Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um eignarrétt og afnotarétt fasteigna, nr. 19/1966. Er hér um að ræða breytingar á skilyrðum þess að útlendingar geti öðlast eignarrétt eða afnotarétt að fasteignum hér á landi. Í 1. mgr. 1. gr. núgildandi laga er gerður áskilnaður um að útlendingur skuli hafa átt lögheimili hér á landi samfellt í a.m.k. fimm ár til þess að hann megi öðlast eignarrétt eða afnotarétt yfir fasteignum hér á landi. Þó getur ráðherra veitt leyfi til að víkja frá þessu skilyrði samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna. Á undanförnum árum hefur mikill fjöldi útlendinga sótt um slíka undanþágu, einkum makar íslenskra ríkisborgara. Hefur umsóknum um undanþágur frá lögunum fjölgað verulega frá rúmlega 100 umsóknum árið 1997 í hátt á þriðja hundrað umsóknir á síðasta ári. Undanþágu frá þessu skilyrði laganna hefur aldrei verið hafnað. Með hliðsjón af þessu er lagt til í frv. að fyrrgreindur áskilnaður, tímalengd, þ.e. að útlendingur skuli hafa átt lögheimili hér á landi í fimm, ár verði felldur niður. Þess í stað verði nægilegt að útlendingur eigi lögheimili hér á landi til þess að hann geti öðlast eignarrétt eða afnotarétt yfir fasteign. Mun það einfalda ferli þessara mála, létta afgreiðslu umsókna um undanþágur af ráðuneytunum og bæta réttarstöðu þeirra útlendinga sem eiga lögheimili hér á landi og vilja kaupa fasteign. Flytji útlendingur hins vegar af landi brott rakna skilyrðin við á nýjan leik og hann verður því að sækja um leyfi samkvæmt lögunum til að kaupa fasteign eftir það. Vert er að árétta sérstaklega að þegar rætt er um útlending í þessu sambandi er aðeins átt við erlenda einstaklinga en ekki erlend fyrirtæki sem hyggja á kaup á fasteignum. Þess ber að geta í lokin að sérreglur gilda um útlendinga sem koma hingað til lands til að stunda atvinnu eða stofna til atvinnurekstrar samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og kaupa fasteign í því skyni hér á landi. Hefur lagabreytingin því ekki áhrif á þá. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir framsögu hennar í þessu máli. Hér er verið að stíga ákveðin skref fram á við til þess að auka rétt útlendinga og ég tala nú ekki um maka Íslendinga þannig að nú loksins sjáum við að þeir geti fjárfest hér í fasteignum. Þetta er strax til bóta. Eins og hæstv. dómsmrh. nefndi þá á þetta ekki við um fyrirtæki. En eflaust munu samt sem áður verða umræður því tengdar í hv. allshn. Ég sé ekki fram á annað en þetta sé hið allra besta mál.

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2001 náði ég ekki að ljúka öllum þeim athugasemdum sem ég vildi koma á framfæri áður en málið fer til nefndar. Þeir atburðir gerðust hins vegar í kjölfar ræðu minnar þegar hv. þm. Halldór Blöndal, forseti Alþingis, fór í andsvör, að óhjákvæmilegt er að eyða nokkrum orðum að því sem fram kom í andsvörum hv. þm. Það er óhjákvæmilegt að hæstv. fjmrh. geri þinginu grein fyrir því hvað þar var á ferðum vegna þess að hv. þm. vék m.a. að því að í frv. til fjáraukalaga væru ekki þættir sem hann taldi að þar ættu að vera, þ.e. að gert væri ráð fyrir heimild til þess að andvirði Skólabrúar 2 muni renna til framkvæmda á vegum Alþingis. Með þessum orðum er hv. þm. í raun að segja að einhverjar framkvæmdir hjá Alþingi hafi farið fram úr þeim fjárheimildum sem til staðar eru. Það kom hins vegar ekki fram í ræðu hv. þm. um hvað var verið að ræða. Í seinna andsvari kom hins vegar fram að eitthvað tengdist þetta hugsanlega fjárlögum síðasta árs. En það var þó ekki fyllilega ljóst. Af þessum sökum spurði ég á fundi fjárln. í morgun fulltrúa frá forsrn. sem þar voru hjá okkur hvort skýringin væri sú að á leiðinni frá þeim til fjmrn. hefðu hugsanlega einhverjar upplýsingar glatast. Þar fékk ég þær upplýsingar að forsrn. hefðu sent Alþingi eins og öðrum stofnunum sem þeir sinna við fjáraukalagagerðina fyrirspurnir um það hvort hugsanlega væri eitthvað hjá stofnuninni sem þyrfti að fara inn í frv. til fjáraukalaga. Þessir fulltrúar í forsrn. svöruðu hins vegar þannig að engin svör hefðu borist frá hinu háa Alþingi og þeir þar af leiðandi dregið þá ályktun að ekkert væri þar á ferðinni. Því er óhjákvæmilegt, herra forseti, að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hugsanlegt sé að þessar upplýsingar hafi af einhverjum misgáningi farið í fjmrn. og þar verið stöðvaðar og það skýri orð hv. þm. um að framkvæmdarvaldinu væri ekki treystandi, þ.e. að framkvæmdarvaldið tæki ekki tillit til óska hins háa Alþingis til þeirra hluta sem metið er hér innan veggja að nauðsynlegir séu. Herra forseti. Einnig vakti annað athygli mína í andsvari hv. þm., þ.e. annað en að framkvæmdarvaldinu væri ekki treystandi, og það var að fjárln. væri ekki treystandi. Vegna þess að þar þekki ég betur til en hjá framkvæmdarvaldinu vænti ég þess að um einhvern misskilning hljóti að vera að ræða þar sem ég kannast ekki við að fjárln. hafi ekki staðið sig í stykkinu í þessu efni og má jafnvel segja að það sé á ýmsan hátt til fyrirmyndar hvernig fjárln. hefur einmitt velt þessum málum fyrir sér í kjölfar skýrslu sem forsetar Alþingis fóru fram á að Ríkisendurskoðun ynni varðandi framkvæmdirnar í Austurstrætinu. Herra forseti. Það er ekki tími til þess að rekja það mál allt saman hér en það er eðlilegt að hæstv. fjmrh. sé einnig spurður að því hvaða skilaboð hann telji að hv. þm., forseti Alþingis, sé að senda ýmsum öðrum stofnunum ríkisins þegar hv. þm. segir að þingið hafi tekið allar framkvæmdirnar í sínar hendur, allt eftirlit sem þeim tengist og, að því mér skildist, nær allar ákvarðanir einnig. Hvaða skilaboð er verið að senda öðrum ríkisstofnunum í kjölfar nýrrar reglugerðar sem hæstv. fjmrh. hefur nýlega sett og ég geri ráð fyrir að við flest innan þessara veggja teljum að gildi um allar stofnanir, jafnt Alþingi sem aðrar? Því spyr ég hæstv. ráðherra: Telur hann að þessi yfirlýsing hv. þm. standist skoðun miðað við þessa nýju reglugerð? Herra forseti. Ég sagði áðan að ég hefði átt ýmislegt eftir að segja og koma á framfæri athugasemdum við fjárlagafrv. sjálft. Þetta var aðeins nauðsynlegur inngangur í kjölfar þeirra orðaskipta sem fóru á milli okkar hv. þm. Halldórs Blöndals á fimmtudaginn var. Ég var staddur á bls. 63 í frv. til fjáraukalaga þegar fyrri ræðu minni lauk og þar er athyglisverð setning neðst á síðu sem ég tel óhjákvæmilegt að fá nánari skýringar á. Þetta er liður sem fjallar um alþjóðleg samskipti og augljóst að hér er hið þarfasta mál á ferðinni. En það sem vekur athygli mína er síðasta setningin sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Til stendur að yfirfara og endurmeta umfang og skipulag þessarar þjónustu.`` Hér er átt við alþjóðleg samskipti sem fram að þessu hafa verið greidd af öðrum aðilum, þ.e. af Evrópusambandinu. Hér hefði ég talið nauðsynlegt að fyrir lægi að sjálfsögðu þessi skoðun og yfirferð áður en slík tillaga er lögð fram í fjáraukalagafrv. Á næstu síðu eru athyglisverðir hlutir sem tengjast utanrrn. Í ljósi orða sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lét falla um fjárlagafrv. vek ég athygli á ráðstefnum sem utanrrn. ýmist er að undirbúa eða hefur haldið. Það er meira að segja svo knappt áætlað til ráðstefna fyrir kjörræðismenn Íslands að sækja þarf um viðbótarfjárveitingu í fjáraukalagafrv. upp á litlar 2 millj. kr. Það hefði verið hægt að gera ráð fyrir því að einhverjir sjóðir gætu dekkað slíka upphæð og enn er spurt hvort hæstv. fjmrh. telji í raun eðlilegt að slíkar upphæðir séu settar í fjáraukalagafrv. Þau ummæli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem ég minntist á voru um hið mikla fitulag í ríkiskerfinu sem enn mætti skera og tók hann þar sérstaklega fyrir ráðstefnur, ferðalög og annað þess háttar. Það er augljóst mál að þarna er hugsanlegt að velta fyrir sér hlutum í þessu samhengi. En þarna er einnig verið að ræða um 30 millj. kr. vegna undirbúnings utanríkisráðherrafundar Atlantshafsbandalagsins og augljóst að þar er jafnvel naumt skammtað þrátt fyrir að í fjárlagafrv. sé gert ráð fyrir 170 millj. --- þarna er því verið að tala um 200 millj. kr. --- vegna þess að miðað við það sem fram kom hjá fulltrúum utanrrn. á fundi fjárln. í morgun telja þeir að þetta sé mjög varlega áætlað og eigi eftir að hækka töluvert mikið. Það er augljóst að þetta verður líklega stærsti fundur sem hér hefur verið haldinn og því eðlilegt að spyrja hæstv. fjmrh., þar sem hæstv. utanrrh. er ekki hér, hvernig á því standi að árið 2002 er valið til þess að halda þennan fund og hvort ekki hefði verið nauðsynlegt að gefa sér örlítið meiri tíma til undirbúnings þannig að menn gætu áttað sig örlítið á umfanginu áður en þeir ákveða slíkan fund. Herra forseti. Svo er athyglisvert mál undir liðnum landbúnaðarráðuneyti þar sem verið er að fjalla um yfirdýralækni. Þar virðist hafa tekið ótrúlega langan tíma að bregðast við ákvörðun kjaranefndar sem kveðin var upp 16. nóvember 1999. Það er með ólíkindum að í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2001 sé verið að biðja um fjármagn til þess að bregðast við því sem úrskurðað var um fyrir nærri tveimur árum síðan. Herra forseti. Eins og ég bjóst við kemst ég ekki í þessari seinni ræðu, sem er aðeins tíu mínútur, yfir öll þau atriði sem ég hefði viljað koma á framfæri þannig að ég verð að reyna að stikla á stóru og velja úr. Ég bregð mér því yfir á bls. 70 þar sem fjallað er um merka gjöf til íslensku þjóðarinnar, þ.e. Auðunarstofu. Þar er lagt til að veitt verði 10 millj. kr. aukaframlag til byggingar Auðunarstofu. Skýringar á þessu eru m.a. taldar gengisbreytingar og vaxtakostnaður. Það er óhjákvæmilegt, herra forseti, að velta fyrir sér hvernig slíkt getur verið skýring á gjöf frá Norðmönnum til okkar, þ.e. hvernig gjöfin geti verið háð gengisbreytingum sem slík. Og hvaða vaxtakostnaður hefur fallið á þessa merku gjöf? Það er alveg óhjákvæmilegt að þingheimi sé gerð grein fyrir því hvernig þessir hlutir hafi orðið til. Því spyr ég hæstv. fjmrh. hvort hugsanlegt sé að fá einhverjar skýringar á þessu máli. Síðasta atriðið sem ég vil minnast á í lokin varðar málefni fatlaðra í Reykjavík, en þar er afar sérkennileg beiðni. Farið er fram á 15 millj. kr. viðbótarframlag vegna þess að greiða þarf starfsmönnum ferðakostnað allt að fjögur ár aftur í tímann vegna ákvæðis í kjarasamningi. Ég spyr, herra forseti, hvernig getur það gerst að það sé ófyrirséð sem stendur í kjarasamningi og gildir a.m.k. í fjögur ár aftur í tímann?

Herra forseti. Eins og ég tók fram hér þegar þetta mál var síðast rætt, hafði ég gert ráð fyrir að í fjáraukalagafrv. yrði heimildargrein sem er í samræmi við bréfaskriftir fjmrn. og Alþingis. Hér áttu sér einfaldlega stað mistök sem ekki komu að sök því að ég hef þegar leiðrétt það við 1. umr. málsins. Svo vil ég benda hv. þm. á, ef hann vill fá að vita hvað gerist í forsn., að rétt er að tala við forsn. en ekki einstök ráðuneyti. Í öðru lagi vil ég að það komi fram í sambandi við þau ummæli sem ég hafði hér síðast um Austurstræti og þá staðreynd að framkvæmdir þar fóru fram úr að ég lít svo á að forsn. og mér sem forseta Alþingis beri að bregðast við og tryggja eftirleiðis að slíkt endurtaki sig ekki. Þess vegna er fyllilega tímabært að ég lýsi þvílíku yfir. Það má auðvitað finna að því að ég sem forseti Alþingis hafi ekki borið gæfu til að standa betur að framkvæmdum við Austurvöll og ég skorast ekki undan þeirri ábyrgð. En ég vil að það komi alveg skýrt fram að forsn. hefur tekið á þessu máli og við munum gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að koma í veg fyrir að þetta endurtaki sig. Ég er með þessum orðum mínum og yfirlýsingum mínum á Alþingi með engum hætti að skorast undan þeirri ábyrgð sem ég ber á því sem hér hefur gerst.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að hér sé upplýst að þetta hafi verið mistök af hálfu fjmrn. En varðandi orð hv. þm. um að það eigi að ræða við forsn. en ekki einstök ráðuneyti um hvað gerist í forsn., þá var ég ekki að velta því fyrir mér hvað gerst hefði í forsn. vegna þess að ég taldi að hv. þm. hefði lýst því afar vel á fimmtudag, þ.e. að þetta hafi verið mistök einhvers staðar. Ég var eingöngu að leita upplýsinga um hvar þessi mistök hefðu getað orðið. Það er augljóst að forsrn. hefur skrifað Alþingi og spurst fyrir um hvort hugsanlega ætti eitthvað að fara inn í frv. til fjáraukalaga, en forsrn. hefur engin svör fengið við því. Það er upplýst hér af hv. þm. að það sé vegna þess að bréfaskiptin hafi átt sér stað við fjmrn. Því er augljóst, miðað við orð hv. þm., að mistökin liggja þá í fjmrn. og ég vænti þess að þau orð sem hv. þm. lét falla á fimmtudaginn um vantraustið eigi þar af leiðandi við fjmrn. eða að það verði skýrt á annan hátt af hv. þm. á eftir. Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt vegna þess að þessi umræða er hér hafin að hv. þm. skýri fyrir okkur, forseti Alþingis, við hvaða framkvæmdir hér er átt við. Til hvaða framkvæmda þarf þetta fjármagn, þ.e. söluvirði Skólabrúar 2, að fara til þess að hið háa Alþingi haldi sig innan fjárheimilda?

Herra forseti. Mér finnst þetta hálfbrosleg umræða. Hv. þm. er að reyna að finna einhvern sökudólg þó að smávegis mistök hafi átt sér stað sem eru leiðrétt þegar við 1. umr. á Alþingi 

Herra forseti. Það er spurning hver talar út úr hól í þessu máli, en það er augljóst miðað við orð hv. þm. að greinilega er um Austurstræti að ræða. Það er ánægjulegt að þessar upplýsingar skuli koma hér fram. Það er rétt hjá hv. þm. að fjárln. hefur verið að velta þessu máli fyrir sér. Fjárln. hefur að sjálfsögðu fjallað um skýrslu Ríkisendurskoðunar um þessar framkvæmdir og augljóst er að ákveðnar fullyrðingar standast ekki, þ.e. að í skýrslu Ríkisendurskoðunar eru ákveðnir hlutir fullyrtir sem var síðan í bréfi frá forsn. Alþingis gerð athugasemd við. Þar er önnur fullyrðing frá öðrum aðila og síðan kemur þriðji aðili við sögu sem er með þriðju fullyrðinguna. Það er lykilatriði að þessi mál verði skýrð þannig að ekkert sé verið að velkjast í vafa um hvað hið rétta er í málinu. Það er líka mikilvægt að allir aðilar komist að niðurstöðu í málinu og geti lært af því þannig að þau mistök sem þarna urðu verði ekki endurtekin. Hv. þm. ætlar ekki að skorast undan því að bera einhverja ábyrgð á því og ég vona að enginn þeirra sem ábyrgð bera skorist undan því. Það er lykilatriði að við áttum okkur á því hverjir beri ábyrgðina og hverju við þurfum að breyta til þess að slíkir hlutir endurtaki sig ekki. Nú eru hafnar framkvæmdir á Alþingisreitnum sem eru mikilvægar og afar mikilvægt er að vel takist til vegna þess að ég lít svo á að hið háa Alþingi hljóti að stórum hluta til að vera fyrirmynd í þessum efnum fyrir aðrar stofnanir hjá ríkisvaldinu. Ef okkur tekst það ekki þá er mjög erfitt fyrir okkur að gera þær kröfur til annarra að þeir sýni fordæmi sem hið háa Alþingi getur ekki gert sjálft.

Herra forseti. Fyrst vil ég nefna aðeins umræðuna um fjárreiður Alþingis, meðferð á fjármunum þess, fjármunum til reksturs, kaupa og byggingar og fasteigna þess. Eins og hér hefur komið fram er skýrsla sem Ríkisendurskoðun vann um fjárreiður Alþingis hvað þetta varðar og hér hefur verið til umræðu, til umfjöllunar í fjárln. og var það síðari hluta fyrravetrar. Þeirri umfjöllun er ekki lokið. En að mínu viti er alveg ljóst, herra forseti, að taka þarf verulega á í fjármálastjórn Alþingis eins og það hefur birst okkur m.a. í þessari úttekt sem var kynnt í fjárln. Hún hefur reyndar ekki verið afgreidd úr nefndinni þannig að ég vil ekki ræða það í einstökum atriðum. Eins og hæstv. forseti og hv. þm. Halldór Blöndal hefur gert hér grein fyrir þá axlar hann persónulega ábyrgð á þessu máli sem mér finnst nú ekki heldur vera embættislega rétt. Hv. þm. er forseti þingsins og á að koma fram sem slíkur á vegum forsn. Ef það þarf aukinn stuðning við stjórn þingsins þá er kannski hægt að athuga það að formenn þingflokka komi þar líka að, þ.e. ef styrkja þarf enn betur stjórn þingsins. Mjög erfitt er að fallast á að það sé góð fjármálastjórn að taka á leigu rándýrt húsnæði hér í grenndinni og síðan fjármagnar Alþingi allar innréttingar og innanstokksmuni án þess að á því fylgi nokkur eignarréttur eða slíkt. Ég nefni þetta hér, herra forseti, en að öðru leyti er skýrslan til umfjöllunar í fjárln. og verður væntanlega afgreidd þaðan. Varðandi fjáraukalögin almennt, þá vil ég, herra forseti, enn og aftur benda á lögin um fjárreiður ríkisins. Mér hefur fundist í umræðunni um skyldur framkvæmdarvaldsins að menn hafi mjög einblínt á skyldur forstöðumanna einstakra stofnana, að þeir virði ekki fjárlagaheimildir og annað því um líkt sem þeim beri, og að menn hafi verið að setja reglur og jafnvel viðurlög um hvernig með skuli fara gagnvart forstöðumönnum stofnana hinna ýmsu ráðuneyta. Mér finnst, herra forseti, að þar sé byrjað á röngum enda. Fyrst eigi að fara í ráðuneytin sjálf og þar verði að vera bæði sú fjármálaumsýsla og sú ábyrgð fyrir hendi sem lögin kveða á um, Alþingi er þar ekki undanskilið, og að þar eigi að byrja að taka á málunum. Meginhluti þeirra tillagna og fjárbeiðna sem liggja fyrir í frv. til fjáraukalaga eru með þeim hætti að annaðhvort er það búið að skuldbinda sig til greiða þær eða inna þær greiðslur af hendi áður en leitað er heimildanna og það er ekki samkvæmt fjárreiðulögum. Það eru bara undantekningartilvik sem heimila að hægt sé að samþykkja greiðslur án þess að Alþingi sé búið að samþykkja þær, þ.e. að framkvæmdarvaldið geti reitt af hendi greiðslur án þess að Alþingi samþykki, en þá beri þegar í stað að bera það undir Alþingi. Farið er allt of frjálslega með fjárreiðulögin, ekki síst af ráðuneytunum. Ég minntist á forsrn. og utanrrn. og svona getum við áfram talið þar sem um tugi milljóna króna er að ræða og verið er að sækja um til reksturs á fjáraukalögum og jafnvel búið að inna þær greiðslur af hendi án þess að heimildir séu fyrir. En ég vildi spyrja um eitt atriði, herra forseti. Það er eitt sem mér þykir vanta og við hefðum viljað sjá fjallað um í fjáraukalögunum, það er um stöðu framhaldsskólanna í landinu. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár benti ég ítrekað á að ekki væri tryggt nægilegt fjármagn til reksturs framhaldsskólanna í landinu og auk þess væri ekki tekið á þeim skuldum sem hefðu hlaðist upp hjá framhaldsskólunum og þeir látnir bera áfram án þess að úr verði greitt. Við horfum sérstaklega upp á þá skóla, herra forseti, sem eru með verknám eða heimavistir sem verða illa úti í meðferð ráðuneytisins og í meðferð Alþingis á fjárlögum til þessara stofnana. Ég er með undir höndum gögn sem sýna að stór hópur framhaldsskóla hefur verið rekinn með halla og safnað upp skuldum á síðustu árum og eru enn með slíkar skuldir og er þeim til verulegs tjóns, trafala og takmörkunar í öllu starfi. Og þetta eru skólar sem eru reknir á ábyrgð ríkisins, bæði hvað varðar fjármagn og líka verkefni, verkefni sem þessu skólum eru falin og trúað fyrir að sinna. Þetta birtist þannig í starfi þeirra að þeir verða stöðugt að skera og skera niður námsframboð og eðlilegar nýjungar í starfi sínu og eins og ég nefndi áðan bitnar þetta harðast á verknámsskólunum, þeim sem eru með starfsmenntun, þetta bitnar harðast á þeim. Í fjáraukalagafrv., þrátt fyrir að fyrir liggi vísbendingar um skuldir þessara skóla og stofnana, er ekki lagt til að tekið sé á þessum vanda, en þetta liggur allt fyrir skjalfest. Þetta finnst mér ekki ábyrg vinnubrögð, herra forseti, og vildi óska eftir því við hæstv. forseta að hann kæmi því á framfæri við menntmrn. að þarna sé ekki staðið að af ábyrgð. Ég óska eftir svari frá fjmrh. um það hvernig ætlunin er að taka á þessum skuldum og þeim fjárhagsvanda framhaldsskólanna sem þeir standa frammi fyrir nú, bæði vegna yfirstandandi árs og fyrri ára. Að lokum, herra forseti, er það skoðun mín og ég hef lagt fram tillögur til breytinga á lögum um fjárreiður ríkisins sem miða að því að fjáraukalög komi fram oftar en einu sinni á ári. Það er í hæsta máta eðlilegt að forsendur fjárlaga geti breyst með ýmsum hætti frá því að þau eru samþykkt fyrir jól og þangað til að hausti árið eftir. Það getur gerst með ýmsu móti og þess vegna geta einstakar framkvæmdir orðið með þeim hætti að eðlilegt sé og hagkvæmt að til þeirra sé veitt meira fé á árinu varðandi ýmis rekstrarviðfangsefni o.s.frv. Alþingi getur samþykkt ný lög á vorþingi sem hafa í sér fjárskuldbindingar. Það er í hæsta máta eðlilegt og þá kveða lögin svo á um að setja á lögin fyrir fram um greiðsluheimildir. Þess vegna tel ég eðlilegt að frv. til fjáraukalaga verði lagt fram að vori í þinglok, að fjárln. starfi líka eftir áramót að fjármálunum, komi að undirbúningi fjárlaga fyrir næsta ár og einnig að athuga hvaða breytingar þarf að gera á yfirstandandi fjárlögum fyrir fram til að full og eðlileg samfella verði í fjármálaumsjón ríkisins. Í ljósi umræðunnar í dag tel ég þetta enn brýnna. Það er afar brýnt að fjáraukalög séu gefin út ekki sjaldnar en tvisvar á ári, t.d. að vori og svo aftur að hausti, þannig að þinginu gefist möguleiki á að farið sé að lögum varðandi fjárreiður ríkisins og jafnframt þá líka að koma að nauðsynlegum ábendingum og leiðréttingum á yfirstandandi fjárlögum.

Herra forseti. Auðvitað var það ofsagt hjá hv. 5. þm. Norðurl. v. að verulega þyrfti að taka á í fjármálastjórn Alþingis og hann færði ekki rök fyrir þeim orðum sínum. Hitt er rétt að sú framkvæmd sem hér hefur verið til umræðu fór mjög fram úr. Við höfum gert við því í forsn. með því að hafa mjög rækilegt eftirlit, bæði með fjárreiðum og með verklagi og áður með útboðslýsingu, útboðsgögnum og útreikningum í sambandi við útboð, þannig að við höfum mjög rækilega tekið á í þessum efnum. Ég hafði raunar áður sem gamall samgönguráðherra hagað mér svo í framkvæmdum hér eins og ég gerði í viðskiptum mínum við Vegagerðina, en það reyndist nú svo að það var ekki fullnægjandi. En ég skal hins vegar hafa það í huga, og ef einhver forsætisnefndarmaður er hér fjarverandi skal ég bera honum þau boð að hv. þm. vilji koma okkur til aðstoðar um fjármálastjórn þingsins ef svo ber undir.

Herra forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal og virðulegur forseti þingsins svaraði sér eiginlega sjálfur þegar hann gat þess að á sl. ári hafi þingið farið verulega fram úr fjárheimildum og verið þar í miklum vandræðum með að draga þar í land, þannig að hann svaraði eiginlega sjálfur, hv. þm., því sem málið snerist um. Þingið, eins og fleiri aðilar, fór langt fram úr þeim fjárheimildum sem lög höfðu heimilað því. Ekki skal lagður dómur á hvort það hafi verið hagkvæmt fyrir þingið, en það segir okkur enn frekar hversu brýnt það er að fjáraukalög komi fram tvisvar á ári svo að virðulegur forseti þingsins, hv. þm. Halldór Blöndal, þurfi ekki að fara með þessum hætti á svig við lög eins og fleiri sem eru í þeim sporum að eyða fénu fyrr en heimildir hafa komið til þess frá Alþingi. Ég held því að málið sé einmitt það að verklaginu verður að breyta og að fjáraukalög verði lögð fram oftar á ári, hvort sem það er hæstv. forseti sem ber ábyrgð á Alþingi, eða einstök ráðuneyti eða stofnanir sem fái samþykkið fyrir fram eins og þingið vill en heimilda sé ekki leitað eftir á.

Herra forseti. Ég skal reyna að endurtaka þetta. Það er kannski vont ef fjárlaganefndarmenn eru ekki allir inni samtímis, en þá er sjálfsagt að endurtaka þetta oft. Ég tók ákvörðun um það um leið og ég varð var við að byggingin fór fram úr og bað Ríkisendurskoðun um að gera rækilega úttekt á málinu. Um leið og sú skýrsla lá fyrir kynnti ég hana öllum fjölmiðlum þannig að mönnum mætti vera ljóst hvaða slys hafði hér gerst. Og þá eins og nú reyndi ég ekki að bera neinar sakir af sjálfum mér í þeim efnum. Í öðru lagi, eins og ég hef sagt áður, höfum við ráðið sérstakan reyndan, traustan verkfræðing sem hefur víða komið að í eftirlitsstörfum, m.a. við göngin undir Hvalfjörð, til að fylgjast með verkinu nú og hann gefur okkur mánaðarlegar skýrslur um hvernig verkið stendur og um fjárreiður. Það er því alveg ljóst að við höfum tekið ákvörðun um að reyna að fylgja þessu verki eftir eins vel og við mögulega getum. Og ég vænti þess að ekki þurfi til þess að koma að við þurfum að biðja um fjáraukaheimildir af þeim sökum, nema eitthvert slys hendi, sem ég á alls ekki von á að gerist og á ekki að geta gerst vegna þess hversu vel hefur verið staðið að undirbúningi útboða, hversu vel hefur verið staðið að því að fylgja útboðum eftir, gæta þess að þar séu engar villur, og með því að skrá rækilega og afgreiða jafnóðum þau mál sem upp koma.

Herra forseti. Það er ekki mín tillaga að verið sé beint að veikja stöðu Alþingis gagnvart sjálfu sér. En að sjálfsögðu þarf að fara með málefni þess eftir sömu reglum og gilda um almenna opinbera stjórnsýslu. Og það verður vonandi stöðugt bætt þar um. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, herra forseti, að þessi umræða snýst ekki um hvort einstakir ábyrgðaraðilar, hvort sem það er virðulegur forseti þingsins eða ráðuneytisstjórar ráðuneyta eða framkvæmdastjórar fyrir einstökum stofnunum, þurfi að grípa til einhverra neyðarráðstafana. Þetta snýst um það að fjárreiður okkar og lög um fjárreiður ríkisins séu með þeim hætti að vinnan hjá framkvæmdarvaldinu geti gengið eðlilega fyrir sig. Það gerir hún ekki meðan framkvæmdarvaldið tekur sér það vald að ákveða skuldbindingar eða greiðslur sem ekki eru fjárlagaheimildir fyrir. Þó svo að þau geti búist við því og vænst þess að Alþingi samþykki það eftir á, þá á þetta ekki að gerast þannig. Þess vegna er afar mikilvægt að fjáraukalög verði gefin út tvisvar á ári, að vori --- og þá getur verið hægt að gera þær leiðréttingar sem nauðsynlegar eru og Alþingi er sátt við að gera og samþykka á fjárlögum yfirstandandi árs --- og síðan aftur að hausti, þannig að ekki þurfi að fara á svig við lög um fjárreiður ríkisins.

Herra forseti. Það er nokkuð athyglisvert að umræðan hefur upp á síðkastið aðallega snúist um fjárhagsleg málefni Alþingis, sem er hins vegar einn örfárra aðila sem alls ekki eru í þessu frv. Ef maður flettir upp á fremstu síðunum og skoðar fjárveitingar til þess sem kallað er æðsta stjórn ríkisins þá eru þar bæði embætti forseta Íslands og ríkisstjórnin sjálf sem þurfa viðbótarfjárveitingar en ekki Alþingi. Samt er það aðalumfjöllunarefnið hér, m.a. hvernig það hafi gerst að auknar fjárheimildir til Alþingis hafi ekki ratað inn í frv. Það er nauðsynlegt og þarft að fá það upplýst en skiptir kannski ekki öllu máli, einfaldlega vegna þess að við erum að ræða um fjáraukalagafrv. við 1. umr. og Alþingi ákveður auðvitað sjálft það sem því sýnist og þarf í sjálfu sér ekkert á fjmrn. sem millilið að halda til að koma inn í endanlega gerð frv. áður en það verður afgreitt með þeim fjárveitingum sem það telur sig þurfa á að halda til rekstrar síns. Eru menn nokkuð að gleyma því að því ræður Alþingi sjálft og gengur frá þessu frv. eins og það vill hafa það í lokin? Ekki síst á það við þegar um þess eigin fjárveitingu eða rekstrarfé er að ræða. Auðvitað er eðlilegt ef því verður við komið að Alþingi upplýsi fjmrn. um hvað það telur sig þurfa í þessum efnum og að það sé sett inn í frv. við 1. umr. Það er betri svipur á því, rétt eins og er gert með fjárlagafrv. Að sjálfsögðu er áætlað fyrir fjárveitingum til Alþingis en síðan verður endanlega farið yfir það og það ákveðið eða því breytt, ef svo ber undir, með brtt. fyrir 3. umr. Varðandi húsnæðismál Alþingis að öðru leyti verð ég að segja að það sem ég varð mest undrandi á í því máli var kannski ekki að, eins og allt of oft gerist hjá opinberum aðilum, framkvæmdir færu fram úr áætlun, því miður. Ég varð hins vegar mjög undrandi á þeirri kúvendingu í stefnu um húsnæðismál Alþingis sem manni var allt í einu skýrt frá að búið væri að ákveða, að hætta við nýbyggingar á vegum Alþingis sjálfs hér á reitnum þar sem byggt yrði, í framhaldi af núverandi byggingu sem er að rísa, viðbótarhúsnæði sem hannað yrði sérstaklega eftir þörfum Alþingis og bættist við á reitnum á komandi árum. Ég hafði vonað að loksins kæmist áætlun um slíka uppbyggingu í gagnið og ég er þeirrar skoðunar að Alþingi eigi að eiga sitt húsnæði sjálft, ráða því og reka það. Ég varð því ósköp lítið hrifinn þegar ég frétti af þessum leigusamningi. Enn þá undarlegra eða óskiljanlegra er að svo óhönduglega skyldi takast til, úr því að Alþingi ákvað að vera enn um sinn stórtækur leigjandi á húsnæði í Kvosinni, að það þyrfti að sitja eftir sem áður uppi með umframkostnað. Auðvitað hefði Alþingi ekki átt að koma nálægt þessu máli fyrr en allt væri klappað og klárt og það gat flutt inn í húsnæðið fullfrágengið og borgað viðeigandi leigu. Ég verð að játa að ég skil ekki hvernig þetta gat gerst en ætla ekki að ergja mig á að fara meira yfir það. Það alvarlega er að þetta virðist miklu nær því að vera regla en undantekning eins og þetta hefur gengið sl. missiri, að framkvæmdir á vegum hins opinbera og sérstaklega á vegum æðstu stofnana ríkisins lendi langt fram úr áætlun. Þetta er þeim mun bagalegra sem það liggur í hlutarins eðli hversu vont fordæmi það er, þ.e. hvernig Alþingi og ráðuneytum gengur að halda öðrum aðilum við efnið í hinu opinbera kerfi þegar menn sýna jafnslæmt fordæmi og raun ber vitni. Hvernig er það t.d. fyrir forsrn. að sitja uppi með það að framúrkeyrslan á framkvæmdum í því ráðuneyti er einhver sú hroðalegasta sem sést hefur lengi í framkvæmdum á vegum ráðuneytisins sjálfs? Það kostaði ókjör að gera upp stjórnarráðshúsið og ekki tók betra við þegar Þjóðmenningarhúsið var tekið í notkun eins og allir muna. Þetta, herra forseti, er auðvitað mjög slæmt. Að lokum vil ég taka fram að ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að það gangi ekki ef menn ætla að hætta að líta á framkvæmdir á vegum Alþingis sem opinberar framkvæmdir og láta einhver sérlög gilda um þær. Auðvitað eru þetta opinberar framkvæmdir og lög og reglur um opinberar framkvæmdir eiga að taka yfir þetta. Hins vegar er það ágætt ef Alþingi ákveður að hafa þar til viðbótar sérstakt eftirlit á sínum vegum til að geirnegla þetta enn betur en endranær. Það kann að vera hið besta mál ef menn hafa fundið í það góðan eftirlitsaðila. En ég tel ekki að það eigi að gilda margs konar lög eða margs konar verklagsreglur hér um opinberar framkvæmdir eftir því hvort þær eru á vegum Alþingis, forsrn., Hæstaréttar, biskupsins eða hvar það nú er. Ef þetta eru opinberar framkvæmdir í venjulegum skilningi þess orðs þá eiga þær auðvitað að falla undir sömu reglur. Það eru tvö eða þrjú efnisatriði, herra forseti, sem ég ætla að nefna örlítið úr því að ég er farinn að tjá mig um þetta fjáraukalagafrv., sem ég hafði þó ekkert sérstaklega hugsað mér. Það eru útgjöld á tveimur sviðum sem ég verð að segja að vekja mér undrun. Í öðru tilvikinu er um að ræða 300 millj., í hinu tilviku 30 millj. Það þarf að bæta 300 millj. við framlög til forsrn. út af einkavæðingarbrölti, 300 millj. Hvernig getur þetta gerst? Hvað er hér á ferðinni? Hvers konar áætlun var lögð til grundvallar þessum verkefnum af hálfu forsrn.? Þó að það eigi að selja eitthvað örlítið meira eða reyna að selja, það gengur ekki út, eitthvað örlítið meira af opinberum eignum á þessu ári, er það frambærilegt að forsrn. þurfi að koma og biðja um 300 millj. í viðbót? Eru menn ekki ansi lausir á aurunum þegar kemur að gæluverkefnunum? Þá virðist ekkert vandamál að kippa inn 300 millj. kr. aukafjárveitingu, af því að það er í gæluverkefni, að koma út sameiginlegum eigum þjóðarinnar. Ég fæ ekki betur séð en það sé það sem þarna er á ferðinni undir liðnum forsætisráðuneyti. Hitt eru svo 30 millj. í utanrrn. til að undirbúa fund. Ekki til að halda NATO-fundinn á næsta ári heldur til að undirbúa hann. Þurfa þeir 30 millj. til að undirbúa þetta sem á að gerast um mitt næsta ár? Hvað á það að kosta þá? Eru það ekki 180 millj. eða eitthvað svoleiðis? Þarna virðast til nógir peningar og hleypur á hundruðum milljóna þegar gæluverkefni af þessu tagi eru á ferðinni. Hvenær var það borið undir Alþingi að Ísland byðist til að taka að sér þennan fund? Hefur utanrrh. leyfi til að samþykkja að við bjóðumst til að halda hérna fundi sem kosta hundruð millj. án þess að það sé svo mikið sem rætt á Alþingi Íslendinga sem fer með fjárveitingavaldið? Var þetta kannski borið upp í þingflokkum stjórnarflokkanna? Samþykktu þeir fyrir fram að styðja síðan tillögur um fjáraukalög og fjárveitingar í fjárlögum næsta árs? Mér finnst þetta, herra forseti, ansi vel í lagt. Ég varð að segja alveg eins og er. Ríkisstjórnin ákveður innan fjárlagaársins að sulla út í einkavæðingargæluverkefnin sín, 300 millj. í viðbót og einhvers staðar á góðra vina fund hefur utanrrh. farið og boðist til að halda NATO-fund. Það eru 30 millj. í aukafjárveitingu á þessu ári og sjálfsagt hátt í 200 millj. á næsta ári og óvíst að það dugi. Þetta er allt saman ákveðið einhvers staðar úti í bæ og eftir á koma þeir til Alþingis og biðja um peninga eins og ekkert sé. Þetta ráðslag þykir mönnum til fyrirmyndar, eða hvað? Það er allt fullkomið sem þessi ríkisstjórn gerir eins og kunnugt er og ef eitthvað fer úrskeiðis þá er það ævinlega öðrum að kenna. Það hefur ekki heyrst af einu einasta tilviki í sögu þessarar ríkisstjórnar þar sem hún hefur að eigin áliti gert nokkuð rangt. Sökudólgarnir eru hins vegar orðnir margir. Þess vegna datt mér í hug hvort menn gætu ekki kennt bara Búnaðarbankanum um framúrkeyrslu Alþingis --- ég leyfði mér að kalla það fram í áðan. Það má kalla það hótfyndni en það er ekki vitlausara en margt annað sem mönnum hefur dottið í hug þegar þeir þurfa að finna sér einhvers staðar sökudólg. Auðvitað hafa svo eftirlitsaðilarnir og Framkvæmdasýslan fengið að finna til tevatnsins. Að lokum, herra forseti, saknaði ég þess að sjá hér lið í þessu fjáraukalagafrv. Ég var að vona að ég sæi hér annaðhvort undir forsrn., mögulega utanrrn. eða menntmrn., beiðni um aukafjárveitingu til að kaupa skipið Íslending og koma því hingað heim. Ég verð að segja alveg eins og er að mér svíður sá aumingjadómur að láta það mál vera afvelta mánuðum saman í þeirri stöðu sem, að ég best veit, það er enn þá. Þar er einstaklingur með þar á herðunum skuldbindingar sem nema væntanlega einhverjum tugum milljóna króna, maður sem hefur unnið mikið afrek við að byggja þetta skip og safna liði til að sigla því vestur um haf í fræga ferð sem þótti heppnast einstaklega vel og var mikil og góð landkynning. Nú liggur skipið eftir því sem ég best veit í reiðileysi vestan hafs. Menn hafa ekkert komist áleiðis í því að leysa það mál. Ég gerði mér vonir um að e.t.v. hefðu menn ákveðið að reyna að koma því fyrir í fjáraukalagafrv. og biðja um fjárveitingu til að kaupa skipið eða reyna að ná samningum við eigandann, þó ekki væri nema taka inn heimildargrein í frv. til að ganga til samninga við hann þó upphæðir væru ekki endanlega niðurnegldar. Ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi eitthvað af þessu máli frétt og hver sé hugur hæstv. fjmrh. í þessum efnum. Væri hæstv. fjmrh. ekki tilbúinn að styðja það að fjárln. Alþingis fari ofan í saumana á þessu máli og kanni hvað þarf til að fá farsæla niðurstöðu í þetta mál og við setjum okkur það að loka ekki þessu fjáraukalagafrv., eða a.m.k. ekki fjárlögum næsta árs, nema til staðar séu fullnægjandi lagaheimildir til þess að leysa málið. Ég skora á menn að gera það. Annars virðist sú hætta blasa við að þetta mál falli í gleymsku með einhverjum hætti eða verði afvelta áfram. Ég held að það sé engum til sóma að skilja þannig við það.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er að venju ergilegur. Hann ergist nú mjög yfir því að halda eigi hér ráðstefnu NATO og finnst hér hafa verið of í lagt. Það eru ein 14 ár síðan haldin var NATO-ráðstefna á Íslandi síðast, en við erum aðilar að NATO. Ég veit að hv. þm. er á móti því og hefur í sjálfu sér aldrei samþykkt þann gjörning. Þrátt fyrir allt erum við aðilar að þessu bandalagi sem allir eru sammála um, meira að segja Rússar, að sé það eina sem haldið getur uppi löggæslu eða friðargæslu í okkar heimi. Það er ekki hægt að kalla aðra til. Það að við skulum vera aðilar að því bandalagi er náttúrlega til marks um framsýni stjórnmálamanna fyrri tíðar sem sáu sér hag í að vera í því frá fyrsta degi. Mér fyndist það hálflágkúruleg afstaða ef íslensk stjórnvöld ætluðu að skorast undan því að taka þátt í og hafa ráðstefnu á 14 ára fresti, sem einn af aðilum að NATO. Ég spyr hv. þm. hvort það sé virkilega afstaða hans að okkur sé það sæmandi að taka ekki að okkur ráðstefnu NATO á rúmlega áratugs fresti, sem fullgildir aðilar að þessum samtökum. Við treystum á þessi samtök og höfum hugsað okkur að vera í þeim þó að hv. þm. styðji ekki þá afstöðu að vera í NATO. Við sem sjálfstæð og fullvalda þjóð tökum þátt í samstarfi lýðræðisríkja.

Herra forseti. Ég tel okkur það ákaflega vel sæmandi að halda ekki NATO-þing og það eru ekki feit rök í mínum huga að 14 ár séu síðan það var síðast gert. Það eru margar þjóðir í heiminum sem telja sig fullsæmdar af því að halda ekki NATO-þing. Ég hef t.d. aldrei heyrt að það hafi valdið þeim hugarangri í Svíþjóð að vera ekki aðilar að NATO og halda ekki NATO-fundi á svona 14 ára fresti. Ég held að hv. þm. ætti að hafa það í huga að hér er ekki um venjuleg fyrirbæri að ræða, eins og sést á þeim óheyrilegu kostnaðartölum sem þarna eru á ferðinni. Við höldum hér oft fjölmenn þing og ráðstefnur í ýmiss konar samstarfi sem við erum aðilar að, hvort sem það er nú umdeilt eða óumdeilt. Við getum þar tekið Norðurlandaráðsþing á fimm ára fresti og ýmsar slíkar stórar ráðstefnur. Ég hef aldrei séð kostnaðartölur í líkingu við þetta, ekki neitt af þessari stærðargráðu. Það þarf kannski nokkurra millj. kr. viðbótarfjárveitingar hjá einhverjum aðilum sem hafa slíkt með höndum. En tölur af þessu tagi sjáum við varla, enda er hér um ræða fyrirbæri sem kostar óheyrilega öryggisgæslu sem fylgir þvílíkur kostnaður að engu tali tekur. Mér er ekki kunnugt um að Íslendingar hafi verið skyldugir til þess á nokkurn hátt að bjóðast til að halda þetta þing. Mig grunar þvert á móti að það hefði verið öðrum NATO-þjóðum að meinalausu þó þingið hefði ekki verið haldið hér. Mig grunar að þetta hafi verið að frumkvæði okkar sjálfra, af einhverjum metnaðarástæðum, misskildum að mínu mati, að boð var lagt inn um að við skyldum taka þetta að okkur. Svo kemur reikningurinn hingað. Ég var ekki bara að gagnrýna það að þetta skyldi gert heldur líka hvernig það ber að, að Alþingi stendur frammi fyrir beiðnum um aukafjárveitingar eftir að ráðamenn okkar hafa skuldbundið okkur með tilboði um að halda þingið, án þess að það væri rætt hér fyrst og ákveðið, með svipuðum hætti og við vitum öll t.d. að Ísland mun sækja eftir sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna seint á þessum áratug. Við vitum að það mun kosta peningana. Það er fínt og þá ber það líka að með réttum hætti. Við stöndum öll saman um að sjá fyrir þeim útgjöldum sem af því leiðir.

Herra forseti. Og svo kemur reikningurinn hingað, segir hv. þm. Auðvitað kemur reikningurinn hingað. En það verður að segjast um þessa fjárveitingu, þessa heimild, að aðeins er verið að undirbúa málið. Það er ekki búið að framkvæma eitt eða neitt í þessu máli. Hér er verið að biðja um fjárveitingu til undirbúnings fyrir ráðstefnu sem halda á hér á næsta ári. Það er ekkert óeðlilegt við það, finnst mér. Auðvitað hefði mátt hugsa sér að þessi heimild hefði verið í fjárlögunum. Ég er ekki að segja að það hefði verið verra. En fyrst að svo var ekki er þetta í sjálfu sér fullboðlegt. Mér fannst hálfklaufalegt hjá hv. þm. að minnast á Svíþjóð í þessu sambandi, að Svíar hefðu aldrei haft áhuga á því að halda NATO-þing. Auðvitað hafa þeir ekki gert það enda eru þeir ekki aðilar að NATO og hafa aldrei verið  Auðvitað kostar þetta mikið. Það kostar mikið að fá hér hundruð manna á ráðstefnu frá svo miklu varnarbandalagi eins og NATO er. Ég tala nú ekki um á þeim tímum sem við lifum, þegar NATO stendur í því að reyna að knésetja hryðjuverkamenn um allan heim, hryðjuverkamenn sem hreykja sér af því að drepa sem flesta og senda núna hótanir í allar áttir. Það er þannig ekki skrýtið þó að þetta kosti mikla peninga og ég segi, herra forseti, að við eigum að vera hreykin af því að vera aðilar að NATO, þessu bandalagi sem allar þjóðir í heiminum keppast um að fá að vera í í dag, meira að segja Rússar. Þó að það kosti okkur einhvern pening þá sýnir það einfaldlega að við ætlum ekki að láta okkar eftir liggja til að hlutirnir geti gengið eðlilega fyrir sig.

Herra forseti. Út frá sambærilegum orðum hv. þm. í fyrra andsvari hans, að allar þjóðir í heiminum mærðu NATO og vildu í það ganga og meira að segja Rússar, eins og hv. þm. orðar það, virðist hv. þm. greinilega hafa aðra heimsmynd fyrir augunum dagsdaglega en ég. Ég veit ekki betur en að mikill minni hluti hinna tæplega 200 sjálfstæðu ríkja í heiminum séu aðilar að NATO og langstærstur hluti fullvalda ríkja heimsins er ekki á leiðinni þangað inn og hefur ekki sótt um aðild að NATO. Þar á meðal eru nokkur hlutlaus ríki í Evrópu sem ég veit heldur ekki til að séu á leiðinni þangað inn, ríki eins og Svíþjóð, sem ég nefndi, Írland, Sviss, Austurríki o.fl. Heimurinn er miklu flóknari og fjölbreyttari en svo. En ég ætla ekki að fara að raska ró hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Hann gæti sofið illa í nótt ef hér yrðu látin falla einhver efasemdaorð um óskeikulleik og algilt ágæti NATO. Ég veit að hv. þm. er þeirrar skoðunar að það geri allt rétt og sé hin eina endanlega og sanna lausn á öryggisvanda heimsins, sú hernaðarhugsun sem þar á sitt musteri. Ég vil lítið af því vita og tel litla sæmd í því í sjálfu sér að samsama Íslendinga, herlausa þjóð og friðsama, sem sem betur fer hefur lítið gert af vopnaskaki um árhundruða bil, þessu bandalagi. Þess vegna lítum við algjörlega gagnstæðum augum á það mál að þetta sé eitthvert metnaðartilefni, eitthvað til að fyllast stolti yfir og ausa í stórfé, að halda fund af þessu tagi hér. Að mínu mati á það kannski eftir að reynast okkur mjög erfitt, ósköp einfaldlega vegna ástands heimsmála. Burt séð frá þessu öllu leyfði ég mér að gagnrýna hér málsmeðferðina. Það er dálítið erfitt að verða, herra forseti, ef maður má aldrei velta upp hlutum sem lúta að aðferðafræði, að þá sé maður ævinlega umsvifalaust tekinn efnislega, líkt og maður sé að tjá sig út frá afstöðu sinni til viðkomandi máls. Ef hv. þm. Kristján Pálsson telur aðgerðafræðina hér til fyrirmyndar, þ.e. að ákveða fyrst að bjóðast til að halda þennan fund og leita svo eftir fjárveitingu, þá er það hans mál.

Herra forseti. Ég vil þakka mönnum fyrir þessar umræður um fjáraukalagafrv. fyrir árið 2001 þó að óneitanlega verði þær dálítið slitróttar þegar umræðum er skipt með þeim hætti sem óhjákvæmilegt reyndist að gera að þessu sinni, frá því að við hættum hér sl. fimmtudag og þar til þráðurinn var upp tekinn að nýju í dag. Ég ætla ekki að fara í mikið af þeim smáatriðum úr þeim fyrirspurnum sem bornar hafa verið fram. Þar hefur verið vakin athygli á ýmsum þáttum í fjáraukalagafrv. eins og eðlilegt er. En það er eðlilegra að leita svara við flestum þeirra í fjárln., hjá fulltrúum þeirra fagráðuneyta sem hlut eiga að máli, að svo miklu leyti sem skýringar í frv. sjálfu eru ekki fullnægjandi að dómi manna. Það er ævinlega þannig að menn geta verið ósammála um hvort rétt eða skylt sé að veita fé til ákveðinna tilefna en megnið af tillögunum í frv. er til komið vegna þeirra breytinga sem orðið hafa í efnahagsumhverfi okkar og hafa sett svip sinn á þróun ríkisfjármálanna á árinu. Ljóst er að af þeim 13,4 milljörðum sem óskað er eftir viðbótarheimildum til að inna af hendi samkvæmt þessu frv. eiga kjarasamningar, breytingar á gengi, hækkun bóta almannatrygginga, vaxtagjöld og fjármagnstekjuskattur, sem er til kominn vegna meiri eignasölu en áður var ráð fyrir gert, langsamlega stærsta hlutinn. Þar við bætast síðan ýmsir aðrir kerfislægir þættir og útreikningsmál, t.d. hækkun vaxtabóta og fleiri slík atriði. Aukin útgjöld Lánasjóðs íslenskra námsmanna vegna gengisbreytinga o.s.frv. eiga líka stóran þátt. En menn hafa gaman af því að tala um það sem þeir hafa hér sjálfir kallað tittlingaskít, litlu upphæðirnar í þessu frv. Það orð var notað hér í umræðunni á fimmtudaginn. Menn geta auðvitað verið þeirrar skoðunar að lágar fjárhæðir séu þess eðlis. En ef málin eru þannig vaxin að um er að ræða ófyrirséð ný útgjöld fara þær upphæðir inn í þetta frv., hvort sem þær eru litlar eða stórar í sjálfu sér. Það er eðli hlutarins sem skiptir máli en ekki endilega sú upphæð sem um er að tefla. Að því er varðar deilu manna hér fyrr á fundinum um Skólabrú 2, sem hæstv. forseti þingsins gat um á fimmtudag, þá skal ég taka á mig ábyrgðina á þeim mistökum að sú heimildargrein er ekki inni í þessu frv. Við lögum það þá bara á milli umræðna. Við forseti þingsins höfum rætt um þetta hvað sem líður bréfaskriftum þingsins við forsrn. Ég ætla síðan að nefna örfá atriði sem menn hafa drepið á í dag, t.d. það sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson kom að varðandi Auðunarstofu. Þar er tekið dæmi um mál sem að vísu er ekkert mjög stórt í sniðum, 10 millj. kr., og gefnar á því ákveðnar skýringar í frumvarpstextanum sem hv. þm. finnast dálítið furðulegar. Hér er um það að ræða að aðilar í Noregi færðu Íslendingum gjöf. Það er alveg rétt. En þessi gjöf er þeim annmörkum háð að viðurinn í þetta hús sem kemur frá Noregi er gefinn Íslendingum sem tré úti í skógi í Noregi. Það kostar sitt í norskum krónum að gera sér mat úr þeim efnivið. Vissulega er þetta allt heldur óvenjulegt mál. Vegna þess hvernig það er í pottinn búið hafa því miður fallið til ótrúlega miklir og stórir kostnaðarliðir vegna verkefnisins. Mér finnst það afskaplega leiðinlegt, ég verð bara að viðurkenna það. Hún er undarleg og óvenjuleg sagan sem tengist þessu húsi. En þetta hús verður að klára að byggja fyrst að á því var byrjað. Norðmenn gáfu okkur efnivið sem notaður verður til að byggja upp þetta fornfræga mannvirki. Við verðum auðvitað að manna okkur upp í að klára þetta verk. Hér er gert ráð fyrir sérstakri fjárveitingu til að halda áfram verkinu á þessu ári, annarri fjárveitingu, að mig minnir 20 millj. kr. í fjárlagafrv. næsta árs og þar fyrir utan ætlar biskupsstofa, biskupsembættið, að leggja til ákveðið fjármagn til að hægt verði að klára þetta. Það veit ég að mun gleðja hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrum forstöðumann á Hólum. Svona er það með þessi mál, þó að þau virðist lítil og óveruleg. Þau eiga sér öll einhverjar skýringar og þó að ég hafi munað skýringuna á þessu máli þá man ég kannski ekki nákvæmlega allar forsendur hvers einasta atriðis í frv. Ég mæli hins vegar með því að menn fari í gegnum þetta allt, eins og lög gera ráð fyrir, á vettvangi fjárln. Það eru tvö önnur mál sem hefur borið á góma hérna. Annað er kostnaðurinn við einkavæðinguna. Menn hafa gert sér mat úr því að óskað sé eftir hlutfallslega tiltölulega háum nýjum fjárheimildum í forsrn., 342 millj. En af þeim eru 300 vegna kostnaðar við útboðs- og einkavæðingarverkefni. Það er náttúrlega vegna þess að frá því að fjárlög voru samþykkt fyrir þetta ár hefur sú stefna verið mótuð að fá til vinnu í þessu máli ráðgjafarfyrirtæki, innlent og erlent, sem kostar heilmikið. Það kostar heilmikla peninga að hafa slíka aðila í þjónustu sinni þó að það sé kannski tiltölulega lítið hlutfall af þeim verðmætum sem vinna þessara aðila hjálpar til við að skapa, vegna þess að verkefni þessara manna er náttúrlega að reyna að fá sem mest fyrir þær eignir ríkisins sem um er að ræða og standa þannig að málum að hægt sé að hámarka hag almennings af öllum þessum viðskiptum. Þetta er vissulega dýrt. Ég hef ekki nánari sundurliðun á þessu. Það var spurt um það hér í umræðu á fimmtudaginn hvernig þetta skiptist. Eflaust verður hægt að afla einhverra upplýsinga um það í fjárln. En þetta er skýringin á því að þetta verkefni er hér í fjáraukalagafrv., málið var ekki komið svo langt þegar fjárlög ársins voru afgreidd að þetta lægi fyrir. En viðkomandi aðilar hafa unnið verk sitt prýðilega vel, að því er ég best veit, þó að þeir séu dýrir starfskraftar. Síðan er annað mál sem menn voru að skiptast á skoðunum um rétt áðan, NATO-fundurinn sem fyrirhugaður er á næsta ári hér í Reykjavík, þ.e. utanríkisráðherrafundur NATO. Þetta er engin venjuleg NATO-ráðstefna heldur utanríkisráðherrafundur. Á hann koma sem sagt utanríkisráðherrar allra NATO-ríkjanna 19 ásamt föruneyti. Þar fyrir utan mæta utanrríkisráðherrar allra þeirra landa sem eru í samstarfsverkefnum með Atlantshafsbandalaginu innan vébanda ,,Partnership for Peace``, eins og það heitir á ensku, samstarfs um frið. Þannig að þetta verður gríðarlega fjölmennur fundur og á honum verða margir heimsþekktir einstaklingar vænti ég og mikið fylgdarlið. Margir þessara manna gera að sjálfsögðu sínar eigin ráðstafanir að því er varðar öryggi þeirra. Hitt er annað mál að allt slíkt þarf að tryggja mjög vel af hálfu heimamanna og auðvitað ljóst að því fylgir nokkur kostnaður. Við höfum ákveðið að óska í þessu frv. eftir 30 millj. kr. aukafjárveitingu til að setja þetta mál í gang. Síðan er óskað eftir stærri fjárveitingu í fjárlagafrv. sjálfu og jafnvel óljóst hvort hún nægir, en það mun væntanlega skýrast áður en fjárlögin verða afgreidd í desember. Þetta var þó kannski ekki það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að amast við. Hann var eiginlega að velta upp þeirri spurningu hvort utanrrh. hefði nokkurt leyfi til að bjóða til svona ráðstefnu án þess að hafa rætt það á Alþingi og þá væntanlega fengið fjárheimildir fyrir fram. Ég skildi þingmanninn þannig, eins og hann talaði um aðferðafræðina í málinu. Ég vil bara leyfa mér að halda því fram fullum fetum að utanrrh., fyrir hönd ríkisstjórnarinnar þar sem þetta mál var rætt og ákveðið, hafi til þess fulla heimild. Síðan er það okkar verkefni, ríkisstjórnarinnar, að óska eftir fjárheimildum í þessu máli eins og við gerum með þessum hætti, bæði í þessu þingskjali og í fjárlagafrv. Þá er það auðvitað Alþingi sem ræður því hvort það vill leggja fram þessa fjármuni. Ef niðurstaða þingsins er sú að þingið vilji ekki gera þetta þá verður ekkert af þessum fundi. Þá verður bara ekkert af honum. Þá verðum við bara að segja frá því á vettvangi NATO að ekki hafi verið stuðningur við það í þessari stofnun sem fer með fjárveitingavaldið. Ég held að þetta sé allt frekar einfalt mál að því er hina formlegu hlið varðar. Ég vil svo aðeins, út af fyrirspurn hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um Íslending, segja að ekki lá fyrir til afgreiðslu nein aukafjárveitingarbeiðni sem mér er kunnugt um sem hægt var að taka afstöðu til varðandi það verkefni. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um það mál að þessu sinni.

Herra forseti. Auðvitað er það ljóst að utanrrh. getur boðist til þess fyrir okkar hönd að halda fundi. Við ætlum ekki að fara að takmarka eða skilyrða það vald í sjálfu sér. En það liggur jafnframt í hlutarins eðli að Alþingi gerir það náttúrlega ekki að gamni sínu að gera ráðherra lýðveldisins afturreka með boð af því tagi sem menn hafa lagt fram í alvöru á alþjóðavettvangi í alþjóðasamstarfi. Það hlýtur líka að skipta einhverju máli hvort menn eru að tala hér um venjulegar ráðstefnur eða fundi þar sem þátttakendur borga fyrir sig sjálfir og kostnaður gistilandsins er óverulegur, mælist kannski í svolitlum umsjónarkostnaði og utanumhaldi, eða þessi ósköp sem þarna eru á ferðinni í þessu NATO-tilviki, þar sem kostnaðurinn kemur til með að hlaupa á hundruðum milljóna. Ég gagnrýni að þegar um slíka hluti er að ræða þá sé það ekki rætt fyrir fram og það síðan a.m.k. kynnt Alþingi að til standi að bjóðast til að taka slíkt að sér. Mig rekur t.d. ekki minni til þess, sem nefndarmanni í utanrmn., að þetta mál hafi borið þar upp áður en tilboðið var lagt fram fyrir Íslands hönd. Mér finnst að það hljóti að þurfa að skoða þessi mál eftir því hvað í hlut á og hversu háa fjármuni menn eru að tala um. Það getur ekki verið að ég hafi heyrt það rétt, að hæstv. fjmrh. mæla almennt með því verklagi að fyrst bjóðist menn til að gera þetta eða hitt, taka að sér hluti sem kosta ómælda fjármuni úr ríkissjóði, og komi svo eftir á og biðji um peningana. Þetta er þá fyrsti fjármálaráðherrann í sögu lýðveldisins sem er almennt hrifinn af slíku verklagi. Ég hélt að menn vildu yfirleitt hafa röðina hinsegin. Varðandi Íslending þá tek ég það gilt sem hæstv. ráðherra segir hér, að það hafi því miður ekki legið fyrir nein tillaga frá þeim ráðuneytum sem eðlilegast væri að færi með þetta mál, forsrn. sem hafði yfirumsjón með landafundahátíðahöldunum og afmælishaldinu öllu, samgrn. sem ráðuneyti ferðamála eða menntmrn. eða hvers sem það nú væri. Ég vona samt sem áður að þetta mál verði skoðað áður en umfjöllun um þetta frv. hér lýkur.

Herra forseti. Ég vil koma aðeins aftur að ummælum þingmannsins um utanríkisráðherrafund NATO. Það er svo að þegar ríkisstjórnin tekur ákvörðun um að fallast á eða bjóðast til að vera gestgjafi á slíkum fundi þá gerir hún það auðvitað í trausti þess að hún hefur þingmeirihlutann á bak við sig.

Var hann spurður?

Þannig er ekkert vafamál í okkar huga að ríkisstjórnin hefur þingstyrk og fylgi til að taka ákvörðun af þessu tagi, sem eðli málsins samkvæmt er hennar verkefni. Þetta er auðvitað á verkefnasviði utanrrn. og utanrrh. sem leggur síðan málið fyrir í ríkisstjórninni. Ég held því að menn þurfi ekkert að vera að deila um formsatriðin í þessu máli. Ég geri mér hins vegar alveg ljóst að hv. þm. er ekki hrifinn af fundahaldi af þessu tagi. Hann er bara á móti því að við séum að halda hér fundi á vegum NATO. Ég minnist þess í fljótu bragði að slíkur fundur sem þessi hafi tvívegis áður verið haldinn á Íslandi, síðast 1987 og þar áður 1968. Ég held að framkvæmdin hafi í bæði skiptin verið Íslandi og Íslendingum til sóma. Ég vona að það verði þannig líka árið 2002.

Herra forseti. Ef ég man rétt voru eiginlega einu aðilarnir sem virkilega voru ánægðir með þetta NATO-fundahald hér á sinni tíð starfsmenn Bændahallarinnar, því að þeir fengu allir utanlandsferð af því að tæma þurfti Hótel Sögu svo að hátignirnar gætu hreiðrað um sig allar eins og þær lögðu sig. En ég veit alveg að hæstv. fjmrh. er ekki alvara þegar hann reynir að verja aðferðafræðina í þessu máli. Það hlýtur að skipta máli hvort við erum að tala um eitthvað sem er það smávægilegt í útgjöldum að það nánast rúmist innan ramma rekstraráætlunar viðkomandi ráðuneyta eða hvort við erum að tala um útgjöld upp á hundruð milljóna. Það er ekki á hverjum degi sem menn bjóðast til þess að taka slíka hluti að sér og koma svo hingað með reikninginn og biðja um aukafjárveitingu. Eigum við ekki að halda pólitískum ágreininingi um NATO-aðild utan við þetta og ræða, af því við erum hér að ræða um fjáraukalög, þessa aðferðafræði. Þá trúi ég ekki öðru en að hæstv. fjmrh. sé mér sammála um að þegar svona stórar tölur eru á ferðinni þá ætti að standa öðruvísi að málum.

Herra forseti. Það er rétt að þakka hæstv. ráðherra fyrir skýringarnar og svörin varðandi Auðunarstofu. Ég held að hæstv. ráðherra hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann orðaði það svo að Norðmenn hefðu gefið okkur þennan efnivið. Það er afar sérkennilegt að gjöfin er tré úti í skógi. Það er auðvitað skýringin á því að bæði gengisbreytingar og vaxtakostnaður hafa komið þarna við sögu, að menn hafa þurft, miðað við þetta, að fella trén og höggva þau til og gera ýmislegt til þess að koma þeim til þess staðar þar sem þau eiga að nýtast til þessarar byggingar. Þetta er auðvitað afar sérkennileg gjöf en ég vona að þetta verði hin besta stofa þegar upp verður staðið. Við vonum að ekki þurfi að koma til fleiri beiðna á fjáraukalögum vegna verkefnisins heldur náist að ljúka því. Hins vegar hjó ég eftir öðru atriði og langar til að spyrja hæstv. ráðherra örlítið nánar út í það, þ.e. varðandi einkavæðingarkostnaðinn. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra að það er lykilatriði að þegar að slíku verki er staðið þá sé vandað til allra verka. Þar af leiðandi þarf auðvitað líka að vanda til áætlunargerðarinnar. Það er auðvitað athyglisvert að áætlað var í þetta, fyrir þetta ár, 15 millj. kr. en nú er komið með beiðni upp á 300 millj. til viðbótar og það eru væntanlega fullkomnar skýringar á því. Hins vegar vekur athygli að í fjárlögum fyrir næsta ár er eingöngu áætlað að þetta séu 16,4 millj. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh. hvort ekki séu þá á dagskrá ansi mikil einkavæðing á næsta ári eins og okkur hefur heyrst að standi til. Eða er ætlunin að þessar 300 millj. nýtist líka til þeirrar einkavæðingar sem fyrirhuguð er á næsta ári?

Herra forseti. Það er nú engu við þetta Auðunarstofumál að bæta. Það gaukaði því að mér einn þingmaður hvort við gætum nú ekki fundið eitthvað skemmtilegt til að senda Norðmönnum svona í vináttuskyni, en ég veit ekki um það. Að því er varðar einkavæðingarmálið þá hafa þarna verið ráðin ráðgjafarfyrirtæki í þjónustu ríkisins. Ég hef skilið það þannig að þau muni ljúka sínu verkefni, að skipuleggja þessa hluti, þannig að þessi fjárhæð dugi fyrir því sem eftir er í þessum stóru málum. Ég geri mér vonir um að ekki þurfi að bæta miklu við þetta enda er þetta vissulega myndarleg upphæð. Ég tel samt áreiðanlegt að starf þessara aðila hafi orðið til þess að gera þau fyrirtæki sem þarna er um að ræða enn verðmætari en ella hefði verið. Við getum fyrir vikið gert þetta fagmannlega og fengið meira fyrir eignir ríkisins en ella hefði verið.

Herra forseti. Mér fannst skorta örlítið á það í ræðu hæstv. ráðherra áðan að við fengjum að heyra viðhorf hans almennt til ýmissa liða sem við höfum bent á að samkvæmt fjárreiðulögunum sé kannski örlítið hæpið að séu í frv. til fjáraukalaga. Ég vil þó endurtaka það sem ég sagði hér í fyrstu ræðu minni að mjög margt hefur færst til betri vegar og þetta er auðvitað miklu nær lagi en verið hefur undanfarin ár. Ég tel að stigin hafi verið mjög stór skref í rétta átt. Ég minntist á eitt atriði í lok ræðu minnar hérna áðan sem væri gaman að heyra frá hæstv. ráðherra með, málefni fatlaðra í Reykjavík, þ.e. þegar verið er að greiða starfsmönnum fjögur ár aftur í tímann, eða eins og segir hér, með leyfi forseta: ,,... hafi þeir farið yfir svokallaða flutningslínu sem til margra ára hefur miðast við Elliðaá.`` Hér segir að svo hafi verið til margra ára, herra forseti. Það er athyglisvert vegna þess að í fjáraukalagafrv. á auðvitað ekki að vera annað en það sem er ófyrirséð. Það er alveg vonlaust að draga þá ályktun að það hafi verið ófyrirséð sem verið hefur inni í kjarasamningi til margra ára.

Herra forseti. Þetta er eitt af þeim atriðum sem ég mundi vilja vísa til nefndarinnar. Aftur á móti var gerður kjarasamningur við starfsmannafélag þessara starfsmanna á þessu ári og eftir því sem ég man best var ákveðið að fella niður þessa svokölluðu flutningslínu sem er náttúrlega úrelt fyrirbæri í kjarasamningum nú. Ég býst við því að starfsmenn hafi fengið eitthvað í staðinn fyrir að láta þetta af hendi, þau réttindi sem fylgdu þessari flutningslínu og þær greiðslur sem fylgdu henni. Þarna er um að ræða einhvers konar uppgjör á þessu máli. Nánar get ég ekki farið út í þetta vegna þess að ég hef ekki við höndina upplýsingarnar um þetta. En eitthvað af því tagi liggur að baki þeirri fjárveitingabeiðni sem þarna liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt sem kom hér fram hjá hæstv. fjmrh., að stærsti hluti þeirra breytinga sem hér eru lagðar til eru til komnar vegna þeirrar þróunar sem orðið hefur í efnahagsumhverfinu, kjarasamninga, gengisbreytinga o.s.frv. Hæstv. ráðherra sagði líka að við hefðum gaman af því að tala um þessar litlu upphæðir en ef um ófyrirséð útgjöld væri að ræða, ættu þau útgjöld að fara inn í fjáraukalög. Ég er ekki að öllu leyti sammála þessu vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur 200 millj. kr. pott sem hún hefur óskipt til að mæta ýmsum verkefnum sem kunna að falla til á hverju fjárlagaári. Einnig hefur ríkisstjórnin og hvert ráðuneyti safnliði til þess að mæta ófyrirséðum verkefnum. Þess vegna er dálítið sérkennilegt að sjá hér sumar upphæðirnar, eins og þegar skipt er um ráðherra og breytingar verða á starfsliði aðstoðarmanna ráðherra vegna ráðherraskipta, að þá þurfi að sækja um 2,4 millj. líkt og hjá heilbrrn. Það er einnig dálítið sérstakt að sjá undir menntmrn. að þar eru mjög mörg verkefni sem heita ,,Rannsóknir og önnur verkefni``. ,,Lagt er til að veittar verði 80 millj. kr. vegna fyrirhugaðs samnings um rannsóknir á vegum háskólans. Að auki er sótt um 40 millj. kr. til rannsóknarmála á lið 236 Vísindasjóður, 10 millj. kr. á lið 239 Rannsóknarnámssjóður og um 20 millj. kr. á lið 299 Háskóla- og rannsóknastarfsemi.`` Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort þetta eru ekki verkefni sem megi bíða og hljóta eðlilega afgreiðslu t.d. á fjárlögum næsta árs. Og þegar um er að ræða kjarasamninga eða ákvarðanir kjaranefndar frá því árið 1999, getur það varla flokkast undir ófyrirséð, eins og er t.d. hvað varðar yfirdýralækni. Og þannig eru þó nokkuð mörg verkefni í þessum fjáraukalögum sem ekki er hægt að flokka undir ófyrirséð.

Herra forseti. Það er hefðbundið í umræðum um fjáraukalögin að deilt sé um hvort liðir séu ófyrirséðir eða ekki. Við höfum haft þá stefnu að reyna að takmarka eins og nokkur kostur er þær óskir sem koma um aukafjárveitingar einmitt á þeim grundvelli. Hins vegar er það svo eins og t.d. með þann lið sem þingmaðurinn nefndi að safnast hefur upp óuppgert mál yfir nokkurra ára tímabil sem þarf að ljúka. Og þá er eðlilegast að mínum dómi að gera það á þennan hátt. Hinn kosturinn væri sá að taka þetta inn í fjárlagafrv. næsta árs. Það má svo sem segja að það breyti ekki öllu, en ég tel að í þessu tilfelli hafi þetta verið eðlilegast. Að því er varðar það sjónarmið sem fram kom hjá þingmanninum í upphafi, þá er það alveg rétt að ríkisstjórnin hefur 200 millj. kr. lið til að ráðstafa í ófyrirséða hluti. Það er að sjálfsögðu gert þegar upp koma tilvik þar sem þarf að veita fé skyndilega, t.d. vegna náttúruhörmunga erlendis eða annarra slíkra atburða, þá er gripið til þess liðar. Ráðuneytin hafa síðan sína safnliði til að ráðstafa í ófyrirséða hluti og eitt og annað eins og alkunna er. En það sem hér er er hins vegar talið falla utan við þá liði og er þess vegna ástæða til að veita í sérstakar fjárveitingar á grundvelli fjáraukalaga.

Virðulegi forseti. Tíminn er stuttur, en engu að síður hlýt ég að halda áfram þessari upptalningu. Sótt er um 2 millj. kr. fjárveitingu vegna fyrirhugaðrar formennsku Íslands í Norðurskautsráðinu. Ríkisstjórnin samþykkti þetta á fundi sínum 27. febrúar sl. Hins vegar hafði legið fyrir mjög lengi að við mundum taka við þeirri formennsku, það var vitað. Fyrir ári var gerður samningur varðandi uppbyggingu heilsugæslustöðvar í Hveragerði. Sá samningur var undirritaður fyrir ári. Nú er beðið um 3 millj. kr. aukafjárveitingu til að mæta húsaleigu í nýrri heilsugæslustöð sem átti að taka í notkun á miðju þessu ári, var gert, en vantaði peninga fyrir leigunni. Og Félagsmál, ýmis starfsemi. Beðið er um 16 millj. fjárheimild til móttöku flóttamanna. Þetta er rangt. Þetta er til að mæta halla. Þetta er röng fullyrðing í fjáraukalagafrv. vegna þess að þessar 16 millj. eru aldeilis ekki til þess að taka á móti flóttamönnum núna á næstu vikum. Það er til að mæta uppsöfnuðum halla. Rétt skal vera rétt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um sérstakt átakt til að treysta byggð og efla atvinnulíf á landsbyggðinni. Þetta mál er á þskj. 5 og er 5. mál þingsins. Auk mín eru það þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem bera fram þessa till. til þál. Þingsályktunartillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera á næstu árum átak til að efla byggð um land allt og stuðla að jákvæðri þróun atvinnulífs og mannlífs. Átakið hefjist 2002 á Austurlandi og beinist að verkefnum á sviði þróunar-, byggða-, viðskipta- og menningarmála. Til þessa átaksverkefnis á Austurlandi verði veitt 400 millj. kr. árlega í sex ár af fjárlögum íslenska ríkisins. Þróunarfélagi Austurlands verði falin ábyrgð á ráðstöfun fjárins að því er Austurland varðar. Árangur og framvinda verkefnisins verði metin áður en tímabilið er hálfnað og í ljósi þess verði öðrum landshlutabundnum átaksverkefnum hrundið af stað. Hvert átaksverkefni standi í allt að sex ár og verði metið á sama hátt og það fyrsta. Við val verkefna verði annars vegar lögð áhersla á fjölbreytni í atvinnusköpun og hins vegar á stuðning við hvers kyns nýsköpun og þróun.`` Herra forseti. Þingályktunartillögunni fylgir eftirfarandi greinargerð: Um nokkurra ára skeið hafa átt sér stað stórfelldir búferlaflutningar hér á landi. Mikil fólksfjölgun hefur verið á höfuðborgarsvæðinu en víðast hvar á landsbyggðinni hefur fólki fækkað að sama skapi eins og nýtt yfirlit Hagstofu Íslands yfir fyrstu níu mánuði ársins gefur til kynna. Þannig hefur t.d. ársstörfum undanfarið fækkað gífurlega í mörgum sjávarplássum með sölu og/eða flutningi aflaheimilda og aukinni tæknivæðingu í útgerð og fiskvinnslu. Á sama tíma hefur orðið mikill samdráttur í hefðbundnum búskap. Þjónusta við þessar undirstöðuatvinnugreinar hefur því einnig dregist saman. Einnig hefur dregið úr opinberri þjónustu á mörgum sviðum. Þegar búferlaflutningar verða umfram eðlilega þróun og fækkun íbúa fer að segja til sín í samfélaginu hefst flókið ferli sem ekki er einfalt að skilgreina. Við ákveðnar aðstæður flytur jafnvel það fólk sig um set sem hefur góða vinnu og húsnæði. Brýnt er að bregðast við þessari þróun og að mati flutningsmanna eðlilegt að til þess verði varið fjármagni úr sameiginlegum sjóði landsmanna en nýting þess verði á hendi heimaaðila. Með tillögunni sem hér er lögð fram er verið að stíga fyrsta skrefið af mörgum nauðsynlegum til að rétta hag landsbyggðarinnar. Herra forseti. Eðlilegt þykir að hefja átak af þessu tagi á Austurlandi enda hefur áðurnefnd þróun í íbúafjölda og atvinnumálum komið fram af miklum þunga á Austurlandi. Nú svo komið að margar byggðir standa þar mjög höllum fæti. Hætta er á að þær veikustu leggist smám saman af á næstu árum ef ekkert verður að gert. Við þessa þróun í íbúa- og atvinnumálum á Austurlandi bætist sú staðreynd að væntingar fólks um hugsanlega stóriðju á Reyðarfirði hafa verið miklar, biðin hefur leikið marga grátt. Óvissa um eigið atvinnuöryggi og framtíðarsýn við óbreyttar aðstæður hefur fyllt marga vonleysi og óöryggi. Fólki hefur verið haldið í spennitreyju, það telur sig hvorki geta farið né snúið sér að öðru. Flutningsmenn telja ekki að stóriðja með risaverksmiðjum sé það úrræði sem leysi vanda landsbyggðarinnar, sérstaklega hvað jaðarbyggðir snertir út frá atvinnusvæði stóriðjunnar, og gildir það raunar um landið í heild. Þess í stað eigi að hlúa að fjölþættu atvinnu- og menningarlífi með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Áríðandi er að grípa til aðgerða nú þegar. Í tillögu þessari til þingsályktunar er gert ráð fyrir að sérstakt átak verði gert á Austurlandi í atvinnumálum og athygli sérstaklega beint að verkefnum á sviði þróunar-, byggða-, viðskipta og menningarmála með það að markmiði að efla byggðina og auka fjölbreytni mannlífsins. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram fjölmargar tillögur í byggða- og atvinnumálum frá því að flokkurinn fékk fulltrúa á Alþingi. Ég vil vekja sérstaka athygli á því. Þær tillögur byggja á sjónarmiðum um jöfnuð og jafnræði og taka mið af því grundvallarsjónarmiði hreyfingarinnar að íbúar þessa lands eigi rétt á að búa við svipuð kjör óháð búsetu. Viðbótartillaga þessi, herra forseti, er því viðbótartillaga við þá hugmyndafræði og tillögur sem áður hafa verið lagðar fram. Mikið vantar á að fólk sem býr utan stærstu þéttbýlisstaða njóti sömu kjara og þeir sem búa í nánd við þjónustuna á höfuðborgarsvæðinu. Sem dæmi má nefna að lánakjör í bönkum virðast önnur þegar óskað er lána til starfsemi í dreifbýli ef taka á mið af aukinni ásókn í lán frá Byggðastofnun og gildir þá einu hvort um er að ræða skammtíma- eða langtímalán. Auk þessa virðist sem bankarnir reyni að komast hjá því að veita há lán til langs tíma til fyrirtækja á smærri stöðum. Þá vill brenna við að viðhorf til frumkvöðla í hinum dreifðari byggðum séu neikvæð og skilningur á mikilvægi þess að styrkja nýsköpun virðist takmarkaður. Að mati flutningsmanna þessarar tillögu væri aukinn stuðningur við frumkvöðla í fámennari byggðarlögum mikil lyftistöng. Þannig yrði fleiri og fjölbreyttari stoðum skotið undir samfélagið. Sérhæfð þjónusta við fyrirtæki og frumkvöðla er afar takmörkuð í fámennari byggðarlögum og því eru möguleikar til að hrinda hugmyndum í framkvæmd ekki margir. En við viljum aðgerðir til jöfnunar. Því telur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð það mikilvæga grundvallarforsendu í hverju velferðarsamfélagi að tryggja fulla atvinnu og störf við hæfi. Jafnframt er næg og fjölbreytt atvinna ásamt öflugri velferðarþjónustu, traustu menningarlífi og öruggu umhverfi grundvöllur hverrar lífvænlegrar byggðar og forsenda farsællar byggðaþróunar. Herra forseti. Í samræmi við þá afstöðu að jafna beri aðstöðu fólks og auka sem kostur er jöfnuð og jafnrétti í landinu, þar með talið aðstöðu manna óháð búsetu, vill Vinstri hreyfingin -- grænt framboð beita sér fyrir róttækum aðgerðum til að stöðva þá búseturöskun sem nú á sér stað og snúa þróuninni við með margháttuðum aðgerðum sem ná til landsins alls. Þær sérstöku aðstæður sem nú eru á Austurlandi kalla á tafarlausar aðgerðir af hálfu hins opinbera. Átaksverkefni til sex ára getur skilað miklu inn í austfirskt samfélag og nauðsynlegt er að slíkt verkefni sé sett fram og framkvæmt á forsendum íbúanna sjálfra. Átaksverkefnið þarf að vera hnitmiðað og jafnframt þarf það að treysta þá fjölmörgu þætti sem sterkt samfélag byggist á. Rétt er að endurskoða árangur og framvindu verkefnisins áður en tímabilið er hálfnað. Styrkir og önnur fjárframlög til atvinnuþróunar í fámennari byggðarlögum eru af skornum skammti og mest af þeirri fyrirgreiðslu og þjónustu sem er til reiðu þarf að sækja til höfuðborgarinnar. Slíkt getur verið tímafrekt og kostnaðarsamt. Stuðningurinn er oftast bundinn lágum fjárhæðum og einungis hluta þess kostnaðar sem um er að ræða. Slíkir styrkir veita hvorki hugmyndum brautargengi né eru líklegir til að stuðla að þróun og nýsköpun í atvinnulífinu. Herra forseti. Þótt sveitarfélögin, Byggðastofnun og fleiri aðilar hafi sinnt margvíslegum verkefnum sem hafa það að markmiði að styrkja atvinnu og búsetu og þrátt fyrir að margt gott hafi verið unnið að tilstuðlan þessara aðila á liðnum árum einkennast mörg þessara verkefna frekar af því að bjarga rekstri tiltekinna fyrirtækja og atvinnuöryggi á viðkomandi stað en því að stuðla að nýsköpun eða framþróun fyrirtækja í rekstri. Atvinnuþróunarfélögin sem þegar hafa unnið sér fastan sess á nokkrum stöðum á landinu gegna lykilhlutverki þegar um er að ræða byggðatengdar aðgerðir og stuðning stjórnvalda við verkefni á landsbyggðinni. Að mati flutningsmanna eru þau best til þess fallin að greina þarfir samfélagsins hvert á sínu svæði og veita þá sérfræðiþjónustu sem við á hverju sinni. Þess vegna gerir tillaga þessi ráð fyrir því að Þróunarfélagi Austurlands verði falin umsjá með ráðstöfun fjárins. Herra forseti. Ég ætla í nokkrum orðum að gera grein fyrir starfsemi Þróunarstofu Austurlands en hún starfar á breiðum grunni að framþróun í atvinnulífi og jákvæðri samfélagsþróun á Austurlandi. Stjórn Þróunarfélagsins skipa fulltrúar atvinnulífs, sveitarfélaga og stofnana á Austurlandi auk fulltrúa Byggðastofnunar. Meginviðfangsefni félagsins er að vinna að eflingu atvinnulífs og samkeppnishæfni byggðarlaga á Austurlandi. Til að sinna því sem best stendur félagið fyrir víðtæku þróunarstarfi í landshlutanum. Félagið rekur Þróunarstofu Austurlands og er starfseminni skipt í þrjú svið, þróunarsvið, viðskiptasvið og byggðasvið. Meginmarkmið er að starfrækja sérhæfða þróunarstofu sem hafi að leiðarljósi frumkvæði að framþróun í austfirsku samfélagi, sé fært um að axla ábyrgð varðandi atvinnu- og byggðaþróun og skili sýnilegum árangri. Starfsmenn Þróunarstofunnar hafa sýnt í verki að þeir geta skilað góðum árangri á öllum sviðum stofnunarinnar og eftirspurn eftir vinnuframlagi er miklu meiri en þeir geta sinnt. Áhersla hefur verið lögð á að koma þróunarstarfi sem víðast að í samfélaginu, jafnt hjá fyrirtækjum í rekstri og með stofnun nýrra rekstrareininga. Með þessum hætti hefur Þróunarstofan komið á þróunarstarfi langt umfram afkastagetu félagsins sjálfs. Þjónusta Þróunarstofu Austurlands hefur haft hvetjandi áhrif á atvinnustarfsemi í fjórðungum, sérstaklega utan hefðbundinna atvinnuvega í fiskvinnslu og landbúnaði. Þróunarstofa Austurlands hefur unnið að stefnumótunarverkefnum sveitarfélaga, í menningarmálum og ferðamálum, stofan tekur þátt í erlendu samstarfi, rekur frétta- og þjónustuvef, stundar þróunarstarf af ýmsum toga og veitir ráðgjöf við stofnun nýrra fyrirtækja. Þetta eru aðeins nokkur dæmi um starfssvið Þróunarstofunnar fram til þessa. Herra forseti. Með því að lýsa starfsemi Þróunarstofunnar viljum við benda á mikilvægi hennar og draga fram hvað felst í starfsemi hennar, þannig að ljóst sé hvers vegna við felum Þróunarstofunni þetta verkefni, umsjá fjárins og að fylgja þessu verkefni eftir. En þó að ég nefni aðeins nokkur dæmi um starfssvið Þróunarstofunnar þá hefur árangur náðst, bæði með markvissri stefnu og því að flest stærstu fyrirtækin í landshlutanum, leiðandi fyrirtæki í mörgum greinum og ýmis önnur fyrirtæki, félög og stofnanir hafa stutt félagið með aðild, margháttaðri aðstoð og samstarfi. Á sama hátt hafa öll sveitarfélög á Austurlandi og Samband sveitarfélaga á Austurlandi staðið dyggilega að baki félaginu. Stuðningur Atvinnuþróunarsjóðs Austurlands hefur verið starfsemi Þróunarstofunnar mikilvægur en sjóðurinn hefur stutt Þróunarstofuna fjárhagslega og með því að styrkja margvísleg verkefni á hennar vegum. Þróunarstofan sér um daglegan rekstur Atvinnuþróunarsjóðsins. Herra forseti. Þrátt fyrir góðan árangur á mörgum sviðum hefur fjárskortur haft mjög hamlandi áhrif á starfsemina. Fjárfestar hafa fram til þessa um of haldið að sér höndum þar sem mat á fjárfestingarkostum er kostnaðarsamt og þar af leiðandi óhagkvæmt að koma að umfangslitlum fjárfestingarverkefnum, sem eru hlutfallslega mörg á landsbyggðinni. Auk þess eru fjárfestingarkostir og framtíðarmöguleikar á landsbyggðinni enn ótrúlega illa kynntir og oft eru heimamenn sjálfir lítt trúaðir á þá kosti sem fyrir hendi eru. Þessu þarf að breyta. Miklir möguleikar eru fyrir hendi til að efla fjölbreytt atvinnu- og menningarlíf á Austurlandi en til þess þarf aukið fjármagn. Féð þarf að vera aðgengilegt í formi styrkja og lána á hagstæðum kjörum til lengri tíma. Mörg verkefni bíða úrlausnar á Austurlandi. Fé það sem tilgreint er í tillögunni mætti m.a nýta til eftirtalinna verkefna: Að koma á styrktarkerfi fyrir nýsköpunar- og þróunaverkefni sem tengt væri frumatvinnugreinunum, setja á stofn sérstök þróunarverkefni í sjávarútvegi og landbúnaði og sinna uppbyggingu rannsóknaumhverfis og kerfis er lyti ekki síst að hagnýtum rannsóknum. Þá má nefna að uppbyggingarstarf á sviði ferðaþjónustu er mjög brýnt og t.d. markaðsstarf og kynning á landshlutanum erlendis, í tengslum við komu nýrrar ferju til Seyðisfjarðar og beint flug til útlanda um Egilsstaðaflugvöll en hvort tveggja er í undirbúningi.

Hæstv. forseti. Ef maður vill vera jákvæður getur maður sagt að þessi tillaga sé ákveðin viðleitni. Samt er annað orð mér ofar í huga núna og það er orðið sýndarmennska. Það er verið að reyna að slá ryki í augu fólks á Austurlandi. Staðreyndin er sú að það verkefni sem stjórnvöld styðja og hafa á prjónunum er stærsta byggðamál sem við höfum fjallað um á hv. Alþingi að mínu mati, Noral-verkefnið. Þeir hv. þm. sem leggja fram þessa tillögu styðja ekki það mál þó svo sveitarfélögin á Austurlandi geri það. Þróunarstofan styður það líka en að sjálfsögðu eru Vinstri grænir á móti. Annað mál hefur verið til umræðu sem varðar Austurland og er mikið framfaramál og því tengist mikil atvinnuuppbygging, þ.e. fiskeldið. Vinstri grænir eru náttúrlega á móti því líka. Því er gripið til þess ráðs að sjóða saman tillögu sem felur í sér að veita 2,4 milljarða kr. til Austurlands í algjörlega óskilgreind verkefni. Ekki nóg með það, heldur á í framhaldinu að veita fé til annarra landshluta, eftir því sem ég skil tillöguna, þannig að við erum þar kannski að tala um 10 milljarða í óskilgreind verkefni, bara í eitthvað. Þetta er að mínu mati tillaga sem dæmir sig sjálf og að mínu áliti er hún með því lakara, þegar ég hugsa til þeirra tillagna sem áður hafa komið fram af hálfu þessa þingflokks í sambandi við byggðamál.

Herra forseti. Hæstv. iðnrh. hefur fellt dóm sinn um þessa tillögu og talar um viðleitni eða sýndarmennsku. Við erum auðvitað, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, að sýna viðleitni. Herra forseti, ég tel að sú viðleitni sem við sýnum á þessu sviði sé öllu meiri en viðleitni hæstv. ríkisstjórnar sem býður ekkert nema Noral-verkefnið sem stærsta byggðaverkefni sögunnar. Við höfum ekki trú á því, herra forseti, að álver í Reyðarfirði muni treysta byggð, hvorki á öllu Austurlandi, frá Bakkafirði niður að Höfn, né á Vestfjörðum eða annars staðar á landinu. Það er enginn vafi á því að Noral-verkefnið, álverið í Reyðarfirði, mun auðvitað hafa umtalsverð áhrif í byggðum næst álverinu. Á því leikur enginn vafi. En við skulum þá, herra forseti, líka ræða um hvort það séu jákvæð byggðaáhrif, að reisa svo risastóra álverksmiðju í svo fámennu byggðalagi sem Fjarðabyggð er. Við skulum þá líka tala um jákvæða byggðaþróun. Það má setja það þannig upp að við séum á móti öllu. Við erum á móti því að illa sé farið með náttúruna, að það sé farið óvarlega í fiskeldi í sjó með því að rækta lax sem ekki er af íslenskum uppruna. Við viljum að farið verði varlega í sakirnar. Við höfum aldrei sagt að við séum á móti fiskeldi en við viljum fara að með gát til þess að spilla ekki öðrum atvinnuvegum og framtíð íslenska laxins.

Hæstv. forseti. Mér heyrist að hv. þm. sé nú þegar kominn á flótta frá sinni eigin tillögu. Séu það rök gegn Noral-verkefninu að það styðji ekki atvinnulíf á öllu Austurlandi og ekki á Vestfjörðum þá finnst mér það ekki vera mjög sterk rök. Með því að styrkja Miðausturland mun það hafa áhrif um allt Austurland og líka á Norðurl. eystra, alveg til Akureyrar. Þar fyrir utan mun þetta verkefni, og ef af stækkun álvers í Hvalfirði verður einnig, auka útflutningstekjur þjóðarinnar um 15%. Hvað ætlar hv. þm. að benda mér á í síðari ræðu sinni sem getur slagað eitthvað upp í þau áhrif, bæði á atvinnulíf og efnahagslíf, sem Noral-verkefnið hefur?

Herra forseti. Við erum nú ekki búin að byggja þetta álver enn þá. Við erum ekki búin að reisa þessa risavirkjun, því að álverið stendur ekki eitt og sér. Það þarf að hafa alla myndina í huga, þ.e. Noral-verkefnið eins og það leggur sig. Við erum ekki búin að byggja þetta og höfum ekki séð hvort þetta skilar einhverjum arði í þjóðarbúið. Það getur allt eins farið svo að við sitjum uppi með kostnað af verkefninu þegar til lengri tíma er litið. Óskilgreind verkefni, segir hæstv. ráðherra. Við erum ekki að tala hér um sokkaverksmiðjur eða ákveðnar verksmiðjur, eitt stykki af einhverju. Við erum hér að tala um að á mörgum sviðum þarf fjármagn og stuðning við þau fyrirtæki sem fyrir eru í Austurlandi. Það þarf stuðning við allar þær hugmyndir og áhuga manna á að koma á nýjum fyrirtækjum. Við ætlum ekkert að leggja upp fyrir Austfirðinga hvaða fyrirtæki það ættu að vera. Það á að vera að frumkvæði þeirra sjálfra. Ég kalla það ekki óskilgreind verkefni. Ég kalla það verkefni sem spretta úr heimabyggð.

Herra forseti. Hv. þm. Þuríður Bachman mælti hér fyrir þáltill. sinni og fleiri vinstri grænna um hvernig styrkja ætti byggð í landinu. Hv. þm. sagði m.a. að greina ætti þarfir samfélagsins á hverju svæði fyrir sig, þ.e. hvaða þarfir eru á hverju svæði. Það á einnig að styrkja íbúaþróun samkvæmt þessari þáltill. Nú er í undirbúningi gríðarlegt verkefni sem nánast allir Austfirðingar styðja og bíða eftir að komist til framkvæmda. Þarfir íbúanna eru virkilega ljósar í þessu máli. Þarfir samfélagsins eru líka virkilega ljósar en svo koma vinstri grænir og segja að þeir vilji fara að greina þarfir samfélagsins. Samfélagið hefur þegar tekið upp á sína arma stórkostlegt verkefni sem beðið er eftir að komist í framkvæmd en vinstri grænir berjast eins og þeir mögulega geta til að koma í veg fyrir það. Mér finnst, herra forseti, að það sé búið að greina þarfir samfélagsins af hálfu vinstri grænna, þeir vilja helst ekkert gera nema eitthvað allt annað en samfélagið vill. Því miður. Ég spyr hv. þm. að því hvað hún hafi þá hugsað sér að gera. Hvað hefur hún í hendi til að geta sagt að þessi þáltill. bregðist við þörfum samfélagsins?

Herra forseti. Um þessar mundir er unnið að gríðarlega stóru verkefni, þ.e. að undirbúa virkjun og stóriðju á Reyðarfirði. Það er verið að undirbúa verkefni sem allir Austfirðingar hafa beðið um og biðja um, sagði hv. þm. Þetta er ekki rétt, herra forseti. Þetta er eina byggðaverkefnið sem ríkisstjórnin reiðir fram. Og það er þess vegna sem íbúar Austurlands þiggja þetta frekar en ekki neitt. Ekki er boðið upp á neitt annað, herra forseti. Þetta er byggastefna hæstv. ríkisstjórnar. Hvað viljum við gera? Ég skal nefna eitt verkefni, bara eitt verkefni. Það er markaðssetning á Austurlandi tengd fluginu. Verið er að undirbúa að koma á beinu flugi til Evrópu næsta sumar og að taka á móti nýrri ferju eftir tvö ár. Hvaða fjármagn þurfum við til að markaðssetja Austurland og til að taka á móti ferðamönnum frá Evrópu að ári liðnu, að tveimur árum liðnum? Þetta er eitt af mörgum fjárfrekum verkefnum sem hæstv. ríkisstjórn hefur engan áhuga á að sinna heldur beinir hún öllum sínum áhuga að stærsta byggðaverkefni sögunnar.

Herra forseti. Hv. þm. segir að ekki vilji allir Austfirðingar þau verkefni sem ríkisstjórnin er að berjast fyrir. Það má hugsanlega finna nokkra sem ekki vilja stóriðju á Austurland, en þeir eru örugglega ekki margir, ég fullyrði það. Og ég vil minna hv. þm. á að það var Hjörleifur Guttormsson, fyrrv. alþm., og mikill baráttumaður hér, sem hóf umræðuna um stóriðju á Austurlandi.  Að segja að einhverjir Austfirðingar vilji þetta ekki, það er eflaust hárrétt. En ég fullyrði að langstærstur hluti Austfirðinga bíður eftir því að þetta verkefni verði að veruleika.

Herra forseti. Hefur hv. þm. talað við íbúa jaðarbyggðanna? Þeir eru Austfirðingar líka. Hvaða áhrif mun hugsanleg stóriðja á Reyðarfirði hafa á byggðir norðan Héraðs, sunnan Djúpavogs? Þetta er ekki á atvinnusvæði stóriðjunnar. Ætli það geti ekki verið að þetta hafi líka neikvæð áhrif, ekki bara jákvæð áhrif? Vissulega eru jákvæð áhrif þau að mikil umsvif verða á staðnum meðan á uppbyggingu stendur en því miður geta svo mikil umsvif hugsanlega haft þau áhrif að þau kollsteypi því litla samfélagi sem er á Austurlandi. Af því hv. þm. nefndi flutningsmann fyrri tillögu, fyrrv. þingmann Austurlands, Hjörleif Guttormsson, mætti ég þá biðja hv. þm. að bera saman þessi tvö verkefni, þ.e. það hv. þm. Hjörleifur Guttormsson talaði fyrir á sínum tíma og þann mannfjölda sem þá átti að vinna í hugsanlegri verksmiðju og þá stóriðju sem nú er verið að tala um.

Herra forseti. Vinstri grænir minna nú stundum á unglinga á mótþróastiginu sem benda yfirleitt á ,,eitthvað annað``. Nú eru þeir komnir hér með eitthvað annað sem er býsna erfitt að skilja. Menn tala t.d. um ,,störf við hæfi``, ,,á forsendum íbúanna sjálfra`` o.s.frv. Auðvitað er þetta ekkert annað en lýðskrum. Það kemur reyndar fram ---  Hv. foringi Vinstri grænna talaði í frammíkalli um skógrækt, og Héraðsskógaverkefnið frá 1981, það væri virkilega eitthvað annað, en það er ekkert nýtt á bak við það. Þannig halda þeir áfram, herra forseti, slíku lýðskrumi. Ég sakna þess að sjá ekki í þessum tillögum það sem fólk í Vinstri grænum hefur verið að klifa á að undanförnu um að tína hreindýramosa, safna saman fjallagrösum, pressa hundasúru o.þ.h. en nú tala þeir um ferjuna. Ég veit ekki betur en að Byggðastofnun hafi lánað verulega til þessarar ferju. Ég sé því ekkert í rauninni nýtt á bak við þetta. Og ég spyr: Hvað með aðra landshluta? Það eru aðrir landshlutar í vandræðum með atvinnu. Hvað með Vestfirði? Eigum við að færa alla þessa peninga á Austfirðina í sex ár? Og þá spyrja þingmenn auðvitað: Hvað með aðra landshluta?

Það er hér í tillögunni. Hefurðu ekki lesið tillöguna?

Hæstv. forseti. Ég mun óska eftir því að hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason lesi tillöguna og reyni að skilja hana. Ég er ekki að ætlast til og get ekki ætlast til þess að hann sé sammála henni því hann er haldinn álþráhyggju eins og svo margir aðrir. En við erum að tala um að koma á sérstöku átaki í byggðamálum. Hann viðurkenndi það sjálfur áðan að vandamál væru á fleiri stöðum en á Austurlandi. Það eru nefnilega vandamál úti um land. Fólksflutningur er af landsbyggðinni hingað á höfuðborgarsvæðið. Það eru ekki allir sem hafa sérstakan áhuga á því að flytjast búferlum. En af ýmsum ástæðum neyðist fólk til að flytja vegna þess að það býr ekki við sömu kosti og kjör og við gerum hér á höfuðborgarsvæðinu. Við viljum að byrjað verði á Austurlandi, en síðan verði farið í samsvarandi átak á öðrum svæðum sem eru jafnilla stödd. Það þarf að meta árangur þess verkefnis að þremur árum liðnum og þegar niðurstöður liggja fyrir og búið verður að meta þetta, þá verði farið í önnur verkefni. Þetta er að mörgu leyti það sérstakt verkefni að við teljum ekki rétt að dreifa því út í öll kjördæmin strax, heldur byrja á einum stað, meta það, sjá hvernig þetta gefst, hvernig uppskeran verður. Það er mjög mikilvægt í þessu sambandi að verkefnið standi a.m.k. í sex ár, þannig að þau verkefni sem hleypt yrði af stað fái almennilegt brautargengi.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að það væri erfitt að skilja þetta verkefni, erfitt væri að reyna að skilja það. Ég er alveg sammála því. Það er nákvæmlega þess vegna sem ég kem hér upp og spyr t.d.: Hvað þýðir þetta ,,á forsendum íbúanna sjálfra``? Hvað þýðir það? Hvað með önnur byggðalög? Þrjú ár o.s.frv. Þau eru nú fljót að líða. Það kom reyndar líka fram hér þegar hv. þm. mælti fyrir tillögunni að þetta væri ekki til þess að bjarga þeim fyrirtækjum sem eru á svæðinu, þetta væri bara til nýsköpunar. Í hverju er þessi nýsköpun fólgin? Hv. þm. gerði lítið úr Byggðastofnun, að Byggðastofnun væri að henda peningum í einhver fyrirtæki sem stæðu illa o.s.frv. Ég sé og skynja að þetta er afar flókið verkefni og ég bið hv. þm. að reyna að skýra það út, um hvað hv. þm. er í raun og veru að tala í þessum tillögum sínum?

Herra forseti. Við erum að tala fyrir því að styrkja byggð með öðrum hætti en að nota risaverkefni sem Noral-verkefnið er og kalla það mestu byggðastyrkingu allra tíma. Við viljum fara í styrkingu byggðar á forsendum íbúanna sjálfra. Það ætti ekki að vera mjög erfitt að skilja það. Það bíða fjölmörg verkefni  Við erum að tala um að fara í sérstakt verkefni þar sem þessi fyrirtæki, hvort sem þau eru starfandi í dag eða vaxtarsprotar og fara í þau fjölmörgu verkefni sem bíða úrlausnar. Ég ætla ekki að telja þau upp en þau eru til í hverju einasta kjördæmi.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um sérstakt átak til að treysta byggð og efla atvinnulíf á landsbyggðinni. Markmið þessarar tillögu eru með þeim göfugri sem maður hefur séð hér á prenti og get ég tekið undir öll þau göfugu markmið sem sett eru um að treysta byggð og efla atvinnulíf á landsbyggðinni. Í afskaplega ítarlegri greinargerð, sem allur þingflokkur Vinstri grænna stendur að, eru færð rök fyrir því hvers vegna þessi þáltill. er flutt. Til að gera langa sögu stutta fjallar greinargerðin, fyrri hluti hennar, um þá byggðaþróun sem átt hefur sér stað á Austfjörðum og reyndar annars staðar á landinu á síðustu árum. Og niðurstaða af því er sú að byggð á Austurlandi sé komin að hættumörkum. Þess vegna þurfi að grípa til einhverra ráðstafana, það þurfi með öðrum orðum að gera eitthvað og gera eitthvað fljótlega. Undir þennan þátt greinargerðarinnar tek ég alveg af heilum hug, enda er það mjög í samræmi við það sem m.a. Byggðastofnun og flestir þeir sérfræðingar sem um hafa fjallað hafa sagt: að byggð á Austurlandi er komin alveg að hættumörkum og verði ekki gripið til aðgerða fljótt muni það hafa verulega alvarlegar afleiðingar. Undir þetta tek ég. Þess vegna er afskaplega fróðlegt að sjá hverjar lausnirnar eru samkvæmt þeirri þáltill. sem hér er til umræðu. Ég get tekið undir með hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni að það er að mörgu leyti nokkuð erfitt að átta sig á því hverjar hinar skjótvirku lausnir eru. Vegna þess að ef þarf að grípa til aðgerða fljótt vegna hins hættulega ástands í byggðasamsetningunni á Austfjörðum, þá þurfi að grípa til skjótvirkra aðgerða. Eitt er þó alveg ljóst samkvæmt þáltill. að stóriðja kemur ekki til greina. Það liggur líka nokkuð ljóst fyrir eða það má álykta út frá greinargerðinni að fiskeldið kemur heldur ekki til greina. Það er niðurstaða þingflokks Vinstri grænna  Niðurstaða Vinstri grænna gengur þvert á það sem Þjóðhagsstofnun hefur sagt um þessi mál. Það gengur líka þvert á það sem fram kom m.a. í heimsókn hv. iðnn. upp á Grundartanga, þar sem m.a. bæjarstjórinn á Akranesi fór yfir það með nefndarmönnum hvaða áhrif stóriðja hefði haft á byggðarlögin á Vesturlandi þar sem þróunin var að sumu leyti svipuð og er að gerast núna á Austurlandi. Og það var annar tónn sem bæjarstjórinn á Akranesi boðaði, eins og yfirleitt Skagamenn og Vestlendingar sjálfir greina frá, en þau válegu áhrif og þau válegu tíðindi sem Vinstri grænir gjarnan boða ef gripið yrði til stóriðju. Þar hefur byggðaþróunin með öðrum orðum snúist við: Vestlendingar eru jákvæðir, þar fjölgar fólki, þar fjölgar störfum og almennt ríkir bjartsýni. Öfugt við þá svartsýni og þá neikvæðni sem þingflokkur Vinstri grænna boðar, ekki síst í efnahagsmálum og atvinnumálum. Það var líka fróðlegt að heyra hjá hv. framsögumanni þegar hún sagði: Við boðum róttækar aðgerðir. Ég endurtek: Við boðum róttækar aðgerðir í atvinnumálum Austfirðinga. Hverjar eru nú þessar róttæku aðgerðir? Eftir að hafa rýnt gaumgæfilega í greinargerðina kemst ég að þeirri niðurstöðu sem hér hefur verið fjallað um --- að það á að leggja 400 millj. úr ríkiskassanum í eitt og annað. Hvað er nú þetta eitt og annað? Það er að efla ferðaþjónustu. Það er að kynna landsvæði. Það er að efla fræðasetur og menningu og það er að efla þróunarverkefni í landbúnaði og sjávarútvegi. Efla, styrkja, kanna, rannsaka. Ég spyr: Er þetta róttæk nýsköpun, rétt eins og Austfirðingum hafi aldrei dottið í hug að kynna ferðaþjónustu sína, efla fræðasetur sín og sinna þróunarstörfum í landbúnaði og sjávarútvegi? Það er alrangt. Austfirðingar hafa unnið merkilegt starf á því sviði þannig að þetta eru ekki róttækar aðgerðir. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að þetta er sýndarmennska, og ekki síður sé það skoðað í ljósi þess að í þessari greinargerð er talað um, eins og allir byggðasérfræðingar eru reyndar sammála um, að það þurfi skjótvirkar aðgerðir. Eru það skjótvirkar aðgerðir til þess að byggja upp atvinnulíf --- að rannsaka, að efla, að kynna? Á því sviði hefur heilmikið verið gert en því miður hefur það takmörkuðu skilað. Það þarf að grípa til aðgerða strax. Ég tek þess vegna undir það með hv. þm. sem nefndi hér áðan að hugsanlega endurspeglaði þetta þá frægu atvinnustefnu Vinstri grænna sem kennd hefur verið við hundasúrur, fjallagrös og hveraörverur. Það hefur heilmikið verið gert og það skiptir heilmiklu máli að sveitarstjórnarmenn upp til hópa á Austfjörðum, almenningur á Austfjörðum og nánast allir sérfræðingar sem að hafa komið, mæla með því að gripið verði til þess að ná skjótum jákvæðum áhrifum til þessa stærsta verkefnis sem ráðist hefur verið í í sögu þjóðarinnar. Markmiðin með þessari þáltill. eru afskaplega jákvæð og þau eru góð. Að sama skapi tel ég þau hins vegar vera eins fjarri raunveruleikanum og hugsast getur. Ég tel þau vera sýndarmennsku og yrði þessi stefna ofan á í byggðamálum, ekki bara Austfirðinga heldur þjóðarinnar allrar, væri verið að drepa landsbyggðina, að leggja hana niður í raun og veru.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason rakti ýmsar leiðir sem mætti fara til að treysta byggð. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. telji að þær lokanir á pósthúsunum hérna norður og austur um land sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir verði til að treysta byggð, bæta þjónustu og styrkja atvinnugreinarnar í byggðum landsins? Ég velti því fyrir mér, herra forseti, þegar fulltrúar Norðurhéraðs komu á fund til okkar í fjárln. og gerðu grein fyrir því að símasambandið væri með þeim hætti að útilokað væri að nota posa sem var þó á ýmsum sölustöðum, ferðaþjónustustöðum og víðar, vegna þess að símasambandið slitnaði alltaf. Þeir gerðu okkur líka grein fyrir því að símasambandið væri reyndar líka þannig í almenningssímum að ekki væri hægt að halda þar út símtöl vegna þess að sambandið væri svo lélegt og ekki væri hægt að halda uppi og ljúka samtölum. Ég hef ekki heyrt neinar sértækar tillögur til þess að grípa hér til, en þetta er mjög takmarkandi fyrir starfsemina, heldur eru menn uppteknir af því að selja Landssímann, selja það tæki sem hægt væri að beita til jöfnuðar fyrir þessi sveitarfélög. Þar hefur hugur hv. þm. Hjálmars Árnasonar heldur betur snúist en hann hafði sett það að markmiði að þessum jöfnuði í þjónustu yrði komið á áður en Landssíminn yrði seldur. Ég leyfi mér því, herra forseti, að benda hv. þm. á að það er talsvert bil milla orða, gjörða og ákvarðana hjá Framsfl. í byggðamálum varðandi það sem hann lýsti yfir fyrir ári síðan að hann ætlaði að beita sér fyrir.

Herra forseti. Þetta var andsvar í ræðu um atvinnu- og byggðamál á Austfjörðum. Fyrst um fjarskiptamálin: Þar sem hv. þm. Jón Bjarnason situr í samgn. er honum kunnugt um að þar er einmitt unnið að því, og hefur verið rætt á Alþingi, að bæta fjarskiptasambandið út um land allt og kannski er rétt að minna hv. þm. á að þessi fjarskipti hafa engan veginn verið nógu góð þrátt fyrir eign ríkisins á þessum Landssíma. Hins vegar er hér verið að ræða um atvinnuuppbyggingu á Austfjörðum. Ég heyrði enga tillögu hjá hv. þm. hér í andsvari um einhverjar úrlausnir á atvinnumálum Austfirðinga heldur fór hann að vitna í fræga ræðu sína frá eldhúsdegi sem snerist mest um einn póstkassa á Hringbraut og símasjálfsala á Ströndum. Hún er þá kannski orðin sem því nemur breiðari, atvinnustefna Vinstri grænna, með hundasúrum og fjallagrösum.

Herra forseti. Ég deili ekki þessum stórmennskuhroka hv. þm. Ég viðurkenni alveg að það skiptir atvinnulíf máli hvort heldur það er í Árneshreppi eða í þorpum á Austurlandi hvort þar er opinn sími. Fyrir mér skiptir það máli, herra forseti, hvort þar er opið pósthús. Ég deili ekki þessum hroka og fyrir mér skiptir það máli hvort það er póstkassi nálægt elliheimilinu Grund. Það er alveg hárrétt. Mig skiptir það máli hvort aðilar á Norðurhéraði geta stundað ferðaþjónustu með eðlilegum hætti hvað símþjónustu varðar eins og það að geta tekið við greiðslukortum. Mér finnst þetta skipta máli. Já, herra forseti. Mér finnst þetta skipta máli.

Herra forseti. Það skiptir auðvitað máli hvernig póstþjónustan er og það skiptir máli hvernig fjarskiptaþjónustan er. Um það er enginn ágreiningur. Það þarf ekkert að tyggja það enn einu sinni upp að að því er unnið. Þetta veit hv. þm. enda situr hann í samgn. Við erum að ræða um atvinnuuppbyggingu í heilum landsfjórðungi og það sem ég reyndi að draga fram í ræðu minni, herra forseti, var að ég sé ekkert róttækt eða nýtt í þeim tillögum sem þingflokkur Vinstri grænna boðar, þ.e. að kynna landsfjórðunginn, að efla ferðaþjónustu, stuðla að einhverjum rannsóknum í frumgreinum eins og sjávarútvegi og landbúnaði og þar fram eftir götunum. Mér finnst það jaðra við móðgun við þá á Austfjörðum sem virkilega hafa lagt sig fram um að sinna þessum þáttum og gert það á sumum sviðum alveg með miklum tilþrifum og miklum ágætum. Og að kalla þetta róttækar tillögur til þess að bæta atvinnulíf Austfirðinga finnst mér jaðra við móðgun gagnvart Austfirðingum sjálfum. Ég sé ekki að hér séu róttækar tillögur sem bæti núverandi atvinnuástand og snúi vörn í sókn. Ég var að reyna að draga þetta fram, herra forseti, og ég var líka að reyna að draga það fram og vitna til helstu byggðasérfræðinga þjóðarinnar, bæði hjá Byggðastofnun og Þjóðhagsstofnun, að verkefnið í Reyðarfirði er það skjótvirkasta og jákvæðasta fyrir atvinnulíf og atvinnuuppbyggingu á Austfjörðum eins og dæmin sanna, bæði áhrifin af Straumsvík og áhrifin af Grundartanga á Vesturland. Það var það, herra forseti, sem ég var að reyna að draga fram. En ég ítreka að ég sé ekki róttæknina eða frumleikann í þeim atvinnutillögum sem vinstri grænir kynna með þessari þáltill.

Herra forseti. Meginástæða þess að við leggjumst gegn þeim stóriðjuframkvæmdum á Austurlandi, virkjunum og álverksmiðju, sem verið hafa uppi á borðum ráðamanna undanfarin ár er sú að við teljum að þeim fylgi óréttlætanleg náttúruspjöll, neikvæð umhverfisáhrif þessara framkvæmda séu svo mikil að þær séu ekki verjandi. Við erum sammála embætti skipulagsstjóra ríkisins í þeim efnum. Þegar svo við bætist að mjög er deilt um þjóðhagslegt gagn þessara framkvæmda og ljóst er að þeim fylgir mikil áhætta og hvert einasta starf er óheyrilega dýrt er greinilega að mörgu að hyggja í þessum efnum. Skoðanakannanir hafa sýnt að um 20% Austfirðinga og helmingur þjóðarinnar er sammála okkur í því að ekki sé hyggilegt að ráðast í þessar framkvæmdir. Fyrir liggja nokkuð vandaðar vísbendingar um að um það bil svona sé þetta, að þjóðin sé nokkurn veginn klofin til helminga í afstöðu sinni til þessa máls og að umtalsverð andstaða sé við þessi áform á Austurlandi. Er þá mjög málefnalegt, herra forseti, að koma í ræðustól eins og sérstaklega þingmenn Framsfl. og hæstv. ráðherrar hafa gert og láta eins og það sé þvílík fásinna og svo fráleit sjónarmið sem við höfum staðið fyrir í þessum efnum, og stöndum enn, að engu tali taki? Eru innistæður fyrir orðbragði af því tagi sem hér var uppi haft af hæstv. ráðherra og aðstoðarmönnum hæstv. ráðherra í því að reyna að finna þessari tillögu allt til foráttu? Hver var neikvæður núna? Hverjir höfðu allt á hornum sér? Hverjir voru á móti? Það voru þingmenn Framsfl. Er það þá vegna þess, herra forseti, að þeir séu ánægðir með ástandið í byggðamálum? Er það þess vegna? Er það vegna þess að þeir séu í alvöru að reyna að segja okkur að hinn hrikalegi byggðavandi sem nánast öll landsbyggðin glímir nú við muni leysast með einu álveri á einum stað á landinu? Er það virkilega það sem verið er að bera hér á borð? Það getur ekki verið. Jafnvel þótt við ræddum um staðbundin áhrif álvers á stóriðju á Austurlandi, og þó að við yrðum þess vegna sammála um að þau yrðu nokkur á því svæði, er algjörlega borin von að halda því fram að þetta verkefni sé eitthvert innlegg í hinn almenna atvinnu- og byggðavanda landsbyggðarinnar. Það má hins vegar segja um þessa tillögu. Hún er róttæk vegna þess að hún tekur sem útgangspunkt þá aðferðafræði sem gefist hefur best í þeim löndum nálægum okkur sem hafa náð miklum árangri í að glíma við neikvæða byggðaþróun á afmörkuðum svæðum. Hafa menn leyst byggðavandann á skosku eyjunum með álverum? Nei. Hafa menn náð aukinni fólksfjölgun í skosku hálöndunum með álverum? Nei. Hefur fólki fjölgað á nýjan leik á vesturströnd Írlands af því að þar hafi risið álver? Nei. Eða í Finnmörku? Nei. Það sem fyrst og fremst hefur skilað mönnum vænlegum og góðum árangri er einmitt ný nálgun af því tagi að styðja heimamenn til þeirra verkefna sem þeir vilja ráðast í. Er það móðgun við Austfirðinga, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason sagði sem auðvitað er farinn á dyr þegar hann er búinn að ausa hér úr sér skömmunum, að leggja til að veittur sé myndarlegur stuðningur til atvinnuþróunar og nýsköpunar á Austurlandi? Svarið er nei. Það er nákvæmlega það sem allir þeir sem af miklum vanefnum eru að glíma við atvinnuþróun á landsbyggðinni biðja um vegna þess að það eru hreinir smáaurar sem menn hafa í höndunum til þeirra verkefna í dag. Mergurinn málsins er sá að ekki vantar tækifæri og það vantar ekki möguleika. Ég hef farið vítt um land, setið marga fundi og ráðstefnur, t.d. bæði á Vestfjörðum og á norðausturhorninu um sl. páska þar sem einhverjir fleiri voru af þeim sem hér eru í salnum. Voru menn hugmyndalausir á Þórshöfn, á fundinum um atvinnumál í norðaustursýslunni? Var það skortur á möguleikum og tækifærum sem háði mönnum? Nei. Þá vantaði stuðning við þau verkefni sem þeir vilja reyna að koma áfram. Þröskuldarnir eru of margir vegna þess að aðstöðumunurinn er svo mikill landsbyggðinni í óhag. Svo koma hér þingmenn Framsfl. væntanlega ánægðir með ástandið, eins og þeir tala, í staðinn fyrir að skammast sín fyrir frammistöðu ríkisstjórnar sinnar í þessum efnum sem er sú versta í sögunni. 1.300 manns eru farnir af landsbyggðinni það sem af er þessu ári. Er það ekki nóg fyrir Framsókn? Hefur hún þá ekkert annað til málanna að leggja en að koma hér og gera lítið úr tillöguflutningi annarra, bara af því að hann gengur ekki út á þetta álver? Er það frambærilegt? Hvað mörg þúsund manns hefur landsbyggðin tapað síðan Framsókn settist í ríkisstjórn? Milli sex og átta þúsund manns eru flutt af landsbyggðinni umfram þá sem þangað hafa farið á þessum tíma. Er Framsókn ánægð með þá frammistöðu sína? Telur hæstv. núv. ráðherra byggðamála að ráðherra hafi af miklu að státa í því embætti það sem af er? Sennilega hefur einhver flottasta flétta í stjórnmálum síðari ára verið sú þegar Sjálfstfl. kom af sér vandamálinu og hausverknum mikla, byggðamálum, yfir á Framsfl. og Framsókn tók við því eins og öðru, enda í því öfundsverða hlutskipti eins og kunnugt er í þessu hjónabandi með Sjálfstfl. að taka á sig skammirnar og vammirnar. Síðan verð ég að segja, herra forseti, út frá því líka sem ég vitnaði hér til um viðhorf til þessara mála, til umhverfismálanna og stóriðjumálanna, að þegar það liggur nú fyrir að hálf þjóðin er andvíg þessum framkvæmdum og telur þau umhverfisspjöll sem þeim yrðu samfara ekki réttlætanleg, er það þá frambærilegt út frá venjum um umburðarlyndi gagnvart mismunandi skoðunum að ræða hlutina á þeim nótum sem þingmenn Framsfl. gerðu hér með hæstv. ráðherra í broddi fylkingar? Ég verð að vísu að segja að ónotin í ráðherra komu mér ekki á óvart. Og það er athyglivert hversu illa hæstv. iðnrh., sem fer með byggðamál, hefur tekið öllum hugmyndum sem komið hafa um aðgerðir á því sviði. Ég minnist þess hvernig hæstv. ráðherra tók hér í hugmyndir sem jafnframt liggja fyrir þessu þingi um sérstakt byggðaþing og hefðu nú sennilega ýmsir talið að ráðherrann ætti að fagna því að áhugi væri á byggðamálum og stuðningur við að eitthvað væri gert í þessum efnum. Hér er verið að bjóða fram stuðning við að leggja aukna fjármuni til byggðaaðgerða í landinu. Hvernig bregst hæstv. ráðherra við? Með útúrsnúningi og skætingi eins og hæstv. ráðherra er einum lagið. Svo koma hér þingmenn, eins og hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, nú í forsetastóli, og segja hundasúrubrandarann.

Hann er nú líka góður.

Þetta er mjög góður brandari um hundasúru. Og nú er búið að bæta hreindýramosa við fjallagrösin og hundasúrurnar sem hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason er í raun búinn að gera að einkennisjurt Framsfl. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, að ég hafði ekki áttað mig á því fyrr að grænu flygsurnar í flokksmerki Framsfl. væru hundasúrur fyrr en hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason gerði þær að einkennisjurt flokksins í eldhúsdagsumræðum á liðnu vori. Nei, herra forseti, ég tel að menn dæmi sig sjálfa út af borðinu með slíkum málflutningi,. Með slíkum frösum gera þeir það. Ef málefnafátækt Framsfl. er svo svakaleg í umræðum um atvinnu- og byggðamál að menn þurfi að grípa til slíkra hluta þá er best að þeir eigi um það við sjálfa sig. En að lokum, herra forseti, er það eitthvað til þess að skammast sín fyrir 

Herra forseti. Þar sem hv. 3. þm. Norðurl. e. vék ekki að því sérstaklega er gott að fá strax í upphafi þessarar umræðu skýringu á því hvað felst í tillögugreininni, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Til þessa átaksverkefnis á Austurlandi verði veitt 400 millj. kr. árlega í sex ár af fjárlögum íslenska ríkisins.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Árangur og framvinda verkefnisins verði metin áður en tímabilið er hálfnað og í ljósi þess verði öðrum landshlutabundnum átaksverkefnum hrundið af stað. Hvert átaksverkefni standi í allt að sex ár og verði metið á sama hátt og það fyrsta.`` Ber að skilja þetta svo að hv. flutningsmenn ætlist til þess að þessi átaksverkefni verði fjögur og hver landsfjórðungur tekinn af öðrum sólarsinnis, þannig að það verði Austfirðingafjórðungur, Sunnlendingafjórðungur, Vestfirðingafjórðungur og Norðlendingafjórðungur? Eða er það hugsun hv. flm. að þegar fram vindur eigi að taka fleiri en einn landsfjórðung fyrir? Eða á kannski að fara rangsælis og taka Norður-Þingeyjarsýslu á undan Suðurlandi? Það væri fróðlegt að fá þetta upplýst.

Herra forseti. Ég held að tillagan sé alveg nægjanlega skýr til þess að varða þá leið sem við viljum fara í þessum efnum. Við viljum hefja þetta átaksverkefni á Austurlandi og fyrir því eru margvísleg rök. Þau koma fram í greinargerð með frv. Það er rétt að við leggjum til að þessum fjármunum verði varið í þessu skyni, 2,4 milljörðum á öllu áætlunartímabilinu á Austurlandi. En áður en það tímabil er hálfnað, þ.e. innan tveggja til þriggja ára og í ljósi reynslunnar af því hvernig verkefnið fer af stað á Austurlandi, verði borið niður annars staðar í landinu þar sem aðstæður eru sambærilegar. Það þarf ekkert að fara í útúrsnúninga og spíssfyndugheit um það hvort menn eigi að fara rangsælis eða réttsælis, fari til suðurs áður en menn fara til norðurs. Langæskilegast væri að öll þau svæði landsins þar sem sambærilegar aðstæður eru, þ.e. þar sem menn búa við fólksfækkun og erfiðleika af því tagi --- það liggur nokkuð fyrir hvar ástandið er þar alvarlegast, þ.e. á norðausturhorni landsins, Vestfjörðum og um norðvestanvert landið, ef maður tekur þau svæði sem mest hafa verið að tapa fólki --- hvort sem menn færu í þetta eftir gömlu fjórðungunum sem að mestu leyti heyra sögunni til og eru í raun ekki til sem afmarkaðar einingar í stjórnsýslunni nema bara í sagnfræðilegu tilliti og meira að segja eru sýslurnar dottnar upp fyrir, eða á grundvelli nýju kjördæmanna, þ.e. þeirra svæða innan þeirra þar sem þörfin er mest, þá held ég að það mundi ekki vefjast neitt fyrir mönnum að skilgreina þau svæði á Íslandi sem eru í mestri þörf fyrir aðgerðir af þessu tagi. Það er alveg ljóst að um þetta er einmitt beðið af hálfu þeirra sem standa í vörninni fyrir byggðunum og eru að reyna að sinna atvinnuþróunarstarfi á þessum svæðum. Ég hvet t.d. hv. þm., ef hann hefur ekki gert það nýlega, að fara til Vestfjarða, heimsækja Þróunarstofu Vestfjarða og ræða við það ágæta fólk sem þar starfar, hlusta á allar hugmyndirnar sem menn hafa þar fram að færa um möguleika Vestfjarða t.d. á sviði ferðaþjónustu og fjölmörgum fleiri sviðum og taka jafnframt eftir með hversu tómar hendurnar menn eru að reyna að sinna þessu starfi.

Herra forseti. Ef ég tók rétt eftir þá talaði hv. þm. um að það ætti að verja 2,4 milljörðum til verkefnisins. Er það ekki rétt? Þá reiknar hann með gömlu kjördæmunum sex, virðist mér --- en á árunum 2002--2004 eigi þá að verja 200 milljónum af þessum 2,4 milljörðum. Mér finnst ekki óeðlilegt að hv. þm. geri gleggri grein fyrir máli sínu svo að hægt sé að ræða tillöguna vendilega og samviskulega, líka vegna þeirra ummæla sem hann hafði um aðra hv. þm. Er hann að ræða um það að þessir 2,4 milljarðar dreifist um landið á næstu tíu árum, 20 árum eða eiga að vera 200 milljónir á árunum 2002--2004 og svo kannski 20 milljarðar á næstu þrem árum? Eða hvað er hv. þm. að hugsa? Eins og fram kom af svari hv. þm. þegar hann fann að því að ég spurði, er þessi tillaga alveg óhugsuð. Hv. þm. hefur ekki gert sér grein fyrir því í hvaða röð hann vill taka fjórðungana. Hann minntist að vísu á Norður-Þingeyjarsýslu, sem ekki kom á óvart, Norðvesturland og Vestfirði, sem þá aftur þýðir að hann telur kannski ástæðulaust að hugsa um Vesturland og Suðurland. Nú eru veik svæði t.d. í Vestur-Skaftafellssýslu. Ég held að hv. þm. ætti að leggja leið sína til Vestur-Skaftafellssýslu. Það eru líka veikar byggðir t.d. í Dalasýslu. Ég held að hv. þm. ætti að fara í Búðardal og velta fyrir sér hvort ástæða sé þá til að geyma fjárveitingar til þessara byggðarlaga kannski til 2020. Það væri fróðlegt að fá að vita ögn nánar hvernig hv. þm. hugsar þetta.

Herra forseti. Mér þykir vænt um að hv. þm. Halldór Blöndal minnir á mörg svæði á landinu þar sem er við erfiðleika að etja í byggðamálum, eins og Dali og Vestur-Skaftafellssýslu. Ekki er mér kunnugt um að það eigi að leysa vanda þessara svæða með álverum. Við erum alveg sammála um að það þarf að taka betur á í þessum byggðamálum því núverandi ástand er óviðunandi. Það er algjörlega óásættanlegt að þessir hlutir haldi svo fram sem horfir. Af hverju erum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði ófeimin við að leggja til að umtalsverðum opinberum fjármunum verði á næstu árum varið til þessara verkefna? Það er vegna þess að við teljum þetta mjög góða fjárfestingu. Við teljum þetta eitt af því skynsamlegasta sem hið opinbera getur gert með fé sitt um þessar mundir því að það er enginn vafi á því að núverandi ástand, sú mikla byggðaröskun sem við búum við og höfum gert núna lengst af valdatíma ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar sem er að verða eitt versta tímabilið í þessum efnum í sögu þjóðarinnar, alla vega seinni áratuga og alda í sögu þjóðarinnar, er þjóðinni geysilega dýrt, óhagkvæmt og sársaukafullt á allan hátt. Þess vegna eru þetta ekki miklir fjármunir, herra forseti, 2,4 milljarðar kr. Ef virðulegur forseti Alþingis hefði nennt að lesa tillöguna eða gert það án þess að snúa öllu á haus þá kemur það alveg skýrt fram að við erum að tala um 2,4 milljarða kr. í þetta átak á Austurlandi og sambærilegar fjárhæðir þá væntanlega til annarra svæða sem gjarnan mættu fara af stað samsíða og þá þarf enga röð. Þá þurfa menn ekkert að vera að vandræðast með það hvort þeir fari rangsælis eða réttsælis, eins og virðulegur forseti Alþingis. Menn bara ýta þá úr vör samtímis á öðrum svæðum. Við teljum þetta ekki mikla fjármuni. Þó að það væru þessir 10--12 milljarðar sem hæstv. ráðherra nefndi í andsvari sínu áðan þá eru það ekki stórar tölur í ljósi þess að herkostnaður byggðaröskunarinnar fyrir sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu er metinn upp á nokkra milljarða kr. á hverju ári. Og álversdraumarnir eiga að kosta á þriðja hundrað 

Borgar ríkið það?

Ég minni hv. þingmann á að andsvaratíminn er tvær mínútur.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að nota tíma minn til að fara yfir þá ágætu þáltill. sem hér er til umræðu. Það hafa þau gert, hv. þm. Þuríður Backman og síðar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Það sem er mér efst í huga núna eru viðbrögð stjórnarliða og þá sérstaklega framsóknarmanna. Mér finnst forkastanlegt af hæstv. iðnrh., sem er byggðamálaráðherra, að stilla málum þannig upp að þetta sé sýndarmennskutillaga. Mér finnst forkastanlegt líka og ég átti ekki von á því í þingsölum Alþingis að menn gætu lagst svo lágt að tala um það að ef menn eru ekki sammála stjórnarliðinu um lausnir í uppbyggingu atvinnu úti á landi þá séu þeir á móti öllu. Hvers konar málflutningur er þetta? Þetta er bara spurning um það að menn vilja fara aðrar leiðir. Síðan stendur upp úr hverjum þingmanni stjórnarliða og þá sérstaklega framsóknarmönnum: ,,Hvað ætlið þið að gera?`` Frjálshyggjutónninn er nú farinn að dvína ansi mikið hér í orði miðað við aðgerðir ríkisstjórnarinnar, hvernig hún stendur í málum yfir höfuð. Er það ekki markmið ríkisstjórnarinnar að draga sig út úr atvinnurekstri og skapa umgjörð til þess að aðrir geti stundað atvinnu? Síðan er rætt um það hér og menn eru krafnir svara um það hvaða verksmiðju þeir ætli að byggja. Ég held að hv. þingmenn sem tala svona geri sér ekki nokkra grein fyrir því hvernig landið liggur úti um land. Landið liggur þannig að menn eru með tillögur og hugmyndir í bunkum til þess að fara í gang með ýmsa starfsemi. Það hefur margoft komið fram hérna í þinginu að það sem stendur þessum tillögum fyrir þrifum er vöntun á fjármagni. Atvinnuþróunarfélögin úti um allt land eru með alls konar hugmyndir um atvinnuuppbyggingu, öllsömul, hvar sem þau eru á landinu. Þetta vitum við öll. Það er einmitt þessi sýn sem við höfum, þ.e. sú sýn að gera fólkinu í landinu mögulegt að byggja atvinnurekstur við sitt hæfi á eigin forsendum. Og það er makalaust að þurfa að snúa út úr hlutunum eins og hæstv. iðnrh. gerir, byggðamálaráðherrann, með því að telja að það séu sýndarmennskutillögur. Hvernig hefði t.d. verið háttað í atvinnumálum Hríseyinga eða Ólafsfirðinga ef atvinnuþróunarfélagið á svæðinu hefði haft þótt ekki væri nema nokkra tugi milljóna til að styðja þær hugmyndir sem upp komu þegar að kreppti í atvinnumálum á þessum stöðum? Þar var verið að tala um smápeninga, 10 millj. t.d. á öðrum staðnum og enginn möguleiki á að verða við því. Ég frábið mér, hér á hinu háa Alþingi, að menn tali og meðhöndli tillögur sem eru settar fram í einlægni á þann hátt sem byggðamálaráðherra gerir. Það er flott að geta staðið hér og verið kokhraustur, sérstaklega framsóknarmenn, sem dag eftir dag, mánuð eftir mánuð, eru að breyta grunnstoðkerfisfyrirtækjum landsins í óhag fyrir landsbyggðina. Hlutafélagavæðing bankakerfisins er hluti af þessu stóra vandamáli landsbyggðarinnar. Við vitum það öll sem hér erum að þar eru nú húsbændur sem hafa ekki áhuga á nýrri atvinnuuppbyggingu úti á landi. Þess vegna verða þeir sem breyta hlutunum á þennan hátt, t.d. hvað bankana varðar, að gjöra svo vel að koma með tillögur til mótvægisaðgerða. Ég vil taka það fram að ég vildi ekki hlutafélagavæða bankana og minn flokkur vildi það ekki. Við vildum beita pólitískri stýringu og það eru mörg dæmi um að menn beiti pólitískri stýringu í opinberum banka til að ná markmiðum sínum um uppbyggingu. Af hverju erum við t.d. í Norræna fjárfestingarbankanum? Hann vinnur á forsendum markaðarins en á að beita afli sínu til þess að ná fram þeim markmiðum okkar að byggja upp ný fyrirtæki og stuðla að atvinnuuppbyggingu á Norðurlöndum. Við höfum notið góðs af því á þeim sviðum þar sem við höfum fengið lán. Þessi ríkisstjórn áttar sig ekkert á því hvað hún er að gera með breytingum sínum. Hún er gjörsamlega sofandi gagnvart afleiðingum gjörða sinna ef hún kemur ekki með neinar mótvægisaðgerðir. Hlutafélagavæðing Símans, hlutafélagavæðing Póstsins, þetta er allt farið að hafa þau áhrif að draga úr möguleikum fólks á landsbyggðinni, í fyrsta lagi til atvinnu og náttúrlega dregur þar í öðru lagi úr þjónustu. Ég fullyrði það, virðulegi forseti, að í öllum öðrum löndum væri búið að leggja tillögur til mótvægisaðgerða ef menn ætluðu sér í þessa einkavæðingu, þ.e. ef menn væru meðvitaðir um það sem þeir eru að gera sem hæstv. ríkisstjórn ætti að vera. Efnahagsbandalagið hefur gripið til mótvægisaðgerða í hjarta Evrópu, suður í Bayern, vegna þess að þeir hafa þar t.d. dregið úr málmiðnaði. Það örlar ekki á svona tillögum hjá hæstv. ríkisstjórn. Hér má allt reka á reiðanum. Þó vil ég segja eitt. Það er ein nefnd sem áttar sig á því til hvers hennar tillögur leiddu. Það er sú nefnd sem um daginn skilaði meirihlutaáliti til ríkisstjórnarinnar og hv. Alþingis um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Þeir áttuðu sig á því að samþjöppun og fækkun fyrirtækja ásamt vélvæðingu mundi leiða til þess að störfum fækkaði á landsbyggðinni. Hvað gerðu þeir? Þeir leggja til í þeirri tillögu sinni að 350--500 millj. kr. verði árlega varið til að byggja upp atvinnulíf í öðrum atvinnugreinum en sjávarútvegi, í þeim byggðarlögum sem treyst hafa á sjávarútveg. Þetta er það eina sem maður hefur séð í þessu samhengi sem ber vott um að menn séu meðvitaðir um afleiðingar þess að fækka fyrirtækjum og stækka þau. Hins vegar er ekki um neinar mótvægisaðgerðir frá hæstv. ríkisstjórn að ræða. Þessi vinnubrögð eru algjörlega óásættanleg. Hvert ár kemur skýrsla um að hlutirnir fari heldur á verri veg hvað landsbyggðina varðar. Virðulegi forseti. Svona tillögur eru ekki sýndarmennskutillögur. Það er ekki boðlegt á hinu háa Alþingi að skensa Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð með aulalegum bröndurum um hundasúrur og þess háttar. Ég hélt að Framsfl. vildi hyggja að jarðargróðanum og ég hélt að þingmenn Framsfl. vissu að t.d. lyfjaiðnaðurinn er nú um stundir okkar þriðji stærsti vaxtarbroddur, að því er ég best veit. Vita hv. þm. ekki að jarðargróður er undirstaða alls lyfjaiðnaðar? Það er illa komið fyrir okkur hv. þm. ef við gerum okkur ekki grein fyrir einföldustu hlutum.

Hæstv. forseti. Það er naumast hvað það hefur farið fyrir brjóstið á hv. þm. og öðrum hv. þm. Vinstri grænna að þessi tillaga þeirra skyldi gagnrýnd á hv. Alþingi. Það er undarlegt að þeir skuli ekki þola aðeins meira í umræðunni, miðað við þau stóru orð sem þeir yfirleitt nota. Það er augljóst af þeirri umræðu sem fram hefur farið --- og henni er engan veginn lokið --- að hv. þm. Vinstri grænna sjá þjóðfélagið allt öðruvísi fyrir sér en a.m.k. sú sem hér stendur. Það er eins og þeir geri sér enga grein fyrir því hvernig er að reka ríkissjóð. Það eiga að vera til peningar í ríkissjóði til þess að deila út án tillits til þess hvort ríkissjóður fær einhverja peninga inn. Og hv. þm. sem hér talaði áður, formaður Vinstri grænna, var undrandi á að við skyldum ekki vera glöð yfir að fá þennan mikla stuðning frá Vinstri grænum við að leggja meira fjármagn til byggðamála. Hverjum hefur nokkurn tíma dottið í hug að Vinstri grænir væru á móti útgjöldum úr ríkissjóði nema að því leyti að þeir eru á móti því að halda NATO-fund vegna þess að þeir eru náttúrlega enn tengdir hinum gamla tíðaranda frá því að Alþýðubandalagið var til? Þeir vilja vera á móti NATO en annars eru þeir alltaf tilbúnir að styðja útgjöld ríkisins en koma aldrei með tillögur um tekjur. Svona sjónarmið og svona hugsunarhátt þoli ég ekki því það verður að ætlast til þess af hv. þm. að þeir hafi einhverja heildarmynd þegar þeir tala um svo viðkvæm stjórnmál sem byggðamál. Af því að hv. þm. talar um að aldrei séu neinar mótvægisaðgerðir skal ég svara því í síðari ræðu minni.

Virðulegi forseti. Það færi nú betur á því að hæstv. iðnrh., byggðamálaráðherrann, styddist við einhverja heildarmynd. Ég er ansi hræddur um að verk hennar sýni að sú heildarmynd er ekki til staðar. Það var það sem ég ræddi hvað mest um í ræðu minni. Enn og aftur leyfir hæstv. ráðherra sér að halda því fram að við séum óábyrg í fjármálum og vitum ekki hvaðan þessir peningar eigi að koma. Var ekki verið að samþykkja 300 millj. kr. aukafjárveitingu út af einkavæðingardekrinu? Er ekki verið að nota hundruð milljóna til undirbúnings atvinnustarfsemi sem við viljum ekki sjá? Þetta er spurning um sýn okkar á tilveruna. Eðlilega mundum við, á grunni skoðana okkar, virðulegi forseti, veita þessum fjármunum, sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra nota í annað, í farveg sem við teljum til heilla til framtíðar er litið. Hvað halda menn að allt þetta brölt kosti, undirbúningurinn, þ.e. vinnan, með tilliti til fjármála og skipulags og síðan beinharðar framkvæmdir eins og orku- og iðjuvegir? Þetta er allt spurning um sýn manna og hvernig menn vilja þróa samfélagið. Það er eins og hæstv. ráðherra og hennar flokksmenn í Framsfl. haldi að ef ríkið komi ekki inn með beinar aðgerðir í uppbyggingu á stóriðju og virkjunum verði bara drómi yfir samfélaginu. Hafa menn í Sjálfstfl. og Framsfl. virkilega enga trú á möguleikum almennings og félagasamtaka þeirra til að stunda hér atvinnuuppbyggingu? Þá er mér illa brugðið.

Hæstv. forseti. Það kom við hv. þingmann að ég skyldi halda því fram að vinstri grænir væru óábyrgir í fjármálum en hann gat ómögulega rökstutt hið gagnstæða í máli sínu. Ég leyfi mér því að halda því fram áfram að þeir séu óábyrgir í fjármálum. Hann talaði í fyrri ræðu sinni um pólitíska stýringu í bönkum. Það er í sjálfu sér í andstöðu við það sem formaður þingflokks Vinstri grænna sagði síðasta vetur, að ekki ætti að stýra bönkunum pólitískt --- þeir ættu að vera í eigu ríkisins. Þegar ég spurði hann hvernig ætti þá að ákveða þessa stefnu í bönkunum, þessum góðu bönkum sem áttu að vera í eigu ríkisins, ef stjórnunin ætti ekki að vera pólitísk þá hafði hann engin svör við því. Kannski getur hv. þm. frætt mig um þetta. Hann segir að nota eigi þessa peninga, sem ég sé að nota á degi hverjum og eru þá væntanlega notaðir í eitthvað rangt, í aðgerðirnar sem þeir leggja til. Ég bið hv. þm. að benda mér á hvað er rangt við það sem ákveðið er að leggja fjármagn í undir mínum ráðuneytum. Það er eins og hv. þm. átti sig ekki á því að ástæða þess að við mælum með því að farið verði í stóra Noral-verkefnið fyrir austan er að fjárfestar eru tilbúnir að fjárfesta í verkefninu. Hvað virkjunina varðar er það einfaldlega þannig að með þeim orkusamningi sem í undirbúningi er og allar líkur eru á að gangi upp fær Landsvirkjun greiddan allan þann kostnað sem hún hefur lagt í út af virkjuninni. Sá kostnaður sem núna verður af framkvæmdum fæst greiddur til baka þegar þessar framkvæmdir eru komnar í gang. Það er ekki eins og ríkissjóður sé að leggja allt þetta fjármagn í þetta verkefni. Hv. þm. ætti að vera búinn að átta sig á því.

Virðulegi forseti. Varðandi pólitíska sýn í bankakerfinu þá hélt ég að ég hefði skýrt hana ágætlega með því að taka sem dæmi Norræna fjárfestingarbankann. 

Það kemur allt til baka.

Við vitum það öll. Fæst allt til baka, segir hæstv. byggðamálaráðherra en það er ekki í hendi enn þá. Það er búið að setja gríðarlega peninga í þetta. Við höfum í okkar málflutningi talað fyrir annarri sýn varðandi uppbyggingu atvinnu í landinu. Menn þurfa ekki að halda, eins og ég sagði í ræðu minni, að hugmyndir manna um uppbyggingu komist ekki í framkvæmd þótt ekki sé unnið að því hörðum höndum, miðstýrt héðan frá Reykjavík, að byggja stóra verksmiðju þar sem í kringum þúsund manns geta unnið ef allt er til talið. Það er bara ekki þannig. Eyjafjörður beið eftir álveri í 15--20 ár. Ég veit ekki til þess að menn hafi hætt að hugsa þar heila hugsun þótt sú verksmiðja hafi ekki komið. Ég veit ekki til annars en atvinnumálin hafi gengið bærilega þrátt fyrir það.

Herra forseti. Út af því sem hv. þm. sagði nú síðast vil ég minna á að samkvæmt hans eigin tillögum um sjávarútvegsmál er gert ráð fyrir að hlutur togara verði skertur um 20%, sem þýðir að skera eigi niður fimmta hvern togara í Eyjafirði. Kannski er kominn tími til að fara að hugsa að nýju um álver þar um slóðir ef fólkið á ekki að þurfa að hrökklast burtu. Ég verð að biðja hv. 3. þm. Norðurl. e. afsökunar á því að ég hafði mislesið tölur eins og ég geri stundum. Ég áttaði mig ekki á að hugmyndin væri að veita 400 millj. á ári í 6 ár og það ætti að veita 1,2 milljörðum kr. til Austurlands áður en farið væri að huga að öðrum fjórðungum í þessum tillögum. Eins og þessi tillaga er sett fram liggur beinast við að skilja það á hinn veginn. Þetta kemur mér satt að segja nokkuð á óvart. Hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Árangur og framvinda verkefnisins verði metin áður en tímabilið er hálfnað og í ljósi þess verði öðrum landshlutabundnum átaksverkefnum hrundið af stað.`` Þetta skil ég svo að það eiga að bíða þess að tímabilið sé hálfnað áður en farið er í átaksverkefni í öðrum landsfjórðungum. Það þýðir þá á mæltu máli að það á að veita 1,2 milljörðum kr. til Austurlands samkvæmt þeirra hugmyndum áður en menn fara að gefa sig að öðrum fjórðungum. Það má auðvitað segja að þetta sé að beina sjónum sínum til Austurlands og er auðvitað ekkert nema gott um það að segja að hv. þingmenn vilja standa vel að þeim fjórðungi. Til þessa hefur ekki hallast á því að ýmsir aðrir þingmenn hafa mjög beint sjónum sínum að öðrum fjórðungum án þess að hugsa um landið í heild. Ég vil vekja athygli á því sem hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fjármagn það sem veitt er til átaksverkefnisins skal ekki nota til framkvæmda sem eru á föstum fjárlagaliðum ríkis og sveitarfélaga.`` Ég held að mjög nauðsynlegt sé að hafa þetta mjög skýrlega í huga þar sem við erum að tala um tæpa 10 milljarða kr. Við hugsum okkur að 2,4 milljarðar kr. fari í hvern fjórðung, sem ég veit ekki hvort er hugsun flutningsmanna. Þetta er að sjálfsögðu verulegt fé. Hér er verið að tala um þau hagnýtu verkefni sem bíða úrlausnar á Austurlandi, með leyfi forseta, og sagt að féð mætti nýta til þess: ,,Að koma á styrktarkerfi fyrir nýsköpunar- og þróunarverkefni sem tengt væri frumatvinnugreinunum, setja á stofn sérstök þróunarverkefni í sjávarútvegi og landbúnaði og sinna uppbyggingu rannsóknaumhverfis og kerfis er lyti ekki síst að hagnýtum rannsóknum.`` Auðvitað eru þetta áhugaverð verkefni og væri mjög gott ef flutningsmenn gætu skýrt nánar hvaða sérstök þróunarverkefni þeir hafa í huga í sjávarútvegi og landbúnaði fyrir austan. Þeir leggja höfuðáherslu á að byrja þar og nefna þetta fyrst, þ.e. frumatvinnugreinarnar. Því væri mjög gott og upplýsandi ef hægt væri að fá um það nokkru nánari upplýsingar. Um leið vek ég athygli á að á þessu svæði --- því að rætt er um ferðaþjónustu --- strandar mest á samgöngum. Það er t.d. bent á nauðsyn þess bæði fyrir Austurland og Norðausturland að vegur komi niður með Jökulsá á Fjöllum vegna þess að Dettifoss hefur mikið aðdráttarafl fyrir ferðamenn. En í þessari tillögu er sem sagt ekki gert ráð fyrir því að fara í annað kjördæmi og þaðan af síður gert ráð fyrir því að einni einustu krónu af þessum tæpu 10 milljörðum verði varið til þess að greiða fyrir samgöngum, flýta uppbyggingu vega eða með öðrum hætti greiða fyrir ferðaþjónustunni. Maður áttar sig því ekki alveg á því hvað þessir hv. þm. hafa í huga í sambandi við ferðaþjónustuna. Herra forseti. Ég verð að segja að í fyrstu verkar þessi tillaga þannig á mig að hv. þm. séu að reyna að gera það sama og KR í gamla daga, að bjarga í horn í þeirri erfiðu stöðu sem þeir eru í nú varðandi Austfirðinga með því að leggjast af alefli gegn því að ráðist verði í Kárahnjúkavirkjun og leggjast af alefli gegn því að álver verði reist við Reyðarfjörð. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir að það yrðu óréttlætanleg náttúruspjöll ef ráðist yrði í þá virkjun. Ég man satt að segja ekki eftir því að hann hafi notað önnur orð en náttúruspjöll um allar þær stórvirkjanir sem ráðist hefur verið í hér á landi. Ég hygg að hann hafi --- ég veit ekki hvort hann sagði mikið um Búrfellsvirkjun að vísu --- en ég hygg að hann hafi ævinlega síðan hann hóf afskipti af stjórnmálum verið andvígur álverum svo að þessi hans afstaða kemur ekki á óvart. Og eins og heyra mátti í ræðu hv. þm. þá taldi hann það eftir að hvert starf í álverinu væri, ég held að hann hafi notað orðalagið ,,óheyrilega dýrt``. Það var a.m.k. sú merking í hans orðum. Nú er þetta gömul deila, alveg frá því að ráðist var í Búrfellsvirkjun, hvort rétt sé að kosta svo miklu til einstakra starfa eins og gert er í orkufrekum iðnaði, álveri og öðrum slíkum iðnaði. En það er auðvitað um leið spurningin um það hvort við viljum nýta auðlindir landsins og fallvötnin. Ef við viljum nýta fallvötnin til þess að framleiða orku í miklum mæli og hvort við viljum nota þá orku til þess að vinna ál, vetni eða hvað annað sem nefnt er, þá hlýtur ævinlega að vera mikil fjárfesting á bak við hvert starf í orkugeiranum eða iðnaðargeira sem styðst við orku, sem einu sinni var skilgreint stóriðja. Þess vegna lýtur þessi athugasemd hans líka þeim grundvallarágreiningi sem verið hefur milli okkar þar sem ég held því fram að við eigum að nýta fallvötnin til þess að létta okkur stöfin við að hafa það gott og sómasamlegt í landinu til þess að við getum borið okkur saman við önnur lönd. En það gerum við ekki nema nýta orkuna. Auðvitað er það rétt hjá hv. þm. að allur byggðavandi leysist ekki með einu álveri á einum stað á landinu. En mér sýnist að þessi tillaga eins og hún liggur fyrir sé þannig fram borin að allur byggðavandi eins og hann er séður af Vinstri grænum eigi að leysast með því að leggja 400 millj. til Austfjarða á ári næstu árin, svo ég átta mig ekki alveg á því hvort sýnin er þá að öllu misjöfn. En við verðum einhvers staðar að byrja og auðvitað vitum við báðir að álver við Reyðarfjörð mun bæta atvinnuástand þar, breikka atvinnugrundvöllinn og verða til þess að bæta almennt það vinnusiðferði og vinnumóral sem þar er.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hóf ræðu sína á því að segja að tillögur mínar væru til þess fallnar að minnka eða draga úr togaraútgerð í Eyjafirði og þá væri kannski þörf á álveri þar á svæðinu. Ég vil bara benda hv. þm. á að hann hefur ekki lesið tillögurnar mjög gaumgæfilega vegna þess að þar eru ítarlegar tillögur um byggðatengingu og leigu á aflahlutdeildum þannig að það er algerlega ástæðulaust að vera með framsetningu af þessu tagi þegar menn hafa ekkert kynnt sér hvernig tillögurnar eru upp byggðar og til hvers þær muni leiða. Hins vegar er augljóst að tillögurnar eru þess eðlis að þær geta leitt af sér breytt útgerðarmunstur að einhverju leyti. En ég frábið mér að menn tali svona. Það er heldur ekki rétt að Vinstri grænir vilji ekki nýta fallvötnin eins og margoft hefur komið fram í málflutningi okkar í þinginu. Hvenær höfum við sagt það? Við höfum aldrei sagt það. Við höfum hins vegar skoðanir á því til hvers eigi að nota þá orku sem er virkjuð. Við höfum alla tíð sagt að við vildum ekki virkja fallvötnin eða gufuaflið til þess að knýja fram mengandi stóriðju. Það er ekkert samasemmerki á milli þess og að segja að við séum á móti því að virkja fallvötnin. Það er bara firra. Við viljum bara að gera það til annarra nota og við höfum margoft tekið það fram í málflutningi okkar í þinginu, mörgum sinnum. Þetta eru því útúrsnúningar.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að tillögur hans fælu það í sér að þær mundu e.t.v. breyta útgerðarmunstrinu, eins og hann orðaði það, en á hinn bóginn mundu togararnir halda sínum hlut. Hvernig hugsar hann sér þá breytt útgerðarmunstur?

Virðulegi forseti. Það er alveg furðulegt að upplifa það á hinu háa Alþingi hvað eftir annað að þeir sem kenna sig við frjálsræði og frjálshyggju krefja okkur ævinlega um rekstrarplön fyrir fyrirtæki á Íslandi. Ég vil bara minna hv. þm. á, úr því að við erum að tala um Eyjafjörð, að þar eru duglegir útgerðarmenn. Heldur hv. þm. að ég ætli að gefa þeim formúlu fyrir því hvernig þeir eigi að reka sín fyrirtæki? Þvílík fásinna, þvílík gamaldags framsetning. Er árið 1960? Það er bara ekki þannig. Duglegir útgerðarmenn vinna eftir þeim lögum og reglum sem hið háa Alþingi setur og þeir finna hverju sinni þá leið sem þeim þykir henta sínu fyrirtæki, auðvitað. Okkar hlutverk er að búa til ramma og hafa sýn. Ég hélt að menn á hinu háa Alþingi vissu það. Við eigum ekki að hræra í grautarpottinum hjá hverjum og einum. Það er ekki okkar hlutverk. Ef hafragrauturinn hleypur í kekki hjá einhverjum úti í bæ þá er það hans vandamál vegna þess að hann hefur ekki hrært í pottinum.

Herra forseti. Ég þakkaði nú guði fyrir að hv. þm. talaði um hafragraut en ekki fjallagrasamjólk. Ef ég skildi andsvar hv. þm. rétt, þetta síðara andsvar, þá staðfesti það það sem ég sagði að hugmynd hans er ekki að taka afla af togurunum við Eyjafjörð og hann vill halda að því leyti óbreyttu útgerðarmynstri þar. Mér heyrðist hann vera að staðfesta þann skilning sinn.

Herra forseti. Af því að hv. þm. Halldór Blöndal hefur að því er virðist gagnrýnt tillöguna fyrir það að hún eigi ekki að taka til annarra landshluta jafnframt nógu fljótt, þá er að sjálfsögðu rétt og skylt að ræða það. Ég tók það fram í ræðu minni að við sæjum það fyrir okkur að innan tveggja til þriggja ára væri hægt að hrinda úr vör verkefnum á öðrum svæðum. Ef menn vilja byrja enn fyrr, ef hv. þm. Halldór Blöndal telur ástandið í byggðamálum svo slæmt --- og ég get út af fyrir sig deilt með honum þeirri meiningu --- að það þurfi að grípa til aðgerða fyrr og um allt land, þá skulum við endilega ræða það. Ekki mun standa á okkur. Við erum einmitt að bjóða stuðning við það að farið verði í stórátak í þessum efnum. Já, það er rétt að frumgreinarnar landbúnaður og sjávarútvegur og möguleikar þeim tengdir við úrvinnslu og ýmiss konar virðisaukandi starfsemi tengda þessum frumgreinum eru nefndar í tillögunni. Af hverju skyldi það nú vera? Er ekki líklegt að möguleikar landsbyggðarinnar sem byggja ekki síst á þessum tveimur megingreinum, alla vega strjálbýlisins og byggðakeðjunnar við sjávarsíðuna, liggi fólgnir í ýmsum hlutum sem tengjast eðlilega þessum höfuðatvinnugreinum svæðanna? Auðvitað er það svo. Þar er til staðar margs konar þekking og aðstaða sem er hægt að nýta og er verið að reyna að nýta í ýmiss konar virðisaukandi starfsemi og menn mættu hafa meiri stuðning við það. Það er rétt að ég er enginn sérstakur stuðningsmaður stóriðjuframkvæmda almennt. En ég áskil mér rétt til að skoða hvert einstakt tilvik í þeim efnum og hef reynt að gera það. Sama gildir með virkjanir. Ég hef ekki lagt stein í götu þeirra og hef getað stutt margar virkjanir sem hér hefur verið farið í af því að það hefur vantað rafmagn, samanber stækkun Kröflu, Vatnsfellsvirkjun, Sultartangavirkjun, eðlilegar virkjanir sem hafa sér samfara enga eða ekki umtalsverða viðbótarröskun í náttúrunni og voru eðlilegir kostir að taka. En það þýðir ekki að ég skrifi upp á hvað sem er. Það hroðalega við þá nauðhyggju sem hér er rekin áfram er að menn vaða blint áfram án tillits til þess hvaða umhverfisáhrif eru af þeim framkvæmdum sem í hlut eiga hverju sinni. Það er hægt að hugsa sér margs konar stóriðju sem notar m.a. orku og mikinn mannafla þar sem hvert starf kostar ekki jafnmikið og í þessari álbræðslu sem þeir sjá eina.

Herra forseti. Hv. þm. ræddi almennt um tillöguna eins og hann hafði áður gert og aðrir flutningsmenn hennar. En ég var að spyrja um sérgreint atriði. Ég var að spyrja hvort hann gæti skýrt fyrir þingheimi hvað hann ætti við þegar stendur í greinargerð með tillögunni, með leyfi hæstv. forseta: ,,... setja á stofn sérstök þróunarverkefni í sjávarútvegi og landbúnaði ...`` Mér fyndist auðvitað mjög gagnlegt ef slíkt kæmi fram. Við erum annars vegar að tala alveg skýrt um að styrkja atvinnulíf á Austurlandi með þeim hætti sem meiri hluti Austfirðinga leggur áherslu á. Það er alveg rétt sem gefið er í skyn í greinargerð með þessari tillögu að Austfirðingar yrðu fyrir miklum vonbrigðum og við getum sagt áfalli ef svo færi að ekki yrði ráðist í stóriðjuframkvæmdir við Reyðarfjörð. Ég er alveg sammála flutningsmönnum um að þær vonir sem fólk hefur um styrkari og breiðari atvinnugrundvöll eru miklar og þess vegna áfall ef þær vonir verða að engu. Með hliðsjón af því yrði gagnlegt ef flutningsmaður gæti talað skýrar um það sem hann ber fyrir brjósti. Ef á bak við þessa tillögugrein eru bara þessar almennu vangaveltur sem við höfum verið með um byggðamálin síðasta áratuginn, líka þegar þessi hv. þm. var í ríkisstjórn, þá er það nú ekki virkilega bitastætt. Ég hygg því að flestir séu okkur sammála um að óhjákvæmilegt sé að við ráðumst í byggingu álversins.

Herra forseti. Þróunin í þessari umræðu er auðvitað mjög merkileg sem er vegna þess hvernig stuðningsmenn þessara álversframkvæmda stilla hlutum upp, að ef þetta álver rísi ekki og þeir sem ekki gagnrýnislaust skrifa upp á það, þeir eigi þá að birta lista, upptalningar yfir önnur fyrirtæki. Og er þetta þá ekki gagnkvæmt? Vill þá ekki hv. þm. Halldór Blöndal og stuðningsmenn stjórnarliðsins birta okkur lista yfir verksmiðjur, skilgreindar eftir tegundum starfsemi sem þeir telja að eigi að reisa á öðrum stöðum á landinu? Er þetta ekki gamli tíminn þegar menn tóku miðstýrðar ákvarðanir um að hér skyldi rísa niðursuðuverksmiðja, þarna skyldi prjóna sokka o.s.frv. Ég hélt að við værum að reyna að komast frá þeim tíma og markmiðið væri að skapa hagstæð skilyrði og leggja grunn og undirstöðu undir fjölbreytt og gróskumikið atvinnulíf. Þannig nálgast menn þetta orðið hjá öðrum þjóðum. Við sitjum hér föst með einhverja gamla arfleifð sem leiðir af þessari ofurtrú á stóru, miðstýrðu pakkalausnirnar, og gekk að hluta til aftur í niðurstöðu meiri hluta endurskoðunarnefndar sem ætlar að láta fjögur ráðuneyti í Reykjavík með eyrnamerktum peningum byggja upp atvinnulíf í staðinn fyrir sjávarútveginn sem menn viðurkenna að er að hrynja niður á grundvelli óbreyttrar stefnu. Ég gæti reynt að telja upp, ef ég hefði meiri tíma, ýmis tækifæri tengd landbúnaði og sjávarútvegi. Menn hafa verið að reyna að koma upp kítínverksmiðjum til að framleiða verðmæti úr rækjuskel, kræklingaeldi, menn hafa af veikum mætti verið að reyna að prófa kúfiskveiðar á norðausturhorni landsins og ekki fengið merkilegan stuðning til þess, hafa mátt berjast um á hæl og hnakka til að fá eðlilega lánafyrirgreiðslu, t.d. í bönkum, til að byggja skip o.s.frv. til þeirra veiða. Í landbúnaðinum hafa menn verið að reyna að þróa ýmsa möguleika tengda ferðaþjónustu og afþreyingu, lífræna ræktun, skógrækt, að komast í að upprunamerkja vöru þannig að hægt væri að bjóða upp á fjölbreyttara úrval upprunamerktrar vöru af ýmsum toga, hágæðavöru, o.s.frv. Ég get út af fyrir sig búið til lista fyrir hv. þm. ef það er það sem málið snýst um.

Herra forseti. Kítínverksmiðja hefur risið á Siglufirði. Ég er nú ekki sannfærður um að hægt sé að reisa slíka verksmiðju hringinn í kringum landið og búast við því að hver og ein þeirra fái nægilegt hráefni. Ekki þýðir nú að hugsa þannig. Ég held að menn verði að hafa eitthvað víðari sjóndeildarhring en það. Herra forseti. Það sem liggur fyrir og býr á bak við þessa tillögu er að flutningsmenn hafa hafnað þeirri leið að nýta fallvötnin á Austurlandi til að byggja þar upp atvinnu. Þeir hafa hafnað þeirri leið að nota og nýta auðlindir Austurlands fyrir það fólk sem býr á Austurlandi. Það er það alvarlega í þessu máli. Auðvitað vitum við, eins og ég sagði áðan, gamlir þingmenn að norðan, að hv. þm. hefur verið á móti álveri við Eyjafjörð. Ég hafði satt að segja ekki búist við að hann yrði með jafnmiklum ákafa á móti álveri á Austurlandi. Þegar við erum að ræða um að reisa háskóla, og hér stendur að ekki megi nota þessa fjármuni til framkvæmda sem eru á föstum fjárlögum ríkisins, skiptir miklu máli að margt fólk búi á Austurlandi, þar séu háskólamenntaðir menn og þannig umhverfi. Þar sé mikil verkkunnátta og verkþekking, og auðvitað mundi álver styrkja þá hugmynd en ekki draga úr henni. Þannig að fyrsta skrefið til að ná þeim markmiðum sem hv. þm. vilja ná með þessari þáltill., og þau markmið eru út af fyrir sig göfug, er auðvitað að byggja á þeim möguleikum sem við höfum, hvar sem þeir eru. Og þá er vænlegasti og besti möguleikinn álver við Reyðarfjörð. Það er alveg gefið mál að hver sá þingmaður sem leggst gegn þeirri framkvæmd missir mikið traust á Austurlandi.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem átt hefur sér á stað á hinu háa Alþingi um þá þáltill. sem hér liggur fyrir hefur um margt verið góð. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er sem landsbyggðarmaður mjög hlynntur svæðisbundinni byggðastefnu og hef reynt að tala fyrir henni og tel að við Íslendingar eigum að fara meira út í þá framkvæmd og tileinka okkur það sem gert hefur verið í nágrannalöndum okkar í fjöldamörg ár í byggðamálum og nálgast þetta á þann hátt. Ég bíð mjög spenntur eftir nýjum tillögum um byggðaáætlun. Þegar ég segi svæðisbundin byggðastefna þá á ég auðvitað við það að ef menn komast að þeirri niðurstöðu að byggðastefna gagnvart Vestfjörðum sé best þannig að þar verði efld smábátaútgerð, þá er það hið besta mál. Og þá ætti auðvitað að stuðla að því og ef menn komast að þeirri niðurstöðu að smábátaútgerðin gangi vel í staðinn fyrir togaraflotann sem var í upphafi þess tímabils, þá er það hið besta mál. Í rauninni má segja að menn hafi beitt svæðisbundinni byggðastefnu gagnvart Eyjafirði. Menn hafa gert Eyjafjörð að miðstöð menntunar á landsbyggðinni, byggt þar upp háskóla og annað, og er hið besta mál. Sama má segja um Miðausturland, ef menn komast að þeirri niðurstöðu að þar sé hægt að byggja álver vegna þess að skilyrði eru hagstæð í Reyðarfirði, þá er það hið besta mál. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hef verið mjög skotinn í þeirri hugmynd og er hlynntur henni, þó að ég hafi ákveðna fyrirvara sem ég ætla að koma hér að á eftir. Í byggðamálum þyrftum við Íslendingar, eins og ég sagði áðan, að notfæra okkur það sem gefist hefur vel annars staðar. Ég held að að það sé úrelt dæmi í sambandi við styrki að gera það á þann hátt sem lagt er til í þáltill. þar sem gerð er tillaga um að 400 millj. kr. verði veittar til Austurlands, og vil leyfa mér að spyrja hv. flutningsmenn tillögunnar: Hvað með Vestfirði og hvað með Norðurland vestra? Ekki er nú byggðavandinn minni þar en á Austurlandi? Af hverju er það ekki tekið með í þessu dæmi? Síðan langar mig að spyrja þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs: Hvers vegna er átakið nú allt í einu komið niður í 400 milljónir á ári? Vegna þess að í till. til þál. sem flutt var í upphafi þessa kjörtímabils, árið 1999, um sérstakar aðgerðir í byggðamálum sem þingflokkur Vinstri grænna lagði til, var það hvorki meira né minna en 5 milljarðar á ári.

Hvað var það?

5 milljarðar. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að tillaga eins og sú sem ég er hér að vitna í, ég held að hún skemmi fyrir byggðaumræðu í landinu og hafi gert það vegna þess að þegar menn eru að setja niður hina og þessa punkta um milljón þar og 500 milljónir hér o.s.frv., sé það ekki byggðamálaumræðunni til framdráttar. Ég hefði, herra forseti, viljað sjá tillögur um það t.d. --- eins og ég ræddi um vegna tillögu um skattapakka ríkisstjórnarinnar um tryggingagjald --- að lagt væri á misjafnt tryggingagjald eftir landshlutum líkt og Norðmenn eru búnir að gera í mörg ár, og jafna þar með rekstrarskilyrði fyrirtækja milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Þess má geta að fyrirtækjarekstur á landsbyggðinni er töluvert erfiðari og skattatillögurnar núna eru eingöngu í þá veru að íþyngja fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni en ekki létta, vegna þess að mjög fá fyrirtæki fá skattalegan ávinning af lækkun tekjuskatts og eignarskatts. Benda má á skattatillögu sem formaður Samfylkingarinnar hefur flutt um sprotafyrirtæki, þ.e. að leggja lægri skatta á fyrirtæki sem eru að hasla sér völl t.d. í þekkingariðnaði. Ég hef flutt þáltill. um þungaskattinn sem kemur ákaflega illa út fyrir atvinnurekstur á landsbyggðinni og frá 1998 eru til útreikningar um að þungaskattur hefur hækkað um allt að 40--45% frá 1998 þegar um lengstu vegalengd er að ræða eins og austur á land. Þungaskatturinn íþyngir fyrirtækjum mikið úti á landi og skekkir samkeppnisstöðu þeirra. Um þetta hef ég flutt þáltill. og sú tillaga verður flutt von bráðar með smáviðbót á þessu þingi. Nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar hafa einnig flutt tillögu um að athuga með svokallaða stofnstyrki sem er nokkuð sem tíðkast hefur í Evrópu og í Noregi í mörg ár. Norðmenn tóku þetta upp þegar þeir höfnuðu Evrópusambandsaðild. Þeir nota stofnstyrki og gera miklar arðsemiskröfur að vísu. Og ef fyrirtækjahugmynd og fyrirtækjastofnun fer í gegnum alla þá síu er hægt að veita stofnstyrki. Það væri virkilega þörf á að gera það. Við höfum talað um flutning á fjarvinnslustarfsemi út á land. Ég vil aðeins benda á að fjarvinnsla hefur sennilega aðeins gengið á einum stað á landinu og það er á Siglufirði, hjá Sparisjóði Siglufjarðar sem er þar með mikla og öfluga starfsemi í samráði við Kaupþing í Reykjavík. Forstjóri Kaupþings og aðrir hafa lýst því að sú starfsemi sé mjög góð og af hinu góða. Það vantar að ríkið komi á eftir og flytji eitthvað af sínum störfum út á land. Og má minna á loforð hæstv. forsrh. og annarra um flutning Hagstofuverkefna til Ólafsfjarðar sem ekki urðu að veruleika. Um það höfum við fjallað, bæði þegar verið var að ræða um sölu á Landssímanum og annað, að hægt er að gera margt til að auðvelda fyrirtækjum á landsbyggðinni slíkan rekstur og styrkja hann en flutning þarf. Ég spyr einnig, hvað með Byggðastofnun? Mér finnst Byggðastofnun ákaflega hölt og lömuð um þessar mundir og ég hef einhvern veginn á tilfinningunni að hún sé í miklu fjársvelti og eitthvað mikið sé að. Ef til vill er það bara ágreiningur innan ríkisstjórnarflokkanna sem gerir það að verkum að Byggðastofnun er að drabbast niður. Herra forseti. Margt gott kemur fram í greinargerðinni og öðru sem tillögunni fylgir og hér er flutt. En mér finnst samt mjög skrýtið og endurtek því spurningu mína um það: Hvers vegna að veita eingöngu 400 millj. kr. til Austurlands í sex ár, hvers vegna ekki í önnur kjördæmi? Sannarlega er mikið vandamál á öðrum stöðum. Eða er það eins og mig grunar, að verið sé að veifa einhverjum rúsínum eða gulrótum í andlit Austfirðinga vegna þess hvernig Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur komið fram sem andstæðingar fyrir atvinnuuppbyggingu á Miðausturlandi, og þá á ég auðvitað við álver? Ég vil rétt í lokin ítreka það og segi: Ég held að það sé kominn tími til hjá okkur að fara í svæðisbundnar byggðaaðgerðir, að búa til svæðisbundna byggðastefnu. Ekki er þar með sagt að byggðastefnu fyrir Vestfirði skuli endilega kópera fyrir Austurland eða öfugt. Það þarf að taka á þessu miðað við hvert svæði og til þess getum við notað svokallað byggðakort sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur samþykkt. Herra forseti. Rétt í lokin um atvinnuuppbyggingu á Austurlandi. Ég er hlynntur því að nota og nýta náttúruna og njóta náttúrunnar. Það liggur fyrir núna og um það hefur verið deilt hér hvort framkvæmdir eigi að fara í umhverfismat eða annað. Ég er hlynntur því að allar framkvæmdir fari í umhverfismat. Jákvæð niðurstaða hefur komið fyrir álver á Reyðarfirði. Jákvæð niðurstaða hefur komið fyrir höfn á Reyðarfirði, fyrir línulögnina og vegi að hluta. Kárahnjúkavirkjun er hins vegar í kæruferli og ekkert um það að segja, það er bara lögum samkvæmt. Ég bíð eftir þeirri niðurstöðu en ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, ég er og hef verið ákaflega skotinn í þeirri hugmynd að byggja álver á Reyðarfirði. Reyðarfjörður virðist falla vel til þess og það er hið besta mál, þó að ég hafi ákveðna fyrirvara og um það þarf ég ekki að ræða hér nú vegna þess að verkið er í umhverfismatsferlinu og ýmislegt sem þar kemur fram. Það þarf auðvitað ekki að taka það fram að kröfur um ákveðna arðsemi eru náttúrlega algjört grundvallaratriði í því og ég segi einnig hér rétt í lokin að ég held og vona að þegar 

Herra forseti. Vegna spurningar hv. þm. Kristjáns Möllers: Hvers vegna ekki Vestfirðir? Við viljum byrja á Austurlandi með þetta sérstaka átaksverkefni, svæðistengt verkefni, og ef hv. þm. les þetta vel þá á að koma til annarra landsfjórðunga eða svæða. En við viljum að þetta verkefni sé metið innan þriggja ára þannig að hægt sé að fara í önnur verkefni með tilliti til þess hvernig hefur gengið. Var fjármagnið nóg, hverju mun þetta skila o.s.frv.? Við segjum að þetta séu róttækar aðgerðir. Þær eru það vegna þess að það á að grípa inn á mörg svið. Þess vegna eru þær róttækar. Ég fagna öllum þeim tillögum sem koma fram á þingi sem styðja byggð í landinu og ég fagna þeim tillögum frá Samfylkingunni og frá öðrum þingflokkum sem miða í þessa átt. Það er sama hvaðan gott kemur. Ég held að við ættum öll að standa saman að þeim verkefnum sem styrkja byggð í landinu því að það er dýrt að leggja byggðir í eyði og það er dýrt að auka þensluna hér á höfuðborgarsvæðinu. Varðandi það hvernig fara eigi í þetta verkefni erum við að áætla þarna 400 millj. árlega. Við viljum gjarnan hækka þessa upphæð ef menn eru tilbúnir til þess. Við nefndum hærri upphæð í fyrri þáltill. okkar en það var fyrir landið allt. Nú er þetta svæðisbundið og við töldum okkur vera raunsæ að halda þessu við 400 millj. Það skilar drjúgu ef þær eru notaðar vel í fjórðungnum en það er ekki þar með sagt að sömu upphæð þurfi í aðra fjórðunga eða önnur svæði því að bæði geta verkefnin verið brýnni og svæðin minni. Það þarf bara að meta það í hvert skipti sem átaksverkefni er sett í gang.

Herra forseti. Ég ætlaðist ekki til þess að svar frá hv. 1. flm. þessarar þáltill. kæmi hér í stuttu andsvari. Ég spyr mig hins vegar að því, og spurði þegar ég las þessar tillögur: Hvers vegna eingöngu Austurland? Ég held að það geti ekkert annað komið út úr því en að þar sé verið, eins og ég segi, að veifa smágulrótum fyrir framan Austfirðinga sem líta þannig á, og hafa reyndar séð það alla tíð, að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð berjist gegn þeirri atvinnuuppbyggingu sem þar á að vera í formi stóriðju. Þess vegna get ég ekki lagt annan skilning í það að byrjað sé á Austurlandi vegna þess að, eins og ég sagði áðan, bæði á Norðurl. v. og ég tala ekki um á Vestfjörðum hefur byggðavandinn heldur betur verið og er jafnvel meiri en á Austurlandi og jafnvel öðrum svæðum staðbundnum innan kjördæma. Þess vegna skildi ég ekki hvers vegna ætti að taka Austurland eingöngu út úr og sér, og hef frekar styrkst í því. Þetta á að meta eftir þrjú ár. Ég verð að segja alveg eins og er að ég held að t.d. Vestfirðir þoli ekki þriggja ára bið með sértækar aðgerðir í byggðamálum. Ég held að það sé ekki hægt að bíða svo lengi. Vandinn þar kallar á skjótar og fljótvirkar aðgerðir. Og ef við ætlum að taka á vanda Vestfirðinga eftir þrjú ár, drottinn minn dýri, hvað verður búið að gerast þá? Að maður tali ekki um nokkur svæði innan Norðurl. v. eða nokkur svæði innan allra annarra kjördæma þannig að ég endurtek það og segi: Ég fagna allri umræðu um byggðamál á hinu háa Alþingi en mér finnast sumar tillögurnar vera þannig að þær séu ekki byggðamálaumræðunni til framdráttar. Ég lýsti því í ræðu minni áðan hvernig ég hefði viljað fara í gegnum þessi byggðamál með því að fara að hætti Norðmanna og annarra sem menn hafa verið að bera sig saman við og leita í smiðju þeirra og koma með þær aðgerðir sem þar eru. Þær hugnast mér betur en þessar.

Herra forseti. Það er alveg ljóst hvers vegna við viljum byrja á Austurlandi. Þar hefur fólksfækkun verið mikil sem og á öðrum stöðum á landinu en einhvers staðar viljum við byrja. Það er ekki hægt að álasa okkur fyrir það að hafa aðra sýn til uppbyggingar byggða í landinu en stóriðjusýnina eina sér. Ég vildi óska þess að hv. þm. kynntu sér stefnu og strauma í uppbyggingu dreifðra byggða í nágrannalöndum okkar. Við getum farið til Skotlands, við getum farið til Írlands, við getum farið til Norðurlandanna og við getum séð að þeir hafa allt aðrar áherslur en stóriðjustefnuna. Og við höfum fengið að heyra hjá sérfræðingum sem hafa komið frá þessum löndum og sem hafa sinnt byggðamálum að því miður séum við 10--15 árum á eftir okkar samtíð. Við eigum að læra af reynslu þeirra. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er ekki á móti því að virkja fallvötnin, við erum ekki á móti Austfirðingum, við höfum aðra sýn til byggðaþróunar.

Herra forseti. Það er svo sem ekki neinu við þetta að bæta nema ég get sagt að ég er alveg hjartanlega sammála hv. þm. um það sem hún sagði, að við erum 10--15 árum á eftir öðrum í sambandi við byggðamál, og ég fór mjög vel í gegnum það í ræðu minni þar sem ég var að tala um svæðisbundna byggðastefnu, hvort sem þar er verið að tala um tryggingagjaldið, skattamálin, þungaskattinn eða annað, og fjarvinnsluverkefnin sem hefur verið vitnað hér til, bæði á Írlandi og Skotlandi. Að sjálfsögðu hefur verið mikilfengleg atvinnuuppbygging í hinum smáu byggðarlögum þar. Það hefur e.t.v. líka verið gert í krafti þess að þau lönd eru innan Evrópusambandsins og hafa notið stofnstyrkja þaðan og þess líka að Bandaríkjamenn, bandarísk fyrirtæki, hafa sótt mjög til þessara landa til þess að láta vinna alls konar vinnu í fjarvinnslu. Og það er hárrétt sem hér kemur fram, og ég ætla að taka undir það, að við erum langt á eftir í byggðamálum og það er sannarlega rétt að byggðavandi undanfarinna ára kostar þjóðarbúið mikla peninga.

Herra forseti. Ég skildi ekki alveg þennan neikvæða tón í máli hv. þm. Kristjáns Möllers því að hv. þm. tók það sérstaklega fram að hann væri stuðningsmaður svæðisbundinna byggðaaðgerða og byggðaáætlana. Það er nákvæmlega það sem þessi tillaga gengur út á. Hann nefndi fordæmi í Noregi og víðar að. Það er einmitt það sem vísað er til í þessari tillögu --- við viljum nota þá nálgun í sambandi við þessi mál að horfa á, með fjölbreytni að leiðarljósi, þann grunn sem byggðin þarf að hafa til þess að geta dafnað. Og það er einmitt það sem hefur gefist vel, þ.e. að styðja heimamenn í þeim verkefnum sem þeir vilja beita sér fyrir, styðja þá með öflugum utanaðkomandi stuðningi og það er í sjálfu sér sama hvaðan hann kemur, hvort hann er eyrnamerktur Evrópusambandi eða kemur frá íslenska ríkinu í okkar tilviki. Þetta er allt saman spurning um fjármuni og afl til að gera hlutina og gera þá með réttu hugarfari og nálgast vandamálin á réttan hátt, taka á hinum undirliggjandi orsökum þessa vandamáls sem menn eru sem betur fer í vaxandi mæli að horfa á núna. Þannig hefði ég haldið að hv. þm. ætti einmitt að fagna þessari tillögu. Ég segi fyrir mitt leyti að ég fagna hverri einustu tillögu og hverri einustu umræðu sem hér er um byggðamál af því að það er þó til marks um það að menn eru meðvitaðir um vandamálið. Menn vekja á því athygli og menn eru að kalla eftir umræðum um það. Mér er alveg nákvæmlega sama hvort tillögurnar eru fluttar af Samfylkingunni eða einhverjum öðrum þannig að það voru vonbrigði að heyra hv. þm. ónotast svona út í þetta af þeirri einu ástæðu að þeir sem á bak við tillöguna standa eru ekki stuðningsmenn þessarar tilteknu stóriðju, sem er auðvitað ekki aðalatriði þessa máls. Hitt er ljóst að ein ástæða þess að okkur ber niður á Austurlandi fyrst er að okkur er vel ljóst að þar hafa risið væntingar sem munu þýða, ef ekki verður af neinum framkvæmdum, að þar er umtalsverð hætta á bakslagi. Það er reyndar eitt af því sem ég og margir fleiri höfum nefnt í sambandi við þessi mál, menn hefðu átt að ganga þar gætilegar um gleðinnar dyr því að auðvitað áttu menn að gera ráð fyrir þeim möguleika að af þessu yrði kannski ekki.

Herra forseti. Aðeins út af andsvari hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar ítreka ég það sem ég sagði áðan: Ég tel að þessi tillaga sé ekki í takt við þá svæðisbundnu byggðastefnu sem ég hefði viljað sjá vegna þess að ég vil horfa á landið allt, ekki eitt kjördæmi út af fyrir sig. Ég segi alveg hiklaust að ég bíð eftir því að sjá hvað kemur út úr þeirri byggðaáætlun sem verið er að vinna núna. Ég vonast til að út úr henni komi eitthvað bitastætt og verði eitthvað sem á að vinna í og gera en ekki orð eða eitthvað sem sett er á prent og ekki verður unnið eftir eins og hefur gerst í núverandi byggðaáætlun. Bara rétt í lokin, herra forseti, um þá þáltill. sem hér er fjallað um og snýr að Austurlandi. Mig langar að spyrja hv. þm.: Hvað með Norðausturland og Norðausturlandskjördæmi? Hvað með t.d. Raufarhöfn? Við höfum séð það núna og sjáum hvernig fólk hefur flutt þaðan og íbúum fækkað. Við sjáum það núna og heyrum neyðarkall frá Raufarhöfn vegna framkvæmda við höfnina. Mikla peninga þarf að veita í þær framkvæmdir. Raufarhöfn eins og ýmsir aðrir staðir tekur á móti loðnu eða bræðslufiski og þar er rekin stór og mikil loðnubræðsla sem veitir mörgum vinnu. Nú er það svo, vegna þess að þróunin hefur verið slík í útgerð og skipin stækka og stækka, að hin stærri skip og flestöll loðnuskip geta ekki siglt inn í þá höfn til að landa. Þess vegna segi ég: Ég fagna öllum þeim tillögum sem koma fram um byggðamál almennt og það fannst mér verst við þessa tillögu að hér er eingöngu tekið á einum landshluta og ég ítreka það sem ég sagði áðan: Ég held að það byggist eingöngu á því að hér vill Vinstri hreyfingin -- grænt framboð rétta Austfirðingum eitthvað í staðinn fyrir það, ef af þeirra ósk verður, að ekki verði úr byggingu álvers á Austurlandi. Ég segi það rétt í lokin, herra forseti: Ég ætla rétt að vona bæði Íslands alls og Austfirðinga vegna að af álverinu verði með þeim fyrirvörum sem ég hef á því máli.

Herra forseti. Það er a.m.k. ekki svo komið enn þá að hv. þm. Kristján Möller þurfi að segja þeim sem hér talar frá stöðu mála á Raufarhöfn. Ég er nokkuð vel inni í því hvernig þeir hlutir standa en ég er þakklátur fyrir upplýsingarnar frá hv. þm. sem gerir nú mjög hosur sínar grænar fyrir íbúum um norðaustanvert landið og hefur flutt frá Siglufirði. Það er heldur ekki þannig komið að hv. þm. Kristjáni Möller hafi verið falið úrskurðarvald um það hvaða tillögur séu umræðum um byggðamál til framdráttar og hvaða tillögur ekki. Er ekki bara best að reynslan skeri úr um það? Ég hef a.m.k. ekki vanið mig á það í umræðum í þinginu að vera að dæma út af borðinu eða úr leik málflutning eða tillöguflutning þingmanna vegna þess að ég telji hann ekki vera á þeim forsendum sem umræðunni séu heppilegastar eða mest til framdráttar og hvar værum við þá stödd í þessum efnum? Það er a.m.k., herra forseti, ekki til þess að lýsa jákvæðum vilja og hugarfari eða að menn vilji taka hlutina með jákvæðum hætti að koma hér upp eins og hv. þm. Kristján Möller gerir og finna tillöguflutningi annarra allt til foráttu en setja síðan á langar ræður um það hversu gott og gáfulegt allt sé sem hann sjálfur leggur til.

Herra forseti. Ég tel rétt að nota þessa einu mínútu sem ég hef til að biðja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon innilega afsökunar á að ég skuli taka málefni Raufarhafnar sem dæmi. Það kemur upp í huga minn að þegar ég kom á fund í Hrísey um atvinnumál þar á sl. hausti og tók til máls tók ég eftir því hve styggur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var við þá umræðu og, eins og hann orðaði það, að hann gerði athugasemd við að menn væru komnir úr öðrum sóknum. Ég hef bara ekki áttað mig á því sem þingmaður, herra forseti, að ég þurfi að fá sérstakt leyfi hjá Steingrími J. Sigfússyni til að tjá mig um málefni, jafnvel á Raufarhöfn eða einhvers annars staðar utan við mitt kjördæmi. Ég tel a.m.k. sjálfsagt að hv. þm. ræði um málefni Norðurl. v., ef honum sýnist svo, og verð að segja alveg eins er og verð bara að ítreka það að ég bið hann innilega afsökunar á að hafa vogað mér að taka Raufarhöfn sem dæmi og höfnina þar. En það er skrýtið hvað maðurinn verður alltaf styggur þegar menn úr öðrum sóknum, svo notað sé hans orðalag, tala um það. Bara rétt svo í lokin: Mig langar til að vita hvað gerði það að verkum að till. til þál. um sérstakar aðgerðir í byggðamálum datt úr 5 milljörðum 1999 niður í bara 400 millj. núna. Ég hefði gjarnan viljað hafa alla þessa peninga. En hvað skeði? Það hefur ekki verið útskýrt.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. 3. þm. Norðurl. v. hvort bæri að skilja orð hans svo að hann væri sammála þeirri hugsun sem felst í þessari tillögu ef hún tekur til samgönguþáttarins og landsins alls.

Herra forseti. Ég verð bara að viðurkenna að ég skildi ekki alveg spurningu hv. 1. þm. Norðurl. e. hvað varðar þessa tillögu og samgöngur landsins. Ég hef verið mjög hlynntur öllum þeim samgöngubótum sem gerðar eru í landinu og hef talið þær mjög mikilvæga leið til þess að styrkja byggð í landinu. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál að árið 2001 skuli sumir landshlutar enn þá búa við niðurgrafna fjallvegi sem illmögulegt er að komast um. Ég er mjög hlynntur þeirri samgönguáætlun sem verið er að vinna að. Ég tel reyndar að setja mætti meiri peninga í ýmsa hluti sem verið er að gera. Ef hv. þm. er að spyrja hvort ég sé t.d. hlynntur jarðgangagerð eða öðru er svarið já við því. Það hef ég verið alla tíð. Frekari uppbygging í samgöngukerfinu á landsbyggðinni er auðvitað til góðs og styrkir ýmsar byggðir. En það má líka snúa spurningunni við, hvort það sé, þrátt fyrir að árið 2001 sé komið, slappleikanum í samgöngumálum að kenna að við sjáum enn þá vegi eins og þá sem eru t.d. á norðausturhorninu eða fjallveginn frá Þórshöfn og yfir eða bara á Vestfjörðum og annars staðar. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál hvernig þeir vegir eru. Þeir hafa ekki verið til að styrkja byggð á þessum stöðum þannig að sannarlega get ég sagt að ég hefði viljað sjá meiri peningum varið til bættra samgangna á mun fleiri stöðum á landsbyggðinni en gert hefur verið nú upp á síðkastið.

Herra forseti. Ég hef ekki orðað fyrirspurn mína nógu skýrt. Eins og þessi þáltill. liggur fyrir tekur hún ekki til samgönguframkvæmda. En eins og hv. þm. talaði áðan í andsvari fannst mér einmitt sem hann saknaði þess, hvort sem slíkt yrði sett beint í tillöguna eða með öðrum hætti. Þá langar mig að þrengja spurninguna. Yrði hann sammála þessari tillögu, eins og hún er hugsuð, ef hún tæki til landsins alls?

Herra forseti. Ég skal reyna að svara þessari spurningu. Það má eiginlega segja að ég geti svarað þessu á þann veg að ég held að 400 millj. fyrir landið allt dugi ekki til. Ég nefndi það áðan að Byggðastofnun er að mínu mati í fjársvelti og það er sannarlega þannig að mörg fyrirtæki á landsbyggðinni geta ekki leitað til bankakerfisins og fara þá til Byggðastofnunar til þess að fá fyrirgreiðslu vegna atvinnuuppbyggingar eða bara til að halda í horfinu. Við þekkjum dæmi um að mál hafi verið að flækjast inni hjá Byggðastofnun allt frá því í janúar sl. og hafa ekki verið afgreidd enn. Þetta varðar lítil fyrirtæki úti á landi í 1.500 manna kaupstað sem veitir 30--40 manns atvinnu. Þannig má segja sem svo að ef þessar 400 millj. væru til skiptanna þá mundu þær ekki duga til að hleypa lífi í ýmislegt sem þarf að gera úti á landsbyggðinni. Ef það er til samgöngumála þá dugar það lítið í þann pott sem á vantar. En allir peningar til að bæta samgöngur yrðu vel þegnir.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að fagna þeirri hugsun sem kemur fram í þessari þáltill., þ.e. að efla atvinnulíf á landsbyggðinni. Hins vegar hlýt ég að spyrja hvaða verkefni er átt við. Að vísu eru talin upp í greinargerð með tillögunni ýmis verkefni. Eins og hv. 10. þm. Reykn., Hjálmar Árnason, benti á þá eru það verkefni sem þurfa töluverðan tíma. Ég held hins vegar að það séu allt saman þörf verkefni. Þá hlýtur það einnig að vera spurning hvort flutningsmenn tillögunnar hafi hugsað um hvaða landshlutar fengju næst þessa 2,4 milljarða. Það hefur verið nokkur umræða um það en ekki alveg ljóst hvar yrði borið niður þar á eftir. Auðvitað brenna þessi mál mjög víða á fólki á landsbyggðinni. Ég þykist vita að fólk úr öðrum kjördæmum hlýtur að spyrja sig, þar sem erfitt ástand er: En hvers vegna ekki ég? Þá má benda á, eins og margir hv. þm. hafa gert í þessum umræðum, að Byggðastofnum hefur ekki haft þá fjármuni sem æskilegt væri til að styrkja fyrirtæki á landsbyggðinni. Það er ekki, eins og skilja má af tillögunni, að Byggðastofnun komi aðeins að málum í eins konar slysavörn. Hún styður líka við frumkvæði og sá hlutur er frekar að eflast. Þá hlýtur það að vera mikil spurning hvernig Austfirðingum hugnast þessar tillögur, þessar sérstöku aðferðir. E.t.v. hugnast þeim þær vel. Kannski þurfa þeir frekar stuðning við þau áform sem nú eru uppi um uppbyggingu orkufreks iðnaðar í fjórðungnum. Ég segi fyrir mína parta að Austfirðingar allir, frændur mínir og vinir, hafa stuðning minn í þeim málum ef af verður. Ég tel það fagnaðarefni ef sýnt verður slíkt frumkvæði að byggja upp á landsbyggðinni alvörufyrirtæki. Það er bara ein stóriðja starfandi núna á landsbyggðinni utan höfuðborgarsvæðisins. Það er lítil verksmiðja norður í Þingeyjarsýslu, Kísiliðjan við Mývatn. Hún hefur þurft að berjast fyrir lífi sínu. Það hafa ekki allir viljað una við þá starfsemi þó hún hafi verið þar í 30 ár. Menn hafa sett sig upp á móti henni án þess að benda á eitthvað annað. Það er alltaf fagnaðarefni þegar byggt er upp á landsbyggðinni til þess að nýta þar gögn og gæði landsins. En auðvitað á að gera það vel. Ég tel styrkingu byggðar á Austurlandi brýnasta byggðamál þjóðarinnar í dag. Það mun styrkja Norðurland, það mun styrkja Suðurland. Austfirðir eru sá hlekkur í hringnum sem er hvað veikastur núna. Norðurland og Suðurland þurfa öflugt bakland á Austfjörðum og auðvitað á að efla þar allar samgöngur til Evrópu. Enginn landshluti liggur nær Evrópu en Austurland. Ég vil sjá virka stefnu í að fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni, líka á Austfjörðum. Virkasta byggðastefna sem rekin hefur verið hér er sennilega sú að opinberum störfum á höfuðborgarsvæðinu hefur stöðugt fjölgað. Þó hið háa Alþingi hafi talað um það sérstaklega í byggðaáætlun að fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni hefur niðurstaðan verið sú, þegar byggðaáætlanir hafa verið skoðaðar, að þeim störfum hefur fjölgað um 451 á höfuðborgarsvæðinu en fækkað um 31 á landsbyggðinni. Þá er ég að tala um þingsályktun um stefnumótandi byggðaáætlun 1994--1997. Flutningsmenn þáltill. tala um jafnar aðstæður, jöfnuð, jafnræði og aðgerðir til jöfnunar. Ég vil aðeins segja það um virkjunarmál að þar vil ég einnig sjá jafnræði. Ég vil sjá jafnræði í virkjana- og orkumálum í landinu. Það hefur öllum þótt það sjálfsagt að virkja á Þjórsársvæðinu og jafnvel Þingvallasvæðið til að efla atvinnu í höfuðborginni með orkufrekum iðnaði á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst að við verðum að láta landsbyggðina njóta þess sama, sama velvilja og þess fólks sem þar býr. Herra forseti. Margt athyglisvert kemur fram í grg. með þáltill. þessari, margar þarfar ábendingar. Það mætti hugsanlega vinna þessi mál samhliða öðrum áformum sem nú eru uppi varðandi Austurland. Verði ekki af þeim áformum um stóriðju sem þar eru, sem við vitum ekki á þessari stundu, þá er ljóst að styrkja þarf byggð á Austurlandi.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að svara í örstuttu andsvari nokkru sem kom fram í ræðu hv. þm. Hvað vilja Austfirðingar sjálfir? Austfirðingar sjálfir hafa ekki verið spurðir um hvað þeir vilji annað en álver. Austfirðingar hafa sjálfir hugmyndir um mörg verkefni sem þeim hefur ekki tekist að koma áfram. Það er ekki bara að það vanti faglega aðstoð eða ráðgjöf heldur vantar fjármagn. Það strandar alltaf á fjármagni. Það er ekki verið að tala um styrki. Austfirðingar vilja ekki vera styrkþegar frekar en aðrir. Austfirðingar vilja sitja við sama borð og aðrir landsmenn og þeir vilja geta fengið lán á hagstæðum kjörum. Þau lán eru ekki fyrir hendi í bankakerfinu í dag nema að mjög takmörkuðu leyti. Fyrir hönd Austfirðinga get ég fullyrt að þeir vilja fjölbreytta atvinnuuppbyggingu. Þó svo það verði af þessum miklu stóriðjuframkvæmdum þá veit ég að eftir sem áður vilja Austfirðingar byggja á meiri breidd en einni stóriðju og geta nýtt náttúruafurðir svæðisins, þá er ég bæði að tala um til lands og sjávar. Þeir vilja þróa áfram vinnslu í landbúnaði, vinnslu í sjávarfangi og koma afurðum sínum á markað. Við höfum stystu leið til Evrópu hvort heldur er með flugi skipum. Við eigum að nýta legu landsins en okkur er fyrirmunað að gera það í dag. Við þurfum að styrkja alla þá sem geta farið í framleiðslu og stundað útflutning til hagsbóta fyrir landið.

Herra forseti. Ég benti á það í ræðu minni að sú stofnun sem hefur farið með byggðamálin, Byggðastofnun, þyrfti vissulega á meira fé að halda til þess að veita styrki og lán, á Austfjörðum eins og annars staðar. Auðvitað geta Austfirðingar sótt um fyrirgreiðslu í þeirri stofnun eins og landsbyggðin almennt. Ég tek undir það með hv. þm. að auðvitað verður að huga að jaðarsvæðum. Ég tel margt gott í tillögu þeirra um að huga sérstaklega að jaðarsvæðum. Eflaust þarf þess bæði sunnar og norðar á fjörðunum. Fjölbreytni í atvinnulífi er það sem við þurfum. Þess vegna hef ég talað fyrir því líka. Við þurfum hina stærri kosti. Það er hluti af fjölbreytninni og í skjóli þeirra munu vaxa upp fjölbreytt störf með hámenntuðu fólki sem mun koma inn á svæðið. Það hefur verið mín sýn. En ég geri ekki lítið úr því að gæta þurfi að því að styrkja jaðarbyggðirnar. En þeim fækkar sem verða í vanda, ef meginhluti íbúanna verður betur kominn þá er auðveldara að rétta hjálparhönd þeim fáu sem eftir yrðu.

Herra forseti. Hér er búið að fara vítt yfir sviðið í umræðunni sem hefur verið um margt afar áhugaverð. Ég veit satt að segja ekki hvað kemur til með að standa upp úr í þeim efnum, hvort það verður hundasúruhjal hv. þm. Framsfl. eða hvort það verður ofurtrú hæstv. iðnrh. á að álbræðslan skili svo miklum þjóðhagslegum arði að það réttlæti öll þau náttúruspjöll sem eru fylgifiskar virkjanaframkvæmda sem fyrirhuguð álbræðsla á Reyðarfirði krefst. Það er alveg ljóst, af því að sá hv. þm. sem talaði á undan mér ræddi um jöfnuðinn í virkjanamálum, að þess hefur verið krafist að um allt land ríki slíkur jöfnuður og sú krafa hefur verið mjög lengi á lofti. Þá er virkilega þess virði, herra forseti, að athugað sé hvers konar virkjanir við Íslendingar eigum möguleika á að setja á laggirnar og til hvers við ætlum að nýta þá raforku sem mögulegt er að framleiða í þeim virkjunum. Af því að hv. þm. Hjálmar Árnason tók þátt í þessari umræðu og talaði í afar lítilsvirðandi tón um þá þáltill. sem hér liggur fyrir þá langar mig að nefna, herra forseti, metnaðarfulla hugmynd sem gæti hentað afskaplega vel á Austfjörðum og þyrfti ekki að kosta þær náttúrufórnir sem fyrirhugað álver á Reyðarfirði óhjákvæmilega hefði í för með sér. Það er vetnisvæðingin, herra forseti. Nú er nýafstaðið orkuþing í Reykjavík, metnaðarfullt þing sem fjallaði á yfirgripsmikinn og mjög fræðandi hátt um orkumál. Þar komu aldeilis fram hugmyndir frá framsýnu fólki sem gefa okkur fyllilega tilefni til að ætla að Íslendingar geti tekið forustuna í umhverfisvænni orku og orkuframleiðslu og þá er átt við vetni, vindorku og sólarorku. Getur verið, herra forseti, að með því að hætta við áform um mengandi álbræðslu á Reyðarfirði og Kárahnjúkavirkjun, sem mundi valda gífurlegum óafturkræfum náttúruspjöllum, þá gætum við með frambærilegri hugmyndaauðgi komið í veg fyrir allt slíkt með því að efla vistvænt vetnissamfélag, setja fjármuni í það og byrja á Austfjörðum? Hver veit nema einhver slík hugmynd lúri hjá Þróunarstofu Austfjarða? Hver veit nema vísindamenn Íslands búi yfir rannsóknarniðurstöðum sem gætu reynst á heimsmælikvarða í baráttunni við sjúkdóma á borð við krabbamein og eyðni? Enginn skyldi gera lítið úr þeim uppgötvunum sem íslenskir læknar hafa gert varðandi virk efni í íslenskum jurtum til lækninga. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason skyldi hugsa sig betur um næst þegar hann gerir hundasúrur að aulalegum brandara í þingræðu á hinu háa Alþingi því það hefur orðið svo að hundasúrurnar, fjallagrösin og hreindýramosinn sem hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er legið á hálsi að nefna í ræðum, þessar jurtir hafa hvað oftast verið nefndar í ræðum hv. þingmanna Framsfl. í mjög lítilsvirðandi og lágkúrulegum tóni. Það eru ekki öll kurl komin til grafar í þeim efnum, herra forseti, hvað þessi vísindi eiga eftir að færa íslensku þjóðarbúi í framtíðinni umfram það sem möguleg álbræðsla á Reyðarfirði getur nokkurn tíma fært okkur. Herra forseti. Við skulum ekki tala eins og ekki sé ágreiningur um mögulegan þjóðhagslegan hagnað af álbræðslunni því sá ágreiningur er bullandi og lærðir menn, hagfræðingar sem og aðrir hafa komið fram á sjónarsviðið með mjög öflug rök sem teflt er gegn rökum hæstv. iðnrh. um mögulegan hagnað af álbræðslunni. Og enn hefur Landsvirkjunarmönnum sem reyna að halda því fram að það sé svo arðbært að selja orkuna okkar til stóriðju, ekki tekist að hrekja svo viðunandi sé röksemdafærslu þeirra hagfræðinga sem varað hafa við því að setja öll okkar egg í sömu körfuna. Hvað ætlum við Íslendingar að gera þegar við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd, sem við gætum mjög auðveldlega staðið frammi fyrir innan skamms ef áform stjórnvalda sem nú ráða ríkjum verða að veruleika, að þrír fjórðu hlutar allrar orku sem framleidd verður á Íslandi verði seld til stóriðju? Hvar erum við þá stödd varðandi einhæfni atvinnulífs? Um hvað fjallar sú tillaga sem liggur fyrir hér? Hún fjallar um aukna fjölbreytni í atvinnulífi á landsbyggðinni, ekki einhæfni heldur fjölbreytni. Það vill svo til að Íslendingar hafa verið að reyna að gera sig gildandi á alþjóðavettvangi í umræðu um fjölbreytni. Við fullgiltum samninginn um líffræðilega fjölbreytni og hæstv. umhvrh. og jafnvel hæstv. iðnrh. geta þess hér stoltar í ræðum að við séum aðilar að þeim samningi og er það vel. Herra forseti. Hver er afstaða þessara hæstv. ráðherra til fjölbreytni í mannlífinu? Hvernig geta hæstv. ráðherrar og hv. þm. Framsfl. sem hafa tjáð sig í þessari umræðu og jafnvel nokkrir hv. þm. Samfylkingarinnar haldið því fram að einhæf risaálbræðsla sem býður upp á einhæf störf sé kostur sem Austfirðingar ættu að taka feginshendi ef þeim byðist fjölbreytni á borð við þá sem þáltill. sem hér um ræðir fjallar um. Staðreyndin er sú að Austfirðingum hefur ekki verið rétt nein önnur hugmynd og af hugmyndum þeim sem eru í vexti í lággróðrinum meðal Austfirðinga, af þeim hugmyndum sem þar krauma, hefur engin hlotið náð fyrir augum hæstv. ríkisstjórnar. Þróunarstofa Austfjarða hefur ekki fengið það fjármagn sem hún hefur þó óskað eftir í þær hugmyndir sem krauma í grassverðinum. Herra forseti. Við skulum heldur ekki gleyma því að þeir Austfirðingar finnast og e.t.v. fleiri en nokkurn grunar sem segja með hnútinn í maganum: Ég ætla bara að vona að þeir fari að koma með þetta álver hingað því að þá get ég kannski selt húsið mitt og flutt héðan burt. Þeir Austfirðingar eru til sem hugsa svona og hafa svona tilfinningar. Mér finnst hv. þm. Framsfl. sem talað hafa í þessari umræðu vera að gera lítið úr tilfinningum þeirra. Herra forseti. Þessi byggðatillaga, þessi einnar hugmyndar byggðastefna ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar er ekki til þess fallin að auka fjölbreytni mannlífs, hvorki á Austfjörðum né annars staðar í landinu. Fjölbreytni mannlífsins fæst með því að efla og styðja við bakið á þeim hugmyndum sem eru til staðar í grasrót hvers samfélags fyrir sig.

Herra forseti. Það kvað í raun kannski við örlítið annan tón í ræðu hv. þm. áðan því að hv. þm. var að benda á ágætismál --- það er alveg hárrétt --- varðandi vetnissamfélag, vindorku og sólarorku og það er einmitt verið að vinna að þessum málum. Það er nákvæmlega verið að vinna að þessum málum. Hv. þm. talaði með ákveðinni lítilsvirðingu um ágætan félaga okkar sem hefur beitt sér í þessum málum, beitt sér mjög í vetnismálum. Því miður er hann ekki lengur í þingsalnum, hv. þm. Hjálmar Árnason. Ég er mjög hlynntur fjölbreyttu atvinnulífi á Íslandi. Ég kem frá byggðarlagi þangað sem stórt atvinnufyrirtæki flutti fyrir eins og tíu árum síðan og ég veit hve mikil margfeldisáhrif það hefur haft. Sumir segja í dag að þetta sé býsna einhæfur atvinnuvegur. En þetta gjörbreytti samfélaginu. Þetta gjörbreytti sýslunni. Ég er enginn sérstakur áhugamaður um byggingu álvera. En eftir að ég hafði verið á Austurlandi og eftir að ég hafði hitt sveitarstjórnarmenn á Austurlandi þá varð ég alveg sannfærður um að ég væri tilbúinn að berjast fyrir því að það kæmi álver á Austurlandi. Það hefur einmitt komið fram í þessari umræðu að um það bil 80% íbúa Austurlands vilja gjarnan uppbyggingu álvers á Austurlandi. Einungis 20% eru á móti því. Í sjálfu sér, eins og ég segi, eru þessar hugmyndir dálítið flotkenndar. Að sjálfsögðu er í góðu lagi að vera með tillögur sem þessa. Ég hef ekkert á móti því. En eins og kom fram í fyrra andsvari mínu við 

Herra forseti. Það er ágætt ef hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason er til í að endurskoða afstöðu sína til þessarar tillögu því að ekki kvað við jákvæðan tón í fyrri ræðu hv. þm. áðan. Ég ber það af mér að ég hafi talað af nokkurri lítilsvirðingu um hv. þm. Hjálmar Árnason hér. Það ber ég af mér. Ég var einungis að geta þess áðan að metnaðarfullar hugmyndir okkar allra og þar með taldar metnaðarfullar hugmyndir hv. þm. Hjálmars Árnasonar um vetnissamfélag geta svo auðveldlega náð fótfestu og orðið að veruleika á Austurlandi. Þær hugmyndir þurfa ekkert endilega að blómstra í Reykjavík. Á meðan hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason dekrar við það að við getum sinnt vetnissamfélaginu hér sunnan heiða þá ætlar hann að reisa mengandi álbræðslu á Austfjörðum og heldur því svo fram í andsvari að 80% Austfirðinga séu samþykkir því að setja þessa álbræðslu þarna niður meðan hann veit að Austfirðingum hefur ekkert annað verið rétt í byggðamálum. Hvað er langt síðan farið var að tala um að bæta samgöngur á Austfjörðum til þess að efla atvinnu þar? Hvað er langt síðan átti að gera jarðgöng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar og hvað hefur hæstv. ríkisstjórn gert í þeim málum, göngin sem eiga að kosta 4,5 milljarða kr.? Ekki eru þau komin enn. Og hvað er Landsvirkjun búin að eyða miklu í umhverfismat og rannsóknir vegna Fljótsdalsvirkjunar og mögulegrar Kárahnjúkavirkjunar? Sennilega öðru eins, kannski 4,5 milljörðum. Það hefði haft úrslitaþýðingu fyrir atvinnumál Austfirðinga ef peningum af þessum stærðargráðum hefði verið varið í að bæta samgöngur á Austfjörðum en ekki í óarðbærar hugmyndir sem njóta ekki trausts um álbræðslu á Reyðarfirði.

Herra forseti. Það er talsvert í lagt að segja að ég væri samþykkur þessari tillögu og væri búinn að breyta afstöðu  Alveg eins og ég sagði rétt áðan, eftir að hafa hlustað á sveitarstjórnarmenn á Austurlandi þá fannst mér sjálfum sem þingmanni á Suðurlandi og fyrrverandi sveitarstjóra ég ekki geta beitt mér gegn þessu vegna þess að þetta er eitthvað sem þeir vilja sjá og fyrir utan það þá hefur þetta margfeldisáhrif á samfélagið. Þetta eykur hagvöxt og eykur möguleikana á því að við getum gert eitthvað annað, eins og svo oft er sagt í röðum Vinstri grænna.

Herra forseti. Þessi frasi um eitthvað annað er farinn að hljóma ansi hjákátlega og hann nota eflaust allir þingmenn. Ég hef örugglega notað þennan frasa og mér hefur verið legið á hálsi fyrir að nota hann. Nú er hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason farinn að nota ,,eitthvað annað`` um stóriðjuna. Varðandi þetta eitthvað annað, þá höfum við verið að tala um það í þau rúm tvö ár sem ég hef setið á þingi að það þurfi að skoða byggðavandann og atvinnumál landsbyggðarinnar upp á nýtt og ein hugmynd um eitt álver á Reyðarfirði leysir ekki byggðavanda eða atvinnuvanda landsbyggðarinnar. Á þeim níu mánuðum sem liðnir eru af þessu ári hafa 1.300 manns flutt af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Þessar vísbendingar halda áfram að hrópa hærra á okkur og á meðan þetta er að gerast gerir hæstv. ríkisstjórn ekkert annað en að einblína á stóriðjuna á Reyðarfirði sem enginn veit hvort kemur. Á meðan hæstv. ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. horfir ekki á þessa staðreynd heldur einblínir á stóriðjuna er ekki hægt að gera neitt annað en einblína á stóriðjuna. Ég ætla að enda þetta andsvar mitt, herra forseti, á tilvitnun í ungan rithöfund sem skrifaði í Morgunblaðið um daginn. Hann var að fjalla um stóriðjumálin og ástandið á Austfjörðum. Hann sagði eitthvað á þá leið að þegar samanlögð fallvötn Íslands væru öll farin að knýja álverksmiðjur þá yrðu þeir sem ekki störfuðu í álverksmiðjum að gera eitthvað annað. Svo sagði þessi ungi rithöfundur, með leyfi forseta: ,,... og sköpunarkraftur þeirra er Íslands eina von.`` Sköpunarkraftur þeirra sem ekki trúa á stóriðjuna heldur leyfa sér að trúa á eitthvað annað er Íslands eina von segir rithöfundurinn Andri Snær Magnason.

Herra forseti. Þessi umræða hefur um margt verið hin ánægjulegasta en lýsir um leið þeim mikla vanda sem við eigum við að etja í byggðamálum og hversu flókinn og margslunginn sá vandi er. Ljóst er að þessi till. til þál. hefur í raun ekki nema eitt markmið og það er auðvitað að vera andsvar við því sem verið er að vinna að fyrir austan, þ.e. uppbyggingu stóriðju. Það er meginástæðan fyrir því að þessi tillaga er flutt og mér finnst hv. þm. Vinstri grænna ekkert hafa verið að fela það enda er það bara eðlilegt. Þeir hafa, eins og hv. þingmenn hafa margsagt í dag, aðra sýn á það hvernig á að vinna að lausn þessa vanda. Það er út af fyrir sig ekkert við því að segja. Það er bara eðlilegt að við höfum hinar margvíslegustu skoðanir um þetta mál. Við eigum að reyna að halda umræðunni í þeim farvegi að við getum reynt að víkka hana og auka þekkingu á sviðinu til þess að auka líkurnar á því að við náum árangri. Ég verð hins vegar að segja að þessi tillaga gengur alveg í grunninn gegn minni hugsun af því einfaldlega að þegar búið verður að virkja og reisa álver við Reyðarfjörð þá skapar sú framkvæmd gífurlega möguleika fyrir okkur um allt samfélagið vegna þess að við erum að auka þjóðartekjur okkar, við erum að auka útflutning okkar sem er afar mikilvægt og með því að fá þetta trukk í efnahagslífið munum við auka möguleikana á því að við getum leyst þann mikla vanda sem við er að etja í byggðamálum. Þess vegna er ég ekki sammála þeirri uppsetningu sem mér þykir hv. þm. vinstri grænna hafa gert of mikið af hér í dag, þ.e. að líta á það sem andstöðu við það að leysa byggðavandann að reisa álver við Reyðarfjörð. Í mínum huga er því alveg þveröfugt farið. Ég lít á það að reisa álver við Reyðarfjörð sem eitt af því stóra í að leysa byggðavandann. En jafnframt tek ég fram að það að reisa álver við Reyðarfjörð er ekki eingöngu bundið við hagsmuni Austfirðinga. Auðvitað skipta hagsmunir Austfirðinga mjög miklu í því máli. En það eru hagsmunir þjóðarinnar í heild sem þarna er verið að tefla um og þegar við aukum og bætum hag þjóðarinnar erum við að sjálfsögðu um leið að auka möguleikana á að taka á þeim vanda sem margir hafa verið að lýsa í dag og er mjög margvíslegur og víða mjög aðkallandi. Þess vegna segi ég, herra forseti, að þegar búið verður að reisa álver við Reyðarfjörð þurfum við ekki að horfa sömu augum á það svæði og við gerum í dag og þess vegna getum við lagt mun meiri áherslu á ýmis önnur svæði sem eiga við mjög mikla erfiðleika að etja. Við getum stoppað á nokkrum stöðum á landinu. Ég ætla ekkert að fara mjög langt, ég ætla að fara á norðausturhornið. Við gætum líka verið í Barðastrandarsýslu. Á ýmsum svæðum er mjög mikil vandi sem þarf að taka á. Það er vissulega hægt að taka undir margvíslega gagnrýni sem hefur komið fram hjá ýmsum hv. alþingismönnum um það að sú ríkisstjórn sem við sitjum með nú er ekki að einhenda sér í að leysa þennan vanda heildstætt. Mér þykir hins vegar mjög hart að eina verkið sem þeir hafa þó verið að reyna að standa sig sem best í, þó að auðvitað sé hægt að gagnrýna ýmislegt í því ferli, að verið sé að eyða orkunni í að gagnrýna það, vegna þess að eins og ég sagði áðan, ef það mál nær fram erum við að stórauka möguleikana á því að við getum tekið á byggðavandanum á raunhæfan hátt. Herra forseti. Ræðutíminn er svo naumt skammtaður að ég sé að tíminn flýgur frá mér. Ég ætla því að reyna að snúa mér að nokkrum þeim atriðum sem hafa vakið athygli mína sérstaklega í þessum umræðum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um ýmislegt í ræðu sinni og taldi að mjög miklar deilur væru uppi um þjóðhagsleg áhrif Noral-verkefnisins. Það er auðvitað rétt að einstaka menn hafa verið með aðrar skoðanir, en sýnt hefur verið fram á á mjög sterkan og sannfærandi hátt, t.d. af Þjóðhagsstofnun, hvaða áhrif þetta hefur og þau módel sem þar eru notuð eru viðurkennd af flestum færustu hagfræðingum og spekingum þjóðarinnar. Vissulega hafa einstaka menn gefið sér aðrar forsendur og það þekkjum við hv. þm. væntanlega allir að það eru forsendurnar sem skipta yfirleitt mestu máli í því hvað við fáum út úr dæmunum okkar. Þess vegna er ekkert skrýtið þó að menn geti reiknað hvað sem er út. En Þjóðhagsstofnun hefur með módeli sínu sem þeir hafa lagt fyrir flesta þessara aðila, og það er viðurkennt módel sem á að gefa hvað besta niðurstöðu, og þess vegna er það sem við sjáum þá miklu möguleika í þessari framkvæmd. Hins vegar er alveg rétt að þetta er ekki í hendi. En hvað er í hendi fyrr en það er orðið? Megum við ekki gera nokkurn skapaðan hlut öðruvísi en að við höfum það alveg kristaltært og getum tekið utan um það, þá væri nú lítið gert. Það sama má segja í byggðamálum. Ef ekkert má gera nema það sem nýtist öllum hinum dreifðu byggðum, þá verður býsna lítið gert. Við verðum því að reyna að horfa heildstætt á þessa hluti. Við þurfum að skoða þjóðarkökuna í heild sinni og eitt af því sem vantar í tillöguna er hvar eigi að taka þessa peninga. Hvaðan eiga þessar 400 millj. á ári að koma? Við getum talið ýmislegt upp, ég ætla ekki að gefa mér það hversu há upphæðin verður í lokin. En það er líka alveg ljóst að það eykur líkurnar á því að við getum notað peninga í þessi verkefni ef við aukum þjóðarhag. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að leika sér með tölur og fór nokkuð frjálslega með þær. Ég veit að vísu ekki nákvæmlega hvaða skoðanakönnun hann var að tala um þegar hann segir að þjóðin skiptist nokkurn veginn til helminga í því væntanlega hvort við eigum að fara í Noral-verkefnið í heild sinni eða ekki. Ég hef hér skoðanakönnun úr DV sem ég geri ráð fyrir að hv. þm. sé að fjalla um og birt var 8. ágúst sl. Það er auðvitað ekki mjög nákvæmt að segja að þjóðin skiptist algerlega í tvo jafna helminga. Þarna er reyndar eingöngu verið að spyrja um Kárahnjúkavirkjun. Þetta var á þeim tímapunkti þegar úrskurður Skipulagsstofnunar var nýlega kominn og þrátt fyrir það eru 53,5% þjóðarinnar fylgjandi Kárahnjúkavirkjun, 46,5% andvíg þegar teknir eru þeir hópar sem taka afstöðu. En þetta er bara Kárahnjúkavirkjun. Allar skoðanakannanir sem ég þekki til þar sem spurt hefur verið um álver hefur fylgi með álveri verið mun meira en þetta og ég vek enn athygli á því á hvaða tímapunkti könnunin var gerð. En það voru fleiri athyglisverðar tölur sem komu fram í þeirri skoðanakönnun og ein sem vakti mesta athygli mína og sérkennilegt ef hv. þm. Vinstri grænna hafa ekki tekið eftir henni líka, vegna þess að það var alveg ótrúlega hátt fylgi við Kárahnjúkavirkjun meðal stuðningsmanna Vinstri grænna, alveg ótrúlega hátt miðað við málflutninginn í þeim flokki vegna þess að þar er ætíð talað eins og þar séu allir í einum kór og allir stígi taktinn. Þar kemur í ljós, ef við tökum bara þá sem tóku afstöðu, að 39% þeirra sem lýstu yfir stuðningi við Vinstri græna voru fylgjandi Kárahnjúkavirkjun, 61% andvíg. Þetta er að vísu meiri hluti. En þegar menn hlusta á málflutning sumra hv. þm. Vinstri grænna um hvernig eigi að meðhöndla meiri hluta og minni hluta í ýmsum málum, hlýtur maður að velta því fyrir sér hvernig er farið með þennan minni hluta, sem er að vísu í flokknum þeirra, en hann fær ekki mikinn hljómgrunn hjá hv. þm. flokksins.

Virðulegi forseti. Bara örstutt í tilefni af ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar. Hann vitnar í skoðanakannanir og segir að sumir vinstri grænir kjósendur vilji virkjun. En ég hef miklu meiri áhyggjur af því hvernig kjörnir fulltrúar matreiða hlutina og taka afstöðu. Ég hef tekið eftir því í dag að allir forsvarsmenn Samfylkingar sem hafa talað mæla mjög fyrir þessu verkefni og fyrir stóriðjuáformum. Þess vegna held ég að gott væri að hv. þm. upplýsti þingheim um það hvort þingflokkur Samfylkingarinnar muni samþykkja þetta verkefni því að þannig hljómar það úr munni þeirra sem tala fyrir hönd þingflokksins. Ég held að það væri ágætt að upplýsa hvort sú liðskönnun sem hv. þm. hefur væntanlega gert leiði til þess að afstaða þingflokksins sé einróma til þessara mála.

Herra forseti. Það eru athyglisverðar spurningar sem hv. þm. ber fram og ánægjulegt að lenda í yfirheyrslu af hálfu hv. þm. Ég ætla að byrja á því, herra forseti, af því að ég var ekki búinn að ljúka allri umfjöllun um þessa ágætu skoðanakönnun að vekja athygli hv. þm. á því að ef hann skoðar skiptingu milli flokka, þá er það nákvæmlega niðurstaðan í þeirri skoðanakönnun að fylgismenn virkjunarinnar, einn stærsti hópur í einstökum flokkum er í Samfylkingunni, þannig að við skulum ekkert láta okkur bregða við það að hér hafi þrír hv. þm. Samfylkingarinnar talað á þessum nótum. Hins vegar er ljóst eins og sést mjög vel á skoðanakönnuninni að skiptar skoðanir eru um málið í öllum flokkum. Það sem ég var að vekja athygli á var það að hv. þm. Vinstri grænna tala eins og ekki séu skiptar skoðanir hjá þeim. Ég held að ekki hafi farið fram hjá nokkrum manni að skiptar skoðanir hafa verið í Samfylkingunni um þetta mál, ég held að það hafi ekki farið fram hjá nokkrum manni. Hins vegar liggur fyrir sameiginleg ályktun þingflokks og framkvæmdastjórnar um það að endanleg afstaða til málsins verður ekki tekin fyrr en öll kurl eru komin til grafar í málinu og það verður að sjálfsögðu ekki fyrr en búið er að kveða upp úrskurð um umhverfismatið á Kárahnjúkavirkjun. Það er ekki fyrr en þá sem allar upplýsingar verða komnar um málið og það eru auðvitað hin, eigum við ekki að segja eðlilegu vinnubrögð hjá stjórnmálaflokki þar sem eru m.a. skiptar skoðanir að hinkra eftir að allt sé komið upp á borð í málinu. Hins vegar hefur aldrei vafist neitt fyrir mér hvaða afstöðu ég hef í málinu. Hún hefur verið alveg skýr held ég allan tímann og við fórum vel yfir það, ég og ýmsir hv. þm. Vinstri grænna í umræðunni um Fjótsdalsvirkjun. Ég hef óbreytta skoðun. Ég get hins vegar rifjað upp hvaða skoðanir sumir aðrir höfðu fyrir nokkrum árum. Það getur vel verið að það verði gert í andsvörum á eftir.

Virðulegi forseti. Það kemur náttúrlega í ljós að við höfum mjög ólíkar skoðanir á því hvernig menn setja fram sín mál og það er auðvitað ákaflega nytsamlegt fyrir þjóðina að átta sig á því að samfylkingarþingmenn haga skoðunum sínum eftir skoðanakönnunum hverju sinni. Ef það eiga að vera vinnubrögðin á hinu háa Alþingi, þá býð ég nú ekki í það. Ég haga ekki málflutningi mínum eftir skoðanakönnunum hverju sinni. Ég tala fyrir þeim málum sem ég trúi á og ég hélt að við værum kjörnir til þess. Þess vegna finnst mér og ég spyr hv. þm. Einar Má Sigurðarson, hvort honum finnist það ekki frekar óviðfelldið ef við eigum að hlaupa eftir því hverju sinni. Ég hélt að við værum kjörnir til annarra hluta, að standa við okkar sannfæringu og taka afstöðu eftir henni en ekki að hlaupa eftir skoðanakönnunum. En ég hef að sjálfsögðu tekið eftir því að þeir þingmenn Samfylkingarinnar sem eru viðriðnir norðausturkjördæmið eru að verða svellharðir með áformunum.

Herra forseti. Það er afar sérkennileg nálgun sem hv. þm. hefur á málinu með því að ásaka þann sem hér stendur um að mynda sér skoðanir eftir skoðanakönnunum. Það er víðs fjarri og það ætti hv. þm. að vita að ég hef ætíð staðið með sannfæringu minni, bæði í þessum málum sem öðrum. Hins vegar er ljóst og ég fór að nefna þessar skoðanakannanir hérna vegna þess að það voru nokkrir hv. þm. Vinstri grænna sem fóru að ræða um að ákveðin prósentutala Austfirðinga væri ákveðinnar skoðunar og það virtist vera réttlæting fyrir því að þeir hefðu ákveðna skoðun. Það er því afar sérkennilegt ef hv. þm., sem er í hópi hv. þm. sem þannig töluðu, ætlar að fara að skamma mig fyrir þá. Ég held að hv. þm. ætti frekar að ræða þetta mál í þingflokki sínum.

Herra forseti. Ég ætla að gera að umtalsefni þá fullyrðingu hv. þm. að hagsmunir þjóðarinnar við að koma á laggirnar 420 þús. tonna álbræðslu á Reyðarfirði séu miklir. Það verður að halda því til haga í umræðunni, herra forseti, að um þessa hagsmuni eru mjög skiptar skoðanir og það er ekki eins og kom fram í ræðu hv. þm. einn eða tveir sem hafa stigið fram á sjónarsviðið heldur margir mætir menn sem hafa komið fram með þær skoðanir að hér sé verið að taka gífurlega áhættu. Nægir að nefna grein í Viðskiptablaðinu frá því í vor eftir Axel Hall og Ásgeir Jónsson þar sem þeir gera að umræðuefni þá miklu áhættu sem landsmenn taka með svona mikilli orkusölu til einnar atvinnugreinar. Það er alkunna, herra forseti, að í því að tengja jafnstóran hluta af orkuframleiðslu Landsvirkjunar álverði er gífurleg áhætta fólgin. Hvaða fyrirtæki ætlar að taka þessa áhættu? Landsvirkjun sem er rekin fyrir fé okkar borgaranna. Landsvirkjun sem greiðir ekki skatt. Landsvirkjun sem treystir sér til að fullyrða það að ríkisstjórnin ætli að ábyrgjast lánsfé sem virðist eiga að verða 100 milljarðar kr. því að ekki er að sjá að Landsvirkjun ætli að fjármagna virkjun sem þarf til að reka þetta álver með öðru en lántökum eða þá með auknu eigin fé. Og hvert mundi hún sækja það? Í vasa okkar. Ég fullyrði því hér, herra forseti, að hv. þm. Einar Már Sigurðarson fer með rangt mál þegar hann segir að einungis einn eða tveir hafi stigið fram á sjónarsviðið til að mótmæla því að um arðbærar fjárfestingar og þjóðarhag sé að ræða.

Herra forseti. Ég held mig við það að um mikla hagsmuni þjóðarinnar sé að ræða og mun ekki taka það til baka. Ef ég hef sagt að það væru einungis einn eða tveir þá biðst ég afsökunar á því. Ég minnist þess ekki. Ég hef hugsanlega misst það út úr mér en það var alls ekki það sem ég ætlaði mér að segja, að það væru einn eða tveir. Ég mótmælti hins vegar þeirri fullyrðingu að það væru mjög skiptar skoðanir, þ.e. að verið væri að gefa það til kynna að það væru stórir hópar eða álíka stórir hópar þessarar skoðunar. Það er alveg augljóst mál að það eru fleiri en einn eða tveir, þó það nú væri. Vissulega er alveg rétt að auðvitað er áhætta í þessu. En hvað er það sem við getum gert í landinu án þess að það sé áhætta? Ætli það sé ekki áhætta, t.d. fyrir samfélagið á Austurlandi að hafa nær eingöngu eina stoð undir því, þ.e. sjávarútveginn? Auðvitað er það mikil áhætta. Það er mun minni áhætta hins vegar ef við getum fjölgað stoðunum og haft þær tvær, að það sé bæði stóriðja og sjávarútvegur. Þannig erum við búin að minnka verulega áhættuna í því til framtíðar litið. Hins vegar er ljóst að það verða auðvitað þeir sem gera samningana sem komast að þeirri niðurstöðu hvernig á að tengja t.d. orkuverðið. Menn hafa komist að því að eðlilegt sé að tengja það álverinu að einhverju leyti, ekki 100% að sjálfsögðu. Einnig er ljóst að af þessu verkefni verður ekki nema fjárfestarnir hafi trú á því. Um það snýst málið og þess vegna er ekki hægt að líkja þessu máli við, eigum við að segja hefðbundnar byggðaaðgerðir vegna þess að þarna er fjármagnið að koma frá fjárfestunum og þeir munu hafa áhuga og trú á málinu. Það er einnig athyglisvert að sumir hafa svo litla trú á þessu máli að þeim þótti ekki einu sinni taka því að skoða það, hvað þá meir. Það held ég að hljóti, þó að hér sé jafnvel kurteislega orðað, að flokkast undir eða a.m.k. nálgist mjög fordóma gagnvart málinu.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson lætur að því liggja að ég hafi fordóma gagnvart þessu máli. Það kann vel að vera. Ég fullyrði samt, herra forseti, að ég hef lagt mig fram um að skoða þetta mál frá öllum sjónarhornum. Ég tel mig nokkuð vel að mér í því. Eftir mjög nána skoðun hefur álit mitt styrkst á því að hér sé um mjög áhættusama fjárfestingu að ræða fyrir íslenskt þjóðarbú. Af því að hv. þm. talaði um útreikninga Þjóðhagsstofnunar máli sínu til stuðnings, þegar hann talaði um þjóðhagslegan ábata, þá verð ég að minna hv. þm. á að það hefur vakið deilur að sá maður sem fer fyrir stóriðjunefnd ríkisstjórnarinnar og er formaður í samninganefnd ríkisstjórnarinnar í viðræðunni um Noral-verkefnið er einmitt forstjóri Þjóðhagsstofnunar. Er ekki hægt að vefengja þá reikninga sem frá Þjóðhagsstofnun koma þegar um svo augljós hagsmunatengsl er að ræða?

Herra forseti. Ég átti ekki við hv. þm. þegar ég talaði um fordóma. Í því tilfelli vísa ég til þess að ákveðnir fjársterkir aðilar hefðu velt fyrir sér fjárfestingum í þessu ágæta væntanlega fyrirtæki og ekki einu sinni talið ástæðu til að skoða málið en hafa hins vegar á sama tíma haldið áfram að fjárfesta víða erlendis. Ég vildi orða það svo kurteislega að það nálgaðist a.m.k. fordóma að gefa sér ekki einu sinni tíma til að skoða fjárfestingarkostinn en hlaupa þess í stað vítt og breitt um veröldina. Spurningin um hvort það veki efasemdir um heilindi manna að þeir skuli taka þátt í verkefninu víðar og vera forstjórar í stofnunum. Ég held að formúlan og líkanið sem notað er til útreiknings sé ekki samið af forstjóranum heldur sé það viðurkennt innan hagfræðinnar sem módel. Mér þykir það afar langt gengið af hv. þm. ef hann ætlar að fara að ýja að því, líkt og hæstv. forsrh. hefur stundum verið að gera, að Þjóðhagsstofnun sé ekki hæf til ákveðinna hluta.

Herra forseti. Skoðanakannanir hefur borið hér nokkuð á góma. Það var vitnað til þeirra fyrr í umræðunni. Ég vitnaði m.a. til þeirra af þeirri ástæðu að hér voru uppi fullyrðingar sem ég taldi að stæðust ekki þegar betur væri að gáð. Annars vegar var talað fyrir hönd allra Austfirðinga, að þeir vildu þetta álver og væru allir stuðningsmenn þess. Ég hygg þó sanngjarnt að viðurkenna að þar finnst umtalsverð andstaða við þetta mál þó hún sé mun minni í þeim landshluta en annars staðar, að mörgu leyti af mjög skiljanlegum ástæðum vegna væntinga þeirra um batnandi hag ákveðins hluta íbúanna. Að hinu leytinu vitnaði ég til skoðanakannana því máli mínu til stuðnings að þetta væri mjög umdeilt mál meðal þjóðarinnar, það lægi fyrir og ég teldi miklu uppbyggilegri skoðanaskipti að ræða þetta með hliðsjón af þeirri staðreynd. Ég held að ég hafi tekið svo til orða að þjóðin væri klofin í tvær álíka stórar fylkingar. Ég hygg að það séu innstæður fyrir því, bæði í þessari könnun sem hv. þm. vitnaði til þó að það sé sennilega við það að vera marktækur meiri hluti fyrir framkvæmdunum og marktækur minni hluti andvígur þeim. En þar munar ekki miklu, 53% á móti 47. Ef ég man rétt hafa svipaðar vísbendingar komið út úr fleiri könnunum. Ég er hins vegar ekki einn af þeim sem trúa skoðanakönnunum og taka afstöðu í pólitík út frá þeim. Ég áttaði mig á því fyrir löngu að ég hefði lítið að gera í stjórnmálum ef ég nálgaðist málin eins og spurningin snerist um að fara út og taka veðrið og haga sér síðan í samræmi við veðurspána. Ég held að það hafi legið alveg ljóst fyrir að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur mótað skýra afstöðu í þessu máli. Hins vegar er það eðlilegasti hlutur í heimi að einhver hluti stuðningsmanna okkar hafi önnur viðhorf. Þannig er alltaf í öllum umdeildum málum, einhver skörun í því milli stuðningsmanna flokka eins og m.a. kemur fram í þessari könnun, að hörðustu stuðningsmenn stóriðjuframkvæmdanna, flokkar sem bera þær sérstaklega fyrir brjósti eins og Framsfl., býr við að drjúgur hluti stuðningsmanna hans er þeim andvígur.

Herra forseti. Mér heyrðist á hv. þm. að við séum býsna sammála um skoðanakannanir og það er nú vel. Við höfum báðir gefið yfirlýsingar um að við notum ekki skoðanakannanir til að móta skoðanir okkar á málum. Við höfum aðrar aðferðir til þess. Ég held að ég hafi gert skilmerkilega grein fyrir ástæðum þess að ég fór yfir tölur úr þessari skoðanakönnun, þ.e. hvernig sumir hv. þm. töluðu um þær. Ég skildi það svo að sumir væru jafnvel að réttlæta ákveðnar skoðanir með slíku. Ég tek undir það með hv. þm. að sú skoðanakönnun sem ég nefndi, ég hefði alveg eins getað tekið aðra sem Gallup gerði örlitlu fyrr, sýnir auðvitað fyrst og fremst að það eru skiptar skoðanir um málið meðal þjóðarinnar. Það er ekkert launungarmál. Þannig hefur það verið. Sú skipting virðist ná um samfélagið allt. Það virðast ekki vera neinir hreinir ,,trúarhópar`` í málinu, það er ekki þannig. Um málið eru gífurlega skiptar skoðanir og má segja að það sé eðlilegt. Málið er í ákveðnu ferli. Það er til umfjöllunar víða og ekkert að því að menn hafi á því misjafnar skoðanir. Ég verð hins vegar að leyfa mér að vona að þegar öll kurl eru komin til grafar þá verði ekki jafnmikill ágreiningur í málinu, þá verði meiri samstaða. Það er ósk mín í þessu máli, að við náum sem allra mestri samstöðu um málið. Ég er sannfærður um það, eins og ég hef sagt hér áður, að þetta muni bæta hag þjóðarinnar og skapa okkur möguleika á alveg nýrri sókn í byggðamálum. Ég vona að við hv. þm., allir sem hér erum í salnum, séum sammála um að á því sé þörf. Ef einhvern tíma hefur verið þörf þá er það nú.

Herra forseti. Seinna atriðið sem ég ætlaði að gera athugasemdir við í máli hv. þm. varðaði þjóðhagslegar forsendur málsins og gagnrýni hans á þau sjónarmið sem ég og fleiri höfum sett fram í umræðunni, að þau væru umdeild. Ég hygg að ekki sé hægt að orða það öðruvísi en svo að þannig sé það. Hagfræðinga hefur greint verulega á um þetta og við verðum að hafa það í huga að helstu talsmenn og stuðningsmennm málsins og þeir sem aðallega hafa annast útreikningana eru frá Landsvirkjun og stjórnvöldum, sem knýja þetta mál áfram. Gagnrýnin hefur fyrst og fremst komið frá óháðum hagfræðingum og óháðum aðilum sem hafa verið að rannsaka þetta mál. Við skulum hafa það í huga. Áhættan er augljós. Hún er gríðarleg. Hér um að ræða 300 milljarða kr. pakka eða eitthvað nálægt því. Það er auðvitað alveg ljóst að þetta mundi auka skuldsetningu þjóðarbúsins verulega. Það hefur verið reiknað út og er ekki umdeilt að þetta muni valda aukinni verðbólgu og hækka vexti. Herkostnaður þjóðarbúsins verður því umtalsverður. Það er ekki umdeilt. Okkur greinir væntanlega á um hvort hann sé réttlætanlegur og hvort mögulegur ávinningur vegi þar upp á móti þannig að útkoman sé jákvæð eða ekki. Ég held að ekki sé hægt að halda hinu fram að málið sé ekki umdeilt.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. að málið er umdeilt og að allir þættir málsins eru umdeildir. Ég var aðallega að gera athugasemdir við að gefið sé í skyn að gífurlegar deilur væru um hinar þjóðhagslegu forsendur. Það held ég að sé ekki. Auðvitað eru deilur um ákveðnar forsendur í útreikningunum en ekki svo miklar um módelið sem notað er til þessa að reikna áhrifin. Hins vegar er einnig ljóst að mikill misskilningur hefur verið á ferðinni, og það kemur býsna vel fram m.a. í athugasemdum Þjóðhagsstofnunar við úrskurð Skipulagsstofnunar. Þar var vitnað um ýmislegt og í pappírum frá Þjóðhagsstofnun er í tvígang fjallað um úrskurðinn og þá eru notuð mjög skýr orð. Þjóðhagsstofnun segir þar um ákveðin atriði í úrskurðinum, einfaldlega: ,,Þetta er alrangt, þetta er rangt.`` Það er í raun ekki hægt að tala miklu skýrar um málin, þ.e. þarna var um slíkan misskilning að ræða að Þjóðhagsstofnun valdi svo sterk orð að segja: ,,Þetta er alrangt, þetta er rangt.``

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka félögum okkar, hv. þm. í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, í fyrsta lagi fyrir að hafa lagt þetta mál fram og í öðru lagi fyrir að hafa staðið fyrir þeirri byggðaumræðu sem hér hefur farið fram í dag. Þar er ekki vanþörf á og færi betur á því að slík umræða færi oftar fram í sölum Alþingis. Ég fagna því að þessi umræða skuli eiga sér stað hér í dag og að menn ræði byggðamál frá ýmsum sjónarhornum. Mér finnst hins vegar dálítið hafa borið á því að menn hafi hnýtt í þau sjónarmið að það beri að efla atvinnulíf á landsbyggðinni. Í þessu tilfelli er verið að tala um önnur tækifæri og aðra sýn til framtíðar fyrir Austfirði en eingöngu þá sem tengist álveri eða virkjunarkostum á Austfjörðum. Ég er ekki andvígur þeirri hugsun að virkja og byggja upp atvinnulíf á Austfjörðum með álveri, ef sýnt er að vel takist til. Ég kem að því síðar í málflutningi mínum en ætla ekki að gera það mál eitt og sér að einhverju sérstöku umræðuefni. Ég tel að umræðan sem hér hefur farið fram um byggðamál hafi verið góð. Menn hafa auðvitað skipst á skoðunum um þau sjónarmið sem þar hafa verið sett fram. Ég get tekið undir það, sem mér finnst koma skýrt fram í þessari þáltill. þeirra hv. þm. Vinstri grænna, að hér verði tekin upp það sem kannski mætti kalla skilgreinda svæðisbundna byggðastefnu. Ég held að það sé af hinu góða að reyna að hugsa málin á þá vegu vegna þess að hagsmunir fólks eru ekki alveg þeir sömu hvar sem er á landinu. Svo ég taki eitt örlítið dæmi til þess að skýra mál mitt þá má kannski segja að umræðan, t.d. um fiskveiðistjórnarmálin, hefur borið mikinn skaða af því að þeir sem harðast hafa talað fyrir kvótakerfi hafa talað fyrir sams konar kvótakerfi á tveggja tonna trillu og 2.000 tonna skuttogara. Hvers konar umræða er það? Hvaða vit er í þeirri umræðu yfirleitt? Ef menn halda að íslenska kvótakerfið mundi batna við samþykkt Sjálfstfl. um að taka upp sérstakt auðlindagjald ofan á óbreytt kerfi þá er það alger misskilningur. Það er slík reginfirra að það er furðulegt að 700 manna hópur skuli hafa getað komist að þeirri niðurstöðu. Nóg um það í bili. Við erum einfaldlega í vörn hér á landi þegar kemur að landsbyggðinni, atvinnu fólks þar, búsetu fólksins, högum þess, menntunarstigi þess, atvinnumöguleikum þess og framtíðarsýn. Við höfum mátt horfa upp á það meðan vegið hefur verið að byggðunum. Sérstaklega hefur verið vegið að sjávarbyggðunum á undanförnum árum. Stefnumörkunin nú er beinlínis að vega enn frekar að þeim, taka frá sjávarbyggðunum atvinnumöguleikana. Fólki í sjávarbyggðunum og bændum hefur verið fækka. Landbúnaður hefur átt undir högg að sækja. Sláturhúsum hefur fækkað og þannig mætti lengi telja. Ýmis atvinna sem hefur tengst hinum gömlu frumvinnslugreinum hefur átt undir högg að sækja og fólki í úrvinnsluiðnaði í kringum þær hefur fækkað. Því verður samt ekki á móti mælt að fiskveiðarnar eru víðast hvar stóriðja, ef hægt er að orða það svo, margra byggðarlaga. Þau eru kannski lítil í sjálfu sér, byggðarlögin sem slík, en það fer ekki á milli mála að fiskveiðarnar eru þar undirstaða og tryggja að viðkomandi byggðir geti haldið velli. Ég kem frá Vestfjörðum þar sem fiskurinn hefur verið okkar stóriðja og við þurfum ekkert að rífast á Vestfjörðum sérstaklega um það að þar eigi að rísa eitthvert álver. Við höfum átt möguleika okkar og undirstöðu í því að geta stundað þessar fiskveiðar. Við höfum litið svo á að fiskveiðar væru undirstaða okkar og ættu að geta verið okkar stóriðja og við viljum fá að byggja á þeim áfram. Við erum hins vegar ekki, tel ég, að leggjast gegn því ef menn í öðrum landshlutum sjá önnur tækifæri. Það er oft og tíðum talað um að fiskveiðar og vinnsla þeim samfara sé einhæft atvinnulíf. Er bara ekki allt í lagi með að atvinnulífið sé einhæft ef fólkið sem lifir í þeirri byggð er sátt við það? Ef það vill lifa af fiskveiðum og vinnslu, sættir sig við það, vill stunda þann atvinnuveg, er það þá ekki bara allt í góðu lagi? Er ekki allt í fína lagi með það að Grímseyingar stundi fiskveiðar og veiði fisk? Hver fjandinn er að því? Af hverju eru menn að tætast í umræðunni um að það skuli taka grunnatvinnuvegina frá landsbyggðinni, frá sjávarþorpunum sem hafa byggt á þeim? Vera kann að sumum mönnum sem eru komnir langt frá uppruna sínum finnist að ekki megi byggja á svona einhæfu atvinnulífi. Ég segi hins vegar að það eigi að byggja á einhæfu atvinnulífi ef fólkið í viðkomandi byggðum vill byggja á því. Það er þá sú undirstaða sem má vera til þess að önnur atvinnustarfsemi fái blómstrað því það er ekki gæfulegt spor að rífa fyrst undan byggðunum það sem þær geta byggt á til þess að fara svo að reisa við eitthvað annað. Það er ekki gæfuspor. Auðvitað er fjölmargt sem kemur upp í hugann þegar við erum almennt að ræða um byggðamál og ég þakka enn og aftur fyrir það að hér skyldi hafa spunnist almenn umræða um þau. Ýmis gjöld leggjast auðvitað þyngra á landsbyggðina, á fyrirtæki og fólk á landsbyggðinni, heldur en t.d. á Stór-Reykjavíkursvæðið. Það er hægt að nefna þungaskatt sem hér hefur verið nefndur í dag, virðisaukaskattinn, flutningsgjöld út á land, allt leggst þetta þyngra á fólk úti á landsbyggðinni í gegnum vöruverð og þjónustu en t.d. hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Þá mætti spyrja á móti: Væri þá ekki eðlilegt að menn skoðuðu það hvort ekki mætti með virkri skattastefnu gera það að verkum að fólk á landsbyggðinni nyti í einhverju betri kjara til móts við það sem það er að leggja fram í dýrari lífskjörum, dýrari aðföngum og dýrari þjónustu? Ég segi jú. Það á alveg hiklaust að skoða hvað það er sem getur komið landsbyggðinni til góða til að jafna þessi lífskjör, koma á móti þeirri skattlagningu sem hvílir á landsbyggðinni. Því miður hefur stefna ríkisstjórnarinnar verið sú að öll hennar verk hafa hlaðið undir það að byggðin efldist og þjappaðist saman á suðvesturhorninu miklu frekar en að styrkja landsbyggðina. --- Ég sé að ég er búinn með tímann minn og hef þó ekki lokið máli mínu.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. 4. þm. Vestf., Guðjóni A. Kristjánssyni, um það sem hann er að segja hér. Hér hafa verið rædd byggðamál og það er þarft. Auðvitað má vekja athygli á því að á þessari stundu eru einungis þingmenn stjórnarandstöðunnar í þinginu að ræða þau mál en þeir sem bera höfuðábyrgð á byggðamálum undanfarinna ára eru ekki hér. Ég vil taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. um sérstöðu byggðanna. Auðvitað á að samspila, segi ég, fiskveiðistjórnarkerfið og áætlanir í byggðamálum en það er aldrei gert. Þetta eru séraðgerðir á báðum stöðum. Auðvitað er hægt að styrkja byggðina gríðarlega með því að hún fái að njóta sérstöðu sinnar eins og hann bendir réttilega á varðandi Vestfirði, og þekkja fáir betur til hversu miklu máli það skiptir. Menn hafa áður rætt um að nýta sérstöðu byggða. Ég man eftir því og þykist vita að hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, minnist þess líka að talað var um að efla, svo við ræðum landbúnaðarmál, sauðfjárbúskap sérstaklega á Hornströndum og í Þistilfirði af því að þau svæði væru betur en önnur til þess búskapar fallin að bændur gætu þar rekið fé fram um heiðar. Auðvitað á að horfa til slíkrar sérstöðu og það þarf að gera miklu meira af því en gert er í byggðamálum. Ég ítreka að það á að stýra fiskveiðistjórnarkerfinu sérstaklega með tilliti til byggða og þess eru dæmi að þessi litli byggðakvóti, 1.500 tonn, hafi hreint og beint reist úr rústum staði þar sem menn máttu vart lengur róa til fiskjar og voru búnir að vera undir kastljósi fjölmiðlanna svo mánuðum og jafnvel árum skipti.

Herra forseti. Ég get alls ekki sagt að ég sé ósammála þessu andsvari. Ég tek heils hugar undir það að byggðirnar verða að fá að njóta staðarkosta sinna, hvort sem það eru landkostir eða sjávarkostir, og það vitlausasta sem við getum gert á Íslandi er að halda áfram að rústa byggðirnar. Það er, eins og greinilega hefur komið fram, markviss stefna núverandi ríkisstjórnar. Hæstv. sjútvrh. hefur beinlínis lýst því yfir að það bæri að framfylgja kvótasetningu á smábátana. Hvað þýðir það? Það þýðir að við erum að leggja margar byggðir í hættu. Þær halda e.t.v. ekki velli. Ef sjútvrh. væri fjárspilafíkill væri svona áhætta kölluð fíkn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hefur orðið í dag um þáltill. okkar Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um sérstakt átak til að treysta byggð og efla atvinnulíf á landsbyggðinni. Ég vil taka það alveg skýrt fram að þessi tillaga er flutt í fullri einlægni og vilja til þess að hafa áhrif á jákvæða þróun byggða. Þetta er ekki sýndarmennskutillaga til þess að sýna eitthvað. Við viljum að farið verði í sérstakt átak um landið þar sem byggðin er veik. Við viljum að skilgreind svæðisbundin byggðastefna verði tekin upp því að, eins og hér hefur komið fram í máli hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar, hafa svæðin, mismunandi byggðasvæði þó að jafnveik séu, öll sína sérstöðu og mismunandi möguleika til þess að styrkja byggð. Við eigum að nýta okkur þessa sérstöðu. Eins og tillagan ber með sér er hér ekki listi af skilgreindum afmörkuðum verkefnum því að við viljum ekki fara út í slíkan málflutning. Við viljum að þessum fjármunum, sem menn geta deilt um hvort eru litlir eða miklir --- ég veit bara að það munar um 400 millj. inn í sérstakt átaksverkefni fyrir Austurland, fyrir það svæði, árlega næstu sex árin til þess að byggja undir þau fyrirtæki sem eiga í erfiðleikum í dag --- verði varið til þess að koma þeim hugmyndum á framfæri sem borðleggjandi eru rekstrarhafar og gætu skapað drjúga atvinnu á svæðinu. Við erum ekki að gera lítið úr Byggðastofnun með þessari tillögu. Byggðastofnun er fjárvana stofnun eins og margar aðrar opinberar stofnanir og þyrfti að hafa meira afl til þess að styrkja byggð, a.m.k. hefur Byggðastofnun ekki haft nokkra möguleika til þess að vinna gegn þeim pólitísku öflum sem eru annars ráðandi í þjóðfélagi okkar og brjóta niður byggð í landinu. Við höfum nefnt hér nokkur svið sem væri afar brýnt að fara í. Eitt þeirra er markaðssetning á fjórðungnum og það á ekki að gera lítið úr því. Til hvers er verið að berjast fyrir alþjóðlegum flugvelli, reglubundnu millilandaflugi og farþegaflutningum með ferjunni á milli landa, ef ekki er möguleiki á að fara í markaðskynningu, ef ekki er möguleiki á að taka á móti þeim farþegum sem við erum að vona að komi? Það vantar fjármagn í þetta stóra verkefni. Hvers má sín einn ferðamálafulltrúi sem starfar að markaðssetningu fyrir allt Austurland? Hvernig getur hann hrundið af stað átaksverkefni ásamt því að reka tjaldsvæði og almenna ferðaþjónustu í einu horni? Hvernig á fjárvana atvinnugrein eins og ferðaþjónustan að fara í það verkefni að markaðssetja Austurland til að taka á móti ferðamönnum og kyrrsetja þá í þeirri merkingu að þeir eyði frítíma sínum á Austurlandi en fari ekki beint í Gullfoss/Geysis-hringinn? Það á ekki að vera samasemmerki á milli þess að efla menntun, að efla nýherjabúðir, að efla þróunarstofur, að efla þróunarstarf á Austurlandi, og álvers. Tækifærin eiga ekki að bíða eftir álverinu, að þá eigi allt að fara í gang og þá skapist möguleiki til þess að koma upp einhverri starfsemi. Við eigum að fara í þetta núna vegna þess að þetta vantar núna. Öll þau verkefni sem við höfum hér í huga eru sprottin frá heimamönnum sjálfum. Þeir sem eiga eftir að koma inn í þetta verkefni þegar og ef af því verður og telja sig geta nýtt einhvern hluta þessa fjármagns munu sækja um það til Þróunarfélagsins. Það mun síðan meta hvort verkefnið sé af þeim toga að rétt sé að þróa það áfram. Við eigum ekki að bíða eftir álveri til að koma þessu á. Fjórðungurinn líður fyrir það að hafa ekki meiri og betri stuðning við háskólanám. Að vísu erum við með, og ég geri ekki lítið úr því, fjarnám á háskólastigi en það þarf miklu meira. Við erum með atvinnugreinar eins og skógræktina sem sannarlega þarf á stuðningi að halda inni á svæðinu. Við erum með afurðir úr skógræktinni sem skógurinn skapar. Við getum nefnt sveppi --- er enginn framsóknarmaður hér inni, herra forseti? Má ég biðja hæstv. forseta um að bæta villisveppum á listann yfir þörunga, fjallagrös og hundasúrur? Þá hef ég komið því til skila.

Hæstvirtur forseti mun verða við þessari ósk.

Já, bæta við villisveppum. Það eru hugmyndir um að tína villisveppi og koma þeim beint á markað. Það er fjölmörg slík verkefni sem bíða. Ég ætla ekki að tíunda það neitt frekar en hv. þm. Halldór Blöndal bað um lista yfir einhver ákveðin verkefni eins og ekki væri hægt að fara í svona átaksverkefni án þess að vera þegar tilbúinn með einhvern lista. Hann þarf ekki að liggja fyrir. Við ætlum ekkert að búa hann til. Við ætlum að skapa þeim vettvang sem hafa vilja og getu til að fara í framleiðslu, og eins ætlum við að styrkja þau fyrirtæki sem þegar eru að bjóða einhverja þjónustu. Við ætlum að styrkja þessi fyrirtæki en við ætlum ekki að segja hvaða fyrirtæki þetta eru þannig að listinn liggur ekki fyrir. Hæstv. forseti. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum aðra sýn til uppbyggingar byggða en að horfa til stóriðju sem innleggs í byggðamál. Stóriðja út af fyrir sig er líka mjög mismunandi. Við höfum talað um stóriðju sem hefði 150 manns í vinnu. Það er stóriðja eða verksmiðja sem mundi hugsanlega passa miklu betur inn í austfirskt samfélag heldur en sú 600 manna stóriðja sem verið er að undirbúa núna. Við verðum að horfa á þetta í samhengi þegar við erum að tala um stærðir og stóriðju. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum ekki á móti því að virkja fallvötnin en okkur er bara ekki sama hvernig það er gert. Kárahnjúkavirkjun eins og hún er lögð upp í dag er að okkar mati óásættanlegt rask á náttúrunni og það eru fleiri sem meta það svo. Skipulagsstjóri og Skipulagsstofnun hefur metið það svo. Þetta stóra álver verður ekki byggt inn í samfélagið nema virkjað verði við Kárahnjúka. Við höfum aðra sýn, bæði hvað varðar uppbyggingu á atvinnu og hvað varðar nýtingu á fallvötnum. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vitnaði til orkuþings og ég hvet alla, sérstaklega hv. þm. Framsfl., til að kynna sér þau gögn sem þar voru lögð fram og þá fyrirlestra sem þar voru fluttir um þá möguleika sem við höfum á nýtingu fallvatnanna því að þeir eru miklu meiri og fjölbreyttari en að binda þá við þessa einlitu þráhyggju um að hafa risastór uppistöðulón til þess að fóðra risaverksmiðjur. Við getum nýtt fallvötnin á Austurlandi og það eigum við auðvitað að gera en með öðrum hætti en þarna er lagt til og þá þannig að ekki verði svona mikil náttúruröskun af. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði viljum, eins og hér kemur fram og þessi þáltill. ber með sér, fjölbreytni í staðinn fyrir einhæfni og ég tek undir orð hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar þar sem hann dró sérstaklega fram áðan, og ég hafði ekki gert fyrr í máli mínu, að fiskveiðistefnan eins og hún hefur verið rekin er eyðibýlastefna. Það þýðir lítið að vera með sérstakt átak í byggðamálum ef ekki verður breytt um stefnu í sjávarútvegsmálum, ef ekki verður breytt um stefnu varðandi landbúnaðinn og ef ekki verður horfið frá þessari markaðshyggju og það verði ætíð og alltaf litið á hagkvæmni stærðarinnar sama hvaða byggðarlög eiga í hlut. Ef stjórnvaldsaðgerðir verða allar á sama veg og þær hafa verið þýðir lítið að fara í einstakt átaksverkefni eða sinna hinum dreifðu byggðum ef á sama tíma er unnið að því að leggja þær af. Ég vil bara endurtaka það sem ég sagði í upphafi máls míns, herra forseti, að þessi tillaga á að byggja á almennum aðgerðum, aðgerðum sem eru til jafnaðar fyrir kjör fólksins í landinu og þá gætum við sett upp langan lista. Við gætum nefnt þungaskattinn, menntunina, virðisaukaskattinn, aðgengi að opinberri þjónustu o.s.frv. Við erum að tala um að það verði að fara í þessar almennu aðgerðir jafnframt því að fara í sérstakt átaksverkefni. Þetta eru róttækar aðgerðir þó að þær taki til lengri tíma. Þetta er engin stóriðja og ég get ekki séð að framkvæmdir jafnstórar og stóriðjan á Austurlandi er þurfi endilega að vera til farsældar fyrir þjóðina.