Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það, sem hér er farið fram á að breyta í l. um vátryggingarfélag fyrir fiskiskip, sem er hin svo nefnda Samábyrgð, er ákvæði, sem hefur staðið frá upphafi í þessum l., sem er á þá leið, að Samábyrgðinni er ekki heimilt að taka í eigin ábyrgð hærri upphæð en 15000 kr. í einu skipi. Er þetta ákvæði miðað við það, að tryggt sé í Samábyrgðinni beint, en ekki miðað við endurtryggingu, sem Samábyrgðin tekur á skipum fyrir bátaábyrgðarfélög eftir l. um vátryggingarfélög fyrir vélbáta. Hér er farið fram á, að þessi upphæð verði hækkuð í 35000 kr., sem er eðlilegt eftir þeim verðbreytingum, sem orðið hafa, síðan l. voru sett, því að þetta ákvæði l. um 15000 kr. takmarkið er frá árinu 1921. Og ég tel, að með þessari hækkun á því sé sízt of langt gengið. Það er óskað eftir þessari breyt. af stjórn Samábyrgðarinnar, og sjútvn. leggur til, að þetta verði samþ. eins og stjórn Samábyrgðarinnar leggur til.

* Frsm. (Páll Hermannsson): Það hefur verið til umr. og afgr. hér á hæstv. Alþ. frv. um rafmagnsmál, sem sé frv. um rafveitur ríkisins. Og hæstv. Alþ. hefur nú samþ. það frv. og gert að l. Í þeim l. er gert ráð fyrir því, að ríkið taki að sér að reka nokkurn hluta af rafmagnsmálunum, sérstaklega dreifbýlisins, þannig að ríkið taki að sér að leiða rafmagnið ,frá raforkustöðvum til þeirra staða, þar sem á að nota það, en síðan taki við félög, sem annist dreifingu rafmagnsins til notenda. Hér er svo á ferðinni annað frv., sem gerir ráð fyrir því, að rafmagn verði leitt frá Sogsvirkjuninni út til kauptúna í Árnessýslu og víðar, ekki á þann hátt, að ríkið takið það að sér, heldur á þann hátt, að til þess myndist félagsskapur, sem fái einkaleyfi um ákveðinn tíma til þess að leiða og selja rafmagnið til þessara staða og fái auk þess til þess sérstök hlunnindi, eins og t.d. undanþágu frá tekjuskatts- og útsvarsgreiðslu og enn fremur, að efni til þessa fyrirtækis verði undanþegið innflutningsgjöldum. Iðnn. hefur athugað þetta frv. og rætt um það við forstöðumann rafmagnseftirlits ríkisins, og hann leggur til, að þetta frv. verði samþ. Og n. álítur, að það sé rétt af þessari hv. d. að gera þetta frv. að lögum. Iðnn. gengur sem sé út frá því, að jafnvel þó að sú aðferð, sem l. um rafveitur ríkisins gera ráð fyrir, sé einna heppilegust almennt, þá geti þó staðið svo á, að það sé heppilegra eða réttara að þurfa ekki að bíða eftir þeim framkvæmdum, hvað þessum stöðum við kemur, sem kunna að verða í samræmi við þau l., heldur gefa mönnum þarna kost á því, án íhlutunar ríkisins að ná til sín rafmagni frá Sogsvirkjuninni. Það er vitað, að Árnesingar eru um nokkur ár búnir að vita um þessa stóru virkjun við Sogið án þess að geta notið hennar, og er ekki nema eðlilegt, að þeir vilji gera hinar ýtrustu tilraunir til þess að mega ná þaðan þessu afli sér til nota. Ég þarf svo ekki að segja um þetta frv. fleira fyrir hönd iðnn. annað en það, að n. ræður hv. d. til að samþ. það.

Fjmrh. (Jakob Möller) Hv. 2. þm. S.– M. talaði hér síðast og var allbyrstur gegn ranglæti húsaleigul., og vil ég sízt af öllu deila við hann um það, því að það er sjálfsagt viðurkennt af öllum, að slík l. hljóta samkv. eðli sínu að koma allmisjafnlega niður, og það er erfitt við því að gera. En þá er á það annað að líta, hvort á að meta meira þá almenningsnauðsyn, sem talin er vera til þess, að slík l. hafa verið sett, eða hagsmuna þeirra einstaklinga, sem verða fyrir barðinu á löggjöfinni í ýmsum tilfellum og að vísu mismunandi tilfinnanlega. Þessi hv. þm. ber hér fram brtt., sem miðast fyrst og fremst við hagsmuni eins manns, og er ekkert að því að finna, þó að einstök dæmi komi fram. En ef þessari löggjöf verður breytt með tilliti til einstaklinga, þá eru það vitanlega fleiri en þessi maður, sem koma til með að njóta þeirra breyt. Og ef á að fara að miða við hagsmuni einstaklinganna hvers út af fyrir sig, þá er ákaflega hætt við, að ekki muni verða komizt hjá því að hrófla við þessari löggjöf, áður en langt um líður. Hins vegar vil ég aðeins að þessu sinni vekja athygli hv. þd. á því, sem hér er sérstaklega um að ræða, því atriði, að þetta frv., sem hér hefur verið borið fram, er flutt eftir ósk atvinnumálaráðuneytisins, þ.e.a.s. sveitarstjórnarmálaráðuneytisins, í raun og veru aðeins til samræmingar á ákvæðum gildandi l. Það verður varla sagt, að það sé nokkuð nýtt, sem farið er fram á með þessu frv. L., eins og þau voru sett, eru þannig, að húsaleigunefnd er gefið leyfi til þess að samþykkja, að uppsögn á húsnæði megi eiga sér stað, þegar húseigandi vill leigja utanbæjarmanni, þegar sérstaklega stendur á, og þar er átt við það, ef utanbæjarmaður vegna starfa sinna, sem hann er skipaður til, verður að flytja til viðkomandi bæjar eða þorps, þar sem húsaleigul. gilda. M.ö.o., lögin, eins og þau voru, gera ráð fyrir, að það sé hægt að bjarga við nauðsyn aðfluttra manna, sem skipaðir eru í opinber störf og taka húsnæði á leigu, en hins vegar gera þau ekki ráð fyrir, að menn, sem hafa alveg sömu þörf til þess að flytja inn í sveitarfélagið, ef þeir kaupa húsið, fái sams konar rétt, þannig að l. í þeim tilfellum heimili uppsögn á leigusamningum vegna þarfa slíkra manna. Það er ekkert farið hér fram á annað en samræmingu á ákvæðum l. í þessu efni. Það, sem frv. fer fram á, er eingöngu það, að sá, sem undir slíkum kringumstæðum kaupir hús, geti komizt inn í húsið á sama hátt og maður, sem er utanbæjarmaður, í sömu kringumstæðum getur komizt inn í hús, sem hann leigir húsnæði í. En að vísu má segja, að það sé með tilliti til sérstaks tilfellis, að stofnað hefur verið til þessarar breyt, á l. En það eru þó ekki einstaklingsástæður, sem þetta verkar fyrir, heldur sú almenna nauðsyn, sem er á því, að opinberir starfsmenn geti komizt að starfi sínu þar, sem þeir eru skipaðir til starfs. Um hitt, sem hv. 2. þm. S. M. veik hér að og stefnir að með brtt. sinni, að takmarka verksvið húsaleigul. við bæi með ákveðna íbúatölu, þ.e.a.s. yfir 2000, þá náttúrlega mætti vel um þetta ræða. En ég hygg, að það verði varla sagt, að það atriði sé svo vel undirbúið sem æskilegt væri, til þess að fært geti talizt að gera þá almennu breyt. á l. Ég skal ekki segja, hvernig ástatt er í Neskaupstað í þessu efni, sem hv. þm. talaði sérstaklega um, hvort það kann að vera svo, að þar sé engin þörf vegna almennings á því að hafa þar í gildi slíka löggjöf. Það getur vel verið hugsanlegt, að þannig gæti verið ástatt í einhverju byggðarlagi, kauptúni eða kaupstað, að þessara l. sé ekki þörf. En ef svo er t.d. um Neskaupstað, þá lægi beinast við, að bæjarstjórnin þar sendi hæstv. Alþ. erindi um að undanþiggja kaupstaðinn því að verða að hlíta þessari löggjöf. Og án þess að slík tilmæli liggi fyrir, finnst mér nú ekki fært að gera þá breyt., sem hv. 2. þm. S.M. fer fram á. Það gæti breytt málinu, ef það að undangenginn rannsókn teldist óeðlilegt, að l. giltu á þessum stað. Ég vil svo að lokum vekja athygli á því, að það getur valdið mjög verulegum óþægindum, ef ekki og greitt fyrir því, að opinberir starfsmenn, ekki sízt læknar, sem eiga að flytja inn í héruð, þar sem þeim hafa verið veitt embætti, geti fengið húsnæði, og þeir verða af þeim ástæðum e.t.v. að hrökklast í burt aftur.

*Brynjólfur Bjarnason: Hæstv. fjmrh. sagði hér í ræðu sinni við þessar umr., að það væri misskilningur, sem ég hélt fram í ræðu minni, að hér væri í þessu frv. að ræða um nokkurt misrétti á milli opinberra starfsmanna, sem hefðu efni á því að kaupa sér hús á þeim stað, þar sem þeir taka við starfi sínu, og hinna, sem ekki hafa keypt sér hús. Hann sagði, að samkv. fyrirmælum 2. gr. 1. nr. 126 frá 9. des. 1941, van hægt að sjá svo um, að opinberir starfsmenn gætu fengið húsnæði, ef þeir flyttust til bæjar, þar sem l. gilda. þeirri gr. er bannað að leigja nema innanbæjarmönnum, en í 3. málsgr. segir, að þegar alveg sérstaklega stendur á, sé húsaleigunefnd (fasteignamatsnefnd) „heimilt að veita undanþágu frá ákvæðum þessarar greinar“. Ef þetta væri rétt hjá hæstv. ráðh., væri þessi lagasmíð algerlega óþörf, þá væri án hennar hægt að koma opinberum starfsmanni fyrir, og ekki yrði réttur hans minni, þótt hann eignaðist það hús, sem hann býr í. En undanþága „þessarar greinar“ á eingöngu við ákvæði greinarinnar sjálfrar og leysir því ekki undan skilyrðinu síðast í 1. málsgr. 1. gr., að sá, er húsnæðið vill fá, hafi verið orðinn eigandi hússins áður en 1. frá 9. des. 1941 öðluðust gildi. Það misrétti, sem ég benti á, að skapast mundi, ef frv. næði samþ., breytist á engan hátt við ummæli hæstv. ráðh. Ég álít, að ekki nái nokkurri átt að samþ. frv. eins og það er, því að þeim starfsmönnum hins opinbera, sem geta keypt sér hús, er þar mjög mismunað, en að öðru leyti úr engum hlut bætt. Frv. er borið fram í tilefni af vandkvæðum eins manns, og ég sé ekki betur en ríkið ætti að hafa einhver önnur ráð til að sjá honum eða því fólki, sem rýma þarf fyrir honum, fyrir húsnæði. Út frá þessu sjónarmiði ber ég fram þá skrifl. brtt. vil brtt. allshn. á þskj. 324, að hún orðist á þá leið, að úr verði ný 1. gr. frv.: „Í stað orðanna „15. júní 1942“ í 6. gr. l. komi: 15. júní 1943“ Bið ég forseta að leita afbrigða fyrir till.

* Frsm. (Magnús Gíslason): Herra forseti Ég tel ekki ástæðu til að fara að þrátta við hv. 2. þm. S.- M., enda hefur hæstv. fjmrh. tekið af mér ómakið að svara því helzta. Ég hef aldrei neitað því, að þessi l. gætu komið illa við marga húseigendur, en það kemur fyrir í mörgum öðrum tilfellum en þessum og ólíkum. Húsaleigunefnd gæti gefið mjög góðar upplýsingar um það. Í þessu dæmi fór salan ekki fram fyrr en l. voru gengin í gildi, svo að kaupandinn mátti vita, að hverju hann gekk og að hann gat ekki treyst því að losna við þá leigjendur sem í húsinu sátu. Hann hefur því ekki þá afsökun sem margir aðrir, sem í svipuðum vandræðum hafa lent. Ég get ekki séð, að rétt sé að samþ. brtt. hv. 2. þm. S.-M. Í mörgum smærri kaupstöðunum og þorpum eru húsnæðisvandræðin mjög mikil, að því er vitað verður. Engin leið er að gera víðtækar breyt. á l., að svo lítt athuguðu máli, og almenningsheill krefst þess, að þau séu í gildi enn um stund.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég get frætt hv. 1. landsk. um það, að þetta frv., sem ríkisstj. bað allshn. Nd. að flytja, er samið í stjórnarráðinu af einhverjum bezta lögfræðingi, sem þar er á að skipa, og hann segir í grg. þess, að undanþáguákvæði 2. gr. l. nr. 126 frá 1941 um leigu á íbúðarhúsnæði til utanhéraðsmanna séu í fyllsta samræmi við undanþáguákvæðið, - sem frv. fer fram á. Ég er sjálfur enginn lögfræðingur, og þótt ég hefði einhverja hvöt til. þess að koma fram sem lögfræðingur, gerist þess nú ekki þörf, og deildin mundi ekki mikið á því græða, þótt við hv. l. landsk. færum að deila um lagaskýringar.

Forseti (EÁrna): Ég tel, að hin skrifl. brtt. geti tæpast komið til atkv., eins og hún er orðuð, ef l. gr. hefur áður verið samþ., því að brtt. er við brtt., sem kemur til atkv. næst á eftir 1. gr.

Það. er rétt, - ef 1. gr. verður samþ., er brtt. þar með fallin.

*Ingvar Pálmason: Ég hef ekki heyrt allar umr., en ég heyrði, að hjá hæstv. fjmrh. gætti misskilnings á orðum mínum. Ég hef ekkert um það sagt í brtt. né annars staðar, að ekki geti verið um þau tilfelli að ræða, að almenningsheill krefjist, að gengið sé á rétt einstaklinga. En ég held því fram, að í smærri kaupstöðum sé gengið á rétt mikils fjölda einstaklinga að óþörfu, og það eigi ekki að haldast svo 

*Fjmrh. (Jakob Möller): Hv. 2. þm. S.- M. hefur ekki heyrt ræðu mína alla. Ég neitaði því alls ekki, að til væru staðir, sem mundu ekki hafa þörf fyrir þessa löggjöf. En dæmið, sem hann talar mest um, frá Nesi í Norðfirði, sannar einmitt, að þar eru mikil húsnæðisvandræði og brýn þörf á l., - ekkert sýnir, að þar sé hún minni en í Reykjavík. En um allan þann, fjölda staða, sem brtt. hans nær til, skortir upplýsingar, svo að ekki kemur til greina að samþ. hana að svo komnu máli. Upplýsingar, sem hann telur hafa skort frá þeim stöðum, þegar l. voru sett, liggja ekkert fremur fyrir nú. Hví var þessum hv. þm. það ekki ljóst þá þegar; að ekki var þörf á þessari löggjöf á stöðum með færri en 2 þús. íbúa? Hann segir e.t.v., að enginn þurfi að vera húsnæðislaus, ef honum stendur opið að byggja yfir sig. En þannig er það jafnt í Reykjavík sem kaupstöðunum, og málið er ekki leyst með því. Ég benti á í ræðu minni áðan, að ef kaupstaðirnir kringum land teldu sig ekki þurfa á þessari löggjöf að halda, mundu þeir láta heyra frá sér um það, og berist Alþingi raddir um það víða að, verður þetta undir eins tekið til athugunar.

*Ingvar Pálmason: Örstutt aths. Hæstv. fjmrh. telur sig mega ráða af dæminu, sem ég lýsti frá Norðfirði, að þar séu svo mikil húsnæðisvandræði, að ekki megi samþ. brtt. mína. Fleira færði hann ekki til sönnunar þeim vandræðum, og ætti mér þá að vera kunnugra en honum, hvað hæft er í þeim á þessum stað. Hv. andstæðingar mínir eiga eftir að gera hreint fyrir sínum dyrum með ljósum dæmum. Það er ágætt, ef nú á að fara eftir bendingum bæjarstjórna kringum land í stað þess, að við setningu þessara l. var ekki leitað til annarra en bæjarstj. í Reykjavík, samkv. hinni nýju reykvísku þingvenju. Ég veit, að það eru ekki þau rök, sem hæstv. fjmrh. væru eiginlegust, sem hann beitir nú gegn till. minni.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Frv. þetta var flutt í hv. Nd. af sjútvn. þeirrar d. Breyt. frá eldri l. eru ekki eins miklar og þær virðast vera, því að eldri l. eru upp tekin í heild, aðeins með nokkrum nauðsynlegum breyt. Ég tel rétt að geta þess, að sjútvn. Nd. mun hafa flutt þetta frv. að beiðni forstjóra samábyrgðarinnar. Það lætur að líkum, að þessi hafi þarfnazt endurskoðunar. Þegar l. um skyldutryggingu vélbáta voru sett fyrir nokkrum árum, var hér um óþekkta starfsemi að ræða og engin reynsla fyrir hendi. Ég tel það því gott, að I. hafa verið tekin til endurskoðunar. Sá galli er þó á, að ekki nema annar aðili þessa máls hefur þar höndum um farið, þ.e.a.s. samábyrgðin. Ég tel þó sjálfsagt, að flestar þær breyt., sem fyrir liggja, verði samþykktar. Tel ég ekki ólíklegt, að vélbátaútvegurinn muni í náinni framtið óska eftir meiri breyt. og lagfæringum á þessum l. Sjútvn. leggur því til, að frv. verði samþ. Hefur hún þó flutt nokkrar brtt. við frv., og skal ég nú víkja að þeim. Fyrsta brtt. n. er v ið 5. gr., að þar verði sett 50 þús. kr. í stað 30 þús. kr. Þetta ákvæði er um það, hve félögin megi hafa mesta tryggingu í eigin skipi. Verðgildi skipanna hefur, svo sem kunnugt er, stórum aukizt. Hækkun tryggingarinnar er því alls ekki í samræmi við verðlagshækkun skipanna. N. lítur svo á, að það sé ekki til þess að bæta hag félaganna að hafa þetta svo lágt. Hins vegar geta svo félögin að sjálfsögðu endurtryggt eins mikið og þau vilja, og fer það eftir því, um hve áhættusamar siglingar er að ræða. N. taldi því rétt að hækka þessa upphæð up í 50 þús. kr. Önnur brtt. n. er um það, að í stað orðsins „mál“ komi forði. - Þó að það orð sé ekki fallegt, hefur það þann kost, að það verður ekki misskilið. Hins vegar hefur orðið mál margar merkingar. Þriðja brtt. er við 29. gr. Þar er um nýmæli að ræða, að bæði félögin og samábyrgðin geti neitað skipstjóra um. skipstjórn, hafi hann gert 3 bótakröfur til félaganna. Það kann að vera, að nauðsynlegt sé, að setja varúðarreglur, ef álíta má, að tjón hafi orðið vegna trassaskapar skipstjórana, en þetta þykir okkur þó of langt gengið. Hugsum okkur, að skipstjóri hafi stýrt skipi í 25 ár. Það þarf ekkert að vera athugavert við það, þó að skip hans hafi orðið fyrir tjóni 6.–8. hvert ár. N. vill því bæta við, að miðað sé við eitt ár. Um þetta má deila, en n. vill fara varlega og ekki beita þessu - ákvæði, - nema mikil brögð séu að því, að skip sama skipstjóra verði fyrir bótaskyldu tjóni. Fjórða brtt. snertir svo Vélbátaábyrgðarfélag Vestmannaeyinga. Eins og menn muna, er það félag undan þegið þessum l., og hefur svo verið frá setningu þeirra. Hníga að því veigamikil rök. Þetta félag er um flesta hluti öðrum félögum fremra og á allan hátt fyrirmyndarfélag. Hefur þinginu því virzt sanngjarnt, að það vær í undanþegið þessum l. um 2 ár enn þá. Í þessum l. er svo ákveðið, að samábyrgðin geti ákveðið, hvenær þetta félag skuli hætta að njóta þessarar undanþágu. N. kann ekki við að ráðstafa frá Alþingi því, sem, það hefur ákveðið. N. er líka kunnugt um, að deilur hafa staðið á milli þessa félags og samábyrgðarinnar. N. vill ekki blanda sér í þær deilur á nokkurn hátt, né leggja nokkurn dóm á þær. En það er alveg auðséð, að ef þetta bráðabirgðaákvæði, eins og það er í frv., verður samþ., þá hefur samábyrgðin það alveg í hendi sér, og þá getur hún boðið bátaábyrgðafélögunum byrginn og sagt: Það er ekki lengur en mér sýnist, sem þú hefur undanþágu. Og ég tel það alls ekki rétt af hæstv. Alþ. að kippa nú til baka þeim rétti, sem þessu félagi hefur verið veittur. Þess vegna leggjum við til, að það standi í bráðabirgðaákvæðinu óbreytt, sem í l. er, og að þetta undanþáguákvæði gildi til ársloka 1944. Fleira er ekki í brtt. n. Og eins og ég hef lýst, þá eru þær ekki veigamiklar. Það eru tvær brtt., sem n. telur að máli skipti, sem er í fyrsta lagi 1. brtt. við 5. gr., því að n. telur, að það skipti nokkru máli, að ekki sé þrengdur kostur bátaábyrgðarfélaganna um það, hvað heimilt sé að taka ábyrgð á í einu skipi, sem lítil áhætta fylgir. Skilst mér, að það verði til þess að bæta hag þeirra, en ekki rýra. Í öðru lagi telur n., að nokkru máli skipti síðasta brtt. viðvíkjandi bátaábyrgðarfélaginu í Vestmannaeyjum, og n. leggur nokkra áherzlu á þá brtt. Hinar brtt. eru smávægilegar, en þó má segja um 3. brtt., að hún skipti nokkru máli; þar eru sett viðurlög, ef slys á skipum eða bátum verða óeðlilega tíð.