Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það er svo ákveðið í 7. gr.l. frá síðasta þingi um bifreiðaskatt o. fl., að um benzín, sem sannað er, að ekki hefir verið notað til bifreiða, megi stj. gefa út reglugerð um endurgreiðslu á tolli af því. Þó nær þessi heimild, um endurgreiðslu á tolli, aðeins til þeirra benzínnotenda, sem nota minnst 750 l. á ári af benzíni til annars en bílarekstrar. Hv. þm.N.-Ísf. minntist á þessa undanþáguheimild við 2. umr. þessa máls, en samkv. 1. er það lagt á vald stj. að gefa út reglugerð um það. Hv. þm. gat þess, að þessi reglugerð hefði ekki enn verið gefin út, og í tilefni af því lét hæstv.forsrh. þess getið, að verið væri að undirbúa reglugerðina, og að hún myndi bráðlega út gefin. Í 1. er svo ákveðið, að lágmarkstakmark þeirrar benzíneyðslu, er endurgreiðsla fæst fyrir, skuli vera 750 1., og er það miðað við það, sem opnir vélbátar nota. Það er því augljóst, að fjöldi bátaeigenda þarf að greiða þennan benzínskatt, eins og þó þeir hefðu notað benzínið til bifreiða. Nú er það kunnugt, að þetta fé á eingöngu að notast til vegalagninga og viðhalds á vegum í landinu, en öllum má vera ljóst, að það er ekki réttlátt, að slík gjöld séu lögð á herðar þeirra manna, sem nota benzín til rekstrar vélbáta. Það er einnig kunnugt, að allur fjöldi af smærri vélbátum notar ekki svo mikið benzín árlega, að nemi 750 l., og þess vegna yrðu þeir samkv. l. skattlagðir eins og bifreiðar. Við höfum því, nokkrir þdm., komið fram með brtt. á þskj. 64, þess efnis, að þegar benzínnotkun einstaklinga, til annars en bifreiðarekstrar, nær 250 1. árlega og þar yfir, þá skuli ríkissjóður endurgreiða þeim benzíntollinn. Náttúrlega er það eðlilegt og sjálfsagt, að þessi tollur sé endurgreiddur af öllu því benzíni, sem notað er til annars en bílarekstrar, hvað lítið sem það er, en vegna þess að það þótti hægara í meðferð við framkvæmd á slíkum endurgreiðslum, þá vildum við setja þetta lágmark. Enda er það ákveðið með tilliti til þess, að mestur hluti vélbáta mundi þá sleppa við skattinn. Við væntum, að þessi brtt. nái fram að ganga, af því að hún er svo sanngjörn. Ég sé, að það er fram komin brtt. á þskj. 67, við þessa brtt. okkar, frá meiri hl. fjhn., þess efnis, að í stað 250 1. lágmarks komi 500 l., en um þá till. er hið sama að segja og það lágmark, sem nú er í l., að meiri hl. vélbáta mundi þá verða að greiða skattinn, og þarf ég ekki að skýra það nánar. Ég vænti því, að brtt. okkar á þskj. 64 verði tekin til greina.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Ég þarf ekkert að segja f. h. fjhn. um brtt. á þskj. 58, sökum þess, að það hefir orðið samkomulag um, að nm. hefðu óbundin atkv. um þær brtt. En meiri hl. n. flytur brtt. á þskj. 67, við brtt. á þskj. 64. þess efnis, að í stað 250 1. komi 500 l. lágmark. Þótti n. fulllangt gengið með þeirri brtt. á þskj. 64, að færa lágmarkið úr 750 1., eins og nú er í 1., niður í 250 1. Ennfremur vil ég benda á í þessu sambandi, að þetta ákvæði um, að stjórnin megi setja takmark fyrir endurgreiðslu á benzíntolli, er aðeins heimildarákvæði. Meining l. er sú, að skattur af því benzíni, sem ekki er notað til bifreiða, skuli endurgreiddur; en hitt er svo aðeins heimildarákvæði fyrir stj., að hún megi setja takmark fyrir endurgreiðslu á benzínskattinum, þannig, að ekki komi til greina að endurgreiða þann skatt, sem er neðan við þetta lágmark, 750 1. Þar sem hér er aðeins um heimildarákvæði að ræða, verður að líta svo á, að óþarft sé að flytja brtt. um það; þetta er framkvæmdaratriði fremur en lagaatriði, og aðeins sett til þess að forðast rekistefnu út af smávægilegum kröfum um endurgreiðslu. Ef slíkt lágmarkstakmark er sett á annað borð, þá er ástæðulaust að hafa það svo lágt, sem farið er fram á í brtt. á þskj. 64, því það er svo lítilsvert og gagnslaust. Ég hygg, að ef takmarkið ætti aðeins að vera 250 l., þá væri e. t. v. réttara að hafa það ekkert og ákveða heldur, að skattur af öllu því benzíni, sem ekki er notað til bifreiða, skuli endurgreiddur. Hér yrði um svo smáar fjárupphæðir að ræða, að bátaeigendum munaði sáralítið um þær. Samkv. brtt. gæti þessi endurgreiddi skattur komið til með að verða minnst 10 kr. af hverjum bát, ef nokkur bátur notar svo lítið benzín um árið. Þar sem meiri hl. n. vill nú með brtt. sinni miðla hér málum og fara bil beggja á milli lágmarks þess, sem nú er í l., og brtt. á þskj. 64, þá vænti ég, að sú sanngjarna till.n. verði samþ. Um brtt. þá á þskj. 66, sem útbýtt var hér á fundinum, hefi ég ekkert að segja f. h. n., því hún hefir ekki átt kost á að taka neina afstöðu til þeirrar till. Þessi brtt. ákveður, að l. skuli ekki gilda nema til ársloka 1934. Um þetta atriði vil ég taka það fram frá eigin brjósti, að mér finnst mjög varhugavert að setja slíkt ákvæði árlega í tekjulöggjöf, sem búizt er við, að haldi áfram að gilda og verði varanleg svo árum skiptir. Eins og kunnugt er, þá hefir verið lagður skattur á bifreiðar síðan 1921, og má ganga út frá því sem sjálfsögðu, að því verði haldið áfram. Þessum l., frá 1921, var að vísu breytt á síðasta þingi, og ef sú breyt. kynni að reynast athugaverð í einstökum greinum þá er, hvenær sem ástæða þykir til, hægt að flytja frv. til breyt. á þessum 1. En ef Alþingi sér ekki ástæðu til breytinga á 1., þá er óþarfi að eyða tíma til þess að endurnýja þau á hverju þingi. Mótmæli mín gegn þessari brtt. eru flutt frá eigin brjósti, eins og áður er getið, en ekki f. h. n.; nm. hafa óbundnar hendur í atkvgr. um hana. Þó að þessi till. hafi ekki komið fram fyrr en nú á fundinum, þá sé ég ekki ástæðu til að óska eftir frestun á málinu, til þess að n. geti athugað hana á fundi; ég býst við, að hver og einn sé þess albúinn að greiða atkv. um hana nú þegar.

Sveinbjörn Högnason Við 2. umr. þessa máls lét ég þess getið, að nokkrir þm. mundu flytja brtt. við 3. umr. þess efnis, að 1. skyldu afgreidd sem bráðabirgðalög og aðeins gilda til ársloka 1934. Við lítum svo á, að eins og þinginu í fyrra þótti ástæða til að láta þau aðeins gilda til eins árs, þá sé það ekki síður viðeigandi nú, vegna yfirstandandi erfiðleika almennings, sem hafa farið vaxandi síðan í fyrra. Það eina, sem tekið var gilt til réttlætingar því á síðasta þingi að gera þær bráðabirgðaráðstafanir til tekjuöflunar, sem felast í þessum l., var tekjuskortur ríkissjóðs vegna kreppunnar. Þó að sú ástæða kunni enn að vera fyrir hendi, þá verður það að teljast bráðabirgðaástand. Við, sem erum flm. þessarar brtt. á þskj. 66, sættum okkur við, að l. gildi til ársloka 1934, enda þótt við óskum þess helzt, að þau verði nú þegar numin úr gildi. Ég vil svo endurtaka það, sem ég sagði við 2. umr., að það er óneitanlega hart fyrir bændur, sem eiga örðugast um alla flutninga, að þurfa að búa undir þessum álögum, þegar Alþingi er að leita bjargráða eftir ýmsum leiðum til þess að hjálpa framleiðendum í landinu og draga úr erfiðleikum kreppunnar. Það virðist óeðlilegt, að ríkið skuli á sama tíma skattleggja þann kostnaðarlið í rekstri framleiðslunnar, sem flestum bændum er þyngstur í skauti. Þeir mjólkurframleiðendur, sem þurfa að flytja mjólk sína 70 km. langan veg til mjólkurbús, verða að borga 4-5 aur. flutningsgjald fyrir hvern litra af 12-15 aura mjólkurverði. M. ö. o., flutningsgjaldið nemur fullkomlega ¼ hluta af verði mjólkurinnar. Og svo er með þessum 1. verið að taka þennan kostnaðarlið sem gjaldstofn fyrir ríkissjóð, þegar sú nauðsyn er mest aðkallandi að styðja framleiðslu bænda og halda henni í verði. Það eru þegar fyrir hendi fjölmörg dæmi þess, að flutningskostnaður á ýmiskonar þungavörum úr kaupstað til þeirra héraða, sem verst eru sett um flutninga, jafngildir verði varanna á hafnarstað. Má því til sönnunar nefna kol o. fl. Hvernig getur nokkrum réttsýnum manni dottið í hug í fullri alvöru, að sanngjarnt sé að skattleggja slíka flutninga hér á land, þar sem aðstaðan er sú, sem ég hefi hér lýst. Ég tek það enn fram, að ég óska eindregið eftir, að þetta frv. verði fellt, og að 1. verði ekki framlengd, heldur numin úr gildi.

Hvaða tekjur eiga að koma í staðinn?

. Ég ætlast til, að leitað verði sanngjarnari úrlausna um tekjuöflun heldur en bifreiðaskatturinn er. En þar sem ég get búizt við því, að ýmsir hv.þdm. verði eigi sanngjarnari í þessu efni en hv.frsm. meiri hl. n., þá viljum við flm. að brtt. á þskj. 66 leggja til, að frv. verði samþ. sem bráðabirgðaráðstöfun til eins árs, er eigi niður að falla jafnskjótt og kreppunni léttir. Þetta vona ég, að hv.þdm. viðurkenni, að sé réttmætt, eigi síður nú en í fyrra. Hvað því viðvíkur, að óheppilegt sé að samþ. skattstofna fyrir ríkissjóð aðeins til eins árs í senn, þá getur það vel verið. En ég hygg, að þegar þjóðfélögin leggja á sérstaka skatta t. d. vegna kreppunnar, þá sé það venjulegt að láta þá gilda aðeins eitt ár í senn, eða um takmarkaðan tíma, en eigi ótakmarkað, eins og farið er fram á með þessu frv. Og þó að vitanlega sé hægt að bera fram frv. síðar til breyt. á 1., þá er hitt auðveldara, að láta þau falla úr gildi af sjálfu sér, þegar þörfin er ekki lengur fyrir hendi og tíminn útrunninn.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég hefi áður lítilsháttar minnzt á brtt. á þskj. 58, um undanþágu fyrir bíla lækna og ljósmæðra til greiðslu á þungaskatti, og mælist ég til, að þær verði felldar. Sá skattur getur ekki orðið tilfinnanlegur fyrir hlutaðeigendur, en slíkar undanþágur eru mjög varhugaverðar. Um brtt. á þskj. 64 er það að segja, að ekki er hægt að telja, að lágmark það, 750 I., sem getið er um í 1., sé of hátt, þegar tekið er tillit til, hve lítilli upphæð þetta nemur. En ég vil þó sætta mig við till.hv.fjhn. um að færa þetta lágmark niður í 500 1. Er þá hámarksupphæðin 20 kr., og sýnist varla taka því að eltast við að fá endurgreiddar lægri fjárhæðir. Brtt. á þskj. 66 hefi ég áður mótmælt, og hv.frsm.fjhn. hefir einnig gert það mjög rækilega. Því hefir frá upphafi verið lýst yfir, að skattur þessi væri lagður á vegna veganna. Hann er því í eðli sínu engin kreppuráðstöfun og getur því þess vegna gilt til frambúðar. Það er vitanlega ekkert kreppumál að gera ráðstöfun til þess að leggja vegi. Og þótt kreppan hafi máske hjálpað til að koma þessu máli fram á síðasta þingi, þá hefir þó verið hér til áður bifreiðaskattur. Og þótt hann hafi hækkað vegna 1. frá síðasta þingi, þá er hann þó helmingi lægri hér enn en hann er víða í öðrum löndum. Um það verður ekki deilt, að vegaþörf er mikil hér á landi. Og fyrst þörf þykir fyrir slíkan skatt annarsstaðar vegna veganna, þá er þó þörfin áreiðanlega margfalt meiri hér. Og skatturinn er til þess ætlaður, að fyrir hann séu lagðir vegir, er létti flutningsþarfir landsmanna. Hvað það atriði snertir, að dýrt sé að flytja mjólk og annað um Suðurlandsláglendið, þá er það vitanlega alveg rétt. En til þess var líka tekið tillit á síðasta þingi, þar sem samþ. var að deila til þeirra héraða 20 þús. kr. eftir ákvæðum atvmrh., til þess að létta þeim flutningana. Og stj. hefir í fjárlfrv. sínu fyrir 1934 gert ráð fyrir, að sama upphæð verði veitt það ár. Ætla ég, að það dugi til þess að draga að mestu úr þeim búsifjum, sem þessi héruð verða fyrir af skattinum. En eins og áður er tekið fram, þá á þessi skattur að ganga til þess að leggja vegi og bæta gamla vegi. Og allir, sem vilja að það sé gert, ættu að vera sammála um, að þessi skattur standi lengi. Einkum ætti þeim, sem á það mál líta frá sjónarmiði sveitanna, að vera kunnugt um það, hve þörfin er brýn fyrir hætta vegi. Þeir ættu því að styðja að því, að þessi skattur verði látinn standa, en verði ekki niður felldur.

Pétur Ottesen Hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði, að á sama mætti standa, hvort gerð væri breyt. á 7. gr. 1., þar sem ráðh. er gefin heimild til að gefa eftir benzínskattinn, eða endurgreiða hann, með ákvæðum reglugerðar. Þetta er tvöfaldur misskilningur. Í fyrsta lagi er nú það, að ef hæstv. fjmrh. hefði ekki nú lýst yfir því, að þessi heimild yrði notuð, þá hefði verið sjálfsagt að festa þetta ákvæði í 1., þannig að um skyldu væri að ræða, en ekki heimild. Í öðru lagi er stór munur á því, hvar lágmarkið er sett, hvort heldur við 750 l., eins og nú er í 1., eða 500 1., eins og fjhn. leggur til, eða þá 250 l., eins og við, sem flytjum brtt. 64, leggjum til. Með 750 l. og 500 1. ákvæðinu kæmust flestir smábátar undir skattgreiðslu, en slyppu flestir, ef lágmarkið væri 250 l. Það þarf varla um það að ræða, hvaða vit væri í því að taka smærri opna vélbáta eina út úr og láta þá greiða skatt til vega, þegar engar kvaðir um slíkt liggja á annari útgerð. Það er alveg sjálfsagður hlutur, að smábátar, sem benzín nota, séu undanþegnir þessum skatti. Hæstv. fjmrh. komst þannig að orði, að það væri smávægilegt kvabb að vera að undanþiggja smábátana skattgreiðslu til vega. Þetta orðalag hlýtur að vera sérstök slysni, hjá jafnorðhögum manni og hæstv. ráðh. er.

Magnús Jónsson Ég var upphaflega andvígur bifreiðaskatti, og þá einnig því, að hann væri hækkaður, og loks er ég mótfallinn því, að ákvæðið um, að hann skuli vera tímabundinn, sé fellt niður. Ég hefi aldrei getað skilið, að afla þyrfti sérstaks fjár til vegagerða, þótt þær séu nauðsynlegar, sem ég skal viðurkenna, að þær eru. Ég sé ekki annað en að fé til þeirra megi leggja af almennum tekjum ríkissjóðs, eins og til svo margs annars. Annars er það ekki tilgangur minn að ræða málið almennt, en ég vildi bara minna á þetta. Að vegalengdir séu hlutfallslega meiri hér og vegir verri en í öðrum löndum má satt vera. En að réttlæta þennan skatt með því nær engri átt. Það má alveg eins snúa því við og segja, að vegna vondra vega hér sé óhæfa að skattleggja umferðina, sem af þeirri ástæðu verður vitanlega miklu dýrari hér en annarsstaðar miðað við sömu vegalengdir. Ég stóð aðallega upp í þetta sinn til þess að mæla með brtt. á þskj. 66, sem ákveður, að 1. um bifreiðaskatt skuli aðeins framlengd um eitt ár. Það er þó ekki aðeins til þess að 1. haldi áfram að vera bráðabirgðal., heldur vegna þess, að í fyrra var talið, að stór þörf væri á endurskoðun þessara 1., og var þá lofað endurskoðun á þeim. Sú þörf er enn fyrir hendi, því engin endurskoðun hefir enn farið fram á þessari löggjöf. Var talað um, að gott væri að fá reynslu um þessa löggjöf áður en endurskoðað væri. Breyt. þær, sem gerðar eru á 1. með þessu frv., eru nær engar, og geta því ekki talizt gagngerð endurskoðun. Eina stóra breyt. er sú, að koma í veg fyrir endurskoðun, með því að gera 1. ótímabundin. Ég vil alls ekki gefa stj. kvittun fyrir því, að hún hafi látið hina lofuðu endurskoðun fara fram, og vil því, að l. séu ekki framlengd lengur en eitt ár. Í aths. þeim, er fylgja frv. og vegamálastjóri hefir samið, er stungið upp á ýmsum breyt. frá núgildandi 1., t. d. að kaupstaðir og kauptún fengju hluta af skattinum, án þess þó að það sé neitt tekið til greina í frv. Ég vil því enn undirstrika álit mitt og skora á ríkisstj. að láta rækilega endurskoðun fara fram á þessum 1.

Jón Auðunn Jónsson Hæstv. forsrh. sagði, að ég vildi með brtt. á þskj. 58 undanþiggja lækna- og ljósmæðrabifreiðar þessum skatti. En slíkt er ekki rétt. Ég legg aðeins til, að þær séu settar í sama flokk og almennar fólksflutningsbifreiðar, enda notaðar í þarfir almennings, svo fljótlegra og ódýrara verði að ná í lækna og yfirsetukonur. Ég sé því engan mun á þessu tvennu og verð að halda því fram, að till. sé sanngjörn, og vonast ég til þess, að hv.þdm. ljái henni fylgi sitt. Það hefir talsvert verið rætt um brtt. á þskj. 64, sem er borin fram til þess að smábátarnir verði undanþegnir þessum skatti, sem ætlaður er til vegagerðar. Er það líka viðurkennt, að ekki er til þess ætlazt, að bátaútgerðin greiði þennan skatt. Það er og í samræmi við það, sem er í öðrum löndum, þeim, er ég þekki til, t. d. Englandi, Danmörku og Svíþjóð. En til þess að fyrirbyggja það, þarf að lækka lágmarkið, svo smærri bátarnir sleppi við skattinn. Þessum skatti á að verja til þess að bæta vegina í landinu og gera landferðalög auðveldari og ódýrari, því bættir vegir lækka flutningana stórkostlega. Á vondum vegum verður bílaslit og benzíneyðsla margfalt meiri. Í útlöndum, þar sem vegir eru góðir, eru flutningar með bílum margfalt eða a. m. k. helmingi ódýrari en hér, enda eru bílaferðir þar ódýrari en járnbrautir, á öllum skemmri vegalengdum. Þar sem það er ekki meining þessarar löggjafar, að smábátar, sem notaðir eru til útgerðar og flutninga, greiði þennan skatt, er nauðsynlegt að breyta l., og vona ég því, að brtt. á þskj. 64 verði samþ. Það hefir að vísu verið talað um, að þetta drægi ekki mikið, þó hver bátur borgaði 20-30 kr. En er ekki oft kvartað undan minna en því? Menn kvarta oft undan fárra kr. skatti, t. d. 5-10 kr. á heimili. Ef það er tilfinnanlegt, þá er þetta það eigi síður fyrir smábátaeigendur.

Sveinbjörn Högnason Ég vil byrja að svara þeim, er síðast talaði, hv.þm.N.-Ísf. Ég verð að segja, að ég skil ekki hugsanagang hv.þm. Hann er mótfallinn því, að nokkur skattur sé lagður á flutningabáta, sem þó eru styrktir eða haldið uppi af ríkinu, eins og er um flóa- og fjarðabáta. En frá sjónarmiði sama hv.þm. er rétt og sjálfsagt að skattleggja flutningatæki þeirra héraða, sem eiga við dýrastar og erfiðastar samgöngur að búa og jafnvel engar hafnir hafa. Hæstv. fjmrh. sagði nú, að frv. þetta væri ekki borið fram vegna kreppunnar og hefði ekki verið í fyrravetur. En ég man þó ekki betur en að hann segði það þá fram komið af þeim ástæðum, og að það væri einn liður í þeim ráðstöfunum, sem þá var talið að gera þyrfti vegna kreppunnar til að afla tekna í ríkissjóð. Það var áreiðanlega slagorð þeirra, er þá börðust fyrir þessari ranglátu ráðstöfun. Út af þeim samanburði, sem gerður hefir verið við nágrannalöndin, vil ég segja, að þar er svo ólíku saman að jafna, að ekki verða dregnar þar línur á milli. Þar eru járnbrautir aðalflutningatækin og þær eru styrktar eða haldið uppi af ríkisfé, með stórum framlögum. En við höfum engar járnbrautir, einungis vegi, sem eins og hæstv. fjmrh. segir, eru margfalt verri en vegir tíðkast þar. Er því sízt ástæða til að skattleggja flutninga okkar, sem af þeim orsökum hljóta að verða mjög dýrir og eru það líka. Hvað því viðvíkur að láta vegina bera sig sjálfa með slíkri skattlagningu og að ekkert sé hægt að leggja af vegum nema svo sé, þá má minna á það, að talsvert hefir þó verið lagt hér af vegum, þó þessi sáluhjálplega skoðun, sem nú telst sú eina rétta, væri þá ekki til. Og það er vitanlega engin frekari ástæða að búa svo um löggjöfina að vegirnir beri sig sjálfir en aðrar samgöngur t. d. strandferðirnar. Um þær 20 þús. kr., sem ákveðnar eru í fjárl. til að bæta íbúum austanfjalls þær þungu búsifjar, er þeir verða að þola vegna þessarar löggjafar, vegna hafnleysis og vegalengda, þá á nú þar að taka með annari hendinni það, sem gefið er með hinni. Vegna þess hve austanbændur verða að nota mikið bíla til þungavöruflutninga, kemur skatturinn afarhart niður á þeim. En svo kemur upp úr kafinu, að það á líka að nota þessar 20 þús. kr. til að gera sýsluvegi þar. Allt á þetta að fara til vega. Annað sér stj. ekki. Ég og fleiri hefðu þó getað búizt við, að þessari upphæð yrði jafnað niður til þess að létta mjólkurflutningana m. a. Ef slíkt á að verða framvegis, þá fer mér að standa nokkuð á sama, hvort þessi upphæð verður í fjárl. eða ekki, því eins má veita fé til vegagerðar austanfjalls af öðru vegafé. Og þegar athugað er, að í grg. frv. er gert ráð fyrir því, að skattur þessi nemi 300 þús. kr., þá er vist, að þessi 20 þús., sem ætluð eru til endurgreiðslu, eru tiltölulega of lítill hluti fyrir Suðurlandsundirlendið, miðað við það, hvað flutningarnir hækka í verði vegna þessara l. Og svo á að verja þessari upphæð á sa.ma hátt og því fé öðru, er inn kemur vegna þessara 1.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Hv. síðasti ræðumaður lýsti því svo, að ríkisstj. hefði svipt bændur á Suðurlandsundirlendinu 20 þús. kr. styrk, er samþ. var á síðasta þingi vegna þessara l. Þetta er ekki rétt, því ráðuneytið hefir enn enga ákvörðun tekið um það, hvernig þessari upphæð skuli verja. Saga þessa máls er sú, að málaleitun mun hafa komið bæði frá Flóabúinu og sýslumönnum Árnes- og Rangárvallasýslna, er telja sterkar líkur til, að sýslun. þar óski, að þessu fé verði varið til vegagerða þar. Ráðuneytið hefir enga ákvörðun um þetta tekið og mun ekki taka, nema í samráði við héraðsbúa þar. En þetta, ef svo reynist, sýnir, að þeir meta það mest að fá vegi sína bætta. Ég sé nú ekki öllu sterkari rök fyrir þessum skatti og því, hve mikil nauðsyn vegir eru umfram allt annað, en einmitt þessar málaleitanir. Hv. þm. kvað þetta frv. hafa verið talið kreppuráðstöfun fyrst þegar það var borið fram. Vitanlega sagði ég og fleiri á þingi í fyrra, að nauðsynin væri meiri þá að taka þennan skatt í 1. en nokkru sinni áður, vegna árferðis. En þetta frv. hefir oft verið borið fram áður, þótt ekki næði samþ., og jafnan með þeim tilgangi, að það yrði frambúðarskattur. Þá bar hv.þm. þennan skatt í okkar vegapólitík saman við járnbrautapólitík annara þjóða og það, að styrkur væri veittur víðast hvar af ríkisfé til járnbrautagerða. Ég hygg, að með þessum samanburði verði útkoman allgóð fyrir okkur Íslendinga. Því að það er tekið flutningsgjald á öllum járnbrautum, og þjóðunum þykir yfirleitt nóg, ef þær gefa stofnkostnað. Járnbrautirnar eiga svo að bera sig, og þær streitast við það í öllum löndum.

En hvernig gengur sú streita?

Vitaskuld gengur það misjafnlega, enda koma fram raddir þar rétt eins og hér, gegn þeirri viðleitni að láta hlutina bera sig. Og þessi vegaskattur, sem hér er um að ræða, nemur ekki nema ca. helmingi af venjulegu vegaviðhaldi, svo að það þarf ekki að kvarta um það, Nei, um það verður ekki deilt, að svona skattur bætir sannarlega bæði fyrir þeim, sem í byggðum landsins búa, og þeim, sem búa í kaupstöðum. Ég vil nefna sem dæmi, hvað slíkur skattur hefir að segja, að á þremur síðustu árunum hefir benzíneyðslan á leiðinni frá Akureyri til Rvíkur orðið tvöfalt til þrefalt minni en fyrir þremur árum. Ætli benzínskatturinn fáist nú ekki þarna endurgreiddur? Það þarf því enginn að kvarta yfir raunverulegum útgjöldum. Hv. 4. þm. Reykv. taldi mjög óeðlilegt að setja slíkan skatt og vegagerð í samband hvað við annað. En það er ófrávíkjanleg regla, að á móti auknum útgjöldum þurfi að koma auknar tekjur. Og útgjöldin til vega hafa farið svo gífurlega í vöxt síðan bifreiðanotkun tók að aukast, að það mátti til að fá auknar tekjur. Þegar árlegt viðhald er 450-600 þús. kr., þá þarf eitthvað á móti. Finnst þm. þá eðlilegra, að t. d. sé lagður aukinn skattur á skófatnað, af því að honum sé slitið á vegunum? Eða vill hv.þm. koma með till. um að ná þessum tekjum með beinum skatti, t. d. hátekjuskatti? Hlusta myndi ég á till. hans, en tel þó, að þessi nýja og mikla umferð bifreiðanna eigi að bera nokkuð af þessum aukna kostnaði, og þar er benzínið beztur mælikvarði. En komi aðrar till., má taka við þeim, því að það er ekki svo, að þessi skattur jafnist móti hinum gífurlega hækkuðu útgjöldum. Um það, að stj. hafi lofað á síðasta þingi, að hér skyldi fara fram endurskoðun á frv., eins og það þá var afgreitt, þá er það að segja, að slíkt loforð var ekki gefið af mér. Að vísu heyrðust óánægjuraddir um frv., og eina ástæðan fyrir því, að ég gekk inn á, að l. væru bundin við eitt ár, var sú, að vafasamt var, hvort hægt væri að koma því fram með öðru móti. En endurskoðun á rækilega undirbúinni löggjöf eftir eins árs notkun kom ekki til greina. En það varð einkum togstreita um það, hvað mikið af þessum skatti skyldi til bæja og hvað mikið til sveita. Ég býst við, að þessi togstreita haldi áfram og hún hafi verið á bak við ræðu hv.þm. En að svo stöddu er stj. og vegamálastjóri sammála um það, að skatturinn eigi heldur að fara til þess að lengja vegina úti um landið heldur en í stutta og mjög dýra vegi í kaupstöðum. Annars hafa bæir fullt gagn af vegum úti um byggðir landsins. Vegirnir eru til sameiginlegs gagns fyrir kaupstaðina, hafnirnar og sveitirnar, sem þeir liggja um. Á það á að leggja aðaláherzlu nú um skeið, að byggja sem lengsta vegi, - sæmilega vandaða, en helzt ekki mjög dýra, - en ekki að svo stöddu að leggja tugi þúsunda í stutta, malbikaða vegaspotta. Ég vona nú, að þetta frv. verði samþ. til frambúðar, án tímatakmarks. Ég skal geta þess, að það er rétt hjá hv.þm.N.-Ísf., að ég sagði af vangá, að hann gerði till. um, að skattur félli niður af lækna- og yfirsetukvennabifreiðum. Hann hefir aðeins gert till. um helmingslækkun.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Ég þarf sáralítið að segja fyrir hönd n., þar sem hæstv. ráðh. hefir svarað aths. gegn þessu frv. Ég verð að taka undir með honum um það, að það er ekki rétt, sem hv. 2. þm. Rang. heldur fram, að þessi 1. hafi verið sérstök kreppuráðstöfun, og er það til marks, að samskonar frv. hefir verið borið fram oft áður. Ég man, að þegar Einar Árnason var fjmrh., lagði hann svipað frv. og þetta fyrir þingið. Þó að kreppan hafi þá ekki verið mjög langt fram undan, þá er hitt alveg víst, að enginn talaði um væntanlega kreppu og engum datt í hug að gera ráðstöfun gegn henni þá. Og eins og kunnugt er, þá var þetta mál borið fram af einstökum þm. mörgum árum áður, sökum þess að þetta gjald þótti að miklum mun hentugra og réttlátara en það gjald, sem áður var lagt á bifreiðar. Þessi sami hv.þm. var að tala um, að hér væru skattlagðir dýrustu flutningar bænda. Ég held, að þrátt fyrir allt séu bifreiðaflutningar ekki þeir dýrustu. Dýrustu flutningar bænda eru áreiðanlega klakkaflutningar langar leiðir, sem æði margir bændur verða því miður ennþá að búa við. Sumstaðar skipta þær vegalengdir jafnvel dagleiðum. Og tilgangurinn með því að afla þessara tekna og verja þeim til vegagerðar er m. a. sá, að þessar erfiðu vegalengdir verði smástyttar. Að vísu á þetta að fara til viðhalds, en ekki nýlagningar. En það er sama: því hægara verður að taka annað fé til nýrra vega. Svo er annað. Ég efast um, að skattur á þau flutningatæki, sem bændur nota mest, sem eru vörubifreiðar, hafi í raun og veru hækkað vegna þessara l. víðast hvar á landinu. Þess ber að gæta, að um leið og benzíntollur var lögtekinn í fyrra, var jafnframt sá gamli bifreiðaskattur afnuminn, og vörubifreiðar eru algerlega undanþegnar þungaskatti. Þar, sem ég er kunnugastur, eru vörubílar mikið notaðir. Eigendur þeirra líta svo á, að þeim séu þessi 1. ekkert óhagkvæmari en hin fyrri. En þar hagar svo til, að vegalengdir eru ekki mjög miklar. Það getur hagað öðruvísi til um þetta í héraði hv. 2. þm. Rang., þar sem vegalengdir eru miklu meiri. Hv. þm. sagði í sambandi við þennan 20 þús. kr. styrk, sem þeir fengu fyrir austan, að sér væri sama, hvort þær væru veittar eða ekki „af því að þær fóru til sýsluvega“. Þetta þykir mér kynleg yfirlýsing. Ég veit ekki betur en að við íbúar annara landshluta verðum að leggja á okkur bein gjöld til okkar sýsluvega. En ef veittar eru sérstaklega 20 þús. til sýsluvega austur þar, þá sé ég ekki betur en það spari sýslunni 20 þús. kr. gjöld til sömu vega. Gæti hún þá jafnvel varið af sínum tekjum fé til að styrkja flutningana beinlínis, þar sem hún fær þessa aukagetu. Annars skyldi ég fyrir mitt leyti ekkert hafa á móti því, þó þessum 20 þús. kr. yrði varið til að styrkja flutningana beinlínis. Tel ég víst, að samningar gætu tekizt um það við hæstv. stj. ef íbúar viðkomandi héraða óska þess. Hv. þm. Borgf. kvað mig hafa misskilið ákvæðið um endurgreiðslu á benzíntolli til þeirra, sem ekki nota benzín til bifreiða. En ég held, að ég hafi skilgreint það rétt, að það sé meining 1., að tollur af slíku benzíni sé endurgreiddur, en þetta ákvæði, að það þurfi ekki endilega að gilda um það smæsta, sé til hægðarauka, heimild, en ekki fyrirskipun. Þetta sagði ég áðan, og ég sé ekki annað en að það sé alveg rétt. Hitt má vera, að álitamál sé, hvar takmörkin eigi að vera, þegar um undantekningar er að ræða. En eins og hv.þm. Borgf. sagði áðan, ef markið er 250 l. notkun á ári, þá sleppa allir bátar undan skatti, því þeir nota allir það mikið benzín, og get ég verið honum sammála um þetta. En þá spyr ég: Hvers vegna á að hafa nokkurt lágmark? Ég sé ekki, að ef það er aðeins 250 1., að þá náist tilgangurinn með þessu ákvæði, sem var sá, að losna við rekistefnur og vafstur út af örlitlum upphæðum. Er þá ekki eins gott að ákveða í eitt skipti fyrir öll, að allur tollur af benzíni, sem ekki fer til bifreiða, skuli endurgreiðast? Þessi brtt.hv.þm. Borgf. er þó líklega ekki borin fram vegna þeirra, sem kaupa benzín á eina flösku og nota til óvanalegra hluta.

Hvað er óvanaleg notkun benzíns?

Ég þekki það ekki svo vel, en ég veit, að stundum er keypt ein og ein flaska og benzínið notað til að hreinsa föt. Það skyldi þá vera þess vegna, sem hv.þm. vill hafa markið svona lágt. Ég get verið sammála hv.þm. um það, að bátaútvegurinn eigi ekki að borga sérstakan skatt til vega. En ég hygg, að flestir bátar, sem ganga á veiðar svo heitið geti, mundu sleppa við benzínskatt, þó till.n. væri samþ., því þeir munu flestir nota yfir 500 l. um árið. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að tilgangurinn með því að setja inn í l. í fyrra, að þau skyldu gilda til ársloka 1933, hefði verið sá, að 1. ættu að verða endurskoðuð. Hæstv. ráðh. hefir vikið að þessu, svo að ég þarf þess ekki. Hygg ég það alrangt, sem hv.þm. sagði um þetta efni. Þykir mér hann heldur minnissljór, ef hann man ekki, að yfirleitt vildi hans flokkur ekki samþ. nokkur skattalög eða tekjulög í fyrra, nema með því móti, að bundin væru við ákveðinn tíma. Ég held, að það hafi verið pólitískt samkomulag, að 1. skyldu gilda til ársloka 1933, en ekki verið talin sérstök nauðsyn á endurskoðun þeirra á þessu þingi. Náttúrlega er það ekkert aðalatriði, hvort við ákveðum nú, að 1. gildi til ársloka 1934 eða ótiltekinn tíma, en það kostar þó tíma og fyrirhöfn að fá þau samþ. aftur. Ef meiri hl. á næsta þingi sýnist hinsvegar rétt að breyta 1. eða fella þau úr gildi, er það eins hægt, þótt tímatakmark sé ekki ákveðið nú. Ég skal taka fram, að þetta síðasta segi ég ekki fyrir n. hönd, heldur frá eigin sjónarmiði. Mér finnst það yfirleitt hjákátlegt með l., sem gilda ár eftir ár og alltaf eru framlengd, segjum t. d. verðtollslögin, að taka það alltaf fram, að 1. skuli ekki gilda nema ákveðinn tíma. Og ég hefi ekki trú á því, þótt þetta ákvæði verði samþ., að l. falli úr gildi við lok næsta árs; heldur veit ég nokkurnveginn, að næsta þing mun framlengja þau. Og hvað er þá unnið með tímatakmarkinu nú?

Jón Auðunn Jónsson Ég vildi aðeins leiðrétta misskilning, sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. Rang., að flóabátar notuðu benzín til brennslu. Eins og menn vita, þá eru það ekki nema smábátar; alls engir flóabátar nota benzín. Af þessum sökum er því ekki hægt að bera saman þeirra ferðir við landferðir, þegar um bifreiðaskatt er að ræða. Hann kvartaði mjög um, hvað mjólkurflutningar væru dýrir að austan, og það er rétt. En ég get upplýst, að við Ísafjarðardjúp hafa menn byrjað á að flytja mjólk á bátum til Ísafjarðar frá fjarlægum hreppum. Þar er mjólkurflutningur mjög dýr eða um 12 aur. á lítra; þar með ekki talinn flutningur á landi eða til skips, og þó hefir verið tap á ferðunum hjá þeim, sem annast flutningana. Það er ekki eðlilegt, að hv.þm. þekki staðháttu til að dæma um þessa hluti almennt; hann mun ekki þekkja mikið til ferðalaga og flutninga nema um Suðurlandsundirlendið. Ég hygg, að benzínskatturinn á flutningunum hér austur muni ekki nema miklu, sennilega ekki meiru en 3-5% af flutningskostnaði. Annars lítur svo út sem hv.þm. haldi, að það hafi aldrei verið neinn skattur á bifreiðum og þar með flutningum á landi, fyrr en 1. frá í fyrra voru samþ. En það er áreiðanlega rétt, sem 1. þm. Eyf. tók fram, að vöruflutningum á landi muni ekki ofþyngt frá því, sem var eftir bifreiðaskattslögunum frá 1921, með benzínskattinum í fyrra. Það kemur sérstaklega niður á smábátaútgerðinni í vegaleysishéruðum á Vestfjörðum og Austfjörðum, ef ekki fæst undanþága fyrir það benzín, sem til smábátanna er notað. Flutningar á þessum slóðum eru dýrari en langar landferðir. Þar að auki er hin mesta ósanngirni að skattleggja smábátaútveginn, sem er borinn uppi eingöngu af sjálfsbjargarviðleitni landsmanna og er stundaður viðast af litlum efnum, oftast mjög litlum, aðeins til þess að framfleyta sér og sínum.  (Rödd af þingbekkjum: Hvað um bændurna?)  . Auðvitað er sama að segja um þá. En þeim er þó sköpuð önnur aðstaða og í ýmsu létt undir með þeim, og benzínskattinn á eingöngu að nota til þess að auka og bæta vegi og þar með gera flutninga á landi auðveldari og ódýrari. En í hverju er létt undir með smábátaútveginum? Með því að skatta allt, sem hann þarf að nota, með hásköttum. Honum er engin aðstoð veitt, nema það sem guð og náttúran gefur. Hér á þingi er ymprað á því að skattleggja fiskimiðin, jafnvel þau, sem eru utan landhelgi.

Hvaða kjáni var nú þetta?

Menn geta farið nærri um það, þegar þeir heyra aðra eins firru, hver það hafi verið. Annars er leiðinlegt að heyra, að hv. 2. þm. Rang. sé sama, hvort lagðar eru fram 20 þús. kr. til að bæta vegi austanfjalls, eða ekki neitt. Hann mun vera nálega einn um þá skoðun, og skal ég þess vegna ekki hnýfilyrðast út af þessu.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Aðalatriði þessa frv. er 4. gr., því að þær breyt., sem gert er ráð fyrir á 1., eru svo smávægilegar, að vart er um þær talandi. Þó vil ég taka fram að því er snertir endurgreiðslu á tolli af benzíni til traktora og smábáta, að þá tel ég sjálfsagt, að markið verði fært niður, ég vil segja niður í 250 1., eins og gert er ráð fyrir í þeirri till., sem lengst gengur. Auðvitað er það hláleg fjarstæða að leggja á samgöngur á landi, smátrillur og traktora. En aðalatriði frv. er 4. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að framlengja l., sem annars eiga að falla úr gildi í árslok 1933. Og það er ekki gert ráð fyrir framlengingu um ákveðið árabil, heldur gildi l. þar til öðruvísi sé ákveðið. Mér þykir rétt að benda á, að það er farið að taka upp nýja aðferð í skattamálum, sem ég tel mjög óviðeigandi, en það er að koma skattaálögum á landsmenn undir því yfirskyni, að vegna einhverrar knýjandi nauðsynjar sé alveg óhjákvæmilegt að leggja þennan skatt á til bráðabirgða. Síðan er ýmist, að skattal. eru framlengd óbreytt, eða beinlínis svo gengið frá, að tímatakmarkið er burt numið. Það er ekki langt að leita dæma. Vörutollurinn var upphaflega til „bráðabirgða“ til þess að sjá fyrir tekjum í staðinn fyrir víntollinn. Verðtollurinn var til „bráðabirgða“, og átti að standa þangað til pundið væri komið í 28 kr. Það komst það mjög fljótlega. En verðtollurinn hefir heldur hækkað en lækkað síðan. Hækkunin á bifreiðaskattinum frá því sem hann var áður, nemur 200%, þar sem hækkun hans samkv. grg. frv. er á ¼ úr ári 132 þús. kr. En allt árið áður nam hann 100 þús. kr. Það þýðir því ekkert að eyða orðum að því, að þessi hækkun skattsins hlýtur að gera alla flutninga með bifreiðum miklu dýrari en þeir voru áður. Hér þýða því engar umbúðir. Þetta er öllum svo ljóst, að ekki er hægt að villa mönnum sýn. Hæstv. forsrh. sagði, að skattur þessi væri til bóta bæði fyrir sveitir og kaupstaði. Væri öllu fólki til mikilla hagsbóta. Ég veit nú ekki, hvort þetta á aðeins við skatt þann, sem hér er til umr., að hækkun hans sé til bóta fyrir landslýðinn. eða að hann telji það almennt til bóta fyrir fólkið, að skattar séu sem hæstir. Ef svo væri, þá held ég, að ekki sé vandræði að bjarga sér út úr kreppunni. Hækka bara alla skatta og álögur á þjóðina. Hæstv. ráðh. segir, að skattur þessi auki vegina, bæti vegaviðhaldið og skapi því töluverða atvinnu. Það er því ekki úr vegi að athuga, hvernig þetta hefir orðið síðastl. ár. L. um bifreiðaskatt gengu í gildi 8. júní 1932 og gefa 135 þús. kr. þann tíma, sem eftir er ársins, sem nota á til viðhalds og umbóta vegum landsins. Til vegamála er áætlað 1932 990 þús., að frátöldu því, sem hinn nýi bifreiðaskattur gefur. En til vegamála er þó ekki eytt á árinu nema 770 þús. kr. í allt, eða 220 þús. kr. minna en áætlað er, og auk þess engu af bifreiðaskattinum. Það þarf því mikil brjóstheilindi til þess að segja, að skattur þessi hafi orðið til þess að bæta vegina og auka atvinnu, þegar engum eyri af honum er varið til þess, sem hann á að fara til, og auk þess er greitt til vegamála 220 þús. kr. minna en þingið gerði ráð fyrir. Heldur er a. m. k. ¼ hl. hans varið til þess að halda uppi rándýrri og óþarfri ríkislögreglu. Ef verja á skatti þessum til umbóta á vegum, þá á hann að vera umfram það fé, sem varið hefir verið undanfarið til vegamála. 4 árunum 1928-1931 var greitt til vegamála frá 1,5 millj. til 2 millj. á ári, en á síðasta ári var áætlað til þeirra 990 þús., og þá sagði hæstv.forsrh., að skorið hefði verið svo nærri kviku sem fært þótti. En þó skar hæstv.forsrh. enn nær kvikunni, þar sem hann eyddi ekki til vegamálanna nema 770 þús. og engum eyri af bifreiðaskattinum. Reynslan er því sú, að engu minna hefði verið varið til vegamála, þó að skattur þessi hefði ekki verið tekinn upp á þinginu í fyrra. Hann hefir aðeins verið notaður til almennrar tekjuöflunar fyrir ríkissjóðinn. Það var og er því blekking ein að nota eigi hann til vegamála, gerð í þeim tilgangi að fegra hið gamla „litla og ljóta frv.“ Það er alls ekki hægt að jafna þessum skatti saman við bifreiðaskatt erlendis. Þar er skattinum eingöngu varið til þess að gera varanlegt slitlag á akvegi og mun víðast renna í sérstakan sjóð, sem stendur fyrir utan ríkissjóðinn og er undir umsjón amtráða og héraðsstjórna, og framlag ríkissjóðanna til vegamála raskaðist ekkert þó að skatturinn væri tekinn upp. Það var einhver háttv.þm., sem gat þess, að sér fyndist óviðfelldið að skattleggja bifreiðar til vegaviðhalds, en hæstv.forsrh. gerði gys að þessu og spurði þm., hvort hann vildi t. d. heldur skattleggja skófatnaðinn, af því að menn træðu með honum á vegunum. En ég sé engan mun á þessu, því ef það er rétt að skattleggja bifreiðar til viðhalds vegum, þá má engu síður skattleggja skósóla og skóhlífar til viðhalds götum í bæjunum. Út af orðum háttv.frsm.fjhn. um hina pólitísku neitun, sem hann sagði, að átt hefði sér stað í fyrra gagnvart öllum tekjuöflunarfrv. stj., vil ég bera fram þá fyrirspurn, hvort nú sé fallin niður sú afstaða, sem Sjálfstæðisflokkurinn kvaðst hafa tekið í fyrra, að binda alla atkvgr. um tekjuaukafrv. við viðunandi lausn stjórnarskrármálsins. Hvort þessi afstaða er breytt frá síðasta þingi, vildi ég fá upplýst frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins hér í hv. d.

Magnús Jónsson Hæstv. forsrh. sagðist ekki hafa gefið loforð um, að lög þessi yrðu endurskoðuð, og vildi ekki setja neitt slíkt ákvæði í lögin. Það, sem ég fór eftir, stendur skýrum stöfum í ástæðunum fyrir stjfrv. Þar segir svo: „Lög nr. 84, 6. júlí 1932 um bifreiðaskatt gilda aðeins til ársloka 1933. Var ákvæði þetta sett í lögin til þess að tryggja það, að þau yrðu endurskoðuð á Alþingi 1933“. Þessa ástæðu tel ég fyrir hendi enn, að endurskoða þurfi l., og því sé sjálfsagt að tímabinda þau. Það er alveg rétt, að hægt er að afnema 1. þó að þau séu ekki tímabundin, en munurinn er sá, að séu þau tímabundin, þá er stj. neydd til þess að leggja þau fyrir þingið, áður en tími sá, sem þau gilda, er útrunninn. Ég skal ekki eyða tíma í að karpa um þann skoðanamun, sem virðist vera á milli mín og hæstv.forsrh. um það, hvort rétt sé að leggja sérstaka skatta á í ákveðnum tilgangi. Það er eins og sumir menn virðist trúa því, að ef hægt er að leggja á sérstaka skatta til fastákveðinna hluta, þá komi þeir ekkert við bak landsmanna. Séu ókeypis. Þessari skoðun vil ég mótmæla. Ég tel, að greiða eigi öll hin opinberu gjöld af hinum almennu sköttum, og sé það rétt að greiða gjald af bifreiðum til viðhalds vega, þá eiga hinir almennu skattar að lækka að sama skapi. Ég get vel skilið, að stj. vilji halda í þennan skatt eins og nú standa sakir, en hitt get ég ekki viðurkennt, að vegirnir eigi að standa undir sér sjálfir. Þá sagði hæstv. ráðh., að nú þyrftu bifreiðar 1/3-½ minna benzín milli Akureyrar og Rvíkur en fyrir nokkrum árum. Ég get vel trúað, að hæstv. ráðh. hafi aflað sér ábyggilegra upplýsinga um þetta hjá kunnugum mönnum, og þetta sé því rétt. En þá verð ég að segja það, að ef þessar ferðir eru svo þarfar, að verja beri til þeirra fleiri hundruðum þús., þá eigi fargjöldin að lækka eftir því sem vegirnir eru bættir meir og ferðirnar verða ódýrari. Mér þykir ekkert einkennilegt þó að sumir háttv.þm. vilji ekki láta smábáta og traktora greiða skatt til vegaviðhalds, og vilji því fá endurgreiðslur á þeim tolli, sem lagður er á benzín það, er þeir nota. En hitt furðar mig, að þeir sömu menn skuli þá ekki geta verið með því að undanþiggja þær bifreiðar benzínskattinum, sem aldrei koma á vegakerfi landsins, en svo er ástatt um hundruð bifreiða á landinu, og m. a. fjölda bifreiða hér í Rvík. Það er því eins ósanngjarnt að skattleggja þær til viðhalds vega eins og traktora og báta. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um frv. þetta, því að ég býst við, að afgreiðsla þess sé þegar ráðin hér í hv. d.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég vil nota hina stuttu aths. til þess að þakka háttv.frsm. meiri hl. fjhn. fyrir það, að hann í síðustu ræðu sinni gekk inn á till. okkar  Þá vil ég benda á, að meginhluti þess benzíns, sem ekki er notað til bifreiða, er notað af trillubátum, og mun algengast, að bátarnir noti frá 300-400 1., því að benzínið nota þeir aðeins til þess að koma vélunum í gang, en að öðru leyti nota þeir steinolíu. Með till. okkar myndu þeir því fá að mestu leyti endurgreiddan skattinn, en með samþykkt frv. eða till.háttv.fjhn. yrðu bátar þessir að greiða til viðhalds vegum í landinu. Ég vænti því að háttv. dm. geti tekið undir ummæli háttv.frsm.fjhn. og fylgi brtt. okkar.

Sveinbjörn Högnason Ég vil nota aths. mína til þess að svara hæstv.forsrh. Hann gat þess, að komið hefði til stjórnarráðsins málaleitun að austan, þar sem farið væri fram á, að þeim 20 þús. kr., sem veittar eru í núgildandi fjárl. til þess að létta undir með flutningum þaðan, væri varið til vegagerða. Ég þori nú að fullyrða, að þessar óskir eru ekki almennar þar eystra, og ég býst við, að fáum sé kunnugra um það en mér, því að ég hefi kynnt mér þetta mál töluvert, m. a. hjá samvinnufélögum þeim, sem þar eru starfandi o. fl. Mun því Mjólkurbú Flóamanna, eða stjórn þess, hafa breytt um skoðun skjótlega, ef sú er ósk þess nú, og vera nær eitt um það að vilja fá fé þetta til vegagerða. Annars sé ég engan mismun á því, hvort við fáum þessar þúsundir í styrk, eða að upphæðin sé tekin upp í fjárl. beint til vegagerða, ef nota á féð til þeirra hluta hvort sem er. Það kemur alveg jafnþungt niður á atvinnurekstrinum hvor leiðin, sem farin er. Flutningarnir verða bændunum jafntilfinnanlegir. Þá hélt hæstv. ráðh. því fram, að benzínskatturinn kæmi aftur til hagsbóta almenningi í bættum vegum og greiðari samgöngum. Þetta má vel vera, en hvaða skattur er það, sem á er lagður og ekki kemur aftur í einhverri mynd? Hann er ekki til. Það er hið algilda lögmál um alla skatta, að þeir koma aftur til þegnanna í umbótum á ýmsum sviðum. Hér er því um ekkert annað að ræða en það lögmál, sem gildir um alla skattalöggjöf, hvernig sem hún er. Háttv. frsm.fjhn. vildi mótmæla því, að frv. þetta hefði verið borið fram í fyrra sem kreppuráðstöfun, og að þingið hefði samþ. það sem kreppuráðstöfun, og því til sönnunar vildi hann færa það, að frv. hefði verið borið fram oft áður í þinginu. Að búið var að bera frv. oft fram í þinginu áður en það náði samþ. þess, sýnir bezt, að hér var um kreppuráðstöfun að ræða. Því fyrst þegar kreppan sverfur alvarlega að, er talið forsvaranlegt að samþ. það. Alþingi í fyrra hefir því beinlínis skoðað skatt þennan sem kreppuskatt. - Það hefir verið dregið hér í efa, hvort flutningar með bifreiðum hafi yfirleitt hækkað síðan skattur þessi var lagður á. Ef svo væri, að bifreiðaeigendur gætu rekið flutningana fyrir sama gjald og áður en benzínskatturinn var lagður á, þá er það sönnun þess, að flutningarnir hefðu getað lækkað, og á því hefðu bændur almennt haft fulla þörf. Háttv. þm.N.-Ísf. sagði, að mjólkurflutningarnir með Djúpbátnum væru 12 aur. á lítra, en þá ber þess að gæta, að þá er mjólkin komin á markaðsstaðinn. En í dæminu, sem ég tók, þá er hún aðeins komin á vinnslustaðinn. Eftir er flutningskostnaður austan yfir Hellisheiði til Rvíkur. Er þetta tvennt því ekkert sambærilegt. Ég vænti nú, að allir háttv.þm. viðurkenni, hversu mjög það er óréttlátt að leggja þennan þunga skatt á flutninga á nauðsynjavörum manna og létti honum því af. Eða þá a. m. k. lofi því, að hann skuli ekki standa lengur en brýn nauðsyn krefur.

Atvmrh: (Þorsteinn Briem): Hæstv. forsrh. hefir þegar svarað að nokkru leyti því, sem hv. 2. þm. Rang. sagði í garð ríkisstj. viðvíkjandi ráðstöfun á flutningastyrk þeim, sem veittur er í fjárlögum n. á. til sveitanna á Suðurlandsundirlendinu. Hv. 2. þm. Rang. er vel kunnugt um það, að ég vildi einmitt í samvinnu við hann kynna mér tillögur manna á Suðurlandsundirlendinu um það, hvernig þeir óskuðu, að þessum styrk væri niður skipt. En meðan hann var að kynna sér hugi manna hvað þetta snerti í sínu kjördæmi, kom til mín bein ósk frá hlutaðeigendum í Árnessýslu um það, að styrknum yrði ekki úthlutað sem beinum flutningastyrk eftir vegalengd og flutningsþunga, heldur væri hann greiddur sem aukastyrkur til sýsluvegagerða í viðkomandi sýslum. Þessi ósk kom fram frá stj. Mjólkurhússins í Flóanum og frá sýslumanni Árnesinga í samráði við nokkra af sýslunefndarmönnum hans. Ég býst því við, að ef ekki kemur annað fram um vilja Árnesinga um þetta efni heldur en þær einróma raddir, sem nú eru komnar, þá verði þær teknar til greina, að því er snertir þá sýslu. En ég vil geyma mér rétt til þess að kynna mér betur vilja Rangæinga í þessu máli, því ég hefi heyrt raddir þaðan, sem fara í gagnstæða átt við það, sem fram kom hjá hv.þm. Ég býst ekki við, að Rangæingar yfirleitt telji aukaframlag til sýsluveganna einskis virði, eins og hv.þm. virðist gera. Um málið almennt séð vil ég taka það fram, að á síðastl. ári, þegar tekin var ákvörðun um vegaviðhald og vegagerðir á því sumri, þá virtust alls ekki vera tök á að verja eins miklu og þó var gert til þeirra framkvæmda, ef l. um skatt þann, sem hér er um að ræða, hefðu þá ekki verið að komast í framkvæmd. Ég hygg, að það hefði á þeim tíma ekki getað talizt fært að áætla eins mikið fé til vegagerða, eins og gert var, ef l. um bifreiða- og benzínskatt hefðu þá ekki verið að koma í gildi. Og hvað framtíðinni viðvíkur, þá hygg ég, að það verði vart leið til þess að leggja jafnmikið af nýjum vegum og áður, jafnframt því sem halda þarf við gömlu vegunum, nema slíkur tekjustofn fáist. Ég hefi átt tal við allmarga menn, sem haft hafa á hendi mjólkurflutning á Suðurlandsundirlendinu. Og þeir hafa litið svo á, eins og landsmenn munu almennt gera, að leiðin til þess, að flutningar á landi, og þá mjólkurflutningar líka, verði sem ódýrastir, sé sú, að gera vegina sem bezta. En góða vegi mun ekki hægt að gera að ráði, í því árferði sem nú er, nema essi tekjustofn fái að haldast, til viðbótar þeim tekjustofnum, sem að öðru leyti er gert ráð fyrir að veittir verði á þinginu.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Hv. 3. þm. Reykv. vék að því áðan, sem töluverðar umr. hafa orðið um hér í d. áður, bæði milli okkar og annara, að það væru til margir bílar hér, sem aldrei kæmu út á vegakerfi landsins. Finnst honum þeir bílar ekki eiga að greiða skatt til veganna fremur en t. d. bátar. Það kann að vera rétt, að það séu til bílar, t. d. í Vestmannaeyjum, sem aldrei koma út á vegakerfi landsins. En í 1. um bifreiða- og benzínskatt er einmitt, til þess að bæta Vestmanneyingum þetta upp, ákvæði um, að hluti af skattinum gangi til vegagerða í Vestmannaeyjum. Það skal játað, að auk þessa getur verið, að til séu bílar í afskekktustu kaupstöðunum, sérstaklega Siglufirði og Ísafirði, sem ekki koma á vegakerfi landsins. En á þessum stöðum eru mjög fáir bílar, svo skatturinn kemur ekki mikið til greina þar. Ég býst nú líka við, að hv.þm. hafi sérstaklega verið að hugsa um sitt eigið kjördæmi í þessu efni. En það er áreiðanlegt, að hér í Rvík eru annaðhvort engir eða a. m. k. sárfáir bílar, sem ekki koma oft út á vegakerfi landsins. Það er áreiðanlegt, að h. u. b. allar bifreiðar Rvíkur fara margsinnis um þann vegarkafla, sem tiltölulega mest fé hefir verið lagt til úr ríkissjóði af þjóðvegum landsins. Svo það er víst, að hann þarf ekki að kvarta fyrir hönd síns kjördæmis í þessu efni. Hv. þm. kvaðst álíta yfirleitt óheppilegt að leggja á sérstaka skatta í sérstöku augnamiði. Það ætti heldur að borga allt úr ríkissjóði, sem þyrfti til þeirra framkvæmda, sem ríkið vildi leggja í. En hvað er eiginlega ríkissjóður og hvernig verður hann til? Hann getur ekki orðið til nema af sköttum, sem lagðir eru á almenning í landinu í einhverri mynd. Og ég hygg, að þó litið væri á benzínskattinn sem almennan skattstofn fyrir ríkissjóð, þá sé hann ekki miklu ranglátari en ýmsir aðrir skattar, sem lagðir eru á þjóðina. Ég tel víst, að hv. 3. þm. Reykv. hafi talsverð áhrif hér í bænum. Og ég veit ekki betur, en að Rvíkurbær leggi á allhá hafnargjöld. Hvað eru hafnargjöldin annað en sérstakur skattur vegna sérstakra mannvirkja, skattur, sem kemur niður á samgöngum? Hafnargjöldin leggjast á vörur, sem hingað eru fluttar, og sem héðan eru seldar út um land. Ég sé ekki nokkurn eðlismun á bílaskattinum og hafnargjöldunum. En e. t. v. verður nú á næstunni farið að afnema öll hafnargjöld hér í Rvík. eða a. m. k. ætti að mega vænta þess, að hv.þm. beitti sér fyrir því. Þá gæti málið farið að horfa öðruvísi við. Hv. þm. Borgf. taldi, að ég væri orðinn sér sammála um till. hans í þessu máli. Ég held, að við höfum alltaf verið sammála um eðli málsins í sjálfu sér, nefnilega þann grundvöll, að skatturinn eigi að endurgreiðast af því benzíni, sem notað er til annars en bíla. En spurningin er: ef farið er að ákveða minnstu notkun, sem endurgreiðsluákvæðið skal ná til, til þess að forðast óþægindi og óþarfa vafstur, hvað á þá takmarkið að vera hátt? Ég hefi haldið fram, að 500 l. notkun á ári væri hæfilegt takmark, ef eitthvert takmark væri haft á annað borð. En ég skal játa, að hv.þm. kom fram með upplýsingar í síðustu ræðu sinni, sem hafa talsvert að segja, ef þær eru réttar. Hann segir, að algeng teg. báta noti að meðaltali 300-400 1. á ári af benzíni. Ég hefi haldið, að þessi notkun væri töluvert hærri, og hafði ég fengið um það upplýsingar, sem ég taldi nokkuð ábyggilegar, og á þeim upplýsingum var till.n. byggð. Hv. 2. þm. Rang. vildi í fyrstu halda fram, eftir því sem mér skildist, að flutningsgjöld bíla hefðu hækkað vegna þessa skatts. Seinna sagði hann, að ef þessi skattur hefði ekki verið lagður á, mundu flutningsgjöldin hafa lækkað. Það er nú svo, að flutningagjöldin hafa lækkað, þrátt fyrir skattinn, og það mjög mikið. T. d. var fargjaldið með bílum milli Rvíkur og Akureyrar í sumar, eftir að skatturinn var genginn í gildi, nákvæmlega helmingi lægra heldur en það var fyrir tveimur árum. Það getur verið, að aukin samkeppni milli þeirra, sem þessa flutninga stunda, eigi nokkurn þátt í þessari miklu lækkun. En ég er ekki í efa um, að aðalástæðan er sú, að vegirnir hafa batnað og bílarnir þar af leiðandi þurfa miklu minna benzín til ferðalagsins. Það má nú segja, að þessi hagnaður af bættum vegum komi jafnt, þó féð til vegagerðanna og vegaviðhaldsins sé tekið beinlínis úr ríkissjóði, en ekki með þessum sérstaka skatti. En hvar á ríkissjóður að taka peninga til alls eins og nú er ástatt? Menn heimta hver í kapp við annan hinar og aðrar framkvæmdir, eins og eðlilegt er. En það er bara hvergi til sú uppspretta fyrir ríkissjóð, sem hann getur ausið úr peningum, án þess það þurfi á einhvern hátt að koma niður á þegnunum. Og ég er alveg sannfærður um, að bíla- og benzínskatturinn, sem er notaður til vegabóta framyfir það, sem ríkissjóður mundi annars sjá sér fært að leggja til þeirra framkvæmda, hvað sem hv.þm. Seyðf. og aðrir segja, borgar sig beinlínis fyrir þá hina sömu, sem hann þurfa að greiða.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það er vitanlega rétt hjá hv.þm. Seyðf. og hv. 3. þm. Reykv., að það, sem hér er fyrst og fremst um að ræða, er ákvæði 4. gr., nefnilega það atriði, hvort framlengja á l. eða ekki, eða hvort framlengja á þau í eitt ár, eða um óákveðinn tíma. Ég held, að ekkert hafi komið fram við hina stuttu reynslu, sem þessi l. hafa fengið, sem styður skoðanir þeirra manna, sem vilja láta þau falla úr gildi. Það hafa orðið miklar umr. um þetta mál hér á þingi, og þar sem ekkert nýtt virðist hafa komið fram nú, hygg ég, að hv.þm. geti farið að ákvarða sig, án þess að lengja umr. úr þessu. Um brtt. þær, sem fyrir liggja, hefi ég lítið að segja. Brtt. á þskj. 58 finnst mér nauðaómerkilegar og lítilfjörlegar. Þær eru um að lækka skattinn á einkabifreiðum lækna og ljósmæðra. En hver er nú þessi skattur, sem þar er um að ræða? Eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi fengið, munu bifreiðar lækna og ljósmæðra yfirleitt vera um 1000 til 1300 kg., og verður skatturinn af þeim því í mesta lagi 156 kr. Eftir brtt. yrði skatturinn á þessum bílum 60 til 78 kr. og nemur því lækkunin sömu upphæðum. Og hverjir eru það svo, sem hér eiga hlut að máli? Halda menn virkilega, að þetta komi fram sem lækkun á kostnaði einstaklinga við læknisvitjanir? Halda menn, að réttlætistilfinning og fjármáladómgreind læknanna sé svo hárnákvæm, að þeir taki tillit til þessara 60 kr. á ári, þegar þeir ákveða laun sín fyrir lækningaferðir? Ennfremur munu sumir læknar nú farnir að nota enn léttari bíla, sem ekki vega nema 500 kg., og verður sparnaðurinn fyrir þá ekki nema svo sem 30 kr. á ári. Það þyrfti mikla lægni til þess að láta þann sparnað koma niður hjá heilum árgangi af sjúklingum. Og ef hann kemur ekki fram hjá sjúklingum, sem lækkun á vitjanakostnaði, hvaða ástæða er þá til að létta svona lítilli upphæð af ársrekstri þessara embættismanna. Á það svo sem að vera einskonar hallærisráðstöfun fyrir þessa borgara sérstaklega? Ég held það væri meiri ástæða til þess að stinga hendinni einhversstaðar annarsstaðar niður fyrst til slíkra hluta. Um brtt. á þskj. 64, frá nokkuð mörgum þm., sem hv.þm. Borgf. hefir talað fyrir, verð ég að segja það, að mér finnst ekki heldur mikið til um hana. Hv. þm. ætlaði í seinni ræðu sinni að fara að færa fram þau rök, sem allir þm. hlytu að fallast á, þegar hann kom með þær upplýsingar, að bátar með þannig vélar, sem „startað“ er með benzíni, en ganga að öðru leyti fyrir annari teg. olíu, eyddu frá 3-4 hundruðum l. af benzíni á ári. Ég er nú ekki vel að mér í mótorfræði, en ég held þó, að hér hljóti að vera um svo stóra báta að ræða, að 12-16 kr. aukagjald geti alls ekki skipt miklu máli fyrir þá. Það getur ekki verið hér um neina smábáta að ræða. Litlu bátarnir, sem eyða eingöngu benzíni, þurfa eflaust meira benzín en þetta, og engir smábátar geta haft vélar, sem þurfa 3-400 l. á ári til „störtunar“ 

Það er allt misskilningur hjá hv.þm. V.-Húnv.

. Sú ástæða fyrir því, að lágmarkið þurfi að lækka, að ella komi skatturinn óréttilega niður á traktorunum, stafar af skorti á kunnugleika hjá hv.þm. Það þarf ekki mikla starfsemi hjá vélum, sem eyða kannske 100 1. af benzíni á dag, til þess þær komist undir það ákvæði, að þær fái allan tollinn endurgreiddan. Þetta er því aðeins tylliástæða, sem sýnir aðeins, að hv.þm. þarf að grípa til allra mögulegra ráða til þess að styðja sinn málstað. Það er ekki að undra, þótt sum rökin, sem fram eru færð, séu nokkuð vafasöm, þegar um er að ræða jafnómerkilega brtt. og þessa.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl]: Hv. þm. Seyðf. sagði, að það væri óviðfelldið að byrja á því að koma á bráðabirgðasköttum, og framlengja þá svo ár eftir ár. Ég get tekið undir það, að óviðfelldið er að framlengja eitt og eitt ár í einu skatta, sem þurfa og eiga að standa áfram. Og það er einmitt sú krafa, sem nú er verið að gera um bíla- og benzínskattinn, að hann fái að standa þangað til Alþingi vill afnema hann aftur. Við sjáum það t. d. á verðtollinum, sem er nauðsynlegur tekjustofn, að þessar árlegu framlengingar eru hin mesta óvenja. Það hefir aldrei verið gefið í skyn af flm. eða stj., að bíla- og benzínskatturinn ætti aðeins að vera til bráðabirgða. Þess hefir jafnan verið óskað, að hann væri látinn standa til frambúðar, og þegar frv. um hann fór út úr þessari hv. d. í fyrra, var í því gert ráð fyrir, að hann stæði um óákveðinn tíma. Það voru aðeins vandkvæði á að fá frv. samþ. í Ed., sem ollu því, að inn í það komst ákvæðið um, að l. skyldu aðeins gilda í eitt ár. Það, sem óviðfelldnast er þó í skattamálunum, er það, að gera stöðugt kröfur um aukin útgjöld úr ríkissjóði, en neita jafnframt að ljá honum þá skatta og tekjustofna, sem nauðsynlegir eru til þess að standast útgjöldin. En þetta er það, sem gert hefir verið á undanförnum árum. Ég hygg, að lögbundin útgjöld ríkissjóðs hafi á árunum frá 1926 til 1982 vaxið um ekki minna en 2 til 3 millj. kr. Og á þessu tímabili hefir enginn tekjustofn verið settur á móti. Þessi skattur, sem hér er um að ræða, er eitt af því, sem vitanlega á að koma á móti þessum auknu útgjöldum. Hann kemur bara seint, vegna þessarar mótstöðu þingsins gegn því að fullnægja fjárþörf ríkissjóðs jafnframt því, sem fallizt er á kröfur um auknar framkvæmdir og aukin útgjöld. Hv. þm. Seyðf. vítti stj. fyrir það, að hún sparaði nokkuð á vegamálunum á síðasta ári, frá því sem áætlað hafði verið. Um þetta er það að segja, að áætlun fjárl. var gerð áður en kreppan skall yfir með fullum mætti, og til vegamálanna hefði aldrei verið áætlað eins mikið og gert var í fjárl. fyrir árið 1932, ef þau hefðu verið samin á harðasta kreppuári. En hvað gerði stj. fært að framkvæma þó að svo miklu leyti sem gert var áætlun fjárl.? Vitanlega þær 130 þús. kr., sem bíla- og benzínskatturinn gaf fram yfir gamla bílaskattinn. Hvernig fór um hinar verklegu framkvæmdir ríkisins árið 1923? Þá stöðvuðust þær alveg fyrir fjárskort. Eins gat farið á síðasta ári, ef þessi skattur hefði ekki fengizt samþ. á síðasta þingi. Það er alveg víst, að því hærri sem þessi skattur er, því meiri framkvæmdir verða í vegamálunum. Hinu beina sambandi milli skattsins og þeirra flutninga sjálfra, sem hér er verið að kvarta undan, að íþyngt sé, verður alls ekki neitað. Skatturinn er blátt áfram lagður á til þess að flutningarnir geti orðið ódýrari í framtíðinni, eins og við höfum margsinnis sýnt fram á. Við skulum taka dæmi af leiðinni milli Akureyrar og Rvíkur. Á þeirri leið þarf nú ekki nema einn lítra af benzíni á móti hverjum tveimur til þremur, sem áður eyddust. Þegar lítrinn kostar 32 aur. sparast þarna um 60 aur. af þriggja lítra eyðslu. Það er ekki hár skattur, þó teknir séu átta aur. af þessum sparnaði. Því segi ég það, að þetta er hin bezta hjálp, sem hægt er að veita til flutninganna. Það er ekki verið að taka allt, sem sparast vegna vegabótanna, aðeins lítinn hluta þess. Það er enginn tilviljun, að slíkur skattur sem þessi er nú kominn á víðsvegar um lönd. Hitt er einkennilegra, hvað tregt hefir gengið að koma svo sjálfsögðum hlut á hér, þó bílar hafi nú verið notaðir hér um mörg ár og vitanlegt sé, að það er notkun þeirra, sem hefir hrundið áfram vegagerðum í landinu og sem enn kalla eftir auknum framkvæmdum á því sviði. Ég mun nú ekki svara öllu fleira af því, sem hér hefir verið sagt. Ég býst ekki við, að raddir þeirra hv.þm., sem nú andmæla þessum skatti, um þörfina á nýjum vegum þagni þegar að því kemur að afgreiða fjárl. Það getur engin stj. tekið undir með þeim sem segja: hér þarf að byggja brýr, en það má enginn kostnaður við það koma niður á kjósendur okkar. Það er auðvitað gott að geta sagt við kjósendurna: við ætlum að sjá um að þið fáið allt, sem þið girnist, og alltsaman ókeypis, eða a. m. k. skal kostnaðurinn verða tekinn af einhverjum öðrum en ykkur. En menn eru nú samt vanastir við það, a. m. k. í sveitunum, að ef menn vilja fá einhvern nýjan hlut, eða ef menn taka sig saman um að hrinda af stað einhverjum framkvæmdum, að þurfa að leggja eitthvað á sig sjálfir, og það jafnvel þó um ríkisframkvæmdir sé að ræða. Og þó þeir menn kæmust í stj., sem mest hafa talað móti þessu frv., býst ég ekki við, að þeir gætu heldur látið framkvæma allt ókeypis, sem gera á fyrir fólkið.

Jón Auðunn Jónsson Hv. þm. V.-Húnv. andmælti mjög fastlega þeirri lækkun á skatti á bifreiðum lækna og ljósmæðra, sem felst í brtt. á þskj. 58. Eins og hv.þdm. er kunnugt, þá er þar ekki lagt til að afnema neinn skatt, heldur er farið fram á, að þær bifreiðar lækna og ljósmæðra, sem notaðar eru til sjúkravitjana, hlíti sama skatti og almennar mannflutningabifreiðar, en ekki svo kallaðar „luxus“-bifreiðar eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég hefði gaman af að heyra það, ef hv.þm. þekkir til þess í strjálbyggðum héruðum, að þessar bifreiðar séu aðallega notaðar sem „luxus“-bifreiðar.  Um benzínnotkun smábátanna kom fram mikill misskilningur hjá hv.þm. Það eru einmitt smæstu bátarnir, sem nota benzín til brennslu, sumir þeirra, sem oft ganga ekki nema yfir vorið og sumarið, brenna þetta 300-400 lítrum. Sýnist það æði hart, ef á að skattleggja þessa útgerð sérstaklega með benzínskatti, því víðast er reynslan sú, að benzínvélarnar eru dýrari í rekstri en aðrar mótorvélar, sem útgerðin notar, en eru aðallega hafðar fyrir það, að þær þykja þægilegri í notkun á smábátum.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. lauk máli sínu með því að segja, að við, sem nú andmæltum þessu frv., mundum á sínum tíma, þegar fjárl. koma til umr., ekki sitja hjá með fjárbeiðnir til vegamálanna. Ég er honum alveg sammála um þetta. Hvort sem þessum ummælum hæstv. ráðh. hefir verið stefnt til okkar jafnaðarmanna sérstaklega eða ekki - ég get vel búizt við því, hann hefir stundum áður sent okkur þann sama tón, og a. m. k. má ganga út frá, að við eigum þó okkar skerf af þessum ummælum, - þá vil ég taka fram, að það er ekki rétt, að við höfum nokkurntíma flutt till., er valdið hefðu ríkissjóði útgjöldum án þess að benda á leið til tekjuöflunar jafnframt. Hitt er annað mál, að hæstv. ráðh. hefir ekki allténd líkað okkar till. Það er ekki ætlun mín að fara að lengja mikið umr. frá því, sem orðið er, en ég vil þó benda á það, sem orðið er alveg ljóst af umr. og ræðum hæstv ráðh., að þessu frv. er aðeins ætlað að auka almennar tekjur ríkissjóðs, og að það er aðeins fyrirsláttur, að benzínskatturinn eigi að þýða aukna vegagerð í landinu. Reynsla síðasta árs sannar þetta mjög ljóslega. Framlag ríkissjóðs til vega hefir verið miklu minna en undanfarin ár, þrátt fyrir það þó að þessi skattur kæmi til. Útkoman verður því sú, að því meiri sem bifreiðaskatturinn verður, því minna leggur ríkissjóður til veganna af öðru fé. Hér er því um hitt að ræða, hvort þessi skattur er réttlátur eða ranglátur tekjustofn fyrir ríkið. Ég álít hann mjög ranglátan. Hann kemur á gjaldendurna alveg af handahófi, en ekkert eftir gjaldþoli þeirra. Hann kemur jafnt á fátæka sjúklinginn, sem er að fara á sjúkrahúsið, bóndann, sem þarf að flytja nauðsynjar sínar með bifreiðum, og ríkismanninn, sem ekur sér til skemmtunar um héruð landsins. Slíkur grundvöllur er alveg bandvitlaus. Og mér er það ekki grunlaust, að hæstv.forsrh. viti þetta og þess vegna sigli hann frv. undir þessu fallega flaggi, að skatturinn eigi að fara til þess að bæta vegi landsins. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ekkert undarlegt, þó stj. hefði neyðzt til þess að draga úr verklegum framkvæmdum á síðasta ári meir en ætlazt hefði verið til, er fjárl. fyrir 1932 voru samin, því þá hefðu þ.m. ekki gert ráð fyrir því, að kreppan yrði eins alvarleg og raun hefir orðið á. Ég held, að hér sé um að ræða alveg sérstaka gleymsku hjá hæstv. ráðh. Ef ég man rétt, þá var gengið frá þessum fjárl. í ágúst 193Í. Þá var mikið rætt um kreppuna og samþ.þál., þar sem stjórninni var falið að gera sérstakar ráðstafanir til varnar gegn kreppunni, en sem hún hinsvegar sveikst um að framkvæma, eins og hennar var von og vísa. Enda sagði hæstv. ráðh. um fjárl. fyrir 1932, að með þeim hefði verið skorið svo nærri kviku, sem þingið hefði séð sér framast fært. Ég mun svo að sjálfsögðu greiða atkv. móti frv. sjálfu, en brtt. mun ég samsinna eða neita, eftir því, sem mér þykir við eiga.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég vil aðeins leiðrétta það hjá hv.þm. Seyðf., er hann hafði eftir mér, að við undirbúning fjárl. fyrir 1932 hefði verið skorið svo nærri kviku, sem fært hefði verið. Það var um fjárlögin fyrir 1933, sem ég hafði þessi ummæli.

Það er sorglegur misskilningur

. Það er að vísu rétt, að kreppan var nokkuð farin að gera vart við sig í ágúst 1931, en miklu alvarlegri varð hún eftir það, og fyrir alvöru reið hún ekki á fyrr en í sept. 1931 með falli sterlingspundsins. Og ég minnist ekki þess, að hv. stjórnarandstæðingar vildu draga úr útgjöldum ríkissjóðsins þá, heldur komu þeir með hinar og aðrar till. um aukin útgjöld. Hv. þm. Seyðf. bendir mér á, að það eigi að skatta ríka menn, en ekki fátæka. Ég held það sé óhætt að fullyrða það, ef aðeins á að skatta ríka borgara þjóðfélagsins, þá muni aldrei finnast þær tekjur, sem ríkissjóðurinn þarfnast nú á tímum, og það eigi langt í land, að hægt verði að taka alla skatta þannig. Ég get t. d. bent hv.þm. á bæjarfélög, sem eins og kunnugt er innheimta megintekjur sínar í útsvörum, sem lögð eru á eftir gjaldþoli manna, hversu erfiðlega sú innheimta gengur, og jafnvel ekkert betur í þeim bæjarfélögum, þar sem jafnaðarmenn hafa meiri hl. í bæjarstj. Og þó telja þeir ófært að leggja skattana eingöngu á hina ríku, enda mun nú verða langt eftir því að bíða, að það verði hægt, og það segir sig sjálft, að geti bæjarfélag ekki tekið upp þá stefnu, þá getur ríkið það enn síður.

Magnús Jónsson Ég vildi aðeins mótmæla þeirri fjarstæðu, sem hv. 2. þm. Eyf. hélt fram, að hér í Rvík væru engar bifreiðar, sem ekki notuðu allmikið vegakerfi landsins. Ég held, að þessi skoðun hv.þm. hljóti að stafa af ókunnugleika. Hér í bænum eru mörg hundruð bifreiða, sem aldrei koma á þjóðvegi landsins nema í hæsta lagi einu sinni eða tvisvar sinnum á sumri, ef sett eru á þær sæti og þeim ekið eitthvað út fyrir bæinn á sunnudögum við einhver alveg sérstök tækifæri. Hv. þm. sagði, að bifreiðaskatturinn væri hentugur skattstofn. Ég skal ekkert um það segja, það er atriði út af fyrir sig, en ég vil ekki viðurkenna það, að vegirnir eigi sérstaklega að standa undir þeim kostnaði, sem af þeim stafar, fremur en önnur mannvirki, sem þjóðin lætur gera. Ég er þó ekki skilyrðislaust að halda því fram, að aldrei megi leggja á sérstakan skatt í sérstöku augnamiði, ef t. d. um það væri að ræða, hvort hrinda skyldi einhverju bráðnauðsynlegu í framkvæmd, og fullséð væri, að það heppnaðist ekki nema með því að fá til þess sérstakan skatt. Undir einhverjum slíkum kringumstæðum gæti hugsazt, að ég fylgdi slíkum skatti sem þessum. Hæstv. forsrh. talaði um það, að ekki væri sanngjarnt af þdm. að heimta framlengingu á eldri fjárveitingum og nýjar fjárveitingar, en neita að gefa ríkissjóði tekjur á móti. Þetta er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. ráðh., en er það endilega sjálfsagt að leggja blessun yfir og framlengja allar fjárveitingar síðari ára? Ég held það væri nær á þessum tímum að slá niður eitthvað af þeim gróðri, sem þotið hefir upp svo milljónum skiptir hin síðari ár. Ég skal ganga í bandalag við hæstv.forsrh. um að slá eitthvað af þessum gróðri niður, ég er ekki í vafa um, að það er þarfara verk en hitt, að íþyngja þjóðinni með okurskatti á farartækjum, sem hún getur ekki án verið.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Ég trúi því alls ekki, sem hv. 3. þm. Reykv. segir, að hér í bænum séu mörg hundruð bifreiða, sem sama sem aldrei komi á vegakerfi landsins, þar sem þjóðvegirnir ná að heita má alveg inn í bæinn. Ég trúi því t. d. ekki, að það séu hundruð bifreiða, sem aldrei koma hér inn að Elliðaánum. Það er vitanlegt, að allar fólksflutningabifreiðar aka mikið fyrir utan bæinn og vörubílar hér í bænum skipta alls ekki mörgum hundruðum, svo þetta getur ekki verið rétt hjá hv.þm. Auk þess eru margir vörubílar hér, sem aka flutningi út um héruðin, fyrir utan alla fólksflutningana. Alla leið norður á Akureyri koma langflestar bifreiðar héðan úr Rvík, miðað við nokkurn einn stað. Ég get ekki látið ómótmælt þeim ummælum hv.þm. Seyðf., að þessi skattur sé ekki lagður á eftir gjaldþoli þegnanna a. m. k. að nokkru leyti. Ég veit ekki betur en að fátæklingar og sveitamenn ferðist yfirleitt mest með flutningabifreiðum og þar næst leigubifreiðum, en efnaðir borgarar, einkum í kaupstöðum, nota hinar svokölluðu „lúxus“-bifreiðar, en á þeim er langhæstur þungaskattur eins og kunnugt er, lægri á leigubifreiðum og enginn á flutningabifreiðum.

Það er benzínskatturinn, sem mestu skiptir um

. Það er rétt, að benzínskatturinn er meiri hluti bifreiðaskattsins, en þrátt fyrir það er rangt að segja, að bifreiðaskatturinn sé lagður jafnt á fátæka og ríka tillitslaust.

Magnús Jónsson Hv. 2. þm. Eyf. trúir því ekki, að margar bifreiðar komi sama sem aldrei á vegakerfi landsins. Ég get ekki gefið honum trúna. Annars skein það út úr ræðu hans, að hann átti aðallega við fólksflutningsbifreiðar, en það er misskilningur, það eru vöruflutningsbifreiðarnar, sem ég átti við, þær skipta hundruðum, sem aldrei fara út fyrir bæinn.

Ekki einu sinni inn að Elliðaánum?

. Ég veit ekki, hvað þær eiga að gera inn að Elliðaám. Það eru mörg hundruð bifreiðar hér í bænum, sem eingöngu eru notaðar til flutninga innan bæjar og við höfnina, bæði á fiski, kolum og öðrum vörum.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég vil svara fyrirspurn hv.þm.N.-Ísf. um það, hvort ég þekki til þess, að bifreiðar lækna séu „lúxus“-bifreiðar. Ég skal játa það, að ég hefi ekki mikinn kunnugleika í þessum efnum, en þau dæmi, sem ég þekki, styðja mína skoðun á því, að slíkar bifreiðar séu a. m. k. eins mikið notaðar til skemmtiferða. Þá hélt hv.þm. því fram, að í nágrannalöndunum væri endurgreiddur tollur af öllu því benzíni, sem notað væri til annara véla en bifreiða. Þetta er ekki rétt hjá hv.þm., a. m. k. hvað snertir Danmörku og Noreg. Í Danmörku er ekki endurgreiddur benzínskattur á minni ársúttekt en 1000 1. og í Noregi eru 2000 1. lágmark fyrir endurgreiðslu.

Ég átti við England

. Það er því ekki hægt að vitna til nágrannaþjóðanna í þessu efni. Ekki heldur hvað skattinn sjálfan snertir. Í Noregi hækkaði benzínskatturinn úr 6 aur. í 8 aur. pr. lítra síðastl. ár, og gúmmískatturinn úr 2 kr. í 3 kr., en í hlutfalli við það er hann 1 kr. hér á landi. Og að síðustu liggja fyrir norska þinginu till. um að hækka benzínskattinn upp í 10 aur. pr. lítra. Þetta sýnir, hversu erfitt er að vitna í nærliggjandi lönd fyrir þá, sem eru mótfallnir skattinum. Ég vil taka það fram, að ég álít, að lækkun á skatti af bifreiðum lækna og ljósmæðra, sbr. þskj. 58, kunni aðallega til góða fyrir lækna og ljósmæður í Rvík og ekki fyrir sjúklingana. Það er skiljanlegt, þar sem þessi lækkun mundi ekki verða nema frá 30 til 78 kr. á ári, þá muni ekki vera svo hárnákvæmur útreikningur á vinnusölu þessara stétta, að eftirgjöf skattsins kæmi til sjúklinganna. Brtt. á þskj. 58 er því aðeins hjálp til lækna og ljósmæðra. Þeir hv.þm., sem álíta sérstaka þörf á því að veita þessum stéttum ívilnun fremur en öðrum, greiða brtt. að sjálfsögðu atkv., en ég álít, að þar sé a. m. k. ekki meiri þörf en annarsstaðar.

Tryggvi Þórhallsson Ég leyfi mér að gera að till. minni, að málinu verði vísað til fjvn., því að þar á það heima.

Jón Jónsson Ég sé ekki brýna ástæðu við þessa umr. að svara hv. 2. landsk. mjög miklu. Ég býst við, að honum hafi ekki komið það á óvart, þó að ég væri ekki samþykkur hans frv., enda skildist mér á honum, að hann myndi ekki leggja mikið kapp á, að það næði fram að ganga. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. landsk. sagði, vil ég taka það fram, að ég hafði ekki með þessum orðum, sem ég sagði, tekið neina afstöðu til þess frv. frá ríkisstj., sem kom fram áðan. Ég lét þá skoðun í ljós, að nú væru tímarnir það alvarlegir, að að minni hyggju væru önnur verkefni, sem kölluðu fastar að en stjskr.breyt. í hvaða mynd sem væri. Hitt sagði ég, að ég myndi verða andvígur því frv., sem hv. 2. landsk. ber fram. Um stjfrv. er nógur tími til að ræða. Ég taldi, að önnur verkefni kölluðu fastar að en þetta. Hv. 1. landsk. sagði, að það hefði verið aðalverkefni samsteypustj. að vinna að lausn kjördæmamálsins. Ég verð að segja það, að hann og flestallir flokksbræður hans hafa álitið, að þetta væri aðalverkefnið. Það er rétt, að því hefir verið lofað, að frv. til stjskr.breyt. skyldi verða lagt fram fyrir þingið, enda hefir það verið efnt. Ég man ekki eftir neinni yfirlýsingu frá stj. hálfu eða orðum um, að það skyldi sjálfsagt verða afgr. á þessu þingi. Um það var vitanlega ekki hægt neitt að segja. Það væri gott, ef samkomulag næðist um sæmilega lausn kjördæmamálsins, en um það get ég ekkert fullyrt. Ég held því fram, að það hafi miklu frekar verið verkefni samsteypustj. og skylda, sem þyngst hvílir á okkur þm., að leysa vandamálin, sem stafa af núv. kreppu, og að það sé það, sem þm. verða að beina hugum sínum að frekar öllu öðru.

Magnús Jónsson Ég vil aðeins benda á það út af ummælunum um það, að þetta mál eigi heima í fjvn., að það hefir ekki alltaf verið siður að vísa til fjvn. málum, sem fela í sér fjárveitingar, heldur er það skylda samkv. þingsköpum að bera undir hana fjárhagsatriði málsins.

Flm. (Vilmundur Jónsson) Ég geri það ekki að ágreiningsefni, í hvora n. málið fer. Náttúrlega á það heima í allshn. En hinsvegar mætti auðveldlega, ef þurfa þætti, hafa samvinnu milli beggja þessara n.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það hefir nokkrum sinnum komið fyrir, að teknar hafa verið upp í fjárl. fjárveitingar, sem ætlazt er til, að gildi lengur en til eins árs. Í fjárl. hefir það þá verið fyrsta greiðsla af þremur, og þá hefir verið tekin upp fjárveiting á næsta eða næstu þingum. Ég vildi benda á, að það er varhugavert að samþ.till. til fjárveitinga í öðru formi en lagaformi, og engin stjórn er skyldug til að borga út eftir öðru en l.

Flm. (Tryggvi Þórhallsson) Ég get vísað til grg. um þetta mál, því það er orðið svo liðið á fundartímann. Ég vil því einungis bera fram þá till., að frv. verði vísað til allshn.

Flm. (Vilmundur Jónsson) Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þessa till., en óska, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það er rétt hjá hv. 3. landsk., að ég mun hafa látið orð falla um það, að ég byggist ekki við, að frv. næði fram að ganga á þessu þingi, eins mikil og andstaðan er gegn þessu í Framsfl. Þar sem Sjálfstæðisfl. fellst ekki heldur á þau aðalatriði, sem frv. fer fram á, þá er það auðvitað, að við 4 alþm. Alþfl. getum ekki komið þessu máli fram gegn vilja hinna. Ég er ekki sammála hv.þm., um það, að þetta mál hafi gott af því að bíða. Ég held, að allir hafi gott af því, að þetta mál sé leyst tafarlaust. Þeir landsmenn, sem eru órétti beittir með núv. kosningalögum og kjördæmaskipun, álíta áreiðanlega ekki, að þetta mál hafi gott af því að bíða. Meiri hl. landsmanna óskar eftir, að þetta mál komist í framkvæmd heldur í dag en á morgun. Mér þykir afarleitt, að einn af helztu stuðningsmönnum samsteypustj. og maður, sem er handgenginn hæstv.forsrh., skuli láta í ljós vafa um það, að málið nái fram að ganga á þessu þingi. Mér finnst það ekki spá neinu góðu um það, að stj. geti komið fram frv. til stjórnarskipunarlaga, sem hún nú hefir borið fram og ætla má, að hún vilji vinna að, eftir yfirlýsingu hæstv.forsrh. Hitt er ekki rétt hjá hv. 3. landsk., að ég hafi sagt, að það væru önnur verkefni, sem meira lægi á að afgreiða en þetta. Ég talaði um önnur verkefni, sem mikil þörf væri að afgreiða, eins og t. d. kreppumálin. Ef það er nauðsyn, að þau verði afgr., þá er engu minni nauðsyn að afgreiða stjskrmálið. Það er einn liðurinn í kreppuráðstöfununum, að veita öllum landsmönnum jafnan rétt til þess að leggja atkv. sitt í vogarskálarnar um það, hvernig með þessi mál skuli fara. Það veit hv. d., að fram úr öllum okkar fjárhagsörðugleikum verður ekki ráðið á einu þingi. Þá er það réttara, að allir landsmenn fái jafnan rétt til þess að gera till. til úrlausnar á þeim málum. Þess vegna álít ég, að þetta mál hafi engan veginn gott af því að bíða, og að það séu ekki önnur verkefni, sem meiri þörf sé á að afgreiða en þetta.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég ætla aðeins að gera örstutta aths. út af ræðu hv. 1. landsk. í sambandi við stjskrfrv. það, sem útbýtt var hér í d. Ég hefi ekki verið við þá samninga, sem hann minntist á. Ég hygg, eftir því sem fram er komið, að það liggi þannig í því, að hann hafi verið í þessum samningum, því að það lítur út fyrir, að samningunum sé fullnægt við hann og hans aðstandendur með því að bera frv. þetta fram, en að það þurfi ekki að standa við það að samþ. það. Finnst mér, að hv. 1. landsk. verði að taka því eins og er.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég held, að það sé eðlilegast að fara að eins og hv . þm. Str. leggur til, að vísa þessu máli til fjvn., því að hér er um beina fjárveitingu að ræða, og þess vegna væri eðlilegast, þegar einhverjir þm. vildu koma fram með svona fjárveitingu, að það kæmi fram sem till. við fjárl. Það er mjög óheppilegt, að það komi fram till. um miklar fjárveitingar í þál. Ég vildi beina þeirri ósk til hv.flm., að hann samþ., að þessu máli verði vísað til fjvn.

Jón Jónsson Ég sé nú ekki beinlínis ástæðu til að hefja verulegar umr. um þetta mál eins og það liggur nú fyrir. Eins og kunnugt er, þá er komið fram annað frv., og gefst því tækifæri til þess að ræða þetta frekar. Hinsvegar skildist mér það á hv.flm., að hann gerði ekki ráð fyrir, að það frv., sem hann ber hér fram, næði fram að ganga á þessu þingi. Enda vona ég, að það gangi ekki fram. Ég tel það illa farið, ef svo stórfelld breyt. á stjskr. yrði samþ. Ég er honum ósammála í því, að það hafi verið illa farið, að málið var ekki afgr. á síðasta þingi. Ég býst þvert á móti við því, að svo víðtækt og viðkvæmt mál eins og þetta hafi gott af því að bíða. Hvort stjskr.breyt. í einhverri mynd verði afgr. á þessu þingi, skal ég ekki segja, en í því er ég sammála hv. 2. landsk., að það séu fleiri verkefni, sem fyrir þessu þingi liggja, sem í sjálfu sér munu vera meira aðkallandi en þetta mál. Ég sé svo ekki ástæðu að þessu sinni að fjölyrða frekar um málið, en vildi beina þeirri ósk til hæstv. forseta - einkanlega út af þeirri yfirlýsingu, sem kom fram frá hv.flm., að hann myndi koma fram með lista við n.kosninguna - að n.kosningunni yrði frestað þangað til síðar, að flokkarnir geti athugað það mál.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Mér kom það dálítið á óvart, þegar ég heyrði hv. 2. landsk. segja, ef ég hefi skilið hann rétt, að Sjálfstfl. féllist ekki á aðalatriðin í þessu stjskrfrv., sem hann nú flytur. Mér kom þetta á óvart, af því að ég hafði , ekki vitað annað en að hann væri mér sammála um það, að sköpun jafnréttisins meðal kjósendanna í landinu væri fyrst og fremst aðalatriðið í frv., og um það er Sjálfstfl. honum sammála. Það er tilhögunin á því, hvernig þessu marki verði náð, sem við erum honum ekki sammála um. Ég hefi litið svo á, að sjálft markið væri aðalatriðið, en tilhögunin, hvernig markinu væri náð, væri a. m. k. ekki því hliðstæð. Mér þótti leiðinlegt að heyra ummæli hv. 3. landsk., þar sem hann var að draga úr því, að stjskrfrv. yrði afgr. á þessu þingi. Ég hefði að vísu ekki haft svo mikið við þetta að athuga, ef ummælunum hefði verið beint eingöngu gagnvart því frv., sem hér liggur fyrir til umr. í dag, sem hv.flm. bjóst ekki sjálfur við, að mundi ná fram að ganga á þessu þingi, en ég skildi hv. 3. landsk. þannig, að hann væri ekki síður að beina ummælum sínum að því stjfrv., sem hefir verið útbýtt í þinginu í dag. Ég verð að segja það, að mér finnst þetta aðalverkefni samsteypustj., sem hún beinlínis var mynduð upp á, fá kaldar viðtökur frá einum bezta stuðningsmanni samsteypunnar, ef það er meiningin, að það geti eins farið svo, að því verði ekki sinnt á þessu þingi eða það látið ná afgreiðslu. Ég vil nú vona, að ég hafi eitthvað misskilið hv. 3. landsk., þó ég geti ekki skilið orð hans öðruvísi. Ég vona, að þegar hann hugsar sig betur um, hljóti hann að sjá það, eins og afstaðan er til samsteypustj. og þeirra loforða, sem þá voru gefin, að það er óhjákvæmilegt, að stjskrfrv. verði afgr. á þessu þingi.

Flm. (Vilmundur Jónsson) Þetta mál er þannig vaxið, að farið er fram á þriggja ára fjárveitingu. Ákvæði fjárl. eru að jafnaði ekki bindandi nema til eins árs. En eins og ég sagði áðan, geri ég ekki að deiluatriði, í hvora nefndina málið fer, og sætti mig við það, sem ofan á verður í því efni.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það eru mörg verkefni, sem liggja fyrir þessu þingi, og mörg vandamál úr að ráða. E. t. v. eru eitthvað skiptar skoðanir um, hver af þessum málum ættu að ganga fyrir. Að sjálfsögðu verða gerðar miklar kröfur til þingsins um að það greiði á einhvern hátt úr þeim miklu fjárhagsörðugleikum, sem nú steðja að landsmönnum. Þetta er vandamál, sem vel þarf að velta fyrir sér, og er nauðsynlegt að fá, með nýrri varanlegri skattalöggjöf, fé til þess að ráða bót á erfiðleikum kreppunnar. En það er líka annað mál, sem vænzt er, að þetta þing ráði fram úr, mál, sem ekki krefst aukinna útgjalda, mál, sem meiri hl. þjóðarinnar væntir fastlega, að þingið ráði fram úr. Þetta mál er stjórnarskrármálið og kjördæmaskipunarmálið, sem hvorttveggja tvinnast mjög saman og hafa legið fyrir 3 undanförnum þingum. Ég þarf ekki að rifja upp fyrir þm. sögu þessa máls. Allt því viðkomandi er enn í fersku minni. En þó má henda á, að Framsfl. rauk til og rauf Alþ. vegna lítilfjörlegrar stjskr.breyt., sem fram kom á þingi 1931. Lét flokkurinn síðan fara fram nýjar kosningar og vann á því glæsilegan sigur, að telja bændum trú um, að ef þeir veittu Framsókn ekki mikinn meiri hl. á Alþ. nú, mundu þeir aldrei framar fá að neyta kosningarréttar síns. Þetta var undiraldan í allri starfsemi framsóknarmanna við kosningu eftir þingrofið. Síðan fór þó svo, að flokkurinn neyddist til að taka þetta mál upp. Það átti svo sterk ítök í þjóðinni, að þrátt fyrir meiri hl. í þinginu höfðu framsóknarmenn ekki nema 1/3 hluta kjósendanna að baki sér. Mikill meiri hl. þessara 2/3 hluta kjósenda hefir auk þess látið í ljós við kosningar og tugir þúsunda beinlínis sent þinginu skrifl. áskoranir um að leysa stjórnarskrármálið á þann hátt, að jafnrétti fáist og að allir alþ.kjósendur fái jafnan áhrifarétt á skipun þingsins, hvar á landinu sem þeir eru búsettir. Þetta er það, sem fram að þessu hefir gerzt í málinu, frv. hafa komið fram, mþn. skipuð, en árangur hefir enginn orðið. Tvö undanfarin þing hafa að vísu verið samtök milli þeirra flokka, er töldu sig og sína kjósendur mestum órétti beitta með núv. kjördæmaskipun, um að standa á móti því, að ýms mál Framsóknarflokksstjórnarinnar gengju fram, nema því aðeins, að stj. léti undan í kjördæmamálinu og héldi ekki rétti fyrir kjósendum, eins og nú er gert. En Sjálfstæðisfl. hefir bilað í þessum samtökum gegn stjórninni. Á þinginu 1931 var það e. t. v. skiljanlegt, að þm. vildu bíða og sjá, hvort ekki yrði einhver árangur af starfi mþn., sem Framsókn lagði til, að skipuð yrði; en þegar enginn árangur varð af starfi þeirrar n., var ekki um annað að gera en knýja þetta mál fram, því að svo sterkar stoðir voru undir það runnar, að Framsókn hefði ekki nema fáa mánuði getað staðið á móti stjskr.breyt., ef fast hefði verið fylgt á eftir. Í stað þess að standa fast við málstaðinn á síðasta þingi, samþ. Sjálfstfl. að ganga til stj.myndunar með Framsókn og fella þar með niður kröfurnar, sem haldið hafði verið fram áður um lausn kjördæmamálsins. Skyldi nú bíða eftir því, hvort samsteypustj. gæti ekki leyst málið. Allt var byggt á loforði hæstv.forsrh. því viðvíkjandi, og birtist nú efnd þess í formi frv. þess, er útbýtt hefir verið hér í þinginu í dag. Ég held, að auðveldara hefði verið að fá fram stjskr.breyt. í fyrra en það verður nú. Byggi ég það á því, að í fyrra var komið mikið lát á ýmsa þm. Framsóknar, og sögðu þeir, að ekkert væri annað að gera en ganga inn á breyt. Þingmálin stóðu föst. Heyrði ég í þinginu, að ýmsir þm. óskuðu eftir því, að þingi yrði frestað, svo að þeir gætu farið heim og ráðgast við kjósendur um málið, en koma síðan aftur til þings, og hefði það getað orðið síðla sumars 1932. Hefði þetta því aðeins orðið, að ekki hefði verið sleppt við stjórnina þeim málum, sem hún þurfti á að halda til að geta stjórnað landinu. En þegar málinu var þannig komið, breyttist allt á örfáum dögum. - Framsókn og Íhald slógu saman pjönkum sínum og mynduðu stjórn saman. Ég hefi minni trú á, að sjálfstæðismenn standi fastir fyrir nú í þessu máli, eftir að þeir hafa bilað tvisvar. Er ólíklegra, að framsóknarmenn taki þá nú alvarlega, þótt þeir beri fram slíkar kröfur. Ég þarf ekki að taka það fram, að við Alþýðuflokksmenn höldum fast við þessar kröfur um breytta kjördæmaskipan. Aðstaða okkar er í engu breytt. Við höfum í undanfarin 15 ár haldið fram svipuðum kröfum og þeim, er við höfum nú lagt fyrir þetta þing. Þetta frv., sem ég hefi borið fram af hálfu Alþfl., er ekki nein nýjung, því að næstum allt efni þess felst í þeim brtt., sem fluttar voru af hálfu Alþfl. á Alþ. í fyrra. Aðalatriðið er, að kjördæmaskipun sú verði bundin í stjskr., að landið sé allt eitt kjördæmi og allir alþm. og varamenn kosnir hlutbundnum kosningum samtímis um land allt. Ég þarf heldur ekki að taka það fram, því að þm. vita, að þingflokkar eiga að fá þingsæti í samræmi við atkvæðatölu þá, er þeir hljóta við kosningar. Þetta ákvæði er mjög nauðsynlegt í stjskr., svo að ekki verði með kosningal. gert minna úr því en til var ætlazt með frv. Þá er atriði í frv., sem hefir að vísu verið borið hér fram á þingi einu sinni áður. Það er, að þm. skuli allir skipa eina málstofu. Þetta ákvæði er til þess að gera einfaldari gang þingmála og auðveldari afgreiðslu mála, þótt hún verði hinsvegar jafnörugg. Því að þegar þm. vita, að þeir eiga að afgr. eitthvert mál til fullnustu út úr þinginu, munu þeir leggja meiri alúð við íhugun þess heldur en þegar þeir vita, að það fer til annarar deildar. Líka má fjölga umr., ef þurfa þykir, skipta málum milli nefnda o. s. frv. Hvað önnur atriði snertir er rétt að taka það fram, að kosningarréttur er í frv. ákveðinn í samræmi við það, sem borið var hér fram í fyrra, að allir eldri en 21 árs fái kosningarrétt. Ennfremur er í frv. numið burt það ákvæði, að þeginn sveitarstyrkur varði missi atkv.réttar, og held ég, að flestir þm. séu nú orðið sammála þessum atriðum eða treystist ekki, þótt þeir kunni að vera á móti þeim, að ganga á móti því sterka almenningsáliti, er að baki þeim stendur. Í frv. er lagt til, að niður falli skilyrðið um 5 ára búsetu í landinu. Þetta var sett í stjskr. 1920 því til tryggingar, að Danir neyttu ekki atkv.réttar hér og hefðu áhrif á kosningar. Nú er slíkri hættu ekki til að dreifa, en hinsvegar hefir þetta komið hart niður á ýmsum Íslendingum, er dvalið hafa erlendis. Vildi ég fá þessu breytt í fyrra, og skildist mér, að sumir sjálfstæðismanna myndu því ekki andvígir. En þær breyt. voru á þá lund, að ekki skyldi nein skilyrði setja um dvöl í landinu. Hér er aftur á móti lagt til, að eins árs búsetuskilyrði verði lögtekið. Ég skal játa, að ég hefi því miður ekki mikla von um, að frv. þetta nái samþykki eins og ég ber það nú fram. En mér þótti ekki rétt að draga lengur að bera fram stjskr.frv. hér í þinginu. Það hefir verið sagt, að svo sem viku af þingi myndi ríkisstj. bera fram frv. það til stjskr.breyt., sem forsrh. hafði lofað að bera fram. Það leið nú svo fyrsta vika þingsins, að ekkert frv. kom, og þá var það, að Alþfl. ákvað að bera fram frv., sem nú er hér til umr. Síðan kom sú yfirlýsing frá hæstv.forsrh., að ég ætla fyrir hálfum mánuði, að þá í næstu viku á eftir myndi koma frv. frá stj. Sú vika leið fram til föstudags, og ekkert frv. kom. Þá var það, að Alþflþm. álitu rétt að láta frv. sitt koma fram, til þess að Alþingi gæti tekið stjórnarskrármálið til meðferðar. Við höfum því dregið það lengur en vera bar, en það var aðeins verið að bíða eftir því - af einskonar kurteisi við hæstv. stj. - að lofa henni að koma fyrst með sitt frv. Ég býst ekki við, að frv. verði samþ. eins og það er. Ég hefi samt skýrt frá því, að afstaða okkar Alþ.flþm. er ekki breytt frá því í fyrra. Við verðum kannske að sætta okkur við einhverja minni úrlausn en þá, sem við nú förum fram á, svipað því, sem við töldum okkur geta unað við í fyrra. Hitt er annað mál, að ef stjskr.málið á nú að ganga milli flokkanna eins og það gekk í fyrra, er sýnilegt, að enginn árangur verður. Þetta fyrirkomulag, sem stungið er upp á í frv., er sá grundvöllur, sem við viljum byggja á í stjskr.málinu. Af því að það er svo knýjandi nauðsyn að fá stjskr.breyt., þá höfum við viljað teygja okkur langtum lengra en við upphaflega stungum upp á. Það er sú knýjandi nauðsyn til breytinga á kjördæmaskipuninni, sem því veldur. Þetta hefir aldrei komið eins greinilega í ljós og eftir kosningarnar 1931, þegar 1/3 kjósenda gat fengið meiri hluta allra þm. Það hefir aldrei komið fyrir áður í þingsögu vorri. Ég vil að lokinni þessari umr. mælast til þess við hv. d., að hún skipi sérstaka n. til þess að fjalla um þetta mál, svo sem venja er til með breytingar á stjórnarskránni. Ég ætla jafnframt að skýra flokkunum frá því, að ég mun koma fram með sérstakan lista af hálfu míns flokks við kosninguna til n. Hvort sem þetta verður tekið til greina eða ekki, þykir mér rétt að láta það koma fram nú.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Ég hefði helzt þurft að hafa framsögu við þetta mál, en fundartíminn er nú eiginlega liðinn. 

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Ég vil aðeins lýsa því yfir, að ég mun greiða atkv. með því, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og n. Frv. uppfyllir þær kröfur, sem Sjálfstfl. hefir borið fram og barizt fyrir og mun halda áfram að berjast fyrir: að kjósendurnir í landinu nái fullu jafnrétti. Það er að vísu ekki valin til þess að ná þessu marki sú leið, sem við sjálfstæðismenn teljum heppilegasta, þar sem stungið er upp á því að gera landið að einu kjördæmi; ennfremur er hnýtt inn í þetta stjskrfrv. nokkrum ákvæðum um starfshætti Alþingis, sem Sjálfstfl. hefir ekki getað fallizt á. En þrátt fyrir það tel ég sjálfsagt, að frv. sé sýnd sú kurteisi, að því verði vísað til 2. umr., þannig að það geti legið fyrir til meðferðar síðar á þinginu jafnhliða því frv. til breyt. á stjskr., sem hæstv. stj. hefir nú látið útbýta í dag.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það er ekki ástæða fyrir mig að deila við hv. 1. landsk. En ég vil benda á, að frv. okkar Alþ.fl.þm. tryggir bezt það aðalatriði, sem við hv. 1. landsk. erum sammála um: að þingflokkar hafi atkvæði á þingi í samræmi við atkvæðamagn við kosningar; það tryggir þetta miklu betur en stj.frv. það, sem fram er komið að tilhlutun stj. og hv. 1. landsk., því hann er eins og kunnugt er stuðningsmaður samsteypustj. Mér þykir gott að heyra það hjá hv. 1. landsk., að hann telji óhjákvæmilegt að samþ. sé stjskr.breyt. á þessu þingi. Hinsvegar skal ég ekki leyna því, að í Alþfl., sem í fyrra var sammála Sjálfst.fl. um kröfur í þessu máli, ríkir mjög mikil tortryggni til flokksmanna hv.þm. vegna þeirrar undanlátssemi, sem þeir sýndu í fyrra, og sé því ekki rétt að byggja á því, að þeir standi nú eins og veggur í þessu máli á þessu þingi. Svo það er eðlileg ástæða til þess að trúa því ekki fyrirfram, þó að mér þyki gott að heyra þessa yfirlýsingu hv. 1. landsk. Ég hefi reyndar þá trú á honum, að hann vilji sjálfur vinna að stjórnarskrárbreyt. á þessu þingi, hvort sem hann fær því ráðið eða ekki. Þá vil ég víkja nokkuð að hv. 3. landsk. Hann sagði, að sér hafi skilizt á mér, að ég legði ekki áherzlu á það, að þetta frv. gengi fram. Ég sagðist, eins og var, ekki búast við, að þetta frv. gengi fram á þessu þingi. Lýsti ég nánar, hvernig andstæðingarnir hefðu lýst sig andvíga þeim ákvæðum, sem koma fram í frv., og að það væri ekki von, að Alþfl. kæmi frv. fram með sínum mannafla á þingi. Við Alþfl.menn leggjum áherzlu á þetta frv., og þetta er sá grundvöllur, sem við byggjum á. Hitt er annað mál, hvort við gætum í bili sætt okkur við eitthvað minna, en sem væri þó veruleg bót á kjördæmamálinu. Það er undarlegt að heyra það, að hv. 3. landsk., sem er svo handgenginn ríkisstj., eins og kunnugt er, skuli lýsa yfir, að hann hafi ekki tekið neina afstöðu til frv. stj. Ég held, eftir öllum sólarmerkjum að dæma, að hann hafi verið í samningum með ríkisstj., og það er svo að sjá, að hann telji það bezt farið, að Framsfl. og Sjálfstfl. haldi áfram að vinna saman um stj. og framkvæmdir. Þá er það till. hans um að fresta stj.skr.málinu.

Ég sagði kosningu n.

. Kosningu n. er sjálfsagt að fresta, ef flokkarnir óska þess.

Tryggvi Þórhallsson Þetta er óvenjuleg aðferð, a. m. k. nú á síðari árum, og ég fyrir mitt leyti held fast við, að þetta mál eigi heima í fjvn.