Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef nú ekki kvatt mér hljóðs í þessu máli fyrr en hér við 3. og síðustu umr. þess. Það á m.a. rót sína að rekja til þess, að mér hefur fundizt málið kannske vera mér svolítið skylt og væri því kærara, að aðrir tækju upp hanzkann, og sannleikurinn var líka sá, að við 2, umr. þessa máls gerði hv. 3. þm. Norðurl. v. - og raunar einnig hv. 9. þm. Reykv. - málinu svo góð skil, að þar var ekki miklu við að bæta. Mér virtist meðferð hv. 3. þm. Norðurl. v. á málinu vera efnislega algerlega tæmandi, og ég ætla því ekki að ræða hér um málið efnislega, heldur nokkuð um meðferð þess. Og nú þykir mér það illt, að hæstv. ráðh., sem með þetta mál fer, skuli ekki vera í d., og mér kemur það tæplega að gagni að ræða málið, nema hann sé við, sökum þess að það, sem ég hef hér fram að færa, er með þeim hætti, að ég þarf að fá að ræða það við hæstv. ráðh. Ég vildi þess vegna mælast til þess við hæstv. forseta, að hann frestaði málinu um sinn, meðan kannað væri, hvort hæstv. ráðh. ætti hægt með að koma til okkar hér í d. 



Herra forseti. Ég hafði aðeins hafið þessa ræðu mína, áður en fundi var frestað og þetta mál látið bíða, til þess að ég gæti fengið að flytja ræðu mína, meðan hæstv. ráðh. væri í d. Ég hafði gert grein fyrir því, að ég hef ekki áður tekið þátt í umr, um þetta mál við fyrri umr. þess, og ég ætla raunar ekki heldur núna að halda langa ræðu um þetta mál. Kemur það bæði til, að málið er mér nokkuð skylt, og líka hitt, að mér hefur verið það ákaflega kært, að aðrir hv. dm. hafa tekið upp hanzkann í þessu máli, og bæði hv. 3. þm. Norðurl. v. og hv. 9. þm. Reykv. hafa gert það myndarlega, og mér virtist, að efnislega hefði hv. 3. þm. Norðurl. v. gert málinu þau skil, að frá minni hálfu væri ekki miklu við að bæta. En hins vegar langaði mig til þess að ræða örlítið um meðferð málsins við hæstv. ráðh. Þetta mál er um staðfestingu á brbl., sem gefin voru út í ágústmánuði í fyrra, og það var, eins og venja er til, lagt fyrir Alþingi strax í upphafi þessa þinghalds og kom fyrir Nd. í októbermánuði, geri ég ráð fyrir. Samt er ekki enn búið að afgreiða þetta frv. á neinn veg, og mér sýnist það augljóslega bera því vott, að frv. hafi ekki átt eins greiðan gang gegnum Alþingi og hæstv. ráðh. hefur sennilega vænzt. Mér er líka fyllilega kunnugt um það, að mörgum hv. þm. stjórnarflokkanna er þetta frv. í hæsta máta ógeðfellt. Það kom raunar fram hjá hv. frsm. allshn., hv. 6. þm. Norðurl. e., þegar hann gerði grein fyrir málinu, að hann harmaði það, að það skyldi þurfa að setja lög af þessu tagi. En þar kom hann einmitt að því atriði, sem ég geri ráð fyrir að ýmsum hv. þm. stjórnarflokkanna hafi þótt vera einna erfiðast að komast yfir, en það var það, að auk þess sem þeim var frv. ógeðfellt, munu margir þeirra hafa álitið eins og við, að það væri þarflaust, vegna þess að menn hafa litið svo á, að ef þetta frv. hefur nokkurn tíma gert nokkuð gagn, þá sé það búið að því og eigi ekki eftir að gera það. Mér hefur því virzt, meðan málið hefur verið til meðferðar, að það sé fyrst og fremst metnaðarmál hæstv. ráðh. að fá staðfestingu hæstv. Alþ. á þeim brbl., sem hann gaf út, og hann leggi þess vegna allfast að sínu líði að samþ. þetta frv. og staðfesta þar með brbl. Þessi afstaða hæstv. ráðh. er í sjálfu sér skiljanleg, hún er mannleg, en hún er að mínum dómi ekki eins stórmannleg og helzt hefði verið á kosið. Hæstv. ráðh. lýsti því yfir fyrr í umr. um þetta mál, að hann væri reiðubúinn að taka á sig óvinsældir af málinu, og er það í sjálfu sér lofsvert, enda ekki til þess vitað, að hann ætli að hafna neinum vinsældum, sem af því kynni að leiða. En mér virðist á hinn bóginn, að það skjóti nokkuð skökku við þessa yfirlýsingu hæstv. ráðh., hvað hann leggur mikið kapp á það, að Alþ. staðfesti þessi brbl., sem hafa þegar gegnt hlutverki sínu til góðs eða ills. Fyrir réttu hálfu ári, eða tveimur dögum betur, þá var mál ekki óskylt þessu til meðferðar hér í þessari hv. deild. Umr. og atkvgr. um það var lokið við allar 3 umr, í Nd., og 3 umr. og 2 atkvgr. var lokið hér í þessari hv. deild. Það var aðeins eftir ein atkvgr. hér í deildinni, til þess að það mál yrði að lögum. Það lá ljóst fyrir þá, að hæstv. ríkisstj. hafði það í hendi sér að fá það frv. samþ. af liði sínu óskiptu þrátt fyrir harða andstöðu okkar stjórnarandstæðinga hér á hv. Alþ. En þá ákvað hæstv. ríkisstj. að fresta þessari seinustu atkvgr. um málið. Málið var tekið út af dagskrá, og síðan hefur það ekki sézt. Þetta var myndarlega gert hjá hæstv. ríkisstj., og þetta var eini þátturinn í því máli að mínum dómi, sem hæstv, ríkisstj. hafði sóma af. Margir stuðningsmenn hennar önduðu léttara við það, að þessi bikar var frá þeim tekinn. Um leið og ég minni á þetta og svo hitt, að hæstv. ráðh. lýsti því yfir hér í gær, að þegar hann undirskrifaði þessi brbl., þá hafi hann talið sig vera að gegna skyldu sinni, eins og hann leit á hana á þeirri stundu, og var reiðubúinn til þess að taka afleiðingunum af því, þá tel ég það ekki stórmannlegt af hæstv. ráðh. að leggja svo mikið kapp á að fá staðfestingu félaga sinna í stjórnarfl. á þessum brbl. eins og hann nú gerir, þegar á það er litið, að brbl. hafa gegnt hlutverki sínu til góðs eða ills, og mun ekki máli skipta, hvort þau hljóta staðfestingu eða ekki. Þess vegna er það áskorun mín til hæstv. ráðh., að hann taki þennan bikar frá flokksbræðrum sínum og þm. hins stuðningsfl. ríkisstj. og að hann hafi svipaðan hátt á og hafður var hér í þessari deild fyrir hálfu ári. Við það mundi hæstv. ráðh. vaxa í virðingu og áliti allra réttsýnna manna. Það eru eindregin og ákveðin tilmæli mín til hæstv. ráðh., að hann lýsi því nú yfir, að hann muni biðja forseta að fresta þessari atkvgr. og taka málið æ dagskrá.



Herra forseti. Hér er um að ræða stórt mál og all-áhrifaríkt, þar sem er þetta frv. um breyt. á l. um Seðlabanka Íslands. Um þetta mál hafa orðið nokkrar umr., svo sem eðlilegt er, en ég hef ekki tekið þátt í þeim umr. til þessa og hefði sennilega látið það undir höfuð leggjast, hefði ekki komið fram brtt., sem útbýtt var nú fyrst í dag og við hér hv. deildarmenn lásum, þegar við komum á fund eftir hádegið í dag. Ég vil vekja athygli á því, að frv. sjálft er 83. mál þessa þings, en nú eru komin fram 229 mál alls á þinginu. Þetta eitt sýnir, hve þetta mál hefur verið lengi í meðförum hv. Alþ., og þar sem hér er um stjórnarfrv. að ræða, þá er ekki hægt að ætla, að við undirbúning málsins hafi ekki verið athuguð löggjöfin um Seðlabankann í heild og skoðuð þau atriði, sem hæstv. ríkisstj. þótti ástæða til að óska breyt. á, þegar frv. þetta var flutt. Eins og ég tók fram, þá var till. á þskj. 647 útbýtt í dag, og við sáum ekki þessa brtt. fyrr en núna eftir hádegið. Ég vil árétta það, sem fram hefur komið hjá öðrum ræðumönnum, einkum hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., að þetta er mjög óviðkunnanlegt, svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Við, sem höfum átt sæti hér á hv. Alþ. á undanförnum árum, minnumst að sönnu ýmissa atvika í meðferð mála á þingi, en það er mjög sjaldgæft, að við síðustu umr. í “síðari deild komi fram svo gagnger efnisbreyting á máli eins og hér er lagt til að gerð verði. Ég vil minna á, að það er mjög skammt síðan bankalöggjöfin í heild var tekin til endurskoðunar. Það hefur verið fjallað um bankalöggjöfina í heild, síðan núv. stjórnarfl. komu til valda, og þau lög, sem hér er lagt til að gera breyt. á, eru staðfest 29. marz 1961. Þessi löggjöf og hin sérstöku lög fyrir hvern banka um sig kveða svo á, að stjórn þessara stofnana sé falin 5 manna bankaráðum, sem kjörin eru af hv. Alþ. Og kjör þessara bankaráða hefur farið fram skv. þeirri heildarlöggjöf, sem sett var, eftir að núv. stjórnarflokkar komu til valda. Og ég ætla, að ég fari rétt með það, að skipan þessara þingkjörnu bankaráða sé nú með þeim hætti, að stjórnarfl. eigi þar alls staðar meiri hl., 3 menn af 5. Það verður því ekki annað séð en að út af fyrir sig sé allvel séð fyrir áhrifavaldi stjórnarfl. í bankaráðum og að þess vegna sé ekki ástæða til þess að fara að gera breyt. á valdssviði þeirra, eins og greinilega er stefnt að með brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 647. Bankaráðunum er beinlínis falið af hv. Alþ. að hafa yfirstjórn þessara stofnana, og eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. leiddi glögg rök að í ræðu sinni hér í dag, þá eru sérákvæði um þessa skipan mála í sérlögum fyrir hvern ríkisbankann um sig, þar sem svo er kveðið á, að banka§tjórar og bankaráð kveði á um það, hvar sett eru á stofn útibú. Ég hef gefið því gætur, hvort í þessu frv., sem hér liggur fyrir, séu ákvæði um, að einhver önnur lagaákvæði falli úr gildi, þegar það hefur öðlazt lagagildi, en ég hef tekið eftir því, að um það eru alls engin ákvæði í þessu frv., sem hér er fjallað um, að nein önnur ákvæði falli úr gildi. Nú sýnist mér það alveg augljóst, að þessi brtt. fer efnislega í bága við þau ákvæði í hinum einstöku lögum um hvern ríkisbanka um sig, sem kveða skýrt á um það, að valdið til þess að ákveða um stofnun útibúa sé hjá bankastjórum og bankaráðum hvers banka. Ég vildi vekja athygli á þessu atriði. Seðlabankanum er síðan ætlað það hlutverk að vera samnefnari, ef svo má að orði kveða, fyrir bankakerfið í heild, og það hefur verið látið uppi, að með löggjöfinni um Seðlabankann, eins og frá henni var gengið 1961, hafi verið að því stefnt að gera Seðlabankann og sjálfstæðri og óháðri fjármálastofnun í landinu. Það má raunar minna á það, að með þeirri skipulagsbreyt. á stjórn bankans, sem gerð var, þegar sú löggjöf var sett, var Seðlabankinn raunar gerður háðari Alþ. en áður hafði verið, því að áður hafði yfirstjórn Landsbankans verið þannig ákveðin, að það var 15 manna landsbankanefnd, sem Alþ. kaus, þó ekki alla í senn, en þessi 15 manna landsbankanefnd kaus síðan bankaráðið og bankaráðið hafði aftur vald til að ráða bankastjórana. En með heildarlöggjöfinni frá 1961 var landsbankanefndin lögð niður og í þess stað kosið 5 manna bankaráð fyrir Seðlabankann hlutfallskosningu á hv. Alþ., þannig að með þessari skipulagsbreyt. var Seðlabankinn vissulega settur í nánari tengsl við Alþ. og þingfl. en áður hafði verið. Enn fremur er það ákvæði í seðlabankal., að ef stjórn Seðlabankans og ríkisstj. greinir á um stefnu í peningamálum, þá skuli stjórn Seðlabankans vera rétt að skýra skoðanir sínar fyrir ríkisstj., en að lokum ber henni skv. löggjöfinni að haga starfi sínu svo, að sú stefna, sem ríkisstj. vill fylgja í peningamálum, nái tilgangi sínum. Þetta ákvæði er til þess fallið að gera Seðlabankann að miklum mun háðari Alþ. og þingflokkunum og ríkisstj. en áður var. Samt sem áður er bankaráði Seðlabankans falið að fara með stjórn þeirrar stofnunar undir yfirumsjón ríkisstj., og það verður að telja lágmarkskröfur, sem hv. Alþ. gerir, þegar mál eins og þetta kemur fram, að það liggi fyrir, hvert álit bankaráð Seðlabankans hefur á slíkri breyt. En nú hefur það komið fram hér í umr., í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., sem á sæti í bankaráði Seðlabankans, að honum er alls ekki kunnugt um, að sú efnisbreyt., sem hér er fjallað um, hafi verið rædd þar eða hún hafi verið lögð fyrir stjórn Seðlabankans. Þetta eitt út af fyrir sig gefur ríka ástæðu til þess, þótt ekki kæmi fleira til, að ekki sé hrapað svo að afgreiðslu þessa máls, að bankaráði Seðlabankans gefist ekki kostur á að láta í ljós álit sitt á þessari breyt. Það er sú lágmarkskrafa, sem hv. Alþ. eða hv. þingdeild verður að gera um afgreiðslu málsins. En þar sem yfirstjórn bankanna er nú með þeim hætti, sem ég hef drepið á, þá verður naumast annað sagt en hæstv. ríkisstj. ætli sér óeðlilega mikinn hlut 3 þessum málum með því að keppa að því að fá samþ. þá brtt., sem hér liggur fyrir. Skv. l., eins og sýnt hefur verið fram á, hafa stjórnir hinna einstöku banka vald til þess að ákveða um stofnun útibúa. En efnisliður þessarar till., fyrri brtt. á þskj. 647, hefst þannig, með leyfi forseta: „Nú óskar innlánsstofnun að setja á stofn útibú eða umboðsskrifstofu, og skal hún þá sækja um leyfi til þess til Seðlabankans.“ Bankaráðin eiga m.ö.o. að semja eins konar bænaskrá til stjórnar Seðlabankans. Þau eiga ekki lengur að hafa valdið yfir þeirri stofnun, sem Alþ: hefur kjörið þau til þess að hafa stjórn á, heldur eiga þau í þessu falli að hafa aðeins ráðgefandi vald, og þeim á að vera heimilt að senda frá sér bænaskrá, umsókn til Seðlabankans um að mega setja upp útibú eða umboðsskrifstofu einhvers staðar á landinu. Hvað er þá að segja um sjálfan samnefnara bankakerfisins, Seðlabankann, eins og ég hef nefnt hann? Hefur hann þá ekki tvímælalaust úrskurðarvald um þetta mál? Nei, því er ekki þannig farið eftir þessari brtt:, heldur á hann að senda umsóknina áfram með rökstuddu áliti til ráðh., en það á síðan að ákveðast í stjórnarráðinu, hvort farið verður að þeim tilmælum, sem fram eru komin, um fjölgun bankaútibúa eða peningastofnana í landinu. Þetta er svo skýrt sem verða má, og það getur ekki farið milli mála, að hverju hér er stefnt. Þá er á það að líta, hvort landsbyggðin hafi nú þegar fengið svo góða þjónustu af hendi bankanna, að ekki sé þörf á umbótum í því efni. Það er rétt, að allmikil fjölgun hefur orðið á bankaútibúum nú á síðustu missirum. En það kemur miklu fremur á þann hátt, að útibú séu sett hér, jafnvel hvert í grennd við annað, innan höfuðborgarinnar, heldur en að svo mjög hafi verið aukin bankaþjónustan víða úti á landsbyggðinni. Og við, sem eigum heima úti á landsbyggðinni og erum að vinna þar að félagsmálum, höfum alls ekki orðið þess varir að undanförnu, að slíkt örlæti ætti sér stað af hendi bankanna um stofnun útibúa, að það sé þörf þess vegna að fara að setja nýjan hemil á í þeim efnum. Ég vitna til þeirra ástæðna að þessu leyti, sem er til að dreifa á Austurlandi, í því kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir. Þar hefur um allmörg ár starfað útibú frá Landsbankanum á Eskifirði, og það var um langt skeið aðalpeningastofnunin í þeim landshluta. Að sönnu hefur útibú frá Útvegsbankanum starfað í Seyðisfjarðarkaupstað um alllangt árabil, en með hinni hraðvaxandi útgerð í þessum landshluta, einkum síðan síldveiðarnar lögðust svo mjög að því svæði, þá verður ekki sagt, að bankaþjónustan í þessum landshluta sé um skör fram. Miklu fremur má segja, að hún sé of takmörkuð. Fljótsdalshérað er eitt með stærri landbúnaðarhéruðum í þessu landi. Þar eru einir 10 sveitahreppar, sem liggja mjög í grennd hver við annan, og það tók mörg ár og mikil umsvif að fá skilning yfirstjórnar Búnaðarbankans á því, að þörf væri á að setja upp útibúið frá Búnaðarbankanum í þessu stóra landbúnaðarhéraði. Því er að sönnu orðið framgengt nú, og getum við, sem störfum á Austurlandi, fagnað því út af fyrir sig. En ég drep á þetta til að sýna, að það hefur alls ekki verið því örlæti fyrir að fara af hálfu bankaráðanna, að það sé ástæða til að ætla, að þau gangi um skör fram að því að fjölga útibúum úti um land. Þegar á þetta er litið, þá virðist enn minni ástæða en ella til að knýja fram þessa brtt., sem hér liggur nú fyrir. Ég get minnt á það, að t.d. sú sýsla, sem ég er búsettur í og hef lengst starfað að félagsmálum fyrir, þ.e. Austur-Skaftafellssýsla eða Hornafjarðarhérað, það hefur enn alls ekkert bankaútibú fengið frá neinum banka. Er þar þó bráðvaxandi kauptún, þannig að íbúafjöldi á Höfn í Hornafirði hefur vaxið um 30% á 6 árum, og þar er vaxandi útgerð og allstórt landbúnaðarhérað að baki kauptúninu. Við getum ekki séð, sem búum við þessar aðstæður í bankamálum, að það sé nein sérstök ástæða til þess að fara að koma í lög nýjum hemli fram yfir það, sem er á valdi bankaráðanna í þessu efni, og mun ekki auðvelda sókn að því marki að fá peningastofnun inn í hérað sem þetta sú leið, sem gert - er ráð fyrir, að umsóknir um það verði að ganga skv. þeirri till., sem hér er til umr. Ég hef því ástæðu til þess sem einn af fulltrúum Austurlandskjördæmis og kannske sérstaklega fulltrúi þeirrar sýslu, þar sem ég er búsettur, að líta á þessar till. með nokkurri varasemi, svo að ekki sé sterkar að orði kveðið. Og þegar þetta mál ber að með þeim hætti, sem lýst hefur verið, þá er eðlilegt að bera fram þá spurningu: Hvað hefur gerzt, síðan frv. var lagt fram hér á hv. Alþ. fyrir nokkrum mánuðum? Það hefur ekki komið fram hjá þeim hæstv. ráðh., sem mælt hefur fyrir þessu máli, að það hafi neinar nýjar ástæður komið upp núna síðustu dagana eða síðustu vikurnar, sem geri það knýjandi nauðsyn að koma fram þessari efnisbreyt. á frv., sem hér er stefnt að því að lögfesta. Ég vildi beinlínis bera fram þá spurningu til hæstv. ríkisstj., og ég sé, að hér er þó einn hæstv, ráðh. viðstaddur: Hvað er það, sem hefur komið fram nú upp á síðkastið, sem gerir það knýjandi að lögfesta slíka efnisbreyt. sem hér er lagt til? Þess má einnig geta í þessu sambandi, sem öllum hv. þm. er raunar ljóst, að nú er komið fram undir miðjan maímánuð, þegar þinglausnir standa fyrir dyrum, en búið er að setja löggjöf fyrr á þessu þingi um samkomudag reglulegs Alþingis 10. október. Það eru, aðeins 4–5 mánuðir, þangað til nýtt löggjafarþing verður kvatt saman, og þegar um mál er að ræða eins og þetta, sem felur í sér mikla efnisbreytingu á bankalöggjöfinni og ágreiningur er um, þá virðist fullkomlega eðlilegt og öll sanngirni mæla með því, að þetta mál sé ekki knúið til úrslita nú, heldur ástæður allar skoðaðar betur á þeim tiltölulega stutta tíma, sem líður nú á milli löggjafarþinga, og þá tekið til athugunar á ný á næsta þingi, ef ástæða þykir þá til, að undangenginni nánari athugun, að taka þetta mál upp að nýju á svipuðum grundvelli og hér er lagt til. Ég fæ ekki betur séð en það sé fullkomið sanngirnismál að fara þess á leit, að þannig sé farið að við afgreiðslu þessa máls. Og ég vil fyrir mitt leyti taka undir þau tilmæli, sem hv. 3. þm. Norðurl. v, bar fram alveg skýrt og skorinort í ræðu sinni um þetta mál hér fyrr í dag, að hæstv. ríkisstj. taki þessi tilmæli til greina. Það, sem ég hef sagt um þessa till., er í beinu sambandi við bankakerfið, löggjöfina og framkvæmd hennar, eins og hún hefur verið nú á hinum síðustu árum. En hér er í raun og veru um enn þá víðtækara mál að ræða, þar sem er yfirstjórn peningamálanna og þau áhrif, sem Seðlabankinn og bankarnir hafa á allt viðskiptalíf og athafnalíf í þessu landi. Það er út af fyrir sig mjög mikið umræðuefni, og er þá skemmst af að segja, að það er orðið þröngt fyrir dyrum um frelsi í þessu landi, ef ekki má setja upp umboðsskrifstofu eða bankaútibú nema með sérstöku leyfi hlutaðeigandi ráðh. Þó að hér sé um mjög mikilvægt atriði að ræða, þá sé ég ekki ástæðu til að fara að fjölyrða um þann þátt málsins, a.m.k. ekki að sinni, og mun því láta máli mínu lokið að þessu sinni.



Herra forseti. Ég hef nú talað tvisvar sinnum, svo að þetta er nú aðeins stutt aths. Ég skal reyna að misnota ekki það. Ég vildi fyrst aðeins að gefnu tilefni ítreka það, eins og fram kom í báðum þeim ræðum, sem ég flutti hér í dag, að ég tók efnislega afstöðu algerlega á móti þessu frv., á mótí þessari brtt. Ég get þessa hér, af því að mér þótti rangt frá minni afstöðu og málflutningi skýrt í útvarpinu í kvöld. En ég tók það einmitt skýrt fram, að ég væri á móti því og mundi aldrei greiða því atkvæði að veita pólitískum ráðherrum vald til þess að ákveða, hvar útibú frá bönkum væru sett upp, enda er það sannast að segja, að þar er um slík höft að ræða, eins og hv. 6. þm. Sunnl. réttilega benti á með glöggu dæmi, að það í rauninni jafngildir því, ef ráðh, væri fengið úrskurðarvald um það, hverjar verzlanir mætti setja upp á einum stað eða hvar verzlanir mættu setja upp útibú. Og þetta er, eins og bent hefur verið á, í algeru ósamræmi við þá stefnu, sem ríkisstj. hefur talið vera sína stefnu: að hafa frjálsa samkeppni sem víðast. Hún hefur hælt sér af því æ ofan í æ, að hún hafi afnumið höft og hún væri á móti hvers konar höftum, en við slíkar yfirslýsingar kemur þetta ákaflega illa heim, að ætla að fara að taka upp svona stefnu. Svo vildi ég bara aðeins benda á það, eins og hv. 4. þm. Austf. benti á, að stjórnarflokkarnir hafa meiri hl. í öllum bankaráðum ríkisbankanna. Auk þess hafa þeir meiri hl. í bankaráðum Verslunarbankans og Iðnaðarbankans. Það er þá aðeins Samvinnubankinn, sem þeir hafa ekki meiri hluta í. Útibú verða ekki sett upp nema með samþykki bankaráða. Það er þess vegna hægurinn hjá hjá hv. stjórnarliðum og ríkisstj. að hafa þannig samband við bankaráð allra bankanna, a.m.k. nema Samvinnubankans, að sjá til þess, að þeir bankar, ríkisbankarnir og hinir tveir viðskiptabankarnir, einkabankarnir, sem ég nefndi, setji ekki upp útibú, nema þar sem ríkisstj. er þóknanlegt. Og nú vil ég bara að gefnu tilefni spyrja hæstv. viðskmrh. að því: Hvaða útibú eru það, sem sett hafa verið upp af viðskiptabönkunum að undanförnu, sem hann telur óþörf vera og betur hefði verið látið vera að gera ekki Þetta eru ekki svo mörg útibú, að það er ósköp auðvelt að telja þau upp. Er það útibúið á Hellu? Er það útibúið á Hvolsvelli? Er það útibúið í Keflavík? Er það útibúið á Húsavík? Eða er það útibúið á Snæfellsnesi? Hver af þessum útibúum telur ráðh., að ekki hefði átt að setja upp? Samvinnubankinn er, eins og ég sagði áðan, eini bankinn, þar sem stjórnarflokkarnir hafa ekki ótvíræðan meiri hl. og yfirráðarétt. Og Samvinnubankinn hefur sett upp tvær umboðsskrifstofur, aðra í Hafnarfirði og aðra á Akranesi. Telur hæstv. viðskmrh., að það sé ofrausn hjá Samvinnubankanum að hafa sett upp þessar umboðsskrifstofur á þessum stöðum? Einhverjum af þessum útibúum, sem ég hef nefnt, hlýtur viðskmrh, að telja ofaukið, annars væri þessi brtt. ekki flutt. Það er ekki til of mikils mælzt, að hæstv. viðskmrh. geri alveg skýra grein fyrir því, hvar hann telur misnotkun hafa átt sér stað á þessu sviði, því að því er þannig varið, að í þeim rökum, ef rök skyldi kalla, sem hann flutti með þessari brtt., og í brtt. sjálfri felast í raun og veru fullyrðingar um það, að stjórnir þessara banka, bankaráðin og bankastjórarnir, hafi misfarið með sitt vald að þessu leyti. En jafnhliða gat ráðh. þess, að kunnugt væri um ýmsar ráðagerðir þessara stofnana, sem hér er um að tefla, um það að setja upp útibú og umboðsskrifstofur. Mér er t.d. kunnugt um eina slíka ráðagerð, sem snertir mitt kjördæmi. Mér er kunnugt um, að það stendur til, að Búnaðarbankinn geri samning um yfirtöku sparisjóðsins á Sauðárkróki og setji þar upp útibú. Búnaðarbankinn hefur áður að vísu með sama hætti sett upp útibú á Blönduósi. Telur hæstv. viðskmrh, þetta ofrausn? Og ég vil spyrja hann: Hvar eru þau útibú ráðgerð, sem hann telur að ekki ætti að setja upp, úr því að hann telur þörf á að setja þessi ákvæði til þess að sporna við þessu? Og eins og ég hef bent á, þá er ríkisstj. augljóslega ekki þörf á þessu lagaákvæði vegna ríkisbankanna né heldur þeirra einkabanka tveggja, sem ég nefndi, Iðnaðarbankans og Verzlunarbankans, þannig að sá grunur hlýtur að vakna hjá manni, að í þessu sambandi hljóti fyrst og fremst sá bankinn að vera hafður í huga, sem ríkisstj. hefur ekki fullkomin yfirráð yfir og tök á, Samvinnubankinn. Og það er rétt að spyrja að því þá og liggur beint við: Er hann hafður í huga? Telur ráðh., eins og ég áðan sagði, að Samvinnubankinn hafi misfarið í þessu efni með því að setja upp þær umboðsskrifstofur, sem hann hefur sett upp í Hafnarfirði og á Akranesi? Er ofgert við fólkið á þessum stöðum með því? Ég held, að þessar spurningar, sem ég hef hér borið fram við hæstv, ráðh:, séu alveg skýrar og hann geti ekki misskilið þær, og ég vil mælast til þess, að hann gefi alveg skýr svör við þessum spurningum. Það er æskilegt, að þm. fái upplýsingar um þessi efni og alveg sérstaklega vegna þeirra vinnubragða hjá hv. fjhn., sem ég tel stórlega ámælisverð, að synja þess, að kvaddir séu til viðræðu og umsagnar bankastjórar viðskiptabankanna hér í borg, það hefði verið auðvelt að gera með svo sem klukkustundar fyrirvara. Og ég er hissa á því ofríki og á þeim hundavaðshætti, ég verð að hafa svo ljótt orð um það, - sem hafður er á þessu máli, að það skuli neitað um að kalla á þessa menn og fá umsögn þeirra um þetta mál og gegna þeirri sjálfsögðu kurteisisskyldu að gefa þeim færi á að verja hendur sínar, því að það verður ekki komizt fram hjá því, að með þessum brtt. er ásökun stefnt í þeirra garð.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur legið fyrir hv. Alþingi svo til í mestallan vetur, og það undarlega skeður á síðustu dögum þingsins, að hæstv. viðskmrh. kemur með gerbreytingar á þessu frv., og er það varla fyrir það, að sá hæstv. ráðh. sé seinn að hugsa, því að ég held, að honum sé borið margt annað frekar á brýn. Eitthvað annað hlýtur að liggja þar að baki en það, að bankamálaráðherra hafi ekki verið búinn að hugsa sér þetta fyrr en á síðasta kvöldi þeirrar umr., sem þetta mál er í seinni deild Alþingis. Það er svo ráð fyrir gert, að hvert frv, hljóti sex umr., þrjár umr. í hvorri deild. En þeirri meginbreytingu, sem hér er varpað fram á þskj. 647, er ætluð aðeins ein einasta umr, í hvorri d. Þetta mun að vísu ekki vera neitt einsdæmi hér á hv. Alþingi og allra sízt eins dæmi hjá hæstv. núv. ríkisstj. Ég held, að hæstv. viðskmrh. hafi leikið þennan leik oft og mörgum sinnum áður, að ýmist komi breyt. við mikilvæg mál á síðustu dögum Alþingis eða lögð séu fram stórkostleg frv., sem hafa verið knúin í gegnum þingið með afbrigðum á svo skömmum tíma, að afgreiðsla þeirra mála hefur varla verið sómasamleg fyrir hv. Alþingi. Ég tel líka varðandi þær brtt., sem hér liggja fyrir, að það geti varla verið sómasamleg afgreiðsla að kasta fram brtt. við 3. umr. í seinni d. og láta þann meginkjarna málsins hljóta aðeins eina umr. í hvorri d. á móti sex umr., sem frv. eiga yfirleitt að hljóta á Alþingi. Þegar núv. stjórn kom til valda, rétt fyrir áramótin 1959 og 1960, varð meginstefnubreyting í fjármálalífi þjóðarinnar. Þá átti að afnema allt, sem hétu hóft eða bönd eða fjárfestingareftirlit, gefa allt frjálst. Það átti að ríkja frelsi, á öllum sviðum í landinu. Þeir, sem þurftu að byggja yfir sig og sína, áttu ekki að sækja undir neitt ráð með að fá leyfi til slíks. Þeir voru sjálfráðir að því, hvenær þeir byrjuðu á sínum byggingum og sínum framkvæmdum, og töldu þá, að hnúturinn væri leystur, þegar þetta frelsi hófst. En einhvern veginn er það þannig eftir stjórnarferil þessarar hæstv. ríkisstj., að þá hefur skapazt í landinu af þessu frelsi mikið ófrelsi. Og hvað er það þá, sem veldur þessu ófrelsi? Maður skyldi ætla, að ekki stæði á því að fá lán til framkvæmdanna, og allra sízt þegar tekið er tillit til þess, hversu gífurleg sparifjáraukningin hefur verið einmitt í tíð núv. hæstv. ríkisstj., þar sem innstæðuaukning landsmanna nam við síðustu áramót 5365 millj. kr., og að því er sagt er, þá hefur þessi innstæðuaukning tvöfaldazt í tíð hæstv. núv. ríkisstj. Þó er ástandið svo í landinu, að það er varla hægt að selja fyrir Pétur og Pál meir en 10–15 þús. kr. víxil, og það er meira frelsið þetta fyrir þá, sem standa í framkvæmdum, þurfa ekki að sækja sitt undir neitt fjárfestingareftirlit, að fá frelsi til þess að ganga inn í banka og fá 10 eða 15 þús. kr. í víxlum að láni hjá bönkum, sem ráða yfir 5365 millj. kr. alls. Ég held, að svo smátt hafi aldrei verið skammtað af neinum bankastjóra hér á landi fyrr en nú, þegar miðað er við verðgildi íslenzkrar krónu, og ég efast um það líka, að það hafi nokkurn tíma verið jafnilla búið að framfaramönnum í þessu landi og einmitt nú. Og stefnubreytingin, þetta frelsi, sem átti að verða og var prédikað fyrir 1960, ég held, að það hafi aldrei orðið nema í orði, því að fæstir hafa notið þess á borði. Og hæstv. ríkisstj. hefur sjálf á sviði fjármálanna orðið að éta ofan í sig allt, sem hún lofaði, og allt, sem hún ætlaði að gera. Hún hefur sjálf lagt fram frv. á Alþingi til þess að leiðrétta það, sem hún hefur áður vangert, og það, sem hún hefur misgert við sina þegna. Stefnubreytingin, sem tekin var 1960, var sú, í staðinn fyrir fjárfestingu að láta banka landsins vera hemil á fjárfestinguna í landinu. Og það hefur sýnt sig, að þessi hemill hefur verkað á suma, en hann hefur ekki verkað á aðra. Ég ætla ekki hér að rekja ástæður til þess, hvers vegna hann hefur ekki verkað jafnt á alla, en fyrir því liggja að sjálfsögðu ýmsar ástæður. Við sjáum það, þegar við förum hér inn með Suðurlandsbrautinni, þær stóru byggingar, sem þar hafa risið upp á undanförnum árum. við sjáum það líka víða, þegar við ferðumst úti á landsbyggðinni, að það eru hálfkláraðar byggingar og margir, sem standa þar í framkvæmdum, þeir eiga ekki völ á því að fá af sparifé landsmanna að láni til þess að ljúka sínum framkvæmdum, á meðan aðrir njóta þess stuðnings að geta fengið, að manni virðist, nokkurn veginn endalaust að láni. Og þarna finnst mér vera mjög gert upp á milli. Þegar vaxtahækkunin var gerð 1960, varð að afnema löggjöf, gamla löggjöf, sem var um svokallaða okurvexti, því að svo hátt er boginn spenntur, að það varð að afnema þá löggjöf, sem var um okurvexti áður fyrr, og víxlavextirnir voru settir upp í 12%. En Adam var ekki lengi í Paradís, því að hæstv. bankamálaráðherra uppgötvaði það um áramótin 1960 og 1961, að boginn var svo hátt spenntur, að atvinnuvegir landsmanna þoldu ekki þessi vaxtakjör, sem hann bauð þeim. Og þess vegna var þá við áramótin, að það varð strax að slaka nokkuð á þeim boga, sem spenntur hafði verið, og lækka vextina niður í 10% af almennum víxlum, sem þeir hafa verið síðan. Og enn fremur varð að grípa til sérstakra ráðstafana vegna atvinnuveganna. Fyrst var byrjað á því að koma með sérstaka löggjöf um lausaskuldir í sjávarútvegi, að fastsetja lán, sem myndazt höfðu, til margra ára á lægri vöxtum en þau höfðu áður verið, og þetta kom til m.a. vegna þess, að vaxtakjörin voru svo há, að það var útilokað, að atvinnuvegirnir gætu risið undir svo miklum lausaskuldum með svona háum vöxtum, jafnhliða ekki hærri stofnlánum en veitt höfðu verið. Nokkru eftir að þessi löggjöf um lausaskuldir sjávarútvegsins hafði verið lögfest, varð að grípa til hliðstæðra ráðstafa í landbúnaðinum. Þar gátu bændur ekki risið undir þeim lausaskuldum, sem myndazt höfðu, með það gífurlegum vöxtum, sem þá giltu í landinu og gilda enn í dag. Varð að fastsetja það fé hjá þeim stofnunum, sem skuldirnar höfðu myndazt hjá, og lækka vextina og lengja afborgunartímann upp í tvo áratugi. Og það eru ekki ýkjamargir dagar síðan lögfest var hér á Alþingi þriðja löggjöfin varðandi þriðja atvinnuveginn, þ.e. iðnaðinn, um lausaskuldir iðnaðarins. Og þá liggur það nokkurn veginn ljóst fyrir, hver afleiðing þessarar stefnubreytingar í fjármálum þjóðarinnar hefur verið fyrir atvinnulíf landsmanna, síðan hæstv. ríkisstj. kom til valda 1959. Það hefur líka sýnt sig, hvernig atvinnuvegirnir hafa þrifizt undir hinni frjálsu samkeppni, sem átti að ríkja hjá hæstv. ríkisstj. Samhliða þessu, að almennir vextir voru hækkaðir, þá var jafnframt því tekið valdið af þeim einstöku stofnlánadeildum bankanna, bæði varðandi fiskveiðasjóð og ræktunar- og byggingarsjóð landbúnaðarins, iðnlánasjóð og raforkusjóð. Það var numið úr lögum, að vaxtakjörin væru bundin, heldur eiga þau af stofnlánum að vera í höndum Seðlabankans og hæstv. ríkisstj., og þessir vextir, þeir voru allir hækkaðir svo mikið, að þeir voru álíka háir og víxlavextir voru hér á landi fyrir u.þ.b. tíu árum, og þótti, þá engin sæld að þurfa að taka víxil að láni. Það gefur því nokkurn veginn auga leið, hvernig gengur hjá landsmönnum, hvort heldur er til sjávar eða sveita, að rísa undir þessum lánum samhliða því, sem lánstíminn var líka styttur. Hér var gripið það hastarlega inn í atvinnulíf landsmanna, að voði var fyrir höndum, og það er ekki enn búið að bíta úr nálinni með það, hver endanleg afdrif þessi stefnubreyting í fjármálalífi okkar Íslendinga kann að hafa. Og það er víst, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er einn angi af þeim erfiðu viðfangsefnum, sem hæstv. ríkisstj. hefur við að glíma í þessum efnum. Nú er það svo, að það er sagt, að það séu tvær meginbreytingar frá gildandi löggjöf í þessu frv. fyrir utan þá þriðju meginbreytingu, sem lögð var fram hér í dag - eða kannske réttara sagt í gær. Það er látið í veðri vaka, að sparifjárbindingin, aukningin á sparifjárbindingunni, hún eigi að verða til þess að auka afurðalánin. En tryggingin er bara engin fyrir því í þessu frv., að svo muni verða. Það er margsinnis búið að ræða afurðalánin, bæði varðandi landbúnaðinn, sjávarútveginn og iðnaðinn. Þessi mál hafa öll verið til umr. á undanförnum þingum og það er ekki að ástæðulausu, vegna þess að með vaxandi afurðamagni og vaxandi dýrtíð hefur svo til tekizt, enda þótt sparifjáreign landsmanna sé að krónutölu til miklu meiri en nokkru sinni áður, þá hafa afurðalánin farið lækkandi. Þau hafa farið lækkandi þannig, að t.d. varðandi afurðalán landbúnaðarins, þá voru þau lengst af, eftir að þau komust á, til 1959, 67% af verðgildi landbúnaðarafurðanna, en lengst af hafa þau verið hjá núv. hæstv. ríkisstj. um eða yfir 50%, og þetta hefur valdið bændum landsins óskaplega miklum búsifjum, samhliða því sem allar rekstrarvörur til landbúnaðarins hafa stórhækkað, og nú síðast um daginn hækkaði áburðarverðið til bænda um 20%, og vitað er líka, að á s.l. hausti hækkaði fóðurbætirinn um 20%. Hækkunin ú afurðaverðinu til bændanna vegur skammt á móti þeim gífurlegu hækkunum, sem hæstv. ríkisstj. er völd að vegna bændastéttarinnar. Það má líka um margt annað ræða, bæði varðandi sjávarútveginn og landbúnaðinn. Það má líka minna á það, að á því tímabili, sem þessi dásamlega viðreisnarstefna er búin að ríkja í landinu, hafa yfirleitt öll tæki til lands og sjávar, sem eru flutt inn, hækkað um 100% í innkaupi. Og sá bóndi, sem kaupir dráttarvél í dag, hann fékk árið sem leið 30% af kostnaðarverði aflvélarinnar úr stofnlánadeild landbúnaðarins. Nú liggur hins vegar ekkert fyrir um það, hvenær hægt er að veita slík lán eða hvort hægt verður að veita þau eftir þeim upplýsingum, sem fengizt hafa, enda ekki kosningar, að vitað er, á þessu ári. Og sama er með ýmsar aðrar framkvæmdir varðandi landbúnaðinn. Það var mjög gumað af því árið sem leið, að búið væri að hækka veðdeildarlánin upp í 100 þús. kr. til jarðarkaupa úr 35 þús. kr. En nú er það svo, að ekki virðist vera hægt að fullnægja sömu reglum í þessum efnum og árið sem leið, þannig að samdrátturinn hjá bönkunum til að veita þá þjónustu, sem lög heimila, fer minnkandi, enda þótt sparifjáreign landsmanna fari vaxandi. Og slíkt er mjög bagalegt. Og þótt hæstv. ríkisstj. viðurkenni það ekki, að hún hafi margt misgert á sviði fjárméla landsmanna, þótt hún viðurkenni það aldrei, eru þó staðreyndirnar, sem sanna það, sem ég hef minnt hér á varðandi atvinnuvegina, að það hefur orðið að grípa til sérstakrar löggjafar varðandi alla atvinnuvegi þjóðarinnar, vegna þess að svo óframsýn var hæstv. ríkisstj., þegar hún kom til valda, að við slíkt var ekki hægt að una, því að allt var að fara í strand. Og mér er nær að halda, að enda þótt eitthvað sé kannske hægt að fleyta skútunni, fleyta atvinnuvegunum áfram að sinni, verði þess ekki langt að bíða, að enn þá verði að grípa til hliðstæðra ráðstafana og gert var á síðasta kjörtímabili með að fastsetja eitthvað af þeim lausaskuldum, sem myndazt hafa, og framselja þær til margra ára og þar með lækka vextina, svo að atvinnulíf landsmanna geti undir því risið. Ég minni á þetta hér nú, þegar verið er að ræða um þá æðstu stofnun, sem til er í bankamálum landsmanna, það er Seðlabanki Íslands. En völd hans hafa farið ört vaxandi í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Áður fyrr hafði Alþingi vald til að ákveða gengi íslenzkrar krónu miðað við erlent gengi. Nú þarf engin ríkisstj: að spyrja Alþingi lengur um, hvert gengi íslenzkrar krónu verður. Hæstv. ríkisstj. getur breytt genginu, þegar henni sýnist, í samráði við Seðlabanka Íslands. Og það er býsna margt annað, sem hæstv. ríkisstj. getur gert í samráði við Seðlabanka Íslands. Nú á að taka 1 kr. af hverjum 4 af sparifjáraukningu landsmanna og frysta í Seðlabankanum og bæta við þær 860 millj., sem stóðu inni frystar í Seðlabankanum við síðustu áramót, 860 millj., sem komnar voru. Og þetta kalla ég ekki frjálsræði hjá hæstv. ríkisstj., sem sigldi af stað undir fánanum: frelsi á öllum sviðum, frelsi á viðskiptasviðinu og frelsi einstaklinganna til að framkvæma allt, sem mögulegt er, og greiða þeirra götu á sem beztan hátt. En mér finnst, að þróunin sé að fara smám saman í þá átt, að Seðlabankinn eigi að vera nokkurs konar fjárfestingarstofnun hjá Íslendingum, hann eigi að koma í stað þeirra stofnana, sem áður giltu varðandi skipulagningu á fjárfestingu landsmanna. Nú er það Seðlabankinn, sem á að fá hlutdeild í svo og svo miklu af fjármagni landsmanna og þar með ráða úrslitum um það, hvað viðskiptabankarnir hafa til umráða til þess að fullnægja því frelsi, sem hæstv. ríkisstj. lofaði, er hún kom til valda. Og enginn efast um það, að þessi aðstaða Seðlabankans verður á allan hátt notuð til þess ýtrasta, enda hefur það komið fram í þeim umsögnum, sem hér liggja fyrir varðandi þetta frv. frá bönkunum, að þeir eiga í miklum erfiðleikum varðandi viðskipti sín við Seðlabankann. Og ég held, að ef hæstv. ríkisstj. væri sjálfri sér samkvæm, ætti hún frekar að veita meira frelsi til viðskiptabankanna í þeim efnum að ráða yfir því fjármagni, sem þar til fellur, í stað þess að taka svo og svo mikið til bindingar í Seðlabankanum, og ekki sízt þegar það er gert á þeim forsendum, sem vafasamt er, að hæstv. ríkisstj. hugsi sér að framkvæma, og fáum dettur í hug, að hæstv. ríkisstj. muni nota aukna fjárbindingu til afurðalána, út frá þeirri reynslu, sem verið hefur í þeim efnum. Ég held, að sú löggjöf, sem hér hefur verið samþykkt á sviði sparifjárins í vetur, bæði varðandi aukinn skyldusparnað og aukna bindingu hjá Seðlabankanum, komi fyrst og fremst hart niður á þeim, sem eru víðs vegar úti á landsbyggðinni, því að þetta fjármagn fer hingað til Reykjavíkur, hvort heldur það, sem er skylda fyrir æskulýðinn að spara, það er ekki heimilt að leggja það inn í lánsstofnanir úti á landi, heldur á það að fara hingað til borgarinnar ásamt því fé, sem Seðlabankinn tekur af lánsstofnunum úti á landi til að binda hér. Og þess vegna er það svo, að frelsi þeirra, sem standa í margs konar framkvæmdum úti á landsbyggðinni, fer minnkandi með hverju árinu sem líður, bæði vegna þess, að framkvæmdirnar eru svo dý rar, að það þarf svo mikið fjármagn til framkvæmdanna, og í öðru lagi, að það, sem lánsstofnanir hafa til umráða, fer minnkandi með hverju árinu sem líður, og ekki sízt, ef til þess kemur, að hinar einstöku, lögákveðnu stofnlánadeildir til framkvæmdanna verða að draga við sig, vegna þess að þær geta ekki innt sínar skyldur af hendi, af því að ríkisvaldið stendur sig ekki nógu vel til að útvega fjármagn til lögbundinna lána. Og þessi þróun er á allan hátt mjög óæskileg. Og þá finnst mér, að það sé ekki sízt óæskilegt, að Seðlabankinn skuli enn þá fá aukin yfirráð yfir því, hvernig viðskiptabankarnir haga sínum viðskiptum utan sinna höfuðstofnana, sem hér eru í bænum, þ.e.a.s. með útibúum víðs vegar á landsbyggðinni. Nú skal ég ekkert um það fullyrða, þar sem rekstur sparisjóða er í góðra manna höndum og lánveitingum hefur verið hagað skynsamlega, hvort nokkur ástæða sé til undir slíkum kringumstæðum að leggja sparisjóðina niður og þar með vald héraðanna yfir þeim stofnunum og fela þá einhverjum banka úr Reykjavík eða útibúi frá einhverjum banka. Og ég held, að slíkt eigi vart rétt á sér, nema því aðeins að einhver trygging sé fyrir því, að hlutaðeigandi bankastofnun, sem tekur að sér slíkan sparisjóðsrekstur, ætli sér til verulegra muna að auka það fjármagn, sem hlutaðeigandi hérað hefur til umráða. Að öðrum kosti held ég, að það geti ekki verið til bóta fyrir héruðin að afsala sér rétti yfir góðum sparisjóðum og fela þá bönkum eða útibússtjórum frá bönkum, ef þeir hafa ekki neina hugmynd um, að það geti orðið til þess að greiða betur götu þeirra, sem byggja hlutaðeigandi héruð. Og vonandi er það einmitt þetta sjónarmið, sem ríkir hjá bankaráðum og bankastjórum, þegar þeir mynda útibú víðs vegar úti á landsbyggðinni. Vonandi er það sjónarmiðið að veita auknu fjármagni út á landsbyggðina, en ekki hitt, að þeir nái betri eða meiri tökum á því fjármagni, sem fyrir er, og geti þar með smám saman lokkað það og togað hingað í höfuðborg landsins. Það tel ég mjög óæskilegt sjónarmið. Þess vegna held ég, þegar maður hugleiðir þá brtt., sem hér liggur fyrir frá hæstv. viðskmrh., og afskipti Seðlabankans af sparifjáreign landsmanna, að verði sú brtt. samþykkt, geti hún sízt orðið til þess að rétta hlut landsbyggðarinnar í þessum efnum. Ég treysti miklu frekar viðskiptabönkunum, sem hafa orðið að greiða fyrir atvinnulífi landsmanna, til að hafa fullkomna yfirsýn yfir þarfirnar á hverjum stað í þessum málum og gera það, sem réttast er, án þess að til komi nokkur skipun þar um frá stjórn Seðlabanka Íslands eða bankastjórnin Seðlabanka Íslands. Ég held einmitt, að þarna ætti hæstv. ríkisstj. að sigla undir sínu upprunalega flaggi og láta ríkja sem mest og bezt frelsi. En einhvern veginn er það þannig, að þetta frelsi, sem boðað var eftir kjördæmabreytinguna 1959, virðist smám saman vera að verða að ófrelsi. Það er verið að setja ýmiss konar höft á það frelsi. Það virðist vera, að hesturinn, sem átti að hlaupa frjáls í haga, fær aðeins innan vissra marka að hoppa nú, þar sem hæstv. ríkisstj. er smám saman að setja fjötur um fætur hans. Og einmitt þetta frv. og sú brtt., sem hér liggur fyrir, miðar fyrst og fremst í þá átt, að hæstv. ríkisstj. geti fjötrað fjármagnið meira en hún treystir sér til að öðrum kosti. Ég skal ekki um það ræða, hver hugur hæstv. ríkisstj. er til einstakra banka og bankastofnana, en það hefur margsinnis verið á það bent í þessum umr. hér í þessari hv. d., varðandi ýmiss konar bankaviðskipti og það hjá sjálfum ríkisbönkunum, að þar er mjög upp á milli gert, þar sem einn ríkisbankinn hefur aldrei fengið gjaldeyrissölu, en aftur á móti tveir ríkisbankarnir hafa um langan tíma haft á hendi gjaldeyrissölu. Og þetta er ekki fyrir það, að hlutaðeigandi bankastjórar eða bankaráð hafi ekki eftir þessu óskað, heldur hitt, að sú stofnun, Seðlabanki Íslands, sem mestu virðist ráða í þessum efnum, hefur verið þar fjötur um fót. Og þarna er verulega gert upp á milli ríkisbankanna. Aðrir bankar eru líka til í þessu landi, og skal ég engu um það spá, hver hugur hæstv. ríkisstj. er til þeirra banka. En ábyggilega er það margt, sem er að koma í ljós, sem sýnir það, að bankakerfi landsins hvílir ekki á jafntraustum fótum og þjónar almenningi eins og margur hefði ætlað undir því frelsi, sem boðað var 1959. Og fróðlegt væri, af því að hér eru bankafróðir menn inni, að fá að vita, hvar stærsti hlutinn af sparifjáreign landsmanna, af þessum 5365 milljónum króna, er niður kominn. Er það í atvinnuvegum landsmanna, og hvernig er sú skipting þá milli atvinnuveganna, eða er stærsti hlutinn í heimi verzlunarviðskiptanna hér á landi, og er hann í þágu atvinnuveganna varðandi fjárfestingu til þeirra, eða er hann í þágu viðskiptalifsins varðandi fjárfestingu fyrir viðskiptamennina? Það væri gaman, ef hæstv. viðskmrh. vildi upplýsa þetta hér, vegna þess að það er fróðlegt fyrir landsmenn að vita, hvar þessar krónur eru niður komnar. Og ákaflega er hætt við því, enda þótt vaxtakjörin í landinu séu mjög óhagstæð, að þegar þrengist á lánamarkaðinum og fleiri og fleiri krónur verða fastsettar í Seðlabanka Íslands, þá fari ýmsir að ávaxta sitt fjármagn utan bankakerfisins. Um þetta hefur maður oft og einatt heyrt, og ég er hræddur um, að þróunin sé að verða sú, að margur hugsi sér að ávaxta sitt fjármagn utan við bankakerfi landsins og reyna sjálfur að skapa sér þær tryggingar og þau kjör á fjármagninu, sem hann á kost á á þeim sviðum. En þetta er óæskilegt, og til þessa þyrfti ekki að grípa, ef landsmenn ættu nokkurn veginn kost á lánum, þótt með þeim kjörum væri, sem nú er boðið upp á, enda þótt þau séu á engan hátt æskileg og miklum mun óhagstæðari þeim vaxtakjörum, sem hér hafa áður verið. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti einmitt að veita meira fjármagn út í atvinnulífið, í stað þess að binda meira og meira fjármagn og enn fremur að ætla sér að setja meiri og meiri fjötra á fjármagnið en verið hefur. Ég hef aldrei talið hyggilegt að binda jafnmikið af fénu í Seðlabankanum og nú er. En mörg ár eru liðin, og þróunin virðist ganga í gagnstæða átt við það, sem þá var haldið fram, þar sem nú á að taka meira fé og binda inni í Seðlabankanum. Og enda þótt það sé látið í veðri vaka, að sú fjárbinding sé vegna aukinna afurðalána, þá held ég, að það væri nær að taka aukin afurðalán af því fjármagni, sem þegar er búið að binda, í stað þess að taka meira fé af landsmönnum í því skyni. Á þann hátt væri vafalaust hægt að leysa mörg vandamál á sviði fjármálanna, og vænti ég, enda þótt ég sé þess fullviss, að stjórnarsinnar samþykki þetta frv. og þær brtt., sem hér liggja fyrir, eins og allt annað, sem á borð er borið, þá vænti ég þess, að hæstv. ríkisstj. endurskoði sína afstöðu til þessara mála og sjái sér fært að greiða betur hag sinna borgara, að því er lán varðar til uppbyggingar í landinu, heldur en nú virðist horfa. Á ég þar einkum við tvennt: Í fyrsta lagi, að fullkomlega sé staðið við að veita þau lán, sem einstakar stofnlánadeildir, bæði varðandi sjávarútveg, landbúnað og iðnað, eiga að veita lögum samkv., og í öðru lagi, að til þess, sem á skortir, að slík lán dugi til uppbyggingar í landinu, eigi hlutaðeigandi aðilar kost á því að fá fjármagn með þeim kjörum, sem nú ríkja, til þess að ljúka við þau verkefni, sem þeir hafa staðið í og standa í nú á næstu árum, því að það gefur auga leið, að það er kostnaðarsamt að vera lengi með uppbyggingu, sem byrjað er á. Það er ekki einungis dýrt fyrir þá einstaklinga, sem standa í slíkum framkvæmdum, heldur engu síður fyrir þjóðina alla, því að á meðan nýtur hún ekki þeirra ávaxta, sem af því hljótast, eftir að tæknin hefur rutt sér fullkomlega til rúms og aðstaða skapazt á því sviði. Ég vænti því þess, að hæstv. ríkisstj. beiti sér fyrir því, að fullkomlega verði séð fyrir þeim lánaþörfum til framkvæmda, sem lög gera ráð fyrir, og í öðru lagi, að hinir sömu aðilar eigi jafnframt kost á fjármagni af hinu almenna sparifé til þess að ljúka við sínar framkvæmdir án þess að þurfa að bíða eftir því í mörg ár og kannske komast aldrei frá þeim vandræðum, sem af því hljótast. En þetta frv. miðar í þveröfuga átt, og af þeim ástæðum og öðrum, sem hér hafa verið ræddar, mun ég ekki fylgja frv. eða þeim brtt., sem fyrir liggja.



Herra forseti. Ég sakna þess, að hæstv. ráðh., sem er í forsvari fyrir ríkisstj. í þessu máli, er hér ekki í sæti sínu. En þegar þess er gætt, að hann hefur nú, - í gær, má segja, það er nú komið fram yfir miðnætti, lagt hér fram í raun og veru nýtt mál, sem er í eðli sínu mjög mikilvægt, þá tel ég það ekki benda á mikla þrautseigju eða þol af hálfu hæstv. ráðh. að fylgja ekki þessu máli fram og hlýða á þær athugasemdir, sem þm. hafa við það að gera. Ég get ekki látið hjá líða að endurtaka það, að hér er um næsta óvenjulega aðferð að ræða. Það má áreiðanlega leita nokkuð vel í þingsögunni til þess að finna alveg hliðstæð dæmi. Ég vil ekki segja, að hliðstæð dæmi séu ófinnanleg, en þau eru ekki mörg, að þegar mál hefur legið jafnlengi fyrir Alþingi eins og þetta frv., búið að ganga í gegnum aðra deildina, sem hefur haft það mjög lengi til athugunar, og er komið á allra siðasta stig í seinni deildinni, að þá sé komið með inn í málið alveg nýtt efnisatriði, stórfellt efnisatriði, og ætla að knýja það fram, helzt á örstuttri stund. Og ég hefði viljað fá svör frá hæstv. ráðh. um það, hvað hefur komið fyrir, sem knýr til þessarar aðferðar. Það hefur verið vikið að því í þessum umræðum, að bankaútibú úti á landi séu víða færri en fólkið í héruðunum mundi gjarnan óska. Og það er sannast sagna, að það eru farnar margar leiðir til þess að draga hið lausa fjármagn utan af landsbyggðinni yfir í bankana og aðrar stofnanir hér í höfuðstað landsins. Hinir miklu fólksflutningar utan af landsbyggðinni og hingað, þar sem þéttbýlið er mest, hafa í för með sér mjög mikla flutninga á verðmætum. Fólkið, sem hefur unnið bezta starfstíma ævinnar úti á landsbyggðinni, en flytur síðan hingað í þéttbýlið, reynir að færa með sér eins mikið af verðmætum sínum og það frekast getur. Og þeir, sem eftir standa við atvinnurekstur og uppbyggingu úti á landsbyggðinni, verða í þess stað að safna skuldum til þess að komast yfir þær eignir, sem hinir, sem burt flytja, láta af hendi. Það er þó augljóst og skýrslur sýna það, að gjaldeyrisöflunin er mjög mikil t.d. í sjávarþorpunum úti um land og í sumum þeim stöðum hlutfallslega miklu meiri gjaldeyrisöflun á mann heldur en er þar, sem fjölmennið er mest. Hér eru starfsgreinar miklu fleiri og hlutfallslega miklu fleiri af íbúunum bundnir við störf í skrifstofum, opinberum stofnunum og ýmsum fyrirtækjum, þannig að fólkið í sjávarþorpunum víða úti um land tekur almennari þátt í gjaldeyrisöfluninni en þeir, sem eru hér í mesta þéttbýlinu. Opinberar stofnanir þjóðfélagsins eru einnig langsamlega flestar hér á tiltölulega litlum bletti: Þær draga að sér mikið fjármagn, t.d. Tryggingastofnunin, en iðgjöld til hennar eru eins konar skyldusparnaður, sem tekinn er af sérhverjum fullvinnandi manni í landinu. Og höfuðstöðvar Tryggingastofnunarinnar eru hér. Þannig er því háttað um atvinnuleysistryggingasjóðinn, sem er orðinn mjög fjársterk stofnun. Það fé, sem til þeirrar stofnunar er fengið, er tekið úr öllum hinum stærri sveitarfélögum um gjörvallt landið, en er dregið saman hér í höfuðstaðnum. Og í kjölfar þessa kemur svo það, að þeir, sem eru að halda uppi atvinnurekstri eða viðskiptum úti á landsbyggðinni, þurfa að verja mjög miklum tíma, fyrirhöfn og raunar fjármunum til þess að fá nauðsynlega fyrirgreiðslu hér í höfuðstaðnum. Stofnun bankaútibúa vegur á móti þessari þróun, svo langt sem það nær. Og þessi þróun er svo ör í þjóðfélaginu, að það er fyllilega réttmætt að styðja að og fremur að örva heldur en að bregða fæti fyrir stofnun bankaútibúa í flestum héruðum eða öllum héruðum landsins. Nú er stefnt að því með þessu frv. að koma í veg fyrir, að svo verði, nema þeim ráðh., sem fer með yfirstjórn bankamála, þóknist að leyfa slíkt. Það er löng leiðin til keisarans, segir gamalt máltæki. Þó að fólkið úti í héruðunum fari að vinna að því t.d. að breyta sparisjóði í bankaútibú til þess að fá meira fjármagn inn í héraðið, þá á það ákaflega langa leið með þetta áhugamál sitt, þangað til það getur komið til úrslita. Það þarf vitanlega fyrst að leita samþykkis þess viðskiptabanka, sem ætlað er að stofna útibúið. Eins og fyrr hefur verið rakið, þá er viðskiptabankinn, ef þetta frv. verður samþ. með þeirri breytingu, sem hér er lagt til, ekki lengur frjáls að því, á ekki að hafa vald til þess að kveða á um slíkt. Hann verður að senda umsókn til Seðlabankans og Seðlabankinn að koma henni áleiðis upp í ráðuneytið. Og þá fer það alveg eftir áliti og geðþótta hins hæstv. ráðh., hvaða afgreiðslu slíkt mál fær. Ég verð að segja það eins og er, að hér þykir mér of langt gengið og ég get ekki fellt mig við svona löggjafaratriði. Mér finnst það blátt áfram benda á, að bankaráðunum sé ekki treyst. Það eru þó þingkjörnar nefndir og eru kosnar í hlutfalli við styrkleika flokkanna hér á Alþingi. En þetta frv. í heild er mjög athyglisvert að ýmsu leyti. Þegar núv. stjórnarflokkar komu til valda 1960, auglýstu þeir það með óvenjulegum hætti, að hér ætti að taka upp nýja, heilbrigða, trausta stefnu í efnahagsmálum. Það var ekki nóg, að frá því væri skýrt í ræðum á Alþingi og yfirlýsingu ríkisstj. við stjórnarmyndun, heldur var gefin út sérstök bók til þess að gefa þetta til kynna, og grundvallaratriði í þessari nýju og traustu og varanlegu efnahagsstefnu átti að vera stóraukið frelsi í viðskiptum. Og þeir, sem áður höfðu haldið um stjórnvölinn, fengu ámæli fyrir það, hve langt þeir hefðu gengið í því að halda við höftum á ýmsum sviðum þjóðarbúskaparins. Og það er alloft á valdaferli núv. stjórnarflokka, sem á það er minnzt, að það sé hægt að stjórna þjóðfélaginu vel og heillavænlega með aðgerðum í peningamálum, eins og það er orðað. Hinn almenni borgari í þessu landi hefur orðið 4–5 ára reynslu af þessu nýja kerfi -efnahagskerfi - og af þessari stjórn á peningamálum, sem Seðlabankinn á að hafa forustu um undir umsjón og áhrifavaldi ríkisstj. Lögin um Seðlabankann voru sett af núv. þingmeirihl., eins og áður hefur verið minnt á, en þetta frv. bendir til þess, að þau þyki ekki nú kveða nægilega fast að eða hafa nægilega sterk ákvæði um bindingu sparifjár í landinu, þar sem nú er stefnt að því að koma því í lög, að það sé heimilt að draga inn í Seðlabankann hvorki meira né minna en 25% af umráðafé viðskiptabankanna og annarra innlánsstofnana. Það hefur verið sagt í umræðum um þetta frv., að svo há bindingarskylda muni vera einsdæmi, og ég hef ekki heyrt því mótmælt. Og það hefur einnig verið sagt í þessum umræðum og færð að því gild rök, að svona há bindiskylda muni reynast óframkvæmanleg. Ég tel, að þeir, sem þessu halda fram, hafi fullkomin rök að mæla og reynslan muni staðfesta þetta álit. En hæstv. ráðh, hefur gefið þá skýringu á þessu ákvæði í umræðum um þetta frv., að með þessu eigi að tryggja nægilega öflugan gjaldeyrisvarasjóð og jafnframt draga saman nokkurt fé til að auka afurðalán úr Seðlabankanum til atvinnuveganna. Gjaldeyrisvarasjóður er nokkur fyrir hendi, en þó minni en ætla mætti, þegar þess er gætt, að á móti þessum fasta gjaldeyrisvarasjóði hjá Seðlabankanum koma til frádráttar vörukaupalán og ýmis lán önnur, sem fyrirtæki hafa tekið til skamms tíma. Þessi gjaldeyrisvarasjóður er talinn nauðsynlegur til þess að halda uppi frelsi í erlendum viðskiptum, frjálsræði í viðskiptum til landsins. Og þetta má vissulega til sanns vegar færa. En þetta frelsi í innflutningi er fengið á kostnað frjálsræðis í innlendum viðskiptum, því að rekstrarfjárskorturinn er svo mikil í innanlandsviðskiptum, að til mikilla óþæginda er, svo að ekki sé fastar að orði kveðið. T.d. er því svo háttað, að rekstrarlánum til landbúnaðarins, þ.e.a.s. þeim hluta afurðalánanna, sem veittur er fyrir fram í mánuðunum frá marz til ágúst ár hvert og gengur til þess að kaupa nauðsynlegar rekstrarvörur, sem bændur þurfa að fá á fyrri hluta árs, þessum hluta afurðalánanna er enn haldið í svo föstum skorðum, að þau eru jöfn að krónutölu og þau voru 1958. En á sama tíma þarf miklu fleiri krónur fyrir hverja vörueiningu, sem kaupa þarf til búrekstrarins, heldur en 1958. Verðbólgan og verðlagsbreytingarnar hafa séð fyrir því. Til þessa er bara alls ekki tekið tillit í bankakerfinu, þannig að niðurstaðan er sú, að þó að gumað sé af hinum frjálsu viðskiptum í innflutningi til landsins, þá eru þau að verulegu leyti á kostnað þess, að innanlandsviðskiptin eru reyrð í fastari og fastari hnút. Þá er það og mjög eftirtektarvert í sambandi við þau rök, sem færð eru fram fyrir þessu máli, að nauðsynlegt sé að fá lögfestingu á þessu frv. til þess að hafa heilbrigða stjórn á peningamálum í landinu, þá er þess að gæta, að sumar innlánsstofnanir, sem þetta lagaákvæði tekur til, ef samþ. verður, hafa svo takmarkað veltufé til umráða, að það hefur harla lítil eða í sumum tilfellum engin áhrif á heildarstjórn peningamálanna, þó að hinar smæstu innlánsstofnanir, eins og sparisjóðir sumir og hinar minni innlánsdeildir kaupfélaganna, væru undanþegnar þessari bindingarskyldu. Ég verð því að vekja athygli á því, að í hv. Nd. var flutt svo hljóðandi brtt. við þetta mál: „Við útreikning á þeim upphæðum, sem skylt er að afhenda Seðlabankanum inn á bundinn reikning, skal þó aðeins reikna hundraðshluta af þeim innstæðum, sem eru umfram 15 millj. kr. hjá hverri innlánsstofnun.“ Þessi till. mun ekki hafa hlotið samþykki í hv. Nd., þar sem stjórnarflokkarnir munu hafa beitt sér gegn samþykkt hennar. Þessi till. er þó að mínum dómi fullkomlega réttmæt og sanngjörn. Með því að seilast svo langt að láta bindingarskylduna ná til sérhverrar innlánsstofnunar, hversu smá sem hún er, er ekki verið að keppa að því marki einungis, sem haft er þó á orði, að hér sé stefnt að því að hafa vald á peningamálunum, hafa stjórn á peningamálunum, heldur er beinlínis og vísvitandi stefnt að því að draga fjármagn frá fjárvana stofnunum úti á landsbyggðinni inn í Seðlabankann, og þetta markmið verð ég að átelja mjög, því að það er eitt af þeim atriðum, sem bætast við margt annað í þeirri þróun þjóðfélagsmála að draga fjármagnið utan úr héruðunum, þar sem langflestir vinna hörðum höndum við gjaldeyrisöflun og aðra framleiðslu, og færa það hér inn í Seðlabankann til ráðstöfunar fyrir þá, sem honum ráða hér í höfuðstað landsins. Þetta verð ég að leggja áherzlu á, og ég vil átelja mjög, hversu langt er gengið í þessu efni. Þá virðist svo sem með þessu máli sé stefnt að því að hafa bindingarskylduna svo mikla sem þetta frv. gerir ráð fyrir í því skyni að geta látið fjárfestingu einstaklinganna leika lausum hala. En skipulagsleysið á fjárfestingunni er þjóðarbúinu dýrt. Það er stefnt að því, að á þessu sviði sé frelsi fyrir vissa aðila í landinu, - þ.e.a.s. þeir, sem bezta hafa aðstöðuna, mikið eigið fjármagn og mikið lánstraust, megi án afskipta ríkisvaldsins hafast að í framkvæmdum eins og þeim þykir henta, og þá mun fremur gróðasjónarmið vera sett í öndvegi heldur en horft sé á hag þjóðarinnar í heild. En þetta frelsi er einnig dýru verði keypt, vegna þess að það er fengið að vissu leyti á kostnað annarra framkvæmda, sem meiri þjóðhagslega þýðingu hafa heldur en fjárfesting einstaklinga, og í því sambandi er þess skemmst að minnast, að svo langt er gengið í frelsisskerðingu á sviði fjárfestingarmála, þar sem aðrir eiga í hlut en hinir fésterku einstaklingar, að ríkisstj. hefur aflað sér sérstakrar heimildar til þess að takmarka að miklum mun þær framkvæmdir, sem hv. Alþingi veitti fé til með samþykkt fjárl. fyrir þetta ár undir síðustu árslok. Og nú mun vera komið að því, að það sé verið að ákveða, að hve miklu leyti á að fella niður þær framkvæmdir, sem þingmeirihl. veitti fé til að unnar yrðu á þessu ári. Ég hef það fyrir satt, að nú séu uppi ráðagerðir um það, að ýmsar af þeim framkvæmdum, sem fé er veitt til í fjárl. þessa árs og heyra undir rn. hæstv. menntmrh„ þess sama ráðh., sem er í forsvari fyrir ríkisstj. um þetta mál, eigi að takmarka, svo sem ýmsar skólaframkvæmdir, og ég vænti þess, að ef þetta er rétt, sem ég hef fyrir satt að þessu leyti, gefi hæstv. ráðh. fullnægjandi skýringar á því. Nei, frelsinu, sem hæstv. ríkisstj. telur sig vera að keppa að og grundvalla stefnu sína á, því er næsta misskipt og það nær ekki til allra þegna þjóðfélagsins eða allra þátta í framkvæmdum í þjóðarbúinu. Og þess má enn fremur geta, að þessi bindingarskylda, sem hér er keppt að því að koma í lög, takmarkar frelsi sparifjáreigendanna yfir sínu eigin sparifé, takmarkar frelsi þeirra til að ráða því, hvar þeir geyma sparifé sitt. Og það kynni svo að fara, þegar svo langt er gengið að takmarka frelsi einstaklinganna yfir sínu eigin sparifé svo mjög sem hér er stefnt að, að það beinlínis drægi úr hneigð manns til þess að geyma sparifé sitt í innlánsstofnunum. Og þá er vissulega ekki stefnt í rétta átt, því að undirstaða þess, að hægt sé að halda uppi framkvæmdum og frelsi í viðskiptum, eins og hæstv. ríkisstj. hefur á orði, þótt frá því sé vikið á borði, eins og ég hef nú drepið á, - undirstaða þess er að örva sparifjársöfnun í landinu, en ekki gera ráðstafanir til þess, að úr henni sé dregið. Frelsið er einnig takmarkað með þeim hömlum, sem settar eru á útlán úr bankakerfinu. Það er ekki svo, að með þeirri stefnu, sem fylgt er, og þeirri stjórn á peningamálum, sem haldið er uppi, séu raunverulega öll höft lögð niður. Höftin eru færð úr skrifstofunni, sem áður var hérna uppi á Skólavörðustíg og kölluð inn flutningsskrifstofa, inn í bankana. Það er það, sem hefur gerzt við þessa stefnubreytingu. Hvort hinn almenni borgari er nokkuð betur settur með þau höft, sem framkvæmd eru í húsakynnum bankanna, heldur en þau, sem áður voru framkvæmd í opinberum skrifstofum hér uppi á Skólavörðustíg, skal alveg ósagt látið. Þá má einnig minna á viðhorf hæstv. ríkisstj. til frjálsra samninga um kaup og kjör. Það er vaxandi tilhneiging hjá hæstv. ríkisstj. að láta ákveða kaup sem víðast með gerðardómum. Það sýnir reynslan og margar stjórnarathafnir, sem framkvæmdar hafa verið á undanförnum missirum, og enn má minna á þá atlögu, sem gerð var á s.l. hausti að verkalýðshreyfingunni í landinu, þó að þar færi raunar betur og giftusamlegar á síðustu stundu heldur en á horfðist um skeið. Það má því segja, að hvert sem litið er, blasir við tilhneiging hæstv. ríkisstj. til þess að skerða frelsi borgaranna og draga vald, sem aðrir hafa haft og öðrum ber að gildandi lögum, í sínar hendur. Og sú brtt., sem hæstv. viðskmrh. beitir sér fyrir að fá lögfesta í sambandi við þetta frv., er einn vottur þessa. Hún er einn þáttur í þessari viðleitni hæstv. ríkisstj., og m.a. af þeim sökum er þetta mál næsta varhugavert. Það hefur verið talið til þessa grundvallaratriði í okkar stjórnarkerfi, að það væri hæfileg skipting valdsins - greining valdsins milli löggjafarvalds, framkvæmdavalds og dómsvalds - og einn þáttur í þessari greiningu valdsins er sjálfstætt bankakerfi, bankakerfi, sem þarf ekki að lúta í einu og öllu valdboði ríkisstj. Og eins og ég drap á í fyrri ræðu minni um þetta mál, var sú skipan, sem gilti eftir eldri l. um Landsbankann, beinlínis grundvölluð á þessu sjónarmiði. Þingið kaus svonefnda landsbankanefnd, og það kaus hana ekki alla í einu. Af því leiddi það, að landsbankanefndin var ekki á hverjum tíma skipuð í sama hlutfalli og þingflokkarnir hverju sinni, því að styrkleiki þingflokkanna breytist að jafnaði eitthvað við hverjar almennar kosningar. Þessi landsbankanefnd kaus síðan bankaráðið og bankaráðið réð svo bankastjórana. Þetta kerfi var beinlínis við það miðað, að Landsbankinn væri fjármálastofnun, sem þyrfti ekki að lúta ríkisstj. á hverjum tíma. En með þeirri nýju skipan, sem upp var tekin um stjórn Seðlabankans, var þessu breytt, og nú er enn gengið á það lagið að draga meira af þessu sjálfstæða valdi, sem Seðlabankanum eðlilega ber, yfir til rn. Þetta tel ég mjög varhugavert. Ég vil svo leyfa mér, af því að hæstv. viðskmrh. er hér nærstaddur nú við þessa umr., en var ekki viðstaddur hér, þegar ég flutti fyrri ræðu mína um þetta mál í dag, að endurtaka efnislega örfá orð af því, sem ég þá dró fram. Nú er stefnt að því, að þinglausnir geti orðið innan skamms, og þegar komið er að þinglausnum að þessu sinni, er komið fram undir miðjan maímánuð. Alþingi hefur þegar samþykkt, að næsta reglulegt löggjafarþing skuli koma saman eigi síðar en 10. okt. næsta haust. Það er ekki um að ræða nema 4–5 mánaða sumarfrí eða hlé milli löggjafarþinga. Hvað er það þá, sem knýr svo fast á, að það þurfi að gera þá breytingu, sem hæstv. viðskmrh. keppir að því að fá lögfesta, nú á þessum síðustu klukkutímum, sem hv. Alþingi á setu að þessu sinni? Hvers vegna má ekki þetta mál bíða, þangað til næsta löggjafarþing kemur saman, eigi síðar en 10. okt. næsta haust? Og ég endurtek þá fsp. mína, sem ég bar fram í dag til hæstv. viðskmrh., af því að ég veit, að hann hefur nú kost á að heyra mál mitt: Hvað er það í bankamálum, sem hefur komið fram svo nýlega, að það knýi á að fá þetta mál lögfest nú, og hvað álítur ráðh. að gerist, ef afgreiðslu þessa efnisatriðis, sem um er fjallað í till. hans, er frestað nú og málið skoðað allt betur um það leyti, sem næsta reglulegt Alþingi hefst? Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. geri að því leyti hreint fyrir sínum dyrum, að hann skýri frá því, hvað það er að hans dómi, sem knýr á um svo skjóta afgreiðslu á þessu máli. Ég hef þá farið nokkrum orðum um þetta mál. Vitanlega gæti verið ástæða til miklu fyllri aths. um málið heldur en enn eru fram komnar, og mun ég geyma mér þann rétt, sem ég á eftir í því efni, ef tilefni gefst til, en mun nú að sinni ljúka máli mínu.



Herra forseti. Það hafa ekki. við þessar umr. frekar en í hv. fjhn, fengizt svör við þeim spurningum, sem mönnum eru efst í huga í þessu sambandi. Hæstv. viðskmrh., sem hefur verið hér í d. öðru hverju undir þessum umr., hefur ekki séð ástæðu til þess að svara þeim ýmsu fsp., sem til hans hefur verið beint. Þetta hlýtur að sjálfsögðu að tefja mjög umr. málsins, vegna þess að það leiðir til þess, að menn verða, að ræða þetta mál út frá ófullkomnari upplýsingum en þurft hefði að vera, ef öðruvísi hefði verið á málum haldið frá hálfu hæstv. ráðh. Þetta haftafrv., sem hér liggur fyrir, og þær brtt. um aukin höft, sem fyrir liggja frá hæstv. viðskmrh., eru í greinilegu framhaldi af þeirri stefnu, sem hæstv. ríkisstj. virðist hafa tekið sérstaklega nú í seinni tíð, að reyra allt viðskiptalíf landsmanna og fjármálalíf í spennitreyju nýrra og hastarlegri hafta en við höfum áður þekkt í íslenzku efnahagslífi, og er þá mikið sagt. Það var á það bent af minni hálfu og minni hl. fjhn. við 2. umr. þessa máls, þá þegar, áður en brtt. hæstv. viðskmrh. lágu fyrir, að þetta frv. væri glöggt dæmi um það „viðskiptafrelsi“, sem viðreisnarflokkarnir væru nú að innleiða, og ég hef orðið viðskiptafrelsi í þessu sambandi að sjálfsögðu í gæsalöppum. Það kom fram í grg. með þessu frv., að það hefði verið eitt af meginatriðum þeirra peningalegu ráðstafana, sem gerðar voru í sambandi við efnahagsaðgerðir í febr. 1960, að aukning endurkaupa yrði stöðvuð og þar með sú skuldasöfnun bankakerfisins við Seðlabankann, sem hafði fylgt henni. Þetta varð raunar ekki skilið á neinn annan veg en þann, að það, sem fyrir hæstv. ríkisstj. vekti, væri það, að Seðlabankinn skyldi hætta að aðstoða viðskiptabankana með því að láta þeim í té fjármagn til afurðalánanna, vegna þess að hann gat auðvitað ekki orðið að liði í þessu máli nema leggja fram eitthvert fé til þess. Í grg. kom það enn fremur í ljós, að það var talið, að það stæðist nokkuð á endum, að bundna spariféð nægði til þess að standa undir þeim útlánum Seðlabankans, sem felast í endurkaupunum, en annað ráðstöfunarfé Seðlabankans væri þá til annarra þarfa. Samkv. þessu liggur það þá ljóst fyrir, að Seðlabankinn leggur ekki fram fé af sinni hálfu til þessara þarfa. Hlutverk hans er það eitt orðið að taka fé af viðskiptabönkunum og sparisjóðunum og afhenda þeim það aftur í svolítið öðrum hlutföllum, til þess að gegna því hlutverki, sem er að öllu eðlilegu hlutverk viðskiptabanka, en ekki þjóðbanka eða seðlabanka. Þar sem þetta lá ljóst fyrir, gat tilgangurinn með ákvæðum 1. gr. þessa frv. ekki verið annar en sá að setja viðskiptabankana undir eftirlit, setja þeim Seðlabankann sem fjárhaldsmann. Þetta hlaut að byggjast á því, að viðskiptabönkunum væri algerlega vantreyst til þess að gegna sínu hlutverki. Enn frekara vantraust til þeirra kemur svo fram í brtt. hæstv. viðskmrh., og kem ég eilítið að því síðar. Það liggur nú samkv. þessu, sem hér hefur verið rakið og raunar var miklu ýtarlegar rakið við 2. umr., ljóst fyrir, að sparifjárforðinn í landinu nægir nú miklu verr en nokkru sinni fyrr til þess að mæta þörfum þjóðarinnar og atvinnuvega hennar. Þetta er svona þrátt fyrir það, að á undanförnu árabili hafi orðið töluverð sparifjáraukning í krónum talið, en þær eru nú að sjálfsögðu rýrari en áður var, eins og okkur er öllum kunnugt. En sú geysilega tilkostnaðaraukning atvinnuveganna í landinu, sem leitt hefur bæði af dýrífðarpólitík hæstv. ríkisstj. og þeim gífurlegu álögum, sem hún kvelur atvinnulífið með, þetta hefur allt leitt til þess, að sparifjárforðinn í landinu nægir nú miklu verr en nokkru sinni fyrr til þess að fullnægja þörfum þjóðarinnar. Það verður ekki með neinu móti séð, að á því sé ráðin nein bót með því að vera að flytja peningana milli bankanna. Ekki leysir það neinn vanda í þessu sambandi. Ekki verður meira fé til ráðstöfunar fyrir það. Það er ekkert, sem getur leyst þennan vanda nema aukin sparifjármyndun, en til þess að tryggja hana þarf að sjálfsögðu breytta stjórnarstefnu, sem endurvekur traust á íslenzkum gjaldmiðli og tryggir sparifjáreigendurna gegn áframhaldandi dýrtíðarholskeflum. En þetta frv. miðar alls ekki að því að stuðla að aukinni sparifjármyndun. Ef það hefur nokkur áhrif í því efni, hefur það áhrif í gagnstæða átt, vegna þess að á þessu sviði birtist nú frelsið þannig, að menn eiga ekki að fá að ráða því lengur, hvar peningar þeirra eru ávaxtaðir, en það má öllum vera ljóst, að það hefur veigamikil áhrif á sparifjármyndunina, að sparifjáreigendur geti sjálfir ráðið því, hvar þeirra fé er ávaxtað. Það er skoðun mín, að það sé fráleitt, að það geti verið hlutverk Seðlabankans að vera að ráðsmennskast í því, hvaða peningastofnun menn vilja fela það hlutverk að ávaxta sparifé þeirra. Það er vissulega í sambandi við þetta ástæða til þess að gera sér grein fyrir því, hvað er eðlilegt hlutverk seðlabanka og hvað er það ekki. Það er skoðun mín, að það sé augljóst út frá því skipulagi, sem við höfum á okkar bankamálum, og þeirri löggjöf, sem um það er í landinu, að það sé ekki til þess ætlazt, að Seðlabankinn sé að keppa við viðskiptabankana og fara sífellt lengra inn á þeirra svið og um leið að reyna að beita valdi sínu yfir þeim til þess að torvelda þeim það hlutverk, sem þeim er ætlað, en taka það í staðinn að sér sjálfur. Þetta gaf mér við 2. umr. þessa máls tilefni til hugleiðinga um bankakerfi okkar almennt, og ég skal nú ekki fara út í að endurtaka það allt saman, vegna þess að mér er svo annt um vellíðan hv. þm., að ég vil nú ekki taka meira af nætursvefni þeirra heldur en brýna nauðsyn ber til, en mér virtist, að það væri stefnt að því með þessu frv. þá þegar, áður en breytingar hæstv. viðskmrh. komu til greina, að breyta stórlega uppbyggingu bankakerfisins í landinu og láta Seðlabankann sífellt ganga lengra inn á svið annarra banka og peningastofnana, með það þá væntanlega fyrir augum að gera þær óþarfar og koma í þeirra stað. Nú er það að vísu alveg rétt, að bankakerfið í landinu er æði viðamikið. Bankarnir eru margir, og það er alls ekki fráleitt, að það sé rétt hjá hæstv. viðskmrh., að þessi mikla bankaþjónusta kosti meira fé en þyrfti að vera, ef úr þessari þjónustu væri dregið. Í því sambandi má benda á, eins og ég hef áður gert, að svipuð sjónarmið eiga að sjálfsögðu við um verzlunarþjónustuna, og í framhaldi af þeim brtt., sem hæstv. viðskmrh. hefur hér lagt fram, þá dettur manni í hug, hvort þess megi kannske vænta, að hliðstæð ákvæði komi fram um það, að ríkisstj. skuli samþykkja stofnun nýrra smásöluverzlana. í þessu sambandi má einnig benda á það, sem hv. þdm. hafa sjálfsagt tekið eftir, að á sumum tímum er lítið að gera hér á fjöldamörgum rakarastofum bæjarins, þó að það sé á þeim á öðrum tímum, og með því að skipuleggja það, hvenær hver maður fari til rakarans, mætti sjálfsagt nýta þessar stofur og þá starfskrafta, sem þar vinna, miklu betur en nú er gert. Kannske má eiga von á frv, til l. um það frá hæstv. ríkisstj. á næsta hausti eða kannske brbl. í sumar. Hugleiðingar minar um bankakerfið við 2. umr. þessa máls snerust aðallega um það, að mér virtist að því stefnt að leggja allar peningastofnanir landsins undir algera harðstjórn Seðlabankans, sem aftur lýtur ríkisstj, í öllum greinum samkv. 4. gr. l. um Seðlabankann, en mig skorti þá algerlega hugmyndaflug til þess að láta mér detta í hug, að það kæmu fram till. eins og þær, sem hæstv. viðskmrh. hefur borið fram um það, að ríkisstj. tæki sjálf að sér að ákveða, hvar hver einstakur banki mætti hafa skrifstofur. Í sjálfu sér er ég ekki andstæðingur þess, að veigamikil svið okkar þjóðlífs séu skipulögð með betri hætti en oft er raun á, en ég tel, að í því sambandi sé nauðsynlegt að komast hjá allt of harkalegum höftum eða beinni harðstjórn, eins og hér á að beita. Einnig tel ég það liggja ljóst fyrir, eins og bent hefur verið á í þessum umr., að sú skipulagning, sem hér er gert ráð fyrir, er ákaflega vanhugsuð. Það er gert ráð fyrir því, að sá ráðh., sem fer með mál þeirrar peningastofnunar, sem í hlut á hverju sinni, skuli ákveða, hvort þessi stofnun fær leyfi til þess að setja upp útibú eða ekki. Mér telst svo til, að það séu einir 3 ráðh. a.m.k., sem gætu þannig ákveðið, að útibú skyldu sett upp, eða bannað það, og það er ekki gert á neinn hátt ráð fyrir því í þessu frv., að það sé neitt frekara skipulag á því. Margir kokkar, það virðist mér ekki vera sérstaklega gæfulegt, fyrir utan hvað mér finnst svona ófrelsi og haftapólitík eins og hér kemur glögglega fram vera ákaflega ógeðfelld. Þar að auki hafa ekki verið leidd að því nein rök, að þetta sé nauðsynlegt, og allt ber þetta mál því vitni, að því er kastað inn á hv. Alþingi á seinustu stundu, og hefur engin skýring fengið á nauðsyn þess. Sérstaklega er mér mikil forvitni á því að vita, hver sú brýna nauðsyn er, sem ber til þess, að nú þurfi með þessu offorsi, sem raun ber vitni, að koma inn í seðlabankalögin heimild til að framkvæma verk, sem hann hefur verið að framkvæma mánuðum saman. Út af fyrir sig má segja, að það sé ekkert við það að athuga, að slík heimild sé í seðlabankalögunum. En á hinn bóginn hlýtur Seðlabankinn, og væntanlega einnig ríkisstj., sem hefur verið fyllilega kunnugt um þessa starfsemi Seðlabankans, að hafa gert ráð fyrir, að þessi starfsemi væri heimil, og þess vegna er erfitt að átta sig á nauðsyn þess að fleygja till. um þetta á seinustu stundu inn á hv. Alþingi og ætlast til þess, að það afgreiði hana með algerlega óþinglegri meðferð. En efnislega skiptir þessi till. að sjálfsögðu ekki miklu máli, þar sem hún er aðeins staðfesting á framkvæmd. Þar gegnir öðru máli um fyrri liðinn, þar sem um er að ræða mjög veigamikið atriði í bankamálum þjóðarinnar. Ég hef sýnt fram á það, að þetta frv., eins og það lá fyrir, áður en brtt. hæstv. viðskmrh. komu fram, gat ekki byggzt á neinu öðru en vantrausti hæstv. ríkisstj. á því, að viðskiptabankarnir vildu eða gætu gegnt hlutverki sínu. Þetta vantraust á viðskiptabönkunum hafði orðið til hjá hæstv. ríkisstj., þrátt fyrir það að hún eigi pólitískt kjörna meiri hl. í öllum bönkum landsins nema einum einkabanka, sem ég get ekki ímyndað mér að hefði verið neinn vandi að fá við skynsamlegt samkomulag um þessa hluti. En hæstv. ríkisstj. virðist hafa verið það mjög í mun að leysa þetta mál með valdboði. Nú kemur fram meira í þessum till., enn meira vantraust frá hálfu ríkisstj. á bankaráðum viðskiptabankanna, og það kemur vissulega nokkuð á óvart, að svona djúpstætt vantraust ríkisstj. á þessum stofnunum skuli vera fyrir hendi. Treystir hæstv. viðskmrh. alls ekki formanni bankaráðs Útvegsbankans t.d., hæstv. utanrrh., til þess að sjá þessum málum skynsamlega borgið í Útvegsbankanum? Hæstv. viðskmrh. virðist einnig hafa mjög djúpstætt vantraust á formanni bankaráðs Landsbankans, flokksbróður sínum, Baldvin Jónssyni lögmanni. Ríkisstj. hefur sagzt ætla að stjórna efnahagsmálum þessa lands fyrst og fremst með aðgerðum í peningamálum. Það hlutverk er auðvitað fyrst og fremst hlutverk bankanna. Nú treystir ríkisstj. þeim ekki lengur. Manni virðist, að hæstv. ríkisstj. treysti orðið engum nema sjálfri sér og þetta er kannske ekki svo undarlegt. Það er nefnilega þannig í öllum mannlegum skiptum, að traust er yfirleitt gagnkvæmt og ef það glatast á annan veginn, glatast það líka á hinn. Og þess vegna er það kannske ekki svo undarlegt, þó að hæstv. ríkisstj. treysti orðið engum. Meiri hl. hv. fjhn. þessarar d. neitaði að fallast á tilmæli mín um það, að þessar brtt., sem eru mjög veigamikill þáttur þessa frv., fengju eðlilega meðferð í þingnefnd. Ég hafði þar óskað eftir því að fá tækifæri til að ræða þessi mál við bankastjóra og e.t.v. aðra sérfræðinga um bankamál. Ég taldi það eðlilegt, að n. kannaði, eins og venjulega er gert og gera ber, forsendur frv., kynnti sér forsendur þessara ákvæða, sem þarna er gert ráð fyrir, kynnti sér, hver útibú hafa verið stofnuð, fengi upplýsingar um það, hver þeirra hæstv. ríkisstj. teldi sérstaklega hættuleg þjóðfélaginu, og kynnti sér yfirleitt viðhorf þeirra manna, sem þessum málum eru kunnugastir, til þess, hvaða áhrif samþykkt þessara till. mundi hafa. Hv. 3. þm. Norðurl. v. spurði hér í umr. fyrr í kvöld allmargra spurninga, sem hann beindi til hæstv. viðskmrh., og margar þessar spurningar voru svipaðs eðlis eins og ég mundi hafa óskað að spurt yrði í nefnd. Ég hafði einmitt hugsað mér að reyna að kanna þau atriði í nefndarstarfinu, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. spurði um, og ýmis fleiri. Mér virðist þó; að þeim spurningum, sem hv. þm. kom með og lutu að því að fá upplýst, hvar þau útibú væru, sem hæstv. viðskmrh. teldi sérstaklega hættuleg, væri sérstaklega æskilegt að fá svarað, svo að menn geti gert sér betri grein fyrir eðli þessa máls og tilefni. Eftir því sem þetta frv. hefur verið meira rætt hér í hv. d., verður mér það betur ljóst, að hér er fyrst og fremst um það að ræða að herða kverkatök hæstv. ríkisstj. á peningastofnunum landsins, en að því vil ég ekki stuðla. Gagnrýni mín á þessu máli fyrr við umr. hefur einkum lotið að þeirri málsmeðferð, sem hér er um hönd höfð. Mér virtist það vera fyrir neðan virðingu hv. Alþingis að láta hæstv. ríkisstj. hafa áhrif á sig til þess að flaustra frá verki eins og þessari lagasetningu. Ég vil minna á það aftur, sem ég hef nefnt áður í þessum umr., að ef hæstv, ríkisstj. ætlast til þess, að hv. Alþingi samþykki þetta frv. og brtt. hæstv. viðskmrh., þá er það vissulega lágmarkskrafa af hálfu þm., að tími sé veittur til þess, að málið geti fengið eðlilega, þinglega meðferð. Slík meðferð málsins hlýtur að vera sjálfsögð forsenda þess, tíð Alþingi geti tekið á sig ábyrgð af lagasetningunni. Hins vegar virðist hæstv. ríkisstj. reiðubúin til þess að taka ábyrgð á þessari lagasetningu á sínar herðar. En þá þarf hún ekki heldur að leggja það fyrir Alþingi nú, hún getur haft annan hátt á til þess að koma þessu máli fyrir á þann veg, sem hún telur nauðsynlegt, fyrst ekki eru möguleikar á því, að Alþingi geti fengið þann tíma, sem nauðsynlegur er til þess að gefa málinu þinglega meðferð að þessu sinni. Ég vil einnig vekja athygli hv. þdm. á því, að hv. 4, þm. Austf., sem bráðum hefur átt sæti á Alþingi í aldarfjórðung og er sá alþm., sem ég þekki, sem er fróðastur um störf og sögu Alþingis á undanförnum áratugum, taldi hér í ræðu sinni áðan, að ef það væri ekki einsdæmi, að brtt. af þessu tagi væru gerðar við svona mál á seinasta stigi þess, eins og hér er gert, þá væru fordæmin a.m.k. afar fá, og hér væri um algerlega óvenjuleg vinnubrögð að ræða að flytja brtt., sem felur í sér mjög viðamikið efnisatriði, við síðustu umr. málsins í síðari d. En fyrir utan það, að hér er farið fram á, að Alþingi afgreiði þetta mál með svo óvenjulegum og að mínum dómi forkastanlegum hætti, þá er málið einnig þess eðlis, að Alþingi ætti ekki að fallast á samþykkt þess. Það er, eins og ég hef áður bent á, til þess eins fallið að herða kverkatök hæstv. ríkisstj. á fjármálakerfi landsins, og það er sprottið af því, að hæstv. ríkisstj. treystir ekki peningastofnunum landsins til þess að sinna sinum hlutverkum. Þetta vantraust hæstv. ríkisstj. á öllum öðrum er afleiðing af því, að nú býr hæstv. ríkisstj. við mjög minnkandi traust sjálf í öllum áttum, og þá grípur hún til þeirra ráða. sem í slíkum tilfellum eru tíð, grípur til harðstjórnar. Hæstv. ríkisstj. ætti að sjá sóma sinn í því að fara nú að skilja það, að skipbrot hennar í efnahagsmálum er svo algert, að slík úrræði eins og hér er um að ræða, að grípa til harðstjórnar og herða kverkatökin, duga ekki til lengdar. Það eitt getur nú komið efnahagsmálum okkar í betra horf, að stjórnarstefnunni sé gerbreytt og tekin upp sú stefna í efnahagsmálum, sem að því miðar að stöðva dýrtíðarflóðið og treysta að nýju trúna á gjaldmiðilinn í landinu. Eins og ég hef bent á, stuðlar þetta frv. ekki að því, heldur þvert á móti, og felur þess vegna ekki í sér neitt annað en þá harðstjórnarviðleitni, sem einkennir þetta mál og fleiri, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið með á prjónunum nú að undanförnu. Ég vil skora á hv. þdm, að fella brtt. hæstv. viðskmrh. á þskj. 647, en samþykkja brtt, mínar og hv. 1, þm. Norðurl. e. á þskj. 648.

forseti (SÓÓ): Þetta mun verða síðasti fundur þessarar d. á þessu þingi, ef ekkert ófyrirséð kemur fyrir um afgreiðslu mála. Ég vil leyfa mér að þakka hv. þdm. fyrir sérstaklega góða og árekstralausa samvinnu á þessu þingi, sem nú er að ljúka. Ég vil þakka varaforsetum d. fyrir alla þá aðstoð, sem þeir hafa veitt mér við forsetastörfin. Ég vil þakka skrifurum d. fyrir stundvísi og gott starf. Þá vil ég þakka skrifstofustjóra Alþingis og fulltrúum hans fyrir ágætt samstarf, einnig öllu öðru starfsfólki þingsins. Ég óska utanbæjarmönnum góðrar ferðar heim, og öllum ykkur og fjölskyldum ykkar óska ég allra heilla. á nýbyrjuðu sumri. Megum við svo öll hittast heil á næsta hausti til þingstarfa á ný.

Ólafur Jóhannesson. Ég vil leyfa mér, og ég veit, að ég mæli þar fyrir munn allra. þdm., að þakka hæstv. forseta hlý orð og góðar óskir í garð okkar þdm. Ég vil einnig flytja honum þakkir fyrir góða og réttláta fundarstjórn og gott samstarf við okkur þdm. á þessu þingi, sem nú er að ljúka. Ég vil óska honum góðrar heimferðar og heimkomu, og ég vil færa honum og fjölskyldu hans beztu árnaðaróskir. Ég óska þess, að við megum öll hittast hér að hausti, og vænti þess, að við megum hitta forseta heilan, er við þá komum aftur til starfa. Ég vil biðja hv. þdm. að taka undir árnaðaróskir mínar til hæstv. forseta með því að rísa úr sætum. - Dm. risu úr sætum.

Forseti (SÓÓ): Ég þakka hv. 3. þm. Norðurl. v. fyrir hans hlýju orð í minn garð og minnar fjölskyldu. Og ég vil þakka hv. þdm. fyrir að taka undir þær óskir. - Þá eru ekki fleiri mál á dagskrá þessa fundar. Fundinum er slitið.