Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað það kjörbréf sem vísað var til hennar, sem er kjörbréf Finns Ingólfssonar, 1. varaþm. Framsfl. í Reykjavík. Jafnframt hefur nefndinni borist bréf Guðmundar G. Þórarinssonar, 10. þm. Reykv., sem er á förum til útlanda í opinberum erindum. Kjörbréfanefnd var sammála um að mæla með því að kjörbréf Finns Ingólfssonar verði tekið gilt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. sem er að finna á þskj. 95, um jarðgangaáætlun. Flm. með mér að þessu máli er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Tillagan er stutt, svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja fyrir yfirstandandi þing fullmótaða langtímaáætlun um gerð jarðganga." Í grg. með till. er vísað til tillögu sem flutt var á 107. og 108. löggjafarþingi um gerð langtímaáætlunar um jarðgangagerð, en þeirri tillögu var vísað samkvæmt tillögu atvmn. Sþ. þann 9. apríl 1986 til ríkisstjórnarinnar með ákveðinni umsögn. Þessi tillaga sem upphaflega var flutt á 107. þingi af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og Sveini Jónssyni var síðan endurflutt á 108. löggjafarþingi, þá af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, Jóni Kristjánssyni, Sighvati Björgvinssyni, Kolbrúnu Jónsdóttur, Sverri Sveinssyni og Helga Seljan. Samkvæmt þeirri tillögu var ríkisstjórninni falið að láta Vegagerð ríkisins, í samstarfi við aðra sérfróða aðila, gera langtímaáætlun um gerð jarðganga á Íslandi í samráði við fulltrúa þingflokkanna. Í tillögunni var fjallað um það með hvaða hætti ætti að standa að vinnu við þessa áætlun og vísa ég til fskj. I á bls. 2 með till. um þá tilhögun sem þar var gert ráð fyrir. Eins og ég gat um áðan afgreiddi atvmn. Sþ. mál þetta til þingsins 9. apríl 1986 með sérstöku nál. þar sem tekið var undir þessa tillögu, vitnað til umsagna, m.a. frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun og frá Vegagerð ríkisins. Þessa umsögn er að finna sem fylgiskjal á bls. 16 með þessari þáltill. Í umsögn Vegagerðar ríkisins kemur fram að hún sé samþykk þeirri meginhugmynd sem fram kom í tillögu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar o.fl., þ.e. að gerð skuli langtímaáætlun um jarðgangagerð sem falli að og verði hluti langtímaáætlunar í vegagerð. Vegagerðin bendir og á mikinn kostnað við jarðgangagerð og að miðað við hina miklu þörf fyrir endurbætur á vegakerfinu sé því ekki óeðlilegt að svo dýrar lausnir sem jarðgöng eru sitji nokkuð á hakanum, eins og segir í nefndarálitinu. Með tilvísun til þess sem að framan greinir leggur nefndin til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Undir þetta álit atvmn. skrifuðu hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson, Garðar Sigurðsson, Eggert Haukdal, Björn Dagbjartsson og Kristín Halldórsdóttir. Það gerðist síðan í þessu máli eftir að því hafði verið vísað til ríkisstjórnar að hæstv. fyrrv. samgrh. Matthías Bjarnason skipaði nefnd til þess að gera tillögur um jarðgangagerð. Sú nefnd var sett á fót 6. nóv. 1986 og hennar verkefni skyldi vera að gera langtímaáætlun um jarðgöng til samgöngubóta á þjóðvegakerfi landsins. Tiltekin voru ákveðin markmið slíkrar áætlunar og verkefni nefndarinnar voru skilgreind í bréfi. Þessi nefnd vann verk sitt hratt og skilaði áliti, að vísu ekki fullmótuðu áliti, en á átta bókuðum fundum nefndarinnar var fjallað um málið og skilað var tillögum til samgrn. og þær gefnar út í sérstakri skýrslu nefndar um jarðgangaáætlun sem gefin var út í mars 1987. Megintillögur þessarar nefndar eru birtar á bls. 16–18 í fylgiskjali með þáltill. og ég vil leyfa mér, herra forseti, að fara yfir þessar megintillögur. Það er ekki mjög langt mál, en ég tel eðlilegt að þær komi hér fram. Ég vil þó geta þess áður en ég vík að þeim að í tillögunni, sem flutt var af Steingrími J. Sigfússyni og fleirum tvívegis hér á þingi, var alltaf gert ráð fyrir að Ólafsfjarðarmúli yrði fyrsta verkefni í langtímaáætlun um vegagerð og samkvæmt fjögurra ára vegáætlun sem fjallað var um á síðasta þingi staðfesti þingið þetta með því að ætla fjármagn til jarðganga undir Ólafsfjarðarmúla með 10 millj. kr. fjárveitingu á yfirstandandi ári og um 50 millj. kr. fjárveitingu á næstu þremur árum. Um það mál hefur verið fjallað nýlega í ríkisstjórn og staðfest að við það álit skuli staðið og ráðist skuli í þessa framkvæmd. Í tillögum nefndar samgrn. segir svo m.a.: "Það er niðurstaða nefndarinnar að allmörg byggðarlög verði ekki tengd við vegakerfi landsins og/eða við önnur nærliggjandi byggðarlög með fullnægjandi hætti nema með jarðgöngum, yfirbyggingum og öðrum álíka mannvirkjum. Nefndin leggur til að byggðarlög þau, sem tengjast um eftirtalda fjallvegi, eigi að hafa forgang við slíka mannvirkjagerð, og sé röð verkefna sem hér segir: 1. Ólafsfjarðarmúli. 2. Botnsheiði og Breiðadalsheiði. 3. Fjarðarheiði og Oddsskarð. Aðrir fjallvegir, sem nefndin hefur skoðað (Hálfdán, Hellisheiði), koma að hennar mati þá fyrst til greina með jarðgöng" - ég vil bæta því við að hér mun átt við Hellisheiði eystra í Norður-Múlasýslu - "eða önnur álíka mannvirki þegar ofangreindum samgöngutálmum hefur verið rutt úr vegi. Nefndin lítur á Botnsheiði og Breiðadalsheiði sem eitt samfellt verkefni. Fjarðarheiði og Oddsskarð eru á hinn bóginn tvö aðskilin verkefni, en nefndin telur ekki unnt á þessu stigi að taka afstöðu til þess hvor framkvæmdin eigi að vera á undan. Verður nánar vikið að því síðar. Á meðfylgjandi töflu er yfirlit um lengd jarðganga og hæð yfir sjó samkvæmt þeim hugmyndum um lausnir sem liggja nú fyrir. Enn fremur er sýndur áætlaður kostnaður og verktími, svo og kostnaður á ár." Ég vísa til þeirrar töflu sem er í fylgiskjali á bls. 17 þar sem er að finna yfirlit yfir þessa þætti, þar á meðal kostnaðinn, en áætlaður kostnaður við gerð þeirra jarðganga sem þarna er um rætt er nálægt 4600 millj. kr. á þágildandi verðlagi og heildarlengd jarðganga samkvæmt áætluninni um 30 km. Áætlaður framkvæmdatími er 22 ár og árlegur kostnaður um 200 millj. kr. Síðan segir í þessum tillögum: "Þær lausnir sem hér eru settar fram hafa verið valdar úr nokkrum úrbótaleiðum sem hafa verið skoðaðar lauslega og bornar saman. Lausnir þessar eiga það sammerkt að þær leysa samgönguþörf milli byggðarlaga vel en eru dýrar. Ekki má líta á þessar hugmyndir að lausnum sem neinar endanlegar tillögur um tilhögun mannvirkja. Nefndin leggur áherslu á að rannsaka þarf aðstæður allar ítarlega áður en unnt er að gera slíkar tillögur. Við þær rannsóknir beri m.a. að leita lausna sem ódýrari séu en leysi þó samgönguþarfir með viðunandi hætti. Verktími og kostnaður", segir í álitinu, "er hér miðaður við hefðbundna tækni í jarðgangagerð, þ.e. áfangaborun og sprengingar, eins og hún gerist best um þessar mundir. Mikil þróun hefur verið á þessu sviði undanfarið og má búast við að svo verði áfram. Mun hún væntanlega leiða til aukinna afkasta og lækkandi kostnaðar. Þá hefur ný tækni (heilborun) rutt sér til rúms undanfarið. Enn sem komið er hefur hún þó fyrst og fremst haft í för með sér aukin afköst en í minna mæli haft áhrif á kostnað. Hin nýja tækni hefur lítt eða ekki verið reynd við svo óreglulegar jarðfræðilegar aðstæður sem víðast eru á Íslandi og er því ekki ljóst hvort hún hentar hér. Það er þó skoðun nefndarinnar að fylgjast beri vel með þróun þessarar tækni og athuga nánar möguleika hennar ef ráðast á í samfellda jarðgangagerð hér á landi. Nefndin varpar fram nokkrum hugmyndum um leiðir til fjármögnunar. Skipta má þessum leiðum í þrennt: a. fjárveitingar á vegáætlun, b. sérstakur skattur vegna jarðgangagerðar, c. gjaldtaka af vegfarendum um jarðgöng (veggjald). Það er mat nefndarinnar að skoða beri alla þessa kosti frekar og vænlegast sé að nýta þá saman til að fjármagna jarðgangagerð. Af sérstökum sköttum telur hún helst koma til greina fast gjald á hverja bifreið eða fastan orkuskatt á eldsneyti. Lántökur eru eðlilegar að því marki sem tekjur af veggjaldi geta endurgreitt þær. Vegna þess að hér er um samfellt langtímaverkefni að ræða, sem ekki skilar öðrum beinum tekjum í ríkissjóð, ættu lántökur ekki að fara fram úr því marki. Loks vekur nefndin athygli á því að rannsókna- og undirbúningstími við jarðgangagerð er langur. Er því nauðsynlegt að ákvarðanir séu teknar með góðum fyrirvara og jafnframt sé útvegað fjármagn til rannsókna og annars undirbúnings." Þetta er það sem eru beinar tillögur frá þessari nefnd samgrn. og hv. þm. Matthías Bjarnason á heiður skilið fyrir það sem ráðherra að hafa brugðist svo fljótt við með skipan þessarar nefndar. Þótt tillögur hennar séu engan veginn endanlegar var það ánægjuefni að fá þetta álit svo fljótt í hendur. Nú er það þingsins að tryggja að mörkuð verði hið allra fyrsta stefna um þennan geysilega mikilvæga þátt samgöngumála. Varðandi fjármögnun til jarðgangagerðar ætla ég ekki hér að taka afstöðu til þeirra hugmynda sem nefndin setti fram, en ég bendi á það, sem fram kemur í grg. okkar flm., að nýlega hafa verið auknar álögur og skattheimta af innflutningi bifreiða og bensíni og eðlilegt er að slíkar álögur á umferðina renni til samgöngubóta og þá sérstaklega til þess þáttar sem hér er til umræðu. Þar er um að ræða stórar upphæðir sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt á og ákveðið með sérstökum brbl. 10. júlí sl. Það eru álögur sem nema hvorki meira né minna en nærfellt 1 milljarði kr., samkvæmt upplýsingum Fjárlaga- og hagsýslustofnunar 950 millj. kr. Það sundurliðast þannig samkvæmt upplýsingum hagsýslustjóra að af svokölluðu þungagjaldi eða bifreiðagjaldi sem lagt var á með brbl. 10. júlí 1987 er áætlað að tekjur á næsta ári nemi 600 millj. kr. og af hækkun innflutningsgjalda á bifreiðar að söluskatti meðtöldum er gert ráð fyrir tekjum sem nema 250–300 millj. kr. Þarna eru komnar 900 millj. kr. Síðan er smáhluti af bensíngjaldi og dísilgjaldi sem ætlað er að taka í ríkissjóð, 50 millj. kr. Samtals 950 millj. kr. á næsta ári vegna þessara álaga af hálfu ríkisvaldsins. Ég tel að þessum tekjum beri að skila til brýnna framkvæmda í vegamálum og þar eigi að sérmarka þær til jarðgangagerðar á komandi árum en ekki að nota slíkt til að bæta stöðu ríkissjóðs sérstaklega. Það verður að leita annarra og eðlilegri leiða til þess að mínu mati og getur þar verið af mörgu að taka. Ég er ekki þar með að hafna þeim hugmyndum sem fram eru settar í nál. nefndar samgrn. sem ég kynnti hér áðan. Það er sjálfsagt að líta einnig á það því að hér er um fjárfrek verkefni að ræða. Mál þetta varðar vissulega öðru fremur ákveðna hluta landsins sem eru þannig staddir landfræðilega séð að ekki verður leyst úr samgöngumálum þeirra með viðunandi hætti nema til komi jarðgöng. Þar er, fyrir utan Mið-Norðurland og Ólafsfjörð sérstaklega, þar sem ákvörðun liggur nú fyrir um jarðgöng, um að ræða Vestfirði og Austfirði. Þær tillögur sem fyrir liggja frá nefndinni held ég að falli mjög að sjónarmiðum manna í þessum landshlutum þannig að togstreita um framkvæmdaröð á ekki að þurfa að draga úr mönnum að taka ákvarðanir í þessum efnum. Ég held að Austfirðingar t.d. unni Vestfirðingum þess vel að þeir fái nefnd jarðgöng sem tillaga er um undir Botnsheiði og Breiðadalsheiði, áður en röðin komi að jarðgöngum eystra undir Fjarðarheiði og Oddsskarð. Væri þó vissulega æskilegt að hægt væri að vinna á báðum þessum stöðum samtímis, en það er ekki ástæða til að ætla þingi og fjárveitingarvaldi þann stórhug í þessum efnum, enda aðalatriðið að hér verði hafist handa og unnið í samfellu að lausn þessara mála þannig að íbúar viðkomandi landshluta viti á hverju þeir mega eiga von í samgöngubótum sem varða samt landið allt, því að það er yfirlýst stefna allra flokka að því er ég best veit að landið allt skuli vera byggt og það gerist ekki nema samgöngumálin verði leyst með viðunandi hætti. Það er búið að vinna mikið að þessum málum undanfarin ár á vegum heimamanna sem hafa lagt sig fram um að kynna sér stöðu þessara mála m.a. í grannlöndum okkar. Þekkja menn vel umræður um þessi efni varðandi jarðgangagerð í Noregi og ekki síður í Færeyjum þar sem stórvirki hafa verið unnin sem við hljótum að horfa mjög til og kannski líta menn nokkrum öfundaraugum til hvernig þar hefur til tekist. Í sérstöku fylgiskjali með þessari till., virðulegur forseti, er að finna, á fylgiskjali Ill., bls. 18, hugleiðingu um samgöngumál eftir 2. flm. þessarar till. þar sem gerð er skilmerkileg grein sérstaklega fyrir stöðu mála í Færeyjum og vísað til þeirrar reynslu sem við getum þangað sótt. Einnig eru raktar í öðrum fylgiskjölum athuganir sem fram hafa farið á Austurlandi og Vestfjörðum um þessi efni. Ég vísa til þess yfirlits sem er að finna á bls. 4 með till. um skýrslur sem fram hafa komið. En síðan hafa bæst ýmsar við, þar á meðal skýrsla samgöngunefndar Vestfjarða frá febrúar 1985 og önnur skýrsla varðandi Vestfirði, það er að vísu um Önundarfjörð, Súgandafjörð og Ísafjarðardjúp, sem er frumathugun á jarðfræðilegum aðstæðum, unnin af starfsmönnum Vegagerðar ríkisins að ég hygg og gefin út í september 1985. Og enn hefur komið greinargott yfirlit frá Vestfirðingum þar sem er skýrsla um jarðgöng á Vestfjörðum eftir Björn Jóhann Björnsson, jarðfræðing og verkfræðing, gefin út af Byggðastofnun nýverið. Þannig liggur gott yfirlit fyrir um þessi mál, tiltölulega gott varðandi Vestfirði, þó að mikið rannsóknastarf sé þar enn óunnið. Varðandi Austurland hefur einnig verið mikið að þessu máli unnið á vegum heimamanna sem átt hafa þátt í skoðun mála í grannlöndum og ýtt á eftir athugunum. M.a. er Samband sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi að gera sérstaka athugun á félagslegu gildi jarðgangagerðar sem er auðvitað geysimikið fyrir viðkomandi byggðarlög en getur verið erfitt að meta í beinhörðum peningum. Ég vil, virðulegur forseti, um leið og ég mun stytta mál mitt andmæla því viðhorfi að það sé hægt að líta á þessi mál, jarðgangagerðina, út frá þröngu arðsemismati eins og það er tíðkað í sambandi við framkvæmdir og við m.a. getum lesið um í blöðum síðustu daga, að því er haldið fram að eitt sé arðsamt og annað ekki. Sá mælikvarði er allt of þröngur og alls ekki viðunandi. Hér er um að ræða að leysa undirstöðumál ákveðinna byggða, þar sem eru samgöngumálin, og þar getur þröngt arðsemissjónarmið eitt saman ekki ráðið niðurstöðu. Þetta veit ég að allir hv. alþm. skilja og þekkja til og þarf ég ekki að ítreka það sérstaklega. Að lokum þetta, virðulegur forseti: Framkvæmdir í jarðgangagerð eru stórmál sem snerta meir en nokkuð annað byggðaþróun í viðkomandi landshlutum. Heimaaðilar, sem hafa látið málin til sín taka, hafa unnið gott starf, en það þarf fleira að koma til. Það þarf fjármagn til og aðstoð þeirra stofnana ríkisins sem að þessum málum vinna. Og það er brýnt, eins og lagt er til í þessari till., að þegar á þessu þingi verði unnt að taka afstöðu til fullmótaðra hugmynda um jarðgangagerð, þar á meðal um framhaldsrannsóknir, bæði varðandi forgangsröðun og fjármögnun framkvæmda. Ég vænti þess að þetta mál fái góðan byr í þinginu og legg til að að lokinni umræðunni verði till. vísað til hv. atvmn. sem fjallaði um hliðstætt mál hér á þingum áður.



Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins fyrir minn hlut taka undir flest það sem fram kom í máli flm. um ágæti þessarar till. Ég held að hér sé í rauninni hreyft máli sem í sjálfu sér gegnir furðu hversu seint hefur gengið að vinna að hér á landi, a.m.k. miðað við sams konar verk í næstu grannlöndum. E.t.v. er ástæðan sú að yfirleitt erum við heldur vanþróuð hvað samgöngumál snertir. Við búum fá í mjög stóru landi og e.t.v. er sú skýringin. En ég held að það sé meira en orðið tímabært að menn farið að vinna að því af festu og áræði að gera áætlun um gerð jarðganga. Ég átti þess kost fyrir fáum vikum að koma til Færeyja ásamt nokkrum öðrum þm. héðan úr þinginu og ég verð að segja að mig grunaði ekki fyrir fram hversu stórkostlega þeir Færeyingar eru komnir fram úr okkur á þessu sviði. Þeir eru ekki margir og þeir búa að vísu ekki í stóru landi og ég gleymi því heldur ekki að fjórðung fjárlaga sinna fá þeir að, Færeyingar. Engu að síður er það aðdáunarvert hversu langt þeir eru komnir. Ég er ansi hræddur um að mönnum hnykkti við hér á landi ef þeir færu í gegnum nýjustu jarðgöngin þeirra til tiltölulega fámennrar byggðar, en þau breyta gjörsamlega öllu lífi í viðkomandi byggð eftir að þau eru staðreynd. Hér á landi er snjómokstur sum árin ekki lítill þáttur af rekstri Vegagerðarinnar. Það er alveg víst að jarðgöngin mundu skipta sköpum á landsvæðum eins og Austurlandi og Vestfjörðum og Mið-Norðurlandi ef eitthvað af þeim draumum sem menn eru hér að lýsa yrði að veruleika. En aðalatriðið er þó það, sem flm. lagði mikla áherslu á, að okkur ber að byggja þetta land allt vegna þess hvernig landgæðin eru hér að öðru leyti og okkur tekst ekki til langrar framtíðar að byggja landið allt á viðunandi hátt öðruvísi en að samgöngumálunum verði mun betri skil gerð en í dag er. Það verður ekki hægt öðruvísi en jarðgöng komi til. Eins og þið vitið er það svo að flugvöllur þeirra Færeyinga, nánast sá eini, í Vogi, er ekki í góðu samgöngusambandi við Þórshafnarsvæðið, en þá hika þeir ekki við að gera um það áætlun, sem þeir ætla að hrinda í framkvæmd, að leggja jarðgöng undir atlantsála frá Vogi til Straumeyjar um 7 km leið. Fjárhagsáætlun heyrði ég þar í haust að væri um 500 millj. kr. danskar sem væri álíka upphæð og þeir Færeyingar nota á einu ári til utanlandsferða. Þetta sýnir manni hvernig í næsta nágrenni er á málum af þessu tagi tekið. Ég heiti fyrir minn hlut á alla sem hér eiga hlut að máli að bregðast ekki í því að veita þessu máli brautargengi.



Virðulegur forseti. Sú tillgr. sem hér er til umfjöllunar er ekki löng, sem sagt svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja fyrir yfirstandandi þing fullmótaða langtímaáætlun um gerð jarðganga." Ástæðan fyrir því að tillgr. er ekki lengri er einfaldlega sú að málið er á því stigi að það þarf ekki fleiri orð um það að hafa. Þetta mál á sér þann aðdraganda og er orðið þannig unnið af hálfu ýmissa aðila að mönnum er ekkert að vanbúnaði að taka um það ákvörðun. Það liggja fyrir að mínu mati öll þau gögn sem þurfa að liggja fyrir þegar löggjafinn gengur endanlega frá sinni langtímastefnumörkun í þessu efni. Þá er spurningin kannski fyrst og fremst sú: Telja menn þörf á því að um þetta sé mörkuð langtímastefna eða ekki? Ég er þeirrar skoðunar og mér hefði þótt vænt um ef maður hefði heyrt frá fleiri hv. þm., hvort þeir finnast ekki eitthvað fleiri en þeir sem hafa talað í umræðum um þessa till. Ég held jafnframt að málið liggi þannig að ef ekki næst samstaða um langtímastefnumörkun á þessu sviði er allt verkið í hættu. Þetta er eðli sínu samkvæmt svo stórt verkefni að það er varla hægt að reikna með því að framkvæmdir verði í gangi á sviði meiri háttar jarðgangagerðar nema á einum stað á landinu í einu. Til þess að tryggja þá sæmilegan frið og sæmilega samstöðu um slíka verkáætlun verða menn að binda hana til langs tíma þannig að þeir sem verða að sætta sig við að bíða geti sett traust sitt á markaða langtímastefnu sem segir að röðin komi að þeim. Þetta þekkja hv. þm. frá því menn voru að undirbúa og ganga frá fyrstu langtímaáætlunum um vegagerð og ég er þeirrar skoðunar að það fyrirkomulag hafi sannað ágæti sitt. Ég er þess vegna alveg viss um að hafi hv. þm. Vestfirðinga og hv. þm. Austfirðinga áhuga á því að röðin komi að þeim þegar framkvæmdum við Ólafsfjarðarmúla lýkur, sem vonandi verður eftir þrjú ár, ættu þeir að gerast eindregnir talsmenn þess að Alþingi gengi frá því með því að setja niður langtímastefnumörkun á þessu sviði sem um gæti skapast pólitísk samstaða og friður. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um nytsemd þess að menn taki á á þessu sviði. Þau hef ég margoft haft hér um þetta mál í fyrri tillöguflutningi. Ég stilli mig þó ekki um að nefna, vegna þess að ýmsar nýjar upplýsingar hafa komið fram þar um, að þegar verið er að þrátta um arðsemi samgöngubóta samanborið við eitthvað annað í þjóðfélaginu kemur ævinlega í ljós að menn vanmeta arðsemi samgöngubótanna þrátt fyrir allt. Þó að menn hafi þann frasa gjarnan á vörunum, eins og sagt er, að engin fjárfesting sé jafnarðbær og samgöngubætur kemur engu að síður í ljós að yfirleitt vanmeta menn gildi þess að byggja upp góðar samgöngur. Það sem menn verða að muna eftir alveg sérstaklega, þegar reynt er að bera saman þær aðstæður sem mundu skapast þegar jarðgöng væru komin t.d. um miðbik Vestfjarðanna og Austfjarðanna, er að taka inn í myndina allt það óhagræði sem er af núverandi ástandi. Menn gleyma gjarnan öllum þeim mikla kostnaði sem því er samfara að baksa við að halda opnum fjallvegum og þeim takmörkuðu afnotum sem menn hafa af vegum sem ekki eru opnir nema kannski einn dag í viku. Menn gleyma jafnvel að taka svo augljóst mál sem orkusparnaðinn af því að keyra nokkurn veginn láréttan veg í gegnum fjöllin í staðinn fyrir að lyfta allri umferðinni fleiri hundruð metra upp í loftið með tilheyrandi orkukostnaði og sliti á ökutækjum. Þetta gera frændur okkar Færeyingar, sem hér hafa verið nefndir til sögunnar, og þeir leggja svo mikla áherslu á þetta að þeir eru að fara út í jarðgangagerð á vegarkafla þar sem fyrir er fínasti malbikaður vegur. Ástæðan er fyrst og fremst sú að sá vegur, leiðin frá Vestmannaeyjum til Þórshafnar, liggur á einum stað upp í nokkur hundruð metra yfir sjó og það er þessi fjallvegur sem þeir vilja taka af með jarðgöngum til að losna við snjómokstur, til að spara orku o.s.frv. Einhvern tíma, kannski eftir 20 ár, verðum við Íslendingar vonandi komnir svo langt að skilningur á þessum hlutum leyfi að við náum að hugsa svona. Ég er þeirrar skoðunar að íslenska þjóðin sé miklu fátækari en hún heldur sig vera ef hún hefur ekki efni á því að verja í framkvæmdir á þessu sviði sem svarar 120–150 millj. kr. á ári og ef hún gerir það næstu 20 árin er brýnasti vandinn á þessu sviði leystur. Það er allt og sumt sem til þarf. Þá mætti leggja ca. 1,5 km af jarðgöngum á hverju ári og ef við gerðum það í 20 ar og lengd jarðganga væri komin í 30 km hygg ég að þær framkvæmdir sem menn tala mest um á miðju Norðurlandi, Vestfjörðum og Austfjörðum væru orðnar að veruleika. Þetta mál er í raun og veru ekki stærra en þetta þrátt fyrir allar draugasögurnar um hinn óhemjulega kostnað sem sé samfara jarðgangagerð. Það kemur enda í ljós, þegar málið er skoðað, að þetta yrði hvorki í fyrsta né síðasta sinn sem menn ráðast í fjárfrekar framkvæmdir á sviði samgöngumála á Íslandi. Eðli málsins samkvæmt hljóta ákveðin verkefni þar að vera dýrari en önnur og það eru auðvitað jarðgöngin. En þau breyta líka miklu fyrir þá sem þeirra eiga að njóta. Ég legg á það mikla áherslu, herra forseti, að þetta mál verði afgreitt og ég vona að sú nefnd sem fær það til umfjöllunar og hv. þm. geri upp hug sinn í þessum efnum. Það er búið að tala nóg. Það er búið að afla allra upplýsinga sem til þarf. Það er ekkert annað eftir en að taka ákvörðun.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja umræður um þetta mál, en ég vil nota tækifærið til að taka mjög undir málið sem heild. Ég tek mjög undir það sem hv. síðasti ræðumaður lagði til í þessu máli. Ég held nefnilega að þm. almennt, kannski ekki þjóðin heldur, geri sér ekki grein fyrir hve samgöngumálin eru stór þáttur í þjóðlífinu, ég tala nú ekki um á þeim svæðum sem menn hafa hér nefnt, Mið-Norðurlandi, Vestfjörðum og Austfjörðum. Ég er þeirrar skoðunar að það vanti kannski pólitískt þrek til að taka ákvörðun um þessa hluti. Ég fullyrði það a.m.k. að undangengnar margar kosningar hafa á Vestfjörðum snúist um samgöngumálin númer eitt, samgöngu- og byggðamál. Þetta tvennt verður ekki sundur skilið. Þetta fer saman. Byggð verður ekki við haldið öðruvísi en samgöngurnar séu í lagi. Lítið hefur þokast í þessum efnum. Þó skal það ekki vanmetið sem gert hefur verið, en það nægir lítt. Og ég fullyrði að ef ekki verður þegar horfið frá þeirri stefnu sem hefur verið uppi verður ekki ýkjalangt í að byggðir á Vestfjörðum grisjist miklu frekar hér eftir en hingað til. Og ef menn ekki vilja taka á þessu máli á pólitískan hátt eiga menn líka að þora að segja það. Þeir eiga þá að þora að segja að það séu ekki til peningar í þennan þátt. Ég hef ekki orðið var við að stjórnvöld hafi vílað fyrir sér að taka tugi milljarða til láns til raforkuframkvæmda víðs vegar. Og ég fullyrði, hversu mikið sem menn meta raforkugildið, að samgönguþátturinn, samgöngurnar, er ekki minna virði, að koma því í lag. Það hefði vissulega verið ánægjulegt að hafa þó ekki væri nema einn hæstv. ráðherra, helst að þeir væru tveir, bæði hæstv. samgrh. og fjmrh., til að heyra hljóð í mönnum, hvað menn hyggjast fyrir, þeir sem nú ráða ferðinni í þessum efnum. Ég held, hversu góð sem þessi till. er og þarft að marka stefnu strax, að það sé full þörf á því nú þegar að ráðstafa fjármagni til þessara framkvæmda. Það er þannig komið á Vestfjörðum að það þarf a.m.k. 30 millj. kr. fjárveitingu fyrir næsta ár til að vinna að málinu áfram. Slíka ákvörðun á auðvitað að taka nú. Ef menn geta ekki tekið slíka ákvörðun meina menn ekkert með þessu byggðatali. Ég hefði þess vegna viljað sjá framan í þá hæstv. ráðherra báða, samgrh. og fjmrh., því að trúlega fara fyrst og fremst ákvarðanatökurnar um hendur þeirra. Ég fullyrði að það er löngu tímabært að taka ákvörðun eins og hér er lagt til að gert verði. Það hefði fyrir löngu átt að vera búið að gera það. Ég tek líka undir að öllu því fjármagni sem tekið er af umferðinni sé skilað til hennar aftur. En þetta á nánast við um allar ríkisstjórnir, líka ríkisstjórnina sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sat í. En þetta á ekki að vera svona. Menn eiga að hafa sömu skoðun um sama mál bæði innan og utan ríkisstjórnar. En þess vegna er nú komið sem komið er að menn tala oft tveim tungum í þessum sem og öðrum efnum. Í þessu vantar miklu meiri áherslu en verið hefur. Og ég tek mjög undir það sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon sagði. Menn tala um að arðsemin sé ekki nógu góð í þætti samgöngumála. Þessu er haldið fram við okkur af þeim spekingum mörgum hverjum sem um málin fjalla, þykjast þekkja og þykjast vita en vita þó ósköp lítið þegar á reynir. Ég hygg að það sé ein mesta arðsemin fólgin í úrbótum í samgöngumálum á þeim svæðum sem hér hefur verið um rætt. Ég styð því þessa tillögu. En ég vil ganga lengra. Ég vil að fjárveitingavaldið taki þá ákvörðun að leggja fé í þetta strax þannig að menn sjái að ekki sé aðeins verið að tala um málið, menn séu líka að meina það sem þeir segja og ætli að gera alvöru úr því.



Virðulegur forseti. Ég vil ekki að þessari umræðu ljúki svo að ég þakki ekki þær undirtektir sem hér hafa komið fram frá hv. þm. Fyrir utan meðflm. minn, sem hér talaði, vil ég þakka hv. 6. þm. Suðurl., Óla Þ. Guðbjartssyni, fyrir hans eindregnu undirtektir í þessu máli og hv. þm. Karvel Pálmasyni. Ég hefði gjarnan kosið að heyra í fleiri stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar um þetta mál hér við umræðuna og segi það kannski með einhverjum fyrirvara þegar ég tala um stuðningsmenn ríkisstjórnar. Ég sé að hv. síðasti ræðumaður kinkar kolli. Auðvitað skiptir miklu hvaða viðhorf er ríkjandi hjá stjórnarliðinu í landinu hverju sinni til mála sem þessara, eins og hv. síðasti ræðumaður vék að í sínu máli. Það er vissulega ekki góður svipur á því að þegar rædd eru mál af þessu tagi skuli ekki vera einn einasti ráðherra úr ríkisstjórn landsins í sæti sínu. Ég er ekki að gera kröfu til þess að þeir séu hér vegna tiltekinna mála, en það er sannarlega heldur snautlegt að ekki einn einasti ráðherra úr ríkisstjórninni skuli sjá ástæðu til að sitja undir umræðum í Sþ. Ég hef að vísu séð einn á flökti í hliðarherbergjum og hann birtist nú í gættinni. Ég vænti þess og tel fullvíst að hann beri góðan hug til þessa máls, en hann telur kannski að hann eigi að horfa til annarra þátta fremur en samgöngumálanna. En auðvitað reynir á ríkisstjórn í sambandi við mál af þessu tagi þó að við séum að leita eftir því hér að þingviljinn komi í ljós. Það er það sem um er beðið, stuðningur þingsins við þetta mál til að þrýsta á framkvæmdarvaldið. Ég vona að þessu þingi ljúki ekki svo að ekki liggi fyrir stefnumörkun, langtímaáætlun um jarðgangagerð þannig að menn geti horft til þessa þýðingarmikla þáttar í ljósi stefnumörkunar af hálfu þingsins.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um þjónustumiðstöð fyrir heyrnarskerta. Flm. ásamt mér eru Danfríður Skarphéðinsdóttir, Guðrún Agnarsdóttir, Kristín Einarsdóttir, Kristín Halldórsdóttir og Málmfríður Sigurðardóttir. Hér á landi eru nokkur hundruð manns sem annaðhvort hafa búið við heyrnarleysi frá fæðingu eða hafa svo litlar heyrnarleifar eða af völdum slysa eða sjúkdóma búa við mjög skerta heyrn og ekki hafa getað tileinkað sér þetta tjáningartæki, tungumálið, þannig að þeir geti í rauninni haft eðlileg samskipti við aðra þegna þjóðfélagsins, hvað þá heldur að þeir geti nýtt sér þá fjölbreytilegu þjónustu sem þjóðfélagið hefur upp á að bjóða. Nú er það svo að það eru komin til fjölmörg hjálpartæki fyrir þetta fólk sem eiga að geta auðveldað því lífið, en skortir kannski á að hið opinbera hafi þar komið til móts við þetta fólk þannig að viðunandi sé. Því er till. hér flutt um þjónustumiðstöð fyrir heyrnarskert fólk, kalla ég það, vegna þess að það nær yfir fleiri en þá sem eru heyrnarlausir. Eitt af þeim tækjum sem þetta fólk hefur átt kost á nú síðari ár eru svokallaðir textasímar. Þetta er ekki flókið tæki. Það sendir prentaðan texta milli síma. En sá hængur er á að það eru fáir sem hafa svona síma nema þeir heyrnarlausu sjálfir og nýtist hann þess vegna ekki til almennrar upplýsingaöflunar eða þjónustu í þjóðfélaginu. Það má segja að eðlilegt væri að allar helstu stofnanir landsins hefðu slíkan síma. Það þarf enga sérkunnáttu til að svara í svona síma eða tala í þá. En meðan svo er ekki og jafnvel þó svo væri er brýn þörf fyrir einhvers konar miðstöð sem þetta fólk getur hringt í og prentað þar sín skilaboð og viðkomandi þjónustumiðstöð rekið þau skilaboð áfram fyrir þetta fólk. Ég tilgreini í grg. nokkur dæmi um það sem okkur finnst eðlilegt að gera með því að geta lyft símtóli og hringt, aflað okkur upplýsinga, spurt spurninga. Slíka þjónustu gæti þetta fólk nýtt sér í gegnum þjónustumiðstöð. Einnig ber að tala um það öryggisleysi sem þetta fólk býr við og mætti tilgreina nokkur dæmi um slys þegar töf hefur orðið á því að ná í hjálp vegna þess að viðkomandi hefur ekki getað nýtt sér síma og hefur þurft að leita hjálpar eftir öðrum leiðum sem tekur mismunandi langan tíma. Ef sjúkdóma eða slys ber að höndum er þetta fólk oft bjargarlaust sé enginn nærri sem hefur heyrn. Það er í framhaldi af því líka talað hér um túlka vegna þess að í svona miðstöð þyrftu líka að starfa túlkar fyrir heyrnarlausa. Nú er það svo að það er ekki mjög langt síðan táknmál var viðurkennt sem tungumál og því kannski ekki fullur skilningur fyrir því að táknmál er fyrsta tungumál heyrnarlausra, en íslenskan er annað tungumál. Nú hafa nokkrir hlotið menntun sem túlkar í táknmáli og a.m.k. ein stúlka er í námi núna til að læra túlkun. Fyrir utan að túlka er þetta fólk líka að vinna mjög þarft verk því að það er að auka og bæta orðaforða táknmálsins. Það þarf sífellt að finna ný tákn og aðlaga hverju tungumáli og finna tákn yfir nýyrði eða það sem ekki hefur komið til við skulum segja tals í táknmáli áður. Heyrnarlausir hafa getað nýtt sér þessa túlka, en það er undir hælinn lagt hver borgar þá þjónustu. Oft er það borgað af hinu opinbera eða félagasamtökum eða einhverjum slíkum þar sem heyrnarlausir þurfa á túlkum að halda, en mjög oft þurfa þeir að borga þessa þjónustu úr eigin vasa. Hún er nokkuð dýr eins og önnur sérfræðiþjónusta og þar að auki eru túlkar fáir þannig að það eru ekki mikil brögð að því að fólk nýti sér slíka túlka til almennrar þjónustu. Núna eru þó nokkrir sem stunda framhaldsnám með aðstoð túlka og sú þörf vex sjálfsagt með auknum menntunarkröfum. Sjálfsagt mundi hún líka aukast ef kostur væri á fleiri slíkum túlkum. En það er nánast forsenda fyrir því að fólk leggi þetta nám fyrir sig að það sé einhver aðstaða fyrir hendi til vinnu þegar heim kemur. Í samhengi við þessa till. er önnur sem ég mun flytja á eftir. Ég vil samt nefna hana hér nú. Svona þjónustumiðstöð, þar sem textasímaþjónusta væri rekin, þyrfti ekki að vera opin allan sólarhringinn því að það er til mjög einföld lausn. Þjónusta á Landsímanum gæti hugsanlega tekið við, sbr. tillögu sem ég mun flytja hér á eftir. Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta, nema ég vil rétt geta þess hér að ég hef haft talsverð samskipti við heyrnarlaust fólk og þykist ég fara með rétt mál þegar ég segi að þetta sé sú þjónusta sem það helst skortir og sem það helst óskar eftir núna. Ég hef borið till. undir öll þau félög og þá aðila sem starfa við hjálp við heyrnarlausa og nokkra heyrnleysingja líka og allir þeir aðilar sem ég hef leitað til hafa lýst mikilli ánægju yfir till. og í trausti þess að hún fái álíka undirtektir hjá hv. þm. legg ég hana fram til umræðu og óska eftir því, virðulegi forseti, að að umræðu lokinni verði henni vísað til félmn.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Hæstv. forseti. Hér er vissulega hreyft mikilvægu máli sem er málefni heyrnarlausra. Fagna ég því sérstaklega að þau skuli vera tekin til umræðu hér í sölum Alþingis. Ég held að það sé ljóst að málefni þessa fólks hafa verið nokkuð afskipt þrátt fyrir miklar framfarir á undanförnum árum í málefnum fatlaðra. Ég held að áhrifa laganna um málefni fatlaðra hafi í engu eða a.m.k. í mjög litlum mæli gætt í málefnum eða aðbúnaði heyrnarlausra. Á því gæti eflaust verið sú skýring að heyrnarlausir eru mjög einangraður hópur sem hefur átt erfitt með að koma sínum málum a framfæri. Ég held að það sé nokkuð ljóst að málefni þessa hóps hafa ekki verið skoðuð sérstaklega hjá svæðisstjórnum sem fjalla um málefni fatlaðra eða hjá stjórnarnefnd málefna fatlaðra. Ég taldi því fulla ástæðu til að þessi mál yrðu sérstaklega tekin fyrir í félmrn. Um síðustu mánaðamót, að mig minnir, var boðað til fundar í félmrn. með heyrnarlausum og forsvarsmönnum þeirra ásamt fulltrúa frá menntmrn. Þar kom margt mjög athyglisvert í ljós í málefnum heyrnarlausra og er ljóst að ýmislegt þarf að laga í þeirra málum sem þarf ekki að vera ýkja kostnaðarsamt. Í mörgum málum er fyrst og fremst um það að ræða að hrinda þeim í framkvæmd. Ég tel ástæðu til þess að geta nokkurra af þeim málum sem var hreyft á þessum fundi þar sem heyrnarlausir komu með aðstoð túlka sínum sjónarmiðum á framfæri. Það sem er heyrnarlausum efst í huga er það sem kemur fram í þáltill. sem eru til umræðu, þ.e. að mennta túlka og bæta túlkaþjónustuna. Það kom fram hjá þeim að það vantar námsstjóra við táknmálskennslu í Heyrnleysingjaskólanum. Það kom fram hjá þeim mikil óánægja með fréttatíma sjónvarps og hvernig stöðugt væri verið að breyta fréttatíma þeim sem heyrnarlausir geta notið án þess að nokkurt samráð væri haft við Félag heyrnarlausra. Það sem ég var nokkuð undrandi á og ég hygg að ekki sé öllum ljóst er að Félag heyrnarlausra þarf sjálft að borga fyrir þessa þjónustu sem sjónvarpið veitir þeim og að greiða laun þess sem flytur þeim táknmálsfréttirnar. Einnig kom mjög glöggt fram, eins og í þáltill. sem hér er til umræðu, þörfin fyrir textasímaþjónustu. Er þar vissulega um mikilvægt hjálpartæki að ræða fyrir heyrnarlausa. Ég tel ástæðu til þess við þessa umræðu að vitna aðeins til grg. sem lögð var fram á þessum fundi frá Félagi heyrnarlausra þar sem kemur fram hve mikilvæg þessi textasímaþjónusta eða textamiðstöð er fyrir heyrnarlausa. En þar segir svo, með leyfi forseta: "Hér á landi er nokkuð stór hópur fólks sem er heyrnarlaust eða það heyrnardauft að það getur ekki notað venjulegan síma á sama hátt og þeir sem hafa eðlilega heyrn. Þetta er fólk sem ýmist hefur misst heyrn á efri árum eða fólk sem er heyrnarskert frá fæðingu. Vegna fötlunar sinnar eru heyrnarlausir einangraðir frá þeim þægindum og mikilvæga öryggi sem síminn óneitanlega er hinum almenna borgara. Þetta er sérstakt áhyggjuefni þegar haft er í huga að tilkynningar og fréttir í útvarpi ná ekki til heyrnarlausra og gagn þeirra af sjónvarpi er takmarkað. Það er því ekki ofmælt þegar sagt er að um mjög mikla einangrun getur verið að ræða. Fyrir nokkrum árum hófst innflutningur á svokölluðum textasíma fyrir heyrnarlausa. Með tilkomu hans breyttist að nokkru sú einangrun sem þeir höfðu mátt búa við fram til þessa. En textasíminn gerir heyrnarlausum kleift að hafa símasamband sín á milli. Þessi möguleiki nær þó aðeins til þeirra aðila sem hafa textasíma. Textasíminn er tiltölulega einfalt tæki. Hann samanstendur af þremur aðaleiningum." Síðan er því lýst í þessari grg. Einnig kemur þar fram um textasímamiðstöð, sem þessi tillaga fjallar aðallega um, að notkun textasímanna sé takmörkuð við þann hóp heyrnleysingja sem eiga þessi tæki. "En eftir sem áður eru heyrnarlausir einangraðir frá þeirri mikilvægustu þjónustu sem hinn almenni sími er öllum almenningi til viðskipta og upplýsingaöflunar. Til þess að rjúfa að einhverju leyti þessa einangrun og gefa heyrnarlausum möguleika á að njóta þeirrar þjónustu og öryggis sem síminn veitir hefur hugmyndin um textasímamiðstöð verið sett fram. Slíkar miðstöðvar hafa verið settar upp víða erlendis og eru þær mikið notaðar. Textasímamiðstöð má að sumu leyti líkja við gömlu símstöðvarnar en þær störfuðu sem alhliða tengi- og boðveitur innan símakerfisins. Markmiðið með textasímstöð er að gefa heyrnarlausum möguleika á að hafa símasamband við hvern þann sem hefur venjulegan síma. Miðstöðin tengir saman notendur textasíma og venjulegs síma með aðstoð símavarðar. Til að hún komi að fullum notum verður hún að vera opin allan sólarhringinn. Í textasímamiðstöð þarf ekki mörg tæki eða dýran búnað en þar verður að minnsta kosti að vera einn textasími, tveir venjulegir símar og að sjálfsögðu símavörður. Miðstöðin vinnur þannig að þegar hringt er í stöðina með textasíma svarar símavörður með textasímanum og tekur á móti skilaboðum um að hringja í eitthvert ákveðið númer. Símavörður hringir í þetta númer og tilkynnir að hann sé með samtal yfir textasíma og nú textar og talar símavörðurinn samtalið á milli. Símavörður er þarna sem eins konar túlkur sem flytur eða túlkar samtalið á milli notendanna. Þessi þjónusta er tvívirk, hvort sem er frá textasíma yfir miðstöð og í venjulegan síma og öfugt. Einnig getur miðstöðin unnið sem boðveita og hjálpað við að koma ákveðnum stuttum skilaboðum áfram þótt það sé ekki gert í einu símtali og gefið almennar upplýsingar. Sem öryggistæki er textasímamiðstöð afar mikilvæg, sérstaklega gagnvart lögreglu, slökkviliði og læknaþjónustu hvers konar, auk þess sem hún er mjög gagnleg fyrir öll styttri þjónustusamtöl, t.d. vegna leigubíla, veðurfrétta, fundarboða o.s.frv." Virðulegi forseti. Ég held að fram komi í þessari grg. hve mikilvæg þessi textasímamiðstöð er sem um er fjallað í þáltill. sem er til umræðu og sýnir glöggt að um mikilvægt öryggistæki er að ræða fyrir heyrnarlausa. Á þessum fundi, sem haldinn var að tilhlutan félagsins, kom einnig fram að nauðsynlegt væri að koma á fót sambýli fyrir heyrnarlausa, einnig að heyrnarlausir virðast ekki njóta tollaniðurfellingar af myndböndum frá Norðurlöndum, svo sem samþykkt Norðurlandaráðs gerir ráð fyrir. Þar kom einnig fram að afnotagjöld af símum eru ekki felld niður hjá heyrnarlausum eins og á sér stað hjá t.d. blindum mönnum, svo og hjá félagsmönnum, sumum hverjum hjá Sjálfsbjörg, félagi fatlaðra, en um það hafa verið heimildir í fjárlögum. Það kom einmitt fram á þessum fundi að heyrnarlausir eru sex sinnum lengur að koma sömu skilaboðum í gegnum síma en heyrandi og því er augljóst að kostnaður þeirra við símanotkun er mjög mikill. Í framhaldi af þessum fundi var síðan skipuð nefnd til þess að vinna sérstaklega að úrbótum á þeim málum sem þarna komu fram. Í nefndinni sem ég hef skipað eiga sæti tveir fulltrúar frá Félagi heyrnarlausra og skólastjóri Heyrnleysingjaskólans á einnig sæti í henni ásamt fulltrúa menntmrn. og fulltrúa í félmrn. Það kom fram á þessum fundi áhugi fyrir því að gera úttekt á félagslegri stöðu heyrnleysingja og tel ég það mikilvægt. Er rætt um að slík könnun gæti farið fram hjá félagsvísindadeild Háskólans og að áttektin mundi ná þá til stöðu heyrnleysingja í þjóðfélaginu almennt, fjölda, aldurs, aðstæðna, atvinnumöguleika, félagslegra tengsla og möguleika þeirra almennt til félagslegra samskipta. En það kom einmitt fram að þegar Heyrnleysingjaskólanum sleppir er lítið vitað um hvað verður um þetta fólk eða stöðu þess almennt. Ég vildi láta koma fram við þessa umræðu að að þessu er unnið. Mér er kunnugt um að nefndin hefur fullan hug á því að leita eftir viðræðum í fyrsta lagi við fulltrúa menntmrn. um hvernig hægt sé að efla túlkaþjónustuna og vinna að menntun túlka. Í öðru lagi hefur nefndin hug á að leita eftir viðræðum við samgrn. um að koma á slíkri textasímaþjónustu fyrir heyrnarlausa eins og um er rætt í þessari till. Ég ítreka það að ég fagna því að þessi mál eru tekin hér til umræðu en taldi nauðsynlegt að láta það koma fram, þar sem verið er að fjalla um þessi mál, að þau hafa verið til skoðunar í félmrn. og einmitt á því sviði sem fjallað er um í báðum þeim till. sem eru til umræðu. Ég vil láta það koma fram, sérstaklega að því er varðar þá till. sem er til umræðu um þjónustumiðstöð fyrir heyrnarskerta, að ég tel eðlilegt að slík þjónustumiðstöð sé rekin af Félagi heyrnarlausra, t.d. í félagsmiðstöð heyrnarlausra á Klapparstígnum þar sem húsnæði er fyrir hendi, og að eðlilegra væri að Félag heyrnarlausra fengi sérstakan fjárhagsstuðning frá hinu opinbera til að reka slíka þjónustumiðstöð fremur en að komið væri upp sérstakri þjónustumiðstöð fyrir heyrnarskerta sem ég tel að yrði dýrara. En engu að síður er þetta mikið þarfamál.



Hæstv. forseti. Ég tel að hérna sé hreyft mjög þörfu máli sem hv. 18. þm. Reykv. flytur ásamt fleiri mönnum. Það er margt ótrúlegt sem viðgengst í okkar þjóðfélagi svo sem eins og ýmis málefni sem snerta heyrnarskerta og það hefur einmitt komið fram í máli þeirra sem hafa talað. Það hefur komið fram að heyrnarskertir hafa haft textasíma í þjónustu sinni líklega í allt að tíu ár, en þeir búa við mikið óöryggi varðandi ýmsa þjónustu. M.a. hafa þeir ekki þá aðstöðu að geta náð í lækni, lögreglu eða slökkvilið þegar á þarf að halda vegna þess að þessi símaþjónusta er ekki fyrir hendi þannig að þeir geti náð í þetta fólk eins og við hin getum gert sem erum heyrandi. Ég get sagt ykkur frá einu dæmi frá því í haust. Íþróttafélag heyrnarskertra var að fara til útlanda og þar sem ekki var möguleiki á að hringja til að segja hópnum sem átti að fara hvenær flugvélin færi varð einn fulltrúi félagsins að keyra til allra sem áttu að fara í þessa ferð til að segja þeim hvenær flugvélin ætti að leggja af stað. Þið getið ímyndað ykkur hvað það getur verið mikil vinna að koma boðum um svona sjálfsagðan hlut eins og okkur finnst sem erum heyrandi. Ég fagna því að hæstv. félmrh. hefur skipað nefnd til að vinna að málefnum heyrnarskertra og vona að þeim verði ýtt áfram og það hið fyrsta. Ég styð till. hv. 18. þm. Reykv. og vona að málefnum heyrnarskertra verði unninn framgangur.



Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem hafa tekið til máls og stutt þetta mál, ekki síst hæstv. félmrh. Allt sem hún las úr grg. þeirri sem hún hafði í höndum styður að úrbóta þurfi að leita fyrir þetta fólk eins fljótt og kostur er. Það er líka rétt sem hæstv. félmrh. sagði að heyrnarlaust fólk býr sjálfsagt við meiri einangrun en flestir aðrir fatlaðir sem á annað borð hafa þá möguleika á því sökum fötlunar sinnar að halda uppi eðlilegum samskiptum við fólk eða lifa nokkurn veginn eðlilegu lífi. Manni verður ljóst þegar maður talar við þetta fólk hversu gífurlega mikilvægt það er fyrir hvern og einn að þroska sína hugsun í gegnum mál. Fólk sem aldrei getur tileinkað sér tungumál á mjög erfitt með að koma skoðunum sínum og þörfum á framfæri vegna þeirra takmarkana sem þetta setur þeim. Eins og kom fram í máli hæstv. félmrh. er þessari nefnd greinilega ætlað að taka á fjölmörgum fleiri málum sem snerta heyrnarlausa. Er það vel því það er víða pottur brotinn og margt sem hægt er að gera þeim til aðstoðar sem þarf ekki að kosta mikla peninga. Hæstv. félmrh. ræddi t.d. um túlkun í sjónvarpi sem þeir bera að nokkrum hluta sjálfir kostnað af og ég veit að áhugi er á því hjá heyrnarlausum að Sjónvarpið geri t.d. einu sinni í viku einhvers konar yfirlitsþátt yfir fréttir vikunnar þar sem túlkun væri fyrir hendi þannig að þeir gætu fengið betra og heillegra yfirlit einu sinni í viku en þeir fá í þessum nokkurra mínútna fréttum sem þeir fá á hverjum degi. Þetta mál er flutt í formi þáltill. en ekki í formi frv. einmitt til þess að útiloka ekki aðrar leiðir en þá að opna þjónustumiðstöð sem félli undir félagsmálalöggjöfina eins og hún er núna, einmitt til þess að hafa samráð við heyrnarlausa sjálfa um hvernig þeir teldu að þessum málum væri best hagað, og það var að nokkru leyti í samráði við þá sem þessi niðurstaða varð. Eins mætti nefna táknmálskennslu í skólum sem væri hið þarfasta mál. Hún gæti í rauninni þjónað víðtækari tilgangi en þeim að börn lærðu táknmál því þetta er mjög tjáningarríkt mál. Þetta væri skemmtilegur og örvandi leikur fyrir börn að læra táknmál og þau mundu sjálfsagt vera mjög snögg að því. Sjálf lék ég mér mikið við heyrnarlaus börn þegar ég var barn og maður var farinn að tala þetta mál í rauninni áður en maður vissi af en auðvitað gleymdi maður því jafnfljótt vegna þess að maður gerði sér heldur ekki grein fyrir því að þetta væri neitt mál. Maður var bara svona að hafa samband við krakkana. En það er ekki erfitt að tileinka sér það svo að gagni geti komið. Það er náttúrlega ekki vansalaust að þessir textasímar, eins einfaldir og þeir eru, skuli ekki vera á flestum stofnunum. Það mætti sjálfsagt beina því til annarra ráðherra að gangast nú í að örva þær stofnanir sem undir þá heyra til að koma sér upp svona síma því að það þarf enga, eins og ég sagði áðan, sérstaka menntun eða sérstakan starfskraft til þess að sinna þeim málum sem mundu koma í gegnum slíka síma, þau yrðu ekki svo mörg á hverjum stað. Ég ætla rétt í lokin að minna á fund sem Öryrkjabandalagið og Sjálfsbjörg - mig minnir að ég fari rétt með það - stóðu að í fyrra til að kynna sín mál og sumir hv. þm. sátu. Á þeim fundi flutti kór heyrnarlausra þeim kvæði og þá voru náttúrlega tungumálaerfiðleikarnir slíkir að hv. þm. þurftu túlk til þess að skilja kvæðið. Í von um að það hafi fest einhverjum í minni ítreka ég ósk mína um að málið fari til hv. félmn.



Hæstv. forseti. Ég ætla að lýsa ánægju minni með þessa till. til þál., sem hefur verið borin fram af Þórhildi Þorleifsdóttur og fleiri þm. Kvennal., og jafnframt yfir því, sem ég heyri að hæstv. félmrh. hefur sagt, að hún hafi nú þegar undið sér í þetta mál til að vinna að framgangi þessa málaflokks. Ég hygg að við, sem urðum þeirrar ánægju aðnjótandi að vera á kosningafundi með þessu fólki, höfum gert okkur grein fyrir því að þörf þess sé mikil til að hafa boðskipti og einmitt það að textasíma sé komið á fyrir allflesta hefur mikið að segja. Ýmis málefni sem varða þennan hóp hafa greinilega orðið út undan eins og hæstv. félmrh. nefndi. Ég vona að úr því verði bætt því mér er ljóst að þessi hópur hefur orðið mjög afskiptur, hann hefur átt erfitt með að koma málum sínum á framfæri. Ég er alveg sannfærður um að það þarf ekki að kosta neinar stórar fjárhæðir og það má jafnframt bæta hag þessa fólks töluvert. En það þarf að geta tjáð sig eins og við, sem getum tjáð okkur með því að tala í síma dagsdaglega. Og við vitum að það yrði slæmt ef við misstum símann. Við getum ímyndað okkur hvernig við stæðum þá, hvað þá að þetta fólk skuli ekki hafa möguleika á að koma sínum boðum á milli, en það mundi gjörbreyta lífi margra þessara manna og kvenna sem þannig er ástatt um. Ég vil þakka hæstv. félmrh. og flm. fyrir að hreyfa þessu máli.



Virðulegi forseti. Ég kem hér aftur til að mæla fyrir till. til þál. um textasímaþjónustu og þá á örlítið öðrum grunni en sú sem rætt var um áðan. Flm. með mér að þessari till. eru þeir sömu og á hinni fyrri og sökum tímaskorts mun ég ekki fara að telja þá upp aftur. Það þarf þá ekki að tíunda meira nauðsyn á að þessari þjónustu, sem hér hefur verið rætt um, verði komið upp og það þarf hvorki nefndir eða kostnað eða nokkurn skapaðan hlut til þess að þessari þjónustu sé komið á, það þarf að kaupa einn síma og setja hann í samband niðri á Landssíma og þó að sú þjónusta væri vonandi opin allan sólarhringinn þá yrði hún sjálfsagt ekki mikið notuð nema utan þess tíma sem þjónustumiðstöð væri opin. Sjálfsagt yrði annríkið meira til að byrja með því ég vona sannarlega að hæstv. samgrh. gangist í þetta mál strax, að koma upp þessari símaþjónustu. Til þess að tefja ekki tímann lengur mælist ég til að þessi þáltill. verði tekin fyrir í allshn.



Hæstv. forseti. Ef ég skil rétt er kosningu lokið og þessum dagskrárliðum fullnægt. Stjórnarandstaðan hefur verið beðin um að flýta sinni vinnu í sambandi við val á mönnum í það sem hér hefur verið afgreitt. Stjórnarandstaðan hefur orðið við þeirri beiðni og stendur ekki á henni í því kjöri sem hefur farið fram og sem á eftir að fara fram samkvæmt dagskrá sem liggur prentuð fyrir þessum fundi. En ég sé að það eru nokkrir liðir óafgreiddir. Ég bjóst við að þeir yrðu afgreiddir í dag. Ég hef enga skýringu á því sem forustumaður Borgarafl. hvers vegna ekki var gengið frá 10. lið, þ.e. kosningu í áfengisvarnaráð, hvers vegna var ekki gengið frá 11. lið, þ.e. stjórn Byggðastofnunar, og 16. lið, stjórn ríkisspítalanna. Ég hef skýringu á hvers vegna ekki var gengið frá 30. lið. - Hæstv. forseti. Ég vildi gjarnan fá skýringu á þeim töfum sem eru á afgreiðslu þessara liða.



Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir það svar sem hæstv. forseti hefur gefið. Það er fullnægjandi. Ég vek athygli á því að það er stjórnarliðið sjálft sem ekki getur staðið við að afgreiða málin þegar stjórnarandstaðan er beðin um að hraða afgreiðslum.



Herra forseti. Á þskj. 111 flytjum við nokkrir þm. till. til þál. um að setja upp lýsingu á Suðurlandsvegi um Hellisheiði. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Guðni Ágústsson, Margrét Frímannsdóttir, Guðmundur H. Garðarsson, Unnur Stefánsdóttir, María E. Ingvadóttir og Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir. Tillgr. er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera könnun á kostnaði við að lýsa upp Suðurlandsveg frá Reykjavík um Hellisheiði að Hveragerði. Jafnframt verði leitað leiða til framkvæmda við verkið." Á árunum 1969–1972 var vegurinn austur yfir fjall, eins og gjarnan er sagt hér í Reykjavík, byggður upp úr snjó og lagður slitlagi. Áður hafði Keflavíkurvegurinn verið endurbyggður og lagt á hann slitlag. Þetta voru fyrstu stórvirki síðari tíma í samgöngumálum og undirbúin af þáv. samgrh. Ingólfi Jónssyni. Eftir það var nokkur hægagangur á lagningu slitlaga og hófst ekki að ráði fyrr en um og eftir 1980 þegar farið var að vinna eftir langtímaáætlunum. Eftir það fóru menn að sjá stóra áfanga í vegagerð víða á hringveginum og í öllum landshlutum. Í tíð fyrrv. samgrh. Matthíasar Bjarnasonar gerðust stórvirki og hefðu þó getað orðið miklu meiri ef stjórnarliðar hefðu stutt betur tillögur hans í fjáröflun til vega. Nú er fyrirhuguð aukning á vegafé, en þyrfti þó við endanlega afgreiðslu fjárlaga að verða miklu meiri. Eftir að farið var að leggja bundið slitlag á þjóðvegi landsins hefur umferðin aukist. Nú er það orðið miklu minna mál að ferðast langar vegalengdir en áður var þegar menn urðu eingöngu að hristast á misslæmum malarvegum á milli staða. Sennilega er fátt sem eins stuðlar að því að byggð haldist í öllu landinu og gott vegakerfi því að það minnkar landið í reynd og færir okkur nær hvert öðru þegar það tekur styttri tíma að ferðast á milli staða. Með bundnu slitlagi eykst hraði umferðarinnar og menn gera kröfu til þess að geta haldið sama hraða þótt akstursskilyrði breytist, svo sem vegna slæms skyggnis eða náttmyrkurs. Með auknum hraða getur hættan á slysum einnig aukist og hætt er við því að slysin verði alvarlegri. Þetta á sérstaklega við séu akstursskilyrði ekki upp á það besta, en hættan er sú að menn taki ekki nægilegt tillit til þess og haldi svipuðum hraða og þeir eru vanir við betri skilyrði. Lýsing á þjóðvegum dregur mjög úr slysahættu og gerir alla umferð greiðari. Kröfur um lýsingu á hættulegustu köflum þeirra hljóta því að verða háværar. Því er nauðsynlegt að farið verði að huga að þessu máli svo að menn geti gert sér grein fyrir því hversu kostnaðarsamt verk er hér um að ræða og hvernig það verði leyst á sem hagkvæmastan hátt. Rétt er að kynna sér hvernig þetta hefur verið gert í þeim löndum þar sem þróunin er komin miklu lengra áleiðis en hjá okkur. Eðlilegt er að athuga fyrst þá vegarkafla þar sem umferðin er mest og þar sem akstursskilyrði geta orðið slæm. Hér er vegurinn austur fyrir fjall einn sá fyrsti sem athuga þarf sökum veðurskilyrða og hinnar miklu umferðar sem sífellt er vaxandi. En einnig er vert að leggja áherslu á fleiri vegi og má þá benda á veg upp í Mosfellssveit og um Reykjanes. Ég vil leggja áherslu á að hér verður að vera um sérstakt fjármagn að ræða og ekki má taka það frá öðrum framkvæmdum í vegamálum. Að lokum vil ég vitna til greinargerðar sem tillögunni fylgir, með leyfi forseta: "Svo sem kunnugt er, er Suðurlandsvegur um Hellisheiði aðalsamgönguæð frá Reykjavík til hinna fjölförnu og blómlegu byggða Suðurlandsundirlendisins, auk þess að vera kafli af hringveginum með miklum umferðarþunga. Síaukin samskipti Stór-Reykjavíkursvæðisins og Suðurlands eykur nauðsyn þess að vegurinn sé alltaf opinn. Með tækni og framförum nútímans er vegurinn orðinn hár, beinn og breiður með bundnu slitlagi. En vegna hæðar yfir sjó og náttúrufars eru gjarnan, sérstaklega í skammdeginu, mörg veðrabelti á leiðinni. Fyrirvaralaust skapast oft hættuástand, enda hafa orðið mörg alvarleg umferðarslys, sérstaklega á leiðinni úr Hveradölum og niður í Kamba. Því væri æskilegt að fyrsti áfangi í lýsingu vegarins yrði á þessum kafla. Nýta ber þá reynslu sem fyrir liggur um gerð ljósa sem sjást vel í lélegu skyggni. Hin geysilega fjölgun ferðamanna á leið um Suðurland og lenging ferðamannatímans ýtir á þessa framkvæmd. En fyrst og fremst er það hin stöðuga ferða- og flutningaþörf til og frá Suðurlandi, í hvaða veðri sem er, sem knýr á um að þetta verði framkvæmt sem allra fyrst." Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu vil ég leyfa mér að leggja til að málinu verði vísað til hv. atvmn.



Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að taka undir þá till. sem hér er flutt og í leiðinni að þakka ágætum flm. frumkvæði þeirra. Ég býst við að ég hefði verið meðal þeirra ef ég hefði verið á landinu þegar málið var undirbúið, en vil ekki láta hjá líða að láta í ljós skoðun mína. Ég tel þetta hið gagnmerkasta mái. Bráðum verður öld liðin frá því að lokið var fyrstu framkvæmd sem nafni getur nefnst í samgöngumálum á Íslandi, þ.e. byggingu Ölfusárbrúar. Þess afmælis verður minnst 1991. Ekki væri úr vegi að sú framkvæmd sem hér er um að ræða væri orðin að veruleika á því afmæli. Suðurland hefur sérstöðu um margt, þá mesta þó að vera hafnlítið landsvæði og það svæði landsins sem á mest undir samgöngum á landi. Það fer ekki milli mála að sá fjallvegur sem þarna er verið að tala um, Hellisheiðin, er fjölfarnastur hér á landi, auðvitað vegna nálægðarinnar við höfuðborgarsvæðið. Það þykir ekki tiltölumál hér niðri í byggð þó að upplýst sé á milli byggða um langar vegalengdir. Þess vegna er það í rauninni ekkert tiltökumál að sinna því að lýsa þá fjallvegi upp sem fjölfarnastir eru eins og Hellisheiðin. Það kemur fram í grg. flm. að veðrabelti eru mörg á þessari leið. Það þekki ég vel. Ég hef farið um heiðina í mörg ár og ekki síst nú þessa ágætu veðurdaga í haust. En ég vil leggja áherslu á að það veður á þessari leið sem mér er einna leiðast er þokan. Þess vegna held ég að það verði ekki of mikil áhersla lögð á það atriði í grg. flm. að hér er um að ræða slysavörn í verulegum atriðum. Og í lokin sakar ekki að geta þess að orkan sem um er að ræða kemur þó alltént af Suðurlandi.



Herra forseti. Ég þakka undirtektir og vil leggja áherslu á, sem kom ekki nógu skýrt fram í mínu máli, að til vegamála verður að koma aukið fé. Það er ekki meiningin með þessari till. að taka fé frá þeim þáttum sem að er unnið. Þess vegna verður ekki of oft lögð áhersla á það við gerð fjárlaga að það þarf stóraukið fé til vegamála í landinu.

Flm. (Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. sem ég flyt ásamt öllum öðrum þm. Borgarafl. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd hlutlausra sérfræðinga til þess að rannsaka tekjumyndun og skiptingu þjóðartekna á Íslandi. Nefndin athugi sérstaklega dagvinnulaun, vinnutíma og heildarlaun nokkurra markhópa launafólks á Íslandi og beri þau saman við kjör sambærilegra hópa í nágrannalöndum okkar. Könnunin nái einnig til þeirra er njóta tryggingabóta. Leita skal skýringa á þeim mun sem könnunin sýnir. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Þjóðartekjur Íslendinga eru með þeim hæstu í heiminum. Þær tekjur sem koma á hvern einstakling samkvæmt meðalútreikningi eru í engu samræmi við þá launataxta sem samið er um fyrir dagvinnu. Ég tók hér með mér til samanburðar tekjur tveggja verkamanna árið 1985 og 1986 teknar úr skattaframtali. Báðir hafa starfað yfir 15 ár hjá sama fyrirtæki og vinna fullan vinnudag. Annar hefur í árslaun 1985 213 þús. kr. og 1986 310 þús. kr. Hinn, sem gegnir ábyrgðarstarfi, ber úr býtum árið 1985 378 þús. kr. og árið 1986 495 þús. kr. Báðir þessir menn eru yfir meðaltali í sínu stéttarfélagi, en eru þó svo langt frá meðaltali sem þjóðartekjur sýna á hvern mann. Það styður það sem margir ætla. Í landinu er mikið launamisrétti og verra en þessar tölur sýna. Ef venjulegur launamaður ber úr býtum sæmileg laun er um óhóflegan vinnudag að ræða. Spurningin er: Eigum við Íslendingar ekki meira þjóðarstolt en svo að við sættum okkur við meiri vinnuþrælkun og lægri laun en almennt gerist í Vestur-Evrópu? Það þýðir ekkert að afsaka þetta með því að við höfum þó sloppið við atvinnuleysi. Það er þakkarvert en ekki endalaust fært að réttlæta sig með þeim rökum. Verðlag er líka hærra hér en í nálægum löndum, einkum á matvöru. Ég bendi á verðkönnun sem Alþýðublaðið birti 14. nóv. sl. þar sem kom í ljós að t.d. verkamaður í Hollandi var í 3 klukkutíma að vinna fyrir matarkörfu sem verkamaður á Íslandi er 11 klukkutíma að vinna fyrir. Ýmsir aðilar, bæði atvinnurekendur og launþegasamtök, hafa stundað kjararannsóknir og samanburð á launum við önnur lönd. Oftast er vitnað til kjararannsóknanefndar sem er helmingaskiptafélag Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands. Ég hef oft vakið athygli á því að ég tel þessar rannsóknir ekki nógu trúverðugar og skal nú rökstyðja það frekar. Haustið 1983 fóru verkakvennafélagið Framsókn og starfsmannafélagið Sókn fram á að ríkisstjórnin léti rannsaka hvað væru raunveruleg laun félaga í þessum félögum, en þau laun, sem þá voru talin meðallaun, fundum við ekki hjá okkar fólki. Þáv. forsrh., núv. hæstv.utanrrh., brást vel við og óskaði eftir að kjararannsóknanefnd tæki verkefnið að sér. Nefndin skoraðist undan því og taldi sig hvorki hafa fé né mannafla til að sinna þessu verki. Ríkisstjórnin veitti þá aukafjárveitingu til verksins sem mörg fleiri láglaunafélög víðs vegar um landið tóku þátt í. Þessi könnun var að ég tel gagnleg og skilaði merkilegum upplýsingum, en stóð aðeins yfir í stuttan tíma og lauk í nóvember 1983. Þeir launþegar sem vinna hjá ríki og borg og sjálfseignarstofnunum hafa ekki verið með í rannsóknum kjararannsóknanefndar og grunur leikur á að fleiri laglaunastéttir séu utan dyra. Það er því meira en lítið vafasamt að líta á þessar rannsóknir sem einhvern stórasannleik og eru þær þó sennilega þær víðtækustu sem völ er á hér á landi. Það skal tekið fram að nú á síðustu vikum hefur fjmrn. skilað upplýsingum um laun meðlima Alþýðusambands Íslands til kjararannsóknanefndar og er þar um framför að ræða. En hvað sem því líður er það staðreynd að mikil tortryggni er ríkjandi milli hagsmunaaðila um launakjör á Íslandi. Það er því brýn nauðsyn, ef skapa á grundvöll fyrir traustari kjarasamninga, að fyrir liggi hlutlaus og víðtæk könnun um launatekjur landsmanna. Í nútímaþjóðfélagi á það að vera sjálfsagt að þeir sem sækja lífsframfæri til Tryggingastofnunar ríkisins njóti sama réttar og séu tryggð sömu lífskjör og öðru launafólki. Borgarafl. trúir að miðað við hinar miklu þjóðartekjur á mann á Íslandi þurfi að skýra betur en gert hefur verið hvers vegna hinum lægra launuðu í þjóðfélaginu nægi ekki 8 stunda vinna fyrir lífsviðurværi. Er það vegna þess að þjóðartekjur skiptast svo ójafnt milli þjóðfélagsþegnanna? Eru þeir fáir sem fá mikið í sinn hlut en margir sem skipta litlu á milli sín? Borgarafl. vill láta hlutlausa aðila kanna málið með hagsmuni heildarinnar að markmiði. Því er þessi þáltill. flutt. Hæstv. forseti. Að umræðunni lokinni óska ég eftir að þáltill. verði vísað til félmn.