Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Vegna þess sem gerðist hér áðan, að ekki var hægt að setja fund þar sem hér var augljóslega ekki nægileg tala þm. í salnum, hlýt ég að vekja athygli á að þetta hefur raunar verið svona í allan vetur. Þau örfáu mál sem afgreidd hafa verið héðan úr hv. deild hafa mestan part verið afgreidd fyrir tilstyrk stjórnarandstæðinga, vegna þess að stjórnarþm. hafa vart sést hér í sölum með örfáum undantekningum. Í því sambandi vil ég einnig vekja athygli á störfum þingnefnda. Ég vil taka dæmi um mín eigin störf. Ég á sæti í þrem nefndum þingsins. Ég hef setið nákvæmlega einn fund. Það skal þó tekið fram að tvær nefndir héldu fund á meðan við vorum á fundi á vegum Norðurlandaráðs, en það er þó ekki næg skýring á að ég skuli tæplega hafa séð framan í þær nefndir sem ég á að starfa með. Fyrir þessum nefndum liggja fjölmörg mál. Það þarf auðvitað ekki að taka fram að ekkert mál hefur verið afgreitt og ég vil taka sem dæmi um virðingarleysi fyrir störfum þm., að fyrir hv. heilbr.- og trn. liggur örlítið mál sem enginn þm. getur verið ósammála og felur í sér að mæður, sem eignast fleiri en eitt barn í einu, fái framlengt fæðingarorlof um einn mánuð fyrir hvert barn. Ég vildi sjá framan í þann þm. sem mundi greiða atkv. gegn þessu. Hins vegar hefur þetta ekki verið afgreitt út úr n. þó að ekkert annað mál liggi fyrir n.

Hver er formaður í þeirri nefnd?

Hv. þm. Pétur Sigurðsson. Ég fann að þessu við hæstv. ráðh. í dag en hann tilkynnti mér bara tafarlaust að þetta mál yrði ekkert afgreitt, vegna þess að uppi í rn. hjá honum væri eitthvert frv. sem mundi koma fram seinna á þinginu. Ég vil vekja athygli hv. þm. á hvers konar meðferð þetta er á vinnu þm. Við erum búin að sitja hér, stjórnarandstæðingar, í allan vetur og reyna að böggla út úr þinginu stjfrv. í fjarveru stuðningsmanna stjórnarinnar en síðan er ekki haft svo lítið við að líta á þingmannamál frá okkur. Ég held að afar nauðsynlegt sé að vekja athygli hv. deildar á þessum vinnubrögðum.



Forseti tekur á margan hátt undir þá ádrepu sem hv. 10. landsk. þm. hefur hér haldið. Ég vil í framhaldi af þessu minna hv. þdm. á að þeim ber að vera hér þegar fundartími hefst samkv. auglýstri dagskrá. Ég legg þunga á að ekki komi fyrir aftur að svo þurfi til að takast að naumast sé hægt að setja fund á réttum þingfundartíma.



Herra forseti. Það er margt rétt í því sem síðasti ræðumaður sagði, hv. þm. Guðrún Helgadóttir. Þetta hafa stjórnarandstöðuþm. upplifað ærið lengi. Þetta er því miður ekkert nýtt. Það gerðist á þeim tíma sem þessi hv. þm. var í stjórnaraðstöðu að við hinir upplifðum þetta, því miður. Það er rétt sem forseti segir, að auðvitað ber þm. hér að vera, en þá verður að ætlast til þess af þeim sem hér stýra vinnubrögðum að nefndarfundir séu ekki boðaðir á sama tíma og þingdeildarfundir eða fundir í Sþ. ef ætlunin er að skylda menn til að vera hér á þessum stað. Ekki geta hv. þm. verið á tveim stöðum í einu. Það verður að ætlast til þess af forsetum þingsins og nefndaformönnum þeim sem ráða hér ríkjum að ekki séu þá boðaðir fundir á fleiri en einum stað í einu. Annað fer ekki saman.



Herra forseti. Vegna þeirra orða hv. þm. Karvels Pálmasonar að þetta hefðu stjórnarandstöðuþm. mátt þola í tíð síðustu ríkisstj. vil ég bera það til baka, það er ósatt. Ég vil bara minna á að ég afgreiddi sem formaður heilbr.- og trn. mál frá Jóhönnu Sigurðardóttur, ef ég man rétt, og studdi mál hennar í hvívetna og barðist nokkuð fyrir því. Ég átti meira að segja í nokkurri orðasennu við núv. formann flokks míns og þáv. hæstv. heilbrrh. Ég minnist þess einnig að ég spurði hér og innti eftir afgreiðslu máls hv. þáv. þm. Sigurlaugar Bjarnadóttur. Ég vil eindregið bera til baka að a.m.k. ég sem formaður í minni nefnd hafi unnið á annan hátt, enda á ekki svo að vera. Það sem skiptir máli er hvers eðlis málið er, hvort menn eru því sammála, en ekki hver flytur það. Og ég vil minna á að fyrir jólin í fyrra voru afgreidd tvö þingmannafrv. áður en þm. fóru í jólaleyfi. Annað var frv. sem ég flutti sjálf og hitt var frv. hv. þm. Salome Þorkelsdóttur. Þetta er því með öllu ósatt, hv. þm.



Herra forseti. Hér er kominn til okkar gamall kunningi árviss þar sem er þetta frv. um breytingu á lögum nr. 83 frá 1974, um verðjöfnunargjald af raforku. Ég þarf ekki að tala hér langt mál. Ég er fylgjandi þessu frv., enda hef ég mælt fyrir sams konar frv. á árum fyrr og þekki vel þau rök sem að því hníga að þennan gjaldstofn er ekki rétt að skerða við núverandi aðstæður. Oft hefur verið á það litið og verið oft til umr. hvort unnt væri að lækka þetta verðjöfnunargjald, en enn sem komið er eru ekki aðstæður þær að það sé kleift nema þá að menn missi þá verðjöfnunarstefnu sem reynt hefur verið að fylgja til baka og sem skilað hefur verulegum árangri á undanförnum árum. Hér var verðmunur á þeim töxtum sem þetta gjald er notað til að jafna og halda sem lægstum orðinn hátt í 90% 1978, en verðmunurinn nú á töxtum þeirra sem njóta þessa verðjöfnunargjalds og Rafmagnsveitu Reykjavíkur er rétt um 25% og hefur verið það um skeið. Það er vissulega umtalsverður munur, en á ýmsum öðrum töxtum þar sem ekki er um hliðstætt gjald að ræða er munurinn allur annar og meiri, svo sem í húshitunarmálum, og mundu margir glaðir una við það ef ekki munaði þar meira en 25%. Hitt er annað mál að önnur leið til að tryggja þessum fyrirtækjum tekjur hefur oft verið til umr., þ.e. eigendaframlög, og á það sérstaklega við um Rafmagnsveitur ríkisins sem hreint ríkisfyrirtæki. Í tíð fráfarandi ríkisstj. og reyndar þegar í tíð ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar 1978–79 var tekinn upp sá háttur að leggja Rafmagnsveitum ríkisins til eigendaframlög, bein framlög á fjárlögum til að yfirtaka lán og létta fjármagnskostnaði af fyrirtækinu. Þetta nam hátt í 30 millj. kr. samtals þegar upp var gert árið 1982 og mun hafa verið 13–14 millj. ef ég man rétt, á yfirstandandi ári þó að ég hafi ekki þá tölu hér hjá mér. En nú er ekkert slíkt að finna í fjárlagafrv. og engar tillögur hafa komið fram um slíkt framlag. Þetta ber að harma því að þó að hæstv. iðnrh. hafi greint frá því í framsögu - eða var það kannske þegar við ræddum hér við 2. umr. fjárl., það hefur líklega verið þá sem hæstv. ráðh. svaraði fsp. um þetta efni frá mér með þeim hætti að ekki væri í rauninni þörf fyrir slík eigendaframlög lengur, búið væri að sjá þannig fyrir málum fyrirtækisins og búið að létta af því verkefnum. Vissulega hefði þar ýmislegt gerst þannig að ekki væri lengur jafn brýn þörf fyrir slíkt. Ég leyfi mér að draga í efa að svo sé. Ég veit ekki betur en að á Rafmagnsveitur ríkisins og auðvitað Orkubú Vestfjarða líka sé lagt að standa fyrir framkvæmdum sem eru félagslegs eðlis, óarðbærar eftir mælistiku markaðslögmálanna, og því nauðsynlegt að bæta fyrirtækjunum þann kostnað sem ekki fæst með tekjum og þar skipti verulegu máli meðan lögð voru framlög frá eiganda til fyrirtækisins. Ég geri ráð fyrir að við hæstv. ráðh. séum sammála um að ekki megi undir neinum kringumstæðum hverfa frá þeim árangri sem þó hefur náðst í verðjöfnunarátt á heimilistaxta sem snertir þetta frv. Þá er að sjá til þess að hægt sé að reka þetta ríkisfyrirtæki, Rafmagnsveitur ríkisins, og hitt fyrirtækið, Orkubú Vestfjarða, sem ríkið á 40% hlut í, með þeim hætti að þetta gangi upp. Vonir sem verið er að vekja með orðum sem féllu hjá hæstv. ráðh. í umr. í gær voru víst að unnt ætti að vera að ná niður verðjöfnunargjaldi á raforku í áföngum og e.t.v. að fella það alveg niður; þau ummæli held ég að séu ekki verulega ígrunduð. A.m.k. er tvísýnt að gefa yfirlýsingar um það efni fyrr en menn sjá hvað þeir hafa á hendi og hvernig rekstur fyrirtækjanna þróast. Ég á eftir að sjá það ef fylgja á þeirri stefnu að leggja ekki neitt eiginfjárframlag til Rafmagnsveitna ríkisins á næsta ári og næstu árum, ef það er stefna núv. ríkisstj., að kleift verði að lækka þetta verðjöfnunargjald og fella það niður og vernda þá verðjöfnun sem þó hefur náðst og vissulega þyrfti þar að takast enn betur í þeim efnum. Ég vildi benda hæstv. ráðh. á þetta. Það er mitt viðhorf að það sé, og reyndar reynslan, því að vissulega hefði ég áhuga á því, ef það væri unnt, að koma nokkuð til móts við óskir um að draga úr þessu verðjöfnunargjaldi. Um það hafa verið árvissar óskir frá rafveitum sveitarfélaga sem Samband ísl. rafveitna hefur verið talsmaður fyrir, meira en fyrir Rafmagnsveitur ríkisins þó að þær eigi aðild að því sambandi. En þá kom í ljós á síðustu árum þrátt fyrir eigendaframlag að enginn grundvöllur var til að lækka þetta verðjöfnunargjald og hefur rekstur rafmagnsveitna verið nógu þungur samt. Hér talaði hv. 3. þm. Reykn. í umr. í gær og benti á að gjaldskrár nokkurra rafveitna sveitarfélaga væru hærri á heimilistaxta en hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða og því væru rök fyrir því að krefja þær ekki um þetta verðjöfnunargjald eða endurgreiða þessum rafveitum þetta verðjöfnunargjald. Vísaði hann til þess heimildarákvæðis sem er að finna varðandi Rafveitu Siglufjarðar. Nú vil ég öllum þessum fyrirtækjum vei. En ég get ekki tekið undir rök um að þarna verði breyting á. Ég vil ekkert liggja á þeirri afstöðu minni. Ég tel að sá munur sem ekki er verulegur á þessum gjaldskrám sé fyrst og fremst tilkominn vegna þess að menn hafa haldið fast við það að ekki ykist verðbil á töxtum Rafmagnsveitu Reykjavíkur og hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Hins vegar hafa verið heimilaðar heldur meiri gjaldskrárhækkanir hjá öðrum veitum og þannig hafa gjaldskrártaxtar þeirra farið aðeins upp fyrir taxta Rafmagnsveitna ríkisins nú líklega á síðasta ári. Þetta er sjálfsagt að líta á og reyna að samræma en að þessar rafveitur og rafveitur sveitarfélaga almennt geti farið að óska eftir hluta í þessu gjaldi eða undanþágum frá því af þessum ástæðum tel ég ekki vera rök fyrir. Starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða og verkefni eru öll önnur en þessara þéttbýlisrafveitna. Það er öllum ljóst sem til þekkja. Þessi fyrirtæki standa fyrir verkefnum sem ekki skila tekjum nema takmarkað og engan veginn saman að jafna. Heimildarákvæðið varðandi Rafveitu Siglufjarðar er tilkomið vegna þess að viss rök voru fyrir því að veita þar undanþágu vegna erfiðrar orkuöflunar þess fyrirtækis og flutningslínu sem Rafveita Siglufjarðar stendur undir. Slíkum rökum er ekki til að dreifa svo að mér sé kunnugt hjá öðrum aðilum með sama hætti. Herra forseti. Ég vildi að þetta kæmi hér fram þó að ég eigi sæti í þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar. Ég mun stuðla að framgangi þessa máts án breytinga og ég veit ekki til þess að afstaða í mínum flokki sé neitt breytt frá því sem verið hefur. Þar hafa menn flestir a.m.k. stutt að framgangi þessa máls á liðnum árum og svo mun hafa verið í Ed. þaðan sem mál þetta er komið. Ég vænti að þar verði ekki breyting á.



Herra forseti. Ég vil bara vekja athygli hv. deildar á að hér inni eru nú staddir, þegar atkvgr. á að fara fram, tveir framsóknarmenn. Þeir eru báðir hér í embættisstörfum, og ber að benda mönnum á þetta.



Ég vil að gefnu tilefni og einmitt í sambandi við sumt af því sem hv. 10. landsk. sagði hér áðan um þingsköp taka fram að það er vissulega mjög ámælisvert ef mikið er um það að þingnefndir séu að störfum í upphafi fundar og þegar vitað er að atkvgr. hljóta að fara fram. Ég vil hér úr forsetastóli mælast til þess við formenn þingnefnda að varast að haga þannig vinnubrögðum. Þetta truflar hin eiginlegu þingfundarstörf og hefur þegar gert það á þessum fundi og þykir mér það mjög miður.



Herra forseti. Ég er nú ekki formaður þingnefndar um þessar mundir en ég vil taka undir orð forseta þrátt fyrir það. Þingnefndir verða auðvitað að reyna að haga sínum störfum svo að ekki verði truflun á þingfundum, það sé hægt að setja fundi og unnt að koma við atkvgr. En ég hlýt að geta þess að fjvn. þarf að vinna bæði daglangt og langt fram á nótt stundum á þessum tíma árs til þess að ljúka afgreiðslu fjárlaga. Hún hefur að ég ætla nokkra sérstöðu um þessi vinnubrögð og þó að þau séu með þessum hætti þá vil ég taka undir með forseta að fjvn. þarf auðvitað að vera viðstödd þegar fundir hefjast í deildum og í Sþ. En það væri mjög þarft að hafa um það samstarf á milli forseta deilda og formanns fjvn. að atkvgr. gætu farið fram á nokkurn veginn tilteknum tíma. Að öðru leyti reyna nm. í fjvn. að koma til atkvgr. hér í þinginu þegar eftir því er leitað og ég vænti þess að félagar mínir þar séu nú á leiðinni í þingsalinn. Störf þeirrar nefndar eru með þeim hætti að því verður ekki við komið að nm. sitji hér reglubundið allan daginn.



Vegna þessara orða vil ég minna á að í dag var gert ráð fyrir mjög stuttum fundum hér í þessari deild. Það voru aðeins tvö mál á dagskrá og ekki líkur fyrir því að þetta yrði mjög langur fundur. Þessari dagskrá var einmitt stillt upp með þessum hætti með tilliti til þess að nefndir gætu starfað þeim mun fremur. Ætlun mín var að hefja hér utandagskrárumræður. Þá ætlaði hv. 4. þm. Norðurl. e. að beina fsp. til hæstv. landbrh. og hann mun vera á leiðinni í þinghúsið en hann á ekki sæti í þessari deild. Á meðan við bíðum hans verður gert fundarhlé í fimm mínútur. - Fundarhlé. Lokið var umr. um annað dagskrármálið, verðjöfnunargjald af raforku, en eftir var að greiða um það atkv.