Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Þorgilsson) Þetta litla frv. fer fram á breyting á bæjarstjórnarlögum Hafnarfjarðar. Breytingin er eingöngu gerð til að koma bæjarstjórnarlögum Hafnarfjarðar í samræmi við sveitarstjórnarlögin og bæjarstjórnarlög Siglufjarðar og Vestmannaeyja. Kemur breytingin aðallega við útsvarsskyldu bæjarbúa. Háttv. allsherjarnefnd hefir haft málið til meðferðar og ræður til, að það verði samþykt með þeirri einni breytingu á þskj. 141, að aftan við 4. málsgrein frumvarpsgreinarinnar bætist: þó svo, að eigi komi í bága við lög nr. 36, 27. júlí 1921, um samvinnufjelög. Vona jeg að háttv. deild samþykki frv. með þessari breytingu. Hjer er ekki að ræða um neitt nýmæli, heldur aðeins að koma á samræmi í lögunum. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta meira, en vona að öllum háttv. deildarmönnum sje málið fyllilega ljóst.

1374Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Viðskiftamálanefnd hefir átt tal við hæstv. stjórn um þetta mál, og var hún þeirrar skoðunar, og þá sjerstaklega hæstv. fjármálaráðh., að það bæri að rannsaka málið áður en myntlög væru samþykt, bæði þyrfti að athuga kostnaðarhlið málsins, og auk þess kæmu hjer til greina samningar við önnur ríki. Nefndin hefir athugað frv. og fundist það vel úr garði gert, enda er það samið af þeim manni, sem mest vit hefir á þessu efni hjer á landi, hr. fornmenjaverði Matth. Þórðarsyni. En nefndin vill af framantöldum ástæðum eindregið ráða frá, að frv. verði samþykt á þessu þingi.

Jón Þorláksson Jeg ætla að eins að beina þeirri spurningu til háttv. nefndar, hvaða ástæður hún hafi fyrir því, að best sje, að við tökum myntsláttuna í okkar hendur sem fyrst. Það stendur hjer í nefndarálitinu, og hefi jeg verið að velta fyrir mjer, hvaða ástæður hv. nefnd hafi fyrir sjer í þessu efni, en ekki getað fundið neinar; enda eru engar ástæður fyrir þessu greindar í nefndarálitinu.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Þótt svona sje tekið til orða í nefndarálitinu, er þó alls ekki ætlast til, að við tökum að okkur myntsláttuna hvernig sem á stendur, heldur eingöngu þegar hentugleikar leyfa og vissa er fengin fyrir, að við getum gert það okkur að skaðlausu fjárhagslega. Einhvern tíma hlýtur að reka að því, að við tökum myntsláttuna í okkar hendur, og sjálfsagt, að við gerum það við fyrsta tækifæri, sem býðst, án fjárhagslegs tjóns fyrir ríkissjóðinn. Þótt við tökum myntsláttuna í okkar hendur, þurfum við ekki að hafa myntsmiðju hjer heima, heldur getum við eins fengið það gert í öðrum löndum. Ef til þess kemur, að við þurfum að flytja inn gull, t. d. til tryggingar bankaseðlum, virðist sjálfsagt, að við látum mynta það sjálfir.

Jón Þorláksson Jeg þurfti ekki að spyrja um, hvað stæði í nefndarálitinu, því jeg hefi það fyrir framan mig, en háttv.frsm. (J. A. J.) kom ekki með neina ástæðu aðra en þá, eð sláttan væri heimiluð í sambandslögunum. En það er engin ástæða. Þótt við höfum leyfi til að slá mynt, er engin ástæða til að við gerum það, nema ef við höfum gagn af því, en jeg held, að okkur farnist ekkert betur, þó við höfum myntir með íslenskri áletran. Því fylgir að sjálfsögðu mikill kostnaður, en enginn hefir bent á neinn hagnað við það. Jeg hefi eingöngu staðið upp af þeirri ástæðu, að ef mótmælum hefði ekki verið hreyft, mundi nefndarálitið síðar verða tekið sem ástæða fyrir því, að stjórninni bæri að gera gangskör að málinu. Svo mundi hvert sporið reka annað. Er myntsláttan væri fengin, mundu menn vilja flytja hana inn í landið o. s. frv. Jeg held, að meðan ekki kemur fram gild ástæða fyrir, að okkur sje betra að fá myntsláttu, þá eigi þetta mál að liggja niðri, og að við getum þangað til unað við útlenda mynt, að því litla leyti, sem við höfum efni á að eignast hana. - Jeg skal þó taka fram, að þetta nær ekki til innlendrar skiftimyntar.

Bjarni Jónsson Mig furðar á undirtektum þeim, sem þetta mál hefir fengið hjá háttv. nefnd og háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.). Hjer er ekki að ræða um annað en heimildarlög, sem stjórnin á að fara eftir, ef henni þykir þörf á að slá mynt. Stjórninni eru ekki sett nein skilyrði um, hvernig hún skuli semja við Noreg og Svíþjóð, og hefir hún yfirleitt alveg óbundnar hendur þessara laga vegna. Það er alls ekki ætlast til, að myntin verði slegin hjer heima, sje hægt að fá hana ódýrari annarsstaðar. Jeg veit, að það borgar sig að kaupa málm nú til myntsláttu. og hjer er alls ekki að ræða um kostnað, heldur hagnað. En hvers vegna má ekki setja lög um þetta? Hverjum eru þau til ama? Jeg get ekki krufið hugi manna, en jeg hygg þó, að að minsta kosti sumum þyki of mikið sjálfstæðisbragð að lögunum. Þeir vilja máske fyrst spyrja Dani; en hjer stendur svo á, að Dani þarf alls ekki að spyrja. Það er ekki til neins að berja við kostnaði, því hjer er að eins að ræða um, að lögin sjeu til. Af þeim leiðir enga skyldu til að slá mynt, fremur en verkast vill, en í stjórninni eru greindir menn og gætnir, sem munu bera skynbragð á, hvað þjóðinni sje til skaða. Háttv. frsm. (J. A. J.) sagði, að hv. nefnd hefði haft tal af hæstv. stjórn og hún verið því fylgjandi, að frv. yrði ekki samþykt strax. Furðar það mig mjög, því jeg skil ekki, eftir hverju á að bíða. Meðan Danir eru í myntsambandi við Noreg og Svíþjóð er að eins rökrjett, að við sjeum það líka. Þessi lög þurfa engan frekari undirbúning en þau þegar hafa fengið, og kostnaðurinn kemur þá fyrst til greina, er á að fara að framkvæma lögin. - Það hlýtur því að vera eitthvað annað en hræðsla við kostnað eða undirbúningsleysi, sem veldur því, að menn eru þessu frv. andvígir.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Mjer skildist á hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), að hann óttaðist kostnaðinn, sem af myntsláttunni leiddi. Má vel vera, að hann hafi rjett fyrir sjer í því, þótt háttv.þm. Dala. (B. J.) vilji ekki kannast við það. - Jeg skal í því sambandi benda á, að gull er nú í mjög háu verði, og er ekki ólíklegt, að það lækki eitthvað á næstu 2–3 árum. Væri þá ver farið, ef við rjeðumst þegar í stað í að slá mynt. Háttv. flm. (B. J.) sagði, að þetta mál þyrfti einskis undirbúnings við. - Jeg skal játa, að jeg er ekki vel að mjer í þessum efnum, en jeg hefi átt tal við hæstv. fjármálaráðherra (Magn. J.), og hann taldi undirbúning nauðsynlegan. Það, sem hv.flm. (B. J.) talaði um að spyrja Dani, tel jeg ekki svaravert. Vona jeg, að háttv.þdm. verði nefnd inni sammála um að fresta samþykki laganna.

Fjármálaráðherra (Magn. J.) Jeg ætla aðeins að skjóta inn athugasemd um undirbúning málsins. Hann er í því innifalinn, að áður en lögin geta komist í framkvæmd þarf að liggja fyrir samningur um, hvað myntin eigi að gilda og hvar hún skuli gjaldgeng. - Viðvíkjandi myntskipuninni, málmblöndun og öllu þvílíku, þarf auðvitað engan undirbúning; um það er nákvæmlega fyrirskipað í núgildandi myntlögum. - En annars virðist mjer ekki bera mikið á milli frv. og hinnar rökstuddu dagskrár. Þetta eru hvort sem er heimildarlög, svo að stjórnin geti tekið að leitast fyrir um sjálfstæða þátttöku í myntsambandi Norðurlanda. En það má nú að vísu gera án þess að frv. sje samþykt, þegar stjórnin veit um vilja þingsins. Framkvæmdir verða því eflaust líkar, hvort sem frv. eða dagskráin verður samþykt.

Bjarni Jónsson Jeg get ekki farið að þræta við hv.frsm. (J. A. J.) um það, hvort gróði sje að slá mynt. Jeg veit, að það er gróði, þótt mjer hafi láðst að taka með mjer tölur til þess að sýna það í krónutali. Það var ekki tilgangur minn með frv. að skipa svo fyrir, að sláttuna skyldi þegar hefja. En frv. gefur stjórninni heimild til samninga. Og fyrsta skrefið til þeirra samninga er að spyrja um, hvort við megum ganga inn í myntsamband Norðurlanda með sömu kjörum og ríkin hafa, þau sem fyrir eru. Jeg skil nú ekki, hví á að fresta þessu. Alt það, sem við það vinst, er kostnaður, og slíkt framferði sæti illa á sparnaðarþingi. Hvort sem stjórnin legði frv. fyrir næsta þing eða næstnæsta, þá mundi hún prenta þetta frv. óbreytt upp, því að það er nákvæmlega miðað við reglur og skilyrði myntsambandsins á Norðurlöndum, og það er ólíklegt að breytist, enda verða allir að breyta, ef breytt er, því að sama gengur yfir öll ríkin. Rjettast er því að láta þetta frv. ganga fram nú þegar; það sparar bæði tíma og prentunarkostnað. Þó get jeg sætt mig við, að dagskráin verði samþykt, ef hæstv. landsstjórn vill lýsa yfir því, að hún muni hvort eð er hefja samninga um myntsambandið við Noreg og Svíþjóð, eins fljótt og föng verða á, og láta rjetta menn semja, þ. e. sendiherra Íslands, eða þá að hún geri það sjálf.

Fjármálaráðherra (Magn. J.) Jeg get ekki gefið hv.þm. Dala. (B. J.) svar fyrir hönd allrar stjórnarinnar, þegar af þeirri ástæðu, að forsrh. (S. E.) er ekki viðstaddur. En fyrir mig sjálfan get jeg sagt það, að jeg er ekki mótfallinn því, að þessara samninga sje leitað við tækifæri.

Bjarni Jónsson Mjer virðist þá, að nefndin ætti að taka aftur dagskrártillögu sína til 3. umræðu, svo að hæstv. stjórn gæti fengið tíma til þess að gefa svar við þessu.

Jakob Möller. Það skiftir minstu máli, hvort dagskráin eða frv. verður samþ. í nefndarálitinu eru prentuð ummæli í þá átt, að það sje vilji nefndarinnar, að myntsláttan sje gerð innlend, og í sömu átt hnigu orð háttv.frsm. (J. A. J.). Ef dagskráin er samþ., þá er það gert með þeim skilningi, að þetta beri að gera hið fyrsta. Um það, sem hv. samþm. minn (J. Þ.) var að tala um, að myntsláttan mundi verða baggi á ríkinu, get jeg sagt það, að jeg veit hið gagnstæða, þótt jeg hafi ekki við höndina gögn til að sanna það. En hún borgar sig áreiðanlega vel, vegna þess, að nafngildi peninganna er æfinlega haft svo miklum mun hærra en raunverulegu verðmæti þeirra nemur, að vel hrekkur fyrir öllum kostnaði. Hins vegar er það ekki tilgangur flm. eða krafa, að þegar verði undið að því að slá sjerstaka íslenska gull- og silfurmynt. Það væri líka í raun og veru tilgangslítið, því að slíkir peningar yrðu varla settir í umferð að svo stöddu, heldur geymdir í kjöllurum bankanna. Og svo eru þeir málmar enn mjög dýrir, svo að í svipinn væri það sennilega ekki gróðavegur. Og þar sem lögin verða þá að eins heimildarlög, svo sem þau og bera greinilega með sjer, sbr. t. d. 15. gr., þá gerir lítið til, hvort frv. eða dagskráin verður samþykt. Ef þingið lýsir yfir þeim vilja sínum, að að því beri að stefna, að vjer tökum myntsláttuna í vorar hendur, þá ætti málinu að vera borgið í höndum stjórnarinnar.