Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. ( Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls gat ég þess, að ég teldi óhjákvæmilegt að gera nokkra breyt. á frv. þessu auk þeirrar breyt., sem minni hl. fjhn. þá flutti till. um, en hv. d. gat ekki fallizt á. Í 12. gr. frv. er ákveðið, hvernig reikna skuli út upphæðir ellilífeyris þeirra, sem eiga að fá hann, og eiga þær að miðast við hundraðshluta af meðallaunum hlutaðeigandi sjóðfélaga síðustu 10 starfsár hans, og á hann að vera hækkandi eftir því, sem starfstíminn hefur verið lengri. Hámark ellilífeyris er miðað hér við 60% af meðallaunum viðkomandi aðila síðustu 10 starfsár hans. Ég benti á það við 2. umr., að vel gæti svo farið vegna þeirrar röskunar, sem orðið hefur á verðgildi peninga, og þeirrar röskunar, sem búast má við, að verði í því efni í framtíðinni og ef þessi ákvæði verða samþ., að einhverju sinni verði ellilífeyrir til fráfarandi starfsmanns jafnhár eða jafnvel hærri en launagreiðslurnar fyrir hliðstæð störf á sama tíma. Ætti öllum að vera ljóst, að það er mjög fráleitt að afgreiða ákvæði, sem geta orðið þannig í framkvæmd. Það var nokkuð um þetta rætt á fundi í fjhn., eftir að 2. umr. málsins lauk. Virtust mér í raun og veru allir hv. nm. vera á því, að það þyrfti að gera breyt. á frv., þannig að þetta gæti ekki komið fyrir. En þrátt fyrir það varð niðurstaðan sú, að það er aðeins minni hl. fjhn., þ. e. við hv. þm. A.-Húnv., sem stöndum að skrifl. brtt., sem hér verður lögð fram um þetta efni, því að meðnm. okkar vildu ekki taka þátt í flutningi þessarar brtt., þótt ekki hafi komið nein andmæli fram gegn því, sem haldið hefur verið fram um það, að nauðsynlegt væri að gera þessa breyt. á frv. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, þar sem ég nú hef gert grein fyrir þeirri skrifl. brtt., sem minni hl. fjhn. leggur fram við frv., og mun ég afhenda hæstv. forseta þessa brtt. En till. okkar er þannig: „Við 12. gr. bætist ný málsgrein, svo hljóðandi: Lífeyrir skal þó aldrei vera hærri en 75% af þeim launum, sem greidd eru á hverjum tíma fyrir sama eða sambærilegt starf sem viðkomandi gegndi síðasta starfsárið.“

Forseti (JörB) : Hv. þm. V.-Húnv. hefur lagt fram af hálfu minni hl. fjhn. skrifl. brtt. Brtt. er auk þess of seint fram komin og þarf tvenns konar afbrigði.



Það er alveg rétt, sem frsm. minni hl. fjhn. segir, að afstaða meiri hl. n. til þessarar till. stafar ekki svo mjög af því, að nm. séu ósamþykkir efni hennar, heldur meira vegna þess, að þeir telja, að þar sem orðið er svo áliðið þings og gert er ráð fyrir, að þingslit fari sennilega fram á morgun, getur samþykkt till. orðið til þess, að málið verði ekki afgreitt. Hins vegar er ákaflega auðvelt að koma á þessari breyt. á l. á næsta þingi. Þessi l. eiga ekki að fá gildi fyrr en 1. júlí 1944, og innan þess tíma er hægt að gera hvaða breyt., sem er, á l., svo að engin hætta ætti að vera að fresta þessu. Hins vegar tel ég, a. m. k. fyrir mitt leyti, rétt að athuga, hvort gera eigi þessa breyt. og hvernig. T. d. finnst mér orka nokkuð tvímælis, hvort lögfesta eigi, að lífeyrir úr lífeyrissjóði geti hjá einum orðið 1/4 hærri en hjá öðrum, sem alveg sama máli gegnir um, hvað snertir starfsaldur og stöðu. Það er gert ráð fyrir, að mismunurinn geti orðið 15–25%. Þetta er vafasamt, að sé rétt, og þetta og fleira finnst mér rétt að athuga betur og leggja ekki í að gera breyt., nema athugað hafi verið, að rétt sé að gera hana.

Frsm. minni hl. ( Skúli Guðmundsson) : Út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði um þetta, vil ég benda á, að það ætti að vera hægðarleikur, jafnvel þótt þessi d. gerði við þessa síðustu umr. þessa breyt. á frv., að koma því gegnum þingið. Það mun verða fundur eða jafnvel fundir í Ed. í dag, og það ætti að vera hægt að ljúka málinu, þó að löguð væru augljós vansmíði, sem á því eru. Þm. sagði, að hægt væri að gera lagfæringar á því á næsta þingi, en það er ekki vitað, á hvern hátt þinghald verður á fyrri hl. næsta árs. Það er talað um, að þing komi saman í næsta mánuði, en það er allt í óvissu um, hve lengi það stendur, og það kostar alveg eins mikla fyrirhöfn að koma fram breyt. á þessum l. og nýju frv. Breyt. þarf alveg eins að fara gegnum 6 umr. Mér finnst það ekki skynsamleg vinnuaðferð að afgr. frv. þannig, að það sé með augljósum smíðagalla, svo að það þurfi að fara að koma með breyt við það þegar á næsta þingi. Viðvíkjandi því, sem þm. sagði, að það gæti komið til mála að hafa þetta 60%, eins og er í frv. að öðru leyti, en þá er þess að gæta, að þeir, sem þetta ákvæði snertir, kunna í mörgum tilfellum að hafa greitt iðgjald af hærri launagreiðslum en aðrir, og því er sanngjarnt, að hámarkið hjá þeim sé lítið eitt hærra.



Herra forseti. Það stóð nú svo á, að ég var staddur á flokksfundi, þegar þetta mál var hér til umr. í hv. deild, og hafði því ekki ástæður til að gera grein fyrir áliti mínu á því þá, en það er á þá leið, að ég tel ekki, að nauðsyn beri til að knýja þetta mál fram á þessu þingi. Það eru 3 atriði í þessu frv., sem ég tel, að athuga þurfi betur, áður en það nær lögfestingu. 1. Með þessu frv. verða stórum aukin útgjöld á ríkissjóði, opinberum stofnunum og bæjarfélögum, sem þetta frv. tekur til, og mundi það nema, svo að milljónum króna skiptir, og það eru útgjöld, sem ég tel, að ekki muni verða svo auðvelt að breyta til um aftur. Þess vegna álít ég, að út frá þessu sjónarmiði einu sé æskilegt, að þetta frv. sé ekki samþ. nema í sambandi við launal. 2. Það er mál, sem þarf að taka til athugunar, sem minni hl. fjhn. flutti við 2. umr., hvort það á að verða regla, að allar þær stéttir eða félagsheildir, sem mynda með sér samtök um að stofna lífeyrissjóði, eigi að vera undanþegnar þeirri skyldu að greiða í Lífeyrissjóð Íslands, hinn sameiginlega sjóð allra landsmanna. Við fluttum um þetta brtt., en hún var felld. 3. Það, sem liggur fyrir í þeirri skrifl. brtt., sem við hv. þm. V.-Húnv. flytjum hér, er það, að lífeyrisgreiðsla úr sjóði opinberra starfsmanna geti ekki orðið hærri en laun starfandi manns í sömu grein eru, en það geta þau raunverulega orðið, eins og l. nú eru. Varðandi það, sem frsm. meiri hl., 3. þm. Reykv. (JakM), var að tala um, að auðvelt væri að breyta þessu á næsta þingi, höfum við enga vissu fyrir að geta það, og þegar um svona milljónal. er að ræða eins og þessi, sem fela í sér margra millj. kr. útgjöld fyrir hið opinbera, tel ég það lágmarkskröfu, að gengið sé svo frá þeim, að ekki sé yfirlýst af fylgismönnum þeirra, að það þurfi nauðsynlega að breyta þeim á næstkomandi þingi. Ég vil því segja það, að ef þessi till. frá okkur verður felld, mun ég ekki sjá mér fært að greiða frv. atkv. Það kann að hafa meirihl.fylgi hér í hv. d. fyrir því, og verður það þá að ráðast.



Það er hvort tveggja, að þetta ákvæði, sem hér er komin fram till. um, hefur ekki getað fengið næga athugun í n. og ekki verið leitað til tryggingafræðings um það, sem aths. hefur komið fram um, og eins hitt, að hverju máli, sem flækt er á milli d. nú á þessum síðustu starfsdögum þingsins, er hætta búin, og segi ég af þessum ástæðum nei.



Með tilvísun til grg. hv. þm. V.-Ísf. segi ég nei.



Þar sem það er upplýst, að ekki hefur verið tími til að athuga þau ákvæði, sem hér um ræðir, og þar sem enn fremur liggja fyrir upplýsingar um, að ekkert liggi á að samþykkja þessi l. núna og að það megi gera á þeim hvaða breyt., sem er, á næsta þingi, því að þau komi ekki til framkvæmda fyrr en á miðju ári 1944, vil ég láta athuga þau nánar og segi já.



Við höfðum nú að vísu ætlað okkur að bera fram brtt. við þetta frv., samhljóða þeim, er við fluttum við frv. um lífeyrissj. starfsmanna ríkisins, því að það er alveg sami smíðagallinn á því, en ég sé, að það hefur enga þýðingu, þar sem meiri hl. felldi brtt. okkar. Það er í frægri bók eftir Benedikt Gröndal, sem söguhetja segir: „Kauptu eitthvað.“ Á sama hátt virðist mér meiri hl. hv. deildar segja: „Við skulum smíða eitthvað.“ Það er sama, hvernig hluturinn lítur út, að dómi þessara hv. þm. Ég sé ekki ástæðu til að bera brtt. fram. Hún mundi fá sömu meðferðina og hin fyrri.

Frsm. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég vil um þetta frv. vísa til grg. þess, þar sem því er lýst, að þetta frv. er flutt upphaflega af hæstv. ríkisstj. í hv. Ed. og hefur fengið þar athugun í sjútvn. Hins vegar hefur sjútvn. þessarar hv. deildar ekki gefizt kostur á að athuga frv., þar sem tími hefur verið mjög naumur. En með því að hæstv. ríkisstj. leggur áherzlu á, að frv. komist fram nú á þessu þingi, leggur n. til, að frv. þetta verði samþ. í trausti þess, að ef gera þarf breyt. á þessum l. á næstunni, þá sé hægt að gera það í byrjun næsta þings.



Það er það sama um þetta að segja og um næsta mál á undan, að frv. er samið og undirbúið á sama hátt, en fjallar um tvær breyt., sem rétt þykir að gera á alþýðutryggingal., sérstaklega ellitryggingunum. Annað atriði frv. er um, að framlag lífeyrissjóðs verði hækkað upp í 50%, eins og upprunalega var gert ráð fyrir í l., og sé lágmarksupphæð ellilauna eða örorkubóta 120 kr. auk verðlagsuppbótar. Þarf ekki að skýra þetta frekar, enda liggur málið ljóst fyrir, og heilbr.- og félmn. mælir með, að það verði samþ.



Þetta frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr., er samið af mþn., sem skipuð var á sínum tíma til þess að endurskoða alþýðutryggingal. Síðan er frv. þetta flutt af heilbr.- og félmn. Ed. að tilhlutun forsrh., sem fer með félagsmál. Í mþn., sem frv. þetta samdi var leitað álits allra stofnana, sem ætla mátti, að gætu gefið upplýsingar, og málið snerti á einhvern hátt. Heilbr.- og félmn. Ed. leitaði líka umsagnar undir meðferð málsins í d. hjá öllum atvinnurekendasamböndum og Alþýðusambandinu. Í hv. Ed. var enginn ágreiningur milli flokka út af þeim breyt., sem fyrir lágu þó að nokkur atriði væru á þá lund, að skiptar skoðanir voru um þau. Þessum brtt. fylgir nokkur grg., og eru þessar breyt. á alþýðutryggingal. einungis við þrjá fyrstu kafla þeirra, er snerta sjúkrabætur, örorkubætur og slysabætur, og er um það, að líka verði greidd sjúkrahússvist, ef frv. verður samþykkt, í staðinn fyrir það, sem áður var ekki greitt, þegar um slys eða örorku var að ræða. Einnig er ráðgerð nokkur breyt, á sjúkrasamlögunum, og þar sem þetta hefur verið gert með þeirra vitund og rætt við þau um undirbúninginn og þetta undirbúið rækilega af sjúkrasamlaganna hálfu, telja stjórnir sjúkrasamlaganna, að þetta sé til bóta. Þá er ráðgert, að rannsókn fari formlega fram á því, hvort stofna skuli héraðasamlög um allt land. Ég álít algerlega að bera í bakkafullan lækinn að vera að rekja þetta nánar, en skal geta þess í sambandi við þetta, að heilbr.- og félmn. þessarar d. leggur til, að frv. verði samþykkt eins og það er, en hv. þm. Snæf. (GTh) var ekki viðstaddur, þegar frv. var afgr., en ég hef átt tal um það við hann, og kvaðst hann vera samþykkur. Ég vil vænta þess, að frv. fái greiða göngu og geti orðið að l. á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. forseta að því, hvað því valdi, að enn er ekki tekið á dagskrá frv. til l. um breyt. á l. um dýrtíðarráðstafanir. Þetta frv. er komið hér til 3. umr., og svo virðist sem fyrir hendi hafi verið vilji meiri hl. þings fyrir að samþ. það. En hæstv. forseti hefur hvað eftir annað dregið málið til baka, hvað eftir annað verið spurður, hvað því valdi, og oftar en einu sinni lýst því yfir, að nú mundi hann taka málið á dagskrá. Ég vildi því spyrja hæstv. forseta, hvort hann sæi sér ekki fært að taka þetta mál á dagskrá á þessum fundi eða setja annan fund að honum loknum og taka málið þá á dagskrá, til þess að það fái þinglega afgreiðslu. Og því fremur vil ég að þessu spyrja, þar sem ég sé, að hér á þskj. 191 er komin þáltill., sem mjög snertir efni þessa frv. Það eru ákaflega undarlegir stjórnarhættir, ef hæstv. Alþ. nú, þegar svo er komið sem komið er, léti þetta mál sofna, sem ekki er annað vitað um en þrír flokkar hafi staðið um til þessa, en samþykki í stað þess þáltill., sem gengur gersamlega í aðra átt heldur en frumvarpið.

Forseti (JörB): Eins og hv. 8. þm. Reykv. man eftir, þá var samkv. ákvörðun þessarar hv. d. það ákveðið, að þetta mál skyldi ekki halda áfram þá.

Þá var bara samþ., að málið skyldi ekki vera tekið fyrir til meðferðar á þeim fundi

. Og ég skoða það svo, meðan ekki kemur fram áskorun um, að það verði tekið fyrir, að þeirri athugun, sem átti að fara fram á frv., sé ekki lokið. Annars hef ég ekkert á móti því, að málið komi á dagskrá.



Ég ætla, að það hafi verið að ósk hv. 3. þm. Reykv., að gengið var til atkvgr. um, hvort málið skyldi tekið af dagskrá hér á fundi í gær eða fyrradag. Og ég man ekki betur en hann lýsti því yfir, að hann teldi sjálfsagt, að málið fengi afgreiðslu á þessu þingi, og hann mun hafa spurt forseta, hvort hann tæki málið ekki á dagskrá áður en þingi lyki. Nú skilst mér, að þinglausnir eigi að fara fram á morgun. Í dag eru því síðustu forvöð með að afgreiða málið. Það er því ekki ófyrirsynju, að hæstv. forseti er að spurður, hvort hann sjái sér ekki fært að koma málinu að í dag, á þessum fundi eða öðrum.

Forseti (JörB) : Á þessum fundi verður sennilega ekki tóm til þess að hafa fleiri mál til. afgreiðslu en á dagskrá eru. En það verða fleiri fundir í þessari hv. d., áður en þingi er lokið, og þá gefst tækifæri til að taka málið á dagskrá.