Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þingfundi 28. nóv. gerði einn hv. þm., Kjartan Ólafsson, að umtalsefni utan dagskrár frásögn í blaðinu Vísi sama dag. Í blaðinu er sagt frá tilmælum sem Gunnar Thoroddsen hafi viðhaft í umr. um varnarliðið á flokksráðsfundi sjálfstæðismanna tveim dögum áður. Í fyrirsögn Vísis eru mér lögð í munn þessi orð innan tilvitnunarmerkja: „Getum ekki lagt vegi af eigin rammleik.“ Í frásögninni sjálfri er haft eftir mér, einnig innan tilvitnunarmerkja: „Við getum ekki lagt varanlega vegi af eigin rammleik.“ Þessi frásögn er röng, báðar útgáfur. Hin tilvitnuðu orð hef ég aldrei viðhaft og slík ummæli eru mér víðs fjarri. Þennan þingfundardag og þá næstu á eftir hafði ég fjarvistarleyfi frá þingi þar sem ég sótti fund iðnrh. Norðurlanda í Osló. Í þessum umr. á Allb. var óskað eftir skýringum frá minni hendi. Ég mun verða við þeim tilmælum og gera í stuttu máli grein fyrir þeim viðhorfum mínum sem virðast hafa orðið tilefni þessarar blaðafréttar og umr, á Alþingi. Ég er andvígur þeirri hugmynd, að Íslendingar taki leigugjald fyrir varnarstöðina. Ég get ekki heldur fallist á að allt skuli óbreytt standa um framkvæmd varnarmála. En oft er unnt að byggja brú milli ólíkra sjónarmiða. Hér skulu nefnd nokkur þau atriði sem ég tel tímabært að taka til nýrrar athugunar og umr. 1. Í öllum öðrum löndum Norður-Atlantshafsbandalagsins er ekki aðeins séð fyrir landvörnum, heldur einnig hugað að vörnum fyrir fólkið sjálft, almannavörnum. Í lögum okkar um almannavarnir eru hugsanlegar hernaðaraðgerðir nefndar fyrst af þeim atriðum sem almannavarnir eigi að beinast að. Þessu mikilvæga verkefni höfum við Íslendingar ekki sinnt sem skyldi, fyrst og fremst vegna kostnaðar. Margs konar varnarviðbúnað fyrir fólkið vantar. Ástand vega og brúa er víða þannig, að torvelt yrði að flytja fjölda manna skyndilega burt frá hættusvæðum. Ef til ófriðarátaka kemur eru borgararnir ofurseldir hættu og hörmungum séu þessum málum ekki gerð skil. Þetta hafa aðrar þjóðir skilið og sýnt þann skilning í verki, Allar slíkar varnaraðgerðir vegna fólksins sjálfs kosta mikið fé. Þótt þær yrðu að sjálfsögðu undir stjórn Íslendinga sjálfra, þá eru þær hluti af vörnum Íslands og því eðlilegt að undir þeim útgjöldum verði staðið í samræmi við það. Það er ekki nægilegt að verja landið, það þarf að vernda fólkið sjálft. 2. Íslendingar þurfa að eignast menn með sérmenntun í landvörnum til þess að við þurfum ekki við mat á vörnum lands og þjóðar að sjá allt með annarra augum, heldur höfum íslenska sérfræðinga til ráðuneytis. 3. Það hefur valdið vandkvæðum, að vörur, sem varnarliðið flytur inn til eigin nota, skuli undanþegnar tollum og söluskatti. Þetta hefur leitt til ólöglegra viðskipta. Það er óeðlilegt og ástæðulaust að varnarliðsmenn njóti slíkra forréttinda fram yfir landsmenn sjálfa. 4. Varnarliðsmenn fá greidd laun sín hér á landi í erlendum gjaldeyri. Það heftar leitt af sér ólögleg gjaldeyrisviðskipti. Eðlilegt væri að varnarliðsmenn fengju greiddan í íslenskum krónum þann hluta launa sinna sem þeir nota hér á landi og að viðskipti í varnarstöðinni færu fram í íslenskum gjaldmiðli. 5. Varnarliðið ætti að geta keypt meira af íslenskum iðnaðarvörum en nú er. 6. Varnarliðið ætti að kaupa í meira mæli en nú íslenskar búvörur, svo sem kjöt, osta og smjör. 7. Íslendingar greiða sjálfir háan bensínskatt, sem notaður er till nýbygginga og viðhalds vega. Það er ekki eðlilegt að varnarliðið, sem einnig notar þessa vegi, sé undanþegið bensínskatti og njóti þeirra forréttinda fram yfir landsmenn. 8. Það þarf að athuga hvort fleiri íslenskir verktakar en nú er gætu átt þess kost að taka þátt í framkvæmdum á vegum varnarliðsins. Ég tel það nauðsyn, að Ísland haldi áfram að vera varið land og aðili að NATO, en jafnframt þarf að endurskoða ýmis framkvæmdaatriði, eins og ég hef gert hér grein fyrir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir að hafa orðið við þeim tilmælum sem ég bar hér fram á þingfundi fyrir nokkrum dögum, en hann var þá Fjarverandi, svo sem hann gat um áðan. Ég vil einnig fagna því, að hæstv. iðnrh. skuli gefa um það yfirlýsingu hér á Alþ. að þau ummæli, sem eftir honum voru höfð í dagblaðinu Vísi og ég gerði hér að umtalsefni, hafi verið rangt heftir honum höfð. Það var ekki síst ástæða til þess fyrir hæstv. iðnrh. að gefa slíka yfirlýsingu hér á hinu háa Alþ., þar sem þessi ummæli, sem dagblaðið Vísir taldi hæstv. ráðh, hafa viðhaft á flokkráðsfundi Sjálfstfl., voru ekki aðeins tilgreind einu sinni í dagblaðinu Vísi, sem hingað til hefur verið talið hliðhollt Sjálfstfl., heldur sá ritstjóri Vísis, Þorsteinn Pálsson, ástæðu til þess að taka sérstaklega fram, að frásögn Vísis af ummælum hæstv. ráðh. á flokksráðsfundi Sjálfstfl. hafi verið í einu og öllu rétt eins og frá henni var skýrt í Vísi. Þetta var tekið fram öðru sinni í dagblaðinu Vísi í tilefni af því að hæstv. ráðh. hafði borið frásögn Vísis til baka í Morgunblaðinu. Ég tek það fram, að ég vil trúa því að hæstv. ráðh. hafi gefið hér réttar upplýsingar um ummæli sín og dagblaðið Vísir farið þar rangt með, og það er út af fyrir sig gott. Ég vil ekki fara hér út í að ræða í löngu máli um hin ýmsu atriði sem hæstv. iðnrh, talaði um. Þau voru víst ein átta, þar sem hann taldi að ástæða væri til að gera breytingar af ýmsu tagi í sambandi við fjármálaleg samskipti við bandaríska herinn á Keflavíkurflugvelli. Ég kemst þó ekki hjá því að vekja athygli á einu þessara atriða. Hæstv. ráðh. minntist á það, að víðast hvar annarsstaðar í nálægum löndum, sérstaklega mun hann hafa talað þar um Norðurlönd, væru viss tengsl á milli almannavarna í viðkomandi landi og þeirrar starfsemi sem fram færi á vegum hers viðkomandi lands, og ráðh. minntist einnig á að það væri ekki óeðlilegt að hinu svokallaða varnarlið á Keflavíkurflugvelli væri ætlað að verja ekki aðeins landið, heldur líka fólkið. Þetta kann að sýnast hljóma vel. En hæstv. ráðh. talaði um það í þessu sambandi, að hér væri ástand vega og brúa með þeim hætti að erfitt kunni að reynast að flytja fólk í skyndi frá heimahögum sínum og á aðra staði sem kynnu að vera taldir tryggir, ef um hernaðarástand væri að ræða. Ég gat ekki komist hjá því að skilja orð hæstv. iðnrh. á þann veg, að hann væri þarna að tala um það í þessum efnum eða gefa það í skyn, að í raun og veru mætti lita svo á að uppbygging vega- og brúakerfis á Íslandi væri hluti af vörnum landsins. Ég veit ekki hvort þarna er um misskilning að ræða. En ég vildi gjarnan heyra aðeins nánar frá hæstv. iðnrh., hvort hann telur þrátt fyrir allt, þrátt fyrir það að rangt hafi verið eftir honum haft í dagblaðinu Vísi, - þá vil ég spyrja hæstv. ráðh. um það, hvort hann telji koma til greina að ætla þeim erlenda her, sem dvelur á Keflavíkurflugvelli, að kosta vega- og brúagerð á Íslandi utan þess svæðis, þar sem herinn dvelur, - kosta þessa vega- og brúagerð að meira eða minna leyti. Ég tel að hæstv. forsrh. hafi í umr. um daginn gefið skýra og afdráttarlausa yfirlýsingu af sinni hálfu í þessum efnum. En mér fannst á orðum hæstv. iðnrh. að afstaða hans væri engan veginn jafnljós. Ekki síst vegna þess að iðnrh. taldi ástæðu til að kveðja sér hljóðs utan dagskrár í tilefni af þeim umr, sem fóru hér fram fyrir fáum dögum, þá vænti ég þess að hann sé mér sammála nm það, að hollast sé að menn dylji sig ekki í þessum efnum á einn eða neinn veg, heldur segi skoðun sína hreint út, ekki síst þegar grunur leikur á að um ágreining sé að ræða innan sjálfrar ríkisstj. og í hópi þingflokka hennar. Ég hef þessi orð ekki fleiri, herra forseti, en vænti þess, að hæstv. ráðh. gefi hér svör við þeirri spurningu sem ég hef borið fram.



Herra forseti. Ég verð að þakka hæstv. iðnrh. fyrir að færa okkur upp í hendurnar efni sem vert er að ræða um í öllum þeim tónleika sem við höfum búið við hér á Alþ. að undanförnu. Við vitum að eitthvað mikið hefur verið að gerast í herbúðum stjórnarflokkanna þessa dagana, en það gerist heldur lítið á hv. Alþ. Við erum látnir bauka hér við minni háttar mál eða sitja hér inni og hlusta á alllangar framsöguræður sumra hæstv. ráðh., sem þá hafa tekið upp þann hátt að tala þannig að enginn maður í salnum heyri til þeirra. En það skiptir ekki miklu máli. Við vitum að öll stóru málin hafa verið til meðferðar einhvers staðar annars staðar og við erum látnir bíða, og það er helst að skilja á öllu, að við eigum, t.d. almennir þm. hér ekkert að fá að heyra varðandi afgreiðslu fjárl. fyrr en um miðjan desembermánuð eða þegar kannske tæp vika verður til jólafris. Auðvitað er ekki staðið við marggefið loforð um það, að lánsfjáráætlunin, sem markar stefnuna í efnahagsmálum að verulegu leyti, sé lögð fram í nóvember, eins og margsinnis hefur verið lýst yfir af ríkisstj. að skyldi verða gert. Hún er ekki komin fram enn þá. Þetta þekkjum við öll hér á Alþ. hvernig er ástatt í þessum efnum. En hér er þó boðið upp á það að ræða um eitt mikilsvert málefni, þ.e. um aronskuna og deilurnar í Sjálfstfl. um það merkilega mál. Nú er það svo, að þetta mál varðar ekki þá Sjálfstfl: menn eina, og því er full ástæða til þess að ræða málið og það ítarlega hér á Alþ. nú þegar hæstv. iðnrh. er svo elskulegur að taka málið upp á þennan hátt. Það hefur auðvitað ekki farið fram hjá neinum manni svo að segja í þessu landi, að fram hafa farið að undanförnu heiftúðlegar deilur innan Sjálfstfl. um afstöðuna til aronskunnar. í þeim umr., sem hér fóru fram fyrir nokkru utan dagskrár á Alþ., gerði hæstv. forsrh. nokkra grein fyrir afstöðu sinni. Það hefur hann einnig gert á öðrum vettvangi. Og Morgunblaðið hefur greinilega sagt hver afstaða þess er. Afstaða hæstv. forsrh. var á þá lund, að hann væri algerlega á móti því að farið yrði til viðbótar við það sem er að taka við fjárgreiðslum frá hinu erlenda herliði sem dvelur í landinu. Það var mjög greinilegt á málflutningi hans, að hann undi þessu ástandi tiltölulega vel eins og það er. Að vísu lágu orð hans að því, að það þyrfti að meta á hverjum tíma aðstöðuna í þessum málum, í hinum svonefndu varnarmálum, og vissulega gæti það mat leitt til þess, að hér þyrfti að ráðast í enn frekari hernaðarframkvæmdir í landinu en gert hefur verið. Í þeim efnum hafði hann m.a. minnst á það, að til þess gæti komið, að gerður yrði sérstakur herflugvöllur á Austurlandi og þá þyrfti að tengja þann völl eða aðra slíka veili, sem kynnu að verða gerðir annars staðar á landinu, saman t.d. við herflugvöllinn hér syðra og þá væri greinilega komin upp ný staða. Og okkur fannst það ýmsum þm, hér, að það mætti lesa út úr þessum orðum hæstv. forsrh., að ef að þessu ráði yrði horfið eða ef þetta mál kæmi upp, þá lægju þessi mál nokkuð öðruvísi fyrir en nú og þá væri e.t.v. til í dæminu að fara að taka umtalsverðar greiðslur af hinu erlenda hernámsliði umfram það sem er í dag. En þegar gengið var að hæstv. forsrh, í sambandi við þetta, þá færðist hann mjög undan og lét eiginlega í það skína, að hann hefði minnst á hervöll á Austurlandi í þágu varnanna næstum að segja af tilviljun og til aðvörunar fyrir ýmsa o.s.frv., en í rauninni hefði hann ekki meint neitt með þessu og því væri ekki beint þörf á að ræða það. Svo sennilegt sem það er út af fyrir sig, þegar hann stóð í sínum flokki í því varnarstríði sem hann var þá í greinilega - í sambandi við þessi mál þá nefndi hann slíkt stórmál sem þetta af einhverri hendingu. Það hefur ekki heldur farið fram hjá okkur, að það voru ýmsir menn í Sjálfstfl. sem höfðu allt aðra skoðun á þessum málum en þá sem hæstv. forsrh. hefur túlkað. Dagblaðið Vísir hefur m.a. skýrt frá því, hver hafi verið afstaða hæstv. iðnrh. í þessum efnum, og haft eftir honum tiltekin ummæli sem hæstv. iðnrh. hefur nú afneitað. En mér sýnist að það, sem hæstv. iðnrh. sagði um afstöðu sína til þessara mála, sýni mjög ljóslega að hæstv. iðnrh. og hæstv. forsrh. hafa hvor sína skoðun í þessu stóra máli, því að auðvitað snýst þetta mál, eins og það er lagt fyrir í dag, einfaldlega um það, hvort Íslendingar eigi að krefja hið ameríska herlið, sem dvelur í landinu, um frekari fjárgreiðslur en eru í dag. Um það snýst málið. Menn geta auðvitað kallað þessar frekari fjárgreiðslur ýmsum nöfnum. Hæstv. forsrh. hefur t.d. túlkað málið þannig, að hann sé alveg á móti því að selja landið. Hann vill ekki setja verðmiða á Ísland og selja það. Það eru einhverjir allt aðrir vondir menn, sem eflaust er að finna í Sjálfstfl., sem þetta vilja gera. Og hæstv. iðnrh. segir: Ég er á móti því að taka sérstakt leigugjald fyrir flugvöllinn eða nokkra sérstaka landleigu. - Það var greinilegt að hann var á móti sérstöku leigugjaldi fyrir varnarstöðina, eins og hann orðaði það. En hvað vildi þá hæstv. iðnrh. að gert yrði þó í þessum nýju fjárkröfumálum? Það var býsna athyglisvert. Jú, það var ljóst að hann vildi að hinn erlendi her tæki að einhverju verulegu leyti að sér almannavarnir í landinu, þó undir stjórn Íslendinga, nefndi í þessu sambandi, að það yrði að verja fólkið í landinu ekki síður en landið sjálft og til þess að hægt væri að verja fólkið þyrfti að huga að ýmsu í landinu sjálfu, m.a. að við byggjum við margar þröngar brýr og vonda vegi. Til hvers er þetta nefnt? Fer það nokkuð á milli mála, að sá, sem þetta segir, vill láta víkka brýrnar svo að menn komist greiðlega þar yfir með það fólk sem á að bjarga? Fer nokkuð á milli mála, að hann vill láta lagfæra vegina og hann vill fá peninga frá einhverjum í þessa vegi? Hvort flokksbræður hans og flokkssystkini kalla þetta að hann vilji selja landið og setja verðmiða á Ísland eða ekki, það kemur ekki mikið við mig. Það skiptir ekki neinu höfuðmáli. Hér er aðeins spurningin um það, að sá aðili, sem talar á þennan hátt, vill fá meiri peninga fyrir snúð sinn. Þetta var ekki það einasta sem kom fram hjá hæstv. iðnrh. Hann vildi ýmislegt fleira. Hann taldi upp átta atriði. Hann nefndi það í öðru lagi, að við þyrftum að hafa íslenska sérfræðinga sem gæfu sig að þessum málum. Jú, það er ekkert um það að villast, að þar a.m.k. hefðu getað opnast möguleikar fyrir okkur að koma talsvert mörgum mönnum í vinnu og fá eitthvað fyrir þá til þess að snúast í kringum herliðið. Það er hægt að láta þá borga með ýmsum hætti, að ég tali nú ekki um það, þegar komið var að síðasta töluliðnum sem hæstv. ráðh. taldi hér upp, en hann var eitthvað á þessa leið: Athuga þarf um það, hvort fleiri verktakar en nú taka þátt í framkvæmdum geti ekki komið til með að taka að sér framkvæmdir á vegum hersins. Hæstv. forsrh. er tiltölulega ánægður með það ástand sem er. Hann vill hafa þetta nokkurn veginn eins og það er. Íslenskir aðalverktakar eru þarna komnir upp úr gömlum Sameinuðum verktökum sem hann stjórnaði einu sinni. Þetta er allt sæmilega gott og menn geta bara vel unað við það. Þeir græða vel. Rannsókn fær sinn bita út úr öllu saman. Hún á svolítinn part í félaginu og hefur ekki verið að mögla í svipinn. Og hæstv. forsrh. og hluti Sjálfstfl. er ánægður með þetta fyrirkomulag. En svo kemur hæstv. iðnrh., varaformaður Sjálfstfl., og hann er óánægður með skipulagið. Hann vill athuga þetta betur, hvort ekki geti komið fleiri inn í þetta púkk. Hann er sýnilega með einhverja sem þurfa að komast þarna að líka. Þetta er auðskilið út af fyrir sig hjá þeim sem eru á fjörunum eftir því að fá þarna meiri peninga og vilja fá meira fyrir snúð sinn. Hæstv. iðnrh. nefndi líka að herliðið þar suður frá fengi vörur sínar undanþegnar tolli. Jú, við höfum vitað lengi að þetta var svona. Af hverju nefnir hann þetta sem þriðja atriði? Hann vill sýnilega fara að láta herinn borga toll og fá peninga í tolltekjum af innflutningi þeirra. Ég gat ekki skilið mál hans á annan veg en þann. Þetta gat ekki komið inn í þessa upptalningu hafandi neina þýðingu, nema það væri meiningin að hafa út úr þeim peninga eftir þessari leið. Vissulega er þetta hægt. Það hefur oft verið minnst á þetta áður. En það var líka ljóst, að hæstv. forsrh. taldi ástandið viðunandi eins og það væri og var ekkert á því að fá frekari peninga, ekki eftir þessari leið heldur. Svo nefndi hæstv. iðnrh. einnig að Íslendingar yrðu að greiða drepþungan bensínskatt til þess að halda uppi vegakerfinu í landinu, en þeir þarna innan girðingar fyrir sunnan slyppu alveg við þann skatt, en væru samt á okkar vegum. Það var augljóst mál, að hann vildi láta þá borga þarna eitthvað til samræmis við Íslendinga, þeir yrðu að borga eitthvert gjald til jöfnunar við það sem Íslendingar greiddu í bensínskatt. Þegar þetta allt er tekið saman sem hér hefur verið nefnt, þá er augljóst að hæstv. iðnrh. er á því, að við eigum að láta hið ameríska herlið, sem hér dvelur, borga meira en það hefur gert. Hann hefur þegar fundið upp ýmsar leiðir til þess. Það er hægt að leggja á þá þetta gjald og hitt gjaldið, hinn skattinn, og koma að hjá þeim mönnum umfram það sem nú er. Það er hægt að hafa meira fé út úr þessu. En hæstv. forsrh. hafði áður túlkað að hann væri því algjörlega andvígur. Og það hefur Morgunblaðið einnig sagt í sínum málflutningi. Það vill ekki að við verðum fjárhagslega háðir hinu svonefnda varnarliði. Ég segi það, að mér þykir þetta mál svo stórt og alvarlegt að full ástæða sé til þess, að hv. Alþ. eyði nokkru af þeim tíma, sem það á alveg nóg af núna í aðgerðarleysinu, til að ræða um þetta mál. Þannig er nú komið, að núv. ríkisstj. hefur siglt okkar efnahagsmálum fullkomlega í strand þrátt fyrir í rauninni einstætt góðæri, meiri framleiðslu til lands og sjávar en nokkru sinni áður og hærra verð fyrir okkar útflutningsvörur en við höfum nokkurn tíma áður fengið. Efnahagsvandinn er slíkur alls staðar, að allt er í rauninni í upplausn, og þrátt fyrir allt verða menn að játa að kaupmáttur hinna almennu launa er síst meiri en hann var þegar ríkisstj. tók við völdum. Það er svo sem eðlilegt, þegar þannig er komið, að þá komi það upp hjá ríkisstj. hvernig hún geti fundið upp á einhverjum nýjum leiðum til að krafsa inn viðbótarpeninga við það sem þegar er krafsað inn. Af þeim ástæðum auðvitað hefur aronskan komið svo mikið upp á yfirborðið eins og hún hefur gert nú upp á síðkastið. Nú gerast þeir menn allháværir sem segja: Við eigum ekki aðeins að hafa þetta herlið í landinu, sem er hér auðvitað fyrst og fremst á vegum Bandaríkjamanna sjálfra og fyrir þá, við eigum að hafa út úr herliðinn meira fé. Við eigum að athuga um það, hvort þeir þurfa ekki á því að halda að fá hér frekari herframkvæmdir í landinu. Við eigum að athuga hvort það er ekki hægt að koma fleiri mönnum í vinnu til þeirra. Við eigum að athuga hvort við komum ekki einhverjum nýjum verktökum inn í þennan mikla „bisness“. Og við eigum að athuga hvort ríkissjóður geti ekki fengið meiri tekjur af þessu liði en við höfum hingað til fengið. Þetta eru ástæðurnar til þess að aronskan kemur upp. Menn eru búnir að sigla hér öllu í strand, og þá er til þess arna gripið. Hæstv. forsrh. er sýnilega hræddur við að fara þessa leið, m.a. vegna þess sem hann hefur sagt um þessi mál áður. Það er Morgunblaðið líka. Við höfum enn ekki heyrt hvaða leið það er sem hæstv. forsrh. og Morgunblaðið vilja fara til lausnar á efnahagsvandanum. Við sjáum nokkuð af því, hvað hæstv. iðnrh, vill gera til þess að leysa vandann. Ég held að það fari ekkert á milli mála, þó að hann afneiti þeim ummælum sem Vísir hefur haft eftir honum og hefur eflaust haft ranglega eftir honum, þá sýnist mér að kjarni málsins liggi ljóslega fyrir, að hæstv. iðnrh. hefur verið og er á þeirri skoðun, að hann vill taka meira gjald af hinum erlenda her en tekið hefur verið. Það er kjarni málsins. Hvort hann vill taka sérstakt fast leigugjald fyrir herstöðina eða ekki, það er í rauninni aðeins form á, málinu, en eldri kjarni málsins. Það verður mjög fróðlegt að heyra það þegar fleiri sjálfstæðismenn koma í þennan hóp og lýsa afstöðu sinni til þessa stóra máls. Við skulum vona að hér geti orðið fjörugar umr, og merkilegar um býsna stórt mál, því það er sýnilegt að innan Sjálfstfl. ríkir engin ein skoðun í málinu. Ég held að málið sé engan veginn þannig, að það sé eitthvað einangrað við formann Sjálfstfl. og varaformann. Það er ábyggilegt að innan flokksins eru stórar og sterkar fylkingar sem takast á um afstöðuna í þessu máli. Ég þarf auðvitað ekki að taka það fram, sem fram hefur komið frá mér, að mér þykir hernámið nógu bölvað, eins og það hefur verið, og nógu hættulegt fyrir okkur þó að ofan á þá skömm og þá áhættu alla bætist ekki að það eigi að gera okkur enn þá háðari þessu hernámi fjárhagslega en við höfum verið. Lengi getur vont versnað, eins og þar stendur. Og það er auðvitað enginn vafi á því, að ef farið yrði inn á þessa braut sem hæstv. iðnrh, er hér sýnilega talsmaður fyrir, - þó hann vilji kannske ekki kalla það aronsku, þá sýnist mér það vera aronska, - þá er greinilegt að þá værum við, ef yrði farið inn á þá braut sem hann boðar hér, að gera okkur háðari hinum erlenda her en við þó erum - og nóg er samt. Það er enginn vafi á því, það er hægt að benda á ýmis sannindamerki um það, að það eru býsna sterkir aðilar erlendis sem hafa verið að ýta á með það að undanförnu að fá enn þá sterkari hernaðarleg ítök í okkar landi en þeir hafa í dag. Það hafa birst hér greinar úr erlendum blöðum í okkar íslensku blöðum síðustu daga, þar sem hefur greinilega komið fram, að opinskátt er rætt um það erlendis að það þurfi að fá hér miklu sterkari aðstöðu og viðtækari aðstöðu fyrir erlendan her en ameríski herinn býr við í dag. Það fer ekkert á milli mála, að það eru uppi till. í þessa átt, og við vitum um það, í forustuliði Sjálfstfl. hefur það komið fram margsinnis áður, að þar eru til ýmsir aðilar sem alltaf virðast vera tilbúnir til þess a.m.k. að hlusta á kröfur í þá átt að opna enn þá frekar fyrir hernámi hér í landinu en hefur verið. Ég efast ekkert um það fyrir mitt leyti, að ef við færum inn á þá hraut að gerast fjárhagslega háðari hernáminu en við erum í dag, þá mundum við um leið vera að ryðja brautina fyrir enn þá frekara hernámi í landinu. Ég óttast það, að afleiðingin af því yrði m.a. sú, að það yrði fljótlega farið að byggja nýjan herflugvöll á Austurlandi og kannske enn annan á Norðurlandi og þeir yrðu þá enn þá fleiri Íslendingarnir sem snerust í kringum einhvern hernámsgróða. Og þá yrðu það einnig enn þá fleiri sem gæfust upp á því að reyna að stjórna efnahagsmálum Íslendinga. Að mínum dómi væri nær að við ræddum á eðlilegan hátt hér á Alþ. um þann stórkostlega vanda sem við stöndum frammi fyrir í efnahagsmálum þjóðarinnar, eins og komið er, og hvað væri helst til úrræða í sambandi við það sem við getum augljóslega gert sjálfir, Íslendingar, án þess að ætla að grípa til slíkra óyndisúrræða eins og þarna er verið að togast á um í Sjálfstfl. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri að sinni, en ég vonast til þess að heyra eitthvað af framhaldinu af þeim deilum sem eiga sér stað innan Sjálfstfl.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þau orð, sem tveir síðustu ræðumenn hafa viðhaft, að mér finnst ræða hæstv. iðnrh. vera ákaflega athyglisverð. Satt best að segja kom upp í huga minn önnur ræða sem ég heyrði þennan sama mann halda árið 1945. Það var 1. des. þegar hingað höfðu borist kröfur frá Bandaríkjastjórn um þrjár herstöðvar á Íslandi í heila öld. Þá flutti hæstv, ráðh, einu ræðuna sem ég hef verið sammála úr hans munni. Hann varaði mjög alvarlega við og með miklum siðferðisþunga, Íslendingar mættu ekki beygja sig undir slíkar kröfur. En það hefur mikið breyst hjá þessum hæstv. ráðh. síðan og þá sögu ætla ég ekki að rifja upp. Við vitum nú fullvel það sem við vissum ekki 1945, að kröfugerð Bandaríkjanna átti sér æðilangan aðdraganda. Það hefur sagnfræðingurinn Þór Whitehead m.a. rakið í ákaflega fróðlegum greinum, og heildarathuganir hans munu birtast í doktorsritgerð nú á þessu ári og mun hún við birtingu leiða margt fleira í ljós. En aðdragandi þessa máls var sá, að ýmsir af forustumönnum þriggja flokka hér á Íslandi, Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl, voru á því að innlima Ísland í Bandaríkin. Um þetta eru óhnekkjanleg gögn bæði um viðtöl Vilhjálms Þórs um þetta efni og forustumanna úr Sjálfstfl. og Alþfl., þ. á m. tveggja fyrstu forseta íslenska lýðveldisins. Þetta er ljót saga, og við vitum miklu meira um hana en við vissum þá. En þessi hugmynd, að Bandaríkin innlimuðu Ísland, á sér raunar æðilangan aðdraganda. Ég rakst á það í dönsku riti sem ég las nýlega um stöðu Grænlands, að þegar Bandaríkin keyptu Alaska af Rússum á síðari hluta 19. aldar voru uppi sterkar raddir um það í Bandaríkjunum að kaupa af Dönum Grænland og Ísland. Þessar rætur eru því æðidjúpar í hugsun bandarískra valdamanna, að líta eigi á Ísland aðeins sem hluta af Bandaríkjunum, Því miður hefur komið í ljós að hér á Íslandi, og það rétt eftir lýðveldisstofnun, voru áhrifamenn sem vildu fallast á þessa leið. Kröfu Bandaríkjamanna um þrjár herstöðvar, sem þeir báru fram 1945, var hafnað. En bandarísk stjórnarvöld einsettu sér að ná markmiðum sínum í áföngum. Gerður var Keflavíkursamningur 1946 til að tryggja stöðu þeirra á Keflavíkurflugvelli, og það var samið um hernám 1951 af íslenskum stjórnarvöldum. Þá voru ýmsir bæði úr Sjálfstfl. og Framsfl. sem lögðu á það áherslu að seta bandarískra hermanna hér á Íslandi væri ill nauðsyn. Ég veit að sumir þeirra voru í raun þessarar skoðunar, þ. á m. þáv. leiðtogi Sjálfstfl., Bjarni heitinn Benediktsson. Ég veit það beint af viðtali við hann. En Bandaríkin héldu sínu striki. Ég vil minna menn á hvað gerðist árið eftir að hingað kom bandarískur her 1951. Æðistórum hluta verkfærra manna í landinu var sópað suður á Keflavíkurflugvöll til þess að vinna störf fyrir hernámsliðið, Þrír stjórnmálaflokkar á Íslandi, Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl., sáu um þessa vinnumiðlun. Þeir létu njósna um skoðanir þess fólks sem vildi fá atvinnu á vellinum. Njósnað var um skoðanir þess og skoðanir aðstandenda þess. Búin var til spjaldskrá um skoðanir Íslendinga til afnota fyrir Bandaríkin á vegum þessara þriggja flokka. Það ástand, sem var komið hér upp á árunum eftir 1951, var ákaflega alvarlegt. Þá stóð til að gera Ísland að miklu stórfelldara hernaðarmóðurskipi en landið er nú. Það stóð til að gera hernaðarflugvöll á Suðurlandi og herskipahöfn einnig á Suðurlandi. Það stóð til að koma upp lægi fyrir kjarnorkukafbáta í Hvalfirði. Og íslenskir aðilar voru á bólakafi í samningagerð og viðræðum um þessi atriði. Þessir þrír flokkar sem ég hef nefnt: Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl., skiptu þar á milli sín beinum hagsmunum, beinum fjármálahagsmunum. Og þeir létu sér ekki einu sinni nægja að taka við því fé sem Bandaríkin greiddu af miklu örlæti. Eitt af þeim félögum, sem stofnuð hafa verið fyrir fjármuni íslenskra samvinnumanna, Olíufélagið hf. gerði sig sekt um stórfellda fjármálaglæpi, þ. á m. gjaldeyrisþjófnað, og forustumenn þess voru dæmdir í Hæstarétti - forustumenn þessa félags sem var stofnað fyrir fjármuni samvinnuhreyfingar á Íslandi. Mér er spurn: Er enginn framsóknarmaður hér á þingi sem finnur til blygðunar yfir því að flokkur hans skuli hafa tekið þátt í atburðum af þessu tagi? Þarna hefur verið um óhemjulegt fjármálabrask að ræða, og ég er alveg sannfærður um að þessi þáttur, sem tókst að leiða fram í dagsljósið í sambandi við Olíufélagið hf., er aðeins brot af þeim fjárdrætti sem þarna hefur farið fram. Við fengum nýlega í fréttum skýrslu um það, að dönsk stjórnarvöld hefðu greint frá því, að Íslendingar ættu á annað hundrað millj. kr. í dönskum bönkum. Ég hugsa að þetta sé æðilítill hluti af þeirri fjárhæð sem íslenskir aðilar eiga t.a.m. í Lundúnum og New York og í Sviss, þar sem fé af þessu tagi er falið og afbrota.menn borga fyrir að fela féð fyrir sig. Það kom í ljós á sínum tíma í sambandi við olíumálið, að fé, sem hafði verið stolið undan af Olíufélaginu, var geymt í Sviss, og það tókst ekki fyrir Hæstarétti að afla neinna upplýsinga um þessa fjármuni. Það hefur sannarlega farið fram sala í sambandi við bandaríska hersetu á Íslandi. Og eins og kom fram í máli hæstv. iðnrh. er það þessi þáttur sem nú á að leggja vaxandi áherslu á. Þegar bandarískur her kom hingað 1951 o.g samið var um stöðu hans, þá fékk hann ýmis ákaflega einkennileg fríðindi í samanburði við íslenska þegna í landinu, og ég man að þetta var mikið rætt á þingi þá. En þetta var allt saman varið með því, að hersetan ætti aðeins að standa skamma stund, þetta væri ill nauðsyn og það mætti ekki koma málum þannig fyrir að hersetan yrði eðlilegur þáttur í íslensku þjóðlífi. Þannig var þetta rökstutt, En rökstuðningur hæstv. iðnrh, áðan var um það, að hersetan ætti að vera til frambúðar eðlilegur þáttur í íslensku þjóðlífi. Hann vildi gera ráðstafanir til þess, að varnarliðið keypti meira af landbúnaðarvörum Íslendinga, af iðnaðarvörum Íslendinga. Hann vildi að fleiri íslenskir verktakar fengju að vinna á vellinum en verktakar þeir sem eru í Sameinuðum verktökum sem hæstv. forsrh. hafði einu sinni forustu fyrir, en þeim samtökum hefur verið lokað, þannig að ýmsir nýríkir menn hafa ekki aðstöðu til að hagnast í gegnum þau eins og er. Það er greinilega munur á viðhorfum þessara tveggja hæstv. ráðh, um þetta efni. Hæstv. iðnrh. vill að hinir nýríku fái einnig að njóta góðs af hersetunni, en hæstv. forsrh. val að fornvinir hans sitji einir að þessu. Þetta er leiðin til þess að koma í framkvæmd því sem bandarísk stjórnarvöld hugsuðu sér og forustumenn þriggja íslenskra stjórnmálaflokka töluðu um á síðari stríðsárunum, að gera bandarísk yfirráð yfir Íslandi varanleg. Þannig stóðu sakir eftir hernámið 1951, að meira en fjórðungur af gjaldeyristekjum íslensku þjóðarinnar kom af störfum í þágu hersins. Eins og ég minntist á áðan var mönnum sópað á völlinn hvarvetna að af landinu. Það var skipulagt atvinnuleysi til þess að flæma menn suður á völl. Og málum var svo komið að við urðum að leita til vina okkar Færeyinga til að manna skipin, vegna þess að íslenskir sjómenn höfðu verið ráðnir í störf á Keflavíkurflugvelli. Þessu tókst sem betur fer að snúa við í tíð fyrri vinstri stjórnar á Íslandi. Tekjurnar af hersetunni duttu niður fyrir 6% af þjóðartekjum og urðu ekkert vandamál. En ef farið verður inn á þessa braut, að flækja fleiri og fleiri aðilum: iðnrekendum, bændum, inn í hersetuna, þannig að þeir eigi tekjur sínar undir því að erlendi herinn kaupi sem allra mest af afurðum þeirra, er verið að reyna að festa hernámið í sessi. Við þekkjum dæmi um þetta utan úr heimi. Möltubúar sitja enn þá uppi með mjög stórfelldar breskar herstöðvar. Þeir hafa lengi viljað losna við þessar herstöðvar og samþykkt það margsinnis í þjóðþingi sinu. En þeir hafa ekki getað það, vegna þess að efnahagsafkoma þessarar eyjar var orðin algjörlega háð störfum í þágu hins erlenda hers og ef herinn hefði farið hefði þjóðin staðið uppi verkefnalítil. Forsrh, Möltubúa hefur verið að reyna að finna úrræði til þess að losna við þessar erlendu herstöðvar, en hann hefur ekki fundið þessi úrræði. Það, sem felst í málflutningi hæstv. iðnrh., er að reyna að koma hliðstæðri hnappeldu á Íslendinga, að Íslendingar geti ekki af efnahagsástæðum losað sig við þennan erlenda her. Það er verið að reyna að framkvæma áformin um að innlima Ísland í Bandaríkin - þessi áform sem voru rædd af bandarískum og íslenskum ráðamönnum fyrir meira en 30 árum. Þetta er það alvarlega í sambandi við þetta mál, að hér er verið að reyna að gera Íslendinga háða erlendri hersetu, þannig að við losnum aldrei framar við hinn erlenda her, þannig að mál þróist smátt og smátt svo að við verðum innlimuð í Bandaríkin, eins og talað var um opinskátt á síðari árum heimsstyrjaldarinnar. Hæstv. iðnrh, sagði ýmislegt fleira sem vert væri að minnast á. Ég skal ljúka máli mínu, hæstv. forseti, ef ég fæ eina eða tvær mínútur í viðbót.  En alvarlega atriðið í þessu er það, að sú stefna virðist vera komin upp innan Sjálfstfl. að taka aftur upp þau gömlu viðhorf, að við eigum að afsala okkur sjálfstæði, vera undir bandarískri stjórn um alla framtíð, fyrst sem leppríki eða hvað á að kalla það og síðan sem hluti af Bandaríkjunum. Það er þetta sem kom fram í ræðu hæstv, iðnrh.