Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við afgreiðslu þessa fjárlagafrv., svo sem fyrr, reyna þm. að koma málefnum sinna kjördæma fram svo sem unnt er, en gera sér samt jafnframt far um að taka fullt tillit til þjóðarheildarinnar. Þegar einungis er unnt að veita um 2.2 milljarða til hafnarframkvæmda og tæpum 3.1 milljarði kr. til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, tæpum 2.8 milljörðum kr. til grunnskóla og íþróttahúsa, um 550 millj. kr. til dagvistarstofnana, er ljóst, að eigi er unnt að verða nema að litlu leyti við þeim beiðnum sem fyrir liggja og mikil þörf er á. Mætti þó nefna mörg fleiri dæmi um nauðsynleg verkefni sem ekki er hægt að verða við nema að litlu leyti eða jafnvel engu. Þess vegna verð ég að undrast, að unnt sé á sama tíma að veita um 5.4 milljarða kr. til Lánasjóðs ísl. námsmanna og jafnframt að heimila lántöku að fjárhæð um það bil 1.2 milljarða kr. til sama sjóðs. Ég vil með þessu á engan hátt gera lítið úr fjárþörf íslenskra námsmanna, en tel að þeir eins og aðrir verði að bíða um sinn með að fá óskum sínum framgengt uns tekist hefur að leysa úr þeim brýnu verkefnum, sem ég minntist á fyrr í máli mínu. En í trausti þess, að lánamál íslenskra námsmanna verði tekin til ítarlegrar endurskoðunar, sem verði lokið fyrir gerð næstu fjárlaga, segi ég nei við þessari till.



Herra forseti. Með vísun til grg. hv. þm. Jóhanns Einvarðssonar segir Sverrir Hermannsson já.



Herra forseti. Í aths. við fjárlagafrv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Full ástæða er til þess að fram fari athugun á fjármálum sjóðsins, ekki síst með tilliti til lánsfjármögnunar sjóðsins og endurgreiðslu veittra lána.“ Með tilliti til þessa segi ég nei.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi taka undir hvert orð sem fram kom hjá hv. 5. þm. Vesturl., Eiði Guðnasyni, þegar hann bæði í dag og í gærkvöld gerði grein fyrir þessari tillögu. Alþfl. hefur birt stefnu sína í málefnum Lánasjóðs ísl. námsmanna sem byggist á því, að kerfi raunvaxta verði beitt við þennan sjóð og ávöxtun þessara lána verði rétt. Í framhaldi af þeim umr., sem hér hafa orðið, og í framhaldi af þessari till. mun þingflokkur Alþfl. leggja fram á næstu dögum frv. til l. um þessi efni og í þessa veru. Ég segi já.



Herra forseti. Í þeirri miklu fjárþörf, sem nú er á öllum sviðum til ýmissa framkvæmda á vegum ríkisins, t.d. í vegamálum, hefði ég talið að þetta stóra stökk til hækkunar í fjárl. á fjárveitingum til Lánasjóðs ísl. námsmanna til að leiðrétta vanrækslusyndir fyrri ríkisstjórna sé of stórt. Á hinn bóginn styð ég eindregið það, að allir hafi jafna aðstöðu til að afla sér þeirrar menntunar sem hugur stendur til og er til góðs fyrir framtíðarvelferð þjóðfélagsins. Lánareglur þurfa að sjálfsögðu að vera þannig, að þeir sem fyrst og fremst eru í þörf gangi fyrir og reglurnar hvetji til þess að námsmenn taki virkan þátt í atvinnulífi þjóðarinnar, eftir því sem tími og aðstæður við nám leyfa. Í trausti þess, að við næstu fjárlagagerð verði betur hugað að fleiri þjóðþrifamálum sem nú eru í svelti, segi ég nei.



Herra forseti. Í pósthólfi mínu lá, þegar ég kom á þennan fund, bréf heldur óhrjálegt frá Einari Steinþórssyni, Pétri Reimarssyni og Þorgeiri Pálssyni. Í þessu bréfi er vikið að Sjálfstfl. með þessum orðum, með leyfi forseta: „Það kemur alls ekki á óvart, að sjálfstæðismenn séu á móti því sem gert hefur verið til að auka jafnrétti í þjóðfélaginu, og er það raunar í rökréttu samhengi við leiftursókn þeirra gegn lífskjörum í landinu.“ Þetta bréf á að vinna fylgi við till. fjárlagafrv. um fjárveitingar til námsmanna. Ég sé ekki ástæðu til annars þrátt fyrir þessa sendingu, sem ég leyfi mér að kalla heimskulega sendingu, en að taka efnislega á þessu máli. Mér er það ljóst, að vandi lánasjóðsins er mikill og hann verður að leysa. Ég sagði í ræðu minni, sem ég flutti fyrr við þessa umr., að það væri nauðsynlegt að endurgreiðslureglum yrði breytt þannig að meira fengist inn í afborgunum. Í trausti þess, að að því verði unnið, segi ég nei.



Herra forseti. Með því að mér er ekki gjarnt að brjóta lög og það allra síst á starfsbræðrum mínum, þá segi ég nei.



Herra forseti. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. er ákvæði um að verja 5000–7000 millj. kr. til félagslegra aðgerða og verður verulegum hluta þeirrar upphæðar varið til félagslegra íbúðabygginga. Nýlega eru hafnar viðræður milli ríkisstj. og Alþýðusambands Íslands um þessar aðgerðir og með tilliti til áforma stjórnvalda um stórátak í fétagslegum íbúðabyggingum í samvinnu við samtök launafólks hefur þingflokkur Alþb. ákveðið að hafna nú þeirri till. sem hér er á dagskrá. Ég segi því nei.



Herra forseti. Þar sem ég hef mjög takmarkaða trú á þeim loforðum, sem koma fram í málefnasamningi hæstv. ríkisstj., segi ég já.



Herra forseti. Þegar ríkisstj. afgreiðir fjárlög á hún að láta fram koma í þeim fjárlögum þau viðfangsefni sem hún er staðráðin í að vinna. Sú afstaða ríkisstj. að greiða atkv. gegn till. eins og hér er á ferðinni er yfirlýsing viðkomandi ráðh. um það, að á þessu stigi málsins hefur ríkisstj. ekki hugsað sér að standa við svo mikið sem 1/5 af loforði sínu í málefnasamningi ríkisstj. um félagslega aðstoð við launafólk. Ég segi já.



Herra forseti. Þó að ég sé heldur íhaldssamur maður í ríkisfjármálum og þó svo að Alþfl. hafi almennt nú farið þá leið sem stjórnmálaflokkar hafa til þessa ekki farið, þ.e. að leggja fram við afgreiðslu fjárlaga rökstuddar till. um að skorið verði niður og skattar að hluta til lækkaðir og að hluta renni þessir fjármunir til félagslegrar þjónustu, og þó að við höfum sem stjórnarandstöðuflokkur hagað okkur, að ég held, á svo ábyrgan hátt að slíks eru ekki dæmi fyrr í þingsögunni, þá tel ég samt að þessar till. - og þá á ég við alla stafliðina þrjá, a, b og c - fjalli í fyrsta lagi um svo litlar upphæðir og í öðru lagi að sérhvert þessara mála sé svo sjálfsagt framfaramál, að ég tel það á engan hátt brjóta í bága við þá afstöðu sem hér hefur verið lýst að segja já. Ég segi já.



Herra forseti. Þm. Alþfl. hafa haft þá afstöðu við fjárlagaafgreiðsluna nú að flytja ekki till. um útgjaldaaukningu nema flytja jafnharðan till. um annaðhvort sparnað eða tekjuöflun á móti. Þar sem hér er búið, þegar að þessari atkvgr. kemur, að fella allar tekjuöflunartillögur sem flm. þessarar till. voru áður búnir að flytja til þess að afla fjár til þeirra framkvæmda sem till. fjallar um, er ógerlegt annað fyrir þm. Alþfl. en að sit ja hjá í þessari atkvgr., þar sem ekki hefur verið séð fyrir fjáröflun til umræddra þarfa. Ég greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Enda þótt hv. þm. hafi orðið á það slys að hafna þeim sparnaðartillögum sem hér eru lagðar fram ásamt þessari till. um aukið fé til vegagerðar, þá lít ég svo á, að hér sé um svo brýnt málefni að ræða, að samþykkja beri þessa auknu fjárveitingu og leiðrétta þetta við 3. umr. fjárl. Því segi ég já.



Herra forseti. Í trausti þess, að stjórnarliðið manni sig upp og útvegi fé á milli umr. í þennan lífsnauðsynlega framkvæmdaþátt, segi ég að sjálfsögðu já.



Herra forseti. Sú vegáætlun fyrir árið 1980, sem samþ. var í fyrra, er að sjálfsögðu marklitið plagg, ef ekki á að standa við raungildi hennar. Til þess er talið vanta 6.5 milljarða sem verða að koma á lánsfjáráætlun. Ekki liggur enn fyrir af ríkisstj. hálfu hve miklu verður varið til vegamála í lánsfjáráætlun eða hvort við raungildi verði staðið, en þeirrar ákvörðunar er að vænta. Að mínum dómi kemur fyrirhuguð bensínhækkun ekki til greina nema þeim hluta hennar, sem gengur beint til ríkisins, verði varið til vegamála. Í trausti þess, að við afgreiðslu lánsfjáráætlunar eða á annan hátt verði a.m.k. staðið við raungildi núverandi vegáætlunar, segi ég nei.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir, að ríkisstj. stefni að því að minnka framkvæmdamátt vegáætlunar frá því sem Alþ. hafði áður ákveðið. Enginn vafi leikur á því, að bættar samgöngur hafa hvort tveggja í för með sér fjárhagslegan ávinning fyrir þjóðina í heild og færa saman byggðina, auka þannig réttlæti í þjóðfélaginu og eru eitt hið mesta hagsmunamál þjóðarinnar allrar. Jafnframt liggur fyrir að hæstv. forsrh. barðist undir því merki fyrir síðustu kosningar að gera mikið átak í vegamálum. Til þess að hjálpa honum til að koma þessu fyrirheiti fram segi ég já.



Herra forseti. Stjórnarliðar hafa sýnt það í dag, að þrátt fyrir fögur orð í málefnasamningi er núv. ríkisstj. ekki tamt eða auðvelt að framfylgja því að vera með aðhald í ríkisbúskapnum. Ég held því að það væri glópska að ætla stjórnarliðum að taka sinnaskiptum milli umr. Ég treysti mér ekki til að fylgja þessum till. og greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Það hefur mikið borið á því hjá þeim ágætu Alþfl.-mönnum, sem komið hafa hér upp í ræðustólinn í dag, að þeir væru allt í einu orðinn ábyrgur flokkur og kannske hefði aldrei fyrr verið á Alþ. jafnábyrgur flokkur, þeir bæru jafnan fram till. um tekjuliði á móti gjöldum. En þar sem það er ekki rétt í þessu tilfelli segi ég nei.



Herra forseti. Í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um að unnið verði að verðjöfnun á orku, ekki síst á sviði húshitunar. Við undirbúning fjárl. fyrir 1980 var um það samstaða í ríkisstj. og hjá stuðningsaðilum ríkisstj. að afla tekna utan fjárl. til jöfnunaraðgerða á sviði húshitunarkostnaðar og á öðrum sviðum orkumála, sem nemur a.m.k. 4–5 þús. millj. kr. á þessu ári. Er sú tekjuöflun nú í undirbúningi. Í trausti þess, að við þetta verði staðið og málinu komið í höfn hið fyrsta í samræmi við annan góðan samstarfsanda innan þessarar nýju ríkisstj., hefur þingflokkur Alþb. ákveðið að greiða atkv. gegn þessari brtt. Þar að auki virðist þörf á því að aðstoða Alþfl. við að vera samkvæmur sjálfum sér. Þess vegna segjum við nei.



Herra forseti. Það hefur nokkrum sinnum í dag verið vitnað til hinnar bláu bókar Ólafs Ragnars Grímssonar, stjórnarsáttmálans, og reynt að telja þm. trú um að þar sé allan sannleik að finna í því loforðafári sem þar er saman sett á 15 þéttrituðum síðum. Ég endurtek mín fyrri orð um það, að ég hef afskaplega litla trú á að þessi loforð verði nokkurn tíma efnd frekar en önnur slík í fyrri vinstri stjórn sem lofað var að framkvæma. Mér þykir einnig nokkuð hafa brugðið í baklás með hina einstæðu ábyrgð Alþfl.-manna á fjármálum ríkisins, því að þar eru þeir ekki samkvæmir sjálfum sér. Ég tel hins vegar persónulega að það sé nauðsynlegt, að þessi þýðingarmikli liður, niðurgreiðsla á olíu til húshitunar, sé inni á fjárl. og segi því já.



Herra forseti. Ég vænti þess, að mér leyfist að gera grein fyrir atkv. mínu þó að ég hafi týnt stjórnarsáttmálanum. Það hefur oft komið fram í umr. hér á Alþ. að eitthvert mesta ójöfnunarmál á Íslandi er mismunur kyndikostnaðar. Það veldur lágtekjufólki og gömlu fólki slíkum búsifjum að það hefur varla í sig og á, þegar það þarf að borga margfaldan kyndikostnað á við aðra þegna í þessu þjóðfélagi. Hingað til höfum við aldrei afgreitt fjárlög eftir að þessi vandi skapaðist án þess að ríkissjóður tæki á sig einhvern kostnað í sambandi við lausn þessa vanda. Það fjárlagafrv., sem núv. hæstv. ríkisstj. byggir fjárlagafrv. sitt á, fjárlagafrv. fyrrv. fjmrh. Tómasar Árnasonar, gerði ráð fyrir því, að ríkissjóður legði fram 2.3 mill jarða í þessu skyni. Nú hefur hæstv. núv. ríkisstj. eytt þessu fé í annað og skilar frá sér fjárlagafrv. án þess að þar sé gert ráð fyrir að ríkissjóður verji svo mikið sem einni krónu af sinni hálfu til lausnar þessum mikla vanda. Í fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. Gunnars Thoroddsens er vandi olíuhitunarsvæðanna ekki lengur til. Hæstv. ríkisstj. lokar augunum fyrir honum eins og fjölmörgum öðrum vandamálum. Það er Alþ. til vansa, eins og málum er háttað úti í hinum dreifðu byggðum, að ætla sér að afgreiða fjárlög án þess að á þetta mál sé minnst. Ég segi því já.