Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till., sem ég flyt hér, fjallar um kaup ríkissjóðs á húsakosti á Flatey á Skjálfanda og er svo hljóðandi: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að festa kaup á húsakosti einstaklinga á Flatey á Skjálfanda, þeirra sem selja vilja, og gera ráðstafanir til þess að eignum þessum verði haldið við, svo að verstöðin, eyjan með gögnum og gæðum, sé tiltæk til fullra nytja.“ Grg., sem till. fylgir, er svo hljóðandi: „Flatey á Skjálfanda, eign ríkisins, hefur verið í eyði í 6 ár, þar sem hún liggur tæpa eina og hálfa sjómílu undan Flateyjardal. Hafði byggðin tærst upp á nokkrum árum vegna skorts á félagslegri þjónustu samfara ýmiss konar lagasetningu sem þrengdi hag útkjálkabyggða. Hélst það nokkurn veginn í hendur, að lokið var hafnargerð á eynni fyrir 12 millj. kr. og síðasti Flateyingurinn fluttist til Húsavíkur. Eftir stóðu þá á eynni 17 íbúðarhús, þar af 4 á lögbýlum, skólahús, samkomuhús, og kirkja, verslunarhús Kaupfélags þingeyinga og fiskverkunarhús og aðrar byggingar sem að sjávarútvegi lúta. Nú er svo komið að flestum eigendum húsanna á Flatey er orðið um megn að annast þau sem skyldi. Hafa sum þegar skemmst af vanhirðu, en önnur liggja undir skemmdum og ekki sýnt að eigendurnir, sem flestir hverjir eru orðnir aldurhnignir, hafi bolmagn til að bjarga þeim frá eyðileggingu. Ljóst er að landeigandi, ríkissjóður, hefur ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart landsetunum og nú tímabært að á því verði ráðin bót. Nú liggur það ekki fyrir hversu margir húseigendur vilja selja eignir sínar á Flatey, en flm. hefur rökstudda ástæðu til að ætla að það muni flestir vilja, og sé reiknað með öllum húseignunum, þá nemur fasteignamat þeirra samtals 2.3 millj. kr., en brunabótamat 22 millj. Samkv. upplýsingum tryggingafélagsins, er brunabótamatið óeðlilega lágt miðað við byggingarkostnað, og stafar af því að tekið er tillít til þess að húsunum hefur ekki verið haldið við. Ef hugað er að eign ríkisins, Flatey á Skjálfanda, og notagildi hennar, verður myndin þessi: Flatey telst vera 262 hektarar að flatarmáli. Þar af eru 200 hektarar gróið land og ræktunarhæft. Landverð lögbýlanna fjögurra er að fasteignamati 477 þús. kr. og hlunnindi eru metin á 279 þús. kr. samkv. sama mati. Leigulóðir undir fyrrnefnd hús, önnur en lögbýli, eru metnar á 144 þús. Höfn sú, er fyrr getur og lokið var við árið 1967, mun hafa kostað um 12 millj. kr. og er enn í eigu ríkisins. Þegar byggð lagðist af með öllu í Flateyjarhreppi, var allt landssvæði hreppsins lagt undir Hálshrepp með því skilyrði af hálfu forsvarsmanna hans, að skuldir Flateyjarhafnar fylgdu ekki með. Hefur hafnamálastjórn verið að smáborga niður þær skuldir og munu standa eftir af þeim um 7.5 millj. kr. Í Flatey er nú lífhöfn fyrir smábáta og sé verðmæti hennar reiknað út frá vísitölu byggingarkostnaðar má meta hana á 50 millj. kr. Þá er enn ótalinn flugvöllur á eynni, sem nú mun að vísu ekki í sem bestu ástandi, en gera má hann nothæfan með mjög litlum tilkostnaði. Þar sem Flatey liggur nú í eyði með hrörnandi hásakosti og ónotaðri lífhöfn, má heita að eigandinn, íslenska ríkið, hafi af henni vansæmdina eina og ekkert gagn. Í byggð og nytjum yrði hún tæpast metin til verðs, ef tekið er tillít til auðlegðar fiskimiðanna kringum eyna. Ljóst er að þegar á næstu missirum munu þær verstöðvar, þær sem skemmst er að sækja á fiskislóð, fá stóraukið verðgildi sökum hækkaðs olíuverðs. Árið 1973 mun hafa látið nærri að hver 5 kg af fiski hafi kostað 1 kg í olíueyðslu, og sýnt má nú heita að eldsneytiskostnaður fiskiskipaflotana muni hækka til mikilla muna enn á næstu árum og hafa úrslitaþýðingu í sjávarútvegi okkar. Í framsöguræðu með þáltill. mun ég freista þess að gera ítarlegri grein fyrir þjóðhagslegum ávinningi af því að ríkið taki fasteignir á Flatey í sinar hendur, en ítreka í lok grg. þá skoðun flm. að ríkisvaldið standi í óbættri skuld við fyrrverandi landseta sína á eynni og hana beri að gjalda án tafar“ Í grg. þeirri, sem ég var nú að lesa fyrir þáltill. minni um kaup ríkissjóðs á húsakosti á Flatey á Skjálfanda, staðhæfi ég það sem er að ríkissjóður hefur ekki staðið við skuldbindingar sinar gagnvart landsetunum. Ég staðhæfði að byggð á eynni hafi lagst niður, íbúarnir hrakist burtu frá eignum sínum vegna slæmrar félagslegrar þjónustu og svo ýmiss konar löggjafar sem gerði það að verkum að útkjálkamenn gátu ekki rækt lagalega skyldu við samfélag sitt. Ég eyði ekki tíma í það að tína til rök sem hv. alþm. hafa þegar fulla vitneskju um, en vil til staðfestingar tilgreina aðeins það að flateyingum var ekki kleift af fjárhagsástæðum að sjá börnum sínum fyrir barnaskólagöngu samkv. skólalöggjöfinni og hið opinbera veitti þeim ekki þá aðstoð sem þurfti til þess að þeim væri kleift að halda við byggð í eynni. Víkjum þá að fyrirheiti grg. um frekari rökstuðning fyrir þeim þjóðhagslega ávinningi sem af því væri að ríkið gerðist eigandi að húsakosti á Flatey. Það mun ekki vera fjarri lagi að fjárfesting ríkisins í hafnarmannvirkjunum og flugvellínum á Flatey nemi upphæð sem nú reiknaðist á 55 millj. kr. Ef við bætum svo við verðmæti sjálfrar eyjarinnar þar sem hún liggur nú í niðurníðslu, þá ætla ég að 60 millj. kr. væru varlega áætluð heildarmatsupphæð. Þessir milljónatugir liggja þarna ónýtir eins og er og hljóta raunar að eyðast ef ekki verður búið þannig um hnútana að mannabyggð geti myndast á eynni á ný. Þá skulum við víkja aðeins að líkindunum fyrir því að fólk vilji setjast að á Flatey á Skjálfanda á nýjan leik. Ég er þeirrar skoðunar að sá tími sé nú e.t.v. ekki ýkjalangt undan að fólk muni telja fýsilegt að byggja að nýju ýmsa þá staði þar sem áður var byggð er lagðist í eyði á síðustu áratugum vegna lífsgæðakapphlaups sem nú er að ljúka. Lífsgæðakapphlaupinu er að ljúka vegna þess að gæðin, sem keppt var um, eru að þrjóta og við blasir ekki beinlínis skemmtikapphlaup, heldur barátta um nauðþurftir þar sem til verður að kosta miklu þreki til þess að nýta gæði lands og lagar á sem ódýrastan og hagkvæmastan hátt, og munu þurfa til að koma e.t.v. bæði fjallagrös og söl um það er lýkur til þess að brauðfæða íbúa þessa lands. Í grg. sagði ég að árið sem leið hefði það kostað fiskiflotann okkar 1. kg af olíu að afla 5. kg af fiski. Raunar mun það dæmi vera fullhagstætt. Hvert kg af olíu mun ekki hafa gefið nema rúmlega hálft 5. kg af fiski. Hér er rætt um olíunotkun fiskiskipaflotans í heild. Hjá línubátunum og bátaflotanum í heild var orkunýtingin yfirleitt mun hagstæðari. Línubátarnir munu hafa skilað röskum 10 kg af fiski fyrir hvert olíukg. Hjá togurunum hefur orkunýtingin verið svo léleg að láta mun nærri að eytt hafi verið kg af olíu fyrir hvert kg af fiski sem þeir hafa komið með að landi. Meðalafli á úthaldsdag hjá togurunum var 7–8 tonn. Meðalolíueyðsla á úthaldsdag var 6–8 tonn. Þegar á heildina er lítið og rætt er um kostnaðarhliðina má heita að olíutilkostnaður hafi numið 9% af brúttóverðmæti aflans. Hjá mótorbátunum nemur þessi kostnaður ekki nema tæpum 5%, en hjá togurunum mun olíukostnaðurinn nema nær helmingi. Ekki treysti ég mér til þess að leiða getum að því hvort fiskverð muni hækka í líkingu við olíuverð á næstu árum. Hitt þykjast fróðir menn vita, að olíuverð muni hækka um a.m.k. 150% á næstu 5 árum, og einnig hitt, að olía muni þrjóta gersamlega innan fárra áratuga. Í þessu sambandi get ég ekki látið hjá líða að minnast á frétt sem kom í hádegisútvarpínu, ríkisútvarpinu okkar, fyrir rúmri viku. Þar var það haft eftir Simons, viðskmrh. Bandaríkjanna, að olíulindir, sem fundist hefðu m.a. í Mexíkó, Kína og botni Norðursjávar, mundu leysa olíukreppuna. Samkv. upplýsingum Rómarklúbbsins eða sérfræðinga, sem störfuðu í hinum svonefnda Rómarklúbbi á sínum tíma og stóð m.a. að útgáfu bókarinnar um takmörk vaxtar, Limits of Growth, geyma þessar olíulindir birgðir sem samsvara 6 ára notkun af olíu í heiminum. Það er allt og sumt. Það er ljóst mál að á allra næstu árum verðum við tilknúnir, hvort sem okkur er ljúft eða leitt, að auka landnýtingu okkar að nýju og miða þá fremur við nauðþurftabúskap heldur en nægtabúskap. Við komum til með að þurfa að hefja útræði á ný frá ýmsum þeirra verstöðva þar sem styst er á fiskimið, og á þeim sömu næstu árum verður draumurinn um samþjöppun útgerðar á nokkra fjölmenna staði e.t.v. ekki jafn nærri og hann er okkur nú, hann er að verða úr sögunni. Hvað þetta snertir má líta á þessa þáltill. sem viðkomandi mörgum útskagabyggðum öðrum en Flatey á Skjálfanda, þar sem enn mætti e.t.v. bjarga verðmætum fasteignum sem munu koma að ákaflega miklum notum á næstu árum. Tveir þm. Framsfl., þeir Jónas Jónsson og Ingvar Gíslason, fluttu í fyrra þáltill. um búðir fyrir skólafólk á Flatey á Skjálfanda. Þetta var góð till. sem ég hefði gjarnan viljað styðja, eiga aðild að, ekki síst vegna þess að mér er það persónulega kunnugt að Flatey hefur reynst ágætis uppeldisstöð fyrir íslendinga. Hins vegar hefði ég líka talið æskilegt að okkar framsýna, góða, gáfaða og djarfa skólafólk, sem talar af hvað mestri skynsemi um gæði lands okkar og nauðsyn þess að nytja þau fyrir landsmenn sjálfa, hefði haft gott af því að byrja útræði frá Flatey sjálft undir leiðsögn góðra manna sér til sálubótar og heilsubótar og landi okkar til gagns. Nú þykist ég aftur á móti sjá að lokið sé um sinn pólitísku tímabili félagslegra tilrauna á landi okkar, fram undan séu þess háttar harðindi og umfram allt þó á næstu missirum þess háttar viðhorf til félagslegra aðgerða, sem ekki muni leyfa slíkt, og að fram undan kunni að vera á næsta áratug þess háttar tímabil þrenginga, að okkur muni ekki veita af því að hefja nú þegar ráðstafanir til þess að nýta flestöll gæði landsins til þess að framfleyta fólkinu á landi hér, Íslandi, öldnum sem ungum. Ég er uggandi um að landsfeðurnir séu hálfhræddir við að horfast í augu við kaldan raunveruleikann, ekki síður hér en vestanhafs, í Ameríku. Þeir ímynda sér að einhver ótilgreind snilli mannsandans muni leysa vandamál þurrausinna orkulinda og dvínandi hráefna á þann hátt að neyslusamfélagið glæsilega fái staðist. A.m.k. er ljóst að allar meiri háttar fjárfestingar af hálfu hins opinbera hér á landi virðast miðaðar við það að hagvöxturinn muni halda áfram. Á döfinni mun t.d. nokkurra milljarða fjárfesting í verksmiðju hér í sjónmáli við sjálft alþingishúsið, þar sem ætlunin er að framleiða varning sem hlýtur að falla í verði í réttu hlutfalli við verðhækkun á olíu og orku og hlýtur að verða gersamlega óseljanlegur nokkru áður en olíuna sjálfa þrýtur. Ég sagði áðan að á allra næstu árum yrði líf þessarar þjóðar undir því komið að hún hefði dug í sér til þess að nytja öll gæði landsins frá fjallseggjum og út á landgrunníð á sem ódýrastan hátt. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ábyrgðarleysi af ríkisstj. og Alþ. að gera sér ekki fulla grein fyrir því þrengingasímabili, sem nú kann að vera fram undan, og veita fé til annarra framkvæmda en þeirra sem miða að því að búa okkur undir þær þrengingar. Á Flatey á Skjálfanda eru nokkur íbúðarhús sem liggja undir skemmdum. Í þeim má hýsa rúmlega 100 manns sem nytjað geta fiskimiðin hið næsta eyjunni, 15 mínútna til klukkutíma róður á árum. Og eyjan er þeim kostum búin til landbúnaðar að hún getur séð íbúum sínum fyrir mjólk og kjöti. Seinna mun ég vafalaust fá tækifæri til þess að ræða nánar það sérstaka ástand sem gerir það nauðsynlegt að ríkið taki að sér að undirbúa endurbyggð Flateyjar á Skjálfanda og raunar fleiri byggða sem vel liggja við matföngum. Ég óska þess svo að þáltill. verði vísað til fjvn.



Herra forseti. Ég leyfi mér að endurflytja till. mína um sjónvarpsmál er ég flutti á liðnu sumarþingi, en ekki fékkst þá rædd af ástæðum sem ég leiði hjá að sinni. Till. eins og hún er flutt er efnislega sú sama, þótt orðalag sé lítið eitt breytt. Frá því að Keflavíkursjónvarpinu var lokað fyrir íslenskum sjónvarpsnotendum hefur mér borist mikill fjöldi skeyta og bréfa. Eru skeytin milli 200 og 300. Kveðjur þessar eru frá fólki sem telur sig svipt góðri og saklausri skemmtun og oft miklum fróðleik með lokun og takmörkun á útsendingargeislum Keflavíkursjónvarpsstöðvarinnar. Truflanir líkar þeim, sem hér um ræðir, eru viðhafðar í austantjaldslöndum og vekja að sjálfsögðu gremju frjálsra manna sem telja þær vítaverðar. Hinar fjölmörgu kveðjur, sem mér hafa borist, eiga það sameiginlegt að hvetja til þess að flytja þá till. sem ég nú geri og útbýtt hefur verið í Sþ. sem 34. máli. Margt af því fólki, sem mér hefur sent erindi, er aldrað eða rúmliggjandi eða hvort tveggja, bæði aldrað og sjúkt. Þetta fólk telur sig hafa verið svipt mörgum ánægjustundum sem gerðu því lífið bærilegra. Þá má geta þess að foreldrar hafa látið í ljós óánægju vegna lokunar Keflavíkursjónvarpsins, því að dagskrá þess vakti áhuga unglinga og hélt þeim í ríkum mæli inni á heimilunum á kvöldin. Foreldrarnir skýra nú frá því að það færist í aukana að þessir sömu heimakæru unglingar komi seint heim á kvöldin eða jafnvel um miðjar nætur, og skýrasta dæmið er héðan úr Garðahreppnum þar sem áður fyrr voru um 20–30 unglingar í kringum söluturna, en eru nú á annað hundrað að jafnaði. Það er rétt að geta þess að mér barst ekkert skeyti eða bréf þar sem lýst var ánægju með truflunina á útsendingargeislum Keflavíkursjónvarpsins, ekki eitt einasta. Nokkrar smágreinar birtust þó í dagblöðunum truflununum til stuðnings, en þeim var umsvifalaust svarað af fjölda stuðningsfólks valfrelsis á sama vettvangi og voru sjónarmið hinna sjálfkjörnu leiðtoga fólksins, menningarvitanna, kveðin niður, þeim var hafnað. Ég var starfsmaður hér í þessu húsi þegar Háskóli Íslands var til húsa á götuhæðinni og minnist ég þess þegar háskólanemarnir komu til náms eftir erfiði sumarsins. En á afrakstri sumarsins byggðist námið um veturinn ásamt sparnaði í lifnaðarháttum til viðbótar því sem fátækir foreldrar gátu bætt við, oft af litlum efnum, þegar verkamannalaun voru varla til skiptanna þá frekar en nú, jafnvel þótt móðirin drýgði tekjur með prjónavinnu heima, eins og þá var algengt. Allt var gert til þess að sonurinn yrði nýtur borgari og framtíð hans tryggð. Mikil urðu vonbrigði þessara vinnulúnu foreldra þegar afrakstur erfiðis þeirra varð menningarviti sem ekki átti lengur samleið með almúgafólkinu. Nú er öldin önnur. Þjóðinni ber skylda til að ala menningarvitana og kosta þá gegnum kerfið með svitadropum sínum, óbeint, í stað þess sem áður var, með þeim afleiðingum að þeir í skjóli þeirra forréttinda, sem þjóðfélagið veitir þeim, geta tekið ráð þess og fólksins í sinar hendur og ákveðið hvað fólkið má eða má ekki heyra og sjá innan veggja heimila sinna. Það hefur komið fram hjá einum flokksbræðra minna hér á þessum stað, að ríkisstj. sé óheimilt að leyfa öðrum en ríkisútvarpinu að reka hér á landi útvarps- og sjónvarpsstöð. Þetta getur verið rétt. En með einhvers konar samkomulagi við íslenska ríkið hefur varnarliðið á Keflavíkurflugvelli rekið slíka starfsemi allan þann tíma sem það hefur dvalið hér á landi, og þrátt fyrir mótmæli menningarvitanna, 60 segja sumir og sjálfskipaðra, og þrátt fyrir öll mótmæli pólitískra andstæðinga vestræns samstarfs hefur sú starfsemi ekki fyrr verið bönnuð. Sé það rétt að sérstakt leyfi þurfi til viðbótar dvalarsamningi bandaríkjamanna til þess að reka útvarpsog sjónvarpsstöð á Keflavíkurflugvelli á löglegan hátt, þá álit ég rétt, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að veita slíkt leyfi tafarlaust, og nær þetta að sjálfsögðu bæði til útvarps og sjónvarps, eins og segir sig sjálft. En þar með er ég ekki að fara þess á leit að einn eða annar íslenskur aðili biðji varnarliðið um að opna aftur sjónvarpsstöðina, það er langt frá því. Kommúnistar höfðu það að meginstefnu sinni allt stjórnartímabil vinstri stjórnarinnar að láta varnarliðið á Keflavíkurflugvelli hverfa brott og gera Ísland varnarlaust. Köllun kommúnista er að takmarka öll samskipti Íslands og íslendinga við vestrænar menningarþjóðir, sérstaklega Bandaríki Norður-Ameríku, sem eru í forustu vestrænna þjóða í baráttunni gegn útbreiðslu kommúnisma sem læðist yfir lönd og lýð eins og dimmt ský og villir sumum sýn, en myrkvar tilveruna gersamlega fyrir öðrum. Þjóðin hristi af sér kröfur og skoðanir þessara boðbera bolsévika um brottför samherja okkar í NATO. Þetta var þeim ljóst. Því gerðu þeir varakröfur: takmörkun á útsendingu sjónvarpsins á Keflavíkurflugvelli, og alla varnarliðsmenn skyldi hýsa innan girðingar. Ég er ekki einn þeirra sem deili hafa á hæstv. utanrrh. fyrir slæma framgöngu í utanríkis- og varnarmálum. Þvert á móti, hann á mikið lof skilið fyrir að komast gegnum hið erfiða vinstristjórnartímabil, 3 ár í ríkisstj. Íslands með kommúnistum, - það hefði þótt ótrúlegt þegar ég var þingsveinn, - sem höfðu að stefnu sinni að gera landið varnarlaust, án þess að láta undan síga og skila taflstöðunni óbreyttri á leiðarenda. Vonandi hlýtur hæstv. utanrrh. réttlátan dóm sögunnar, enda á hann það skilið. Hann er drengilegur andstæðingur og málefnalegur, það þekki ég og aðrir þeir sem áttu þess kost að starfa með honum sem borgarfulltrúar áður en Alþ. gleypti hann. En í einu brást hann þó, hæstv. utanrrh. Hann kom til móts við óskir kommúnista á einu sviði. Það var um lokun sjónvarpsins á Keflavíkurflugvelli, líklega til þess að friða þá um stundarsakir. En þar skjátlaðist hæstv. utanrrh. og hann réðst á garðinn þar sem hann var lægstur, þar sem aldnir og sjúkir höfðu skemmtan af. Hann gerði sér ekki ljóst að mikill meiri hl. íslensku þjóðarinnar vill alls ekki undanlátssemi gagnvart neinum kröfum kommúnista, því að allt, sem þeir gera, er markviss stefna að fyrir fram settu marki. Kröfurnar eru mismunandi eftir aðstöðu þeirra á hverjum tíma. Hvert fótmál, sem þokar þeim áfram að settu marki, færir fólkið jafnlangt frá frelsi sínu. Og fólkið spyr: Hvað kemur næst? Nú er Keflavíkursjónvarpið tekið af okkur? Banna þeir ekki útvarpið líka? Það hlýtur að vera. Það hlýtur að ná sama yfir útvarpið og sjónvarpið. Eða bækur, blöð, tímarit? Fólk er hrætt við öll afskipti hins opinbera af sjálfsögðum mannréttindum þess og þjóðin vill halda því frelsi sem hún hefur áunnið sér, en það er valfrelsi á öllum sviðum, frelsi til að velja og frelsi til að hafna. Fólk vill ekki láta segja sér hvað það má eða má ekki gera innan veggja heimila sinna. Það þarf oft talsvert til að vekja almenning til vitundar um það sem er að gerast. Alþ. ber skylda til að standa vörð um rétt einstaklingsins og vara við aðsteðjandi hættum og óeðlilegum afskiptum af einkahögum hans. Stórum hluta þjóðarinnar er misboðið þegar út ganga boð og bönn sem stefnt er gegn friðhelgi heimilanna og koma í veg fyrir að ungir og aldnir njóti í kyrrð dagskrárefnis frá erlendri útvarps- og sjónvarpsstöð. Það þýðir ekki að tyggja aftur og aftur að hér sé um að ræða dagskrárefni frá hernámsstöð. Hér er staðsett samningsbundið varnarlið sem margt gott hefur látið af sér leiða. Varnarliðið er hér til að verja okkur gegn utanaðkomandi hættu. En við verðum sjálfir að verja okkur fyrir hættum, sem stafa innan frá, og láta ekki byggja utan um okkur andlegan múr. Frelsi til að velja og hafna má aldrei taka frá okkur. En það halda okkur engin bönd eða hlekkir því að frelsið er íslendingum í blóð borið. Með því að takmarka, hvað við megum heyra og sjá á heimilum okkar, hefur fjölmennum hópum víðs vegar um landið verið misboðið. Það sýna kveðjurnar í bréfum, skeytum og símhringingum frá ýmsum stöðum á landinu og alls ekki bara þeim stöðum sem náðu Keflavíkursjónvarpinu, langt frá því, en þó mest að sjálfsögðu frá Suður- og Suðvesturlandinu, eða hér í kringum Reykjavík og í höfuðborginni sjálfri. Því leyfi ég mér, herra forseti, að flytja þessa þáltill. sem ég gat um í upphafi máls míns og mun nú lesa með leyfi, en ég mun hins vegar hlífa þingheimi við að hlusta á grg. Till. hljóðar svo: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að veita leyfi til hindrunarlausra útsendinga á dagskrárefni sjónvarpsstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli og afnema þar með takmörkun á styrkleika útsendinga og breytingar á útsendingargeislum stöðvarinnar. Jafnframt felur Alþ. ríkisstj. að láta fara fram athugun á, hvaða möguleikar eru til staðar fyrir Ísland að komast í beint samband við útsendingar erlendra sjónvarpsstöðva gegnum alþjóðleg fjarskiptakerfi, og þá um leið afla upplýsinga um kostnað við slíkt framtak og einnig aðrar tæknilegar framfarir í þróun sjónvarps, er miðist við að landsmenn allir njóti góðs af.“ Herra forseti. Ég leyfi mér að lesa smákafla hér úr grg., læt það nægja. Það skýrir sig sjálft. Hann hljóðar svo: „Enginn sjónvarpsnotandi er til þess neyddur að horfa á sjónvarpsstöðina á Keflavíkurflugvelli, enda fá eða engin sjónvarpstæki flutt til landsins þannig hönnuð, að þessi stöð náist. Eigendur tækjanna verða því að láta fagmenn breyta þeim til þess að mynd frá útsendingarstöðinni á Keflavíkurflugvelli komi á skerminn.“ Að lokum vil ég segja þetta: Ég bið hv. þm. að hugsa sig vel um áður en þeir ganga til atkv. um þessa þáltill. Mér hefur orðið tíðrætt um lokun Keflavíkursjónvarpsstöðvarinnar og það er rétt, að margir, ungir sem aldnir, sjúkir og heilir, telja sig hafa misst góða dægrastyttingu með lokunaraðgerðunum. En meginmál mitt er að benda á þá hættu sem felst í því fyrir sjálfstæði einstaklingsins og ákvörðunarrétt einstaklingsins, ef hægt er með pólitískum aðgerðum að misbjóða réttlætiskennd fólksins. Og fólkið spyr: Hvað er næst? Getur verið að Alþ. standi ekki vörð um sjálfsákvörðunarrétt einstaklingsins og friðhelgi heimilanna? Er það mögulegt? Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu, en vil þó að lokum vona, að þjóðin, eins og kom hér fram úr ræðustól fyrir nokkrum dögum, sjái landið allt og þá ekki síður alþm., en blindist ekki af aukaatriðum, og látum aldrei reisa okkur andlega múra.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að hafa mörg orð um þessa þáltill. sem hér liggur frammi. Það hafa orðið þegar í fjölmiðlum og á almennum vettvangi töluverðar umr. hér um, umr. sem mér hafa þótt á margan hátt heldur lítilsigldar og í rauninni óþarfar. Ég vil þó að sjálfsögðu ekki láta hjá líða að óska hv. 12. þm. Reykv., þeim ágæta flokksbróður mínum Albert Guðmundssyni, til hamingju með öll heillaskeytin og bréfin sem hann hefur fengið. Ég á þó ekki von á að honum hafi borist mjög mörg bréf úr mínu kjördæmi eða Austurlandskjördæmi eða frá þeim stöðum á Norðurlandi, þar sem fólk sér enn ekki til sjónvarpsskermsins eða við svo léleg skilyrði að ekki getur vansalaust talist. Hins vegar veit ég að það er margt fólk hér á suðvesturhorni landsins sem saknar þessa og ég vil láta samúð mína í ljós með þeim sjúku og öldnu sem þarna hafa misst mikils. En mér er næstefst í huga að þetta sé nú notað til þess að gera till. um áframhaldandi opið Keflavíkursjónvarp aðgengilegri og mannúðlegri og girnilegri fyrir fólk almennt til að aðhyllast hana. Og ég vil segja það að ef við getum ekki búið þolanlega að okkar öldnu og sjúku, þá held ég að við verðum að skoða vel hug okkar áður en við förum til Bandaríkjaherliðsins, sem hér er statt í varnarskyni, til þess að leysa það verkefni fyrir okkur. Okkur ber skylda til þess að hlynna að þessum hópi þjóðfélagsins einir og hjálparlaust. Það hefur mikið verið talað um skerðingu á frelsi einstaklingsins í sambandi við lokun Keflavíkursjónvarpsins. Mér hafa þótt röksemdir fyrir þeirri fullyrðingu ákaflega einkennilegar og hæpnar. Hvað er frelsi og hvað er skerðing á frelsi? Hvað segir hv. 12. þm. Reykv. um þá skerðingu á frelsi á heimilum fólks, að ef við erum stödd í fjölbýlishúsi að kvöldi til, kl. 11–12, ber okkur skylda til í allflestum fjölbýlishúsum samkv. þeim reglum, sem þar gilda, hvorki að hafa þar hávaða í sambandi við skemmtanir, sjónvarp né annað, - píanóleikur, söngur og hvers konar gleðskapur er saknæmt atriði? Er ekki skerðing á frelsi að banna okkur slíkt? Og gætum við ekki endalaust bent á frelsisskerðingu? Ég ætla ekki að fara út í að lýsa því og benda á óteljandi tilvik í nútímaþjóðfélagi, þar sem okkar frelsi er skert af tillitssemi við þá, sem búa í kringum okkur, þannig að tal um frelsi og mannréttindi tel ég á mjög ótraustum grundvelli byggt. Varðandi sjónvarp varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli vil ég segja það og minna á það, að varnarliðið er hingað komið af illri nauðsyn. Það er hér af illri nauðsyn. Ég er því samþykk að hafa það hér, af því að ég tel það of mikla áhættu að gera landið varnarlaust og vísa hernum burt. Hins vegar tel ég augljóst mál og það er yfirlýst stefna okkar flokks, míns og hv. flm. þessarar till., að okkur beri pólitísk og siðferðileg skylda til að hafa sem minnst samband við það varnarlið, sem hér er, og hindra eftir öllum leiðum áhrif þess út í þjóðlífið. Í öðru lagi er allur efnahagslegur ábati, sem við reynum að gera okkur af veru þessa varnarliðs hér, fyrir neðan okkar virðingu og fyrir neðan okkar vitund sem sjálfstæðrar þjóðar. Í öllum samskiptum okkar við þetta varnarlið, sem hingað er komið, eins og ég segi, af illri nauðsyn, þurfum við og verðum að hafa hreinan skjöld og hreinar línur í öllum viðskiptum, enda þótt hér sé annars vegar vinveitt þjóð og sambandsþjóð sem við höfum illu heilli þurft að biðja um vernd og varnir gegn ofbeldisöflun í heiminum sem við höfum talið okkur ógnað af. Ég held að það skaði engan mann þótt við tölum í þessu sambandi um þjóðlegan metnað og þjóðlega reisn. Og ég verð að segja að ég tel illa farið ef nokkur maður í okkar landi er þannig gerður að hann noti þessi orð: þjóðarmetnað og þjóðarstolt, sem skammar- og hæðnisyrði. En það hefur því miður heyrst og það tel ég illa farið ef við erum vaxin upp úr því að hafa þjóðlegan metnað og vera þjóðlega stolt. Þetta segi ég í sambandi við hvaða erlendan aðila sem væri, hvort sem það væru bandaríkjamenn eða önnur stórþjóð sem í hlut á. Við megum sannarlega sýna fulla gætni í samstarfi okkar, hversu vinveitt og hversu óáreitin sem okkar samstarfs- og bandalagsþjóð er, og þar á ég víð bandaríkjamenn á Keflavíkurflugvelli. Það er hart að bendla allar skoðanir við kommúnisma, sem ég tel mig vera frábitna, ef þær falla ekki í kramið hjá stórum hópi fólks sem hefur færst fullmikið yfir frá miðjunni yfir á hægri kantinn. En sem betur fer höfum við frelsi til þess að hugsa og finna til eins og hugur býður og tilfinningin býður hverju sinni. Og ég vil taka í þessu sambandi undir orð okkar ágæta málsnillings, Helga Hálfdánarsonar, sem sagði í skrifum sínum nýverið um íslenska tungu og íslenskan metnað í því sambandi að við mættum ekki láta óttann við að sýna þjóðarrembing verða til þess að við vanmetum þjóðleg verðmæti. Þarna á ég við m.a. íslenska tungu, eins og Helgi Hálfdánarson fjallaði um. Ég held, að vinstri menn hér og kommúnistar hafi gert óþarflega mikið úr þeirri stórkostlegu hættu fyrir íslenskt mál sem þeir telja okkur stafa af Keflavíkursjónvarpinu. Það hefur oft nálgast hálfgerða móðursýki. En við skulum samt ekki loka augunum fyrir því að sjónvarp er voldugur fjölmiðill og ef hann er hér árum og áratugum saman, þá skulum við ekki gera lítið úr þeim möguleika að hann hafi mengandi áhrif á okkar móðurmál. Ég er það svartsýn á þessi mál að ég er hrædd um að dvöl varnarliðsins sé ekkert tímaspursmál, og þá skírskota ég til ástandsins í alþjóðamálum. Við skulum hugleiða hvers vegna og hvernig varnarliðið er hingað komið. Það er komið vegna ótta við stríð í sambandi við stríðið suður og austur í Kóreu. Vinstri stjórnin, sem við völdum situr 1956–1958, man ég það ekki rétt, heykist á því að reka varnarliðið úr landi af því að það er styrjaldarhætta. Atburðirnir í Ungverjalandi eru nýlega um garð gengnir, það þykir ekki á það hættandi. Nú í dag stöndum við frammi fyrir styrjaldarhættu. Fyrir botni Miðjarðarhafs er púðurtunna að allra dómi sem getur sprungið þá og þegar, og styrjaldarhætta þar er síst talin hafa minnkað við síðustu atburði, það sem siðast hefur gerst í málum ísraelsmanna og palestínuaraba. Ég veit satt að segja ekki, þó að ég reyni að vona hið besta, hvenær þannig verður ástatt í heiminum með þeirri tækni sem ríkir í vopnaburði og stríðsrekstri, hvenær svo friðvænlegt verður umhorfs að við treystum okkur til þess að vera varnarlaust land og treysta á hlutleysi okkar, sakleysi, smæð og friðarást, sem við öll hér inni berum óefað í brjósti. Því er það, að ég tel sjálfsagt að í samskiptum okkar við varnarliðið á Keflavíkurflugvelli eigum við að fara að með fullri gát og gá að því að við erum 210 þús. sálir einar á móti voldugri milljónaþjóð, sem hefur öll tæki, ef hún vildi, til þess að beita hér áróðri, en ég held að væri ósanngjarnt og ósatt að væna hana um að hún hafi gert eða muni vilja gera. Þetta er undir sjálfum okkur komið. Það er ekki við bandaríkjamenn hér um að sakast. Það erum við eða nokkur hluti íslendinga, sem er það skammt sjáandi fram á við og hugsar það mikið um dægrastyttingarsjónarmið að hann sér ekki, að mér finnst, kjarna málsins. Hv. flm. talaði um heimilisfriðinn og alla fullnæginguna, sem börn og unglingar hefðu af því að horfa á Keflavíkursjónvarpið. Ég hef nokkuð aðra sögu að segja, hvað sem hinum sjúku og öldnu líður. Ég hef heyrt fleiri en einn kennara hér í Reykjavík segja frá því að þeir hafi tekið á móti foreldrum barna og unglinga á foreldradegi sem hafa verið gráti nær vegna þess að börnin þeirra fengust ekki í rúmíð fyrr en 3–4 um nóttina og kæmu ósofin eða vansofin í skólann. Þarna er vafalaust ýmislegt til. Það má misnota sjónvarp, íslenskt og bandarískt, með ýmsu móti. En þetta er ekki einmitt, að ég tel, að íslendingum væri eftirsókn að því að hafa eitthvað til að halda sér vakandi fram undir morgun. Það er spurt, hvað komi næst, og það er vitnað í valdhafana í Kreml og nauðungarráðstafanir og hermdarverk gegn helgustu mannréttindum fólks í austantjaldslöndum. Hér er farið út í svo fráleitan samanburð að ég tel hann ekki svaraverðan. Hitt er gefið mál að ef við ætlum í framtíðarviðskiptum okkar við hið bandaríska varnarlið að fara eftir þeim sjónarmiðum sem ráða málflutningi þess fólks sem harðast gengur fram í baráttunni fyrir Keflavíkursjónvarpinu, þá vildi ég helst ekki eiga aðild að þeim aðgerðum sem þá kynnu að verða hafðar í frammi. Það vakti athygli mína að hv. flm. gerði svo sem engin skil síðari mgr. till. og kom það raunar heim við það, sem mig grunaði, að fyrirhyggjan og óskin um bætt sjónvarpsskilyrði, litasjónvarp og aðgang að sjónvarpshnöttum væri þarna sett til að gera fyrri hlutann trúverðugri og aðgengilegri og ekki alveg eins forkastanlegan og hann væri einn sér. Hv. flm. gat þess líka að það væri engan veginn ætlun hans að fara að biðja bandaríkjamenn að opna á ný Keflavíkursjónvarpið. Þetta er í fyrsta skipti sem ég heyri þessi rök höfð í frammi af hv. flm. og hans fylgismönnum. Mér hefur hingað til skilist að það væri meiningin að fara þess náðarsamlegast á leit við bandaríkjamenn að þeir opnuðu nú sjónvarpið aftur og lofuðu okkur að halda áfram að horfa. Ég hef ekki um þetta önnur orð en þau að mér finnst þessi ráðstöfun, sem hingað til hefur verið farið fram á, hámark lákúruháttarins. Ég veit raunar, að það er fámennari hópur, sem tæki slíkt í mál, heldur en hv. 12. þm. Reykv. vill vera láta í ræðustól á Alþ. og viðar, þar sem þetta mál hefur verið reifað. Ég skal ekki hafa þessi orð hér lengri. Það er búið að þrefa nógu mikið um þetta mál. En ég þykist vita og ég treysti því, að Alþingi íslendinga láti ekki hafa sig til að samþykkja þá till. sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til í framhaldi af litlum afskiptum mínum af þessu máli á sumarþinginu að segja hér örfá orð vegna þeirrar till. sem hér liggur fyrir á þskj. 34. Þá hafði ég við till. það að athuga, þegar forseti gerði að till. sinni að höfð yrði ein umr. um till., að ég taldi hana óumræðuhæfa, óþinglega, af því að hún bryti í bága við lög, að það væri óhæfilegt að Alþ. skoraði á ríkisstj. að hlutast til um að brjóta íslensk lög. Við þessa skýringu held ég mér að vísu enn því að undanþágulaus eru þau lög sem kveða svo á að Ríkisútvarpíð skuli hafa einkarétt á að stunda þessa starfsemi, fjölmiðlun með þessum hætti gegnum hljóðvarp og sjónvarp. Mér hefur að vísu verið bent á, og það kann vel að vera að það standist, á það legg ég ekki dóm, að annað hvort með hefð eða þá vegna þess, að varnarsamningurinn hefur lagagildi í sjálfu sér, þar sem hann var samþykktur hér á Alþ., þá kunni svo að vera að þetta standist lögum samkvæmt. En ég vil þá benda á það að umfram allt hlýtur þá að gilda andi þeirra laga sem sett hafa verið um einkarétt Ríkisútvarpsins í þessu efni. Það er sá andi að við hljótum sjálfir, íslendingar, að hafa á því algera stjórn með hvaða hætti fjölmiðlar þessir verða reknir. Fyrir því er það, að ég hygg að þessi till. sé óþingleg. Út af fyrir sig erum við auðvitað alltaf reiðubúnir til þess að ræða hvað eina sem á dagskrá kemur. En við verðum að gá vel að okkur í þessu efni, halda okkur við almenn þingsköp. Ég verð að játa það að í gegnum árin vegna þessa máls hefur mér þótt yfir því vera lágkúra, eins og kom fram hjá hv. 9. landsk. þm., lágkúruleg meðferð af hálfu íslenskra stjórnvalda. Ég ætla ekki að fara að rekja þessa sögu. Allt málið hefur verið fleinn í holdi mínu frá upphafi. Mönnum er það, hv. þm. sjálfsagt, allt nægjanlega kunnugt. En íslensk stjórnvöld fóru jafnan með veggjum í þessu og menn vissu löngum og löngum ekki, hverju trúa skyldi eða hvernig að málinu öllu var staðið. Það var lágkúra yfir þeirri málsmeðferð allri. Nú er þetta liðin saga. Tekin hefur verið ákvörðun um að þessu skuli verða lokið, og þess vegna er það að maður þarf svo sem ekkert að sjá eftir því núna í síðasta skiptið að ræða þetta sérstaklega. En ég vænti þess þá að til þess dragi ekki að að þessu þurfi að eyða fleiri orðum. Hvers vegna skyldi þetta hafa verið ráð löggjafans íslenska, að við sjálfir færum með stjórn á þessum sterkustu fjölmiðlum, sem þekktir eru, hljóðvarpinu þá og sjónvarpinu nú? Sameinuðu þjóðirnar gengust fyrir ráðstefnu 85 þjóða þar sem var rætt um það að þetta yrði gefið frjálst. Framtíðin ber það vafalaust í skauti sínu að móttökutæki verða með þeim hætti að það verður viðráðanlegt einstaklingum að koma sér upp tækjum sem geta tekið við sjónvarpsefni sem varpað yrði frá hnöttum beint. 84 af þeim 85 þjóðum greiddu eindregið atkv. gegn því að þetta yrði gefið frjálst. Bandaríkjamenn einir voru þeirrar skoðunar að þetta bæri að gefa frjálst. Og þegar spurt var hvaða ástæða hefði legið til þess, þá var það álit manna að það hefði verið viðskiptasjónarmið, „bisness“ sem kallaður er og kannske skilst betur en viðskiptasjónarmið þegar þau eru nefnd. Allar aðrar þjóðir töldu brýna nauðsyn bera til að þær hefðu yfirstjórn á þessu sjálfar. Við erum íslendingar, aðilar að alþjóðlegum samtökum, Intelsat sem reka sjónvarpshnetti í dag, - sjónvarpshnetti, sem hanga yfir miðbaug og sjónvarpa efni. Við getum auðvitað gert gangskör að því í náinni framtíð að byggja hér jarðstöð sem getur tekið við sjónvarpssendingum frá þessum hnöttum. En auðvitað verður jarðstöðin að vera ein hér og undir stjórn okkar sjálfra, en ekki með þeim hætti sem hafnar eru tilraunir á í Bandaríkjunum, að byggja móttökutæki sem einstaklingar geta komist yfir og náð sambandi við slíka hnetti. Okkur er alveg lífsspursmál að stjórna sjálfir þessum alsterkasta fjölmiðli, enda hefur það verið frá upphafi skoðun íslenska löggjafans að til þess bæri brýna nauðsyn, enda þótt þetta hefði komist bakdyramegin inn í íslenskt þjóðfélag, sem það gerði, þessi fjölmiðlun frá Keflavíkursjónvarpinu og Keflavíkurvelli. Svo geta menn, ef þeim sýnist, ruglað saman afstöðu manna til varnarliðsins og þeirra samtaka vestrænna þjóða, sem Norður-Atlantshafsbandalagið er, að það sé einhver ósamkvæmni í því, að menn vilji ekki hafa þessa fjölmiðlun inn á gafli á íslenskum heimilum, og því, að menn séu þeirrar skoðunar að okkur beri að treysta vestrænt samstarf, líka á sviði varnarmála. Menn eru að því sjálfráðir. Til að nefna dæmi hversu langt þróunin hefur þegar náð og hve hratt hún gengur, þá hafa bandaríkjamenn nú þegar skotið upp gervihnetti sem sjónvarpar til neytenda, ef maður má orða það svo, í strjálbýlum héruðum Bandaríkjanna. Það er sjónvarpað heilbrigðisupplýsingum, og þau móttökutæki, sem taka við frá þessum hnetti, kosta ekki nema 2000 dali. Menn sjá í hendi sinni að þegar fjöldaframleiðsla væri hafin á þessu, þá mundi þetta verða viðráðanlegt. En ég legg áherslu á það og það voru 84 þjóðir af 85 sammála um, að hver og ein vildi hafa yfirstjórn á því hvaða sjónvarpsefni yrði dreift. Við vitum um nána samvinnu ýmissa þjóða, eins og t.d. Vestur-Evrópuþjóða, í þessu efni, þar sem sjónvarpsefni er dreift á milli landa eftir örbylgjukerfi. En ég hygg nú að hver og ein þjóð hafi á því fyllstu gát hvaða sjónvarpsefni er yfirleitt kostur á fyrir neytendur í hverju landi. Það sem greinilega er hið næsta fyrir okkur er þegar í stað að gera áætlanir um litasjónvarp. Við skulum ekki eyða miklu lengri tíma en þegar hefur verið eytt í karp um þetta liðna mál sem er sem betur fer úr sögunni, heldur snúa okkur að því að ræða það sem fyrir liggur að vinna að í þessum mikilvægu málum. Þá er það auðvitað fyrst að ljúka við dreifingu sjónvarpsins um landið. Dreifing þess tókst vel. Að vísu er þetta kerfi okkar langt frá því að vera gallalaust, en nú er unnið að því að koma upp örbylgjukerfinu og innan tíðar mun það komast á t.d. milli Skálafells og Vaðlaheiðar, og það er með þeim hætti, þetta kerfi, að sendingin er ótrufluð af erlendum sjónvarpsstöðvum. Allur tæknibúnaður íslenska sjónvarpsins hefur verið keyptur með það fyrir augum að sjónvarpa lítum. Það yrði mjög smávægilegur kostnaður sem þarf til þess að hægt sé þegar í stað að hefja litasjónvarp af segulbandi, nokkur vegna sjónvarps á litkvikmyndum og svo allmiklu meiri þegar þyrfti að útbúa upptökusal og önnur tæki vegna sjónvarps á öðru efni. Allt yrði þetta langt frá því að vera óviðráðanlegur kostnaður. Og nú þyrfti helst hið allra fyrsta að bregða á þetta ráð, hefja tilraunaútsendingar og gera fólki viðvart um það að þessi nýjung muni halda innreið sína innan 2–3 ára svo að mönnum gefist aðlögunartími í þessu efni til þess að koma sér upp þessum dýru tækjum sem vissulega eru mjög dýr, vissulega misjafnlega dýr eftir gæðum, en má þó gera ráð fyrir að mundu kosta kannske um 200 þús. kr. Það er mikið ef á alla heildina er litið, það er mikil fjárfesting fyrir íslensku þjóðina. Þess vegna er ekki ráð nema í tíma sé tekið og mönnum sé gerð grein fyrir því sem hlýtur að verða hið allra næsta verkefnið, að hefja sjónvarpssendingar í litum. Ég minntist á það áðan, að það bæri nauðsyn til þess vitanlega að fullkomna það kerfi, sem til er í landinu. Enn eru 470 býli sem sjónvarp nær ekki til. Það er 470 býlum of mikið vegna þess að það er ekki langt frá því að hægt sé að jafna þessu við fæðu, hina líkamlegu fæðu, sem menn þurfa á að halda. Þetta er krafa tímans sem óhjákvæmilega verður að sinna þegar í stað. Það mætti auðvitað margt um þetta mál segja. Af sérstökum ástæðum lagði ég lykkju á leið mína til að kynna mér ástæður, sem nú eru fyrir hendi, og mér list svo á, þótt það komi raunar á óvart, að við séum miklu betur í stakk búnir en ég hugði til þess að fullkomna bæði dreifikerfið og eins að breyta yfir í litasjónvarp sem allir menn eru sammála um að beri langt af hinni tækninni. Það má svo sem geta þess að sjónvarpstæki, sem taka við svart-hvítu núna, geta það eftir sem áður þótt brugðið verði yfir í lit, þannig að menn gætu kannske gefið sér enn lengri tíma til þess að snúast við þeim mikla kostnaði sem litasjónvarpið veldur. Það mætti kannske hugsa sér það líka að það yrði reynt að létta undir með fólki varðandi þessa fjárfestingu. Það mætti athuga í því sambandi hvort ekki mætti taka tillit til þessa í skattframtölum einhver ár. Ótal leiðir geta komið til greina. Þó er að því að gá að almenningur þarf ýmislegt á sig að leggja vegna þessa því að rekstur þessi kostar mikið fé og t.d. enn sem komið er hafa afnotagjöldin af sjónvarpi öll gengið til rekstrar og dagskrár, en ekki í fjárfestingu, og fyrir því er það að á undanförnum árum hefur mjög dregið úr dreifingu sjónvarpsins og má heita nú síðustu árin að hafi lítið sem ekkert verið aðhafst vegna fjárskorts. Kemur þá enn að því, eins og á fleiri sviðum, hvernig til tókst hjá hæstv. fyrrv. ríkisstj. Það var gróflega dapurlegt „resultat“ í þessum efnum eins og fleirum. Samskipti milli landa varðandi sjónvarpsefni verða ekki, að því er tæknimenn segja, nema með fjarskiptahnöttum. Og ef, sem við tökum ákvörðun um að reisa hér jarðstöð til þess að nýta það sjónvarpsefni, sem í gegnum það kerfi verður sent, eftir okkar eigin vild, þá hygg ég að það sé það ráð, sem við hljótum að bregða á, að eiga þess kost að leigja það sjónvarpsefni sem þar verður sent út. Við erum raunar aðilar að þessu kerfi~, en það yrði aðeins ein stöð sem við því tæki og undir stjórn okkar sjálfra. Sem betur fer hygg ég að það sé langmestur meiri hluti manna sem gerir sér grein fyrir því að túlkun á lýðræði út í þann hörgul, að menn geti átt þess kost sjálfir að opna þjóðfélagið fyrir hvers konar áhrifum skipulögðum af stórveldum t.d., sé óráð. Ég hygg að sem betur fer sé mikill meiri hluti manna þeirrar skoðunar að slíkt sé alger óhæfa, án þess að vera að fyrra bragði að ætla öðrum neitt illt. Bandaríkjamenn eru kannske sú þjóð sem við að öðru jöfnu gætum helst hugsað okkur - ef við á annað borð getum hugsað okkur það - að hefði slíka aðstöðu sem þessa. En þó er það aldeilis fráleitt, jafnvel þótt þetta sé mikil vinaþjóð okkar og við viljum hafa mikil samskipti við hana að gefa henni aðstöðu til þess, séraðstöðu í landinu að ná til meiri hluta þjóðarinnar með þessum sterka fjölmiðli. Í raun og veru er það sannleikur að það er að gera lítið úr bandaríkjamönnum, þessu mikla herveldi, að ætla þeim að hafa slíka aðstöðu án þess að nota hana ekki að neinu leyti. Menn verða að vera sjálfum sér samkvæmir í þessu. Ég hygg að hv. flm. mundi sjálfsagt ekki taka því vel ef því væri varpað fram við hann hvort það væri þá ekki óhætt að gefa öðrum þjóðum kost á þessu, gefa öðrum þjóðum aðstöðu til þess arna, Austur-Þýskalandi, Júgóslavíu, Albaníu, Foster í Suður-Afríku, - ég nefni þetta af handahófi, - Kínverjum, þannig að menn fengju „kverið“ upp lesið kvölds og morgna og um miðjan dag o.s.frv. Nei, við og aðrar þjóðir erum sammála um það, að heita má alfarið, að því, hvernig beitt er þessu mikla áhrifatæki sem sjónvarpið er, verðum við ævinlega að stjórna sjálfir.



Herra forseti. Ég var að búast við því að einhver af hinum svokölluðu hernámsandstæðingum, sem í mjög langan tíma hafa barist fyrir lokun Keflavíkursjónvarpsins, kæmu hér fram á sjónarsviðið og ræddu þetta mál. En svo varð ekki. Það má þó segja að það er eitt gott við umr. um Keflavíkursjónvarpið. Það sýndi sig 1961, þegar um þetta mál urðu mjög miklar umr., að ég held, að bað var hverjum einasta þm. ljóst, sem þá var á Alþ., að það flýtti fyrir komu íslensks sjónvarps, örugglega um nokkur ár. Ég ætla að vona að flutningur á þeirri till. sem hér liggur fyrir, till. hv. 12 þm. Reykv., verði einnig til þess að flýta því að íslenskir sjónvarpsáhorfendur, íslenska þjóðin, komist í nánari snertingu við umheiminn í gegnum þá tækni sem nú er um að ræða í sambandi við sjónvarpsútsendingar. Það má segja, eins og kom fram hjá einum ræðumanni áðan, að kjarni málsins er raunverulega ekki sjálft Keflavíkursjónvarpið sem við erum hér að ræða. Það má segja að það sé alls ekki kjarni málsins. Kjarni málsins er að það liggur ljóst fyrir að fámennum hópi hér á landi hefur tekist að koma því til leiðar að fyrir þeim íslendingum, sem ekki telja sig veika á svellinu menningarlega séð, sem hafa þorað að horfa á Keflavíkursjónvarpið, hefur því verið lokað. Ég held að ef þeir hv. ræðumenn, sem hér hafa talað um Keflavíkursjónvarpið, bæði nú og eins 1961, hefðu horft á það sjónvarp, væru þeir ekki með neinar umr. um það að þetta væri bandarískur áróður. Þetta er yfirleitt, eins og flestir vita, mjög létt dagskrá sem fellur fólki vel í geð sem dægrastytting. Ég hygg að jafnvel íslenska sjónvarpið flytji mun meira af ýmiss konar efni frá austantjaldslöndunum, þeim löndum sem hér voru nefnd áðan, Póllandi, Tékkóslóvakíu og öðrum austantjaldslöndum. Ég hef ekki heyrt nokkurn íslending hafa neitt við það að athuga. Sumt af efni þessu er ágætt, annað er hundleiðinlegt. Þetta er eins og gengur og gerist um sjónvarpsefni, bæði í Keflavíkursjónvarpinu og íslenska sjónvarpinu. Menn hafa misjafnan smekk fyrir efni sem flutt er og verður því hver að meta það sjálfur hvað hann telur að sé við sitt hæfi. Ég sagði áðan, og það er það sem gaf mér tilefni til þess að koma hér upp í ræðustólinn, að ég tel sjálft Keflavíkursjónvarpið alls ekki vera kjarna málsins. Menn geta án efa lifað án þess. Sumir hafa gaman af því, aðrir opna án efa aldrei fyrir það og skoða það aldrei, þannig að það er ekki það sem skiptir máli, heldur hitt, að það er verið að meina íslendingum að velja og hafna á þessu sviði, eins og kannske að er stefnt, að taka af þeim réttinn á öðrum sviðum. Það þýðir ekkert fyrir mig að vera að halda því hér fram, að þarna hafi - þetta yrði kommúnistaáróður en það vill nú þannig til að í Þjóðviljanum 12. okt. er þetta mál tekið til umr. Ég vil aðeins leyfa mér að lesa stuttan kafla úr þeim leiðara sem að því víkur þennan dag og sýnir nokkuð hver raunverulega er kjarni málsins. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Náttúrlega kemst borgarfulltrúinn“, þar er átt við frú Sigríði Ásgeirsdóttur sem hafði skrifað grein í Morgunblaðið, „að þeirri niðurstöðu að takmörkun hermannasjónvarpsins“, eins og Þjóðviljinn orðar það í leiðaranum, „sé kommúnistum að kenna.“ Þetta er það sem Þjóðviljinn segir í svari sínu til borgarfulltrúa í Reykjavík, sem er að því leyti rétt að það var fyrir áhrif Alþb. í fráfarandi ríkisstj. að til takmörkunar kom. Þarna liggur alveg fyrir svart á hvítu að kommúnistum hefur tekist vegna áhrifa sinna í fyrrv. ríkisstj. að fá því framgengt að Keflavikursjónvarpinu var lokað fyrir þeim íslendingum sem á það vildu horfa. Það má segja að þetta er kannske ekki stórt atriði, en þetta er aðeins einn þátturinn í baráttu þessara aðila gegn varnarliðinu hér og þá auðvitað í þágu þess stórveldis sem kommúnistar - ég leyfi mér að kalla þá kommúnista úr því að þeirra eigið blað gerir það - berjast fyrir. Ég vil benda hv. þm. á að þetta er ekki frá mér komið. Það getur hver sem er lesið þetta í leiðara Þjóðviljans, þar er það sagt berum orðum að það sé fyrir áhrif fulltrúa Alþb. í ríkisstj. að kommúnistar hér á Íslandi fái ýmsum málum framgengt. Ég segi, þetta er sá alvarlegi hlutur sem um er að ræða þegar við ræðum bæði þetta mál og annað í sambandi við varnarmálin, að málgagn Alþb. er búið að viðurkenna opinberlega í leiðara að þeir fulltrúar, sem hér á Alþ. kalla sig Alþb.-menn, eða a.m.k. forustumenn þeirra, ég vil ekki ganga lengra, það er viðurkennt að þeir eru að vinna fyrir kommúnista, bæði í sambandi við lokun Keflavíkursjónvarpsins og þá að sjálfsögðu í öðrum málum, sem hinn alþjóðlegi kommúnisti hefur áhuga fyrir. Ég tel að í sambandi við allar umr., sem orðið hafa um þetta mál, sé þetta það alvarlega í öllu þessu, að slíkt skuli geta átt sér stað um jafnfámennan hóp og kommúnistar eru hér á Íslandi þótt Alþb. sem slíkt hafi allmarga kjósendur á bak við sig, eru það kannske ekki nema 5% af því fólki, sem kýs það, sem hefur hugmynd um að það er að kjósa aðila sem vinna eins og þeirra eigin málgagn segir, vinna í þágu kommúnista. Ég segi, það var gott að þessi leiðari kom í ljós, því að þá þarf ekki að vera að vitna í að þetta sé Moggalygi, þetta sé áróður úr við skulum segja t.d. fyrrv. félmrh., Hannibal Valdimarssyni, sem á sínum tíma flutti hér mjög skelegga ræðu og greindi frá samskiptum sínum við kommúnista og var þar ekkert myrkur í máli. Það er hægt að lesa ræðu hans upp hér. En það var ágætt að þetta skyldi koma fram, því þá sjá menn hvað er að gerast í þessu máli eins og öðrum. Auðvitað getur bæði sjálfstæðismenn og aðra menn greint á í þessu máli. Það er ekkert óeðlilegt. Menn hafa misjafnar skoðanir um það. En það greinir engan á um það lengur að þarna er stefnumörkun frá tilteknum stjórnmálaflokki sem hrósar sér af því að hafa getað gert vinum sínum - og maður getur þá sagt sínum yfirboðurum - þennan greiða, að koma því til leiðar með veru sinni í ríkisstj. Íslands að lokað var fyrir Keflavíkursjónvarpið þannig að Íslendingar gætu ekki lengur horft á það. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta mál efnislega. Ég vil aðeins bara vekja athygli hv. þm. á því að þetta liggur fyrir og þetta er sá kjarni sem ég tel vera í sambandi við lokun Keflavíkursjónvarpsins, að það skuli liggja alveg ljóst fyrir og viðurkennt að víss stjórnmálaflokkur hafi verið með því að þóknast kommúnistum að koma þessu fram. Hv. 3. þm. Austf. vakti athygli á því á sumarþinginu og endurtók það nú að hann drægi mjög í efa að það væri ekki brot á íslenskum lögum að Keflavíkursjónvarpið hefði verið látið afskiptalaust, hefði fengið að senda út eins og það gerði. Hann hefur nú dregið þetta til baka svo að það er óþarfi að vera að leiðrétta það. En ef menn vilja lesa þingtíðindin frá 1961 þar sem þáv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, svarar fsp. frá hv. 4. þm. Reykv., Þórarni Þórarinssyni, um málið, þá liggur ljóst fyrir að Keflavíkursjónvarpið hefur alltaf verið rekið hér á þann hátt, sem það er gert, með fullu samþykki stjórnvalda Landsímans og með samþykki Ríkisútvarpsins. Þetta kemur alveg greinilega fram í svari þáv. hæstv. utanrrh. Það fer ekkert á milli mála.

Það voru nú ekki allt lög sem Guðmundur Í. sagði.

Það voru ekki allt lög sem Guðmundur Í. sagði, en því hefur ekki verið mótmælt, mér vitanlega, af neinum hér á Alþ. að það sem þá var gert hafi stuðst við íslensk lög. Og ég vil þá spyrja: Dettur nokkrum manni í hug að hæstv. núv. utanrrh. telji sig þurfa að fara til Bandaríkjanna til að semja um það sem ætti að liggja fyrir að væri brot á íslenskum lögum? Hann veit eins og allir aðrir að varnarliðið hafði fullan rétt á rekstri stöðvarinnar eins og hún var. Það er enginn vafi á því að þetta var gert með fullri vitund íslenskra stjórnvalda og hefur svo verið allan tímann. Ég vonast til þess, eins og ég sagði í upphafi, að þær umr., sem hér hafa orðið um þetta mál og hér kunna verða um þetta mál, verði til þess að flýta fyrir því að íslendingar geti notfært sér þá tækni sem nú er að verða í þessum málum, þannig að þeir þurfi ekki að vera einskorðaðir við að horfa á íslenska sjónvarpíð, þeir geti bæði á þeim tíma, sem það er, og á öðrum tímum skipt yfir á aðrar stöðvar, eins og nú er gert og hefur verið gert með útvarpið. Ég held að þetta sé það sem er hinn almenni vilji íslensku þjóðarinnar, menn þurfa ekki að vera að einskorða sig við eitt sjónvarp og þeir geti leyft sér það að komast í snertingu við umheiminn í gegnum þennan fjölmiðil. Ég endurtek að ég vona að þessar umr. og þessi tillöguflutningur verði til þess að flýta fyrir að þessi aðstaða skapist hér.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í innanflokksdeilur samstarfsflokks míns í ríkisstj. um þessar mundir. Þeir eru menn til þess að gera það mál upp sin á milli án minnar aðstoðar. En ég hef hug á að segja örfá orð um þessa till. til þál. um sjónvarpsmál og þá fyrst og fremst til að lýsa því yfir að ég er henni algerlega andvígur. Hún er að vísu í tvennu lagi, till., og það er fyrst og fremst fyrri liðurinn sem ég er andvígur, þ.e.a.s. að við afturköllum þá ákvörðun íslensku ríkisstj. að Keflavíkursjónvarpið skuli takmarkað við Keflavíkurflugvallarsvæðið. Seinni liður till. er sjálfsagt góðra gjalda verður, en hann er raunar um allt annað efni. Það er efalaust framtíðin að við könnum með hvaða hætti við komumst í samband við útsendingar erlendra sjónvarpsstöðva gegnum alþjóðleg fjarskiptatæki. Það er góðra gjalda vert, ef hægt er að gera það, og á ekkert skylt við það að leyfa einum aðila rekstur hermannasjónvarpsstöðvar að mínu mati, ekki neitt. Það er allt annað mál og ég mundi fagna því ef íslenskir sjónvarpsnotendur ættu kost á viðtækara sjónvarpsefni en íslenska sjónvarpið er fært um að veita þeim. En það verður að gerast með öðrum hætti en þeim sem var, að eitt stórveldi hafi einokunaraðstöðu til þess að sjónvarpa efni hér og við höfum ekkert um það að segja hvaða efni þar er sjónvarpað. Ég vil út af fyrir sig ekkert hafa á móti því, að þessi till. fái þinglega meðferð. Ég er sannfærður um að hún verður felld, ég a.m.k. vona það, því að ég mun ekki taka það að mér sem utanrrh. að framfylgja því ef það er vilji Alþingis að opna fyrir Keflavíkursjónvarpið ótakmarkað að nýju. Það verða þá aðrir að veljast til þess. Ég vil svo taka fram í tilefni af því sem hv. 3. þm. Sunnl. gerði að umtalsefni, að ég hefði átt að fara til Washington og semja um lokun sjónvarpsstöðvarinnar þar, að það er ekki rétt. Ég tilkynnti það sem íslenska ákvörðun að sjónvarpið yrði takmarkað við Keflavíkurflugvöll, en samdi ekki um það. Það var íslensk tilkynning, en ekki samningsatriði, því að eins og hér hefur komið fram hjá einhverjum ræðumönnum, - ég hygg að það hafi verið 3. þm. Austf. sem benti á það, - þá er það algerlega á valdi íslendinga sjálfra að ákveða með hvaða hætti fjölmiðlun frá varnarliðinu fer fram, eins og önnur atriði viðkomandi fyrirkomulagi varna á Keflavíkurflugvelli. Það verður tækifæri áður en langt um líður - ég vona í byrjun næstu viku - til þess að ræða varnarsamninginn eða samkomulagið sem gert var fyrir skemmstu. Ég lofaði hæstv. 1. varaforseta Sþ. því fyrir nokkrum dögum að gefa Alþ. yfirlit um það samkomulag sem gert var, og ég mun gera það í heild. Við höfum komið okkur saman um að reyna að koma því fyrir í byrjun næstu viku. Það hefur ýmislegt valdið því að það hefur ekki verið hægt fyrr, fyrst og fremst flokksfundir allra flokkanna sem hafa staðið yfir og eru nýafstaðnir. Ég tel því ekki þörf á að ég sé að fara hér langt út í þessi mál nú en ég vil þó aðeins taka það fram að takmörkun Keflavíkursjónvarpsins við vallarsvæðið, aðskilnaður farþegaflugs og herflugs og búseta varnarliðsmanna á afmörkuðu svæði eru allt að mínu mati liðir í því að einangra varnarliðið, að minnka samskipti íslendinga og varnarliðsmanna. Það má segja, að það sé ekki neinn fullnaðarsigur, en í mínum augum er það áfangi til verndar íslensku þjóðerni og til þess að koma hlutum í eðlilegt horf að þessi aðskilnaður og þessi takmörkun fari fram. Það er hygg ég mjög rangt að segja að það sé fámennur hópur sem hafi komið því til leiðar að Keflavíkursjónvarpið er takmarkað. Ég get a.m.k. upplýst það að við framsóknarmenn erum nýbúnir að hafa það sem við köllum flokksþing og haldið er á fjögurra ára fresti. Þar voru þessi mál vitanlega rædd. Sýndist sitt hverjum um samkomulagið sem gert var við bandaríkjastjórn af utanrrn. í síðasta mánuði, ég skal fúslega viðurkenna það, en allir voru sammála um það að lokun eða takmörkun Keflavíkursjónvarpsins hefði verið spor í rétta átt. Það kom ekki fram ein einasta rödd á þessu flokksþingi, þar sem voru 300–400 manns, sem vildi að þeim málum yrði öðruvísi fyrir komið, að þar yrði stigið til baka. Þvert á móti komu fram raddir sem gagnrýndu mig og fyrrv. ríkisstj. fyrir það að sjónvarpið skyldi þó enn þá vera leyft öðruvísi en í lokuðum rásum vegna þess að reyndin mun vera sú, eftir því sem mér er sagt, þótt ég hafi ekki sönnur á því, að sjónvarpið muni sjást nokkru víðar en loforð bandaríkjamanna um það efni stóðu til. Ég hef nú gert ráðstafanir til þess að fá mælingar á þessu til þess að hið sanna komi í ljós því að mér hafa verið sagðar ýmsar sögur um þetta sem ég hef ekki getað staðreynt, m.a. vegna þess að ég hef aldrei haft sjónvarp sem nær Keflavíkursendingunum. Ég hygg þess vegna að það séu mjög margir sem óska þess og fagna því að þessi takmörkun hefur þó - loksins vil ég segja - verið framkvæmd og það sé mjög fjarri lagi að hér sé hægt að tala um fámennan hóp. A.m.k. höfðum við í Framsfl. lengi viljað að þetta næði fram að ganga þó að framkvæmdir létu á sér standa, það skal viðurkennt, m.a. vegna þess að við höfðum meiri breytingar og stærri áform í huga sem við urðum að leggja til hliðar að sinni. Og ég hygg að hv. talsmenn Sjálfstfl., sem hér hafa mælt fyrir þessari till., geti raunar sannfærst um það í flokksherberginu sínu að það séu ýmsir sem eru þessari till. andsnúnir.



Herra forseti, Hv. þm. Guðlaugur Gíslason undraðist það áðan hvers vegna hernámsandstæðingar tækju ekki til máls við þessa umr. Ég verð að játa það hvað mig snertir að ég hafði naumast geð í mér til þess að koma upp í þennan ræðustól bæði út af þeirri till., sem flutt er hér, og eins þeirri ræðu sem flm., hv. þm. Albert Guðmundsson, flutti hér áðan. Ég hef fylgst með umr. á Alþ. síðustu þrjá áratugi meira eða minna. Okkur hefur greint á um ákaflega margt. Við höfum stundum verið ósammála um það, hvað væri í samræmi við hagsmuni íslensku þjóðarinnar, og um það hafa orðið hjá okkur mjög heitar deilur. En ég minnist þess ekki á öllu þessu tímabili að hafa heyrt málflutning eins og þann sem kom fram í ræðu þessa hv. þm. Í raun og veru er hann með málflutningi sínum hér að vega að sjálfri hugmyndinni um sjálfstætt íslenskt þjóðríki. Hann talar um að þær ráðstafanir, sem við gerum til þess að tryggja okkar þjóðfélagskerfi, séu skerðing á frelsi einstaklingsins. Þegar við tökum okkur það fyrir hendur að stofna sjálfstætt þjóðríki á Íslandi eftir að hafa lotið erlendu valdi öldum saman, þá vissum við ákaflega vel, að við vorum að taka á okkur ýmiss konar sameiginlegar byrðar til þess að styrkja okkur sameiginlega í því að vera sjálfstæð þjóð eftirleiðis. Í þessu fólust að sjálfsögðu margs konar takmarkanir. Ég hygg að ef við förum yfir alla þá lagabálka sem við höfum sett til þess að reyna að tryggja þetta sameiginlega frelsi, þetta sameiginlega sjálfstæði okkar allra, þá sé hægt að leggja það út á þann hátt, sem þessi hv. þm. gerði, að þetta sé skerðing á frelsi einstaklingsins. Það er hægt að segja, hygg ég, um hverja einustu löggjöf, sem sett hefur verið á Íslandi, að hún takmarki frelsi einstaklingsins. Þegar þessi hv. þm. spyr hvers vegna menn séu að banna einstaklingnum að gera þetta og hitt, m.a. með löggjöf, þá er svar okkar það að við teljum okkur vera að styrkja sjálfstæði okkar, styrkja kerfi þessa þjóðríkis sem við höfum stofnað hér og okkur hefur verið annt um. Við getum ekki haldið uppi sjálfstæðu þjóðríki án þess að koma hér upp hvers konar stofnunum sem eru sjálf undirstaða slíks ríkis. Þetta á við bæði á sviði efnahagsmála og menningarmála. Okkar styrkur er í því fólginn, við sönnum það í verki að við séum menn til þess að vera sjálfstæð þjóð. Og það sönnum við með því að geta starfrækt slíkar stofnanir af þeim myndarskap, af þeirri reisn, að við höldum til jafns við aðra eða gerum jafnvel betur. Ég er undrandi á því að menn, sem ekki skilja grundvallaratriði af þessu tagi skuli geta komist í forustu stærsta stjórnmálaflokks á Íslandi, komist hér inn á þing og flutt slíkar kenningar hér. Í sambandi við þetta mál er alls ekki um það að ræða að einhver hér á Alþ. hafi áhuga á því að skerða rétt íslendinga til að njóta hvers konar erlendra menningarstrauma. Ég hygg að það sé ekki nokkur maður til hér á Alþ. sem vildi skerða þann rétt sem íslendingar hafa til þess að kaupa bækur, kaupa kvikmyndir, hafa hvers konar samskipti við erlendar þjóðir sem menn vilja hafa sem sjálfstæð þjóð, En eigum við að betla? Eigum við ekki að kaupa erlendar bækur sem við viljum lesa í staðinn fyrir að betla þær af útlendingum. En þetta er það, sem þessi hv. þm. fer fram á að við gerum, að við betlum sjónvarpsefni. Við eigum að kaupa sjónvarpsefni frá Bandaríkjunum, við gerum það og við eigum að halda því áfram. En við eigum ekki að betla það. Þetta skilur á milli, að þennan hv. þm. skortir bæði þjóðlega reisn, eins og hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir sagði hér áðan, og siðferðilega afstöðu til að skilja einföld grundvallaratriði af þessu tagi. Við erum með erlendan her á Íslandi og ég skal ekki fara að ræða það mál, það mikla deilumál hvort hann eigi að vera hér eða ekki. En mér þótti vænt um að heyra hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur segja það áðan, sem sagt var 1951, að hersetan væri ill nauðsyn, - ill nauðsyn, ekki eitthvert fagnaðarefni eins og þessi hv. þm., Albert Guðmundsson, virðist telja. En um þessa hermenn, sem hér eru, gilda allt aðrar reglur en okkur íslendinga. Þeir heyra ekki undir íslensk lög, heyra ekki undir þau lög sem við erum að búa til hér á Alþ. Þeir eru undanþegnir ákaflega mörgum lögum. Þessi hv. þm. gæti alveg eins komið hér og skorað á ríkisstj. að hlutast til um það að íslendingar fengju að kaupa vörur og þjónustu á Keflavíkurflugvelli með sömu kjörum og dátarnir sem þar eru. Þetta er nákvæmlega sama hugsunin. Af hverju er verið að skerða frelsi okkar íslendinga til þess að kaupa vörur og þjónustu á Keflavíkurflugvelli með sömu kjörum og útlendingarnir, sem þar þurfa að búa? Við höfum komið okkur upp tollalöggjöf, við höfum komið okkur upp skattalöggjöf, við teljum að þetta sá óhjákvæmilegt fyrir okkur, ef við ætlum að halda uppi sjálfstæðu þjóðríki. Útlendingarnir á Vellinum eru undanþegnir allri þessari löggjöf. Það eru nákvæmlega sömu rök fyrir því að gefa íslendingum undanþágu frá allri skatta- og tollalöggjöf á Íslandi og leyfa þeim að kaupa tollfrjálst áfengi og hvers konar varning á Keflavíkurflugvelli, eins og það að betla hjá bandaríska hermannasjónvarpinu. Þetta sjónvarp er þessum bandarísku dátum til skemmtunar og hugarhægðar í fásinninu hér. Það er borgað af bandarískum skattborgurum. Til þessarar starfsemi er varið verulegum upphæðum sem bandarískir skattborgarar greiða, og það, sem þessi hv. þm. er að fara fram á, er að við komum sem betlarar og fáum að njóta góðs af þessum greiðslum bandarískra skattborgara. Þetta er mesta siðferðilega lágkúra sem ég hef heyrt hér á Alþingi íslendinga nokkru sinni. Og mér finnst Alþingi íslendinga setja ofan þegar til þingsetu velst maður sem leyfir sér að hafa slíkan rökstuðning uppi. Það er þess vegna sem ég hafði ákaflega lítið geð í mér til þess að ræða þessa till. Það fór eins og stundum áður að ég átti ákaflega erfitt með að skilja ræðu hv. þm. Guðlaugs Gíslasonar. Honum er margt annað betur gefið en að setja mál sitt ljóst fram. En einhvern veginn skildist mér að hann væri að reyna að halda því fram að ákvörðunin um lokun eða takmörkun dátasjónvarpsins hefði verið gerð í þágu heimskommúnismans, rússa. Ég á dálítið erfitt með að skilja, hvað það mál kemur heimskommúnismanum eða rússum við. En ég vil vekja athygli á því að með þessum málflutningi er þessi hv. þm. að skipa Sigurlaugu Bjarnadóttur, hv. þm., og hv. þm. Sverri Hermannssyni í hóp með okkur hinum sem borið höfum sæmdarheitið kommúnistar í Morgunblaðinu í þrjá áratugi og lengur. Ef þessi hv. þm. vill fara að flokka aðstöðuna til dátasjónvarpsins, til betlihugsunarháttarins, á þennan hátt þá eru kommúnistar á Íslandi orðnir ákaflega margir. Að öðru leyti vil ég aðeins segja þetta: Ég var sammála hv. þm. Sverri Hermannssyni þegar hann benti á það í sumar að þessi till. væri óþingleg því að hún felur það í sér að Alþ. íslendinga skori á ríkisstj. að brjóta lög. Ég mun því fyrir mitt leyti taka þá afstöðu, sem ég tek ákaflega sjaldan, að ég mun greiða atkv. gegn því að þessari till. verði vísað til n. Ég tel till. vera Alþ. til vansæmdar, auk þess sem ég tel hana vera óþinglega, eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson, og ég tel að sómi Alþ. mundi vaxa við það að þessari till. yrði hafnað þegar á fyrsta stigi þegar alþm. hafa tækifæri til að tjá hug sinn til hennar.



Herra forseti. Ég sé að sjálfsögðu ekki ástæðu til að eyða mörgum orðum í að svara hv. 3. þm. Reykv. sem hér talaði síðastur. En þar sem hann og hans líkar hafa hvað eftir annað tuggið það að Ísland sé í samstarfi sínu við vestræn ríki með einhverja betliherferð þegar um er að ræða samskipti á eðlilegum grundvelli við þá aðila, sem þeir undirrituðu með sáttmálann frá 5. maí 1951, ætla ég að leyfa mér að lesa hér upp kafla úr honum með leyfi forseta. Skal ég þó sleppa inngangsorðunum, fara beint í 1. gr. Hún hljóðar svo: „Bandaríkin munu f.h. Norður-Atlantshafsbandalagsins og samkvæmt skuldbindingum þeim, sem þau hafa tekist á hendur með Norður-Atlantshafssamningnum, gera ráðstafanir til varnar Íslandi með þeim skilyrðum, sem greinir í samningi þessum. Í þessu skyni og með varnir á svæði því, sem Norður-Atlantshafssamningurinn tekur til, fyrir augum lætur Ísland í té þá aðstöðu í landinu, sem báðir aðilar eru ásáttir um að sé nauðsynleg.“ Hvað það snertir að ég er hingað kominn sem þm., þá hefði ég gaman af að rekja minn feril frá fæðingu til dagsins í dag ef hv. þm. Magnús Kjartansson vildi gera það líka um sinn æviferil. Við höfum báðir átt okkar góðu daga áður en við urðum þm., en öll ævin er aðdragandi að því hvað maðurinn er í dag. Ég mun ekki hafa fleiri orð um það að sinni.  Ég vil ítreka það og taka undir það með frú Sigurlaugu Bjarnadóttur, 9. landsk. þm., að það er auðvitað slæm nauðsyn að þurfa að hafa her í landi. Það fer ekkert á milli mála. Það er ekki til umræðu. Við erum öll sammála um það. En í málflutningi sínum, þar sem hún afbiður sér kommúnisma í tali mínu, talar hún sem vinstri kona eftir hennar eigin orðum. Magnús Kjartansson gerir hennar orð að sínum. Ég er hægri maður í hennar augum. Ég er það líka með sjálfum mér, það er engin launung. Þannig er afstaða mín og framkoma í þessu máli sem mörgum öðrum, bæði hér og annars staðar. En við höfum eignast aðra „allrasystur“. Ég vil meina að sú þáltill., sem ég hef hér borið fram, sé langt frá því að vera óþingleg. Ég hef leitað upplýsinga hjá lögfræðingum alveg á sama hátt og þeir aðrir sem hér hafa talað. Þeir hafa sagt mér að hún sé það ekki enda hafa tveir forsetar Sþ. nú skorið úr um það að hún á hér fullan rétt á sér. Það er talið betl að koma í veg fyrir að verið sé að hefta þá aðila sem við höfum hingað fengið vegna þess að við erum varnarlausir sjálfir og eru að verja okkur, ekki gegn einhverri ímyndaðri hættu, okkur er öllum ljóst hver sú hætta er. Síðasti ræðumaður var talandi dæmi um þá hættu sem steðjar að okkur. En hvað er sagt við varnarlið Bandaríkjanna sem hér dvelur? Jú, þið megið vera hérna af því að við höfum sameiginlegra hagsmuna að gæta, eins og kemur fram í þessum samningi, varnarsamningi milli Íslands og Bandaríkjanna á grundvelli Norður-Atlantshafssamningsins, að það séu sameiginlegir hagsmunir Evrópuríkjanna, þeirra sem ennþá voru frjáls þegar bandalagið var myndað. En við segjum við þá: Jú, komið þið hingað, verið þið hérna, tryggið þið að íslenskri menningu verði ekki ógnað, bjargið þið þeim sem bjargað verður, réttið þið hjálparhönd þegar á þarf að halda, verið þið reiðubúnir til að taka þátt í styrjöldum, ef á okkur er ráðist til þess að verja þá íslensku menningu sem við erum að tala um, en farið ekki fram á neitt í staðinn. Þetta er fallegt til afspurnar - eða hitt þó heldur. Ég held að við getum verið sammála um það flestir. Flestir íslendingar hafa sýnt í verki að þeir eru það. Það er þörf á að hafa bandaríska herliðið hér einmitt til þess að gæta íslenskrar menningar. Þjóðflokkar og þjóðir hafa verið gersamlega þurrkaðar út með tilfærslum milli landa. Það kæmi mér ekkert á óvart að það yrði gert hér líka ef Ísland yrði hersetið af öðrum aðila. Ég harma það og er satt að segja alveg undrandi á því að ráðh. skuli leyfa sér að segja að hann muni neita að gegna þeim skyldum sem Alþ. felur honum hverju sinni. Hann segir að ef þessi þáltill. verði samþ. muni hann neita. Ég skil það svo að hann sé að hóta að segja af sér. Það getur enginn ráðh. neitað að gegna þeim skyldum sem Alþ. leggur honum á herðar. Þetta harma ég mjög því að ég met hæstv. utanrrh., eins og kom hér fram í minni frumræðu, mikils og veit að hann er málefnalegur og góður drengur. En ég harma þessa afstöðu hans. Hitt er annað mál, að það kemur mér heldur ekkert á óvart þó að flokksþing hæstv. ráðh. geri samþykktir sem þessar. Að sjálfsögðu gerir ekkert flokksþing samþykkt sem lítillækkar ráðherra sinn. Hvort sem menn eru með eða móti till., þá hlýtur það að segja síg sjálft að afstaða þingsins segir ekkert um hinn eiginlega hug manna. Ég held að ég verði að undirstrika það, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Sunnl., að það eru fámennir hópar sem hafa haft þau áhrif á ráðamenn, ráðh. í þessu tilfelli, að íslenskir sjónvarpsáhorfendur njóta ekki þeirrar skemmtunar sem Keflavíkursjónvarpið hefur flutt inn á þeirra heimili og er miklu minna mengandi, eins og talað er um, heldur en íslenska sjónvarpið sjálft með öllum sínum hrærigraut og áróðursmyndum og þá aðallega frá austri, sem að sjálfsögðu er afskaplega ánægjulegt sjónvarpsefni fyrir suma, það er svo annað mál. Ég vil taka undir það með Sverri Hermannssyni að það er alveg nauðsynlegt að koma sem allra fyrst á þeirri tækni sem þarf til þess að við getum séð sjónvarpsdagskrár sem víðast að. En ég er ekki sammála honum um það að einstaklingurinn geti þá ekki fengið að hafa það frelsi sem í því felst að velja hinar ýmsu stöðvar, hvar sem þær eru, hvort sem þær eru í austrinu eða vestrinu, alveg eins og gert er meira að segja í Kaupmannahöfn, frá 5 eða 6 löndum og austantjaldslöndum líka. Það er ekki langt síðan ég var í Belgíu, 3–4 vikur síðan, og horfði þar á austantjaldsstöð. Mér finnst það ekki beint skemma mig. Mér var bölvanlega við það bara af því að það var austantjaldsstöð, það skal ég viðurkenna. Hv. 3. þm. Austf. segir að það beri að sigta þetta og matreiða í fólkið. Það get ég ekki samþykkt. Ég hef heyrt þetta áður og ég hef heyrt að þetta hafi komið fram hjá form. útvarpsráðs nýlega og kom mér ekkert á óvart, en það kemur á óvart ef það kemur frá sjálfstæðismanni. Ég verð að leiðrétta frú Sigurlaugu Bjarnadóttur, 9. landsk. þm., að þetta er nú í fyrsta skipti, en ekki alltaf þegar hún hlustar á mig, sem hún heyrir mig tala um sjónvarpsmálið. Það hefur ekki verið til umræðu sem slíkt á flokksfundi hjá Sjálfstfl. þó að ég hafi tilkynnt á sínum tíma að ég mundi flytja það vegna þess að önnur málsmeðferð fékkst ekki. En lágkúruna í hennar málflutningi held ég að fólkið sjálft verði að dæma um. Hún minntist á það að ég hefði ekki lesið upp seinni hlutann af till. minni. Þetta er alrangt. Ég las alla till. og lagði mikla áherslu einmitt á seinni hluta till., ég las hana alla. En ég las bara stuttan kafla úr grg. Till. las ég alla og vitna ég þá í hljóðritun sem hlýtur að vera til. Hvað er lágkúra, ef það er ekki lágkúruleg málsmeðferð að tala um að orð mín um þá sjúku og öldruðu, sem sendu mér bréf og skeyti sem ég á og get lagt fram, séu bara til að gera till. girnilegri? Hvar eru takmörkin, hvar er lágkúran, hvers konar hugsunarháttur er þetta? Heldur hv. þm. að það sé bara einn eða tveir sem vilja horfa áfram á Keflavíkursjónvarpið? Það þarf að breyta hverju einasta tæki, - ég er margbúinn að segja það, - til þess að sjónvarpsdagskráin sjáist. Og svo er verið að blanda hávaða í fjölbýlishúsum eftir einhvern ákveðinn tíma á kvöldin við sjónvarpsdagskrá sem að sjálfsögðu er hægt að stilla. Hvert ætlar hún að sækja sín rök? Ég vil upplýsa hv. 3. þm. Reykv., ef hann er ekki með varnarsamninginn milli Íslands og Bandaríkjanna á borðinu hjá sér, þá er ég með hann hérna og hann getur séð á honum að hér er ekki um neina lágkúru og ekki neitt betl að ræða. Hér er um að ræða samstarf tveggja frjálsra þjóða sem halda vonandi áfram að vera frjálsar einmitt vegna samstarfsins og halda áfram samstarfi við aðrar vestrænar þjóðir.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að lengja þessar umr. neitt sem heitir, en langar þó til að segja örfá orð í sambandi við till. sem hér er til umr. Mér sýnist alveg ljóst að meginmál till. felist í fyrri málsgr. hennar, sem hljóðar eins og raunar allir hv. þm. sjá því að þeir hafa hana væntanlega fyrir framan sig: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að veita leyfi til hindrunarlausra útsendinga á dagskrárefni sjónvarpsstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli og afnema þar með takmörkun á styrkleika útsendinga og breytingar á útsendingargeislum stöðvarinnar.“ Þetta er ætla ég meginmál þessarar till., hitt fylgir svo með. Ég vil segja það að ég harma mjög að þessi till. skuli koma fram hér á hv. Alþ. Ég hygg að það þurfi að leita lengi a.m.k meðal nálægra þjóða áður en menn finna þess dæmi að þjóðþing þeirra eða þjóðirnar með örum hætti hafi beðið erlendan her, hvernig svo sem hann er tilkominn, að halda uppi starfsemi fjölmiðla í landi sínu. Ég hygg að það þurfi að leita vandlega til að finna þess dæmi að um þetta hafi verið beðið af þjóðþingi einnar þjóðar. Ég get ekki fullyrt um þetta að vísu, en ég ætla að þetta sé svona. Það er allt annað og er fráleitt að mínum dómi að tala í sama orðinu annars vegar um sjónvarp, sem rekið er af erlendum her, varnarliði skulum við segja hér á landinu, og svo hins vegar hvort menn skuli eiga kost á að velja um sjónvarps- og útvarpsefni frá sjónvarps- og útvarpsstöðvum ýmissa þjóða sem við kunnum að ná til. Þetta á ekkert skylt hvort við annað, og má alls ekki rugla þessu saman. Það virðist mér alveg fráleitt. Það eru engar deildar meiningar um það að sjónvarpið er ekki einasta mikið áróðurstæki heldur er það líka menningartæki ef það er rétt meðhöndlað. Og fyrst mönnum kemur til hugar að biðja varnarliðið á Keflavíkurflugvelli að reka sjónvarpsstöð fyrir okkur íslendinga, er þá ekki næsta skrefið að biðja þá að reka einhverjar aðrar menningarstofnanir, sem við eigum erfitt með að reka, t.d. háskóladeildir sem við vegna takmarkaðra fjárráða eða af öðrum ástæðum getum ekki rekið við háskóla okkar? Væri það nokkuð fráleitara? Sjónvarpið er menningartæki, - menningar- og kennslutæki. Ég ætla að standa við það að lengja ekki þessar umr., en ég vildi láta þetta koma fram hér og endurtek það að ég tel þessa till. með öllu fráleita. Ég vona það og ég veit að Alþingi íslendinga hafnar þessari till. og ég lýsi fyllstu andstöðu minni við hana.