Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur rætt þetta mál á fimm fundum. Til viðtals við nefndina komu dr. Sigmundur Guðbjarnason, rektor Háskóla Íslands, og Jónatan Þórmundsson prófessor, Bjarni Kristjánsson, rektor Tækniskóla Íslands, og Haraldur Bessason sem er forstöðumaður Háskólans á Akureyri. Umsagnir bárust frá eftirtöldum aðilum: Háskóla Íslands, Kennarasambandi Íslands, Bandalagi háskólamanna, Kennaraháskóla Íslands, Hinu íslenska kennarafélagi, Akureyrarbæ og Fjórðungssambandi Norðlendinga auk bréfs Haraldar Bessasonar þar sem hann svarar athugasemdum sem fram komu við frv. að beiðni menntmn. Umsagnirnar og bréf Haralds eru prentuð sem fskj. með þessu nál. svo að hv. þingdeildarmönnum gefist svigrúm til þess að líta yfir þau álitamál sem þar var vakin athygli á og þeir geti kynnt sér þær tillögur sem þar hafa verið gerðar. Ég held að ég þurfi ekki að fjölyrða mjög um tildrög þess að Háskólinn á Akureyri varð til. Ástæðan er auðvitað sú að það hefur mjög háð byggðum þar norður við Eyjafjörð og raunar á Norðurlandi að engin skólastofnun skuli hafa verið á Akureyri sem tekur við af framhaldsskólastiginu. Það var að vísu þannig komið að fyrir nokkrum árum var stofnuð undirbúningsdeild Tækniskólans og ég hygg að deildir úr Tækniskólanum hafi verið á Akureyri, en á hinn bóginn var greinilegt að ýmsir sem þar bjuggu áttu þess ekki kost að afla sér nauðsynlegrar og praktískrar menntunar nema flytja búferlum til Reykjavíkur um sinn og það var auðvitað greinilegt að það gat ekki langur tími liðið án þess að háskólamálið yrði tekið upp af fullri alvöru af Norðlendingum og borið fram til sigurs. Því hefur verið haldið fram af ýmsum að stefna Háskólans á Akureyri sé ekki nægilega skýrt mörkuð í því lagafrv. sem hér liggur fyrir. Vil ég það eitt um það segja að Aþena stökk að vísu alvopnuð úr höfði Seifs, en ég held að margir hafi ekki leikið það eftir henni, enda var hún guða ættar og ekki gædd þeim ófullkomleika mannsins sem við verðum svo oft vör við sem erum í þessum þingsölum, sérstaklega stjórnarandstaðan, og þjóðin almennt þegar hún ræðir um verk stjórnmálamanna. Ég held að nauðsynlegt sé að líta aftur til sögunnar þegar við veltum fyrir okkur hversu ítarleg lagafrumvörp eigi að vera um nýjar stofnanir og hvernig eigi að standa að stefnumörkun nýrrar skólastofnunar. Ég skil vel Norðlendinga þegar þeir vísa til þess að e.t.v. er sá háskóli, sem Jón helgi stofnaði á sínum tíma á Hólum, eini háskólinn hér á landi sem með fullri reisn hefur staðið undir því virðingarheiti að geta kallað sig universitas og borið sig saman við háskóla hvarvetna í heiminum, enda var hann helgur maður og góð fyrirmynd okkur Norðlendingum öðrum að öllum metnaði þó svo að við flestir hverjir séum eftirbátar hans, ekki síst að því sem lýtur að skólamálum og þeim krafti sem fylgir orðum heilagra manna. Frv., sem hér liggur fyrir, er sem sagt mótað af því að þessi stofnun hefur ekki verið til. Það er verið að leggja grunn að nýrri stofnun. Til samanburðar vitna ég t.d. til þeirra laga sem sett voru á sínum tíma um Tækniskóla Íslands, á árinu 1963. Enn fremur vísa ég til hinna nýju laga sem sett hafa verið um þann skóla og eru raunar fyrirmynd þess sem hér stendur. Það er m.a. eftirtektarvert þegar við tölum um Háskólann á Akureyri að ýmsir hafa fundið að því að háskólanefndin skuli skipuð mönnum sem ekki eru starfsmenn skólans eins og gert er ráð fyrir hér í 4. gr. frv. Samkvæmt ábendingu Jónatans Þórmundssonar, sem ég er mjög þakklátur fyrir að skyldi hafa gefið sér tíma til að tala við þingnefndina, en eins og við vitum hafa prófessorar við lagadeild Háskólans fyrir allmörgum árum gert okkur þm. aðvart um það að ekki þýði að senda þeirri deild frv. til umsagnar, heldur beri að ræða sérstaklega við einstaka prófessora, en mér þykir vænt um að prófessorinn skuli einmitt í þessu máli hafa sýnt áhuga sinn með því að mæta á fundi nefndarinnar, flytur nefndin brtt. þess efnis að sú skipan háskólanefndar, sem gert er ráð fyrir í 4. gr., falli inn í bráðabirgðaákvæði en í stað þess skuli háskólanefndin skipuð með öðrum hætti eins og fram kemur í 2. brtt. eða þannig að rektor sé formaður nefndarinnar. í öðru lagi eigi forstöðumenn deilda háskólans sæti í nefndinni, einn fulltrúi lausráðinna kennara, tveir fulltrúar nemenda, en skrifstofustjóri eigi sæti á fundum nefndarinnar og hafi þar málfrelsi og tillögurétt en ekki atkvæðisrétt. Til samanburðar við Tækniskóla Íslands, sem að hluta til er háskóli, vil ég aðeins geta þess að þar er gert ráð fyrir að menntmrn. fari með yfirstjórn skólans, skipi rektor og kennara, svo og skólanefnd. Í 2. gr. laga um tækniskóla, en í hinum eldri lögum var út frá því gengið og það kemur raunar fram í 10. gr., önnur skólanefnd, segir svo: "Við skólann starfar fimm manna skólanefnd, skipuð af menntmrn. til fjögurra ára í senn. Alþýðusamband Íslands, Landssamband iðnaðarmanna, Félag ísl. iðnrekenda og Tæknifræðingafélag Íslands tilnefna hvert um sig einn mann í nefndina og annan til vara en ráðuneytið skipar formann og varaformann nefndarinnar án tilnefningar." Þarna sjáum við að í Tækniskólanum er talið skynsamlegt að leita með þessum hætti út fyrir skólaveggina til þess að breikka þann bakgrunn sem skólanefndin hafi og hef ég ekki heyrt annað á rektor Tækniskólans en að hann sé ánægður með þann hátt sem þar er á hafður. En í brtt. er sem sagt gert ráð fyrir því að háskólanefndin verði einvörðungu skipuð því fólki sem starfar innan veggja skólans frá og með 31. maí 1990. Það er m.ö.o. gert ráð fyrir því að eftir rúm tvö ár taki hin nýja skipan háskólanefndarinnar við, en þá eru þrjú skólaár liðin síðan háskólinn tók fyrst til starfa og þá hefur einnig sjávarútvegsbrautin starfað í eitt ár og rekstrardeild, sem hér er talað um, mótast frekar en nú er, hvað svo sem um matvælabraut verður að ræða, en það ákvarðast að sjálfsögðu af fjárlögum og af ríkisstjórn og skólayfirvöldum á hverjum tíma. Ég vek athygli á því að breytt orðalag er í 1. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir að niður falli orðin "með sérstöku tilliti til atvinnuvega þjóðarinnar" en í staðinn verði skotið inn orðunum "í atvinnulífinu" einni málsgrein síðar þannig að hún hljóði svo: Hann skal veita nemendum sínum menntun er gerir þá hæfa til að sinna ýmsum störfum í atvinnulífinu og ábyrgðarstöðum í þjóðfélaginu eða stunda frekara háskólanám. Ég vil aðeins undirstrika að það er auðvitað matsatriði hvernig skilgreina skuli hlutverk menntastofnunar á borð við Háskólann á Akureyri. Við getum lesið okkur til í lögum um það hvernig slík skilgreining er varðandi aðrar menntastofnanir og það er auðvelt að sjá það þegar fram í sækir að það er fyrst og fremst komið undir innra starfi skólans, hvernig að honum er búið og hverjir við hann starfa, hversu góðan hljómgrunn skólinn fær, bæði í umhverfinu og hjá þeim sem í honum eru, hvort hann rís að lokum undir nafni. Ef vel tekst til er hann fljótur að útvíkka hlutverk sitt þannig að hann gerir meira en að rísa undir þröngum skilgreiningum á borð við þessa í bókstaflegri merkingu orðanna. Ekki þarf að taka fram að þegar talað er um vísindalega fræðslustofnun felast auðvitað rannsóknir í orðinu "vísindalegur". Ég man ekki eftir að ég hafi heyrt talað um vísindamann öðruvísi en að rannsóknir séu snar þáttur í hans störfum og eins hlýtur að vera þegar þetta sama lýsingarorð er notað um stofnun og þá sem í henni vinna. Hér í 4. brtt. er kveðið skýrt á um það að endurskoðun laganna skuli fara fram áður en þrjú ár eru liðin frá setningu þeirra og til frekari áréttingar er kveðið sérstaklega á um það að niðurstöður skuli lagðar fyrir Alþingi fyrir árslok 1991. Ástæðan er vitaskuld sú að skólaárið byrjar að haustinu og eðlilegt er, ef um lagabreytingar eða breytta skipan skólans væri að tefla, að hún taki þá gildi frá og með næsta skólaári þannig að Alþingi hafi veturinn 1991–1992 til þess að taka afstöðu til nýs lagafrv. ef fram kemur eða þeirrar niðurstöðu sem endurskoðunarnefndin í heild kemur með. Ég vil að lokum aðeins segja það að það hefur sýnt sig víða erlendis að þar sem menntastofnanir á borð við Háskólann á Akureyri hafa verið stofnaðar úti í hinum strjálu byggðum eða ekki í helsta þéttbýlinu eru þær mikil lyftistöng fyrir umhverfið í margvíslegum skilningi, bæði metnaðarlega og líka í praktískum skilningi, ef ég má nota það orð, ekki aðeins vegna þess að með háskólanum flytjast auðvitað í bæinn háskólamenntaðir menn með sína reynslu og sína þekkingu, ekki aðeins,vegna þeirrar glaðværðar og bjartsýni sem ávallt fylgir stúdentalífinu, heldur líka vegna hins að bein tengsl munu áreiðanlega, skapast fljótt milli atvinnulífsins og háskólans. Ég hygg að enginn vefengi að einmitt við Eyjafjörðinn sé fjölbreytni í sjávarútvegi mjög mikil og af þeim sökum sé Akureyri ákjósanlegur staður til þess að verða miðstöð fræðslu í sjávarútvegsfræðum hér á landi. Sumir hafa lagt þá spurningu mjög fyrir hvort hugmyndin sé að Háskólinn á Akureyri verði universitas. Við sem vorum í háskólanefndinni höfðum flestir hverjir ekki aðaláhyggjurnar af því hvort þessi stofnun yrði universitas eða ekki, a.m.k. ekki á allra næstu árum, heldur veltum við hinu fyrir okkur, með hvaða hætti væri hægt að efna til kennslu á háskólastigi sem kæmi umsvifalaust að notum og yrði gagnleg, ekki aðeins þeim einstaklingum sem á Akureyri búa heldur líka fyrir atvinnuvegina í heild og byggðarlagið. Þá var auðvitað álitamál hvar helst skyldi bera niður. Ástæðan fyrir því að hjúkrunarfræðin var valin var einfaldlega sú að læknar við fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri höfðu þungar áhyggjur af að hjúkrunarfræðingaskortur væri farinn að segja alvarlega til sín og voru raunar þeirrar skoðunar að eina leiðin til þess að reyna að sporna gegn því að hann væri viðvarandi væri að efna til slíkrar menntunar við Háskólann á Akureyri. Var sýnt fram á það með úttekt sem gerð var á þeim kennslukröftum sem bjuggu á Akureyri eða í næsta nágrenni að í flestum greinum voru þá þegar á staðnum hæfir kennarar til þess að kenna við slíka braut. Ég vil sérstaklega taka fram að sjúkrahúsið á Akureyri hefur veitt háskólamálinu ómetanlegan stuðning, ekki síst með því að leggja til húsnæði undir hjúkrunarbrautina, ekki síst með því að leggja fagbókasafn sitt til þannig að það komi að fullum notum þeim sem á hjúkrunarbrautinni eru og með því að skipuleggja svo innkaup sín á fræðibókum og tímaritum að vel geti nýst einmitt við þetta nám, heldur einnig með því að læknar við sjúkrahúsið, ekki síst Gauti Arnþórsson, hafa í samráði við einstaka kennara við Háskóla Íslands unnið mikið starf við skipulagningu hjúkrunarbrautarinnar þar. Nefni ég Jóhann Axelsson sérstaklega sem dæmi í því. Ég held að menn séu sammála um að vel sé að hjúkrunarbrautinni staðið í öllum greinum og ég held að þeir nemendur sem þar stunda nám hafi náð góðum árangri og að þetta samstarf milli sjúkrahússins og háskólans lofi góðu, ekki aðeins með því að breikka grunn sjúkrahússins, vera enn nýr þáttur í því merkilega innra starfi sent það hefur unnið, heldur gefi brautin einnig fjölmörgu fólki öðru tækifæri til þess að fara í þetta háskólanám þannig að það geti stundað það frá heimilum sínum í sínu umhverfi og það komi þannig að gagni fyrir landið í heild. Ég held að þetta sé mat þeirra sem hafa kynnt sér það mál. Varðandi iðnrekstrarbrautina er það að segja að það hefur háð mönnum við Eyjafjörð sem í atvinnulífinu eru og starfa og ekki hyggja á langt háskólanám, sex eða átta ára háskólanám, að þar hefur skort kennslu í hagnýtum fræðum sent koma bæði inn á rekstrarhlið og tæknilega eða framfærsluhlið fyrirtækja. Var iðnrekstrarbrautin af þeim sökum valin og var það með sérstökum ráðum gert því að Bjarni Kristjánsson, rektor Tækniskóla Íslands, hafði greint háskólanefndinni frá því að mjög mikil þörf væri einmitt á þessari kennslu á Akureyri sem hér í Reykjavík. Það er að vísu rétt að í sumum greinum má segja að sú kennsla kallist ekki akademísk, en í öðrum greinum gerir hún það og er það heldur ekki kjarni málsins, heldur hitt að bæði í Tækniskóla Íslands og í Háskólanum á Akureyri er nú verið að vinna að því að byggja ofan á iðnrekstrarbrautirnar þannig að framhaldsnámið á öðrum staðnum verði meira tæknilegs eðlis en aftur rekstrarlegs á hinum. Þarna hefur því tekist góð og mikil samvinna og það er einmitt á grundvelli þess náms sem þarna er sem hugað er að því að byggja upp nám í rekstrarfræðum við Háskólann á Akureyri á næstu árum. Ég þakka meðnefndarmönnum mínum samstarfið í nefndinni og þolinmæði kannski á stundum og lýsi sérstakri ánægju minni yfir því að allir nefndarmenn eru sammála um nauðsyn þessa máls eins og fram kemur í undirskriftum þeirra undir nál. þó tveir þeirra séu að vísu með fyrirvara, þau Danfríður Skarphéðinsdóttir og Guðmundur Ágústsson, svo og Svavar Gestsson sem sat fundi nefndarinnar. Hann var samþykkur nál. efnislega en þó með fyrirvara sem hann mun væntanlega gera grein fyrir. Upp kom í nefndinni spurning um það hvort orðið ítarlegur skuli skrifað með ypsilon eða einföldu í-i, en samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér á skrifstofunni, þá er siður hér hinu háa Alþingi að skrifa þetta orð með einföldu í-i.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að þakka samnefndarmönnum mínum samstarfið að þessu máli. Eins og fram kom í máli hv. frsm. rituðu allir nefndarmenn undir þetta nál., en þó tveir með fyrirvara og þar sem ég er önnur þeirra, þá ætla ég að gera aðeins stuttlega grein fyrir því hvers vegna ég hef fyrirvara þar á. Það eru tvær ástæður sem liggja að baki þess fyrirvara sem ég setti við undirskrift mína og ég tel rétt að gera grein fyrir hér í umræðunum um þetta mál um Háskólann á Akureyri. Í fyrsta lagi tel ég að enn vanti mikið á að við getum státað okkur af heilsteyptri menntastefnu hér á landi og þá ekki síst á því skólastigi sem hér um ræðir. Íslenska skólakerfið hefur tekið miklum breytingum á undanförnum tveimur áratugum og fengið að þróast fremur frjálslega. Á ég þá aðallega við framhaldsskólastigið sem segja má að sé að hluta til undirbúningur undir æðra nám, hvort sem er á háskólastigi eða í starfsgreinum af ýmsu tagi. Síbreytilegar aðstæður og auknar menntunarkröfur í æ flóknara þjóðfélagi kalla á stöðuga endurnýjun og endurmat á menntastefnu þjóðarinnar. Segja má að á framhaldsskólastiginu sjálfu hafi þessu kalli að nokkru leyti verið sinnt með fjölgun námsbrauta og valmöguleika nemenda, sem nú koma inn í framhaldsskólann með mjög mismunandi undirbúning. Hins vegar hefur nokkuð skort á að nemendur hafi að loknu framhaldsskólanámi haft um fjölbreytilegt nám að velja þrátt fyrir þá staðreynd að vinnumarkaðurinn og þjóðfélagið sem slíkt geri síauknar kröfur um sérhæfingu og starfsmenntun, ekki síst á sviði tækni og verklegrar þjálfunar. Ég tel því löngu orðið tímabært að huga að námsbrautum fyrir nemendur sem ekki hafa ábuga á eða hæfir ekki að stunda "akademískt" nám. Eins og svo oft áður í sögunni tökum við seint við okkur, en þá af svo miklu kappi að upp spretta háskólar og þeir frekar þrír en einn á tveimur árum. Reyndar hafa tveir þessara nýju háskóla sérhæft sig í tölvu- og viðskiptagreinum. Þessi þróun sýnir svo sannarlega þá þörf sem er fyrir sérmenntun af ýmsu tagi að framhaldsskólastiginu loknu. Það er hins vegar mikið umhugsunarefni hvers konar menntastofnanir hæfa okkur, smáþjóð með 250 þús. íbúa, á þessu skólastigi. Þar kem ég að hinni ástæðunni fyrir því að ég undirrita nál. um Háskólann á Akureyri með fyrirvara. Í frv. liggur að mínu áliti ekki alveg ljóst fyrir um hvers konar menntastofnun hér er að ræða, hefðbundinn háskóla með vísindalegum rannsóknum og skyldum eða svokallaðan fagháskóla. En væntanlega mun starfið og þær námsbrautir sem upp verða settar á næstu árum leiða í ljós hvert meginhlutverk stofnunarinnar verður. Í frv. er gert ráð fyrir endurskoðun laganna á næstu þremur árum og tel ég það alveg nauðsynlegt. En á þeim tíma sem til stefnu er verður væntanlega og vonandi ekki aðeins einblínt á þessa stofnun sem slíka. Það verður að móta heildarlöggjöf um háskólastigið og gera samræmdar kröfur um inntökuskilyrði á sama hátt og um önnur skólastig, en eins og hv. þm. vita sjálfsagt munum við væntanlega fjalla um frv. til laga um framhaldsskóla í þessari hv. deild nú á næstunni. Það hefur reyndar dregist úr hömlu að setja rammalöggjöf um það skólastig, en við stöndum nú frammi fyrir því og gera menn sér væntanlega vonir um að það nái fram að ganga í einhverri mynd. En um leið og ég vil leyfa mér að skora á hæstv. menntmrh. að beita sér fyrir því að á næstu árum fari fram heildarskoðun á því skólastigi sem hér um ræðir, þá vil ég líka þakka þá viðleitni hans sem fram kemur í ráðstefnuhaldi nú í vetur vegna skýrslu OECD um grunnskólann og framhaldsskólann. En ég tel að það sé löngu tímabært að taka upp sams konar umræðu um það skólastig sem við tekur eftir framhaldsskólann. En það er eitt annað sem líka þarf að taka mjög föstum tökum og það er að tengja þessi skólastig okkar saman því það er okkur oft þrándur í götu hversu lítil fagleg samskipti eru milli þeirra sem starfa á hinum mismunandi skólastigum. Í þeirri heildarskoðun sem ég hef nefnt er nauðsynlegt að taka tillit til mjög margra þátta. Í því sambandi vil ég sérstaklega minna á einn þátt og það eru þeir miklu möguleikar sem ný tækni gefur okkur til þess að þjóna öllu landinu en ekki aðeins afmörkuðum svæðum. Vil ég minna á frv. til laga um fjarnám ríkisins sem lagt var fram af hv. varaþingkonu Kvennalistans á 108. löggjafarþingi. Þó það fjallaði ekki sérstaklega um háskólastigið, þá gilda þar sömu grundvallarmarkmiðin, en í 3. gr. þess lagafrv. segir, með leyfi forseta: "Markmið laganna er að bæta og jafna aðstöðu fólks til náms óháð búsetu, aldri, efnahag og ferligetu." - Nú hefur reyndar verið byrjað með tilraunafjarkennslu, en það þarf að gera miklu meira af því að styrkja og móta þá starfsemi. Herra forseti. Við Íslendingar verðum að láta af þeim bráðabirgða- og skyndihugsunarhætti sem um of hefur einkennt menntastefnu okkar í gegnum tíðina. Á þessari stundu hlýtur það að vera ósk mín að Háskólinn á Akureyri megi dafna og blómstra norðan heiða og það er von mín að hann muni aldrei þurfa að búa við húsnæðisskort, tækjaskort, bókaskort og kennaraskort sem hefur staðið allt of mörgum menntastofnunum okkar fyrir þrifum.



Herra forseti. Eins og fyrri ræðumaður, hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir, geri ég fyrirvara við það nál. sem hér liggur fyrir um háskóla á Akureyri. Fyrirvari minn beinist í fyrsta lagi að nafni skólans eða þeirri menntastofnun sem lögin eiga að taka til. Ég tel að ekkert samræmi sé á milli efnis frv. og þeirrar merkingar sem nauðsynlegt er að lögð verði í nafnið háskóla. Nafnið háskóli í íslenskri tungu hefur fengið á sig þann blæ að þar sé á ferð vísindaleg rannsóknarstofnun og vísindaleg fræðslustofnun og komi í stað orðsins universitas á latínu. Fari þar fram bæði rannsóknir og fræðsla af hálfu nemenda og kennara. Ég held að þetta frv. sem hér liggur frammi uppfylli ekki þessi skilyrði um vísindalega fræðslu og vísindalega rannsóknarstofnun. En þrátt fyrir þennan annmarka, sem ég tel að sé á frv., vil ég ekki standa í vegi fyrir því að þessi umræða verði hér. Hugsanlegt hefði verið að skila minnihlutaáliti og krefjast þess að málinu yrði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar, en þar sem nauðsyn kallar á að lög fyrir þessa menntastofnun verði sett, þá taldi ég rétt að skrifa undir álitið með fyrirvara. Það skal tekið skýrt fram að ég er ekki á móti þessari stofnun sem slíkri á Akureyri. Þessi stofnun á fyllilega rétt á sér. Hins vegar tel ég mjög varhugavert, eins og fram kom áðan, að telja þetta háskóla í þeirri merkingu sem við viljum leggja í það hugtak. Eins og fram kemur í nál. voru flestir þeir aðilar sem leitað var umsagna hjá á móti frv. Það var aðallega byggt á því sem ég sagði hér áðan. Vil ég leyfa mér hér að vísa til umsagnar Háskóla Íslands og lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, hvað þar kemur fram, en þar segir: "Stofnun nýs háskóla á Íslandi er athyglisverð, m.a. vegna þess að þá er á nýjan leik tekin afstaða til þess, eða ætti að taka afstöðu til þess, hvað háskóli er. Hugtakið háskóli hefur um langt skeið í íslensku máli fyrst og fremst vísað til Háskóla Íslands sem stofnunar og þess starfs sem þar fer fram. Samkvæmt síðari alda hefð og viðurkenndri framkvæmd í samskiptum við erlendar menntastofnanir samsvarar háskólaheitið hugtakinu "universitas" í ýmsum afbrigðum þess á öðrum tungumálum. Í hugtaki þessu felst ákveðinn efniskjarni, sem telst og hefur frá fornu fari talist aðall hverrar þeirrar stofnunar sem vill standa undir nafni. Í 1. gr. laga um Háskóla Íslands, nr. 77/1979, er kjarninn í háskólahugtakinu orðaður í stuttu máli svo: "Háskóli Íslands skal vera vísindaleg rannsóknarstofnun og vísindaleg fræðslustofnun, er veiti nemendum sínum menntun til þess að sinna sjálfstætt vísindalegum verkefnum til þess að gegna ýmsum embættum og störfum í þjóðfélaginu." Bæði kennsluþættinum og rannsóknaþættinum er sinnt í Háskóla Íslands. Er það raunar sterk sannfæring margra, ef ekki flestra, að "vísindalegri" fræðslu verði ekki sinnt, svo að vel fari, nema saman fari rannsóknir og fræðsla. Það er einmitt sérkenni háskólastarfs að flétta þetta tvennt saman, fræðslu og rannsóknir. Til þess er ætlast að háskóli sýni frumkvæði og hafi forystu um rannsóknir. Forsenda þess er sú að stundaðar séu grundvallarrannsóknir til að afla nýrrar þekkingar, en hagnýtar rannsóknir eru einnig mikilvægar sem þáttur í þjónustuhlutverki háskólans við ýmsar starfsgreinar þjóðfélagsins. Annað meginatriði háskólahugtaksins er fjölbreytni í rannsóknum og námsframboði. Háskólar eru stofnanir, sem reyna að spanna mikinn hluta þeirrar vísindalegu sérfræði, sem þjóðfélagið þarf á að halda hverju sinni, en takmarka sig ekki við einstakar sérgreinar eða starfshópa. Þess vegna á starfsmenntun betur heima í sérskólum en almennum háskólum eins og Háskóla Íslands. Þriðja grundvallareinkenni háskóla er ákveðin sjálfstjórn og starfsmannalýðræði er byggist á gömlum alþjóðlegum hefðum. Ríkisháskólar njóta almennt mun meira sjálfstæðis um innri málefni sín en tíðkast um aðrar ríkisstofnanir. Þetta birtist með ýmsum hætti í lögum um Háskóla Íslands og framkvæmd þeirra." Síðan segir: "Í frv. því sem hér er beiðst umsagnar um, varðandi fyrirhugaðan háskóla á Akureyri kemur fram greinilegur tvískinnungur milli háskóla í hinni hefðbundnu merkingu, sem lýst var hér að framan, og sérskóla (starfsmenntunarskóla) á háskólastigi í hinni formlegu merkingu laga nr. 55/1974. Skal þetta nú nánar skýrt." Ég nenni nú ekki að lesa það en efnislega segir þar að þróunin sé sú að ýmsir minni háttar sérskólar komist á háskólastig. Þarna sé um mjög stutt nám að ræða en ekki þessi akademíski háskóli sem við teljum að Háskóli Íslands sé. Þar er minnst á að þessir minni háttar skólar á háskólastigi, sem á erlendum tungumálum hafa verið kallaðir Community College, Fachhochsehule og Högskola, séu annað en latneska heitið universitas feli í sér og eigi að gera þarna vissan greinarmun á. Og það er einmitt það sem ég vil gera fyrirvara um í minni ræðu. Ef telja ætti Háskólann á Akureyri háskóla, þá mundi ég vilja beina þeim tilmælum til hæstv. menntmrh. hvort ekki megi þá breyta t.d. nafni Háskóla Íslands í t.d. Lærða skóla eða fræðisetur, en í Færeyjum t.d. heitir æðsta menntastofnun Fræðisetur Færeyja. Ég held að það verði að gera þarna skýran greinarmun á milli þessara tveggja háskólastofnana, Háskólans á Akureyri og svo Háskóla Íslands, þannig að þessu sé ekki ruglað saman. Að öðru leyti vil ég taka undir það, sem fram kom fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. e., að ég tel að nauðsyn sé á þessari stofnun á Akureyri, en ekki í þeirri mynd og ekki með því heiti sem hér er rætt um.



Herra forseti. Ég vil aðeins vegna þeirra hugleiðinga sem hv. 7. þm. Reykv. var með áðan um hvort rétt hefði verið að Háskóli Íslands ræki háskóladeildir út um landsbyggðina, eins og ég skildi orð hans, segja að þetta mál var ítarlega rætt í háskólanefndinni, en það kom alveg skýrt fram að ekki stóð hugur Háskóla Íslands til þess að reka háskóladeild á Akureyri né heldur höfðu Norðlendingar sérstaka löngun til að biðja Háskóla Íslands um það.



Herra forseti. Ég nefndi þetta í spurnarformi. Menn hefðu velt því fyrir sér, sagði ég, hvort ekki hefði verið eðlilegra að hér hefði orðið til Háskóli Íslands með deildum sem fjölluðu um ýmis afmörkuð verkefni. Það er því rangt eftir mér haft að ég hafi verið með tillögugerð í þeim efnum. Ég taldi ástæðu til að nefna þetta vegna þess að þetta er vissulega mikið umhugsunarefni og ég hygg að það muni koma upp þeim mun oftar sem menn velta því meira fyrir sér hvort ekki hefði verið skynsamlegra að reyna að setja um þessar mundir einmitt lög um samræmingu háskólastigsins. Ég kvaddi mér ekki hljóðs út af þessum orðum hv. 2. þm. Norðurl. e. fyrst og fremst heldur út af því að mér fannst það satt að segja nokkuð athyglisvert og sérkennilegt að hæstv. menntmrh. skyldi lesa eina umsögn af öllum þeim umsögnum sem bárust, gera hana að sinni og lýsa því þar með yfir að hún væri það marktækasta af öllum þeim gildu plöggum sem hérna liggja fyrir. Ég tel að allir hafi nokkuð til síns máls varðandi þessi efni. Ég tel að greinargerð Háskóla Íslands sé mjög athyglisverð og vönduð. Ég tel t.d. að það yfirlit sem kemur frá Jóni Torfa Jónassyni sé mjög fróðlegt, þar sem gerðar eru athugasemdir við hverja einustu grein frv., og væri eðlilegt að bæði menntmrn. og þm. kynntu sér þá grg. í einstökum atriðum. Ég kvaddi mér hljóðs út af þessum orðum menntmrh. og vil segja að ég tel að það sé nauðsynlegt að það verði skýrt að hér er engin umsögn annarri rétthærri að mínu mati. Ég tel að það eigi að skoða þetta mál í heild og viðurkenna að það eru mörg álitamál þegar lagt er af stað, en vonandi verður það ekki til þess að spilla á neinn hátt fyrir því mikilvæga starfi sem við öll viljum af heilum hug að eigi sér stað í Háskólanum á Akureyri.



Herra forseti. Mér fannst eðlilegt að það yrði kannað í atkvæðagreiðslu einu sinni eða svo við meðferð málsins hversu mikinn liðsstyrk stjórnarliðið hefur í deildinni þegar verið er að afgreiða þetta mikilvæga mál. Það kom í ljós að stjórnarliðið er í minni hluta, var með sjö menn af 21, og er það mikið afrek í sjálfu sér að það skuli koma fram með þessum hætti áhugi stjórnarliðsins á því að afgreiða lög um Háskólann á Akureyri. Ég tel ástæðu til að leyfa stjórnarliðinu einu áfram að glíma við þetta sérstaka ákvæði og greiði því ekki atkvæði, herra forseti.