Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Þetta frv. hefir tekið nokkrum breyt. í Nd. Allshn. þessarar d. hefir yfirfarið þessar breyt. og orðið ásátt um að fallast á þær, án þess að gera nokkrar viðaukatill. Þetta eru aðallega orðabreyt., en hinsvegar mjög litlar efnisbreyt. Það er aðeins ein gr., það er 29. gr., sem maður getur sagt, að sé nokkur efnisbreyt. gerð á. Í gr. voru ákvæði um það, að ríkisstj. gæti tekið sveitarfélag undir eftirlit vegna annara skulda en þeirra, sem ríkið bar ábyrgð á, en í frv. eins og það kom frá Nd. er þessu breytt. á þann hátt, að ríkisstj. geti því aðeins gripið fram í um stjórn sveitarfélaga, að um ábyrgðir ríkissjóðs sé að ræða og vanskil á þeim. Þetta er sú eina efnisbreyt., sem Nd. gerði á frv. N. mælir með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur nú fyrir.

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Þetta frv. hefir tekið 2 efnisbreyt. í Nd. Önnur breyt. er sú, að ákvæðinu um skipun húsaleigunefndar er breytt í það form, sem upphaflega var lagt til í frv. Hin breyt. er um það, að einbýlisherbergi skuli vera frjáls, eins og það er orðað í frv. Allshn. þessarar d. hefir tekið þessar breyt. til athugunar. Meiri hl. hennar lítur svo á, að þessar breyt. séu að vísu verulegar efnisbreyt., en telur þó ekki rétt að gera tilraun til að breyta frv. frá því, sem nú er, meðal annars vegna þess, að í Nd. höfðu báðar þessar till. mikið fylgi, og hér í d. urðu einnig um þetta nokkur átök. Má þess vegna gera ráð fyrir, að þetta sé vilji meiri hl. Alþ. Ef farið yrði hinsvegar að breyta þessu hér í d., er hætt við, að það skapaði reiptog milli d. um þetta, og mundi það ef til vill geta stefnt málinu í tvísýnu að setja það í Sþ. Við lítum svo á, að þetta mál sé svo mikilsvert, að ekki sé rétt að tefla því í neina tvísýnu. Meiri hl. n. mælir þess vegna með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Hv. 11. landsk. ber fram brtt. á þskj. 453 um, að skipun n. verði hagað á þann hátt, sem frv. gerði ráð fyrir eins og það var, þegar það fór til Nd. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þá till. fyrr en hann hefir mælt fyrir henni.

*Magnús Gíslason: Frsm. meiri hl. hefir getið um þær breyt., sem þetta frv. tók í Nd. Ég hefi borið hér fram brtt. um það, að skipun n. skuli hagað á þann hátt, sem gert var ráð fyrir í frv. eins og það var samþ. hér í d., sem sé að hæstiréttur tilnefni einn, einn verði tilnefndur af Fasteignaeigendafélagi Reykjavíkur og einn af Alþýðusambandi Íslands. Meðnm. mínir hafa ekki getað orðið mér samferða í þessu og telja ekki rétt að breyta þessu af ótta við, að frv. nái þá ekki fram að ganga. Ég tel hinsvegar réttast að hafa þetta á þennan hátt. Það hafa komið fram ákveðin tilmæli frá Fasteignaeigendafélagi Reykjavíkur um að fá einn mann í húsaleigunefnd. Og af þeirri reynslu, sem fékkst af þessum málum 1914–1918, þá er það ljóst, að það er mjög mikið undir því komið með árangurinn af starfi þessarar n., að ekki skapizt tortryggni viðvíkjandi framkvæmd l. En ég er þeirrar skoðunar, að einmitt með því að Fasteignaeigendafélagið eigi sinn fulltrúa í n., þá sé stórt spor stigið til þess að reyna að koma í veg fyrir slíka tortryggni. Að hætta sé á því, að frv. dagi uppi í þ., þótt þessu sé breytt, það held ég, að engin hætta sé á, vegna þess að ekki mun vera útlit fyrir, að þinglausnir séu svo nærri, að við tímaskorti megi búast. Sé það hinsvegar ekki vilji Alþ. að setja slíka löggjöf sem þessa, sem ég tel annars óþarfa, eins og ég hefi áður lýst, þá er ekki nema gott, ef hv. þm. átta sig á því, að svona löggjafar sé ekki þörf.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Þegar samskonar brtt. var hér á ferðinni við þetta frv. eins og sú, sem felst í till. á þskj. 453, þá lét ég þau orð falla, að ég gæti að engu leyti mælt gegn því, að slík breyt. næði fram að ganga, en benti jafnframt á það, að störf húsaleigunefndar, sem skipuð var á síðasta ári, hefðu reynzt vel, en húsaleigunefnd er nú skipuð með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frv. eins og það lítur út, þegar það kemur aftur frá Nd. Af þessari ástæðu get ég fyrir mitt leyti vel við það unað, að sú breyt. verði á frv. gerð, sem gerð var í Nd. Ég vil þess vegna taka undir það með meiri hl. n., að ég tel óþarft að taka upp þessa breyt., sem fyrir liggur á þskj. 453, aftur. En út af orðum hv. 11. landsk. um það, að mikið væri undir því komið, að ekki skapaðist tortryggni í garð húsaleigunefndar, þá vil ég segja það, að ég held, að allir hafi verið ánægðir með hennar starf, jafnt húseigendur sem leigjendur. Það hefir enginn styrr staðið um þessa n., og ég tel ekki ástæðu til að ætla, að það verði framvegis frekar en hingað til.



Ég skal ekki hafa langa framsögu fyrir þessu frv. Það er flutt af hv. sjútvn. Nd. og gerir ráð fyrir þeim breyt. á gildandi l. um hafnargerð á Raufarhöfn, að fjárveiting ríkisins til þessa verks verði hækkuð og um leið hækkuð upphæð sú, sem ríkissjóði er heimilt að ábyrgjast fyrir hafnarsjóð Raufarhafnar. Ýtarleg rannsókn hefir sýnt, að hin fyrirhugaða fjárhæð, sem l. gera ráð fyrir, nægir ekki, en hv. Alþ. er kunnugt, hversu nauðsynlegt er, vegna stækkunar síldarverksmiðjunnar, að framkvæmdar séu þær hafnarbætur, sem ráð er fyrir gert. Þarf ég ekki að útskýra þetta fyrir hv. d. Vona ég, að frv. fái greiðan gang gengum hv. d.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Ég get verið sammála samnefndarmanni mínum, hv. 11. landsk., um það, að í jarðhitanum muni vera fólgnir margir og lítt rannsakaðir möguleikar og að um notkun hans verði síðar að setja mjög ýtarlega löggjöf. Vel geta komið í ljós verðmæt jarðefni í sambandi við jarðhitann, og lít ég svo á, að frv. taki einnig til þeirra, þó að síðar kunni að þurfa að bæta einhverju við af þessum ástæðum. En ekki get ég fallizt á það með honum, að frv. sé svo ófullkomið, að það eigi ekki að ganga fram í þeim búningi, sem það hefir fengið. Þegar nýmæli eru lögleidd, má alltaf gera ráð fyrir, að þau standi til bóta með reynslu, sem fæst á þeim í framkvæmdinni smátt og smátt. Það er nú í 3. eða 4. sinn sem málið er flutt á Alþingi, og alltaf hefir það verið rætt nokkuð, þó að það hafi ekki komizt eins langt og það er komið að þessu sinni. Frv. hefir tekið nokkrum breyt. í meðferðinni. Ég ætla raunar, að þær séu frekar til hins lakara, en þær sýna þó, að menn með mismunandi sjónarmið eru búnir að grannskoða frv. og leggja sitt til málanna, þar sem þeir hafa fundið eitthvað, sem þeim þótti athugavert. Ég tel, að felld hafi verið niður ýmis gagnleg ákvæði. Og brtt. hv. 11. landsk. tel ég til spillis á sama hátt. Mér finnst það ósamrýmanlegt, að tala um, að frv. sé áfátt og að mikið vanti í það, en leggja það eitt til, sem dregur úr frv. og gerir það, a. m. k. frá mínu sjónarmiði, sýnu ófullkomnara en er. Brtt. er, eins og hv. þdm. er kunnugt, um að veita forkaupsrétt að jarðhita þeim aðilum, sem löggjafinn hefir ekki viljað veita forkaupsrétt að jarðeignum. Ég skil ekki, hvers vegna nú á að brjóta löghelgaða venju um forkaupsrétt almennt og smeygja þessu inn í frv. Mér þætti miklu nær sanni, að einhverjir af þeim, sem hafa forkaupsrétt á jörðum, hefðu hann ekki á jarðhita. Hv. 11. landsk. studdi brtt. sína við það, að í 4. gr. er svo fyrir mælt, að meðeigandi að jarðhita geti eignazt einskonar forkaupsrétt, ef hann vill hagnýta sinn hluta af orkunni, en hinn ekki. Skal hann þá annaðhvort fá orkuna keypta eða tekna á leigu eftir mati, þó þannig, að sá, sem orkuna lætur, hafi eftir nægilegt til bús- og heimilisþarfa. Þetta er nauðsynlegt til þess, að meðeigandi geti ekki hindrað hagnýting jarðhita. Ákvæðið er bundið sínum sérstaka tilgangi og getur aldrei gefið neitt almennt fordæmi fyrir brtt. eins og þeirri á þskj. 422. Hv. þm. benti á vatnalögin, og mér skildist hann setja þessa löggjöf jafnhliða þeim. Má vera, að það sé fyllilega réttmætt. Ég veit, að þau lög fengu mikinn undirbúning. Það var meira að segja send nefnd til annara landa til athugana og rannsókna. Ég vil ekki beinlínis leggja til, að það verði gert nú. Það er nokkuð löng leið til að sækja reynslu um hagnýting jarðhita og löggjöf um hana, og að sama skapi hæpið, hversu sú langsótta löggjöf hentaði íslenzkum háttum. Ef við erum sammála um að setja löggjöf um þessi efni, verðum við að setja hana saman með allri okkar skammsýni og vankunnáttu og bæta um hana á síðan, jafnóðum og föng eru á. Hv. þm. tók það fram, að hér eru mikil verðmæti í húfi. Það er einmitt knýjandi ástæða til að geyma ekki að setja lögin, þangað til allt er orðið margfalt erfiðara viðureignar. - Ég er á móti brtt. á þskj. 422 og mæli eindregið með því, að frv. verði samþ. óbreytt.

*Magnús Gíslason: Herra forseti! Hv. 2. þm. S.-M. hefir mælt gegn brtt. minni með þeim rökum, að hún mundi gera frv. ennþá ófullkomnara en það er. Ég skil þetta ekki. Í 4. gr. frv. sjálfs er gert ráð fyrir, eins og hv. þm. hefir viðurkennt, að meðeigandi geti eignazt forkaupsrétt á hitaorku. Þetta er að vísu nýmæli í okkar löggjöf. Yfirleitt hafa meðeigendur ekki forkaupsrétt í jörðum, heldur aðeins í þeim tilfellum, ef þeir eru ábúendur, að nokkru leyti eða öllu, á parti þeim, sem selja skal. En ef gengið er inn á þessi ákvæði 4. gr., skilst mér næsta sporið vera að veita meðeiganda forkaupsrétt á meira en orkunni, eins og ég legg til. Þó að meðeigandi geti eignazt hana, kemur honum það að mjög litlu liði, ef hann fær hvorki rétt til að kaupa né leigja land þar hjá, eins og þarf til nýtingar orkunnar. Ég held því, að brtt. mín sé til stórra bóta á frv. Ég get ekki horfið frá því, að lögin eru illa undirbúin. Í fyrsta lagi er ég í mjög miklum vafa um, hvort þau geti náð til annars en jarðhitans sjálfs. Bæði fyrirsögn og 1. gr. frv. takmarka efni þess við hann einan. Í 3. gr. er farið að tala um að hagnýta „hveri og laugar“ „til heimilisþarfa, framleiðslu og iðnaðar“, en ekkert um önnur verðmæti, sem til kunna að vera í sambandi við jarðhitann. Í öðru lagi skortir flestar reglur um, hvernig eigi að nota orkuna, sbr. það, sem segir t. d. í vatnalögunum, að búþörf gangi fyrir heimilisþörf og heimilisþörf fyrir iðnaðarþörf o. s. frv. Þarna eru engar reglur, sem samsvari því, er í vatnalögum segir um vatnamiðlun, og engar reglur um það, ef nota ætti jarðhita til upphitunar á stórum svæðum, ekkert um það, ef félög ætla að notfæra sér hita í stórum stíl. Ég hefði kosið að vísa þessu máli til ríkisstj. til nýrrar og betri rannsóknar. Ég geri það ekki að kappsmáli, hvort brtt. mín verður samþ. En ég tel, að það eigi að auðvelda mönnum að eignast jarðhita ásamt því landi, sem hann er í, eða veita þeim forleigurétt að hvorutveggja. Með því einu móti nær forkaups- eða forleiguréttarákvæði 4.gr. tilgangi sínum, og tel ég, að brtt. bæti nokkuð úr ágöllum frv.

*Magnús Jónsson: Það er satt, að frv. er búið að liggja fyrir hverju þinginu eftir annað, án þess að það þætti svo vel undirbúið, að vert þætti, að það gengi fram. Það hefir lítið verið rætt eða athugað, og ef satt væri það, sem hv. 2. þm. S.-M segir, að það hafi ekki breytzt nema til hins lakara, lízt mér ekki sem bezt á að flaustra því nú óbreyttu gegnum þingið. Það er prinsipmál, hvernig þessum löggjafaratriðum skuli haga. Þó að ég sé samþykkur brtt. hv. 11. landsk. og geti viðurkennt ýmislegt í frv., fer því fjarri, að ég geti sætt mig við það eins og það er. Með ábúðarlögunum virðist eindregið stefnt að því, að sem flestar jarðir komist í sjálfsábúð. Þar er á allan hátt reynt að draga úr hagsmunum jarðeigenda, og tel ég þar að vísu allt of langt gengið, en sjálfsábúðarstefnan, sem að baki því er fólgin, hefir verið mælikvarði Alþingis á alla löggjöf, sem þetta snertir. Nú er í þessu frv. stefnt að því að gera þann fjölda jarða, sem einhver hiti fylgir, hversu lítil volgra sem er, að ríkiseign og torvelda einstaklingum að eignast þær. Þarna finnst mér nokkuð hratt stefnt frá þeirri stefnu, sem Alþingi og áreiðanlega meiri hluti bænda hefir talið heilbrigðasta. Það getur verið nauðsyn, að þeir örfáu stóru hverir, sem líkur eru til, að notaðir verði til almenningsþarfa, komist fyrr en síðar í hendur hins opinbera. Mér finnst þurfa nú þegar rannsókn á því, hvaða hveri þar er um að ræða, og má að því búnu gera um þá sérstakar ráðstafanir. En betra væri, þótt einn og einn slíkur hver yrði þá útundan í bráðina, en að leggja undir ríkið allar jarðir, sem að nafni til hafa einhverja laug í landi sínu. Á Alþingi 1937 var borin fram till. til þál. af hv. 2. þm. Skagf. (StgrSt) og hv. 6. landsk. (EmJ) um, að rannsökuð skyldu jarðhitasvæði landsins. Till. var samþ., og nú væri fróðlegt að heyra frá hæstv. ríkisstj., hvað hún hefir gert í því máli. Till. var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að gera ráðstafanir til að rannsökuð verði stærstu jarðhitasvæðin hér á landi og þá fyrst þau, sem líklegust eru til að hafa hagnýta þýðingu. Skal leita samvinnu bæjar- og héraðsstjórna á þeim stöðum, þar sem rannsóknirnar eru líklegar til að koma að notum, um fjárframlög til rannsóknanna, en að öðru leyti skulu þær kostaðar af ríkissjóði.“ Í grg. till. er tekið fram, að mjög fá jarðhitasvæði hafi verið athuguð til neinnar hlítar, og flest ekki neitt; vanti því allan grundvöll undir framkvæmd hagnýtingar þessara náttúrugæða, sem enginn viti, hversu mikils virði eru. Þessi þál. segir einmitt mikið af því, sem ég vildi segja að svo komnu máli. Áður en flaustrað er af lögum, sem að ýmsu leyti gætu haft mjög varhugaverðar afleiðingar, þarf m. a. að fara fram rannsókn á því, hvar líkur eru til að jarðhiti verði notaður, og hvaða hverajarðir geti orðið hagnýttar fyrir stærri svæði. Alþingi hefir látið í ljós sinn vilja með því að leggja til, að þessi rannsókn verði framkvæmd. Ég vil og benda á í þessu sambandi, að ef nota á jarðhita til upphitunar, þá munar það mestu, hvort hann er í nánd við mikið þéttbýli og fjölmenni, en nú hittist svo undarlega og óheppilega á, að þar, sem hverir eru hér á landi, eru þeir svo að segja hvergi í nánd við mikið fjölmenni; jafnvel þar, sem jarðhiti er mikill, er hann víðast hvar langt frá þéttbýlu stöðunum. Það má t. d. segja um Deildartunguhver, að hann væri verðmeiri, ef hann væri úti við Akranes, og eins með hverina í Skagafirðinum, að þeir væru verðmætari, ef þeir væru úti á Sauðárkróki. En það, sem vakað hefir fyrir mönnum, er eflaust það, að reynt yrði með borunum, hvort ekki væri hægt að ná upp heitu vatni í nánd við fjölmenni, og svo það, hvaða hverir eru líklegir til þess að hægt verði að hagnýta þá til hitaveitu eða iðnrekstrar í fjölmenni. Svo er síðari liður till., sem sé, að undirbúið verði fyrir næsta þing frv. um eignar- og notkunarrétt jarðhita á svipuðum grundvelli og frv. það, sem hér liggur fyrir. Nú hefir ríkisstj. ekki framkvæmt síðari liðinn, a. m. k. ekki þannig, að árangurinn af þessari athugun sé fram kominn í frv.formi, en hinsvegar þykir mér líklegt, að hæstv. ríkisstj. hafi eitthvert tillit tekið til þessarar till., sem samþ. var í Sþ. árið 1937, og má því búast við, að hún hafi í undirbúningi einhverjar lagasetningar um þetta efni. Ég vildi óska, að hæstv. Alþingi væri ennþá sama sinnis í þessu efni og 1937, og þótt ég játi, að þetta er góð tilraun af hálfu þeirra manna, sem búið hafa til þetta frv., þá myndi ég frekar kjósa, að ríkisstj. yrði falið að rannsaka málið frá rótum. Hv. 2. þm. S.-M. sagði, að það mætti samþ. frv. eins og það er; það stæði þá alltaf til bóta. Ég held einmitt ekki, að með svona atriði eigi að fara þá leið að setja fyrst löggjöf, sem lítið er undirbúin. Þetta er, álít ég, hliðstætt vatnal. Það er út af fyrir sig ekkert vandamál að setja allmikinn lagabálk, sem í eru almenn, skynsamleg fyrirmæli um hitt og annað, sem ekki orkar tvímælis, en hinsvegar geta verið ákveðnar grundvallarreglur, sem geta staðið í vegi fyrir því samkomulagi, sem þarf til að slík frv. nái samþykki. Eins gæti þetta orðið um l. um jarðhitann, að það yrðu grundvallaratriðin, sem stæðu á milli, þótt hægt væri að setja ákvæði um almenn atriði, svo ég held það væri rétt að fá úr þeim „princip“-atriðum skorið í milliþn. eða á annan hátt með rannsókn, sem hæstv. ríkisstj. léti fram fara. Ég hefði talið beztu afgreiðsluna á þessu máli vera þá, að fram hefði komið rökstudd dagskrá, þar sem vísað hefði verið til þessarar ályktunar Alþingis frá 1937, og það ítrekað, að ríkisstj. léti undirbúa og athuga málið nánar. Ég ætla samt ekki að bera fram þessa dagskrá nú við 2. umr., heldur sjá, hvernig henni reiðir af, þar sem enn er ekki vitað, hvort hv. d. vill afgr. málið nú eða með hvaða formála.

*Jónas Jónsson: Ég gat ekki sannfærzt af ræðu hv. 1. þm. Reykv. um þetta mál, sem hér liggur fyrir. Það var að vísu rétt, sem hann sagði, að gildandi ábúðarl. hefði nokkuð verið breytt frá því, sem þau voru áður. Þeim var breytt á þann hátt, að við vildum auka rétt hinna einstöku búenda meira en áður var, en minnka rétt þeirra landeigenda, sem áttu jarðir, en bjuggu ekki á þeim sjálfir. Sú breyting á ábúðarl. var gerð út frá því sjónarmiði, að það gerði sterkari bændastétt í landinu, ef sem flestir yrðu sjálfseignarbændur, sem nú eru leiguliðar, og eftir allharða baráttu í þinginu varð þessi skoðun ofan á, og það hefir ekki verið á móti því mælt, að það hafi verið rétt hugsað. Það ástand, sem áður var í þessum málum, var það, að vissir bændur áttu þetta 10–12 jarðir, sem þeir leigðu mönnum með óvissum ábúðarrétti og þröngvuðu kosti leiguliðanna svo, að þeir sáu sér ekki fært að bæta jarðir sínar, og enn síður höfðu þeir nokkra tryggingu fyrir, að börn þeirra fengju jarðirnar. Á öllu þessu byggðum við þær breyt., sem gerðar voru á ábúðarl., eins og hv. þm. sagði. Það er þessi sami hugsunarháttur, sem kemur fram í því, að vilja gera þá menn, sem rækta jörðina, sem sjálfstæðasta og öruggasta á þessum býlum og minnka rétt þeirra óviðkomandi fésýslumanna, sem kunna að vilja eiga jarðir og notfæra sér á þann hátt, sem er mannfélaginu lítt uppbyggilegt, sem kemur fram í þessu frv. um eignar- og notkunarrétt jarðhita, þessara stórkostlegu náttúrugæða, sem ekki eru til nema í einu öðru landi í álfunni, og ekki nema á nokkrum stöðum hér á landi. Þessi gæði geta verið svo þýðingarmikil, að þau jafnist á við stórar námur. Þó er víðast hvar útilokað, að hægt sé að hagnýta jarðhitann til iðnaðarþarfa í stórum stíl. Slíkt kemur ekki til greina hjá venjulegum bændum eins og þeim, sem verið var að tryggja aukinn rétt með ábúðarl. Ef um stórrekstur ætti að vera að ræða, yrðu það fjárfrek fyrirtæki, eins og hver annar stóriðnaður, svo notkun jarðhita í stórum stíl er ofviða þeim venjulega búskap á Íslandi, eins og hann gerist nú. Það er ekki rétt hugsað hjá hv. 1. þm. Reykv. að blanda saman því, þegar verið er að reyna að tryggja smárekstur einstaklinga, og hinsvegar því, sem þetta frv. gengur út á, að reyna að tryggja, að hér geti komið upp stórrekstur, þar sem skilyrði er til þess. Það er ómögulegt að neita því, að fyrirtæki eins og það, sem hér er hafið og hugir manna beinast mjög að hér í Rvík, er stórrekstur, þegar Reykjavíkurbær ætlar sér að hita upp bæ fyrir 60 þús. manns frá einni námu. Það væri ekki lítil kolanáma, sem þyrfti til að framleiða nóg fyrir slíkan bæ. Ég vil aðeins taka eitt eða tvö dæmi um jarðhitann. Ég vil fyrst minnast á Geysi. Þar átti sér stað meira brask en nú myndi sennilega látið viðgangast, þegar Geysir var keyptur af útlendum manni og honum spillt eða lokað með hirðuleysi og óvandaðri meðferð, sem ekki varðaði við l. þá, og ég veit ekki til að geri það enn, og mun ekki gera á næstunni, nema frv. þetta nái fram að ganga. Ég get ekki hugsað mér meiri vanmátt hjá þjóðfélaginu en það, að eign eins og Geysir sé seld fyrir fáein þús. út úr landinu, og þótt eigandanum hefði þóknazt að fylla Geysi upp, þá hefði enginn getað sagt neitt við því. - Þá skal ég koma með annað dæmi. Reykjavíkurbær keypti fyrir nokkrum árum jarðhitasvæðið í Mosfellssveit fyrir, að mig minnir, 150 þús. kr. Segjum svo, að öðruvísi hefði þá verið í haginn búið, ef menn hefðu t. d. áður verið búnir að tala um það af alvöru að hita Reykjavík með þessu vatni. Þá hefðu einhverjir fésýslumenn getað verið búnir að kaupa þetta svæði fyrir segjum eina millj. kr., svo þegar Reykjavík vildi kaupa það, þá hefðu fésýslumennirnir getað sannað, að svo og svo mikla peninga hefðu þeir lagt í þetta og yrðu því að fá svo og svo mikið fyrir landið. Þetta hefði svo orðið að koma niður á fólkinu í Reykjavík. Ég segi ekki, að það hefði verið sanngjarnt, að Reykjavík hefði orðið að kaupa þetta svo dýrt, en svona hefði það farið, hefði þetta verið rekið sem „spekulation“. Þetta fór reyndar ekki svo, en það var ekki að þakka neinum dyggðum Reykjavíkurbæjar, heldur því, að menn höfðu ekki auga fyrir að „spekulera“ með þetta. Nú hafa menn komið auga á þetta og margir hafa ágirnd á jarðhitasvæðunum af „spekulations“-ástæðum, til þess að græða á þeim. Þeir vilja nota sér það, að þetta er sýnilega mikið verðmæti í kolalausu landi. Að þessu frv. standa þm. frá einhverju hveraauðugasta svæði landsins, Árnessýslunni, en þeirra augu hafa opnazt og þeim stendur stuggur af því að hafa þessi miklu verðmæti þarna lausbeizluð. Það er ekki um það að ræða á þessum hlunnindajörðum í Árnessýslu að setja þar upp stóriðnað, en þarna geta komið menn, sem vilja kaupa hverina til þess að „spekulera“ með, en slíkt kemur ekki fyrir, ef hreppurinn, sýslan eða ríkið á forkaupsréttinn, því þeir aðilar myndu ekki kaupa þá til að „spekulera“ með, heldur til þess að eigi það handa borgurum landsins, þegar á liggur. Ég skal líka taka sem dæmi, að í því kjördæmi sem ég er þm. fyrir, er hver svo sem 15 km. frá Húsavík, sem hefir um það bil eins mikið af vatni og hverirnir í Mosfellssveit höfðu áður en farið var að bora, og það lítur út fyrir, að ef lögð væri þaðan leiðsla þessa 15 km. til Húsavíkur, þá myndi vatnið renna þangað af sjálfu sér; það þyrfti sem sé ekkert að hækka það upp. Nú er Húsavík ekki nema lítið þorp, en ef fjármagn væri þar til staðar, þá væri það hin mesta búbót að veita þessum hver til Húsavíkur og nota vatnið jafnframt til ræktunar í þeim frjósömu héruðum, sem það yrði leitt í gegnum. Ég er svo eigingjarn fyrir mitt kjördæmi, að ég vildi heldur óska, að þessi hver yrði í eigu ríkisins um nokkurt skeið, en að hann færi í „spekulation“, svo erfitt yrði að ná honum aftur nema með ærnum kostnaði, þegar að því kæmi, að hægt væri að nota hann. Ég skal nefna hliðstætt dæmi héðan úr Reykjavík. Ég hygg, að Reykjavíkurbær hafi ekki alls fyrir löngu átt þann litla blett, sem Hótel Borg stendur nú á, og hafi þá selt hann fyrir fremur lítið, en svo þegar hótelið var byggt, varð að kaupa þennan sama blett fyrir l50 þús. kr. Þetta er eitt af því, sem mest þjáir Reykjavík. Þeir landnámsmenn, sem hér voru um tíma, leyfðu það, að lóðirnar lentu í „spekulation“, og þetta feikilega verð á lóðunum er ein ástæðan fyrir dýrtíðinni, sem hér er. Því vona ég nú, að sá hv. þm., sem hefir þann vanda og heiður að vera 1. þm. Reykv., sjái nú, hvað hagsmunum hans kjördæmis líður í þessu máli, og hjálpi til þess að losa höfuðstaðinn undan því böli, sem hér af kann að hljótast, og ég treysti því, að vegna hans virðulega sætis og vegna kjördæmisins sjái hann sér fært að snúast öðruvísi við þessu máli en ræða hans gaf ástæðu til að ætla.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Mér þykir hlýða að segja nokkur orð um þetta mál áður en þessari umr. lýkur. Þetta mál mun hafa legið 4 sinnum fyrir Alþingi, en til þessarar hv. d. hefir það ekki komið fyrr en á síðasta þingi, og eins og kunnugt er, þá liggur það nú í annað sinn fyrir þessari hv. d. Í sambandi við meðferð málsins í Nd. á undanförnum þingum er rétt að geta þess, að á þinginu 1938 er málið flutt, eins og sjá má af grg. þess þá, fyrir tilstilli hæstv. forsrh., eftir að hann hafði samkv. ósk hv. d. á fyrra þingi, látið fara fram athugun á málinu á milli þinga. Hverjir það eru, sem hafa athugað málið, er mér ekki kunnugt, en þetta allt bendir í þá átt að málið hafi fengið allverulegan undirbúning og rannsókn. Málið kom svo til þessarar hv. d. á síðasta þingi, að mig minnir í seinni hluta desembermánaðar, og fór þá til allshn. Okkur nm. fannst þá málið vera það umfangsmikið og þýðingarmikið og e. t. v. mörgum tilfinningamál, að nauðsyn bæri til, að fram á því færi gagnger athugun. Við töldum ekki, að tími væri nægur til að láta slíka athugun fara fram, þar sem rétt var komið að þinglokum, en samt sendi n. tveimur aðilum frv. til umsagnar. Má e. t. v. segja, að við höfum þar ekki hitt á hina réttu aðila, en við leituðum til Verkfræðingafélags Íslands og Búnaðarfélags Íslands og báðum um umsögn þeirra. Verkfræðingafélagið svaraði rétt í þinglokin, og er ekki mikið á því svari að græða. Má nánast segja, að það væri frekar neikvætt en jákvætt. Aftur á móti hefir Búnaðarfélagið nú svarað okkur með umsögn, sem að vísu er mjög stutt og e. t. v. ekki nógu rökstudd, en með leyfi hæstv. forseta vil ég láta koma fram, hvað stjórn Búnaðarfélagsins segir um þetta mál. Hún segir: „Félagið vill hér með láta í ljós það álit sitt, að nauðsynlegt sé að setja löggjöf um þessi efni. Í jarðhita landsins er fólgið svo mikið verðmæti, sem er mikilvægt fyrir allan almenning, að nauðsynlegt er að ákveða með lögum ýmislegt varðandi þessi gæði. Er nauðsynlegt að koma í veg fyrir, að jarðhitinn lendi í braski milli manna. Félagið telur, að frumvarp þetta, ef að lögum verður, muni koma að gagni og mælir þess vegna með samþykkt þess.“ Þetta er, eins og allir sjá, yfirlýsing um afstöðu Búnaðarfélagsins til frv. N. taldi, að þótt lítill tími væri fyrir hendi, þá væri samt rétt, að hún gerði málinu einhver skil, eða léti a. m. k. í ljós, hvort n. vildi vera með því eða á móti. Ég segi fyrir mig, að ég var alveg ákveðinn í því að leggjast fremur með frv. en á móti því, af þeim ástæðum, er nú skal greina. Ég hygg, að það sé full nauðsyn á því, að nokkrar skorður séu settar við því, að jafndýrmæt náttúrugæði og jarðhitinn er nú fyrir landsmenn geti orðið braskvara til óverðugra manna, jafnvel útlendra manna. Það liggur í hlutarins eðli, að þegar augu manna hafa opnazt fyrir því, hvað með jarðhitann má gera, þá verður það freisting fyrir þá, sem yfir honum ráða á hinum ýmsu stöðum á landinu, að selja hann fyrir einhvern pening, ef þeim býðst það, og kunna þá kannske ekki skil á verðmæti hans. Þessi skoðun hefir komið fram hjá öllum fylgjendum málsins, og ég get tekið undir með þessari stefnu. Hinu ber ekki að neita, að þetta getur valdið þeim nokkrum trafala, sem eiga jarðhitasvæði, þótt ég hinsvegar sjái ekki betur en að þeir hafi fullt frelsi til að nota hann til hinna og annara framkvæmda á jörðum sínum, en frv. miðar tvímælalaust að því, að ekki sé hægt að selja til annara en 2. og 3. aðila, sem þar eru nefndir, án þess að ríkið hafi hönd í bagga með því. Virðist mér allt frv. miða að því, að hið opinbera geta smátt og smátt orðið eigandi þessara náttúrugæða. Út frá stefnu okkar Alþfl.-manna get ég ekki annað en verið með því, að löggjöf, sem miðar í þessa átt, verði samþ. Ég skal ekki fara ýtarlega út í brtt., sem hér liggja fyrir, en ég hygg, að það kunni að verða nokkrum vandkvæðum bundið að framfylgja þeim, ef þær verða að l., svo að ef margir eigendur eru að jörð, sem hefir jarðhita og vafi sé á, hver eigi að ráða yfir þessu, ef aðeins einn eigandinn vill selja, þá sé ég ekki, að brtt. taki neitt svo skýrt fram um þetta efni, að ekki geti alveg eins risið upp ágreiningur um það, hver sé eiginlega sá rétti aðili, þegar um fleiri eigendur er að ræða. Það má e. t. v. segja, að eðlilegast sé að næsti kaupandi sé fyrsti aðili til að gerast kaupandi jarðhitans, en ekki, að hreppurinn eða sýslan geti komið þar til. Nú er notkun jarðhitans víðast fremur lítil. Við skulum taka sem dæmi jarðirnar í Árnesssýslu. Ég býst við, að allir þeir, sem hafizt hafa handa um starfrækslu í sambandi við hveri, myndu geta haldið henni áfram, þótt svona löggjöf yrði sett, en þá væri fyrirbyggt allt óeðlilegt brask, hvort sem þar væru að verki útlendir eða innlendir menn. Ég vildi aðeins láta það koma fram í umræðunum, hvers vegna málið hefir ekki fengið hraðari afgreiðslu hjá nefndinni, en það er af þeim ástæðum, sem ég nú hefi greint.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Ég ætla ekki út í langar deilur um óframkvæmanleik þessa frv. Ég skal játa það, að ég hefi ekki mikið vit á þessum jarðhitamálum. Ég er uppalinn á köldum stað og hefi alltaf búið á köldum stað, og geri ráð fyrir, að svo verði áfram. Hinsvegar er ég ekki í vafa um, að það er rétt, að jarðhitinn felur í sér mikið verðmæti. Það er sýnilega ekki rétt, sem hv. 2. landsk. vildi benda á í sambandi við undirbúning þessa máls, að hann væri lítill og ófullkominn. Ég vil aðeins henda honum á þá þál., sem samþ. var í þinginu, um að vísa málinu til ríkisstj. til rannsóknar á jarðhitasvæðunum, og að ríkisstj. legði svo fram frv. um þetta efni, að þeirri rannsókn lokinni. Þetta ætti hv. þm. að vera kunnugt um, og svo það, að frv., sem fram var borið á þinginu 1938, var flutt að tilhlutun hæstv. atvmrh., og þar segir í grg. frv., að samkv. samþykkt þingsins hafi ráðh. látið rannsaka nokkur jarðhitasvæði og að athuguninni lokinni hafi hann látið athuga frv. frá síðasta þingi. Á því voru svo gerðar nokkrar breyt. og síðan fékk ráðh. flm. til þess að flytja það aftur á ný. Þessi undirbúningur hefir farið fram, og frv. er búið að ganga gegnum hv. Nd. Þessu vildi ég svara við því, að frv. sé illa undirbúið, en ekki held ég hinu fram, að löggjöf sem þessi standi ekki til bóta, þegar reynsla fæst. Hv. 11. landsk. taldi nauðsynlegt að auðvelda mönnum að kaupa lönd meðeigenda sinna að jarðhita, ella næðu ákvæði 4. gr. ekki tilgangi sínum. Þetta á við mjög lítil rök að styðjast. Ákvæði 4. gr. hljóta að skiljast svo, að með orku, sem keypt er eða leigð, fylgi réttindi til að nota hana og aðstaða til þess, og meira þarf ekki að rýmka til fyrir kaupandanum með lögum. En setjum svo, að brtt. á þskj. 422 kæmist í lög og meðeigandi í jörð með hitaorku vildi eignast hana alla til að braska með. Þá hefir hann miklu rýmri hendur til þess, ef hann hefir forkaupsrétt, ekki bundinn við þá orku, sem hann ætlar að hagnýta, heldur á landareigninni allri. Ýmsir möguleikar myndu þá opnast fyrir brask, þeir sem takmarkast mjög af ákvæðinu í 6. gr. um, að ríkissjóður hafi forkaupsréttinn næst á eftir þeim, sem hann hefir þegar verið veittur með lögum. Ég skal gjarnan taka undir það með hv. 2. landsk., að vandkvæði geta skapazt, þegar 3–5 eru meðeigendur að sama jarðhita og allir með jafnan forkaupsrétt, en yfirleitt mun þá takast að leysa vandann með samkomulagi. Mér finnst það tvímælalaust, að brtt. brjóti í bág við stefnu og heild frv. og sé til spillis, og er undarlegt, að þeir, sem telja frv. illa undirbúið, skuli standa að slíkri brtt.

*Magnús Jónsson: Ég skil í raun og veru ákaflega vel afstöðu hv. frsm. Það mátti heyra á honum, bæði í n. og nú, að hann telur þessa löggjöf ekki fullkomna smíð og að ýmislegt ófyrirsjáanlegt geti af henni leitt, en hann treystir því, að þær afleiðingar verði í vil þeirri stefnu, sem hann og flokkur hans hefir fylgt, að koma sem flestu undir hið opinbera. Það er framhald af fjandskap þeirra við sölu þjóðjarða og kirkjujarða og sjálfsábúðarstefnuna sjálfa, ef að er gáð. En mér finnst það hastarlegt samt, ef nú á að fara að brjóta svona í bág við stefnu ábúðarlaganna og margra annara laga, um að efla sjálfsábúð í landinu. Ég veit ekki, hvort hv. þm. treystir sér til að samræma það eða afsaka. Því að í frv. er berlega að því stefnt, að ríkið eignist ákveðna tegund jarða í landinu, hvort sem er jarðhita þeirra vegna eða ekki hans vegna. Ágreiningur okkar hv. þm. S.-Þ. er ekki svo mjög um það, hvort setja eigi lög um þessi efni, eða það, hvort Húsavík ætti að tryggja sér sem fyrst jarðhita í Reykjahverfi fremur en láta hann áður lenda í „spekulation“ o. s. frv. Ég er honum sammála um það, að bæir og ríkið eigi að tryggja sér fyrr en síðar afnot þeirra orkulinda, sem líklegt er, að verði nytjaðar til almenningsþarfa. Þetta reyndi „hin skammsýna stjórn Reykjavíkurbæjar“ að gera, þegar hún komst yfir hitann á Reykjum. Ágreiningur okkar er um það, hvort frv. sé nægilega undirbúið. - Því miður er ég hræddur um, að lóðaspekulationir í Reykjavík fyrr á árum komi þessu máli lítið við, og ég spara mér því að deila um þær núna. Þegar bær er að stækka, vex verð lóða sjálfkrafa, þótt ekki komi brask til. Hve oft og hve smátt í senn skyldi sá blettur hafa hækkað í verði, sem Hótel Borg stendur á? Það er eins og georgisma hv. þm. frá æskuárum hans í Þingeyjarsýslu skjóti hér upp án nokkurra rökréttra tengsla við veruleika nútímans. Hv. þm. (JJ) ræddi um það, að jarðhitinn væri einskonar náma, grundvöllur stórrekstrar í framtíðinni. Þetta er rétt á einstöku stað, en þm. blandar hér saman þeim stöðum og laugum, sem eru þýðingarlausar í því sambandi. Ég vil láta rannsókn skilja þar á milli, áður en löggjöf þessi er sett. Það eru e. t. v. ekki nema einir tíu staðir á landinu, þar sem hverir geta orðið undirstaða stórfelldra framkvæmda. Hvaða vit er þá að stefna að því að koma hundrað jörðum undir ríkið undir þessu yfirskini. Rannsókn á þessu getur náttúrlega ekki náð lengra en beztu manna yfirsýn á hverjum tíma, og hugsanlegt, að eitt jarðhitasvæði eða svo kynni að verða út undan við fyrstu athuganir, en það er ekkert hættulegt. Hv. þm. (JJ) talaði um það hneyksli, að Geysir skyldi komast í eigu Englendings. Víst var það hneyksli og sýndi sljóleik manna hér fyrir því, hvers virði náttúrufegurð landsins á að vera fyrir metnað okkar og sæmd. En ekki datt þessum manni víst í hug að fara að virkja hverinn. Fyrir því gátum við verið óhræddir. Enda hefði í því tilfelli verið sjálfsagt og auðvelt að hindra það og taka hann eignarnámi. Þegar selja átti Gullfoss og dóttir bóndans í Brattholti kom í veg fyrir það, var það ekki vegna annars en fegurðarinnar og sómans, að slíkur foss kæmist ekki í erlendra manna hendur. Og það er áreiðanlegt, að við þurfum ekki að nota hitaorku Geysis til framkvæmda. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta. Ég hefi lýst fylgi mínu við brtt. á þskj. 422. Hún er að öllu leyti eðlileg og heilbrigð. Það er rétt, að þegar margir eru meðeigendur, kannske 4, 5 eða 6, náði seljandi, hverjum þeirra hann selur helzt. Minna má sjálfræði hans ekki vera. Þessi brtt. gengur það langt í rétta átt, að ég get þá fremur sætt mig við, að frv. gangi fram, og má þá lagfæra löggjöf þessa síðar.

*Magnús Gíslason: Herra forseti! Það gætti nokkurs misskilnings hjá hv. frsm. um brtt. mína. Það er full þörf á að ákveða, að séu meðeigendur fleiri en einn og vilji nota forkaupsrétt sinn, ráði seljandi, hverjum þeirra hann selur. Um þetta hélt ég, að ekki hefðu verið nein tvímæli, þegar á það var minnzt í n. Hv. þm. mótmælir brtt. með þeim rökum, að um nýmæli sé að ræða, en viðurkennir, að hliðstætt nýmæli sé í 4. gr. frv., þar sem ræðir um forkaupsrétt og forleigurétt að hitaorku. Ummæli hans um, að brtt. greiði fyrir braski, styðjast við mjög lítil rök, þegar þess er gætt, að ábúandi jarðar hefir fyrstur forkaupsrétt, en síðan sveitarfélagið, loks ríkissjóður, og þó að meðeigandi verði einnig forkaupsréttarhafi hefir það sjaldan eða aldrei í för með sér, að jörð komist í brask, fyrr en að öllum þessum forkaupsréttarhöfum frágengnum. Hitt er annað mál, hvern áhuga hv. frsm. hefir fyrir þeirri stefnu sósíalista, að ríkið eignist sem flestar jarðir. Ég vil enn minna á það, að ef brtt. mín verður ekki samþ., getur það hindrað, að meðeigandi geti hagnýtt sér hitaorku, hvað sem ákvæðum 4. gr. líður. Og ég vil loks leggja áherzlu á það, að mjög fljótlega verði að taka allt þetta mál til nýrrar og betri yfirvegunar.



Herra forseti! Það eru tvö atriði í þessu máli, sem ég vildi minnast á. Annað er það, að hv. 1. þm. Reykv. hefir tekið fram hvað eftir annað, að það sé yfirlýstur vilji Alþ., að bændur eigi sjálfir þær jarðir, er þeir búa á. Hann vitnar í ábúðarl., sem sett voru fyrir nokkru. Síðan hafa verið sett fern l., sem ég geri ráð fyrir, að hann geti túlkað öðruvísi, þ. e. l. um að hætta að selja þjóðjarðir, 1. um að heimila ríkissjóði að kaupa jarðir (til þess að bændur ættu að eiga þær, eða hvað?), l. um ættaróðul, sem sett voru að till. Sjálfstfl., og l. um erfðaábúð. Ef túlka ætti stefnu Alþ. í þessum málum, ætti að vitna í hin nýrri l. Því tel ég það rangt hjá hv. þm., að það sé yfirlýstur vilji Alþ., að allir ættu að eiga jarðir þær, er þeir búa á. Þá er hitt, að mér finnst það undarleg málsmeðferð að hafa málið til meðferðar í n. í 10 daga, gera við það eina litla brtt., segja svo, að frv. sé óundirbúið, gera þurfi brtt. við þessa gr. og hina o. s. frv. Ég hélt, að menn, sem sæju svo glöggt, að frv. þyrfti að breyta og hefðu legið yfir því í 10 daga, hefðu getað komið með einhverjar brtt. Þetta eru ekki sæmileg vinnubrögð og ekki samboðin Alþ., að skrifa undir nál. með fyrirvara og leggja fram eina litla brtt., en lýsa svo yfir því, að frv. þurfi gagngerðra breytinga við. Ég mun fylgja frv., þó að það standi til bóta, en ég er þó á móti brtt. hv. 11. landsk., því að hún skemmir anda og tilgang frv., að hindra, að þessar jarðir, sem eru landinu mikils virði, lendi í braski, svo að dýrara verði fyrir niðjana að hagnýta þær.

*Magnús Gíslason: Ég hygg, að ummælum hv. 2. þm. N.-M. um vinnubrögð n. hafi verið beint til mín. En ég minni á það, að fyrst, er ég talaði í málinu, gat ég þess, að ég væri því ekki mótfallinn, að málið gengi fram á þessu þingi, í trausti þess, að ríkisstj. tæki málið til athugunar bráðlega við betri skilyrði. En þess er ekki að vænta, að n., sem vantar skilyrði og gögn, geti lagt fram gagngerðar brtt. á svo skömmum tíma sem þeim, er hún hafði til umráða.

*Magnús Jónsson: Hv. þm. N.-M. kvað það rangt að vitna í ábúðarl. því til sönnunar, að það væri yfirlýstur vilji Alþ., að bændur ættu að eiga jarðir þær, er þeir byggju á. En ég sný ekki aftur með það. Alþ. hefir að vísu aðeins í þetta eina skipti lýst yfir þessum vilja sínum á ótvíræðan hátt, og breytingar á þessum vilja þingsins myndu koma fram í breytingum á ábúðarl. En þar stendur allt óbreytt. Þetta frv. sýnist aftur benda til þess, að nú séu að koma fram á Alþ. menn, sem hvika vilja frá þessari stefnu. En hin l., sem hv. þm. vitnaði í, sýnast mér ekki koma þessu máli nokkuð við. L. um jarðakaup ríkissjóðs eru bara bjargráðaráðstöfun, en ekki gerð til þess að lýsa yfir neinni sérstakri stefnu í þessum málum. Og l. um erfðaábúð og óðalsrétt hefi ég skilið einmitt sem framhald af þeirri stefnu, að menn skuli eiga ábúðarjarðir sjálfir, þó að þar sé um það að ræða að festa jarðirnar í einstökum ættum.



Frv., sem hér liggur fyrir, fer fram á breyt. á l. frá 1936 um, að taka mætti eignarnámi og selja Hafnarfirði nokkur lönd í Gullbringusýslu. Það, sem farið er fram á að breyta, er 3. liður 2. gr. þessara 1., en þar er svo ákveðið, að þegar búið sé að taka eignarnámi þessar jarðir, þá skuli afhenda Hafnarfjarðarkaupstað þær, þannig að hann fái fullnægt þörfum sínum fyrir upphitun og ræktun, en Gullbringusýsla átti að fá beitiland jarðanna. Það hefir orðið örugleikum bundið að framkvæma þessi skipti eftir 2. gr., og er það orsök þess, að þetta frv. er borið fram. Það hefir farið fram mat á þessum jörðum. Ennfremur hefir náðst samkomulag um það milli Gullbringusýslu og Hafnarfjarðarkaupstaðar að haga skiptingu afréttarlandsins eins og tiltekið er í skiptagerð matsnefndarinnar, sem prentuð er sem fylgiskjal á þskj. 63. Eftir frv. eins og það kom frá Nd. voru Hafnarfjarðarkaupstað afhent öll námuréttindi þessara jarða og öll hitaréttindi. við athugun fannst n., að ríkið ætti að eiga námuréttindin, enda verður ekki séð, að Hafnarfjörður hafi neitt við þau að gera. Ennfremur viljum við láta Hafnarfjörð fá hitaréttindin strax, en með þeirri skuldbindingu, að hann láti ríkinu aftur í té þau hitaréttindi, sem það kynni að þurfa á að halda síðar. Ég skal geta þess, að nú sem stendur munu námuréttindin vera leigð til 20 ára og hlunnindin, bjargið og rekinn, til 10 ára. Mér er ókunnugt um, hvað langt er eftir af þessum leigutíma, en vitanlega fær Hafnarfjörður ekki afnotarétt af þessum hlunnindum fyrr en sá leigutími er útrunninn, þótt hann hinsvegar öðlist eignarréttinn strax og geti tekið í sínar hendur afgjaldið eftir hlunnindin, og sömuleiðis ríkið eftir námuréttindin. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þessum breyt., og ég vænti þess. að frv. sé þannig úr garði gert, að það þurfi ekkert lengur að vera því til fyrirstöðu, að Hafnarfjarðarkaupstaður geti tekið þessi lönd í sínar hendur og notfært sér þau, ef hann sér sér það fært.



Þar sem allir hv. þm. úr samgmn. Ed. eru viðstaddir, vildi ég beina nokkrum orðum til þeirra. Á þskj. 323, þar sem þetta frv. hefir verið afgr. frá hv. Nd., er svo farið, að 3 eða 4 sýslur hafa orðið alveg afskiptar í þessum l. og enga vegi fengið hjá sér. Þar er ein sýsla, sem aldrei hefir fengið styrk af vitafé, og hún hefir líka verið svo afskipt, að hún hefir ekki getað framlengt vegi, svo að þeir kæmust í þjóðvegatölu. Þegar vegal. voru samþ. 1933, fékk hún heldur ekki neinn veg þá. En á síðari árum hefir hv. samgmn. látið hana njóta nokkurs réttar. Ég á hér við Dalasýslu.

Hv. þm. er ekki fulltrúi Dalasýslu

. Það er rétt. En þó að ég sé ekki þm. þessa kjördæmis, tel ég ekki rétt að láta það líða órétt þar fyrir. Ef mér hefði sýnzt Eyfirðingar vera beittir órétti, hefði ég engu síður tekið málstað þeirra. Annars ætlaði ég ekki að fara að svara hv. l. þm. Eyf., sem var að barna söguna hjá mér, heldur vekja athygli hv. samgmn. á því, að það beri að taka tillit til þessarar sýslu, sem aldrei hefir fengið neitt af vitafé og hefir verið bægt frá því að fá vegi í þjóðvegatölu til jafns við aðrar sýslur. Tel ég víst, að hv. samgmn. Ed. vilji líta á þetta mál með réttsýni.

*Jónas Jónsson: Þó að ég sé ekki nema einn af liðsmönnum hv. 1. þm. N.- M. í þessari n., sem getið var um, tek ég undir við hv. síðasta ræðumann, sem við köllum stundum í ógáti þm. Dal., því að ég hefi oft áður haldið fram rétti Dalasýslu. Ég lít svo á sem hann, að rétt sé, að tekið sé jafnt tillit til allra héraða, er fé til vega er úthlutað. Þætti mér gott, ef hann kæmi fram með upplýsingar um þetta, sem ég hefi ekki getað aflað mér, þó að ég sé ekki alveg ókunnugur í Dalasýslu, og vona ég, að ég muni geta stutt hann í þessu máli.