Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Skv. lögum nr. 21 frá 10. apríl 1974, um jarðgufuvirkjun við Kröflu eða við Námafjall í Suður-Þingeyjarsýslu, var ríkisstj. heimilað að fela væntanlegri Norðurlandsvirkjun eða öðrum aðila að reisa og reka jarðgufuaflsstöð við Kröflu eða austanvert Námafjall með allt að 55 mw. afli til framleiðslu á raforku og leggja þaðan aðalorkuveitu til tengingar við aðalorkukerfi Norðurlands og Austurlands. Heimildarlög þessi voru samþ. shlj. á Alþ. 4. apríl 1974 að loknum ítarlegum umr. Á undanförnum árum hafa farið fram viðtækar rannsóknir á Kröflu- og Námafjallssvæðinu með tilliti til fyrirhugaðrar jarðgufuvirkjunar þar. Hér er um að ræða fyrstu meiri háttar gufuaflsvirkjun hér á landi, en síðan 1969 hefur verið rekin lítil gufuaflsstöð á vegum Laxárvirkjunar í Bjarnarflagi. 21. júní 1974 skipaði þáv. iðnrh. n. sem skyldi hafa það verkefni að undirbúa jarðgufuvirkjun við Kröflu eða Námafjall í samræmi við heimildarlögin. Í n. eiga sæti: Bragi Þorsteinsson, verkfræðingur, Ingvar Gíslason alþm., sem er varaform. n., Jón G. Sólnes alþm., sem er form. n., Páll Lúðvíksson verkfræðingur og Ragnar Arnalds alþm. Vegna tilfinnanlegs orkuskorts á Norðurlandi varlögð sérstök áhersla á að hraðað yrði svo sem frekast væri unnt tæknilegum og fjárhagslegum undirbúningi virkjunarinnar. Hér er um viðamikið verkefni að ræða og hefur undirbúningur þess verið á vegum Kröflunefndar, Orkustofnunar og Rafmagnsveitna ríkisins. Verkaskipting þessara aðila hefur verið sem hér segir: Kröflunefnd hefur séð um byggingu stöðvarhúss og kaup á öllum vélbúnaði tilheyrandi virkjuninni svo og kæliturnum, o.þ.h. Orkustofnun hefur haft með höndum rannsóknir á jarðhitasvæðinu, borun vinnsluhola og virkjun þeirra, enn fremur lagningu gufuveitu og framleiðslubúnaðar til vinnslu á gufunni þar til hún fer inn á vélar virkjunarinnar. Þá hefur Orkustofnun haft með höndum undirbúning þeirra mannvirkja sem munu taka við affallsvatni frá virkjuninni. Rafmagnsveitur ríkisins hafa unnið að undirbúningi og hönnun háspennulínu frá Kröflu til Akureyrar og tengingu þeirrar línu á Akureyri. Kröflunefnd hefur hins vegar undirbúið tengingu línunnar við tengivirki Kröfluvirkjunar. Á s.l. ári ákvað ráðh. að efna til formlegs samstarfs þessara þriggja aðila undir forustu iðnrn. til að samræma starf og áætlanir við virkjunarframkvæmdir. Á síðari hluta árs 1974 var unnið að rannsóknarborunum á Kröflusvæðinu í framhaldi af þeim rannsóknum sem fram höfðu farið árin 1970–1973. Á árinn 1974 voru boraðar tvær 1100–1200 m rannsóknarholur. Mældist hiti í annarri holunni allt að 300° C. og var gert ráð fyrir í skýrslu Orkustofnunar að niðri á 2000 m dýpi mætti búast við allt að 330–340° hita. Þó var gert ráð fyrir að meðalhiti innstreymis í holuna yrði lægri þar sem kaldara vatn streymdi inn í holurnar ofar. Niðurstaða þeirra borana og rannsókna varð sú skv. skýrslu Orkustofnunar að Kröflusvæðið stæði undir 50–60 mw. gufuvirkjun og hugsanlegri síðari stækkun. Mælt var með því að hafist yrði handa um að bora vinnsluholur í Kröflu á árinu 1975. Gerð var grein fyrir samanburði á Kröflusvæðinu og Námafjallssvæðinu. Kröflusvæðið er talið fast að tífalt stærra að flatarmáli en Námafjallssvæðið og líkur á að það sé öruggara í vinnslu og standi undir verulegri stækkun síðar. Að loknum þessum rannsóknum og gaumgæfilegum athugunum að öðru leyti lagði Orkustofnun til að jarðhitinn á Kröflusvæðinu yrði virkjaður og mannvirkið staðsett ofarlega í Hlíðardal, 500–1500 m frá fyrirhuguðu borsvæði. Kröflunefnd gerði samning um verkfræðilega ráðgjöf og hönnun við Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens og verkfræðifyrirtækið Rogers Engineering. Seint á árinu 1974 var leitað tilboða í vélar virkjunarinnar. Í apríl 1975 var samið um kaup á aðalvélum, tveim 30 mw. vélasamstæðum frá japanska fyrirtækinu Mitsubishi. Framkvæmdir við vegagerð og stöðvarhús hófust snemma sumars 1975. Framkvæmdir hafa síðan gengið eftir áætlun og var stöðvarhúsið fokhelt fyrir s.l. áramót. Á árinu 1975 var tekin ákvörðun um að aðeins fyrri vélasamstæðan yrði tekin í notkun á árinu 1976, en hinni síðari frestað um sinn. Orkustofnun hóf sumarið 1975 borun vinnsluhola. Voru boraðar þrjár holur. Árangur þeirra borana var sá að fyrsta holan, hola 3, - en rannsóknarholurnar frá 1974 eru taldar nr. 1 og 2, - var frágengin til gufuvinnslu og gaf hún gufumagn sem svaraði til 5–6 mw. raforkuframleiðslu. Við borun á annarri vinnsluholunni, holu 4, komu í ljós miklir erfiðleikar vegna mikils þrýstings. Holan braut af sér loka í byrjun janúar og blés eftir það óbeislað og hrundi síðan saman. Nú hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að fá öflugri búnað fyrir þær borholur sem boraðar verða í ár. Verður þá mögulegt að ráða við þann þrýsting sem komið getur á þær holur sem boraðar verða héðan í frá. Þriðja holan, hola 5, var boruð niður á 1300 m dýpi og er gert ráð fyrir að hún verði dýpkuð þegar boranir verða hafnar nú í ár. Í fjárlaga- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1976 er gert ráð fyrir fjáröflun. á þessu ári að upphæð 2809 millj. kr., auk þess er gert ráð fyrir fjármögnun með vörukaupalánum að upphæð 1 214 millj. eða samtals 4 023 millj. kr. Þetta skiptist þannig: Fjáröflun Vörukaupalán Framkvæmdir á vegum: millj. kr. Kröfluvirkjunar 1694 1 084 Orkustofnunar 600 130 Rafmagnsveitna ríkisins 515 Það sem af er þessu ári hefur verið unnið að byggingu stöðvarhúss og undirstöðum véla. Aðalvélar virkjunarinnar eru nú fullsmíðaðar í Japan og hafa verið prófaðar þar. Er ráðgert að uppsetning fyrri vélar og tilheyrandi búnaðar geti hafist snemma sumars og verður lokið fyrir n.k. áramót, eins og framkvæmdaáætlun gerir ráð fyrir. Skv. áætlun Orkustofnunar á að hefja boranir með Jötni í apríl. Á þessu ári er áætlað að bora fjórar holur og á árunum 1977 og 1978 átta holur til viðbótar. Fyrstu tvær holurnar verða boraðar í 1500–1600 m dýpi með möguleika á að dýpka þær síðar ef hagkvæmt þykir. Þegar borun þessara tveggja hola er lokið verður tekin afstaða til þess hvort dýpka skuli framangreindar holur eða bora fleiri holur 1600–1600 m djúpar. Rannsóknir hafa sýnt að næg orka er fyrir hendi á Kröflusvæðinu. Framangreind áætlun um tilhögun á borunum miðast við það að fá megi nægilegt gufumagn með sem minnstri áhættu. Í júnímánuði 1975 gerði Orkustofnun samning við verkfræðistofuna Virki og Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens um hönnun á aðveitukerfi gufu frá borholum að stöðvarhúsi og hönnun kælilóns fyrir affallsvatn. Í nóv. 1975 kom út á vegum Orkustofnunar skýrsla ráðgjafaverkfræðinganna um forhönnun aðveitu Kröfluvirkjunar. Skv. forhönnun aðveitukerfisins er gert ráð fyrir 12 borholum í notkun samtímis og 2 til vara þegar stöðin er fullgerð. Áætlað er að meðalafköst hverrar borholu verði 40–50 kg/sek. og að innstreymishiti verði 270° C. Þessi afköst eru talin fullnægjandi fyrir vélar virkjunarinnar, en það þýðir að meðalafköst hverrar borholu yrði 5–6 mw. Gert er ráð fyrir byggingu gufuveitunnar í tveimur áföngum, fyrri áfangi verði veita frá neðra borsvæði og ljúki honum 1. okt. 1976, síðari áfangi veita frá efra borsvæði sem mætti ljúka í okt. 1977, en áætlað er að hvor áfangi fyrir sig dugi fyrir eina aflvél virkjunarinnar. Í upphaflegum áætlunum var gert ráð fyrir að affallsvatni yrði veitt í uppistöðulón í Þríhyrningadal, en í áðurnefndri skýrslu er lagt til að því verði veitt í tilbúið lón í Hlíðardal af tæknilegum og rekstrarlegum ástæðum. Ekki er það talið hafa teljandi áhrif á stofnkostnað á hvorum staðnum lóninu er valinn staður. Kostnaðaráætlun gufuveitu og affallsvatns er: Fyrri áfangi, sem ráðgert er að byggður verði í ár, 410 millj. kr. Síðari áfangi 310 millj. kr. Samtals 720 millj. kr. Rafmagnsveitur ríkisins hafa undirbúið lagningu háspennulínunnar frá Kröflu til Akureyrar. Kostnaðurinn er áætlaður 516 millj. kr. Staurar í línuna eru komnir til landsins. Gert er ráð fyrir að línan verði tilbúin 5 des. þessa árs. Sú hugmynd hefur komið upp að fresta Kröfluvirkjun um eitt ár. Verða nú rakin þau atriði, sem skipta sérstaklega máli í því sambandi. 20. des. 1975 braust út eldgos í I.eirhnjúk. Jafnframt upphófst mikil jarðskjálftahrina. Sú hrina náði hámarki síðari hluta janúar, en upp úr mánaðamótum janúar og febrúar fór smátt og smátt að draga úr jarðskjálftum. Til skýringar skal þess getið að um miðjan janúar voru skjálftar stærri en 3 á Richterskvarða um 50 á viku. Um mánaðamótin janúar–febrúar voru skjálftar af sömu stærð um 40 á viku. Um miðjan febrúar voru ekki nema 5 slíkir skjálftar á viku. Og síðan 18. febrúar hefur skv. upplýsingum frá Raunvísindastofnun Háskólans enginn jarðskjálfti með styrkleika 3 eða meira fundist á Kröflusvæðinu. Hinn 19. jan. s.l. rituðu fjórir sérfræðingar í jarðvísindum við Raunvísindastofnun Háskólans iðnrh. bréf þar sem þeir telja að meðan jarðskjálftahrinan, sem hófst 20. des., stendur yfir telji þeir óráðlegt að halda áfram framkvæmdum við Kröfluvirkjun öðrum en þeim sem stuðla að verndun þeirra mannvirkja sem þegar hefur verið fjárfest í. Framkvæmdir voru í samræmi við þessa ábendingu. Með hliðsjón af því, sem að framan greinir, má gera ráð fyrir að jarðskjálftahrinan, sem hófst um s.l. áramót, sé liðin hjá. En rétt er að geta þess að smáskjálftar, þ.e.a.s. skjálftar minni en 3 að styrkleika, hafa fundist á Kröflusvæðinu síðan á miðju sumri 1975 og finnast enn. Miðað við núverandi aðstæður eru viðhorf Orkustofnunar og Kröflunefndar þau að rétt sé að halda áfram óbreyttri framkvæmdaáætlun. Viðhorf Orkustofnunar kemur m.a. fram í bréfi til rn., þar sem segir: „Nú hefur dregið úr jarðskjálftavirkni við Kröflu. Hafa nú upp á síðkastið ekki komið stærri skjálftar en í fyrrasumar og haust meðan boranir stóðu þar yfir. Skjálftar af þeirri stærð valda ekki vandkvæðum við boranir, og verður borinn því sendur að Kröflu að núverandi aðstæðum þar óbreyttum þegar borun við Laugaland lýkur.“ Vegna náttúruhamfara gæti fyrst og fremst verið um hættu af völdum jarðskjálfta og hugsanlegs eldgoss að ræða. Sú hætta er ávallt að vissu marki fyrir hendi þegar um er að ræða mannvirki á hinu virka eldgosabelti landsins. Það er álit vísindamanna, eins og áður var sagt, að jarðskjálftahrina sú, sem hófst fyrir alvöru með eldgosinu, sé liðin hjá, hugsanlegt sé hins vegar að hún gæti hafist að nýju, en ómögulegt sé að segja um það á þessu stigi. Áhrif jarðskjálfta á mannvirki virkjunarinnar hafa verið athuguð af sérfræðingum. Stöðvarhúsið, svo og önnur byggingarmannvirki Kröfluvirkjunar, er reiknað fyrir jarðskjálftaáraun sem nemur 220 cm/sek2/3. Hér er um að ræða tvöfalt meiri kröfur um styrkleika mannvirkja heldur en gerðar eru til bygginga á höfuðborgarsvæðinu. Þetta samsvarar 20% þyngdar og væri sambærilegt við þá áraun sem búast mætti við í jarðskjálfta af stærð 7 eftir Richterskvarða er ætti upptök sín í námunda við stöðvarhúsið. Ekki er talið líklegt að svo stór jarðskjálfti geti Att sér stað á Kröflusvæðinu, því veldur jarðhitun, en einmitt hinn mikli hiti í jarðskorpunni á þessum stað hindrar að mikil spenna geti safnast saman í skorpunni. Stórir jarðskjálftar gætu hins vegar komið á norðurenda sprungusveimsins, þar sem ekki gætir jarðahita í miklum mæli. Öllum tækjum í Kröfluvirkjun, aflvélum, rafbúnaði og öðrum tækjum, verður komið fyrir með tilliti til jarðskjálftaáraunar, hinnar sömu og áður er getið, þ.e.a.s. 7 stig á Richterskvarða. Er sérstaklega gengið frá öllum festingum og undirstöðum allra véla og tækja með tilliti til þessarar áraunar. Fram hefur komið sú spurning hvort steypuvinna sé framkvæmanleg, einkum mikilvægir hlutir svo sem aflvélaundirstöður, á meðan búast má við jarðskjálftum. Að athuguðu máli er talið að engin sérstök áhætta sé þessu samfara og steypuvinna þurfi af þessum sökum ekki að tefjast. Hér er stuðst við athuganir á þessu atriði sem gerðar hafa verið í Japan við líkar aðstæður. Þá hafa sérfræðingar einnig athugað áhrif jarðskjálfta á borun og mannvirki gufuveitu. Nokkrir skjálftar af styrkleika um 4 á Richterskvarða áttu upptök sin á Kröflusvæði meðan borun stóð þar yfir sumarið 1975. Borunarmenn urðu þeirra lítt varir og höfðu skjálftarnir engin merkjanleg áhrif á borunina þótt upptökin væru nærri bornum. Það er ekki talið af sérfræðingum að borholunum stafi hætta af jarðskjálftum. Ólíklegt er talið að lögn gufuleiðslna frá borholum að stöðvarhúsi þurfi að tefjast þó að einhver skjálftavirkni verði á svæðinu. Álíta verður að leiðslunum sjálfum sé lítil hætta búin í jarðskjálftum vegna þess sveigjanleika sem er í slíku mannvirki. Ekki er heldur talið að háspennulínu stafi teljandi hætta af jarðskjálftum, enda liggur hún að meginhluta utan svæðisins. Með hliðsjón af fyrri viðhurðum í Mývatnseldum er ekki talið útilokað að eldgos gæti hafist að nýju. Allar spár í þessu efni eru vitanlega mjög erfiðar, en ef til slíks kæmi er talið líklegast að það yrði á hinu virka sprungusvæði frá Bjarnarflagi norður fyrir Leirhnjúk, en mannvirki Kröfluvirkjunar í Hlíðardal og borholusvæðið liggja nokkuð austan við hið virka sprungusvæði. Án þess að talin séu mikil líkindi fyrir slíku gosi kemur til greina að gerðir verði varnargarðar á tveimur stöðum til að bægja frá þeirri hættu að hraun renni um ofanverðan Hlíðardal. Eins og áður var tekið fram er gert ráð fyrir að bora fjórar holur á svæðinu sumarið 1976. Alltaf er nokkur óvissa í sambandi við gufuboranir. Rannsóknir hafa hins vegar sýnt að næg orka er fyrir hendi á Kröflusvæðinu. Framkvæmdaáætlunin tekur mið af því að næg gufa verði tiltæk á þessu ári fyrir fyrri vélasamstæðuna með fullum afköstum, en það eru 30 mw. Fari hins vegar svo mót von að ekki hafi fyrir árslok náðst þetta gufumagn að fullu er unnt að reka stöðina í upphafi með minna afli. Enda þótt horfið yrði að því ráði að fresta virkjuninni í eitt ár hníga öll rök að því að gufuborunum yrði haldið áfram skv. upphaflegri áætlun. Nú er búið að reisa mannvirki, festa kaup á vélum og búnaði og gera samninga um marga þætti virkjunarinnar og mun þegar varið til Kröfluvirkjunar nokkru á annan milljarð kr. Eins og fram kemur í því, sem nú hefur verið rakið, gefa náttúruhamfarirnar í vetur ekki tilefni til þess að fresta virkjuninni. Samt sem áður verður hér gerð grein fyrir því hvaða útgjöldum væri hugsanlegt að fresta í ár ef ekki er hægt að koma virkjuninni í gang fyrr en síðla árs 1977. Skv. lánsfjárskýrslu fyrir árið 1976 er áætlað fé til framkvæmda á vegum Kröflunefndar 2 778 millj. kr. Ráðgjafaverkfræðingar telja að unnt væri að fresta uppsetningu tækja og búnaðar, byggingaframkvæmdum og tengdum liðum að fjárhæð 356 millj. kr. Að því er tekur til gufuveitunnar telja ráðgjafaverkfræðingar Orkustofnunar að hægt væri að fresta til ársins 1977 útgjöldum að upphæð 153 millj. kr. Framkvæmdir við gufuboranir á svæðinu voru í framkvæmdaáætlun fyrir árið 1976 að upphæð 280 millj. kr. Enda þótt horfið yrði að því ráði að fresta framkvæmdum við sjálfa Kröfluvirkjun og gufuveitu í eitt ár er ekki talið fært að fresta borunum eftir gufu á svæðinu. Kostnaður við háspennulínu frá Kröflu til Akureyrar er áætlaður 515 millj. kr. Fest hafa verið kaup á efni til línunnar. Þau kaup nema samtals um 300 millj. kr. Ef um frestun Kröfluframkvæmda um eitt ár væri að ræða yrði lækkun útgjalda um 215 millj. kr. sem er kostnaður við lagningu línunnar. Samtals væri því hér um hugsanlega fjármagnsfrestun að ræða að upphæð 724 millj. kr. Á hinn bóginn kemur til athugunar hverja annmarka slík frestun hefur í för með sér fjárhagslega. Er talið í fyrsta lagi að gera yrði ráð fyrir að kostnaður við framkvæmd þeirra verkþátta, sem frestað yrði til næsta árs, mundi hækka um a.m.k. 20%. Í öðru lagi mundu vextir á byggingartíma hækka sem svarar ársvöxtum af fjárfestingunni. Í þriðja lagi er um að ræða verulegt tekjutap vegna seinkaðrar gangsetningar. Og í fjórða lagi kemur til athugunar gjaldeyriseyðsla vegna dísilorkuvinnslu sem ég mun víkja að síðar. Það er kunnara en frá þurfi að segja að Norðurland hefur búið við tilfinnanlegan orkuskort að undanförnu. Hann hefur m.a. komið fram í því að síðustu árin hefur þurft að neita fjölda umsókna um húshitun á þessu svæði. Og þegar alvarlegar truflanir hafa komið í Laxárvirkjun hefur stundum ríkt neyðarástand á þessu orkuveitusvæði. Orkuskortur hefur staðið iðnaði mjög fyrir þrifum. Þurft hefur að grípa til mikillar dísilorkuvinnslu með ærnum tilkostnaði. Síðustu mánuði ársins 1975 var álag dísilvéla að degi til nokkuð stöðugt á bilinu 10–12 mw. Frá áramótum s.l. hefur orkuframleiðsla með dísilvélum verið tvöfalt meiri en á sama tíma í fyrra þrátt fyrir það að engar teljandi rekstrartruflanir hafi átt sér stað vegna ístruflana í Laxá. Vitað er að á Norðurlandi er vaxandi áhugi á aukinni raforkunotkun. Sem dæmi má nefna að Samband ísl. samvinnufélaga hefur leitað eftir kaupum á 10–12 mw. viðbótarafli fyrir iðnfyrirtæki sín á Akureyri. Þá hefur Kaupfélag Eyfirðinga leitað eftir möguleikum á raforkukaupum til hinnar nýju mjólkurstöðvar, 8–10 mw., breytilegt eftir árstíma. Einnig er áhugi á aukinni raforkunotkun til iðnaðar á öðrum stöðum Norðurlands, svo sem Húsavík, Sauðárkróki, Blönduósi, svo að nokkrir staðir séu nefndir, og gæti þar verið fljótlega um 5–6 mw. aflþörf að ræða. Hér er í flestum tilfellum um að ræða val milli innlendra orkugjafa og olíunotkunar. Það gefur auga leið að skipa þarf málum á þann veg að hinn innlendi orkugjafi verði fyrir valinu. Til þess að svo megi verða þarf að stefna að því að nægileg raforka verði fyrir hendi norðanlands þegar á næsta vetri. Orkuvinnsla á Norðurlandi öllu að undanskildu Skeiðfossvirkjunarsvæðinu hefur s.l. þrjú ár verið sem hér segir: 1973 var heildarorkuvinnslan 171 gwst., þar af dísilorka 32 gwst. Árið 1974 var heildarorkuvinnslan 181 gwst., þar af dísilorka 16 gwst. Árið 1975 var heildarorkuvinnslan 201 gwst., þar af dísilorka 18.6 gwst. Ljóst er af þessu að 1973 hefur dísilvinnslan verið með langmesta móti og stafar það að sjálfsögðu af því að veðrátta hefur verið miklu hagstæðari nú síðustu tvö ár. Á árinu 1977 er gert ráð fyrir að orkuþörfin verði ekki undir 280–300 gwst. Miðað við þessa orkuþörf og erfiðar aðstæður í Laxá, eins og koma oft, gæti þörfin á dísilorkuvinnslu numið allt að 70 gwst. á því ári. Er þá m.a. höfð hliðsjón af því að árið 1973 þurfti að framleiða 32 gwst. í dísilstöðvum. Þegar hafðar eru í huga tíðar truflanir í Laxá verður dísilorkuvinnslu varla útrýmt og aukinni eftirspurn fullnægt nema Kröfluvirkjun taki til starfa svo fljótt sem verða má, því að jafnvel þótt kleift yrði að flytja um norðurlínu allt að 8 mw., leysir það ekki vandann nema að hluta til. Auk þess er rétt að taka fram að í lögum, eins og ég gat um í upphafi þessa máls, lögum um Kröfluvirkjun, er heimild fyrir lagningu stofnlínu til Austurlands. Er unnið að undirbúningi þeirrar linu og vitað um mikinn áhuga á að sú lina geti komið sem fyrst. En til frekari skýringa á því, hvað er í húfi, skal ég nefna hér tölur um þá geigvænlegu gjaldeyriseyðslu og fjáraustur í dísilframleiðslu sem fram undan kynni að vera. Samkv. upplýsingum frá Rafmagnsveitum ríkisins er meðalframleiðslukostnaður á kwst. í dísilstöðvum um 13 kr. Af því er erlendur gjaldeyrir 2/3 hlutar. Verði ástandið þannig að á næsta ári þurfi að framleiða allt að 70 gwst. í dísilstöðvum, mundi kostnaðurinn verða um 900 millj. kr., þar af erlendur gjaldeyrir um 600 millj. Gerður hefur verið samanburður á framleiðslukostnaði nokkurra virkjana og er þá miðað við að þær séu fullgerðar og fullnýttar og miðað við verð við stöðvarvegg, þannig að um sambærilegar tölur er að ræða. Niðurstaðan er sú að framleiðslukostnaður á kwst. í Sigölduvirkjun og Hrauneyjarfossi verði á bilinu 1.50 kr. til 1.80 kr., í Kröfluvirkjun um 1.80 kr., í Villinganesvirkjun í Skagafirði um 2.30 kr. Samkv. þessu er því framleiðslukostnaður Kröflu mjög sambærilegur við hagkvæmustu vatnsaflsstöðvar. Því er haldið fram að með virkjun Kröflu sé stigið of stórt spor í einu. Ég vil í því sambandi undirstrika, vegna þess að mikill misskilningur hefur komið fram í því efni, að á s.l. ári var, eins og ég gat um áðan, ákveðið að byrja aðeins með annarri vélasamstæðunni sem er að afli 30 mw., en fresta hinni. því er haldið fram að með virkjun Kröflu sé stigið of stórt spor í einu og að við eigum að virkja á þann veg að afl og orka sé fullnýtt um leið og aflstöðin tekur til starfa, þ.e.a.s. að hægt sé þegar í stað að selja alla orkuna. Það er ekki hægt að fallast á þetta viðhorf. Það mundi leiða af sér næstum sífelldan orkuskort, lama atvinnulífið og valda erfiðleikum og óhagræði fyrir almenning. Fyrr á árum kom þetta oft fyrir. En sem betur fer hefur önnur stefna orðið ríkjandi. Dæmi skal hér nefnt. Árið 1953 tók til starfa Írafossvirkjun í Sogi með 31 mw. afli. Þá jókst uppsett afl úr 23.6 mw í 54.6 mw eða um rúm 130%. Á sama ári var fullgerður annar áfangi Laxárvirkjunar með 8 mw. og óx þá aflið þar úr 4:6 mw í 12.6 eða um rúm 170%. Þessi stóru framfaraspor urðu til mikillar gæfu. Næg raforka var fyrir hendi hin næstu ár, á Suðurlandi í 6 ár, á Norðurlandi í 7 ár. Slík framsýni örvar framtak og framfarir. Atvinnureksturinn hefur öryggi fyrir orku á næstu árum, getur gert áætlanir og ráðist í nýjar framkvæmdir og endurbætur sem á orkunni byggjast. Iðnrn. hafa borist samþykktir er lýsa viðhorfum heimamanna til Kröfluvirkjunar og þykir rétt að skýra frá þeim. Bæjarstjórn Húsavíkur samþykkti einróma 12. febr. 1976 ályktun um orkumál, þar sem segir: „Bæjarstjórn Húsavikur leyfir sér enn á ný að minna stjórnvöld á að á Norðurlandi hefur um árabil ríkt raforkuskortur. Með tilkomu Kröfluvirkjunar og undirbúningi að Blönduvirkjun sér bæjarstjórnin fram á varanlega úrlausn þessa máls. Bæjarstjórnin óttast ekki offramleiðslu á raforku í landshlutanum og bendir á að til að iðnaður rísi þarf orka að vera fyrir hendi. Það er álit bæjarstjórnar Húsavíkur að jarðhitasvæði landsins séu sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar, og fagnar hún því áformum um aukna nýtingu þeirra. Bæjarstjórn Húsavíkur þakkar Kröflunefnd fyrir óvenju röskleg vinnubrögð við uppbyggingu Kröfluvirkjunar og væntir þess að áfram ríki góð samvinna við heimamenn um þessa framkvæmd.“ Hreppsnefnd Skútustaðahrepps samþykkti nú fyrir nokkrum dögum, eða 31. mars s.I., með öllum greiddum atkv.: „Með tilliti til þess, hve mjög hefur dregið úr skjálftavirkni á Kröflusvæðinu frá því sem var fyrr í vetur, sér sveitarstjórn Skútustaðahrepps ekki ástæðu til annars en að framkvæmdum við Kröfluvirkjun verði haldið áfram samkv. áætlun, og telur sveitarstjórnin það eitt brýnasta hagsmunamál norðlenskra byggðarlaga að fyrri vélasamstæða virkjunarinnar komist í gagnið í lok þessa árs, eins og áætlað hefur verið, enda þótt það sé að sjálfsögðu ákvörðun fjárveitingavaldsins á hverjum tíma hvernig verkefnum er raðað. Jafnframt vill sveitarstjórnin árétta að jafnan sé fyrir hendi viðbúnaður til að mæta hugsanlegum náttúruhamförum í nágrenni orkuversins.“ Það hefur verið staðhæft að rekstrarhalli Kröfluvirkjunar verði á ári 1 milljarður kr. Það er torvelt að átta sig á því hvernig þessi furðufrétt er til orðin. Helst hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að hún sé þannig til komin að ráðgjafaverkfræðingar Kröflunefndar hafi áætlað árleg útgjöld Kröflu, þegar hún er fullgerð, um 1 milljarð kr., en höfundar furðufréttarinnar og auðtrúa blaðamenn hafa sleppt tekjum af orkusölu Kröflu sem eru áætlaðar nokkru hærri upphæð. Þegar menn höfðu búið til þennan halla með því að taka aðeins útgjöldin, en sleppa tekjunum, þá var skammt í næstu staðhæfingu: Halli hjá Rafmagnsveitum ríkisins verður líka 1 milljarður, þá eru komnir tveir. Hér mun líka hafa láðst að telja fram m.a. þann tekjustofn Rafmagnsveitna ríkisins, verðjöfnunargjaldið; sem skilar í ár a.m.k. 700 millj. kr. Hins vegar er það svo að Rafmagnsveitur ríkisins hafa ekki um ár, heldur um áratugi átt við fjárhagsleg vandamál að glíma. Í því erindi um fjármál raforkufyrirtækja, sem mest hefur verið rangtúlkað og misnotað, kemst Jóhannes Nordal svo að orði um þetta mál: „Hins vegar eiga Rafmagnsveitur ríkisins við ýmis sérstök vandamál að glíma vegna þeirra erfiðu verkefna sem þeim hafa verið fengin í hendur. Er þar fyrst að telja rafvæðingu sveitanna og annars strjálbýlis þar sem bæði stofnkostnaður og rekstrarútgjöld eru miklu hærri en í þéttbýlli hlutum landsins. Hefur RARIK því í reynd verið falið hvort tveggja í senn að reka raforkufyrirtæki á viðskiptalegum grundvelli og að veita félagslega þjónustu í formi raforkudreifingar og framleiðslu langt undir kostnaðarverði í þeim landshlutum þar sem aðstæður eru erfiðastar.“ Nú voru blaðamenn búnir að búa til halla á tveim vígstöðvum og var hvor upp á milljarð. Milljarðurinn var orðinn móðins. Þess vegna kom þriðji milljarðurinn til núna um helgina. Svo er mál með vexti að þegar fyrrv. ríkisstj. gerði samning við landeigendur í Þingeyjarsýslu og Laxárvirkjun var því lofað að byggður skyldi laxastigi á kostnað ríkisins, og nú fékk einn blaðamaðurinn þá snjöllu hugmynd og lét hana á þrykk út ganga að laxastíginn mundi líka kosta einn milljarð. Einn milljarður. „Það er taxtinn,“ sagði mætur maður í Fjallkirkju Gunnars Gunnarssonar. Í rauninni ætti ekki að þurfa um það að deila að orkumálin, virkjun vatnsfalla og jarðhita, nýting innlendra orkugjafa, verða að hafa forgang. Þeirri stefnu hefur margsinnis verið lýst yfir af hálfu ríkisstj., og um þetta virðast flestir landsmenn sammála. En til þess að virkjanir verði að veruleika og eðlileg þróun megi verða í þeim málum þarf m.a. þetta þrennt: lánsfé til langs tíma, aukið eigið fjármagn og raunhæfa verðlagningu á seldri orku. Ef lánamarkaðir eru í öldudal eins og nú, lán lítt fáanleg nema til fárra ára, þá má ekki gefast upp og leggja árar í bát, heldur bregðast við með ábyrgð og manndómi, finna leiðir og axla byrðarnar. Það verður að taka hin skammvinnu lán, en stefna að því að breyta þeim við fyrsta færi og lengja þau með nýjum lántökum. Þegar meta skal afkomu rafstöðvar ræðst hún m.a. mjög af lánskjörum, einkum lánstíma. Raforkuver endast yfirleitt langan aldur, eins og reynslan sýnir. Elliðaárstöðin í Reykjavík er orðin 55 ára og Ljósafossstöðin er nær fertug. Báðar eru í góðu gildi. Það er eðlilegt og nauðsynlegt að lán til byggingar rafstöðva séu til langs tíma svo að endurgreiðsla stofnkostnaðar dreifist á áratugi. Það er rangt að leggja slíka byrði á eina kynslóð á örfáum árum. Sé þess krafist, að skilað sé aftur á 7 eða 10 jafnvel 15 árum stofnfé rafstöðva, verður greiðslubyrðin óhæfilega þung. Slík krafa er óeðlileg og tíðkast hvergi í raforkuiðnaði í öðrum löndum svo að vitað sé. Greiðslubyrði lána er dreift sæmilega jafnt yfir eðlilegan endingar eða afskriftatíma. Lán til Sogsvirkjana voru yfirleitt til 20 ára. Stærsta lán til Búrfellsvirkjunar var til 25 ára. En fáist ekki lán til langs tíma þegar mannvirki er reist verður siðar að framlengja lán eða taka ný lán til að lengja lánstímann. Endurfjármögnun er óhjákvæmileg. Þessi aðferð er iðulega viðhöfð innanlands og utan og ég skal taka nýleg dæmi. Í jan. 1974 var gengið frá láni af hálfu Landsvirkjunar vegna virkjunar Sigöldu. Lánsupphæðin var 30 millj. dala. Lánið er til 10 ára, afborgunarlaust fyrstu 7 árin, en greiðist síðan þannig að 3 millj. dala. skulu greiddar ár hvert: 1981, 1982 og 1983, en eftirstöðvarnar, 21 millj. dala, skal greiða á árinu 1984. Þegar samið var um þetta lán þótti ljóst að breyta yrði greiðslu þeirri sem átti að fara fram á árinu 1984. Þetta var rætt við lánveitendur, en ekki gengið frá því hvernig lánabreyting yrði. Heildarkostnaður Sigölduvirkjunar er nú áætlaður nær 13 milljarðar. Miðað við gengi dollars í dag er sú greiðsla, sem fram á að fara á árinu 1984, 3.7 milljarðar ísl. kr. eða rúm 28% af virkjunarkostnaðinum. Í áætlunum sínum gerir Landsvirkjun ráð fyrir að sú upphæð, sem fellur í gjalddaga árið 1984, dreifist á 4 ár. En fyrirgreiðsla til að létta greiðslubyrði jafnvel af mjög hagkvæmum virkjunum hefur einnig verið með öðrum hætti. Þannig hefur ríkissjóður veitt Landsvirkjun svonefnd „viðvíkjandi lán: Slík lán, sem Landsvirkjun hefur tekið hjá ríkissjóði, eru tvö. Það fyrra var tekið árið 1967, að upphæð 200 millj. kr., þar af 127 millj. í ísl. kr., en afgangurinn í erlendri mynt. Hið síðara, að upphæð 300 millj., er allt í - erlendri mynt. Þessi lán eru þess eðlis og þannig um þau samið að vextir og afborganir af þeim greiðast þá fyrst þegar hreinar tekjur að viðbættum afskriftum ná því að vera jafnar eða einum og hálfum sinnum hærri en heildargreiðsla vaxta og afborgana af öðrum lánum. Til þessa hafa hvorki afborganir né vextir verið greidd af lánum þessum, en vextir bæst við höfuðstól, og í árslok 1975 nam höfuðstóll þessara tveggja lána 1446 millj. kr. Ég hef rakið hér nokkuð nauðsynina á því að lán verði til langs tíma og ef þau fást ekki þegar virkjun er byggð, þá verði síðar að breyta þeim, „konvertera“ sem kallað er, lengja lánin. Í annan stað verða eigendur orkuvera, ríki og sveitarfélög, að huga að því hvernig unnt sé að afla fjár til að leggja fram fjármagn, ekki sem lánsfé, heldur sem stofnfé. Til þess þarf væntanlega að leita nýrra tekjustofna. Í þriðja lagi þarf að haga gjaldskrám orkuvera þannig að þeim gefist kostur á að safna nokkrum sjóði til endurnýjunar og stækkunar. Borgarstjórn Reykjavikur hefur hagað fjármálum Hitaveitu Reykjavíkur á þann veg. Hún hefur hækkað gjaldskrá Hitaveitunnar á hálfu öðru ári úr 22.76 kr. fyrir hvert tonn upp í 54 kr. eða um rúmlega 120%. Þetta er að nokkru leyti til þess gert að standa undir stækkun þessa þjóðþrifafyrirtækis. Ný viðhorf og ný vinnubrögð eru nauðsynleg á mörgum sviðum í þessu þjóðfélagi. Í orkumálum þarf að taka upp skipulagða kynningu á þeim möguleikum sem raforkuver og hitaveitur hafa að bjóða til þess að leysa af hólmi erlenda orkugjafa. Það þarf að hvetja atvinnurekstur og einstaklinga til þess að hverfa frá notkun olíu og nota í hennar stað rafmagn, heitt vatn og jarðgufu þar sem þess er kostur, og það þarf að skýra hverra kosta er völ fyrir nýjar iðnaðarhugmyndir. Hér er mikið og þarft verk að vinna, mikilvægt fyrir öll héruð þessa lands, en mikilvægast fyrir íslensku þjóðina alla.



Herra forseti. Hér er um að ræða till. til þál. um n. til að endurskoða lög um veitingu prestakalla. Till. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að kjósa n. 7 þm. er hafi það verkefni að endurskoða lög um veitingu prestakalla, nr. 32 frá 3. nóv. 1915. N. skal ljúka störfum fyrir 1. okt. 1976. Kostnaður vegna n. skal greiðast úr ríkissjóði.“ Eins og alþm. er kunnugt, hafa lengi staðið deilur um þessi lög, um prestskosningar, og hugsanlegar breytingar á því fyrirkomulagi sem lögin gera ráð fyrir. Till. hafa verið fluttar um ýmiss konar breytingar sem hafa flestar falið það í sér að fella niður prestskosningar, en þær till. eða þau frv. hafa ekki náð fram að ganga. Kirkjuþing hefur ályktað á þá leið að prestskosningar skuli lagðar niður, og biskup hefur opinberlega tjáð sig um það efni og er sömu skoðunar og fram kemur á Kirkjuþingi. Alþingi íslendinga hefur almennt ekki skipt sér af innri málefnum kirkjunnar, skiptir sér ekki af boðskap hennar, prédikunum eða kirkjuathöfnum, hefur ekki haft afskipti af skipan presta í embætti, enda þótt kosningar hafi ekki verið lögmætar, og yfirleitt ekki, eins og fyrr segir, haft nein afskipti af málefnum kirkjunnar sem snúa að henni sjálfri og sóknarbörnum hennar. Þess vegna er spurning um það hvort Alþ. eigi að láta að vilja Kirkjuþings og samþykkja ályktanir þess eða hvort það eigi áfram að viðhalda lögum um prestskosningar sem tvímælalaust eru í andstöðu við vilja kirkjunnar. Um þetta eru skiptar skoðanir, og hv. allshn. Sþ, leggur í sjálfu sér ekki dóm á þetta. En hún, þ.e.a.s. nefndin, er sammála um að mæla með því að þessi till. verði samþ., með því að skipa n. verði gerð enn ein tilraun til þess að skoða núv. fyrirkomulag og gera till. um breytingar á því. Alþ. hefur vissulega rétt til þess að viðhalda núgildandi lögum. Það er þess að setja lög og breyta þeim, ef svo býður við að horfa. Hér á landi eru ríki og kirkja ekki aðskilin, og með góðri samvinnu og sambúð þessara aðila hefur ríkt nokkuð góður friður á þessum vettvangi. Víða erlendis hafa um aldir verið mjög harðvítugar deilur milli kirkjunnar manna annars vegar og þjóðþinga og ríkisstjórna hins vegar, og víða hafa kirkjunnar menn talið sér nauðsynlegt að stofna sérstaka flokka vegna þess að þeim hafa ekki fundist almennir stjórnmálaflokkar og þjóðþing vilja sinna og skilja málefni þeirra. Það er, held ég, ríkjandi skoðun á Íslandi að ekki skuli kalla slíkar deilur yfir þjóðina og því skuli gera heiðarlega tilraun til þess að löggjöf, sem snýr að kirkjunni, sé að verulegu leyti í samræmi við vilja kirkjunnar manna og kirkjuþings. Þetta eru ekki endilega forsendur fyrir samþykkt n. á því að leggja til að till. verði samþykkt. Þetta eru mínar persónulegar hugleiðingar sem ég læt hér fylgja með um leið og ég flyt það álit allshn. að þessi till. til þál. skuli samþykkt með tveimur minni háttar breytingum. Í fyrsta lagi er lagt til að gera þá breytingu að n. skuli ljúka störfum eigi síðar en fyrir n. k. áramót í staðinn fyrir 1. okt. 1976, og í öðru lagi að 3. mgr. till. falli niður, þ.e.a.s. setningin: „Kostnaður vegna n. greiðist úr ríkissjóði.“ N. vill gefa þeirri n., sem þarna á að skipa, aðeins meiri tíma og lengja þess vegna þann frest sem hún hefur til starfa. Í öðru lagi telur hún óeðlilegt að fram sé tekið að kostnaðurinn greiðist úr ríkissjóði. Það getur hugsanlega komið til þess, en það er óþarfi að taka það fram í till. sjálfri.



Herra forseti. Ég skýrði frá skoðun minni um daginn, þegar þessi till. var til fyrri umr. en ég held nú samt að ég komist ekki hjá því, eftir að þetta nál. er komið fram, að koma hér einu sinni enn og segja nokkur orð. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði þá, að ég er andvígur samþykkt þessarar þáltill. vegna þess að það er ljóst að hún gengur í þá átt að vekja upp frv. til l. um breytingu prestakalla sem var til meðferðar á Alþ. 1972 og 1973, en var þá svæft. Þetta frv. gerði ráð fyrir því að tekin yrði upp kjörmannakosning og völd biskups og ráðh, aukin. Ég hygg að sú aðferð, sem við nú búum við, þ.e.a.s. opin, lýðræðisleg kosning, sé betri og líklegri til þess að presturinn sé í tengslum við fólkið í söfnuði sínum heldur en hann sé einungís í tengslum við kjörmenn, biskup og ráðh. Þetta leiðir hugann að því hvert sé hlutverk presta og hvert sé þeirra verkefni. Sálusorgun og boðun kristinnar siðfræði af stólnum er einn þátturinn, en engan veginn aðalatriðið, eins og ég kom rækilega inn á við fyrri umr. málsins. Ég vil ekki fækka prestum og ég met presta mjög mikils. Ég tel að þeir séu starfsmenn ríkisins með allmikla húmaníska menntun og rúman tíma til þess að sinna margvíslegum félagslegum félagsmálastörfum og veita forustu og hafi tækifæri til þess að koma hvarvetna fram til góðs og vinna margs konar þjóðnytjastörf. Séra Jón prímus gerði við prímusa og hraðfrystihús og járnaði hross, og hann er mér einna hugstæðastur allra presta og hef ég þó kynnst þeim mörgum góðum. Hann járnaði hross og það meira að segja utansveitarstóð. Ég get ekki fallist á þá nauðsyn sem n. telur að sé á því að endurskoða lögin, vegna þess að sú aðferð, sem við búum nú við, er allgóð, a.m.k. brúkleg og líklegri til þess að viðhalda lífrænum og eðlilegum tengslum prests og safnaðar en klíkukosning eða biskupsveldi. Báðar þær leiðir eru nefnilega fullreyndar. Þær aðferðir eru báðar fullreyndar í íslenskri kirkjusögu. Það kostaði 50 ára baráttu að öðlast þennan almenna kosningarrétt, og ég er ekki fús til þess að farga honum. Fortíðin hefur sannað að gamla aðferðin er ómöguleg. Aðalatriði málsins, sem ekki hefur þó komið nógu skýrt í ljós við þá umr., sem fram hefur farið á Alþ. að þessu sinni, er að kirkjan er félag í eðli sínu og félögum er kjörin stjórn, en ekki skipuð eðli málsins samkv. Prestar eru þjónar safnaðarins og söfnuðurinn á að fá að velja sér þessa þjóna, en ekki veita þeim viðtöku að ofan. Ef prestskosningar verða afnumdar, þá þykir mér óeðlilegt að hugsa sér að halda í núverandi kosningafyrirkomulag á biskupi. Ég tel sjálfsagt að hann verði skipaður af kirkjumrh., jafnvel að hægt væri að hugsa sér að ekki yrði um æviráðningu að ræða, hvorki á prestum né á biskupi. Það er ófært að söfnuður verði að sitja til frambúðar með prest sem hann hefur ekki valið sjálfur, og eins er það með því frv. sem sofnaði hér um árið. Einnig er biskup gerður svo voldugur um örlög presta að það er ekki hægt annað en að gera því skóna, þótt við íslendingar höfum nú úrvalsbiskup á stóli, þá sannar sagan að svo hefur ekki ætið verið. Við höfum nefnilega haft einstöku sinnum ágjarna og rangláta biskupa. Og sagan getur sannarlega endurtekið sig, svo sem kunnugt er. Nýr Gottskálk grimmi á biskupsstóli mundi væntanlega ekki verða eftirlátur andstæðingum sínum í prestastétt eða greiðugur á góð brauð við andstæðinga sína. Og andstæðinga hlyti hann að eiga, ekki síst þar sem nú horfir svo að prestastéttin sé klofin í tvær fylkingar sem opinberlega klóast öndverðar um drauga og Andskotann. Grautartrúarbiskup, svo að ég vitni enn og aftur til orðalags kirkjunnar manna, mundi hugsanlega raða grautartrúarprestum í öll skárri embættin, en setja hina hjá. Kjörmenn yrðu náttúrlega á stanslausu uppboði. Það hefur verið gert mikið úr því af kirkjunnar mönnum hér á þingi að alger einhugur væri um frv. frá 1973 meðal presta og safnaðarfulltrúa og sóknarnefndarmanna, og seinast kom það fram í framsögu hv. 11. þm. Reykv. Ég vil leyfa mér að mótmæla þessu, og ég vek athygli á nál. á þskj. 523 frá 94. löggjafarþingi, frá menntmn. Ed. Og ég vil leyfa mér að lesa hér - með leyfi forseta - örlítinn kafla: „ N. hefur sent frv. ýmsum aðilum til umsagnar og reyndust skoðanir skiptar um efni þess. Meðmæli með frv. hafa borist frá héraðsfundi Eyjafjarðarprófastsdæmis, prófasti Austfjarðaprófastsdæmis, prófasti Skagafjarðarprófastsdæmis, sóknarnefnd Grensássóknar og héraðsfundi Ísafjarðarprófastsdæmis, guðfræðideild Háskóla Íslands og Prestafélagi Íslands.“ Þetta voru nú meðmælin. En andmæli gegn samþykkt frv. hafa borist frá dómprófasti Reykjavíkurprófastsdæmis, safnaðarstjórn og safnaðarfulltrúa Digranessóknar í Kópavogi, safnaðarnefnd Kársnesprestakalls í Kópavogi og prófasti Kjalarnesþings. Prófastur Rangárvallaprófastsdæmis hefur borið málið undir söfnuðina, og bárust svör frá 8 af 16 söfnuðum og voru allir andvígir frv. Prófastur Húnavatnsprófastsdæmis hefur fengið jákvæðar undirtektir við frv. í 6 sóknum og neikvæðar í öðrum 6 sóknum.“ Ég vil undirstrika það, að það er engan veginn að það sé einhugur hjá fólki, sem lætur sig málefni kirkjunnar einhverju skipta, um þetta mál. Það er fjarri því. Það verður vafalaust ekki útrýmt klíkuskap með samþykkt þessa kjörfyrirkomulags. Það verður pólitískur slagur, pólitísk kosning um kjörmennina. Prestarnir verða að koma sér vel við kjörmennina. Þeir verða að keppast um hylli biskups og jafnvel hylli ráðh. En ég tel að presturinn eigi ekki að vera sálusorgari biskups eða ráðh., ekki endilega, og ekki félagi þeirra í dagsins önn, ekki járningamaður eða viðgerðarmaður hraðfrystihúsa eða prímusa fyrir biskup eða ráðh. og ekki sérstaklega einkasálusorgari sóknarnefndarmanna eða safnaðarfulltrúa, því að eins og ég sagði áðan: eðli málsins samkv. er kirkjan félag, og félög eiga að hafa rétt á því að kjósa sér stjórn, en ekki taka við henni að ofan.



Herra forseti. Ég átti ekki von á því að það mundu upphefjast hér aftur umr. um þetta mál á svipuðu stigi og með svipuðu orðafari og var hér við umr. þegar þetta mál var lagt fram. Ég hafði hins vegar hugsað mér að koma hér upp og færa allshn. þakkir fyrir afgreiðslu þessa máls í fjarveru 1. flm. þáltill. Það, sem frsm. sagði, var rétt. Mér er fullkunnugt um það að í allshn. sjálfri hafa menn skiptar skoðanir á málinu sjálfu. Þar kunna að finnast bæði menn sem eru með breytingu og andstæðir breytingu, en hafa eigi að síður það álit, að það væri rétt að skoða málið, og standa þess vegna að því að kjósa n. sem kannaði hvort hægt væri að finna einhvern flöt á málinn, þannig að það næðust sættir á milli kirkjunnar og Alþingis. Það er alveg rétt, sem frsm. sagði, að það hefur verið ákveðin, yfirlýst stefna af hálfu Kirkjuþings að breytingar yrðu gerðar þarna á. Hann minntist á það að Alþ. skipti sér ekki af innri málum kirkjunnar. En ég lít nú samt sem áður svo á, að það, hvernig söfnuðir velja sér prest, sé innri mál kirkjunnar. Þá er þetta spurning um það að hve miklu leyti kirkjan fær að starfa sjálfstætt og samkv. sínum eigin óskum eða hvort það eru af löggjafans hálfu lagðar á ákveðnar kvaðir eða ákveðin bönd, þannig að hún nái ekki að þróa starfsemi sína í þá átt sem hún sjálf óskar. Ég tel fyrir mitt leyti að það sé nauðsynlegt að hún hafi visst frelsi til þess. Það er alveg rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, 3. þm. Norðurl. v., að það er ekki fullkominn ein-, hugur innan kirkjunnar um þetta, og ég hygg að það hafi enginn haldið því fram að það væri einhugur hjá öllum sem um þetta mál hafa fjallað enda þótt Kirkjuþing hafi afgreitt það með yfirgnæfandi meiri hl. atkv. og sífellt með auknum meiri hl. Ef málið væri svo einfalt, þá væri það út af fyrir sig ekki vandamál. Þá tel ég að það væri alveg tvímælalaust skylda að kirkjan fái að ráða þessu sjálf. En eigi að síður hefur það í vaxandi mæli færst yfir á þá hliðina að fleiri og fleiri hafa talið rétt að gera breytingu hér á. En það eru tvær breytingar sem n. gerir á þáltill. Ég get vel fellt mig við báðar breytingarnar. Ef þessi n. verður kosin og hún starfar til áramóta, þá hefur hún tækifæri til þess að bera skoðanir sínar og niðurstöður undir það Kirkjuþing sem situr næsta haust og þá, ef einhver leið opnast til samkomulags, haft samráð við það um endanlega niðurstöðu. Ég held nú að það sé ekki frjótt að fara að ræða hér um störf presta, hvort sem þeir eru sálusorgarar eða prímusar, á þeim grundvelli. En ég vil taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að kirkjan er félag og hún kýs sér stjórn. Hún gerir það líka í dag. En ég held að það sé yfirleitt venja alls staðar þar sem félög starfa og þar sem kosin er stjórn, að stjórnin ræður starfsmenn, framkvæmdastjóra, og annað því um líkt. Og ég held að það sé misskilningur hjá honum um aukið vald biskups og ráðh. Ef við förum að ræða efnislega frv., sem lagt var fram, á annað borð og þær hugmyndir, sem þar voru uppi, þá hef ég skilið það þannig að þar væri minnkað vald biskups og ráðh. Ég er að vísu ekki með þetta frv. við höndina, en ég held að ég muni það alveg áreiðanlega rétt. að biskup er skyldugur til þess að hlíta ráðningu kjörmanna. En núna, samkv. núgildandi reglum, hefur hann algerlega frjálsar hendur ef kosningin er ekki lögmæt, þannig að ég lít svo á að þarna sé valdið fært heim til stjórnanna í söfnuðunum frá biskupi, en ekki til biskups. Ég vil sem sagt ítreka þakkir mínar til n. um afgreiðslu á þessu máli. Ég get vel fellt mig við þær breytingar fyrir mitt leyti sem hún hefur gert á þáltill., og ég vænti þess að hv. þm. verði bað viðsýnir að þeir felli ekki að n. verði kosin til þess að kanna þetta mál.



Herra forseti. Út af síðustu orðum hv. 4. þm. Vestf. vil ég segja það, að ég vænti þess að hv. þm. verði það víðsýnir að þeir felli þessa till.. vegna þess hvernig þetta mál hefur verið túlkað og allur tónn í þeim. sem talað hafa fyrir þessu máli, fyrir þessari till., - einmitt af því tel ég að hv. þm. ættu að vera það víðsýnir að fella hana. Það er að vísu slæmt að hv. 1. flm. þessa máls og sá aðili sem hafði, að ég hygg, allan veg og vanda af því hér, mælti fyrir því, að hann skuli nú vera fjarri. og líka slæmt að þetta skyldi ekki koma upp á þeim tíma sem við höfðum annan þjónandi guðsmann hér innan þingsins.  Ég varð þess var, eftir að umr. áttu sér stað hér á Alþ. fyrir nokkru einmitt um þetta mál og nokkrir þm. höfðu talað, þá var eins og það virtist vekja undrun bæði sumra blaða og fjölmiðla eins og ríkisútvarps og sjónvarps, að þm. skyldu láta sig það skipta, hvernig farið væri með málefni kirkjunnar, og ræða um hvort þeir létu sér það lynda að tekinn væri kosningarréttur af sóknarbörnum hringinn í kringum landið og sá réttur settur í hendur örfárra einstaklinga til þess að velja eða útnefna, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, - útnefna sálusorgara fyrir almenning. Mér finnst það ekkert skrýtið þó að þm. verði tíðrætt um mál sem þetta. Ég er a.m.k. þeirrar skoðunar, að ef af slíkri breytingu verður eins og grunntónn þessarar þáltill. er, að afnema almennan kosningarrétt hjá fólki til þess að velja sér sóknarprest, þá er hér að mínu viti um afgerandi mál að ræða, stórmál í mínum huga. Það kom fram af minni hálfu strax, þegar þetta mál var rætt hér fyrst, að ég er algerlega andvígur því að afnema kosningarrétt fólks til að velja sér prest, - algerlega andvigur því. Og vegna þess hvernig grg. er, sem þessari þáltill. fylgir, og ekki síður vegna hins, hvernig á þessu máli hefur verið haldið af hálfu þeirra sem það flytja og styðja, þá mun ég greiða atkv. gegn þessari þáltill., því að það hefur gengið í gegnum allar ræður þeirra aðila sem þetta mál styðja að það er grundvallaratriðíð í þeirra huga að afnema kosningarréttinn. Það er grundvallaratriðið, grundvallartónninn í öllum þeim ræðum sem fluttar hafa verið hér þessari þáltill. til stuðnings. Þess vegna mun ég greiða atkv. gegn henni. Síðast kom þetta fram í framsöguræðu hv. þm. Ellerts B. Schram þegar hann mælti hér fyrir nál. allshn. Að vísu sagði hann að þetta væri sín persónulega skoðun, hann mælti ekki hér fyrir hönd n., en eigi að síður, grunntónninn var þessi. Hv. þm. Páll Pétursson vitnaði hér í nokkrar umsagnir sem borist höfðu þegar frv. var hér til afgreiðslu 1973–1974. Þar kom í ljós að héðan af þéttbýlissvæðinu mesta, hafi ég tekið rétt eftir, komu andmæli gegn þessari breytingu sem hér er verið að tala um að gera á prestskosningalögunum. Andmælin eru ekki siður a.m.k. héðan af þéttbýlissvæðunum, af þeim svæðum sem sumir hv. þm. við fyrri umr. þessa máls sögðu að væri þannig ástatt um, að í prestskosningum á þessu svæði væru laðaðar fram allar lægstu hvatir manneskjunnar. En þó er á þessu svæði andmælt þessari breytingu. Ég er ekki sammála því, sem hv. þm. Ellert B. Schram sagði hér áðan, að þessu eigi að breyta og breyting í þessa átt komi í veg fyrir deilur varðandi presta og kosningu þeirra. Ég á a.m.k. eftir að sjá að það verði ekki uppi sams konar deilur eins og sagt er að verið hafi, - ég segi: sagt er, vegna þess að ég þekki það ekki sjálfur, veit ekki dæmi þess af eigin reynd að miklar deilur hafi átt sér stað. En ég þykist vita það fyrir fram að sams konar deilur og sagt er að uppi séu núna í prestskosningum koma upp með kjörmannakerfinu, hinn vinsæla sem sumir telja nú. Það er enginn vafi á því að þar verður togast á milli hinna tiltölulega fáu einstaklinga sem þarna eiga að fá að ráða málum fyrir allan fjöldann, þannig að það er ekki nokkur vafi á því að verði þessu breytt, þá halda áfram deilur um þetta. Menn hafa hér spurt að því hvort Alþ. bæri ekki að fara að vilja Kirkjuþings. Því aðeins ber Alþ. að fara að vilja Kirkjuþings að alþm. sjálfir telji að það sé rétt. Og ég er einn af þeim sem telja að þetta sé rangt, að breyta á þennan hátt, þrátt fyrir það að Kirkjuþing hafi mælt með því. Hv. þm. Ellert B. Schram hefur haldið því fram hér, að vísu í öðrum tilvikum, að þm. og Alþ. í heild tekið eigi ekki að láta segja sér fyrir verkum af aðilum utan úr bæ. Ef þetta er hans skoðun, þessa hv. þm., þá hlýtur það að gilda að mínu viti einnig um Kirkjuþing. Það á ekki að segja hér fyrir verkum. Það á hver og einn þm. að mynda sér skoðun um viðkomandi málefni og taka afstöðu til þess samkv. sinni skoðun. Og það á ekki síst við um þetta. Ég er sammála því, sem kom fram hjá hv. þm. Páli Péturssyni, að ég lít svo á að með breyt. í þessa átt, eins og hér er talað fyrir, sé verið að auka vald biskups og ráðh., taka valdið úr höndum almennings og færa það kannske fyrst og fremst í hendur tveggja manna. En hvað segja þeir hv. þm. sem mæla svo eindregið með að breytt verði í þessa átt? Vilja þeir afnema núv. fyrirkomulag um kosningu biskups? Vilja þeir samhliða slíkri breyt. gera þá breyt. að t.d. biskup yrði kjörinn á sama hátt og forseti? Eru menn reiðubúnir til þess? Hvað ætli prestastéttin segði við því? Ætli hún yrði til þess reiðubúin? Ef ég man rétt, þá leiddi annar þátttakenda í sjónvarpsþætti hér ekki alls fyrir löngu, þar sem fyrst og fremst átti að ræða um þetta mál, biskupsritari, hjá sér að svara þessari spurningu. Ég man ekki betur en hann leiddi hjá sér að svara þeirri beinu spurningu sem til hans var beint. Hvað ætli prestar og Kirkjuþing mundu segja við því að afnema núv. kerfi við kosningu biskups? Ég skal ekkert um það fullyrða hver afstaða þessara aðila yrði. En það væri gaman að fá um það einhverja vitneskju hver hugsanagangur í þeim herbúðum er til slíkra breytinga. Ég færi ekki hv. allshn. neinar þakkir fyrir að mæla með þessari þáltill. Það er siður en svo. Það er þveröfugt. Það ætti frekar að setja ofan í við hana heldur en færa henni þakkir fyrir það. Og hvort sem mönnum þykir það frjótt eða ekki frjótt hér á Alþ. að fara að ræða um störf presta, þá er það einmitt það fyrst og fremst sem ræður afstöðu almennings til prests, hvernig slík þjónusta er innt af hendi sem þessi einstaklingur á að annast og menn vilja almennt fá að ráða sjálfir hver hann er. Ég tel vel koma til greina að setja inn í löggjöf tiltekinn árafjölda sem viðkomandi prestur ætti að vera í embætti og síðan yrði kosning aftur tekin upp, þannig að það væri ekki um æviráðningu að ræða. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, herra forseti. En ég ítreka að á grundvelli þess tals, sem talsmenn þessarar þáltill. hafa haldið uppi, og sjáandi fyrir mér hvert þeir stefna til breyt., þá mun ég greiða atkv. gegn þessari þáltill.



Herra forseti. Í þáltill. þeirri sem hér er til umr., er lagt til að kjósa nefnd þm. til að endurskoða lög um veitingu prestakalla sem nú er orðin um 60 ára gömul. Ég held að flestir hljóti að viðurkenna að slíkt er ekkert óeðlilegt. Hins vegar kom það fram í framsöguræðu hv. 1. flm. þessarar þáltill. að hann hafði fyrst og fremst í huga eina ákveðna breytingu, þ.e. afnám almennra prestskosninga. Hv. 1. þm. Norðurl. e., sem einnig er flm. þessarar þáltill., sagði aftur á móti í ræðu sem hann flutti þá, að hann hefði ekki endilega slíkt í huga. Hann teldi hins vegar ekki óeðlilegt að verða við þeim óskum sem fram hefðu komið um að endurskoða þessi mál og þess vegna væri hann meðflm. að till. Ég vildi aðeins láta það koma fram að afstaða mín er svipuð og hv. 1. þm. Norðurl. e. þegar ég skrifa undir þetta nál. Þess vegna kvaddi ég mér hér hljóðs, að ég vildi mótmæla því að með því að skrifa undir þetta nál. væri ég að lýsa því yfir að ég væri samþykkur þessari breytingu sem hvergi er minnst á í þáltill., en hér hefur orðið svo mjög tíðrætt um. En ég tel að það sé ekkert óeðlilegt að þessi meira en 60 ára gömlu lög séu skoðuð eitthvað og það sé þá einnig skoðað hvort ekki megi breyta þeim eitthvað á þann veg að allir geti verið ánægðari með það fyrirkomulag, sem nú er, jafnvel þó að það sé ekki afnumið. Meira að segja kom það fram í ræðu hv. 5. þm. Vestf., sem talaði hér næst á undan og er mjög andvígur þessari till., að hann teldi að það væri ekkert óeðlilegt að gera einhverja breyt. t.d. þá að kosning gilti aðeins tímabundið skeið. Ef hann hallast að því, hvernig á að gera það öðruvísi heldur en að breyta eitthvað lögunum. Ég held að það sé þess vegna ekki hægt að slá því föstu eða ég vil a.m.k. ekki að það sé gert, að meðmæli mín með samþykkt þessarar till. verði túlkuð sem eindregið fylgi við afnám prestskosninga.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að hafa mörg orð um mál þetta, en ég vil auðvitað að það komi strax hér fram að ég er gersamlega andvígur að fólk verði rænt þeim rétti að velja sálusorgara sinn sjálft. Það voru aðallega tvö atriði í ræðu hv. 4. þm. Vestf. sem orsökuðu að ég bað um orðið. Það var þegar hann sagði að það mætti líta svo á að hér væri verið að færa valdið heim til fólksins með því, eins og menn hafa látið sér detta í hug, að sóknarnefndarmenn ráðskist með tillögurétt um hvern biskup síðan skipar sem sóknarprest. Þetta er auðvitað fjarri öllu lagi og ég veit eiginlega ekki hvernig þm. dettur í hug að koma með slíkar útskýringar; að ef hinn almenni borgari er sviptur kosningarréttinum þá muni það verða til þess að færa valdið nær honum. Það er auðvitað fjarri öllu lagi. Og eins sagði hann að kirkjan væri félag og hún kysi sér stjórn og þess vegna ætti hún að fá að tilnefna starfsmenn sina. Er þá svo að skilja að hún eigi að láta vera að skipta sér af öðrum en þarna eru innandyra? Ekki stenst það heldur. Þessar umbyltingar eru allar komnar frá prestum sem eftir eigin sögn kunna ekkert með kosningabaráttu að fara svo að siðsemi sé í, vegna þess að engir stjórna þeirri uppákomu prestkosninganna aðrir en þeir sjálfir og ef togaðar eru fram lágar hvatir í fari fólks við prestskosningar, þá geta engir nema frambjóðendur og þeirra umboðsmenn sérstakir togað þær fram. Út af fyrir sig hef ég ekkert á móti því að þessi 60 ára gömlu lög séu endurskoðuð. En að því er að gá að ástæðurnar til þess, að nú er lagt til að þurfi endurskoðun, eru alfarið þær að eigi að ræna fólki þeim rétti að velja sér sálusorgara. Því er það að ekki kemur til greina auðvitað að fylgja slíkri tillögugerð, þó að ég geri ráð fyrir því kannske að till. þessi um kosningu endurskoðunarnefndar verði samþ. Og eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 4. þm. Suðurl., Jóni Helgasyni, þá er hans afstaða sú að gjarnan megi líta á lögin til endurskoðunar, en hins vegar breyti það ekki því, að hann hefur ekki þá skoðun að það eigi að leggja niður almennar prestskosningar. Það er ljóst að Kirkjuþing hefur gert um þetta samþykkt. En eins og fram kom hjá hv. þm. Páli Péturssyni, þá er langt frá því að hér sé um neinn einhug að tefla í þessu efni, enda á þessi stétt manna alls ekki að fá að ráða þessu. Hv. þm. Gunnlaugur Finnsson benti enn fremur á að biskup væri hreint ekki samkv. núgildandi lögum skyldugur til þess að skipa samkv. úrslitum prestskosninga. Þetta er að vísu rétt. En ég veit aðeins um eitt dæmi þar sem hefur verið farið fram hjá þessu, og ég hygg að það hafi orðið víti til varnaðar, þannig að í raun og veru er hér auðvitað alfarið um það að ræða að úrslit kosninganna ráði þótt ekki sé lögleg kosning. Þegar ekki er um löglega kosningu að ræða og biskup getur ráðið, þá hygg ég að alfarið sé og hafi verið um langa hríð farið eftir úrslitum kosninganna. Sá, sem flest atkv. hlýtur, er skipaður í embættið. Mér er sem ég sjái til hvers það mundi draga ef sú skipan yrði á höfð sem menn hafa kynnst í tillögugerð klerkanna þegar byrjað er að togast á um kjörmennina eða sóknarnefndarmennina. Það yrðu áreiðanlega ekkert siðsamari aðferðir heldur en hin almenna kosning sóknarbarnanna. Hins vegar, eins og ég segi, kemur til álita að endurskoða þessi lög, líka kannske í þá veru að það ætti að kjósa þá á 4 ára fresti, eins og okkur á hið háa Alþ., hið minnsta og helst oftar ef þeir eru leiðinlegir og slæmir kennimenn. Auðvitað hlýtur sú spurning að vakna. Það er mjög erfitt. - það veit ég dæmi um, - það hefur verið mjög erfitt að verða að sitja uppi með klerk svo að segja ævilangt. Ég er ekki að leggja þetta til. en heim er ekkert vandara um en okkur að ganga fyrir hv. kjósendur á 4 ára fresti, og það mundi kannske hvetja þá til þess að standa vel í stöðu sinni ef þeir ættu á hættu að vera kannske settir af eftir 4 ár. Þeir mundu þá leggja Skynsamlegar út af ýmsu í ritúalinu og skynsamlegar en mörg dæmi eru til um.  Við eigum samkvæmt okkar umboði að ráða fyrir þessum mönnum að þessu leyti, og því er það að ég tek ekkert gilt og geri ekki mikið með samþykktir hvorki kirkjuþings né annarra í þessum hópi, því að þó þeir hafi þessa reynslu af prestskosningum, þá er enginn vafi á því að allur þorri almennings kann því lang best að fá að velja sér sálusorgara. Og þó að menn sækist á hart í sambandi við kosningarnar, þá er það ólaginn klerkur í meiri máta sem læknar ekki þau sár undireins eftir að hann fær færi á því að gerast klerkur safnaðarins með þeirri miklu aðstöðu til góðra áhrifa í söfnuðinum sem hann fær og trúlega betri aðstöðu en allir aðrir menn. Ég get þess vegna ekki fylgt þessari till., þó að ég væri ella reiðubúinn til þess að athuga um endurskoðun á þessum gömlu lögum. Ég get ekki fylgt samþykkt till. þar sem hún er einvörðungu reist á þessum hugmyndum um, að breyta til og leggja af almennar prestskosningar.



Herra forseti. Ég á sæti í allshn. Sþ. og er einn þeirra sem hafa lagt til að þessi till. verði samþ. Ég læt mér að sjálfsögðu í léttu rúmi liggja hvort ég fæ þakklæti fyrir þá afstöðu mína hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni. Það skiptir mig ekki máli. En vegna orða hans og nokkurra annarra langar mig til þess að segja hér örfá orð. Ég hef ekki tjáð mig um það hvort eigi að afnema prestskosningar og ég tel mig ekki þurfa að gera það hér og ætla mér ekki að gera það. Það kemur afgreiðslu þessa máls ekkert við hverjar skoðanir menn hafa á því frv. sem siðast var lagt fyrir Alþ. um skipan prestskosninga. Það kemur afgreiðslu þessa máls hreint ekkert við. Ástæðan fyrir stuðningi mínum við þessa þáltill. er sú, að mér sýnist þetta vera leið sem reynandi er að fara, þ.e. að kjörin verði n. alþm. til þess að gera till. um skipan prestskosninga. Með því sýnist mér að það séu meiri líkur á að Alþ. komi þessu máli frá sér, en það tel ég nauðsynlegt til þess að koma í veg fyrir að það gangi aftur á hverju þingi.



Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. Jón Helgason sagði áðan og vitnaði í mín ummæli, þá vil ég aðeins taka það fram, að ég sagði að ég vildi gjarnan heyra skoðanir þeirra talsmanna þessarar breyt., sem vilja gera bana, á því, hvort þeir vilji jafnframt breyta kosningu á biskupi. Ég sagði ekkert um að ég teldi nauðsynlegt að breyta henni.  En það var fyrst og fremst út af því sem bæði nú hefur verið sagt hér og eins áður við umr. um þetta mál. Það er í sambandi við hin gömlu lög um veitingu prestakalla. Hver á fætur öðrum af hv. þm., þeim sem vilja afnema prestskosningar í núverandi mynd, hefur vitnað til þess að lögin væru svo gömul, 60 ára gömul, að það væri nauðsynlegt að breyta þeim vegna þess, endurskoða þau og breyta þeim. En um hvað eru þessi lög? Þetta er lagabálkur sem hefur inni að halda 21 gr. og eingöngu, eftir því sem mér sýnist við fljótlega yfirsýn, eingöngu, hver einasta gr., fjallar um kosningar. Og ef þessir hv. þm. telja nauðsynlegt að endurskoða þessi lög með tilliti til breyt., þá er ekki hægt að skilja það á annan veg en þann að þeir vilji breyta kosningafyrirkomulaginu, þó að það hafi að einhverju leyti verið talið óheppilegt að setja það beint inn í till. Grg. gefur tilefni til þess, og allt tal stuðningsmanna þessarar þáltill. hefur borið þess merki hvað þeir vilja gera, þannig að ef þeir halda einhverju öðru fram heldur en því að þeir vilji gera þessa breyt. á kosningafyrirkomulaginu, þá er það hrein sýndarmennska. Breyt. á þessum lögum er ekki hægt að gera með öðrum hætti heldur en breyta þá kosningunum, því að þau fjalla öll um þær. Þó að hv. þm. Ólafur G. Einarsson segði áðan að hann varðaði ekkert um minn stuðning, þá er ég víss um það að innst inni við hjartaræturnar vill hann heldur hafa mig með en á móti.  Nei, hér er slíkt mál á ferðinni að það ætti hver og einn einasti hv. alþm. að skoða hug sinn vel um það áður en hann leggur út í það að svipta almenning á Íslandi kosningarrétti til þess að velja sér sálusorgara. Og ég segi: það eru kjarkmiklir menn sem ætla að svipta almenning kosningarrétti nú á 20. öld hér á Íslandi. Og hvað sem má segja um minn vilja þeim til handa, þá efast ég um að þeir beri slíka byrði ef þeim tekst að fá þessa breyt. hér fram, þannig að þeir ættu að skoða hug sinn vel áður en þeir ganga lengra í því að fá slíka breyt. fram eins og hér er lagt til.



Herra forseti. Það fór eins og vænta mátti að nál. allshn. út af þessari till. hefur farið mjög fyrir brjóstið á sumum hv. alþm., eins og heyra hefur mátt af ræðum þeirra. Hv. 5. þm. Vestf. sagði m.a. að Kirkjuþing ætti ekki að segja fyrir verkum í þessu máli, og má það að vísu til sanns vegar færa. En ég vil nú samt ráðleggja honum, fyrst hann er svona vel að sér eins og hann lýsti í lögum um veitingu prestakalla, að líta jafnframt yfir lögin um Kirkjuþing því að þar segir svo í 14. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Kirkjuþing hefur ráðgjafaratkvæði og tillögurétt um öll þau mál er kirkju, klerkastétt og söfnuði landsins varða og heyra undir verksvið löggjafarvaldsins eða sæta forsetaúrskurði.“ Þessi fullyrðing hans fær því engan veginn staðist og rýkur út í veður og vind eins og fleira sem af hans vörum fauk. En þegar hann hélt ræðu sinni lengra áfram, þá kom það glögglega í ljós, eins og hv. 4. þm. Suðurl. benti á, að hann var alls ekki fjarri því að láta endurskoða þessi 60 ára gömlu lög. M.a. kvaðst hann tilbúinn til að taka til athugunar að prestur yrði kjörinn til tiltekins tíma. Fleira mætti benda á úr ræðu hans þó að það verði ekki gert að sinni. Hv. 4. þm. Suðurl. talaði skynsamlega um málið og á svipaðan hátt hv. 5. þm. Reykn., þ.e.a.s. að þeir rugla ekki saman formi og efni. Þessi till., eins og ég benti á við 1. umr. málsins, fjallar fyrst og fremst um það að láta endurskoða þessi gömlu lög, en ekki á hvern hátt það verði gert. A.m.k. hefur það komið glögglega .fram af máli manna sem annars eru samþykkir því sem hv. allshn. leggur til í málinu. Já, hv. 3. þm. Austf. leit nú fram hjá þessu atriði og fór rakleitt að ræða um afnám prestskosninga og tók til orða eitthvað á þá leið að hér ætti ekki að ræna fólk þeim rétti að velja sér sálusorgara. Það kom nú engum á óvart þó að þessi hv. þm. vildi velja sér góðan og gegnan sálusorgara að eigin mati. En honum fór sem öðrum, honum fór sem hv. 5. þm. Vestf., að hann sagði að það kæmi til álita að endurskoða þessi lög, m.a. að til mála kæmi að klerkar þyrftu að ganga undir kosningu á 4 ára fresti eins og alþm. Það hefur sem sé komið fram af máli þessara tveggja hv. alþm., sem ég hef hlýtt á og andmæla þessari till, að þeir geta báðir fallist á að endurskoða lögin. Það er kannske ekki ástæða til þess að fara miklu fleiri orðum um málið á þessu stigi. Það var gert nokkuð við fyrri umr. Þó er rétt að benda hv. alþm. á að áfellast ekki allshn. svo mjög fyrir álit hennar, heldur líta yfir grg. áður en þeir greiða atkv. um þetta mál. En þar er bent á að Kirkjuþing hafi a.m.k. fjórum sinnum mælt með breyt. á þessum lögum.  (Grípið fram í: Slíkri breytingu.)  Já, að vísu slíkri breytingu. Það má heyra að hv. þm. hefur lesið grg. 



Herra forseti. Ég get ómögulega sleppt þessu tækifæri til að taka þátt í umr. um þetta mál rétt einu sinni. Menn hafa látið þau orð falla hér að í þessu sambandi skiptu prestskosningar engu máli því að till. fjallaði alls ekki um þær. Þetta minnir mig á það að þegar Jón Hreggviðsson kom til Árna Magnússonar eða Arnas Arnæus til að ræða sin mál, þá sagði Arnas Arnæus við Jón Hreggviðsson: „Í þínu máli gildir einu um Jón Hreggviðsson.“ Þá sagði Jón Hreggviðsson: „Ha“ - og skildi ekki hvað hann var að fara. Og eins fer mér núna þegar ég heyri þennan málflutning, því að í lögum um veitingu prestakalla, nr. 82 frá 1915, er ekkert atriði um annað en prestskosningu og framkvæmd hennar, eins og allir menn hljóta að hafa séð sem lesið hafa lögin. Menn tala um að það megi breyta þessu, og það getur vel verið að það megi breyta fyrirkomulaginu. „Þegar prestakall losnar auglýsir biskup það með hæfilegum umsóknarfresti,“ segir í 1. gr. Það má vafalaust breyta þessu að það eigi ekki að auglýsa prestaköll. 2. gr.: „Kjörskrá skal vera þannig löguð að á henni séu 5 dálkar fyrir töluröð kjósenda.“ Það má vel vera að þessir dálkar megi vera fleiri eða færri. 3. gr.: „Nú telur einhver sér ranglega sleppt af kjörskrá eða einhver ranglega tekinn á hana, og skal hann þá kæra bréflega fyrir sóknarnefnd áður en vika sé liðin“ o. s. frv. Það getur vel verið að þetta eigi að vera hálfur mánuður eða jafnvel 3 dagar. 4. gr.: „Þegar sóknarnefnd hefur gengið til fullnaðar frá kjörskrá sendir hún prófasti skýrslu um tölu atkvæðisbærra manna í sókninni“ o.s.frv. Þessu má eflaust breyta. 5. gr.: „Þá er umsóknarfrestur er á enda sendir biskup landsstjórninni skýrslu um það, hverjir sótt hafi.“ Það er óþarfi, það má lesa það í blöðunum. 6. gr.: „Sóknarnefnd stýrir kosningu í sókn hverri.“ Það geta aðrir gert. 7. gr.: „Nú er komin kjörfundardagur, og skal þá kjörstjórn koma á fundarstað á tilsettum tíma.“ Það er ekkert nauðsynlegt, það má vel láta kjósendurna bíða. 8. gr.: „Kjörstjórn skal hafa gerðabók er sérstaklega sé til þess gerð og löggilt af biskupi, kjörskrá og atkvæðakassa með sömu gerð og atkvæðakassar við alþingiskosningar.“ Þeir geta vel verið öðruvísi, kassarnir. 9. gr.: „Oddviti kjörstjórnar skýrir kjósendum frá því í fundarbyrjun hverjir séu í kjöri.“ Þetta eiga menn náttúrlega að vita. 10. gr.: „Áður en atkvgr. hefst skal kjörstjórnin opna atkvæðakassann og sýna kjósendum og umsækjendum, eða umboðsmönnum þeirra, að kassinn sé tómur.“ Ja, ef menn vilja ekki trúa því, þá náttúrlega eiga þeir rétt á að skoða það sjálfsagt. 11. gr.: „Þeir, sem neyta vilja atkvæðisréttar síns, verða að sækja kjörfund sjálfir.“ 12. gr.: „Í Reykjavík og öðrum stöðum og sóknum landsins, þar sem eru 1000 kjósendur eða fleiri, má kjósa á fleirum en einum stað.“ Þetta er alveg óþarfi. 13. gr.: „Þegar kosningarathöfn er lokið hvolfir kjörstjórn seðlunum úr atkvæðakassanum í umslög, sem til þess eru ætluð, og setur innsigli sín fyrir.“ Þessu má breyta. 14. gr.: „Kærufrestur yfir kosningu er 3 dagar.“ Af hverju 3 dagar? Af hverju ekki 4 dagar eða 5 dagar?  15. gr.: „Yfirkjörstjórn skipar biskup landsins og tveir menn aðrir er stjórnarráðið skipar til 5 ára í senn.“ 16. gr.: „Reynist miklir gallar á undirbúningi eða framkvæmd kosningar, enda hafi yfir því verið kært, getur landsstjórnin að fengnum till. yfirkjörstjórnar ónýtt kosninguna og fyrirskipað nýja.“ 17. gr.: „Hafi helmingur kjósenda í prestakallinu greitt atkv. á kjörfundi og fái einhver umsækjanda meiri hl. greiddra atkv., er hann kjörinn prestur og fær veitingarbréf ráðh. fyrir prestakallinu. Annars er stjórnin ekki bundin við atkvgr., og leitar hún þá till. biskups um það, hverjum umsækjenda kallið skuli veitt.“ Þetta má líka endurskoða sjálfsagt. 18. gr. fjallar um það ef aðeins er einn umsækjandi o.s.frv. 19. gr. fjallar um það að enginn, sem kosið hafi skriflega, sé skyldur til að skýra frá því fyrir rétti hvernig hann hafi neytt atkvæðisréttar síns. 20. gr.: „Hvorki kjörstjórnarformaður né nokkur annar, sem í kosningastofunni er staddur, má beinlínis eða óbeinlínis hvetja nokkurn kjósenda meðan á kosningu stendur til þess að kjósa einn umsækjanda öðrum fremur.“ 21. gr.: „Landssjóður stendur straum af útbúningi kjörseðla og útvegun atkvæðakassa til hvers prófastsdæmis.“ Þetta eru lögin. Þetta eru lögin sem við erum að tala hér um, og ég skil ekki að menn geti haldið því fram að það sé í raun og veru um neitt annað að ræða við endurskoðun á þessum lögum heldur en að afnema þessar kosningar. Það hlýtur að vera það sem vakir fyrir flm. og það sem allshn.- menn eru að fallast á með því að leggja til að þessi till. verði samþ. Ég sagði við fyrri hluta umr. um þessa till. að ég hefði ekkert á móti því að þetta yrði skoðað, og nú er ég búinn að skoða þetta og ég er alveg sannfærður um, að það getur ekkert annað vakað fyrir flm. till. en að afnema prestskosningar, og þess vegna er ég á móti till.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu gaman að fá öðru hverju skemmtilegar ræður. En mér datt í hug áðan, þegar hæstv. utanrrh. flutti ræðu sina, að í eina tíð var ég staddur á kvöldvöku, skulum við segja, og þar átti ágætur maður að lesa upp, og ég held að hann hafi tekið Gagn og gaman eða eitthvað þess háttar og lesið upp úr því á sinn sérstæða hátt, og þetta vakti mjög mikla kátínu. Mér fannst þessi upplestur áðan missa nokkurs marks, vegna þess að hæstv. síðasti ræðumaður hefði alveg eins getað tekið kosningalögin til Alþ. og lesið upp úr þeim alveg hliðstæða hluti. Hvernig væri það t.d. ef það væru engin ákvæði í kosningalögum til Alþ. um að það skuli auglýsa hverjir eru í framboði, menn geti bara lesið um það í blöðunum o.s.frv. Mér finnst í raun og veru að hér sé meira alvörumál á ferðinni heldur en svo að það sé rétt að taka á því á þennan hátt. Það er verið að tala um það hér að verið sé að tala um að málið snúist um breytingar á kosningalögum. Það má segja að það sé grunntónn. En málið snýst fyrst og fremst um það hvort menn vilja að þessi lög verði skoðuð af þingkjörinni n. og eins og ég sagði áðan reynt að finna einhvern flöt á því hvort samkomulag næst við það ráðgjafarþing sem starfar lögum samkvæmt við hliðina á Alþ. Það er spurningin. Og mér heyrist að menn hafi hér leitt hjá sér að ræða þetta atriði og reynt að snúa umr. að kosningalögum, eins og þau eru núna um veitingu prestakalla, til þess að leiða athyglina frá málinu sem er á dagskrá fyrst og fremst og á þann hátt taka upp þá stefnu hér að kasta stríðshanska. Hér er eingöngu verið að fjalla um það hvort hægt sé að ná einhverju samkomulagi um þetta. Með því að neita að taka þátt í þeim viðræðum er verið að kasta stríðshanska framan í hinn aðilann sem hefur æ ofan í æ óskað eftir því að þetta mál yrði betur skoðað. Það hefur verið spurt hér um einstök atriði. Það hefur verið spurt t.d. um það af hv. 5. þm. Vestf. hvort menn væru reiðubúnir til að breyta um kjör á biskupi. Ég held að það sé ekkert um kjör biskups í lögum um veitingu prestakalla. Þess vegna er ekki verið að fara fram á að það sé verið að samþ. að kjósa n. til að endurskoða lög um kjör biskups. Það má eflaust kjósa n. til þess líka. Það er alveg sjálfsagt að athuga það. En ég held nú satt að segja, samt sem áður, að kjör biskups sé nokkuð í því formi sem hefur verið tekið upp annars staðar. Það er auðvitað spurning hvort kjósa eigi biskup til lífstíðar. Ég sé ekki að til þess sé nein ástæða. Ég skal segja það strax. En ég sé engin rök mæla gegn því að biskup sé kosinn af starfsmönnum kirkjunnar, á sama hátt og rektor Háskólans t.d. er kosinn, hann er kosinn að vísu til ákveðinna ára, eða rektor Kennaraháskólans. Ýmislegt hefur þróast þar í þá átt að slíkar stöður séu ekki veittar eða kosið í þær til lífstíðar. Það má sjálfsagt skoða það. En ég sé bara ekki að það komi þessu máli nokkurn skapaðan hlut við. Ég sagði við fyrri hluta umr. um þetta mál að ég héldi að það væri ákaflega erfitt að tala um hinn heilaga kosningarrétt í þessu sambandi. Menn, sem eru komnir yfir fimmtugt, hafa aldrei fengið að segja eitt einasta orð um það hver þeirra sálusorgari er. Að þessu leyti lít ég kosningar þessar allt öðrum augum en hinar almennu kosningar þar sem kosið er með vissu árabili til Alþ. eða til sveitarstjórna. Kosningarréttur er hér ákaflega einskorðaður, og þarna er hreinlega um mat að ræða hvort útfæra á óbeinar kosningar, eins og þær tíðkast víða, eins og þær tíðkast í þessari virðulegu stofnun þar sem alþm. eru kosnir almennum kosningum og hafa umboð til þess að kjósa í nefndir og ráð - og til embætta jafnvel, - hvort það er útfært í þá átt eða hvort tekið er upp eitthvert annað form. Ég held nefnilega að það verði að líta fyrst og fremst á presta sem embættismenn, og ég hef aldrei kveðið hér upp neitt endanlegt álit mitt um hvað ég felldi mig við og hvað ég felldi mig ekki við. Spurningin er einmitt sú, hvort þessir embættismenn eigi að lúta einhverjum öðrum lögmálum um sín embætti heldur en aðrir, og ég tel það vel að þær umr., sem hafa farið fram hér á þinginu í vetur, leiða eflaust til þess að fólk hugsar um þetta meira en það hefur áður gert. Ég ber ekki saman þá aðstöðu, sem prestar einir embættismanna þyrftu að hlíta, að eiga starf sitt undir kosningum fjórða hvert ár út af fyrir sig. Ég held að prestar fari ekki út í þetta starf með þeim skilmálum. Ég tel að þarna gegni öðru máli en um kosningar á löggjafarsamkomu. Ég get ómögulega komið auga á það, sem hv. 3. þm. Austurl. sagði hér áðan og raunar hv. þm. Páll Pétursson, að það væri fært vald til biskups. Þarna stendur fullyrðing gegn fullyrðingu, og mér þætti vænt um að heyra á hverju þeir reisa sína fullyrðingu. Í þessu frv., sem verið er að ræða, eru mjög svipuð ákvæði og í lögum. Ef 2/3 hlutar kjörmanna koma sér saman, þá hefur biskup engan valkost, þá skal sá prestur hljóta embættið sem menn hafa komið sér saman um. Það var annað atriði sem kom fram hjá hv. 3. þm. Austurl., og það var að þessar umbyltingar allar væru komnar frá prestum. Ég held að ég verði nú aðeins að taka upp hanskann fyrir presta þar sem þeir eiga nú engan fulltrúa hér. Hvernig ætli standi á því að hver einasti leikmaður á Kirkjuþingi greiddi atkv. með þessum breytingum, bæði á síðasta og næstsíðasta Kirkjuþingi? Þeir, sem vorn andstæðir, voru prestar. Ég held því að þarna sé verið að taka á vandamáli sem er hvort tveggja vandamál safnaðanna sjálfra og vandamál prestanna. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég hélt að menn væru ekki svo einstrengingslegir að þeir stæðu hér upp hver af öðrum til þess, eins og ég sagði áðan, að kasta stríðshanska. Ég hélt að þeir gætu fallist á að það yrði kosin n. til þess að endurskoða þessi 60 ára gömlu lög. Og ég verð að taka undir það, að það hefur farið meira en lítið fyrir brjóstið á þeim að allshn. skuli hafa mælt með því að þessi n. yrði kosin. Ég leyfi mér að vara við því ef Alþ. hefur ekki þá viðsýni að koma til móts við óskir um að það verði sest niður og þetta mál skoðað.



Herra forseti. Ég er fyllilega sammála hæstv. utanrrh. í skilningi hans á störfum allshn. Samkvæmt þeirri grg., sem fylgir till., samkvæmt eðli laganna o;g samkvæmt þeim umr., sem fylgismenn og flm. málsins hafa haft í frammi, þá liggur það alveg ljóst fyrir að þessi endurskoðun stefnir að engu öðru en því að taka kosningarréttinn af söfnuðunum. Að því er nægilega skýrt vikið, að mér finnst, til þess að það sé ómögulegt að misskilja það. Það hefur komið hér fram hjá Gunnlaugi Finnssyni að hann leggur ofurlítið annan skilning en ég í þennan félagsskap, kirkjuna. Ég lít svo á að söfnuðurinn sé grundvallarfélagseiningin, en ekki Kirkjuþingið. Mér líst svo á að söfnuðirnir séu grundvallarfélagseiningar, söfnuðirnir sameinast í prestaköll, prestaköllin í prófastsdæmi o.s.frv., o.s.frv.  Hvort það sé ósæmilegt fyrir Alþ. að vera að fetta fingur út í vilja Kirkjuþings, - ég get ekki fallist á þá skoðun að það sé nokkuð ósæmilegt við það. Auðvitað ber okkur að hlusta eftir vilja Kirkjuþings og skoða hann vinsamlega í hvert skipti og í hverju máli, en að víð séum skyldugir til að fara í einu og öllu eftir vilja Kirkjuþings um kirkjuleg málefni, það er ég ekki tilbúinn að viðurkenna. Ég hygg að það mundi standa í ýmsum á hv. Alþ. að láta Búnaðarþing t.d. einrátt um málefni landbúnaðarins. að ályktanir Búnaðarþings yrði teknar gjörsamlega sjálfkrafa sem ályktanir Alþ. Það mundi standa í mér að taka ályktanir Verslunarráðs um málefni verslunarinnar gjörsamlega sjálfkrafa sem sjálfsagðar ályktanir Alþ. Það er vafalaust margt í kirkjunnar málefnum sem ástæða væri til að endurskoða og ástæða fyrir Kirkjuþing að belta sér fyrir og óska breytinga á. Kirkjan er fornbýl stofnun og býr að gömlum lögum. Og það er henni raunar heiður. Sumir hlutir verða úreltir og tíðarandinn breytist talsvert mikið á löngum tíma, en 60 ár er ekki langur tími í sögu kirkjunnar, ég er ekki fáanlegur til þess að viðurkenna það. Segjum að Kirkjuþing kæmi sér t.d. saman um það á næsta hausti að Alþ. taki til athugunar eitthvað af hinum fyrri málum, eitthvað af hinum eldri lagaákvæðum um kirkjumál, t.d. eins og konungsbréf um legorð presta frá 1646, ellegar þá dönsku lög Kristjáns V frá 1683, þar sem segir: „Hver sá prestur, er gengur að eiga konu er annar maður hefur legið, eða hefur samrekkt konu sinni áður en þau voru gefin saman, skal að undangenginni löglegri málsókn hafa fyrirgert embætti.“ Það er ómögulegt fyrir prestana að búa við þetta. Ef að Kirkjuþing færi fram á við okkur alþm. að gera nú úrbætur þarna samkvæmt tíðarandanum, - ég er ekki að hvetja til neinnar lausungar eða spillingar, þið megið ekki misskilja það. en tíðarandinn er bara orðinn nokkur annar en þegar þessi lög voru rituð á bók, - þá teldi ég ekki vansalaust ef Alþ. yrði við þeirri bón.



Herra forseti. Ég er ekki nálægt því nógu vel að mér í innviðum samvinnuhreyfingarinnar til þess að geta vitnað bókstaflega til þeirra reglna sem þar gilda um kosningar, en mér skildist á samtali manna hér í hinni hv. d., að jafnvel deildarstjórar séu kjörnir af deildum, það sé það mikið lýðræðisfyrirkomulag þar að deildir fái að kjósa sér deildarstjóra. Og þá sjá menn í svo miklu stærra máli eins og kosningu prests, hvort það sé ekki meira en eðlilegt að þar sé um almennar kosningar að tefla. Mér þótti þetta afbragðsræða hjá hæstv. utanrrh., og svo fer það náttúrlega eftir þroska manna á hinu háa Alþ. hvort þeir leggi að jöfnu lestur upp úr lagasafni og Gagn og gaman, en hann kom alveg að meginmáli þess sem hér er til umr. Það var vegna orða hv. þm. Friðjóns Þórðarsonar þegar hann vildi leiða rök að því að við í máli okkar, hv. þm. Karvel Pálmason og ég, hefðum eiginlega verið til viðræðu um það og talið eðlilegt að samþykkja þessa till., þar sem víð gerðum því skóna að vel mætti líta á ýmislegt í þessu til endurskoðunar, sem gerði það að verkum að ég sá mig til knúinn sérstaklega að standa hér upp, vegna þess að ég tók skýrt fram sem og hann gerði, hv. þm. Karvel Pálmason, að við gætum ekki fylgt þessari till. þar sem forsendur hennar væru þær að hrinda núverandi fyrirkomulagi um veitingu prestakalla, um hina almennu kosningu presta. Það kom fram við upplestur hæstv. utanrrh, að lögin, eins og menn vissu, fjalla einvörðungu um þetta fyrirkomulag og ekkert annað er þarna í boði en að hrinda þessari aðferð sem við er höfð. Það getur enginn, sem ekki vill breyta til í þessu efni samþykkt þessa till. þar sem hún gengur út á ekkert annað. Það er verið að reyna að skáskjóta henni hérna í gegnum þingið. Menn athugi að það er verið að reyna að setja á laggirnar u., sem endurskoði þetta, og vinna málinu þann veg framgang. Ekkert annað er hér á ferðinni. Grunntónninn, segir hv. þm. Gunnlaugur Finnsson, er endurskoðun á þessu fyrirkomulagi. Það er allur tónninn, það er öll hljómkviðan í þessu tali hjá þeim sem fylgja vilja þessari breytingu. Þar er lagið sungið til enda, þar sem lögin, sem á að endurskoða, fjalla um ekkert annað en þetta fyrirkomulag. Og eins og kom fram í upplestri hæstv. utanrrh., þá er öll aðferðin við kosninguna sjálfa og framkvæmd hreint aukaatriði sem engum manni dettur í lifandi hug að leiða hugann að að þurfi endurskoðunar við, - að sjálfsögðu ekki. En ég legg alveg sérstaka áherslu á þetta, að bað verði ekki snúið út úr því sem skýrlega kom fram í mínu máli og raunar hv. þm. Karvels Pálmasonar, að ástæðurnar til þess. að ekki kemur til greina að við getum samþykkt þessa þáltill., eru forsendur till. sem snúast um ekkert annað en að afnema almennar prestskosningar. Ég vil svo, herra forseti, fara þess á leit að umr. um þessa þáltill. verði frestað. Enda þótt ég ætti ekki von á því að tala mig dauðan í þessu máli, þá er nú samt svo komið, en ég vildi af sérstökum ástæðum óska þess við herra forseta að hann frestaði umr. og afgreiðslu till.



Herra forseti. Ég má til að segja örfá orð í viðbót, þó ekki sé til annars en að fagna því innilega að vinur minn, hæstv. utanrrh., er ekki enn þá svo illa haldinn af embættisáhyggjum að hann geti ekki brugðið á leik eins og stundum í gamla daga og farið á kostum hér í ræðustól. En í ræðu sinni tókst honum að sanna að það má breyta öllum greinum laganna sem hann las upp, því að hann endaði jafnan á því: Þessu má sjálfsagt breyta. Það eru ekki mín orð að hv. alþm. séu skyldugir til að fara í einu og öllu að vilja Kirkjuþings. Það er fjarri því, eins og lá þó í orðum hv. 3. þm. Norðurl. v. Ég veit líka að mörg atriði í löggjöf kirkjunnar eru orðin mjög gömul og þarfnast vafalaust endurskoðunar og athugunar. En ég verð að ítreka það, sem ég sagði hér áðan, að lög um Kirkjuþing eru þó ekki eldri en frá 1957, og það var í 14. gr. þeirra laga sem ég leyfði mér að vitna í í ræðu minni áðan. Kirkjuþing er skipað bæði lærðum og leikum, og það stendur beinlínis í þeirri löggjöf að það eigi ráðgjafaratkvæði og tillögurétt, m.a. um mál sem heyra undir verksvið löggjafarvaldsins. Um þessa till. hefur orðið algjör eining í allshn. Ef hv. alþm. eða allstór hópur þeirra er áfjáður ? að fella þessa till. hv. allshn., þá vil ég benda þeim á hvort ekki er eins gott hreinlega að afnema lög um Kirkjuþing, ef við eigum að láta eins og vind um eyru þjóta það sem þar er samþykkt og ítrekað á hverju Kirkjuþinginu eftir annað. Hitt er svo annað mál, hvort hv. alþm. vilja fara eftir lögum um Kirkjuþing. Við verðum þó að viðurkenna að við höfum sjálfir sett þau lög, eða a.m.k. allstór hópur þeirra, sem nú sitja hér á Alþ., hefur sett lögin frá 1957, og þau ber að virða eins og önnur lög sem hv. Alþ. setur.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég lýsi víðhorfum mínum hér við fyrri umr. þessarar till. og mín viðhorf eru óbreytt. Ég vil aðeins láta í ljós undrun mína yfir því sem mér finnst einna líkast fullkominni meinloku í höfði margra þeirra hv. þm. sem hér berjast hnúum og hnefum gegn því að þessi þáltill. á þskj. 367 um endurskoðun á lögum um veitingu prestakalla verði afgreidd frá Alþ. eins og venjuleg þingmál. Ég satt að segja skil ekki þetta. Mér finnst felast í þessu einhver undarlegur ótti og dæmalaus íhaldssemi. Já, fyrr má nú vera íhaldssemin að vilja ekki ljá máls á því að lofa nefnd manna að endurskoða 60 ára gömul lög. Um leið felst í þessari afstöðu að mínu mati allt að því gerræðisleg tilhneiging viss hluta hv. alþm. til þess að verða ekki við óskum fjölmargra borgara í landinu um að Alþ. taki afstöðu til ákveðins máls, og ég sé ekki að þetta sé okkur alþm. sæmandi. Það liggur í hlutarins eðli að það er ekki þessi n., sem till. gerir ráð fyrir, sem á að ákveða eitt eða neitt um það hvort prestskosningar verði afnumdar eða ekki. Að sjálfsögðu á málið eftir að koma fyrir Alþ. aftur, og það eru alþm. sem þá taka afstöðu um það, hvaða skipan við viljum hafa á þessu máli. Það er engu líkara en þessi hópur hv. þm. ímyndi sér að þeir verði heilaþvegnir milli þinga, að þeir missi réttinn til þess að taka afstöðu til nýs máls sem væntanlega kæmi fram að athugun þessarar nefndar lokinni. Ég vil því ítreka fyrri afstöðu mína og það sem ég hef sagt hér: Mér finnst það fyrir neðan virðingu Alþ. að skella skollaeyrum við ítrekuðum óskum Kirkjuþings sem ég vil ekki telja ómerkari stofnun en hverja aðra í okkar þjóðfélagi, nema síður væri. Þess vegna er það tvímælalaust skylda okkar að leyfa þessari þáltill. að koma til framkvæmda, og síðan kemur svo að okkar mati seinna meir að ákveða hvort og hvernig við viljum breyta núverandi skipan á þessum málum, þ.e.a.s. hvort víð viljum afnema prestskosningar eða hvort við viljum það ekki. Eins og hér hefur komið fram, þá geta margvíslegar breytingar komið fram sem þyrftu ekki tvímælalaust að afnema þær með öllu. En endurskoðun á þessum lögum getur alla vega ekki skaðað og endanlega verður það Alþ. sem ræður hver árangur verður af þessari endurskoðun.