Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það urðu fyrir nokkrum dögum nokkrar umr. um frv. um þjóðgarð á Vestfjörðum, og lét ég við þá umr. það álit mitt í ljós, að ef þetta frv. væri ekki flutt 5 samráði við þá menn, sem eiga hagsmuna að gæta á því landsvæði, í þeim landshluta, sem frv. ræðir um að gera að svokölluðum þjóðgarði, þá teldi ég, að það væri þess eðlis í heild, að ég mundi ekki veita því stuðning. Nú er komið í ljós, að málið hefur áreiðanlega ekki verið flutt í samráði við landeigendur eða eigendur fasteigna í þessum landshluta, því að hv. Alþ. hafa borizt mótmælaskjöl frá hátt á 5. hundrað manns, fyrrv. íbúum Sléttuhrepps eða fólki, sem á einn eða annan hátt er tengt þessum byggðum. Öll eru þessi skjöl, sem borizt hafa, þess efnis, að frv. er mótmælt og mér finnst a. m. k., að þar séu borin fram skynsamleg rök á margan hátt gegn nauðsyn þess að grípa þarna inn í af hendi hins opinbera og beita eignarnámsheimildum til þess að taka persónulegan eignarrétt fólks þarna og leggja hann fyrir róða. Með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að lesa hér bréf, sem borizt hefur frá stjórn Átthagafélags Sléttuhrepps, en þar segir: „Við undirrituð, sem erum upprunnin í Sléttuhreppi í Norður-Ísafjarðarsýslu eða tengd þeirri byggð á annan hátt, leyfum okkur hér með að mótmæla frv. því til laga um þjóðgarð á Vestfjörðum, er alþm. Matthías Bjarnason og Pétur Sigurðsson hafa flutt. Jafnframt viljum við vekja athygli hins háa Alþ. á eftirtöldum atriðum: 1. Landsvæði það, sem frv. gerir ráð fyrir að verði friðlýst sem þjóðgarður, hefur verið öllum heimilt til umferðar og dvalar, síðan byggð lagðist þar í eyði. 2. Jarðrask og mannvirkjagerð á svæðinu getur ekki talizt yfirvofandi í náinni framtíð. Ágangur sauðfjár hefur heldur enginn verið á þessu svæði, síðan byggðin fór í eyði. Verður því ekki séð, að sérstök friðlýsing sé nauðsynleg. 3. Landsvæði þetta er víðáttumikið og erfitt yfirferðar og hlýtur því að verða ærið kostnaðarsamt að veita því þá vernd og umhirðu, sem þjóðgarður þarfnast. Rétt er einnig að benda á verulegan kostnað, sem leiða hlýtur af kaupum á eigum þeirra, sem nú eiga lönd á þessum slóðum, „þar sem fögur vötn, ár og ósar með miklum silungi, stórfengleg björg iðandi af fugli og lífi“ eru auk fjölmargra annarra náttúrugæða. 4. Um mörg undanfarin sumur hefur nokkuð af fólki leitað á vit hinna eyddu byggða í Grunnavíkur- og Sléttuhreppi til að njóta þeirrar friðsældar og náttúrufegurðar, sem að nokkru er lýst í grg. frv. Sumt af þessu fólki á þangað rætur að rekja, en aðrir náttúruunnendur hafa fylgt í slóð þess og oft notið leiðsagnar þeirra, sem kunnugir eru staðháttum. Samgönguerfiðleikar eru hins vegar illur þrándur í götu fólks, sem „þráir nú að leita að sumrinu til slíkra landsvæða.“ Einhver fyrirgreiðsla af hálfu opinberra aðila á þessu sviði væri líklegri til að auðvelda fólki að leita á „vit ósnortinnar náttúru við nyrzta haf“ en friðlýsing svæðisins ein saman. Með örlitlu broti af því fé, sem samþykkt frv. mundi kosta ríkissjóð, mætti vafalítið tryggja ferðafólki samgöngur milli Ísafjarðar og umræddra eyðibyggða tvo til þrjá mánuði á sumri hverju gegn hæfilegu fargjaldi. Væri horfið að því ráði, verður ekki betur séð en megintilgangi frv. verði náð. 5. Síðustu íbúar byggðarlagsins og niðjar þeirra, sem nú eiga lönd og mannvirki á þessu svæði, hafa margir lagt verulegt fé og fyrirhöfn í viðhald eigna sinna. Það er því ofmælt, sem segir í grg. frv., að mannvirki séu víða hrunin eða í slæmu ástandi. Ekki verður séð, að almenningsheill krefjist þess, að þessir menn séu sviptir eignum sínum með svo víðtæku eignarnámi, sem stefnt er að með frv. Hins vegar munu fáir líklegri til að sýna þessum slóðum umhirðu og ræktarsemi en einmitt þeir, sem þar eiga fornar rætur.“ Undir þetta rita Ingimar Guðmundsson, Dalbraut 3, Kristinn Gíslason, Hofteigi 52, Gunnar Friðriksson, Hjarðarhaga 31, Reidar G. Albertsson, Langholtsvegi 42, Sigurjón Ingi Hilaríusson, Hjallabrekku 15 og Birgir G. Albertsson, Álfhólsvegi 38. Sumpart eru þessi mótmæli frá fyrrverandi íbúum Sléttuhrepps búsettum á Ísafirði, eða fyrir vestan, en mikill hluti þessa fólks er búsettur hér í Reykjavík eða sunnanlands. En svo mikið er víst, að tengsl þessa fólks við sínar byggðir hafa ekki rofnað og það eitt torveldar mjög framkvæmd frv. og gerir það nærgöngulla við þetta fólk, að svo skammt er liðið frá því að byggðin eyddist og fólkið er enn þá í nánum tengslum við þessi byggðarlög. Ég fæ heldur ekki séð, að sú forsenda stjórnarskrár fyrir eignarnámsheimildum sé fyrir hendi, að almannaþörf geri nauðsynlegt að svipta einstaklinga eignum sínum, og teldi, að það eitt út af fyrir sig væri mikið vafaatriði um framkvæmd frv. Það þykir sjálfsagt hverjum sinn fugl fagur. Ég heyrði það á hv. fyrri flm., að hann taldi þetta stórt og mikið mál, sem ætti jafnvel að skipta mönnum í flokka, en ekki fæ ég nú séð, að það sé þess eðlis, málið. Hins vegar játa ég það, að ég er ekki meiri þjóðnýtingarmaður en svo, að ég vil, að einhver tilgangur sé með því, að ráðizt sé á eignarrétt einstaklingsins. Það verður að þjóna einhverjum tilgangi. Ég vil ekki láta slíkt gerast að nauðsynjalausu. Og dálítið er mér það nýstárlegt, ef það gerist nú mjög algengt innan Sjálfstfl., að þeir telji persónulegan eignarrétt ekki helgan og að ekki þurfi eitthvað til, til þess að þeir vilji, að hann sé afmáður. Það er þá orðið eitthvað breytt andrúmsloftið innan Sjálfstfl., ef svo er, að þær skoðanir vaði mjög uppi, að það beri, án þess að nauðsyn krefjist, að ganga gegn rétti manna til þess að eiga persónulegar eignir, og megi taka þær af þeim að nauðsynjalausu. Þá er hann orðinn meiri þjóðnýtingarflokkur heldur en ég mundi a. m. k. geta aðhyllzt. En það eru sjálfsagt ýmsir kvistir til í þeim flokki og kannske er hann orðinn það kaos, að hann rúmi líka innan sinna vébanda þjóðnýtingarmenn öðrum fremri. Ég hef þess vegna ekki skipt um skoðun við þær upplýsingar, sem fram hafa komið í þessu máli síðan um daginn. Mér þykir leitt, að það skuli vera í uppprentaða frv. áfram talað um Hestfjörð á þessu svæði, en að svo miklu leyti, sem ég veit, er enginn Hestfjörður til á þessu svæði, hins vegar langt inni í Ísafjarðardjúpi er Hestfjörður og þetta sýnist ekki vera prentvilla, því að það hefur ekki verið leiðrétt í hinu uppprentaða frv. Mér liggur nú við að segja, svo að ég bregði á gaman, áður en ég lýk máli mínu: „Þjóðgarðsstjórn er heimilt að auka fjölbreytni dýralífs á hinu friðlýsta svæði innan þeirra marka, sem gildandi lög leyfa.“ Þjóðgarðsstjórninni er heimilt að auka fjölbreytni dýralífs. Það minnir mig á prestinn og bóndann, sem voru nágrannar, og presturinn mætir bóndanum einu sinni fyrir utan sáluhliðið, þegar hann er aðkoma frá messu og segir við bóndann: „Ég á fylið í merinni þinni.“ Og þá sagði bóndinn: „Margt berið þér nú við, prestur minn.“ En sem sé, ég er andvígur þessu frv. og sé ekki, að það sé ástæða til að Alþ. afgreiði það, heldur beri að vísa því frá afgreiðslu eða fella það.



Herra forseti. Ég hélt nú um sinn, þegar hv. síðasti ræðumaður fór af sinni þjóðkunnu gamansemi að vitna í þá sögu, sem hann vitnaði í, að hann mundi nú kannske geta þess, að það hefði borizt svona á millum manna, í gamansemi þó, að bjóða honum þjóðgarðsstöðuna þar vestra og mætti þá kannske segja, að ekki hefði hallazt á með þeim dýrum, sem við höfðum nú hugsað okkur, að mættu flytjast þangað í framtíðinni. Ég er orðinn svolítið undrandi á viðbrögðum þessa hv. þm. sérstaklega og reyndar manna, sem eiga þarna persónulegra hagsmuna að gæta, við þessu frumvarpskorni okkar, þótt spanni yfir 582 km2, við 1. umr. hér í d. Sjálfsagt höfum við talið það, flm., að það færi til n., sem ég og vænti, að það fari, þar sem það geti fengið þá athugun, sem nauðsynleg er. Í sjálfu sér má segja, að fyrir okkur sé kannske mikið þegar unnið, þótt það komi ekki aftur úr n., með þeim yfirlýsingum, sem hafa komið frá einkaeigendum þessara jarða þarna vestra, og eru margir í þeim hóp, sem eiga ekki til skyldfólks þar að rekja nema í fjarliði og hafa jafnvel farið út í það á seinni árum að sanka að sér löndum og jörðum, ef svo mætti til orða taka. Og eins og meðflm. minn, hv. 1. flm. þessa máls, tók réttilega fram hér fyrr í umr., mundi að sjálfsögðu taka langan tíma að beita þeim heimildum, sem frv. heimilar eða lögin, ef að lögum yrði, og gæti jafnvel tekið áratugi. En við erum ekki aðeins að hugsa um þá 400, sem eru lifandi í dag og telja sig afkomendur þeirra, sem þarna hafa búið eða hafa búið þar sjálfir, heldur erum við kannske að hugsa um 200 þús. manna íslenzka þjóð, sem býr í dag við sífellda, síaukna ásókn erlendra aðila, ekki aðeins til jarðakaupa, heldur og til dvalar á og í löndum eins og okkar, Íslandi. Og það er kannske sá hugsunarháttur, sem á bak við flutning frv. er hjá okkur, að tryggja í framtíðinni að þetta verði fyrir íslenzku þjóðina til afnota, en ekki klíku örfárra manna, sem geti ekki horft upp á það, að öll íslenzka þjóðin megi nýta þetta landsvæði, því að auðvitað kemur meira til heldur en aðeins umferð um svæðið. Það eru auðvitað margar aðrar nytjar, sem þýðingarmiklar eru í dag fyrir íbúa landsins, sem langar til þess að hverfa úr þéttbýlissvæðunum. Og ég segi það, að það hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar, þegar þessi hv. síðasti ræðumaður var að flytja sín þjóðnýtingarfrv. hér á árunum, að alltaf þyrfti að hafa persónulegt samband við þá, sem eignirnar áttu að takast af, og því spyr ég hann, fékk hann skriflegt leyfi hjá eigendum olíufélaganna á sínum tíma, þegar hann var að leggja það til hér á Alþ. að þjóðnýta fyrirtæki? Ég sé ekki mikla ástæðu til þess að hafa mörg orð um frv., því að það var mjög vel skýrt hjá fyrra flm. við framsögu málsins. Ég vil hins vegar lýsa furðu minni yfir þeim skrifum, sem hafa komið fram í blöðum að undanförnu og þá frá svokölluðu Átthagafélagi Sléttuhrepps. Að vísu var nokkuð annað efni í því bréfi, sem hér var lesið af hv. síðasta ræðumanni heldur en hefur komið fram í blöðum að undanförnu og má segja, að þar komi kannske það fram berlega, sem oft kemur fram, ef mál eru flutt hér á Alþ., að einhverjir ákveðnir þröngir hópar utan Alþ. geti með hótunum, ekki aðeins kannske slíkum opinberum hótunum, sem hafa komið fram í blöðum, heldur jafnvel persónulegum hótunum þar fyrir utan, ætlað sér að drepa niður skoðanir manna hér strax í byrjun. Ég vil t. d. leyfa mér að láta koma fram hér mótmæli við slíkum hugsanagangi, sem kemur fram í þeirri grein, sem ég las, um að fyrri flm. þessa máls hafi eitthvað með það að gera að gefa sérstakan rabbat á Djúpbátnum fyrir sumarleyfisfólk eins og þarna á hlut að máli, vitandi það, eins og þetta fólk veit vel, að þetta skip er yfir 80% í eigu sýslunnar sjálfrar og Ísafjarðarkaupstaðar. Og þótt hann hafi fyrir mörgum árum síðan verið framkvæmdastjóri þessa fyrirtækis, hvernig ætti hann að geta verið að koma á móti þessu fólki með því að gefa því jafnvel fast að því fríar ferðir norður að sínum sumarbústöðum? Ég fæ ekki skilið svona hugsunarhátt, eða hvernig er hægt að halda því fram opinberlega, að þetta eigi að vera rök í málefnalegum umr. um þetta frv. hér á Alþingi. Þar fyrir utan eru það svo margir einstaklingar af þessum 400, sem á var minnzt í þessum hóp, sem hefur guðsblessunarlega vel tekizt að safna sér fé á undanförnum árum, að þeir ættu vel að geta staðið undir þessum ferðum sínum þangað sjálfir. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta mál að sinni. Ég vænti þess þó, að hv. d. vísi málinu til n., þar sem það fær þá könnun, sem nauðsynleg er, eins og ég hef þegar skýrt frá, að ég telji, að sé nauðsynlegt að gera. Þannig að þótt það kannske komi ekki aftur frá n., þá veit ég það, að það verða aðilar til þess að taka þetta mál aftur upp á seinna stigi meðfram vegna þeirrar nauðsynjar, sem ég hef þegar lýst, að sem flest svæði í óbyggðum, sem ég kalla nú í dag, verði tryggð Íslendingum og íslenzku þjóðinni til afnota og dvalar á ókomnum áratugum.



Herra forseti. Fyrir mér er þetta ekkert hitamál og ég get nú ekki skilið hvaða kapp flm. hleypur í kinn við það að verða þess varir, að fólkið, sem er tengt þessum byggðum, leggst á móti málinu. Ég hef ekkert um það að segja, hvað hinir og þessir hafa skrifað í blöð. En því mótmæli ég alveg, að í þeim inngangsorðum, sem stjórn Átthagafélags Sléttuhrepps lét fylgja mótmælaskjölunum til Alþ., hafi verið neinar hótanir á nokkurn hátt varðandi málið. Þar var eingöngu á hófsamlegan hátt skýrt frá viðhorfum þessa fólks til málsins og persónulegan skæting í minn garð læt ég alveg afskiptalausan. Það kemur ekkert þessu máli við. Þeir mega svala lund sinni eins og þeir vilja um það. En hitt er annað mál, að ég hef það beint frá fyrri flm., að hann flytji frv. fyrst og fremst til þess að koma í veg fyrir, að braskarar komist yfir jarðir á þessu svæði. En það hefur komið fram í opinberum blaðagreinum, að einmitt fyrri hv. flm. málsins hafi falazt eftir jörðinni Höfn í Hornvík og ekki fengið, og það er kannske til að fyrirbyggja, að sú saga endurtaki sig, að frv. er flutt.

Flm. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Það stóð nú svo illa á, þegar fundur hófst hér, að ég gat ekki komið inn í d. Þó að mörg mál séu nú á dagskrá hv. d. í dag, þá hefur forseti séð ástæðu til þess að taka þetta mál fram yfir öll önnur, þó að það sé, að ég held, 4. mál á dagskrá d., en ég var að afgreiða hér mikilvægt erindi og því gat ég ekki komizt inn. Því heyrði ég ekki upphafið af ræðu hv. 9. þm. Reykv. En það má e. t. v. segja, að það hafi ekki verið af mjög miklu að tapa, þó að ég hafi misst af þeim orðum og ég tel þá 2. flm. þessa frv., hv. 7. þm. Reykv., algerlega einfæran um að svara fyrir okkur báða í sambandi við þetta frv. Eins og fram kom í upphafi þessa máls, þegar ég fylgdi því úr hlaði hér í hv. þd., þá sagði ég, að við flm. þessa máls teldum það mjög mikils virði að friðlýsa þetta land og að þjóðfélagið eignist þessar eyðijarðir með tíð og tíma. Ég bið hv. dm. að taka eftir þessum orðum mínum í framsöguræðunni, með tíð og tíma. Frv. gerir ráð fyrir, að það sé gert í því að friða landið og hafa eftirlit með, að það sé gengið sómasamlega um þetta svæði, en á því hefur verið mjög mikill misbrestur á undanförnum árum. Og ég bætti við þessum orðum: „Á þessu svæði hefur Slysavarnafélag Íslands eða deildir þess víða komið upp mjög myndarlegum skipbrotsmannaskýlum,“ og kem svo nokkuð inn á umgengni í þessum skýlum. Það hafa verið teknir úr þeim þarfir hlutir, sem þurfa að vera þar, og ég tel, að með friðlýsingu lands og eftirliti væri komið m. a. í veg fyrir þetta. Hv. 9. þm. Reykv. er nú farinn að hallmæla mjög þjóðnýtingu á þessum síðustu og verstu tímum og telur, að við sjálfstæðismenn höfum horfið frá því að vernda rétt einstaklingsins í þjóðfélaginu með því að flytja þetta frv. En hver eru nú ákvæði þessa frv. um þjóðnýtinguna? Þau eru, að við teljum, að það eigi að stefna að því, eins og segir í 7. gr. frv., að ná samningum við eigendur þessara jarða um, að þjóðfélagið eignist þær og leita eftir því með frjálsum samningum. Náist þeir ekki, sé ákvæði um það, að þjóðgarðsstjórn, sem kjörin yrði af sameinuðu Alþ. og yrði þar af leiðandi eins og þing er skipað nú, menn frá þremur pólitískum flokkum, sé heimilt, en ekki skylt, - á því er mikill skilsmunur og eðlismunur; ég hugsa, að m. a. s. 9. þm. Reykv. játi það með mér, - heimilt að taka eignarnámi, samkv. lögum um eignarnám, jarðir, sem hún telur þörf á, að þjóðfélagið eignist í sambandi við stofnun þessa þjóðgarðs, en það verði gert með þeim hætti, að tveir dómkvaddir óvilhallir menn meti þessar jarðir. Verði annar hvor aðili ekki ásáttur með þetta mat, þá getur sá, sem óánægður er með matið, krafizt yfirmats þriggja dómkvaddra manna og svo kemur það, sem skiptir mestu máli í frv., að Alþingi veitir á hverjum tíma framlag til þjóðgarðsins í fjárlögum, svo að þjóðgarðsstjórnin, sem frv. gerir ráð fyrir, að kosin verði, er algerlega háð því, hvað Alþ. vill á hverjum tíma láta mikið fé í þetta. Meiri hl. Alþingis ræður því á hverjum tíma, ef þessi þjóðgarðsstjórn kynni að bregðast, hvað skuli langt gengið í þessu svokallaða eignarnámi. Ég gat þess í minni framsögu, að ég teldi enga ástæðu til þess að leggja á það kapp nú á næstu árum að eignast þetta svæði. Hins vegar teldi ég fulla ástæðu til, að þjóðin eignaðist í framtíðinni meira af óbyggðum svæðum til þess að njóta útivistar og lifa þar eðlilegu lífi í leyfistíma sínum burtu frá hávaða og mengun í bæjum og borgum. Þetta er ekki orðið aðkallandi mál enn á Íslandi, ekki tiltölulega, en það verður það örugglega innan nokkurra ára, því að þetta er stöðugt að breytast, hin frjálsu útivistarsvæði, sem fólkið í þéttbýlinu hefur, eru alltaf að verða minni og minni, eftir því sem landið byggist meira og þess vegna eigum við auðvitað að horfa fram í tímann, ekki næstu 3, 4 eða 5 árin, heldur nokkra áratugi fram í tímann og reyna að afmarka svæði, þar sem hægt er að lifa þessu lífi, sem fólkið kemur til með að þrá meira í framtíðinni heldur en nú í dag eða á allra næstu árum. Ég vil líka láta koma hér fram, að í fyrri ræðu minni sagði ég, að það væri lítið gert fyrir jarðir í Sléttuhreppi og þessum hluta Grunnavíkurhrepps, sem við leggjum til, að sé gert að þjóðgarði, en þó væri frá þessu undantekning, þar sem væri Átthagafélag Sléttuhreppsbúa, sagði ég í þessari framsöguræðu minni. Þar hafa gamlir Sléttuhreppsbúar og þó einkum Aðalvíkingar heimsótt þessar fornu byggðir sínar einu sinni á hverju sumri og sýnt í því mikla ræktarsemi. Þar hafa haft samband gamlir vinir, kunningjar og börn þeirra til þess að viðhalda gömlum átthagatengslum. Þetta frv. kemur á engan hátt í veg fyrir, að slíkir samfundir geti átt sér stað og átthagafélög - takið eftir, ekki félag, heldur félög, ef fleiri kynnu að verða mynduð, - geta átt griðland á þessu svæði og það yrði þessu svæði til góðs eins, að þessi starfsemi héldi áfram eins og hún hefur verið í fjölmörg undanfarandi ár. Þetta sagði ég, þegar ég fylgdi frv. úr hlaði. En það var ekki getið um þennan kafla í ræðu minni í frásögn af fundi d. eða umr. um þetta mál í Morgunblaðinu, sem er nú eiginlega eitt íslenzkra dagblaða, sem getur um ræður þm. almennt, án tillits til þess, hvar þeir eru í flokki. Hins vegar fer það oft þannig, að þegar blaðamaður situr hér uppi og hlustar á ræður þm., þá tekur hann útdrátt úr ræðum þeirra og birtir í blaði sínu. Og ég tel, að hér hafi verið um að ræða langsterkasta atriðið fyrir mig sem talsmann þessa máls til að birta í frásögn Morgunblaðsins. En það kom aðeins kaflinn á undan, þar sem ég tala um, að hús á þessum jörðum séu að grotna niður. Á þennan hátt geta félagsmenn í þessu félagi, Átthagafélagi Sléttuhreppsbúa, séð það, að ég hef skýrt þetta mál töluvert á annan veg heldur en þeir hafa talið og dæmt þar eftir þessari frásögn af minni stuttu ræðu í Morgunblaðinu, og fram yfir það, sem segir í grg. með frv. Til þeirra er tekið fullt tillit, og ég segi það hér einu sinni enn þá, að ég tel enga ástæðu til þess, þó að þetta frv. verði að lögum, að það sé gengið með oddi og egg í að fá fjárframlög á næstu árum til þess að kaupa upp þær jarðir, þar sem fólk kemur og heldur við húsum sínum. En eins og ég sagði í upphafi þessa máls, þessar jarðir eru miklu færri en hinar. Þetta svæði er auðvitað miklu meira en Aðalvík og Hesteyri, sem verið er að fjalla hér um. Ég á auðvitað enga kröfu til þess, að þm. eða aðrir séu sammála því máli, sem ég flyt, í höfuðatriðum. Á það verður auðvitað að reyna. En hér er verið að hreyfa máli, sem er ekki dægurmál eða mál næstu ára, heldur fyrst og fremst mál framtíðarinnar, og einhvern tíma verður að hreyfa framtíðarmálum. Og mín skoðun er sú, að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða, ekki eingöngu séð frá sjónarmiði þessa svæðis, sem við hér leggjum til að gera að þjóðgarði, Sléttuhrepps og hluta úr Grunnavíkurhreppi, heldur frá heildarsjónarmiði allra íbúa þessa lands. Við höfum byrjað á því að friðlýsa svæði. Það var keypt mjög mikilvægt landsvæði, Skaftafell, fyrir nokkrum árum, sem er undir vernd náttúruverndarráðs og stjórn þess, og ég hygg, að þeir, sem síðar koma eftir okkar daga, muni telja, að þar hafi verið stigið merkilegt spor í rétta átt og mönnum muni ekki verða álasað fyrir kaup og friðlýsingu Skaftafells, og mín trú er sú, að þetta svæði, þar sem ekkert fólk hefur búið yfir 20 ár að undanskildum vitaverði í Látravík, sé mjög ákjósanlegur staður til þess að friða með þessum hætti eins og frv. gerir ráð fyrir. Út af síðustu orðum hv. 9. þm. Reykv. vegna blaðagreinar, sem birtist m. a. í Morgunblaðinu, þar sem talið er, að ég hafi verið að ásælast land, ákveðna jörð, þá hef ég ekki lagt það í vana minn að leiða inn í umr. á Alþ. persónuleg mál mín. En fyrst þetta barst hér í tal, þá ætla ég að segja það, að ég hef aldrei talað við eiganda þessarar jarðar, sem um er rætt, um nein kaup á henni og aldrei beðið neinn annan að tala við hann, en hins vegar er lítill sannleiksneisti til í þessu. Og hann er sá, að góður vinur minn, sem var á ferð með mér einu sinni á Horni, var yfir sig hrifinn af landinu þar, enda vorum við svo heppnir, að við sáum þetta land í því fegursta veðri, sem hægt var að sjá það í, og hann var yfir sig hrifinn af þessari jörð og áleit, að þar mætti margt gera til þess að auka þar veiði. Og hann spurði mig: Ef við fengjum þetta keypt, viltu þá vera með, ef við færum nokkrir í það upp á það að vernda silungsstofninn og gera eitthvað fyrir þetta? Og ég segi svona: Ég væri alveg til í það, ef þetta fengist fyrir skaplegt verð. Ég tel mig vel hafa efni á því að láta nokkra tugi þúsunda í að auka silungsveiði á þessum stað. Og ég segi alveg eins og er, að þegar hann sagði mér, að þetta væri það hátt, að hann væri fallinn frá þessu, þá gerði ég ekkert meira og ég talaði aldrei við nokkurn mann. En svo kemur formaður Átthagafélags Sléttuhrepps með þetta í grein, og mér finnst það auðvitað langt fyrir neðan virðingu manna, þegar þeir ræða um frv. eða mál, sem er flutt á Alþ., að þurfa að ausa flm. þessara mála auri í blöðum. Það er hægt að ræða þessi mál fullkomlega málefnalega án þess. Í þessari grein er stefnt að mér allt að því ærumeiðandi ummælum. Maður er orðinn svo vanur því á löngum stjórnmálaferli að fá ýmislegt að heyra frá mönnum, sem hella úr skálum reiði sinnar yfir menn, að ég ætla ekkert frekar í þessu að gera og hef allt annað við tíma minn að gera heldur en eltast við slík ummæli. En hitt fer ekki á milli mála, að við, sem erum í opinberum málum, eigum okkar tilfinningar eins og annað fólk og teljum slík ummæli algerlega ástæðulaus. Ég tel, að ég hafi svarað nokkuð því, sem hv. 9. þm. Reykv. kom með hér áðan í sambandi við þessi þjóðnýtingaráform okkar, sem ég vísa algerlega á bug. Ég ætla ekki að álasa öllu því fólki á einn eða annan veg, sem hefur skrifað undir þessi mótmæli við frv., og ég skal alveg taka undir það með hv. 9. þm. Reykv., að við því, sem fylgir þessum mótmælum, eða formála þess er ekkert hægt að segja. Það er fullkomlega kurteist, en greinin var ekki kurteis, sem birtist í blaðinu. En það er allt önnur saga. Ég veit, að þegar einhver mótmæli fara af stað, þá er ekki alltaf spurt að því, hvert er eðli málsins, heldur er einblínt á það, sem mönnum ekki líkar í orðalagi, og það er það, sem hér hefur átt sér stað. Hv. 9. þm. Reykv. sagði hér í upphafi umr. um þetta mál fyrir nokkrum dögum, að við hefðum ekki spurt neinn að því, hvort mönnum líkaði, að við flyttum svona frv., og átti þá auðvitað við tengslin við átthagana þar nyrðra. Það er alveg rétt, og ég tel, að við þurfum ekki, þm., að spyrja einn eða annan, hvaða mál við flytjum á Alþ., og ég tel ekki heldur og fer ekki fram á það við hv. 9. þm. Reykv., að þegar hann sem forustumaður í verkalýðsmálum vill segja upp samningum og fá hækkuð laun, byrji hann á því að ganga á fund formanns Vinnuveitendafélags Íslands eða framkvæmdastjóra þess og spyrja, hvort þeir gætu fellt sig við að hækka launin. Ég hygg, að hann hafi aldrei gert það. En hins vegar eru önnur vinnubrögð á Alþingi Íslendinga, sem betur fer. Þegar mál hefur verið flutt, fer fram umr. um málið í viðkomandi d. - eða í Sþ. eftir því sem það er flutt - og síðan er málinu vísað til n. N. hefur svo aftur málið til ítarlegrar athugunar og það eru nefndir þingsins, sem spyrja um álit þeirra, sem gerst þekkja það mál, sem um er að ræða hverju sinni. Á því hefur ekki staðið þau ár, sem ég hef átt sæti á Alþ., að þetta væri gert. Ég hefði talið, að að lokinni þessari umr. hefði sú n., sem málið tæki til meðferðar, eðlilega átt að leita til ýmissa aðila, þ. á m. Átthagafélagsins, um álit þess á málinu og Átthagafélagið hefði átt að líta á málið frá víðari sjóndeildarhring heldur en grein formanns þess ber vott um. Ég hefði talið t. d., þegar þetta félag tók þetta frv. til umræðu á sínum fundi, að það hefði gjarnan getað spurt annan hvorn okkar flm., hvort við vildum nú ekki mæta á fundi hjá þeim, svo að þeir gætu rakið úr okkur garnirnar um það, hvað við værum nú að fara, hvort við værum að ráðast á eignarrétt þeirra á landsvæðinu, og fengið ýmsar upplýsingar um okkar skoðanir. Það hefði líka verið gagnlegt, að fram hefðu komið þessi ummæli mín í framsöguræðu um Átthagafélagið og þetta fólk, sem hefur ekki rofið tengslin við sína gömlu átthaga. Ég hygg, að það hefði orðið til þess að skapa meiri skilning á málinu í heild, en ekki á þessu eina ákvæði um sölu eða eignarnámsheimild jarða. En þetta var því miður ekki gert og við skulum ekki vera að saka neinn um það. Það er svona, þegar mönnum hleypur kapp í kinn, þá eru kannske hlutirnir ekki skoðaðir alveg frá réttu sjónarmiði. Og svo kemur aftur hitt atriði málsins: Þó að frv. sé flutt, er það ekki alveg skýlaus krafa flm. frv., að það fari bara óbreytt í gegnum þingið og það megi enginn hreyfa neitt við því, að það sé bara annaðhvort að drepa mál eða láta það fara gersamlega óbreytt. Ég segi fyrir mitt leyti, ég tel mig ekki vera þann lagaspeking, að það megi ekki ýmislegt færa til betri vegar í orðalagi eða fyllri meiningu í þessu frv., og að ég væri ekki fús til þess að fallast á ýmsar leiðréttingar eða aths. í þeim efnum. Hins vegar er grundvallarskoðun mín sú í þessu máli, að þetta mál og þessi hugmynd sé skynsamleg og Alþ. eigi ekki að hafna henni, þó að það hafi verið hleypt af stað einhverri skriðu mótmæla. Það er líka ósköp auðvelt að okkar undirlagi að fara út í að semja einhverja áskorun um að samþykkja frv. Mér finnst þetta eiginlega ekki ná nokkurri átt að fara að safna svona. Það á að vera hægt að ræða þessi mál á ósköp hóflegan og skynsamlegan hátt og komast að niðurstöðu, sem allir ættu að geta verið sæmilega ánægðir með. Þó að það hafi hlaupið í suma í sambandi við þetta frv., þá ætla ég ekkert að taka það nærri mér. Það breytir ekki minni grundvallarskoðun í þessu máli, að það sé skynsamlegt, ekki vegna nútíðarinnar eða næstu ára, að gera þetta svæði að þjóðgarði og sinna því og gera ýmislegt fyrir það. Það var spurt að því, hvaðan mér kæmi sú vitneskja að þetta svæði byggðist ekki aftur. Auðvitað getur enginn maður fullyrt um það, hvaða svæði verður um aldur og ævi óbyggt eða hvaða byggð svæði fara í eyði. En þegar maður segir, að það séu ekki líkur fyrir því, að þetta landsvæði byggist, þá byggir maður það á þeim ísköldu staðreyndum, að þetta landsvæði er nú búið að vera óbyggt með einni undantekningu, sem áður hefur verið nefnd, í yfir 20 ár, að mig minnir rétt. Mig minnir, að síðustu íbúar hafi flutt úr Aðalvík 1949, þó skal ég ekki alveg fullyrða það. Það er mjög nálægt því. Síðan hefur það gerzt í okkar landi, að fleiri byggðir og fjöldi bæja í sveitum landsins eru komnir í eyði og það í héruðum, þar sem eru tiltölulega góðar samgöngur og mjög sæmileg lífsafkoma. Þessi þróun hefur valdið bæði mér og mörgum öðrum miklum áhyggjum og ég hef miklu meiri áhyggjur af því, að fleiri byggðir fari í eyði heldur en að ég geri mér neinar vonir um eða telji neina höfuðþýðingu hafa að það setjist aftur nokkrir menn að í Sléttuhreppi, þar sem allt vantar til alls til þess að búa því menningar- og samfélagslífi, sem við þráum að búa í okkar landi. Þróunin hefur verið sú, að fólkið er að fara frá hinum dreifðu byggðum í æ ríkari mæli til kaupstaða og þéttbýlis. Það höfum við séð á þessu tímabili. Þess vegna getum við ekki ætlað, að það verði straumhvörf í aðra átt. En við skulum vona samt, að það verði straumhvörf þó innan tíðar og þá í þá áttina, að það fari ekki fleiri byggðir í eyði heldur en orðið er og það á þjóðfélagið fyrst og fremst að koma í veg fyrir með því að gera í tæka tíð það, sem hægt er að gera til þess að vernda þær byggðir. Þar eru mér mjög ofarlega í huga innhreppar Ísafjarðardjúps, hvernig þeir eru að fara og hafa verið að fara á síðustu árum, þó að grasleysið eigi þar eðlilega langmesta sök. Ég skal biðja hv. 9. þm. Reykv. og aðra hv. þm. hér í þessari d. afsökunar á þeirri fljótfærni minni, þegar ég leiðrétti nokkrar prentvillur í grg. frv., en eins og þm. vita, þá lesa aðrir handrit að frv. heldur en við sjálfir og þegar grg. kom fram, þá leiðrétti ég nokkrar prentvillur og óskaði, að það yrði prentað upp. Hins vegar láðist mér að leiðrétta Hesteyrarfjörð, en í grg. stóð Hestfjörður. En kortið gat ég nú ekki leiðrétt, því að Landmælingar Íslands urðu við þeim tilmælum okkar að gera þetta kort, og mér fannst rétt eða okkur flm. að láta kortið fylgja, til þess að þm., sem eru mjög ókunnugir margir hverjir á þessu svæði, fengju yfirlitsmynd um, hvað væri verið að ræða. Og í handriti mínu var Hesteyrarfjörður í grg., en sennilega hefur kortið truflað. En það er mín yfirsjón að sjást ekki fyrir í þessum efnum, þegar grg. var prentuð upp. Í framsöguræðu minni vitnaði ég í grg, og það kemur alveg greinilega fram hjá mér í minni ræðu, sem þm. geta séð í handriti, að ég tala um „frá Hrafnsfirði til Hesteyrarfjarðar,“ enda er mér alveg ljóst og þarf engar leiðréttingar á því eða langar blaðagreinar, ég veit vel, hvar Hesteyrarfjörður er og hvar Hestfjörður er, sem og um aðra firði vestra. Hins vegar þykir mér dálitið undarlegt í sambandi við þá lýsingu, sem við gefum á þessu landi í grg., að í margumræddri blaðagrein finnst formanni Átthagafélagsins lýsingin á átthögum sínum eiginlega vera allt of heillandi og of djúpt tekið í árinni og segir, að annað eins hafi ekki heyrzt frá því að Hrafna-Flóki lýsti landinu. Sennilega á hann við Þórólf smjör. En látum það nú vera. En ég segi, að ég tel, að við flm. höfum lýst þessu landsvæði eins og það hefur komið okkur fyrir sjónir. Við höfum aldrei verið þar á ferð um hávetur. Við höfum verið þar á ferð að sumri til og oftast, þegar maður hefur verið á ferð, hef ég verið sérstaklega heppinn með veður. Og ég vil enda þessi orð mín með því að endurtaka það, sem ég sagði í upphafi míns máls, og segja það sem mína skoðun, þrátt fyrir það, að formaður Átthagafélagsins telji það ofsögum sagt um gæði og gagn þessa svæðis, að þetta landsvæði býr yfir fjölbreytilegri náttúrufegurð. Þar eru fögur vötn, ár og ósar með miklum silungi, stórfengleg björg iðandi af fugli og lífi. Meðal þeirra er hið stórbrotna Hornbjarg, sem enginn getur gleymt, sem þangað hefur einu sinni komið. Margar víkur á þessu svæði eru mjög grasgefnar með töfrandi sumarfegurð, Jökulfirðir frá Hesteyrarfirði til Hrafnsfjarðar eru fagrir og friðsælir. Í hlíðum þeirra eru einhver beztu berjalönd, sem finnast á landi okkar. Á þessu landsvæði er víðast ósnortin náttúra.

Flm. (Ingvar Gíslason) : Herra forseti. Ég hef leyft mér hér að flytja frv. til l. um sjúkrahús í sameign ríkis og bæjar á Akureyri ásamt tveimur öðrum hv. þm., samþingismönnum mínum úr Norðurl. e., Stefáni Valgeirssyni og Gísla Guðmundssyni. Eins og fram kemur í 1. gr. þessa frv., er það markmið frv. að hafa sem fullkomnast deildaskipt sjúkrahús á Akureyri og að sameina ríki og bæ, Akureyrarbæ, um þetta málefni. Ég vil geta þess, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða. Það er nauðsynjamál bæði frá sjónarmiði heilbrigðismála almennt hér er um almennt öryggismál að ræða í heilbrigðismálum - og einnig er hér um mikið og stórt málefni að ræða fyrir Akureyrarkaupstað og fyrir Norðurland sérstaklega. Ég tel, að hér sé um að ræða réttlætis- og nauðsynjamál, að það sé mikið réttlætis- og nauðsynjamál, að fullkomið sjúkrahús sé starfandi utan Reykjavíkur og það er ekki blöðum um það að fletta, að slíkt sjúkrahús hlýtur að eiga að vera á Akureyri, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Mig langar til þess að geta þess nú við þetta tækifæri, að Akureyrarsjúkrahús á sér langa sögu. Það hefur starfað sjúkrahús á Akureyri, tiltölulega vandað sjúkrahús ætíð, nú í nærfellt 100 ár. Fyrsta sjúkrahús á Akureyri, sem sögur fara af, var stofnsett 1873 og síðan kom nýr spítali þar 1899 og 1920 kom viðbygging við það sjúkrahús og 1953 tók til starfa núverandi fjórðungssjúkrahús, sem svo er kallað, og var ákaflega mikil framför á sinni tíð, en þó að ekki séu liðin nema um það bil 17–18 ár síðan þetta sjúkrahús tók til starfa, er svo komið, að það hefur úrelzt og sjúkrahúsið er orðið mjög vanbúið nú, má segja, miðað við hin stóru og góðu sjúkrahús, sem eru hér í Reykjavík. Og það er samdóma álit allra, sem til þekkja, að nauðsynlegt sé að gera stórátak í sjúkrahúsmálum fyrir, Akureyri og sem þá jafnframt sé lausn fyrir Norðlendingafjórðung í heild og raunar kannske miklu stærra landsvæði. Eins og mörgum er kunnugt, er Fjórðungssjúkrahúsið svonefnda á Akureyri í raun réttri bæjarsjúkrahús á Akureyri, því að bærinn hefur allan veg og vanda af þessu sjúkrahúsi, og þess vegna hafa líka orðið miklar umr. í bæjarstjórn á Akureyri og meðal áhugamanna um þessi efni annars í bænum um það, að nauðsynlegt sé að fara að breyta þarna til og stækka sjúkrahúsið verulega og koma því í nýtízkuhorf. En því miður hafa þessar umr. ekki leitt til neinnar niðurstöðu og ekki til þess, að framkvæmdir yrðu hafnar, en mig langar til í sambandi við þetta mál, vegna þess að ég hef hér við höndina skýrslu frá stjórn sjúkrahússins á Akureyri, þá vil ég leyfa mér, með leyfi forseta, að hafa hér yfir nokkur orð úr þessari skýrslu, einkum það, sem varðar núverandi starfsaðstöðu og þjónustu sjúkrahússins. Þar kemur greinilega fram, hvernig sjúkrahúsmálunum er komið og hversu brýn nauðsyn það er að fara að breyta þarna til. Í þessari skýrslu segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Sjúkrahúsið hefur fram til þessa borið gæfu til að veita viðurkennda þjónustu og notið álits og trausts landsmanna. Er þar fyrir að þakka ósérhlífnu og völdu starfsliði sérfræðinga, hjúkrunarliðs og sérhæfðs starfsfólks, sem þó hefur um árabil búið við ónóga starfsaðstöðu. Nú er svo komið, að sjúkrahúsið fær naumast veitt nauðsynlega og sjálfsagða þjónustu, sem af því er krafizt, vegna skorts á starfsaðstöðu og sjúkrarými. Það er ekki verjandi öllu lengur að búa þannig að starfsliði stofnunarinnar á sama tíma og gerðar eru fyllstu kröfur um alla þjónustu: Síðan er á það minnzt, að þetta hús hafi verið reist af stórhug og vel við vöxt og það hafi kostað mikið átak af bæjarins hálfu á sinni tíð, en síðan segir þannig orðrétt: „Síðan húsið var byggt hefur þróunin orðið svo ör í læknisfræði og breytingar svo miklar í spítalamálum, að nú orðið stenzt sjúkrahúsið engan veginn kröfur tímans í tæknilegu og sérfræðilegu tilliti. Segja má, að læknavísindunum fleygi fram með sívaxandi hraða frá ári til árs. Að því er varðar spítalamálin í landinu hafa sjúkrahúsin í Reykjavík verið í örum og miklum vexti á síðustu árum og jafnframt hefur átt sér stað hraðfara þróun í allri starfsemi og þjónustu þeirra. Er það bæði í samræmi við fólksfjölgun og þróun læknavísindanna yfirleitt. Nú hafa sjúkrahús í smærri kaupstöðum og kauptúnum á landinu nálgazt sjúkrahúsið hér að húsakosti og tækjabúnaði. Aðstaða þessa sjúkrahúss gagnvart öðrum sjúkrahúsum í landinu er því sífellt versnandi. Bilið milli þess og sjúkrahúsanna í Reykjavík breikkar stöðugt, jafnframt því sem bilið minnkar milli þess og annarra sjúkrahúsa úti á landsbyggðinni.“ „Sjúkrastofur“ - segir svo hér síðar - „eru hér þéttskipaðar sjúklingum. Aukarúm eru víðast hvar á sjúkrastofum, þrengsli á þeim þar af leiðandi mikil, athafnarými þar lítið og mjög örðugt að koma þar við nauðsynlegri hjúkrun, flóknum og margháttuðum rannsóknum og meðferð mjög veikra sjúklinga. En það, sem er örðugast viðfangs, er skortur á húsrými fyrir starfsemi og starfssvið sjúkrahússins utan sjúkrastofanna. Vinnurýmið á sjúkrahúsinu er óeðlilega og bagalega lítið og setur allri þróun þess skorður.“ Síðar er svo minnzt á legudaga, hvernig skipting legudaga er á þessu sjúkrahúsi, og er það mjög upplýsandi um þetta mál og vil ég leyfa mér að fara um það nokkrum orðum og vísa hér til skýrslu sjúkrahússtjórnarinnar: „Sjúkrastofurými sjúkrahússins í dag er sem hér segir eftir deildum: Lyflækningadeild 40 rúm, handlækningadeild 40–44 rúm, blönduð deild, þ. e. ellideild með 24 rúm og barnadeild 10 rúm, fæðingardeild 12–14 rúm og geðveikideild, sem er sérstök bygging, 10–12 rúm. Rúmafjöldi sjúkrahúsbyggingarinnar er í dag 126–132, en upphaflega var hún skipulögð fyrir 117 rúm. Á s. l. ári var skipting legudaga á sjúkrahúsinu milli héraða sem hér segir,: Akureyri 29139, hreppsfélög Eyjafjarðarsýslu 5669, Grýtubakka- og Hálshreppur og Svalbarðsstrandarhreppur í Suður-Þingeyjarsýslu 1673, Ólafsfjörður 2015 og aðrir, 11550. Legudagar alls á árinu 1969 50044. Hér er síðan getið um, hvernig skipting legudaga á sjúkrahúsinu milli Akureyrar og utanbæjarmanna á árunum 1963–1969 hefur verið og það eru til upplýsingar um það, hverjir það eru, sem nota þetta sjúkrahús. Árið 1963 voru legudagar Akureyringa 26624, en legudagar utanbæjarmanna 27218, alls voru legudagar 53842. Hlutur Akureyringa prósentvís - þetta er nú kannske slumpareikningur hjá stjórninni - er 50% og 50% utanbæjarmanna. 1964 eru hlutföllin þannig, að þá eru 52% af legudögunum vegna Akureyringa, sem þá njóta þjónustunnar, en 48% utanbæjarmenn. 1966 er hlutur Akureyringa 55%, en hlutur utanbæjarmanna 45%. Og 1966 eru það 56% Akureyringar, en 44% hlutur utanbæjarmanna. 1967 er 55% hlutur Akureyringa, en 45% hlutur utanbæjarmanna og 1988 er 54% hlutur Akureyringa og 46% hlutur utanbæjarmanna. 1969 er 58% hlutur Akureyringa, en 42% hlutur utanbæjarmanna. Þessi skýrsla sýnir það, að hlutur utanbæjarmanna er ákaflega stór í notkun sjúkrahússins. Hann hefur að vísu nú aðeins lækkað á undanförnum árum, sem kannske er ekki alveg óeðlilegt miðað við stöðu sjúkrahússins sem bæjarsjúkrahúss á Akureyri og þegar mjög þrengist um. En þetta bendir aftur á það, hvílík höfuðnauðsyn það er, að á Akureyri sé spítali, sem getur tekið við fleiri sjúklingum heldur en þeim, sem heimili eiga í Akureyrarbæ. Það er að vísu nokkurt nýmæli hér í 1. gr. þessa frv., að þar er gert ráð fyrir því að breyta því eignarhlutfalli, sem nú er samkv. lögum milli ríkis og sveitarfélaga í sjúkrahúsbyggingu. Sú almenna regla er, að ríkið eigi 60%, en sveitarfélögin 40, en hér er gert ráð fyrir því að breyta þessum hlutföllum svo, að ríkið taki þátt í þessu sjúkrahúsi, sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv., að 80 hundraðshlutum, en Akureyrarbær 20%. Og meginröksemdin fyrir því, að við leggjum þetta til, er þessi sérstaða Akureyrarspítala, sem hlýtur að vera hverjum manni ljós, sem vil1 kynna sér það, að Akureyrarspítali veitir þjónustu langt út fyrir bæjarmörk Akureyrar, enda hefur það reynzt alveg óhjákvæmilegt að gera slíkt. Það er þörf fyrir þetta sjúkrahús og vitanlega ekki hægt að neita mönnum, þó að utanbæjarmenn séu, um þá þjónustu, sem þeir telja sig þurfa og sjúkrahúsið frekast getur í té látið. Þetta hefur sjúkrahúsið getað gert, jafnvel þó að húsið sé nú orðið mjög vanbúið að ýmsu leyti, og það mun ekki ofmælt, sem segir í skýrslu sjúkrahússtjórnarinnar, að þetta sé að þakka því, að spítalinn hefur haft yfir að ráða völdu og góðu starfsliði, góðum læknum og hjúkrunarliði, sem hefur unnið mjög merkilegt þjónustustarf á þessu sviði. Og það má náttúrlega enn þá tala um það, enn frekar um þessa sérstöðu Akureyrarspítala, að það er nauðsynlegt frá almennu sjónarmiði að efla Akureyrarspítala og koma upp fullkomnu deildaskiptu sjúkrahúsi þar. Það er alveg brýn nauðsyn frá almennu sjónarmiði og ríkið ætti þar að koma til móts við bæjarfélagið, því að það er tæpast forsvaranlegt, að ekki sé fullkomið sjúkrahús einhvers staðar utan Reykjavíkur og ég held, að engum manni geti blandazt hugur um það, að Akureyri er sá staður, eða á Akureyri yrði slíkt sjúkrahús bezt sett af flestum ástæðum, hygg ég. Bæði er það, að sjúkrahúsið á Akureyri á þegar að baki langa sögu. Það er þegar deildaskipt sjúkrahús, það hefur góðum starfskröftum á að skipa, læknum og hjúkrunarliði, og þar er fjölmenni mest utan Reykjavíkur á einum stað og yfirleitt greiðastar samgöngur við Akureyri úr nágrannasveitum af Norðurlandi og raunar kannske líka úr öðrum fjórðungum. Ég hygg, að núv. landlæknir hafi eitthvað leitt hugann að þessum efnum, sem ekki er óeðlilegt stöðu hans vegna. Þó að ég hafi ekki átt sjálfur tal um það við hann, þá skilst mér, að hann sé því mjög fylgjandi, að til sé deildaskipt og fullkomið sjúkrahús utan Reykjavíkur, og ég hygg, að hann muni telja, að Akureyri ætti einmitt að vera sá staður, sem slíkt sjúkrahús er á. Og það er einmitt að því, sem þetta frv. miðar, þ. e. að ríkið komi til móts við þá þörf, sem þarna er fyrir hendi, og leggi fram stærri hlut heldur en almennt gerist í sjúkrahús, vegna þess að hér er um talsverða sérstöðu að ræða. Ég skal nú ekki hafa um þetta öllu fleiri orð, enda skýrir frv. sig að flestu leyti sjálft. En þó get ég ekki stillt mig um að minnast hér á 3. gr. frv. vegna þess að þar er hreyft nýmæli, sem e. t. v. ýmsum finnst að þurfi athugunar við, og er það ekkert óeðlilegt. Ég vil leyfa mér að fara aðeins nokkrum orðum um 3. gr. frv. Þar segir, að stefnt skuli að því, að hagnýt kennsla og starfsþjálfun geti átt sér stað í sambandi við sjúkrahúsið á Akureyri með sérstöku tilliti til sérmenntunar héraðslækna og aðstoðarfólks þeirra. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því, að þegar komið er upp fullkomið deildaskipt sjúkrahús með fjölmennu starfsliði, þá verði sá spítali, Akureyrarspítali, í framtíðinni kennslustofnun. Þetta er út af fyrir sig ekki nýmæli, að spítali sé kennslustofnun, því að það eru flestir spítalar, sem ráða yfir þeim tækjabúnaði og starfsliði, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. En nú er það svo, að við gerum barna ráð fyrir, að þetta sjúkrahús verði nokkuð sérstök kennslustofnun, þ. e. a. s. sjúkrahúsið hafi með að gera sérþjálfun héraðslækna og aðstoðarfólks héraðslækna. Einn af þeim málaflokkum, sem nú eru hvað brýnastir til úrlausnar í okkar landi, eru læknamálin, einkum og sér í lagi þetta að útvega héraðslækna til þess að starfa úti um landsbyggðina. Yfirleitt er það þannig, að mörg héraðslæknisumdæmin eru óveitt langtímum saman og þarf ekki að eyða í það mörgum orðum, hvílíkt ófremdarástand slíkt er og er alveg nauðsynlegt, að menn leiði hugann að því, hvernig úr þessu megi bæta. Ýmsir hafa bent á það, að nokkurn þátt í héraðslæknisleysinu og því, hversu fáir menn fást til þess að gegna héraðslæknisstörfum, eigi það, að kennsla í læknisfræði beinlínis fæli menn frá því að takast slík störf á hendur. Ef þessi ásökun er rétt, sem ég hef út af fyrir sig ekki möguleika til þess að staðreyna fullkomlega, en hef þó mínar ástæður til að trúa, en ef þetta reynist rétt, þá er náttúrlega fullkomin ástæða til þess, m. a. fyrir Alþ., að leiða hugann að þessu og gera þá kröfu til þeirra, sem skipuleggja þessi mál, kennslu í læknisfræði, að þessi mál séu tekin til gaumgæfilegrar skoðunar og athugað, hvort þetta er rétt. Að sjálfsögðu er Háskóli Íslands eða hver annar háskóli í senn kennslustofnun og vísindastofnun. En eigi að síður hlýtur hinn almenni borgari og við, sem á Alþ. sitjum sem fulltrúar hins almenna borgara, að líta á háskólann og raunar alla aðra skóla, sem mennta menn til sérgreindra starfa, þá hljótum við að líta á slíka skóla þannig, að þeir þjálfi menn til ákveðinna starfa, sem þarf að inna af hendi fyrir fólkið í landinu og fyrir þjóðfélagið í heild. Og ef það er svo, að Háskóla Íslands takist ekki að þjálfa menn í þeim störfum, sem þjóðfélagið þarf brýnast á að halda, þá er eitthvað bogið við þetta kerfi; þá er eitthvað bogið við þetta skipulag og það er skylda okkar sem alþm. að leiða hugann að þessu og það er skylda þeirra, sem stjórna málefnum þessarar stofnunar, að gera hið sama og finna úrlausn á því. Það er m. a. í sambandi við þennan mikla og brýna læknaskort í landinu, sem við flm. höfum farið að hugleiða það, hvort ekki væri ástæða til þess að taka þessi kennslumál læknaefnanna til endurskoðunar og jafnvel svo að flytja kennsluna að nokkru leyti frá Háskóla Íslands í núverandi mynd til sérstakrar stofnunar, sem yrði í tengslum við fullkomið sjúkrahús á Akureyri. Við teljum þessa tillögu þess virði, að hún sé skoðuð, og þess vegna höfum við leyft okkur að bera hana fram og forma hana hér í 3. gr. þessa lagafrv. Herra forseti. Ég skal ekki eyða fleiri orðum að sinni að þessu máli, en ég vænti þess, að það fái sína skoðun í þn., og legg til, að þegar 1. umr. lýkur hér nú, þá verði málinu vísað til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa stuðningi mínum við þetta frv., sem þeir hafa flutt hér, þrír þm. úr Norðurl. e., og langar til að koma hér á framfæri ummælum, sem ég hlýddi á í fyrravetur í sambandi við sjúkrahúsið á Akureyri og komu fram af hálfu landlæknis. Þannig stóð á, að þegar í fyrravetur var farið að ræða við heilbrmrh. og landlækni um stækkun sjúkrahússins á Akureyri og meðal annarra tók ég þátt í þeim athugunum og undirbúningsviðræðum, sem fóru fram um það mál. Þá benti landlæknir á atriði, sem ég verð að játa, að mér hafði ekki hugkvæmzt, en liggur í raun og veru á borðinu, þegar á það er bent. Hann var að segja okkur og lýsa því sem sinni skoðun, hve það væri í raun og veru hættulegt fyrir byggð þessa lands, þegar það væri athugað, að hún væri að verulegu leyti hér við Faxaflóann og á Suðurlandsundirlendinu, þar sem væri jarðskjálftasvæði og gæti verið hætta á miklum og háskalegum afleiðingum af jarðskjálftum og öðrum náttúruhamförum, svo og líka því, ef á landið yrði ráðizt vegna styrjaldaraðgerða, þá mundi það fyrst og fremst bitna á þéttbýlinu hér suðvestanlands. Í sambandi við það benti hann á, hve það væri óvarlegt, að þau einu sjúkrahús, sem væru verulega búin til þess að taka við slíkum sjúklingum og slösuðu fólki, sem orðið hefði fyrir slíkum stórfelldum áföllum af völdum náttúruhamfara eða styrjaldar, væru öll staðsett í Reykjavík. Og þess vegna teldi hann, að eitt af því, sem renndi sterkustum stoðum undir það að byggja upp sjúkrahúsið á Akureyri til jafns við sjúkrahúsin hér í Reykjavík, væri einmitt það, að það væri nauðsynlegt að hafa utan mesta þéttbýlissvæðisins eitt sjúkrahús a. m. k., sem væri svo vel búið, að það gæti tekið við slösuðu fólki og sjúku, þegar einmitt svona bæri að, auk þess sem það þyrfti að gegna hlutverki fyrir stóran landsfjórðung, frekar tvo en einn. Þessu langaði mig að koma hér á framfæri, um leið og ég tek undir eða lýsi stuðningi mínum við þetta frv. Ég veit að vísu, að það er ofurlítill ótti hjá starfsliði sjúkrahússins á Akureyri við það, að það fái ekki að öllu leyti eins góða fyrirgreiðslu, ef sjúkrahúsið er í hendi ríkisins eins og kannske bæjarins, ríkinu hætti til að hugsa betur um þau sjúkrahús, sem hér eru næst ríkisvaldinu, heldur en sjúkrahús úti á landi. Ég held, að við þurfum ekki að kvíða því. Það er nú einu sinni svo, að ríkisvaldið verður að hafa víðari sjónhring en svo, að það sjái aðeins það, sem næst því býr, og engum mun blandast hugur um það, að það er of erfitt fyrir eitt bæjarfélag, jafnvel þó að sæmilega stöndugt sé, að standa undir svo stóru og viðamiklu fyrirtæki eins og rekstur vel búins sjúkrahúss er, sem hér er gert ráð fyrir og vissulega þarf að koma á Akureyri. Því finnst mér þetta vera leið til athugunar a. m. k., að sjúkrahúsið verði sameign ríkis og bæjar.

Flm. (Pálmi Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 2. þm. Sunnl. að flytja hér frv. um breytingu á lögum um hefð, sem eru orðin allgömul eða allt frá árinu 1905. Frv. þetta er ekki mikið að efni eða flókið og þarfnast ekki langrar framsögu. Það felur í sér þá breytingu eina á þessum lögum, að hefð verði eigi unnin á búpeningi. En eins og kunnugt er, þá getur í vissum tilvikum unnizt hefð á lausafjármunum eftir 10 ár, en á fasteignum eftir 20 ár samkv. þessum lögum. Í grg. frv. er að því vikið, að búfénaður sá, sem gengur laus í högum og afréttum, er í meginefnum markaður og helgast eigendum sínum í samræmi við það. Hefur svo verið frá ómunatíð, eða svo lengi sem heimildir geta um og a. m. k. frá því er Jónsbók tók gildi árið 1281. Þá er einnig í grg. að því vikið, sem ókunnugir mundu ætla, að ekki væri algengt, að við skil á búpeningi verða stundum mistök. Það er algengast við skil á hrossum, enda þau ekki ævinlega jafnvandlega markskoðuð eins og tíðkast um sauðfé. Það ber því nokkuð oft við, að bændur heimta skepnur sínar eftir nokkur ár, þótt þær séu með þeirra glöggu og réttu marki. Flm. telja óeðlilegt, þótt skepnur séu með þessum hætti í vörzlu eins og sama manns fullan hefðartíma lausafjár, að unnizt geti á þeim hefð. Þar með er stefnt að því að greina á milli lifandi penings og dauðra hluta. Flm. álíta, að mark eigi að helga eiganda sínum búfé, enda þótt einstakar skepnur hafi verið í vörzlu annars manns í fullan hefðartíma eða hvað lengi sem um er að ræða. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta frv. mörg orð. Eftir því sem mér er kunnugt og okkur báðum flm., sem erum bændur og allmjög kunnugir viðhorfum bænda, a. m. k. í okkar byggðarlögum, þá eru slík ákvæði í lögum talin óeðlileg, og stefnum við að því, að þau verði á brott numin og lögunum breytt í samræmi við það, sem frv. greinir frá. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég hygg, að það sé öllum ljóst, að þetta frv. er til orðið vegna máls, sem ég þurfti að hefja, enda sagði hv. 4. þm. Norðurl. v. mér, að hann hefði geymt að leggja frv. fram þangað til málið var útkljáð, og samkv. því hefði þetta frv. aldrei verið lagt fram, ef ég hefði tapað málinu. Annars er við þetta frv. að athuga, að það er frekar klaufalega samið. Það á að bæta við 1. gr. laganna: „Hefð verður þó eigi unnin á búpeningi. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ En nú er tvisvar a. m. k. talað um, að hefð gildi á lausafé, og svo á allt í einu að bæta við í frv. „hefð verður þó eigi unnin á búpeningi,“ þannig að í sömu greininni á að segja hvort tveggja, að hefð gildi á búpeningi og að hefð gildi ekki á búpeningi. Nú hefur hv. þm. Eyjólfur Konráð sagt mér, að hann hafi vitað um þetta frv. Satt að segja hélt ég í fyrstu, að Eyjólfur Konráð hefði samið frv. En mér þykir þeir vera þunnir, sem útskrifast úr lagadeildinni, ef þeir geta ekki gengið betur frá samningu frv. Satt að segja er hálfgert til skammar fyrir þm. að flytja frv. sem þetta, það þarf að semja upp greinina, þar sem var talað um, að hefð gilti um lausafé. En að bæta þessu við yrði alger endurtekning. Það er ekki hægt fyrir mann, sem er útskrifaður frá Háskóla Íslands í lögum að standa á bak við svona vitleysu. Ef þessir frændur mínir hefðu komið til mín og beðið mig að gera þetta, þó að ég sé nú ekki löglærður, þá hefði ég gert þetta sómasamlega. Þeir létu nú ekki svo lítið. Það er víst engin hætta á, að þetta frv. verði að lögum, enda hefur mér skilizt á flokksmönnum þessa hv. flm., - ég ætla nú ekkert að deila á flokksbróður minn, því að hann hefur verið narraður í þetta - að þeir muni ekki hafa verið hrifnir af flutningi þessa frv., og hafi ráðið flm. til þess að koma ekki með þetta. Annars er þetta skemmtilegt mál og þjóðin hefur haft ánægju án mikils kostnaðar af þessu hryssumáli. Þegar þetta mál var dæmt í Hæstarétti, var dóminum skilað um það leyti, sem lokað var, kl. 5. Hann sagði mér, hæstaréttarritari, að það hefðu dunið hringingarnar allt kvöldið að spyrja og spyrja. Ég var hringdur upp og það var þá fréttaritari frá Mogganum og hann fór að spyrja mig, hvað ég vissi. Ég vissi ekki neitt, því að ég hafði ekki fengið dóminn. Ég vissi hins vegar, að ég mundi vinna þetta mál. Fréttaritarinn birti þetta hlutlaust í Mogganum. En svo var komið annað hljóð í strokkinn daginn eftir. Þá kom mynd af Skjónu og smáillkvittni neðan við. Ég sá, að frændi minn, Eyjólfur, mundi vera búinn að stinga penna niður. Og svo skeði einnig þetta kvöld, að það var hringt beint í hæstaréttardómara. Og hæstaréttarritari sagði mér, að það hefði aldrei komið fyrir fyrr, að hæstaréttardómarar væru ónáðaðir af kvöldinu, þannig að hér virðist eigi vera um smámál að ræða. Það lá alltaf grunur á, að þessir þm. stæðu eitthvað á bak við þann félagsskap, sem stóð að þessu hryssumáli, því að þetta var smáfélag fyrir norðan. Svo hafa þeir verið að smáskríða út úr skugganum. En svo hlaupa þessir herrar illilega á sig að fara að koma með þetta frv., eins vitlaust og það er, því að þar með koma þeir því upp um sig, að þeir hafi alltaf staðið á bak við þetta mál, alltaf staðið á bak við þetta þokkamál. Og þeir losna aldrei við það, þeir bera þetta í frakkavösunum alla tíð, svo að það eru ekki undur, þó að þeir væru áhugasamir. Þetta er heimska, og satt að segja hélt ég, að Eyjólfur Konráð væri ekki svona mikill ættleri, því að ekki mundi gamli Meingrundar-Eyjólfur hafa hlaupið svona á sig. En það fer ekki öllu fram. Ég hefði gefið þeim mörg heilræði, ef þeir hefðu leitað til mín í þessu máli, a. m. k. haft frv. þannig, að það væri ekki til skammar að flytja það. Viðvíkjandi þessu hryssumáli, úr því að farið er að koma með það inn í þingið, sem vafalaust er nú til að auglýsa málið, þá skal ég gera þeim þá ánægju að ræða það lítillega, því vilji menn rassskella sjálfa sig, þá er sjálfsagt að lofa þeim það - annars ætlaði ég ekki að ræða þetta mál meira. Þó skal ég minnast á örfáa punkta í þessu máli. Annars er nú búið að skýra þetta mál vel. Hryssan var misdregin 1967 og ég vissi ekkert um það fyrr en mánuði síðar. Þá voru þeir að undirbúa málið. Satt að segja hélt ég, að hryssan hefði verið dregin í mín hross, en það var ekki. Það var skemmt mark á hryssunni, eins og oft kemur fyrir. Ég hygg, að á stóðhrossum detti oftast ofan af fjöðrum, a. m. k. eins oft, og ef illa er markað í byrjun, þá geta mörk aflagazt. Þetta vita allir menn, sem hafa eitthvað fengizt við hross. Og þetta er ekkert nýtt. Ég hef oft fengizt við að rétta stóð og oft verið réttarstjóri. Það var alltaf tekið gilt, ef menn þekktu fullorðin hross og tveir menn báru það, meira að segja ómörkuð hross eru afhent, ef einhverjir tveir menn þekkja þau, og aldrei hafa orðið deilur neinar úr þessu. En þarna var einhver Meingrundarstefna komin í hlutina, þannig að það gilti ekki, þó ég kæmi með nóg vitni. Satt að segja ætlaði ég aldrei í mál og bað um innsetningargerð og talaði um það við sýslumanninn að koma vitinu fyrir þá, sem höfðu hryssuna. En annaðhvort vildi hann það ekki eða a. m. k. var það ekki gert. Satt að segja er Jón í Öxl bezt viti borinn af þeim, sem stóðu bak við þetta mál, því að í því eina skjali, sem hann samdi sjálfur, segir hann ekkert um það, hvort hann eigi hrossið eða ekki, og Jón hefur aldrei sagt, að hann ætti hrossið, heldur hefur hann þumbazt við að afhenda það. Og í öðru lagi hafði hann vit á að þegja yfir því, að það fannst dautt tryppi á því svæði, þar sem Jóns hross áttu að vera árið 1951. Málaflutningsmaður hans skýrði frá þessu. Jón var búinn að segja mér, að hrossið hefði fundizt framan við Sauðadal árið 1951, en hann sagði það ekki í sinni grg., þannig að ég gat ekki sannað það. Þá hjálpaði upp á sakirnar Halldór nokkur á Leysingjastöðum og skýrði rækilega frá þessu. Við vitnaleiðslur lýsti Jón því yfir, að skjótt tryppi hefði fundizt dautt frammi á Sauðadal árið 1951. Það vildi svo vel til, að ég gat sannað það, að mín meri var ekki fædd fyrr en 1952. Sýslumaður Húnavatnssýslu sagði, að það hefðu orðið skipti í réttunum á tryppum, en ég átti bara ekkert skjótt tryppi þá, því að þessi hryssa, sem um er deilt, er fyrsta brúnskjótta hryssan, sem ég hef eignazt í mínum búskap, og ég leiddi vitni að hvoru tveggja, þannig að það var útilokað, að það hefðu getað orðið skipti. Tryppi Jóns fannst frammi á Sauðadal 1951, það er hér í skjölum hjá mér og get ég lofað hv. flm. að sjá það, fyrst hann er að hafa fyrir því að koma með heilt frv. út af þessu, - það er velkomið að lofa honum að sjá það. Það er ómögulegt, að verði skipti á dauðu hrossi og ófæddu hrossi, það getur ekki átt sér stað. Þetta vissu hinir virðulegu dómarar, sem dæmdu í málinu, að þetta gat ekki átt sér stað, þó að Ísberg sýslumaður ályktaði þannig. Það út af fyrir sig sannaði algerlega, að Jón í Öxl gat ekki átt þessa meri. Fjögur vitni bera það, að ég hafi alltaf átt þessa hryssu. Þrjú eru nágrannar mínir. Elzti krakkinn minn þekkti hana alltaf síðan hún var folald og ég lét þessa dóttur mína segja frá því nákvæmlega eins og hún sagði mér það, því að það var svo vel sagt hjá henni. Og svo þekkti vetrarmaðurinn, sem var þá hjá mér, og bar það, að hryssan hefði verið folald 1952–53, ég hef hér eiginhandar yfirlýsingu frá vetrarmanni mínum. Ég hef aldrei heyrt nokkurn mann vefengja hann. Nú vil ég lofa hv. flm. að heyra það: „Ég undirritaður lýsi hér með yfir, eftir að hafa séð brúnskjóttu hryssuna, sem þeir deila um, Björn Pálsson og Jón í Öxl, að ég álít það vera sömu hryssuna og var folald á Ytri-Löngumýri veturinn 1952–1953, en þennan vetur var ég vetrarmaður hjá Birni Pálssyni.“ Þessa yfirlýsingu vildi hann ekki gefa mér fyrr en hann var búinn að sjá hryssuna. Hann var að byggja hús á bæ, þar sem hryssan var í haust, og sá hana þá hvað eftir annað. Ég hygg, að það vefengi enginn þennan mann. Staðreyndin er því sú, að þarna átti að fremja heldur óþrifaverk, álykta, að það hefðu orðið skipti á dauðu hrossi og ófæddu hrossi, vafalaust mér til ófrægingar. Annars er mörgum ekki grunlaust um, að frændi minn, Eyjólfur Konráð, hafi ætlað að ríða þeirri skjóttu til þings á n.k. sumri. Út af fyrir sig hefði ég ekkert verið á móti því að gera honum einhvern greiða með hrosslán, en ég vildi þá láta fara öðruvísi að því en þetta. Vera má, að þeir hafi ætlað að tvímenna á henni, Pálmi og hann, einhvern veginn í félagi, og ég skil vel, að þeir séu sárir yfir því að hafa dottið af hryssunni. Ég get lesið mörg fleiri vottorð, en ég vil ekki vera að tefja umr. á því, þar sem þeir vitna, að ég hafi alltaf átt þetta hross. En hins vegar vil ég nú ekki ganga fram hjá því að koma með sannanirnar, sem þeir þykjast hafa, og þá er það aðeins markið, því að það er einskis vert, sem Halldór á Leysingjastöðum fullyrðir viðvíkjandi þessari hryssu og aðrir, sem aldrei hafa séð hana. Það er rétt að taka það fram, bændum í Sveinsstaðahreppi til heiðurs, að þeir sögðu ekki annað en satt í þessu máli og enginn vitnaði það, að Jón ætti þetta hross, sem um er talað, heldur að Jón hefði átt skjótt tryppi í kringum 1950. Það var öll vitnaleiðslan. En Halldór á Leysingjastöðum sá aldrei þetta brúnskjótta tryppi Jóns í Öxl og ekki heldur Pálmi á Akri, þannig að þegar þeir eru að tala um þetta, þá vita þeir ekkert, hvað þeir eru að segja. En aðalatriðið er þetta, að ég hef sannað með vitnum, að ég hef alltaf átt þetta hross og þetta eru alls 5 vitni, fleiri þekkja ekki mín hross. Það eru nágrannar mínir, sem þekkja þau og það eins vel og ég, þó að ég sé glöggur, og ég sannaði líka, hvenær þessi hryssa var folald og gekk þá með móður sinni - enda víkja dómararnir ekki að því, að Jón í Öxli geti átt þessa hryssu. Hitt er svo annað mál, að markið var skemmt og þess vegna var ekki auðvelt að dæma mér hana skilyrðislaust eftir markinu. En nú er alveg sjálfsagt að lofa ykkur að heyra marklýsingarnar, því að það er eiginlega merkilegasti hlutinn í öllu málinu, þessar snilldar marklýsingar. Marklýsingin fyrri, sem Jón Ísberg framkvæmdi og skrifaði fyrstur manna undir og ég ætla, að hann hafi samið sjálfur, og hann var mér ekkert sérstaklega vilhallur í þessu máli, hljóðar svo, það er deilt um vinstra eyrað, hvort þar er vaglskora eða fjöður: „Aftan vinstra er vaglskora nú,“ takið eftir, aftan vinstra er vaglskora nú „og ber markið ekki þess merki, að fjöður hafi kalið eða markið skemmzt af mývargi.“ Það er sem sagt fullyrt, að það er vaglskora nú, það er nú auðvitað óþarfi með núið, og það ber ekki þess merki, að það hafi kalið eða skemmzt af mývargi. Svo bætir hann við: „Hins vegar er ekki hægt að fullyrða um, hvort fjöður hafi kalið eða ekki.“ Þarna er maðurinn tvísaga, algerlega. Það er, að fjöður hafi verið mörkuð en skemmzt, en eins og markið er nú, er það vaglskora. Í forsendunum fyrir úrskurði sínum talar Jón Ísberg bara um fyrri hlutann, en ekki um síðari hlutann. Það eru lærðir menn, sem skrifa undir þetta, ég held, að það hafi verið þrír háskólaborgarar, og í 4 línum eru mennirnir tvísaga. Þeir segja fyrst, að það beri ekki þess merki, að það hafi kalið. Hins vegar sé ekki hægt að fullyrða um, hvort fjöður hafi kalið eða skemmzt. Með þessu er ekkert sagt. Það er ekkert fullyrt um það, þannig að þetta mark getur ekki ráðið neinum úrslitum. Nágrannar mínir skoðuðu einnig hryssuna. Ég bað þá að fara og skoða hryssuna, skoða markið, og þeir þekktu líka hrossið, svo að ég bað þá að athuga þetta og þeir lýsa því þannig: „Blaðstýft framan og líkast fjöður aftan vinstra.“ Blaðstýfinguna er enginn ágreiningur um, og líkast fjöður aftan vinstra. „Þess má geta, að ef fingri er strokið niður hægra eyra aftanvert, verður maður var við missmíði á eyranu. Um undirben á vinstra eyra gegnir því máli, að glögglega finnst fyrir broddi fremst á undirbeninni neðanvert. Við höfum aldrei séð vaglskoru á hrossi með þessu lagi, en hins vegar skemmdar fjaðrir.“ M. ö. o.: þeir votta, að þarna sé um skemmda fjöður að ræða. Enn fremur segja þeir: „Álit okkar er, að Björn Pálsson eigi hryssu þessa.“ Annar þessara manna hefur skoðað mörk ævinlega í stóðdrætti í minni sveit. M. ö. o.: Þeir bera, að þarna sé um skemmda fjöður að ræða, en hitt vottorðið, sem er nú eiginlega það eina, sem verulega er að marka, af dómkvöddum mönnum skulum við segja, þeir segja, að það geti vel verið skemmd fjöður, þannig að þarna er ekkert til þess að byggja örugglega á, að Jón í Öxl eigi hrossið. En þá er e. t. v. eftir það, sem er þýðingarmest og þeir byggja aðallega sína kröfu á. Það er síðari markskoðunin hjá sýslumanninum á Hólmavík. Ég lét þess getið við lögfræðinginn minn, að ég óskaði ekkert eftir frekari markskoðun, því að ég tók það fram, að það væri það langur tími liðinn á milli, að það væri vel hægt að breyta markinu, þannig að ég gerði ekkert með seinni markskoðunina. Í raun og veru ber þeim saman, nágrönnum mínum og Jóni Ísberg. Þeir verða raunar tvísaga, þeir síðarnefndu, en það kemur glöggt í ljós, að þeir fullyrða ekkert um, að það sé vaglskora. Það kemur glöggt fram veilan í því. Þeir, sem skoðuðu markið í seinna skiptið, virðast hafa verið mjög glöggir. Hér er lýsingin: „Eyrun voru klippt og rökuð, þar sem vafi lék á marki. Hægra eyra er alheilt. Á vinstra eyra er markið blaðstýft framan, vaglskora aftan. Vaglskoran er frekar grunn, en ör er í framlengingu af þverskurði.“ Þetta er dálítið ólík marklýsing. Það er komið ör í framlengingu af þverskurði. Og nú er ekkert um, að það sé vaglskora. Nú er það alveg glöggt. „Tennur voru skoðaðar. Stjarnan í öllum framtönnum er orðin hringlaga og tennur mjög framstæðar. Slitflötur tannanna er orðinn jafnarma, þ. e. styttra bil er frá hlið til hliðar en framan frá. Bendir það til, að hryssan sé 17–20 vetra gömul.“ Þetta er að því leyti eftirtektarverð lýsing, að þetta kemur allt heim við það, sem ég segi. Það í raun og veru sannar allt, að ég eigi hryssuna. Takið eftir, þeir segja, að vaglskoran sé frekar grunn, það bendir eindregið til, að það hafi verið fjöður, því að vaglskoran er tekin dýpra inn og stærra mark yfirleitt. Fjöðrin hefur verið lítil, og broddurinn dottið af, en þegar þeir hafa sérstaklega orð á því, að vaglskoran sé grunn, þá bendir það til þess, að það sé skemmd fjöður. Aldur stemmir við mína hryssu, en eigi Jóns. Svo er ör í framlengingu á þverskurði, sem ekki var áður. Nú eru sumir, sem halda því fram, að örið sé síðan hryssan var folald og hnífurinn hafi gengið þarna inn. Ég hef oft skurslað mig og hefur aldrei verið 17 ár að gróa. Ég vildi því stinga upp á því við flm., að hann gerði skinnsprettu í eyrað á Halldóri á Leysingjastöðum og Eyjólfi Konráð og vita, hvort það verður 17 ár að gróa. Ef þeir eru grónir á 17 árum, þá er ólíklegt, að það hafi ekki einhver verið að fikta með hníf við eyrað á merinni einhvern tíma eftir að hún var folald. Auðvitað veit ég ekkert annað en þetta, - en því er marklýsingin ekki eins og hin? Ekki var ég við þessa marklýsingu. Þetta er bara önnur marklýsing. Það var nefnilega skemmtilegra fyrir þessa virðulegu flm., að þetta væri ekki lesið upp. Nú kemur hryssan heim til mín og ég ætla að fá nágranna mína til þess að líta á eyrað, hvort markið er nokkuð breytt frá því að þeir skoðuðu það. Satt að segja þarf ég ekkert að verja. Það er búið að kveða upp dóm. Mér fannst rétt að skýra þessa punkta, úr því að þessir herrar voru að fikta við að koma með þetta frv. Raunar er þetta árás á dómstólana en ekki mig, því að ekki hef ég ráðið neitt um, hvaða dómar voru kveðnir upp. En það var sjálfsagt, úr því að þá langar til þess að flengja sjálfa sig, að benda þeim á þessi atriði. Það er m. ö. o. útilokað, að það geti hafa orðið hrossaskipti, því að meri Jóns var dauð ári áður en mín fæddist og marklýsingin er nú ekki sterkari en þetta. Og þeir geta athugað vísindalega um örið, hvort það tekur 17 ár, ef það kemur skinnspretta, að gróa. Það geta þeir gert á sjálfum sér, því að ég trúi eðlilega að þeir geti bezt gætt eigin eyrna, en ég fullyrði sem sagt ekkert um það. En mín reynsla er sú, að ef maður markar lamb að vorinu, þá sé það allt gróið að haustinu, og á hrossum grær þó fyrr heldur en á kindum, það er algengt t, d. með göt á eyra á hrossi, þegar markað er gat eins og stundum er gert, að þau brjóskfyllast. Það hefur oft komið fyrir hjá mér, að fjaðrir hafa gróið. Ég hef orðið að laga bita eftir hálfan mánuð á lambi. Ef það er tekið lítið inn í brjóskið, þá jafnar þetta sig undir eins. Ég hafði ekki ætlað mér að vera neitt að ræða þetta mál meira. En ef þessir menn hafa ánægju af að gera sig að undri, þá er þeim ekki of gott að koma með þetta, því að það er meira en að efnislega séð sé frv. tóm vitleysa. Auðvitað dettur þinginu ekki í hug að vera að gera sig hlægilegt með því að samþykkja þetta. Það er svo fáránlega og bjánalega samið, að það er þeim til skammar, sem koma með það, og alveg furða, að lögfræðingur skuli standa á bak við flutning á svona bjánalegu frv.



Herra forseti. Ég er eiginlega hálfhissa á því, að hv. þm. Björn Pálsson skuli fara að rifja upp þetta Skjónumál hér í þingsölum, því að jafnvel þó að þetta frv. hafi nú verið flutt, þá er það í raun og veru afskaplega eðlilegt, að það skuli vera flutt, og það er eiginlega furðulegt, að þetta gat skuli hafa verið í þessum lögum allan þennan tíma eða hátt í það í 70 ár. Og ég hefði nú talið það sæmra Birni á Löngumýri, að hann hefði borið þetta frv. fram sjálfur í þinginu. Annars ætla ég ekki að fara að ræða þetta mál hér, en það er æðioft, þegar hann er að tala um frændur sína, - hann nefndi raunar ekki mig að þessu sinni, - að þá á hann við mig og Eyjólf Konráð og Pálma á Akri, og er honum náttúrlega ekki til skammar að eiga okkur að frændum sínum. Og ég vil segja, að okkur er það í sjálfu sér ekki til skammar að eiga hann að frænda, ef hann kynni þá mannasiði, eins og ég nefndi nú áðan, að bera fram sjálfur þetta frv. eftir það, sem gerzt hefur í þessum málum. Sem sagt, það eina, sem ég kem hér upp til þess að segja, er það, að það er ekki runnið frá neinum okkar þessara þriggja manna, að þetta Skjónumál fór af stað. Að vísu er ég ekki vanur því að bera blak af mér, þó að það sé eitthvað sagt um mig, þegar ég veit, að ég á enga sök í málinu. Það er ekki venja mín, læt það lönd og leið. En mér þykir það furðulegt, þegar Björn á Löngumýri er að lesa hér upp markadóma, en honum verður ekki tíðrætt um það, að það vantar bitann á hægra eyrað á merinni, gjörsamlega vantar. Auðvitað hefur maður eins og Björn á Löngumýri vel getað gleymt því að marka bitann á eyrað. Hann er alveg viss með það. Ég man ekki, hvort bitinn er að framan eða aftan hjá honum, en hann er það, annaðhvort hjá honum eða frændum hans á Guðlaugsstöðum, það er, biti framan og biti aftan á víxl á þeim bæjum. Svo er hann að gefa það í skyn, að það hafi verið krassað í eyrun á merinni, eftir að hún var komin vestur í Þing. Hvað er hann að fara, þessi maður? Er hann að væna menn um það þar, að þeir hafi verið að marka upp merina til þess að sanna á hann einhver afglöp? Ég hélt nú satt að segja, að það þyrfti ekki að sanna nein afglöp upp á Björn á Löngumýri í sambandi við slík mál, því að hann er viðurkenndur trassi í þessum málum í öllu Húnaþingi.

Flm. (Pálmi Jónsson) : Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið. Ég varð satt að segja nokkuð undrandi á ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. Meginhluti hennar snerti í rauninni alls ekki það frv., sem hér er flutt, heldur var eins konar upplestur og túlkun hans á einstökum gögnum í hinu svokallaða Skjónumáli. Um þann hluta af ræðu hans ætla ég ekki að hafa nein orð önnur en þau, að mig undraði það þó mest, að hann skyldi koma með hálfgildings aðdróttanir hér í þingsölum um það, að marki merarinnar Skjónu, sem fræg er orðin um land allt, hefði verið breytt, eftir að hún kom úr hans umsjá. Læt ég það nægja. Hann byrjaði sína ræðu á því að gera mér gersamlega upp orð. Hvergi í minni framsöguræðu minntist ég á Skjónumálið eða það, að ég hefði beðið með að flytja þetta frv. þangað til dómur væri í því fallinn. Hitt er svo aftur annað mál, að sá dómur Hæstaréttar er túlkun á þeim lagaákvæðum, sem frv. fjallar um. Í annan stað minntist hann á það, að frv. þetta væri ruglingslega og vitleysislega samið. Það væri margtekið fram í þessum lögum, að hefð gæti unnizt á búpeningi og svo ætti að skjóta þarna inn á einum stað, að það skyldi ekki gerast, og furðaði hann sig mjög á því, að svo vitlaust frv. sem þetta skyldi lagt fram á Alþ. með tilliti til þessara orða hv. þm., þá vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa 1. gr. laganna, sem í frv. er gerð till. um breytingar á. Fyrsta gr. er svo hljóðandi: „Hefð má vinna á hverjum hlut, jafnt fasteign sem lausafé, er getur verið eign einstakra manna, án tillits til þess, hvort hann var áður einstaks manns eign eða opinher eign.“ Við bætist, sbr. frv. okkar hv. 2. þm. Sunnl.: „Hefð verður þó eigi unnin á búpeningi.“ Það er hvergi í lögunum minnzt á búpening. Það er minnzt á hluti, hvort sem um er að ræða lausafé eða fasteignir. Og hingað til hefur það ekki verið skilið svo samkv. þeirri málvenju, sem ég þekki, að búpeningur væri hlutir. En það hefur nú samt verið þannig túlkað af Hæstarétti, að búfé falli undir þessa gr. laga, að það geti unnizt á hefð og í og með þess vegna er þetta frv. flutt, til þess að slíkir dómar, ef frv. verður að lögum, verði eigi kveðnir upp aftur. Mér þykir það nú verra, að hv. 3. þm. Norðurl. v. skuli hafa horfið úr þingsalnum, en þá var hann með vangaveltur um það, að þetta frv. væri samið af hv. 10. landsk. þm., Eyjólfi Konráð Jónssyni, og skal ég nú ekkert vera að svara því. En ég hygg, að hvorugur okkar hv. þm. Ágústs Þorvaldssonar þurfi á aðstoð að halda við að semja frv. sem þetta, og ætla ég ekkert að segja um það frekar, en ég hygg, að það sé óþarfi að ætla frv. annað faðerni en það, sem fram kemur í þskj. Annað var það nú eiginlega ekki, sem mér fannst máli skipta, sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. Hitt er svo aftur annað mál, að hann má gjarnan mín vegna eyða tíma hv. Alþ. - fari það ekki þó fram úr hófi - í það að rekja málsgögn hins svokallaða Skjónumáls. Það mál er úr sögunni. Hv. þm. á Skjónu samkv. dómi Hæstaréttar, því verður ekki breytt og það hefur áreiðanlega enginn haft tilhneigingu til þess af þeim, sem hér eru inni, að hafa áhrif á gang Skjónumálsins, meðan það var til meðferðar. Ég held einnig, að það hafi heldur litla þýðingu fyrir afgreiðslu þessa frv., þó að hv. þm. lesi hér upp markadóma og önnur málsskjöl Skjónumálsins og túlkanir sínar á því efni. Ég veit þó, að hann sagði eitt satt í sinni ræðu, og það var það, að ég hef aldrei svo ég viti til séð þetta fræga hross og engin afskipti af því haft.



Herra forseti. Það hefur fokið í vin minn og frænda, hv. 2. þm. Norðurl. v., Gunnar Gíslason. Ég var alls ekki að drótta því að honum, að hann hefði átt nokkurn þátt í þessu Skjónumáli, en hann finnur til með sínum, það er ekkert óeðlilegt. Ég ætlaði hinum þm. það ekki heldur, en mér virðist þessi frv. flutningur þeirra benda til þess, að þeim hafi verið þetta eitthvað afar viðkvæmt eða staðið eitthvað á bak við, og ég hygg, að fleirum en mér detti það í hug. Og satt að segja er ekki alveg laust við, að þetta mál hafi verið ofurlítið pólitískt rekið heima í héraði. Viðvíkjandi því, að frv. sé dálítið klaufalegt eins og það er, þá held ég, að það sé alveg glöggt. Fyrri hluti laganna hljóðar svo: „Hefð má vinna á hverjum hlut, jafnt fasteign sem lausafé, er getur verið eign einstakra manna, án tillits til þess, hvort hann var áður einstaks manns eign eða opinber eign.“ Búpeningur tilheyrir lausafé. Það er alltaf í öllum fornritum t. d., þegar talað er um lausafé, að það er búpeningur, og þannig ef lausafé á að standa, það er ekki ráðgert að fella neitt niður, þá verður það dálítið skothent. Og svo er þetta endurtekið víðar: „Skilyrði fyrir hefð er 10 ára óslitið eignarhald á lausafé.“ Það er ekkert minnzt á að fella þetta niður. „Nú hefur maður umráðum náð með glæp eða óráðvandlegu atferli, og má hann þá ekki hefð vinna,“ þannig að það þýðir það, að það er ekki hægt að vinna hefð, nema það sé rétt fengið. Það er ekki hægt að vinna hefð, nema það sé réttilega fengið. Við getum bara tekið land, það hafi gleymzt að gera kaupsamning eða þinglýsa landi, eins og getur viljað til, þá getur hefð ráðið úrslitum. Lögin eru tekin upp úr dönskum lögum og eru þrauthugsuð. Það er því tóm vitleysa úr hv. 2, þm. Norðurl. v., að mér bæri sérstaklega að fara að skipta mér af þessu. Hitt er annað mál, að það skipti engu, þó að engin hefðarlög hefðu verið til, ég hefði unnið þetta mál. Ég hafði alveg nægileg vitni, að ég hefði alltaf átt þetta hross, þannig að þau hafa ekki komið mér að neinu gagni, þessi lög. Viðvíkjandi bitanum, sem séra Gunnar var að tala um, þá gat ég um það óbeint, þegar ég var að tala um það, að nágranna mínum hefðu fundizt vera missmíði á eyranu að aftan, þegar strokið var laust niður fingri. En það kom málinu ekki við viðvíkjandi deilu okkar Jóns í Öxl. Það var aðeins vaglskora og fjöður, sem þar réðu úrslitum. En markið var skemmt á hryssunni, ég hef aldrei borið neitt á móti því. Það skiptir mig engu máli, hvort frv. er samþ. eða ekki. Það er eins og hver önnur vitleysa. Menn eru að hlaupa þarna með lagabreytingu inn í þrauthugsuð lög. Sendið frv. til umsagnar lögfræðinga og vitið hvað þeir segja. Þeir undrast þessa vitleysu. Það hefði enginn verið að orða þá við þetta mál, þessa þm. úr Norðurl. v., ef þeir hefðu ekki sjálfir gefið tilefni til þess með þessum tillöguflutningi sínum. Og þó að hv. 4. þm. Norðurl. v. talaði ekki beint um skjóttu hryssuna, þá vissu allir, hvað bak við lá. Þetta gerir hann í samræmi við sálufélaga sína fyrir norðan, sem hafa staðið að þessu hryssumáli. Viðvíkjandi trassamennsku minni, þá hefur þetta nú allt saman flotið hjá mér, nokkurn veginn, þessi búskapur, - ég er náttúrlega ekki alltaf hlaupandi á eftir hverri einstakri skepnu, það hefði þá ekki gengið vel hjá mér búskapurinn. En að ég sé meiri trassi en aðrir, því læt ég ósvarað, a. m. k. slepp ég nokkurn veginn skaðlaus af þeim trassaskap.

Flm. (Pálmi Jónsson) : Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. í sambandi við hugtakið lausafjármuni. Hv. 3. þm. Norðurl. v. virtist halda eftir ræðu hans að dæma, að lausafjármunir væru búfé og annað ekki. Lausafjármunir eru allir lausir munir, þar með búfé. Ef nú bætist við 1. gr. laganna: Hefð verður þó eigi unnin á búpeningi, þá þýðir það, að hefð má vinna á lausafjármunum öðrum en búpeningi. Þetta held ég, að jafnskýr maður eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. ætti að skilja.