Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. -- Af því að frsm., hv. þm. V.- Ísf. (ÁÁ), er ekki hér, ætla ég að gera grein fyrir því, að fjhn. hefur athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. með lítils háttar breyt. Frv. er um það, að framvegis verði verð happdrættismiðanna ákveðið af fjmrh. fyrir eitt ár í senn, samkvæmt till. happdrættisstj. og að fengnum till. happdrættisráðs. Í grg., sem fylgir frv., eins og það kom frá hv. Ed., er skýrt frá því, hvaða ástæður liggi til þess, að fram á þetta er farið. Kemur þar fram, að gert er ráð fyrir að hækka verð happdrættismiðanna fra því, sem nú er. En stjórn happdrættisins telur, að þess sé þörf, til þess að háskólinn fái meiri tekjur en hann mundi fá af happdrættinu, ef verð miðanna væri óbreytt. Fjhn. getur á þetta fallizt fyrir sitt leyti, en vill gera nokkra breyt. á a-lið 1. gr., þannig að í staðinn fyrir, að í frv. er ákveðið, að iðgjaldið fyrir hvern hlut ákveði fjmrh. samkvæmt till. happdrættisstj. og að fengnum till. happdrættisráðs, fyrir eitt ár í senn, komi: „Iðgjald fyrir hvern hlut ákveður fjármálaráðherra. að fengnum tillögum happdrættisráðs og happdrættisstj. háskólans.“ Þannig er lagt til með brtt. fjhn., að úrslitavaldið um þessa verðákvörðun sé hjá fjmrh., en happdrættisstj. og happdrættisráð skuli gera till. til hans um verð miðanna ár hvert. Er þessi brtt. fjhn. í nál. á þskj. 267.



Eins og menn mun reka minni til, var hér á ferðinni fyrir nokkrum árum frv., sem gekk út á það, að lagt yrði í sjóð til þess að standa undir brúabyggingum. Eins og þá var komið, sá Alþ. ekki fært, að mikið yrði lagt af mörkum í því skyni. Þó komst það á eftir miklar þrautir, að benzínskatturinn var hækkaður um 1 eyri og ákveðið að leggja þann eyri í sérstakan sjóð, er síðar yrði varið fé úr til brúagerða. Nú eru í sjóði á 4. hundrað þús. krónur, sem verja má til brúagerða. Aðstaðan hefur ekki breytzt að því er snertir stórár, sem brúa þarf, en þær eru margar. Bæði í fyrra og hitteðfyrra var aðstaða til að leggja fé í stórbrýr ekki til staðar. En efni hefur hækkað mjög síðan. Samkvæmt upplýsingum frá vegamálastjóra kosta brýr, sem fyrir stríð voru 100 þús., nú 370 þús. kr. Þar sem verðlagið er svona og efni flyzt ekki til landsins í bili, leggjum við til í frv., að tveggja aura benzínskattur verði ákveðinn og lagður í sjóðinn. Það er mjög áríðandi, að fé sé fyrir hendi, þegar hægt verður að hefjast handa um framkvæmdir. Um þörfina á því að koma þessu í framkvæmd þarf ekki að ræða. Það er öllum ljóst. Það hefur verið reiknað út, að ef Jökulsá á Fjöllum yrði brúuð, mundu sparast eigi minna en kr. 38.00 á hverjum bíl með fyrirstríðsverði, svo mikið styttist leiðin til Austurlands. Mundi brúarkostnaðurinn þannig greiðast margfalt á fám árum. Ég viðurkenni, að með þessu er tekið dálitið af tekjum ríkissjóðs, og tel ég það rétt. Ef við hugsum til að brúa fleiri ár fljótlega, verður að leggja fé fyrir. Þótt mikið fé hafi verið til árið sem leið og líkur til, að svo verði í ár, má búast við, að eigi verði langt að bíða sömu vandræða og voru fyrir 1940, ef þurfti að leggja nokkur hundruð þús. fram til byggingar stórbrúa. Mundi þá þykja gott að hafa lagt fé fyrir. - Vona ég, að frv. fari til 2. umr. og sýnist það eiga heima hjá fjárhagsnefnd.



Ég á hér brtt. við þetta frv., og er hún á þskj. 270, sem útbýtt er á þessum fundi og stíluð er við brtt. á þskj. 242 frá hv. þm. V.-Húnv. og mín brtt. tekur eingöngu til 1. liðar í þeirri brtt. En auk þess eru þar, á þskj. 242, einnig till. til breyt. á 2 öðrum gr. frv., sem brtt. mín kemur ekki inn á. Ég vil segja það um þetta mál, að ég tel það fullkomlega réttmætt, að gerðar séu af hálfu löggjafans ráðstafanir til þess að tryggja hlutarráðningarfyrirkomulag á íslenzkum veiðiskipum. Það er ekki minnsti vafi á því, að það er allmikið þjóðfélagslegt öryggi í því fólgið, að sú þróun geti orðið í útgerðinni hér á landi, að það fyrirkomulag geti rutt sér til rúms. Það er ákaflega eðlilegur hlutur, að sú tilhögun sé á höfð, að þeir menn, sem að útgerðinni standa, bæði útgerðarmenn og sjómenn. hafi þar sameiginlegra hagsmuna að gæta, þannig að þessir aðilar allir beri úr býtum hlutfallslega við þann afrakstur, sem útgerðin gefur. Með þeim hætti er áreiðanlega betur tryggt en ella, að útgerðin geti orðið sem allra raunhæfust. Tekur þetta hvort tveggja til þeirrar hliðar málsins, sem snertir aflabrögðin, og svo líka einnig og ekki síður til þeirrar hliðra málsins, sem snertir hagkvæma, hyggilega og skynsamlega meðferð veiðarfæra og annars þess, sem útgerðin krefur. Þess vegna álít ég, að það sé tryggast, að af hálfu löggjafans og allra sé sem bezt að því stuðlað, að sú þróun geti orðið að þessu leyti í útgerðinni, að þetta fyrirkomulag fáist sem bezt framkvæmt, þannig að grundvöllur sé fundinn undir það, að þetta geti helzt náð til allra greina í útgerðinni. Af því er ég alveg fullkomlega samþykkur þeirri hugsun, sem fram er komin í þessu frv., og ég tel það góðra gjalda vert, að það sé inn á þessa braut farið og reynt með slíkum hætti að stuðla að því, að þetta geti orðið. Hér er um að ræða tryggingarstarfsemi, sem við höfðum eftir þeirri reynslu, sem fengin er og alþekkt er, um það, hversu misjafnlega gengur með aflabrögð útgerðarinnar, þannig að lagt er til, að lagt sé til hliðar fé á þeim árum, sem betur gengur fyrir útgerðinni, til þess svo að bæta upp aflahluta, þegar illa gengur um aflabrögð. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir, að útgerðarmenn og hlutarráðnir sjómenn leggi fram af aflafeng sínum nokkurn hluta og ríkissjóður komi þar á móti með nokkurn stuðning frá því opinbera, og að því leyti er þetta byggt upp á sama grundvelli eins og önnur tryggingalöggjöf hjá okkur. Það, sem þess vegna er hér um að ræða, er það, hvernig eigi að byrja þennan þátt þessarar tryggingastarfsemi, hvort eigi að hefja starfsemi á þessu sviði með því, að tryggingarnar séu frjálsar og mönnuni sé í sjálfsvald sett um það, hvort þeir vilji fara inn á þessa braut, og þeir, sem það gera, njóti þeirra hlunninda, sem felast í þessu frv., sem fólgin eru í framlögum ríkissjóðs til þessarar starfsemi, eða hins vegar, hvort ákveða eigi þegar í upphafi, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., að komið verði á þessum tryggingum með lagaboði, eins og er um aðrar slíkar tryggingar hér á okkar landi. Mér ar það alveg ljóst, að þeim tilgangi, sem hér á að ná, verður náttúrlega náð fyrr með því að slá því föstu í löggjöfinni, að þessi trygging sé ákveðin með l. Hins vegar er það svo, að það má segja og það er litið þannig á af sumum, og þar á meðal a.m.k. af sumum þeim mönnum, sem þessi ákvæði munu ná til, ef samþ. verða, að ekki væri óeðlilegt, að fyrsta sporið í þessu efni væri stigið með þeim hætti, að sett væru um þetta heimildarl. og þreifað með því fyrir sér um það, hvernig þeir menn líta á þetta, sem þessi ákvæði eiga að taka til Ég hef nú út frá sjónarmiði þeirra manna, sem þannig hugsa, flutt brtt. mína, sem er við brtt. frá hv. þm. V.- Húnv., sem miðar alveg í sömu átt, en þér finnst, að ekki grípi fullkomlega yfir þá hugsun eða þá framsetningu á frv., sem þarf að vera, ef það á að byggja upp löggjöf með slíkum hætti, að hún sé gefin út sem heimildarl. að þessu leyti. Ég hef þess vegna í brtt. minni leitazt við að setja þetta fyrirkomulag í eðlilegt samband við frv., eftir að búið væri að taka ákvörðun um þá breyt. að l. þessi yrðu afgreidd sem heimildarl., en ekki því slegið föstu, að þessir sjóðir skuli stofnaðir. Vænti ég, að þetta geti, hvað form snertir, alveg komið inn í, svo að vel fari, þó að e.t.v. geti svo verið, að athugun mín á þessu sé ekki svo gaumgæfileg, að aðrir geti ekki bent á formgalla á þessu. Þó hygg ég, að þeir séu ekki. Ég hef sett hér inn í dálítið öryggisákvæði um það, að ekki þurfi að verða breyt. í þessu efni, þó að skipti um eigendur skipa eða útgerðarmenn, og heldur ekki, þó að breyta verði að meira eða minna leyti um skipshöfn, þ.e.a.s. að ef aðilar upphaflega gera samþykkt um að ganga inn í þennan sjóð, en aðrir menn koma í þeirra stað um eign eða útgerð skips, þá gildi sú samþykkt, sem upphaflega var gerð, gagnvart því veiðiskipi, þar til ný samþykkt um það gangi í gildi. Þetta ætti að stuðla að því, að tryggingin gæti haldið áfram, þrátt fyrir það að slíkar breytingar verði, sem mjög eðlilegt er, að geti átt sér stað og alltítt er, að eigi sér stað. Sömuleiðis hef ég sett inn í þetta ákvæði um það, að ef ekki sé búið að selja afla í vertíðarlok, þegar á að leita eftir grundvelli undir það gjald, á að leggja í þessa sjóði, og ef til þess kemur, að það þurfi að meta aflann, eins og oft getur verið, t.d. eins og þegar afli er verkaður, þegar um saltfisk er að ræða, sem þarf svo að þurrka og verka til útflutnings, - og þá kemur ekki fram raunverulegt verðmæti aflans, fyrr en varan er komin í útflutningshæft ástand, - þá skulu fara fram mat á aflanum, þannig að stjórn Fiskifélags Íslands annist það mat, eins og nánar er tekið fram í brtt. minni. Að vísu má segja, að þetta geti heyrt undir ákvæði reglugerðar, sem gert er ráð fyrir, að sett verði samkv. frv. En ég hef nú lagt til, að þetta verði tekið inn í frv. Ég lít með hinum mesta velvilja á tilgang þann, sem felst í þessu frv., að því leyti sem hann er sá að stuðla að því útgerðarfyrirkomulagi, að helzt öll veiðiskip, sem gerð eru út, væru gerð út með þeim hætti, að hásetar og aðrir menn á skipunum væru með þeim hætti þátttakendur í útgerðinni, að þeir fengju tryggingu sína á þann hátt fyrir starf sitt með hlutdeild í þeim árangri, sem útgerðin gefur. Ég skal fullkomlega viðurkenna það, að því er ekki með öllu byggt út úr huga mínum, að einhver dráttur kunni að verða á því, að með heimildarl. færðist þetta í það horf, sem l. ætlast til. Ég skal viðurkenna það, en aftur á móti finnst mér ekki óeðlilegt, að sú fyrsta tilraun sem gerð er í þessu efni, sé gerð með heimildarlöggjöf. En ef það sýndi sig, að tómlæti ríkti meðal þeirra, sem hér eiga hlut að máli, og Alþ. teldi það mikils virði að grípa inn í með ákveðna löggjöf, þá er það hægt, hvenær sem vera skal eftir að heimildarl. hefðu sýnt sig þess eigi umkominn að koma þessum málum í það horf, sem æskilegt er. Þá hafa nokkrar brtt. komið fram við þetta frv., og úr því að ég er farinn að ræða um frv. á annað borð, vil ég þá um leið minnast lítils háttar á það í þessum brtt., er einhverju máli skiptir. Það er þá brtt. á þskj. 258, frá hv. 6. landsk. Hann leggur til, að því er mér skilst, að tekin verði gjöld af brúttóafla og í stað 1% af verðmæti aflans komi 3/4%. Ég býst við, að þetta yrði til þess að auka tekjur sjóðsins nokkuð og að um yrði að ræða nokkuð meiri fjárframlög samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér. Að vísu get ég ekki komið með neinar tölur í þessu sambandi. En mér lízt svo á, að ekki eigi að svo komnu máli að fara stærra á stað en samkv. því, er í frv. felst, þar er þessi grundvöllur lagður, sem skiptir mestu máli. Hitt skiptir í raun og veru minna máli, hvort gjöldin til sjóðsins eru reiknuð af brúttóafla eða að frádregnum sameiginlegum kostnaði, svo sem olíu, salti, þar sem því er til að dreifa, beitu o.fl. Sem sagt, ég held, að rétt sé að halda sér við ákvæðið eins og það er í frv. Það mun, það sem ég þekki bezt til, bezt henta, þó að annað geti kannske átt betur við þar, sem ég þekki ekki til. Ein brtt. er og frá hv. þm. N.-Þ. Leggur hann m.a. til, að breyta skuli nafninu, sem frv. hefur á sjóðnum. Hér er aðeins um orð, en ekki efni að ræða, sem ætti ekki að þurfa að valda miklum ágreiningi. Satt að segja finnst mér það nafn, sem í frv. er á sjóðnum, eiga vel við, og að það grípi vel yfir hugmynd og tilhögun hans. En það má til sanns vegar færa að kalla þennan sjóð hlutatryggingarsjóð að því leyti, sem um er að ræða það lágan hlut, að jafna verður hann með úthlututi úr sjóðnum. Þar sem í brtt. ræðir um skipun stj., vil ég vekja athygli á því, þó að það sé út af fyrir sig ekki stórvægilegt atriði, að það má gæta þess að fara ekki of langt inn á það að setja í l. einstök atriði varðandi framkvæmdir og tilhögun sjóðsins, sem ætlazt er til, að sett verði í reglugerð sem sett verður um sjóðinn. Það er svo margt, sem fram kemur, er sjóðurinn tekur til starfa, sem ekki svo auðvelt að sjá við án undangenginnar reynslu. En hvort sem ofan á verður, finnst mér sjálfsagt, að slíkt ákvæði sem þetta komi í reglugerðina. Þar sem þetta frv. gekk greiðlega í gegnum 1. og 2. Umr. og í n., bjóst ég við, að málið mundi afgreiðast greiðlega og verða að lögum. Þrátt fyrir þær brtt., sem nú hafa fram komið við frv., vænti ég þess, að þær verði ekki til að tefja um of, að frv. þetta geti orðið að l., svo að þetta mikilsverða mál útgerðarinnar nái sem fyrst fram að ganga. Það er vitað mál, að frv. þetta mun leiða til nokkurra útgjalda fyrir ríkissjóð. Ekki er hægt að segja með vissu, hve mikla upphæð hér er um að ræða, og mun framlag ríkissjóðs verða breytilegt frá ári til árs. Nokkur útreikningur mun hafa átt sér stað til að komast að, hve mikla upphæð hér er um að ræða, en þessi útreikningur fór fram 1938 og miðaðist við það ár. Þá hefði framlag ríkissjóðs orðið um 140 þús. kr., en til þess að gera þessa upphæð sambærilega við það, sem nú mundi vera, mætti hún allt að því fjórfaldast. Þá er og rétt að minnast á útgjöld þau, er þetta frv. hefur í för með sér fyrir ríkissjóð, ef að l. verður. Ég tel það mjög hæpið að setja slík ákvæði í l., sem ekki verður séð fyrir endan á, hve háar upphæðir ríkissjóður þarf að greiða. Ég á ekki einungis við þær upphæðir, sem ríkissjóður á að greiða með frv. þessu, heldur og yfirleitt miklu fremur við þá stefnu, sem lýsir sér í þessu, að skylda ríkissjóð til að greiða upphæðir, sem enginn getur vitað um, hve háar verða, þegar til kemur. Þetta vildi ég sagt hafa um þetta atriði almennt.



Frv. um jöfnunarsjóð aflahluta hefur nú þrisvar sinnum verið flutt á Alþ. Í fyrsta skipti, er það kom fram, var gert ráð fyrir skyldutryggingu, eins og nú, en í Nd. var gerð á því sú breyt., að tryggingarnar væru gerðar frjálsar. Í það skipti stöðvaðist frv. í Ed. – Í annað sinn var frv. flutt þannig, að tryggingarnar voru frjálsar en ekki skyldutryggingar. Þá var frv. afgr. með rökst. dagskrá, þar sem ríkisstj. var falið að rannsaka og undirbúa málið með aðstoð tryggingarfróðra manna. Sú áskorun bar ekki árangur. Atvmrh. lét enga rannsókn fara fram, eða a.m.k. hefur þess ekki orðið vart. Ekkert varð því úr framkvæmdum, og er þetta mál nú jafnlítið undirbúið og er það kom fyrst fram. Vegna þess að ekki hefur farið fram nauðsynleg athugun á þessu máli þrátt fyrir óskir Alþ. um það, tel ég, að fyrst eigi að fara þá leið að hafa tryggingarnar frjálsar, vitanlega má breyta þeim í skyldutryggingar, ef þurfa þykir síðar. Því er það, að ég leyfi mér að flytja brtt. á þskj. 242. Fyrsta breyt. er við 1. gr. frv. og er á þá leyfð, að útgerðarmenn, er gera út skip til fiskiveiða með hlutarráðningu, geta orðið þátttakendur í þessum umrædda tryggingarsjóði, en það sé ekki skylda þeirra. Hv. þm. Borgf. hefur flutt brtt. á þskj. 270 við þessa till. mína og gert grein fyrir henni. Samkv. till. hans á það að vera á valdi skipshafnarinnar að ákveða þátttökuna, þannig að ef meiri hl. er með því, þá taki þeir sinn þátt í þessari sjóðsmyndun. - Ég tel þessa till. til bóta og get fallizt á að samþ. hana. - því er haldið fram af flm. frv., að mikill áhugi sé meðal útgerðarmanna að fá setta löggjöf um það, er frv. þetta fjallar um. Ég lít svo á, að þessari ósk þeirra sé alveg fullnægt, þó að brtt. okkar, hv. þm. Borgf. og mín, séu samþ., því að eftir sem áður er þeim greiður aðgangur að taka þátt í tryggingunum, þótt ekki séu þeir til þess skyldaðir. Önnur breyt., sem ég legg til, að gerð verði, á þskj. 242, er aðeins orðalagsbreyt. til leiðréttingar. Hv. 6. landsk. flytur og sams konar brtt. á þskj. 258. Þriðja brtt. mín á þskj. 242 er um það, að um leið og l. þessi öðlast gildi, falli úr gildi ákvæði um framlög bæjar- og hreppsfélaga í tryggingarsjóð hlutaútgerðarfélaga. - Ef frv. þetta verður samþ., tel ég, að sú ástæða að láta bæjar- og hreppsfélög leggja fram fé í þessu skyni, sé í burtu fallin og því sjálfsagt að nema þau lagafyrirmæli, er að því lúta, úr gildi. Hv. 6. landsk. leggur til með brtt. sinni á þskj. 258, að gjaldið til jöfnunarsjóðsins verði 3/4% af verðmæti aflans og sé ekki dreginn frá sameiginlegur kostnaður, áður en gjaldið er á lagt. Eftir þessu kæmi það ekki til ágreinings í þessu sambandi, hvað væri sameiginlegur kostnaður. En ég vil benda hv. 6. landsk. á, að þar sem hann fer fram á það með brtt. á þskj. 258, að þessu verði breytt þannig, verður hann og til samræmis að óska breytingar á 3.. gr., að því leyti sem hún snertir þetta atriði.



Við 2. umr. þessa máls gerði ég nokkra grein fyrir því, er mér þótti ástæða til að segja um undirbúning þessa máls. Ég hafði í sjútvn. áskilið mér rétt til að koma með brtt. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Við 2. umr. flutti ég ekki neina brtt., en hef hins vegar leyft mér við þessa umr. málsins að koma fram með brtt. á þskj. 246. Þessar brtt. eru ærið margar talsins, flestar þeirra eru þó um eitt og sama efnið, þ.e.a.s., þær fela í sér breyt. á nafni sjóðsins, og er lagt til, að nafninu sé breytt á öllum stöðum, er það kemur fyrir í frv. Samkv. frv. er sjóðurinn kallaður Jöfnunarsjóður aflahluta, en eftir því sem ég legg til, á hann að heita Hlutatryggingarsjóður. Þar sem sjóði þessum er ætlað að trygga aflahluti, er það að mínum dómi réttast, að hann beri nafnið Hlutatryggingarsjóður. Það er rétt, sem hv. þm. Borgf. sagði, að nafnið á sjóðnum skiptir ekki miklu máli, en hér er um að ræða tryggingarstarfsemi og því langréttast, að sjóðurinn dragi þar af nafn sitt Þetta má m.a. marka af því, að ákveðið er í frv., eins og það liggur fyrir, að fela framkvæmd sjóðsins tryggingarstofnun ríkisins. Þessum sjóði er ekki ætlað að gera aflahluti jafna, heldur er honum ætlað að tryggja, að alltaf verði um nokkurn aflahlut að ræða. Því er það, að mér finnst þetta nafn, er ég legg til, að tekið verði upp á sjóðnum, ná betur þeirri hugsun, sem á bak við þessa sjóðmyndun liggur, og þeim tilgangi, sem honum er ætlað að ná. Í 5. brtt. minni á þskj. 246 er gert ráð fyrir að breyta 5. gr. frv., gr., sem fjallar um stjórn sjóðsins. Hún er um það, hvernig form. sjóðstjórnar sé valinn, sömuleiðis um það, að starfstími stjórnarinnar sé 2 ár, en ekki 3, þar eð ég tel það nægilegan tíma, a.m.k. til að byrja með. Enn fremur legg ég til, að ráðh. ákveði tryggingarstofnun ríkisins þóknun fyrir daglegar framkvæmdir og reikningshald sjóðsins. Í 7. brtt. minni er svo gert ráð fyrir að breyta 7. gr. frv., þannig, að það sé fram tekið, að ráðh. gefi út reglugerð sjóðsins. Eins legg ég til, að ýmislegt annað komi inn í 7. gr. frv., sem mér finnst sjálfsagt að hafa í l., og yfirleitt er það að segja um þetta frv., að mér finnst það ekki vera nægilega“ nákvæmt, og að æskilegt hefði verið, að hin einstöku atriði varðandi þessa sjóðsmyndun hefðu betur komið í ljós í frv. frá löggjafans hálfu. Þá mælir brtt. svo fyrir, að framkvæmd laganna um greiðslur til sjóðsins taki ekki gildi fyrr en reglugerð hefur verið út gefin. Ég hef borið fram á þskj. 271 brtt. við þessa brtt., en hún á aðeins að vera til taks, ef samþ. yrði till. frá hv. þm., sem gæti orðið til þess, að fyrri till. mín gæti ekki komið til atkvæða. En reynist ekki þörf á henni, mun ég taka hana aftur. - Hér liggja till. frá ýmsum þm., en ég sé ekki ástæðu til að ræða þær, því að afstaða mín til þeirra mun koma fram við atkvgr., þegar þar að kemur.



Herra forseti. - Ég ætla að segja aðeins nokkur orð í sambandi við mál þetta, þar sem ég hef von um, að umr. verði frestað, svo að n. hafi tækifæri til að taka málið til athugunar, en þess er full þörf. Mér skilst, að þrjár meginbrtt. við frv. hafi komið fram. Sú fyrsta frá hv. þm. V.-Húnv., þær gan;a í svipaða átt báðar. Það er hin frjálsa leið, sem þeir óska eftir. Í öðru lagi brtt. hv. þm. N -Þ. Ég lit svo á, að hún sé ekki mikilsverð. Hún er aðallega um nafnbreytingu og kosningu sjóðsstjórnarinnar og önnur smærri atriði, sem ekki eru líkleg til að valda miklum ágreiningi. Í sambandi við brtt. mína á þskj. 258 vil ég útskýra dálítið, í hvaða átt hún gengur, og legg ég kapp á, að hún nái fram að ganga. Í frv. er er gert ráð fyrir, að greiða skuli 1% í jöfnunarsjóð, þegar búið er að draga sameiginlegan kostnað frá (beitu, olíu, salt). Mundi það þýða, að austfirzkir útgerðarmenn og sjómenn yrðu látnir greiða eftir öðrum reglum en gert er hér við Faxaflóa. Í brtt. minni legg ég til, að greiðsla til jöfnunarsjóðs verði miðuð við brúttóafla og reiknist 3/4%. Ef þessi leið er farin, þá greiða allir hlutaskiptamenn á landinu eftir sömu reglum, hvort heldur sem hlutaskiptin fara fram eins og nú tíðkast á Austurlandi eða hér við Faxaflóa. Í trausti þess, að umr. verði frestað, fer ég ekki fleiri orðum um málið að sinni.



Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að gera að umræðuefni brtt. þær, er liggja fyrir. Þær þurfa sameiginlegrar yfirvegunar. Ég vil því fara fram á það sama og hv. 6. landsk., að umr. verði frestað, svo að n. gefist kostur á að ræða málið. Hins vegar vona ég, að hæstv. forseti reyni að hraða málinu, svo að það nái fram að ganga á þessu þingi, því að eins og hv. þm. hafa heyrt, er það sameiginlegt, álit allra, sem tekið hafa til máls, að nauðsyn beri til þess, að það geti tekizt.

Forseti (JJós): Samkv. ósk hv. 6. landsk. og hv. 7. þm. Reykv. verður málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. - Frsm. n. er ekki hér viðstaddur. En það hefur þegar verið mælt fyrir þessu máli, og í raun og veru er málið tilbúið af n. hálfu. Það er flutt af n. En aðeins vegna þess, að spurzt var fyrir um atriði, sem að vísu kemur fram í grg. frv., en snertir ákvæði frv. á þskj. 145, þá hefur verið frestað nú um sinn að láta málið koma fyrir. Frá mínu sjónarmiði tel ég ekki, að rík ástæða sé til þess að draga málið lengur, enda þótt enn sé verið að leita fyllri upplýsinga en áður voru fyrir hendi um það, sem spurt var um. En þetta atriði var það, að fram kom aths. frá hv. 2. þm. N.-M. viðkomandi því, að enn væri ekki fullvíst og kannske vafasamt, að við Íslendingar gætum helgað okkur eignarrétt að gögnum þessara uppdrátta af Íslandi, sem vitanlega eru geymdir hjá landmælingastofnuninni dönsku og hver hv. þm. kannast við. Það er erfitt að upplýsa málið frekar en nú er orðið. Undirbúningur frv. gerðist m.a. hjá vegamálastjóra, og unnu þar fleiri að, svo sem Stefán Sigurðsson o.fl., en hann er allra manna kunnugastur í þessum efnum. Auk þess sem það liggur í augum uppi, að þessi gögn tilheyra Íslandi, sem ekki hefur verið í móti mælt, þá liggja fyrir yfirlýsingar frá forstjóra þessarar stofnunar og reyndar kannske fleiri ráðamönnum, um það, að þeir teldu, að á sínum tíma ættu öll þessi frumgögn að koma hingað heim, enda yrðu þau eign Íslendinga. Nú er ekki kleift að ná í þetta, sem allir vita, af hvaða ástæðum er. Hv. 2. þm. N.-M. hefur skýrt frá umsögn manns, sem er staddur ytra, að þetta geti verið varasamt, sem í frv. er miðað að. Getur verið, að sá maður hafi heyrt um það, að þessi gögn komi hingað heim eftir stríðið. Og við verðum að hafa það fyrir satt. Og ekki er ástæða til að hindra framgang þessa frv., jafnvel þó að þetta sé ekki alveg upplýst, vegna þess að við verðum að halda fram, að þetta hljóti að vera rétt eins og hér er flutt, af því að öll rök mæla með því. En þótt svo væri, að þetta væri vafasamur hlutur, og þótt svo væri, að stjórnin danska teldi þetta sameign Íslendinga og Dana, og það er það lengsta, sem ég get hugsað mér, að Danir fari um þetta mál, því að ég vil ekki hugsa mér, að Danir telji sér alla heimild á þessu og umráðarétt, þá vil ég biðja hv. þm. að athuga það, að þetta frv. kemur ekki í bága við það, vegna þess að þetta á að vera vernd gegn ásælni annarra manna heldur en Dana og Íslendinga. En þótt Danir hafi ekki haft tækifæri til að láta þetta til sín taka, þá er ekki aðeins okkar réttur, heldur skylda, þar sem við vitum um þetta, að hindra, að þetta eigi sér stað. Þetta frv. er borið fram til verndunar gegn ásælni, sem sjálfsagt er að gera gangskör að því að hindra, hver sem í hlut á. Ég sé því ekki annað en að frv. megi ganga úr þessari hv. d. umræðulaust úr þessu. Ég vænti, að hv. þm. N.-M. og aðrir geri sig ánægða með það. Við komum hér fram sem verndarar þessa, sem engir aðrir eru til þess að vernda. Við erum svo að segja sjálfskapaðir umboðsmenn í þessu. Þykist ég vita, að hv. þm. muni vera mér sammála um það, að hinir hlutaðeigandi dönsku menn muni fagna því, að við höfum gert þetta. Ég tel ekki þörf á því að taka þennan frest lengri í málinu, en vil lofa hv. þm. því, að innan skamms munu koma fram um þetta mál fyllri upplýsingar, eftir því sem kleift er að ná til.



Herra forseti. - Þegar ég gerði fyrirspurn mína hér um þetta mál í hv. d., þá var hún byggð á því, að mér var kunnugt, sem nú er upplýst, að enn væri ekki afgert neitt um það, hver ætti frumgögn fyrir þeirri kortagerð, sem við hér í þessu frv. teljum okkur hafa eignarrétt á. Fyrirspurn mín var ekki byggð á því, að ég byggist ekki við því, að við mundum eignast þennan rétt og fá gögnin í okkar hendur, þegar upp væri gert við Dani um þetta og önnur mál. En mér þótti ekki viðkunnanlegt, meðan ekki er vist um það, hvort við ættum þennan rétt, að við gæfum út l., sem fælu í sér, að við hefðum einkarétt til að gefa þetta út. Á þessu byggðist fyrirspurn mín. Og mér virðist ekkert það fram komið, sem geri réttlætanlegt, að við sláum föstu, að við höfum þennan rétt nú þegar, enda þótt ég sé sammála hv. 10. landsk. um það, að ég tel alveg sjálfsagt, að við fáum hann á sínum tíma. Og út frá því býst ég við, að allir gangi hér og í Danmörku. Hv. þm. Hafnf. (EmJ) hefur flutt hér brtt. við þetta frv., sem byggist á því, að almennt mun svo vera litið á af þjóðum, að þær hafi rétt til þess að gefa út sjókort, sem meiri eða minni hlutar af löndum séu á. Hv. þm. Hafnf. gerir í brtt. sinni till. um að undanskilja sjókort frá öðrum ákvæðum fyrri málsgr. 1. gr. frv., sem sjálfsagt er rétt hjá honum. Mér fyndist eðlilegt, eins og málið liggur fyrir, að það væri látið bíða þangað til það væri afgert, að við fengjum eignarrétt á þessum umræddu gögnum að uppdráttum af Íslandi. Þá fyrst álít ég, að við höfum leyfi til að fara með þau sem okkar eign. Hv. þm. telja sumir, að það geti greitt fyrir því, að um þetta semjist á sínum tíma, ef þetta verður samþ. nú. Ég tel það vafasamt, heldur gæti það jafnvel orðið erfiðara á sínum tíma, ef frv. verður samþ.



Ég bjóst ekki við, eftir minar góðu upplýsingar, að hv. 2. þm. N.-M. mundi halda svona fast við það, sem hann þó í öðru orðinu fellur frá, að þetta frv., ef samþ. verður, geti orðið jafnvel til þess að hindra framgang þess máls fyrir okkur, sem frv. er um. Nú væri engin ástæða til að hneykslast á því, sem hér væri gert með afgreiðslu þessa máls, því að það er svo glögglega að orði komizt í grg. frv. (2. mgr.), að þar er sagt, með leyfi hæstv. forseta: „Frumrit af öllum mælingum og uppdráttum eru geymd hjá greindri stofnun, og er mér kunnugt um, að hún telur heimildir þessar eign Íslands, enda hefur stofnunin annazt þetta starf fyrir Íslands hönd.“ Þetta eru orð vegamálastjóra, sem í grg. greinir. Hér er því í erfiðasta falli um það eitt að ræða. hvort menn vilja lýsa þetta staðleysu. Ég tel, að þetta muni vera sannleikur. Og forsendur þessar gefa fulla heimild til þess, ef ekki skyldu, að taka þar í taumana, viðkomandi þessum rétti, sem við þykjumst eiga, og Danir jafnvel segja, að við eigum, þegar þessum rétti er misboðið. Og þetta frv. miðar að því einu, enda þótt það geti tekið breyt. samkv. brtt. frá hv. þm. Hafnf., að hindra ólögmæta ásælni af hálfu óviðkomandi þjóða á þennan rétt. Frv. gerir þess vegna engan veginn það, sem hv. 2. þm. N.-M. er að tala um, að taka nokkurn rétt af Dönum út af fyrir sig. Því að þótt þeir þættust eiga nokkurn rétt um þetta, þá er hann jafn vel verndaður með þessu frv. eins og okkar réttur. En þeir geta nú ekki borið hönd fyrir höfuð sér. Það er því engin ástæða til að hindra gap þessa máls. Málið er, eins og það liggur fyrir, hvorki nein títuprjónsstunga eða á neinn hátt ásteitingarefni fyrir Dani eða þá dönsku stofnun, sem hér á hlut að máli, þvert á móti. Enda mætti lengi eltast við það, ef á þessum tímum mætti ekkert gera, sem einhvern tíma gæti orkað tvímælis um, hvort við ættum að hafa fengið samþykki hjá Dönum til, sem er ófáanlegt, eins og stendur, en eftir eðli málsins í þessu tilliti skiptir engu máli, eftir því sem ég hef greint. Ég óska því, að þetta frv. gangi áfram gegnum þessa hv. d. og sjáist svo, hvort í hv. Ed. verði frekar upplýst um málið. Það má, sem sagt, ekki bíða að hefjast handa um þetta efni.