Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hafði vænzt þess, að hæstv. fjmrh. fylgdi frv. úr hlaði, en ég sé, að svo er ekki. Hinsvegar get ég ekki annað en óskað eftir nokkrum útskýringum um einstök atriði frv., og sömuleiðis verð ég að láta í ljós undrun mína yfir því, að frv. skuli vera fram komið. Þau atriði, er ég óska útskýringa á, og ég geri ráð fyrir, að einhver svari f.h. ráðh., úr því hann er ekki viðstaddur, er a-liður undir 1, að fella skuli niður greiðslu á 35% af framlögum ríkissjóðs samkv. fjárl. til byggingarsjóðs, sbr. II. kafla I. um byggingar- og landnámssjóð. Nú höfum við nýlega samþ. annað frv., sem sent hefir verið Nd., þar sem gert er ráð fyrir, að framlag ríkissjóðs, sem í fjárl. er ákveðið 200 þús. kr., lækki um 75 þús. kr., eða í 125 þús. kr. Nú spyr ég: Er meiningin að miða þessa 35% lækkun við 125 þús. kr. eða upprunalegu upphæðina? Mér skilst, að miðað muni vera við 125 þús. kr., og er þá framlag ríkissjóðs þannig orðið helmingi lægra en lögin gera ráð fyrir. Þá er c-liður, að lækka um 35% framlag ríkissjóðs til nýbýla og samvinnubyggða, og er vitnað í IV. kafla, 34. og 37. gr., laganna um byggingar- og landnámssjóð. Mér skilst, að með þessari breyt. sé verið að grípa fram fyrir hendur nýbylastj. og segja henni fyrir verkum: Látið hvern einstakling fá 35% lægra lán, en jafnmarga fá lán og áður. Þá er ætlazt til, að jarðræktarstyrkurinn lækki um 35%. Þetta er ákvæði, sem ég get undir engum kringumstæðum fellt mig við, enda ekki samrýmanlegt stefnu síðasta þings og þess þings, er nú situr, sem fram að þessu hafa alltaf látið klingja, hve nauðsynlegt það sé að útvega atvinnuleysingjunum vinnu í sveit, koma upp handa þeim býlum o.s.frv. Á sama tíma segir Alþingi: Takið þið við fólkinu, en við styrkjum ykkur ekki til bygginga, vil lækkum meira að segja til bankanna, svo að þeir eigi erfitt með að lána, við skerum niður jarðabótastyrkinn og tökum á þann hátt fyrir allar jarðræktarframkvæmdir. Ég vil þá enn árétta spurningar mínar til hæstv. ráðh., þar sem hann nú hefir sýnt sig í deildinni: 1) Miðast 35% lækkunin við 125 þús. kr. eða 200 þús. kr. skv. a-lið? Í bráðabirgðabreyt. nokkurra laga, á þskj. 118, er framlagið þegar lækkað um 75 þús. kr., í 125 þús. kr. Miðast þá 35% lækkunin við þá upphæð? 2) Í c-lið er vitnað í ákveðnar greinar l. um byggingar- og landnámssjóð. Eru það tillög til einstaklinga, sem eiga að lækka? Nú ber öllum saman um, að með 3500 kr. láni og styrk sé róður fyrir nýbýlamennina mjög harður. Ef nauðsynlegt er að spara á þessum lið, ættu vitanlega færri að fá styrkinn, en ekki að lækka styrk til hvers einstaklings, þar sem það er einnig miklu dýrara en áður að koma upp nýbýlum. Ég mun ekki vera því mótfallinn, að máli þessu sé vísað til n., en fylgi mitt á það ekki eins og það er nú, og ég tel ekki líklegt, að því verði breytt í það horf, að ég fylgi því.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Þetta frv. er fram komið í sambandi við þá meðferð fjárl., sem að ráði hefir orðið að hafa á þingi, og þær breyt., sem gerðar hafa verið á stjfrv. Eins og hv. dm. muna, var í stjfrv. upphaflega gert ráð fyrir minni framlögum til ýmsra framkvæmda í landinu vegna óvissra tekna ríkissjóðs í ár og á næsta ári. Hér er ekki um það að ræða, hvað menn vilja leggja til þessara framkvæmda, heldur getuna. Ef engar tekjur koma í ríkissjóðinn, verður ekki hægt að leggja neitt fram þrátt fyrir góðan vilja. hað, sem ég fer fram á með frv. þessu, er heimild fyrir stjórnina að kippa að sér hendinni, ef engir möguleikar eru fyrir hendi að standa við greiðslur skv. fjárl. Það er því ekki rétt hjá hv. 1. þm. N.-M., að með þessu frv. sé verið að ákveða hitt og þetta, heldur er hér aðeins um heimild til lækkunar að ræða, ef óhjákvæmilega nauðsyn ber til. Þegar frá ófriðarbyrjun hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að mæta þeim skakkaföllum, sem kynnu að mæta þjóðinni í viðskiptum hennar við aðrar þjóðir. Það hefir meira að segja verið talað um þann möguleika, að landið yrði ef til vill að mestu leyti að búa að sínu, en þá myndu tekjur ríkissjóðs skerðast svo stórkostlega, að jafnvel þótt þessi 35% lækkunarheimild yrði notuð til hins ýtrasta, gæti svo farið, að fullhart yrði að standast öll útgjöld samkv. fjárl. Það er aðeins til þess að mæta slíkum erfiðleikum, að farið er fram á þessa heimild, en auk þess eru áfallnar kröfur á ríkissjóð mjög miklar, sem erfitt verður að standa straum af nema úr rakni. Hv. 1. þm. N.-M. spurðist fyrir um, hver meiningin væri með þessum till., sérstaklega að því er snertir 1. lið, hvort lækka ætti um 35% frá því, sem er í fjárl., framlag ríkissjóðs til byggingarsjóða. Það er vitanlega meiningin, að heimildin nái til þess. Í fjárl. eru ætlaðar 125 þús. kr. í þessu skyni, en samkv. heimildinni er hægt að lækka framlag ríkissjóðs um 35% frá því. Sama er að segja um aðra liði í heimildartill. Fóru fram umr. um þetta mál í ríkisstj. og einnig var rætt við fulltrúa frá fjvn., og skildist mér, að það hefði orðið að samkomulagi, að í staðinn fyrir, að upphæðirnar voru hækkaðar í fjárl., kæmu slíkar heimildir til lækkunar, ef í nauðir ræki. Ég tók það fram, að ef lægri upphæðirnar væru látnar standa í fjárl., virtist mér sjálfsagt að taka áætlunarupphæð til þess að bæta þetta upp, ef vel áraði og tekjur ríkissjóðs leyfðu, en fulltrúar fjvn. kusu heldur, að sú leið yrði farin, sem ég lýsti áðan. Nú gaf ræða hv. 1. þm. N.-M. tilefni til þess að vekja athygli á, að það er ekki einungis, að nauðsyn geti brotið lög, heldur getur það meira að segja verið nauðsynlegt - þótt ríkissjóður fengi þær tekjur, sem því svaraði að standast útgjöld fjárl. En þess að þessi lækkunarheimild komi til framkvæmda, - að beina því fé inn á aðrar brautir. Hv. þm. minntist á atvinnuleysið í kaupstöðunum og að nauðsyn bæri til að beina vinnu þessara atvinnuleysingja að verkefnum í sveitum. En það eru ekki neinar heimildir til þess í lögum. Ef ríkisstj. hinsvegar hefir nokkra fúlgu til umráða, er hægt að fá þeim verkefni í sveit, eins og t.d. að koma af stað undirbúningi til nýbýlastofnunar. Ef taka á stór svæði til jarðræktar, er ekki hægt að gera það samkv. jarðræktarlögum, heldur verður að framkvæma það eftir sérstökum ráðstöfunum þings og stjórnar. Þannig getur það verið hagkvæmt, enda þótt fé sé fyrir hendi til þess að greiða til fullnustu framlög skv. fjárl., að unnt sé að beina því inn á aðrar brautir. Annars hélt ég, að þetta mál þyrfti ekki að vera sérstakt deilumál, og hygg, að það sé af misskilningi sprottið, ef svo verður. Frv. er þannig undirbúið, að ég hélt, að menn gætu orðið sammála um það. Auk þess á það eftir að fara til n., og er ég að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að fylgjast með afgreiðslu þess þar. Er nógur tíminn við 2. umr. að ræða þá agnúa, sem kunna að verða á því þá. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Menn hafa staðið undrandi yfir ýmsu, sem þetta þing hefir ungað út, en þetta frv. er eitt hið allra furðulegasta, sem hér hefir sézt. Samkv. fjárlfrv. hæstv. fjmrh. átti að skera niður framlög til verklegra framkvæmda og, til landbúnaðarins um meira en eina millj. kr. þetta var harðlega fordæmt af blöðum þeirra flokka, sem að stj. standa, og sömuleiðis af meiri hluta Alþingis. Í brtt. fjvn. eru þessir niðurskurðir afnumdir. Að vísu fylgdi sá böggull skammrifi, að fjvn. setti í fjárl. heimild til þess að skera niður ólögboðin gjöld um 35%. Nú er þessi niðurskurður, sem var í fjárlfrv., kominn hér afturgenginn og að auki nokkuð til viðbótar. Það á að skera niður framlög ríkissjóðs til byggingarsjóða í sveitum og kaupstöðum, til nýbýla og samvinnubyggða, til endurbygginga íbúðarhúsa í sveitum og til jarðabótastyrkja. Svo mikið flaustursverk er á þessu máli, að það er ekkert annað en ein hringavitleysa, eins og hv. 1. þm. N.-M. sýndi fram á um niðurskurð framlags til nýbýla og samvinnubyggð,. það má með sanni segja, eins og hv. 1. þm. N.-M. sýndi fram á, að það er mesta furðulegt, um leið og það er sorglegt, en þó hlægilegt, að á sama tíma, sem mest er um það talað að flytja atvinnuleysingjana úr kaupstöðunum út í sveitir landsins, er verið að gera þeim, sem í sveitum búa, ólíft að vera þar. Það er í raun og veru ekki um annað verið að ræða en að bera fólkið út, því það mætti eins vel flytja það upp á öræfi skv. þessum fyrirmælum. Að vísu er hér aðeins um heimild að ræða, og í ræðu hæstv. fjmrh. voru ekki færð önnur rök með frv, en að þetta væri aðeins heimild. En hvaða trygging er fyrir því, að hæstv. fjmrh. noti ekki þessa heimild, jafnvel þó að þess þyrfti ekki nauðsynlega með? Ég heyrði það líka greinilega á ræðu hæstv. fjmrh., að hann lítur þannig á þessa heimild, að hún geri honum frjálst að verja fé ríkissjóðs eftir sínu höfði. Hann sagði á þá leið, að jafnvel þó að fé yrði fyrir hendi til þess að standast þessi útgjöld, þá mætti búast við því, að því yrði að verja öðruvísi en til þessara framkvæmda. Hæstv. fjmrh. vill fá að vera einráður um það, hvernig eigi að verja 1/3 af tekjum ríkissjóðs. Það hefir verið sýnt fram á það með rökum, að það er ekki hægt að skera niður framlag til landbúnaðarins án þess að bíða við það stórtjón. En hér er þó farið fram á að skera niður framlög til þeirra framkvæmda í stórum stíl. Það er furðulegt, að farið skuli vera fram á slíkar heimildir á sama tíma og samþ. eru l. um að stofna allskonar sjóði, svo sem íþróttasjóð, rafveitulánasjóð o.s.frv. Hverskonar samræmi er í slíkum vinnubrögðum? Hafa menn athugað það, hvort hinum lægstlaunuðu starfsmönnum ríkisins er lengur kleift að lifa af sínum launum, ef verðlagsupphótin verður skorin niður um 35% samkv. 7. lið I. gr. þessa frv.? þegar l. um launauppbót til embættismanna væru til umr. hér í hv. d., þá var ekki við það komandi, að þeir menn, sem hefðu 8–20 þús. kr. árslaun, yrðu undanþegnir verðlagsuppbótinni. Þá voru nógir peningarnir; þá var ekki verið að tala um nauðsyn þess að skera niður útgjöld til þeirra hluta. Menn spyrja, eins og hæstv. fjmrh. í ræðu sinni áðan: Hvað verður, ef tekjur ríkissjóðs hrökkva ekki fyrir gjöldum? En ég vil spyrja: Hafa menn yfirleitt athugað það, hvað af því myndi leiða, ef verklegar framkvæmdir yrðu skornar niður um 35%? Það myndi þýða neyðarástand í landinu. væri þá hægt að komast hjá því að kalla saman þing til þess að gera einhverjar ráðstafanir? Halda menn virkilega, að öll vandamál verði leyst með því að láta tekjur og gjöld standast á í fjárlagafrv.? Það er hægt að gera margar aðrar ráðstafanir til þess að spara og lúta tekjur og gjöld standast á, sem liggja miklu nær en þessi till. Það er alveg vafalaust hægt að spara á 2. millj. kr. með niðurskurði á hálaunum og bitlingum, og það er alveg vafalaust, að ef góður vilji er fyrir hendi, þá væri hægt að fara þessa leið. Ef það yrði nú meiri eða minni hungursneyð í landinu, þá er áreiðanlegt, að mönnum fyndist lítil huggun í því, að tekjur og gildstæðust á í fjárl. Það er einhver mesta skammsýni, sem hugsazt getur, að láta eins og þetta sé ekki annað en smáreikningsdæmi og allt sé í lagi, ef gjaldadálkurinn stenzt bara einhvernveginn á við tekjudálkinn. Skyldi það vera mönnum mikil huggun í slíku neyðarástandi að vitu til þess, að hjátekjumennirnir haldi áfram að fá sínar 10-20 þús. kr. og dýrtíðaruppbót þar að auki.



Áður en málið fer til n. langar mig til þess að benda hv. n. á það, í 1. lagi, að í a-lið 1. gr., þar sem rætt er um framlag til Búnaðarbankans, er þegar búið að skera niður 75 þús. kr. það er ekki lengra síðan en í fyrra, þegar þetta mál var til meðferðar hér í hv. d, að ég beitti mér fyrir því, að þetta framlag yrði ekki skorið svo mikið niður. Ég benti á það, að ef þetta framlag yrði skorið svona mikið niður, þá myndi af því leiða, a ekki yrði hægt fyrir bankann að leysa öll þaut lán, sem búið væri að veita. Ráðherra taldi þá, að sparisjóðsdeild bankans gæti í bili lánað byggingar- og landnámssjóði, og lofaði, að framlagið skyldi ekki lækkað frekar, svo á árunum 1941 og 42 mætti aftur endurgreiða sparisjóði, ef þá yrði lítið lánað, vegna þess að byggingarefni yrði það dýrt, að lítið yrði byggt. Ég tel það hrein og bein svik á gefnum loforðum við bankann, ef nú á að koma með meiri niðurskurð á framlagi til hans. Í öðru lagi er fyrir árið 1941 búið að náðstafa og lofa fé til einstaklinga, til endurbyggingar, og væru það því svik við þá, ef þeir fengju ekki það fé, sem þeim hefir verið lofað. Þess vegna tel ég alveg óforsvaranlegt að skera þetta framlag niður nú. Þá vil ég einnig benda á það, að ég tel alveg óforsvaranlegt að ætla að skera niður jarðræktarstyrkinn. Þetta vildi ég benda hv. n. á til athugunar. Ég vil einnig benda á það, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan í sinni ræðu, að jafnvel þó að fjárhagur ríkisins yrði svo góður, að fé yrði fyrir hendi, gæti verið rétt að hafa dálitla fúlgu til þess að grípa til og greiða ýmislegt annað, sem ekki er lögbundið. Hæstv. fjmrh. er hér að gefa í skyn, að hann sé að hugsa um það, þó að nóg fé verði fyrir hendi, að verja því ekki eins og á gera ráð fyrir, heldur ætli hann að nota þessa heimild til þess að draga úr löglegum fjárveitingum, en greiða aftur ólögbundar. Ég held þess vegna, að það sé ekki rétt að veita þessa heimild nú; ég álít, að það sé nógur tími til þess fyrir þingið að veita slíka heimild síðar, ef slíkt ástand skapaðist, að þess yrði þörf. Þing er komið saman í byrjun árs 1941, áður en til þess kemur, að nota þurfi þessar heimildir, og sýni það sig þá, að þeirra sé þörf, má veita þær, en nú er það óþarfa fyrirhyggja, sem ég mun ekki verða með. Ég vil þess vegna eindregið leggja til, að þessi heimild verði ekki veitt nú.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég þykist sjá það, að hv. 1. þm. N.-M. misskilji það, hvað ætlazt er til með þessari heimild, sem hér um ræðir. Hann virðist skilja þessa heimild þannig, að hún eigi að koma til viðbótar við há lækkunarheimild, sem gert er ráð fyrir í fjárlfrv. fyrir árið 1941. Það er alls ekki mín hugmynd, að þetta verði 35% ofanálag, heldur verði það staðfesting á því, sem gert er ráð fyrir í fjárl. Það er alls ekki meiningin, að lækkunarheimildin verði 70%, þó að þetta frv. verði samþ. Ég vil þess vegna vænta þess, að hv, þm. sjái sér fært að draga nokkuð úr gífuryrðum sínum í sambandi við þessa heimild. Hvað viðvíkur hinni sérstöku lækkun á framlagi til byggingar- og landnámssjóðs, þá vil ég segja það, að það er alls ekki rétt hjá hv. þm., að nokkur fyrirheit hafi verið gefin um þetta á síðasta þingi. Þá var gert ráð fyrir, að lækkun á þessum lið yrði 120 þús. kr., og þessi lækkun byggist á þeirri rökréttu hugsun, að úr þessum framkvæmdum hljóti að draga vegna þess að byggingar muni fall niður, af því að byggingarefni sé ófáanlegt. Það er því ljóst, að ef fært er að lækka þetta framlag um 125 þús. kr. á árinu 1940, mundi undir sömu kringumstæðum fært að lækka þetta framlag 1941, og því er beinlínis gengið út frá. Annars sé ég enga ástæðu til að gera þetta að sérstöku deilumáli við þessa umr.; það er nógur tími til þess að fara frekar út í þá sálma, þegar n. er búin að athuga málið og gera sínar till. því viðvíkjandi.



Frv. þetta var flutt í hv. Nd. að tilhlutun atvmrh., og er í grg. fyrir frv. skýrt frá efni þess og ástæðunni til þess að það er flutt. Tilefnið til þess, að frv. þetta er flutt, er í fyrsta lagi það, að nauðsyn þótti til bera að færa í eina heild þau ákvæði, sem um þetta eru, og að lögákveða þá rannsóknarnefnd, sem skipuð var á síðasta þingi, og gera nokkru fyllri ákvarðanir um störf hennar. Ég held ekki, að það hafi nokkurstaðar komið fram nein andmæli gegn þessu frv., hvorki hér eða í Nd., og breytingar á því voru mjög litlar í Nd., a.m.k. sem máli skiptu um efni. Það hefir að vísu verið skipt um nafn á rannsóknarnefndinni, og er hún í frv. eins og það er nú kölluð rannsóknaráð, og var það allshn. Nd., sem færði þau rök fram, að orðið rannsóknarnefnd væri búið að fá þann skilning í málinu, að það væri nefnd, sem hefði með höndum rannsókn sakamála. Ég skal nú ekki ræða neitt um það álit. Ég tel sama, hvort nafnið er notað, nefnd eða ráð, og sá nefndin ekki neina ástæðu til að gera breyt. við það, en n. þótti rétt að gera brtt. við 2. gr. frv., þar sem rætt er um heimild fyrir ríkisstj. til þess að veita erlendum fræðimönnum leyfi til að stunda rannsóknir hér. Enda þótt n. telji ekki líklegt, að stjórnin mundi fara á bak við rannsóknaráð, þótti henni rétt, að slíkar heimildir skyldu verða veittar erlendum mönnum aðeins að fengnum tillögum rannsóknaráðs. Ég held, að allir verði að kannast við, að það er mikil nauðsyn á því að ganga svo tryggilega frá því atriði sem unnt er, að útlendingar hafi ekki með höndum náttúrurannsóknir hér á landi nema undir eftirliti innlendra fræðimanna, og þess vegna virðist n. leiða af sjálfu sér, að þegar slík leyfi séu veitt, verði þau ekki veitt nema í samráði við rannsóknarráð. Að öðru leyti er ekki fleira um þetta frv. að segja, og leggur n. til, að það verði samþ. með þessari einu breytingu.



Herra forseti! Ég var ekki við, þegar þetta mál var til 1. umr., og gat því ekki fylgt því úr hlaði. Frv. er gamall kunningi hér í d. Lög um þetta efni voru sett fyrst 1933, er norsku samningarnir voru gerðir, og hafa síðan verið framlengd á hverju ári. Með þeim er óheimilt að selja kjöt til Noregs og Englands nema með leyfi ráðuneytisins, en það úthlutar slíkum leyfum í hlutfalli við útflutning hvers eins áður en takmarkanir þær á sölum til Noregs eftir norsku samningunum og til Englands eftir Ottava-samningunum voru gerðar. Lögin eru því til þess að tryggja það, að réttur allra til útflutnings minnki ekki eða haldist að réttri tiltölu við útflutning þeirra áður.



Það liggja hér fyrir við þetta frv. 2 brtt. Brtt. á þskj. 236, sem flutt er af mér einum, og brtt. á þskj. 282, sem flutt er af mér ásamt tveim öðrum. Ég vil taka það fram strax, að brtt. á þskj. 236 tek ég aftur, og var samkomulag um það milli mín og menntmn. Þeir sem viðstaddir voru af nm., gerðust svo meðflm. að till. á þskj. 282. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, en vildi aðeins geta þess, hvernig á því stendur, að samkomulag varð um að koma brtt. á þskj. 282 á framfæri.

* Frsm. (Magnús Gíslason): Allshn. hefir haft þetta frv., sem borizt hefir frá Nd., til athugunar og hefir ekkert við það að athuga. Nefndin athugaði skjöl þau, sem fylgdu umsóknunum, og samkv. þeim uppfylla þessir menn skilyrðin til þess að þeim verði veittur ríkisborgararéttur. Eftir að frv. var til umr. í Nd. barst ráðuneytinu umsókn um, að norskur maður, Olaf Ingvald Visnes, fái ríkisborgararétt. Þau skjöl, sem fylgja frá Noregi og héðan, bera það með sér, að hann hefir rétt á að fá hér ríkisborgararétt. Hann fluttist til landsins 1909, hefir búið hér síðan og er kvæntur íslenzkri konu. Nefndin leggur til, að honum verði einnig veittur ríkisborgararéttur. En eftir að nál. hafði verið prentað, kemur fram, að nafnið er rangt prentað. Hann heitir Olaf Ingvald Olsen Visnes, en þessu mætti breyta þegar frv. er prentað upp.