Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegur forseti. Þessi tillöguflutningur er í senn atlaga að þingræðislegum vinnubrögðum og tilraun til að koma í veg fyrir að Alþingi láti rannsaka vægast sagt hæpin vinnubrögð hæstv. menntmrh. Ég mótmæli þessum tillöguflutningi í nafni góðra þingvenja og í nafni þess hlutverks Alþingis að veita ráðherrum vald og aðhald. En fyrst og síðast er ég efnislega algerlega andvígur þessari frávísunartillögu og segi nei.



Virðulegi forseti. Ég tel í fyrsta lagi að mál eigi að fá þinglega meðferð. Í öðru lagi vil ég með atkvæði mínu mótmæla óeðlilegri íhlutun forseta Hæstaréttar í meðferð þessara mála á Alþingi. Ég segi því nei við þessari till.



Virðulegi forseti. Í hinni helgu bók má lesa í Mattheusarguðspjalli eftirfarandi: "Ræða yðar skal vera já, já eða nei, nei, en það sem er umfram þetta er af hinu vonda." Virðulegi forseti. Þar sem mér gengur illa að hlíta boðorðum helgrar bókar vona ég að mér leyfist að hafa orfá aðfaraorð. 1. Í næstu fjárlögum þarf að gera ráð fyrir meira fé til hjálpar- og stuðningskennslu en nú er og að sem mestur jöfnuður verði milli landshluta. 2. Í deilum um fræðslustjóra á Norðurlandi eystra virðist mér ekki vera um mistök að ræða hjá fræðslustjóra heldur var þetta ásetningur hans. 3. Hvernig færi ef forstöðumenn hundrað ríkisstofnana ásettu sér að ráðstafa meira fé en þeim væri heimilað? Ef það væri liðið væri Alþingi ekki með því að afsala sér fjárveitingavaldinu í hendur embættismanna? 4. Í þessu máli fer ég ekki eftir flokki mínum heldur samvisku minni eins og stjórnarskráin kveður á um. Virðulegi forseti. Spurt er hvort ég sé með eða á móti frávísunartill. um það mál sem hér á dagskrá er og í samræmi við helga bók skal svar mitt og ræða mín vera þessi: já, já.



Virðulegi forseti. Með tilliti til þess að fyrrverandi fræðslustjóri Norðurlands eystra hefur nú vísað brottrekstursmáli sínu til dómstóla tel ég fráleitt að Hæstiréttur skipi nefnd til að kanna mál sem allt eins gæti komið til kasta réttarins sjálfs, en frv. gerir ráð fyrir slíkri nefndarskipan af hálfu Hæstaréttar. Með kæru fræðslustjórans hefur málið tekið aðra stefnu en flm. frv. gerðu ráð fyrir. Ég tel því frv. í hæsta máta óheppilegt og til lítils að eyða þessum síðustu þingdögum í nefndarstörf um það. En ég tel þó að erfitt geti reynst að ákveða hvaða þingmálum skuli vísað frá án þess að ganga til nefndar, enda þeim vinnuaðferðum sjaldnast beitt á hinu háa Alþingi. Ég greiði því atkvæði með því að frv. fari hina hefðbundnu leið til nefndar og segi nei.



Virðulegi forseti. Ég er með öllu andvígur þessari rökstuddu dagskrá. Hún er ekki flutt í góðu skyni, ekki til þess að heiðra þingvenjur og tryggja eðlilega meðferð þingmála. Hún er flutt af ofurkappi af hálfu sjálfstæðismanna. Sjálfstæðismenn hatast við þetta frv. og hafa talið það jafngilda vantrausti á menntmrh. þó hér sé eingöngu um það að ræða af minni hálfu að gagnrýna eitt afmarkað embættisverk hæstv. menntmrh. Þá seilast sjálfstæðismenn nú til þess og það skyndilega að tala um að frv. sé óþinglegt. Slík viðbára þjónar ekki góðum tilgangi og er gerð í því skyni að villa um fyrir mönnum en ekki til að skýra málið í heild, hvernig þetta frv. er til orðið og hvert sé efni þess í heildinni. Ummæli sem höfð eru eftir forseta Hæstaréttar um þetta mál hljóta að byggjast á misskilningi hans eins og málsatvik eru og mega alþm. ekki láta þau villa sér sýn. Að mínu áliti mælir allt gegn þessari till. um rökstudda dagskrá. Eðlilegast er að málinu verði vísað til nefndar. Því segi ég nei.



Virðulegi forseti. Hér leyfist mönnum greinilega að hafa nokkur orð um í atkvæðagreiðslu. Ég tel það óeðlilegt að þingdeild temji sér það ef óþægileg mál koma upp að þá sé meinað að þau fari til nefndar. Ég tel eðlilegt að þetta mál fari til nefndar og þar verði það skoðað á eðlilegan hátt, eins og yfirleitt er gert að því er varðar þingmál. Ég tel líka óæskilegt og nánast óverjandi af forseta Hæstaréttar að vera að blanda sér í umræður á Alþingi um þetta mál. Það er óvirðing við þingdeildina að forsætisráðherra flytji skilaboð frá forseta Hæstaréttar. Ég segi því nei.



Hæstvirtur forseti. Skoðanir mínar á þessu frv. hafa þegar komið skýrt í ljós í rökstuðningi fyrir dagskrártillögunni. Ég árétta að dómstólar eiga einir úrskurðarvald um það hvort frávikning fræðslustjórans hafi verið réttmæt að lögum. Hann hefur þegar ákveðið með stefnu útgefinni 12. þ.m. að láta á það reyna. Það er hin lögformlega og rétta leið. Frv. sem kveður á um aðra málsmeðferð er því óþarft ef ekki óþinglegt og á ekkert erindi til þingnefndar. Álit forseta Hæstaréttar, sem raunar hnígur í sömu átt, á ekki að nota til að knýja á um athugun frv. í þingnefnd. Það álit skiptir einfaldlega ekki máli. Ég segi já.



Virðulegi forseti. Ég hef staðið að því að vísa til nefnda hverju því máli, hversu það er vitlaust, sem fram hefur komið og gert það án þess að ráðgast um það við mína samvisku. Nú ber svo til aftur á móti að hér er flutt mál sem tvímælalaust er þegar orðið að dómstólamáli. Og með fullri virðingu fyrir því að þrískipting valdsins er grundvöllur lýðræðisins og sú regla á að vera virk, jafnvel þó stutt sé til kosninga, segi ég já.



Frú forseti. Ég tel að sú aðferð sem lagt er til að viðhöfð verði með þessu frv. sé ekki hin heppilegasta. Hæstv. menntmrh. ber sjálfum að hafa forgöngu um að leysa þessa deilu og ef hann gerir það ekki af sjálfsdáðum á næstu dögum tel ég að forsrh. eigi að gefa honum fyrirmæli þar um. Ég ber traust til menntmrh. og veit að hann hefur burði til að setja deiluna niður. Flutningur dagskrártillögu er of hörð og ástæðulaus viðbrögð og óvenjuleg. Hér er ekki um vantraust á menntmrh. að ræða. Ég tel eðlilegt að frv. gangi með þinglegum hætti til nefndar sem þá fengi tækifæri til að kanna formsatriði málsins og kalla forseta Hæstaréttar fyrir. Ég segi nei við dagskrártillögunni.



Virðulegi forseti. Mér sýnist óeðlilegt að vísa ekki frv. á þskj. 586 til þingnefndar. Með því er ég þó ekki að taka afstöðu til þess að Hæstiréttur tilnefni sérstaka rannsóknarnefnd, eins og segir í frv. Ingvars Gíslasonar og meðflytjenda hans, heldur aðeins að staðfesta þá skoðun mína að eðlilegt sé að málið fái þinglega meðferð í þingnefnd, og því segi ég nei.



Virðulegi forseti. Í þau 20 ár sem ég hef átt sæti á virðulegu Alþingi man ég ekki til þess að frávísunartillaga hafi verið flutt við 1. umr. um frv. til l. Hins vegar vildi ég ekki vera meðflutningsmaður að því frv. sem hér er nú verið að greiða atkvæði um þar sem ég taldi litlar líkur á að meiri hluti þm. mundi styðja það í því formi sem það er fram borið. Ég hef talið að meiri líkur séu fyrir því að meiri hluti þm. styðji þá till. til þál. sem ég hef flutt, enda tel ég hana í fullu samræmi við beiðni fræðsluráðs Norðurlandsumdæmis eystra. Ég tel að þetta mál eigi að fara til nefndar og einnig þær þáltill. sem hafa verið bornar fram í Sþ. og reynt að fá samstöðu um að sett verði hlutlaus nefnd til að athuga öll málsatvik þessarar deilu. Ég tel að þessi frávísunartillaga sé ótímabær og því segi ég nei.



Virðulegi forseti. Með tilvísun til þess að mál þetta er orðið að dómsmáli tel ég í hæsta máta óeðlilegt að Alþingi ákveði að Hæstiréttur skipi rannsóknarnefnd í málið. Reyndar leyfi ég mér að efast mjög um að málið hefði verið lagt fram af svo þingreyndum manni sem 1. flm. ef svo hefði verið orðið fyrr. Ég segi því já við frávísunartillögunni.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. kosningalaganefndar sem birt er á þskj. 621. Ég kemst ekki hjá því að fara örfáum orðum um aðdraganda þessa og sögu þessa máls. Ég byrja á því að nefna það að um 1980 var mikil umræða um misvægi atkvæða. Formenn stjórnmálaflokkanna komu sér saman veturinn 1982-1983 um að breyta stjórnarskrá og kosningalögum. Markmið formannanna var að jafna vægi að því marki sem það var 1959, þ.e. gengið var út frá ákveðnu misvægi atkvæða. Annað markmið var að ná fullum jöfnuði á milli flokka. Stjórnarskrárfrumvarp var samið veturinn 1982-1983 og kosningalög sem prentuð voru sem fylgiskjal. Höfundar frv. voru þeir þáverandi formenn stjórnmálaflokkanna, Geir Hallgrímsson, Steingrímur Hermannsson, Svavar Gestsson og Kjartan Jóhannsson, hv. þm. Stjórnarskrárfrv. var samþykkt vorið 1983 fyrir kosningar. Stjórnarskrárfrv. og kosningalög hlutu stuðning þjóðarinnar í kosningum 1983 og stjórnarskrárbreytingin var staðfest á næsta þingi og kosningalög formannanna lögfest vorið 1984. Ljóst var að á frv. voru nokkrir annmarkar sem þurftu leiðréttinga við. Það var á hinn bóginn vilji margra þm. að kanna hvort samstaða gæti náðst um ítarlega endurskoðun frv. Því varð að ráði að lagfæra ekki tæknilega ágalla þess fyrr en þeirri endurskoðun lyki, enda var lögfesting samningur á milli flokkanna. Kosningalaganefnd hefur verið kosin á hverju þingi síðan og við höfum unnið mikið starf. Takmark kosningalaganefndar í vetur hefur verið þetta: Í fyrsta lagi að samræma lögin stjórnarskránni. Í öðru lagi að lagfæra tæknilega ágalla. Í þriðja lagi að einfalda lögin og gera þau skiljanlegri. Í fjórða lagi að færa úrelt ákvæði til nútímalegra horfs. Í fimmta lagi að rýmka möguleika kjósenda til að taka þátt í kosningum. Mjög var reynt að ná samstöðu um meiri breytingar á úthlutunarreglum, en það tókst ekki. Markmiðin um fullan flokkajöfnuð og nokkurt misvægi atkvæða eru ósamrýmanleg þar sem flokkar eru missterkir eftir kjördæmum. Þess vegna reyndist ekki unnt að einfalda lögin enn þá meira né taka upp enn þá einfaldari úthlutunarreglur. Einkenni kosningalaganna, eins og þau verða ef þetta frv. verður samþykkt, eru þessi í stuttu máli: Einföld kjördæmaúthlutun, fjórðungur þingsæta kjördæmabundin jöfnunarsæti og hlutfallsleg staða frambjóðenda eftir kjördæmum verður metin. Nefndir þær sem starfað hafa á undanförnum þremur þingum hafa kannað margar hugmyndir og hlýtt á álit sérfræðinga. Það hafa verið lagðar fyrir nefndirnar heilsteyptar tillögur um breytt úthlutunarákvæði. Þannig hefur Jón Ragnar Stefánsson dósent lagt fram nákvæmar greinargerðir þar sem ákvæði gildandi laga eru gagnrýnd en um leið tillögur um önnur ákvæði. Hafa ábendingar hans haft drjúg áhrif á nefndarstarfið og ýmis atriði í máli hans hafa verið tekin til greina. Þá hafa Guðmundur Guðmundsson tölfræðingur, Sigrún Helgadóttir reiknifræðingur og Þorkell Helgason prófessor lagt fram sameiginlegt álit um úthlutunarreglur og gert tillögur um breytingar. Þorkell Helgason hefur jafnframt lagt fram tillögur að nýju úthlutunarkerfi. Allar þessar tillögur víkja talsvert frá gildandi ákvæðum. Nefndin hefur kynnt sér þessar tillögur og kannað ýmsa aðra möguleika en ekki hefur náðst samstaða um að hverfa frá því kerfi sem markað var með lögunum frá 1984. Því hefur starf nefndarinnar á þessu þingi beinst að því að sníða nokkra vankanta af lögunum. Það er ekki auðvelt verk því að grundvallaratriði kosningalaganna, eins og ég sagði áðan, svo sem jöfnuður milli flokka, nokkurt misvægi atkvæða og misstór kjördæmi, eru með ýmsum hætti ósamrýmanleg. Við þessa endurskoðun hefur helsta markmiðið verið að einfalda kosningaúthlutunarreglurnar, sérstaklega um kjördæmissætin, og jafnframt að gera þær rökréttari, einkum við úthlutun jöfnunarsæta. Við það starf hefur nefndin sem fyrr notið aðstoðar Þorkels Helgasonar sem hefur unnið margvísleg gögn fyrir nefndina. Helgi Bernódusson, deildarstjóri á skrifstofu Alþingis, hefur lagt nefndinni mikilsvert lið við að færa samkomulagsatriði innan hennar í viðhlítandi búning. Nefndin hefur átt gott samstarf við Ólaf W. Stefánsson, skrifstofustjóra í dómsmrn. Hann hefur verið með í ráðum um ýmsar lagfæringar á frv. Einnig hefur Jón G. Tómasson borgarlögmaður liðsinnt nefndinni. Landskjörstjórnarmenn sátu fund með nefndinni og voru þeim kynntar tillögur hennar. Enn fremur voru Baldur Möller, fyrrv. ráðuneytisstjóri, Eiríkur Tómasson hæstaréttarlögmaður og Sigurður Líndal prófessor kvaddir til viðræðna við nefndina um nokkur atriði í brtt. hennar. Nefndinni bárust óskir frá framkvæmdastjórum stjórnmálaflokkanna um nokkrar breytingar á fyrirkomulagi utankjörfundaratkvæðagreiðslu. Lúta þær einkum að því að lengja þann frest sem til hennar er ætlaður og jafnframt að koma fastara skipulagi á val listabókstafa handa stjórnmálasamtökum og verður það eftir tillögum nefndarinnar fært frá yfirkjörstjórnum til dómsmrn. Nefndin gerir tillögur um að ákvæði laganna um varaþingmenn verði rýmkuð á þann hátt að forfallist varaþingmaður taki sá sæti hans sem næstur honum er í röðinni á framboðslista. Gilda þá hliðstæðar reglur um forföll varamanna og aðalmanna. Þykir og eðlilegt að þingmaður eigi þess ávallt kost að fá varamann í sinn stað. Ákvæði gildandi laga um kjördag, síðasta laugardag júnímánaðar, eru úrelt orðin. Gerir nefndin að tillögu sinni að almennur kjördagur verði framvegis annar laugardagur í maí. Með þessu er nefndin ekki að taka afstöðu til kjördags í vor. Veigamestu brtt. nefndarinnar fjalla um breytingar á reglum um úthlutun þingsæta, 111.-114. gr. laganna. Hvergi er um verulegar efnisbreytingar að ræða og enn sem fyrr byggt á "reglu stærstu leifar" við úthlutun þingsæta. Þetta hugtak virkar ruglingslega og því er lagt til að lýsa úthlutun þingsæta á annan hátt. Þarf þá að styðjast við hugtak sem nefnt er "kjördæmistala". Er hún skilgreind í hverju kjördæmi sem meðalfjöldi atkvæða að baki hverju þingsæti. Hafi t.d. verið greidd 6000 atkvæði í fimm manna kjördæmi telst kjördæmistala þess vera 6000:5, þ.e. 1200. Þá er úthlutað fyrst til þess lista sem hefur flest atkvæði, t.d. lista sem fékk 25% eða 1500 atkvæði. Að lokinni úthlutun er atkvæðatala listans lækkuð um kjördæmistöluna. Í dæminu verður ný atkvæðatala listans 1500-1200=300 atkvæði. Þess er vænst að úthlutunarreglur verði auðskildari og líkari eldri aðferðum með þessu móti. Einkum þykir hin breytta aðferð eiga betur við þegar verið er að úthluta fyrstu þremur fjórðungum sæta til hvers kjördæmis. Á hinn bóginn er ávinningurinn minni þegar komið er að úthlutun jöfnunarsætanna. Þá er óhjákvæmilegt að bera saman stöðu lista í mörgum kjördæmum. Vegna stærðarmunar kjördæma og mismunandi þingsætatölu er þá ekki unnt að nota atkvæðatölu. Í þess stað verður að styðjast við hlutfall atkvæða af kjördæmistölu. Öll rök hníga að því að endurreikna beri kjördæmistölur í hvert sinn sem landsframboð hljóta fulla tölu þingsæta eða koma ekki til álita við frekari úthlutun. Er það gert með því að draga frá gildum atkvæðum þau atkvæði sem þeir listar fengu sem eru úr leik við úthlutun sæta. Jafnframt skal draga frá þingsætatölu kjördæmisins þingsæti þau sem þessum lista hefur verið úthlutað. Mælir þá kjördæmistalan ávallt meðaltölu atkvæða að baki hverju sæti hjá þeim listum sem enn eiga kost á þingsætum. Samtímis ber þá að ákvarða á ný tölu ónotaðra atkvæða þeirra lista sem eftir eru. Er það gert sem fyrr með því að draga hina nýju kjördæmistölu frá upphaflegum atkvæðum hvers lista svo oft sem listinn hefur hlotið sæti. Hin stærðfræðilegu rök fyrir endurreikningi koma einna skýrast fram í því að summa ónotaðra atkvæða er hverju sinni í samræmi við tölu þeirra sæta sem eftir er að úthluta, þ.e. jöfn kjördæmistölu fyrir hvert úthlutað sæti. Þá vil ég drepa á lágmarksákvæði við úthlutun kjördæmissæta. 4. tölul. 112. gr. gildandi laga hljóðar svo: "Nú er þingsætahlutur lista minni en 0,8 og skal þá ekki úthluta þeim lista fleiri þingsætum samkvæmt ákvæðum þessarar greinar nema hann teljist til landsframboðs sem hlotið hefur a.m.k. 5% gildra atkvæða á landinu öllu." Tilgangur þessa töluliðar er sá að hindra að smálistar eða sérframboð fái sæti út á óeðlilega lítið fylgi, án þess þó að flokkslistar á landsmælikvarða gjaldi þess. Tilvísun til landsfylgis orkar hér tvímælis vegna ákvæða í síðustu mgr. 31. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að heimilt sé að úthluta allt að fjórðungi þingsæta hvers kjördæmis með vísun til landsfylgis. Í þessari grein kosningalaganna er á hinn bóginn verið að úthluta fyrstu þremur fjórðungum sæta, og síðasta fjórðungi kann að verða úthlutað eingöngu með hliðsjón af landsfylgi. Til samans kynni því að vera farið fram yfir þá heimild að einungis megi ráðstafa 1/4 þingsæta með vísan til landsfylgis. Ákvæðið í 4. tölul. 112. gr. verður að skoða í samhengi við hindrun í 3. tölul. sömu greinar, þar sem sett er almennt mark við 7% fylgi í kjördæmi. Lagt er til að þessir þröskuldar verði sameinaðir í einn sem þá felur í sér að listar eigi ekki tilkall til sætis í þessari umferð, þ.e. við kjördæmisúthlutunina, nema þeir hafi hlotið atkvæðafylgi sem nemur 2/3 af kjördæmistölu. Eftir þessa breytingu á efni laganna verður nokkru auðveldara að koma sérframboði að en að óbreyttum ákvæðum. Á hinn bóginn er öllu erfðara fyrir flokkslista að fá sæti út á mjög lítið fylgi. Þeir kunna á hinn bóginn að koma til álita við úthlutun jöfnunarsæta. Þá kem ég að breytingum á jöfnunarsætum. Í 113. gr. gildandi laga er kveðið á um skiptingu jöfnunarsæta milli flokka eða landsframboða. Er þar áskilið að þau landsframboð sem náð hafa 5% landsfylgi eigi tilkall til jöfnunarsæta. Nefndin telur að hér verði að rýmka til vegna ákvæða í stjórnarskrá og heimila þeim landsframboðum, sem hlotið hafa þingsæti skv. núverandi 112. gr., rétt til jöfnunarsæta, enda þótt þau hafi ekki náð 5% af öllum gildum atkvæðum á landinu. Er lagt til að ákvæðið verði einfaldað og látið nægja að þau landsframboð ein, sem hlotið hafa mann kjörinn eftir núverandi 112. gr., eigi tilkall til jöfnunarsæta. Þá vil ég nefna lágmarksákvæði við úthlutun jöfnunarsæta. Jöfnunarsætunum, öðru en því óbundna, er úthlutað í þremur áföngum í gildandi lögum. Í þeim fyrsta fá þeir listar forgang sem nú hafa atkvæðatölu sem nemur 0,8 þingsætishlut eða 80% af kjördæmistölu. Í öðrum áfanga er ráðstafað einu sæti til hvers kjördæmis í ákveðinni röð og í þeim þriðja er útdeilt síðustu sætunum sem ávallt eru í Reykjavík eða á Reykjanesi. Í öðrum áfanga er í lögunum hindrun sem nemur 7% gildra atkvæða. Samsvarar þetta 35% af kjördæmistölu í fimm manna kjördæmum, en t.d. 49% af kjördæmistölu í sjö manna kjördæmi. Í fyrsta áfanga er mun hærri hindrun. Í þriðja áfanga er nú engin hindrun. Er hér lagt til að sett verði almenn hindrun sem gildi í öllum áföngum. Hún verður þá að miðast við hlutfall af kjördæmistölu en ekki atkvæðahlutfall. Er lagt til að hún nemi 1/3 af kjördæmistölu og taki einnig til úthlutunar á óbundna þingsætinu. Það er þó vilji nefndarinnar að viðhalda 7% þröskuldinum óbreyttum í öðrum áfanga. Hann er þá áhrifameiri en hinn nýi þröskuldur í þeim áfanga. Almenni þröskuldurinn hefur því einvörðungu áhrif í þriðja áfanga, svo og við úthlutun á óbundna sætinu. Áhrif af hinum nýja almenna þröskuldi eru einnig óbein. Lagt er til að kjördæmistölur verði endurreiknaðar við jöfnunarsætaúthlutun ef listar eru undir þriðjungsmarki. Þá kæmi til greina að fella einungis niður einn lista í senn séu margir undir markinu, sbr. ákvæði um hindrun við kjördæmisúthlutun, sjá 3. kafla. Ekki þykir þó ástæða til þeirrar nákvæmni nú þar sem hindrunin er mun lægri. Ekki kemur til greina að láta 7%-hindrunina eina gilda í öllum áföngum. Til þess er hún of há í tveimur stærstu kjördæmunum. Því er ekki heldur rétt að láta 7%-hindrunina hafa áhrif á útreikning kjördæmistalna. Í lögunum frá 1984 var ákvæði sem átti að ná því markmiði að í öðrum áfanga fari aðeins eitt sæti til hvers þeirra kjördæma sem ekki fengu úthlutun í fyrsta áfanga. Að öðru leyti komi öll kjördæmi jafnt til álita og fari sæti fyrst til þess lista sem hefur þá atkvæðatölu sem nemur hæstum hundraðshluta af kjördæmistölu en á þann veg er bundnu jöfnunarsætunum öllum úthlutað. Að jafnaði ganga sæti í fyrsta áfanga til Reykjavíkur og Reykjaness og ekki annarra kjördæma. Því leiðir af orðalagi annars áfanga að þar er sætum oftast úthlutað til landsbyggðarkjördæmanna einvörðungu. Þá kem ég að því sem virkar flóknast og órökréttast í allri lagasetningunni frá 1984, þ.e. ákvæðunum um flakkarann. Við gerum tillögur um lagfæringu á þessu ákvæði og verður það efnislega jafngilt gildandi lögum, en byggist nú á endurreikningi. Endurreikningur verður nú með nokkuð sérstæðu móti þar sem litið er á sama flokk í mörgum kjördæmum en ekki marga lista í sama kjördæmi. Að loknum endurreikningi fer sætið sem fyrr til þess lista framboðsins sem hæstan hefur hundraðshluta atkvæða af kjördæmistölu. Í gildandi kosningalög vantar viðlagaákvæði sem grípa má til í mjög afbrigðilegum tilfellum og reynum við að setja undir þann leka. Herra forseti. Ég fer að stytta mál mitt, en ég vil að endingu draga fram nokkur meginatriði sem lýsa þeim lögum sem kosið verður eftir ef þetta frv. hlýtur samþykki með þeim breytingum sem við í kosningalaganefndinni leggjum til. Það er í fyrsta lagi. Þremur fjórðu þingsæta er úthlutað eftir úrslitum í hverju kjördæmi. Einum fjórða þingsæta er úthlutað með hliðsjón af úrslitum í landinu öllu. Þingsæti í Reykjavík verða 18, þar af 14 kjördæmissæti, á Reykjanesi 11, þar af 9 kjördæmissæti, á Vesturlandi 5, þar af 4 kjördæmissæti, á Vestfjörðum og Norðurl. v. sömuleiðis, á Norðurl. e. 7, 6 kjördæmissæti, á Austurlandi 5, 4 kjördæmissæti, á Suðurlandi 6, 5 kjördæmissæti og síðan eitt óbundið sæti. Grunnhugtakið við kjördæmaúthlutunina er kjördæmistalan. Kjördæmistalan er gild atkvæði deilt með þingsætum kjördæmis. Ef gild atkvæði eru 7000 og þingsæti eru 5 verður kjördæmistalan 1400. Við kjördæmisúthlutun dregst kjördæmistala frá heildaratkvæðatölu flokks við hvern úthlutaðan mann flokksins í kjördæminu. Fimmtíu þingsætum er sem sagt úthlutað eingöngu samkvæmt atkvæðastyrk innan kjördæmis, en 13 sætum úthlutað til jöfnunar á milli flokka eftir heildarfylgi en þó eru þau bundin ákveðnum kjördæmum. Við jöfnunarúthlutun er meginreglan þessi: Óráðstafað sæti gengur til þess lista sem á flest atkvæði eftir, svo framarlega sem flokkurinn eigi rétt á jöfnunarsæti og enginn frambjóðandi í öðrum kjördæmum sé betur staddur hlutfallslega miðað við kjördæmistöluna. Reglur við jöfnunarúthlutun eru þessar: Meginregla: Hlutfallsleg staða lista eftir kjördæmisúthlutun. Í fyrsta áfanga. Fyrst ganga sæti til þeirra sem eru með atkvæði sem nema 80% eða meira af kjördæmistölu, þ.e. oftast í Reykjavík eða á Reykjanesi. Í öðrum áfanga eitt sæti í hvert kjördæmi sem ekki fékk úthlutun í fyrsta áfanga. Í þriðja áfanga er úthlutun lokið í hverju kjördæmi og óbundna sætið fer til þess frambjóðanda sem best er settur við lok úthlutunar í öllum kjördæmum. Þá ber að geta þess í fyrsta lagi að til þess að fá jöfnunarsæti þarf flokkur að hafa fengið kjörinn mann í kjördæmi samkvæmt móðurskipsreglunni, í öðru lagi að listar fá ekki jöfnunarsæti nema þeir hafi fengið þriðjung af kjördæmistölu eða 7% gildra atkvæða í öðrum áfanga. Endurreikningur á jöfnunarúthlutun: Þegar staða frambjóðandans er metin er sleppt atkvæðum og þingsætum þeirra flokka sem þá eru úr leik og lágmark atkvæða sem til greina koma við kjördæmisúthlutun eru tveir þriðju af kjördæmistölu. Þegar ég lít yfir farinn veg, þ.e. nefndastörf kosningalaganefnda Nd. á undanförnu kjörtímabili, en ég hef haft þá ánægju að vera formaður þeirra, verð ég að viðurkenna að ég hefði getað hugsað mér að enn þá betri kosningalög yrði útkoman. Við fengum mjög örðugt verkefni. Ósamrýmanleg meginmarkmið og lagafrv. sem hafði verið gert samkomulag um á milli allra flokka þannig að allt var mjög njörvað. Ég vil þó láta í ljós að ég tel að okkur hafi tekist allvel að leysa vandasamt verkefni. Við leggjum hér fram brtt. sem, ef samþykktar verða, móta okkur kosningalög sem samræmast stjórnarskránni og eru miklu einfaldari og skiljanlegri en formannafrv. sem við fengum í hendur veturinn 1983-1984. Þessi kosningalög eru einföld og að flestu leyti rökrétt að byggingu þó að, eins og ég hef áður sagt, hin tvö ósamrýmanlegu markmið, ákveðið misvægi atkvæða og fullur flokkajöfnuður, setji ákveðnar hindranir. Enn væri hægt að einfalda lögin með því að taka burtu hin flóknu ákvæði um flakkarann og vista hann í ákveðnu kjördæmi en um það hefur ekki enn þá náðst pólitísk samstaða. Ég vísa til ítarlegs nál. og tafla og fskj. á þskj. 621, svo og brtt. á þskj. 622. Nefndin útbjó útdrátt fyrir blaðamenn um úthlutun þingsæta og ég hvet menn til að kynna sér hann. Ég ítreka þakkir mínar til allra þeirra sem lagt hafa nefndinni lið og verið henni til ráðuneytis. Þá vil ég þakka meðnm. mínum góða samvinnu. Samstaða er innan nefndarinnar um allar brtt. hennar og mælir nefndin að öðru leyti með samþykkt frv. Fulltrúar Kvennalistans hafa setið nokkra fundi nefndarinnar. Undir nál. rita auk mín Guðmundur Einarsson, Gunnar G. Schram, Halldór Blöndal, Guðmundur Bjarnason, Svavar Gestsson og Friðrik Sophusson.



Virðulegi forseti. Hv. þm. Páli Péturssyni, sem hér var að ljúka máli sínu, vafðist æði oft tunga um tönn í framsögu fyrir þessu máli, og ekki er ég hissa. Ég minni á það að árið 1984 stóðu menn hér í spreng nánast, þeir hinir sömu og nú tala fyrir þessu máli, á þann veg að samþykkja þær tillögur sem þá voru lagðar fram og samþykktar að því er varðaði kosningalög. Síðan hafa flestir þeir hinir sömu setið og leiðrétt þá vitleysu sem þá var gerð úr þeirra höndum. Er undarlegt þó að hinum sömu vefjist tunga um tönn í framsögu fyrir svona málum? Þetta hefur vafist fyrir þessum hv. þm. allar. þennan tíma. En það hefur lítið farið fyrir þeim loforðum öðrum sem voru gefin 1984 af formönnum stjórnmálaflokka og forustumönnum stjórnmálaflokka um það að leiðrétta það óréttlæti sem ríkir að því er varðar búsetu í landinu. Þá voru gefin fyrirheit af forsvarsmönnum allra stjórnmálaflokka um að slíkt skyldi gert. Hafa menn séð það í reynd? Hafa menn séð tilburði í þá átt að létta byrði þeirra sem verst eru settir að því er varðar búsetu og þrengstan hafa kostinn? Nei. Slíkt hefur ekki gerst, það hefur heldur hallað á öfugan veg. Ég greiddi atkvæði gegn kosningalagafrumvarpinu árið 1984 vegna þess að þá og ekki síður nú, að svo miklu leyti sem hægt er að skynja þennan óskapnað sem hér er á ferðinni, er að verulegu leyti gengið á rétt dreifbýlisins. Réttur þess er skertur. Um það virðast allir, a.m.k. þeir sem eru í þessum hópi, vera sammála. Nú standa þeir hinir sömu hér upp og réttlæta leiðréttingu á vitleysunni frá 1984 sem er auðvitað enn að verulegu leyti vitleysa. Ég tek það fram að það svarar auðvitað vart kostnaði að vera að eyða löngum tíma í þetta mál hér. Það er greinilegt að menn eru búnir að bindast samtökum um það í meginatriðum að gera þetta frv. að lögum. Hvort þeir hinir sömu hafa um það hugmynd hvernig kosningar eftir slíku fyrirkomulagi kunna að verða skal ósagt látið. Ég hygg að enn sé æðimargt óskiljanlegt í útfærslu þeirra reglna sem menn eru nú að tala um og telja fullkomna þörf á að verði breytt, þrátt fyrir ágæti þeirra laga sem þeir mæltu með fyrir þremur árum síðan. Er þessum aðilum, sem ætla að ráða ferðinni í þessa átt, ekki ljóst hvað hefur verið að gerast í byggðamálum undangengin ár? Það hefur svo stórkostlega hallast á dreifbýlið í þeim efnum með fólksflutningum á suðvesturhorn landsins og allir vita hvað það þýðir. Er mönnum virkilega ekki ljóst hvað er að gerast t.d. á Vestfjörðum þar sem allt bendir til þess að verði áframhald á því sem hefur verið að gerast muni fólki fækka um sem svarar helmingnum af íbúum Ísafjarðar, eins og þeir eru í dag, upp úr 1990? Horfa menn ekkert á þessar staðreyndir? Virða menn að vettugi það sem nú er að gerast? Ætla menn á engan hátt að standa við þau fyrirheit sem þeir gáfu dreifbýlisfólki 1984 að ég tel í fullkomnu samræmi við það sem flokkarnir þá vildu? Eða voru það svikin fyrirheit sem menn voru þá að gefa? Þessi spurning hlýtur auðvitað fyrst og fremst að beinast að meiri hlutanum hér á Alþingi sem hefur ráðið ferðinni síðan. Hvað hafa þeir gert í þá veru að rétta hlut þeirra sem byggja dreifbýlið? Þeir ráða ferðinni og þeirra hefur verið valdið hér á Alþingi síðan, að ráða. Ég a.m.k. fullyrði að því er varðar Vestfirðinga að þar hefur ekki bólað á miklu til þess að rétta þann skarða hlut sem þeir hafa borið frá borði í gegnum árin. Það kemur mér einkennilega fyrir sjónir að þetta skuli gerast á sama tímabili og hv. 1. þm. Vestf. gegnir forsætisráðherraembætti hér á landi - að vísu nú ákveðið að flýja. Og það er kannske táknrænt að þeir sem eru í fyrirsvari treysta sér ekki til þess að eiga búsetu eða vera tengdir við kjördæmi eins og Vestfjarðakjördæmi er. Þetta á auðvitað við um miklu fleiri en hér er talað um, þann sem hæst trónir í þessum efnum. Þetta á auðvitað líka við um þm. eins og hv. þm. Pál Pétursson sem er fulltrúi dreifbýliskjördæmis sem ég efast ekki um að á í erfiðleikum vegna þessa þó að ég þekki þar ekki gjörla til. En ég þykist vita að svo sé. Þetta er miklu víðar. Þetta er trúlega að vísu mismunandi eftir dreifbýliskjördæmunum, en þetta er víðar. Þeir sem hafa ráðið ferðinni hér í meirihlutasamstarfi á Alþingi þetta tímabil hljóta að verða að svara fyrir það hvað hefur verið gert. Ég skal, virðulegi forseti, ekki lengja þessar umræður þó að ástæða væri til. Ég bíð eftir að forsvarsmenn dreifbýliskjördæma, aðrir en ég, láti í sér heyra að því er þessi mál varðar. Ég sagði áðan: Ég greiddi atkvæði gegn kosningalagabreytingunni á sínum tíma, 1984. Ég mun að því er þetta mál snertir ekki greiða atkvæði. Það á nánast við um þetta. Hér gætu menn sagt bæði já, já og nei, nei.



Virðulegi forseti. Fyrst fáein orð í tilefni af ræðu hv. þm. Karvels Pálmasonar. Hann gerði m.a. að umtalsefni flutning eða flótta hæstv. forsrh. af Vestfjörðum og á suðvesturhorn landsins í framboðsmálum og spurði jafnframt: Vita menn ekki hvað er að gerast á Vestfjörðum? Það verður væntanlega framhald á því. Ég veit ekki nema nýir tímar séu í uppsiglingu á Vestfjörðum eftir að hæstv. forsrh. hefur flutt sig. Við vitum náttúrlega hvað hefur gerst þar á þeim tíma sem hann hefur verið þm. fyrir það kjördæmi. Það hefur orðið veruleg fólksfækkun. Mér reiknast svo til að á þeim 16 árum sem hæstv. forsrh. hefur verið þm. fyrir þetta kjördæmi hafi fækkað um 1600 manns miðað við eðlilega fólksfjölgun, þ.e. meðalfólksfjölgun í landinu. Það eru 100 manns á ári, það eru svona eins og fjögur Flateyrarþorp sem vantar upp á eða hafa samkvæmt þessu lagst í eyði á þessum 16 árum. En nú ætlar hæstv. forsrh. að skipta um kjördæmi og það er ekki víst að sú tilhneiging sem hefur verið í kjördæminu meðan hann var þar þm. haldi endilega áfram eftir að hann er farinn. Annað atriði sem hv. þm. orðaði áðan var það að hann talaði um að réttur dreifbýlisins hefði verið skertur. Ekki skal ég draga úr því að dreifbýlið eigi við ýmsa erfiðleika að etja og njóti ekki þjónustu með sama hætti og þeir sem í þéttbýlinu búa. En að því er einmitt það lagafrv. varðar sem hér liggur fyrir, þá held ég að það væri alveg eins hægt og ekki síður að orða þetta svo að þéttbýlið hafi ekki með þessu frv. náð rétti sínum að því er þau mannréttindi varðar sem kosningarrétturinn er því að hann verður æðimisjafn eftir sem áður. Eins og hv. deild er kunnugt er ekki laust við það að ég hafi komið nálægt þessari lagasmíð. Þegar núgildandi lög voru til umræðu tók ég það mjög skýrt fram að ég teldi að þó að menn legðu það á sig að samþykkja þau eins og þau lágu fyrir, þá væru þau alls ekki nógu góð og bæri nauðsyn til þess að fara í ítarlega endurskoðun á þeim. Ég vil þá segja það hér fyrst að ég tel að enn sé það svo eftir þær breytingar sem hér er lagt til að gera að ekki sé þetta nógu gott. Ef maður lítur um öxl verður náttúrlega fyrst fyrir að það skyldi nú gerast einn ganginn enn að menn væru á seinustu stundu með úrbætur sínar, svo seint fyrir að framboð hefðu þegar að miklu eða a.m.k. mjög verulegu leyti, líklegast að langmestu leyti verið ákveðin áður en menn komust í verkin og luku þeim af og það hefur væntanlega gert mönnum mun erfiðara fyrir. En það þýðiir auðvitað líka að ekki hefur tíminn nýst nægilega vel. Mikill hefði munurinn verið ef menn hefðu getað fjallað um þetta fyrir einu eða tveimur árum síðan í betra næði og við eðlilegri aðstæður. Ég verð líka að segja að mér finnst það ekki hafa tekist með þessu samkomulagi og því starfi sem unnið hefur verið að koma sér niður á einföldun sem nægileg sé, menn hafi sem sagt ekki lagt nægilega vel á sig að leita einfaldari leiða. Í annan stað vil ég segja að þegar ég lít um öxl finnst mér það hafa einkennt umræðu um þessi mál, bæði í nefndum, á þingi og þingmanna á meðal, að menn hafi ekki verið að leita að einfaldri grundvallarreglu, "prinsippi", rökrænni grundvallarreglu. E.t.v. hafa menn reiknað óþarflega mikið eða réttara sagt látið reikna óþarflega mikið eiginlega án þess að reikna, ef ég má orða það svo, án þess að reikna sjálfir. Mér heyrist að hv. frsm. nefndarinnar, Páll Pétursson, sé ekki alls kostar ánægður með þessa niðurstöðu. Víst hefur þess gætt að menn kenndu hver öðrum um og kannske er ég þá líka kominn í það hlutverkið sjálfur. Menn kenna jafnvel reiknimeisturunum um eða reiknimeistaranum sem er vitaskuld óþarfi og ekki rétt. Ég held að sú einkunn sem hv. þm. Páll Pétursson gaf þessu frv. með þeim brtt. sem hér eru fluttar sé óþarflega góð. Hann taldi að þetta væri bæði einfaldara og skiljanlegra en áður. Ég get fallist á að sum atriði eru einfaldari og sum atriði eru skiljanlegri, en önnur hafa, held ég, orðið a.m.k. mörgum heldur flóknari en þau voru áður þó að fyrir þeim megi finna ýmiss konar ástæður. Það verður að segjast að hv. þm. Páll Pétursson viðurkenndi að það ákvæði sem er í þessum kosningalögum um kjördæmislausa þingmanninn, ef ég má orða það svo, eða "flakkarann" eins og hann hefur verið nefndur, sem lendir svo einhvers staðar, að það mundi horfa til bóta og vera strax einföldun ef það væri afnumið og ég tek eindregið undir það og það hefur legið fyrir allan tímann. Í þessari umræðu finnst mér rétt að minna á að ég hef hér flutt frv. um öðruvísi reglur, sem ég held að séu mun einfaldari en það sem hér er lagt til, geri ekki kröfu til margvíslegra undantekningarákvæða, séu af því tagi sem menn hafa vanist, séu af því tagi sem menn geta auðveldlega reiknað sjálfir og eigi auðvelt með að tileinka sér. Auðvitað eru þær reglur ekki fullkomnar frekar en aðrar en þær hafa þann meginkost að mínum dómi að þær eru svo einfaldar að hver einasti maður, 12 ára og eldri a.m.k., á að geta tileinkað sér þær, séð hvernig útreikningurinn fer fram og haft tiltölulega lítið fyrir útreikningnum því að það er eitt einkennið á þessu eins og það liggur nú fyrir að jafnvel þó að menn skilji, þá þurfa þeir að hafa þó nokkuð fyrir í reikniverki til þess að komast að niðurstöðu um úthlutun þingsæta. Eins og ég sagði áður hef ég tekið þátt í starfi varðandi þessi mál um nokkra hríð, að vísu með löngu hléi á s.l. árum, en ég tók nokkurn þátt í starfi þessarar nefndar sem varamaður Guðmundar Einarssonar, kynnti þar þessar hugmyndir og hjálpaði að öðru leyti til að ég held við að skoða það sem aðrir vildu skoða í þessu sambandi. En þær hugmyndir, sem ég var með um einföldun, fengu ekki undirtektir í nefndinni. Mér fannst hins vegar nauðsynlegt að þær kæmu fram og þess vegna hef ég flutt það frv. til laga sem ég vitna til varðandi einföldun á þessum reglum. Nú hefur nefndin ekki afgreitt þetta frá sér en hins vegar verður að skilja afstöðu hennar svo, þegar hún afgreiðir aðrar brtt. og nál. án þess að taka þetta frv. til afgreiðslu sem ég hef flutt, að hún styðji það vitaskuld ekki. Það hafði þá kosti að leitað var að einfaldri grundvallarreglu sem átti að geta gengið upp varðandi úthlutun jöfnunarsæta og í annan stað að vera tiltölulega einföld, vera sanngjörn og vera skiljanleg. Og reyndar hafði hún þann eiginleika að niðurstaða úr kosningum miðað við núgildandi lög hefði ekki verið í neinum verulegum greinum frábrugðin þannig að menn þurftu ekkert að hrökkva í kút um það að þingsætum yrði úthlutað í verulegum greinum öðruvísi en í gildandi lögum eða öðruvísi en ég geri ráð fyrir að niðurstaðan verði ef samþykktar verða þær brtt. sem hér er mælt fyrir. Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég sé ekki tilganginn í því að endurflytja sem brtt. við þessa brtt. þær hugmyndir sem komu fram í því frv. til laga sem ég flutti. Það mundi ekki þjóna neinum tilgangi trúi ég. Ég held að þm. hafi greinilega gert upp hug sinn um að það sem þeir komist og vilji á þessu stigi sé þá í meginatriðum eins og brtt. eru frá kosningalaganefnd. Ég ætla hins vegar að spá því að einkunnin sem þessi kosningalög fá, hver svo sem ábyrgðina ber án þess að ég víki mér undan því að eiga þar einhverja ábyrgð líka, kannske þó nokkra, verulega, að einkunnin muni verða að þetta sé ófullkomið kerfi sem við ætlum að taka upp, það sé ekki einfalt heldur frekar flókið, kannske mjög flókið, það fylgi því veruleg reiknivinna að ætla sér að úthluta þingsætum. Og að lokum ætla ég að spá því að það muni ekki standa lengi þetta kerfi sem hér er lagt til að kosið verði eftir næst. Ég tel reyndar mjög brýnt að kjördæmamálið í heild sinni verði fljótlega tekið upp að nýju. Það varðar þá bæði stjórnarskrárákvæðin og kosningalögin með tilliti til þess að ná meiri sanngirni og réttlæti í úthlutun þingsætanna og á vægi atkvæða í landinu.



Virðulegi forseti. Ég vil láta afstöðu Kvennalistans koma fram í þessu máli nú við 2. umr. þess. Hv. þingkona Kristín Halldórsdóttir átti sæti í nefndinni á fyrstu þremur þingum þessa kjörtímabils. Nefndin starfaði þó misjafnlega mikið, mest á fyrsta þingi en aldrei milli þinga eins og ætlunin var þó. Á þessu síðasta þingi skiptist hlutur flokka og samtaka nokkuð frá því sem áður var hvað varðar aðild að nefndum þegar þm. BJ gengu í aðra flokka. Missti þá Kvennalistinn aðild að kosningalaganefnd og hefur því ekki tekið þátt í störfum nefndarinnar á þessu ári utan tvo síðustu fundi hennar sem ég sat. Þegar frv. til stjórnarskipunarlaga var til umræðu á þinginu 1983-1984 tókum við afstöðu gegn þeim breytingum sem þar voru lagðar til og mælti hv. þingkona Kristín Halldórsdóttir fyrir nál. Kvennalistans á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: "Samtök um Kvennalista telja að draga eigi úr miðstýringu og þá sérstaklega að færa valdið frá ríki til sveitarfélaga, auka vægi og vald landshlutasamtaka og dreifa ríkisstofnunum meira um landið. Að því ætti að vinna markvisst. Undirrituð telur rangt að blanda misrétti vegna búsetu saman við vægi atkvæða í almennum kosningum eins og meiri hluti alþm. virðist hlynntur, en áreiðanlega minni hluti kjósenda. Þetta frv. bætir lítið það kerfi sem nú gildir um kjördæmaskipan og skiptingu þm. milli kjördæma. Með hliðsjón af framansögðu leggur minni hl. stjórnarskrárnefndar til að frv. þetta verði fellt." Nú hefur verið gerð önnur atrenna að þessu máli og tilraun gerð til að einfalda og lagfæra í réttlætisátt. Hins vegar er hér enn eins og áður verið að reyna að ná málamiðlun um ólíka og nær ósættanlega hagsmuni og hefur hvergi nærri gengið svo viðunandi sé. Til þess að svo megi verða þarf mun róttækari breytingar og virðist ólíklegt að pólitískur vilji sé til slíks þar sem samstaða náðist einungis um þá fáu áfanga sem hér eru kynntir. Enn eru reglur um atkvæðaskiptingu milli kjördæma allt of flóknar og langt í land að hinn venjulegi kjósandi skilji. Þó má segja að nokkur spor í lýðræðisátt hafi verið stigin með þessum breytingum, bæði hvað varðar möguleika fámennra stjórnmálaafla til að eignast málsvara á Alþingi og einnig hvað varðar ákvæði um varamenn, en samþykkt var að sömu reglur gildi um forföll varamanna og þm. Virðulegi forseti. Ég mun ekki lengja mál mitt nú, en vil lýsa yfir því að Kvennalistinn er ekki ánægður með þennan áfanga og telur að mun einfaldari og betri lausn þurfi að fást til þess að tryggja rétt manna um land allt og jafnari atkvæðaskiptingu. Við munum því ekki greiða atkvæði um þetta frv. en sitja hjá við afgreiðslu þess.



Virðulegi forseti. Það hefði kannske verið ástæða til þess að fara talsvert ítarlega út í þessi kosningalagamál en verður ekki gert að sinni. Ég held að það sé rétt sem hv. 3. þm. Vestf. nefndi hér áðan að það bæti í raun og veru ekki málið að neinu leyti að vera að setja á mikil ræðuhöld. Ég vil þó taka fram að ég tel að frv. eins og það lítur út núna sé einföldun frá því sem var í gildandi lögum, þetta séu gagnsærri og augljósari reiknireglur, auðveldara að átta sig á þeim en var. Staðreyndin er hins vegar sú að við vinnum með tvær forsendur sem er erfitt að sætta eða ómögulegt. Önnur er sú að slá því föstu að það skuli vera misvægi milli atkvæða í landinu, það skuli vera þyngri atkvæði í einu kjördæmi en öðru. Og hin er sú að þrátt fyrir þetta skuli reyna að ná sem næst jöfnuði milli kjósenda þeirra stjórnmálasamtaka sem bjóða fram á hverjum tíma. Þetta eru stjórnarskrárákvæði sem nefndin er bundin af og er í raun og veru mjög erfitt að finna leið til að sætta þessar forsendur, en er leitast við að gera það svo sem frekast er kostur í þessum tillögum. Eftir atvikum sýnist mér staðan vera þannig að það sé eðlilegast að þetta fari með þeim hætti hér fram sem nefndin hefur gert tillögu um. Sannleikurinn er sá að það hefur verið setið yfir þessu dæmi núna ekki í tvö ár heldur fjögur eða fimm, frá því að formenn flokkanna ákváðu á árinu 1982 að nauðsynlegt væri að breyta kosningalögum á ný þannig að misvægi atkvæða ykist ekki enn frekar, heldur yrði það með svipuðum hætti og ákveðið var með stjórnarskrá og kosningalagabreytingu 1959. Fjöldi manns hefur komið að þessu verki síðan og við stjórnmálamennirnir, sem höfum verið í þessum nefndum, setið hér á Alþingi þennan tíma og höfum greitt þessu atkvæði með ýmsum hætti, berum auðvitað alla ábyrgð á málinu. Ég tek þetta fram vegna þess að stundum hefur mér fundist að það væru uppi vissar tilhneigingar til þess að kenna einhverjum mönnum sem heita reiknimeistarar um þessi mál og það hvernig frv. lítur út. Það er auðvitað ekki sanngjarnt. Það erum við sem berum á þessu hina pólitísku ábyrgð. Þegar málið var lagt hér fyrir á sínum tíma var það einkum tvennt sem þar var í raun og veru gerð grein fyrir, í hinu upphaflega frv. formanna flokkanna. Það var í fyrsta lagi breytingar á kosningalögum og stjórnarskrá og í öðru lagi ákveðnar yfirlýsingar varðandi byggðamál sem þá voru gefnar af flokkunum. Þetta gerðist á árinu 1983. Þau mál hafa iðulega verið rædd hér að undanförnu undir öðrum dagskrárliðum, t.d. um stjórnarskipunarlög o.fl. Ég tel mjög eðlilegt að sú yfirlýsing skuli vera rifjuð upp hér af hv. 3. þm. Vestf. Ég tel reyndar að þar sé um að ræða eitt alvarlegasta vandamál íslensks samfélags í dag, sú hrikalega byggðaröskun sem hefur átt sér stað hér á undanförnum árum. Ég sé hins vegar ekki ástæðu til þess, ekki frekar en hv. 3. þm. Vestf., að við förum á þessu stigi að taka þetta mál hér sérstaklega fyrir í tilefni af áliti nefndarinnar, en hún hafði eingöngu það hlutverk að fjalla um kosningalögin eins og hv. þm. vita og önnur nefnd, stjórnskipuð nefnd á vegum hæstv. forsrh. undir forustu hv. fyrrv. þm. Lárusar Jónssonar, fjallaði um hitt málið með sérstökum hætti. Um það nál. gæti ég býsna margt sagt. Ég sé satt að segja ekki að það sé margt í því sem leysir þann hnút, þann vanda sem byggðirnar í landinu standa frammi fyrir. Það er ekki aðeins það að fækkað hafi um 1600 manns á Vestfjörðum á þeim 16 árum sem hæstv. forsrh. hefur verið þar þm., heldur er því spáð að að óbreyttu fækki í þessum landshluta um 1600 í viðbót fram að aldamótum. Það er hrikaleg staðreynd sem íbúarnir í þessum byggðarlögum standa frammi fyrir - og reyndar þjóðin öll því að þetta er ekki einungis vandamál þess fólks sem byggðirnar byggir heldur þjóðarinnar í heild og þannig ber að meðhöndla þetta mál.



Virðulegi forseti. Út af því sem hv. 3. þm. Reykv. sagði áðan. Ég held að það sé nauðsynlegt, hv. þm., að draga þetta fram sem oftast af því að það hefur ekkert orðið úr loforðunum frá því 1983 og það er málið. Ég heyri ekki að neinn hér inni af þeim sem bera ábyrgð á svikum þessara loforða ætli að láta í sér heyra. Það er a.m.k. þunnskipað hér inni af þeim sem ábyrgðina bera í þessum efnum. Þetta er ekki bara spurning um Vestfirði eða önnur dreifbýliskjördæmi. Þetta er spurning fyrir þjóðina alla, hvort hér heldur áfram þeim fólksflutningum sem þegar eru hafnir og hafa staðið lengi, ég tala nú ekki um ef það verður í auknum mæli. Mér finnst menn gefa þessu allt of lítinn gaum. Hv. þm. Svavar Gestsson sagði: "Menn hafa setið yfir þessu kosningalagafrv. allt frá 1983." En menn hafa ekki setið yfir því að reyna að standa við þær yfirlýsingar sem voru gefnar til dreifbýlisbúa, til landsbyggðarinnar. Menn hafa ekkert setið yfir því það ég best veit, a.m.k. hefur ekki örlað á slíkum tilþrifum það ég hef hugmynd um. Þess vegna veitir ekki af að rifja þetta mál upp. Hv. 3. þm. Reykn. vék að því að kannske yrðu Vestfirðingar lausir við vandann með því að núv. hæstv. forsrh., 1. þm. kjördæmisins, flytti á Reykjanes. Ef sú verður raunin þá harma ég það fyrir hv. íbúa Reykjaneskjördæmis, ef svo fer að þeir kjósa hann, því að ég sé ekki að það sé neitt betra að flytja vandamálin til með ákveðnum einstaklingum. Þau þarf að leysa hvar sem þau eru. Ég sé ekki að eftirmaður hans, sem hér á auðvitað að vera, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, sjái ástæðu til þess að hlýða á þessar umræður eða taka þátt í þeim, sjálfur frömuður stjórnarskrárbreytingarinnar, sem taldi allt mundu leysast með því frv. Hann lætur það lönd og leið að tala um þetta mál hér og nú á réttum tíma og réttum stað. Ég heyrði það á hv. þm. Kjartani Jóhannssyni að hann telur að þetta séu ekki nógu góðar breytingar. Ég veit að vísu að hann vill fara aðra leið en ég, en það er svo allt annað mál. Hann telur þessar breytingar sem nú er verið að gera ekkert sérstaklega af hinu góða eða að þær breyti mikið til einföldunar frá því frv. sem var samþykkt 1984. Hann sagði m.a.s. ef ég man rétt: Það er margt flóknara núna með þessu frv. ef samþykkt verður heldur en er í gildandi lögum. Margt flóknara. Til hvers eru menn þá að vinna ef menn hafa setið yfir þessu allt frá 1983 eða 1984 og enn eru menn að gera málin flóknari en þau hafa verið og verið þannig að menn hafa ekki skilið það sjálfir hvernig átti að fara eftir þeim? Til hvers er þá setið? Hv. þm. Kjartan Jóhannsson sagði: Menn hafa látið reikna. Látið reikna, ekki reiknað sjálfir. Menn hafa látið vinna fyrir sig og tekið við án þess að vita í reynd hvað það þýddi sem þeir voru að fara höndum um. Kannske er þetta rétt. Ég get ekki dæmt slíkt, er ekki dómbær á það í þessum efnum. En ég hygg að hv. þm. Kjartan Jóhannsson viti ýmislegt meira um þetta en margur annar og sé enga ástæðu til þess að rengja hann í þessum efnum. En ef svo er, þá er þetta síður en svo gott. Ef menn hafa setið mörg ár yfir að gera flókið mál enn flóknara og skilja kannske enn þá minna í því en þeir gerðu áður. Ég skal ekki, herra forseti, lengja þessar umræður. Það er ekki minn tilgangur að teygja hér á umræðunum, en ég tel nauðsynlegt að menn séu minntir á það hvaða yfirlýsingar formenn gáfu á sínum tíma þegar kosningalögunum var breytt. Og ég spyr þessa hina sömu einstaklinga, að vísu eru fáir þeirra hér í salnum núna, en ég spyr þá og fulltrúa þeirra, t.d. formann þingflokks þeirra framsóknarmanna sem hér túlkar þessi mál: Hvað liggur fyrir í loforðum þeirra manna sem gáfu yfirlýsinguna í greinargerð 1984? Hver eru loforðin? Hvað á að standa við? Hvað á að gera? Það hefur ekkert heyrst enn. Menn fá kannske að vita það í kosningaslagnum hverju þá verður lofað fyrir næstu fjögur árin. En þá eru bara komin átta ár síðan loforðin voru gefin og það er allt of langur tími fyrir dreifbýlisfólk að búa við slíkt. Þetta er allt of mikið alvörumál til þess að menn geti drepið umræðu eða gjörðum á dreif í þessum efnum. Við vandanum verður að snúast og því fyrr því betra.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í lok þessarar umræðu. Hv. þm. Karvel Pálmason fjallaði um atburði við setningu stjórnarskrárákvæðanna á sínum tíma. Við nefndarmenn fengum frv. í hendur sem búið var að gera um pólitískt samkomulag á milli meiri hluta í öllum stjórnmálaflokkum. Það hafði verið ákveðið í stjórnarskrá að flytja sem svaraði öllum núverandi landsk. þm. utan af landi til Reykjaness og Reykjavíkur og gera þar á ofan einn þm. hvers landsbyggðarkjördæmis að jöfnunarmanni, auk þess sem fjölgað er um þrjá og fer einn þeirra í dreifbýlið og einn í R-kjördæmin og síðan er "flakkarinn" sem getur verið hvar sem er. Við stóðum frammi fyrir því að það var búið að gera þetta samkomulag. Við gjörning þessa samkomulags barðist ég á móti þessum flutningi á sínum tíma. Mér fannst og finnst enn að landsbyggðinni veiti ekkert af starfskröftum allra þeirra fulltrúa sem hún hefur. En við biðum lægri hlut. Þingmeirihluti var ekki og er ekki fyrir þeim hugmyndum. Við það verður að búa. Það eru ekki skilyrði til þess að varðveita óbreytt ástand. Verkefni okkar í nefndinni var að endurskoða lögin og bæta þau. Það tókst okkur að verulegu marki. Menn tala um að hér séu enn þá flókin lög. Ég er ekki sammála því og ég er ekki sammála því sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson sagði að sum ákvæði þeirra séu flóknari nú en áður. Ég held að þau séu öll sömul rökréttari núna og einfaldari en þegar við tókum við þeim. Ég tel að þegar menn venjast þessum lögum og læra þau sjái þeir að þetta eru að flestu leyti einföld og rökrétt lög. Ég tel að við höfum lagfært mjög mikið í þessum lögum og þau séu nú viðunandi þannig að hægt sé að kjósa eftir þeim. Við höfum látið reikna og tekið við, sagði hv. þm. Það væri nú skárra ef við hefðum ekki látið reikna fyrir okkur og athuga þá möguleika sem fyrir hendi voru. Það var sjálfsagður hlutur að hagnýta sér nútímatækni til þess að athuga hvernig hin ýmsu ákvæði virkuðu. Við erum búnir að láta Reiknistofnun Háskólans athuga ýmsa möguleika fyrir okkur. Hins vegar var ævinlega ákvörðunin okkar um hvort þessi eða hin leiðin yrði farin. Reiknimeistarar hafa unnið vel í okkar þágu, þeir hafa reynt að svara spurningum sem við höfum lagt fyrir þá og reiknað út þá möguleika og þau afbrigði sem við höfum beðið þá um. Þeir hafa verið okkur mjög hjálplegir, en eins og kom hér fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni, þá er búningurinn núna ákvörðun okkar og á ábyrgð okkar nefndarmanna. Ég kann hins vegar þeim sem hafa lagt okkur lið öllum saman bestu þakkir. Vegna þess hvernig hv. þm. Karvel Pálmason hagaði orðum sínum er gaman að segja frá því að þegar við vorum búnir að ljúka við að ganga frá nál. í nefndinni og vorum að ljúka fundi, þá kynnti sá sérfræðingur, sem okkur hefur verið mest innan handar, Þorkell Helgason, fyrir okkur þær hugmyndir eða þá reiknireglu sem hann taldi besta. Þegar við vorum búnir að koma okkur saman sýndi hann okkur hvað honum hefði þótt heppilegust niðurstaða. Hann var hins vegar ekkert að pranga henni upp á okkur, heldur sýndi okkur hana okkur til skemmtunar. Þessi lög eru því ekki óskalausn neins af þeim reiknimeisturum sem við höfum beðið að hjálpa okkur, en við höfum tekið tillit til sjónarmiða þeirra og notið ágætrar aðstoðar þeirra við að athuga hina ýmsu möguleika og þeir hafa bent okkur á ýmislegt sem betur mátti fara. Varðandi umræður um loforðin sem formenn flokkanna gáfu á sínum tíma, þá koma þau loforð ekki mér við. Ég gerði mér ekki neinar gyllivonir um þau. Ég reiknaði með því að það yrði bið á því að þau kæmust öll til framkvæmda, því miður. Það er sjálfsagt fyrir hv. 3. þm. Vestf. að ganga harkalega eftir því við formennina, bæði sinn og aðra, en það er ekki mitt að svara fyrir það mál.



Herra forseti. Lok ræðu hv. síðasta ræðumanns eru einhver þau dapurlegustu sem ég hef heyrt af fulltrúa dreifbýliskjördæmis. Hann sagði orðrétt: Loforð formanna á sínum tíma koma mér ekki við. Ég gerði mér engar grillur um að þau næðu fram að ganga. - Hvernig búast menn við því að réttur sé hlutur dreifbýlisfólks ef forustumenn stjórnmálaflokka ekki bara hugsa svona heldur tala líka og framkvæma? Er umboði dreifbýlisfólks vel treystandi í höndum slíkra manna? Maður verður að ætla a.m.k. að óreyndu að velflestir framsóknarmenn séu á svipuðu róli og þingflokksformaður þeirra er í þessum efnum. Og við hverju á þá að búast fyrir þetta fólk? Ég vísa algjörlega á bug ræðum af slíku tagi sem hv. þm. Páll Pétursson flutti hér áðan. Það er ekki sæmandi fulltrúum þess fólks sem býr við þær aðstæður sem dreifbýlið gerir, það er ekki sæmandi þeim að tala í þeim dúr sem hv. þm. Páll Pétursson gerði hér áðan. Það er a.m.k. nauðsynlegt að gera dreifbýlisfólki grein fyrir þessum hugsanahætti sérstaklega eins og þessir menn haga sér. Hv. þm. sagði hér áðan: Það er ekki þingmeirihluti fyrir meira vægi dreifbýlisins í kosningareglum. Og bætti svo hinu við: Mér kemur ekki við hvað gerist á öðrum sviðum fyrir þetta fólk. - Þarna hafa menn hvað þessir herrar vilja gera fyrir það fólk sem stendur höllustum fæti í lífsbaráttunni. Ég a.m.k. geri ráð fyrir, ef ekki kemur annað fram í þessum umræðum, að eftir þessu höfði dansi limirnir í þingflokki Framsfl., þeir séu allir á sömu skoðun, ef ekkert annað kemur fram. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 617 frá allshn. um frv. til laga um umboðsmann Alþingis á þskj. 523. Allshn. hefur fjallað um þetta frv. og jafnframt hefur hún fjallað um annað frv. um sama efni sem til nefndarinnar hafði áður verið vísað. Það er 28. mál deildarinnar, á þskj. 28, frv. til laga um umboðsmann Alþingis. Flm. þess frv. eru Gunnar G. Schram, Pétur Sigurðsson, Ellert B. Schram og Friðrik Sophusson. Það frv. sem hér liggur fyrir er frv. til laga um umboðsmann Alþingis, stjfrv. á þskj. 523. Nefndin ræddi bæði þessi frumvörp á fundum sínum og það er rétt að geta þess að síðara frv., stjfrv., er í flestum meginatriðum samhljóða þmfrv. á þskj. 28. Eftir að hafa rætt bæði frv. var niðurstaða nefndarinnar sú að leggja til að frv. á þskj. 523 verði samþykkt en með ýmsum breytingum sem m.a. eru ákvæði sem tekin eru upp úr hinu fyrra frv. sem fyrir nefndinni lá um sama efni. Þær breytingar ýmsar leggur nefndin til að gerðar verði á hinu seinna frv. Að því leyti má segja að efni þessara frv. þar sem það greindi á sé að verulegu leyti gert það sama. Það er kannske rétt, áður en ég geri grein fyrir þessum brtt. sem ekki eru margar eða flóknar, að gera aðeins grein fyrir meginatriði þessa máls. Hér er mjög merkilegt mál á ferðinni að dómi nefndarinnar. Í báðum þessum frv. er lagt til að stofnað verði embætti umboðsmanns Alþingis sem hafi það að sínu meginhlutverki að styðja menn til þess að ná rétti sínum í skiptum við stjórnvöld, koma í veg fyrir að menn séu beittir rangindum af hálfu opinberra aðila og stuðla á þann hátt að betri stjórnsýslu í landinu. Þetta atriði sem ég nefndi, réttaröryggi borgaranna í viðskiptum þeirra við stjórnvöld landsins, er raunverulega kjarni þessa frv. og kveikjan að því að það er flutt, bæði þmfrv. sem ég nefndi hér og síðan það stjfrv. sem í kjölfarið hefur verið upp tekið. Með því að setja á stofn embætti umboðsmanns Alþingis skapar þingið einstaklingum, borgurunum, tækifæri til þess að leita réttar síns með skjótum og áhrifaríkum hætti í málum sem ekki heyra beinlínis undir dómstólana. Koma nú í hugann ýmis mál sem hér hafa verið á dagskrá Alþingis undanfarið. Með þessu er tvímælalaust komið til móts við vaxandi óskir almennings um aukið aðhald að stjórnvöldum. Umboðsmaður Alþingis, ef samþykktur verður, er embættismaður sem tekur við kvörtunum á hendur opinberum stjórnvöldum og sýslunarmönnum frá fólki sem þykir misgert við sig á einhvern hátt. Umboðsmaðurinn rannsakar þessar kvartanir og kærur og ef þær teljast á rökum reistar gerir hann tillögur um á hvern hátt menn skuli fá leiðréttingu mála sinna. Hvílir þá sú skylda á stjórnvöldum að taka mál upp að nýju til afgreiðslu, úrskurðar, í ljósi niðurstöðu rannsóknar umboðsmannsins. Á þennan hátt er tvímælalaust stuðlað að auknu réttaröryggi í þjóðfélaginu, mannréttindi þegnanna betur tryggð en nú er og stjórnsýslan jafnframt gerð réttlátari og vonandi virkari. Með því er í raun grundvöllur lýðræðislegra stjórnarhátta treystur og betur búið að rétti einstaklingsins í þjóðfélaginu. Ég skal ekki hafa fleiri orð, herra forseti, um tilgang og meginefni þessa merka máls sem hér er á dagskrá, en vil aðeins geta í mjög stórum dráttum þeirra brtt. sem allshn. leggur til að gerðar verði á stjfrv. í ljósi þmfrv. og annarra atriða, en þær eru prentaðar á þskj. 618. Lagt er til að í stað þess að umboðsmaður sé kosinn að loknum hverjum kosningum, þannig að kjörtími hans verði raunverulega sá sami og starfstími ríkisstjórnar, þá verði hann kjörinn í Sþ. til fjögurra ára. Í öðru lagi: Til þess að víkja honum úr starfi þurfi ekki einfaldan meiri hluta, þ.e. venjulegan þingmeirihluta, heldur þurfi aukinn meiri hluta. Alþingi geti ekki vikið honum úr starfi nema 2/3 hlutar þm. samþykki að víkja honum úr embætti. Með þessum báðum breytingum er staða umboðsmannsins gerð styrkari. Hún er tryggð þannig að það þarf nokkuð mikið til að koma til að honum verði vikið úr embætti. Það yrði ekki aðeins naumur ríkisstjórnarmeirihluti sem að slíkri aðgerð gæti staðið, heldur þarf meira til að koma. Umboðsmaðurinn er gerður óháðari ríkisstjórn með fyrri breytingunni, að hann sé ekki kjörinn ætíð um leið og nýtt þing er kjörið og láti af störfum þegar næstu kosningar fara fram. Í þriðja lagi er bætt við í 2. gr. frv. að hlutverk umboðsmannsins sé að hafa í umboði Alþingis eftirlit með stjórnsýslunni og tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins. Þetta orðalag "að tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins" var ekki í greininni. En eins og fram kom í orðum mínum áðan, þá er það raunverulega kjarni starfs umboðsmannsins og því eðlilegt að það sé upp tekið í 2. gr. en það er ekki í frv. sem fyrir liggur. Síðan er gerð breyting á 13. gr. Það varðar réttarstöðu eða starfsstöðu, starfskjör umboðsmannsins. Þar var aðeins tekið fram að hann skuli njóta sömu launakjara og hæstaréttardómarar. Það er ekki getið um eftirlaun hans þannig að réttarstaða hans er gerð tryggari með því að í brtt. segir að umboðsmaður skuli njóta sömu launa og annarra lögkjara og hæstaréttardómari eftir því sem við verður komið. Vitnar það m.a. til eftirlauna og annars slíks. Hér er um sambærilegt ákvæði að ræða og er í lögum um embætti saksóknara ríkisins. Loks þótti nefndinni síðari mgr. 13. gr., um að umboðsmanni væri óheimilt að taka að sér stöðu eða starf hjá opinberum aðilum eða einkaaðilum ef það tengist með einhverjum hætti starfi hans sem umboðsmanns þannig að hætta sé á að hann fái ekki litið hlutlaust á málavöxtu í máli sem til hans kann að berast, sem hér væri verið að gera að því skóna að umboðsmaður væri með fangið fullt af aukastörfum hjá einkaaðilum eða opinberum aðilum. Það þótti ekki við hæfi. Þess vegna er þessi setning einfaldlega felld niður, en í staðinn kemur: Umboðsmanni er óheimilt að hafa með höndum launuð störf í þágu opinberra stofnana eða einkafyrirtækja.



Herra forseti. Það er langur meðgöngutími á Alþingi Íslendinga á þeim málum sem menn taka til umfjöllunar. Við erum hér að ræða staðgreiðslukerfi skatta, sú umræða er búin að standa í 40 ár. Við erum að ræða virðisaukaskatt, sú umræða er búin að standa í hátt á annan áratug. Og nú er hér umboðsmaður Alþingis og það er eitthvað 15 ára gamalt sem þingmál. Ég held að það sé umhugsunarefni hversu langan tíma tekur fyrir mál að ná fram á Alþingi þegar það verður að teljast í áratugum í hverju málinu á fætur öðru. Og jafnan er þess getið þegar mælt er fyrir þessum málum að þetta séu enn eldri hugmyndir að því er varðar umheiminn, eitthvað sem menn hafa tekið kannske upp í grannlöndum okkar áratuginum fyrr eða mörgum árum áður en því var fyrst hreyft hér á Alþingi. Ég held að þetta sé mikið umhugsunarefni. Það er eins og meðgöngutíminn sé hjá Alþingi í árum álíka og hjá fílnum í mánuðum eða jafnvel lengri. Það mál sem hér um ræðir er hið ágætasta mál og hefur sem sagt margsinnis komið til umfjöllunar á þinginu, fyrst eftir því sem segir í grg. í þáltill. frá Pétri Sigurðssyni á árinu 1971-1972. Það eru 15-16 ár síðan. Ég veit það að minn stjórnmálaflokkur hefur haft þetta á stefnuskrá sinni mjög lengi, a.m.k. allar götur síðan 1974 ef ekki lengur. Mig grunar að svo sé um fleiri stjórnmálaflokka, að þeir hafi haft þetta mál á stefnuskrá sinni um þó nokkurn tíma, en samt tekur svona langan tíma að koma því til framkvæmda - og þá er ég að gera ráð fyrir, herra forseti, að þetta verði að lögum núna og er það þó ekki komið nema rétt út úr nefnd í fyrri deild. Um frv. sjálft hef ég ekki nema gott eitt að segja. Ég tel að það sé löngu tímabært að þetta starf sé tekið upp, minnist þess reyndar að í minnihlutastjórn Alþfl. var reynd leið, uppálöppunarleið getum við kallað það, til þess að taka á þessu máli. Þá var ráðinn maður til dómsmrn. sem ætlað var að gegna svipuðu hlutverki og hér um ræðir, en hafði auðvitað ekki til þess þær lagalegu forsendur sem nauðsynlegar voru, enda engin lög um það starf. Það lagðist síðan af, var sjálfsagt erfitt að gegna því, þurfti að hafa sterkari lagalegar forsendur, og e.t.v. var áhuginn í ráðuneytinu ekki jafnmikill og hjá okkur þm. Alþfl. á sínum tíma þegar við komum þessu á fót. Ég fagna því að nefndin skuli hafa afgreitt þetta mál frá sér, tel að hér sé mannréttindamál á ferðinni og vona að það fái farsælar lyktir um leið og ég ber þá ósk fram til þjóðarinnar og Alþingis að meðgöngutími hinna ágætustu mála þurfi ekki að teljast í áratugum í framtíðinni eins og hann gerir greinilega í fortíðinni og skýt því að forsetum og þingmönnum hvort ekki geti verið eitthvað sem endurskoðunar þarfnist í vinnubrögðum Alþingis til þess að stytta meðgöngutíma hinna ágætustu mála úr þeim áratugum sem þau teljast í núna. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um 291. mál. Nál. er prentað á þskj. 615. Hér er um að ræða frv. til laga um leigunám gistiherbergja o.fl. vegna fundar leiðtoga Bandaríkja Ameríku og Sovétríkjanna. Nefndin hefur rætt frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Ólafur Þ. Þórðarson var fjarverandi afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Gunnar G. Schram, Guðrún Helgadóttir, Friðjón Þórðarson, Pálmi Jónsson, Jóhanna Sigurðardóttir og Stefán Guðmundsson. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 616 um frv. til laga um leigunám fasteigna vegna fundar leiðtoga Bandaríkja Ameríku og Sovétríkjanna, sem er 292. mál. Allshn. hefur rætt frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Ólafur Þ. Þórðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita auk mín Guðrún Helgadóttir, Friðjón Þórðarson, Pálmi Jónsson, Jóhanna Sigurðardóttir og Stefán Guðmundsson. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.