Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um málefni Arnarflugs. Ríkisstj. tók ákvarðanir um það í gær að tillögu samgrh., sem um nokkurt skeið hefur fjallað um málefni þessa fyrirtækis, að leita eftir heimild til ríkisábyrgðar. Meginefni frv. felst í því að fjmrh. yrði heimilt að veita Arnarflugi sjálfskuldarábyrgð fyrir láni sem tekið yrði til að bæta greiðslustöðu fyrirtækisins. Lánið má samkvæmt frv. nema allt að 2,5 millj. bandaríkjadala eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum. Jafnframt yrði ríkissjóði heimilt að taka þátt í greiðslu vaxta af láninu. Svo sem kunnugt er hefur Arnarflug verið rekið með allmiklu tapi undanfarin ár þannig að bókfært eigið fé fyrirtækisins um síðustu áramót var neikvætt sem nemur umtalsverðum fjárhæðum. Bráðabirgðauppgjör endurskoðenda hefur legið fyrir og verður að sjálfsögðu til athugunar í þeirri nefnd sem fær málið til meðferðar. Fullnaðaruppgjör á reikningum fyrirtækisins liggur hins vegar ekki fyrir enn, en stöðu fyrirtækisins má glöggt ráða af því bráðabirgðauppgjöri sem fyrir liggur. Það er nokkuð óvenjulegt í þessu máli að Arnarflug hf. getur ekki lagt fram venjubundnar tryggingar fyrir ríkisábyrgð á lánum utan réttindi sín samkvæmt kaupleigusamningi um Boeing 737 flugvél félagsins. Það er erfitt á þessari stundu að áætla verðmæti þessara réttinda, en þau felast einkum í því að fyrirtækið á samkvæmt samningi rétt til þess að kaupa flugvélina fyrir um 4,5 millj. bandaríkjadala eftir u.þ.b. þrjú ár. Markaðsverð flugvéla af þessari gerð er að sögn forráðamanna Arnarflugs talið vera 8-9 millj. bandaríkjadala. Á móti kemur að standa verður undir leigugreiðslum fram að þeim tíma að kaupréttur verður virkur, en miðað við núverandi aðstæður stendur þó eftir að ætla má að nokkur verðmæti séu fólgin í því að geta nýtt sér þennan kauprétt þegar þar að kemur. Rétt er þó að taka fram að það verður ekki einfalt mál að ganga frá viðkomandi tryggingum fyrir ríkisábyrgð í réttindum samkvæmt slíkum samningi. Besta tryggingin sem ætla má að út úr þessu geti fengist er sú að fengið verði samþykki leigusala og annarra hlutaðeigandi samþykktaraðila fyrir því að Ríkisábyrgðasjóður geti gengið inn í réttindi og skyldur samkvæmt samningnum hvenær sem er leigutímans, verði þess talin þörf. Og verður unnið að því að ganga frá tryggingum með þeim hætti. Af hálfu ríkisstj. er þessi ríkisábyrgð hugsuð sem einn þáttur í aðgerðum til að koma fjárhag fyrirtækisins á réttan kjöl svo það geti starfað áfram. Fyrir því eru talin rök að nauðsynlegt hljóti að teljast að samkeppni innlendra fyrirtækja sé fyrir hendi í millilandaflugi, þótt á mismunandi flugleiðum sé, og fyrir því er þetta frv. lagt fram. Frv. gerir ráð fyrir því að heimild til ríkisábyrgðar sé bundin mjög ákveðnum skilyrðum. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að auka mjög verulega eigið fé fyrirtækisins og því er gerð krafa um að það verði aukið um a.m.k. 95 millj. kr. Þar sem ljóst er að hlutafjárloforð verða ekki greidd strax að fullu þykir nauðsynlegt að setja það skilyrði einnig að sá hluti hlutafjárloforðanna sem ekki greiðist þegar í stað verði verðtryggður. Þá er gert ráð fyrir því að ríkissjóður geti, eins og ég hef áður sagt, gengið inn í kaupleiguréttindi varðandi þá flugvél sem um ræðir og flugfélagið hefur á kaupleigu. Er gert ráð fyrir að leitað verði samþykkis eiganda flugvélarinnar fyrir því að Ríkisábyrgðasjóður geti gengið inn í bæði réttindi og skyldur samkvæmt kaupleigusamningnum, ef nauðsyn krefur. Loks er gert ráð fyrir því að öll opinber gjöld við ríkissjóð sem í vanskilum eru verði greidd upp. Hv. Nd. gerði þá breytingu á þessu skilyrði í meðferð málsins í deildinni að heimilt er að semja um að þessi gjöld verði greidd á fjórum árum og fjmrh. semji um greiðsluhætti og greiðslukjör. Önnur efnisbreyting felst ekki í þessari breytingu. Það eru áfram skýlaus skilyrði að öll opinber gjöld ríkissjóðs, sem eru í vanskilum, verði greidd upp ásamt með viðurlögum. Og í ákvæðinu felast engar tilslakanir í þessu efni. Nauðsynlegt þótti að setja þessi ákveðnu skilyrði fyrir því að ríkisábyrgð yrði veitt samkvæmt þeim heimildum sem frv. greinir. Ég sé ekki, frú forseti, að ástæða sé til að fara fleiri orðum um frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns upplýsa það að fyrir hendi er samkomulag um að koma þessu máli hér í gegnum deildina og ég hef staðið að því. Ég get samt sem áður ekki látið hjá líða að ræða þetta frv. þó að það verði kannske ekki með jafnumfangsmiklum hætti og ég hefði kosið ef aðstæður hefðu verið aðrar. Ef við snúum okkur beint að frv. sjálfu, án þess að skoða beint hver afstaða mín eða okkar bandalagsmanna er til þess, þá er best að byrja á orðum hæstv. fjmrh. þar sem hann sagði í máli sínu að nokkuð óvenjulegt væri að veð vantaði fyrir þessari ríkisábyrgð. En þannig háttar til með ríkisábyrgðir að til þess að þær megi veita samkvæmt lögum, þá eru veðmörk 70% sem kallað er, þ.e. að samtals áhvílandi lán sem eru á undan í veðröð + ábyrgðarlán mega nema þessari prósentu samanlagt af matsverði eigna. Nú er það þannig að allar aðrar eignir Arnarflugs eru svo veðsettar að þar er ekki nokkurs staðar pláss fyrir veð af þessu tagi né varla nokkurt annað veð og því verður að fara þessa mjög svo sérkennilegu leið að taka í raun og veru veð í engu. Það skal upplýst áður en lengra er haldið að ég er andvígur þessu frv. og mun greiða atkvæði gegn því. Ég tel að mál eins og þetta gefi hvað allra besta mynd af því hvers lags skötulíki er orðið á flokkakerfi íslenskra stjórnmála. Ræði maður við venjulegt fólk á götunni, þá heldur það margt hvert í sakleysi sínu að hin helsta flokkaskipting hér á Íslandi sé sú að annars vegar standi Sjálfstfl., útvörður hins frjálsa framtaks, einstaklingsframtaksins svokallaða og frjálsra viðskipta, en á hinum endanum standi Alþb. grátt fyrir járnum, verjandi ríkiseignar á allri framleiðslu og rekstri, og berjist fyrir því að koma öllum hlutum undir hramm ríkisins. Hérna erum við með frv. þar sem hlutunum er gersamlega snúið við, því að hérna er Sjálfstfl. í forgöngu um það að taka að sér rekstur Arnarflugs næstu 3-4 árin, gera Arnarflug að ríkisflugfélagi. Þannig ætla menn að standa að því að bjarga því heilaga máli sem kallast frjáls samkeppni og sér er nú hvert frelsið í henni þá orðið. Það fær enginn séð hvaða skaði er að því þó að Arnarflug fari á hausinn, eins og sagt er. Auðvitað tapa einhverjir menn þar einhverjum peningum, menn sem lögðu í ákveðna áhættu. En það þarf enginn að segja mér það að þeir hafi ekki gert sér grein fyrir því að þeir voru að taka áhættu þegar þeir lögðu út í hana. Það er lögmál frjálsrar samkeppni að menn annaðhvort standa eða falla. Og ef þetta lögmál fær ekki að ráða þá erum við ekki að tala um frjálsa samkeppni. Nú gerum við okkur grein fyrir því að þetta fyrirtæki fór af stað á vitlausri löpp þar sem því var gert að innbyrða og kyngja öðru flugfélagi sem fyrir var og hafði í raun og veru farið á hausinn en var "bjargað" með þeim hætti að troða því upp á eigendur þessa flugfélags. Þær skuldbindingar sem tengdust þessu fyrra flugfélagi urðu því sem hér um ræðir náttúrlega ofviða þegar fram liðu stundir. Við stóðum hér í mjög svipuðum sporum fyrir tveimur árum síðan, árið 1984. Þá var um það að ræða að veita ríkisábyrgð upp á u.þ.b. 150 þús. dollara sem var hægt að finna veðmöguleika fyrir með nákvæmri skoðun. Þá lögðu menn einna mesta áherslu á rekstraráætlun Arnarflugs fyrir næstu tvö árin, þ.e. 1984 og 1985. Samkvæmt þeirri rekstraráætlun átti hagnaður af Arnarflugi við árslok 1985 að vera 616 þús. bandaríkjadollara. Á þessu byggðu menn einna helst röksemdir sínar og réttlætingu á því að veita ríkisábyrgð fyrir þessu 150 þús. dollara láni sem þá var verið að tala um. Hvað sem því líður er alveg greinilegt að bjartsýni manna 1984 hefur ekki ræst og ég tel í sjálfu sér ekki neina ástæðu til að ætla það að bjartsýni manna rætist neitt frekar. Og jafnvel þó að bjartsýni manna varðandi rekstur fyrirtækisins rætist, þá er enn þá alls ekki fyrir endann séð á því hvaða áhrif það hefur á stöðu fyrirtækisins, þar sem allar eignir þess - og ekki eignir þess heldur einfaldlega leigusamningur - er meira og minna allt saman veðsett upp í topp. Ég verð að viðurkenna það að þegar ég horfi upp á hæstv. fjmrh., formann Sjálfstfl., koma hér í ræðustól og biðja um þessa heimild, þá sé ég hann fyrir mér sem fulltrúa stærsta sósíalistaflokks landsins og þó víðar væri leitað. Því að ég get ekki séð að sá flokkur, sem býður sig fram hér hvað eftir annað í kosningum sem sporgöngumaður hins frjálsa framtaks, geti varið það að standa í því að rugla frjálsa samkeppni með jafnheimskulegum hætti og hér um ræðir. Ef það er hægt að reka flugfélag hér á Íslandi í millilandaflugi í samkeppni við Flugleiðir, þá er það hægt. En þá er það bara einfaldlega ekki hægt á þeim grundvelli sem þetta flugfélag er rekið. Þá verður það bara að fá að fara á hausinn og það verður að verða til annað flugfélag sem þá er hugsanlega stofnað til og rekið með eitthvað öðrum og betri hætti en þetta. En þessi leið til að bjarga málum er ekki hin rétta og er gjörsamlega í andstöðu við allt það sem talað er um þegar menn eru að tala um aukið frjálsræði hér í atvinnurekstri, og þess vegna einnig gjörsamlega í andstöðu við ölI þau góðu áform sem menn hafa uppi um bætta stöðu í efnahagslífi. Ég held að það verði mjög erfitt fyrir skattgreiðendur og mjög erfitt fyrir ýmsa þá, sem um sárt eiga að binda núna í sínum eigin efnahagsmálum, að horfa upp á það að menn skuli allt í einu geta réttlætt jafnstórfengleg útlát, eins og þetta getur kostað okkur, með jafnlitlum forsendum og raun ber vitni, á meðan menn ganga hér grátandi á milli banka og lánastofnana til þess að reyna að bjarga eigum sínum undan nauðungaruppboðum. Það er eitt annað atriði líka í þessu máli sem ég vildi aðeins minnast á undir lokin sem snertir það grundvallaratriði að ríkið reki eða eigi, eða eigi aðild að með þeim hætti sem hér um ræðir rekstri stórfyrirtækja sem þjóna jafnmörgum og þau þjóna. Þannig háttar til að fyrirtæki eins og þetta selur þjónustu sína á mjög mismunandi verði. Eitt sæti í flugvél er selt jafnvel í sama flugi á mismunandi verði eftir því hvort menn eru að ferðast með einhverjum svokölluðum afsláttarfargjöldum eða ekki. Þ.e. annars vegar er farið fram á það að þeir hinir sömu, sem njóta þjónustu þessa fyrirtækis, leggi hugsanlega ærið fé af mörkum til þess að halda því gangandi. Hins vegar er ætlast til þess að þegar þeir setjast upp í flugvélina þá greiði þeir mjög mismunandi gjöld fyrir þá þjónustu sem þeir sjálfir standa undir. Það er ekki samræmi í þessu. Í raun og veru ætti hin beina afleiðing að vera af þessu líka að fyrir alla þá aðila, sem eru að leggja sitt af mörkum til þess að þetta flugfélag haldist í rekstri, gildi það sama. Að þeir eigi jafnan rétt hvað viðvíkur kostnaði á fargjöldum, eitt og sama fargjald fyrir alla sem með þessu flugfélagi ferðast. Ég trúi því að þeir menn sem leggja til hlutafé í þetta félag fái fyrir það einhverja umbun þegar þeir nýta sér þjónustu þess annaðhvort sem farþegar eða sem flytjendur. Og ég get ekki séð annað en að skattgreiðendur í þessu landi eigi þar engu síðri rétt en þeir sem kalla sig eigendur, en kalla sig ekki eigendur nema með því skilyrði einu að skattgreiðendur hér á landi taki á sig áhættuna af því að halda úti rekstri þessa fyrirtækis.



Virðulegi forseti. Þar sem nú líður óðum að þinglausnum er óhjákvæmilegt að tefja ekki tímann heldur fara fáum orðum um hvert mál. En auðvitað er þetta mál svo seint á ferðinni að undrum sætir og málið svo stórt í eðli sínu að það hlýtur að kalla á verulega umræðu ef vel á að vera. Hér er um að ræða það að ríkissjóður taki ábyrgð á láni að upphæð rúmar 100 millj. kr. til að styrkja greiðslustöðu fyrirtækisins Arnarflugs, eins og fram kemur í upphafsorðum athugasemda við frv. Sá galli er á þessari gjöf Njarðar að við veitingu ríkisábyrgðar er bersýnilega ekkert veð að fá fyrr en í febrúarmánuði árið 1989 því að veðið, sem boðið er, er kaupleigusamningur sem bersýnilega verður ekki virkur sem veðandlag fyrr en eftir að afsal hefur verið gefið út af hálfu seljanda. Og það verður ekki fyrr en í febrúarmánuði 1989 þótt að vísu megi segja samningnum upp í maímánuði 1988. Það eru engar líkur á því að seljandi vélarinnar samkvæmt þessum kaupleigusamningi muni samþykkja að ríkið taki veð í þessum samningi vegna þess að hagsmunir seljandans eru bersýnilega á allt annan veg og þar af leiðir að þarna er ekkert veð að hafa fyrr en eftir rúm tvö ár. Ég hygg að aldrei hafi verið veitt ríkisábyrgð sem grundvölluð hefur verið með jafnótraustum hætti og þessi. Það er alveg ljóst að hér er lagt út í mikið happdrætti. Ef vel tekst til og félagið verður rekið með hagnaði næstu árin, þá sleppur ríkið frá þessari áhættu. Vissulega er ekki alveg útilokað að svo fari því að bensínverð fer nú óðfluga lækkandi og dollarinn hefur lækkað í verði, en útgjöld fyrirtækisins eru fyrst og fremst í dollurum meðan aftur á móti tekjurnar eru í Evrópugjaldmiðlum. Þannig að að þessu leyti eru horfur í rekstri fyrirtækisins bjartari en verið hefur og hlýtur að vekja einhverja bjartsýni um að ekki þurfi endilega að takast illa til. Hitt er ljóst að allar fyrri áætlanir félagsins hafa brugðist. Vonir manna um að félagið næði sér upp úr kviksyndinu hafa brugðist og í sjálfu sér engin vissa fyrir því að svo muni ekki áfram verða. Ef illa fer, sem allt eins getur orðið samkvæmt framansögðu, þá er um tvennt að ræða. Annaðhvort hefur ríkið tapað þessum rúmlega 100 millj. kr. vegna þess að það hefur enga tryggingu fyrir ábyrgðinni eða að ríkið neyðist til að halda fyrirtækinu gangandi og forða því frá gjaldþroti frá mánuði til mánaðar, ef gjaldþrot skyldi blasa við, meðan beðið er eftir því að kaupleigusamningurinn verði virkur fyrir kaupanda og hann öðlist afsal fyrir eigninni. Sem sagt: Það gæti farið svo, ef illa til tekst, að fyrirtækið yrði nánast rekið á vegum ríkissjóðs og fyrir hans reikning vegna þess að það væri talið að með því að halda í kaupleigusamninginn og láta hann verða virkan í ársbyrjun 1989, þá ynnist meira en hitt sem tapast ef ábyrgðin verður virk gagnvart ríkinu. Það er því ekkert út í bláinn þegar hv. seinasti ræðumaður talaði um það að nánast væri verið að þjóðnýta þetta fyrirtæki. Þetta væri viss tegund af sósíalisma og af því tilefni kallaði hann flokk fjmrh. stærsta sósíalistaflokkinn hér á Íslandi.  Ég þarf sem sagt ekki að fara neitt frekari orðum um það eða tefja deildina frekar með máli mínu. Það er svo augljóst sem nokkuð getur verið að hér er ríkið og ríkissjóður og fjmrh. fyrir þess hönd að vaða út í meira fjárhagslegt kviksyndi en dæmi eru til á seinni árum ef Hafskipsævintýrið er undanskilið. Hér er tekin geysileg áhætta. Ég er ekki að segja að ríkissjóður þurfi endilega að tapa í þessu hættuspili. Ég lýsti því áðan að það eru vissulega möguleikar á að þetta gæti bjargast, þetta gæti sloppið fyrir horn og þar með töpuðust ekki þessar 100 millj. En hitt er bersýnilega allt eins líklegt, ef ekki líklegra, að þessar 100 millj. tapist. Hér er tekin allt of mikil áhætta. Málið er allt of illa undirbúið og raunar allt of seint á ferðinni og því er nokkuð ljóst að ég treysti mér ekki til að bera ábyrgð á því. Mér sýnist alveg ljóst að hér er vaðið út í kviksyndi og mjög óvíst að fjmrh. komist út úr því á nýjan leik.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu með langri tölu. Mig langar hér aðeins til að beina einni fsp. til hæstv. fjmrh. Eins og hér hefur komið fram er áhætta ríkissjóðs mjög mikil í þessu máli og jafnframt hefur komið fram á fundum fjh.- og viðskn. beggja deilda að vafasamt má teljast að þrátt fyrir þessa miklu áhættu muni þær ráðstafanir sem frv. hljóðar upp á duga til að ná tilætluðum árangri. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjmrh.: Fyrst farið er af stað með svona mál og því léð það liðsinni sem því er þó gert í þessu frv. hvers vegna er þá ekki búið svo um hnútana að tryggt megi teljast að aðstoðin af hálfu ríkisins nái tilætluðum tilgangi? Þessu til rökstuðnings vil ég nefna að á fundi fjh.- og viðskn. kom fram að það er ekki í valdi Arnarflugs hf. að framselja eða setja veð í þann kaupleigusamning, sem vísað er til í 2. lið 2. gr. og sem skal vera trygging fyrir áhættu ríkissjóðs. Hér hefur verið bent á réttilega að á ferðinni sé hæpin trygging þar sem samningurinn verður ekki virkur fyrr en í febrúar 1989. Því hefði verið eðlilegra, úr því að málum er svona komið og úr því að það er farið af stað með þetta mál á annað borð, að ríkisábyrgðin væri óbundin. Nú hefur að vísu komið fram brtt. er varðar skuldir Arnarflugs við ríkissjóð sem gerir það að verkum að sennilega verður það atriði ekki til að draga máttinn úr þessum aðgerðum. En spurning mín er sú fyrst og fremst: Fyrst farið er af stað, hvers vegna er farin hálf leið en ekki öll leiðin?



Virðulegi forseti. Það er alveg augljóst að hér er sósíalismi andskotans á ferðinni. Mál þetta er mjög illa undirbúið. Það er ekki hægt að svara því til hver reikningsstaða fyrirtækisins er. Það liggur ekki fyrir. Hins vegar liggur það fyrir að tap hefur verið hjá félaginu undangengin ár á flestöllum leiðum. Það liggur fyrir að tap er á innanlandsflugi. Tap er á hluta utanlandsflugs og óráðið er með annað. Það er ljóst að önnur flugfélög geta tekið að sér innanlandsflugið, önnur flugfélög en Flugleiðir ef menn vilja hafa sanngirni í þeim efnum, og það liggur líka ljóst fyrir hvað varðar utanlandsflugið að ef menn óttast Flugleiðir, það að þær skuli vera einar á markaðinum, þá er hægt að leysa það með öðrum hætti, m.a. leiguflugi. Mér sýnist að sú ríkisábyrgð sem hér er farið fram á sé grundvölluð á engu öðru en viljanum á því að koma einstaklingum til bjargar sem hafa rekið fyrirtækið á þann hátt að það er nær gjaldþroti en nokkru öðru. Það virðist vera sérstakt hlutverk Sjálfstfl. að koma í veg fyrir það að fyrirtæki og eigendur þeirra beri ábyrgð á því sem þeir eru að gera. Umræður og allur undirbúningur hér minnir mig á till. sem kom í deildina fyrir nokkrum árum síðan, till. um að veita þeim ábyrgð sem voru að grafa eftir gullskipi. Sú till. vakti mikla athygli og því er ekki að leyna að margur hér var með gull í augunum þegar menn töluðu um það en menn vita hvernig sú sjóferð fór, ef svo mætti segja. Að lokum tókst að vísu að koma málum þannig fyrir að það varð að taka veð hjá þeim einstaklingum, sem voru að grafa eftir þessu gullskipi, en hér er tekið veð í kaupleigusamningi. Það kallar aftur fram þá spurningu hvort nokkurt fordæmi sé fyrir því í veröldinni að tekið sé veð í kaupleigusamningi án þess að annar aðilinn að þessum kaupleigusamningi viti nokkuð um það eða hafi nokkuð um það að segja. Það væri fróðlegt að vita hvort svo er. Ég tel og minn flokkur að hér sé mjög óvarlega að farið og það sé ekki verjandi fyrir okkur hér að taka ábyrgð á láni sem nemur rúmum 100 millj. kr. til þessara hluta, einkum vegna þess að upplýsingar skortir. Það liggja engar upplýsingar fyrir um fjárhagsstöðu fyrirtækisins aðrar en þær að það sé í vandræðum og tap sé á rekstrinum og framtíðarsýn virðist vera afskaplega völt. Þetta verður einn af þeim hornsteinum sem hlaðið er í vörðu Sjálfstfl., þá vörðu sem þeir kenna við einkaframtak og guma af, en hún er ömurleg þessi ganga að því leyti til að svo virðist sem þetta sé einkum þáttur í að forða því að fyrirtæki og eigendur þeirra standi ábyrgir fyrir því sem þeir eru að gera og hafi gert. Ég legg til að þetta mál verði skoðað í nefnd, en ég á ekki von á því að fjh.- og viðskn. Ed. fái frekari upplýsingar en nefndin fékk í Nd., en þær voru af mjög skornum skammti, enda vita þeir, sem eru að biðja um þetta, ekki hver staðan er. Þeir halda beint út í bláinn án nokkurs fyrirheits, án vitneskju um annað en það að taka skal ábyrgð á 100 millj. kr. sem eins víst er að tapist algjörlega skattgreiðendum í landinu.



Frú forseti. Hv. 11. þm. Reykv. spurði að því hvers vegna einungis hefði verið farin hálf leiðin að því marki að hjálpa fyrirtækinu til þess að komast á réttan kjöl. Ég tel að það sé matsatriði hversu miklar aðgerðir þarf að gera til þess að tryggt sé að fyrirtækið geti haldið áfram öruggum rekstri. Frv. þetta gerir ráð fyrir því að veita ríkisábyrgð upp að ákveðnu marki. Það er ljóst að lánafyrirgreiðsla ein sér hjálpar ekki fyrirtækinu. Þar þarf meira að koma til og fyrst og fremst aukið eigið fjármagn. Ríkissjóður er ekki tilbúinn til þess að leggja fram fjármagn sem eigið fé inn í fyrirtækið eða taka á þann þátt í rekstri þess að gerast aðili að fyrirtækinu. Fyrir því kom ekki annað til álita en að veita ríkisábyrgð upp að ákveðnu marki og þá var niðurstaðan að það væri rétt að gera það gegn ákveðnum skilyrðum sem ég ætla ekki að rekja hér. Það sem hugsanlega mætti segja að kæmi til álita, ef menn vildu gera ríkari kröfur en þetta frv. gerir ráð fyrir, væri að krefjast þess að hluthafar tryggðu að meira kæmi af nýju hlutafé inn í fyrirtækið en þær 95 millj. sem frv. gerir ráð fyrir. Það væri eina hugsanlega atriðið ef menn kæmust að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt væri að gera ríkari kröfur. Það var hins vegar mat ríkisstj. að eðlilegt væri að staðnæmast við þetta mark og ætlast til þess og setja það skilyrði fyrir ríkisábyrgðinni að hluthafar tryggðu að 95 millj. kr. kæmu inn í auknu hlutafé. Það er ljóst að nýtt hlutafé, nýtt eigið fé, verður að koma inn í fyrirtækið því að það lifir ekki einungis á auknum lánum. Þetta vildi ég einungis taka fram vegna þeirrar fsp. sem fram kom af hálfu hv. 11. þm. Reykv.

Það var tryggingin um kaupleigusamninginn.

Ég spurði um það líka.

Frú forseti. Það fór fram hjá mér að tveir hv. þm. munu hafa innt eftir því hvort fordæmi væru fyrir því í veröldinni að tekið væri veð í kaupleigusamningi án þess að kaupleigusali vissi um það. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að kaupleigurétturinn eða kaupleiga Arnarflugs sé til tryggingar þeirri ríkisábyrgð sem hér er veitt og það er tekið fram í 2. gr. frv. að fjmrh. ákveði nánar framkvæmd þessa ákvæðis og setji þá skilmála sem nauðsynlegir kunna að teljast. Og í því sambandi segir í athugasemdum með frv. að nauðsynlegt kunni að verða að leitað verði eftir samþykki eiganda flugvélarinnar fyrir því að Ríkisábyrgðasjóður geti gengið inn í réttindi og skyldur samkvæmt kaupleigusamningnum. Það kann að vera að hagsmunir Ríkisábyrgðasjóðs verði ekki nægjanlega tryggðir nema þessi krafa verði gerð og því þykir eðlilegt að þessi heimild sé fyrir hendi. Ég kann auðvitað ekki skil á því hvort fordæmi eru til þess annars staðar frá eða frá öðrum löndum að slík skilyrði séu sett. En það þótti rétt að hafa ótvíræða heimild fyrir því að fjmrh. gæti sett slíkt skilyrði fyrir þeirri tryggingu sem Ríkisábyrgðasjóður hefur í þessum kaupleigusamningi.



Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin en ég verð að segja eins og er að ég er afskaplega litlu nær um það sem ég spurði um. Það hefur komið fram, bæði í mínu máli og annarra hér, að það er ekki á valdi Arnarflugs að framselja eða setja veð í þessum kaupleigusamningi. Jafnframt kom fram á fundum fjh.- og viðskn. í hádeginu í dag að þessi kaupleigusamningur hljóðar upp á kaup á flugvél fyrir 4 520 000 dala. Hins vegar er markaðsverð á sams konar flugvél í dag u.þ.b. 9,5 millj. dala. Það er alveg ljóst að sá sem er að selja Arnarflugi þessa vél með kaupleigusamningi er væntanlega að leita sér að ástæðu til að rifta þessum samningi þar sem hann er mjög óhagstæður fyrir kaupleigusalann. Ljóst er einnig að þetta veð er ansi haldlítið fyrir ríkissjóð. Þess vegna var mín spurning: Hvers vegna hengir ríkissjóður sig í þetta veð?



Frú forseti. Hv. 11. þm. Reykv. hafði að nokkru leyti komið þeim atriðum fram sem ég ætlaði að gera. Því að ég held að menn verði hér einfaldlega að kalla svart svart og hvítt hvítt að því leyti að viðurkenna af einurð að það eru engin veð. Ef ríkissjóður vill með einhverjum hætti samþykkja þetta frv. og tryggja síðan sína hagsmuni, þá þýðir það í versta falli - og það hlýtur að vera versta fall sem menn verða að reikna með, það þýðir ekkert að vera að reikna með einhverri bjartsýni sem er á álíka litlum rökum reist og sú bjartsýni sem á lofti var 1984 um rekstur þessa fyrirtækis - þá þýðir það það í versta falli að ríkissjóður verður einfaldlega að standa skil á þeim greiðslum sem þessi samningur gerir ráð fyrir til ársins 1989 og verða þannig nokkurs konar baktryggingarfyrirtæki Arnarflugs, og eins og ég sagði áðan, raunverulega ábyrgjast rekstur þess eða taka hann sér á hendur. Og þar með er Arnarflug orðið að ríkisflugfélagi í þessu landi frjálsrar samkeppni.



Frú forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu en fyrst spurt er af hverju ríkisstj. hengir sig í þetta veð sem tilgreint er í frv. , þá er þess að geta eins og fram hefur komið að um önnur veð er ekki að ræða fyrir þeirri ríkisábyrgð sem hér er lagt til að verði heimiluð og ríkisstj. er ekki tilbúin að slaka meira á þeim skilyrðum sem sett eru fyrir þessari heimild og fyrir því stendur þetta skilyrði.



Virðulegi forseti. Þessi umræða fer kannske svolítið á skjön og markast kannske af því að menn eru orðnir dálítið lúnir hérna þennan síðasta þingdag. En það sem hér hefur ótvírætt komið fram er að það eru í raun og veru engin veð fyrir þessari ábyrgð og að það sem hér er lagt til jafngildir í rauninni því að ríkissjóður gangi í sjálfskuldarábyrgð fyrir erlendum lánum.

Frsm. meiri hl. (Davíð Aðalsteinsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 60 frá 1984, sbr. lög nr. 77 frá 1985. Félmn. hefur fjallað um þetta mál. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt eins og það var afgreitt frá Nd. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. félmn. unnu nefndir beggja deilda saman að athugun frv. Meiri hl. félmn. Ed. er í meginatriðum samþykkur áliti meiri hl. félmn. Nd., en vill þó árétta nokkur atriði. Nefndin telur ekki nauðsynlegt að setja í frv. ákvæði um ráðstöfun þeirra 300 millj. kr. sem gert er ráð fyrir í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. að verði varið til aðgerða til lausnar á greiðsluerfiðleikum þeirra sem byggðu eða keyptu húsnæði 1980 eða síðar. Nefndin leggur hins vegar áherslu á að þeirri aðstoð, sem í ráðstöfun þessa fjár felst, verði hraðað. Þá leggur meiri hl. nefndarinnar áherslu á að staðið verði við þau fyrirheit sem gefin hafa verið húsbyggjendum og húskaupendum um lengingu lánstíma í bönkum og sparisjóðum. Enn fremur vill meiri hl. nefndarinnar minna á að aðstaða lífeyrissjóða getur verið misjöfn vegna annarra fjárskuldbindinga lífeyrissjóðanna. Meiri hl. nefndarinnar vill jafnframt benda á að taka þarf til athugunar rétt þeirra til húsnæðislána sem minnka við sig húsnæði. Það skal tekið fram að hv. þm. Magnús H. Magnússon sat fund nefndarinnar sem fjallaði um þetta mál. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera með málalengingar. Hv. þm. er nokkuð kunnugt um efni þessa frv. og aðdraganda. Undir nál. meiri hl. rita, auk þess sem hér stendur, hv. þm. Sturla Böðvarsson, Björn Dagbjartsson, Helgi Seljan og Salome Þorkelsdóttir og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir ritar undir nál. með fyrirvara. Hv. þm. Stefán Benediktsson mun væntanlega gera grein fyrir sínu áliti hér á eftir.



Hæstvirtur forseti. Þetta frv. er fyrst og fremst árangur samninga aðila vinnumarkaðarins í febrúar s.l. sem hæstv. ríkisstj. féllst síðan á fyrir sitt leyti. Frv. verður til mjög mikilla bóta fyrir allan þorra nýrra lántakenda og ber vissulega að fagna því. Þó kemst ég ekki hjá því að benda á ýmsa vankanta frv. Þó að réttur flestra vaxi mjög eins og ég sagði á það ekki við um alla. Réttur sumra minnkar frá því sem nú er og fellur alveg niður í einstaka tilfellum. Í mörgum tilvikum er réttur einstaklinga mun meiri en réttur fjölskyldna, réttur tapast gjarnan við hjúskap eða sambúð. Einstaklingur í góðum lífeyrissjóði hefur rétt á 2,1 millj. kr, láni til byggingar eða kaupa á nýrri íbúð ef hann á ekki íbúð fyrir. Gifti hann sig eða hefji sambúð getur réttur hans minnkað verulega, jafnvel um 50%, um helming. Ef fólk er ekki þegar búið að gifta sig eða hefur hafið sambúð getur borgað sig að láta það bíða þar til lán hefur fengist. Einnig gæti borgað sig að skilja a.m.k. að borði og sæng. Þeir vankantar sem ég hef nefnt stafa af þeim vilja aðila vinnumarkaðarins að þvinga alla lífeyrissjóði til að kaupa skuldabréf byggingarsjóðanna fyrir 55% ráðstöfunartekna sinna. Það er út af fyrir sig mjög vel skiljanlegt. Þeir vilja að meðlimir þeirra lífeyrissjóða sem mest leggja í púkkið njóti mestra réttinda. Ég hef mikla samúð með þessu sjónarmiði en verstu vankantana verður þó að sníða af við fyrsta tækifæri. Annar er sá galli frv. að það tekur ekki á vanda þeirra sem byggðu á árunum 1980 til 1985. Á þeim vanda verður að taka án frekari dráttar. Þriðji gallinn er sá að valkostum fólks í þessum efnum er ekki fjölgað sem þó væri leikur einn nú þegar heildarfjármagn byggingarsjóðanna vex jafnmikið og raun ber vitni. Nefni ég í því sambandi brtt. Alþfl. í hv. Nd. um kaupleiguíbúðir sem sameina marga kosti núverandi eignarskipulags og núverandi leigufyrirkomulags og a.m.k. hluta af kostum verkamannabústaðakerfisins. Fjórði galli frv. er sá og sá mestur að fjármagnskostnaðinum er velt yfir á framtíðina. Við erum að verulegu leyti að leysa vandamál dagsins í dag á kostnað framtíðarinnar. Í reynd er verið að draga mjög úr framlögum ríkissjóðs til byggingarsjóðanna næstu árin frá því sem núgildandi lög segja til um, jafnvel svo hundruðum millj. kr. skiptir á ári og fer það eftir því hve mikið verður byggt eða keypt næstu árin. Á hinn bóginn er verið að safna upp miklum vanda til framtíðar með miklum mun vaxta á teknum og veittum lánum byggingarsjóðanna. Þannig verður vaxtamismunur vegna lána Byggingarsjóðs ríkisins orðinn nokkuð á annan tug milljarða króna eftir 10 ár og yfir 30 milljarðar króna eftir 15 ár ef miðað er við vexti í dag. Í reynd gengur dæmið alls ekki upp ef vaxtamismunur tekinna og veittra lána verður meiri en 2-21/2%. Til að draga úr þessum framtíðarvanda hefði þurft að auka bein framlög ríkissjóðs, ekki skera þau niður eins og nú á að gera, næstu árin a.m.k. Hæstvirtur forseti. Þó að ég hafi drepið á verstu annmarka frv. að mínu mati þá eru kostir þess það miklir og fyrir svo marga að ég mun gera mitt til að flýta afgreiðslu þess. Þess vegna ber ég ekki fram brtt. nú og hef þá einnig í huga afgreiðslu hv. Nd. á brtt. Alþýðuflokksmanna þar. Ég treysti því, m.a. vegna þess sem fram kom í ræðu hæstv. félmrh. í þessari hv. deild í gær og vegna þess sem fram kemur í nál. meiri hl. félmn. Nd. og félmn. þessarar hv. deildar, að hið háa Alþingi noti fyrsta tækifæri til að lagfæra verstu ágalla frv.



Herra forseti. Við erum staddir á sjötta tíma þinglausnadags og menn orðnir sammála um að reyna að ljúka deildafundum ekki síðar en kl. hálfsjö þannig að menn verða að gera langa sögu stutta ef þeir ætla að standa við slík fyrirheit. Ég tala fyrir nál. um frv. til l. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins nr. 60/1984, sbr. lög nr. 77 1985, frá minni hl. félmn. Skipa ég þennan minni hl. einn. Því hefur verið haldið fram af ríkisstj. og náttúrlega stjórnarliðum að það frv. sem við erum að tala um gjörbreyti uppbyggingu húsnæðiskerfisins. Ég byrja á því að andmæla þeirri skoðun þó að það hafi kannske ekki mikið upp á sig í sjálfu sér. Þessi fullyrðing er náttúrlega alröng því að það verður ekki nein gjörbreyting á neinu öðru en því hvernig einstaklingar ávinna sér lánsrétt. Sú breyting er að mínu mati síst til batnaðar því að áður höfðu landsmenn allir almenn réttindi hvað lánum úr þessum sjóði viðkom en núna eru það orðin sérréttindi sem menn verða að ávinna sér með ærinni fyrirhöfn og eftir mjög flóknum leiðum að verða hæfir til fullrar lántöku í þessum sjóði. Þeir aðilar standa best að vígi til lántöku í þessum sjóði sem eru t.d. karl og kona sem með einhverjum hætti, t.d. því að stunda bara það sem menn kalla svarta atvinnu eða eitthvað þess háttar, hafa gegnt heimilisstörfum s.l. tvö ár áður en þau sóttu um lán. Þar með hafa þau án þess að leggja nokkuð af mörkum til lífeyrissjóða samkvæmt 3. gr. þessa frv. öðlast full réttindi: "Hafi maður haft heimilisstörf að aðalstarfi og ekki haft meiri launuð störf á vinnumarkaði en nemur fjórðungi ársverks eða meiri árslaun en 75 þús. kr. miðað við kauplag á árinu 1985 á hann hámarkslánsrétt skv. 1. mgr. sé hann ekki í hjúskap eða sambúð en annars á hann sama lánsrétt og maki hans." Ég gleymdi að geta þess í upphafi að þau mega náttúrlega alls ekki hafa gift sig á þessum tíma, það er alveg dauðasynd. Við sjáum alveg þjóðfélagið fyrir okkur í framtíðinni þegar allir menn búa orðið í óvígðri sambúð og stunda heimilisstörf að jafnaði því að Íslendingar verða fljótir að finna leið í gegnum þessa lagagrein, þ.e. þá greiðustu og beinustu leið að lánsréttindum sem hægt er að fá. Ekki þýðir fyrir þá að reyna að eldast um aldur fram. Elli- og örorkulífeyrisþegar, sem greitt hafa til lífeyrissjóðs samtals í a.m.k. tvö ár, eiga sama rétt og einstaklingar skv. 1. mgr. Hafi elli- og örorkulífeyrisþegi lífeyri frá fleiri en einum lífeyrissjóði miðast lánsréttur við skuldabréfakaup þess sjóðs sem greiðir honum mestan lífeyri á þeim tíma sem sótt er um lánið. Þeir elli- og örorkulífeyrisþegar sem fullnægja ekki skilyrðum þessarar mgr. - og maður hefði nú kannske haldið að það væri það fólk sem frekast þyrfti að hjálpa, sem orðið er gamalt og/eða öryrkjar og hefur ekki greitt í lífeyrissjóð, sem er bara nokkuð vandasamt miðað við lagasetningar dagsins í dag því að sú skylda hefur þó alla vega legið skv. lögum á landsmönnum síðan 1979 að greiða í lífeyrissjóð - eiga lágmarkslánsrétt skv. 1. mgr. þessarar greinar. Sama máli gegnir um þá sem hafa verið utan vinnumarkaðar vegna fötlunar og örorku. Þetta, herra forseti, er aðeins til að undirstrika það að hér er um þá einu grundvallarbreytingu að ræða frá því sem áður var að það er orðið ólíkt flóknara í raun og veru að öðlast lánsrétt en var áður. Haldi menn því nú fram sem vilja að það sé jafneinfalt eða jafnauðvelt og það var áður að öðlast lánsrétt eru þeir líka um leið að segja það að þessi skilyrði sem sett eru í 3. gr. frv. séu gjörsamlega tilgangslaus og hefði eins mátt sleppa. En það er nauðsynlegt að nota þessi skilyrði hérna vegna þess að í samningunum sem að baki þessum lögum liggja, þ.e, samningum aðila vinnumarkaðarins við ríkisstjórnina, sín á milli og við ríkisstjórnina, felst það að það þarf að fjárkúga lífeyrissjóðina. Með einhverjum hætti þarf að koma þeim til þess að leggja fram fé til þessara mála og það er ekki hægt að gera það með þeim einfalda hætti að bjóða þeim góð kjör heldur skal gera það þannig að setja svipuna á lífeyrissjóðsmeðlimina og þannig höfða til betri samvisku þeirra sem sjóðunum stjórna. Ég vil halda því fram að þessi fjárkúgunaraðferð veki grun um það að ríkissjóður ætli sér ekki eða treysti sér ekki með vissu til þess að uppfylla ávöxtunar- og endurgreiðsluloforð sín við lífeyrissjóðina því að ef ríkissjóður býður lífeyrissjóðunum þá ávöxtun á skuldabréfum Húsnæðisstofnunar sem boðin er á spariskírteinum í dag ættu kaup lífeyrissjóðanna að vera sjálfgerð því að það eru bestu kjör sem hægt er að fá á lánamarkaðinum þannig að ég skil ekki alveg hvað þarf til. Og þessi grunur minn um þessa stöðu málsins styrkist þegar fram er komin ný grein í þessu frv. eftir 2. umr. í Nd. sem er sú að fulltrúar ASÍ og VSÍ eru gerðir pólitískt samábyrgir með því að þeir fá aðild að stjórn stofnunarinnar beint. Það virðist vera orðið í tísku að ASÍ og VSÍ setjist í stjórn allra stofnana sem ríkið stendur að. Í gær heyrði ég fleygt þeirri hugmynd að þeir ættu að fara að setjast í stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna og þá fer að fækka þeim stofnunum sem þeir eru ekki með einhverjum hætti aðilar að. Eins og þið þekkið sem hér starfið þá eru þeim send öll mál til umsagnar - alveg sama hver þau eru - hvort sem það er um sóknargjald eða annað og ekki er hægt raunverulega að samþykkja lög öðruvísi en að þeir hafi á einhvern hátt tjáð sig um málið. Það sem ég hef aðallega að þessu frv. að finna og kemur fram í þeim brtt. sem við hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir höfum lagt fram við málið er það að hér er ekki um grundvallarstefnubreytingu að ræða, hér er haldið áfram þeirri byggingar- og útþenslustefnu með þeirri lánapólitík sem hér er rekin og við höfum kynnst undanfarin ár og áratugi. Í stað þess að nýta þær fjárfestingar sem við höfum á að ýta fólki áframhaldandi út í viðbótarfjárfestingar og offjárfestingu á þessum markaði sem er nú þegar staddur þannig að Íslendingar búa við stærstan húsakost allra þjóða í veröldinni. Séu teknir byggðir fermetrar í íbúðarhúsnæði og íbúafjöldi er engin þjóð í veröldinni sem býr við jafnstóran húsakost í fermetratölu á mann. Þess vegna tel ég að rökrétt afleiðing eigi að vera sú að leggja miklu meiri áherslu á lán til kaupa á notuðu húsnæði en nýju. Þetta hafa menn kallað í orðræðu undanfarin ár húsnýtingarstefnu og hún verður náttúrlega ekki að veruleika nema að þess sjái stað í lögunum að lántakendur geti borgið hag sínum betur með kaupum á notuðu húsnæði en nýju. Húsnýtingarstefnan hefur líka það sér til ágætis að viðhald verðgildis notaðs húsnæðis helst betur með því að leggja áherslu á kaup á notuðu húsnæði, viðgerðir, viðhald og endurnýjun á notuðu húsnæði, frekar en síaukna áherslu á nýbyggingar og útþenslu í byggð. Einnig er það öllum ljóst sem sjá vilja að hlutur landsbyggðarinnar er hraklega fyrir borð borinn með þessari nýbyggingar- og útþenslustefnu því að verðgildi eigna landsbyggðarfólks stendur náttúrlega í enn þá sterkara samhengi við áherslu stjórnvalda í húsnæðismálum en verðgildi eigna á höfuðborgarsvæðinu. Það má fullyrða það að þegar þetta frv. er fram komið, með þessari mismunun á milli þeirra sem byggja og kaupa nýtt og þeirra sem kaupa notað eða gera við notað, á það eftir að hafa áhrif til enn þá meiri lækkunar á verði fasteigna úti á landi, enn þá meiri verðmismunar milli eigna úti á landi og eigna hér á höfuðborgarsvæðinu. Og þeir sem halda því fram að þetta hafi ekki áhrif á byggðamál eru með lokur fyrir báðum augum. Ég held að svona aðgerðir hafi miklu meiri áhrif, miklu alvarlegri áhrif en margar þeirra aðgerða sem menn eru að efna til með annars konar löggjöf þegar menn eru að lýsa vilja sínum í byggðamálum. Ég held að það liggi alveg í augum uppi hvernig gallarnir á þessu frv. eru til komnir. Þeir aðilar sem stóðu að því að semja grundvöll þessa frv. voru þar í hlutverki gæslumanna mjög sértækra hagsmuna, annars vegar vinnuveitenda og hins vegar launþega. Þeir sjá náttúrlega enga brýna ástæðu til þess að gæta neinna altækra hagsmuna þar sem þeirra umboð er miklu afmarkaðra en umboð þm. Það sem aftur á móti átti ekki að koma fyrir og var í raun og veru alveg ónauðsynlegt var að flytja þessa sértæku hagsmunagæslu inn í frv. með þeim hætti sem gert er. Þess vegna ganga mínar brtt. líka nokkuð mikið í þá átt að losa frv. að nokkru leyti úr tengslum við samninginn því að ég get ekki séð að samningurinn standi ekki alveg út af fyrir sig þó að ekki sé sífellt verið að vitna til hans í lögunum. Ég held t.d. að einföld breyting á 1. gr. núgildandi laga, þ.e. að markmið laganna sé það að tryggja að allir landsmenn geti búið við öryggi og jafnrétti í húsnæðismálum hvort sem þeir eiga eða leigja íbúð, sé miklu ákveðnara og haldbetra en greinar um það hvernig skuli staðið að fjáröflun til sjóðsins sem við vitum að er mjög auðvelt að breyta með smábreytingartillögum ár frá ári. Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað tala um mörg fleiri atriði í þessu máli en verð að ljúka máli mínu þar sem reikna verður með því að fleiri vilji tala og er ekki síður nauðsynlegt að þeir fái að komast að. Að síðustu vil ég eingöngu minna á það að vegna þess hversu afmarkaðra hagsmuna var gætt þegar grundvöllur þessa frv. var saminn er t.d. sá hópur sem verst hefur orðið úti vegna kjaraskerðingar ríkisstj. enn þá skilinn eftir úti. Hann er ekki inni í þessu frv. Hann hefur ekkert upp á að hlaupa annað en loðin loforð manna um upphæðir og aðgerðir sem hann enn þá hefur lítið sem ekkert séð af. Þar held ég að hvað alvarlegast sé það loforð sem gefið var fyrir bráðlega hálfu ári síðan, um það að ríkisstj. mundi beita sér fyrir skuldbreytingum lána í bönkum, sparisjóðum og lífeyrissjóðum. Enn þá hafa þessar stofnanir ekki heyrt eitt einasta orð frá ríkisstj. um þetta mál og er þó margsinnis og ítrekað búið að reka á eftir því héðan úr báðum deildum þingsins.



Herra forseti. Það er lítið orðið eftir af fundartíma á þessu þingi og ég skal reyna að hraða máli mínu þótt ég viti nú ekki hvort mér tekst að tala jafnhratt og hv. síðasti ræðumaður. Til að stytta okkur sporin vil ég byrja á því að taka undir það síðasta sem síðasti ræðumaður kom inn á, að á vanda þess hóps sem hvað verst hefur orðið úti í húsnæðisfárviðrinu, ef svo má segja, sem hefur geisað undanfarin ár, er hreint ekki tekið í þessu frv. Það eru enn sem komið er engin teikn á lofti af hálfu stjórnvalda í þá veru að taka skuli á þeim vanda. Ég vil þess vegna taka undir þá gagnrýni sem fram kom í máli síðasta ræðumanns þar um. Mér þykir mjög miður að ekki skuli gefast meiri tími til að ræða þetta mál hér. Við höfðum hálftíma í gær í hv. deild og við höfum eitthvað álíka, kannske aðeins meira núna. En verst af öllu er þó að ekki skuli hafa gefist meiri tími til að vinna þetta mál í þinginu. Ég vil minna á það sem ég sagði við 1. umr. þessa máls í gær að það liðu heilar þrjár vikur frá því að kjarasamningarnir, sem þetta frumvarp er í raun fylgifrumvarp við, voru undirritaðir þangað til fullskipuð nefnd tók til starfa við að vinna þetta frv. Þar fóru þrjár vikur í akkúrat ekki neitt og ljóst að þinginu var ekki ætlaður mikill tími, alveg frá upphafi, til að fjalla um þetta mál. Það eru mér líka vonbrigði að félmn. Nd. skuli ekki hafa séð sér fært að flytja fleiri brtt. við þetta frv. en raun ber vitni því ljóst var að í þeirri deild mundi málið ráðast og þýddi lítið að róta við því hér í Ed. Ég skrifa undir nál. félmn. Ed. með fyrirvara. Nú vil ég gera grein fyrir þessum fyrirvara því hann er í mörgum liðum en taka það jafnframt fram að sú hækkum og lenging lána sem frv. hefur í för með sér er vitaskuld af því góða og það styð ég. Í fyrsta lagi helgast fyrirvari minn af því að ég tel frv. ganga of skammt í þá átt að styðja svonefnda húsnýtingarstefnu sem felur það í sér að þeir sem vilja festa kaup á eldra húsnæði njóti sömu lánskjara og þeir sem byggja nýtt húsnæði. Að vísu, eins og fram kom á sameiginlegum fundum félmn. beggja deilda, er stórt skref fram á við tekið í þessa átt í frv. þar sem nú er lögfest að svonefnd G-lán, sem eru lán til kaupa á eldri íbúðum, skuli vera 70% af svonefndum F-lánum sem eru lán til nýbygginga. Það hefur ekki verið lögfest fyrr hversu hátt hluttallið skuli vera og á tímabili var í lögum aðeins heimild til að láta G-lánin ná sama hlutfalli, vera sömu upphæð og F-lánin, en í reynd fóru G-lánin á tímabili allt niður í um 32% af F-lánum. Hér er því vitaskuld um einhverja framför að ræða þótt skrefið sem stigið er sé engan veginn nógu stórt og það harma ég. Jafnframt harma ég það að í þessu frv. er ekkert tillit tekið til þess að menn eru misjafnlega í stakk búnir til að nýta sér þau réttindi sem þetta frv. kveður á um og eru óneitanlega töluverð þegar um það er að ræða að menn séu að kaupa sér íbúð í fyrsta skipti. Ég hefði viljað sjá ákvæði í þessu frv. sem tryggði það að þeir sem ekki gætu nýtt sér þessi réttindi í fyrsta sinn gætu þá átt þau til góða og nýtt sér þau í annað sinn sem tilraun væri til gerð. Enn fremur er ég ósátt við þá meginstefnu, sem er í frv., að það sem er ákvarðandi fyrir lánsréttindi manna er það í hvaða sinn þeir eru að reyna að koma sér þaki yfir höfuðið. Nú getur það tekið suma aðeins eitt skipti að koma sér upp fullnægjandi húsnæði á meðan það tekur aðra kannske tvö, þrjú og jafnvel fjögur skipti að komast í jafnstórt húsnæði. Þess vegna held ég að það sé stærð húsnæðisins en ekki hversu oft menn þurfa að leggja til atlögu við lánakerfið og nýja skuldunauta sem eigi að ráða því hversu mikið lán menn fá. Ég hefði frekar viljað sjá stærðarmörk en skiptamörk, ef svo má segja, á þessum reglum. Einnig er ég í grundvallaratriðum heldur ósátt við þá stefnu sem liggur til grundvallar þessu frv., en það er sjálfseignarstefnan. Ég hef út af fyrir sig ekkert við hana að athuga svo lengi sem nægilegt svigrúm er gefið til byggingar leiguhúsnæðis og annarra íbúðabygginga þar sem ekki er gert ráð fyrir að menn þurfi að eiga hvern einasta fermetra sjálfir. Sú meginstefna sem þetta frv. grundvallast á, sjálfseignarstefnan, er mér ekki alls kostar að skapi. Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega einstakar greinar frv. Til þess gefst ekki tími hér. Ég vil þó gera að umtalsefni 22. gr. í frv. eins og það var upphaflega sem nú er orðin að 23. gr. Þetta er gildistökugrein laganna og aftan við gildistökutímann kemur þetta ákvæði: "Á tímabilinu september til desember 1986 skal lánsréttur einstaklinga ráðast af því hve háu hlutfalli af ráðstöfunarfé sínu á árinu 1986 lífeyrissjóðir þeirra verja til kaupa á skuldabréfum Húsnæðisstofnunar." Með öðrum orðum: það fer eftir því hversu mikið lífeyrissjóðirnir hafa fjárfest í Húsnæðisstofnun á þessu ári sem ræður því hvort fólk nýtur þeirra lánakjara sem frv. kveður á um. Þá er þess að gæta að mjög fáir lífeyrissjóðir ná hámarkshlutfalli í skuldabréfakaupum á þessu ári því þeir eru margir þegar búnir að ráðstafa fé sínu annað. Fyrir þá sem eru í sjóðum sem eru þegar búnir að ráðstafa fé sínu annað en til Húsnæðisstofnunar ríkisins taka lög þessi í raun og veru ekki gildi fyrr en eftir áramót, þ.e. ef lífeyrissjóður viðkomandi gerir þá bindandi samning við Húsnæðisstofnun. Þess vegna held ég að nauðsynlegt sé að hér komi fram að það er ekki rétt að menn geti að öllu jöfnu vænst þess að njóta þessara réttinda strax 1. september. Fyrir langflesta koma þau ekki til framkvæmda fyrr en 1. janúar á næsta ári. Ég held að mjög mikilvægt sé að þetta berist út fyrir veggi Alþingis vegna þess að mér er kunnugt um að það er fjöldi fólks sem bindur miklar vonir við að hljóta þessi réttindi strax 1. september. En það er ekki rétt. Það getur ekki orðið vegna þess að lífeyrissjóðirnir eru þegar búnir að binda fé sitt annars staðar og kom það reyndar fram hjá fulltrúum lífeyrissjóðanna sem voru kallaðir á sameiginlega fundi félmn. beggja deilda. Það er annað sem bendir til þess að þetta sé rétt metið og það er að með þessu frv. fylgir ekkert fylgifrv. um breytingar á lánsfjárlögum eins og þurft hefði ef stjórnendur ríkissjóðs hefðu búist við því að lífeyrissjóðirnir mundu fjárfesta fé sitt í skuldabréfakaupum hjá Byggingarsjóði ríkisins strax á þessu ári. Það er ekkert fylgifrumvarp um aukna lántökuheimild ríkissjóðs sem er nauðsynlegt ef ákvæði þessa frv. ættu í raun og veru að standa á þessu ári. Þetta segir okkur ótvírætt að ríkisstj. býst ekki við því að lífeyrissjóðirnir muni fjárfesta í Húsnæðisstofnun ríkisins á þessu ári, enda eru þeir búnir að ráðstafa fé sínu annað. Þannig er alveg ljóst að það er ekki rétt, sem hér stendur í 23. gr., að lögin taki gildi 1. september n.k. Í raun taka þau ekki gildi fyrr en í janúar á næsta ári. Eins og ég sagði í upphafi máls míns hef ég miklar áhyggjur af þeim hópi fólks sem hefur farið illa út úr húsnæðismálunum á undanförnum árum og ég harma það og þykir það í raun og veru alveg óverjandi að á málum þessa hóps er alls ekki tekið í þessu frv. Þetta frv. horfir fram á við en ekki aftur á bak, það er reyndar rétt, en fyrst verið er að afgreiða þetta hér nú hefði verið við hæfi og sæmandi fyrir hv. alþm. að taka á vandamálum þess hóps sem í mörgum tilvikum hefur þurft að líða sára neyð á undanförnum árum. Það má segja að kannske sé vandi þess hóps enn brýnni en þeirra sem þetta frv. kemur til með að ná til. Við Kvennalistakonur höfum lagt mikla áherslu á störf milliþinganefndarinnar sem skipuð var upp úr þinglokum á síðasta þingi til að leysa vanda húsbyggjenda og húsnæðiskaupenda og til að móta framtíðarstefnu í húsnæðismálum. Ég vil láta það koma hér fram að það samráð sem haft var við milliþinganefndina um gerð þessa frv. var í minnsta lagi. Það voru haldnir þrír fundir þar sem milliþinganefndinni var gert fært að koma athugasemdum sínum á framfæri og eitthvað af þeim tekið til greina, en það var allt samráðið sem haft var. Hér er um svo mikilvægt mál að ræða og flókið að mér hefði fundist hæfilegra að nefndin sem samdi þetta frv. hefði nýtt sér betur þá þekkingu og þá reynslu sem milliþinganefndin hefur aflað sé af sjö mánaða starfi. Hins vegar lögðum við mikla áherslu á að það yrði skýrt á um það kveðið í áliti félmn. Nd. að milliþinganefndinni væri áfram falið að vinna að framtíðarstefnumótun í húsnæðismálum og einkum og sér í lagi að leysa vanda þess fólks sem hefur orðið illa úti á undanförnum árum í misgengisvitleysunni allri saman. Í nál. neðrideildarnefndarinnar er skýrt kveðið á um það í tíu töluliðum að hún eigi að taka þessi atriði sérstaklega til athugunar. Vil ég leggja áherslu á það við þetta tækifæri að það geri hún og að stjórnvöld sýni tillögum hennar og því starfi sem hún vinnur þann skilning, þann áhuga og þann kraft sem þarf til að leysa megi þau mál sem þessi nefnd hefur á sinni könnu. Í raun og veru er stærsta vandanum vísað til milliþinganefndarinnar og ég hlýt að ganga út frá því hér og ítreka að mér þykir það ekki góð trygging að vísu fyrir því að sá vandi verði leystur, en sæmileg verður hún víst að teljast, og ég legg áherslu á að með þeim skilningi hefur þetta mál verið afgreitt hér í gegnum þingið. Fyrirvari minn á þessu frv. er einnig í því fólginn að ég hefði að sjálfsögðu kosið að tekið hefði verið betur á þeim þáttum sem tilgreindir eru sem verkefnasvið milliþinganefndarinnar strax og að öruggari trygging hefði legið fyrir því að það sé vilji af hálfu stjórnvalda til að taka á þessum þáttum. Ég hef líka þann fyrirvara á undirskrift minni við nál. meiri hl. félmn. að ég hef töluverðar efasemdir um fjármögnun þessa nýja lána kerfis og ítreka það, sem ég sagði við 1. umr. málsins, að það er forsenda fyrir því að þetta lánakerfi fái staðist að það verði veruleg vaxtalækkun núna á næstu mánuðum. 5-6% vaxtamunur á teknum lánum og veittum eins og nú er gengur vitaskuld alls ekki. Það kollkeyrir þetta kerfi á fáeinum árum. Ég vil líka taka það fram að fyrirvari minn helgast af því hvernig þetta mál ber að. Mín skoðun er sú að stjórnvöld á hverjum tíma eigi að fara með stjórn húsnæðismála og að það sé að mörgu leyti óheppilegt að frv. til laga um húsnæðismál sé skilað inn í þingið með þeim hætti sem þetta frv. kom, sem hluta af kjarasamningum. Ég hafði marga fyrirvara við þessa kjarasamninga og það samkomulag og var á móti mörgu sem þar var gert. Fyrirvari minn við þetta frv. helgast einnig af fyrirvara mínum við kjarasamningana. Virðulegi forseti. Þar sem ég vil halda það samkomulag sem gert var um að menn styttu mjög mál sitt hér skal ég láta máli mínu lokið. Ég vil að síðustu víkja örfáum orðum að brtt. sem er að finna á þskj. 1101 og eru bornar fram af hv. þm. Stefáni Benediktssyni og Kolbrúnu Jónsdóttur. Þessar brtt. eru nýframkomnar og í raun og veru er ekki nokkur lifandi leið að átta sig á þeim til fulls á þessum fáu mínútum sem hér hafa verið til að skoða þær ásamt því að gera fjöldamargt annað í leiðinni. Ég mun því sitja hjá við afgreiðslu þeirra þó að ég sjái við fyrstu sýn ýmislegt sem ég er sammála. Ég hefði gjarnan sjálf viljað flytja margs konar brtt. við þetta mál, en til þess er ekkert færi og er því ekki um annað að ræða en að sitja hjá við brtt. þær sem hér um ræðir.



Virðulegi forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður. Það væri ástæða til að tala lengi vegna þeirra umræðna sem hér hafa átt sér stað og þess skilningsskorts í málflutningi sem hér hefur átt sér stað. Það virðist vera sem hér tali nátttröll í mörgum tilvikum, einkum þegar rætt er um kjarasamninga og þá byltingu sem verið er að gera í húsnæðismálum nú. Það virðist vera sem sumir þm. hér séu fullir andstyggðar á því að gerðar séu úrbætur í húsnæðismálum vegna þess að verkalýðssamtökin áttu frumkvæðið að því. Það virðist vera sem mönnum sé ekki sama hvaðan gott kemur. Ekki er vikið orði að því að verkalýðssamtökin hafa nú staðið að því að beina geysilega miklu fjármagni í ónýtt húsnæðiskerfi sem ríkisstj. hefur ekki verið fær um að gera. Húsnæðiskerfið hefur verið gersamlega í rúst og neyð manna hefur verið afskaplega mikil. Það held ég að mönnum ætti að vera ljóst. Það er talið af því vonda að verkalýðssamtökin skuli taka til hendi, gera kjarasamning sem er í því fólginn að skapa félagslegar umbætur sem verða þessu fólki til bjargar.

Það var gagnrýni á ríkisstj.

Það kemur hvergi annars staðar fram, hvorki hjá hv. þm. Sigríði Dúnu né fleiri sem hér hafa talað, að það væri sérstök gagnrýni á ríkisstj. heldur er það af andstyggðarhvötum að menn eru að gera svona samkomulag.

Það er ekki rétt, hv. þm.

Síðan er það gagnrýnt sérstaklega hvernig lánshlutfallið er fengið og að lífeyrissjóðunum sé blandað inn í þetta, menn skuli fá lán í takt við það sem þeirra lífeyrissjóðir greiða í húsnæðislánakerfið. Ég minni á að áður en þessi kjarasamningur var gerður lögðu lífeyrissjóðirnir til helming af öllu því fé sem fór til húsnæðislánakerfisins. Í öðru lagi voru ýmsir sterkir lífeyrissjóðir sem ekki lögðu nokkurn skapaðan hlut fram, einkum þeir sem betur mega sín. Lífeyrissjóður samvinnustarfsmanna keypti held ég 2% af skuldabréfum og Lífeyrissjóður verslunarmanna hæst 11%. Svo mætti lengi telja. Aðrir sjóðir, eins og lífeyrissjóðir lækna, arkitekta og fleiri, greiddu ekki nokkurn skapaðan hlut. Þeir sem voru í þessum sjóðum fengu lán í sínum lífeyrissjóðum, háar upphæðir þar, og gátu svo komið í húsnæðiskerfið og náð sama láni og verkakonan í frystihúsinu fékk, lán af hennar peningum og engra annarra. Það var hróplegt misrétti sem þarna átti sér stað. Sú leið sem hérna er valin er valin til að koma á nokkru jafnvægi þarna og neyða þessa lífeyrissjóði til að taka þátt í því félagslega átaki sem verið er að gera. Það má vissulega margt bæta í því samkomulagi sem gert var þó ég telji það mikið tímamótasamkomulag og stóran þátt í því að leysa vanda þeirra sem verst eru settir í dag. Það er rangt þegar fólk heldur því fram að ekkert hafi verið gert til að leysa bráðavanda fólks. Það voru lagðar sérstakar 300 millj. í þann póst, auk þeirra 200 millj. sem ríkisstj. hafði áður lagt fram. Það var meira en tvöfaldað. Allt er það gert í þeim kjarasamningum sem gerðir voru nú fyrir skömmu. Það gefst víst ekki tími til að fara vandlega ofan í þessa hluti, það mun hafa verið gert samkomulag um að menn styttu mál sitt, þó vissulega svelli í manni reiðin út af þeim umræðum sem hér hafa átt sér stað og væri ástæða til að taka það sérstaklega fyrir. En ég minni á að þessir kjarasamningar voru gerðir fyllilega á ábyrgð þeirra aðila sem það gerðu. Félmrh. sagði við 1. umr. að verkalýðssamtökin og vinnuveitendur hafi valið svokallaða niðurtalningarleið. Ég vil frábiðja mér það orð. Það sem þarna var að ske er allt annað og alls ekki í takt við það. Ég vil líka minna á að í miðjum kjarasamningum, þegar við vorum að freista þess að fá ríkisstj. með í þennan pakka, stóð í erindi hennar til okkar sem sérstök viðvörun: " Ríkisstj. leggur þó á það áherslu að launasamningarnir og viðmiðanir þeirra eru að sjálfsögðu gerðir á ábyrgð samningsaðila sjálfra." Enda var það gert og þetta samkomulag, sem hér er verið að tala um, þetta félagslega átak sem verkalýðssamtökin hafa beitt sér fyrir og er að verða að veruleika, er á ábyrgð verkalýðssamtakanna til að laga það kerfi sem hefur gersamlega verið í rúst. Ég tel að þeir sem hér hafa talað hefðu gjarnan mátt víkja að því hvað mikið var gert í þessum kjarasamningum og hvað mikið var gert í því að fá lífeyrissjóðina til að taka þátt í þessu. Það hefur verið reynt í áraraðir að fá lífeyrissjóðina til að taka meiri þátt í fjármögnun húsnæðislánakerfisins en það hefur ekki tekist. Lífeyrissjóðirnir hafa ekki viljað lúta lagasetningu, enda er þetta þeirra fé. Hér fannst leið með samkomulagi til að fjármagna þetta kerfi og það er einmitt það sem gerir að verkum að við horfum fram til bjartari tíma i húsnæðismálum. Ég skal ljúka máli mínu að sinni, en mér þykir það miður að þess er lítt getið að í þeim kjarasamningum sem nýlega voru gerðir var samið um fleira en krónur. Það var samið um félagslegt átak sem kemur vissulega öllum til góða og þá sérstaklega þeim sem verst eru settir. Þetta samkomulag, sem hér er, markast mjög af því að þeir fái sérstakar úrbætur.