Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar frv. þetta var til 1. umr. hér í þessari hv. þd., fylgdi hæstv. menntmrh, því úr hlaði með ýtarlegri ræðu. Menntmn. hefur athugað frv. og leggur einróma til, að það verði samþykkt óbreytt. Um frv. sjálft sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða, en vísa sem sé til ræðu menntmrh., sem ég áðan nefndi og hann flutti hér við 1. umr. málsins í deildinni.



Herra forseti. Eins og kom fram í framsöguræðu hæstv. fjmrh. fyrir frv. þessu við 1. umr. málsins hér í hv. d. og eins og kemur fram í grg. með þessu frv., þá felur það í sér tvær meginbreytingar frá núgildandi lögum. Önnur er sú, að bankaráð Framkvæmdabankans verður eftirleiðis kosið á annan hátt en nú er eða þann, að allir bankaráðsmenn eru kosnir hlutbundnum kosningum af sameinuðu Alþingi. Er sú skipan í samræmi við það, sem gert er ráð fyrir hvað snertir bankaráð annarra ríkisbanka. Hin meginbreytingin er fólgin í því, að hækkuð er ábyrgðarheimild bankanum til handa til samræmis við breytingar, sem orðið hafa á verðgildi peninganna. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar, og mæla fjórir nm. með því, að það verði samþ. óbreytt, svo sem nál. á þskj. 522 ber með sér, en einn af okkur fjórum, sem skrifuðum undir nál., hefur þó fyrirvara, hv. 5. þm. Norðurl. e. Hv. 1. þm. Norðurl. e., Karl Kristjánsson, hefur hins vegar ekki séð sér fært að mæla með samþykkt frv.



Herra forseti. Ég hef ekki gefið út neitt nál. sem nm. í fjhn., en það er tekið fram, sem rétt er og frsm. meiri hl. gat um, að ég sá mér ekki fært að mæla með frv. Þetta frv. er eitt af fjórum samhliða frumvörpum um breytingar á bankalöggjöfinni, og mér virðist það athugavert við öll þessi frumvörp sameiginlega, að þau eru ekki gerð með gagngerri endurskoðun á bankalöggjöfinni, sem þó hefði mátt telja þörf á að gera og rétt hefði verið að gera, úr því að haft er fyrir því að breyta löggjöf þessara banka hér á Alþingi. Í öðru lagi virðist mér það ekki fullkominn tilgangur eða meðmælaverður að breyta löggjöf þessara banka fyrst og fremst með tilliti til þess að stytta gildistíma kosninga þeirra bankaráðsmanna, sem voru gerðar á sínum tíma. Umboð þeirra hafa ekki enn gengið út, og mér sýnist, að það hefði gjarnan verið hægt að bíða með slíkar ráðstafanir, þangað til búið væri að endurskoða löggjöfina. Enn fremur virðist mér, að þetta gæti verið dálítið athugavert, ef ríkisstjórnir tækju upp á því yfirleitt, - þær eru fljótar að fara frá völdum oft og einatt og nýjar koma, - að hver ný stjórn felli niður umboð bankastjórna til þess að koma að sínum stuðningsmönnum og gera gildandi sína pólitísku stefnu hverju sinni. Það er hætt við, að þá mundi bankastarfsemin geta orðið alllaus í rásinni í framkvæmd frá stjórnartímabili til stjórnartímabils. Sú breyting, sem hér á að gera á l. um Framkvæmdabanka Íslands samkv. 1. gr. þessa frv., er vafalaust mjög réttmæt vegna breytts peningagildis. Hins vegar sé ég ekki, að hún gefi frv. það gildi og skapi því þá nauðsyn, að hún yfirskyggi aðrar þær breytingar, sem ég er búinn að nefna, og það athugaverða við setningu þeirra laga, sem nú á að setja um þessa fjóra banka, og þess vegna mun ég greiða atkv. á móti þessu frv. í heild.



Herra forseti. Frv. þetta fer fram á heimild til handa ríkisstj. til þess að láta slá sérstakan minnispening úr gulli í tilefni af 150 ára afmæli Jóns Sigurðssonar. Þar segir, að með forsetaúrskurði megi ákveða, að þessi peningur skuli vera mynt, er gjaldgeng sé hér á landi, og sé gildi hans 500 kr. Þá er í 2. gr. kveðið svo á, að pening þennan megi selja með allt að 50% álagi á nafnverð og að ágóða þeim, sem verða kunni af sölu minnispeningsins, skuli verja til framkvæmda á fæðingarstað Jóns Sigurðssonar, Rafnseyri við Arnarfjörð. Undanfarin ár hefur verið unnið nokkuð að byggingum á Rafnseyri og hefur þar verið gerður fyrsti áfangi byggingar, þ.e. tveggja hæða íbúðarhús, og er ætlunin sú, að þarna verði skóli, sem verði heimavistarskóli fyrir allar sveitir Arnarfjarðar. Enn fremur megi nota þetta hús sem gistihús að sumarlagi. Auk þess þarf að sjálfsögðu að vera þar íbúðarhús, prestssetur, og kirkja sú, sem þar hefur staðið, er hrörleg, og er ætlunin að byggja þar nýja kirkju eða kapellu. Nokkurt fé hefur verið veitt undanfarin ár til þessara framkvæmda, en með þessu frv. er gert ráð fyrir að afla helzt alls þess fjár, sem þarf til að ljúka þessum framkvæmdum á þann veg, sem í frv. greinir. Rafnseyri er landnámsjörð, hét áður Eyri í Arnarfirði. Þar bjó fyrstur Án rauðfeldur og kona hans Grélöð, sem réð bólfestu þeirra þar. Þau hjón bjuggu fyrst í Dufansdal, en þar þótti Grélöðu illa ilmað úr jörðu. Þá gerðu þau bú að Eyri, en þar þótti henni hunangsilmur úr grasi. En síðar bjó þar Rafn Sveinbjarnarson, sem var merkastur læknir hér á landi og ef til vill í norðurálfu allri á sinni tíð, og mun hann hafa þótt maklegastur þess, að staðurinn væri við hann kenndur, og hefur verið svo nú um allmargar aldir. Tilgangur, þessa frv. er sá að afla fjár á þennan veg, sem hér greinir, til þess að þessum merka sögustað sé sýndur sá sómi, sem honum ber. Ég vænti þess, að þetta frv. fái samþykki hv. þdm., og legg til, að því verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Svo sem fram kemur í aths. við frv. þetta, voru fyrstu lög, sem sett voru hér á landi um kennslukvikmyndir, frá árinu 1937. Það er alkunna, hve kvikmyndir, tónbönd og reyndar kyrrmyndir líka ryðja sér æ meir til rúms við kennslu, og notkun þeirra hefur stóraukizt einnig í öðru sambandi. Kennslumyndasafnið er nú, að ég ætla, undir stjórn fræðslumálaskrifstofunnar, og við það munu vera starfandi tveir menn. Það er sjálfsagt orðið tímabært og vei það að endurskoða þær reglur, sem gilda um kennslukvikmyndasafnið. Með þessu frv. um fræðslumyndasafn ríkisins, ef að lögum verður, verða settar nýjar reglur um safnið, verksvið þess aukið og því sett sérstök stjórn. Fræðslumyndasafninu er ekki ætlað að vera einskorðað við skóla og kennslumál. Í 2. gr. frv. ræðir um hlutverk safnsins. Því er m.a. ætlað að efla íslenzka kvikmyndagerð og þá fyrst og fremst menningar- og fræðslukvikmyndagerð og stuðla þar að framförum í tækni og kunnáttu um myndatökur. Einnig er safninu ætlað það hlutverk að útvega hljómplötur og tónbönd til notkunar við fræðslu og félagslíf í skólum. Í 2. gr. er hlutverk safnsins talið upp í 7 stafliðum: Ég vil í þessu sambandi minnast á f-lið, þar sem segir, að hlutverk safnsins skuli m.a. vera að hafa samráð við menntamálaráð Íslands um gerð fræðslu- og menningarmynda. Í athugasemdum við frv. er m.a. að því vikið, að nauðsynlegt sé að kvikmynda ýmsa þjóðlífshætti og vinnubrögð, sem eru að hverfa með þjóðinni. Því minnist ég á þetta, að til menntmn, beggja þingdeilda, að ég ætla, hefur borizt erindi frá nokkrum mönnum, þar sem þeir fara fram á það, að menntamálanefndir beiti sér fyrir því, að á fjárlögum verði veitt fé til að hefja kvikmyndun á þjóðháttasögu Íslendinga. Það virðist falla beint undir hlutverk fræðslumyndasafns ríkisins, eins og það kemur fram í 2. gr. frv., að beita sér fyrir töku slíkra mynda. Ég vildi láta þessa getið vegna þess, að erindi þetta hefur legið hjá menntmn. og verið þar vilji til þess að greiða fyrir þessu, en virðist sem því máli sé að því leyti komið í höfn, að gerð slíkra mynda fellur einmitt undir f-lið 2. gr. frv. Með frv. er lagt til, að fjárveiting til fræðslumyndasafnsins skuli eigi vera lægri árlega en sem svarar 4% af skemmtanaskatti umliðins árs. Það munu vera nú 250 þús. kr., sem ætlaðar eru til safnsins á fjárlögum. Eins og fram kemur í nál., hefur menntmn. lagt til, að frv. verði samþykkt, þótt einstakir nm. áskilji sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Ég vísa að öðru leyti til aths. við lagafrv. og sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um það írekar að svo komnu.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir til ábúðarlaga, er allmikill lagabálkur, og verður að sjálfsögðu ekki hér farið nákvæmlega út í einstakar greinar hans. En forsaga þessa frv. er sú, að á Alþingi 1958 kom fram þáltill. í Sþ. um að endurskoða gildandi lög um ábúð leigujarða. Flm. þeirrar till. voru Ágúst Þorvaldsson, Ásgeir Bjarnason og Halldór E. Sigurðsson. Allshn. Sþ. samþ. að mæla með þessari till., eftir að hún hafði sent hana til umsagnar nokkrum stofnunum, sem helzt snerta landbúnaðinn. Á Alþ. var svo kosin þriggja manna nefnd til þess að framkvæma þessa endurskoðun, og skipuðu þá nefnd Jón Sigurðsson á Reynistað, Ágúst Þorvaldsson alþingismaður og Pálmi Einarsson landnámsstjóri. Nefnd þessi mun hafa lagt mikla vinnu i starf sitt og m.a. kynnt sér löggjöf um þetta efni í nágrannalöndunum og Norðurlöndum einkum - og annað það, er þetta varðar, svo sem skipulag jarðeignamála yfirleitt í þessum löndum. Hér á landi eru í gildi lög um ábúð frá 1884, frá 1933 og frá 1951, ekki samhljóða nema í sumum greinum, enn fremur lög um ættaróðal og erfðaábúð frá 1943 og lög um landnám og nýbyggðir frá 1952. Allir þessir lagabálkar koma mikið og sumir mjög mikið inn á réttindi og skyldur landeigenda annars vegar gagnvart leigujörðum og einnig réttindi og skyldur leiguliða. Það er að sjálfsögðu margs að gæta, svo að ekki reki sig þar eitt á annars horn, þar sem þrír lagabálkar eru í gildi um þessi efni og gilda raunar dálítið misjafnt, vegna þess að eftir eldri lögum sumum hafa byggingarbréf verið gerð og þau hafa verið látin gilda, þar til ábúendaskipti verða á jörðum. Á síðasta þingi var þetta frv. lagt fram í Nd., og fékk það þar afgreiðslu í n. og alla venjulega meðferð. Í Ed. varð það ekki útrætt þá. Nú í vetur hefur frv. enn gengið í gegnum Nd. og verið athugað þar í nefnd og tekið þar lítils háttar breytingum frá því í fyrra. Við hv. 5. þm. Austf., Páll Þorsteinsson, höfum farið í gegnum þennan lagabálk allan og borið saman við gildandi lagaákvæði, að því er við álítum nokkuð tæmandi, grein fyrir grein, og álítum, að þetta frv. sé af nefndarinnar hálfu, sem samdi það og ég gat um áðan, gert af vandvirkni. Breytingar eru ekki miklar frá því, sem gilt hefur í þessu efni hin síðustu ár, en mörg ákvæði gerð skýrari en þau voru, og er það til bóta. Að sjálfsögðu eru þó nokkur nýmæli í lagabálki þessum fram komin vegna breytinga, er ætíð verða með nýjum tímum, einkum má benda á 1. gr. frv. um, hvað teljist lögbýli, einnig um búrekstraraðstöðu, eyðibýli, nýbýli, garðyrkjubýli og smábýli. Ákvæði um þetta í löggjöfinni eru tiltölulega ný. Í 10. gr. er nýmæli um það, hvernig reikna skuli jarðarafgjöld, og er þar um allmikla breytingu að ræða frá því, sem áður hefur gilt. Áður fyrr voru þau reiknuð eftir kúgildum, en í seinni tíð hafa þau aðallega verið reiknuð eftir fasteignamati, en nú er gert ráð fyrir, að þau verði reiknuð eftir búrekstraraðstöðu á hverju býli og því, hvað býli er talið bera mikla áhöfn, en greidd annars í peningum. 12. gr. er mjög löng og ýtarleg og fjallar um húsabætur á leigujörðum og skyldur landeigenda til uppbyggingar og húsabóta og einnig að sjálfsögðu skyldur og réttindi leiguliðans. Grein þessi fjallar um mesta vandamálið, sem jafnan fylgir því að eiga jörð og búa ekki á henni sjálfur. Mörgum mun finnast, að ábúðarlögin leggi miklar skyldur á herðar landsdrottni í þessu efni, sem hann í ýmsum tilfellum geti vart undir risið. En ákvæði þessi eru raunar ekki ný, þó að þau séu nú gerð öllu skýrari en verið hefur, enda þótt sumir jarðeigendur hafi ekki fullnægt þeim hér til, og á ég þar einkum og sérstaklega við jarðeignadeild ríkisins sjálfa. Þá eru þau eigi síður nauðsynleg til að stuðla að eða tryggja ábúð á sem allra flestum jörðum í landinu, en það tel ég vera þjóðarnauðsyn. Ég tel, að lagabálkur þessi sé til umbóta frá eldri ákvæðum, sem eru fremur ónákvæm sum og auk þess ósamhljóða í ýmsum greinum, og leyfi ég mér því hér með að leggja til, að frv. þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir um sölu Þingeyjar í Skjálfandafljóti, En í þessu frv. segir, að ríkisstj, skuli heimilt að selja Suður-Þingeyjarsýslu eignarhluta ríkisins í Þingey í Skjálfandafljóti, sem er 3/4 hlutar eyjarinnar, fari salan fram með því skilyrði, að eyjan verði friðuð fyrir ágangi búfjár. Enn fremur segir, að söluverðið skuli ákveðið með mati dómkvaddra manna, enda sé við það mat tekið tillit til þess skilyrðis, sem sett er um söluna. Frv. þetta mun vera flutt að beiðni sýslumanns og sýslunefndar Suður-Þingeyjarsýslu, en sýslunefndin hefur samþ. að reyna að ná eignarhaldi á eyjunni með það fyrir augum að friða hana og gera hana að eins konar héraðsgarði og vernda hinar sögulegu minjar, sem við hana eru tengdar. Hefur allshn. fallizt á þessi sjónarmið og mælir því með, að frv. verði samþ. Fyrir nefndinni lá einnig brtt. frá hv. 1. þm. Norðurl. e., brtt. á þskj. 402. Einstakir nm. áskildu sér rétt til þess að fylgja þessari brtt., enda má segja, að hvort sem frv. yrði samþ. óbreytt eða með þessum breytingum, sem þarna eru lagðar til, þá sé í báðum tilfellum sá höfuðtilgangur tryggður, að eyjan komist í eigu sýslunnar og að hún verði þá gerð þar að eins konar héraðsgarði og hinar sögulegu minjar þar verndaðar.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls, þá gat ég þess, að ég teldi að ef Suður-Þingeyjarsýsla tæki Þingey til friðunar og verndunar, ætti sýslan að fá eyna ókeypis, miðað við það, að hún yrði héraðsgarður og að þær minjar, sem þar eru og eru nú ekki fullrannsakaðar, um þinghald að fornu, sem þar átti sér stað, yrðu friðaðar og þeim yrði haldið við og þær yrðu þá um leið gerðar þannig og þannig væri um þær gengið og þannig að þeim hlúð, að það lægi ljóst fyrir, hvers konar minjar þar eru. Ég óskaði eftir því, að hv. allshn. tæki það til athugunar, hvort hún gæti ekki mælt með því, að héraðið fengi þessa eyju ókeypis, en yrði þá bundið við það að framkvæma þá hugmynd, sem nú er uppi þar norður frá og liggur á bak við flutning frv. Ég gat þess, að aðstaðan þarna er þannig, að það mun verða talsvert kostnaðarsamt að gera þarna héraðsgarð, gera þangað veg, brúa og lagfæra land eyjarinnar, þannig að það geti orðið skemmtilegur staður. Ég vil minna á það, að ef þarna kæmi upp héraðsgarður, þá væri ekki ólíklegt, að margir kynnu að leggja þangað leið sína til að sjá þessar minjar, margir aðrir en héraðsbúar, og þess vegna má telja, að það sé í raun og veru verið að vinna þarna verk og kosta þarna til hluta, sem ríkið mætti vera þátttakandi í. Og í brtt. mínum er farið fram á það, að ríkið selji ekki þessa eyju, heldur láti hana ókeypis af hendi, en að eyjan að sjálfsögðu félli aftur til ríkisins, ef eitthvað kæmi fyrir, þannig að héraðið framkvæmdi ekki þá hugmynd, sem nú er þar uppi, því að það er svo sem engin ástæða fyrir héraðið að gerast eigandi að þessum bletti nema til þess að gera það fyrir hann, sem nú þegar hefur verið rætt, þó að enn hafi ekki verið gerð um það nein formleg áætlun. Ég tel líka, að rétt sé að taka fram, þegar ríkið annaðhvort selur eða lætur ókeypis þetta land sitt, að fornminjavörður, sem er þjónustumaður ríkisins einmitt um þessi og sambærileg efni, sé með í ráðum um það, hvernig farið verði með þetta land. Ég tel ekki farið fram á mikið, miðað við það, sem á að gera, þó að ég leggi það til, að landið verði látið ókeypis. Ríkið hefur ekki mikið upp úr þessari eyju. Það hefur fengið fyrir hana fáeinar krónur í leigu, og það er ekki útlit fyrir, að þetta sé mikið verðmæti, sem þarna er af hendi látið. Hins vegar munar það héraðsbúana miklu meira að fá landið ókeypis heldur en ríkið að láta það af hendi, þar sem héraðið hyggst að ráðast í ærið mikinn tilkostnað vegna þessarar eignar, og þar er ekki heldur um sérstaklega mikið fjölmenni að ræða, sem Suður-Þingeyjarsýsla er. Ég vænti þess þess vegna, að hv. þm. Ed. geti fallizt á það að samþ. brtt. mína, og vona, að flutningsmenn frv. hafi ekkert við það að athuga. Mér heyrðist á hv. frsm., að hann væri brtt. fremur velviljaður.



Herra forseti. Ég mun láta það afskiptalaust, hvort einn eða annar greiðir þessari brtt. atkv. eða ekki, en ég tel rétt, að ég, sem er þessum málum kunnugur, gefi ofur litla skýringu á því, hvers vegna þetta frv. er fram komið. Það var á sýslufundi 1957, að sýslumaðurinn í Þingeyjarsýslu, sem þá var nýkominn þar að embætti, hreyfði því, hvort það væri ekki viðeigandi, að sýslan næði eignarhaldi á Þingey, sem er dálitið sögukunnur staður og öll sýslan - Þingeyjarsýsla - ber nafn af. Þessi hugmynd fékk þá strax góðar undirtektir á fundinum, og var rætt um það, þó að óljóst væri þá og nokkuð í þoku, að þarna gæti máske komið einhvers konar héraðsgarður, skógrækt eða eitthvað slíkt, og þó vakti það sérstaklega fyrir sýslunefndarmönnum að varðveita þarna þær fornminjar, sem enn sjást eftir þinghald á Þingey. Og á þessum fundi var sýslumanninum falið að leita þess að fá eignarhald á eyjunni gegnum löggjöf, og komu bæði fram raddir um það á fundinum, að eðlilegt væri, að sýslan fengi að kaupa eyjuna, einnig það, að vel gæti komið til mála, að ríkið afhenti hana endurgjaldslaust. Ég hygg, að sýslumaðurinn hafi þá þegar leitað þess við þáverandi þm. S-Þ., að hann flytti frv. um þetta á Alþingi, hvað ekki varð, og ég hygg, að hann hafi leitað þess tvisvar, ef ekki þrisvar, að þessi hv. þm. flytti um þetta frv. Nú í haust mun honum hafa verið farið að leiðast það að leita til þessa þm. án árangurs og leitaði því til annarra þm. um þetta, eins og fram hefur komið hér á því þskj., sem þetta frv. er flutt á. Og ég hygg, að þegar hv. þm. S-Þ. á sínum tíma var falið að flytja þetta mál, þá hafi honum algerlega verið í sjálfsvald sett um það, hvort hann flytti þetta sem frv. um sölu eða um afhendingu endurgjaldslaust. Og enn var þessum hv. þm. boðin þátttaka í flutningi á þessu frv. nú á þessu þingi, en hann vildi ekki vera þar með. Þess vegna hefði mér fundizt það vera eðlilegra, að hann hefði komið þeim ákvæðum inn í frv., - ég hygg, að honum hefði verið það í lófa lagið í upphafi, - að ríkið afhenti þessa eign endurgjaldslaust, en ekki með sölu. Hins vegar vil ég segja það, að ég tel það í raun og veru engu máli skipta, hvort þar er um sölu eða gjöf að ræða, því að þarna er um svo litla fjárhæð að gera. Þessi eyja er virt á 1400 kr. að fasteignamati, og í lögum frá 1946, um sölu þjóðjarða, er gert ráð fyrir því, að þær séu seldar yfirleitt með fasteignamati. Og nú gerir þetta frv. ráð fyrir því, að tillit sé tekið til við mat á eigninni, hvað hugmynd sýslunnar er að gera með hana, svo að mér þykir ekki líklegt, að mat á henni fari fram yfir 1400 kr. Þess vegna tel ég það í sjálfu sér algert aukaatriði, hvort eyjan er gefin eða seld svona lágu verði. Hitt er svo aftur annað mál, að ég hef heyrt það á ýmsum hv. alþm., að þeim finnist munu vera skapað fordæmi, ef þarna sé farið inn á þá braut, að ríkið gefi fasteignir, en selji ekki. Það er aðeins þess vegna, sem sumir af þeim eru frekar á móti því að mæla með þessari brtt. Ég þykist þá hafa gert nokkra skýringu á því, hvernig þetta frv. er fram komið og aðdraganda þess, og mun að sjálfsögðu, eins og ég hef þegar sagt, telja það hreint aukaatriði, hvort hér er um sölu eða afhendingu án endurgjalds að ræða.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. þm. gaf hér það, sem hann kallaði skýrslu um þetta mál, og vildi þá stíla hana á þá leið að gera mig að einhverju leyti tortryggilegan með afstöðu mína í málinu. Mér finnst það dálitið skrýtið og í raun og veru undarlegt, að hann skuli vera svo ókunnugur þessu máli sem hann virðist vera. Ég gat þess, þegar ég talaði hér við 1. umr. málsins, að ég hefði stofnað til þess í haust, að sýslumaðurinn færi með mér í Þingey til þess að athuga hana, enn fremur hefði ég þá fengið tvo þá bændur, sem eiga part af eynni, til þess að fara þangað líka. Með því að gera þetta vildi ég bæði kynnast eynni sjálfur og að sýslumaðurinn gæti líka kynnzt henni, því að hann hafði aldrei þangað komið fyrr. Í öðru lagi vakti það fyrir mér að eyða ágreiningi heima fyrir, sem hafði komið upp í þessu máli og var sprottinn af því, að upphaflega, þegar sýslufundur samþykkti, eins og hv. 10. landsk. gat um, á fyrsta ári núv. sýslumanns okkar Suður-Þingeyinga að óska eftir að eignast eyna, þá var líka tekið fram að óska þess, að ríkið tæki eyna eignarnámi handa sýslunni, að því leyti sem hún er í eigu bændanna, sem hafa haft þar not um langan aldur. Og það var fyrsta stigið í þessu máli að grennslast eftir því hjá þáv. ríkisstj., og það. gerði ég, hvort hún teldi, að málið horfði þannig við, að eðlilegt væri, að ríkið tæki eignarnámi fjórða hluta eyjarinnar handa héraðinu. Ég fékk þau svör, að þeir, sem þá fóru með þessi mál, teldu, að þannig yrði málið varla rekið. Hitt væri það, að héraðið gæti kannske fengið eignarnámsheimild með lögum, ef það væri í samræmi við stjórnarskrárákvæði, sem um það gilda, að megi taka eignarnámi, ef almenningsheill krefur. Nú grennslaðist ég eftir því hjá lögfræðingum, hvort þeir mundu telja, að ef ætti að gera Þingey að þjóðgarði, þá krefðist þess almenningsheill, þannig að hægt væri að ætlast til þess, að eignarnámsheimild fengist til þess að taka hana til þeirra nota af bændum. Og mér skildist á lögfræðingunum, að þeir teldu þetta mjög vafasamt. Þá fór ég að reyna að beita mér fyrir því, að samkomulag gæti náðst við bændurna, þ.e. milli bændanna og sýslumannsins í Þingeyjarsýslu, sem ég hef nú yfirleitt mjög gott samstarf við. Hef ég unnið að því, að samkomulag næðist, og m.a. var ferðin í haust farin til þess að fá viðræður um þetta við bændurna, viðræður á milli sýslumannsins og þeirra, og mér fannst málinu þoka mikið fram þá til sátta. Um það getur verið að ræða, að þeir selji eða láti á einhvern, hátt af hendi þann fjórðung eyjarinnar, sem þeir eiga. Enn fremur gæti verið um það að ræða, að eynni yrði skipt, því að sem héraðsgarður þarf hún ekki að vera öll, hún er það stór. En þá er það til óþæginda, að eyjan er ekki hlutuð sundur. Hún er sameign ríkisins og þessara bænda, og það liggur ekki ljóst fyrir, hvernig ætti að skipta, því að gróðurfarið í eynni er ákaflega misjafnt. Eðlilegt væri, að bændurnir fengju sneið af eynni undan löndum sínum, en þannig er gróðurfarið þar, að þeir munu telja, að þeim sé minna virði að fá slíka sneið en einhver önnur skipti. Nú vildi ég fresta þessu máli enn til þess að reyna að koma á fullum sættum í því, svo að allir aðilar gætu orðið ánægðir, og ég lagði það til, að þjóðminjavörður yrði fenginn til að koma norður næsta sumar til þess að líta á eyna og ræða þessi spursmál með okkur, og ég talaði um þetta við þjóðminjavörðinn, þegar ég kom hingað suður til þings, og hann tók því vel að koma norður næsta sumar, en sjálfsagt er að koma þangað að sumri til þess að geta gert sér grein fyrir gróðurfarinu sem bezt. Enn fremur taldi ég, að hann ætti sérstakt erindi, eins og ég gat um við 1. umr., til að lesa úr því, hvað væru minjar eftir þinghaldið og hvað væru leifar af gömlum bæ og húsum hans, bæði bæjarhúsum og peningshúsum, sem var um skeið þarna á eynni byggður ofan í þingstaðinn. Það er ekki nema fyrir fræðimenn að lesa það sundur. Af þessum ástæðum hef ég dregið að beita mér fyrir málinu með flutningi frv. Hitt skal ég upplýsa, að Jóhann Skaftason sýslumaður skrifaði mér, um leið og hann skrifaði hv. forseta Sþ., 5. landsk. þm. (FS), og bað hann fyrir málið, og spurði mig að því, hvort mér þætti það nokkuð verra, þó að hann bæði hann þá að sýna málið nú í Alþingi. Ef mér þætti það að einhverju leyti móðgun við mig, þá vildi hann láta það falla niður. Vitanlega taldi ég það enga móðgun við mig, en ég hafði hugsað mér, að næsta sumar yrði þrætum lokið um þessa eign, sáttum komið á milli bændanna og sýslunnar og áætlun gerð um þessa framkvæmd, svo að fyrir næsta Alþingi gæti málið legið miklu hreinna en það liggur nú. En þegar frv. kom fram, var fram komið hvort sem var, þá sýndist mér einboðið að leggja fram brtt. um það, að sýslan fengi landið til umráða og eignar ókeypis með þeim skilyrðum, sem fram eru tekin í brtt. mínum. Ég get ekki séð, að það gæti skapað nokkurt fordæmi, þó að ríkið afhenti þessa eign á þann hátt, því að það munu ekki vera margir staðir, sem geyma þannig sögulegar minjar frá þjóðveldistímanum, að það sé hætta á því, að margir gangi fram og telji sig hafa rétt í skjóli þess, ef Alþingi samþykkir nú að láta Þingeyinga hafa þann hluta Þingeyjar, sem ríkið á, án þess að þeir greiði fyrir það, þegar þessi er tilgangurinn með því að biðja um landið. Ég vænti þess, - ég tek það aftur fram, - að ég vænti þess, að hv. þm. telji sanngjarnt að samþykkja brtt. mínar, og ég skil eiginlega ekkert í því, að nokkur a.m.k., sem er kunnugur þarna heima og stendur að málum t.d. sem Þingeyingur, hafi ástæðu til að vera á móti því.