Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. það, sem hér er til umr., um breyt. á almennum hegningarlögum, nr. 19 frá 12. febr. 1940, og leggur nefndin til, að frv. verði samþ. óbreytt. Í frv. þessu, sem er stjfrv., komið frá Ed., er lagt til, að sú breyting verði gerð á 259. gr. hegningarlaganna, að það varði skilyrðislaust refsingu að taka farartæki annars manns í heimildarleysi og nota það, alveg án tillits til þess, hvort eigandi farartækisins kann að óska eftir því, að þeim, sem sekur gerist um stuldinn, verði refsað eða ekki. Samkvæmt gildandi ákvæðum hegningarlaganna um þetta atriði verður þeim, sem sekur gerist um slíkan stuld, aðeins refsað, ef eigandi farartækisins óskar eftir, að svo verði gert. Eins og kunnugt er, hefur bifreiðastuldum mjög fjölgað nú upp á síðkastið, og verður að telja eðlilegt og sjálfsagt, að löggjafinn geri það, sem í hans valdi stendur, til þess að reyna að stemma stigu við þessum ófögnuði með því að leggja þungar refsingar við því, að slíkir stuldir séu framdir, og með það í huga hefur allshn. orðið sammála um að leggja til, að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Með frv., sem hér liggur fyrir, er stefnt að því að setja ný lög um skatt- og útsvarsgreiðslur útlendinga og gjaldenda, sem fara úr landi, í stað laga nr. 96 frá 1946, sem nú gilda um það efni. Í athugasemdum, sem frv. fylgja, er skýrt frá þeim nýmælum, sem það felur í sér. Vil ég nefna þau helztu. Samkvæmt núgildandi lögum eru útlendingar því aðeins skattskyldir hér, að þeir hafi stundað hér atvinnu í einn mánuð eða lengur eða hreinar tekjur þeirra hafi numið a. m. k. 10 þús. kr. Eftir frv. fellur þessi takmörkun niður, en útlendingar borga hér skatta og útsvar af tekjum, sem skattur væri reiknaður af samkvæmt tekjuskattslögunum, ef um innlenda skattþegna væri að ræða. Eins og nú er, njóta útlendingar ekki neins frádráttar frá tekjum, áður en skattur er á þá lagður. Frá því er þó sú undantekning, að listamenn, sem hingað koma og afla sér tekna, njóta frádráttar, sem nemur 1/3 teknanna. Í frv. er lagt til, að útlendingar fái að draga frá tekjunum kostnað við öflun þeirra eftir sömu reglum og gilda samkvæmt tekjuskattslögunum um innlenda menn. Eftir þessu ákvæði, ef að lögum verður, fá t. d. útlendir sjómenn, sem vinna hér á togaraflotanum, frádreginn hlífðarfatakostnað eftir sömu reglum og íslenzkir starfsbræður þeirra. Virðist þetta sanngjarnt. Þá er og til þess ætlazt samkvæmt 3. gr. frv., að útlendingar, sem hér vinna, njóti persónufrádráttar eins og innlendir menn, en sé fjölskylda þeirra erlendis, fá þeir þó því aðeins frádrátt hennar vegna, að sannanir liggi fyrir um fjölskyldustærð og framfærslu hennar. Skattar útlendinga, sem vinna hér aðeins hluta úr ári, eru nú reiknaðir þannig, að skattprósentan er við það miðuð, að gjaldþegninn hafi haft tilsvarandi tekjur yfir allt árið. Ef t. d. útlendur maður hefur unnið hér í sex mánuði og haft í tekjur samtals 25 þús. kr., er skatturinn við það miðaður, að árstekjur hans hafi numið 50 þús. kr., en skatturinn, reiknaður af þeirri upphæð, síðan lækkaður um helming, vegna þess að maðurinn var hér aðeins í hálft ár og hafði aðeins helming þessarar upphæðar í tekjur. Samkvæmt frv. á framvegis að reikna dvalartímann í vikum, en ekki mánuðum, eins og nú er, og fæst nákvæmari skattreikningur á þann hátt. Ákvæðin um þetta eru í 4. gr. frv. Þar er einnig það nýmæli, að við dvalartímann hér á landi skuli bæta 20% vegna þess tíma, sem það tekur útlendinginn að komast hingað til starfs og heim aftur, en þó sé viðbótin ekki minni en ein vika og ekki meira en fjórar vikur. Sýnist þetta vera eðlileg breyting. Í frv. eru ákvæði um innheimtu skatta og útsvars hjá útlendingum og öðrum, sem fara af landi burt, og ábyrgð kaupgreiðenda á greiðslu þeirra gjalda. Fyrirmæli um þetta eru einnig í gildandi lögum, og eru hér litlar breytingar á þeim gerðar. Þó er hér sú breyting, að í stað þess, að í lögunum segir, að kaupgreiðandi megi halda eftir ákveðnum hundraðshluta af kaupi til tryggingar ábyrgðinni, gerir frv. ráð fyrir, að ákveðið verði í reglugerð, hve miklu megi halda eftir af kaupinu til greiðslu á opinberum gjöldum. Ákvæði frv. um tekjufrádrátt, t. d. persónufrádráttinn, sem nú er ekki í lögum, gera það nauðsynlegt, að ný fyrirmæli verði sett um það, hve miklu megi halda eftir af kaupi til greiðslu á skatti og útsvari. Ég hef þá nefnt helztu nýmælin, sem frv. hefur að geyma. Margir útlendir sjómenn, aðallega Færeyingar, starfa nú á íslenzkum fiskiskipum, einkum á togaraflotanum, og hefur svo verið um nokkurt skeið. Nokkurrar óánægju hefur orðið vart hjá þessum útlendu sjómönnum út af þeim reglum, sem nú gilda um skatt- og útsvarsgreiðslu þeirra, og geri ég ráð fyrir, að frv. þetta sé fram borið m. a. þess vegna. Ef frv. verður samþykkt, fá þessir menn nokkrar tilslakanir, sem þeir njóta ekki nú, t. d. persónufrádrátt og tekjufrádrátt vegna hlífðarfatakostnaðar eins og innlendir sjómenn njóta. Munu þeir vafalaust telja þetta nokkra leiðréttingu sinna mála, og er þó ekki lengra gengið en sanngjarnt er, samanborið við þau kjör í þessum efnum, sem landsmenn sjálfir eiga hér við að búa. Fjhn. hefur athugað frv. og gefið út nál. á þskj. 367. Tveir nefndarmenn gátu ekki mætt á fundi, þegar málið var afgreitt. Nefndin flytur tvær brtt. við frv. Sú fyrri snertir útlenda listamenn, sem afla sér tekna hér með listum sínum. Þeir fá nú samkvæmt lögum frádreginn 1/3 af tekjum sínum vegna kostnaðar, áður en skattur er á þá lagður, og á það að haldast áfram, en nefndin telur ekki ástæðu til að láta þá hafa aukinn frádrátt vegna kostnaðar né heldur persónufrádrátt, og er brtt. við það miðuð. Í síðari brtt. er ekki um nýmæli að ræða. Ákvæði um það efni eru nú í 10. gr. laganna, nr. 96 frá 1946, en hafa af einhverjum ástæðum fallið niður, þegar frv. var samið. Það er till. nefndarinnar, að frv. verði samþykkt með þessum breytingum, sem eru á þskj. 367.



Herra forseti. Nefndin hefur athugað frv. og rætt það við ráðuneytisstjóra í félmrn., Hjálmar Vilhjálmsson. Það mun að vísu þannig, að flest atriði þessa samnings hefði verið heimilt að samþykkja án sérstakrar lagaheimildar, en réttara þykir þó að samþykkja frv. til þess að taka af öll tvímæli í þessu efni og allan vafa. Nefndin hefur því orðið sammála um að leggja til, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, hefur hlotið óvenjulega mikla gagnrýni hér á hinu háa Alþingi, og er út af fyrir sig ekki nema gott eitt um þá hluti að segja, þar sem ég ætla, að þá hafi komið í ljós þeir helztu agnúar, sem í þessu frv. felast og mega því verða að ýmsu leyti til viðvörunar við meðferð þessa máls í framtíðinni. Hv. 2. þm. Reykv. gat þess, að ég hefði viðhaft óviðeigandi ummæli gagnvart starfsmönnum grænmetisverzlunar ríkisins. Þetta er ekki rétt. Ummæli mín eru afbökuð, því að það hefur verið fjarri mér að kasta steini að starfsmönnum grænmetisverzlunar ríkisins, en það hafa aðrir gert með því að umsnúa ummælum mínum. Það, sem mér finnst að þurfi að gera upp í þessu máli, eru ummæli einnar stofnunar, og bera þau saman við ummæli heillar stéttar, þ.e. bændastéttar landsins. Þar sem málið hefur að nokkru snúizt um Stéttarsamband bænda og framleiðsluráð landbúnaðarins, finnst mér ekki óviðeigandi að skýra nokkru nánar, hvernig uppbygging þessara stofnana landbúnaðarins er, því að fram hjá þeim atriðum hafa allir þeir aðilar hlaupið, sem hafa talað í þessu máli. Stéttarsambandið er stofnað fyrir nokkrum árum og er því tiltölulega ungt að árum. Ég skil ekki, hvers vegna jafnmiklir félagshyggjumenn og margir þeirra eru, sem hér hafa talað, bera ótta í brjósti við félög, sem eru mynduð með frjálsum samtökum í landinu, eins og þessi, þar sem hinir sömu hafa þrásinnis og margsinnis notað sér stéttarfélög og tekið þátt í þeirra uppbyggingu og starfsemi fyrir þjóðarheildina. Búnaðarfélög landsins eru frjáls félög, sem allir bændur geta verið félagar í, og einnig aðrir, sem hafa smábú eða minnst einn hektara ræktaðs lands. Það geta því fleiri en bændur verið þátttakendur í búnaðarfélögum. Það er ekki skilyrði að vera bóndi til þess að vera meðlimur í búnaðarfélagi. Það er ákaflega rúmt um þau ákvæði, og þar geta yfirleitt verið flestir, sem hafa ræktun sem nokkru nemur. Búnaðarfélögin eru aftur á móti sameinuð eftir frjálsum leiðum í búnaðarsambönd, sem svo aftur tilheyra einu félagi, þ.e. Búnaðarfélagi Íslands, og Búnaðarfélag Íslands vinnur að ræktun jarðar og ræktun búfjár ásamt ýmiss konar tilraunastarfsemi og fleiri framfaramálum landbúnaðarins. Á hinn bóginn standa hin frjálsu búnaðarfélög að Stéttarsamhandi bænda, sem til þess að gera er ungt að árum, eins og ég gat um áðan. Stéttarsamband bænda heldur einn landsfund á ári, og þar mæta tveir fulltrúar úr hverri sýslu og einn frá Vestmannaeyjum. Þessir fulltrúar eru valdir á sameiginlegum fundi, sem haldinn er einn í hverri sýslu, og á þann fund eru kosnir tveir kjörmenn á hreppabúnaðarfélagsfundum heima fyrir, svo að það má segja með sanni, að öllum gefist kostur á því að koma sínum óskum á framfæri til stéttarsambandsfundar, ef þeir á annað borð þurfa og vilja. Annað hvert ár eru svo kosnir á stéttarsambandsfundi fimm menn í stjórn Stéttarsambandsins. Þessum mönnum hefur verið falið að vera í framleiðsluráði landbúnaðarins ásamt fjórum öðrum mönnum, sem þar eiga sæti, þ.e.a.s. einn frá Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, einn frá Sláturfélagi Suðurlands og einn frá mjólkursamsölunni og einn frá mjólkurbúum utan Reykjavíkur, þannig að í framleiðsluráðinu eiga sæti níu menn alls. Þegar rætt er um verðlagsgrundvöll og verðlag á landbúnaðarvörum, þá skyldi maður ætla samkv. þessu, að Stéttarsamband bænda væri þar úrslitaaðilinn. En svo er ekki, því að þegar fjallað er um verðlagsgrundvöllinn, þá er samið við fulltrúa frá neytendum. Í þessu verðlagsráði eiga sæti sex fulltrúar, þ.e.a.s. þrír frá Stéttarsambandi bænda, einn frá Alþýðusambandi Íslands, einn frá Sjómannafélagi Reykjavíkur og einn frá Iðnrekendasambandi Íslands, þ.e.a.s., að hlutur bændanna er nákvæmlega jafn hlut neytendanna í þessu tilfelli. Hvað er þá að óttast? Og ef ekki næst samkomulag hjá þessum aðilum, þá er málinu skotið til gerðardóms, þar sem í eiga sæti þrír aðilar, þ.e. einn frá Stéttarsambandi bænda, einn frá þessum samtökum neytenda, sem ég talaði um áðan, og hagstofustjóri sem oddamaður. Og við þau úrslit, sem þar verða, verða bændurnir að sætta sig, hvort sem það er þeim í vil eða ekki. Svo er risið hér á fætur og sagt, að bændasamtökin hugsi ekki um hag neytenda. Það er merkilegur hlutur. Þegar rætt er um verðlagsmál og teknar eru ákvarðanir í þeim, þá er hlutur neytendanna jafnrétthár hlut bændanna, nákvæmlega jafn. Og ef ágreiningur er, þá er það hagstofustjóri, sem hefur síðasta orðið í þeim efnum. Hver er þá ástæðan fyrir því í lýðfrjálsu landi, þar sem félög hafa myndazt og þróazt af frjálsum vilja fólksins, að vantreysta þeim, og ekki sízt þar sem þegar til úrslita og ágreinings kemur í verðlagsmálum, þá eru það önnur félög, sem hafa jafnan rétt við rétt bændastéttarinnar? Nei, það eru veigalítil rök hjá hv. þingmönnum, þegar þeir eru að reyna að læða því inn, að bændasamtökin í landinu hugsi ekki um hag neytenda, því að þau ráða litlu um verðlagsmál, þegar til úrslita kemur, og verða auk þess að sætta sig við það að hafa sama verðlagsgrundvöll allt árið, hvernig svo sem kaupgjald og annað verðlag ílandinu kann að breytast á því tímabili. Og ég hygg, að ýmsum öðrum stéttum í þjóðfélaginu þætti þungt að bera þann bagga. Þessi fámenni hópur bændanna í landinu og þeirra skylduliðs, sem ekki er orðið meira en um það bil 1/4 hluti landsbúa og fækkar með hverju ári sem líður, sýnir það fyrst og fremst, að hann má sín ekki mikils, og ekki heldur það vel að honum búið, að landbúnaðurinn þyki það girnilegur, að fólk keppist um að komast í þá framleiðslu. Þess vegna er ekki bændasamtökin að óttast, þar sem bændur eiga afkomu sína undir neytendum á ýmsan hátt og verða því að vanda vöru sína á sviði garðmetis ekki síður en við framleiðslu kjöts eða mjólkur. Þeir hv. þingmenn, sem hér hafa talað, eru yfirleitt mjög miklir félagshyggjumenn, sem starfað hafa í mörgum félögum. Það er því leiðinlegt, að þeir skuli vanmeta frjáls félagasamtök eins og Stéttarsamband bænda, sem er byggt á grunni, sem nær yfir allar byggðir þessa lands og því bæði víðáttumikill og traustur. Ég segi fyrir mig, að ég met stéttarfélög mikils og tel þau nauðsynleg og virði vinnandi stéttir, því að það eru þær, sem knýja auðæfin úr skauti náttúrunnar og skapa grunnverðmætin, sem við lifum af. Mitt sjónarmið er því, að vinna beri að því að auka traust og skilning á milli þessara stétta, en ekki breikka það bil, sem kann að hafa verið þar á milli. Á því er ekki þörf. Ég hygg, að flestra hugur sé sá, að það beri frekar að vinna að skilningi milli þessara stétta en að læða þar inn tortryggni. Grænmetisverzlun ríkisins var nauðsynleg á sínum tíma, á meðan engin félagssamtök höfðu þróazt til að taka við verkefni hennar. Það kemur mér því mjög á óvart þessi skoðun hv. andstæðinga þessa frv. að treysta ekki frjálsum félagssamtökum til að fara með sín framleiðslumál. Því hefur verið haldið fram, að bæjabúar framleiði meiri kartöflur en sveitabændur. Þetta er eflaust rétt, ég skal. ekki andmæla þessu. En það er ekki þetta atriði málsins, sem er aðalatriði. Það, sem er aðalatriðið, er það, hvað mikið af landsframleiðslunni kemur í verzlanir, hvað það er, sem verzlað er með. Ég hygg, að það sé nálægt því 1/5 hluti af framleiðslunni, sem kemur í verzlanir. Ég get ekki lagt fram skýrslu um það atriði, enda hefur enginn gert það hérna, hversu mikið kemur af sölukartöflum úr sveitum og hversu mikill hluti úr kaupstöðum. En ég hugsa, að það sé ekkert ofmælt, þó að maður segi, að þar séu bændurnir og sveitaframleiðendur í meiri hluta, því að stórframleiðsla er ekki það mikil í kaupstöðum, að menn rækti miklu meira en þeir þurfa að jafnaði með sjálfir. Þá er eitt af því, sem andstæðingar þessa frv. hafa mjög hampað hérna, það, að kaupfélagsstjórarnir væru mjög á móti málinu. Ég skal ekkert efast um það, að eins og frv. var lagt fyrir hv. Alþ. í fyrra, hafi kaupfélagsstjórarnir verið á móti málinu, og umsagnir kaupfélagsstjóranna gegn þessu frv. eru um frv. eins og það var lagt upphaflega hér fyrir hv. Alþ. Og ef kaupfélagsstjórarnir hefðu verið mjög á móti málinu, hefði þeim gefizt kostur um eins árs bil að andmæla því frv., sem nú liggur fyrir, og hefðu til þess getað notað kaupfélagsfundina, sem haldnir voru í fyrra, aðalfund Sambands íslenzkra samvinnufélaga, og hefðu þeir ekki haft tækifæri til þessa, var þeim alltaf innan handar að afla ákveðnari mótmæla a.m.k. frá stjórnum kaupfélaganna. En slík andmæli hafa ekki komið, svo að ég tel, að það beri ekki að taka þeirra andmæli eins alvarlega og þau liggja fyrir nú. Og fyrir nokkrum dögum stóð yfir hérna í Reykjavík fundur hjá kaupfélagsstjórum landsins, og um sama leyti voru háar raddir hér í þessum sal um það, hversu kaupfélagsstjórarnir væru mikið á móti málinu. Hvers vegna sendu þá ekki kaupfélagsstjórarnir andmæli frá þessum fundi gegn þessu frv., ef þeir lögðu mikla áherzlu á það? Slíkt gerðu þeir ekki, vegna þess að þeir eru ekki á móti málinu eins og það liggur nú fyrir. Enn fremur vil ég geta þess, að frá því fyrsta að farið var að fjalla um þetta mál og tala um skipulagsbreytingar á því, hefur ávallt átt þar sæti einn fulltrúi frá Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, og það þarf ekki hér að vera að tala um það, af hvaða aðilum Samband íslenzkra samvinnufélaga er myndað, því að það eru kaupfélög landsins, svo að þessi rök eru harla veigalítil, þegar er talað um mótmæli kaupfélagsstjóranna. Þessar umræður hér hafa að mestu leyti snúizt um kartöflur, og út af fyrir sig er það kannske ekki merkilegt. En það er ýmislegt annað í þessu frv., sem þó er jafnvert um að tala og kartöflurnar. M.a. er í þessu frv. tekið upp ákvæði þess efnis, að það skuli verðleggja gulrófur og gulrætur, en eins og hefur verið ástatt, var það ekki skylda, og urðu framleiðendurnir oft að koma með sína vöru hingað og selja hana fyrir það verð, sem kaupmenn vildu kaupa hana, og höfðu þeir algerlega frjálsar hendur um, hvað þeir lögðu á hana. Og þess eru dæmi, að það hafi verið komið með rófur hingað í bæinn, gulrófur, sem framleiðendur hafa fengið fyrir kannske eina krónu, en verið seldar út á þrjár og fjórar krónur. Þetta eru hv. andmælendur þessa frv. ekki að hugsa um. Þar eru þeir ekki að hugsa um neytendur. Hver er ástæðan fyrir því? Nei, á þessu stigi standa þessir framleiðendur í sömu sporum og í gamla daga, þegar sunnlenzku bændurnir voru komnir langar leiðir með fé sitt í kaupstað og kaupmenn létu þá biða lengi, þar til féð var farið að leggja af, og þá keyptu þeir það fyrir það, sem þeim sýndist. Síðan urðu neytendur að kaupa þetta kjöt, hversu vont sem það var og með hversu hárri álagningu sem það var, og gátu ekkert um fengizt. Þetta er ekki verið að tala um. Þar er ekki verið að hugsa um hag neytendanna. Það er eiginlega merkilegt með jafngreinda menn og hv. andmælendur þessa frv., að þeir skuli ekki hafa á víðara grunni borið hag neytendanna fyrir brjósti en í ljós hefur komið hjá þeim, svo að ég er dálítið efablandinn, að þeir séu í þessu sambandi fyrst og fremst að hugsa um neytendurna, þegar þeir eru að andmæla þessu frv., þó að þeir noti þá mjög, enda er ég búinn að sýna fram á, að það er ekki ástæða fyrir neytendurna að óttast í þessum efnum. Stéttarsamband bænda og þeir aðilar og ráð, sem hjá því starfa, hafa aldrei sýnt, að það hafi ekki verið hægt við þau að semja, ef eitthvað hefur þótt miður fara, og bæta vöruvöndun, og frá upphafi veit ég ekki annað en að það hefur jafnan líkað betur með hverju ári, bæði sú skipulagning, sem gerð hefur verið á kjötsölu og mjólkursölu hér á landi, og ég ætla, að hið sama megi eiga sér stað um þá skipulagsbreytingu, sem hér um ræðir gagnvart garðmeti í landinu. Meiri hl. landbn. flytur hér nokkrar brtt. við frv., þar sem tekið er tillit til þeirra, sem bent hafa á ýmsa ágalla á málinu. T.d. er sett inn ákvæði um, að sala grænmetisverzlunar ríkisins skuli fara fram eftir mati dómkvaddra manna, eins og venja er, þegar um sölu ríkiseigna er að ræða. Þá er tekinn til baka d-liður 5. gr. um verðjöfnun á kartöflum, þannig að það þarf ekki lengur að vera neinn ásteytingarsteinn í augum manna, að það eigi að fara að láta neytendurna borga þann verðmismun, sem kann að verða á þeim kartöflum, sem fara til fóðurs eða vinnslu á annan hátt, sem á sér þó víða stað, og þessi liður er felldur burt nú, svo að hann er ekki lengur að óttast. Aðrar brtt. eru nánast leiðréttingar, og vænti ég, að hv. þm. geti því fallizt á þessar breytingar, sem meiri hl. leggur til. Varðandi brtt. frá þeim hv. 2. þm. Reykv. (EOI) og hv. 3. landsk. (HV), þá gleður það mig, að þeir aftaka þó ekki allar hreytingar á framleiðsluráðslögunum eða ekki a.m.k. hv. 2. þm. Reykv., og ég vænti þess, að þegar þeir eru búnir að íhuga þessi mál betur, þá sjái þeir, hversu hættulaust frumvarpið er fyrir neytendur, og geti af þeim orsökum fylgt því á leiðarenda. Ég hef svo ekki meira að segja að sinni í þessu máli, en vonast eftir, að afgreiðslu þess verði hraðað, eftir því sem auðið er.



Þar kom loks að því, að hv. þm. Dal. (ÁB) tók til máls, og það var nú mjög ánægjulegt. Batnandi manni er bezt að lifa, og hann er nú búinn að þrauka svo lengi við að þegja, að það var mjög ánægjulegt, að hann skyldi loks taka til máls. Hv. þm. Dal. vildi þó ekki ganga svo hreinskilnislega til verks að taka aftur þau ummæli, sem hann hafði hér við 2. umr. málsins um starfsmenn grænmetisverzlunar ríkisins, heldur vildi hann segja, að ég hefði snúið út úr þeim. Ég hef hér handritið af hans ræðu, og ég skal lofa honum að heyra. Hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég get tekið það fram nú, eins og ég tók fram þegar við 1. umr. þessa máls, að það er út af fyrir sig ekki nema eðlilegt, að þeir starfsmenn, sem eru við stofnun sem grænmetisverzlunina, séu undir þessum kringumstæðum mótfallnir því, að stofnunin sé lögð niður. Slíkt mundu allir gert hafa, svo að út af fyrir sig sé ég ekki, að það sé nein brýn ástæða til að taka tillit til þess, þar sem það væri hins vegar óeðlilegt, ef starfsmenn við stofnunina æsktu þess, að hún væri lögð niður.“ Sér ekki hv. þm. Dal., að hann afgr. þarna alla röksemdafærslu, mjög ýtarlega röksemdafærslu frá stjórn grænmetisverzlunar ríkisins, með því að slá því fram, að þessir menn, sem þarna starfi, séu bara á móti því, að stofnunin sé lögð niður, vegna þess, að þeir starfi sjálfir við hana? M.ö.o.: Það á að eyðileggja öll skynsamleg rök þessara manna á þeirri einu forsendu, að þeir séu slíkir eiginhagsmunamenn, að þeir vilji viðhalda stofnun, sem sé orðin skaðleg eða á eftir tímanum, vegna þess að þeir hafi eiginhagsmuni af því. Ég held, að hv. þm. eigi að vera það alveg ljóst, að ef hann heldur, að hann geti afgr. rökstutt álit eins manns, sem er forstöðumaður eins ríkisfyrirtækis, á þennan hátt, þá í fyrsta lagi veður hann í villu og svíma um innræti þeirra manna, sem stjórna yfirleitt stofnunum ríkisins, og í öðru lagi væri hann með þessu alveg að eyðileggja allar aðrar svipaðar röksemdaleiðslur frá öðrum stjórnendum annarra ríkisfyrirtækja, sem hann þó áður hefur viljað taka tillit til. Við skulum segja, þegar slíkt álit hefur komið frá stjórn skipaútgerðar ríkisins eða hennar forstjóra eða ferðaskrifstofu ríkisins, þá hefur hv. þm. viljað taka tillit til þess, að það, sem þessir menn, sem stjórnuðu þessu ríkisfyrirtæki, segðu, væri mjög mikið að marka, vegna þess að þeir þekktu þetta vel, þeir væru búnir að stjórna þessu í áratugi, svo að þeir væru þess vegna menn til þess að dæma um það. Hv. þm. Dal. hefði þess vegna aðeins átt að biðjast afsökunar á því að hafa haft þessi ummæli og segja, að þetta hafi verið órétt af sér og að hann sjái eftir því. Það var það elna, sem hann gat gert, en ekki að vera að reyna að neinn leyti að náa okkur því um nasir, sem höfum mælt gegn þessu frv., að við værum að snúa út úr hjá honum. Þá kom hv. þm. með það, að það væri nú ekki verið að ganga á rétt framleiðenda að kartöflum í bæjunum, þeir gætu jafnvel verið meðlimir í búnaðarfélagi. Þó þyrftu þeir til þess, skildist mér, að hafa helzt það mikil jarðarafnot, að það væri einn hektari. Ég vil nú spyrja: Mundi hv. þm. vera með því, að allir kartöfluframleiðendur í öllum kaupstöðum landsins ættu að fara inn í Búnaðarfélagið, jafnvel þó að einhverjir þeirra hefðu ekki svo stórar kartöfluekrur, að það væri heill hektari? Ég held, að það ætti bara alls ekki að vera meiningin. Ég held, að það væri alls ekki rétt, að menn, sem þó fyrst og fremst lifa af öðru en því að framleiða þetta og framleiða þetta sem eins konar aukavinnu hjá sér, færu að flykkjast inn í samtök bænda og meira eða minna að reyna að fara kannske að stjórna þar í krafti þess, að þeir væru fjölmennari, þó að þeir hefðu alls ekki þeirra hagsmuna að gæta, sem bændurnir hafa í sínum samtökum. Ég held þess vegna, að hvorugur okkar mundi óska eftir því, að kartöfluframleiðendur í kaupstöðum færu að flykkjast inn í búnaðarfélögin, jafnvel þó að búnaðarfélagslögin yrðu rýmkuð þannig, að allir kartöfluframleiðendur gætu farið inn í þau. Ég held, að þetta sanni, að kartöfluframleiðslan sjálf sé verkefni, sé starf, sem á að vera utan við þá löggjöf, sem annars gildir viðvíkjandi búnaðarfélögunum. Ég vil minna hv. þm. á, að hér í Reykjavík, - ég skal ekki fullyrða það, ef það verður leiðrétt hjá mér, þá tek ég því mjög gjarnan, - en ég hef heyrt fullyrt, að upp undir 30% af kartöflunum, sem framleiddar eru, séu framleiddar hér í þessu umdæmi. Það kann að vera eitthvað minna, en þó að það væri minna, þá er það ekkert smáræði, og það er þess vegna ekkert að undra, þó að við t.d. þm. Reykv. álítum alveg óeðlilegt að fara að taka það vald og þann rétt af þeim, sem hér búa, að geta haft, ef þeir vilja, þau afskipti af hlutunum, sem þeim nú er gefið, eða geta gegnum ríkið notið þess réttar, sem aðrir borgarar ríkisins hafa. Hv. þm. segir, að auðvitað geti neytendur borið fram sínar óskir, geti borið fram sínar óskir viðvíkjandi því, ef eitthvað mætti betur fara. En það er nú svo undarlegt í þjóðfélaginu, að síðustu 100 árin hefur þróunin verið sú hérna hjá okkur Íslendingum, að við höfum verið að reyna að komast burt frá því að þurfa bara að bera fram óskir við valdhafana, óskir við þá, sem ráða, og í staðinn höfum við viljað fá að ráða þessu nokkuð sjálfir. Það var hér áður fyrr, að við t.d. eða þeir, sem áttu sæti hér á Alþ., urðu að láta sér nægja að bera fram óskir við Danakonung og landsmenn að láta sér nægja að samþykkja bænaskrár. Það, sem menn voru að berjast fyrir, var að fá vald, var að fá að ráða, fá að ákveða. Og það er ekki að vita, að meiri hluti kartöfluframleiðenda í landinn sætti sig við það að vera aftur settur á það stig, að einn hluti af kartöfluframleiðendunum, ein ákveðin samtök þar, fái ákveðin réttindi og ákveðið vald, hinir fái aðeins réttinn til þess að bera fram óskir. Það er ekki meiningin. Það, sem nú er, að báðir eru jafnréttháir gagnvart grænmetisverzlun ríkisins, neytendur og framleiðendur, er hlutfall, sem við viljum ekki að breytist. Við viljum ekki, að það breytist þannig, að tæpur helmingur framleiðendanna og þeirra samtök, hversu góð sem þau annars eru á sínum sviðum, fái ein valdið í þessum efnum og að hinir megi bara bera fram óskir. Þetta er það, sem er nú inntakíð í því, sem heitir lýðræði og hefur verið barizt fyrir hér síðustu hundrað árin og hv. þm. jafnvel segist nú vera fylgjandi, held ég, stundum. Hv. þm. Dal. segir svo, að við þurfum ekkert að bera kvíðboga fyrir því, að það verði ekki hugsað um hag neytenda. Ég býst við, að einvaldskonungarnir hafi kannske stundum svarað Íslendingum eitthvað svipað hér áður fyrr, þegar þeir voru að fara fram á ýmis réttindi: Þið þurfið ekkert að vera að heimta þessi réttindi, ég mun hugsa um hag ykkar. - En það er bara þetta, sem fólkið krefst, að geta fengið að ráða því sjálft, hvað gert er á þessum sviðum, en ekki að þurfa að biðja einhverja aðra og sækja undir þá. Hv. þm. Dal. segir það undarlegt, að við skulum ekki vilja virða frjálsan vilja fólksins, sem hafi sameinazt í búnaðarfélögunum. Við virðum frjálsan vilja fólksins, sem hefur sameinazt í búnaðarfélögunum, en við viljum, að vilji fólksins, sem hefur sameinazt í ýmsum félögum í kaupstöðum, sé líka virtur. Og grænmetisverzlun ríkisins og lagaákvæði um, að hún skuli jafnt vinna neytendum sem framleiðendum í hag, byggist á því, að það eigi að virða vilja beggja þessara aðila. Það er þess vegna ekki til neins að koma hérna til okkar og segja: Ja, þið eruð nú félagshyggjumenn, þið standið að verkalýðsfélagsskap og ýmsu slíku, og þess vegna eigið þið að skilja, að bændur vilji líka hafa félagsskap. - Það skiljum við. Við skiljum það, að bændur vilji hafa félagsskap. En við viljum ekki veita þeim félagsskap einkaréttindi á kostnað annarra manna, á kostnað annarra framleiðenda í þessu tilfelli, alveg eins og ég veit, að hv. þm. er undir niðri á móti því að gefa t.d. Kveldúlfi og Alliance, sem einu sinni voru stórir saltfisksútflytjendur, einkaréttindi gagnvart öllum öðrum saltfisksútflytjendum. Eins erum við á móti því að gefa helmingnum af núverandi kartöfluframleiðendum landsins einkaréttindi á móti öllum öðrum kartöfluframleiðendum og móti öllum neytendum. Hv. þm. Dal. má ekki fara alveg svona almennt út í hlutina og tala um, að við förum inn á það svið að virða ekki rétt bænda, þegar við tölum hér á mótí þessari till., sem einhvern tíma hefur verið gerð samþykkt um á stéttarsambandsþingi bænda. Ég efast um, að hag bænda og valdi þeirra til að taka ákvarðanir á sinum sviðum væri eins langt komið og nú er, ef ekki einmitt verkalýðsfélagsskapurinn í landinu hefði virt þann rétt og viljað hjálpa bændum til þess að virða þann rétt, eins og hann hefur gert. Ég get sagt hv. þm. Dal., að löngu áður en hann kom hér á þing, átti ég ásamt einum flokksbróður hans, sem enn situr hér á þingi, þátt í því að samþ. þau lagaákvæði, sem síðan urðu um haustið grundvöllurinn að sexmannanefndarálitinu, sem var gert með samkomulagi milli fulltrúa verkalýðssamtakanna og launþeganna annars vegar og bændanna hins vegar, og verkalýðssamtökin og þeirra fulltrúar sýndu það, að þeir kunnu þar að meta rétt bænda og þeirra vald. En alveg eins og við viljum meta rétt bænda og þeirra samtaka og stuðla að því, að bændum sem öðrum vinnandi mönnum sé tryggt sannvirði fyrir þeirra vöru og sannvirði fyrir þeirra vinnu, eins viljum við auðvitað og það í fullri hreinskilni segja við ákveðin bændasamtök, ef okkur finnst þau seilast of langt: Þetta megið þið ekki gera. Þetta er fyrir utan ykkar verksvið. Ef þið gerið þetta, þá eruð þið að misnota vald. Hv. þm. Dal. má treysta því, að við ekki aðeins skiljum félagshyggju bænda og fögnum henni og viljum vinna með þeim og viljum tryggja þeirra rétt, heldur viljum við gera það sama viðvíkjandi fólkinu í kaupstöðunum, og þegar þetta tvennt rekst á, þegar helmingur allra kartaflna í landinu er framleiddur í sveitum og þegar helmingurinn er framleiddur í kaupstöðum, þá segjum við: Þeir, sem í sveitum búa, eiga ekki að fá einkaréttindi til þess að ráða um verzlun þessa máls, við höfum heldur ríkið sjálft með þess grænmetisverzlun ríkisins, sem sé þá fyrirskipað að taka jafnt tillit ekki aðeins til allra framleiðenda, heldur og til neytenda. Það hefur verið alveg sérstaklega af hálfu okkar sósialista unnið að því að hindra, að bilið væri breikkað á milli bænda og neytenda í bæjunum, en þetta, sem hérna er lagt til, er einmitt til þess að reyna að breikka það bil. Hv. þm. spurði okkur, hvort við treystum ekki frjálsum félagsskap. Jú, einmitt, við treystum frjálsum félagsskap. Þess vegna erum við á móti því að veita einum hluta af framleiðendum, t.d. í þessu tilfelli á kartöflum, einkaréttindi, og það, sem ég bauð honum hér upp á, ef hann vildi endilega gera frjálsan félagsskap um þetta allt saman, var að gera þessa framleiðslu algerlega frjálsa. Og ef hann treystir frjálsum félagsskap, þá væri eðlilegast fyrir hann að fallast á, ef hann vill ómögulega hafa grænmetisverzlun ríkisins, að hafa þá enga ríkiseinokun á þessu á neinn hátt og að ríkið gefi ekki heldur einstökum samtökum einokun, en það er þarna um annað að ræða. Hann treystir ekki þeim almenna, frjálsa félagsskap, hvorkí bænda né neytenda. Hann vill fá einokun í hendur ákveðins hluta af framleiðendunum, og það er það, sem við erum á móti. Hann reyndi að færa þau rök fyrir því, að hann sagði, að það væri ekki nokkur efi á því, að framleiðsluráð landbúnaðarins eða samtök bænda mundu fara vel með þetta vald. Þetta er nú náttúrlega alltaf ákaflega þægilegt að segja. Það mundu líklega vera margir aðilar hérna í landinu, sem mundu segja það við okkur, ef þeir færu fram á einkasölu, við skulum segja t.d., að við notum dæmið, sem ég tók hér, ef klæðaverksmiðjurnar í landinu færu fram á að fá einkainnflutning á öllum klæðnaði til landsins, þær einar réðu því, hverjir flyttu inn föt til landsins, og þær mundu segja við okkur hér í þinginu: Ykkur er alveg óhætt að gefa okkur þetta vald; við förum vei með þetta. - Og það mundi kannske enginn okkar efast um, að þessir menn, sem framleiddu föt, væru allra beztu menn, og við treystum þeim í hvívetna mjög vei. En mundum við nú samt sem áður gefa þeim þessi einkaréttindi? Ég býst við, að hv. þm. mundi ekki vera með því. Sannleikurinn er, að meira að segja það að gefa einkavald gagnvart öðrum og jafnvel gegn öðrum getur beinlínis orðið til þess að spilla manni og spilla samtökum, sem voru góð fyrir. Og mér fannst það nú meira að segja koma fram hjá hæstv. landbrh., að hann væri meira að segja hræddur við slíkt, hann sagði, að það væri alls ekki gaman að því fyrir bændasamtökin að fá þetta vald í hendur, það væri raunverulega ekki eftirsóknarvert, vegna þess að það kynni að verða gagnrýnt nokkuð harðlega. Af hverju var hann hræddur um, að það yrði kannske gagnrýnt? M.a. vegna þess, að því yrði annaðhvort dróttað að mönnum, að þeir væru að misnota svona einkavald, þegar þeir hefðu það, eða þá hins vegar, að menn freistuðust máske til þess, þegar menn hefðu svona vald, að misnota það. Og ég vil bara skjóta því fram til hv. þm. Dal., að hann setji sig í þá aðstöðu, eftir að bændasamtökin, eins og hann segir, eða vissir trúnaðarmenn þeirra hefðu fengið einkaréttindi á að flytja inn kartöflur til landsins og svo kæmi það ástand hér í Reykjavík, að það vantaði kartöflur, og þess væri krafizt af almenningi; að það væru fluttar inn kartöflur, og það væri ekki gert, - ég er hræddur um, að viðkomandi bændasamtök fengju kannske einmitt mörg óþægileg orð að heyra. Ég er hræddur um einmitt, að það sé miklu hentugra, ef um svona á að deila, að það sé hlutlaus stofnun, sem þarna á að vinna og tekur þá á móti gagnrýninni, stofnun, sem samkvæmt lögum sé ætlað að vinna bæði fyrir neytendur og framleiðendur, og stofnun, sem er skipuð af ríkinu sjálfu og meira að segja samkvæmt hennar lögum bæði Alþýðusambandið og Samband íslenzkra samvinnufélaga eiga að geta haft áhrif á. -  Herra forseti. Ég hafði þar komið máli mínu í viðræðu minni við hv. þm. Dal., að ég hafði reynt að sýna honum fram á, að það væri ekki nóg, að þeir, sem bæðu um eitthvert vald, segðu: Ég skal fara vel með það. - Það er enn fremur nauðsynlegt að gera sér það ljóst, að þegar um það að veita einhverjum vald er að ræða, þá ræða menn það mál mjög raunsætt, treysta ekki bara fögrum orðum og loforðum, heldur vilja hafa tryggingu fyrir, að því valdi sé beitt á þann hátt, sem lofað er. Þó að framleiðsluráð landbúnaðarins segi nú, að það skuli fara vel með þetta vald, sem það fer fram á, þá eru þau orð, jafnvel þótt við metum mennina mikils, ekki nægileg til þess að fá okkur til þess að vera með því að veita þeim slíkt vald, vegna þess að með því væri verið að veita þeim vald yfir öðrum einstaklingum, í fyrsta lagi yfir öllum neytendum landsins, í öðru lagi yfir þeim meiri hluta framleiðenda, sem er í kaupstöðunum. Þetta vald viljum við ekki gefa þeim, vegna þess að við álítum, að þeir eigi ekki meiri rétt á slíku valdi en þeir, sem framleiða t.d. kartöflur í kaupstöðunum. Þess vegna viljum við halda því formi, sem nú er, að grænmetisverzlun ríkisins, þ.e. ríkið sjálft, annist þessa verzlun og sé fyrirlagt, eins og nú er, að hugsa jafnt um framleiðendur sem neytendur og jafnt um alla framleiðendur. Því bregður stundum fyrir, að hv. þm., sem fylgja fast fram máli eins og þessu hér, hættir við að slá fram hinum og þessum slagorðum til þess að reyna að rökstyðja sitt mál og sérstaklega gruna aðra eða segjast gruna aðra um illkvittni eða eitthvað þess háttar. T.d. sagði hv. þm. Dal. hér áðan, að við værum að reyna að læða inn tortryggni til framleiðsluráðs landbúnaðarins og til samtaka bænda með því að vilja ekki gefa þeim þetta vald. Það mætti segja slíkt í hvert skipti. Ég veit ekki, hvort t.d. bændasamtökin hefðu nokkra ástæðu til þess að vera að tortryggja t.d. Alþýðusamband Íslands, bændasamtökin hafi ekkert nema gott af því að segja. Það hefur stuðlað að því að tryggja bændasamtökunum réttlátt verð fyrir þeirra afurðir. En skyldu nú bændasamtökin þar fyrir vilja afhenda stjórn Alþýðusambands Íslands einkavald, ekki aðeins til þess að ákveða verð á mjólk og kjöti, heldur líka til þess að hafa alla sölu á hendi, eða fela þeim, sem það vill, að hafa alla sölu á hendi á mjólk og kjöti í landinu, svo að ég tali ekki um kartöflur? Ég er hræddur um, að það þættu frekar lítilmótleg rök hjá okkur, ef við segðum þá: Ja, þið megið alveg treysta stjórn Alþýðusambands Íslands, hún fer vel með svona vald. Þið skuluð bara gefa henni það. - Og við segðum, þegar t.d. þm. Framsóknarflokksins væru að mótmæla slíku: Eruð þið að reyna að læða inn tortryggni til verkamannasamtakanna? Nei, við förum ekki fram á neitt slíkt, að t.d. Alþýðusambandi Íslands sé gefinn einkaréttur til að ráða öllu verði á mjólk og kjöti, vegna þess að við álítum eðlilegt, að bændur og þeirra samtök yrðu dálítið tortryggnir, jafnvel þó að þeir hefðu ekki reynt slík samtök að neinu nema góðu. Það er nú einu sinni svo, að það vill hver búa að sínu, það vill hver sjálfur hafa valdið yfir sinni afurð, og eins og bændur vilja gjarnan hafa valdið yfir mjólk og kjöti, eins vill verkalýðurinn ráða sölu síns vinnuafls, og þannig er eðlilegt, að þetta sé. Það, sem svo þarf að reyna að stuðla að, er, að það fari vel á með þessum samtökum, sem hvert á sinu sviði reyna að framfylgja hagsmunum sinna umbjóðenda, og sjá til þess, að þau seilist ekki of langt inn á svið annarra og séu afmörkuð á sínum sviðum. Þess vegna var það einmitt í samráði við verkalýðssamtökin, sem bændur upphaflega fengu í gegn bæði það söluskipulag, sem nú ríkir á þeirra afurðum, og þá ákvörðun um verðlagningu þeirra afurða, sem núna ríkir. Hins vegar er það alveg augljóst mál, að með því að fara inn á þetta svið, sem hér er lagt til, er verið að seilast lengra en góðu hófi gegnir. Og fyrst hv. þm. Dal., góður framsóknarmaður eins og hann er, er að saka okkur um vissa tortryggni, sem erum á móti frv., má ég þá spyrja hann eða hans stól, ef hann ætlar ekki að koma aftur: Hvað segir hann þá, ef mætir framsóknarmenn, ef miðstjórnarmeðlimir úr Framsfl. væru eitthvað svipaðs sinnis og við sósialistar og fleiri stjórnarandstæðingar, sem hér hafa talað? Við höfum áður vitnað í þá umsögn, sem núverandi forstjóri grænmetisverzlunar ríkisins hetur látið n. í té, og sá maður er sjálfur einn miðstjórnarmaður Framsfl. Hv. þm. Dal. sagði, að honum væri málið skylt, hann væri einmitt sá sérfræðingur, sem ríkið hefur trúað bezt á þessu sviði og forusta Framsóknar gefur hvað bezt vottorð. En þá skal ég taka annan mann, sem líka er miðstjórnarmeðlimur Framsfl., og lofa hv. þm. Dal. að heyra ofur lítið af því, sem hann segir. Sá maður er einn af stofnendum Framsfl., ég held, að hann hafi setið áratugi í stjórn Framsfl., og var einn af þeim, sem stofnuðu Tímann á sínum tíma, það er Vigfús Guðmundsson. Hann skrifar um grænmetisverzlunina nokkrar athugasemdir, sem birtust í Þjóðviljanum þann 14. febr., fyrir tveim dögum. Hann gerir þá athugasemd á eftir, að hann hafi ætlað að birta ofanritaða grein í Tímanum, en skilji, að það sé erfitt fyrir ritstjóra hans að ljá henni rúm, þar sem Tíminn er gefinn út af Framsóknarflokknum. Hann biður þess vegna Þjóðviljann fyrir greinina. Það er eins og hann hafi haft einhverja hugmynd um, að heldur mundi nú verða amazt við því að fá þetta mál rætt í Tímanum, þ.e. málgagni lýðræðisins og málfrelsisins, frá ýmsum sjónarmiðum. Ég skal aðeins minnast á nokkur atriði af því, sem Vigfús Guðmundsson segir í þessari grein sinni, með leyfi hæstv. forseta. Hann segir í fyrstu athugasemdinni: „Lagafrumvarp þetta sýnist vera hið mesta hrákasmiði, fyrir utan þann boðskap, er það flytur.“ Síðan fer hann að telja upp allar fjólurnar í því. Svo segir hann í annarri athugasemd sinni: „Með hinni nýju ráðgerðu skipun virðist eftir frv. að dæma, að enginn eigi að eiga hina nýju verzlun, sem kenna á þó við landbúnaðinn og ráðgert er að taki við af grænmetisverzlun ríkisins að einhverju leyti, og sýnist það í meira lagi fálmkennt.“ Hann heldur áfram, gagnrýnir í þriðja lagi yfirstjórn framleiðsluráðsins á þessu, í fjórða lagi, hvernig frv. gerir ráð fyrir, að landbrn. fái einkarétt til þess að flytja inn kartöflur, og spyr, hvort landbrh. eigi sjálfur að standa í þessu, segir svo áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Frekar á hann sennilega að hafa einveldi um að fela einhverjum aðila öðrum þetta starf, en úr því að hann á að verða hinn mikli einvaldi í þessum etnum, er hætt við, að hann vilji fela starfið þeim, sem honum þykir vænst um. T.d. væri freistandi fyrir sjálfstæðismenn að fela vinum sínum heildsölunum innflutninginn og verzlunina.“ Svona athugasemdir gera gamlir og reyndir framsóknarmenn úr miðstjórn Framsfl., sem hugsa það lengra um þessi mál, að það sé ekki alltaf víst, að landbrh. sé t.d. framsóknarmaður. Þá segir hann í fimmtu athugasemd sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Unnandi bændum alls góðs, sýnist það þó nokkuð hart og óréttlátt í garð allra þeirra mörgu kaupstaðabúa, sem framleiða um helming allra þeirra garðávaxta, sem koma til sölu í landinu, að þeir verði háðir yfirstjórn framleiðsluráðs með vöru sína, þar sem þeir eiga ekki einu sinni nokkurn fulltrúa í ráðinu, og ekki laust við frekju og óréttlæti af bændafulltrúum að krefjast þess.“ Þessi hv. miðstjórnarmeðlimur Framsfl. tekur jafnvel sterkar til orða en hefur verið gert af þeim, sem hér hafa talað um málið. Þá gerir hann í sjöttu athugasemd sinni grein fyrir skoðun sinni á verðjöfnunargjaldinu og gagnrýnir það; og ég sé, að þær athugasemdir, sem við höfum gert nú undanfarið út af því verðjöfnunargjaldi, hafa leitt til þess, að nú leggur loks meiri hluti hv. landbn. til, að verðjöfnunargjald af kartöflum sé látið niður falla. Þá segir hann í sjöundu athugasemd sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni á að vera heimilt að selja eignir grænmetisverzlunar ríkisins hinni nýju grænmetisverzlun, sem enginn á og engar eignir hefur til umráða. Hvers konar ráðstöfun er slíkt á fé þjóðarinnar, sem hún öll á jafnt, hvort sem menn búa í sveitum, kaupstöðum eða kauptúnum? Eiga hinir nýju huldumenn máske að fá að borga með einhverju prentuðu bréfadóti, sem verður einskis virði eftir nokkur ár, eins og nú horfir?“ Þessi hv. miðstjórnarmeðlimur Framsfl., sem mikið hefur haft með fjármál Framsfl. að gera oft og tíðum og Tímans, eftir því sem mér er bezt kunnugt, spyr eðlilega, hvernig eigi að fara með þessar eignir, og hefur einhverja hugmynd um, að það verði máske hálfeinkennileg sala á þessu, þegar allt kemur til alls. - Þetta er nú það, sem þeir menn vara við, sem út í frá eru að hugleiða þessi mál, menn, sem varla verða af framsóknarmönnum sakaðir um að ætla að læða inn tortryggni til bænda, svo að ég noti orðatiltæki hv. þm. Dal. hér áðan. Þá minnist hann í áttundu athugasemd sinni á það, að þessu máli hafi lítið verið haldið á lofti, og segir þar í seinni hlutanum, með leyfi hæstv. forseta: „Síðan þetta mál fór að koma á dagskrá fyrir nokkrum missirum, hefur það oft borizt í tal á gestaheimill mínu við bændur víðs vegar af landinu, þegar gott næði hefur verið til þess að spjalla saman um landsins gagn og nauðsynjar. Man ég ekki eftir, að örlað hafi á áhuga fyrir málinu hjá nema aðeins tveim bændum, öðrum úr Mýrasýslu og hinum úr Dalasýslu. Langflestum hefur legið mjög hlýtt hugur til grænmetisverzlunar ríkisins og þeir lýst fullu trausti á forustumenn hennar.“ Það munu ekki margir menn á landinu ef til vill hafa öllu meira samband og kynni við bændur, a.m.k. hér vestanlands, heldur en einmitt þessi hv. miðstjórnarmeðlimur Framsfl., og hann hefur alveg sérstaklega góða aðstöðu til þess að ræða við bændur um þetta mál. Þetta er hans niðurstaða, m.ö.o. nákvæmlega sama niðurstaða og fjöldinn af kaupfélagsstjórum landsins þegar hefur látið í ljós í sínum skrifum til þeirrar nefndar, sem hefur haft með þetta mál að gera hér í þinginu, að áhugi hjá bændum sjálfum sé hverfandi lítill. Hitt vitum við, að það mun vera hægt fyrir flokksstjórn Framsfl. að fá í gegn samþykkt á t.d. fundi Stéttarsambands bænda. Það efast ég ekki um, þegar jafnvel öll handjárn eru sett í gang, það er sama fyrirbrigðið og við kynnumst hérna á þinginu. Ef ráðherrar Framsfl. fara að sækja eitthvert mál hart, þá geta þeir það. En hvað býr á bak við svona samþykkt? Þá gerir hann í níundu athugasemd sinni svo hljóðandi grein fyrir skoðun ýmissa kaupfélagsstjóra, með leyfi hæstv. forseta: „Komið hefur í ljós, að fjöldi kaupfélagsstjóranna í landinu eru ánægðir með skipulagið eins og það er nú og síður en svo að þeir óski eftir því örverpi, sem virðist eiga að fara að skapa upp úr grænmetisverzlun ríkisins, og það eru einmitt kaupfélagsstjórarnir, sem eru kunnugastir allra manna viðskiptamálum bændanna. Þeir eru beinlínis mjög oft trúnaðarmenn þeirra, munu þeir oft gefa hver öðrum góð ráð, þar sem samvinnan er í góðu lagi.“ Og svo endar hann með því í tiundu athugasemdinni að segja, að grænmetisverzlunin sé af fjölda manna viðurkennd fyrir að vera einhver sparlegast og bezt rekna stofnun þjóðarinnar. Og hver er svo dómur þessa miðstjórnarmeðlims Framsfl. um þetta mál í heild? Hann er þessi, með leyfi hæstv. forseta: „Aðförin að grænmetisverzlun ríkisins er pólitískt brennumál og vansmíði, lagafrv. um endurreisn hennar undir stjórn stéttarfélags er höfundum þess til lítils sóma. Viðtökur frv. hjá að því er virðist meiri hl. Alþingis eru einn raunalegi hlekkurinn í mistakakeðju þeirrar virðulegu stofnunar nú á síðustu tímum. Það er stundum líkast og ýmsir góðir menn séu bergnumdir, en skilji ekki, hverjir valda. Öðrum, sem kunnugir eru, sýnist þó, að ekki sé mjög mikill vandi að skilja, hver seiðkonan hafi verið hér á ferð.“ Þetta voru orð Vigfúsar Guðmundssonar, eins af elztu brautryðjendum Framsfl., miðstjórnarmeðlims hans um áratugi, eins af stofnendum Tímans, manns, sem ég held að þeim hv. þm. Framsfl., sem ræða um þetta mál hér í d. eða hugsa nm það eða greiða atkvæði um það, væri alveg óhætt að taka nokkurt tillit til. Og hver hefur svo verið afstaðan á þeim fundum bænda, við skulum segja eins og hér á Suðurlandsundirlendinu, sem haldnir hafa verið? Hv. 3. landsk. skýrði frá því nú nýlega, hvað var að gerast á Selfossi, þar sem voru upp undir 200 bændur mættir af öllu svæðinu frá Selvogi að Vík í Mýrdal. Forseti Búnaðarfélagsins stjórnaði fundi, og hann varð að margítreka, margbiðja menn um að greiða atkvæði um till., sem kom fram um að lýsa fylgi við þetta mál, - og hvað fengust á endanum, eftir þrítekna atkvgr., margir, sem lýstu fylgi sínu við það? 23 bændur. Líklega yfir 100 bændur sátu hjá, vildu ekki láta í ljós samþykki sitt við þetta með því að gera svo lítið sem bara að rétta upp höndina, þó að sjálfur forseti Búnaðarfélags Íslands bæði þá um það og þó að þarna væri um að ræða mál, sem væri samþykkt af stéttarsamtökum bænda, eins og sagt er. Og þrír greiða atkvæði á móti. 23 með, 3 greiða atkvæði á móti, en vafalaust yfir 100 sitja hjá. Þetta er sem sé áhuginn hjá bændum. Og að síðustu: Hvernig er það svo í sjálfum Framsfl., við skulum taka bara hér í Rvík? Mér þætti mjög vænt um, ef hv. þm. Dal. væri hér inni, ef hann vildi nú gera svo vel og lesa hér upp á Alþingi þá samþykkt, sem gerð var í fyrrakvöld á fundi í fulltrúaráði framsóknarfélaganna í Rvík. Mér þætti vænt um og ég vil skora alveg sérstaklega á hv. þm. Dal. að lesa upp þá samþykkt. Skyldi hafa verið samþykkt þar alveg einróma af aðalmönnum Framsfl. í Reykjavik að mæla með þessu frv. og óska eftir, að því yrði flýtt í gegnum þingið, eða skyldi kannske hafa verið ágreiningur í sjálfu fulltrúaráði Framsfl., mikill ágreiningur og hörð átök, eða skyldi máske hafa verið samþykkt svo að segja einróma að skora á flokksstjórn Framsfl. að hætta við þetta frv. og draga það til baka? Mér er nær að halda það síðasta, að meira að segja sjálft fulltrúaráð Framsfl. í Reykjavík sé ekki hrifnara af þessu frv. en svo, að það óski þess, að flokksstjórn Framsfl. sjái um að draga þetta frv. til baka. Ég held þess vegna, að það færi bezt á því að öllu leyti, að þetta mál yrði nú látið daga uppi, það yrði ekki keyrt lengra áfram. Eins og ég hef áður tekið fram, þá var ég á móti þessu frv. við 2. umr. og er það enn. Ég hef hins vegar freistað þess með brtt., sem ég ber fram á þskj. 378, ef á annað borð á að keyra það í gegn, að fella niður nokkrar greinar af því, fella niður 4. gr., sem fjallar um þetta nýja söluskipulag, sem á að setja upp, og fella niður 5. gr., sem fjallar um verðmiðlunina, og þá 6. gr. líka, því að hún er um það sama, og enn fremur 7. gr., sem afnemur lögin, sem nú gilda um grænmetisverzlun ríkisins. Það yrði þá eftir að vísu ofur lítið. En þetta er eins og hver önnur miðlunartill., sem ég þarna kem með, þó að ég sé hins vegar á móti frv. í heild. Þrjár fyrstu greinarnar væru sem sé saklausari, þó að þær einar yrðu samþykktar. Ég vil þess vegna leyfa mér að óska þess eftir það, sem komið hefur nú fram í þessu máli við þá frestun, sem orðið hefur á afgreiðslu þess hér í hv. deild, að hv. þm. Framsfl. sjái nú, að ekki sé viturlegt að herða meira á þessu máli. Það hefur ekki fylgi bænda, og það hefur meira að segja andstöðu framsóknarmanna sjálfra, þar sem þeir á annað borð ræða það.



Herra forseti. Það gladdi mig áðan, þegar þetta mál var tekið hér til umr., að sjá, að hv. þm. Dal. gerði okkur nú þann sóma að stíga í ræðustólinn til þess að ræða þetta mál við okkur, og ég bjóst við því, að hann mundi ræða málið eins og það liggur fyrir og að hann mundi reyna að rökræða þá gagnrýni, sem komið hefur fram á þessu frv. fl þessari hv. deild. En raunin varð allt önnur. Hv. þm. Dal. svaraði mjög litlu þeirri gagnrýni, sem fram hefur komið á þessu frv., heldur tók hann þann kostinn að fara undan í flæmingi og flétta inn í ræðu sína alveg óskyldum hlutum. Hann skýrði hér starfsemi búnaðarfélaga, hvernig þau væru byggð upp, samband þeirra við Stéttarsamband bænda og framleiðsluráð, hvernig kosið væri í búnaðarfélögum og hreppafundum til aðalfundar Stéttarsambandsins o.s.frv. Síðan gerði hann grein fyrir störfum og skipun verðlagsnefndar landbúnaðarafurða. Nú virðist það svo, að hv. þm. Dal. ætti þó a.m.k. að vera þessum málum kunnugur, starfsemi og skipulagi búnaðarfélaga, Stéttarsambands bænda og framleiðsluráðs alveg sérstaklega, ef það er rétt, sem mig minnir, að hann sé varamaður í framleiðsluráði landbúnaðarins. En af ræðu hans var ljóst, að hann var málum þessum ekki eins kunnugur og maður hefði mátt ætla. T.d. má nefna, að í sambandi við það, sem hann sagði um þátt fulltrúa neytenda í verðlagningu búvara, var mjög margt rangt túlkað. Hann sagði, að neytendur ættu jafnmarga fulltrúa og bændur í verðlagsnefnd búvara og að þeir réðu jafnmiklu í þessari nefnd og fulltrúar bænda, þess vegna væri ekki ástæða til þess að óttast bændasamtökin né að nefnd sú, sem ákveður verðlag á búvörum, gengi á rétt neytenda, þar sem neytendurnir ættu þar jafnmarga fulltrúa og framleiðendurnir. Sumt af þessu er rétt, en annað ekki. Það er rétt, að fulltrúar neytenda og framleiðenda eru jafnmargir í verðlagsnefnd landbúnaðarafurða, en hitt er algerlega rangt hjá hv. þm. Dal., að nefndin þannig skipuð ákveði verðiag á einstökum landbúnaðarafurðum. Það er algerlega rangt. Þegar n. starfar skipuð sex mönnum, þrem frá framleiðendum og þrem frá neytendum, þá gerir hún ekkert annað en að ná samkomulagi um grundvöll, þ.e.a.s. kostnað og tekjuhlið á meðalbúinu. Verðlagið á einstökum tegundum búvara er algerlega í höndum framleiðsluráðs, og þetta ætti hv. þm. Dal. að vita, ekki sízt ef það er rétt, að hann sé varamaður í framleiðsluráði. Menn hljóta þess vegna að spyrja: Hvernig stendur á því, að þm. Dal. kemur hingað upp til þess að tala um þetta mál og ber á borð fyrir mann önnur eins rök í málinu og þetta. Hann sagði einnig, að það þyrfti nú að gera breyt. á þessum málum með verzlun og grænmeti, skipulagsbreytingu á þeim málum, vegna þess t.d., að verð á gulrófum væri ekki ákveðið og bændur neyddust oft til að selja kaupmönnum þær á eina krónu kg, en kaupmenn seldu þær síðan aftur neytendum á 3–4 kr. kg. Og það varð ekki annað skilið af þessum ummælum hv. þm. Dal. en að þetta væri grænmetisverzlun ríkisins að kenna. Nú ætti þó hv. þm. Dal. að vita það, að í 8. gr. l. um framleiðsluráð landbúnaðarins er það beinlínis tekið fram, að framleiðsluráðið skuli ákveða verðlag á helztu tegundum garðávaxta. Ef við einhvern er að sakast í þessu efni og ef bændur hafa beðið eitthvert tjón af því, að verð á gulrófum er ekki ákveðið, þá er það framleiðsluráðið, en ekki grænmetisverzlunin, sem ber sök á því. Og ég vil enn fremur upplýsa, að svo augljóst er, að þarna á framleiðsluráðið hlut að máli, en ekki grænmetisverzlunin, að framleiðsluráð hefur nú þegar ákveðið verð á gulrófum. Þetta gerði framleiðsluráðið í fyrsta skipti seint á árinn sem leið. Þá loksins ákvað framleiðsluráðið að sinna nú skyldustarfi sinu og ákveða verð á gulrófum. Og svo kemur hv. þm. Dal. hér upp og heldur því fram, að nú þurfi nauðsynlega að leggja niður grænmetisverzlun ríkisins, vegna þess að hún hafi ekki gert það, sem hún ætti ekki að gera.  Þannig voru þá rök hv. þm. Dal. fyrir því frv., sem hann hefur hér barizt fyrir. Hann hafði engin rök fram að færa gegn þeirri gagnrýni, sem hér hefur verið höfð í frammi um frv., en hann reyndi að fara inn á nýjar leiðir, opna baráttuna á nýju sviði, og þá er allt eins í pottinn búið, haldið fram röngum málstað og fullyrðingum, sem eiga ekki við neitt að styðjast. Þá sagði hv. þm. Dal. og gerði það að miklu innleggi í mál sítt, að hér hefði verið nýlega haldinn fundur kaupfélagsstjóra í Reykjavík og þeir hefðu ekki sent Alþ. nein mótmæli gegn þessu frv. Þetta vildi hann túlka á þann veg, að kaupfélagsstjórunum hefði snúizt hugur í þessu máli, frá því að þeir létu í ljós álit sitt á því á þinginu í fyrra samkv. beiðni þá. Ég held, að þetta sé mjög hæpið hjá hv. þm. Dal., svo að ekki sé meira sagt. Og það mætti alveg eins spyrja hann: Sendu þessir kaupfélagsstjórar eða fundur þeirra Alþ. áskorun um að samþykkja þetta frv.? Og ef þeir hafa gert það, hvar er þá sú áskorun? Mættum við fá að sjá hana? Ég sé ekki, að það eitt út af fyrir sig, að kaupfélagsstjórarnir samþykkja ekkert í málinu, verði túlkað sem innlegg fyrir hv. þm. Dal. og Framsfl. í þessu máli. Það má alveg eins túlka það þveröfugt, ef á annað borð á að fara að taka hér inn í umræðurnar hluti, sem ekki eru til, ályktanir, sem ekki hafa verið gerðar. En þetta átti að vera eitt helzta haldreipíð í málflutningi hv. þm. Dal. Þetta voru rökin, sem hann vildi færa fram fyrir því, að nú bæri að samþykkja þetta frv. Og ég vildi nú spyrja hv. þm. Dal. í tilefni af því, sem ég hef hér sagt um þetta: Fyndist honum nú ekki, að hann gerði sjálfum sér og flokki sínum meiri sóma með því að hætta við að berjast fyrir þessu frv. heldur en að koma með svona rök og svona málflutning í sambandi við það? Hv. þm. Dal. var ekki við hér, þegar þessi fundur hófst að nýju. Hv. 2. þm. Reykv. bar þá hér fram fyrirspurnir um það, hvernig afstaða Framsfl. sjálfs væri nú um þetta mál. Hann gat þess, að það mundi hafa verið rætt á fundi fulltrúaráðs framsóknarfélaganna hérna í Reykjavík og gerð ályktun um það, og hann spurði um það, hvernig þessi ályktun hefði verið gerð og hvernig menn hefðu tekið þar í þetta mál. Hann spurði um það, hvort menn hefðu verið sammála um að samþykkja till. um að skora nú á Framsfl. að hraða afgreiðslu þessa máls eða sjá til þess, að það kæmist í gegnum þingið. Hann spurði, hvort það hefði verið ágreiningur um málið, hvort það hefðu orðið átök um það, sumir vígreifir með því og aðrir á móti, og hann spurði í þriðja lagi, hvort það mundi e.t.v. hafa verið svo, að það hefði ekki verið neinn ágreiningur að ráði um þetta mál, heldur hefðu menn verið einróma á móti því og samþykkt að skora á Framsfl. að hætta nú víð þetta mál og draga það til baka. Ég endurtek þessar spurningar hér, af því að hv. þm. Dal. er nú kominn, svo að honum gefist tækifæri til þess að svara þeim. Hv. 2. þm. Reykv. lét í ljós þá skoðun sína, að það mundi hafa verið svo, að á þessum fulltrúaráðsfundi framsóknarfélaganna í Reykjavík hefðu menn verið yfirleitt sammála um það og það nærri því einróma að skora á Framsfl. að hætta baráttunni fyrir þessu máli, og að þessir menn, þessir forvígismenn Framsfl., hefðu verið sammála um það, að skömm Framsfl. af þessu máli væri þegar orðin meiri en nóg. Nú vil ég spyrja hv. þm. Dal.: Er þessu þann veg farið? Er það rétt? Ég hef nú gert hér nokkur skil þeim atriðum, sem áttu að vera meginuppistaðan í ræðu og rökum hv. þm. Dal. um þetta mál, og ég sé nú ekki ástæðu til að ræða þetta mál öllu lengur. Það hefur verið gert mjög rækilega. Og það hefur verið gagnrýnt og tætt í sundur mjög rækilega. Þeir, sem berjast fyrir þessu máli, hafa enga tilraun gert til þess að hrekja þá gagnrýni, sem þetta frv. hefur sætt, eða þau rök, sem sú gagnrýni hefur verið studd. Þeir hafa reynt, eins og hv. þm. Dal., að fitja upp á nýjum atriðum máli sínu til stuðnings, en ég hef nú sýnt fram á, hve haldlaus þau rök voru. Það hefur verið rætt mikið hér að undanförnu, hve þetta væri einstætt mál og einstakt í alla staði, ekki sízt með tilliti til þess, að hér ætti að fara að afhenda stéttarsamtökum verzlun með ákveðna vörutegund. Nú skal ég ekki endurtaka neitt af þeim umræðum, en ég vil aðeins benda á, að það er jafnfráleitt að afhenda Stéttarsambandi bænda kartöfluverzlun og ætla þessum stéttarsamtökum að fara að verzla með einhverja ákveðna vöru eins og það væri fráleitt að afhenda Alþýðusambandinu t.d. þessa sömu verzlun og eins og það væri fráleit hugsun að ætlast til þess, að Alþýðusamband Íslands tæki að sér verzlun með kartöflur í landinu. Hv. þm. Dal. sagði, að það væri nú ekkert að óttast bændasamtökin í þessu sambandi. Það er alveg rétt. Því hefur enginn maður haldið fram, að það þyrfti neitt að óttast bændasamtökin. En því hefur verið haldið hér fram, í fyrsta lagi af hæstv. landbrh., og ég tók síðar undir þau ummæli, að þetta mundi verða mjög erfitt og óvinsælt hlutverk fyrir bændasamtökin í landinu. Og hv. þm. Dal. sagði alveg á sama hátt og ég hafði áður sagt í þessari umr., að menn ættu ekki að gera sér leik að því að stofna til misklíðar og tortryggni á milli bændasamtakanna og alþýðunnar í landinu og verkamannanna, en með þessu móti, með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er einmitt verið að stofna til slíkra hluta. Ég hafði áður sýnt fram á það og það hafði komið fram í ræðu hæstv. landbrh., að framleiðsluráð og Stéttarsamband bænda gætu orðið fyrir aðkasti, misskilningi og tortryggni í sambandi við þessa starfsemi. Ég tók það fram áður í þessum umræðum, að Stéttarsamband bænda gæti orðið fyrir þessari tortryggni og óánægju úr tveim áttum, bæði frá framleiðendum og neytendum, frá framleiðendum, ef svo skyldi til takast, að Stéttarsambandið léti flytja inn meira af kartöflum en ástæða væri til og á þá lund, að innlend framleiðsla seldist ekki. Og ég benti einnig á það, að Stéttarsambandið mundi verða fyrir óvild og tortryggni frá neytendum, ef á einhverjum tíma tækist svo til, að það sæi ekki um, að nægilegt magn yrði flutt inn af kartöflum, þannig að kartöfluskortur skapaðist í landinu. Og ég vil taka undir það með hv. þm. Dal.: Svona ráðstafanir á ekki að gera, það á ekki að stofna til svona hluta. - Það er rétt, sem hann sagði, það er nauðsyn að eyða misklíð, misskilningi, tortryggni og óvild milli bænda, samtaka þeirra annars vegar, og verkalýðsins og samtaka hans hins vegar. Þessum stéttum er nauðsyn að standa saman. Og einmitt þess vegna á ekki að samþykkja þetta frv., sem sýnilega hefur í för með sér ýmsa svona hluti og er þeim mun hættulegra sem óvönduðum mönnum gefst betra tækifæri til að ýta þarna undir og blása að glóðunum. Þess vegna ættum við hv. þm. Dal. að geta verið sammála um að fella þetta frv. Ég býst ekki við, að forseti Alþýðusambands Íslands eða ábyrgir stjórnendur þeirra samtaka mundu óska eftir því, að Alþýðusambandinu væri fengin þessi starfsemi, þessi kartöfluverzlun og grænmetisverzlun í hendur, fyrst og fremst vegna þess, að það tæki þá á sig hættuna af óvild og tortryggni, sem væri algerlega ástæðulaust að taka á sig. En það væri ekkert meiri fjarstæða að afhenda Alþýðusambandinn þessa verzlun heldur en Stéttarsambandi bænda. Í kaupstöðum og kauptúnum er ræktað meira af kartöflum en í sveitunum. Kartöflurnar, sem ræktaðar eru í kaupstöðum, eru ræktaðar m.a. og að mjög miklu leyti af verkamönnum í tómstundum og aukavinnu, verkamönnum, sem eru aðilar að Alþýðusambandi Íslands. Þeir hefðu því sem framleiðendur í þessu tilliti alveg jafnmikinn rétt á að fá þessi mál í sínar hendur eins og bændur. En ég býst ekki við því, að nokkur forsvarsmaður alþýðusamtakanna vildi stuðla að því, að þau gerðust verzlunaraðili með grænmeti, enda þótt svona væri í pottinn búið og enda þótt alþýðusamtökin eigi og telji sér skylt að tryggja hag mikils meginþorra þjóðarinnar í þessu tilliti, þ.e.a.s. allra neytenda. Þess vegna skil ég ekki þá menn, sem þykjast vera hér að berjast fyrir bændastéttina og vera sjálfkjörnir og sérstakir fulltrúar hennar, að þeir skuli leggja til, að stéttarsamtökum bænda verði afhent þetta mál. Miklu eðlilegra hefði verið að athuga þá leið, ef endilega þurfti að gera einhverja skipulagsbreytingu á þessum málum, að afhenda Sambandi íslenzkra samvinnufélaga þessi mál. Það eru samtök, sem hafa fengizt við verzlun, en ekki Stéttarsamband bænda. Og það eru samtök, sem eiga og ber skylda til að tryggja jafnt hag neytenda sem framleiðenda. Nú hefur komið fram till. hér frá hv. 3. landsk. þm. um, að þessu máli verði vísað til ríkisstj. með það fyrir augum að rannsaka það betur og þá alveg sérstaklega þessa leið, athuga alveg sérstaklega að afhenda S.Í.S. og kaupfélögunum þennan hluta verzlunarmálanna, ef ástæða sé til að gera hér einhverja skipulagsbreytingu. Nú hef ég hins vegar ekki heyrt nokkur rök færð fram fyrir því, að það væri ástæða til að gera breytingu á þessum málum. Þvert á móti. Öll rök, sem hafa verið færð hér fram bæði með þessu frv. og móti því, hafa einmitt sannfært mig um, að hér þyrfti engra breytinga við, eða a.m.k. svo smávægilegra, að þær breytingar mætti vel gera á grænmetisverzlun ríkisins. Eitt af höfuðatriðunum í þessu frv. og ein af höfuðrökunum fyrir því, að þessar breytingar þurfi nú að gera, er, að hér er tekið fram einhvers staðar, að framleiðsluráð landbúnaðarins skuli stuðla að því, að kartöflugeymslum verði komið upp sem viðast á landinu. Hver bannar framleiðsluráði að stuðla að því nú þegar? Ekki nokkur. Það er hvergi bannað með lögum. Það hefði getað stuðlað eins mikið að því og það vildi, ef það á annað borð vildi nokkuð stuðla að því. En hingað til hefur það ekki sýnt sig. Og ég býst ekki við, að það stuðli meira að þessu hér eftir en hingað til. Ég get ekki séð það. Það hafa engin rök verið færð fram fyrir því. Fyrir nú utan málið á þessu, að ætla að fara að setja það í lög, að einhver samtök megi stuðla að einhverju. Annaðhvort er að banna eða bjóða hlutina, en ekki að fara að lögbjóða, að mönnum sé heimilt að stuðla að einhverju, sem þeim er heimilt að stuðla að án allrar lagasetningar og enginn hefur bannað þeim. Ég vil svo aðeins að lokum taka það fram, að ég mun styðja dagskrártili. hv. 3. landsk. þm. Mér finnst hún mjög eðlileg og mjög skynsamleg, eins og þessum málum er nú komið.



Herra forseti. Loksins hefur það nú gerzt, að hv. frsm. landbn., hv. þm. Dal., hefur tekið til máls og rætt útjaðra þessa máls, en þó forðazt vendilega að ræða um kjarna málsins, ræða um þau efnisatriði, sem þetta frv., þessi frumvarpsómynd, sem hér liggur fyrir, fjallar um. Og það var ákaflega skynsamlegt af honum að haga sinni ræðu þannig, því að það er hægt að tala margt náttúrlega um kartöflur og grænmeti og framleiðslu þess og sölu þess af bónda og bændafrömuði, en hitt er ekki gott fyrir hann sem fulltrúa bændastéttarinnar að ræða um þetta frv., hvort sem hann færi að ræða um þá breytingu, sem í því felst frá gildandi skipulagi, þ.e.a.s. fyrst og fremst niðurlagningu grænmetisverzlunar ríkisins og þessa einkasölu landbúnaðarins, sem á að koma í staðinn, sem þó er ekki í rauninni vitað á neinn ákveðinn hátt hvernig verði eða hverjir eiga. Því síður væri honum hollt að fara að ræða um málatilbúnaðinn eða hvernig þetta frv. sé úr garði gert að efni og formi, enda forðaðist hv. þm. Dal. þetta allt saman og valdi þar auðvitað hinn skynsamlegri kostinn, eins og hans var von og vísa. Ég vil nú leyfa mér að víkja nokkru að ýmsum þeim atriðum, sem hann þó ræddi og alls ekki eru í brennidepli málsins. Hann segir réttilega, að málið hafi sætt óvenjulega mikilli gagnrýni hér á Alþingi, og það er vissulega rétt. Það hefur verið til umr. hér langt til upp undir mánuð í þinginu, og það er tiltölulega óvenjulegt, og hafa þó hæstv. forsetar verið mjög iðnir, líklegast hlýðnir, í því efni að taka málið oft á dagskrá. Það hefur því ekki verið seinagangur á málinu vegna þess, að forsetar hafi tregðazt við að taka það inn á dagskrána. Það eru önnur mál, sem ástæða er til að kvarta um að því er það snertir, að þau fást ekki tekin á dagskrá, og er þar þó fleiri um að saka en forsetana, því að þar er fyrst og fremst forustu nefndanna um að saka, og er það í raun og veru vægast sagt þinghneyksli ár eftir ár, hvernig mál stjórnarandstöðunnar eru leikin í þessu svokallaða þingræðislandi. Þau eru flutt inn í þingið í fullum þinglegum rétti, og svo er þeim hleypt í gegnum 1. umr., en kistulögð undantekningalítið í nefndum og fást ekki tekin þar til umræðu eða afgreiðslu, þó að þingið standi í 5–6 mánuði. Það er þó vitanlega ekki mál þeirra manna úr stjórnarflokkunum, sem í nefndunum eru, að svona er unnið. Þeir fá alveg áreiðanlega fyrirmæli frá ríkisstj. um að leggjast á öll mál stjórnarandstöðunnar, og er þetta þó vitanlega algert brot á öllu þingræði. Nei, þetta mál hefur ekki átt slíkum stjúpmóðurlegum móttökum að fagna af hendi ríkisstj. eða umboðsmanna hennar í nefnd eða forseta þingsins. Það hefur notið allrar fyrirgreiðslu, sem hægt hefur verið og það eins og önnur mál á rétt á náttúrlega. Af hverju halda menn, að þetta mál hafi sætt sérstaklega harðvítugri gagnrýni? Af því að málið .er þannig vaxið, að með því er ætlazt til, að lögum, sem tiltölulega almenn ánægja er með, lögunum um grænmetisverzlun ríkisins, sé breytt á þann hátt, að allt vald í sambandi við meðferð þeirra mála, sem lögin um grænmetisverzlun ríkisins fjalla um, verði fært í hendur einnar stéttar, þ.e.a.s. fært í hendur nokkurra trúnaðarmanna bændastéttarinnar. Þetta kunna að vera hinir mætustu menn og ágætustu og réttsýnustu, en þeir eru a.m.k. ýtnir fyrir hönd sinnar stéttar og það um of, ýtnir á þann hátt, að þeir vilja þarna seilast til áhrifa og yfirráða yfir málum, sem þeim einum ber ekki réttur eða skylda til að ráða yfir, málum, sem snerta hag mjög margra annarra, þ.e.a.s. miklu fleiri manna í landinu annarra heldur en þeirra, sem þeir hafa umboð fyrir. Og með þessari tilhögun mála, sem nú er lagt til í frv. á þskj. 126, er tekinn réttur úr höndum fólksins við sjávarsiðuna í bæjum og kauptúnum, sem því fólki sannarlega ber og engin von er til að þetta fólk vilji láta taka úr greipum sér mótstöðulaust. Og það er á þessu, sem andstaðan við málið byggist hér í þinginu. Það er hér um að ræða hagsmunaárekstra, sem eiga sína formælendur á báðar hliðar, og hefur verið haldið þannig á málum, að annar aðilinn hefur ekki viljað kannast betur en svo við sína afstöðu með málinu, að hann hefur yfirleitt látið sína formælendur skjótast úr stólum sinum í þingsalnum, skjótast úr þingsalnum, jafnvel bregða sér af landi burt og alla aðra þegja sem fastast um málið. Vitanlega er þetta öruggur vitnisburður um það, að þarna er eins ástatt og fyrir manninum, sem hafði biblíuna sem bögglað roð fyrir brjósti sínu, og hafði hann þó lært hana alla í einu, en ei kom það að gagni neinu. Þetta mál hefur bögglazt svona ónotalega fyrir brjóstinu á hæstv. ríkisstj. og á öllum formælendum málsins, af því að þeir hafa það á tilfinningunni, að þeir séu þarna að framfylgja máli, sem ekki byggist á réttlætisgrundvelli. Það er að vísu lof um mennina, að þá hafa þeir réttlætistilfinningu, þó að þeir misbjóði henni, og án þess að leggja nafn sitt við eiginlega að mæla með málinu, þá ætla þeir samt að knýja það í gegn með þöglum þingmönnum, sem rétta upp höndina með því og leiða það þannig í höfn. Hv. þm. Dal. hafði það á orði, að hann gæti vitnað til ummæla heillar stéttar. Það er dálitið nýstárlegt, að heilar stéttir séu farnar að tala alveg í einum kór og það sé hægt að vitna til ummæla heilla stétta. Ég hef ekki heyrt þessa rödd bændastéttarinnar í málinu, - eða hvar hefur hún komið fram? Mig langar til þess að vita það, ég er það forvitinn, að mig langar til þess að spyrja hv. þm. Dal. að því, hvar liggi fyrir ummæli heillar stéttar í þessu máli, á þann veg, að stéttin - sennilega á hann hér við bændastéttina - heimti, að þetta mál sé gert að lögum. Einasta tístið, sem hefur heyrzt í nafni bændastéttarinnar, er frá einstaklingum í stjórn Stéttarsambands bænda, og það er sannarlega ekki rödd heillar stéttar. Bændastéttin hefur ekki látið til sín heyra í þessu máli. Það er sama, hvort maður hefur hitt bónda af Norðurlandi eða af Austfjörðum eða úr Akureyrarkaupstað eða af Suðvesturlandi, Vestfjörðum eða Norðurlandi eða Suðurlandsundirlendinu eða úr þeim sérstöku héruðum, þar sem mest er ræktað af kartöflum, eins og hér úr nágrenni Reykjavíkur, Eyrarbakka og Stokksey ri, Hornafjarðarsvæðinu, af Svalbarðsströndinni og í kringum Akureyri, - ef bændur hafa verið spurðir um þetta mál, hafa þeir ekki verið ákveðnir og ákafir og sagt: Við viljum heimta, að þetta frv., sem er um sölu og meðferð og ræktun kartaflna, verði gert að lögum á þinginu. - Nei, ég held nú ekki. Þeir hafa svarað undantekningarlaust: Við höfum ekki fyrirhitt neinn bónda, sem hafi áhuga á málinu. - Og það hefur ekki verið lögð fram hér í þinginu rödd eins einasta bónda, sem hafi áhuga á málinu, utan stjórnar Stéttarsambands bænda, sem er búin að endurtaka samþykktir um þetta í tvö eða þrjú skipti og virðist vera haldin af þeim leiða sjúkdómi, sem er kallaður að fá mál á heilann. Og ef þetta er stærsta málið, sem Stéttarsamband bænda berst fyrir, þá má guð hjálpa þessu stéttarsamhandi, ef hann annars í almætti sínu getur það. Þetta er þá um rödd heilla stétta. Bændurnir heyrast ekki tala um þetta mál, og það einasta, sem hefur um það heyrzt úr röðum bændanna, er sem sé frá einstaklingum í stjórn Stéttarsambandsins. Hv. þm. Dal. gerði grein fyrir því, að Stéttarsambandið væri sprottið upp af búnaðarfélögunum. En ég spyr nú: Hefur nokkurt búnaðarfélag á landinu gert samþykktir um þessi mál? Hvar eru þær? Ekki hafa þær verið sendar hér á lestrarsal Alþingis, ekki eru þær prentaðar sem fskj. með málinu, ekki hefur þeirra verið getið í framsöguræðum eða ræðum formælendanna, hvorki hæstv. landbrh. né hv. þm. Dal. Hvers vegna þessi óskaplega og óviðurkvæmilega þögn af þeirra hendi? Um svona hluti á ekki að þegja. Ef menn eru að berjast fyrir einhverju máli, þá eiga menn að leggja gögnin, sem þeir hafa, fram, og sterkustu gögnin í þessu máli væri það, ef þeir gætu skýrt okkur frá því, að tugir eða hundruð eða þúsundir bænda bæru málið fyrir brjósti og vildu knýja það fram og hefðu gert um það samþykktir og látið þær berast til þingsins. Ekki er til eitt einasta andvarp í þessa átt frá neinu búnaðarfélagi. Eru þá til nokkrar samþykktir á móti málinu? Ja, kannske bara frá kaupstaðabúum og einhverjum slíkum, sem ekki bera neitt skyn á hagsmunamál bænda, kynnu menn að segja. Nei, það eru til samþykktir í þessu máli, sem bera því alveg glöggt vitni, að bændastéttin álítur þetta ekki vera sitt stóra hagsmunamál. Ég vitnaði hér á dögunum í stjórnarblaðið Tímann, bændablaðið Tímann, sem heitir blað fyrir bændur og er það. Hann var að segja þar á allri forsíðunni frá geysilega stórum fundi, fjöldafundi, sem bændur og bændasamtökin á öllu Suðurlandi hefðu haldið á Selfossi um síðustu helgi. Það vildi svo til, að ég var staddur á Selfossi einmitt um þessa helgi og vissi, að það var rétt, sem Tíminn sagði, að svo miklu leyti sem hann sagði frá þessum fundi, og hann orðaði það alveg réttilega: Þessi fundur var svo víðtækur, að á honum voru mættir bændur alla leið austan frá Vík í Mýrdal og vestur í Selvog, og þarna voru mættir hátt á annað hundrað bændur. Í forsæti á fundinum var formaður Búnaðarfélags Íslands, Þorsteinn Sigurðsson á Vatnsleysu, og hann ber fram till. um að skora á Alþ. að samþykkja frv. um sölumeðferð kartaflna, sem liggi fyrir þinginu. Og eins og ég skýrði frá hér seinast, þá koma örfáar hendur á loft við fyrstu atrennu. Hann biður menn að taka sig betur saman og greiða atkv., eins og forsetar gera, þegar þeim þykja daufar undirtektir, hvað og kemur hér fyrir í þingsölunum, og þá fær hann nokkru fleiri, en ekki var form. Búnaðarfélags Íslands enn ánægður með hinn brennandi áhuga bændastéttarinnar og fulltrúa hennar þarna á þessum fjölmenna fundi og vildi reyna í þriðja sinn, og verið þið nú með, greiðið þið atkvæði, hvatti þá rækilega og þá komu tölurnar, sem Tíminn sagði frá: 23 atkv. með, 3 atkv. á móti. Allur fjöldi bændanna í salnum á Selfossi sat gneypur og þagði eins og formælendur málsins hér þegja og fékkst ekki, ekki einu sinni í þriðju atrennu, til þess að rétta upp hendurnar með málinu, þó að form. Búnaðarfélags Íslands bæði þá að greiða nú atkv. Hvernig er hægt að leggja fram sterkari sönnun en þessa fyrir því, að bændur hafi ógeð á málinu? Ef stétt hefur talað í þessu máli, þá er það orðsendingin frá fundinum á Selfossi um, að Lændur hafi svo megna skömm á þessu máli, að þeir fáist ekki - marghvattir til þess - til að rétta upp höndina með því. Ég hef ekki heyrt frá bændastéttinni skýrar og eindregnar tekna afstöðu á móti málinu en einmitt í niðurstöðu þessa fundar. Hv. þm. Dal. sagði líka: Kaupfélagsstjórafundur hefur verið hér, fjölmennur. Af hverju mótmælti hann ekki málinu? sagði hann. Hann þarf nú auðvitað að leita fylgjenda við málið, og honum hefði verið mikill styrkur að því, ef kaupfélagsstjórarnir, sem hafa daglegt samband við bændur, hefðu verið lifandi áhugamenn fyrir málinu, og þeir hafa þó komið mjög við framkvæmd þessa máls, þeir hafa annazt fyrir grænmetisverzlun ríkisins alla sölumeðferð grænmetis og kartaflna. Ég segi: Hefði ekki verið eðlilegra, að hv. þm. Dal. hefði spurt: Gerðu þeir ekki, alveg upptendraðir af áhuga fyrir þessu stóra áhugamáli bændastéttarinnar, samþykkt um, að Alþingi yrði að samþykkja þetta frv., sem hér er verið að ræða? Nei, ekki gat hv. þm. Dal. þess. Þeir létu það vera. Þeir höfðu ekki þann áhuga á málinu, að þeir sendu frá sér áskorun til Alþingis um að samþykkja málið. Ekki var það heldur að fá undirtektir undir rödd stéttarinnar, sem hv. þm. hafði þó sagt okkur að hefði heyrzt. Kaupfélagsstjórarnir þögðu um áhuga sinn á þessu máli. Eru þá til nokkrar samþykktir núna upp á síðkastið með málinu eða á móti? Jú, neytendasamtökin í landinu hafa skotið á fundi og rætt þetta mál, - og mæltu þau ekki fastlega með því, að málið yrði samþykkt? Nei, ekki gátu þau fengið sig til þess. Þau sendu Alþingi núna rétt nýskeð mótmæli gegn frv. og töldu það ganga, ef það væri samþykkt, mjög á rétt neytenda. Ríkisútvarpið var að færa okkur þessa samþykkt neytendasamtakanna nú fyrir skemmstu, og ég ímynda mér, því að þess var getið í fréttinni, að nú sé búið að senda þessi mótmæli til Alþingis. Og svo er mér tjáð, að nýlega hafi verið fundur í fulltrúaráði framsóknarfélaganna í Rvík. Framsóknarfélögin í Rvík geta alls ekki verið viðskila við bændur og bændastéttina. Þetta eru þó samtök í stjórnmálaflokki bændanna, Framsóknarflokknum, sem nú hefur látið bera þetta mál fram sem eitt af sinum áhugamálum. Hvað sagði fulltrúaráð framsóknarfélaganna í Rvík? Sendi það ekki frá sér áskorun til þingsins um að lögfesta þetta mikla nauðsynja- og hagsmunamál bændastéttarinnar? Ég get ekki efað, að fulltrúaráð framsóknarfélaganna hlýtur á fundi sínum að hafa fundið köllun hjá sér til slíks, ef bændur hafa yfirleitt látið til sín heyra um, að þetta væri þeim mikið hagsmunamál og nauðsynjamál. Nei, fulltrúaráð framsóknarfélaganna sendi enga slíka áskorun frá sér um að samþykkja frv. Þvert á móti. Þarna var málið rætt með og móti. Þeir voru fáir formælendurnir, þeir voru margir andmælendurnir, og niðurstaða fundarins var sú, að það var samþykkt að mótmæla lögfestingu þessa frv. Ég fæ því ekki betur séð en málið hafi fengið óvenjulega mikla andstöðu og sætt óvenjulegri gagnrýni, ekki aðeins hér innan þingveggjanna, ekki bara af málþófsmönnum, sem af einhverri stirfni hafa sett sig upp á móti málinu eða í sérvizku, heldur af nákvæmlega sömu ástæðum og málið hefur hlotið andstöðu hér, að það þykir ganga gegn hagsmunum fólksins í kaupstöðum og kauptúnum landsins, sem vitað er nú og upplýst að framleiðir meiri hlutann af kartöflum, sem ræktaðar eru á Íslandi, og er að langsamlega mestum hluta neytandi þeirra kartaflna, sem koma á sölumarkaðinn á Íslandi, því að meginhlutann af þeim kartöflum, sem bændur framleiða, éta þeir sjálfir, selja sjálfum sér og éta þær sjálfir og þeirra búpeningur. Það fer þess vegna ákaflega litið af þeim kartöflum á sölumarkaðinn. Hinar, sem eru á sölumarkaðinum, eru yfirleitt framleiddar í nágrenni kaupstaðanna og í kauptúnum og kaupstöðum, og þó að ekki séu teknir með kaupstaðir eins og Akranes og Sauðárkrókur, eins og upplýst er í þessu mikla nál., sem hér liggur fyrir, og ekki heldur nein þau kauptún, sem eru hluti af hreppum, og slík kauptún talin með hreppunum, þá er framleiðsla sveitarfélaganna langtum minna en helmingur af þeim kartöflum, sem ræktaðar eru hér á landinu. Hv. þm. Dal. lét liggja að því, að kaupfélagsstjórarnir hefðu í fyrra verið á móti málinu, og það er víst ekki gott að neita því, að þeir voru á móti málinu í fyrra, a.m.k. kaupfélagsstjórarnir í öllum aðalkartöfluframleiðsluhéruðum landsins, því að það stendur skjalfest hér í fskj. nál. frá hv. minni hl. En hv. þm. Dal. lét að því liggja, að þeim mundi hafa snúizt hugur síðan. Ef svo væri, þá er ég sannfærður um, að kaupfélagsstjórarnir létu hér ekki standa svart á hvítu úrelta og afskrifaða afstöðu sína frá í fyrra. Svo rænulausir eru þeir ekki, að þeir hefðu þá ekki sent Alþingi grg. fyrir sinni nýju afstöðu og greint frá ástæðunni til þess, að þeir hefðu skipt um skoðun í málinu, t.d., að þeir létu það liggja núna augljóslega fyrir þinginu, að þeir hefðu breytt um skoðun á málinu vegna þeirrar breytingar, sem hefði orðið á frv. síðan. Það gæti verið alveg fullgilt. En það eru svo smávægilegar breytingar, sem hafa verið gerðar á frv. síðan í fyrra, að það dettur engum manni í hug, að kaupfélagsstjórarnir telji það valda úrslitum um afstöðu sína til málsins, enda er alveg víst, eins og ég var að enda við að segja, að ef breytingarnar eða aðrar ástæður hefðu valdið því, að kaupfélagsstjórarnir hefðu skipt um skoðun í málinu, þá er alveg óefað, að þeir hefðu verið búnir að senda Alþingi skjallega grg. sína fyrir því, að nú væri afstaða þeirra breytt, eins og málið blasti nú við. En hvorki hæstv. landbrh. né hv. þm. Dal. hafa imprað á því, að þeim hafi borizt nokkur slík vitneskja um breytta afstöðu kaupfélagsstjóranna frá því í fyrra. Ég fullyrði því, að þau vottorð, sem liggja hér fyrir frá því í fyrra um afstöðu kaupfélagsstjóranna í öllum aðalkartöfluframleiðsluhéruðum landsins, séu óbreytt í dag og það séu þeirra orð, sem þeir létu frá sér fara í fyrra, sem gildi í dag. Það getur því ekki farið á milli mála: Kaupfélagsstjórarnir meðal annarra eru andvígir því, að grænmetisverzlun ríkisins sé lögð niður og þessi stofnun, grænmetiseinkasala landbúnaðarins, sett á í staðinn, en þá breytingu kölluðu sumir þeirra í fyrra hreina vitleysu, og er það nokkuð fast og ákveðið að orði kveðið. Hv. þm. Dal. gerði verðlagsráð landbúnaðarins að umtalsefni. Ég held nú, að það sé ekkert til í lögunum, sem heitir verðlagsráð landhúnaðarins. Ég held, að þar sé talað um nefnd, sem skuli reikna út, hvaða verð skuli vera á landbúnaðarafurðum, þegar kaupgjald hafi breytzt í landinu. En það er ekki svo mikið haft við þessa nefnd, að hún hafi eiginlega neitt nafn. Það er bara nafngift hv. þm. að kalla hana verðlagsráð. Hún heitir ekki því nafni. Það er ekkert það, sem viðkemur verðlagsráði landbúnaðarins, sem er deilt um í þessu frv. Verðlagsráðið er ekki hér nefnt heldur og ekki einu sinni hin nafnlausa nefnd. Hún er ekki heldur nefnd. Það er ekki heldur látið í það skína, að hér sé verið að berjast fyrir öðru og breyttu verðiagi á kartöflum og grænmeti í landinu með þessari breytingu. Nei, þó að það kynni nú að vera tilgangurinn að reyna að tryggja hærra verð á kartöflum og grænmeti, þá er ekki látið í það skína á nokkurn hátt í frv., hvorki beint né óbeint, hvorki í línunum né á milli línanna, enda væri skammsýni mikil að láta slíkt sjást. Ætli það sé nú svo, að framleiðendur hafi svo mjög mikið undan því að kvarta, hvernig grænmetisverzlun ríkisins hafi verðlagt grænmeti á undanförnum árum? Til er vitnisburður um það, hvernig verðlagningu hafi verið háttað.  Hefur nú réttur framleiðenda garðávaxta verið borinn svo mjög fyrir borð að því er snertir aðra þýðingarmikla þætti þessa máls? Er það af þeirri nauðsyn, sem þetta frv. er fram boríð, að það sé verið að rétta hlut bænda og framleiðenda, sem hafi verið fyrir borð borinn að því er snertir þessa framleiðsluvöru? Hverjir hafa t.d. rétt til að selja grænmeti nú undir lögunum um grænmetiseinkasölu ríkisins? Eru lögin um grænmetisverzlun ríkisins svo þröng, að þau heimili ekki bónda, sem framleiðir kartöflur, að selja sínar kartöflur? Nei, þau eru svo rúm, að framleiðendum og öðrum er heimilt að selja innienda garðávexti alveg frjálst. Ekki þarf að setja ný lög til þess að útvega bændum þann rétt. Þeir hafa hann. Þeir mega selja frjálst innlenda garðávexti. Í nál. ódýra segir: „Samkvæmt lögunum um ríkiseinkasölu á innfluttum kartöflum er framleiðendum og öðrum heimilt að selja innlenda garðávexti.“ Hvað vilja þeir þá meira? Þeir geta annazt söluna sjálfir. Ef þeim er illa við grænmetisverzlun ríkisins, þurfa þeir ekkert til hennar að leita. Þeir þurfa ekki endilega að vera að biðja hana að selja sínar kartöflur. Þá gera þeir það sjálfir. En þeim hefur líkað svo vel við grænmetisverzlun ríkisins, að þeir hafa ekki notað sinn lagalega rétt, sitt lagalega frjálsræði til þess að selja kartöflurnar sjálfir. Þeir hafa selt meginhlutann af sínum kartöflum í gegnum grænmetisverzlun ríkisins. Til hvers? Aðallega til þess að fá niðurgreiðsluuppbót á kartöflurnar sínar. Og sagan segir, og ég hygg, að það sé nú eitthvað til satt í því, að til þess að fá greiðsluna úr ríkissjóði séu kartöflur, sem ræktaðar eru í sveitum, sendar hingað í grænmetisverzlun ríkisins og síðan keyptar þar aftur til þess að borða þær í sveitunum. Og hvaða erindi hafa þær átt hingað? Til þess að fá niðurgreiðslupeningana. Þetta er vitanlega lagalegur réttur, sem mætti heita skammsýni af bændum, ef þeir notuðu sér hann ekki. En staðreyndin er, að þrátt fyrir það að bændur hafi fullan rétt til þess að annast sölu á sínum garðávöxtum sjálfir, þá hafa þeir ekki notað sér hann, heldur látið þetta ganga í gegnum grænmetisverzlun ríkisins. Það þarf því ekki neitt nýtt lagafrv. eða nein ný lög, til þess að bændur fái sjálfir að selja sínar kartöflur frjálst. Það verður enginn þeirra hýddur við staur út af því. Þeir eru í lagalegum rétti með það. Þeir þurfa engum lögum að breyta til þess að fá þann rétt. Þá er það eitt atriðið enn, sem skiptir miklu máli fyrir þann, sem framleiðir kartöflur. Það er með matið á kartöflunum. Í hvers hendi er matið núna? Er það í hendi einhvers fjandsamlegs aðila? Þarf að breyta lögum til þess að koma því í hendur einhvers vinveitts aðila eða einhvers réttláts aðila? Nei, ekki er þörf á breytingu á lögum til þess, því að staðreynd er, að framleiðsluráð landbúnaðarins, einmitt framleiðsluráð landbúnaðarins, það, sem þetta frv. snýst um fyrst og síðast og vill leggja öll völd í hendur; fer með þetta vald núna að óbreyttum lögum. Í drögum að nál. og till. um skipan matjurtasölunnar, á bls. 127, segir: „Þegar rætt er um skipan matjurtasölunnar, er nauðsynlegt að hafa í huga, að grænmetisverzlunin framkvæmir dreifinguna, ákveður verðlag og framleiðsluráð landbúnaðarins sér um framkvæmd matsins.“ Matið á þessum framleiðsluvörum er í höndum framleiðsluráðs nú og verður það. Ekki þarf því nýja lagasetningu til þess að færa þetta vald í hendur bænda eða framleiðenda kartaflna í sveitum. Ég held, að það sé því augljóst mál, að lögin um grænmetisverzlun ríkisins níðast ekki á bændum. Þau ætla þeim rétt til verðlagningarinnar. Þau ætla umboðsmönnum þeirra rétt til að framkvæma matið, bændunum frjálsræði, ef þeir vilja, til þess að selja sína eigin framleiðslu sjálfir. En með þessu frv., sem hér er til umræðu og sætir andstöðu yfirleitt fulltrúanna úr kaupstöðum og kauptúnum, er ætlazt til þess, að öll ráð yfir þessum málum séu tekin úr höndum hlutlausra aðila, sem líklegir væru til að gæta hagsmuna beggja aðilanna, og í hendur framleiðsluráðs eingöngu. Það teljum við vera ranglátt, og þess vegna beitum við okkur gegn málinu. Ef ég hefði fundið nokkurt atriði, smátt eða stórt, þar sem mér hefði fundizt nú í gildandi löggjöf stigið á strá bændanna og þeirra réttur vera þrengdur um of, þá hefði ég verið fús til þess að koma til móts við hv. þm. Dal. og aðra slíka fulltrúa bænda um að rýmka það og láta þá fá sinn fulla rétt. En ég get ekki fallizt á hitt, að fótumtroða rétt þess meiri hluta þjóðarinnar, sem býr í kaupstöðum og kauptúnum og er ekki hlutlaus aðili í þessu máli, heldur framleiðir meginhlutann af þeirri vöru, sem hér er verið að tala um, og étur langsamlega mestan hluta af henni. Það er ekki hægt að deila um það, að kartöflurnar eru öndvegisrétturinn á borði hins fátæka manns hér í þessu landi. Á borði bóndans ern kartöflurnar aukaréttur með hans góða kjöti og öðrum slíkum krásum og er þannig miklu þýðingarminna atriði í hans fæðu en kartaflan er í fæði kaupstaðarbúans. Hv. þm. Dal. vék að því,. að það væri einmitt ætlun þessa frv. að skapa jafnrétti um þessi mál. Ja, ég vil ekkert ljótt segja um hv. þm. Dal., mér er svo vel við hann, en ég held nú, að hann hljóti að hafa mælt þetta gegn betri vitund. Þetta frv. er ekki þesslegt, að það sjái vel fyrir jafnrétti framleiðandans og neytandans. Það er allt saman á eina bókina lært, á þann veg að taka réttinn af neytandanum og færa hann yfir til framleiðandans, ekki framleiðandans almennt í landinu, heldur bara framleiðandans, sem býr í sveit og á fulltrúana í framleiðsluráði landbúnaðarins sem sína umboðsmenn. Málið er því ekki byggt á jafnréttisgrundvelli, og í því skeikar hv. þm. Dal. mjög. Ég trúi því ekki, að hann geti lagzt svo til hvíldar í kvöld, ef hann gefur sér tóm til þess að hugsa um málið, að hann komist ekki að þeirri niðurstöðu, að í þessu atriði hafi hann vaðið í villu og svima og eigi með sólarupprás næsta dags að taka aðra afstöðu til málsins til þess að hafa ekki brennt sig á því að hafa léð röngu máli stuðning. Hv. þm. Dal. sagði, að það væri frekar einkennilegt, að við skyldum eingöngu ræða um kartöflurnar. Þó féllst hann nú á við nánari athugun, að það væru aðallega kartöflurnar og sölumeðferð þeirra, sem féllu undir aðalatriði frv., en frv. fjallaði óneitanlega einnig um sölumeðferð og framleiðslu á rófum og öðru grænmeti. Og það er alveg rétt hjá honum. En um þetta er nefnilega nákvæmlega sama að segja og kartöflurnar. Aðrar tegundir grænmetis eru ræktaðar að meginstofni til utan sveitanna. Hvar eru gróðurhúsasvæðin á Íslandi? Upp til sveita? Nei, það er mjög sjaldgæft að sjá gróðurhús í sveitum. Það er mjög sjaldséð. Þetta er yfirleitt í kaupstöðum og kauptúnum. Hvað er með Hveragerði? Ætli það sé ekki nokkuð mikill hluti af grænmelinu, sem framleiddur er í gróðurhúsum í því kauptúni? Það má vera, að það sé talið með sveitum, en engu að síður er þetta nú kauptún, og það eru engir bændur, sem þar eru að verki. En þarna á að leggja þeirra mál alveg undir framleiðsluráð landbúnaðarins, og þeim er ekki ætlaður neinn réttur, þessum garðyrkjubændum, gróðurhúsaeigendunum. Þeim var ekki ætlaður neinn réttur samkvæmt frv. Það er fyrst núna, að hv. landbn., meiri hluti hennar, hefur rausnazt til að bera fram brtt. í þá átt; að þegar rætt sé um málefni, er varði Sölufélag garðyrkjumanna eða Samband eggjaframleiðenda, þá beri að gefa fulltrúum þeirra félaga, einum frá hvoru, kost á að sitja fund framleiðsluráðs með málfrelsi og tillögurétti. Þegar rætt er um mál þessara framleiðenda á grænmeti, mega þeir koma á fund framleiðsluráðsins og mega tala og mega leggja til í sambandi við sín mál það, sem þeim þykir rétt vera, en atkvæðisrétt hafa þeir ekki. Þeir eru atkvæðislausir menn á þessum fundi um sín eigin mál.  Svo þegar málið var búið að vera lengi hér á döfinni og farið að verða að umræðuefni manna á meðal, þá kom n. saman á fund og sagði: Jú, það er ein stétt manna, sem verður að hafa einhvern rétt í sambandi við þetta mál. Það eru kaupmennirnir, smákaupmennirnir. - Ég á von á því, að innan stundar komi tili. um, að heildsalarnir verði líka að fá að koma a.m.k. með málfrelsi og tillögurétt. Þetta mál er orðið miklu fremur mál kanpmannanna, Sambands smásöluverzlana, heldur en neytendanna í bæjunum. Það má vel ganga fram hjá rétti þeirra, en kaupmennirnir urðu að mega koma þarna, og þeir eiga að hafa sama rétt og Sölufélag garðyrkjumanna, mega senda fulltrúa á fund framleiðsluráðsins, þegar rætt er um málefni, sem varða kaupmennskuna sérstaklega, varða mál Sambands smásöluverzlana.  Eitt af því, sem hv. þm. Dal. vék að, var það, að þessi afstaða okkar, sem hefðum barizt á móti þessu frv., væri eiginlega úrelt, það væri svípuð afstaða og þeirra, sem hefðu verið að berjast á móti vöruvöndun að því er snerti framleiðslu kjöts fyrir mörgum áratugum, sem hefði valdið því, að menn hefðu fengið vont kjöt og orðið að borga það jafnvel eins dýru verði og ágætiskjöt. Ég finn engan skyldleika með þessu tvennu. Ég held einmitt, að við séum einmitt m.a. að berjast á móti þessu frv. af því, að það færir allt vald að því er snertir sölu þessara vara og meðferð alla í hendur framleiðsluráðs. Það er staðreynd, sem ég veit að hv. þm. Dal. er ekki ókunnug, að grænmetisverzlun ríkisins og hennar starfsmenn og forstöðumenn hafa því miður orðið að berjast stundum við framleiðsluráðið út af því, að það hefur ekki viljað fallast á eins strangt mat á kartöflum sem viðunandi söluvöru til kaupstaðabúanna og grænmetisverzlun ríkisins hefur talið sér skylt að reyna að tryggja. Ég er því alveg viss um það, að einmitt lagasetning eins og þessi verður til þess, að það verður slappara mat á þessum vörum, það verður verri söluvara, sem við fáum, sennilega á hærra verði líka. Og þessi lagasetning kemur því til að verka alveg þveröfugt við það, sem hv. þm. Dal. vildi láta í veðri vaka að hún mundi gera. Hins vegar er nú enga prýðilega sólarsögu að segja af mati á kjöti eins og það er framkvæmt í landinu með það fyrir augum að tryggja neytendunum í kaupstöðunum fyrsta flokks kjöt. Jú, það er sannleikur, það fer fram mat á kjöti af eiðsvörnum mönnum á haustin; og það er skoðað af dýralæknum, og það er settur grænn stimpill á gott kjöt. En fyrir hverja er það mat aðallega? Ætli það sé ekki aðallega fyrir aðra en neytendurna í kaupstöðunum, því að við vitum ekki til þess, að við eigum kost á því í nokkurri verzlun að velja á milli þess, hvort við viljum kaupa dýrt fyrsta flokks ágætiskjöt eða ódýrt annars og þriðja flokks kjöt? Ég hef aldrei frétt af því. Ég veit ekki, hvað verður af því kjöti, sem kjötmatsmennirnir ákveða að sé annars og þriðja flokks kjöt. Það virðist allt fara ofan í neytendurna sem fyrsta flokks kjöt og er þó áreiðanlega ekkert betra fyrir það, ekkert minna seigt, ekkert horaðra. Kjötsölumálin eru að þessu leyti ekki í æskilegu horfi, og til þess þýðir því ekki að vitna sem einhverrar fyrirmyndar, sem þetta frv. ætli að stefna að að bjarga kartöflumálunum í svipað horf og búið sé að gera með kjötmatslögunum. Ég sé það nú, að síðan ég talaði síðast, er búið að bæta við brtt. hv. n., og liggja þær nú fyrir á þskj. 379. Í viðbót við þessar réttarbætur Sölufélags garðyrkjumanna og smákaupmanna er nú búið að átta sig á því, að það þurfti að breyta dagsetningum hér og þar í frv., frá því að það var samið. Það þurfti t.d. að breyta dagsetningu í 4. gr., færa það aftur til 1. sept. 1956, þ.e.a.s. á næsta hausti, í staðinn fyrir að þar var miðað við 1. janúar, fyrsta dag þessa árs, janúar 1956. Það hafði láðst við fyrstu endurskoðunina. Svo er auðvitað um gildistökudaginn, að frv. var ætlað að taka gildi 1. janúar 1956. Nú er ekki lengur fært að láta það standa, þetta hefur allt saman verið svo lengi að bögglast fyrir brjósti manna, að nú á þarna að koma 1. september 1956. En það, sem er ánægjulegast að sjá í brtt., er þó það, sem er furðulega seint á ferðinni, en margsinnis hefur verið bent á í þessum umræðum, að það er ekki til einn stafur um það í frv., með hvaða hætti eigi að selja þau milljónaverðmæti, sem ríkið er nú eigandi að og grænmetisverzlun ríkisins á, þ.e.a.s. ríkið. Ég hef bent á, að það stæði ekkert um það, hvort söluverðið ætti að vera samkvæmt mati eða hvort það ætti að auglýsa þessar eignir til sölu og selja þær hæstbjóðanda. Nú er alveg víst, að það hefur ekki verið ætlunin eftir öðrum efnisatriðum frv., að það væri neinni hendingu háð, hvar eignir grænmetisverzlunar ríkisins lentu. Þeim var ætlað að lenda á þeim eina og sama stað, hjá þessari stofnun, sem á að heita grænmetisverzlun landbúnaðarins, og með einhverjum hætti átti hún að fá eignirnar, og það er ekkert í frv., sem hægt væri að segja að væri brotið, þó að þessar eignir væru seldar á eina krónu. Það væri sala, það héti sala, það fullnægði eins og frv. er. Nú stendur: Það skal selja þær eða leigja eftir mati dómkvaddra manna. - Þarna er það viðurkennt, að þetta var gat í frv., svo stórt gat, að nú hefur ekki þótt annað fært en að troða einhverju í það, og það er búið að troða þessu í það, sem blasir nú við okkur á þskj. 379, að í stað þess að „selja“ í c-lið komi: selja eða leigja eftir mati dómkvaddra manna. - Ég verð að segja, að þetta er veruleg umbót á frv., og hefði auðvitað verið, eins og margsinnis var búið að taka fram, alveg óforsvaranlegt að heimila bara að koma nafni á sölu á milljónaverðmætum ríkisins í sambandi við þetta frv. Að því er snertir þá dómadags hrákasmíð, sem er á málfari frv., þá virðast nú aðfinnslurnar að því er það snertir hafa leitt til þess, að farið hafi verið yfir frv., og þá er það aðeins eitt, sem er lagfært. Ja, ég verð nú að segja, að ekki eru nú gerðar strangar kröfur til meðferðar móðurmálsins í sambandi við kartöflufrumvarp, það hlýtur að vera eitthvað sérstakt. Það er aðeins eitt, sem nú á að breyta, og það er í 4. gr., í stað orðanna „bann þetta nær“ í d-lið komi: ákvæði þetta tekur. - Jú, það var náttúrlega ekki vei gott að láta þetta standa í lögum, því að í meginmáli frv. stendur þetta svona, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnin (landbúnaðarráðuneytið) hefur einkarétt til að flytja til landsins kartöflur og nýtt grænmeti.“ Og svo kemur: „Bann þetta nær þó ekki til þeirra skipa, sem koma í landhelgi og hafa innanborðs kartöflur og grænmeti“ o.s.frv. Þetta var ágætt. Í frv., sem er búið að hamra á á þremur þingum Stéttarsambands bænda, er þeirra hjartans mál, sem þeir hafa lagt alla sál sína í að búa stásslega og vel úr garði að efni og innihaldi, segja þeir: ríkisstjórnin hefur einkarétt, og bann þetta nær þó ekki til skipa, sem hafa kartöflur innanborðs en skipa, sem hafa kartöflur utanborðs, náttúrlega, það gegnir öðru máli um þær. Það þarf endilega að taka fram, að þær séu innanborðs. En það var bara margt annað, það var hver einasta setning og hver einasta grein í frv., sem þurfti að semjast um. Það var ekki bara þetta, þessi réttindi, sem hétu í næstu andránni bann, sem þurfti að laga. Það er jafnforsmánarlegt og svívirðilegt af Alþingi að afgr. þetta frv., þó að ekkert væri að því annað en bara málvillurnar í hverri einustu setningu, og bætir lítið um, þó að þessi eina leiðrétting hafi nú fengizt fram. Hver skilur vaxtaraukann í 3. gr.? Hvaða þýðingu hefur það í lögum að segja, að framleiðsluráð landbúnaðarins geti gert hitt og annað? Hvaða rétt tryggir það? „Það getur haft eftirlit með meðferð matjurta.“ Það getur líka alveg látið það vera. Það væri allt annað mál og hefði innihald, ef það stæði: Það skal hafa eftirlit með meðferð matjurta, sölu þeirra, og það skal stuðla að beztu aðferðum við ræktun og flutning o.s.frv.

Fjöldamörg lög eru í heimildarformi hér á landi.

Í heimildarformi, já, það er víða talað um, að ríkisstj. sé helmilt að gera hitt eða þetta. Það er hvergi sagt í lögum: Ríkisstj. getur gert.  Einn hortitturinn, ein mótsögnin er þó fallin burt úr frv. Í staðinn fyrir bannið, sem þýddi heimild, er komið: ákvæði þetta, og það er til bóta, það skal játað. En það liggur bara fyrir hv. landbn. eða meiri hluta hennar miklu meira verkefni en þetta. Hún þarf að taka sig til eina dagstund og semja frv. um, bera það svo að okkur á ný og láta okkur þá tala eingöngu um efnishlið þess, en ekki málið á því, því að málið er til forsmánar. Þá skal ég segja það enn fremur, að það gleður mig stórlega, að nú er svo komið, að hv. meiri hl. n. hefur fallizt á að bera fram sjálfur þá brtt. við 5. gr., að d-liður 5. gr. skuli falla niður. Það veit ég að hefur ekki verið sársaukalaust einstaklingunum í stjórn Stéttarsambands bænda, sennilega ekki verið borið undir þá. D-liðurinn, sem nú á að falla niður, er nefnilega ekkert hey fyrir þá, sem standa að þessu frv., sízt af öllu úthey. Í honum segir, með leyfi hæstv. forseta: „Greiða skal verðjöfnunargjald af matjurtum, ef framleiðsluráð telur nauðsynlegt, til þess að hægt sé að jafna verðið milli söluvara annars vegar og vinnslu- eða fóðurvara hins vegar.“ Þetta var nefnilega nýsmíði, nýtt atriði í lagasetningunni, þetta með verðjöfnunargjald af matjurtum, og það var heimílt að skella því á, ef framleiðsluráðið teldi það nauðsynlegt til þess að jafna verðið milli söluvara, þ.e.a.s. til neytendanna, annars vegar og vinnslu- eða fóðurvara hins vegar. Það er vitað, að þegar gott kartöfluár er, fer nokkur hlutinn af kartöfluframleiðslunni í skepnufóður, sem eðlilegt er og rétt. Það var höfuðyfirsjónin 1953, að bændur áttuðu sig ekki á því fyrr en allt of seint, að þeir áttu að nota nokkuð verulegan hluta, einmitt þann lélegasta, úr kartöfluuppskeru þess árs til skepnufóðurs. Í stað þess var reynt að svæla þessu öllu inn á markaðinn, honum var ofboðið, það seldist ekki nema nokkur hluti af framleiðslunni og ýmist góðar eða lélegar kartöflur urðu svo að skít, þegar á leið árið, og varð að kasta því í sjóinn. Ég kom austur á Hornafjörð snemma hausts það ár og sá þá dyngjur af skít, sem hafði verið kartöflur, svörtum skít, og það átti þá næstu daga að fara að moka því í sjóinn. Hvort það hefði nú ekki verið skynsamlegra að vinza strax í byrjun ársins það bezta úr þessum kartöflum, setja það á sölumarkaðinn til neytendanna, en taka smælkið og úrganginn og nota sem skepnufóður á því ári og hafa þannig af því verðmæti, - bæði mennilegra og hagkvæmara bændunum eða framleiðendunum í þessu tilfelli. Nú var sem sé tilhneiging þarna til að setja bara á verðjöfnunargjald til þess að hækka verðið á þeim kartöflum, sem kynni endrum og eins að verða varið til skepnufóðurs eða annarrar vinnslu. Ég spurðist fyrir um það hér á fyrra stigi málsins, hvað væri átt við með vinnslukartöflum. Eru kartöflur notaðar hér á landi í einhverjum iðnaði, til einhverrar vinnslu? Það er kunnugt erlendis, að það er gert. Kartöflur eru notaðar til áfengisframleiðslu víða, í brugg. Var þarna ætlunin, að framleiðsluráð stofnaði til þeirrar framleiðslu og ætlaði að fá verðjöfnunargjald greitt á slíkar kartöflur, sem notaðar væru til þess að búa til áfengi úr? Ég veit það ekki, ég hef ekki fengið neitt svar. Það er ekki svo gott að ráða það, hverju tómir stólar kunni að vera að leitast við að svara - eða þöglir þm. eða fjarverandi ráðh. Það hefur enginn fengið neina vitneskju um þessar vinnslukartöflur, og það fer nú að skipta reyndar minna máli, af því að nú er lagt til af hv. nefndarmeirihl., að d-liðurinn skuli falla niður. Það á að kasta honum fyrir borð. Þar með er farið verðjöfnunargjaldið og þetta með vinnslukartöflurnar, og það verð ég að segja, að þar sýnist mér hv. meiri hl. landbn. hafa teygt sig lengst í þá átt að reyna að skapa möguleika til þess, að frv. fengist frekar samþykkt. Þarna er efnisatriði, sem áreiðanlega vakti mikla andúð meðal neytendanna, fellt burt. Verð ég að játa, að það er til bóta, að þessi liður hverfi alveg burt úr frv. Ég held nú, að þar sem það er augljóst mál, að þessar umræður hafa nú þegar leitt til nokkurra að vísu kákkenndra lagfæringa á frv., þá sé full ástæða til þess að æskja þess, að framhaldsendurskoðun fari fram í landbn. á málinu, því að það bendir allt til þess, að eftir því sem hún athugar þetta betur og fær til þess rýmri tíma, þá fari eins og með karlinn í Arnarfirði, sem átti að vera forsöngvari í sinni kirkju og var nú ekki alltaf hittinn á réttan tón í byrjun lagsins, og ekki heldur fólkið, sem með honum átti að syngja, enda hafði það ekki mikla möguleika til að koma saman til æfinga, en hann sagði bara við fólkið: Byrjið þið aftur, piltar, þið jagið ykkur á það, þið jagið ykkur á það svona. - Og svo komst það smátt og smátt inn á lagið og endaði allt á réttum tón. - Þeir eru að byrja í hv. landbn. þessarar deildar að jaga sig á það, og ég eggja þá til þess að halda áfram, því að ég er sannfærður um, að að lokum jaga þeir sig á það að leggja til, að þessu frv. skuli vísað frá og að grænmetisverzlun ríkisins skuli starfa áfram til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur, eins og hún hefur gert, og þá eru þeir búnir að finna rétta tóninn, þá eru þeir komnir á lagið. Ég fagna þessu mjög og tel, að það sé alveg sjálfsagt að gefa þeim kost á að halda áfram sinni athugun á málinu, því að með þessu, sem þegar hefur fengizt hér á þskj. í breytingartillagnaformi, er sýnt, að þeir eru menn til þess, ef þeir leggja sig fram, að umbæta þetta mál bæði að efni og formi. Þekkinguna vantar þá ekki á landbúnaðarmálum, og góðvilja eiga þeir til í fórum sínum. Þeir mega bara ekki vera of sparir á hann í sambandi við þetta mál. Og ég vil minna þá á, að það eru fleiri mannlegir eiginleikar mikils virði en bara auðmýkt og þægð. Þægð við vondan málstað er alltaf ámælisverð, er engin dyggð, það er ódyggð. Og hingað til er það staðreynd, að menn hafa hér verið of þægir við vondan málstað. Menn hafa hér hunzkazt til þess að rétta upp hendurnar meira að segja með þessu máli, þó að þeir hafi rétt á undan verið að jála það fyrir fleiri en einum manni, að þeir hefðu ógeð á málinu og að þeir hefðu skömm á því og fyndu af því ólykt. Og það hefur gengið svona hægt og hægt, smátt og smátt, að það hefur verið að bætast nýr og nýr maður, sem hefur játað það, að nú fyndi hann ólyktina af málinu. Sá seinasti, sem játaði það, var okkar fíni og prúði borgarstjóri í Reykjavík. Nú er hann búinn að finna ólyktina af málinu. Og það sýndi sig við atkvgr. núna seinast um málið í því, að hann fékk sig ekki til, þrátt fyrir flokkssamþykktir, þrátt fyrir handjárn, að rétta höndina á loft. Hann sat, lét sig hafa það, óhlýðnaðist þingflokki, sat hjá. Hann er líka að jaga sig á það. Ef hann fengi nægan tíma til, þá gæti farið svo, að hann kæmist á lagið og greiddi atkv. á móti. Þetta mál þarf því bara sinn tíma. Það kemur. Og ég er alveg viss um, að það ber að harma, ef menn verða látnir greiða atkv. um það og samþykkja það, áður en þeir eru búnir að átta sig til fulls á efni þess og innihaldi. Hv. þm. Dal. lét í ljós þær vonir og óskir, að þegar málið kæmist að leiðarenda, þá yrðu allir sammála um það. Ég vona það. Ég álít bara, að það eigi talsverða leið eftir enn þá, og tel allt benda til þess, m.a. brtt. hv. meiri hl. landbn., að menn séu á réttri leið. Það er byrjað svolítið að lagfæra þessa ómynd. En þeir eru bara á byrjunarstigi enn þá. Þeir eiga svo langt í land með að laga þetta eins og nauðsyn er og þörf krefur. Að leiðarenda þyrftum við helzt að verða sammála um málið, ekki á þann veg, að menn samþykki það, heldur þurfa þeir að vera samhentir og samtaka um að fella það, ef það þarf endilega að ganga svo langt. Við þurfum miklu fremur að verða sammála um að víkja því frá okkur með fyrirlitningu og neita að láta bjóða okkur að vera að greiða atkv. um þetta. Ég gæti t.d. á stundinni og veit, að það er meiri hl. í þinginu í hjarta sínu samþykkur því að verða sammála um þetta mál að leiðarenda beint ofan í bréfakörfuna. Það get ég hugsað mér strax í dag. Þar ætti það að lenda. Hv. 2. þm. Reykv. hefur borið fram brtt. við þetta mál, og ég verð að játa, að hans brtt. fara allar í þá átt að tryggja betur rétt neytendanna, og þó held ég, að hann gæti þess hófs að ganga í engu á rétt framleiðenda kartaflna og grænmetis í sveitum landsins. Sé ég því ekki annað en að þeir, sem yfirleitt vilja taka efnislega afstöðu til þessa máls á annan hátt en að greiða atkv. á móti því og vilja reyna að breyta því, þá séu þeir menn á réttri leið, sem vilja breyta frv. í þá átt, sem hv. 2. þm. Reykv. gerir, og ég mundi því hiklaust geta greitt atkv. með hans breytingum. En ég tel, að það beri fyrst og fremst að biðja máttarvöld þingsins að taka þennan kaleik frá okkur, vera ekki að misbjóða okkur með því að láta okkur taka efnislega afstöðu til þessa. Ég vil miklu fremur fá þessu máli vikið frá. Nú er þingdeildin búin að fella frávísunartillögu í málinu, nokkuð harðorða að vísu, en það samrýmist fyllilega þingsköpum eftir sem áður að bera fram við 3. umr. málsins mildari frávísunartillögu, því að vel væri hugsanlegt, að þm. vildu fallast á það sama í mildara formi. Nú hef ég leyft mér að bera fram á þskj. 373 tillögu til rökstuddrar dagskrár, og er hún þó í raun og veru miklu fremur till. um að vísa málinu til stjórnarinnar. Ég hélt nú reyndar, að það ætti ekki eftir að henda mig að sýna þessari hæstv. ríkisstj. það traust að vísa máli til hennar, en það hef ég þó gert, talið það skárri kost af tvennu illu en að eiga að fara að greiða atkv. um málið eða að fara að taka þátt í að reyna að lappa við það, breyta því í einstökum atriðum, því að það er ófullnægjandi, það verður að gerbreyta því bæði að efni og formi, ef það á að vera hægt að samþykkja það. Sannarlega teldi ég t.d. till. hv. 2. þm. Reykv. til bóta, ef þær væru samþykktar, og ég segi, ef þær yrðu samþ., þá sæi ég mér samt ekki fært annað en greiða atkv. á móti frv. í heild, því að það væri svo lítið lagfært eftir sem áður, að það væri ekki hægt að samþykkja það þannig breytt. Til hvers er að vísa málinu til stjórnarinnar? Jú, það er líka að því vikið í minni till. Ég tel eðlilegt, að málinu verði vísað til stjórnarinnar í trausti þess, að hún undirbúi það til flutnings á næsta þingi. Þá tel ég, að hún þyrfti að athuga í fyrsta lagi, hvort hún teldi nauðsyn að breyta núverandi skipulagi, og ef hún kæmist að þeirri niðurstöðu, að það væri nauðsyn, annaðhvort þjóðarnauðsyn eða bara nauðsyn bændastéttarinnar á Íslandi, þá þyrfti hún að setja menn í að semja frv. upp á nýtt og áreiðanlega að finna annað form á framkvæmd þessara mála en þetta frv. leggur til. Og síðan hef ég gert ráð fyrir því, að ef hún teldi nauðsynlegt að breyta núverandi skipulagi, þá kæmi hún með það fyrir næsta þing. Þess vegna teldi ég sjálfsagt, eftir að búið væri að fela hæstv. ríkisstj. það umboð, að eyða ekki meiri tíma þingsins í afgreiðslu þessa máls og taka fyrir næsta mál á dagskrá. Ég hef þó í sambandi við þetta, ef málið skyldi skjóta hér upp kolli á næsta þingi, leyft mér að benda á leið, sem ég teldi líklegri til þess, að um hana fengist friður bæði neytenda og framleiðenda.

Ég vil benda hv. ræðumanni á það, að kl. er orðin 7. Ég hafði gert mér og hef reyndar enn þá von um, að þessari umr. mætti verða lokið um þetta leyti. Ef þess er ekki kostur, þá hefst fundur að nýju kl. hálf níu, en ég ætla, að hv. þingdeildarmenn telji ekki mikla nauðsyn á því, og væri æskilegt, ef hv. ræðumaður vildi athuga, hvort hann sér sér ekki fært að stytta mál sitt svo, að hann hefði lokið ræðu sinni á fimm mínútum.

Já, ég skil það, að hæstv. forseti vilji fá að neyta kvöldverðar, og það væri ekki nema sanngjarnt, að við fengjum það allir. En það er nú eiginlega þannig vaxið mál, að ég hef eiginlega enga samúð, hvorki með hæstv. forseta né neinum öðrum, þó að þeir neyti ekki svefns eða matar í sambandi við þetta mál, því að ég tel, að það sé nokkuð strangt á haldið, þegar þingmenn eru boðnir í veizlu til sinnar ágætu ríkisstjórnar eða eins af ráðherrunum, eins og var nú í dag, að þá var seilzt til þess að boða þingfund á sama tíma. Það er sýnt, að það hefur ekki verið ætlunin, að menn neyttu þar matar eða drykkjar a.m.k. á þessum eftirmiðdegi, sem manni var boðið í veizlu til landbrh., þess ráðh., sem þetta mál heyrði undir. Ég verð að láta það í ljós, að ég tel í raun og veru algerlega ósæmilegt, að þingfundum sé haldið áfram, þegar þm. eru í boði , hjá ráðh. þess málaflokks, sem umræðumál heyrir undir. En þessari kurteisi höfum við orðið að sæta í dag. Það er ekki sök hæstv. forseta, ég játa það, því að vera má, að hann hafi kannske ekki vitað um þetta. En ég tel samt líkur til þess, að hann hafi vitað um það og þá annaðhvort ætlazt til þess, að boðsgestirnir geti ekki verið viðstaddir, geti ekki þegið boðið, eða ætlunin hefur verið, að þeir ættu þar að hafa skamma viðdvöl a.m.k. Ég tel ekki eftir sjálfum mér, í staðinn fyrir að ég hef forsmáð boð hæstv. landbrh., að vera hér í kvöld. (Forseti: Ég óska ekki eftir samúð hv. ræðumanns í sambandi við þetta mál. Ég vil heldur votta honum samúð yfir því að standa hér í ræðustólnum og halda að mestu sömu ræðuna hvað eftir annað. Ég þykist ekki sem forseti hafa sýnt neitt ofbeldi í þessu máli. Ég vil benda hv. ræðumanni á, að það hefur verið í mínu valdi að skera niður umr., en hef ekki gert það. Það skal ekki skorta á, að hv. ræðumaður fái matarhlé, fyrst hann var svo óheppinn að hafa ekki fengið neina hressingu í þeirri veizlu, sem við að vísu vorum báðir staddir í, og hef ég ekki undan þeim tækifærum að kvarta, sem mér veittust þar. Ef hv. ræðumaður telur sig ekki geta á 5 mín. lokið ræðu sinni, þá verður gert fundarhlé til kl. hálf níu.) Ég kann nú ekki við að fara að skattyrðast við hæstv. forseta, en ég legg það á hans vald, hvort það sé kurteisi að halda áfram fundum, meðan þm. eru í veizluboði hjá ráðh. Hann má hafa þá skoðun, ef hann vill, hann má verja hana úr forsetastóli, ef hann vill, en það er ekki kurteisi, hvað sem öðru líður. Það er seilzt hérna til þess, að þetta mál verði afgr. með hálfgerðum ofbeldisaðgerðum, þegar vitað er, að þm. eru kallaðir til annarra hluta, sem þykir betur fara á að þeir sinni. Það þætti ekki nein kurteisi gagnvart ráðh., ef allir þm. neituðu að mæta í boði hans, og það er á valdi forseta að haga vinnubrögðum þingsins þannig, að það rekist ekki á, þegar ætlazt er til, að þm. séu mættir annars staðar. Og hér var seilzt til þess, að a.m.k. vissir þm. yrðu að vera hér í þingsalnum, með því að hafa fundarhald hér ákveðið á sama tíma. Ég er reiðubúinn til þess að ræða það mál og þá kurteisi, sem okkur er sýnd með því, á öðrum vettvangi en hér, og væri viðeigandi, að það væri gert. En vissulega er þarna sýnd tilraun til þess að svipta okkur þeim helga rétti, sem við höfum sem þm. til að ræða mál, og reynt að knýja fram lausn mála með því að ráðstafa okkur þannig, að okkur sé í raun og veru skylt að vera annars staðar, meðan svo er boðaður fundur. Þetta er alveg ný tegund af kurteisi.

Má ég aðeins leiðrétta ræðumann. Ég vil benda honum á það, sem honum er kunnugt um eins og forseta, að ekki var ætlazt til, að sú veizla stæði nema frá 4 til 6. Ég vil þess vegna vænta, að hv. ræðumaður sjái, að hann mundi ekki hafa átt kost á því að dvelja þar milli 6 og 7, á þeim tíma, sem hann flutti sína ræðu. Svo vil ég aðeins óska, að hv. ræðumaður tjái mér, hvort hann hafi lokið ræðu sinni eða ekki.

Ég hefði sennilega getað lokið ræðu minni á tiltölulega skömmum tíma, ef ég hefði ekki verið margsinnis truflaður af hæstv. forseta, nú upp á síðkastið, en þetta leiðir til þess, að tíminn dregst og það saxast á okkar kvöldverðartíma.

Ég skal gefa ræðumanni uppbót á því, hann skal enn hafa 5 mín.

En það er staðreynd, að ekki lét forseti sér nægja að boða hér fund kl. 6, á þeim tíma, þegar boði ráðh. lauk, heldur boðaði hann fund kl. 5, á miðjum þeim tíma, sem boð ráðh. stóð. Ég var þar staddur, áður en þessi orðaskipti hófust, að ég var að gera grein fyrir þeirri till. minni að vísa þessu máli til stj., og þeirri ábendingu sérstaklega, að athugað yrði, áður en málið yrði flutt á ný, hvort ekki væri rétt, að Samband ísl. samvinnufélaga yrðu boðnar eignir grænmetisverzlunar ríkisins til kaups, svo að það, sem er aðili, sem fer með umboð fyrir framleiðendur og neytendur, gæti tekið að sér hlutverk grænmetisverzlunar ríkisins. Ef á annað borð þykir nauðsyn að leggja niður grænmetisverzlun ríkisins, sem hefur ekki sætt gagnrýni af hendi neytendanna, þá teldi ég það vera mjög athugandi, hvort það væri ekki lausn, sem allir aðaar gætu sætt sig við, að Samband ísl. samvinnufélaga tæki við því hlutverki, sem grænmetisverzlunin hefur samkv. lögum farið með fram til þessa. Það væri a.m.k. nokkuð í samræmi við það, að nú hafa kaupfélagsstjórar nær undantekningarlaust verið umboðsmenn grænmetisverzlunarinnar og farið með sölu meiri hlutans af grænmetinu fyrir grænmetisverzlunina, og í þessu frv. er þeim sýnt það traust, lagður sá dómur á, að þeir hafi reynzt svo góðir umboðsmenn, að það er ætlazt til þess, að þeir verði lögfestir sem umboðsmenn fyrir hið nýja fyrirtæki, grænmetisverzlun landbúnaðarins. Væru þá innkaupin á kartöflum og grænmeti til landsins komin í hendur Sambands ísl. samvinnufélaga og sölumeðferð á kartöflum og grænmeti bæði í sveitum og kaupstöðum og kauptúnum komin í hendur Sambandsins og kaupfélaganna. Þessi aðili fengi þá aðstöðu til að fara með málið í heild, og ég fyrir mitt leyti tel, að sú meðferð færi einna næst því að fullnægja óskum neytendanna, og þá efa ég varla, að þessum aðila yrði líka treyst að því er snertir framleiðendurna og þá ekki hvað sízt framleiðendurna í sveitunum. Enginn hefur enn þá vikið að því, hvort hann geti fellt sig við þessa lausn. Hæstv. landbrh. hefur verið fjarri, eins og eðlilegt er a.m.k. á þessum fundi, á öðrum stigum umr. var hann einnig löglega afsakaður að því er fjarveru snerti. En hv. þm. Dal. hefur ekki vikið að því máli enn, hvort hann gæti fellt sig við, að Samband ísl. samvinufélaga yrði sá aðili, sem tæki við hlutverki grænmetisverzlunar ríkisins, ef ástæða þætti til að svipta grænmetisverzlunina sínu umboði og leggja hana niður að lögum. Undir venjulegum kringumstæðum, þegar mál eru rædd, mundi þykja sjálfsagt, að slíkar till. sem þessi væru ræddar og gerð grein fyrir því, hvað stæði í vegi þess, að slík tili. yrði samþ., eða hins vegar hvaða rök lægju til þess, að frsm. máls teldi, að hana bæri að fella. Ég vil því vænta þess, að þó að ég ljúki nú máli mínu mjög bráðlega, þá eigi maður eftir að heyra svör frá frsm. hv. meiri hl. landbn. um þær till., sem hér liggja fyrir. Hann ræddi, eins og ég sagði í upphafi máls míns áðan, aðeins útjaðra þessa máls, ekki kjarna þess, ekki nauðsynina á að leggja grænmetisverzlunina niður, ekki kosti þess að stofna þessa nýju grænmetisverzlun landbúnaðarins, ekki hvaða nauðsyn bændurnir hefðu á þessu máli, greindi ekki frá áskorunum frá bændasamtökum um lögfestingu þessa frv. og vék ekki einu einasta orði að þeim till., sem fram eru komnar ýmist til breytinga á frv. í viðbót við þær till., sem nú liggja fyrir frá hv. meiri hl. n., og ekki heldur þá rökstuddu dagskrá, sem nú liggur fyrir við þessa umr. Ég tel því, að það sé nauðsynlegt, að við komum til þess boðaða fundar kl. hálf níu, og vona, að ég fái þá rækileg svör við þessu, hvort hugsanlegt er að fá frv. breytt meira eða minna eða hvort hugsanlegt er að fá því vikið frá nú til nánari athugunar hjá jafnvelviljuðum aðila bændunum og núverandi ríkisstj. sjálfsagt er. Og ég veit ekki, hvar málið væri betur komið en einmitt í höndum landbrh. til frekari og betri undirbúnings á næsta þingi. Það dettur mér ekki í hug, að nokkur maður vilji halda því fram, að málið sé nú komið í svo fullkominn búning, að þar verði ekki um bætt. Það er áreiðanlegt, að allir játa, að það þarf að laga málið bæði að efni og formi, og það er bezt að fela núverandi hæstv. ríkisstj. að gera það. Hún hefur borið málið fram svona gallað eins og það er, og henni er skyldast að koma því í sómasamlegt horf. Ég held, að það verði ekki lagt út fyrir mér öðruvísi en sem vinsemd við hæstv. ríkisstj., og virðist þá eins og ég byggi fremur á því, að hún sé ekki komin að falli, eins og látið var orð liggja að í dag. Og yrði það þá arfur, sem hún léti eftir sig, ef svo reyndist, að hún væri komin að falli.



Herra forseti. Mér þykir leitt, að hæstv. ráðh. skuli ekki vera viðstaddur nú, því að umr. um þetta mál var frestað síðast að hans ósk, af því að hann vildi vera við áframhaldsumr. Það voru aðeins nokkur orð í því, sem hann sagði út af minni ræðu, sem ég vildi minnast á. Hann vildi telja, að ég hefði verið á móti tilgangi þessa frv., sem sé stofnun Sjúkrahúsasjóðs. Það var ekki rétt hjá honum, ég var mjög samþykkur því, ef hægt væri að stofna slíkan sjóð, en það, sem okkur greindi á um, var tekjuöflunin. Og það held ég að sé um þá, sem gagnrýnt hafa þetta frv., að þeir telji út af fyrir sig flestir, að gott væri, að svona sjóður væri stofnaður, en spurningin sé, hvernig teknanna skuli aflað. Ég held, að sú tekjuöflun, sem hér er farið fram á með þessu talnahappdrætti, sé auk þeirra galla, sem hún hefur í för með sér og hér voru gagnrýndir frá siðferðislegu sjónarmiði, mjög óöruggur grundvöllur fyrir sjóð, sem á að vinna eins mikilvægt verk og hæstv. ráðh. vill vera láta með þessu. Ég held, að sé til einn sjóður, sem á að lifa á svona hlutum. Í sambandi við íþróttasjóðinn á að afla tekna meðal annars með getraunum, og ég held, að það hafi gengið frekar erfiðlega, þannig að ég held, að hæstv. ráðh. megi mjög alvarlega athuga það, að ef hann heldur, að þetta sé tryggasta leiðin til að afla Sjúkrahúsasjóði tekna, að þá fari hann þar villur vegar. Þá talaði hæstv. ráðh. um happdrættisfyrirtæki eins og háskólans, S.Í.B.S. og dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Ég lagði alveg sérstaklega til í minni ræðu, að sú hv. n., sem fær þetta til athugunar, ræddi við stjórnir þessara happdrætta um, hvort það sé bætandi þarna á, því að meiningin var þó af hálfu Alþingis að vinna að þessum fyrirtækjum, þegar þeim voru gefin einkaleyfi viðvíkjandi happdrættum, en ekki að spilla fyrir þeim með því. Þá vil ég enn fremur benda á viðvíkjandi stjórninni, að hér á að setja af stað tvær stjórnir, eina stjórn happdrættisins samkv. 5. gr., aðra stjórn sjóðsins samkv. 7. gr. Verður þá aldrei komið nóg af þessum stjórnum? Eftir því sem mér skildist nú, á nú að bregða út af þeirri einu föstu heilögu reglu, sem stjórnin hefur haft fram að þessu með skipun stjórna í þessu tilefni, það eiga ekki að vera helmingaskipti. Hæstv. ráðh. sagði, að það ættu að vera þrír menn þarna í, en það er þá reglugerðaratriði. Nú er farið að ganga það langt, að það getur þá hver ráðh. haft þetta eftir því, sem hann vill. Má ég nú spyrja: Hefur einum ráðh. aldrei dottið það í hug, þegar hann ætlar t.d. að setja af stað svona fyrirtæki eins og eitt happdrætti, að það væri nóg að setja einn forstöðumann í þetta og enga stjórn? Er það þá svona alveg fjarri lagi, að slíkt væri hugsanlegt, að ráðh. bara skipaði einn forstöðumann fyrir happdrætti, sem stjórnaði því? Svo vildi ráðh. segja, að hann réði raunverulega engu með þessu. En má ég þá benda honum eða stólnum hans á 6. gr.? Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Úr Sjúkrahúsasjóði skal veita styrki til að reisa ný sjúkrahús og á annan hátt til eflingar heilbrigðismálum landsins eftir ákvörðun heilbrmrh., að fengnum till. stjórnar Sjúkrahúsasjóðs og landlæknis.“ Heilbrmrh. getur sem sé ákveðið hvað sem vera skal, sem hann álítur vera til eflingar heilbrigðismálum landsins, fyrir utan það að verja fé til að reisa ný sjúkrahús; hann fær til umráða, ef vel gengi með þetta allt saman, milljónasjóð, sem hann getur varið úr eftir því sem honum þóknast, og hvorki stjórn sjóðsins né stjórn happdrættisins hefur nokkurt vald yfir því, hvernig því er varið. Þetta er sem sé fé, sem ráðh. getur ráðstafað sjálfur. Þetta getur verið mjög hentugt, t.d. fyrir kosningar. Ég get skilið það ákaflega vel, að það finnist hæstv. ráðh. mjög þægilegt, og ég skal ekki bera á móti því, en hvort það komi að bezta haldi fyrir sjúkrahúsmál landsins, er ekki alveg jafnvíst. Það væri t.d. hugsanlegt, að einhver þm. Sjálfstfl., sem stæði mjög tæpt í sínu kjördæmi, fengi slíkt veitt í sitt kjördæmi til þess að koma þar upp sjúkrahúsi, en einhver, sem stæði alveg öruggur, fengi ekki neitt, þó að héraðið þyrfti þess með, vegna þess að flokkurinn þyrfti ekki á því að halda til þess að slá sér upp á því. Ég vil því benda á: Svona frv. á ekki að leggja fyrir og þá sízt af öllu reiðast, þegar þm. leyfa sér að gagnrýna það. Ég ætla svo ekki, af því að ég hef bara athugasemdartíma, að segja fleira um þetta, en benda hv. n. á m.a., að það er ekki einu sinni talað um, til hve margra ára eigi að skipa stjórnir þessara sjóða, ekki minnzt á það. Ráðh. getur sem sé skipað mennina til næstum 30 ára, ef hann vill. Frágangurinn á þessu er því allur þannig eins og þetta væri búið til í eins konar happdrætti innan ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Hæstv. heilbrmrh. lagði þetta frv. fyrir í fyrradag og lét þá í ljós óskir um það, að þetta mál yrði samþ. einróma, og gat ekki ímyndað sér, að það gæti valdið neinum ágreiningi. Hins vegar varð hann þess fljótt var, að þm. höfðu ýmislegt við málið að athuga, bæði að efni og formi. Ég hélt því fram við þá umr., að það væri mjög óeðlilegt, að Alþingi samþykkti nú svona tekjuöflunarfrv., sem kannske skipti milljónum, eftir að búið væri að ganga að fullu frá afgreiðslu fjárl. og þar með að úthluta fyrir árið 1956 fé til sjúkrahúsa, eftir því sem möguleikar hefðu verið taldir til, alveg sérstaklega eftir ákvörðunarvaldi hv. stjórnarflokka. Ég benti á, að framleiðslusjóðurinn hefði þó komið á betur viðeigandi tíma, þar sem hann var þó afgreiddur í sambandi við fjárl. Þetta kemur eftir dúk og disk, eftir að búið er að setja eina n. þingsins, fjvn., til þess að skipta fé milli hafna, vega, sjúkrahúsa o.s.frv., o.s.frv., og svo kemur ráðh., sem sjúkrahúsmálin heyra undir, og segir: Nú ætla ég að fá nokkurra millj. kr. fúlgu í sérsjóð, sem á að heyra að öllu leyti undir heilbrmrh. - Hann á að fá núna heimild til þess að setja happdrættinu stjórn og ákveða þeirri stjórn valdssvið, hann á að fá leyfi til að úthluta styrkjum, til að reisa ný sjúkrahús og á annan hátt til heilbrigðismálanna eftir eigin geðþótta, aðeins þegar hann hefur fengið að sjá till. frá stjórn Sjúkrahúsasjóðs og landlækni. Það á ekki að fara eftir þeim till., fremur en honum þóknast, heldur að fengnum till. á hann, heilbrmrh., að úthluta þessu fé. Ég benti á það, að með þessu móti væri úthlutun á fjárveitingum til einstakra heilbrigðismálastofnana og sjúkrahúsa alveg gerð að skrípaleik, ráðh. hefði svo milljónasjóð á eftir til þess að mismuna þessu öllu saman eftir eigin geðþótta, og þetta er óviðurkvæmilegt, enda fór svo, að þegar hæstv. ráðh. hafði með nokkru steigurlæti kastað hnjóðsyrðum sitt á hvað til þm., sem höfðu leyft sér að gera aths. við frv., þá hljóp hann á dyr, hafði ekki tíma til að vera hér lengur við umr., og höfðu menn þó kvatt sér hljóðs til þess að svara honum, til þess að svara einmitt óviðurkvæmilegu steigurlæti hans í málflutningi. Hann var svo staðinn að því rétt nokkrum mínútum á eftir að vera hér niðri í húsinu. Og nú þegar málið er tekið á dagskrá aftur og hann hafði óskað eftir, að því væri frestað, til þess að hann gæti verið viðstaddur, er ráðherrastóllinn auður. Ég skil ekki, hvers konar frammistaða þetta er. Karlmennsku lýsir það a.m.k. ekki. Hæstv. ráðh. hafði ekki rök fram að færa, þegar hann var að svara mér og öðrum þm. í gær. Hann sló því föstu, að úr því að við værum á móti þessu frv. í einhverjum efnum, eins og t.d. að við létum í ljós andúð okkar á tekjuöflunaraðferðinni, létum í ljós andúð á því, að frv. kæmi fram, eftir að fullgengið er frá afgreiðslu fjárl., létum í ljós andúð okkar á því, að ráðh. skyldi í raun og veru hafa einkaumráð yfir þessum sérsjóði, sem ef til vill réði yfir milljónum króna, þá værum við á móti öllum slíkum sjóðsstofnunum. Og svo er hann á bak og burt, þegar við eigum þess kost að svara honum. Hann mistúlkaði okkar mál á þann hátt að fullyrða, að ef við værum á móti þessum sérsjóði hans væntanlega, þá hlytum við líka að vera á móti hafnarbótasjóði, brúasjóði, raforkusjóði, framleiðslusjóði o.s.frv. En þetta eru sérsjóðir, sem búið er að koma á fót og er ætlað auðvitað að vinna sérstæð og gagnleg hlutverk, eins og þessum sjóði, en við höfum það að athuga - ég a.m.k. við suma þessara sjóða, að þeir gera fjárúthlutun til ákveðinna málefnaflokka að skrípaleik. Höfum við ekki rekið okkur á það ár eftir ár í fjvn., að við vitum ekki gerla, hvaða fé hefur verið veitt úr hafnarbótasjóði, samt höfum við verið að stritast við að skipta niður á hafnirnar allt niður í 5 og 10 þús. kr. meira að segja til einstakra hafna af fé ríkissjóðs. Svo höfum við ekki vitað, hvað hinar einstöku hafnir hafa fengið úr hafnarbótasjóði af náð og miskunn hæstv. sjútvmrh. Stundum hefur komið í ljós. að þarna hafa verið veitt hundruð þúsund króna til einstakra hafna eftir hans geðþótta, og öll úthlutunin til hafnarmálanna hefur þannig orðið og er búin að vera í nokkur ár hreinn skrípaleikur vegna þessa sérsjóðs, sem sjútvmrh. ræður þarna yfir. Núna t.d. er skemmst að minnast tveggja dæma um Sandgerðishöfn og Ísafjarðarhöfn. Það upplýsist nokkrum dögum eftir að fjvn. er búin að ganga frá sínum till. og búið er að ganga frá fjárlfrv., að þá hafa þessar hafnir fengið 100 þús. kr. minna hvor um sig en þær áttu að fá, ef upplýsingar hefðu þá legið fyrir nokkrum dögum fyrr um það, hvaða fé hefði verið veitt úr hafnarbótasjóði og með hvaða hætti. Það var þá búið að gera breytingar á því, að áður veittur styrkur til þessara hafna úr hafnarbótasjóði var ekki lengur styrkur, heldur búið að breyta því í lán og hafnirnar áttu að bera þetta sem lán og endurgreiða það og bera af því vexti, en hefðu átt, ef þessi vitneskja hefði legið fyrir, að fá hærri fjárframlög á fjárl. en þær fengu. Þessir sérsjóðir ráðherranna eru orðnir hreinasta forsmán, og Alþingi, sem á að hafa fjárveitingarvaldið, á að spyrna við fótum a.m.k., að þarna verði búið öðruvísi um hnútana. Það verður að heimta það, að viðkomandi ráðh. láti fjvn., áður en hún tekur til starfa, fá fulla vitneskju um, hvernig fé er veitt úr þessum sérsjóðum. En þegar þeir hafa lög til að styðjast við, eins og t.d. heilbrmrh. kemur til með að hafa, ef þetta verður samþ., þá þurfa þeir engan að að spyrja. Það stendur í hverri gr., að ráðh. á að ráða þessu, hann á að tilnefna menn til þess og hann á að heyra á þeirra till., en hann getur að fengnum till. farið sínu fram. Þetta verða þess vegna upplagðar kosningamútur og hefur verið notað og er og verður notað þannig af ráðandi ráðherrum, sem vilja nota það þannig. Það er þetta, sem gerir að verkum, að viðkomandi ráðh. vill ekki einu sinni vera viðstaddur, þegar málið er rætt við hann. Eitt af því, sem hæstv. ráðh. sló fram í ræðu sinni í gær, var það: Eruð þið þá á móti happdrætti háskólans, eruð þið á móti happdrætti S.Í.B.S., eruð þið á móti happdrætti dvalarheimilis aldraðra sjómanna? Nei, við erum með þessum málum. En er ekki nokkur munur á ríkissjóði og þessum stofnunum? Ríkissjóður á að fara sínar löglegu og löghelgu leiðir til að afla fjár til sinna framkvæmda. Þarna er verið að hjálpa berklasjúklingum til að koma upp starfs- og menningarstofnun fyrir sig, það er verið að hjálpa gömlum sjómönnum til að eignast sameiginlegt heimíli, og það hefur verið fallizt á slíka fjáröflun til þeirra. En ríkissjóður ætlar ekki að láta sér nægja allar sínar leiðir til skattpíningar þegnunum, heldur líka fara inn á þessa braut og eyðileggja þannig möguleikana til þeirrar hjálpar, sem þessum aðilum hefur verið veitt. Það er einmitt af því, að ég er mjög með því, að gamlir sjómenn og berklasjúklingar fái þá aðstoð óskerta, sem þeir hafa fengið, að ég er á móti því, að ríkissjóður fari inn á þessa leið líka. Ég hef það, sem nú skal greina, í stuttu máli á móti þessu frv. Ég er á móti því, að ráðh. hafi einn um það að segja að skipa happdrætti sem þessu stjórn og marka þeirri stjórn valdssvið. Ég er í öðru lagi á móti því, að ráðh. skipi einn stjórn þessa milljónasjóðs og ráði einn valdssviði þeirrar stjórnar. Ég er enn fremur á móti því, að hann aðeins eftir að hann hefur heyrt till. þessarar stjórnar ráði síðan styrkveitingum til einstakra sjúkrahúsa. Ég vil, að það verði a.m.k. fullt samráð haft við fjvn. Alþingis, og Alþingi á í gegnum hana að hafa fjárveitingarvaldið. Í þriðja lagi er ég á móti því, að svona frv. komi fram og sé sett, eftir að gengið hefur verið frá afgreiðslu fjárlaga. Í fjórða lagi vil ég lýsa því yfir, að mér er mjög ógeðfelld þessi fjáröflunaraðferð og þykir hún einmitt ganga inn á áður veittan rétt til aðila, sem eru mjög vel að því komnir að fá rétt til þess að reka happdrætti í ákveðnu markmiði. Af þessum ástæðum öllum tel ég, að frv. eins og það er sé þannig, að því ætti að víkja frá afgreiðslu á þessu þingi, en undir öllum kringumstæðum tel ég nauðsynlegt, að n. sú, sem fær það til meðferðar, sem sennilega verður heilbr.- og félmn., geri á því verulegar breytingar. Ég tel algerlega ótækt, að svona milljónasjóðir séu undir einkavaldssviði sérstakra ráðherra. Það er raunar komið svo, að hér var rætt um það í dag, að það lægi við, að hæstv. fjmrh. hefði einkabanka, sem væri Framkvæmdabankinn. Það er vitað, að hæstv. sjútvmrh. hefur hafnarbótasjóðinn sem sinn kjördæmabanka, og hér á heilbrmrh. að fá Sjúkrahúsasjóðinn sem sinn kjördæmabanka, og þá þykir mér meira en bakkafullur lækurinn.