Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ég var riðinn við afgreiðslu þessa máls á sínum tíma og líkaði ekki allskostar, hvernig hún varð. Nú hefir Nd. sett inn í frv. friðunarákvæði um val, svo að hann sé friðaður á sama hátt og örninn. Ég gat þess við umr. hér um daginn, að ég gæti sætt mig við þau ákvæði 2. gr., að ráðh. sé heimilt að gefa mönnum heimild til að friða varplönd sín fyrir þessum ránfuglum, ef þeir leggjast á þau, en mér finnst hinsvegar, að lágmark sektarinnar, 500 kr., sé óhæfilega hátt sett, þegar það á að ná bæði til vals og arnar, þegar líka á það er litið, að menn verða alltaf að leita til ráðh. í hvert skipti, sem þeir kunna að þurfa að friða eign sína gegn þessum vargi. Til þess að gera ekki ósamkomulag mun ég bera fram skrifl. brtt. um, að í staðinn fyrir 500–1000 kr. komi 100–1000 kr., svo að ef seinlega gengur að ná í ráðh., ef örn eða fálki leggst á varp, þá þurfi það ekki að kosta meira en 100 kr., þó að menn geri ráðstafanir til að friða varpið og neyðist til að drepa varginn þrátt fyrir lagabannið. Ég vil svo afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. og vona, að hv. d. geti fallizt á hana.

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Eins og hv. síðasti ræðumaður gat um, hefir þetta frv. tekið þeim breyt. í Nd., að samkv. því er nú valurinn friðaður ásamt erninum. Valurinn mun hafa verið ófriðaður síðan 1930. Allshn. hefir athugað þetta og komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að fallast á þessa breyt. Um það hefi ég svo ekki meira að segja. En viðvíkjandi framkominni brtt. frá hv. 1. þm. N.-M. get ég ekki sagt neitt f. h. n., því að till. hefir ekki legið fyrir henni, en ég segi fyrir mig, að ég tel hana ekki svo þýðingarmikla, að rétt sé fyrir hana að fara að hrekja málið enn á ný milli d. Í frv. er sektin við að brjóta l. 500–1000 kr., og ég hygg, að það sé sett með það fyrir augum, að nokkuð strangt aðhald sé á mönnum um að brjóta ekki l. En mér skilst, að það muni ekki verða tekið eins strangt á því hjá þeim mönnum, sem þurfa að drepa örn til þess að friða varpland sitt, og tel ég það því enga afsökun. Það er líka fljótlegt að síma til Reykjavíkur, ef þarf að fá úrskurð ráðh. um slíkt mál.

Ráðh. er nú ekki alltaf við

. Ég mun því greiða atkv. á móti þessari brtt.



Það er aðeins í sambandi við skrifl. brtt., sem hér var verið að boða. Mér finnst hún eiga fyllsta rétt á sér. Mér finnst, að ef til þess kæmi, að menn neyddust til að verja varp gegn þessum ránfuglum, þá sé þetta ófærlega hátt lágmarksákvæði. Mér finnst það ekki mega vera hærra en 100 kr., og yrði það auðvitað aðeins látið gilda þar, sem sérstaklega stæði á, en ef þessir fuglar væru drepnir að nauðsynjalausu, væri hægt að fara svo nærri hámarkinu sem þurfa þætti. Ég mun því hiklaust greiða atkv. með skrifl. brtt. og vil ráða öllum hv. þdm. að aðhyllast hana.



Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir, hvað vakti fyrir mér með að koma með þessa brtt. Það er það, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er upphaflega aðeins miðað við örninn. Í þeim l., sem áður giltu um friðun arnar, var sektin ákveðin allt að 500 kr. Svo er valnum skotið inn í í Nd., en sektarákvæðin látin standa óbreytt. Sekt fyrir að drepa val var, ef ég man rétt, 80 eða 90 kr., en þess hefir ekki verið gætt í Nd., þegar valnum var bætt inn í, að setja sérstök sektarákvæði viðvíkjandi honum, heldur látin sömu ákvæði gilda um hann eins og örninn. Þetta er ekki rétt, eins og allir hljóta að viðurkenna, sem vilja líta sanngjarnlega á þetta mál. En nú er svo langt um vik að lagfæra þetta, að ég sé ekki annað hentara en að hafa rammann svo rúman, að hægt væri að hafa sektirnar hæfilegar, og þó verða sektarákvæðin fyrir að drepa val hækkuð frá því, sem var, meðan hann var friðaður.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Um frv. þetta þarf ekki mikið að segja. Það er flutt í Nd. eftir tilmælum hæstv. ríkisstj. og er byggt á núgildandi l. um þetta efni með lítilsháttar breytingum. Í Nd. voru gerðar nokkrar breyt. á frv., en þær skipta þó ekki máli. Verður að telja, að á meðan það ástand, sem nú er, ríkir um breytingar á öllu verðlagi á útlendum vörum, verði ekki hjá því komizt að hafa örugga lagasetningu um þessi efni. Allshn. telur ekki ástæðu til þess að breyta frv. verulega, sérstaklega þegar þess er gætt, hver þörf er á, að slíkar lagasetningar séu sem fullkonmastar. Nú er komið fast að þinglokum, og ef breyt. væru gerðar á frv. nú, gæti það orðið til þess, að málið dagaði uppi. N. vill ekki gefa tilefni til þess og leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir. Það skal þó tekið fram, að ef frv. hefði verið hér fyrr á ferðinni, myndu ýmsir nm. ef til vill hafa viljað gera breyt. við einstakar gr. þess, en af þeim ástæðum, er ég skýrði frá áðan, féllu þeir alveg frá því.



Þetta frv. er flutt í Nd. af hv. þm. V.-Ísf. og fer fram á, að Auðkúlubót í Arnarfirði verði löggilt sem verzlunarstaður. Allshn. d. hefir athugað frv., sem sjá má á nál. á þskj. 357, og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Þarf í raun og veru ekki mikið um þetta mál að segja. Þessi staður, sem liggur norðanvert við Arnarfjörð, er vel til þess fallinn að verða verzlunarstaður fyrir þá, er búa þeim megin fjarðarins. Í Auðkúlubót er nú komið kaupfélag, og mun þetta því vera gert til þess að fá skip til að leggjast þar inn á löggilta höfn.

* Frsm. (Magnús Gíslason): Frv. þetta hefir náð samþykki Nd. og hefir legið til athugunar í allshn., sem ekki hefir fundið neitt við frv. að athuga og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Ég skal stuttlega geta um innihald frv. og hvað er ætlað að vinna á með því. Lög um lífeyrissjóð ljósmæðra voru sett 1938 og komu til framkvæmda 1. jan. 1940. Þegar átti að framkvæma l., komu í ljós ýmsar misfellur, sem nauðsynlegt var að lagfæra nú þegar. Í 1. gr. er ákvæði, þar sem segir, að ljósmæður skuli greiða sjóðnum 4% af föstum lannum, en aftur á móti er lífeyririnn, sem þær fá úr sjóðnum, miðaður við meðalárslaun, að viðbættri dýrtíðaruppbót. Hér er um fullkomið ósamræmi að ræða, sem mun bera sjóðinn ofurliði fjárhagslega séð. Í þessu frv. er lagt til, að ljósmæður greiði 4% af launum sínum að viðbættri dýrtíðaruppbót. Samkv. l. þessum er framlag ríkisins til sjóðsins 15 þús. kr. á ári, gegn því að sjóðurinn taki að sér greiðslu lífeyris til ljósmæðra. En það var ekki tekið tillit til þess, að upphæðir, sem greiddar eru ljósmæðrum, eru greiddar með 25% dýrtíðaruppbót. Síðan þessi l. voru sett á Alþ. hafa eftirlaun ljósmæðra hækkað um 2000 kr. að meðtalinni dýrtíðaruppbót. Eftir þeim útreikningi, sem fylgir hér með, verður ekki komizt af með minna en 25 þús. kr. til sjóðsins, ef hann á að geta staðið straum af skyldugreiðslum sínum. Þriðja brtt., sem máli skiptir, er ákvæði, sett til bráðabirgða. Það kom í ljós við nánari athugun, að í fjárl. yfirstandandi árs eru settar eftirlaunagreiðslur til ljósmæðra eins og verið hafði áður. En samkv. l. um lífeyrissjóð ljósmæðra áttu þær heimtingu á eftirlaunum úr sjóðnum. Nú var ekki ætlazt til, að þær fengju bæði eftirlaun úr lífeyrissjóði og ríkissjóði, og þess vegna er hér lagt til, að lífeyrissjóður taki ekki að sér þessar eftirlaunagreiðslur fyrr en á næsta ári. Er ekkert sérstakt við breyt. að athuga, en óhjákvæmilegt annað en hún verði að lögum.

* Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson): Frv. þetta er komið frá Nd. og var þar flutt að tilhlutun hæstv. landbrh. Frv. hafði verið undirbúið af skógræktarstjóra og þrem lögfræðingum, sem landbrh. hafði til þess kvatt. Frv. sjálft er aukin og endurbætt útgáfa af skógræktarlögunum frá 1907 og l. frá 1928 um meðferð skóga og kjarrs. Hafa þessi tvenn lög verið sameinuð og endurbætt. Landbn. hefir farið yfir frv., og höfum við ekki mikið við það að athuga. Var þess full þörf, eftir því sem tímar liðu og reynsla fekkst um þessi mál, að taka skógræktarlögin til endurskoðunar, hefjast handa um að stöðva uppblástur landsins og eyðing skóganna, og taka þau mál fastari tökum en unnt var eftir áður gildandi lögum. Við leggjum til, að frv. verði samþ. með þessum breyt., sem við höfum lagt til, að gerðar verði á því: 1. brtt. er við 2. gr. Þar er svo fyrir mælt, að skógræktarstjóri skuli hafa leyst af hendi próf við skógræktarháskóla á Norðurlöndum eða við annan skóla jafnstæðan. Við höfum lagt til, að á eftir orðunum „skal hann“ í 3. málsl. komi, ef þess er kostur. Er það gert með tilliti til þess, að landið þurfi ekki að vera skógræktarstjóralaust, þó svo kunni að standa á, að eigi sé völ á manni til skógræktarstjóra með þessi próf. Þá segir í frv., að skógarverðir skuli aldrei færri en einn í hverjum landsfjórðungi. Við vildum ekki hafa þetta alveg svona ákveðið, heldur að skógarverðir skuli að jafnaði vera einn í hverjum landsfjórðungi. Töldum við, að svo gæti hagað til, að komast mætti af með færri. Brtt. við 5. gr. er aðeins leiðrétting, að laun skógræktarstjóra og skógarvarða skuli ákveðin í fjárl., að því leyti sem þau eru ekki ákveðin í launalögum, en nú eru aðeins laun skógræktarstjóra og tveggja skógarvarða ákveðin í launal. Þá kem ég að aðalbrtt. n., en hún er við 17. gr. Í 17. gr. frv. er svo fyrir mælt, að þau héruð, sem eiga land að friðuðu skóglendi, skuli annast smölun og fjallskil innan skógargirðingar á sinn kostnað, og sömuleiðis gera dýraleit og grenjavinnslu á sinn kostnað. Okkur þótti of langt gengið að skylda þá til hvorstveggja skilyrðislaust, svo að við gerðum þá linkind á, að ráðherra skuli heimilt að fyrirskipa, að viðkomandi hreppar annist smölun og fjallskil á sinn kostnað, ef ástæða þykir til að dómi skógræktarstjóra. Í 28. gr. 2. málsgr. segir svo, að úrskurði matsmanna megi skjóta undir yfirmat. Er ekki tiltekið, hvernig yfirmat skuli skipað. Höfum við bætt því við, að yfirmat skuli skipað 3 dómkvöddum mönnum. Þetta eru aðalbreyt., sem við gerðum á frv., en auk þess viljum við nm. flytja smávægilega breyt. eða skýringu við 6. gr., en 1. málsgr. hennar hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í skógum eða kjarri má hvorki höggva tré né runna á annan hátt en þann, að höggvið sé innan úr, að skógurinn eða kjarrið sé grisjað.“ Þótti okkur þetta dálítið óskýrt orðað og leggjum til, að greinin hljóði svo: „Í skógum og kjarri má hvorki höggva tré né runna á annan hátt en þann, að höggvið sé innan úr, þannig, að skógurinn eða kjarrið sé grisjað.“ Okkur þótti réttara að bæta þessu eina orði inn í til skýringar. Leggur n. til, að frv. verði samþ. með þessum breytingum.

Forseti (EÁrna): Til þess að hin skrifl. brtt., sem hv. frsm. hefir nú lýst, megi koma til atkv. á fundinum, verður að veita tvenn afbrigði frá þingsköpum.



Herra forseti! Enda þótt ég sé ágreiningslaust fylgjandi brtt. n., verð ég samt að fara nokkrum orðum um 4. till., við 17. gr. Ég lít svo á að því er snertir lönd, sem ríkið á, hvort sem þau eru ætluð til skógræktar eða annars, að réttast sé, að ríkið hafi sömu skyldum að gegna og aðrir jarðeigendur, en þeim ber að hreinsa land sitt fyrir sauðfé og sjá um grenjavinnslu eftir ákvæðum hreppsnefndar. Þrátt fyrir þetta gekk ég inn á það til samkomulags, þar sem skógræktin getur ekki talizt sauðfjáreigandi, að dýraleit og grenjavinnslur skuli framkvæmdar á kostnað viðkomandi hreppa, enda má deila um, hvort ekki eigi svo að vera að lögum, og ennfremur að ráðh. sé heimilt að gera undantekningu að því er smölun og fjallskil snertir, og skylda sveitarfélög þau, er fjárvon eiga innan girðinga Skógræktarinnar, til þess að annast þau verk á sinn kostnað. En þó að þessi heimild sé veitt, ætlast ég ekki til, að henni sé beitt nema þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Skógræktin á nú mörg lönd, svo sem Þórsmörk, Haukadal, Þjórsárdal, Hallormsstaðaskóg, Sigríðarstaðaskóg o. s. frv., þar sem hagar að ýmsu leyti mjög mismunandi til. Þegar sterkur grunur liggur á því, að fjáreigendur geri sér leik að því að nota hið friðaða land til beitar, er eðlilegt, að ráðh. fyrirskipi þeim að hreinsa það af sauðfé. Aftur nær engri átt að fara að skylda fjáreigendur til að smala lönd innan girðinga, þó t. d. viðhald þeirra sé trassað, svo fé smjúgi inn í þær. Ég vil þá láta það koma ótvírætt fram, að ég - og ég vona deildin öll - líti svo á, að heimildina til að skylda fjáreigendur til að hreinsa girðingarnar af fé eigi einungis að nota, ef grunur leikur á því, að þeir hafi viljandi sleppt fé inn í skógræktargirðinguna.

* Frsm. (Erlendur Þorsteinsson): Herra forseti! Mál þetta, sem nú liggur fyrir til umr., var flutt í byrjun þingtímans og hefir því dregizt nokkuð lengi að afgr. það frá fjhn. Aðalorsökin til þessa dráttar er sú, að n. fannst rétt að leita upplýsinga um málið. Hún óskaði eftir því, að ríkisstj. léti sér í té vitneskju um, hvernig þessum málum væri háttað hjá nágrannaþjóðunum, og fékk það svar, að í Danmörku væri öll stríðsáhættuþóknun skattfrjáls. Í Noregi hefir ekki verið ákveðið um þetta enn og ekki heldur í Svíþjóð, en búizt við, að þar muni þessi þóknun verða skattfrjáls. N. hefir samt orðið sammála um að afgr. málið til d. með brtt., sem eru á þskj. 364. Einn nm. hefir skrifað undir nál. með fyrirvara. Þetta frv. fer fram á það að breyta l., sem sett voru á síðasta Alþ. um útsvarsgreiðslu af stríðsáhættuþóknun sjómanna. Eins og hv. þm. mun kunnugt um, þá varð það að samkomulagi milli ríkisstj. og sjómanna, að hún skyldi bera fram frv. um, að helmingur stríðsáhættuþóknunar til sjómanna skuli vera skattfrjáls, og þetta var samþ. á síðasta þingi. Nú kom í ljós, að sjómenn voru ekki ánægðir með þessa afgreiðslu málsins, og 700 sjómenn, sem voru í millilandasiglingum, hafa sent áskorun til Alþ. þess efnis, að það sýni sjómannastéttinni viðurkenningu og réttlæti með því að undanþiggja stríðsáhættuþóknunina öllum skatt- og útsvarsgreiðslum. Nú hefir fjhn. komið með þá brtt. við 1. gr. frv., að hún vill fallast á að undanþiggja skatt af stríðsáhættuþóknuninni hjá þeim, sem hafa 8 þús. kr. tekjur. En hjá þeim, sem hafa samanlagt í tekjur og áhættuþóknun yfir 8 þús. kr., skal draga 75% af þóknuninni. Þeir þurfa því aðeins að borga skatt af 25%. Ég skal svo ekki lengja umr. frekar, en vænti góðra undirtekta hjá hv. þm. undir þetta mál. Hér er ekki um annað að ræða en viðurkenningu til handa sjómannastéttinni, með þeim fríðindum, sem frv. fer fram á.