Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eíns og hv. þdm. muna, var þetta mál flutt hér í þessari hv. d. og er nú komið aftur frá Ed. vegna einnar breytingar, sem hefur verið gerð á frv., en hún er sú, sem felst í 3. gr. frv., eins og hún er nú, sem er ný og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Á árinu 1965 heimilast að greiða úr ríkissjóði til skreiðarframleiðenda 10 millj. kr. til verðuppbóta á útflutta skreiðarframleiðslu eftir reglum, sem sjútvmrh. setur.“ Það var nokkuð um það rætt í þessari hv. d., þegar málið var hér til meðferðar, að skreið og skreiðarverkun mundi þurfa nokkurn stuðning. Nú varð það úr, að málið fór í nánari athugun, án þess að leiðrétting yrði á þessu gerð hér. Við athugun málsins kom greinilega í ljós, að það væri mjög æskilegt að geta aðstoðað þá, sem skreið verka og í annan stað kom líka í ljós, að það fé, sem ætlað var til styrktar línuveiðum, mundi ekki verða notað allt, vegna þess að tveir fyrstu mánuðirnir hér sunnanlands, sem eru mestu línuveiðamánuðir ársins, voru mjög lítið notaðir, þannig að við það sparast nokkuð af þeim 22 millj., sem til þessa voru ætlaðar og var þá talið mögulegt að færa þær yfir á skreiðarverkunina og að ríkissjóður bætti við því, sem þyrfti til þess að ná þessum 10 millj. öðru hefur ekki verið breytt að neinu leyti í þessu frv. og ég vildi mega vænta þess, að hv. d. geti nú afgreitt frv. eins og það er með þessari breytingu.



Herra forseti. Ég tel þessa breytingu, sem gerð hefur verið í Ed., til bóta, því að það var ekkert samræmi í því að greiða sérstakar uppbætur til hraðfrystihúsanna,, en ætla ekki sams konar bætur til skreiðarframleiðenda. En ég vildi, að hér kæmi fram skýring á þessu orðalagi, sem notað hefur verið á þessari viðbótargrein, af því að mér þykir þau ekki nægilega skýrt. Í gr. segir: „Á árinu 1965 heimilast að greiða úr ríkissjóði til skreiðarframleiðenda 10 millj. kr.“ Nú ætla ég, að þetta eigi að þýða það, að greiða megi 10 millj. kr. í sérstakar uppbætur á þá skreið, sem tilheyrir framleiðsluárinu 1965. Ég ætla, að þetta muni þýða það, en vildi gjarnan, að hæstv. ráðh. léti uppi skoðun sína á málinu, því að sjálfsögðu verður sú skreið, sem verkuð er á árinu 1965; að langmestu leyti flutt út á árinu 1966 eða að talsverðu leyti og þó að orðalagið sé svona, reikna ég með því, að þessar 10 millj. kr. eigi að ganga til uppbótargreiðslna á framleiðslu ársins 1965. Mér finnst sem sagt, að orðalagið sé heldur óglöggt í þessum efnum, en vildi gjarnan, að hæstv. ráðh. tæki hér af öll tvímæli um, hvað átt er við.



Herra forseti. Eins og í gr. segir, er meiningin, að um þessa úthlutun bótanna verði settar ákveðnar og sérstakar reglur, en þær hafa ekki verið ákveðnar enn, svo að ég get ekki sagt í einstökum atriðum, hvernig þær muni verða. En ég get gjarnan lýst yfir því, að ég er alveg sammála hv. 5. þm. Austf. um það; að þetta miðist við framleiðslu ársins 1965, hvort sem hún er seld á því ári eða síðar: Það mætti náttúrlega alveg eins hugsa sér, að þetta tæki til þess hluta af framleiðslunni frá 1964, sem væri eftir óseldur 1965, en það hefur a.m.k. ekki verið mín ætlun, heldur eingöngu, að þetta miðaðist við framleiðslu ársins 1965.



Herra forseti. Handíðaskólinn hefur starfað í Reykjavík síðan 1939. Á þessum árum hafa um 6.000 manns sótt í hann margvíslega kennslu og eru þar bæði áhugamenn í ýmsum listgreinum og kennaraefni í teikningu eða vefnaði og verðandi listamenn. Skólinn hefur unnið sér vaxandi hefð, vinsældir og viðurkenningu. Hann varð upprunalega til, eins og margar menningarstofnanir hér á landi, fyrir fórnfúst áhugastarf einstakra manna. Nú er hann orðinn það stór og hlutverk hans það mikið, að tími er kominn til að setja hann á fastan grundvöll. Með þessu frv. er lagt til, að sett séu föst lög um skólann, ríkisvaldið taki að sér yfirstjórn hans og beri meginhluta af kostnaði, en Reykjavíkurborg beri nokkurn hluta af kostnaði, og er um það samkomulag milli þessara aðila. Málið hefur verið afgreitt með samkomulagi í Ed. Menntmn. þessrar hv. d. mælir einróma með því, að það verði samþ.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, rennur fé erfðafjársjóðs til lánveitinga og styrkveitinga til þess að koma upp vinnuheimilum fyrir öryrkja og gamalt fólk í því skyni, að starfsgeta þeirra geti komið að sem fyllstum og beztum notum. Einn þátturinn í því að gera þessa öryrkja og þetta gamla fólk starfhæft er að endurhæfa það á sérstakri endurhæfingarstöð, sem komið hefur verið upp að nokkru leyti og er verið að koma upp að öðru leyti. Það hefur verið nokkur vafi um það, hvort nota mætti fé erfðafjársjóðs í þessu skyni og stjórn Öryrkjabandalagsins hefur lagt á það mikla áherzlu, að þessi stofnun, þessi endurhæfingarstöð, yrði styrkhæf á borð við vinnuheimili. Í frv. felst ekki annað en það, að því hefur verið bætt inn í 2. gr., að á eftir orðunum „til lána og styrkveitinga til þess að koma upp vinnuheimilum“ komi: „og öðrum stofnunum fyrir öryrkja og gamalmenni í því skyni, að starfsgeta þeirra komi að sem fyllstum notum“. Í þessum orðum, „öðrum stofnunum“, á að felast, að endurhæfingarstöðin og aðrar þær stofnanir, sem vinna beint að þessu marki, að reyna að auka og efla starfsgetu gamla fólksins og öryrkjanna og skapa þeim skilyrði til þess að verða sem nýtastir þjóðfélagsborgarar, komi undir þetta. Annað er ekki efni frv. og ég vænti, að því verði vel tekið hér eins og í hv. Ed., sem samþykkti það óbreytt og samhljóða. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni visað til hv. heilbr.– og félmn.



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fyrir hv. Ed. og samþ. þar með shlj. atkv. Efni þess er það að fá heimild til þess að bjóða út 75 millj. kr. innlent lán eða spariskírteini í sambandi við framkvæmdaáætlun ríkisins fyrir árið 1965. Í nóvembermánuði s.1. voru samþ. lög hér á Alþ. um heimild til útgáfu spariskírteina eða lánsútboðs fyrir allt að 75 millj. kr. Þessi upphæð var boðin út í tvennu lagi, fyrst 50 millj., siðan 25 millj. og seldist lánið upp á skömmum tíma. Það var m.a. svo ákveðið um þessi spariskírteini, sem voru til 10 ára, að þau skyldu bundin eða tryggð með byggingarvísitölu. Nú er ætlunin að fá þessa lánsupphæð hækkaða úr 75 millj. í 150 millj. og bjóða fljótlega út lán að nýju og ég geri ráð fyrir, að kjör og skilmálar varðandi hið nýja lánsútboð verði svipaðir og í nóvember-desember að öðru leyti en því, að vextir verói nokkru lægri, væntanlega um það bil 1% lægri í samræmi við þá vaxtalækkun, sem hér hefur orðið síðan. Varðandi framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkisins fyrir árið 1965 hefur hún verið í smíðum undanfarna mánuði og verður kunngerð Alþ., áður en því lýkur. Ég legg til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn., en vil beina þeim tilmælum til hv. n., að hún afgreiði málið svo tímanlega, að þetta frv. geti orðið að lögum í þessari viku.



Herra forseti. Ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. um, til hvers þeim peningum var varið, sem teknir voru að láni samkv. þeirri lánsheimild af þessu tagi, sem samþ. var í fyrra. Ég man ekki til, að það hafi legið .fyrir hér upplýsingar um þetta.



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til að heimila ríkisstj. að gefa út skuldabréfalán að upphæð 75 millj. kr. og sú grein er gerð fyrir þessu, að þetta fé eigi að nota í sambandi við framkvæmdir, sem ákveðnar eru í framkvæmdaáætlun ríkisstj. fyrir yfirstandandi ár. Ég hef áður að því vikið við svipað tækifæri og þetta, að það er vægast sagt óeðlilegt að leita til Alþ. með slíkar heimildir sem þessar, til þess að standa undir útgjöldum eftir áætlun, sem Alþ. hefur ekki enn þá fengið að sjá. Það er vitanlega eðlilegt, að þessar framkvæmdaáætlanir séu kynntar Alþ. meira að segja áður en þeim er að fullu lokið, því að hér er um mikilvægar ákvarðanir í fjárhagsmálum ríkisins að ræða. Nú er sem sagt gert ráð fyrir því, að ríkið afli sér fjár, í þessu tilfelli upp á 75 millj. kr., til þess að standa undir tilteknum útgjöldum, sem ríkið á að standa undir. Ég geri ráð fyrir því, að þetta fé eigi að fara til ákveðinna vegalagninga í landinu, nokkurra meiri háttar vegagerða og ýmiss konar annarra framkvæmda, sem ríkið hefur með höndum, en vitanlega hefur ekki verið veitt nægilega mikið fjármagn til á fjárl. En þegar ríkið fer fram á slíkar heimildir sem þessar, er eðlilegt, að sú áætlun liggi fyrir Alþ., sem kallar eftir þessu fjármagni, sem hér er leitað eftir. Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. sagði, að framkvæmdaáætlun fyrir yfirstandandi ár mundi verða kunngerð Alþ., áður en því lýkur. Fyrst á sem sagt að samþykkja hér heimildir um lánsútvegun til tiltekinna framkvæmda, sem maður veit ekki, hverjar eru, en svo eiga alþm. að fá í nesti til þess að hafa með heim til sín, hvað þetta væri, sem var verið að afla fjár til. Þetta eru alveg ófær vinnubrögð. Það er búið að standa svona að málum a.m.k. einu sinni áður og það er alveg óþarfi að halda áfram á þessari braut. Ég álít því, að það sé eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. kynni fyrir Alþ. þau drög að framkvæmdaáætlun, sem ég veit að liggja fyrir og að Alþ. fái alveg fulla skýringu á því, um hvaða framkvæmdir er hér að ræða og hvernig fjárhagsmálefnum þessara framkvæmda er í rauninni varið, hvernig á að verja þessu fé, sem á að innheimta á þennan hátt, Auk þess álít ég, að það sé rétt að gera sér fulla grein fyrif því, að með þessum lántökum, bæði nú og fyrr, er verið að fara að verulegu leyti inn á nýjar brautir í sambandi við fjármál ríkisins. Fjárveitingar, sem ákveðnar hafa verið í fjárl. til tiltekinna framkvæmda, eru ekki nægilega miklar og þá er farin sú leið að taka lán til þess að geta þokað þessum framkvæmdum lengra áleiðis, en með því er vitanlega verið að eyða fyrir fram. Það er með slíkum lántökum sem þessum verið að ráðstafa fjármagni næstu ára, því að auðvitað verður síðar að taka upp á fjárlög vexti og afborganir af þessum lánum. Hefði maður þó viljað halda, að það væru kringumstæður til þess núna, að ríkið hefði þær tekjur, sem ættu að vera nægilegar til þess að standa undir eðlilegum framkvæmdum, sem efnahagskerfið almennt þolir. En þessi leið er valin. Ég vil ekki neita því, að í sumum tilfellum geti verið nauðsynlegt að grípa til þess að taka slík lán sem þessi og ljúka tilteknum framkvæmdum. Það getur vissulega staðið svo á. En mér sýnist nú samt, að það sé verið að leggja hér inn á alveg nýja braut í þessum efnum og standa að framkvæmdum á vegum ríkisins með allt öðrum hætti en hingað til hefur verið gert. Ég vildi svo aðeins vænta þess, að hæstv. fjmrh. sjái sér fært að kynna a.m.k. fyrir fjhn. d., sem fær þetta mál til athugunar, þau drög að framkvæmdaáætlun, sem fyrir liggja ábyggilega og þar verði gerð a.m.k. full grein fyrir því, hvernig á að verja þessu fé í aðalatriðum, sem hér er farið fram á heimild til þess að taka að láni.



Herra forseti. Það eru nokkrar aths. við það frv., sem hér liggur fyrir frá hæstv. ríkisstj. um heimild til að taka innlent lán. Sams konar tilmæli voru flutt Alþ. þann 16. nóv. s.1. og þá mun ég við 1. umr. hafa tekið allvel í það, að þessi tilraun yrði gerð af hálfu hæstv. ríkisstj. til þess að afla fjármagns, en ég vil segja það, að nú þykir mér gerast nokkuð skammt stórra högga á milli og það sé farið að vega nokkuð oft í sama knérunninn. Ég var samþykkur þessari tilraun í nóv. s. 1. og hafði ég þó nokkrar aths. að gera við aðferðina við lánsfjáröflunina og ég tel rétt að minna á sumt af þeim a.m.k. hér í örstuttu máli. Ég hreyfði því þá við 1. umr., að ég teldi eðlilegra og raunar sjálfsagt, að þegar leitað er heimildar Alþ. til slíkrar fjárútvegunar, væri jafnframt tilgreint, til hvers fjármagnið ætti að nota og það væri lögákveðið. Á þetta vildi hæstv. fjmrh. ekki fallast og vísaði til þess, að fjármagnið ætti að ganga til framkvæmda samkv. framkvæmdaáætlun. Ég tel enn þá óeðlilegt, að Alþ. ákveði ekki þær framkvæmdir, sem gera skal á vegum ríkisins og þess vegna vil ég enn á ný beina þeim tilmælum til hæstv, ríkisstj. og hæstv. fjmrh., að nú verði gerð þarna bragabót og inn í frv. sett ákvæði um það, til hvers fjármagninu skuli varið. Megin ástæðan til þess, að ég taldi lögin í nóv. eiga rétt á sér, var það ákvæði þeirra að verðtryggja það sparifé, sem á þennan hátt yrði lagt til hliðar. Og sú ástæða er vissulega enn þá fyrir hendi. En ég vil minna á, að hér er ekki nema örlítið gert að því að verðtryggja sparifé, sem vissulega þyrfti að gera miklu meira að og þegar þetta mál var hér síðast til umr., tók hæstv. fjmrh, vel undir það, að slík breyting þyrfti að ná fram að ganga, og sagði, að að málinu væri þá unnið og er það vel. Nú eru liðnir fjórir mánuðir og ætti þá eitthvað að hafa þokazt í rétta átt í þessu sambandi. En hinu er ekki að neita, að slík lánsútboð með þetta góðum kjörum hljóta að verða til þess að rýra mjög getu viðskiptabankanna til þess að gegna hlutverki sínu, sem Alþ. hefur í öllum tilfellum falið þeim. Og það er fyrst og fremst það, sem ég óttast að þetta frv. muni hafa í för með sér. Rekstrarfjárskortur er nú mjög mikill í nálega öllum atvinnugreinum þjóðarinnar og mjög mikil ásókn á bankana, sjálfsagt aldrei meiri og þess vegna kemur það áreiðanlega mjög illa við bankana og getu þeirra til þess að leysa úr vandamálum viðskiptamanna sinna að bjóða nú út þetta lán með þeim kjörum, sem samkv. fenginni reynslu hljóta að vera aðgengileg fyrir alla þá, sem nokkurt sparifé eiga og geta við sig losað. Þegar málið var til umr. hér síðast, mun hæstv. fjmrh. hafa látið þá skoðun í ljós, að hugsanlega mundi talsvert fjármagn koma til innlausnar á þennan hátt annars staðar frá, en úr bönkum, það mundu ýmsir frekar kjósa að kaupa þessi skuldabréf, en að geyma peningana annars staðar eða gera annað við peningana og má vera, að einhver brögð hafi verið að því. En ég held þó, að reynslan í desembermánuði s.1. og það veit ég a.m.k., að bankastjórar, sem hér eru staddir, geta staðfest með mér, sýndi, að það fjármagn kom að langmestum hluta, ef ekki að öllu leyti, úr bönkunum. Það var tekið út og keypt fyrir það bréf. Ég tel vera mjög varhugavert að halda nú eftir aðeins fjóra mánuði lengra áfram á þessari braut, ekki sízt þegar nú er komið á daginn, að hæstv. ríkisstj. ætlar ekki að láta við þetta sitja, heldur hefur hún jafnframt gert alvöru úr því, sem ýmsir bankamenn hafa löngum óttazt, að leggja þær kvaðir á viðskiptabankana til viðbótar þessu að knýja þá til þess að verja 10% af sparifjáraukningunni á þessu ári líka, eins og verið hefur 2 undanfarin ár, til þess að kaupa ríkisskuldabréf og það fé á enn fremur að ganga til margnefndrar framkvæmdaáætlunar. Ég tel, að hér sé um slíka blóðtöku að ræða, að viðskiptabankarnir geti trauðlega undir henni risið. Og ég tel það fullkomið athugunarefni fyrir hæstv. ríkisstj. að ganga ekki lengra á þessari braut, en þegar hefur verið gert. Enn fremur er þess að geta, að síðari tilhögunin, þ.e.a.s. 10% bindingin til viðbótar, kemur mjög misjafnt niður hjá einstökum bönkum, þar sem inn í framkvæmdaáætlun hafa, að því er ég bezt veit, verið tekin ýmis þau atriði, sem sérstakir viðskiptabankar eiga eðli málsins skv. að leysa úr, öðru sleppt, sem öðrum viðskiptabönkum er aðallega ætlað að greiða fyrir. Þannig ójafnast aðstaða bankanna að verulegu leyti. Um frv. sjálft að öðru leyti skal ég ekki eyða mörgum orðum. Það gefast tækifæri til að skoða það betur í hv. fjhn., sem þetta frv. verður sent til umsagnar, ef að líkum lætur. Ég ætla þó að minnast aðeins með örfáum orðum á tvö atriði til viðbótar. Annað er það, sem við nokkrir nm. í fjhn. þessarar hv. þd. hreyfðum, þegar málið var til skoðunar þar í nóv. s.1., en það er, hvort ekki væri rétt að hafa þessi skuldabréf a.m.k. framtalsskyld. Það voru talin ýmis tormerki á því af hæstv. fjmrh. að verða við þeirri beiðni og vísað til þess, að sparifé væri hvorki framtalsskylt né skattskylt og þess vegna yrði þessi sparifjársöfnun að lúta sömu lögum. Mér finnst þó, að hér sé talsverður munur á. Hér er þó óneitanlega um verðbréf að ræða og möguleiki fyrir hendi til þess að fylgjast með, hvert þau fara, hverjir þau kaupa. Og í framhaldi af þeim umr., sem urðu hér í fyrra, bárum við hv. 1. þm. Norðurl. v. fram brtt. um það, að þessi innlánsskírtefni eða skuldabréf skyldu skráð á nafn. Ég er enn þá þeirrar skoðunar, að það hafi verið réttmæt ósk, að þessi bréf yrðu nafnskráð. Því fylgja engin vandkvæði, sem ekki er hægt að leysa úr, en því fylgir mjög mikil auðveldun fyrir skattarannsóknardeild hæstv. fjmrh., sem með því hefði átt ólíkt auðveldara að fást við þau verkefni, sem henni er ætlað að leysa og væntanlega erum við allir einhuga um það, að sízt beri að torvelda það starf, sem henni er falið. Ég tel því ástæðu til þess að freista þess nú enn á ný að fá þessa umbót inn í lagafrv. og mun gera ráðstafanir til þess. Annað atriði, sem ég nefni, er að vísu miklu minna atriði, en þó umtalsvert, en það er, að ég tel, að þegar um slíka lagasetningu sé að ræða, þá eigi og það sé sjálfsagt að tilgreina þau kjör, sem bréfin eiga að vera seld á. Einnig þessa ósk bar ég fram hér í nóv. s.1., en var þá ekki sinnt. Ég vona, að nú takist betur til og það verði hægt að fá inn í frv. ákvæði um það, hvaða lánskjör verði á umræddum skuldabréfum. Ég skal ekki, herra forseti, lengja þetta mál að svo stöddu, með því, eins og ég sagði, að það gefst tækifæri til þess að skoða það í nefnd, þó að nokkuð sé nú þrengt að tíma nefndarinnar í því skyni. En ég vil að síðustu leggja á það ríka áherzlu, að það verði upplýst, annaðhvort nú eða þá fyrir hv. fjhn., meðan á meðferð málsins stendur, í hvaða skyni á að nota það fjármagn, sem hér um ræðir. Enn fremur tek ég undir þá ósk, sem hér hefur komið fram frá tveimur hv. þm., sem um þetta mál hafa rætt, að æskilegt væri og raunar sjálfsagt að fá upplýsingar um það, til hvers það fjármagn, sem þegar hefur verið aflað, hefur verið notað. .Ég tel óeðlilegt, að það séu tvenns konar fjárlög í landinu, annars vegar þau fjárlög, sem Alþ. samþykkir, og hins vegar framkvæmdaáætlun, sem ríkisstj. gerir og það sé alger lágmarkskrafa a.m.k., að Alþingi sé leitt í allan sannleika um það, hvað það er, sem skv. henni er framkvæmt.



Herra forseti. Í lögunum um heimild fyrir ríkisstj. til að taka erlent lán, sem þetta frv. felur í sér breytingar á, frá 19. nóv. 1964, er svo ákveðið, að lánsfé, sem aflað er með sölu spariskírteina, skuli verja til framkvæmda á vegum ríkisins og til greiðslu á skuldum ríkissjóðs og ríkisábyrgðasjóðs. Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) spurðist fyrir um það, hvernig ráðstafað hefði verið því fé, sem kom inn fyrir spariskírteini, sem seld voru í vetur. Því miður hef ég ekki þá sundurliðun við höndina, enda ekki búið að ganga endanlega frá ráðstöfun þeirra 75 millj., en vil aðeins taka það fram, að verulegur hluti af því fór til Rafmagnsveitna ríkisins, til jarðborana og til hafna. Að öðru leyti er sjálfsagt, að hv. fjhn. fái upplýsingar um það. Varðandi ráðstöfun á því fé, sem nú er ætlað að afla með þessu nýja lánsútboði, þá er gert ráð fyrir, að það gangi aðallega til fjögurra framkvæmdaliða: til rafvæðingarinnar, til hafna, til vegagerða og til flugvalla. Út af athugasemdum hv. 11. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Austf. finnst mér sjálfsagt, að þau atriði, sem þeir hreyfðu, komi til umr. og athugunar í hv. fjhn. og er sjálfsagt að veita nefndinni og nm, upplýsingar, eftir því sem þeir óska og unnt er að veita á þessu stigi. En varðandi samband milli þessarar verðbréfasölu fyrirhuguðu og bankanna vil ég taka það fram, að um þetta mál hefur verið haft samráð við bankana, en ætlunin er að afla vegna framkvæmda– og fjáröflunaráætlunarinnar fyrir 1965, 75 millj. frá bankakerfinu, auk þessara 75 millj., sem í þessu frv. er gert ráð fyrir að afla. Ég veit ekki betur, en bankarnir hafi út af fyrir sig fallizt á þetta. Ég vil taka það enn fremur fram, að bankarnir eða fulltrúar þeirra óskuðu eftir því, að ef ríkisstj. færi í slíkt lánsútboð, þá yrði það gert sem fyrst, en ekki beðið með það fram eftir árinu. Ég tel ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta mál hér að sinni, en sem sagt munu fjhn. veittar þær upplýsingar í sambandi við þetta mál, sem nefndin og nm. óska eftir og fyrir liggja.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur upplýst nokkuð, til hvers þetta eigi að fara. Ég verð nú að segja, að þegar lagt er í jafnstórar fjárveitingar og jafndýrar fyrir ríkissjóð, þá virðist manni, að það ætti að vera nokkuð algilt lögmál, eins og hæstv. ríkisstj. hefur nú stillt málum, að það ætti að vera fyrst og fremst til mjög arðbærra framkvæmda. Ég verð að segja, að þegar maður heyrir t.d. talað um, að það eigi að vera til vegagerða, svo nauðsynlegar sem þær eru, þá virðist dálitið hæpið að taka lán til vegagerða og það næstum með okurkjörum. Það ætti fyrst og fremst að miða við að taka það til hluta, sem standa undir sér. Það getur sem sé verið álitamál, en gott er að fá það upplýst. Þegar ríkissjóður tekur lán, þá finnst mér, að við hér á Alþingi eigum að hugsa fyrst og fremst um hag ríkisins í slíku sambandi, en ekki um hag þeirra, sem lánin veita, þannig að fyrsta spurningin, sem hlýtur að liggja fyrir okkur er, hvort ríkissjóður geti ekki fengið hagstæðari lán en þau, sem þarna er stofnað til. Ég geng út frá því, að það sé ekki beinlínis pólitíkin að tryggja fármagnseigendum, t.d. hér í Reykjavík, alveg sérstaka aðstöðu til þess að geta ávaxtað sítt fé örugglega og með háum vöxtum. Að minnsta kosti ef það á að vera einhver hjálparstarfsemi við þá, þá er rétt að það komi fram sem stefnuyfirlýsing. Ég hef áður gert hér athugasemd við það, þegar mér finnst, að ríkisstj. hafi hagað sér óskynsamlega í slíkum lántökum. Það voru tekin lán hér á árunum, sem við hæstv. fjmrh. báðir munum eftir, af því að við stóðum dálítið að því, í sambandi við skatta eða tolla réttara sagt, sem Sogsvirkjunin á sínum tíma þurfti að borga til ríkissjóðs. Og Sogsvirkjunin, sem ríkissjóður og Reykjavíkurborg eiga í sameiningu, tók lán með rafmagnsvísitölukjörum til þess að borga skatta í ríkissjóðinn. Það þótti mér satt að segja hámark þess, hve vitlaust gæti verið hægt að fara að því að taka lán handa ríkissjóði, enda reyndust þetta einhver dýrustu lán, sem ég man eftir að maður hafi haft með að gera. Ég held þess vegna, að það sé rétt að athuga það, þegar ríkíssjóður þarf á svona lánum að halda og menn eru sammála um, að það sé rétt að taka þau, hvort ekki eru til aðrir, sem geta veitt þau með beri kjörum en þessir. Og þá verðum við fyrst og fremst að hugsa til Seðlabankans. Ég get því ekki betur séð, en Seðlabankinn sé sá banki, sem eigi að þjóna ríkissjóði bókstafleg í þessum efnum. Og mér er alveg sama um að, þó að það kunni að vera einhver dálitil skuld hjá ríkissjóði í Seðlabankanum. Ríkissjóður er sá aðili, sem á þennan banka og á ráðstafa hans fé og ef þar eru einhverjir embættismenn, sem setja sig á háan hest og vilja ekki ganga inn á eitthvað slíkt, þá er hér sá aðili, sem getur sagt þeim fyrir verkum. Nú er lagt til, að í fyrsta lagi sé gefin út bréf og það séu sérstök skattsvikabréf, þannig að menn þurfi ekki einu sinni að telji þau fram til skatts. Í öðru lagi er lagt til,að þau séu tryggð með vísitölu. Í þriðja lagi er lagt til, að þau séu með mjög háum vöxtum. Ef maður gengur út frá því, að það sé ekki verið að hugsa um hag lánveitenda í þessu sambandi, heldur um hag ríkissjóðs, þá finnst mér alveg óþarfi af ríkissjóði að bjóða svona kjör: Ríkisstj. er sá aðili, sem ræður Seðlabankanum, og ég veit ekki til annars, en að ríkisstjórnir í nálægum löndum telji það eðlilegt, að seðlabankar láni þeim og þegar þeir láni þeim, láni þeir þeim með mjög góðum kjörum. Ég álít þess vegna, að það, sem gera bæri í þessu sambandi sé, að Seðlabankinn sé skyldaður til að lána ríkissjóði til viðbótar, ef það nægir ekki, að hæstv. fjmrh. eða hæstv. ríkisstj. segi við Seðlabankann: Okkur vantar meira, en hvað sem skuldin kann að vera, 300 eða 400 millj., okkur vantar þarna meira, við þurfum 75 millj. í viðbót, - og segi við Seðlabankann um leið: Og þetta láníð þið með 2%. - Gagnvart ríkinu er engin ástæða til þess, að ein ríkisstofnun sé að okra á ríkissjóði. Og þetta er sú sjálfsagðasta fjármálapólitík, sem nokkur ríkisstj. getur rekið, ekki sízt í landi, þar sem flestir bankarnir og þar með Seðlabankinn sjálfur eru ríkiseign. Ég fæ því ekki séð, að það séu nokkur rök til fyrir öðru, en að fyrirskipa Seðlabankanum að lána, ef einhver tregða er þar og ákveða, að það séu mjög lágir vextir, sem ríkissjóður eigi að greiða. Hvaða ástæða er til þess, að seðlabanki taki háa vexti af ríkissjóði? Það er ekki nokkur ástæða til, sem mælir með því. Hver ætli gefi Seðlabankanum möguleika til að hafa einhverja peninga? Það er ríkið. Hann er til fyrir lög hér frá Alþingi, og það er Alþingi, sem ákveður, hvernig hann skuli starfa. Og ef það er verið að reikna háa vexti handa ríkissjóði úr Seðlabankanum, þýðir það bara óbeina skattlagningu á framtíðina. Stundum er sagt við mig, að ég haldi alltaf sömu ræðurnar hér á Alþingi. En ég man eftir því einu sinni, að ég hafði sérstaklega rætt þetta mál. Það var þegar Björn Ólafsson var fjmrh., og þá átti hann víst í mjög hörðu við þáverandi Landsbanka. Og ég man eftir því, að hann tók mjög vel í þetta og mun hafa haft við orð að sækja um heimild til Alþ. að fyrirskipa bankanum slík lán. Og ég hef sjálfur staðið í því, það eru að vísu um 20 ár síðan, að verða að segja þáverandi seðlabanka, Landsbankanum, með lögum hér frá Alþingi fyrir verk. um um, hvaða lán skuli veita og hvernig. Það var þegar stofnlánadeild sjávarútvegsins var stöðvuð og Landsbankinn hafði staðið í veginum fyrir því í hálft ár og vildi ekki ganga inn á þær till., sem nýbyggingarráð og nýsköpunarstjórnin stóðu að, þ. á. m. að lána með eitthvað 2% vöxtum. Ég held, að ef það sýnir sig, að ríkissjóður þarf á slíku fé að halda, og það býst ég við, að sé rétt og ef það er einhver tregða að lána meira í þessum almennu lánum, sem Seðlabankinn veitir, eigi hæstv. ríkisstj. einfaldlega að fara fram á það við Alþ., að Alþingi fyrirskipi Seðlabankanum, ef þess þarf með, að lána ákveðnar upphæðir til ríkissjóðs og lán, sem séu veitt frá Seðlabankanum til ríkissjóðs, séu með að hámarki 2% vöxtum. Það er engin ástæða, þegar menn eru að taka úr einum vasanum og láta í hinn, eins og úr Seðlabankanum og láta í ríkissjóð, að það sé verið að láta einhvern og einhvern embættismann úti í bæ fara að segja Alþingi og ríkisstj. fyrir verkum um það, að það skuli útbúa einhver skuldabréf handa skattsvikurum með vísitölutryggingu og 7% vöxtum, ekki nokkur ástæða. Og ef hæstv. fjmrh. á í einhverjum erfiðleikum með Seðlabankann í þessum efnum, skal ég vera alveg viss um, að hann fær fullan stuðning hér á Alþ., ef hann segir Alþ., að hann þurfi á svona heimild að halda. Og ég held, að gagnvart Seðlabankanum sé alveg nóg að segja, að hann mundi fara fram á slíkt, þá borgi Seðlabankinn þetta fé út.



Herra forseti. Eins og fram kemur í aths. við þetta frv., hefur það þótt eðlilegt, þegar verið var að athuga undirbúning að setningu reglugerðar skv. lögunum um breyt. á lausaskuldum iðnaðarins, sem síðasta Alþ. afgreiddi, að breyta svolítið tímamörkum, sem þar voru, en þar var miðað við, að breyting á lausaskuldum iðnaðarins eftir l. frá því í fyrra, skyldi miðast við skuldir, sem stofnazt hefðu á árunum 1957–62. Nú hefur tekið nokkuð langan tíma að koma framkvæmd þessa máls í gang. Ég hef lagt mikla áherzlu á það, að reglugerð yrði ekki sett um þetta nema í samráði við bankana, fyrst og fremst Seðlabankann og svo viðskiptabankana, og með það sjónarmið fyrir augum að tryggja þú betur raunhæfa framkvæmd málsins. Það var sameiginlegt álit þeirra, sem ég átti viðræður við f.h. bankanna, að eðlilegt væri, eins og nú horfir, að taka árið 1963 með og með þessari breytingu mundi það þýða, að lausaskuldir, sem stofnað hefði verið til á árinu 1963 af sömu sökum og annars er miðað við í lögunum, komi til álíta, þegar á að fara að breyta þessum lausaskuldum iðnaðarins í föst lán. Þessi breyting felur að þessu leyti í sér nokkurt hagræði fyrir iðnaðinn. Aftur á móti hefur það ekki þótt raunhæft við nánari athugun málsins að miða við neitt fyrra mark, hvenær var til skuldarinnar stofnað og það er í sjálfu sér alltaf nokkurt álitamál, hvenær lausaskuld er til orðin og þess vegna er það tímamark fellt niður. Að öðru leyti þarfnast ekki þetta mál sérstakrar skýringar. Ég vil aðeins geta þess, að ég geri mér von um, að það verði nú á næstunni, innan mjög skamms tíma, hægt að gefa út ýtarlega reglugerð um framkvæmdaratriði þessa máls og þá, eins og ég sagði, í samráði við bankana, sem ég hef lagt mikla áherzlu á, að mundi verða tryggari undirstaða undir því, en ella væri, að málið fengi raunhæfa þýðingu í framkvæmd. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því frv., sem hæstv. iðnmrh. hefur nú mælt fyrir. Ég vil taka það fram, að ég tel, að sú breyting sem hér er gert ráð fyrir, sé mjög til bóta, því að eins og hæstv. ráðh. gat um, hefur dregizt nokkuð að setja reglur um þessa mjög svo þýðingarmiklu breytingu, sem lögin, sem samþykkt voru í fyrra, gera ráð fyrir á lausaskuldum iðnaðarins og það er því fullkomlega eðlilegt, að það ár, sem farið hefur til undirbúnings þessarar reglugerðarsetningar eða þessarar fyrirkomulagsákvörðunar, sé tekið með, þegar nú á að fara að vinna að málinu og enn fremur finnst mér eðlilegt að taka eldri skuldirnar einnig með og raunar sjálfsagt og sjálfsagt athugunarleysi við setningu laganna á sínum tíma, því að þær geta í mörgum tilfellum verið ekki síður þungbærar heldur en þær, sem síðar er stofnað til, svo að ég tel sem sagt, að þetta frv. sé til bóta. Það er vissulega rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það hefði tekið langan tíma að koma þessu í kring og ég fagna því þess vegna sérstaklega, að nú skuli málið vera komið á það stig, eins og hæstv. ráðh. upplýsti, að úr þessari breytingu geti orðið, því að nauðsyn á þessum breytingum er mjög brýn. Það er alkunna, að iðnaðurinn býr við mjög erfið kjör af ýmsum ástæðum og þar er lánsfjárskorturinn ekki hvað sízt þrándur í götu. Með því stórhækkandi verðlagi, sem verið hefur hér að undanförnu, krefst allur atvinnurekstur stöðugt meira rekstrarfjár og við vitum, að iðnaðurinn ekki hvað sízt hefur búið við nokkuð skarðan hlut, að því er þetta efni varðar. Ýmislegt fleira kemur til, sem knýr á, að iðnaðurinn fái nú góða úrlausn sinna mála. Eins og hér hefur raunar áður verið vikið að, hafa gerzt ýmsar þær breytingar á þjóðfélagsháttum, sem hafa gert aðstöðu iðnaðarins mjög erfiða: minnkaðir verndartollar, meiri innflutningur og meiri samkeppni erlendis frá frá fyrirtækjum og atvinnugreinum, sem þar búa við betri kjör, en við höfum getað búið okkar iðnaði og þess vegna er hætt við, að hann standi nokkuð höllum fæti og það er raunar svo, því að mörg iðnfyrirtæki hafa orðið að draga verulega saman rekstur sinn, sum jafnvel loka, eins og alkunnugt er. Erindi mitt hingað var því einungis það að fagna því, að þetta mál skyldi nú vera komið á það stig, sem hæstv. ráðh. upplýsti, að þess megi vænta, að iðnaðurinn njóti nú þeirrar fyrirgreiðslu, sem fyrir löngu var honum ákveðin.



Herra forseti. Ríkisstj. hefur gefið fyrirsvarsmönnum dráttarbrauta og skipasmíða fyrirheit um það að styðja þá í ráðagerðum, sem uppi eru til þess að stækka dráttarbrautirnar í landinu, bæði litlar og gamlar dráttarbrautir, sem nú eru ekki nægjanlega vel búnar til þess að sinna viðgerðarþörf hins nýja og stóra bátaflota okkar og einnig að veita einhvern atbeina, eftir því sem verða má, til þess að þessir aðilar geti hafið skipasmíðar í landinu í ríkari mæli, en verið hefur og þá fyrst og fremst stálskipasmíðar, sem verið hafa mjög litlar hér fram til þessa. Þetta frv. er einn liður í því að efna þessi fyrirheit. En eins og kunnugt er og fram kemur í aths., geta dráttarbrautir og skipasmiðastöðvar, ef þær eru byggðar af sveitarfélögum, komizt undir hafnarlög, þannig að ríkisábyrgðarþörf er ekki sérstök fyrir hendi. Sú almenna heimild, sem þar er í l., yrði notuð. En það eru ýmsir aðilar, sem nú eru með ráðagerðir í þessum efnum, einkafyrirtæki, sem skortir ríkisábyrgð í sambandi við ráðagerðir þeirra, en það verður að ætla, að það mundi greiða allverulega fyrir þeim í sambandi við lánsfjárútveganir. Ég held, að það þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta frv., það skýrir sig sjálft, en vildi mega leggja til, að frv. yrði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr, og hv. iðnn.



Herra forseti. Þegar var til athugunar og undirbúnings í rn. frv. til l. um hreppstjóra, sem þetta þing hefur haft til meðferðar, kom einnig til álíta, að breyta þyrfti ljósmæðral., sérstaklega varðandi þau ákvæði, sem lúta að launum ljósmæðra. Það hefur því miður dregizt lengur, en ég hafði talið æskilegt að koma þessu frv. á framfæri, en efni þess er í aðalatriðum það að færa ljósmæðral. til samræmis við þau ákvæði, sem fólust í frv. til hreppstjóralaga á sínum tíma, og verður að telja, að það hafi verið eðlileg ráðstöfun og að sumu leyti ekki ósambærileg og hafi áður verið nokkurt samræmi á milli þessara launaflokka, ef svo mætti segja. Það hefur að vísu komið til álíta að gera meiri breytingar á löggjöfinni, en þótti samt sem áður ekki tímabært, enda liggja ekki fyrir þær till. frá sýslunefndum og sýslumönnum, sem æskilegt væri, áður en til skipulagsbreytingar á umdæmum ljósmæðranna kæmi, sem þó hefur verið nokkuð til athugunar. Ég vil mega leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr, vísað til 2. umr. og hv. heilbr.– og félmn.