Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Jóhann Jósefsson): Herra forseti! Við flm. þessarar till. berum hana fram til að fá úr því skorið, hvort vilji Alþingis sé fyrir að nota heimild l. frá 16. febr. 1917 til þess að færa klukkuna fram, sem kallað er. 1. gr. þeirra l. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðuneyti Íslands heimilast að ákveða með reglugerð breytingu á tímareikningi á Íslandi þannig, að klukkan verði færð fram um allt að 1½ klukkustund frá svonefndum íslenzkum meðaltíma, og verði þá 1 klukkustund og 58 mínútum á undan miðtíma Reykjavíkur“. Við flm. þessarar till. förum ekki fram á, að lagaheimildin verði notuð til fulls, en þó get ég sagt, að ég álít, að það gæti vel komið til álita, ef brtt. kæmi fram í þá átt. Um ástæðu fyrir þessari till. nægir í sjálfu sér að visa til grg., þó að hún sé að vísu ekki löng. Og þó að við höfum ekki beinlínis tekið fram í grg., þá er auðsætt, og kemur það greinilega fram í nál. um frv. 191 7, að með því að færa klukkuna fram, þá sparast ekki svo litið ljósmeti. Þessar tvær höfuðástæður, sparnaður á ljósmeti og þá ekki síður hitt, að með þessu móti ætti fólk að geta notið betur sólar heldur en með þeim tíma, sem nú er, sýnast vera nægilegar til þess, að Alþingi gæti fallizt á, að klukkan yrði færð fram. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þessa till., en vona, að Alþingi taki henni. vel. *) Stjarna (*) framan við nafn ræðumanns táknar, að ræðan sé prentuð eftir handriti innanþingskrifara, óyfirlesin af ræðumanni.



það getur verið að benda mætti á eitthvað, sem mæli með, að þessi breyt. sé gerð á klukkunni yfir sumartímann, en ég get ekki komið auga á. að það hafi mikla þýðingu. Ég vil aðeins benda á eitt atriði í þessu sambandi. Mér bárust fyrir nokkru upplýsingar frá forstjóra veðurstofunnar um, að þetta gæti haft örðugleika í för með sér fyrir þá þjónustu, sem hann hefir á hendi. Vegna sambands við erlendar veðurstofur getur veðurstofan ekki breytt um tíma veðurathugana og útsendingu nema að litlu leyti, þó að klukkunni sé flýtt. Yrðu því veðurfregnir birtar síðar á degi,miðað við hina flýttu klukku, og álítur forstjóri veðurstofunnar, að það kynni að koma sér verr fyrir ýmsa, sem veðurfregnir vilja nota. Ennfremur bendir hann á, að veðurskeytaflutningur grípi á annan hátt inn í starf sínu og útvarps en nú, ef klukkunni verður fljótt, og geti það haft í för með sér aukaútgjöld fyrir veðurstofuna, þó að hann geri ekki ráð fyrir, að það muni miklu. Í grg. þessarar till. er það fært fram, að með því að flýta klukkunni gefist mönnum kostur á að njóta sólar lengur en verið hefir. Ég fæ ekki annað séð en allur þorri manna geti jafnt notið sólar, þó að klukkunni sé ekki breytt, með því að fara heldur fyrr á fætur, miðað við klukku, á sumrum en á vetrum. Það getur verið, að í ýmsum stofnunum, þar sem ákveðinn vinnutími er, gæti þetta að einhverju leyti átt við, en vafalaust gætu margar stofnanir sér að meinalitlu breytt um starfstíma sinn án þess að breyt. væri gerð á klukkunni.



Herra forseti! Þegar ég varð einn af flm. þessarar till., vakti aðallega fyrir mér, að með því að flýta klukkunni, eins og heimild er fyrir í gömlum l., þá mætti spara þjóðinni allmikinn ljósmetiskostnað. Ég var í morgun að athuga, hvað mörg heimili væru á landinu, og eftir manntalinu 1930 eru þau kringum 21 þús., en eru sjálfsagt fleiri nú. Síðan athugaði ég, hvað mörg notuðu rafmagn og hvað mörg olíuljós, og komst ég að því, að 12 þús. notuðu rafmagn, en 9 þús. olíuljós. Ef litið er á raflýstu heimilin, er erfitt að segja um, hvað mikið sparast þar, ef einn ljósatími er færður yfir á dagtíma, en ef við hugsum okkur, að hvert heimili sé lýst með 2 perum 50 kerta, þá sparast 480 kr. fyrir hvern tíma, sem er hægt að færa af ljósatíma yfir á dagtíma. Þetta sparast hjá einstaklingunum, en þó ekki út á við, þegar rafmagnið er komið og framleitt með vatnsorku, en það er þó a. m. k. sparnaður í gjaldeyri þar, sem nota verður mótora til að raflýsa með. En ef við gerum ráð fyrir, að hvert heimili, sem notar olíu til ljósa, sé lýst upp með 2 20“ brennurum, þá sparast 5 aurar á hvert heimili fyrir hvern ljósatíma, er færist á dagtíma. eða 450 kr. fyrir alla þjóðina í aðfluttu eldsneyti, sem á ófriðartímum - og margir búast nú við ófriði - er erfitt að ná í og því full þörf á að spara. Þetta er því fyrst og fremst sparnaðarmái. Ég viðurkenni. að hver maður getur gert þetta sjálfur án aðgerða Alþingis, en .alþingi getur haft áhrif á, að allir geri það með því að færa klukkuna. Ég á erfitt með að skilja, hvers vegna veðurstofan ætti ekki að geta lagað sig eftir breyt. á klukkunni eins og veðurstofur í hinum löndunum. Mér er næst að halda, að forstjóri veðurstofunnar sé ekki búinn að átta sig almennilega á. málinu. Veðurstofan hér hlýtur að geta lagað sig eftir klukkunni, eins og t. d. í Englandi, sem kemst vel af með sínar veðurfregnir jafnt þó þar sé sumartími og vetrartími. Ég held því, að það stafi bara af fastheldni við gamlar venjur og siði, ef veðurstofunni. er ógeðfellt að breyta til.

* Flm. (Jóhann Jósefsson) : Mér virðist, að svo megi líta á, að þessi mótbáru, sem fram hefir komið, sé ekki á allt of góðum rökum reist, en áður en ég vík að því, vil ég benda á, að í till. stendur, að heimilt skuli að flýta klukkunni frá 2. sunnudegi í apríl til 1. sunnudags í okt. Við vonuðum, að till. yrði afgr., áður en 2. sunnudagur í apríl væri liðinn, en eins og vita má, verður það ekki gert. því það er forhlaupin tíð. Út af mótbárum forstjóra veðurstofunnar þarf fátt eitt að segja. Það er vitanlegt, að veðurfregnum er varpað út kl. 10 að morgni, kl. 3 að degi, kl. rúml. í að kvöldi og svo kl. 1 að næturlagi. Ekkert af þessum tíma virðist koma í bága við útvarpstímann, þó að klukkunni verði flýtt, nema ef vera skyldi útvarp veðurfregnanna kl. 7, en á því hlýtur að vera hægt að ráða bót. Þá vil ég leyfa mér að vísa til bréfs frá póst- og símamálastjóra, þar sem hann segir, að það virðist ekki þurfa að raska starfsemi pósts og síma þó að klukkunni verði flýtt á sumrin. Um útsendingar til annarra landa þarf að sjálfsögðu að gæta þess, að senda einni klst. fyrr en ella. Að því er snertir mótbárur hv. þm. V.Húnv., að menn geti bara farið eins snemma á fætur og þeim sýnist, og því þurfi ekkert við klukkuna að eiga, þá er það í sjálfu sér rétt, að það er á valdi hvers einstaklings, hversu snemma hann fer á fætur, en þess ber þó að gæta að það vill nú jafnan verða svo. að okkur hættir við að fara eftir klukkunni, láta hana ráða háttum að kvöldi og rismáli að morgni. Það er vitanlegt, að mál þetta snertir sveitirnar ekki eins mikið og kaupstaðina, þar sem þar er jafnan farið fyrr á fætur, og virðist mér því, að fulltrúar sveitanna ættu að geta látið mál þetta að mestu afskiptalaust. Röksemdir þær, sem hv. þm. V.-Húnv. hefir komið fram með gegn frv. þessu nú, voru og færðar gegn máli þessu 1917 þegar heimildarlögin voru sett, en ég sé ekki, að þau séu svo mikilvæg, að þau eigi að hefta framgang þessa máls, sem í alla staði er mjög þarft.



Ég vil benda enn á eitt atriði, sem mér virðist, að athuga þurfi í sambandi við þetta mál, en það er, hvort ekki myndi t. d. geta leitt af því meiri eftirvinnu við fiskverkun en ella, því að það er alls ekki víst. að það verði hægt að byrja þeim mun fyrr á fiskverkuninni á morgnanna vegna veðráttu o. fl., sem nemur því, sem klukkunni verður flýtt. Getur vinnan því komið til með að dragast lengur fram eftir deginum að tímatali en áður. En nú hafa öll atvinnufyrirtæki, sem fiskþurrkun stunda, samið við hlutaðeigandi verkalýðsfélög, hvenær eftirvinna skuli talin hefjast. Hér getur því orðið um allverulegt atriði að ræða. Ég vil því alls ekki, bæði af þessum ástæðum og öðrum, sem ég hefi þegar tekið fram, samþ. till., þar sem líka stjórnin hefir heimild til þess að gera þessa hluti, ef henni bara sýnist.

* Flm. (Jóhann Jósefsson) : Það má vel vera að þessi breyt. á klukkunni geti orðið til þess í einstaka tilfelli að valda eftirvinnu, en ég tel ekki. að hér sé um svo stórt atriði að ræða, að slíkt geti komið til með að valda neinum úrslitum, - atriði, sem eigi að hamla því, að verkamenn og börn fái möguleika til þess að njóta sólar og dags betur en nú er hægt. Það er rétt, að heimild er til í lögum fyrir stj. að gera þetta, en þar sem sú heimild hefir ekki verið notuð síðan 1917 virðist ekki nema rétt, að Alþingi láti í ljós vilja sinn um þetta nú.

* Flm. (Pálmi Hannesson): Það þarf ekki langt mál umfram grg. til þess að mæla með þessari tillögu. Eins og kunnugt er, hefir á undanförnum árum verið unnið að hafnargerð á Sauðárkróki. Verki þessu er nú að mestu lokið, nema að ganga frá hafnargarðinum fremst, verja hann ágangi brims. Eins og nú standa sakir er garðurinn í hættu og hafa orðið dálitlar skemmdir á honum í vetur. Þegar lögin um hafnargerð á Sauðárkróki voru sett, var ekki gert neitt ráð fyrir, að vextir myndu falla á stofnkostnað þessa mannvirkis, en það varð með öllu óumflýjanlegt. Í lögunum er nfl. svo ákveðið, að framlagið skuli vera í 11 hlutum, einn hlutur á ári. Hér var því ekki um annað að ræða en að taka lán, svo hægt væri að láta verkið ganga áfram. vextirnir af því lentu því eðlilega á stofnkostnaði verksins. Að fullgera verkið má nú alls ekki lengur dragast, og þar sem nú þarf að fara að gera innkaup á efni og frestun þingsins er fyrir dyrum, var ekki um annað að ræða en að fara þessa leið, sem farin er í þáltill. Annars má og geta í sambandi við þetta mál, en það er, að þegar hafnargerðin var áætluð, var hún áætluð út af fyrir sig, en ekkert tillit tekið til þeirra mannvirkja, sem óumflýjanlega þurfa að vera í sambandi við slíkt mannvirki til þess að það hafi möguleika til að bera sig fjárhagslega. Má þar til nefna t. d. vatnsveitu og mannvirki í sambandi við síldarsöltun. Hér verður því að bæta allmiklu við hinn upphaflega stofnkostnað. Ég tel sjálfsagt, að þáltill. þessi fari til fjvn. til athugunar, og vil ég svo að lokum mega mælast til þess, að hið háa Alþingi veiti henni brautargengi.

* Flm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti ! Eins og þessi till. ber með sér, er með henni farið fram á, að niður verði felld innheimta eða gjöld af aðfluttu efni til rafvirkjunarinnar í Vík í Mýrdal. Eins og grg. skýrir frá, hefir þetta mál komið fyrir ríkisstj., en með því að Alþingi er nú saman komið, þótti rétt að bera þessa till. fram, og hefir hún legið frammi til þessa tíma í fórum Alþingis. Eins og kunnugt er, eru rafvirkjanir, bæði fyrir einstaklinga og heildina, taldar einhver helzti bjargræðisvegur. Sú virkjun, sem hér er um að ræða, kemur að fullum notum fyrir alla íbúa þessa kauptúns, og er raforkan seld með svo vægum kjörum, að allur almenningur sér sér fært að nota hana að fullu, en kostnaðurinn víð þessa virkjun mun ekki fara fram úr 50 þús. kr., og hefir hann verið bundinn við greiðslu heima í héraði. Þar af leiðir, að það opinbera og bankarnir þurfa ekki að óttast neinn skell af þessu fyrirtæki, eins og því miður má segja um ýmislegt, sem ríkið hefir ábyrgzt eða bankarnir hafa lánað til, þó að tilgangurinn hafi þar oftast verið góður. Ég tel því, að hér sé um sérstakt mál að ræða og geti því ekki verið um neitt fordæmi að ræða frekar en það, sem áður hefir gerzt, því að aðflutningsgjöld hafa verið felld niður af innfluttu efni til annara fyrirtækja á öðrum stöðum á landinu. Ég skal geta þess, að þessi aðflutningsgjöld munu vera um 3000 kr., og munu þau koma næsta hart niður á þeim almenningi, sem hefir staðið undir þessari framkvæmd. Þó að ekki sé um nema fáar þúsundir að ræða, má vita, að það kemur illa við tómar pyngjur, þessara manna, en fyrir ríkið munar þetta ekki til líka eins miklu. Hér við bætist. að á þetta fólk koma enn meiri útgjöld, með því að í Landsbankanum hefir nú frá síðasta ári legið krafa, 12–13 þús. kr., sem var veitt gjaldeyrisleyfi fyrir í ágústmánuði síðastl., og peningar lágu til reiðu í Landsbankanum til að greiða þetta frá því um mitt sumar fyrra árs, en þessi upphæð er ein af þeim mörgu, sem nú brenna inni í bankanum, og hækka vegna krónulækkunarinnar um 3–4 þús. kr., og vitanlega lendir þetta á almenningi í Víkurkauptúni, vegna þess að yfirfærsla fékkst ekki á þessari upphæð, þó að loforð hefði verið gefið um það og peningarnir til, og mun þetta nema meiru en því, sem hér er farið fram á, að verði niður fellt. Þetta mál kom fyrir síðasta þing, en eigi fyrr en seint. Flokkarnir gáfu því yfirlýsingu um málið, bæði Sjálfstfl. og Alþfl., en hæstv. fjmrh. var úr Framsfl. Þar gáfu þeir meðmæli sín með að gefa þennan toll eftir, og vil ég með leyfi hæstv. forseta lesa upp ummæli flokkanna eða miðstjórna þeirra. Miðstjórn Sjálfstfl. segir svo 27. júlí síðastl.: Miðstjórn Sjálfstæðisflokksins hefir samþykkt að vinna að því, að látin verði niður falla innheimta á aðflutningsgjöldum af innfluttu efni til rafvirkjunar í Vík í Mýrdal. Miðstjórn Alþfl. segir svo 20. júlí síðastl.: Stjórn Alþýðusambands Íslands hefir á fundi sínum í gær samþykkt meðmæli með því, að fallið sé frá innheimtu á aðflutningsgjöldum af innfluttu efni til hinnar nýju rafvirkjunar í Vík í Mýrdal. Hæstv. ráðh. var ekki tilbúinn, áður en þing kom saman, að afgreiða málið, og þótti mér því sjálfsagt, að Alþingi fengi málið til meðferðar. Hvað Framsfl. viðvíkur, þá hefi ég átt tal um málið við formann Framsfl., hv. þm. S.-Þ., og hefir hann tekið málinu liðlega. Ég sé ekki ástæðu til, að málinu sé vísað til fjvn., en það er eina n., sem um það ætti að fjalla, en hefi þó ekki á móti því, ef einhver þættist ekki nægilega kunnugur málavöxtum, en fer þá fram á, að málinu sé skilað svo tímanlega, að það geti fengið afgreiðslu á þessum hluta þingsins. Það er nauðsynlegt vegna innheimtu þessa gjalds. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Málið liggur einfaldlega fyrir og mun öllum skiljanlegt. Annars mun ég, ef hv. fjvn. fær málið til meðferðar, gefa allar frekari skýringar, sem unnt er að láta í té.