Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum um Kennaraháskóla Íslands. Á fund nefndarinnar kom Baldur Jónsson rektor Kennaraháskólans og enn fremur fulltrúar frá menntmrn., Árni Gunnarsson og Sigríður Thorlacius, og gáfu upplýsingar um málið. Í frv. felast þrjár breytingar frá gildandi lögum um Kennaraháskóla Íslands. Í 1. gr. er sú breyting, að inn í 4. gr. laganna skuli koma nýr liður, 4. liður, um það að árlega skuli fara fram skrásetning nemenda og þeir greiða skrásetningargjöld. Er sú breyting samkv. ósk nemenda Kennaraháskólans og er í samræmi við lög um Háskóla Íslands. Í 2. gr. er gert ráð fyrir að hætta að skilja nám handavinnukennara frá almennu kennaranámi og verður þá jafnframt sú breyting á handavinnukennaranámi, að nám þeirra í uppeldis- og kennslufræðum skuli jafngilda 30 námseiningum. Yrði þar með fullnægt ákvæðum laga um embættisgengi kennara sem sett voru fyrir tveimur árum. Jafnframt fullnægja kennarar, sem stunda nám í list- og verkgreinum, ákvæðum um að eigi færri en 30 einingar í sérgrein þeirra séu innifaldar í námi þeirra. Enn fremur er í 1. gr. frv. sagt að nánari ákvæði megi setja í reglugerð um inntöku nemenda í skólann og þá þar með að krefjast skuli einhverrar kunnáttu í list- og verkgreinum. Í 3. gr. frv. er ákvæði, sem er í samræmi við lög um Háskóla Íslands, um að heimilt sé að flytja lektor úr lektorsstöðu í dósentsstöðu. Menntmn. mælir með því, að frv. verði samþykkt óbreytt. Davíð Aðalsteinsson, Karl Steinar Guðnason og Gunnar Thoroddsen voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Er ekki hæstv. forsrh. einhvers staðar á næstu grösum? Hann var hér við umr. í gær.

Það verða gerðar ráðstafanir til þess að ná í hann.

Herra forseti. Það virðist ekki bóla á hæstv. forsrh., en kannske ég geri nokkur atriði að umræðuefni sem komu fram í umr. í gær. Ég ætlaði að víkja nokkrum spurningum til hæstv. forsrh., en ég get alveg eins gert það á eftir. Það kom hér fram í umr. í gær, að ýmsir þm. viku að mínu máli og hv. þm. Guðmundur Bjarnason talaði um að hann hefði að sjálfsögðu haft samráð við heimamenn út af þessu máli. Hann virtist með þessu vera að gera einhvers konar aths. við það sem ég upplýsti hér í gær, að formlegt samráð við þm. hefði ekki verið haft fyrr en 28. jan. á fundi í Framkvæmdastofnun út af þessum skipakaupum, þó að bréf okkar til ríkisstj. hafi verið skrifað 12. maí 1980. Það, sem ég átti við með þessu, var að sjálfsögðu - og það stendur óhaggað, enda staðfesti hv. þm. Stefán Jónsson það - að formlegt samband við okkur var ekki haft af neinum aðila, hvorki ríkisstj., stjórn Framkvæmdastofnunar né af hálfu 1. eða 2. þm. kjördæmisins, um þetta mál á þessum tíma. Að sjálfsögðu voru einstakir þm. í sambandi við ýmsa aðila út af málinu til þess að reyna að afla sér einhverra upplýsinga. Eins og hér kom fram, barst m.a. ósk um sérstakan fund um þetta mál þegar í fyrrasumar, en af honum varð ekki, þannig að ég vil að það komi hér fram, að bæði ég og aðrir þm. vorum að reyna að afla okkur upplýsinga um málið. Það, sem ég átti við, var einfaldlega þetta, að formlega var málið ekki tekið fyrir af hálfu þm. Norðurl. e. fyrr en 28. jan. s.l. og engin ósk kom fram frá neinum aðila, sem fjallaði um þetta mál, um að þm. hefðu ein eða önnur afskipti af málinu eftir að þeir skrifuðu þetta bréf, sem nánast var bréf um að komið yrði til aðstoðar þessu fólki með aðgerðum, og það hefur margoft komið hér fram hvernig þetta var orðað. Beinlínis var talað um skip í þessu sambandi, ákveðið skip - eða ef það væri ekki keypt, þá yrðu veitt leyfi fyrir innflutningi á skipi sem þá var verið að tala um að kostaði einhvers staðar á milli eins og hálfs milljarðs kr. Hv. þm. Stefán Guðmundsson taldi að ég hefði komist þannig að orði, að ég hefði viljað láta hlutast til um val á skipum. Ég vil taka skýrt fram að það voru ekki mín orð. Ég benti hins vegar á og bendi enn á það, að ef stjórnvöld taka ákvörðun um að standa svo óvenjulega að skipakaupum sem hér um teflir, að greiða reikninginn 100% það sem skipið kostar, þá þarf að sjálfsögðu að standa að þeim málum á allt annan hátt en ef einkaaðilum er leyft að flytja inn skip eða smíða skip og fá út á það t.d. 80% fyrirgreiðslu. Þá liggur það í hlutarins eðli, að það er þessum aðilum hagkvæmt að standa sem allra best að slíkum skipakaupum eða smíðum. Ég er ekki á einn eða annan hátt að vantreysta þeim mönnum, sem að þessu stóðu, en af hálfu stjórnvalda er það náttúrlega hreinn barnaskapur, þegar ákveðið er að greiða fyrir slíku máli með 100% lánum, að hafa þá ekki sérstaka hönd í bagga með slíku, hver sem í hlut á. Það var aðeins þetta, sem ég átti við með mínum orðum. Hv. þm. Eiður Guðnason komst einhvern veginn þannig að orði, að ég vildi sem minnst um þetta mál tala og kyngja þessum mistökum þegjandi, eins og ég held að hann hafi orðrétt komist að orði. Þetta er víðs fjarri sanni. Ég komst þannig að orði í upphafi ræðu minnar í gær að það væri kannske að bera í bakkafullan lækinn að fara að setja á langar tölur um þetta mál á Alþingi nú orðið, þar sem búið væri að ræða það mjög mikið í fjölmiðlum og annars staðar í þjóðlífinu undanfarið, en tók þó skýrt fram og vil endurtaka það hér, að ég er einn þeirra manna sem vilja að þetta mál verði á allan hátt upplýst, og ég tek mjög undir að lögð verði fram sú skýrsla sem nokkrir þm. hafa beðið um í þessu máli. Hæstv. forsrh. hafði um þetta mál í gær, þau orð, sem hafa orðið fleyg í fjölmiðlum og um allt land, að það væri „alvarleg mistök“. Nú er það upplýst af bréfi sem hæstv. fjmrh. skrifaði 6. okt. s.l., að samningur um kaup á þessu ákveðna skipi liggur þá fyrir, því að í þessu bréfi segir, eins og ég vitnaði til í gær: „Hér með er staðfest að ráðuneytið mun nýta heimild í lögum nr. 28/1972 til að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á skuttogara, er Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga hf. hefur samið um kaup á í Noregi.“ Það er því alveg ljóst að hæstv. ráðh. veit hvað hann er að skrifa upp á þegar hann skrifar þetta bréf- og hæstv. ríkisstj. Hafi orðið alvarleg mistök í þessu máli hljóta þau að hafa orðið síðar og þá er spurningin í hverju þau eiga að vera fólgin. Ég verð að segja alveg eins og er, að þessi uppáskrift hæstv. ráðh. og uppáskrift stjórnar Framkvæmdastofnunar eru þess eðlis, að ég teldi að þessar stofnanir, stjórnvöld og Framkvæmdastofnun, væru að hlaupast frá skriflegum yfirlýsingum um ákveðin atriði, sem er alveg ljóst hver eru, ef til baka yrði snúið í þessu máli. Ég lýsi enn og aftur áhyggjum mínum af því, að það geti orðið bjarnargreiði fyrir þessi byggðarlög að fara út í svona gífurlega fjárfestingu. En ábyrgðin hlýtur að vera stjórnvalda, eftir að þau hafa tekið svo afdráttarlausa afstöðu til málsins á þessu stigi. Það hefur komið fram að skipið hækkaði allmikið í verði eftir að um það var samið, en það hefur verið sundurliðað í hverju þær verðhækkanir eru fólgnar. En það, sem ég ætlaði að spyrja hæstv. forsrh. um að lokum, eru atburðir síðustu daga. Mér er tjáð - ég verð að segja að ég hef bara lausafregnir fyrir því - en mér er tjáð að hæstv. fjmrh. hafi skrifað ríkisábyrgðasjóði og talið sig mundu fara fram á 90% ábyrgð vegna þessara skipakaupa. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvort þetta mál hafi verið rætt í ríkisstj., hvort ríkisstj. standi á bak við þessa málaleitan hæstv. fjmrh. Nú þarf auðvitað að leita heimildar Alþingis með sérstökum lögum ef þetta á að gerast, þar sem ekki er heimild í lögum nema fyrir 80% ábyrgð ríkissjóðs í þessum efnum, í því að ábyrgjast skipakaupalán. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. hvort þetta sé þannig, hvort ríkisstj. hafi samþykkt þetta og þá hvort hæstv. ríkisstj. hugsar sér að flytja frv. á Alþingi um þetta efni. Enn fremur hvað sé rétt í því, sem hér var mest rætt um í gær út af þessu máli, að ríkisstj. hafi ekki gefið stjórn Framkvæmdastofnunar ákveðin fyrirmæli eða tilmæli um að samþykkja þá niðurstöðu sem stjórnin samþykkti í gær. Ég held að það sé rétt á þessu stigi málsins, úr því að þetta mál er orðið svo mikið til umræðu, að það komi alveg skýrt og ákveðið fram hver stefna hæstv. ríkisstj. í málinu er, hvað hún hugsar sér að gera. Að lokum vil ég segja það, að ég tel að þetta mál sé allt með ólíkindum og því miður geti þetta orðið bjarnargreiði við þessi byggðarlög. En ég sé ekki annað en það verði samt sem áður að gera kröfu til stjórnvalda um að þau standi við gefnar yfirlýsingar í þessu máli.



Herra forseti. Ég hafði raunar ætlað mér í gær að kveðja mér ekki hljóðs öðru sinni um þetta utandagskrármál. En upp komu í ræðum hv. þm. Kjartans Jóhannssonar og Karls Steinars Guðnasonar atriði þess eðlis, að ég taldi mig til neyddan að leiðrétta mjög þýðingarmiklar rangfærslur varðandi útgerðarmál þeirra Þórshafnarbúa. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason talaði um að moka milljörðum til Þórshafnar. Hann tók það upp eftir flokksformanni sínum, hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, að það hefði komið í ljós, er Þórshafnarbúar höfðu eignarhald á Fontinum, að þeir gætu ekki gert út togara. Báðir gátu hv. þm. þess, að vel gengi útgerðin á Fontinum í höndum hinna nýju eigenda á Siglufirði. Ég vil aðeins geta þess, að skip þetta, sem skírt var Fonturinn eftir að komið var til Þórshafnar og keypt var héðan sunnan af Nesjum nokkru áður en til greina hafði komið af hálfu ónefndra manna að reyna að koma þangað togaranum Ými og togaranum Rán, - að þetta skip var selt þeim Þórshafnarbúum á 360 millj.kr. árið 1977. Umreiknað, uppfært til gildis í gömlum krónum um síðustu áramót, hefði söluverðið numið 1.9 milljörðum gkr. Þórshafnarbúar áttu þetta skip í eitt ár, svo að menn geta gert sér nokkra grein fyrir því, hvílíkir klaufar mennirnir eru í rekstri. Þeir áttu þetta skip í eitt ár. Að meðreiknuðum viðgerðum og eðlilegum breytingum á fjármagnskostnaði var verð skipsins komið upp í 1200 millj. eftir árið. Þannig var ástandið sem þeir tóku við þessu skipi í. Þessar 1200 millj. kr., sem skipið stóð í þegar það var tekið af Þórshafnarbúum, mundu samsvara 6.3 milljörðum gkr. nú. Lái þeim hver sem vill þótt þeir treystu sér ekki til að gera það skip út. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson, sem látinn var gegna embætti sjútvrh. fyrir skemmstu, má svo setjast við og reyna að gera sér nokkra grein fyrir því, hversu úthaldsdagar þess skips hafi verið margir á því ári sem Þórshafnarbúar höfðu eignarhald þess með höndum, sem þurfti að gera við fyrir næstum 900 millj. kr., skips sem kostaði 360 millj. Ég vil svo rétt aðeins í lokin, svo að ég fjalli nú um hið aldna skip Fontinn, reyna að leiða getum að því, að það hafi verið skárra skip sem þeir Siglfirðingar tóku við þegar búið var að gera við þetta 360 millj.kr. fley fyrir næstum því 900 millj., heldur en það sem Þórshafnarbúar tóku við af þeim Suðurnesjamönnum á sínum tíma. Skuldirnar, sem Þórshafnarbúar, hreppur og fiskiðjuver, höfðu lent í vegna þessara viðskipta, vegna þess að tekið var við ónýtu skipi úr 8 ára klössun, námu þá 200 millj. kr., sem jafngilda 500 millj. nú. Það mætti kannske segja að Þórshafnarbúar væru betur í stakk búnir til þess að gera út nýtt skip núna ef þeir hefðu ekki tekið þann bagga með sér. Að skipt var um vélstjóra á Fontinum 12 sinnum á einu ári er hreint ekki sönnun fyrir því, að illa hafi verið staðið að útgerð skipsins. Það er vottur um hvers konar skip það var, sem komið var á Þórshafnarbúa frá þeim Suðurnesjamönnum á þessum tíma. Og nú skulu þessir innflytjendur slæmra skipa og sölumenn með ryðkláfa, þessir tveir hv. þm. af Suðurnesjum, taka sig til og reyna að gera mun á þessu tvennu: að taka við skipi núna, nýju og vel búnu skipi upp á 3–3.5 milljarða gkr. eða að gera út það skip sem þeim var fengið þá, þess háttar fleytu sem þá var komin í 6.3 milljarða kr. Þessir ágætu menn ættu að drepa aðeins við fæti þegar þeir tala um útgerðarmöguleika á skipum og svara spurningunni um það, með hvaða hætti er hægt að láta togara upp á 5 milljarða kr. standa undir fjármagnskostnaði núna, hvernig svo sem um það er að öðru leyti. 



Herra forseti. Ég bar fram fsp. til forsrh. hér í upphafi. Ég tók það fram í seinni ræðu minni, að ég þakkaði þau svör sem fengist hefðu, en ítrekaði hins vegar nokkrar spurningar. Ég trúi því ekki, að hæstv. forsrh. ætli að sitja hér undir þeim umræðum, sem hafa átt sér stað, án þess að svara þeim meginspurningum sem hér hafa verið bornar fram, en ýmsum þeirra hefur hann látið ósvarað, en í staðinn valið - eins og reyndar hæstv. forsrh. velur oft - að rekja þá sögu málsins sem allir þekkja og geta ekki talist svör við þeim spurningum sem á brenna. Ég spurði t.d. og ítreka það enn, hvernig eigi að standa undir rekstri þessa skips. Er hugmyndin sú, að það verði styrkt af almannafé eða er hugmyndin sú, að íbúarnir þarna norður frá eigi að standa undir þessum geigvænlega hallarekstri? Við þessu verða vitaskuld að fást svör. Ég hef líka spurt hvort það sé ekki rétt skilið af ræðu forsrh., að engin takmörkun hafi verið sett af hálfu ríkisstj. á þá upphæð, sem ríkisábyrgðin næði til, að ríkisstj. hafi ekki í samþykkt sinni verið með neina takmörkun af þessu tagi. Og ég vil fá það staðfest, hvort þetta sé ekki réttur skilningur, því að þarna liggur þá í raun og sannteika hundurinn að verulegu leyti grafinn. Í öðru lagi spurði ég hvort nokkuð hefði verið um það í bréfinu til Framkvæmdastofnunar, að hún aðstoðaði við val og kaup á skipinu. Ég hef skilið svör forsrh. þannig, að það hafi ekki verið. Ég vil gjarnan fá það staðfest og trúi ekki öðru en forsrh. svari þessu ef hér er rangt með farið. Ég hef líka leitað eftir svörum við því, hvað komi til þess, að ríkisstj. velji nú að hafa sjónarmið eins helsta guðföður síns, stjórnarformannsins í Framkvæmdastofnun, Eggerts Haukdals, að engu. Hvaða rök liggja til þess hjá ríkisstj. að hafa rök hans og afstöðu nú að engu? Og hver er rökstuðningurinn fyrir því, að fé, sem ætlað er til innlendrar skipasmíði, skuli varið til þess að kaupa skip til landsins? En að lokum þetta: Það hefur upplýsist síðan í gær, að ráðh. hefur sagt að hér sé um alvarleg mistök að ræða. Sverrir Hermannsson, forstjóri Framkvæmdastofnunar, hafði áður sagt að þetta væri ógott mál, sem heitir á venjulegu máli að þetta sé slæmt mál eða mjög vont mál. Það er nú eiginlega komið svo, að þetta mál er farið að ganga fyrir misskilningi. Það er ekki bara um mistök að ræða, heldur er málið farið að ganga fyrir misskilningi. Í dag og síðdegis í gær hafa ýmsir ráðherrar hlakkað yfir því, að Framkvæmdastofnunin skyldi taka ákvörðun í fyrradag á grundvelli misskilnings, á grundvelli þess, að Sverrir Hermannsson hafi misskilið Steingrím Hermannsson. Mér þykir það nú orðið nokkuð hart, ef það á að margefla þau mistök, sem gerð hafa verið, með því að byggja lokaákvörðunina á misskilningi og hlakka svo yfir því. Ég trúi ekki öðru en hæstv. forsrh. grípi hér í taumana og leiðrétti þau mistök sem hér hafa verið gerð, að hann taki þá menn á beinið sem hlakka yfir því, að mistökin séu staðfest og gerð endanleg á grundvelli misskilnings. Þetta er hörmulegasta dæmi úr stjórnarfari, sem hægt er að hugsa sér, er svo á fram að ganga. Sumir hafa sagt að þetta þýddi að það yrðu greiddar skaðabætur. Sverrir Hermannsson hefur lýst því yfir, að hann og hans stofnun hlyti að vera reiðubúin til að greiða skaðabæturnar. En þessar skaðabætur eru áreiðanlega ekki há upphæð í samanburði við þau feiknaútgjöld, sem verið er að taka á sig. Og í sambandi við mistök og í sambandi við skaðabætur og það að snúa við úr mistökum vil ég aðeins minna á það, að einu sinni varð eldgos í Kröflu þegar var verið að hefjast handa um framkvæmdir. Þá horfðu menn í, að mig minnir, 40 eða 60 millj., sem búið væri að spandera, og héldu áfram og hafa með þessu bakað sér stórfellt tjón. Það er stundum betra að taka bakslagið strax. 



Herra forseti. Það er ekki ofsögum sagt, að margt furðulegt hefur fram komið í þessum umræðum hér um það mál sem nú er á dagskrá. Ég kallaði í gær þessar umræður storm, og ég tel að það hafi nánast verið þyrlað upp moldviðri í þessum stormi og það moldviðri eingöngu ætlað til þess að koma í veg fyrir lausn á erfiðu atvinnuástandi byggða á Norðausturlandinu. Menn kveðja sér hljóðs utan dagskrár til að velta sér upp úr þessu máli. Það er kallað hið versta mál, það er talað um óþef af málinu, það er kallað ógott mál, það er sagt að það sé smánarblettur á Alþingi. Er það smánarblettur þegar alþm. og ráðherrar reyna að ráða bót á atvinnuástandi hinna ýmsu byggða um allt land? Og svo er talað um virðingu Alþingis. Mér finnst nær að kalla þessar umræður smánarblett og fyrir neðan virðingu Alþingis. Ég hefði skilið hv. 2. þm. Reykn., Kjartan Jóhannsson, hefði hann kvatt sér hljóðs utan dagskrár og rætt um afleiðingar þess óveðurs, sem blés yfir landið nú í vikunni, og hvernig bæta mætti það eignatjón sem fólk hefur orðið fyrir og ekki síst í hans kjördæmi. Ég hefði einnig skilið hv. 5. þm. Vesturl., Eið Guðnason, hefði hann kvatt sé hljóðs utan dagskrár t.d. út af fyrirsögn sem birtist í Dagblaðinu í gær og fjallar um strand Heimaeyjar og hljóðar svo: „Ekki talin ástæða til að þiggja aðstoð varðskips“ - ekki vegna þess að ég telji að það mál sé honum neitt sérstaklega skylt, heldur nefni ég það aðeins sem dæmi af því að ég veit að maðurinn er glöggur og fylgist vel með. Þess vegna hefði mig ekki undrað það, þó að hann hefði rætt um slíkt mál utan dagskrár. Ég tel það vera mál sem þyrfti athugunar við, og mér finnst furðu sæta að ekki skuli vera talin ástæða til þess að þiggja aðstoð varðskips til að bjarga verðmætum og mannslífum. Ég hefði einnig skilið hv. 3 landsk. þm., Karl Steinar Guðnason, hefði hann kvatt sér hljóðs utan dagskrár og rætt um atvinnuástandið í Keflavík. Ég skal líka lýsa því yfir, að ég er reiðubúinn að styðja þá hv. þm. Reykn. við að bæta atvinnuástand í þeirra kjördæmi. Ég er að vísu ekki fáanlegur til þess að leggjast á bæn og biðja til guðs um að aukin verði hernaðarumsvifin á því svæði. En ég skal gjarnan styðja allar raunhæfar aðgerðir til úrbóta í atvinnumálum þar. Ég hef nokkrar og reyndar miklar áhyggjur af atvinnuástandi í mínu kjördæmi, Norðurlandskjördæmi eystra, og tel það hlutverk mitt sem þm. þess kjördæmis að reyna að bæta úr því eigi ég þess kost. Tölur um atvinnuleysisskráningu nú í janúar sýndu að ástandið var kannske einna verst einmitt þar. Það var mjög slæmt bæði á Akureyri og Húsavík, og nú eru uppi hugmyndir um það á Akureyri að leggja niður starfsemi skóverksmiðjunnar Iðunnar, svo að ég nefni dæmi. Þar vinna um 50 manns sem þá verða atvinnulausir. Ég hef áhyggjur af þessu og ég vona að hv. þm. annarra kjördæma styðji drengilega við bakið á okkur í þeirri baráttu sem við þurfum að heyja til þess að efla og treysta atvinnulíf þar.

Það verður að vera gagnkvæmt.

Ég tók það líka fram, að ég væri reiðubúinn að styðja það í öðrum kjördæmum. Ég vona að sú aðstoð verði samt ekki fólgin í því að endurtaka söguna um gamalt skip sem stöðugt var að bila og kostaði óhemjufjármagn að gera út. Hv. þm. Stefán Jónsson gerði reyndar grein fyrir þeirri sögu áðan og það er svo sem ekki ástæða til þess að fara nánar út í það. Þó vil ég minna á að hv. þm. Karl Steinar Guðnason gat um það í umræðum í gær, að það hefði þurft að skipta um vélstjóra á Fontinum nokkuð oft. Hann hlýtur að vita það eins og allir aðrir, sem eitthvað fylgjast með útgerð, að það er erfiðara að halda góðum mönnum á gömlum og lélegum skipum, sem sífellt eru að bila, heldur en á nýjum og fullkomnum skipum. Og það gefur þá líka þessum nýju og fullkomnu skipum betri möguleika, þegar þau fá betri áhöfn. Nýjum eigendum hefur að sjálfsögðu gengið betur að reka það skip, vegna þess að þegar þeir tóku við því var búið að vinna á því margar endurbætur og framkvæma með ærnum kostnaði. Leiddi sá kostnaður auðvitað af sér mikla erfiðleika fyrir útgerðarfélagið á Þórshöfn á þeim tíma. En nýir aðilar taka við því skipi í allt öðru ástandi og á öðrum fjárhagslegum grundvelli. Nú er um það að ræða að útvega Útgerðarfélagi Norður-Þingeyinga, sem stofnað er til af einstaklingum og fyrirtækjum í fjórum sveitarfélögum, Þórshöfn, Raufarhöfn, Sauðaneshreppi og Svalbarðshreppi, nýtt og gott skip. Jafnvel hafa verið hugmyndir um að fimmta sveitarfélagið kæmi þarna inn í, að Presthólahreppur og Kópasker gætu gerst eigendur eða aðilar að þessu félagi, þó að ekki sé nú fullrætt um það mál. Þetta útgerðarfélag ætlar síðan að reka þetta skip í samstarfi við annað skip, þ.e. Rauðanúp á Raufarhöfn. Þarna á að miðla hráefni af tveimur skipum milli tveggja frystihúsa og hugsanlega síðar jafnvel til Kópaskers.  Hér hefur verið gerður samanburður á atvinnuleysi staða. Ég ætla svo sem ekki að rifja það upp frekar, en ég vil aðeins benda á að atvinnuleysisskráning segir ekki ævinlega til um atvinnuleysi og á það við jafnt þarna austur frá og annars staðar. Og ég vil benda á það í viðbót, að á þessu svæði er dulið atvinnuleysi í sveitum sem ekki á kannske hliðstæðu í Hafnarfirði eða í Keflavík. Það er verið að reyna að draga úr landbúnaðarframleiðslu, sem hefur í för með sér að það minnkar um atvinnuna í sveitunum og sveitafólkið í nágrannabyggðum við Þórshöfn á auðvelt með að sækja þangað vinnu, og það atvinnuleysi, sem þar er dulið, er hvergi á skrá. Þetta skip er kallað dýrt og talað um að ekki sé hægt að reka það vegna þess hversu dýrt það sé, reyndar allt of dýrt, að sagt er. Hér er um að ræða fullkomið og vandað skip sem er talið kosta 3–3.5 milljarða gkr. En hvaða orð ná þá yfir skip sem kosta 5–6 milljarða gkr.? Hvaða kostnaðarhugtök eiga menn yfir það og hver er rekstrargrundvöllur þeirra skipa? Auðvitað er erfitt að gera út öll þessi skip og á það var bent í umræðunum í gær, þar er kannske stærsta vandamálið. Það á ekki við um þetta eina skip, því miður. Hv. 5. þm. Vesturlands., Eiður Guðnason, gerði úr því mikið mál í umræðunum í gær, að hæstv. forsrh. taldi að hér hefðu verið gerð mistök og e.t.v. hafi vantað opinbert eftirlit. Þetta hafa reyndar fleiri ráðherrar sagt og e.t.v. hefði átt að setja hámark á kaupverð þessa skips. Ég get ekki séð að það sé neinum til minnkunar að viðurkenna mistök telji hann sig hafa gert mistök. Ég er hins vegar ekki alveg sannfærður um eða sammála því, að þarna hafi mistök átt sér stað. En hafi svo verið, þá verða mistök aldrei tekin til baka. Menn geta lært af mistökum og eiga að gera það, en menn geta ekki dregið þau til baka. Víxillinn, sem lagt var af stað með í fyrrasumar til þessara skipakaupa, var gefinn út af stjórnvöldum í haust, bæði af ríkisstj. og stjórn Framkvæmdastofnunar, og ég tel að því sé ekki hægt að breyta. Þá var auðvitað hægt að neita útgáfu víxilsins og segja: Víxillinn er of hár, það verður að lækka upphæðina. En þegar búið er að gefa víxilinn út verður því ekki breytt, það hljóta allir menn að vita. Ég vil að lokum taka undir það sem hv. þm. Lárus Jónsson sagði í upphafi ræðu sinnar áðan, að það er rétt, að ekkert formlegt samráð var haft við þm. kjördæmisins frá því að þeir skrifuðu bréf sitt 12. maí 1980 þar til nú 28. jan. 1981. Og það, sem ég sagði hér í umræðunum í gær, var aðeins að ég hefði reynt að fylgjast með málinu og átta mig á því, hvað var að gerast á hverjum tíma, á þeim upphæðum, sem verið var að ræða um á hverjum tíma og ég ræddi um í gær og ætla ekki að endurtaka. En ég vil aðeins staðfesta að það er rétt hjá honum og þeim þm. öðrum úr kjördæminu, sem um það hafa rætt, að ekkert formlegt samráð var haft og við héldum engan formlegan fund um málið á þessum tíma. Ég vil svo aðeins að lokum, herra forseti, endurtaka orð mín frá því í gær, að ég vona að þetta mál sé afgreitt, ég vona að það fái farsælan endi, þennan storm fari að lægja og Alþingi geti snúið sér að öðrum verkefnum sem fremur séu virðingu þess samboðin.



Herra forseti. Aðeins örfá orð hér, sérstaklega kannske í tilefni af þeirri ræðu sem var verið að ljúka við að flytja hér, ræðu Guðmundar Bjarnasonar, hv. 5. þm. Norðurl. e. Það er alger mistúlkun á mínum orðum hér í gær, að ég hafi sagt að það væri á einhvern hátt til minnkunar að forsrh. viðurkenndi hér úr ræðustóli að alvarleg mistök hefðu átt sér stað í þessu máli. Þvert á móti, mér finnst forsrh. vera maður að meiri að standa hér og viðurkenna að mistök hafi átt sér stað. Hins vegar benti ég á að það mundi ekki algengt að forsrh. stæði upp á Alþingi og viðurkenndi mistök. Þó að ég sé ekki með þessu að segja að mistökin séu á neinn hátt á hans ábyrgð, þá er hann einu sinni oddviti ríkisstj. og ríkisstj. hlýtur sem slík að bera ábyrgð á þessu. Þess vegna endurtek ég það, að mér finnst mannsbragur að því að koma hér og viðurkenna að mistök hafi átt sér stað. Það er ekki heldur rétt, sem hv. þm. Guðmundur Bjarnason sagði, að hafi mistök orðið sé ekkert hægt að gera. Vissulega er í mörgum tilvikum hægt að leiðrétta mistök. Ég lít svo á að það sé hægt í þessu tilviki. Sömuleiðis verð ég að segja það, að ég skil ekki alveg þegar menn koma hér í ræðustól og fjargviðrast út af því, að verið sé að ræða þetta mál hér. Það er verið að ræða þetta mál í öllu þjóðfélaginu núna. Maður hittir varta tvo menn á tali öðruvísi en þetta beri á góma. Þess vegna hlýtur að vera eðlilegt að málið sé og rætt hér í sölum Alþingis.

Enda hefur málið verið blásið út.

Það er ekki spurning um að blása út eða blása upp. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason sagði að menn væru að velta sér hér upp úr þessu máli. Ég held að það sé skylda þm. að ræða þetta mál og ef þm. ræddu ekki þetta mál hér í sölum Alþingis væru þeir að bregðast skyldu sinni og bregðast þeim trúnaði sem þeim er sýndur þegar þeir eru valdir hér til starfa. Ef á að þegja svona mistök í hel, þá eru þm. að bregðast bæði kjósendum sínum og ég hygg sjálfum sér líka. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason undraðist það, að við hv. þm. Kjartan Jóhannsson skyldum ekki kveðja okkur hljóðs hér utan dagskrár til þess að ræða m.a. það eignatjón, sem varð í fárviðrinu fyrr í vikunni, og sömuleiðis þann hörmulega afburð, er varð við suðurströndina þegar skip strandaði og tveir sjómenn fórust. Við höfum vissulega hugleitt að gera þetta, og þar sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson hefur þegar talað þrisvar í þessu máli og á þess ekki kost að tala hér aftur, þá segi ég það hér og nú fyrir okkar beggja hönd og óska hér með eftir því við forseta, að þessi mál verði tekin hér á dagskrá og rædd. Það er vissulega ástæða til þess. Jafnvel þótt skemmdirnar séu að mestu einskorðaðar við suður- og vesturhluta landsins, þá er vissulega ástæða til að ræða þessi mál hér. Það er vissulega ástæða til þess að Alþingi láti þessi mál til sín taka. En það þýðir ekki að hitt eigi ógert að láta, að ræða það mál sem hér er til umræðu. Aðeins fáein orð hér vegna þess sem hv. þm. Lárus Jónsson sagði áðan. Hann gerði að umtalsefni þau orð sem ég viðhafði í minni ræðu í gær. Ég sagði að hann hefði talað í þá veru að það ætti að kyngja þessum mistökum.

Þegjandi.

Ég minnist þess nú ekki að hafa sagt þegjandi, enda er það ekki í samhengi þessa máls. En orðrétt sagði hv. þm. Lárus Jónsson, með leyfi forseta: „Þess vegna verða menn að kyngja því, ef í þessu máli hafa orðið mistök, en vera menn til að standa við það sem þeir hafa skuldbundið sig til að gera.“ Þetta eru orðrétt ummæli þm., og það er þetta sem ég er ekki sammála honum um. Ég tel að við eigum ekki að kyngja þessu máli eins og það er fyrir lagt, það er mergurinn málsins. Við eigum ekki að kyngja því jafnvel þótt í þessari hv. þd. eigi sæti þingmenn sem kyngt hafa þremur flugskýlum úr steinsteypu án þess svo mikið sem að svelgjast á.



Út af ummælum hv. síðasta ræðumanns um það, að forseti taki þetta mál á dagskrá, þá vil ég taka það fram, að forseti gerir það ef það ber formlega að til þess að taka það á dagskrá. Forseti getur ekki tekið það öðruvísi á dagskrá. En ég minni á það, að þetta mál hlýtur að verða til frekari umræðu í þinginu, því að hv. 5. þm. Vesturl. ásamt níu öðrum þm. hefur borið fram beiðni til forsrh. um að gefa skýrslu um málið. 



Herra forseti. Hv. þm. Lárus Jónsson spurðist fyrir um það, hvort ríkisstj. hefði gert ályktun um það mál, sem hér er til umr., á fundi sínum s.l. þriðjudag og í því sambandi varðandi skilaboð sem forstjóri Framkvæmdastofnunarinnar flutti stjórn hennar. Ég vil taka það fram hér, sem hefur komið fram einnig áður, að ég ætla, að ríkisstj. gerði ekki ályktun um þetta mál á fundi sínum s.l. þriðjudag og sendi stjórn Framkvæmdastofnunar engin tilmæli. Á þskj. 434 hafa nokkrir þm. borið fram beiðni til forsrh. um skýrslu um kaup á togara fyrir Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga á Þórshöfn. Að sjálfsögðu verður sú beiðni samþykkt á fundi Sþ. í dag, þar sem hún er á dagskrá. Ég vil taka það fram, að undanfarna daga hefur verið í undirbúningi í forsrn. samantekt skýrslu um málið, og mér finnst alveg sjálfsagt að eins fljótt og verða má verði Alþingi flutt skýrsla um málið þar sem saga þess og gögn verða rakin sem nákvæmast. Þar koma væntanlega svör við öllum þeim spurningum sem menn hafa borið hér fram. Hins vegar getur það ekki farið saman, að hv. þm. Kjartan Jóhannsson hefur borið fram ásamt fleiri þm. þessa beiðni um skýrslu mína í þinginu, þegar gagna hefur verið aflað og sú skýrsla er tilbúin, en svo þylur hann upp hér utan dagskrár fjölda spurninga sem hann ætlast til að sé svarað þegar á stundinni, en mörgum hverjum er auðvitað ekki unnt að svara fyrr en þessi skýrsla hefur verið tekin saman. Mér sýnist að hv. þm., sem stendur að þessari beiðni, ætti að una við það, að þessum spurningum hans verði svarað þegar skýrslan kemur til meðferðar. Ég ætla einnig að þá komi fram svar við seinni spurningu hv. þm. Lárusar Jónssonar.



Herra forseti. Sjaldan hafa umræður á Alþingi orðið eins lágkúrulegar og áðan þegar farið er að blanda inn í þær sorglegum atburðum, er skeð hafa að undanförnu, og reyna með því að fela það fjármálahneyksli sem hér hefur átt sér stað. Við höfum vissulega rætt þessi mál, bæði sjóslys og óveður, innan þingflokks Alþfl. allítarlega, en að biðja um umræður utan dagskrár einmitt um þessi mannslát og það sem skeði í sambandi við umrætt sjóslys, það finnst mér of brátt, a.m.k. meðan harmurinn er hvað sárastur, sem hann vissulega er. Atvinnumál ýmissa byggðarlaga hafa spunnist inn í þessar umræður, m.a. Akureyrar sem hv. þm. hafa ekki talið ástæðu til að fjalla sérstaklega um, heldur aðeins um atvinnuleysi á Þórshöfn þar sem 17 – 18 manns hafa verið atvinnulausir að meðaltali frá 1978 til loka síðasta mánaðar. Og ætlunin er að leysa atvinnuvandamál þess byggðarlags, sem svona er statt, með því að koma á það þvílíkum drápsklyfjum að það rís ekki undir þeim. Eða er það alfarið ætlun þeirra, sem standa að þessu glæfraspili, að láta ríkissjóð greiða allan kostnað er að þessu lýtur hvernig sem allt fer? Ég minntist á það í gær, hvernig farið hefði með útgerð togarans Fonts, og þá hörmungarsögu sem henni fylgdi, - sögu af þeirri vandræðaútgerð sem fræg varð að endemum um allt land og verður lengi í minnum höfð. Ég hygg að það sé einsdæmi, að gerður sé út togari á þann veg að á 11 mánuðum skuli þurfa 12 vélstjóra til skiptanna. Ástæðan var fyrst og fremst sú, að mennirnir fengu aldrei greidd launin sín. Og ég get upplýst það, að ég þekki marga menn sem voru á þessu skipi, og allir sögðu þeir og hafa sagt sömu söguna um þá vandræðaútgerð sem fylgdi þessu skipi. Það skiptir ekki máli hvaðan sá togari var keyptur. Togarinn var fluttur inn í stjórnartíð Matthíasar Bjarnasonar, og þegar útgerðin gafst illa á þeim stað sem hann var gerður út frá ákváðu Þórshafnarbúar sjálfir að kaupa þetta skip. En það þarf ekki að refsa Þórshafnarbúum með því að koma á þá öðrum drápsklyfjum, koma á þá klyfjum sem þeir ráða ekki við. Það er fyrirséð að þeir ráða ekki við þetta dæmi. Þess vegna höfum við bent á það - og það er kjarni málsins - við höfum bent á að lausnin er of dýr. Það má vera að togarinn sem slíkur sé ekki dýr ef miðað er við hæsta verð. En lausnin á þessu vandamáli er allt of dýr og ber þess merki, að þeim, sem harðast hafa gengið fram í þessu, er nákvæmlega sama hvernig farið er með opinbert fé, hvert skattgreiðendurnir verða að greiða fé, bara að pota og pota án tillits til hagsmuna heildarinnar. Væri Alþingi allt þannig saman sett, Guð hjálpi þá Íslendingum og Íslandi. Í tilefni af þeim upplýsingum, sem komu fram í Nd., en þar kom fram að stjórnarmenn hefðu verið blekktir, mun ég krefjast fundar í stjórn Framkvæmdastofnunar um þetta mál að nýju til þess að menn geti rætt þessi nýju viðhorf. Ég veit að fleiri munu gera það og þá sjáum við hvernig málin líta út.



Herra forseti. Hér er furðulegt mál á döfinni, og það er dapurlegt að þurfa að sitja hér á hv. Alþingi og hlusta á slíkar umræður sem þetta mál hefur þróast í. Mér finnst vera á döfinni mál sem varðar byggðastefnu og atvinnuuppbyggingu í landinu. Og ég geri ráð fyrir að allir séu sammála um að atvinnuuppbygging í hinum ýmsu landshlutum sé forsenda byggðastefnunnar. En forsenda atvinnuuppbyggingar hlýtur að vera það stórátak sem gera þarf í samgöngumálum hringinn í kringum landið. Mér skilst að þetta mál sé ekki eina málið sinnar tegundar, þ.e. að farið er út í vafasama fjárfestingu sem fyrir fram er vitað að getur á engan hátt borið sig. Manni kemur óneitanlega í hug að vandamálið sé hreint ekki leyst þó að þessi togari komi til landsins. En hv. þm. Guðmundur Bjarnason hefur engar áhyggjur af því. Hann þekkir þetta að sjálfsögðu betur en ég, en ég hef hins vegar áhyggjur af því, hvert framhaldið verður. Ég hef ekki orðið vör við að það sé neitt framlag frá heimamönnum í þessari fjárfestingu. Kannske er ekki ástæða til að spyrja neitt um það, en ég hef áhyggjur af því, hvernig verður staðið að rekstrinum, hvernig menn ætla að greiða af lánum. Hér er spurning um að standa þannig að málum, hvar sem er á landinu, að hagkvæmni sé gætt. Það er enginn vandi að leysa mál ef nægilegt fjármagn er fyrir hendi, en mér hefur virst að hv. Alþingi hafi orðið að horfa í smærri fjárhæðir og velta fyrir sér smærri fjárhæðum en 3 milljörðum þegar verið er að skipta kökunni hverju sinni. Og ég sé ekki að það sé nokkur afsökun að tala um að þetta sé ekkert betra hjá öðrum. Þegar mistök eiga sér stað annars staðar eru þau til að læra af þeim, en ekki til að taka þau til fyrirmyndar.



Herra forseti. Ég var að vona og mér sýnist að storminn fari að tægja svo að hægt verði að fara að róa og draga björg í bú. Menn tala um fjármálahneyksli hér, og við, sem höfum talað fyrir þessum málum, erum þá sjálfsagt valdir að því. Furðulegur stráksskapur er það af þm., þó ekki sé meira sagt, að vera að veifa í hv. Alþingi einhverju sem þeir kalla kaupsamning, en er raunverulega ekkert annað en sölutilraun gerð án allra skuldbindinga einhverra skipainnflytjenda. Mér er sagt að a.m.k. einn þessara samninga hljóði upp á togara sem smíðaður hafi verið árið 1973. Það er sem sé verið að gera samanburð á átta ára skipi og eins árs skipi. En hvað um búnað þess skips sem þessi samningur fjallar um? Hvað með stærð þessa skips? Hvað með tæki þessa skips? Þetta er kjarni málsins. En hann er ekki dreginn fram. Þetta sýnir ljóslega að hér er aðeins verið að reyna að blekkja, það á að halda þeim leik áfram. Menn tala um verð á þessu skipi og að það hafi hækkað í meðförum. Það er rétt. Verð á þessu skipi hefur hækkað. En hefur ekki verð á fleiri skipum hækkað? Það skyldi þó aldrei vera.  Menn vilja nú sem óðast hlaupa frá ábyrgð í þessu máli og helst af öllu að koma ímyndaðri sök á einhverja aðra. Því vil ég spyrja: Hvar eru nú drengskaparmennirnir? Hvar eru nú drengskaparmennirnir sem talað hefur verið um? 



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í þessari umr. Ég hef ásamt fleiri þm. óskað eftir skýrslu hæstv. forsrh. um kaupin á togaranum til Útgerðarfélags Norður-Þingeyinga og býst við að tækifæri gefist til að ræða þetta mál með sem fyllstum upplýsingum í Sþ. þegar sú skýrsla liggur fyrir. Vegna ummæla hv. þm. Guðmundar Bjarnasonar áðan, þegar hann fer að taka inn í umræðurnar þann sorgaratburð sem varð við suðurströndina nú í vikunni, vil ég ekki láta hjá líða að koma hér upp og gera nokkra athugasemd. Ég vil harma það viðtal sem sjónvarpið hafði við skipherra varðskips í gærkvöld þar sem ýmislegt er gefið í skyn sem aldrei verður sannað. Ég vil eins harma það, hvernig fjölmiðlar hafa yfirleitt velt sér upp úr þessum sorgaratburði og ýft upp sár syrgjenda. Það er svo, að í hvert skipti sem sjóslys verður er sjóréttur rétti aðilinn til að upplýsa mál og rekja atburðakeðju sem þeim veldur. Oftast er það svo, þegar slíkir atburðir verða, að enginn mannlegur máttur getur orðið til að koma í veg fyrir slysin. Ég vil láta það koma fram hér, að ég treysti þeim Þórði Rafni Sigurðssyni, skipstjóra á Ölduljóni, og Helga Ágústssyni, skipstjóra á Sindra, fullvel og ég veit að þeir hafa gert allt sem í mannlegu valdi stóð til að koma í veg fyrir að þessi atburður yrði. Ég treysti Helga Ágústssyni, sem ég þekki persónulega mjög vel, til þess að hafa gert allt það sem nokkrum manni var mögulegt til þess að bjarga skipinu, enda held ég að hann hafi gert það, því að hann var kominn inn í grunnbrotin þegar hann loksins hverfur af vettvangi. Ég ætla að vona að alþm. taki ekki þátt í því að velta sér upp úr þessum sorgaratburði fyrr en sjópróf hafa farið fram og orsakakeðjan er upplýst. Ég sé ekki neinn tilgang í því að taka slíkt upp fyrr hér á Alþingi. Ef þá gefst tilefni til skulum við ræða þetta og þá með þeim upplýsingum sem eru réttar og fyrir liggja þá.



Herra forseti. Ég skal reyna að bregðast ekki trausti því sem mér er sýnt og tala stutt, ég hef tvisvar talað áður í umr. Það er aðeins út af því sem beint hefur verið til mín hér af hv. þm. sem hér hafa talað síðast. Ég skal fúslega játa mistök mín í því að ýfa hér upp viðkvæm sorgarmál, og ég tek undir það, að hér er um hörmulegan og hryggilegan atburð að ræða sem ekki hefði átt að leiða hér inn í umr. Það var reyndar ekki það sem ég ætlaði - ekki þessi hryggilegi atburður sem slíkur, sem ég ætlaði að taka hér inn í umr., heldur það mál, og það er reyndar ekki nýtt að skip í nauðum vilji ekki leita aðstoðar varðskips. Og ég tók það aðeins sem dæmi um mái sem eru í umræðu hverju sinni og oft eru gripin inn í umræður á Alþingi utan dagskrár, þeir atburðir sem eru að gerast í þjóðfélaginu hverju sinni. Sama má segja um veðurofsann og þær afleiðingar og eignatjón sem af honum leiddi. Ég nefndi þetta aðeins sem eitt dæmi í því sambandi, en ekki það að ég vildi fara að leiða hér inn í umr. þennan sérstaka sorglega atburð sem varð við strandið á m/b Heimaey. Ég get tekið undir það með hv. 9. landsk. þm., Guðmundi Karlssyni, að það er sjálfsagt að bíða eftir því hvað kemur út úr rannsókn þessa máls, og sé ástæða til, þá að taka það hér til umræðu. En það var aðeins hitt atriðið, sem ég tel ástæðu til, að hér sé athugað og rætt um hvernig stendur á því að skip, sem eru í nauðum, leita ekki aðstoðar varðskips og jafnvel síður en til annarra skipa. Ég vil líka taka undir flest af því sem fram kom í ummælum hv. 4. landsk. þm., Salome Þorkelsdóttur, um það, að við þurfum að sjálfsögðu að hafa áhyggjur af framhaldi þessa máls og allra annarra hliðstæðra mála, - mála er varða rekstrarafkomu togaraútgerðar í landinu. En ég gat um að mér fyndist það sérstakt og dálítið einkennandi við þessar umræður, hvað menn höfðu miklar áhyggjur af þessu einstaka máli, en ekki af vandanum í heild sinni. Ég held að ég hafi ekki beinlínis réttlætt þetta mál með því að það væri ekki betra hjá öðrum og því gætum við eða réttara sagt þeir á Þórshöfn verið í sömu súpunni. En það, sem ég meina með því, hafi ég sagt eitthvað í þessa átt, er að ég tel að þeir eigi rétt á útgerð á þennan hátt, að fá að eiga og reka togara til að treysta sitt atvinnulíf, ekkert síður en önnur byggðarlög, önnur sjávarpláss um land allt.



Herra forseti. Eins og kunnugt er er gert ráð fyrir því í efnahagslögum, sem samþykkt voru hér á Alþingi veturinn 1979, að skýrsla um lánsfjáráætlun og frv. til lánsfjárlaga fylgi fjárlagafrv. Þetta hefur þó aldrei komið til framkvæmda í raun og aðeins orðið verklagsregla sem ekki hefur tekist að standa við, ekki að þessu sinni frekar en endranær. Í fjárlagafrv., sem lagt var fram á fyrsta degi þingsins, var gerð grein fyrir framkvæmdum sem lánsfjármagnaðar væru í A- og B-hluta fjárlaga. Má því segja að ríkissjóður og ríkisstofnanir í B-hluta fjárlaganna hafi gert nokkuð hreint fyrir sínum dyrum hvað lántökur varðar. Hins vegar bárust ekki á s.l. hausti þau gögn, þær áætlanir og skýrslur, sem nauðsynlegar voru til samningar lánsfjáráætlunar, frá Framkvæmdastofnun ríkisins, sem annast þann hluta skýrslunnar sem snýr að sjóðakerfinu, né frá Seðlabankanum, sem fjallar um lántökur einkaaðila og áætlanir um peningamagn í umferð, og því dróst nokkuð að skýrsla um lánsfjáráætlun yrði lögð fram og frv. til lánsfjárlaga. Þegar komið var fram í desemberbyrjun taldi ég óhjákvæmilegt að leggja fram bráðabirgðaskýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 og gera þar grein fyrir öllum þeim upplýsingum sem þá lágu fyrir þannig að þær mætti skoða í tengslum við afgreiðslu fjárlagafrv. En eins og ég gerði þá grein fyrir höfðu þessi gögn ekki borist frá þessum tveimur stofnunum og var því ekki hægt að leggja fram skýrslu um lánsfjáráætlun. Síðan hefur nokkurt vatn runnið til sjávar. Og ég verð að upplýsa það hér í þessu sambandi, að gögn um þessa þætti mála eru enn ekki frágengin í viðkomandi stofnunum og því mun enn dragast í nokkra daga að skýrsla um lánsfjáráætlun verði lögð fram. Seðlabankinn er hins vegar að leggja seinustu hönd á þær skýrslur sem frá honum koma um peningamagn í umferð og áætlaðar lántökur einkaaðila, og ég á von á að hægt verði að ganga frá skýrslu um lánsfjáráætlun innan skamms. En ég tilkynnti bankastjórn Seðlabankans fyrir hálfum mánuði að ég teldi ekki fært að draga öllu lengur að leggja fram frv. til lánsfjárlaga, þrátt fyrir það að skýrsla um lánsfjáráætlun væri ekki tilbúin. Þetta eru auk þess tvö aðskilin mál, annað er lagt fram í deild, hitt er lagt fram í Sþ., og þótt æskilegra hefði verið að þessi þingmál gætu orðið samferða inn í þingið og vissulega á allan hátt eðlilegast, þá tók ríkisstj. þá ákvörðun að láta ekki dragast lengur að leggja fram frv. til lánsfjárlaga, svo að hægt væri að koma því frv. til nefndar og gefa nm. sæmilegan tíma til að skoða frv. Ég geri hins vegar ekki ráð fyrir því að 2. umr. um frv. til lánsfjárlaga fari fram fyrr en skýrsla um lánsfjáráætlun liggur fyrir. Í skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981, sem dreift var hér á Alþingi í des. s.l., er gerð grein fyrir áformuðum opinberum framkvæmdum, fjáröflun til þessara opinberu framkvæmda og ráðstöfun lánsfjár í smærri atriðum og vísa ég til töflu á bls. 5 í þeirri skýrslu þar sem nákvæm grein er gerð fyrir ráðstöfun lánsfjár og auk þess er fjallað um það í textanum sem á eftir fylgir. Þar er einnig gerð grein fyrir áformuðum fjárfestingum fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs og áformuðum framkvæmdum eða lántökum sveitarfélaga, og er fljótsagt að frá því að þessi skýrsla var lögð fram í desemberbyrjun hafa litlar breytingar orðið á þessum áformum, sáralitlar breytingar, en þó lítils háttar breytingar sem einkum varða hitaveiturnar og nokkrar aðrar framkvæmdir. Á bls. 8 í þessari skýrslu var gerð grein fyrir áformuðum erlendum lántökum innlendra aðila, bæði opinberra aðila og einkaaðila, eins og fram kom á bls. 9, en þar var gert ráð fyrir að lántökur í A- og B-hluta fjárlaga væru rúmir 28 milljarðar gkr., fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs 48.9 milljarðar, lántökur sveitarfélaga 19.9 milljarðar, lánastofnana 10.9 milljarðar og atvinnufyrirtækja 26.8 milljarðar, eða samtals 134.8 milljarðar kr. Þessi upphæð hefur hækkað lítillega frá því sem var þegar áætlunin var lögð fram. Er það fyrst og fremst járnblendiverksmiðjan sem hækkar þessa tölu, þar sem óhjákvæmilegt virðist að taka sérstakt rekstrarlán hennar vegna að upphæð 1400 millj. kr., og einnig er gert ráð fyrir sérstökum frágangi láns sem Tryggingastofnun ríkisins hefur lengi tekið hjá sjóðum sem eru í hennar vörslu, 3000 millj. Gert er ráð fyrir að formlega verði frá þessu láni gengið með einum eða öðrum hætti og því er það tekið inn í lánsfjáráætlunina. Hitaveituframkvæmdir eru hækkaðar um 480 millj. kr. og lántökur vegna framkvæmda Pósts og síma um 300 millj. kr. Jafnframt er tekið inn í lánsfjáráætlun áðurnefnt 1500 millj. kr. lán, sem ætlað er Byggðasjóði og er ætlað til þess að endurlána til smíði og kaupa á fiskiskipum. Svo ég fari hér yfir einstakar greinar frv., þá er gert ráð fyrir að lántaka fyrir hönd ríkissjóðs á árinu verði allt að 288 millj. 840 þús. nýkr., og að lántökuheimild ríkissjóðs sé miðuð við þá upphæð eða jafnvirði hennar í erlendri mynt. Jafnframt er heimilað að taka lán á innlendum lánsfjármarkaði að fjárhæð allt að 158 millj. 100 þús. nýkr. Í 3. gr. frv. er vikið að fjáröflun frá lífeyrissjóðakerfinu, og þar er um nákvæmlega sams konar ákvæði að ræða og var í lánsfjáráætlun á s.l. ári. Rétt er að minna á það, að gerð var breyting á þessu ákvæði við meðferð málsins á þingi þegar lánsfjáráætlun fyrir árið 1980 var hér til meðferðar. Var gengið til móts við sjónarmið lífeyrissjóðamanna, og er ákvæðið nú í fullu samræmi við endanlega niðurstöðu um orðalag þessa ákvæðis á s.l. ári. Í 4. gr. er vikið að lántökuheimild Landsvirkjunar, en eins og kunnugt er er langsamlega stærsta einstaka framkvæmdin á árinu framkvæmd Landsvirkjunar við Hrauneyjafossvirkjun. Lántaka í því skyni er upp á 46.2 milljarða gkr. Í 5. gr. er ákvæði sem varðar lántöku til Járnblendifélagsins upp á 1400 millj. gkr. eða 14 millj. nýkr. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að í raun og veru þyrfti ekki að setja þetta ákvæði í lög, en venju samkvæmt er það þó sett hér fram til þess að menn hafi heildarmynd af öllum lántökum sem áformað er að eigi sér stað á þessu ári. Í raun mætti nýta þær heimildir, sem eru í lögunum frá 1977 um Járnblendiverksmiðju í Hvalfirði, í þessu skyni. Í 6. gr. er vikið að hitaveituframkvæmdunum. Þar er um að ræða sömu framkvæmdir og áformaðar voru þegar drög að lánsfjáráætlun voru lögð fram fyrir jólin, en upphæðin hefur hækkað um 480 millj. kr. Er það fjórði liðurinn, til annarra hitaveituframkvæmda, sem hefur hækkað á árinu 1981. Í 7. gr. er sveitarfélögunum heimilað að taka lán á árinu 1981 allt að 15 millj. nýkr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, og er þessi lántaka fyrirhuguð vegna framkvæmda á vegum sveitarfélaga. Í 8. gr. er vikið að lántökuheimild Orkubús Vestfjarða og er ekki þörf að fjölyrða frekar um þá lántöku sem er að upphæð 27 millj. og 200 þús. nýkr. Í 9. gr. er vikið að lántökum Framkvæmdasjóðs Íslands sem verða að fjárhæð 89 millj. nýkr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, þ.e. 8900 millj. gkr. Jafnframt annast Framkvæmdasjóður lántöku sem Framleiðsluráði landbúnaðarins er heimilt að taka að fjárhæð allt að 17 millj. Er hafður sami háttur á varðandi þessa lántöku og verið hefur, að ríkissjóði er heimilað að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð þetta lán og greiða afborganir, vexti og verðbætur af láninu. Í 11. og 12. gr. eru ákvæði um lánveitingar sem ætlaðar eru Byggðasjóði. Í 11. gr. er vikið að lántöku Byggðasjóðs að upphæð 31 millj. og 500 þús. nýkr. og jafnframt að framlag ríkissjóðs skuli takmarkast við 37 millj. kr., en ákvæði í lögum eru á annan veg, eins og menn þekkja, og er því nauðsynlegt að taka af skarið um að þessi upphæð eigi að duga á þessu ári þrátt fyrir ákvæði laga um Framkvæmdastofnun ríkisins. Í 12. gr. segir: „Byggðasjóði er heimilt að taka lán á árinu 1981 að fjárhæð allt að 15 millj. kr. til að endurlána til smíði og kaupa á fiskiskipum. Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast endurlánin með sjálfskuldarábyrgð.“ Hér er komið að máli sem er nátengt því máli sem virðist nú ætla að verða vikuverk Alþingis að þessu sinni að ræða, um kaup á einum skuttogara til Þórshafnar, en frá upphafi hefur verið gert ráð fyrir því, að fyrirgreiðsla vegna þessara skipakaupa flokkaðist undir þessa fyrirgreiðslu til Byggðasjóðs. Satt best að segja undrast ég það mjög, hversu mikill misskilningur hefur verið uppi um þennan þátt málsins, vegna þess að ljóst hefur verið frá öndverðu að Byggðasjóði væri heimilt að taka helminginn af fyrirgreiðslu sinni til þessa skips af þessari upphæð. Hins vegar má deila um hvort orðalagið er nógu skýrt hér, og sérstaklega er það athugasemdin í grg. sem er kannske ekki nægilega greinileg hvað þetta varðar, og er þá sjálfsagt að taka það til endurskoðunar í nefnd, nema Alþingi vilji ekki fallast á að heimildin nái til fyrirgreiðstu vegna þessa skips. Þá nær það að sjálfsögðu ekki lengra. Í 13.–24. gr. frv. er einungis verið að staðfesta niðurstöður fjárlaga. Fjárlög eru ekki lög, eins og menn þekkja, í réttri merkingu þeirra orða. Lög eru það einungis sem hafa verið samþykkt við þrjár umr. í hvorri deild þingsins, og það á ekki við um fjárlögeins og kunnugt er. Þess vegna þarf að staðfesta þau ákvæði fjárlaga, sem hugsanlega stríða gegn ákvæðum í öðrum lögum, á formlegan hátt við 3. umr. í Ed. og Nd. Þessi ákvæði eru til staðfestingar á fjárlagatölum. Í 25. gr. frv. er fjmrh. heimilað fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán á árinu 1981 að fjárhæð allt að 30 millj. nýkr. og endurlána m.a. Rafmagnsveitum ríkisins til að greiða eftirstöðvar kostnaðar við lagningu byggðalínu á árinu 1980 og til að greiða upp bráðabirgðalán vegna annarra framkvæmda á vegum ríkissjóðs á árinu 1980 er tekin voru hjá Seðlabanka Íslands. Hér er um það að ræða, að lánsfjáráætlun seinasta árs stóðst ekki alls kostar hvað snertir innlenda fjármögnun, og munaði þar mest um að sparisjóðir tóku ekki þann þátt í inntendri fjármögnun sem ráð hafði verið fyrir gert og lífeyrissjóðir keyptu ekki skuldabréf af ríkinu í þeim mæli sem reiknað hafði verið með. Þarna varð nokkur mismunur sem verður að ganga frá með formlegum hætti, og því er þessi frvgr. sett hér inn. Þetta er því í raun og veru uppgjör á árinu 1980, en snertir ekki árið 1981 eða framkvæmdir á því ári. Í 26. gr. er ríkisstj. heimilað að veita sjálfskuldarábyrgð á skuld Útvegsbanka Íslands við Seðlabanka Íslands allt að 50 millj. nýkr. eða 5 milljörðum gkr. Skuld þessi skal færð á sérstakan reikning Útvegsbankans í Seðlabankanum og greiðir ríkissjóður vexti og afborganir af skuldinni með föstum árlegum greiðslum að fjárhæð 7 millj. og 500 þús. nýkr. í 12 ár, í fyrsta sinn á árinu 1982. Eins og kunnugt er hafa málefni Útvegsbankans verið til umræðu. Hefur verið talið óhjákvæmilegt að styrkja fjárhagsstöðu bankans. Eru ýmsar ráðstafanir í undirbúningi og sumar þegar komnar til framkvæmda, en hér er leitað heimildar til þess að veita sjálfskuldarábyrgð á skuld Útvegsbankans við Seðlabankann að upphæð 5 milljarðar gkr. Eins og fram kemur í grg. verður skuld þessi áfram á nafni Útvegsbanka Íslands á sérstökum reikningi í Seðlabankanum en ekki er gert ráð fyrir að Útvegsbankinn greiði vexti eða afborganir af þessari skuld. Ríkissjóður skuldbindur sig til að greiða 7.5 millj. kr. í vexti og afborganir af þessari skuld á næstu 12 árum, og er það fullnaðargreiðsla. Það má því segja að ef Alþingi samþykkir þá till., sem gerð er í þessari frvgr., þá hafi þessari skuld verið létt af Útvegsbankanum, enda þótt hún muni áfram verða á nafni bankans á sérstökum reikningi, og Útvegsbankinn mun ekki þurfa að greiða vexti eða afborganir af þessari skuld, þar sem ríkissjóður tekur það að sér. En miðað við upphæðina, sem greiða á, er ljóst að ekki eru greiddir fullir vextir af fjárhæðinni, og má segja að Seðlabankinn taki þá á sig þann hluta uppgjörsins af þessari skuld. Í 27. gr. frv. er fjmrh. heimilað fyrir hönd ríkisins að taka lán erlendis í því skyni að greiða afborganir þessa árs af erlendum lánum ríkissjóðs og enn fremur að endurgreiða fyrir gjalddaga eftirstöðvar erlendra lána, þegar lánstíminn er talinn of stuttur miðað við eðlilegan afskriftartíma mannvirkja sem fjármögnuð hafa verið með viðkomandi lánum. Hér er sem sagt farið fram á heimildir til þess að framlengja lán, sem viðkomandi aðilar telja sér ekki fært að standa undir vegna þess að tekin hafa verið lán til tiltölulega skamms tíma og ríkisstj. getur fallist á að þurfi að „konvertera“, eins og það heitir á erlendum málum. Hér er fyrst og fremst um að ræða lán sem tekin hafa verið vegna Kröfluframkvæmda og lán sem tekin hafa verið vegna byggðalína. Einnig er óhjákvæmilegt að framlengja eða „konvertera“ lánum sem Rafveita Siglufjarðar hefur tekið. Þá er 1 jóst að framlengja verður lán sem Hitaveita Akureyrar hefur tekið, og nokkur fleiri dæmi eru um slík vandamál. Ég geri ráð fyrir því, að nánari grein verði gerð fyrir þessum væntanlegu framlengingum lána við meðferð málsins í nefnd. Í þeirri bráðabirgðaskýrslu, sem lögð var fram í des. s.l., var gerð ítarleg grein fyrir væntanlegum fjárfestingum á árinu 1981. Þar kom m.a. fram að fjármunamyndun er áætluð 26% af vergri þjóðarframleiðslu á árinu 1981, miðað við það að talið er að fjármunamyndunin hafi verið 27.5% af þjóðarframleiðslu á árinu 1980. Hér er sem sagt um lítils háttar lægra fjárfestingarhlutfall að ræða heldur en í reynd varð á árinu 1980, en þetta er í fullu samræmi við þá stefnu ríkisstj. að fjárfesting í þjóðfélaginu sé um fjórðungur af vergri þjóðarframleiðslu, eins og nefnt er í stjórnarsáttmálanum. Að öðru leyti vísa ég til kaflans um fjárfestingu í þessari bráðabirgðaskýrslu, á bls. 9–12, þar sem ítarleg grein er gerð fyrir þessum þætti mála, og sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um hann. Ég geri svo ráð fyrir að þessi mál komi til nánari umræðu þegar skýrsla um lánsfjáráætlun verður lögð fram, sem ég vænti að verði innan skamms þó að ljóst sé nú þegar - vegna þess hve prentun á löngum skýrslum og miklum töflum tekur langan tíma - að það verður tæpast fyrr en eftir 2–3 vikur héðan í frá. Herra forseti. Ég legg til að þessu frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. lauk orðum sínum á því, að fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar ríkisstj. fyrir 1981 væri ekki að vænta fyrr en eftir 2–3 vikur. Í Ólafslögum er það alveg skýrt, eins og margoft hefur komið hér fram, að frv. að lánsfjáráætlun fyrir næsta ár skal lagt fram með fjárlagafrv. Hæstv. ráðh. afsakaði að nokkru að hann gerði þetta ekki - sem er lagaskylda - í grg. með fjárlagafrv. Þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 verður lögð fyrir Alþingi í nóvemberbyrjun.“ Síðan gerðist það, að hæstv. ráðh. kom hér með örstutta skýrslu sem einungis fjallar um lítinn hluta af því verki sem er fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981. Það er skýrt kveðið á um það í Ólafslögum hvað í því plaggi skuli vera. Þar segir að fram skuli koma í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun: 1) Heildaráætlun um opinberar framkvæmdir og fjármögnun þeirra með framlögum á fjárlögum, eigin fjármögnun opinberra fyrirtækja og lánsfé, enn fremur um framkvæmdir annarra aðila. 2) Framlög til framkvæmda atvinnuvega og einstaklinga. 3) Framlög til fjárfestingarlánasjóða. 4) Útlánaáætlanir fjárfestingarlánasjóða og fjármögnun þeirra. 5) Útlánareglur og lánskjör fjárfestingarlánasjóða. 6) Áætlun um erlendar lántökur opinberra aðila. Það er því alveg ljóst, að hæstv. ríkisstj. ætlar ekki að gera það endasleppt með vinnubrögð í sambandi við fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981. Nú er það sagt, mörgum mánuðum eftir að samkv. lagaskyldu bar að leggja fram þessa áætlun, að hún komi ekki fyrr en eftir 2–3 vikur, eftir að 1. umr. um heimild til handa ríkisstj. að framkvæma þessa áætlun fer fram og ætlast er til að þm. geti rætt þessi heimildarlög af einhverju viti. Ég held að það sé að vísu til mikils mælst af núv. hæstv. ríkisstj. að hún virði Alþingi einhvers yfirleitt, en ég held að sjaldan hafi Alþingi verið gerð jafnmikil óvirðing og þegar slíkur umfangsmikill lagabálkur er lagður fyrir þingið og ætlast er til þess að við 1. umr. málsins sé það bara rætt blindandi að ríkisstj. sé heimilað að framkvæma áætlun sem kemur ekki fyrr en eftir 2–3 vikur, þó að lagaskylda sé að hún eigi að liggja fyrir þinginu mörgum mánuðum fyrr. Ég geri því þá kröfu, herra forseti, fyrir hönd þingflokks Sjálfstfl., að umr. um þetta mál verði í rauninni hætt. Þó skal ég fallast á að umr. verði haldið áfram eitthvað ef hæstv. ráðh. getur upplýst þingheim um ýmis atriði sem eru óljós í sambandi við þetta mál, en að umr. verði ekki lokið fyrr en þessi áætlun liggur fyrir.

Óskar þm. þá eftir því að umr. verði frestað nú?

Ég óska ekki sérstaklega eftir því, en ég óska eftir að umr. verði frestað þegar á eftir ræðu næsta hv. þm. og svörum ráðh. ef svo vill verkast.

Ég skal taka það til athugunar og bera mig saman við 1. varaforseta deildarinnar og ráðh. um málið.

Ég skal þá fara örfáum orðum um þetta mál eins og það kemur fyrir og eins og hægt er að átta sig á því miðað við þau gögn sem liggja fyrir. Hæstv. ráðh. fer fram á það og hæstv. ríkisstj. með frv. þessu, að Alþingi veiti heimild til stórfelldrar aukinnar lántöku erlendra lána frá því sem verið hefur. Sem dæmi má nefna að í 1. gr. felst heimild til þess að taka 154% hærra erlent lán heldur en fólst í 1. gr. lánsfjárlaga fyrir s.l. ár. Hæstv. ríkisstj. er því iðin við kolann, að halda áfram að spenna bogann að þessu leyti. Og enn er líka áformað að taka stóraukin lán á innlendum lánamarkaði. Þar er hækkunin þó ekki nema 77.6%, en ljóst er að þar er farið langt fram yfir verðbreytingar. Vonandi verða þær ekki svo miklar á milli áranna 1980 og 1981. Það er mjög athyglisvert, að erlend lántaka til opinberra framkvæmda átti að aukast um hvorki meira né minna en 95% samkv. því brotabroti af fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem þingheimur fékk við afgreiðslu fjárlaga í desember. Hím á að hækka upp í 97 milljarða gkr. úr 49, eða um 95%. Ég vil í þessu sambandi beina spurningu til hæstv. ráðh. Í fyrra voru lánsfjárlög afgreidd seint og um síðir. Það var mikill höfuðverkur hjá hæstv. ríkisstj. að koma þeim saman. Og að síðustu var gripið til þess ráðs að lækka ýmis framkvæmdaframlög um 10% og lækka lántökur að sama skapi. Með þessu náðist fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1980 saman á pappírnum. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Hvernig tókst framkvæmd á þessu, - ef hann vill láta svo lítið að hlusta aðeins á mig, - hvernig tókst framkvæmd á lánsfjáráætlun 1981 að því leyti er áformað var, að fresta 10% framlaganna og þar með lántöku til ýmissa framkvæmda? Í 29. gr. gildandi lánsfjárlaga fyrir árið 1980 segir svo: „Fjmrh. er heimilt að lækka áformuð lánsfjármögnuð útgjöld fyrirtækja og stofnana í B-hluta“ - og enn fremur var svipuð heimild, að mig minnir, um A-hluta. Hvernig tókst að framkvæma þetta, hver varð erlend lántaka í raun? Ef ég man rétt þá átti hún að vera eitthvað í kringum 80 milljarðar gkr. Hvað varð erlend lántaka mikil í raun á árinu 1980? Enn fremur er annað athyglisvert. Magnbreyting fjármunamyndunar milli ára er sýnd í þeirri skýrslu sem ég minntist á áðan. Þar er gert ráð fyrir stórfelldum samdrætti í fjárfestingu atvinnuveganna og stórfelldum samdrætti eða kyrrstöðu í fjárfestingu íbúðarhúsa, en hins vegar verulegri, alla vega ef tekin eru tvö ár saman, verulegri aukningu í opinberri fjárfestingu. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Á hverju byggist þetta? Er það stefna hæstv. ríkisstj. að halda þannig áfram, að atvinnuvegirnir fái sem minnst svigrúm til að fjárfesta til þess að hið opinbera geti haldið áfram útþenslustefnu sinni á þessu sviði? Þá vil ég gera nokkrar athugasemdir við frv. sjálft. Þær verða fáar af því að ég tel í raun ókleift að ræða þetta mál af nokkurri nákvæmni eða nokkurri heildaryfirsýn nema umrædd fjárfestingar- og lánsfjáráætlun liggi fyrir. Ég vil í fyrsta lagi gera þessa athugasemd: Hæstv. ráðh. sagði, þegar hann var að tala um 12. gr., að með 12. gr. væri Byggðasjóði heimilt að taka lán allt að 1500 millj. nýkr. til að endurlána til smíði og kaupa fiskiskipa. Í greininni stendur „smíði fiskiskipa“, hæstv. ráðh.  Þá vil ég enn og einu sinni gera athugasemd við þá stefnu sem fram kemur í þessu frv. Í fyrsta lagi finnst mér þessar „þrátt-fyrir-ákvæði“ greinar lánsfjárlaga hálfgerð háðung fyrir Alþingi. Mér finnst miklu eðlilegra - ef menn hugsa sér t.d. að skerða framlög til Fiskveiðasjóðs - að breyta þá lögum um Fiskveiðasjóð, en ekki vera með þessi „þrátt-fyrir-ákvæði“ æ ofan í æ. Það þarf stundum að nota þessa lagatæknilegu leið, ef svo má orða það, en í svo stórum stíl sem gert hefur verið í þessu frv. að lánsfjárlögum tel ég það algera óhæfu. Þá er annað atriði í þessu efni sem varðar stefnu. Það er að fara eins með ýmsa sjóði, skerða framlög til ýmissa sjóða, sem eiga að annast ýmsar félagslegar framkvæmdir, eins og framlög til venjulegra fjárfestingarsjóða. Ég er samþykkur þeirri stefnu að ekki sé þörf á því að ríkissjóður styðji almenna fjárfestingarsjóði eins og verið hefur, eftir að búið er að taka upp verðtryggingu á inn- og útlánum þessara sjóða. En ég tek það skýrt fram, að lækkun á ríkisútgjöldum sem stafar af slíku, á að sjálfsögðu að nota til skattalækkunar, en ekki til þess að þenja út ríkisútgjöldin að öðru leyti eins og gert hefur verið. Hér er t.d. núna verið að óska eftir því að það sé fest í lög, að þrátt fyrir ákvæði laga um erfðafjárskatt skuli framlög til Erfðafjársjóðs skert. Þetta er sjóður sem annast ýmiss konar félagslegar framkvæmdir, lánar m.a. og styður endurhæfingarstöðvar öryrkja. Þá er hæstv. ríkisstj. svo óheppin að vera núna að leita heimildar Alþingis til þess að skerða framlög ríkissjóðs til Bjargráðasjóðs sem einmitt þessa dagana - það hefur margoft komið fram í fréttum - skortir sárlega fé til þess að sjá fyrir þeim verkefnum, sem honum eru ætluð af löggjafanum, og enn bætist við verkefni Bjargráðasjóðs. Hér hefur verið flutt brtt. um þetta atriði. Ég geri ráð fyrir að 1. flm. þeirrar brtt. geri grein fyrir henni, en hún er einfaldlega í því fólgin að gera Bjargráðasjóði kleift að taka að láni fé til þess að aðstoða vegna þeirra miklu tjóna, sem orðið hafa vegna óveðurs sem gengið hefur yfir landið nú að undanförnu, eins og menn vita. En það sýnir bara hvað það er fráleitur hugsunarháttur hjá hæstv. ríkisstj. að líta á þessa sjóði, Erfðasjóð og Bjargráðasjóð, eins og einhverja fjárfestingarlánasjóði sem sjálfsagt sé að skera niður á alla enda og kanta. Til viðbótar þessu er farið fram á að skerða framlög ríkissjóðs til Framkvæmdasjóðs þroskaheftra og þar fram eftir götunum, þannig að þetta er dæmalaus stefna. Þá vil ég víkja spurningu að hæstv. ráðh. út af ákvæðum 9. gr. Þar er gert ráð fyrir að Framkvæmdasjóði sé heimilað að hafa meðalgöngu um útvegun 1.7 milljarða gkr. til Framleiðsluráðs landbúnaðarins vegna greiðslu útflutningsbóta verðlagsársins 1979–1980. Hér er að sjálfsögðu um útflutningsbætur að ræða sem eru til viðbótar 10% útflutningsbótunum sem eru á fjárlögum. Spurning mín í sambandi við þetta er: Er þetta fullnaðargreiðsla þannig að bændur fái verðlagsgrundvallarverð fyrir allar útfluttar landbúnaðarvörur? Eða ef svo er ekki, hversu mikið greiða bændur í raun með útflutningi þessara búvara, ef þeir ættu að fá fullt verðlagsgrundvallarverð? Sem sagt, hvernig er þetta dæmi? Þá vil ég vekja athygli á því í sambandi við 27. gr., að þar viðurkennir hæstv. ráðh. - með því að leggja fram þetta frv. - það sem ég sagði hér við umr. um afgreiðslu fjárlaga í hv. deild fyrir jól, að það voru reikningskúnstir þegar strikuð voru út lán til þess að borga af lánum sem voru tekin vegna Kröfluvirkjunar og vegna byggðalína. Hér er óskað eftir heimildum til þess að taka lán til að greiða þessar afborganir. Að sjálfsögðu hefði átt að hafa þessi lán, sem tekin eru þarna, inni í heildaryfirliti um lántöku 1981, þannig að þar sæist rétt og eðlileg lántaka og hægt væri að bera lántökuna í ár saman við lántökur fyrri ára. Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða meira um þetta frv. að sinni, enda ókleift að ræða það í heild sinni, eins og ég sagði áðan, vegna þess að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun liggur enn ekki fyrir. Ég ítreka þær óskir mínar að umr. verði frestað þegar fulltrúar þingflokka hafa tjáð sig um þetta mál og hæstv. ráðh. svarað.



Herra forseti. Ég hafði eiginlega hugsað mér að taka til máls hér um þingsköp áður en þessi umr, hæfist, en var því miður fjarstaddur. Hér er farið út á þá braut að ræða frv. til lánsfjárlaga án þess að lánsfjáráætlun liggi fyrir, og það er fráleitt með öllu. En áður en ég vík nánar að því vil ég minnast á það sem hér hefur fram komið, að síðan í gær hafi fjmrh. brugðið á það ráð að láta endurprenta frv. til lánsfjárlaga til þess að geta breytt 12. gr. frv. sem varðar þá peninga sem áttu að renna til skipasmiði innanlands, - breytt textanum þannig að nú skuli heimilt samkv. þessari grein að endurlána til smíði og kaupa á fiskiskipum. Fjmrh. hefur brugðið á það ráð að breyta þessari grein með tilliti til þeirrar umr. sem hér hefur farið fram. Þeir, sem vinna við skipasmíði í landinu, vita þá nákvæmlega hvar ríkisstj. stendur. Hins vegar held ég að það væri ráð fyrir hæstv. fjmrh. að láta endurprenta þetta frv. einu sinni enn, vegna þess að það hefur láðst að gera samsvarandi breytingu í grg. Í grg. um 12. gr. stendur áfram að Byggðasjóður veiti fyrirgreiðslu vegna skipasmíði innanlands fyrir þetta fé. Ég vænti þess, að fjmrh. gæti að því að láta nú prenta þetta nægilega oft og vel og skýrt. En svona er flumbruskapurinn á ríkisstjórnarheimilinu, að menn hafa ekki einu sinni vit á því að útfæra þetta alla leiðina. Herra forseti. Ég sagði hér í upphafi að ég teldi með öllu ótækt að hér færi fram efnisleg umræða um þessi mál meðan lánsfjáráætlun lægi ekki fyrir. Ég mun því ekki fjalla um einn einasta efnisþátt í þessu máli og geri þá kröfu að umr. verði þegar frestað. Að vísu má gefa ráðh. heimild til þess að svara fsp., en ég tel að það svari engum tilgangi að halda þessari umr. áfram án þess að hin raunverulegu gögn málsins liggi fyrir, og hef ég þó hlustað á skýringar ráðh.



Herra forseti. Ég hef þegar gert grein fyrir því, hvers vegna skýrsla um lánsfjáráætlun er ekki samferða hér inni í þingi frv. til lánsfjárlaga. Ég tel að ekki sé hægt að draga úr hófi fram að afgreiða lánsfjárlög, vegna þess að í þeim eru ýmsar heimildir til stofnana og fyrirtækja, einkum á vegum opinberra aðila, sem þarf að nota innan tíðar. Það getur verið mjög óþægilegt að draga afgreiðslu þessa máls úr hófi fram. En reynslan er sú, vegna þess hversu þetta er margþætt mál, að nefndir þingsins þurfa alllangan tíma til að yfirfara efni þess og leita umsagna umeinstök atriði í frv. Það getur því skipt verulega miklu máli um afgreiðslutíma frv., þ.e. hvenær það verður endanlega afgreitt frá þinginu, hvort því er nú vísað til nefndar og tíminn næstu viku til 10 daga notaður til þess að kanna ýmsar hliðar málsins í nefnd, eða hvort menn bíða með málið óafgreitt þangað til lánsfjáráætlunin sjálf er lögð hér fram í þinginu. Ég tel að það séu óhjákvæmileg vinnubrögð, að þessu máli sé nú vísað til nefndar, en eins og ég tók fram áðan er ekki ástæða til að láta 2. umr. um málið fara fram fyrr en skýrslan um lánsfjáráætlun hefur verið lögð hér fram. Hins vegar álít ég að með þeim gögnum, sem fram komu í bráðabirgðaskýrslunni sem lögð var fram fyrir jól, og með því frv., sem hér er lagt fram, sé nefndinni ekkert að vanbúnaði að taka þessi mál til meðferðar, enda þótt hún hafi ekki endanlegar greinargerðir Seðlabankans um peningamagn í umferð og annað þess háttar. Ég held að það sé ekkert annað en fyrirsláttur að nota sér það, hversu mjög hefur dregist vegna annríkis í Seðlabankanum að ganga frá þessum málum þar. Ég álít að það sé ekki stjórnarandstöðunni til sóma að vera að reyna að tefja framgang þessa máls og koma af stað vandræðum og vandamálum með því að neita að málinu sé vísað til nefndar. Ef hv. þm. stjórnarandstöðunnar óska ekki eftir að segja fleira um þetta frv. til lánsfjárlaga að svo stöddu, þá er þeim auðvitað í lófa lagið að bíða með það, sem þeir vilja segja, þangað til 2. umr. fer fram. Þeir verða auðvitað að gera það upp við sig hvað þeir vilja segja margt um þetta mál við 1. umr. og hvort þeir láta nægja það sem þeir þegar hafa sagt. Hins vegar vil ég taka það fram, að það er í sjálfu sér ekkert atriði að afgreiða þetta mál til nefndar í dag. Við getum vissulega beðið með það fram í næstu viku, því að það mun vafalaust engu breyta um vinnubrögð hvort málinu er vísað til nefndar í dag eða hvort það verður eftir helgina. Ég hef móttekið hér nokkrar fsp. frá hv. þm. Lárusi Jónssyni og hefði kosið að svara þeim frekar á næsta fundi, þar sem ég hef ekki öll þau gögn í höndum sem hann leitaði upplýsinga um. Ég held því að eðlilegast sé að umr. verði nú frestað. En að menn láti síðan málið liggja hér um langt skeið óafgreitt til nefndar að tilmælum hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, það er auðvitað alveg af og frá og ekki til neins annars en að flækja málin og reyna að tryggja að lánsfjáráætlunin og þetta frv., sem hér er til umr., verði afgreitt sem allra seinast frá þinginu. Ég sé ekki að neinn sé bættur með því. Og ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að fjh.- og viðskn. Ed. taki málið til meðferðar. Það eru fjöldamargir þættir þessa máls, sem liggja alveg skýrt fyrir, og satt að segja ákaflega lítið sem vantar inn í myndina. Fyrst og fremst, eins og ég segi, vantar endanlegar upplýsingar frá Framkvæmdastofnun um útlán fjárfestingarsjóðanna. Ég geri ekki ráð fyrir því að erlend lántaka Framkvæmdasjóðs muni verða önnur en hér er gerð till. um. Hins vegar er ekki ólíklegt að það mætti fá þessi plögg til bráðabirgða og leggja þau fram í nefnd áður en þau koma fram í formlegu skýrslunni, vegna þess að við verðum að sjálfsögðu að hafa þar öll gögn tiltæk og þar af leiðandi geta sumir þættir verið nú þegar tilbúnir, en aðrir ekki. Eins er það auðvitað fjarstæða að ekki sé hægt að fjalla um fjöldamarga þætti þessa lánsfjárlagafrv. án þess að vita um áform Seðlabankans um peningamagn í umferð á næstu mánuðum. Það er auðvitað bara fyrirsláttur og ekkert annað. Ég mælist því eindregið til þess, herra forseti, að þegar þar að kemur fái þetta mál eðlilega afgreiðslu hér í þinginu og þegar ekki vilja fleiri ræða málið, þá verði því vísað til hv. fjh.- og viðskn. með eðlilegum hætti.



Herra forseti. Sem formaður fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar vildi ég láta koma fram þá ósk, að æskilegt væri að nefndin gæti fengið þetta frv. fljótlega til meðferðar. Reynslan hefur sýnt að meðferð fjh.- og viðskn. beggja deilda þingsins á frumvörpum af þessu tagi er mikið vandaverk og tekur ætíð þó nokkurn tíma. Þar fer fram mjög ítarleg skoðun á þeim gögnum sem liggja að baki frv., og kallaðir eru til viðræðna þeir sérfræðingar og fulltrúar stofnana eða annarra aðila sem hlut eiga að máli varðandi frv. til lánsfjárlaga. Ég mun beita mér fyrir því sem formaður nefndarinnar, að í meðferð hennar verði aflað allra þeirra upplýsinga, sem nauðsynlegt er að hafa fyrir endanlega afgreiðslu málsins, og stuðla þannig að því að málið fái fullgilda meðferð hér í þinginu. Ég held að reynslan sýni okkur það, að við almenna 1. umr. um málið í fyrri deild hafi menn ekki við höndina öll þau gögn eða þá vitneskju sem nauðsynleg er til þess að ítarleg umfjöllun geti farið fram um málið. Venjan er sú, að við störf nefndanna afla menn sér þeirra gagna. Það er því oftast nær 2. umr. málsins sem er sú sem mestu máli skiptir. Ég vildi þess vegna beina því til hv. þm. þessarar deildar og hæstv. forseta, að að loknum umr. um málið, t.d. n.k. mánudag eða svo, fái nefndin málið til meðferðar svo að hún geti lagt drög að því að það fái fullgilda efnislega meðferð í deildinni.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár og skal vera mjög stuttorður. Tilefni þess er að mig langar til að beina fsp. til hæstv. forsrh. Svo sem öllum er kunnugt gekk hér fárviðri yfir meginhluta landsins mánudagskvöld og aðfaranótt þriðjudags. Ljóst er að í þessu veðri hefur orðið gífurlegt tjón og eru raunar ekki öll kurl þar enn komin til grafar. Bæði hafa íbúðarhús einstaklinga skemmst og ljóst virðist vera að stórfellt tjón hefur orðið á gróðurhúsum. Þar verður því langtum minni uppskera en efni stóðu til, svo að vandi garðyrkjubænda er stórfelldur. Bílar einstaklinga hafa skemmst tugum saman a.m.k. Og svo hefur orðið verulegt tjón sums staðar á hafnarmannvirkjum. Það er alveg ljóst, að þetta tjón er með þeim hætti að tryggingarfélög munu ekki bæta nema mjög óverulegan hluta þess. Það er sömuleiðis alveg ljóst, að þetta tjón er svo stórfellt að einstaklingar og aðrir aðilar, sem orðið hafa fyrir skakkaföllum í þessum efnum, munu ekki eða tæpast fá það borið uppi aðstoðarlaust. Þess vegna er fsp. mín til hæstv. forsrh. í þá veru, hvort ríkisstj. hafi nú þegar rætt eða muni beita sér fyrir t.d. lánsútvegun til Bjargráðasjóðs eða einhverjum aðgerðum öðrum til að koma til móts við þá einstaklinga sem þarna hafa orðið fyrir verulega tjóni. Ég get sagt það hér og nú, að það mun ekki standa á okkur fulltrúum Alþfl. á Alþingi að vera til viðræðna um það, með hverjum hætti best og hagkvæmast væri að afla fjár til þess að þessa aðstoð megi veita.



Herra forseti. Mér er ánægja að svara fsp. hv. þm. Ekki er óeðlilegt að slík fsp. komi fram vegna þess mikla tjóns sem orðið hefur af fárviðrinu sem gekk yfir landið á mánudag og aðfaranótt þriðjudags. Á ríkisstjórnarfundi í morgun var þetta mál rætt ítarlega. Hæstv. félmrh. og heilbr.- og trmrh. - en undir þau ráðuneyti heyra þessi mál fyrst og fremst - rakti þetta mál ítarlega. Eftir umr. í ríkisstj. voru samþykktar ályktanir um þetta efni. Skal ég rekja hér meginatriði þeirra. Í fyrsta lagi var samþykkt að nú þegar fari fram könnun á því tjóni sem varð í ofviðrinu og sú könnun fari fram í hverju byggðarlagi. Í öðru lagi verði undirbúin breyting á lögum um Viðlagatryggingu Íslands, þar sem m.a. verði gert ráð fyrir að tryggingin nái til tjóna af völdum fárviðris, eftir því sem unnt er. Í þriðja lagi að endurskoðuð verði lög um Bjargráðasjóð, en eins og kunnugt er er hann nú vanmegnugur þess að rétta hjálparhönd eins og þarf varðandi þau málefni sem undir hann fjalla. Í sambandi við endurskoðun á lögum um Bjargráðasjóð þarf að sjálfsögðu bæði að athuga nánar um tekjustofna hans og einnig hvernig eigi að skipta verkefnum milli hans og Viðlagatryggingar, en það þarf sérstakrar könnunar við. Þá var einnig samþykkt að við afgreiðslu lánsfjárlaga á Alþingi þyrfti að taka til athugunar að hve miklu leyti þurfi sérstaka lánsfjárheimild til að auðvelda endurbætur mannvirkja þegar mat á tjóni liggur fyrir. Þetta eru meginatriðin í þeim ályktunum sem ríkisstj. gerði í morgun.



Herra forseti. Hér hefur verið hreyft miklum vanda sem stafar af óveðrinu sem geisaði s.l. mánudagskvöld og aðfaranótt þriðjudags. Það er ekki að ófyrirsynju að því máli er hreyft hér, vegna þess að það er augljóst að orðið hefur gífurlega mikið tjón sem kemur mjög illa við fjölda fólks víðs vegar um landið. Það er enn fremur svo, að ekki eru fyrir hendi möguleikar á því að þetta tjón verði bætt af tryggingarfé eða með því að veita fé frá Viðlagatryggingu eða Bjargráðasjóði. Það er ekki hægt að veita fé frá Viðlagatryggingu vegna þess að samkv. lögum um Viðlagatryggingu Íslands tekur sú trygging, sem þar er um að ræða, ekki til þess að skaða sem varð í þessu ofviðri. Það er ekki heldur möguleiki eins og stendur að Bjargráðasjóður geti bætt mönnum það tjón sem þeir hafa orðið fyrir, vegna þess að þar er ekkert fjármagn fyrir hendi til að ráðstafa í þessar þarfir. Hins vegar er löggjöfin um Bjargráðasjóð þannig, að samkv. þeim lögum væri hægt að koma til aðstoðar því fólki sem tjón hefur þolað nú í þessu ofviðri, ef þar væri fjármagn fyrir hendi. Með tilliti til þessa er augljóst að það þarf að gera ráðstafanir til að bæta hér úr. Hæstv. forsrh. hefur greint frá því sem hæstv. ríkisstj. hefur á prjónunum eða hefur ákveðið í þessu efni. Samkv. því, sem hæstv. ráðh. sagði, mun ríkisstj. gera ráðstafanir til þess að fram fari könnun á því tjóni sem orðið hefur. Það er að sjálfsögðu augljóst að slík könnun verður að fara fram. Hæstv. ráðh. sagði að ríkisstj. hefði í hyggju að undirbúa breytingu á Viðlagatryggingu og þá væntanlega á þann veg að tjón það sem hlýst af ofviðri, svo sem hér var s.l. mánudag og þriðjudag, verði bætt samkv. lögum um Viðlagatryggingu Íslands. Það er náttúrlega höfuðatriðið, að breytt verði lögum eins og lögum um Viðlagatryggingu, ef ætlunin er að bæta slíkt tjón sem hér er um að ræða samkv. þeim lögum. En hæstv. ráðh. sagði að það væri einnig ætlunin að endurskoða lög um Bjargráðasjóð. Mér er ekki alveg ljóst og það kom ekki fram í ummælum hæstv. ráðh., í hverju sú endurskoðun yrði fólgin og hvort það er ætlunin að löggjöfin verði þannig að áfram verði hægt að bæta slíkt tjón sem hér um ræðir með framlögum úr Bjargráðasjóði, þó að Viðlagatryggingin væri þess eðlis að það væri líka mögulegt eftir þeirri leið. Þetta kom ekki fram. Hæstv. ráðh. sagði að þeir í hæstv. ríkisstj. hefðu talað um, að við afgreiðslu frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1981 yrði athugað hvort grípa þyrfti til ráða til fjárútvegunar af þessu tilefni. Ég hef ekkert nema gott um allt þetta að segja. En ég tel að það sé hætta á að það taki of langan tíma að breyta löggjöf til þess að gera mögulegar aðgerðir til að bæta mönnum það tjón sem þeir hafa orðið fyrir, það sé eðlilegra núna að styðjast við þá löggjöf sem við höfum, þ.e. Bjargráðasjóðinn, og það verði gert með þeim hætti að gera þegar í stað ráðstafanir til þess að útvega Bjargráðasjóði sérstakt fé í þessu skyni. Þannig yrði bættur skaðinn eins fljótt og mögulegt er, um leið og við endurskoðuðum löggjöfina og athuguðum hvað skuli gert til frambúðar í þessu efni. Með tilliti til þessa sjónarmiðs hef ég ásamt fimm öðrum þm. borið fram á þskj. 442 brtt. við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1981. M.ö.o.: við flm. þessarar till. teljum að það sé ekkert áhorfsmál og þurfi ekki sérstakrar athugunar við að ákveða það, að nú verði gerðar beinar ráðstafanir til fjárútvegunar til þess að gera Bjargráðasjóði að óbreyttri löggjöf mögulegt að mæta þessum þörfum. Með tilliti til þessa leggjum við flm. þessarar brtt. til að fjmrh. verði heimilað fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán á árinu 1981 að fjárhæð allt að 30 millj. kr. eða 3 milljörðum gkr. og veita Bjargráðasjóði það fjármagn til ráðstöfunar samkv. 8. gr. laga nr. 51 frá 1972, um Bjargráðasjóð. Ég skal taka það fram, að í þessari till. er talað um 30 millj. kr. framlag til Bjargráðasjóðs, þó að enn liggi ekki fyrir könnun á því, hvað tjónið hefur verið mikið. Þessi upphæð er því áætlunarupphæð og við flm. væntum að þetta atriði liggi ljósar fyrir áður en till. verður afgreidd. Ég vil enn fremur láta þess getið, að í þessari till. er talað um að veita Bjargráðasjóði það fjármagn, sem hér er um að ræða, til ráðstöfunar. Það er ekki tekið svo til orða, að það skuli endurlánað Bjargráðasjóði, og það er af ásettu ráði. Það liggur ekki fyrir hver kjör verða á því láni sem ríkissjóður tæki samkv. þessari till. Það kann að vera að slíkt lán yrði bæði verðtryggt og þyrfti að bera háa vexti eða hærri en eðlilegt er fyrir Bjargráðasjóð þegar ákveðin eru kjör á því sem Bjargráðasjóður lánar. Auk þess er það svo, að aðstoð Bjargráðasjóðs hefur ekki einungis verið fólgin í lánum til þeirra, sem hafa orðið fyrir tjóni, heldur einnig í beinum framlögum. Þess vegna skiptir það máli, að ekki séu lagðar neinar byrðar á Bjargráðasjóð í þessu sambandi sem torvelda að Bjargráðasjóður geti varið þessu fjármagni á hliðstæðan hátt og áður hefur tíðkast þegar Bjargráðasjóður hefur komið til aðstoðar. Mér þótti rétt, herra forseti, að láta þetta koma hér fram í þeirri umr. sem hv. 5. þm. Vesturl. hefur hér stofnað til.



Herra forseti. Ég vil fyrst segja það, að þar er mjög eðlilegt og raunar sjálfsagt að þessi fsp. komi fram. Enn fremur vil ég fagna þeim upplýsingum sem fram komu í svari hæstv. forsrh. um það, að ríkisstj. hefði tekið þessi mál til athugunar. Ég vonast til þess og treysti því, að unnið verði hratt í þessu máli. Ég lít svo á að fyrstu viðbrögð ríkisstj. í málinu séu rétt. Það er nauðsynlegt að fyrst fari könnun á því, hversu mikið, hversu víðfeðmt tjón hefur orðið í óveðrinu á dögunum. Ég segi fyrir mitt leyti að ég sé ekki neitt því til fyrirstöðu að breyta lögum um Viðlagatryggingu með tiltölulega skjótum hætti. Nú sagði ég áðan að ég vonaði að sú könnun, sem fram þarf að fara, og mat á því tjóni, sem orðið hefur, gangi hratt. Eigi að síður hlýtur það að taka einhvern tíma. Eins og kunnugt er eru hv. alþm. snarir til verka. Því lít ég svo á að ekkert sé því til fyrirstöðu að breyta lögum um Viðlagatryggingu með skjótum hætti. Nú leikur mér svolítil forvitni á að vita hversu mikið fjármagn er til umráða á vegum Viðlagatryggingar. Ég hef ekki heyrt þær tölur, en mér þætti fróðlegt ef einhver gæti upplýst það hér. Að því er varðar þá brtt., sem hér hefur verið lögð fram við frv. til lánsfjárlaga, er út af fyrir sig ekkert nema gott um hana að segja. En ég hefði heldur kosið og mér finnst rökréttara að sú könnun, sem ég talaði um áðan og forsrh. kynnti að yrði framkvæmd, færi fyrst fram, að tjónið yrði kannað í grófum dráttum fyrst. Mér fyndist það eðlilegra. En það er mála sannast auðvitað, að Bjargráðasjóður er fjárvana. Til hans þarf að afla fjár. það vita allir menn. Ég tel ástæðulaust að bæta hér mörgum orðum við. Ég vil þakka fyrir það, að þessi umræða fór fram, og ég geri ráð fyrir því, að menn standi heils hugar að öllu raunhæfu sem fram kemur í því skyni að aðstoða almenning vegna óveðursins sem gekk yfir á dögunum.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hæstv. forsrh. greinargóð svör við spurningu minni. Vissulega ber að fagna því, að ríkisstj. skuli hafa tekið þessi mál upp í morgun. Ég ítreka það sem ég sagði hér fyrr í dag, að það mun ekki standa á okkur Alþfl.- mönnum til samstarfs, ef óskað er, um fjárútvegun eða annað í sambandi við þetta mál. En ég legg áherslu á það, að þetta mál er þess eðlis að því verður að hraða, og ég treysti því, að hæstv. forsrh. muni beita sér fyrir því að svo verði gert.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði áðan að fyrstu viðbrögð hæstv. ríkisstj. hefðu verið rétt. Ég er ekki alveg sammála því. En ég er sammála því, að þessi viðbrögð ríkisstj. voru hárrétt og ber að fagna því. Það, sem hljómaði hér í útvarpi morguninn eftir að þessar hörmungar dundu yfir, var yfirleitt: Við borgum ekki, við borgum ekki. - Það var byrjað á því að upplýsa fólk um það, að sú viðlagatrygging, sem menn töldu að næði fyrir slíkt tjón sem hér væri um að ræða, þ.e. af völdum náttúruhamfara, gerði það ekki. Þetta urðu mörgum mikil vonbrigði. Síðan fóru að heyrast fréttir af því, að Bjargráðasjóður væri tómur og ekki væri fé í hann að sækja. Mér þykir það því fagnaðarefni, að ríkisstj. hefur á fundi sínum í morgun tekið aðra og góða stefnu. Hún er a.m.k. betri en kom fram í gærkvöld í útvarpsfréttum í viðtali við hæstv. félmrh. Það var helst á honum að skilja að menn ættu sjálfir að sýna fyrirhyggju og að það yrði lítil von á fyrirgreiðslu af hendi stjórnvalda í þessum efnum. Þess vegna þykir mér ánægjulegt og sjálfsagt að þakka þau viðbrögð sem hér hafa orðið. Ég held að menn hljóti að gera sér grein fyrir því, að miðað við slíkar náttúruhamfarir sem nú áttu sér stað sé erfitt að fyrirbyggja tjón eða skakkaföll og þetta hljóti því að flokkast undir svipaðar aðstæður og náttúruhamfarir af völdum jarðskjálfta eða snjóflóða. Varðandi þá könnun, sem hæstv. forsrh. skýrði hér frá að nauðsynlegt væri að gera, tek ég undir að það er auðvitað nauðsynlegt að sú könnun fari fram. Mér er kunnugt um að sveitarfélög - ég geri ráð fyrir flest - hafi nú þegar farið af stað með slíkar kannanir hjá sér. Þar sem ég þekki til er starfsmaður sveitarfélagsins nú þegar á ferðinni og tekur skýrslur af mönnum, hvaða tjón hafi orðið á hverjum stað, svo að það ættu að vera hæg heimatökin að fá slíkar skýrslur hjá sveitarfélögunum.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. vék að till. þeirri á þskj. 442 sem ég lýsti áðan. Ég vil aðeins taka fram í tilefni þess sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði, að við flm. þessarar till. höfum ekkert á móti því að leysa þetta mál á vegum Viðlagatryggingar. En við leggjum til að fjármagn verði veitt til Bjargráðasjóðs vegna þess að þar þarf ekki annars með og þarf ekki að breyta lögum. Við leggjum áherslu á flýtinn í þessu máli. En við skulum svo flýta okkur hægt við það að ákveða framtíðarskipun málanna. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði að það væri eðlilegra að tjónið yrði kannað áður en nokkuð yrði gert. Við erum allir sammála um það, að nauðsynlegt er að kanna tjónið. En það þarf ekki að taka langan tíma. Og ég gerði ráð fyrir því í þeim orðum, sem ég sagði hér áðan, að það yrði búið að kanna tjónið þegar till. sú, sem ég lýsti, kæmi til afgreiðslu.



Herra forseti. Varðandi fsp. um fé Viðlagatryggingar hef ég ekki handbærar nú þær tölur, en nokkurt fé mun Viðlagatrygging eiga í sjóði. Hins vegar mun Bjargráðasjóður ekki eiga fé í sjóði, að því er mér er tjáð. Í ræðu hv. þm. Salome Þorkelsdóttur virtist koma í aðra röndina fram einhver gagnrýni á ríkisstj. í þessu efni og ekki alveg ljóst við hvað var átt. Þó taldi hv. þm. að ummæli hæstv. félmrh. í útvarpi í gær hafi ekki lofað góðu. Ég held að þau ummæli, sem hv. þm. sérstaklega hafði eftir félmrh., séu vissulega orð í tíma töluð. Þau voru hvatning hans til allra um að sýna fyrirhyggju. Vitanlega er það ljóst að þó megnið af því tjóni, sem þetta fárviðri olli, hafi vafalaust verið óviðráðanlegt, þá þekkja allir að þess eru líka dæmi, að tjón í sumum tilvikum hefði verið hægt að koma í veg fyrir eða draga úr tjóni. Það er t.d. vitað, að í sumum tilvikum hafa þakplötur og þakhellur ekki verið eins vel festar eða frá þeim gengið og æskilegt hefði verið. Hefur jafnvel komið fyrir að slíkar skemmdir hafi orðið á sömu byggingum og urðu fyrir tjóni fyrir nokkrum árum, þegar ofviðri geisaði, sem sýnir að þegar við var gert hefur ekki verið gengið nægilega vel frá. Enn fremur er auðvitað ljóst að það er ástæða til að hvetja bæði einstaklinga og atvinnurekendur til þess að gæta vel að tryggingum, þannig að það gerist ekki aftur að atvinnufyrirtæki, vönduð og dýr, séu að verulegu leyti ótryggð. Og þó staðhæft sé að ekki sé hægt í vissum greinum að fá tryggingu innanlands, eins og mun hafa komið fram í samtali við mann úr einni slíkri grein í gær, þá hefur því verið andmælt af vissum tryggingarfélögum, auk þess sem um er að ræða vissa möguleika erlendis. Það er því alveg ljóst að um leið og sjálfsagt er að greiða fyrir því að bæta það tjón, sem orðið hefur af völdum ofviðrisins að verulegu leyti, eru það orð í tíma töluð hjá hæstv. félmrh. að hvetja menn til fyrirhyggju og forsjálni í þessum efnum. Það er líka rétt að taka fram að það er of langt gengið í því að smjaðra fyrir fólkinu þegar sumir þeir, sem mest tala og skrifa um niðurfærslu á útgjöldum ríkisins og sparnað í rekstri, hvetja svo til þess í blaðagreinum, eins og t.d. í gær, og forustugreinum, að nú eigi hið opinbera að bæta til fulls allt tjón sem af þessu ofviðri hafi hlotist. Vissulega ber að gera allar skynsamlegar og eðlilegar ráðstafanir í þessu efni, en það verður einnig að hafa þarna nokkra fyrirhyggju, og ég tel ekki óeðlilegt að fólk sé til þess hvatt. Að öðru leyti hef ég engu við það að bæta, sem ég skýrði frá áðan, nema því, að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson taldi að nú þyrfti að hafa skjót viðbrögð og mætti ekki fara langur tími í endurskoðun og athugun á lögum. Eins og hér hefur komið fram á breyting á viðlagatryggingalögum ekki að taka langan tíma. Og eins og ég greindi frá hefur ríkisstj. í hyggju að beita sér fyrir því, að viðlagatrygging nái einnig til tjóna af völdum fárviðris eftir því sem unnt er. Út af ummælum hv. þm. Salome Þorkelsdóttur um viðlagatrygginguna og gagnrýni, að mér skildist, af hennar hálfu á því, að tryggingin næði ekki til tjóns af völdum ofviðris, þá er það nú bara þannig í lögunum sem sett voru á sínum tíma og fyrrv. heilbr.- og trmrh., hv. þm. Matthías Bjarnason, beitti sér fyrir og eru honum til sóma. En í lögunum, eins og hann flutti þau og gengið er frá þeim, var ekki gert ráð fyrir því, að neitt tjón yrði bætt af þessum orsökum. Hins vegar er nú vissulega tímabært, álít ég, að endurskoða þau lög og rýmka þau að þessu leyti og bæta úr þessum annmarka sem á þeim var. Hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson vill hraða framkvæmdum í þessu efni og skýrði frá því, að hann hefði flutt till. við frv. til lánsfjárlaga um heimild til þess að taka lán á árinu 1981 að fjárhæð allt að 30 millj. kr. og veita Bjargráðasjóði. Þetta er góðra gjalda vert þó það sé kannske að vissu leyti nokkuð fljótráðið, eins og komið er fram í umr., að vera að slá þessari upphæð fastri. Eðlilegra væri að kanna málin áður, og það á ekki að taka langan tíma. En um leið og hv. þm. skýrir frá þessari till. sinni og nokkurra fleiri þm., sem er brtt. við frv. til lánsfjárlaga, og telur að með þessu sé hann mjög að greiða fyrir og flýta lausn þessara mála, þá vildi ég í allri vinsemd benda honum á að samtímis krefjast flokksbræður hans þess, að afgreiðslu lánsfjárlaga sé frestað um óákveðinn tíma.



Herra forseti. Það er kannske ekki mikil ástæða til að fara að deila við hæstv. forsrh., enda ætla ég ekki að gera það. Ég vil aðeins þakka honum fyrir undirtektir hans í þessu máli. Ég var ekki að gagnrýna hæstv. ríkisstj., heldur var ég aðeins að nefna það, að mér hefði fundist þessi viðbrögð vera mjög ánægjuleg og jákvæð eftir að hafa hlustað á það sem mér fannst koma fram hjá hæstv. félmrh. áður og hæstv. forsrh. var hér að svara fyrir. Það var fyrst og fremst það sem ég vildi láta koma fram, að það er ekki hægt að sýna fyrirhyggju í tilfellum eins og áttu sér stað í þessu veðri. Það eru auðvitað alltaf einhver atriði sem má segja að hefði verið hægt að koma í veg fyrir, ég get tekið undir það, eins og varðandi fok bárujárns af þökum eða þess háttar atvik sem hafa endurtekið sig nú eins og gerðist 1973. Þetta er alveg rétt. Það merkilega við þetta er það, að þar virðist vera einhver nýtískutækni í hönnun þaka á húsum á Íslandi, að þau skuli fjúka nú af þessum nýju, dýru og íburðarmiklu húsum, en hins vegar sitja gömlu bárujárnsþökin, sem tíðkuðust hér áður fyrr, sem fastast á sínum stað og haggast ekki. Þetta er kannske mál fyrir sérfræðinga sem hanna þök húsa hér á Íslandi að taka til athugunar, ég get alveg tekið undir það. En þarna er áreiðanlega frekar um að kenna einhverri tæknilegri nýjung sem ekki virðist standast íslenskt veðurfar, a.m.k. ekki þegar það gerist verst. Ég vildi aðeins láta það koma fram, að ég var hreint ekki að gagnrýna það að menn væru hvattir til fyrirhyggju, heldur einungis að benda á það, að í mörgum þessum tilvikum og kannske fyrst og fremst hjá þeim sem eiga um sárast að binda eftir þessar hamfarir í veðrinu, þá eru það einmitt þeir sem hafa ekki haft möguleika á því að koma í veg fyrir þann skaða sem orðið hefur. Ég vildi aðeins ítreka þetta.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd í tilefni af því sem hæstv. forsrh. sagði. - Ég skildi hann fyrst þannig, að honum þætti ég og félagar mínir fara nokkuð geyst í þessu máli, að bera fram till. um breyt. á frv. um lánsfjárlög fyrir árið 1981. En þegar leið á ræðu hæstv. forsrh. kom það út úr henni, að honum finnst að við förum ekki nógu hratt. Hann hefur áhyggjur af því, að það sé ekki nógu skjót leið að bíða eftir afgreiðstu frv. um lánsfjárlög og hefur áhyggjur af því, eins og hann orðaði það, að flokksmenn mínir, sem eru líka flokksmenn hans, séu að tefja það mál. En ég skal fullvissa hæstv. forsrh. um það, að flokksmenn mínir og flokksmenn hans eru ekki að gera neitt illt af sér með þessum tillöguflutningi.