Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 897 um frv. til laga um endurgreiðslu á gjaldi af erlendum lánum vegna skipasmíða hér á landi. Álit þetta er frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Það frv. sem hér um ræðir flutti hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldór Blöndal á sínum tíma. Meiri hl. nefndarinnar komst að samkomulagi sem kemur fram í eftirfarandi nál.: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. Umsagnir bárust frá Landssambandi iðnaðarmanna, Félagi dráttarbrauta og skipasmiðja og Félagi málmiðnaðarmanna á Akureyri, auk þess sem upplýsingar um málið bárust frá Sambandi málm- og skipasmiðja. Ríkisstjórnin hefur þessi mál nú til sérstakrar skoðunar. Af þeirri ástæðu leggur meiri hl. nefndarinnar til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Guðrún Agnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Undir þetta meirihlutaálit rita Guðmundur Ágústsson, Jóhann Einvarðsson, Skúli Alexandersson og Eiður Guðnason.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það liggur fyrir að að óbreyttum lögum er ekki heimilt að endurgreiða gjald af erlendum lántökum vegna skipasmíða hér á landi sem innheimt var og tilgreint er í frv. Yfirlýsing um að það sé óheimilt var gefin af hæstv. fjmrh. hinn 21. des. sl. Ég hef síðan innt hann eftir því persónulega hvort hann hafi breytt um skoðun og það er ljóst að hann telur ekki heimilt að endurgreiða gjald af erlendum lántökum. Þess vegna er óhjákvæmilegt að þetta frv. sé flutt ef á annað borð stendur til að endurgreiða þetta gjald. Ég vil minna á að þetta gjald var lagt á á sínum tíma til að reyna að hamla á móti þenslu sem talin var of mikil í þjóðfélaginu. Slíkar röksemdir eiga auðvitað ekki við í sambandi við innlendar skipasmíðar og allra síst nú þegar svo er komið að Slippstöðin á Akureyri t.d. getur ekki selt það skip sem þar hefur verið í smíðum af ástæðum sem ég hef áður rakið og sé ekki ástæðu til að rekja enn á ný. Hér er ekki um háa fjárhæð að ræða ef hugsað er út frá hagsmunum ríkissjóðs en á hinn bóginn getur þessi upphæð munað miklu fyrir einstök fyrirtæki. Ég vil minna á að innlendar skipasmíðastöðvar eru í harðri samkeppni við sambærilegar stöðvar í löndum Evrópubandalagsins sem njóta verulegra ríkisstyrkja. Ég trúi því ekki, herra forseti, að meiri hl. deildarinnar sé þeirrar skoðunar að enn eigi að vega í þann knérunn sem íslenskar skipasmíðar eru og legg auðvitað til að frv. verði samþykkt.

Valgerður Sverrisdóttir Hæstv. forseti. Mig langar með örfáum orðum að tjá hug minn til þessa frv. Ég efast ekki um að hv. flm. gangi gott eitt til með flutningi frv. en hér er kannski ekki um einfalt mál að ræða t.d. vegna þess að með samþykkt þess værum við hugsanlega að mismuna starfsgreinum þar sem um er að ræða aðrar starfsgreinar sem teldu sig eflaust hafa sama rétt og þessi til endurgreiðslu á lántökugjaldi. Ég tel aðalatriðið í þessu máli að ríkisstjórnin grípi til aðgerða til eflingar skipasmíðaiðnaði þó að þær verði ekki nákvæmlega það sem um getur í frv. Ég vil nefna það í þessu sambandi, eins og hv. flm. nefndi reyndar áðan, að í Slippstöðinni á Akureyri er skip sem ekki hefur selst. Það kostar Slippstöðina hvorki meira né minna en um 5 millj. á mánuði að sitja uppi með þetta skip óselt og þar af eru um 3 millj. eingöngu vaxtakostnaður. Og þó að ég geti kannski ekki ætlast til þess að ríkisstjórnin selji skipið þá hlýtur hún að geta komið Slippstöðinni til hjálpar í þessu erfiða máli á annan hátt. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því t.d. hvað líði að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt en þar á Slippstöðin á Akureyri inni hærri upphæð en nemur þessu lántökugjaldi, kannski tvisvar sinnum hærri. Það munu vera um 8--10 millj. Þá vil ég nefna að nú nýlega hefur verið gerður samningur um smíði á 37 m skipi við útgerðaraðila í Vestmannaeyjum, sem heitir Óskar Matthíasson og er virtur útgerðarmaður, þannig að verkefnastaðan er kannski ekki svo afleit nú á næstu mánuðum og á næsta vetri ef það mál gengur upp sem ég trúi ekki annað en að muni gera. Fiskveiðasjóður hefur reynst nokkuð erfiður varðandi nýsmíðina en ég skal ekki trúa því fyrr en ég tek á því að hann samþykki ekki lánafyrirgreiðslu vegna þessa samnings. Í sambandi við það vil ég nefna, og það snýr kannski meira að iðnrh., að nefnd hefur verið að störfum vegna erfiðleika í skipasmíðaiðnaði sem tengist Appledore-skýrslu svokallaðri. Hún hefur ýmsar tillögur fram að færa til bóta í þessari starfsgrein og manni dettur í hug hvort ekki væri hugsanlegt að ríkissjóður styrkti smíðar á þessu skipi þar sem um það yrði að ræða að ákveðnar hugmyndir yrðu innfærðar á það verk. Ég ætla ekki að hafa lengra mál að sinni. Ég mun hlýða með athygli á svör hæstv. fjmrh. og hvort hann er með á takteinum einhverjar aðgerðir til hjálpar skipasmíðaiðnaðinum sem kannski yrðu honum ekki síður að gagni en samþykkt frv. sem hér um ræðir. Fer það eftir hans máli hvort ég styð álit meiri hl. eða minni hl.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Þegar þetta mál var tekið út úr nefndinni var ég ekki viðstödd nefndarfund og var þess reyndar getið á nál. meiri hl. En eftir að hafa hlustað á rökstuðning hv. flm. finnst mér að koma þurfi til móts við þann vanda sem hann lýsir þar og ef ekki kemur annað fram í þessu máli til lausnar á þeim vanda tel ég eðlilegt að styðja þetta mál.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það þarf ekki að fjalla ítarlega um það hér í þessari hv. deild að vandi skipasmíðaiðnaðarins á Íslandi er mikill og hann á sér mjög langan aðdraganda. Ég hafði tækifæri til þess nú um helgina að ræða við ýmsa forsvarsmenn skipasmíðaiðnaðar á Akureyri og það kom greinilega fram í viðtölum við þá að sá vandi er mjög djúpstæður og á sér langan aðdraganda og ekki eru á honum einfaldar eða auðveldar lausnir. Ég nefni þetta nú hér í upphafi vegna þess að vikið var að því af hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur að nauðsynlegt væri að stjórnvöld tækju til ítarlegrar meðhöndlunar margvíslegar aðgerðir til þess að reyna að styrkja skipasmíðaiðnaðinn í landinu. Ég vil í þessu sambandi nefna að ríkisstjórnin ákvað fyrir nokkrum dögum að verja ákveðnu fjármagni til þess að styrkja markaðsskipulagningu fyrir íslenskar skipasmíðastöðvar.

Hversu miklu fjármagni?

Það var, ef ég man rétt, um 8 millj. kr., ég er nú ekki með það alveg nákvæmlega fyrir framan mig en fer með það eftir minni. Það var til þess að gera skipasmíðastöðvunum kleift á næstu vikum og mánuðum að vinna skipulagða áætlun í þeim efnum. Ég vil í öðru lagi nefna að ríkisstjórnin beitti sér fyrir því að viðgerð á hafrannsóknaskipinu Árna Friðrikssyni fór fram í íslenskri skipasmíðastöð en ekki var tekið tilboðum frá erlendum skipasmíðastöðvum þó að þau væru ódýrari og er þar auðvitað um að ræða allverulega upphæð sem munar. Þó að hún sé að forminu til tengd fjárveitingu til Hafrannsóknastofnunar og birtist þannig í opinberum gögnum er í reynd um að ræða fyrirgreiðslu til þess að styrkja verkefni íslenskra skipasmíðastöðva. Ég vil í þriðja lagi nefna að ríkisvaldið hefur tvisvar á undanförnum mánuðum ákveðið að veita viðbótarframlag til þess að greiða kostnað af smíði sérstakrar Breiðafjarðarferju sem nýlega hefur verið tekin í notkun þar sem sá kostnaður reyndist mun meiri en ætlað var í upphafi. Ég hugsa að ef þessar þrjár ákvarðanir eru lagðar saman, þá nemi þær allnokkrum tugum milljóna króna sem með einum eða öðrum hætti tengjast beinlínis aðstoð eða styrk við íslenskan skipasmíðaiðnað. Ég vil í fjórða lagi nefna það að iðnrh. og fjmrh. hafa lagt drög að því að tekið verði sérstaklega á vanda Slippstöðvarinnar á Akureyri. Sá vandi er ekki aðeins vegna þess að það skip sem þar er í smíðum hefur ekki verið selt. Það var tekin ákvörðun um það að hefja smíði á þessu skipi án þess að hafa að því kaupanda. Vandinn felst ekki bara í því. Hann felst líka í því að ýmis fyrirtæki í sjávarútvegi sem hafa látið smíða fyrir sig skip í Slippstöðinni munu að öllum líkindum ekki geta staðið í skilum þannig að sá vandi nemur hugsanlega rúmlega 100 millj. kr. ef allt er talið. Það er þess vegna alveg ljóst að þær upphæðir sem hér er verið að ræða varðandi endurgreiðslur á erlendum lánum eru í reynd aðeins lítið brot af því sem nauðsynlegt er að fjalla um og taka afstöðu til ef menn hafa raunverulegan vilja til þess að leysa vanda þessarar atvinnugreinar til frambúðar. Og í raun og veru held ég að það sé ekki aðalatriðið fyrir þessa atvinnugrein hvort peningarnir koma eftir þeirri leið sem fjallað er um í frv. sem hér er til umræðu heldur hvort þeir koma eftir einhverri annarri leið. Það er höfuðatriðið. Þetta er ekki spurningin um aðferðina í sjálfu sér, heldur fyrst og fremst að menn taki með heilsteyptum hætti á vanda þessarar atvinnugreinar. Ég vil til viðbótar nefna það enn að það mun fara fram útboð á smíði ferju milli Vestmannaeyja og lands, tengt fyrirtækinu Herjólfi, og þar er eitt af því sem stjórnvöld þurfa að meta þegar tilboð liggja fyrir hvort á að greiða fyrir því að sú smíði fari fram hér innan lands eða hvort hún fari fram erlendis eftir því hver munur á tilboðum er. Ég vona að þessi lýsing sýni að ríkisstjórnin hefur nú þegar á undanförnum mánuðum tekið ákvarðanir sem fela í sér allverulegt fjármagn til skipasmíðaiðnaðarins á Íslandi og í gangi er víðtæk vinna sem felur það í sér að geta fljótlega haft betri sýn á það hvað þarf í raun og veru mikið fjármagn til þess að geta styrkt þann skipasmíðaiðnað og eflt sem við viljum hafa hér í landinu. Ég vænti þess að þessi svör feli það í sér að menn hafi hér nokkurt yfirlit yfir það af hvaða alvöru, og hún er mikil, unnið er að þessum málum og hefur verið unnið af hálfu ríkisstjórnarinnar þar sem ekki hefur bara verið um orð að ræða heldur beinlínis útvegun fjármagns sem nemur tugum milljóna króna nú þegar til skipasmíðaiðnaðarins og verið er að ræða bæði vanda Slippstöðvarinnar á Akureyri, smíði sérstakrar ferju fyrir Herjólf og síðan 8 millj. kr. ef ég man rétt í sérstaka markaðsáætlun fyrir verkefni íslenskra skipasmíðastöðva á næstu missirum.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég held að það séu mörg ár síðan ég heyrði jafnlítilfjörlegan málflutning og þann sem hæstv. fjmrh. viðhafði núna. Ég man ekki til þess að ég hafi heyrt jafnómerkilegan málflutning í þinginu. Hæstv. fjmrh. er að tíunda það hér að ríkissjóður hafi orðið að greiða byggingarverð Breiðafjarðarferju og ríkissjóður hafi orðið að standa skil á kaupverðinu og kallar það útvegun fjármagns sem nemur tugum milljóna króna. Það hefur ekki verið varið úr ríkissjóði einni einustu krónu til skipasmíðastöðvanna. Ég skora á hæstv. fjmrh. að koma og tíunda það. Þetta eru hrein ósannindi. Ég held að ég fari rétt með það, herra forseti, að fjáraukalög séu nú til athugunar í fjvn. Hér er staddur maður úr fjvn. Ég spyr hann og bið hann að svara úr sæti sínu: Er það rétt hjá hæstv. ráðherra að borist hafi beiðni frá ríkisstjórninni um sérstakar aukafjárveitingar svo skipti tugum milljóna vegna skipasmíðastöðva á þessu ári? Er það rétt?

Má ég skýra þetta með framíkalli?

Ég var að spyrja þingmanninn; er það rétt?

Það hefur ekki, held ég, verið fjallað um það á sameiginlegum fundi.

Já, það hefur ekki verið gert þannig að þetta eru allt hrein ósannindi.

Nei.

Þetta eru hrein ósannindi og náttúrlega alveg makalaust að hæstv. fjmrh. skuli bjóða upp á annað eins og þetta. Alveg makalaust. Ég man satt að segja ekki eftir öðru eins. En það getur vel verið að það fullnægi óskum stjórnarmanns Slippstöðvarinnar á Akureyri að hlusta á bullið í ráðherranum. Og það má vel vera að stjórnarmaður í Slippstöðinni á Akureyri, sem á sæti í þessari hv. deild, sjái heldur ekki ástæðu til að útskýra þau sérstöku vandamál sem Slippstöðin stendur nú frammi fyrir og af hvaða sökum þau vandamál eru runnin. Ég veit ekki hvort stjórnarmaðurinn ætlar að taka upp hanskann fyrir sitt fyrirtæki þegar veist er að því með þeim hætti sem hér hefur verið gert af hæstv. ráðherra, t.d. með því að halda því fram að það skipti ekki máli með hvaða hætti fjármagn komi til þessarar starfsemi og er að tala um að eðlilegt sé að setja skipasmíðaiðnaðinn á sérstakan spena hjá ríkisvaldinu, undir opinbera forsjá, í staðinn fyrir að gefa skipasmíðaiðnaðinum svigrúm til að starfa með eðlilegum hætti. Ég ætla að rekja þá fjóra punkta sem hæstv. fjmrh. fór hér með og tíndi upp. En ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að kalla til hæstv. iðnrh. því það fæst ekki eitt einasta orð af viti úr hans munni þegar rætt er um málefni skipasmíðaiðnaðar. Hann gerir ýmist að halda því fram að málefni skipasmíðaiðnaðarins séu í stakasta lagi --- það sagði hann á ársþingi Félags ísl. iðnrekenda og gaf í skyn að nú horfði til þess að næg verkefni væru hjá þeirri starfsgrein --- en að hinu leytinu viðurkennir hann þá sérstöku erfiðleika sem skipasmíðaiðnaðurinn stendur frammi fyrir. Fyrir nokkrum dögum sagði hæstv. fjmrh. að ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um 8 millj. kr. ríkisframlag til markaðssetningar fyrir íslenskar skipasmíðar. Ríkisstjórnin tók þessa ákvörðun um svipað leyti og ég lagði á það ríka áherslu að fjh.- og viðskn. samþykkti það frv. sem hér liggur fyrir. Þetta er auðvitað gömul aðferð hjá ríkisstjórnum til þess að drepa málum á dreif, að stinga einhverri dúsu upp í atvinnugreinina til þess að réttlæta sjálfa sig þegar hún er að standa á móti nauðsynjamálum og réttlætismálum, eins og ég er hér að ræða um. Ef þessar 8 millj., sem hæstv. ráðherra er að guma af að skipasmíðastöðvarnar eigi að fá til markaðssetningar, eiga að vera á kostnað skipasmíðaiðnaðarins sjálfs þá sé ég satt að segja ekki að þær skipti miklu máli. Þá skipta þær auðvitað engu máli og eru fullkomlega hlægilegar. A.m.k. er alveg ljóst að að því leyti sem þessir peningar koma til þarfa Slippstöðvarinnar á Akureyri þá er þar um lægri upphæð að ræða en endurgreiðslu af lántökugjaldinu. Það er a.m.k. öldungis ljóst. Og hæstv. fjmrh. hefur auðvitað ekki nein tök á því að leggja annað á borðið. Hæstv. fjmrh. var að telja það eftir að viðgerðin á Árna Friðrikssyni skyldi fara fram hér á landi og tíundaði það sem einhvern sérstakan greiða ríkisstjórnarinnar við skipasmíðaiðnaðinn. Ég hélt að þetta verk hefði verið boðið út. Ég hélt að þau verð sem í tilboðunum fólust hefðu ekki verið það há að þar væri um einhverjar sérstakar gjafir til þessa iðnaðar að ræða. Síður en svo. Sá málflutningur dæmir sig því sjálfur. En fjmrh. getur auðvitað sagt: Gjafir eru yður gefnar --- og þóst sýna mikið örlæti. Hann talar um að tvisvar sé búið að ákveða að veita viðbótarframlag vegna Breiðafjarðarferju. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. hafi ekki greitt meira en hann hefur heimild til sem fjmrh. Þess vegna hygg ég að greiðslur hans séu í samræmi við þann smíðasamning sem um var samið. Í fjórða lagi sagði hæstv. fjmrh. að vandi Slippstöðvarinnar á Akureyri ætti sér langan aðdraganda. Það er auðvitað hárrétt hjá hæstv. ráðherra að vandi skipasmíðaiðnaðarins á sér langan aðdraganda ef við segjum að nokkur missiri séu langur aðdragandi. Við munum eftir því, eins og ég hef margsinnis tíundað, að hæstv. iðnrh. lagði svo á ráðin við myndun þessarar ríkisstjórnar að raungengi var allt of hátt hér á landi sem bitnaði mjög illilega á samkeppnisstöðu íslensks skipasmíðaiðnaðar. Síðan var það til viðbótar á árinu 1989 að mjög verulegt lántökugjald var lagt á lán sem tekin voru vegna smíði raðsmíðaskips á Akureyri. Það var þess vegna ekki nóg með að raungengi væri á þessum tíma um 15% hærra en efni stóðu til vegna eðlilegrar samkeppnisstöðu við sambærilegan iðnað í öðrum löndum, heldur bætti ríkisstjórnin gráu ofan á svart með því að leggja sérstakt lántökugjald á þau lán sem tekin voru vegna skipsins. Ég vil líka, herra forseti, minna stjórnarmann Slippstöðvarinnar á Akureyri á það að þegar við vorum að ræða um það hér í deildinni að eðlilegt væri að endurgreiða lántökugjald, sem tekið var af lánum vegna meiri háttar viðhalds og endurbóta á fiskiskipum, þegar framkvæmdin væri unnin hér á landi, var því lýst yfir a.m.k. af hæstv. iðnrh. --- ég skal ekki draga hæstv. fjmrh. inn í það mál --- að þessi endurgreiðsla tæki einnig til innlendrar skipasmíði. Einnig til innlendrar skipasmíði. Það væri fróðlegt að fá álit hæstv. fjmrh. á því hvaða efnahagslegu rök, hvaða skattalegu rök eru fyrir því að taka hátt lántökugjald af þeim lánum sem tekin eru vegna innlendrar skipasmíði, en taka hins vegar ekki lántökugjaldið vegna meiri háttar endurbóta og viðhalds sem unnin eru hér á landi. Hvers vegna er það sem við sækjumst eftir því að verulegar endurbætur séu unnar hér á landi? Og hvers vegna er það sem við teljum nauðsynlegt að skip séu smíðuð hér á landi? Er það af því að við séum í einhverjum lúxus? Er það af tilviljun sem ákveðið var að hefja smíði skipsins, eða má vera að það hafi verið vegna þess að ekki er hægt að brúa það bil verkefnaleysis sem er t.d. hjá Slippstöðinni á Akureyri yfir háveturinn, yfir vertíðartímann, nema eitthvert slíkt alhliða verkefni liggi fyrir? Það voru þau sérstöku rök sem lágu fyrir því að í raðsmíðaskipið var ráðist. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að Slippstöðin stendur höllum fæti vegna þess að ekki var hægt að ganga frá samningum um sölu skipsins til Hvammstanga nú í vetur. Hvers vegna var það ekki hægt? Hvers vegna sóttist það mál svo illa? Hvers vegna dróst það mál svo mjög á langinn? Vegna þess að ríkisstjórnin lofaði að greiða fyrir málinu en gerði það ekki. Vegna þess að einstakir ráðherrar, og ekki síst iðnrh., lýstu því yfir hér í ræðustól í sameinuðu þingi að búið væri að ganga frá fullnægjandi lánum upp á 80%. Ég get rifjað það upp að fyrir stjórn Byggðasjóðs lá erindi frá forsrh. þess efnis að Byggðasjóður lánaði allt að 80% af smíðaverði. Þau skilaboð bárust inn á fundinn frá ríkisstjórninni að búið væri að leysa málið með öðrum hætti. Ríkisstjórnin ber þess vegna alla ábyrgð á því að það skip skyldi ekki hafa selst í vetur. Og það er ein höfuðástæðan fyrir þeim erfiðleikum sem Slippstöðin á Akureyri stendur frammi fyrir núna. Eða hvað heldur hæstv. fjmrh. að Slippstöðin hafi tapað miklum fjárhæðum á því að ekki var hægt að ganga frá sölusamningnum strax í desembermánuði eins og efni stóðu til?

Þetta er bara rugl.

Þetta er allt rétt, hvert einasta orð er rétt. Það er hægt að leiða ráðherrann í gegnum umræður hér á Alþingi. Það er hægt að hefja vitnaleiðslu um málið. Það er algjörlega vandalaust. Ég heyri, herra forseti, að hæstv. fjmrh. óskar eftir því að ég tíundi í ræðu hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að þessu sérstaka máli hér í deildinni og tíundi hvaða loforð ríkisstjórnin hefur gefið í þessum efnum, m.a. blaðafulltrúi hæstv. fjmrh. í viðtali við Dag í febrúarmánuði sl., af því gefna tilefni. Vegna þess að ég sé að sá stjórnarmaður í Slippstöðinni sem á sæti í þessari deild hefur snúist gegn frv. og ég sé að af þeim sökum er borin von að frv. nái fram að ganga, þá óska ég eftir því að ég fái að gera hlé á ræðu minni til þess að ég geti náð í þau gögn sem hæstv. fjmrh. er að skora á mig að leggja fram í mínum málflutningi. Ég mun þá ljúka ræðu minni þegar svigrúm gefst til á fundi deildarinnar og geri ráð fyrir því að eftir að búið er að afgreiða frv. um stjórn fiskveiða og frv. um Úreldingarsjóð fiskiskipa, hvort sem þau frv. verða samþykkt eða ekki, þá fái málið að koma aftur á dagskrá þannig að mér gefist svigrúm til þess að ná í þau gögn sem hæstv. fjmrh. sagði að ekki væru fyrir hendi. Þá óska ég jafnframt eftir því að hæstv. iðnrh. verði viðstaddur umræðurnar þannig að hægt sé að rifja upp það sem þeir hafa sagt um viðskipti Slippstöðvarinnar á Akureyri við væntanlega kaupendur á Hvammstanga. Ég vil taka það fram að í deildinni er stjórnarmaður í Slippstöðinni á Akureyri sem getur þá leiðrétt ef ég halla þar réttu máli. Ég ítreka, áður en ég geri hlé á ræðu minni, að við erum ekki að tala um neitt smámál, neitt hégómamál. Við erum að taka afstöðu til þess prinsipps hvort íslenskar skipasmíðar eigi að vera skattlagðar sérstaklega umfram það sem gert er varðandi viðhald og endurbætur á fiskiskipum hér á landi. Það er skoðun fjmrh. að það eigi að gera. Hann vill að aukaskatturinn á skipasmíðunum haldist þó svo að þessi iðngrein standi frammi fyrir þessum miklu erfiðleikum. Það liggur fyrir að stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, sem hafa lítinn sjálfstæðan vilja satt að segja, eru sömu skoðunar og vilja kannski flestir taka undir þann skæting sem einstakir ráðherrar hafa af og til látið fjúka þegar íslenskur skipasmíðaiðnaður er hér til umræðu. Ég óska eftir því að fá að gera hlé á máli mínu til þess að ég geti safnað saman þeim gögnum sem hæstv. fjmrh. óskaði eftir að ég gerði.

Ég óskaði ekki eftir neinum gögnum.

Með því að rengja það sem ég sagði. ( Forseti: Ég mun verða við beiðni hv. þm. Hann mun fresta ræðu sinni og er málið þá tekið út af dagskrá.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Við 2. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir því að allshn. hefði fengið umsögn frá sóknarnefnd utan af landi eftir að hún hafði afgreitt málið út úr nefndinni. Við vildum gjarnan skoða þetta umrædda mál betur og athuga hvort grundvöllur væri fyrir því að nefndin flytti viðbótarbrtt. til að koma til móts við athugasemdir þær sem bárust frá umræddri sóknarnefnd. Ég hafði ekki, hæstv. forseti, gert ráð fyrir því að ræða efnislega um það mál sem hér um ræðir og gerði reyndar grein fyrir því hér eftir ræðu hæstv. sjútvrh. um þetta mál. En af gefnu tilefni tel ég rétt að lesa þessa umsögn sem nefndinni barst og ég vænti þess að þannig sé komin skýring á því hvers vegna við vildum athuga þetta einstaka mál og báðum þess vegna um frestun við 2. umr. þess. Ég ætla þá, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þetta bréf sem nefndinni barst frá sóknarnefnd Bjarnanesssóknar í Skaftafellsprófastsdæmi. Ég hafði ekki nefnt þessa sókn fyrr því ég ætlaði mér að komast hjá því að ræða þetta. En nú ætla ég að leyfa mér að lesa þessa umsögn sem er stíluð til formanns allshn. Ed. Jóns Helgasonar. Umsögnin er dagsett 22. apríl 1990: ,,Tilefni þessa bréfs er frétt sú sem borist hefur hér í sókn um umfjöllun hæstv. Alþingis á frv. að lögum um skipan prestakalla og prófastsdæma. Sóknarnefnd Bjarnanesssóknar fagnar áhuga stjórnvalda á málefnum kirkjunnar og væntir góðs árangurs í kjölfar þess. Hins vegar kemur áðurnefndri sóknarnefnd mjög á óvart sú breyting sem þar er á orðin varðandi staðsetningu prestsseturs í Bjarnanessprestakalli. Er gert ráð fyrir í téðu frv. að prestssetur verði á Höfn en ekki í Bjarnanesi, eins og verið hefur, samkvæmt þeim lögum sem enn eru í gildi. Sýnist sú ráðstöfun mjög vafasöm og vart í anda ríkjandi stefnu stjórnvalda um byggðajafnvægi eða sjálfsákvörðunarrétt hinna dreifðu byggða. Því þótti nefndinni ástæða að kanna nánar hverju þetta sætti. Við nánari eftirgrennslan kom í ljós að ástæðan fyrir þeirri breytingu sem hér um ræðir er sú að hv. 1. þm. Austurl. Halldór Ásgrímsson hafði gefið út tilskipan þess eðlis á síðustu dögum sínum í embætti kirkjumrh. Kemur þessi gjörningur hæstv. fyrrv. kirkjumrh. mjög á óvart. Leyfir sóknarnefnd Bjarnanesssóknar sér að efast um réttmæti hans. Að vísu segir í gildandi lögum um skipan prestakalla og prófastsdæma frá 9. maí 1970, 14. gr.: ,,Heimilt er ráðherra að ákveða, að fenginni umsögn biskups og hlutaðeigandi héraðsprófasts, sóknarnefndar og sóknarprests, að flytja skuli prestssetur á hentugri stað í prestakallinu.`` Ekki þarf að draga í efa að fullt tillit hafi verið tekið til umsagnar biskups og héraðsprófasts við afgreiðslu málsins. Sama er ekki að segja varðandi umsögn sóknarnefndar Bjarnanesssóknar frá 24. sept. 1989 sem, samkvæmt laganna hljóðan, er sá umsagnaraðili sem taka ber tillit til. Enda sá hæstv. fyrrv. kirkjumrh. ekki ástæðu til að leita samráðs við hana við afgreiðslu málsins. Jafnframt virðist þessi ákvörðun ekki í samræmi við óskir sóknarprestsins, séra Baldurs Kristjánssonar, ef miðað er við ummæli hans í bréfi frá 10. nóv. 1987 til þáv. kirkjumrh. Jóns Sigurðssonar varðandi byggingu nýs embættisbústaðar í Bjarnanesi. Einnig má vitna í ummæli hans í 30. tölublaði Eystra-Horns frá 31. ágúst 1989 þar sem hann gerir málefni prestsseturs í prestakallinu að umræðuefni. Því er það álit okkar að afgreiðsla þessa máls standist vart lagalegar og þaðan af síður þær siðrænu kröfur sem ætlast er til að séu viðhafðar við afgreiðslu slíkra mála. Jafnframt hörmum við þá leynd sem virðist yfir allri meðferð málsins en teljum hana nokkuð eðlilega afleiðingu þess hvernig að afgreiðslu málsins hefur verið staðið. Því leyfir sóknarnefnd Bjarnanesssóknar sér hér með að senda hv. allshn. Ed. Alþingis afrit af umsögn sinni varðandi staðsetningu prestsseturs í Bjarnanessprestakalli frá 24. sept. 1989 ef það kynni að varpa ljósi á ýmsar staðreyndir þess máls sem hér er fjallað um. Jafnframt væntum við þess að háttvirt allsherjarnefnd hlutist til um að málið fái réttláta meðferð þannig að horfið verði frá þeim breytingum sem þar eru boðaðar og Bjarnanes endurheimti sinn stað í kirkjusögunni. Í sóknarnefnd Bjarnanesssóknar, Margot Gamm formaður, Hreinn Eiríksson og Ragnar Jónsson.`` Þessari umsögn fylgir ljósrit af bréfi til biskups Íslands og jafnframt greinargerð sem vitnað er til, þar sem sóknarnefndin færir rök fyrir beiðni sinni. Einnig ljósrit af bréfi Baldurs Kristjánssonar sóknarprests sem hann hefur sent fjárveitinganefndarmönnum Alþingis og þingmönnum Austurlands í nóvember 1987. Ég ætla ekki að lesa þessi fylgiskjöl, hæstv. forseti, og ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Við sem höfum verið að fjalla um þessa umsögn og vildum athuga hvort hægt væri að leita leiða til að verða við óskum sóknarnefndar höfum tekið þá afstöðu að láta kyrrt liggja að þessu sinni og munum því ekki flytja brtt. við frv. eins og það liggur nú fyrir eftir 2. umr. hér í hv. deild. En mér þótti nauðsynlegt að gefnu tilefni að láta þetta bréf, sem varð til þess að málið tafðist, koma hér fram í ræðustóli í hv. deild.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Þetta mál var til umræðu á laugardaginn var. Þá kom upp umræða um atriði í þessum brtt. sem tilgreindar eru í frv. við lögin um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og þá sérstaklega hvað varðar skilgreininguna í 1. gr., þ.e. að ungmenni í lögum þessum skuli merkja unglinga á aldursskeiðinu 16--18 ára. Vegna þeirrar umræðu sem þar kom upp og vegna þess að það er í raun skilningur flm. að fyrst og fremst sé um unglinga á aldrinum 16 og 17 ára að ræða, eins og kemur reyndar fram í lögunum í öðrum greinum, þá hafa flm. fallist á að gera eftirfarandi breytingar á 1. gr. Síðari efnismgr. orðist svo: ,,Ungmenni merkja í lögum þessum unglinga 16 og 17 ára.`` Í öðru lagi er brtt. við 3. gr. frv. Í stað orðsins ,,ungmenni`` í síðari mgr. greinarinnar komi: unglingar 16 og 17 ára. Með þessum hætti er engu breytt um það sem tekur til unglinga í þessu frv. Lögin munu því áfram vera eins og nú er hvað varðar þann aldurshóp. Hins vegar er breytingin áfram í skilgreiningunni á börnum, þ.e. að barn merki í lögum þessum einstakling innan 16 ára aldurs. Nær þá frv. tilgangi sínum, ef það nær fram að ganga á þennan hátt, að vernda fyrst og fremst þau börn sem yngri eru gegn óhóflegri vinnu og sérstaklega hættulegum aðstæðum og hættulegum vélum. Ég vona að þetta komi til móts við þær athugasemdir sem hér komu fram þegar frv. var síðast rætt.

Frsm. félmn. (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Af því að ég var upphafsmaður að því að ræða þetta atriði sem hv. flm. hefur nú gert brtt. við á þeim fundi þegar við ræddum þetta síðast, þá vil ég taka það fram að ég tel þetta ásættanlega niðurstöðu eins og hv. þm. leggur þetta fram núna. Við í hv. félmn. höfum rætt þetta og erum sammála um að mæla með samþykktinni á þessa leið. Þá er þetta óbreytt frá gildandi lögum hvað varðar unglinga en aldursmark barna er hækkað upp að 16 ára aldri. 2. gr. frv. er náttúrlega mjög góð grein og ég hef engar athugasemdir við hana. Þó svo að ég samþykki þetta þá tel ég nauðsynlegt að menn skoði það í haust eða síðar hvort ástæða er til að breyta þessu með vinnutíma unglinga. Eins og ég sagði hér í ræðu minni síðast þá tel ég það svona á mörkum að binda vinnutíma unglinga 16 og 17 ára við þessa tíu tíma. En það er síðari tíma mál og ég samþykki fyrir mitt leyti og þakka flm. fyrir að hafa flutt þessa brtt. sem gerir málið ásættanlegra núna, að ekki sé verið að taka 18 ára aldurinn inn til viðbótar.