. En þrátt fyrir þá lækkun, sem í þessu frv. er ráðgerð, er slík mismunun gagnvart iðnaðinum aukin frá því, sem er nú. Þessi mismunun gagnvart iðnaðinum er þeim mun háskalegri nú en oftast áður, sem aðstaða hans öll hefur í mörgum greinum farið stórversnandi á síðari árum og þó aldrei meira en á síðasta ári og því ári, sem nú er að líða. Tvö síðustu árin a.m.k. hefur verið um að ræða verulega fækkun í starfsmannahaldi iðnaðarins og í sumum greinum hans mjög mikla. Allmörg iðnfyrirtæki, sérstaklega í fatnaðariðnaði og sumum greinum matvælaframleiðslu, hafa ýmist orðið að hætta starfsemi sinni með öllu eða hafa mjög dregið saman seglin. Nú í vetur hafa tugir iðnfyrirtækja hér í Reykjavík ekki getað staðið í skilum við verkafólk með launagreiðslur, og það mun nú vera orðið aðalstarf stéttarfélags verksmiðjufólksins að standa í innheimtu launa fyrir fólkið. Uppsagnir starfsfólks, jafnvel í tugatali samtímis, eru orðnar daglegt brauð. Þessi þróun málanna er ekkert sérkenni fyrir þann iðnað, sem sumir mundu e. t. v. telja óþarfari en annað eða lítt þarfan. Samdrátturinn nær ekki síður til hinna greinanna, svo sem veiðarfæraiðnaðarins, sem nú virðist bíða dauða síns mitt í viðreisninni, og einnig til gróinna fyrirtækja eins og t.d. Vinnufatagerðar Íslands og enn annarra fyrirtækja, sem byggja að verulegu leyti á innlendu hráefni, svo sem t.d. skógerðar, en í þeirri grein hjarir nú aðeins eitt fyrirtæki og mun þó búa við erfiðan rekstur. Þó að ástandið sé ekki slíkt í öllum greinum iðnaðarins og þau fyrirtæki búi við sæmilegan hag eða jafnvel góðan, sem t.d. njóta náttúrlegrar verndar, sem svo mætti kalla, í þeim tilvikum, sem erlend samkeppni kemur ekki til greina vegna flutningskostnaðar, eða búa við vernd vegna hamla á samkeppnisinnflutningi enn þá eða njóta mjög fullkominnar tollverndar, held ég, að það sé ekki unnt að láta eins og ekkert sé. Þegar þessi atvinnugrein, sem flestir landsmenn hafa lífsframfæri af, er svo á vegi stödd sem iðnaðurinn er nú að verulegum hluta, þá ber löggjafarvaldinu tafarlaust að leita orsakanna og gera ráðstafanir, sem duga til bjargar. Ég ætla, að það sé auðsætt, að orsakanna til þeirra erfiðleika, sem ýmsar greinar iðnaðarins þurfa nú við að búa, sé fyrst og fremst að leita í aðgerðum núv. ríkisstj. og þá alveg sérstaklega þeim að opna í sífellt ríkara mæli fyrir hömlulausan innflutning samkeppnisiðnaðar, án þess að gefa iðnaðinum nokkurt svigrúm eða möguleika jafnframt með öðrum ráðstöfunum til þess að standast þá samkeppni, sem af þessu hefur leitt, nema síður hafi verið, því að jafnframt verzlunarfrelsinu svonefnda hafa tollar af innfluttum samkeppnisiðnvarningi í ýmsum tilfellum verið lækkaðir og sú vernd, sem þeir veittu ásamt með takmörkunum á innflutningi, þess vegna minnkað. Nú er þess mjög að gæta, að mikill hluti íslenzks iðnaðar er vaxinn upp við skilyrði takmarkana á innflutningi og í ýmsum tilfellum hárra verndartolla og rekstur hans hefur auðvitað oft verið miðaður við þau skilyrði og uppbygging hans. Það er þess vegna bersýnilegt; að snöggar stórbreytingar geta reynzt harla örlagaríkar og jafnvel kippt grundvellinum undan mörgum fyrirtækjum, jafnvel þó að þau með nægum tíma og möguleikum til endurskipulagningar og hagræðingar í rekstri gætu reynzt fullkomlega samkeppnisfær við hliðstæð erlend fyrirtæki. Nú er það vafalítið svo, að sumt af þeim smáiðnaði, sem hér hefur verið starfræktur, á vafasaman rétt á sér frá þjóðhagslegu sjónarmiði. En fyllilega verður þó ekki gengið úr skugga um það, hvaða iðngreinar eigi tilverurétt hér, nema þeim hafi verið sköpuð lífsskilyrði til jafns við aðrar atvinnugreinar og möguleikar til þess að skipuleggja rekstur sinn eftir kröfum tímanna. En á þetta hefur mjög skort og skortir enn, og eru fjárfestingarskattarnir, þ.e.a.s. tollar af vélum og tækjum og söluskatturinn af sama, þar eitt gleggsta dæmið. Það mun nú láta nærri, að að undanförnu hafi þessi gjöld numið 40-45%, miðað við innkaupsverð aðkeyptra framleiðslutækja iðnaðarins, meðan hliðstæð sköttun á tækjum til fiskveiða hefur verið í kringum 2% og í kringum 20% á tækjum og vélum til landbúnaðarins. Það hefur verið bent á það og leidd að því sterk rök, m.a. af forsvarsmönnum iðnaðarins, að ef mismununin á þessu sviði væri úr sögunni, gæti iðnaðurinn að óbreyttum öðrum rekstrarskilyrðum hækkað laun til starfsmanna um 10-20%, mismunandi eftir því, hver endingartími tækjunum er ætlaður, og eftir því, hve mikla fjárfestingu þyrfti á hvern starfsmann. Og auðvitað gæti þessi mismunun þá eins komið fram að einhverju leyti, ef um það væri að tefla, í lækkuðu verðlagi. Mér virðist því óvíst, hvort hið opinbera þyrfti nokkru að tapa við slíka breytingu, þar sem auknar tekjur og þar með aukin gjaldheimta vegna atvinnurekstrar eða þá starfsmanna hans kæmi í stað hinnar fyrri skattlagningar. Margs annars þarf auðvitað að gæta í sambandi við uppbyggingar- og rekstrarskilyrði iðnaðarins og við mat á gildi hans. Þar koma m.a. til lánamálin og fjölmargt fleira, en eitt vil ég þó sérstaklega nefna, sem ég held, að ekki megi gleymast, og það eru möguleikar nýtízkuiðnaðar og þá ekki sízt smáiðnaðar ýmiss konar til þess að nýta vinnuafl, sem ekki mundi notast þjóðfélaginu í neinni annarri atvinnugrein. Þar er því oft um hreinlega fundið fé að ræða fyrir þjóðarheildina. Stöðvun smáiðnaðarins mundi því vafalaust ekki eingöngu þýða minnkaða framleiðslu, heldur beinlínis baka hinu opinbera aukin útgjöld, þar sem fjöldi fólks yrði sviptur atvinnumöguleikum, og er þetta í raun augljósara en mörg orð þurfi um að hafa. Eins og ég áður sagði, mun það vera harla sjaldgæft, að iðnaðarþjóðir leggi tolla, a.m.k. svo að nokkru nemi, á innflutning véla og tækja eða hráefna til iðnaðarins og nær algilt, að þær vernda auk þess iðnað sinn jafnframt með tollum á fullunninn varning. Hér er því nánast um alíslenzkt fyrirbæri að ræða, sem varla kann góðri lukku að stýra, allra sízt þegar þess er gætt, að iðnvarningi þessara þjóða, sem búa miklu betur að sínum iðnrekstri, er takmarkalaust hleypt inn á okkar þrönga markað. Mér þykir það líka athyglisvert í þessu sambandi, að í öllum ráðagerðum um stóriðju hér á landi gera talsmenn hennar ráð fyrir því, að allur innflutningur fjárfestingarvara, véla, tækja og byggingarefnis, verði með öllu tollfrjáls, þar sem engum erlendum auðhringum mundi detta í hug að ráðast í slíkan rekstur, ef honum væru búin sömu skilyrði hvað þetta snertir og íslenzkum iðnaði. Og nú þegar hafa verið samþ. hér á hv. Alþ. lög um tollfrelsi fyrirhugaðrar kísilgúrverksmiðju. Ég spyr nú, hvort nokkur sanngirni eða samræmi sé í þeirri stórfelldu mismunun, sem hér er stefnt að, og það mætti líka spyrja, hvort því mundi verða unað, að erlendir aðilar njóti hér annars og meiri réttar en Íslendingar sjálfir. Með till. mínum er þó ekki gengið lengra til móts við þarfir iðnaðarins en svo, að ég legg til, að tollar á vélum og tækjum verði færðir niður í 15%. eða eins og ég áðan sagði hæsta tollflokk, sem tilsvarandi framleiðslutækjum fiskiðnaðar og landbúnaðar er gerður. Skemmra held ég, að ekki verði með nokkurri sanngirni gengið, enda mundi sú mismunun, sem nú er, aukast að öðrum kosti. Auk till. minna varðandi lækkun tolla á iðnaðarvörum og iðnaðarvélum flyt ég svo nokkrar till., sem eru utan þess sviðs, sem markast af þessu frv. Er þar í fyrsta lagi um að ræða nokkra lækkun á nokkrum vörutegundum til bygginga, sem nú bera hærri toll en aðrar sambærilegar efnivörur til húsbygginga, en þær eru nú flestar í 35% tollflokki. Í öðru lagi flyt ég þær brtt., að felldur verði niður tollur af pappír, bæði til blaðaútgáfu og bókagerðar, en þessar vörur eru nú í 4% tollflokki hvað blaðapappír snertir og pappír að öðru leyti í 30% tollflokki. Mér virðist harla óeðlilegt, að blaðaútgáfa sé skattlögð hér á landi, á sama tíma sem um það er rætt af ráðamönnum á öðrum Norðurlöndum að styrkja dagblaðaútgáfu með stórum fjárframlögum af opinberu fé. Er líka öllum kunnugt, að blaðaútgáfa hér á landi er alls ófær um skattgreiðslur, enda er henni haldið uppi með miklum erfiðleikum og mikilli meðgjöf af hálfu stjórnmálasamtaka og annarra þeirra samtaka, nema þar sem um er að ræða útgáfustarfsemi þeirra aðila, sem aðstöðu sinnar vegna geta skattlagt neytendur almennt stórkostlega óbeint með því að láta þá greiða auglýsingar sínar í hækkuðu vöruverði. Við Íslendingar viljum telja okkur mikli bókmenntaþjóð og ættum því ekki að skattleggja bókagerð okkar með háum pappírstollum. Við ættum þar að láta nægja að skattleggja þá útgáfustarfsemi, sem einhverjum ágóða skilar. Loks flyt ég 3 brtt. við heimildagr. tollskrárlaganna. Í fyrsta lagi þá, að ríkisstj. verði heimilað að endurgreiða þeim, sem byggja íbúð til eigin þarfa, tolla af aðfluttu byggingarefni. Þetta nái þó aðeins til þeirra, sem byggja íbúð fyrir sig og fjölskyldu sína í fyrsta skipti á ævinni. Þessa till. flutti ég einnig 1963, þegar tollskráin var til meðferðar. Ég held, að það fari ekki á milli mála, að fjárfestingarsköttun ríkisins á sviði íbúðabygginga eigi verulegan þátt í hinum óhæfilega háa byggingarkostnaði hér á landi, byggingarkostnaði, sem er miklum mun hærri en t.d. á öðrum Norðurlöndum og er einn allra mikilvirkasti verðbólguhvatinn í þjóðfélaginu. Lækkun tolla á byggingarefni var vafalaust einhver raunhæfasta leiðin til umbóta á þessu sviði, leið, sem hægt er að fara, hvenær sem fjáröflunarsjónarmið ríkisins leyfa. Ég er þeirrar skoðunar, að þá ætti að byrja á því að rétta unga fólkinu, sem er að byggja upp heimili sín í fyrsta skipti, höndina með því að íþyngja því ekki um skör fram með því að skattleggja framtak þess, eins og nú er gert. Í öðru lagi flyt ég svo þá brtt. við heimildargr, tollskrárinnar, að ríkisstj. verði heimilað að endurgreiða tolla af dráttarbrautum og hlutum til þeirra. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þeirri till. hæstv. fjmrh., sem flutt er af meiri hl. fjhn. á sérstöku þskj. og fjallar um heimild til að lækka þessa tolla niður í 10%, en ég álít réttara að hafa heimildina svo rúma, að endurgreiða megi öll gjöld af þessum tækjum. Hér er um að ræða framkvæmdir til grundvallarþjónustu við sjávarútveginn, viðhald skipastólsins, og einnig er hér um að ræða aðstöðu til þess að efla skipasmíðaiðnaðinn í landinu, þ.e.a.s. ný skip. Mér finnst allt mæla með því, að slíkar framkvæmdir séu tollfrjálsar á sama hátt og innflutningur fiskiskipanna sjálfra, því að ella væri hér í raun og veru um öfuga tollvernd að ræða. Rökin fyrir þessari breytingu verða þó enn skýrari, þegar þess er gætt, að flestar þær þjóðir, sem stærstar eru í skipasmíðaiðnaði og munu koma til með að keppa við þann skipasmíðaiðnað, sem nú er að festa hér rætur, styrkja skipasmiðar mjög verulega af almannafé. Má þar t.d. nefna Vestur-Þýzkaland, Frakkland, Holland og - þótt ótrúlegt kunni kannske að þykja - sjálf Bandaríki Norður-Ameríku. Loks flyt ég þá brtt. við heimildagr., að endurgreiða megi tolla af dísilvélum til rafmagnsframleiðslu. Sú fjáröflunaraðferð ríkisins að tolla innflutning á vélum og tækjum til raforkuframleiðslu er auðvitað harla einkennileg, þegar þess er gætt, að ríkið sjálft er aðaleigandi orkuveranna og jafnframt aðalseljandi raforkunnar. Má í þessu sambandi minna á þann grátbroslega atburð, þegar Sogsvirkjunin var í fjárþröng vegna tollgreiðslu til ríkisins fyrir nokkrum árum og þegar gripið var til þess ráðs, að ríkið gaf út skuldabréf að upphæð 25 millj. kr. til þess að greiða sjálfu sér sömu upphæð í tollum. Í þessu sambandi má einnig minna á, að svo virðist sem nú eigi með öllu að afnema tolla á aðfluttum vélum, tækjum og efnum til vatnsaflsvirkjana, ef virkjað verður hér fyrir atvinnurekstur erlendra auðhringa, og getur þá tæplega verið hugmyndin, að réttur Íslendinga sjálfra eigi að vera annar og minni í þessu efni. Eins og kunnugt er, er raforkuþörf okkar nú í síauknum mæli fullnægt með rafmagnsaflstöðvum, og virðist með öllu fráleitt að torvelda uppsetningu slíkra stöðva, þar sem þeirra er þörf, með því að leggja háa tolla á innflutning þeirra. Ég ætla, að af því, sem ég hef nú sagt, sé ljóst, í hverju brtt. mínar felast, og ég legg til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem ég hef nú að nokkru lýst. Þar með er þó engan veginn sagt, að ég telji ekki þörf á frekari breytingum á lögum um tollskrá, en stuttur athugunartími í hv. fjhn. hefur ekki leyft þá íhugun, sem þurft hefði til gagngerðrar tillögugerðar um frekari breytingar.



Herra forseti. Sú ríkisstj., sem hér situr, telur sig vera stjórn frjálsra viðskipta. Því er það, að ég vildi minnast örlítið á eina af þeim brtt., sem felast í frv. hæstv. ríkisstj. Hv. 10. þm. Reykv., sem hafði framsögu hér fyrir meiri hl. n., talaði mjög um nauðsyn þess, að það þyrfti frelsi í öllum viðskiptum, og hér er ein heimildagr. í tollskrárl., 3. gr., 27. liður, sem fjallar um að fella niður gjöld á bifreiðum til fólks, sem er bæklað og lamað eða hefur við mikla vanheilsu að búa. Og að sjálfsögðu er ekki nema gott eitt um þetta a., segja, að þessi heimild sé í Iögum, og enn fremur það, að þessi heimild skyldi rýmkuð verulega frá því, sem verið hefur, því að takmörkun bifreiðanna til þessa fólks hefur verið allt of mikil. En frelsið hefur hins vegar verið ákaflega litið hjá þessu fólki að velja á milli hinna mörgu bifreiðategunda, sem hafa verið fluttar til landsins. Mér hefur verið tjáð, að það sé ekki frjálst val nema á 25 bifreiðategundum af þeim 150, sem fluttar voru inn árið sem leið, og þetta er allt of lítið. Yfirleitt hefur fólkið orðið að taka, hvort sem það hefur viljað eða ekki viljað, þessar austur-evrópsku bifreiðar. Það má vel vera, að þær séu undir mörgum kringumstæðum ágætar. En maður, sem fatlast og er vanur öðrum bifreiðum, það mundi koma sér bezt fyrir hann að geta fengið þá bifreiðartegund, sem hann hefur vanizt, frá því að hann fór að aka bíl. Þess vegna er það, að ég vildi spyrja frsm. eða hæstv. fjmrh. um það, hvort þessi heimild verði ekki rýmkuð um frjálsa valið á milli einstakra bifreiðategunda, vegna þess að mér er vel kunnugt um, að það er mikið áhugamál og mikið nauðsynjamál fyrir það fólk, sem á hér hlut að máli. Og sé ekkert á döfinni um það, að þetta yrði gert, vildi ég og mælast til þess, að hæstv. ríkisstj. tæki þetta mál til athugunar, enda finnst mér, að það væri í fullu samræmi við þá stjórnarstefnu, sem hún hefur haldið fram, að það ætti að vera frelsi í viðskiptum.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB) beindi til mín fyrirspurn, sem ég skal gjarnan svara. Það er í sambandi við þá tollaeftirgjöf, sem gert er ráð fyrir að lamaðir og fatlaðir fái. Í tollskrá var lengi vel ákveðið, að veita mætti allt að 50 öryrkjum á ári tollundanþágu, sem næmi 40 þús. af hverri bifreið, og það væri ákveðið af nefnd þriggja lækna, hverjir skýldu njóta þessarar undanþágu: Þessi skipan varðandi læknanefndina, sem úrskurðar til fullnaðar um það, hverjir skuli njóta undanþágunnar, er óbreytt. Hins vegar var upphæðin hækkuð á s.l. ári úr 40 þús. upp í 70 þús. á bifreið og tala bifreiðanna einnig nokkuð hækkuð. En nú er lagt til eftir tillögu læknanefndarinnar að hækka þessa tölu enn verulega, þannig að hún verði 300 á ári, eða 250 bifreiðar til nýrra aðila og 50 bifreiðar til endurnýjunar. Nú spyr hv. þm., hvort breyting sé fyrirhuguð á því, að meginþorra þessara bifreiða hefur orðið að kaupa frá vöruskiptalöndum eða Austur-Evrópu. Ég vil taka það fram, að ég er honum alveg sammála í þessu efni, að það væri æskilegt að geta gefið öryrkjunum frjálst val um það, hvaða bifreið þeir keyptu, hvaða tegund, frá hvaða landi. En ástæðan til þess, að um nokkur undanfarin ár hafa þessi viðskipti verið bundin við Austur-Evrópulönd, er eingöngu viðskiptalegs eðlis. Eins og kunnugt er, eru þessi viðskipti, sem okkur eru mikilsverð vegna sölu á okkar afurðum, bundin við jafnvirðiskaup, þannig að við þurfum að kaupa jafnvirði þess, sem við seljum þessum löndum, í vörum þaðan. Nú hafa sum þessara ríkja lagt á það ákaflega mikla áherzlu, að keypt yrði þaðan ýmiss konar iðnaðarframleiðsla, sem erfiðlega hefur gengið að koma út hér á landi, og ein tegund þessarar iðnaðarframleiðslu eru bifreiðar, sem lögð hefur verið mjög mikil áherzla á af hálfu sumra þessara ríkja að selja hingað. Það hefur því orðið sú niðurstaðan, að varðandi þessar undanþágubifreiðar varðandi tolla yrði þeim viðskiptum aðallega beint til þessara landa, sem krefjast jafnvirðiskaupa. Ég skal ekki segja um, hvort möguleikar verða á því að fá þessu breytt, en það er sjálfsagt eftir ábendingu hv. þm. að kanna, hvort væru möguleikar að taka þetta upp að nýju og gefa öryrkjunum meira valfrelsi en verið hefur. Ég get ekkert fullyrt um það nú, en það er sjálfsagt, að það mál verði athugað að nýju.