Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseta hefur borist fyrirspurn sú frá hv. 6. þm. Norðurl. e. sem prentuð er á þskj. 205. Forseti vill vekja athygli hv. þm. á því að í gær óskaði hv. fyrirspyrjandi eftir því að fyrirspurnin yrði prentuð upp með þeirri breytingu einni að í stað þess að í fyrri tölul. fyrirspurnarinnar var áður vísað í 2. mgr. 11. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, er nú vísað í 8. gr. þeirra laga. Fyrirspurnin hljóðar svo eftir endurprentunina: ,,1. Hvað veldur því að mál Magnúsar Thoroddsens hefur ekki verið rannsakað að hætti opinberra mála eins og boðið er í 8. gr. laga nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og full tilefni virðast hafa verið til ef marka má kvartanir lögmanns Magnúsar, Jóns Steinars Gunnlaugssonar hrl.? 2. Hvað veldur því að aðeins er höfðað mál á hendur Magnúsi Thoroddsen vegna áfengiskaupa hans sem einum af handhöfum forsetavalds vegna fjarveru forseta, en ekkert gert í áfengiskaupum annarra sem virðast þó sambærileg að verulegu leyti?`` Forseti hefur efasemdir um að fsp. þessi sé í anda þeirra reglna sem þingið hefur sett sér og starfað eftir varðandi fyrirspurnir til ráðherra. Forseti óskaði því eftir því við hv. fyrirspyrjanda þegar hann lagði fsp. fram að hann félli frá henni en hann varð ekki við því. Þess vegna kaus forseti að vísa málinu til hv. þingheims og verður fyrirspurnin nú borin undir atkvæði umræðulaust skv. 2. mgr. 31. gr. þingskapa, en þar segir: ,,Forseti ákveður samdægurs hvort fyrirspurn skuli leyfð eða ekki. Ef vafi er getur forseti þó borið málið umræðulaust undir atkvæði á næsta fundi í sameinuðu þingi.``

Stefán Valgeirsson (um þingsköp): Virðulegi forseti. Ég verð nú að spyrja að því hvað veldur því að hæstv. forseti sameinaðs Alþingis skrifar formönnum þingflokkanna trúnaðarbréf út af þeim fyrirspurnum sem hæstv. forseti var að lesa upp hér áðan. Ég hitti hæstv. dómsmrh. að máli sólarhring áður en þessi fyrirspurn var lögð fram og spurði hann að því hvort hann sæi nokkuð athugavert við það að þessi fyrirspurn yrði lögð fram. Ég óskaði enn fremur eftir því að hann ráðfærði sig við dómsmrn. Sólarhring síðar hitti ég hæstv. dómsmrh. og hann sagði að hann sæi ekkert athugavert við að leggja þessa fyrirspurn fram. Mig eiginlega undrar þessi málsmeðferð og man ekki eftir því á 23 ára þingferli mínum að formönnum þingflokka hafi verið skrifað út af fyrirspurn. Það var hringt í mig norður í land og óskað eftir því að ég drægi fsp. til baka sem ég auðvitað neitaði eftir að hafa talað við dómsmrh. Síðan var mér sent póstfax til Raufarhafnar og m.a. stendur í þessu 

Ég bendi á að umræður um efniságreining og efni almennt eru ekki leyfðar í þessum ...

Mér þykir nú þetta alveg orðið með ólíkindum, þessi stjórn hér á þinginu. Ég verð nú bara að segja það. Ég mun samt virða þetta. En ég endurtek það að mér þykir þetta með ólíkindum. Og svo er annað. Það er víst stuðst við einhverja greinargerð sem einhver lektor í Háskólanum hefur tekið saman fyrir hæstv. forseta og formönnum þingflokkanna var afhent þetta skjal, þessi skýrsla en mér ekki.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna þessara orða hv. 6. þm. Norðurl. e. vill forseti leiðrétta: mál af þessu tagi sem forseti er í vafa um þótti mér vera of flókið til þess að ætlast mætti til af þingflokkum að þeir gætu tekið afstöðu til þess nema fá ítarlegar röksemdir fyrir áliti forseta. Þess vegna var formönnum þingflokka sent umrætt bréf og hv. fyrirspyrjanda að sjálfsögðu einnig. Forseti leitaði sér lögfræðilegs álits á málinu og geta það varla talist slæm vinnubrögð í þessu máli.

Friðrik Sophusson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Þetta er ekki mjög mikilvæg athugasemd, en þó. Hún er þessi: Finnst hæstv. forseta ekki ástæða til að hæstv. dómsmrh. sé viðstaddur þegar málið er tekið fyrir með tilliti til orða hv. þm. sem vísaði til samtals síns við hæstv. dómsmrh. Ég sé að enginn er hér úr hæstv. ríkisstjórn utan hæstv. forsrh. Mér hefði fundist vera ástæða til þess að hinkra aðeins við og bíða eftir því að hæstv. dómsmrh. geti tekið hér þátt í þessari atkvæðagreiðslu, ekki síst þar sem vitnað var til samtals hans við hv. þm. sem biður um að fyrirspurnin verði leyfð.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Þar sem ekki fara fram neinar efnisumræður um málið telur forseti það ekki neitt skilyrði að hæstv. dómsmrh. sé viðstaddur þessa atkvæðagreiðslu og mun freista þess að ljúka henni nú.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Þingkonur Kvennalistans telja að vandlega athuguðu máli rétt að leyfa að þessi fyrirspurn verði borin fram. Það er þó matsatriði hvort viðeigandi sé að efna til umræðna á Alþingi um mál sem er á mjög viðkvæmu stigi fyrir dómstólum. Hins vegar verður að virða rétt þingmanna til að bera fram fyrirspurnir ef þær brjóta ekki í bága við lög eða varða ekki málefni sem leynt þarf að fara vegna hagsmuna ríkisins eða einstakra manna þó þeir hafi ekki verið sóttir til saka. Þm. segir já.

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Afstaða hæstv. forseta til synjunar á að fyrirspurn þessi verði leyfð sýnist byggð á því að óeðlilegt sé að stofna til umræðna á Alþingi um mál sem beint eða óbeint tengist dómsmáli sem er nú til meðferðar fyrir Hæstarétti. Að minni hyggju er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við að Alþingi ræði slík mál, slíkt hefur áður gerst. Nægir þar að minna á svonefnt Hafskipsmál. Það sem mér þykir hins vegar óeðlilegt er að hæstv. forseti sameinaðs þings virðist hér vera að taka afstöðu til málsins. Því sýnist mér rétt að leyfa fyrirspurnina þannig að hæstv. dómsmrh. fái tækifæri til þess að svara því sem um er spurt. Ég segi já.

Ragnar Arnalds Ég vil fyrst minna á að sá sem leyfir fyrirspurn er ekki með því á nokkurn hátt að taka undir þau sjónarmið sem fram koma í fyrirspurninni. Hann er einungis að leyfa viðkomandi þm. að koma máli sínu á framfæri. Alþingismenn hafa stjórnarskrárbundinn rétt, rétt skv. 54. gr. stjórnarskrárinnar, til að bera upp erindi við ráðherra og óska svara við þeim. Og þessi réttur er staðfestur í 31. gr. þingskapa, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Fyrirspurn skal vera skýr, um afmörkuð atriði eða mál sem ráðherra ber ábyrgð á og sé við það miðað að hægt sé að svara henni í stuttu máli.`` Það er viðurkennt að þessar fyrirspurnir heyra undir viðkomandi ráðherra. Ég sé því ekki betur en fyrirspurnin uppfylli öll þau skilyrði sem lög setja. Ég held að það þurfi æðiþung rök til þess að meina alþm. að bera upp fyrirspurn á Alþingi og ég segi því já.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér er komið fram að mjög nauðsynlegt er að þingmenn hafi víðtæka heimild til að bera fram fyrirspurnir. Hins vegar tel ég afar óeðlilegt að hér séu rædd mál sem eru á viðkvæmu stigi fyrir dómstólum og hefði verið æskilegra að svona fyrirspurn væri rædd eftir að Hæstiréttur kveður upp sinn úrskurð. Aftur á móti hefur hæstv. dómsmrh. sagt að hann sé reiðubúinn að svara fyrirspurninni og því ætla ég ekki að greiða atkvæði.

Árni Gunnarsson Virðulegi forseti. Fyrri hluti þessarar fyrirspurnar gengur að mínu mati þvert á þau markmið sem felast í aðskilnaði löggjafarvalds, dómsvalds og framkvæmdarvalds og Alþingi á sérstaklega að halda í heiðri og tryggja að séu virt. Með því að samþykkja fyrri hluta fyrirspurnarinnar er Alþingi að hafa óeðlileg afskipti af dómsmáli sem Hæstiréttur fjallar nú um. Ég segi ákveðið nei.

Guðmundur G. Þórarinsson Virðulegi forseti. Mjög ríkar og gildar ástæður verða að liggja til grundvallar ef neita á þingmanni um að flytja fyrirspurn á Alþingi. Málfrelsi á Alþingi er einn af hyrningarsteinum lýðræðisins. Ég tek enga afstöðu efnislega til þeirra sjónarmiða sem fram koma í fyrirspurninni. Ég segi já.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég tek ekki þátt í því að koma í veg fyrir að þm. fái notið fullra réttinda. Því segi ég já.

Jóhann Einvarðsson Hæstv. forseti. Ég segi, eins og margir aðrir hafa sagt hérna fyrr, ég tek enga efnislega afstöðu til þessarar fyrirspurnar. Ég tel hins vegar mjög óeðlilegt að Alþingi sé beint eða óbeint að blanda sér í umræður um mál sem er á viðkvæmu stigi fyrir dómstólum og tel rétt að slík fyrirspurn ætti þar af leiðandi að bíða uns úrskurður er fenginn í Hæstarétti þar sem málið liggur fyrir og er þess trúlega ekki langt að bíða að því verði lokið þar. Ég segi nei.

Jón Bragi Bjarnason Virðulegi forseti. Sú fyrirspurn sem hér er til umræðu fjallar um mál sem hefur verið dómfest. Það er búið að flytja málið fyrir Hæstarétti og það er búið að dómtaka það fyrir Hæstarétti. Málinu lýkur þar innan nokkurra daga skilst mér. Ég tel að það sé hægt að bera þessa fyrirspurn upp þegar málinu er lokið fyrir Hæstarétti. Ég segi því nei.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Hv. þingheimur hefur nú skorið úr þessum vanda forseta og hefur leyft fyrirspurnina og verður hún því tekin á dagskrá og svarað í fyrirspurnatíma.

Þorsteinn Pálsson (um þingsköp) : Frú forseti. Þegar þetta mál var hér síðast til umræðu í deildinni var umræðu frestað vegna óska um að hv. utanrmn. kæmi saman til fundar til að ræða með hvaða hætti Ísland ætlaði að taka þátt í samningaviðræðum á grundvelli þeirrar skýrslu sem fyrir liggur og í ljósi íslenskra hagsmuna. Það var orðið við þessari beiðni og hv. utanrmn. kom saman til fundar. Það liggur fyrir að hér í umræðunum hafa komið fram þrjár meginhugmyndir um það hvernig standa skuli að framhaldi viðræðna af Íslands hálfu. Engin ein þessara hugmynda sýnist hafa öruggan meiri hluta hér í þinginu. Það hefur á hinn bóginn komið fram að talsmenn fjögurra þingflokka með 34 þm. hafa lýst því yfir að þeir telji eðlilegt og nauðsynlegt að hafnar verði formlegar tvíhliða viðræður til að gæta íslenskra hagsmuna sem fyrst og fremst snúast um sölu á sjávarafurðum á markaði Evrópubandalagsins. Svo virðist því sem þingmeirihluti sé fyrir þessu þó að hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. hafi ekki fallist á slíka málsmeðferð í umræðunum. Mér er ekki kunnugt um að hv. utanrmn. hafi lokið störfum eða að þar hafi komið fram einhver niðurstaða um það hvernig tillaga eigi að vera um áframhald viðræðna, um umboð og stefnumörkun í viðræðunum af Íslands hálfu. Ég tel nauðsynlegt að þessari vinnu hv. utanrmn. ljúki. Ég tel að með því að fallist var á fund í hv. nefnd hafi hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn í hv. utanrmn. fallist á að nauðsynlegt væri að sú umræða færi fram og þar fengist einhver niðurstaða. Ég óska því eindregið eftir því að hv. utanrmn. fái tækifæri til þess að ljúka sínum störfum og skila einhverri niðurstöðu áður en þessari umræðu verður haldið áfram. Ég tek einnig eftir því að hæstv. utanrrh. er ekki hér í þingsalnum og þegar af þeirri ástæðu sé ég ekki að unnt sé að halda umræðunni áfram að svo stöddu. En aðalatriðið er að nauðsynlegt er að hv. utanrmn. fái lokið sinni umfjöllun og sínu starfi. Ég óska eftir að umræðunni verði frestað þar til niðurstaða af nefndarstarfinu liggur fyrir.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Mér þykir rétt að greina frá því nú í upphafi þessarar framhaldsumræðu að ríkisstjórnin hefur afgreitt þetta mál fyrir sitt leyti á fundi sínum í morgun og gert bókun sem ég vil nú lesa, með leyfi virðulegs forseta: ,,Utanríkisráðherra hefur gert ríkisstjórn og Alþingi grein fyrir sameiginlegum könnunarviðræðum EFTA-ríkjanna við Evrópubandalagið um víðtækara samstarf ríkjanna 18 sem aðilar eru að EFTA og EB. Utanríkisráðherra mun áfram taka þátt í undirbúnings- og samningaviðræðum þessara aðila sem byggðar verða á sameiginlegum niðurstöðum könnunarviðræðna, þar með talið þeim fyrirvörum sem Íslendingar hafa sett fram. Jafnframt því sem fylgt verður eftir í þessum viðræðum sameiginlegri kröfu EFTA-ríkjanna um fríverslun með fiskafurðir innan hins væntanlega evrópska efnahagssvæðis verður haldið áfram tvíhliða viðræðum Íslendinga við Evrópubandalagið og aðildarríki þess með það að markmiði að tryggja tollfrjálsan aðgang fyrir íslenskar sjávarafurðir að mörkuðum Evrópubandalagsins og stöðu íslensks sjávarútvegs að öðru leyti. Náið samráð verður haft innan ríkisstjórnarinnar og við utanrmn. Alþingis á öllum stigum málsins.`` Ég þarf, virðulegi forseti, ekki að fara mörgum orðum um þessa afgreiðslu ríkisstjórnarinnar. Þó vil ég endurtaka eða vísa til þess sem ég sagði á föstudaginn, að á það er lögð mjög mikil áhersla af hálfu ríkisstjórnarinnar að hafa náið samráð við utanrmn. á öllum stigum þessa máls. Það er að sjálfsögðu afar nauðsynlegt að við séum öll vel upplýst um framgang málsins og það verður vitanlega gert. Ég vil vekja athygli á því að þær viðræður sem fram undan eru eru eins og hér kemur fram. Fyrst eru undirbúningsviðræður og þar verða dregin fram hin fjölmörgu atriði sem þarf að taka afstöðu til. Í raun kemur þó ekki í ljós hvernig okkar málum miðar áfram fyrr en töluvert seint á næsta ári að öllum líkindum. En þá kemur að fjölmörgum ákvörðunum sem vitanlega verður að taka hér á hinu háa Alþingi. Þess vegna þarf Alþingi að fylgjast mjög vel með hvernig þetta mál gengur. Hér er vísað til þeirra tvíhliða viðræðna sem eru í gangi nú og hafa stöðugt verið bæði með viðræðum við stjórn Evrópubandalagsins í Brussel og sömuleiðis á milli íslenskra ráðherra og fjölmargra ráðherra aðildarríkjanna. Það er dálítill munur á því að halda þeim viðræðum áfram eða óska eftir formlegum tvíhliða viðræðum sem að mínu mati getur því miður ekki orðið af. Í fyrsta lagi eftir að við fáum EFTA-ríkin til þess að taka inn frjálsa verslun með fisk gegn því að við tökum þátt í þessum sameiginlegu viðræðum EFTA-ríkjanna við EB. Við værum þá í raun og veru að draga okkur til baka úr þessum sameiginlegu viðræðum. Ég vek athygli á því að þegar málið var afgreitt í Osló drógu Austurríkismenn sig út úr eða hættu við þá viðleitni sína að ná tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið. Auk þess hefur Evrópubandalagið hvað eftir annað sagt að það sé ekki reiðubúið til þess að taka upp formlegar tvíhliða viðræður við einstök ríki, heldur vilji það fyrst láta reyna á viðræður við EFTA-ríkin sem slík. Og ég tel satt að segja að það gæti orðið afar hættulegt fyrir okkur Íslendinga að draga okkur þannig nánast út úr þessum sameiginlegu viðræðum EFTA-ríkjanna og ganga gegn yfirlýstri stefnu Evrópubandalagsins. Við kynnum að verða skildir eftir úti í kuldanum, ef ég má orða það svo, þar til þessum sameiginlegu viðræðum er lokið. Ég tel afar mikilvægt að á það fái að reyna hvort þessi sameiginlega krafa EFTA-ríkjanna með fríverslun með fisk nái fram að ganga. Til þess var leikurinn gerður, að fá þetta tekið inn hjá EFTA-ríkjunum. Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þetta. En mér finnst sjálfsagt að utanrmn. fái tíma til þess að koma saman og fjalla um þetta og þá verði einhver frestur gerður á umræðu hér.

Þorsteinn Pálsson (um þingsköp) : Frú forseti. Sú bókun sem hæstv. forsrh. hefur gert hér grein fyrir um hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggst taka á málinu er allsendis ófullnægjandi frá mínum bæjardyrum séð. Í fyrsta lagi tel ég nauðsynlegt að Alþingi álykti sjálft um hvernig halda eigi málinu áfram, en það verði ekki ákveðið með einhliða bókun í ríkisstjórn. Í öðru lagi tel ég efnisatriði vera allsendis ófullnægjandi. Ég tel ekki nægilega skýrt kveðið á um tvíhliða viðræður og tel það vera rangt og hættulegt fyrir íslenska hagsmuni að ætla að geyma þar til síðast samningana um mikilvægasta hagsmunamál Íslendinga  Ég fagna því svo að hv. utanrmn. gefst tækifæri til þess að fjalla um þessa ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar og ég vænti þess að þar myndist meiri hluti fyrir því að annar háttur verði hafður á þannig að Alþingi sjálft fái tækifæri til að fjalla um málið og taka ákvarðanir og það mál komi til meðferðar í hv. utanrmn. en fagna því að hæstv. forsrh. hefur á það fallist að umræðunni verði frestað og hv. utanrmn. komi saman.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti hlýtur að minna hv. þm. á að hér fer fram umræða um EFTA og Efnahagsbandalagið og menn verða að leyfa þeim sem á mælendaskrá eru að halda ræður sínar. Þess vegna biður forseti um að ekki séu hafnar hér efnislegar umræður undir þeim formerkjum að menn séu að tala um þingsköp.

Ragnhildur Helgadóttir (um þingsköp) : Frú forseti. Ég fékk nú ekki betur heyrt en að sú ræða sem hv. 1. þm. Suðurl. flutti hér fjallaði í hæsta máta um meðferð málsins og um slíkt er fjallað sem þingskapaumræðu. Það sem ég ætla að ræða er atriði sem er algerlega nýtt fyrir mér, um meðferð málsins. Nú er það svo að blað allra landsmanna, Morgunblaðið, flytur okkur á degi hverjum margháttaðan fróðleik. Á fyrstu síðu er frétt um viðræður EFTA og EB: ,,Ályktun samin í samráði við Íslendinga`` o.s.frv., upplýsingar um störf embættismanna sem eru mikil og góð og starf utanrrh. og ég mun ekki vitna til þess sérstaklega eða lesa það upp. Þetta er okkur vel kunnugt. En í síðari dálki fréttarinnar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á fimmtudag eiga fulltrúar utanríkisnefnda þjóðþinga EFTA-landanna fund með fulltrúum utanríkisnefndar Evrópuþingsins en EB-þingið verður að samþykkja væntanlega EFTA-EB-samninga þegar þar að kemur.`` Það er út af fyrir sig önnur saga, niðurlag þessarar setningar. En þetta atriði, fulltrúar utanríkisnefnda þjóðþinga EFTA-landanna eiga fund með fulltrúum utanríkisnefndar Evrópuþingsins. Ég spurði að sjálfsögðu formann utanrmn. Alþingis, hv. þm. Jóhann Einvarðsson, um það hvað liði fundarboði á þennan fund. Hv. þm. kannaðist ekki við þetta. Ég spyr: Hvað hefur hér gerst? Hér hlustum við á ræðu hæstv. forsrh. og hann nefnir fimm sinnum frekar en fjórum sinnum í ræðu sinni að náið samstarf skuli haft við utanrmn. Og hvað lesum við sama morgun í Morgunblaðinu? Að fulltrúar utanríkisnefndanna á þjóðþingum EFTA-landanna, allra nema Íslands, eigi fund á morgun með fulltrúum utanríkisnefndar Evrópuþingsins. Þetta er samráðið við utanrmn. Íslands. Og þó að okkur hafi verið sýnd mikil lítilsvirðing í utanrmn. Alþingis í meðferð þessa máls þar til nú á seinasta klukkutíma sólarhringsins í fyrradag og fyrsta klukkutíma sólarhringsins í gær þá vænti ég þess að við fáum skýringu á því hvað hér er um að vera.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Af gefnu tilefni vil ég taka fram eftirfarandi: Fundur sá sem haldinn verður á morgun og hv. fyrri ræðumaður vitnaði til er með þessum hætti: Það er fundur fulltrúa í utanríkismálanefnd Evrópuþingsins með fulltrúum af hálfu EFTA sem sæti eiga í þingmannanefnd EFTA. EFTA hefur tvær fastanefndir að störfum. Önnur er ráðgjafarnefnd fulltrúa vinnumarkaðar og atvinnulífs. Hin er skipuð fulltrúum þjóðþinganna, þ.e. þingmannasamtaka EFTA og meðal annarra sem þennan fund munu sækja af hálfu EFTA-ríkjanna er t.d. fyrrv. hæstv. utanrrh. Matthías Á. Mathiesen. Ég hef að vísu ekki lesið þessa frétt þannig að ég veit ekki hvernig frá þessu er skýrt en þetta eru réttar upplýsingar um þennan fund.

Ragnhildur Helgadóttir (um þingsköp) : Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir þessa skýringu sem var mjög nauðsynleg og ég leyfi mér að fara fram á það að hæstv. utanrrh. óski eftir birtingu á þessum upplýsingum í þeim fjölmiðli sem flutti fregnina um að það séu fulltrúar utanríkismálanefnda þinganna sem sitji þennan fund því ég hygg að margir hafi reiknað með að rétt væri. Sú er e.t.v. staðreyndin að því er varðar margar EB-nefndirnar. En ég held að þetta þurfi að liggja fyrir af hálfu hæstv. utanrrh. þannig að alveg óyggjandi sé.

Hjörleifur Guttormsson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að hér sé spurt af þessu tilefni eins og hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir gerði. Hæstv. utanrrh. hefur greint frá því hvernig að þessum viðræðum er staðið. Ég held að það væri rétt af þessu tilefni að hæstv. forseti upplýsti þingheim um það hvernig er valið í þingmannanefnd EFTA, hverjir skipa hana.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti mun sjá svo til að þeir fulltrúar verði öllum kunnugir. --- Umræðum um þingsköp er lokið.

Það er ekki hægt annað en að fá meira um orðið.

Um þingsköp? Forseti hlýtur að vekja athygli á því að það er með öllu óeðlilegt að hér séu umræður um efnisatriði þess máls sem á dagskrá er undir formerkinu að menn séu að tala um þingsköp. Ég vil biðja menn að hafa þetta í huga.

Eyjólfur Konráð Jónsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Þingmaðurinn sem stendur hér bað um orðið um þingsköp og ætlar að tala um þingsköp. Það stendur nefnilega í þingskapalögum og þar með landslögum að utanrrh. eða ríkisstjórnum beri að hafa samráð við utanrmn. um utanríkismál almennt, hvað þá um stærstu málin. Ef það á að skilja við utanrmn. á þann hátt sem gert var í fyrrinótt, allt í uppnámi, með þeirri yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. hér var að gera, þá er það hvorki meira né minna en lögbrot, vísvitandi lögbrot. Utanrmn. ber að koma saman nú þegar og hafa allan þann tíma sem nauðsynlegur er til að ræða málið í botn.

Ólafur G. Einarsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Það er í framhaldi af þeim ummælum hæstv. forsrh. hér áðan að honum þætti eðlilegt að hv. utanrmn. fengi tækifæri til þess að ræða þessa bókun ríkisstjórnarinnar sem hann kynnti hér áðan. Það er í framhaldi af þeim ummælum sem ég vil spyrja hæstv. forseta hvort hann ætli ekki að gera hlé á fundum þingsins til þess að utanrmn. gefist færi á að koma saman og ræða málin.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti er fús til þess að íhuga það. Umræðum um þingsköp er lokið og til máls tekur hæstv. fjmrh.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég skal ekki taka hér langan tíma ef hv. þm. eru óþolinmóðir. Í þessum umræðum hefur komið fram að á landsfundi Alþb. var gerð ítarleg samþykkt um málefni Evrópu og hagsmuni Íslands. Í þeirri ályktun er lögð rík áhersla á það að gæta þurfi þess mjög rækilega í samskiptum Íslands við Evrópubandalagið að hagsmunir Íslendinga séu tryggðir og að forræði okkar yfir auðlindum og atvinnulífi sé virt í hvívetna. Í þessari samþykkt landsfundar Alþb. er einnig vakin rækileg athygli á því að á næstu mánuðum þurfi að fara fram í okkar landi mjög ítarlegar umræður um allt þetta mál. Ég held að við getum orðið sammála um það að við erum hér að fjalla um eitt stærsta mál sem Íslendingar þurfa að fást við á næstu missirum og árum og það er mjög mikilvægt að þjóðin öll, ekki bara þingið, embættismenn eða ríkisstjórnin heldur þjóðin öll, fái mjög ítarlegar upplýsingar um eðli þessa máls. Ég er þeirrar skoðunar, og hún kemur einnig fram í samþykkt landsfundar Alþb., að meðal Íslendinga ríki mjög breið samstaða um það að við viljum að íslenska þjóðin hafi sjálf forræði yfir auðlindum okkar, bæði auðlindum hafs og fallvatna, og að atvinnulíf landsmanna sé þannig búið að þjóðin hafi fullt forræði á þróun þess og stjórn. Okkar þjóð barðist í heila öld fyrir efnahagslegu og stjórnarfarslegu sjálfstæði og það er eitt af því mikilvægasta sem hún hefur áunnið að þetta sjálfstæði verði ekki aðeins eign okkar, þeirra kynslóða sem hér hafa búið síðan lýðveldið var stofnað, heldur einnig þeirra sem byggja þetta land á eftir okkur. Í ályktun landsfundar Alþb. er einnig vikið rækilega að því að sérstaklega þurfi að skoða á hvern hátt breytingar á fjármagnshreyfingum milli Íslands og annarra landa kunna að hafa áhrif á forræði okkar yfir atvinnulífi og efnahagsmálum, á möguleika okkar til þess að reka sjálfstæða efnahagsstefnu og hafa eignaleg og stjórnunarleg tök á atvinnuvegum þjóðarinnar. Það er einnig vakin rækileg athygli á því að óheftar fjármagnshreyfingar geti haft það í för með sér að fjármagn streymi frá ýmsum jaðarsvæðum, og Ísland er í reynd jaðarsvæði innan Evrópu, og slík þróun geti haft mjög neikvæð áhrif á möguleika okkar þjóðar í atvinnu- og efnahagsmálum í framtíðinni. Á undanförnum mánuðum hafa farið fram könnunarviðræður milli EFTA og Evrópubandalagsins. Það er nokkuð langt í land með að ljóst sé hvað kann að taka við að þessum könnunarviðræðum loknum hvað einstaka efnisþætti snertir. Þar er margt enn mjög óljóst og það á eftir að ræða fjölmörg efnisatriði. Sú spurning sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir nú er hvort við eigum að halda áfram að taka þátt í þessum viðræðum milli EFTA og Evrópubandalagsins jafnhliða því sem við metum á hverju stigi þess máls hvort áframhald þess þjóni hagsmunum Íslendinga og þeim fyrirvörum og skilyrðum sem við teljum nauðsynlegt að sett séu. Þessir fyrirvarar og skilyrði snerta fyrst og fremst efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar, þátttöku og fjárfestingu útlendinga í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Þingflokkur Alþb. gerði samþykkt í morgun sem ég ætla að lesa hér upp, með leyfi forseta: ,,Þingflokkur Alþb. samþykkir fyrir sitt leyti að Ísland verði áfram þátttakandi í viðræðum EFTA og EB, en áður en til þátttöku í beinum og formlegum samningaviðræðum komi verði málið tekið til sérstakrar umfjöllunar og afgreiðslu í ríkisstjórn og stjórnarflokkum. Þingflokkurinn ítrekar þá stefnu Alþb. varðandi samninga EFTA og Efnahagsbandalagsins að fullur fyrirvari verði hafður um þátttöku og fjárfestingu útlendinga í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Alþb. hefur því almennan fyrirvara við málið á þessu stigi. Þingflokkurinn telur enn fremur brýnt að tryggt verði að stjórnarflokkarnir eigi beinan aðgang að meðferð málsins á hverju stigi á næstu mánuðum. Þingflokkurinn telur óhjákvæmilegt að utanrrh. geri viðmælendum sínum grein fyrir fyrirvörum ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna varðandi fjárfestingu útlendinga og þátttöku þeirra í íslensku atvinnulífi. Þingflokkurinn leggur áherslu á að áfram verði haldið tvíhliða viðræðum við forustumenn einstakra ríkja Evrópubandalagsins, sérstaklega um fríverslun með sjávarafurðir.`` Þetta, virðulegur forseti, er sú samþykkt sem þingflokkur Alþb. gerði í morgun. Á ríkisstjórnarfundi sem haldinn var í hádeginu samþykktu ráðherrar Alþb. þá bókun sem forsrh. kynnti hér áðan með sérstakri tilvísun til þeirrar samþykktar sem þingflokkurinn gerði í morgun og kynnt var rækilega á ríkisstjórnarfundinum. Ég tel mikilvægt að það komi hér fram að Íslendingar hafa á undanförnum mánuðum sett fram margvíslega fyrirvara og þeir hafa birst með margvíslegum hætti. Þeir hafa komið fram í þeim könnunarviðræðum sem fram hafa farið. Þeir hafa komið fram í stefnuræðu forsrh. Íslands, á leiðtogafundi EFTA-ríkjanna í Osló og þeir hafa komið fram af hálfu stjórnmálaflokkanna á Íslandi, bæði flokkanna innan ríkisstjórnar og utan. Það er þess vegna viðmælendum Íslendinga fyllilega ljóst að hér í landinu eru uppi margvíslegar efasemdir og fyrirvarar um fjölmörg þau efnisatriði sem eftir er að fjalla um í þessum viðræðum. Það er einnig ljóst að samstarf EFTA-ríkjanna er með þeim hætti að sérhvert EFTA-ríkjanna getur hvenær sem það óskar dregið sig út úr EFTA-ferlinu og viðræðum EFTA og Evrópubandalagsins ef það ríki telur að hagsmunum sínum sé betur þjónað með öðrum hætti, hvort sem það eru tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið eða með öðrum leiðum. Það er engin skuldbinding í því af hálfu Íslands þó að við höldum áfram um sinn í þessu samstarfi að halda því áfram til loka. Við getum líkt og hver önnur EFTA-þjóð hvenær sem við teljum hagsmunum Íslands betur borgið með þeim hætti ákveðið að fara aðrar leiðir. Það er einnig nauðsynlegt að það komi hér skýrt fram að samstarf EFTA-ríkjanna er með þeim hætti að hvert og eitt þeirra hefur neitunarvald um þau sameiginlegu efnisatriði sem sett verða fram af hálfu EFTA í þessum viðræðum. Þar með hafa Íslendingar algjörlega í sinni hendi hvað þeir kjósa að sett verði fram sameiginlega í EFTA-viðræðunum og hvað þeir kjósa að setja fram með öðrum hætti sjálfir í öðrum samskiptum við einstök ríki Evrópubandalagsins eða Evrópubandalagið sjálft. Með því að halda áfram þátttöku í hinu svonefnda EFTA/Evrópubandalagsferli eru Íslendingar því ekki á neinn hátt að afsala sér forræði yfir málinu. Við höfum alla möguleika til þess að taka nýjar ákvarðanir á hverju stigi þess fyrir sig. Það er þess vegna lykilatriði í bókun ríkisstjórnarinnar að á öllum stigum málsins verði haft náið samráð innan ríkisstjórnarinnar og við utanrmn. Alþingis um hvert skref fyrir sig. Ég tel einnig mikilvægt að utanrrh. hefur ákveðið að beita sér fyrir þeim vinnubrögðum á vettvangi ríkisstjórnarinnar að í þeim vinnuhópum sem starfa með samningamönnum og viðræðuaðilum Íslands verði fulltrúar fjölmargra ráðuneyta sem taki þátt í því að móta stefnuna af Íslands hálfu þannig að nánast öll ráðuneyti Stjórnarráðsins munu taka virkan þátt í mótun málsins á hverju stigi. Þar með er ljóst að stjórnarflokkarnir allir sem og ráðherrar ríkisstjórnarinnar í heild hafa margvísleg tækifæri til þess að móta afstöðu Íslands og áherslur á öllum stigum þessa máls. Virðulegi forseti. Ég taldi nauðsynlegt að kynna þessa samþykkt þingflokks Alþb. hér og lýsa í stuttu máli þeim megináherslum sem við teljum mikilvægar í málinu á þessu stigi. Ég hefði kosið að geta haft lengri tíma til þess að fjalla um málið í heild sinni og á breiðari grundvelli, en vegna tilmæla sem hér komu fram áðan vil ég ekki lengja umræðuna nú en áskil mér rétt til þess að koma inn í hana síðar.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Hv. þm. hafa farið fram á það að nú verði gert hlé á fundinum til þess að hv. utanrmn. geti komið saman. Fundinum er því frestað til ... 

Hjörleifur Guttormsson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Það er margt sérkennilegt í sambandi við málsmeðferð hér varðandi það stóra mál sem hér er rætt. Hér koma ráðherrar upp til þess að kynna samþykktir og hafa ekki fyrir því að greina frá því hverjir að þeim standa. Ég tel rétt að fram komi að ég er ekki aðili að þeirri samþykkt þingflokks Alþb. sem kynnt var hér af formanni áðan á sama tíma og hann hafði ekki fyrir því að lesa grundvallarsamþykktir landsfundar sem kaus hann sem formann flokksins. Þetta tel ég rétt að fram komi. Ég mun gera grein fyrir mínu sjónarmiði hér síðar við umræðuna.

Guðrún Agnarsdóttir (um þingsköp) : Aðeins örstutt, hæstv. forseti, til að tefja ekki fyrirætlanir forseta um frestun á fundi. En mér fannst nauðsynlegt að leggja áherslu á það áður en fundur í hv. utanrmn. hefst að það hefur komið fram hér bæði í máli hæstv. fjmrh. nú síðast, í máli hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. áður að þeir líti fyrst og fremst á þetta mál sem mál ríkisstjórnarinnar, þó að þeir ætli náðarsamlegast að hafa samráð við utanrmn. Á sama tíma hafa þeir og aðrir undirstrikað það að þetta sé eitt mikilvægasta mál sem komið hafi inn á Alþingi í lengri tíð og kunni að varða sjálfstæði og afkomu Íslands í framtíðinni. Það er náttúrlega ljósara en taki að skýra það að um slíkt mál hlýtur Alþingi allt að fjalla, reyna að ná sáttum og móta stefnu. Þetta getur ekki verið mál einnar ríkisstjórnar sem hefur skamma ævi og hver veit hversu lengi hún lifir 

Þorsteinn Pálsson (um þingsköp) : Frú forseti. Ég ætlaði að vísu fyrst og fremst að ítreka ósk mína um að gert yrði hlé á fundum þingsins til þess að hv. utanrmn. geti komið saman. Mér sýnist af þeim yfirlýsingum sem hér hafa verið gefnar að nauðsynlegt sé að þingflokkar fái ráðrúm til þess að koma saman því að yfirlýsing hæstv. fjmrh. sýnir enn betur fram á að hér eru mál í svo mikilli óvissu og svo mikil óeining innan ríkisstjórnarinnar í raun og veru að ljóst er að enn sem komið er er enginn meiri hluti fyrir raunverulegri málsmeðferð af hálfu Íslands og þess vegna er nauðsynlegt að fá ráðrúm til þess að ræða þetta. Það kom til að mynda fram í ræðu hæstv. fjmrh. að Alþb. hefur ekki fallist á að Ísland gangist undir þátttöku í sameiginlegum og formlegum viðræðum svo sem fram kemur í inngangi að skýrslu utanrrh. að á að ákveða á ráðherrafundinum 19. des. nk. Þess vegna og enn fremur í ljósi ræðu hv. 2. þm. Austurl. er þetta mál komið í slíka upplausn að nauðsynlegt er að þingflokkar fái ráðrúm til að koma saman áður en fundur hefst í utanrmn. og ég vænti að forseti gefi svigrúm til þess.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill fara þess á leit við hæstv. þingheim að meðan hv. utanrmn. situr á fundi komi þingflokkarnir saman. Þessi dagur verður að fara í þessa umræðu og forseti leyfir ekki nema eftir að hafa kallað til sín þingflokksformenn til ráðslags neitt hlé vegna þingflokksfunda að svo komnu máli heldur verður fundi nú frestað til klukkan korter yfir þrjú. 

Ingi Björn Albertsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Í ljósi þess að hv. utanrmn. situr enn á fundi og er að ræða það mál sem hér er á dagskrá þá þykir mér einsýnt að fara fram á að fundi verði frestað þar til nefndin hefur lokið störfum.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ef hv. ræðumenn sem á mælendaskrá eru kjósa að flytja mál sitt mun forseti ekki meina þeim það.

Þorsteinn Pálsson (um þingsköp) : Frú forseti. Það var fallist á að fresta fundi í sameinuðu þingi til þess að hv. utanrmn. gæti fjallað um það mál sem hér er til umræðu og lagt til með hvaða hætti málið yrði formlega afgreitt héðan frá Alþingi og það er útilokað af augljósum ástæðum að halda þessari umræðu áfram fyrr en fundi utanrmn. lýkur. Það liggur í augum uppi að með því að þessi frestur var veittur og hv. utanrmn. gefið færi á að koma saman til fundar verður að fresta fundi í sameinuðu þingi þar til þeim fundi er lokið og niðurstaða er fengin í störfum hv. utanrmn. sem er einmitt nú að fjalla um það mál sem hér er til umræðu. Ég vil því ítreka þá ósk sem hér hefur komið fram um að fundi verði frestað enn um sinn og veit og treysti því að hæstv. forseti fallist á þá eðlilegu beiðni.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna ræðu hv. 1. þm. Suðurl. vill forseti taka fram að það hefur margoft komið fyrir að nefndir þingsins hafi setið að störfum á þingtíma og þinghaldi verið haldið áfram þrátt fyrir það. Forseti gaf frest til klukkan korter yfir þrjú og formaður hv. utanrmn. tilkynnti mér að hann mundi reyna að takmarka fundinn við þann tíma. Ég á því von á að nefndin birtist hér á hverri stundu en vitaskuld getur málflutningur haldið hér áfram í þessu mikilvæga máli eftir sem áður.

Guðmundur H. Garðarsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Það er greinilegt að það nægir ekki að hæstv. ríkisstjórn --- hæstv. forsrh. er nú að ganga úr salnum. Ég óska eftir að hann verði viðstaddur þegar ég tala núna. Það nægir greinilega ekki hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstjórn að reyna að brjóta niður þingræði á Íslandi og meina þingmönnum að komast að niðurstöðu um mál sem varðar framtíðarörlög þessarar þjóðar í gjörbreyttum heimi heldur á einnig að brjóta á hv. þm. af hæstv. forseta og meina þeim að heyra niðurstöður af fundi utanrmn. Þær niðurstöður hljóta að hafa áhrif á umræður hér á eftir. Ég er einn af þeim sem eiga eftir að tala hér í þessu máli og ég óska eindregið eftir að fundi verði frestað þar til utanrmn. hefur skilað sinni niðurstöðu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að skoðanir allra hv. þm. eru jafnmikilvægar og vega jafnþungt þannig að með allri virðingu fyrir utanrmn. hafa aðrir þingmenn skoðanir á þessu mikilvæga máli og ég vil spyrja hæstv. ráðherra Hagstofu hvort hann óski eftir að flytja mál sitt. 

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég hygg að við getum verið sammála um að a.m.k. sumir hv. nefndarmenn í utanrmn. taka störf sín þar svo alvarlega að þeir telja að nauðsynlegt sé að fá að hlýða á þann málflutning sem fram fer hér í deildinni varðandi það mikilvæga mál sem nú er til umræðu. Það er auðvitað réttur þingmanns að fá að gera það þó svo að hann sitji í nefnd. Hæstv. forseti sagði áðan að komið hefði fyrir að nefndarfundir væru samtímis fundum í deildum eða fundum á Alþingi. Ég hygg að hæstv. forseti geti flett upp í þingtíðindum, leitað fordæmis, og ég giska á að sú verði niðurstaðan að ekki hafi verið haldinn formlegur fundur í nefnd sem mál heyrir undir samtímis því sem fundur er haldinn í deild eða sameinuðu þingi. Það mál sem hér er til umræðu heyrir undir utanrmn. og af þeim sökum er það í anda þingsins, samkvæmt gamalli þingvenju, að það mál er ekki til umræðu á sama tíma hér í hinu sameinaða þingi. Hitt er hins vegar rétt að stjórnarandstaða hefur stundum hliðrað til þannig að fundir hafa verið haldnir í nefndum um óskyld mál meðan þingfundur er haldinn. Nú hittist svo á að hæstv. forsrh. gerði það að tillögu sinni hér fyrr í dag að fundum yrði frestað meðan rabbað yrði um þetta mál í utanrmn. --- ég held ég muni það rétt að hæstv. forsrh. hafi notað orðið ,,að rabba``.  Ég óska eftir því að hæstv. forseti ráðfæri sig við þá sem kunnastir eru þingvenjum um þetta mál og vil mælast til þess að gert verði hlé á þessum fundi þannig að hann geti ráðfært sig við formenn þingflokka eins og venja er til þegar ágreiningur kemur upp af þessu tagi. Nóg er ringulreiðin í ríkisstjórninni þó að sú ringulreið komi ekki hingað inn í sali Alþingis. Ég hlýt einnig að vekja athygli á því undir þessum kringumstæðum að við tveir þingmenn Sjálfstfl. sátum lengst af með formanni fjh.- og viðskn. á fundi í morgun og gat þó annar okkar ekki verið nema hluta af þeim fundi þar sem hann var bundinn við önnur störf fyrir Alþingi og á þessum fundi var fullt samkomulag um það milli mín og formanns fjh.- og viðskn. Ed. að ekki yrði boðað til nýs fundar í nefndinni fyrr en í næstu viku sem olli því að ég gerði ráðstafanir til þess að verja þeim tíma með öðrum hætti í fyrramálið. Eftir sem áður er boðaður fundur í þessari nefnd í fyrramálið og auðvitað spurði ég formann fjh.- og viðskn. Ed. hvort hann væri búinn að kynna sér það að stjórnarsinnar gætu setið fundi nefndarinnar í fyrramálið, hefðu tíma til þess. Það er auðvitað mjög vafasamt að stjórnarsinnum eigi að haldast það uppi að láta gesti utan úr bæ koma á fundi nefndar til viðræðu, verja sínum dýrmæta tíma til þess, og síðan sjá stjórnarþingmenn ekki ástæðu til þess að hlýða á mál þeirra í þeim nefndum sem viðkomandi mál heyra undir. Þessir erfiðleikar sem þessu nefndarstarfi urðu samfara ollu því að við þingmenn Sjálfstfl. óskuðum eftir því við fulltrúa Ríkisútvarpsins að þeir kæmu til fundar við nefndina síðar þannig að þeirra erindi við nefndina gæti fengið sómasamlega meðferð og auðvitað voru þeir beðnir afsökunar á þeirri snuðferð sem þeir fóru hingað til fundar við fjh.- og viðskn. Ed. Ég ítreka, virðulegi forseti, mína beiðni. Hæstv. forseti vísaði til þinghefðar. Hæstv. forseta er það fullkunnugt að undir kringumstæðum eins og þessum hefur það verið viðtekin venja þeirra forseta sem vilja halda uppi góðum aga og góðri reglu í þingsölum að verða við beiðni stjórnarandstöðu um það að gera stutt hlé á fundi til að hægt sé að ræða við formenn stjórnarandstöðu um málsmeðferð. Ég get ekki látið mér detta í hug eitt andartak að hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands, svo mikilvægt sem það ráðherraembætti annars er, hafi á móti því að þinglega sé haldið á þessu máli. Ég hlýt líka, hæstv. forseti, að gagnrýna það mjög alvarlega að eftir að hæstv. forsrh. hafði óskað eftir því héðan úr ræðustól í dag að fundi yrði frestað til þess að utanrmn. gæti komið saman á fund skuli hæstv. forseti brjóta gegn þessu sem allir þingmenn héldu að yrði orðið við til þess að gefa formanni Alþb. tækifæri til að koma hér upp í ræðustól á Alþingi, brjóta þannig venju, einungis af því að þessi maður átti í hlut, láta sína sérhagsmuni sem alþýðubandalagsmaður sitja fyrir skyldum sínum sem forseti sameinaðs Alþingis. Ekki þarf að hafa mörg orð um það að hæstv. fjmrh. hafði geð í sér til þess að koma hér upp í ræðustól undir þessum kringumstæðum.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill upplýsa að sérhverjum ráðherra sem beðið hefði um að fá að halda ræðu sína eftir að forsrh. hefði talað hefði verið veitt sú heimild þannig að engu máli skipti hver í hlut átti. Það vil ég leggja mikla áherslu á. Forseta væri ljúft og skylt að kalla saman formenn þingflokka til ráðslags en nú eru einir fjórir eða fimm hv. þm. búnir að biðja um orðið um þingsköp og forseti mun að sjálfsögðu reyna að nota þennan hálftíma sem eftir er af þessum fundi fram að þingflokksfundum til þess að leyfa þeim að tala.

Þorsteinn Pálsson (um þingsköp) : Frú forseti. Ég ætlaði aðeins að ítreka þá ósk sem hér hefur verið fram borin, fyrst af hv. 5. þm. Vesturl., að fundum verði frestað. Ég hygg að það sé svo augljóst að það er ekki hægt að halda áfram fundum í sameinuðu þingi þar sem verið er að fjalla um mikilvægustu samninga sem Ísland stendur frammi fyrir síðan Ísland gekk í Atlantshafsbandalagið á meðan hv. utanrmn. er að fjalla um það mál. Ég varpa þessu bara hér fram: Hverjum dytti í hug að halda áfram umræðum í sameinuðu þingi um fjárlög ef fjvn. og fjmrh. sætu á fundi? Engum lifandi manni. Og nákvæmlega sama á við hér. Þess vegna ítreka ég enn spurningu mína, frú forseti: Er ekki unnt að fallast nú þegar á að þingfundum verði frestað þar til utanrmn. hefur lokið störfum eða þingfundi eftir atvikum slitið með því að ekki er efnislega unnt að halda þingfundi áfram meðan nefndin er að störfum?

Birgir Ísl. Gunnarsson (um þingsköp): Virðulegi forseti. Hér er í rauninni að gerast alveg einstakur atburður. Ég hef setið á þingi síðan 1979. Ég minnist þess ekki að nokkur þingforseti hafi ætlað að beita slíku ofbeldi og núv. virðulegi forseti hyggst beita þingið og þá einkum stjórnarandstöðuna. Mér þykir leitt að bera fram þessar ásakanir við mína gömlu, góðu skólasystur, virðulegan hæstv. forseta, en ég hlýt að gera það vegna þess að einstakur atburður er að gerast. Við skulum aðeins athuga hver er aðdragandi þessarar beiðni. Hér hafa farið fram ítarlegar og langar umræður um þennan mikilvæga samning sem fyrir dyrum stendur. Utanrrh. er á leið til samningafundar með EFTA-ráðherrum til þess að ræða við ráðherra Evrópubandalagsins um samning milli þessara aðila og Ísland hyggst taka þátt í þessum samningi. Það hefur komið fram í þessum umræðum að utanrrh. hefur verið umboðslaus. Það hefur enginn getað upplýst, svo glöggt sé, hvert sé umboð hæstv. ráðherra í þessum viðræðum, um hvað hann ætli að semja. Hann hefur sjálfur lagt fram ítarlega skýrslu um gang þessara viðræðna og um stöðu viðræðnanna sem fram hafa farið innan EFTA milli ráðherra EFTA-ríkjanna. Hann hefur dregið þar saman í 15 punkta sem komu fram í niðurstöðunni í hans ræðu hér, hans frumræðu. Það kom strax í ljós þegar þessi umræða hélt áfram að skoðanir innan ríkisstjórnarinnar og skoðanir innan stjórnarflokkanna voru mjög skiptar um þetta mál. Við höfum krafist þess að ráðherrann hefði umboð frá Alþingi til að fara í þessar viðræður og að Alþingi fylgi þar með fordæmi annarra þjóðþinga eins og t.d. þjóðþings Finnlands sem hefur gefið sínum utanrrh. mjög skýrt og ákveðið umboð í þessum viðræðum. Það hefur komið í ljós að um þetta er bullandi ágreiningur innan stjórnarflokkanna. Þegar þetta kom fram varð niðurstaðan sú að það var fallist á það að hv. utanrmn. kæmi til fundar til þess að vera til samráðs við utanrrh. og til þess að taka þátt í því að móta umboð utanrrh. í þessum umræðum. Því starfi er ekki lokið. Þrátt fyrir neitun hæstv. forseta í upphafi fór hæstv. forsrh. fram á það að utanrmn. yrði kölluð saman. Og utanrmn. vinnur að því nú að freista þess að ná samstöðu um orðalag þess umboðs sem hæstv. utanrrh. á að fara með í þessar viðræður. Ég skal ekkert um það segja hvort það tekst eða ekki. En á sama tíma og utanrmn. situr að þessu verki, á sama tíma og hæstv. utanrrh., frummælandinn í þessu máli, skýrslugjafinn sem verið er að fjalla um í þessu máli, situr á þessum fundi, á sama tíma og flestir utanríkismálanefndarmenn, sem jafnframt eru meðlimir í svokallaðri Evrópunefnd Alþingis og því þeir sérfræðingar sem við höfum valið úr okkar hópi til þess að fjalla um þetta mál, sitja á fundi, á að halda áfram þessari umræðu, efnisumræðu um málið. Hér er um slíkt ofbeldi að ræða af hálfu hæstv. forseta að ætla að knýja fram þessar umræður að það er algerlega dæmalaust. Það er rangt hjá forseta að vitna í að það tíðkist stundum að fram fari umræður hér á Alþingi meðan nefndafundir standa yfir. Það er að því leyti rétt að stjórnarandstaðan hefur einstaka sinnum hliðrað til og fallist á að haldnir séu nefndarfundir um önnur mál en eru á dagskrá. En ég fullyrði að síðan ég kom á þing á það sér engin fordæmi að haldinn sé fundur hér um jafnmikilvæg mál meðan viðkomandi nefnd situr að störfum og er að reyna að ná samkomulagi í málinu. Þess vegna skora ég á hæstv. forseta að skoða nú hug sinn og fallast á það að efnisumræðum um þetta mál verði frestað þar til utanrmn. hefur lokið sínum störfum.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Einmitt vegna áður nefndra tengsla minna og hv. 2. þm. Reykv. undrast ég þau stóryrði sem hér hafa verið látin falla. Það var a.m.k. fyrir tveimur eða þremur ræðum um þingsköp sem forseti lýsti því yfir að hún væri fús til að leita ráðslags við formenn þingflokka um hvort ekki bæri að fresta fundinum. Meðan menn hafa verið að hella hér yfir hv. þingheim stóryrðum og vægast sagt ósanngjörnum orðum hafa þessar ráðsleitanir farið fram. Og forseti mun að sjálfsögðu verða við ósk gamals og góðs skólabróður og hv. 2. þm. Reykv. og frestar nú fundi þar til kl. 6, að þingflokksfundum lýkur. --- Fundarhlé. Það hefur orðið samkomulag milli þingflokkanna að þessari umræðu verði nú frestað.