Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þingskjali 234, um aðgengi fatlaðs fólks að sérhæfðri geðheilbrigðisþjónustu, frá Guðmundi Sævari Sævarssyni. Einnig hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þingskjali 213, um fíkniefnalagabrot á sakaskrá, frá Helga Hrafni Gunnarssyni.

Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni frétt sem birtist á vef Ríkisútvarpsins nú á dögunum um reynsluna af nýju greiðsluþátttökukerfi fyrir einstaklinga í heilbrigðisþjónustu, og af þeim breytingum sem tóku gildi í maí í fyrra. Breytingunum var ætlað að lækka kostnað þeirra sem eru langveikir og er mikilvægt að gera það. Hins vegar ákvað ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar að leggja það til að lægri kostnaður langveikra dreifðist á aðra sjúklinga sem ekki eru eins veikir, þannig að hinir sem verða veikir, þar á meðal aldraðir og öryrkjar, greiði meira. Á vef ASÍ eru upplýsingar frá því í fyrra um breytinguna. Þar kemur fram að tíminn hjá háls-, nef- og eyrnalækni hækkaði um 50% fyrir aldraða og öryrkja, tíminn hjá kvensjúkdómalækni um 56%, hjá hjartalækni um 68% og tíminn hjá geðlækni hækkaði um 60% fyrir aldraða og öryrkja, eða úr 4.102 kr. í 10.270 kr. Í umræðum í nefndaráliti velferðarnefndar frá afgreiðslu málsins árið 2016 kemur fram að heilbrigðisráðherra, sem þá var Kristján Þór Júlíusson, núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hefði gefið nefndinni það loforð að greiðsluþakið yrði lækkað í 33.000 kr. fyrir aldraða og öryrkja og börn, en yrði 50.000 kr. fyrir aðra. Það loforð var svikið, þakið er enn allt of hátt eða 70.000 kr. fyrir almenna sjúklinga en 46.000 kr. fyrir börn, öryrkja og ellilífeyrisþega. Við í Samfylkingunni viljum að heilbrigðisþjónustan verði ókeypis og að tekin verði strax ákveðin skref í þá átt. Ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar vildi að lægri kostnaður á langveika yrði borinn af öðrum sjúklingum og öldruðum og öryrkjum. Ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar vildi ekki breyta því. Og nú er spurningin hvort ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur vilji áfram seilast ofan í vasa aldraðra og öryrkja til að lækka kostnað í heilbrigðisþjónustu fyrir langveika.

Virðulegi forseti. Mig langaði að gera að umtalsefni hetjurnar okkar í björgunarsveitunum. Við heyrum alla daga allan ársins hring talað um að þær hetjur séu að sinna mikilvægum og þörfum verkefnum. Þeim verkefnum fjölgar dag frá degi með fjölgun ferðamanna, fjölgun íbúa. Þar að auki hafa þær grunnþjónustustéttir sem reknar eru af ríkinu, eins og lögreglan, sem við ræðum hér á eftir, sjúkraflutningamenn, starfsmenn Vegagerðar og aðrir, fengið aukin verkefni sem þær ná ekki að bregðast við. Það kallar á aukna aðkomu sjálfboðaliða í björgunarsveitunum. Þetta þurfum við allt að hafa í huga þegar við ræðum þessi mál. Ég veit að fullur vilji er til þess hjá fólki í björgunarsveitunum að sinna þessu; það gerir það með gleði. Á sama tíma er orðið erfiðara fyrir björgunarsveitirnar að fjármagna starfsemi sína og líka dýrara að reka hana með fleiri verkefnum. Öllu er hægt að ofgera. Úthaldið verður kannski ekki jafn mikið og annað slíkt. Einnig er farið að bera á því í björgunarsveitunum eins og annars staðar, t.d. hjá lögreglunni og í sjúkraflutningum, að það góða fólk sem þar hefur starfað er að sjálfsögðu kallað til í ferðaþjónustuna til að fara í ferðalög upp á hálendið með ferðamenn og annað slíkt. Þegar kalla þarf til björgunarsveit eða lögregluna fæst bara ekki fólk í það. Það fólk er farið í önnur störf. Við þurfum að huga að þessu. Mig langar að tala um þetta í dag þar sem við erum að fara að ræða um lögregluna. Ég veit dæmi þess að sjúkraflutningamenn hafa þurft að fá aðstoð til að komast inn á hálendið, en þá voru allir björgunarsveitarmennirnir í plássinu, sem oftast sinna mörgum störfum, þegar uppi á hálendinu með þann slasaða, þar sem þeir voru í verkefnum á vegum ferðaþjónustunnar. Ég held að þetta sé nokkuð sem við þurfum að hafa í huga.

Herra forseti. Það er mikilvægt að varpa ljósi á hluthafafund Arion banka sem samþykkti að kaupa eigin bréf á dögunum, því að það er upphafið að fléttu vogunarsjóða um hlut ríkisins. Ekki liggur fyrir hver lagði tillöguna fram en það er mikilvægt að fá að vita það vegna þess að hugsanlega er hún ólögmæt. Í 55. gr. laga um fjármálafyrirtæki segir að stjórnarmenn í fjármálafyrirtæki megi ekki hafa afskipti af ákvörðunum um einstök viðskipti og skulu ekki taka þátt í meðferð máls ef málið varðar viðskipti fyrirtækja sem þeir eru í forsvari fyrir eða hafa verulegra hagsmuna að gæta. Við þurfum að fá að vita hver var aðkoma vogunarsjóða að ákvörðun á hluthafafundi Arion banka. Stenst sú aðkoma skilyrði FME? Hver var aðkoma stjórnarmanns vogunarsjóða í að leggja þessa tillögu fyrir hluthafafund? Hvað sagði fulltrúi ríkisins? Hver er afstaða FME, Seðlabanka og fjármálastöðugleikaráðs til þess að eigið fé viðskiptabanka sé notað til að kaupa svona stóran eignarhlut af einum hluthafa, ríkinu, til hagsbóta fyrir hina hluthafana? Hvers vegna er ekki keypt jafnt af öllum hluthöfum eða hærri arður greiddur til hluthafa? Hér er verið að nota Arion banka til að nýta hagnað af viðskiptum bankans við almenning til þess að kaupa hlut ríkisins á undirverði til þess eins að eignarhlutur vogunarsjóða verði verðmætari. Ég vil skora á þingmenn að standa saman við að verja hagsmuni almennings. Við eigum að taka þennan slag og neita að efna þennan kaupréttarsamning. Fara með málið fyrir dómstóla. Vogunarsjóðirnir eiga ekkert inni hjá okkur. Látum ekki hlunnfara okkur. Herra forseti. Ekki annað Borgunarmál. Það ríkir leyndarhyggja yfir þessu máli eins og í Icesave, allt í boði ríkisstjórnarinnar. Miðflokkurinn mun berjast til síðasta manns í þessu máli. Það eru milljarðar í húfi fyrir íslenskan almenning.

Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að ræða um fiskvinnslu og útgerð í hinum minni byggðum og lítil og meðalstór fyrirtæki. Veiðigjöldin hafa verið til umræðu í atvinnuveganefnd frá því í janúar. Við höfum fengið til okkar fjölda gesta til að fara yfir þau mál. Í undirbúningi í ráðuneytinu er endurskoðun á veiðigjöldum. Það eru miklar áhyggjur hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum og sveitarfélögum þar sem sú vinnsla og sú útgerð er uppistaðan í atvinnu, að margir gefist upp og hætti og það verði áframhaldandi samþjöppun. Við höfum líka fengið til okkar fulltrúa frá fiskmörkuðum sem hafa áhyggjur því að það eru þessi litlu og meðalstóru fyrirtæki sem halda fiskmörkuðum gangandi. Það væri svipur hjá sjón ef ekki væru fiskmarkaðir hér í landi. Þetta getur gerst mjög hratt. Við verðum að horfast í augu við það og bregðast við. Það þolir engin lítil útgerð að veiðigjöldin hækki um 200–300% eins og verið hefur, það er veruleikinn. Það þarf að bregðast við því. Við horfum upp á fyrirtæki loka eins og í fyrra, HB Granda á Akranesi, Frostfisk í Þorlákshöfn. Þar voru 50 störf sem hurfu og eru komin til Hafnarfjarðar. Ég var nú viðstödd þann ánægjulega atburð að Ísfiskur var að opna í síðustu viku í húsnæði HB Granda á Akranesi. Það er mjög ánægjulegt þegar fyrirtæki hafa kjark til þess að fara í útrás út frá höfuðborgarsvæðinu til staða eins og Akraness sem hefur verið þekktur útgerðarbær og þekktur fyrir öfluga fiskvinnslu. Það er eitthvað skrítið ef fiskvinnsla og útgerð þrífast ekki á Akranesi. Þá er líka eitthvað að leikreglunum sem við þurfum að skoða hér á Alþingi. Það er mjög gott að þær mörgu fiskvinnslukonur, fyrst og fremst, sem voru farnar að sækja vinnu hér á höfuðborgarsvæðinu geti nú stundað vinnu á Akranesi. Voru þær vitaskuld mjög ánægðar með það.

Virðulegi forseti. 12. febrúar sl. fór sá sem hér stendur í ferð til Norðvesturkjördæmis í kjördæmaviku. Fyrsti viðkomustaðurinn var Kvíabryggja. Þar hitti ég fanga og fangaverði og ræddi við þau um málefni fanga þar á bæ. Eitt af því sem var hvað mest kvartað undan var skortur á geðheilbrigðisþjónustu. Það er ekki nýtt vandamál, því miður, það er gamalt vandamál og hefur lengi verið bent á það. Þetta er mjög alvarlegt vandamál í fangelsunum sem og víðar í samfélaginu. En ég myndi halda að það væri einmitt í fangelsum sem við myndum vilja hafa geðheilbrigðisþjónustu í hvað bestu lagi. 13. febrúar, daginn eftir, kom frétt í Fréttablaðinu um að fangi á Kvíabryggju hefði svipt sig lífi. Það er slík staðfesting á áhyggjum sem maður vill helst ekki lesa um. Það er fyrir mér persónulega mikil áminning. Og mér finnst það vera áminning til okkar allra um að við getum ekki farið með þennan málaflokk eins og einhverja afgangsstærð. Fangelsin eru hluti af okkar mannlega samfélagi. Okkur ber skylda til að tryggja að fólk sem þar er njóti réttinda og hafi aðgang að lágmarksheilbrigðisþjónustu, þar á meðal geðheilbrigðisþjónustu. Látum þetta vera okkur til áminningar. Látum þetta vera okkur hvatning til að standa vel að þessum málum og fjármagna þennan málaflokk almennilega því að við viljum ekki dæma fólk til dauða hér á Íslandi, er það?

Herra forseti. Nýverið kynntu sauðfjárbændur metnaðarfullt verkefni sem miðar að fullri kolefnisjöfnun íslenskrar sauðfjárræktar á fimm árum. Grunnur verkefnisins var úttekt á kolefnisfótspori greinarinnar sem unnin var fyrir bændur af Umhverfisráðgjöf Íslands. Þetta er hluti af umfangsmikilli stefnumótun sauðfjárbænda til tíu ára og var unnin á meðan sá sem hér stendur gegndi formennsku í Landssamtökum sauðfjárbænda. Kolefnisfótspor íslenskrar sauðfjárræktar er áætlað 291 þús. tonn á ári. Það er tæpur helmingur alls kolefnisfótspors íslensks landbúnaðar. Það er mikilvægt að upplýsingar sem þessar séu uppi á borðum svo neytendur geti vitað um umhverfisfótspor þeirrar vöru sem þeim stendur til boða. Þannig hafa neytendur betri forsendur til að taka upplýstar ákvarðanir við vörukaup. Ríkið hefur margþætta stefnu í umhverfismálum og ríkisstjórnin stefnir að kolefnishlutlausu Íslandi árið 2040. Hið opinbera er stór kaupandi vöru og þjónustu á Íslandi, hugsanlega sá stærsti. Heildarinnkaup ríkis og sveitarfélaga nema um 300 milljörðum á ári. Talsverður hluti af því er matur. Í innkaupastefnu ríkisins frá árinu 2002 kemur fram að taka skuli tillit til umhverfissjónarmiða jafnt sem kostnaðar og gæða. Ef vörur eru sambærilegar að öðru leyti ber að velja þá tegund sem telst síður skaðleg umhverfinu. Það er mikilvægt í því ljósi að hið opinbera, sem stefnir að kolefnishlutlausu Íslandi árið 2040, dusti rykið af innkaupastefnu ríkisins og fari ofan í saumana á öllum innkaupum sínum sem tengjast matvælum. Við þá endurskoðun er einnig gott að hafa í huga eftirfarandi atriði: Sýklalyfja-, eiturefna- eða hormónanotkun í framleiðsluferlinu og að siðlegir búskaparhættir séu hafðir að leiðarljósi.

Herra forseti. Óhætt mun að segja að frétt um að neytt hafi verið forkaupsréttar í 13% hlut ríkisins í Arion banka, hafi komið landsmönnum í opna skjöldu. Í framhaldinu hafa menn verið upplýstir um það álit að sá gerningur byggist á fortakslausum rétti, byggðum á samningi. Sömuleiðis mælir Bankasýslan með þessum viðskiptum jafnvel þótt, eftir því sem næst verður komist, ekki hafi sérstaklega verið tekið tillit til verðmætra eigna á borð við greiðslumiðlunarfyrirtækið Valitor, heldur stuðst við aðrar aðferðir. Þannig stendur á, herra forseti, að hér ræðir um stærsta banka landsins sem talinn er kerfislega mikilvægur, eins og það heitir, en um eigendur er ekki fyllilega vitað. Þeir eru á hátíðarstundum nefndir vogunarsjóðir en í virðulegum erlendum fjölmiðlum er gjarnan notað orðið hrægammar um þessa aðila. Við erum sem sagt í þeirri stöðu að veigamikill hluti fjármálakerfis okkar, bankakerfis okkar er í höndum aðila sem við vitum í fyrsta lagi ekki hverjir eru, og í öðru lagi má gera ráð fyrir að þeir hafi skammtímasjónarmið að leiðarljósi. Ég legg áherslu á að í þeim störfum sem fram undan eru á Alþingi í þessu máli geri menn sér glögga grein fyrir því hverjir hagsmunir ríkissjóðs eru samkvæmt þeim skjölum og gögnum sem liggja fyrir í þessu máli. Og sömuleiðis með hvaða hætti kjörnir fulltrúar geti sem best gætt hagsmuna ríkissjóðs og almennings í þessu þýðingarmikla máli.

Herra forseti. Ég verð að segja eins og er að dagskrá þingsins þessa vikuna er ekki mjög beysin. Ef við værum í fiskvinnslu væri sennilega búið að senda okkur heim vegna hráefnisskorts. Hér er eiginlega ekkert á dagskrá af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þau fáu mál sem þar er að finna eru ýmist smávægilegar lagfæringar eða mál sem verið er að endurflytja nær óbreytt frá fyrri ríkisstjórn. Í málefnaskrá ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir að búið yrði að leggja fram 86 frumvörp eða þingsályktunartillögur í lok febrúar. Ekki lifir langt eftir af febrúarmánuði en mér telst til að frumvörp og þingsályktunartillögur frá ríkisstjórninni séu orðnar um 30, um þriðjungur þess sem áætlað var að yrði komið fram í lok febrúar. Mér finnst áhugavert að gera smásamanburð. Í nýrri ríkisstjórn eru tveir flokkar sem gagnrýndu mjög ötullega síðustu ríkisstjórn fyrir verkleysi á fyrstu dögum hennar. Þessi ríkisstjórn er rétt tæpra 90 daga gömul en á sama tímabili voru komin fram um 60 mál frá þeirri ríkisstjórn, eða tvisvar sinnum fleiri en þessari ríkisstjórn hefur tekist að hósta upp á fyrstu 90 dögunum. Mér þykir þetta verkleysi ríkisstjórnarinnar vera farið að verða heldur vandræðalegt. Við þurfum að horfa til þess að fram undan eru sveitarstjórnarkosningar sem þýðir að þingið fer óvenjusnemma heim þetta vorið, þó að það komi vissulega saman aftur, og einnig er fram undan hálfsmánaðar páskaleyfi þingsins. Það er ekki verið að ætla þinginu mjög langan tíma til að vinna þau 110 mál sem enn eru ókomin, samkvæmt þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar. Þetta finnst mér ekki vera vinnubrögð til fyrirmyndar.

Herra forseti. Það gengur hratt á stutt vorþing. Í umræðum gærdagsins kom fram að fá mál væru komin frá ríkisstjórn og fjölmörg biðu. Þetta er umhugsunarefni en því miður ekki nýlunda. Hætta er á hnökrum og mistökum í asa vorverkanna þegar þingmenn þrýsta eftir bestu samvisku létt á græna, rauða eða gula hnappinn. Dæmi um þetta var til umfjöllunar í frumvarpi í gær. Önnur alvarlegri þekkja þingmenn frá síðustu þingum. Enn og aftur er kallað eftir breyttum vinnubrögðum, betra skipulagi, og eins og oft er nefnt, minna fúski. Það er afleitt þegar við afgreiðum í góðri trú út úr nefnd málefni sem ætlað er að þjóna sínum tilgangi sem lög en gera það ekki sem skyldi, umturnast jafnvel í mikilvægum atriðum. Ég nefni hér greiðsluþátttökukerfi sjúklinga sem tók gildi á fyrra ári eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni áðan. Kerfinu var ætlað að koma til móts við þarfir langveikra sem höfðu mikinn kostnað af heilbrigðisþjónustu. Að einhverju leyti hafa þau markmið náðst gagnvart almennum notendum. En breytingunum var einnig ætlað að koma til móts við tekjulága öryrkja og eldri borgara. Það markmið hefur ekki náðst. Öryrkjar greiða nú um 16% meira fyrir heilbrigðisþjónustu en áður og aldraðir um 25% meira. Þetta er galið. Í frumvarpi heilbrigðisráðherra var upphaflega gert ráð fyrir greiðsluþaki þannig að sjúklingar greiddu aldrei meira en 92.500 kr. á ári fyrir heilbrigðisþjónustu. Í umfjöllun málsins boðaði ráðherra þó að greiðslurnar yrðu ekki hærri en 50 þús. kr. á ári. Þetta hefur fjarri því tekist. Greiðslurnar eru að minnsta kosti 70 þús. kr. á ári og sennilega hærri. Því er mikilvægt og í þessu felst áskorun um að þingheimur sameinist um þingsályktunartillögu Samfylkingarinnar um gjaldfrjálsa heilsugæslu, að hámarksgreiðslur 

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni fund í velferðarnefnd í morgun þar sem rædd voru geðheilsa og eftirfylgni og Hugarafl, sem er úrræði sem er margverðlaunað innan lands sem erlendis, en þangað sækja u.þ.b. þúsund manns á hverju ári. Uppi eru hugmyndir um að það úrræði verði lagt niður. Þetta er einstakt úrræði fyrir geðfatlaða og fjölskyldur þeirra og líka eina úrræðið fyrir fjölskyldumeðlimi til að leita sér bata og lækningar vegna sjúkleika fjölskyldumeðlima. Þangað getur fólk komið beint inn af götunni. Það þarf ekki tilvísun eða neitt. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur sem tölum um að efla geðheilbrigðislækningar í landinu að við tökum ekki fallegasta blómið í garðinum og slítum það upp. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Við í þessum sal ættum að sameinast um að koma í veg fyrir þessi stofnun, þessi þjónusta við geðfatlaða, verði lögð niður. Ég held að við höfum tekið rangar ákvarðanir. Við eigum að endurskoða það. Við eigum að vera fólk til þess að gera það. Þetta úrræði kostar 55 milljónir á ári. Það mun ekki valda okkur miklum vandræðum að sjá til þess að það geti gengið. Ég skora á okkur öll að standa vörð um þetta fallega blóm sem hefur hjálpað svo mörgum í veikindum sínum og bágindum.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp því að enn hafa ekki fengist viðunandi svör. Er það rétt að kröfuhafarnir hafi aldrei eignast kauprétt í Arion banka? Er það rétt að kröfuhafar hafi ekki staðið við sinn hluta samningsins sem snýr að greiðslum fyrir bankann? Er það rétt að einn fulltrúi Kaupþings við gerð hluthafasamningsins 2009 hafi síðan verið settur sem fulltrúi til að gæta hagsmuna ríkisins í málinu? Eða með öðrum orðum verið settur hinum megin við borðið endanlega. Þar sem við erum nú að vinna eftir ferli síðan 2015 um afnám hafta þá var núverandi hæstv. fjármálaráðherra einnig fjármálaráðherra. Ferlið var opið sem og aðferðafræðin og þess vegna á samningurinn að vera opinber. Er það rétt að í hluthafasamningnum frá 2009 hafi kaupverðinu verið haldið leyndu þegar hann var birtur opinberlega með því að afmá ákvæði sem kveða á um það í samningnum? Það á reyndar við um fleiri ákvæði. Þetta minnir óþægilega á leyndarhjúpinn sem var reynt að halda yfir fleiri samningum sem gerðir voru af sömu ríkisstjórn árið 2009. Allt til að friðþægja kröfuhafa. Verð kaupréttarins virðist samkvæmt orðum hæstv. forsætisráðherra á Alþingi tiltekið í hluthafasamningnum, sem reyndar stangast á við orð forsætisráðherra í viðtali við RÚV í síðustu viku, en sé það svo hlýtur að vera eðlileg krafa að hafa allt uppi á borðum. Hverjar verða afleiðingarnar? Með þessum gjörningi er verið að festa vogunarsjóði enn fastar í sessi í íslensku fjármálakerfi með blessun Fjármálaeftirlitsins. Önnur lönd hafa valið að fara ekki þessa leið. Þau hafa staðið með almenningi í landinu. Það er komin fullkomin ástæða til þess að hefja nú þegar rannsókn á seinni einkavæðingu bankanna.

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða hér mál er tengjast fiskeldi. Þannig háttar til að á vef sjávarútvegsráðuneytisins er nú að finna drög að frumvarpi um þau mál sem eru vissulega bara til kynningar og eiga eftir að fara til þinglegrar meðferðar eftir umsagnir. Það vakti athygli mína að í þeim drögum er lagt til að fiskeldisfyrirtæki þurfi aðeins að skrá starfsemi sína hjá Umhverfisstofnun en ekki að fá starfsleyfi þaðan. En vissulega er gert ráð fyrir rekstrarleyfi Matvælastofnunar. Það er margt gott að finna í þessu frumvarpi og nauðsynlegt að skýra lagaumhverfið, en ég verð að játa ég varð pínulítið hissa að sjá þetta þarna því að heimildin fyrir því að gera þetta svona kemur úr breytingum á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir sem samþykkt voru á síðasta þingi. Þá var gagnrýnt töluvert af náttúruverndarsamtökum að þetta yrði gert með þessum hætti, og einnig af Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Umhverfis- og samgöngunefnd skilaði samhljóða nefndaráliti um þetta mál þá. Þar segir, með leyfi forseta, að ákveðin starfsemi þurfi aðeins að skrá starfsemi sína hjá Umhverfisstofnun en ekki lengur að fá starfsleyfi: „Nefndin leggur þann skilning til grundvallar að víðtækt samráð skuli fara fram við hlutaðeigandi aðila og öll stjónarmið verði virt og metin áður en ákvörðun um beitingu heimildarinnar fyrir tiltekna atvinnustarfsemi verði tekin. Þess verði gætt að undanþáguheimild þessi verði einkum nýtt fyrir smærri tegundir starfsemi sem ljóst sé að ekki stafi hætta af með tilliti til umhverfismengunar eða af öðrum völdum.“ Það var skýr vilji löggjafans í fyrra, samkomulag náðist um það í umhverfis- og samgöngunefnd þá. Ég treysti því að þessi skýri vilji löggjafans fari inn í þau frumvarpsdrög sem þar eru nú til kynningar. Ég vil hvetja ríkisstjórnina til að horfa í stærra samhengi á þetta mál sem snýr að fiskeldi, það er ekki bara atvinnumál, ekki bara byggðamál eða bara umhverfismál, eða hvað við tínum til, þetta er það allt. Ég hvet ríkisstjórnina til að taka þetta til gaumgæfilegrar athugunar á sínu borði.

Virðulegi forseti. Mig langar til að fjalla aðeins um ríkisábyrgðir. Og þá ríkisábyrgð á Vaðlaheiðargöngum, sem er svo sem fínasta gat í gegnum fjall og ekkert um það að segja. En ég hef ýmislegt um ríkisábyrgðina að segja. Nú hef ég reynt að spyrjast fyrir um ákveðna útreikninga á því hver ríkisábyrgðin er í raun og veru. Allir útreikningar sem við höfum fengið eru ekki réttir. Þeir miðast við ríkiskjör, þau kaup og kjör sem ríkið fær á lánum. Ekki samkvæmt markaðsvöxtum eins og segir mjög skýrt í lögum um ríkisábyrgðir. Þeir útreikningar sem við höfum segja að lánið sem við höfum veitt kosti um 15 milljarða. Grófir útreikningar sem við höfum gert, sem eru í raun ágiskanir og ég hef verið að biðja um staðfestingu á frá Ríkisábyrgðasjóði og fleiri aðilum, hljóða upp á jafnvel 25 milljarða. Það er 10 milljarða kr. munur á því verði sem göngin verða seld á til rekstraraðila. Það er munurinn sem rekstraraðilinn getur í raun stungið í vasann miðað við það sem hann væri annars að borga af hærra láni, sem eru 25 milljarðar sem ríkið ætti að fá til baka út af þessari áhættusömu fjárfestingu. Ríkið tók alla ábyrgðina á þessu. Þetta var mjög áhættusöm fjárfesting. Samkvæmt svari Ríkisábyrgðasjóðs sem kom fyrir síðustu ríkisábyrgð á þessari framkvæmd er þetta í spákaupmennskuflokki, eða „non-investment“, með rúmlega 13% vöxtum, ofan á seðlabankavexti. Núna hef ég spurt um þetta í rúmt ár. Þetta var það síðasta sem ég gerði áður en kosningar voru í haust. Síðasta daginn, föstudaginn fyrir kosningar, ítrekaði ég við formann fjárlaganefndar þá að það ætti að koma svar við þessu, hvernig sem kosningarnar færu. Það liggur mjög skýrt fyrir að við eigum rétt á því að fá réttan útreikning á því hvað þessi göng kosta og hvað ríkisábyrgðin 

Virðulegi forseti. Síðustu daga hafa sjónir manna beinst að stöðu innflytjenda í íslensku skólakerfi, bæði í framhaldi af skýrslu í norrænu ráðherranefndarinnar um menntamál og nýútkominni greiningu Menntamálastofnunar á stöðu grunnskólanemenda með íslensku sem annað tungumál. Innflytjendum hefur fjölgað mjög hratt í leikskólum og grunnskólum á síðustu árum og fjölgar mjög hratt þessa dagana. Samkvæmt vef Hagstofu Íslands voru börn með erlent móðurmál 2.410 í leikskólum árið 2016 og 4.148 í grunnskólum. Við þurfum á innflytjendum að halda. Atvinnulífið treystir nú sem aldrei fyrr á innflutt vinnuafl. Hver er ábyrgð atvinnulífsins? Hvernig ætlar það að koma að og skapa umhverfi fyrir íslenskunám foreldra þessara barna? Það er alveg ljóst að það þarf umbætur í þessum málaflokki. Við höfum víða sett okkur góð markmið í lögum og stefnumótun. Fjöldi kennara um land allt er að gera frábæra hluti með íslensku sem annað tungumál, en heildarsýn og innleiðingu á stefnu er ábótavant. Læsisverkefni, sem nú er víða unnið markvisst að, styðja mjög vel við þennan hóp nemenda, en það þarf meira til. Það þarf betri verkfæri, til kennara og skóla. Í skýrslu Menntamálastofnunar er bent á að vinna þarf á mörgum sviðum. Vinna þarf með námskrá, námsefni, matstæki, móttökuúrræði, móðurmál, kennsluráðgjöf, rannsóknir, kennaranám og starfsþróun. Mín skoðun er sú að allt þetta skipti miklu máli og að fyrsta skrefið sé að koma á miðlægu teymi til að vinna í þessum málaflokki, til að styðja við kennara, til að leiða umbætur á öllum þessum sviðum og tryggja samstarf allra skólastiga, leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla, háskóla og fullorðinsfræðslu. Þar þurfa ríki, sveitarfélög og atvinnulíf að vinna saman.

Virðulegi forseti. Nú eru 14 mánuðir frá því að króna á móti krónu skerðingin var afnumin af ellilífeyrisþegum. Það eru 14 mánuðir sem öryrkjar hafa þurft að sitja uppi með krónu á móti krónu skerðingu. Hún er ekkert annað en hreint og klárt mannréttindabrot, fjárhagslegt ofbeldi. Við erum búin að samþykkja samning Sameinuðu þjóðanna. Er það fyrsta skilyrðið sem við ætlum að setja, að halda inni krónu á móti krónu skerðingu? Allir flokkar lofuðu að afnema þetta. Hvar eru loforðin? Það er með ólíkindum hvernig hækkanir hafa dunið á öryrkjum undanfarið. Lyfjakostnaður, alls konar hækkanir skella á þeim. En öryrkjar og eldri borgarar fá ekki rétta launahækkun. Ekki samkvæmt launavísitölu. Nei, það er tekið sem neysluvísitala eða þaðan af verra. Þar munar um helming. Það var 4,7%, átti að vera 7,4%. Eða 47% ef rétt væri. Síðan er annað í þessu og það eru tekjutengingar. Tekjutengingar við maka eru að aukast. Gerið þið ykkur grein fyrir því hvað öryrkjar þurfa að borga fyrir að vera í hjónabandi? Öryrki í hjónabandi þarf að borga milljón á ári. Hvers kyns virðing er það við hjónabandið? Mynduð þið sætta ykkur við það að við ættum að borga 2–3 milljónir, við þingmenn, fyrir að fá að vera í hjónabandi? Það er kominn tími til að við endurskoðum svona hluti og það er löngu tímabært að þessi illræmda krónu á móti krónu skerðing hverfi. Það hafa allir lofað því. Ég spyr alla flokka hér inni: Ætlið þið að standa við þetta? Eða voru þetta allt innantóm loforð? 
            

Herra forseti. Hv. formaður atvinnuveganefndar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, talaði um vanda lítilla útgerða. Ég er sammála henni. Við þurfum að skoða sérstaklega vanda lítilla útgerða og líka þeirra vinnslna sem eru kvótalausar, það er vissulega ákveðinn vandi sem þær standa frammi fyrir. Ég vara við því, og ég gerði það líka á fundi atvinnuveganefndar í gær, að bráðavandi tiltekinna lítilla fyrirtækja verði hagnýttur til að festa í sessi óréttlæti þegar kemur að því að greiða sanngjarnt gjald fyrir auðlindina. Ég vara við því að þessi vandi verði til þess að festa í sessi óréttlæti þegar kemur að þessu gjaldi, eðlilegu sanngjörnu gjaldi fyrir aðgang að auðlindinni. Af hverju segi ég þetta? Jú, við verðum öll að vera á varðbergi. Það er einfaldlega þannig. Í ríkisstjórn með hv. þingmanni Vinstri grænna eru þingmenn og ráðherrar frá Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki. Þetta eru þeir aðilar sem hafa móast við í áraraðir, bæði við að koma ákvæði í stjórnarskrána um auðlindaákvæði og að koma á þessu sanngjarna gjaldi fyrir aðgang að auðlindinni. Þetta vildi ég sagt hafa. Ég vara við því að nýta sér þennan bráðavanda. Ég vil hins vegar taka sérstaklega undir það að verkleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar er orðið ótrúlegt. Við erum ekki endilega að óska eftir þessum leiðindamálum, heldur þeim góðu málum sem ríkisstjórnin hefur boðað. Það eru innviðamálin. Hvar eru þau? Hér á eftir er einmitt umræða um löggæsluna. Hvar er áætlunin um uppbyggingu á löggæslu? Hvar er áætlunin um samgöngumálin? Það var síðast í gær sem ég benti á að hæstv. samgönguráðherra ætlar ekki einu sinni að birta samgönguáætlun, sem hann ætti að vera stoltur af, ætlar ekki að birta samgönguáætlun fyrr en eftir dúk og disk með haustinu. Ég veit ekki af hverju. Síðan kemur hann í útvarpinu í morgun og predikar það 

Hæstv. forseti. Mig langar í byrjun að þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að taka þátt í umræðu um málefni lögreglunnar á landinu. Það var oft þörf á því að ræða þessi mál, en nú er nauðsyn vegna þess að málefni lögreglunnar á Íslandi í dag eru í algjörum ólestri. Það er alltaf verið að reyna að bútasauma til þess að laga þetta ástand. Fyrir þremur, fjórum árum voru settar 500 milljónir inn í fjárlög sem áttu að bæta við 54 nýjum störfum í lögregluna. Hver er raunin? Lögreglumönnum hefur fækkað á árunum 2007–2016 úr 712 á öllu landinu niður í 629. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir þetta ár bætti ríkisstjórnin inn á milli umræðna 180 millj. kr. í löggæsluna. Ágætt. Hvað fáum við fyrir 180 milljónir? Við fáum ekki tvær tveggja manna áhafnir á lögreglubíl í Reykjavík sólarhringinn út. Það er eitt sem menn virðast ekki átta sig á, það kostar dálítið mikið að hafa öfluga löggæslu, m.a. vegna þess að í hverju sólarhringsstöðugildi eða hverri sólarhringsstöðu lögreglumanns eru fimm og hálft stöðugildi. Þetta vita allir sem hafa komið að því að skipuleggja vaktir eða reikna þær út. Þetta er það sem þarf. Í Reykjavík einni núna vantar 88 lögreglumenn upp á að fjöldi þeirra sé í samræmi við mannfjöldaaukningu frá aldamótum. Þetta er fyrir utan ferðamennina. Hvað þýðir það að bæta t.d. við 88 mönnum í Reykjavík? Það þýðir að við fáum extra fjóra menn á vakt af sömu ástæðu og ég rakti áðan. Það þarf 88 störf til þess. Samdrátturinn birtist alls staðar. Hann birtist í því að það er minni akstur lögreglubíla sem munar um 250 þús. kílómetrum á landsvísu síðustu þrjú ár. Hvað þýðir það? Það þýðir að frumkvæðisvinna og eftirlit borgurunum til heilla dregst saman. Viku eftir viku heyrum við um aukinn akstur, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, þar sem menn eru undir áhrifum fíkniefna og tekur gríðarlegan toll af lögreglustarfinu. Við upplifum líka að þar sem vaktirnar hafa orðið fámennari núna en þær hafa verið þá fer lögreglan mannfærri á vettvang í hverju tilviki. Hvað þýðir það? Það þýðir að lögreglumenn eru sífellt að lenda í átökum, við erum að missa menn í meiðsli, fyrir utan að það er ekki gæfulegt fyrir lögreglumenn að þurfa að ganga að því nánast sem gefnu að lenda í átökum við borgara sem þeir þurfa að hafa afskipti af. Það er líka talandi dæmi um það hvernig hefur verið kastað til höndum og menn hafa ekki hugsað hlutina til enda að það er nýmæli í menntun lögreglumanna. Það er fagnaðarefni að hún skuli vera komin á háskólastig, en þetta var gert með engum fyrirvara. Lögregluskóli Íslands var lagður niður með engum fyrirvara. Við misstum tvo útskriftarárganga út vegna þessa máls. Við fáum væntanlega 40 manns til starfa eftir þetta skólatímabil, 60 á næsta ári. Þetta fólk hefur litla sem enga starfsreynslu eða starfsþjálfun fengið. Það er alltaf verið að hlaupa til á síðustu stundu og kasta til höndum. Við getum farið vítt um landið. Alls staðar nánast er fækkun. Á Vestfjörðum, Norðurlandi eystra, Suðurnesjum, og sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er grafalvarlegt. Þessu til viðbótar er rétt að benda á að á sama tíma er tækjabúnaður að ganga úr sér. Bifreiðarnar eru að eldast. Það vantar fleiri tölvur til þess að bregðast við efnahagsglæpum o.s.frv. Ég fagna frumkvæði ráðherra í því að koma inn með nýtt fé sem er reyndar ekki á fjárlögum, þetta er gúmmítékki, til þess að efla rannsóknir á kynferðisbrotum. Fagnaðarefni, löngu tímabært. En allt er þetta gert í flýti. Það er engin stefna. Það er engin heildarstefna. Í Reykjavík núna vantar líklega einn milljarð á ári bara til þess að hægt sé að ráða þessa 88 menn sem ég var að tala um áðan. Það er fyrir utan að bæta tækjabúnað o.s.frv. Nú þurfum við þingmenn að heyra frá hæstv. ráðherra hvað hún hyggst gera, hvað hún hyggst leggja fyrir þingið til þess að efla löggæslu í landinu. Ég efast ekki um að í þessum sal eru fjölmargir sem eru til í að leggjast á árar með hæstv. ráðherra, en við verðum að fá að vita hvað ríkisstjórnin vill gera í þessum málum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja máls á málefnum lögreglunnar. Það gleður mig að heyra velvilja í garð lögreglunnar í þingsal. Lögreglan gegnir auðvitað lykilhlutverki í öryggis- og viðbragðskerfi samfélagsins. Það er mjög mikilvægt að þingheimur allur standi samhentur að baki lögreglunni á hverjum tíma. Ég vil þó gera athugasemd við orðalag hv. þingmanns sem lýsir ástandinu í lögreglunni sem algjöru ófremdarástandi í ræðu sinni. Ég get nú ekki tekið undir það. Við erum að sjá afrakstur mikillar skipulagsbreytingar sem varð fyrir nokkrum árum á embættum og fyrirkomulagi lögregluembætta með fækkun þeirra og sameiningu. Þar með voru þau efld mjög til muna. Ekki voru margir jákvæðir í garð þeirra breytinga á sínum tíma. En árangurinn er þvílíkur að ekki heyrast nokkrar einustu neikvæðar raddir í dag vegna þessara skipulagsbreytinga heldur eru menn almennt mjög ánægðir með þær innan lögreglunnar. Hafa margir komið að máli við mig og nefnt jafnvel möguleika á frekari sameiningum, þótt þær séu ekki í bígerð á næstunni. Við sjáum núna afrakstur af þeirri skipulagsbreytingu. Hvað þróun fjárheimilda varðar var gríðarlegur niðurskurður hjá lögreglunni eftir efnahagshrunið eins í og öðrum ríkisstofnunum. Orkaði það að vísu tvímælis að mínu mati, því að eins og ég hef nefnt gegnir lögreglan lykilhlutverki og er ein af grunnstoðum þjóðfélagsins. Það getur því verið vafasamt að skera niður þótt auðvitað þurfi að halda vel á spöðunum hvað fjárheimildir varðar. Frá árinu 2014 hafa fjárframlög til lögreglunnar aukist um 34%, um 4 milljarða, eða um 2 milljarða að raungildi ef við lítum fram hjá verðlagsbreytingum og launahækkunum. Það eru rúmlega 2 milljarðar frá árinu 2014. Ég vil líka nefna að sú fjárhæð hefur farið í að fjölga lögreglumönnum. Það getur hins vegar verið óljóst þegar menn tala um nákvæmlega fjölda lögreglumanna, en fyrir liggur að 1. febrúar 2017 voru faglærðir og fastráðnir lögreglumenn 649 talsins og hafði þeim þá fjölgað um 29 frá 1. febrúar 2014. Það er mikilvægt að hafa í huga að sú tala segir kannski ekki alla söguna um þróun á fjölda lögreglumanna á tímabilinu vegna þess að héraðslögreglumönnum og afleysingamönnum fjölgaði talsvert á þeim tíma. Meðal afleysingamanna getur verið um að ræða faglærða menn. Raunfjölgun stöðugilda innan lögreglunnar er þannig meiri en þessar tölur gefa til kynna. Ég vil líka nefna að nú er heimilt að ráða í sérstök störf landamæravarða, sem áður voru á hendi faglærðra lögreglumanna, þannig að landamæraverðir eru ekki lengur með í þessari tölu. Mér hins vegar leikur hugur á að vita, og er að láta greina það, hvernig á því stendur að fjölgunin hafi ekki verið meiri en raun ber vitni miðað við þessa gríðarlegu aukningu fjárheimilda. Núna er unnið að heildstæðri greiningu á stöðugildum innan lögreglunnar og ástæðum þess að fjölgunin hefur ekki orðið meiri. Það getur verið að möguleg skýring á því sé sú að talsvert sé um langtímaveikindi hjá lögregluembættunum. Það ber að greiða þeim meðaltalslaun í veikindum auk þess sem mæta þarf kostnaði vegna afleysingar þess sem á í veikindum. Og eins og málshefjandi kom inn á hefur verið skortur á faglærðum lögreglumönnum vegna þess að Lögregluskóli ríkisins útskrifaði ekki nægilegan fjölda á sínum tíma til að mæta endurnýjunarþörf innan lögreglunnar. Eins og málshefjandi nefndi hefur orðið breyting á menntun lögreglunnar, hún hefur verið færð upp á háskólastig. Nú er í gildi samningur menntamálaráðuneytisins við Háskólann á Akureyri um 40 nema á ári en ég gerði sérstakar ráðstafanir til þess að fjölga þeim á næsta ári þannig að þeir verða 49 og hef lýst yfir vilja mínum til að fjölga þeim enn frekar. Til samanburðar útskrifaði lögregluskólinn ekki nema um það bil 16 á ári síðustu árin sem hann starfaði. 
             Ég hlakka til að heyra sjónarmið þingmanna í þessum efnum.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni kærlega fyrir að hefja hér umræðu um stöðu löggæslu á Íslandi. Við í Samfylkingunni höfum talað okkur rám í þinginu sem og utan þings vegna þess ófremdarástands sem ríkt hefur í löggæslumálum allt of lengi og nú í boði ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Lögðum við til við umræðu um fjármálaáætlun á síðasta þingi að fjármagn til löggæslumála yrði aukið um 600 milljónir og í aðdraganda kosninga í október 2017 vöktum við áfram athygli á vandanum. Jú, það er ófremdarástand, hæstv. dómsmálaráðherra. Lögreglustjóri talar um að það vanti 1 milljarð króna til að ná fjölda lögreglumanna eins og fjöldinn var hér fyrir 10 árum. Þetta er nefnilega ekki nýtilkomið ástand heldur hafa Landssamband lögreglumanna og ríkislögreglustjóri sent stjórnvöldum ákall árum saman vegna skorts á lögreglumönnum og álags á þeim sem þar starfa. En það er ekki óalgengt að lögreglumenn vinni 100 yfirvinnustundir í hverjum einasta mánuði ofan á sína daglegu vinnu, ofan á allt það álag sem er þar. Á höfuðborgarsvæðinu einu er áætlað að vanti um 100 lögreglumenn ef vel á að vera og þar bíða hvorki fleiri né færri 5.300 mál afgreiðslu. Það er ófremdarástand, 5.300 mál þar sem eru brotaþolar, þar sem eru fjölskyldur, þar sem eru sakborningar sem bíða niðurstöðu mála. Alls staðar um landið ríkir skortur á lögreglumönnum og þjónusta er víða lítil sem engin. Herra forseti. Þetta er pólitísk ákvörðun. Árið 2007 var fjöldi lögregluþjóna 712, nú 11 árum seinna eru þeir 660. Samanlagður fjöldi ferðamanna árið 2008–2016 er jafn mikill og öll 60 árin á undan, eða sjö milljónir. Á þessu ári er áætlað að hingað komi þrjár milljónir ferðamanna. Hvernig sér hæstv. dómsmálaráðherra fyrir sér að öryggi ferðamanna og landsmanna verði tryggt þegar svona er í pottinn búið?

Herra forseti. Þetta er mikilvæg umræða um löggæslumál. Ég er sammála því að efla þurfi hina almennu löggæslu í landinu og auðvitað skipta fjárframlög þar gríðarlega miklu máli. Ég held að við munum verða í þeirri stöðu á næstu árum að skoða þau mál. Ég fagna því sérstaklega sem hæstv. dómsmálaráðherra sagði áðan að verið sé að vinna að greiningu á því af hverju fjölgun lögreglumanna hafi ekki verið meiri en raun ber vitni á undanförnum árum. Við hljótum að þurfa að kafa ofan í það. Það er fleira sem skiptir máli en bara krónutalan sem fer í löggæslumál. Mig langar þar að nefna inntak starfsins, þ.e. hvernig lögreglan vinnur, það skiptir einnig gríðarlega miklu máli, og einnig menntun lögreglumanna. Auðvitað er það alltaf í tengslum við fjárframlögin í málaflokkinn en það skiptir samt líka máli hvernig lögreglan vinnur. Og það er nú gaman að segja frá því að akkúrat meðan við eigum í þessari umræðu hér stendur yfir ráðstefna á Akureyri sem ber yfirskriftina „Löggæslan og samfélagið – löggæsla í dreifbýli“. Þar er verið að flytja rosalega mikið af spennandi erindum um þátt lögreglunnar í nútímasamfélagi. Mig langar að fagna því sérstaklega að settir hafi verið peningar í aðgerðaáætlun um meðferð kynferðisbrota, vegna þess að forvarnir, rannsóknir og málsmeðferð kynferðisbrota hjá lögreglunni eru partur af hinni almennu löggæslu enda eru konur iðulega brotaþolar, og þær eru um helmingur almennings í þessu landi. Ég er hrædd um að hér áður fyrr hafi verið litið svolítið fram hjá því þegar við ræðum um löggæslumálin almennt að kyn skiptir þar máli. Það þarf að horfa sérstaklega til þess hver staða kvenna er í samfélaginu. Þess vegna finnst mér þessi áhersla skipta miklu máli og það á að nefna hana þegar við ræðum um hina almennu löggæslu.

Virðulegi forseti. Við í Pírötum höfum kannski helst rætt um eftirlit með lögreglu þegar kemur að lögreglumálum og lögðum fram á sínum tíma þingsályktunartillögu um sjálfstætt eftirlit með starfsemi og starfsháttum lögreglu. Svo fór að þáverandi innanríkisráðherra setti á fót nefnd sem heitir nefnd um eftirlit með lögreglu og við sjáum hvernig fer með hana. Eitt af því sem við höfum haldið til haga frá upphafi er að þegar kemur að valdbeitingarheimildum lögreglu verðum við að búa þannig um hnútana að lögreglan upplifi sig ekki knúna til að beita heimildum umfram það sem þörf er á. Þörfin verður auðvitað mest þegar það er mikið álag, launin eru lág í vanþakklátu starfi og allt of fáir einstaklingar sinna starfinu. Það snýst ekki bara um að hafa viðunandi löggæslu í því samhengi að hafa nógu mikið af lögreglumönnum til að rannsaka glæpina, við þurfum líka að búa þannig að lögreglunni að henni sem stofnun sé gert kleift að sinna verkinu án þess að grípa til ráða sem ég held að flest fólk vilji ekkert að lögreglan almennt grípi til. Nú er oft ákveðin vantrú á að lögreglan geti gert eitthvað mikið af sér. Hins vegar er þetta mannleg stofnun með sína mannlegu bresti, alveg eins og Alþingi og aðrar mannlegar stofnanir. En þetta er sú stofnun sem má fara með líkamlegt vald. Hún hefur valdheimildir langt umfram aðrar stofnanir, leyfi til að beita fólk valdi. Þá skiptir máli að við búum vel um hlutina. Hluti af því er að hafa eftirlit. Við förum nánar út í þá sálma síðar. Stærsti þátturinn í því að fyrirbyggja að þess gerist þörf er að manna lögregluna nógu vel, launa nógu vel og mennta hana nógu vel. Við höfum stigið góð skref, held ég, í átt að menntuninni, en það skortir enn þá á fjöldann og launin. Við eigum að sýna fólki í þessari starfsstétt að við metum það að verðleikum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni frumkvæðið að þessari umræðu, sem er vissulega brýn. Hæstv. ráðherra fullyrðir að lögreglumönnum hafi fjölgað við sameiningu lögregluembætta, en það virðist ekki vera raunin því að almennum lögreglumönnum hefur fækkað, alla vega víðast hvar um landið. Með sameiningu lögregluembætta í landinu þann 1. janúar 2015 átti að nást hagræðing sem hefði átt að leiða til eflingar á sýnilegri löggæslu, en sú hefur ekki orðið raunin heldur hefur almennum lögreglumönnum fækkað. Í skýrslu starfshóps dómsmálaráðherra um sameiningu frá árinu 2009 segir, með leyfi forseta: „Með þeim breytingum á skipulagi lögreglunnar […] eru skapaðar forsendur fyrir verulegri hagræðingu í löggæslunni. Möguleikarnir liggja ekki síst í minni yfirbyggingu …“ Síðar er talað um hvernig sú hagræðing gæti skilað sér. Er þá sérstaklega bent á að með minni yfirbyggingu, samnýtingu húsnæðis, með einföldu stjórnskipulagi skapist möguleikar á að gera lögregluna sýnilegri og starfsemina sveigjanlegri. Fækkun í lögreglunni frá sama tíma er því alls ekki í samræmi við markmiðin sem sett voru með sameiningu og heldur ekki í takt við fjölgun íbúa eða þeirrar miklu fjölgunar ferðamanna á sama tíma. Stórauka þyrfti löggæslu í umferðinni. Einnig þarf að auka stuðning lögreglunnar við aðra hópa í landinu, eins og fíkniefnaneytendur og fleiri. Það er því mjög brýnt að fara rækilega yfir þessi mál. Þá væri farsælast að endurskoða og samþykkja löggæsluáætlunina og í framhaldinu að virkja hana með fjármagni til framkvæmda.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir þessa umræðu um löggæsluna í landinu sem er löngu tímabær að mínu mati. Ef ræða á um fjölda lögreglumanna og tala um eflingu löggæslunnar er kannski ágætt að fara aðeins aftur í tímann og ræða áætlanir um fjölgun lögreglumanna í sögulegu samhengi því að fyrir því hefur oft verið talað áður. Hvaða ár eigum við að byrja þessa eymdarsögu? Við þurfum ekki að fara aftar en til ársins 2014. Það er kannski ágætt að taka það ár sem dæmi því að þá var ráðuneyti dómsmála í höndum sama flokks og nú fer með stjórn þessa málaflokks. Ákall um fjölgun lögreglumanna er ekki nýtt af nálinni. Þannig var það líka þarna, sex árum eftir hrun. Þá skrifar einn stjórnarþingmanna grein í Morgunblaðið, 23. janúar 2014, með leyfi forseta: „Það er afar ánægjulegt … að tekist hafi að ganga strax í það brýna verkefni að efla löggæsluna í landinu. Núverandi ríkisstjórn lagði áherslu á það í stjórnarsáttmálanum að forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar. Ákveðið var að verja 500 milljónum í eflingu lögreglunnar …“ Og síðar, með leyfi forseta: „Lögreglumönnum mun fjölga um 44 til viðbótar við þá 10 lögreglumenn sem gert er ráð fyrir í fjárlögum þessa árs.“ Og loks: „Ljóst er að þetta er aðeins fyrsta skrefið í eflingu lögreglunnar.“ Hvar eru þessir menn í dag? Hvað varð um þennan hálfa milljarð? Árið 2011 voru lögreglumenn samkvæmt tölum frá embætti ríkislögreglustjóra 652. Næsta ár 656. Þar á eftir 654. Síðan 653 og aftur 653 og árið 2016 voru þeir 646 samkvæmt tölum frá ríkislögreglustjóra. Það hreyfist ekki neitt. Þeim fjölgaði ekkert og hafði fækkað tveimur árum síðar, tveimur árum eftir að þessi grein var skrifuð, um sjö samkvæmt tölum frá ríkislögreglustjóra. Það er sama niðurstaða þó að teknir séu inn í reikninginn afleysingamenn og héraðslögreglumenn. Á sama árabili hefur heildarfjöldinn að þeim meðtöldum fækkað um 15. Af hverju er ég að rifja þetta upp hérna? Vegna þess að við erum að kalla á raunverulegar aðgerðir 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra kallaði eftir sjónarmiðum þingsins í garð löggæslunnar. Þau eru einföld og skilaboðin eru mjög skýr: Eflum löggæsluna, styðjum við lögregluna. Það er mjög einfalt. Árið 2012 sat ég í þverpólitískri nefnd sem skilaði mjög skýrum tillögum til þáverandi innanríkisráðherra. Þar kom fram skýrsla til þingsins sama ár um að fjölga þyrfti lögreglumönnum um 236. Þetta var skýrsla allra flokka, unnin fyrir innanríkisráðherra sem skilaði síðan skýrslu til þingsins. Skilaboð okkar í Viðreisn eru mjög skýr til dómsmálaráðherra: Eflum löggæsluna. Þetta er ríkisstjórn sem mynduð var um innviðauppbyggingu. Lögreglan er mikilvægur hluti af innviðum þjóðarinnar og landsins þannig að þetta eru mjög skýr skilaboð. Mig langar til þess að koma inn á annað af því að efla þarf eftirlit og löggæslu í ýmsum brotaflokkum. Það varðar mál sem tengist þjóðaröryggi og tölvuöryggi. Í lok síðasta árs hrundi bókstaflega heilt veffyrirtæki, vefþjónustuaðili, 1984, sem hýsir m.a. síður í tengslum við stjórnmálaflokka og ýmsa aðra. Enginn sagðist hafa séð svona lagað áður. Það er alveg ljóst og mér skilst á miklum sérfræðingum, líka frá Danmörku og fleiri stöðum, að svona geti enginn gert nema öflugar þjóðir eða öflugir aðilar standi að baki svona árás á vefþjónustufyrirtæki. Það er fyllsta ástæða til þess að fara mjög vel ofan í saumana á þessu máli því að það varðar þjóðaröryggi. Þess vegna spyr ég hv. ráðherra: Hefur einhver rannsókn átt sér stað á því kerfishruni sem varð hjá fyrirtækinu 1984? Ef ekki, telur ráðherra þá ekki fyllstu ástæðu til að efla löggæslu og tölvueftirlit með þjóðaröryggishagsmuni í huga?

Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni stöðu löggæslumála á Suðurnesjum. Árið 2015 fóru um Leifsstöð tæpar fimm milljónir farþega, árið 2017 fóru tæplega níu milljónir farþega um stöðina og spár gera ráð fyrir því að á þessu ári fari tæplega 11 milljónir farþega um flugstöðina. Hér er um verulega fjölgun að ræða á skömmum tíma. Ef við skoðum í þessu samhengi þróun ársverka á Keflavíkurflugvelli má sjá að fyrirtæki á borð við Isavia og önnur farþegaþjónustufyrirtæki hafa fjölgað starfsmönnum sínum verulega. Þannig voru ársverk Isavia og flugþjónustufyrirtækja 540 árið 2015, en rúmlega 1.100 árið 2017. Ársverk flugstöðvardeildar lögreglustjórans á Suðurnesjum voru hins vegar einungis 64 árið 2017. Meiri hluti þeirra eru landamæraverðir en ekki lögreglumenn. Á sama tíma hefur fólksfjölgun á Suðurnesjum verið fordæmalaus; á síðustu sex árum hefur íbúum á Suðurnesjum fjölgað um rúm 22%. Fjöldi erlendra ríkisborgara þrefaldast og fjölgun hælisleitenda margfaldast. Fjöldi erlendra íbúa á svæðinu er nú 20%. Allt hefur þetta áhrif á hinn almenna borgara þegar kemur að öryggi og löggæslu. Hinn almenni borgari á Suðurnesjum á ekki að þurfa að líða fyrir það þegar kemur að löggæslumálum að hingað til lands streymi ferðamenn, erlent vinnuafl og hælisleitendur. Þessar aðstæður kalla á aukna löggæslu, bæði í almennri deild og rannsóknardeild. Ríkisvaldið verður að bregðast við þessu. Ársverk lögreglumanna sem sinna almennri löggæslu við embætti lögreglustjórans á Suðurnesjum voru 46 árið 2007. Árið 2017 eru þau 40. Það hefur sem sagt fækkað ársverkum lögreglumanna í almennri deild lögreglunnar á Suðurnesjum. Hægt er að fjölga lögreglumönnum á Suðurnesjum strax. Það er hægt með því að láta Isavia borga hluta af löggæslu í Leifsstöð. Tekjur Isavia voru 33 milljarðar árið 2016. Var það 27% aukning frá fyrra ári. Það er ekkert 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að segja að það að ekki sé ófremdarástand í lögreglunni er að þakka því öfluga fólki sem þar vinnur og hugsjón þeirra. Það tryggir að þetta gengur ótrúlega vel miðað við aðstæður. Ég vona að þessi góði samhljómur sem heyrist úr þessu ræðupúlti í dag skili sér inn í fjárlagavinnuna þar sem forgangsröðun fer fram. Ég hef ekki orðið var við þessa umræðu þegar hún fer fram hér. 
             Þetta er nauðsynleg umræða sem ekki er hægt að tæma á tveimur mínútum. Lögreglan er einn af hornsteinum lýðræðisins, grundvöllur þess að réttarríkið virki, og öflug löggæsla er forsenda þess að fólki finnist það öruggt í sínu landi. Ljóst er að fjölga þarf lögreglumönnum út af stórauknum verkefnum og breyttum aðstæðum hjá lögreglu. Þessi mál þarf að ræða út frá því hverju lögreglan eigi að sinna og hvaða þjónustustig við viljum hafa. Þegar við höfum ákveðið það með samþykkt á löggæsluáætlun eigum við að vita hvað það kostar. Það er svo lögreglustjóranna að finna út úr því hvernig þeim verkefnum verði best sinnt. Það er ekki nóg að fjölga lögreglumönnum og tala alltaf bara um fjölda þeirra, hver lögreglumaður þarf ákveðinn búnað. Lögreglumenn þurfa að komast á milli staða og þurfa starfsstöðvar o.s.frv. Við í þessum sal verðum að átta okkur á hvernig aðstæður lögreglu hafa gerbreyst. Íbúum landsins hefur fjölgað, íbúasamsetningin er orðin töluvert breytt, fjöldi gesta okkar hefur margfaldast og þetta gerir allt að verkum að þjónustuþegar lögreglu eru mun dreifðari um landið en áður var og hafa aðrar þarfir, m.a. inni á almannavarnasvæðum. Það eru mun fleiri í virkum athöfnum og því fleiri atvik sem koma til kasta lögreglu. Á sama tíma hefur umræðan um kynferðisbrot, heimilisofbeldi og mansal opnast og lyft þessum alvarlegu málum upp á yfirborðið. Því hafa verkefni lögreglu margfaldast í þessum málaflokkum og að sjálfsögðu viljum við að lögreglan geti sinnt þeim vel þannig að þolendur beri traust til kerfisins. Þá hef ég ekki nefnt aukna skipulagða glæpastarfsemi, fjármuna- og efnahagsbrotin, tölvubrotin og margt fleira. Krafan um aukinn málshraða og meiri gæði rannsókna hefur aukist á sama tíma. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir að hefja máls á og vekja athygli á stöðu löggæslumála og tek undir með hv. þingmönnum öðrum sem hér hafa lýst yfir áhyggjum sínum. Á undanförnum árum hefur fækkað í lögreglunni þrátt fyrir fjölgun landsmanna, ferðamanna og vaxandi umferð. Tegundir afbrota hafa einnig breyst og þau oft skipulagðari og flóknari en áður. Álagið í lögregluliðinu er gífurlegt og ljóst að ekki er mögulegt að hafa undan þannig að forgangsraða þarf verkefnum og margt bíður. Það kæmi ekki á óvart að þau langtímaveikindi sem hæstv. dómsmálaráðherra nefndi hér áðan séu að hluta til vegna þessa álags. Ef við skoðum höfuðborgarsvæðið er áætlað að þar vanti um 100 lögregluþjóna ef vel á að vera. Á höfuðborgarsvæðinu eru einungis fjórar lögreglustöðvar, á Hverfisgötu, í Hafnarfirði, í Kópavogi, sem sinnir einnig Breiðholti, þ.e. um 60.000 manns, og í Grafarholti, sem sinnir gífurlega stóru svæði, Grafarvogi, Árbæ, Norðlingaholti, Grafarholti, Mosfellsbæ, Kjalarnesi og Kjós. Gífurlega víðfeðmt svæði. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið eru 25 lögreglumenn á vakt á svæðinu á hverjum tíma í senn, 25 á öllu höfuðborgarsvæðinu. Það samsvarar einum lögreglumanni á hverja átta þúsund íbúa, sem er um tvöfaldur íbúafjöldi Seltjarnarness og nálægt íbúafjölda Mosfellsbæjar. Miklar innbrotahrynur hafa verið í nágrannasveitarfélögum Reykjavíkur undanfarna mánuði, svo miklar að bæjarráð Kópavogs hefur óskað sérstaklega eftir viðræðum við dómsmálaráðuneytið um stöðu löggæslumála í bænum. Forseti. Löggæslan er ein af grunnstoðum samfélagsins og mikilvægt að hún sé öflug, geti sinnt sínum verkefnum og sé sýnileg. Ég verð að segja að ég lýsi vonbrigðum með þau svör sem hæstv. dómsmálaráðherra gaf hér áðan. Ég velti fyrir mér: Er sem sagt engin áætlun? Herra forseti, er ekkert plan?

Herra forseti. Ég þakka hv. frummælanda fyrir að vekja athygli á málefnum lögreglunnar. Ætli það sé ekki eitt af því sem ég hef mest rætt í þessum ræðustól fyrir utan fjárlög, þ.e. ástand lögreglunnar. Ég tek alveg undir að það er enn þá ekki nægjanlega gott. Við miðum gjarnan við málin eins og þau voru fyrir hrun og þyrftum að fara mun lengra aftur. Ég hef lagt fram margar fyrirspurnir um kjör lögreglumanna, aðbúnað og ýmislegt fleira. Og ég tel að við höfum gengið of nærri löggæslunni á sínum tíma eftir hrunið. Við þekkjum að staðan í hinum dreifðu byggðum er afar mismunandi. Lögreglumenn eru stundum einir á vakt, yfirferðin er gífurleg. Menn standa vaktir og bakvaktir. Dagarnir eru langir. Hér á stórhöfuðborgarsvæðinu eru menn að fást við erfið mál eins og ofbeldi og þess háttar. Vandamál eru svo sem ekki eingöngu launamálin. En síðan má líka velta fyrir sér, í ljósi þess sem hér kom fram hjá hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur, kynjaskiptingu innan lögreglunnar. Þetta er bara ekki það sem unga fólkið lætur bjóða sér, hvorki launakjörin né svona langar vaktir til þess að hafa það sæmilegt. Við þurfum að leggja eitthvað á okkur til að reyna að breyta því. Við höfum rætt þessi mál mikið. Það er þrekvirki sem hefur verið unnið. Það hefur reynt mikið á stoðir lögreglunnar. Ég tek undir það að langtímaveikindi hljóta að endurspegla að einhverju leyti hvernig mannfæðin hefur verið og álagið aukist. Þetta er ein af okkar grunnstoðum eins og hér hefur komið fram. Við þurfum að gera betur en við höfum gert. Við erum að útskrifa fleiri. Ég er ánægð með að námið hafi farið yfir á háskólastig þótt komið hafi fram sú gagnrýni að námið hefði átt að halda áfram að einhverju leyti til einhverra ára til viðbótar  Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í lokin um það sem kom fram í skýrslunni sem hér hefur verið vitnað til, um rafræna skráningu á viðbragðshraða lögreglunnar í útköllum og tímalengd útkalla miðað við lágmarksviðmið sem lögreglunni eru ætluð. Mig langar að fá að vita hvort það hefur verið gert.

Herra forseti. Í umræðu um löggæslu verður ekki hjá því komist að minnast á gagnsæi um störf lögreglu og þær reglur sem henni ber að vinna eftir í störfum sínum. Sömuleiðis er mikilvægt að um störf lögreglu gildi skýrar reglur sem farið er eftir og viðurlög séu við sé þeim ekki fylgt. Á opnum fundi lögregluyfirvalda og dómsmálaráðherra með allsherjar- og menntamálanefnd á dögunum um vörslu sönnunargagna hjá lögreglu kom fram að margar þær reglur sem lögreglan fylgir og varða vörslu sönnunargagna eru ekki aðgengilegar almenningi. Hvorki lögregla né ráðherra settu sig þó upp á móti því að þessar reglur yrðu birtar og vil ég því nota tækifærið til að hvetja ráðherra til að birta þessar reglur sem og allar aðrar sem gilda um störf lögreglu sem fyrst í nafni aukins gagnsæis. Í öðru lagi vil ég minna á sjálfstætt eftirlit með störfum lögreglu. Þegar lögregla er fjársvelt í fleiri ár aukast líkur á mistökum og brotum á ferlum og reglum, einfaldlega vegna ómannlegs álags. Þá er mikilvægt að sjálfstætt eftirlit með störfum lögreglu sé hafið yfir allan vafa. Á vef nefndar um eftirlit með störfum lögreglu er mikill upplýsingaskortur og enginn ársskýrsla eins og reglur um nefndina segja til um að eigi að vera. Það væri tilvalið fyrir ráðherra að ýta á eftir upplýsingagjöf um þessa nefnd svo við fáum betur skilið hvort hún geti yfir höfuð veitt lögreglu virkt og sjálfstætt aðhald. Í þessu samhengi vil ég minna á minnisblað sem allsherjar- og menntamálanefnd sendi dómsmálaráðuneytinu 15. febrúar sl. þar sem óskað var viðbragða ráðherra gagnvart alvarlegum afglöpum lögreglu á dögunum þegar í ljós kom að lögregla vanrækti kæru um kynferðisbrot gegn barni sem lögð var fram á hendur starfsmanns Barnaverndar. Nú hefur mér borist til eyrna að ráðuneytið hyggist ekki bregðast við þessari ósk fyrr en í næstu viku. Því vil ég minna ráðherra á lög um þingsköp Alþingis sem skylda ráðuneytin til að bregðast við svo fljótt sem verða má en ekki seinna en viku eftir að beiðni berst. Þetta eru ekki leiðbeinandi reglur, ekki matskennd regla stjórnsýsluréttarins, þetta eru lögin í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir að taka þetta mál fyrir og ræða. Það er verulega mikilvægt að við stöndum saman á hinu háa Alþingi og komum þessum hlutum í þann farveg að þeir séu ásættanlegir. Svo ég nefni nokkur dæmi um hvernig staðan er í því kjördæmi sem ég kem úr, Norðausturkjördæmi, vantar enn fjóra til fimm lögreglumenn til að ná sama fjölda og var árið 2007. Náttúruvá og þess háttar sem við þekkjum vel í okkar kjördæmi, kallar óneitanlega á aukinn mannskap og löggæslu þar við. Allt það hálendiseftirlit sem þarf að fara fram tengt auknum ferðamannastraumi kallar á aukna löggæslu. Það er eitt af því sem við köllum eftir. Við viljum hafa aðgang að góðri löggæslu og það þarf einnig að vera stutt í hana. Það er margt merkilegt við þá hagræðingu sem fram hefur farið innan lögreglunnar. Henni er gert að skera niður hér og þar. Til dæmis er eitt atriði að mínu viti mjög sérstakt; á Seyðisfirði er búið að loka lögreglustöðinni, en þar er samt mjög virkt landamæraeftirlit. Alls staðar þar sem við förum og þar sem við þekkjum til, t.d. Norðausturkjördæmi, ég tek það sérstaklega fyrir hér, vilja menn hafa lögreglu, hafa hana sjáanlega og til staðar. Að lokum vil ég segja 

Virðulegi forseti. Já, það hafa sannarlega mörg ný verkefni komið á borð lögreglu undanfarin ár. Samanburður er allur erfiður. Það eru miklu fleiri ferðamenn, miklu fleiri íbúar í landinu, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, lögreglan er önnum kafin við að fylgja hælisleitendum úr landi og það eru ýmis verkefni sem kalla á fleiri lögreglumenn. Þess vegna erum við nú að rifja upp hve margir lögreglumenn hafa verið og eru nú við störf. Við getum líka farið lengra aftur, kannski tvo áratugi. Árið 1999 voru starfandi 317 lögreglumenn á höfuðborgarsvæðinu, þar af 64 í Kópavogi og Hafnarfirði. Þá taldi lögreglustjórinn í Reykjavík þurfa 303 í Reykjavík einni til að halda uppi æskilegri þjónustu við borgarbúa eins og hann orðaði það. Nú, nær tveimur áratugum síðar, en nýjustu tölur eru frá 1. febrúar 2016, er heildarfjöldi lögreglumanna á öllu höfuðborgarsvæðinu 290 eða færri en næstum 20 árum fyrr þrátt fyrir að íbúum hafi fjölgað stórkostlega á svæðinu, eða um 50 þúsund, svo ekki sé minnst á tölur yfir erlenda ferðamenn sem hafa fjölfaldast á sama tíma. Ef sameining embætta hefur tekist vel, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, spyr ég bara: Á hvaða mælikvarða? Fækkun lögreglumanna? Í skýrslu sem þáverandi dómsmálaráðherra lét gera og nefndist Staða lögreglunnar og lögð var fyrir þingið í desember 2012 kemur fram á bls 8, með leyfi forseta: „Frá árinu 2008 til ársins 2011 hafa fjárveitingar til lögregluembætta miðað við vísitölu september 2012 lækkað um 2,8 milljarða króna. Embætti sérstaks saksóknara er ekki hér meðtalið.“ Hvernig er staðan í dag? Hæstv. ráðherra talaði um aukningu upp á 2 milljarða. Gott og vel. Það er ágætisbyrjun. Hvað er ég að segja? Einfaldlega að það stoðar lítt að tala um eflingu innviða ef efndirnar eru svo engar og vil ég hvetja hæstv. ráðherra til að vinna með okkur í Flokki fólksins til að efla og auka veg lögreglunnar í landinu.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda fyrir að efna til þessarar umræðu. Traust til lögreglunnar er ákaflega mikilvægt í samfélagi okkar og sem betur fer nýtur lögreglan á Íslandi trausts. Það er mikilvægur þáttur í starfi lögreglunnar að það þarf að gæta öryggis okkar borgaranna og stuðla að því að við getum átt gott samfélag í landinu. Miklar breytingar hafa orðið í íslensku samfélagi. Nægir að nefna, þótt ekki sé annað, tæknibreytingar sem orðið hafa í lífi okkar allra. Brotastarfsemi er með öðrum hætti en hún var fyrir nokkrum árum síðan. Miklu meiri þörf er á sérfræðivinnu. Það þarf að takast á við tölvuglæpi, skipulagða glæpastarfsemi. Við leggjum miklu meira upp úr því að kynferðisbrot og heimilisofbeldi sé tekið föstum tökum. Lögreglan þarf að vera í stakk búin til þess að gera allt það. Lögreglan byggir á gömlum merg. Það er stofnun sem byggð hefur verið upp í tímans rás á ákveðnu kerfi, ákveðinni menningu og er ansi karllæg. En það breytir því ekki að við þurfum að sjá til þess að til sé nægt fé og nægur mannafli, næg sérþekking, sérmenntun, til þess að sinna öllum þessum verkefnum. Ég tek því undir það sem aðrir þingmenn hafa sagt hér: 

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Undirtektir þingmanna fylla mig bjartsýni og trú á að það sé eindrægur vilji í þessum sal til að efla löggæslu í landinu, efla lögregluna. Ég varð hins vegar með vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra sem mér finnst taka þessu máli ákaflega létt. Ég get sagt hæstv. ráðherra að hluta til hvað varð um allt þetta fólk sem reynt var að fá til lögreglunnar. 10% þess eru langveik út af álagi. Eina ástæðan fyrir því að hér er ófremdarástand, því að það er ófremdarástand, eina ástæða þess að málin eru ekki komin í óefni er að við erum með afskaplega sterkt og gott fólk sem vinnur að þessum málum, sem er hugprútt og sparar sig hvergi. Við sáum það t.d. í nýlegu rútuslysi austur á landi. Þar spurðu menn ekkert um í hvaða lögregluumdæmi þeir voru, þeir tóku bara á málinu meðan þurfti. Ég vil reyndar lýsa furðu minni á málflutningi hv. þm. Vilhjálms Árnasonar sem segir að hann hafi ekki orðið var við stuðning þingmanna í fjárlagaumræðu. Man þingmaðurinn ekki eftir því að hann greiddi atkvæði gegn vel ígrunduðum tillögum Miðflokksins um 370 milljónir til lögreglunnar í fyrra? Ungur maður, hann ætti að muna þetta. Það eru ekki nema 60 dagar síðan. Hann getur verið viss um, og hæstv. dómsmálaráðherra líka, að ef dómsmálaráðherra kemur ekki sjálf fram með „grundiga“ áætlun um uppbyggingu og eflingu lögreglunnar í landinu mun Miðflokkurinn gera það. Ég heyri ekki betur á undirtektum þingmanna í salnum nú í dag en að það verði mjög breið samstaða um að það verði gert. Og talandi um peninga. Við erum að tala um að kannski þurfi milljarð á höfuðborgarsvæðinu til að efla löggæsluna. Ríkisstjórn sem hefur efni á að selja banka fyrir klink, sem kostar landsmenn 

Virðulegur forseti. Hér hafa verið nefndar tölur um fjölda lögreglumanna og er mönnum mjög umhugað um að hækka þá tölu. Ég tek heils hugar undir það. Það er nauðsynlegt að fjölga lögreglumönnum, einkum og sér í lagi á höfuðborgarsvæðinu, á Suðurnesjum í tengslum við flugvöllinn, og að nokkru leyti líka á Suðurlandi, sérstaklega vegna fjölda ferðamanna. Ég vil nefna það að í fjárlögum 2018 var 400 millj. kr. fjárframlag, sem hefur verið einskiptisframlag undanfarin ár, gert varanlegt. Gert er ráð fyrir 17 stöðugildum í þeirri fjárhæð. Það er eyrnamerkt 17 stöðugildum. Þess utan kveða fjárlögin á um 237 millj. kr. framlag eingöngu til meðferðar kynferðisbrota í réttarvörslukerfinu, sem hefur lengi verið á dagskrá og ég kynnti sérstaklega hérna. Af því að hv. málshefjandi nefndi að þetta væri einhver gúmmítékki sem ekki væri kveðið á um í fjárlögum, þá er nú öðru nær, sannarlega er kveðið á um það í fjárlögum. Því fé verður varið til 15 stöðugilda til allra lögregluembættanna, eða sex eða sjö stöðugilda hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Það er rétt að hafa það í huga og það má ekki tala um þessi mál eins og ekkert sé verið að gera eða enginn hafi áhuga á því. Ég held að allir hér inni séu sammála um að fjölga lögreglumönnum, bæta hag lögreglumanna, auka tækjakost þeirra, sérstaklega bílana. Ég hef haft sérstaklega í skoðun breytt fyrirkomulag á bílum lögreglunnar sem er nú með sérstakan bílabanka. Ég hef áhuga á að auka fjölbreytni þar og gera þann rekstur hagkvæmari. Landamæravarslan er gríðarlega mikilvæg. Ég hef sett það á dagskrá og sett á oddinn fyrir næstu misseri, næstu vikur og mánuði, að fjölga og gera átak við landamæravörslu, bæði meðal landamæravarða og hjá lögreglunni í Keflavík. Svo vil ég nefna það sem lögreglan sjálf segir mér, að þetta snýst ekki bara um krónur, þetta snýst líka 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um millilandaflug um Hornafjarðarflugvöll. Auk mín eru flutningsmenn Unnur Brá Konráðsdóttir, sem er 1. flutningsmaður að þingsályktunartillögunni, Ari Trausti Guðmundsson, Oddný G. Harðardóttir, Páll Magnússon, Smári McCarthy, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Karl Gauti Hjaltason og Birgir Þórarinsson. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að skoða hvort á Hornafjarðarflugvelli sé nægjanlegur búnaður og aðstaða til að hægt sé að sinna þaðan millilandaflugi með minni farþegaflugvélum og vélum í ferjuflugi sem núna hafa heimild til þess að fljúga um völlinn. Tillaga þessi hefur verið flutt nokkrum sinnum áður og er nú endurflutt. Hornafjarðarflugvöllur gegnir mikilvægu hlutverki í samgöngukerfi landsins. Mikilvægt er að skoða áframhaldandi rekstur og uppbyggingu á svæðinu til hagsbóta fyrir heimamenn og atvinnulífið. Ljóst er að staðsetning vallarins býður upp á mikla möguleika til aukinnar umferðar ferðamanna, sérstaklega í kjölfar tilkomu Vatnajökulsþjóðgarðs. Til að svo megi verða er nauðsynlegt að skoða hvort til staðar sé nægjanlegur búnaður og aðstaða til að hægt sé að sinna þaðan millilandaflugi. Í janúar 2008 unnu Flugstoðir greinargerð að beiðni sveitarstjórna og annarra hagsmunaaðila til að kanna möguleika á að gera flugvellina á Ísafirði, Vestmannaeyjum og Höfn að millilandaflugvöllum, til hvaða ráðstafana þyrfti að grípa til að slíkt gæti orðið að veruleika og hver kostnaðurinn við breytingar af þessu tagi gæti verið. Í greinargerðinni kemur fram að gera þarf endurbætur á öryggis- og eftirlitsþáttum á umræddum flugvöllum þannig að hægt verði að taka á móti minni farþegaflugvélum í millilandaflugi og vélum í ferjuflugi. Ég vil leggja áherslu á að verið er að tala um minni vélar, við erum ekki að tala um stóran millilandaflugvöll, svo það sé alveg á hreinu. Í greinargerðinni eru möguleikar og kostnaðaráhrif þessara ráðstafana metin en í aðalatriðum eru þrjár reglugerðir sem taka þarf tillit til. Gera þarf örlitlar breytingar á viðauka 1 við reglugerð um útlendinga nr. 53/2003 og bæta Hornafjarðarflugvelli við lista yfir skilgreindar landamærastöðvar. Auk þess þarf að uppfylla skilyrði reglugerðar nr. 464/2007 um flugvelli vegna mannvirkja og vegna öryggisstjórnunarkerfis og flugvallarskírteinis og skilyrði reglugerðar nr. 985/2011 um flugvernd. Samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 464/2007 skulu millilandaflugvellir falla undir flokkinn flugvöllur I í skilningi reglugerðarinnar. Hornafjarðarflugvöllur fellur nú undir flokkinn skráður lendingarstaður. Þegar flugvöllur er fluttur úr flokknum lendingarstaður til áætlunarflugs upp í flugvöll í flokki I og skilgreindur sem millilandaflugvöllur hafa ákvæði framangreindra reglugerða fyrst og fremst áhrif á kostnað. Kröfur reglugerðar nr. 464/2007 til mannvirkja fela einkum í sér stofnkostnað vegna mannvirkja, svo sem öryggissvæða. Kostnaður vegna krafna reglugerðar nr. 464/2007 til gæða- og öryggisstjórnunarkerfis og flugvallarskírteinis hlýst af starfsfólki til að vinna við verkefnin - og ég held við fögnum því að fá aukin verkefni út á landsbyggðina - bæði á vellinum sjálfum og hjá miðlægum deildum Isavia. Stofnkostnaður sem hlýst af þeim kröfum sem gerðar eru í reglugerð nr. 985/2011 er vegna vopnaleitarbúnaðar, breytinga á aðstöðu o.fl. auk þess sem kostnaðarauki er vegna viðbótarstarfsliðs við vopnaleit og umsýslu vegna flugverndar bæði á flugvellinum sjálfum sem og hjá miðlægum deildum Isavia. Í þingsályktun um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018, nr. 65/145, kemur fram að Hornafjarðarflugvöllur skuli á tímabilinu fá samtals 139 millj. kr. til viðhalds og reglubundinnar endurnýjunar búnaðar. Við meðferð málsins á 145. löggjafarþingi taldi meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar í nefndaráliti sínu þörf á að styrkja innanlandsflug sérstaklega og ekki aðeins þær leiðir sem þegar nytu styrkja heldur aðrar leiðir líka svo að lækka mætti verð og fjölga ferðum. Það gefur augaleið að um leið og við finnum aukin verkefni og aukin not fyrir flugvelli eins og Hornafjarðarflugvöll eykst rekstrarhagkvæmni þeirra. Lagði meiri hlutinn til 300 millj. kr. byrjunarframlag árið 2018 sem lið í að styrkja stöðu flugsamgangna sem hluta af almenningssamgöngukerfinu. Þá taldi meiri hlutinn vert að skoða að veita minni vélum í millilandaflugi heimild til að lenda m.a. á Hornafirði. Það gæti hjálpað mikið til við dreifingu ferðamanna auk þess að minnka álag á Keflavíkurflugvelli og auka öryggi í flugi yfir landið. Þess ber að geta að Hornafjarðarflugvöllur er mjög vel staðsettur fyrir flugvélar sem koma yfir hafið og þurfa að lenda þar; að öðrum kosti þurfa þær að fljúga til Keflavíkur eða yfir hálendið til Egilsstaða við erfið veðurskilyrði sem því getur fylgt. Við sjáum náttúrlega að því fylgir líka mikið umhverfisspor að þurfa að fljúga lengri vegalengd en nauðsyn krefur, en dæmi eru um að flugvélar fljúgi til Keflavíkur og Egilsstaða og svo aftur til baka til Hornafjarðar eftir að búið er að skrá þær inn í landið. Það verður að teljast ansi mikið óhagræði, bæði umhverfislega og fjárhagslega, og vinnur ekki að þeim markmiðum okkar að dreifa ferðamönnum um landið eins og við viljum öll, að ég held. Þrátt fyrir framangreint telja flutningsmenn þingsályktunartillögu þessarar mikilvægt að Hornafjarðarflugvöllur verði styrktur enn frekar og leggur áherslu á að skoðað verði hvort minni vélum í millilandaflugi verði veitt heimild til að lenda á Hornafirði, samanber framangreint nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Flutningsmenn leggja áherslu á mikilvægi þess að ráðist verði í þá vinnu sem fyrst til að treysta enn frekar atvinnulíf í Hornafirði og nágrenni og stuðla að frekari uppbyggingu og vexti Vatnajökulsþjóðgarðs. Ég vona að tillagan fái góða umfjöllun í þinginu og mikinn meðbyr, og eins í umhverfis- og samgöngunefnd. Þar hlakka ég til að fá að taka þessa umræðu. Vonandi nær tillagan loks fram að ganga.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um millilandaflug um Hornafjarðarflugvöll. Ég vil byrja á að þakka framsögumanni, hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni, fyrir framsöguna í þessu máli, og eins flutningsmanni, Unni Brá Konráðsdóttur, sem var varamaður minn þegar hún flutti tillöguna, þess vegna er ég ekki á henni. Mér þótti það aðeins miður, en svoleiðis eru reglurnar. En auðvitað styðjum við þetta mál öll heils hugar, þingmenn Suðurkjördæmis. Eins og fram kom er búið að flytja þetta mál nokkrum sinnum og vonandi fær það brautargengi. Það styður þetta mál, sem fram kom í sérstökum umræðum í dagskrárliðnum á undan þegar verið var að ræða málefni lögreglunnar, að hæstv. dómsmálaráðherra Sigríður Á. Andersen sagði að efla ætti landamæraeftirlit lögreglunnar. Það er ein af forsendum þess að þetta mál nái fram að ganga. Eins og fram kom í máli framsögumanns er þetta líka til þess gert að treysta enn frekar atvinnulíf á Hornafirði og nágrenni og stuðla að frekari uppbyggingu á vexti Vatnajökulsþjóðgarðs og ferðaþjónustunnar á Suður- og Suðausturlandi, sem er gríðarlega mikil. Í sveitarfélaginu Hornafirði eru nokkuð fleiri gistirými en allir íbúarnir. Ég hygg að það sé nú ekki þannig á mörgum stöðum. Sá þáttur sem kemur fram er varðar almenningssamgöngur er mjög mikilvægur. Hornafjörður er langt úr leið, þangað er langt að fara, það þekkjum við þingmenn sem förum þangað nokkrum sinnum á ári. Þess vegna er afar mikilvægt að treysta og efla þar flugsamgöngur, þétta áætlunarflugið þannig að það nýtist almenningi og atvinnulífi betur og einnig íbúum um helgar. Ég vil í því sambandi nefna að á síðustu mánuðum og kannski árum hefur til verið til umræðu skoska leiðin svokallaða, sem Austurbrú, landshlutasamtökin á Austurlandi, hefur staðið fyrir. Reyndar hafa fleiri landshlutasamtök komið inn í þá umræðu. Þar sem er verið að tala um afsláttarkjör sem Skotar hafa veitt fólki sem býr í norðlægum eyjum við Skotland. Þessi afsláttarkjör eru þannig að íbúar með lögheimili á viðkomandi stað fá sérstök afsláttarkjör til að geta flogið úr heimabyggð til höfuðborgarinnar til að nýta sér læknisþjónustu, til þess að vera í sambandi við fjölskyldu sína og til þess að geta sótt þá þjónustu sem er langt í burtu og kostar gríðarlega mikið að sækja. Ég veit að sú tillaga, þessi skoska leið eða sambærilegar leiðir til að tryggja ódýrari flugfargjöld fyrir fólk á landsbyggðinni, er gríðarlega mikilvæg. Ég finn það oft þegar ég kem á Hornafjörð hvað flugið er stór þáttur í lífinu þar og hvað það skiptir íbúana á Höfn og í sveitarfélögunum þar í kring miklu máli að það komist í lag. Uppi voru hugmyndir um að minnka jafnvel flugvöllinn á Höfn. Við vörum náttúrlega við því að slíkar hugmyndir nái fram að ganga. Það má alls ekki gerast. Það þarf að efla flugvöllinn, eins og þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir. Það er kjörið tækifæri fyrir minni og meðalstórar flugvélar sem fljúga á milli landa í einkaerindum eða með farþega til þess að lenda þarna á þessum góða stað, eins og fram kom í máli framsögumanns. Ég legg þunga áherslu á það ásamt flutningsmönnum tillögunnar að hún nái núna í gegn og að þetta mál verði að veruleika, vonandi með næstu fjárlögum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka framsögumanni, hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni, fyrir þessa ágætu tillögu. Ég vil einnig taka undir það sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson sagði hér, þetta er mjög mikilvægt mál og skiptir íbúa á Hornafirði sérstaklega miklu máli og einnig landsmenn alla því að flugsamgöngur á landsbyggðinni eru mjög mikilvægur samgöngumáti. Í því sambandi er rétt að hafa í huga að flugsamgöngur myndu að sjálfsögðu létta álagi af þjóðvegum landsins ef þær væru notaðar í meira mæli. Brýnt er að létta á þessu álagi vegna þess að við vitum að því miður er ekki nógu gott ástand víða og uppbygging á þjóðvegakerfinu tekur langan tíma og er kostnaðarsöm. Á sama tíma er hægt að fara í uppbyggingu á flugvöllum eins og á Hornafirði með tiltölulega litlum kostnaði samanborið við uppbyggingu á þjóðvegakerfinu. En það er annað sem er áhugavert við þetta málefni, nú hefur rutt sér til rúms ný tækni í þessum efnum, GPS-aðflugstækni, sem er mun einfaldari og ódýrari en sú tækni sem notuð hefur verið. Sem dæmi má nefna að flugmaður sem kemur í aðflug þar sem þessi nýja tækni er fyrir hendi, getur kveikt á brautarljósum og svo framvegis úr flugvélinni. Það skiptir einnig miklu máli í þessu samhengi og gefur auknar vonir um að Hornafjarðarflugvöllur, sem dæmi, verði samþykktur fyrir millilandaflug. Einnig þarf að hafa í huga skilgreiningar í þessu sambandi. Hvað varðar Hornafjarðarflugvöll er slitlagið á flugbrautinni svokölluð klæðning sem við þekkjum úr vegakerfinu hér á landi. En þessi skilgreining hefur valdið misskilningi erlendis. Talað er um að þetta sé í raun og veru malarflugvöllur. Þetta þarf að skoða því að klæðningin hefur gefið góða raun. Ég vil líka nefna í þessu sambandi og umræðu að það er mjög mikilvægt að við finnum flöt á að niðurgreiða flugsamgöngur. Það er allt of dýrt að fljúga innan lands. Við þekkjum það. Ég nefndi það í þessum ræðustól í gær þegar ég ræddi flugsamgöngur til Vestmannaeyja, að fargjaldið frá Reykjavík til Vestmannaeyja og til baka er 32.800 kr. Það er nú bara langleiðin til Spánar frá Keflavíkurflugvelli. Það sjá allir að það er mjög brýnt að niðurgreiða fargjaldið. Við sjáum að niðurgreiðsla í almenningssamgöngukerfinu, eins og hvað strætisvagna varðar, hefur gefið góða raun. Þar er miðinn niðurgreiddur um allt að 85%. Höfum í huga, svo ég rifji aftur upp fargjald til Vestmannaeyja, að af þessum 32.800 kr. tekur ríkissjóður 15.400 kr. í formi ýmissa gjalda og skatta. Það sér hver maður að 40% álag á farmiðann vegna skatta og gjalda mun draga verulega úr áhuga fólks á að ferðast með þessum samgöngumáta. Það er brýnt að fara í saumana á því. Ég fagna þessari tillögu og vona að hún fái brautargengi vegna þess að þetta er mikilvægt mál og skiptir svæðið miklu máli, hún skiptir sjúkraflug máli og almennar flugsamgöngur á svæðinu. Það er líka óhætt að nefna að það væri ekki úr vegi að kanna einnig að bæta flugvallaraðstöðu á Kirkjubæjarklaustri og Vík í Mýrdal. Svo ég víki aðeins að Vík í Mýrdal er þar flugvöllur sem getur gagnast mjög vel t.d. við náttúruvá. Við vitum að samfélagið í Vík í Mýrdal býr við að Katla gæti gosið og fólk gæti þurft að yfirgefa sína heimabyggð mjög skyndilega. Það gæti farið svo að leiðir lokuðust. Þá væri flugvöllurinn mikið öryggisatriði. Það er skynsamleg fjárfesting að mínu mati og ekki svo kostnaðarsöm. Mér skilst að það kosti um 160 milljónir að setja bundið slitlag á flugvöll eins og í Vík í Mýrdal, og reyndar á Kirkjubæjarklaustri líka. Það eru ekki háar upphæðir í samanburði við þá uppbyggingu sem þarf að eiga sér stað í samgöngukerfinu. En þarna er fljótleg leið til að bæta samgöngur inn á svæðin, bæði á Kirkjubæjarklaustri og í Vík í Mýrdal, svo dæmi sé tekið. Ef þessi tillaga verður að veruleika og fær brautargengi og fjárveitingar verður það upphafið að því að við förum að nýta flugsamgöngur meira á þessu svæði, í Suðurkjördæmi, og einnig á landsbyggðinni allri. Ég segi að lokum, herra forseti: Ég þakka fyrir þessa ágætu umræðu og vona að tillagan fái brautargengi.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir gagnsæisbreytingu á Stjórnartíðindum og Lögbirtingablaði. Þar er breyting á 7. gr. sem er í heildina með nýju orðalagi með fyrirsögn eftirfarandi: „Rafræn útgáfa Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs. Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað skulu gefin út og þeim dreift á rafrænan hátt.“ Þetta er mjög svipuð tillaga og áður og ekki er miklu breytt í greininni. En samt eru mikilvægir hlutir færðir aðeins til hvað varðar kostnað við aðgengi að þessum ritum. „Við rafræna útgáfu skal tryggja öryggi og áreiðanleika birtra upplýsinga og að þær varðveitist á varanlegan hátt og að gagnasnið útgáfunnar sé opið og aðgengilegt.“ Það er viðbót hérna með gagnasniðið. „Rafrænni útgáfu Lögbirtingablaðs skal hagað þannig, eftir því sem tæknilega er unnt, að komið sé í veg fyrir úrvinnslu og samtengingu persónuupplýsinga sem birtar eru. Við rafræna útgáfu skal útgáfudagur tilgreindur. Haga skal útgáfu Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs þannig að vél- og hugbúnaður sem flestra nýtist. Skulu þeir sem þess óska geta keypt Stjórnartíðindi eða Lögbirtingablað í prentuðu formi í áskrift eða fengið einstök tölublöð send gegn greiðslu kostnaðar af prentun þeirra og sendingu.“ Þetta er svipað og var áður. Hér er viðbót, að kostnaðurinn af rafrænni útgáfu er í raun tekinn út. „Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað skulu vera aðgengileg á tölvutækan hátt á opinni gagnagátt, t.d. opingogn.is. Ráðherra mælir í reglugerð nánar fyrir um rafræna útgáfu Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs, þar á meðal um gagnaöryggi, varðveislu gagna og persónuvernd.“ Það er sem sagt verið að gera að skyldu að Stjórnartíðindum og Lögbirtingablaði verði dreift á rafrænan hátt, að aðgengi að rafrænni útgáfu verði notendum að kostnaðarlausu og að allt sem birt er í þessum ritum skuli vera aðgengilegt á tölvutækan hátt á aðgengilegu og opnu gagnasniði á opinni gagnagátt. Munurinn er að þarna er ekki pdf-skjal eða eitthvað svoleiðis sem er dálítið erfitt fyrir tölvur að lesa. Tillagan snýst um að tölvur geti lesið texta sem birtir eru í Lögbirtingablaði og Stjórnartíðindum, það sé ekki bara fyrir mannsaugun. Það skiptir mjög miklu máli fyrir sjálfvirkar uppfærslur þegar einhverju hefur verið breytt. Þá getur tölvan vaktað það fyrir okkur. Þá sjáum við miklu betur þegar einstaka greinar breytast eða þegar viðbætur og tilkynningar koma, en með núverandi fyrirkomulagi. Þetta er í rauninni ekkert svo flókin breyting, eða á ekki að vera það. Henni svipar til þingsályktunartillögu sem þegar hefur verið samþykkt varðandi birtingu laga, frumvarpa, þingsályktunartillagna og fyrirspurna á Alþingi, þannig að þetta klárar í rauninni það ferli. Síðan þegar búið er að birta lögin og samþykkja allt sem birtist í Stjórnartíðindum og Lögbirtingablaði er í rauninni sama aðgengi að því efni og að þeim skjölum sem við eigum að hafa á tölvutæku formi á Alþingi. Ég vonast til þess að frumvarpið fái gott brautargengi í nefnd og að því fylgir ekki mikill kostnaður. Það er jú einhver kostnaður við að setja upp kerfið eða ferlið, en til lengri tíma litið er þetta tvímælalaust sparnaður þar sem hægt er að gera svo miklu meira með þessar upplýsingar þegar tölvurnar geta farið að púsla saman þessum textum og hjálpa okkur við að fylgjast með hvað er að gerast á vettvangi þessara rita.

Virðulegi forseti. Frumvarp þetta var lagt fram á 144. löggjafarþingi, þá mál 259, og á 145. löggjafarþingi, þá líka mál 259. Því miður er þetta núna mál 165 en ekki 259. Ég hefði kannski átt að bíða aðeins með þetta, það hefði verið fallegt. En þetta er mjög mikilvægt mál. Miðað við þá umræðu sem verið hefur í þjóðfélaginu á undanförnum vikum og mánuðum og fyrir kosningar tel ég þetta einnig vera geðheilbrigðismál. Það er ákveðið stress og streita sem við búum við í nútímasamfélagi þar sem vinnutíminn er orðinn dálítið öðruvísi hjá mörgum en hann var áður. Við erum sífellt tengd með snjalltæki og erum jafnvel miklu meira í vinnunni en við vorum áður. Þegar vinnutíma lýkur, þeim sem er talinn, erum við samt enn þá í vinnunni. Við kannski kíkjum á tölvupóstinn og svörum jafnvel og erum í raun að gera ýmislegt sem er ekki talið inn í klukkutímana okkar. Frumvarpið hlaut ekki afgreiðslu og er því lagt fram á ný óbreytt en með aðeins ítarlegri greinargerð þar sem athugasemdum í umsögnum og ýmsu því sem gerst hefur í samfélaginu varðandi styttingu vinnutíma eru gerð betri skil. Frumvarpið felur í sér þá breytingu að í hverri viku skuli ekki vera fleiri en 35 dagvinnutímar sem vinna beri á dagvinnutímabili á virkum dögum og að jafnaði skuli unnar 7 klukkustundir í dagvinnu á degi hverjum frá mánudegi til föstudags. Nú þarf ég að gera aðeins betur grein fyrir því hvað þetta þýðir. Síðan frumvarpið var lagt fram hafa komið athugasemdir um að hugsanlega þurfi að huga að því hvaða áhrif 8. gr. laganna um 40 stunda vinnuviku hefur á þá breytingu sem hér er lögð fram. Ætlunin með frumvarpinu er ekki að stytta vinnutíma og hækka taxta á sama tíma. Frumvarpið breytir því aðeins hversu margir dagvinnutímar eru á hverjum degi. Kaup og kjör standa að öðru leyti óbreytt en það þýðir að ef einhver vinnur áfram í 40 klukkustundir á viku eftir breytingarnar fær viðkomandi greiddar fimm yfirvinnustundir í stað fimm dagvinnustunda og myndi þá hækka í launum miðað við þá samninga sem unnið er eftir sem nemur mismuninum á þeim vinnutíma í launum. - Það er sem sagt ekki verið að gera þá kröfu að hækka laun á móti styttingu vinnuviku, bara skilgreina hversu margir dagvinnutímar eru í hverjum degi til þess að hafa það alveg á hreinu. Samningar um kaup og kjör verða áfram í höndum samtaka launþega og atvinnurekenda. Eina breytingin sem þingið gerir er að segja hversu margir dagvinnutímar eru á dag. Þar af leiðandi gæti þurft að skoða aðeins hvaða áhrif 8. gr. laganna sem eru hér undir hefur en hún kveður á um að breytingar á vinnutíma hafi ekki áhrif á laun. Það getur verið mismunandi eftir því hvort um taxtavinnu eða mánaðarvinnu eða annað er að ræða. Ég býst við að það verði skoðað betur í nefndinni. Þrátt fyrir að vinnustundum á ári hafi fækkað á undanförum árum er meðalvinnuvika á Íslandi um 40 stundir. Í skýrslum OECD, sem mæla jafnvægi á milli vinnu og frítíma, svona ákveðinn einkalífstíma, sést að Ísland kemur mjög illa út en þar er landið í 33. sæti af 38 þjóðum þegar kemur að lengd vinnutíma, og þar hallar verulega á karlmenn sem vinna mun lengur. Íslendingar eru síðan í 34. sæti í tíma aflögu til frístunda sem skiptist nokkuð jafnt á milli kynjanna. Þetta er mjög áhugavert. Bæði karlar og konur hafa álíka mikinn frítíma þrátt fyrir að karlar vinni mun fleiri yfirvinnutíma. Ástæðan er augljós. Konur eru að nýta það sem annars væri þeirra frítími í ýmislegt annað sem er þá ekki talið frítími og gefur ekki heldur af sér laun. Hér er mjög mikilvægt að huga að launajafnrétti kynjanna. En í tölum OECD fyrir árið 2016, um meðalársfjölda vinnustunda, er Ísland í 25. sæti með 1.883 vinnustundir á móti 1.363 vinnustundum í Þýskalandi, þar sem vinnutíminn mælist stystur, og 1.410 í Danmörku, sem er með næststystan vinnutíma. Tölurnar eru þó ekki að fullu samanburðarhæfar á milli landa. Ýmislegt er tekið þar inn í varðandi hvíldartíma og pásur. En þær eru þó samanburðarhæfar fyrir sama land á milli ára. Þannig er hægt að skoða hvernig staða lands breytist með tilliti til hinna landanna og fylgjast með meðalfjölda vinnustunda á milli ára. Í tölunum fyrir Ísland sjást til dæmis áhrif atvinnuleysisins í hruninu vel og hvernig meðalfjöldi vinnustunda eykst aftur. Það er erfitt að bera saman fjölda vinnustunda milli landa af ýmsum ástæðum en gögnin frá OECD eru samt þau bestu sem við höfum. Þegar fjöldi vinnustunda og jafnvægi milli vinnu og frítíma á Íslandi er borið saman við ástandið í öðrum löndum sjást greinileg merki um slæma stöðu Íslands. Þó að gögnin séu ekki mjög samanburðarhæf eru þetta bestu gögnin sem við höfum og þau benda til þess að staða Íslands varðandi vinnutíma sé mjög slæm. Meira um það aðeins síðar. Það eru fleiri gögn sem ég ætla að fara yfir. En ég ætla að byrja aðeins á framleiðninni. Framleiðni á Íslandi er undir meðaltali OECD-landa, þrátt fyrir langan vinnudag, og hlutfall vinnu- og einkalífs er mun verra en hjá þjóðum sem eru með meiri framleiðni en Íslendingar. Þetta er þrátt fyrir að Ísland sé ríkt af auðlindum. Í Frakklandi, þar sem vinnuvikan hefur verið 35 stundir síðan árið 2000, er framleiðni talsvert hærri en á Ísland og er landið mun ofar í mati á jafnvægi milli vinnu og frítíma. Danmörk, Spánn, Belgía, Holland og Noregur eru efst á þessum lista. Í þessum löndum er vinnutíminn styttri en á Íslandi, framleiðnin meiri og hærri laun eru greidd nema kannski á Spáni. Að vísu var farið yfir það í fjárlaganefnd í morgun að við erum með ansi há laun ef við teljum þau í erlendum gjaldeyri enda hallar gengið dálítið þannig þessa dagana. En þrátt fyrir það er í raun mjög dýrt að vera á Íslandi þannig að þó að við mælumst hátt hvað það varðar er kaupmátturinn ekki endilega það hár á móti þar sem ýmislegt er mun ódýrara í þeim löndum sem eru í kringum okkur. Það er sem sé hvorki hægt að útskýra meiri framleiðni né hærri laun með löngum vinnudegi. Þvert á móti bendir margt til þess að styttri vinnudagur leiði til meiri framleiðni og aukinna lífsgæða. Aftur: Meira um það aðeins síðar. Ég vil aðeins fjalla um það að ástæðan fyrir þessari breytingu er ekki bara töluleg. Við erum ekkert alltaf bara að taka ákvarðanir út af peningalegum hagfræðiforsendum, hvað skili aðeins fleiri aurum í budduna. Stundum verðum við líka að taka tillit til þess hvernig líf okkar er. Þá vísa ég aftur til geðheilbrigðismálanna sem ég ræddi í upphafi. Sá mælikvarði telur líka. Kostnaður af geðheilbrigðismálum, sá peningur, er oft ekki talinn með í hagtölum. Þeir peningar myndu nýtast betur ef ekki væri þetta stress til staðar eða ef hann færi í forvarnir. Við fórum yfir það fyrr á þessu þingi hverjar tölurnar þar eru. Frumvarpið hefur áður fengið umsagnir. Umsagnir bárust á 145. löggjafarþingi. Þrír aðilar lögðust gegn samþykkt frumvarpsins. Það voru Viðskiptaráð Íslands, Samtök atvinnulífsins og Félag atvinnurekenda, aðallega með þeim rökum að Alþingi væri á einhvern hátt að skipta sér af rétti samtaka atvinnurekenda og launþega til að semja um kaup sín og kjör. Það sem frumvarpið gerir er bara að skilgreina hversu margir dagvinnutímar skuli teljast á dag og samtals á viku. Atvinnurekendur og launþegar hafa enn fullan rétt til að semja um kaup sín og kjör og vinnutíma. Því er einnig haldið fram að krafa um styttingu vinnuviku hafi ekki verið áberandi í kröfugerðum stéttarfélaga. ASÍ hefur hins vegar greint frá því, a.m.k. á nefndarfundi fjárlaganefndar, að það samningsatriði sé alltaf það fyrsta sem atvinnurekendur slá út af borðinu. Það sé því tilgangslítið að halda þeirri kröfu til streitu. Þar af leiðandi ætti að vera eðlilegt að málið komi til kasta Alþingis. Hins vegar má nefna að í fréttum nýlega kom fram að Samtök atvinnulífsins væru hlynnt styttingu vinnuviku. Þau voru hins vegar hlynnt því að stytta bara yfirvinnutímana, sem er kannski augljóst í þeirra samhengi því að það eru dýrari vinnutímar en dagvinnutímarnir. Ég býst við jákvæðari umsögn Samtaka atvinnulífsins þó að þau leggi áherslu á að stytta yfirvinnutímana, sem þetta frumvarp myndi jafnvel fjölga ef fólk heldur áfram að vinna jafn langan vinnudag; að við séum þó sammála um að það þurfi að fækka heildarvinnustundum óháð því hvort við fækkum dagvinnustundum eða yfirvinnustundum. Það kemur út á eitt fyrir hinn vinnandi mann, að vinna færri vinnustundir óháð því hvort þær teljast yfirvinnu- eða dagvinnustundir. Hlutlausar athugasemdir bárust frá Alþýðusambandi Íslands og Bandalagi háskólamanna. Þar var talað um tilraunaverkefni sem væru í gangi og nefnd sem ynni að endurskoðun vinnutímaákvæða. Nú hafa verið gefnar út nokkrar skýrslur sem gefa til kynna að tilraunaverkefnin gangi vel og hafi jákvæð áhrif á starfsmenn og vinnustaði. Það dró til dæmis úr veikindafjarvistum, viðhorf starfsfólks til samræmingar vinnu og einkalífs varð mun jákvæðara og starfsánægja jókst. Jákvæðar umsagnir voru mun fleiri. Þeir sem studdu frumvarpið voru umboðsmaður barna, Öryrkjabandalag Íslands, Samtök psoriasis- og exemsjúklinga, Mannréttindaskrifstofa Íslands, Kvenréttindafélag Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Jafnréttisstofa, Félag foreldra leikskólabarna í Reykjavík og Barnaheill. Frumvarp þetta felur í sér að almennur vinnutími er styttur um klukkutíma á dag, eða úr átta klukkutímum í sjö. Markmið breytingarinnar er ekki að kjör skerðist við styttingu vinnudags og ekki er gert ráð fyrir því að vinnudagur styttist sjálfkrafa við þessa breytingu. Það þarf að huga að þessu tvennu í samhengi. Samkomulag um lengd vinnutíma og laun er á milli atvinnurekenda og launþega. Enda er grein í lögum um 40 stunda vinnuviku þar sem almennir samningar milli heildarsamtaka geta brugðið frá lögum um 40 stunda vinnuviku sem er óbreytt. Þetta setur ákveðinn staðal í þá samninga. Það eina sem þessi lög gera er að skilgreina fjölda dagvinnustunda. Að öllu öðru óbreyttu ætti starfsmaður sem vinnur áfram átta tíma á dag því að hækka í launum um sem nemur um það bil korters vinnu. Það er mismunandi eftir útreikningum hvers kjarasamnings fyrir sig. Lög um 40 stunda vinnuviku voru sett árið 1971, munið þessa tölu. En það var fyrst árið 2012 sem meðalvinnuvikan varð 40 stundir. Breytingin árið 1971 skilaði mjög jákvæðum hagtölum, tekjur á mann jukust um 4–5% á ári að jafnaði næstu ár (að undanskildu einu ári að vísu), framleiðni á hverja vinnustund jókst um 20% á tímabilinu og árlegum vinnustundum fækkaði á tímabilinu um 5%. Þetta er að finna í Conference-Board. Economy database. Markmið þessarar lagabreytingar er að auka markvisst framleiðni og lífsgæði launþega á Ísland með styttingu vinnuvikunnar. Þrátt fyrir að sumir ímyndi sér að færri vinnustundir hljóti að þýða minni framleiðni ætla ég að fara aðeins yfir það seinna að svo er ekki, en líkt og skýrslur OECD hafa sýnt fram á haldast ekki endilega í hendur lengri vinnutími og meiri framleiðni. Lífsgæðin mælast nefnilega ekki bara í hagvexti þó að ég geri alls ekki lítið úr því mælitæki. Þessi breyting er í raun hvati til skilvirkni, ákveðinn hvati til samkeppnishæfni. Að fækka dagvinnustundum án þess þó að skrúfa upp taxtann á móti er í raun launahækkun ef fólk heldur áfram að vinna óbreyttan fjölda vinnustunda. Það hvetur þá atvinnulífið kannski til þess að verða hagkvæmara og skilvirkara á sama tíma og vinnustundum fækkar smátt og smátt. Það er ekki ætlunin að handstýra þessu eða taka handbremsubeygju og stytta tímann niður í 35 heldur er þetta hugsað sem skref-fyrir-skref breyting í kjarasamningum sem verður unnin á næstu árum. En þetta er frumkvæði sem við tökum með því að setja ákveðinn staðal. Miðað við gögnin sem ég er vísa í aðeins seinna ætti í raun að setja markið enn neðar. En við stígum kannski þetta skref fyrst og skoðum niðurstöðurnar. Nú ætla ég aðeins að tala um samanburð á fleiri gögnum og fjölda vinnustunda. Alþjóðavinnumálastofnunin eða International Labour Organisation er með upplýsingar sem upplýsingaskrifstofa þingsins tók saman fyrir mig og gerði það mjög vel. Þar má finna fyrir Norðurlöndin, Finnland, Ísland, Danmörku, Noreg og Svíþjóð, meðaltal vinnustunda sem fastráðinn maður hefur unnið á viku á árinu 2016. Mikilvægt er að leggja áherslu á að þetta er, eins og liðurinn heitir á ensku „actual work“, þ.e. hvíldartími er ekki inni eftir því sem ég fæ best skilið. Þar kemur fram að í Danmörku er meðaltal vinnustunda 34 klukkustundir; 85% af vinnustundum á Íslandi. Í Finnlandi eru þær 36. Á Íslandi eru þær 40. Það passar miðað við tölur Hagstofunnar sem væntanlega koma þaðan. Noregur er með 35 og Svíþjóð er með 36. Allar Norðurlandaþjóðirnar, sem við miðum okkur oft við, eru einmitt á þessu tímabili, í kringum 35 stundir. Það hlýtur að vera markmið okkar líka. Á vef OECD eru þessar tölur sem ég nefndi áðan með heildarfjölda vinnustunda yfir árið. Þar er Danmörk með 1.410 klukkustundir, Finnland 1.653, Ísland 1.883, Noregur 1.424 og Svíþjóð 1.621. Ef við miðum við að vinnuvikur á ári séu 26 þá, miðað við OECD-gögnin, eru vinnustundir á viku eftirfarandi: Danmörk 30,62 klukkustundir, það er tilfinnanlega minna en í gögnum Alþjóðavinnumálastofnunar; Finnland er með 35,9, sem er 0,1 klst. minna en í hinum gögnunum; Ísland er með 40,9, eilítið hærra; Noregur með 31 klukkustund, tilfinnanlega minna, og Svíþjóð er með 35,2 klukkustundir sem er svipað. Þannig að þessir tveir gagnabankar sýna fram á mjög svipaða stöðu Íslands, þ.e. tilfinnanlega fleiri vinnustundir, eins og við ættum alveg að vita og viðurkenna. Nú er óhjákvæmilegt að tala aðeins um hina svokölluðu 8-8-8 skiptingu sem núverandi vinnumarkaðsmódel byggir á. Átta klukkutímar í vinnu, átta í lífið, fjölskyldu og áhugamál og svo átta klukkutímar í hvíld. En þessi hugmynd kom frá Robert Owen árið 1817, fyrir 201 ári. Þá bjó hann til þetta slagorð: Átta tímar í vinnu, átta tímar í hvíld og átta tímar í lífið, ef ég þýði það lauslega. Förum aðeins yfir það hvernig þessir átta tímar hafa síðan orðið að veruleika í löndunum hér í kringum okkur. Byrjum á einu. Fyrsta landið sem tók upp átta tíma vinnudag var Úrúgvæ. Það er ekki alveg í grennd við okkur. Það var 1915, 17. nóvember. Í Bretlandi var árið 1833 skilgreint í verksmiðjutilskipun að börn á aldrinum 9–13 ára mættu ekki vinna meira en átta tíma. Í Belgíu var átta tíma vinnudagur 1924. Í Frakklandi var það 1919. Í Þýskalandi 1918. - Ég er að vinna úr gögnum sem ég fann á Wikipediu þar sem þetta er tekið ágætlega saman. - Í Portúgal árið 1919. Í Rússlandi 1917. Á Spáni 1919. Á Íslandi 1971. Rúmum fimmtíu árum síðar. Við erum dálítið eftir á. Annað sem ég hef minnst á er þetta jafnvægi á milli lífs og vinnu sem var fyrst notað í Bretlandi seint á áttunda áratugnum og í Bandaríkjunum 1986. Það snýst um að skoða þann frítíma sem fólk hefur á milli þess að sinna sér og sínum, vinum, ættingjum, áhugamálum og öðru, og því sem það er að vinna við. Eins og ég tók fram fyrr erum við þar meðal neðstu sæta á OECD-listanum. Það ætti að vekja okkur upp af vondum draumi. Ef markmið okkar í menntamálum er að ná yfir meðaltal OECD og síðan meðaltal Norðurlandanna ættum við tvímælalaust að stefna að því líka í vinnumarkaðsmálum. Þessi tala, 34. sæti af 38, er hryllileg, í einu orði sagt. Ég nefni aftur að stór hluti geðheilbrigðisvandans sem talað er um hér er álagstengdur. Við hljótum að verða að skoða alvarlega þessi tengsl og þá stöðu sem við erum í. Áhugaverð rannsókn var gerð á sjötta áratugnum þar sem gerð var könnun meðal vísindamanna. Hún var gerð á Illinois Institute of Technology, eða IT, þar sem sálfræðiprófessorarnir Raymond Van Seltz og William Kerr skoðuðu vinnu starfsfélaga sinna. Þeir báru þá saman vinnustundir sem þeir unnu og greinar sem þeir gáfu út. Þessi grunnrannsókn hefur verið endurtekin þó nokkuð oft og sýnir mjög svipaðar línur. Fólk bjóst við að það væri einfaldlega bein lína á milli þess að þeim mun fleiri vinnustundir sem þú legðir í verkið, þeim mun fleiri greinar gæfirðu út. Bein lína, einni klukkustund meira, einni grein meira, eitthvað svoleiðis. En það var ekki þannig. Gögnin sýndu að línan var í laginu eins og M. Til að byrja með var mikil framleiðniaukning, sem er svo sem eðlilegt. Það að vinna einn eða tvo klukkutíma, ef þú vinnur samkvæmt línulegu hugmyndinni, er að vinna tvöfalt meira. En sú aukning á framleiðni stoppaði á milli 10 og 20 klukkutíma á viku. Þá fór hún niður á við. Minni framleiðni í kjölfarið. Vísindamenn sem voru með 25 klukkutíma í vinnu voru með jafn mikla framleiðni á klukkutíma og þeir sem voru með fimm klukkutíma á viku. Þeir sem voru í 35 klukkutíma á viku, sem er viðmiðið í þessari lagabreytingu, voru í raun bara með helmingi, ekki tvöfalt, með 50%, meiri framleiðni en þeir sem unnu í 20 tíma á viku. Þetta endaði þar sem við vorum með 60+ tíma á viku, þá var minnst framleiðni. Nýlega kom út grein frá Hugsmiðjunni sem skipti yfir í sex klukkustunda vinnudag og ýmsar greinar sem gefnar hafa verið út nýlega sýna að heilinn, í hugmyndafræðilegri vinnu, er með þol upp á sex klukkutíma. Sex klukkutímar, jafnvel fjórir, er eitthvað sem getur verið ákveðið hámarksþol, jafnvel að vinna það í tveimur lotum eða annað. En við horfum allt of lítið til þessara vísinda þegar við tökum ákvarðanir um hvernig vinnutíma er háttað. Niðurstöður Hugsmiðjunnar voru þær að starfsfólk hafði getað nýtt styttri vinnutíma til aukinna samvista við börn sín og tekið virkari þátt í uppeldinu - mun ánægjulegra heimilislíf, fleiri gæðastundir með fjölskyldunni. Þar mældist 23% meiri framleiðni. Með tveggja klukkustunda styttri vinnudegi. 44% færri veikindadaga, hérna ætla ég aðeins að minna aftur á geðheilbrigðismálin, það er ekkert smáræði. Og 100% aukin ánægja starfsfólks, allir, hver og einn einasti. Það var meiri tími fyrir sjálfsnám og þróun í starfi. Fólk finnur eigin drifkraft í vinnunni, getur nýtt aukastundirnar til að svala forvitni sinni og fróðleiksfýsn, lesið og mætt á námskeið, stundað fræðandi og upplífgandi sjálfsnám. Það hefur jákvæð áhrif á líf hvers einstaklings og skilar hæfari starfskrafti. Og fólk fær einfaldlega bara tíma til að sinna sjálfu sér. Við erum með þennan stóra, sítengda heim þar sem fólk á oft erfitt með að finna tíma fyrir sjálft sig, áhugamál sín, fjölskyldu sína. Þegar vinnudegi lýkur er bara að hlaupa í búð, elda mat, gíra fyrir háttatíma og henda sér svo upp í sófa og ná kannski að horfa á einhvern sjónvarpsþátt. Í okkar tilviki væri það líklega að lesa nefndarálit eða minnisblað fyrir næsta dag. Þetta frumvarp hefur ekki áhrif á okkur hér á þingi, það er ekkert sem kemur almennum vinnudegi við hér. En þessi aukni tími til að stunda lífið hefur gríðarleg áhrif, ætti að hafa þau, á geðheilsu fólks, á líkamlega heilsu þess, sem eru illmælanleg í hagrænu samhengi. Það eru þessi illmælanlegu atriði sem við þurfum nauðsynlega að fara að huga betur að. Ég tel að Alþingi sé besti staðurinn til að gera það eins og er, að taka þessa stefnumörkun, vinna virkt að því að fækka vinnustundunum sem er líka aukinn hvati fyrir framleiðniaukningu, eða hagræðingu. Við sjáum á næstu árum fram á að tækniþróunin kemur til með að skila okkur meira og betra einkalífi; það er það sem verksmiðjuvæðingin og nú tæknivæðingin á að skila okkur; að vinna vinnuna fyrir okkur svo að við getum einbeitt okkur að okkar eigin hugðarefnum. Þau eru líka hagvaxtarskapandi; list, menning, skemmtiefni og hvað það nú er sem okkur dettur í hug að gera í okkar eigin frítíma. Þá fáum við að stjórna því frekar en að vera undir þessu lénsveldi, að vera skuldbundin áskriftinni að launamiðanum til að geta haft í okkur og á. Það leiðir hugann að borgaralaunaumræðunni sem hefur verið að aukast á undanförnum árum. Þetta er líka skref í þá átt að gera minni kröfur til vinnu fólks, skuldbindingar þess af lífi sínu. Ekki gleyma því að í þessari 8-8-8-skiptingu er mjög undarlegt að þeir átta klukkutímar sem við gefum í vinnuna, sem er í raun ekki hluti af okkar lífi, eru þeir klukkutímar sem við förum í eftir hvíld. Það eru orkuríkustu klukkutímarnir okkar. Þegar átta tímar eru eftir erum við búin með orkuna. Þá eigum við samt að sinna fjölskyldu, krökkum, lífi, áhugamáli o.s.frv. Það er áhugavert að hugsa í þeirri skiptingu. Hún er heldur ekkert sanngjörn þótt hún hljómi sanngjörn: 8-8-8, voða jafnt og sanngjarnt, en er það samt ekki. Ég vonast til að þingið fari að taka þessa umræðu alvarlega. Hugmyndin í umræddu frumvarpi er stytting niður í sjö klukkutíma á dag en vinnuvikan ætti í raun að vera styttri. Ég legg til þetta fyrsta skref. Ég mæli svo um og legg svo til að þingið taki þetta mál dálítið alvarlega. Því það tengist svo mörgum öðrum vandamálum sem við erum að glíma við. Við skulum ekki týna þessu heldur fylgja því eftir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar fyrir hönd varaþingmanns Vinstri grænna, Bjarna Jónssonar, sem kom hingað inn sem varaþingmaður eftir áramótin í minn stað vegna fjarveru minnar. Tillagan er um hagkvæmnisathugun á uppbyggingu Skógarstrandarvegar. Flutningsmaður tillögunnar er Bjarni Jónsson, varaþingmaður Vinstri grænna í Norðvesturkjördæmi. Hún hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að hlutast til um að gerð verði fjölþætt hagkvæmnisathugun á uppbyggingu Skógarstrandarvegar á norðanverðu Snæfellsnesi, milli Búðardals og Stykkishólms, sem heilsársvegar. Athugunin taki til samfélagslegra og byggðarlegra áhrifa þess að efla þannig samgöngur á milli byggðarlaga á norðanverðu Snæfellsnesi, um Dali, í Reykhólasveit, sunnanverða Vestfirði og norður á Strandir. Sérstaklega verði litið til styrkingar svæðisins sem eins atvinnu- og þjónustusvæðis, uppbyggingar ferðaþjónustu og vegaöryggis. Ráðherra leggi niðurstöður hagkvæmnisathugunarinnar fyrir Alþingi ásamt kostnaðaráætlun vegna uppbyggingarinnar í síðasta lagi 15. september 2018. Þingsályktunartillögunni fylgir greinargerð. Rannsókn sem gerð var á slysatíðni á vegum á árunum 2007–2010 undir stjórn Þórodds Bjarnasonar leiddi í ljós að Skógarstrandarvegur var einn þeirra þriggja hættulegustu vegarkafla landsins. Ekki er ástæða til að ætla að þetta hafi breyst til bóta þar sem fréttir af umferðaróhöppum á þessum vegi eru tíðar enda ástand hans bágborið og ljóst að hann stendur engan veginn undir þeirri umferð sem þar er né því hlutverki sínu að mynda greið tengsl milli byggðra bóla þar sem hann liggur. Í þingsályktun nr. 65/145, um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018, eru ætlaðar 125 millj. kr. á yfirstandandi ári til endurbóta á Skógarstrandarvegi. Í tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2015–2026, sem lögð var fram á 145. löggjafarþingi en hlaut ekki samþykki, er framkvæmdaþörf við Skógarstrandarveg viðurkennd þar sem alls voru ætlaðir 2,2 milljarðar kr. til uppbyggingar vegarins á gildistíma áætlunarinnar. Viðhald og endurbætur á þessum vegi hafa nánast engar verið á undanförnum árum og áratugum og lítill gaumur verið gefinn að mikilvægi hans fyrir greið samskipti á milli byggðanna og eflingu ferðaþjónustu og viðskipta innan þessa svæðis. Allur vegurinn er á láglendi meðfram sjónum og enga fjallvegi yfir að fara sem teppast fyrstir vegna veðurs og snjóalaga. Það yrði því fyrirhafnarlítið að halda uppbyggðum Skógarstrandarvegi opnum allt árið um kring. Brýnt er að ekki verði horfið frá áformum um að fjármagna uppbyggingu Skógarstrandarvegar svo hann verði ekki lengur slysagildra og fái gegnt samgönguhlutverki sínu. Sporin hræða þegar horft er til staðreynda undanfarinna ára hvað varðar eftirfylgni á samþykktum samgönguáætlunum. Með eflingu samgangna um norðanvert Snæfellsnes og innanverðan Breiðafjörð opnast nýir möguleikar til margvíslegs samstarfs og bættrar þjónustu, svo sem í heilbrigðis- og menntamálum. Eins og staðan er nú þurfa íbúar þessara byggðarlaga sem tengd verða saman með uppbyggðum heilsársvegi um Skógarströnd oftast að ferðast um langan veg til að komast á milli svæða, þótt vissulega sé hægt að komast um illfæran veginn hluta ársins. Þessar byggðir eiga sumar hverjar í vök að verjast í atvinnu- og byggðarlegu tilliti. Þegar horft er til aukinnar ferðaþjónustu er svæðið auðugt af fjölbreyttri náttúru, sögu og menningarhefðum sem gætu staðið undir uppbyggingu ferðaþjónustunnar ef greiðar samgöngur væru fyrir hendi. Þessari þingsályktunartillögu er ætlað að stuðla að því að uppbygging þessa mikilvæga samgöngumannvirkis komist í kring eins fljótt og unnt er. Það gerist ekki síst með því að skoða gaumgæfilega hve mikla þýðingu slíkar samgöngubætur munu hafa og draga fram sterkari forsendur fyrir því að hraða uppbyggingu þessara vega. Ég get tekið undir þetta sem framsögumaður að því máli sem ég mæli fyrir fyrir hönd Bjarna Jónssonar, varaþingmanns Vinstri grænna í Norðausturkjördæmi, að vissulega er þörf ekki bara gagnvart þessum vegarkafla heldur svo mörgum vegum í landinu sem ætti að vera búið að gera hagkvæmnisathugun á út frá svo mörgum öðrum sjónarmiðum en eingöngu fjölda bíla eða umferðarþunga á svæðinu, því að því miður eru allt of margir vegarkaflar sem við eigum eftir að ljúka í landinu. Og kallað hefur verið eftir því að fá samgönguáætlun fram sem fyrst. Ég bind miklar vonir við að ný samgönguáætlun komi til með að endurspegla þá miklu uppsöfnuðu þörf sem er í uppbyggingu vega vítt og breitt um landið og líka í uppbyggingu og gerð jarðganga. Við getum bara ekki verið lengur á þeim stað að sum svæði á landinu séu langt á eftir í framkvæmdum og svo að segja mörgum áratugum á eftir í samgöngum milli atvinnusvæða og landsvæða þar sem fólk treystir á að geta komist öruggt ferða sinna og stór hluti geti verið í raun eitt atvinnusvæði og við búin að sameina innan stjórnsýslunnar. Heilbrigðisstofnanir hafa verið að stækka umdæmissvæði sín, lögreglan, sýslumenn, við þekkjum þetta allt. En þetta hefur verið eftirbátur og það endurspeglast í því að góðar samgöngur verða að vera innan landshlutans. Þar þarf virkilega að taka til hendinni.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari þingsályktunartillögu um hagkvæmnisathugun á uppbyggingu Skógarstrandarvegar. Sá vegur er langur og erfiður frá sjónarmiði umferðaröryggis og tilheyrir frekar fortíðinni og dregur upp næsta rómantíska mynd af Land Roverum sem fóru um landið á hraða snigilsins og áttu aðeins erindi á vegunum yfir sumarmánuðina. En frá þeirri sýn. Í umræðunni mætti líka leggja fram hugmynd um fleiri hringvegi en þjóðveg 1 á landinu. Við viljum dreifa auknum ferðamannastraumi um allt land, en hversu vel við útfærum þá hugmynd eru það alltaf samgöngumannvirkin sem verða aðalflöskuhálsinn í þeim markmiðum. Að fjölga skilgreindum hringvegum er ein hugmynd. Hringvegur 2 væri skilgreindur um Snæfellsnesið til dæmis og hringvegur 3 á Vestfjörðum. Þeir hringvegir yrðu svo tengdir hringvegi 1. Þarna yrði komið upp hringvegi sem yrði meginstoð þess landsvæðis og þyrfti að sinna í samræmi við það allan hringinn. Á þeim svæðum eru byggðir sem sumar hverjar eiga í vök að verjast í atvinnu- og byggðalegu tilliti og með slíkum framkvæmdum yrði það viðurkennt ferðamannasvæði í samræmi við hringveg 1. Og aðrar atvinnugreinar myndu græða á bættum samgöngum. Við þurfum að komast út úr þeirri umræðu að plástra vegakerfið um landið og t.d. þennan vegarkafla sem er mjög mikilvægur og mikið samgöngumannvirki á öllu þessu svæði, sem er Snæfellsnesið. Til að horfa til framtíðar þurfum við að skilgreina þessar meginleiðir upp á nýtt. Umferðartíðni á þeim leiðum hefur breyst gríðarlega á þessum áratug og engar áætlanir til sem sáu það fyrir. Á sama tíma og ég fagna tillögunni vil ég líka leggja til að slíkir vegir sem Skógarstrandarvegur er séu viðurkenndir sem hluti af meginsamgöngukerfi Snæfellsness.

Herra forseti. Ég get alveg tekið undir þá ósk um að vegir verði skilgreindir upp á nýtt og skil vel að kominn sé tími til að leggja áherslu á að skilgreina utan hins hefðbundna hringvegar, þjóðvegar 1, önnur landsvæði með sama hætti. Það er auðvitað bara mjög gott og þannig ætti undirvinna samgönguáætlunar innan samgönguráðs og þar sem fagaðilar koma að hjá Vegagerð að vera, að forgangsraða og draga þetta inn í nútímann og gera það. Ég verð að segja að mér finnst aðkoma Alþingis að vinnslu samgönguáætlunar ekki vera nægjanleg, því miður. Ég hef einhvern veginn upplifað það þau ár sem ég hef verið hér á þingi að þegar samgönguáætlun kemur þá sé á einhverjum öðrum stöðum búið að leggja línurnar, frekar en að þingmenn geti haft áhrif á forgangsröðun verkefna meira en er í dag. Ég vildi gjarnan sjá einhverjar breytingar á þessu með fullri virðingu fyrir öllu fagfólki innan Vegagerðar og þeim sem koma að þeirri vinnu innan ráðuneytisins. Þessi umræða þarf, held ég, að eiga sér stað líka við lýðræðislega kjörna fulltrúa. Það eru breytt viðhorf, það eru aðrar kröfur, bæði út frá atvinnulífi, t.d. ferðaþjónustunni, og atvinnusvæðin eru orðin miklu stærri. Stjórnsýslan hefur verið að breytast og menn þurfa að sækja ýmislegt um lengri veg og öðruvísi en áður. Mér finnst að þingmenn eigi að koma að vinnslu samgönguáætlunar frá öllum flokkum miklu fyrr en gert er í dag.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir að flytja þessa þingsályktunartillögu um Skógarstrandarveg. Mér finnst það mikið fagnaðarefni því að þetta hefur verið til umræðu í mörg ár. Þessi vegur er mjög nauðsynlegur samgöngum á Snæfellsnesi, inn í Dali og norður í land. Það hefur verið gríðarleg aukning á umferð um þennan veg, sérstaklega síðustu ár með fjölgun ferðamanna. Þeir eru að koma þarna mikið. Maður sér að ferðamenn eru náttúrlega að nota þessi GPS-tæki, þegar þeir eru að koma að vestan og sunnan og eru að fara vestur á firði, og þá er þeim oftar en ekki beint þessa leið. Þarna hefur slysum fjölgað. Þetta er mjög mikill flöskuháls, þessi leið eftir Skógarströndinni. Það má geta þess að vegir í Dölum, Dalasýslu, eru u.þ.b. 70% malarvegir; ekki nema um 30% vega eru með bundið slitlag á því svæði. Þetta er mjög stórt svæði, kannski ekki fjölmennt, og mikil nauðsyn á að lagfæra þetta. Ég hjó eftir því í niðurlagi ræðu hv. þingmanns að þegar hún var búin að lesa textann þá fannst mér ekki gæta mikillar bjartsýni um að þetta yrði á dagskrá fljótlega. Vonandi hef ég bara ekki heyrt rétt. Mig langar að spyrja þingmanninn út í það. Hefur þingmaðurinn trú á því að þetta geti komið fljótlega til framkvæmda?

Herra forseti. Verður maður ekki að vera bjartsýnn, er það ekki það sem allir vilja leggja upp með? Auðvitað vildi ég gjarnan að þessi þingsályktunartillaga um þennan afmarkaða veg færi í hagkvæmnisathugun og fengi umfjöllun út frá þeim sjónarmiðum sem flutningsmaður dregur fram í þessari fínu greinargerð. En ég vil taka málið enn lengra. Það eru vegir vítt og breitt um landið sem eru orðnir eftirbátar nútímasamfélags á 21. öld. Við getum tekið það til okkar, við öll hér inni og þingmenn fyrri kjörtímabila, að það er ekki í því lagi sem það á að vera. Það á ekki að hengja neinn fyrir það sérstaklega. Þetta hefur bara ekki verið í lagi. Við verðum að taka okkur tak. Við erum að taka okkur tak varðandi t.d. uppbyggingu háhraðatenginga. Við erum að taka á varðandi uppbyggingu flutningskerfis og endurnýjun á flutningskerfi í landinu og auka þátt jarðstrengja í þeim efnum. Vegakerfið er bara ekki í lagi. Það er auðvitað orðin mikil þörf á viðhaldi á fjölförnum vegum hér út frá höfuðborgarsvæðinu. Það kallar á mikla fjármuni. En það má ekki gleymast að þessir vegir, þessi vegarkafli, eru malarvegir með djúpum holum. Eins og þingmaður sem var hér á síðasta eða þarsíðasta kjörtímabili nefndi eru þetta verri vegir en eru í Kákasusfjöllunum. Það er bara þannig. Ég held að við öll, hvar í flokki sem við stöndum, eigum að horfa til þessara vegakafla og færa þá upp á 21. öldina og forgangsraða í þágu þeirra meðfram því sem við þurfum að styrkja flutningskerfið út frá höfuðborgarsvæðinu og tvöfalda vegi eins og Vesturlandsveg og á Suðurlandi.

Hæstv. forseti. Já ég er alveg sammála hv. þingmanni í því að vegir landsins eru komnir langt fram yfir síðasta söludag. Það er eiginlega alveg ótrúlegt að verða vitni að því í því ríka landi sem við búum í. Ég hef haft þá kenningu og kannski fleiri að stefna ríkisstjórnar undanfarinna ára hafi verið sú að reka ríkissjóð með hallalausum fjárlögum og afgangi, það hefur verið einblínt mikið á það, sem er í raun hið besta mál, en við það hafi innviðir, eins og samgöngumál, setið eftir. Við þurfum heldur betur að spýta í lófana og koma samgöngumálunum í lag. Um er að ræða lífæðina út á land hringinn í kringum landið. Ef við erum að hugsa um búsetu á landsbyggðinni eru samgöngurnar númer eitt, til að hægt sé að komast á staðina. Ég segi enn og aftur: Ég fagna þessari þingsályktunartillögu. Vonandi verður hún til þess að ýta því af stað að gengið verði í þessi mál af festu. Þar komum við inn á samgönguáætlun til næstu fimm ára. Við fengum þau sorgartíðindi að ekki er von á henni fyrr en í haust. Það er svolítið einkennilegt að hún skuli ekki koma fram núna. Manni dettur í hug að ástæðan fyrir því sé sú að sveitarstjórnarkosningar eru í vor, en vonandi er það ekki rétt ályktun hjá mér. Ein spurning að lokum? Ég veit það ekki, það er eiginlega sama spurning og ég var með áðan. Eg ætla bara að láta þetta gott heita og þakka fyrir mig.

Herra forseti. Það hefur verið kallað eftir samgönguáætlun í þessum sal og eðlilegt að það sé gert. Ég segi fyrir mína parta að ég vil frekar sjá að samgönguáætlun sé vel unnin og að forgangsraðað sé eftir þörf vítt og breitt um landið þó að hún komi eitthvað seinna fram, og að hún verði síðan fjármögnuð í fjárlögum. Við höfum allt of oft fengið samgönguáætlanir sem síðan hafa ekki verið fjármagnaðar í fjárlögum.  Ég treysti því að við leggjum öll okkar af mörkum í það að þessi samgönguáætlun endurspegli þá miklu þörf sem er í innviðauppbyggingu í landinu. Hér er talað um afgang hjá ríkissjóði. Í samgöngumálum og innviðauppbyggingu erum við að horfa til fjárfestinga sem eiga að endast í marga áratugi. Þetta er ekki skammtímaráðstöfun. Við erum að tala um fjárfestingu fyrir næstu kynslóðir jafnvel, svo að það verður að fara að spýta í lófana. Ég mun gera hvað ég get til að berjast fyrir því að góð samgönguáætlun komi hér fram og að hún verði fjármögnuð í fjárlögum. Ég treysti því að allir þingmenn hér inni leggi hönd á plóg í þeim efnum.

Herra forseti. Það er nú ekki með neinni sérstakri gleði að ég kem hér upp til að kvarta undan vinnubrögðum í þinginu og því að þingið hafi ekki mál til að fást við. Nú bíða átta mál 1. umr. í þinginu, það eru sex þingmannamál og tvö stjórnarfrumvörp. Annað er um lax- og silungsveiði, nánar tiltekið um ála, hitt er um rafrettur. Það er nú allt sem liggur fyrir þinginu. Það er stuttur vinnudagur hjá okkur í dag, kannski erum við að fara að taka upp 35 stunda vinnuviku, eins og rætt var hér fyrr í dag. Ég veit ekki hvort það er stefna ríkisstjórnarinnar að fara svona vel með okkur. En ég kalla enn og aftur eftir því að stjórnin fái þinginu einhver verkefni. Það er náttúrlega ekki líðandi að láta þingmenn vera hér verkefnalausa þótt það sé gaman að tala um eigin mál. En þarf ekki að fara að fást við 

Forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég hef áhyggjur af þessu því að líklega kemur holskefla af málum seint á þingið sem verður erfitt að vinna. Ég tala bara út frá því sem við höfum í höndunum í velferðarnefnd. Ég er með lista af þingmálum sem eiga eftir að koma. Þau áttu að koma í janúar og febrúar en hafa enn þá ekki sést. Ég vil ekki vera sett í þá stöðu að setja einhver þingmál í flýtimeðferð. Ég ætla ekki að gera það. Þessi mál eiga að fá sinn eðlilega umsagnafrest. Við eigum að fá eðlilegan tíma til þess að rýna þau og hafa aðhald með ríkisstjórninni. Það er fyrir neðan allar hellur að boðið skuli vera upp á þetta. Við eigum að fá þessi þingmál inn og fá eðlilegan tíma til þess að vinna þau. 
            

Herra forseti. Ég verð að taka undir áhyggjur kollega minna af málefnaþurrð ríkisstjórnarinnar. Þar sem þingmannafrumvörp hafa borið uppi þingstarfið síðustu vikur og misseri, vil ég vekja athygli á því að þrátt fyrir fallegt tal um að nú fái þingmannamál aukið vægi og meira pláss og að hér sé verið að gera vel við okkur þingmenn með því að við fáum að mæla fyrir þessum málum, þá veldur það mér vissulega áhyggjum að þessi mál séu ekki unnin jafnt og þétt, þ.e. að ríkisstjórnin leggi ekki á sama tíma fram mál. Hvað gerist? Jú, við fáum að mæla fyrir þessum þingmannamálum okkar, þau fá jafnvel afgreiðslu í þingnefndum. En svo þegar kemur að því að þau fara í eðlilegan farveg á þinginu, hvað gerist þá? Þeim verður öllum sópað til hliðar vegna þess að nú þurfi stjórnarfrumvörpin að komast að. Mér finnst við vera höfð að leiksoppum hérna, herra forseti. Mér finnst að það eigi ekki að líðast. Ég legg til að ríkisstjórnin fari að upplýsa okkur um hvernær von sé á einhverjum málum og hvort þingmannamálin fái afgreiðslu ef stjórnarmálin koma öll fram í lok þingsins.

Herra forseti. Þessi seinagangur ríkisstjórnarinnar er sérstaklega vandræðalegur vegna þess að hér héldu þingmenn Vinstri grænna uppi umræðum um fundarstjórn forseta allt síðasta ár og náðu ekki upp í nef sér fyrir verkleysi þeirrar ríkisstjórnar. Samt kom sú ríkisstjórn, samkvæmt hv. þm. Þorsteini Víglundssyni, fram með helmingi fleiri mál á sama tíma en þessi hefur gert. Ástandið er sérstaklega alvarlegt vegna þess að þetta þing verður gloppótt. Það er slitið í sundur með páskum og svo sveitarstjórnarkosningum. Enn þá vandræðalegra er að hér stóð hæstv. heilbrigðisráðherra við stefnuræðu forsætisráðherra og talaði um að verið væri að bjarga menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu og samgöngukerfinu í landinu. Þetta stefnir í að verða seinvirkasti og óskilvirkasti björgunarleiðangur veraldarsögunnar. 
            

Herra forseti. Tvö mál bíða frá ríkisstjórninni. Það eru reyndar mál sem síðasta ríkisstjórn flutti, annars vegar um rafrettur og hins vegar álamál. Ekkert annað kemur að frumkvæði ríkisstjórnarinnar núna eða sem bíður. Síðan bíða þingmannamál. Ég gæti komið hér upp og sagt að það hljóti að vera eitthvert grín í gangi, en það er ófremdarástand og það er vandræðalegt. Ég bind vonir við að eitthvað sé að marka það sem stendur í ríkisstjórnarsáttmálanum um ný vinnubrögð. Ef það er þannig að við sem viljum koma að þingmannamálum sjáum fleiri afgreiðslur á þeim mál í lok þingsins skal ég taka hatt minn ofan fyrir ríkisstjórninni. Ef við sjáum að við erum ekki bara eitthvert uppfyllingarefni fyrir hæstv. forseta þingsins eða ríkisstjórnina til þess að þingið hafi eitthvað að gera, að við komum málum okkar raunverulega fram sem við erum búin að leggja mikla vinnu í og nefndirnar líka, þá getur  Ég vil hvetja ríkisstjórnina til þess að koma fram með málin. Það stendur ekki á okkur í stjórnarandstöðunni 

Herra forseti. Þetta verkleysi ríkisstjórnarinnar er að verða mjög vandræðalegt. Ég held að það sé í raun og veru orðið tímabært fyrir þessa ríkisstjórn að horfast í augu við að það þarf að endurskoða starfsáætlun þingsins fyrir þetta vorþing. Það er alveg ljóst að okkur mun ekki vinnast tími til þess að ráða fram úr þeim málum sem ríkisstjórnin hyggst leggja fram því annað tveggja þarf að endurskoða, þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar eða dagskrá þingsins, því að þetta einfaldlega gengur ekki upp. Það er algjörlega ótækt að okkur sé skammtaður örskammur tími á lokametrunum í vor til þess að afgreiða tugi mála á færibandi. Ég er eiginlega enn meira furðu lostinn yfir því þegar maður horfir á þingmálaskrá þessarar ríkisstjórnar og sér að þar er fjöldinn allur af málum sem ýmist höfðu þegar verið lögð fram af fyrri ríkisstjórn á fyrra þingi eða voru tilbúin til framlagningar af hálfu fyrri ríkisstjórnar og virðist ekki vera mikill ásetningur um að breyta. Af hverju í ósköpunum fá þessi mál ekki að koma fyrir þingið? 
            

Virðulegi forseti. Ég tók saman tölur fyrir hæstv. forseta. Samtals hafa ráðherrar lagt fram 32 frumvörp eða þingsályktunartillögur. Heildarfjöldi mála er 103. Þar af bíða tíu mál 1. umr., tvö voru flutt í dag, þannig að það eru átta mál eftir. Svo eru 15 þingsályktunartillögur, tvær voru afgreiddar núna, þannig að það eru 13 þingsályktunartillögur. 12 mál hafa verið samþykkt sem lög og 66 eru í nefnd. Þingmannamál eru 71 og ríkisstjórnarmál eru 32 talsins. 24 eru stjórnarþingmannamál, þar er Silja Dögg rosalega dugleg, með sjö. Stjórnarandstaðan hefur lagt fram 47 mál. Í heildina er ríkisstjórnin með 31% mála. Meiri hlutinn er þar með með 54% mála, á meðan stjórnarandstaðan er með afganginn. Við vekjum athygli á því 

Herra forseti. Mér sýnist sem ríkisstjórnin sé farin að stunda þvagfærasýkingarstjórnmál þar sem málin koma fram eitt í einu í hægum sársaukafullum dropum í staðinn fyrir að fá heilbrigða bunu, eins og eðlilegt væri að við myndum gera. Það er líka mjög merkilegt sérstaklega í ljósi orða hæstv. dómsmálaráðherra í gær um að það ætti að sjálfsögðu að taka fyrir færri mál og setja færri lög, þegar hæstv. menntamálaráðherra er sú sem gengið hefur hvað lengst í því að fækka málum. Samtals hafa núll mál verið lögð fram af hennar hálfu þrátt fyrir stór orð ríkisstjórnarinnar um aukna áherslu á menntamál. Ég sé ekki hvernig það á að ganga upp. En það er ljóst að það er þörf á því að spýta aðeins í lófana af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég ætla að vekja athygli á þingmáli sem útbýtt var í dag, 222. máli, sem myndi á margan hátt fara langt með að 

Herra forseti. Hv. þingmenn kalla eftir því að fá að sjá á spilin hjá hæstv. ríkisstjórn. Hvar er stórsóknin í menntamálum? Hvar er innviðauppbyggingin? Og hvernig á að bjarga heilbrigðiskerfinu? Eins og fram hefur komið er afskaplega fátt um fína drætti. Við fáum ekki að sjá á spilin. Við getum auðvitað getið okkur til um hver ástæðan er. Ég efast um að ástæðan séu ný vinnubrögð og að nú eigi öll þingmannamál að fá góða framvindu í nefndum og afgreiðslu í þingsal. Ég held að vandamálið sé að stjórnarflokkarnir geta ekki komið sér saman um málin og þau fari ekki út úr þingflokkunum því að ferlið er náttúrlega þannig að málin koma úr ríkisstjórn, fara svo í gegnum þingflokkana og þaðan í þingið. Hæstv. forseti. Getur verið að staflarnir séu inni í þingflokksherbergjum stjórnarflokkanna?

Herra forseti. Ég vona að hv. þm. Oddný G. Harðardóttir sé ekki forspá þegar hún segir að þetta séu líklega ekki merki um ný vinnubrögð. Ég vona að þetta séu merki um hin nýju vinnubrögð, hina breiðu samstöðu, þar sem ríkisstjórnin ætlar að greiða götu hinna góðu þingmannamála stjórnarandstöðunnar sem nú hafa komið inn í þingið. Ég veit að ég er mjög bjartsýn manneskja þegar ég segi að ég voni að öll þau góðu mál sem við höfum lagt okkur fram um að tala fyrir á þinginu verði samþykkt af meiri hlutanum, en að þetta verði ekki enn eitt árið þar sem fúsk einkennir lagasetningu á hinu háa Alþingi og að næsta ár verði ekki þannig að senda þurfi inn endalausar leiðréttingar vegna vinnubragða 

Virðulegur forseti. Ég get um margt tekið undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað. Ég gerði það líka í gær þegar við áttum nákvæmlega sömu umræðu. Ég mun líka gera það á morgun ef þingmenn munu halda sömu ræður þá. Vegna orða hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur rétt áðan ætla ég samt að skjóta því að fólki hvort við eigum að tala um hið háa Alþingi þannig að enn eitt árið einkenni fúsk vinnubrögð Alþingis. Þetta eru býsna stór orð um að þau einkenni vinnubrögð Alþingis. Vissulega held ég að hv. þingmaður hafi einhver dæmi um það sem hún kallar fúsk. En að tala um vinnu hins háa Alþingis sem fúsk, og að það hafi einkennt vinnubrögð þess síðustu árin, væntanlega áður en hv. þingmaður og við fleiri komum á þing, finnst mér dálítið djúpt í árinni tekið. En ég óska eftir því að ríkisstjórnin 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með öðrum þingmönnum sem hér hafa komið upp og kvartað yfir því að ekki sjáist á spilin hjá ríkisstjórninni. Mér dettur í hug hvort það geti verið eins og fram kom hjá einum hv. þingmanni, að þessi ríkisstjórn sem höfðar til breiðrar skírskotunar á hinum pólitíska öxli, frá hægri til vinstri, geti ekki komið sér saman um mál sem eiga að koma í þingið. Ég velti því fyrir mér. Þegar ríkisstjórnin var í smíðum hitti ég fólk úti á landi. Það var ánægt að sjá að það væri loksins að koma ríkisstjórn með svona breiða skírskotun og að þetta yrði allt unnið mjög reglulega og vel í framhaldinu „bara ef þið í stjórnarandstöðunni verðið til friðs“. Við höfum 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að bregðast við orðum hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés. Undir þeim kringumstæðum þegar ekki gefst nægur tími til að vinna málin fara vinnubrögðin hér að einkennast af fúski. Það er þannig. Ég þekki það mjög vel frá þarsíðasta kjörtímabili þegar ég var þingmaður, þá komu málin yfirleitt, ef ekki alltaf, ekki samt í öllum málum, fram mjög seint. Þá gafst lítill tími til að vinna þau. Þá myndaðist mikil spenna, mikið stress, mikil tímaþröng, ofboðslega mikil pressa á að klára málin eins hratt og mögulegt væri. Þá getum við ekkert að því gert að vinnubrögðin fara að einkennast af fúski. Í því felst ekki áfellisdómur yfir stofnuninni sem slíkri og það er ekki fyrir neðan virðingu Alþingis, það er bara það sem gerist þegar ekki er gefinn nægur tími. Það er einmitt ótti minn núna að málin komi of seint, við fáum ekki nægan tíma og þurfum annaðhvort að stunda fúskvinnubrögð eða að sleppa því að afgreiða mál. Ég vil líka segja að það verður ekki hægt að kenna stjórnarandstöðunni um það ef það gerist. 
            

Herra forseti. Það er ekki að ástæðulausu sem kallað hefur verið eftir nýjum vinnubrögðum á þingi. Gömlu vinnubrögðin eru einmitt þannig að þau einkennast af fúski að því leytinu til að mál koma fram allt of seint, það myndast mikil tímapressa og þau eru unnin allt of hratt og úr verða mistök eftir mistök sem þetta þing er hvað duglegast allra þjóðþinga við að leiðrétta. Það er þess vegna sem við erum að kalla eftir nýjum vinnubrögðum af því að þessi mál hafa ekki komið fram, þau eru ekki að koma fram. Því sjáum við fram á að það verði sama gamla sagan, að málin koma allt of seint fram, það verði mikil tímaþröng, við þurfum að flýta okkur í gegnum þau og við fáum ekki nægan tíma til þess að vinna mál og sinna okkar aðalhlutverki. Ég vil því kalla eftir því, hæstv. forseti, að ríkisstjórnin sýni okkur á spilin og láti okkur vita hvaða mál koma eftir tilskilinn frest um að leggja fram ný mál. Þá getum við kannski unnið smáforvinnu, verið tilbúin fyrir þau mál sem í anda gamalla vinnubragða er enn og aftur verið að þröngva í gegnum þingið á methraða.

Herra forseti. Ég veit eiginlega ekki í gegnum hvaða hreinsunareld stjórnarþingmenn hafa gengið sem töluðu mest um fúsk á síðasta kjörtímabili ef það orð er allt í einu á bannlista, en samt hefur ástandið í rauninni versnað frá því í fyrra. Þar sem ég þekki það fólk sem situr í ráðherrastólum ekkert af öðru en dugnaði, þá óttast ég að það sé nefnilega einhver farsi hérna í gangi, eins og hv. þm. Oddný Harðardóttir talaði um, að flokkarnir komi sér ekki saman um hvað á að gera. Það er ekki bara farsi, það er líka venjulegt leikrit, vegna þess að sum mál mega ekki koma fyrir augu almennings fyrr en eftir sveitarstjórnarkosningar vegna þess að það getur verið óþægilegt að útskýra það fyrir fólki að öll stóru orðin um að efna ætti samgönguáætlun voru nefnilega bara plat. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir kom hér áðan upp og segir í ræðu að mjög brýnt sé að hún komi fram og drífa eigi í því,  Nei, þetta er fúsk. Þetta er skrípaleikur og þetta er leikrit.

Virðulegi forseti. Ég er með meira excel. Ég nefndi áðan að það væri 21 mál núna sem biði 1. eða fyrri umr. Nú hafa Píratar einmitt lagt fram 21 mál, þannig að ef ekki væri fyrir Pírata þá værum við einfaldlega búin með málin hérna og það væri bara ekkert að gera á morgun. 
             Mig langar aðeins að hreykja mér af okkur. Við Píratar höfum lagt fram 21 mál, rúm 20% af öllum málum sem hafa verið lögð fram á þinginu, og er nú ekki lítið í því stóra samhengi sem við erum að tala um hérna núna. Mér finnst einmitt mjög mikilvægt það sem aðrir þingmenn hafa talað um hérna. Við höfum haldið þinginu við efnið. Miðað við þær undirtektir sem ýmis mál hafa fengið væri mjög sorglegt ef þau mál einfaldlega hyrfu og við þyrftum að gera allt aftur. Það væri t.d. mjög þægilegt að fá þingmálahalann í burtu, þá hefðu nefndirnar kannski eitthvað að gera í sumar, 

Herra forseti. Ég tek undir það, þetta er ómögulegt ástand. Ég hef rætt það við forsætisráðherra og formann minn um að þetta sé ekki líðandi, það sé ekki hægt að hafa þetta með þessum hætti. Gagnrýni mín í þingflokki Vinstri grænna hefur ekki breyst frá því á fyrri þingum. Ég sagði strax í upphafi að mér fyndist málaskráin of stór miðað við stutt vorþing, burt séð frá því hvort mál væru endurflutt eða ekki, vegna þess að það er ekki endilega víst að allir vilji endurflytja málin óbreytt. Ég hef komið því rækilega á framfæri, og gerði það síðast í dag, að þetta gætum við ekki liðið. Svo ég segi það þá er ekkert mál fast í þingflokki Vinstri grænna. Meira að segja voru afgreidd mál á þriðjudaginn sem ég hélt að yrðu lögð fram fyrir lok þingfundar í gær þannig að hægt væri að taka þau á dagskrá á morgun. En einhverra hluta vegna skiluðu þau sér ekki úr ráðuneytunum, svo það sé líka sagt.  En ég tek undir þessa gagnrýni, þetta er ekki hægt. Þetta þýðir léleg vinnubrögð í lokin. Við viljum ekki hafa það þannig. 
            

Virðulegur forseti. Ég hef verið í stjórnarandstöðu og verið í stjórnarliði og skil alveg ákallið eftir fleiri málum, ég skil það mætavel. Það ríkir ekki neyðarástand í þjóðfélaginu.  Til að koma í veg fyrir fúsk, eins og hér hefur verið sagt, tel ég mikilvægt að málin séu líka unnin vel í ráðuneytinu og gerð krafa til þess að þau komi hingað vel unnin. Það tel ég að verið sé að gera hjá þessari ríkisstjórn. Það er betra að fá fá og vel unnin mál, sem forgangsraðað er inn af hálfu ríkisstjórnar, og vinna þau svo hérna, í stað þess að uppfylla þarfir stjórnarandstöðunnar um að sturta inn málum bara til að geta sagt að hér séu ekki eingöngu 

Enn á ný biður forseti þingmenn um að virða tímamörk.

Herra forseti. Þetta er afskaplega áhugaverð umræða. Hér kom hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé upp í pontu og virtist miður sín yfir orðinu fúsk.

Nei.

Það er ágætt að benda hv. þingmanni á að samkvæmt síðu Alþingis hefur hv. þingmaður sjö sinnum sagt að hér á þingi sé stundað fúsk við lagasetningu eða önnur störf, þannig að ég held að þingmaðurinn ætti aðeins að róa sig í vandlætingu varðandi orðaval annarra þingmanna. Varðandi fúskið er rétt að benda á að í gær var verið að fjalla um lög um meðferð sakamála þar sem fallið hafði niður grein, sem var býsna nauðsynleg, um sakarkostnað, einmitt vegna þess að frumvarpi hafði verið hraðað í gegnum þingið. Ég get líka tekið dæmi um fimm breytingar á útlendingalögum á einu ári frá 

Virðulegi forseti. Hér kem ég upp og segi að mér finnist hafa verið tekið djúpt í árinni með því að tala um að fúsk hafi einkennt vinnubrögð Alþingis síðustu árin. Þá koma hér stjórnarandstöðuþingmenn og segja að ég vilji setja orðið fúsk á bannlista. Þeir tala um að ég hafi notað orðið fúsk og sé miður mín að hafa nota það orð. Hér stend ég annan daginn í röð og tek undir með stjórnarandstöðunni um að hvetja ríkisstjórnina til þess að drífa nú mál til okkar. Stjórnarandstæðingar standa hér margir hverjir og dylgja um hvers vegna ekki komi fleiri mál. Hvort er ég að ástunda ný vinnubrögð eða stjórnarandstæðingar að snúa hér út úr orðum mínum? Ég veit það ekki.

Ekki ég heldur.

Ég veit ekki betur en að heilbrigðisráðherra hafi verið að funda með þingflokkum og hafi kynnt hvað hún sé að fara að gera. Þegar ég sat í stjórnarandstöðu kom aldrei ráðherra á okkar fund. Kannski er það dæmi um fyrstu skrefin í átt að nýjum vinnubrögðum. Ég er mjög sáttur við þau vinnubrögð. Ég vona að aðrir séu ánægðir með að fá hæstv. ráðherra á sinn fund. Og ég vona að við getum bara sameinast um það í eðlilegum kröfum,  
            

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra Svandísi Svavarsdóttur fyrir viðleitni hennar til að tala við stjórnarandstöðu. Það er mjög jákvætt og því ber að fagna. Ég vil sömuleiðis fagna því að hér taki stjórnarliðar undir áhyggjur okkar. Það breytir hins vegar ekki áhyggjunum sjálfum og leysir ekki úr vandanum sem við bendum á. Ég held að sé rétt sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir stingur upp á, að það sé betra að fá fá og þá vel unnin mál úr ráðneytunum. Ég óttast bara að þau verði ekki fá. Ég held að þau verði mörg. Það er reynsla mín frá þarsíðasta kjörtímabili. Ég veit ekki til þess að neitt sé í þann mund að breytast í þessum efnum. Vísbendingar benda alla vega ekki til þess eins og stendur. Það er eitt sem ég mundi leggja til að væri gert ef hugmyndin er að leggja fram færri mál, að þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar verði uppfærð á vef Stjórnarráðsins. Reyndar sendi ég erindi í dag til forsætisnefndar þar sem ég bað um að ríkisstjórnin yrði beðin um að þetta yrði gert þegar hún ákveður að leggja ekki fram mál, þannig að við séum þá alla vega á sömu blaðsíðu varðandi það sem hún ætlar að leggja fram. 

Herra forseti. Við höfum einmitt andað djúpt, beðið og séð til núna í 90 daga. Oft er talað um það í pólitík að fyrstu 100 dagar ríkisstjórnar slái tóninn fyrir það sem koma skal. Ég veit ekki hvað á að breytast á næstu 10 dögum, en ég er til í að anda djúpt, bíða og sjá til. Í þessari umræðu held ég að við getum alla vega sammælst um, og það hefur verið ánægjulegt að heyra frá hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans, að við þurfum svolítið að skoða manngæskuhliðina. Við vinnum oft lengi, það er oft mikil streita, hér er barnafólk sem þarf sinn tíma. Það þarf gott skipulag. Við höfum oft kvartað undan skorti á því. Það er oft lítið sem er snemma á hverju þingi, og margt sem er seint. Það er ekki nógu gott. Við þurfum fyrst og fremst að fara að bera almennilega virðingu fyrir ferlunum hér, fyrir fólkinu sem starfar hérna og fyrir hlutverki okkar sem þjóðþings 

Herra forseti. Í gær sagði forseti að hann hefði ekki boðvald yfir hæstv. ráðherrum. Það er sjálfsagt rétt. En forseti ræður því hvað fer á dagskrá þingsins. Ég bið forseta að hafa það í huga þegar málin fara að hrúgast inn, ef þau gera það, sem er líklegt. En þó má vera að Logi Einarsson, hv. þingmaður og formaður Samfylkingarinnar, hafi haft rétt fyrir sér þegar hann sagði að kannski væri verið að tefja mál vegna þess að ekki væri gott að fá þau inn í þingið fyrir sveitarstjórnarkosningarnar af því að ekki væri víst að þau myndu falla öllum í geð. Forseti ræður dagskránni. Við stjórnarandstöðuþingmenn segjum að við ætlum ekki að sætta okkur við það að mál okkar fái ekki framgang. Og við ætlum ekki að sætta okkur við að hér verði unnið í akkorði í lok þingsins. Það er mjög gott að vera búin að segja það hér dag eftir dag á meðan málin standa svona 

Herra forseti. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir talar um að vanda skuli til verka. Það er alveg rétt. Það er mjög gott að ríkisstjórnin hafi metnað til þess að vanda til verka. En hafi hún ætlað sér frá upphafi að vanda svona vel til verka, af hverju í ósköpunum er kynnt þingmálaskrá með 140 málum sem ekki stendur til að leggja fram? Við eigum eftir 14 þingfundi fram að páskum. Við eigum eftir að ræða stór mál, eins og fjármálastefnu og fjármálaáætlun, sem ég hygg að þingið muni þurfa nokkuð drjúgan tíma til að ræða. Að loknum páskum eru 15 þingfundir fram að sveitarstjórnarkosningum. Ég endurtek fyrri orð mín: Annað tveggja ætti ríkisstjórnin að endurskoða þingmálaáætlun sína og stytta hana verulega þannig að ljóst sé að þingið muni fá ráðrúm til þess að ræða þessi mál vandlega - af því vandvirknin þarf líka að vera þar, ekki bara í vinnunni í ráðuneytunum - ellegar ætti ríkisstjórnin 

Herra forseti. Ég ætla svo sem ekki að blanda mér mikið í þessa umræðu, en ég er búinn að hafa ánægju af henni vegna þess að hún minnir mig á það þegar menn bregða hér mælikvarða á störf þingsins og hreykja sér af því að vori hversu afkastamikið þingið hafi verið, það hafi verið afgreidd svo og svo mörg frumvörp og þingsályktunartillögur og fyrirspurnum svarað o.s.frv. og við hreykjum okkur af því hvað við höfum verið dugleg. Við gleymum því að til er annar mælikvarði sem almenningur þarf að styðjast við, hann er sá hvaða áhrif hafa lagasetningar á mitt daglega líf, á rekstur fyrirtækis míns o.s.frv, vegna þess að stærsti hlutinn af því sem við gerum hér er íþyngjandi fyrir einstaklinga, leggur á auknar byrðar fyrir einstaklinga. Ég held að við ættum að taka töluvert ítarlega umræðu um hvernig við getum farið í að hreinsa aðeins til í lögum 

Herra forseti. Það er einkennilegt fyrir mig sem nýjan varaþingmann að koma inn á hið háa Alþingi og upplifa slíka málafæð. Kannski má segja að það sé ekki magnið heldur gæðin. En ég velti nú aðeins fyrir mér þeim málum sem við höfum tekið til skoðunar hér. Þá finnst mér töluvert vanta af stórum málum sem skipta verulegu máli fyrir samfélagið. Þá horfi ég sérstaklega til sveitarstjórnarstigsins þar sem ég starfa einnig. Ég hef verulegar áhyggjur af því stefnuleysi sem við horfum upp á hér. Mikilvægar stefnur og áætlanir virðast ekki ætla að koma fram fyrir kosningar. Það er algjörlega ótækt. Ríkisstjórnin verður að sýna á spilin fyrir þann tíma. 
            

Herra forseti. Hér var nefnt að þetta væri stuttur vinnudagur. Við ræddum hér vinnutíma, 40 stundir, og að fækka vinnustundum um einn tíma á dag. En að hætta hér á milli hálf sex og sex er nú bara mjög eðlilegt. Við teygjum aðeins úr þessu núna um klukkutíma til þess að við vinnum fyrir okkar háa kaupi á Alþingi og góðu kjörum. Ég vil frekar fá færri og vel unnin mál frá ríkisstjórninni og forgangsraða þeim. Það getur vel verið að ríkisstjórnin þurfi að endurskoða þingmálaskrá sína. Það ber vott um skynsemi ef hún gerir það og horfist í augu við að hún nái ekki öllu í gegn. Ég held að ráðherrar ættu að skoða það, því að við sem erum í forsvari fyrir nefndir viljum líka vönduð vinnubrögð í nefndum. Það er ekkert víst að einhver mál fari í gegn þó að þau komi á síðustu stundu inn í þingið. Það þarf að taka tillit til allra í þessum efnum. Við viljum ekki vera með neitt færiband á þingi. Við viljum bara vönduð vinnubrögð og ekkert fúsk, hvort sem er í ráðuneytum eða í þingnefndum.

Herra forseti. Þetta er búin að vera athyglisverð umræða. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum Vinstri grænna sem hér tóku til máls þar sem þau lýstu því að þau styddu fyllilega sjónarmið okkar í þessu máli. Ég er afskaplega þakklátur fyrir það. Ég verð hins vegar að segja að ég hef vissa samúð með þeim, að svo lítið sé hlustað á þau, sennilega ekki innan eigin flokks, mér sýnist að það sé ekki vandamálið, það er hreint borð hjá þingflokki Vinstri grænna, er sagt. Þannig að einhvers staðar annars staðar eru málin. Mér dettur nú í hug eftir ræðu hv. þm. Óla Björns Kárasonar að það sé einhver ástæða fyrir því, að þetta sé allt saman svo íþyngjandi fyrir borgarana að Sjálfstæðisflokkurinn treysti sér ekki til að leggja málin fram. Kannski er það ástæðan. Einhvers staðar festast þau. Ég veit ekki af hverju, en einhvern veginn leiði ég hugann að því. Ég hvet hv. þingmenn til dáða. Þau hafa að minnsta kosti stuðning okkar til þess að ýta málum frá ríkisstjórninni.