Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mál, er hér liggur fyrir á þskj. 463, er frv. til l. um landnám o. s. frv. Það er, eins og tekið er fram í grg., samið af nýbyggingarráði að tilmælum landbrh. Landbn. hefur haft málið til meðferðar, rætt það mjög og flytur allmargar brtt. við frv. Sumar eru orðabreyt., aðrar efnisbreyt. meiri og minni. Ég vil nú í fáum orðum fara í gegnum brtt. þessar. Í 1. brtt. er aðeins um orðabreyt. að ræða, og þykir n. svo betur ,á fara sem í till. greinir. Ég segi svo ekki meir um hana. 2. brtt. við 2. gr. frv. er raunverulega aðalbreyt. n. En hún er á þá lund, að tekin séu inn í frvgr. ákvæði um nýbýlastjórn. Hún hafi yfirstjórn þessara mála í stað þess, að ætlazt er til, að einn embættismaður hafi hana með höndum. Um þessa brtt. varð ekki fullt samkomulag í n. Hv. 1. landsk. telur heppilegra að hafa það eins og gert er ráð fyrir í frv. sjálfu. Við hinir nm. álítum, að betur fari á, að nýbýlastjórn verði áfram starfandi á þessum vettvangi. En þetta eru stofnanir, sem engin trygging er fyrir, að hafi góða samvinnu. - Margar aðrar brtt. á þskj. 565 eru beinar afleiðingar af þessari. Ég fer hér ekki út í að skýra þær, er svo er ástatt um. 3. brtt. við 3. frvgr., sem er umorðun, er breyt. þess efnis, að landnámsstjóri fari eftir tilmælum nýbýlastjórnar. Segir í henni, að hann skuli hafa yfirumsjón með framkvæmdum, er nýbýlastjórn kunni að ákveða. Í þessari gr. er haldið fram, að 3 stofnanir, .sem þar eru greindar, skuli gefa æskilegar upplýsingar og veita aðstoð, eftir því sem þeim er unnt. 4. brtt. við 4. frvgr. er umorðun og nokkur afleiðing af breyt. um nýbýlastjórn. Gr. kveður svo á, að ríkisstj. skuli undirbúa ræktun lands, þar sem stofna skal byggðahverfi, einstök býli eða hefja meiri háttar ræktunarframkvæmdir. Haldið er niðurlaginu á þessari gr., að ríkissjóður greiði a. m. k. 2 millj. og 500 þús. kr. árlega næstu 10 ár og í fyrsta skipti árið 1947. Upphæð þessi er í raun réttri aukinn jarðræktarstyrkur. Er hann meiri en nokkru sinni áður hefur verið um að tala. Hann er bundinn við byggð í grennd við kaupstaði og kauptún. Þá er það 5. brtt., sem er við 6. gr. frv., en hún er umorðun á niðurlagi gr. Þetta hefur orðið nokkurt ágreiningsatriði. Brtt. við brtt. n. hefur komið fram frá einum nm. Segir í henni, að heimilt sé að taka þær jarðir eða jarðahluta, sem ekki næst samkomulag um kaup á, eignarnámi til þeirra nota, er um ræðir. En í brtt. n. er gert ráð fyrir, að heimildin nái óskorað til þess að koma landspildum þeim í opinbera eign, sem einstakar jarðir í sjálfsábúð geta án verið, en ekki sé heimilt að taka þessi eignarumráð nema öll nýbýlastjórnin sé því sammála. Skal það raunar gert í samráði við landbrh. Þetta finnst okkur nm. nauðsynlegt tryggingarákvæði, svo að ákvæðunum verði ekki beitt of harkalega gegn einstökum mönnum. Einn maður má ekki hafa óskorað vald í þessum efnum. 6. brtt. við 7. frvgr. er bara orðabreyt. Gegnir sama máli um a-lið sem aðra liði. Það er nokkuð skýrt í b-lið þessarar brtt., að ef ágreiningur verður á milli sveitarstjórnar og nýbýlastjórnar um framkvæmdaratriði samkv. þessari gr., skuli það vera landbrh., sem sker úr. 8. brtt. er við 9. gr. og fer einnig í þá átt, að nýbýlastjórn hefur heimild til þess að semja við búnaðarsambönd eða bæjar- og sveitarfélög um að taka að sér frumræktun lands fyrir ákveðið gjald. Þessi brtt. er bundin við það, vegna þess að það er meira og meira að færast í það horf, að það eru búnaðarsamböndin eða ræktunarfélög, sem hafa með að gera stærri jarðræktarverkfæri til vinnu. Og ef þess er kostur, er heppilegasta leiðin, að nýbýlastjórn geti samið við þessa aðila um að taka þær nauðsynlegu framkvæmdir í þeirri ræktun, sem er á vegum ríkisins, en þurfi ekki að vera í því horfi, eins og fyrst var gert ráð fyrir, að haldið yrði uppi á vegum nýbýlastjórnar vinnuflokkum með vélar til þess að vinna það land, sem tekið er til ræktunar í þessa .átt. En að hinu leytinu er haldið því ákvæði, að þegar um slíkt er að ræða, þá sé bæjar- og sveitarfélögum, sem hlut eiga að máli, skylt að tryggja það, að nægilegt fé sé jafnan lagt fram og tryggt til framkvæmdanna, sem þar er verið að vinna að. Þá er næst 9. brtt. við 10. gr., sem er umorðun á gr., og er sama fyrirkomulagi haldið að því er snertir einstök nýbýli eins og gert er samkv. 8. brtt. Þar er gert ráð fyrir, að samið sé við búnaðarsambönd og ræktunarfélög um að taka að sér ræktunarframkvæmdir upp á akkorð fyrir ákveðið gjald. Enn fremur er því haldið, sem í frv. er gert ráð fyrir, að það sé þó einkum miðað við það, að þessi ákvæði skuli koma til framkvæmda þar, sem hagkvæmara þykir að vinna stór svæði eða koma að fullkomnustu vélum. Þá er 10. brtt., sem er ný 11. gr., og er alveg nýmæli frá n. hálfu inn í frv. Þessi brtt. fjallar um það, að það skuli í hverri sýslu vera skipuð 3 manna n. nýbýlastjórn til aðstoðar við þær margvíslegu ákvarðanir, sem koma til greina í þeim efnum. Er þá sérstaklega um að ræða val á landi til ræktunar og nýbýlastofnunar og enn fremur hitt, sem er mjög þýðingarmikið atriði, hvaða jarðir skuli vera útilokaðar frá þeirri aðstöðu, sem l., ef frv. verður að l., gera ráð fyrir. Undanfarið hefur þessu verið hagað á þá leið, að þegar nýbýlastjórn varð að skera úr um það, hvaða jarðir skyldu fá styrk til bygginga og hverjum skyldi veitt aðstoð til nýbýlastofnunar, þá hefur það vanalega verið hlutaðeigandi sveitarstjórn, sem í raun og veru úrskurðaði það, hvort hún áliti hlutaðeigandi jörð svo vel í sveit setta, að engin hætta væri á því, að hún færi í eyði, eða hvort hún væri illa í sveit sett gagnvart samgöngum og hvort hún fullnægði öðrum þeim þægindum, sem gert er ráð fyrir, að komi til greina í hinum strjálbýlli sveitum. Það er ekki því að leyna, að þessi aðstaða sveitarstjórna getur orðið mjög erfið, og fyrir innansveitarmenn er það miklu erfiðara, því að þetta eru oft og einatt viðkvæm mál. Landbn. vill þess vegna færa þetta nokkuð fjær með því að kjósa 3 manna n. í hverju sýslufélagi til þess að vera ráðgjafi og til aðstoðar á þessu sviði. Skuli einn nm. skipaður af nýbýlastjórn án tilnefningar og sé hann formaður n., en hinir 2 skulu tilnefndir af viðkomandi búnaðarsambandi. Það er til þess ætlazt samkv. þessari till., að þessi n. verði nýbýlastjórn og landnámsstjóra til aðstoðar og ráðuneytis innan sýslu um val á landi til nýbýla og undirbúning að þeim framkvæmdum, sem ráðgerðar eru samkvæmt þessum l. N. á einnig að hafa eftirlit með því, að fylgt sé ákvæðum og fyrirmælum l. og reglugerða, sem um þessi mál fjalla. Þá skal n. vera til aðstoðar og ráðuneytis þeim mönnum, sem óska að reisa nýbýli eða ganga í byggðarfélag, og einnig þeim bændum, sem eigi fá aðstoð til bygginga samkv. ákvæðum þessara laga. Þá er 11. brtt., sem er breyt. á formi III. kafla, sem er samkv. frv. um Byggingarsjóð íslenzkra sveita. Okkur þykir nægilegt, að þetta sé um Byggingarsjóð eins og það er í gildandi l. og enn fremur, samkv. 12. brtt., að það sé nóg, að sjóðurinn heiti Byggingarsjóður, því að hér er ekki um að ræða að stofna nýjan sjóð, heldur er verið að efla sjóð, sem fyrir er og er með ákveðnu nafni. 13. brtt. er við 14. gr. Þar er um að ræða eitt aðalatriðið í þessu frv., aðalatriði, sem getur náttúrlega mjög orkað tvímælis, og er nokkur ágreiningur um það, þó að það yrði nú ekki í landbn. F`yrri hl. þessarar brtt. er að afnema í 1. málsgr. þessarar gr. það, að það megi ekki veita lán nema gegn fyrsta veðrétti í jörðum, og er sú breyt. okkar gerð af því, að það ákvæði er óframkvæmanlegt eins og það er í frv., vegna þess að það eru og hafa verið mjög mikil brögð að því, að meiri og minni lán hvíli á jörðum áður en kemur til um byggingarlán, enda hefur Byggingarsjóður fram að þessu lánað út á hvaða veðrétt sem er, hvort sem það er nú 3., 4. eða 5. veðréttur, ef tryggt er, að jörðin standi fyrir láninu. En að hinu leytinu er þessi brtt. umorðun á síðustu málsgr. gr., sem fer fram á, að það megi lána allt að 75% fasteignamatsverðs að viðbættu kostnaðarverði þeirra húsa, sem lánið er veitt til. Þá skal ég geta þess, að sá maður, sem ætlazt er til, að hafi með höndum framkvæmd þessara mála, bankastjóri Búnaðarbankans, er þeirrar skoðunar, að þarna sé allt of langt gengið með því að fara upp í 75% lán út á nýbyggt hús. 75% af kostnaðarverði er náttúrlega ákaflega mikið stökk frá því, sem nú er, því að þar er talað um, að það megi vera mest 9 þús. kr., og eins og nú stendur er það náttúrlega fjarri öllu að hafa slíkt hámark. En það er líka mjög mikið stökk úr 9 þús. kr. í 75% kostnaðarverðs, sem gæti orðið jafnvel 75 þús. kr. Enda þótt gert sé ráð fyrir lægri vöxtum af þessum lánum, sem sé 2%, er hér farið fram á fremsta hlunn. En eitt getur og komið til greina, sem hefur verið hugsað um síðan og n. láðist að taka fram, en það er, að það sé þó aldrei heimilt að taka lán út á nokkurt hús meira en 75%, því að það gæti komið fyrir samkv. brtt., að það væri hærra, ef ekki hvíldu neinar skuldir á jörðinni áður. 14. brtt. er ekkert annað en smávægileg orðabreyt. til þess að gera gr. gleggri og ekki verði villzt á því, að stjórn Byggingarsjóðs er gefin sú heimild, sem þar um ræðir, en ekki neitt annað. 15. brtt. er við 18. gr. og fjallar um það að fella niður 2. lið með þeim skilyrðum, sem þar eru sett fyrir því, að lán geti verið fallið í gjalddaga. Og þessi 2. liður gr. er þannig, að lán megi telja fallið í gjalddaga, ef eigendaskipti verða á jörðum, svo lánið er ekki lengur tryggt. Þá er 16. brtt., sem fjallar um það að fella niður úr 21. gr. síðari málsgr., sem ákveður, að þessi sjóður skuli fá rétt til þess að fá ókeypis eigna- og veðbókarvottorð fyrir sjálfan sig. Við viljum fella þetta niður vegna þess, að það er hætt við því,, að ef einni lánsstofnun væri leyft þetta, kæmu aðrar á eftir með svipaðar óskir sér til handa. 17. brtt. er við 22. gr. frv. og er umorðun á gr., þannig að tekin sé inn í hana „nýbýlastjórn.“ Okkur fannst það gleggra, því að eins og það er í frv., þá mætti skilja það svo, að það væri bankastjóri Búnaðarbankans, sem ætlað væri að annast alla afgreiðslu á lánum, sem engum dettur í hug, að komi til greina. 18. brtt. er ekki annað en umorðun og eðlileg afleiðing af því, að nýbýlastjórn er tekin inn þarna til yfirstjórnar. 19. brtt. er efnisbreyt. Samkv. frv. er ákveðið, að það megi ekki veita lán til endurbyggingar á gömlum húsum nema svo gagnger sé, að skoða megi það sem nýtt hús. Við orðuðum þetta um á þann hátt, að fyrir orðin „sem algerlega nýja íbúð“ komi: sé jafngilt nýrri íbúð. Í mörgum tilfellum er það svo, að það er búið að byggja hluta af bænum og það er nýtt. Ef t. d. um raðabyggingu eða öðruvísi fyrirkomulag er að ræða, sem gerir mögulegt eða hagkvæmt að byggja íbúðarhús eða bæ í fleira en einu lagi, þá er það þægilegra í þessu sambandi að kveða svo á, að það jafngildi nýrri íbúð. 20. brtt. er ekki annað en orðabreyt., og skal ég ekki fjölyrða um hana. 21. brtt. er líka afleiðing af því, að nýbýlastjórn er tekin inn, og þarf það ekki sérstakrar skýringar við. 22. brtt. er við 27. gr. og er efnisbreyt. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að það skuli ekki telja byggðarhverfi nema saman séu 10 býli. Samkv. l., eins og þau eru nú, er þetta miðað við 5 býli og viljum við halda okkur við það takmark, enda er það svo, að landinu er þannig háttað, að það eru ekki líkur til þess, enda þó að landrými sé til þess á stöku stað að hafa 10 býli, að víða verði sett nema 5 saman. 23. og 24. brtt. eru aðeins orðabreyt. og afleiðing af fyrri brtt., og 25. brtt. er sömuleiðis afleiðing af þessari efnisbreyt., í stað „10 býla“ komi: fimm býli, og það er aðeins miðað við 5 menn í staðinn fyrir 10. 26. brtt. er orðabreyting, að í staðinn fyrir orðið „úrbyggt“ komi: úrskipt, því að til þess er ætlazt samkvæmt því sem gr. er að öðru leyti orðuð. 27.–28. gr. brtt. eru aðeins orðabreyt. og afleiðing af fyrri brtt. Þá er 29. brtt. við 39. gr. frv. Hún er að því leyti efnisbreyt., að í fyrsta lagi er nýbýlastjórn sett þar inn sem stjórnaraðili eins og í hinu tilfellinu, og svo er því bætt við, að nýbýlastjórn sé heimilt, ef þess gerist þörf, að kaupa land til þess að reisa á nýbýli. 30. brtt. er ekki annað en orðabreyt. og afleiðing af fyrri brtt. Um 31. brtt. við 42. gr. er ,það að segja, að í staðinn fyrir „Trúnaðarmenn skipaðir af stjórn sjóðsins“ komi: Héraðsnefndir nýbýlastjórnar, en þær eru ákveðnar samkv. 11. gr. í brtt. n. Trúnaðarmenn hefur Byggingar- og landnámssjóður haft víða um landið, sums staðar í hverri sveit, sums staðar fyrir stór svæði, en í stað þeirra er ætlazt til að komi héraðsnefndir. Þá er 32. brtt. við 43. gr. Það er efnisbreyt. að því leyti til, að samkv. frv. er gert ráð fyrir því, að þegar jörð, sem lán hvílir á, er seld, gengur kaupum og sölum, þá hafi sveitarstjórnin alltaf forkaupsrétt eða rétt til þess að ganga inn í forkaupsrétt Byggingarsjóðs, ef hún óskar þess. Og um sölu óðalsjarða og ættarjarða fer eins og er í núgildandi lögum. 33. brtt. er um það að fella inn í frv. nýjan kafla, sem er kafli úr gömlu l. um Teiknistofu landbúnaðarins. Samkv. frv., eins og það er, er gert ráð fyrir því, að aðeins standi eftir þessi eini kafli af l. eins og þau eru nú. Okkur þótti þess vegna miklu réttara að taka þennan kafla um Teiknistofu landbúnaðarins inn í frv. Um þennan kafla þarf ekki að hafa mörg orð, hann er nálega óbreyttur frá því, sem hann var í gömlu l., en þó er orðabreyt., sem er afleiðing af þeim breyt., sem hér er ætlazt til, að verði gerðar á lögunum. 34. brtt. er aðeins um það, að niður falli sú gr., 44. gr. frv., sem vísar til Teiknistofu landbúnaðarins, en þegar kaflinn er tekinn inn um þessa stofnun, þá er sú gr. óþörf. Síðasta brtt. er svo um það, sem þegar hefur verið tekið fram, að það er ætlazt til þess, að með þessum l., ef frv. verður að l., séu gömlu lögin um Byggingar- og landnámssjóð fallin úr gildi, þar sem ákvæði þeirra eru nú komin þarna inn í þetta frv. Annars er það svo, eins og ég tók fram við 1. umr. þessa máls, að höfuðbreyt. í þessu frv., auk þess sem framlagið er hækkað stórkostlega frá því sem verið hefur, er sú, að hér eru veitt lán til þessara mála með mjög lágum vöxtum, lægri vöxtum og lengri afborgunarfresti en áður tíðkaðist. Þetta er mjög mikil breyting og getur náttúrlega orkað tvímælis, að hverju leyti sú stefna er til bóta og að hvaða leyti ekki, en við í landbn. höfum fallizt á að mæla með því, að þessari stefnu sé fylgt. Að öðru leyti skal ég svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en ég vil þó aðeins geta þess, sem tekið er fram í nál., að einstakir nm. hafa óbundnar hendur um það að flytja brtt. eða fylgja brtt. annarra þm. við þetta frv., og hefur þegar komið fram brtt. frá einum nm. og er væntanleg frá öðrum; auk þess sem gera má ráð fyrir, að eftir að atkvgr. hefur farið fram um þessar brtt. landbn. við þessa umr., þurfi hún að taka frv. til rækilegrar athugunar áður en 3. umr. fer fram. Ég vil svo vænta þess, að hv. þm. geti í aðalatriðum fallizt á, þær brtt., sem landbn. ber hér fram, og að málinu verði vísað áfram. Á það leggjum við áherzlu, að málið gangi í gegn nú á þessu yfirstandandi Alþ.



Herra forseti. Mál þetta, er hér liggur fyrir, er frá landbn. Hafa við það verið fluttar 2 brtt. - Mig langar til að segja nokkur orð um málið í heild sinni. Landbn. hefur haft frv. til meðferðar og rætt það mjög. Teljum við það vera mjög til bóta fyrir íslenzkan landbúnað. Að sumu leyti tel ég, að málið hafi ekki alls kostar batnað hjá landbn. Frv. þetta er annar hluti af frv., sem flutt var af hæstv. dómsmrh. á síðasta þ. í hv. Ed. Því máli var vísað frá og til nýbyggingarráðs. Þetta frv. er á þskj. 463 og er 181. mál. Markmiðið með frv. í öndverðu var að greiða fyrir nýbyggingum, og eru ákvæðin um Byggingarsjóð að mörgu leyti látin óbreytt haldast. En hvort tveggja var þó eftir, þegar búið var að semja frv., að setja ný ákvæði um teiknistofuna og styrkinn. - Sú breyting, sem hlyti að verða á landbúnaðinum, vakti fyrir flm. og einnig hitt, að nýbyggingarnar væru annar þáttur þeirra landbúnaðarframkvæmda, er hér um ræðir, enda næði hann eigi heldur til eldri löggjafar. Ég tel þetta mikinn skaða. Erfitt verður að framkvæma þessa hluti. Það er hætt við því, að fjármagnið verði látið ganga í einstök býli til viðhalds því, er áður var gert, og muni ekki ná fullum árangri sú aðferð. Ég held, að betra væri að láta frv. um nýbyggingar vera sér, en þeim þætti o. fl. var blandað saman í einn hrærigraut, og er nú gráu bætt ofan á svart með því að fella ný málefni beint inn í það fyrirkomulag, sem áður var. Mér finnst vera álitið allra meina bót, að landbúnaðurinn fái véltæknina í þjónustu sína. Að því leyti má þess gæta, að töluvert fólk mun þurfa, ef hraðvirkar vélar fást, - og þær fást. Og þannig er því farið um afraksturinn, að við áttum okkur ekki á því, hvað tæknin getur verið fljót að koma. Af þessu má það vera ljóst, að byggðin verður að færast saman. Það verður ekki hægt að byggja landbúnaðinn upp eins og í gamla daga. Við getum ekki fyllilega gert okkur grein fyrir hinni gömlu tíð. Við sjáum, að lítill hlutur liggur eftir mannsorkuna, borið saman við það, sem nú er. Tel ég samvinnu nauðsynlega við hina nýju tækni. Ég er að þessu leyti andvígur þeim breyt., er hér á að gera. Ég flyt hér 2 brtt. á þskj. 588, að byggt verði upp, eins og þar segir. Ég held, að allt, sem gert er, dragi málið inn á sömu brautir og áður, frá 1941. Við getum ráðið það af þessu frv. Í þeirri mynd, sem málið kom í til landbn., var gert ráð fyrir, að 10 býli yrðu saman. Landbn. færði töluna niður. Við sjáum, ef t. d. teknar yrðu hraðvirkustu vélarnar, að þá mundi vart hægt að fá nægilegt starf fyrir þær, ef eigi væru a. m. k. 10 býli í byggðarhverfi, þ. e. saman um notkun vélanna. Þetta vildi ég taka fram á undan. Kem ég þá að brtt. mínum á þskj. 588. Fyrri brtt. er við 6. frvgr. og um eignarnámið. Svo er málum háttað, þegar málið kemur í Nd. og ljóst verður, að fá þurfi lóðir til almenningsnota, og líka hitt, að í því skyni beri að veita heimild til eignarnáms, að þá er engu líkara en það þyki eiginlega algert eignarrán. Venjulegast er svo farið, þegar taka á land eignarnámi, að allt og sumt, sem knýr til þess að taka það, er, að búið er að vinna að því, - að landið er orðið verðmætt. Þannig er um land það, er tekið hefur verið undir nýbyggingarnar, að hið opinbera hefur síðan tekið það til ræktunar. M. ö. o., hér um bil ætíð hefur öll verðhækkun, sem orðið hefur, sjaldnast stafað af tilverknaði landeigandans sjálfs. Hið opinbera hefur þar meiri áhrif en einstaklingurinn. Þess vegna finnst mér, að eignarnámið eigi að framkvæma eftir mati. Ég veit, að þetta verður til þess, að landið verður ekki tekið nema um byggðarhverfi sé að ræða. - En svo er líka önnur hlið á þessu máli. Ég er sízt af öllu að bera brigður á, að menn fái eðlilegt verð fyrir framkvæmdir sínar. En hitt mætti athugast, að vafasamt er, hvort maður, er ekkert hefur aðhafzt á landareign sinni, hafi þá skýlausan eignarrétt. Ef einstaklingar sjá sér hag í að kaupa eitthvert land, þá hugsa þeir ekki svo mjög um helgi eignarréttins. Ég er sannfærður um, að ekki ein jörð hefði verið seld, sem þannig hefði verið ástatt um. Við teljum þetta til hagsælda horfa fyrir þjóðina. Síðari brtt. mín á þskj. 588 er við 28. frvgr. Svo vildi ég láta orða síðari hluta gr. sem þar segir. Ef til vill vantar í frv. þetta, og er breyt. mín þess vegna. Þannig er upp byggt, að gert er ráð fyrir, að ríkið nemi landið, en svo, þegar búið er að rækta og byggja á því, þá kaupi menn það. Nú vantar í frv. ákvæði um, hversu haga skuli til, verði jarðirnar leigðar, en þá er þörf leigumála. Taldi ég rétt, ef um leigu yrði að ræða, að þá þyrfti ekki að borga 25%, heldur teldist ábúandinn eigandi bygginga þeirra, er hann reisti sjálfur, og eins yrði hans eign það, sem hann ræktaði í viðbót, en honum bæri svo aftur að greiða leigu eftir hitt. Að endingu vildi ég taka þetta fram : Mér finnst frv. horfa til bóta í heild sinni. Þó er ég óánægður með stefnuna. Mér þykir vera farið út á þá braut, að viðbúið sé, að í því sama lendi með landnámssjóð sem áður. Tel ég hyggilegast, að nýbýlin verði látin vera sér á blaði. Ég held, að það verði síður farið inn á þær brautir, er menn hér ætla að þræða, en þær, sem fara verður, ef landbúnaðurinn á að verða samkeppnisfær við aðra atvinnuvegi í landinu.



Herra forseti. Það hefur nú um skeið verið rík nauðsyn að endurskoða og rýmka löggjöf um lánastarfsemi til landbúnaðarins. Þótt þessi löggjöf sé ekki gömul, hafa á síðustu árum orðið svo miklar breytingar á kostnaðarverði bygginga, að takmarkanir þær, sem settar voru, eru nú allt of þröngar. Þeir, sem standa að þessu frv., hafa gert tilraun til að rýmka lánskjörin. Raunar voru flutt af Framsfl. tvö frv. í þessu skyni, annað um breyt. á l. um ræktunarsjóð og hitt um breyt. á l. um landnámssjóð. Eftir að það frv. kom fyrir landbn., gerði ég tilraun til að fá það afgr., en form. n. lagðist á móti því og sagði, að von væri á víðtækum lagabálki um sama efni frá ríkisstj. Ég taldi rétt að bíða. Nú er þetta komið og virðist mér ekki mikill munur á þessu og því, sem áður var komið. Ég get vel sætt mig við höfuðatriði þessa frv., en mun þó bera fram brtt. við einstök atriði. Ég þarf ekki að lýsa frv. Það hefur form. n. gert. Þó vil ég gera aths. við orð, sem féllu hjá hv. frsm. Hann fann brtt. mínum það til foráttu, að þær toguðu frv. yfir á þá braut að vera meira til styrktar einstökum býlum, en hins vegar væri nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess að byggðin þéttist og meiri samvinna skapaðist. Ég er honum sammála um þetta, að byggðin þurfi að þéttast og bændur að eiga stærri tæki, en ég tel, að því marki verði ekki fyrr náð með því að miða eingöngu við byggðarhverfi, heldur einnig með því að koma upp nýjum býlum í hinni dreifðu byggð. Ég tel það æskilegra að bæta við það, sem fyrir er, en fella allt að grunni og byrja að nýju. Hins vegar hef ég litla trú á því, að samyrkjubúskapur henti okkur Íslendingum, þótt svo kunni að vera annars staðar. Það má vera, að það sé galli á okkur, en ég ætla, að þannig sé það, að við viljum hafa garð á milli okkar, þótt samkomulag sé gott. Nú er í undirbúningi byggðarhverfi hér í Mosfellssveitinni og bárust margar umsóknir, en þegar umsækjendurnir voru spurðir, hvort þeir vildu hafa sameiginlegan rekstur eða hvort þeir vildu vera sem mest sér, þá kváðust þeir allir mundu taka aftur umsókn sína, ef um samyrkjubú væri að ræða. Ég er hræddur um, að þessi saga mundi víðar gerast. Hins vegar er sú leið opin samkv. frv., en ég hygg, að hún fái ekki mikinn byr. Eitt aðalatriðið í frv. og brtt. er það, að horfið er frá nýbýlastyrkjunum, en í þess stað komið á betri lánskjörum en áður var, þannig að styrkur til nýbýla í sveitum fæst nú gegnum betri lánskjör. Ég játa, að þetta kann að vera gott, en ég er ekki viss um, að það verði alltaf til bóta. Ég get hugsað mér, að margir hefðu heldur kosið að fá ákveðinn styrk til að byrja með og þá heldur styttri lán og lægri, og ég held jafnvel, að einatt hefði það fyrirkomulag orðið betra. Það má vera, að ég beri fram brtt. fyrir 3. umr. um það að hafa opinn þennan möguleika. Vitanlega er hér um styrk að ræða, þótt hann sé í öðru formi. Þá vil ég lýsa þeim brtt., sem ég legg fram á þessu stigi málsins. Það er þá fyrst brtt. við 2. brtt. n. á þskj. 565. Sú brtt. er um nýbýlastjórn. Ég legg til, að hún sé skipuð 3 mönnum kosnum með hlutfallskosningu af sameinuðu Alþingi til fjögurra ára, en landbúnaðarráðherra skipar einn þeirra formann. Ég hreyfði því í n., að hyggilegast væri að hafa fleiri en 3 menn í nýbýlastjórn, þannig að tryggt væri, að öll sjónarmið kæmu fram, en það er ekki nema mennirnir séu 4, en það fékk ekki fylgi. Þetta kann að hljóma sem mótsögn við brtt. mína, þar sem einungis er lagt til, að 3 menn skipi stjórnina. En ég tók það ráð að flytja einungis brtt. um kosningu stjórnarinnar, þótt ég hefði einnig heldur kosið, að hún væri skipuð 4 mönnum. Þá ber ég fram brtt. við 9. brtt. n. Ég skal játa, að það fór fram hjá mér, þegar n. gekk frá þessu, að niður hefði fallið ákvæði um, að einstaklingar nytu hliðstæðs stuðnings og þeir, sem byggja í byggðarhverfunum. Eftir því, sem ég hef komizt næst, er ekkert ákvæði í l., sem tryggir þetta. Þess vegna tek ég þetta ákvæði upp og legg jafnframt til, að nýbýlastjórn ákveði þá upphæð, sem veita skal til þessa, svo að menn viti, að hverju þeir ganga. Þá eru enn fremur 2 brtt., sem ég flyt við frv. sjálft, 12. og 13. gr., en þessar gr. fjalla um það fjármagn, sem ríkissjóður skal útvega í Byggingarsjóð íslenzkra sveita. Í 12. gr. segir m. a., að stofnfé sjóðsins sé : Lán, er ríkissjóður veitir eða útvegar vaxtalaust, þannig að stofnféð nemi alls 10 millj. kr. 1. júlí 1947, en síðan leggist árlegur tekjuafgangur sjóðsins við stofnféð.“ Í 13. gr. segir m. a., að tekjur sjóðsins séu : „árlegt framlag úr ríkissjóði, er nemur 2,5 millj. kr. næstu 10 ár, í fyrsta skipti árið 1947.“ Ég vil leyfa mér að leggja fram brtt. við 12. gr. þess efnis, að í staðinn fyrir 10 millj. kr.“ í b-lið greinarinnar komi : 15 millj. kr., og í staðinn fyrir „2,5 millj. kr.“ í 2. tölul. 13. gr. komi: 2 millj. kr. Það eru 5 millj., sem ég færi þarna á milli með till. mínum. Ég geri þetta ekki af því, að ég álíti þetta betra að öðru leyti en því, að ég tel öruggara, að þessar millj. séu komnar í sjóðinn fyrir 1947 en þeirra verði beðið í 10 ár. Ég held, að ég láti nú máli mínu lokið að sinni, en mun athuga frv. nánar fyrir 3. umr.

Forseti (BG) : Hv. þm. Mýr. hefur nú lagt fram skrifl. brtt., og verður leitað afbrigða um hana, ef fram verður haldið fundinum. - Hv. þm. A.-Húnv. tekur til máls og talar um atkvgr.

Frsm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Auðséð er, að d. verður ekki ályktunarfær, og sé ég ekki ástæðu til nafnakalls. Er alveg eins gott að fresta atkvgr. Ég ætlaði að fara fram á það, að hv. þm. Mýr. tæki till. aftur til 3. umr. málsins, en hæstv. forseti ræður því auðvitað, hvort bíða skuli.

Forseti (BG): Litlar líkur eru til, að hv. þd. verði ályktunarfær. Er því málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. Það er víst eins ástatt hér í d. nú eins og síðast þegar þetta mál var til umr., að þeir tveir hv. þm. og hæstv. ráðh., sem ég óskaði eftir, að væru viðstaddir umr., eru nú fjarverandi. Í sambandi við það mál, sem nú er til umr. í þessari hv. d., hefur mjög verið drepið á viðskiptamál þjóðarinnar, en á þann hátt, að mjög villandi er, svo að slíku má ekki láta ósvarað. Hv. 2. þm. Reykv. talaði nokkuð um það misræmi, sem skapazt hefði, þannig að örfáir menn vinna nú að markaðsöflun fyrir útflutningsafurðir okkar, á móti þeim fjölda, sem vinnur að innflutningsverzluninni. Þetta misræmi taldi hv. þm. stafa af því, að innflutningsverzlunin hefði verið og sé einokun. Það er rétt, að þetta misræmi er fyrir hendi, að fáir menn vinna að útflutningsverzlun, og það er enn fremur rétt, að þetta misræmi er skaðlegt fyrir útflutningsverzlun landsins, þar eð lítil von er til þess, að örfáir menn vinni markaði, svo að, nokkru nemi, í mörgum löndum. En hv. þm. bregzt bogalistin, þegar hann heldur því fram, að þetta misræmi skapist af því, að innflutningsverzlunin hafi verið einokuð. Það er alls ekki hægt að segja, að svo hafi verið, þótt hún hafi ekki heldur verið eins frjáls og eðlilegt og hagkvæmast væri og kaupsýslustéttin sjálf hefði óskað. Ef hv. þm. vill halda fast við það að segja, að innflutningsverzlunin sé einokuð, þá verður hann t. d. að gefa einhverja skýringu á því, hvernig standi á fjölguninni í heildsalastéttinni, en fjölgun þessa hefur Þjóðviljinn einmitt talið svo gífurlega, að þjóðhættulegt megi teljast. Hvernig má það tvennt samrýmast í senn, að innflutningsverzlunin sé einokuð og innflytjendum fjölgi? Nei, innflutningsverzlunin er ekki einokun þrátt fyrir allar sameiginlegar tilhneigingar andstöðuflokka frjálsrar verzlunar til þess að einoka hana. Miklu fremur mætti segja, að útflutningsverzlunin hafi verið einokuð, öll utanríkisverzlun hefur um margra ára skeið gengið í gegnum samninganefnd utanríkisviðskipta og aðrar opinberar n., en aðrir aðilar tæplega fengið þar nærri að koma. Og að þessu leyti get ég verið hv. 2. þm. Reykv. sammála, að það koma of fáir menn nærri þessari verzlun. Og mundi það ekki vera þessi einokun á útflutningsverzlun landsmanna, sem veldur miklu um, að svo fáir vinna að henni? Ef útflutningsverzlunin væri gefin frjáls að öðru leyti en því, að lágmarksverð yrði á því, þannig að einstaklingarnir mundu vinna markaði, mundu nógu margir menn bjóðast til að afla markaða fyrir okkar afurðir. Ef fleiri menn eiga að vinna að öflun markaða fyrir okkur erlendis, þarf að fullnægja þeim skilyrðum, að útflutningsverzlunin sé frjáls og að þeir menn, sem að henni starfa, hafi einhverja hagnaðarvon. Ef útvegurinn er rekinn á heilbrigðum gruneivelli, og það verður að vera, ætti hann að vera vel fær um að greiða sjálfur kostnað þann, sem af útflutningsverzluninni hlýzt. Öfugstreymi væri það, ef innflutningsverzlunin ætti að greiða sölukostnað útvegsafurða, eins og tilgangurinn virðist vera hjá hv. 2. þm. Reykv. Ekki verður svo um þetta mál talað, að ekki sé minnzt á hina að mörgu leyti furðulegu ræðu hæstv. atvmrh. og viss ummæli hans í garð innflytjendastéttarinnar í heild, bæði nú og oft áður. Því að vissulega verður að telja það furðulegt, að maður, sem talinn er jafnmenntaður og greindur og gegnir einu helzta trúnaðarstarfi þjóðarinnar, skuli opinbera fyrir umbjóðendum sínum, hvað þessir góðu eiginleikar, menntun og gáfur, hafa lítið að segja, þegar ofstækið er annars vegar, því að eins og kunnugt er, hafa margir af forráðamönnum Sósfl. fyllzt blindu ofstæki í garð þessarar stéttar. Rök ráðh. fyrir því, að heildsalarnir séu sníkjudýr á þjóðarlíkamanum, eins og hefur staðið í Þjóðviljanum, voru aðallega þau, að verzlun gæfi örugga atvinnu og væri áhættulaus atvinnuvegur. Þetta virðist ráðh. leggja áherzlu á, að innflutningsverzlunin væri áhættulaus atvinnuvegur. Margt mætti um þetta segja. Nú er það algild regla, að verzlun er ekki örugg þegar um frjálst framboð er að ræða, því að þá geta kaupendur valið úr, og þá veltur allt á því, hvað hagkvæmt innflytjendur kaupa inn. Og heldur ráðh., að verzlun sé í raun og veru öruggur atvinnuvegur, þegar til lengdar lætur, ef aðrir og þ. á m. helztu atvinnuvegir þjóðarinnar bera sig ekki? Ef verzlun er öruggari atvinnuvegur en áður, nú sem stendur, þegar dýrtíðin er að byrja að hafa hinar geigvænlegustu afleiðingar á útvegsframleiðslu okkar, stafar það af því, að kaupmátturinn innanlands stendur í stað meðan kaupmáttur okkar erlendis minnkar, og það er meinið, að þróunin gengur í þá átt. En lækning á þessu ástandi fæst ekki með því að taka fjármagn af innflutningsverzluninni og láta það ganga til útvegsins. Þó að það yrði gert, mundi það duga skammt. Lækning á þessu fæst ekki fyrr en dýrtíðin er lækkuð, þannig að útvegurinn geti borið sig sjálfstætt. Við Íslendingar ættum að vera búnir að fá nóg af styrkjapólitíkinni. Í þessu sambandi vildi atvmrh. halda því fram, að ágóði heildsalanna, sem stafaði af of hárri álagningu, væri orsök dýrtíðarinnar. Atvmrh. veit það e. t. v. ekki, að innflytjendur eru eina stéttin, sem háðir hafa verið opinberu eftirliti síðan 1938, meðan flestar aðrar stéttir hafa sjálfar ráðið kaupi sínu. Enn fremur er það staðreynd, að það, sem mest veldur um hækkun dýrtíðarinnar, er hin mikla hækkun, sem orðið hefur m. a. á landbúnaðarafurðum. Samt sem áður telur atvmrh., að gróði kaupmannanna sé höfuðorsök dýrtíðarinnar og yfirleitt höfuðorsök allrar bölvunar með þjóð vorri. Á þessum falsrökum vill svo atvmrh. afnema alla frjálsa kaupsýslu á Íslandi og koma á landsverzlun, hreinni einokunarverzlun. En hvernig stendur annars á því, að atvmrh. gleymdi að taka með í röksemdir sínar máli sínu til stuðnings þá reynslu, sem þegar er fengin af slíku verzlunarfyrirkomulagi hér í okkar landi? Á heimsstyrjaldarárunum fyrri var landsverzlun hér á Íslandi. Reynslan varð sú, að þegar hún hætti störfum, hafði hún stórtapað, þó að hún væri auðvitað skattfrjáls alla tíð. Væri æskilegt, ef hæstv. atvmrh. vildi athuga, hve illa tókst til með þessa tilraun, áður en hann gerir í alvöru tilraun til þess að einoka á ný verzlun á Íslandi. Á árunum fyrir stríð var ríkiseinkasala með margt, svo sem bifreiðaeinkasala og raftækjasala. Álagning þá var helmingi hærri en heildsala nú í þessum greinum. En þrátt fyrir algert skattfrelsi var hagnaðurinn ekki meiri en svo, að hann fór nær allur í rekstrarkostnað, tekjur og gjöld stóðust að mestu leyti á og heldur ekki talað um, að neinn skattur væri borgaður til hins opinbera af þeim verzlunarrekstri. Reynslan er ólygnust, segir máltækið, og hefur hún sýnt, að heildsalar eða innflytjendur hafa rekið verzlun með hagnaði, þótt þeir leggi helmingi minna á og borgi háa skatta, þar sem aftur á móti einkasölurnar voru skattfrjálsar. Reynslan hefur sýnt, að frjáls verzlun gerir hvort tveggja, að vera betri tekjulind fyrir ríkið og bjóða almenningi betri kjör en einkasölum hefur nokkurn tíma tekizt að gera. Undanfarið hafa margir stjórnmálaleiðtogar látið skína í svipaðar skoðanir og hæstv. atvmrh. Það er eins og þessir menn skilji ekki nauðsynina á því starfi, sem íslenzka verzlunarstéttin innir af hendi. Það er talað um nauðsyn þess, að framleiðslan sé aukin til sjávar og sveita, og í þeim tilgangi sé hlúð sem bezt að sjávarútveginum og landbúnaðinum, og það er alveg rétt. En við megum ekki gleyma því, að engu síður er nauðsyn á, að verzlunarstéttinni sé kleift að útvega sem bezta og ódýrasta vöru. Hún er í rauninni framleiðendastétt, útvegar vörur frá framleiðslustöðunum í hverju landi og flytur þær á sölustað. Þeir menn, sem ófrægt hafa íslenzku verzlunarstéttina, skyldu einnig minnast þess starfs, sem hún hefur unnið í þágu alþjóðar. Þess ber að minnast, að íslenzkir menn tóku verzlunina úr höndum útlendinga á skömmum tíma, eftir að þeim hafði verið veitt aðstaða og tækifæri til þess. Í heimsstyrjöldinni fyrri var verzlunarstéttin ung að árum, en vann mikið gagn. Heildsalarnir íslenzku og þeir, sem þá störfuðu fyrir vestan haf, höfðu þá þau sambönd, að þeir gerðu oft þau beztu tilboð, sem menn áttu kost á. Þeir menn, sem tala með lítilsvirðingu um íslenzku verzlunarstéttina, ættu að minnast þess, sem ég hér hef tekið fram, að verzlunarstéttin er eina stétt þessa lands, sem stöðugt er háð eftirliti um kjör sín af hálfu löggjafarvaldsins frá 1938. Og þrátt fyrir þau ekki of góðu kjör, sem íslenzku verzlunarstéttinni hafa verið búin á stríðsárunum, hefur hún getað birgt íslenzku þjóðina upp með 6–8 mánaða birgðum síðustu 6 stríðsár, meðan þjóðir allt í kringum okkur urðu og verða að svelta hálfu og heilu hungri. Þetta er staðreynd, sem við heyrum um daglega. Þetta starf íslenzku verzlunarstéttarinnar, að sjá þjóðinni fyrir nægum matvælum, er henni svo þakkað með því að kalla hana sníkjudýr á þjóðarlíkamanum. Þrátt fyrir það að löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið í þessu landi hefur ekki gert verzlunarstéttinni léttara fyrir í því erfiða starfi, þá hefur verzlunarstéttin ekki möglað. Hún skilur það, að á styrjaldartímum þarf að beita óvenjulegum ráðstöfunum, en verzlunarstéttin krefst þess, að þær ráðstafanir séu sanngjarnar og hafi við rök að styðjast. Verzlunarstéttin biðst ekki undan réttmætri gagnrýni, en hún telur sig ekki eiga skilið þær ofsóknir, sem henni eru sýndar. Íslenzk verzlunarstétt krefst ekki heldur forréttinda, en hún krefst þess, að hún njóti jafnréttis á við aðrar stéttir þjóðfélagsins. Og ef þeim ofsóknum verður haldið áfram, sem hafnar hafa verið á íslenzka verzlunarstétt, þá er það ekki nema réttlætiskrafa, að gengið sé úr skugga um það með opinberri rannsókn, hvað þjóðfélagsstéttirnar hafa borið úr býtum á undanförnum árum. Mun þá koma í ljós, hvort verzlunarstéttin hefur grætt fé umfram það, sem eðlilegt má teljast.

Þeir fela það náttúrlega

. Ég veit nú ekki til, að hv. 2. þm. N.-M. hafi aðgang nema að stærstu heildsölu landsins, Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, og þykir mér það því koma úr hörðustu átt, ef þessi hv. þm. áræðir að bregða heildsölum um, að þeir feli fjármuni sína. Ég læt að svo komnu útrætt um þetta. Mér fannst ég hafa fulla ástæðu til þessara ummæla, og það þótt fyrr hefði verið.



Herra forseti. Það er búið að ræða mikið þetta mál og hafa spunnizt út af því miklar umr., sem ekki beinlínis snerta það, en þó óbeinlínis, og er ekki nema gott eitt um það að segja. Ég vil taka fram, að það var ekki ég, sem byrjaði á því að koma þessu inn í umr., en mun þó ekki skorast undan að ræða það. Út af nokkrum aths., sem fram komu hjá hv. 3. þm. Reykv., vil ég segja nokkur orð. Ég benti á, að skapazt hefði ósamræmi milli verzlunarinnar og sjávarútvegsins, og þessi þróun hefði byrjað fyrir alvöru, þegar innflutningshöftin voru sett á eftir kreppuna 1929–1932. Frá þeim tíma byrjar þetta ósamræmi og byggist á því, að þegar farið er að takmarka eins mikið úthlutun gjaldeyris eða innflutning alls konar iðnaðarvara inn í landið eins og gert er með gjaldeyrishöftunum og við úthlutun gjaldeyrisins eru gerðar áætlanir um það, hvað þjóðin þarf og ákveðnar verzlanir af gjaldeyri til kaupa á þessari vöru, - þegar slíkt er komið á, er verulegur hluti af þeirri áhættu, sem áður var í verzlunum, horfinn, nema hjá sérstökum verzlunum, sem kaupa óhæfa hluti. Ef þær kaupa góða hluti, þá er búið að ganga þannig frá málinu af þjóðfélagsins hálfu, að þær geta ekki tapað á þessu. Eftir því, sem hert er meira á innflutningshöftunum, því meiri gróðavegur er það hjá þessum fyrirtækjum. Verzlunin var örugg á mestu kreppuárunum. Þó að lítið sem ekkert fengist fyrir fiskinn og ekki mætti selja hann nema það bezta úr honum, var verzlunin örugg, þá mátti græða á henni. Og þetta fyrirbrigði verður til þess, að bankarnir ganga inn á þessa braut, vilja koma peningum sínum á þá staði, þar sem þeir geta fengið rentur, þeir lána peninga til þess að fá rentur fyrir þá, og þá auðvitað fyrst og fremst í verzlanir, en ekki í sjávarútveginn. Og þegar stríðið byrjar, er ástandið þannig, að fá má peninga í verzlunum. Allir, sem geta fengið innflutningsleyfi, geta fengið peninga. Það er opinbert leyndarmál, að gjaldeyrisleyfi gengu kaupum og sölum. Þeir, sem vildu fá vöruna, urðu bara að kaupa leyfi, og sá, sem gat fengið leyfi, var öruggur með að fá peninga. Meðan þessu fór fram, hélzt sama óvissan áfram í sjávarútveginum. Bankarnir héldu að sér höndum, því að þeir töldu peninga sína betur geymda í verzlununum en í sjávarútveginum. Útkoman hefur orðið sú, að við eigum sennilega einhverja þroskuðustu innanríkisverzlun, sem til er í heiminum, og í engu landi í víðri veröld mun vera eins mikið af fínum heildsalaskrifstofum og á Íslandi. Við höfum hér mikla viðhöfn í okkar innflutningsverzlun og betri aðstöðu til þess að pranga þessu inn á þjóðina en nokkur önnur þjóð í heiminum hefur. Þetta hefur líka haft sín áhrif til þess að auka dýrtíðina í landinu. Það er hlutur, sem allir í verzlunum viðurkenna, að það er orðið of mikið af fólki við verzlunarstörf, of mikill hluti þjóðarinnar, sem starfar að því að pranga inn á náungann, en vinnur ekki störf, sem skapa verðmæti fyrir þjóðina. - En jafnhliða þessu, að við höfum einhverja hina fullkomnustu innanríkisverzlun, sem skortir ekki fé til nokkurra hluta og getur haft tugi af flottum skrifstofum í sambandi við innflutningsverzlunina, þá erum við mjög illa staddir með sjávarútveg okkar. Við eigum engin tæki til að vinna úr sjávarafurðum okkar, svo að við verðum að flytja þær út óunnar, því að það skortir fjármagn í sjávarútveginn. Þeir menn, sem áttu peninga, vildu ekki leggja þá í sjávarútvegsfyrirtæki, og bankarnir voru hræddir við að lána útveginum. Hér voru aðeins örfá frystihús, þegar stríðið byrjaði, en þau hafa skapazt í stríðinu, og nú gera menn það af litlum efnum og verða að hætta öllum sínum eigum, þannig að einn skellur getur gert þá ómögulega. Maður getur rakið sig eftir öllum hraðfrystihúsunum í landinu, það eru yfirleitt fátækir menn, sem standa að þeim. Á sama tíma og innanríkisverzlun okkar blómgast, hnignar sjávarútveginum og við verðum að flytja út sjávarafurðir okkar ýmist óunnar eða á þann hátt, að við verðum að henda miklum hluta af framleiðslunni í sjóinn aftur. Og þó að menn gangi um og reyni að sannfæra peningastofnanir um það, hve miklu sé verið að henda í sjóinn af verðmætum, er ekki hægt að hafa áhrif á þá. Við flytjum út hrávörur, sem við fáum ekki nema sáralítið fyrir samanborið við það, sem við mundum fá, ef þær væru fluttar út unnar. Við eigum engar teljandi niðursuðuverksmiðjur, því að okkar litlu niðursuðuverksmiðjur eru tilraunir, gerðar af vanefnum og meir af áhuga en menn hafi fjármagn til þess. Og okkar litlu niðursuðuverksmiðjur eru allsendis ófærar um að keppa um verð við niðursuðuverksmiðjur erlendis, því að þær eru reknar í svo smáum stíl. Þetta er okkar stóra böl, hvað verzlunarstéttin tekur mikið til sín af kapítali þjóðarinnar. Í árslok 1944 var útkoman í bönkunum sú, að 20 millj. kr. voru lánaðar sjávarútveginum, en yfir 30 millj. verzlunum. Þessar tölur sýna, hvernig bankarnir meta hlutfallið milli verzlunarinnar og sjávarútvegsins og í þessu tilfelli á kostnað annarra stétta í þjóðfélaginu, sem fást við sjávarútveg. Það, sem ég hef sagt í þessum umr., er að ég tel þetta ósanngjarnt og óeðlilegt og hljóti að stefna í voða, ef svona heldur áfram. Það þarf að vera þannig, að íslenzkur sjávarútvegur sé blómlegur atvinnuvegur, það á að vera þannig, að það fjármagn, sem þjóðin hefur yfir að ráða, fari til þess að koma upp nýjum skipum og nýjum verksmiðjum til þess að vinna úr afurðum sjávarútvegsins, en verzlunin verður að vera í öðru sæti. Menn geta ekki lifað á því að selja hver öðrum. Menn lifa ekki á öðru en framleiðslunni, vörum, sem þeir geta sent út úr landinu. Þess vegna er það, að ástæðuna fyrir því, að sjávarútvegurinn stendur þannig af sér nú, er kannske fyrst og fremst að finna í því, að sjávarútvegurinn vinnur með frumstæðum tækjum, skipin hafa verið úrelt og verksmiðjurnar hafa verið úreltar, og það byggist á því, að það hefur skort fjármagn ,til þessara hluta. - Það eru til tvær leiðir til að gera sjávarútveginn samkeppnisfæran. Annað er að ganga á kaup verkafólksins, en hitt er að auka tæknina við sjávarútveginn, auka tæknina með fullkomnum hraðfrystihúsum og niðursuðuverksmiðjum. Með því getum við aukið afköst íslenzks vinnuafls svo, að það geti orðið samkeppnisfært við vinnuafl annarra landa. Við getum orðið samkeppnisfærir, af því að við búum við auðug fiskimið. En til þess að þetta sé hægt, verður sjávarútvegurinn að fá stórkostlega aukið fjármagn. Það er að vísu verið að gera ráðstafanir til þess að lána fé til sjávarútvegisins, og það er gott. En það er ekki nóg. Það verður að gera ráðstafanir til þess, að hver sá maður, sem á fé á Íslandi, sjái, að því er betur borgið með því að setja það í sjávarútveg en í verzlunarfyrirtæki. Verzlunin hefur þanizt of mikið út, tekið of mikið fé til sin. Þess vegna á að ráðstafa þessu þannig, að fjármagnið renni til sjávarútvegsins. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að heildsalaverzlunin væri háð opinberu eftirliti. Það er alveg rétt. Ég veit, að ríkisvaldið hefur beinlínis litið eftir því, að hún gæti grætt. Með því að takmarka mjög rækilega, hvað flytja mætti inn af hverri vöru, var vörusölunum fengið í hendurnar, hvað þeir gætu grætt mikið. Þeir þurftu ekki annað en setjast niður og reikna út, hvað þeir gætu grætt mikið á vörunni. Þeir hafa notið beztu kjara hjá ríkinu. Þetta er meðal annars ástæðan fyrir því, hvað verzlunin hefur þanizt út, en sjávarútvegurinn dregizt saman. Hv. 3. þm. Reykv. vildi kalla það einokun að tala um landsverzlun. Það má kalla það hvaða nafni sem er. En ef komið er á landsverzlun, þá á að gera það í þágu þjóðarheildarinnar, en ekki fara eftir því, hvernig það mundi falla í geð einhverjum fámennum hópi manna innan þjóðarinnar. Staðreynd er, að þeir, sem taka við gjaldeyrinum og kaupa eitthvað fyrir hann erlendis og selja innanlands, græða tugi milljóna. En hinir, sem hætta lífinu til að afla gjaldeyrisins, eru tæplega matvinnungar. Þetta er staðreynd, og þetta er hægt að jafna með því, að ríkið annist innflutninginn á nauðsynjum landsmanna. T. d. mundu fyrstu áhrifin af því verða þau, að fjöldi þeirra manna, sem starfa að verzlun, mundi ekki verða eins mikið í ósamræmi við framleiðslu þjóðarinnar í heild og nú er. - Hv. þm. talaði um afrek íslenzkrar verzlunarstéttar, hvernig hún hefði náð verzluninni úr útlendum höndum o. s. frv. Mér finnst önnur stétt fremri í því. Mér finnst sjómennirnir vera þar miklu fremri, ef fara ætti að metast um það og um afrek einstakra stétta. En nú er svo komið, að verzlunarstéttin er orðin þjóðinni til stórkostlegs trafala, og það er nauðsynlegt, að þessu verði kippt í lag. Ég veit, að það eru ýmis öfl, sem ekki viðurkenna þetta. Það er þægileg aðstaða, sem verzlunarstéttin er komin í, áhættulítil og veitir öruggan gróða, og verzlunarmenn vilja ógjarnan sleppa þeirri aðstöðu, sem þeir hafa. Það eru margir, sem telja ekki rétt að gera neinar ráðstafanir gegn verzlunarstéttinni. og það eru líka þau öfl, sem sérstaklega vilja seilast til valda, sem þarna hafa hagsmuna að gæta. En ég vil benda þessum mönnum á það, að það er ekki hægt að draga þetta mjög lengi. Það er hægt að draga það nokkurn tíma, en eftir því sem það er dregið lengur að kippa þessu í lag, því erfiðara verður það viðfangs og þungbærara atvinnulífi þjóðarinnar.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., hljóðar um heimild fyrir ríkisstj. til ráðstafana vegna útflutnings á afurðum bátaútvegsins, en umr. um það hafa farið nokkru víðara en það gefur beinlínis tilefni til og snúast nú í seinni tíð að verulegu leyti um viðskiptamál almennt. Ég ætla ekki að blanda mér mjög í viðskipti þeirra hv. 3. þm Reykv. og hæstv. atvmrh., sem töluðu hér á undan mér. Ég geri ráð fyrir, að þeir útkljái þetta sín á milli, væntanlega í bróðerni, því að hv. 3. þm. Reykv. er einn af öruggustu stuðningsmönnum þeirrar ríkisstj., sem þessi hæstv. ráðh. situr í. - Í næstsíðustu ræðu sinni um málið fyrir nokkrum dögum viðurkenndi hæstv. atvmrh., að það væri slælega unnið að markaðsöflun fyrir íslenzkar útflutningsvörur, og hann, gaf í skyn í þeirri ræðu sinni, að um það mál væri einhver ágreiningur innan stj. eða stjórnarflokkanna. A. m. k. var ekki hægt að skilja ummæli hans öðruvísi, þar sem hann taldi, að sterk öfl væru á móti því, að reynt væri að fá markaði fyrir íslenzkar afurðir í vissum löndum á meginlandinu. En það lítur út fyrir, að hæstv. ráðh. hafi beygt sig fyrir þessum öflum, því að vitanlega hefði hann, eins og þegar hefur verið bent á í umr. af öðrum en mér, getað átt frumkvæðið að aðgerðum í þessu máli. En það er ekki eingöngu, að það hafi verið vanrækt að gera það, sem gera þurfti til þess að reyna að afla markaða fyrir útflutningsvörur í öðrum löndum. Hæstv. ríkisstj. hefur einnig nú dregið óhæfilega lengi að ná samningum um kaup á ýmsum nauðsynjavörum frá öðrum löndum, sem við höfum helzt þörf fyrir. Stj. hefur dregið það t. d. að reyna að fá viðskiptasamning við Svía í stað þeirra, sem eru útrunnir, og af þessu leiðir það, að Íslendingum er nú t. d. neitað um að fá keypt timbur í Svíþjóð, meðan ýmsar aðrar þjóðir geta keypt þá vöru þar. Þó að innflytjendur séu búnir að fá leyfi til innflutnings frá viðskiptaráði og nýbyggingarráði, hefur það ekkert að segja, því að þegar þeir leitast fyrir um kaup á þessari vöru í Svíþjóð, þar sem áður hafði verið talið, að helzt væri heppilegt fyrir okkur að kaupa þessa vöru, þá er svarið þetta: Við seljum ekki Íslendingum, það eru engir viðskiptasamningar við Ísland. Það þarf ekki að lýsa því, hvaða afleiðingar þetta getur haft, og það er satt að segja broslegt, þó að það sé of alvarlegt til þess að brosa að því, þegar hér á Alþ. er dag eftir dag rætt um ýmiss konar framkvæmdir, og það stórar byggingaframkvæmdir, sem mikið byggingarefni þarf til, og verið að gera samþykktir um slíkt, en á sama tíma er vanrækt að reyna að ná viðskiptasamningum við þær þjóðir, sem við þurfum að kaupa byggingarefni af. Það verða vitanlega ekki gerðar byggingarframkvæmdir hjá því opinbera eða einstaklingum í sumar, ef það verður dregið öllu lengur að reyna að ná samningum um þessi mál. Raunar er það orðið of seint, því að það tekur nokkurn tíma að ná í þessar vörur og fá þær fluttar hingað til lands. Það verða ekki byggð hús úr því timbri á árinu 1946, sem ekki fæst fyrr en fyrri hluta næsta árs. Hæstv. ráðh. talaði einnig í sambandi við þessar umr. um verzlanafjöldann, um of marga menn við innflutningsverzlunina, of mikið fé, sem fest væri í þeirri starfsemi. Og til þess að ráða bót á þessu vill hann, að sett sé á stofn landsverzlun. Það er að sjálfsögðu nokkuð til í því, að þeir séu of margir, sem fást við innflutningsverzlunina, og það er rétt, að það er mikið fé bundið í verzlun. En ég tel, að þeir ágallar, sem hér má benda á, verði ekki bezt lagaðir með stofnun allsherjar landsverzlunar, ég hef ekki trú á því. A. m. k. tel ég engar líkur til, að stofnun slíks fyrirtækis væri til happa fyrir þjóðfélagið undir þeirri ríkisstj., sem við búum nú við. Samvinnufélagsskapurinn er að mínu áliti heppilegri fyrir landsmenn en landsverzlun. Má benda á það, að hjá samvinnufélögum landsins starfar miklu færra fólk en hjá öðrum verzlunum miðað við umsetningu, og það er hlutfallslega miklu minna fjármagn fest í verzlunarstarfsemi samvinnufélaganna en kaupmannaverzlana og fyrirtækja. Það mun láta nærri, að S.Í.S. flytji nú inn til landsins fast að því eða um helming af ýmsum brýnustu nauðsynjum landsmanna. Á það einkum við um kornvörur, en það hefur miklu minni innflutning tiltölulega af ýmsum öðrum vöruflokkum, og það er fyrir ráðstafanir yfirvaldanna, að innflutningshluti samvinnufélaganna er þar svo takmarkaður. Það má vekja athygli á því í þessu sambandi, þegar maður athugar, hvað mikið af innflutningi sumra nauðsynjavörutegunda er í höndum samvinnufélaga, hvað mikið samvinnufélögin hafa að láni hjá bönkum landsins til þessarar verzlunarstarfsemi samanborið við aðrar verzlanir. Um síðustu áramót var rúmlega ¼ hluti af útlánum Landsbanka Íslands hjá kaupmannaverzlunum í landinu. En hvað samvinnufélögin snertir, var þetta þannig, að á máti hverjum 125 kr., sem Landsbankinn átti hjá kaupmannaverzlunum, átti hann aðeins eina krónu hjá samvinnufélögunum. Það var 1 króna á móti 125 kr. á sama tíma sem samvinnufélögin fluttu inn fast að því helming af þeim kornvörum, sem fluttar voru til landsins. - En til þess að samvinnufélögin geti notið sín, þurfa þau að búa við eðlileg starfsskilyrði, og ef þau hafa þau, þá þarf enginn landsmanna að láta annan græða á því að kaupa inn vörur fyrir sig. Þá geta þeir átt þetta sjálfir í félagi, og það verður að minni hyggju heppilegra en ein allsherjar landsverzlun. En því miður er það svo nú, eins og ég gat um áðan, að núv. stj. hefur að ýmsu leyti þrengt kosti samvinnufélaganna á þann hátt, að þeim er skammtað nú, við úthlutun innflutningsleyfa, hlutfallslega minna en áður af ýmsum þeim vöruflokkum, sem verulega er gróðavænlegt að verzla með. Ég held því, að ef hæstv. atvmrh. er alvara með það að laga verzlunina, þá ætti hann að byrja á að kippa þessu í lag. Það, sem ég tel, að gera þyrfti nú, væri að gera innflutningsverzlunina frjálsari en nú er. Það er auðvelt að gera nú, vegna þess að gjaldeyrisástæður okkar eru þannig. Menn gerðu sér vonir um það, þegar það frv. um innflutning og gjaldeyrisverzlun var til meðferðar, sem afgr. var á fyrri hluta þessa þings, og byggðu það á ummælum hæstv. viðskmrh., að það mundi rýmkast eitthvað um þetta, því að í þeim 1. er gert ráð fyrir, að innflutningurinn verði yfirleitt frjáls, en aðeins teknar á lista einstakar vörutegundir, sem þyrfti að fá leyfi stjórnarvaldanna, til að flytja til landsins. En engin framkvæmd hefur orðið enn í þessu efni, og er allt háð leyfisveitingum nú, eins og á þeim tíma, þegar okkur skorti mjög gjaldeyri til þess að kaupa inn vörur frá útlöndum. Það er einmitt þetta, sem ég tel, að kippa þyrfti í lag. Þá væru menn frjálsir að því að haga viðskiptum sínum á þann hátt, sem þeir kjósa. Þá hefðu þeir möguleika til þess að verzla í samvinnufélögum, sem það vildu, en hinir að verzla við kaupmenn, sem hefðu löngun til þess. Þannig álít ég, að þetta ætti að vera. Ég vil því, hvað þetta atriði snertir, beina þeirri áskorun til hv. 3. þm. Reykv., að hann beini áhrifum sínum við hæstv. stj., sérstaklega viðskmrh., sem er í hans flokki, að hann rýmki nokkuð um þessi höft, eins og fyrirheit var gefið um, það verði ekki látið dragast lengur. Hæstv. atvmrh. sagði í lok ræðu sinnar, að sjávarútvegurinn þyrfti að aukast og verða blómlegasti atvinnuvegur hér á landi. Þetta er vel og fallega mælt. En ég held, að til þess að þetta megi verða, þurfi að taka upp allt aðra stefnu í atvinnu- og fjármálum en núv. stj. fylgir, enda lýsti hæstv. ráðh. sjálfur ástandinu þannig í lok ræðunnar, að fáir vildu leggja fé í þennan nauðsynlega atvinnuveg. Þannig er það þá komið undir hans stjórn.



Ætli hæstv. atvmrh. geti verið viðstaddur?

Hæstv. atvmrh. er sem stendur eigi staddur í húsinu

. Ég vildi nú alveg sérstaklega beina orðum mínum til hæstv. atvmrh. og gæti vel fallið frá orðinu, ef ekki eru fleiri á mælendaskrá, og beðið til 2. umr.



Herra forseti. Ég var að mestu leyti búinn að drepa á þau atriði, sem ég taldi miklu varða, í ræðu minni í gær, en átti þó nokkuð eftir. Ég vil hér vekja sérstaka athygli á því, hvernig málið er undirbúið heiman að úr héraði og hversu erfitt hefur verið að taka á því sökum þess, hvernig undirbúningur, þar hefur farið fram. Þau gögn, sem fyrir liggja, benda líka til þess, að stjórnarvöldin í viðkomandi héruðum hafi fundið til þessa. Á aukafundi sýslun. Árnessýslu, sem haldinn var þann 29. okt. s. l., tók hún þetta mál fyrir, og segir þar í þeirri ályktun, sem þá var gerð, - með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar telur sýslun. undirbúningi málsins ábótavant, og leggur n. til, að sveitarstjórnirnar reyni að ná samkomulagi um öll atriði málsins, áður en því er lengra haldið. Felur sýslun. oddvita sínum að kalla viðkomandi sveitarstjórnir saman til viðræðna um málið.“ Sýslumaður kveður síðan hreppsnefndirnar aftur á sinn fund, og eftir því sem séð verður af fskj., náðist ekki samkomulag um skiptingu milli hreppanna, og virðist svo sem frekari undirbúningur hafi ekki farið fram um málið, og ætla ég, að málið hafi ekki komið fyrir sýslun. síðan. Eftir þeim skjölum, sem hér liggja fyrir, virðist hreppsn. Ölfushr. og hreppsn. Hraungerðishr. hafa verið á móti öllum breyt., en af hálfu sýslunefndaroddvitans virðist ekki annað hafa verið gert, og þetta kalla ég mjög fjarri því, sem sýslun. í sinni ályktun ætlaðist upphaflega til, sem sé það, að sveitarstj. reyni að ná samkomulagi um öll atriði málsins. Mér þykir því, að slælega hafi verið að málinu unnið og alls ekki viðunandi. Ég tók eftir því í ræðu hæstv. ráðh., að það ættu að koma bætur, en allt liggur í lausu lofti um það, á hvaða grundvelli málið verði tekið í því efni. - Nú lét hæstv. ráðh. það í ljós, að hann vildi fyrir sitt leyti útkljá þetta mál þannig, að ekki yrði hallað á rétt hvorugs aðila við afgreiðslu málsins, og þótt mér heyrðist á nokkrum atriðum í ræðu hans, að hann legði fullmikla áherzlu á að koma málinu fram, þá þótti mér vænt um að heyra þessi ummæli hans um að óska eftir að afgreiða málið þannig, að á hvorugan aðila yrði hallað. Eins og málið liggur nú fyrir, eru horfur á, að annað sveitarfélagið missi 1/3 hluta af tekjum sínum, og engin vissa fyrir því, hve miklar bætur fáist í staðinn, en það verður undir því mati komið, sem kann að fara fram, en fyrirfram er allt í óvissu með þetta, og þótt þeir menn, sem kunna að taka þetta mat að sér, vildu sýna sanngirni, þá er engan veginn víst, að niðurstaða þeirra yrði rétt, án þess að betri undirbúningur fari fram í þessum efnum. - Hæstv. ráðh. drap á það, að þótt málið gengi fram við þessa umr., þá mætti taka það til nákvæmari athugunar milli umr., en af því, hve margvíslegar till eru, sem fyrir liggja, og ganga sitt í hverja áttina, og getur enginn sagt fyrir um það, hvernig atkv. kunna að falla, þá sýnist mér tilhlýðilegt að leyfa málinu að ganga óbreyttu í þetta sinn til 3. umr. og láta ekki fara fram atkvgr. um neinar brtt., sem fyrir liggja við málið, en tryggja síðan betri úrlausn á málinu milli umr., þannig að afgreiðsla þess verði sú að lokum, að hagsmunir beggja aðila verði tryggðir. Vil ég beina þessum ummælum mínum fyrst og fremst til hæstv. ráðh. með ósk um, að hann láti í ljós skoðun sína á þessu atriði, þótt ég þykist fyrirfram vita, að hann sé þessu ekki mótfallinn. Sömuleiðis vil ég beina því til hv. n., hvort hún geti ekki fallizt á að taka sínar till. aftur við þessa umr. og láta atkvgr. bíða um þær, þar til við 3. umr., en athuga málið milli umr., hvort ekki sé hægt að ná samkomulagi, sem geti tryggt sanngjarnari afgreiðslu málsins en ef atkvgr. væri nú látin fara fram um frv. og brtt. við það. Ég viðurkenni fullkomlega þörf á afgreiðslu þessa máls og skil vel óskir þeirra manna, sem búa kringum Flóabúið, eins og ég lét hér í ljós í gær, en jafnframt verður að tryggja, eftir því sem verða má, hagsmuni sveitarfélags þess, sem þeir skilja við.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég vil lýsa því yfir út af ræðu hv. 1. þm. Árn., - og vitna um það til grg., sem fylgir frv. því, sem hér er til umr., - að fullkominn undirbúningur hefur farið fram heima í héraði eins og ætlazt er til samkv. l., þegar um slík skipti eins og hér er um að ræða, en sá undirbúningur hefur ekki leitt til þess, að unnt væri að ná nokkru samkomulagi um það, svo sem grg. frv. ber með sér. Hreppsn. Sandvíkurhr. hefur átt fund með hreppsn. Hraungerðishr. og Ölfushr., en milli þessara hreppsn. hefur ekki náðst neitt samkomulag annað en það, að tilnefndir skuli 2 menn af hálfu hverrar hreppsn. til þess að semja um fjárskipti og þau atriði, sem málið varða, ef málið færi svo langt, að því yrði ráðið til lykta með l. frá Alþ. Að öðru leyti hafa hreppsn. ekki viljað ræðast við. Ölfushr. hefur samþ. að láta ekkert af hendi af landi hreppsins utan Ölfushr., og Hraungerðishr. hefur jafnvel gengið svo langt að neita að halda fund með hreppsstjórn Sandvíkurhr. um málið. Sýslun. hefur að vísu, eins og ég hef áður getið um, gert sérstaka samþykkt um, að málið væri ekki nægilega undirbúið, en eftir að sú samþykkt var gerð, hafa fundir verið haldnir milli viðkomandi hreppsn. og sýslumanns og hreppsnefndaroddvitar verið kvaddir á fund allshn., en allt hefur reynzt árangurslaust. Hreppsn. óskaði viðtals. Lagði hún málið fyrir sýslumann og taldi rétt, að hann reyndi að leita samkomulags. En hreppsn. Hraungerðishrepps neitaði að eiga meira við málið. Það hefur heldur ekki náðst samkomulag annars staðar. Allshn. hefur nú fjallað um málið. Margar till. frá n. geta orðið til þess að spilla fyrir, að sæmileg lausn fáist á því. Ég er sammála hv. 1. þm. Árn., að e. t. v. sé rétt, að menn tækju till. sínar aftur til 3. umr. En ég tel ósanngjarnt að fallast á tillögu hv. 2. þm. Eyf. og hv. þm. Ak. Ég tel, að eigi megi rýra það land, sem leggja á undir þetta sveitarþorp. Hv. þm. hljóta að sjá, að fráleitara er annað en láta þetta hreppsfélag hafa útsvörin. En þau nema nú um það bil kr. 50.725.00. Þar af er Mjólkurbú Flóamanna með 6 þús. kr., en öll útsvörin úr mjólkurbúshverfinu eru um kr. 17.000.00. Menn nota skóla og vegi frá Sandvíkurhreppi, en hann hefur ekki átt sérstakar eignir. Ég tel misráðið að skera meira af landi þessu með því að draga Árbæ undan. Ég tel, að Alþ. eigi að veita þorpinu nauðsynlega aðstoð í þessu máli. - Engin ástæða er til, ef hentara þykir, að hafa ekki skólamálin að einhverju leyti sameiginleg. Eðlilegt er og, að hrepparnir ættu sér sameiginlegt sitt samkomuhús. Þorpið gæti orðið, enda ætti að verða, miðstöð byggðarinnar umhverfis. Hreppsstjórnin verður þó að vera sem mest aðskilin frá stj. sveitarhreppanna í kring. Ég tel, að Alþ. beri að taka af skarið í þessum málum, ef ekki verður sett sérstök löggjöf, er hér að lúti, enda getur varla annað verið forsvaranlegt. E. t. v. mætti setja í frv. ákvæði um ákveðinn úrskurð ríkisstjórnarinnar. Sýslumaður gæti svo rætt við n. milli þess, er umræður færu fram.

Forseti (BG) : Vegna þess, hversu teygzt hefur úr umræðum um þetta mál, sér forseti ástæðu til að takmarka ræðutíma hv. þdm. við 5 mínútur.



Mér var tjáð, að, hæstv. félmrh. hefði lagt spurningu fyrir félmn., en ég var ekki við á þingfundi, þegar hún kom fram. Það getur raunar verið, að annar hafi svarað henni. En hún er þess efnis, hvort íbúar Hraungerðishrepps á þeim svæðum, er leggjast eiga undir hið nýja hreppsfélag, séu fúsir til þess. Fyrir liggja ummæli margra manna, óskir um að fá að fylgjast með í Selfosshreppi. Önnur fyrirspurn er um það, hvort Mjólkurbú Flóamanna sé samvinnufélag. Því má svara játandi. Eins og hæstv. ráðh. sagði, greiðir það 6 þús. kr. í útsvar. En mjólkurbússvæðið allt greiðir samtals 17 þús. kr. á ári í útsvör. Svarar það til tæps 1/3 hluta tekna hreppsins. Hv. 1. þm. Árn. óskaði þess, að allar þær brtt., sem fram eru komnar, væru teknar aftur og málið látið ganga til 3. umr. Ég er meðmæltur þessu. Ég á hér eina till., en dreg hana fúslega aftur til 3. umr., ef aðrir gera slíkt hið sama. Ég hef þessi orð svo ekki fleiri og læt máli mínu lokið.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég bendi hv. 1. þm. Árn. á það, ef hann kynnir sér tekjumissi hreppa á sambærilegan hátt við það, sem hér um ræðir, þá muni hann sjá, að svo hefur verið með farið, að útsvör hafa verið færð til höfuðstóls, talin vextir af honum og hann ætíð verið dálítið hækkaður. - Allt tal um það, að Hraungerðishreppur fái ekki rétt og sanngjarnt mat, er út í loftið. Annars held ég, að ég þurfi ekki að svara honum nánar. Hv. þm. beinir því til n. að taka till. á þskj. 454 aftur. Ég segi fyrir mitt leyti, að velkomið er að taka hana aftur. En hins vegar sé ég ekki, að það breyti neinu. Sem sagt, ég get tekið hana aftur. Hinar till. eru allar frá einstökum þm. Ég vil gjarnan geyma till. mína til 3. umr., ef menn halda, að betri niðurstaða fáist með því. Ég get vel orðið við þeim tilmælum að taka hana aftur til 3. umr. Svo held ég, að ég þurfi ekki að segja meira um málið. Auðskilið er, að mennirnir vilja vera saman, sem sameiginlega verða að leysa framtíðarmálin, og ekki láta búta sig sundur í mörg hreppsfélög.



Ég skal ekki lengja umr. mjög. Það var aðeins í sambandi við það, sem hv. 1. þm. Árn. tók fram. Kæmi fyrir lítið, ef ég ætti að fara að hrekja öll þau rök. Ég býst reyndar ekki við, að það mundi skipta miklu máli. Fyrir mitt leyti get ég samþ. að taka till. aftur. Ég trúi þó ekki, að það breyti miklu. Ólíklegt er, að greiðari leið verði þá til samkomulags en hingað til í þessum málum.