Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Eðvarð Sigurðsson) Hæstv. forseti. Ég verð að finna að því með hvaða hætti umr. þessa máls er látin bera að. Hér er um mjög þýðingarmikið mál að mínum dómi, og það er nú tekið fyrir hér á kvöldfundi þegar hv. þm. eru búnir að vera á löngum fundum. En þrátt fyrir það að þetta beri að með þessum hætti, þá skal ég ekki skorast undan því að flytja framsögu fyrir minni hl. landbn. um þetta mál. Eins og fram hefur komið varð landbn. ekki sammála um afgreiðslu málsins og við hv. 2. landsk. þm. stöndum að minnihluta áliti. Þetta mál er búið að vera til mjög vandlegrar skoðunar hjá landbn., og eins og fram kom hjá frsm. meiri hl. n. hafa ýmsir aðilar verið til kallaðir og við þá rætt og ýmsar breytingar gerðar á frv. En ég vil byrja á að segja það, að mér finnst þetta frv., eins og það var lagt hér fyrir, einkar hroðvirknislega unnið, og kannske bera vitni um það þær brtt. sem meiri hl. landbn. flytur og ég verð að telja að yfirleitt allar séu til bóta á frv., að svo miklu leyti sem þær snerta ekki það viðkvæma mál sem helst varð að deiluefni milli meiri og minni hl. landbn. Ég ætla ekki að fara að telja hér upp þær ávirðingar sem ég tel að séu á frv. eins og það var lagt fram, kem þó siðar að sérstaklega einu atriði sem ég tel mjög ámælisvert. Þetta frv. fjallar um breyt. á l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins o.fl. og efni þess má kannske skipta í þrjú höfuðatriði. Það er í fyrsta lagi lítilvæg breyting á skipan Framleiðsluráðsins. Hún er eðlileg og ég get verið sammála um hana. Það eru einnig minni háttar breytingar varðandi stórgripaslátrun sem ég get einnig verið sammála. Aðalefnisþættir þessa frv. eru einkum tveir. Það er í fyrsta lagi hið svokallaða mjólkurmál sem felur það einkum í sér að einkaréttur mjólkurbúa og Mjólkursamsölu til dreifingar á mjólk í smásölu er nú afnuminn og einkarétturinn er nú einvörðungu bundinn við heildsölustigið. Í öðru lagi er svo sá þáttur sem er um annað alveg óskylt efni í lögum um Framleiðsluráð. Helstu nýmælin í þeim breytingum, sem þær greinar fjalla um, er að verðjöfnunargjald af öllum búvörum skuli teljast til dreifingarkostnaðar og þegar verðjöfnunargjald er ákveðið, þá skuli heimilt að taka tillit til fjármagnskostnaðar sláturhúsa og mjólkurbúa. Þetta eru tveir höfuðefnisþættir frv. sem hefur verið fjallað um mjög mikið í hv. landbn. og að lokum náðist ekki samstaða um afgreiðslu málsins. Varðandi mjólkurmálið, eins og ég vil nefna það hér, þá er það mál sem er búið að ræða býsna mikið og er búið að vera áður til umfjöllunar hér á hv. Alþ. Það mál er þannig að við, sem skipum minni hl., hefðum getað staðið að einhuga afgreiðslu þessa frv. ef ekki hefði komið til hinn annar veigamikli efnisþáttur þess, sem fjallar um verðjöfnunargjöldin, dreifingarkostnaðinn og fjármagnskostnaðinn. Við buðum samkomulag í n. um afgreiðslu mjólkurmálsins út af fyrir sig og hefðum ekki sett fyrir okkur þær breytingar, sem ég hafði hér fyrst orð á, varðandi skipan Framleiðsluráðsins og önnur atriði sem þar koma til. En þessu samkomulagstilboði okkar var hafnað, og það gerir það að verkum að við leggjum til að þetta frv. í heild sinni verði fellt. Varðandi mjólkurmálið er það að segja, að við erum samþykkir því að sú skipan verði tekinn upp að einkasala í smásölu fyrir mjólkurbúin og Mjólkursamsöluna verði numin úr lögum, og reyndar má segja að þetta sé þegar orðið þannig í reynd. Það eru æðimörg ár síðan matvöruverslanir hér í Reykjavík fóru að hafa mjólk til sölu í smásölu, og nú er svo komið að meiri hluti allrar mjólkursölunnar hér í Reykjavík er kominn í hendur kaupmannanna, þannig að hér er í rauninni ekki um neitt annað að ræða en að játa staðreynd sem þegar er orðin. Ég þarf ekki að hafa um það mörg orð, er sammála um lýsingu á þeirri þróun sem orðið hefur í þessum málum bæði varðandi meðferð mjólkurinnar sjálfrar, líka varðandi umbúðir sérstaklega og svo alla aðstöðu til þess að geyma mjólk í kæli í venjulegum matvörubúðum. Allt er þetta orðið með allt öðrum hætti en áður var og gerir það mögulegt að mjólkin sé í venjulegum matvörubúðum. Þetta erum við sjálfsagt öll alveg sammála um. En þó að við værum sammála varðandi þennan hluta mjólkurmálsins, þá gerðum við hins vegar aths. við framkvæmd málsins, framkvæmd þessarar breytingar. Það mætti kannske segja að hún varðaði ekki þetta frv. sjálft. Það er einvörðungu um að afnema þennan einkarétt Mjólkursamsölu og mjólkurbúa. Hins vegar fylgir þessari ráðstöfun það að Mjólkursamsalan í Reykjavík og Kaupmannasamtökin hafa gert með sér samning um framkvæmd málsins sem felur það í sér að Mjólkursamsalan leggur niður allar sínar mjólkurbúðir og kaupmenn ýmist yfirtaka þær, þær verða sameinaðar öðrum búðum kaupmanna, og í sennilega örfáum tilvikum - mjög fáum - verða þær áfram reknar sem mjólkurbúðir. Þetta hefur tvennt í för með sér: Í fyrsta lagi að sá fjöldi kvenna sem hefur haft atvinnu í mjólkurbúðum Mjólkursamsölunnar, þessar konur munu vera eitthvað á bilinu 160–170 talsins, þær missa sína atvinnu. Við höfum lagt á það verulega áherslu að það hefði þurft að sjá fyrir atvinnuöryggi þessara kvenna. Að vísu liggja fyrir yfirlýsingar frá hálfu forráðamanna Kaupmannasamtakanna að þessar konur skuli hafa forgang til vinnu við þau störf sem þær geta við tekið í þeirra verslunum. En það er ákaflega langt frá því að hér sé um nokkra tryggingu að ræða, og ég reikna frekar með að það verði alla vega minni hluti þessara kvenna sem geti áfram fengið vinnu við sitt hæfi í verslunum. Æðistór hluti þessara kvenna er orðinn nokkuð fullorðinn, eru þessu starfi mjög vel vanar og mjög hæfar til þessa starfs, en engan veginn að vita hvernig til tækist hins vegar ef þær ættu að ganga í óskyld verslunarstörf. Það verður að átelja að ekki skuli hafa verið séð fyrir þessum þætti málsins þegar Mjólkursamsalan og Kaupmannasamtökin gerðu þennan samning sín í milli. Í öðru lagi höfum við bent á að allveruleg hætta sé á að a.m.k. sum bæjarhverfin hér í Reykjavík og þó einkum eldri bæjarhverfin nú orðið, - þetta var öfugt áður, þá voru það fyrst og fremst nýju bæjarhverfin sem voru afskipt, - en með þessari breytingu núna teljum við sem sagt verulega hættu á því að einkum ýmis hverfi í gamla bænum hér í Reykjavík verði afskipt um þjónustu þegar búðir Mjólkursamsölunnar verða lagðar niður. Þetta kemur í ljós þegar skoðað er hvernig staðsetning verslana er. Og það ber sannarlega að hafa í huga að stærsti hluti mjólkursölunnar mun sennilega framvegis verða í stórum verslunum, svokölluðum mörkuðum, stórum mörkuðum og stórum kjörbúðum. Þessar verslanir eru ekki á þessu svæði, og í gamla bænum býr mikið af fullorðnu fólki sem enga aðstöðu hefur til að sækja þessa stórmarkaði, það er ekki auðvelt að setja ákvæði í þetta frv. varðandi þessi atriði sem ég hef nú nefnt. Það er í raun og veru, má segja, kannske ekki verkefni frv. sjálfs og þó mætti það vera hið síðara a.m.k. En maður skyldi vona þó að Mjólkursamsalan gengi ekki lengra í þeim efnum að leggja niður sínar búðir, þrátt fyrir þann samning sem hún hefur gert við Kaupmannasamtökin, en svo að þjónustu við þetta fólk verði borgið. Í þriðja lagi höfum við lagt áherslu á atriði sem kemur fram í umsögn borgarlæknisins í Reykjavík varðandi frv. Í umsögn hans koma fram ýmis athyglisverð atriði, og ég vil leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að nefna hér tvö atriði og lesa þá úr hans umsögn. Hann hefur þá getið þess að alltaf hafi verið hið ágætasta samstarf milli heilbrigðisyfirvalda borgarinnar og Mjólkursamsölunnar varðandi allan útbúnað, geymsluaðstöðu og afgreiðsluaðstöðu fyrir mjólk og mjólkurvörur í búðum Samsölunnar. Og það verður áreiðanlega að segjast að einmitt búðir Samsölunnar langflestar hafa verið til fyrirmyndar á þessu sviði. Síðan segir í umsögn borgarlæknis á þessa leið: „Það hefur komið fram af hálfu Kaupmannasamtakanna að æskilegast væri að öll mjólkursala ætti sér stað úr matvöruverslunum, en ekki verði sérstakar mjólkurverslanir, svo sem verið hefur hingað til mjög víða. Með því að allar mjólkurbúðir Mjólkursamsölunnar verði seldar er möguleiki á að hinum sérstöku mjólkursöluverslunum fækki mjög, en í staðinn sæki kaupmenn um að fá að selja mjólk og matvöru úr öllum nýlenduvöruverslunum sínum. Fram til þessa dags hefur mjólkurdreifing úr verslunum kaupmanna verið leyfð á allmörgum stöðum í borginni. Aðstaða til mjólkursölu í þessum verslunum er mjög misjöfn og viða ófullnægjandi, en þar hefur heilbrigðiseftirlitið orðið að láta undan kröfum um leyfi til mjólkursölu vegna skorts á mjólkurbúðum í viðkomandi hverfum. Síðari ár hafa eingöngu stærstu verslanir fengið leyfi til mjólkursölu og þá gerðar strangar kröfur til aðstöðu og alls útbúnaðar sem ekki hefur verið hægt að fullnægja í minni verslunum.“ Síðan ræðir borgarlæknir um þau skilyrði sem muni verða sett af hálfu heilbrigðisráðs til þess að búðir fái leyfi til mjólkursölu. Og hann ræðir síðan um í framhaldi af þessu að fjöldi kaupmannaverslana, sem hingað til hafi haft leyfi til mjólkursölu, verði nú að sækja um leyfi að nýju ef mjólkurbúðir Samsölunnar verði lagðar niður. Hann lýkur síðan umsögn sinni á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Er það því eindregin ósk mín að hv. þn. afgreiði ekki fyrirliggjandi frv. án þess að tryggt verði með einhverjum hætti að sem flestir núverandi mjólkurútsölustaðir Mjólkursamsölunnar verði reknir áfram sem slíkir, því að ella væri hætta á að notaður yrði sá þrýstingur sem áður getur um af hálfu kaupmanna og leiddi til þess að veruleg afturför ætti sér stað í sambandi við þær miklu úrbætur sem átt hafa sér stað á undanförnum árum varðandi geymslu og hreinlætisaðstöðu á útsölustöðum þeirrar viðkvæmu vöru sem mjólk og mjólkurafurðir eru.“ Þarna, kemur sem sagt fram hjá borgarlækni verulegur uggur um að það muni slakna verulega á því, að nægjanlegar heilbrigðiskröfur verði gerðar til þeirra verslana sem með mjólkina fara í smásölu nú, þegar þessi umskipti hafa átt sér stað. Á þetta höfum við lagt ríka áherslu, að þetta yrði verulega athugað, og með þeim lengda umþóttunartíma, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., trúi ég að það ætti að vera hægt að ganga frá þessum málum ef allir þeir aðilar, sem eiga að sjá um framkvæmd, ganga vel fram í því efni. Þegar n. ræddi við forustumenn Kaupmannasamtakanna kom fram mjög eindregin vilji hjá þeim til þess að séð yrði til þess að allir heilbrigðis- og hollustuhættir svöruðu til fyllstu krafna sem heilbrigðisyfirvöld gerðu. Ég vil vænta þess að það standi ekki á að þetta verði svo í framkvæmd. Það er talið t.d. að í þessum stórmörkuðum eigi að vera mjög hægur vandi að hafa þetta í sem bestu lagi. Nú er mér kunnugt um að í einni allra stærstu versluninni, sem afgreiðir mjólk núna, vantar ákaflega mikið upp á að hún hafi nægar kæligeymslur fyrir þá mjólk sem hún tekur á móti, t.d. á föstudögum, sem er langhæsti söludagurinn, því að í þessum verslunum kaupir fólk mjólkina jafnan til heillar viku. Og þá er mörg þúsund lítrum hrúgað inn á gólf verslunarinnar og látið standa þar í stofuhita. Þetta er náttúrlega atriði sem undir engum kringumstæðum má viðgangast, ekki undir neinum kringumstæðum. Við leggjum sem sagt mikla áherslu á að við framkvæmd þessarar breytingar verði mjög stranglega fylgst með því að þær verslanir, sem fá leyfi til mjólkursölu, uppfylli ströngustu skilyrði á þessu sviði heilbrigðismálanna sem heilbrigðisyfirvöld gera. Þetta eru helstu aths. sem við höfum gert við framkvæmd þess sem verður með breytingunni á mjólkurlögunum sjálfum eða framleiðsluráðslögunum. En þrátt fyrir þær aths., sem við höfum gert hér að lútandi, hefðum við verið reiðubúnir til þess að samþykkja þessa breytingu á lögunum, breytinguna á því að einkarétturinn á smásölu til handa Mjólkursamsölu og mjólkurbúum yrði afnuminn, og teljum það eðlilega þróun. En þá kem ég að þeim kafla frv. sem við með engu móti getum orðið sammála meiri hl. um, og það eru breytingarnar sem felast í síðari greinum frv. Við hefðum getað orðið samferða meiri hl. varðandi þær breytingar sem eru í frv. aftur að 8. gr. þess, eða 9. gr. sem verður ef brtt. eru samþykktar, þ.e.a.s. breyting á 30. gr. laganna. Og þó einkum og sér í lagi getum við ekki fallist á þær miklu breytingar á framleiðsluráðslögunum, sem felast í breytingunni á 40. gr., og þær hreytingar, sem liggja fyrir í brtt. meiri hl. við 9. gr. frv., sem yrði þá 10. gr., en þetta eru allt saman breytingar á 40. gr. laganna. Ég ætla ekki í neinum smáatriðum að fara að telja þetta upp, en það, sem hér er um að ræða, er að við mótmælum algerlega að þau nýmæli og þær breytingar verði nú á lögunum gerðar sem fela það í sér að verðjöfnunargjald af öllum búvörum skuli reiknast inn í dreifingarkostnaðinn, það skuli skilyrðislaust tekið fram í lögunum að þetta skuli gert. Ég bið menn að athuga að þetta eru alger nýmæli í lögunum ef samþ. verður. Í öðru lagi er einnig tekið fram um fjármagnskostnað sláturhúsa og mjólkurbúa að það skuli heimilt að reikna fjármagnskostnað þessara vinnslustöðva inn í verðjöfnunargjaldið og þar með í dreifingarkostnaðinn. Um hve stóra hluti hér getur verið að ræða skal ég ekki fullyrða, en ég hygg að nú sé t.d. í undirbúningi á Norðurlandi, á Akureyri, mjólkurstöð sem muni kosta 140 millj. Þetta er einnig algert nýmæli í lögum. Nú ætla ég ekki að fullyrða að það geti ekki komið til álita að taka þennan kostnað að einhverju leyti inn í afurðaverðið til neytenda, búvöruverðið. En að gera það svona afdráttarlaust í lögum eins og hér er gert og við þær aðstæður sem nú eru, það teljum við algerlega fráleitt. Þá vil ég koma að því atriði líka sem er náttúrlega það alversta, sem var í þessu frv. þegar það er lagt fram og sýnir hvers konar vinnubrögð hafa verið viðhöfð við samningu þessa frv., sem má alveg með endemum teljast. Ég vil þá byrja á því að minna á 12. gr. laga um framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu o.fl. Það var svo hér á árum áður að æðimikið var um útflutning á búvörum, útflutning sem ekki var á því verði sem svaraði til þess verðlags sem ákveðið var hér innanlands, Þetta var orðið svo að það var með öllu óbærilegt að bæta ofan á verðlagið innanlands öllum þeim upphæðum sem þurfti til að bændur fengju það grundvallarverð, sem svaraði til þess tilgangs laganna að þeir hefðu sambærilegar tekjur við aðrar vinnandi stéttir. Þetta leiddi síðan til þess að í árslok 1958 var að kröfu verkalýðssamtakanna og fyrst og fremst Alþýðusambandsins gert samkomulag við þáv. ríkisstj., og landbrh. í þeirri ríkisstj. var hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson, - samkomulag sem felst í því að 12. gr. var þá sett inn og í henni segir, með leyfi hæstv. forseta: „Óheimilt er að bæta upp söluverð landbúnaðarvara á erlendum markaði með því að hækka söluverð þeirra innanlands.“ Síðan var tekin upp sú regla að 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar, útflutningur á því skyldi verðbættur úr ríkissjóði með útflutningsuppbótum. Þetta fyrirkomulag hefur síðan verið í gildi og er náttúrlega alger grundvöllur þess að neytendur geti sætt sig við það fyrirkomulag á verðlagningu búvara sem verið hefur. En í þessu frv., eins og það var lagt fyrir hér í upphafi, breytingunni við 40. gr. laganna, þ.e. 9. gr., segir svo: „Heimilt er að taka verðjöfnunargjald af öllum búvörum til að jafna halla af útflutningi, ef verðábyrgð samkv. 12. gr. nægir ekki.“ Í þessu sama frv. er svo ákvæði um það að verðjöfnunargjald af búvörum skuli fara inn í dreifingarkostnaðinn, reiknast inn í hann alveg skilyrðislaust. Með þessu ákvæði var augljóslega að því stefnt að afnema þetta grundvallaratriði sem felst í 12. gr. sem ég áðan las. Ég verð að segja það, að ég vona að hér hafi verið um afglöp hæstv. landbrh. að ræða, en ekki ásetning, og vil ég þó spyrja hreinlega um hvort svo hafi verið. Hérna er um geysilega mikilvægt atriði að ræða. Þessu var breytt í meðferð n. og tekin af tvímæli um að þetta raskar ekki 1. mgr. 12. gr. sem ég las hér áðan. En þegar svona hlutir geta gerst og lagt er fram frv. af hæstv. landbrh., stjfrv., sem auðvitað ríkisstj. öll er búin að leggja blessun sína yfir, - þegar svona afglöp geta gerst í frv., - ég vona að það séu afglöp, sé ekki annað verra, - þá er ekki alveg að ástæðulausu að maður sé tortrygginn þegar á að setja hvers konar verðjöfnunargjald af búvörum inn í dreifingarkostnaðinn, þá geti leynst tilhneiging til þess að hafa verðjöfnunargjaldið kannske svo hátt að eitthvað væri upp á að hlaupa í þeim tilgangi, sem felst í e-liðnum sem ég hér las áðan, breyting á 40. gr. Ég vil enn fremur undirstrika það - að Framleiðsluráðið, sem um þessi mál fjallar, er einvörðungu skipað fulltrúum Stéttarsambands bænda og sumum þeirra tilnefndum af vinnslustöðvunum, stærstu vinnsluaðilunum í þeim greinum sem hér er um að ræða. Ég vona að mér fyrirgefist það þó að það læðist nokkur tortryggni að. Þessi nýmæli eru sett inn í lögin núna á sama tíma og má segja næstum á sömu stundu og verið er að setja á laggirnar og kalla til starfa nefnd manna sem á að hafa það verkefni að endurskoða lög um Framleiðsluráð, en endurskoða þó sérstaklega allt verðmyndunarkerfi landbúnaðarvaranna. Verkalýðshreyfingunni hefur verið boðið að eiga aðild að þessari endurskoðun og Alþýðusambandið, sem er sá aðili, hefur fyrir allnokkru skipað fulltrúa sinn í n. En einhverra hluta vegna hefur þessi n. ekki enn verið kölluð til starfa. Það gefur auga leið að vissulega hljóta allir neytendur og verkalýðssamtökin kannske alveg sérstaklega að hafa mikinn hug á því að eiga aðild að þessari endurskoðun. En það læðist að manni sá grunur að þetta starf sé ekki enn þá hafið, kannske einmitt til þess að áður en það hæfist væri búið að keyra í gegn þá breytingu á lögunum, sem hér er að stefnt. Ég sé þá ekki til hvers væri í raun og veru fyrir t.d. Alþýðusambandið að eiga fulltrúa í slíkri n. Ég sé ekki annað en það sé vísvitandi með þessum breytingum stefnt að því að eyðileggja störf þessarar n.áður en hún hefur þau, sem sagt að rifta þeim grundvelli sem gæti verið til einhverrar vitlegrar stefnumótunar í þessum efnum. Það er af þessum sökum sem við hv. 2. landsk. þm., sem skipum minni hl. landbn., getum ekki með nokkru móti fallist á, að frv. verði samþ. eins og það nú er, og leggjum því til að það verði fellt. Og þá er engin samstaða heldur um mjólkurmálin sem vel hefði þó verið hægt að koma hér á. Ég tel alveg fráleitt, þegar verið er að reyna að leita samstöðu um afgreiðslu mjólkurmálsins, að rugla þá saman jafnóskyldum hlutum og gert er með þessu frv. Hv. frsm. meiri hl., Stefán Valgeirsson, gat þess í sinni framsögu að það ríkti nú engin bjartsýni hjá bændum um breytingar á framleiðsluráðslögunum í sambandi við þá endurskoðun sem hugsuð er. Hann sagði að ég hefði talað í miklum hneykslunartóni fyrir nokkrum dögum um þær breytingar sem fælust í þessu frv. Ja, hvort það hneykslar einn eða annan, það læt ég mér í léttu rúmi liggja. En ég hef endurtekið hér það sem ég sagði þá og kannske með enn þyngri orðum. Hann talaði um að frv. og þær breytingar, sem í því felast, verkaskiptingin milli búanna o.s.frv., eins og hann hafði orðað það, kölluðu á aukna verðjöfnun, þ.e.a.s. meira verðjöfnunargjald. Og þá er komið að því, sem mörg okkar hafa kannske haldið og borið í huga sínum að sú breyting, sem verið er að gera á framleiðsluráðslögunum með því að fá kaupmönnunum alla mjólkursöluna í hendur, verði einmitt til þess að verðlagið á búvörunum og mjólkinni alveg sérstaklega verði hærra til neytenda vegna breytingarinnar. Þetta liggur í orðum hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, vegna þess að allt verðjöfnunargjald á samkv. frv. að fara inn í dreifingarkostnaðinn, auk þess, - ég skal ekki fara nánar inn á það, ég tel að það muni fljótlega sýna sig - að kaupmenn þurfa að fá meira fyrir smásöluna á mjólkinni en Samsalan hefur látið sér nægja. Og það verður að segja Samsölunni og yfirleitt þessum fyrirtækjum til hróss að dreifingarkostnaði hefur verið haldið hér mjög í skefjum. Það skal ég fyllilega viðurkenna. En ég tel verulega hættu á því að þarna verði breyting einmitt með því að fá kaupmönnunum mjólkina einvörðungu í hendur. Hv. þm. Stefán Valgeirsson lagði á það þunga áherslu að allar þessar ráðstafanir, með fjármagnskostnaðinn, með verðjöfnunargjaldið, ættu að verða til þess að tryggja bændum það sem lögin eiga að tryggja þeim, þ.e.a.s. sömu tekjur og viðmiðunarstéttirnar hafa. Ég hef alltaf út af fyrir síg verið mjög hlynntur þessu ákvæði í lögum, að bændur skyldu bera úr býtum fyrir störf sín eitthvað svipað og vinnandi fólk í bæjunum hefur. Ég hef hins vegar alla tíð verið mjög efins um, - og ekki efins um, ég er alveg sannfærður um að þessu marki á ekki að ná einvörðungu með því að ákveða útsöluverð á búvörum og með því skuli þeir, sem verst eru settir, fá þessar viðmiðunartekjur. Samsetning bændastéttarinnar er á þann veg að þetta er röng aðferð, hreinlega röng aðferð. Við skulum hugsa okkur að það þyrfti að hækka búvörurnar um - það er alveg sama hvaða upphæð maður nefnir, við skulum segja 10%, þá er alveg öruggt að þriðjungur af bændastéttinni, til þess að hann fengi það sem hann virkilega þyrfti að fá, þá er þessi aðferð með verðlagningu búvaranna algerlega ófær. Þessi þriðjungur fær kannske, ja hvað eigum við að segja, í hæsta lagi 10% af þeirri hækkun sem væri ákveðin, í hæsta lagi það og sennilega þó minna, á meðan hinir, 2/3, fá langt umfram það sem þeir þyrftu á að halda. Þess vegna á ekki að hafa þennan hátt á. Það á að breyta hér um. Og það er m.a. þetta sem væri verkefni þeirrar endurskoðunarnefndar að fást við sem gert er ráð fyrir, að hefji störf bráðlega. Ég verð nú að spyrja hv. þm. Stefán Valgeirsson og mættu nú raunar fleiri svara hér um það, hvort þeir telji í raun og veru verðlagsmálín einhlít til þess að jafna kjör bændastéttarinnar innbyrðis, eins og þyrfti að gera. Ég held að það sé fráleit leið og allt of dýr. Það er hægt að fara aðrar leiðir sem ná markinu betur og eru ódýrari. Ég get nú látið máli mínu lokið, en vil aðeins undirstrika það, að með þeirri samsetningu á frv. og þeim ákvæðum öllum, með því að blanda saman svona óskyldum málum eins og ég hef hér rakið, þá sjáum við okkur ekki fært að standa að samþykkt þess og leggjum til að það verði fellt. Það væri í raun og veru hægt að tala hér miklu lengra mál um þetta og ýmis atriði, sem hann kom inn á, en ég ætla ekki að teygja tímann frekar núna.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv., frsm. minni hl., sem var að ljúka hér máli sínu, flutti ræðu sína eins og hans er von og vísa að mestu leyti með hófsemi og kurteisi, eins og hann er þekktur að. Hins vegar voru nokkur atriði sem hann vék að mér sérstaklega, sem ég mun samt ekki fara að taka neitt illa upp, enda voru þau á misskilningi byggð. En til þess að taka af allan vafa um það, þá vil ég taka fram strax að það var aldrei með mínu samþykki gert að þetta ákvæði komst inn í frv., að verðjöfnunargjaldið, sem tæki til útflutnings búvara, ætti að ganga inn í verðlagið. Það hefur farið af vangá í gegnum prentun. Mér var algerlega ókunnugt um það, enda aldrei komið til hugar að það væri hægt að halda hvoru tveggja: gamla ákvæðinu, sem ég man vel eftir frá mínum fyrstu þingárum hér og reyndar úr mínum búskap, og svo hinu, sem síðar kom til þess að tryggja það. Hins vegar hefur alltaf verið ákvæði um að mega jafna þetta hjá stéttinni innbyrðis, og það, sem í raun og veru skorti þar helst á, var að mega jafna á milli vöruflokka þar sem ekki hefur verið gert. Þetta vil ég nú segja alveg afdráttarlaust og skal þá um leið játa það, að auðvitað má segja að ég hefði átt að gæta þess arna. En ég velt að þessi hv. þm. er það þingvanur og það sanngjarn maður að hann gerir sér grein fyrir því að það er ómögulegt fyrir ráðh. að fylgjast með prófarkalestri á hverju frv. sem hann kann að flytja. Hitt verð ég náttúrlega að játa að mér hefur yfirsést að taka eftir þessu í upphafi.  Út af því sem hv. þm. ræddi um skipun n. til þess að endurskoða framleiðsluráðslögin og af hverju það væri ekki komið í verk, þá skal ég einnig gefa skýringu á því. Það er af þeirri einföldu ástæðu að tilnefning þeirra aðila, sem átti að tilnefna, hefur gengið mjög seint og það var rekið mjög eftir þessu. Síðast voru vinnuveitendur búnir um páskana að tilnefna aðalfulltrúa sinn, en eru nú loksins búnir að tilnefna varafulltrúa, svo að nú liggur þetta fyrir og er ekki annað eftir en ganga frá bréfinu til þeirra aðila sem skipaðir verða í n. Ég hafði ætlað mér að vera við það riðinn að semja það bréf, en síðustu dagar hafa ekki verið rólegir dagar til þeirra verka svo að ég mun nú gera það eins fljótt og ég hef tíma til. Hins vegar vil ég segja það út af því sem hann sagði hér, að eins og hann man, meðan fyrrv. stjórn sat, þá flutti ég frv. um þetta efni eftir að n. hafði þá unnið að því og var sammála um að gera þessa breytingu. Og ég er honum sammála um það atriði, að þó að Mjólkursamsalan hafi unnið mikið og gott verk, og ég þakka honum lofsamleg ummæli um hennar störf, þá er okkur það báðum ljóst að sú breyting hefur orðið á að það er ekki hægt að komast hjá því að breyta því skipulagi sem nú er. Áður en ég fór að fara með þessi mál sem ráðh., þá var mér þetta ljóst, m.a. af kynnum mínum af dreifingu mjólkur hér í bænum. Eftir að ég fór að halda hér nokkurs konar heimili, þá sá ég að þetta gat verið óheppilegt og ekki alls kostar ánægjulegt. T.d. kynntist ég því að ágæt kjörbúð, sem hefði að sjálfsögðu átt að selja mjólk, en er kannske farin að selja mjólk núna, mér er ekki kunnugt um það, - hún hafði ekki mjólkursölu, en lítið bakarí, sem var þarna skammt frá, hafði aftur mjólkursöluna í sínum höndum. Ég er nú ekki fyrir að fara oft í búðir, en þurfti þess þá stundum vegna þess að konan mín var þá ekki hér, og þá hafði ég aldrei farið í þetta bakarí til innkaupa, heldur bara í kjörbúðina sem var þarna í grenndinni og var mjög skemmtileg. En vegna mjólkurkaupanna varð að gera það. Svona smáhlutir geta auðvitað alls staðar gerst og hljóta alltaf að gerast og eru ekki til að benda á nema sem lítið dæmi um hvernig þróunin hefur breytt þessu. Sama er að segja um umbúðirnar á mjólkinni nú og þegar Mjólkursamsalan hóf sitt lofsverða starf. Þar er náttúrlega orðin geysileg breyting. Þá var mjólk mikið seld í lausu máli, síðar í flöskum. Nú er hún seld í hyrnunum, eins og kunnugt er, og er allt annað og getur farið vel í hvaða búð sem er. En hitt er alveg rétt, að nauðsynlegt er að kæling sé þarna í lagi. Út af konum þeim, sem vinna að dreifingu mjólkur, þá ræddi ég það á sínum tíma við forstjóra Mjólkursamsölunnar þegar var verið að vinna að þessum málum að það bæri brýna nauðsyn til að huga að því að þær þyrftu ekki að missa sína atvinnu við þessa breytingu og yrði því að fara að þessu með gát í öllum atriðum. Hann tók mjög vel undir það, og ég vona því að það verði reynt af fremsta megni og það muni takast að reyna að bæta úr því. Að vísu er ekki hægt í því sambandi frekar en í öðru að tryggja þetta fullkomlega og það hefði ekki heldur verið hjá Samsölunni sjálfri, því að auðvitað hefði hún orðið að gera breytingu á rekstri sínum í einstaka tilfellum þó að hún hefði haldið þessu svona áfram, og eins og hv. 7. þm. Reykv. tók fram, þá hefur breytingin orðið veruleg þrátt fyrir þetta einkasöluleyfi. Ástæðan til þess að ég bar þetta fram nú í vetur, því að ég hafði hugsað mér að tengja þetta endurskoðun á aðallögunum, var samþykkt sem ég fékk frá stjórn Samsölunnar þar sem hún óskaði eindregið eftir því að frv. yrði flutt, og það taldi ég að væri gert frá hennar hendi vegna hugsanlegs samkomulags um þær breytingar sem hún þyrfti að sjá um á sinum eignum sem hún hættir að starfrækja eftir þessa breytingu. Það er af þeim ástæðum sem þetta frv. var nú fram borið. Og það er ekki heldur að mínu mati neitt verra, þó að þessi breyting sé fram komin um leið og heildarlögin eru endurskoðuð því að það má þá taka tillit til þeirra framkvæmdagalla sem geta komið fram við þessa breytingu. Ég geri ráð fyrir að heildarendurskoðunin taki sinn tíma. Ég vil taka undir það með hv. 7. þm. Reykv. að brýna nauðsyn ber til að gæta eins og fyrr fullkomins og hins mesta eftirlits með hreinlæti og hollustuháttum, og ég sé enga ástæðu til að það ætti ekki að vera hægt hér eftir sem hingað til. Heilbrigðisyfirvöld bæjarins hljóta að sjálfsögðu að segja til um það, og hraðinn í þessu verður að vera með þeim hætti að það má ekki ganga út á það. Mér finnst þau ummæli heilbrigðisyfirvalda um framkvæmdir Samsölunnar mjög þakklætis- og lofsverð, en ég sé ekki ástæðu til annars en það ætti að vera hægt að líta eftir hinu. Auðvitað eru í þessu veilur eins og hv. 7. þm. Reykv. gat um í einni stórverslun, þar sem hann taldi að ekki væri nógu vel fyrir kælingu á mjólkinni séð nú þegar vegna þess hve mikið magn væri selt þar. Þetta er að sjálfsögðu eitt af þeim atriðum sem þarf að hafa mjög í huga í sambandi við þessa breytingu og þá þróun sem hún kann að hafa í för með sér. Út af þeim þætti sem hann vék að áðan og ég er nú búinn að skýra og mun ekki fara neitt að munnhöggvast um það hvort vísvitandi hafi verið stefnt að einhverju sem maður taldi sig ekki vera að gera, þá tel ég míg nú hafa gert grein fyrir því og ætla ekki að fara að orðlengja frekar um það. En út af dreifingarkostnaðinum, þá tel ég að það eigi með þessu frv. að vera tryggt að honum verði haldið í skefjum þar sem sami aðilinn, sem ákveður dreifingarkostnaðinn nú, á að gera það, því að Sexmannanefnd á að ákveða dreifingarkostnaðinn, og ég held að það mundi verða álíka hér eftir sem hingað til. Auðvitað hefur hún í verðlagningu sinni á búvörum orðið að taka tillit til dreifingarkostnaðarins bæði í sambandi við mjólk og kjöt, og stundum hefur verið að Mjólkursamsölunni höggvið um það að dreifingarkostnaðurinn væri óeðlilega mikill. Mér finnst hins vegar mjög ánægjulegt að heyra að hv. 7. þm. Reykv. segir það hér og nú að það verði að viðurkennast að dreifingarkostnaði af hálfu Mjólkursamsölunnar hafi verið haldið í skefjum. Ég get svo sem tekið undir það að ég treysti henni betur heldur en kaupmönnum almennt. En ég held að það sé jafnljóst, að hvað sem því líður, þá var ekki unnt hjá þessari breytingu að komast því að þróunin leiddi til þess. Það er þannig að húsmæðurnar fara yfirleitt orðið í stærri búðirnar og þá vilja þær fá mjólkina þar líka. Þessu held ég að við verðum að gera okkur grein fyrir. Út af fjármagnskostnaðinum, þá veit ég ekki betur en tillit til hans hafi verið tekið í framkvæmd í sambandi við ákvörðun Sexmannanefndar um langt árabil. Og ég þykist muna það frá því að ég fór í fyrsta sinn í framboð í Vesturlandskjördæmi, - það var ekki þegar ég fór í fyrsta sinn í framboð í. Mýrasýslu, - þá var það einn af frambjóðendunum sem ræddi mikið um byggingu Mjólkurbús flóamanna sem honum fannst firn mikil og fráleitt að vera að framkvæma, þó að allir muni nú telja að gott hafi verið að þá hafi verið gert og ljóst er nú að Mjólkurbú flóamanna er ódýr bygging. Þess vegna held ég, enda fannst mér það koma fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv., að þetta hafi verið gert. Hins vegar taldi hann líkur fyrir því að þetta yrði gert með meiri hörku en áður hefur verið, og sé ég ekki ástæðu til að ætla það. Auðvitað er aldrei hægt að fortaka neitt í slíkum efnum. Það getur verið bundið við einstaklinga á hverjum tíma sem um fjalla. En í Sexmannanefnd verður þetta meðhöndlað og þannig hefur það farið að í langtum fleiri tilfellum hefur orðið samkomulag í Sexmannanefnd um verðlagningu heldur en til árekstra hafi komið. Það finnst mér sönnun þess að það megi reikna með að svo muni einnig verða hér eftir þrátt fyrir þessa breytingu. Út af því sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, að hann hefði verið fylgismaður þess að bændur hefðu sömu tekjur og viðmiðunarstéttirnar, þá efast ég ekkert um að hann mælir þar rétt. En á hitt vildi hann benda, að vöruverðíð með þeim hætti sem gert væri, þar sem ég gat ekki skilið annað en hann áliti að það væri miðað við að tryggja hinum minnsta að hann næði þessu marki, það hlyti að leiða til þess að sá stærsti hefði miklu meira. Nú tel ég ekki að um það sé að ræða í sambandi við vísitölubúið, því að vísitölubúið er stærra bú en minni búin, en aftur minna bú en stærri búin. Það hefur líka komið í ljós við athugun, sem Búreikningaskrifstofan og starfsmenn Búnaðarfélags Íslands hafa gert á þessu, að það eru meðalbúin sem gefa bestu raun í raunverulegum tekjum bænda. Það er líka afskaplega einstaklingsbundið á marga vegu hvar nettótekjurnar verða mestar. Ég held að þetta eigi við í atvinnurekstri yfirleitt. Ég held að það séu ekki allaf þeir, sem aflahæstir eru, sem koma með bestu útkomuna í sambandi við útgerð á skipunum, það sé margt fleira sem komi þar til, eins og nýtni og aðgæsla og fleira þess háttar sem einnig getur verið hjá þeim aflamiklu, en þarf ekki alltaf að vera það. Ég held að það sé líka alveg sama í hvaða stéttir við förum. Það eru misjafnar tekjur hjá öllum stéttum. Og ég held að það sé t.d. mjög áberandi í iðnaðarstéttunum að þar séu misjafnar tekjur manna. Þess vegna eru öll slík meðaltöl eins og þetta auðvitað ekki hið raunverulega verðlag, heldur er það viðmiðunaratriði sem notað er til verðákvörðunar. Eins er það svo, að það eru mörg ár sem þetta viðmiðunarverð hefur ekki náðst og það hefur verið misjafnt eftir héruðum. Á s.l. ári mun það ekki hafa náðst nema á einstaka stöðum og mun hvorki hafa náðst í mjólk né kjöti. Og það er enginn vafi á því að sumar eins og s.l. sumar hefur veruleg áhrif á afkomu bænda á þessu ári, eins og náttúruöflin hafa í sambandi við þá sem slíkan atvinnurekstur stunda. Þetta veit ég að hv. 7. þm. Reykv. er ljóst og hann gerir sér fullkomlega grein fyrir. Ég verð að segja það, að ég harmaði alltaf þegar hann hætti störfum í Sexmannanefnd á sínum tíma og tel að það hefði verið betur farið að Alþýðusambandið hefði haldið áfram að eiga þar fulltrúa. Hv. 7. þm. Reykv. kom einnig inn á að það gæti verið fleira en verðlagsmálin, það væru ekki þau einhlíða sem væru afgerandi um að tryggja kjör bænda miðað við aðrar stéttir. Þetta er alveg rétt. Í frv. að framleiðsluráðslögum, sem ég lagði hér fram á sínum tíma, þá sem landbrh. í vinstri stjórninni, kom þetta fram. Þá var tekin upp sú hugmynd að gera að reglu að semja við ríkisvaldið um verðlagið og meta þá fleira en verðákvörðunina til tekna í því skyni. Þessi regla, sem þar var sett fram, er notuð í Noregi og fyrirmyndin að henni var fengin þar. Ég er ekki svo sem neitt öruggur um að sú aðferð muni reynast betur en sú að semja stétta á milli um þetta verðlag. En það hlýtur að verða eitt af þeim atriðum sem kemur til skoðunar hjá n. þeirri sem fjallar um framleiðsluráðslögin, einmitt þetta, hvort á að fara inn á þá braut að semja við ríkisvaldið eða semja við neytendur vörunnar. En þar er einnig hægt að koma þessari hugmynd að sem hv. 7, þm. Reykv. drap hér á áðan. Ég skal nú ekki fara að þreyta menn með lengra máli um þessi atriði sem komu fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv. Ég vona að ég hafi tekið það fram sem mestu máli skiptir í því sem hann sagði hér áðan og það sem sagt hafi komið til skila þar sem mér fannst að misskilnings gætti. En ég vil að lokum taka það fram að ekkert er mér nær skapi heldur en að samstarf geti verið á milli neytenda og framleiðenda um þessi efni, og ég hef alltaf haft trú á því að farsælasta leiðin væri sú að samningar gætu verið þar í milli og það væri hagsmunamál beggja aðila. Hins vegar er mér það fullkomlega ljóst að í kröfuþjóðfélagi nútímans er kannske mjög erfitt að koma því við, jafnvel þótt að bestu manna yfirsýn á báða vegu væri reynt að halda slíku til haga og koma því saman. Ég efast ekkert um að þeir, sem hafa mikla reynslu úr stéttabaráttu, verða oft og tíðum að haga hlutum á annan veg en þeir sjálfir kysu, ef þeir mættu ráða, og þeim sýndist til mestu farsældar. Ég hef alltaf litið svo á að bændastéttin og fólk í þeim stéttum, sem við köllum í þessu tilfelli viðmiðunarstéttirnar, hafi um marga hluti sameiginlegra hagsmuna að gæta. Þess vegna ætti að vera hægt að koma þessum málum vel fyrir. Það er því von mín að þeir aðilar, sem fjalla um endurskoðun á þessari löggjöf sem ég reikna með að taki nokkurn tíma, jafnvel þó að þeir hafi oft og tíðum lent í kasti og deilum, þá gæti þeir fyrst og fremst þess að reyna að finna farsæta lausn á þessu máli. Ég vona að það verði gert. Og sá aðilinn, sem ég hef ætlað mér að skipa formann í þessari n., er maður sem ég þekki að því að reyna að leita að leiðum með sanngirni og hyggindum og hefur hófsemi í frammi í málflutningi sínum og málsmeðferð. Þess vegna treysti ég því nú, að svo fari að þetta frv., sem hér er til afgreiðslu og ég vona að verði að lögum nú, verði neytendunum og framleiðendunum til gagns og endurskoðun framleiðsluráðslaganna verði það einnig og ekki síður þegar henni er lokið og hún verður að lögum orðin, hvort sem það verður í mínum höndum eða annarra manna sem með þessi mál kunna að fara.



Virðulegi forseti. Ég flyt á þskj. 608 brtt. við þetta frv., brtt. sem stendur nokkuð til hliðar við þau efnisatriði sem rædd hafa verið af þeim hv. ræðumönnum sem tekið hafa til máls á undan mér við þessa umr. Brtt. er við 8. gr. l., 2. mgr., og gengur út á lítið innskot í þá grein þar sem gert er ráð fyrir sérstökum ráðstöfunum bar sem mjólkurþörf einstakra byggðarlaga verður aðeins fullnægt með kostnaðarsömum flutningum milli sölusvæða. Ég hef hagað brtt. þannig að hún raski sem minnst tilgangi frv. og efnisatriðum í heild, en er þó að mínu mati býsna mikilvæg og snertir mál sem ég ræddi þegar frv. þetta var til 1. umr. í öndverðum febrúarmánuði s.l. Ég gerði þá grein fyrir afstöðu minni til frv., og ég vil vísa til þess, sem ég þá sagði, og sé ekki ástæðu til þess að hafa hér uppi langa tölu varðandi þessa brtt. mína, enda tiltölulega lítill tími. Ég gerði þá grein fyrir því að ég líti svo á, að þrátt fyrir þá kosti, sem voru settir í framleiðsluráðslögin, sem ég hygg að séu að stofni til frá árinu 1347, þá kosti að þar var gert ráð fyrir því að það fengist jafnt grundvallarverð fyrir landbúnaðarvörurnar hvar sem er í landinu, þá teldi ég að þá hafi verið gengið út frá því að aðstaða manna til framleiðslu væri líka nokkuð svipuð. Ég hygg að í því tilviki hafi jafnvel orðið nokkur breyting á, og svo mikið er víst að síðan hefur almennt séð býsna mikið vatn runnið til sjávar og í þjóðfélaginu hafa á öðrum sviðum verið gerðar ráðstafanir til þess að menn standi sem jafnastir við sinn atvinnurekstur, bæði að því er snertir verð fyrir vöru sem og kostnað vegna atvinnurekstrarins. Í þessu tilviki vil ég t.d. benda á það, að það tók margra ára baráttu að fá verðjöfnun á olíu. Það þótti í eina tíð ekki sjálfsagt að olía væri seld sama verði hvar sem vera skal um landið. Það hafði þá feikilega mikil áhrif á afkomu atvinnufyrirtækja sem og einstakra heimila hvort kaupa varð olíuna á hinn dýra verðinu eða á því verði þar sem hún fékkst ódýrust. Það hefur verið rætt um það árum saman að það væri sanngirnismál að raforka væri seld sama verði hvar sem vera skal á landinu. Þar hefur verið við ramman reip að draga. Söluaðilar olíunnar eða dreifingaraðilar voru aðeins þrír í landinu, en rafveitur í landinu skipta tugum og þar hefur ekki náðst samkomulag né heldur löggjafarvaldið verið reiðubúið til þess að taka af skarið og gera þær ráðstafanir að mönnum yrði tryggð alls staðar raforka á sama verði. Hér er milljónamunur eða meira hjá stórum og sambærilegum fyrirtækjum þar sem raforka er dýrust og þar sem hún er ódýrust. Fyrir nokkrum árum var mjög mikið rætt um í bændastétt að það bæri að gefa áburðarsöluna frjálsa. Það varð ekki, sem betur fer, vil ég segja. Það skipulag hefur þar gilt að áburður er seldur á jöfnunarverði við hvaða höfn landsins sem vera skal. Áburðurinn er að vísu eitthvað ódýrari látinn á bila í Gufunesi, en það er líka gert ráð fyrir sérstökum flutningastyrk þar sem lengst er að flytja hann með bilum. Mismunurinn á áburði til bænda er tiltölulega lítill. Munurinn er sem nemur mismunandi hafnargjöldum eða mismunandi kostnaði við uppskipun og afhendingu hans. Hér má svo aftur á móti bera saman olíu annars vegar og rafmagn hins vegar, áburð annars vegar og fóðurbæti hins vegar. Þar eru innflutningsaðilar fjölmargir. Þar er verðið mjög mismunandi, eflaust bæði eftir innflutningsfyrirtækjum sem og þeim stöðum þar sem verslunin fer fram. Ég gat þess við 1. umr. að með því að fara vægt í sakirnar, mjög vægt í sakirnar, þá mætti reikna með milli 150 og 160 þús. kr. mismun á meðalbúi bara á þessari einu rekstrarvöru. Og enda þótt fundið sé vegið meðaltal fyrir þessa grein, fyrir þennan þátt framleiðslukostnaðar, þá sé ég ástæðu til þess að vekja athygli á því að vægi hinnar dýrari vöru er ákaflega lítið því að hún er tiltölulega dýr í þeim héruðum þar sem framleiðslan er lítil, dýrari en þar sem stærstu landbúnaðarhéruðin eru og framleiðslumagnið er mest og notkun fóðurvörunnar mest. Þess vegna vegur þetta háa verð tiltölulega lítið inn á vegið meðaltal í framleiðslukostnaðinum. Nú var það ekki svo að ég gerði till. um að það yrði farið í þennan endann í bili til þess að jafna þennan kostnað og þar með rekstrarafkomu búanna. Ég geri mér grein fyrir því að ef það verður gert, þá þarf að setja um það nokkuð nákvæmar reglur til þess að koma í veg fyrir misnotkun. Og ég gerði mér ekki vonir um að það yrði hægt að setja slíkar reglur ef þetta frv. ætti fram að ganga nú á þessu þingi. Ég fór hins vegar eingöngu fram á að tekið yrði upp í frv. eitt lítið heimildarákvæði sem þó var býsna þýðingarmikið, ákvæði um að Framleiðsluráði yrði heimilað að styðja að aukinni framleiðslu á þeim svæðum þar sem nú þegar þarf að fullnægja eftirspurninni með kostnaðarsömum flutningum. Ég geng út frá því sem gefnu að þetta yrði siðar til umfjöllunar Framleiðsluráðs, rn. og Stéttarsambandsins til nánari útfærslu. Ég vil geta þess að Stéttarsambandið í sinni umsögn um frv. lagði til að þetta yrði gert, en landbn. sá sér ekki fært að verða við því. Ég geri mér alveg grein fyrir því að í slíkri umfjöllun kæmu upp vandasöm mál: Hvenær ætti að taka upp fjárstuðning við ákveðin svæði? Yrði það strax og flytja þarf dýrum flutningum mjólk á milli mjólkursölusvæða, eða yrði það gert þegar um er að ræða alvarlegan árlangan skort? Ég fyrir mitt leyti tel engan vafa leika á um það að hér er um að ræða fyrst og fremst byggðarlög sem eiga í vök að verjast og þar sem ástandið er orðið þannig að árlangur skortur er. Ef það er orðið svo í stærstu héruðum landsins að um skort er að ræða, þá tel ég það mál vera annars eðlis. Þá er það 'orðið spurning um hvort hlutfallið á milli verðlagningar sauðfjárafurða og nautgripaafurða er rétt og það hljóti að leiðréttast eftir þeim leiðum. Ég hef lýst því áður að ég telji að einhverjar slíkar aðgerðir séu nauðsynlegar, og ég hef sagt að ég tel að í dag sé þetta virk spurning á einum stað á landinu hvað snertir mjólkurframleiðslu, þ.e.a.s. á sölusvæði Mjólkursamlags Ísfirðinga, þar sem stöðugur samdráttur hefur orðið síðasta áratug. Og ég vil sérstaklega vekja athygli á því að þegar við erum að ræða um fjármagn til þessara hluta, þá er gert ráð fyrir því að verðjöfnunargjald komi til á milli mjólkursamlaga þannig að samsvarandi verð fáist. Með sífellt minnkandi framleiðslu verður rekstur slíkrar stöðvar óhagkvæmari með hverjum mjólkurlítranum sem mjólkurframleiðslan dregst saman um. Og það kann að vera spurning hvenær réttlætanlegt sé að reka mjólkurbú. En það má segja að það sé ekki höfuðverkur þeirra sem að því standa, svo lengi sem verðjöfnunargjald er greitt til þess að tryggja bændum að vissu marki verðlagsgrundvallarverð fyrir þá mjólk sem framleidd er. Ég tel þess vegna að það sé skynsamlegt og við verðum að horfast í augu við þá þróun sem hefur átt sér stað, það sé skynsamlegt að gera fyrir fram ráðstafanir til örvunar sem snýr þessari þróun við. Og þarna er spurning um það hvort Alþ. er reiðubúið til þess að standa að byggðarlegum ráðstöfunum í þá átt sem gert er í Noregi, en þar mun vera heimildarákvæði sem eru framkvæmd og þar sem heimild er notuð til þess að greiða hærra gjald á framleiðsluvörur í vissum landshlutum. Mér þykir leitt að landbn. skuli ekki vera öll stödd hér í kvöld. Ég sakna hér t.d. hv. 1. þm. Suðurl. Og það hefði gjarnan mátt vekja athygli á og spyrja hvort það væri hugsanlegt, ef slík ákvæði ættu ekki heima í framleiðsluráðslögum, að Byggðasjóður vildi taka slíkt upp í sína stefnuskrá. Ég verð að segja, að ef það væri ekki fyrir hendi, þá má segja að það sé sama hvaðan gott kemur. En ég tel að hér sé um mjög veigamikið atriði að ræða, atríði sem ekki þolir þá bið sem áreiðanlega verður við endurskoðun á framleiðsluráðslögunum, þolir ekki að bíða eftir niðurstöðu varðandi verðmyndunarkerfið í heild og önnur þau atriði sem þar verða tekin fyrir. Ég held að til þess að snúa þessari þróun við sem ég er að tala um ekki að ástæðulausu og er ekki hégómamál, - ég held að þar verði að vísu að koma til fleiri atriði en þau sem ég er að tala um hér. En það er eitt af þeim atriðum sem verða að koma. Á þessu svæði er enn öll mjólk flutt í mjólkurbrúsum. Þar er ekki tankvæðing komin á. í dag er ekki talið hagkvæmt að reisa minna en 40 kúa fjós. Enginn ungur maður hefst nú handa við slíkt ef hann á að flytja alla sina mjólk í mjólkurbrúsum fram og til baka um erfiða vegi. Þess vegna þarf að koma til annað atriði. Slík breyting getur ekki átt sér stað nema tekið sé á samgöngumálunum. Þar verður að gera vissar lagfæringar til þess að hægt sé að tryggja nokkurn veginn samgöngur að vetri til og flutning á þessum framleiðsluvörum. Í þriðja lagi vil ég segja að það þurfi þá tímabundnu staðaruppbót sem ég hef verið að tala um og ég hef óskað eingöngu eftir að Framleiðsluráðinu verði gefin heimild til að taka ákvörðun um ef því sýndist að það væri rétt, og ég tel að það eigi að gera. Og á fjórða lagi tel ég að það þurfi að koma sérstök lánafyrirgreiðsla til þeirra sem vilja reisa fjós og önnur mannvirki til slíkrar framleiðslu. Það dugar þar ekki að þessi atvinnugrein búi þannig að lánsfé að það þurfi að biða 3 ár eftir því að fá lánafyrirgreiðslu ef viðkomandi aðili ætlar að hefja framkvæmdir. Það dugar ekki, ef ungur maður hyggst stíga það skref og hefur sótt um það á þessu ári, að geta ekki fengið slíka lánafyrirgreiðslu, jafnvel ekki þó að hann hafi sótt um það á s.l. ári, ef hann hefur ekki getað fengið leyfi til þess þá. Og mér er til efs að það mundu margir vera ánægðir með þá möguleika sem fást við atvinnurekstur almennt. En það er engin hætta á því, eins og stendur, að það reyni á þetta atriði, vegna þess að þeir, sem eru vanir því að flytja mjólk í sínum brúsum, hugsa ekki um hvað langan vinnudag þarf að vinna. Þegar þeir hætta, þá verða engir sem taka við þessari framleiðslu ef þær forsendur verða ekki fyrir hendi sem ég taldi hér upp, fyrstu þrjár. Og ég vil ítreka það, að ég tel að þetta sé ekki aðeins spurning um það hvort sveitir verða byggðar. Þetta er ekki síður, - ég legg á það áherslu, - þetta er ekkert síður öryggisatriði fyrir íbúana í kaupstöðunum og þorpunum. Það er ekki hægt að fullnægja grein framleiðsluráðslaganna um að þessar vörur skuli vera til á markaði nema þessi framleiðsla eigi sér stað. Það kann vel að vera að það sé hægt að geyma mjólk lengur en gert hefur verið áður. En ég held samt miðað við þá vetur sem við þekkjum, og það hefur sýnt sig til þessa að það hefur ekki verið hægt að hafa þessar vörur á markaði þannig að þær hafi fullnægt eftirspurn, fyrir utan það hvaða áhrif það hefði svo í byggðalegu tilliti. Niðurstaða mín er þess vegna sú, að ég hef ekki fyrir mitt leyti getað unað þeirri niðurstöðu sem n. komst að. Ég tel að málið þoli ekki bið, og ég tel að þessi þáttur sé jafnþýðingarmikill og þeir aðrir þættir sem fram koma í frv. Þess vegna er það mér að meinalausn þó að þetta frv. verði ekki samþ. á þessu vori og bíði haustsins, ef það tekst að koma þá slíku ákvæði inn.



Herra forseti. Ég vil taka það fram í sambandi við þá brtt., sem hv. 4. þm. Vestf. hefur hér flutt, að þetta mál einmitt, till. svipaðs eðlis var rædd mjög í landbn. og ég gerði ítrekaðar tilraunir til þess að fá meiri hl. n. til að samþykkja hana, en um það tókst ekki samstaða. Það er alveg rétt að þarna er mikill vandi á höndum, t.d. á því svæði sem hann mun aðallega bera fyrir brjósti. Og það er viða vandi á höndum í þessu tilliti. En eins og hefur komið fram í þessum umr. varð ekki samkomulag um aðrar breytingar en n. hefur flutt hér og ég hef talað fyrir áður og þarf ekki að ræða um það frekar. En það er víðar en í heimabyggð hv. þm. sem eru erfiðleikar í samgöngumálum í sambandi við tankvæðingu. Ég horfi t.d. með miklum kvíða í sambandi við hreppana út með Eyjafirði núna sem eru að tankvæðast, þar sem er mjög snjóþungt, en í sumum tilvikum er vegurinn jafnhár landinu umhverfis og gefur auga leið að það verða miklir erfiðleikar að halda þeim opnum, enda var það veturinn 1975–1976, að tæplega fjórði hlutinn af útsvörunum í Svarfaðardal fór í snjómokstur á þeim vetri, og það segir sína sögu. Það hefur verið samþykkt í Stofnlánadeildinni að lána 70% út á fjós í sambandi við Inn-Djúpsáætlun, og mér er kunnugt um að Byggðasjóður hefur bætt þar 15% við, þannig að út af fyrir sig geta þeir, sem fá lán á annað borð, sæmilega við unað. Það eru sem sagt 85%. Hins vegar er eins og hv. þm. minntist lítillega á, þannig ástatt nú um Stofnlánadeildina að hún getur ekki veitt lán til nýrra framkvæmda á þessu ári nema komi nýtt fjármagn til og að mínu mati ríkir þar neyðarástand sem þarf að athuga nánar og fjalla um. En ég ætla ekki að ræða það meira nú. Það verður gert síðar. Í sambandi við það, sem frsm. minni hl. ræddi um, ætla ég að koma að aðeins örfáum atriðum þar sem hæstv. landbrh. er nú búinn að svara honum í flestum tilvikum. Hann gat um það í sambandi við e-liðinn í 40. gr., taldi það alveg dæmalaust, að það hefði fallið þarna niður mgr. Ég vil nú upplýsa að það féll niður úr frv. meira en þetta, hvernig sem á því stendur.

Hvar týndist það?

Ja, hvernig sem það týndist, því að ég sá handritið og þegar 1. umr. fór fram hér í hv. d., þá hrökk ég við einmitt þegar ég las bæði b- og c-liðinn. Þeir voru á annan veg, hvernig sem á því stendur, því hef ég ekki skýringu á, heldur en var þegar ég las handritið að frv. yfir, eins og hæstv. ráðh. er búinn að gera grein fyrir. En af því að ég var búinn að sjá frv. eða handritið, þá datt mér ekki í hug að lesa það fyrr en einmitt þegar umr. fór fram. Þannig geta nú hlutirnir stundum gerst. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson ræddi dálítið um meðalbúið, grundvallarbúið, og tekjur bændanna og bar fram spurningu til mín hvort ég áliti, að það væri hægt að jafna kjör bændastéttarinnar með verðákvörðunum einum saman á landbúnaðarvörum. Það er náttúrlega alveg augljóst mál að það er ekki hægt. Ég skal fúslega játa það. En grundvallarbúið er töluvert miklu stærra en meðalbúið er í raun ok veru. Grundvallarbúið er miðað við 400 ærgildi, en meðalbúið mun í raun og veru vera um 340 ærgildi eða því sem næst. Og ég held að ég muni það rétt, að meðaltekjur bændastéttarinnar, bað hæsta sem þeir hafa náð, er 83%, ef ég man rétt, af kaupi viðmiðunarstéttanna, eins og það hefur verið gert upp, t.d. í hagskýrslum. Það var mikil reynsla fyrir mig, þegar ég fór að athuga þessi mál, bæði í sambandi við kaupfélagið heima og upplýsingar annars staðar, einmitt þetta, sem hæstv. ráðh. minntist á áðan, að meðalbúið hefur gefið bóndanum mestar tekjur. Það er eins og stærri búin, þegar þau eru komin yfir vissa stærð, séu óhagkvæmari eða sýni yfirleitt verri útkomu og svo náttúrlega aftur minnstu búin. Það er auðvitað hægt að jafna þetta með ýmsu móti, en það verður líka að gera það í sambandi við verðlagið, það er alveg ljóst. En það er ekki hægt eingöngu. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson ræddi dálítið um mjólkurbúðirnar í Reykjavík, hvernig borgarlæknir lýsti þeim fyrir okkur í landbn. Það var alveg rétt lýsing á því. En það kom fram í sumum umsögnunum, sérstaklega utan af landi, að þar eru engir heilbrigðisfulltrúar. Þeir eru ekki nema á stærri stöðunum. Og þó að þar séu heilbrigðisnefndir, þá eru þær ekki nema lítið starfandi, og þess vegna lögðu a.m.k. sumir af þeim, sem umsagnir sendu, áherslu á að það yrði gefin út reglugerð. Og ég vil nú beina því til ráðh. að hann hlutist til um að það verði gefin út reglugerð um það efni, hvernig mjólkurbúðir skuli vera útbúnar til þess að heilbrigðisnefndir geti leyft að selja mjólk í slíkum búðum. Það er ekki hætt við því hér í Reykjavík og kannske á hinum stærri stöðum, en það þurfa að vera einhvers konar lágmarksskilyrði í slíkri reglugerð til þess að uppfylla lágmarkskröfur um þetta efni. Ég hef aðeins kynnt mér hvernig þessu er komið fyrir bæði í Danmörku og Noregi, og ég hygg að í öllum tilvikum megi ekki afhenda í verslanir meiri mjólk og slíkar vörur en það sem kemst í kæli hverju sinni.  Það er alveg rétt að ég sagði í minni ræðu að sú breyting, sem stefnt er að í sambandi við mjólkursöluna, leiddi bað af sér að það þyrfti aukna verðjöfnun í vissum tilvíkum, og ég skal koma með dæmi. Þau sýna betur en annað, sérstök dæmi, hvað ég á við. Ég á t.d. við lítil mjólkursamlög eins og eru í Ólafsfirði, þar sem Kaupfélagið þar tekur við litlu mjólkurmagni, nokkur hundruð þúsund lítrum á ári, og hefur ekki tekið neitt í raun og veru fyrir hús eða annað og skilar bændunum því verði sem ákveðið er, sem sagt hefur ekki tekið neitt fyrir nema bara eitthvað lítillega fyrir vinnsluna sjálfa. Nú verður ákveðið heildsöluverð og þá verður Kaupfélagið að láta hina verslunina fá töluvert mikið af mjólkinni. Þessi breyting á þessum stað og þvílíkum leiðir af sér að það verður að koma þarna aukin verðjöfnun út af þessari breytingu. Hins vegar skal ég ekkert segja um það, það verður reynslan ein sem sýnir það, hvort dreifingarkostnaðurinn vex hér á höfuðborgarsvæðinu við þessa breytingu. Ég hef alltaf óttast að það yrði, en reynslan ein sker úr um það hvort sá ótti er á rökum reistur eða ekki. Ég hef talið að Mjólkursamsalan væri búin að missa þetta úr höndum sér og þess vegna væri ekki um annað að gera heldur en að stíga þetta skref. En það er kannske lærdómsríkt að athuga hvernig þetta er núna í sambandi við dreifingarkostnaðinn. Vinnslu- og dreifingarkostnaður á mjólk í dag er nú 22.61 kr., en umbúðir utan um hvern lítra af sölumjólk, þá er átt við fernur, kosta 7.45 kr., þ.e.a.s. þetta er samtals 30.05 kr., en grundvallarverðið í dag er 61 kr., sem sagt, þriðjungurinn af heildarverðinu er vinnslu-, dreifingar- og umbúðakostnaður. Í sambandi við aftur kjötið, þá er slátur-, dreifingar og heildsölukostnaður í dag 103 kr. á hvert kg og geymslukostnaður og vextir 8 kr. eða samtals 11 kr. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðh. áðan vantar viða á verðið í ár, bæði kjöt og mjólk. Það vantaði 1.70 hjá Flóabúinu, og þeir telja að bara vegna þess að magnminnkun varð, - það var um 6%, ef ég man rétt, minna sem barst að búinu heldur en áætlað var, - munaði 1.13 kr., að þeir telja, vegna þess að það var minna magn en búist var við, og afgangurinn er vegna þess að vinnslu- og dreifingarkostnaðurinn varð meiri en Sexmannanefnd áleit að hann mundi verða. Hér er enn meiri munur á með kjötið. Mér er sagt að það muni vanta allt upp í 7–8 kr. þar sem verst er, þar sem mest vantar. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson gat um þessa breytingu í sambandi við að taka tillit til fjármagnskostnaðarins og það mætti taka hann með í verðjöfnuninni, en þá er eins og ráðh. sagði, það hefur verið gert. Ég vil bara lesa hér upp 40. gr. í gildandi lögum, b-liðinn: „Mjólk og mjólkurvörur: Greiða skal sérstakt verðmiðlunargjald af allri mjólk mjólkurbúanna til að koma á hentugri vinnuskiptingu á milli búanna svo og til verðmiðlunar milli mjólkursölusvæða eftir því sem Framleiðsluráð telur þörf á, sbr. 4. gr.“ Það hefur verið, eins og ég segi, tekið tillit til þess kostnaðar sem leiðir af þessari vinnuskiptingu. Hv. þm. gat um að nú væri verið að byggja stórt mjólkursamlag norður á Akureyri. Það er rétt. Það er byggt að ósk Framleiðsluráðs og á fyrst og fremst að framleiða þar ost sem er kallaður óðalsostur og er hægt að fá fyrir hann í útflutningi þrisvar sinnum meira en fyrir þann ost sem nú hefur verið hægt að framleiða í hinum ýmsu búum. Þá er náttúrlega spurningin: Á Kaupfélag eyfirðinga að fá hagnaðinn af því að vinna þennan ost? Bóndinn fær þarna þrisvar sinnum meira fyrir sína framleiðslu heldur en hin búin eða hann hefur haft af að framleiða þann ost sem hefur verið fluttur út. Þarna er verið að gera átak fyrir þjóðina, og annað hvort verður þá að taka tillit til þess fjármagnskostnaðar sem af því leiðir að framleiða þessa vöru eða þá að mjólkurbúið á Akureyri fái þann hagnað sem af því leiðir að fara í þessa framkvæmd. Aðra hvora leiðina verður að fara. Og ég held að það sé í öllum tilvikum einmitt sjálfsagt að taka tillit til fjármagnskostnaðarins í þessum tilvikum, vegna þess að það er ekki hægt að koma á verkaskiptingu á milli búanna með öðrum hætti, og það hefur verið gert eins og ég gat um áðan. Hins vegar var talið rétt að breyta þessu þannig að það kæmu alls ekki upp neinar deilur um það að þetta væri sjálfsagt og leyfilegt. En ég held að það hafi verið gert frá því að ég man eftir, og kannske hefur ekki verið þörf á því að setja þetta ákvæði inn núna, það kann að vera. En þetta mun vera ástæðan. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar. Ég vil taka undir það sem hæstv. landbrh. sagði áðan, að einmitt verkamenn og bændur ættu í raun og veru að styðja meira hver annan en hefur oft verið. Ég er bóndi, en ég hef líka verið verkamaður og ég hef meira að segja verið í forustuliði í verkalýðsfélögum um nokkurra ára skeið. Ég tel að þessar stéttir ættu og hafi sameiginlegra hagsmuna að gæta, vinnandi fólk í bæjunum eigi að sýna bændastéttinni tillitssemi og bændastéttin eigi að sýna tillitssemi líka og hefur oft gert það í sambandi við þá sem verst eru settir og lægst launin hafa í þéttbýlinu.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið felur frv. þetta í sér nokkrar breytingar á framleiðsluráðslögum og þó fyrst og fremst tvær, eins og greinilega kom fram í ræðu hv. frsm. minni hl. landbn. Aðalbreytingin, sem er meginefni þessa máls, fjallar um mjólkursölu og mjólkurdreifingu og felur það í sér að afnuminn er réttur mjólkurbúa og Mjólkursamsölu til einkasölu á mjólk í smásölu og nær réttur þessara aðila til einkasölu ekki nema til heildsölu. Það er öllum kunnugt að þetta mál er gamalt ágreiningsefni sem oft hefur verið fjallað um, bæði hér á Alþ. og utan þess á undanförnum árum. Sú hefur orðið raunin í tímans rás að flestir eða nálega allir eru nú orðnir á eitt sáttir um að það sé hyggileg skipan sem þetta frv. gerir ráð fyrir um þetta efni, og er það vel. Um þá tæknilegu erfiðleika. sem vissulega eru því samfara að færa mjólkursöluna í smásölu hér í Reykjavík t.d. alfarið til kaupmanna frá Mjólkursamsölunni, skal ég lítið ræða. Þeir erfiðleikar eru nokkrir og einmitt af því tilefni hefur verið lengdur sá frestur sem frv. upphaflega gerði ráð fyrir til þess að þessi breyting tæki gildi. Ég hygg að fá mál hafi verið athuguð af meiri gaumgæfni í landbn. Nd. en einmitt þetta, og ég held að ég megi segja að þeir aðilar, sem n. kvaddi á sinn fund, bæði af hálfu Kaupmannasamtakanna og af hálfu Mjólkursamsölunnar, Framleiðsluráðs og raunar aðrir aðilar, hafi haft fullan skilning á og viljað leggja sig í líma við að sigla fram hjá þeim agnúum sem sumir hafa óttast í sambandi við þessa breytingu. Og það er í fullu samkomulagi við þessa aðila gert að fresturinn til gildistöku er lengdur til 1. febr. n.k. Ég vil taka það fram út af því sem fram kom hjá hv. 7. þm. Reykv., frsm minni hl. n., að hann óttaðist að þessi breyting hefði í för með sér aukinn dreifingarkostnað á mjólk og mjólkurvörum, þá er, eins og hér hefur raunar komið fram, það mál undir ákvörðunum Sexmannanefndar komið. Ég tel að engin ástæða sé til þess að gera því skóna að svo fari. Kaupmenn, sem sótt hafa á um að fá leyfi til mjólkursölu, hafa jafnan látið í ljós að hagur þeirra í sambandi við sölu á mjólk og mjólkurvörum væri fyrst og fremst fólginn í því að mjólkursalan drægi til sín viðskiptavini og hefði í för með sér aukin viðskipti á öðrum varningi. Og ég held að við verðum að treysta því að þetta sjónarmið verði ráðandi áfram eftir að kaupmenn hafa fengið mjólkursöluna í sinar hendur og Sexmannanefnd geti þannig með góðri samvisku haldið nokkuð í við hækkun dreifingarkostnaðar á mjólk. Ég held þess vegna að þessi ótti sé ástæðulaus og að ekki verði ástæða til að reikna dreifingarkostnað og álagningu á mjólk í smásölu því fyllsta verði sem sala og dreifing þessarar vöru í raun útheimti ef önnur atriði væru ekki reiknuð inn í það dæmi. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjalla um þessa breytingu á skipan mála sem er aðalefni þessa frv. En ég vil þó aðeins taka það fram, að svo er málum komið að mér sýnist að það væri mjög óheppilegt og horfði jafnvel til mikilla vandræða ef ekki tækist nú að afgreiða þetta frv., og er ófyrirséð hvað af því leiddi í sambandi við hag og rekstur Mjólkursamsölunnar hér í Reykjavík og þá um leið framtíð þessa máls. Þess vegna tel ég það mjög mikilvægt að nú takist á þessu Alþ. að afgreiða þetta mál og að af fullum krafti verði unnið að því að undirbúa þá breytingu sem hér er um að tefla svo að þeim undirbúningsráðstöfunum, sem nauðsynlega þarf að koma í framkvæmd áður en breytingin tekur gildi, verði lokið fyrir 1. febr. n.k. Það kom fram í máli hv. 7. þm. Reykv. að annað aðalefnisatriði þessa frv., sem er þó miklu minna, er fólgið í því að taka verðjöfnunargjöld upp í dreifingarkostnað. Þetta er nýmæli og þetta má segja að sé nokkur breyting frá því, sem er í gildandi lögum. Hins vegar er um miklu minni breytingu að ræða og vafasamt hve mikla breytingu er um að ræða þó að inn í verðjöfnunargjöldin sé tekinn fjármagnskostnaður mjólkurbúa og sláturhúsa eins og raunar hefur hér verið drepið á. Þar er fyrst og fremst um að ræða breytingu á lögum til að taka af tvímæli sem vissulega hafa verið í sambandi við skilning á lögunum og framkvæmd þeirra á undanförnum árum. Þó hefur framkvæmdin með samkomulagi aðila verið með þeim hætti sem frsm. meiri hl. n. lýsti áðan úr þessum ræðustól og þarf ekki að endurtaka. Þar er því ekki um neina meiri háttar breytingu að ræða, aðeins þá breytingu á lagagreininni til þess að taka af tvímæli að heimilt sé að reikna fjármagnskostnaðinn inn í verðjöfnunargjöldin. Ég held að ekki sé ástæða til þess að bæta við það, sem hæstv. landbrh. sagði í sambandi við e-lið 9. gr. frv. Það held ég að blasi við öllum, að hann er eins og raun er á í frv. fyrir mistök, og það hefur ekki verið meining hæstv. ríkisstj. að frv. færi fram með þeim hætti sem það var hvað þetta snerti. Ég held einnig að það sé ástæðulaust að gera því skóna af hálfu hv. 7. þm. Reykv. að það hafi verið einhver undirmál í því af hálfu hæstv. ríkisstj. eða hæstv. landbrh. að koma fram þeim breytingum sem felast í þessu frv. í sambandi við verðjöfnunargjöldin áður en n. væri skipuð til þess að fjalla um heildarendurskoðun framleiðsluráðslaga. Eins og hv. þm. er kunnugt er þetta frv. flutt fyrir áramót eða á haustþinginu, en það kom ekki verulega á dagskrá að skipa n. til endurskoðunar á lögunum fyrr en á síðari hluta þessa vetrar, enda þótt þar væri um að ræða að uppfylla fyrirheit sem höfðu verið gefin alllöngu áður. Þess vegna held ég að ástæðulaust sé að gera því skóna að þegar þetta frv. var flutt hafi nokkur undirmál verið með í því efni. Þetta hygg ég að hv. þm. Eðvarð Sigurðsson viðurkenni við nánari íhugun, enda þarf ekki að efa sanngirni hans og réttsýni í málum sem þessum. Ég held að ég fari ekki frekar út í efnisatriði þessa frv., en ég vil fara örfáum orðum í fyrsta lagi um þá brtt. sem hér liggur fyrir á þskj. 608 frá hv. 4. þm. Vestf. Það var skoðun n. eða a.m.k. yfirgnæfandi meiri hl. landbn. að ekki bæri að taka inn í þetta frv. ný efnisatriði, og það hefur ekki verið gert, frá því að frv. var lagt fram. Þetta tel ég að sé eðlilegt sjónarmið með tilliti til þeirrar heildarendurskoðunar sem stjórnskipaðri n. verður falið að vinna á næstu mánuðum. í öðru lagi var innan n. ágreiningur um efni þeirrar brtt. sem hv. þm. Gunnlaugur Finnsson hefur flutt, og það liggur fyrir að n. sem slík hefur með engu móti viljað ganga inn á að taka hana upp að þessu sinni. Í sambandi við þessa till. vil ég segja það, að þar er gripið á vandamáli sem eðlilegt er að þm. leiði hugann að. Ef svo er háttað að mjólk skortir árlangt, eins og hv. 4. þm. Vestf. ræddi um, á vissum landssvæðum eða að landbúnaður yfir höfuð er í hættu með það að þurrkast út á tilteknum landssvæðum, þá er um stærra mál að ræða en svo að það verði alfarið leyst í sambandi við verðlagsmál landbúnaðarins. Þar er um þjóðfélagslegt vandamál að tefla sem mér sýnist yfir höfuð að sé mál þjóðfélagsins í heild að leysa, en ekki að leyst verði, a.m.k. ekki alfarið, í sambandi við verðlagningu á búvörum og þar með annað tveggja af bændastéttinni í heild eða af hálfu neytenda með því að veita því inn í verðið. Þetta mál þarf a.m.k. mjög mikillar athugunar við og er eðlilegt að það verði gert með því að gaumgæfa það frekar við endurskoðun laganna, og væntanlega hefur nefndin þá meiri tíma til þess að leita allra úrræða sem hugsanleg eru í þessu efni. Ég held að það sé ekki ástæða til að fjalla hér um mörg þau efni sem hv. þm. gat um, enda koma þau þessu máli lítt við svo sem vegakerfi, lánveitingar Stofnlánadeildar o.s.frv. Enda þótt allt þetta snerti hag og afkomu bænda á tilteknum svæðum og raunar um landið í heild, þá er það eðli sínu samkv. óskylt lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins og á því varla heima undir þessum dagskrárlið. Ég held þess vegna að það sé mjög eðlileg sú afstaða sem landbn. hefur tekið í þessu efni, og er ástæða til þess að vona og ætla að lausn finnist á vandamálum slíkra byggðarlaga í sambandi við framhaldsmeðferð þessa máls og eftir öðrum leiðum, sem ekki síður sýnast færar. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson varpaði fsp. í fyrsta lagi til formanns n. og frsm. meiri hl. og til annarra þm. um það hvort núverandi verðlagskerfi landbúnaðarins væri nægileg trygging til þess að jafna kjör bændastéttarinnar innbyrðis. Því fer vitaskuld fjarri að svo sé, enda verð ég að líta svo á, að ekkert verðlagskerfi geti gert það og það væri óeðlilegt, ef verðlagskerfi væri byggt upp með þeim hætti að það tryggði bændum jöfn kjör hvernig svo sem þeir höguðu sínum atvinnurekstri og hvernig svo sem aðstæður þeirra væru að öðru leyti. Ég vil hins vegar taka það fram, að núverandi verðlagskerfi landbúnaðarins er þannig úr garði gert að það hvetur til aukinnar framleiðni bændastéttarinnar. Aukin framleiðni í þessari atvinnugrein eins og öðrum er það sem allir ættu að vilja keppa að og ekki síst þeir sem eru fulltrúar neytenda, því að framleiðni felur það í sér að varan er framleidd með lækkuðum framleiðslukostnaði. Það má segja, að verðlagningarkerfið hvetji til innbyrðis samkeppni bændanna vegna þess að um meðaltalsbústærð er að ræða þar sem kostnaðarliðir og tekjuliðir eru reiknaðir út og sá bóndi, sem getur framleitt sína vöru með meiri hagkvæmni en verðlagsgrundvöllurinn gerir ráð fyrir, hann nær í fyrsta lagi meiri tekjum út úr sínu búi og hans búrekstur verkar í þá átt að lækka framleiðslukostnað vörunnar. Þetta tel ég að vissu leyti verulegan kost við þetta verðlagningarkerfi, og það ætti ekki að varpa því kerfi fyrir róða og að óhugsuðu máli og taka upp annað, a.m.k. meðan ekki er sýnt fram á að annað sé betra. Ég skal ekki ræða um þetta miklu frekar. En ég trúi því að það hafi verið af heilindum mælt og hef enga ástæðu til þess að ætla annað, sem fram kom hjá hv. 7. þm. Reykv., að hann vildi að hagur bænda yrði með þeim hætti að þeir næðu sambærilegum tekjum við aðrar stéttir, viðmiðunarstéttirnar sem kallaðar eru, og að hann taldi einnig að samstarf ætti að takast sem best á milli neytenda og framleiðenda. Hagsmunir neytenda og framleiðenda fara í flestum greinum saman, og það er full ástæða til þess að vinna þannig að málum og þessi lög, framleiðsluráðslögin, eru einnig byggð upp um samstarf þessara aðila í þjóðfélaginu. Þess vegna held ég að það sé rétt að halda áfram því kerfi sem nú gildir um Sexmannanefnd sem byggð er upp af hálfu framleiðenda annars vegar og neytenda hins vegar. Ég tel að það samstarf sem ákvæðin um Sexmannanefnd geri ráð fyrir, hvetji til og skapi aukinn skilning í milli þessara þjóðfélagshópa og það jafnvel svo að neytendafulltrúarnir í Sexmannanefnd geti ekki síður varið og skýrt verðhækkanir á búvörum en fulltrúar framleiðenda sjálfir. Þetta er mikill kostur og ég tel að þessu kerfi sé rétt að viðhalda fremur en að samningur fari fram á milli framleiðenda og ríkisvaldsins. Ég skal svo ekki lengja þessa umr. meira. Ég tel að sú mikla vinna, sem landbn. Nd. hefur lagt á þetta mál, hafi orðið til þess að bæta frv. og þær brtt., sem meiri hl. n. flytur á þskj. 555, séu allar verulega til bóta. Ég vænti þess fastlega að frv. nái fram að ganga á þessu Alþingi, því að ef það gerðist ekki, þá væri um mikla óvissu að tefla í sambandi við þær breytingar sem flestir vilja nú ná fram í sambandi við mjólkursöluna. Sú óvissa mundi leiða til vandræða fyrir þá aðila sem þar eiga hlut að máli.

Sigurlaug Bjarnadóttir Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörk orð um þetta merkilega frv. sem hér liggur fyrir. Eins og hér hefur verið bent á, er eitt af meginatriðum þess mjög umdeilt mál, um afnám á einkarétti Mjólkursamsölu til að dreifa og selja mjólk til neytenda. Ég hygg að það stefni í rétta átt að leyfa almennum kaupmönnum að hafa þessa vöru til sölu. Það hefur raunar tíðkast nú þegar að einstakir kaupmenn hafa haft þessi réttindi, og mér virðist að þar hafi ríkt nokkuð handahófskennt val á hverjir hafi fengið að selja og hverjir ekki, þannig að það er eins gott að þarna gangi það sama yfir alla heildina, svo fremi að nauðsynlegum skilyrðum sé fullnægt hvað heilbrigðisaðstæður snertir o.fl. Það, sem ég ætlaði að minnast á hér aðeins í örfáum orðum, var sú brtt. sem hv. 4. þm. Vestf. hefur borið fram á þskj. 608. Mér er satt að segja óskiljanlegt vegna hvers meiri hl. hv. landbn. hefur ekki getað fallist á þessa till. því að mér finnst hún í eðli sínu sjálfsögð og í rauninni í nákvæmlega sama anda og fyrri mgr. þeirrar gr. í frv. sem um er að ræða, þ.e.a.s. 8. gr. Í 2. mgr. gr., sem brtt. er gerð við, er talað um að Framleiðsluráði sé heimilt að styrkja flutninga á mjólk milli einstakra byggðarlaga þar sem um sé að ræða mjög kostnaðarsama flutninga. Þetta er eðlilegt og sjálfsagt og hefur raunar verið tíðkað í mjög miklum mæli og að manni finnst óeðlilega miklum mæli. Ég hygg að hann muni nema tugum millj. þessi kostnaðarsami flutningur á mjólk milli landssvæða. Hins vegar virðist ákaflega miklu skynsamlegra og jákvæðara að koma í veg fyrir mjólkurskort með því að stuðla að mjólkurframleiðslu á þessum hlutaðeigandi svæðum, þannig að ekki þurfi þessir kostnaðarsömu flutningar til að koma. Það er vitað mál, eins og kemur fram í fyrri mgr. þessarar 8. gr., að það hefur nú þegar verið sýndur nokkur skilningur á þessum erfiðu aðstæðum, og í tillgr. er lagt til að stuðla að aukinni mjólkurframleiðslu eftir ýmsum leiðum með bættum samgöngum, félagsbundinni sölu og enn fremur að fyrirskipa misjafnt mjólkurverð til framleiðenda eftir árstíðum. Allt þetta eru að mér virðist eðlilegar ráðstafanir einmitt til þess að mæta þeim erfiðu aðstæðum sem skapast á hverjum einasta vetri hér og þar um landið. Ég hygg að hv. 4. þm. Vestf. hafi ekki borið þetta fram einungis með Mjólkursamlag ísfirðinga í huga, heldur skapast þessar aðstæður viða á landinu. Ég veit ekki betur en á milli Akureyrar og Reykjavíkur fari fram stórkostlegir mjólkurflutningar á hverjum vetri, jafnvel með flugvélum og eftir öðrum kostnaðarsömum leiðum. Það er vitað mál að mjólk er sú neysluvara sem enginn neytandi vill án vera og getur verið án, og því er það augljóst hagsýnismál að mínu mati að framleiðslan fari fram á eins nálægu svæði við markaðinn og nokkur tök eru á. Það er hæpið að mínu mati að leggja of mikið upp úr stórmjólkurframleiðslubúum á þeim landssvæðum sem heppilegust eru til nautgriparæktar og mjólkurframleiðslu. Það hefur réttilega verið bent á hér að meðalbúin eru hvað notadrýgst og bera sig að jafnaði og þegar á heildina er litið betur en stóru búin. Þess vegna eigum við að styðja við þá búskaparháttu, þar sem þeir eiga við. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Pálmi Jónsson benti á, að þessi litla brtt. um að stuðla að aukinni mjólkurframleiðslu á svæðum, sem eiga erfitt uppdráttar, leysir engan veginn allan vandann. Það er gefið mál. En þetta er einn hluti af þeim ráðstöfunum sem hægt er að gera til þess að örva menn á þessum svæðum til að stunda þessa framleiðslu sem neytendur á aðliggjandi markaði nauðsynlega þurfa með. Og ég vil undirstrika það, sem kom fram í máli hv. 4. þm. Vestf., þetta er ekki eingöngu mál bændanna, heldur ekki síður fólksins sem þarf mjólkurinnar með. Ég vil þess vegna að þessum orðum loknum mæla eindregið með því að þessi litla brtt. verði samþ. Hún stuðlar að mínu mati að hagkvæmari lausn þessara mála heldur en það að leggja sífellt aukið fjármagn í flutninga á mjólk milli svæða.

Frsm. minni hl. (Eðvarð Sigurðsson) Hæstv. forseti. Það eru nokkrar aths. vegna þeirra ummæla sem hér hafa komið fram í umr. Hv. þm. Stefán Valgeirsson sakaði áðan að í raun og veru væri ekki verið að breyta neinu með þeim ákvæðum frv. að taka verðjöfnunargjaldið inn í dreifingarkostnaðinn, og í því efni vitnaði hann til núverandi 40. gr. laganna og las þar upp b-liðinn, þar sem ákvæði er um að taka skuli sérstakt verðmiðlunargjald af allri mjólk mjólkurbúanna o.s.frv. Þetta er búið að vera í lögum alla tíð og einnig varðandi kindakjötið. En það, sem er nýtt, og það, sem ég hef verið að leggja áherslu á í öllum mínum málflutningi, er að nú á að reikna skilyrðislaust þetta verðmiðlunargjald inn í dreifingarkostnaðinn. Þetta er það nýja sem felst í frv., en ekki að verðjöfnunargjald hafi ekki áður verið lagt á það vita allir, og það er máske eitt af veigamestu ákvæðum þessara laga. Það hefur fleira komið fram í þessu efni. Hæstv. landbrh. taldi að það hefði ævinlega verið tekið tillit til fjármagnskostnaðarins í dreifingarkostnaðinum. Ég skal ekkert fullyrða um að hve miklu leyti tekið hefur verið tillit til fjármagnskostnaðar vinnslustöðvanna. En ég skal fyllilega viðurkenna það að með einhverjum hætti og að einhverjum hluta kemur fjármagnskostnaður inn í framleiðslukostnaðinn og þar með sjálfsagt inn í endanlegt verð vörunnar. En það, sem er nýtt í þessu frv., er að nú er alveg ótvíræð heimild, sem ég hygg nú að verði óspart notuð, til þess að taka fjármagnskostnaðinn inn í verðjöfnunargjaldið. Ég minnist þess þegar það mikla fyrirtæki, Mjólkurbú flóamanna, var á sínum tíma byggt, þá var það ákaflega umdeild ráðstöfun, eins og hér kom fram hjá hæstv. fjmrh. Og ég veit ekki betur en að bændur á Suðurlandi hafi tekið drjúgan þátt í kostnaðinum við byggingu mjólkurbúsins, og allt andrúmsloft var þá þannig að það hefði ekki verið með neinu móti hægt að setja allan þann fjármagnskostnað inn í smásöluverðið. Á þessu tímabili fengu bændur á Suðurlandi aldrei grundvallarverð fyrir mjólkina. En á sama tíma var norður við Eyjafjörð greitt árum saman langt yfir grundvallarverðið til bænda. Hins vegar er röðin nú komin að þessum byggðarlögum að reisa mjög dýrt fyrirtæki til mjólkurvinnslunnar. Er máske ætlunin að sá kostnaður skuli nú allur koma inn í dreifingarkostnað, sá fjármagnskostnaður? Hefði þá ekki verið nær með einhverjum hætti að byggja upp, - það er kannske erfitt að byggja upp sjóði á þessum ógnartímum, en manni finnst a.m.k. hafa verið ástæða til að hafa einhverja tilburði í þá átt, en borga ekki alltaf út.  Hv. þm. Pálmi Jónsson sagði að aðalefni frv. væri breytingin á mjólkursölunni. Í raun og veru ætti það að vera aðalefni þessa frv. En hins vegar eru þessar viðhengingar við sjálft mjólkurmálið þess eðlis að þær eyðileggja að samstaða geti orðið um málið, enda þótt menn séu sammála um að með mjólkursöluna, smásölu mjólkurinnar, sé rétt og tímabært að fara á þann hátt sem frv. gerir ráð fyrir. Hæstv. landbrh. sagði að það hefði verið beint að ósk Mjólkursamsölunnar að þetta frv. væri nú flutt. Það kemur fram í grg. frv. Og ég skil út af fyrir sig vel þá stöðu sem Mjólkursamsalan er komin í varðandi smásölu á mjólk. Hins vegar tel ég ekki að hún hefði átt að ganga jafnlangt og gert er með því að undirgangast það í samningum við kaupmennina í Reykjavík að leggja niður allar sinar búðir. Það er of langt gengið. En Samsalan getur hvenær sem er aftur tekið upp smásölu á mjólk. Það er ekki verið að taka neinn rétt af henni til þess og ég vil sannarlega undirstrika það. Varðandi þennan e-lið, sem ég gerði að umtalsefni í ræðu minni, í breytingu við 40. gr. laganna, þ.e.a.s. að verðbæta innanlandshallann á útflutningi, við hann vill nú enginn kannast og mér þykir það ákaflega eðlilegt. Það er a.m.k. mannlegt, en kannske, eins og stundum er sagt, ekki stórmannlegt. Einhvers staðar hlýtur þetta að hafa orðið til. Enginn veit hvar þetta hefur gloprast niður eða hvernig á því stendur að ákvæðin voru svona þegar frv. var lagt fram. Ég ætla ekki að fara um það fleiri orðum. En hins vegar tekur það ekki úr mínum huga þá tortryggni sem er fullkomlega leyfileg, hvernig hægt væri að nota verðjöfnunargjaldið þegar slíkt hefur verið sýnt í stjórnarfrv. Það eru ýmis atriði önnur sem vert væri að taka hér til umr., en nú er orðið býsna áliðið kvölds og ég hef áður gagnrýnt þann tíma sem þessi umr. nú fer fram á. Hæstv. landbrh. taldi að bað ætti að vera fullkomlega tryggt að dreifingarkostnaði yrði haldið í skefjum þar sem hann væri enn ákveðinn af sama aðila og hingað til, þ.e.a.s. Sexmannanefnd. Það er út af fyrir sig rétt. En Sexmannanefnd hafa alla tíð verið settar æði þröngar skorður við ákvörðun verðlags búvaranna, og með þeim breytingum, sem nú er verið að gera, ef þetta frv. nær fram að ganga, er starfssvið Sexmannanefndar takmarkað miklu meira en áður. Þess vegna er engin trygging fyrir því að hægt verði að halda dreifingarkostnaði í skefjum - ekki nokkur trygging fyrir því. Ég ætla ekki að fara í neinar allsherjarumr. hér um landbúnaðarpólitíkina, verðlagsmálin yfirleitt, eins og hæstv. landbrh. þó gaf tilefni til. Það hefur ákaflega lengi verið vitað að það er viss bústærð sem er hagkvæmust í búrekstri og gefur mestan arð. Það eru ekki litlu búin og það er ekki heldur stærstu búin, það liggur þarna einhvers staðar á milli. Það fer að sjálfsögðu eftir aðstæðum, hvernig aðstæður eru með vinnuafl á búunum, en áreiðanlega er það rétt, það er sem sagt svona nálægt vísitölubúinu sem er hagkvæmasta búið, ef svo mætti segja. Ég ætla ekki heldur að fara að ræða hér nánar um það atriði sem ég kom hér inn á, að hve miklu leyti rétt sé að nota verðlagsmálin til þess að ná því markmiði sem lögin kveða á um, að bændur skuli hafa sömu tekjur og viðmiðunarstéttirnar. En þær umr. og þau orð, sem hér hafa fallið, hafa ekki á neinn hátt breytt þeirri sannfæringu minni að verðlagsmálin á ekki að nota ein til þeirra hluta. Það er algerlega röng stefna. Varðandi þá brtt., sem hv. þm. Gunnlaugur Finnsson hefur lagt hér fram, vil ég aðeins segja það, að þar er áreiðanlega hreyft við mjög miklu vandamáli, - vandamáli sem gerir vart við sig víða á landinu og í vaxandi mæli af ýmsum ástæðum. En kannske er einna ríkust ástæðan sú að mjólkurframleiðsla í næsta nágrenni við þorp og bæi hefur mikla tilhneigingu til þess að minnka verulega, og ég held að ástæðurnar til þessa séu augljósar. Á síðustu árum hefur vinna aukist mjög mikið í þorpum víða úti um landið og bæjum, og möguleikarnir til þess að ná upp verulegum tekjum við vinnu í þorpunum hafa áreiðanlega orðið til þess að búskapur í nágrenni þessara staða hefur minnkað og lagst niður jafnvel. Þetta er svona í næsta nágrenni Reykjavíkur. Þetta er svona í sveitunum hér austan Hellisheiðar, t.d. í Ölfusinu og Flóanum trúi ég líka. Þetta er svona á Austurlandi og einnig á Vesturlandi. Þetta er vandamál sem sjálfsagt er býsna erfitt að taka á, en engu að síður vandamál sem ég út af fyrir sig er alveg sammála um að sú nefnd, sem á að fjalla um endurskoðun laganna, ef af henni verður, ætti að taka til rækilegrar athugunar. En till. hv. þm. Gunnlaugs Finnssonar get ég ekki verið með og þá fyrst og fremst vegna þess að upp í hana er tekin ein af þessum fjármagnstill. Hann tekur þá till. upp, og af þeirri ástæðu einni get ég ekki samþykkt þessa till. En þetta er vandamál sem tvímælalaust þarf að fjalla um og reyna að leysa. Hæstv. landbrh. og raunar fleiri hafa hér látið falla fögur orð um að samvinna ætti að vera á milli neytenda, verkamanna, bænda, og hæstv. ráðh. lét í ljós þá skoðun að þeir aðilar, sem um endurskoðunina á lögunum ættu að fjalla, nái samstöðu þessum aðilum öllum til góðs. Það er ákaflega fallegt að segja svona orð. En þau verða ákaflega marklaus á sama tíma og er verið að gera þær ráðstafanir sem felast í þessu frv. og að mínum dómi a.m.k. gera það að verkum að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar koma með beiskan hug til starfa í slíkri endurskoðunarnefnd, ef þetta frv. nær fram að ganga, þ.e.a.s. þessi fjármagnskafli þess allur. Og ég verð að segja það, að ég ber ekki mikla virðingu fyrir fögrum orðum þegar slíkar athafnir fylgja eins og hér er nú verið að leggja grunn að að gera.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs hér aftur vegna ummæla sem komu fram í ræðu hv. 2, þm. Norðurl. v. Mér fannst að í hans ræðu kæmi fram að ég ætlaðist til með minni till. að með henni væri leyst að öllu leyti stórt og nánast risavaxið vandamál, og í annan stað gat hann þess, að ég hefði farið vítt og breitt í minni ræðu og talað um óskyld mál. svo sem vegamál. Ég vildi gera þá aths. við þetta, að ég held að ég hafi lagt á það áherslu að þetta væri eitt af fleiri atriðum, ein af ráðstöfunum sem þyrfti að gera til þess á meðan tími væri til að snúa þróuninni við, og til þess að rökstyðja það nefndi ég aðeins önnur atriði, eins og t.d. vegamálin. Ég hef aldrei látið mér detta í hug að þetta atriði eitt leysti allan vandann. Hann minntist aðeins á það risavaxna vandamál þegar svo væri komið að það væri mjólkurskortur allt árið. Ég tel að það sé svo gott sem allt árið þegar þannig er að aðeins rétt um hásumarið næst sú framleiðsla sem nægir til sölu nýmjólkur og framleiðslu rjóma og skyrs, en meginhluta ársins, ég þori að segja 10 mánuði ársins, þurfi að flytja þessar afurðir að og auk þess verulegt magn af nýmjólk meira en hálft árið. Ég vil aðeins gera þessa aths. og ítreka það, að ég tel að ef komið væri inn með svona aðgerð til hliðar við aðrar, þá sé möguleiki til - ég leyfi mér að segja með mjög litlu fjármagni - að hafa þau áhrif að þróunin snúist við, þau áhrif að skapa þarna annað hlutfall milli sauðfjárafurða og mjólkurafurða heldur en gilda í landinu í heild. Í sambandi við umr. um óskyld mál hefur mér heyrst að hér hafi verið rætt um mál utan við þau ákvæði sem verið er að breyta í framleiðsluráðslögum. Hér hefur verið farið út í umr. um verðmyndunarkerfið í heild. Það er stórt mál, og ég ætla ekki að fara inn á þá braut nú á næturfundi að ræða það mál. En það er mál sem þarf vissulega mjög nána athugun. Og ég vil taka undir það, að það eru ýmis atriði sem gera aðstöðu bænda í landinu í heild mjög misjafna. Ég vil bara nefna hér eitt atriði, þann gífurlega mun sem frumbýlingar búa við eða þeir sem hafa fjárfest fyrir þennan tíma, ja, við skulum segja fyrir 1970 og búa við allt, allt önnur lánskjör heldur en þau sem eru í framkvæmd í dag. Ég tel að þetta sé mál bændastéttarinnar sjálfrar og þetta. sé mál meðal annarra sem hún þurfi að leysa innbyrðis. En um þetta ætla ég sem sagt ekki að ræða í þetta sinn, það hlýtur að bíða síðari tíma.