Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh: (Matthías Á. Mathiesen): Hæstv. forseti. Á þskj. 148 er frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast lán fyrir rafveitu Ísafjarðar, en Rafveita Ísafjarðar hefur ákveðið að festa kaup á 2100 kw. dísilrafstöð. Kaup þessi eru talin nauðsynleg til þess að tryggja frystihúsum á Ísafirði og reyndar viðar um Vestfirði næga raforku komi til truflana á afhendingu orku frá Mjólkárvirkjun. Er þess skemmst að minnast að á s.l. ári fór sæstrengur frá Mjólkárvirkjun í sundur þannig að til stórtjóns horfði á birgðum frystihúsanna á Ísafirði. Seljendur dísilstöðvar þeirrar, sem hér um ræðir, óskuðu ríkisábyrgðar á láni sem fylgir stöðinni. Ríkisstj. vill fyrir sitt leyti greiða fyrir því að kaup á þessari stöð geti átt sér stað og er því lagafrv. þetta lagt fram. Ég legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Vonast ég til þess að hv. þdm. verði við þeirri beiðni að hér geti verið um skjóta afgreiðslu að ræða svo að lagafrv. þetta geti öðlast lagagildi áður en þm. fara í jólaleyfi.

Karvel Pálmason Hæstv. forseti. Ég skal ekki tefja umr. um þetta mál, það eru aðeins örfá orð við þessa 1. umr. Ég vil sérstaklega taka undir það, sem hér hefur komið fram í þessum umr., að sú vanræksla, sem orðið hefur um áraraðir að því er varðar verknámskennslu í skólakerfi hér á landi, er til vansæmdar að mínu áliti og það er því sérstaklega þess vert að taka undir það, að hér er hreyft mikilsverðu máli, og mér finnst ástæða til þess að taka undir þakkir til flm., sem gerði grein fyrir þessu máli hér í framsögu, því að hér er sannarlega um mikilsvert mál að ræða. Ég vænti þess að n., sem þetta mál fær til meðferðar, skoði það gaumgæfilega og í áframhaldi af því leggi hart á um það að hér verði virkilega tekið til höndum og málum hrint í framkvæmd. Það verður að segjast eins og er að það er til vansæmdar íslensku skólakerfi að ekki skuli hafa verið á undanförnum árum og áratugum betur sinnt þessum þætti skólamála, sem er í reynd undirstöðuatriði að því er varðar fjölda atvinnugreina landsmanna. Ég vil því nota tækifærið hér við 1. umr. málsins til að taka undir með flm. og leggja áherslu á, að hér verði vel að verki staðið og málið skoðað gaumgæfilega og í áframhaldi af því verði hrundið í framkvæmd því sem þarf að gera og að það verði gert á sem allra skemmstum tíma.

Sigurlaug Bjarnadóttir Hæstv. forseti. Það var sérstaklega ein gr. þessa lagafrv. sem mig langaði til að benda hv. þn., sem það mun fá til meðferðar, á, en það er 10. gr. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ráðh. skipar 4 menn í skólanefnd samkv. tilnefningu eftirtalinna aðila: Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Landssambands ísl. útvegsmanna, Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda og fimmta manninn samkv. tilnefningu Fiskifélags Íslands og er hann formaður skólanefndar.“ Mér dettur í hug og þá sérstaklega með tilliti til 4. liðar 2. gr. frv., sem hljóðar svo - með leyfi forseta - um markmið skólans: „Að annast kennslu í sjóvinnubrögðum við verknám gagnfræðastigsins við unglingaskóla og fjölbrautaskóla hinna stærri staða í samvinnu við viðkomandi fræðsluyfirvöld.“ Ég sé ekki betur en það væri eðlilegt og nauðsynlegt með tilliti til 4. gr., sem ég vil sérstaklega taka undir, að skólanefnd væntanlegs sjóvinnuskóla yrði skipuð einnig fulltrúa frá hinu almenna grunnskólastigi. Ég tel það ákaflega mikilvægan þátt og vil leggja áherslu á að þessi sjóvinnuskóli eða þessi sjóvinnukennsla komi inn í hið almenna nám unglingaskólanna að svo miklu leyti sem hægt er. Það er satt best að segja að hugmyndin um sérverknámsskóla hjá okkur hefur ekki tekist sem skyldi og þess vegna tel ég rétta þá stefnu að færa hina verklegu menntun og almenna verkþjálfun með eðlilegum hætti inn á námsskrá skólanna við hlið annarra námsgreina, en skipa ekki verknáminu, eins og hingað til hefur verið gert, í óþarflega miklum mæli í sér bása. Þessi sjóvinnukennsla hefur í rauninni farið fram viða í helstu útvegsbæjum landsins og gefist mjög vel. Þar hafa veríð nýttir kennslukraftar, sem fyrir eru á staðnum, verkvanir menn sem vita, hvernig á málum skal halda þar, og ég tel eðlilegt og sjálfsagt, að stefnt yrði einmitt í þá átt að hver staður yrði sem mest sjálfum sér nógur með alla útvegun kennslukrafta frekar en að stýra þessu með ráðleggingum og stjórnun héðan frá Reykjavík. Vil ég taka þar mjög eindregið undir orð hæstv. sjútvrh., að það yrði skoðað hvort nauðsynlegt er að binda þetta Reykjavík fremur en öðrum stöðum á landinu, sem mikilvægir eru í sjávarútvegi og fiskveiðum. Það er aðallega um þetta atriði, sem ég vildi koma ábendingum til hv. sjútvn., um 10. gr. Ég vil lýsa sérstöku samþykki mínu við 8. gr. sem fjallar um slysa- og öryggismál í samvinnu við Slysavarnafélag Íslands. Það hafa vissulega orðið þeir atburðir og verða þeir atburðir sem minna okkur á að leiðbeiningar og varnaðarráðstafanir í þessu efni eru mjög nauðsynlegar.



Virðulegi forseti. Frv. þetta á þskj. 100 um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt flytja auk mín þm. Karvel Pálmason, Benedikt Gröndal og Eyjólfur Sigurðsson. Efni frv. er það að nýr stafliður bætist aftan við 10. gr. laganna. Tilgangurinn er sá, að tekjur verkafólks í fiskiðnaði fyrir nætur- og helgidagavinnu verði undanþegnar tekjuskatti. Jafnframt er lagt til í 2. gr. frv. að lögin öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda við álagningu skatta til ríkissjóðs fyrir skattárið 1974. Verkafólk í fiskiðnaði býr jöfnum höndum við minna atvinnuöryggi en starfsfólk í flestum öðrum atvinnugreinum og meira vinnuálag, einkum á ákveðnum árstímum, en hollt getur talist. Í mörgum verstöðvum ríkir skortur á vinnuafli við fiskvinnslustörf, þannig að vinnuálagið á því fólki, sem við fiskvinnu starfar, keyrir úr hófi fram. Þarf þá að leggja nótt við dag til þess að bjarga verðmætum sjávarafla og er oft á tíðum unnið jafnt helga daga sem virka um langa hríð, einkum og sér í lagi á þetta sér stað í smærri kaupstöðum við sjávarsiðuna og sjávarþorpum. Kvartar verkafólkið á þessum stöðum undan hinu gífurlega vinnuálagi en gengst þó undir það af tveimur meginástæðum: í fyrsta lagi vegna þess að fiskvinnslustörfin eru meðal lægst launuðu starfa í þjóðfélaginu og verkafólkið í þeirri atvinnugrein þarf á öllu sínu að halda til þess að hafa í sig og á, og í öðru lagi vegna þess viðhorfs, sem er ríkjandi í verstöðvum landsins, að verðmætum sjávarafla verði að bjarga frá skemmdum svo að þjóðarbúið geti til fulls notið ávaxtanna af vinnslu auðlinda hafsins. Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir því við forseta, að þetta mál yrði tekið fyrir að viðstöddum hæstv. fjmrh. Það kemur fram í ræðu minni síðar, hvers vegna ég vil að hæstv. ráðh. sé við. Ég hef kynnst þessum málum, sem hér um ræðir, töluvert, bæði af eigin reynslu af störfum í fiskiðnaði, en eins og flestir skólapiltar úr sjávarplássum stundaði ég almenna verkamannavinnu og þá fyrst og fremst fiskvinnu í sumarleyfum mínum, bæði á Patreksfirði og Ísafirði, og einnig af síðari kynnum mínum af verkafólki í fiskiðnaði. Mikið vinnuálag á þessu fólki hefur verið landlægt um margra áratuga skeið, en sú breyting hefur orðið á síðari árum í þeim sjávarplássum, sem ég þekki best til, sjávarplássunum á Vestfjörðum, að í stað þess, að þetta mikla vinnuálag var áður tímabundið, bæði við vertíðirnar og eins milli landana, þannig að álagið var sveiflukennt, fólk fékk nokkurt hlé til hvíldar inn á milli, þá er ástandið nú svo að þetta mikla vinnuálag er nokkuð jafnt árið um kring. Ástæður þess eru ýmsar, t.d. aukin fjölbreytni í vinnslu sjávarafurða, eins og með rækjuvinnslunni, sem skapar mikla vinnu milli vertíða, og eins hitt, að hin mikla fjölgun togara, sem gerðir eru út á bolfiskveiðar allt árið um kring, hefur mjög aukið atvinnuna í landi. Á ferðum mínum um Vestfjarðakjördæmi bæði í vor, sumar og í haust varð ég áþreifanlega var við þetta. Á svo til öllum stöðunum var verulegur skortur á vinnuafli í fiskvinnslunni með þeim afleiðingum að fólkið þurfti að leggja nótt við dag til þess að hafa undan og vinna um helgar ekkert síður en virka daga Fólkið var orðið dauðþreytt, bókstaflega útkeyrt, og enda þótt hin mikla atvinna skapaði því öryggi, sem það fagnaði og er nauðsynlegt, þá kvartaði það undan hinu óhóflega álagi. Bæði verkstjórar og verkafólk sögðu mér, að meginástæðan fyrir því, að fólkið fengist til þess að gangast undir þetta mikla álag, væri það viðhorf, sem ávallt hefur ríkt í sjávarplássum á Íslandi, að allt yrði að gera til þess að bjarga verðmætum sjávarafla frá skemmdum svo að þjóðarheildin gæti notið þess til fullnustu sem sjórinn legði henni til. Þótt þjóðarbúinu sé mikill akkur í því að þetta verkafólk leggi á sig svo mikla vinnu til þess að færa henni björg í bú og standa undir lífsafkomu annarra atvinnustétta fer ekki hjá því að þetta mikla vinnuálag hefur óheillavænleg áhrif bæði á félagslíf og almennt menningarlíf úti á landsbyggðinni, en þó fyrst og fremst á heilsufar fólksins, sem undir það þarf að gangast. Þegar svo mikið vinnuálag eins og hér um ræðir, er orðin regla, en ekki undantekning, fer ekki hjá því, að hætta er á varanlegu heilsutjóni af þess völdum. Þessu atriði þykir mér ekki nægilegur gaumur gefinn og væri jafnvel ástæða til þess að láta kanna það sérstaklega hvort þessi langvarandi þreyta verkafólksins við sjávarsíðuna væri ekki þegar farin að ógna heilsufari margra í þess hópi. Flm. þessa frv. telja, að þjóðarbúið hafi ekki sem skyldi metið vinnuframlag þessa fólks og það óhóflega vinnuálag sem það leggur á sig í þágu heildarinnar. Bæði er, að störf þess eru illa launuð, og svo hitt að hið opinbera, ríki og bæjarfélög, hirða til sín í opinber gjöld bróðurpartinn af launum þess og þá fyrst og fremst af þeim viðbótarlaunum sem þetta fólk hlýtur fyrir hina óhóflegu aukavinnu. Kvartar fólkið réttilega undan því og þykir það lítil viðurkenning fyrir það viðhorf sitt að leggja á sig vinnu langt umfram það sem tíðkast hjá flestum öðrum atvinnustéttum til þess að bjarga verðmætum fyrir þjóðarbúið, að sú vinna verði til þess að lyfta því í hæstu skattstiga með þeim afleiðingum að önnur hver króna, sem það fær fyrir nætur- og helgidagavinnuna, gangi beinustu leiðina til þeirra opinberu aðila sem mestan hag hafa af því að þessi vinna sé af höndum leyst. Við flm. þessa frv. teljum það bæði réttlátt og sanngjarnt að þessu sé breytt á þann veg að verkafólk í fiskiðnaði verði undanþegið tekjuskatti fyrir nætur- og helgidagavinnu. Vissulega er sú ábending réttmæt, að annað láglaunafólk, sem þarf að vinna slíka vinnu til þess að hafa í sig og á, ætti að njóta sömu réttinda, og ég er fylgjandi því að slíkt sé athugað mjög gaumgæfilega, m.a. vegna þess að slíkt mundi ekki hafa í för með sér verulega rýrnun á skatttekjum ríkissjóðs. En einhvers staðar verður að byrja og mér þykir rétt að byrjað sé eins og við flm. leggjum hér til á því að veita fiskverkunarfólki þessa undanþágu. Ástæðurnar fyrir því, að mér þykir rétt að hefjast þar handa, eru einkum þrjár: Í fyrsta lagi sú, að störf fiskverkunarfólksins eru þjóðfélaginu ákaflega mikilvæg, þar eð hér er um að ræða störf við sjálfan undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar sem stendur undir almennum lífskjörum hennar og þá bæði beint og óbeint undir lífsafkomu annarra atvinnustétta. Í öðru lagi sú sérstaða sem fiskverkunarfólkið nú hefur og felst í því að viðast hvar er yfirvinnuálagið á því til muna meira en á öðrum atvinnustéttum. Í þriðja lagi sú staðreynd að fiskiðnaðurinn stendur höllum fæti í samkeppni við aðrar atvinnugreinar um vinnuafl. Það hlýtur að vera þjóðhagslega hagkvæmt að gera þessi störf eftirsóknarverðari en þau eru í dag og það mundi vera hægt að gera með samþykkt þessa frv. Að sjálfsögðu er nauðsynlegt að reyna að gera sér einhverja grein fyrir því, hvað þetta frv., ef að lögum yrði, kæmi til með að geta kostað ríkissjóð í tekjutapi. Eins og við segjum í grg. með frv., teljum við að þar sé ekki um verulega fjármuni að ræða. Tiltölulega auðvelt ætti að vera að sannreyna það af þeirri hv. n. sem málið fær væntanlega til meðferðar að lokinni þessari umr. Ég vil þó hér og nú nefna nokkur atriði sem ættu að geta varpað nokkru ljósi á þetta. Flest verkafólk í fiskiðnaði þiggur laun í samræmi við fimmta taxta Dagsbrúnar. Eftir eins árs starf fær það fyrir unna dagvinnustund kr. 234.10, unna eftirvinnustund kr. 327.70 og unna nætur eða helgidagavinnustund kr. 421.40. Fast vikukaup þess er kr. 9.364,00. Auk þess hafa víða verið gerðir sérstakir samningar um bónusvinnu og launauppbætur til þeirra sem vinna í tengslum við bónusvinnuna, og fær verkafólkið víða töluverðar bónustekjur til viðbótar við fasta kaupið. En þá er á það að líta, að til þess að svo geti orðið, þurfa afköst þess að fara yfir ákveðið mark og með því eykst enn vinnuálagið á þessu fólki og er það þó meira en nóg fyrir. Ég hef engar tölur getað fundið um skiptingu vinnu fiskverkafólks í dagvinnu, eftirvinnu og nætur- og helgidagavinnu sem gefið gætu heildarmynd af ástandinu um land allt eða í einstökum landshlutum þar sem fiskverkunin er helsta atvinnugreinin, en það ástand er auðvitað mjög breytilegt eftir landshlutum. Þó hefur kauplagsnefnd gert eða látið gera úrtaksathugun á vinnutíma fiskverkafólks í Reykjavík einni. Tölurnar um vinnuskiptinguna fyrir 2. ársfjórðung 1974 voru þessar: Unnir dagvinnutímar 38.9 á viku, unnir eftirvinnutímar 9.2 á viku og unnir næturvinnutímar 10 á viku. Fyrir þessa vinnu þiggur verkafólkið í vikulaun kr. 16.592.84, og er þá miðað við vikukaupsfólk. Þetta samsvarar því að nætur- og helgidagavinnan sé um það bil 25% af útborguðum vikulaunum verkafólksins. Þessi niðurstaða, sem byggð er á úrtaksathugunum í Reykjavík einni, er áreiðanlega ekki rétt viðmiðun fyrir landið allt, þar eð viðast hvar, a.m.k. þar sem ég þekki til, er unnin töluvert meiri nætur- og helgidagavinna. Mætti segja mér að nætur- og helgidagavinnan gæti numið allt að 20 stundum á viku að jafnaði þar sem vinnuálagið er hvað mest eða allt að 40% af útborguðu vikukaupi, jafnvel meiru. Sé miðað við Reykjavíkurtölurnar gefa þær fiskverkafólki í hámarkstekjur 858 þús. á ári eða þar um bil og þar af nemur nætur- og helgidagavinna um 212 þús. kr. og tekjur fyrir dag- og eftirvinnu 646 þús. kr. Eru þá að sjálfsögðu ótaldar aðrar skattskyldar tekjur, svo sem yfirfærslutekjur, hugsanlegar tekjur af eigin húsaleigu o.s.frv. Samkv. fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. er gert ráð fyrir um 45% hækkun á skattvísitölu við álagningu næsta ár, þannig að persónufrádráttur einstaklinga verði 424 850 kr., hjóna 648 925 kr. og hjóna með eitt barn 741 þús. kr. Lætur því nærri, miðað við þær tekjutölur, sem ég nefndi hér áðan, svo og þær viðbótartekjur sem yfirfærslutekjur og tekjur af eigin húsaleigu, er við bætast til skatts, að það sé nætur- og helgidagavinna fiskverkunarfólksins, sem fyrst og fremst sé skattlögð af því opinbera, þ.e.a.s. að ríkið skattleggi fiskverkafólk fyrst og fremst fyrir tekjur þess vegna hins óhóflega vinnuálags, sem ég nefndi hér áðan og fólkið leggur á sig vegna þess að aðrar tekjur þess nægja því ekki til að hafa í sig og á og vegna þess að það vill forða verðmætum frá skemmdum svo að þjóðarbúið fái notið þeirra. Það er fyrir þetta starf, sem verkafólkið er fyrst og fremst skattlagt, fyrir nætur- og helgidagavinnuna, fyrir hið óhóflega vinnuálag. Því meira álag sem þessu fólki er gert að gangast undir, þeim mun meira tekur ríkið til sín. Samkv. skýrslum um slysatryggðar vinnuvikur fyrir árið 1971 má gróflega áætla að um 90 þús. manns stundi störf á hinum almenna vinnumarkaði í landinu. Þar af er um 8.1 % vinnuaflsins í fiskiðnaði eða gróflega reiknað um 7200 manns. Hvort í þessari tölu eru aðrir starfsmenn í fiskiðnaði en verkafólk er mér ekki kunnugt, en sé svo lækkar þessi tala að sjálfsögðu að sama skapi hvað áhrærir ákvæði frv. þessa sem stefnir að því að undanþiggja nætur- og helgidagavinnutekjur verkafólks í fiskiðnaði tekjuskatti. En hvað sem því líður, er þetta ekki stór hópur hlutfallslega af vinnuaflinu í landinu, eins og tölur þær, sem ég nefndi hér áðan, sýna greiðir þetta láglaunafólk enn minni hundraðshluta af tekjuskattstekjum ríkissjóðs en nemur hlutfallslegum fjölda þess. Það gefur því auga leið að þótt frv. þetta yrði að lögum mundi ríkissjóður sem áætlað er að hafi á næsta ári nokkuð á 8. þús. millj. kr. í tekjur af tekjuskatti einstaklinga, ekki missa verulegan spón úr sínum aski. Samþykkt frv. mundi hins vegar hafa þeim mun meiri áhrif á kjör láglaunafólksins í fiskiðnaðinum, því að það, sem lítill pokaskjatti í ríkissjóði rúmar, er mikið fé í augum láglaunamannsins. Í sambandi við mál þetta vil ég sérstaklega geta þess að mælt hefur verið fyrir frv. hér á Alþ. á þskj. 79 um að undanþiggja tekjuskatti tekjur sjómanna af bolfiskveiðum á bátaflotanum. Við flm. þessa frv. teljum eðlilegt að slíkri breytingu, sem við erum meðmæltir, fylgi einnig sambærilegar ráðstafanir varðandi það verkafólk í sjávarútvegi sem stundar störf sín í landi. Því markmiði væri náð með samþykkt þessa frv., og ég hef þá trú að þeir, sem það frv. fluttu, muni skilja okkar sjónarmið og standa með okkur í því að fá það frv. fram sem hér hefur verið lagt fyrir. En við eigum von á því að eiga fleiri hauka í horni, eiga fleiri góða menn að, þ. á m. sjálfan hæstv. fjmrh. Á 94. löggjafarþinginu flutti hann, þá óbreyttur þm., ásamt öðrum núv. hæstv. ráðh., Matthíasi Bjarnasyni, frv. til l. um breyt. á l. nr. 68 frá 15. júní 1971, um tekjuskatt og eignarskatt. Það var sérstaklega tekið fram af flm., sem fluttu það mál fyrir hönd þingflokks Sjálfstfl., að hér væri það að gerast í fyrsta sinn í þingsögunni að þingflokkur í stjórnarandstöðu legði fram frv. um heildarbreytingu á tekjuskatti og eignarskatti. Vel og vendilega var að verki unnið, sögðu þeir hv. flm. Ábyrgt og sanngjarnt var það og auðframkvæmanlegt. En hvað fólst í þessu frv? Í 2. gr., 4. tölul., segir m.a. svo með leyfi forseta: „Nýr liður bætist við 13. gr. 1., er verði g-liður, svo hljóðandi: Heimilt skal fjmrh. að veita þeim, er við fiskvinnslu starfa, sérstakan frádrátt samkv. nánari ákvæðum í reglugerð.“ Það er sérstaklega tekið fram í grg. með þessu frv. eftirfarandi, með leyfi forseta: „Þær till., sem hér liggja fyrir um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, eru fyllilega tímabærar. Jafnframt teljum við,“ - þ.e.a.s. flm., hæstv. núv. fjmrh. og hæstv. núv. sjútvrh., - „að þessar breytingar séu viðráðanlegar fyrir ríkissjóð, þar sem hann getur bætt sér upp tekjumissinn með breyttri efnahagsstefnu, sparnað á ríkisútgjöldum, hagræðingu í ríkisrekstrinum og ef nauðsyn krefur með breyttum fjáröflunarleiðum.“ Ekki er ég í vafa um það að þetta er rétt og satt mælt sem þessir ágætu þm., núv. hæstv. ráðh., sögðu og þeir hafa ætlað sér að standa við þetta mál og ætla að gera það einnig nú. Þess vegna þykist ég mega vænta stuðnings frá þessum hæstv. ráðh. báðum og vitna þá í því sambandi sérstaklega til ummæla hæstv. núv. fjmrh, á Alþ., þar sem hann fylgdi þessu frv., sem ég gat áðan um, úr hlaði, þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Þá er bætt nýjum stafi. í þessa grein, þar sem fjmrh. er veitt heimild til að veita sérstakan frádrátt þeim til handa sem við fiskvinnsla starfa. Því ber ekki að neita, að það gerist oft að vinnuaflsskortur sé í sambandi við fiskvinnslu, og er með þessari frvgr. gert ráð fyrir því að fjmrh. hafi heimild til þess að veita sérstakan frádrátt handa því fólki, sem við fiskvinnslu starfa til þess að hvetja fólk til að taka þátt í fiskvinnslustörfum.“ Að vísu er það nú svo, að þó að við megum eiga von á því að njóta stuðnings tveggja hæstv. ráðh. í núv. ríkisstj., þeirra ráðh. Matthíasar Á. Mathiesen og Matthíasar Bjarnasonar, sem fluttu þetta frv. og svo fagurlega mæltu á þinginu hér í fyrra þá er e.t.v. ekki sama að segja um hugarfar allra hæstv. ráðh., vegna þess að þáv. fjmrh. andmælti þessu frv. þeirra Matthíasanna ákaflega harkalega í umr. á Alþ. í fyrra. Orðin, sem hann hafði um það frv., voru: „Nei, nei, nei, þetta er ekki hægt, þetta er ekki framkvæmanlegt. Dettur raunverulega nokkrum hv. þm. í hug að þetta sé framkvæmanlegt?“ sagði hæstv. fyrrv. fjmrh. Og þá er gripið fram í, væntanlega af 1. flm. frv., hæstv. núv. fjmrh., og sagt: „Það má setja reglugerð.“ Það er hægt að framkvæma þetta sem við leggjum hér til. - Síðan hélt hæstv. þáv. fjmrh. áfram og sagði: „Ég er undrandi á því, þegar slíkir menn eins og t.d. hv. 5. þm. Reykv., fyrrv. fjmrh., með jafnmikla reynslu sem fjmrh. og sem borgarstjóri í Reykjavík, skuli láta sér í alvöru detta þetta í hug. Og mér dettur ekki í hug að honum komi þetta til hugar í alvöru, því að það væri alveg óhugsandi. Ef við samþykktum þetta frv., þá dytti andlitið af Sjálfstfl. Slíkt slys hefðu þeir aldrei getað hugsað sér að lifa af.“ Þetta sagði hæstv. fyrrv. fjmrh. um þá till. þeirra Matthíasanna tveggja, hæstv. ráðh. í núv. ríkisstj., að veita fólki, sem við fiskvinnslu starfar, sérstakar undanþágur frá tekjuskatti. Auðvitað á ég þess von að ásjóna Sjálfstfl. sé nú á þessum vetri sú sama og hún var á s.l. vetri og það sannist ekki á þá ágætu sjálfstæðismenn að þeir hafi tekið niður grímuna. Þess vegna vænti ég þess fastlega að frv. þetta hljóti góðar viðtökur á Alþ., bæði af óbreyttum þm. og þá ekki síður hæstv. fjmrh. sem raunverulega hefur flutt fyrir aðeins ári frv. um mál sem var í nákvæmlega sömu átt og þetta mál. Þá var hann spurður: „Er þetta hægt, Matthías?“ Og hann svaraði: „Já, þetta er hægt, Halldór.“



Herra forseti. Það mátti vel heyra á ræðu hv. 8. landsk. þm. að það frv., sem hann flytur hér ásamt þremur öðrum þm., er ekki hugmynd sem hann átti sjálfur eða þeir sem frv. flytja. Hv. þm. gerði grein fyrir því í ræðu sinni, hvaðan hugmyndin væri komin, og vildi gjarnan eiga von á því að hugmyndasmiðirnir yrðu nú ekki síður liðtækir í stuðningi við hans frv. heldur en hvað þeir voru hugvitssamir sjálfir þegar þeir sömdu frv. sítt á síðasta þingi. Nú langar mig aðeins til að benda þessum hv. þm. á að ég lét þess getið hér fyrir nokkrum dögum á Alþ., þegar til umr. var frv. til l. um breyt. á sömu l. á þskj. 79, en flm. þess frv. eru hv. 3. þm. Sunnl. og hv. 8. þm. Reykv. og fjallar það um frádrátt til handa sjómönnum, að það hefði verið rætt um með hvaða hætti hægt væri að koma til móts við útveginn og við fiskvinnsluna til þess að fá fólk til vinnu og tryggja þannig að sá sjávarafli, sem á land kemur, fái vinnslu á sem allra skemmstum tíma frá því að hann kom á land, til þess að sem minnstur skaði yrði að og varan sem allra best til neyslu, hvort heldur er innanlands eða til útflutnings. Ég vakti athygli á því - það var enginn vísdómur eða nein uppfinning að málið væri töluvert vandasamt, af því að ég gerði mér einmitt grein fyrir því, sem hér var vikið að af hv. 8. landsk., að það væri ekki aðeins um að ræða þá sem öfluðu fisks, heldur væri um að ræða vandamál hjá þeim aðilum sem yrðu að vinna úr aflanum þegar á land væri komið. Nú hafa þessir hv. 4 þm., sem ég vék hér að áðan, tekið upp þann hluta þessa vandamáls sem er nokkuð í samræmi við þá till. sem við hæstv. núv. sjútvrh. fluttum á síðasta þingi. En enn kemur í ljós hjá þessum þm. eins og þeim, sem fluttu frv. varðandi tekjur sjómanna af bolfiskveiðum á bátaflotanum, að málið er töluvert vandasamara en þeir gera sér grein fyrir. Og úr því að þeir voru á annað borð að taka upp þessa annars ágætu hugmynd, þá hefði ég í þeirra sporum tekið hana upp orðrétt, því að í till. frá því í fyrra, á þskj. 171, mál 132, stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt skal fjmrh. að veita þeim, er við fiskvinnslu starfa, sérstakan frádrátt skv. nánari ákvæðum í reglugerð.“ Þetta er sérstaklega orðað svona þar sem okkur var ljóst að það væri ekki aðeins verkafólkið sem vinnur við fiskvinnsluna, þar væru ýmsir aðilar sem til greina koma. Við skulum taka dæmi: Ef skip kemur að landi og ekki fást bifreiðastjórar til þess að aka fiskaflanum til fiskvinnslustöðvanna vegna þess að þeir fá ekki frádregið til skatts eins og þeir sem inni í frystihúsunum vinna, þá er til lítils að veita aðeins verkafólkinu frádrátt. Þess vegna er þessi till. okkar orðuð með þessum hætti: að veita fjmrh. heimild til þess að setja um þetta reglugerð, af því að okkur var fyllilega ljóst, að hér er um mjög vandasamt mál að ræða sem þarfnast sérstakrar skoðunar, og líka hitt, að vel má vera að slíkar undanþágur séu réttlætanlegar á ákveðnum tímum, þó að þeir tímar geti komið sem ástæðulaust er að veita slíkan frádrátt. Ég er nákvæmlega sama sinnis í dag. Þetta verður að skoða út frá þessum tveim sjónarmiðum: annars vegar á hvaða tímum á að gera slíkt, og þá verður að gera það með þeim hætti að ekki slái saman tveimur hópum manna sem vinna að sjávaraflanum og gæti haft þær afleiðingar að það næði ekki tilgangi sínum, það sem fram kemur í frv. þessara hv. 4 þm. Ég vil svo gjarnan vekja athygli á því, að ég gat um það í minni fjárlagaræðu að gert væri ráð fyrir 500 millj. kr. lækkun á tekjum reiknuðum af tekjuskatti vegna breytinga á skattalögunum. Ég gerði grein fyrir því að sú n., sem hafði það hlutverk á vegum fyrri stjórnar að gera athugun og úttekt á skattamálum, hefði verið leyst frá störfum, hennar störfum hafi verið lokið, og unnið yrði áfram að till. um breyt. á skattal., þar sem m.a. gert yrði ráð fyrir að þessar 500 millj. kr. kæmu til með að verða til sérstakrar athugunar, þ.e.a.s. með hvaða hætti tekjuskattur yrði lækkaður. Ég gat þess í ræðu minni þegar frv. á þskj. 79 var hér til meðferðar að mér fyndist sjálfsagt að þær till. yrðu skoðaðar sem þar komu fram, og gildir nákvæmlega sama um það frv. sem hér er til meðferðar. Og ég get glatt þennan hv. þm. og hans meðflm. með því, - ég veit þeir hafa ánægju af því, - að ég hef ekki gleymt þeim till. sem ég flutti hér á Alþ. fyrir ári síðan í sambandi við skattalögin. Hitt væri með öllu óeðlilegt að þm., sem gerðist fjmrh. færi að taka upp sínar eigin till. og flytja þær sem þm. Hann verður að sjálfsögðu að skoða þá löggjöf sem hér er til umr. og sjá með hvaða hætti honum getur tekist innan ríkisstj. að koma fram þeim breytingum sem hann áður hefur haft áhuga á að næðu fram að ganga.



Herra forseti. Ég vil enn vekja athygli á því að á s.l. ári, þegar það frv. til l., sem hæstv. ráðh. núv. mæltu fyrir, þeir Matthíasarnir tveir, var lagt fram, þá var sérstaklega tekið fram að frv. væri mjög vel og vendilega unnið, það væri auðframkvæmanlegt, það hefði farið fram yfirgripsmikil rannsókn og útreikningur á ákvæðum þess, og segir í grg. með þessu frv. að þær till., sem hér liggi fyrir, séu fyllilega tímabærar. Hafi þær verið fyllilega tímabærar fyrir einu ári, hvaða ástæða er þá til þess nú að þurfi að taka sér góðan tíma til að skoða þær í sambandi við endurskoðun skattalaga? Ef þær voru tímabærar í fyrra, er þá ekki enn þá tímabærara að taka þær til endanlegrar afgreiðslu nú? Það er rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að það er sama hugmyndin, sem felst í frv. þm. Sjálfstfl. frá í fyrra um heimild til fjmrh. að veita þeim sem við fiskvinnslu starfa, sérstakan frádrátt, og í frv. okkar nú. Munurinn er sá, að í frvgr. frá því í fyrra er ekki kveðið á um hvernig þetta skuli framkvæmt, í frv. okkar nú er það sagt. Hæstv. fjmrh. segir um þetta mál að þar sé töluverður vandi á höndum. Þetta hefur heyrst áður. Þetta sagði nefnilega hæstv. fyrrv. fjmrh. við hæstv. núv. fjmrh. í svarræðu sinni í fyrra. Og það er mjög athyglisvert og virðist bera vott um að hæstv. núv. fjmrh. hefur numið vel sin fræði af hæstv. fyrrv. fjmrh. að hann tekur nákvæmlega sama dæmið um vandkvæðin á framkvæmd þessa frv., sem við leggjum fram núna, og hæstv. fjmrh. tók fram í ræðu sinni í fyrra, þ.e.a.s. um bílstjórana. Hæstv. fjmrh. sagði í fyrra með leyfi forseta að svo hefðu þeir - þ.e.a.s. hæstv. ráðh. sem þarna sitja nú - átt að labba út á götuna, þar sem maður var að vinna við gatnagerð, og segja: „Nei, nei, nei, þú vinnur við gatnagerð góði, og þú skalt ekki fá neinn sérfrádrátt. Svo eru bílstjórarnir, sem keyra fiskinn, og alls konar fólk, sem kemur að þessu óbeint: Nei, nei, nei, þið fáið ekki neitt, ég ákvað að þeir þarna inni í salnum skyldu fá þetta. Dettur raunverulega nokkrum hv. þm. í hug að þetta sé framkvæmanlegt af fjmrh.?“ - Og þá grípur einhver fram í, væntanlega núv. hæstv. fjmrh. og segir: „Það má gera þetta, það má setja reglugerð um þetta. Þetta er hægt.“ - Svo kemur hann nú einu ári síðar og ber fyrir sig nákvæmlega sömu röksemdir og hann mótmælti hjá hæstv. fyrrv. fjmrh. þegar hann mælti fyrir áþekku máli. Það er oft gott að eiga sér varalið. Ég á mér einn mann, einn hauk í horni enn, sem ég ætla nú að kalla fram á vettvanginn til þess að svara hæstv. fjmrh. nú eins og hann svaraði hæstv. fjmrh. í fyrra, þegar hæstv. fjmrh. í fyrra bar fyrir sig að það væri ekki hægt að framkvæma þetta nema eftir gaumgæfilega athugun því að það væri svo mikið vandaverk. Það vill svo vei til að þessi varaliðsmaður minn í þessu máli er þriðji ráðh., hæstv. ráðh. Gunnar Thoroddsen. Hann svaraði í þingræðu á fundi í Nd. í fyrra f. h. hæstv. núv. fjmrh. gagnrýni þeirri sem hæstv. þáverandi fjmrh. hafði beint að honum fyrir þetta ákvæði. Í svari sínu við því, hvort hér sé um vandasamt mál að ræða, segir hæstv. núv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen: „Hér er um reginmisskilning að ræða ... Nú er það þannig að í l. eru margs konar frádrættir heimilir, þeim hefur lengi verið beitt í skattal., t.d. sérstakur sjómannafrádráttur, frádráttur vegna hlífðarfata, frádráttur vegna fæðis, það hefur verið námsfrádráttur og frádráttur af alls konar félagslegum ástæðum, og hefur ekki, að ég ætla, komið svo mjög að sök að slík ákvæði væru í lögum. En þetta sérstaka ákvæði fordæmir hæstv. ráðh. svo að hann lýsir yfir sérstakri undrun á því að slíkir menn sem hv. 5. þm. Reykv.“ - þ.e.a.s. Gunnar sjálfur - „skuli bera fram slíka fásinnu.“ Ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - enn að vitna í minn ágæta varaliðsmann, núv. hæstv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen, þegar hann svaraði hæstv. fjmrh. í fyrra og nota hans svar til að svara hæstv. fjmrh. nú. Hann segir svo, þáv. hv. þm. Gunnar Thoroddsen: „Í ályktun um skattamál frá kjaramálaráðstefnu ASÍ 12. okt. 1973 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Verkalýðsfélögin ítreka þá kröfu að nauðsynlegt sé að persónufrádráttur til skatts fyrir einstakling verði ekki lægri en 300 þús. kr.“ Síðan segir að auk þess fái verkafólk, er vinnur við fiskvinnslu, sérstakan skattfrádrátt ... Það, sem gert er í frv. okkar sjálfstæðismanna er því að við höfum tekið upp þessa einróma kröfu verkalýðssamtakanna á Íslandi um að verkafólk, sem vinnur við fiskvinnslu, fái sérstakan skattfrádrátt. Það er fróðlegt fyrir þá, sem að þessari kröfu hafa staðið, að heyra undirtektir hæstv. ríkisstj. um þetta mál.“ Og hæstv. ráðh. heldur áfram og segir: „Það var vitanlegt að það skapar vissa erfiðleika að hafa undanþágur í skattalögum. En hjá því verður ekki komist ef menn vilja taka tillít til félagslegra ástæðna, til þeirra ástæðna að menn eru misjafnlega settir. Sumir þurfa á sérstökum skattfríðindum að halda vegna veikinda, vegna aldurs og vegna slysa, vegna náms eða af öðrum ástæðum. Þróunin í skattamálum hefur verið sú hjá okkur íslendingum að við höfum viðurkennt þessi félagslegu, þessi líknartillit meira og meira í okkar skattalögum. Og hvort sem okkur þykir ljúft eða leitt verður að horfast í augu við það að hér er í flestum tilvikum um mikið sanngirnismál að ræða.“ Nú vænti ég þess að sjálfsögðu að þessi ágæti núv. hæstv. ráðh., sem svo rösklega svaraði fyrir þá þm. Sjálfstfl. í fyrra, þegar þáv. fjmrh. fann ýmis vandkvæði á því að framkvæma hugmynd þeirra um að veita fólki við fiskvinnslustörf sérstakar undanþágur frá tekjuskatti, að hann komi nú að máli við núv. hæstv. fjmrh., lesi honum pistilinn síðan í fyrra, minni hann á að hann hafi verið fyrsti flm. í fyrra að frv., sem gekk í svipaða átt og þótti þá fyllilega tímabært og auðframkvæmanlegt, og kenni honum upp aftur það sem virðist vera að hæstv. fyrrv. fjmrh. hafi frá honum tekið.



Herra forseti. Ég nenni ekki að vera að leita í umr. frá fyrri tíma til þess að kynna mér það, sem núv. hæstv. ráðh. hafa áður sagt sem óbreyttir þm., eins og sagt er, í stjórnarandstöðu. Það á ekki við bara um þetta mál, því að það er engu líkara, ef lítið er yfir þessa hluti, heldur en það hafi átt sér stað alger heilaþvottur að því er varðar skoðanir frá því að vera stjórnarandstæðingar og til þess að vera stjórnarliðar, ég tala nú ekki um hæstv. ráðh. Þar væri hægt að draga fram mörg dæmi þess að menn segja sitt hvað í stjórnaraðstöðu og stjórnarandstöðu, og það á svo sannarlega við núv. hæstv. ráðh. í ríkisstj. En ég ætla ekki frekar að fara út í það. Ég vakti máls á því hér fyrir nokkru þegar til umr. var frv. til l. um breyt. á tekjuskattslögunum, sem var þess efnis að auka skattfrádrátt til handa sjómönnum, þá vakti ég athygli á því að mér fyndist að ef ætti að taka upp aukinn skattfrádrátt til handa sjómönnum, þá teldi ég að það mætti ekki gerast án þess að það yrði skoðað líka í samhengi að því er varðaði það fólk sem tekur við fiskinum til vinnslu í frystihúsunum. Ég tel nefnilega að það hafi sýnt sig að svo slæmt sem hefur verið að manna bátaflotann til róðra, þá hefur líka og ekki síður verið ýmsum örðugleikum háð að manna frystihúsin til vinnslunnar. Ég held að það verði því, hvort sem mönnum þykir það ljúft eða leitt, að skoða þessa hluti í samhengi. Ég get tekið undir það hjá hæstv. núv. fjmrh., auðvitað eru ýmsir annmarkar á því að gera þessa hluti. En ég sé ekki annað en það séu nákvæmlega sömu annmarkarnir í þessum efnum, hvort sem hæstv. fjmrh. núv., fyrrv. eða hverjum sem væri yrði fengin slík heimild í reglugerð, heldur en að setja slíkt ákvæði beint inn í löggjöf. Ég held að það hljóti að vera að þarna sé um sömu annmarkana að ræða, hvort sem það á að vera í reglugerðarformi eða á að koma inn í lagafrv., þannig að það er ekkert atriði sem ég lít sérstaklega á. Ég viðurkenni hins vegar, að hér er ýmis vandamál við að glíma sem erfitt er að draga hreinar línur um. Þó held ég að flestir, sem hafa kynnt sér þessi mál, - ég tala nú ekki um þá sem hafa kynnst þeim í reynd, - hljóti að vera sammála um að sjómenn og það fólk sem vinnur í frystihúsunum að vinnslu aflans hljóti að vera númer eitt að því er þessa hluti varðar. - Það má vel vera að menn geti tínt til bifreiðastjóra sem aka fiski frá bátshlið til frystihúss. Menn geta líka tínt til vélgæslumenn í frystihúsum og annað slíkt. Þetta er auðvitað allt hægt að tina til. En það, sem er númer eitt að mínu áliti, eru sjómennirnir og það fólk sem vinnur við aflann í landi. Og hér held ég að sé hægt að draga nokkuð hreina línu, þó að, eins og ég sagði áðan, geti verið einhverjir annmarkar þar á. En þeir eru hinir sömu hvort sem það á að gerast í reglugerð settri af einum ráðh. eða setja það inn í löggjöf. Það voru ekki eingöngu þeir núv. hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh. sem töluðu hér langt mál í stjórnarandstöðu á undanförnum þingum um sérstaka nauðsyn þess að létta þá gífurlegu skattbyrði, sem eins og þeir orðuðu það og færðust fullt í fang, þá gífurlegu skattbyrði, skattpíningu, sem þessir aðilar, þ.e.a.s. sjómenn í þessu tilfelli, verkafólk í landi hefðu orðið fyrir í tíð fyrrv. ríkisstj. Hafa ýmsir fleiri af þm. Sjálfstfl. komið hér upp í ræðustól á Alþ. og fjargviðrast yfir þessari skattpíningu af hálfu fyrrv. ríkisstj. og mætti eyða löngu máli í að tína þessar ræður til og gera grein fyrir þeim hér á Alþ. En ég ætla ekki að fara út í það að þessu sinni a.m.k. Það má vel vera að það gefist til þess tækifæri við frekari umr., ef af þeim skoðanaskiptum verður sem mér virðist hæstv. fjmrh. ætli sér að taka frá því að hann var hér fyrir rúmu ári að tala um þessa hluti, - ef það á í reynd að verða svo í framkvæmd að hann ætli ekki að taka tillit til þeirra hugsjóna, sem ég ætla að hafi verið hjá honum þegar hann var flm. að þessu frv. á s.l. þingi, - ef hann ætlar nú að snúast gegn sams konar breyt. að því er varðar skattalöggjöfina og hann var sjálfur að tala um. Allt þetta kemur í ljós og það skal a.m.k. af minni hálfu bíða betri tíma að tala um það mál, ef sú verður reyndin á að honum hefur snúist svo gersamlega hugur eins og mér fannst einhvern veginn að fram kæmi í hans ræðu hér áðan. Hann lauk máli sínu á því að segja að hann hefði svo sannarlega ekki gleymt till., sem hann hefur flutt í þessum efnum. Ég er alveg með á að hann muni þær, en aðalspurningin er þessi: Ætlar hann að standa að því að þær nái fram að ganga þegar hann hefur til þess aðstöðu eins og nú er? - Það er aðalspurningin. Ég skal ekki eyða frekari orðum að þessu, en ég taldi rétt við umr. um frv., að því er varðaði sjómenn og skattfrádrátt þeirra, að gera þá grein fyrir skoðun minni að því er varðaði fiskvinnslufólkið og ég ítreka það. Þess vegna er ég meðflm. að því frv., sem hér er til umr., að ég er þeirrar skoðunar að það verði líka að taka tillit til þessa fólks í þeirri stöðu sem þessi atvinnuvegur er nú í, vegna þess að það er a.m.k. í mörgum tilfellum mjög miklum erfiðleikum háð að fá fólk til að vinna að þessari frumframleiðslu.



Herra forseti. Mér þótti leiðinlegt, þegar hv. 5. þm. Vestf. lýsti því yfir hér að hann nennti ekki lengur að lesa upp úr ræðum ráðh. frá því að þeir voru í stjórnarandstöðu. Hann gerði þetta hér, eins og þm. muna, um alllangan tíma og við, sem vorum ræðumennirnir í þessum tilfellum, lögðum á það megináherslu að hann héldi þessu áfram, því að hann gæti að sjálfsögðu ekki flutt betra mál á Alþ. en að lesa upp úr okkar ræðum. Við hljótum því að sjálfsögðu að hryggjast yfir því þegar hann kemur svo hér fyrir Alþ. til að lýsa því yfir sérstaklega að hann sé hættur að lesa upp úr ræðunum. En hann um það. Ég varð satt að segja ákaflega undrandi á ræðu hv. 8. landsk. þm., síðari ræðu hans hér áðan. En ég hef skýringar á því hvernig stendur á henni. Hann hafði talið sér trú um það að þegar hann væri búinn að halda hér sína fyrri ræðu, þá mundi núv. fjmrh. standa upp og segja um það mál sem hann flutti hér og hans frv., að það væri gjörsamlega ómögulegt og það væri ekki hægt að athuga það og þetta gengi alls ekki. Síðan kemur hann svo með sína síðari ræðu í takt við þessa hugsun og segir að núv. fjmrh. hafi komið hér upp í ræðustólinn, sagt allt annað núna en hann sagði í fyrra, og vekur athygli á því að hér sé um algerlega hreytta skoðun hans að ræða. Ég vakti athygli hv. þm. á því, að hann væri að flytja mál sem hefði komið hér fram á þingi flutt af tveimur núv. ráðh. og hefði inni að halda víðtækari heimildir í sambandi við sérstakan frádrátt heldur en að hann í sinni till. vildi lögfesta. Ég vakti athygli hans á því, að till. í frv. frá því í fyrra var grandskoðuð einmitt vegna þess hversu margslungin skattamálin eru og til þess að fyrirbyggja að þar gæti rekið sig eitt á annars horn. Og það staðfesti einmitt hv. 5. þm. Vestf. Hann kom hér upp og sagði, að aths. hans við frv. þeirra hv. þm. Guðlaugs Gíslasonar og Péturs Sigurðssonar hefðu verið þess eðlis að sér hefði fundist eðlilegt að flytja þetta frv. Það, sem hér er um að ræða, er sérstakur frádráttur til handa þeim sem að fisköflun og fiskvinnslu vinna. En ég taldi að það væri eðlilegra að um þetta yrði sett sérstök reglugerð og þeir aðilar, sem gerst þekkja skattamálin, þau flóknu mál, semdu slíka reglugerð fyrir fjmrh. Og ég benti á ákveðið dæmi í ræðu minni áðan. Hv. 8. landsk. þm. las þá upp úr ræðu hæstv. fjmrh. og sagði merkilegt að báðir skyldu hafa komið með sama dæmið. Það, sem fyrir mér vakti, var að benda þessum hv. þm. á að það eru fleiri sem koma að fiskvinnslunni heldur en sá sem handfjatlar fiskinn við fiskvinnsluna, m.a. sá sem flytur aflann frá skipshlið að fiskvinnslustöðvunum. Vandamál þessara aðila þarf að sjálfsögðu að skoða líka. Ég vék að því atriði í ræðu minni við 1. umr. fjárlaga, þar sem beinlínis er gert ráð fyrir stórum fjárupphæðum til þess að gera breytingar á skattalögunum. Ég sagði að í sambandi við þær brtt., sem unnið verður að, muni að sjálfsögðu þær hugmyndir, sem fram komu í frv. mínu og hæstv. sjútvrh. á síðasta þingi, fá þá skoðun sem þær eiga að sjálfsögðu skilið sem mjög góðar hugmyndir í þessum málum. En þrátt fyrir allt þetta kemur þessi hv. þm. hér upp og talar þannig að hæstv. fjmrh. hafi komið hér nú upp og lýst sig andvígan þessu öllu saman, það sé allt annar hugur hjá honum í þessu máli nú en fyrir ári. Þetta getur að sjálfsögðu ekki átt neinar aðrar skýringar en þær að hv. þm. var búinn að semja ræðuna sína heima, miðað við að núv. fjmrh. kæmi upp í ræðustólinn og afneitaði sínum fyrri skoðunum og sínum fyrri till. En það gerðist alls ekki og þess vegna kom þessi ræða hv. þm. þvert á þær umr. sem höfðu farið fram á undan. Að breyt. á skattalögum hefðu átt að vera til umr. á þingi þá daga sem fjárlögin eru hér til meðferðar, því get ég ekki beinlínis áttað mig á. Í öðru lagi er sá tími, sem slíkar till. eru til umr. á Alþ., undir flestum kringumstæðum þegar komið er fram yfir áramótin og áður en skattlagning á sér stað á næsta ári. Það verður að sjálfsögðu unnið að þessu máli með nákvæmlega sama hætti, og ég, eins og ég sagði áðan, get fullvissað flm. þessa frv. um að sú till., sem að mínum dómi er skynsamlegri í þessum málum heldur en sú sem þeir hér flytja, hún verður að sjálfsögðu skoðuð eins og aðrar ágætar till. í sambandi við skattamálin.



Herra forseti. Það er stundum gaman að hlusta á umr. hér fyrir nýja menn, eins og ég sagði um daginn. En það er sérstaklega skemmtilegt að hlusta á það þegar þm. koma hér og tala um mál eins og þeir hafi uppgötvað þau, en það fannst mér á hv. 8. landsk. þm., Sighvati Björgvinssyni. Það er nú þannig með þetta mál sem hér liggur fyrir í formi frv. til laga, að fiskiðnaður í landinn hefur haft mikinn áhuga á þessu máli í áratugi og að sjálfsögðu verkalýðshreyfingin. En það er alveg rétt, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh., að það eru fleiri en hann sem hafa sagt að það muni reynast töluvert erfitt að framkvæma það, sem hér um ræðir, og hann er ekki einn um þá skoðun. Það var minnst áðan á, að þetta mál hefði verið til meðferðar á kjaramálaráðstefnu Alþýðusambands Íslands s.l. haust, og vitnað í ræðu núv. iðnrh., þar sem hann vísar í samþykkt þessarar ráðstefnu um sérstakan skattfrádrátt vegna eftir- og næturvinnu verkafólks í fiskiðnaði. Það vill svo til að á þessari kjaramálaráðstefnu, þar sem þetta mál var til meðferðar, voru mjög skiptar skoðanir um hvort Alþýðusambandið ætti að taka þetta upp sem baráttumál, og það furðulega skeði að margir af forustumönnum Verkamannasambandsins voru andvígir því að þessi stefna yrði upp tekin. Það gekk svo langt að andstaða við það náði jafnvel inn í raðir Alþfl.manna, að sú stefnumörkun yrði ákveðin á kjaramálaráðstefnunni. Þetta segi ég nú til þess að upplýsa hv. 8. landsk. þm., svo að hann viti betur hver staða hans kann að vera innan Alþfl. í þessu máli. Hins vegar kom fram mjög ákveðin skoðun hjá þeim meiri hl., sem myndaðist á þessari kjaramálaráðstefnu, að það ætti að berjast fyrir því að fá umræddan frádrátt á eftir- og næturvinnutekjum verkafólks í fiskiðnaði. Og það var á grundvelli þessarar samþykktar sem náðist fram með naumum meiri hl. á kjaramálaráðstefnunni haustið 1973; sem þetta mál var tekið upp hér á Alþ. af þeim sjálfstæðisþm. sem vitnað var til áðan. Ég segi það fyrir mitt leyti, að ég kann þeim þakkir fyrir hversu vel þeir tóku á málinu og hafa tekið það upp greinilega með þeim hætti að menn gera sér nú vonir um að eitthvað geti orðið af þessu óskamáli verkafólks í fiskiðnaði í nánustu framtíð. Ég hef verið eindreginn stuðningsmaður þessa, ekki af pólitískum ástæðum, heldur vegna þess að ég tel þetta mikið nauðsynjamál fyrir stöðu þess iðnaðar sem hér um ræðir, fiskiðnaðarins í landinu. Það er rétt, sem segir í grg. með frv. því sem hér er til umr., að það fólk, sem vinnur í fiskiðnaði, vinnur við óhóflegt vinnuálag og störf þessa fólks hafa verið og eru enn illa launuð. Enda er svo komið að það eru helst gamalmenni og ungmenni sem fást til þess að vinna í fiskiðnaði landsmanna. Þess vegna er það ekkert álitamál að það verður að fara inn á þær brautir að það fólk, sem vinnur þessi störf, beri hlutfallslega meira úr býtum en það gerir í dag, miðað við aðrar stéttir. En það er ekki þar með sagt að sú leið þurfi endilega að vera sú eina, þó að ég sé fylgjandi því sem hér um ræðir, að skapa frádráttarheimildir vegna eftir- og næturvinnu. Ég tel eðlilegri leið og heilbrigðari að það fólk, sem vinnur í fiskiðnaði landsmanna, fái sambærilegan frádrátt gagnvart skatti og t.d. sjómenn hafa í dag. Það er mun heilbrigðara að gera ráð fyrir því að það sé líka um að ræða heildartekjur manna vegna dagvinnu ekki síður en eftir- og næturvinnu. Ég er einnig þeirrar skoðunar að það beri að draga línuna þannig í sambandi við slíkan frádrátt gagnvart fólki sem vinnur í fiskiðnaði, að það sé um að ræða fyrst og fremst það fólk sem fellur undir taxta hinna almennu verkamannafélaga. Þótt aðrar stéttir hafi nú verið dregnar inn í umr., er það svo að vosbúðin er mest við sjálfa vinnsluna, við móttöku fisks í vinnslusal og í tækjaklefum sérstaklega í frystihúsunum. Þess vegna held ég að það sé eðlilegra að Alþ. fjalli um þetta mál á sama og hliðstæðum grundvelli og á sér stað núna í sambandi við skattfrádrátt fyrir sjómenn. Hins vegar get ég tekið undir það hjá fjmrh., að eins og mál standa í dag, þá er alveg eins hægt að framkvæma það sem það frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir, í gegnum reglugerð eins og með sérstökum lögum. En ég vil undirstrika það að ég er fylgjandi því að fólk í fiskiðnaði fái umræddan skattfrádrátt. En ég vil ganga lengra. Ég vil að þetta fólk hafi sambærileg kjör gagnvart skatti eins og sjómenn hafa í dag.



Herra forseti. Það frv. til l., sem ég er flm. hér að, fjallar um tryggingar sjómanna og er um.breytingar ásiglingalögum. Ég vil í upphafi máls míns lofa þeim þm., sem enn þá sitja hér á deildarfundi, að ég skal ekki hafa mörg orð um þetta, frv. skýrir sig mest sjálft. En ég vil í upphafi máls míns fagna þeim áhuga sem komið hefur fram hér í Nd. og reyndar í báðum deildum í haust á málefnum sjómanna, og er þá sérstaklega til að nefna þáltill. um öryggismál sjómanna og frv. um Sjóvinnuskóla Íslands sem kynnt var hér í dag, og bendir það til þess að nú ríki almennt á þingi mikill áhugi á sjómennsku, þ.e.a.s. málefnum þeirra manna sem sjómennsku stunda og eru okkur svo nauðsynlegir í þeim undirstöðuatvinnuvegi sem íslenska þjóðin byggir á. Þær meginbreytingar, sem ég legg til að verði gerðar á lögum nr. 108 frá 31. des. 1972, um breyt. á siglingalögum, nr. 66/1963, eru þær, að í bráðabirgðaákvæði í lögum nr. 108 um dánarbætur sjómanna séu þær 1 millj. kr. við dauða, er greiðist nánustu vandamönnum og aðstandendum hins látna. Ég er í því frv., sem ég flyt hér, með hækkun í 2 millj., þ.e.a.s. um helming. Í öðru lagi er ég hér með breytingar á bótum, þ.e.a.s. örorkubótum, úr 3 millj. í 6 millj. Þessar tölur eru helmingshækkun frá því sem var í lögunum frá 31, des. 1972. Það er ljóst og á að vera ljóst öllum mönnum, ekki bara þm., heldur öllum, hvað það er mikil nauðsyn á því að tryggingar sjómanna séu í sem bestu horfi og að þeir, sem stunda störf sín á hafinu, séu vel tryggðir og þurfi ekki að óttast um afkomu sína verði þeir fyrir slysi eða ættingjar eða fjölskyldur þeirra þurfi að bíða verulegt tjón að því fjárhagslega ef þeir verða fyrir slysum á sjónum. Það er því miður staðreynd að tugir sjómanna farast hér við land árlega, og hefur það verið þannig á undanförnum árum að bætur fyrir þá sjómenn, sem farist hafa í hafi, hafa verið skammarlega litlar og ástæða til þess að menn íhugi það nánar að við slík störf sem sjómennskan er verða menn að vera vel tryggðir. Það er þannig í lögunum frá 1972 að þar er talað, eins og ég sagði áðan, um ákveðnar millj. í bætur fyrir örorku. En þegar slíkir tímar eru eins og verið hafa tvö s.l. ár, þar sem verið hefur óðaverðbólga, þá hafa þessar upphæðir rýrnað mikið og koma því að mjög takmörkuðu gagni þeim sem þær eiga að fá, hvort sem menn hafa orðíð fyrir slysi eða ættingjar fá dánarbætur. Þess vegna er það nú megintilgangur minn með flutningi þessa frv. og þeim lið þess, sem fjallar um vísitölubindingu þessara upphæða sem ég gat um áðan, að framvegis þurfi ekki að bíða eftir lagabreyt. á Alþ. til þess að menn fái eðlilegar tryggingabætur, heldur sé það reiknað út árlega af Hagstofu Íslands 1. des. hvert ár - hversu háar bæturnar eru, miðað við byggingarvísitölu þess árs sem er að líða. En þannig er með þessar tryggingar að þær eru teknar hjá hinum almennu tryggingafélögum á frjálsum markaði, og þess vegna er nauðsynlegt, fyrir hin almennu tryggingafélög að vita af því með nokkrum fyrirvara hvernig áætla á iðgjöld fyrir næsta ár með tillíti til þeirrar hækkunar sem orðið hefur á viðkomandi tryggingabótum samkv. vísitöluútreikningi 1. des. þess árs sem út er reiknað. Margir sjómenn hafa tjáð mér að þeir fari alls ekki á sjó nema kaupa sér sjálfir tryggingar fyrir slysum, vegna þess hvað slysabætur í dag eru lágar, og telja það skyldu sína gagnvart fjölskyldum sínum að vera vel tryggðir. En því miður er það nú þannig að allflestir gera það ekki, og því er nauðsynlegt að það sé tryggt með lagasetningu að svo sé. Eins og öllum er kunnugt hefur það verið gert að ákveðnu marki, en dánarbætur og örorkubætur hafa verið bundnar við ákveðna upphæð í lögum. En ég legg til í þessu frv., eins og ég hef getið að framan, að í næstu framtíð verði þetta reiknað út frá vísitölu þannig að þeir geti verið öruggir um að dánarbætur þeirra séu metnar með tilliti til þeirrar verðbólgu sem yfir gengur á hverju ári. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri um þetta frv. Eins og ég sagði í upphafi, skýrir það sig að mestu leyti sjálft og er sanngirnisfrv., sem ég vona að Alþ. hraði eftir því sem frekast er unnt og að það verði að lögum sem fyrst eftir næstu áramót. En ég vil að lokum mælast til þess að þessu frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og síðan til 2. umr.