Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar fjárl. voru til umr. á s.l. hausti, lýsti ríkisstj. því yfir, að hún mundi beita sér fyrir nauðsynlegri hækkun á fjárlögum til þess að mæta 10% hækkun á tryggingabótum öðrum en fjölskyldubótum. Til efnda á þessum yfirlýsingum er þetta frv. nú flutt og hefur hlotið einróma samþykki hv. Ed. Alþ., og ég leyfi mér að vænta þess, að það fái sams konar afgreiðslu í þessari hv. d. Frv. er mjög einfalt og þarfnast ekki skýringa, en þar er lagt til, eins og ég sagði áðan, að allar aðrar bætur Tryggingastofnunarinnar en fjölskyldubætur verði, ásamt bótum slysatrygginga og sjúkradagpeningum, hækkaðar í samræmi við framangreinda umrædda hækkun framlaga til lífeyristrygginga. Í 10% hækkuninni er innifalin sú 3,39% hækkun, sem átti sér stað 1. des. s.l. vegna aukinnar verðlagsuppbótar. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 240 er flutt af landbn. hv. d., að beiðni landbrh., en til hans hafði áður borizt beiðni frá stjórn Bændahallarinnar um flutning þessa máls, sem er um framlengingu á ákvæði til bráðabirgða, sem hefur verið með l. um búnaðarmálasjóð, en það er um að framlengja gjald, sem greitt hefur verið til Bændahallarinnar og innheimt eftir sömu reglum og búnaðarmálasjóðsgjald. Þetta frv., sem hér er flutt núna, er þó nokkuð breytt frá því, er áður var, þannig að gjaldið var áður ½%, en er núna 1/4%, og gert ráð fyrir að framlengja það um 4 ár. Og þetta byggist á því, eins og fram kemur í bréfi, sem fylgir með sem fskj., að fyrr á þessu Alþ. voru afgr. lög um Bjargráðasjóð Íslands, þar sem það nýmæli var lögfest að stofna afurðatjónadeild. Hún hefur að tekjum gjald eftir sömu reglum, sem nemur 1/4%. Þetta er við það miðað, að þessi tvenns konar gjöld nemi eigi hærri upphæð prósentvís en áður hefur verið í lögum. Þetta bréf frá stjórn Bændahallarinnar til landbrh., sem hér fylgir, felur ekki í sér miklar upplýsingar um nauðsynina á þessu, þannig að landbn. kvaddi á sinn fund framkvæmdastjóra Bændahallarinnar, Sæmund Friðriksson, og fékk hjá honum nokkrar upplýsingar um fjárhagsafkomuna og nauðsynina á því að fá þetta gjald framlengt. Ég ætla ekki að rekja það ýtarlega. Ég skal aðeins nefna það, að það kom fram eða að við fengum þær upplýsingar, að það muni láta nærri, að tvö s. l. ár hafi rekstur Bændahallarinnar skilað arði sem nam vöxtum, sem þarf að greiða af lánum, sem á Bændahöllinni hvíla, en þetta gjald, ½%, sem það hefur verið hingað til, hefur svo gengið til þess að greiða niður lán, sem hvíla á byggingunni. Það er að vísu erfitt að spá fyrir um, hvernig þessi rekstur muni ganga framvegis, en sem sagt þessar upplýsingar benda til þess, að það sé þörf á framlengingu þessa gjalds til þess að standa undir því að greiða niður lánin, sem á byggingunni hvíla. Nú er það að vísu svo, að þetta 1/4%, sem ætla má að nemi um það bil 4 millj. árlega, mun þó ekki hrökkva að fullu til þess að greiða umsamdar afborganir. Landbn. sem slík hefur ekki tekið afstöðu til frv., eins og fram kemur í grg. Nm. hafa óbundnar hendur um afstöðuna, og ég geri ráð fyrir því, að það muni koma hér fram við atkvgr. Ég vil hins vegar lýsa yfir persónulega stuðningi mínum við þetta frv. og legg því til, að því verði vísað til 2. umræðu.

Flm. (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Ég hef flutt hér á nokkrum þingum frv. sama efnis og það frv., sem hér liggur nú fyrir til umræðu, um Olíuverzlun ríkisins. Málið hefur ekki fengizt afgr. hér á hv. Alþ., en mér þykir full ástæða til þess að leggja það ennþá hér fram í von um, að það fái nú að þessu sinni fullnaðarafgr. hér á hv. Alþ. Með þessu frv, er lagt til, að ríkið taki í sínar hendur allan innflutning á olíuvörum til landsins, taki að sér heildsölustarfsemi með þessar vörur og síðan að verulegu leyti einnig smásöluna og dreifinguna á þessum vörum út um landið. Það er vitað, að það eru aðallega þrjú stór olíufélög, sem nú hafa með olíusölu landsmanna að gera. Það má segja, að svo sé komið, að þessi þrjú félög hafi í raun og veru einokunaraðstöðu í sambandi við þessi viðskipti. Það hefur sérstaklega orðið áberandi nú hin síðari ár, þegar þessari verzlun er orðið háttað á þann veg, að það er ríkið sjálft, sem annast í rauninni með milliríkjasamningum innkaup á mestallri olíu til landsins, og aðrir hafa ekki með slíka samninga að gera, en sá háttur hefur hins vegar verið hafður á, að þegar ríkið hefur gert slíkan milliríkjasamning um kaup á olíu, hefur sá samningur verið afhentur olíufélögunum þremur til framkvæmda, og þannig hafa þau fengið algera einkaaðstöðu til innflutnings á olíu og til þess að hafa með höndum olíuverzlunina í landinu. Aðrir, sem meira að segja skv. lögum hefðu átt að hafa það með höndum að annast olíuverzlun, eins og t.d. olíusamlög, sem mynduð hafa verið skv. sérstökum 1. frá Alþ., hafa ekki getað fengið olíu til þess að verzla með, nema með því að eiga samninga við eitthvert af þessum þremur olíufélögum, og þau hafa því getað sett þessum olíusamlögum þá kosti, sem þau hafa viljað og ákveðið, t.d. í þeim skilmálum, sem þau hafa sett, útsöluverð á olíu og allar sölureglur olíusamlaganna, og þannig hafa olíusamlögin orðið í framkvæmd að vera nokkurs konar umboðsaðilar olíufélaganna. Þessi þrjú stóru olíufélög hafa, eins og kunnugt er, byggt upp í rauninni þrefalt olíudreifingarkerfi um allt land, því að þau starfa sjálfstætt hvert út af fyrir sig þannig séð, og það fer ekki fram hjá neinum, sem virðir þessi mál fyrir sér, að það er þegar búið að leggja í margfalt meiri stofnkostnað í sambandi við olíuverzlunina í landinu, en hefði verið þörf á, ef um t.d. einn aðila hefði þar verið að ræða. Það er t.d. alveg augljóst, að olíufélögin hafa nú á síðustu árum lagt í mikinn stofnkostnað í sambandi við benzínafgreiðslustöðvar hér í Reykjavík og í stærstu kaupstöðum landsins, langt umfram það, sem þörf hefði verið á, ef ekki hefði verið um að ræða ákveðna verzlunarsamkeppni á milli þessara aðila í sambandi við afhendingu á þessari vöru. En þrátt fyrir þessa samkeppni á milli félaganna hefur það þó komið mjög greinilega í ljós, að það er ekki um neina venjulega og heilbrigða verzlunarsamkeppni á milli þeirra að ræða. Þau fylgja í rauninni alltaf sömu verðlagningu, koma sér algerlega saman um alla aðalsöluskilmála, og virðist þar ekki vera um neina samkeppni að ræða. Og þó stórir olíukaupendur,jafnvel opinberir aðilar, hafi leitað eftir tilboðum í sambandi við mikil olíuviðskipti, hefur það komið greinilega í ljós, að þar standa olíufélögin alltaf saman og senda öll inn sams konar tilboð, þar er aðeins um það að velja, hvort maður vill fremur verzla við eitt eða annað, en um verulega samkeppni er ekki þarna að ræða, sem kemur til dæmis fram í mismunandi verði eða söluskilmálum. Það má því segja, að sameiginlega hafi þessi þrjú félög einokunaraðstöðu í sambandi við þessa þýðingarmiklu verzlun, sem verzlun með olíu er. Nú liggur það fyrir, að olíuvörur eru einhverjar nauðsynlegustu vörur, sem landsmenn þurfa á að halda. Það er meira flutt inn og verzlað með af olíuvörum á Íslandi en á nokkurri annarri vörutegund. Við verðum að nota mjög mikið af olíu í sambandi við rekstur á okkar aðalatvinnuvegum, og þá ekki sízt sjávarútveginum. Einnig er svo háttað hér í okkar landi, að við verðum að hita upp bæði íbúðarhúsnæði og annað húsnæði, sem upp þarf að hita, opinberar byggingar og annað þess háttar, að verulegu leyti með olíukyndingu. Þetta hefur orðið til þess, að olíunotkun í landinu er mjög mikil hlutfallslega, miðað við íbúafjölda. Hér er auðvitað um mjög viðkvæma vöru að ræða í allri verðlagningu og sem segja má, að virki tiltölulega fljótlega á hag svo að segja hvers manns í landinu. Nú á síðari árum er farið mikið að ræða um það, að nauðsynlegt sé að koma fyrir meiri hagræðing á ýmsum sviðum í okkar atvinnulífi en verið hefur, og einmitt núna síðustu árin hefur verið mikið um það rætt, að það væri orðin knýjandi nauðsyn að taka t.d. ýmsa þýðingarmikla þætti í atvinnurekstri landsmanna til rækilegrar endurskoðunar og umskipulagningar. Nú er t.d. það boðað, að rétt sé með endurskipulagningu að stefna að því að leggja niður allmörg hraðfrystihús í landinu, allmargar fiskvinnslustöðvar, af því að þessar fiskvinnslustöðvar séu orðnar of margar, þær séu ekki nægilega hagkvæmar í rekstri, og með beinum opinberum fjárhagsráðstöfunum er unnið að þessu nú, skv. yfirlýsingum frá opinberum aðilum. Ég efast að vísu ekkert um það, að það er orðið þannig háttað á nokkrum stöðum, að þar hefur verið um nokkra yfirbyggingu að ræða í sambandi við fiskvinnsluna, sérstaklega með tilliti til þess, hvernig undirstaðan í þeim iðnaði hefur þróazt að undanförnu, og við gætum vel komizt af með eitthvað færri frystihús en eru rekin í landinu, en þó er mér það ljóst, að í mjög mörgum tilfellum eru þau frystihús, sem nú er talað um af opinberri hálfu að leggja niður, atvinnustöðvar, þar sem fjöldi fólks á alla sína afkomu undir að verði reknar áfram, jafnvel þótt þessar atvinnustöðvar séu ekki að öllu leyti hagkvæmar í rekstri. En það þykir eigi að síður nauðsynlegt að taka nokkuð hart á skipulagsmálunum í þessum efnum, jafnvel þar, sem um það er að ræða, að það þurfi að leggja niður atvinnustöðvar, af því að þær séu ekki nægilega hagkvæmlega uppbyggðar. En er þá ekki, þegar menn eru komnir að þessum þætti í sambandi við atvinnufyrirtækin, einnig komið að því, að það sé þörf á að líta eftir hagkvæmninni í ýmsum öðrum þáttum okkar atvinnureksturs í landinu? Hvað er t.d. að segja um rekstur olíufélaganna? Er þörf á því fyrir okkur að halda uppi þreföldu olíudreifingarkerfi, ekki aðeins allt of miklum reksturskostnaði í þeim efnum heldur einnig allt of þungum reksturskostnaði, og mikill reksturskostnaður í þessum efnum þýðir auðvitað í framkvæmd of hátt olíuverðs sem eykur á rekstrarhalla jafnt frystihúsa, fiskiskipa og annarra þátta í okkar atvinnulífi? Of hátt olíuverð þýðir einnig, að útgjöld heimilanna verða þar af leiðandi hærri en hefði þurft. Er þá ekki fyllilega eins mikil ástæða til þess, þegar augu manna eru að opnast fyrir því, að það þurfi að beita hagræðingu á sem flestum sviðum og spara þannig óþarfa útgjöld, að röðin fari einnig að koma að því, hvort við eigum ekki að breyta því skipulagi, sem við höfum búið við í sambandi við olíuverzlunina í landinu? Það er auðvitað ekkert um það að efast, að olíufélögin þrjú, sem byggt hafa upp sína starfsemi á undanförnum árum og lagt í þá uppbyggingu býsnamikið fé, sem þau hafa auðvitað tekið af olíukaupendum í landinu, eru þessari umskipulagningu andvíg. Þau hafa staðið á móti öllum till., sem í þessa átt fara, og mitt frv. gerir, og nánustu stuðningsmenn þessara olíufélaga hafa til þessa staðið vörð um þeirra hagsmuni, en ég á erfitt með að trúa því, að þegar að því er komið, að það þykir jafnvel nauðsynlegt að leggja niður undirstöðuatvinnufyrirtæki, eins og t.d. fiskvinnslustöðvar, þá þyki rétt að halda áfram slíku eyðsluskipulagi og við höfum búið við í okkar olíusölumálum á undanförnum árum. Ég held, að það sé óvíða, sem það liggur eiginlega beinna við en í sambandi við olíuverzlunina, að þarna verði gerð á skipulagsbreyting til hins hagkvæmara. Þessi breyting er tiltölulega einföld. Hér þarf ekki að koma til nein verulega víðtæk bylting. Fyrirkomulagið er það, eins og ég hef bent hér á áður, að ríkið annast nú að forminu til innkaupin á öllum aðalolíuvörum landsmanna með sérstökum milliríkjasamningi. Það væri því tiltölulega auðvelt fyrir ríkið að taka sjálft að sér að framkvæma þennan samning, taka aðalbirgðastöðvar olíufélaganna annað hvort á leigu eða með leigunámi, nú jafnvel að taka stöðvarnar eignarnámi. Það er einnig til sú leið, að ríkið bæti síðan smám saman við sig fleiri og fleiri þáttum í sambandi við olíusölumálin. Ef þetta væri gert, gætu fyrst þau allmörgu olíusamlög, sem mynduð hafa verið í landinu á venjulegum samvinnufélagagrundvelli skv. gildandi lögum, fengið aðstöðu til þess að fá olíuvörur á eðlilegu heildsöluverði og selja olíuna síðan á réttu kostnaðarverði til meðlima samlaganna. Ég efast ekkert um það, að ef þetta skipulag væri tekið upp, væri hægt að lækka olíuverðið í landinu til mikilla muna, sérstaklega til ákveðinna þátta. Ég minnist þess, að fyrir allmörgum árum höfðu þessi olíusamlög nokkra möguleika í þessum efnum. Þá stóð nefnilega þannig á, að í eigu ríkisins var þó nokkuð af olíubirgðum liggjandi í landinu, olíu, sem hafði að vísu komið hingað í sambandi við styrjaldarástand og þótti rétt að eiga hér í stórum birgðageymum, og þá var ýmsum olíusamlögum gefinn kostur á því að fá olíuna keypta á réttu heildsöluverði eða sama verði og vitað var, að stóru olíufélögin fengu þá olíu keypta á. Útkoman varð sú, að t.d. nokkur olíusamlög útvegsmanna, sem starfandi voru, lækkuðu olíuverðið til báta og skipa stórkostlega frá því, sem verið hafði hjá olíufélögunum. Þessu fékkst að vísu ekki framhaldið mjög lengi, því að eftir kröfu olíufélaganna voru síðan þessi olíusamlög skylduð til þess að selja olíuna til báta og skipa á sama verði og olíuhringarnir gerðu, og það er það ástand, sem enn ríkir í dag. Ég tel, að í þessum efnum, reyni nú á, hver vilji er fyrir hendi til þess að koma fram verðlækkun á þýðingarmikilli nauðsynjavöru í landinu, og það reyni einnig á varðandi þetta mál, hvort hugur fylgir máli í þeim efnum, að vilja koma á hagræðingu í sambandi við rekstur okkar atvinnulífs eða ekki, eða hvort það sé svo, að sérhagsmunir nokkurra stórra félaga eiga að sitja hér í fyrirrúmi áfram. Mér skilst, að hæstv. ríkistj. hafi tekið undir till. um það, sem fram hefur komið í sambandi við verzlunina í landinu, að skipuð skuli n. til þess að kanna fyrirkomulag verzlunarinnar almennt, og hvort það sé hægt að koma á hagkvæmari skipan fyrir landsmenn en nú er. Ég efast ekkert um það, að það sé mikið verk og býsna flókið að taka til endurskoðunar allt verzlunarfyrirkomulag landsmanna, þ.e.a.s. það fyrirkomulag, sem nú er ríkjandi á innflutningi almennt á vörum til landsins og dreifingu þeirra og sölu um allt land. Það er um mörg mjög mismunandi svið að ræða. En ef ríkisstj. meinar eitthvað með því, að n. verði sett í það mál, ef hún meinar eitthvað í þá átt, ef hún hugsar sér raunverulega að koma þar á einhverjum teljandi breytingum til hagsbóta fyrir neytendur í landinu, tel ég einsýnt, að hún eigi sérstaklega að byrja á þeim þætti, sem þetta frv. fjallar um, þ.e.a.s. á innflutningi og verzlun með olíuvörur, því að það er ekki yfirgripsmeira mál en svo, að það er hægt tiltölulega fljótlega að komast að niðurstöðu um það, gangi menn til athugunar á því, að það mundi vera hagkvæmt fyrir landsmenn að breyta þar um skipulag. Í þessu frv., sem hér liggur nú fyrir til 1. umr., er bent á það, að það skuli verða ríkið sjálft, sem tekur að sér þessa verzlun, og hér skuli verða um ríkisverzlun að ræða. Auðvitað væri hægt að hugsa sér fleiri eða aðrar leiðir, þó þannig, að olíuverzlunin væri gerð hagkvæmari en hún er nú í dag, en við Alþb.- menn, sem oftsinnis höfum lagt áherzlu á það, að þessu skipulagi yrði komið á varðandi þennan verzlunarþátt, teljum, að hagkvæmast væri, að ríkið tæki að sér þessa verzlun og yfirtæki starfsemi olíufélaganna. Það hefur einnig komið í ljós, að það getur í mjög mörgum tilfellum verið hagkvæmt í sambandi við utanríkisviðskipti landsins, að þessi verzlun sé að mestu leyti í höndum opinberra aðila, það getur verið þýðingarmikið að beina innkaupunum á olíu til ákveðinna landa fremur en til annarra, það getur verið hagstætt í sambandi við útflutningsverzlun landsmanna, og þessum aðferðum hefur m.a. verið heitt nú á nokkrum undanförnum árum. Þetta styður það einnig, að það sé einmitt ríkið, sem taki að sér þessa starfsemi. Eins og ég sagði, hefur það verið yfirlýst stefna okkar Alþb.-manna, að það ætti að koma þessum málum fyrir á þennan hátt, og ég minnist þess, að fyrir rétt rúmu ári síðan kom það fram opinberlega hjá formanni Alþfl., hæstv. utanrrh., að hann taldi einnig, að hér væri um stefnumál Alþfl. að ræða og hann styddi þessa till., vildi vinna að því að taka upp þetta skipulag. Það eru því fleiri en við Alþb.-menn, sem bendum á þetta, og ég vona, að þótt málið hafi ekki náð fram að ganga til þessa, sé skilningur einnig í öðrum flokkum að aukast fyrir þessu máli, og að þessu sinni verði hægt hér að ná verulegum árangri og helzt af öllu með því að samþ. frv. í öllum aðalatriðum, eins og það liggur hér fyrir. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða hér frekar um málið að þessu sinni. Ég hef rætt um þetta hér á nokkrum þingum, og málið er því frá minni hálfu allmikið rætt, og ég hygg líka, að það liggi nokkuð ljóst fyrir mönnum, hvað hér er um að ræða. Ég legg til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til fjhn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Á þskj. 242 flyt ég svohljóðandi þáltill.: „Neðri deild Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta framkvæma nú þegar sérstaka athugun á því, hversu margir fiskibátar í landinu munu ekki verða gerðir út á vetrarvertíðinni vegna fjárhagsörðugleika viðkomandi fyrirtækja og hversu mikils fjár er þörf, til þess að unnt sé að hefja útgerð þeirra Að loknum þessum athugunum beiti ríkisstj. sér fyrir útvegun nauðsynlegs lánsfjár og geri aðrar tiltækar ráðstafanir til þess að tryggja, að allir þeir rekstrarhæfir bátar í landinu, sem henta til veiða á vetrarvertíð, verði gerðir út.“ Þessi þáltill. gæti að sjálfsögðu orðið tilefni til þess að ræða almennt um þau vandamál, sem við er að etja í atvinnu- og útgerðarmálum, þar sem sitt sýnist hverjum um orsakir og leiðir til úrbóta. Hér er þó aðeins gripið á afmörkuðu atriði þessara mála, og þar sem till. skýrir sig svo til sjálf, þarf ég ekki að fara um hana ýkja mörgum orðum. Hvað sem líður skiptum skoðunum hv. þdm. á, atvinnu- og útvegsmálum, vænti ég þess, að þeir geti verið sammála um nauðsyn þess að taka á því sérstaka atriði, sem hér er um að ræða, og geti samþ., að hæstv. ríkisstj. yrði falið að fjalla sérstaklega. um þau vandamál, sem í þessari þáltill. er vakin athygli á. Lagt er til, að gerð verði á því sérstök könnun, í hve ríkum mæli muni vera um það að ræða, að einstakir vélbátar verði ekki gerðir út á vetrarvertíð og gerðar verði síðan ráðstafanir til þess með útvegun lánsfjár og öðrum tiltækum hætti að tryggja, að á þeirri vetrarvertíð, sem nú er hafin, verði gerð út hver einasta sjófær fleyta, sem hentar til sjóróðra á vetrarvertíð. Á undanförnum árum hefur það jafnan verið svo, að einstakir fiskibátar hafa legið í höfn á vetrarvertíðum af ýmsum ástæðum. T.d. má geta þess, að greint er frá því í skýrslu, sem birtist í síðasta almanaki Fiskifélags Íslands og miðuð er við 16. des. s.l., að alls 57 fiskiskip minni en 100 tonn og 20 skip stærri en 100 tonn hafi aldrei komið fram á aflaskýrslum á árinu 1967. Hér er að vísu um að ræða verulegan fjölda báta undir 30 tonnum að stærð og svo togara, en þó munu það vera ríflega 20 vélbátar stærri en 30 tonn, sem aldrei hafa komið með afla að landi á síðasta ári, en að sjálfsögðu enn fleiri, sem verið hafa óvirkir hluta af árinu og ekki róið einstakar vertíðir. Á undanförnum árum, þegar atvinna hefur verið næg og gjaldeyristekjur hafa farið síhækkandi, brann það að sjálfsögðu ekki svo mjög á mönnum, þótt þessi atvinnutæki væru óvirk, og jafnvel hafa orsakirnar stundum verið þær, að ekki reyndist unnt að manna þessa báta vegna mikillar eftirspurnar eftir vinnuafli á öðrum sviðum. Eins og nú er komið, þegar atvinnuleysið hefur hafið innreið sína og ógnað alþýðuheimilum í landinu, hlýtur það að vera litið miklu alvarlegri augum, að nothæfir bátar eða bátar, sem gera má nothæfa, eru ekki gerðir út á vertíðinni. Þá vegur það einnig þungt, að það er eitt aðalvandamál fiskvinnslustöðvanna, að hráefni er af allt of skornum skammti og nýting framleiðslutækjanna af þeim sökum óhagkvæm. Einnig af þeim ástæðum er þjóðarnauðsyn, að á hávertíðinni, sem nú er framundan og þegar byrjuð, komi hver sjófær bátur að fullum notum. Ekki mun heldur af veita, að öllu sé tjaldað, sem til er, við öflun gjaldeyris í þjóðarbúið, því að nú gengur stöðugt á gjaldeyrisvarasjóðinn. Það er því ekkert einkamál viðskiptabanka eða annarra lánadrottna þeirra útgerðarfyrirtækja, sem teljast eigendur þeirra báta, sem nú eru líkur á, að verði bundnir í höfn í vetur, hvort þeir verða gerðir út eða ekki. Það er brýnt hagsmunamál allrar þjóðarinnar, að hver einasti rekstrarhæfur bátur verði gerður út og veiti atvinnu, styrki rekstrargrundvöll fiskvinnslustöðvanna og afli þjóðinni gjaldeyris. Eins og ég sagði í upphafi, er með þessari þáltill. bent á það sérstaka verkefni, sem er ríkisvaldsins að leysa, að tryggja, að enginn rekstrarhæfur vélbátur verði bundinn í höfn alla vertíðina, en ég hef ekki talið ástæðu til þess að fjalla almennt um vandamál útgerðarinnar eða orsakirnar til þess, að fjárhag ýmissa útgerðarfyrirtækja er nú svo komið, að þau hafa ekki bolmagn til þess að koma öllum sínum skipum á veiðar. Ýmsar orsakir liggja til þess, að útgerðarfyrirtækjum eða einstaklingum, sem teljast eiga þessa báta, er um megn að koma þeim af stað. Ég vildi þó aðeins benda á eitt atriði í sambandi við aðstöðu útgerðarinnar, þegar um er að ræða viðgerðir á bátunum. Fiskveiðasjóður lánar 2/3 hluta vegna vélakaupa, en fari fram aðrar endurbætur á bátunum, er aðeins lánaður helmingur af þeirri hækkun, sem verður á matsverði bátsins vegna endurbótanna. Sé um viðgerðir að ræða, sem vátryggingafélög greiða, hefur aðstaðan til að framkvæma þær stórIega versnað að undanförnu. Vátryggingafélögin fá iðgjöld vegna bátanna greidd úr útflutningssjóði í ákveðnum skömmtum. Greiðslur vátryggingafélaganna til skipasmíðastöðvanna fara svo fram á sama hátt, í skömmtum og á löngun tíma, svo löngum, að skipasmíðastöðvarnar, sem ekki njóta nægilegrar fyrirgreiðslu í lánastofnunum, geta ekki vegna greiðsluvandræða unnið verkið á svo skömmum tíma, sem tæknilega væri unnt að gera og langsamlega hagkvæmast væri fyrir alla aðila heldur er bátunum haldið í slippunum langtum lengur en þörf er á, stundum svo að mánuðum skiptir fram yfir þann tíma, sem dygði til að ljúka verkinu, ef greiðslur fyrir það væru inntar af hendi á greiðari hátt. Við þetta hleðst margs kyns kostnaður á verkið og bátarnir eru úr Ieik langtímum saman, en starfsemi skipasmíðastöðvanna lamast. Í þetta horf hefur sótt s.l. tvö ár, og hefur af því hlotizt ómælt tjón, og ef ekki er að gert, er ekki annað sjáanlegt en skipasmíðastöðvunum verði gert ókleift að starfa. Úr þessu ætti að vera unnt að bæta og er óhjákvæmilegt að bæta. Þegar slík verk sem nauðsynlegar viðgerðir á fiskibátum taka miklu lengri tíma en þörf er á einungis vegna tregðu á greiðslum, sem verða þó að lokum inntar af hendi, hlýzt ekki einungis af því tjón og óhagræði fyrir útgerðarfyrirtækin og skipasmíðastöðvarnar, heldur er um beina þjóðhagslega sóun að ræða. Á sama tíma og þetta ástand ríkir varðandi viðgerðarþjónustu fyrir útflutningsframleiðsluna geta innflytjendur þeir, sem koma gjaldeyrinum í lóg, svo sem sjónvarpssalar og þeir, sem selja útlenzk gólfteppi, boðið viðskiptavinum sínum vörurnar án nokkurrar útborgunar eða þá með sem svarar útborgun á 1/4 hluta söluverðs hjá þeim. sem minnst fríðindi geta boðið. Ein slík auglýsing var lesin upp í útvarpinu nú um hádegið, þar sem boðin voru erlend gólfteppi án nokkurrar útborgunar. En það er réttast að fara, ekki lengra út í þessa sálma, að þessu sinni. En varðandi fiskibátana er það ljóst, að úr þeirra vandamálum ætti að vera unnt að bæta og er orðið alveg óhjákvæmilegt að bæta varðandi viðgerðarþjónustuna. Það er ýmislegt, sem þarf að taka á til þess að stuðla að því, að bátum, sem gætu veitt atvinnu og aflað gjaldeyris en liggja nú ónotaðir, verði komið í gagnið. Kanna verður, hverju þarf að kosta til í hverju tilfelli til þess að tryggja rekstur vélbáta, sem eru sjófærir eða gætu orðið það fljótlega. en líkur eru samt á nú, að verði ekki gerðir út á vetrarvertíð, nema sérstakar ráðstafanir verði gerðar. Það er því lagt til með þessari þáltill., að hæstv. ríkisstj. verði falið að kanna sérstaklega, í hve ríkum mæli er um það að ræða, að rekstrarhæfir bátar verði ekki gerðir út í vetur, hversu mikið fjármagn muni þurfa til þess að koma þessum bátum á veiðar og hverjar ráðstafanir sé unnt að gera til úrbóta. Ég hef valið þann kostinn að flytja þessa þáltill. hér í hv. d., en ekki í Sþ., vegna þess að með þeim hætti er meiri von til þess, að hún fáist afgreidd á, skömmum tíma, en eðli málsins samkv. krefst það bráðrar lausnar, ef koma á þeim vélbátum, sem hér er um að ræða, í notkun á vetrarvertíðinni, sem nú er hafin. Ég leyfi mér að lokum, herra forseti, að leggja til, að umr. verði nú frestað, en till. vísað til hæstv. sjútvn., sem ég vænti, að afgreiði málið svo fljótt sem hún telur framast tök á.