Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar deildar fjallaði um frv. á sameiginlegum fundum með fjh.- og viðskn. Nd. Í ítarlegri framsöguræðu formanns fjh.- og viðskn. Nd. kom fram lýsing á störfum n. að málinu. Auk þess hefur fjh.- og viðskn. þessarar deildar haldið fund um málið í kvöld og fengið m. a. sérstaka umsögn frá Þórði Friðjónssyni hagfræðingi í forsrn. um framkvæmd 1. gr. laganna. Við teljum að þessi umfjöllun, sem farið hefur fram á fundum nefnda þingsins bæði í gær og í dag, feli í sér allgreinagóða mynd af því sem hér er um að ræða, þótt vissulega hafi tíminn verið naumur. Ég vil því þakka meðnm. mínum í þessari nefnd og einnig fjh.- og viðskn. Nd. fyrir mjög ötult starf að framgangi þessa máls og lipurt samstarf við að greiða fyrir framgangi þess. Meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþykkt eins og það kemur frá Nd. Við erum þeirrar skoðunar, að þetta frv. sé einn steinninn í þá traustu götu sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið að leggja síðan hún tók við völdum og færir þjóðina frá því óðaverðbólgu- og upplausnarþjóðfélagi, sem hér var ríkjandi allt of oft áður, og yfir í samfélag þar sem framþróun atvinnulífsins og aukin og bætt lífskjör í landinu varða þá meginefnahagsstefnu sem við lýði er. Það hefur komið fram hér í þessari deild áður að að þessari stefnumótun er unnið með margvíslegum hætti, bæði með þeim fjárlögum, sem samþykkt voru hér fyrir áramót, með þeirri sérstöku fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, sem samþykkt var hér fyrir nokkru, með brbl., sem sett voru um áramót, og þeirri efnahagsáætlun, sem fylgdi þeim, og einnig með því frv. sem hér liggur fyrir og meiri hl. n. leggur til að verði samþykkt.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér athyglisvert sem kemur fram í yfirlýsingu hv. þm. Ólafs Ragnar Grímssonar, að hér sé enn einn steinninn lagður í götu ríkisstj. Ég vona að hún hrasi ekki frekar um þessa steina en aðra sem þm. talaði um að lagðir hefðu verið í hennar götu af hálfu stjórnarsinna, en hér eru víst mælt orð að sönnu. Hv. þm. talaði líka um hversu vel hefði tekist til um stefnumörkun í efnahagsmálum, t. d. með afgreiðslu fjárlaga á sínum tíma. Það er nú svo með þessi blessuð fjárlög, að síðan þau voru afgreidd er Alþingi nú öðru sinni að breyta niðurstöðum þeirra. Svo traust var sú undirbygging. Hv. þm. talaði líka um að traust hefði undirbyggingin verið með afgreiðslu lánsfjáráætlunar. Ég veit ekki betur en að í þeim brbl., sem ríkisstj. setti á gamlárskvöld, hafi verið sérstök heimild til að breyta þeirri lánsfjáráætlun. Svona er um undirstöðurnar. Efnahagsstjórnin hefur einkennst af því m. a. að hækka verð, taka ákvarðanir, lækka það síðan eða draga ákvarðanir til baka. Það var ákveðið í sambandi við afgreiðslu fjárlaga að spenna þau upp úr öllu valdi. En nú erum við öðru sinni að veita ríkisstj. heimild til að skera þau niður. Það var ákveðið í sambandi við lánsfjáráætlun að auka lántökur upp úr öllu valdi. Síðan þurfti ríkisstj. sérstaka heimild til að skera þetta eigið afkvæmi sitt niður. Það var ákveðið í fjárlögum að hækka skattana mjög verulega. Nú er hæstv. fjmrh. á fullri ferð við að lækka þessa skatta, að því er hann segir. Það var ákveðið fyrir áramót að hækka margfaldlega svokallað gosdrykkjagjald. Nú liggur fyrir frv. um að lækka það aftur. Þetta er stefnufestan hjá ríkisstj. - Og kannske væri vert að drepa á fleiri atriði. Mér skilst t. d. að það sé áform ríkisstj. að lækka nú verð á landbúnaðarafurðum um þessi mánaðamót, en ætli þær hækki svo ekki meira en þær lækka um næstu mánaðamót þar á eftir. Er nema von að fólk verði ringlað við þessar aðstæður? Er nema von að fólk finni fyrir því, að hér ríkir stjórnleysi og bráðabirgðaaðgerðir einar? Það er líka ýmist verið að hækka eða lækka vextina. Yfirleitt gerist það með þeim hætti, að þegar því hefur verið lýst yfir að vextirnir skuli lækka hækka þeir, en þegar því er lýst yfir að þeir skuli hækka eru þeir lækkaðir. Þannig gengur þetta á víxl. Þetta er nú stefnufestan og gengur víst undir nafninu „efnahagsáætlun ríkisstj.,“ eftir því sem manni skilst. Ég held að ýmsum þeim sem fengist hafa við áætlunargerð, mundi þykja svolítið skrýtin áætlun að vera þannig alltaf að stíga eitt skref áfram og annað skref aftur á bak. Annars hefur það einkennt þessar umræður, að ríkisstj. er harla ánægð með sjálfa sig og hæstv. forsrh. hefur látið það koma fram í ræðum hér að allt gangi þetta nú ljómandi vel. Ríkisstj. hefur lýst yfir, að það sé hennar æðsta markmið að verðbólguhraðinn fari ekki yfir 40% eða verði á kringum 40%. Þá þykist hún hafa náð miklum árangri. En það er nú einu sinni svo, að þegar þessi ríkisstj. tók við var verðbólguhraðinn líka um það bil 40% eða 42% samkv. útreikningi Þjóðhagsstofnunar frá 23. apríl 1980. Þetta gífurlega afrek, sem ríkisstj. ber sér á brjóst yfir núna að hún muni vinna á þessu ári, er að verðbólguhraðinn verði ekki meiri en þegar ríkisstj. tók við. Það verður að heita nokkuð kotroskið að hrósa sér mjög af því markmiði. Ég held að það sé ástæða til þess núna að rifja það upp, hvers konar ástand ríkir hér í landi. Ég held að því verði best lýst með tveimur orðum: óðaverðbólga og landflótti. Hér ríkir svo mikil óvissa að fólk veit ekki frá degi til dags hvar það stendur. Það veit hvorki um kaup sitt né kjör sín frá degi til dags. Það er sífellt verið að hringla með allt. Menn eru t. d. hvattir til að spara með því að hækka vextina og koma með aukna verðtryggingu, en síðan er það dregið til baka jafnharðan, og sú stefna, sem ríkisstj. er að framkvæma, er fordæmd af talsmönnum ríkisstj. sjálfum, eins og t. d. í vaxtamálunum. Ég held að þetta sé mjög varasöm þróun. Ég held að hún sé stórhættuleg. Ég held að þessi sífellda óðaverðbólga allan þennan tíma - heilan áratug - sé mikil meinsemd fyrir þjóðina. Og ég held að besti mælikvarðinn á það, hve illa hafi tekist til, sé sá stöðugi landflótti og vaxandi landflótti sem við höfum orðið vör við. Ég hef ekki fyrr orðið persónulega eins var við hann og síðustu mánuði. Hvað eftir annað hef ég hitt menn á götu sem hafa sagt mér að þeir væru að flýja land. Þetta þykja mér uggvænleg tíðindi. Við þessar aðstæður tók ríkisstj. sér sérstakt frí til að huga að efnahagsmálunum. Tíu menn sátu í tíu daga og notuðu eitthvað af sérfræðingum til að setja saman efnahagsstefnu. Það dundu fréttatilkynningarnar í fjölmiðlunum um það, hver afrek ríkisstj. væri að vinna. Árangurinn af þessu 100 dagsverka starfi liggur nú fyrir framan okkur og ég held að hann verði að teljast harla rýr. Við þessar aðstæður, þegar hér geisar óðaverðbólga og landflótti, birtir ríkisstj. enn einar bráðabirgðaráðstafanir í efnahagsmálum. Það verður að segjast um þessar aðgerðir að sem viðnámsaðgerð gegn verðbólgu er frv. mjög léttvægt, enda mun reyndar aðaltilgangur þess að ýta óleystum vanda enn einu sinni á undan sér og að þessu sinni fram yfir 1. maí. Það er reyndar svo, að um framkvæmd þeirra ákvæða, sem í frv. eru, er harla lítið upplýst, nema helst að ríkisstj. hafi ekki tekið ákvarðanir þar um. Sama gildir um aðrar aðgerðir sem ríkisstj. segist vera að hugsa um. Þar hefur ekki heldur orðið samkomulag. Enn eykur það á óvissuna í þjóðfélagi okkar að stefnumörkun skuli vera svo óljós, svo óskýr, svo óviss sem raun ber vitni. Ég held líka að það sé vert að rekja ytri aðstæður þjóðarbús okkar um þessar mundir, þegar þessi efnahagsstefna er birt í þessu frv. Þegar þjóðhagsáætlun var lögð fram áætlaði Þjóðhagsstofnun að verg þjóðarframleiðsla yrði óbreytt frá liðnu ári, en þar var ekki tekin með sú hækkun á saltfiski og skreið sem nú hefur verið samið um. Það hafa verið gerðir samningar um skreiðarsölu sem eru 10% hærri en á fyrra ári, um saltfisksölu sem eru 20% hærri og það er vitað að t. d. fiskmjölsverð á heimsmarkaði er nú ívið hærra en að jafnaði á s. l. ári. Verðlagsþróun í Bandaríkjunum gefur líka tilefni til að ætla að innan tíðar muni verð á frystum fiski fara hækkandi. Ég held að það sé líka óhætt að segja að horfurnar að því er varðar ál og kísiljárn séu ekki mjög dökkar og við megum búast við að þessir málmar, sem við flytjum út, fari hækkandi þegar liður á árið. Auk þessa hefur svo gengi Bandaríkjadollars styrkst mjög á árinu. Ef þetta er tekið saman, allar þær jákvæðu breytingar, sem hafa átt sér stað á ytri aðstæðum, og svo hitt, að Þjóðhagsstofnun gerði ráð fyrir að verg þjóðarframleiðsla yrði óbreytt frá fyrra ári áður en þessi áhrif voru komin fram nema að mjög litlu leyti, þá held ég að það sé óhætt að segja að ytri aðstæður verði að teljast allgóðar. Þessi góðu ytri skilyrði veita auðvitað sérstaka möguleika til að ná meiri stöðugleika í efnahagslífi og ná verulegum árangri í því að ná verðbólgunni niður. Það frv., sem hér liggur fyrir, er til vitnis um að ríkisstj. virðist ekki ætla að bera gæfu til að nýta sér þau einstaklega góðu ytri skilyrði, þá bót sem hefur orðið á ytri skilyrðum, til að ná meiri stöðugleika í efnahagslífinu og til að ná verðbólgunni niður. Öllum sönnum Íslendingum hljóta að vera það mikil vonbrigði að svo skuli hafa til tekist. Þetta frv. er af svipuðum toga og það sem hefur verið gert áður. Þetta er í rauninni þriðja tilraun ríkisstj. til að beita svonenfndri verðstöðvun. En þessi tilraun mun reynast jafnhaldlaus og hinar fyrri. Allir vita að frv. er ætlað að taka gildi á sama tíma og ríkisstj. ákveður verulegar hækkanir á opinberri þjónustu. Það vekur þó athygli að í gildi eru þegar rúmar lagaheimildir um stjórnun verðlagsmála og það er ekki auðvelt að sjá hvaða tilgangi það þjónar að vera með sífelldar orðalagsbreytingar og málalengingar um framkvæmd laganna. Það verður ekki annað séð en slíkt beri öðru fremur vott um sýndarmennsku, og það var ekki það sem við þurftum á að halda á þessu stigi. Það hefur reyndar komið mjög til umr. í hv. Nd. og eins á nefndarfundum hvernig þessum nýju ákvæðum yrði hagað í framkvæmd. Borist hafa svör við því með ýmsum hætti hvernig það yrði, en það verður að segja að þau svör ganga ekki upp og þau vekja ugg í brjósti um að ríkisstj. viti ekki hvað hún er að gera eða hvernig þetta skuli framkvæmt. Þau svör, sem gefin hafa verið, stangast á. Það er uggvænlegt ef líka á framkvæmdasviðinu fer þetta enn úr böndunum hjá ríkisstj. Ég held að það sé alveg ljóst að fyrirætlanir ríkisstj. muni mistakast eins og þær hafa mistekist vegna þess að hér er um einangraðar aðgerðir að ræða, en ekki hluta af heildstæðri efnahagsstefnu. Það, sem ríkisstj. leggur hér til, er ekki í samræmi við aðrar staðreyndir í íslensku efnahagslífi. En við skulum líka gæta að því, að án raunsærrar efnahagsstefnu er hér verið að auka hættu á atvinnubresti sem þegar hefur reyndar skotið upp kollinum í vissum landshlutum. Ég skal ekki fjölyrða öllu meira um þetta mál. En það verður að segja að frv. ríkisstj. er smærra og efnisminna en aðdragandi þess gaf tilefni til að ætla. Það verður að segja að frv. nýtir ekki þau tækifæri sem nú gefast til að ná verulegum árangri í því að auka stöðugleika í íslensku efnahagslífi og draga úr verðbólgunni, það tækifæri sem gefist hefur með tilliti til þróunar ytri aðstæðna. Þetta frv. er lítils virði. Það skiptir engum sköpum. Það breytir litlu sem engu. En ríkisstj. hefur lagt ofurkapp á að þetta marklitla frv. verði afgreitt nú fyrir 1. maí. Þingflokkur Alþfl. mun fyrir sitt leyti ekki leggjast gegn því að svo geti orðið. En ef það reynast orð að sönnu, sem hér voru mælt áðan, að þetta frv. sé steinn í götu ríkisstj., verður sjálfsagt að hafa það.



Herra forseti. 2. minni hl: fjh.- og viðskn. hefur skilað stuttu nál., sem nú hefur verið útbýtt. Ég hef hugsað mér að reyna að vera stuttorður þannig að þessi fundur dragist ekki á langinn, enda hafa menn nú fylgst með gangi þessara mála og umr. í Nd. í allan dag, sem margir Ed.-menn hafa fylgst með, og nefndirnar hafa starfað saman og mikið hefur verið um málið rætt og ritað og því ástæðulaust að rifja margt efnislegt upp. Við hv. þm. Lárus Jónsson höfum valið þann kostinn að flytja enga brtt. Við teljum að það muni vera tilgangslaust þar sem stjórnarliðið er staðráðið í að knýja þessa frumvarpsómynd í gegnum Alþingi og það nú í kvöld, sem væntanlega verður, a. m. k. ef svör verða veitt við fsp, sem koma hér á eftir, eða raunar kannske aðeins einni fsp. sem ég mun víkja svolítið seinna að. Ég vil taka það fram, að við munum greiða atkv. gegn 4. gr. frv. þar sem þar er ótvírætt um stjórnarskrárbrot að ræða, eins og komið hefur fram í fjh.- og viðskn., og viljum gjarnan láta á það reyna með nafnakalli hvort menn vilji virða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ég mun taka eftir því og við allir hvernig atkv. þeirra, sem mest hafa um stjórnarskrána rætt, galla hennar og ágæti, í nokkra áratugi, falla við það nafnakall. Það mun verða býsna sögulegt nafnakall og raunar afgreiðsla frv. í heild því að nærri stappar, svo að ekki sé meira sagt, að fleiri ákvæði frv. séu einnig brot á stjórnarskrá lýðveldisins. Við greiðum ekki atkv. á móti 4. gr. vegna þess að við viljum ekki niðurskurð og sparnað. Í því efni nægir að vitna til orða formanns Sjálfstfl. í Nd. nú fyrir skömmu og skal ég ekki hafa um það fleiri orð. Á fund nefndarinnar áðan kom Þórður Friðjónsson hagfræðingur í forsrn. með litla greinargerð sem svör við fsp. varðandi frv. til l. um verðlagsaðhald, lækkun vörugjalds og bindiskyldu innlánsstofnana, eins og fyrirsögnin hljóðar. Ég ætla að lesa þetta hér upp því að menn hafa ekki fengið það í hendur. Þetta er sem sagt örstutt, með leyfi forseta: „1. Spurt er um hvernig framkvæmd verðákvarðana verður háttað,“ stendur hér, „og þá sérstaklega hvort ríkisstj. verði ætlað að ákveða fyrst þær hækkanir, sem eru umfram meginmarkmiðið, og síðan verði öðrum ætlað að samþykkja eða gera tillögur um hækkanir með hliðsjón af afgreiðslu ríkisstj. Rétt svar við þessari spurningu er að mínu mati þannig, að hver verðákvörðunaraðili lögum og reglum samkvæmt (verðlagsráð, gjaldskrárnefnd o. s. frv.) gerir samþykktir og tillögur sem í heild eru ekki umfram hin ársfjórðungslegu meginmarkmið. Á þann hátt verði gert ráð fyrir að ákvörðun viðkomandi verðlagsyfirvalda, óháð öðrum verðákvörðunaraðilum, hvort sem einstakar tillögur fari umfram sett verðlagsmarkmið eða ekki, verði í samræmi við mörkin.“ - Þetta er kannske ekki mjög skýrt, en vonandi skilst það þó. - „Viðkomandi verðlagsyfirvöld miði því við að samþykktir eða tillögur verði í heild í samræmi við meginmarkmið ríkisstj. í verðlagsmálum án tillits til þess hvaða ákvarðanir verða síðan teknar af öðrum aðilum í þeim málum. 2. Spurt er um við hvaða vísitölu viðkomandi verðlagsyfirvöldum beri að miða hverju sinni. Ríkisstj. ákveður á hverjum tíma verðlagsmarkmið með hliðsjón af fjöldamörgum þáttum og miðað er við, eins og skýrt kemur fram í frv., að um meginmarkmið sé að ræða. Markmiðasetningin tengist þannig ekki beint neinni ákveðinni vísitölu fyrir liðinn tíma, heldur er markmiðið sett fyrir þann tíma sem í hönd fer. En eðlilegt er að viðkomandi verðlagsyfirvöld miði ákvarðanir sínar í meginatriðum við samanlögð áhrif á framfærsluvísitölu, þar sem það er algengasti mælikvarði á þróun verðlags hér á landi. Á hitt er þó að líta, að þrátt fyrir að vara eða þjónusta sé ekki í framfærsluvísitölunni gildir almenna reglan eftir sem áður. Hér er því fremur um eðlilegt vinnumarkmið að ræða en algilda reglu.“ Mér sýnist á þessu plaggi að þar sé staðfestur sá skilningur, sem vikið er að í aths. við frv., þar sem segir - með leyfi forseta: „Miðað er við, að verðhækkanir umfram brýnustu nauðsyn verði ekki leyfðar, en í óhjákvæmilegum tilfellum verði unnt að leyfa meiri hækkanir, enda verði heildarútkoman innan við hin settu mörk.“ M. ö. o. sé hægt að neita hækkunum á þeim forsendum að komið sé fram yfir mörkin þótt öll rök hnigi að því að hækkanir eigi að veita. Í hv. Nd. vék hv. frsm. og formaður n., Halldór Ásgrímsson, að þessu máli og segir þar orðrétt, með leyfi forseta: „Það kom fram á nefndarfundum að menn óttuðust að þetta gæti leitt til þess, að fyrirtækjum væri mismunað samkv. þessum lögum, einn fengi minna og annar fengi meira vegna laganna, en slíkt er að sjálfsögðu ekki hægt að lesa út úr þessum lagatexta.“ - Og út af fyrir sig er það rétt. Út úr lagatextanum sjálfum er ekki hægt að lesa þetta, en hins vegar út úr aths. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson heldur áfram: „Hins vegar hlýtur það alltaf að verða svo, að það er misjöfn hækkunarþörf hjá hinum ýmsu aðilum og á það þarf að leggja mat hverju sinni, eins og verið hefur á undanförnum árum, og slíkt mat hlýtur ávallt að liggja til grundvallar annars vegar ákvörðun verðlagsyfirvalda og einnig ákvörðun ríkisstj. þegar það á við.“ - Ég hygg að með þessum orðum hafi ræðumaður ætlað að koma því á framfæri að þessi mörk væru ekki svo ginnheilög að ekki yrði að hafa hliðsjón af hverju einstöku máli og yfir þau mundi þess vegna stundum a. m. k. verða að fara. En mér heyrðist hins vegar á hæstv. forsrh. áðan að það væri ekki hugmyndin. Síðasta grg. frá fulltrúa hans tekur raunar af tvímæli í því efni. Það á sem sagt ekki að taka tillit til fullkominnar sanngirni og algerrar nauðsynjar ákveðinna fyrirtækja ef búið er að fylla upp í rammann. Í grg. Þórðar Friðjónssonar segir raunar að það eigi ekki að miða við liðinn tíma, heldur séu hækkanirnar, sem hugsanlega verða leyfðar, eingöngu miðaðar við verðhækkanir í framtíðinni. Þannig á m. ö. o. í fyrsta lagi að hafa af fyrirtækjunum í landinu allar hækkanir sem orðið hafa síðustu 2–3 mánuði, því að engar verðhækkanir hafa yfirleitt verið leyfðar, og síðan á að miða við einhverja vísitölu, 8% eða eitthvað slíkt, fyrir næsta þriggja mánaða tímabil og það á að vera meðalhækkun þó að einhver fyrirtæki hafi fengið við skulum segja 20%, eins og verða mun um landbúnaðarvöruna. - Hún verður sjálfsagt undanskilin þessu. Við höfum fengið um það upplýsingar að 1. júní muni landbúnaðarverð hækka um 20%. - En auðvitað eru mörg fyrirtæki, sem þurfa á jafnmiklum hækkunum að halda, og gætu þau kannske sum fengið þessa 20% hækkun, en þá væri líka búið að fylla út í rammann og hin fengju ekki neitt eða eitthvað miklu minna. Hæstv. forsrh. sagði áðan að mörg fyrirtæki þyrftu ekki svona mikla hækkun, mér skilst jafnvel heilar starfsgreinar, því að fyrirtæki, þar sem lítill vinnulaunakostnaður væri, þyrfti ekki á þessum hækkunum að halda, hvorki fyrir þennan liðna ársfjórðung né heldur komandi ársfjórðung. Þau þyrftu sem sagt engar hækkanir fyrir hálft ár þrátt fyrir 50% verðbólgu. - Hún verður vafalaust orðin 50% í raunveruleikanum a. m. k. þegar kemur fram á sumarið þótt áfram verði haldið að falsa vísitöluna. - Ég leyfi mér þess vegna að spyrja hæstv. forsrh. og vona að í þetta skipti svari hann ekki með neinum útúrdúrum, heldur beint: Hvaða íslensku starfsgreinar eru það sem þurfa á næstu þrem mánuðum mun minni hækkanir til þess að geta borið sig en 8%? Það verða að vera allvíðtækar starfsgreinar þegar við vitum að t. d. áburðarverð hækkar um 70–80%, landbúnaðarverð um 20% o. s, frv. Það hljóta að vera mjög stórar atvinnugreinar sem þurfa ekki á þessu að halda ef þær eiga að geta borið uppi þann mismun sem þarna er. Ég vona að hæstv. ráðh. skilji hvað ég er að fara. Hann getur kannske sagt að það verði einhverjar vörutegundir, t. d. innfluttar, sem mundu ekki hækka þetta mikið, en þær eru raunar ekki undir beinum verðlagsákvæðum. Það eru sjálfkrafa hækkanir þar. Ég hygg að það sé engin þjónustustarfsemi, enginn iðnaður, engin verslunarstörf og því síður finnist sú atvinnugrein í sjávarútvegi sem þurfi ekki á 8% hækkun að halda næstu þrjá mánuði vegna þess að útgjaldahækkanir hjá þeim hafi orðið miklu minni.

Hver er nánar spurning hv. þm.?

Spurning mín er sú, hvaða starfsgreinar það séu sem á næstu þremur mánuðum þurfa ekki á 8% hækkun að halda a. m. k. þannig að það verði hægt að leyfa öðrum mun meiri hækkanir án þess að ramminn verði sprengdur. Ég skil þetta svo, eftir greinargerð Þórðar og eftir ummælum hæstv. forsrh., að hækkanirnar eigi ekki í heild að fara yfir þessi mörk eða þennan ramma, sem mér finnst þó vera skiljanlegra en einhver tímamörk. Ég vona að einhver misskilningur sé á ferðinni af minni hálfu. Svo sannarlega vona ég að það sé hægt að finna þarna lausn og láta þetta dæmi ganga upp. En mér er ekki nokkur leið að sjá hvernig það megi verða eftir að við fengum í hendur þá greinargerð sem ég var að lesa upp. Og þá er ekki heldur hald í ummælum hv. formanns fjh.- og viðskn. Nd. sem ég las upp áðan. Ég veit að það er vilji hans og hugsun að þarna verði gætt réttlætis, sæmilegs réttlætis a. m. k., og að ekki eigi að hafa einn út undan af því að annar hafi fengið mikið. En þetta verður alveg óhjákvæmilega að skýra. Nóg er óhreinlyndið í kringum þetta allt saman þó að menn fái svör við svona einföldum spurningum. Hæstv. forsrh. sagði áðan að mörg fyrirtæki þyrftu ekki á allri þessari hækkun að halda. Ég spyr: Hver eru þau einstöku fyrirtæki og þær starfsgreinar sem þurfa ekki á þessu að halda að mati hæstv. forsrh.? Ég vona að hann svari þessu skilmerkilega, með engum útúrdúrum eða undankomu, því að það gæti vissulega lengt þessar umr. ef ekki er hægt að fá svör við svona einföldum spurningum. Ef honum hefur orðið á í messunni og getur ekki fundið þessi fyrirtæki skal ég fyrirgefa það. Ef það er játað er málið á hreinu. Þá vitum við hvernig með á að fara. Ég sagði áðan að ég ætlaði ekki að vera langorður. Málið er mikið rætt. Enginn hefur raunar lýst þessu máli betur en okkar ágæti hv. formaður fjh.- og viðskn. þessarar deildar þegar hann sagði áðan að þetta mál væri enn einn steinn í hina traustu götu núv. ríkisstj. Það er svo sannarlega réttnefni.

Það er rangt með þetta farið og ég mun leiðrétta það hér á eftir.

Það er ekki rangt með farið, við heyrðum það allir í deildinni, en ef hv. þm. hefur orðið mismæli er það líka fyrirgefanlegt. En þetta var réttnefni. Ég held að þetta hafi verið einhvers konar tungubrjótur undirmeðvitundarinnar. Ég vona að málið sé þar með útkljáð. Þetta heyrði hver einasti maður hér inni.

Ég mun upplýsa það hér á eftir.

Við fáum þá alla vega einhverjar upplýsingar. - Og þar með læt ég máli mínu lokið.



Herra forseti. Það hefur einkennt umr. sumra stjórnarandstæðinga, bæði hér og í hv. Nd., að samtímis er ríkisstj. ásökuð fyrir að verðbólgan sé of mikil, en svo er hamrað á því í ræðu eftir ræðu að ríkisstj. synji í stórum stíl um hækkanir á verði ýmiss konar þjónustu og vöru. Hér eru t. d. í þessum ræðustól gerðar kröfur um að leyfðar séu miklu meiri hækkanir en þær sem samþykktar hafa verið, t. d. nú varðandi opinberar stofnanir. Um þennan málflutning og þessar mótsagnir þarf auðvitað ekki að fara mörgum orðum. Fsp. hv. síðasta ræðumanns er næsta furðuleg. Hann spyr mig um það hér og biður um að upplýsa hvaða fyrirtæki í landinu það séu sem komist af með minna en 8% hækkun. Væntanlega á ég þá líka að svara því og telja upp hvaða fyrirtæki í landinu þurfi meira en 8% hækkun. Ég er alveg undrandi á hv. þm. að leyfa sér að bera fram svona vitlausar fsp. Hvernig dettur manninum í hug að ég fari að telja upp einstök fyrirtæki áður en það er metið af réttum verðlagsyfirvöldum? Það hefur alltaf verið þannig og verður þannig að verðlagsyfirvöld verða að skoða hvert einstakt fyrirtæki og athuga hvað hækkunarþörfin er mikil. Það er hrein fjarstæða að bera fram svona fsp. Hitt er auðvitað ljóst, eins og ég hef tekið fram bæði hér og í hv. Nd. og seinast í ræðu minni við 1. umr. málsins, að þegar ríkisstj. hefur sett sín viðmiðunarmörk, og við skulum segja að þau yrðu svipuð því sem framfærsluvísitalan verður, sem við vitum ekki enn hver verður, þá er auðvitað augljóst hverjum manni hverjar eru hækkunarþarfir einstakra fyrirtækja og atvinnugreina. - Hv. þm. hefur ekki nenningu einu sinni til að hlusta á þegar verið er að svara honum. Það er auðvitað ljóst hverjum manni að hvert fyrirtæki verður að meta fyrir sig. Ég benti á það í framsöguræðu minni að sum fyrirtæki þurfa miklu meiri hækkanir en önnur, vegna hækkana af erlendum toga t. d. Ég hef nefnt það áður að t. d. er mjög mikil hækkun á áburðarverði. Mörg fyrirtæki nota mikla olíu og vegna verðhækkana á henni þarf vafalaust miklu meira en meðalhækkanir. Hins vegar hef ég líka bent á að sum fyrirtæki hafa ekki mjög mikinn launakostnað. Við skulum segja að laun mundu hækka milli 8 og 9% þar sem kannske minni hluti tilkostnaðar er launakostnaður, en annar kostnaður hækki minna en þetta þá er augljóst að ekki eru rök fyrir því að láta það fyrirtæki fá sömu hækkun og launin hækka. Þetta ætti hv. þm. að skilja. Það er t. d. ekki víst að fjármagnskostnaður fyrirtækis hækki eins mikið nú á næstunni og launin. Því hefur verið lýst yfir af ríkisstj., að hún muni beita sér fyrir því, og hún hefur þegar tilkynnt Seðlabankanum að það sé stefnt að vaxtalækkun 1. júní í stað vaxtahækkunar sem þessi hv. þm., eins og ýmsir aðrir hávaxtamenn, mun auðvitað heimta. Ég nefni fjármagnskostnað. Það er hugsanlegt í sumum tilfellum að hann hækki ekki eins mikið og launakostnaður. Ég get nefnt það sem dæmi að gjaldskrárnefnd, sem kannaði mjög rækilega fjárhag og fjárþörf Hitaveitu Reykjavíkur, lagði til við ríkisstj. að gjaldskrá Hitaveitunnar hækkaði um 7%. - Ég vil segja að þetta er einhver furðulegasti þm. sem ég hef kynnst. Hann ber fram fsp. og krefst þess að ég svari þeim. Svo hlustar hann ekki á orð af því sem ég er að segja. Auðvitað er ég búinn að svara honum því, að þessar fsp. eru fráleitar, það er ekki hægt að svara með því að ég fari að telja upp öll fyrirtæki og hvort þau eigi að fá hækkanir prósentunni meira eða minna. Það er ekki mitt hlutverk, heldur er það hlutverk verðlagsyfirvalda sem kanna það á hverjum tíma. - En ég vil aðeins skýra þetta almennt. Það var t. d. mat gjaldskrárnefndar að Hitaveita Reykjavíkur ætti að fá 7% hækkun nú. Sú tillaga var gerð eftir mjög ítarlega athugun á þeim fjármálum. Hér rísa menn upp og tala um í þessum ræðustól að þetta sé allt of lítið. Sem sagt: Mennirnir, sem berjast á móti verðbólgunni, sem vilja lækkun verðlags, mennirnir, sem ráðast á ríkisstj. fyrir að hún sé verðbólgustjórn og það sé allt of mikil verðbólga, heimta að hvert fyrirtæki eftir annað fái meiri hækkanir, verðlag hækki meira en ríkisstj. hefur ákveðið. Það er augljóst hverjum manni sem eitthvað vill hugsa um þessi mál hleypidómalaust og án þess að það sé eins og frosið fyrir skilningarvitin, að við það mat, sem mun fram fara á fyrirtækjunum á næstunni, þurfa fyrirtækin misjafnlega miklar hækkanir. Ég mótmæli því gersamlega þeirri kenningu hv. síðasta ræðumanns, að hvert fyrirtæki í landinu þurfi a. m. k. 8% hækkun og flest líklega meira. Þessum verðbólguskoðunum og verðbólgukenningum er full ástæða til að mótmæla harðlega. Þetta er fjarri öllu lagi. Með þessu er búið að svara því sem unnt er að svara á þessu stigi. Eins og í lögunum segir verða sett almenn viðmiðunarmörk til leiðbeiningar fyrir verðlagsyfirvöld. Þau meta svo hvort tiltekið fyrirtæki þarf minni hækkun, hver þurfa meiri, og í samræmi við það verða auðvitað ákvarðanir verðlagsyfirvaldanna.



Herra forseti. Ég vil fyrst leiðrétta misskilning sem kom fram hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni og hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni. Þegar orðunum þremur „steinn,“ „gata“ og „leggja“ er raðað saman er það að vísu rétt að það er ákveðin málvenja hér í landi að raða þeim á ákveðinn hátt þannig að merkingin er sú sem kom fram hjá þessum tveimur þm. En í þeirri ræðu, sem ég flutti áðan, raðaði ég þessum þremur orðum saman á annan hátt en venja er til þannig að merkingin var önnur. Sú röðun, sem ég notaði, fól það í sér að orðið „leggja“ varð síðast, en ekki fyrst, eins og venja er yfirleitt til, og breytir það mjög merkingunni. 

Er hún grýtt?

Hún er ekki grýtt. Hv. þm. Lárus Jónsson getur á næstu ferð sinni til aðalstöðva Atlantshafsbandalagsins í Brussel gengið um nokkrar slíkar götur í miðborg Brussel sem lagðar voru einmitt á þennan hátt með slíkum steinum fyrir nokkrum öldum. Ég er alveg viss um að þegar hann gengur um þær götur að loknum fundum í aðalstöðvum Atlantshafsbandalagsins muni hann finna að þær eru greiðar, sléttar og öruggar yfirferðar. - Ég vildi aðeins, hæstv. forseti, leiðrétta þennan leiða misskilning sem kom fram hjá þessum tveimur hv. þm. og gæti leitt til þess að menn fengju annan skilning út úr orðum mínum en ég ætlaðist til í upphafi. Ég vona hins vegar að þessar orðaskýringar leiði ekki til þess, að umr. verði lengdar hér. Mér þótti nauðsynlegt að þetta kæmi fram. Það hefur aðeins verið vikið hér í ummælum hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar að því sem prófessor Jónatan Þórmundsson viðhafði á sameiginlegum fundum þessara nefnda um að stjórnarskrárbrot fælist í þessum lögum. Ég held að við, sem vorum staddir á þessum fundi, munum lengi minnast þeirra orðaskipta þegar fyrrv. prófessor í lögfræði, dr. Gunnar Thoroddsen, og núv. prófessor, Jónatan Þórmundsson, skiptust á lagaskýringum. Ég verð að segja með allri virðingu fyrir prófessor Jónatan að mér fannst dr. Gunnari, fyrrv. prófessor og núv. hæstv. forsrh., veita mun betur í þeim lagaskýringum. Hins vegar er rétt að það komi hér fram, fyrst á annað borð er verið að vitna í þennan fund, og mér finnst leitt að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson skyldi ekki minnast á það, að þegar prófessor Jónatan Þórmundsson var spurður um þau ummæli sem hv. þm. Geir Hallgrímsson hefur viðhaft um það frv. til laga, sem hér er til umr., að það muni leiða til lögregluríkis, þá tók prófessor Jónatan Þórmundsson algerlega af skarið að þessi ummæli hv. þm. Geirs Hallgrímssonar gætu á engan hátt staðist. Var mjög ánægjulegt að þeir voru sammála um það á nefndarfundinum, bæði núv. og fyrrv. prófessor, að þessi ummæli hv. þm. Geirs Hallgrímssonar gætu á engan hátt staðist. Ég ætla ekki að blanda mér í þær deilur sem hér fóru fram milli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar og forsrh., en hitt vona ég þó að menn virði, sem almennt eru fylgjandi þeirri efnahagsstefnu sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur fylgt, að í 1. gr. þessa frv. er fyrirtækjum, markaðsöflum og verðlagsyfirvöldum veitt meira frjálsræði við verðákvarðanir en ríkt hefur til þessa. Hingað til hefur það verið vaninn að ákvarðanir af þessu tagi væru bornar undir ríkisstj. hver og ein. Framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins hefur t. d. viðhaft þau ummæli, að slíkt kerfi sé eins konar ráðstjórn í verðlagsmyndun. En með þessu frv. er vikið frá þessu kerfi. Afskipti ríkisstj. af verðlagsmálum eru minnkuð sem því nemur. Í stað einstakra afskipta áður af sérhverri verðákvörðun er nú tekin upp almenn regla sem fyrirtækjum og verðlagsyfirvöldum verður síðan veitt svigrúm til þess að fara eftir. Ég held að það sé þess vegna alveg fyllilega í anda þessarar nýju aðferðar, sem lagt er til í þessu frv. að verði lögfest, sem hæstv. forsrh. áðan gefur ekki yfirlýsingar um hvaða fyrirtæki ættu ekki að fá hækkanir í samræmi við þær tölur sem ákveðnar verða í verðviðmiðuninni. Með þessu frv. er ríkisstj. að afsala sér því valdi sem hún hefur haft til þessa. Sú ákvörðun hæstv. forsrh. að veita ekki þau svör, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson óskaði eftir, er þess vegna fyllilega í samræmi við þann anda sem í þessari frvgr. er. Það verður ekki lengur í verkahring ráðh. að gefa slíkar yfirlýsingar um einstök fyrirtæki, heldur verður það í höndum verðlagsyfirvalda. Það væru meiri pólitísk afskipti af verðákvörðunum í landinu en farið er fram á í þessu frv. ef einhverjir ráðh. færu nú að gefa slíkar yfirlýsingar. Það getur vel verið að ég og þm. Alþb. vildu kannske að stjórnmálamenn hefðu þau völd sem mér fannst hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson vera að óska eftir hér áðan en í frv. er beinlínis lagt til að það verði horfið frá því kerfi, sem hér hefur ríkt og ríkisstj. fari ekki lengur að blanda sér inn í einstakar verðákvarðanir einstakra fyrirtækja, heldur setji almenna reglu sem verðlagsyfirvöldum og fyrirtækjunum sjálfum verður síðan falið að framkvæma. Ég er ekki viss um að þessi skilningur hafi komið nægilega vel fram í umr. um þetta frv., en ég vona þó að það verði mönnum nokkuð til skýringar á því, að hér er horfið frá þeim ríkulegu pólitísku afskiptum af verðlagsákvörðunum einstakra fyrirtækja sem tíðkast hafa, bæði í þessari ríkisstj. og öðrum. Yfirlýsingar einstakra ráðh. um verðviðmiðun einstakra vörutegunda eða fyrirtækja sérstaklega er ekki í samræmi við anda þess frv. sem hér er lagt til að verði samþykkt.



Herra forseti. Það fór aldrei svo að það yrðu ekki skemmtilegar ræður hér í kvöld. Þeir hafa verið býsna skemmtilegir, síðustu tveir hv. ræðumenn. Skal ég ekki víkja ýkjamikið að hinum síðari eða því sem hann talaði um, að öðru leyti en því, að við vorum báðir áheyrendur að orðaskiptum prófessoranna, núverandi og fyrrverandi, í fjh.- og viðskn. Hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni fannst dr. Gunnari - titlarnir hafa verið með - veita mun betur. Það er nú einhvern veginn svo, að á þessum fundum í fjh.- og viðskn. hefur það oftar en einu sinni komið fyrir að ef einhverju orði hefur verið hallað af einhverjum manni að hæstv. forsrh. dr. Gunnari Thoroddsen þá hafa allir brosað nema hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og svo félagi hans Guðmundur J. Guðmundsson. Það er eins og þeim finnist þeir eiga hann, - það er kannske eitthvað til í því, að þeir ráði miklu um gerðir hans um þessar mundir. Það má ekki nokkru orði halla. Minnist ég sérstaklega þegar Jónas Haralz gat ekki fengið það dæmi til að ganga upp að fara tvær götur í vaxtamálum og það gætu engir menn gert, ekki einu sinni forsrh. Þessa minnist ég núna vegna þess að hæstv. forsrh. vék sérstaklega að vaxtalækkun sem hann hygðist framkvæma 1. júní samhliða fullri verðtryggingu á sparifé. Þetta er allt á sömu bókina lært. Við skulum ræða svolítið um vaxtamálin, úr því að hann velur þá leið, en fyrst þetta: Hann segir að hann geti ekki nefnt neina atvinnugrein eða atvinnufyrirtæki og telur algerlega fráleitt að spyrja um hvaða atvinnugreinar, starfsgreinar á Íslandi eða bara einstök fyrirtæki muni ekki þurfa á að halda a. m. k. 8% hækkun á næstu þrem mánuðum, og hann segir að það sé lítill launakostnaður hjá sumum fyrirtækjum og að vaxtakostnaðurinn muni lækka. Við skulum nú segja að það sé lítill launakostnaður hjá fyrirtækjum, það er það vissulega hjá sumum, en ætli það séu nú ekki einhverjir aðrir kostnaðarliðir sem þá koma í staðinn, t. d. orka og þjónusta, sem þetta fyrirtæki þarf að kaupa út o. s. frv. Það var ekki af neinni illgirni sem ég spurði hæstv. forsrh. að þessu. Ég er búinn að ganga á milli manna hér í deildinni í kvöld, eftir að þessi ummæli féllu, og hef spurt þá marga hverja: Getið þið komið auga á einhverja starfsgrein eða eitthvert fyrirtæki sem muni þurfa minna en 8% hækkun á næstu þrem mánuðum eftir að hafa enga hækkun fengið í a. m. k. þrjá mánuði, að það séu einhver fyrirtæki, einhver starfsgrein íslensk svo vel stæð að hún muni ekki þurfa á þessum 8% að halda til þess að geta bjargast?

Ekki spurði þm. mig.

Nei, það var nú gallinn, en ég spyr þig núna: Mundir þú geta nefnt eitthvert slíkt fyrirtæki eða starfsgrein sem þú hefðir von um að gæti lifað? Kannske eitthvert fyrirtæki, sem ætti miklar eignir, gæti lifað þennan tíma með því að ganga á þær.

Ég get svarað þessu nú strax. Það er rétt sem þm. segir mér um gróskuna í Tungulaxi.

Jú, ég hugsa að þetta mundi verða rétt eftir 5 ár, en því miður er svo ekki í dag, þvert á móti, því að það er ekkert nema tap enn þá, en þarna verður vonandi stórgróði þegar laxinn fer að vaxa. - En ég átti ekki við að menn ættu beinlínis að ganga á eignir sínar. Ég átti við að fyrirtækið gæti nokkurn veginn gengið án þess að tapa. Ég veit ekki um neitt slíkt og ég er alveg sannfærður um að hæstv. forsrh. veit ekki um neitt og ekki neina starfsgrein. Hann talar þarna gegn betri vitund auðvitað, eins og oft áður. Allt er þetta auðvitað byggt á undirferlum og óheilindum, öll störf þessarar stjórnar. Stjórnin er mynduð fyrir undirferli og svik og eftir því hefur auðvitað farið. Þessi stjórn hlýtur auðvitað að verða landi og lýð til bölvunar, eins og hún hefur þegar orðið, og verður auðvitað til þeim mun meiri bölvunar því lengra sem liður. Ég átti svo sem ekki von á að hæstv. ráðh. svaraði þessu. En ég sagði fyrir fram að það væri alveg fyrirgefanlegt ef þetta hefði verið mælt af misskilningi og hugsunarleysi, ég hefði ekki einu sinni staðið hér upp aftur ef hann hefði sagt að því miður hefði þetta verið nokkuð mikið sagt og væri hugsunarleysi. En þetta er ekkert gamanmál sem hér er á ferðinni. Það bryddar nú þegar á atvinnuleysi á Íslandi á vordögum. Hugsið ykkur það! Við höfum ekki kynnst því áður nú á annan áratug, og á þeim tíma á að sverfa svo að fyrirtækjum að þau hljóta að dragast saman. Einkafjárfesting verður lítil. Það eru svo sárafá fyrirtæki sem eru í uppbyggingu núna. Þau eru alls staðar að dragast saman, þau eru að fara á hausinn og nú á enn að sverfa, að þeim. Þau eiga engar hækkanir að fá eða sáralitlar í kannske hálft ár með a. m. k. 50% verðbólgu, þó að partur af henni sé dulinn, eins og kom fram í umr. í Nd. í dag. Auðvitað er það stórfelld kjaraskerðing sem dynur yfir með þessum hækkunum sem nú eru að koma á opinberu starfseminni og þessum 8% eða hvað það nú verður kannske 20% hjá einhverjum gælufyrirtækjum og 2% hjá einhverjum öðrum. Auðvitað verður það stórkostleg kjaraskerðing hjá fólkinu, sem fær þessi 8% væntanlega í vísitölubætur 1. júní, en ekkert af hækkununum sem dynja yfir í næsta mánuði, þeim sem byrjar á morgun. Að því er vextina aftur á móti varðar var t. d. Þorsteinn Pálsson framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins spurður að því á nefndarfundi í gær og þeir sem voru þar fleiri, bæði frá iðnrekendum og Vinnuveitendasambandinu, hvort þeir þekktu til þess að einhvers staðar í rekstri fyrirtækja hefðu vextir lækkað. Þeir sögðust vita til þess, að það hefðu verið lækkaðir vextir á ákveðnum lánum, þau lán fengjust bara alls ekki. Hins vegar hefðu vextir stórhækkað á öðrum lánum. Þorsteinn sagði orðrétt: „Lækkanir hafa orðið á vöxtum af lánum, sem ekki fást, og hækkanir á vöxtum af lánum, sem kynnu að fást.“Þetta vita allir. Þetta er sami blekkingaleikurinn. Þetta er sú iðja sem menn halda að fólk fari ekki að sjá í gegnum og sé ekki farið að sjá í gegnum. Það er hægt að blekkja fólk í nokkra mánuði. Þessari stjórn tókst það. Ég held að hún hafi verið vinsæl langt fram eftir síðasta ári, en hún er það sannarlega ekki lengur. Svik eru á svik ofan, undirferli og ósannindi, eins og núna lýsir sér rétt einu sinni í einu og öllu, og svo frumvörp þannig úr garði gerð að formaður fjh.- og viðskn. skýrir þau allt öðruvísi en efnahagsráðunautur ríkisstj., eins og ég gerði grein fyrir í ræðu minni áðan. Þetta kann ekki góðri lukku að stýra. Það sleppur enginn heilskinnaður frá svona vinnubrögðum, enginn maður, hvorki þeir sjálfstæðismenn, sem voru svo ógæfusamir að taka þátt í þessari stjórn, né heldur hinir. Það var skiljanlegt að bæði framsóknarmönnum og Alþb.-mönnum þætti það girnilegt að geta klofið Sjálfstfl. og komið af stað öllum þeim óþverra sem þjóðin hefur orðið að búa við, en þeir fá bara þennan óþverra sjálfir inn á sál sína. Það er ekki hægt að vinna svona. Það er þetta sem er að gerast. Þess vegna er þessi stjórn dauðvona. Þetta hefur aldrei verið ríkisstj. Ég sagði það tveim dögum áður en hún var mynduð að þetta yrði versta ríkisstj. sem hefði setið í sögu lýðveldisins. Og ég hef líka sagt að raunar hafi Gunnar Thoroddsen aldrei myndað neina ríkisstj. vegna þess að þetta hefur aldrei verið ríkisstj. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson réttnefndi þetta fyrirbæri. Hann kallaði það uppákomu. Þetta er uppákoma, alveg hörmuleg uppákoma, og ég vorkenni öllum þeim sem eru aðstandendur þessarar uppákomu.

Samt eru 80% þjóðarinnar sem styðja þessa ríkisstj. - EgJ: Eru það ekki 81%?

Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson segir hvert gullkornið af öðru hér í dag. Ég held að hann hafi aldrei áður verið svona fyndinn.

Jú, jú, oft áður.

Jæja, það er með vaxtalækkun hæstv. forsrh. 1. mars, minnir mig að það hafi verið, var sem sagt tekin upp verðtrygging á öllum lánum eða öllum þeim sem fáanleg eru núna, á þeim er verðtrygging. Verðbólgan er 50% eða svo. Vextir voru yfirleitt þetta um 40% samkv. Ólafslögunum sem voru afnumin með brbl. eða frestað öllu heldur, og síðan var sem sagt ákveðið að verðtryggja innlánin og inn á þessa reikninga streyma nú peningarnir og á vaxtaaukareikninga og útlán eru yfirleitt ekki fáanleg, eins og Þorsteinn Pálsson og raunar fleiri sögðu, úr öðrum reikningum en þessum. Vextir voru við skulum segja í kringum 40% áður. Nú er komin 50% verðbólga - verður það - og það á að borga þó 1% í innlánsvexti og 2.5% í útlánsvexti ofan á þessa verðtryggingu. Ég er ekki mikill reikningsmaður, en mér skilst að vextir hækki eitthvað við þetta. Hér er t. d. hv. þm. Geir Gunnarsson, sem er talnagleggsti maður sem ég þekki: Mundi þetta ekki verða heldur hækkun á vöxtum, kannske um 10–12% eða svo, 10–12 af hundarði, þó líklega heldur meira þarna? Það er líklega um 25% hækkun á vöxtunum sem fyrir voru. 25% ofan á 40, ætli það sé ekki eitthvað nálægt því? Ég veit ekki hvað hæstv. forsrh. segir um þetta. Hann var að lækka vexti nú nýlega og hann ætlar að lækka þá aftur 1. júní og það eru fyrirtæki, skildist mér á honum áðan, hann sagði það beint út, sem kynnu að vera svo vel stödd að þau þyrftu ekki á neinni 8% hækkun að halda á hálfu ári vegna þess að þau spöruðu svo mikið í útgjöldum á vöxtunum. Ég veit ekki hvort þetta gengur upp í huga einhvers manns, en ekki í mínum huga. Hins vegar gengur það allt saman upp að hæstv. ráðh. kemur hér með stóryrði og skammir, öskuþreifandi reiður, þegar ég ber fram við hann einfalda spurningu og verið er að reyna að greiða fyrir framgangi mála.

Mjög einfalda spurningu?

Mjög einfalda, já, að nefna einhverja starfsgrein eða þá bara fyrirtæki sem ekki þurfi á þessu að halda. Auðvitað talar hann gegn betri vitund eins og venjulega. Ég skal nú ekki þrátt fyrir allt, af því að það er liðið svona á kvöldið, vera að tefja ykkur mjög mikið, en ég gat ekki stillt mig um að koma hér upp aftur og sýna að það er svo sem hægt að halda þessum fundum gangandi. Við hefðum svo sem ósköp vel getað það, en fyrir góða samvinnu, ekki síst í þessari deild, höfum við viljað greiða fyrir framgangi mála. Það þarf þá auðvitað að vera hæstv. forsrh. sem kemur hér upp og gefur okkur tilefni til að tala hér í alla nótt ef okkur sýndist svo. En ég ætla ekki að verða til þess af þessu tilefni. Ég met manninn satt að segja ekki svo mikils að ég taki mikið mark á því sem hann segir eða gerir.



Herra forseti. Það er ekki ófróðlegt fyrir okkur dm. að fylgjast með þeim ástar- og alúðarorðum sem fara hér á milli þeirra flokksbræðranna, hæstv. forsrh. og hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Það skortir sannarlega ekki samheldnina þar á milli. Og það er líka fróðlegt að fylgjast með því, hver munur er á málflutningi þessara flokksbræðra og stefnu í þessum efnum, þar sem annar vill leyfa þær hækkanir allar sem um er beðið, en hinn, sem fylgir þeirri stefnu ríkisstj. sem hér er verið að ræða, vill ekki leyfa neinar hækkanir. Svo eru menn að tala um að þessi flokkur sé á leið til sameiningar og sé styrkari og samheldni þar meiri, að manni skilst, með hverjum deginum sem líður og eftir því sem landsfundur flokksins nálgast! Þetta eru sannarlega áhugaverðar umræður og orðaskipti, að ekki sé meira sagt. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talaði um það áðan að þetta frv. legði stein í götu ríkisstj. Þó svo hann reyndi að klóra í bakkann með það breytir hann ekki því, að þetta orðtak hefur ákveðna merkingu í íslenskri tungu og orð hans áðan breyta að sjálfsögðu ekki nokkrum sköpuðum hlut um það.

Ég sagði ekki heldur hv. þm., að leggja stein í götuna.

Við skulum sjá þegar kemur útskrift úr ræðu þm. Ég skrifaði orðrétt það sem hann sagði hér. Þetta frv. leggur stein í götu, sagði hv. þm., og við skulum ekkert vera að fjölyrða meira um það. Þessi ríkisstj. virðist alveg einfær um að leggja steina í sína götu og hún gengur raunar ekki götuna til góðs, heldur fer hún breiða veginn og stöðugt er nú verið að breikka breiða veginn, virðist vera. Hins vegar er rétt að minna hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson á það, sem talaði um að leggja steina í götur og hvernig götur væru steinum lagðar, að einhvers staðar stendur að vegurinn til vítis sé lagður góðum áformum. En þessi ríkisstj. er sem sagt einfær um að leggja stein í þá götu sem hún gengur og þeir steinar verða henni að falli áður en yfir lýkur og það kannske fyrr en síðar. Hæstv. forsrh. tók þannig til orða áðan að menn væru að heimta hærri vexti. Ef það er rétt, sem hæstv. forsrh. hefur sagt og haldið hefur verið fram af hálfu þessarar ríkisstj., að verðbólgan sé ekki núna nema einhvers staðar á bilinu 30%–40%, - raunar hefur verið nefnd talan 35%, en þegar hæstv. forsrh. kom í útvarpið fyrir skömmu voru notuð orðin 30–40%, - ef það er rétt, sem sagt hefur verið, að þessari ríkisstj. hafi tekist að draga úr verðbólgunni ætti þessi ríkisstj. auðvitað að vera búin að lækka vextina fyrir löngu, en það hefur hún hins vegar ekki gert. Það er furðulegt þegar hæstv. forsrh. segir það við alþjóð að innlán hafi aldrei á s. l. 7 árum, ef ég man rétt, verið jafnmikil í bankakerfinu og nú er. Af þessu hrósar ríkisstj. sér. Í hinu orðinu er vaxtastefnan, sem ríkisstj. fylgir og kennd er við Alþfl., fordæmd. Ég man ekki betur en hæstv. sjútvrh., formaður Framsfl., hafi í sjónvarpi fyrir nokkru sagt sem svo: Þessi hávaxtastefna Alþfl. sem við glæptumst til að samþykkja. - Sem sagt: Í öðru orðinu er vaxtastefnan fordæmd, en í hinu orðinu hrósar ríkisstj. sér af því sem þessi vaxtastefna hefur haft í för með sér, þ. e. innlán í bönkum hafa ekki verið jafnmikil í langan tíma. Halda hæstv. ráðherrar að almenningur sjái ekki í gegnum svona málflutning? Mér finnst satt að segja furðulegt að beita slíkum rökum og ætlast til að þetta hrifi á fólk og gera sér ekki grein fyrir því, að auðvitað skilur fólk hvað um er að vera. Sem betur fer er svo komið að fólk skilur að í verðbólgu geta ekki verið lágir vextir. Og ég held að sú stefnubreyting, sem varð þegar vextir voru hækkaðir, hafi gert meira en nokkuð annað til að glæða skilning fólks á því, hve háskalegt ástand verðbólga er. Vissulega væri það gleðilegt ef verðbólgan reyndist minni en við ýmsir ætlum. Þá á auðvitað að lækka vextina. Ef það er satt, sem ríkisstj. hefur verið að segja að undanförnu, ætti að vera búið að því fyrir löngu vegna þess að þessir háu vextir voru auðvitað aldrei hugsaðir sem neitt langtímafyrirbrigði. Þeir voru hugsaðir sem liður í varnaraðgerðum til að ná niður verðbólgunni, sem liður í áætlun til að draga úr verðbólgunni. Auðvitað áttu þeir að lækka með verðbólgunni. Það leikur hins vegar á því nokkur vafi hvort ríkisstj. ætlar sér að lækka vextina í samræmi við það sem hún segir að verðbólgan hafi lækkað. Það er ekki ástæða til að hafa ýkjamörg orð um það frv. sem hér er til umr. því að það er sannarlega hvorki mikið né merkilegt efni sem það flytur. Ríkisstj. ætlar hér enn einu sinni að fara að dæmi strútsins og stinga höfðinu í sandinn, loka augunum og halda að vandamálin hverfi við það eitt. Og það tekur fyrst í hnúkana þegar Dagblaðið, málgagn hæstv. ríkisstj., það sem stutt hefur þessa ríkisstj. dyggilegast af öllum blöðum, ef undan er skilinn kannske Þjóðviljinn, tekur þannig til orða í leiðara um þetta frv., með leyfi forseta, þar segir: „Snarvitlaust stjfrv. felur í sér sjónhverfingar og skrípaleik. Dæmigerð vinnubrögð manna sem búa í gerviheimi.“ Þetta segir Dagblaðið - það blað sem með ráðum og dáð hefur stutt þessa ríkisstj. og sérstaklega hæstv. forsrh. Bragð er að þá barnið finnur. Sannast sagna var talað um verðstöðvun í brbl. ríkisstj., sem forsrh. las fyrir þjóðina á gamlárskvöld. Í þessu frv. er talað um verðlagsaðhald. Senn kemur nú, held ég, að því að ríkisstj. þrjóti ný orð í þessum efnum. Hins vegar er svo það, að ríkisstj. er gersamlega búin að eyðileggja merkingu þess orðs: verðstöðvun. Það hefur átt að vera verðstöðvun hér í gildi frá áramótum, ströng verðstöðvun, en allur almenningur í þessu landi veit hvernig sú verðstöðvun hefur verið. Hver sending af vöru sem komið hefur í verslanir hefur verið seld á hærra verði en sú sem þar var fyrir. Þetta geta menn einfaldlega sannfærst um með því að fara í stórar kjörbúðir og skoða verðmerkingar á vörum þar. Þetta orð hefur því ekki neina merkingu lengur. Ríkisstj. er búin að eyðileggja þetta orð og kannske ber ekki að harma það sérstaklega vegna þess að í rauninni er ekkert til sem heitir verðstöðvun. Það er frestun á verðhækkunum. Með verðstöðvun er verið að freista þess að byggja stíflu sem menn vita að brestur fyrr eða síðar eða það flæðir yfir hana. Því lengur sem reynt er að halda þessari stíflu, þeim mun stærri verður holskeflan sem yfir skellur. Það er, herra forseti, ekki ástæða til að lengja þessar umr. verulega. Þetta frv. er hreinlega ekki þess virði. Það er ástæða til að taka undir þau orð, aldrei þessu vant, sem Dagblaðið viðhafði um þetta mál, að hér er um að ræða snarvitlaust stjfrv.



Herra forseti. Ég ætla hvorki að ræða hér um grýttar götur ríkisstj. og hvort verið er að leggja stein í götu ríkisstj. með þessu máli né heldur grýttar götur í Brussel eða Varsjá eða hvort þær eru grýttari í Varsjá eða Brussel. En hæstv. forsrh. vék, án þess að minnast á mitt nafn, svolítið að mínu máli hér og ég vildi aðeins leiðrétta það sem kom fram hjá honum. Mér fannst hann halda fram að ég hefði verið að krefjast þess, að það væru leyfðar meiri verðhækkanir nú en ríkisstj. hyggst leyfa. Það er fjarri lag: að ég hafi verið að krefjast þess. Ég var að benda á að það eru fjölmargar óafgreiddar verðhækkunarbeiðnir hjá ríkisstj., enda hefur ekki verið leyfð hækkun að mér skilst. Verðlagsráð hefur ekki komið saman í mánuði og ríkisstj. ekki tekið ákvörðun um neinar verðhækkanir, nema á opinberri þjónustu núna síðustu daga. Ég greindi frá hverjar þessar hækkanir væru á opinberri þjónustu. Þær eru fyrir Hitaveitu Reykjavíkur 7%, en hún fór fram á 43%, Landsvirkjun fékk 9% hækkun, en fór fram á 42.5%, Rafmagnsveita Reykjavíkur fékk 8% hækkun, en fór fram á 20%, Strætisvagnar 10%, en fóru fram á 40%, Póstur og sími fékk 8%, en óskaði eftir 37% og sundstaðir Reykvíkinga fengu 9%, en fóru fram á 7–20%. Það er dálítið merkilegt þetta með sundstaði Reykvíkinga, að þeir skuli fá svona sérstaka hækkun. Hv. þdm. reka kannske upp stór augu yfir þessari miklu hækkun sem ríkisstj. veitir sundstöðum Reykvíkinga. Ástæðan er einfaldlega sú, að þetta vegur ekkert í vísitölunni. Hinir opinberu aðilarnir, sem fá hækkun núna, einir þeirra sem hafa beðið um verðhækkanir í landinu, fá sumir hverjir fimm sinnum minni eða meiri hækkun á sinni þjónustu en þeir óska eftir. Þó að bent sé á þetta og bent sé á hvað hér er á ferðinni, að hér er augljóslega verið að fresta vandamálum, augljóslega verið að fresta hækkunum til að þessar hækkanir mælist ekki í vísitölunni 1. maí, þarf náttúrlega ekki að vera að snúa þannig út úr málflutningi að segja að verið sé að krefjast þessara hækkana. Þessar hækkanir eru að mörgu leyti nauðsynlegar vegna rangrar stefnu ríkisstj. í verðlagsmálum, vegna þess að fyrirtækin hafa ekki fengið eðlilegar hækkanir eins og innlend verðbólga, sem er mest á ábyrgð ríkisstj„ segir til um. Síðan brestur þessi stífla. Allir muna hvaða stífla brast fyrir áramótin. Hér er um að ræða frestun á vanda. Augljóslega er gripið til hennar til að reikna niður vísitöluna - þann verðmæli sem á að fara eftir bæði að því er varðar verðbólgu og eins kaupgjald. Það er náttúrlega mergurinn málsins. Menn eru að fara í kringum kaupgreiðsluvísitölu með þessum og þvílíkum aðferðum. Ég gæti nefnt hér nokkur dæmi um óafgreiddar verðhækkanir sem eru hjá ríkisstj. Það er t. d. óskað eftir sementshækkun um 19%. Allir vita hvers konar „kómedía“ er leikin í Sementsverksmiðjunni. Hún á ekki einu sinni fyrir olíu nema endrum og sinnum. Ég var að hugleiða að flytja brtt. við i. gr. þessa frv. til að gera svolítið grín að þessari stefnu ríkisstj. Hún yrði eitthvað á þá leið, þrátt fyrir ákvæði 1. gr. skyldi Sementsverksmiðjan að jafnaði eiga fyrir olíu af tekjum sínum. Þess skyldi gætt að Sementsverksmiðjan ætti að jafnaði fyrir olíu af eigin tekjum þrátt fyrir hin vitlausu ákvæði í 1. gr. - En þetta hefur ekki verið afgreitt: Sementshækkun upp á 19%, steypa upp á 25%, skipafarmgjöld upp á 16–30%, vinnuföt, svo að tekin sé almenn neysluvara, upp á 1 5%. Þessu hefur öllu verið frestað fram yfir 1. maí til þess eins að þessar hækkanir mælist ekki í vísitölunni. Á meðan eru fyrirtækin látin tapa, safna skuldum og allt gert til þess að vísitöluleikurinn geti haldið áfram, menn geti haldið áfram að blekkja með vísitölunni, falsa vísitöluna. Það er þetta, hæstv. forsrh., sem ég var að gagnrýna. Ég var ekki að krefjast þess, að þessi fyrirtæki fengju öll hækkun núna. Ég held að þessi stefna sé röng, þarna sé um að ræða samspil orsaka og afleiðinga sem erfitt sé að rekja í sundur. En það er alveg augljóst mál, þegar svona er staðið að verðlagningu á opinberri þjónustu, að þarna er maðkur í mysunni, þegar þannig er staðið að verðlagningu á neysluvörum almennings og ýmsum vörum, sem mikilvægar eru, eins og farmgjöldum, steypu og fleira, - ég nefndi dæmi af handahófi um hækkanir sem er frestað fram yfir ákveðinn dag einvörðungu til að falsa vísitöluna. Samt sem áður þætti mér ekki ótrúlegt að kaupgreiðsluvísitöluhækkunin 1. júní yrði nærri 9% og jafnvel meira. Ég held að þar verði meiri hækkun en hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir í dag. En það kemur í ljós síðar. Ég skal ekki orðlengja meira um þetta mál að sinni, ef ekki gefst tilefni til, og ætlaði ekki heldur að gera það ef ekki hefðu verið ummæli hæstv. ráðh. Ég hélt satt að segja, að hann ætlaði að svara á hógværan hátt spurningum hv. þm. Eyjólfs Konráðs um framkvæmd 1. gr., sem ég verð að segja að við þm. ýmsir höfum mjög miklar áhyggjur af. Það er þessi meginstefna þessara laga, að heildarverðhækkun í landinu megi aldrei fara fram úr pólitískt ákveðnum mörkum á ákveðnum tíma, án tillits til afkomu fyrirtækjanna í landinu og án tillits til alls, það er þetta sem við höfum áhyggjur af. Við höfum þráspurt um hvernig eigi að framkvæma þetta. Við höfum fengið önnur svör í Nd. en Ed. og í raun, eins og viðurkennt var af sumum stjórnarþm., eru þessi ákvæði eins og þau eru í frv. nánast óframkvæmanleg ef á að fara eftir þessari meginhugsun. Það skulu vera mín lokaorð efnislega um þetta mál, að ég vona að það verði ekki farið eftir þessum ákvæðum eins og hæstv. ríkisstj. hugsar þau, heldur verði tekið sanngjarnt tillit til afkomu atvinnuveganna í landinu þannig að atvinnuöryggi fólks verði ekki með þessum mjög svo furðulegu verðlagshöftum stefnt í tvísýnu.



Herra forseti. Það hefur ýmislegt borið á góma í þessum umr., eins og við var að búast. Því miður var ég ekki hér á fyrstu augnablikum fundarins, en þá mun einhver hafa verið að leggja stein í götu einhvers. Ég missti af því og er því ekki fær um að ræða mikið um það. Ég vil bara segja að mér fannst aths. hv. 11. þm. Reykv. athyglisverðar og kannske það athyglisverðasta sem ég heyrði frá honum hér í kvöld. En allt slíkt sem þetta og margt fleira, sem mér finnst hafa komið fram í umr. og þá sérstaklega í Nd. í dag, hefur nokkuð dregið athyglina frá aðalatriði málsins í mínum augum. Að vísu hafa málsvarar Sjálfstfl. bent á það, en ég vil leggja aukna áherslu á það nú í þessum orðum mínum, að það er aðalatriðið varðandi það frv., sem hér er til umr., að það hefur litla eða enga þýðingu til viðnáms gegn verðbólgu. Það er ekki stefnumarkandi á neinn hátt, en undirstrikar að ríkisstj. hefur ekki frekar stefnu í efnahagsmálunum en hún hefur áður haft. Alltaf er það alvarlegt þegar ríkisstj. hefur ekki ákveðna stefnu sem svarar þeim þörfum sem þarf að svara á hverjum tíma. Og vissulega var það áríðandi nú, að ríkisstj. hefði stefnu í efnahagsmálum sem væri til þess fallin að veita raunverulegt viðnám gegn verðbólgu og koma á jafnvægi í stað jafnvægisleysis í efnahagsmálunum. Þetta er þeim mun alvarlegra nú vegna þess að eins og menn muna varð sérstakur einstæður atburður um síðustu áramót sem skiptir töluverðu máli í þessu sambandi. Ég á við gjaldmiðilsbreytinguna. Það er ekki á hverju ári eða hversdagslegt að slík ráðstöfun sé gerð. Mér er ekki kunnugt að slík ráðstöfun hafi verið gerð frá stríðslokum í nálægum löndum eða löndum, sem við getum á einhvern hátt borið okkur saman við í þessu sambandi, nema í tveim Evrópulöndum, þ. e. í Frakklandi og Finnlandi. Hvers vegna? Vegna þess að það er talið að slíkar ráðstafanir hafi ekki þýðingu nema þær séu liður í víðtækri stefnumörkun og þáttaskilum í efnahagsmálum viðkomandi þjóðar. Meira að segja: ef svo er ekki er því haldið fram og m. a. hefur því verið haldið fram að Seðlabankanum hjá okkur að það gæti verið olía á verðbólgubálið að framkvæma gjaldmiðilsbreytingu eins og við gerðum nema hún sé liður í viðtækum efnahagsráðstöfunum. Með tilliti til þessa lögðum við sjálfstæðismenn strax í haust á þessu þingi áherslu á að stefnumörkun ríkisstj. kæmi sem fyrst fram og áður en gjaldmiðilsbreytingin yrði. Það virtist enginn ágreiningur um það milli stjórnarandstöðunnar og ríkisstj. að nauðsyn væri á þessari stefnumörkun. En ríkisstj. taldi sig ekki þess umkomna að koma með þessa stefnu fyrr en um leið og gjaldmiðilsbreytingin var samþykkt. Hún kom ekki með hana fyrr. Hún gaf ekki út brbl. fyrr en á síðasta degi ársins, eins og kunnugt er. En látum nú vera ef þar hefði verið að finna það sem þurfti í þessu sambandi, víðtæka, markvissa stefnumörkun til að koma á jafnvægi í efnahagsmálunum. En það var ekki. Það voru engar langtímaráðstafanir í þá átt. Það var einungis um að ræða nokkrar bráðabirgða- eða skammtímaráðstafanir sem gátu ekki verið í neinu samhengi við langtímaráðstafanir. Ég á við ákvæði brbl. um hina svokölluðu verðstöðvun. Ég á við skerðingu á verðbótum sem gat í sjálfu sér haft þýðingu, en auðvitað var tekið fram að þau ákvæði skyldu afnumin eftir nokkra mánuði. Ég á við ákvæði um að fresta skyldi framkvæmdum ríkissjóðs. En þó að þetta væri svo í brbl. gat maður eða vildi vænta þess, að það yrði bætt úr þessu. Þá hefði það átt að ske með frv. því sem hér er til umr. En enn er það svo að þetta frv. fjallar ekki nema um bráðabirgðaráðstafanir eða skammtímaráðstafanir. Í þessu frv. er ekki að finna neinar ráðstafanir eða ákvarðanir sem eru stefnumótandi og geta valdið þáttaskilum í efnahagslífi þjóðarinnar. Það er ekki í þessu frv. neitt um það t. d. að flytja verkefni frá ríkinu til sveitarfélaga eða einstaklinga, til borgara í landinu. M. ö. o.: það er ekkert í þá átt að skapa grundvöll fyrir skattalækkunum. Það er ekkert í þessu frv. sem varðar breytingar á vísitölukerfi því sem við höfum haft við kaupgjaldsákvarðanir. Það er ekkert í þá átt að miða vísitölu við þjóðartekjur í stað þess sem nú er. Það er ekkert gert til að breyta því fyrirkomulagi sem er á fiskverðsákvörðunum, en það er á þann hátt að við ákveðum fiskverð án nokkurs tillits til markaðsverðs, með þeim afleiðingum sem það hefur á efnahagskerfið. Það er ekkert í þessu frv. sem heggur að rótum verðbólgunnar. Það er það alvarlega við þetta frv. því að það var einmitt slíkt frv. sem við þurftum á að halda. Við þurftum á að halda markvissri stefnumörkun sem miðaði að því að ráðast að orsökum verðbólgunnar. Við erum búnir að fá nóg af meira og minna máttlausum ráðstöfunum og málamyndaráðstöfunum í glímunni við afleiðingar verðbólgunnar. Þær hafa í raun og veru ekki skilað neinum árangri. Í besta tilfelli hafa e. t. v. tvö önnur vandamál verið sköpuð í staðinn þegar leyst hefur verið úr einum vanda. Það er þetta sem er hið alvarlegasta við það sem nú er að ske. Við þurftum á stefnumörkun að halda til að ráða bót á því ófremdarástandi sem íslenskt efnahagslíf er í. En við fáum það ekki með þessu frv., því miður. Ég tel að það skipti sáralitlu máli, ef í raun og veru þegar öll kurl koma til grafar það skiptir nokkru máli til viðnáms gegn verðbólgu, hvort þetta frv. er samþykkt eða ekki samþykkt. En á þessu frv. og á þeim ráðstöfunum, sem það gerir ráð fyrir, eru slíkir meinbugir að ekki verður við unað. Ég sé ekki ástæðu til að fara að tíunda hér þessa meinbugi. Það hafa í þessari umr. og við 1. umr. í þessari deild gert bæði hv. 3. þm. Norðurl. e. og hv. 5. landsk. þm. En vegna þessara meinbuga munum við sjálfstæðismenn greiða atkv. gegn þessu frv.



Herra forseti. Enn einu sinni eru á dagskrá ráðstafanir ríkisstj. í efnahagsmálum. Nú bera þær heitið: „Frumvarp til laga um verðlagsaðhald, lækkun vörugjalds og bindiskyldu innlánsstofnana.“ Þegar slík mál koma á dagskrá hér á hv. Alþingi kemur upp merkileg staða í störfum þingsins. Það á allt að gerast með miklum hraða. Það er líkast því að verið sé að senda hraðskeyti frá hæstv. ríkisstj. til hv. þm. og hraðboðinn á að bíða eftir svari og bera til baka með hraði. Nú má vel vera að þetta sé í lagi gagnvart þeim hv. þm. sem teljast til stuðningsmanna hæstv. ríkisstj. Þeir hafa væntanlega haft tækifæri til að fylgjast með undirbúningi málsins og hafa því svarið á reiðum höndum, en við hin, sem tilheyrum stjórnarandstöðunni, erum í dálítið verri stöðu. Við höfum svarið ekki tilbúið fyrir fram þar sem við höfum ekki haft tækifæri til að fylgjast með hugsanagangi hæstv. ríkisstj. eða tekið þátt í að búa til uppskrift að þessari nýju þjóðarköku sem nú á að framreiða handa þjóðinni og á að vera hátíðarkaka 1. maí, á hátíðisdegi verkalýðsins. Það verða væntanlega margar kökur bakaðar og snæddar á morgun, misstórar og misgóðar. Allir vilja gera vel og reyna að gera sitt besta. En þegar vel á að vanda baksturinn þarf uppskriftin að vera góð og efnið fyrsta flokks, annars fer illa. Venjan er að nota uppskrift frá einni og sömu hendi þó að fleiri standi að bakstrinum. A. m. k. verður smekkur þeirra, sem ætla að blanda deigið, að vera sá sami eða falla vel saman. Það dytti engum í hug að ætla sér að búa til boðlega köku ef uppskriftin væri fengin frá mörgum aðilum með gerólíkan smekk. Úr því fengist aðeins misheppnaður bakstur því að hætt er við að hlutföllin yrðu brengluð, hveitið e. t. v. of mikið, eggin of fá, jafnvel salt í stað sykurs, og svo gæti allt sprungið á lyftiduftinu. Ég gæti trúað að sá, sem stæði með slíka hátíðarköku í höndum 1. maí, mundi ekki treysta sér til að bjóða hana nokkrum manni, jafnvel ekki sjálfum sér. Hvað er þá til ráða? Jú, það verður að reyna aftur, fá nýja og betri uppskrift með réttum hlutföllum og hefja baksturinn á ný. Herra forseti. Það hefur komið í ljós að hlutföllin í uppskrift hæstv. ríkisstj. að hátíðarkökunni, sem á að færa þjóðinni 1. maí, eru röng. Það hefði verið hægt að bjarga málinu því að þrátt fyrir allt of stuttan tíma hefur tekist að finna betri uppskrift. Þó að hún geti varla orðið ljúffeng, þessi þjóðarkaka, hefði verið hægt að bæta hana með þeim brtt. sem voru lagðar fram í hv. Nd. Því miður báru menn ekki gæfu til að þiggja góð ráð við að baka nýja köku. Þetta hefði orðið betri kaka. Uppskriftin var samin af sérfræðingum sem hafa svipaðan smekk og viðhorf til slíks baksturs og því engin hætta á að hlutföllin yrðu ekki rétt. Hún hefði hvorki sprungið eins og loftbóla af of miklu lyftidufti né orðið klesst af því að það vantaði. Þetta hefði orðið sæmileg þjóðarkaka, miðað við þær aðstæður sem nú ríkja. Ég harma því að hv. þm. Nd. skyldu ekki bera gæfu til að þiggja nýju uppskriftina og forða þannig þjóðinni frá þeim óheillabakstri sem hæstv, ríkisstj. hefur búið til og ætlar að framreiða á morgun, á hátíðisdegi verkalýðsins 1. maí. Ég óttast að hún standi í mörgum og verði erfið að kyngja.



Herra forseti. Ég átti ekki von á því andríki, sem hér hefur ríkt um hina aðskiljanlegustu hluti í kvöld, þegar þessi umr. hófst. Ég treysti mér alls ekki út í umr. um matargerð eða kökugerð. Ég átti ekki heldur von á því, að þessar umr. mundu snúast að einhverju leyti um vegagerð, og hefur nú farið fram veruleg umræða um það undir fyrirsögninni: „Orðskýringar“. Ég átti reyndar ekki heldur von á því, að hér færi fram umræða í orðskýringum. En það er með þessar götur, sem hafa verið til umræðu hér og eru í sérstöku uppáhaldi hjá 11. þm. Reykv., að þær voru víst lagðar fyrir löngu og eru nú aflagðar. Þær voru lagðar fyrir hestvagna. Þær reyndust ekki eins vel þegar umferð fór að aukast og víðast hvar vestan járntjalds hefur nú verið malbikað yfir þær. Ég veit því ekki hvort þetta er líka lýsing á þeirri braut sem ríkisstj. gengur, að það verði valtað yfir hana seinna. En ég ætla ekki að gera þetta að umræðuefni né heldur treysti ég mér til að takast á hendur einkunnagjöf og meta hversu skemmtilegir menn séu, eins og hér var gerð tilraun til áðan. Það var athyglisvert að forsrh. brá á það lag að tala langt mál um hið einfalda og augljósa, eins og honum er lagið, á flótta frá því sem verið var að ræða. Ég held að það sé óhætt að segja að 1. gr. frv. sem slík veki spurningar. Hún er ekki afleit að öllu leyti, en það, sem virðist vera slæmt einkum og sér í lagi í sambandi við þá grein, er hvernig ríkisstj. túlkar framkvæmd hennar. Nú hafa alþm. og reyndar þjóðin öll slæma reynslu af því, hvernig ríkisstj. heldur á framkvæmd mála, og því var ekki nema von að um væri spurt hvernig framkvæmdinni yrði hagað. Hér hafa staðið upp ýmsir talsmenn ríkisstj. og svarað hver fyrir sig, sitt í hverja áttina. Það eina, sem forsrh. hefur sagt varðandi framkvæmdina, er að heildarupphæðin megi ekki fara fram úr þeim mörkum sem sett eru. Þetta hafði hæstv. forsrh. sagt á nefndarfundi, sagt í Nd. og hefur talað um hér líka. Engu að síður var þetta ekki nægilega skýrt svar varðandi framkvæmd málsins og hv. fulltrúar Sjálfstfl., aðrir en þeir sem sitja í ríkisstj., aðrir en hæstv. forsrh. í fjh.- og viðskn. Ed., beindu þessari fsp. til sérstaks hagfræðiráðunautar ríkisstj., Þórðar Friðjónssonar. Hann svaraði þessu svona, og ég held að það sé rétt að við förum yfir þetta svar aftur: „Rétt svar við þessari spurningu er að mínu mati þannig, að hver verðákvörðunaraðili lögum og reglum samkvæmt (verðlagsráð, gjaldskrárnefnd o. s. frv.) gerir samþykktir og tillögur sem í heild eru ekki umfram hin ársfjórðungslegu meginmarkmið.“ Hér halda menn sig enn við þessa skilgreiningu, en svo kemur framhaldið, og nú held ég að það sé eins gott að menn leggi við hlustirnar svo að menn séu öruggir með það að skilja hvert verið er að fara. Þar segir: „Á þann hátt verði gert ráð fyrir að ákvörðun viðkomandi verðlagsyfirvalda, óháð öðrum verðákvörðunaraðilum, hvort sem einstakar tillögur fari umfram sett verðlagsmarkmið eða ekki, verði í samræmi við mörkin.“ Þetta er nú nokkuð löng setning og líklega þýsk að uppbyggingu: „Á þann hátt verði gert ráð fyrir að ákvörðun viðkomandi verðlagsyfirvalda, óháð öðrum verðákvörðunaraðilum, hvort sem einstakar tillögur fari umfram sett verðlagsmarkmið eða ekki, verði í samræmi við mörkin.“ - það er enn frekari skýring: „Viðkomandi verðlagsyfirvöld miði því við að samþykktir eða tillögur verði í heild í samræmi við meginmarkmið ríkisstj." - Þetta könnumst við við - „í verðlagsmálum án tillits til þess hvaða ákvarðanir verða síðan teknar af öðrum aðilum í þeim málum.“ Ég held að efnisinnihaldið í þessari skýringu sérstaks hagfræðiráðunautar ríkisstj. sé á þá lund, að í hvert skipti sem einhver verðlagsaðili tekur ákvörðun um verðlagshækkun skuli hann gera það óháð því sem aðrir hafa tekið eða munu taka ákvörðun um. Hann skal líka gera það óháð þeim ákvörðunum sem hann muni síðar taka. Honum er hins vegar líklegast frjálst, vegna þess að það er ekki bannað samkv. þessari skilgreiningu, að taka tillit til þeirra ákvarðana sem hann sjálfur hefur áður tekið. Það er ekki tekið fram að það sé bannað. Heildarútkoman úr þessu dæmi á að verða ákveðin tala og heildarútkoman skal verða innan við þessi mörk. Ég held að það sé ekki hægt að fá þá útkomu ef einstök ákvörðun er óháð því, sem þessi stofnun muni gera síðar, og óháð því, sem aðrar stofnanir muni gera. Ef menn eiga að taka þessar ákvarðanir algerlega óháð því, sem aðrir taka ákvarðanir, og óháð því, sem þeir muni sjálfir gera síðar, mun heildarútkoman ekki haldast sérstaklega innan þeirra marka sem að er stefnt. Nú er það reyndar til þess að gera þessa ákvörðun þessara aðila enn þá erfiðari að það er margyfirlýst að auðvitað verði hækkanirnar mismunandi, - það er eitt af því augljósa sem hæstv. forsrh. hefur mörgum sinnum sagt hv. alþm. í dag og síðustu daga, - en þá verði að vega hverja ákvörðun, sem fer fram yfir, með annarri, sem verði undir. Nú vill svo til að verðlagsákvarðanir hafa mismikið vægi í framfærsluvísitölu. Þá verður sá, sem ákvörðunina tekur, að hafa það í huga. Ég er hræddur um að sá aðili, sem tekur allar ákvarðanir óháð því sem aðrir aðilar gera eða hvað hann muni gera seinna, tekur þær ofan við markmiðið eða neðan við, þar sem ákvarðanirnar vega misþungt í vísitölunni, muni eiga harla erfitt með að láta þetta dæmi ganga upp - og er þá vægt til orða tekið. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að verðlagsráð tekur að líkindum ákvarðanir um u. þ. b. 100 verðhækkanir á hverju verðlagstímabili. Hér var lesinn upp listi yfir óskir sem ríkisstj. átti að ákveða og gjaldskrárnefnd að gera tillögur um. Á þeim lista voru, trúi ég, milli 10 og 20 ákvarðanir. Þó hefur væntanlega eitthvað verið leyft á því tímabili sem liðið er. Mér kæmi ekki á óvart þó að hér þyrfti að taka 150 ákvarðanir sem væru óháðar því sem menn muni gera síðar samkv. formúlunni - óháðar því sem aðrir gera, en eiga að vera þeirrar sérkennilegu náttúru, að þó að þær séu alla vega vegna mismunandi þarfar sé heildarútkoman sú sem um hafi verið beðið í upphafi þegar menn standa upp frá öllum þessum óháðu ákvörðunum. Það skyldi þó ekki vera að menn gætu lent í örlitlum bobba í þessum efnum þegar þeir væru búnir að taka svo sem 70–80 ákvarðanir, þá þyrftu þeir aðeins að fara að líta fram á veginn ef þeir ættu ekki að gera mönnum mishátt undir höfði, ef þeir ættu að meta nauðsynina með sama hætti hjá öllum þeim sem um biðja. Hættan, sem menn hafa verið að tala um varðandi þá framkvæmd sem ríkisstj. hér talar um, vegna þess að hún bindur sig mjög ákveðið við að útkoman skuli vera hin gefna, er sú, að mönnum verði gert mishátt undir höfði, að níðst verði á einhverjum, ekki vegna þess að menn hafi beinlínis langað til þess, heldur vegna þess að þetta reikningsdæmi sé dálítið flókið og ríkisstj. hafi yfirsést að þessar ákvarðanir er ekki hægt að taka óháðar hverja annarri, eins og forskrift hennar gefur tilefni til og segir fyrir um. Hættan af þessu tagi mundi þá enn fremur vera sú, að það hæfist kapphlaup um að komast inn í kvótann. Hættan mundi vera sú, að þegar þeir, sem sækja um hækkanir, verði þess varir, að svona sé hugmyndin að taka þessar ákvarðanir, og sjái í hendi sér, að þessir blessaðir aðilar muni lenda í blindgötu, muni þeir keppa hver um annan þveran að sækja um hækkanir og hér hefjist eitt allsherjarkapphlaup í ásókn í verðhækkanir. Nú er eftir að vita, úr því að hér er um fleiri en einn aðila að ræða, hvort það gæti líka hafist kapphlaup á milli aðilanna um hvort verðlagsyfirvöld af taginu A eða B nái að nota stærri eða minni hluta af kvótanum sem úthlutað er. Ef menn halda sig við þetta mundi vera komið tvöfalt kapphlaup í þetta óháða kerfi ríkisstj. Um þetta stendur ekkert í lagatextanum. Þetta er sú túlkun sem ríkisstj. hefur borið á borð fyrir alþm. Ég held ég hljóti fyrir hönd þeirra manna, sem hafa áhyggjur af þessu, og fyrir hönd þeirra, sem vilja gjarnan að útkoman verði ekki verri en efni standa til, að bera fram þá ósk að ríkisstj. endurskoði þessar verklagsreglur sínar. Ég tók eftir því áðan að hæstv. forsrh. tók dæmi af því, að þessi markmið yrðu sett svipuð og vísitalan hefði verið eða hefði reiknast. Í svari ráðunautar ríkisstj. er einmitt tekið fram að svo megi ekki vera. Í svari við síðari spurningunni, sem fram er borin, er tekið fram að markmiðasetningin tengist ekki beint neinni ákveðinni vísitölu fyrir liðinn tíma. Þetta stangast náttúrlega sérstaklega á við það dæmi sem forsrh. var með, en við skulum ekki gera mikið mál úr því. Ég verð svo að lokum að fara fáeinum orðum um orð sem hæstv. forsrh. o. fl. láta falla í sambandi við vaxtamál og peningamál. Hæstv. forsrh. hefur talið það meðal sérstakra afreka ríkisstj. að innlán skuli aukast. Allir vita að þetta er afleiðing af þeirri raunvaxta- og verðtryggingarstefnu sem Alþfl. barðist fyrir. En í hinu orðinu talar hæstv. forsrh. og ekki síður ýmsir aðrir stjórnarliðar háðulega um þessa stefnu. En það er ekki bara það. Að hinu leytinu hefur hæstv. ríkisstj. beðið um og fengið samþykkt lög um að hún skuli fylgja þessari raunvaxta- og verðtryggingarstefnu sem hún sjálf fordæmir. Þetta finnst mér ekki sannfærandi málflutningur. Þetta finnst mér að sé málflutningur af því tagi sem eigi ekki að eiga sér stað. Ég vil líka benda þeim blessuðu mönnum á það, sem mæla gegn raunvaxta- og verðtryggingarstefnu, að þeir eru beinlínis að boða að stolið skuli af sparifjáreigendum og að menn skuli ekki greiða til baka á raunvirði, á raunsannan hátt, það sem þeir fá að láni. Þeir, sem tala gegn raunvaxta- og verðtryggingarstefnu, m. ö. o. eru að boða óheiðarleik í raun og sannleika. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Að lokum segi ég einungis það, að ég vona að ríkisstj. beri gæfu til að skoða að nýju hvernig hún ætli að framkvæma 1. gr. laganna, og ég vona að þjóðin eigi eftir að sjá betra framlag til stjórnar efnahagsmála en það lítilsiglda frv. sem hér er til umfjöllunar.