Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Jeg held ekki, að jeg þurfi mikið um frv. þetta að segja, því að það liggur ljóst fyrir, hvað það fer fram á, og að nokkru leyti stendur það í sambandi við annað frv., sem kemur til umræðu hjer í dag. Það mun öllum orðið ljóst, að hinum gömlu ákvæðum um afplánun fjesekta þurfi að breyta, því að ekki getur komið til mála að halda mönnum í æfilöngu fangelsi fyrir brot, sem ekki heyra undir hegningarlögin, en það getur vel komið fyrir eftir núgildandi lögum, þegar ekki er hægt að afplána nema 5 kr. á dag. Við refsingar verður jafnan að gæta þess, að hegningin, hvort er aðalhegning eða varahegning, sje ákveðin í hlutfalli við brotið, samsvari brotinu. Jeg þykist vita, að ekki verði um það deilt, að umræddum ákvæðum þurfi að breyta, að afplánun sekta verði ákveðin öðruvísi nú, er ekki er ótítt, að fjársekt nemi mörgum tugum - jafnvel hundruðum - þúsunda króna, þegar þess er gætt, að ákvæðin voru sett á þeim tímum, er sektir námu sjaldan meiru en 12–20 kr.

Forsætisráðherra (JM): í greinargerð frv. þessa er gerð allítarleg grein fyrir þeim breytingum, sem ætlast er til, að gerðar verði á núgildandi bannlögum, og vona jeg, að þær þyki ekki óskynsamlegar. Aðaláherslan er fyrst og fremst lögð á það að taka ómjúkum tökum á þeim, sem gera það að atvinnu að flytja inn og selja áfengi, því að svo munu flestir líta á, að slíkum mönnum eigi ekki að hlífa. Um útfærslu landhelgislínunnar vona jeg, að ekki verði skiftar skoðanir. En um það get jeg látið vera að tala nú, því að í greinargerðinni fyrir frv. þessu hygg jeg, að það atriði sje nægilega skýrt. Þá er eitt ákvæði í frv. þessu, sem jeg hygg vera í samræmi við almenna heilbrigða rjettartilfinningu, en það er, að þeir menn, sem ekki geta beinlínis talist framkvæma brotin, heldur eru aðeins hlutdeildarmenn, sleppi ekki við refsingu. En eins og lögin eru nú, er í almennum lögreglumálum varla hægt að fá þeim refsað, en slíkir menn eru oft í raun og veru miklu sekari en þeir, sem verkið framkvæma. Að vísu eru reglur þær, sem hjer eru teknar upp, ekki eins víðtækar og í hegningarlögunum, en eigi að síður hygg jeg, að þær taki sæmilega yfir það, sem til er ætlast, svo að þeir geti ekki sloppið, sem hegninguna eiga skilið. Jeg vona nú, að hv.allshn. taki mál þetta til nákvæmrar yfirvegunar, og er jeg mjög fús til samvinnu við hana, ef henni þykir þörf að breyta einhverju frekara. Jeg get hugsað mjer, að sumir telji, að hækka megi meir sektarákvæðin við fyrsta brot, en það tel jeg vafasamt. Loks vil jeg benda á ákvæði, sem jeg tel hafa mikla þýðingu, en það er, að skip, sem flytur hingað ólöglega áfengi, svo að telja megi það verulegan hluta af farmi þess, megi gera upptækt með dómi. Það mætti segja, að rjettara væri að ákveða, hve mikill hluti farmsins þyrfti að vera áfengi til þess, að gera mætti skipið upptkt En jeg tel heppilegast að hafa ákvæðið eins og það er, enda ekkert athugavert að láta það koma undir mat dómarans.

Tryggvi Þórhallsson Jeg ætla aðeins að láta örfá orð fylgja frumvarpi þessu í þetta sinn. Jeg efa ekki, að það geti orðið að ýmsu leyti til bóta. En jeg veit hinsvegar, að mikill hluti bannmanna í landinu er óánægður með það og telur, að hjer sje ekki gengið nógu langt um að bæta bannlögin. Má þar til nefna, að þrátt fyrir þessa breytingu er læknum heimilt að gefa út áfengislyfseðla. Er þó margsannað, að þeir hafa stórkostlega misnotað þetta leyfi. Og einmitt nú nýlega eru tvö dæmi alkunn orðin, sem áþreifanlega sanna þetta. Þá má í annan stað minna á samþykt læknaþingsins á Akureyri síðastl. sumar, þar sem læknarnir sjálfir krefjast þess, að heimild þessi sje af þeim tekin. Að lokum vil jeg tjá háttv.allshn., sem eflaust fær mál þetta til meðferðar, að jeg mun síðar koma fram með ítarlegar tillögur um breytingar á bannlögunum, því að jeg hefi, ásamt öðrum þingmanni, fengið uppkast að frv. í þessa átt frá Stórstúku Íslands. En ennþá höfum við ekki fastráðið, hvort við flytjum þr sem sjerstakt frv. eða afhendum allshn. þær til athugunar með frv., er hjer liggur fyrir. Vænti jeg svo, að háttv. nefnd fari ekki með þetta frv. eins og tvö slík frv., er hún hafði til meðferðar í fyrra og afgreiddi ekki fyr en rjett fyrir þinglok.

Forsætisráðherra (JM): Það var rjett hjá háttv.þm. Str. (TrÞ), að læknaþingið á Akureyri síðastl. sumar samþykti tillögu um að taka af læknum rjett þann, er þeir hafa til að gefa lyfseðla út á áfengi. Þetta er mál, sem mikið er deilt um og örðugt er að koma í framkvæmd, meðan áfengi er notað til lyfja. En þetta athugar allslhn. vitanlega ásamt öðrum breytingum. Og jeg sje ekki ástæðu til að taka afstöðu til þessarar breytingar fyr en málið kemur frá nefndinni, eða hún óskar að tala við mig um hana. Annars held jeg, að í frv. þessu felist ýms ákvæði, sem mikla þýðingu geta haft fyrir bannmálið, breytingar, sem beinlínis eru sprottnar af reynslu við framkvæmd á bannlögunum hin síðustu ár, þó sjerstaklega sje það af reynslu ársins 1924. Vona jeg því, að þær nái greiðlega fram að ganga. En hinsvegar er jeg hræddur um, ef miklar breytingar koma fram, sem ágreiningi valda, að þær geti orðið til þess að hindra það, að þessar nauðsynlegu breytingar nái fram að ganga.

Jón Kjartansson Jeg vil aðeins taka það fram, út af því, sem háttv.þm. Str. bar á allsherjarnefnd neðri deildar í fyrra, að hún tók málin til afgreiðslu í þeirri röð, sem þau komu til hennar, og alls afgreiddi hún 38 mál. Hún skilaði þessu máli frá sjer, eins og öðrum, og gerði enga tilraun til þess að setjast á það. Hygg jeg því, að ekki sje með rjettu hægt að bera henni á brýn, að hún hafi reynt að setjast á málin.

Magnús Torfason Jeg skal játa, að mjer hefði ekki komið á óvart, þó að í frv. þessu hefði verið einhver ákvæði, sem lagt hefðu að einhverju leyti hemil á áfengislyfseðlasölu læknanna, og það því fremur, þegar uppskátt er látið, að einn læknir landsins hefir gefið út svo marga lyfseðla, að ekki varð tölu á komið. Varð því rannsóknardómari sá, er með málið fór, að láta sjer nægja að punda þá. Annars stóð jeg upp til þess að beina þeirri fyrirspurn til hæstv.forsrh. (JM), hvað meint væri með því ákvæði 4. gr. frv. þessa, þar sem segir, að skip megi gera upptækt, ef verulegur hluti farmsins sje áfengi. Þetta finst mjer næsta óákveðið. Eins og kunnugt er, kom hingað til Reykjavíkur síðastliðið haust skip, sem eigandinn hafði áskilið sjer 15 tonn af flutningsrúmi í, til þess eins að flytja í áfengi. Og á því leikur nú enginn vafi, að annan flutning tók skipið sem aukaflutning, því að ferðin mun hafa verið gerð einungis til að koma áfenginu. Jeg er nú í engum efa um, að í slíkum tilfellum sem þessum á að gera skipið upptækt; en eftir frv. þessu er jeg í vafa um, að það sje hægt, að minsta kosti ef miða á við rúmmálið. Fyrir nefndarinnar hönd óska jeg því, að hæstv. forsætisráðherra ákveði nánar, hvernig skilning hann leggur í nefnt ákvæði, „verulegur hluti farmsins“.

Forsætisráðherra (JM): Jeg bjóst ekki við, að jeg þyrfti að gera grein fyrir þessu, og jeg er sannfærður um, að hv.þm. (MT) verður ekki í vandræðum, þegar hann á að dæma svona mál. Því það er svo þráfaldlega, eins og hann veit vel, að dómarinn verður að meta marga hluti, sem ómögulegt er að setja skýr ákvæði um, enda væri það ekki heppilegt, ef honum væri ekki ætlað eitthvert rúm, sem hann gæti hreyft sig innan. Jeg held satt að segja, að þetta verði ekki orðað nje ákveðið betur en gert er í frv., og að það nái þó tilgangi sínum. Mat dómarans í þessu efni verður ekki örðugra en í svo mörgum öðrum tilfellum.

Tryggvi Þórhallsson Það er aðeins örlítil kvittun til hv.þm. V.-Sk. (JK) fyrir ummæli hans áðan í minn garð, er jeg kvartaði undan, að allshn. hefði afgreitt þetta mál seint í fyrra. Hann sagði, að nefndin hefði tekið málin fyrir og afgreitt þau í sömu röð og þau komu. Einmitt það! - Jeg hefi sótt málaskrá Nd. í fyrra og upplýsist þá þetta samkvæmt henni: Allshn. hefir fengið frv. um aðflutningsbann á áfengi 19. mars og skilað því 28. apríl, þ. e. minni hlutinn, sem hv.þm. (JK) var í. Degi síðar, eða 20. mars, fær allshn. frv. til laga um bæjarstjórn í Hafnarfirði. Það afgreiðir hún 29. og 31. mars, eða tæpum mánuði áður en aðflutningsbannsfrv. Sama dag og frv. um bæjarstjórnina fær nefndin frv. um sveitarstjórnarlögin. Það afgreiðir hún 22. og 24. mars, eða rúmum mánuði áður en aðflutningsbannsfrv. 12 dögum síðar, eða 31. mars, fær nefndin enn frv. um skattfrelsi fyrir Eimskipafjelag Íslands. Því er skilað 12 dögum á undan frv. um aðflutningsbannið, eða 15 apríl. Jeg ætla ekki að taka fleira. Þetta nægir til að sýna, að hv.þm. (JK) hefir farið algerlega með rangt mál.

Jón Kjartansson Það er óþarft að deila við hv.þm. Str. (TrÞ). Hann ætti að skilja, að þetta stórmál hefir þurft lengri tíma til athugunar en önnur smámál, sem hann nefndi, þótt það væri í sinni röð tekið fyrir. Enda var og lögð áhersla á, að hinum málunum væri flýtt. En vilji hv.þm. (TrÞ) athuga málið, þá mun hann verða að játa að nefndinni kom síst til hugar að setjast á það, heldur vildi hún aðeins rannsaka það svo vel sem völ var á.

Tryggvi Þórhallsson Hjer er ekki um stórmál nje smámál að ræða, heldur hitt, að hv.þm. V.-Sk. (JK) hefir áður lýst því yfir, að nefndin í fyrra hafi afgreitt málin í þeirri röð, er hún fjekk þau. Nú hefi jeg sannað með besta vitninu, sem til er, að þetta er ekki rjett. Nú vill hann skjóta sjer á bak við hjalið um stórmálin. Það er ekki til neins. Það er formlega sannað, að hv.þm. (JK) hefir leyft sjer að fara með algerlega rangt mál hjer í þingsalnum.

Jón Kjartansson Jeg nenni ekki að setja hv.þm. Str. (TrÞ) hjer á skólabekkinn, þótt ekki væri óþarft, því að hann skilur ekki, að það er munur á því að afgreiða málin frá sjer og taka þau fyrir í nefndinni til rannsóknar og afgreiðslu.