Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti upplýsa að utandagskrárumræða er fyrirhuguð og hefst hún kl. 3.30. Umræðan, sem er um stöðu síldarsölusamninga, er að beiðni hv. 5. þm. Austurl. og fer fram eftir fyrri mgr. 50. gr. þingskapa.

Virðulegi forseti. Nokkrar umræður fóru fram um atkvæðagreiðslukerfið á síðasta þingi og reyndar í sumar líka. Fundið hefur verið að því að það er ófullkomið og vantar skjáinn sem á að vera með kerfinu og sýna hvernig menn greiða atkvæði. Ég vil vekja athygli forseta á því að um þetta var rætt í sumar þegar verið var að undirbúa þingstörf fyrir veturinn og ég man ekki betur en það hafi verið gefið út að skjáirnir yrðu komnir þegar þing kæmi saman aftur í byrjun október. Eins og menn sjá bólar ekkert á því hér enn og má lesa í fjárlagafrv. að það muni eitthvað dragast. Ég vil því spyrja hæstv. forseta að því hvenær þess megi vænta að atkvæðagreiðslukerfið verði sett upp að fullnustu sem er nauðsynlegt ef það á að vera viðvarandi kerfi á Alþingi.

Atkvæðagreiðslukerfið hefur verið sett upp en nýir veggskjáir verða væntanlega settir upp einhvern næstu daga. Það hefur aðeins tafist af tæknilegum ástæðum. Vonandi verður þess ekki langt að bíða að þingmenn sjái þá skjái eða töflur sem eiga að vera hér á veggjum sem hluti atkvæðagreiðslukerfisins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 53/1978, um eftirlit með framleiðslu á fóðurvörum, áburði og sáðvörum og verslun með þær vörur. Frv. þetta er hið fyrsta af fjórum en áformað er að gera breytingar á fernum lögum í landbrn. vegna gildistöku samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Í athugasemdum með lagafrv. er getið þeirra tilskipana Evrópubandalagsins sem fjalla um þá vöruflokka sem lögin ná til. Er þar í fyrsta lagi vísað til viðauka I, kafla II um fóður, kafla III um sáðvöru og plöntur, og svo viðauka II, kafla XIV um tilbúinn áburð. Í 1. gr. frv. er lagt til að fellt verði niður heimildarákvæði í 6. gr. gildandi laga. Þetta heimildarákvæði um bann eða takmörkun á innflutningi til verndar íslenskri framleiðslu fær ekki staðist efnisreglur samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Síðari málsl. 6. gr. gildandi laga verður því að falla brott. Í 2. gr. frv. eru felld úr gildi heimildarákvæði sem eftirlitsdeild Rannsóknastofnunar landbúnaðarins hefur skv. 7. gr. gildandi laga. Lagt er til að þær forsendur sem settar verða fyrir framleiðslu og innflutningi markist í reglugerð. Sú breyting sem hér um ræðir tekur einnig mið af reglum um Staðlaráð Íslands. Við sýnatöku hefur hér á landi verið fylgt alþjóðlegum reglum en með ákvæði þessu er aðeins verið að leggja til lögfestingu þeirra reglna. Samkvæmt framansögu er lagt til í 4. gr. frv. að 15. gr. gildandi laga falli brott. Þá eru í 5. gr. frv. lagðar til þær breytingar á ákvæðum 13., 16.--20. og 22. gr. laganna sem opna eigi möguleika á að aðrir en opinberir aðilar geti annast mælingar á þeim gæðaþáttum vöru sem krafist er hverju sinni. Þetta er mikilvæg breyting vegna þess að hröð tækniþróun hefur gefið möguleika á auknu öryggi í allri framleiðslustýringu. Við það breytist eðli hins opinbera eftirlitsþáttar í átt til mótunar á þeim ytri ramma umhverfis- og heilbrigðisþátta sem þjóðfélagið á hverjum tíma vill setja framleiðslunni. Dæmi um þetta er t.d. að þau hráefni sem notuð hafa verið úr ríki náttúrunnar til áburðarframleiðslu eru mismenguð óæskilegum fylgiefnum eins og þungmálmum. Með þeirri ríkiseinokun sem ríkt hefur hér á landi á framleiðslu og dreifingu áburðar hefur stjórn Áburðarverksmiðjunnar getað valið hreinna og þá til skemmri tíma litið dýrara hráefni. Þannig er kadmíum --- Cd í skammstöfun, og vitaskuld stórt C fyrir þá sem eru vel að sér í þessu og skilja slíkar skammstafanir --- í íslenskri áburðarframleiðslu með því lægsta sem gerist. Með tilkomu frjálsari markaðsafla þarf að setja svona þáttum skýrari mörk í reglugerðum. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. en mælist til þess að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. landbn.

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta tel ég að það væri æskilegt að hæstv. landbrh. upplýsti okkur frekar um stóra C-ið, hvar hann vildi staðsetja það í lotukerfinu og aðrar slíkar nauðsynlegar upplýsingar. En það sem ég ætlaði að koma fyrst og fremst inn á varðandi þetta frv. er að ég vildi varpa þeirri spurningu til landbrh. hvort þetta geti þýtt það að okkur verði settur stóllinn fyrir dyrnar varðandi vernd framleiðslu okkar gagnvart óæskilegum aðskotahlutum. Svo ég reyni að skýra mál mitt nánar: Getur þetta á nokkurn hátt komið í veg fyrir það ef við Íslendingar vildum þróa búvöruframleiðslu okkar í þá veru að við getum boðið og tryggt ómengaða framleiðslu? Við vitum það, þó að það hafi ekki verið mælt sérstaklega, að við erum nánast laus við ákveðna þætti í framleiðslu okkar, til að mynda notkun hormóna sem við vitum að er beitt í verulegum mæli erlendis og m.a. í því formi að það er selt með fóðri. Þetta vildi ég fá skýrt fram hér við þessa 1. umr. áður en málið verður tekið til skoðunar í nefnd þar sem ég sit og mun því geta fylgt málinu eftir þar. Í öðru lagi það sem ráðherra nefndi varðandi áburðarframleiðsluna að vegna þess að hér er eitt fyrirtæki og einokun á sölu hefðu menn getað tryggt hér ákveðin gæði í áburðarframleiðslu með tilliti til umhverfisverndar. Hvað þýðir þetta frv. gagnvart því ef við stöndum frammi fyrir innflutningi á áburði? Verða þá ekki eins ströng skilyrði? Verðum við þá hugsanlega með áburð hér sem uppfyllir ekki þau gæðaskilyrði sem íslenskur áburður hefur í dag? Ég spyr að þessu vegna þess að eitt af þeim atriðum sem fram er sett þegar rætt er um umhverfisvæna búvöruframleiðslu er áburðarnotkunin og þá væntanlega bæði magnið og þá eins aðskotaefni sem í áburðinum eru. Virðulegi forseti. Þetta eru þau atriði sem ég hefði viljað fá upplýsingar um og skýringar á hér við 1. umr. málsins.

Virðulegi forseti. Frv. sem hér er til umfjöllunar til 1. umr. byrjar eins og mörg önnur frumvörp sem við fáum að sjá hér þessa dagana í tengslum við hið fyrirhugaða Evrópska efnahagssvæði. Þar segir: ,,Landbúnaðarráðherra ákveður með reglugerð . . . `` og, með leyfi forseta, einnig í 3. gr.: ,,Um framkvæmd sýnatöku skulu sett nánari ákvæði í reglugerð.`` Þó er nú ekki sagt að ráðherra skuli setja þá reglugerð. Þetta verður eitt reglugerðarfár sem við fáum að sjá í framhaldi af þessum samningi um Evrópskt efnahagssvæði sem við ræðum hér og ég vil benda á það í upphafi. Í 3. gr. er vitnað til 8. gr. laga nr. 53/1978 en sú grein er þannig nú: ,,ED [þ.e. eftirlitsdeild] Rala skal taka sýni til rannsókna . . . `` Þetta er um Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Það virðist því samkvæmt þessari 3. gr. eiga að taka af Rannsóknastofnun landbúnaðarins að vera framkvæmdaraðili fyrir sýnatökur. Ég ætla að víkja aftur að 1. gr., ég tók hana ekki áðan. Þar er sagt að síðari málsl. 6. gr. skuli falla brott. Sá liður hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Einnig getur landbúnaðarráðuneytið bannað eða takmarkað innflutning á eftirlitsskyldum vörum til verndunar íslenskrar framleiðslu.`` Það á sem sagt að fella það brott að landbrn. geti bannað eða takmarkað að einhverju leyti innflutning á eftirlitsskyldum vörum til verndunar íslenskri framleiðslu. Í 5. gr. er rætt um eftirlitsaðila. Það kemur hvorki fram þar né í athugasemdum með greininni hver á að vera þessi eftirlitsaðili þannig að ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hver sé fyrirhugaður eftirlitsaðili í stað Rala. Sá ræðumaður sem hér var á undan mér ræddi nokkuð um Áburðarverksmiðjuna og ráðherra hefur lýst því yfir í fjölmiðlum áður að líklega muni framleiðsla í Áburðarverksmiðjunni í Gufunesi leggjast af vegna þess að hún sé ekki samkeppnisfær í verði við innfluttan áburð. Það kom jafnframt fram að sá áburður sem við framleiðum hér sé trúlega ómengaðri og betri framleiðsla þótt hann sé jafnframt dýrari. Ég vil því spyrja: Getum við átt von á því að við fáum yfir okkur meira af áburði sem notaður er erlendis til framleiðslu á búvörum sem hefur það í för með sér að búvörur, t.d. kjöt, eru mjög mengaðar af alls kyns hormónum? Það er mikið rætt um þetta erlendis, hvernig landbúnaðarafurðir eru að verða. Nú á tímum þegar menn ræða mjög mikið um að reyna að takmarka mengun og borða holla og góða fæðu í stað mengaðrar þá tel ég að við séum að fara út á hættulega braut ef á að leggja af þá áburðarframleiðslu sem verið hefur hér á landi og sem alveg tvímælalaust er miklu heilnæmari heldur en mörg erlend framleiðsla. En ég ætla ekki að ræða þetta frekar. Ég vildi beina þessum spurningum inn í landbn. og til ráðherra og vænti þess að þetta verði rætt frekar þegar það kemur þar til umræðu.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið þá fjallar 1. gr. frv. um að fella niður síðari málsl. 6. gr. laga um eftirlit með framleiðslu á fóðurvörum o.fl. þar sem verið er að fella út einn af þeim þröskuldum sem hafa verið fyrir innflutningi búvara í samkeppni við innlenda framleiðslu. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. að því hvort gerð hafi verið athugun á því hvaða áhrif þessi niðurfelling hefur fyrir íslenskan landbúnað. Hvort það muni hafa í för með sér aukna samkeppni fyrir íslenska fóðurframleiðslu. Íslensk fóðurframleiðsla er, eins og allir vita, fyrst og fremst gras og hey en á síðustu árum hefur einnig verið í vaxandi mæli framleiðsla á byggi og þrátt fyrir erfitt tíðarfar í sumar þá tókst þó hjá einstaka bónda að ná furðu góðri uppskeru. Mun þetta hafa áhrif á samkeppnisstöðu þessarar fóðurframleiðslu íslenskra bænda sem við vitum að sjálfsögðu að er miklu öruggari hvað hollustu varðar heldur en það innflutta fóður sem hér er á boðstólnum og við vitum ekki við hvaða skilyrði er framleitt og hversu gamalt það er? Þegar vikið er að þeirri hættu á samdrætti í störfum í íslenskum landbúnaði af þessari ástæðu þá finnst mér óhjákvæmilegt að víkja aðeins að miklu stærra dæmi, þ.e. heildarafleiðingum af EES-samningnum á atvinnu í íslenskum landbúnaði. Það er mér sérstaklega ofarlega í huga vegna þess að í síðustu viku var ég á svonefndri spástefnu ásamt öðrum hv. þm. Suðurlands sem haldin var austur í Aratungu í Biskupstungum fyrir uppsveitir Árnessýslu. Þessi spástefna var undir stjórn Ingjalds Hannibalssonar, forstjóra Útflutningsráðs. Þar ræddu menn að sjálfsögðu atvinnuhorfur og þar komu fram athyglisverðar og uggvænlegar tölur sem nú blasa við þeim blómlegu sveitum og hvað þá heldur annars staðar á landinu eftir að EES-samningur verður samþykktur. En þær tölur, sem þar voru nefndar, voru að eftir þann samdrátt sem nú stendur yfir í íslenskum landbúnaði og samþykkt EES-samningsins þá mundi þurfa að finna 150--240 ný störf til að koma á móti þeim sem niður falla, aðeins í þessum sex sveitarfélögum. Ég held því að það sé alveg óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. landbrh.: Hefur hann gert áætlun um það hvernig þessar tölur munu líta út fyrir landið í heild, fyrir sveitirnar og einnig fyrir þéttbýli sem svo mjög er háð framleiðslu og atvinnu í sveitum? Það er nokkurt hlaup í þessum tölum því þar er að sjálfsögðu nokkur óvissa á ferðum. Í máli fulltrúa Þjóðhagsstofnunar, sem var á þessari spástefnu, sagði svo, með leyfi forseta, um EES: ,,Enn eru ekki öll kurl komin til grafar varðandi EES og leyfi til innflutnings á ákveðnum unnum mjólkurvörum.`` Sú tala sem var einna afdráttarlausust í þessari spá var talan um fækkun starfa í garðyrkju. Þar var um að ræða 50 ársverk. Garðyrkjubændur hafa vakið athygli á þeirri hættu sem þeim stafar af EES-samningnum og hafa sent frá sér greinargerð um þetta efni og vil ég leyfa mér að lesa upphaf kafla sem ber yfirskriftina ,,Óbein áhrif aukins innflutnings á garðyrkjuna í landinu``. En þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Íslenskur markaður fyrir blóm, grænmeti og trjáplöntur er þröngur sökum fólksfæðar og fjarlægðar landsins frá meginlandi Evrópu. Aðlögun að heimamarkaði hefur átt sér stað í áratugi. Útflutningsmöguleikar eru nánast engir og mjög hart er barist nú þegar á innanlandsmarkaði. Sérhæfing er erfið sökum fólksfæðar en þó möguleg, t.d. í rósum, gúrkum, tómötum, papriku og sveppum. Ef ósérhæfð ræktun leggst af hérlendis minnkar markaðshlutdeild innlendrar framleiðslu að sama skapi. Fjárfestingar í garðyrkju, einkum gróðurhús, er ekki unnt að nýta til annars. Aukinn innflutningur getur því ef til skamms tíma er litið sett skuldugustu stöðvarnar á hausinn og ef til langs tíma er litið gert eldri garðyrkjustöðvar og stöðvar á jaðarsvæðum verðlausar. Árið 1990 var framleiðsluverðmæti grænmetis (kartöflur undanskildar) og blóma tæpur 1 milljarður króna. Heilsársstörf voru um 350, auk 200 sumarstarfa. Ætla má að hverju starfi í framleiðslu tengist tvö ársstörf í þjónustu eða um 700 störf. Það er garðyrkjubændum mikið alvörumál hvernig staðið verður að eftirliti með innflutningi, bæði hvað varðar heilbrigðiseftirlit og vöruskoðun. Í náttúru Íslands eru mjög fá innlend meindýr sem hafa áhrif á garðyrkjuafurðir og þau meindýr og sjúkdómar sem nú herja á í garðyrkju hafa öll komið inn í landið sökum ónógs heilbrigðiseftirlits. Einnig má benda á að nú opnast fyrir innflutning á tollfrjálsum garðyrkjuafurðum og þá er mikilvægt að vöruskoðun sé framkvæmd til að ekki séu fluttar inn tegundir sem ekki er frjáls innflutningur á. Einnig veldur það áhyggjum að erfitt virðist vera að fylgjast með uppruna blóma og grænmetis. Afurðir upprunnar innan EES verða tollfrjálsar en afurðir annars staðar frá bera 30% toll. Nú er það svo að t.d. Hollendingar flytja inn mikið magn af blómum frá svæðum utan EES og mjög óljóst er hvernig komast megi að uppruna þeirra þegar varan er seld á markaði í Hollandi.`` Í kafla sem ber yfirskriftina ,,Bein áhrif á einstakar greinar garðyrkjunnar`` segir svo um bein áhrif EES-samninganna á einstakar greinar garðyrkjunnar, með leyfi forseta: ,,Blómaframleiðendur eru sammála um að áhrifin geti orðið veruleg. 1. Íslenskar nellikur verða ekki samkeppnisfærar á þeim tíma, sem frjáls innflutningur verður, án tolla og lýsing á nellikum mun hverfa. 2. Brodiaea getur vegna útlits og eiginleika haft áhrif á framleiðslu og sölu á fresíu. Ræktun á fresíum hefur aukist mjög á síðustu árum og lýsing þeirra einnig. 3. Arnthurium og ornithogalium eru ræktuð hérlendis og innflutningur getur haft neikvæð áhrif. 4. Aukin hætta er á innflutningi á tilbúnum búntum þar sem hráefnið væri tollalaus vara. Slíkur innflutningur getur haft áhrif á verðlagningu blóma almennt. 5. Einnig er erfitt að meta hvaða áhrif frjáls og tollalaus innflutningur á nellikum, brodiaeu, arnthurium, ornithogalium og strelitziu hefur á sölu annarra afskorinna blóma, bæði sökum verðs og magns, en ljóst er að áhrifin verða að öllum líkindum mjög veruleg. Ræktunartímabil grænmetis er styttra hérlendis en sunnar í Evrópu. Frjáls og tollalaus innflutningur yfir vetrarmánuðina á tómötum, papriku og salati mun tvímælalaust hafa áhrif á verðlagningu íslensks grænmetis. Fyrsta verð á vori mun lækka enn frekar vegna þessa innflutnings því erfiðara verður að koma með vöru á hærra verði inn á markaðinn þegar í gangi hefur verið lágt verð yfir vetrarmánuðina.`` Við minnumst þess sjálfsagt öll að þegar byrjað var að ræða um EES-samninginn var sagt að hann hefði engin áhrif á landbúnað því hann næði ekki til hans. Nú er það ljóst að sá samningur, sem hæstv. utanrrh. hefur undirritað, er allt annars eðlis. Hér hef ég aðeins vakið athygli á örfáum atriðum hvað snertir eina grein landbúnaðarins og þar kemur skýrt fram að áhrifin eru mikil. Ég vil því ítreka spurningar mínar til hæstv. landbrh.: Hefur hann látið gera úttekt á því í fyrsta lagi hvaða áhrif þetta frv. hefur á stöðu íslensks landbúnaðar, hvort það breytir einhverju um samkeppnisstöðu íslenskrar fóðurframleiðslu, og í öðru lagi hvernig horfur eru nú um atvinnumöguleika í landinu, í fyrsta lagi vegna þess samdráttar sem þegar blasir við vegna aðlögunar framleiðslunnar að markaðsaðstöðu og í öðru lagi eftir að EES-samningur hefði verið fullgiltur. Og þá einnig hvaða áhrif slíkur samdráttur í sveitum hefði í þéttbýli. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur hv. alþm. að fá skýr svör við þessu til að við getum metið áhrif þeirra samninga sem okkur er ætlað að samþykkja. Því varla er það ætlun hæstv. landbrh. að við eigum bara að loka augunum og láta skeika algjörlega að sköpuðu með það hvaða afleiðingar þetta hefði fyrir íslenskt atvinnulíf og íslenskt þjóðfélag að þessu leyti.

Hæstv. forseti. Við höfum áður átt orðastað um samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði, ég og hv. 2. þm. Suðurl., og mig minnir að síðast þegar við töluðum um þennan samning hafi hv. þingmanni verið það kunnugt að landbúnaðarþættirnir voru inni í þessari samningsgerð frá byrjun. Ég held að það sé hægt að fletta upp þingtíðindum frá sl. ári og sjá það grannt að orðaskipti okkar snerust þá um stöðuna eins og hún var við stjórnarskiptin í fyrra. Hv. þingmanni er fullkunnugt að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar kaus að láta landbúnaðarþáttinn sig engu skipta, dró íslensku samninganefndina út úr þeim þætti samningamálanna og það er kunnugt, bæði mér og forustumönnum bænda, jafnt í Búnaðarsambandi, Búnaðarfélaginu sem í Stéttarsambandi bænda að það var nauðsynlegt að koma fram miklum breytingum fyrir hagsmuni íslenskrar bændastéttar, bæði gagnvart mjólkurframleiðendum og garðyrkjubændum. Þetta á hv. þingmanni að vera fullkunngt. Þetta er margrakið hér í þinginu. Ég hélt að þetta litla frv. sem ég er að flytja gæfi ekki tilefni til að vekja þær umræður upp á nýjan leik. Það er líka kunnugt --- ég hef rakið það hér --- að ég skrifaði utanrrn. bréf fyrir rúmu ári síðan þar sem ég fór fram á nauðsynlegar leiðréttingar á þeim kafla samningsins sem lýtur að mjólkurvörum og grænmeti. Mér er það mikil ánægja að skýra frá því að ég hitti landbúnaðarráðherra Þýskalands, Kiechle, á þessu ári og þakkaði honum og starfsmönnum hans þann mikla stuðning sem þeir veittu okkur Íslendingum á síðustu stigum málsins til að ná fram þeim hagsmunum sem við töldum brýnasta í sambandi við einmitt þennan þátt mála. Hin mikla vinátta landbrh. Þýskalands í garð okkar Íslendinga hefur raunar komið fram oftar og víðar eins og hv. þingmanni er kunnugt og kemur auðvitað engum á óvart. Það er því ekki rétt að ekki hafi verið talað um að landbúnaðarþátturinn kæmi inn í samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði frá byrjun. Það er ekki rétt. Ef ég tek mjólkurvörurnar fyrst þá er vitaskuld ekki gert ráð fyrir því að innflutningur almennt á unnum mjólkurvörum verði gefinn frjáls. Hins vegar hefur jógúrt með bætiefnum verið á frílista hér alllengi. Ég held að menn geri sér ekki almennilega ljóst af hvaða sökum jógúrtin komst inn á frílistann. Það hefur ekki reynt á innflutning á þeirri fæðutegund hér. Ef við tölum hins vegar um garðyrkjuna, hvort sem við tölum um grænmeti eða blóm, þá er gert ráð fyrir því að innflutningurinn verði með svipuðu sniði og nú er. Ég beitti mér fyrir því að samtök garðyrkjubænda hefðu beint samband við íslensku samninganefndarmennina í utanrrn. til þess að fara yfir dagsetningar í sambandi við það hvenær rétt væri að leyfa innflutning á blómum og grænmeti. Mér er ánægja að endurtaka það nú að þar var í höfuðdráttum farið eftir óskum grænmetisbænda. Ég held að það sé líka nauðsynlegt að ég rifji það upp að á sl. ári bað ég Markús Möller hagfræðing að gera úttekt á ylræktinni sem atvinnugrein. Hann þurfti að hverfa frá til annarra starfa nú á þessu ári en er kominn heim og mun ljúka sinni greinargerð og ég vil með öllum öðrum hætti sem mér er unnt reyna að greiða fyrir því að hægt verði að lækka framleiðslukostnað á grænmeti og blómum og hef m.a. haft samband við Orkustofnun af því tilefni og átt fund með hæstv. iðnrh. um þau málefni. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því að hvað sem líður innflutningi eða ekki innflutningi á þessum tegundum matvæla þá hljóta bændur ekki síður en neytendur og kannski miklu fremur en neytendur leggja á það ríka áherslu að þeim megi takast að lækka framleiðslukostnaðinn því að vitaskuld á þessi tegund matvæla í samkeppni við önnur matvæli og vitaskuld er grænmetisbændum það jafnljóst og öðrum framleiðendum íslenskum að til langframa geta þeir ekki búist við því að halda óbreyttu verði ef það er í hróplegu ósamræmi við það sem er í löndunum í kringum okkur. Hitt er aftur rétt og ástæða líka til að taka það skýrt fram að það gerir samanburð við önnur lönd erfiðan í sambandi við verð að þau njóta mikilla ríkisstyrkja. Greinar eins og grænmetis- og blómarækt njóta ríkisstyrkja víða erlendis sem ekki er tilfellið hér á landi. Nauðsynlegt er að þetta komi fram. Þetta frv. sem hér liggur fyrir er minni háttar mál og varðar ekki samninginn um Evrópska efnahagssvæðið í heild. Ég hef ekki séð skýrslu þá sem hv. þm. vitnaði til um það að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði mundi valda því að fækkaði um 150--200 störf í nokkrum hreppum fyrir austan fjall vegna þeirra samninga. Ef þetta er tilfellið þá liggur við að mig langi til að spyrja hv. þm. og aðra þá sem vilja verja hagsmuni landbúnaðarins: Hvers vegna í ósköpunum voru þeir svona þöglir um þennan þátt samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði fyrir síðustu alþingiskosningar? Ég veit ekki hvort hv. þm. man eftir því að það var gert ráð fyrir að skrifa undir samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði í júnílok á sl. ári en kosningarnar voru í apríllok. Það var aðeins tveggja mánaða frestur til undirskriftar. Samningurinn var með öðrum orðum fullfrágenginn í öllum aðalatriðum og þau ákvæði sem vörðuðu íslenskan landbúnað voru í öllum greinum miklu verri en ákvæðin eins og þau líta út núna. Þess vegna brennur sú spurning á vörum mínum: Hvers vegna þagði hv. þm. um þennan alvarlega þátt málsins fyrir síðustu kosningar og hvers vegna studdi hann af alefli þá stefnu í landbúnaðarmálum og utanríkismálum og samningsgerð við Evrópska efnahagssvæðið fyrir kosningar eins og raun ber vitni? Ég held að sannleikurinn sé sá að hér er mikið ofsagt. Það er alls ekki um það að ræða að bændum fækki í neinum tölum eins og hér er talað um vegna samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði en hitt er ljóst og það veit hv. þm. jafn vel og ég að sú ákvörðun að hætta að flytja út dilkakjöt á ábyrgð ríkissjóðs og hætta að flytja út unnar mjólkurvörur með ríkisstyrk hefur auðvitað þau áhrif að búskapur mun dragast saman í sveitum og eins og ég sagði m.a. á aðalfundi Stéttarsambands bænda þá er óhjákvæmilegt vegna hins mikla samdráttar í sauðfjárframleiðslu að ýmsir bændur verði að ganga af sínum jörðum. Hins vegar mun beingreiðslan og það kerfi sem nú er upp tekið auðvelda þeim að fá verð fyrir framleiðslurétt sinn til þess að þeir eigi hægara með að ná fótfestu annars staðar. Það er auðvitað erfiðleikum undirorpið eins og atvinnuástandið er núna að fá vinnu annars staðar en eins og sakir standa er það erfiðasta og alvarlegasta atvinnumál bænda nú hvernig sauðfjárbændur munu snúast við þeim nýju viðhorfum sem um var samið í samningnum um búvöruframleiðsluna. Í síðustu viku áttum við þingmenn Norðurl. e. fund með búnaðarráðunaut þeirra í Norður-Þingeyjarsýslu. Þar er talað um að flöt skerðing verði um 22% hjá sauðfjárbændum þannig að við sjáum að um mjög alvarlegan hlut er að ræða og miklu alvarlegri en hér er verið að tala um. Þetta held ég að bændum sé öllum fullkunnugt. Ég mun á hinn bóginn gera ráðstafanir til þess að fá þær skýrslur sem hv. þm. gat um og skal ekki fjalla efnislega um innihald þeirra fyrr en mér hefur gefist kostur á að kynna mér þær. Eins og hv. þm. er kunnugt er innflutningur á fóðurvörum frjáls. Á hinn bóginn er það svo að sérstakt gjald er lagt á innflutt fóður, kallað fóðurgjald --- grunngjald, sem er áætlað að gefa ríkissjóði 55 millj. kr. í tekjur á næsta ári samkvæmt því fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir þinginu sem er svipuð fjárhæð og á þessu ári eins og stendur í athugasemdum og skal ég ekki rengja það. Mig hafði að vísu minnt að það væri heldur hærra á þessu ári. Ég hef tekið ákvörðun um að sérstök athugun verði gerð á því hvernig rétt sé að halda á fóðurmálunum í heild sinni nú á þessu hausti og mun að sjálfsögðu gera það í samráði við forustu bændasamtakanna. Innlendir fóðurframleiðendur starfa í skjóli þessarar skattlagningar sem auðvitað hefur þau áhrif að landbúnaðarvörur eru dýrari en ella þegar þær koma á borð neytenda. Um Áburðarverksmiðjuna er það að segja, sem ég hef áður sagt, að framleiðsla á áburði hefur dregist saman á undanförnum árum og alveg ljóst að ef sú þróun heldur áfram væri með öllu óréttlætanlegt að halda þeirri framleiðslu áfram vegna þess að hún er mun dýrari en sá áburður sem við getum fengið annars staðar frá. Ég mun á næstunni flytja frv. um að breyta Áburðarverksmiðjunni í hlutafélag. Síðan er það í samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði að innflutningur á áburði verði gefinn frjáls ekki síðar en 1. jan. 1995. Á fundum með bændum, bæði með sauðfjárbændum sérstaklega og eins á fundi Stéttarsambands bænda, vöknuðu einmitt umræður um það hversu hátt áburðarverðið væri og það var skoðun þeirra bænda, sem ég átti samtal við, að nauðsynlegt væri að rýmka þar um til þess að lækka rekstrarkostnað landbúnaðarins. Auðvitað er frjáls innflutningur á áburði einn ríkasti þátturinn í þeim efnum. Áburðarverksmiðjan er sterkt og öflugt fyrirtæki. Það er ekkert sem bendir til þess að verslun og viðskipti með áburð geti ekki haldið áfram að vera í þeim húsakynnum sem Áburðarverksmiðjan ræður yfir. Það er mjög dýr fjárfesting og auðvitað miklir yfirburðir og mikið forskot sem Áburðarverksmiðjan hefur gagnvart öðrum innflutningsaðilum. Það væri náttúrlega einfalt að afnema fóðurgjaldið og gera áburðinn frjálsan þegar í stað. Ég hef á hinn bóginn ekki kosið að gera það heldur mun ég taka þau mál fyrir sérstaklega en það kemur ekki við þetta frv. sem nú er til umræðu. Hv. 6. þm. Norðurl. e. spurði hvort þetta frv., sem hér liggur fyrir, setti okkur stólinn fyrir dyrnar varðandi vernd okkar gegn óæskilegum aðskotahlutum og lagði áherslu á nauðsyn þess að við gætum tryggt ómengaða framleiðslu hér á landi. Nú er það svo að samkvæmt samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði er það í höndum okkar Íslendinga sjálfra að heimila innflutning á kjötvörum þannig að við höfum það auðvitað algjörlega í hendi okkar þegar af þeim ástæðum hvaða reglur við setjum okkur um framleiðslu á þeim. Hér er einungis um það að ræða að við erum að lögfesta að hér skuli vera alþjóðlegir staðlar um gæði og efnasamsetningu fóðurblöndu og ég hef enga ástæðu til að ætla að við getum ekki gætt allrar þeirrar varkárni sem við viljum í þeim efnum og vil minna á að Vesturlönd eru einmitt þau lönd sem gera mestar kröfur til sjálfs sín varðandi þessa hluti. Ég vil hins vegar leggja á það ríka áherslu --- það var eins og það hefði farið fram hjá sumum þingmönnum --- að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði fjallar um það að greiða fyrir viðskiptum milli Íslendinga og Evrópuþjóðanna. Við höfum talið okkur það hagkvæmt, auðvitað vegna þess að við eigum mikla atvinnuhagsmuni í húfi að okkur takist að brjóta niður tollamúra í þessum löndum, mikilvægustu markaðslöndum okkar, þannig að við fáum meira verðmæti fyrir framleiðsluvörur okkar en nú er. Það er þess vegna ekki undarlegt þó að hér sé gert ráð fyrir því að rýmka til. Hv. 6. þm. Vestf. spurðist sérstaklega fyrir um 5. gr. frv., hvort ekki væri gert ráð fyrir því að Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefði eftir sem áður eftirlit með innflutningi á vörum, gæðaþætti þeirrar vöru sem krafist er hverju sinni og annaðist mælingar á gæðaþáttum innflutts varnings. Rannsóknastofnun landbúnaðarins mun áfram hafa það verk með höndum. Á hinn bóginn eru hér opnaðir möguleikar fyrir því að aðrir aðilar geti einnig komið inn í það eftirlit sem er talið mikilvægt vegna þess hversu hröð tækniþróun hefur verið. Ég vil að síðustu taka það fram að þetta eftirlit Rannsóknastofnunar landbúnaðarins hefur verið hert og það eru núna viðræður milli garðyrkjubænda og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins um það hvernig megi koma því þannig fyrir að ekki verði einhver óhöpp í sambandi við innflutning á grænmeti á þeim tímum sem óhjákvæmilegt er að hafa innflutning vegna þess að innlenda framleiðslan annar ekki eftirspurn eins og er óhjákvæmilegt á sumum árstímum.

Virðulegi forseti. Ég kýs að nota andsvarsformið til að fylgja eftir spurningu minni hér áðan til hæstv. landbrh. Hún fjallaði ekkert um þær reglur sem væru í gildi um innflutning á kjöti. Hún fjallaði einfaldlega um það hvort við gætum sett þær reglur um fóðurframleiðslu og það fóður sem notað væri í landinu sem við þyrftum til þess að framfylgja ákvæðum um ómengaða framleiðslu. Hormónar eru notaðir orðið víða við kjötframleiðslu, reyndar við mjólkurframleiðslu líka. Við höfum ekki gert það. Og að mínu mati eigum við að standa mjög fast á því að það verði ekki gert hér á landi. Í því að við gerum það felast að mínu mati þeir möguleikar sem við kunnum að eiga í framtíðinni á útflutningi á landbúnaðarvörum. Það er ekki á annan hátt en það verði sérmerkt ómenguð hollustuvara. Í öðru lagi það sem hæstv. ráðherra sagði að þingmenn virtust ekki skilja eða vita að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði fjallaði um frjáls viðskipti með vörur. Það veit ég í það minnsta ósköp vel en ég veit líka, hæstv. landbrh., að sá samningur fjallar ekki sem heild um okkar helstu viðskiptavörur. Sjávarfangið er utan samningsins. Það eru sérsamningar okkar sem verða að tryggja okkar hagsmuni þar. Sömuleiðis er landbúnaðurinn ekki inni í heildarpakkanum nema hvað varðar einstaka þætti sem er þó í formi tvíhliða samninga einstakra ríkja eða EFTA við EB svo ég upplýsi ráðherrann aðeins um það að við þingmenn erum kannski ekki alveg eins fáfróðir um þessi mál og hann vildi vera láta áðan.

Hæstv. forseti. Þeim ber ekki alveg saman hv. þm. Framsfl. um það hvernig þessi samningur varðar landbúnaðinn. Annar heldur því fram að hann snerti alls ekki landbúnaðinn en hinn heldur því fram að landbúnaðinum stafi stórkostleg hætta af samningnum. Um hormónana er það að segja að okkur er auðvitað heimilt að banna notkun hormóna við landbúnaðarframleiðslu hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég fer að álíta að sá hæstv. ráðherra, sem hér ræddi áðan, skilji bara alls ekki mælt mál og ég veit nú orðið ekki hvernig á að koma því fram til þess að fá svar við spurningum og til þess að ekki sé snúið út úr orðum manna. Ég sagði akkúrat ekkert um það að ferlið sem við erum að ganga í gegnum um hið Evrópska efnahagssvæði snerti ekkert íslenskan landbúnað. Það kom ekki orð fram um það í mínu máli. Ég sagði hins vegar það eitt að samningurinn sem slíkur, heildarsamningurinn milli EFTA og EB, tekur ekki til landbúnaðar. Það sem viðkemur landbúnaðinum felst í sérsamningum, tvíhliða samningum, ýmist milli EFTA-ríkjanna sem heildar og EB eða einstakra landa, ýmist að kröfu EB eða EFTA-ríkja. Allt þetta ferli kemur vissulega við íslenskan landbúnað. Auk þess sem ákvæði um staðfesturétt til atvinnurekstrar og annað slíkt kemur náttúrlega þarna inn á. Þetta vil ég bara að hér komi fram.

Hæstv. forseti. Auðvitað er landbúnaðurinn hluti af þeim samningi sem hér er talað um. Ég vil líka leiðrétta það sem kom fram hjá hv. þm. þegar hann sagði að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði kæmi ekki inn á sjávarútveginn. Þessi samningur opnar okkur leið fyrir útflutning á ferskum og söltum flökum og saltfiski til landa Evrópubandalagsins án tolla en á hinn bóginn veldur það okkur miklum vonbrigðum og vandræðum að við skyldum ekki hafa náð því sama fram t.d. um síld, eins og hv. þm. er kunnugt.

Hæstv. forseti. Við gætum sjálfsagt rætt lengi um aðdraganda að gerð EES-samningsins og hvernig það gekk fyrir sig en ég ætla ekki að fara að hefja þá umræðu aftur. En ég hef yfirleitt ekki lagt það í vana minn að lýsa yfir stuðningi við það sem ég veit ekki hvað er og samningurinn lá ekki fyrir fyrr en sl. haust, fyrir tæpu ári síðan og fyrr var að sjálfsögðu ekki hægt að taka endanlega afstöðu til málsins. Ég get þó bent á eitt sem er í andstöðu við það sem hæstv. ráðherra sagði. Hinn 4. des. 1991, einum og hálfum mánuði eftir að samningurinn var undirritaður af samninganefndarmönnum varð, eftir því sem hæstv. landbrh. sjálfur segir, hæstv. utanrrh. við ósk Evrópubandalagsins um að bæta inn í 5. gr. 1. viðbætis við 3. bókun samningsins setningu sem skapar íslenskum landbúnaði mjög mikla óvissu eins og við höfum rætt um hér. Það er setningin, með leyfi hæstv. forseta: ,,Upphæð aðflutningsgjalda sem lögð eru á við landamæri skal þó aldrei vera hærri en það sem Ísland leggur á innflutning frá nokkrum samningsaðila árið 1991.`` Ég spurði í umræðunni um EES-samninginn af hverju hæstv. utanrrh. hefði farið að bæta þessu inn og verða við beiðni Evrópubandalagsins löngu eftir að samninganefndarmenn höfðu skrifað undir samninginn. Ég fékk engin svör. Hæstv. landbrh. getur kannski svarað mér því af hverju var þarna, eins og hendi væri veifað, orðið við beiðni Evrópubandalagsins að setja þessa slæmu setningu inn. Því má bæta við að þetta er í 1. viðbæti við bókun 3. Síðan er á bls. 21 í þessu riti listi yfir 2. viðbæti, 3. viðbæti, allt upp í 7. viðbæti. Þar er aðeins sagt um hvað þessir viðbætir eiga að fjalla en ekkert um efni þeirra. Veit hæstv. landbrh. hvert efnið verður í þessum viðbætum nú? Það væri fróðlegt ef hann gæti gefið upplýsingar um það. Við höfum ekki fengið að vita það á Alþingi hvað á að felast í þessu. Verða það margar setningar eins og sú sem ég var að lesa upp áðan og eru svo erfiðar fyrir íslenskan landbúnað? Hvað ætlar Evrópubandalagið að segja hæstv. landbrh. að setja í þessa viðbæti? Vill hæstv. landbrh. svara því? Ég tel nauðsynlegt að við vitum það áður en farið verður að fjalla frekar um samninginn á Alþingi. En aðalatriðið í mínu máli voru atvinnuhorfurnar í íslenskum sveitum. Ég var að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hefði látið gera úttekt á því hvernig horfði nú, bæði vegna þess samdráttar sem þegar hefur verið ákveðinn í landbúnaðarframleiðslunni og vissulega kemur ekki EES-samningnum við, ég talaði aldrei um það, og í öðru lagi hvað mundi bætast við með EES-samningnum. Talan sem ég nefndi, 150--240 ársverk úr þessum sex sveitum, var af báðum þessum ástæðum. Ég veit ekki hvernig þetta skiptist þar á milli, nema það er auðvitað augljóst að þau 50 ársverk sem óttast var að EES-samningurinn mundi eyðileggja í garðyrkju stafar eingöngu af EES-samningnum því að búvörusamningurinn hefur engin áhrif á garðyrkjuna. Það kemur heldur illa saman við það sem hæstv. ráðherra sagði að garðyrkjumenn væru ánægðir yfir EES-samningnum því sú greinargerð sem ég las upp hér áðan og formaður garðyrkjubænda, Kjartan Ólafsson fékk mér í gær, segir allt aðra sögu. Að sjálfsögðu eru þessar tölur um 50 ársverk sem falla niður í þessum sex sveitum byggðar á þeirri úttekt sem þar kemur fram. Mér finnst það vissulega alvarlegt ef hæstv. ráðherra reynir ekki að gera sér grein fyrir því hvaða raunverulegu afleiðingar samningurinn muni hafa fyrir íslenskan landbúnað og íslenskt samfélag að því er þetta atriði varðar. Við getum endalaust deilt um aðdragandann og vinnubrögð en eins og ég sagði ætla ég ekki að fara frekar út í það. En fyrir mér er aðalatriðið framhaldið. Hver verður afleiðingin? Við höfum ekki samþykkt þennan samning enn. Við erum að fjalla um hann, reyna að fá upplýsingar, sem gengur misjafnlega vel að fá, til að móta okkar afstöðu og taka endanlega afstöðu. Og eitt atriðið í því tel ég vera ákaflega brýnt og það eru áhrif á íslenskan vinnumarkað og íslenskt atvinnulíf.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að ég hef falið Markúsi Möller hagfræðingi að halda áfram úttekt sinni á ylrækt, garðyrkju-, blómarækt og öðru sem lýtur að því og möguleikum á að styrkja stöðu þeirrar atvinnugreinar. Því miður lágu ekki fyrir fullnægjandi gögn um ýmsa rekstrarþætti hennar áður og því tekur þessi vinna lengri tíma en ég hafði búist við. En ég vonast til að einhverjar niðurstöður geti legið fyrir, ég þori ekki að lofa í þessum mánuði en a.m.k. í þeim næsta. Þetta verk er unnið í nánu samstarfi við Félag garðyrkjubænda.

Svo hátta til að hæstv. utanrrh. er ekki viðstaddur en hæstv. viðskrh. mun mæla fyrir málinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um friðhelgi og forréttindi alþjóðastofnana o.fl. sem er á þskj. 42. Frv. þessa efnis var flutt á 113. löggjafarþingi en varð þá ekki útrætt. Það er endurflutt með örfáum breytingum. Frv. er að þessu sinni flutt í tengslum við EES-samninginn vegna ákvæða í EFTA-samningunum um stofnun eftirlitsstofnunar EFTA og dómstóls EFTA, en samningur sá var gerður í Óportó í Portúgal í maí 1992. Með þessu frv. er gerð tillaga um almennan lagaramma um skuldbindingar Íslands sem lúta að friðhelgi alþjóðastofnana hér á landi og einstaklinga sem þeim tengjast eða við þær starfa. Að þessu leyti er frv. hliðstætt lögum nr. 16/1971 sem lögfesta Vínarsamninginn um stjórnmálasamband og lögum nr. 4/1978 sem lögfesta Vínarsamninginn um ræðissamband. Þeir samningar kveða á um friðhelgi sendiráða, ræðisskrifstofa og starfsmanna þeirra hér á landi. Eins og um var getið þegar þetta frv. var flutt í fyrra, þá er í því að finna ákvæði sem snúa að þeim fjölmörgu ákvæðum í alþjóðasamningum sem Ísland er aðili að og sem leggja aðildarríkjunum á herðar skyldur til að tryggja alþjóðastofnunum réttarstöðu í aðildarríkjunum, svo og friðhelgi, forréttindi og undanþágur handa þeim, starfsliði þeirra og erindrekum. Hér á landi hafa reyndar verið sett nokkur lög sem fjalla um þetta efni. Sum þessara laga fjalla um réttindi alveg almenns eðlis, svo sem lög nr. 13/1948, um réttindi og skyldur Sameinuðu þjóðanna. Önnur lög varða réttindi einstakra stofnana og má þar nefna lög nr. 26/1976, um stofnun Norræna fjárfestingarbankans. Í fylgiskjali 1 með frv. er skrá um ákvæði um friðhelgi og forréttindi í samningum sem Ísland er aðili að og vísa ég til þeirrar skrár um þetta efni. Þá vil ég einnig benda á að í fylgiskjali 2 er sýnishorn slíkra ákvæða úr nýjasta samningnum í skránni sem er um Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu og gefur góða hugmynd um efnissvið ákvæða af þessu tagi. Ég vil taka það fram að ákvæði þessara samninga hafa yfirleitt fyrst og fremst gildi gagnvart þeim ríkjum þar sem stofnanirnar eru staðsettar eða hafa starfsskrifstofur. Því mun lítt eða ekki reyna á þessi ákvæði í reynd á Íslandi, enda eru stofnanirnar yfirleitt ekki með starfsemi hér eða útibú á sínum vegum. Það þykir þó öruggara og eðlilegra að hafa lagagrundvöllinn hér á landi í lagi, enda er það skylt samkvæmt samningunum. En ég tel að sú lagasetning sem hér er gerð tillaga um færi þessi mál í einfaldari og skilvirkari farveg. Þar er farið að dæmi ýmissa annarra þjóða, þar á meðal Norðurlandaþjóða, og setja grundvöll í almennum lögum um þessi skyldubundnu réttindi. Verði þetta frv., sem ég nú mæli fyrir, að lögum verður einnig í krafti þeirra laga unnt að gerast aðili að samningum um forréttindi og friðhelgi sérstofnana Sameinuðu þjóðanna og samningi um réttarstöðu dómara Mannréttindadómstóls Evrópu, nefndarmanna í mannréttindanefnd Evrópu og þeirra aðila sem taka þátt í málflutningi fyrir þessum stofnunum, þ.e. mannréttindanefndinni og Mannréttindadómstóli Evrópu. Frú forseti. Ég leyfi mér að leggja til að þetta frv. verði að lokinni þessari umræðu sent til 2. umr. og hv. utanrmn.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér ætla ég ekki að gera athugasemd við það þótt hæstv. viðskrh. mæli fyrir þessu frv. hér en það er þó nokkuð óvanalegt að annar ráðherra en sá sem flytur frv. mæli fyrir því í þinginu. Ég vona að þetta verði ekki tekið upp sem regla. Sé ekki í sjálfu sér neina ástæðu fyrir því að brýnt hafi verið að mæla fyrir þessu frv. í dag. Það er ekkert sem kallaði á það að mæla fyrir frv. í dag. Þess vegna vil ég mælast til þess að þetta verði alger undantekning og ríkisstjórnin fari ekki að beita þeirri venju að láta aðra ráðherra en þá sem bera ábyrgð á frumvörpunum mæla fyrir þeim í þinginu. Hins vegar vil ég gera athugasemd við þetta frv. og þá aðferð sem í því felst. Frv. er í raun og veru mjög einfalt. Það er bara þrjár greinar. Í 1. gr. er að finna almenna lýsingu um það hverjir eigi að njóta friðhelgis og forréttinda. Þá er í 2. gr. sagt að hlutaðeigandi ráðherra geti sett nánari reglur um framkvæmd þessara laga. Og síðan er í 3. gr. annaðhvort í heild eða að hluta afnumin átta gildandi lög. Hér er stigið enn eitt skrefið í þá átt að færa löggjafarvaldið frá Alþingi til embættismanna ráðuneytanna og viðkomandi ráðherra. Það sem áður var ákveðið af Alþingi með lögum skal nú ákveðið af embættismönnum og ráðherra í ráðuneytum. Þessi þróun er í algerri mótsögn við allt það sem sagt hefur verið hér á Alþingi á undanförnum árum um nauðsyn þess að efla löggjafarvaldið og draga úr sívaxandi tilhneigingu framkvæmdarvaldsins til að taka til sín æ meira vald. Ég veit ekki hvort það þýðir eitthvað að spyrja hæstv. viðskrh. í umræðunni vegna þess að hann hefur auðvitað ekki samið þetta frv. og ekki verið inni í umræðunni um það. Þess vegna er auðvitað mjög bagalegt að hæstv. utanrrh. sé ekki mættur hér. En þó vil ég bera upp þessa spurningu: Hvers vegna gat utanrrn. ekki klætt í venjulegan lagabúning þau ákvæði úr þessum átta lagabálkum sem hér er vitnað til og nauðsynlegt er talið af hálfu ráðuneytisins að gildi áfram? Eða er það virkilega stefnumótandi ákvörðun að fara inn á þá braut að það sem áður var í lögum skuli nú verða algjörlega á valdi framkvæmdarvaldsins með reglugerð. Það er leið sem ég vil mótmæla. Mér finnst ekki koma til greina að Alþingi afgreiði þetta frv. með þeim hætti sem það er lagt fyrir. Var það tímaskortur í utanrrn. sem olli því að ráðuneytið hirti ekki um að leggja vinnu í það að klæða þetta frv. í venjulegan búning? Það er orðið nokkuð skemmtilegt þegar embættismenn utanrrn. eru farnir að hlaupa inn í þingsalinn til þess að gefa starfandi ráðherra ,,ordrur`` um það hvað þeir eigi að segja. Er það kannski tímanna tákn að embættismennirnir séu komnir bara alveg inn í þingsalinn?  En ég var að spyrja að því hvort það væri vegna tímaskorts eða hirðuleysis að utanrrn. kysi að fara þessa leið eða hvort þetta sé stefnumótandi ákvörðun. Stefnumótandi ákvörðun sem felst í því að flytja löggjafarvald yfir í ráðuneytið með því að veita algjörlega opna heimild til ráðherrans að meðhöndla allt það sem áður var tilgreint í átta lagabálkum með reglugerð þannig að Alþingi hafi enga möguleika til þess að fjalla um það. Það sé algjörlega á valdi framkvæmdarvaldsins eins. Það er svo athyglisvert að á bls. 3 í greinargerðinni stendur: ,,Verði frv. þetta að lögum verður unnt að uppfylla skuldbindingar í samningi milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls frá 2. maí 1992, sbr. 44. gr. samningsins og bókanir 6 og 7 við hann, um gerhæfi, forréttindi og friðhelgi eftirlitsstofnunar EFTA og EFTA-dómstólsins. Einnig verður unnt að gerast aðili að samningi frá 21. nóv. 1947 um forréttindi og friðhelgi sérstofnana Sameinuðu þjóðanna. Enn fremur er ætlunin að Ísland fullgildi fjórðu og fimmtu bókanir við samning frá 2. sept. 1949 um réttindi og griðhelgi Evrópuráðsins. Þær fjalla um réttarstöðu dómara Mannréttindadómstóls Evrópu og nefndarmanna mannréttindanefndar Evrópu. Einnig verður unnt að fullgilda Evrópusamning frá 6. maí 1969 um aðila sem taka þátt í málflutningi fyrir mannréttindanefnd og Mannréttindadómstóli Evrópu.`` Verði frv. þetta að lögum var upphafið að þessari málsgrein og ítarlegri tilvitnun í margvíslega alþjóðasamninga. Það er ekkert í frv. um þessa alþjóðasamninga og þessar stofnanir EFTA og Sameinuðu þjóðanna og Evrópuráðsins og Mannréttindadómstólsins í sjálfu lagafrv. Merkingin hlýtur þess vegna að vera sú að ráðherrann ætli sér í krafti þessarar opnu reglugerðarheimildar að gera þetta allt saman. En það er auðvitað ekki eðlileg aðferð við lagasetningu. Ég vil þess vegna mælast til þess við utanrrn. að það endurskoði þetta frv. og komi með nýja útgáfu af því til utanrmn. þar sem þau ákvæði sem máli skipta eru klædd í venjulegan búning frv. svo að Alþingi geti gert það að lögum. Þó ég telji í sjálfu sér ekki ástæðu til að mæla gegn ýmsu af því sem ætlað er að gera hér varðandi friðhelgi og forréttindi alþjóðastofnana þá getur verið að maður neyðist á grundvelli viðhorfa manns til löggjafarvalds og framkvæmdarvalds að greiða atkvæði gegn frv. af þessu tagi vegna þess að ekki sé hægt að sætta sig við það að veita embættismönnum ráðuneytanna og ráðherrunum svo gjörsamlega opna reglugerðarheimild eins og felst í þessu frv. Og það er mjög vont að þingið sé sett í þá stöðu að geta ekki tekið efnislega afstöðu til málsins út frá því sem það fjallar um heldur þurfi hugsanlega ákveðnir þingmenn að vera á móti því af þeirri prinsippástæðu að geta ekki afgreitt mikilvægan efnisflokk með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég endurtek þess vegna þau ummæli mín til ráðuneytisins að frv. verði endurskoðað, klætt í búning venjulegs frv. og við fáum það þannig inn í utanrmn. þannig að nefndin geti flutt þær breytingar sem þarf tvímælalaust að gera á frv.

Virðulegi forseti. Með örfáum orðum vil ég gera nokkrar athugasemdir við frv. Ég vil fyrst taka það fram að ég tel ekki óskynsamlegt að setja sérstakan lagaramma um réttindi og væntanlega skyldur starfsmanna alþjóðastofnana sem við erum aðilar að. Hins vegar finnst mér ýmislegt við frv. að athuga. Í 1. mgr. frv. er tekið fram að um sé að ræða alþjóðastofnanir eða alþjóðasamninga sem öðlast hafa gildi að því er Ísland varðar. Við þetta hef ég ekkert að athuga. En síðan segir í næstu málsgrein: ,,Eftirtaldir skulu einnig njóta friðhelgi og forréttinda samkvæmt samningi þessum hér á landi.`` Síðan eru þeir taldir upp í fimm liðum. Það fyrsta er starfslið alþjóðastofnana og þar er ekkert um það að Ísland þurfi að vera aðili að slíkum stofnunum. Þetta vekur undrun mína. Þarna virðist vera opnað fyrir slík sérréttindi fyrir alla hvort sem við Íslendingar erum þar aðilar að eða ekki. Ég tel með öðrum orðum að þetta geti aðeins gilt fyrir þær stofnanir og þá samninga sem hafa hlotið fullnustu, fullt gildi, með staðfestingu Alþingis. Ég spyr einnig: Er það ekki ætlunin með frv. og hlýtur ekki að þurfa a.m.k. að lagfæra þetta sem ég hef nú vísað hér til? Það er dálítið athyglisvert þegar ég ber frv. saman við frv. frá því í fyrra að þar er allt öðruvísi til orða tekið. Þar er 1. mgr. 1. gr., sem í raun fjallar um allt það sem 1. gr. hér fjallar um, allt öðruvísi orðuð. Þar er ekki þessi upptalning og þar ná orðin ,,að því er Ísland varðar`` til allrar greinarinnar. Það er því að mínu mati veruleg efnisbreyting á þessu hérna sem mér sýnist satt að segja orka mjög tvímælis. Ég hlýt einnig að taka undir það, sem kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, að æði þykir mér 2. gr. opin, að hlutaðeigandi ráðherra geti sett nánari reglur um framkvæmd laganna. Ég held að þarna sé gengið óvenju langt. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði mátt telja upp í þessum lögum hvers konar réttindi --- ég sé að hæstv. ráðherra er að leita ráða hjá starfsmönnum utanrrn. sem von er --- ég vil taka undir það með síðasta ræðumanni að það er vitanlega algerlega ófært að hæstv. utanrrh. skuli ekki vera hér. Hvað þrýstir svo á að þessu þurfi að hraða til nefndar? Ég hlýt að gagnrýna það harðlega og tek undir það með hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni. Ég hefði talið eðlilegra að telja upp í lögum hvaða sérréttinda og forréttinda þessir aðilar skuli njóta, það verði tekið fram í lögunum. Hér eru hins vegar birt í fylgiskjali þau forréttindi sem starfsmenn og bankinn sem slíkur, þ.e. Endurreisnar- og þróunarbanki Evrópu, skuli njóta hjá aðildarríkjum. Kannski er það það sem hefur þrýst á hæstv. viðskrh. að mæla fyrir þessu máli því ég veit að hann ber þennan banka mjög fyrir brjósti. Hann hefur kannski ekki getað beðið eftir því að hæstv. utanrrh. fyndi tíma til að mæla fyrir málinu. Þetta var nú innskot. En hér eru þessi réttindi sem hæstv. viðskrh. hefur undirritað fyrir hönd Íslands í samningi um þennan banka lögð fram sem sýnishorn. Að vísu er það líka athyglisvert, svo ég skjóti því hér að, að í frv. frá því í fyrra er tekið fram um þetta sýnishorn, fylgiskjal II, með leyfi forseta: Frv. þetta á einkum rætur sínar að rekja til skuldbindinga Íslands samkvæmt þessum samningi um bankann. Það styður þá grunsemd mína að það hafi verið hæstv. viðskrh. sem þrýsti á að fá þetta lögfest í almennum lögum. Ég tel í fyrsta lagi að það hafi ekkert legið á að mæla fyrir þessum málum, það hefði verið fróðlegt að fá miklu ítarlegri viðræður við hæstv. utanrrh. um málið. Í öðru lagi sýnist mér að breytingin sem á þessu hefur verið gerð hafi verið fljótfærnisleg og þarfnist skýringa eins og ég hef þegar rakið. Í 1. gr. er sumt háð því að Ísland sé orðið aðili en annað er ekki háð því, er bara gjörsamlega opið. Í þriðja lagi tel ég fullkomlega óviðunandi sem segir í 2. gr.: ,,Hlutaðeigandi ráðherra getur sett nánari reglur um framkvæmd laga þessara.`` Reyndar má segja að þar með hafi allir ráðherrar ríkisstjórnarinnar heimild til að setja nánari reglur ef viðkomandi stofnun fellur undir þann ráðherra. Þetta er dálítil nýbreytni hygg ég því í lögum um Stjórnarráð Íslands eða auglýsingu er það utanrrh. sem gerir alþjóðasamninga þó aðrir ráðherrar hafi stundum farið í heimild utanrrh. til að skrifa undir eins og hæstv. viðskrh. hefur iðulega gert. Hér hefur hvaða ráðherra sem er heimild til að setja, að því er ég fæ best séð, hvaða reglur sem hann kýs um forréttindi stofnana og starfsmanna þeirra stofnana sem svo vill til að undir hann heyra. Ég vil vara við svo opnu ákvæði. Ég held að þetta þurfi að vera miklu bundnara. Í fjórða lagi tel ég, eins og ég sagði áðan, miklu betur frá málum gengið að telja upp í lögum þau forréttindi sem hæstv. viðskrh. líklega telur að alþjóðastofnanir þurfi að fá og leita samþykkis Alþingis fyrir þeim almenna ramma.

Virðulegi forseti. Ég fullvissa hv. 8. þm. Reykn. um að hér er um venjulegt lagafrv. að ræða. Svo venjulegt að hv. 8. þm. Reykn. og hv. 7. þm. sama kjördæmis, sem þá var forsrh., stóðu að flutningi sams konar frv. á 113. löggjafarþingi sem stjórnarfrumvarps. Það hefur engin efnisbreyting verið gerð á því frv. sem þessir ágætu þingmenn stóðu þá að og studdu með þátttöku sinni í ríkisstjórn og framlagningu þess á þingi. Þetta hlýt ég að segja í upphafi míns máls til þess að skýra aðdraganda frv. Ég vil líka mótmæla því að sú breyting sem gerð hefur verið á 1. gr. feli í sér nokkra efnisbreytingu. Hún er eingöngu til þess ætluð að skýra það nánar sem í hinni upphaflegu gerð fólst. Það er líka nauðsynlegt að menn átti sig á því að í 2. mgr. 1. gr. segir skýrum orðum: ,,Eftirtaldir skulu einnig njóta friðhelgi og forréttinda samkvæmt samningum þessum hér á landi.`` Þetta virðist hv. 7. þm. Reykn. hafa hlaupið yfir í skilningi sínum á þessum orðum. Þar er einmitt tilvísunin því auðvitað er það ekki ætlunin að þessi friðhelgi eða forréttindi taki til annarra en þeirra sem hljótast af samningum sem Íslendingar hafa gert og hlotið hafa samþykki Alþingis. Þetta verður að segja alveg skýrt því annars er málið mjög misskilið. Ég vil líka láta það koma fram að með 2. gr. er alls ekki verið að færa ráðherra aukið reglugerðarvald. Hér hafa verið notuð orð eins og gjörsamlega opin heimild, alveg óbundið reglugerðarvald. Það er það að sjálfsögðu ekki. Í fyrsta lagi leyfi ég mér að benda á að í þeim lögum sem upp eru talin í 3. gr. er í flestum ef ekki öllum tilfellum reglugerðarheimild með venjulegu sniði fyrir í lögum. Í öðru lagi mun þetta regluvald aldrei fara út fyrir þann ramma sem samningurinn, sem í hlut á hverju sinni og þingið hefur staðfest, leyfir. Þetta er alveg venjulegt en ekki óvenjulegt. Ég leyfi mér að benda á að með þessu er í raun og veru verið að greiða fyrir þingstörfum, létta af þinginu þeirri þörf að setja sérstök lög um hvern þann samning sem það kýs að staðfesta. Það er verið að fara frá hinu sérstaka til hins almenna, tíunda það sem iðulega er í þessum samningum, ef um stofnanir er að ræða, festa það í almennan lagaramma. Það vakti athygli mína og ánægju að hv. 7. þm. Reykn. lýsti stuðningi sínum við þá viðleitni og lá skyldi honum hver maður að hann gerði það því hann stóð að flutningi frv. á 113. þingi. Þetta er alveg nauðsynlegt að komi fram. Ég vil líka láta það koma skýrt fram að í þessu felst ekki neitt efnislega nýtt. Þetta er eingöngu hugsað til að greiða fyrir þingstörfunum með nákvæmlega sama hætti og sú tilviljun að ég mæli nú fyrir frv. en ekki hæstv. utanrrh. Það er gert til þess að greiða fyrir þingstörfum að beiðni utanrrh. og forseta þingsins. Það vill svo til að ég þekki sum þessara mála en ég vil fullvissa hv. 7. þm. Reykn. um það að sá grunur hans að ég hafi á einhvern hátt þrýst sérstaklega á flutning þessa máls í fyrri ríkisstjórn eða á flutning þess hér og nú er alveg tilhæfulaus. Ég hef ekki neitt sérstakt kappsmál þar en tel mér skylt að stuðla að greiðari þingstörfum og létta af þinginu óþarfa lagasetningu um einstök mál ef um almenna reglu er þar að ræða og hægt að festa hana í lög svo sómi sé að með hliðstæðum hætti og er í löggjöf okkar nágrannaríkja. Ég verð að láta í ljós furðu mína á því að þeir ágætu þingmenn sem hér hafa talað og hafa oft og einatt viljað kenna sig við alþjóðahyggju skuli nú gerast dragbítar á einföldun og að settar séu eðlilegar reglur um samskipti okkar við aðrar þjóðir og mikilvægar alþjóðastofnanir eins og stofnanir Sameinuðu þjóðanna.

Virðulegi forseti. Með þessari breytingu er miklu meira gert en bara það sem hæstv. viðskrh. nefndi. Ég get reyndar fallist á að eigi það eingöngu við þá samninga sem Ísland varðar, sem talið er upp í seinni hluta 1. gr., er það gott og gilt. En í frv. eins og það var sagði líka, með leyfi forseta: ,,Utanrrh. getur sett nánari reglur um framkvæmd laga þessara.`` En núna segir: ,,Hlutaðeigandi ráðherra getur sett reglur um framkvæmd laga þessara.`` Það gerði ég hvað harðastar athugasemdir við. Ég tel að það sé alrangt að með þessum einu lögum sem utanrrh. flytur sé unnt að veita öllum ráðherrum í ríkisstjórninni heimild til að setja þær reglur sem þeir kjósa fyrir viðkomandi stofnun. Það má vel vera að hæstv. viðskrh. vilji fá þessa heimild til sín vegna bankans, mig grunar að svo sé. En ég tel það bara alls ekki ganga upp. Þetta vald getur, að mínu mati, eingöngu verið hjá utanrrh. þegar um alþjóðastofnun er að ræða. Það er hárrétt hjá hæstv. viðskrh. að ég samþykkti fyrir mitt leyti að slíkur almennur rammi yrði settur. Engu að síður er ég þeirrar skoðunar að betra væri að setja í lög um hvaða forréttindi er að ræða. Það breytir því ekki þótt ég hafi staðið að því að setja þetta frv. fram. Það má að sjálfsögðu gott bæta.

Frú forseti. Enn á ný vil ég ítreka við hv. 7. þm. Reykn. að grunsemdir hans um að ég hafi knúið sérstaklega á um setningu laga þessara eða einstakar greinar þeirra af umhyggju fyrir tiltekinni alþjóðastofnun eru alveg ástæðulausar. Hitt er rétt að þegar um 2. gr. --- sem hér er um það hvaða ráðherrar gætu fjallað um þetta efni --- var rætt öðru sinni komu upp þau sjónarmið, einkum frá dómsmrh. og dómsmrn. um eðlilegan skilning á réttri framkvæmd þessara laga, ef að lögum verða, að það þyrfti sérstaklega að huga að samningum um skattamálefni og fjmrh. gæti átt þar hlut að máli. Einnig þykist ég vita að þeir Norðurlandasamningar, sem hér eru til umræðu, gætu átt þarna erindi. En ég tek það fram að í þessu felst alls ekki nein slík opnun. Það er fjarri öllum skynsamlegum skilningi að halda því fram að það sé tilgangurinn eða efni þessa lagafrv.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að hæstv. viðskrh. skuli taka því svo illa að ég hafi sagt að hann kunni að hafa þrýst á um setningu þessara laga. Það er óþarfi að vera hörundssár yfir slíku. Hæstv. viðskrh. er þekktur fyrir sinn dugnað og tekur m.a. að sér að flytja frv. fyrir aðra ráðherra. Þetta er eingöngu sagt með tilvísun til þess að hæstv. ráðherra leggur fram það sýnishorn sem hér fylgir og sömuleiðis tekur hann að sér að flytja frv. Við skulum láta það fullkomlega liggja á milli hluta. Ég hlýt að mótmæla því efnislega sem mér fannst ekki koma fram í svörum hæstv. ráðherra. Hvers vegna er þörf á að veita þessa heimild öllum ráðherrum í ríkisstjórninni? Ég leyfi mér að fullyrða að það er andstætt lögum um Stjórnarráð Íslands. Það er ákveðin verkefnaskipting í Stjórnarráðinu sem mér er kunnugt um að ýmsir ráðherrar hafa stundum viljað víkja frá en eiga náttúrlega alls ekki að gera það. Ég reyndi fyrir mitt leyti að standa gegn því þegar ég gegndi þar starfi forsrh. Ég tel og vil biðja hæstv. ráðherra að skoða það mjög vandlega hvort ekki væri hægt að fallast á að breyta þessu í utanrrh., eins og það var þegar við stóðum að frv. saman á 113. þingi. Sömuleiðis vil ég spyrja í fullri vinsemd hvort ekki væri rétt að telja upp í lagatextanum þau fríðindi sem hér er um að ræða og hafa frv. ekki svona opið. Það er enn þá óeðlilegra að hafa það svo opið þegar hver einasti ráðherra í ríkisstjórninni hefur heimild til að setja reglur um hver þau fríðindi sem hann kýs.

Virðulegi forseti. Mér þykir sjálfsagt mál að sú ábending hv. 7. þm. Reykn. sem ég nefndi um það hvernig orðalag ráðherraheimildar til að setja reglur um framkvæmd þessara laga verði best fyrir komið verði könnuð. Því fer víðs fjarri að ég hafi nokkurn áhuga á því að þessi heimild verði veitt fleiri ráðherrum en þarf. Sé það nægilegt að það sé utanrrh. er það að sjálfsögðu það sem ég helst kysi. En ég hef þegar lýst í mínu fyrra svari ástæðunum fyrir því að þetta orðalag er nú sett fram með þeim hætti sem raun ber vitni. Mér finnst mjög eðlilegt og sjálfsagt að utanrmn. kanni þetta orðalag vandlega. Ég vil líka að könnun fari fram á upptalningu fríðinda en leyfi mér að benda á að það er fjarri öllu lagi að halda því fram að með þessu frv. sé verið að veita ráðherrum heimild til að veita hvaða fríðindi sem vera skal. Það er ekki. Þeim er eingöngu veitt, og fyrst og fremst utanrrh., heimild til að setja reglur um framkvæmd þeirra fríðinda sem upp eru talin í samningum þeim sem hér um ræðir.

Virðulegi forseti. Það er illt ef hæstv. viðskrh. kýs að taka það svo illa upp þegar menn eru að óska eftir því að utanrrn. sé reiðubúið til samninga við þingið um að gera frv. ítarlegar úr garði þegar það verður afgreitt sem lög. Það er auðvitað sönnun þess hvað það er vont að annar ráðherra en sá sem ber ábyrgð á frv. skuli annast umræðuna í þinginu. Auðvitað er hæstv. viðskrh. ekki með fullt umboð til þess að veita slíkt svar hér í þinginu. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson hefur bent á þann mun í nokkrum efnum á því frv. sem flutt var í tíð síðustu ríkisstjórnar og því frv. sem hér er flutt. Það er þó rétt að árétta það sem kemur fram í greinargerð hins fyrra frv. á bls. 3.: ,,Frumvarp þetta á einkum rætur sínar að rekja til skuldbindinga Íslands í 54. gr. stofnsamnings Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu . . . `` Það kemur alveg skýrt fram í greinargerð frv. að tilefni og tilgangur þess tengist sérstaklega aðild Íslands að Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu. Eins og allir vita er þeirri stofnun ekki ætlað að vera umsvifamikil í íslensku réttarfari eða íslensku þjóðfélagi eða íslensku efnahagslífi. Það er alkunna. Hins vegar hefur, með þessu frv., sem við hér erum að fjalla um, verið farið inn á þá braut að veita eftirlitsstofnun og dómstól EFTA-ríkjanna, sem eiga að hafa margvísleg afskipti af íslensku efnahagslífi, íslensku réttarfari og íslensku þjóðfélagi, þessi réttindi, sem samkvæmt fyrra frv., var eingöngu ætlað að veita alþjóðastofnunum sem alfarið starfa í öðrum löndum. Á því er auðvitað grundvallarmunur sem ég vænti að hæstv. ráðherra sé reiðubúinn að gera sér grein fyrir í rólegheitum.

Virðulegi forseti. Hv. 8. þm. Reykn. hlýtur að hafa verið eitthvað annars hugar þegar hann hlýddi á þær umræður og þau orðaskipti sem hér urðu áðan. Að sjálfsögðu er ég reiðubúinn til þess að utanrrn. hafi sem allra best samstarf við utanrmn. um vinnslu þessa frv. í nefndinni og að sjálfsögðu er rétt og eðlilegt að ræða þau sjónarmið og þær hugmyndir sem hér var hreyft af hálfu hv. 7. þm. Reykn. Það skyldi nú á annað skorta. Þess vegna vil ég andmæla því að nokkuð hafi komið fram í mínu máli sem benti til þess að þar yrði um annað að ræða en hið fyllsta samstarf. Ég gerði það hins vegar að umtalsefni hér í minni fyrri ræðu að þessir ágætu þingmenn, hinn 7. og 8. frá Reykjanesi, hefðu staðið að frv. í fyrri ríkisstjórn þegar það var flutt á 113. löggjafarþingi um meginefni málsins og aðferð, þá aðferð sem hv. 8. þm. Reykn. kýs nú að andmæla harðlega. Því ef hann lítur á aðferðafræðina þá er hún alveg óbreytt. Það er rétt að í grg. hins fyrra frv. var einkum vitnað til nýjasta samningsins að þessu tagi um Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu. Nú er hins vegar fyrst og fremst til þess vitnað --- enda frv. nú flutt sem EES-frumvarp vegna ákvæðanna í EFTA-samningunum um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls sem gerður var í Óportó 2. maí sl. Það er líka alveg laukrétt hjá hv. 8. þm. Reykn. að það er ástæða til þess að gaumgæfa sérstaklega þær stofnanir eða þá starfsemi sem fara kynni fram á Íslandi að meira leyti samkvæmt nýgerðum samningum eða væntanlegum samningum fremur en þeim sem áður giltu. Þetta er nákvæmlega það efni sem hv. utanrmn. hlýtur að fjalla um þegar hún fjallar um þetta sjálfsagða og nauðsynlega frv. sem er til þess hugsað, eins og ég sagði, að einfalda íslenska löggjöf, að greiða fyrir löggjafarstarfseminni nákvæmlega á sama hátt og ég stend hér fyrir flutningi frv. til að greiða fyrir þingstörfum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir það að hæstv. ráðherra hefur látið það koma skýrt fram að það sé jákvætt og eðlilegt að hans dómi að utanrmn. taki þetta frv. til vandlegrar skoðunar og geri á því hugsanlegar breytingar og klæði það í þann búning sem menn geta unað við. Ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli hafa talað svo skýrt um það. Það má vera að hann hafi ýjað að því hér í sínum fyrri ummælum en það var ekki svo skýrt eins og í hinni síðustu ræðu og fagna ég því. Nú kom það fram hjá ráðherranum að þetta frv. er flutt fyrst og fremst sem EES-frumvarp og það er alveg rétt hjá honum og á því er auðvitað verulegur munur og þeim alþjóðastofnunum öðrum sem Íslendingar hafa tengst fram að þessu, það vitum við öll hér í þingsalnum. Þess vegna er auðvitað sérstaklega brýnt að lögin sjálf kveði á um öll helstu efnisatriði en það sé ekki verið að veita ráðherrum, hvað þá heldur öllum ráðherrum, eins og gert er með 2. gr. þessa frv., opna heimild til reglugerðarsetningar. Ég varaði við því í upphafi að fara í tengslum við EES-samninginn inn á þá braut að opna fjölmörg svið í Stjórnarráðinu fyrir reglugerðarsetningu ráðherranna einna sem hafa verið þeim lokuð fram að þessu og nota EES-samninginn sem eins konar afsökun í því skyni. Ég sé enga þörf til þess að gera það og vænti þess að við getum smátt og smátt í þinginu náð samkomulagi um það að þótt EES-samningurinn verði hugsanlega afgreiddur hér á þinginu þá sé ekki í leiðinni verið að auka stórkostlega vald framkvæmdarvaldsins í íslenska stjórnkerfinu, íslenska framkvæmdarvaldsins á kostnað íslenska löggjafarvaldsins.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að endurtaka það sem ég sagði áðan að með þessu lagafrv. er ekki gerð tillaga um að víkka reglugerðarvald ráðherrans, auka það eða breikka á nokkurn hátt. Reglurnar yrði ráðherrann að sjálfsögðu áfram að setja innan ramma þeirra samninga sem lagagildi hafa öðlast á Íslandi eða staðfestir hafa verið af þinginu. Þetta er nákvæmlega eins og verið hefur en það er eingöngu verið að firra þingið þeirri fyrirhöfn sem af því hlýst að þurfa að setja með nýjum lögum ákvæði um forréttindi og friðhelgi í hvert sinn sem Ísland gerist aðili að samningi og reyndar þá líka verið að setja niður almenna reglu um það hvers konar forréttindi og fríðindi þingið er reiðubúið að samþykkja.

Frú forseti. Mér þykja þingstörfin vera orðin næsta undarleg. Það er að vísu mikill skaði að hæstv. utanrrh. skuli ekki vera í salnum og sakna ég þess út af fyrir sig. Nú er ég ekki að draga það í efa að hæstv. viðskrh. viti jafnmikið og vilji jafn vel og hæstv. utanrrh. en það er bara verksvið utanrrh. að mæla fyrir þessu frv., svo burðugt sem það er. Nú vill svo til að hæstv. utanrrh. hefur samkvæmt því sem ég hef kynnt mér á skrifstofu Alþingis ekki fjarvistarleyfi frá þessum þingfundi. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef réttastar þá er hann staddur á landinu þannig að hæstv. viðskrh. getur með engu móti verið starfandi utanrrh. í dag. Þá er svo komið fyrir þeim eins og Bakkabræðrum forðum þegar þeir voru hættir að þekkja í sundur á sér lappirnar. Hér kemur hæstv. viðskrh. og mælir fyrir máli sem hæstv. utanrrh. á að mæla fyrir og er ekki starfandi utanrrh. Þetta væri með svipuðum hætti ef frú forseti Alþingis tæki sér fyrir hendur allt í einu, af því hún er stundum einn af handhöfum forsetavalds, að koma fram fyrir hönd forseta Íslands og forseti Íslands væri staddur í landinu. Ég ætla bara að biðja menn að gá að því hvað þeir eru að gera. Ég veit að frú forseta dytti það aldrei í hug að fara með þeim hætti út fyrir valdssvið sitt að hún færi að blanda sér í störf forseta Íslands ótilkvödd og án heimilda þannig að mér þykir vera komið nokkuð los á þingstörfin í þessu efni. Ég ætla ekki að ræða þetta frv. í smáatriðum efnislega. Ef utanrrn. fæst ekki til þess að leggja fram nýtt frv. sem er fyllra, skýrara og skynsamlegra en þetta plagg sem við höfum fyrir okkur á þskj. 42, 41. mál þingsins, þá verður auðvitað utanrmn. að leggja vinnu í að umskrifa frv. og koma því í boðlegan búning. Ég hlýt að taka þátt í þeirri vinnu eins og aðrir utanríkismálanefndarmenn. Þetta er allt annað frv. en flutt var á 113. löggjafarþingi og var það þó ekki fullkomið. Í þessu frv. er verið að fella átta lög úr gildi á einu bretti samkvæmt 3. gr. frv. Í athugasemdum eru hins vegar talin upp 15 lög sem sett hafa verið um hliðstæð efni. Mér er ekki ljóst hvers vegna þessi átta lög voru valin til að fella úr gildi en ekki hin sjö sem virðast eiga að gilda áfram, t.d. lög um lagagildi varnarsamnings milli Íslands og Bandaríkjanna og um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þess, nr. 110/1951. Það var einhvern veginn ekki með í þessari upptalningu sem felld er úr gildi og falin reglugerðarvaldi ráðherra. Ég er út af fyrir sig feginn því að þarna hafi farið eins og með Gunnarshólma, eins og skáldið sagði: ,,En lágum hlífir hulinn verndarkraftur``. Ráðherra er gefið reglugerðarvald takmarkalaust, ekki bara einum heldur hvaða ráðherra sem er. Hvaða ráðherra sem er virðist samkvæmt þessu frv., í þeim búningi sem það er nú, geta tekið sér fyrir hendur að setja reglugerð um friðhelgi og forréttindi alþjóðastofnana og fer að minnka undir hæstv. utanrrh. þegar svo er komið að ekki bara hæstv. viðskrh. getur ruðst hér upp í ræðustólinn og þóst vera utanrrh. um stund heldur getur bara hvaða ráðherra sem er komið og tekið fram fyrir hendurnar á hæstv. utanrrh. og er skaði að hæstv. utanrrh. skuli vera fjær því það væri búið, ef svo fer fram sem horfir, að steypa undan honum áður en vikan er úti. Hæstv. viðskrh. talaði um að það væri til þess að greiða fyrir þingstörfum að færa lagasetningarvaldið upp í ráðuneytin og gera það að reglugerðarvaldi. Hann talaði fjálglega um að það væri verið að létta af þinginu störfum. Það er að vísu rétt en það er líka verið að sniðganga þingið. Það er verið að fara með þingið eins og hæstv. utanrrh. Það er verið að taka af því verkefni sem það á að gegna. Og þó það sé góðra gjalda vert að létta af hæstv. utanrrh. störfum sem hann á að gegna þá getur það orkað tvímælis og er ekki til fyrirmyndar um góða stjórnarhætti. Það er auðvitað árátta hjá þessari ríkisstjórn að reyna að sniðganga Alþingi. Þeir þora ekki að koma og standa fyrir máli sínu. Þeir ruku til í sumar og settu bráðabirgðalög um Kjaradóm þar sem var náttúrlega alveg einboðið að kalla Alþingi saman og fá þessa löggjöf afgreidda með formlegum hætti og þeir höfðu um Alþingi óvirðuleg orð í því sambandi að það mundi bara verða töf af því að láta löggjafarsamkomuna standa í því að setja lög. Þeir gera það bara sjálfir með tilskipun. Ég vil hins vegar ekki taka undir þær aðfinnslur sem hér komu fram hjá hv. 7. og hv. 8. þm. Reykn. að starfsmaður ráðuneytis hafi verið á slangri um salinn hvað eftir annað til þess að segja hæstv. viðskrh. hvað hann ætti að segja í rullu sinni sem utanrrh., þessa sjálfskipuðu utanríkisráðherrarullu. Það að vísu verður nokkurt los í þingsalnum með svona tímabundinni fjölgun ,,þingmanna`` en líklegra er þó að skynsamleg svör komi úr munni viðkomandi ráðherra ef embættismenn ráðuneytanna hafa nægjanlega greiðan aðgang til þess að koma og segja þeim hvað þeir eigi að segja hér í ræðustól. Ég tel að það hefði verið miklu líklegra að skynsamlegar útskýringar hefðu komið frá hæstv. landbrh. um síðasta dagskrármál ef starfsmenn ráðuneytanna hefðu staðið hringinn í kringum hans og sagt honum t.d. hvað stóra C merkti sem stóð í honum ásamt með öðru og ég tel að það sé mjög heppilegt að ráðherrar hafi hugmynd um um hvað þau frv. fjalla sem þeir eru að mæla fyrir.

Forseti vill aðeins trufla hv. þm. í ræðu sinni og benda honum á að klukkan hálffjögur eiga að fara fram utandagskrárumræður sem höfðu verið tilkynntar og vildi því beina því til hv. þm. ef hann lýkur ekki ræðu sinni að þá mundi hann fresta henni.

Frú forseti. Ég er alveg að ljúka máli mínu. Ég átti ekki eftir nema þessar tvær mínútur sem tiltækar eru og tæplega það. Ég býð út af fyrir sig velkomna starfsmenn ráðuneytanna hér í þingsalinn en ég tel hins vegar að frú forseti ætti að reyna að finna form á því að þau fjarskipti gætu gengið fyrir sig með hljóðlegum hætti því ég sé það fyrir mér, ef svo fer fram sem horfir og núverandi ríkisstjórn nær markmiðum sínum, að hér fyllist allt af mönnum frá Brussel talandi frönsku eða eitthvað sem þingheimur á erfitt með að skilja og segjandi ráðherrunum hvað þeir eiga að segja í ræðustól.

Hæstv. Viðskrh. óskar eftir að veita andsvar og verður orðið við því en forseti vill beina því til hæstv. ráðherra að nota aðeins eina mínútu svo hægt sé að standa við þá tímasetningu sem ákveðin hefur verið.

Ég þakka virðulegum forseta. Ég get tekið undir það með hv. 1. þm. Norðurl. v. að víst sakna ég nafna míns, hæstv. utanrrh., a.m.k. jafnmikið og hann. En mér datt í hug þegar hann var að lýsa því hvað það væri hentugt, öruggt og tryggt að hafa góða menn í kringum ráðherrana til þess að segja þeim hvað þeir ættu að segja hvernig heimurinn gæti orðið enn þá betri ef það væru einhverjir góðir menn í kringum hv. 1. þm. Norðurl. v. til þess að segja honum hvað hann ætti að segja. Hann gleymdi að bæta því við sína góðu kenningu að þá yrði þingið alveg fullkomið. En að endingu, virðulegi forseti, þá vildi ég bara láta það koma alveg skýrt fram að hv. þm. heldur áfram fram þeirri firru sem þeir fóru með hér áðan, hv. 7. og hv. 8. þm. Reykn., að með þessu lagafrv. væri lagt til að auka reglugerðarvald ráðherra. Það er ekki gert.

Frú forseti. Mér er margt óljóst og ég tek með þökkum að góðir menn og sannorðir sem ég treysti segi mér hvað ég á að segja því sá er munurinn á okkur hæstv. viðskrh. að mér finnst ég vita bara sumt en ég hef það á tilfinningunni að honum finnist hann iðulega vita allt.

Hefst nú utandagskrárumræða, eins og tilkynnt var í upphafi þessa fundar, að beiðni hv. 5. þm. Austurl., um stöðu síldarsölusamninga. Þessi umræða fer fram skv. fyrri mgr. 50. gr. þingskapa sem þýðir að málshefjandi hefur fimm mínútur og tvær mínútur í síðari umferð. Viðkomandi ráðherra, sem í þessu tilviki er sjútvrh., hefur fimm mínútur og tvær mínútur í þeirri síðari og aðrir þingmenn og ráðherrar tvær mínútur tvisvar sinnum ef því er að skipta. Hefst nú umræðan og til máls tekur hv. 5. þm. Austurl.

Virðulegi forseti. Enn berast fréttir frá síldarútvegsnefnd að illa horfi með samningsgerð um síldarsölu fyrir síldarafurðir sem á land gætu borist á þeirri síldarvertíð sem nú er nýhafin. Víða um land gegnir síldarverkun afar mikilvægu hlutverki í atvinnulífi margra byggða. Um þessar mundir bíða síldarverkendur og söltunarfólk á milli vonar og ótta um það hvort samningar um síldarsölu takast eða ekki svo söltun geti hafist í einhverjum mæli. Ég hef því leyft mér að taka þetta mál upp utan dagskrár á Alþingi enda miklir atvinnuhagsmunir í húfi og eins vegna þess að hér bera stjórnvöld mikla ábyrgð, meiri ábyrgð en gildir um almenna viðskiptasamninga í útflutningsstarfseminni. Ábyrgðin felst í því einkaleyfi sem síldarútvegsnefnd nýtur samkvæmt lögum varðandi útflutning á síldarafurðum og forgöngu um markaðsleit fyrir síld. Síldarútvegsnefnd starfar með beinum hætti á ábyrgð hæstv. sjútvrh. sem skipar stjórn stofnunarinnar. Sl. þrjú ár hefur síldarútflutningurinn átt í miklum erfiðleikum. Þar veldur mestu að stærsti síldarmarkaður heims í Sovétríkjunum hrundi í kjölfar þeirrar stjórnarfarslegu byltingar sem þar átti sér stað. Á sama tíma hafa síldveiðar annarra þjóða við Atlantshafið stöðugt aukist sem valdið hafa vaxandi framboði á öðrum mörkuðum. Í ljósi þessara aðstæðna hljóta síldarútvegsnefnd og stjórnvöld að hafa gripið til sérstakra aðgerða og ráðstafana í leit að nýjum mörkuðum, eflt markaðsrannsóknir og sóst eftir stærri hlut á mörkuðum utan Rússlands. Afkastageta síldarsöltunar á Íslandi er gríðarlega mikil og enn binda fjölmargir miklar vonir við að síldarsöltun megi verða áfram traustur hlekkur í atvinnulífi þjóðarinnar og þá ekki síst í ljósi þeirra þrenginga sem nú steðja víða að atvinnulífi með vaxandi atvinnuleysi og samdrætti í útflutningstekjum. Á sama tíma fer ástand síldarstofnsins batnandi í hafinu umhverfis Ísland og á þessari vertíð er heimil veiði 110 þús. lesta af síld. Virðulegi forseti. Enn eru í fersku minni umræður utan dagskrár hér á Alþingi 14. jan. sl. um beiðni síldarútvegsnefndar til Landsbanka Íslands um 15 millj. dollara lán til utanríkisviðskiptabanka Rússlands til þess að greiða fyrir greiðslusamningi vegna síldarsölu til Rússlands. Nú liggur fyrir samkvæmt fréttum frá síldarútvegsnefnd að Rússar hafi lokað fyrir nokkur kaup á síld á yfirstandandi vertíð þótt viðskiptasamningur þjóðanna kveði á um kaup á 140 þús. tunnum að verðmæti 14 millj. dollara en frá síðustu síldarvertíð voru aðeins flutt út 500 tonn af saltaðri síld. Þá berast einnig fregnir frá síldarútvegsnefnd að óvissa sé um sölu síldar á hefðbundna markaði á Norðurlöndum. Í ljósi þess alvarlega ástands sem blasir við varðandi síldarsöltun á yfirstandandi vertíð er mikilvægt og brýnt að sjútvrh. geri Alþingi nú grein fyrir því hvort gripið hafi verið til sérstakra ráða eða hvort í undirbúningi séu sérstakar aðgerðir og ráðstafanir af hálfu stjórnvalda og síldarútvegsnefndar sem gætu tryggt eðlilegt umfang síldarsöltunar á nýbyrjaðri vertíð. Stjórnvöld bera mikla ábyrgð eins og ég hef áður vikið að. Ég skil gjörla þá erfiðleika á mörkuðunum sem við er að etja, en erfiðleikarnir hafa nú staðið yfir í samfellt þrjú ár svo tími er kominn til að ætla að úr megi rætast, ella blasir ekkert annað við en að síldarsöltun dragist mikið saman með alvarlegum afleiðingum fyrir þjóðarbúið og byggðina í landinu á meðan síld veður um allan sjó. Það var nánast orðin hefð að síldarsamningar væru í uppnámi og óvissu í upphafi hverrar vertíðar. Á árum áður björguðust mál jafnan farsællega áður en yfir lauk en nú er vandinn og erfiðleikarnir af öðrum toga. Rússland virðist hafa lokað á öll frekari kaup á síld að þessu sinni og markaðir á Norðurlöndum eru í óvissu samkvæmt fréttum síldarútvegsnefndar. Þetta eru hin nýju tíðindi. Því er mikilvægt að Alþingi fylgist vel með hvernig brugðist er við breyttum aðstæðum. Þess vegna óska ég eftir að hæstv. sjútvrh. geri grein fyrir stöðu þessara mála utan dagskrár á hinu háa Alþingi.

Frú forseti. Ekki veit ég í hvaða tilgangi ræða hv. málshefjanda var flutt hér. Vera má að það hafi verið gert sem framlag í baráttu fyrir því að brjóta niður síldarútvegsnefnd og það væru þá skilaboð sem ástæða er til að koma á framfæri við síldarverkendur, ekki síst á Austurlandi, og allt það fólk sem hefur atvinnu af því að salta síld. Stjórnvöld bera vissulega mikla ábyrgð en þau bera ekki ábyrgð á hruni heimskommúnismans og þau bera ekki ábyrgð á hruni Sovétríkjanna eða þeim pólitíska markaði sem vissulega var góður fyrir okkar afurðir um margra ára skeið. Það er mikill misskilningur hjá hv. málshefjanda að síldarútvegsnefnd hafi einkaleyfi á útflutningi saltsíldar. Um það leyfi, sem heimilt er að veita henni, hefur hún ekki sótt árum saman og þaðan af síður hefur henni verið veitt slíkt einkaleyfi. Hverjum og einum sem óskar þess að flytja út síld er leyft að flytja út og síldarútvegsnefnd hefur aðstoðað menn sem eftir því hafa leitað. Það er hins vegar samkvæmt eðli máls að síldarútvegsnefnd hefur sett ákveðin viðmiðunarverð og ég vildi gjarnan heyra þann síldarsaltanda sem vildi breyta frá því fyrirkomulagi eða hver er tilbúinn að byrja að salta ef ekki er búið að gera fyrir fram samninga og hverjir eru tilbúnir að gera fyrir fram samninga ef þeir eiga svo von þegar líður á vertíðina á undirboðum? Ég hef ekki heyrt nokkurn mann sem í atvinnugreininni starfar sem vill brjóta þetta niður en einkaleyfið er ekki fyrir hendi. Og hvernig eiga stjórnvöld að tryggja eðlilegt umfang síldarsöltunar? Á að gera það með því að hæstv. utanríkisviðskiptaráðherra komi á einhverjum allsherjarsósíalisma á mörkuðunum sem ákveði það að svo og svo mikið magn skuli kaupa af saltaðri síld frá Íslandi? Eða á að gera það með þeim hætti að taka upp svipað kerfi og við höfum búið við í landbúnaðarmálum, að ríkissjóður ábyrgist tiltekið framleiðslumagn? Það er ástæða til þess að hv. þm. geri grein fyrir þessu vegna þeirra orða sem hann lét falla í framsöguræðu sinni. Hitt er svo annað mál að við stöndum frammi fyrir miklum vanda vegna þeirra aðstæðna sem komnar eru upp á þeim markaði sem keypt hefur stærstan hluta af saltsíld af okkur Íslendingum. Rússlandsmarkaðurinn er langstærsti markaður fyrir saltsíld sem til er, stærri en allir aðrir markaðir til samans. Þess vegna kemur enginn annar markaður í staðinn fyrir Rússlandsmarkaðinn að því er saltsíldina varðar, jafnvel ekki þó hér væri komið á hinni hörðustu tilskipunarráðstjórn. Menn verða að leita annarra leiða í því efni. Síldarútvegsnefnd hefur fyrir sitt leyti unnið að þeim málum mjög kappsamlega. Við Íslendingar höfum þrátt fyrir fall markaðarins í Rússlandi selt stærri hluta af þeirri síld sem við veiðum en aðrar þjóðir til manneldis og minna til mjölframleiðslu. Það ber vott um framtak þeirra sem fást við sölu á síldarafurðum. Það er stóraukið framboð sem hefur lækkað verð. Á Evrópumarkaði höfum við átt við erfiðleika að etja vegna hárra tolla og því miður náðum við ekki þeim árangri sem við hefðum helst kosið í samningunum um Evrópska efnahagssvæðið að því er síldina varðar. Það eru einnig erfiðleikar á Póllandsmarkaðnum. Að því er varðar Norðurlandamarkaðinn vonum við að haldist í horfinu þó búast megi við að hann minnki eitthvað. Þó er þess að geta að síldarútvegsnefnd hefur verið að markaðssetja nýja vöru með fersk roðflett flök og er það nú um helmingur þeirra afurða sem fluttar eru til Norðurlandanna. Þýskalandsmarkaðurinn verður væntanlega svipaður en er erfiður. Langstærstu markaðarnir fyrir síld eru fyrir frysta síld og mér er kunnugt um að að bæði Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Íslenskar sjávarafurðir hafa unnið kappsamlega að því að auka útflutning á síld, vissulega við erfiðar aðstæður. Á heildina litið sýnist mér því að bæði síldarútvegsnefnd og þeir aðrir aðilar sem vinna að útflutningi síldar, eins og sölusamtökin, hafi gert það sem ýtrast er og best við þessar erfiðu aðstæður.

Virðulegi forseti. Varðandi þá erfiðu stöðu sem upp er komin í sölu saltsíldar á erlendum mörkuðum vil ég undirstrika eitt atriði sérstaklega. Það er hvort stjórnvöld hafi gert allt sem í þeirra valdi stendur, og þá hæstv. viðskrh. og utanríkisviðskiptaráðherra, til að vinna með síldarútvegsnefnd í þeirri erfiðu stöðu sem upp er komin, að fylgjast með og reyna að ná þeim mörkuðum sem mögulegir eru. Ég vil vara sérstaklega við því í þessu sambandi að leggja höfuðáherslu á það að brjóta niður það kerfi sem við höfum haft í sölu saltsíldar því það er staðreynd að þetta kerfi hefur fært okkur Íslendingum þann ávinning að engin þjóð flytur út meira af saltsíld en við og gildir það sama þó að Rússlandsmarkaðurinn bregðist. Það sem er þungamiðjan í þessu máli, í þessari mjög erfiðu stöðu sem upp er komin, er að allt sé gert sem í valdi stjórnvalda stendur til þess að hjálpa til í þessari starfsemi í staðinn fyrir að einbeita sér að því að brjóta niður sölukerfið. Þetta vil ég undirstrika í þessu sambandi og ég veit að öllum hv. þm. hér inni er ljóst hve mikið er í húfi en hins vegar er við mikil vandamál að glíma í þessu sambandi. Ég vil hvetja hv. 5. þm. Austurl. til þess að brýna þetta fyrir hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh., enda hefur hann lofað því á Austurlandi að ala þá menn upp í góðum siðum.

Virðulegi forseti. Hér er greinilega við talsverðan vanda að etja í sölu á saltaðri síld. Í Rússlandi neyðast menn til að fresta framkvæmd síldarsamningsins frá 4. des. sl. og er það aðallega vegna gengisfellingar rússnesku rúblunnar. Á öðrum þekktum mörkuðum fyrir saltsíld er svo mikið framboð að þar fer verðið einnig lækkandi. Það er því ljóst að samningar verða ekki gerðir um sölu á næstu vikum. En svo háttar nú til að síldin bíður e.t.v. ekki eftir því. Hún er veiðanleg á vissum tímabilum og sé það ekki gert, þá missum við af henni. Það getur því þurft að taka nokkra áhættu í þessari atvinnugrein. Ég spyr stjórnvöld: Skyldi það ekki borga sig að taka nokkra áhættu þegar atvinnuástand í landinu er jafnslæmt og það er? Ég tel að stjórnvöldum beri skylda til að taka þá áhættu.

Virðulegur forseti. Það er ekki óeðlilegt að rætt sé um þann vanda sem snýr að sölu saltsíldar og markaðsöflun í því sambandi en mér fannst einhvern veginn að hv. málshefjandi væri ekki alveg í réttum stóli þegar hann flutti sitt mál hér og hefði kannski átt að beina erindi sínu eitthvað annað. Ég er ekki í vafa um það að með góðum fyrirbænum gæti hann lagt ríkisstjórninni lið og það er vafalaust hugur hans í þessu máli en það vekur óneitanlega tortryggni þegar á sama degi og þessi umræða er hafin hér leggur sami aðili fram þingmál, sem varðar einmitt tilhögun á því sem hér er rætt, og er að vega að því fyrirkomulagi sem hefur ekki gagnast Íslendingum verr en raun ber vitni á undanförnum árum og áratugum, þ.e. að leggja af síldarútvegsnefnd, sem eru samtök framleiðenda, með stuðningi Alþingis og ríkisvalds. Mér er ekki kunnugt um að framleiðendur saltsíldar hafi barist mikið fyrir því að þessu kerfi verði breytt, en það lesum við hins vegar út úr tillögu hv. þm. sem meginefni. Hann virðist ímynda sér það að menn geti bara fundið upp verð í sambandi við sölu á saltsíld og fundið markaði hvað sem tautar og raular. Ég vil ekki vanvirða áhuga hv. þm. á því að ræða þetta mál hér almennt og auðvitað verðum við að gera kröfur til þess að stjórnvöld, ekki aðeins hæstv. sjútvrh. heldur ekki síður ráðherra utanríkisviðskipta, sem hv. þm. ætti að eiga sæmilega greiðan aðgang að, ynnu að þessum málum og ég trúi ekki öðru en þingmaðurinn ætti að geta fengið nokkuð ljósar upplýsingar um þetta með viðræðum við hann. En aðalatriðið er auðvitað það að við séum sannfærð um að vel sé unnið að málum en ég get ekki tekið undir það hugðarefni sem á bak við býr að snúa eigi frá því sem hefur gefist vel í þessum efnum til þessa.

Virðulegi forseti. Sá atburður hefur gerst hér á Alþingi að hv. 5. þm. Austurl. hefur flutt framsöguræðu utan dagskrár fyrir þingmáli sem hann hefur lagt fram í þinginu í dag. Það hygg ég að sé nánast einsdæmi. Til viðbótar við það hefur það líka skýrst að erfiðleikarnir virðast verða orðnir svo miklir innan Alþfl. að hv. þm. hefur ekki treyst sér til að spyrja hæstv. viðskrh., sem þessa stundina er líka utanríkisviðskiptaráðherra, um stöðu þessara mála en svo sem kunnugt er heyrir þessi embættisfærsla undir þennan mann, utanríkisviðskiptaráðherrann. Það hlýtur að vera orðið erfitt samband innan Alþfl. þegar jafneinföldum skilboðum er ekki hægt að koma á framfæri. Til viðbótar við þetta vildi ég hins vegar segja að það mál sem hér er til umræðu er of stórt og alvarlegt til þess að það sé meðhöndlað í þinginu með þessum hætti. Fólkið, sem á afkomu sína undir þessari framleiðslu og þessum viðskiptum, á allt annað skilið en að draga þetta mál fram í því ljósi sem hér ber raun vitni um. Ég hlýt að vara við málflutningi af þessum toga. Virðulegi forseti. Til viðbótar vil ég aðeins segja að auðvitað treysti ég því að ríkisstjórnin, og meira að segja ber ég þá líka það traust til viðskrh. og utanríkisviðskiptaráðherra að ég nefni nöfn þeirra hér í þessu samhengi eins og hluta af þessari ríkisstjórn, geri það sem í hennar valdi stendur til þess að upplýsa þetta mál og ná fram þeim árangri í því sem hvað frekast er kostur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að beina því til frummælanda að það eru litlar líkur á því að efnahagsástandið í Rússlandi batni þó að síldarútvegsnefnd verði lögð niður. Annað það sem ég hefði viljað hafa mitt innlegg í þessa umræðu er að á síðasta vetri fór efh.- og viðskn. nokkuð rækilega í gegnum þetta mál, hafði um það frumkvæði, ræddi m.a. við Ólaf Egilsson, sendiherra okkar í Rússlandi, sem hefur lagt sig eftir að fylgjast með efnahagsástandinu þar og hinu pólitíska ástandi. Það kom mjög skýrt fram hjá honum að þrátt fyrir þær miklu breytingar sem þar hafa verið á síðustu árum, þá er eitt sem hefur ekki breyst: Það munu ekki nást viðskiptasamningar um síld eða annan útflutning frá okkur öðruvísi en með mjög öflugri vinnu á pólitíska sviðinu og á viðskiptasviðinu, þ.e. hinu pólitíska viðskiptasviði. Sendiherrann sagði að það væri svo einfalt að menn kæmust ekkert áleiðis öðruvísi hvort sem mönnum líkaði betur eða verr. Það yrði ekki byggt upp kerfi frjálsra viðskipta í neinni sjónhendingu í þessu landi. Það yrði áfram að vinna málið eftir öllum tiltækum leiðum, m.a. þeim pólitísku. Það hefði þurft að vera í gangi vinna í þessa veru allt síðasta ár. Ég nefni það til viðbótar að ýmsar þjóðir Vesturlanda hafa lagt fé í sjóð, áhættufé, til þess að byggja viðskipti upp að nýju í fyrrum Sovétríkjunum þannig að þetta mál verður að skoða út frá þessum forsendum.

Virðulegi forseti. Það er hverju orði sannara að það eru dökkar horfur um síldarsölu og þar með um síldarsöltun. Spurningin er hvernig best séað snúast við þessu. Erfiðleikarnir stafa ekki eingöngu vegna þess að efnahagsástandið í fyrrum Sovétríkjunum sé í kaldakoli og einni rjúkandi rúst, heldur líka af því að helstu keppinautar okkar hafa veitt óvenjuvel og bjóða fram jafnt og stöðugt síld á sömu mörkuðum og við keppum á. Ég vil geta þess, vegna þess sem kom hér fram hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 6. þm. Norðurl. e., að sendiherra Íslands í Rússlandi, Ólafur Egilsson, átti einmitt í dag viðræður við utanríkisviðskiptaráðherra Rússlands um þessi málefni. Í því viðtali kom mjög glöggt fram sú skoðun sem með einföldum orðum má lýsa svo að gamla kerfið sé úr sér gengið. Íslenskir útflytjendur verði að snúa sér beint til rússneskra fyrirtækja sem geta skipt á öðrum vörum við þá og geta boðið þeim t.d. fisk fyrir síld eða olíu fyrir síld. Þetta gerist samt ekki sjálfkrafa og tekur sinn tíma. Þar er mikil ringulreið og leikreglur viðskiptalífsins svo sannarlega úr lagi gengnar. En eina vonin er þó að fara beint á staðinn. Þetta tekur tíma eins og kom fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. Við höfum reyndar um það nokkra von að mínu áliti að Evrópumarkaðurinn verði okkur hagstæðari í framtíðinni vegna þess að meðal þess sem EES-samningurinn færir okkur er tollfrjáls aðgangur fyrir flestar tegundir saltaðra síldarflaka. Þangað verðum við að leita.  Ég vil að lokum nefna, virðulegi forseti, og ég er alveg að ljúka máli mínu, vegna þess sem fram kom hjá hv. 6. þm. Vestf. og vegna þess sem kom fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. að ríkisstjórnin hefur tekið áhættu í þessu máli. Á sl. vetri var endurlífguð tryggingadeild útflutningslána við Ríkisábyrgðasjóð í þeim tilgangi fyrst og fremst að greiða fyrir saltsíldarsölu til Rússlands. Deildin ábyrgðist greiðslu á söluandvirði þeirrar síldar sem fór til Rússlands í apríl í fyrra, því miður aðeins tæplega 5 þús. tunnur. Þessar 24,2 millj. á gengi dagsins í dag eru enn ógreiddar. Ábyrgðin stendur til loka ársins. Ramminn, 3 millj. dollara, er hærri í hlutfalli við íslenskan þjóðarbúskap en flest önnur ríki hafa treyst sér til.

Virðulegi forseti. Ekki veit ég til þess að nokkur hv. þm. hafi lagt það til í þessum sal, hvorki með till. til þál. né í ræðu að hann vilji brjóta niður síldarútvegsnefnd eða leggja hana niður. Það hefur eigi að síður verið skoðun mín að það eigi að auðvelda fleiri aðilum að koma að þessu máli með markaðsleit, markaðsrannsóknum og taka þátt í útflutningsstarfseminni. Þar veit ég að hæstv. sjútvrh og hv. þm. sem hér hafa talað taka hjartanlega undir og vilja að stuðla. 
             Sú umræða, sem hér hefur farið fram, hefur valdið mér með nokkrum hætti vonbrigðum vegna þess að það sem vakir í mínum huga er ekki hvort síldarútvegsnefnd verði brotin niður eða lögð niður heldur hvort atvinnulífið í dreifðum byggðum landsins verði frekar brotið niður en raun ber vitni. Þess vegna spurði ég hæstv. sjútvrh. um það hvort gripið hafi verið til einhverra aðgerða og ráðstafana til að tryggja enn betur en verið hefur hingað til sölu saltsíldar á erlendum mörkuðum. 

Frú forseti. Ég fagna því að það er samstaða með okkur hv. málshefjanda að það verði að horfa á þetta mál út frá hagsmunum fólksins í landinu og hagsmunum þeirra sem vinna við að verka síld. En það er hins vegar alveg nauðsynlegt að ítreka það enn og aftur að síldarútvegsnefnd hefur ekki einkaleyfi og hver og einn sem óskað hefur eftir leyfi til útflutnings hefur fengið það leyfi og jafnvel aðstoð við það frá síldarútvegsnefnd og sölusamtökin hafa unnið mjög markvisst að sölu á frystri síld og við verðum að gera okkur grein fyrir því eftir að Rússlandsmarkaðurinn er fallinn að langsamlega stærstu markaðirnir fyrir síldarafurðir eru fyrir frystar síldarafurðir og við verðum að vinna okkur stöðu á þeim mörkuðum. Síldarútvegsnefnd hefur gert það mjög markvisst. Hún selur síld inn á alla markaði. Aðstaða hennar í því efni er misjöfn. Sums staðar eru tollahindranir í vegi. Það er vissulega rétt að það náðist umtalsverður árangur í samningunum um EES en því miður fengum við ekki það fram sem við helst kusum, þar á meðal ekki tollfrelsi af edikverkaðri síld sem líklegust er til þess að geta verið ný vöruþróun inn á þann markað. Þannig sýnist mér að það hafi sannarlega verið unnið mjög kappsamlega í þessu efni og stjórnvöld munu fyrir sitt leyti aðstoða við það eins og frekast er kostur en ég held að það sé til vitnis um þann árangur sem íslenskir söluaðilar hafa náð að við höfum þrátt fyrir fall markaðarins í Rússlandi selt hærra hlutfall af okkar síld til manneldis en aðrar þjóðir hér við Norðaustur-Atlantshafið hafa gert.

Þá er þessari umræðu utan dagskrár lokið. Dagskrá fundarins er tæmd. Fleira liggur ekki fyrir fundinum. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundinum er slitið.