Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EystJ): Mér hafa borizt svo hljóðandi bréf. Í fyrsta lagi: „Reykjavík, 17. febr. 1972. Magnús Kjartansson, 3. þm. Reykv., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess, að l. varamaður Alþb. í Reykjavík, Jón Snorri Þorleifsson húsasmíðameistari, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Gils Guðmundsson, forseti Nd.“ Jón Snorri Þorleifsson hefur áður mætt til þings á þessu Alþ. sem varamaður, og býð ég hann velkominn til starfa. Þá hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 17. febr. 1972. Magnús T. Ólafsson, 9. þm. Reykv., hefur í dag ritað mér á þessa leið: Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður SF í Reykjavík, Inga Birna Jónsdóttir kennari, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Björn Jónsson, forseti Ed.“ Inga Birna Jónsdóttir hefur áður tekið sæti á þingbekk á þessu Alþ. og býð ég hana velkomna til starfa. Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 18. febr. 1972. Gils Guðmundsson, 4. þm. Reykn., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Reykjaneskjördæmi, Karl G. Sigurbergsson skipstjóri, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fara fram í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamannsins. Gunnar Gíslason, forseti Nd.“ Samkv. þessu ber að láta fara fram rannsókn á kjörbréfi varamannsins, og vil ég biðja hv. kjörbréfanefnd að skoða kjörbréfið og verður fundarhlé í 7 mínútur. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Karls G. Sigurbergssonar, sem mun nú taka sæti hér á Alþ. í forföllum Gils Guðmundssonar. En Karl G. Sigurbergsson er 1. varaþm. Alþb. í Reykjaneskjördæmi. Kjörbréfanefnd hefur ekkert fundið athugavert við kjörbréfið og mælir með samþykkt þess og að kosning þm. verði metin gild.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 289 till. til þál. um sérstaka landshlutaáætlun fyrir Norður-Þingeyjarsýslu. Það er nú svo, að þegar rætt hefur verið um landshlutaáætlanir undanfarið, þá hefur yfirleitt verið gert ráð fyrir, að landshlutaáætlun taki til heils landsfjórðungs eða kjördæmis, en í gildandi lögum. t.d. um Framkvæmdastofnun ríkisins, er þó orðið landshlutaáætlun ekki skýrt á þann hátt. Byggðaráætlun um sýslu er að sjálfsögðu landshlutaáætlun, þó að hún fjalli um minni landshluta en kjördæmisáætlun eða fjórðungsáætlun, en getur hins vegar fallið inn í stærri áætlanir, ef henta þykir. Ég vil taka það fram, að í þessari till. er átt við almenna framfaraáætlun fyrir hlutaðeigandi landshluta, en ekki takmarkaða áætlun um samgöngumál eða atvinnumál eingöngu, svo að dæmi séu nefnd. En till. er um það, að Framkvæmdastofnun ríkisins verði falið í samráði við hlutaðeigandi sýslunefnd, sveitarstjórnir og fjórðungssamband að gera sérstaka áætlun fyrir Norður-Þingeyjarsýslu með það fyrir augum, að náttúrugæði þar í landi og í sjó nýtist sem bezt til eflingar atvinnulífi og byggð í héraðinu, enda verði áætlunin einnig látin taka til Norður-Múlasýslu norðan Smjörvatnsheiðar, ef hlutaðeigandi sveitarfélög óska þess. Ég vil taka það fram, að flutningur þessarar till. er í raun og veru eins konar framhald af héraðsmálafundi Norður-Þingeyinga, sem haldinn var á Kópaskeri 23. ágúst s.l. um ástand byggðarinnar í sýslunni og framtíð hennar. En á þessum fundi mættu m.a. tveir ráðh. úr núv. hæstv. ríkisstj. og nokkrir alþm. og varaþm. Í Norður-Þingeyjarsýslu hefur í seinni tíð eða um l5 ára skeið byggð dregizt saman og fólki fækkað, ekki aðeins hlutfallslega miðað við fólksfjölgun í landinu í heild, heldur einnig beint í tölum talið. Árið 1957 mun íbúatala sýslunnar hafa komizt einna hæst og var þá tæplega 2.000 eða 1.996 samkv. manntali, en samkv. bráðabirgðatölum Hagstofunnar 1. des. s.l. var hún þá komin niður í 1.740. Er hér um nálægt 15% beina fólksfækkun að ræða í héraðinu á þessu tímabili. Á sama tíma varð í landinu í heild bein fólksfjölgun um nálega 24%. Athyglisvert er, að fólksfækkunin í héraðinu hefur ekki aðeins orðið í sveitum þess, heldur einnig sjávarþorpum. Ástæður til þessarar neikvæðu þróunar eru að sjálfsögðu að sumu leyti almenns eðlis, eins og t.d. aðdráttarafl höfuðborgarinnar, sem víða gætir í landinu, en sérástæður eru hér einnig til staðar, t.d. síldarleysið, sem kemur hart við Raufarhöfn og raunar einnig við Þórshöfn, túnkal í sveitum ár eftir ár, örðugar samgöngur á Norðausturlandi, neyðarástand í heilbrigðismálum og óvissa um framtíð skólamála í héraðinu. Í þessu héraði er þó á margan hátt lífvænlegt og drjúgir möguleikar til hagnýtingar náttúruauðæfa, ef vel er að gáð, og óhætt er að segja, að þar búi dugandi og þrautseigt fólk. Norður-Þingeyjarsýsla er ein hin víðlendasta, ef ekki víðlendust, af sýslum landsins, ef saman er talin byggðin sjálf og meira eða minna gróin heiðalönd svo víðáttumikil og gjöful miðað við búfjárfjöldann, sem þar gengur, að nærri liggur, að ofbeitarhugtakið verði broslegt þar um slóðir. En það má minna á fleira, eins og fjölsóttar fiskislóðir margra þjóða um aldir við Sléttu og Langanes, uppeldisstöðvar ungfisks í Þistilfirði, laxár margar og önnur veiðivötn, ræktunarskilyrði rúm á flestum jörðum, rek á fjörum og æðarvörp allmörg, jarðhitavott á nokkrum stöðum, sem betur mætti kanna, að ógleymdri orku fallvatna, stórra og smárra, í héraðinu og sjálfum Dettifossi, þar sem trúlega mætti framkvæma hagstæðustu stórvirkjun hér á landi, án þess að nokkru væri spillt eða neinum mein að. Og í sambandi við ferðamannaþjónustu, sem nú er mjög umrædd sem atvinnugrein, kemur þetta hérað vissulega til greina öðrum fremur. Þar eru nokkrir sérkennilegustu og fegurstu staðir á landinu. Ég hef nefnt þetta tvennt, hina neikvæðu þróun, sem verið hefur í héraðinu undanfarin 15 ár, sem fram kemur í þeim tölum, sem ég nefndi, að fólkinu hefur beinlínis fækkað um 15% á þessum tíma eða um meira en 250 manns, og hins vegar hef ég leyft mér að minna á það, að þetta er ekki vegna þess, að af náttúrunnar hendi séu ekki skilyrði til þess að byggð eflist þar, það er önnur ástæða, sem þar er fyrir hendi. Ég tel, að það sé óhjákvæmilegt, og ég held, að margir hafi verið þeirrar skoðunar á þeim héraðsmálafundi, sem ég nefndi hér áðan, að það sé óhjákvæmilegt, að hér verði tekið til athugunar, hvað gera mætti til þess að efla þessa byggð. Því legg ég til, að Framkvæmdastofnun ríkisins verði falið að gera þessa áætlun um þetta hérað í samráði við þá aðila, sem hér eru nánar tilgreindir. Herra forseti. Ég mun ekki hafa fleiri orð um þetta, en legg til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn., en þangað hefur slíku máli áður verið vísað á þessu þingi.



Herra forseti. Þessi till. var flutt á þinginu í fyrra. Hún hlaut þá ekki afgreiðslu. Við flm. höfum ráðizt í að flytja hana að nýju, enda er hér um að ræða mikilsvert málefni, sem Alþ. og ríkisstj. ber að taka beina afstöðu til. En till. er svo hljóðandi: „Alþingi lýsir yfir þeim vilja sínum. að stefnt skuli að eðlilegri dreifingu skóla og hvers kyns mennta- og menningarstofnana um landið og tillit tekið til þeirrar stefnu í framkvæmd byggðaáætlana. Enn fremur lýsir Alþingi yfir því, að sérstaklega skuli að því stefnt, að Akureyri verði efld sem skólabær og miðstöð mennta og vísinda utan höfuðborgarinnar.“ Eins og ljóst má vera af þessum lestri, þá er efni till. tvíþætt. Fyrri liður hennar er almenns eðlis og felur í sér viljayfirlýsingu Alþ. um það, að stefnt skuli að eðlilegri dreifingu mennta- og menningarstofnana um landið og að tillit sé tekið til þeirrar stefnu í framkvæmd byggðaáætlana. Síðari liður till. er sérstaks eðlis. Hann fjallar um það, að Akureyri verði sérstaklega efld sem skólabær og miðstöð mennta og vísinda utan höfuðborgarinnar, eins og í till. stendur. Ég vil geta þess, að á þinginu 1964-1965 fluttu þáv. þm. Framsfl. í Norðurl. e. þáltill., sem fjallaði um mjög svipað efni, en var þó með nokkuð öðru orðalagi. Sú till. var rædd hér nokkuð á þeirri tíð og átti margra fylgi innan þings og utan. Alþingi gerði hana að vísu aldrei að ályktun sinni, en málinu var vísað til ríkisstj. samkv. till. allshn. Þó að till. frá 1964 næði ekki lengra en þetta, þá er mér næst að halda, að hún hafi haft veruleg áhrif á skoðanir manna að því er varðar staðsetningu skóla og annarra menningarstofnana. Menn gera sér þess yfirleitt miklu ljósari grein nú en áður var, að skólakerfið er mjög víðtækur og áhrifamikill þáttur í þjóðlífinu. Menn átta sig á því, að skólakerfið fer mjög vaxandi, bæði að umfangi og sérgreiningu. Sístækkandi hluti þjóðarinnar er bundinn skólum, bæði sem nemendur og kennarar. Þessi þróun heldur áfram, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Það skiptir því miklu máli, að Alþ. og ríkisstj. beini athygli sinni að þessari þróun og leitist við að stýra henni inn á æskilegar brautir í stað þess að láta þessi mál þróast í blindni. Ég ætla ekki að efast um það, að nú sé almennt viðurkennd nauðsyn þess að dreifa skyldunámsskólum, barna- og unglingaskólum o.s.frv. sem víðast um landið. Það er nú talið óhjákvæmilegt réttlætismál, að börn og unglingar geti sótt fasta skyldunámsskóla í heimahéraði. Ég held, að allir hljóti að viðurkenna, að Alþ. hefur lagt sig verulega fram um að fullnægja þessu réttlætismáli, þótt auðvitað séu mörg verkefni þar enn óleyst. En ég vil einnig minna á það, að aukning skólakerfisins er ekki bundin skyldunáminu einu saman. Þessi aukning er ekki heldur bundin við svið hinna venju helguðu framhaldsskóla, sem veita almenna menntun, svo sem gagnfræðaskólanna eða menntaskólanna. Skólakerfið er og verður miklu meira en barnaskólar, gagnfræðaskólar og menntaskólar. Sérgreinaskólar eru þegar margir í landinu, og þeim mun auðvitað fjölga stórlega á næstu árum og áratugum. Enginn mannlegur máttur getur komið í veg fyrir það, enda er þeirra mikil þörf. Sérgreinaskólarnir hafa miklu hlutverki að gegna fyrir skynsamlegan og hagnýtan undirbúning undir ýmis nauðsynjastörf í þjóðfélaginu, hvort sem það er á sviði atvinnulífs og framleiðslu eða þjónustu, sem enginn vill án vera. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, fjallar öðrum þræði um það. að Alþ. lýsi yfir þeim vilja sínum. að stefnt skuli að eðlilegri dreifingu skóla um landið, þá ekki síður sérgreinaskola en annarra, og tillit verði tekið til þessarar stefnu í framkvæmd byggða- eða landshlutaáætlana. En till. fjallar ekki eingöngu um dreifingu skóla, heldur einnig um dreifingu annarra mennta- og menningarstofnana. Það sem fyrir okkur flm. vakir, er að Alþ. marki ákveðna stefnu í þessa átt. Eins og segir í grg. fyrir till., þá er orðið mennta- og menningarstofnun víðtækt hugtak í þessu sambandi. Það nær að sjálfsögðu til skóla og annarra fræðslustofnana. En hér er einnig átt við söfn, svo sem bókasöfn, náttúrugripasöfn. listasöfn. minjasöfn. leiklistar- og tónlistarstarfsemi og aðra listastarfsemi. Í ýmsum tilvikum yrði framkvæmd þessa atriðis fólgin í stuðningi við stofnanir og starfsemi, sem þegar er fyrir hendi, en þarfnast eflingar á einn eða annan hátt. Þannig eru víða til bókasöfn, en flest þurfa þau eflingar við. Minjasöfn eru einnig víða, en áreiðanlega þurfa þau margs konar eflingar við flest hver, svo að æskilegt væri, að sum minjasöfn a.m.k. efldust svo, að þau mættu með réttu kallast þjóðfræðasöfn og yrðu þannig fræðilegar stofnanir, en ekki aðeins varðveizlu- og sýningarstaðir. Ég skal nú láta útrætt um fyrri lið þáltill., en vísa að öðru leyti til grg. um nánari skýringu á markmiði okkar flm. Ég vík þá að síðara efnisatriði till. Þar segir, að Alþ. lýsi yfir því, að sérstaklega skuli að því stefnt, að Akureyri skuli efld sem skólabær og miðstöð mennta og vísinda utan höfuðborgarinnar. Á síðari árum hafa miklar umræður átt sér stað um byggðaþróunina í landinu, og má af ýmsu marka, að flestir séu nú þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé að gera beinar ráðstafanir af opinberri hálfu til þess að stjórna þessari þróun. Sérstaklega verður að geta þess, að núv. ríkisstj. hefur markað sér stefnu um þetta atriði, eins og fram kemur í málefnasamningi stjórnarflokkanna. Frá mínum bæjardyrum séð er þetta eitt af mikilvægustu stefnuskráratriðum ríkisstj. Það er svo aftur umræðuefni, með hvaða hætti sé heppilegast að framkvæma þetta stefnuskráratriði. Í því sambandi ber að hafa eitt og annað í huga. Vissulega er hér um vandasamt mál að ræða, og áhugamönnum um þetta efni ber að sýna fyllsta raunsæi. Ég held a.m.k. að það sé ofætlun að búast við því, að ýtrustu vonir um jafnvægi í byggð landsins rætist á nokkrum mánuðum. Hjá því verður heldur ekki komizt, að í sambandi við slíka stefnumörkun verði að velja og hafna. Við, sem að þessari till. stöndum, höfum flutt hana m.a. í þeim tilgangi, að hún mætti verða framlag til umræðna og ákvarðana í sambandi við byggðajafnvægismál og landshlutaáætlanir. Það á við um báða meginþætti till. Við viljum benda á það, að þróun þjónustustarfsemi og félags- og menningarlífs verður að haldast í hendur við atvinnuuppbygginguna, ef árangur á að verða af landshlutaáætlunum. Nútímafólk mælir lífskjör sín og afkomu ekki á vog atvinnumöguleika og peningatekna einna saman, heldur engu síður á mælikvarða félags- og menningarlífs í víðri merkingu. Nútímafólk unir ekki fásinni og einangrun né lélegri almannaþjónustu á sviði félagslífs og menntunar og heilsugæzlu, að ekki sé minnzt á samgöngur, sem telja verður eitt brýnasta hagsmunamál þjóðarheildarinnar. Ég sagði áðan, að í sambandi við byggðajafnvægismálin yrði ekki komizt hjá að velja og hafna. Það hefur komið fram í sambandi við umræður um byggðaþróun á Norðurlandi, að skynsamlegt væri að stefna að frekari eflingu Akureyrar til mótvægis hinu sterka aðdráttarafli Reykjavíkursvæðisins. Undir þessa hugmynd taka flm. þessarar till. með þeim fyrirvara, að jafnframt séu gerðar ráðstafanir til þess að styrkja aðra landsbyggð á Norðurlandi og annars staðar, enda getur það ekki orðið keppikefli, að ofvöxtur hlaupi í mannfjöldaþróun Akureyrar á kostnað annarra byggðarlaga norðanlands. Það er mikið verkefni að vinna að framtíðareflingu Akureyrarbæjar að þessu leyti. Ef Akureyri á að geta orðið mótvægi gegn aðdráttarafli Stór-Reykjavíkur, þá er að mörgu að hyggja. Það þarf að efla atvinnulífið og fjölga atvinnugreinum. Það verður að efla Akureyri sem verzlunar miðstöð og hafskipahöfn. Opinber þjónusta þarf að verða fjölbreyttari. Gera verður stórátak í heilbrigðismálum. í sjúkrahús- og læknisþjónustu. Mjög aðkallandi er að taka húsnæðismálin til endurskoðunar, því að ónógt húsnæði stendur bænum nú fyrir þrifum. En það þarf einnig, eins og þessi till. gerir ráð fyrir, að efla Akureyri sem skólabæ og menningarmiðstöð. Þegar um þetta er rætt, ber að hafa í huga, að Akureyri er nú þegar tiltölulega öflugur skólabær, fyrst og fremst vegna menntaskólans. Þar er einnig myndarlegur iðnskóli, tónlistarskóli og húsmæðraskóli, auk nokkurra barnaskóla og fjölmenns gagnfræðaskóla. Þá starfar í bænum undirbúningsdeild tækniskóla. Vélfræðikennsla hefur farið fram á Akureyri nú í nokkur ár, að vísu við ófullkomin skilyrði, sem úr þyrfti að bæta og stýrimannafræðsla hófst þar s.l. haust. Hefur aðsókn að stýrimannanámskeiðinu verið afar mikil, og hugmyndir hafa komið fram um, að stefna beri að föstum stýrimannaskóla á Akureyri. Ég teldi eðlilegt að stefna jafnframt að frekari eflingu vélfræðikennslunnar. Norðlenzki fiskiskipaflotinn er stór og fer stækkandi. Mér finnst ekkert eðlilegra, en að norðlenzkir sjómenn geti hlotið starfsmenntun sína heima í fjórðungnum. og fer ekki á milli mála, að Akureyri er ákjósanlegur skólastaður í því efni. Þá vil ég nefna, að um nokkurra ára skeið hefur verið uppi hreyfing norðanlands um stofnun garðyrkjuskóla á Akureyri. Það mál hefur einnig verið rætt á Alþ, en ýmsar hindranir hafa verið lagðar í götu þess máls, svo að ekki hefur orðið úr framkvæmdum. Það mál hefur þó ekki verið lagt á hilluna. Að því er unnið að fá ríkisvaldið til þess að beita sér fyrir stofnun garðyrkjuskólans, og er þá haft í huga, að gamla gróðrarstöðin á Akureyri, sem er þjóðkunnur merkisstaður, verði afhent með mannvirkjum í þágu skólans. Ríkið eða Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefur umráð staðarins nú. Þar hefur farið fram starfsemi, sem sýnt er, að verður flutt þaðan innan skamms. Því miður hefur umhirða gróðrarstöðvarinnar ekki verið með þeim hætti, sem samboðin er þessum merka stað. Verður ekki hjá því komizt, að ríkið taki ákvörðun um framtíð staðarins í samráði við bæjarstjórn Akureyrar. Engin starfsemi mundi hæfa gróðrarstöðinni betur en garðyrkjuskóli, enda má benda á, að með stofnun garðyrkjuskóla væri í rauninni verið að endurvekja fyrri starfsemi gróðrarstöðvarinnar. Einn aðalþáttur í starfi gróðrarstöðvarinnar frá stofnun hennar árið 1904 allt til ársins 1940 var garðyrkjukennsla. Illu heilli var garðyrkjukennslunni hætt, þegar Garðyrkjuskóli ríkisins í Hveragerði tók til starfa. Þá vil ég nefna, að mjög hefur komið til umræðu, að stofna beri verzlunarskóla á Akureyri. Á nauðsyn þess máls höfum við flm. þessarar till. bent frá fyrstu tíð. Má furðulegt heita, hversu seint miðar í þá átt að efla verzlunarmenntun í landinu, þegar þess er gætt, að aðeins tveir einkaskólar eru starfandi á þessu sviði í landinu öllu. Það mega nú teljast forréttindi, ef unglingar komast í verzlunarskóla. Þessu ástandi verður að breyta. Ríkinu ber að hafa forgöngu um stofnun nýs verzlunarskóla, og ekki er áhorfsmál, að sá skóli væri vel settur á Akureyri. Það kæmi einnig til greina, að samvinnuhreyfingin og samtök einkarekstrarmanna stæðu að stofnun verzlunarskóla á Akureyri með styrk úr ríkissjóði. Raunar mætti einnig hugsa sér, að norðlenzkur verzlunarskóli hefði enn víðtækara starfssvið, m.a. að á hans vegum starfaði félagsmáladeild, sem hefði það hlutverk að þjálfa starfsfólk og trúnaðarmenn verkalýðs- og launþegasamtaka og annarra félags- og stéttarsamtaka. Ég minntist áðan á það, að á Akureyri starfaði undirbúningsdeild tækniskóla. Slíkt ber sízt að vanmeta. Þess má líka geta, að í gildandi lögum um Tækniskóla Íslands er heimild til stofnunar sjálfstæðs tækniskóla á Akureyri. Þessarar heimildar hefur ekki verið neytt í níu ár, og litlar sem engar líkur eru til þess, að tveir tækniskólar verði starfræktir í landinu í náinni framtíð. Tækniskóli Íslands, sem starfar í Reykjavík, býr þar við ófullkomin skilyrði, og það hefur verið till. Norðlendinga, að ekki sé sagt krafa þeirra, að Tækniskólinn yrði fluttur til Akureyrar og efldur þar á þann hátt, sem þörf krefur. Undir þessa till. hefur ekki verið tekið. Sérstaklega harma ég það, sem nú er fram komið, að núv. ríkisstj. hefur ákveðið að hafa óskir Norðlendinga um flutning Tækniskólans að engu. Með þeirri ákvörðun er glatað tækifæri, sem ekki býðst aftur. Ég hef nú rætt nokkuð um möguleika þess að efla Akureyri sem skólabæ. Þessu næst ætla ég að víkja að þeirri hugmynd, að Akureyri verði efld sem miðstöð mennta og vísinda, eins og við höfum kallað það. Þegar svo er til orða tekið, þá felst í því það, að menntir ýmiss konar og ekki sízt fræði og vísindi verði aukin svo, að Akureyri verði, áður en langir tímar líða, viðurkennd sem aðsetur æðri mennta- og vísindastofnana, þar sem m.a. væru stundaðar rannsóknir á vísindalegum grundvelli ásamt akademískri kennslu í einu eða öðru formi. Ekki kæmi mér þó á óvart, þótt ýmsir álitu þessa hugmynd í ætt við skýjaborgir. Menn kunna að halda, að í þessu efni sé á litlu að byggja, en ég held, að svo sé ekki. Í fyrsta lagi er gerlegt og skynsamlegt að tengja saman hugmyndina um skólabæ og hugmyndina um miðstöð mennta og vísinda. Skólamiðstöðin mun draga að sér efnilega menntamenn og kennara, sem líklegt er, að vildu stunda vísindastörf að nokkru með kennslu. Slíkt hefur gerzt annars staðar, og slíkt gæti auðvitað gerzt á Akureyri. Raunar höfum við ýmis dæmi fyrir okkur um þetta, bæði fyrr og síðar. Sannleikurinn er sá, að ýmsir merkir vísindamenn, einkum í náttúrufræði, hafa starfað á Akureyri í lengri eða skemmri tíma. Auðvitað varð sú raunin á, að margir þeirra hlutu að hverfa burtu, þegar fram í sótti. því að skilyrði til fullkominna vísindastarfa voru ekki fyrir hendi. Á þessu er þó að verða breyting. Á undanförnum árum hefur sprottið úr grasi mikilsverður vísir að rannsóknaraðstöðu á Akureyri og nágrenni, einkum á sviði náttúrufræði og raunvísinda. Þetta hefur gerzt tiltölulega hljóðalaust og án allra umbrota, a.m.k. án allrar auglýsingastarfsemi. Ég vil geta í stuttri upptalningu nokkurra atriða. Náttúrugripasafnið á Akureyri hefur eflzt mikið síðustu ár undir stjórn núv. forstöðumanns, Helga Hallgrímssonar. Þar er gott fuglasafn, en plöntusafnið er einnig mikið að vöxtum og mun fyllilega standast samjöfnuð við söfnin í Reykjavík. Við safnið starfar ásamt safnverði einn af efnilegustu grasafræðingum landsins, dr. Hörður Kristinsson. Í náttúrugripasafninu á Akureyri er m.a. að finna ágætt grasasafn Steindórs Steindórssonar skólameistara, sem unnið hefur að vísindastörfum á Akureyri allra manna lengst. Hinn svo nefndi grasgarður, sem er safn lifandi plantna og á sér skjól innan veggja lystigarðsins, er einstæður í sinni röð hér á landi. Þannig skapar þetta tvennt, náttúrugripasafnið og grasgarðurinn, mikilvæga undirstöðu undir rannsóknir í grasafræði. Því verður a.m.k. ekki á móti mælt, að ofan á þessa undirstöðu mætti byggja og efla þannig aðstöðu til vísindastarfa á Akureyri. Ég vil geta þess, að ríkisstyrkur til þessarar starfsemi hefur verið sáralítill og varla umtalsverður og allt frumkvæði að eflingu náttúrugripasafnsins er verk heimamanna, fyrst og fremst safnvarðarins Helga Hallgrímssonar. Þá vil ég geta þess, að fyrir nokkrum árum var sett á stofn efnarannsóknarstofa Norðurlands. Hún starfar fyrst og fremst að frumkvæði og á kostnað búnaðarsamtakanna og kaupfélaganna á Norðurlandi, að vísu með styrk úr ríkissjóði, sem nemur 1/2 millj. kr. nú á ári. Efnarannsóknarstofa Norðurlands nýtur ágætrar stjórnar ungs vísindamanns, Jóhannesar Sigvaldasonar. Hann hefur ekki starfað lengi, en eftir hann liggur merkilegt starf á sviði jarðvegs- og kalrannsókna. Þá vil ég nefna í þriðja lagi enn eitt athyglisvert framtak Helga Hallgrímssonar safnvarðar og nokkurra félaga hans, en það er stofnun rannsóknarstöðvarinnar Kötlu á Víkurbakka við Eyjafjörð, um það bil 25 km fyrir utan Akureyri. Helgi og félagar hans keyptu fyrir nokkrum árum jörðina Ytri-Vík á Árskógsströnd og smábýlið Víkurbakka, sem þar er í sama túni. Þar hafa þeir félagar komið upp rannsóknarstöð og búið hana tækjum og öðrum búnaði að langmestu leyti á eigin kostnað, þó með stuðningi frá sýslusjóði Eyjafjarðarsýslu, bæjarstjórn Akureyrar, menningarsjóði Kaupfélags Eyfirðinga og nokkrum einstaklingum. Fram til þessa hefur ríkisstyrkur við þessa starfsemi verið nauðalítill. Að vísu hlaut Helgi og félagi hans, Guðmundur Ólafsson menntaskólakennari, nokkurn styrk úr Vísindasjóði til sérstakra rannsókna fyrir nokkrum árum. Í fyrrasumar brugðu þeir félagar á það ráð að afhenda sem gjöf þessa rannsóknarstöð, þ.e. hús og tæki og nokkurt land, og um þessa gjöf hefur verið sett upp Rannsóknarstöðin Katla, sem rekin er sem sjálfseignarstofnun á vegum sérstaks félagsskapar, sem nefnist Kötlufélagið. Að þessu félagi standa áhugamenn á Akureyri og í Eyjafjarðarsýslu. Rannsóknarstöðin Katla mun starfa sem „field-station", eins og það er kallað á erlendum málum. Þar verður fyrst og fremst boðið upp á aðstöðu fyrir áhugasama náttúrufræðinga og náttúrufræðistúdenta til þess að stunda vísindalegar athuganir og rannsóknir á náttúru næsta umhverfis, hvort heldur er á landi eða sjó. Rannsóknarstöðvar af þessu tagi eru algengar erlendis og gegna mikilvægu hlutverki. Með stofnun Rannsóknarstöðvarinnar Kötlu er verið að vinna brautryðjendastarf hér á landi. Á Akureyri er starfandi eitt af myndarlegustu bókasöfnum landsins, Amtsbókasafnið, sem einnig er með elztu bókasöfnum hérlendis. Að safni þessu er vel búið. Það flutti fyrir nokkrum árum í nýtt og veglegt hús, sem býður upp á góð skilyrði til starfrækslu safnsins sem vísindalegs bókasafns. Minjasafn bæjarins er einnig merk stofnun, sem gæti orðið grundvöllur raunverulegs þjóðfræðasafns, ef rétt er á haldið og vilji væri fyrir hendi. Þar gætu engu síður farið fram rannsóknir í þjóðháttafræði t.d. en í Reykjavik, og þess má geta, að fyrsti og líklega merkasti þjóðháttafræðingur Íslendinga til þessa dags, séra Jónas á Hrafnagili, var einmitt kennari um langan aldur á Akureyri og starfaði sem prestur í Eyjafirði. Þá get ég ekki stillt mig um að geta þess, að í des. s.l. var stofnað á Akureyri Vísindafélag Norðlendinga, og eru félagsmenn um 8 eða 10 talsins, flestir þeirra búsettir á Akureyri. Þessi hópur á það sameiginlegt að stunda ýmis vísindastörf. Aðalmarkmið félagsins er að stuðla að auknum vísindalegum rannsóknum og öðrum lærdómsiðkunum á félagssvæðinu, sem er Norðlendingafjórðungur, m.a. með því að beita sér fyrir sérstökum rannsóknum, vinna að eflingu vísindastofnana, stuðla að útgáfu vísindarita og koma af stað fundum og umræðum um vísindaleg efni. Herra forseti. Ég skal nú brátt láta staðar numið. Af því, sem ég hef sagt, mætti ljóst verða, að þegar er fyrir hendi á Akureyri umtalsverður vísir að fræða- og vísindastarfsemi. Sumum kann að þykja sá vísir mjór, og hann er það, ef miða á við þann vöxtulega gróður, sem rækta mætti, ef markvisst og skipulega væri unnið að eflingu rannsókna- og vísindastarfs á Akureyri, en mjór er mikils vísir, segir máltækið. Það hefði verið ástæða til að minnast á fleiri þætti menningarlífs, sem eru í mótun hjá okkur Akureyringum, m. a. hefði mátt minnast á leiklistarstarfsemina og þær hugmyndir, sem fram hafa komið um eflingu hennar. Að þessu sinni mun ég þó ekki gera því máli skil, en grunur minn er sá, að fyrr eða síðar komi það mál meira til umr. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að umr. verði nú frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 178 hef ég leyft mér ásamt sjö öðrum hv. þm. að leggja fram till. til þál. um endurskoðun á gjaldskrá Landssímans. Segja má, að þetta sé enn eitt mál í stórum og e.t.v. stækkandi málaflokki, sem nefna mætti vaxandi ójöfnuð á milli dreifbýlis og þéttbýlis. Ég hef áður vakið máls á nokkrum þáttum í þessum málaflokki. Þar má víða bera niður. Þar má líta á flutningskostnað, fræðslumál, læknis- eða heilbrigðismál, og þannig mætti lengi telja, en ég ætla ekki að endurtaka það, sem ég hef áður sagt um þetta mikilvæga mál. En staðreyndin vona ég, að sé öllum ljós, að með vaxandi þörfum og kröfum allra landsbúa, réttmætum kröfum til hinna ýmsu þarfa, sem nútímaþjóðfélag veitir og ber að veita, þá er þessi ójöfnuður mjög vaxandi. Eins og ég hef sagt, eitt af þessum málum er endurskoðun á gjaldskrá Landssímans og hefur hv. þm. verið þetta ljóst fyrr, því að þessu máli hefur áður verið hreyft á hinu háa Alþingi. Ég vísa fyrst og fremst til grg., en þó ætla ég aðeins til þess að skýra málið nánar að gripa niður á bls. 6 í símaskránni. Þar birtist listi, sem nefnist „Gjaldskrá fyrir sjálfvirk símtöl“. Fyrst til almennra upplýsinga vil ég geta þess, að gjaldflokkarnir eru átta, O, A, B og síðan 1, 2, 3, 4, 5. Og eftir því sem þessi tala hækkar, þá verður skref í sekúndum minna og verð fyrir hverja mínútu hærra. T.d. ef hringja á frá Ólafsfirði inn á Akureyri, þá telst það tvö skref eða gjaldflokkur 2 og er þá skrefið 12 sekúndur og kostnaðurinn á hverja mínútu 9.50 kr. Ef Akureyringur ætlar að hringja til Reykjavikur, þá telst það í hæsta gjaldflokki, þ.e. í 5. gjaldflokki og er þá skrefið aðeins 6 sekúndur og verð fyrir hverja mínútu 19 kr. Ef hins vegar íbúi Reykjavíkur, Kópavogs, Hafnarfjarðar eða Garðahrepps ætlar að hringja hér í opinbera stofnun, þá telst það í gjaldflokki O. Þá er tíminn ótalinn, m.ö.o. hann getur talað eins lengi og hann vill á lágmarksgjaldi. Ég hygg, að það dyljist engum, að hér er mjög mikill ójöfnuður á ferð og hann er raunar, getum við sagt, tvíþættur. Annars vegar er það staðreynd, að í öllum byggðarlögum hefur þjónustan smám saman dregizt inn í svonefnda þéttbýliskjarna og hefur það verið eðlileg þróun. Það er ljóst, að Ólafsfirðingurinn þarf æði oft að leita til Akureyrar með margs konar þjónustu á sínum vegum, pantanir og viðtöl þar við aðila, sem annast hin ýmsu störf fyrir þann landshluta og þá hefur hann aðeins 12 sekúndna skref. Og svo er það einnig staðreynd, að í Reykjavík, eins og fram kemur í fjölmörgum málum, sem hreyft er hér á Alþ., hafa í vaxandi mæli hópazt saman ýmsar opinberar stofnanir, sem veita landinu öllu í vaxandi mæli ýmiss konar þjónustu, Akureyringurinn eða Ólafsfirðingurinn, sem til þessara stofnana þarf að leita, fær aðeins 6 sekúndur í eitt skref og ef samtalið fer upp í mínútu, sem allir þekkja, að er fljót að koma, t.d. þegar reynt er að ná í opinberan starfsmann í rn. eða opinberri stofnun, þá kostar það 19 kr. á mínútuna. Nú er ég út af fyrir sig ekki að lýsa undrun minni á þessu, því að eðlilega er þessi gjaldskrá reiknuð út eftir ákveðnum kostnaðartölum, sem Landssíminn hefur eflaust réttilega reiknað út miðað við kostnað við að koma talsíma á hina ýmsu staði og er það ekkert undarlegt í raun og veru, þó að embættismennirnir, sem þar starfa, setji upp gjaldskrána með ákveðnu tilliti til þess, hver kostnaðurinn er miðað við, eins og ég segi, hina ýmsu staði á landinu. Hins vegar á það að vera hlutverk okkar, sem á Alþ. sitjum, að gæta fremur hins mannlega sjónarmiðs í þessu og það er einmitt í þeim tilgangi, sem þessi þáltill. er lögð fram. Í þáltill. gerum við ráð fyrir því, að leitazt verði við að jafna þetta á tvo vegu, getum við sagt. Annars vegar að sama gjaldið verði látíð gilda innan sérhvers svæðis á landinu, þ.e. að t.d. Ólafsfirðingurinn, sem þarf að hringja til Akureyrar, greiði lágmarksgjald eða hið sama og Reykvíkingurinn, sem hringir innan síns svæðisnúmers. Og hins vegar teljum við, að það beri að lækka mjög þann mismun, sem er með fjarlægð og ég nefndi áðan sem dæmi frá Akureyri eða Ólafsfirði til Reykjavíkur. Þetta tvennt teljum við, að þurfi að haldast í hendur. Við gerum okkur fulla grein fyrir því, að málið er æði margslungið og eflaust er nokkuð langt í land með það, að gilt geti hið sama gjald fyrir landið allt, en þó get ég ekki leynt þeirri skoðun minni, að, að því beri smám saman að stefna. Og það er von okkar, ef Alþ. samþykkir að vísa þessari till. til n., að n. líti vandlega á málið og afli sér hinna ítarlegustu upplýsinga frá Landssímanum og bendi á þá leið, sem megi verða til þess, að þessi jöfnuður verði meiri og helzt alger í náinni framtíð. Með þessu vil ég leggja til, að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Eins og fram kemur í grg. þessarar þáltill. og nú í framsögu, ríkir allmikill ójöfnuður meðal landsmanna í þessu efni. Landinu er skipt í níu gjaldsvæði með mismunandi gjaldskrár og mismunandi reglur gilda innan hvers svæðis fyrir sig. Sú spurning brennur því víða á vörum manna, hvort ekki sé unnt að jafna þetta að nokkru. Vel má vera, að það sé örðugt viðfangsefni og þurfi þar margs að gæta, en eigi að síður er þessi spurning vakandi víða um landið. M.a. tók sveitarstjórn Neshrepps utan Ennis þetta efni til meðferðar á s.l. ári og gerði um það ítarlega ályktun, sem send var þm. kjördæmisins o. fl. Sveitarstjórnin bendir á það í fyrsta lagi, að eðlilegt væri, að sjálfvirka símkerfið á Vesturlandi væri allt eitt gjaldsvæði þannig að gjöld milli staða fyrir símtöl innan þessa svæðis væru ekki reiknuð nema eitt skref án tímaákvörðunar. En ef þetta teldist ekki unnt, þá a.m.k. gilti sama regla milli kauptúnanna, verstöðvanna á Snæfellsnesi, Hellissands og Ólafsvíkur, Grundarfjarðar og Stykkishólms, sem þurfa æði margt saman að ræða og hafa mörg sameiginleg mál til meðferðar. Í þessu erindi benti sveitarstjórnin m.a. á, að notendur síma á Reykjavíkursvæði geta talað við eða haft símasamband við yfir 50% þjóðarinnar fyrir eitt reikningsskref og þar á meðal marga, sem mikið þarf við að ræða um öll möguleg málefni. En símanotandi á Vesturlandi getur aðeins notað sinn talsíma fyrir ákveðið gjald innan þess sveitarfélags, sem hann býr í. Fleiri rök voru talin upp í þessari ályktun og margt má um þetta segja. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, aðeins taka undir þessa till., um að reynt verði að auka jöfnuð meðal landsmanna á þessu sviði, ef það telst fært - og víst er það fært - og benda á, að hér er um ærið stórt viðfangsefni að ræða til athugunar fyrir þá, sem þessum málum ráða.



Herra forseti. Í sjálfu sér hef ég ákaflega litlu við það að bæta, sem hv. frsm. og 1. flm. þessa máls sagði hér áðan, en ég er, eins og sést á þskj., einn af meðflm. að þessari till. og sammála gersamlega báðum þeim hv. þm., sem hafa látið í ljós skoðanir sínar í sambandi við endurskoðun á gjaldskrá Landssímans. Ég held, að það fari engan veginn á milli mála, að þess hefur ekki verið nægilega gætt á undanförnum árum að jafna þann mikla aðstöðumun, sem er á milli strjálbýlis og þéttbýlis og að sumu leyti er það kannske eðlilegt, því að á þessum árum hefur orðið mjög mikil breyting á starfsemi Landssímans og mér er kunnugt um það, að núverandi Póst- og símamálastjóri hefur talið, að hér væri um eðlilega breytingu að ræða, sem væri í undirbúningi. En frá því að ég skrifaði á þessa till. um endurskoðun á gjaldskrá Landssímans, þá finnst mér hafa breytzt töluvert ástæður Landssímans og þó alveg sérstaklega í sambandi við þær yfirlýsingar, sem fram komu við afgreiðslu fjárlaga rétt fyrir jólin, þegar lýst var yfir, að Landssíminn sjálfur ætti að greiða af rekstri sínum söluskatt eða af öllum tekjum sínum og tekjur af söluskatti væru áætlaðar 90 millj. kr., jafnframt því að upphafleg áætlun Landssímans var ekki leiðrétt í meðförum Alþ. frá því að hún var lögð fram snemma á s.l. vori. Allt bendir þetta til þess, að erfiðara verði að mæta nýjum og sanngjörnum óskum, ef það á að þrengja á þann hátt kosti þessarar stóru og viðamiklu stofnunar, að hún verði að draga mjög verulega úr framkvæmdum og þá á þeim stöðum, sem lengst hafa beðið. Ég vil segja fyrir mitt leyti, að þó að ég sé innilega stuðningsmaður þessarar endurskoðunar, þá er ég ekki svo mikill stuðningsmaður hennar, að ég vilji, að Landssíminn kippi eiginlega að sér hendinni um að koma upp sjálfvirku símakerfi á þeim stað eða þeim landshluta, sem enn þá er að verulegu leyti eftir og þá á ég við Austfirði, til þess að létta á okkur hinum, sem erum búnir að fá þessi þægindi. En það lágu hér fyrir yfirlýsingar í vetur um það, að þetta yrði ekki á þann veg, að kostir þessarar stóru stofnunar yrðu þrengdir, heldur væru hér gerðar mjög víða miklar breytingar í sambandi við rekstur hennar og því langar mig mjög til þess nú þegar, ef kostur er á, að vita í meginatriðum, í hverju þær breytingar eru fólgnar. Ég vona, að það hafi komið í ljós, að gera megi það miklar breytingar á, að ekki þurfi að draga úr þeirri stefnu, sem mörkuð var fyrir allmörgum árum í sambandi við rekstur Landssímans og þá einnig um leið að þurfa ekki að þrengja svo rekstur hans, að jafn sjálfsögð, skynsamleg og nauðsynleg endurskoðun og þessi till. gerir ráð fyrir, að gerð verði, geti ekki orðið sem allra fyrst að veruleika.



Herra forseti. Ég var nú eiginlega að bíða eftir því, að hæstv. samgrh. tæki til máls. Sennilega hefur hann markað sér stefnu í þessu og ekki er að efast um, að hann vill auka jöfnuðinn á milli þéttbýlis og dreifbýlis og bæta aðstöðuna í dreifbýlinu frá því, sem nú er. Mig undrar ekkert, þótt till. sé flutt til þess að vekja athygli á þeim mismun, sem er á því, sem dreifbýlisfólkið greiðir og því, sem greitt er í þéttbýlinu. Og það er engin tilviljun, að þessi till. var flutt, áður en fjárlögin voru afgreidd. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan, að eftir að búið er að afgreiða fjárlögin, þá er miklu erfiðara fyrir hæstv. samgrh. að vinna að leiðréttingum í þessu efni. Það lítur út eins og framkvæmdafé Landssímans á þessu ári sé horfið. Nú í fyrsta sinn er Landssímanum gert að greiða 90 millj. kr. í söluskatt. Eins og sagt var hér áðan, var áætlun Landssímans ekki leiðrétt frá því, sem hún var gerð í marzmánuði 1971 og þá var reiknað með marz-vísitölunni. Þegar tekið er tillit til þeirra hækkana, sem orðið hafa síðan, hækka útgjöld Landssímans um 110–120 millj. kr. Söluskatturinn og það, sem vantar á tekjurnar, eru 200-210 millj. kr. Eins og áætlun Landssímans var vorið 1971, þá var gert ráð fyrir, að framkvæmdaféð væri 229 millj. kr. Það er þá ekki mikið eftir af framkvæmdafénu á þessu ári, nema gerðar verði ráðstafanir til þess að afla fjár og það má náttúrlega gera með því að hækka gjaldskrá Landssímans og getur verið, að það sé á döfinni, til þess að framkvæmdum verði haldið áfram á þessu ári. Framkvæmdirnar á undanförnum árum hafa aðallega legið í því að bæta línukerfið eftir því sem unnt hefur verið og koma upp sjálfvirkum stöðvum víðs vegar um landið. Og þetta er komið vel á veg. Sjálfvirkar stöðvar eru nú 52, en einn landshluti er að mestu eftir enn. Það eru Austfirðir. Þegar áætlunin var gerð í fyrstu, þá var hún gerð með þeim hætti, að Austfirðir, sem voru lengst í burtu, væru síðast í áætluninni. vegna þess að það þarf að gera meira en að gera stöðvar sjálfvirkar. Það þarf að leggja og bæta línukerfið til stöðvanna og það er lengst og erfiðast til Austurlandsins. En þetta er nú allt saman komið vel á veg, þannig að ef Landssíminn hefur áfram í framkvæmdafé 200-250 millj. kr. á ári, þá vinnst þetta nokkuð fljótt. En til þess að hægt væri að auka jöfnuðinn í dreifbýlinu við það, sem gerist í þéttbýlinu, þá þarf að bæta línukerfið á milli stöðvanna, til þess að menn komist að, þegar þeir hringja og ekki verði of mikið álag og það höfum við öll orðið vör við, þegar við erum að hringja á hina ýmsu staði, að línurnar eru of fáar. Það kostar mikið að bæta úr þessu, en er vitanlega mjög aðkallandi. En þótt það sé aðkallandi, þá hefur eigi að síður þótt eðlilegast að koma sjálfvirku stöðvunum upp sem allra fyrst. Það er náttúrlega hægt að auka jöfnuðinn nú þegar með breytingu á gjaldskránni, þ.e. að hækka hér í þéttbýlinu á Reykjavíkursvæðinu mest eða miklu meira en úti á landi og fá þannig peninga. Þetta hefur verið skirrzt við undanfarið, m.a. vegna þess, að símakerfið víðs vegar um landið er byggt upp fyrir það fé, sem símanotendur í mesta þéttbýlinu borga, því að af skiljanlegum ástæðum er ódýrast að leggja síma í þéttbýlinu og afgangurinn kemur þaðan. Það verður svo alltaf matsatriði, hversu langt á að ganga í fjáröflun með því að hækka símagjöldin, stofngjöldin og ársfjórðungsgjöldin í þéttbýlinu. Og það getur vel verið, að það sé réttmætt að ásaka fyrrv. stjórnvöld fyrir það að hafa gengið of skammt í því efni. En ég hygg þó, að dómur manna verði mjög misjafn í þessu efni. Það þarf ekki að rökræða það hér, vegna þess að öllum hv. þm. er það ljóst, að Landssíminn hefur ekki annað starfsfé en það, sem hann aflar hjá símanotendum. Og það er undir því komið, hvað gjaldskráin er há, hve miklar tekjur verða til ráðstöfunar. Það fer eftir því, hvernig gjaldskráin er gerð, hversu mikill jöfnuður eða ójöfnuður er á milli hinna ýmsu notenda í landinu. En það verður að segja eins og er, að það hefur verið unnið að því undanfarið að auka jöfnuðinn eftir því sem hefur þótt fært af tæknimönnum. Til þess að hlaða ekki of miklu á kerfið og til þess að útiloka ekki, að samband náist með eðlilegum hætti, hefur þurft að hafa takmarkanir, misjafnlega löng skref, eins og það er kallað. Hv. 1. þm. Vestf. vitnaði hér í símabókina 1971, en ég get upplýst það, að það var lagfært ákaflega mikið á s.l. vetri í sambandi við þessi svokölluðu skref, þannig að skref, sem ekki voru nema 12 sekúndur, voru eftir því sem fært þótti, hækkuð í 24 jafnvel upp í 36, eftir því sem talið var, að kerfið þyldi. Þá hefur einnig, til þess að reyna að auka á jöfnuðinn og gefa mönnum tækifæri á því að spara peninga, verið tekinn upp hinn svokallaði næturtaxti frá kl. 10 á kvöldin og til kl. 8 á morgnana og þetta er notað í stórauknum mæli. Og þessi næturtaxti, þessi nætursímtöl eða kvöldsímtöl eru tekin upp til þess að jafna notkun á þessu kerfi, sem er ekki enn þá nógu fullkomið hjá okkur. Ég get tekið undir till., sem hér er um að ræða, að því leyti, að ég tel það æskilegt, að jöfnuður geti orðið sem mestur, en ég taldi eðlilegt að láta þessar hugleiðingar koma hér fram. til þess að menn geri sér grein fyrir því, að það var ekki af viljaleysi á undanförnum árum, að ekki hafa verið gerðar meiri leiðréttingar á þessu en orðið er. Ég tel það gott, að þessi till. fari í n., og þar verða vitanlega tæknimenn Landssímans kallaðir til ráðuneytis. hvað þeir telji rétt og eðlilegt að gera í þessum efnum. Ég þykist vita, að það fyrsta, sem þeir segja, sé, að bæta þurfi við talrásum víða um land, áður en fært sé að auka álag á kerfið með þessum svokallaða jöfnuði, sem hefur verið talað um. Og þegar við hugleiðum nú þetta og vitum það, að enn vantar nokkrar sjálfvirkar stöðvar í þéttbýlinu, þá vitanlega hörmum við það, að aðstaða Landssímans skuli vera gerð mun verri en hún áður var með því að fara nú í fyrsta sinn að innheimta söluskatt hjá stofnuninni auk tolla af innfluttu efni, sem eru allháir og ekki hefur þótt fært að afnema undanfarið. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. samgrh. geri nú einhverjar ráðstafanir til þess, að það verði, þrátt fyrir þetta unnt að halda uppi framkvæmdum. Það var búið að gera lokaáætlun um sjálfvirku stöðvarnar, um að ljúka þeim á næstu 2-3 árum og það verða mikil vonbrigði hjá þeim, sem bíða eftir þeim, ef nú á að verða sama sem framkvæmdaverkfall hjá Landssímanum á þessu ári. Ég efast ekkert um, að þeir stjórnarsinnar, sem standa að flutningi þessarar till., muni knýja fast á, að hér verði gerð leiðrétting. Og það var búið að gera áætlun, að vísu lauslega, um það að fá sjálfvirkan síma í sveitirnar. Okkur var farið að dreyma um að lifa það, að sjálfvirkur sími kæmi í sveitirnar og vegna þess að tækninni fleygir mikið fram, þá er það ekkert út í bláinn að hugsa sér, að það gæti orðið jafnvel á þessum áratug. En þá má ekki taka starfsféð af Landssímanum, skattleggja þessa stofnun umfram það, sem verið hefur. Við megum ekki gera það, alls ekki oftar en nú. Ég tel, að það hafi verið af einhverri slysni, að þetta skyldi vera samþ. og jafnvel athugunarleysi hjá stjórnarliðinu, því að ég er alveg viss um, að það hefur alls ekki verið meiningin hjá stjórnarsinnum að íþyngja Landssímanum og gera stofnuninni erfiðara fyrir um allar framkvæmdir. Við skulum vona, að það verði nú leiðrétt, sem hefur verið skakkt gert í þessu efni og að áfram verði unnið að framkvæmdum hjá Landssímanum, sjálfvirku stöðvarnar komi og línurnar verði auknar á milli staða. Þá er hægt að leiðrétta mikið af því misræmi, sem nú er talað um. Það er náttúrlega einnig hægt fljótlega að leiðrétta þetta svokallaða misræmi með því að hækka talsímagjöldin og ársfjórðungsgjöldin hér í þéttbýlinu og jafnvel lækka þau í dreifbýlinu. Þetta væri hægt að gera, ef menn að athuguðu máli telja það rétt. Og vitanlega verður ekkert gert í þessu nema að vel athuguðu máli. Það getur verið, að einhver segði, að það mætti gera það með því að draga eitthvað úr þjónustu, þjónustan sé óþarflega mikil, það megi draga úr þjónustunni. En ekki hefði ég nú haldið, að á þessum áratug aldarinnar þætti það eðlileg ráðstöfun að draga úr þjónustunni, því að það er yfirleitt ekki stefnan nú á tímum. En þá gæti einhver komið og sagt: Ja, það má auka hagræðingu hjá stofnuninni og auka sparnað og þess vegna getur hún nú með auknum sparnaði og nýrri hagræðingu farið að borga söluskatt til ríkisins. En ég vil upplýsa það, að hjá Landssímanum hefur verið unnið að hagræðingu á undanförnum árum og þegar n. fær póst- og símamálastjóra og tæknimenn hans til viðtals, þá munu þeir staðfesta það, að það hefur verið starfandi nefnd og nefndir á vegum stofnunarinnar til þess að vinna að hagræðingu. Og ég hygg, að það sé enginn vandi að koma með tölur, sem sýna það, að hjá Landssíma Íslands hefur ýmsu verið hagrætt, vegna þess að, að öðrum kosti gæti Landssíminn ekki verið rekinn á ódýrari og hagkvæmari hátt, Landssími Íslands, heldur en t.d. Landssími Noregs, Svíþjóðar og Danmerkur.



Herra forseti. Þessi till. tekur sig mjög vel út á pappír, og allt hennar orðalag miðast við það að auka jöfnuð milli landslýðsins varðandi notkun símakerfisins. Ég get strax lýst því yfir, eins og hér var getíð til áðan, að ég mundi vera fús til þess að vinna að framkvæmd till., eftir því sem hægt væri, í þá átt, að aukinn jöfnuður fengist um aðstöðu fólksins í landinu til þess að hagnýta sér símakerfið og þá, að því er virðist samkv. till., sérstaklega hið sjálfvirka símakerfi. En eins og raunar gægist fram í ræðum allra tillögumannanna og allra ræðumannanna, sem hér hafa rætt um till., þá gera menn sér ljóst, að það, að ekki er jöfn aðstaða fólks í landinu varðandi notkun símans, er sjálfsagt ekki, eins og síðasti ræðumaður sagði, af neinu viljaleysi, heldur er það vafalaust bundið tæknilegum vandkvæðum fyrst og fremst. Ég skal ekki fullyrða, hvort unnt er að gera þarna öllum jafnt undir höfði, en gæti trúað, að það væri allverulegum erfiðleikum bundið. A.m.k. virðist mér auðsætt, að sú mismunandi aðstaða, sem er hjá fólki í fámenni og í fjölbýli, eins og t.d. á Reykjavíkursvæðinu, þar sem talað er um að ójöfnuðurinn blasi átakanlegast við, - að Reykvíkingar, Hafnfirðingar og Kópavogsbúar og þeir, sem tilheyra því heildarsvæði, hafi aðgang að 40 þús. númerum. - sá mismunur verði aldrei jafnaður út í landinu, það er alveg augljóst mál. Þeir, sem búa á þessu svæði, fá alltaf aðgang í gegnum símann að fleiri númerum en fólkið úti í dreifbýlinu, ef yfirleitt er byggt á því kerfi að skipta landinu í svæði og ég hygg, að það sé tæknileg nauðsyn, sem ekki verði komizt hjá. Hitt er vafalaust annað mál, hvort sú svæðaskipting, sem nú gildir, er sú eina rétta eða hvort þar er hægt að breyta til og stækka svæðin eitthvað. Það skal ég ekki segja um. Það verða tæknimenn Landssímans að segja til um og einnig, hvort sú breyting á svæðum kostar mikið fé. Því er vafalaust rétt, að sú n., sem fær þetta vandasama mál til meðferðar, verður að fá nákvæma vitneskju um það, í hverju hin tæknilegu vandkvæði á framkvæmd till. eins og þessarar sérstaklega liggi og hygg ég, að tæknimenn Landssímans verði fúsir til þess að gefa þingnefnd slíkar upplýsingar. Önnur leið, sem hugsanleg er til þess að auka jöfnuð eitthvað hjá notendum Landssímans, er sú, að skrefin, sem notuð eru sem grundvöllur gjaldstofns, verði stækkuð í fámenninu og fleiri sekúndur eða mínútur reiknaðar undir gjaldeininguna, sem ákveðin er. Vafalaust er hægt að framkvæma einhverja jöfnun í gegnum það, hin svonefndu skref. En hvort hægt er að ná þarna fullum jöfnuði á milli landsmanna af tæknilegum ástæðum. það skal ég á engan hátt fullyrða og er afar hræddur um, að það verði torleyst mál. Ég hef rætt þetta nokkuð við póst- og símamálastjóra og hann hefur gert mér það ljóst, að hér er um veruleg vandkvæði, tæknileg vandkvæði fyrst og fremst, að ræða. Hér hefur verið nokkuð dreginn inn í umr. fjárhagur Landssímans. Ég hygg, að það atriði komi ekki til þess að ráða úrslitum þessa máls. Vissulega hefur verið þrengt að Landssímanum sem stofnun með því að gera honum skylt að greiða söluskatt, ekki aðeins af öllu innfluttu efni til Landssímans, sem hann hefur alltaf greitt, - hann hefur alltaf greitt söluskatt af því efni öllu saman, sem hann notar til sinna framkvæmda, en á núverandi fjárlögum er honum gert að greiða söluskatt einnig af allri sinni símaþjónustu og það er vissulega byrði, sem nemur 90-100 millj. kr., en það hefur aldrei verið ætlun ríkisstj., að þar með yrði þurrkaður út framkvæmdamöguleiki Landssímans á yfirstandandi ári. Engu hefur enn þá verið slegið föstu um það, hvort eða að hve miklu leyti þessi byrði verði látin fara út í gjaldskrá Landssímans og honum þannig gert fært að hafa svipaða framkvæmda getu og hann annars hefði haft. Það er til athugunar, en hefur ekki verið tekin ákvörðun um það enn, hvort þetta verður gert, að færa þetta út í gjaldskrána að einhverju leyti eða öllu leyti og fer þá nokkuð eftir því, hvenær á árinu það er gert. Ég held, að það sé alveg óhætt að fullyrða, að það verður ekki í sambandi við fjármál Landssímans, sem erfiðleikarnir verða á framkvæmd þessarar till. Þeir eru tæknilegs eðlis fyrst og fremst. Hv. síðasti ræðumaður minnti á, að það væri kannske hægt að koma þarna meiri jöfnuði á en enn væri fenginn með hækkun ársfjórðungsgjalda og notendagjalda í þéttbýlinu og e.t.v. með lækkun á gjöldum í dreifbýlinu. En það mundi vissulega hafa áhrif á fjárhagsafkomu Landssímans, ef af honum er heimtuð ódýrari þjónusta og þá verður hann auðvitað fyrir tekjutapi af því og það þýðir minni tekjur nema gjaldskrár séu hækkaðar. En eitt er það atriði, sem þessi till. kemur ekkert inn á og ég held þó, að sé nú stórfelldasta misréttið milli fólksins í landinu að því er varðar notkun síma. Og það er það fólk, sem ekki á neinn aðgang að neinum sjálfvirkum síma og er þannig útilokað frá allri símaþjónustu nema þær stundir á dag, fáar stundir á dag, sem símstöðvarnar eru opnar. En við, sem á þéttbýlissvæðunum búum, höfum aðgang að síma eftir okkar eigin vild á öllum tímum sólarhringsins og það með sérstökum vildarkjörum. Þegar kemur fram á kvöldið, er fólkið úti á landsbyggðinni útilokað frá allri notkun síma. Þetta misrétti er ekki tekið til meðferðar í þessari till. og hygg ég þó, að það sé átakanlegasta misréttið, sem fólkið úti á landsbyggðinni býr við, að hafa engan síma meira en hálfan sólarhringinn, meira að segja mjög víða aðeins örfáar stundir á dag og þá fyrir lítið svæði. Það er vafalaust ekki síður athugunar- og íhugunarefni, hvort hægt sé að leiðrétta það misrétti og auðvitað hefur ágerzt og orðið átakanlegast núna í læknaleysinu einmitt öryggisleysi fólksins, sem ekki á aðgang að símstöðinni nema fáeinar klukkustundir á dag. Þetta er sem sé viðurkennt af öllum sem mikið vandamál og óvíst um, hvort hægt sé að fullnægja till. eins og þessari. Till. verður þó alltaf til þess, að það verður kannað og það fást alveg raunhæf svör tæknimanna við því, hvað hægt sé að gera í þá átt að jafna og bæta aðstöðu fólks til þess að nota símakerfið og samkv. till. sérstaklega sjálfvirka símakerfið. Ekki þætti mér ólíklegt, að í leiðinni yrði þá reynt að dveljast við hitt atriðið, misréttið, sem fólkið býr við, sem ekki hefur sjálfvirkan síma og ekki á þess von á næstunni að fá aðgang að sjálfvirkum síma. Till. verður að sjálfsögðu tekin til athugunar af rn. og haft samráð við stjórn póst- og símamálastjórnarinnar varðandi þetta mál, og tæknifræðingar Landssímans munu áreiðanlega leggja fram sitt lið í þjónustu þingnefndar, sem fær málið til meðferðar.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þær undirtektir. sem þessi till. hefur fengið. Þó sýnist mér nauðsynlegt að minnast á fáein atriði í þessu sambandi. Ég fyrir mitt leyti sé ekki ástæðu til þess að blanda saman þeirri stefnu, sem ákveðin hefur verið af núv. ríkisstj., að Póstur og sími greiði söluskatt og því máli, sem hér er hreyft. Ég verð að segja það, að ég hef fylgt þeirri stefnu og geri það m.a. á þeirri forsendu, sem kemur t.d. mjög ítarlega fram í málefnasamningi ríkisstj., að hún mun vinna ötullega og af meiri krafti en áður hefur verið gert að hvers konar jöfnuði á milli dreifbýlis og þéttbýlis. Ég trúi því ekki að óreyndu máli, að söluskattur Landssímans verði til þess, að svo verði ekki. Það er vitanlega stefnumál út af fyrir sig, hvort Póstur og sími eigi að greiða söluskatt. En eins og ég segi, þá sýnist mér það ekki koma þessu máli við, enda vil ég láta það koma hér fram, að ég treysti því, að Landssíminn verði megnugur þess, sem honum ber, engu síður eftir, en áður. Það hefur komið hér fram hjá ýmsum aðilum, að mikið er færzt í fang með því að mælast til þess, að jöfnuður verði alger eða mjög nálægt því á milli dreifbýlis og þéttbýlis og ég get fallizt á allt, sem þar var sagt um erfiðleika í þessu sambandi. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Sunnl., að mikið þarf að framkvæma til þess, að svo geti orðið, t.d. með fjölda lína og fleira þess háttar og ég get einnig fallizt á það, að nokkuð hefur þó miðað í þessa átt, t.d. með þeirri lengingu skrefa, sem hann minntist á. Í vor minnir mig, að lengd hafi verið skrefin á Ísafjarðarsvæðinu upp í 30 sek. úr 12. Allt þykir mér þetta til bóta og sömuleiðis símanotkun að nóttu til, þó að hún fullnægi á engan máta t.d. þörf dreifbýlisins fyrir samband við opinberar stofnanir og þess háttar. Mér sýnist hins vegar gæta nokkurrar svartsýni hjá sumum og get alls ekki fallizt á það, að vafasamt sé, að tilgangi till. verði náð. Ég vil vekja athygli á því, að í till. er farið fram á, að minnkaður verði verulega mismunur á gjaldi eftir fjarlægð og hygg ég, að við getum öll verið sammála um, að þetta er ekki til mikils mælzt. Það má hins vegar varpa fram þeirri spurningu, hvort unnt sé að hafa sama svæðisgjald innan allra svæða. Það var minnzt á það af hv. 1. þm. Sunnl., að sú spurning hefði komið fram, hvort rétt væri þá að hækka gjaldið á t.d. Reykjavikurbúum og þeim, sem í þessu nágrenni eru. Ég skal ekki leyna því, að mér þætti það ekkert ósanngjarnt. Ég held, að það séu ýmsar leiðir til þess að hækka nokkuð þetta gjald, án þess að það komi verulega við allan fjöldann. Mér sýnist mikil spurning, hvort þörf væri á að hafa t.d. ótakmarkaða skreflengd og satt að segja hygg ég, að það séu svo fjölmargar millileiðir þarna, sem má finna, að full ástæða sé til bjartsýni, ef af einurð er setzt niður og leitað. Ég vil einnig vekja athygli á því, að það eru miklar framfarir á sviði fjarskipta. Ég ætla ekki að fara að minnast á gervihnetti og þess háttar, sem víða eru orðnir algengir í þessu sambandi og munu koma hingað einhvern tíma. En á öllum sviðum fjarskipta eru svo miklar framfarir, að ég fyrir mitt leyti tel, að þess sé ekki langt að bíða , að stórum auðveldara verði en nú er að fullnægja fleiri símrásum um landið hvar sem er. Ég vil taka undir það með hæstv. ráðh., að það er alveg rétt, að sleppt er hér mesta ójafnaðarmálinu, sem er það, að víða er ekki sjálfvirkur sími. En þegar ég og nokkrir aðrir flm. ræddum þessi mál almennt, sýndist okkur, a.m.k. var ég þeirrar skoðunar og ég hygg fleiri, að það væri vafasamt að blanda saman allt of mörgum þáttum þessa máls í þessa einu þáltill. og ég efast um, að hún nái fremur sínum tilgangi, ef það er gert. Ef vilji er til þess að marka þar ákveðna stefnu, þá mun ekki standa á okkur. Hins vegar er okkur kunnugt um það, að áætlanir eru uppi um sjálfvirkan síma um landið allt, síðar í sveitum, en þar sem þéttbýliskjarnar eru og væri út af fyrir sig mjög fróðlegt fyrir hið háa Alþingi að fá ítarlega skýrslu um þá framkvæmdaáætlun og hvenær ætla má, að sjálfvirkur sími verði kominn svo víða, að viðunandi sé. Og það má vel vera, að ef sú skýrsla fæst og þegar hún birtist, sé ástæða fyrir Alþ. til þess að grípa þar fram í og leggja áherzlu á meiri hraða í þeirri framkvæmd, en gert er ráð fyrir. Ég skal því viðurkenna það fyrir mitt leyti, að ég treysti mér illa til að hreyfa því máli án þess að hafa langtum ítarlegri upplýsingar um þær ráðagerðir. En það skal ekki standa á mér að styðja hæstv. ráðh. í eins hraðri framkvæmd þeirrar áætlunar og frekast er unnt og tek ég undir það með honum, að þar er ójöfnuður mikill. Ég vil ekki fella mig við það orðalag, að þessi till. taki sig vel út á pappírnum, ef skilja má það svo, að lengra nái hún ekki. Það er nú svo, að orðið er til alls fyrst og ég er miklu bjartsýnni, eins og ég hef lagt áherzlu á, um mikla möguleika á auknum jöfnuði á þessu sviði, en mér þótti koma fram hjá m.a. hæstv. ráðh. og e.t.v. einstökum öðrum, sem hér tóku til máls. Og ég er nú sannfærður um það, að við Íslendingar höfum satt að segja lyft langtum meira og stærra grettistaki í okkar landi, en að minnka fjarlægðargjaldið á milli þeirra, sem í dreifbýlinu búa og þeirra, sem eru í þéttbýlinu, eða jafnvel að taka upp sama gjald fyrir símtöl innan sama svæðis. Mikilvægast held ég, að það sé, að hið háa Alþingi marki ákveðna stefnu og sýni vilja sinn í þessa átt.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að mér finnst ekkert óeðlilegt, að starfsaðstaða stofnunarinnar, Landssímastofnunarinnar, sé rædd um leið og þessi till. er hér til meðferðar á hinu háa Alþingi. Það er staðreynd, að söluskatturinn á símaþjónustuna er ný skattlagning fyrir ríkissjóð, sem ekki hefur átt sér stað áður. Okkur er kunnugt um það, að sjálfvirki síminn hefur verið byggður upp úti um landið á ótrúlega skömmum tíma, svo kostnaðarsamur sem hann er. Og þegar einnig er tekið tillit til þess, að þetta hefur verið gert með tekjum stofnunarinnar einum saman, aðeins tekin stutt lán í sumum tilfellum í sambandi við kaup á tækjum eða vélasamstæðum, þá má eiginlega segja, að það hafi verið mjög hagstætt og vel á haldið með uppbyggingu á sjálfvirka símakerfinu að hafa getað látið þetta koma til framkvæmda á jafnskömmum tíma og raun ber vitni um. Það er orðið mikið rætt meðal landsmanna víða úti um land, að nauðsynlegt sé að koma á leiðréttingu í sambandi við gjaldskrána. Og það liggur fyrir, að það er ekkert tæknilegt vandamál í sambandi við það að koma þessari leiðréttingu á, vegna þess að það liggur fyrir, að hinn almenni símanotandi úti á landi greiðir tiltölulega miklu meira bara fyrir almenna notkun en sá, sem er í þéttbýlinu. Og þessa leiðréttingu verður að gera. Það þarf ekki að bíða eftir neinu tæknilegu í sambandi við það, að hægt sé að koma því öllu undir eitt og sama gjald. Það er óþarfi að bíða eftir því. Það kann vel að vera og er sjálfsagt rétt hjá hinum lærðu tæknimönnum, að þar sé við ýmis vandamál að eiga, sem ekki séu svo auðveld og kosti mikla peninga. En þá á að gera það, sem er ódýrara í þessu tilfelli og koma á sjálfsagðri leiðréttingu í þessum efnum, sem liggur nú fyrir, eftir að hinn sjálfvirki landssími hefur verið starfræktur í þetta mörg ár. Það var eðlilegt, að það tæki nokkurn tíma að fá heildaryfirlit og gera sér grein fyrir, hver mismunurinn væri í sambandi við þessi gjöld fyrir einstaka notendur. Það hlaut að taka nokkurn tíma að fá þá reynslu. Þetta var í upphafi óþekkt, en þetta liggur fyrir í dag. Það er næg reynsla fyrir hendi til þess, að hægt sé að koma á þessari leiðréttingu. Eins og hv. 1. þm. Sunnl. gat hér réttilega um áðan í sambandi við talrásirnar, sem er nauðsynlegt að fjölga, hefur þar verið gerð til bráðabirgða sú breyting, sem kemur að miklu gagni til þess að færa notkunina yfir lengra tímabil á sólarhringnum, að lækka um helming nætursímtöl, sem eiga sér stað. Það er enginn vafi á því, að hægt er að fresta um nokkurn tíma að auka talrásir víða , þar sem álagið er mest, einmitt með þessu fyrirkomulagi. Og það er út af fyrir sig gott. Í sambandi við söluskattinn, sem er, eins og ég sagði áðan, alveg ný skattheimta í þessu landi, að taka söluskatt af símaþjónustunni fyrir ríkissjóð, þá vék nú hæstv. símamálaráðherra eða samgrh. að því áðan í ræðu sinni hér, sem gefur nokkra hugmynd um hvað í vændum er í þessum efnum, að það eigi að bæta símanum upp þetta söluskattsálag með því að hækka gjaldstigana á neytendur. Okkur, sem fylgzt höfum með því, er fjárlög hafa verið afgreidd á hverju ári, hefur verið það ljóst, að Landssíminn hefur sífellt farið fram á það að fá að hækka gjaldskrá sína meira, en hann hefur fengið. Þessu hefur verið haldið niðri. Og nú er komið þarna nýtt álag á Landssímann. Til þess að bæta honum það upp, þá er hugsanlegt, segir hæstv. símamálaráðherra, að leiðrétta það í gjaldskránni með því móti að hækka þjónustuna. Ég er ekki viss um, að það verði allir ánægðir með slíka leiðréttingu í þessum málum. Og hann sagði, sem er alveg rétt, hæstv. ráðh., að það væri full ástæða til þess, að þeir væru óánægðastir, sem enn þá búa við þá aðstöðu að hafa ekki aðgang að neinum sjálfvirkum síma. En það mátti hæstv. ríkisstj. vera fullkomlega ljóst, að það flýtti ekki fyrir því, að hægt væri að ljúka lagningu sjálfvirks síma um allt landið að leggja söluskattinn á þessa stofnun og draga þannig úr þeim möguleika til tekjuöflunar til uppbyggingar á sjálfvirka símanum, sem það óhjákvæmilega hefur í för með sér. Allt það, sem kemur til með að auka álag á gjaldskrána, minnkar möguleikana fyrir Landssímann sjálfan til þess að afla sér tekna til þess að byggja upp þessa nauðsynlegu þjónustu í landinu. Ég vil að lokum segja það, að ég skora á hæstv. símamálaráðherra að beita sér sem allra fyrst fyrir því að koma á þeirri leiðréttingu í sambandi við gjaldskrána, sem nauðsynleg er og það verður auðveldast að gera með því, eins og fleiri hv. ræðumenn aðrir hafa komið inn á, að símanotendur úti á landi fái fleiri skref eða viðtalsbil fyrir sitt ársfjórðungs- eða stofngjald.



Herra forseti. Háttvirtu alþm. Það eru nú þegar orðnar æði langar umr. um þetta mál og kannske ekki ástæða til þess að lengja þær svo mjög, enda ætla ég ekki að gera það. En úr því að farið er að ræða hér ýmsa þætti í sambandi við þessi símamál á annað borð, þá þykir mér rétt að benda á eitt eða tvö atriði, sem ég tel, að ástæða sé til þess að leiðrétta, ef svo skyldi fara, að þessi till. fengi þá meðferð í n. eða kæmist á það stig við umr. í n., að þetta mál yrði fært eitthvað út á víðara svið en till. sjálf raunverulega markar. Hér á ég við það, að misrétti í þessum efnum er að sjálfsögðu með mörgu móti. Það þekkjum við vel, sem úti í sveitunum búum. T.d. er það staðreynd, að neyðarsímaþjónusta í landinu er víða með þeim hætti, að það er hreint og beint stórháskalegt. Ég hygg því, að það sé ástæða til þess fyrir hv. allshn., ef hún fær þetta mál til meðferðar, eða aðra ., sem kann að fjalla um það, að taka þetta til athugunar, ef málið skyldi komast á þann vettvang að verða eitthvað víkkað út. Annað er það, sem ég vildi einnig drepa á og vekja athygli á og það er það misrétti, sem jafnvel ríkir innbyrðis í sveitum landsins um notkun símans. Við vitum það, að þar er um að ræða stöðvar, sem ýmist eru kallaðar l. 2. eða 3. flokks stöðvar. Ég hygg, að ég fari rétt með það, að símatíminn hjá 2. flokks stöðvum sé sex klst. á dag, þrjár fyrir hádegi og þrjár eftir hádegi, en hjá 3. flokks stöðvum, sem eru allmargar einnig í sveitum landsins, m.a. heima í mínu héraði, eru þær nokkrar, þar mun símatíminn, sem þeir menn hafa til ráðstöfunar, sem við þær aðstæður búa, ekki vera nema tveir tímar á dag. Ég hygg, að það séu ekki nema tveir tímar á dag, frá 9-10 fyrir hádegi og aftur frá 4-5 eftir hádegi. Þarna er vitanlega um að ræða hróplegt misrétti, sem fullkomin ástæða og fullkomið sanngirnismál er að leiðrétta, ef þetta verður tekið til meðferðar á annað borð og farið verður út í það að færa þetta eitthvað í jafnréttisátt. Ég er fullkomlega samþykkur þessari till., sem hér liggur fyrir, að þessi aðstaða verði jöfnuð. En ég vildi bara vekja athygli á því, að þegar við förum að kafa ofan í þetta, þá eru margar hliðar á þessu máli og misréttið í þessum efnum er margvíslegt og skal ég ekki orðlengja það frekar.



Herra forseti. Í skipulagsskrá dags. 14. okt. 1914 var stofnaður minningarsjóður hjónanna Jóhanns Jóhannessonar og Sigurbjargar Guðnadóttur. Gert var ráð fyrir, að stofnfé þessa sjóðs gæti orðið um 100 þús. kr., sem var mikið fé í þá daga, en fjármunir þessir voru í fasteignum, sem ég ætla, að selja skyldi. Í 3. gr. skipulagsskrárinnar segir svo: „Tilgangur sjóðsins er að veita fátækum, ellihrumum mönnum og konum eldri en 65 ára, sem ekki hafa notið sveitarstyrks frá fullnuðu þrítugasta aldursári til fullnaðs fimmtugasta og fimmta aldursárs, íslenzkum búsettum hér á landi lífsuppeldi til dauðadags, sjá þeim fyrir öllum nauðsynjum og loks kosta sæmilega útför þeirra.“ Og í 4. gr. segir: „Til þess að fullnægja framangreindum tilgangi sjóðsins skal kaupa fyrir fé hans jörð í sveit á heilnæmum stað, þar sem fagurt er og vistlegt til dvalar fyrir gamalmenni. Skal jörðin vera hæfilega stór til þess að gamalmenni þau, sem sjóðurinn tekur að sér, geti haft þar hæfilega líkamlega vinnu sér til afþreyingar. Á þessari jörð skal á kostnað sjóðsins byggja hús vel traust úr því efni, sem telst endingarbezt.“ Enn fremur segir í 5. gr.: „Sjóðurinn stendur undir stjórn Stjórnarráðs Íslands. Það ræður kaupum á jörð samkv. 4. gr. og áhöfn á hana og sér um byggingu húss þess, sem þar ræðir um.“ Nú er mér kunnugt um það, að grennslazt hefur verið eftir því í seinni tíð, hvort byggt mundi verða elliheimili í sveit fyrir fé þessa sjóðs og skipulagsskráin framkvæmd. Því mun hafa verið svarað til, að í skipulagsskránni séu ákvæði, sem geri hana í rauninni óframkvæmanlega, eins og nú er komið málum. Sé það svo, þá verður ekki náð tilgangi skipulagsskrárinnar nema með því að gera á henni einhverjar breytingar. Mér sýnist, að með einhverjum hætti þurfi að koma því í kring, að fé þessa sjóðs nýtist í samræmi við tilgang gefendanna. Enn fremur leikur mér forvitni á að vita, hvernig sjóðurinn hefur ávaxtazt á þeim 60 árum, sem liðin eru síðan hann var stofnaður. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. á þskj. 333 til ríkisstj.: 1. Hefur ríkisstj. í hyggju - og ef svo er, þá hvernig - að koma því í kring, að minningarsjóður hjónanna Jóhanns Jóhannessonar og Sigurbjargar Guðnadóttur, sem stofnaður var með skipulagsskrá 14. okt. 1914, nýtist til stofnunar elliheimilis í sveit nú á næstunni? 2. Hverjar eru eignir sjóðsins nú?



Herra forseti. Fsp. hv. 1. þm. Norðurl. e. er í tveimur liðum, og eins og hann tók fram, er fsp. um það, hvort ríkisstj. hafi í hyggju að framkvæma ákvæði í reglugerð um minningarsjóð hjónanna Jóhanns Jóhannessonar og Sigurbjargar Guðnadóttur, sem stofnaður var á árinu 1914, á þann veg, að hann nýtist til stofnunar elliheimilis í sveit á næstunni, og í öðru lagi, hverjar séu nú orðnar eignir sjóðsins. Svörin eru í mjög stuttu máli á þessa leið: Vegna ákvæða skipulagsskrárinnar og rýrnandi verðgildis krónunnar frá 1914 til þessa dags er augljóst, að fyrirhugaðri stofnun, elliheimili í sveit, verður ekki komið á fót á árinu 1973, svo sem gert er ráð fyrir í skipulagsskrá sjóðsins. Raunar má fullyrða, að ákvæði skipulagsskrárinnar séu, eins og raunar ræðumaður sjálfur komst að niðurstöðu um, óframkvæmanleg miðað við aðstæður nú á tímum. Það hefur verið talið, að heimild skorti til þess að breyta ákvæðum skipulagsskrárinnar. Fyrir um það bil aldarfjórðungi síðan var lagt fyrir Alþ. frv. til l. um heimild til að breyta slíkum skipulagsskrám, sem geymdu ákvæði, er ekki væri unnt að framfylgja. En frv. þetta hlaut ekki afgreiðslu á Alþ. Þar eð skipulagsskrár eru staðfestar á vegum dómsmrn., tel ég eðlilegast, að frumkvæði að slíkri löggjöf kæmi frá dómsmrn. Að öðrum kosti, ef ekki verður sett um þetta sérstök löggjöf, sem heimili breytingar á slíkum skipulagsskrám, þá verða þær í ýmsum tilfellum, fleiri en þessu tilfelli, óframkvæmanlegar. En Alþ. hefur ekki komizt að þeirri niðurstöðu fram til þessa, að það sé heimilt að breyta dánargjöfum eða reglugerðum, sem hafa síðan úrelzt. Þetta er svarið við fyrri spurningunni. Þá er það svarið við 2. lið spurningarinnar. Það er á þessa leið: Eignir sjóðsins við reikningslok 1970 voru 3 millj. 961 þús. 607 kr. Má gera ráð fyrir, að eignirnar verði ca. 4 millj. 271 þús. við reikningslok ársins 1971. Þó að þarna sé um 4 millj. að ræða, þá er gefinn hlutur, að ekkert elliheimili, hvorki í sveit eða kaupstað, verður byggt fyrir þá upphæð. Svarið, sem ég hef við báðum liðum spurningarinnar, er á þessa leið.4976



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svar hans. Eins og ég bjóst nú reyndar við, kemur það í ljós, að hér er í raun og veru um fremur lága upphæð að ræða nú orðið, þar sem minningarsjóður þessi er, en ef höfuðstóll sjóðsins, 100 þús. kr., hefði hækkað t.d. í hlutfalli við kaupgjald í landinu á þeim 60 árum nálega, sem liðin eru, þá hefði hann að sjálfsögðu átt að nema nú tugum millj. Þetta er eitt dæmi enn um það, hvernig verðbólgan fer með verðmæti af þessu tagi. Hæstv. ráðh. sagði, að erfiðleikar væru á því að nota fé sjóðsins vegna ákvæðis í skipulagsskránni, og er það að sjálfsögðu svo. En hann vakti athygli á því, að það heyrði undir dómsmrn. að breyta skipulagsskrá, ef um það væri að ræða eða gangast fyrir breytingum á henni. Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að umr. um þessa fsp. verði frestað, þangað til hæstv. dómsmrh. er hér viðstaddur og getur rætt málið fyrir sitt leyti.