Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér fannst rétt að gera með örfáum orðum grein fyrir því, af hverju það var, að ég greiddi atkv. á móti þessu frv., en það stafar af því, að ég hef frá fyrstu tíð verið á móti þeirri skattlagningaraðferð að innheimta söluskatt af brýnustu lífsnauðsynjum almennings, eins og t.d. mat, vinnufötum, ljósi og hita, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Mér finnst hægt að tala um það að innheimta söluskatt af ýmsu, sem ekki tilheyrir frumþörfum manna, en með söluskatti viðreisnarstjórnarinnar er í raun og veru verið að draga af þeim fátæku bita og sopa, líkt og heylítill bóndi gerir við búfé sitt. Það voru til í mínu ungdæmi bændur, sem vanfóðruðu kýrnar og ærnar, en höfðu kannske stríðalda gæðinga sína inni við töðustall. Mér finnst atferli hæstv. ríkisstj. minna mig á slíka bændur. Verðbólgan og gengisfellingarnar hafa leikið alþýðu manna hér á landi grátt á undanförnum árum og nú hefur atvinnuleysið bætzt við. En samt heldur hæstv. ríkisstj. áfram að skara í verðbólguglæðurnar. Þetta frv. er sá skörungur, sem ég spái að æsi til nýs launastríðs, því eins og allir vita á almenningur ekki aðra leið, þegar hann hættir að geta borið þær byrðar, sem á veik bök eru lagðar, heldur en að heimta þá meiri laun. Mér er ljóst, að einhvern veginn þarf ríkisstj. að bæta upp tekjutapið af tollalækkuninni, sem nú hefur verið samþ. hér í þessari hv. d. Eðlilegast hefði verið að hækka beina skatta, þannig að hinir efnuðu bæru þar þyngstu byrðarnar, tækju á sig meginhlutann af því, sem nú þurfti að bæta við, í staðinn fyrir það, sem tapazt hafði með tollalækkununum. En með söluskatti, sem sífellt er verið að hækka og nær orðið til flestra lífsnauðsynja, borga þeir mest, sem flesta hafa til að fæða og klæða, eins og allir vita, en það fer oftast saman, að þeir eru fátækastir og hafa af minnstu að taka. Þetta er svo kunnugt, að það þarf varla að nefna það. Ríkisstj. þykist ætla að jafna þennan mun að einhverju leyti, þó ekki liggi nú fyrir neitt ákveðið um það frá henni, en maður hefur jafnvel heyrt, að það standi til að auka eitthvað við fjölskyldubætur og aðrar bætur til þess að draga á þann hátt e.t.v. eitthvað úr mestu erfiðleikum þeirra fátækustu. En um þetta liggur þó ekkert ljóst fyrir. Ég tel, að á því væri mikil þörf, þegar þetta frv. verður orðið að lögum eins og það liggur hér fyrir, að eitthvað yrði gert til þess að auka fjölskyldubætur, mæðralaun og aðrar slíkar bætur, örorku– og ellilífeyri, til þess að reyna að koma í veg fyrir, að þeir, sem þyngstar byrðarnar bera í sambandi við fjölskyldumál og í sambandi við þennan söluskatt, þyrftu ekki að fara eins illa út úr þessari löggjöf og mér virðist að hljóti að verða. Fjölskyldubætur eru t.d. núna ekki nema liðlega 4.000 kr. fyrir hvert barn. Við vitum, hversu lítill hver þúsund króna seðillinn er, þegar á að fara að nota hann og þessar bætur tel ég að þurfi að hækka verulega. Hámarkslaun verkamanna með 8 tíma vinnu á dag yfir árið eru, held ég, ekki há. Ég held, að þau hljóti að hrökkva skammt, þó fjölskyldan sé ekki nema 4–5 í heimili, hvað þá ef fleiri eru. Verkamaður með 8 tíma vinnu getur kannske komizt í 150 þús. kr. tekjur yfir árið, ef alltaf er stöðug vinna. Það er ekki hægt að fara hart með þessar tekjur, til þess að þær geti hrokkið fyrir lífsþörfunum. Ég hygg, að 4 manna fjölskylda þurfi um 100 þús. kr. fyrir fötum og mat, ef sparlega er með farið. Þá sjáum við, að af því eru teknar 11 þús. í söluskatt. Maðurinn verður að borga af þessari litlu upphæð 11 þús. kr. í söluskatt af matnum og fötunum. Mér er ljóst, að söluskattur er mjög þægileg skattlagningaraðferð fyrir ríkisstjórnir og líka þá, sem eru efnaðir. Þeir komast vel út úr sínum sköttum á þennan hátt. En ég held, að þessi skattlagningaraðferð verki alveg eins og mölur í tekjum þeirra fátæku. Ég man nú vel eftir því, svo gamall er ég, að einu sinni var Alþfl., sem er annar stjórnarfl. núna, mjög mikið á móti óbeinum sköttum. Hans talsmenn töluðu um það á sinni tíð, að byrðarnar ættu þeir að bera, sem breiðust hefðu bökin. Þetta var nú á þeim dögum, þegar ég var ungur og þótt ég væri aldrei Alþýðuflokksmaður, þá hlustaði ég vel á það, sem fram fór og var hrifinn af þessari kenningu og taldi hana réttláta. Nú hefur þetta mjög breytzt hjá þessum flokki og nú tekur hann þátt í því að dreifa sköttunum aðallega á þá, sem veikasta hafa aðstöðuna til þess að bera þá. Þetta tel ég mjög illa farið og ég harma það, að Alþfl. skuli hafa farið út á þessa braut. Nú eiga veiku bökin að bæta á sig, en hin breiðu ekki að sama skapi, skv. því frv., sem hér liggur fyrir. Mér finnst alltaf, að með söluskatti sé líkast því sem læðzt sé að skattborgurunum með lævíslegum hætti, eins og þegar veiðimaður læðist í hentugt færi við fórnardýr sitt. Þannig kemur þessi leiðinlegi skattur mér fyrir sjónir. Það er svo illt að vara sig á honum. Maður veit miklu betur um skattinn sinn, ef maður fær hann sér á gjaldseðli, en þessi söluskattur, hann grípur inn í allt, sem maður kaupir. Þess vegna er erfitt fyrir almenning að vara sig á þessum skatti og engin leið er að komast undan honum auðvitað, þar sem hann leggst á brýnustu lífsnauðsynjar. Nú er hann t.d. kominn á hvern bita og sopa, nema mjólkina. Árni Óla rithöfundur segir frá því í bók, sem hann hefur nýlega skrifað um Viðeyjarklaustur, að bændum þótti illt að búa undir osttollinum illræmda, sem lagður var á bændur hér í nágrenni Viðeyjarklausturs til þess að fæða munkana og halda klaustrinu uppi. Og það fór nú þannig, að þessi tollur fór með tímanum að gjaldast illa. Munkarnir létu þó nokkuð koma í staðinn fyrir skattinn. Þeir báðu fyrir sálum þeirra, sem skattinn áttu að greiða. En mér er ekki kunnugt um það, að ríkisstj. biðji fyrir þeim, sem söluskattinn eiga að borga, frekar en aðra skatta, þannig að henni ferst miklu verr en munkunum, þó að þetta væri illur og óréttlátur skattur. Það er nú einn höfuðgallinn á söluskattinum, að ríkið, sem á að njóta hans, býr ekki svo um hnútana, að skatturinn, sem hinir snauðu hafa verið píndir til þess að borga, komi örugglega allur til skila. Það eru af mjög mörgum taldar miklar líkur til þess, að svo sé ekki, hann skili sér ekki að fullu og hefur það komið fram í umr. um þetta mál á Alþ. En valdhafarnir vilja ekki gera öruggar ráðstafanir til innheimtunnar. Það kann að vera, að það séu ýmsir erfiðleikar á því, að gera þessar ráðstafanir alveg fullkomlega öruggar, en ég hygg þó, að með þeirri till., sem að vísu var samþ. hér áðan, en er þó ekki nema heimildartill., um peningakassa í viðskiptafyrirtækjum, þar sem söluskatturinn er greiddur um leið og viðtakandi vörunnar greiðir hana, þá sé mikið öryggi í því fólgið. Og ég vil vonast til þess, að hæstv. fjmrh., sem ég er alveg sannfærður um að vill ná skattinum í ríkiskassann, geri nú sitt til þess að þessi leið verði prófuð. Ríkisstj. hefur viljað treysta á þegnskap allra þeirra mörgu manna og aðila, sem eiga að standa skil á skattinum til ríkisins. Ég efa alls ekki, að það eru margir, sem eru þessa trausts verðir, en það væri ekkert óeðlilegt að mínum dómi, ef miðað er við kunnan mannlegan breyskleika, þó að ekki væru allir, sem gætu staðizt þá freistingu, sem því er samfara, að meðhöndla fé hins opinbera eins og sína eign, þegar það er tiltölulega auðvelt án þess að upp um það þurfi að komast. Þess vegna er það ákaflega áríðandi að mínum dómi og gerir mönnum léttara að greiða skattinn, ef það er nokkurn veginn örugglega tryggt, að hann geti komizt til skila þangað, sem hann á að fara, í ríkiskassann. Söluskattur í svo stórum mæli sem nú er orðið um að ræða hér, eftir að þetta frv. verður að l., hann er, – eins og ég hef áður vikið að, – mjög óréttlátur gagnvart hinum fátæku í landinu og því hættulegri fyrir þá, þegar verðbólga er hraðfara og gengisfellingar stórstígar og tíðar, eins og hér hefur átt sér stað á síðasta áratug. Reynslan er yfirleitt sú, að fátæka fólkið, sem er meiri hluti þjóðarinnar og það líklega mikill meirihluti þjóðarinnar, það mætir tekjuskerðingu og skattpíningu með sífellt auknum sparnaði, um aðrar leiðir er ekki að ræða fyrir þetta fólk. Þessi sparnaður gengur m.a. og kannske aðallega út á það að spara fæðið, sem fólkið þarf. Það fer að kaupa fæðu, sem er ódýr, en getur þó veitt því saðningu í bili. En hins er þá auðvitað ekki gætt, sem ekki er von, að þá sparar það sér þær fæðutegundir, sem mest og bezt næringargildi hafa inni að halda og nauðsynlegastar eru fyrir heilsuna, fyrir líkamann. Það er gömul reynsla, að þessi sparnaður bitnar fyrst og fremst á hinum innlendu landbúnaðarvörum, kjöti, smjöri, nýmjólk, rjóma o.fl., eins og komið hefur fram í þessum umr. og ég veit af nokkurri þekkingu að er fullkomlega rétt, salan á þessum vörutegundum hefur minnkað. Og það er reynslan, að þess gætir alltaf fyrst, að fólkið fer að spara þessar vörur, þegar harðnar í ári og tekjurnar minnka. Þetta hygg ég, að geti haft mjög alvarlegar afleiðingar, bæði í sambandi við heilsufar þessa fólks, sem ekki getur veitt sér að kaupa þessar hollu fæðutegundir, sem landið gefur af sér og um leið fyrir hina láglaunuðu bændastétt, sem má þola það, að tekjur hennar skerðist enn. Við slíku er hún ekki búin. Hún þyrfti fremur á því að halda, að markaðir örvuðust fyrir hennar framleiðslu. Ég er mjög sammála því, sem fram kemur í nál. 2. minni hl. fjhn., að það hefði nú í sambandi við EFTA–aðildina átt að taka allt tekjuöflunarkerfi ríkisins til endurskoðunar og hafa við þá athugun það að grundvallarreglu, að helztu lífsnauðsynjar yrðu sem minnst og helzt ekkert skattlagðar. Ég er viss um, að með því móti mundi hagur ríkisins og þjóðarheildarinnar vera bezt tryggður og þá væri helzt von um frið og kyrrð í þessu landi. Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. með lengra máli og læt máli mínu því lokið.



Herra forseti. Ég boðaði það við 2. umr. málsins, að ég mundi e.t.v. við 3. umr. freista þess að bera fram brtt. við frv. um söluskattinn. Það fór svo sem ég hugði, að felldar voru allar þær till., sem í þá átt gengu að takmarka söluskattsinnheimtuna, létta henni af brýnustu nauðsynjum, en hins vegar var samþ. till., sem heldur ætti að drýgja tekjur ríkissjóðs af söluskattinum, þ.e.a.s. kassatillagan, sem ég lét í ljós furðu mína yfir áðan, að ekki fengist samþ., hversu oft sem hún væri borin fram, þar sem hún væri þó líkleg til þess að stuðla að því, að söluskatturinn skilaði sér betur til hæstv. fjmrh. Hann hefur sennilega lagt þarna líknarhöndina á að bjarga þessu í land og setur svo upp kassana og notar sjálfsagt heimildina til þess að draga þarna meiri björg í bú. Mín till. er aðeins um það, að 1. gr. frv. breytist á þann veg, að í stað orðanna: 11%, komi 9 1/2%. Þetta eru lágar tölur, sem þarna eru nefndar í þessari till., en þær þýða það þó samt, ef till. hlýtur samþykki, að söluskatturinn lækkar um nokkur hundruð millj. kr. Samt sem áður ætti hann að standa vel undir þeim skakkaföllum, sem ríkissjóður verður fyrir af lækkun tolla skv. tollskránni, eins og hún hefur verið afgreidd. Ég legg þessa till. fram, herra forseti, og óska þess, að leitað verði afbrigða um hana, þar sem hún er bæði of seint fram komin og skrifleg.



Herra forseti. Við leggjum hér fram brtt. við þetta lagafrv., og ásamt mér flytja hana hv. 5. þm. Austf., Vilhjálmur Hjálmarsson, hv. 3. þm. Vesturl., Halldór E. Sigurðsson, og hv. 2. þm. Suðurl., Ágúst Þorvaldsson: „Á eftir 1. gr. komi ný gr. svo hljóðandi: Á eftir orðinu „nýmjólk“ í 2. tölul. 6. gr. 1. komi: smjör, ostur, skyr, kjöt, kartöflur.“ Ástæðan fyrir því, að við leyfum okkur að bera þessa brtt. fram, ætti að vera öllum hv. þm. augljós. Það er auðséð, að ef þessari stefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur og er að taka hér upp, verður framfylgt á þann veg, sem manni sýnist, þá er alveg sýnilegt, að það er verið að knýja fram á næstu árum neyzlubreytingu hjá þjóðinni. Eins og hv. þm. sjá, þá hlýtur þessi söluskattshækkun að valda töluvert miklum framleiðslukostnaði á landbúnaðarvörum. Því hefur að vísu verið heitið að greiða niður hækkunina eða sem svarar hækkun á smjöri og dilkakjöti, en ekki á öðrum vörum. Framleiðslukostnaðurinn hækkar t.d. töluvert mikið í sambandi við vélaliðinn, sem er orðinn ákaflega hár hjá bændunum. Í tollskránni, sem var afgr. hér á dögunum, voru varahlutir ekki í þeim lið, sem ákveðið var að lækka. Þess vegna kemur söluskattshækkun á þennan lið. Síðan hefur það skeð, að það hefur verið rýmkað um verðlagsákvæði á varahlutunum og að undanförnu hafa þeir hækkað. Það er líka sýnilegt, að viðgerðarþjónustan hlýtur að hækka, kaupið hlýtur að stórhækka á næstu mánuðum, og þetta verður til þess að hækka landbúnaðarvörurnar. Hv. 5. þm. Austf., Vilhjálmur Hjálmarsson, hann sýndi fram á það glögglega hér áðan, hvernig söluskattshækkunin, sem kemur á jarðýturnar, verkar til hækkunar á alla ræktun. Þetta sýnist kannske ekki vera svo ákaflega há upphæð, 3 1/2%, en þessar vélar eru svo dýrar, að þessi skattur á hverja vél nemur á milli 100 og 200 þús. kr. Ég gat um það áðan, að þetta mundi, þegar til lengdar léti, knýja fram neyzlubreytingu. Það er enginn vafi á því, eins og hefur komið fram hér í umr., að annaðhvort verður á næstu árum að lækka tollinn frá öðrum ríkjum en EFTA–ríkjunum, eða þá að innflutningurinn breytist, hann vex frá EFTA–þjóðunum og minnkar frá öðrum þjóðum. Þetta þýðir það, að tolltekjurnar hljóta að minnka. Af því leiðir svo, að ef innheimta á til sameiginlegra þarfa þjóðfélagsins, þá þarf söluskatturinn að hækka enn meira, en nú er reiknað með. Og ef landbúnaðarvörurnar hækka meira en iðnaðarvörur, sem eru innfluttar og hægt er að neyta í staðinn fyrir landbúnaðarvörur, þá er það auðséð, að þessara vara verður neytt í mjög auknum mæli, en þjóðin minnkar neyzlu hinnar hollu og góðu framleiðslu landbúnaðarins, eins og átt hefur sér stað á undanförnum árum. Hæstv. fjmrh. hvatti mjög til þess áðan að fella þær till., sem voru lagðar fram af hv. minni hl. fjhn. Ég held, að hæstv. fjmrh. ætti að athuga, hvað hann er að gera og hvernig þetta gæti orðið til þess að breyta ýmsu í okkar landi. Hann er fulltrúi bænda á Norðurlandi og lágtekjumanna. Hann má ekki gleyma því, að hann er ekki eingöngu hæstv. fjmrh., hann er líka fulltrúi þeirra. Og það er enginn vafi á því, að þessi mál mun bera á góma fyrir næstu kosningar og það mun verða bent á það, til hvers það muni leiða, ef þessi stefna verður knúin fram. Það hefur verið rætt um það hér í umr., að í sjálfu sér segi vísitalan lítið um það í raun og veru, hvernig þetta muni verka. Ég var að athuga Hagtíðindin áðan og þar kemur fram, að í nóvember er vísitala matvöru 142 stig, en kaupgjaldsvísitalan er tæp 29% af því og þegar maður fer að athuga það, að í raun og veru fer mikill hluti þeirra ráðstöfunartekna, sem stór hluti þjóðarinnar hefur nú, til þess að kaupa matvöruna, þá sjáum við nokkuð, hvernig þetta allt verkar. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. komi hér upp á eftir og segi: Þetta væri náttúrlega gott, ef væri hægt að gera þetta, en ríkiskassinn bara þolir það ekki. Það þarf þá einhvern veginn að fá tekjur á móti. – En ef maður fer að athuga, hvað söluskattshækkunin muni nema miklu annars vegar og hins vegar hvað tollalækkanirnar muni nema miklu, þá sést, að tollalækkanirnar munu nema eitthvað innan við 500 millj., en söluskattshækkunin milli 800 og 900 millj. kr. En þessar till., sem við fjórmenningarnir berum hér fram, mundu ekki hafa áhrif á nema sem svarar 100 millj., þannig að út af fyrir sig er enginn vandi að koma því heim og saman, að sá söluskattur, sem á að innheimta, mundi samt sem áður nema hundruðum millj. kr. fram yfir tollalækkunina. Hæstv. fjmrh. talaði um það hér áðan, að það mundi verða ákaflega erfitt að koma á hinu svokallaða kassafyrirkomulagi við að innheimta söluskattinn og benti á, að það væri víða, sem ekki væri um staðgreiðslu að ræða, t.d. hjá kaupfélögunum. Ég er alveg viss um það, að það er enginn vandi, ef vilji væri fyrir hendi hjá hæstv. fjmrh., að komast fram hjá þeim þröskuldi. Það var mér mjög mikið gleðiefni, að þessi till. skyldi hljóta samþykki hér áðan og ég vona, að einhverjir af fulltrúum bænda og láglaunastéttanna hafi nú þrek í sér til þess að samþykkja þessa till., sem við höfum borið fram. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mikið, en þó er rétt að athuga, hvernig verðlagið hefur breytzt á undanförnum árum og það sýnast nú vera horfur á því, að það muni halda áfram að hækka, t.d. á matvörunum, með ekki minni hraða en undanfarið, hvorki innlend matvælaframleiðsla né sumt af hinni erlendu. Mig langar til þess að rifja það aðeins upp, hvernig þróunin hefur verið á tímabilinu frá 1958 og fram að áramótunum síðustu. T.d. hefur kaffið hækkað um 276%, molasykurinn um 240%, strásykurinn um 250%, hveitið um 580%, haframjölið um 819%, hrísgrjónin um 665% og rúgbrauð um 300%. En á þessum sama tíma hefur nýmjólkin hækkað um 233%, smjörið um 237%, rjómi um 244%, súpukjöt um 307%, saltkjöt um 330%, hangikjöt um 272%, ýsa um 471% og saltfiskur um 444%. Vísitala byggingarkostnaðar hefur á sama tíma hækkað, – eftir því sem þessir vísu menn reikna nú út og ég hef ástæðu til að ætla, að það sé nú kannske ekki alveg allt toppreiknað, – um 219%, en kaupgjaldið hefur hækkað um 190% á sama tíma. Þannig er nú útkoman. Og enn á að fara að gera ráðstafanir til þess að breikka enn þá það bil, sem er á milli verðlagsins og kaupgjaldsins. Hvernig dettur mönnum þetta í hug? Herra forseti. Ég verð að leggja þetta fram sem skriflega till., þar sem ekki vannst tími til að prenta þskj. og þar sem þetta er of seint fram komið, óska ég eftir því, að afbrigða verði leitað um till.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv., Hannibal Valdimarsson, hefur flutt hér till. til breyt. á 1. gr. frv. um það, að í stað þess, að söluskatturinn verði ákveðinn 11%, verði hann ákveðinn 9 1/2, en það jafngildir 2% hækkun á söluskattinum frá því, sem nú er. Ég er andvígur því, að söluskatturinn verði hækkaður um 3 1/2%, og einnig því, að hann hækki um 2%. Ég tel, að till. í þessa átt gefi aðeins það í skyn, að sá, sem hana flytur, geti hugsað sér það, að söluskattsprósentan verði sú, sem lagt er til í till. hans. Þær brtt., sem við hér í minni hl. fjhn. fluttum við frv., voru um að bæta nokkrum nýjum gr. við gildandi lög, sem allar miða að því að lækka þann söluskatt í innheimtu, sem er nú samkv. lögum og miða að því að gera innheimtuna á söluskatti öruggari en hún hefur verið. Við fluttum hins vegar enga till. um 1. gr. frv., sem beinlínis fjallar um ákvörðun söluskattsins, en þar er afstaða okkar sú, að við erum á móti þessum söluskatti. Ég tel, að það sé ekki á neinn hátt hægt að skilja till. sem þessa á annan veg en þann, að sá, sem hana flytur, vilji á óbeinan hátt viðurkenna, að það sé réttmætt að hækka söluskatt um 2%, en of mikið að hækka hann um 3 1/2, m.ö.o. að það sé réttmætt að hækka söluskattinn nokkurn veginn til jafns við það í krónum talið sem tollalækkuninni nemur. Ég skil mæta vel tilfinningar hv. 9. þm. Reykv. í þessum efnum, með tilliti til þeirrar afstöðu, sem hann hefur tekið til þessa máls, en það breytir ekki afstöðu minni til þess. Ég get ekki tekið þátt í að greiða atkv. með till. sem þessari. Ég vil t.d. benda á það, að ekki hefur þessum hv. þm. né öðrum dottið í hug, þegar hér hafa legið fyrir till. um að lækka gengi krónunnar um svo og svo mörg prósent, 40% í sumum tilfellum, að flytja þá till. um, að lækkunin skyldi vera 35%. Það hefur að vísu einu sinni komið fyrir, að einn hv. þm. hafði beinlínis lagt til, að gengislækkunin yrði minni. En hann ætlaði sér og lýsti því yfir, að hann mundi standa með slíkri till. og standa að slíkri gengislækkun. En ég vildi í þessum efnum spyrja hv. þm.: Hvernig stendur á því, að hann flytur hér ekki till. um það, að eignarskattur skuli hækkaður um 500 millj. kr., eins og hann benti á í umr., að hægt væri, í staðinn fyrir að fara þessa söluskattshækkunarleið? Af hverju kemur hann ekki með þá till.? Nei, afstaða okkar Alþb.–manna til þessa frv. er sú, eins og komið hefur fram í þessum umr., að við erum á móti söluskattinum og algerlega á móti allri þeirri hækkun á honum, sem felst í þessu frv. og 1. gr. frv. fjallar um. Við viljum ekki á neinn hátt taka undir það, að við séum eins og að gefa í skyn að við gætum sætt okkur við hálfa hækkun. Það gerum við ekki. Við munum því ekki taka þátt í atkvgr. um þessa brtt. hv. þm. og teljum enda að það sé rétt, að þeir einir greiði atkv. um hana, sem vilji gefa það í skyn, að þeir geti sætt sig við þessa hækkun á söluskattinum. Aðrar brtt., sem hér hafa komið fram og miða að því að lækka gildandi söluskatt, mun ég styðja, en þessa till. get ég ekki stutt af þeim ástæðum, sem ég hef nú greint, og mun því ekki taka þátt í atkvgr. um hana.



Herra forseti. Eitt af boðorðum og loforðum í bókinni „Viðreisn“ frá 1960 var að afnema tekjuskatta á þurftarlaun. Þar er og getið um nýjan söluskatt. Þá voru sett þau lög um söluskatt, sem nú er verið að breyta og ekki í fyrsta sinn. Þau gerðu ráð fyrir 3% söluskatti. Árið 1964 beitir svo ríkisstj. sér fyrir því að hækka söluskattinn í 7 1/2%, og núna á þessu ári erum við með nýtt frv. í höndunum frá þessari sömu hæstv. ríkisstj. um að hækka söluskattinn í 11%. Til hliðar við þetta hafa svo verið gerðar ýmsar smátilfærslur. Það hefur verið hætt að undanþiggja póst og síma söluskatti og það hefur á tímabilinu verið byrjað að leggja söluskatt á soðninguna o.fl. Svo er gefið í skyn, eins og ég vék að áðan, við 2. umr., að von sé á meiru. Ég veit nú ekki, hvað er skerfur til þess að auka dýrtíð í landinu og verðbólgu, ef það er ekki þetta, því svona aðgerðir geta ekki annað en ýtt undir kaupkröfur og það fremur en flestar aðrar ráðstafanir, vil ég segja, því að lægst launuðu stéttirnar geta ekkert annað gert, en að auka sínar kaupkröfur, þegar stjórnarvöldin standa að málum á þennan hátt. Eins og ég gat um við 2. umr., hef ég og fleiri hv. þm. enn flutt brtt. við söluskattsfrv., nú við 3. umr. Við viljum með því freista þess að fá fram hluta af því, sem fólst í þeim brtt., sem við fluttum hér þrír úr minni hl. fjhn. Ég ætla ekki að bæta neinu við þann rökstuðning, sem hv. 1. flm. bar hér fram fyrir þessum brtt. Ég held, að hv. þdm. ættu vel að athuga það, hvort ekki er nú gerlegt, að reyna þó þessa tilhliðrun. Áhrif þess yrðu á ýmsan hátt til bóta, þau mundu væntanlega örva söluna og þá um leið spara útflutningsbætur og það sem er þó mest um vert að mínum dómi, að svo langt sem þau næðu mundu þau létta undir með þeim sérstaklega, sem flesta munna hafa að seðja. Ég vil árétta það, sem ég sagði við 2. umr., að mér virðist ekki hafa komið nægilega skýrt fram í málflutningi hæstv. ríkisstj., hvað það er, sem hún telur, að mæli með þessari skattheimtu, frekar en skattheimtu í einhverju öðru formi, hvað það er, sem að hennar dómi rennir stoðum undir það, að þessi aðferð sé sú bezta, eins og á stendur. Mér fannst ekkert af þessu koma fram í ræðu hæstv. fjmrh. við 2. umr. málsins. Meginuppistaðan í hans rökum fyrir söluskattsfrv. fannst mér nánast aðeins vera þetta tvennt, að það vantar í kassann og það er miklu hærri söluskattur á Norðurlöndum. Hæstv. ráðh. svaraði engu þeim aths., sem ég beindi til hans við 2. umr. og ég vil enn ítreka þær og leyfi mér að vænta þess, að hæstv. ráðh. sjái ástæðu til þess að gefa okkur nánari skýringar, t.d. á þessum samanburði sínum við Norðurlönd. Ég get rifjað það upp, sem ég sagði áðan og enn hefur komið fram hér, að það er talið, að á tímabilinu 1958-1969 hafi þróunin í verðlags– og kaupgjaldsmálum annars vegar orðið sú, að tímakaup í dagvinnu hafi hækkað um 190%, en helztu innlend matvæli að hinu leytinu hækkað um 233-441 % og nokkrar helztu erlendu neyzluvörurnar frá 278-819%. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. vilji nú bera þetta saman við þróunina á öðrum Norðurlöndum, sem hann sífellt vitnar til, þegar talað er um upphæð söluskattsins. Er að finna þar einhverja hliðstæðu? Eða er þróunin þar eiginlega alveg gagnstæð við þetta? Mér finnst það alveg lágmark, að hæstv. ráðh. reyni að gera grein fyrir þessu. Og ef hann getur ekki fært sterk rök fyrir því, að þróunin í kaupgjalds– og verðlagsmálunum sé hliðstæð á hinum Norðurlöndunum, hliðstæð því, sem hér hefur gerzt, þá finnst mér það algerlega ómerk orð, að bera saman prósentuupphæð söluskattsins hér og þar, ef þjóðir þeirra landa búa við allt, allt aðra þróun í kaupgjaldsog verðlagsmálum heldur en við búum við nú í dag. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. ráðh. og biðja hann að greina okkur nokkru nánar frá því: Hvaða rök eru fyrir því, að nota þessa skattaaðferð í svona ríkum mæli, eins og hér er um að ræða, fremur en einhverja aðra aðferð? Það kemur t.d. ekkert fram um þetta í aths. með þessu frv., ekki eitt einasta orð, sem rökstyður það, að þessi aðferð sé sú eina rétta. Og ég vil bara spyrja: Er þetta hægt? Er það hægt að moka mörg hundruð millj. kr. álögum á almenna neyzlu í landinu eins og nú er ástatt, án þess að færa fram nokkurn rökstuðning fyrir því, að þessi leið sé betri en aðrar leiðir? Ég ætla ekki að fara að endurtaka það, sem ég sagði hér við 2. umr. um það, hversu launþegar og hinn almenni neytandi og sérstaklega stóru fjölskyldurnar eru undir það búnar að mæta þessum álögum. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það. Ég aðeins vitna til þess, sem ég sagði þá. Að minni hyggju er það raunar margt, sem mælir gegn svona háum söluskatti hér, en kannske eru meginatriðin tvö: Annars vegar það, að reynst hefur töluvert erfitt að ná fullum árangri í álagningu og innheimtu söluskattsins, og það er álitið, að mjög týnist af honum á leiðinni í ríkiskassann. Og það held ég, að allir hljóti að vera sammála um, að sú hætta vex, en minnkar ekki, þegar skatturinn er stórhækkaður, hækkaður um 50%. Ég endurtek það, sem ég sagði hér við 2. umr., að ég álít, að það sé allt of lítið gert af því með ákvæðum frv. að herða eftirlit með innheimtu skattsins. Það er búið að sýna sig nú, að það eru fleiri þeirrar skoðunar, en við stjórnarandstæðingar. Það vekur áreiðanlega eftirtekt, sem gerðist hér áðan, að stjórnarandstæðingum barst liðsauki, sem nægði til þess að samþykkja till. um sérstaka kassa í söluskattsskyldum búðum. Það fer ekki fram hjá mönnum, að það eru fleiri en við í stjórnarandstöðunni, sem telja, að hér sé þörf róttækari aðgerða til að tryggja innheimtu söluskattsins heldur en felast í ákvæðum frv., eins og það var lagt fram af hálfu hæstv. ríkisstj. Þetta álít ég, að sé annað meginatriðið, sem mælir gegn því að stórhækka söluskattinn. Hitt atriðið er svo það, sem ég hef margtekið hér fram og er langþyngst á metum í mínum huga, að enginn skattur leggst þyngra á stærstu fjölskyldurnar, eða m.ö.o. á þá, sem erfiðast eiga um vik að borga hann. En vissulega er það margt fleira, sem mælir hér í gegn og áður hefur raunar verið rakið ýtarlega. En samt sem áður, þrátt fyrir harða gagnrýni, eru litlir tilburðir til þess af hálfu hæstv. ríkisstj. að rökstyðja það, að einmitt þessi aðferð sé sú eina rétta aðferð, sem nú bar að beita, þegar innheimta þurfti með nýjum hætti fé í ríkiskassann. Úr því að ég fór að beina þessum spurningum til hæstv. fjmrh. og hann svaraði ekki neinu við 2. umr., þá vil ég enn leyfa mér að spyrja: Hvað átti hann við í fjárlagaræðunni, þegar hann talaði um það, að komið gæti til mála, um leið og söluskattur væri hækkaður, að nota þá tækifærið til að afnema ýmsa leiða smærri skatta, sem óheppilegir væru og bökuðu óeðlilega fyrirhöfn? Ég hef ekki orðið var við það, að neitt afnám slíkra gjalda hafi átt sér stað eða sé fyrirhugað í sambandi við þessa söluskattshækkun, sem hér er verið að ræða um í kvöld. Ég hef ekki orðið var við það. Og ég vil spyrja: Er það kannske ætlunin á næsta reglulegu Alþ. að gera þá gangskör að því að framkvæma þetta og kannske einhverjar aðrar breytingar í þá átt að hækka enn söluskattinn frá því, sem nú er ákveðið, þegar hann skal hækka í 11%? Mér finnst eðlilegt að spyrja um þetta nú. Það var áreiðanlega tekið eftir þessum ummælum hæstv. ráðh., þegar hann flutti sína fjárlagaræðu. Hitt er kannske heldur mikil hnýsni, ef maður spyrði um það nú við þessa umr., hvort hæstv. ríkisstj. hafi nokkuð hugleitt það, á hvern hátt hún ætlar að mæta því, þegar næst verða lækkaðir tollar vegna inngöngunnar í EFTA. En vissulega gæti verið fróðlegt að heyra eitthvað um það nú. En alveg sérstaklega held ég, að ástæða væri til þess við þessa umr., áður en hv. d. afgreiðir þetta mál frá sér, að hæstv. ríkisstj. gerði okkur svolítið gleggri grein fyrir því en áður, hvers vegna hún hefur talið rétt að velja einmitt þessa leið til skattlagningar.



Herra forseti. Mér fannst vel til fundið af hv. 2. þm. Sunnl. að minnast á ostatollinn, sem menn urðu í gamla daga að borga til Viðeyjarklausturs, því að hér er líka um ostatoll að ræða, söluskatt af osti eiga menn að greiða. En nú er komin fram brtt. við frv. frá nokkrum þm. um að afnema þennan ostatoll, þ.e.a.s. taka ost undan söluskatti. Hv. þm. drap á það, að menn hefðu fengið dálítið í staðinn í gamla daga, er munkarnir báðu fyrir sálum þeirra manna, sem borguðu ostatollinn. Ekki veit ég, hvort þessi brtt. er sprottin af því, að þm. vantreysta hæstv. fjmrh. til að gera það sama, ef ostatollur þessi á að haldast og það lái ég þeim ekki, því að bænakvak heyrir ekki undir fjmrh. Ég held, að það hljóti að heyra undir kirkjumálaráðh. Þess vegna er ekki við því að búast, að hæstv. fjmrh. láti mönnum neitt í té fyrir ostatollinn. En sleppum þessu. Mig langar til að koma með fsp. til þeirra hv. þm., sem áttu sæti í fjhn.: Bar það aldrei á góma að hafa söluskattinn misháan og draga þar með úr því ranglæti, sem láglaunafólk verður fyrir og söluskatturinn veldur, þegar hann leggst jafnt á allar nauðsynjar? Ég vil líta svo á, að það séu möguleikar til þess að hafa söluskatt misháan eftir því, hverjar vörurnar eru. Ég skal játa það, að það þarf nokkurn undirbúning að slíkum tillöguflutningi, en það nálgast þó nokkuð það fyrirkomulag, sem hefur verið á tollum, því þeir hafa verið misháir eftir því, hverjar vörurnar voru. En ég hef engan mann heyrt minnast á það, að þetta hafi nokkurn tíma borið á góma, en það hefði sannarlega verið mikill ávinningur að því að hafa söluskattinn misháan, engan á einstaka vörutegundum, lágan á öðrum, en þeim mun hærri á þeim, sem miður nauðsynlegar teljast. Það vekur athygli mína, að ekki einn einasti ræðumaður, sem ég hef hlustað á, hefur minnzt á þetta. Ég hef reyndar heyrt því fleygt, að það sé erfitt í framkvæmdinni við innheimtu skattsins, en það á ég ákaflega erfitt með að skilja, því að væntanlega verður eitthvert eftirlit með því, hvort neytendur njóta þessara tollalækkana, sem fyrirhugaðar eru og þá yrði líka að hafa eftirlit með því, hvort verðlagið á vörunum væri í samræmi við það, sem söluskatturinn er á hverri vörutegund fyrir sig. Annars stóð ég aðallega upp vegna þeirrar brtt., sem hv. 9. þm. Reykv. flytur, að söluskatturinn verði ekki nema 9 1/2%. Hv. 4. þm. Austf. mótmælti þessari till. og hann skildi hana þannig, að flm. og væntanlega þeir, sem kynnu að greiða atkv. með till., væru því þá samþykkir að hækka söluskattinn úr 7 1/2% upp í 9 1/2%. Nú vil ég láta þá skoðun mína í ljós, að ég lít ekki eins á og hv. 4. þm. Austf. Till. er um það að lækka skatt, sem búið er að samþykkja að skuli vera 11%, lækka hann niður í 9 1/2%. Og ég vil segja það, að af tvennu illu vil ég heldur, að söluskatturinn sé 9 1/2% heldur en 11%. Og það er fjarri því, að ég teldi mig vera að samþykkja frv., þó að ég greiddi atkv. með slíkri brtt. Ef svo vildi nú til, að meiri hl. fengist með þessari brtt., þá er söluskatturinn lækkaður og unnið að hagsmunum þeirra, sem verst eru staddir í þjóðfélaginu. Ég get því ekki séð neitt athugavert við að greiða atkv. með þessari till. En hitt vil ég taka fram, að þó að till. hv. þm. yrði samþ., þá greiði ég samt atkv. gegn frv. Ég er ekki að samþykkja frv. Ég er ekki að samþykkja að hækka söluskatt upp í 9 1/2% fyrir það. Ég vil nota tækifærið og reyna að draga úr mestu vitleysunni, ef það tækist, en greiði síðan atkv. gegn frv. En að greiða atkv. gegn þessari brtt., það skil ég ekki. Ég get ekki verið með í því að greiða atkv. gegn till., sem lækkar söluskattinn. Þessa skýringu vildi ég gjarnan láta koma fram, því að ég skil ekki þessa skýringu hv. 4. þm. Austf. Það getur verið, að hann hafi meint það, að hv. flm. till. mundi þá samþ. frv., en það á ekki við mig a.m.k. Ég mun ekki samþ. frv., þó að þessi till. hv. þm. verði samþ. En betra er að lækka söluskattinn eitthvað heldur en að hafa hann óskertan 11%, eins og nú er búið að samþ.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd vegna orða, er hv. 5. þm. Austf. lét falla í lok ræðu sinnar hér fyrir stuttu, er hann lét eiginlega í það skína, að vegna afstöðu minnar við atkvgr. við 2. umr. í þessu máli væri ég sammála honum og öðrum stjórnarandstöðuþm. um að sú breyting, sem var gerð við 2. umr., væri eingöngu til þess að koma í veg fyrir undandrátt og misferli í greiðslu á þegar innheimtum söluskatti til ríkissjóðs. Ég skal vissulega viðurkenna það, að bæði í röðum þeirra, sem innheimta þennan söluskatt, eins og sjálfsagt í röðum annarra atvinnustétta finnast breyskir menn og ég er ekki í nokkrum vafa um, að þeir finnast einnig þarna og ef þessari heimild verður beitt, getur dregið úr þessum misferlum. En þetta er alls ekki aðalástæðan fyrir afstöðu minni, heldur kannske aðallega sú að firra þá aðila, sem þessi verk vinna fyrir það opinbera, að innheimta söluskattinn, – að firra þá sífelldum aðdróttunum þessa þm. og annarra, sem bera þeim sífellt á brýn, að þeir misfari með þetta fé, sem almenningur þegar á.



Herra forseti. Þessar umr. eru nú orðnar ærið langar, bæði við 2. umr. málsins og nú aftur við 3. umr. og þó hér hafi að vísu margar ræður verið fluttar, hefur efni þeirra ekki verið eftir því fjölbreytt. Það liggur nokkurn veginn í augum uppi, hver tilgangurinn muni vera, og ég veit það, að minn ágæti vinur, ritstjóri Tímans, mun fá núna næstu daga mjög mikið efni í blað sitt, fyrst ræðurnar eru samdar með það í huga að fylla síður Tímans og er ekkert nema gott eitt um það að segja, en hins vegar hversu gagnleg sú lesning er, það er annað mál. Ég ætla ekki að fara almennt út í orðræður um þessi mál og tel alveg þarflaust að vera að endurtaka sífellt aftur og aftur það, sem sagt hefur verið. En það eru nokkur atriði, sem ég vildi þó minnast á, vegna þess að þau hafa ýmist verið orðuð í fsp: formi eða beinlínis hefur verið um hreinar missagnir að ræða, sem ég er ekki að halda fram að hafi verið vísvitandi, heldur vegna þess, að menn hafa ekki athugað eðli og efni málsins og í hita dagsins hefur þetta flotið með. Það hefur mikið verið um það talað og það hljómar auðvitað ósköp vel, að það sé hér verið að taka upp nýja skattlagningu, sem eigi að byggjast á því, að það eigi að ofsækja þá, sem miður eru settir í þjóðfélaginu og hlynna að þeim, sem betur eru settir. Nú er þetta auðvitað ákaflega mikill misskilningur. Menn ganga fram hjá margvíslegum atriðum í þessu efni, sem nauðsynlegt er að hafa í huga. Það er alveg rétt, að hér er verið að breyta um innheimtukerfi, þ.e.a.s. það er horfið frá einni tegund óbeinna skatta yfir í aðra tegund óbeinna skatta, þ.e.a.s. frá verðtolli, sem er sá hæsti hér, sem þekkist og ég held að öllum hafi verið ljóst, að yrði óumflýjanlegt að gera breytingar á, – enda hefur á undanförnum árum smám saman verið frá þessu horfið og engin þjóð, sem ég þekki til hér nálægt okkur, hefur aðflutningsgjöld með neitt svipuðum hætti, eins og við, – það er sem sagt horfið frá þessum gjöldum yfir til söluskatts í töluvert stóru stökki nú. Þó er þetta auðvitað ekki nýtt mál, þetta er fyrir löngu komið á dagskrá og söluskatturinn er ekki nýtt fyrirbrigði, þó hann sé hækkaður nú sem þessu nemur, en vitanlega er það rétt, að hann leggst á meginhluta af öllum vörum. Hitt er annað mál, að það er auðvitað ekki rétt og ekki heiðarlega frá sagt, að það sé ekki hirt um að létta byrðar þeirra, sem lakar eru settir. Ég gat þess í ræðu minni hér áðan og sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það allt. Menn segja, að það séu engar hliðarráðstafanir gerðar. Þær hafa þegar verið ákveðnar í allstórum stíl og frá þeim hefur verið skýrt í sambandi við fjárlög og frv. um það efni eru væntanleg fyrir þingið nú á næstunni, bæði um hækkun fjölskyldubóta, um hækkun á ellilífeyri og það hefur verið ákveðið að greiða niður hækkun á söluskatti á vissum vörum, sem hefur verið skýrt frá og mun það taka gildi frá 1. marz, þannig að þær vörur hækka ekki í verði og svo hefur verið ákveðið að fella alveg niður söluskatt á fiski. Það er því síður en svo, að það hafi ekki verið hugsað fyrir því að undanþiggja hér ýmsar nauðsynjar. Og að segja svo, að það sé hér beinlínis verið að stuðla að því að breyta neyzluvenjum fólks, það er gersamlega út í hött. Það er ekkert verið að hækka þessar vörur. Hvort þessar vörur kunna eitthvað að hækka síðar af einhverjum ástæðum, um það skal ég ekkert segja, en þær hafa sífellt verið að hækka, búvörur t.d., ekki vegna söluskatts, heldur af ýmsum öðrum ástæðum. En ég vil minna á, að það eru fleiri nauðsynjar hér, sem almenningur notar, heldur en matvörur. Það eru ekki heldur litlar nauðsynjar fatnaðurinn og þær tollabreytingar, sem nú eru gerðar, geta stuðlað að allverulegri lækkun á tilkostnaði í sambandi við fatakaup og það er ekkert lítið atriði fyrir hinn almenna borgara. Það eru vissulega í tollskránni margar vörutegundir, sem eru nauðsynjavörur heimilanna og verða lækkaðar með þeim ráðstöfunum, sem hér er verið að gera. Menn horfa því mjög einhliða og af mikilli óbilgirni á þetta mál, án þess að sýna sanngirni, heldur leggja þeir allt kapp á að reyna að koma því inn hjá fólki, að hér eigi að fara að taka upp einhverja ofsóknarherferð. Það er sagt, að það hafi engin rök komið fram um það, hvers vegna þessi aðferð er valin fremur en aðrar. Ég hef ekki heyrt nein rök fyrir því, að það sé hugsanlegt að velja neina aðra aðferð. Og ég get alveg fullkomlega lýst því yfir sem minni skoðun, að ég álít, að engin aðferð hafi verið nærtækari og eðlilegri heldur en þessi. Ég hef skýrt frá því, að söluskattur hefur ekki verið hækkaður nú á fimm ára bili, með það í huga, að við mundum þurfa að hækka söluskattinn, þegar kæmi að því að breyta aðflutningsgjöldunum og lækka þau, ef við gerðumst aðilar að einhverjum viðskiptabandalögum eða vegna almennra nauðsynja á því að lækka þessi gjöld. Og að láta sér hugkvæmast að hækka eignarskattinn, um 500 millj., drottinn minn dýri! Heildareignarskatturinn er nú um 150 millj. Halda menn, að það kæmi ekki einhvers staðar við atvinnureksturinn, hver útkoman úr því yrði? Ég held, að menn hafi ekki hugsað málið alvarlega niður í kjölinn með þessum hætti. Svo er jafnvel talað um af öðrum hv. þm., að það væri nær að leggja þetta á þá, sem breiðu bökin hefðu, mér skildist með því að hækka tekjuskattinn. Ég veit ekki betur en það ágæta blað, Tíminn, hafi nýlega sagt, að í rauninni væru engir hátekjumenn til í landinu, svo ég veit ekki hvar þessi breiðu bök eru. Manni er jafnframt sagt, að það þurfi að hækka skattvísitöluna um 40 stig enn til þess að lækka skattana á þessum mönnum. Hvernig er þá hægt að samrýma það, að greiðara sé að fara þessa leið? Hér er um að ræða svo háar upphæðir, að þær verða auðvitað ekki tíndar til með neinum smágjöldum. En það er sjónarmið út af fyrir sig, að vilja hækka tekjuskattinn. Það yrði þá hér um bil að tvöfalda hann, en ég er hræddur um að það kæmi einhvers staðar hljóð úr horni, ef það yrði gert. Ég held þess vegna, að ég hafi ekki þurft að benda á nein sérstök rök fyrir því, að það hefur verið valin þessi aðferð með söluskattinn. Ég held, að það hafi hreint og beint allir gert sér grein fyrir því, að sú leið yrði valin. Og það er engin önnur leið fær til að ná þessum tekjum, sem hér er um að ræða. Því er svo haldið fram, að það sé furðulegt, að ég skuli vitna í Norðurlönd í þessu sambandi, af því að þar sé allt önnur þróun í kaupgjalds– og verðlagsmálum. Það kemur þessu máli ekki nokkurn skapaðan hlut við, hver er þróunin í kaupgjalds– og verðlagsmálum á Norðurlöndum. Það, sem má segja að skipti máli, þegar verið er að ræða um tekjuöflun ríkisins, er t.d. það, sem hv. 4. þm. Reykv. vék hér að og ég álít að sé miklu efnislegra atriði í þessu sambandi, hvort það er rétt, að það hafi verið um að ræða stórkostlegar hækkanir á tekjuöflun ríkissjóðs á undanförnum árum. Og þá er auðvitað ekki nema um eina viðmiðun að ræða, og það er viðmiðunin við þjóðartekjur. Þá kemur það í ljós, að allt frá því 1959 hefur ekki verið um að ræða hlutfallslega hækkun á tekjuöflun ríkissjóðs, miðað við þjóðartekjur, nema núna síðasta ár, en eins og menn vita hafa þjóðartekjur lækkað tvö síðustu ár um nær 14% vegna þeirra stórkostlegu áfalla, sem við urðum fyrir, þannig að það er ekki að undra, að tekjuöflunin hafi nokkuð aukizt hlutfallslega, eða um 2%, af þessum ástæðum. En það sýnir sig, miðað við þessa stórfelldu lækkun þjóðartekna, að það er síður en svo hægt að segja, að þessar álögur hafi raunverulega hækkað, ef allt hefði verið með eðlilegum hætti. En þróun kaupgjalds– og verðlagsmála er auðvitað allt annað mál og á ekkert skylt við það, hvort menn geta borgað söluskatt eða eiga að borga beina skatta. Í þeim löndum t.d., þar sem menn segja að hagur fólks hafi batnað, þar er mikið talað um það og hefur verið unnið að því á undanförnum árum að lækka beina skatta. Það hefur verið mikið kvartað í þessum löndum, t.d. Noregi, yfir því, hvað beinir skattar væru háir, og þar eru menn komnir með 20% virðisaukaskatt. Ég álít því, að það sé fullkomlega eðlilegur samanburður, sem ég hef gert hér í sambandi við þetta, því hér er um skattheimtu nákvæmlega sama eðlis að ræða og á hún ekkert skylt við það, hver efnahagsþróunin er að öðru leyti í þessum löndum, nema við gerum upp það dæmi í heild fyrir ríki og sveitarfélög, að þannig sé ástatt hjá okkur, að við verðum að draga saman seglin í heild í kröfum á þjóðfélagsborgarana. Það er mál út af fyrir sig, hvort svo er háttað. En hins vegar vil ég þá einnig upplýsa það, að það er síður en svo, að hér á Íslandi sé tekinn hærri hluti þjóðartekna til opinberra þarfa sveitarfélaga og ríkis heldur en gert er í nálægum löndum. Jafnvel er það mun lægra en í ýmsum löndum, sem eru okkur nálæg. Þetta eru þau almennu atriði, sem sérstaklega var verið að ýta á eftir, að ég léti eitthvað til mín heyra um. Hv. 5. þm. Austf. spurðist fyrir um það, hvernig stæði á því, að ekki væru afnumdir þeir sérskattar, sem ég gat um í fjárlagaræðu. Það er alveg rétt, að ég orðaði það þar, að ég teldi nauðsynlegt að taka sérskattana til athugunar, því þeir eru mesta ólán, ég skal játa það. En það er bezt að segja hverja sögu eins og hún er. Það hefur ekki rúmazt innan þessarar tekjuöflunar, sem nú er gert ráð fyrir í sambandi við söluskattinn, að afnema þessa sérskatta og þeir eru flestir þess eðlis, að þeir hafa sáralítil áhrif á vísitölu. Aftur á móti hefur söluskatturinn það allverulega. Það þótti því alls ekki fært að hækka söluskattinn meira, til þess að hægt væri að afnema þessa sérskatta. Hvað ríkisstj. ætlar að gera eftir fjögur ár, veit ég ekki. Það getur vel verið, að við getum slegið því föstu núna, að hún sitji eftir fjögur ár, en við höfum nú ekki gengið alveg út frá því sem gefnu, að við þyrftum að ákveða það núna strax, hvaða skattaaðferðir við hefðum til þess að mæta 10% tollalækkuninni, sem verður eftir 4 ár. Það veit enginn í dag, hvernig ástandið verður þá um tekjuöflun og þróun þjóðartekna og hvort yfirleitt þarf að gera nokkrar sérstakar ráðstafanir eða ekki. A.m.k. verð ég að biðja hv. þm. að afsaka það, að ríkisstj. hefur láðst að gera áætlun fjögur ár fram í tímann um það, hvað hún ætlar þá að gera. En ég hygg, að það verði hægt að mæta þeim vanda. Þá vil ég aðeins upplýsa það, að það er misskilningur, að það hafi verið hægt að undanþiggja Póst og síma söluskattsgreiðslum, því það er enginn söluskattur greiddur af þjónustu Pósts og síma. Það var aflað heimildar til þess hér fyrir ári, að ég hygg, að hætta að undanþiggja Póst og síma söluskatti, en sú heimild var aldrei notuð. Hér hefur hvað eftir annað verið talað um, að valdhafarnir- og væntanlega þá átt þar fyrst og fremst við mig- hafi engan áhuga á því að innheimta söluskattinn og sýni kæruleysi í því efni og merkum till., sem fluttar eru hér til að koma í veg fyrir allt undanskot söluskatts. Ég get auðvitað ekkert sagt um það annað en hver verður að halda það, sem honum finnst sennilegt, hvort ég hafi ekki áhuga á því sem fjmrh., að söluskattur innheimtist. Hvað sem líður ostatollinum og bænum mínum fyrir þeim, sem borga þann toll, þá getur nú vel verið, að ég sé ekki sérlega bænheitur í því sambandi, því ég hygg, að ég biðji e.t.v. enn þá sterkari bænir í þá átt, að menn borgi sína tolla og skatta yfirleitt, þannig að ég held, að varla geti nokkur þm. í alvöru látið sér detta í hug, að ég hafi ekki áhuga á því, að þessi gjöld skili sér. Og þó að ég leyfi mér að draga í efa, að menn hafi fundið púðrið, ef ég má orða það svo, þó þeim hafi dottið í hug að setja upp tvöfalda peningakassa, þá er það ekki vegna þess, að ég vilji ekki nota þá aðferð, ef hún er líkleg til þess að bæta ástandið í þessum efnum. Þetta er ekkert nýtt fyrirbrigði og ég gat um það áðan, að þetta er gert sums staðar, en með mjög misjöfnum árangri, vegna þess að það er engin trygging fyrir því, að það verði stimplað í þessa kassa yfirleitt. Hins vegar er hér um að ræða stórfelld aukaútgjöld fyrir lítil fyrirtæki og margir þeir aðilar, sem e.t.v. er mest hætta á að skili ekki söluskatti, hafa hreint og beint engan kassa. Þannig er þetta miklu flóknara mál en svo, að menn megi halda, að þarna sé fundið upp eitthvert þjóðráð til þess að fá inn milljónir króna. Ég get alveg fullvissað menn um það, að ef það verður niðurstaðan af þeim athugunum, sem mínir embættismenn hafa gert, á öllum hugsanlegum úrræðum, til þess að koma í veg fyrir, að undanskot verði á söluskatti, að þetta sé líklegt úrræði, þá verður það notað. En hvað sem þessari samþykkt hér líður, þá verður úrræðið ekki notað bara vegna þess, að mönnum hafi dottið það í hug, ef það sýnir sig, að það skili ekki árangri. Það er það, sem á veltur, en ekki það, að gagnrýni mín á þessari hugmynd bendi í þá átt, að ég hafi engan áhuga á því að innheimta söluskatt. Það var misskilningur, sem hér kom líka fram hjá einum hv. þm., að það yrði hækkun á vélum til landbúnaðarins vegna söluskattshækkunar. Það er alls ekki rétt. Það má segja, ef hann vill, 1/2% hækkun, því vélarnar eru lækkaðar úr 10% tolli í 7%, og varahlutir eru einnig lækkaðir, þannig að hér er vitanlega um misskilning að ræða. Þá talar hann einnig um það, að tolltekjurnar muni lækka, vegna þess að innflutningur færðist til EFTA–landa. Það er gert ráð fyrir því, að innflutningur færist til EFTA–landa í stórum stíl og það er einmitt áætlun um það í okkar tolltekjumissi, að innflutningur færist yfir til þeirra landa, þar sem hagstæðara verður að kaupa vörurnar. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, aðeins að lokum segja hv. samþm. mínum, 5. þm. Norðurl. e., það, að ég mun fara mínar götur fyrir því, þó að hann sé að hræða mig á bændum og mínum kjósendum í Norðurl. e. Ég hef aldrei hingað til orðið var við það, að þeir fordæmdu það, að menn gerðu skyldu sína í þeim störfum, sem þeir eiga að sinna og að þeir sérstaklega verðlaunuðu linkind. Ég held, að það sé ekki mjög líklegt til fylgisauka á Norðurlandi eystra. Get ég svo látið nóg um það sagt.

Frsm. 2. minni hl. (Þórarinn Þórarinsson: Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr., en nokkur ummæli, sem féllu hjá hæstv. fjmrh., gáfu mér tilefni til þess að segja nokkur orð eða gera nokkrar aths. við það, sem fram kom hjá honum. Í fyrsta lagi vildi hæstv. ráðh. halda því fram, að það væri enginn eðlismunur á tollum og söluskatti, þ.e. á þeim tolli, sem hér er verið að lækka og þeim söluskatti, sem nú er verið að hækka. Ég er nú alveg hissa, að hæstv ráðh. skuli halda slíku fram, því honum ætti að vera manna bezt ljóst, að á þessum tveimur tekjuöflunaraðferðum er sá reginmunur, að tollarnir leggjast mishátt á vörurnar eftir því, hvað þær eru taldar nauðsynlegar, en söluskatturinn leggst jafnt á allar vörur. Þetta er búið að segja svo oft hér, að ég held, að hæstv. ráðh. ætti að vera búinn að taka eftir þessu og þá miklu fremur að hæstv. ráðh. hefði átt að vita þetta en aðrir.  Þá vildi hæstv. ráðh. gera mikið úr þeim hliðarráðstöfunum, sem ríkisstj. gerði jafnhliða þessari söluskattshækkun. Og hann var í því sambandi að tala um hækkun á fjölskyldubótum, ellilífeyri og að það ætti ekki að innheimta söluskatt af fiski. Hæstv. ráðh. veit það manna bezt, að þær hækkanir á ellilífeyri og fjölskyldubótum, sem hann er að tala um, voru samþykktar í sambandi við afgreiðslu fjárl. fyrir jólin og stóðu ekki í neinu sambandi við þessa hækkun á söluskatti. Það var þar verið að vinna upp lækkun á þessum bótum, sem átt hafði sér stað á undanförnum árum. Í því sambandi vil ég benda hæstv. ráðh. á að lesa t.d. forystugrein Alþbl. frá 25. nóv. s.l., en þar er sagt, að kaupmáttur ellilífeyris hafi minnkað um 11% síðan 1967 og þetta þurfi að vinna upp. Enn fremur er sagt, að kaupmáttur fjölskyldubóta hafi lækkað um 40% síðan 1961. Sú hækkun á ellilífeyri, sem var samþ. í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna fyrir jólin, átti að vera til þess að vinna þá rýrnun upp, sem hafði orðið á ellilífeyrinum á undanförnum árum, en ekki til þess að mæta þeim skakkaföllum, sem leiðir af hækkun söluskattsins. Í sambandi við fjárlögin voru fjölskyldubæturnar hækkaðar um 10%, eða 1/4, af þeirri rýrnun, sem átt hafði sér stað síðan 1961 og jafnvel þótt sú till. hefði verið samþ., sem við fluttum hér þremenningarnir við 2. umr., þá hefðu fjölskyldubæturnar samt ekki náð þeim kaupmætti, sem þær höfðu 1961. Þær hækkanir á fjölskyldubótum og ellilífeyri, sem áttu sér stað í sambandi við fjárlögin, voru þannig til að bæta þá rýrnun, sem orðin var áður, en bættu hana alls ekki að fullu. Þess vegna geta þær ekki á neinn hátt bætt þær hækkanir, sem verða á söluskattinum samkvæmt þessu frv. Þær ráðstafanir eru þess vegna ekki að neinu leyti í sambandi við þetta mál. Þær eru sprottnar af allt öðrum rótum. Og þess vegna er það alrangt hjá hæstv. ráðh., að í sambandi við þessa hækkun söluskattsins hafi einhverjar slíkar hliðarráðstafanir átt sér stað, eins og hann vildi halda fram. Þar var ríkisstj. að bæta upp rýrnun, sem orðin var á umræddum bótum, en ekki að vega á móti söluskattshækkuninni. Þá kom ráðh. með þá fullyrðingu, að þróunin í kaupgjalds– og verðlagsmálum skipti engu máli, þegar um það væri að ræða að leggja á skatt þann, sem fjallað er um í þessu frv. Að sjálfsögðu skiptir það meginmáli. Það er allt annað, hvort skattar eru hækkaðir undir þeim kringumstæðum, þegar kaupmáttur launa fer hækkandi, eins og hefur t.d. verið á Norðurlöndum, eða hvort hækkun skatta á sér stað á þeim tíma, þegar kaupmáttur launa fer minnkandi, eins og verið hefur hér á landi á undanförnum árum. Hæstv. ráðh. hlýtur að geta gert greinarmun á þessu tvennu. Það er alls ekki sambærilegt að tala um þá söluskattshækkun, sem átt hefur sér stað á Norðurlöndum á undanförnum árum, þegar kaupmáttur launa hefur þar farið hækkandi og launþegar hafa þess vegna miklu betur getað risið undir þessum skattahækkunum og bera það svo saman við ástandið hér, þar sem kaupmáttur launanna hefur farið lækkandi og svo er bætt ofan á það stórhækkuðum söluskatti. Það er að sjálfsögðu allt annað. Þess vegna er það, að þróunin í kaupgjalds– og verðlagsmálum skiptir meginmáli, þegar verið er að leggja á skatta. Það skiptir að sjálfsögðu miklu í þessu sambandi, hver grundvöllurinn er, sem verið er að byggja á. Hæstv. ráðh. vildi gera lítið úr þeirri innheimtuaðferð, sem honum hefur verið heimilað að taka upp við 2. umr. þessa máls. Ég veit ekki, hvað hæstv. ráðh. hefur fyrir sér í þessum efnum. Mér er hins vegar kunnugt um það, að víða annars staðar, t.d. í Bandaríkjunum, í Danmörku og víðar, hefur þessi innheimtuaðferð verið viðhöfð og hún hefur verið talin gefast þar vel. Það hefur a.m.k. ekki verið horfið frá henni, heldur hefur hún þvert á móti verið færð út. Það má vel vera, að það sé ekki hægt að koma henni á í öllum tilfellum, en það er áreiðanlega hægt að gera það í mjög mörgum tilfellum og hún á þá ekki siður að geta komið að gagni hér en í öðrum löndum, þar sem hún hefur verið viðhöfð. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. mjög mikið úr þessu. Ég sé, að hæstv. ríkisstj. ætlar að sitja fast við þann keip að framkvæma þá byltingu í skattamálum, sem raunverulega felst í þessu frv., þ.e. að láta söluskatt, sem leggst jafnt á allar vörur, koma í staðinn fyrir misháa tolla og þarf ég ekki að lýsa því nánar, í hverju þessi bylting er fólgin, því það hefur verið rækilega gert. Það er bersýnilegt, að ríkisstj. ætlar að framkvæma þessa stefnubreytingu án þess að henni eigi að fylgja nokkrar hliðarráðstafanir til að bæta aðstöðu þeirra, sem söluskattshækkunin bitnar þyngst á, en það eru þeir, sem hafa minnstar tekjur og hafa fyrir stærstum fjölskyldum að sjá. Þessa stefnubyltingu í skattamálum ætlar ríkisstj. að framkvæma, það liggur nú ljóst fyrir. Við stjórnarandstæðingar höfum reynt að koma fram endurbótum á þessu frv. Í fyrsta lagi höfum við reynt að draga úr mestu rangindunum, sem af þessu mun leiða, með því að afnema söluskattinn á nokkrum helztu lífsnauðsynjunum og með því að auka fjölskyldubætur. Þetta hefði orðið til þess, að þeir, sem erfiðasta aðstöðu hafa fjárhagslega, hefðu sloppið betur en ella. Á þetta vill ríkisstj. ekki fallast. Við höfum í öðru lagi reynt annað í sambandi við þetta mál, sem ekki er þýðingar minna, þ.e. að hefja nokkurt viðnám gegn verðbólgunni í landinu. Af samþykkt okkar till. hefði það leitt, að framfærsluvísitalan hefði lækkað um 3 stig, þ.e. komið hefði verið í veg fyrir 3 stiga hækkun hennar. Þetta mundi létta álögurnar á atvinnuvegina í landinu um hvorki meira né minna en rúml. 300 millj. kr., því það er talið, að hvert eitt stig, sem framfærsluvísitalan hækkar um, auki útgjöld atvinnuveganna um 110 millj. kr. Ef inn á þessa braut hefði verið farið, hefði þarna skapazt nokkurt viðnám gegn vaxandi verðbólgu og vaxandi erfiðleikum fyrir atvinnuvegina, sem leiðir af sífelldum hækkunum og launþegar þó staðið betur eftir en áður, vegna þess að það er áreiðanlega miklu meiri hagur fyrir þá að fá kjarabætur í formi þeirra verðlækkana, sem við höfum lagt hér til, heldur en í formi beinna kauphækkana. Ríkisstj. hefur hafnað þessum till. okkar. Hún vill ekki draga úr mestu rangindunum gagnvart þeim, sem erfiðasta eiga aðstöðuna, og hún vill ekki hefja neitt viðnám gegn verðbólgunni. Af þessu hlýtur að leiða það, að þegar launþegar nú hefja samninga við atvinnurekendur á næsta vori, þá verða þeir að gera kröfur um og knýja fram miklu meiri kauphækkanir, en ella hefði þurft. Og það kemur svo til með að hafa sín áhrif á verðlagið og verðbólguna á eftir. En ríkisstj. vill ekki hverfa að þessu ráði. Hún vill halda áfram gömlu verðbólgustefnunni, sem hefur leitt til fjögurra gengisfellinga á einum áratug, sem er algjört einsdæmi – einstætt, held ég, ja, einstætt í vestrænum löndum a.m.k. eftir síðari styrjöldina. – Við höfum reynt að aðvara hana, en hún hefur ekki viljað hlýða á það. Hún ber ábyrgðina á því, sem kemur og tekur afleiðingunum af því, en mér segir svo hugur um, að með því að vilja nú ekki ráðast gegn verðbólgunni, eins og við höfum lagt til, þá sé þess ekki langt að bíða, a.m.k. ef þessi ríkisstj. fær einhver áhrif að hafa, að hér verði fimmta gengisfellingin gerð.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var að kvarta undan því, að við segðum að hæstv. ríkisstj. væri nú að ofsækja fátækt fólk. Hann vildi líka meina það, að það væri svo sem ekki mikil breyting frá því, sem áður var, þessi innheimta til almenningsþarfa, með því að hætta eða minnka að leggja háa tolla á lítt nauðsynlegar vörur, en láta þess í stað borga háa söluskatta af nauðsynjum almennings. En ég er nú ákaflega hræddur um það, þó að hæstv. fjmrh. sé mikill ræðuskörungur og sé góður að villa um fyrir fólki, að þá verði það erfitt fyrir hann í þessu tilviki. Hann var að tala um, að það væri alger misskilningur, að þessi nýja stefna mundi leiða til þess, að það yrði neyzlubreyting hér á örfáum árum. En ég er bara ekki viss um það, að hæstv. fjmrh. hafi athugað, hvernig þetta er að breytast. Hann sagði sjálfur í ræðu sinni áðan, að hann sæi ekki aðra leið til þess að innheimta í ríkiskassann, en þá að hækka söluskattinn. Í þessu fólst raunar sú yfirlýsing, að ef þessi hæstv. ríkisstj. mundi sitja eitthvað lengur við völd, þá mundi tollalækkunum í framtíðinni verða mætt með hækkuðum söluskatti, a.m.k. kemur hæstv. ráðh. ekki auga á aðra leið nú. Og hann spurði þingheim: Getið þið bent á aðra leið? Hann hafði ekki heyrt annað og það var eins og það væri útilokað. Þá sjáum við það, að þessar nauðþurftir almennings á að hækka, á sama tíma sem innfluttar vörur, t.d. neyzluvörur, iðnaðarvörur lækka. Það getur vel verið, að hæstv. ráðh. skilji það ekki, en almenningur skilur það, að hann verður að reyna að fá sem mest fyrir sína peninga, og þetta hlýtur að leiða til neyzlubreytingar, ef þessi stefna nær fram að ganga, sem ég vona ekki. Hæstv. ráðh. talar um, að ég hafi misskilið það, að varahlutir til véla og bíla, því það er það sama, lækkuðu ekki. Ég stend í þeirri meiningu, að það sé alveg óbreyttur tollur á varahlutum í bíla og vélar, það er alveg það sama, það er ekkert aðgreint nema í einstaka, örfáum tilfellum. Ég óska bara eftir því, að hæstv. ráðh. sýni mér það og nefni tollskrárnúmerið á þessum varahlutum og sýni fram á, að þetta hafi lækkað. Ég held, að hæstv. alþm. standi yfirleitt í þeirri meiningu, að þetta sé óbreytt, en ég er ekki alveg viss um, að hæstv. ráðh. viti alveg, um hvað hann er að tala. Það er náttúrlega alveg þýðingarlaust, að vera að pexa um þessa hluti hér, en við sjáum það eftir útkomuna úr næstu kosningum, hvort hæstv. ríkisstj. heldur velli, þ.e. hvort lýðskrumið heldur velli.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vill halda því fram, að um enga möguleika aðra sé að ræða til þess að afla ríkissjóði tekna vegna tekjulækkunar, sem hann hefur orðið fyrir, en að fara í söluskattinn. Það er eina bjargráðið, sem hann sér. Hann telur allt annað ómögulegt. Eignarskattinn getur hann ekki hugsað sér að hækka. Það er alveg gefinn hlutur, því eignarskattar hér á landi eru sama sem engir. Og til þess að afla 100 millj. kr. tekna með eignarskatti, þá skal það játað, að það yrði að hækka gífurlega mikið eignarskatt á stóreignum. En það er líka skattlagning, sem kæmi misjafnlega niður á bökin, eftir því hvað þau væru breið og sterk. En slík tekjuöflun finnur ekki náð fyrir augum hæstv. ríkisstj., ekki heldur skattlagning á hátekjur. Vissulega eru þessir möguleikar og margir aðrir fyrir hendi, ef hæstv. ríkisstj. vildi fara aðrar leiðir en söluskattsleiðina. En hún er einsýn á þetta og vill bara setja kíkinn fyrir blinda augað, þegar um allar aðrar leiðir er að ræða. Hv. 4. þm. Austurl. kom hér upp í ræðustól áðan til þess að tilkynna, að hann ætlaði að sitja hjá við atkvgr. um till. mína. Ég sá, að þá færðist breitt bros yfir andlitið á 4. þm. Reykv. og hann sagði með ánægjubrosi: „Ja, það er stundum gott að sitja hjá.“ Þetta var Framsóknarkvak, sem kom frá hjartanu og hann gladdist yfir því, að nú hefði honum bætzt einn hjásetumaður. Jú, þetta er ekki nema eðlilegt. Ég skil þetta. En hvað þýðir það að sitja hjá við atkvgr. um till., sem er um það að freista þess á síðustu stundu að lækka söluskattsinnheimtu um nokkur hundruð millj. kr.? Þýðir þetta nokkuð annað en það, að hv. þm. segir: „Það skiptir engu með nokkur hundruð millj. kr. innheimtu til eða frá af alþýðu manna í landinu. Ég læt mig það engu skipta og sit á rassinum.“ Þetta þýðir það. Ég hefði vænzt þess, að hv. þm. hefði stundum viljað lyfta sér úr sæti, einhvern tíma endranær til þess að létta nokkur hundruð millj. kr. skattlagningu af almenningi, en nú hefur hann ekki þrek til þess. Hann er sjálfur búinn að taka þátt í því núna í hv. fjhn. að stuðla að lækkun tekna hjá ríkinu með niðurfellingu tolla, sem sennilega nema a.m.k. 4-5 hundruð millj. kr. - hátt í 8 hundruð millj. kr. alls. Þegar tilraun er svo gerð til þess á síðustu stundu hér í hv. d. að setja skattheimtunni þau takmörk, að ekki verði farið lengra en að fá tekjur á móti þeirri tekjulækkun, sem ríkissjóður hefur orðið fyrir, svo tekjuaðstaðan verði þannig óbreytt, þá er bara setið hjá. Mér kemur þetta svo sem ekkert á óvart, þegar ég hugsa til liðins tíma. Það hefur alltaf verið stefna þessa hv. þm. að greiða atkv. með útgjaldatill., en að vera hreinn og saklaus af því í allri skattapólitík að greiða atkv. með meiri tekjuöflun á móti. Það má vel vera að hann haldi, að það fáist einhver pólitísk uppskera af svona pólitík, en ég er alveg viss um, að þetta er svo harðsoðin loddarapólitík, að hann fær engin atkv. út á þetta. Það er alveg augljóst. En hinu verður ekki neitað, að það skiptir nokkru máli að freista þess allt fram á síðustu stundu að draga úr skattlagningunni og það skildi hv. 1. þm. Vestf. vel, enda var það ekki torskilið. En fari svo, að þetta takist ekki og till. mín verði felld vegna hjásetu nokkurra manna, sem láta sig þessi mál nú engu skipta, þá er það a.m.k. víst, að ekki hefði tekizt að koma söluskattinum lengra niður með því móti. Þá hefur það verið fullreynt á síðustu stundu, hvort ekki er hægt að draga úr þessari skattlagningu og sýna þó nokkra ábyrgðartilfinningu í því að sætta sig við að búið var að leggja drög að nýrri skattlagningu fyrir afgreiðslu þessa frv.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af því, sem hv. 9. þm. Reykv. sagði hér. Hann sagði, að ég hefði tekið þátt í því, að lækka tolla hér jafnvel um 800 millj. kr., sem enginn hefur heyrt talað um að hafi yfirleitt verið gert. En það er með þetta eins og annað í hans nákvæmni hér. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki talið, að sú tollalækkun, sem hér er verið að samþ. þessa dagana, sé nema í kringum 400–500 millj. á ársgrundvelli, en þessi hv. þm. telur nú, að lækkunin nemi 800 millj. Hann hafði auðvitað ekki kært sig um að veita því athygli, að ég hafði sagt í umr. um málið, að ég hefði ekki tekið þátt í því að standa að þessum tollalækkunum. Ég fylgdi þar að vísu einstaka till., en var á móti meginstefnunni, sem þarna kom fram og sat hjá við afgreiðslu málsins. Mér fannst það hæfa, að þeir bæru þar ábyrgð á því, sem þar var að gerast, sem höfðu staðið að samþykkt EFTA–aðildar. Þessi hv. þm. stillir því máli, sem hér er um að ræða, þannig upp, að hér liggi það fyrir að lækka söluskatt. Hér liggur fyrir till. um að hækka söluskatt úr 7 1/2%, og hann vill hækka hann í 91/2%. Það er það, sem um er að ræða. Söluskatturinn er 71/2%. Það er það, sem söluskatturinn er. Það er hér till. um að hækka hann um 31/2%, og svo er hér líka till. um að hækka hann um 2%. Ég er algerlega á móti söluskattshækkuninni og ég vil því ekki taka undir neina þá till., sem gefur það í skyn, að ég sé með eða styðji einhverja hækkun á söluskatti. Þar skilur á milli minnar afstöðu og hans. Hann er í rauninni skyldugur til að standa hér með söluskattshækkun, eins og greinilega kom fram í hans máli, sem nemur auknum tekjum fyrir ríkissjóð til jafns við þá tollalækkun, sem hann hefur staðið að með því að samþ. aðildina að EFTA. Og af því flytur hann till. um þetta. Hann sagði hér orðrétt um þetta, „að hér væri ekki farið lengra í að hækka söluskattinn en sem næmi tollalækkuninni“. Ég veit það, þetta er meginhugsunin í hans tillöguflutningi. Það er ekki farið lengra, en sem þessu nemur. En ég er á móti því að fara svo langt, af því að ég hef verið á móti þessari aðgerð í heild. Þessi hv. þm. fullyrti það, að ég væri aldrei með neinum till., sem miði að tekjuöflun, því það gæfist ekki nógu vel til atkvæðasöfnunar. Hann ætlar nú allt í einu að verða svo ábyrgur maður að vera með tekjuöflun og fá út á það atkv. Hann um það. Hann velur sér þá leið, sem hér kemur fram í þessari söluskatts till. Hér er raunverulega um það að ræða, hvort menn vilja hækka söluskattinn eða ekki. Ég er á móti hækkuninni og af því greiði ég jöfnum höndum atkv. á móti hvaða hækkun sem er. Hins vegar er það, að þegar slík till. er flutt á þessu stigi málsins, þá mun ég sitja hjá við þá atkvgr. og tel, að það sé réttast að þeir einir greiði þeirri till. atkv., sem raunverulega taka undir það, að réttmætt sé að hækka söluskattinn sem tollalækkuninni nemur. Ég tel það við hæfi, að það séu þeir einir, sem samþ. þá till.



Herra forseti. Ég tel nú, að betri sé hálfur skaði en allur, og segi því já.