Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Jónas Árnason) : Herra forseti. Ef miðað er við það, sem talið er eðlilegur vinnutími verkamanna, þ. e. a. s. það, sem strangt tiltekið er kallað dagvinnutími, þá lætur nærri, að tekjur verkamanns séu 250 þús. kr. á ári. Í ágústmánuði nema veiðileyfi fyrir 3 eða 4 daga í Norðurá í Borgafirði samtals a. m. k. ½ millj., 500 þús. kr. Í ágústmánuði s. l. voru bankastjórar og ýmsir fleiri slíkir áhrifamenn í fjármálalífi þjóðarinnar við veiðar í 3 eða 4 daga í Norðurá. Seðlabankinn borgaði veiðileyfin. Bankinn borgaði þarna sem sé upphæð, sem samsvaraði tvöföldum árstekjum verkamanns, til þess að nokkrir helstu áhrifamenn í fjármálalífi þjóðarinnar gætu í 3 eða 4 daga öðlast þá hressingu, sem fylgir því að renna fyrir stórlaxana í Norðurá. Þessi fsp. mín á þskj. 10 („Hafa einhverjar ríkisstofnanir leyfi til þess skv. lögum eða reglugerðum að kaupa laxveiðileyfi handa starfsmönnum sínum eða þeirra gestum?“) er fram borin til þess að fá það upplýst, hvort gert sé ráð fyrir þessum laxveiðifríðindum í kjarasamningum bankastjóra og annarra slíkra, og einnig, hvort æðstu menn annarra ríkisstofnana njóti þá ekki sams konar fríðinda. Séu hins vegar þessi fríðindi einskorðuð við æðstu menn Seðlabankans, þá vaknar auðvitað sú spurning, hvort til þess liggi einhverjar ástæður, t. d. læknisfræðilegar ástæður, að endilega þurfi að leggja fram af almannafé sem svarar tvöföldum verkamannslaunum sumar eftir sumar, til þess að umræddir bankastjórar geti öðlast þá andlegu og líkamlegu hressingu, sem fylgir því að fást við stórlaxana í Norðurá. Ég segi: sumar eftir sumar, vegna þess að mér er kunnugt, að þessi kostnaðarsama Seðlabankaveiði í Norðurá hafði átt sér stað a. m. k. tvisvar áður, þ. e. í fyrrasumar og í hittiðfyrra sumar.



Herra forseti. Svar mitt við þessari fsp. er ósköp stutt og einfalt, það er nei. Það hefur engin ríkisstofnun á vegum fjmrn. sérstök hlunnindi um laxveiði eða önnur vegna sinna starfsmanna. Þau litlu hlunnindi, sem áður voru, voru afnumin með síðustu kjarasamningum, og að því leyti sem tekur til þess banka, sem tilheyrir landbrn., hefur landbrn. ekki gefið út nein hlunnindi þar.



Herra forseti. Það er rík ástæða til, að spurt sé fyrst og fremst um það, hvernig þessum málum sé hagað hjá opinberum stofnunum, og er ánægjulegt að heyra svar hæstv. ráðh., sem við vonum að sé í raun og veru framkvæmt í öllu ríkiskerfinu. En það er á almannavitorði, að fjöldinn allur af auðugum einkafyrirtækjum í þessu landi geri hið sama, hefur ár á leigu, á jafnvel veiðihús, leyfir bæði sínum eigin ráðamönnum og gestum þeirra að stunda þar veiðar, og mér kæmi ekki á óvart, þó að slíkur kostnaður væri í mörgum eða öllum tilfellum skattfrjáls. Ber þá að sama brunni, að það er raunverulega verið að stunda þessar veiðar, þetta lúxussport, á kostnað almennings.



Herra forseti. Ég vil færa hv. 5. þm. Vesturl. þakklæti mitt fyrir, að hann skuli hafa komið með þessa fsp. inn á Alþingi. Þetta er í beinu framhaldi af þeirri fsp., sem ég kom með um Seðlabankann. Það kom í ljós, að hann getur fjárfest 500 millj. kr., án þess að neitt afl í þjóðfélaginu geti stöðvað það. Þetta er einn þáttur í þessu öllu saman, að höfðingjarnir þar kaupa laxveiðileyfi fyrir ½ millj. ár eftir ár, og enginn virðist geta ráðið við það. Þetta er ekki aðeins Seðlabankinn, það er líka, að ég hygg, Landsbankinn og svo fína og ódýra stofnunin, sem heitir Landsvirkjun. En þetta eru allt meira og minna sömu mennirnir. Það, sem blasir auðvitað við, er, að Alþingi þurfi að hafa stjórn á og eftirlit með fjárreiðum banka. Þetta er grundvallaratriðið. Þess vegna er það nátengt þeirri fsp., sem ég var með áður, að bankavaldið væri ekki ríki í ríkinu.



Herra forseti. Það mætti halda eftir þessum undarlegu umr., sem hér hafa farið fram, að hvorki kratar, kommar og horfi ég þá á hæstv. viðskmrh. - né háskólaprófessorar renndu nokkru sinni fyrir lax. Mig langar að leggja þá spurningu fyrir hæstv. fjmrh., til viðbótar þeim, sem hér hafa komið fram, og hinir undarlegustu menn hrósa sér fyrir að séu jafnvel sínar fsp., þótt aðrir beri þær fram: Er ekki mjög auðvelt að fylgjast með þessu, hvað mikið er borgað í leigu og jafnvel hverjir taka árnar á leigu? Eru ekki þeir bændur, sem selja leyfin, áreigendur, veiðiréttareigendur, skattskyldir, og er ekki hægt að fylgjast með málinu í gegnum þær stofnanir, sem þar eiga að fylgjast með? Þarf endilega að vera með slíka spilamennsku hér inni á Alþingi?



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 10. þm. Reykv., að auðvitað er hér um skattskyldar tekjur að ræða, og ég efast ekkert um, að bændur, sem eiga Norðurá, telja þær fram, og að því er ég best veit, þá leigir Stangveiðifélag Reykjavíkur þetta af þeim. Útleigur þeirra er mér ekki kunnugt um, því að ég er lélegur laxveiðimaður og illa að mér í faginu.



Herra forseti. Ég er ekki vanur að blanda mér í fsp., en satt að segja fannst mér, að hæstv. fyrirspyrjandi hefði getað snúið sér til flokksbróður síns og yfirmanns og fengið upplýsingar hjá honum. Ég hélt, að það væri bankamálarh., sem hefði með Seðlabankann að gera. Þetta ætti allt að vera í góðu lagi, þegar þeir hafa fulltrúa sinn æðsta mann í bankamálum, að þarna sé alls hófs gætt. Hins vegar virðist mér aðalatriðið vera gleymt, og það er auðvitað: Fiska þessir menn? Hvað gera þeir við laxinn? Ætli bankinn fái hann ekki? Ég geri ráð fyrir því, að þegar menn leigi ár, þá geri þeir það ekki bara sér til gamans, heldur vegna þess að þeir veiða fisk, þeir veiða lax, og þeir selja laxinn. Það er best að athuga þetta í reikningunum. Ég hef spurt ýmsa laxveiðimenn, - ég hef aldrei haft tíma til að dunda við þetta, - hvers vegna þeir væru að þessu. Þeir segjast veiða nokkurn veginn fyrir því, sem þeir borga í leigu. Mér þykir ólíklegt, að Jóhannes Nordal sé ekki það mikill fjármálamaður, að hann sé sjálfur mikill laxveiðimaður eða hafi einhverja góða laxveiðimenn í bankanum til að fara með gestum sínum, og þá getur þetta verið gróði fyrir bankann. Þetta ætti fyrirspyrjandi að geta fengið allt upplýst hjá sínum yfirmanni og herra, Lúðvík Jósepssyni.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gerði í fjárlagaræðu sinni rækilega grein fyrir tekjuöflunarleiðum ríkissjóðs, og má segja, að þar af leiðandi sé ástæðulaust, að hann svari við þetta tækifæri spurnarliðunum 1 og 2, enda mun þessi atriði bera á góma bæði í framhaldsumræðum um fjárlögin og við tækifæri, sem mun sjálfsagt koma upp á næstunni, þannig að ég tel ástæðulaust fyrir hæstv.fjmrh. að svara þeim spurnarliðum. Hins vegar vildi ég óska eftir því við hæstv. ráðh., að hann kæmi örlítið inn á staðgreiðslukerfi skatta, því að mér er enn nokkuð óljóst, hversu miðar í þeim málum, og satt að segja hef ég undrast dálítið seinaganginn í þessu efni. Mér þætti vænt um, ef hæstv. fjmrh. vildi eitthvað greiða úr því.



Herra forseti. Út af 3. lið í spurningu hv. 3. landsk. þm. um staðgreiðslukerfi skatta, þá kom ég að því í fjárlagaræðunni, en hins vegar skal ég viðurkenna, að ég gerði því ekki eins góð skil og hinu, m. a. vegna þess, að það mál liggur ekki eins ljóst fyrir. Hins vegar er ég nú að láta vinna betur í því til þess að fá nokkurn veginn úr því skorið, hvað menn telja sér fært í því efni, og ég mun við innheimtu á sköttum á næsta ári bera mig saman við hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar um framkvæmd á því og reyna að nálgast þetta kerfi eins og tök eru á eftir gildandi lögum. Ég get hins vegar ekki svarað því, hvenær slíkt kerfi gæti verið komið til framkvæmda, en mun reyna seinna í vetur að gera um það betra yfirlit en ég er undirbúinn að gera nú, því að unnið er áfram að málinu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin, en ég er litlu nær. Það, sem ég vil benda á í þessu sambandi, er einkanlega það, hvort ekki sé unnt að aðgreina staðgreiðslukerfið í tvo hluta, a. m. k. við upptekt kerfisins, þ. e. a. s. annars vegar staðgreiðslukerfi launþega og hins vegar fyrirtækja. Ég hygg, að það megi flýta málinu verulega, ef launþegar verða teknir fyrst fyrir, enda hygg ég, að brýnasta þörfin sé einmitt hjá launþegunum. En þessu tvennu hefur oft verið haldið saman, og þess vegna hefur allt málið dregist. Ég vil benda á, að einmitt þetta er mjög brýnt fyrir það fólk, sem þiggur laun úr launaumslögum, og þegar kemur á síðara hluta ársins, þá er kannske hið opinbera svo gráðugt í launaumslögin, að eftir er aðeins kvittun launa. Þetta er atriði, sem veldur því, að launþegar fá andúð á hinu opinbera, og þetta er andfélagslegt fyrirbæri, þegar svona er staðið að, og þess vegna er mjög brýnt að reyna að leysa þennan vanda. Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. muni heita aðstöðu sinni til þess að gera stórar úrbætur í þessu efni sem fyrst.



Herra forseti. Ég vil bara bæta því við út af því, sem hv. 3. landsk. þm. sagði, að það er hægt að flokka þetta í tvennt og þetta er ekkert vandamál gagnvart venjulegum launþegum. Vandamálið er miklu meira gagnvart smáframleiðendum, sem mikið er af hér á landi. Atvinnureksturinn í venjulegum skilningi er hægt að hafa sér í þessu, en smáframleiðendur eru hér margir, sem hefðu þurft að komast inn í þetta kerfi. En það er sjálfsagt að taka þetta til athugunar, eins og hann benti á.

Fyrirspyrjandi (Jónas Árnason) : Herra forseti. Skv. vegalögum eiga bændur rétt á fullum bótum fyrir jarðrask og troðning, sem nýir vegir valda á jörðum þeirra. En það vill stundum standa á því heldur en ekki, að Vegagerðin greiði þessar bætur. Margir bændur hafa orðið að ráðast í mikinn kostnað vegna girðinga, eftir að nýir vegir hafa verið lagðir um jarðir þeirra, og fyrir ýmislegt tjón af völdum nýrra vega eiga þeir inni miklar fjárhæðir hjá Vegagerðinni. Þær fjárhæðir geta numið hundruðum þúsunda. Ég heyrði t. d. fyrir skömmu um bónda, sem taldi sig eiga inni hvorki meira né minna en 500 þús. hjá Vegagerðinni af þessum ástæðum eða sem svarar þriggja daga kostnaði af stórlaxaveiði í Norðurá. Það væri fróðlegt að vita hversu miklu þær nema samtals, þessar skuldir Vegagerðarinnar við bændur, og þess vegna hef ég leyft mér að beina til hæstv. samgrh. þessari fsp. á þskj. 10: „Hve mikið er ógreitt af bótum til bænda vegna girðingakostnaðar og ýmiss konar jarðrasks, sem orsakast hefur af framkvæmdum Vegagerðar ríkisins?“ Það væri líka fróðlegt að vita, hvort hæstv. samgrh hyggst ekki gera gangskör að því, að Vegagerðin greiði bændum þessar skuldir, og bæta þar með fyrir vanrækslu fyrirrennara sinna. Ég tel fyrir mína parta, að honum sé vel trúandi til þess, þeim dugnaðarmanni.



Herra forseti. Fsp. hv. 5. þm. Vestf. er á þá leið, hve mikið sé ógreitt af bótum til bænda vegna girðingakostnaðar og ýmiss konar jarðrasks, sem orsakast af framkvæmdum Vegagerðar ríkisins. Hefur verið gerð nokkrum sinnum könnun á því, hve miklar lögmætar kröfur væru fyrir hendi vegna girðinga meðfram þjóðvegum og vegna ristarhliða skv. girðingalögum frá 1965, og tek ég hér upp, hvað þessar upphæðir námu miklu, en þær voru í mars 1970 18 millj. kr., í árslok 1971 34,2 millj. kr. og í árslok s. l., 1972, 43.5 millj. kr. Þetta er vegna girðinga og ristarhliða, sem Vegagerðin á skv. girðingalögum frá 1965 að setja upp við eða á vegi, sem þegar hafa verið lagðir. Í flestum tilvikum á hér eftir að girða, en á stöku stað hafa bændur girt sjálfir, og skuldar þá Vegagerðin að sjálfsögðu girðinguna. Til frekari skýringa á þessu nefni ég það, að á árinu 1972 var fjárveiting á vegáætlun til girðinga og uppgræðslu 15.2 millj. kr., og var 9.7 millj. kr. af þeirri upphæð varið til girðinga. Á vegáætlun fyrir árin 1974 og 1975 eru einnig veittar 15.2 millj. kr. hvort árið í þessum tilgangi, og ef skipting milli girðinga og uppgræðslu verður sú sama á yfirstandandi ári, verður í árslok 1975 búið að greiða um 29 millj. kr. af girðingabótunum. En þess ber þó að geta í sambandi við þessar tölur, að á hverju ári koma fram nýjar kröfur, sem vegagerðinni ber að mæta samkvæmt girðingalögum. Varðandi jarðrask, sem er einnig spurt um, er það að segja, að það er í flestum tilfellum um það land, sem fer undir veginn, og í flestum tilvikum bætt, um leið og það er tekið til afnota, og það er greitt á verðgrundvelli, sem gerður hefur verið í samráði við Búnaðarfélag Íslands. Þegar ekki næst í upphafi samkomulag um greiðslufyrirkomulag, getur dregist, að samkomulag náist eða landið sé metið, og safnast að sjálfsögðu fyrir bótakröfur. Ekki eru fyrir hendi upplýsingar um, hversu háar kröfur af þessu tagi vegna jarðrasks liggja nú fyrir, þ. e. a. s. þær, sem ekki er samkomulag um og verða að fara í mat, enda í raun og veru ógerningur að spá í bætur, sem oftast verða allt aðrar en kröfurnar gera ráð fyrir. Ef það mætti verða til frekari glöggvunar á því, hvað hér er um að ræða, vil ég lesa upp töflu um það, hvernig þessar ógreiddu bætur vegna girðinga og ristarhliða skiptast milli kjördæma. Suðurlandskjördæmi er með 5 millj. kr., Reykjaneskjördæmi með 100 þús., Vesturlandskjördæmi með 9.3 millj. kr., Vestfjarðakjördæmi 440 þús., Norðurlandskjördæmi vestra 15.7 millj., Norðurlandskjördæmi eystra 8.4 millj. kr. og Austurlandskjördæmi 4.4 millj. Það er auðvitað alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að hér hallar nokkuð á, og það er ekki skemmtileg staða fyrir stofnun eins og Vegagerðina að þurfa að standa í vanskilum vegna girðingalaganna, þó að ég teldi hins vegar, að sæmilega hafi verið séð fyrir því, sem heitir jarðrask og uppgræðsla og það hafi yfirleitt verið borgað skilvíslega. En hér hefur vegáætlun skorið stofnuninni stakkinn, og vil ég vonast til þess, að þegar vegáætlunin kemur til endurskoðunar nú á yfirstandandi þingi, þá verði hún bætt með því að veita meira fé, nauðsynlegt fjármagn, til þess að hægt sé að standa í fullum skilum við bændur varðandi þær kröfur, sem þeir eiga á grundvelli girðingalaganna. Ég vona, að með þessu hafi ég upplýst málið nægilega eins og spurningin lá fyrir frá hendi hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör og fagna því fyrirheiti, sem kemur fram í orðum hans, að hann beiti sér fyrir því, að ógoldnar skuldir Vegagerðarinnar, sem óneitanlega eru æðiháar samkv. þeim upplýsingum, sem hann gaf, - ógoldnar skuldir Vegagerðarinnar við bændur verði greiddar.



Herra forseti. Það hefur komið fram í sumum blöðum borgarinnar, enn fremur í sjónvarpi, að ég hygg, að mjög kæmi til mála, að fluttir yrðu inn júgóslavneskir verkamenn í sambandi við Sigölduvirkjun. Þetta eru vissulega mikil tíðindi og mundu teljast nokkur þáttaskil í atvinnusögu þjóðarinnar, ef rétt væri. Þykir mér þetta mál þannig vaxið, að rétt sé að vita hið sanna í málinu, og þess vegna hef ég borið fram þessar spurningar til hæstv. félmrh., til þess að fá úr því skorið, hvort nokkur fótur sé fyrir þessu, og yfirleitt, hvernig þessi mál standa. Ástæðulaust er að lesa upp þessar spurningar, en ég vænti svars hæstv. félmrh.



Herra forseti. Fsp. hv. 3. landsk. þm. er í fyrsta lagi um það, hvort fyrirhugað sé að flytja inn júgóslavneska verkamenn í sambandi við Sigölduvirkjun. Í öðru lagi: „Ef svo er, hversu margir verða þeir?“ Og í þriðja lagi: „Hafa viðkomandi verkalýðsfélög veitt heimild til þess?“ Svar mitt við þessu er það, að til félmrn. eða til mín hefur ekki borist nein umsókn um leyfi til innflutnings júgóslavneskra verkamanna né heldur nokkurra annarra erlendra verkamanna til starfa við Sigölduvirkjun. En berist slíkar umsóknir mun að sjálfsögðu verða farið með þær eins og venja er og lög mæla fyrir, en skv. 1. nr. 39 1951, um rétt erlendra manna til að stunda atvinnu á Íslandi, er skylt að leita umsagnar hlutaðeigandi verkalýðsfélaga, áður en leyfi er veitt. Ég get svo bætt því við, að ég mun að sjálfsögðu fara að eins og þessi lög mæla fyrir, og ég mun ekki heldur veita nein slík leyfi sem félmrh., meðan ég gegni því starfi, nema fullt samkomulag sé um það - eða um meiri hl. verkamanna að ræða - við viðkomandi verkalýðsfélög. Þannig hefur verið haldið á málum í sambandi við stórframkvæmdir hér á landi, og það hefur yfirleitt tekist, án þess að af því spryttu deilur. Þar sem ég svara því hiklaust neitandi, að nokkur slík ósk hafi borist, þá að sjálfsögðu fellur um sjálfa sig 2 liður fsp., hversu margir þessir verkamenn verða, og einnig, hvort viðkomandi verkalýðsfélög hafi veitt slíkar heimildir. Ég get svo aðeins getið þess, ef það mætti verða fyrirspyrjanda til frekari upplýsinga, að ráðuneytið hefur fengið hjá hlutaðeigandi upplýsingar um, að það sé líklegt, að nú í vetur muni starfa hjá hinum júgóslavneska verktaka 50–70 manns og þeir geri ráð fyrir, að það sé fáanlegt nægilegt vinnuafl innanlands til þess að fylla út þá tölu.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. greinargóð svör. Þau voru fullnægjandi, og þá hefur fengist upplýst, hvernig málin standa, því að þarna er vissulega framundan töluvert vandamál í atvinnulífinu: annars vegar hinn geysilegi vinnuaflsskortur til framkvæmda innanlands og hins vegar sú þörf, sem er fyrir vinnuafl á fiskiskipum og togurum. Þetta er mikið vandamál, og ég sé ekki almennilega, hvernig það verður leyst með góðu móti. En ég vil þó bæta því við, að ég vil persónulega vara mjög við því, að flutt verði inn erlent vinnuafl, því að reynsla annarra þjóða hefur sýnt, að það hefur gefist miður vel. Þó vil ég undanskilja frændur vora Færeyinga, því að þeir reynast ávallt eins og Íslendingar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram þrjár eftirfarandi fsp. til hæstv. utanrrh.: „1. Hversu mörg ríki hafa á einn eða annan hátt viðurkennt 50 sjómílna landhelgi Íslands? Hver eru þau, og á hvern hátt hefur viðurkenningin átt sér stað? 2. Hefur utanrrn. leitað eftir viðurkenningu annarra ríkja á 50 sjómílna landhelgi? Hvaða árangurs er að vænta af því starfi? 3. Mun utanrrh. hlutast til um, að lögð verði grg. af Íslands hálfu fyrir Alþjóðadómstólinn, eins og Íslandi stendur til boða að gera fyrir 15. jan. 1974? Hefur sérstakri n. eða fræðimönnum verið falið það starf?“ Mér þótti tímabært að fjalla um þetta strax núna, vegna þess að nokkru fyrir þinglok seinast spurði ég um þau gögn, er send hefðu verið af hálfu utanrrn. til Haag, og lofaði þá hæstv. utanrrh. mér því, að ég fengi afrit af þeim gögnum, en því miður hefur það ekki komist í mínar hendur enn þá. En ég verð að ætla, að það megi treysta orðum hans og ég njóti þeirrar staðfestingar hans hér að fá afrit af þessum gögnum. Í öðru lagi tel ég, að de facto viðurkenning sé nokkuð annað heldur en að hafa viðurkenningu í orðaskiptum eða bréfaskriftum á milli utanrrn. og utanrrn. þess lands, sem vill viðurkenna landhelgina. Og ég varð mjög gramur því í sumar, þegar talsmaður norsku sendinefndarinnar hér, sem fékk góða samninga að þeirra mati, þurfti endilega, er hann hvarf af landi brott, að gera þá aths., að þeir viðurkenndu ekki útfærsluna. Þeir viðurkenna hana eins og aðrir de facto. En ég vildi samt sem áður, að þessi hv. embættismaður hefði sýnt þá lágmarkskurteisi að þegja í þessu tilfelli. Ég hef líka heyrt þess getið, að mikil kynning hafi átt sér stað undanfarið. En ég hjó eftir því, að allar spönskumælandi þjóðir, sem eru Mið- og Suður-Ameríka og Spánn, hafa ekki notið þeirrar virðingar af hálfu Íslands, að um landhelgina sé skrifuð á spænsku, þó að mikið á 4. hundruð millj. manna og þ. á m. mestu fiskveiðiþjóðir heims tali spænska tungu, að undanskilinni Brasilíu. Það getur vel verið, að það sé gott að dreifa miklu út á ensku, ég skal ekkert lasta það, en það hefði ég talið lágmarksvirðingu við þessar þjóðir, sem allar eru taldar stuðningsþjóðir og forustuþjóðir í að færa út landhelgina, að heim væru sendar upplýsingar um málið á eigin tungumáli.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég vil í upphafi biðja hv. 5. þm. Reykn. mjög mikillar velvirðingar á því, að ég sé það núna, að ég hef gleymt að senda honum þau skjöl, sem ég lofaði að senda í fyrra, og það er náttúrlega ófyrirgefanlegt og skal verða bætt úr því strax á morgun, því að það á að vera mjög auðvelt að senda honum afrit af þeim skjölum, sem farið hafa frá okkur til Haag. Þetta tek ég algerlega á mig, ég hef gleymt þessu, og ég minnist ekki, að hann hafi gengið eftir því heldur, enda getur það ekki verið, því að þá hefði ég gert það strax. Ég hef ekki við höndina skrá um þau ríki, sem opinberlega hafa viðurkennt 50 mílna lögsöguna. Það tekur nokkurn tíma að vinna þá skrá. En mér finnst aðalatriðið vera, að eftir að við höfum gert samninga við 3 ríki, Belgíu, Noreg og Færeyjar, standa nú aðeins yfir samningaviðræður við Breta og Vestur-Þjóðverja. Öll önnur ríki hafa virt útfærsluna í framkvæmd. Þannig er staðan í dag. Það er að vísu rétt, sem hv. þm. segir, það er nokkur munur á því, hvort ríki viðurkenna útfærsluna í reynd eða hvort þau viðurkenna hana de jure eða lagalega, og ég er ekki viss um og veit raunar, að ýmis þau ríki, sem viðurkenna de facto eða í reynd, eru ófús og raunar ófáanleg til þess að viðurkenna lagalegan rétt okkar til útfærslunnar. Engu að síður gæti verið fróðlegt og ég hef gert ráðstafanir til að fá upplýsingar um það, hverjir raunverulega hafi viðurkennt útfærsluna lagalega, yfir þau ríki liggi fyrir skrá, og vonandi verður ekki mjög langt að bíða hennar. Um 2. lið fsp., hvort utanrrn. hafi leitað eftir viðurkenningu annarra ríkja á 50 sjómílna landhelginni og hvaða árangurs mætti vænta af því starfi, vil ég segja, að sjónarmið Íslendinga eru í stöðugri kynningu gagnvart öllum ríkjum í sambandi við undirbúning hafréttarráðstefnunnar. Að svo stöddu er ekki óskað eftir formlegri viðurkenningu einstakra ríkja, vegna þess að við vinnum að viðurkenningu á almennum rétti strandríkja til útfærslu, en ekki viðurkenningu á grundvelli sérstöðu Íslands sérstaklega. Meira get ég ekki sagt um þetta núna. En ég vil út af því, sem hv. þm, minntist á, að ekki hefðu verið gefin út kynningarrit á spænsku, segja, að þetta er vissulega alveg rétt hjá honum. En við hefðum litið svo til, að það þyrfti fremur að boða fagnaðarerindið vantrúuðum heldur en trúuðum. Þessi spænskumælandi ríki flest eru eindregnir stuðningsmenn okkar, og þess vegna höfum við kannske lagt minni áherslu á að kynna málið fyrir þeim heldur en öðrum þeim ríkjum, sem hafa barist gegn okkar víðáttumiklu fiskveiðilögsögu. En hitt má svo vel vera, að það hefði verið við hæfi að sýna þessum ríkjum þann sóma að senda þeim upplýsingar á þeirra eigin máli, það kannske þarf ekki að kosta ýkjamikið, og má gjarnan athuga, hvort það sé tiltækt. En á hitt er að líta, að enskan er nú alheimsmál, og við höfum lagt mesta áherslu á það að senda okkar rit á ensku. Um 3. fsp. vil ég segja, að ríkisstj. hefur mótmælt dómsögu Alþjóðadómstólsins og hefur ekki í hyggju að taka þátt í málflutningi þar af þeim sökum. Grg. Breta og Vestur-Þjóðverja eru hins vegar til athugunar hjá þeim embættismönnum, sem annast hafa undirbúning hafréttarráðstefnunnar af Íslands hálfu, og ég vænti þess, að frá þessum embættismönnum komi grg. um stöðu Íslands. Ég vona, að hv. fyrirspyrjandi taki gild þessi svör, þótt takmörkuð séu, og skal svo endurtaka loforð mitt, sem ég gaf í upphafi, um það, að það verði ekki frekari vanefndir á því að senda honum þau gögn, sem ég lofaði hér í fyrra og kannast vel við, þó að ég hafi gleymt að framkvæma það.

Fyrirspyrjandi (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv, utanrrh., fyrir svörin, sem ég tel alveg fyllileg varðandi fsp. En ég veit það, og það eru allir þm. inni á því, að það er nokkur munur á því og raunverulega mikill munur, hvort við höfum de facto viðurkenningu eða de jure. En ég vildi aðeins fá fram, að það lægi á hreinu, að allmörg ríki, sem ég geng þá út frá miðað við svar, hafa veitt okkur de jure viðurkenningu, því að það er nokkurs virði, tel ég sjálfur, að hafa slíkt. En það mun kannske upplýsast seinna, hvaða ríki hafa veitt okkur slíka viðurkenningu, og við getum þess vegna vænst þess, að þau ríki standi fast með okkur í rétti okkar til að ná sem mestri landhelgi á þeim vettvangi, sem þau mál verða rædd meðal alþjóða. Að öðru leyti er 3. spurningin þess eðlis, að með þeirri skýringu, sem hæstv. ráðh. gaf, liggur það ljóst fyrir, að grg. verði samin. En ég skildi hann samt ekki þannig, að það væri orðið ákveðið, hvort Alþjóðadómstólnum yrði send grg., en engu að síður er mikill tími, því að við höfum frest til miðs jan. 1974.



Herra forseti. Mér finnst það ekki koma nægilega fram hjá hæstv. utanrrh., a. m. k. í blaði ráðh., þar sem Alþj.dómst. hafa verið sendar grg. og uppl. af hálfu ísl. stjórnv., sem ísl. stjórnvöld hafa væntanlega ætlast til, að dómstóllinn kynnti sér, hvort slíkt verður gert nú í framhaldi málsins. Ég tel það geta út af fyrir sig oltið á því, hvernig fer um samkomulagstilraunir, sem fram fara við Breta og Vestur-Þjóðverja, en vil í því sambandi minna á ummæli hv. 1. þm. Reykv., Jóhanns Hafsteins, hér í vor, þar sem hann lagði áherslu á, að mál þetta yrði tekið til athugunar, áður en endanleg ákvörðun yrði tekin um meðferð málsins fyrir dómstólunum. Vil ég ítreka þá ábendingu og mælast til þess, að málið verði rætt í landhelgisnefnd og eða utanrmn.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Það er aðeins ein setning í tilefni af ræðu hv. 2. þm. Reykv. - Eins og kom fram í fyrra í svari við fsp. hv. 5. þm. Reykn., hafa Alþjóðadómstólnum verið send ýmis gögn. Ég gaf þá yfirlit um þau gögn og lofaði að senda hv. 5. þm. Reykn. þessi gögn, afrit af þeim, sem ég síðan gleymdi. Það kemur vel til greina, finnst mér, að utanrmn. fái þessi gögn, og enn fremur er ég síður en svo mótfallinn því, að utanrmn. og/eða landhelgisnefnd ræði það í ljósi þeirra staðreynda, sem þá blasa við, eftir hálfan mánuð til þrjár vikur kannske, að þessar n. ræði það, hvaða gögn skuli senda til Alþjóðadómstólsins, því að ríkisstj. hefur ekki útilokað það, heldur aðeins tekið ákveðna afstöðu gegn því að senda málflytjanda til Haag-dómstólsins.



Herra forseti. Ég vil fagna sérstaklega þeirri yfirlýsingu hæstv. utanrrh., að sérfróðir menn hafi verið settir til þess að vinna skýrslu á grundvelli þeirra gagna, sem við vitum, að a. m. k. Bretar og sennilega Þjóðverjar líka hafa lagt fyrir dómstólinn í Haag. Það er ekki ljóst, hvort hugsanlegir samningar við þessar tvær þjóðir hafi áhrif á framhald málanna í Haag, og e. t. v. er ekki hyggilegt að hefja umr. um það núna. En hvort sem málið heldur áfram eða ekki og hvort sem ríkisstj. velur þann kost að senda menn til Haag eða senda þangað skjöl, eins og hún hefur gert, þá tel ég mjög mikilsvert, að okkar bestu sérfræðingar semji grg. sem svar við því, sem hinar þjóðirnar, ákærendur, hafa lagt fyrir dómstólinn, og að íslensk grg. verði undir öllum kringumstæðum birt, þó að það verði aðeins sem hvít bók eftir á. Ég hef lesið þá bók, sem Bretar hafa lagt fyrir dómstólinn, og það er sýnilega plagg, sem er unnið af heilum hópi sérfróðra manna, sem ekkert hafa gert annað í marga mánuði. Og þó að það sé hægt að rífa margt þar í tætlur, þá er málið þess eðlis, að það plagg blífur, og það verður að vera til íslenskt plagg með fullum andsvörum, hvernig sem áframhald málsins verður.



Herra forseti. Á undanförnum árum hafa verið uppi hugmyndir um að gera þær samgöngubætur í Dýrafirði og Önundarfirði, að lagðar verði brýr yfir þessa firði. Hér er um stórmál að ræða. En þó að það sé almenn skoðun hjá þeim, sem staðhætti þekkja gleggst, að hér sé um sjálfsagt mál að ræða, þá er hér um svo mikla framkvæmd að ræða, að það þykir sjálfsagt, að fram fari vandleg athugun á málinu. Í samræmi við þetta féllst Alþ. á það að setja inn í vegáætlun 1972–1975 sérstaka fjárhæð á árunum 1972 og 1973, eða samtals 1 millj., til þess að láta framkvæma rannsókn á brúarstæðum yfir Dýrafjörð og Önundarfjörð. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. um það, hvort. þessari rannsókn sé lokið, og ef svo er, hver sé niðurstaða hennar, en ef rannsókninni er ekki lokið, hvar hún sé á vegi stödd.



Herra forseti. Fsp. hv. 5. þm. Vestf. er í þremur liðum: „1. Er lokið rannsókn á brúarstæðum yfir Dýrafjörð og Önundarfjörð, sem veitt var fjármagn til á árunum 1972 og 1973 samkv. vegáætlun fyrir árin 1972–1976? 2. Ef rannsókn er lokið, hver er niðurstaða hennar? 3. Ef rannsókn er ekki lokið, hvar er hún á vegi stödd?“ Svar mitt við þessu er það, að rannsókn á vega- og brúarstæðum yfir Dýra- og Önundarfjörð er enn ekki lokið. Kannaðar hafa verið þrjár línur yfir Önundarfjörð og ein yfir Dýrafjörð, og er búist við, að kostnaðaráætlanir liggi fyrir við endurskoðun vegáætlunar í vetur. Ef ljós kemur við þessa athugun, að um sé að ræða hagkvæmar lausnir, má búast við, að gera þurfi vistfræðilegar rannsóknir vegna mannvirkjagerðanna með tilliti til náttúruverndarlaga, og er nærtækt að áætla, að slíkar rannsóknir mundu taka eitt ár. En þær verða vitanlega ekki gerðar, ef niðurstöður eru mjög neikvæðar og þeim, sem um þessi mál fjalla, og þá fyrst og fremst Alþ. þykir þær ekki fýsilegar. Nánar get ég skýrt, hvað gert hefur verið. Það hafa verið kannaðar þrjár veglínur yfir Önundarfjörð. 1. Könnuð var lína yfir Holtstanga rétt innan við eyðibýlið Kirkjuból. Fjörðurinn er mjóstur á þessum stað, en mun dýpri en innar í firðinum. Ekki var þessi lína mæld, því að húm var talin óhagstæðri en hinar. 2. Mæld var lína frá vegamótum Flateyrarvegar og Vestfjarðavegar neðan við Breiðadalsheiði og yfir fjörðinn móts við fyrrnefnd vegamót og að vegamótum Valþjófsdalsvegar og Vestfjarðavegar. 3. Einnig var mæld lína með sömu endurbótum og í síðasta lið sagði, en farið yfir fjörðinn á milli Tannaness og Innri-Veðrarár. Um Dýrafjörð er það að segja, að einungis hefur verið könnuð ein lína yfir Dýrafjörð, en hún er yfir fjörðinn frá Lambadalsodda að Ketilseyri. Áætlað er af Vegagerð ríkisins, að kostnaðaráætlunin fyrir þessar tillögur og samanburður við endurbyggingu vegarins fyrir botn fjarðarins liggi fyrir í vetur, áður en vegáætlun fyrir árin 1974–1977 verður endurskoðuð, og kemur þá að sjálfsögðu til álita í fyrsta lagi vegamálastjórnarinnar og síðan Alþ., hver af þessum leiðum verður valin.



Herra forseti. Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni yfir svari hæstv. samgrh. Það ber þess vott, að unnið hefur verið að þessum málum, eins og ráð var fyrir gert, þegar Alþ. veitti sérstaka fjárveitingu til verksins árið 1972. Ég lýsi sérstakri ánægju minni með, að því skuli vera heitið, að kostnaðaráætlanir bæði vegna brúar yfir Önundarfjörð og Dýrafjörð liggi fyrir, áður en gengið verður frá endurskoðun vegáætlunarinnar á þessu þingi. Ég tel einmitt, að það sé mjög þýðingarmikið, að svo reynist í framkvæmd. Þá skildist mér á hæstv. ráðh., að þó að það lægju fyrir kostnaðaráætlanir, þyrfti að fara fram vistfræðileg athugun í sambandi við báðar framkvæmdirnar. Það er skiljanlegt. Mér skilst á svari hæstv. ráðh., að gert sé ráð fyrir, að það taki eitt ár. Ég geri ráð fyrir, að ekki sé hægt að ætlast til, að þessu verki ljúki á skemmri tíma. Hins vegar legg ég ákaflega mikla áherslu á, að þetta atriði dragist ekki lengur. Ég legg mikla áherslu á þetta vegna þess, að það er mjög ljóst, að hér er um hinar þörfustu framkvæmdir að ræða. Það er ekki einungis, að hér sé um stórkostlega endurbót að ræða á Vestfjarðavegi og samgöngunum milli Ísafjarðar og Reykjavíkur, heldur er hér ekki síður um það að ræða, að þessar framkvæmdir hafa stórkostlega þýðingu fyrir innansveitarsamgöngur, bæði í Dýrafirði og Önundarfirði. Hæstv. ráðh. minntist á í sambandi við Dýrafjörð, að það mundi þurfa að gera samanburð á kostnaðaráætlun um brúargerð þar og svo uppbyggingu vegarins fyrir botn Dýrafjarðar. Þetta er alveg rétt. Það er einmitt þetta, sem líka ýtir á eftir því, að málinu sé hraðað, vegna þess að ástandið í vegamálunum fyrir botni Dýrafjarðar er algerlega óviðunandi. Ekkert fjármagn var veitt til þessa vegar á núgildandi vegáætlun, vegna þess að það þarf mjög stórar fjárfúlgur til þessa vegar. En vegurinn verður aldrei viðunandi að því leyti, að það háttar svo til, að þarna við rætur Glámuhálendisins er svo snjóþungt, að vegur teppist þar, hvernig sem hann er, jafnvel áður en heiðavegir teppast. Þannig mundi teppast þarna vegur og hindra samgöngur milli tveggja hreppa í Dýrafirði, þó að heiðin milli Dýrafjarðar og Önundarfjarðar sé fær að vetrarlagi. Í Önundarfirði er hliðstæð þýðing fyrir þessa samgöngubót og í Dýrafirði. Bendi ég þar sérstaklega á, hvaða þýðingu slík brú yfir Önundarfjörð hefði vegna sambandsins milli Flateyrar og flugvallarins í Holti. Ég nefni þetta til þess að leggja áherslu á það, hve hér er um þýðingarmikið mál að ræða. Hér er um stórmál að ræða, sem ég vænti, að hægt verði í næstu framtíð að framkvæma og koma í höfn eins og menn hafa hugsað sér það. Ég vil endurtaka þakkir mínar til hæstv. ráðh. fyrir það, að málinu skuli vera haldið vel fram og þess skuli vera að vænta, að það sjái fyrir endann á þessum undirbúningsráðstöfunum.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. fyrirspyrjanda, að hér er um afar mikilvægt mál að ræða, ekki eingöngu frá sjónarmiði samgangna við Vestfirðina norðanverða, heldur er hér einnig um mjög mikilvægt byggðamál að ræða og getur raunar ráðið í því sambandi úrslitum um byggð á þessum svæðum. Ég vil leggja sérstaka áherslu á það, vegna þess að í athugunum á mismunandi vegarstæðum er mjög tíðkað nú að leggja til grundvallar svokallaða arðsemisútreikninga, sem í sjálfu sér ern góðra gjalda verðir, en slíkir útreikningar geta aldrei tekið tillit til slíkra sjónarmiða, sem, hér hafa verið nefnd. Þetta held ég því, að þurfi að hafa vandlega í huga, þegar þetta tvennt er metið. Að sjálfsögðu hafa heimamenn ákaflega mikinn áhuga á þessum framkvæmdum. Ég hef gert mér far um að fylgjast með þeim og hef fengið upplýsingar frá Vegamálaskrifstofunni, mjög svipaðar þeim, sem ráðh. gaf hér áðan, og ég get tekið undir og lýst ánægju minni með störf sérfræðinganna þar, sem ég treysti fyllilega. Mér hefur hins vegar skilist - og vil láta það koma í ljós sem mína skoðun - af þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, að brú yfir Önundarfjörð sé mjög líkleg og allt bendi til þess, að hún sé arðbær, eins og þeir reikna það út, en brú yfir Dýrafjörð hins vegar eitthvað vafasamari. En þar álít ég, að megi ekki rasa um ráð fram og hafna þeirri framkvæmd, áður en - litið er á hinar ýmsu aðstæður, sem hv. fyrirspyrjandi spurði um og ég treysti vissulega hæstv. ráðh. til þess að leggja áherslu á.

Fyrirspyrjandi (Eyjólfur K. Jónsson) : Herra forseti. Síðasta Alþ. samþykkti þál. um kostnaðaráætlun um vegagerð í Mánárskriðum. Hljóðar ályktunin þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera frumáætlun um kostnað við vegagerð niðri við sjó í Mánárskriðum á Siglufjarðarvegi.“ Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. samgrh. um það, hvað líði framkvæmd þessarar þál.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi, 5. þm. Norðl. e., spyr um, hvað líði framkvæmd þál., sem samþ. var á síðasta þingi, þar sem ályktað var að fela ríkisstj. að láta gera frumáætlun um kostnað við vegagerð niður við sjó í Mánárskriðum á Siglufjarðarvegi. Áður en ég fer lengra út í þetta mál, vil ég minna á það, að þessi þáltill. var á sínum tíma send Vegagerð ríkisins til umsagnar, og þar sagði m. a., að eitt fyrsta verkefni í sambandi við þetta væri að kortleggja allt svæðið, en það væri erfitt og dýrt verk. Enn fremur var bent á, að hættan á snjóskriðum og aurskriðum gæti með tímanum orðið mun meiri á vegi með sjónum en núverandi vegi uppi í skriðunum, nema mjög kostnaðarsamar ráðstafanir væru gerðar. Ég ætla ekki að rekja þessa umsögn ítarlega, en í lok hennar segir, að engin leið sé til þess, að Vegagerðin geti leyst þetta verkefni af hendi, nema sérstök fjárveiting að upphæð 5.6 millj. kr. komi til. En eftir upphaflegu till. hefði þurft 3.5 millj., ef um fullkomna áætlun hefði verið að ræða. Nú er frá því að segja, að engin slík fjárveiting, sem Vegagerðin taldi algert skilyrði fyrir rannsókn málsins, hefur komið til og Vegagerðin hefur þess vegna ekki treyst sér til, þrátt fyrir það að henni hafi verið sent málið til meðferðar, til þess að hefjast handa um þetta verkefni. Mér þykir leitt að þurfa að skýra frá þessu, því að að sjálfsögðu hefði verið æskilegt, að þessi athugun hefði farið fram og henni hefði verið lokið, áður en endurskoðun vegáætlunar fer fram á yfirstandandi þingi. En ég treysti mér ekki til þessa sem samgrh. að leggja fyrir stofnanir, sem undir rn. heyra, að framkvæma verk, sem það hefur enga lagaheimild til þess að gera fjárhagslega, og það hefur sem sagt láðst hjá þeim áhugamönnum sem ég get vel skilið, sem hafa borið þetta mál fyrir brjósti, að fá fjárveitingu, sem þarna hefði þurft að koma til. En fjárhag Vegagerðarinnar er þannig varið, svo sem síðar mun koma í ljós hér á þinginu, að ég hef ekki treyst mér að bæta þar á neinum böggum, sem ekki er full heimild fyrir. En ég tel það vera eðlilegt framhald þessa máls, enda mun ekki vera tímasetning fyrir því í þál. og ekki í sjálfu sér brotið í bága við hana, þátt þetta hafi ekki verið gert enn þá, - en ég tel eðlilegt framhald af samþykkt þáltill. að afla fjár til þessara ranasókna, sem hér um ræðir, í sambandi við endurskoðun vegáætlunar, sem fram fer á yfirstandandi Alþ., og að því vil ég mjög gjarnan styðja.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. svör hans, þótt ég væri að sjálfsögðu ekki ánægður með þau að öllu leyti, en niðurlagsorð hans voru á þann veg, að hann mundi beita sér fyrir því, að við gerð vegáætlunar mundi fjárhæð verða tekin inn, sem nægja mundi til að gera þessa rannsókn. Úr því sem komið er, verður þessi rannsókn og athugun ekki gerð á þessu ári hvort eð er, og þess vegna má kannske segja, að við getum látið það liðna liggja á milli hluta. En meginatriðið er, að samkv. upplýsingum hans má gera ráð fyrir, að þessi áætlun fari fram á næsta sumri. Ég vil geta þess hér, þótt hv. þm. sjálfsagt flestir viti það, að það er gífurlega mikilvægt mál að breyta vegarstæðinu á örstuttum kafla á Siglufjarðarvegi. Þar liggur vegurinn langt uppi í fjall og þar festir snjó í fyrstu snjóum á haustin. Þessi dýra og mikla framkvæmd og merka, Siglufjarðarvegur og Strákagöng, nýtist þess vegna ekki nægilega vel, og oft og tíðum er samgöngulaust við Siglufjörð að vetrarlagi aðeins vegna þess, að þarna skortir nokkur hundruð metra vegakafla, sem að vísu er vafalaust dýr, en áreiðanlega verður lagður fyrr eða síðar.