Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Garðar Þorsteinsson Ég vil leyfa mér að skjóta því til hæstv. fjmrh., hvort þessi tekjuöflunarfrv. fyrir árið 1936 þurfi öll endilega að ganga fram á þessu þingi, þegar vitað er, að fresta á þingi með tilliti til afgreiðslu fjárl. Ég vil spyrja, hvers vegna megi ekki láta tekjuaukafrv. fyrir næsta ár bíða, eins og fjárl. sjálf.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Það er í sjálfu sér ekki ástæða til að svara þessu neitt. En þó vil ég taka fram, að það er náttúrlega engin ákvörðun tekin enn um þingfrestun. þess vegna er engin ástæða til að haga nú afgreiðslu mála með tilliti til þess. Jafnvel þótt svo færi, að þingi yrði frestað, má taka ákvörðun um afgreiðslu þessa máls síðar, því að enn eru eftir 3 umr. í Ed.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) Eins og tekið er fram í grg. frv., þá hefir á seinni árum borið töluvert á því, að menn skrifi sig í öðrum hreppum en þeir hafa atvinnu í, sérstaklega ef sveitarþyngsli eru mikil þar, sem þeir reka atvinnu sína. Er því sumstaðar svo komið, að hrepparnir hafa orðið mjög lítið gjaldþol, sakir þess hversu marga gjaldendur þeir eru búnir að missa. Hreppsnefndirnar standa ráðþrota, því að víða horfir nær því til auðnar, ef slíku fer fram miklu lengur. Það er því brýn nauðsyn að kippa þessu í lag. Þessu til sönnunar vil ég geta þess, að í einum hreppi í Dalasýslu hefir bóndi nokkur, sem vel er efnum búinn, búið að undanförnu með börnum sínum, en nú hefir hann látið einn sona sinna taka búið á leigu, mann, sem er fátækur fyrir. Vinnur svo bóndi þarna hjá syni sínum, lengri og skemmri tíma, en allt, nema einn sonanna, lætur það skrifa sig til heimilis annarsstaðar. Missir hin raunverulega heimilissveit þessa menn á þennan hátt sem gjaldendur. Ég hefi sett í frv. ákvæði um það, að hafi maður haft atvinnu og fast aðsetur í hreppnum í 4 mánuði, þá skuli hann greiða þar útsvar, - 3 mán. þótti mér of stuttur tími. Hinsvegar hefir ekki verið breytt ákvæðinu um 3000 kr. tekjumennina. Er það tekið fram í frv., að það nái aðeins til manna, sem hafi tekjur fyrir neðan þá upphæð. Að ég hefi farið þessa leið, er sakir þess, að ég tel hana heppilegasta, eftir því sem nú standa sakir, en finni hv.allshn. einhverjar aðrar leiðir, sem heppilegri kunni að verða til lausnar þessu máll, þá er það gott og blessað. Fái frv. þetta góðar undirtektir, þá hefi ég hugsað mér að koma fram með annað frv. til þess að tryggja það, að mönnum liðist ekki að vera heimilislausir til þess að sleppa bæði við útsvör og skatta, eins og svo mjög hefir borið á í seinni tíð. Leyfi ég mér svo að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.

Jón Á. Jónsson [óyfirl.]: Hv. flm. segir, að 4000 kr. árlega geti ekki riðið að fullu útgerð eins og þessari. Ég get frætt hann um það, að það þykir góð afkoma í Noregi nú, að hafa 4000 kr. afgang af slíkri útgerð sent hér um ræðir. Það er undarlegt, þegar við eigum nú í svo harðri samkeppni um flutningana við Norðmenn, að vilja bæta ofan á það háa kaupgjald öðrum kostnaði, sem Norðmenn komast hjá. Það eru engin rök í þessu máli, þó að hv.þm. segi, að norskir sjómenn beri meira úr býtum en íslenzkir, vegna þess að þar sé minni dýrtíð en hér. En við fáum ekki fragtina í hlutfalli við kaupgjaldið á skipunum.

Við fáum fleiri krónur fyrir pundið en þeir

. En kaupið á okkar skipum er hærra en á þeim norsku, og fragtin er sú sama, hvað sem kaupgjaldinu líður. Hann talar um öryggið á sjónum. Það er undarlegt, að hann sem flm. skuli ekki eins vilja veita sama öryggið 12 manna áhöfn á 200 tonna skips. Nú lítur út fyrir, að línuveiðarar og kannske líka mótorbátar fari að fara á milli landa með ísfisk, vegna þess að togararnir eru alltof dýr skip til slíkra ferða. Ég ímynda mér, að hann hafi ekki komið með till. um að skylda slík skip til að hafa loftskeytatæki, af því að hann hafi ekki treyst sér til að leggja þann kostnað á útgerðina, en á þann kostnað vill hann ekki líta, þegar um stærri flutningaskip er að ræða. Það er erfitt að deila um það, hverjir hafi hag af sinni útgerð, en hann ætti þó að vita, að um langan tíma hefir 30% af danska flotanum legið í höfn, allt þangað til í október í haust.

19 skip

. Helzt hefir verið hagnaður af að sigla oversöiskt, sem kallað er, sigla með stór skip, um 12000 tonn, á milli heimsálfanna eins og Östasiatiska oft hefir gert. Hinsvegar eru ekki færri en 4 útgerðarfélög, sem farið hafa um koll á síðari árum, sem átt hafa 16 skip.

Magnús Jónsson Ég heyri það á svörum hæstv. fjmrh., að það er þá svo komið, að ekki er hægt fyrir íslenzku stjórnina að nota slíka lánsheimild sem þessa. Þetta er þó hvorki annað eða meira en það, sem bæði ég og aðrir hafa vitað, að stefndi að með þeirri fjármálastjórn, sem verið hefir, að við yrðum ekki sjálfráðir gerða okkar út á við. Þetta er óneitanlega leiðinlegt, en við því verður víst ekki gert, úr því sem komið er. En nú vil ég spyrja hæstv. ráðh., hver það er, sem ákveður, hvenær nota má lánsheimild þessa. Þarf stj. að spyrja hina erlendu lánardrottna leyfis, eða heldur hæstv. ráðh., að stj. megi ráða því sjálf?

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég kom hér að og heyrði minn ágæta vin, hv. 1. þm. Reykv., vera að tala um ensku lántökuna og ýms vandræði, sem hann sá í sambandi við hana. Ég vildi því nota tækifærið til þess að rifja dálítið upp fyrir honum. Það, sem talað var um á lokuðum þingfundi, þar sem kommúnistar höfðu engan fulltrúa, var ekki eðlilegt, að kæmi fyrst fram í blaði þeirra. En þegar hæstv. fjmrh. spurði hv. 1. þm. Reykv., hvers vegna hann blandi þessum efnum inn í umr. um það mál, sem hér liggur fyrir, þá svarar þessi hv.þm. því, að ég hafi gefið Árna Pálssyni upplýsingar frá þessum lokaða þingfundi viðvíkjandi lántökunni, á fundi menntamálaráðs í kennslustofu í menntaskólanum. Af því það er tilhæfulaust, að ég hafi þar eða annarsstaðar talað við Árna Pálsson um ríkisleyndarmál, þá spurði ég Árna, hvort hv. 1. þm. Reykv. hefði þetta rétt eftir honum, og sagði hann það ekki vera. Árni Pálsson reyndi þá að hringja á Magnús Jónsson, en hann var fyrst á tali, eins og oft á sér stað um þessa miklu menn, en svo þegar Árni náði samtali við hann, þá varð ég óviljandi heyrnarvottur að því, að Árni Pálsson sagði við Magnús Jónsson, að þetta væri tóm vitleysa og alls ekki eftir sér haft, því ég hefði ekkert sagt sér um þetta, og þótti honum það leiðinlegt, að Magnús Jónsson skyldi bera sig fyrir slíkum söguburði, sérstaklega af því að Morgunblaðið flutti svo söguna eftir Magnúsi Jónssyni. Ég vil af þessu ráða hv.þm. til þess að vera nákvæmari en þetta með sögulegar heimildir, því annars held ég að farið gæti illa fyrir honum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég veit ekki, hvort ástaða er til að lengja umr. um það, hverjum sé um að kenna fjármálaóreiðu fyrri ára; ég ætla að leiða það hjá mér að þessu sinni. En það var hv. 1. þm. Reykv., sem var að spyrja um það, hvort stj. sú, er nú situr, ætlaði að halda áfram sömu fjármálaóreiðunni og áður, þrátt fyrir þessa síðustu lántöku. Síðan skipti hann þó um tón og fór að tala um óreiðu fyrrv. stjórnar Framsfl. og að hún eigi alla sökina. Slíkum og þvílíkum fullyrðingum hefir svo oft verið mótmælt með rökum, að ég hirði ekki um að fara út í það hér. Það, sem ég sagði, en hv.þm. hafði rangt eftir, var, að Sjálfstfl. hefði verið samábyrgur um fjármálastjórn tveggja síðustu ára, og að ég hefði kunnað betur við, að þessi hv.þm. hefði þá reynt að beita sínum áhrifum til þess að bæta þá stjórn, meðan hann hafði aðstöðu til þess, heldur en að vera með skæting til núv. stj. út af meðferð á fjármálunum áður en hún kom til sögunnar. Þó að ég hafi lýst því yfir, að það væri stefna stj. að forðast erlendar lántökur þangað til gjaldeyrismál þjóðarinnar væru komin á öruggari grundvöll, þá er það vitanlega á valdi stj. að dæma um það, hve lengi þeirri stefnu skuli fylgt og hvenær hægt sé að breyta um stefnu.

En ef skipt verður um menn í stj.?

. Ef það verður gert, þá er það að sjálfsögðu þess fjmrh., sem við tekur, að dæma um það, hvaða stefnu eigi að fylgja á hverjum tíma í þessum efnum, en auðvitað getur það haft sínar afleiðingar, ef svindlað verður á þeirri yfirlýsingu, sem gefin hefir verið. Sú yfirlýsing, sem ég hefi gefið, hefir ekki að nokkru leyti breytt afstöðu okkar til erlendra lánardrottna. Það eina, sem gerzt hefir, er það, að þeir, sem höfðu útboð á láninu í Englandi fyrir okkar hönd, spurðu af eðlilegum ástæðum, hvort það væri meiningin að halda áfram á sömu braut með að safna skuldum erlendis eins og verið hefði, eða hvort breytt yrði um stefnu. Ég held, að frá sjónarmiði allra, sem nokkuð hugsa alvarlega um þau efni, hljóti það að álítast ekkert vit. Hitt er allt öðru máli að gegna, ef kringumstæðurnar batna, þannig að eitthvað rætist úr í verzlunarmálum, en þá er nógur tími til þess að bollaleggja um það, hvort hægt sé að taka aðra stefnu.

Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég get að sumu leyti þakkað hv. 1. þm. Reykv. fyrir undirtektir hans undir þetta mál, því að rauði þráðurinn í gegnum ræðu hans var í raun og veru sá, að loftskeytin væru betri og öruggari til hjálpar sjófarendum en talskeytin. En svo komst hann í mótsetningu við sjálfan sig, því að hann vildi rifa þetta niður með þessum orðum: Við höfum ekki efni á að láta þetta í té, en ég er ekki á móti því, að öryggið sé sem mest.“ Hann tók dæmi um að auka mætti öryggið með því, að enginn færi út á sjóinn á Minna en 3000 smál. skipi. Ég get nú frætt hv.þm. um það, að Ægir hefir líka getað ráðið við stóru skipin 

Loftskeytalaus!

. Það vill svo til, að allur okkar skipastóll er undir 3000 smálestum, og það er einungis af því, að þessi hv.þm. hefir svo litla þekkingu á sjómennsku, að hann slær öðru eins og þessu fram. Hann segir, að það sé farið að hlusta eftir loftskeytum skipa, en það er aðeins lítinn tíma sólarhringsins, og þá á þeirri bylgjulengd, sem loft skeytastöðvarnar taka ekki, nema þær séu þá sérstaklega útbúnar með talútbúnaði. En á þeirri bylgjulengd er ekki hlustað á skipum, sem hafa loft skeytastöðvar. Sú almenna bylgjulengd er 600 m. fyrir loft skeytastöðvar, en fyrir talstöðvar 182 metra. Um afkomumöguleika íslenzkrar útgerðar hygg ég, að hann taki helzt til fullan munninn. Má vera, að hann sé þeim málum svo kunnugur, að hann geti fullyrt, að útgerð flutningaskipanna sýni tap, en það bendir þó ekki á tap, að nú hefir verið keypt hvert skipið af öðru, því að venjulega mun það vera svo, að menn gera ekki mikið að því að ráðast í samskonar fyrirtæki og þau, sem aðrir skaðast á. Þetta sýnir einmitt það, að þessi útgerð muni bera sig, og það tel ég gleðilegt, því að þá er það sýnt, að okkar stórútgerð á tilverurétt. Annars þýðir ekki að vera að þræta frekar um þetta, en það þarf enginn að hugsa, að þessi kostnaður setji útgerðina um koll.

Ég minntist líka á það

. Og svo kemur fleira og fleira til kostnaðar, segir hann. En eins og ég hefi bent á, þá hafa verið settar loftskeytastöðvar í alla íslenzka togara, og enginn hefir talað um að taka þær burt aftur eða að af þeim stafaði óbærilegur kostnaður. Það mun vera rétt, að fragtin er venjulega greidd í sterlingspundum. En það er nú svo, að það hefir sýnt sig, að útgerðin hefir gengið betur hjá einni þjóð en annari. Ég get bent hv.þm. á það sem dæmi, að danska útgerðin er yfirleitt rekin með hagnaði, og þó er það vitanlegt, að Danir búa ekki verr að sínum sjómönnum en aðrar Norðurlandaþjóðir. Ég hygg, að það sé með Norðmenn eins og aðra, að sumir græði, en aðrir ekki, því að skipin ganga þar kaupum og sölum og félög hafa orðið þar gjaldþrota, sent slík skip hafa rekið. Þá kom hann að því, að nú liggi við, að þessi skip verði seld úr landi, af því að stjórnarflokkarnir hafi komið því svo fyrir með fiskinn, að þau hafi ekki nóg að gera. Ég veit ekki til, að þessum skipum hafi verið bægt frá fiskflutningum, nema síður sé, og þær takmarkanir, sem nú eru á útflutningi á íslenzkum fiski, eru ekki af völdum íslenzkra stjórnarvalda. Þar eru önnur öfl að verki.

Þetta er tómur misskilningur

. Og nú eiga menn um það að velja, að útbúa skipin með öllum þeim björgunartækjum, sem hægt er, eða að hafa allt eins og það er nú. Ég veit ekki, hvort hv.þm. leggur svo mikið upp úr því, að það sé ef til vill fyrir þetta umtal, að í eitt skipið er nú verði að setja loftskeytatæki, svo að ekki álíta þeir, sem þar standa á bak við, að þetta sé ókleifur kostnaður. Það, sem við flm. þessa frv. viljum, er það að skylda öll skipin til að hafa slík tæki, því að í þessu er svo mikið öryggi fyrir mannslífin. Ég sé svo ekki ástæðu til að svara hv.þm. fleiri orðum, enda mun ég vera búinn með ræðutíma minn í þessu máli nú.

Magnús Jónsson Ég sé hér í dagblaði Framsfl., að hæstv. fjmrh. hefir gefið þá yfirlýsingu til enskra stjórnarvalda, „að hann ætli að koma lagi á innflutning og útflutning Íslands, í því skyni, að gjaldeyrisástandið komist á öruggan grundvöll, og á meðan forðast frekari erlendar ríkislántökur. eða hjálpa til við erlendar lántökur íslenzkra þegna með því að veita ríkisábyrgð.“ Ég vil nú í sambandi við þessa yfirlýsingu beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvernig hann hugsar sér að snúast við ákvæðum 3. gr. frv., þar sem ræðir um 5 millj. kr. lántöku á ábyrgð ríkissjóðs.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Háttv. 1. flm. upplýsti í síðustu ræðu sinni, að skip þau, sent hér er um að ræða, hefðu komið upp hjá sér loftskeytastöð. Sé þetta rétt, sem ég efa ekki, þá sýnir það, hve íslenzkir útgerðarmenn láta sér annt um að búa skip sín vel út. Enda er slíkt ekkert nýtt, því að Íslendingar eru yfirleitt menn ósinkir og drengir góðir, og ganga því oft skör framar en þeir í raun og veru eru megnugir. Það sem sérstaklega kom mér til þess að standa upp, var það, að hv.þm. misskildi það, sent ég sagði áðan, að vegna aðgerða stjórnarflokkanna yrðu eigendur hinna fáu flutningaskipa okkar líklega að selja þau úr landi. Það, sem ég átti við með þessum ummælum, var það, að vegna breytinga þeirra, sem síðasta Alþings gerði á fiskútflutningnum, að færa hann yfir í hið svonefnda gruppusystem, þá myndu útflytjendur fara að flytja fiskinn út í smærri skipum en tíðkazt hefir á meðan Sölusamlagið starfaði. Þá var sem kunnugt er fiskinum safnað saman í heila skipsfarma, sem fluttir voru út í einu. En með þessum aðgerðum síðasta þings, að dreifa fisksölunni á fleiri hendur en áður var, verða hin stærri flutningaskip útilokuð frá flutningunum. Ég þori því að slá því föstu, að það er vegna ráðstafana stjórnarflokkanna á síðasta þings, ef svo mjög þrengir að hinum litla vísi að flutningaskipaflota, sem risið hefir upp hjá okkur hin síðustu árin, að selja verður hann úr lands.

Frsm. (Finnur Jónsson) N. hefir orðið ásátt um að leggja til, að frv. gangi fram með þeirri breyt. að fella saman 3. og 4. gr. Þetta er smámál, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um það; óska, að málinu verði vísað áfram til 3. umr. að lokinni þessari umr.

Magnús Guðmundsson Ég tók svo eftir, að hv.flm. legði til, að þessu máli yrði vísað til allshn., en mér finnst, að það eigi undir öllum kringumstæðum að fara til sjútvn., enda var það þar á síðasta þingi. Geri ég það því að minni till., að frv. verði vísað til sjútvn. Ástæðan, sem hv.flm. færði fyrir því, að rétt væri að vísa málinu til allshn., var sú, að vitað væri um afstöðu meiri hl. sjútvnm. til þessa máls. Ég vil nú benda á það, að allir hv.þdm. létu uppi álit sitt um þetta mál fyrir tveimur mánuðum síðan. Og ef hann heldur, að allir aðrir en þeir, sem sæti eiga í sjútvn., hafi snúizt í þessu máli, þá held ég, að hann geti alveg eins vel gengið út frá því, að þeir hafi snúizt, sent þar eru. En aðalatriðið er, að ekki sé ruglað málum á milli n.

Það hefir þó verið gert, meira að segja í þessari d.

. Ég man ekki eftir neinu dæmi eins auðsæju og þessu.

Hvernig var það með áfengisl.?

. Vildi hv.þm. láta vísa því frv. til sjútvn.? Ég geri það að minni till., að þessu máli verði vísað til sjútvn.

Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég gat búizt við, að hv.þm.N.-Ísf. hefði ekki breytt um skoðun, þó sannað sé með skýrum rökum, að nothæfi talstöðva sé ekki nærri eins og loftskeytastöðvanna. En hv.þm. hugsar ef til vill eins og gamall og merkur þjóðkunnur Íslendingur, sem nú er látinn og þótti nokkuð þver í lund og lítt gefinn fyrir að taka á móti rökum í máli, þó fram væru borin, en hann sagði eitt sinn, að hann væri ekki kominn hingað til að láta sannfærast. Hv. þm. segir, að það sé fjárhagsatriðið, sem aðallega hafi mótað sína afstöðu. En það nær þá aðeins til flutningaskipanna. Allir togararnir og öll fólksflutningaskipin hafa loftskeytatæki, og gagnvart togurunum er það meira en hægt er að segja um nokkra aðra fiskiþjóð, því leitun mun á, að hver einasti togari hafi loftskeytastöð annarsstaðar en hér á landi. Annars eru það ekki aðeins skip, sem eru 1600 smál., er hafa loftskeytastöðvar meðal erlendra þjóða. Fjöldi skipa undir þeirri stærð eru útbúin slíkum tækjum og ganga eingöngu til flutninga. Skal ég aðeins nefna að fyrir fádæma snarræði bjargaðist skipshöfnin af norska flutningaskipinu „Sisto“ á Atlantshafinu í vetur, en þó fyrst og fremst fyrir það, að það hafði loftskeytatæki um borð. Ég vil benda mönnum á að lesa grein í norska blaðinu Berlingske tidende, sem fjallar um þessi mál. Þar er sagt, að það sé að vísu virðingarvert að taka upp notkun loftskeyta, þó ekki sé það skylda, og bjarga þannig mörgum mannslífum, en bætir því jafnframt við, að þetta sé þó ekki tryggt, fyrr en það sé orðin almenn skylda. Enda eru loftskeytin það eina, sem að gagni kemur, þar sem ávallt er haldinn „hlustvörður“ samkvæmt alþjóðareglum. Ég gæti tilnefnt mörg dæmi þessu til stuðnings. Kall í nauðum frá þeim sem á hafinu þurfa hjálpar við, er hvergi öruggara en með loftskeytum. Talstöðvarnar geta ekki fullnægt í þessu efni. Dæmi þessu til sönnunar mætti greina allmörg. Það er skoðun margra manna, að enski togarinn, sent fórst undir Látrabjargi í vetur, hefði ef til vill bjargazt hefði verið unnt að láta því skipi hjálp í té, ef nægilega snemma hefði fengizt vitneskja um, hvernig ástatt var. Með loftskeytum var öruggt að fá slíka vitneskju. Þetta skip hafði talstöð og frá henni fékkst sú vitneskja um afdrif skipsins á síðustu stundu, þegar öll hjálp var útilokuð. Það var af tilviljun, að menn heyrðu, að skip þetta var að farast. Og hversu oft voru þeir búnir að senda neyðarskeyti, áður en þeir voru komnir í dauðann? Ef til vill hefði verið unnt að senda skip þeim til bjargar, ef til þeirra hefði heyrzt áður en þá rak að landi. Þetta er í stuttu máli sá stóri mismunur, sent er á talskeyta- og loft skeytafyrirkomulaginu. Á loftskeyti er hlustað á öllum stórum stöðvum allan sólarhringinn, en ekki nema örlítinn tíma sólarhringsins á talskeyti. Þá er og það, hve miklu minna langdrægi talstöðvanna er, svo að einnig af þeirri ástæðu veita þau miklu minna öryggi. - Þá er þriðja atriðið en það kemur kannske ekki að baga við strendur landsins, og þess vegna er ég ekki mótfallinn því, að talstöðvar séu notaðar í smærri skip hér við land. En þá kemur ein spurningin enn: „Hvaða tryggingu höfum við fyrir því, ef íslenzkt skip, útbúið með talstöð, siglir t. d. við strendur Frakklands eða Spánar, Portúgals eða Ítalíu, að nokkur maður skilji þau talskeyti, sem skipið sendir? Vitanlega er engin trygging fyrir því. Þá kemur hv.þm. með þennan voðalega kostnað, sem af þessu stafi. Ég hygg, að ég fari rétt með það, að heyrzt hefir, að eitt af okkar flutningaskipum, Katla, sé nú leigð til flutninga við strendur Suður-Ameríku, og sagt er, að nú eigi að setja í hana loft skeytastöð, áður en hún fer þangað. Þeir treysta ekki talstöðinni, og ef til vill er þetta krafa þeirra, sem ætla að nota skipið. Annars skilst mér, að þessi kostnaður sé ekkert aðalatriði. Byggingarkostnaður við að setja fullkomnustu loftskeytatæki í þessi skip er 4-5 þús. kr., í allra Mesta lagi 6 þús. kr. Það er því ekkert nema grýla, að þetta muni verða til að eyðileggja útgerðina, og ég tel, að það sé að misbjóða hv.þm. að ætla að hræða þá með þessari grýlu. Þá kom hv.þm. að samkeppninni við Norðmenn. Ég játa, að norskir útgerðarmenn borga lægra kaup, ef miðað er við krónutal. En sé kaup norskra sjómanna reiknað í íslenzkum krónum, þá kemur í ljós, að þeir hafa hærra kaup. Og ég get upplýst hv.þm. um það, að í Noregi er verðvísitalan 150, en hér er hún 228. Þess vegna geta norskir sjómenn lifað eins vel af sínu kaupi og íslenzkir sjómenn af sínu. Og þó að kannske megi segja, að kaup íslenzkra sjómanna sé að krónutali til hærri en hjá sumum öðrum Norðurlandaþjóðunum, þá verð ég því miður að viðurkenna það, að því fer fjarri, að kjör þeirra séu betri. Ég tel óþarft að pexa mikið um þetta mál nú, þar sem þetta er 1. umr., og mér skilst, að samkomulag sé um að láta málið fá athugun í n., og gefst okkur þá tækifæri til að ræða málið frekar, þegar það kemur úr n.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég get vel fallizt á það, sem hv.flm. sagði síðast, að það þýðir lítið að pexa um þetta mál, því að ég býst við, að hann hafi tekið sér til fyrirmyndar þennan forna Íslending, sem hann vitnaði í, að ekki hefði verið kominn til að láta sannfærast. Því að hann hefir ekki aðeins flutt þetta sama mál aftur eins og það var síðast, heldur hefir hann einnig flutt það alveg á sama hátt og á síðasta þingi, og það er aðeins út af því, að ég vildi segja hér örfá orð. Mér finnst gæta mikillar ósanngirni í málflutningi hans, að hann vill láta líta svo út, að það, sem hér er rifizt um, sé það, hvort menn vilji öryggi á sjónum eða ekki. Þeir, sem flytja þetta mál, vilja auka öryggið á sjónum og vitna í öll möguleg sjóslys þessu máli sínu til stuðnings, en við viljum leysa málið á ódýrari hátt. Hitt nær vitanlega engri átt, að við séum á móti þessu frv. af bölvun okkar, af því að við viljum ekki auka öryggið á sjónum. Auðvitað vilja allir hafa öryggið á sjónum sem mest. En það, sem hér er um að ræða, er þetta: Hvað mikil útgjöld örygginu til aukningar má leggja á útgerðina? Það mætti auka öryggið með því t. d. að hans mönnum að fara út á sjóinn á smærri en t. d. 3000 tonna skipum. Ef ekki væri um neitt að ræða annað en að gera öryggið sem mest, þá væri vitanlega sjálfsagt að gera allt, sem væri hugsanlegt, að yrði til að auka það. En það, sem hér er um að ræða, er að rata þann vandrataða meðalveg hér sem annarsstaðar. Ég treysti mér ekki til að skera fyllilega úr þeirri deilu, sem hér er risin upp um talstöðvar og loft skeytastöðvar. Ég hefi þó átt tal um þetta efni við sérfróða menn á þessu sviði, og mér hefir verið sagt, að yfirleitt sé lögð mikil áherzla á að hafa talstöðvar í sem flestum skipum, því að þá yrði farið að hlusta eftir skipum á þeirri bylgjulengd, sem þessar talstöðvar hafa. Það þarf því ekkert annað en að fjölga talstöðvum til þess að gert verði að skyldu að vera á verði um það, hvenær talstöðvarnar senda sín skeyti. Hitt er annað mál, að á meðan þetta er í byrjun, þá er ekki eins vel verið á verði með að hlusta eftir því, sem þessar talstöðvar senda út. Ég skal ekki fara út í þá útreikninga, sem hv.þm. kom með um það, hvort norskir eða íslenzkir sjómenn gætu lifað betur af kaupi sínu. Ég býst við að hvorirtveggja eigi erfitt með að lifa, því að framleiðslan er því miður ekki komin það hátt, að hún fullnægi þörfum manna. En ég held þó, að sá grundvöllur, sem hann byggði útreikninga sína á, sé ekki réttur. Það er ekki þetta, sem þarf að bera hér saman, heldur afkoma norskrar og íslenzkrar útgerðar. Báðir fá sína borgun fyrir fragtina, venjulega í sterlingspundum. Og þegar því fé er breytt í norskar eða íslenzkar krónur, þá má gera samanburð. Það má vitanlega segja sem svo, að útgerð, sem er rekin á heilbrigðum grundvelli og hér sig vel, Muni ekki mikið um slíkt sem þetta. Það má alltaf segja svo um hvern kostnaðarauka, að hann geri aldrei mikinn mun. Það má alltaf segja sem svo, að það muni ekki mikið um að bæta 10 þús. kr. á fjárl., og ef ríkið getur staðið undir 14 milli. kr. fjárl., þá geti það staðið undir 14 milli. og 10 þús. kr., en við þessar upphæðir, þótt smáar megi virðast, aukast þó útgjöldin. Nú er mér sagt, að það liggi við borð, að þessi flutningaskip verði seld og þessi vísir hverfi þannig úr okkar þjóðlífi. Það er sjálfsagt ekki vegna loft skeytastöðvanna, heldur vegna hinna miklu útgjalda, sem gera það að verkum, að þessi útgerð okkar er ekki samkeppnisfær. Það er ekki einhlítt að hugsa um öryggið eitt saman. Ef ekki væri hugsað um neitt annað, þá væri auðvitað bezt að selja skipin, því að sjómenn eru ekki eins öruggir gagnvart neinum skipum eins og þeim, sem eru alls ekki til. En það, sem um er að ræða, er þetta: Hvort er betra að hafa skipin með því öryggi, sem þau hafa nú, eða að hafa engin skip? Hvers vegna hætta menn sér út á sjóinn? Það er af því, að menn vilja leggja sig í þessa hættu til þess að fá atvinnu. Nú eiga menn um það að velja, að missa þessa atvinnu eða að leggja sig í hættuna, eins og hún getur orðið minnst, þannig að útgerðin fái staðizt. Á síðasta þingi var frv. eins og þessu breytt, og ég vil segja eins og hv. Jim. N.-Ísf., að ég sé enga ástæðu til að ætla, að afstaða hv.þdm. hafi breytzt í þessu. Ég veit, að allir hv.þdm. eru sammála um að hafa öryggið svo mikið sem hægt er, en sumir vilja þó ekki ganga svo langt, að fyrir það verði að selja skipin úr landinu. Mér er sagt, þó að ég hafi að vísu ekki óyggjandi rök fyrir því, að þessi útgerð hafi heldur sýnt tap en ágóða, svo að með þeim glundroða, sem nú er m. a. af völdum hv.flm. þessa frv. kominn á fiskverzlunina, sé ómögulegt að reka útgerðina áfram, og það verður þá til þess, að skipin verða leigð eða seld úr landi. - Ég hefi því, ekki þó til að feta í fótspor okkar forfeðra, óbreytta skoðun í þessu máli.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Út af þessari fyrirspurn hv. 1. þm. Reykv. vil ég taka það fram, að ummæli þau, sem fóru fram á milli stj. og umboðsmanns hennar í London annarsvegar, og stjórnar Englandsbanka hinsvegar í sambandi við lántökuna, bera það með sér, að ríkisstj. ætlar að halda fast við þá stefnu, að forðast lántökur erlendis og skuldbindingar, á meðan gjaldeyrisástandið er jafnslæmt og það er nú. Það gildir því alveg sama um lántökuheimild þá, sem í frv. er, og aðrar lántökuheimildir, að stj. mun ekki nota hana til lántöku erlendis, fyrr en gjaldeyrisástandið hefir batnað svo, að stj. telji forsvaranlegt að bæta við nýjum lántökum. Hinsvegar sé ég ekkert á móti því, að lánsheimild þessi standi í frv., því að hún er líka miðuð við innlend lán, sem alls ekki er útilokað að fá, og mætti nota árlega til kaupa á bankavaxtabréfum veðdeildarinnar.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Frv. Þetta er flutt í þeirri mynd, sem hv.Nd. gekk frá því á síðasta þingi, að viðbættum þeim breyt., sem landbn. þessarar hv. d. lagði til, að gerðar yrðu á því. Málið er svo kunnugt frá þinginu í vetur, að ekki virðist ástæða til að fjölyrða um það nú. Legg ég því til, að því verði vísað til 2. umr. og landbn. að þessari umr. lokinni.

Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Þetta frv., sem hv.þm. S.-Múl. og ég höfum borið hér fram, er að nokkru leyti gamall kunningi frá síðasta þingi, þó það sé í nokkuð annari mynd nú, en efnismunur er þó lítill. Er hann aðallega sá, að í fyrra frv. var eingöngu miðað við flutningaskip, en í frv. því, sem hér liggur fyrir, er gengið út frá, að loftskeytatæki séu sett í hvert íslenzkt skip, sem er yfir 200 rúmlestir og siglir til útlanda. Er frv. borið fram samkvæmt eindregnum tilmælum þeirra manna, sem þar standa næstir, en það eru félög íslenzkra loftskeytamanna og sjómannafélögin hér og í Hafnarfirði, auk þeirra reikna ég með skipstjórum og stýrimönnum og verkstjórum sem þessu máli fylgjandi. Allar þessar stéttir má gera ráð fyrir, að standi mjög einhuga að þessu máli. Ég skal játa, að nú munu ákvæði um þetta í alþjóðareglum ekki ná nema til farþegaskipa. En öll slík skip, hvort sem þau eru stór eða smá og sigla milli landa eða með ströndum fram, skulu hafa loftskeytatæki. En þetta hefir ekki verið framkvæmt hér, t. d. eru þau ekki í skipunum, sem sigla milli Borgarness, Akraness og Reykjavíkur, og mun svo vera um flesta eða alla flóabáta hér við land, sem flytja fólk og varning hafna á milli. Það þykir ekki nauðsynlegt eða fært að skylda minni báta, sem eru í stuttum ferðum, til þess að hafa loftskeytatæki. En um almenna nauðsyn þess, að skip séu útbúin slíkum tækjum, skal ég vísa til þess, sem ég sagði í umr. um þetta mál á síðasta þingi. Auk þess er nú prentað upp í grg. frv. sem fylgiskj. umsögn sérfróðra loftskeytamanna, sem rökstyðja svo nauðsyn þessa máls, að ekki verður véfengt. Er þar sýnt fram á, að reynslan hefir þegar sannað, að loftskeytastöðvar eru hið mesta og bezta öryggi, sem hægt er að veita lífi sjómannanna undir flestum kringumstæðum. Þá er í fskj. II gerður samanburður á nothæfi loftskeyta og talstöðva með tilliti til öryggis fyrir sjófarendur. Er þessi samanburður gerður af hinum bezt menntu mönnum í þessum efnum meðal loftskeytamanna, og verður því að taka fullt tillit til þeirra. Sýna þeir fram á, svo ekki verður um deilt, að talstöðvar geti aldrei orðið svipað því eins öruggar og loft skeytastöðvar. Taldi ég sérstaka ástæðu til þess að taka þessi ummæli upp í grg., þar sem um það var deilt í síðasta þingi, hvort heppilegra væri að nota loftskeyti eta talstöðvar. Ég skal svo aðeins bæta því við, að hreyfing í þessa átt fer vaxandi meðal erlendra þjóða. Ég hefi t. d. set í nýkomnum fréttum, að Kanada hafi sett sér það takmark að verða brautryðjandi í því að koma loftskeytatækjum í öll sín skip. Þannig mætti nefna fleiri þjóðir, og jafnvel Norðmenn, sem eru mikil siglingaþjóð og eiga mikinn flota á heimshöfunum, styðja málið í blaðaskrifum. Það lítur því út fyrir, að ekki verði langt að bíða alþjóðasamþ. í þessum málum. Ég tel, að við ættum að gera það að metnaðarmáli, þó við séum „fátækir, og smáir“, sem sumir menn hampa svo oft fram, að sýna öðrum þjóðum, hvað við viljum gera fyrir okkar sjómannastétt og verða á undan til framkvæmda, þó þær síðar kunni að gera slíkt hið sama. - Ég tel svo nægilegt að vísa til grg. frv. og mælist til, að hv.þdm. leyfi málinu til n. En þar sem frv. lá fyrir sjútvn. á síðasta þingi og tveir úr n. eru flm. frv., hefir mér dottið í hug, að betur færi á því að það færi nú til allshn. Ég vil svo aðeins benda í eina prentvillu í grg., þar sem sagt er, að 28 menn hafi bjargazt af Skúla fógeta; þeir voru því miður ekki nema 24.

Magnús Jónsson Ég ætla að leyfa mér að tala um sama efni og aðrir í sambandi við þetta mál. því verður ekki neitað, að hvað lánsheimildina snertir í þessu frv., þá skiptir það vissulega máli, hvaða skilyrði hafa verið sett fyrir enska láninu. Hitt skal ég játa, að það, sem hv.þm. S.-Þ. var að tala um, getum við gjarnan geymt. Viðvíkjandi því, sem hann sagði, að ég ætti að vera nákvæmari með heimildir en ég hefði verið, þá skal ég aðeins taka það fram, að ég hefi sagt, að hann hafi talað um þetta á menntamálaráðsfundi.

Þetta hefir ekki komið til orða í menntamálaráðinu

. Einhver hefir svo sagt það eftir hv.þm. S.-Þ. frá þeim fundi annar en ég, því ég er ekki í menntamálaráðinu.

Ég man ekki betur en hv. 1. þm. Reykv. hvíslaði því að mér hérna í ráðherraherberginu, að Árni Pálsson hefði sagt sér þetta eftir hv.þm. S.-Þ.

. Það var Morgunblaðið, sem hafði þetta eftir Árna Pálssyni. Annars held ég, að það sé ekki vert fyrir þessa hv.þm. að flækja sig meira í þessum söguflutningi, því hv.þm. S.-Þ. er a. m. k. ekki alltaf svo gætinn við það að nota heimildir. Þá var hæstv. fjmrh. að tala um það, að Sjálfstfl. hefði ráðið fjármálunum á undanförnum árum. Það er nú alkunnugt, að undanfarin tvö ár hefir setið að völdum samsteypustjórn hér á landi, stjórn, sem mynduð var í ákveðnum tilgangi í sambandi við önnur mál en fjármálin. Og þó Sjálfstfl. hafi átt einn mann í þeirri stj., þá er ekki hægt að segja, að flokkurinn fyrir það beri ábyrgð á fjármálastjórninni. En það er ekki þar fyrir, að ég tel, að sú stj. hafi haldið betur á fjármálum þjóðarinnar heldur en sú stj., sem nú situr, og hefði verið betur ástatt í þeim efnum, ef ekki hefði skipt um stjórn. Hitt nær vitanlega engri átt, að segja, að Sjálfstfl. beri ábyrgð á þeirri stj., þó hann ætti þar einn mann. Þar fyrir utan er á það að líta, að núv. stj. sat að völdum nær því helming síðasta árs. Nei, það er alveg skotið fram hjá marki að segja, að Sjálfstfl. beri ábyrgð á fjármálaóreiðu síðustu ára. Fjármálaóreiðan er frá tíð fyrri framsóknarstj. Ég spurði hæstv. fjmrh. að því í fyrri ræðu minni, hve lengi hann hefði lofað, að ekki yrði tekið lán í útlöndum. Hann hefir svarað á þá leið, að það mætti hann þegar hann vildi. Mér sýnist ekki vel gott að samrýma þetta. Það er sett að skilyrði fyrir enska láninu, að ekki séu tekin lán í útlöndum á ábyrgð ríkisins, en samt felur hæstv. ráðh. sig geta tekið slík lán þegar honum sýnist. Hann ætlar þó líklega ekki að fara að innleiða þá aðferð í milliríkjaviðskiptum að gefa loforð og hlaupa síðan frá þeim í sömu svipan.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 1. þm. Reykv. sagðist hafa vitað, að svona myndi fara, „að við myndum ekki verða sjálfráðir gerða okkar út á við“, eins og hann orðaði það. Ég skal ekki fara mikið út í að ræða þetta hér, en ég vil aðeins benda þessum hv.þm. á, að það hefði óneitanlega verið æskilegt, að hann hefði notað aðstöðu sína í Sjálfstfl. sem stuðningsmaður fyrrv. stj. tvö undanfarin ár til þess, að slíkt ástand, sem nú er um gjaldeyrismálin o. fl., myndaðist ekki. Það hefði óneitanlega verið viðkunnanlegra af honum heldur en að þjóta nú upp eftir á og gera sig breiðan og þykjast hafa séð þetta og hitt fyrirfram. Hv. þm. veit það því vel, að það ástand, sem gjaldeyrismálin eru komin í, er ekki núv. stj. að kenna. Það var ekki hún, sem ákvað innflutninginn 1934. Hv. þm. ætti því að beina skeytum sínum til þeirra, sem sökina eiga í því, hvernig komið er, manna, sem standa honum nær og sitja honum nær en við. Hann spurði, hv.þm., hverjir það væru, sem ræðu því, hvenær nota mætti lánsheimild þá, sem frv. ræðir um. Vitanlega er það íslenzka stjórnin, sem segir til um það, og hvað núv. stj. snertir. Þá hefir hann lýst því yfir, að hún muni forðast erlendar skuldbindingar á meðan gjaldeyrisástandið er eins og það er nú, og hún mun standa fast með þá stefnu, sem hún hefir tekið í því máli sem öðru.

Jón Á. Jónsson [óyfirl.]: Ég átti ekki von á, að þetta frv. kæmi nú fyrir þetta þing, eftir þær breyt., sem samskonar frv. fékk á síðasta þingi. Það er öllum vitanlegt, að það eina, sem stendur í vegi fyrir, að frv. sé samþ., er fjárhagsatriðið. Erlendis er það ekki lögboðið að hafa loftskeytatæki, og meðan við eigum jafnerfitt með okkar litla vísi að flutningaskipum, er a. m. k. spurning um, hvort við eigum að hlaupa fram fyrir aðra í þessu efni, því ef ekki er farið óskynsamlega að, ætti þessi vísir að geta orðið lyftistöng fyrir okkar þjóðfélag. Eins og ég sýndi fram á í síðasta þingi, hér þessi útgerð hér tugi þús. kr. meiri útgjöld en hliðstæð útgert Norðmanna. Það er því sýnilegt, hvert stefnir með því að bæta enn útgjöldum ofan á öll þau, sem fyrir eru. Þeir, sem óska, að flutningarnir komist í innlendar hendur, ættu þar ekki að leggja stein í götu. Hér er ekki aðkallandi nauðsyn, því við getum notast að mestu við talstöðvar, eins og nál. mitt frá síðasta þingi sýnir. Verði það samþykkt, að taka loftskeyti upp sem alþjóðareglu, er sjálfsagt að fylgja því, því þá hafa allir sama baggann að bera. En nú fengju aðrir betri aðstöðu, og er því verið að gera okkur erfiðara fyrir en okkar samkeppnisþjóðum, og býst ég því ekki við, að frv. fái samþ. þessarar hv. d.

Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Út af ræðu hv.þm.N.-Ísf. vil ég taka það fram, að ég mun verða mjög þakklátur honum, ef hann gengur með okkur flm. í þessu nauðsynlega máli. Hitt held ég, að sé til í loftið hjá honum, sem hann var að spá, að farið verði að flytja út ísfisk á mjög litlum skipum, eins og t. d. mótorbátum. Minnstu skipin, sem ísfiskur hefir verið fluttur til á, eru stærstu línuveiðararnir, eins og Ólafur Bjarnason og álíka skip. Þá vil ég og benda hv.þm. á, að enginn togari siglir á milli landa með færri en 12 menn. Það munu aðeins dæmi þess, að siglt hafi verið að sumarlagi með 11 menn. Og nú er þetta allt samningsbundið, svo ekki getur komið til greina að siglt verði með færri menn en þessa tölu.

Hvernig er það á línuveiðurunum?

. Á þeim er þessi mannatala. Þó skal ég ekki fullyrða, að það séu 12 menn á Eldborginni frá Borgarnesi; sé það ekki, þá er það eina skipið, sem er fyrir neðan þetta lágmark.

Forseti (E: Árna): Ég vil taka það fram, að umr. snúast nú um annað efni en það, sem fyrir liggur, og verða umr. alls ekki leyfðar um þetta fjarskylda efni áfram. Hv. 1. þm. Reykv. hefir nú talað tvisvar og fær aðeins að gera stutta aths., ef hann þá talar um málið.