Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. félmn. (Margrét Frímannsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum. Nál. er á þskj. 624 og er frá félmn. Frv. var flutt af hv. þm. Salome Þorkelsdóttur og er á þskj. 216. Hér er aðeins um tvær greinar að ræða þar sem í 1. gr. kveður á um það að við 1. tölul. 6. mgr. 6. gr. sveitarstjórnarlaga þar sem upptalning er á verkefnum sveitarstjórna bætist við nýr liður svohljóðandi: varnir gegn slysum. 2. gr. er um gildistöku þess 1. júní 1990. ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og bárust umsagnir um málið frá Fjórðungssambandi Norðlendinga, Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum og Umferðarráði. Í frumvarpinu er lagt til að lögfest verði að eitt af verkefnum sveitarfélaga sé að vinna að slysavörnum. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt frumvarpsins enda er það skoðun nefndarmanna að til þess að ná árangri í slysavörnum sé nauðsynlegt að vinna að slíkum málum í hverju byggðarlagi fyrir sig. Telja verður að meiri líkur séu á skipulegu forvarnarstarfi ef sveitarstjórn hefur það verkefni að fylgjast með slíkum málum heima í héraði, t.d. með því að sameina krafta þeirra sem að þessum málum vinna beint eða óbeint. Guðmundur H. Garðarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Aðrir nefndarmenn skrifa undir nál.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Mér finnst ástæða til að þakka hv. félmn. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli. Um leið minni ég á að annað frv. þessu máli tengt liggur fyrir heilbr.- og trn. Ed. og fjallar í raun og veru um sama efni en þar er verið að gera tilraun til að færa undir lög um heilbrigðisþjónustu einmitt þennan sama þátt, þ.e. að á þeirra verkefnaskrá séu einnig slysaforvarnir eða slysavarnir. Ég vil um leið og ég ítreka þakkir mínar fyrir góða afgreiðslu á þessu máli vænta þess að hitt frv. fái jafnframt góða afgreiðslu í hv. heilbr.- og trn. Ed. en hv. 3. þm. Norðurl. v. sem er formaður þeirrar nefndar hlustar á orð mín.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Með frv. því til laga um breytingu á lögum nr. 76/1982, um lyfjadreifingu, með síðari breytingum sem ég mæli hér fyrir er ætlunin að heimila lyfjaheildsölum að selja lyf til annarrar lækningastarfsemi en þeirrar sem flokkuð er sem sjúkrahús skv. lögum nr. 59/1983, um heilbrigðisþjónustu. Samkvæmt gildandi lögum um lyfjadreifingu er lyfjaheildsölum óheimilt að selja lyf öðrum en þeim sem leyfi hafa til smásölu lyfja svo og til notkunar á sjúkrahúsum og þeim tilraunastofnunum sem leyfi hafa til tilrauna með lyf. Nái breyting sú sem ég mæli hér fyrir fram að ganga mundu bætast við heilsugæslustöðvar og læknastöðvar. Það liggur ljóst fyrir að sú starfsemi sem fram fer á heilsugæslustöðvum og læknastöðvum er sambærileg við þjónustu sjúkrahúsa í mörgum tilfellum og er því óeðlilegt að ekki gildi um þessa starfsemi sömu reglur gagnvart kaupum á lyfjum í heildsölu, en það er mikið hagsmunamál fyrir þá aðila að geta keypt lyf af lyfjaheildsalanum. Það er skoðun ráðuneytisins og Lyfjaeftirlits ríkisins að nauðsynlegt sé að heilsugæslustöðvar og læknastöðvar, sem fengið hafa viðurkenningu ráðuneytisins í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu, búi við sömu kjör hvað lyfjakaup varðar og annar hliðstæður rekstur. Hér er um að ræða starfsemi sem jafna má til starfsemi sjúkrahúsanna eins og áður sagði. Sem stendur standa lög beinlínis í vegi fyrir því að lyfjaheildsalar geti selt lyfjaheilsugæslustöðvum og læknastöðvum lyf og hlýst af því margvíslegt óhagræði og röskun, ekki síst fyrir þá sjúklinga sem leita þjónustu þessara aðila og þurfa því ekki að leggjast inn á sjúkrahús. Samkvæmt lyfjadreifingarlögum þarf að tryggja ákveðna þjónustu lyfjafræðinga nái frv. þetta fram að ganga, þ.e. lyfjafræðingar hafi umsjón með og beri ábyrgð á öflun lyfja og eftirliti með notkun innan heilsugæslustöðva og læknastöðva. Í sjálfu sér þyrfti ekki að ráða lyfjafræðing nema í hlutastarf við þessar stofnanir þannig að ekki er um teljandi kostnað að ræða þar. Rétt er að geta þess að með þessu er ekki verið að veita heilsugæslustöðvum heimild til þess að nota lyf utan stöðva, hvað þá að afhenda hlutaðeigandi sjúklingum lyf, heldur er eingöngu um að ræða notkun á stöðvunum sjálfum. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um frv. þetta fleiri orðum. Ég tel það skýrt og ekki stórvægilega breytingu um að ræða en legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. að lokinni þessari umræðu. Ég bendi á að hv. Nd. gerði á frv. smávægilegar breytingar frá því að það var lagt fram í upphafi. Annars vegar var tilvitnun í lagabreytingu sem gerð var á þingi í fyrra og hins vegar skýrara orðalag hvað átt er við með læknastöðvar sem greint er frá í frvgr.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð um þetta frv. sem ég tel í sjálfu sér eðlilega breytingu. Hér er um að ræða tillögu til að laga lyfjadreifingu að breyttum aðstæðum í heilbrigðisþjónustunni. Ástæða þess að ég kem hér upp er fyrst og fremst sú að flutningur þessa frv. vekur upp hugsun og spurningar um hvort ekki sé kominn tími til þess að endurskoða lyfjadreifingu og skipulag hennar eins og hún er nú og þar með lögin sem um hana gilda. Þessu hefur fylgt vaxandi kostnaður innan heilbrigðiskerfisins fyrir ríkið sem reynt hefur verið að koma böndum á með ýmsum aðferðum en gengið misvel. Á síðustu vikum hafa einmitt verið send út tilmæli til lækna og reynt að koma á fyrirskipunum um notkun ódýrari lyfja en áður. Að mínu viti þarf í raun miklu róttækari endurskoðun á þessum málum öllum. Og ég vil aðeins víkja að því hér og minna á að það er mjög nauðsynlegt, eins og með marga aðra þætti heilbrigðisþjónustunnar, að endurskoða reglulega bæði skipulag og megináherslur og jafnvel hugmyndafræði sem liggur að baki heilbrigðisþjónustunni og hinum ýmsu þáttum hennar. En ég vek athygli hv. þm. og hæstv. ráðherra einmitt á þessum þætti.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð út af því sem fram kom hjá hv. 6. þm. Reykv. Það er vissulega rétt að það er sjálfsagt þörf á ítarlegri og róttækari endurskoðun á lögum um lyfjadreifingu heldur en hér er gert ráð fyrir, hér er aðeins um litla lagfæringu að ræða. Eins og fram kom hjá hv. þm. hefur kostnaður við lyfjanotkun farið vaxandi í landinu á undanförnum árum. Þó fer það svolítið eftir því hvernig það er skoðað og hvaða sjónarmið liggja þar að baki. Vissulega hafa komið fram ný lyf sem hafa verið dýr en þau hafa þá væntanlega dregið úr kostnaði á öðrum sviðum, t.d. við sjúkrahúslegu og við aðgerðir, sem ef til vill og vonandi eru ónauðsynlegar ef hægt er að lækna viðkomandi sjúklinga með nýjum lyfjum og fyrir því eru auðvitað dæmi. En við höfum nú að undanförnu verið að vinna að því að leita leiða til að draga úr þessum kostnaði. Heilbrigðisyfirvöld hafa nýlega fengið mjög ítarlega skýrslu frá nefnd sem skoðaði þessa þætti og vann við það í um það bil þrjú ár. Sérstök starfsnefnd á vegum ráðuneytisins er þessar vikurnar að vinna úr þeim tillögum sem þar komu fram. Dæmi um það eru þær hugmyndir sem hafa verið til umræðu í þjóðfélaginu að undanförnu, t.d. það að ávísa á ódýrari lyf með sama virka efninu eins og við erum að reyna að ná fram. Það er hluti af þeim tillögum sem fram koma í fyrrgreindu nefndaráliti og margt fleira er þar til skoðunar. Eins og er hefur þessi starfshópur sem vinnur á vegum ráðuneytisins ekki lagt til lagabreytingar og telur að margt megi færa til betri vegar án þess, en ekki er ólíklegt að til þess þurfi þó að koma á síðari stigum.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Frv. það sem hér liggur frammi um breytingu á lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, er samið í samráði við stjórn Hollustuverndar ríkisins og er tilgangur frv. sá að Hollustuvernd ríkisins búi yfir sömu ráðum til þess að knýja á um framkvæmd ráðstöfunar og heilbrigðisnefndir búa yfir í þeim tilvikum þar sem Hollustuvernd ríkisins fer með það sem kallað hefur verið beint eftirlit. Samkvæmt lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, sem að grunni til eru frá 1981, er heilbrigðiseftirlit hér á landi í höndum heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna og starfa heilbrigðisfulltrúar sem framkvæmdaaðilar heilbrigðisnefndanna og eru starfsmenn sveitarfélaganna. Heilbrigðiseftirliti sveitarfélaganna er ætlað að hafa með að gera það sem kallað hefur verið frumheilbrigðiseftirlit eða beint eftirlit. Þetta eftirlit er því rekið á kostnað og ábyrgð sveitarfélaganna með nokkrum undantekningum. Samkvæmt 2. tölul. 17. gr. laganna er Hollustuvernd ríkisins ætlað beint eftirlit með innflutningi á matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum. Enn fremur er gert ráð fyrir því í 4. tölul. 13. gr. laganna að Hollustuvernd ríkisins geti samkvæmt ákvörðun ráðherra, náist samkomulag þar um við hlutaðeigandi sveitarfélög, tekið að sér beint eftirlit og hefur þessu verið þannig háttað í reynd að Hollustuvernd ríkisins fer með beint eftirlit með ýmiss konar mengandi starfsemi í samræmi við mengunarvarnareglugerð. Þar sem heilbrigðisnefndir fara með eftirlitið geta þær samkvæmt lögunum beitt ýmsum ráðstöfunum til þess að knýja á um framkvæmdir eða til þess að viðkomandi starfsemi verði stöðvuð ef ekki er orðið við fyrirmælum, sbr. nánar 27. gr. laganna. Í þeim tilvikum þar sem Hollustuvernd ríkisins fer með eftirlitið, eins og gildir um innflutningseftirlit með matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum og eftirlit með mengandi starfsemi, er engum slíkum lagafyrirmælum til að dreifa þannig að heilbrigðisnefndir hafa þurft að grípa til ráðstafana vegna eftirlitsins sem Hollustuvernd ríkisins er falið. Þetta er að mati ráðuneytisins ekki eðlileg ráðstöfun þar sem hafa verður í huga að hlutaðeigandi sveitarfélög hljóta að bera ábyrgð á aðgerðum sem þau grípa til í þessu skyni án þess þó að starfsmenn þeirra, þ.e. heilbrigðisnefndirnar eða heilbrigðisfulltrúarnir, hafi með málið að gera að öðru leyti. Þannig fer ekki saman raunveruleg ákvarðanataka og framkvæmd ráðstöfunarinnar. Hefur þetta m.a. leitt til þess að erfiðlega hefur gengið að fá heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna til þess að grípa til ráðstafana sem hugsanlega kynnu að baka þeim fjárhagsábyrgð án þess að geta dæmt um málið á fyrri stigum. Það er því álit ráðuneytisins og stjórnar Hollustuverndar ríkisins að eðlilegt sé að sú stofnun búi yfir sömu ráðum til þess að knýja á um framkvæmd ráðstöfunar og heilbrigðisnefndirnar búa yfir fari stofnunin með þetta beina eftirlit. Slíkt eftirlit heyrir til undantekninga, eins og fram hefur komið, en getur hins vegar varðað mjög mikilvæg atriði, atriði sem að öðru jöfnu gætu haft alvarlegri afleiðingar, sé ekki við brugðist, en margt af því sem heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna hefur með að gera. Í þessu tilviki má benda á eftirlit Hollustuverndar ríkisins með mengandi starfsemi eins og t.d. stóriðju. Þeir þættir sem Hollustuvernd ríkisins hefur með að gera í formi frumeftirlits eru þekktir og sé ætlunin að breyta þeim eða auka við þarf til sérstakt samkomulag við heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna, sbr. nánar 4. tölul. 13. gr. laganna eins og áður var til vitnað og ætti því ekki að verða hætta á árekstrum við eftirlit sveitarfélaganna um framkvæmdina. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um lagafrv. þetta því að það er í eðli sínu ákaflega skýrt og kveður á um hluti sem hljóta að teljast eðlilegir með hliðsjón af því að haldið skuli út heildstæðu heilbrigðis- og mengunarvarnaeftirliti. Ég legg því til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Hér er á ferðinni frv. sem urðu allhörð orðaskipti um í Nd. Hv. þm. Ólafur Þórðarson gagnrýndi ákvæði frv. Ég ætla ekki beinlínis að fara að taka upp hanskann fyrir þann hv. þm. en ég vil þó vekja athygli á því sem hann benti á að með þessum lögum er verið að gefa Hollustuvernd ríkisins mjög mikið vald til ákveðinna hluta í sambandi við einstaklinga og fyrirtæki og í vissum tilfellum getur þetta vald verið á þann veg að það jaðrist þau mörk sem eðlileg geta talist. Ég vil sem sagt við þessa umræðu aðeins benda á það að ég tel að hér sé á ferðinni mál sem er mjög æskilegt að verði vel skoðað í nefnd áður en hv. nefnd skilar hér áliti til þingsins til 2. umr. Sjálfsagt eru hér ákvæði, eins og hæstv. ráðherra nefndi, sem nauðsynlegt er að binda og lögfesta en þegar verið er að samþykkja ákveðin þvingunarákvæði er mjög nauðsynlegt að líta vel til hvað þar er verið að samþykkja. Í sumum tilfellum er verið að eiga, eins og hæstv. ráðherra nefndi, við stóriðju jafnvel, mengandi stórfyrirtæki og í öðrum tilfellum er kannski verið að eiga við litla manninn, bóndann eða smákaupmanninn í sambandi við heilbrigðiseftirlitið. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég taldi ástæðu til þess að benda á þá ákveðnu og hörðu umræðu sem átti sér stað í Nd. um þetta og vekja athygli á þessum þáttum málsins.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Það er aðeins örstutt út af því sem hv. 4. þm. Vesturl. benti á. Það er rétt að um þetta urðu nokkuð hörð orðaskipti í Nd. en ég bendi á að um málið varð þó fullkomið samkomulag í nefnd. Ég vil að sjálfsögðu taka undir það með hv. þm. að ég tel nauðsynlegt að hv. heilbr.- og trn. skoði þetta mál ítarlega, eins og reyndar öll önnur þingmál, og átti sig á því hvað hér er í raun á ferðinni, en það held ég að þeir sem harðast töluðu gegn málinu í Nd. hafi ef til vill ekki sett sig nægjanlega vel inn í, þ.e. þeir hafi blandað inn í umræðuna óskyldum hlutum. Ég vil taka sem dæmi það sem hv. þm. nefndi sérstaklega, að Hollustuverndinni er ætlað að hafa eftirlit með mengandi starfsemi eins og stóriðju, og verður að telja eðlilegt að Hollustuverndin fylgi því eftirliti eftir, að það geri hins vegar ekki heilbrigðisnefndir sveitarfélaganna eins og núna þyrfti að ske að óbreyttum lögum. Verður nánast að telja að hér hafi verið um að ræða mistök við lagasetninguna þegar núgildandi lög nr. 81/1988 voru samþykkt. En á hinn bóginn er það heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna sem fer með eftirlitið heima í héraði í nánast öllum tilvikum og þar sem ekki er kveðið á um það alveg skýrt í lögum þá er það samkomulagsatriði milli Hollustuverndarinnar og heilbrigðiseftirlits sveitarfélaganna ef á að fela Hollustuverndinni eftirlitið í einhverjum ákveðnum tilvikum. Hið almenna eftirlit með bóndanum eða smákaupmanninum, svo að orð hv. þm. séu notuð, er á vegum heilbrigðiseftirlits sveitarfélaganna og þvingunarúrræðin eða eftirlitsúrræðin eru þá líka í höndum viðkomandi aðila. Þau er ekki undir neinum kringumstæðum færð til Hollustuverndarinnar heldur aðeins í sambandi við það eftirlit sem Hollustuverndinni er falið og hún hefur með að gera. Ég treysti því þess vegna að nefndin komist að þeirri niðurstöðu að hér sé um eðlilegt og þarft mál að ræða og ekki sé verið að flytja til vald á óeðlilegan hátt eða, eins og það var orðað í Nd., að taka vald og jafnvel störf heiman úr héraði og flytja þau á höfuðborgarsvæðið til Hollustuverndar ríkisins, undir stjórnvald þar. Um það er ekki að ræða nema þá í þeim tilfellum þar sem um slíkt hefur náðst samkomulag við viðkomandi sveitarstjórnir.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar á þskj. 627. Í 1. gr. frv. eru talin upp tíu nöfn manna sem sótt hafa um íslenskan ríkisborgararétt og að mati dómsmrn. uppfylla allir þau skilyrði sem Alþingi hefur sett fyrir veitingu ríkisborgararéttar á undanförnum árum. Í 2. gr. eru sömu ákvæði um nafnabreytingar og gilt hafa síðustu árin. Ég legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.