Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að umræða utan dagskrár fer fram að loknum fyrirspurnum og atkvæðagreiðslum, stundarfjórðungi fyrir fjögur, um málefni Þjóðmenningarhúss og Þjóðskjalasafns. Málshefjandi er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir en hæstv. forsrh. Davíð Oddsson verður til andsvara.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsrh. vegna málefna sem lúta að einkavæðingu Landssímans og einkavæðingarnefnd og störfum hennar. Reyndar ber vel í veiði því að mér er tjáð að nú séu öll ráð á sömu hendi, og hæstv. forsrh. sé jafnframt starfandi hæstv. samgrh. þannig að í einum og sama manninum sameinast þá forræði fyrir þessum málum öllum. Bæði hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. hafa á síðustu dögum eða vikum lýst því áliti sínu að ólíklegt sé að Landssíminn verði seldur í þessari lotu eins og ég hygg að það hafi verið orðað. Öll þekkjum við þau ósköp sem dunið hafa á þessu fyrirtæki á undanförnum dögum og vikum og við getum væntanlega öll reynt að setja okkur í spor starfsmanna fyrirtækisins, hvernig þeim líður og hvernig það er að reyna að sinna sínum daglegu störfum og skyldum við aðstæður af þessu tagi. Þess vegna, herra forseti, og í ljósi yfirlýsinga ráðherra vekur það nokkra furðu að af því berist fréttir að einkavæðingarnefnd sé enn á flandri um heiminn að reyna að selja. Því hljóta þær spurningar að vakna hvenær í ósköpunum þessu eigi að linna. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. forsrh.: Stendur ekki til að ríkisstjórnin, ráðherranefndin um einkavæðingu, gefi einkavæðingarnefnd fyrirmæli um að setja söluáform um Landssímann á ís? Er það skoðun ráðherranefndar um einkavæðingu að Landssíminn sé góð söluvara um þessar mundir í ljósi þess sem á því fyrirtæki hefur dunið? Eru ekki orðin öll rök til þess að hætta við áformin um skeið og gefa fyrirtækinu kost á starfsfriði og róa málin niður? Ég vænti þess að hæstv. forsrh. geti svarað fyrir þetta.

Herra forseti. Það er áríðandi að menn missi ekki sjónar á aðalatriðum þótt á ýmsu gangi. Aðalatriðið er náttúrlega það að Síminn stendur afskaplega vel sem fyrirtæki, er traust og öflugt fyrirtæki, og sá gauragangur sem orðið hefur í kringum hann hefur engu breytt um það efni Símans. Menn mega því ekki láta það rugla sig eða fara neitt út af sporinu í því sambandi. Það sem við hæstv. utanrrh. sögðum báðir var að það væri mat okkar að það væru minni líkur á því en meiri að Síminn mundi seljast í þessari lotu eða jafnvel á þessu kjörtímabili. Við tókum jafnframt fram, báðir tveir, að Síminn er enn þá gott fyrirtæki til sölu. Það er æskilegt að Síminn hverfi til einkaeignar. Það var samþykkt á Alþingi, ekki eingöngu af ríkisstjórninni eða flokkum þeirra heldur með miklum meiri hluta. Þá niðurstöðu hljóta menn að virða. Sú niðurstaða stendur enn þá og það er alveg sjálfsagt að einkavæðingarnefndin ræði við hinn danska aðila og ljúki þeim þáttum á annan hvorn veginn. Það er ekki nema sjálfsagt að það sé gert. Viðræður voru í gangi og sjálfsagt er að þeim sé haldið áfram. Þær viðræður breyta ekki á þessari stundu því mati mínu, eða hæstv. utanrrh. hygg ég, að ekki séu neinar verulegar líkur á að Síminn seljist í þessari lotu. En menn mega ekki láta þann storm sem nú geisar, hvort sem það er í vatnsglasi eða annars staðar, rugla sig varðandi Símann. Þær forsendur sem voru fyrir sölu hans eru auðvitað fyrir hendi eftir sem áður. Það gefur augaleið.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki um það deilt að stjórnin hefur tilskildar heimildir til að selja Símann, og lögformlega getur hún haldið því áfram ef henni sýnist svo. En það sem verið er að spyrja um hér eru þær aðstæður sem hafa skapast og upp eru komnar. Það er væntanlega ekki til þess að létta mönnum þetta verkefni að fyrir liggja yfirlýsingar formanna stjórnarflokkanna af því tagi sem ég vitnaði til áðan. Síminn er gott fyrirtæki, eða a.m.k. var hann það, en það er algjörlega ljóst að fyrirtækið hefur orðið fyrir stórfelldum áföllum. Ástandið er ekki betra en svo að þar er forstjóri á leigu um þessar mundir. Það er enginn fastráðinn forstjóri fyrir fyrirtækinu. Stjórnin er rétt liðlega hálfmönnuð því að þar hlaupa menn fyrir borð eða bíða í örvæntingu eftir næsta aðalfundi til þess að geta losnað þaðan út ef marka má fréttir fjölmiðla. Það er því ekki eins og allt sé í lagi á þeim bæ, herra forseti. Síðan er starfsmannamórallinn þannig að menn eru reknir ef þeir taka borgaralegar skyldur sínar fram yfir hlýðni við höfðingjana sem heimta að allt fari leynt sem að þeim snýr. Ég held því að hæstv. forsrh. verði að rökstyðja það betur en hann gerði áðan að núna sé góður tími til að selja Símann.

Herra forseti. Það stendur sem við höfum sagt, við seljum ekki Símann nema við fáum gott verð fyrir hann. Nýlega fengum við það mat frá Reykjavíkurborg, sem margir taka mikið mark á um þessar mundir, að þetta væri heldur betur gott verð sem væri á Símanum  Eins og ég segi er alveg ljóst að jafnvel þó að komið hafi upp álitamál eins og varðandi greiðslu til stjórnarformanns, hvort stjórnin hefði ekki átt að vita um það sem sjálfsagt hefði verið, og fleira þess háttar breytir það engu um sölugæði Símans. Þetta er einhver reginmisskilningur eða menn eru vísvitandi að reyna að rugla málum saman eða menn eru ekki betur að sér en þetta sem ég held að geti varla verið með eins þingreyndan og vanan mann og hv. formann Vinstri grænna. Menn geta verið vinstri sinnaðir en aldrei grænir í þeim skilningi.

Herra forseti. Það er langbest að það fari saman, að menn séu bæði grænir og vinstri sinnaðir. Ég held að hæstv. ríkisstjórn, ráðherranefnd um einkavæðingu --- það vill svo til að ég fletti upp á skipunarbréfi einkavæðingarnefndar og þar kemur fram að nefndin starfar á ábyrgð ráðherranefndar þannig að hér er um mjög sérstaka stjórnskipaða nefnd að ræða. Hún er á ábyrgð ráðherranefndar í hverri ráðherrar beggja stjórnarflokkanna sitja --- ég held að þessi ágæta nefnd og nefndin sem starfar í umboði hennar, einkavæðingarnefndin, ættu að huga að því að þetta fyrirtæki þarf starfsfrið. Þarna vinnur starfsfólk og þarna er afar mikilvægum verkefnum sinnt. Það getur ekki verið þessu fyrirtæki til framdráttar eða þessu fólki þægilegt sem þarna er að reyna að vinna vinnuna sína. Það getur ekki verið gott að vinna við þetta ástand þegar svo við bætist að það veit aldrei frá degi til dags hver komi til með að eiga það þegar það vaknar að morgni. Þessu ástandi verður að linna, herra forseti, og ég geri þá kröfu að ríkisstjórnin taki af ábyrgð á þessu máli.

Herra forseti. Það er dálítið gamaldags sjónarmið að segja að það sé starfsmönnum til einhverra vandræða að menn viti ekki hver eigi fyrirtækið frá degi til dags. Við þekkjum það að stærstu fyrirtæki á hlutabréfamarkaði lúta þeim lögmálum að þar getur eignarhald færst til á einu auga lifandi bragði. Þess eru ótal dæmi. Ég hef aldrei heyrt starfsmenn kvarta undan slíku. Það fer líka allt eftir því hver á fyrirtækið og við erum einmitt að stefna að því, þingmeirihlutinn hér ríflegur, að fyrirtækið fari á markað og þá veit maður aldrei frá degi til dags hver á fyrirtækið. Þannig er lögmálið á markaðnum hvort sem menn vilja hlíta þeim markaði eða ekki, og sumir eru ekki mjög hrifnir af honum.

Virðulegi forseti. Alþjóðasamfélagið hefur smám saman verið að átta sig á því hve mikilvægir starfsmenn einstakra fyrirtækja geta verið í baráttu gegn lögbrotum og spillingu í samfélögum, hvort heldur þeir eru opinberir eða starfa hjá einkafyrirtækjum. Tilefni þessarar fyrirspurnar er brottrekstur starfsmanns Landssíma Íslands hf. vegna upplýsinga sem hann veitti fjölmiðli, þ.e. upplýsingar um samning hæstv. samgrh. og stjórnarformanns Landssímans um sérstaka greiðslu til einkafyrirtækis þess síðarnefnda. Það hefur komið fram að þessi samningur stenst hvorki að efni til né formi ákvæði hlutafélagalaga. Það er alvarlegt ef skilaboðin til samfélagsins verða þau ein að hver sá sem treystir sér til að upplýsa um lögbrot, treystir sér til að upplýsa um spillingu, geti átt það á hættu að missa starf sitt. Það er með öllu ólíðandi að sendiboði válegra tíðinda skuli hengdur meðan þeir sem brutu af sér sitja áfram. Í þessu tilviki á fyrst og fremst að meta upplýsingarnar sjálfar, efni þeirra og eðli, en ekki beina sjónum að uppljóstraranum sjálfum eins og fyrirtækið hefur gert. Það getur ekki ríkt sérstakur trúnaður um ólögmætar aðgerðir og spillingu yfirmanna fyrirtækisins og hæstv. ráðherra. Því beini ég eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. forsrh., leiðtoga ríkisstjórnarinnar, hvort hann hyggist beita sér í þessu máli, í fyrsta lagi vegna brottvikningar starfsmanns Landssíma Íslands og í öðru lagi, og ekki síður, vegna hins ólögmæta samkomulags stjórnarformannsins og samgrh.

Herra forseti. Ég kom ekki að máli þessa starfsmanns sem þarna er nefndur frekar en samgrn. Það er forstjóri fyrirtækisins sem tekur slíka ákvörðun en mörgu villandi hefur verið haldið fram í því sambandi. Það er alls ekki augljóst að starfsmaðurinn hafi verið að upplýsa um brot á lögum nema þá starfsmaðurinn hafi jafnframt vitað að þessi samningur hafi ekki verið kynntur í stjórn félagsins. Hvernig gat hann vitað það? Hann gat ekki vitað það. Hann hafði engar forsendur í höndum sínum um að hann væri að koma upp um brot á lögum, fjarri því. Sumt sem menn hafa haldið fram í sjónvarpi um slíka hluti er alveg fyrir neðan allar hellur. Það skal ég fullyrða að ef starfsmaður Dagblaðsins gæfi öðrum aðilum upplýsingar úr bókhaldi fyrirtækisins yrði hann ekki starfandi þar deginum lengur. Það er náttúrlega alveg ljóst að starfsmaðurinn sem þarna um ræðir hafði fullt af öðrum úrræðum en þessu. Hann gat talað við hinn nýja forstjóra fyrirtækisins sem var settur inn í þetta starf vegna þess að hinn forstjórinn naut ekki lengur trausts. Hann gat komið fram með þessar upplýsingar til hans. Hann gat komið þessum upplýsingum til stjórnar fyrirtækisins ef hann kaus að gera það. Að gera þjóðhetju úr þessum manni er fyrir neðan allar hellur þegar menn eru að slá pólitískar keilur. Það er alveg fyrir neðan allar hellur. Auðvitað verða allir starfsmenn að njóta trausts innan fyrirtækja, hver sem það er. Mér finnst út í bláinn þegar menn eru að slá þær keilur að þarna hafi einhver maður gerst þjóðhetja í þessum efnum. Þessi sömu lögmál gilda um öll fyrirtæki landsins, og því skulu menn gera sér grein fyrir.

Virðulegi forseti. Af svörum hæstv. ráðherra má ætla að hann hyggist ekki beita sér neitt sérstaklega í þessu tiltekna máli. Það er dálítið sérstakt, virðulegi forseti, að menn skuli kalla það að verið sé að slá pólitískar keilur. Alþjóðasamfélagið hefur mjög víða, og mörg lýðræðisríki, verið að taka upp og setja sér lög og reglur um að í tilvikum eins og þessu skuli vernda einstaklinginn, skuli vernda starfsmennina, og það er hvatning til að þeir upplýsi um slíka hluti. Það er alveg ljóst, og það hefur komið fram í þessari umræðu, að það sem upplýst var um stenst ekki ákvæði hlutafélagalaga. Því ítreka ég þá fyrirspurn til hæstv. forsrh. --- ég hlýt að ítreka hana í ljósi þess sem fram hefur komið --- hvort hann hyggist beita sér eitthvað sérstaklega. Komið hefur fram að hann hyggist ekki beita sér gagnvart þessum starfsmanni en hyggst hann beita sér sérstaklega varðandi þetta ólögmæta samkomulag hæstv. samgrh. og stjórnarformanns Símans?

Herra forseti. Það liggur sem sagt fyrir að viðkomandi starfsmaður var ekki að upplýsa um neitt refsivert athæfi sem hefði átt sér stað. Það er það sem menn hafa rætt um í alþjóðasamfélagi. Menn verða að fara rétt með. Þessi ágæti starfsmaður, hver sem hann er, hafði ekkert fyrir sér í því á þessu augnabliki að hann væri að upplýsa um lögbrot, ekki nokkurn skapaðan hlut. Hann hafði margar aðrar leiðir innan fyrirtækisins án þess að bregðast trausti og trúnaði þess. Þess vegna er fáránlegt þegar menn í stjórnarandstöðu, sem eru í vandræðum með stjórnarandstöðu sína, skuli leggjast niður á það plan sem ég horfði á formann Samfylkingarinnar gera í sjónvarpinu, grípa í einhverjum vandræðagangi aftur og aftur einhver svona mál sem síðan kemur á daginn að eru tóm endaleysa, og sá málflutningur allur. Þessi starfsmaður innan fyrirtækisins þarf auðvitað að gæta þess að hann hefur ekki leyfi til þess að fara með fleipur í fjölmiðla af þessu tagi eða til annarra aðila. Hann er bundinn trúnaði. Þannig gildir það alls staðar í þjóðfélaginu. Það er ekki um það að ræða að verið væri að upplýsa að menn væru að hylma yfir refsiverðan atburð. Ekkert slíkt dæmi lá fyrir. Mér finnast því þessar pólitísku keilur vera langt fyrir neðan virðingu venjulegra almennra þingmanna sem auðvitað eiga alla virðingu skilda, ég tala ekki um forustumanna í flokkum.

Virðulegi forseti. Það er léttvægur útúrsnúningur hjá hæstv. forsrh. að beina ummælum sínum til formanns Samfylkingarinnar. Kjarni málsins er sá, og það hefur komið fram, að hér var um að ræða aðgerðir stjórnarformannsins og hæstv. samgrh. sem fá ekki staðist hlutafélagalög. Þetta liggur fyrir og er algerlega kristaltært í þessari umræðu. Það er búið að beina þeirri fyrirspurn til forsrh. sí og æ héðan úr þessum ræðustól um það hvort hann hyggist beita sér eitthvað vegna þessa. Þetta liggur algerlega fyrir. Hæstv. forsrh. kýs, í stað þess að svara fyrirspurninni, að gera lítið úr þeim upplýsingum sem þarna komu fram sem að mínu mati eru grundvallarupplýsingar og forsendur þess að við getum rekið öflugt samfélag og veitt stjórnmálamönnum og forustumönnum í hvívetna nægilegt aðhald. Það er alveg fráleitt, virðulegi forseti, ef hæstv. forsrh. ætlar að skjóta sér undan því að svara hvort hann hyggist beita sér vegna hins ólögmæta samkomulags sem nú liggur fyrir.

Herra forseti. Ég hef svarað þessu eins skýrt og hægt er fyrir svona sæmilega meðalgreinda menn og jafnvel þar fyrir neðan. Þegar mál standa eins og þau standa í þessu dæmi er ekki efni til þess. Þessi starfsmaður hafði ekki fyrir sér að neitt brotlegt hefði átt sér stað. Hann hafði það ekki fyrir sér að málið hefði aldrei verið borið það undir stjórn fyrirtækisins. 

Hæstv. forseti. Skýrsla Sivjar Friðleifsdóttur um niðurstöðu 7. aðildarríkjaþings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar var rædd á Alþingi þann 19. nóv. sl. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: ,,Á grundvelli niðurstöðunnar í Marrakesh verður lokið við endurskoðun stefnumótunar íslenskra stjórnvalda í loftslagsmálum og er stefnt að því að leggja hana fyrir ríkisstjórn fyrri hluta næsta árs. Samhliða hefur hafist undirbúningur að fullgildingu Íslands á Kyoto-bókuninni og er stefnt að því að leggja þingsályktunartillögu þar að lútandi fyrir Alþingi á næsta ári.`` Þar er einnig frá því sagt að vonir séu bundnar við að nægjanlega mörg iðnríki gangi frá fullgildingu bókunarinnar fyrir heimsráðstefnu um sjálfbæra þróun sem haldin verður í Jóhannesarborg síðsumars svo að ljóst verði þá hvenær bókunin öðlist gildi. Ég leyfi mér að nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. umhvrh. hvenær vænta megi að endurskoðun íslenskra stjórnvalda ljúki og hvort umhvrh. hyggist sjá til þess að Kyoto-bókunin verði fullgild á yfirstandandi þingi og þá í tæka tíð fyrir ráðstefnuna í Jóhannesarborg. Mig langar einnig að gera að umræðuefni hér nýlegar fréttir frá Bandaríkjunum en þar hafa stjórnvöld gert tillögur um frjálsa samninga um minnkun losunar gróðurhúsalofttegunda. Eins og kunnugt er sagði Bandaríkjastjórn sig frá Kyoto-bókuninni í fyrra en er víst enn þá aðili að loftslagssamningnum. Forsvarsmenn ESB, Japans og Bretlands hafa gagnrýnt tillögur Bandaríkjastjórnar sem í raun þýða 33% aukningu á losun á 20 ára tímabili til 2012. Það væri fróðlegt að heyra, herra forseti, hvort hæstv. umhvrh. hefur kynnt sér þessar tillögur og hvaða skoðun hún hefur á þeim.

Virðulegur forseti. Það er svokölluð ráðuneytisstjóranefnd sem vinnur að tillögum um stefnumótun varðandi Kyoto-samkomulagið. Þeirri vinnu er ekki lokið þannig að ég get ekki upplýst hér og nú nákvæmlega hvenær við komum með þá stefnu inn í þingið en a.m.k. er sú vinna á lokastigi. Ég hef beitt mér fyrir því að Kyoto-bókunin verði fullgilt á yfirstandandi þingi. Núna er uppi í utanrrn. verið að vinna að því að útbúa þau plögg. Mér er kunnugt um að það er frekar flókið að þýða bókunina vegna þess að það eru mörg þung og ný tækniorð í þessari bókun eins og reyndar í öðrum bókunum sem við höfum áhuga á að fullgilda bráðlega samanber samninginn um þrávirk lífræn efni og fleiri slíka samninga. Einnig var spurt um stefnumótun Bandaríkjanna. Ég hef skoðað það sem forseti Bandaríkjanna hefur látið hafa eftir sér opinberlega upp á síðkastið og ég fagna því að Bandaríkjamenn ætla að setja talsvert af fjármunum í rannsóknarstarfsemi. Hins vegar hefði ég gjarnan viljað sjá þá koma meira að Kyoto-bókuninni sjálfri en þeir hafa kosið að gera. Ég hef lýst því yfir áður að ég tel að þegar við unnum Kyoto-bókunina til enda reyndum við að hafa hana þannig að Bandaríkjamenn mundu eiga auðveldara með að koma að henni síðar. Þeir eru stærsti einstaki losarinn á gróðurhúsalofttegundum í heiminum þannig að það væri eðlilegt að þeir kæmu að Kyoto-bókuninni af því að hún er eina bókunin, eina ferlið eða leiðin, sem aðrir í alþjóðasamfélaginu hafa sameinast um að ganga.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. svörin og ég vona að ráðuneytisstjóranefndin haski sér og skili tillögunum sem allra fyrst því að þetta þing mun ekki standa lengi fram á vorið. Ef á að fullgilda eða staðfesta Kyoto-bókunina verður að halda nokkuð vel á spöðunum, herra forseti. Einnig er það alveg rétt hjá hæstv. umhvrh. að eina leiðin í þessu ferli er að vera þátttakandi, fullgildur þátttakandi. Því setur óneitanlega að manni beyg að heyra hvernig tillögurnar hafa verið formúleraðar af Bandaríkjastjórn í þessu efni, ekki síst í ljósi þess, herra forseti, að nú þegar losa Bandaríkjamenn fjórðung allra gróðurhúsalofttegunda á jörðinni.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. viðskrh. Við höfum mjög rætt um fákeppni í dagvöruverslun á síðustu missirum. Í ljós hefur komið að eitt fyrirtæki á Íslandi, Baugur, selur um það bil 60% af dagvörum í landinu. Annað fyrirtæki, Kaupás, selur um það bil 20% og önnur fyrirtæki minna. Menn spyrja sig mjög gjarnan um það hvort afslættir sem þessi stóru fyrirtæki fá séu í raun að skila sér til neytenda. Það á við um afurðasölufyrirtæki, samtök iðnaðarins og fleiri fyrirtæki sem veita stóru fyrirtækjunum afslætti, og menn eru ekki klárir á því að þeir skili sér. Kartöflubóndi sagði mér t.d. ekki alls fyrir löngu að skilaverð á kartöflum til hans síðustu 10 árin hafi verið 39 kr. fyrir hvert kíló. Ég hef skrifað um það í blöð og reyndar fleiri tekið undir þær hugmyndir mínar hvort ekki bæri að sýna í verðmerkingu á vörum hvernig verðmyndun á sér stað, þ.e. fram komi hvað ríkið fái, hvað birgjarnir eða afurðasölufyrirtækin fá og hvað í raun og veru fyrirtæki sem eru að selja þessa dagvöru fá í sinn hlut. Með þessum hætti sæjum við hverjir væru í raun vinir neytenda. Þetta er mjög létt að gera. Fyrirtæki eru með fullkomnar tölvur og það má mjög vel sýna þetta. Ég mundi hvetja þessi stóru verslunarfyrirtæki til að verðmerkja vöruna þannig að neytandinn sjái hvernig verðmyndun á sér stað, og ég spyr hæstv. viðskrh. hvort hún og ríkisstjórnin hafi velt þessum möguleika fyrir sér.

Herra forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að það er fákeppni í dagvöruverslun, og margt væri hægt að segja í tengslum við það í sjálfu sér. Það sem hann vakti sérstaklega máls á er hvort hægt sé að skipta upp í vöruverði hvernig verðmyndunin á sér stað og þannig átta sig betur á hvar álagningin er fyrst og fremst í verðmynduninni eins og ég skil þetta. Þetta er reyndar mál sem við höfum aðeins fjallað um í ráðuneytinu og við höfum fengið ábendingar frá framleiðendum sem lúta að þessu. Ég tek undir með þingmanninum að ég held að það væri alveg þess virði að athuga hvort þetta getur gengið. Í tilefni þessarar fyrirspurnar ætla ég líka að geta þess að Hagstofan hefur athugað verð, og hefur ASÍ m.a. hvatt til þess að verðkannanir verði gerðar á fleiri stigum. Það gæti líka skipt máli í sambandi við að átta sig á álagningunni, hvar hún er óeðlileg enda halda ýmsir því fram að á einhverju stigi sé hún það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðn.- og viðskrh. fyrir þetta svar. Mér finnst það mun einfaldari leið en að splitta upp stórum fyrirtækjum eins og Baugi, t.d. að verðmerkingar verði sýnilegar. Þannig væri sýnilegt hvernig verðmyndun á sér stað. Eins og fram kemur í frammíkalli hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni kæmi fram á hvaða ríkisstjórnarborði þetta er, hjá hvaða ráðherra. Ég vil gjarnan sjá í verðmerkingum hverjir eru vinir neytenda. Við sjáum það í verðmerkingunni. Tölvutæknin er með þeim hætti, eins og komið hefur fram, að það er mjög létt að gera þetta. Við eigum framsækin verslunarfyrirtæki, ég geri ekki lítið úr því. Fyrirtæki eins og Bónus býður líklega eitt lægsta verð sem hægt er að hugsa sér en þeir eiga líka að sýna fram á hvernig þetta verð verður til og það verður best gert með verðmerkingum sem þessum.

Virðulegur forseti. Ég beini máli mínum til hæstv. fjmrh. og ræði um virðisaukaskatt vegna umferðar um veggöng undir Hvalfjörð. Hreinar tekjur ríkisins, ef svo fer sem horfir miðað við núverandi verðlag, verða 2,5 milljarður á fyrirhuguðum rekstrartíma Spalar. Kostnaður ríkisins af vegtengingu vegna ganganna var talinn 430 millj., þ.e. sambærilegt við það sem áætlað var í viðhald á veginum fyrir Hvalfjörð miðað við umferðarþunga þá. Álitið er að Vestlendingar greiði allt að 60% fjármögnunar ganganna og greiði á starfstíma Spalar 1,5 milljarða í virðisaukaskatt til ríkisins. Mér virðast þetta ranglátar álögur miðað við aðra landsmenn. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Er hann reiðubúinn til að skoða það að fella þennan 14% virðisaukaskatt niður nú þegar ríkið hefur haft hreinar tekjur sem nemur vegtengingarkostnaði? Telur hæstv. ráðherra koma til greina að aksturskostnaður um veggöngin vegna atvinnu og náms verði frádráttarbær frá skatti? Ef ráðherrann hefur ekki leitt hugann að þessu máli, mun hann þá í framhaldi af þessari umfjöllun beita sér fyrir athugun og sanngirnisaðgerðum vegna þessa máls?

Herra forseti. Svarið við þessum spurningum er nei. Að vísu er mér illa við að notast skuli við orðið sanngirni þarna í lokin. Ég vil ekki vera ósanngjarn en ég held að orðið eigi ekki við í því samhengi sem það var notað í spurningunni. Það verður að hafa í huga að þegar þessi göng voru lögð var það ákveðið á ákveðnum forsendum. Ein af þeim forsendum var sú að virðisaukaskattur yrði greiddur af þeim tekjum sem þetta hlutafélag sem þarna á hlut að máli hefði af viðskiptum sínum við þá sem fara um göngin. Ég minnist þess að eitt fyrsta verkefni mitt á Alþingi sem fjmrh. var að fá þennan skatt lækkaðan, úr 24,5% í 14% til þess að greiða fyrir verkinu og ganga þannig frá því að þessi reikningsdæmi öll gengju upp. Þannig verður það að vera. Það er ekki hægt að hverfa frá þessu eftir nokkur ár eins og hv. þm. leggur hér til og hefur lagt til við önnur tækifæri. Það er auðvitað rétt að þeir sem keyra um göngin borga þennan skatt og þá í þeim hlutföllum milli landshluta sem um er að tefla. Ég hef að sjálfsögðu ekki rannsakað það. En þá verða menn líka að taka með í reikninginn hversu mikla peninga þeir spara sér með því að keyra ekki fyrir Hvalfjörðinn, sem allir eiga auðvitað kost á ef þeir vilja frekar gera það en borga virðisaukaskattinn. Það er langbest að tala alveg skýrt um þetta mál og gefa ekki undir fótinn með hluti sem ekki geta gengið upp. Þess vegna segi ég nei við fyrstu spurningunni og nei við hinum jafnframt.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir að fá hrein svör við spurningunum þó að ég felli mig ekki við svörin. Virðulegi forseti. Veggjald um Hvalfjarðargöng er mjög þungur skattur á þá sem nota þau vegna vinnu sinnar eða skólagöngu. Það má líka leiða rök að því að margs konar hagræðing nái ekki fram að ganga vegna þessa gjalds, t.d. í skólamálum, samstarfi um heilbrigðismál, brunavarnir og ýmiss konar öryggismál. Þess vegna finnst mér bagalegt að hæstv. ráðherra hafi ekki leitt hugann að sanngirnisþætti þessa máls. Ég tel það vega mjög þungt. Hæstv. ráðherra hafnar einnig að sá kostnaður sem starfsfólk og skólamenn verða fyrir vegna akstursins skuli dreginn frá skatti. Það þykir mér mjög miður. Ég tel að út frá jafnræðissjónarmiðum sé óeðlilegt annað en vegfarendur um Hvalfjarðargöng njóti hins sama og þegar ekið er um aðra vegi landsins.

Herra forseti. Fulltrúar Samfylkingarinnar í sjútvn. stóðu að því að afgreiða þetta mál út úr nefndinni, en þó með fyrirvara. Við erum í meginatriðum sátt við þá breytingu sem þarna er verið að gera en höfðum fyrirvara á varðandi ákvæðið sem hér er verið að afgreiða, þ.e. að ráðherra skuli falið að ganga frá reglum varðandi það atriði sem um ræðir. Ég vildi gera grein fyrir þessu vegna þess að Samfylkingin situr hjá við atkvæðagreiðslu þessa ákvæðis.

Herra forseti. Ríkisendurskoðun hefur gert alvarlegar athugasemdir við störf og embættisfærslur forstöðumanns Þjóðmenningarhúss og Þjóðskjalasafns svo sem kunnugt er af umfjöllun fjölmiðla síðustu daga. Við lestur bréfs Ríkisendurskoðunar til forsrn. rennur það upp fyrir manni hversu gífurlega mikilvægt starf Ríkisendurskoðun vinnur í þessu kerfi okkar. Það er einnig sérlega umhugsunarvert í ljósi nýlegra dæma um ámælisverða stjórnsýslu innan Símans, hlutafélags í opinberri eigu, og eðlilegt að spurt sé hvort við stæðum ekki betur að vígi gagnvart þeim erfiðleikum sem nú steðja að Símanum ef við hefðum sömu aðkomu að málefnum hans og okkur er tryggð hvað varðar Þjóðmenningarhús og Þjóðskjalasafn. Þegar málefni Þjóðmenningarhúss eru skoðuð er margt sem vekur hjá manni hugrenningar um að betur hefði mátt standa að því verkefni í upphafi. Það kemur fram í ræðu hæstv. menntmrh. við opnun hússins 20. apríl árið 2000 að hann hafi átt frumkvæði að því að forræði Þjóðmenningarhússins flyttist frá menntmrn. til forsrn. og að helstu rökin fyrir því hafi verið þau að skipa húsinu sess með öðrum þjóðartáknum okkar, svo sem málefnum þjóðfánans, þjóðsöngsins og Þingvalla. En þá skulu menn líka gá að því, herra forseti, að um þessi þjóðartákn okkar gilda lög og reglur, en slíku er ekki til að heilsa með Þjóðmenningarhúsið. Um það gilda engin lög og ekki er hlaupið að því að finna neinar reglur sem húsið starfar eftir. Í ljósi síðustu atburða er hálfkaldhæðnislegt að glugga í ræður hæstv. menntmrh. og hæstv. forsrh. frá því húsið var formlega tekið í notkun eftir endurbyggingu þess, sem var nú raunar sjálfstætt hneykslismál á sínum tíma vegna óhóflegrar framúrkeyrslu framkvæmdakostnaðar. Í ræðu hæstv. forsrh. er fjallað um hús með sál og góða samvisku en lítið fer fyrir umfjöllun um hlutverk þess eða tilgang. Þess vegna spyr ég hæstv. forsrh. hvort það valdi ekki erfiðleikum að um starfsemi hússins skuli hvorki gilda lög né reglugerð. Sömuleiðis spyr ég hvort hæstv. forsrh. telji í ljósi þess sem gerst hefur að hlutverk hússins eða verksvið stjórnar sé nægilega skýrt. Í því sambandi er líka eðlilegt að óska eftir svari við því hvenær forstöðumaðurinn hafi verið ráðinn að húsinu og hvert hlutverk hans sé samkvæmt erindisbréfi. Það má taka það fram í þessu sambandi, herra forseti, að erfitt hefur reynst að hafa upp á auglýsingu um starf forstöðumannsins og ber hæstv. forsrh. að sjálfsögðu að gera okkur hér grein fyrir því með hvaða hætti staðið var að ráðningu hans á sínum tíma. Einnig er eðlilegt að óska eftir upplýsingum um með hvaða hætti stjórn hússins er skipuð, hverjir tilnefni í hana, enda hefur það komið í ljós í fjölmiðlum að forstöðumaður Þjóðskjalasafns hafi verið fulltrúi menntmrn. í henni. Aðrar spurningar sem ég legg fyrir hæstv. ráðherra varða viðbrögð hans við þeim alvarlegu athugasemdum sem honum bárust í bréfi Ríkisendurskoðunar dags. 4. febrúar sl. Kom ekki til álita að leysa forstöðumann Þjóðmenningarhússins frá störfum meðan málið var rannsakað? Og hvað réð því að hæstv. forsrh. ákvað að áminna forstöðumanninn á persónulegan hátt en ekki formlegan? Enn fremur leyfi ég mér að spyrja hæstv. forsrh. hvort hann telji ekki að samskipti forstöðumanns Þjóðmenningarhúss og forstöðumanns Þjóðskjalasafns í þessu tiltekna máli gefi tilefni til að setja sérstakar reglur um samskipti og viðskipti opinberra stofnana í hliðstæðum tilvikum. Lokaspurning mín til hæstv. ráðherra kemur svo inn á þau atriði sem lúta að þeim margítrekuðu deilu- og hneykslismálum sem upp hafa komið að undanförnu og tengjast stjórnsýslu og/eða fjársýslu trúnaðarmanna ráðherra eða ríkisstjórnar. Hver eru almenn viðhorf hæstv. forsrh. til þeirra? Það verður að segjast eins og er að þjóðin er búin að fá sig fullsadda, herra forseti, og það er rétt að fá að heyra það hvort hæstv. forsrh., Davíð Oddsson, situr alveg rólegur undir öllum þeim umræðum sem nú geysa um spillingu stjórnvalda og fulltrúa þeirra í samfélaginu. Lokaorð mín verða svo ummæli í bréfi því sem hæstv. forsrh. skrifaði forstöðumanni Þjóðmenningarhússins þann 7. febrúar sl. og hefur að geyma hinar svokölluðu persónulegu áminningu. Í því bréfi stendur, með leyfi forseta: ,,Ríkisendurskoðun hefur að gefnu tilefni gert úttekt á nokkrum atriðum í stjórnsýslu, en þó einkum fjársýslu, Þjóðmenningarhúss og forstöðumanns þess sérstaklega. Telur Ríkisendurskoðun þá skýrslu upplýsa alla þá þætti til fulls og sé ekki þörf á rannsókn annarra aðila.`` Herra forseti. Þar sem hæstv. forsrh. hefur sagt þetta sama við fjölmiðla þá vil ég vekja athygli á því að þessi ummæli virðast eingöngu að finna í bréfi hans sjálfs. Það er ekki að sjá að þau séu sótt í umrædda skýrslu eða greinargerð Ríkisendurskoðunar sem dagsett er 4. febrúar, enda tekur Ríkisendurskoðun engar ákvarðanir um það með hvaða hætti ráðuneytin fara með þær athugasemdir sem hún gerir við stjórnsýsluna. Það, herra forseti, er í verkahring þeirra ráðherra sem í hlut eiga og þeirra opinberru aðila sem sýsla með þessar upplýsingar.

Herra forseti. Varðandi þann þátt sem hér er ræddur um það mál er snertir forstöðumann Þjóðmenningarhúss og viðbrögð við því þá hefur Ríkisendurskoðun gert alvarlegar athugasemdir við embættisfærslur forstöðumanns, einkum að því er varðar fjársýslu fyrir þessa stofnun, í greinargerð dags. 4. febrúar. Það kemur reyndar fram í lok greinargerðarinnar, öfugt við það sem þm. hv. sagði hér, að Ríkisendurskoðun telur á þeim engra frekari rannsókna þörf. Það stendur nú bara svart á hvítu  Sem fyrstu viðbrögð við þessum athugasemdum sendi forsrh. forstöðumanninum þegar í stað erindi þar sem fram kemur, eins og þar segir, að fallist sé á niðurstöðu Ríkisendurskoðunar og að í mörgum tilvikum talið, eins og þar segir, að um ámælisverða framkvæmd sé að ræða. Jafnframt kom þar fram að ráðuneytið legði áherslu á, eins og þar segir, að úr öllum þessum annmörkum verði þegar bætt og mannahaldi og ákvörðunum um greiðslur til einstaklinga fyrir einstök verk hagað þannig að hafið sé yfir allan vafa. Ekkert í þessu erindi gat hins vegar gefið forstöðumanninum eða öðrum tilefni til að ætla að um lyktir málsins væri að ræða. Í erindinu kom þvert á móti fram að ráðuneytið teldi þá framkvæmd sem Ríkisendurskoðun gerði athugasemdir við í mörgum tilvikum ámælisverða. Framkvæmd hans sætti hins vegar ekki ámæli af hálfu ráðuneytisins að svo stöddu, enda var því bæði rétt og skylt að taka sér lengri tíma til að kanna hvaða ráðstafana misfellur af þessu tagi gæfu tilefni til og eftir atvikum samkvæmt stjórnsýslulögum að gefa forstöðumanninum tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum og andmælum á framfæri. Síðan þá hefur komið fram að ríkissaksóknari telur greinargerðina gefa sér tilefni til að kanna sérstaklega hvort ástæða sé til þess að fram fari opinber rannsókn á embættisfærslum forstöðumannsins. Jafnframt hefur komið fram að stjórn Þjóðmenningarhússins telur forstöðumanninn hafa veitt henni rangar upplýsingar þegar hún samþykkti eftirvinnugreiðslur til hans. Að athuguðum þessum ávirðingum sem á forstöðumann Þjóðmenningarhússins eru bornar í greinargerð Ríkisendurskoðunar og þeim upplýsingum sem síðar hafa komið fram um að ríkissaksóknari telji ástæðu til þess að kanna hvort þær gefi tilefni til opinberrar rannsóknar og að stjórn Þjóðmenningarhússins hafi byggt ákvarðanir sínar á röngum upplýsingum frá forstöðumanninum, hef ég ritað forstöðumanninum svohljóðandi bréf, með leyfi forseta: ,,Ríkisendurskoðun hefur í hjálagðri greinargerð, dags. 4. þessa mánaðar, gert alvarlegar athugasemdir við fjárreiður, störf og aukastörf yðar sem forstöðumanns Þjóðmenningarhússins. Þau atriði, sem þar um ræðir, varða sérstaka vinnu eða verkefni fyrir Þjóðmenningarhúsið annars vegar og Þjóðskjalasafnið hins vegar, tímabundinn ráðningarsamning við eiginkonu yðar auk verktakagreiðslna til hennar, lántöku yðar úr sjóði stofnunarinnar, ferðakostnað, sem ekki tengist stofnuninni, og greiðslur fyrir akstur. Greinargerð þessi var birt yður með erindi mínu til yðar, dags. 7. sama mánaðar, þar sem fram kom að fallist væri á niðurstöður Ríkisendurskoðunar og talið að sú framkvæmd, sem stofnunin gerði athugasemdir við, væri í mörgum tilvikum ámælisverð. Auk þeirra athugasemda, er fram koma í greinargerð Ríkisendurskoðunar, hefur stjórn Þjóðmenningarhússins jafnframt lýst því yfir, að samþykkt er hún gerði, um greiðslu eftirvinnu til yðar, hafi byggst á röngum upplýsingum frá yður. Með vísan til framangreindrar greinargerðar Ríkisendurskoðunar og þeirra athugsemda sem stofnunin gerir varðandi embættisfærslu yðar og yfirlýsingar stjórnar Þjóðmenningarhússins um upplýsingagjöf yðar til hennar, er yður hér með veitt lausn frá embætti um stundarsakir skv. 3. mgr. 26. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Ákvörðun þessi er hér með birt yður og öðlast þegar gildi. Davíð Oddsson, Ólafur Davíðsson.`` Rétt er að taka fram að Sveinn Einarsson, fyrrverandi þjóðleikhússtjóri, hefur verið settur um stundarsakir til að gegna embætti forstöðumanns Þjóðmenningarhússins. Menn verða að átta sig á því þegar þeir fjalla um þessi atriði, ég tala nú ekki um opinberlega, að það er nauðsynlegt að átta sig á, eins og hæstv. utanrrh. hefur bent á, að þessi mál eru afar viðkvæm. Þó að menn geti verið reiðir tilteknum starfsmönnum þá eiga þeir sinn rétt og eiga rétt á að bera hönd fyrir höfuð sér. Þess þurfa menn að gæta, ekki síst hér í þessum þingsal, að slíkir menn geta ekki gert það hér. Jafnframt er nauðsynlegt að menn átti sig á því að bréf sem sent er til forstöðumanns um leið og Ríkisendurskoðunarskýrslan kemur getur aldrei verið áminningarbréf samkvæmt stjórnsýslulögum. Það þarf allt annað og fleira að koma til. Til eru tvenns konar aðferðir. Annars vegar má veita mönnum lausn um stundarsakir fyrir minni brot. Þá þarf áminning að liggja fyrir. Hins vegar er hægt að setja menn til hliðar um stundarsakir fyrir meiri háttar brot. Þá þarf formleg áminning ekki að liggja fyrir. Það er gert í þessu tilviki með vísun til þeirra raka sem ég hef hér flutt.

Hæstv. forseti. Í Þjóðmenningarhúsinu er grafið á gylltan skjöld og skal varðveitast um ókomna tíð að Davíð Oddsson forsrh. hafi stigið þar fæti sínum við opnun þess. Þangaðkoma ráðherrans fær í þessu húsi hlutverk í framtíðinni með öðrum frægustu atburðum menningarsögu Íslendinga. Nú væri ráð að fá þessum gullskildi hlutverk við hæfi með því að grafa á hann stuttlega hvernig hæstv. forsrh. hefur farist yfirstjórn þessarar menningarstofnunar úr hendi, hverja hann hefur valið til starfa og hvernig þeir hafa reynst traustsins verðir. Af því að þetta er þjóðmenningarhús væri ekki úr vegi að á þennan skjöld væri líka grafið hvernig sá vaxtarsproti þjóðmenningarinnar sem hér er til umræðu, þ.e. spilling í skjóli pólitísks valds, hefur fengið að skjóta rótum og hefur verið fóstruð í stjórnartíð hæstv. forsrh. Ég tel að sú yfirlýsing sem hæstv. ráðherra gaf hér áðan hafi þó verið til marks um það að honum hafi fundist vera farið að hitna ískyggilega undir sér. Og það var nú kominn tími til því það getur ekki verið að hægt hafi verið að draga aðra ályktun af því áminningarbréfi sem hann sendi fyrr en þá að hann hafi ætlað að notfæra sér niðurstöðu Ríkisendurskoðunar til þess að fara sér eins varlega í þessu máli og mögulegt var. Hvers vegna skyldi hann annars hafa skrifað það bréf með slíkum flýti? Ég held að ekki sé ástæða til þess að hæla mjög þeirri niðurstöðu sem hér er komin því hún er eðlileg og átti að koma strax. Ég tel þess vegna að niðurstaðan af þessu máli sé sú að hæstv. forsrh. sé þó líklegur til þess að ætla að klára þetta mál með eðlilegum hætti úr því svona er komið.

Herra forseti. Saga hins svonefnda eða svokallaða Þjóðmenningarhúss er stutt en fremur dapurleg. Menn þekkja hér á þingi hvernig til tókst um endurbætur á þessu sögufræga og glæsilega húsi, en þar fuku allar kostnaðaráætlanir út í veður og vind og um stórlega ámælisverða umsýslu og framkvæmd var í raun og veru að ræða, og það undir nefinu á sjálfu forsrn. Tæpt steinkast frá Stjórnarráðinu stendur þetta hús. Nú hafa síðan komið upp hlutir í stuttri rekstrarsögu eða starfrækslusögu hússins sem hljóta að teljast með endemum í ljósi þess að starfsemin þarna er varla komin af stað, eða það getur varla heitið meira en svo. Þessir hlutir eru auðvitað algjörlega óásættanlegir og því miður, herra forseti, dregur það athyglina að því, þar sem forsrn. og forsrh. verður að líta í eigin barm, að um þessa starfsemi gilda engin lög né reglur. Það er ekki skýrt hver eigi að vera tilgangurinn með rekstri hússins. Staða forstöðumanns virðist ekki hafa verið auglýst o.s.frv. Þetta, herra forseti, geta ekki talist fyrirmyndarverðir stjórnsýsluhættir. En þær kröfur hljótum við að gera til ekki síst forsrn. að það sé öðrum að breyttu breytanda til fyrirmyndar um góða stjórnsýslu. Hér á það ekki við. Því er ástæða til að spyrja hæstv. forsrh. í leiðinni: Stendur til að bæta úr þessum háttum? Verða sett lög nú í framhaldinu um Þjóðmenningarhús? Og verður tryggt að í framtíðinni byggi sú starfsemi á lögum og reglum og skýrum stjórnvaldsfyrirmælum, að þar verði stöður auglýstar, menn starfi samkvæmt erindisbréfum og annað þar fram eftir götunum? Ég held, herra forseti, að við eigum að láta þau víti sem hér hafa orðið okkur að kenningu verða.

Herra forseti. Athugasemdir Ríkisendurskoðunar við fjárhagsendurskoðun Þjóðmenningarhúss og Þjóðskjalasafns eru alvarlegs eðlis. Forsrh. og menntmrh. hafa tekið undir þær með því að senda bréf til þeirra forstöðumanna sem í hlut eiga, þar sem tekið er fram að í mörgum tilvikum sé um ámælisverða framkvæmd að ræða. Ríkissaksóknari er einnig með þessi mál til skoðunar. Í bréfi forsrh. til forstöðumanns Þjóðmenningarhúss segir, með leyfi forseta: ,,Forsætisráðuneytið fellst á niðurstöður Ríkisendurskoðunar og telur að í mörgum tilvikum sé um ámælisverða framkvæmd að ræða. Leggur ráðuneytið áherslu á að úr öllum þessum annmörkum verði þegar bætt og mannahaldi og ákvörðunum um greiðslur til einstaklinga fyrir einstök verk verði hagað þannig að hafið sé yfir allan vafa og verði ekki til þess fallnar að vekja tortryggni. Verður mælst til þess við Ríkisendurskoðun að vendilega og venju fremur verði með því fylgst að ný og bætt vinnubrögð verði tekin upp.`` Í bréfi menntmrh. til þjóðskjalavarðar eru vinnubrögð hans átalin og lögð áhersla á að strax verði brugðist við til úrbóta. Hér er því augljóslega hart og alvarlega brugðist við ábendingum Ríkisendurskoðunar. Margar spurningar vakna þegar upp koma mál af því tagi sem hér eru til umræðu. Þær lúta fyrst og fremst að ábyrgð, aga, aðhaldi og eftirliti í opinberri stjórnsýslu. Það er grundvallaratriði í réttarríki að stjórnsýslan fari í einu og öllu að lögum. Þess vegna er nauðsynlegt að jafnan sé tekið á þeim málum sem upp koma af festu, vandvirkni og ábyrgð. Þar á eitt yfir alla að ganga og gæta fyllsta samræmis við meðferð mála sem geta sannarlega verið mjög flókin. Forsrh. hefur greint frá því við þessa umræðu að forstöðumanni Þjóðmenningarhúss hafi verið vikið frá störfum tímabundið meðan mál hans eru til skoðunar. Þau viðkvæmu mál sem hér eru til umræðu sýna að eftirlitskerfið er virkt og að tekið er á erfiðum málum á skilvirkan og vandaðan hátt.

Herra forseti. Forstöðumaður Þjóðmenningarhúss fær alvarlegar athugasemdir frá Ríkisendurskoðun um misferli í starfi. Hann fær í því sambandi létta áminningu frá hæstv. forsrh. Í upphafi ferils síns, 17. júní árið 1991, flutti hæstv. forsrh. merka ræðu. Mig langar að vitna í hana, með leyfi forseta. Þar segir: ,,Fyrir nokkrum árum komst upp í opinberri stofnun að nokkrar konur sem þar störfuðu hefðu um skeið tekið kaffipakka úr mötuneyti staðarins ófrjálsri hendi. Þessum konum var öllum sagt upp laust fyrir jól, sem þá fóru í hönd. Sjálfsagt hefur það verið réttlætanleg ákvörðun.`` Síðan vekur forsrh. hæstv. athygli á því að miklu fé hafi verið veitt til atvinnuveganna og segir síðan orðrétt: ,,Þær fjárhæðir hafa ekki mælst í þúsundum króna eins og í kaffipakkadæminu forðum, ekki í hundruðum þúsunda eða milljónum, heldur milljörðum eða tugum milljarða.`` Svo segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Í fyrra dæminu voru menn látnir sæta ábyrgð og sagt upp illa launuðum störfum, í hinu síðara bar enginn ábyrgð á einu eða neinu. Allar skýrslurnar og greinargerðirnar, sem legið hafa til grundvallar slíkum ákvörðunum, eru sjálfsagt enn þá til, ... Hér verður að brjóta blað. ,,Kaffipakkaréttlæti`` af þessu tagi er ekki réttlæti sem nokkur þjóð getur verið stolt af.`` Síðan segir: ,,Hér bíður okkar mikið starf; við verðum að skilgreina opinbera ábyrgð á nýjan leik og gera ríkar kröfur til okkar sjálfra, og bera okkur þannig að í framtíðinni að við getum horft keik til baka ...`` Ég er sammála því sem forsrh. sagði á þessum tímapunkti en ég spyr: Höfum við þokast eitthvað áfram frá því þessi ræða um kaffipakkalýðræðið var haldin 17. júní fyrir rúmum 10 árum?

Herra forseti. Yfirlýsingin sem hæstv. forsrh. gaf við þessa umræðu, um að hann hefði tekið um það ákvörðun að leysa frá störfum tímabundið forstöðumann Þjóðmenningarhúss, er sú eina rétta. Ég segi því miður, því það er alveg ljóst --- við skulum halda því hér til haga í þessari umræðu --- að ég ætla engum í þessum sal, hvort sem hann er í stjórn eða stjórnarandstöðu, að hann fyllist þórðargleði yfir því að svona atburðir komi upp. Þannig er það ekki, herra forseti, og það er rétt að undirstrika það. Í þessu samhengi, út frá hinu stóra dæmi, er hins vegar óhjákvæmilegt annað en að minnast á að fleiri mál í stjórnsýslunni hafa vakið athygli og undrun manna. Hér hefur forsrh., þó seint sé, gripið í taumana og maður hlýtur að spyrja í beinu framhaldi: Hvenær er að vænta samsvarandi aðgerða og hreinsunar, að sópað verði undan teppum og menn geri hreint fyrir sínum dyrum í lykilstöðum í fyrirtæki allrar þjóðarinnar, Landssíma Íslands hf.? Það er auðvitað næsta spurning sem vaknar í þessari umræðu, herra forseti. Það er óhjákvæmilegt annað, við þessa umræðu, en að henni verði svarað á einn eða annan veg.

Herra forseti. Á síðustu missirum hefur hvert hneykslismálið rekið annað innan stjórnsýslunnar. Nú er svo komið að fréttatímar ljósvakans og dagblaðanna eru eins og farsakenndir framhaldsþættir. Þjóðin hefur fengið sig fullsadda og er reið yfir þeirri spillingu sem þrifist hefur í skjóli einkavinavæðingar ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Nú er komið á daginn að forstöðumaður Þjóðmenningarhússins hefur farið mjög frjálslega með bókhald og greiðslur til eigin nota og fjölskyldu sinnar. En Þjóðmenningarhúsið er ríkisstofnum og fellur því undir eftirlit Ríkisendurskoðunar. Uppljóstrun á misferli í rekstri Þjóðmenningarhússins kemur því frá opinberu eftirliti og Ríkisendurskoðun á fullar þakkir skildar fyrir sitt starf. Herra forseti. Spilling innan opinberu stjórnsýslunnar á að nokkru rætur að rekja til einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar. Sú stefna að halda ríkisfyrirtækjum í fjársvelti til að geta síðan losað um rekstur þeirra, komið þeim á frjálsan markað, einkavætt þau og selt síðan, hefur valdið upplausn í fastri starfsemi rótgróinna opinberra ríkisfyrirtækja. Við þessar aðstæður losnar um siðareglur og gildismat í ríkisfyrirtækjum án þess að hefð sé fyrir samsvarandi þjónustu í einkarekstri. Herra forseti. Í ljósi þess sem fram hefur komið við skoðun Ríkisendurskoðunar er mikilvægt að farið verði betur yfir rekstur Þjóðmenningarhússins og því verði settur starfsrammi. Það er óþolandi að mismuna forstöðumönnum ríkisstofnana eins og gert hefur verið. Sumir hafa fengið reisupassann en aðrir lítið lettersbréf. Lítið samhengi virðist á milli eðlis brotanna og refsiaðgerða. Herra forseti. Það gleður mig að þær upplýsingar hafi komið fram að forstöðumanni Þjóðmenningarhússins hafi verið vikið frá tímabundið. Ég tel það rétt.

Virðulegi forseti. Það gleður mig ekki að forstöðumaður Þjóðmenningarhússins skuli farinn frá með þeim hætti að vera vikið frá tímabundið. Aðgerðin var engu að síður nauðsynleg. Ég held að það hvort lög gildi um Þjóðmenningarhúsið eða ekki skipti sáralitlu máli í þessu sambandi. Ég held að staðið hafi verið eðlilega að því að skipa stjórn yfir Þjóðmenningarhúsið sem hefur átt að hafa tilhlýðilegt eftirlit með starfseminni og vera stefnumótandi um starfsemina þar. Ég held líka að það hafi komið hér skýrt fram að engin spilling hefur verið fóstruð af forsrh., eins og hér var haldið fram. Þvert á móti tel ég að forsrh. hafi tekið mjög faglega á þessu máli. Við þurfum líka að hafa í huga að opinberir starfsmenn, og ekki síst embættismenn, hafa mjög ríkan og sterkan rétt. Við tókum þátt í því hér fyrir nokkrum árum að setja lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Um þau lög varð ein lengsta umræða sem farið hefur fram í þingsölum. Um þau mál var hart deilt. Nú reynir á mörg ákvæði þeirra laga sem þá voru sett, við litla hrifningu sumra sem tóku þátt í umræðunni um þau. Mér sýnist á öllu að þessi lög virki ágætlega. Þau veita það svigrúm sem þarf til að hægt sé að taka á svona málum sem illu heilli komu upp. Ég held að það sé enginn hér í þessum sal sem óski sérstaklega eftir því að svona mál komi upp. En þegar þau koma upp þarf að taka á þeim og mér sýnist forsrh. hafa fullkomlega gert skyldu sína í því efni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir yfirlýsinguna sem hann gaf hér. Ég virði það við hann að hann hafi brugðist við á þeim nótum sem hann gerir og að hann hafi lesið bréfið sem hann las fyrir þingheim. Ég er hjartanlega sammála hæstv. ráðherra um að þegar máli af þessu tagi er hreyft þarf að gera það af stakri varfærni. Ég vona að hæstv. ráðherra hafi þótt mér takast það. Það verður að segjast eins og er að ég lagði mig fram um að gera það af varfærni og tek þess vegna orð hæstv. ráðherra ekki til mín persónulega. Ég vona að þau hafi ekki verið þannig meint, að hann hafi talið mig hafa nálgast málið af offorsi eða ónærgætni. Í máli mínu, herra forseti, gerði ég að umræðuefni hlutverk Þjóðmenningarhúss og skyldur stjórnenda þess. Mér finnst það liggja beint við að krafan um bætt og betri vinnubrögð nái nú líka til hæstv. forsrh. og starfsliðs hans. Það er ljóst að Þjóðmenningarhúsið verður að fá um sig löggjöf, fá um sig starfsramma. Það verður að vera þjóðinni og þinginu fullkomlega ljóst hvert hlutverk þessa húss er og ekki síst stjórnendum þess. Ég hvet hæstv. ráðherra því til að halda áfram á þeirri braut að bæta vinnubrögðin og gera það í sínum ranni og helst að svara þeim spurningum sem hann hefur látið ósvarað, af þeim spurningum sem ég bar upp við hann í ræðu minni. Hann þarf að svara þeim spurningum á opinberum vettvangi sem allra fyrst. Það ber brýna nauðsyn til þess, herra forseti, að hæstv. forsrh. geri almennilega hreint fyrir sínum dyrum í þessu máli líka, þannig að hér þurfi ekki að vera um neina tortryggni að ræða í hans garð.

Herra forseti. Með orðum mínum í upphafi var ég ekki á nokkurn hátt að veitast að hv. þm., aðeins að ræða almennt um það hvernig við verðum að gæta okkar í umræðum af þessu tagi, sem menn hafa ekki alltaf gætt sín í. Ég tel reyndar að langflestir þingmenn hafi komið hér í þeim tilgangi einum að ræða þessi mál málefnalega. Auðvitað voru þar frávik frá eins og gengur og gerist. Ég tók t.d. eftir því að í þeirri ræðu sem mér fannst lágkúrulegust við þessa umræðu skipti ekki höfuðmáli sá dapurlegi atburður sem varð með forstöðumanninn og sú persónulega niðurlæging sem hann hefur orðið fyrir, auðvitað af eigin völdum fyrst og fremst, heldur var meginatriðið hver hefði verið nefndur á skildi í anddyri hússins. Það skyldi nefnt í þessari lágkúrulegustu ræðu sem hér var flutt af þessu tilefni, til að geta komið einhverjum slettum yfir á forsætisráðherrann í þessu tilviki. Annar þingmaður kom upp og sagði þetta væri dæmi um einkavinavæðingu ríkisstjórnarinnar. Eru menn í þessum sal þeirrar skoðunar að þegar einhverjum starfsmanni verður á eins og hér hefur orðið sé það gert með atbeina, í skjóli eða með vilja þess sem hér stendur? Halda menn það? Trúa menn því? Eru einhverjar vísbendingar um að sá sem hér stendur hafi reynt að hylma yfir þetta brot? Er ekki rétt að menn spyrji Ríkisendurskoðun hvort forsrh. hafi á einhverju stigi málsins gert eitthvað til að hamla því að þetta mál sé rannsakað í þaula? Þingmenn sem hér eru inni vita að það kemur ekki einn einasti reikningur, ekki ein einasta kvittun, frá Þjóðmenningarhúsi inn í forsrn. Forsrh. hefur því engin tök á að fylgjast með peningamálum þar nema í gegnum ríkisendurskoðanda. Engin önnur tök. Þó menn vilji gjarnan koma slettum á forsætisráðherrann --- ég skil vel að þeir reyni mikið til þess --- þá verða þeir nú að gæta að sér í tilvikum sem þessum.

Herra forseti. Ég legg hér fram nál. um frv. til laga um póstþjónustu frá meiri hluta samgn. Auk mín undirrita nál. Magnús Stefánsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Sigríður Ingvarsdóttir og með fyrirvara Lúðvík Bergvinsson og Kristján L. Möller. En Hjálmar Árnason var fjarstaddur þegar málið var afgreitt út úr nefndinni. Með frumvarpinu eru lögð til ný heildarlög um póstþjónustu. Helsta nýmæli frumvarpsins felst í því að tekið er upp hugtakið alþjónusta í stað hugtaksins grunnpóstþjónusta sem notað er í núgildandi lögum. Samkvæmt frumvarpinu ber íslenska ríkinu að tryggja öllum landsmönnum aðgang að ákveðnum þáttum póstþjónustu á jafnræðisgrundvelli. Þetta ber ríkinu að gera á grundvelli alþjónustukvaða sem því er heimilt að leggja á rekstrarleyfishafa samkvæmt frumvarpinu. Í samræmi við þetta eru í frumvarpinu skýrari ákvæði um jöfnunarsjóð alþjónustu. Í jöfnunarsjóð alþjónustu getur rekstrarleyfishafi sótt um fjárframlag ef honum er gert skylt að starfrækja alþjónustu sem er óarðbær. Gert er ráð fyrir að jöfnunarsjóðurinn verði fjármagnaður með jöfnunargjaldi sem rekstrarleyfishafar greiða í hlutfalli við bókfærða veltu þeirra á sviði alþjónustu. Hér er um að ræða svipað fyrirkomulag og í fjarskiptalögum. Frumvarpið gerir ráð fyrir tvenns konar heimildum til að stunda póstþjónustu, annars vegar almennri heimild og hins vegar rekstrarleyfi. Alþjónustukvaðir verða einungis lagðar á rekstrarleyfishafa. Samkvæmt frumvarpinu er handhafa almenns leyfis heimilt að stunda þá póstþjónustu sem ekki telst til alþjónustu, sbr. 6. gr. frumvarpsins, en til alþjónustu teljast allar póstsendingar með utanáskrift upp að tiltekinni þyngd. Þetta felur í sér að almenn heimild samkvæmt frumvarpinu nægir til dreifingar á pósti án utanáskriftar. Þá er í frumvarpinu kveðið á um gæðakröfur sem póstþjónusta verður að uppfylla. Gerð er sú lágmarkskrafa að móttöku- og söfnunarstaðir fyrir póst sem fellur undir alþjónustu ...

Má ég biðja hv. þingmenn um að gefa betra hljóð í salnum.

Gerð er sú lágmarkskrafa að móttöku- og söfnunarstaðir fyrir póst sem fellur undir alþjónustu séu tæmdir a.m.k. einu sinni hvern virkan dag og einnig að póstur sé borinn út alls staðar á landinu alla virka daga, nema sérstakar aðstæður hindri það. Auk þessa skal Póst- og fjarskiptastofnun setja reglur um staðsetningu og fyrirkomulag afgreiðslustaða, lágmarksopnunartíma, fjölda tæminga póstkassa á dag, öryggismál á afgreiðslustöðum o.fl. Það er álit meiri hlutans að gæðakröfur sem þessar séu til þess fallnar að tryggja að allir landsmenn eigi aðgang að póstþjónustu á jafnræðisgrundvelli. Frumvarpið gerir ekki ráð fyrir miklum breytingum á einkarétti ríkisins frá því sem nú er. Ekki er enn ljóst hver þróunin verður í Evrópu hvað þetta varðar og má telja eðlilegt að beðið sé eftir því að línur skýrist á þeim vettvangi áður en næstu skref eru stigin hér á landi í átt til frekari takmörkunar einkaréttarins. Þess má geta að þyngdarmörk bréfa sem falla innan einkaréttarins hér á landi ...

Enn bið ég hv. þingmenn um að gefa betra hljóð í salnum.

Herra forseti. Það er greinilegt að póstþjónustan er ekki áhugaverð.  Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Helstu breytingar eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að notað verði orðið ákvörðunarstaður um endanlegan áfangastað póstsendingar í stað orðsins viðtökustaður eins og gert er í frumvarpinu. Þessi breyting er í samræmi við málvenju í póstþjónustu. 2. Lögð er til smávægileg breyting á skilgreiningu frumvarpsins á póstsendingu í 4. gr. Í skilgreiningunni er talað um rekstrarleyfishafa og má misskilja það á þann veg að einungis þær sendingar sem rekstrarleyfishafar flytja teljist til póstsendinga samkvæmt frumvarpinu. Það er ekki ætlunin og er því lagt til að notað verði orðið póstrekandi í stað rekstrarleyfishafa en það orð nær til allra aðila sem veita póstþjónustu samkvæmt frumvarpinu. 3. Lögð er til breyting á 3. mgr. 6. gr. frumvarpsins. Breytingin hefur þann tilgang að skilgreina nákvæmar hvað fellur undir alþjónustu samkvæmt frumvarpinu en það eru póstsendingar með utanáskrift upp að tiltekinni þyngd og er markpóstur þar meðtalinn. 4. Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. frumvarpsins getur einkaleyfishafi ekki fengið fjárframlag úr jöfnunarsjóði vegna alþjónustu sem hann veitir, jafnvel þótt alþjónustan falli utan einkaleyfis hans. Regla sem þessi getur þegar fram líða stundir skekkt samkeppnisstöðu einkaleyfishafa á þeim hluta markaðarins sem fellur utan einkaréttar hans. Af þessari ástæðu leggur meiri hlutinn til þá breytingu að rekstrarleyfishafi sem jafnframt er einkaleyfishafi geti eins og aðrir rekstrarleyfishafar sótt um fjárframlög úr jöfnunarsjóði vegna alþjónustu sem hann sinnir og fellur utan við einkaleyfið. 5. Samkvæmt frumvarpinu skal jöfnunargjald ákveðið árlega með lögum. Telja verður óþarft að gera kröfu um árlega lagasetningu enda getur sú staða verið uppi að hvorki reynist ástæða til að hækka eða lækka gjaldið. Eigi að síður er mikilvægt að gjaldið sé endurskoðað á hverju ári þannig að tryggt sé að sjóðurinn hafi ávallt það fjármagn sem nauðsynlegt er og jafnframt til að tryggja að af rekstrarleyfishafa sé ekki innheimt meira en fjárþörf sjóðsins segir til um. Meiri hlutinn leggur því til að áskilnaður um árlega lögfestingu á gjaldhlutfalli jöfnunargjaldsins verði felldur brott en Póst- og fjarskiptastofnun verði eftir sem áður gert að endurskoða hlutfallstölu gjaldsins árlega og jafnframt gert að skila tillögum um breytt gjaldhlutfall, ef ástæða þykir, til samgönguráðherra. Það er síðan á ábyrgð ráðherra að leggja fram frumvarp um breytta hlutfallstölu jöfnunargjalds ef á þarf að halda. 6. Lagt er til að í stað hugtaksins vanskilasendingar í 54. gr. verði talað um óskilasendingar. Þetta er í samræmi við málvenju í póstþjónustu. 7. Jafnframt er lögð til sú breyting á 54. gr. að í stað þess að gera áskilnað um nærveru fulltrúa Póst- og fjarskiptastofnunar þegar nauðsynlegt reynist að opna óskilasendingar er lagt til að ráðherra setji sérstakar reglur um hvernig það skuli gert. Ljóst er að póstsendingar geta innihaldið viðkvæmar persónuupplýsingar, enda er það svo að póstsendingar njóta sérstakrar verndar 71. gr. stjórnarskrárinnar sem fjallar um friðhelgi einkalífsins. Samkvæmt ákvæðinu má ekki framkvæma rannsókn á póstsendingu nema með dómsúrskurði eða sérstakri lagaheimild. Því er nauðsynlegt að um þetta gildi skýrar reglur. Meiri hlutinn leggur því til að ráðherra fái umsögn Persónuverndar áður en reglurnar eru settar. Þá er í breytingartillögum meiri hlutans lögð áhersla á að við gerð og beitingu reglnanna skuli þess ávallt gætt að póstsending geti innihaldið viðkvæmar persónuupplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hluta samgn. sem ég stend að. Vil ég í upphafi þakka hæstv. forsrh. fyrir að vera við umræðuna. Ég óskaði eftir því, ef hægt væri að koma því við, að samgrh. eða sá sem færi með umboðið í fjarveru hans yrði við og ég met að það var unnt. Herra forseti. Ekki er annað hægt en að fjalla nokkuð almennt um þróun póstþjónustu í landinu á síðustu missirum um leið og við fjöllum um þetta frv. til laga um póstþjónustu sem hér liggur fyrir, þ.e. heildarlög um póstþjónustu. Komið hefur fram mikil gagnrýni á framkvæmd póstþjónustunnar í landinu síðan hún var hlutafélagavædd, sérstaklega síðan þá, og fyrirtækið Íslandspóstur hf. stofnað. Fréttir um lokun pósthúsa og niðurskurð þjónustu vítt og breitt um landið hafa verið reglulega í fjölmiðlum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa ítrekað tekið málefni póstþjónustunnar til umræðu á Alþingi og mótmælt skerðingu á þjónustu, lokun pósthúsa og uppsögnum starfsfólks. Almenningur víða um land sem hefur mátt þola lokanir á pósthúsum sínum hefur sent mótmælabréf til Íslandspósts hf. og samgönguráðherra en þar hefur verið fátt um svör. Í ársbyrjun 2001 hafði starfsemi á pósthúsum á landsbyggðinni dregist saman og var þá um 60% af því sem hún var 1999. Bókhald og stjórnun sem var 15% úti á landi 1999 var í ársbyrjun 2001 einungis um 3%. Ég geri ráð fyrir því að þessi þróun síðan á árinu 2001 hafi haldið áfram með nokkuð svipuðum hætti. Þetta lagafrumvarp sem við erum hér að fjalla um felur ekki í sér breytingar sem snúa þessari stefnu og þróun við. Með því er frekar opnað fyrir auknar lagalegar heimildir til víðtækari einkavæðingar en áður var og jafnvel samdráttar í póstþjónustu. Sérstaklega á þetta við um þá þjónustu sem pósthúsin, hin hefðbundnu pósthús, hafa veitt um áratugi. Íslandspóstur hf. hefur nú framselt til óviðkomandi aðila stóran hluta af þeirri póstþjónustu sem snýr að neytendum, einkum hvað viðvíkur móttöku og afhendingu pósts. Ráðning á póstþjónustufólki og aðbúnaður á póststöðvum er ekki lengur á beinni ábyrgð Íslandspósts sem þó fer með einkaleyfið og rekstrar- og þjónustuskilmálar eru nú skilgreindir sem viðskiptaleyndarmál sem bæði þingmönnum og almenningi er neitað um aðgengi að. Í þessu lagafrumvarpi hefðu þurft að vera ákvæði sem tækju á þessari tegund einkavæðingar póstþjónustunnar úr því að hún á að viðgangast. Marka hefði þurft skýrari reglur um skyldur, fagþekkingu, aðbúnað og þjónustustig. Kveða þyrfti á um að þær reglur væru opnar almenningi til upplýsingar og eftirlits. Hér er verið að fjalla um trúnaðarmál og persónulegar sendingar fólks en ekki almenna vörusölu og því á neytandinn, almenningur, eigandi sendingarinnar, rétt á fullu aðgengi að öllum þáttum sem snúa að þessari þjónustu og framkvæmd hennar, en að mati undirritaðs sem stendur að þessu nál. skortir mikið á að svo sé. Þá er og vert að nefna að Póst- og fjarskiptastofnun er falið fjölþætt hlutverk í póstmálum. Hún er einn aðalhöfundur lagafrv. Hún hefur eftirlit með framkvæmd laganna. Hún veitir leyfi fyrir starfrækslu póstþjónustu. Hún skilgreinir gæða- og þjónustukröfur til póstþjónustunnar og annast eftirlit með því að þeim kröfum sé framfylgt. Sé starfseminni í einhverju ábótavant gerir Póst- og fjarskiptastofnun athugasemdir og beitir viðurlögum. Jafnframt hefur stofnunin það hlutverk að sannreyna þörf og samþykkja breytingar á gjaldskrám og sömuleiðis kröfur um framlag jöfnunargjalds. Póst- og fjarskiptastofnun heyrir beint undir samgrh., svo og póstþjónustan sjálf. Gefur augaleið að þegar ein og sama stofnunin fer með öll þessi hlutverk er mikil hætta á að hagsmunir og sjónarmið geti skarast. Ábyrgð hennar og afskipti geta auðveldlega orðið ótrúverðug af þeim sökum. Ekki auðveldar það eftirlitið þegar þjónustuskyldur sem inna ber af hendi eru allt í einu orðnar viðskiptaleyndarmál, samanber bréfaskipti þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og Íslandspósts hf. sem áttu sér stað á sl. vetri. Með leyfi forseta vil ég vitna til þeirra bréfaskrifta. Í ljósi breytinganna sem urðu á póstþjónustunni víða um land þar sem póstþjónustunni hefur annaðhvort verið komið fyrir í bönkum eða verslunarhúsum, sem sagt út úr hinum eiginlegu pósthúsum, kom fram mikil gagnrýni frá íbúum og neytendum á viðkomandi svæðum. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs ritaði forstjóra Íslandspósts eftirfarandi bréf sem ég les nú úr, með leyfi forseta: ,,Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs óskar hér með eftir því að fá í hendur afrit af samningum sem Íslandspóstur hf. hefur gert við sjálfstæða rekstraraðila um starfrækslu póstþjónustunnar á landsbyggðinni.`` Okkur þótti það, herra forseti, nauðsynjamál til þess að geta áttað okkur á hvernig að þessari þjónustu væri staðið, hver skilyrðin væru og hvaða kröfur gerðar. Við vildum vita hvernig þar væri um hnúta búið, hvað Íslandspóstur hf. hefði framselt og hvernig það sneri beint að neytendum. Svarið frá Íslandspósti hf. kom og ég vil fá að lesa það upp, með leyfi forseta: ,,Ágæti framkvæmdastjóri Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, Svanhildur Kaaber. Íslandspóstur hf. mun ekki afhenda samninga er varða viðskiptahagsmuni fyrirtækisins nema til þeirra opinberu aðila sem fara með eftirlitsskyldur gagnvart fyrirtækinu, svo sem Póst- og fjarskiptastofnunar og Samkeppnisstofnunar.`` Með öðrum orðum, herra forseti, þegar leitað var upplýsinga um hver skilyrðin væru og kröfurnar sem hefðu fylgt því að Íslandspóstur, sem hefur einkaleyfi á þessari þjónustu, hefði samið við þriðja aðila um þjónustuna voru þær ófáanlegar. Við erum að tala um þjónustu sem einmitt sneri að neytandanum, að hinum almenna borgara. Í gildandi lögum um póstþjónustu og lögum um Póst- og fjarskiptastofnun eru nú þegar ákvæði um að setja skuli skilgreindar gæðakröfur um póstþjónustu og einnig er kveðið á um eftirlitsskyldu Póst- og fjarskiptastofnunar. Að mati minni hlutans hefði stofnunin getað fylgt eftirlitsskyldu sinni mun betur eftir í þeim miklu breytingum sem orðið hafa á póstþjónustunni síðustu missirin. Hin mikla gagnrýni neytenda á póstþjónustuna hefði átt að gefa fullt tilefni til þess. Það er kostur við lagafrv. að Póst- og fjarskiptastofnun fær auknar heimildir til eftirlits og aðgerða en hætt er við að erfitt reynist að hækka þjónustustigið á ný þar sem þjónustan hefur þegar verið skorin niður. Rétt er, herra forseti, að skoða þetta í ljósi þess að í umræðum um lokun pósthúsanna og breytingu á póstþjónustunni, t.d. í Skagafirði á sl. vetri, kom fram beiðni um að Póst- og fjarskiptastofnun tæki út og athugaði hvort þjónustan sem þar væri veitt uppfyllti kröfur. Byggðarráð Skagfirðinga fór þess á leit með formlegum hætti þann 9. mars sl., þ.e. fyrir tæpu ári, að þarna færi fram úttekt. Með leyfi forseta: ,,Byggðarráð samþykkti að óska eftir því við Póst- og fjarskiptastofnun að stofnunin úrskurði hvort breyting sú sem orðið hefur á póstafgreiðslu í Varmahlíð og á Hofsósi samrýmist lögum og reglum sem varða póstþjónustu í landinu.`` Þetta er bréf, virðulegur forseti, dagsett 9. mars. Með bréfi frá Póst- og fjarskiptastofnun, dagsettu 2. maí, er þessu erindi svarað, ekki fyrr en þá, og ég les, með leyfi forseta: ,,Vísað er í bréf yðar, dags. 14. mars 2001, þar sem farið er fram á að Póst- og fjarskiptastofnun ,,úrskurði`` um hvort sú breyting sem orðið hefur á póstafgreiðslu í Varmahlíð og á Hofsósi samræmist lögum og reglum sem varða póstþjónustu í landinu. ... Af þessu tilefni vill stofnunin upplýsa yður um að nú stendur yfir heildarúttekt á þeim pósthúsum úti á landi þar sem afgreiðslufyrirkomulagi hefur verið breytt, m.a. vegna samninga við fyrirtæki um rekstur þeirra, auk þess sem unnið er að setningu reglna sem taka munu m.a. á atriðum eins og hvernig og hvar afgreiðslustaðir eiga að vera, póstleynd, öryggismálum, aðgengis almennings að þjónustunni o.fl. Stefnt er að því að úttektinni verði lokið í september nk., og verður þá samin skýrsla. Þykir stofnuninni eðlilegra að úttekt á ofangreindum stöðum verði hluti af þessari skýrslu en að þeir verði ekki teknir út sérstaklega.`` Herra forseti. Ég vil vekja athygli á að þarna er verið að gera veigamiklar breytingar í upphafi árs og þeir eftirlitsaðilar sem áttu að fylgja þeim eftir og hafði verið óskað eftir að fylgdu málinu eftir töldu fullnægjandi að fresta úttekt þangað til mörgum mánuðum seinna, nærri hálfu ári seinna, til að gefa neytendum svar um hvort þjónustan uppfyllti þau skilyrði og þær kröfur sem lög kváðu á um. Og það þrátt fyrir að íbúar þessa svæðis hefðu sent undirskriftalista með hundruðum nafna með ósk um að þessi skoðun færi fram. Þessi lög sem liggja hér fyrir taka í sjálfu sér ekki á þessu. Mér þykir rétt, herra forseti, að geta þess arna vegna þess að að mínu viti hefðu þessi lög sem verið er að leggja til um póstþjónustu í landinu átt að taka mun sterkar á þeim atriðum sem hafa komið upp í þróun undanfarinna ára. Þó er ekki að sjá í sjálfu sér neina eðlisbreytingu á kerfinu. Vissulega hafa komið inn auknar heimildir fyrir Póst- og fjarskiptastofnun til að fara eftir en áfram er það reyndar háð verkefnum og starfsemi hennar og þeim ráðherra sem fer með póstmál hvernig því eftirlitsstarfi er háttað. Þá er og rétt að vekja athygli á ýmsum nýyrðum í frv. Ekki fengust upplýsingar um hvort ráðuneytið sem bar ábyrgð á framlagningu frv. hefði leitað til Íslenskrar málnefndar eða annarra opinberra málfarsaðila um leiðsögn í nýyrðasmíð í frv. en mikilvægt er að ekki séu lögfestar nýjar orðskýringar eða nýyrði án þess að það sé samræmt annarri slíkri vinnu og almennri málvitund. Sem dæmi má nefna nýyrðið alþjónusta sem gengur í gegnum lagafrv. og er skilgreint sem sú ,,póstþjónusta sem landsmenn skulu eiga aðgang að á jafnræðisgrundvelli``. Að mínu áliti er það í sjálfu sér ófullnægjandi skilgreining. Samkvæmt minni málvitund felur orðið alþjónusta í sér að um alla þá þjónustu sé að ræða sem í boði er. Það þýðir ,,öll þjónusta`` og mér finnst orðið ekki bera með sér að hér sé um einhverja afmarkaða lágmarksþjónustu að ræða. Í þessu efni hefði verið betra að mínu mati að nota orðið grunnpóstþjónusta og er lögð fram breytingartillaga þess efnis. Nefna má fleiri dæmi um óskýra eða brenglaða hugtakanotkun í frv. Þá er rétt að vekja athygli á að orðið pósthús er hvergi nefnt í frv. og því síður er skilgreining á því hvaða þjónusta skuli fara þar fram. Er mjög sérstakt að samin skuli heildarlög um póstþjónustu í landinu án þess að orðið pósthús komi þar fyrir. Herra forseti. Það er kannski tilviljun en er það ef til vill dæmigert fyrir þá niðurlægingu sem þessi almannaþjónusta hefur mátt þola á síðustu missirum af hálfu stjórnvalda? Mér er spurn. Í 6. gr. sem fjallar um alþjónustu segir að ,,öllum notendum sem búa við sambærilegar aðstæður sé boðin eins þjónusta``. Með þessu, herra forseti, gæti verið vísað til þess að flokka ætti neytendur á Íslandi í hópa, annars væri þessi setning varla inni. Er þetta ekki frv. til laga um þjónustu fyrir alla Íslendinga sem búa á Íslandi og alla þá sem hér búa? Þess vegna finnst mér ástæðulaust og reyndar rangt að vera með þetta orðalag inni ef ætlunin er að þjónustan nái til allra jafnt. Við það að setja þessa setningu inn í skilgreiningu á þjónustustiginu, ,,að öllum notendum sem búa við sambærilegar aðstæður sé boðin eins þjónusta``, er að mínu mati verið að opna fyrir það að flokka megi Íslendinga með einum eða öðrum hætti eftir búsetu hvað varðar þjónustu og þjónustustig. Því er lagt hér til að orðin ,,sem búa við sambærilegar aðstæður`` verði felld út og eftir standi setningin: Að öllum notendum sé boðin eins þjónusta. Póstþjónustu á að veita öllum landsmönnum á jafnræðisgrunni og mikilvægt er að lögin taki af öll tvímæli um að svo skuli gert. Ég vil því leyfa mér að spyrja hv. formann samgn. og þess vegna hæstv. forsrh.: Hvaða merking er lögð í þetta orð í þessari setningu, til hvers er hún þarna komin inn? Ég tel a.m.k. afar mikilvægt að lögin séu ótvíræð, að veita skuli öllum landsmönnum jafnræði og jafna þjónustu. Eðlilegt hefði verið að þjónustustig á pósthúsum vítt og breitt um landið hefði verið skilgreint í lögum. Þá hefðu lögin enn fremur átt að fjalla um tollpóstþjónustu og kveða skýrt á um að slík þjónusta væri skilgreindur hluti af almennri starfsemi pósthúsa. En öll sú starfsemi er að langmestu leyti orðin miðlæg í Reykjavík og afgreiðsla slíkra sendinga orðin þunglamalegri og seinvirkari en áður var, einkum sem snýr að einstaklingum úti á landi. Ég þekki það af eigin raun, herra forseti, að sending sem kemur erlendis frá og þarf póstafgreiðslu stöðvast í höfuðstöðvunum í Reykjavík. Síðan fer bréf um það út á land til viðkomandi. Þar þarf að fylla það út og senda aftur suður og þá getur pakkinn farið til áfangastaðar. Þess er ekki lengur krafist eða gert ráð fyrir því að þjónustufólkið á pósthúsunum eða póstafgreiðslustöðunum sé fært um eða því skylt að veita þjónustu eins og aðstoð við tollafgreiðslu á slíkum pökkum. Það getur tekið viku til tíu daga, og það er þegar allt gengur vel, að fá þetta endanlega afgreitt eins og nú er háttur á. Þess vegna hefði einmitt átt að hafa svo mikilvæga þjónustu sem tollpóstþjónustu inni í frv. Í frv. er stöðugt vísað til að í reglugerð verði nánar kveðið á um allar skilgreiningar á póstþjónustu, gæðakröfur og þjónustustig. Í ljósi mikillar gagnrýni á póstþjónustuna í landinu á síðustu missirum og mánuðum hefði verið æskilegt að drög að reglugerð hefðu fylgt frumvarpinu til nefndarinnar. Í kjölfar hlutafélagavæðingar Póstsins og aukinnar einkavæðingar einstakra þátta þjónustunnar hefur pósthúsum verið lokað unnvörpum hringinn í kringum landið og þjónusta við íbúana til bæjar og sveita verið skert. Þeirri lágmarksþjónustu sem eftir er hefur verið komið fyrir í nærliggjandi verslun eða banka. Ég vil einnig nefna það að að mínu mati hefði í frumvarpinu einnig átt að vera ákvæði sem tækju til þess að póstflutninga mætti skipuleggja sem þátt í samræmdum almenningssamgöngum hvort sem væri í lofti, láði eða legi. Að slíta póstflutningana frá annarri slíkri almannaþjónustu hefur þegar orðið til óbætanlegs tjóns fyrir almannasamgöngur í landinu og bitnar það harðast á íbúum hinna dreifðu byggða. Áætlunarferðir sem áður nutu stuðnings póstflutninganna hafa víða lagst af eða berjast í bökkum. Því hefðu póstflutningar átt að vera hluti af hinni samræmdu opinberu samgönguáætlun og lögin um póstþjónustu hefðu átt að kveða á um að svo skyldi verða. Það er, virðulegi forseti, kyndugt að sjá póstbíla keyra hringinn í kringum landið jafnvel á eftir áætlunarbílunum þar sem þeir eru enn í gangi. Það hlýtur að mega styrkja alla þessa starfsemi með því að samþætta hana svo að allir hefðu þar hag af. Í lokaorðum nefndarálitsins, virðulegi forseti, hef ég leyft mér að stilla upp spurningu sem ég held að margt fólk muni að óbreyttu standa frammi fyrir og hefur staðið frammi fyrir á undanförnum mánuðum og missirum, það er spurningin: Hvar er pósthúsið mitt? Hvað hefur orðið af pósthúsinu mínu? Ég held að þetta verði spurning almennings á næstu árum. Í lokin er tekið undir lokaorð í umsögn Póstmannafélagsins um frv. en, með leyfi forseta, lýkur Póstmannafélagið umsögn sinni á eftirfarandi hátt: ,,Félagið hefur af því áhyggjur að verði frumvarp það sem hér um ræðir að lögum í óbreyttri mynd mun það enn þrengja að rekstrarstöðu fyrirtækisins og greiðslustöðu þess. Nú þegar hefur fyrirtækið framkvæmt ýmsar aðhaldsaðgerðir sem þýtt hefur niðurlagningu starfa og atvinnumissi fyrir félagsmenn, einkum á landsbyggðinni. Frumvarpsdrögin gefa á engan hátt til kynna að þeirri þróun verði snúið við.`` Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað heyra hvernig menn sjá framtíðarskipan póstþjónustu í landinu. Síðast í gær fór ég með bréf í póst og póstafgreiðslumaðurinn, sem var kona í því tilviki, spurði mig hvort ég hefði frétt hvað væri að gerast í póstþjónustunni í Reykjavík. Hún sagði mér að verið væri að breyta verulega póstþjónustu í Mjóddinni í Breiðholti, þar stæði til að leggja niður pósthúsið ef það væri ekki búið og færa þá þjónustu sem eftir væri inn í verslun þar. Fækka mundi þáttum sem þar yrðu í boði í þjónustu, svo sem gírógreiðslur og ýmislegt annað, en þarna mundi samt áfram vera í boði lágmarksþjónusta. Hún velti því fyrir sér hvenær kæmi að því að pósthúsinu á horni Austurstrætis og Pósthússtrætis yrði þá líka lokað. Er það stefnan að öll póstþjónustan, sú póstþjónusta sem snýr að einstaklingnum, hinum almenna neytanda í landinu fari í hendur einkaaðila með þeim hætti sem nú er verið að gera og hin opinbera póstþjónusta verði bara eitthvert skrifstofu- og stjórnsýsluaparat? Er ætlunin að svo verði? Ég lýsi þungum áhyggjum yfir þeirri þjónustu og þróun sem hér er að gerast. Ég vil t.d. benda á að það er ekki víst að sú skerðing sem nú er að verða á þjónustu víða um landið skili sér í þeim sparnaði þegar til lengdar lætur og látið er í veðri vaka. Það að fólkið, hinn almenni neytandi, á stöðugt lengra að fara til að sækja þessa þjónustu kostar líka tíma og peninga og ef maður ætlar að horfa á þá möguleika sem virk póstþjónusta hefur til eflingar atvinnulífi og nýsköpun, þá skiptir miklu máli að póstþjónustan sé mjög nærri til að senda frá sér vöru og þjónustu og taka við vöru og þjónustu á móti. Ég heyrði í orðaforða póstþjónustunnar, ætli það hafi ekki verið á vegum Íslandspósts á fundi sem ég var á, að þá var talað um þjónustupósthús. Það orð er hvergi í þeim orðskýringum sem eru í frv. og ég velti fyrir mér hvort það sé bara hreint vinnuheiti hjá hinni opinberu póstþjónustu. En með því skildist mér að átt væri við að fyrst væru póst- og móttökustöðvar, síðan eitthvert þjónustupósthús. Tökum sem dæmi að á vinnustað væri póstmóttaka og síðan væri póstinum ekið á einhvern annan stað sem héti þjónustupóstur og þar væri hann skráður. Þar væri því hin eiginlega þjónusta veitt. Ég leyfi mér að spyrja hv. formann samgn. hvort hann þekki þetta orð, þjónustupósthús, því það er ekki nefnt í þessum skilgreiningum frekar en pósthúsið. En því var þarna ætlað hlutverk. Ég leyfi mér líka að spyrja vegna þess að ekki er annað hægt en horfa á póstþjónustuna eins og hún mætir manni í dag þegar verið er að fjalla um heildarlöggjöf fyrir póstþjónustuna. Nú er verið að færa póstafgreiðslu og póstmóttöku inn í bankaútibú eða verslanir. Gott og vel ef aðstaðan er þar góð. En þá skilst mér að í fæstum tilvikum sé hægt að skrá póstinn þar, hvort sem um ábyrgðarsendingar eða aðrar slíkar sendingar er að ræða, þá er ekki hægt að skrá móttöku þeirra þar heldur verði þær að fara á eitthvert annast pósthús og skrást þar, kannski þetta þjónustupósthús, sem ég velti fyrir mér hvort gæti verið. Það þýðir að þá er mjög erfitt að rekja feril sendinga. Ég hef spurt um það hvers vegna ekki sé hægt að tengja þessa þjónustu tölvukerfi bankanna, þ.e. skráningarkerfi póstsins, en ekki hafa verið nein svör. Í ljósi þeirrar miklu umræðu og gagnrýni sem póstþjónustan hefur orðið fyrir á undanförnum vikum og missirum, þá skuldum við neytendum svör þegar verið er að setja nýja heildarlöggjöf um póstþjónustu í landinu, við skuldum þeim svör um hvernig mæta á þeim kvörtunum sem fram hafa komið, hvernig menn ætla að standa að því að efla og styrkja póstþjónustuna í landinu og svara þessari gagnrýni sem hefur komið fram. Þetta frv. sem hér er til umfjöllunar gerir það alls ekki. Ég vil líka spyrja hæstv. samgrh. um annað. Fyrr í vetur og eins í því bréfi sem ég las upp frá Póst- og fjarskiptastofnun var greint frá því að gerð hafi verið úttekt á póstþjónustunni í landinu á þeim stöðum þar sem póstþjónustan hefur verið færð frá pósthúsinu sem var og inn í aðrar afgreiðslustöðvar. Gera átti úttekt á þeirri þjónustu, hvernig hún gengi upp, hvernig hún uppfyllti þær kröfur sem settar voru. Er þessi skýrsla sem þar var tekin saman aðgengileg og getur samgn. fengið þá skýrslu um úttekt á póstþjónustu í landinu og þeim breytingum sem þar hafa farið fram? Ég held að það væri mjög gagnlegt fyrir okkur að sjá hver þróunin er. Herra forseti. Ég ítreka síðan að póstþjónustan er ein hin elsta og virtasta opinbera þjónusta sem almenningur hefur búið við. Pósthúsið hefur verið eitt af hinum föstu punktum, föstu stöðum í byggðarlögum vítt og breitt um landið. Það er því afar mikilvægt og ég legg áherslu á að sú heildarlöggjöf sem við setjum um þá þjónustu standi vörð um þau grunnhugtök, um þá grunnþjónustu sem við viljum eða ég a.m.k. vona að við viljum standa fyrir um allt land, eflist og færist nær fólkinu frekar en hitt.

Herra forseti. Það er út af orðum hv. síðasta ræðumanns þar sem hann talar um Mjóddina og þá spurningu fólks: ,,Hvar er pósthúsið mitt?`` og nefnir t.d. til sögunnar að fólk þurfi að borga gíróseðla o.s.frv. en í Mjóddinni, af því að hann nefndi hana, eru tveir bankar og einn sparisjóður þannig að allt er þetta að breytast eins og hv. þm. veit. Mér þykir þó rétt að ítreka það sem segir í frumvarpstextanum að markmið frv. til laga um póstþjónustu er í fyrsta lagi að kveða skýrar á um rétt landsmanna til lágmarksþjónustu. Og þegar talað er um lágmarksþjónustu, þá er í frv. kveðið á um gæðakröfur sem póstþjónustan verður að uppfylla. Gerð er sú lágmarkskrafa að móttöku- og söfnunarstaðir fyrir póst sem fellur undir alþjónustu séu tæmdir a.m.k. einu sinni hvern virkan dag og einnig að póstur sé borinn út alls staðar á landinu alla virka daga nema sérstakar aðstæður hindri það, svo sem ófærð og annað sem gæti þess vegna komið upp. Auk þess skal Póst- og fjarskiptastofnun setja reglur um staðsetningu og fyrirkomulag afgreiðslustaða, lágmarksopnunartíma, fjölda tæminga póstkassa á dag, öryggismál á afgreiðslustöðum og fleira, sem snýr allt að þessu sem hv. þm. kom inn á áðan. Það sem hefur kannski skort á fram að þessu þar til þessi lög taka gildi, er einmitt vandamálið sem upp hefur komið að afgreiðslustaðir póstþjónustunnar hafa ekki verið eins og til var ætlast og það kemur kannski til fyrst og fremst vegna þess að lagaramminn hefur ekki verið nógu skýr, en það er einmit það sem á að lagast með þessari lagasetningu.

Herra forseti. Að mínu mati er það ekki svo að þurft hafi aukna lagaheimild til þess að kveða á um að Póst- og fjarskiptastofnun bæri að skilgreina nánar gæðakröfur til þjónustunnar. Þau lagafyrirmæli hafa verið inni. Það sem ég óttast að liggi í þessu nú er að verið sé að opna heimildir fyrir því að skilgreina þessa gæðakröfu jafnvel neðar en við höfum almennt búið við á undanförnum árum. Þessi lög og þær reglur og sú kvöð á Póst- og fjarskiptastofnun um að skilgreina gæðakröfurnar hafa verið inni. Þar hefur líka verið lögð áhersla á að póstþjónustu ætti að inna af hendi á miklum jafnræðisgrundvelli. Ég óttast það, herra forseti, og vil spyrja hv. þm. og formann samgn. hvort sú hætta felist í 6. gr. þessa frv. til laga um póstþjónustu sem ég vék að áðan, þar sem stendur að öllum notendum sem búa við sambærilegar aðstæður sé boðin eins þjónusta. Hvers vegna er ástæða til að vera með slíka setningu inni? Við þekkjum öll að það geta komið vond veður og auðvitað eru landfræðilegar ástæður og eitt og annað fyrir því að þessa og þessa þjónustu sé ekki hægt að veita en það á að vera undantekning en ekki vera gert með heimildum í lögum. Ég spyr hv. formann samgn.: Telur hann ástæðu til, eða hvað þýðir þessi setning varðandi þjónustu við landsmenn eða alla íbúa á Íslandi, að veita eigi þjónustu miðað við hópa sem hafa sambærilegar aðstæður? Býður það heim flokkun á þjóðinni eftir aðstæðum hvers konar þjónustu hún á að fá? Ég held að afar mikilvægt sé að þetta sé fullkomlega á hreinu.

Herra forseti. Út af því sem hv. þm. kom inn á áðan, í sambandi við skýrslu sem hann vitnaði til, vil ég minna á að í umræðum sem fram fóru þegar frv. var fyrst lagt fram fjallaði hæstv. samgrh. m.a. um þá skýrslu. Ég tel að ekki eigi að vera erfitt fyrir okkur að nálgast hana verði þess óskað. Í annan stað vitna ég aftur til þess sem ég sagði í sambandi við frv. Þótt tekið sé til orða eins og hv. þm. sagði er alveg ljóst að þetta frv. til laga um póstþjónustu gerir þá kröfu að póstur sé borinn út daglega og póstkassar séu tæmdir daglega. Það liggur á því að frv. nái fram að ganga. Hér er alveg skýrt og klárt að það er ekki verið að mismuna þegnum landsins með orðalaginu sem hv. þm. Jón Bjarnason vísaði til. Eins og bent er á í nefndarálitinu er það lágmarkskrafa að póstur sé borinn út daglega. Hér eru síðan ákvæði um hversu oft eigi að losa póstkassa og það er a.m.k. einu sinni á dag. Ég held því að þingmaðurinn sé að fara einhverjar villigötur í þessu telji hann að verið sé að mismuna fólki með orðalaginu sem hann vitnar til. Þar er þá bara einhver misskilningur á ferðinni.

Herra forseti. Ég ítreka að ég óska eftir afdráttarlausri yfirlýsingu um hvort það sé ætlunin. Póstþjónusta er meira en að bera út póst. Póstþjónusta er móttaka á pósti og margháttuð þjónusta sem pósturinn veitir. Aðgengi fólks að póstþjónustunni er líka hluti þjónustunnar. Afar miklu máli skiptir að fólk átti sig á því að þjónustan er ekki bara að bera út þrisvar eða fimm daga í viku. Þetta er gríðarlega mikilvæg þjónusta og framtíðaratvinnumöguleikar okkar geta einmitt legið í öflugri póstmóttöku og póstdreifingu sem næst okkur. Ég tel mikilvægt að þessi atriði verði alveg skýr. Eins vil ég inna hv. formann samgn. eftir því hvað honum finnst um að hvergi skuli minnst á orðið pósthús í öllum lagabálkinum um póstþjónustu í landinu. Ég sé að notast hefur verið við orðið þjónustupósthús en það er ekki skilgreint hér enda held ég að það þýði allt annað en pósthús. Hvers vegna er hvergi minnst á pósthús í öllum lagabálkinum um póstþjónustu í landinu?

Virðulegi forseti. Ég veit að hv. þm. Jón Bjarnason er mikill áhugamaður um pósthús. Hann hefur rætt talsvert um þau á hinu háa Alþingi og almennt um póstþjónustuna. Hins vegar fannst mér mál hv. þm. bera þess dálítil merki að hann telji slæmar breytingar frá því ástandi sem ríkt hefur um nokkuð langt skeið, áratuga skeið, til þess ástands sem nú er uppi, þ.e. að þjónustan hafi verið að færast á milli, færast jafnvel í að bankar taki að sér hluta af þessari þjónustu. M.a. hefur gíróþjónustan verið seld o.s.frv. en á móti hefur komið að þjónusta hefur verið aukin. T.d. er víða fimm daga dreifing á pósti í dreifbýli og í þéttbýli er útburður á bögglum og ábyrgðarbréfum o.s.frv. Til viðbótar hefur komist á samstarf banka og póstþjónustunnar o.s.frv. Þannig hefur ýmislegt breyst. Mér fannst á máli hv. þm. að hann teldi allar þessar breytingar til vansa. Hann saknar mjög gömlu pósthúsanna eins og þau voru og hétu og mér fannst örla á því að hann teldi lausnir gærdagsins lausnir morgundagsins. Mér fannst gæta íhaldssemi í ræðu hv. þm. og að hann teldi að þær að breytingar sem ráðist hefði verið í gætu ekki verið til bóta. Ég er hv. þm. ekki að öllu leyti sammála í þessum efnum. Hv. þm. hélt því líka fram í ræðu sinni að með frv. væri hætta á menn færu að einkavæða alla skapaða hluti. Ég tel að halda þurfi því til haga að í þessu frv. er ætlunin ekki að einkavæða nokkurn skapaðan hlut. Að því leyti er þetta kyrrstöðufrv. því að í núverandi stöðu hefur Íslandspóstur u.þ.b. 98% af veltu á þessum markaði. Verði þetta frv. að lögum, sem allt bendir til, held ég að ekki verði miklar breytingar. Það má bera ýmislegt upp á meiri hlutann í þessum efnum en ég tel það ekki eiga við í þessu tilviki.

Herra forseti. Varðandi póstdreifinguna er alveg hárrétt að það er viss kostur og aukin þjónusta að fá póst borinn heim oftar í viku. Varðandi t.d. pakkapóstþjónustuna er sjálfsagt hagkvæmni að því. En sé maður ekki heima til að taka á móti viðkomandi pakka þegar hann kemur þarf að fara meiri háttar vegalengd. Í fyrsta lagi þarf að vita hvar viðkomandi pakki er niður kominn ætli maður að sækja hann, í hvaða pósthúsi hann er. Með fækkun á pósthúsum verður stöðugt lengra að sækja þessa þjónustu. Ég bendi á það enn og aftur að póstþjónustan er ekki bara fólgin í að taka á móti pósti. Hún er líka til að senda póst. Það gerist í gegnum þessi pósthús og þá er ekki hagræði í því að vera búinn að loka pósthúsinu. Virðulegi forseti. Ég vil koma þessum upplýsingum til hv. þm. Þetta er því ekki jafneinfalt og hv. þm. vill vera láta. Það verður að horfa á þetta í heild sinni og gleðjast yfir því er þjónustustigið batnar á einstökum sviðum. En það má ekki vera á kostnað annarra sviða eins og við höfum mörg mátt upplifa. Ég upplifi það sem einkavæðingu þegar þjónusta sem snýr að neytandanum, póstmóttakan og póstdreifingin sem slík, er komin í hendur fyrirtækis sem póstþjónustan hefur enga rekstrarlega ábyrgð á, fólki sem er ráðið þar, þjónustan er þar ekki á ábyrgð Íslandspósts eða aðbúnaðurinn. Þar er því í sjálfu sér að mínu mati ákveðin tegund einkavæðingar.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að á hverjum þeim sem tekur að sér að dreifa pósti hvíla ákveðnar skyldur. Ég geri ráð fyrir að menn muni reyna að sinna þeim skyldum. Ég átta mig samt sem áður ekki alveg á því hvernig ætti að bregðast við þegar enginn er heima, þ.e. þegar pósturinn kemur og enginn er heima. Ég áttaði mig ekki á því hvort verið væri að tala um að bæta mætti þá þjónustu með því að leita að viðkomandi í bænum. Ég veit ekki hvernig ætti að fara að því. Í sjálfu sér fælist mikil þjónusta í því en ég veit að í tilvikum sem þessum eru skildir eftir miðar á heimilum viðkomandi og þeim gerð grein fyrir því að reynt hafi verið að koma böggli eða sendingu til skila og viðkomandi geti mætt á tiltekinn söfnunarstað, hvort sem það er kallað pósthús í dag eða eitthvað annað, og sótt þessa böggla. Ég held að í sjálfu sér hafi póstþjónustu farið fram á þessu sviði. En síðan getum við rætt það, séstaklega í ljósi hinnar miklu umræðu um svokallaða einkavæðingu o.s.frv., að vart nokkur maður vill taka þessi orð sér í munn í ljósi atburðanna undanfarið. Út frá því má svo sem skilja að hv. þm. hafi áhyggjur. Ég held, virðulegi forseti, að ýmislegt megi um það frv. segja sem hér er til umræðu en frv. verður ekki sakað um að verið sé að reyna að færa verkefni frá Íslandspósti yfir á önnur fyrirtæki.

Herra forseti. Ég vil ekki tala af léttúð um póstþjónustuna og þá miklu möguleika sem hún hefur og skyldur við almenna borgara. Ég hef áhyggjur af því, ég verð að segja það eins og er, virðulegi forseti, að Alþingi afgreiði lagabálk, heildarlög um póstþjónustu í landinu, án þess að þar komi nokkurs staðar fyrir orðið pósthús. Ég hef áhyggjur af þessari nálgun póstþjónustunnar í landinu.

Herra forseti. Það er rétt að taka fram í upphafi máls míns að ég er ekki jafn vel að mér í þessum málaflokki og samgrh., sem ég gegni störfum fyrir um þessar mundir, enda er ég á öðrum pósti, ef svo má segja, í Stjórnarráðinu. Enda er það svo að samgrh. sat hér alla 1. umr. og kom með skýringar á frv. og síðan stendur þinghefð til þess að 2. umr. fari að mestu fram á vegum nefndarinnar og talsmanna nefndarálitanna. Ég vil þó nefna varðandi atriði sem komu fram hjá hv. talsmanni minni hluta samgn., að mér finnst mjög margt skiljanlegt í ræðu hans og það sem hann er að fjalla um. Það er ljóst að nýr tími hefur breytt aðstæðum að þessu leyti og auðvitað er það ekki allt til batnaðar. Það er ekki hægt að halda því fram að það sé allt til batnaðar en það lýtur lögmálum hinna nýju tíma og því hvernig byggðamunstur hefur breyst o.s.frv. Þrátt fyrir allt virðist í lagafrv. þessu reynt að skapa mönnum sem best skilyrði áfram þrátt fyrir breyttan hag og breytta tíma til að fá notið þessarar grundvallarþjónustu sem er svo mikilvæg, þ.e. þjónustu póstsins. Í hugum alls almennings í landinu er þar almannaþjónusta sem menn vilja eiga sem besta og tryggasta. Frá öndverðu sögunnar hefur það verið talið til fyrirmyndar í skilvirku þjóðfélagi að póstþjónustan sé öflug, traust og trúverðug. Þannig er eðlilegt að menn vilji fjalla um það og binda þær reglur sem að því lúta sem traustustum hnútum. Hv. þm. nefnir í nefndaráliti sínu, rifjaði upp í ræðu sinni áðan og orðaði á þá leið að marka hefði þurft skýrari reglur um skyldur, fagþekkingu, aðbúnað, þjónustustig og fleira sem hann nefnir í því dæmi. Hann segir einnig á bls. 2, með leyfi forseta: ,,Í gildandi lögum um póstþjónustu og lögum um Póst- og fjarskiptastofnun eru ákvæði um að setja skuli skilgreindar gæðakröfur um póstþjónustu og einnig er kveðið á um eftirlitsskyldu Póst- og fjarskiptastofnunar.`` Þetta frv. markar ákveðinn lagaramma í þessu skyni. Síðan er heimild til samgrh. til að útfæra nánar reglugerð um þessa þætti og eftir því sem ég best veit er einmitt í smíðum reglugerð um pósthús eða afgreiðslustaði, þjónustustig og gæði póstþjónustu og fleira af þessu falli. Hún er nú þegar í smíðum í ráðuneytinu og þar er reynt að taka á þessum hlutum. Ég tel líklegt að samgrh. muni hafa um það samráð við hv. samgn. hvernig sú reglugerð skuli úr garði gerð og er ekki nema jákvætt að gert sé með þeim hætti. Varðandi það sem snýr að Póst- og fjarskiptastofnun, eftirliti og atbeina hennar, er eftir því sem ég veit best í þeim efnum alfarið byggt á þeim reglum sem samningar okkar um EES leiða til og tilskipunum sem þaðan hafa komið um þetta efni þannig að þar sé þess gætt að reglur séu samræmdar og menn sitji við sama borð og annars staðar hvað þar varðar. Varðandi spurningu hv. þm. um alþjónustu vill svo til að ég man til þess að ég gerði athugasemd við þetta orð á sínum tíma í ríkisstjórn. Ég hygg reyndar að það hafi verið í öðrum lagabálki, hvort sá var um fjarskiptaþjónusta almennt eða þess háttar. Mér fannst orðið skrýtið vegna þess að það virtist gefa til kynna allsherjarumlykjandi þjónustu og kannski viðameiri væntingar en efni stæðu til. Ég fékk þá skýringu á orðinu --- reyndar voru skýringar með orðinu í því frv. þótt þær hefðu ekki nægt mér --- þ.e. viðbótarskýringar og sætti mig við orðið eftir þær skýringar þó að mér finnist orðið ekki nægilega nákvæmt í sjálfu sér og nægilega fallegt. En ráðuneytið hefur sagt mér að ekki hafi verið leitað til Íslenskrar málnefndar um þetta orð. Þannig liggur hér fyrir svar við þeirri spurningu. Eins og formaður samgn., hv. 8. þm. Reykv., sagði og reyndar kom það einnig fram hjá hv. 6. þm. Suðurl., Lúðvíki Bergvinssyni, hafa menn á undanförnum árum verið að skipuleggja og auka öryggi á póstþjónustu alla virka daga. Færist það í vöxt dag frá degi. Menn vænta þess að innan ekki of langs tíma, tveggja ára eða svo, muni sá árangur hafa náðst. Eins og ég sagði í upphafi, eingöngu í þeim tilgangi að menn kæmust ekki að því sjálfir hér í salnum, er ég ekki jafn vel að mér í þessum málum og samgöngunefndarmennirnir sjálfir, ég tala ekki um samgrh. sem ég gegni störfum fyrir nú um stundir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að koma hingað og skýra nokkur atriði sem hafa verið í umræðunni. Ég vil inna hann eftir því, hæstv. forsætisráðherrann, hvort hann sakni þess ekki eins og ég að hvergi skuli standa orðið pósthús í þessum lagabálki, pósthús sem er búið að vera einkenni fyrir þessa þjónustu í áratugi og má kannski jafnvel rekja í öldum. Pósthús hafa verið fastur og mikilvægur þjónustukjarni í mörgum samfélögum. Ég sakna þess að orðið pósthús skuli ekki koma hér rækilega inn með skilgeindu hlutverki, virðulegi forseti, og inni hæstv. forsrh. eftir því hvað honum finnist um það.

Herra forseti. Ég verð að segja út af þessari spurningu að ég sakna þess en það er bara vegna þess að ég er svo hræðilega íhaldssamur  Ég tek undir með hv. þm. að ég sakna þess að pósthús sé ekki lengur með í textanum en ég fæ engu um það ráðið, býst ég við.

Virðulegi forseti. Ég stend að því meirihlutaáliti sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur mælt fyrir, og gerði vel og skýrði nokkuð vel þau markmið sem að er stefnt með því frv. sem hér er ætlunin að gera að lögum. Ég hef hins vegar á því dálítinn fyrirvara sem fyrst og fremst lýtur að því að lítið sem ekkert er ætlað að hrófla við þeim einkarétti sem Íslandspóstur hefur haft um langt skeið, og áfram sem hingað til er líklegt að 97--99% af öllum pósti og póstsendingum í landinu verði á höndum þess fyrirtækis. Með því móti er ég ekki að lasta fyrirtækið sjálft á neinn hátt en hefði talið að með því að opna á að draga mætti úr þessum einkarétti mætti hugsanlega leita nýrra leiða til að bæta og efla póstþjónustuna. Ég held, virðulegi forseti, að þar séum við mjög samstiga, ég og hv. þm. Jón Bjarnason. Báðir viljum við efla og tryggja póstþjónustuna frá því sem nú er sem þó hefur farið talsvert fram að mínu mati á undanförnum árum. Ég held að við séum samstiga í því en okkur greinir kannski að einhverju leyti á um þær leiðir sem hugsanlega má fara til að ná því markmiði. Ég er sammála þeim sem hafa sagt það hér að þessi þjónusta er mjög mikilvæg og ég held að það sé almenn sátt um að reyna að tryggja að þessi þjónusta sé eins góð og verið hefur og áfram verði unnið að því að bæta hana eins og gert hefur verið. Ég er þó ekki alveg samstiga hv. þm. og hæstv. forsrh. í því að sakna pósthúsanna eitthvað sérstaklega og það er kannski ekkert skrýtið að íhaldsmennirnir tveir, hæstv. forsrh. og hv. þm. Jón Bjarnason, séu samstiga í þessum efnum og kannski oft og tíðum samstiga í því að vilja fara sér hægt í breytingar svo að ekki sé dýpra í árinni tekið. Það eru þessi tilteknu atriði, virðulegi forseti, sem ég vildi vekja athygli á og þau gera það að verkum að ég hef þann fyrirvara sem ég hef greint frá. Þrátt fyrir að ég haldi að menn nái þeim markmiðum sem að er stefnt held ég að ganga hefði mátt lengra í því að opna á þann einkarétt sem nú er og miðast við bréf upp að 250 g auk ábyrgðarsendinga. Þetta hefur það í för með sér að Íslandspóstur hefur u.þ.b. 98% af þeirri 5--6 milljarða veltu sem er á þessum markaði. Þetta held ég að hefði mátt gera og með það að markmiði að efla og bæta þjónustuna. Hins vegar skal þó viðurkennt hér að umræða um slíka hluti, umræða um tilfærslu þjónustu, sérstaklega þegar verið er að færa frá ríki til einkaaðila, er dálítið vandmeðfarin þessa dagana. Það er alveg ljóst að ríkisstjórninni hafa ekki farist þær aðgerðir mjög hönduglega sem hún hefur staðið í undanfarnar vikur og mánuði og því er þessi umræða dálítið vandmeðfarnari nú um stundir en oft áður. Að öðru leyti, virðulegi forseti, vil ég ítreka að ég stend að þessu frv. og stend að meirihlutaálitinu sem hér hefur komið fram með þó þeim fyrirvara sem ég hef rakið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir að hafa gert grein fyrir þeim fyrirvara sem hann setur við þetta nál. Mig langar kannski að spyrja hv. þm. að einu, hvort ég hafi skilið hann rétt að hann sé fylgjandi því að einkarétturinn verði afnuminn, einkarétturinn til póstdreifingar þegar fram í sækir og aðstæður verða til. Persónulega verð ég að segja að ég er því afskaplega fylgjandi. Ég held að sú þó litla samkeppni sem við sjáum á sviði póstdreifingar hafi skilað lægra verði til neytenda. Þetta er náttúrlega í afskaplega smáum mæli sem hægt er að miða við en við sjáum að verð á því sviði hefur lækkað. Mig langar sem sagt að spyrja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að því hvort hann geti ekki tekið undir með mér í því máli að þegar fram í sækir verði það markmið að þessi einkaréttur verði takmarkaður og helst afnuminn. Eins og stendur er það í rauninni ekki hægt og m.a. þess vegna tek ég undir þetta nál. Það er ákveðin þróun í gangi í Evrópu og innan EES-svæðisins sem við Íslendingar verðum einfaldlega að taka tillit til.

Virðulegi forseti. Ég vil kannski aðeins nefna að það er ekkert sem mælir því í mót að dregið verði úr þeim einkarétti sem nú ríkir. Hins vegar hafa verið í gildi reglur á Evrópska efnahagssvæðinu sem taka mið af því að hann verði ekki meiri að lágmarki en þar er kveðið á um, og ef ég man þær tölur rétt held ég að þar sé reyndar miðað við 350 g í hverju bréfi en ekki 250 sem hér er þó ætlunin að gera, og ganga að því leytinu til lengra en lágmarkið kveður á um. En það er ekkert sem mælir því í mót að gengið verði lengra. Ég gerði í fyrirvara mínum grein fyrir þeirri afstöðu sem ég hef til þessa einkaréttar. Ég hef hins vegar bent á að hér er um almannaþjónustu að ræða og því tel ég mikilvægt að farið sé varlega í þessum efnum. Það er mat mitt að þessa þjónustu mætti bæta með því að draga úr einkaréttinum og gefa öðrum tækifæri á að spreyta sig en ég er hins vegar eins og fleiri sem telja nauðsynlegt að ganga varlega um þessar dyr því að tryggja verður að allur almenningur hafi aðgang að póstþjónustu. Þetta er mikilvæg þjónusta við almenning og því er nauðsynlegt að vanda til verka. Ég get þó tekið undir að það er ekki himinn og haf milli sjónarmiða okkar í þessum málum.

Herra forseti. Þess má geta að þyngdarmörk bréfa hér á landi sem falla innan einkaréttar eins og kemur fram í nál. eru töluvert lægri en gildir innan Evrópuþingsins og Evrópuráðsins en engu að síður held ég að markmiðið hjá okkur verði áfram að afnema einkaréttinn á póstþjónustu. Þegar ég var búin að greina frá hummið og haið hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fannst mér ég greina þá niðurstöðu hjá honum að hann væri fylgjandi því að hafa það að markmiði að afnema einkaréttinn á póstþjónustu.

Herra forseti. Menn hafa svolítið verið að horfa aftur í tímann í þessari umræðu og mig langar til að gera það í upphafi máls míns, horfa örlítið aftur í tímann. Í stjórnmálum hafa áherslur breyst að verulegu leyti á síðustu 50 árum. Vinstri sinnaðir menn um miðja 20. öldina voru að sönnu hagsýnir en þeir voru líka mjög ídeólógískir eins og kallað var, létu stjórnast af hugmyndafræði. Styrkur hægri manna var að vissu leyti sá að þeir lögðu áherslu á hina praktísku hlið, stundum í ríkari mæli en vinstri mennirnir, og voru ekki fjötraðir af hugmyndafræðinni á sama hátt. Nú hefur þetta snúist við. Það er vinstri sinnað fólk sem horfir á aðstæður, vegur og metur hlutina með tilliti til aðstæðna hverju sinni en hægri sinnarnir eru hinir ídeólógísku menn. Þeir láta stjórnast af hugmyndafræði og verstir eru þeir í Brussel. Þar ræður hugmyndafræðin algerlega ríkjum. Hugmyndafræði hægri manna birtist okkur m.a. í þessu frv. og í þeim kerfisbreytingum sem gerðar hafa verið á liðnum árum á póst- og símamálaþjónustu, ekki bara hér á landi heldur í allri Evrópu. Í ársbyrjun 1998 tók gildi ný tilskipun um fjarskipti. Hún hafði verið birt nokkrum árum áður. Fjórum eða fimm árum áður hafði hún verið samþykkt en þá skyldi hún koma til framkvæmda. Íslendingar voru aldrei þessu vant nokkuð snemma á ferðinni og breyttu lögum sínum í árslok árið 1996. Ný lög um fjarskipti litu því dagsins ljós í ársbyrjun 1997. Þá var sundurgreind póstþjónustan annars vegar og símaþjónustan hins vegar, sem höfðu verið samreknar. Bæði þessi fyrirtæki, þ.e. báðar þessar greinar gömlu Póst- og símamálastofnunarinnar, voru gerðar að hlutafélögum. Síðan þekkjum við söguna. Menn fóru að undirbúa sölu Símans og skipuleggja Póstinn á nýjan hátt. Í rauninni var þetta mjög hagkvæm rekstrareining við íslenskar aðstæður, að reka póst- og símaþjónustustofnanir víðs vegar um landið. Þetta var ágætt sambýli. Þetta er nátengd þjónusta. Eins og menn hafa oft bent á í tengslum við þessa umræðu þá hefur það hvernig fólk hefur samskipti sín í milli tekið breytingum. Þessi samskipti hafa færst frá bréfum yfir á internet og upp í háloftin. Allt rúmaðist þetta innan pósts og síma. Hvernig sem á málin var litið var þetta heppileg rekstrareining og alveg sérlega heppileg við íslenskar aðstæður. Út frá gamalli hugsun hagsýninnar hentaði þetta vel á Íslandi. En menn létu stjórnast af hugmyndafræðinni. Þessari starfsemi skyldi komið á markað. Hún skyldi greind niður í Póst annars vegar og Síma hins vegar. Síðan er haldið áfram og í greinargerð með þessu frv. er bent á stærsta glæp samtímans, þ.e. að niðurgreiða eina þjónustu með arðinum af annarri. Á bls. 16 í greinargerð með frv. er vísað í póstsendingar með dagblöðum, vikublöðum og tímaritum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Niðurgreiðsla á umræddum sendingum sem fengin er með álagi á aðrar tegundir alþjónustusendinga verður að teljast óeðlileg. Þessu til frekari stuðnings er bent á að samgönguráðherra hefur hingað til ekki talið nauðsynlegt að beita ákvæði gildandi laga.`` --- Þetta í lokin er aukaatriði, en hitt þykir sérlega óeðlilegt að niðurgreiða eina sendingu með arðinum af annarri. En er það endilega óeðlilegt? Ég held ekki. Eða finnst mönnum eðlilegt að íþyngja félagasamtökum, svo að dæmi sé tekið, þannig að þau geti ekki lengur komið skilaboðum til félagsmanna sinna? Þetta er líka spurning um lýðræði. Það hefur gerst í kjölfar þessara breytinga á rekstrarfyrirkomulagi pósts og síma og aðgreiningu þessara fyrirtækja að félagasamtök hafa ekki lengur efni á að senda félagsmönnum sínum félagsblöð. Þetta skiptir máli í lýðræðisþjóðfélagi. Hér erum við aðeins að tala um millifærslur innan póstsins en áður fyrr niðurgreiddi síminn póstþjónustuna. Þar voru færðir fjármunir á milli og ekkert athugavert við það að mínum dómi. Það var hið besta mál. Síminn var reyndar svo aflögufær að auk þessara niðurgreiðslna skilaði hann milljörðum inn í ríkissjóð á hverju einasta ári. Ekkert athugavert við það heldur, að mínum dómi. Nú þykir þetta hinn versti glæpur og afleitt að einn þáttur niðurgreiði annan. Þessi hugsun birtist okkur alltaf í nýju formi, m.a. í þessu frv. hér. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta lagafrv. Það hefur hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í samgn., gert mjög vel. Hann hefur skilað ítarlegu áliti minni hluta samgn. og rakið athugasemdir sínar við umræðuna áðan. Hann bendir á hvernig póstþjónustunni hefur hrakað á liðnum árum. Hann bendir m.a. á að í ársbyrjun 2001 hafi starfsemi á pósthúsum á landsbyggðinni dregist saman, verið um 60% af því sem hún var 1999.

Hvers vegna?

Ja, hvers vegna? Ég held framsóknarmaður í salnum hafi spurt hvers vegna það hefði gerst. Vegna þessara kerfisbreytinga. Vegna þess að menn hafa verið að loka pósthúsum. Eftir því sem ég best veit er alla vega um það rætt í röðum póstmanna að fyrir dyrum standi enn frekari lokanir. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um hvað er á döfinni í þessum efnum. Í minnihlutaáliti hv. þm. Jóns Bjarnasonar er vísað í umsögn Póstmannafélags Íslands um þetta frv. en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Félagið hefur af því áhyggjur að verði frumvarp það sem hér um ræðir að lögum í óbreyttri mynd muni það enn þrengja að rekstrarstöðu fyrirtækisins og greiðslustöðu þess. Nú þegar hefur fyrirtækið framkvæmt ýmsar aðhaldsaðgerðir sem þýtt hefur niðurlagningu starfa og atvinnumissi fyrir félagsmenn, einkum á landsbyggðinni. Frumvarpsdrögin gefa á engan hátt til kynna að þeirri þróun verði snúið við.`` Það land sem sennilega hefur gengið einna lengst í einkavæðingu er ekki innan Evrópusambandsins heldur er það hinum megin á hnettinum. Það er Nýja-Sjáland. Einhvern tíma ætlaði ég að afla gagna um afleiðingar einkavæðingar innan heilbrigðisþjónustunnar á Nýja-Sjálandi. Ég sendi fyrirspurnir til að fá fram ýmsar upplýsingar. Þær upplýsingar fékk ég ekki. Hvers vegna halda menn að það hafi verið? Viðskiptaleyndarmál. Það voru viðskiptaleyndarmál. Spítalarnir höfðu verið gerðir að hlutafélögum og upplýsingar sem víðast hvar eru opinberar, um aðgerðir á sjúkrahúsum, voru orðnar viðskiptaleyndarmál. Hvers vegna nefni ég þetta? Jú, vegna þess að þegar Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, þingflokkurinn, óskaði eftir upplýsingum um samninga sem Íslandspóstur hafði gert við fyrirtæki á landsbyggðinni var okkur sagt að þetta væri viðskiptaleyndarmál. Í þessum skilningi erum við komin til Nýja-Sjálands. Svar Íslandspósts var ósköp stutt, þrjár línur, við erindi okkar þar sem við óskuðum eftir að fá í hendur afrit af samningum sem Íslandspóstur hf. hefði gert við sjálfstæða rekstraraðila um starfrækslu póstþjónusunnar á landsbyggðinni. Svarið var þrjár línur, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Íslandspóstur hf. mun ekki afhenda samninga er varða viðskiptahagsmuni fyrirtækisins nema til þeirra opinberu aðila sem fara með eftirlitsskyldu gagnvart fyrirtækinu, svo sem Póst- og fjarskiptastofnun og Samkeppnisstofnun.`` Við fáum ekki þessar upplýsingar. Hvernig skyldi þessu vera háttað í sjálfu musteri kapítalismans, í Bandaríkjunum? Þar eru upplýsingar af þessu tagi miklu opnari en þær eru hér á landi. Í rafmagnsgeiranum geta neytendasamtök, almenningur og fyrirtæki t.d. farið fram á að fá upplýsingar um samninga sem hér færu leynt og fara leynt í Evrópusambandinu. Ég held að enginn gangi eins langt og Íslendingar í því efni. Nýjasta dæmið um þá leynd eru fyrirhugaðir samningar eða samningsgerð varðandi Kárahnjúkavirkjun þar sem leyna á Alþingi og þjóðina upplýsingum um sjálfsagðar forsendur. Í Bandaríkjunum þekkist þetta ekki. Þar er hægt að krefjast slíkra upplýsinga hjá fyrirtækjum í almannaþjónustu. Að einhverju leyti byggist þetta á einokunaraðstöðu þeirra. Til þess að koma í veg fyrir að þau misnoti aðstöðu sína og vald er þeim gert að hafa allt sitt uppi á borði. En þegar kemur að Íslandspósti hf. og óskað er eftir upplýsingum um slíka samninga fáum við svör eins og þessi. Það vantar ekki fínu orðin. Menn eru búnir að finna upp nýtt orð sem heitir alþjónusta. Ég veit ekki til hvers það á eiginlega að vísa. Það vefst fyrir mönnum. Þetta er nýtt orð yfir grunnþjónustu sem póstrekstraraðilum er gert að veita. En menn geta ekki dulist á bak við svona fín orð endalaust. Fólk spyr að sjálfsögðu að leikslokum: Hvernig þjónustu veitir pósturinn mér? Hvaða þjónustu fæ ég? Niðurstaðan af þessum kerfisbreytingum öllum er sú að þjónustunni er að hraka. Það er að draga úr henni. Hún er að verða dýrari og henni er að hraka. Hvers vegna verður hún dýrari? Jú, að hluta til vegna þess að áður fyrr niðurgreiddi síminn póstinn. Að hluta til er það ástæðan. Þjónustunni líka víða að hraka vegna þess að verið er að loka póstútibúum. Mér finnst þetta hljóta að vera þær spurningar sem við spyrjum þegar við samþykkjum svo óskaplega fínt frv. til laga um póstþjónustu á Íslandi. Er það ekkert áhyggjuefni, þótt við fáum öll þessi fínu orð t.d. alþjónustu, að póstþjónustu í landinu skuli vera að hraka? Hvernig ætla ríkisstjórnin og fulltrúar stjórnarmeirihlutans að réttlæta slíkt?

Herra forseti. Hv. 13. þm. Reykv. talaði á tilfinningalegum nótum um pólitík í víðasta skilningi þess orðs. Hann talaði um Brussel og ýmislegt fleira. Hann ræddi líka um viðskiptahagsmuni. Auðvitað eru þetta allt saman viðkvæm mál. Það er mikið af góðu starfsfólki hjá Póstinum eins og hjá mjög mörgum öðrum fyrirtækjum og auðvitað er um viðskiptahagsmuni að ræða. Pósturinn er í samkeppni. Hann er í samkeppni við aðila sem dreifa pökkum, ég held að það heiti DHL Hraðflutningar. Pósturinn er í samkeppni við fjöldamörg fyrirtæki. Pósturinn er t.d. líka í samkeppni við Morgunblaðið sem dreifir alls konar pósti með Mogganum. Þegar við fáum Moggann inn um blaðalúguna hjá okkur á morgnana fáum við oft ýmiss konar dreifibréf með blaðinu. Þetta snýst allt um viðskiptahagsmuni. Hv. þm. talaði mikið um að þjónustu póstsins hefði hrakað. Það er bara alls ekki rétt hjá hv. þm. Ég veit ekki betur en t.d. í þéttbýli séu ábyrgðarbréf, bögglar og annað slíkt borin út. Það kemur sér t.d. afar vel fyrir þingmenn sem eru lengi í vinnunni á daginn og fólk sem ekki á möguleika á að komast í hin svokölluðu pósthús getur fengið slíkar sendingar heim. Á sama hátt er víða í dreifbýli farið að dreifa pósti fimm daga vikunnar. Það var áður gert þrjá daga vikunnar. Ég fer mjög gjarnan á fundi í dreifbýlinu. Fólk þar fagnar auðvitað mjög að fá póstinn daglega virka daga þannig að hér er á vissan hátt um bætta þjónustu að ræða. Ég held að við ættum að gleðjast yfir þessum breytingum. En auðvitað eru breytingar í kerfinu hjá póstinum eins og í öllu öðru. Einu sinni voru til símstöðvar. Ég sakna þeirra tíma er maður hringdi í símstöðina og bað um ákveðin númer og fékk svör frá ágætismanneskjum sem unnu á símstöðvum í eina tíð.

Herra forseti. Ég hélt sannast sagna að enginn deildi um það að póstþjónustu hefur hrakað í landinu, enda kemur m.a. fram í skýrslum sem gerðar hafa verið að í ársbyrjun 2001 hafi starfsemi í pósthúsum á landsbyggðinni dregist saman og var þá um 60% af því sem hún var 1999. Póstþjónustan er einnig orðin dýrari og ég vék að því að ýmis félagasamtök hafa ekki lengur ráð á því að senda póst til félagsmanna sinna, dreifibréf og tímarit, félagsrit, vegna þess að þetta er orðið svo dýrt. Þetta er breyting sem hefur orðið, enda ekkert undarlegt því það komu verulegir fjármunir frá símahluta Pósts og síma sem niðurgreiddu póststarfsemina. Þetta er bara staðreynd. Síðan skil ég ekki alveg þá hugsun um viðskiptaleyndarmálin. Ég geri mér alveg grein fyrir að Morgunblaðið, eins og hv. þm. nefndi, dreifir auglýsingum og það eru ýmsir sem standa þarna í samkeppni, en þarf viðskiptum og samkeppni alltaf að fylgja leynd? Hvað á að vera svona leynilegt við það að gera samning við þess vegna olíustöð eða verslun á landsbyggðinni um þjónustu? Hvers vegna á þetta að vera leynilegt? Af hverju má þetta ekki vera uppi á borði? Ég skil það ekki.

Herra forseti. Fram kom hjá hv. þm. að starfsemi póstsins hefur dregist saman um 40%. Það stafar fyrst og fremst af því að eftir að fyrirtækin skiptust upp skipti Síminn ekki lengur við Póstinn á sama hátt og áður var. Þarna myndast ákveðið bil sem er alveg hárrétt. Ef ég man tölur rétt hefur Pósturinn verið rekinn með líklega liðlega 100 millj. kr. tapi tvö síðustu ár þannig að þar er um verulegar upphæðir að ræða. Það er vissulega rétt að fjöldadreifingar hafa hækkað. Það er ekkert endilega tengt þessari skipulagsbreytingu að þær hafi hækkað. Þær eru líka í samkeppni eins og komið hefur fram við ákveðin dreifingarfyrirtæki. Nú eru blöð að dreifa o.s.frv. Það er líka alveg ljóst. Þá er spurningin: Hvað er til ráða? Eitt ráðið væri hugsanlega það að ríkisvaldið greiddi niður póstþjónustu í landinu. Það er einn möguleiki. Þá gæti verið algerlega óbreytt ástand ef ríkissjóður væri tilbúinn að leggja fyrirtækinu til kannski 200 millj. á ári hverju og þá væri hægt að reka allt með óbreyttu ástandi. En það er líka spurning hversu lengi það gæti gengið vegna þess að árið 2006, ef ég man rétt, kom ákveðið frelsi í þessa dreifingu og það er m.a. þess vegna sem fyrirtækið er að undirbúa sig undir þá samkeppni.

Herra forseti. Það er mergurinn málsins að hið rekstrarlega sambýli Pósts og síma var mjög hagkvæmt og hentaði mjög vel íslenskum aðstæðum. Eins og hv. þm. bendir á runnu fjármunir frá símahliðinni yfir til póstsins og ég held að þetta hafi verið mjög gott. Nú ætla menn að selja Símann sem hefur verið gullgerðarvélin, rekin með miklum arði og skilaði þeim arði áður hreinum inn í ríkissjóð og að hluta yfir í póstinn. Mér finnst það skjóta skökku við að selja þá gullgerð frá ríkinu, frá almenningi en ætla síðan almenningi, skattborgaranum, hugsanlega að niðurgreiða það sem ekki ber sig eins og póstþjónustuna, að standa straum af þeim kostnaði sem við viljum leggja í til að styrkja lýðræðið í landinu, að auðvelda félagasamtökum, almannasamtökum að koma upplýsingum til félagsmanna sinna. Menn ætla almenningi, skattborgaranum, að standa straum af þessu á meðan einkaaðilum, fjárfestingaraðilum, verður fengin í hendur gullgerðarvélin. Þeir mala sitt gull en skattborgaranum verður gert að greiða með því sem við yrðum hugsanlega ásátt um að póstinum bæri að veita, þ.e. þeirri þjónustu sem póstinum bæri að veita. Mér finnst þetta harla mótsagnakennt og ég held að einhverjir gamlir framsóknarmenn hefðu snúið sér við í gröfinni ef þeir hefðu gert sér grein fyrir því að Framsfl. fylgdi slíkri stefnu eins og hann hefur gert.

Herra forseti. Aðeins nokkur orð um það frv. sem við erum að fjalla um. þ.e. frv. til laga um póstþjónustu sem var mikið rætt þegar það var lagt fram af hæstv. samgrh. sem því miður er ekki hér í dag en staðgengill hans, hæstv. forsrh., var hér í upphafi umræðunnar. Ég er ásamt samflokksmanni mínum hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni á nefndaráliti meiri hlutans. Við skrifum einnig upp á þær brtt. sem hér eru settar fram vegna þess að við teljum að þær hafi allar verið til bóta. Hér hefur hins vegar verið rætt um ýmislegt sem varðar rekstur og þjónustu Íslandspósts og ég get svo sem tekið aðeins þátt í þeirri umræðu. Eins og kom fram er kannski spurning um hvort eitthvað hefði átt að vera í heildarlögum um póstþjónustu hvernig reka skuli pósthús vítt og breitt um landið. Ég held hins vegar að ekki hefði verið hægt að gera það. Og aðeins til að halda því til haga, þá hef ég undir öðrum formerkjum rætt um þjónustu pósthúsa á landsbyggðinni og að Íslandspóstur hafi verið að leggja niður pósthús á mörgum stöðum, hvergi að mig minnir lagt þau algerlega niður og þar með hafi þau horfið á braut, heldur fært þau inn í aðra starfsemi. Á sumum stöðum hefur það tekist vel. Á öðrum stöðum hefur það tekist illa. Eftir þá miklu umræðu sem hér varð að mig minnir við framlagningu þessa frv. hefur hins vegar verið bætt verulega úr á þeim stöðum og kem ég kannski betur að því á eftir. Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu gagnrýnt það sem hefur verið gert og snýr kannski meira að byggðastefnu stjórnvalda og þeirri búháttabreytingu sem hefur átt sér stað á Íslandi sem er fjöldaflutningar fólks frá ýmsum stöðum á landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Auðvitað hefur það gert það að verkum að minna hefur verið að gera á viðkomandi pósthúsum. Það hefði að sjálfsögðu átt að vera búið að því miklu fyrr að fara í mikla skoðun á því hvort ekki hefði verið hægt að finna aukin verkefni fyrir pósthúsin á landsbyggðinni og fara þá jafnvel að sérgreina þá þjónustustarfsemi sem er í hverju og einu pósthúsi. Ég get tekið sem dæmi að ýmis happdrætti og annað slíkt hafa farið með þjónustu sína inn í pósthúsin og veita þjónustu á viðkomandi pósthúsi sem hefur þá verið til þess að auka þjónustu við viðkomandi íbúa þess svæðis og auka rekstrarskilyrði ef nota má það orð gagnvart viðkomandi pósthúsi og allt hefur það verið til góða. Ég held að ef við hefðum farið í gegnum þetta miklu fyrr, þá hefði mátt snúa við eða fresta þeirri þróun sem átt hefur sér stað á hinum smærri stöðum landsbyggðarinnar þar sem þetta hefur hvað þyngst komið við. Eins og hér er kveðið á um er þessi alþjónustukvöð sett inn, þ.e. alþjónusta og menn hafa verið að rökræða hvað felst í slíkri alþjónustu og grunnþjónustu. Ég ætla svo sem ekkert að bæta við það. Þetta er svipað og var í fjarskiptalögunum sem hv. samgn. ræddi 1999, á því þingi, og sett var inn. Þetta er mjög í takt við það. Sannarlega hefur, eins og ég ræddi um áðan, dregið úr þjónustu viðkomandi pósthúsa við íbúa á mörgum stöðum, en ég vil hins vegar halda því til haga og láta það koma skýrt fram að á mjög mörgum sviðum hefur þjónusta Póstsins aukist. Ég ætla að nefna sem dæmi að keyrsla á pósti á kvöldin eða á næturnar er náttúrlega þjónusta sem ekki er annað hægt en að hæla og þakka fyrir og er slík þjónusta til mikillar fyrirmyndar. Ég þekki það sjálfur af eigin raun hve sú þjónusta getur verið góð. Gera menn sér yfirleitt grein fyrir því að það bréf eða sá póstur sem fór inn á pósthús á höfuðborgarsvæðinu eða á einhverjum stað á landsbyggðinni, verður kannski kominn til viðtakanda kl. 12 á morgun? Það er ekki lítil þjónusta. Það er góð þjónusta sem þar er veitt en auðvitað hefur hún þá komið niður á öðru, eins og getið er um í nefndaráliti minni hluta samgn., hv. þm. Jóns Bjarnasonar, þar sem sagt er að þetta hafi þar með leitt til þess að almenningssamgöngur hafi minnkað eða dottið niður. Sannarlega er það rétt að Póstur og sími, forveri Íslandspósts, greiddi vafalaust miklar upphæðir til flugfélaga og annarra fyrir að flytja póst. Ég man þá tíð í heimabyggð minni að ef ekki gaf til flugs á Siglufirði í tvo, þrjá daga, þá kom einfaldlega enginn póstur. Hann beið. En þessi breyting sem Pósturinn hefur gert á því að keyra póst á kvöldin og næturnar er náttúrlega þjónusta sem er mjög góð. Fyrir hana ber auðvitað að þakka en ég gæti vel ímyndað mér að hún hafi orðið til þess að póstflutningar séu orðnir dýrari og fer það að sjálfsögðu saman við annan flutningskostnað til og frá landsbyggðinni sem ég hef hér gagnrýnt, sama hvort það er á vegum flutningafyrirtækja eða Póstsins, sem hækkun á þungaskatti er að öllum líkindum aðalástæðan fyrir. Hækkun á þungaskatti hefur auðvitað haft í för með sér hækkun á póstflutningagjöldum svo og póstkostnaði. Það er sannarlega töluverður kostnaður að það skuli kosta um 55--60 kr. að flytja pakka frá Reykjavík eða höfuðborgarsvæðinu ekki lengri leið en upp í Borgarnes. Nú kann ég ekki alveg að segja hvað það mundi kosta að flytja viðkomandi pakka vestur á Ísafjörð eða austur í Neskaupstað, þann ágæta stað, ég kann ekki að segja frá því hver kostnaður væri við það, en ef það er hlutfallslegt, þá er það sannarlega rétt að póstkostnaður, flutningsgjöld í póstþjónustu vegna pakkaflutninga, hefur hækkað töluvert. Herra forseti. Ég vil láta það koma fram að þrátt fyrir að ég hafi gagnrýnt lakari þjónustu í mörgum smærri byggðarlögum, þá veit ég til þess, ég hef kynnt mér það og ég hef heyrt hjá starfsfólki og íbúum að á sumum stöðum eru menn ánægðir með það sem gert hefur verið. Þetta hefur jafnvel orðið til þess að stuðla að því að viðkomandi bankaútibú hefur kannski ekki verið lagt niður eða fært til þar sem þessi þjónusta hefur komið inn. Rétt í lokin, herra forseti, vegna þess að hér er talað um í einni greininni að Póst- og fjarskiptastofnun skuli setja gæðastaðla eða gæðakröfur um póstþjónustu og er fjallað um það hvernig þetta eigi að vera. Ég fagna þessu ákvæði ákaflega vel og vil segja rétt í lokin, herra forseti, að ég tók sem dæmi við 1. umr. frv. hvernig staðið var að flutningi á pósthúsinu milli húsa í Varmahlíð og gagnrýndi það mjög hvernig póstþjónustan var sett þar inn í bensínsöluna og tók sem dæmi að póststimpillinn og vigtin var í kringum skrúfur og annað slíkt. Ég gagnrýndi þetta og sagði að mér fyndist ekki mikill bragur á því hvernig þetta væri gert og taldi mjög eðlilegt að íbúar þessa svæðis væru mjög óánægðir með hvernig staðið var að þar. Hins vegar vil ég segja hér og nú, herra forseti, vegna þess að nýlega átti ég leið um Varmahlíð og mér var þá sýnd sú þjónusta eða sú aðstaða sem búið var að setja upp frá þeim tíma og ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að miðað við það að pósthúsið var sannarlega lagt niður og fært til kaupfélagsins sem mjög margir koma inn í, inn í þann verslunarrekstur sem þar er, þá hefur tekist mjög vel til við þá breytingu sem gerð var á þeim stað. Við getum síðan haft þær skoðanir áfram hvort þetta átti að fara inn í verslunarreksturinn eða inn í Búnaðarbankaútibúið sem var við hliðina. Við getum staðið uppi með það áfram og haft skiptar skoðanir á því hvað best hefði verið. Ég vil láta þetta koma fram, herra forseti, vegna þess að ég gagnrýndi þá aðstöðu sem boðið var upp á í Varmahlíð. Ég vil segja nú að við þá skoðun og við þær breytingar sem gerðar voru hefur mikill myndarbragur orðið á uppbyggingu þeirrar þjónustu og aðstöðunni sem þar er sköpuð. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti, í örstuttu máli um frv. sem við ræðum. Ég hef ekki miklu við það að bæta. Hv. þm., samflokksmaður minn, Lúðvík Bergvinsson, hefur farið í gegnum þetta fyrir hönd okkar jafnaðarmanna og við skrifum upp á það nefndarálit sem hér er komið fram.

Herra forseti. Jafnaðarmaðurinn sem síðast talaði og í gamla daga var kallaður krati og alþýðuflokksmaður var afar sanngjarn í ræðu sinni og hélt í raun og veru mjög skynsamlega ræðu, segi ég. En auðvitað er mjög viðkvæmt þegar verið er að breyta þjónustu Póstsins eins og gert er úti á landsbyggðinni. Og það er ákaflega létt að hræra í fólki og spila á tilfinningar þess. Við sem búum úti á landsbyggðinni vitum að hún á undir högg að sækja og þess vegna er óskaplega létt að tala eins og hv. þm. Jón Bjarnason talar gjarnan, á þeim nótum eins og verið sé að loka fyrir póstþjónustu, það sé bara verið að loka öllu og fólk sé í vandræðum með hvað það á að gera við póstinn sinn o.s.frv. Það er óskaplega létt að tala svona en það er afar óábyrgt. Menn þurfa þá að benda á ákveðnar lausnir í því sambandi. Mér fannst líka mjög merkilegt að hlusta á hæstv. forsrh. sem minntist fornra kappa eins og Hannesar á Núpsstað og fleiri góðra manna sem stunduðu póstþjónustu í eina tíð við afar erfiðar aðstæður. Hjá Póstinum vinnur auðvitað mjög mikið af afar hæfu starfsfólki. Það eru miklar breytingar í samfélagi okkar og við stöndum frammi fyrir þeim. Ég sagði áðan í andsvari að þegar ég var t.d. að alast upp sem lítill strákur á Hvolsvelli töluðum við aldrei um pósthúsið heldur símstöðina. Á símstöðinni vann fjöldi kvenna við að svara og plögga inn svo að ég noti ungmennaorð, tengja inn línur til að fólk næði sambandi innan sveitar o.s.frv. Nú er þetta allt saman breytt og löngu liðin tíð. En pósthús eru víða um land, þau eru afar stór og þau voru byggð með tilliti til þeirrar miklu þjónustu sem var í eina tíð. Það kom fram í ræðu hv. þm. Kristjáns Möllers að ákveðin þjónustugreining hefur farið fram. Forsvarsmenn Póstsins leituðu logandi ljósi að meiri starfsemi inn í pósthúsið. Mönnum datt í hug, einmitt eins og hv. þm. Kristján Möller talaði um, ýmiss konar umboðsstarfsemi. Menn létu sér jafnvel detta í hug vídeóleigur, verslunarstarfsemi og þess háttar en þá komust forsvarsmenn Póstsins að því að þá væri hann farinn að keppa við heimamenn. Það var auðvitað ekki mikill bragur á því svo að ég vitni í orðalag sem hv. þm. tók sér í munn rétt áðan. En það er alveg ljóst að þessi greining fór fram. Hv. þm. Kristján Möller benti líka á breytta og bætta þjónustu Póstsins. Auðvitað fylgja þessu öllu kostir og gallar en þegar upp er staðið er Pósturinn afar traust fyrirtæki og styrk stofnun. Það hefur líka komið fram að gríðarlegar breytingar urðu á starfsemi pósthúsanna þegar aðskilnaður varð milli Pósts og síma. Þá datt niður um 40% starfsemi pósthúsanna og ekkert hefur komið í staðinn. Ég sagði líka í stuttu andsvari mínu áðan að Pósturinn væri að tapa liðlega 100 millj. kr. á ári hverju. Þá er spurning hvort það fyrirtæki eigi að greiða niður, eins og við vorum að tala áðan um félagasamtök sem senda út dreifibréf og þess háttar, hvort það sé þess fyrirtækis, þ.e. Póstsins, að greiða niður þessa þjónustu. Ég held alls ekki. Hins vegar eru auðvitað möguleikar í gegnum ríkiskerfið til að styrkja eitthvað slíkt en það er ekki hægt að gera þær kröfur til Póstsins að hann greiði niður þessa starfsemi. Við erum bundin alþjóðlegum samningum og árið 2006 verður einkarétturinn afnuminn af póstþjónustu á ýmsan hátt. Fyrirtækið er einmitt að búa sig undir það. Hv. þm. Kristján Möller talaði um það áðan að menn hefðu hugsanlega þurft að grípa til breytinga á fyrirtækinu fyrr en við lifum árið 2002 og það styttist auðvitað í árið 2006 og verið er að vinna að þessum breytingum. Ég veit að hv. 5. þm. Norðurl. v., Jóni Bjarnasyni, gengur gott eitt til í þessari umræðu og hann talar t.d. um það að öllum notendum sé tryggð eins þjónusta. Það verður auðvitað afar erfitt í jafnstóru landi og Ísland er að öllum aðilum verði tryggð eins þjónusta. Ég bendi t.d. á að fyrir jólin setti Pósturinn upp litla afgreiðslu í Kringlunni til að létta undir á mesta álagstímanum. Fyrir jólin 2000 var Pósturinn mjög gagnrýndur fyrir það að honum tókst ekki til fullnustu það verkefni að dreifa öllum pökkum til landsmanna. Hins vegar tókst það afar vel árið 2001 og gerð var gagnger skipulagsbreyting á starfseminni til að svo mætti verða framvegis þannig að við eigum líka að gleðjast yfir því að það er virkilega verið að takast á við ýmis verkefni í þessu fyrirtæki. Jólapóstsdreifingin tókst t.d. mjög vel árið 2001. Að vísu er lítið talað um það vegna þess að þegar hlutirnir ganga upp tölum við yfirleitt ekki um þá en þegar okkur gengur hins vegar verr á einhverjum sviðum er meira talað um það. Ég segi að póstþjónustan í landinu er afar traust og trúverðug. Hún á að vera það og það er líka ákveðin eftirlitsskylda með henni. Það kom fram að ákveðinnar óánægju gætti, t.d. í Varmahlíð í Skagafirði, og á þeirri óánægju var tekið. Miðað við það sem þingmaður í því kjördæmi segir, hv. þm. Kristján Möller, venjast menn þessum breytingum. Ef við skoðum nágrannalönd okkar á Norðurlöndum hafa orðið viðlíka breytingar á póstþjónustu þar eins og hjá okkur. Við megum heldur ekki gleyma landpóstunum sem ekkert hefur verið talað um í þessari umræðu. Þeir aka pósti vítt og breitt um landið. Það hefur reyndar komið fram í umræðunni að núna er fimm daga póstdreifing algengari þar sem hægt er að koma henni við en landpóstarnir inna mjög mikilvægt starf af hendi og veita í flestum tilfellum virkilega góða þjónustu sem eftir er tekið. Við megum ekki stilla því þannig upp að hér sé verið að eyðileggja fyrirtækið eða það bjóði ekki upp á þá þjónustu sem því beri að veita. Ákveðnar breytingar á fyrirtækinu eru að eiga sér stað og mjög margar þeirra breytinga eru líka til góðs þó að þær reyni á margan hátt líka á tilfinningar fólks. Eitt annað hefur heldur ekki verið rætt hérna. Fyrir líklega hálfu ári var tekin í notkun flokkunarvél sem flokkar bréf. Ætli þar sé ekki um 13 ársverk að ræða. Það er heilmikil fjárfesting sem er talin borga sig á þremur árum eða svo. Við getum auðvitað sett okkur upp á móti öllum þessum tæknilegu framförum og tæknilegu breytingum en við bara lifum í slíku þjóðfélagi og ég veit að hv. þm. Össur Skarphéðinsson getur tekið undir með mér --- hann fylgist svo grannt með ræðu minni --- að á sama hátt og við söknum gömlu símstöðvanna söknum við líka gömlu pósthúsanna.

Herra forseti. Það er alveg rétt að póstþjónustan á Íslandi er trúverðug og þarf að vera trúverðug. En það er ekki trúverðugt hvernig ríkisstjórnin, stjórnarmeirihlutinn, hefur haldið á málefnum Póstsins og reyndar Pósts og síma eins og ég gat um áðan,  Varðandi Póstinn vísa ég aftur í ummæli Póstmannafélags Íslands þar sem áhyggjum er lýst yfir því hvernig þrengt hefur verið að greiðslugetu og rekstrarstöðu póstþjónustunnar. Ég hef áður farið um það nokkrum orðum hvernig þessi þjónusta hefur orðið dýrari á liðnum árum og hvernig þjónustunni hefur hrakað með lokun útibúa o.s.frv.

Herra forseti. Hv. þm. talar alltaf um ,,Póst og síma`` eins og þetta sé sama fyrirtækið. Hann talar eins og stjórnvöld hafi klúðrað einhverjum ákveðnum hlutum þar að lútandi. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm.: Hverju hafa stjórnvöld klúðrað varðandi Póstinn?

Herra forseti. Ég fór yfir það í máli mínu áðan að það hefði verið til ills að greina að póstinn og símann. Þetta var hagkvæm rekstrareining og hagkvæmt að reka Póst og síma í útibúum á landsbyggðinni. Það er staðreynd. Ég spurði hvort ekki kæmi til athugunar að efna til slíks samstarfs að nýju. Ég geri mér grein fyrir því að samkvæmt markaðssáttmálum Evrópusambandsins verður náttúrlega að halda þessu öllu sem rekstrarlega aðgreindum einingum en engu að síður gæti þetta verið rekið í samstarfi. Hverju hefur verið klúðrað? Það hefur verið rakið hvernig póstútibúum hefur verið lokað, hvernig þjónustan hefur dregist saman og á hvern hátt hún er orðin dýrari vegna þeirra skipulagsbreytinga sem menn hafa ráðist í. Síðan leyfa fulltrúar yfirvalda í stjórn fyrirtækisins, fulltrúar almannavaldsins þar, sér að meina Alþingi um aðgang að upplýsingum um samninga sem Íslandspóstur gerir við fyrirtæki í landinu í skjóli ímyndaðra viðskiptahagsmuna. Þarf ég að nefna fleira til marks um að sú stefna sem hér hefur verið rekin stenst engan veginn kröfur, hvort sem litið er á málin frá sjónarhóli neytandans eða þingmannsins sem óskar eftir sjálfsögðum upplýsingum um rekstur þessarar starfsemi, sem þegar allt kemur nú til alls er enn á ábyrgð okkar, fulltrúa almannavaldsins.

Herra forseti. Eins og hv. þm. veit erum við bundin samningum, m.a. EES-samningi, og þetta er hluti af þeim samningi. Allir samningar hafa kosti og galla. Menn hafa samt verið að mæra EES-samninginn og telja að  Hv. þm. hamrar enn á því að dregið hafi úr starfseminni. Er það að draga úr starfsemi ef bóndi á Suðurlandi, sem hefur fengið póstinn sinn annan hvern virkan dag, fær nú póst á hverjum virkum degi? Er það að draga úr starfsemi? Er það að draga úr starfsemi þegar þingmaður vestur í bæ eða austur í bæ fær keyrt heim til sín ábyrgðarbréf, böggla o.s.frv.? Viðkomandi þarf ekki að fara niður á póstmiðstöð eða pósthús til að sækja það. Er það að draga úr starfsemi? Ég held að hv. þm. þurfi að velta þessu aðeins betur fyrir sér. Þjónustan hefur stóraukist og það er til góðs. Það er ekki um það að ræða að dregið hafi úr starfsemi. Það er hárrétt að dreifibréf, sem hv. þm. talar mjög um og sjálfsagt sem formaður BSRB sem saknar þess að fá þjónustu ekki á niðurgreiddu verði, að sú þjónusta er dýrari. Önnur þjónusta er ekki dýrari og Pósturinn er fyllilega samkeppnisfær t.d. við böggladreifingarfyrirtæki á Íslandi. Þannig er það ekki rétt hjá hv. þm. að verið sé að draga úr þjónustu. Það er verið að breyta þjónustunni og í mörgum tilfellum er verið að auka þjónustuna en ekki draga úr henni.

Virðulegi forseti. Æ ofan í æ gleyma hv. þingmenn, eins og síðasti ræðumaður, hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, því að póstþjónusta er bæði fólgin í að taka á móti pósti og afgreiða póst. Þegar póstmóttökustöðvum fækkar, þ.e. þjónusta á póstmóttökustöðvum verður minni, er náttúrlega um rýrnun á þjónustu að ræða. Þó að aðrir þættir eins og heimsending geti verið jákvæðir þá ber að hafa þetta í huga. Ég kom hér upp til þess að leggja spurningu fyrir hv. þm. Mig minnir að hæstv. samgrh. hafi komið inn á það í ræðu að hann hefði lagt til við Íslandspóst að kanna hvort Pósturinn gæti aukið eða fært ný verkefni inn á póstmiðstöðvarnar þannig að ekki yrði eins brýn þörf á að loka pósthúsunum eða færa póstþjónustuna til, t.d. ef þangað yrðu færð verkefni. Þá var sérstaklega horft til opinberra verkefna, færslu á opinberum verkefnum úr stjórnsýslunni í Reykjavík, hvort sem væri frá Íslandspósti eða annarri opinberri stjórnsýslu, út til þessara staða til að styrkja þá og efla atvinnulífið þar. Ég vil inna hv. þm. eftir því, af því hann er líka í stjórn Íslandspósts, hvort hann geti upplýst hvort eitthvað hafi áunnist varðandi þær hugmyndir sem hæstv. samgrh. kynnti hér á þingi fyrr í vetur. Eins langar mig að spyrja hv. þm. hvernig hann skilur þetta orðalag þar sem kveðið er á um alþjónustuna, að sama þjónusta skuli veitt öllum notendum sem búa við sambærilegar aðstæður: Á að skipta Íslendingum upp í þjónustuflokka?

Herra forseti. Hv. þm. er búinn að halda hér margar ræður  Það gleður auðvitað íbúa Vesturbæjar að geta keypt sér frímerki, þess vegna í næstu verslun, póstlagt í þennan póstkassa og síðan fái íbúar í Vesturbænum póstinn sinn heim með Póstinum, böggla sem eru bornir út eða þá jafnvel ábyrgðarbréf og náttúrlega gleðjumst við yfir þeirri þjónustu.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka spurninguna til hv. þm. Mér fannst ég heyra hjá honum annan tón en í ræðu hv. formanns samgn. Ég skildi hv. formann samgn. þannig að Ísland væri allt eitt þjónustusvæði og þjóna bæri því sem slíku. Orðalagið sem er hér er í frv. þar sem fjallað er um að öllum notendum sem búa við sambærilegar aðstæður sé boðin sama þjónusta. Er að mati þingmannsins verið að bjóða upp á að flokka Íslendinga niður? Við vitum að það geta verið mismunandi landfræðilegar aðstæður sem komið geta niður á þjónustu en meginreglan, hin algilda regla, er að Ísland sé eitt þjónustusvæði. Er það skilningur þingmannsins að lögin geri ráð fyrir því að flokka megi Íslendinga niður í þjónustusvæði eftir búsetu eða einhverju öðru? Í öðru lagi vil ég segja að ég tel það afturför, þó aðrir telji það nútímann og framför, að nú skuli ekki vera neinn sjálfsali eða almenningsími á Hofsósi, enginn almenningssími til. Ég tel það afturför þó aðrir muni telja það framför. Ég tel það afturför að ekki skuli minnst á pósthús í öllum lagabálkinum um póstþjónustu, pósthús með skilgreindum kröfum um þjónustu. Ég tel það afturför en ekki framför þó margt geti breyst og orðið til batnaðar í ýmsum þeim aðgerðum sem gripið er til er mikilvægt að grunnhugsunin í þjónustunni sé fyrir hendi.

Herra forseti. Ég get alveg fallist á að grunnþjónustan skipti miklu máli. Ég get líka alveg tekið undir það að við getum saknað þess að ekki skuli vera almenningssími eða símaklefi á Hofsósi, Hvolsvelli eða hvar nú er. Ég veit reyndar að það er almenningssími á Hvolsvelli. Við verðum líka að minnast þess að við búum í gjörbreyttu samfélagi. Meira að segja börnin okkar, hvort sem okkur líkar það betur er verr, eiga nú flest GSM-síma, hvað þá hinir fullorðnu. Þá er spurning hvort við eigum að láta svona símaklefa standa eða ekki. En við bætum okkur ekkert í þessari umræðu með slíku karpi. Auðvitað saknar maður ákveðins tíma og margra hluta frá ákveðnum tímum en tíminn stendur ekki kyrr, þróunin heldur sífellt áfram. Það er sífelld þróun í öllum þessum málum. Þau fyrirtæki sem þróast ekki í takt við tímann verða eftir og hverfa á braut. Ég veit að allar þessar breytingar reyna mjög á fólk, bæði þingmenn og starfsfólk þeirra fyrirtækja sem þurfa að taka þátt í þessum breytingum. Þetta reynir allt saman á fólk. Ég held við bætum okkur ekki með þessu karpi. Það hefur verið skoðað mjög ítarlega hvort ekki sé hægt að koma meiri starfsemi inn á pósthúsin en raun ber vitni. Þau mál eru enn í skoðun, þar sem menn hafa í hyggju að breyta póstþjónustu eða pósthúsunum. Menn eru þar beinlínis að leita verkefna. Forsvarsmenn Póstsins eru galopnir fyrir því að auka þjónustuna þar sem hægt er.

Herra forseti. Mig langar að segja örfá orð í tilefni af ummælum hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar. Hann taldi mig loka augunum fyrir áhrifum af EES-samningnum á íslenskt efnahagslíf. Reyndar vil ég segja að ég tel að meint jákvæð áhrif þessara samninga séu orðum aukin. Hins vegar hef ég bent á neikvæð áhrif af þessum samningi á skipulag grunnþjónustunnar á Íslandi. Ég hef þar nefnt raforkugeirann sérstaklega og fjarskipti og póstþjónustuna hins vegar. Okkur er gert að gera tilteknar grundvallarbreytingar sem að mínum dómi eru mjög óheppilegar vegna þess að þær eru ekki sniðnar að íslenskum aðstæðum. Við erum fámenn þjóð í stóru landi og það kann eitt að gilda um risavaxin raforkufyrirtæki á meginlandi Evrópu en annað gagnvart Orkubúi Vestfjarða, sem samkvæmt tilskipun Evróusambandsins verður gert að aðgreina í bókhaldi sínu og rekstri framleiðslu, dreifingu og sölu á raforku á nákvæmlega sama hátt og risafyrirtækjum á meginlandi Evrópu verður gert að gera þetta til að búa í haginn fyrir markaðsvæðingu þessarar þjónustu. Út á það ganga þessar breytingar. Okkur er gert að taka við þeim og gleypa, án þess að melta þær og laga að aðstæðum okkar. Reyndar tel ég að við höfum ekki gengið nægilega hart fram í því --- þegar ég segi við vísa ég til íslenskra stjórnvalda --- að gera fyrirvara og standa á þeim fyrirvörum gagnvart þeim þáttum sem ég nefndi. Varðandi raforkugeirann hefðum við átt að standa á því að við yrðum undanskilin þeim ákvæðum og tilskipunum, eins og við lögðum reyndar til, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs við umræður á þingi á sínum tíma, þegar þáltill. var samþykkt sem hafði að geyma þessar tilskipanir. Hið sama gegnir um póstþjónustuna og fjarskiptin. Við höfum í reynd gengið lengra en við þurfum. Enda þótt okkur væri gert að sundurgreina rekstur og bókhald póst- og símaþjónustu, póstsins annars vegar og símans hins vegar, er ekkert sem mælir gegn því að þessar tvær einingar séu reknar saman á nákvæmlega sama hátt og póstþjónustan er rekin í samstarfi við bensínafgreiðslur eða verslanir á landsbyggðinni. Það er ekkert sem mælir gegn þessu. Ég leyfi mér að spyrja hv. þm. Framsfl. sérstaklega, sem hafa látið til sín taka í umræðunni um þetta efni, hvort þeim finnist ekki koma til greina að hverfa frá öllum áformum um sölu á Símanum og þess vegna umbylta honum í fyrra rekstrarform. Það hefur sýnt sig að hlutafélagavæðingin hún mistókst og þjóðin er andvíg því að Síminn verði seldur. Þess vegna endurtek ég: Ætti ekki að umbylta honum í fyrra rekstrarform og reka hann síðan í því sambýli sem áður var við lýði, gaf mjög góða raun og hentaði mjög vel við íslenskar aðstæður, að reka saman póst- og símaþjónustuna í landinu? Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason er ekki úthaldsbetri en svo að hann er horfinn af vettvangi. Þetta voru hins vegar spurningar sem mig langaði til að beina til hans, þar sem hann tók sérstaklega upp þetta atriði. Ég hef trú á því að hv. þm. komi eitthvað við sögu Íslandspósts. Ef ég veit rétt, þá situr hann í stjórn þess fyrirtækis. Mér finnst ekki fullnægjandi að hamra á því, eins og hann gerði hér áðan, að tímarnir breytist o.s.frv. Tímarnir breytast ekki, þeim er breytt. Þetta fjallar allt um pólitík. Þetta fjallar allt um ákvarðanir stjórnvalda. Því sem hægt er að breyta á einn veg er líka hægt að breyta á annan veg og snúa til baka ef menn hafa brennt sig á fyrri ákvörðunum. Þetta var það sem ég vildi vekja máls á í síðari ræðu minni. Hv. þm. er því miður ekki úthaldsbetri en svo að hann er horfinn af hólmi. Það er kannski svolítið dæmigert um Framsfl. í þessum einkavæðingarmálum öllum, þegar á reynir er hann hvergi að finna.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, nr. 60/1992, með síðari breytingum. Frv. þetta var lagt fram á 126. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Í frv. því sem hér er lagt fram hafa verið gerðar lítils háttar efnisbreytingar frá fyrra frv. sem fela það í sér að ekki er gert ráð fyrir að í samningi ráðherra og sveitarfélaga sé kveðið á um launakjör forstöðumanna, sbr. 3. gr. frv. Þá er í 5. gr. gerð sú breyting að kveðið er á um að skipa eigi stjórn náttúrustofa að afloknum sveitarstjórnarkosningum. Að öðru leyti er frv. óbreytt frá því frv. sem lagt var fram á 126. löggjafarþingi. Frv. þetta er samið af nefnd sem skipuð var 9. júní 2000 og var nefndinni falið það hlutverk að gera tillögur um framtíðarstöðu og hlutverk náttúrustofa í kjördæmum, sbr. lög nr. 60/1992, um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur. Nefndin skyldi hafa hliðsjón af þeirri reynslu sem fengist hefur af starfsemi náttúrustofa og hafa það að leiðarljósi að starfsemi þeirra styrki sveitarstjórnarstigið í framkvæmd náttúruverndarmála. Nefndinni var falið að huga sérstaklega að tengslum náttúruverndarnefnda sveitarfélaga og starfsemi náttúrustofa í því sambandi. Þá var nefndinni ætlað að huga að verðandi breytingu á kjördæmaskipan landsins sem kemur til framkvæmda þegar næst verður kosið til Alþingis. Þær náttúrustofur sem starfræktar eru í dag eru sex talsins, náttúrustofa Austurlands, náttúrustofa Reykjaness, náttúrustofa Norðurlands vestra, náttúrustofa Suðurlands, náttúrustofa Vestfjarða og náttúrustofa Vesturlands. Ég mun þá, virðulegur forseti, gera grein fyrir þeim breytingum sem frv. felur í sér. Gerð er tillaga um að heimilt sé að starfrækja allt að átta náttúrustofur í landinu, en í dag eru þær sex eins og áður sagði og er því veitt heimild til að fjölga náttúrustofum um tvær. Ekki er gerð krafa um að staðsetning náttúrustofa verði bundin sérstaklega við kjördæmaskipan eins og nú er en ekki þykir rétt að binda í lög staðsetningu náttúrustofa. Í 4. gr. frv. er kveðið á um verkefni náttúrustofa og lagt er til að þau verði aukin. Þannig er náttúrustofum ætluð ákveðin lögbundin verkefni sem án efa styrkir starfsemi þeirra. Það er nýmæli, sbr. c-lið 4. gr., að lagt er til að náttúrustofur veiti náttúruverndarnefndum á starfssvæði stofunnar upplýsingar og ráðgjöf á verksviði hennar. Hlutverk náttúrustofa fellur vel að þessu hlutverki náttúruverndarnefnda og ættu því náttúrustofur að geta styrkt starfsemi nefndanna og þar með sveitarstjórnarstigið í framkvæmd náttúruverndarmála. Einnig er það nýmæli, sbr. e-lið 4. gr., að náttúrustofur annist almennt eftirlit með náttúru landsins, einkum í þeim landshluta sem náttúrustofan starfar. Ákvæðið tekur mið af 7. gr. náttúruverndarlaga, nr. 44/1999, en þar segir að Náttúruvernd ríkisins sé heimilt að fela náttúrustofum almennt eftirlit með náttúru landsins og ber að gera um það samning sem ráðherra staðfestir. Gert er ráð fyrir að náttúrustofur verði alfarið á ábyrgð þeirra sveitarfélaga sem að þeim standa, en með stuðningi ríkisins sem ákveðinn er í fjárlögum hverju sinni. Sú viðmiðun er sett fram í frv. að framlag ríkissjóðs til reksturs náttúrustofu skuli nema launum forstöðumanns í fullu starfi að viðbættri upphæð sem er allt að jafnhá þeirri upphæð og rennur hún til reksturs náttúrustofu. Framlag ríkissjóðs er háð því skilyrði að þau sveitarfélög sem sjá um rekstur viðkomandi náttúrustofu leggi að lágmarki fram fjárhæð sem nemur 30% af framlagi ríkisins og jafnframt að fyrir liggi samningur milli umhvrh. og viðkomandi sveitarfélaga um rekstur náttúrustofu. Ég mun í þessu sambandi, virðulegur forseti, beita mér fyrir því að fast framlag ríkissjóðs til náttúrustofa verði hækkað í fjárlögum 2003 um 2 millj. kr. á hverja stofu, þannig að heildarhækkun til starfandi náttúrustofa verði 12 millj. kr. á því fjárlagaári. Í samræmi við það að náttúrustofur starfa á vegum sveitarfélaga og á þeirra ábyrgð, er lagt til að breytt verði skipan stjórnar náttúrustofu þannig að viðkomandi sveitarfélög skipi samtals þrjá menn í stjórn náttúrustofu. Því er ekki gert ráð fyrir að formaður stjórnar verði skipaður af ráðherra eins og nú er, heldur af sveitarfélögum sem standa að viðkomandi stofu. Þá eru í frv. lagðar til breytingar vegna heimildar Náttúrufræðistofnunar Íslands og náttúrustofa til gjaldtöku. Í 1. gr. frv. eru þannig talin upp þau verkefni sem Náttúrufræðistofnun Íslands hefur heimild til að taka gjald fyrir. Þá er lagt til að náttúrustofum verði veitt heimild til að taka gjald fyrir þau verkefni sem þeim eru falin skv. 6. gr. frv. Að lokum er gerð tillaga um breytingu á gildandi lögum hvað varðar framlög og gjafir til Náttúrufræðistofnunar Íslands. Er þetta gert til að gæta samræmis við það sem gildir um aðrar stofnanir sem heyra undir umhvrn. Hæstv. forseti. Ég hef hér rakið meginefni frv. og legg til að að aflokinni 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og til umfjöllunar í hv. umhvn.

Virðulegi forseti. Best er að gera þá játningu strax að ég hef frá upphafi haft talsverðar efasemdir um að mikil þörf sé á að gera verulegar breytingar á lögum sem varða starfsemi náttúrustofanna í landinu. Ástæðan er nú mjög einföld og á rætur að rekja til hinnar íhaldssömu grundvallarsjónarmiða minna sem eru þau að á því sem vel hefur reynst er ekki ástæða til að gera miklar breytingar. Virðulegi forseti. Þannig er málum háttað að starfsemi náttúrustofanna út um landið hefur mjög víða gengið mjög vel. Þeim hefur tekist að byggja sig upp sem alvörurannsókna- og vísindastofur sem hafa tekið virkan þátt í alls konar rannsóknastarfi úti um landið, gagnstætt því sem maður hefur séð víða annars staðar gerast. Þess vegna hef ég, virðulegi forseti, haft mínar efasemdir um að það væri mjög knýjandi nauðsyn á því að gera miklar breytingar á starfsumhverfi náttúrustofanna, vegna þess að ég hef einfaldlega haft af því beyg, talið að það yrði til þess að opna á einhverjar hugmyndir sem lytu að því að auka miðstýringu á þessum sviðum eins og svo mörgum öðrum í okkar þjóðfélagi. Ég skil það hins vegar svo sem kom fram í máli hæstv. ráðherra að af hennar hálfu sé áhugi á því að auka og styrkja starfsemi náttúrustofanna. Það er gott ef svo er. Náttúrustofurnar hafa m.a. verið að byggjast upp á þeim grundvelli að þær hafa sinnt verkefnum sem eru í næsta nágrenni. Ég tek dæmi að náttúrustofa Vestfjarða hefur sérhæft sig í rannsóknum á náttúrufari Hornstranda. Náttúrustofan fyrir austan, á Austfjörðum, hefur sérstaklega sinnt hreindýrarannsóknum eftir því sem ég hef skilið. Auðvitað er þetta allt eins og það á að vera og er eðlilegt að svo sé. Við fáum mjög mikið af þessum sas-mönnum, sérfræðingum að sunnan eins og við þekkjum, sem koma í mýflugumynd á bílaleigubílunum, styrkja ferðaþjónustuna og fara svo suður og vinna úr rannsóknarverkefnum sínum. Hins vegar hefur það ekki verið svo með náttúrustofurnar. Þar hafa menn verið að vinna að þessu í næsta nágrenni við vettvang sinn og þar hefur að mínu mati tekist prýðilega vel til. Ég veit, virðulegi forseti, og þess vegna tel ég nauðsynlegt að það komi fram, að meðal margra starfsmanna náttúrustofanna hefur hreiðrað um sig ákveðinn ótti við þetta skref sem verið er að stíga með því að klippa alveg á tengslin við ríkisvaldið. Óttinn hefur stafað af því að menn hafa haft uppi a.m.k. varnaðarorð í ljósi þess að breytingin kynni að leiða til þess að verkefni sem ríkisvaldið legði náttúrustofunum til mundu hverfa. Það er augljóst að ef ekki er tryggt með einhverjum hætti að ríkisvaldið sjái til þess að þessi verkefni verði áfram veitt til náttúrustofanna, þá verða þær náttúrlega illilega halaklipptar og veikari en áður. Í 4. gr. frv. er kveðið á um verkefni náttúrustofanna. Þar er sagt: ,,Helstu hlutverk náttúrustofu eru:`` Það gefur út af fyrir sig til kynna að náttúrustofan hafi síðan til viðbótarmöguleika á að afla sér annarra verkefna. Engu að síður er þetta nokkuð óvenjulegur texti í lögum, þ.e. að talað sé um helstu hlutverkin. Ég held að það sé ástæða fyrir umhvn. sem tekur þetta mál fyrir að skoða betur hvort hægt sé að styrkja þessa starfsemi enn frekar með því að gauka að náttúrustofunum frekari verkefnum sem hægt er að vinna þarna. Ég tel einfaldlega að reynslan hafi sýnt á undanförnum árum að fullt tilefni er til þess að auka starfsemi náttúrustofanna. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra að hún muni beita sér fyrir því á næsta fjárlagaári að framlög til náttúrustofanna verði aukin. Mér hefur fundist náttúrustofurnar vera dálítið munaðarlausar, satt að segja, í þessu mikla kerfi öllu saman. Það hefur t.d. vakið athygli mína að sérstök framlög bæði til náttúrustofa fyrir vestan og austan hafa orðið að koma í gegnum fjárlaganefndina á hverju hausti. Það hefur verið afrakstur af dálítilli baráttu einstakra þingmanna og síðan, eins og stundum vill verða, lent utan rammans þegar nýtt fjárlagafrv. hefur komið fram. Það hefur í mínum huga valdið mér a.m.k. miklum vonbrigðum því ég held að full ástæða sé til þess að styðja miklu betur við starfsemi þessara stofa. Þær hafa sýnt að þær hafa burði til þess að sinna verkefnum sínum og þær eru mjög mikilvægar á þeim svæðum þar sem þær hafa starfað. Vaxandi áhugi á náttúruvernd og vaxandi kröfur um að menn fari gætilega við undirbúning verkframkvæmda, t.d. hjá Vegagerðinni, hafa orðið til þess að náttúrustofurnar hafa fengið æ meira og aukið hlutverk. Það er mikilvægt að svo verði áfram. Einmitt af þeim ástæðum hafa margir af forsvarsmönnum náttúrustofanna, starfsmönnum náttúrustofanna og stjórnarmönnum náttúrustofanna haft nokkrar áhyggjur af því að klippt yrði á þessi tengsl með þeirri ákvörðun að færa þessi verkefni frá ríkisvaldinu. Virðulegi forseti. Út af fyrir sig þarf ég ekkert að halda langa ræðu um þessi mál. Ég vildi bara að þetta kæmi strax fram við 1. umr. þannig að nefndin sem fær málið til meðhöndunar geti a.m.k. farið yfir þessi álitamál og skoðað þau gagnrýnum huga með því að kalla eftir upplýsingum frá náttúrustofunum í landinu.

Virðulegi forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur lýtur í fyrsta lagi í 1. gr. að aukinni gjaldtökuheimild Náttúrufræðistofnunar og náttúrustofa. Ég verð, herra forseti, að segja þann hug minn að ég tel að gjalda eigi þar varhuga við. Við erum að vinna að skipulegu vöktunar- og ráðgjafarstarfi hvað varðar hin fjölþættu umhverfismál og umhverfisverkefni og þar eru þessar stofnanir og stofur í lykilhlutverki, bæði til að sinna verkefnunum sjálfum og eins líka að vinna trúnað þeirra aðila sem þar geta tengst eða átt hagsmuni eða aðild að. Auk þess eru verkefnin yfirleitt flest mjög brýn og þess eðlis að þau á að vinna án þess að fyrst sé hugað að gjaldtöku. Annars yrði kannski ekki ráðist í brýn verkefni vegna þess að gjaldtakan er sett á viðkomandi sem gæti verið landeigandi, eða hvert á að senda reikninginn? Ég býst við að það geti orðið spurning í þessu máli. Sjálfsagt eru einhverjir sem panta eða óska eftir ákveðinni þjónustu en númer eitt er líka að óska eftir vissu frumkvæði af hálfu þessara aðila í formi vöktunar og þeirra verkefna sem talin eru upp í 4. gr. laganna sem eru býsna umfangsmikil. Þessi gjaldtökuhugmynd gæti virkað mjög hamlandi á starfsemina. Þess vegna vil ég gjalda varhuga við þeirri nálgun sem þarna er verið að leggja til, að verkefnin geti verið háð því hvort gjaldtaka fáist fyrir þau eður ei. Fyrst og fremst er um að ræða þjónustu á vegum ríkisins og sveitarfélaganna í mjög mikilvægum málaflokki sem verið er að byggja upp. Þá vil ég líka aðeins víkja að 2. gr. en eins og hæstv. umhvrh. kom að er verið að færa stjórnsýsluna og ábyrgðina eiginlega alveg frá ríkisvaldinu og yfir á sveitarfélögin. Það er í sjálfu sér sjónarmið út af fyrir sig þó að ég telji að gjalda eigi varhuga við því að slíta þessi tengsl. Ég bendi á að þar sem þessar stofur hafa einmitt átt mjög sterkan stuðning í sveitarfélögunum hafa þær vaxið best, eins og hv. þm. Einar Guðfinnsson kom inn á. Þess vegna finnst mér skammsýni að vera að setja töluna átta inn í 2. gr. frv. Það á bara að vera ógreind tala. Hvort náttúrustofurnar yrðu síðan fjórar, sex, átta, tíu eða tólf eða hvað, færi eftir verkefnum og aðstæðum. Þetta er vaxandi verkefnasvið, bæði á vegum sveitarfélaga og heimaaðila, og það á að undirbúa að þessar stofur geti verið þess vegna fleiri. Ég vil benda á t.d. mikilvægi stofunnar í Stykkishólmi sem hefur Breiðafjarðarsvæðið en verkefni fyrir Vesturland og suður í Hvalfjörð liggur kannski ekki beint á verkefnasvæði náttúrustofunnar í Stykkishólmi. Þess vegna væri ekki óeðlilegt að hugsa sér að náttúrustofa kæmi fyrir suðvesturhluta svæðisins. Sama er með Húnaflóasvæðið. Ekki væri óeðlilegt að náttúrustofa kæmi upp í samvinnu og á ábyrgð sveitarfélaganna sem þar eiga aðild að í tengslum við verkefni, bæði til lands og sjávar. Ég nefni þetta vegna þess að grg. með frv. gerir því skóna að þessar tvær stofur sem á að fjölga um eigi að vera á Norðausturlandi og Suðausturlandi. Það er svo sem gott og blessað en það eru líka aðrir landshlutar sem ættu að eiga möguleika á því að koma sér upp slíkum stofum. Því tel ég, herra forseti, varhugavert að setja inn þessa tölu. Þetta fer hvort sem er eftir fjármagni og fjárlögum á hverjum tíma og ákvörðun á Alþingi um stofnun slíkra stofa og er þá rétt að þessi lög hindri ekki þá þróun sem þar gæti átt sér stað. Ég vildi taka þetta fram hér, herra forseti, strax við 1. umr. Ég tel líka að í umfjöllun hefði kannski átt að leggja áherslu á að náttúrustofurnar störfuðu að hliðstæðum verkefnum í samvinnu við aðrar opinberar stofnanir á viðkomandi svæðum. Tökum t.d. samstarf Ísafjarðar og Bolungarvíkur. Náttúrustofa Vestfjarða er nú staðsett í Bolungarvík en við höfum Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og við höfum Hafrannsóknastofnun og við höfðum þar útibú frá Matra t.d. sem liggur niðri eins og er. Slíkar rannsóknastofnanir veita hver annarri stuðning og ætti að huga að því með samræmdum hætti ef þess er nokkur kostur. Þetta finnst mér að eigi að vera ákveðin sýn sem lögð er fram um uppbyggingu og tilgang náttúrustofanna. Veiðimálastofnun og þess vegna menntastofnanir aðrar geta tengst og byggst upp með og notið stuðnings hver af annarri. Mér finnst, herra forseti, vanta svona eiginlega meiri framtíðarsýn og meiri kraft fyrir þau verkefni sem hér er ætlað að fela náttúrustofunum, sýn fyrir þessi mikilvægu verkefni sem þarf að byggja upp og vinna vítt og breitt um landið.

Herra forseti. Það er kannski ekki mikið um þetta mál að segja við 1. umr. á hinu háa Alþingi. Þó verður maður að undrast það hversu langan tíma það tók hv. umhvrn. að fara yfir málið og koma því í þennan nýja búning því síðast var fjallað um það hér fyrir u.þ.b. tíu, ellefu mánuðum, og ekki eru breytingarnar veigamiklar. Hins vegar kem ég hér upp aðeins til að velta vöngum vegna samhljómsins í málflutningi hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og Jóns Bjarnasonar sem hafa áhyggjur af því að verið sé að draga úr starfsemi ríkisvaldsins. Einhvern tíma voru íhaldsmenn með það á stefnuskrá sinni að draga úr umsvifum ríkisvaldsins en vera má að það sé allt breytingum undirorpið. Ég vil ekki ganga út frá því sem vísu að það sé slæmt í sjálfu sér að fela sveitarfélögunum þessi verkefni, auðvitað með tilstyrk og stuðningi ríkisvaldsins. Ég hefði einmitt haldið, eins og reyndar mátti skilja á máli beggja þessara hv. þm., að það væri einmitt vegna metnaðar sveitarfélaganna sem stutt hefur verið við sumar náttúrustofur meira en aðrar. Það hlýtur að auka metnað sveitarfélaganna og styrkja starfsemina að valdið sé í raun og veru heima í héraði og það þurfi að leggja fé til starfseminnar en að sjálfsögðu komi líka fé frá ríkisvaldinu. Það er auðvitað það sem hv. þm. þurfa að gæta að hér og sjá um að ríkið standi við sitt. Þá ætti ekki að vera nein ástæða til annars en að ætla að sveitarfélögin muni síðan líka standa við sitt, herra forseti.

Herra forseti. Aðeins fáein orð um þetta frv. Ég vil minna á að það var einnig lagt fyrir síðasta þing, fyrir haustþingið, en um það stóðu talsverðar deilur.  Ég vil taka undir orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar að það er mikilvægt að þessar stofur séu byggðar á kröftugri og metnaðarfullri framtíðarsýn sem mönnum þykir nokkuð skorta á hér. Þetta voru atriðin sem ég vildi halda til haga við 1. umr. málsins, að málinu var frestað á síðasta þingi vegna þess að um það stóðu nokkrar deilur sem þarf að fara rækilega yfir áður en málið kemur til 2. umr.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir meginefni þess frv. sem hér liggur fyrir. Ég er almennt hlynntur því að fjölga verkefnum heima í héraði, gera stofnanir þar sjálfstæðari og fá þeim verkefni og stjórn. Einu áhyggjur mínar samfara þessari breytingu eru að séð sé fyrir tekjuframlaginu þannig að starfsemin geti rekið sig. Og þó að hér sé gert ráð fyrir því að náttúrustofurnar geti tekið gjald fyrir þjónustu sína með sjálfstæði þessara stofnana og eignarhaldi sveitarfélaganna, að það megi ákveða gjaldskrá fyrir rannsóknir, vöktun og ráðgjöf o.s.frv., er það samt svo að sveitarfélögin á Íslandi eru veik. Fjöldi þeirra stendur illa. Þó að við ættum vissulega að vera áhugamenn um að fá verkefni heim í héruð og tryggja þar ákveðið frumkvæði og sjálfstæði --- þegar ég tala um frumkvæði og sjálfstæði tala ég um það þannig að náttúrustofur geti starfað svolítið sjálfstætt og séu ekki undir einhverri miðstýringu Náttúrufræðistofnunar þó að þar sé eðlilegt samstarf og eðlileg samskipti. En áhyggjur mínar lúta fyrst og fremst að því hvort sveitarfélögin hafi bolmagn til að leggja fram þetta fé á móti ríkinu sem hér er lagt til að sé 30% framlag, einkum í ljósi þess eins og ég gat um áður að sveitarfélögin, mörg hver, standa alls ekki sterkt fjárhagslega. Ég vil sérstaklega láta það koma fram og beina þeim orðum mínum til hæstv. ráðherra að það verði skoðað sérstaklega vel í upphafi þessa máls að of miklar kvaðir verði ekki lagðar á sveitarsjóði í þessu tilliti þótt ég vonist vissulega til þess að með þeirri stefnumótun sem hér er lögð upp verði náttúrustofurnar smátt og smátt sjálfstæðar og öflugar og geti starfað bæði á vegum og í samstarfi við sveitarstjórnirnar að því að sinna ýmsum þeim málum sem eru á starfssviði þeirra, sérstaklega í þeim landsfjórðungum sem þeim er ætlað að starfa.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið og tel að búið sé að skýra ýmislegt í vinnslu þessa máls og sumum þeim spurningum sem hér hafa komið upp tel ég að menn hafi svarað í þeirri vinnu sem átt hefur sér stað í umhvn. á síðasta þingi. En það er alveg ljóst að frv. felur í sér að verið er að efla náttúrustofurnar. Verið er að skilgreina betur verkefni þeirra og verið er að fela þeim ný verkefni. Einnig er verið að skjóta lagaheimild undir að þær geti gefið út gjaldskrá til að innheimta fyrir þjónustu sína. Þetta sjá menn í 4. gr. Einnig er verið að setja stofurnar þannig upp að sveitarfélögin skipi alla stjórnarmennina, en í dag skipa sveitarfélögin tvo stjórnarmenn af þremur og ráðherra einn, sem er formaður. Ég get ekki séð að hægt sé að segja að með því séum við að auka miðstýringu. Alls ekki. Ef eitthvað er þá erum við að auka dreifræði með því að allir stjórnarmennirnir séu skipaðir af sveitarfélaginu sem stendur að stofunni en hins vegar með fjárframlögum frá ríkinu. Ég tel að menn þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að ríkið muni ekki standa við sitt. Það kemur mjög vel fram í 3. gr. að gera eigi samninga á milli sveitarfélaganna og ríkisins um rekstur náttúrustofu. Og það kemur líka alveg greinilega fram við hvað á að miða varðandi fjármálin í því sambandi. Þar er sagt að sveitarfélögin eigi að koma með upphæð sem skal miðast við 30% af framlagi ríkisins af því að ekki er talið eðlilegt að ríkið eitt borgi en sveitarfélögin ekkert á móti. Við höfum aðeins skoðað hvað sveitarfélögin hafa verið að borga í þetta, af því hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson nefndi að þetta mætti ekki sliga sveitarfélögin sem stæðu í rekstri á náttúrustofu. Því miður hafa sveitarfélögin ekki sameinast á stórum svæðum bak við náttúrustofu, það var meiningin með þessu öllu í upphafi að heilu kjördæmin tækju sig saman um eina náttúrustofu. En það er ekki þannig. Það er yfirleitt eitt sveitarfélag sem stendur að baki náttúrustofu. Náttúrustofa Austurlands, sem er staðsett í Neskaupstað, borgaði árið 2000 46% af kostnaðinum, hún er því langt yfir þessum 30%. Á Vestfjörðum borgaði náttúrustofan í Bolungarvík 34,1% samkvæmt útreikningum okkar árið 2000. Eins og kom fram í máli mínu mun ég beita mér fyrir því að styrkja stofurnar enn frekar með því að þær fái til viðbótar 2 millj. kr. á næsta ári í gegnum fjárlagagerðina á stofu og 30% af því eru 600 þús. kr. eða svo. Ég tel því að með þessu frv. og þeim yfirlýsingum hér um að við ætlum að styrkja stofurnar með 2 millj. kr. framlagi á hverja stofu, þá sé verið að styrkja þær allverulega. Byggðamálin eru einmitt að miklu leyti hvatinn að frv. vegna þess að öll ráðuneyti hafa verið að fara í gegnum starfsemi sína til að sjá hvað við getum gert til þess að styrkja byggðirnar. Menn hafa nú ekki verið mjög brattir með að flytja heilu ríkisstofnanirnar út á land. Frekar hefur verið litið til þess að styrkja þá starfsemi sem fyrir er eða setja upp það sem er nýtt úti á landi. Þetta er einmitt svolítið okkar svar við byggðamálunum, þ.e. að reyna að styrkja þær stofur sem fyrir eru með fjárframlögum. Við höfum einnig fengið beiðni inn til okkar um að setja upp nýjar náttúrustofur sem kosta fjármagn. En við höfum frekar viljað taka þann pól í hæðina að styrkja þær stofur sem fyrir eru og nota fjármagn í það, af því þær stofur eru auðvitað litlar og það ber að hlúa betur að þeim þannig að þær geti aukið umsvif sín, af því þær eru mjög mikilvægar. Varðandi reksturinn á stofunum, þá hafa þær fengið þessi framlög frá ríkinu í rekstur sinn, laun forstöðumanns og hluta af stofnkostnaði, en þær hafa líka fengið talsvert góðar upphæðir beint í gegnum fjárln. Alþingis. En náttúrustofan á Austurlandi sem er í Neskaupstað hefur fengið framlag til hreindýrarannsókna, 3,5 millj. kr. á árinu 2001 og sömu upphæð 2002, á yfirstandandi ári, en náttúrustofa Suðurlands fékk 5 millj. kr. til rannsókna og kortagerðar á jarðskjálftasvæðum á fjáraukalögum á síðasta ári. Náttúrustofan í Bolungarvík á Vestfjörðum hefur fengið 5 millj. kr. árið 2001 og 3,5 millj. kr. á yfirstandandi ári til rannsóka á refum og nú hafa rannsóknir á gróðri aukist þar. Náttúrustofan í Stykkishólmi, sem er náttúrustofa Vesturlands hefur fengið á yfirstandandi fjárlagaári 3,5 í rannsóknir á minkastofninum. Þessar stofur hafa sýnt það að þær geta sinnt sérhæfðum verkefnum sem að mörgu leyti tengjast þeirra svæði, eins og hreindýrarannsóknirnar fyrir austan og rannsóknirnar á Hornströndum fyrir vestan, þær geta sinnt slíkum rannsóknum með mjög glæsilegum og eðlilegum hætti. Ég tel því að menn þurfi ekki að óttast þetta frv., heldur ef eitthvað er að styðja það og hafa ekki áhyggjur af því. Það er rétt sem hér kom fram að í upphafi þegar við komum fram með frv. höfðu ýmsir forstöðumenn áhyggjur af efni þess. Að mínu mati mistúlkuðu þeir ýmislegt sem var í því og hugsanlega misskildu, en sá ótti hefur minnkað mjög verulega í dag. Og sumir þessara aðila, t.d. stjórnarformenn á stofunum, hafa komið til mín og átt viðræður um þessi mál og það er allt annað hljóð í þeim núna. Fólk hefur aðeins áttað sig betur á því í hverju frv. felst og er mun jákvæðara í dag. Ég vona því, hæstv. forseti, að málið nái að klárast á yfirstandandi þingi. Það munaði mjög litlu að það kláraðist á síðasta þingi, en vegna tímaskorts, tel ég, náðist það ekki. Þetta er framsýnt frv., styrkir stofurnar, bæði með fjárframlögum og með verkefnum og ríkið mun standa við sína samninga, menn þurfa ekki að efast um það. Það höfum við sagt og það kemur mjög skýrt fram í frv. hvernig á að standa að því. Ég tel því að frv. sé hluti af framlagi okkar bæði til náttúruverndar í landinu og til byggðamála almennt.

Herra forseti. Fyrir þremur árum samþykkti hið háa Alþingi lög um náttúruvernd, nr. 44/1999. Í 37. gr. þeirra laga er að finna ákvæði um að ákveðnar landslagsgerðir sem þar eru tilteknar njóti sérstakrar verndar. Þetta eru eldvörp, gervigígar, eldhraun, stöðuvötn og tjarnir sem eru stærri en þúsund fermetrar, mýrar og flóar, fossar, hverir og heitar uppsprettur, hrúður og hrúðurbreiður og sjávarfitjar og leirur. Með þessu frv. sem ég flyt ásamt nokkrum hv. þm. Samfylkingarinnar er lagt til að við þessar landslagsgerðir sem njóta sérstakrar verndar verði bætt gróðurvinjum á hálendi Íslands. Ég tek fram, herra forseti, að á 10. náttúruverndarþingi var samþykkt áskorun um að gróðurvinjum á hálendinu yrði bætt við þessa upptalningu, þannig að ljóst verði að í framtíðinni njóti þær þeirrar verndar sem 37. gr. kveður á um. Herra forseti. Miðhálendið er að mestu leyti auðnir og gróður þekur einungis örlítinn hluta. Þarna sjáum við ákveðnar andstæður, raunar séríslenskar andstæður sem eiga hvergi sinn líka, grænan gróður við uppsprettulindir í miðri auðninni, andspænis berangri þar sem ekkert kvikt lifir nema fuglinn fljúgandi. Af þeim sjónarhóli má segja að þessar gróðurvinjar séu ómetanleg auðlind vegna þess að þær eiga þátt í því að skapa þær miklu andstæður sem búa yfir segulmögnuðu aðdráttarafli fyrir ferðamenn, bæði innlenda, þó ekki síður erlenda í ríkum mæli. Þó má segja, herra forseti, að dýrmæti gróðurvinjanna helgist miklu fremur af því að í vistfræðilegu tilliti njóta þær algerrar sérstöðu. Þær eiga sér engar hliðstæðu í öðrum löndum og það er helst að bera megi þær saman við vinjar í þurrum og heitum eyðimörkum þó að loftslag og lífríki sé að sjálfsögðu gerólíkt. Gróðurvinjarnar eru eina athvarf fjölmargra tegunda plantna og dýra sem dafna ekki í auðninni umhverfis. Það gildir ekki síst um fugla, enda hafa sumar gróðurvinjarnar alþjóðlegt gildi sökum þess mikilvægis sem þær búa yfir fyrir ýmsar tegundir. Það er þó einkum eitt sem ég vildi leggja sérstaka áherslu á, herra forseti, og það er að gróðurvinjarnar eru ómetanleg uppspretta fræja, þær eru eins konar fræbanki og eru staðsettar víðsvegar um auðnina. Þegar umhverfið breytist og verður hagstæðara gróðri á hálendinu í grennd við slíkar vinjar, t.d. vegna breytinga á lofthita eða vegna minnkandi beitarálags, sem við sjáum góðu heilli víða í dag, þá verða þessir fræbankar gróðurvinjanna ómetanlegir við uppgræðslu landsins. Ég tel, herra forseti, að ekki síst í þessu felist framtíðarhlutverk hálendisvinjanna og má segja að í því hlutverki þeirra felist líka mikilvægasta röksemdin fyrir því að vernda þær sérstaklega. Þess vegna höfum við lagt fram þetta frv., herra forseti, og ég vænti þess að að lokinni þessari umræðu muni hv. umhvn. fjalla um frv. af mikilli mildi og skilja þær röksemdir sem þar eru lagðar fram --- þó ég fari ekki ítarlegar í þær í þessari ræðu --- og sendi það aftur hingað til hagkvæmrar afgreiðslu.