Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhann Jósefsson Jeg vildi segja örfá orð um þetta merka mál við 3. umr., vegna þess, að nú stendur Alþingi á þröskuldinum að koma í framkvæmd þeirri hugmynd, sem hefir vakað fyrir þinginu 1913 og sjerstaklega fyrir flm. frv. um landhelgissjóð Íslands. Á þessum fáu árum, sem síðan eru liðin, hefir sjóður þessi vaxið svo ört, að nú þykir fært að láta hann taka til starfa á þann hátt, sem til var ætlast í upphafi, þ. e. a. s. að verja honum til kaupa á strandvarnaskipi. Þetta er mjög þýðingarmikið spor, sem nú er stigið, þýðingarmikið fyrir sjávarútveginn og jafnvel fyrir alt landið í heild. Um mörg ár hefir eftirlitið með landhelginni verið framkvæmt af annari þjóð, sambandsþjóð vorri, Dönum, og mjer finst rjett að taka það fram einmitt um leið og við sjálfir treystum okkur til að kaupa okkar eigið strandvarnaskip, treystum okkur til að taka hluta af eftirlitinu, eða ef til vill mest af því, í okkar hendur, þá finst mjer rjett að geta þess, að landhelgisgæslan af Dana hálfu hefir að mínum dómi oft verið miður þökkuð en skyldi. Að oft hefir hinum dönsku varðskipsforingjum, sem yfirleitt hafa lagt sig mjög í framkróka að því er strandgæsluna snertir - þó þeir hafi ekki allir gert það jafnt - verið álasað að óþörfu. Yfir höfuð að tala hefir mönnum hjer á landi oftlega hætt við því að taka aðeins eftir því, sem aflaga hefir þótt fara að því er snertir landhelgisgæsluna í höndum Dana. Þar með er ekki sagt, að jeg álíti, að sú landhelgisgæsla hafi verið svo fullkomin sem skyldi, en hún hefir oftlega verið framkvæmd með miklum dugnaði. Þar hafa tíðum verið við skipstjórn ágætir menn og duglegir, sem hafa viljað vanda sig í öllu sínu starfi og lagt sig í líma við að rækja það. Það má því ekki minna vera en að þessum mönnum sje nú þakkað og viðleitni þeirra viðurkend, einmitt á þessu stigi málsins, er vjer höfum hug á því að taka sjálfir meiri þátt í starfinu en vjer höfum gert til þessa. Þá er og rjett að geta þess, að vjer höfum fundið hjá sambandsþjóð vorri glöggan skilning á þeirri litlu viðleitni, er vjer þegar höfum viðhaft til að auka landhelgiseftirlitið. Þeir hafa sýnt oss velvild í þeim efnum og stutt oss í framkvæmd hins íslenska eftirlits, einkum hinir dönsku yfirmenn varðskipanna hver fram af öðrum. Þegar á það er litið, hvernig landhelgisgæslan hefir verið framkvæmd á umliðnum árum, þá verða menn að gera sjer þetta ljóst, að það eru ekki innlendir menn, ekki menn, sem hafa verið svo kunnugir staðháttum eins og menn hjer uppaldir, er hafa framkvæmt verkið, heldur útlendingar. En það er einmitt þetta atriði, sem oft hefir gleymst að taka með í reikninginn, að mennirnir, sem verkið intu af hendi, voru ókunnir staðháttum, útveginum og öðru því, sem má að haldi koma til þess að eftirlitið með landhelginni komi að sem bestum notum. Jeg á hjer við það, sem komið hefir fram í landhelgisgæslumálinu á öllum tímum, og eðlilegt var að kæmi fram, af því að verkið var framkvæmt af útlendri þjóð, sem sagt það, að meiri áhersla hefir verið á það lögð að ná í sökudólgana og draga þá fyrir lög og dóm heldur en hitt, að varna lögbrjótunum þess að fara inn á landhelgissvæðið. Jeg hygg, að þeir, sem landhelgisgæsluna hafa haft á hendi, hafi lagt mesta áherslu á fyrra atriðið, en minni og ef til vill ekki nóga áherslu lagt á hið síðara atriði. Þegar nú ríkið ætlar að fara að halda úti strandvarnaskipi, finst mjer rjett að benda á þetta, einmitt af því að jeg hefi þann heiður að vera staddur hjer fyrir það kjördæmi, sem jeg verð að segja, að með nokkrum rjetti getur kallað sig brautryðjanda í þessu máli. Því vil jeg vekja athygli hv.þd. og hæstv. landsstjórnar á þessu, að það er mjög nauðsynlegt, að landhelginnar sje gætt þannig, að lögbrjótarnir náist sem flestir, en það er einkum nauðsynlegt og mest áríðandi, að landhelginnar sje svo gætt, að lögbrjótarnir nái sem minst til þess að brjóta lögin. M. ö. o. það sem hefir hagnýtasta þýðingu í þessu máli, er hin stöðuga gæsla, sem bægir frá landhelginni, jafnvel þó að með því móti sje spilað úr höndum sjer mörgum tækifærum til þess að standa sökudólgana að verki og grípa þá. Því að vitanlega hljóta allir að sjá það og skilja, að landhelgiseftirlitsskip, sem siglir aftur og fram um veiðisvæðið, hefir minni tækifæri til þess að grípa sökudólgana en það skip, sem hverfur burt með löngum millibilum og skeytir ekki um, þó að farið sje inn fyrir línuna, heldur liggur bara á því lúalagi að geta við og við náð í skipin, sem veiða á hinu forboðna svæði. Hugsunarháttur manna, og það jafnvel þeirra manna; þ. e. fiskimannanna meðal þjóðarinnar, sem maður gæti eiginlega ímyndað sjer, að væri á móti landhelgisgæslu, jeg á við botnvörpuskipaeigendur, hugsunarháttur þessara manna hefir breyst merkilega mikið á síðari árum. Nú er ekki ótítt, að maður heyri einmitt þessa menn leggja áherslu á það, að landhelginnar verði að gæta, en um leið setja þeir fram þá rjettmætu og sjálfsögðu kröfu, að landhelginnar verði gætt á þann hátt, að einstökum mönnum, jeg vil segja ósvífnum lögbrjótum, líðist ekki að haldast við innan landhelginnar og fiska þar óáreittir í skjóli ljelegrar gæslu. Frá sjónarmiði þeirra manna, sem eru vandir að virðingu sinni í þessu efni og vilja halda lög landsins, og láta skip sín því ekki fiska í landhelgi, frá þeirra sjónarmiði er það vel skiljanlegt, að þeir einmitt vilji láta gæta landhelginnar á þann hátt, að mönnum sje varnað að fara inn fyrir línuna, en ekki að mestu, eins og tíðkast hefir, með því að grípa hina og þessa sökudólga sem helst næst í. Síðan þetta merkilega frv. um landhelgisgæsluna var fyrst flutt 1913 af þáv. þm. Ísaf., Sigurði Stefánssyni, hafa kröfur manna víðsvegar um land ávalt verið sterkar um, að alvarlega væri hafist handa í þessu máli. Hefir verið reynt að sinna þeim kröfum eftir megni, bæði að því leyti, að Danir hafa lagt sitt lið til landhelgisgæslunnar, og eins að hinu leytinu, að Íslendingar hafa gert það, sem þeir gátu, til þess að láta sín eigin skip hafa gæsluna á hendi. Hvergi hafa samt kröfur manna í þessa átt borið þann árangur í verki eins og í Vestmannaeyjum, því að þar hefir samfara björgunarstarfi verið unnið þrekvirki í þessu máli, þrekvirki, sem önnur sjávarþorp, ef unt hefði verið, hefðu átt að taka sjer til fyrirmyndar. Síðan Vestmannaeyingar hófust handa og keyptu skip til þessa, sem nú hefir starfað í liðug 5 ár, hefir reynslan leitt það berlega í ljós, að það er beinlínis hagsmunamál, að landhelginnar sje gætt sem allra best. Og fyrir land, sem flytur út eins mikið verðmæti af sjávarafurðum og okkar land, fyrir því getur það ekki verið neitt atriði, sem í á að horfa, hvort varið er 1/4 eða 1/2 miljón árlega til landhelgisgæslu. Það er ekki aðalatriðið, hver kostnaðurinn er, heldur hitt, að landhelgin sje varin. Það hefir sýnt sig, að sú gæsla ber þann ávöxt, að veiðin á bátana og skipin vex, og okkar eigin sjómenn fá þannig endurgoldinn þann kostnað, sem landið leggur í landhelgisgæsluna, enda eru þeir best að þeim gróða komnir. Jeg mintist áðan á það, að Vestmannaeyingar mættu kallast brautryðjendur í þessu máli, og það er framtakssemi þeirra að þakka, að nú eru til æfðir menn innlendir til þess að starfa á því skipi, sem haft er í hyggju að byggja til landvarnanna. Þetta starf er eins og að líkindum ræður talsvert annað en vanalegar siglingar, og ekki lítilsvert, að vel æfðir menn sjeu yfirmenn á slíkum eftirlitsskipum, og því gleðilegt, að til skuli vera færir menn til þess að taka við hinu nýja strandvarnaskipi, þegar það kemur. Reynsla okkar, sem höfum staðið næst starfsemi björgunar- og eftirlitsskipsins þessi 5 ár, sem það hefir starfað, er sú, að minsta kosti að því er snertir Vestmannaeyjar, að þá er öldin nú önnur fyrir sjávaratvinnureksturinn en áður var. Og slík yrði og reynslan annarsstaðar, ef gæslan yrði þar aukin. Nú stendur svo á í Vestmannaeyjum, og mikið hefir verið um það talað í hinum miklu umr. um strandvarnamálið, að menn vilja gjarnan samræma björgunarskip og strandvarnaskipið. Þessu hefir oft verið svo óljóst blandað við aðalmálið, að ekki hefir verið hægt að sjá, hvort menn hafi átt við björgunarskip samskonar og Danir kalla „Bjærgningsskib“, eða menn hafa átt við björgunarskip, sem aðallega bjargaði lífi manna í sjávarháska, eða það, sem Danir nefna „Redningsfartöj“. En jeg hygg, að flestir muni samt hafa átt við þetta síðarnefnda, að strandvarnaskipið væri útbúið með tæki til þess að frelsa líf manna, ef svo ber undir. Sje um það að ræða, vil jeg lýsa því yfir sem minni skoðun og sem reynslu okkar í Vestmannaeyjum þessi 5 ár, sem e/s Þór hefir starfað, að björgunarskip af því tægi, þ. e. til þess að bjarga mönnum, og eftirlitsskip með landhelginni geti mjög vel farið saman. Jeg skal benda stuttlega á eitt atriði, sem skýrir þetta vel. Skip, sem er á sveimi um fiskimiðin og lítur eftir innl. og útl. skipum og bátum, það skip getur vel, þegar veðrið er orðið svo vont, að bátunum er hætta búin, slegið slöku við landhelgisgæsluna, því þá geta botnvörpuskipin lítið haldist við veiðar. Þar sem því hagar þess vegna svo, að bátaútvegur er mikill og bátarnir fiska á líkum slóðum og botnvörpuskipin, þar getur eftirlitsskipið vel, sjer að skaðlausu, unnið að björgunarstarfsemi. Því tel jeg alveg sjálfsagt mál, að hæstv. stjórn sjái svo um, þegar ísl. eftirlitsskipið verður bygt, að það verði útbúið með þeim nauðsynlegustu tækjum, sem með þarf til þess að veita nauðstöddum skipum og bátum hjálp. Það hefir komið til orða milli mín og reynds sjómanns, sem jeg hefi oft átt tal við um þetta mál, hvort ekki mundi heppilegt, að svona skip hefði líka björgunartæki af öðru tægi, t. d. mótordælur o. s. frv., svo að það gæti, ef svo ber undir að nauðsyn krefur, veitt hjálp skipum, sem strandað hafa eða því um líkt. Skal jeg ekkert um það segja, hvað kosta myndi að kaupa slík tæki og hafa þau á skipinu; auðvitað yrði kostnaður talsverður, ef nokkurt gagn ætti að verða af. T. d. þarf dælur til að geta tæmt skip, sem (hefir strandað og orðið lekt. En yfir höfuð legg jeg ekki líkt því eins mikla áherslu á þetta atriði eins og hitt, að skipið hafi nauðsynleg tæki til þess að geta liðsint skipum og bátum í sjávarháska. Það er eins og jeg sagði, mjög mikilsvert atriði, og jeg vona, þegar farið verður að hugsa um útbúnað skipsins, þá taki hæstv. stjórn til athugunar þær óskir, sem jeg hefi fram borið í þá átt við þessa 3. umr. málsins.

Sigurður Eggerz Það er eiginlega í tilefni af ræðu hv.þm. Vestm. (JJós), að jeg vildi leyfa mjer að leggja nú aftur áherslu á þau sömu atriði þessa máls, sem jeg mintist á við 2. umr., af því að hæstv.forsrh. (JM) var þá ekki viðstaddur. Jeg lagði þá mikla áherslu á, að hið nýja skip væri vandað sem best og að sjeð væri um, að það hefði nægan hraða. Háttv. þm. Vestm. kom með sundurgreining á landhelgisgæslunni og kvað hana fólgna í því tvennu aðallega, að halda botnvörpuskipunum utan landhelginnar og svo því, að sekta skipin, sem óleyfilega veiddu. Jeg held, að það rjetta í þessu máli sje, að bæði með því að sveima um landhelgina og með því að sekta skipin sje þeim best haldið fyrir utan línuna. Því skipin fara varlegar í það að fara inn fyrir landhelgina, ef þau eiga von á háum sektum og verða rækilega vör við lögreglueftirlitið. Það er auðvitað einnig verulegt atriði, að skipin sveimi sem mest um landhelgina. Jeg vildi aðeins sjerstaklega benda á þessa kenning hv.þm. (JJós), sem komið hefir upp í seinni tíð og einkum í Vestmannaeyjum, vegna þess hve hægfara Þór er. Það er satt, að e/s Þór hefir reynst þeim þar vel, þó mest sem björgunarskip, en einmitt aðalgallinn á honum sem strandvarnaskipi er sá, að hann hefir alt of lítinn hraða. Og þetta mál, sem hjer um ræðir, er ekki fyrst og fremst mál neins einstaks kjördæmis, heldur er það þarfamál allrar þjóðarinnar. Og af því að það varðar svo mjög alla þjóðina, er nú verið að koma því á rekspöl, og hefði verið gert miklu fyr, ef fjárhagurinn hefði með nokkru móti leyft það hin síðari ár. Á þessu vildi jeg vekja athygli, að í þessu máli erum við ekki að vinna fyrir neitt eitt kjördæmi, heldur landið alt.

Forsætisráðherra (JM): Það er sjálfsagt, að þegar stjórnin hefst handa í þessu máli, þá tekur hún til greina það, sem hv. sjútvn. beggja hv.þd. hafa lagt ríka áherslu á, að skipið verði bygt, en ekki keypt gamalt skip. Og er ráðgert, að hið nýja skip verði af sömu gerð og togarar og sæmilega hraðskreitt. Stundum hefir verið fremur lítil áhersla lögð á hraðann, en ráðuneytið leggur töluverða áherslu á hann og mun sjá um, að skipið hafi nokkru meiri hraða að minsta kosti en hinir hraðskreiðari botnvörpungar. Annars mun verða tekið tillit til þeirra óska, sem fram hafa komið, og þá einkum frá hv. sjútvn. hv.Ed. og hv.Nd. Það er rjett hjá hv. 1. landsk. (SE) - og auðvitað var það líka meining hv.þm. Vestm. (JJós) -, að þetta mál varðar alla þjóðina, og það mun vekja almenna ánægju, að landvarnirnar sjeu auknar sem unt er. Og það því fremur, sem landhelgisgæsla e/s Þórs hefir borið svo góðan árangur, þótt það skip sje ekki svo hraðskreitt sem þyrfti að vera. Það, hvort heldur ætti að halda botnvörpungum burtu úr landhelgi eða hegna þeim, hefir oft verið talað um. Auðvitað er mest um vert að geta haldið þeim burtu. En það má ekki búast við, að þetta takist með 3 skipum. Þeir, sem hafa fleiri skip og minna svæði að verja en við, geta ekki hindrað þetta, og þá má nærri geta, hvernig fer hjá okkur. En það fer saman, að sektir fyrir landhelgisbrot eru bæði hegning og um leið aðvörun. En jeg skal benda á það, að hagnaðurinn við að fiska í landhelgi er svo mikill, að háar sektir hafa ekki eins mikil áhrif og ætla mætti. Háttv. þm. Vestm. (JJós) nefndi þann mann, sem hefir gert mögulegt, að skipið væri bygt. Þetta hefir hv.þm. rjettilega gert, því að þessum manni er það að þakka, að þetta getur orðið. Jeg mintist þessa manns, sjera Sigurðar Stefánssonar, í hv.Nd., og geri það og hjer. Jeg vona, að á þessu þingi verði sjeð fyrir nauðsynlegu fje til þess að halda úti ekki aðeins þessu skipi, heldur og öðru.

Halldór Steinsson Mjer er það gleðiefni, að þetta mál fór ekki umræðulaust í gegnum hv. deild, því að jeg álít það með þýðingarmeiri málum, sem liggja fyrir þessu þingi. Jeg er hv.þm. Vestm. (JJós) þakklátur fyrir það, að hann hóf umr., en þó ætla jeg að andmæla 1–2 atriðum í ræðu hans. Hann hjelt því fram, að skipið ætti fyrst og fremst að varna botnvörpungum að komast inn í landhelgi, frekar en að ná í sökudólga. Jeg er sömu skoðunar og hæstv.forsrh. (JM), að þetta sje ekki hægt með einu skipi. Hitt atriðið, sem jeg get ekki verið hv.þm. Vestm. samdóma um, er, að þetta landvarnaskip eigi líka að hafa á hendi björgunarstarfsemi. Meðan skipið er aðeins eitt, er ómögulegt, að þessi tvenskonar starfsemi fylgist að. Skipið verður að vera á þönum í kringum alt Ísland. Jeg er ekki að andmæla því, að æskilegt væri að hafa einhver björgunartæki, en aðaltilgangurinn í þessu máli á að vera sá, að verja landhelgina. En við eigum auðvitað að keppa að því að koma landhelgisvörninni í sem fullkomnast horf, en til þess þurfum við að hafa nægan flota til varna. Og þá gæti björgunarstarfsemin orðið þessu samfara, en eins og jeg hefi tekið fram, er það ekki hægt, meðan skipið er aðeins eitt.

Jóhannes Jóhannesson Jeg tek undir með hv.þm. Vestm. (JJós), er hann segir, að landhelgisgæsla Dana sje hjer miður þökkuð en skyldi. Við höfum átt kost á frekari landhelgisgæslu frá Dönum en við höfum haft, okkur að kostnaðarlausu. Jeg vil minna á, að við Ísland hafa Danir sömu rjettindi og Íslendingar, svo að þeir hafa líka sinna hagsmuna að gæta. Þeir hafa stundað fiskiveiðar hjer, og hingað hafa verið gerð út skip frá Danmörku, þó að ekki hafi það altaf blessast. Og eftir síðustu frjettum ætla þeir að fara að gera út hingað í stærri stíl en áður. Jeg býst við, að þó að skipið sje fengið, haldi Danir áfram landhelgisgæslu hjer, og þess vegna er ekki rjett af hv.þm. Snæf. (HSteins) að segja, að við höfum aðeins eitt skip til varna.

Jóhann Jósefsson Það gladdi mig að heyra, hvað hv.þm. Snæf. (HSteins) var djarfhuga í þessu máli. Einmitt þannig á að hugsa í máli eins og þessu. Það hefir vitaskuld aldrei verið mín tilætlun, að eitt skip ætti að anna öllu því, sem jeg nefndi. Jeg mintist á þessi atriði með það fyrir augum, að skipin væru fleiri, eins og hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) tók fram. Það er auðvitað rjetta stefnan, sem hv.þm. Snæf. (HSteins) vildi fara í þessu máli, að hafa skipin mörg og láta þá björgunarstarfsemina vera samfara landhelgisgæslunni. Hv. 1. landsk. (SE) talaði um, að þetta væri ekki mál neins sjerstaks kjördæmis. Jeg veit ekki til, að jeg hafi gefið tilefni til að minnast á það. Þetta er auðvitað alþjóðarmál, þótt það snerti kjördæmin misjafnt. Þetta vona jeg, að hv. 1. landsk., sem ávalt hefir opin augun fyrir því, hvað gera þarf í landhelgismálinu, skilji vel. Hv. þm. hefir sýnilega orðið eitthvað bumbult af því, sem jeg mintist á ýmislegt, sem á undan er farið í strandgæslu- og björgunarmálinu, t. d. flutningsmanns frv. um landhelgissjóðinn, strandgæslu Dana og athafna Vestmannaeyinga. Þarf mikla viðkvæmni til að hlaupa upp vegna þeirra ummæla, er jeg viðhafði. Nú var tíminn til þess að geta þess, sem gert hefir verið í málinu, og gefa þeim heiður, sem heiður ber. Um hitt atriðið, sem við höfum haft tækifæri til að deila um áður, hvort heppilegri sjeu herferðastrandvarnir eða stöðug gæsla, ætla jeg ekki að deila nú. Jeg vil ekki ráðast í að metast um margt við hv. 1. landsk., en í þessu máli þykist jeg hafa betra vit og meiri reynslu en hann.

Forsætisráðherra (JM): Út af þessu nýja skipi vil jeg geta þess, að það hefir ekki verið hugsað sem björgunarskip, heldur aðeins sem landvarnaskip. En þetta skip getur líka bjargað, ef á þarf að halda, og hefir möguleika til að draga skip eða bát í land. En það hefir ekki verið hugsað útbúið eins og t. d. Geir eða því um líkt. Ætlunin er sú, að byggja togara, sem gæti orðið sæmilegur bústaður fyrir landhelgisgæslumennina, án þess að hann væri björgunarskip, enda er ekki hægt að bera saman starfsemi Þórs í kringum Vestmannaeyjar og þessa nýja skips, sem yrði, eins og hv.þm. Snæf. (HSteins) sagði, á þönum í kringum alt Ísland. Auðvitað á að keppa að því, eins og hv.þm. Vestm. (JJós) hefir sagt, að halda botnvörpungunum burtu. Sumir foringjar landvarnaskipanna hafa og lagt kapp á það, en það kostar afskaplega mikið af kolum, ef aðeins eru 2–3 skip á svo stóru svæði. Tillögur hv. sjútvn. verða eflaust teknar til greina. Það var ekki nema eðlilegt, að hv.þm. Vestm. benti á það fordæmi, sem Vestmannaeyingar hafa gefið í þessu máli, þar sem það hefir orðið til þess meðal annars að gefa oss hug til þess að leggja út í öflugri landvarnir.

Sigurður Eggerz Jeg þakka hstv. forsrh. (JM) fyrir að leggja áherslu á, að skipin væru nógu hraðskreið, því að það tel jeg afarmikilsvert atriði í málinu. Hv. þm. Vestm. (JJós) sagðist hafa bæði meira vit og meiri reynslu í þessu máli en jeg. Reynsluna hefir hann aðeins frá Þór, og sú reynsla er aðallega reynsla um heppilegt björgunarskip, en um vitið skulum við ekki deila. Annars hefi jeg haft ekki svo lítil afskifti af landhelgisgæslunni, þar sem hún hefir heyrt undir mig um tíma. Og mjer virðist jeg ekki þurfa að bera kinnroða í þessu máli, þar sem jeg fyrstur kom hjer á algerlega sjálfstæðri íslenskri landvarnagæslu jafnhliða þeirri dönsku, en í fyrstu mætti þetta allmiklum mótmælum. Jeg vil viðurkenna dugnað Vestmannaeyinga í að fá Þór sem björgunarskip, en ótal aðrir hafa barist fastlega fyrir aukinni landhelgisgæslu, og eiga þm. ekki lítinn þátt í því, hvað því máli hefir verið hrundið áfram. Jeg hafði mjög mikla löngun til, meðan jeg fór með stjórn síðast, að ráðast í að kaupa landvarnaskip, en heimild til þess var þá til, en fjárhagurinn þoldi það ekki þá, en nú er hann kominn í betra horf, og verður nú þessu þýðingarmikla máli væntanlega hrundið áfram.

Eggert Pálsson Jeg ætla ekki að vera langorður. Það á heldur ekki við, vegna aðstöðu minnar til þessa máls, sem mjer og kjósendum mínum kemur svo lítið við beinlínis. En hins vegar þykir mjer viðeigandi, þegar verið er að ganga frá þessu frv. og leggja á það síðustu hönd, að þá sje minst þess manns, sem lagði grundvöllinn að þessu máli, sem sje sjera Sigurðar sál. Stefánssonar. Hann var sá, sem fyrst kom fram með frv. um landhelgissjóðinn. Og sú sjóðstofnun varð vitanlega til þess, að nú er hægt að afgreiða þetta frv. sem lög frá þinginu. Hann er sá maðurinn, sem með fyrirhyggju sinni á stærsta heiðurinn fyrir það, að draumurinn um fullkomið sjerstakt íslenskt varðskip nær nú að rætast. En sem sagt, jeg ætlaði ekki að halda neina ræðu, en þótti aðeins rjett, að þetta atriði kæmi fram nú í umr.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Þetta frv. er stjfrv. Það hefir verið samþykt í hv.Nd. með nokkrum orðabreytingum á 4. gr. Frv. á að koma í staðinn fyrir 31. gr. hinna almennu hegningarlaga, 25. júní 1869. En þar sem ákvæðin eru sett 1869, eru þau orðin úrelt, m. a. af því, að gildi peninga hefir breyst mjög á síðari árum. Aths. við frv. eru ítarlegar og upplýsandi, og vil jeg því vísa til þeirra. Hingað til hefir verið munur á sektum, eftir því hvort dæmt hefir verið eftir hegningarlögunum eða öðrum hegningarákvæðum. Þegar sektir eru nú dæmdar eftir hegningarlögunum, er jafnan í sama dómnum ákveðin vararefsingin, er koma skal í stað sektarinnar, ef hún er ekki öll greidd innan ákveðins tíma. En þegar sektum hins vegar er beitt utan hegningarlaganna, koma til framkvæmda fyrirmæli tilskipunarinnar frá 25. júní 1869, sem tiltekur, hve mikið skuli afplána af sektinni með hverjum degi fangelsisvistar, og má það aldrei vera meira en 5 krónur á dag. Þegar þessi ákvæði voru sett í lög, voru peningar í háu verði og kaupgjald þar af leiðandi lágt, og var þetta því sanngjarnt þá, enda voru sektir allar lágar, er hæsta sekt, sem dæma mátti í samkvæmt hegningarlögunum, var 2000 kr. En á síðari tímum hafa verið sett ýms lög með ákvæðum um miklu hærri sektir, svo sem lögin um bann gegn botnvörpuveiðum og einkasölulögin, sem færa sektarhámarkið upp í 20 þús. kr., og á ófriðarárunum giltu lög og tilskipanir, sem varðaði alt að 100 þús. kr. sektum að brjóta gegn ákvæðum þeirra. Tilskipunin frá 25./6. 1869 er því orðin úrelt og óviðunandi, því samkvæmt henni hefði erlendur togaraskipstjóri, er nýlega var hjer dæmdur í háa sekt, orðið að sitja 11 ár í fangelsi, áður en hann hefði afplánað alla sektina, ef hann hefði ekki verið leystur út með því, að sektin var greidd fyrir hann. Nú er í þessu frv. svo ákveðið, að um leið og sektin er ákveðin, skuli vararefsingin einnig tiltekin, og er ætlast til, að til 200 kr. sektarupphæðar komi aldrei meira en 20 daga fangelsi. Er því ekki hægt að afplána minna en 10 kr. á dag samkvæmt þessum ákvæðum, en í framkvæmdinni verður venjulegast afplánað miklu meira, þar sem fangelsistíminn má ekki fara fram úr 3 árum alls. Samkvæmt núgildandi lögum má dæma í alt að 30 þús. kr. sekt fyrir ýms lögreglubrot, en er vararefsingin getur ekki farið fram úr þriggja ára fangelsi, svarar það til þess, að 10 þús. kr. verði afplánaðar á ári, í stað 1800 kr. samkvæmt tilskipuninni frá 1869. Þá er hjer eitt nýmæli í þessu frv., að bannað skuli að leyfa mönnum að afplána sektir í fangelsi við vatn og brauð. Með þeim hætti var afplánað 6 sinnum meira, eða 30 kr. á dag, en nú er í öllum nýrri tíma hegningarlögum horfið frá þeirri tegund refsingar og hún ekki viðhöfð lengur, og þykir því rjett að taka þetta einnig í lög hjer hjá okkur. Jeg mun svo ekki fjölyrða frekar um mál þetta, en jeg get þess, að vararefsingin má aldrei vera harðari en það, að minst sjeu afplánaðar 10 kr. á dag, en það má ákveða, að miklu meira sje afplánað með hverju dagsfangelsi, enda verður svo, er um hærri sektir er að ræða. Í frv. er svo ákveðið, að ákveða skuli í dómi, úrskurði eða sátt frest til sektargreiðslu. Lít jeg svo á, að þessi frestur eigi að vera mun lengri en aðfararfrestur í sakamálum og lögreglumálum, því hann myndi reynast alt of skammur fyrir sökunaut til öflunar fjár til sektargreiðslunnar, ef um háar sektir er að ræða. Leyfi jeg mjer að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra, hvort hann sje mjer ekki sammála um þetta. Aðfararfresturinn í lögreglumálum - 3 sólarhringar - væri t. a. m. alt of stuttur ef um nokkra verulega sektarupphæð væri að ræða. Þá er enn það nýmæli í þessu frv., að sýslumenn og bæjarfógetar skuli annast um afplánun sekta. Þetta hefir ekki verið ákveðið í lögum hjer til þessa, en var þó venjan, eins og segir í athugasemdunum við 5. gr. frv. Meðan landsyfirdómurinn var við lýði, var venjan sú, að hann sendi dómsmálaráðuneytinu ágripsútskriftir af sektardómum einnig í einkamálum, er dómsmálaráðuneytið svo sendi hlutaðeigandi sýslumanni eða bæjarfógeta til fullnustugerðar, en síðan hæstirjettur var settur á stofn, hefi jeg ekki orðið þess var, að þessari reglu væri fylgt, og tel jeg það skaða, því hætt er við, að ekki komi öll kurl til grafar að því er hæstarjettardómana snertir. Jeg skil þessa grein frv. svo, að það sje sá dómari, sem ákveður sektina ásamt vararefsingunni, sem skuli annast um afplánun sektarinnar, en ekki sá valdsmaður, sem sökunautur var fyrst fluttur til. Um sektir í einkamálum vil jeg taka það fram, að jeg efast um, að allar þær sektir, sem þannig hafa verið gerðar á hendur mönnum og ekki hafa fengist greiddar, hafi verið afplánaðar. Jeg hygg, að þar muni ekki ætíð hafa komið öll kurl til grafar, og mundi því vera rjettara að taka upp þá gömlu venju, er hjer tíðkaðist áður við landsyfirdóminn, að hjer eftir yrðu afrit hæstarjettardómanna send dómsmálaráðuneytinu, er síðan tilkynti undirdómurunum úrslit málanna og fæli þeim á hendur að annast fullnustu dómanna.

Forsætisráðherra (JM): Yfirleitt hefi jeg ekki neitt sjerstakt um þetta mál að segja, annað en jeg þakka háttv. nefnd fyrir móttöku hennar og meðferð á þessu frv., enda um frv. sjálft fátt fleira að segja en það, er háttv.frsm. nefndarinnar hefir tekið fram, og er jeg honum samþykkur í aðalatriðum öllum. Háttv. frsm. talaði um það, að það þyrfti að ákveða sjerstakan sáttafrest í hvert skifti, en þegar við erlenda menn er að eiga, verður þessi frestur að vera stuttur. Þetta verður að vera undir dómaranum sjálfum komið og á hans valdi, og er það tíska víða á þessum tímum að leggja mikið á vald dómaranna. En um ídæmdar sektir er það að segja, að það mun eflaust rjett vera, að þar hafa ekki öll kurl til grafar komið, ekki eingöngu í einkamálum, og jeg held það hafi líka átt sjer stað þó um sakamál hafi verið að ræða. Jeg felst á það, að rjett væri að hafa þá sömu reglu um slíka dóma hæstarjettar og fylgt var við landsyfirrjettinn, að undirdómarar fengju afrit af sektardómum öllum og heimti þeir þær sektir, ella annist um afplánun. Um hæstarjett er það að vísu svo, að ætlast er til, að allir viti um úrslit dóma þar, og ættu eiginlega allir dómarar í landinu að fá hæstarjettartíðindi, svo þeir viti, um hvað þeir eiga að annast. Hitt hefi jeg áður getið um, að þetta eru aðeins lágmarksákvæði um 10 kr. dagsafplánun, og mun ekki verða notað þannig nema um lágar lögreglusektir sje að ræða, enda væri annars hæpið, að refsingin svaraði til brotsins, og sama hygg jeg, að verði uppi um hámarksákvæðið 3 ár. Áður var hámarkið 2 ár, og jeg hygg sennilegast, að varla verði dæmt í harðari vararefsingu en sem því svari, og mjög sjaldan svo hátt. En þar eð undantekningartilfelli geta ávalt komið fyrir og að dómararnir þurfi að ákveða þyngri refsingu, er ekkert hættulegt við að hafa þetta í lögum. Það verður ávalt að miða þetta við, hvað hæfilegt sje að ákveða fangelsishegningu í samanburði við þrotið, en ekki í samanburði við sektina eins mikið og brotið. Þetta er í samræmi við hegningarlögin; þar er þetta lagt í hendur dómaranna, og eins ætti að vera í þessu atriði, að þeim væri vel treystandi að taka ekki of linlega á þessum sökum.