Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv., sem allshn. flytur að beiðni stjórnar félags héraðsdómara, er um að framlengja um árs skeið frá 1. apríl s. l. eða til 1. apríl 1944 frestinn, sem sýslumönnum og bæjarfógetum er veittur í l. til að afmá veðskuldbindingar úr veðmálabókum með ógildingarstefnu. Reynslan sýnir, að þessa er þörf, því að ekki hefur unnizt tími til þess á sumum stöðum að rannsaka öll skjöl, sem þurfti, til þess að ógildingin gæti farið fram, fyrr en frestinum lauk.

Flm. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Frv. þetta er flutt sem smáviðbót við sandgræðslulögin, 13. gr. þeirra, að beiðni eins hreppstjórans í Rangárvallasýslu. Þar stendur svo á, að þrír af hreppstjórum sýslunnar eiga lönd innan sandgræðslugirðinga, sem þeim er að l. skylt að meta, hvort fullgildar séu eða hvort nauðsyn sé viðgerða, sem þeir eiga sjálfir að nokkru leyti að kosta. Það er óviðkunnanlegt að heimta af þeim, að þeir dæmi þannig í sjálfs sín sök. Frv. fer því fram á, að þegar svo stendur á, skipi sýslumaður menn í stað hreppstjóranna. Ég vænti þess, að hv. d. sé mér sammála um þörfina á að lagfæra þetta. Óska ég, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.



Þetta frv., sem hér liggur fyrir, mun hafa verið rætt síðasta föstudag, en því miður hafði ég ekki ástæður til að vera hér viðstaddur þá. En ég hef heyrt þess getið, að ýmislegt hafi komið þá fram í þeim umr., sem mér þætti ekki óeðlilegt, að athugað væri nokkru nánar. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fer fram á það, að vald þeirra n., sem hafa ákveðið verðlag á innlendum landbúnaðarafurðum, sé afnumið til bráðabirgða, nefnilega meðan samkomulag það gildir, sem gert var af mþn. í dýrtíðarmálum, sem fjalla átti um hlutfallið milli kaupgjalds og verðlags. Eftir því sem ég veit bezt, mun ekki hafa verið í þessu samkomulagi, sem milliþn. gerði, neitt samkomulag um það, að nú skyldi þetta vald tekið af hlutaðeigandi stéttum til þess að ákveða sitt verðlag. Ég man ekki eftir, að það standi í því nál., að það skuli taka valdið af stéttarfélögunum til þess að ákveða kaupgjaldið, og þá held ég ekki heldur, að það skuli afnema vald þeirra n., sem hér um ræðir, sem hafa ákveðið verðið á landbúnaðarafurðunum. Með því frv., sem hér er flutt af hv. þm. Siglf. (ÁkJ) og hv. 1. landsk. þm. (SG), er því beint gengið aftan að því samkomulagi, sem gert var af n. þeirri í dýrtíðarmálum, sem hér sat í sumar. En á þessu þarf enginn í raun og veru að undra sig, þegar litið er á, hvaða menn þarna standa að, því að það eru ekki fyrstu svikin af hendi þessara aðila, sem hér koma fram. En það eru fyrstu svikin, sem reynt er að fá lögfest af hæstv. Alþ. sjálfu. Og það mun vera nokkurt eins dæmi, að ég hygg, að hæstv. Alþ. sé sýnd slík ósvinna, að því sé boðið upp á að samþ. eða ónýta gerðir n., sem skipuð hefur verið af Alþ. sjálfu til að finna grundvöll að úrlausn vandamáls og hefur orðið algerlega sammála um þann grundvöll, - því að það var fyrir fram ákveðið um þessa n., að ákvarðanir hennar áttu að vera gildandi því aðeins, að hún yrði öll sammála. Og það liggur í hlutarins eðli, að þegar um tvo aðila er að ræða, eins og var, þegar þessi n. var sett, annars vegar bændur og hins vegar verkamenn, og ef samkomulag þessara tveggja aðila á að standa, þá verða þessir aðilar að vera nokkurn veginn jafn-réttháir. Og ef verkamenn eiga að vera frjálsir innan settra takmarka í þessum efnum, þá verða í raun og veru sömu ákvæði að gilda gangvart bændum og þeirra fulltrúum. Þetta hygg ég, að sé augljóst öllum. Og þar af leiðandi er þetta frv. tilraun til þess að fá Alþ. til þess að koma nú með rýtinginn í bakið á þeirri n., sem sat á rökstólum um þetta efni í sumar til þess að ná samkomulagi í þessum málum, sem byggja mætti á. En þetta er ekki fyrsta tilraunin af hendi þessa flokks, sem þessir hv. þm. tilheyra, sem flytja þetta frv., til að ganga á bak þeim orðum og því samkomulagi, sem gert var af n. í dýrtíðarmálum í sumar, því að eins og kunnugt er, var það samkomulag byggt á því, að það væri alveg ákveðið verð, sem skyldi. fást fyrir mjólkina og kjötið til framleiðenda. Ég hef lesið þetta nál. nokkuð rækilega yfir, og ég sé þar hvergi, að það skuli vera aðeins fyrir vissan hluta af framleiðslu bænda, sem þeir skuli fá þetta verð, annars vegar aðeins fyrir það, sem hver framleiðandi afhendir til sölu, sem samsvarar framleiðslu meðalbús, og hins vegar skuli það verð aðeins gilda um það af þessum framleiðsluvörum, sem seljist á innlendum markaði. Hins vegar hefur blað þeirra manna, sem flytja þetta frv., æ ofan í æ talið sjálfsagt, að það sé ekki nema fyrir meðalbúsafurðir, sem eigi að greiða þetta verð, og ekki nema fyrir það, sem selt er á innlendum markaði af þessum vörum. Við sjáum því, að ef þetta sjónarmið þessara flm. þessa frv. væri látið vera gildandi gagnvart því samkomulagi, sem gert var í mþn. í sumar, þá væru það bein svik við þá niðurstöðu, sem felst í þessu nál. sex manna n. Og þar af mundi leiða, - sem væri vitanlega mjög alvarlegt atriði fyrir hæstv. Alþ., ef það kæmi fyrir, - að sá grundvöllur, sem búið var að reyna að finna í sumar og margir fögnuðu, að skyldi finnast, um hlutfallið milli kaupgjalds verkamanna og verðlags afurða til bænda, yrði burt tekinn. Og ef á að rifta samkomulaginu um þann grundvöll, eins og nú er verið að gera tilraun til, fyrst í blaði sósíalista æ ofan í æ og svo loks nú hér á hæstv. Alþ. með því að reyna að fá það til að hjálpa til við það framferði, sem hér er á ferð, þá er samkomulag n. að engu gert og gengið á rétt bænda. Og ég heyri, að hv. flm. þessa frv. ætli ekki að láta sitja við þetta eitt, að taka ákvörðunarréttinn gersamlega af bændum um verð fyrir vinnu sína, sem er vitanlega nú sem stendur takmarkaður af samkomulagi þessarar mþn., heldur hafi þeir boðað það, að þeir ætli að taka af bændum þau fyrirtæki, sem þeir hafa komið sér upp til þess að koma í verð afurðum sínum. Það er m. ö. o. þannig, að þetta frv. hér á að vera fyrsta stríðstilkynningin. Áframhaldið á að vera það, að ekki skuli standa steinn yfir steini af því, sem bændur hafa reynt að byggja upp með áratugastarfi undanfarið til þess að halda uppi verði og gæðum á framleiðslu sinni. Þetta er mjög merkilegt tímanna tákn um það, hvað ýmsir menn geta látið sér detta í hug. Og ég verð að segja það, að bændum er ekki gert mest illt með því að flytja slík frv., þó að þeim sé stefnt að þeim. Það er víst, að engum í þjóðfélaginu er gert meira óhagræði með því en einmitt þeim, sem þessir menn telja sig forsvarsmenn fyrir í landinu. Því að þeir mega vita, að ef forsvarsmenn verkalýðsstéttarinnar í landinu vilja ekki unna öðrum stéttum þess réttar að fá sanngjarna greiðslu fyrir vinnu sína eða halda uppi stéttarsamtökum sínum í því efni sér til sjálfbjargar, þá verður hins skammt að bíða, að enginn hefur samúð með þeim mönnum, þegar þeir þykjast berjast fyrir réttlæti, en barátta þeirra beinist aðeins til hagsbóta þeim einum, sem þeir þykjast vera fulltrúar fyrir. Ef þeir flytja frv., sem eru bein árás á vissar stéttir í landinu, þá gera þeir ekkert annað en koma því inn hjá mönnum, að það sé ekki réttlætistilfinning, sem stendur að baki því, sem þeir eru að vinna, heldur sérhagsmunir og aðeins fyrir þá sjálfa. Slíkt er varhugavert fyrir stétt, sem telur sig hafa farið varhluta af ýmsum gæðum til þessa. Og ég segi það fyrir sjálfan mig, að þótt ég á ýmsan veg og oft hafi verið talinn um of hliðhollur verkamannastéttinni og að ég hafi mjög oft séð, að þess hafi verið þörf, að hennar hagur væri bættur, þá mundi ég ekki hafa getað hugsað mér að sjá forustumenn frá hennar hendi, sem vildu ekki viðurkenna réttlæti, nema það stefni sjálfum þeim til hagsbóta, - ekki styðja að hagsmunum, nema þeir eigi þá sjálfir, og ekki leiðrétta yfirleitt neitt í þjóðfélaginu, nema það snerti þá eingöngu. Því að þegar svo er komið um þessa forustumenn verkalýðsins, þá er það orðið verra en íhaldið var verst á sínum tíma. Og það er það, sem þessir forsvarsmenn verkalýðsins eru að boða með þessu frv., sem þeir flytja hér, og eins með því, er þeir boða flutning annars frv. hér, - það, að réttlætið eigi ekki að gilda nema fyrir vissa stétt í þjóðfélaginu. Ég hef heyrt, að hv. 1. flm. frv. þessa hafi beint nokkrum skeytum að mér við þessa umr. fyrr á fundi. Ég er ekki viðkvæmur fyrir þess háttar slettum, og sérstaklega gildir það, þegar þessir menn eru að tala um, að vissast sé að líta eftir því, hvort ekki hafi fjárdráttur átt sér stað viðkomandi mjólkursamsölunni. Það er eins og þessir hv. þm. gefi í skyn, að það þurfi að fara að leggja undir sig framleiðslutæki bænda til þess að bæta það upp, að kannske streymir ekki eins mikið gull frá Rússlandi nú og þeim þykir æskilegt, sósíalistum. En ég hygg, að það kosti mikil átök, áður en bændur gera þennan hv. þm. eða nokkurn af sósíalistum á þingi að forsvarsmönnum sínum. Og það er miklu réttara, áður en heimtað er að birta opinberlega reikninga mjólkursamsölunnar, - sem hafa verið birtir á hverju ári, - að leggja fram opinberlega reikninga um starfsemi flokks hv. flm. þessa frv. á undanförnum árum hér í þessu þjóðfélagi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en ég vildi aðeins ekki láta frv. þetta fara svo gegnum þessa umr., að ekki kæmu fram aths. við það. Ég óttast það ekkert í raun og veru, að frv. eins og þetta, jafn skammsýnt og fávíslegt sem það er, nái fram að ganga. En ég er líka sannfærður um, að þó að það næði fram að ganga, þá yrði það háskalegast verkamönnum fjárhagslega, því að ef taka ætti þann litla íhlutunarrétt af bændum, sem þeir hafa til þess að ákveða verðlag á vörum sínum, er þá ekki eins sjálfsagt að taka af stéttarfélögunum réttinn til þess að ákveða kaupgjaldið? Eiga forustumenn verkamanna að ganga í fararbroddi um, að með l. sé mönnum bannað að hafa nokkur afskipti af fjárhagsmálum sínum og stéttarmálum með stéttasamtökum? Nei, ég er alveg sannfærður um, að það væri þess vegna bezt fyrir þá sjálfa að kveða þetta frv. eins fljótt niður og þeir geta og biðja afsökunar á því, að það skuli nokkurn tíma hafa komið fram.



Herra forseti. Það vakti athygli mína, þegar umr. hófust um þetta mál, að hv. 2. þm. Rang. (IngJ) hóf ræðu sína með því að lýsa með allmörgum orðum, hve þetta frv. væri í sjálfu sér þýðingarlaust. Hann taldi, að samþykkt þess mundi í raun og veru engu breyta. En svo þegar á leið ræðuna óx honum ásmegin, og að lokum varð hann hamrammur mjög og sagði, að það eina rétta, sem hægt væri að gera við svona frv., væri að fella það strax við 1. umr. Það er undarlegt, þegar góðir og gegnir menn geta sýnt svona mikla tvíhverfu í einni og sömu ræðunni. Fyrst segir þessi hv. þm., að frv. breyti engu, en svo færist hann í vígamóð eftir litla stund og segir, að hér dugi ekkert annað en ákveðin tök og skjótar hendur til þess að drepa frv. tafarlaust, slíkt frv. hafi ekkert að gera í n. Ég hefði getað skilið þetta, ef það hefði legið fyrir, að hér væri í raun og veru verið að ganga á rétt umbjóðenda hans, bændanna í Rangárvallasýslu. Honum ber vissulega að koma hér fram sem talsmaður þeirra og umboðsmaður og halda vel og drengilega á þeirra málum. Ef þetta hefði legið fyrir, þá hefði ég getað skilið hvers vegna hann gerðist hér svo hamrammur og mælti af móði. En þá hefði hann ekki skort rök, heldur getað orðið samræmi í ræðu hans. En hvers vegna gekk þessum hv. þm. svona illa þá í ræðumennskunni, að hann skorti svo mjög rök og samkvæmni? Vill hann gera grein fyrir því. Ég vík svo næst að hv. þm. V.-Sk. (SvbH). Hann er methafi hér í þingsalnum í því að fara með rangfærslur og blekkingar í málflutningi. Það verður ekki af honum skafið, og hann skal í því efni eiga þann orðstír, sem hann hefur skapað sér. Hann flytur yfirleitt aldrei annað en blekkingar hér í þingsalnum. Þessi hv. þm. lét orð falla um það, að hér mundi koma fram frv. um heimild fyrir Reykjavíkurbæ til þess að taka í sínar hendur mjólkurstöðina og mjólkursöluna í Reykjavík. Og það er skoðun okkar sósíalista, að það eigi að afnema það vald, sem kjötverðlagsn. og mjólkurverðlagsn. hafa haft til þess að ákveða verðlagið á landbúnaðarafurðum. Þetta er í samræmi við samninga, sem fram fóru í sex manna n., eins og ég skal sýna með nokkrum rökum. Sex manna n. var samningan. Hún var skipuð af þinginu til þess að semja um það verð á afurðum, sem bændur skyldu fá fyrir þær vörur, sem þeir seldu á innlendum markaði. Þá var í fyrsta skipti gengið inn á þá eðlilegu og heilbrigðu braut að gera þetta að samningsatriði. Þar var í fyrsta skipti viðurkennt, að viðskiptin milli bænda annars vegar og þeirra hins vegar, sem búa við sjávarsíðuna, eru að mörgu leyti hliðstæð viðskiptum milli verkamanna og vinnuveitenda. Þetta á þess vegna að komast inn á samningsgrundvöll, og þangað hefur það komizt. Og um hvað sömdu þessir aðilar? Um það, hvað bændur ættu að fá fyrir vöru þá, sem þeir selja þeim, sem við sjóinn búa. Annað var ekki hægt að semja um. Þessir aðilar, fulltrúar verkamanna og starfsmanna ríkis og bæja og fulltrúar bænda, þeir geta ekkert um það samið, hvort verðbætt skuli það af þessum afurðum, sem selst á erlendum markaði. Það var utan við starfsvið n., en í hennar verkahring var aðeins, að því er til afurðaverðsins kom, að semja um verð á þeim vörum, sem seldust á innanlandsmarkaði. Nú liggur það í hlutarins eðli, að þegar um þetta er samið, hvað bændur skuli fá fyrir vöru sína, þá er það í sjálfu sér orðið þeim lítið viðkomandi mál, hvað leggst á vöruna vegna dreifingar og verzlunarkostnaðar í bænum. Bændurnir eru ekki sá aðilinn, sem þar á hagsmuna að gæta, heldur fyrst og fremst neytendur. Bændurnir fá sitt umsamda verð, og það er fyrst og fremst hagsmunamál okkar bæjarbúanna, sem kaupum vöruna, að dreifingar- og vinnslukostnaður sé sem minnstur. Og til þess að fá hann sem minnstan, þá er það eðlilegt, að það leggist í hendur neytendanna sjálfra, hvernig með þessi mál er farið. Þess vegna eiga þeir að reka mjólkurstöðina og sjá um dreifinguna, og það á ekki að vera á valdi pólitískra nefnda að ákveða útsöluverðið, heldur að vera í höndum hins almenna verðlagseftirlits í landinu. Það á að tryggja neytendum og reyndar seljendum líka, að verðið á mjólkinni sé hóflegt. En í höndum brasknefnda eiga þessi mál ekki að vera. Ég þykist nú hafa sýnt fram á, hvílík fjarstæða það er, sem hv. þm. V.-Sk. (SvbH) heldur fram, að með þessu frv., sem fyrir liggur, sé verið að ganga á gert samkomulag í sex manna n. Og enn fremur hef ég sýnt fram á, hvílík reginfjarstæða það er, að með þessu frv. sé stefnt að því að taka rétt af bændum hliðstætt því sem samningsrétturinn væri tekinn af verkamönnum um kaup og kjör. Það er einmitt með þessu verið að gefa bændum - samningsréttinn í fyrsta sinn. Það er verið að reyna að tryggja það, að varan, sem þeir selja, sé ekki gerð óeðlilega dýr með óhæfilegri álagningu. Og þessari tryggingu á að koma fram með því að taka þessi mál úr höndum pólitískra nefnda og koma þeim í hendur hins almenna verðlagseftirlits. En hvers vegna eru allar þessar hamfarir út af þessu frv. hjá andstæðingum þess og þessi reginfirrð af blekkingum, sem hv. þm. V.-Sk. (SvbH) fór hér með í ræðu sinni? Er þetta af meðfæddri nauðsyn þessa hv. þm., eða er þarna annað á bak við? Ég hygg, að þarna liggi annað á bak við. Það sagði einn hv. þm. fyrir nokkrum árum, að það væri satt að segja ekki furða, þó að bændur á Suðurlandsundirlendinu hneigðust til fylgis við Framsfl., því að öll landbúnaðarlöggjöf hefði á seinni árum verið miðuð við þessi héruð og miðuð við það að efla fylgi flokksins þar. Þetta er mergurinn málsins. Afurðasölulögin hafa fyrst og fremst verið notuð af pólitískum frambjóðendum til þess að halda völdum í vissum héruðum landsins, og það er þessi aðstaða, sem þessir hv. þm. eru að reyna að verja. Að þessu athuguðu er skiljanleg aðstaða hv. 2. þm. Rang. Hann er sem sagt flæktur í net Framsfl., sem alltaf hefur hugsað sér að nota afurðasölul. sér og sínum flokksmönnum til framdráttar og hefur gert það. Þess vegna er það, að hann lendir í því ömurlega ástandi að flytja ræðu, sem hvorki hefur upphaf né endi. Það er hann, sem sjálfur finnur ekki snefil af rökum fyrir því að vera móti þessu frv. Hann sér það sjálfur og viðurkennir, að það er ekki verið að ganga á rétt bænda, heldur það, sem Framsfl. kallar sinn rétt. Þess vegna er hann hræddur. Framsfl. er að veifa því, að til séu reikningar samsölunnar, meira að segja prentaðir. - Já, mikil lifandi ósköp! - Það eru m. a. til reikningar yfir viðskipti Kaupfélags Árnesinga, prentaðir og staðfestir. En þessir hv. þm. þurfa ekki að segja okkur, að af þeim reikningum sé hægt að sjá allan sannleikann. Þeir vita, hvað það er auðvelt að dylja sannleikann á bak við tölur. Eða vilja þeir segja okkur, hvers vegna Kaupfélag Árnesinga er lokað félag? Það var sagt hér af hæstv. forseta, að það mætti ekki blanda þessum aðila í málið. En ég vil benda á, að Kaupfélag Árnesinga starfar eins og önnur kaupfél. í landinu eftir l. og að það hefur brotið l. með því að neita manni um inntöku í fél. og það svo rækilega, að þótt búið væri að taka við félagsgjaldi af honum, þá kom hæstráðandi og sagði, að það skyldi endurgreiða honum gjaldið, því að hann fengi ekki að vera með. E. t. v. vill hv. þm. V.-Sk. gefa skýringu á þessu? Sannleikurinn er sá, að félagsstjórnin óskaði ekki eftir að fá gagnrýnandi mann til að skoða reikninga sína. Hún vissi, að þeir þyldu ekki að vera skoðaðir ofan í kjölinn. Þess vegna spyr maður: Hvernig er háttað viðskiptum Kaupfélags Árnesinga og Mjólkursamsölunnar? Þetta er óupplýst. Þetta sést ekki í reikningunum: Hvers vegna er Kaupfélagi Árnesinga lokað? Það er margt fleira, sem ástæða er að spyrja um, og mun það kannske verða gert síðar. Það er eins augljóst og tvisvar tveir eru fjórir, að það getur ekki á nokkurn hátt gengið á rétt bænda, þótt vald mjólkurverðlagsn. falli niður um stundarsakir. Það er ekki gengið á rétt bænda, þó að aðrir aðilar taki í sínar hendur mjólkursöluna. Bændum er tryggt ákveðið verð. Það verður líka að tryggja neytendum, að álagningin verði sem minnst. Það er stórt hagsmunamál fyrir neytendur, og engum nema neytendum er trúandi til að gera álagninguna sem minnsta. Það þarf að skipta hlutverkum réttilega og skipta á réttum stað, ef skipt er úti undir vegg samsölunnar, þar sem tekið er við mjólkinni af bændum fyrir ákveðið verð. Síðan þarf að gera dreifinguna sem ódýrasta. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég víkja að því, sem hv. þm. V.-Sk. sagði, - að það lægi í hlutarins eðli, að með samkomulagi sex manna n. ætti að tryggja bændum sanngjarnt verð fyrir sína vöru. Hann ber það réttilega saman við kaupgjald verkamanna. En hvenær hefur það ákvæði staðið í kaupsamningum verkamanna og vinnuveitenda, að tryggja skyldi verkamönnum nægilegt framboð á vinnu allan ársins hring? Aldrei! Það er bara þannig, að verkamenn gera grein fyrir því, hvað kaup þeir þurfa að hafa til þess að geta lifað allan ársins hring. Það er engin skuldbinding af hálfu vinnuveitenda að láta verkamenn hafa nægilega vinnu né af hálfu verkamanna að tryggja vinnuveitendum, að þeir skuli fullnægja allri þeirri eftirspurn, sem kunni að verða um vinnuafl. Á sama hátt er afstaða bænda til neytenda. Það er gert að grundvallaratriði, hvað bændur þurfi að fá fyrir afurðir sínar til þess að geta lifað ársins hring. Neytendur taka sér ekki á hendur neinar skuldbindingar um að selja eins mikið og bændum lízt að framleiða. Þeir segja aðeins: Við borgum þetta fyrir það, sem við kaupum. Og þeir hafa viljað vera sanngjarnir og ekki skera við nögl sér. Það getur verið, að hv. þm. V.-Sk. sé kominn á það stig, að hann vilji segja við verkamenn: Gerið svo vel! Við skulum útvega ykkur vinnu allan ársins hring, hvort sem nokkur þörf er fyrir hana eða ekki. - En hann hefur nú ekki komið því í lög enn þá. Það getur vel verið, að hann vilji setja l., sem tryggi verkamönnum alla þá vinnu, sem þeir þarfnast, og þá kannske um leið setja tryggingu fyrir því, að bændur framleiði það, sem þeir vilja, og fái ákveðið verð fyrir framleiðsluna. Það var svo sem auðvitað, að þessi methafi í blekkingarstarfsemi og rógmælgi minntist á Rússagull í reikningum Sósfl. Það er nú eitt sinn móðins í Framsfl. Við erum reiðubúnir að leggja reikningana fram, já, meira að segja prentaða, endurskoðaða og staðfesta! En það væri líka gaman að sjá reikninga Framsfl., t. d. Þórsútgerðarinnar. Það gæti komið í ljós eitthvað, sem fleirum en þeim þætti gaman að sjá. Ég vil ekki eyða fleiri orðum um þetta, en tek fram einu sinni enn, að með frv. því, sem hér liggur fyrir, er verið að reyna að koma viðskiptum bænda og neytenda á heilbrigðan grundvöll. Næsta sporið hlýtur að vera, að neytendur annist sjálfir dreifingu og vinnslu mjólkurinnar. Bændur sjá þetta sjálfir. En það er til klíka, sem hv. 2. þm. Rang. virðist háður, sem vill ekki unna neytendum þessara sjálfsögðu réttinda. Hún sér, að hér er verið að kippa stoðunum undan hennar argvítuga spillingarkerfi. Það er verið að taka frá henni tækifærið til að reka blekkingarstarfsemi sína áfram. Þessir menn umhverfast, þegar þeir hugsa til þess, að neytendur fái nokkru að ráða. Og það er gott, að þeir geri það. Þeir skulu fá tækifæri til að gera það rækilega, áður en lýkur. Þjóðin hefur gott af því að sjá á þeim báðar hliðarnar.

Forseti (JörB) : Það er misminni hv. 8. þm. Reykv., að ég hafi komizt þannig að orði, að það mætti ekki blanda Kaupfélagi Árnesinga inn í þetta mál. En ég baðst undan því, að þm. réðust á þá menn, sem hefðu ekki aðstöðu til að bera hönd fyrir höfuð sér. Ef það á að gera starfsmenn Kaupfélags Árnesinga að umræðuefni á þingi, þá er bezt að koma með það á þskj. Þá vil ég mælast til þess, að hv. þm. hrúgi ekki saman mörgum hrakyrðum hver um annan hér í sölum Alþingis.



Ég vona, að sessunautur hv. forseta hafi veitt þessum síðustu orðum forseta athygli og láti sér segjast. Ég gat ekki betur heyrt af því, sem hv. þm. V.-Sk. sagði áðan, en það stæði til, ef þetta frv. yrði samþ., að banna S. Í. S., Mjólkursamsöluna, Búnaðarfélag Íslands og hvers konar félagsskap bænda á Íslandi. Hann sagði beinlínis, að með frv. þessu væri verið að taka ákvörðunarrétt bænda af þeim. Út frá þessu sjónarmiði er það ekkert smáræði, sem stefnt er að! Þá held ég, út af þeim stóryrðum, sem hann notaði, að hann ætti að gera sér grein fyrir því, hver sá grundvöllur er, sem hann byggir staðhæfingar sínar á. Það lítur út fyrir, eftir orðum hans að dæma, að hér sé verið að þvinga bændur á ófyrirleitinn hátt og svipta þá frjálsræði. En nú skulum við athuga staðreyndirnar. Fulltrúar verkamannásamtakanna og launþega semja við bændur. Bændur hafa þarna eins marga fulltrúa og neytendur. Þeir hafa aðstöðu til að segja nei og þá um leið vald til að hindra, að samningar séu gerðir. Bændur hafa þarna verið að gera samkomulag, en ekki afsala sér neinum réttindum. Um hvað er svo samið? Að kaupgjald bænda sé þannig greitt, að þegar þeir afhenda vöruna, fái þeir ákveðið verð á ákveðnum stað. Og hver er sá staður? Það er húsveggur samsölunnar, áður en mjólkin fer inn í mjólkurhreinsunarstöðina. Það er ákveðið í samningnum, hvað bændur skuli fá á þessum stað. Það er þeirra kaupgjald. Hvað er nú það næsta, sem fyrir liggur? Það er að sjá um að selja þessa vöru. Allt, sem kemur til viðbótar, á neytandinn að borga. Er það þá ekki neytandans, að það sé sem ódýrast? Er ekki ábyrgð bóndans búin? Tekur ekki ábyrgð neytandans við? Þarna hefur verið samið um að setja mörkin, - við húsvegginn. Nú er það á ábyrgð neytenda að taka við vörunni og koma henni til sjálfra sín. Það er sem sé svo fjarri því, að verið sé að ganga á rétt bænda, að þeir hafa þarna gert frjálsan samning. Aftur á móti er eftir að afnema óréttinn, sem neytendur hafa verið beittir, - það er eftir að afnema einræðisskipulagið og láta samvinnuna koma í staðinn. Það er annað atriði, sem hv. þm. V.-Sk. virðist ekki vita. Það hefur tíðkazt í mörgum löndum, - þ. á m. hér á Íslandi, - að neytendur hafa myndað samtök um að kaupa lífsnauðsynjar sínar. Þessi samtök eru annars nefnd samvinnufélög og hreyfingin samvinnuhreyfing. Þessir neytendur skipa sér saman í félagshóp til þess að tryggja sér kaup á sem ódýrustum og beztum vörum. Það hefur verið svo hér á Íslandi, að neytendur hafa verið sviptir þessum rétti með l. og samvinnufélög þeirra bönnuð og neytendum meinað að semja um kaup á slíkum vörum sem t. d. mjólk. Það hefur verið settur á smáeinræðisklíkur, rétturinn til að kaupa, setja í búðir og afhenda mjólkina, en neytendur verið sviptir réttinum til að ráða innkaupum og dreifingu hennar. Með því, að þetta fyrirkomulag sé afnumið, verður tekin upp frjáls samvinna neytenda og bænda. Bændur skila mjólkinni að húsveggnum. Þá taka neytendurnir við eða þau samtök, sem þeir vilja mynda. Það er því verið að tryggja rétt neytenda að sama skapi og rétt bænda. Þarna er verið að koma af stað samvinnu þessara tveggja aðila, - þessara tveggja höfuðaðila í landinu. Það er sjálfsagt að neytendur hafi sama rétt til að hafa samvinnufélög og bændur. Hv. þm. V.-Sk. sagði í sambandi við þetta, að ef verkamenn ætluðu að fara að haga sér svona þrælslega og ekki unna öðrum réttinda, þá skyldi athugað, hvort þeim yrði unnt réttinda af annarra hálfu. Þannig auglýsir hann sig, þessi hv. róttæki, frjálslyndi þm., sem aldrei hefur viljað sviptá verkamenn neinum réttindum. Hann var með hótanir um það, að ef verkamenn og bændur færu að semja, þá skyldi hann sýna verklýðshreyfingunni í tvo heimana og hún skyldi gæta sín, áður en hún egndi annan eins mann á móti sér! Sannleikurinn er sá, að á síðustu fjórum árum hefur þessi hv. þm. tvisvar í þessum sölum gengið fram fyrir skjöldu til að svipta verkamenn samningsrétti sínum. Hann hefur gengið fram fyrir skjöldu um að lögbjóða kaup verkamanna og um að semja og samþ. einhver þau svívirðilegustu þrælal., sem nokkurn tíma hafa verið í gildi á Íslandi. Svo kemur þessi tandurhreini engill og segir, að sér skuli vera að mæta, ef bændur og neytendur ætli að fara að semja frjálsmannlega um mjólkurverðið. Ég er hræddur um, að hann ætti að venja sig á að hugsa, áður en hann talar, og athuga sína eigin fortíð og hver líkindi eru til, að verkamenn taki tillit til hótana hans. Nú væri kannske skiljanlegt, að hv. þm. V.-Sk. væri úrillur og óánægður, ef hann teldi, að í samningunum um kaupgjald bænda hefði verið gengið svo hart fram af fulltrúum neytenda, að vesalings bændurnir hefðu orðið að slaka til, svo að úr þessu hefðu orðið einhverjir eymdarsamningar eða a. m. k. ætti að sýna bændum ósanngirni. Þá væri nú ekki úr vegi að athuga, hvort svo hefur verið og þeim sýnd ósanngirni af sex manna n. Þá er fyrst að geta þess, að til grundvallar ákvörðunum sex manna n. voru lagðir búreikningar bænda sjálfra. Þessi hv. þm., sem talar svo mikið um ósanngirni í garð bænda, ætti að athuga búreikninga þeirra sjálfur. Ég hins vegar hef þá trú, að búreikningarnir taki mjög mikið tillit til þeirrar afkomu, sem bændum er nauðsynleg, - sízt minna en sanngjarnt er, - og að þar sem þeir eru lagðir til grundvallar, þá fáist mun betri útkoma fyrir afkomu bænda en annarra vinnandi stétta. Ég fullyrði, að með því að leggja búreikningana til grundvallar sé bændum tryggð allt að því 1/4 betri afkoma en ef farið er eftir núgildandi opinberri vísitölu. Og ég vil segja það, að ég álít ekki nema rétt að taka tillit til búreikninga í þessu sambandi, sérstaklega þar sem það er lífsnauðsyn, að bændur og neytendur komist að samkomulagi og það frjálsu samkomulagi. En þegar búið var að búa til grundvöllinn og bera saman meðaltekjur manna í landinu, mun hafa komið í ljós, að það mundi mega reikna með 13 þús. kr. árstekjum að meðaltali, - og við vitum, að það er fyrir ofan allt meðallag, sem viðgengst utan Reykjavíkur. Þessar 13 þús. kr. tryggðu því bændum betri afkomu en verkamannastéttinni í landinu - utan Reykjavíkur. Látum svo vera. Það er allt í lagi líka. En þegar komin er þessi niðurstaða, þá kemur fram krafa um, að bætt sé við kr. 1500.00 og að nauðsynlegar árstekjur bænda séu áætlaðar kr. 14500.00. Það leit út fyrir, að n. spryngi, ef fulltrúar neytenda gengju ekki að þessu. Það var jafnvel rétt að ganga að þessu. En eftir þetta virðist manni ekki ástæða til þess, að hér sé komið fram og verið að væna fulltrúa verkamanna um það, að þeir vilji ekki sýna bændum fulla sanngirni. Ég veit ekki til þess, að framsóknarmenn hafi sýnt verkamannastéttinni neina slíka tillitssemi sem fulltrúar verkamanna í sex manna n. sýndu bændum. Ég veit ekki betur en framsóknarmenn hafi nú í 4 ár vegið í sama knérunn í þessum efnum. Þeir hafa knúið í gegn þrælalög til þess að reyna að hnekkja afkomu verkamanna. Og það var gert á sama tíma sem stórgróðinn fékk að vaxa. Það situr þess vegna ekki á hv. þm. V.-Sk. að tala mikið um réttlætið, eins og hann gerði í sinni síðustu ræðu. Verkamennirnir íslenzku þora að mæta frammi fyrir íslenzkum bændum, þeir hafa hingað til sýnt þeim fyllstu sanngirni. En hvers konar menn eru það þá, sem dirfast að koma fram með þá fjarstæðu, að verkamenn hafi sýnt bændum hina mestu ósanngirni? Það eru menn, sem vilja spilla á milli bænda og verkamanna. - Ég held þess vegna, að það væri bezt fyrir hv. þm. V.-Sk. að tala sem minnst um réttlætið í sambandi við þessi mál. Ég minnist þess, að í fyrra, þegar fjhn. þessarar hv. d. ræddi þennan kafla dýrtíðarl., þá var meiri hl. n. alveg til með það að vera með því að kjöt- og mjólkurverðlagsn. yrðu lagðar niður. En þetta var þó ekki gert, vegna þess að tveir menn í n. vildu halda þessu áfram eins og það hefur verið. En meiri hl. n. taldi samt mjólkur- og kjötl. óþörf. Enn fremur er rétt að vekja athygli á því, að almennt var miðað við það, þegar þessi l. voru samþ. (þ. e. dýrtíðarl.), að verkefni mjólkur- og kjötverðlagsn. væri í rauninni lokið. Mjólkurverðlagsn. hefur því með því að setja mjólkina upp í kr. 1.70 í rauninni brotið þvert á móti öllu því, sem gert var ráð fyrir í sex manna n., og þvert á móti því, sem ætlazt var til í fyrra með setningu dýrtíðarl. Ég hefði annars nokkra tilhneigingu til þess að spyrja hv. þm. V.-Sk. spjörunum úr viðvíkjandi framkvæmdum mjólkursölun. á undanförnum árum. Það er greinilega mælt svo fyrir í 19. gr. mjólkurl.: „Útsöluverð skal á hverjum tíma reiknað út, eftir því sem við verður komið, eftir vísitölum, er sýni sem gleggst framleiðslukostnað mjólkurinnar og kostnað við meðferð hennar, dreifingu og sölu.“ Enn fremur í 20. gr.: „Jafnóðum og verðjöfnunarsvæði eru ákveðin, skal finna verðstuðla, er gildi fyrir þau.“ - Þessi reglugerð hefur gilt í átta ár, og mjólkursölun. lætur væntanlega leggja fram þá vísitölu, sem farið hefur verið eftir þann tíma, sem hún hefur starfað. Enn fremur stendur í 22. gr.: „Verðlagning á mjólk og rjóma og öðrum mjólkurvörum skal fara fram eins oft og mjólkursölun. ákveður, að jafnaði eigi oftar en einu sinni á ári.“ - Mig langar nú til þess að spyrja í þessu sambandi: Hafa þessar síðustu ráðstafanir mjólkurverðlagsn. verið gerðar, - án þess að mjólkursölun. hafi óskað eftir og að hve miklu leyti hefur mjólkursölun. verið kvödd þar til nú? Og síðast, en ekki sízt: Hvernig er það með sjálfa tilveru mjólkurverðlagsn.? Hvenær var hún seinast skipuð, og eftir hvaða formi er núverandi tilvera hannar byggð? - Það væri gaman að fá upplýsingar viðvíkjandi þessu máli einmitt nú, þegar mjólkurverðlagsn. gerist svo djörf að ákveða einræðislegt verð á mjólkinni þvert ofan í þá samninga, sem sex manna n. hefur gert. Það er nauðsynlegt, að því frjálsa samkomulagi, sem bændur og neytendur hafa gert, verði haldið áfram. Það er þess vegna alveg sjálfsagt, að þessar skaðlegu n. verði afnumdar sem fyrst. Sá vilji var fyrir hendi í fyrra hér á hv. Alþ., og það var einnig ætlazt til þess í sex manna n., að þessar n. yrðu afnumdar. Ég býst við, að fram komi einhverjar upplýsingar um starfsemi mjólkurverðlagsn., og mun ég þá svara því, eftir því sem við á.



Þetta var nú nokkuð langur lestur hjá hv. 2. þm. Reykv., en frekar var nú lítið á honum að græða, eins og hv. þdm. munu hafa tekið eftir. Það virtist svo sem þessi hv. þm. væri að berjast við eintómar vindmyllur, og slík vinnubrögð verða sjaldan að miklu gagni. Ég hygg, að það hafi verið fáir, sem botnuðu í því, hvað maðurinn var að fara. Ég fyrir mitt leyti gat ekki skilið nema nokkurn hluta af ræðu hans. Hann var að deila á mig fyrir það, að ég hefði talið fulltrúa verkamanna í sex manna n. vera ósanngjarna. Ég segi það eins og það er, ég veit ekkert, hvað þessi hv. þm. er að fara í þessu efni. Ég minntist ekkert á það í fyrri ræðu minni, hvernig vinnubrögðin hefðu verið í sex manna n., né heldur, hvað varð að samkomulagi. Ég hef þessum hv. þm. því engu að svara. Öll ræða hans var ein botnleysa, eins og ég gæti hugsað mér slétturnar austur í Rússlandi. Hv. 8. þm. Reykv. sagði, að ég mundi vera methafi í því að fara með blekkingar hér í d., og get ég látið mér það vel lynda frá hans hendi, því að ég er sannfærður um það, þegar slíkir menn fara að kvarta yfir blekkingum, að þá er það vegna þess, hvað þeir eru komnir í mikinn vanda sjálfir með það að beita sínum venjulegu vinnubrögðum. Ég skal nú færa þessum orðum mínum nokkurn stað. Þessi hv. þm. taldi, að sex manna n. hefði aðeins átt að semja um það verð, sem bændur seldu fyrir á innlendum markaði. Ég segi, að þetta séu ósannindi. Í 4. gr. l. um dýrtíðarráðstafanir stendur: „Skipa skal sex manna n., er finni grundvöll fyrir vísitölu framleiðslukostnaðar landbúnaðarafurða, er fara skal eftir við ákvörðun verðs landbúnaðarvara, og hlutfall milli verðlags landbúnaðarvara og kaupgjalds stéttarfélaga, er miðist við það, að heildartekjur þeirra, er vinna að landbúnaði, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Skal í því sambandi tekið tillit til þess verðs, sem fæst fyrir útfluttar landbúnaðarafurðir.“ - Þetta hafa allir þessir þm. samþ., þetta er gefið út og prentað, en þó kemur þessi hv. þm. og segir, að sex manna n. hafi eingöngu miðað við verð, sem bændur fá á innlendum markaði. Er hægt að ganga lengra í ósannindum? Þá sagði hann, að sex manna n. hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að kaupgjaldið, sem bændur ættu að fá, væri 13 þús. kr. Þó væri það sennilega of hátt, en n. hefði samt fallizt á að hafa þetta 14500 kr. Ég hef hér nál. og niðurstöður vísitölun. og vil leyfa mér að lesa nokkurn kafla úr því, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin hefur í þessu skyni aflað sér ýmissa upplýsinga frá Alþýðusambandi Íslands um kaupgjald víðs vegar á landinu. Enn fremur hefur hún látið taka upp úr skattskýrslum Reykjavíkur fyrir s. l. ár upplýsingar um tekjur 226 verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna. Vegna þess, hve áhættuþóknun sjómanna er sérstaks eðlis, enda ekki skattskyld nema að hálfu, þá var þess gætt að taka ekki með sjómenn, sem höfðu áhættuþóknun. Úrtak þetta var talið nægilega stórt til þess að gefa rétta mynd af tekjum þessara stétta samkvæmt skattaframtölunum. Tekjur þessara stétta eru þess eðlis, að þær hafa litla möguleika til þess að falla undan skatti, því að þær eru fyrir vinnu í annarra þjónustu og því gefnar upp af vinnuveitanda til skattyfirvaldanna. Einnig lét nefndin taka upp tekjur tilsvarandi stétta úr skattaframtölum í nokkrum kaupstöðum og kauptúnum. Með því að enn er aðeins lítill hluti af skýrslum þessum kominn til Ríkisskattanefndar, varð nefndin að láta sér nægja 3 kauptún með yfir 1000 íbúa (Ísafjörð, Húsavík og Vestmannaeyjar) og önnur 3 með 300–1000 manns (Bolungavík, Hólmavík og Seyðisfjörð), en hins vegar voru í þeim kauptúnum teknir upp allir þeir, er til greina virtust koma í þessu sambandi. Framvegis verður tíminn væntanlega ekki eins naumur, og mætti þá gera þessar skýrslur víðtækari, ef ástæða þykir til. Var svo tekið meðaltal af skýrslum þessum, vegið eftir mannfjölda í þessum þrem flokkum kaupstaða og kauptúna. Meðaltekjuupphæð sú, sem fékkst þannig úr skýrslunum ásamt vísitöluframfærslu fyrir tímabilið september 1942 til ágúst 1943, var 15 500 kr. að meðtalinni lítils háttar útjöfnun, sem gerð var eftir áætlun, vegna þess að skýrslurnar voru takmarkaðri en æskilegt þótti.“ Þetta eru nú niðurstöður sex manna n. Svo kemur þessi hv. þm. og segir, að niðurstaðan hafi verið 13 þús. kr. En hið sanna er, að meðaltalið hefur verið 15 500 kr. Ég vil nú spyrja: Hvernig stendur á því, að menn grípa til slíkra blekkinga? Það er vegna þess, að það er lífsnauðsyn fyrir þennan flokk (Sósfl.), að ekki sé hægt að halda áfram aðgerðum í þessum málum. Svona skeyti eins og þetta frv. sýna það bezt, hver tilgangur þessara manna er. Hann er sá einn að reyna að koma af stað úlfúð og illindum á milli neytenda og framleiðenda og reyna að sjá um það, að ekki geti orðið samkomulag á milli þessara aðila. Það er sá raunalegi sannleiki í stjórnmálum okkar hin síðari ár, að hægt er að reka slíka pólitík, vegna þess að það er ekki nema lítið brot af þjóðinni, sem sér sönnunargögnin eins og þau liggja fyrir í hverju máli. Þess vegna er hægt að halda úti blöðum eins og t. d. „Þjóðviljanum“ og öðrum slíkum. Mig undrar ekkert, þó að menn, sem standa á bak við slíkar blekkingar sem þær, sem hafa birzt í blöðum kommúnista undanfarið, setji hljóða, þegar reynt er að fletta ofan af þeim. Hv. 8. þm. Reykv. var að tala um, að það væri nauðsynlegt að afnema þessar pólitísku n., til þess að hægt væri að koma á samkomulagi milli neytenda og framleiðenda. En ég vil spyrja: Hvernig hafa þessar n. verið skipaðar? Hafa þessar n. eingöngu verið skipaðar af bændum? Hafa neytendur ekki haft sína fulltrúa í þessum verðlagsn.? Halda þessir hv. þm., að það sé hægt að leyna því fjölda manna, hvernig þessar n. hafa verið skipaðar? Ef menn vilja hafa samkomulag um þessi mál, þá eru ekki til ákjósanlegri stofnanir í því skyni en einmitt þessar n., sem skipaðar hafa verið bæði af framleiðendum og neytendum. Við teljum hins vegar réttlátt, að bændur sjálfir geti ákveðið verð á sinni vöru ekki síður en verkamenn ákveða verð á sinni vinnu. Þess vegna hefur verið gerð tilraun til þess að halda uppi samkomulagi á milli þessara aðila nú um nokkur ár, og sú tilraun hefur borið mikinn árangur. Þá spurðist hv. þm. fyrir um það, hvernig háttað væri viðskiptum Kaupfélags Árnesinga og Mjólkursamsölunnar. Þetta get ég upplýst. Þau viðskipti eru engin. Ég veit ekki til, að Mjólkursamsalan og Kaupfélag Árnesinga hafi haft nein viðskipti. En það, sem hv. þm. sagði um þessar stofnanir, hefur sjálfsagt verið sagt í þeim tilgangi að reyna að vekja tortryggni í hugum manna gagnvart þeim. En það þekkja sjálfsagt allir, hver er baráttuaðferð þessara manna gagnvart slíkum stofnunum sem þessum. Hún er sú að ráðast á þessi samtök bændanna og reyna að sundra þeim til þess að geta síðar lagt þau undir sig. Þetta er sjálfsagt ágæt aðferð, eftir því sem Stalín og slíkir einræðisherrar mundu hugsa. Það sé um að gera að hafa allt nógu sundrað, til þess að hægt sé að gera slík samtök að engu. Þetta er auðlært, og sannast hér, að það er auðlærð ill danska. Eins er auðlærð ill pólitík. Þá sagði hv. 8. þm. Reykv., að með samkomulagi sex manna n. hefði verið sagt þetta, að fyrir þær vörur, sem bændur framleiði, skuli þeir fá það verð, sem sanngjarnt er. Ég sé þetta hvergi í samkomulaginu. Ef bændur færu fram á þetta, segir hann, að það samsvaraði því, að verkamenn heimtuðu af vinnuveitendum, að þeir útveguðu þeim vinnu og kaup allt árið. Þetta sýnir, hve frámunalega lítið vit þessi hv. þm. hefur á sveitabúskap, ef hann telur þetta sambærilegt við visst, árlegt kaup. Tökum t. d. sumarið í sumar. Hvernig fer það með bændur; er brugðizt hefur undirstaða framleiðslunnar, heyskapurinn. Það er vissulega fjöldi bænda, sem fær ekki þær tekjur, sem áætlaðar eru með hinu fasta verðlagi á framleiðsluvörum þeirra. Margir fá ekki helminginn af þeirri upphæð og verða að skerða bústofn sinn stórlega. Þó er þetta ekki nema algengasta áfallið í landbúnaðinum, sem dregið getur úr framleiðslugetu hans. Ef visst verðlag á landbúnaðarafurðum ætti að vera sambærilegt við trygga vinnu og kaup verkamanna, þá þyrfti bústofn bænda jafnframt að vera tryggður gegn áföllum af veðurfari og hverju öðru. Þá var eitt atriði í ræðu hv. 2. þm. Reykv. Hann sagði, að neytendum væri bannað að mynda samvinnufélög. Ég veit nú ekki betur en þeir hafi stofnað Kaupfélag Reykjavíkur. Er hægt að segja, að það sé bannað að verzla í samvinnufélögum eða stofna þau, þótt einkasala sé á einstaka vörutegundum? Það tekur því ekki að fara að eyða orðum að þessu einu sinni, það er svo langt sótt að grípa til svona málflutnings. Þótt sölufélag sé starfandi með mjólkurafurðir, er það ekkert bann við samtökum neytenda um samvinnufélög almennt. Nú eru sósíalistar farnir að bjóða byrginn með því að hóta að taka mjólkurstöðina. Bændur hafa lagt fram milljónir til hennar.

Hvaðan eru þær teknar?

. Þær eru teknar af þeirra peningum og ekki sóttar til Rússlands.

Þær eru sóttar í vasa neytendanna í Reykjavík

. Nú fyrst eru kommúnistar að sjá, að koma þarf upp góðri mjólkurstöð í bænum, og belgja sig mikið út af því, þegar aðrir eru að verða búnir með verkið. Nú ætla þeir að eigna sér árangurinn. - Já. Það gæti sennilega verið ágætt fyrir atvinnurekendur hér í bæ og víðar að hafa þá aðstöðu að geta tekið skrifstofur verkamanna og ráðið yfir þeim. Ársgjald verkamanna til félaga sinna, má segja, að tekið sé af atvinnurekendum með sama rétti og því er haldið fram, að peningar bænda til mjólkurstöðvarinnar séu teknir af neytendum. Það ætti eftir því að láta atvinnurekendur eingöngu reka vinnumiðlunarskrifstofu og skrifstofur stéttarfélaga.

Dagsbrún rekur enga vinnumiðlunarskrifstofu

. Sannleikurinn er sá, að allir þurfa að hafa aðstöðu til að reka sín félagssamtök, bændur sem verkamenn. Þá skal ég víkja aðeins lítillega að lofsöng hv. 2. þm. Reykv. um góðvild fulltrúa verkamanna í sex manna n. gagnvart bændum, er þeir féllust á að búa bændum sömu kjör og verkamenn hafa. Ég skal játa, að þetta var vel hugsað, en mér þykir rétt að segja það eins og er, að það var jafnvel meira en búizt var við af sumum þessara manna, enda á strax að fara að hlaupa út undan sér í þessu máli, því að hvaða gagn er bændum að því, að reiknuð sé út sambærileg aðstaða þeirra við verkamenn, ef síðan á að binda hið útreiknaða afurðaverð þeirra við innanlandsmarkaðinn einan og skammta þeim aðeins lítinn hluta þess, sem lofað var? Sér ekki hver maður, að þeir bera minna úr býtum, ef flytja þarf eitthvað út af afurðunum? Þetta er því tóm blekking, ef þannig á að halda á málunum eftir á. Hitt vil ég segja, að það er ekki rétt, að bændur hafi aldrei hliðrað til fyrir verkamönnum. Ég hygg, að öll félagsmálalöggjöf undanfarinna ára hafi komizt á fyrir tilstilli bændafulltrúanna eða með fylgi þeirra. Það er því hlægilegt að heyra fulltrúa verkamanna hrósa sér af því, hve miklu þeir hafi til vegar komið til hagsbóta verkalýðnum hér á Alþ., þótt þeir viti, að engin l. hafa hér verið samþ. til hagsbóta fyrir verkamenn nema með fylgi bændanna. Svo segja þeir, að bændur séu fjandsamlegir verkamönnum. Þetta er þó naumast broslegt, það er grátlegt. Tökum t. d. vökulögin, sem fulltrúar verkamanna guma svo mjög af. Er þau voru samþ., munu verkamenn hafa átt einn fulltrúa af 42 á þingi. Við erum ekkert að telja þetta eftir, síður en svo. Við erum aðeins að benda á, að þetta hefur verið sá eðlilegi gangur lífsins, bæði hér og annars staðar, að þeir hafa staðið saman og hjálpazt að, sem verst hafa verið settir í þjóðfélögunum. Og ég er ekki með neinar hótanir, þótt ég segi við fulltrúa verkamanna: Ef þið ætlið að ganga út á þá braut að unna engum réttar nema verkamönnum, þá mun það verða til hins mesta hnekkis fyrir þá, sem þið hugðust vinna fyrir.



Ég hafði nú ekki búizt við að taka aftur til máls við þessa umr. En hv. séra þm. Reykv. var svo heitur út í ræðu þá, er ég hélt á föstudagskvöldið, að ég verð að svara honum nokkrum orðum. Hann sagði, að ég hefði orðið tvísaga, að síðasti hluti ræðu minnar hefði verið í mótsögn við byrjun hennar. Þetta er ekki rétt. Þetta getur ekki staðizt, nema snúið sé út úr orðum mínum, lögð í þau önnur meining en rétt var. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, sýnist vera meinlaust fljótt á litið, og þótt það yrði samþ., er svo fyrir að þakka, að þingið er nú þannig skipað, að bændur myndu fá það verð fyrir afurðir sínar, sem sex manna n. hefur reiknað út. En það vilja kommúnistar ekki. Þessi hv. séra þm. Reykv. komst því í mótsögn við sjálfan sig, er hann heldur því fram hér í þingsölunum, að bændur eigi að fá það verð fyrir afurðir sínar, sem þeim var ákveðið af sex manna n. En í blaði hans, Þjóðviljanum, er því haldið fram, að þeir eigi aðeins að fá kr. 6.82 fyrir það af kjötinu, sem selst á innlenda markaðinum. Það, sem er flutt úr landi, á að vera óviðkomandi þessari verðákvörðun. Það stendur þó skýrt í dýrtíðarl. frá síðasta vori, að þessi n. eigi að ákveða verð landbúnaðarafurða. Hún miðaði við, að það gilti jafnt fyrir innlendan og erlendan markað, er hún ákvað kr. 6.82 fyrir kjötkílóið til bænda. Eins miðaði hún við kr. 1.23 fyrir mjólkina, hvort sem hún væri unnin eða ekki. En sósialistum þykir heppilegra að leggja annan skilning í þetta. Þetta er að vera tvísaga, að segja hér, að bændum sé tryggt að fá það verð fyrir afurðir sínar, sem sex manna n. ákvað þeim, en segja aftur á móti í Þjóðviljanum, að þetta verð sé ekki gildandi nema fyrir innlenda markaðinn. En sem betur fer, hefur nú meiri hl. þm. tryggt það með undirskrift sinni, að hið sama gildi það, sem selst á erlenda markaðinum. Þessi hv. þm. talaði um það, að ég hefði færzt í vígamóð síðast í ræðu minni. Það er ekki að ástæðulausu, þótt manni renni í skap við þessa hræsni. Og mér finnst, að þessi hv. þm. ætti ekki sízt að muna orðin: „Vei yður, þér hræsnarar!“ Hann sagði, að ég væri kominn í úlfakreppu með Framsókn og ég segði jafnvel annað en ég meinti. Sósíalistar dæma að líkindum aðra eftir sjálfum sér, er þeir hyggja okkur mæla á móti betri vitund. Það er óþarfi að taka það fram, þótt ég geri það, að við höldum á málstað bænda hér af því, að við erum högum þeirra kunnugir og vitum, hvers þeir þurfa. Þeir, sem alltaf eru að narta í bændurna og tala um, hvað þeir beri mikið úr býtum, þeir ættu að undrast, hví fólkið tollir ekki í sveitunum. En ætli það hafi borið meira úr býtum þar en við sjóinn? Nei. Hv. þm. talaði um það, að sex manna n. hefði verið skipuð fulltrúum allra stéttá, en aðeins hefði þurft einn fulltrúa til að gera ágreining. Það hefði því verið ósvinna af fulltrúa bænda að fara fram á, að þeim væru reiknaðar 13–14 þús. kr. í tekjur. En þá var fulltrúa sóíalista frjálst að gera ágreining strax. Hitt er ástæðulaust að tala um réttar eða rangar niðurstöður þessarar n. eftir á. Alþ. samþ. á sínum tíma, að niðurstöður hennar skyldu vera l., ef þær væru samhljóða. Þetta er því hæstaréttardómur, sem verður að hlíta. Og við getum sannað, að verðlag landbúnaðarafurðanna hefur sízt verið ákveðið of hátt. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það hefði áður komið til orða í fjhn. að leggja niður mjólkurverðlagsn. og kjötverðlagsn. Hann mun einn hafa haft orð á því, og lá ekkert nærri, að sú uppástunga næði samþykki. Það er því ekkert undarlegt, þótt hann fylgi nú þessu frv. Það, sem ég vil þá endurtaka, er þetta: Mér finnst sjálfsagt að fella þetta frv., og þótt það yrði samþ., yrði það samt að engu gagni fyrir sósíalista, því að þingið er þannig skipað, að þeirra hugsunarháttur yrði í minni hl. Allir vita, að samkomulag sex manna n. gildir aðeins til eins árs og verður þá tekið til endurskoðunar. Bændur munu ekki afsala sér réttinum til að selja framleiðslu sína. Þeir hafa alltaf verið á móti því, að mjólkurstöðin yrði tekin úr höndum þeirra og umráðaréttur þeirra fyrir borð borinn, og þeir munu verða það. Ég sé svo enga ástæðu til að gegna því fleiri orðum, þótt hv. 8. þm. Reykv. ætlaði að sleppa sér út af ræðu minni. En hann gleymir því, að enginn er oftar tvísaga en sá, er skrifar í Þjóðviljann, og talar síðan hér á þinginu um að tryggja bændum réttlæti.



Þessi ræða hv. 2. þm. Rang. sýndi aðeins það, sem vera hlaut, að hann er rökþrota og í vanda staddur og má sig hvergi hræra. En e. t. v. sýndi hún einnig annað. E. t. v. sýndi hún, að hv. þm. V.-Sk. getur jafnvel ratazt satt á munn. Hann sagði, að það væri auðlærð ill pólitík. Hv. 2. þm. Rang. hefur lært alveg furðanlega af sálusorgaranum úr Fljótshlíðinni. Reyndar ber ég enga virðingu fyrir námsgáfum hans, og þó, ég held hann sé ofurlítið að koma til. Ef annars nokkuð efni var í ræðu hans, þá fjallaði hún um, að ég væri tvísaga. Ég hef sagt það, að samkomulag sex manna n. gilti aðeins innlenda markaðinn. Á markaði væri bændum tryggt það verð, sem í niðurstöðum n. greinir. Þetta hef ég bæði sagt hér og í blaði mínu, Þjóðviljanum. Ég hef einnig sagt það, að með setningu sex manna n. hafi verið stigið merkilegt spor inn á samningaleiðina. Með því voru hagsmunir bænda og verkamanna tengdir traust saman, svo að kjarabætur annarra þýddu kjarabætur hinna og öfugt. Þetta var eðlilegt og rétt, og því ber að fagna. Þannig á það að vera í framtíðinni. Vald til verðákvarðana á ekki að vera í höndum pólitískra braskara eins og hingað til í mjólkurverðlagsn. og kjötverðlagsn., eins og t. d. í höndum hv. 2. þm. Rang. Ég kalla hann ekki séra, ég man nú vel númerið á honum. En hann er augsýnilega búinn að fá prestinn félaga sinn, hv. þm. V.-Sk. svo á heilann, að í hans munni verða allir séra. Þá vík ég að ræðu hv. þm. V.-Sk. Ég ætla að leiðrétta eitt atriði viðvíkjandi því, á hverjum vísitölugrundvelli það meðalverkamannakaup var byggt, sem sex manna n. reiknaði með. Það voru 14500 kr. með vísitölu ársins 1942, en það samsvarar 13000 kr. með vísitölu ársins 1943. Þannig stendur á því, að þessir hv. þm. voru með sína töluna hvor. Hv. þm. V.-Sk. hélt því fram, að þessar n. væru í raun og veru samninganefndir. Það er rétt, að Alþýðusambandið á þar fulltrúa og Reykjavíkurbær annan. En afl atkvæða ræður í þessum n. Hópur Framsflm. getur ráðið þar öllum úrslitum og gerir það, svo að þar koma engir samningar til greina. Hins vegar var sex manna n. samninganefnd. Þar varð að nást samkomulag allra nm., til þess að ályktun hennar yrði gild. Hv. þm. hlýtur í hjarta sínu að vita og kannast við þann mikla mun, sem er á slíkri samninganefnd og pólitískri nefnd af hinu taginu, þar sem afl atkv. ræður úrslitum. Það var gaman að fá það upplýst hjá þm., að hann veit ekki til, að nokkur viðskipti séu með Mjólkursamsölunni og Kaupfélagi Árnesinga. Þau eru alls engin, segir hann. Það verður víst að skiljast svo, að flutningar með bílum samsölunnar séu fyrir utan öll viðskipti, vörurnar bara látnar upp á bílana, þegar þeir fara austur eftir mjólk, og teknar af fyrir austan, án þess að það heiti flutningur fyrir kaupfélagið. Þá heldur þessi hv. þm. því fram, að þýðingarlaust sé að reyna að bera saman verðtrygging, sem bændur fái, og kauptrygging handa verkamönnum, því að hagur bænda sé háður árferði, búfjársjúkdómum og mörgu öðru, svo að aldrei sé tryggt, að þeir nái meðalframleiðslu þetta og þetta árið. Um sjúkdómana og árferðið er þetta að vísu rétt að miklu leyti. En hví eiga bændur ekki að eignast bústofnstryggingar með félagssamtökum? Alþ. hefur þegar gengið nokkuð inn á þá braut, og þar er leiðin til að tryggja atvinnuveginn fyrir mestu skakkaföllunum af sjúkdómum. Gegn misjafnri veðráttu og grasbresti duga síður sams konar tryggingar. Bezta tryggingin er þar aukin og bætt ræktun og nýjir framleiðsluhættir, en þrátt fyrir langa forustu Framsfl. hefur lítið áunnizt um hina nýju framleiðsluhætti enn. En einnig á því sviði verður að keppa að því, að gera áhættu bænda sem minnsta. Allt annað, sem þm. sagði um þetta, var rangt. Kaup sitt tekur bóndinn, þegar hann fær framleiðslu sína greidda. Þegar honum er tryggt verð fyrir hana, er það sama sem honum sé tryggð atvinna árið um kring að undanskildu því, þegar öfl náttúrunnar eða önnur slík gera honum skráveifur. En í þessu sambandi kemst maður ekki hjá að ræða alvarlegt vandamál: Hvert stefnum við, ef við gefum sérhverri stétt fyrirheit um markað fyrir ótakmarkaða framleiðslu? Hvernig fer, ef við segjum við klæðskera: Saumið þið í öllum lifandi bænum eins mikið og þið getið af fötum, og við skulum tryggja ykkur verð fyrir þau öll? Eða við húsgagnasmiði: Smíðið þið blessaðir og framleiðið eins mikið og hægt er af húsgögnum, við ábyrgjumst verðið fyrir þau! - Þetta megum við ekki segja við neina stétt. En við getum sagt við bændur: Við þurfum svo og svo miklar afurðir fyrir innlendan markað og viljum tryggja þetta verð fyrir þær. Á útfluttum landbúnaðarafurðum viljum við hins vegar ekki taka þá ábyrgð, því að markaður virðist vera þröngur og stopull og verðlag svo lágt, að efasamt er, að hér borgi sig að framleiða fyrir hann. Þó getur þar staðið sérstaklega á í bili, svo sem nú á styrjaldartímunum. Þá vill Sósfl. ganga það langt að tryggja smábændum meðalverð, meðalkaup, og hinum stærri framleiðendum varanna sama verð fyrir svo mikinn hluta af framleiðslu þeirra, að þeir verði ekki verr úti. Nú er mér að vísu sagt, og það skauzt upp úr hv. þm. V.-Sk. áðan, að búið sé með smölun undirskrifta meðal þm. að tryggja meirihlutafylgi Alþingis fyrir því að lofa öllum útflytjendum landbúnaðarvara sama verði og sex manna n. tryggði framleiðendum á innlendum markaði. Það er óþekkt fyrirbrigði á miðjum þingtíma að afgreiða þannig mál án umr. og algerlega bak við tjöldin, og sýnir það, hve hæpinn málstaðurinn er. Hv. þm. V.-Sk. taldi það mikla fjarstæðu, að neytendum væri bannaður samvinnufélagsskapur um kaup á landbúnaðarvörum. Hann veit, að Reykvíkingum er bannað að hafa neytendasamtök um kaup á mjólk.

Og brennivíni

. Hv. þm. Mýr. yrði víst ákaflega hrifinn af neytendasamtökum um kaup á brennivíni. Það yrði ég ekki, en um mjólk gegnir öðru máli, og flokkur hans berst með hnúum og hnefum gegn neytendasamtökum um hana. Við Reykvíkingar erum þarna sviptir samtakarétti okkar af flokki, sem kennir sig oft við samvinnu alþýðunnar. Allt, sem þm. sagði um það, að við vildum ræna mjólkurstöðinni, var vitleysa. Yrði hún tekin eignarnámi, kæmi auðvitað fullt verð fyrir. Loks er það deilan um, hve víðtækt samkomulag sex manna n. hafi verið. Við höfum staðhæft, að það hafi aðeins verið samningur innlendra aðila um verðið á innlendum markaði, fulltrúarnir í n. hafi ekki haft vald til að semja fyrir hönd neinna annarra en þeir voru viðurkenndir aðilar fyrir. Viðurkennt mál er, hvernig fjhn. beggja deilda litu á þetta s. l. vor og er margyfirlýst af mönnum úr báðum n. Í öðru lagi staðfestir sex manna n. þetta sjálf í greinargerð sinni, og vil ég lesa þau orð hennar, með leyfi hæstv. forseta: „Tilsvarandi reglur mundu og verða að gilda um aðrar afurðir, sem háðar eru verðlagningu samkvæmt vísitölu, ef flytja verður þær út vegna of lítils markaðar innan lands. En hins vegar telur n. það ekki í sínum verkahring að gera neinar ákveðnar tillögur í þessu efni.“ Þetta er alveg ljóst mál. Í þessari samningan. er gefið þetta loforð fyrir hönd neytenda innanlands: „Við greiðum þetta verð fyrir vöruna, sem við kaupum. En við teljum ekki í okkar verkahring að segja neitt um verð fyrir vörur, sem út eru fluttar. Og við tryggjum ekki markaðinn fyrir þær. - Þetta er hliðstætt við það, þegar vinnuveitendur samþykkja kauptaxta og lofa að greiða tiltekið verð fyrir vinnu, sem þeir kaupa, en veita enga tryggingu um, að þeir skuli kaupa alla þá vinnu, sem fram verði boðin. Neytendur geta ekki tryggt fyrir fram kaup á allri landbúnaðarvöru, sem fram verði boðin. Það hefur nú sýnt sig, hve geysilegt hitamál það er, ef fara á inn á þann heilbrigða grundvöll, að neytendur og framleiðendur semji sjálfir um viðskipti sín án pólitískrar íhlutunar flokka eins og Framsfl. Og þó er það sannarlega augljóst, að slíkir viðskiptasamningar eru verkefni neytenda og framleiðenda sjálfra.