Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við þessi þingslit stöndum við Íslendingar enn frammi fyrir miklum erfiðleikum í efnahagsmálum. Erfitt er að sætta sig við slíkt eftir góðan árangur á síðasta kjörtímabili. Við framsóknarmenn töldum því nauðsynlegt að ræða efnahagsmálin ítarlega á fjölmennum miðstjórnarfundi fyrir rúmri viku. Eftirtektarvert er að miðstjórnarfundur okkar framsóknarmanna hefur valdið stjórnarandstöðunni og reyndar Alþýðublaðinu einnig að því er virðist miklum vonbrigðum. Vonbrigðin eru skiljanleg ef þessir aðilar hafa gert sér vonir um að miðstjórnarfundurinn sliti stjórnarsamstarfinu og við framsóknarmenn hlypum frá erfiðleikum þjóðarbúsins. Frá erfiðleikunum hlaupum við aldrei og stjórnarsamstarfinu munum við ekki slíta nema fullreynt verði að þessi ríkisstjórn sé ekki vandanum vaxin. Það teljum við hins vegar ekki ástæðu til að ætla. Auk þess fæ ég ekki séð að stjórnarandstaðan sé svo burðug að hún ráði við nokkurn vanda. E.t.v. hafa þessir aðilar gert sér vonir um að við framsóknarmenn tækjum undir með stjórnarandstöðunni og krefðumst gengisfellingar með nýrri óðaverðbólgu. Í slíkum leik munum við ekki taka þátt. Segja má að menn hafi lært af reynslunni 1982 í samstarfi við Alþb. Erfiðleikar atvinnulífsins verða ekki leystir með gengisfellingu einni. Staðan krefst fjölþættra aðgerða á flestum sviðum efnahagsmála sem ég mun ræða síðar. Vonbrigðin eru að vísu skiljanleg þegar haft er í huga að frá þessum miðstjórnarfundi kom Framsfl. einhuga og líklega sterkari en oftast fyrr. Þeir sem telja ályktanir fundarins ekki nægilega harðar hafa ekki lesið þær nægilega vel. Á fundinum og í samþykktum hans er ítarlega fjallað um þau atriði í stjórnarsamstarfinu og sáttmálanum sem við framsóknarmenn teljum afar mikilvæg en ekki hefur tekist að framkvæma eins og að var stefnt. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að hún muni vinna að eftirgreindu, með leyfi forseta: "Að búa atvinnulífinu sem best starfsskilyrði, að tryggja jafnvægi í viðskiptum við útlönd, að jákvæðum en hóflegum raunvöxtum og að lækkun vaxta, að eðlilegri byggðaþróun." Þetta eru allt slík grundvallaratriði að án þeirra er í raun allt annað fyrir gýg unnið. Því verður jafnframt ekki neitað að á þessum sviðum hefur hallað undan fæti. Af ýmsum ástæðum, m.a. ytri skilyrðum, hefur starfsgrundvöllur atvinnulífsins versnað mjög, viðskiptahalli við útlönd hefur vaxið, raunvextir hækkað og byggðaröskun er mikil. Um þetta var ítarlega fjallað á miðstjórnarfundinum og m.a. ályktað, með leyfi forseta: "Að ráðast eigi í róttækar aðgerðir sem duga til að skapa framleiðsluatvinnuvegunum rekstrargrundvöll, draga verulega úr viðskiptahalla, stöðva byggðaröskun og draga úr verðbólgu en standa vörð um kjör þeirra sem lægstu launin hafa." Miðstjórnarfundurinn tók fram að við framsóknarmenn erum reiðubúnir til þess að ræða allar leiðir til að ná ofangreindum markmiðum. Hins vegar var undirstrikað að það er "ófrávíkjanleg krafa miðstjórnarfundarins að slíkt verði gert." Miðstjórnin ákvað jafnframt að koma til fundar að nýju svo fljótt sem ástæða þykir til. Þá mun árangurinn verða metinn. Að sjálfsögðu setjum við samstarfsflokkum okkar ekki úrslitakosti. Hins vegar fer ályktun fundarins ekki á milli mála. Hún er ákveðin og markviss. Við krefjumst þess að þeim markmiðum verði náð sem samþykkt voru við stjórnarmyndun. Við treystum því að núverandi ríkisstjórn hafi vilja og getu til að gera það. Í viðureigninni við verðbólguna erum við framsóknarmenn hlynntir stöðugu gengi sem núverandi ríkisstjórn byggir á. Ég hef hins vegar oft lýst þeirri skoðun minni að fast gengi eitt og sér er vonlaust ef allur kostnaður innan lands leikur lausum hala og er jafnvel samtengdur í víxlgang verðbólgunnar. Sömu sjónarmið hafa fjölmargir haft og lýst sem um þessi mál hafa fjallað upp á síðkastið. Að mati okkar framsóknarmanna er mikilvægast nú að draga úr innlendum kostnaðarhækkunum og tengja sem flest fastgengisstefnunni ef á henni á að byggja. Lítum á þróun nokkurra kostnaðarliða: Samkvæmt upplýsingum frá Seðlabanka Íslands hafa raunvextir, þ.e. vextir umfram verðbólgu, hækkað úr u.þ.b. 6% í u.þ.b. 9,5% á einu ári og dráttarvextir úr 30% í yfir 50%. Þetta segir þó alls ekki alla söguna. Í upphafi síðasta árs var lánskjaravísitala 10% en er nú um og yfir 18%. Í lánskjaravísitölunni felst einnig fjármagnskostnaður að sjálfsögðu. Hann hefur því nálægt því tvöfaldast á einu ári. Þessum kostnaði velta þeir sem geta út í verðlagið. Það geta hins vegar ekki útflutningsatvinnuvegirnir eða þeir sem eiga í samkeppni við erlenda framleiðslu sem þarf ekki að bera slíkan fjármagnskostnað. Ég leyfi mér að nefna það fásinnu þegar fastgengisstefnu er fylgt að heimila endurlán erlends fjármagns með lánskjaravísitölu og háum vöxtum, enda hafa að undanförnu birst fréttir um sjóði og stofnanir sem skila miklum hagnaði, jafnvel hundruðum milljóna kr. á sama tíma og útflutningsatvinnuvegirnir eru reknir með vaxandi halla. Hver skyldi borga brúsann? Úr reikningum vel rekins frystihúss er mér sýnt að orkukostnaður hefur hækkað um yfir 30% frá því í september á sl. ári og nú boðar Landsvirkjun sjálfvirka tengingu orkuverðs við gengi og verðlag. Er þá kominn enn einn þáttur í sjálfvirkan skrúfgang verðbólgunnar. Svipað má segja um annan innlendan kostnað. Á þessum hlutum öllum verður að taka fyrst, koma í veg fyrir víxlhækkanir og tengja fastgengisstefnunni ef á henni á að byggja. Jafnframt er nauðsynlegt að stjórnvöld afli sér öruggari tækja en þan hafa haft til að hafa hemil á fjárfestingunni í landinu. Reynslan hefur kennt okkur að ekki er unnt að treysta á frjálshyggjuna eða markaðshyggjuna í þeim efnum. Slíkar ábendingar koma glöggt fram í stjórnmálaályktun miðstjórnarfundarins. Þær eiga ekki að koma neinum á óvart. Launahækkanir hafa einnig orðið verulegar umfram gjaldeyristekjur útflutningsatvinnuveganna. Ekki verður því þó haldið fram að kröfur hinna lægst launuðu séu miklar. Raunar má segja að þær séu eðlilegar því fólkið hlýtur að álykta sem svo að þeir sem byggja glæsilegu verslanahallirnar hverja eftir aðra eða endurnýja óspart fiskiskipaflotann, sem allir viðurkenna að er þó of stór, hljóta að hafa fjármagn til að greiða 42 000 kr. í laun á mánuði. Yfirstandandi verkfall vekur mann hins vegar til umhugsunar um þann frumskóg sem launabaráttan er orðin. Tími minn leyfir ekki að ég reki nánar þau ýmsu atriði sem við framsóknarmenn bendum á og viljum að rædd verði. Þeim er öllum ætlað í raun að renna traustari stoðum undir fastgengisstefnuna og stuðla um leið að bættri stöðu atvinnuveganna, minni viðskiptahalla, lækkun vaxta og byggðajafnvægi eins og sá stjórnarsáttmáli gerir ráð fyrir sem við skrifuðum undir. Þeirri upptalningu aðgerða sem fram kemur í ályktuninni er ekki ætlað að vera tæmandi heldur, eins og fyrr segir, erum við framsóknarmenn reiðubúnir til þess að ræða allar tillögur sem samstarfsflokkar okkar kunna að hafa og stefna að sama marki. Að sjálfsögðu eru því þó takmörk sett sem við treystum okkur til að samþykkja. Við munum t.d. aldrei fórna hinu íslenska velferðarkerfi, t.d. ágætu heilbrigðiskerfi sem öllum veiti frábæra þjónustu án tillits til efnahags, fyrir markaðskerfi þar sem þjónustan fer eftir efnum og aðstæðum. Þegar allir kostnaðarliðir hafa verið vandlega athugaðir kann að reynast óhjákvæmilegt að laga gengi íslensku krónunnar að þeim aðstæðum sem ríkja, bæði til þess að skapa útflutningsatvinnuvegunum eðlilegan rekstur og fastgengisstefnunni traustan grundvöll. Gengisfelling ein sér mundi hins vegar aðeins auka verðbólguna og vandann. Henni yrðu að fylgja fjölmargar aðgerðir m.a. til þess að vernda kjör þeirra sem lægst hafa launin og til að koma í veg fyrir að þau mistök verði á ný sem orðið hafa á síðustu mánuðum. Við framsóknarmenn getum tekið undir ýmislegt í framtíðarsýn alþýðuflokksmanna, enda hefur engin ríkisstjórn unnið jafnmarkvisst að nýsköpun í atvinnulífinu og framleiðniaukningu og sú síðasta. Allt slíkt eru hins vegar orðin tóm ef rekstrargrundvöllur atvinnulífsins er ótraustur. Fyrirtæki sem eru komin að því að stöðvast ráðast ekki í kostnaðarsamar aðgerðir til framleiðniaukningar. Einstaklingar hefja ekki nýja framleiðslu ef samkeppni við erlend fyrirtæki er vonlaus. Frumskilyrðið er heilbrigður rekstrargrundvöllur atvinnulífsins. Við tökum einnig heils hugar undir það að skynsamlegt er að flýta þeirri búháttabreytingu sem unnið er að í landbúnaði, en það má ekki gera með því að kippa fótum undan afkomu bænda eða rekstri stofnana landbúnaðarins. Þetta verður ekki gert nema með því að flýta þeirri fjárhagsaðstoð sem um er samið næstu fjögur árin. Þótt efnahagsmálin verði meginviðfangsefni þessarar ríkisstjórnar næstu vikurnar og muni ráða hennar framtíð leyfir tíminn mér ekki að ræða þau ítarlega. Ég tel mér enda skylt að fara nokkrum orðum um þann málaflokk sem ég hef haft með höndum, utanríkismálin. Í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: "Ríkisstjórnin mun fylgja sjálfstæðri utanríkisstefnu." Og einnig: "Íslensk stjórnvöld leggja ávallt sjálfstætt mat á öryggis- og friðarmál og varnir Íslands." Þá segir í starfsáætluninni: "Eindregin afstaða verði tekin á alþjóðavettvangi gegn hvers kyns mannréttindabrotum og kúgun." Samþykkt Alþingis um afvopnunarmál frá maí 1985 er jafnframt mikilvægur leiðarvísir. Sjálfstæð utanríkisstefna hlýtur að byggja á sjálfstæðri athugun á öllum málavöxtum. Hún hlýtur að byggja á eigin mati á hinum fjölmörgu tillögum sem fluttar eru hjá Sameinuðu þjóðunum, á eigin mati á afvopnunarmálum þar sem þau eru til umræðu og eigin mati á mannréttindum hver sem á í hlut. Ég mun í samræmi við þetta ræða við hvern þann sem ég tel að geti veitt mikilvægar upplýsingar, eins og ég hef gert, og ég hafna því að við Íslendingar getum látið afskiptalaust ofbeldi og kúgun þótt í fjarlægum heimshluta sé. Í samræmi við þessa skoðun mína óskaði ég þegar sl. haust eftir samþykkt í ríkisstjórninni fyrir því að ég legði fram frv. um viðskiptabann á Suður-Afríku eins og öll hin Norðurlöndin hafa samþykkt. Ég lagði þetta enn til fyrir réttri viku. Ég fagna því að utanrmn. hefur nú tekið málið upp. Gera má ráð fyrir að slíkt frv. verði samþykkt fyrir þingslit. Fyrst og fremst eru slík lög táknræn. Þau skipa okkur í hóp þeirra sem andúð sýna á því kynþáttamisrétti og kúgun sem framkvæmd er af hvíta minni hlutanum í Suður-Afríku. Án þeirra má jafnvel gagnálykta að við sjáum ekkert athugunarvert við slíkt framferði. Þá skoðun ætla ég engum Íslendingi. Í raun er framferði Ísraelsmenna gagnvart Palestínumönnum á herteknu svæðunum sama eðlis. Þar er um að ræða kynþáttaofsóknir sem geta ekki staðist til lengdar og munu fyrr eða síðar leiða til tortímingar Ísraelsríkis ef ekki verður breyting á. Við höfum heils hugar stutt tilverurétt Ísraelsríkis og gerum það áfram. Í ljósi þess er staða okkar sterk þegar við krefjumst þess af Ísraelsmönnum að þeir láti af kúgun Palestínumanna. Utanríkismálin verða stöðugt mikilvægari. Í heiminum gerast nú þeir atburðir sem munu hafa mikil áhrif á framtíð þessarar þjóðar. Í því sambandi þarf í raun að ræða afar margt en ég læt nægja að nefna þau atriði sem nærtækust eru: fækkun kjarnorkuvopna og bætta sambúð austurs og vesturs og þróun markaðsmála. Á þessum sviðum verðum við að beita okkur eins og við getum. Það hefur verið gert. M.a. hefur skipulagi ráðuneytisins verið breytt í mikilvægum atriðum. Því mun verða áfram haldið svo lengi sem ég fer með þessi mál. Góðir Íslendingar. Núverandi ríkisstjórn hefur aðeins setið í tæpt ár. Á þeim tíma hefur þó mjög margt mikilvægt verið gert sem ráðherrar viðkomandi málaflokka hafa rakið eða munu rekja í þessari umræðu. Því fögnum við framsóknarmenn. Allt það er þó fyrir gýg unnið, jafnvel hallalaus ríkisbúskapur, ef undirstöðuatvinnuvegir þjóðarinnar eru reknir með stórkostlegum halla, erlend skuldasöfnun mikil og byggðaröskun vaxandi. Þessi mál hljóta því að vera meginviðfangsefni ríkisstjórnarinnar næstu vikurnar. Við treystum því að þau verði vel og farsællega leyst. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. "Það er ekki nokkur maður á 30–40 000 króna lágmarkslaunum svo ég skil ekki þessi læti", sagði maður við mig í sl. viku í tilefni af verkfalli verslunar- og skrifstofufólks. Þarna talaði maður sem hefur árslaun láglaunafólksins í tekjur á hverjum mánuði, maður sem átti 350m2 einbýlishús, tvær lúxuskerrur fyrir fjölskylduna og haft hefur það fyrir reglu í mörg ár að taka fjölskylduna bæði í sumar- og vetrarfrí til útlanda. Á þessu augnabliki, þegar ég horfði á mann sem var gjörsamlega úr tengslum við raunveruleikann og kjör láglaunafólksins, varð mér hugsað til unga mannsins sem hafði komið til mín í viðtal um morguninn. Hann rétti mér krumpaðan launaseðil yfir borðið, sem sýndi mánaðartekjur um 34 þús. kr., og spurði mig þeirrar einföldu spurningar hvernig hann gæti borgað 35 þús. kr. leigu á almenna markaðnum fyrir fjölskyldu sína. Annað húsaskjól stæði honum ekki til boða. Hann var á götunni með sína fjölskyldu. Við jafnaðarmenn tölum gjarnan um að hér búi tvær þjóðir í einu landi. Það dæmi sem ég hef hér rakið sannar það. Sá hópur sem býr á Íslandi við raunverulega fátækt er allt of stór. Hvernig lífeyrismál þjóðarinnar eru er einnig dæmi um tvær þjóðir í einu landi. Er ekki eitthvað að í okkar lífeyrismálum þegar einn ellilífeyrisþegi fær úr sínum lífeyrissjóði 5–10 þús. kr. á mánuði meðan annar fær 100–150 þús. kr.? Hvað með skattsvikin þegar maðurinn sem rétt sleppur milli mánaða að standa undir brýnustu nauðsynjum er líka að borga skatta fyrir manninn í 350 fermetra einbýlishúsinu með lúxuskerrurnar, manninn sem skilur svo ekki að til er fátækt á Íslandi? Við getum líka tekið gjána og trúnaðarbrestinn sem myndast hefur milli dreifbýlis og þéttbýlis. Þar finnum við líka tvær þjóðir í einu landi. Það er einmitt á þessum málum sem verður að taka og forgangsverkefni þessarar ríkisstjórnar verða að vera endurskipulagning húsnæðis- og lífeyriskerfisins, málefni landsbyggðarinnar og að uppræta skattsvikin. Á þessu fyrsta starfsári ríkisstjórnarinnar hefur mjög mætt á fjmrh. sem hefur staðið í fararbroddi fyrir umfangsmestu skattkerfisbreytingu sem gerð hefur verið. Hann hefur einnig haft forustu um aðhald ríkisins í lánsfjármálum, að rétta af ríkisfjárhaginn og snúa margra milljarða halla í jöfnuð á fjárlögum á örfáum mánuðum. Þessar aðgerðir munu skila sér til fólksins í minni verðbólgu og lækkun á framfærslubyrði heimilanna og ekki síst létta verulega greiðslubyrði af lánum sem eru að sliga mörg heimilin. Þessar aðgerðir munu skila sér í því að jafna lífskjörin, ekki síst vegna þess að við höfum stigið fyrsta skrefið í að uppræta skattsvikin. Árangurinn er að koma í ljós í betri skattskilum. Ýmsar frekari aðgerðir eru í undirbúningi til að herða skattaeftirlit og uppræta skattsvik. Við jafnaðarmenn höfum því á þessu fyrsta starfsári ríkisstjórnarinnar lagt traustan grunn og undirstöður að þeirri velferð sem við viljum búa fólkinu í jöfnun lífskjara, í húsnæðismálum, lífeyrismálum, tryggingamálum og fjölskyldu- og jafnréttismálum. Þar skilur á milli Alþfl. og annarra flokka sem kenna sig við félagshyggju að undirstöður þeirra eru veikburða og halda ekki uppi því veisluborði sem stjórnarandstaðan reynir að ýta að fólkinu. Veisluborð þeirra er gert út á framtíðina og er ávísun á halla á ríkissjóði, á auknar erlendar lántökur, á verðsprengingu, á aukna skuldabyrði heimilanna. Þeirra veisluborð er því ávísun á versnandi lífskjör. Við höfum dæmin úr tillöguflutningi stjórnarandstöðunnar. Dæmi: Byggðar skulu 1050 leiguíbúðir, en ríkisstjórnin á að gera tillögur um hvernig fjármagna á íbúðirnar. Þeir vísa sem sagt til ríkisstjórnarinnar hvernig fjármagna eigi góðu málin þeirra. Stjórnarandstaðan ætlar ríkisstjórninni að baka brauðið, en vill sjálf borða það. Okkar vinnubrögð eru öðruvísi því í þessu stjórnarsamstarfi höfum við lagt þær undirstöður sem gefa okkur svigrúm til að byggja upp það velferðarkerfi sem við jafnaðarmenn höfum boðað. Góðir áheyrendur. Ég hygg að flestum sé orðið ljóst að staðan í húsnæðismálum kallar á aðgerðir. Hvaða val hefur fólkið? Jú, að velja um 2–3 ára bið eftir láni til að koma sér upp húsaskjóli eða leita á almennan leigumarkað þar sem leigukjörin eru langt fyrir ofan getu venjulegs launafólks. Þetta gengur ekki lengur. Stjórnmálamönnum ber að viðurkenna að fólki var lofað of miklu í nýja húsnæðislánakerfinu, kerfi sem stenst ekki og er í raun og veru gjaldþrota og alls ekki til hagsbóta fyrir fólkið. Það hefur kallað fram óendanlegar biðraðir, sprengt upp íbúðaverð, leitt til hærri útborgunar og sífellt lækkandi lánshlutfalls miðað við kaupverð íbúðar. Forgangsmál þessarar ríkisstjórnar nú hlýtur að vera endurskipulagning á húsnæðislánakerfinu og að leggja grunn að húsnæðislánakerfi sem stenst til frambúðar. Ég legg áherslu á að nýtt húsnæðislánakerfi komi til framkvæmda um næstu áramót og að hugmyndir um breytingu á niðurgreiðslu vaxta af húsnæðislánum bíði þess tíma. Okkur stjórnmálamönnum ber líka skylda til að lyfta þessu máli, húsnæðismálunum, yfir dægurþras stjórnmálanna. Fólk gerir til þess kröfu. Ég hef því kallað til þessa verks sem nú þarf að vinna bæði stjórn og stjórnarandstöðu ásamt aðilum vinnumarkaðarins. Ég treysti því að með þessu fyrirkomulagi geti tekist góð samvinna milli stjórnar og stjórnarandstöðu og nýtt og breytt húsnæðislánakerfi geti tekið gildi um næstu áramót. Við höfum alla möguleika á því að búa fólki góða kosti í húsnæðismálum og að því er nú unnið. Ég mun sem húsnæðismálaráðherra leggja allt kapp á að fólk sjái betri tíma fram undan í húsnæðismálum. Kaupleiguíbúðir, sem samþykktar verða hér á Alþingi fyrir þinglok, eru liður í því, en til þeirra eru tryggðar 273 millj. á fjárlögum þessa árs. Ég treysti því að sveitarfélögin láti nú reyna á þennan nýja valkost í húsnæðismálum sem hentar mjög vel landsbyggðinni, en á þessu ári verður væntanlega hægt að hefja framkvæmdir við 120–150 kaupleiguíbúðir. Með kaupleiguíbúðum opnast líka hvort tveggja í senn: möguleikar á að koma á skipulögðum leigumarkaði og að fólk geti eignast húsnæði með hóflegum mánaðargreiðslum og engri útborgun. Íbúar kaupleiguíbúða vel;a um leigu eða kaup og þeim er tryggður leiguréttur í a.m.k. fimm ár ef þeir óska. Í kaupleigukerfinu er hægt að leigja með hóflegum mánaðargreiðslum og ráðast síðan í kaup á íbúðinni þegar vilji og geta leyfir, líka með föstum mánaðargreiðslum án útborgunar. Þetta léttir húsnæðiskostnað láglaunafólksins. Val í kaupleigukerfinu stendur líka um það að fólk getur keypt sér afnotarétt af íbúðinni svo lengi sem það óskar með því að leggja fram 30% kaupverðs, en aldraðir og fatlaðir leggja fram 15% kaupverðs. Þegar hætt er afnotum af íbúðinni er framlagið endurgreitt með verðbótum. Í félmrn. er nú unnið að ýmsum málum sem miklu skipta fyrir landsmenn. Ég nefni umfangsmikla breytingu á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og tekjustofnum sveitarfélaganna sem miða að því að auka sjálfsforræði sveitarfélaga. Í undirbúningi er löggjöf um bætta skipan skipulags- og byggingarmála. Næsta haust verður einnig væntanlega lagt fram frv. um félagslega þjónustu sveitarfélaga sem hefur það að markmiði að koma á samræmdri heildarstjórn þeirra mála. Í félmrn. er einnig unnið að tillögum um starfsmenntun í atvinnulífinu, um styttan vinnutíma, um leiðir til að styrkja stöðu kvenna á vinnumarkaði og stuðla að jafnrétti kynjanna. Hafinn er undirbúningur að heildarendurskoðun félagslegra íbúða á Íslandi og fjármögnun þeirra, einnig að gerð áætlunar um umbætur í húsnæðismálum aldraðra, en í ráði er að gera heildarúttekt á húsnæðiskjörum aldraðra hér á landi. Unnið er að tillögu um framtíðarskipan sólarhringsstofnana fatlaðra og áætlunargerð um uppbyggingu sambýla og verndaðra vinnustaða fatlaðra. Þá vil ég nefna frv. dómsmrh. um lögfræðiaðstoð við almenning og um breytingu á barnalögum þess efnis að við skilnað sé foreldrum gefinn kostur á sameiginlegu forræði barna sinna. Þessi breyting er gerð til að gæta hagsmuna barnanna þannig að þau geti notið samvista við báða foreldra sína. Þetta er í senn réttlætismál fyrir börnin og jafnréttismál milli kynjanna, en hér hallar oftast á föðurinn. Í þessu efni þarf að tryggja jafnrétti til að rétta hlut karlmanna. Í lokin vil ég nefna frv. dómsmrh. um aðskilnað dómsvalds og framkvæmdarvalds sem er ekki bara mikil réttarbót heldur felur í sér byggðastefnu. Valdið er fært út í héruðin og þjónustan bætt við fólkið á landsbyggðinni. Góðir áheyrendur. Við eigum enn langt í land að brúa bilið milli auðuga og fátæka mannsins sem ég nefndi í upphafi míns máls og við eigum enn langt í land að jafna eigna- og tekjuskiptinguna í þessu þjóðfélagi, en það er og verður verkefni okkar jafnaðarmanna í þessari ríkisstjórn að jafna kjörin og búa fólkinu betri framtíð.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Hér í dag eins og oft endranær ræða menn gjarnan viðskiptahalla, stöðu atvinnuvega og ríkissjóðs. Efnahagsmálin eru vissulega sífellt viðfangsefni stjórnmálanna og viðskiptahalli og afkoma ríkis og fyrirtækja eru vitaskuld mælikvarði á hvernig til hefur tekist eða hvert stefnir. Væntanlega dregur enginn í efa að ískyggilega horfir um stöðu þjóðarbúsins og við margvíslegan vanda er að fást. Hinu mega menn ekki gleyma að viðskiptahalli og staða atvinnugreina eru ekki einu mælikvarðarnir á hvernig til tekst í landsstjórninni og hver viðfangsefnin eru. Við eigum líka að spyrja: Hvernig hefur tekist til um réttlæti í tekjuskiptingu? Hvernig höfum við séð fyrir heilbrigðisþjónustu? Hvernig mætum við þörfum aldraðra? Hvernig höfum við sinnt nauðsyn unga fólksins fyrir íbúðir? Hvernig býr skólakerfið börnin undir lífið? Og hvernig kemur þjóðfélagið til móts við þarfir nútímafjölskyldunnar? Svar mitt er að því fer víðs fjarri að okkur hafi tekist að mæta þessum verkefnum með viðunandi hætti. Við þokumst of hægt til réttrar áttar. Hér bíða brýn úrlausnarefni sem hverfa nú í skuggann. Pólitík snýst nefnilega ekki bara um viðskiptahalla og gengisstefnu. Hún snýst um lífið sjálft. Lífeyrisréttindamál eru í ólestri, sameiginlegt lífeyrisréttindakerfi lætur á sér standa, tilfinnanlega skortir vistunarrými fyrir aldraða, heilbrigðiskerfið þarfnast sífelldra endurbóta og húsnæðislánakerfið rís ekki undir hlutverki sínu. En við skulum hyggja að því hvað felst í þessum málaflokkum. Húsnæðismál má t.d. ekki skoða eingöngu sem hugtak sem menn geta hent á milli sín í deilum um hvort kerfið sé sprungið eða ónýtt eða það vanti í það 1 milljarð kr. eða fleiri. Húsnæðismál snúast um lifandi fólk, áhyggjufulla foreldra og aðbúnað barna. Skólamál eru ekki bara póstur á fjárlögum. Þau eru um það hvort skólinn sé góður, hvort þar ríki gott andrúmsloft, hvort öllum sé komið til þroska. Og þau snúast líka um hvernig skólakerfið er sniðið að þörfum fjölskyldunnar. Í nútímaþjóðfélagi er það regla frekar en undantekning að báðir foreldrar vinni utan heimilis og veitir víst oft ekki af. Af því verður að taka mið, ekki bara í dagvistunarmálum heldur líka í skipulagi skólastarfs. Þessar aðstæður gera kröfu til þess að skóladagur sé samfelldur og mataraðstaða sé fyrir börnin. Mín skoðun er sú að þegar þurfi að vinna áætlun um að koma á samfelldum skóladegi innan fáeinna ára. Auðvitað kostar þetta allt peninga. Þess vegna þarf traust skattkerfi og að því hefur verið unnið. Ég tel tvímælalaust að staðgreiðsla skatta sé mikið framfaraspor þó ekki sé nema vegna þess eins að þá eiga menn þá peninga sem þeir hafa á milli handanna og þurfa ekki að berjast við drauga af gömlum skattaskuldum. Hitt veit ég að mörgum þykir nóg um skattbyrðina. Í því sambandi vil ég þó minna á þá breytingu að barnabætur eru nú útgreiddar en koma ekki til lækkunar skatta eins og áður var. Þetta þýðir að launaseðillinn sýnir hærri frádrátt til skatta en áður hjá barnafólki, jafnvel þótt heildarskattbyrðin sé nú lægri þegar barnabæturnar, sem eru útgreiddar, eru teknar með í reikninginn. Að þessu skyldu menn hyggja. En þetta haggar þó ekki því að skattbyrðin er nú við efri mörk hins mögulega og skynsamlega. Þess vegna verður að endurskipuleggja ríkisbúskapinn þannig að fjármunir nýtist betur. Í ríkisbúskap eins og í öðrum rekstri er sífelld þörf fyrir nýsköpun og hagræðingu. Mikilvægast er þó að stefnumörkun sé sniðin að þjóðhagslegum markmiðum og hag þjóðarinnar allrar. Í þessu sambandi verður ekki hjá því komist að minna sérstaklega á landbúnaðarmálin. Það kerfi sem hirðir milljarða á milljarða ofan ár eftir ár í alls kyns bætur og styrki úr ríkissjóði á sama tíma og sífellt sverfur meira og meira að bændum getur ekki gengið. Þetta er sóun sem við þolum ekki. Þetta kerfi þjónar ekki hagsmunum bænda og það er andstætt þjóðarhag. Þess vegna verður að leita nýrra leiða. Meðan ekki er náð tökum á þessu fargani verða bæði bændur og ríkissjóður í sífelldri úlfakreppu. Mín skoðun er sú að hætt sé þá við að þau brýnu viðfangsefni sem ég taldi hér í upphafi muni áfram sitja á hakanum. Við erum dugleg að fjárfesta, Íslendingar, í steinsteypu, í verslunarhöllum, í virkjunum, í landbúnaði og í veiðiskipum, svo dugleg að það keyrir atvinnugreinarnar um koll og njörvar þær niður í óhagkvæm og flókin skömmtunarkerfi. Þetta bitnar á afkomu atvinnuveganna og lífskjörum fólksins í landinu. Slíkri óráðsíu verður að linna. Stjórnkerfi atvinnugreinanna verður að breyta þannig að það stuðli að hagkvæmni, hagræðingu, ráðdeild og skynsemi í fjárfestingu. Við þurfum nefnilega svigrúm til að fjárfesta líka í betra mannlífi. Um þessar mundir ræða menn mjög rekstrarvanda atvinnuveganna og velta vöngum um stöðu gengisins. Ég geri ekki lítið úr vanda atvinnugreinanna og úr honum verður að leysa, en ég minni á að þessi umræða er ekki ný af nálinni. Hún hefur gengið í síbylju árum saman, stundum með nokkrum hléum þegar vel árar, en nær viðstöðulaust þegar verra er árferðið. Þetta er alltaf eins. Umræðan fellur því undir skilgreininguna "fastir liðir eins og venjulega". Ég spyr: Viljum við hafa þetta svona eða er okkur ekki sjálfrátt? Hversu lengi ætlum við að hjakka í sama farinu og hvað ræður því að sú umsköpun í atvinnulífi, sem á sér stað í öllum öðrum þróuðum löndum, nær ekki til okkar? Fer öll orkan í að halda því gangandi sem fyrir er og eins og það er? Meðal annarra þjóða er sífelld endurnýjun og nýsköpun. Sumar greinar dragast saman meðan aðrar spretta upp. Fyrirtæki eru endurvædd til að mæta nýjum kröfum og standa sig í samkeppninni. Þetta er órjúfanlegur hluti af lífsþrótti atvinnulífsins meðal þeirra þjóða sem standa sig best. Á þetta skortir hjá okkur. Og maður spyr: Hvað ræður því að framþróun í iðnaði er svona lítil á Íslandi meðan stórstígar framfarir eru í löndunum í kringum okkur? Allt minnir þetta á að við verðum að komast úr gamla farinu, horfa fram á veginn og tileinka okkur ný viðhorf, forðast stöðnun, blása þrótti í atvinnuþróunina, annars drögumst við aftur úr. Tíundi áratugurinn mun einkennast af harðnandi samkeppni og vaxandi samvinnu þjóða í milli enn frekar en sá níundi. Ríki og fyrirtæki munu sameina krafta sína yfir landamærin til að nýta sem best þekkingu og tækni, framleiðslugetu og fjármagn. Þróunin í Evrópu og ákvörðun Evrópubandalagsins um sameiginlegan innri markað er nærtækur hluti af þessari framvindu. Þótt aðild okkar að bandalaginu sé ekki á dagskrá verðum við að tileinka okkur þá breytingu sem hér er á ferðinni og aðlaga atvinnu- og efnahagslíf okkar að hinum nýju aðstæðum. Við megum ekki einangrast. Við verðum að taka þátt í þróuninni. Þeir sögðu það Eurovision-þátttakendur okkar, Stormsker og félagar, að Íslendingar ættu margt ólært og staðfestu það reyndar eftirminnilega í þeirri keppni. Og það er auðvitað rétt. Allir eiga margt ólært. Við líka, ekki síður en aðrir. Á hinn bóginn höfum við dæmin um að Íslendingar geta skipað sér í fremstu röð. Það gera ýmsir listamenn okkar, íþróttamenn og skáksnillingar eins og sífellt sannast. Þá er einkar ánægjulegt að vera Íslendingur. En þetta sannar líka að með þjóðinni býr þróttur sem þarf til að gera vel. Þennan eiginleika verðum við að leggja rækt við og láta hann nýtast á öllum sviðum, þar á meðal í atvinnulífi og stjórnkerfi. Þannig treystum við undirstöður þjóðlífs og menningar. Á þeim grunni getum við aukið velferð og hagsæld. Þannig getum við bætt lífið, líf okkar sjálfra og það er meginviðfangsefnið. Það er markmið jafnaðarmanna. Það er stefna Alþfl. Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Eldhúsdagur og eldhúsdagsumræður eru gömul hugtök um íslensk stjórnmál. Í sviphendingu er þá litið yfir störf Alþingis í þinglok og staða mála vegin og metin. Á þessu vori blasa við straumhvörf í efnahagsþróun hér á landi sem allir aðilar þjóðfélagsins, háir sem lágir, verða að taka tillit til. Uppsveiflunni 19841987 er lokið, en samdráttur í afrakstri útflutningsframleiðslunnar og þar með þjóðartekna er staðreynd, m.a. vegna rangra ákvarðana hæstv. ríkisstjórnar eða aðgerðarleysis, eins og glöggt kom fram í máli hæstv. utanrrh. rétt áðan. Góðærið hefði betur verið nýtt með því að ná hallalausum ríkisbúskap á meðan útflutningstekjur okkar jukust ár frá ári. Því miður var það ekki gert. Það er hins vegar fyrst nú á þessu ári sem sú sjálfsagða stefna er upp tekin að ná jöfnuði í ríkisrekstrinum, einmitt þegar erfiðast er að axla þær byrðar. Við slíkar aðstæður hefði mátt búast við að einkum yrði gætt aðhalds og sparnaðar í ríkisrekstrinum þannig að einhverrar hluttekningar gætti í garð hins skattpínda almúga. Sú samúð kom fram á þann veg að forsendur fjárlaga 1988 gerðu ráð fyrir 17–18% meðaltalsverðbreytingum milli áranna 1987 og 1988. Flestöll ráðuneytin gerðu hins vegar ráð fyrir 30–90% hækkun í sinn hlut við þessar sparnaðar- og aðhaldsaðstæður. Fjmrn. auglýsti svo vikum saman með heilsíðu auglýsingum í dagblöðunum eftir hugmyndum um sparnað í ríkisrekstrinum. Þetta var í þann mund sem matarreikningur heimilanna hækkaði um fjórðung, heil 25%, og raunverulegar ráðstöfunartekjur heimilanna lækkuðu þeim mun meira sem tekjur fyrirvinnunnar voru lægri. Frjálshyggjusósíalisminn í framkvæmd. Jafnvel Margaret Thatcher í Lundúnum lætur sér lynda að sleppa virðisaukaskattheimtu á mat og bækur. En hér er engu eirt. Þetta er megineinkenni vorsins 1988 við þinglausnir. En lítum á annan þátt í þjóðmálum Íslendinga um þessar mundir. Átök standa yfir um tekjuskiptinguna og ekki að ófyrirsynju. Ef þjóðinni væri skipt í nokkurn veginn tvo jafnstóra hópa og í öðrum hópnum væru þeir sem lægri hafa launin og þar með tekjurnar kemur í ljós að þessi 50% hluti þjóðarinnar ber úr býtum einungis 22,5% heildarteknanna, en hinn helmingurinn 77,5% af heildartekjunum. Enn hrikalegar lítur dæmið út ef borin eru saman þau 10% þjóðarinnar sem mest bera úr býtum, en þeirra hlutur er tæplega 27% heildarteknanna þegar þau 10% sem minnst bera úr býtum fá aðeins 1,3% heildartekna í sinn hlut. Munurinn er yfir tvítugfaldur á milli þessara hópa. Þessar upplýsingar hafa m.a. komið fram vegna þáltill. um tekjumyndun og skiptingu þjóðartekna sem Borgarafl. undir forustu frú Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur bar fram í sameinuðu þingi. Hér er vissulega brotið upp á máli sem snertir kviku dagsins og e.t.v. spannar eða a.m.k. snertir flest öll önnur réttlætismál. Og þetta mál hefur margar hliðar. Enginn vafi leikur á að konur eru í miklum meiri hluta í tekjulægri hluta þjóðarinnar, konur sem bera uppi starfsemina á uppeldis- og heilbrigðisstofnunum og margs konar annarri þjónustu sem og framleiðslunni. Þá má telja næsta fullvíst að bændur fylla að meginhluta þennan flokk. Sáð hefur verið sæði ótrúar á möguleikum íslensks landbúnaðar um mörg undanfarin ár. Hún bar þann ávöxt að 2% samdráttur varð í þeirri atvinnugrein á sl. ári. Engu að síður varð tvöföldun í útflutningsverðmæti af fiskeldi og þar stöndum við á þröskuldi nýrrar aldar. Hins vegar skortir sárlega á skilning stjórnvalda á mikilvægi þeirra möguleika sem þar bíða ónýttir áður en byggðirnar bresta. Það skortir til að mynda á skilning á mikilvægi eðlilegrar verðstýringar á raforku í þágu fiskeldis og raunar einnig fiskvinnslunnar allrar í landinu. Landsbyggðin á nánast hvarvetna undir högg að sækja. Og þegar lénsherrarnir eru minntir á ýmsar staðreyndir í því efni bregðast þeir ókvæða við og tala um nöldur og niðurdrep. Á landsbyggðinni kemur ranglætið og raunar fáránleikinn í framkvæmd lánskjaravísitölunnar fyrst og skýrast í ljós. Húseignin sem á hvílir 3,5 millj. kr. er ekki söluhæf nema á innan við 3 millj. ef kaupandi þá fæst, en samkvæmt lánskjaravísitölunni hækka lánin í ca. 4 millj. við næstu afborgun. Hver trúir því að í okkar landi sé fólk og það með völd og ráð annarra í hendi sér sem telur þetta eðlilegt kerfi og vill viðhalda því? En þessi landlæga lítilsvirðing á landsbyggðinni gengur t.d. svo langt að þegar efnt er til útsölu á kjöti sem stendur vikum saman er hún vitaskuld aðeins á einum stað á Íslandi, þ.e. hér í Reykjavík í Árbæjarhverfinu. Það er með ólíkindum hvað menn eru frjóir í hugsun á þessu sviði að ég nú ekki tali um viðskiptavitið. Þar fara fáir í fötin þeirra sem hér ráða för. Og það er víða hægt að tína til dæmi af sama toga þar sem lítilsvirðing á landsbyggðinni er nánast ræktuð árum og áratugum saman. Samræmdum prófum grunnskóla lauk fyrir helgina. Árangur nemenda í þessum prófum er metinn og gefinn út eftir umdæmum og hefur verið svo um árabil. Þar er svæðum skipað í virðingarsess eftir árangri hverju sinni. Í flestum tilfellum hefur Reykjavík borið höfuð og herðar yfir önnur umdæmi í þessu efni. Sjaldan eða aldrei er leitað ástæðna fyrir þessum veruleika eða margbreytni þess sem að baki býr og margháttuðum aðstöðumun, en sýknt og heilagt er landsbyggðarfólki núið því um nasir að í þessu efni sem öðrum sé það annars flokks, undirmálsfólk. Og svona til frekari áherslu vilja þeir sem betur mega sín hér á Reykjavíkursvæðinu fá sína einkaskóla þannig að þeirra afkvæmi fái betri aðhlynningu en börn múgamanna ellegar einstæðra foreldra. En að þetta sérhyggjufólk greiði með öllu kostnað af sérgæðunum er víst ekki við hæfi. Nei, láglaunafólk og landsbyggðarmenn eiga samleið í þessu landi á nánast öllum sviðum og þá gildir einu hvort um er að ræða karla ellegar konur. Að rétti þessa fólks og raunar allra annarra sem eiga undir högg að sækja vill Borgarafl. vinna. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti, og þakka fyrir.



Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Borgarafl. er að ljúka fyrsta þingi sínu. Þessi tími hefur verið harður skóli og lærdómsríkur. Þingmenn Borgarafl. eru nú betur á vegi staddir en í haust þegar þeir tóku sæti í fyrsta skipti á Alþingi Íslendinga. Ef ekki hefði komið til mikil reynsla og frábær stjórnun formanns Borgarafl., Albert Guðmundssonar, hefði getað farið illa í kröppum sjó á þessu óvenjuerfiða þingi. Þingmenn Borgarafl. hafa í vetur háð harða baráttu til hagsbóta fyrir fólkið í landinu. Íslenskir borgarar um allt land geta treyst því að með því að fylkja sér þétt um stefnu Borgarafl. og koma til liðs við flokkinn er hagsmunum vinnandi fólks og sjálfstæðra atvinnurekenda best borgið. Tillögur Borgarafl. á þessu fyrsta þingi bera þetta glöggt með sér. Stefna ríkisstjórnarinnar er dæmigerð fyrir ríkisstjórn þar sem allt snýst um aukna skattheimtu og forræði kerfisins á öllum sviðum. Það er órói og urgur í fólki. Það er þung undiralda í þjóðlífinu sem hefur ekki náð hámarki. Nú þegar ríkt hefur mesta góðæri sögunnar til lands og sjávar eru erfiðleikar hjá fjölmörgum fyrirtækjum sem eru rekin í framleiðslugreinum og lægstu launin eru lægri en nokkur maður getur lifað af. Allt er þetta afleiðing rangrar efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Á sama tíma hefur hátt verð fengist fyrir útflutningsvörur okkar, aflabrögð hafa aldrei verið betri og olíuverð er lágt. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa hrint láglaunafólki út í verkfall. Álagning matarskattarins er þungur baggi á fólk með lág laun. Matur er verulegur hluti þess sem venjulegt fólk þarf og kemst ekki hjá að greiða fyrir. Þyngst vega útgjöldin fyrir matinn hjá þeim sem minnst hafa til skiptanna og staðgreiðsla skatta þýðir einnig verri afkomu á meðallaun. Hagur þessa fólks hefur verið borinn fyrir borð. Sé auknum álögum ríkisstjórnarinnar lýst með einföldum hætti greiðir sá maður 150 þús. kr. í skatta nú sem greiddi 100 þús. kr. í skatta á síðasta ári. Hækkunin er 50% á milli ára, enda flæða peningarnir inn í ríkissjóð sem aldrei fyrr. Þessi ríkisstjórn hefur engin tök á efnahagsmálunum. Allt er að fara á verri veg í mesta góðæri sögunnar. Góðæriskreppa ríkisstjórnarinnar er nánast skólabókardæmi um hagspeki ríkisstjórnar sem siglir beitivind beint á sker. Framganga Alþfl. í þessari ríkisstjórn vekur athygli. Hæstv. fjmrh. leggur skatt á skatt ofan og hótar þjóðinni herskara eftirlitssveita sem nánast minna á ógnarstjórn einræðisríkja. Þá hafa árásir hans og flokksfélaga hans á samstarfsflokka sína og ásakanir hans og flokksfélaga hans einnig vakið eftirtekt manna, ekki hvað síst fyrir að bæði framsóknarmenn og sjálfstæðismenn sitja hnípnir undir þessum ásökunum. Í atvinnu- og efnahagsmálum situr ríkisstjórnin undir ámæli svo ekki sé meira sagt. Þannig segir Morgunblaðið í Reykjavíkurbréfi sínu þann 17. apríl sl., með leyfi forseta: "Nú bryddar á þeirri skoðun í röðum forustumanna í viðskipta- og athafnalífi að stjórnmálamennirnir sjálfir séu eitt helsta vandamálið sem við er að eiga í efnahagsmálum. Þær þungu ásakanir á hendur stjórnmálamönnum sem í þessu felast eru rökstuddar með því að alþingismenn og ráðherrar taki alls ekki ábyrga afstöðu til þeirra vandamála sem fram undan eru eða fjalli yfirleitt um þau." Þetta er auðvitað fyrst og fremst áfellisdómur yfir núv. ríkisstjórn og gerðum hennar. Í sama Reykjavíkurbréfi er vegið allhart að núverandi ríkisstjórn fyrir vesæla stjórn á flestum sviðum og hún brýnd til dáða. Undir margt af því sem þar kemur fram get ég tekið. Núverandi ríkisstjórn er því miður ekki fær um að taka á málum. Til þess er hún algerlega ófær. Í utandagskrárumræðu fyrir síðustu helgi vakti ég athygli á stöðunni í kjaramálum og það alveg sérstaklega á meginorsök hennar sem er matarskatturinn og lægstu launin. Forsrh. sannaði þá að það er rétt, sem stendur í umræddu Reykjavíkurbréfi, að ríkisstjórnin er ráðalítil. Því fór sem fór í þessari algerlega ónauðsynlegu vinnudeilu sem fyrst og fremst er til komin vegna heimskulegra ráðstafana ríkisstjórnarinnar. Í þessari kjaradeilu gerðust þau gleðilegu tíðindi að það tókust frjálsir samningar við nokkur fyrirtæki um að hækka lægstu laun. En hvað gerðist þá? Samtök atvinnurekenda og SÍS sameinast um að hóta þessum fyrirtækjum viðskiptabanni, viðskiptabanni sem er í andstöðu við grundvallarreglur lýðræðis. Í stjórnarskrá Íslands segir í 69. gr. að engin bönd megi leggja á atvinnufrelsi manna nema almenningsheill krefji, enda þurfi lagaboð til. Getur það verið að þessir aðilar telji sig vera komna með löggjafarvald eða hvað? E.t.v. eru þetta sömu aðilarnir sem Morgunblaðið vitnar í sem forustumenn í viðskipta- og athafnalífi og þarf þá ekki frekar vitnanna við. Þessir aðiljar telja sig ráða bæði þingi og þjóð og geta farið sínu fram að eigin geðþótta. Frelsi til samninga hlýtur að vera krafa í nútímaþjóðfélagi og frelsi til að greiða fólki mannsæmandi laun. Hvar eru nú þeir sem hrópa "frelsi"? Frelsi í viðskiptum? Er það aðeins frelsi hins sterka, frelsi valdsins, eða er þetta nýfrjálshyggjan sem nú hefur einnig heimsótt SÍS? Borgarafl. hefur á þessu þingi barist fyrir fjölda mála sem hefur haft áhrif á gang mála. Það má telja mörg mál sem Borgarafl. hefur flutt, m. a. lög um frjálsan útflutning sem voru felld, heildstæð lög um húsnæðismál og húsbanka sem leysa þann vanda sem nú er verið að glíma við til frambúðar. Við þetta hefur félmrh. vaknað af dagdraumum sínum og hefur áttað sig á að nú getur hún því að húsbankakerfið og húsnæðismálakerfi Borgarafl. er það sem mun koma. Þá má nefna tilraunir okkar til að lappa upp á ónýt lög um fiskveiðistjórn og í efnahagsmálum hefði staðan verið önnur ef formaður Borgarafl. hefði ráðið ferðinni með sinni farsælu fjármálastjórn. Borgarafl. er það afl sem borgarar um allt land geta treyst á. Það er því mikilvægt að fólk úr öllum stéttum komi til starfa með okkur og tryggi frelsi einstaklingsins til orðs og æðis. Sjálfstæðir atvinnurekendur, launþegar í öllum atvinnugreinum eiga samleið í Borgarafl. Góðir áheyrendur. Guð gefi ykkur góðar stundir. Hafið þökk fyrir áheyrnina.



Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Getur það verið að á Íslandi sitji ríkisstjórn sem ekki er í tengslum við ykkur, fólkið í landinu og umbjóðendur sína? Hvað um forsrh. og flokk hans Sjálfstfl.? Er hugsanlegt að þessum aldna flokki Ólafs Thors og Bjarna Benediktssonar sé orðið sama um íslenskt atvinnulíf annað en verslun og viðskipti á einu landshorni? Hvað um Alþfl.? Líklega taka margir undir með Guðríði Elíasdóttur, varaforseta ASÍ, sem núna 1. maí sagðist vera afskaplega óánægð með matarskattinn um leið og hún minnti á að það væri enn til láglaunafólk á Íslandi. Hvað um Framsfl.? Nýtur formaður hans hylli út á það að hafa hlaupið úr þingsæti sínu á Vestfjörðum suður á Reykjanes með byggðastefnuna í rassvasanum? Kannski eigum við að þakka fyrir á meðan hann tekur hana ekki með sér út í lönd og gleymir henni þar á einhverju hótelherberginu. Þið hafið orðið vitni að því að þingmenn stjórnarflokkanna vottuðu ráðherrunum allir sem einn hollustu sína í atkvæðagreiðslu í þessum sal síðastliðinn fimmtudag. Aðeins einn framsóknarmaður sýndi á sér ólund. Allir gáfu þeir ráðherrunum óskorað umboð og nú vilja þeir senda þingið heim svo að það sé ekki að þvælast fyrir. Það hefur verið einkennilegur svipur á þessu þinghaldi. Stjórnarandstaðan hefur flutt mál inn í þingið jafnt og þétt eins og starfsreglur þingsins gera ráð fyrir. Þingflokkur Alþb. hefur flutt á annað hundrað mál, lagafrv., þáltill. og fsp. En ríkisstjórnin og stuðningslið hennar hefur verið eins og svefngengill mikinn hluta þingtímans, en hrokkið upp með andfælum á jólaföstu og útmánuði og henti hér inn í þingsali hátt í 50 frv. í hvort skipti. Þeir hafa komið kjagandi með þennan farm ofan úr Gutenberg, formenn flokkanna, og kastað pappírnum hér inn fyrir dyrnar líkt og kerlingin sálinni hans Jóns síns forðum inn um Gullna hliðið. Reyndar hefur Steingrímur sjaldnast verið heima til að hjálpa til og hlaupa undir bagga, en Halldór Ásgrímsson hefur þá komið í staðinn og ekki talið það eftir sér, enda þykir fáum vænna um ríkisstjórnina. Og þegar inn fyrir dyr Alþingis er komið hafa þeir tekið við, formenn þingflokkanna, Páll á Höllustöðum, Eiður Guðna og Ólafur G., og reynt að finna út úr því hvað af þessum ógnarhaug væru stjfrv. og hvað óskadraumar einstakra ráðherra. Ekki hefur þeim þó alltaf tekist að draga rétt í dilka og lái þeim hver sem vill. Stjórnarandstaðan og nokkrir varamenn með sín áhugamál báru þinghaldið uppi fyrstu mánuðina eða allt fram á jólaföstu. En þá kom líka gusan, skammdegisverk fjármálaráðherrans, afrakstur langrar og strangrar og einmanalegar næturvinnu: matarskattur, tollar, vörugjöld og staðgreiðsla. Þá birtist líka eina frv. hans Halldórs, kvótinn úr smiðju Kristjáns Ragnarssonar, nú með kveðju til fjögurra ára. Og innan um annan málagrúa ráðherranna hlykkjaðist rosalegur bandormur sem enginn stjórnarliða vildi almennilega kannast við, en á höfuð hans var letrað: Verkaskipting ríkis og sveitarfélaga. Það var enginn annar en blessaður forsætisráðherrann sem hafði laumast með þennan drelli hingað inn í Nd. eina skammdegisnóttina milli óttu og miðmorguns og þar liggur hann enn undir ráðherrastólunum og liðirnir farnir að morkna í sundur. Eftirminnilegust úr þeim umræðum sem hér stóðu daga og nætur eftir að ríkisstjórnin komst í jólastuðið eru mér orðaskipti virðulegs aldursforseta þingsins, Stefáns Valgeirssonar, við hæstv. forsefa Sþ. Hinn fyrrnefndi hafði með sér í ræðustól bók frá ríkisstjórninni með fangamarki fjmrh. upp á 450 bls. og leggur fyrir forseta vorn þessa einföldu spurningu: Hvenær á ég að lesa þetta? Svo viturlega hafði enginn spurt lengi og því varð fátt um svör. Já, það verður fátt um svör hjá þingmönnum ríkisstjórnarinnar þegar spurt er einfaldra spurninga eins og menn leyfa sér stundum heima hjá sér yfir kaffibolla. Hvaða nauðsyn var á að leggja á þennan matarskatt? Hvernig á fólk á Íslandi að lifa af 32 þús. kr. á mánuði? Vitið þið ekkert hvað er að gerast úti á landi? Þeir reyna að bjarga sér, blessaðir, með því að vísa hver á annan eins og krökkunum í sandkassanum hættir til ef slettist upp á vinskapinn. En sandkassaleikurinn er bara á róluvelli stjórnarliðsins. Utan veggja Alþingis og Stjórnarráðsins blasir við veruleikinn sem ráðherrar og þingmenn Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl. virðast eiga erfitt með að skilja. Úti í samfélaginu ræður frelsi peninganna sem þingmenn þessara flokka hafa gefið lausan tauminn. Frelsi fjármagnsins eykur nú hröðum skrefum á ójöfnuð í landinu. Klafi lánskjaravísitölunnar herðir að húsbyggjendum, okurvextirnir leggjast með ógnarþunga á fyrirtæki í fiskvinnslu og iðnaði. Þessi fyrirtæki bera uppi fastgengisstefnu ríkisstjórnarinnar og eiga enga leið undan kostnaðarhækkunum og verðbólgu hér innan lands. En peningarnir gufa ekki upp. Þeir safnast fyrir og vaxa í verðbréfum og fjármagnsleigum. Gullna hliðið ríkisstjórnarinnar vísar ekki á himnaríki heldur á musteri Mammons í Kringlumýrinni. Fiskvinnsla og gjaldeyrissparandi iðnaður er nú vísasti vegur til efnahagslegrar glötunar undir stjórn hægri flokka og miðjumoðsins á Íslandi. Fráleitast af öllu samkvæmt hagfræðiuppskrift stjórnarflokkanna er þó að búa úti á landi, alveg sérstaklega í sveitum. Sveitafólk er gleymd stærð í efnahagsumræðunni. Sú eignaupptaka sem Framsfl. og Sjálfstfl. hafa leitt yfir fjölda bænda með stjórnleysi í landbúnaði í áratugi og síðan með því að svipta jarðirnar framleiðsluréttinum á sér enga hliðstæðu. Mest er óvissan og erfiðleikarnir hjá sauðfjárbændum, ekki síst þeim sem standa frammi fyrir niðurskurði og fjárskiptum vegna riðuveiki. Landsbyggðin eins og hún leggur sig er þolandi stjórnarstefnunnar. Jafnvel forsrh. getur ekki lengur lokað augum fyrir þeirri staðreynd og hefur beðið Byggðastofnun um sérstaka úttekt á ástandinu. Það er mikið búið að ganga á þegar rumskað er á þeim bæ. Þingflokkur Alþb. hefur í vetur eins og á undanförnum árum flutt fjölda tillagna sem miklu skipta fyrir fólk á landsbyggðinni, sanngirnismál þar sem aðeins er spurning um pólitískan vilja. Þann vilja er ekki að finna hjá ráðandi meiri hluta hér á Alþingi og á meðan heldur öfugþróunin og byggðaeyðingin áfram. Róm brennur, segir formaður Framsfl., en situr sem fastast í ríkisstjórninni. Hugmyndir stjórnarflokkanna um atvinnuþróun byggja fyrst og fremst á innstreymi erlends fjármagns. Hér kemur inn í þingið frv. eftir frv. frá ríkisstjórninni um að létta af hömlum fyrir útlendinga í iðnaði, í bönkum og almennt í atvinnurekstri. Í orkuiðnaði er innlent frumkvæði bannorð. Kísilmálmverksmiðju var ýtt til hliðar, en í staðinn er mikið lagt undir til að koma á fót erlendri risaálbræðslu í Straumsvík. Um þau glæfralegu áform, sem talið er að kosti litlar 45 þús. millj. kr., fjalla einvörðungu örfáir gæðingar stjórnarflokkanna. Alþingi má þar hvergi nærri koma nema sem stimpilstofnun. Raforkuverðið sem veifað er framan í útlendingana er ríkisleyndarmál á sama tíma og innlend fyrirtæki, frystiiðnaður og fiskeldi, borga tífalt á við stóriðjuna. Jöfnuður á ekki upp á pallborðið hjá þessari ríkisstjórn þar sem Alþfl. er þriðja hjól undir vagni. Misrétti fer vaxandi milli landsbyggðar og höfuðborgar, milli launafólksins innbyrðis, milli karla og kvenna. Þingmenn Alþb. hafa haft frumkvæði að fjölda tillagna hér á þinginu til að draga úr þessari mismunun. Ekkert af þeim hefur fengið náð fyrir augum þess meiri hluta sem hefur frjálshyggju og köld lögmál fjármagnsins sem áttavita. En er þetta þá allt svona fjandi dökkt? Í utanríkismálum hefur aðeins rofað til þegar litið er til afstöðu Íslands á alþjóðavettvangi. Þar mátti líka verða á breyting frá hinni gaddfreðnu afstöðu Sjálfstfl. Frumkvæði Alþb. í málefnum Suður-Afríku er að bera árangur með lögum um viðskiptabann. En í hernaðaruppbyggingunni hér innan lands situr allt við hið sama undir verndarvæng Steingríms Hermannssonar. Þar er kalda stríðið enn í algleymingi með aukinni vígvæðingu, hernaðarratsjárstöðvum, nýrri stjórnstöð fyrir herinn á Keflavíkurflugvelli og olíubirgðageymslum í Helguvík. Alþb. er andvígt þessari stefnu. Að okkar mati þarf að losa Ísland sem fyrst úr herfjötrum sem lýðveldið var reyrt í á árunum 1946–1951. Dvöl erlends hers í landinu og aðild Íslands að NATO hefur alla tíð verið í hrópandi ósamræmi við stöðu okkar sem vopnlausrar smáþjóðar. Herra forseti. Góðir hlustendur. Stefna ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum er í andstöðu við hagsmuni mikils hluta þjóðarinnar. Í menningarmálum er látið reka á reiðanum, í umhverfismálum ríkir stöðnun og andvaraleysi, í félagsmálum vex misrétti eftir efnahag og búsetu þegar þörf er á hinu gagnstæða. Það er orðið knýjandi að breytt verði um stjórnarstefnu. Kusu menn Alþfl. í síðustu kosningum til að hann gerðist meðhjálpari á íhaldsheimilinu? Kusu menn Framsfl. til að hann gengi gegn hagsmunum landsbyggðarinnar og tæki höndum saman við þá sem vilja samvinnufélögin feig og hlut kaupfélaganna sem minnstan? Ég held ekki. Fólkið sem kaus þessa flokka á nú að krefjast stefnubreytingar. Það er þörf á vinstri samstöðu í landinu, samstöðu félagshyggjufólks í stjórnmálaflokkum, verkalýðshreyfingu og fjöldasamtökum gegn íhaldi og sérhyggju. Að slíkri samstöðu ber Alþb. að vinna af auknum þrótti sem sósíalískum flokki með mikla reynslu að baki, í málefnalegri og heiðarlegri samvinnu við alla þá sem vilja efla lýðræði og jafnrétti meðal landsmanna. Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.



Virðulegi forseti. Góðir hlustendur. Fyrir réttu ári gafst landsmönnum kostur á að hlusta og horfa á fulltrúa framboðslista stjórnmálaflokkanna í hljóðvarpi og sjónvarpi. Við birtumst ykkur brosandi og ábyrg, töluðum ákaft um jafnrétti fólksins, jafnrétti milli landshluta, góðærið og hagsæld þjóðarbúsins sem stjórnað hafði verið af Steingrími Hermannssyni. Það var uppi ágreiningur milli flokka hverjir hefðu notið góðærisins og hvort þjóðarskútunni hefði verið vel stýrt. En öll vorum við sammála um að leiðrétta þyrfti kjör þeirra lægst launuðu og að byggðaröskun þá sem átt hafði sér stað yrði að stöðva. Þegnar landsins skyldu búa við jafnrétti hvar svo sem þeir væru í sveit settir. Og nú erum við hér, 63 þeirra sem töluðu til ykkar fyrir ári, við sem bentum þá á leiðir til þess að hægt væri að lifa góðu lífi, hvort sem búið væri í sjávarþorpum, til sveita eða í kaupstöðum og kauptúnum landsins. Og hvar stöndum við svo og hvert stefnum við? Sú ríkisstjórn sem mynduð var síðastliðið sumar hefur hér mikinn þingstyrk svo ætla mætti að tekið hefði verið til höndunum. En því miður hefur reyndin orðið önnur. Sá málaflokkur sem allir voru sammála um fyrir ári að brýnast væri að taka á, staða landsbyggðarinnar og fólksflóttinn utan af landi á höfuðborgarsvæðið, hefur enga úrlausn fengið og engar þær ráðstafanir í sjónmáli sem snúa þessari ógnvænlegu þróun við. Þvert á móti hafa þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið og afleiðingar þeirrar stefnu sem fylgt er enn aukið á misrétti milli landshluta. Fjármagnið safnast í þjónustustarfsemi og peningamarkaði höfuðborgarsvæðisins. Á sama tíma þrengir að öllu atvinnu- og mannlífi úti á landsbyggðinni. Fólkið sem misst hefur atvinnuna tekur sig upp og flytur til höfuðborgarinnar í von um betri afkomu, þ.e. þeir sem geta flutt. Húseignir eru verðlitlar úti á landi og nær óseljanlegar. Hver kærir sig líka um að flytja í þorp eða kaupstað þar sem lítið er um atvinnu og fyrirtækin ramba á barmi gjaldþrots eða upp í sveit á jörð sem hefur lítinn fullvirðisrétt, að ekki sé talað um ef það fylgir jörðinni refabú eða stórir karföfluakrar? Hver kærir sig um slíkt? Og þurfa svo að borga langtum hærra orkuverð og hærra verð fyrir alla þjónustu en þeir sem byggja höfuðborgarsvæðið. Fólk neyðist til að velja borgina þó svo að hætta sé á að lenda þar í láglaunahópnum og verða að búa þröngt. Hver eru svo ráð núverandi ríkisstjórnar? Þar má nefna að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, sjóður til þess að jafna stöðu sveitarfélaganna, var skorinn niður um hundruð milljóna króna og framlög til félagslegra framkvæmda verulega skert. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar eða réttara sagt aðgerðarleysi ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum eru að brjóta niður atvinnulíf landsbyggðarinnar. Alþb. hefur á þessu þingi flutt tillögur sem mundu hafa í för með sér verulegar leiðréttingar fyrir landsbyggðina. Hér í þinginu liggja fyrir tillögur okkar um breytta tekjustofna sveitarfélaga og afnám skerðingar á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og um að gera hann að raunverulegum jöfnunarsjóði. Tillögur okkar um jöfnun raforkuverðs og um sama gjald fyrir símaþjónustu alls staðar á landinu eru nú fluttar af okkur þriðja árið í röð. Jafnframt höfum við flutt tillögur um tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Allar þessar tillögur skipta máli fyrir fólkið á landsbyggðinni og þjóðina í heild. Það er aðeins spurning um pólitískan vilja. Það að skera niður Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sýnir pólitískan vilja stjórnvalda, matarskatturinn gerir það líka. Þrátt fyrir sameiginlega stefnu stjórnmálaflokkanna fyrir síðustu kosningar um að bæta kjör þeirra lakast settu hafa stjórnarflokkarnir gleymt öllum þeim markmiðum og halda enn fram þeirri stefnu síðustu ríkisstjórnar að skerða kjör láglaunahópa og láta almenning í landinu greiða fyrir óráðsíu síðustu stjórnar. Allir sjá nú hve illa var á málum haldið á síðasta kjörtímabili. Öllu var eytt og sóað og nú á almenningur að greiða fyrir með matarskatti og dýrari en jafnframt minni þjónustu hins opinbera. Sami söngurinn er byrjaður: Kauphækkanir eru verðbólguvaldandi. Það ert þú, hlustandi góður, sem hefur rúm 30 þús. í mánaðarlaun, sem veldur verðbólgunni. Hvar er samviska þín, segja stjórnendur. En hver spyr um samvisku stjórnenda? Hver er t.d. samviska forustu framsóknar sem nú hefur verið lengur í ríkisstjórn en nokkur annar flokkur? Kjör almennings í landinu, og þá sérstaklega þeirra sem búa úti á landi, hafa stórversnað. Sífellt verður erfiðara fyrir aldraða og öryrkja að láta enda ná saman. Allt hefur hækkað á síðustu mánuðum, nú síðast iðgjöld bifreiðatrygginga og sú hækkun bitnar einna verst á öryrkjum. Af iðgjöldum bifreiða renna 25% til ríkissjóðs í formi söluskatts og hefur Alþb. lagt fram frv. til l. um niðurfellingu þessa söluskatts af iðgjöldum bifreiða öryrkja. Söngurinn um verðbólguna og lágmarkslaunin hljómar stöðugt. Þar hljómar samkór ríkisstjórnarflokka og vinnuveitenda sterkt. Nú síðast er svo samvinnuhreyfingin endanlega gengin í þann kór. Ég hélt þó, miðað við þær fréttir sem borist hafa af launagreiðslum á þeim bænum, að þar settu menn ekki fyrir sig að borga mannsæmandi laun. En raunin varð önnur og í yfirstandandi samningum verslunarmanna er hvað erfiðast að eiga við samvinnuhreyfinguna. Af því tilefni sendu samninganefndir þeirra 13 verslunarfélaga sem felldu miðlunartillöguna nú á dögunum frá sér yfirlýsingu þar sem m.a. segir, með leyfi forseta: "Fyrir rösklega 100 árum stofnaði launafólk samvinnufélögin til að vernda viðskiptahagsmuni sína. Fram eftir árum áttu launþegahreyfingin og samvinnuhreyfingin samleið, óaðskiljanlegar greinar af sama meiði sem áttu þá hugsjón sameiginlega að berjast fyrir bættum kjörum launafólks. Það eru því merk tíðindi öllu launafólki er samvinnuhreyfingin skipar sér við hlið harðsvíraðasta hluta vinnuveitendaaðalsins í baráttu gegn sanngjörnum kröfum verslunarmanna og annarra launþega og hefur í hótunum við hin ýmsu samvinnufélög vogi þau sér að ganga til samninga." Þessi yfirlýsing segir ekki fallega sögu þeim sem eitt sinn treystu samvinnuhreyfingunni til að standa vörð um kjör sín. Framsfl. á sér líka bakgrunn. Hann var sterkastur hjá bændum og fólkinu úti á landsbyggðinni. En nú er öldin önnur. Formaðurinn fluttur á mölina og baráttumálin orðin allt önnur. Þar skiptir orðið meira máli að ná tali af Arafat og höfðingjum erlendis en það að vernda landsbyggðina. Auðvitað er allt í lagi að flakka erlendis og styrkja samskipti við erlendar þjóðir, en ekki fyrr en tekið hefur verið á málum hér heima. Tölur um íbúaþróun hér á landi síðustu átta ár segja sína sögu. Á árunum 1979–1983 fjölgaði landsmönnum úti á landsbyggðinni, þ.e. utan höfuðborgarsvæðis og Reykjaness, um 2448, en á árunum 1983–1987, þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar fór með völd, varð þróunin allt önnur og verri. Þá fækkaði landsbyggðarfólki um 381 en íbúum á höfuðborgarsvæðinu fjölgaði um 9200. Skyldi fylgismönnum framsóknar og byggðastefnu ekki vera eins farið og þeim sem áður treystu samvinnuhreyfingunni fyrir kjörum sínum? Eru þeir ekki farnir að efast um verk og stefnu Framsfl.? Alþb. hefur eins og áður sagði lagt fram tillögur sem varða landsbyggðina og undirstöðuatvinnuvegina og réttindamál þeirra sem minnst mega sín. Allt eru þetta tillögur sem stuðla að raunverulegu jafnrétti allra þegna landsins. Góðir hlustendur. Við stóðum keik, frambjóðendur allra flokka, fyrir framan ykkur fyrir ári. Hér komum við aftur, nú ekki bara til að segja hvað við ætlum að gera heldur líka til þess að standa skil á því sem gert hefur verið á þessu þingi. Enn þá eru allir borubrattir og eiga svör og loforð á reiðum höndum. En verum minnug þess að hver maður, hver stjórnmálaflokkur er það sem hann gerir en ekki það sem hann segir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Stundum heyrist sagt að lítill munur sé á stjórnmálaflokkunum og að raunverulega snúist barátta þeirra um völd og áhrif sér til handa, stjórnmálabaráttan snúist ekki um hag og velferð fólksins, en það er og á að vera meginmarkmið stjórnmálamanna. Hið rétta í þessu er að sjálfsögðu að flestallir stjórnmálamenn í lýðræðisríkjunum vilja og ætla að láta gott af sér leiða með baráttu sinni. Markmiðið er því svipað. Það sem greinir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokka að er leiðin að markmiðum, stefna flokkanna og framkvæmd. Sjálfstfl. hefur ætíð lagt áherslu á að hyggja að velferð sem flestra á grundvelli einkaframtaks í atvinnurekstri. Það er skoðun sjálfstæðismanna að öflugt atvinnulíf tryggi best afkomu og velferð fólksins. Þess vegna er mikilvægt að fólk átti sig á því að það er aðeins á þessum grunni, öflugu atvinnulífi, sem unnt er að tryggja atvinnuöryggi og góða afkomu fólks. Í þessum efnum er ekkert sjálfsagt. Allir verða að vera virkir þátttakendur ef vel á að takast. Stjórnvöld bera mikla ábyrgð, en fólkið sjálft ræður úrslitum um framgang mála í daglegu starfi. Framtak fólksins, hugvit og djörfung hefur skapað þessa merku þjóð. Hlutverk stjórnmálamanna er að auðvelda þjóðinni að ná settu markmiði í skjóli laga og réttar og eftir þeim leiðum sem fólkið hefur lagt áherslu á í lýðræðislegum kosningum. Í áratugi hefur íslenska þjóðin treyst Sjálfstfl. best í þessum efnum. Sjálfstfl. hefur lagt áherslu á að fólkið væri sem frjálsast og að afskipti stjórnvalda væru sem minnst. Þessi stefna hefur treyst farsæld og velmegun fyrir landsmenn í heild. Íslendingar vilja vera sem frjálsastir í orði og verki. Það er þeim í blóð borið. Athafnafrelsið hefur skilað miklum efnahagslegum ávinningi og treyst íslenska menningu. Mörg dæmi mætti nefna sem styðja þessa fullyrðingu. Ég nefni sjósókn Íslendinga á þessari öld. Ég nefni uppbyggingu og ræktun landsins. Ég nefni blómleg byggðarlög víðs vegar um landið. Og ég segi: Berið þið saman íslenskt þjóðfélag, þjóðfélag 240 000 manna, við milljónaþjóðfélögin og niðurstaðan verður að óvíða í heiminum býr fólk við almennt betri kjör en á Íslandi. En það þýðir ekki að eigi megi gera betur. Það þýðir heldur ekki að ekki verði að endurmeta stöðu fjölda einstaklinga og styrkja stöðu ýmissa atvinnugreina innan þess ramma sem við störfum í. Og það þýðir einnig að það þarf að finna nýjar leiðir til að lyfta láglaunafólki upp úr því lága kjarastigi sem það er í. En fyrir okkur sem þjóð er aðalatriðið að við gerum okkur grein fyrir meginkjarna málsins sem er að á grundvelli athafnafrelsis og einkaframtaks hefur verið byggt upp efnahags- og menningarlega sterkt ríki á Íslandi. Það er óhrekjanleg staðreynd. Sjálfstfl. hefur sem stjórnmálaafl haft forustuna í uppbyggingu þessa þjóðfélags. Sjálfstfl. hefur lagt áherslu á að byggja upp sterkt atvinnulíf sem gæti treyst velferð landsmanna sem best. Ég minni á að í tíð ráðherra Sjálfstfl. voru almannatryggingagreiðslur stórbættar og vegna tengsla við lög um staðgreiðslu skatta voru barnabætur hækkaðar verulega. Sjálfstfl. hefur ætíð látið sér annt um stöðu aldraðra, öryrkja og sjúkra og mun halda áfram að vinna að velferð þeirra. Enn hefur Sjálfstfl. forustuna, m.a. í núverandi ríkisstjórn. Ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar hefur nú starfað í tæpt ár og kappkostað að halda jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Ytri skilyrði, fall dollarans og verðlækkun helstu afurða hafa valdið erfiðleikum í atvinnu- og efnahagslífi landsmanna. Það dylst engum. Þá hefur ríkisstjórnin þurft að glíma við þann vanda að halda verðbólgunni niðri. En verðbólgan er og verður mesti óvinur fólksins. Mikilli verðbólgu fylgir atvinnuleysi, lífskjaraskerðing og skortur, það vita allir. Í hita umræðunnar gleyma ýmsir stjórnmálamenn oft að skýra í einföldu og skiljanlegu máli hvers vegna það er svo mikilvægt að halda verðbólgunni niðri. Ástæðurnar eru margar, en þessi er hin helsta: Íslendingar eiga allt sitt undir ótrufluðum og hagstæðum utanríkisviðskiptum. Við verðum að flytja inn svo til allar helstu neysluvörur, að sjávar- og landbúnaðarvörum undanskildum. Þá verðum við að flytja inn flestallar nauðsynjar, nauðsynlegar vélar, tæki, skip o.s.frv. Til að greiða fyrir þennan mikla innflutning verðum við að flytja út, selja erlendum aðilum eigin framleiðsluvörur og þjónustu. Þetta er einfalt mál, öllum skiljanlegt. En margir eiga erfitt með að skilja samhengið milli mikilla innlendra kostnaðarhækkana, verðbólgu og þess sem við fáum fyrir útflutningsvörur okkar erlendis. Mikil innlend verðbólga gerir Íslendinga ósamkeppnishæfa á erlendum mörkuðum. Þá getum við ekki selt vöruna á fullnægjandi verði í krónutölum mælt. Við fáum of lítið til baka. Afleiðingarnar eru framleiðslustöðvun og atvinnuleysi. Þessu ber að forða, en það verður ekki gert án aðgerða sem allir landsmenn hljóta að taka þátt í. Hjól atvinnulífsins verða að snúast af fullum krafti, það er lífsspursmál. Verðbólgunni verður að halda niðri til að tryggja stöðugleika í atvinnulífinu og góða afkomu landsmanna allra. Rétt er að hv. þm. minnist þess einnig hverja verðbólgan leikur verst: Það eru lífeyrisþegar, öryrkjar og sjúkir, það eru sparifjáreigendur, það er unga fólkið sem er við nám, það eru kaupendur íbúða, húsbyggjendur og það er láglaunafólk. Sjálfstfl. ætlar sér að verja stöðu þessa fólks. Við tökum ekki þátt í ábyrgðarlausu hjali um að hættur verðbólgunnar séu ekki fyrir hendi. Þetta vandamál hefur fylgt þjóðinni í áratugi en þrátt fyrir það hefur tekist að framkvæma þær aðgerðir sem hafa dugað til að byggja upp þetta góða þjóðfélag. Enginn getur losnað undan skyldum sínum, Íslendingar ekki heldur. Við einir berum ábyrgð á framtíð okkar og barna okkar. Við erum ein þjóð í stóru landi. Það ríður á miklu að skilningur ríki milli manna og stétta hjá þessari fámennu þjóð. Víða er sótt að og hættur eru miklar í hverfulum heimi. Sjálfstfl. leggur áherslu á sátt milli manna. Við munum standa vörð sem fyrr um öryggis- og varnarmál þjóðarinnar með þátttöku í Atlantshafsbandalaginu. Við munum verja stöðu atvinnuveganna. Við munum stuðla að sem bestri nýtingu hinna auðugu fiskimiða við strendur landsins og hefja fiskiðnaðinn til öndvegis á ný. Ég sagði fyrr og endurtek: Á Íslandi býr ein þjóð. Við eigum að starfa saman af einlægni og drengskap og við eigum að efla með okkur hollan þjóðarmetnað. Við skulum í verki vera þess verðug að hljóta sæmdarheitið "góðir Íslendingar".



Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Nú er senn að ljúka fyrsta þingi frá myndun ríkisstjórnarinnar undir forsæti Þorsteins Pálssonar og því komið að eldhúsumræðum hér í sölum Alþingis, eða nokkurs konar vorhreingerningu í almennum stjórnmálaumræðum sem nú fara fram og varpað er inn á heimili landsmanna á öldum ljósvakans. Sumum finnst það e.t.v. vera að bera í bakkafullan lækinn því aðeins eru örfáir dagar síðan landsmenn áttu þess kost að hlýða á umræður um vantrauststillögu á ríkisstjórnina sem stjórnarandstöðuflokkarnir fluttu. Við þær umræður gafst landsmönnum tækifæri til að vega og meta málflutning stjórnar og stjórnarandstöðu og ég efast ekki um að sú niðurstaða hafi leitt í ljós að ríkisstjórnin stendur traustum fótum, þrátt fyrir niðurstöður skoðanakannana að undanförnu, og mun halda fast við að vinna sig út úr vandanum. Því er ekki að neita að mikill munur er á því að mynda ríkisstjórn sem saman stendur af þremur stjórnmálaflokkum, um margt með ólík markmið, heldur en tveggja flokka stjórn og auðvitað endurspeglar það nokkuð stjórnarsamstarfið. Við sjálfstæðismenn gerðum grein fyrir þessum vanda fyrir kosningar og lögðum áherslu á þýðingu þess að stærsti stjórnmálaflokkurinn, Sjálfstfl., þyrfti að halda sínum þingstyrk til þess að gera myndun tveggja flokka stjórnar mögulega. Sú von okkar brást, en við sjálfstæðismenn höfum aldrei skorast undan þeirri ábyrgð að setjast í ríkisstjórn og takast á við vandann, jafnvel til þess að sópa undan teppum vinstri stjórna eins og sagan sannar. Nú hafa skoðanakannanir undanfarið gefið í skyn að miklar sveiflur séu í fylgi milli flokka. Ef marka má þær er Sjálfstfl. ekki stærstur í augnablikinu, heldur Kvennal. Kvennal. vill ekki kalla sig stjórnmálaflokk heldur grasrótarhreyfingu. En ég held að það sé alveg ljóst að slíkt gengur ekki til lengdar, enda er það svo að vinstri öflin í landinu hafa greinilega beint huga sínum til Kvennal. í skoðanakönnunum undanfarið og eru t.d. á góðri leið með að gera Alþb. að minnsta flokknum ásamt því að þurrka Borgarafl. út. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt að fólk beini huga sínum að stjórnmálaflokki sem er í raun óskrifað blað, eins og Kvennal. á meðan hann hefur ekki viljað axla þá ábyrgð að setjast í ríkisstjórn og takast á við lausn vandans. Það er reginmunur á því að sitja í ríkisstjórn eða vera "stikkfrí" í stjórnarandstöðu. Ég segi "stikkfrí" því að þm. stjórnarandstöðunnar geta flutt sín óskamál hér inn í þingsali með málatilbúnaði í formi þáltill. eða frv. vitandi það að fjármagn er ekki fyrir hendi til að hrinda þeim í framkvæmd. Enda er það svo að þm. stjórnarandstöðunnar hafa flutt á þessu þingi hundruð mála og ef þau kæmust öll í gegn mundi það orsaka gífurlega aukningu á erlendum lántökum og aukna skuldasöfnun. Það er ekki alltaf spurning um pólitískan vilja, heldur spurning um fjármagn. Það getur sem sagt verið breitt bil á milli þess að vilja og geta. Ég tek undir orð Margrétar Frímannsdóttur hér áðan að stjórnmálaflokkur er ekki það sem hann segir, heldur það sem hann gerir. Eitt mikilvægasta verkefni stjórnmálamanna er að aðlaga þjóðfélagið breyttum þörfum hvers tíma. Nú hin síðari árin hefur hraðinn á öllum sviðum þjóðlífsins verið svo mikill að aldrei höfum við fundið eins fyrir þeim öru breytingum sem hafa átt sér stað bæði í jákvæðum og neikvæðum skilningi. Við erum svo sannarlega komin inn í tæknivædda veröld og því er það brýnna en nokkru sinni að bregðast við og aðlaga þjóðfélagið breyttum þörfum. Þessar breyttu þarfir beinast ekki síst að högum fjölskyldunnar og blasa hvarvetna við. Þegar talað er um fjölskyldumál er oft tilhneiging til að eigna þau konum - fjölskyldumál séu fyrir konur að tala um. Þetta er alrangt. Ef efnahagsmál varða ekki hagsmuni fjölskyldunnar, þá veit ég ekki hvað eru hennar hagsmunir. Eða skyldi það ekki varða hagsmuni fjölskyldunnar að halda góðum lífskjörum í landinu, ná niður verðbólgu, koma í veg fyrir atvinnuleysi og treysta undirstöður framleiðslugreinanna? Allt eru þetta vandamál sem ríkisstjórnin er að fást við með hagsmuni fjölskyldnanna að leiðarljósi. Við sjálfstæðismenn höfum ætíð lagt áherslu á að standa vörð um fjölskylduna og heimilið og nauðsyn þess að þjóðfélagið komi til móts við breyttar aðstæður hennar. Á síðasta kjörtímabili var unnið markvisst átak varðandi skólamálin. Þáverandi menntmrh., Ragnhildur Helgadóttir, skipaði vinnuhóp um bætt samstarf heimila og skóla, samfelldan skóladag og nestismál skólabarna. Vinnuhópurinn skilaði tveimur skýrslum, annars vegar um dreifbýlið og hins vegar um þéttbýlið. Við áttum mjög góða samvinnu við skólamenn um land allt og má fullyrða að árangur af starfi nefndarinnar fór að skila sér strax meðan hún var að störfum í ýmsum umbótum víða í skólastarfinu, enda er það svo að ekki þurfa lagabreytingar að koma til varðandi t.d. samfellda viðveru nemenda í skólum eða nestismálin, svo eitthvað sé nefnt, heldur vilji og skilningur samstarfsaðila, ríkis, sveitarfélaga, forráðamanna skólanna og heimilanna. Aldrei verður lögð nægileg áhersla á nauðsyn þess að gagnkvæmur trúnaður ríki milli foreldra og kennara. Foreldrar mega ekki líta á skóla barna sinna sem lokað hús sem sé þeim óviðkomandi og skólinn verður að opna dyr sínar fyrir foreldrum sem vilja leggja það á sig að styðja skólastarfið. Sama gildir um samstarf heimila, dagheimila og leikskóla sem annast börn innan skólaaldurs. Það er ljóst að mikil þörf er fyrir aukið dagvistarrými barna. Þar stöndum við á tímamótum. Hér er því mikið verk að vinna, að finna leiðir til að fullnægja þörfinni í þessum efnum. Á þetta lögðum við sjálfstæðismenn áherslu við myndun ríkisstjórnarinnar. Við sjálfstæðismenn lögðum áherslu á að markvisst yrði unnið að þessum málum og í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar segir um fjölskyldu- og jafnréttismálin, með leyfi forseta: "Unnið verður að því að treysta stöðu fjölskyldunnar með markvissri fjölskyldustefnu, fyrst og fremst með velferð barna fyrir augum. Í samráði við samtök vinnumarkaðarins og sveitarfélög verður leitast við að taka meira tillit til þarfa fjölskyldunnar og þess að foreldrar beri jafna ábyrgð á börnum sínum, m.a. með sveigjanlegum og styttri vinnutíma og bættri dagvistarþjónustu. Átak verður gert til að koma á jafnrétti kvenna og karla með sérstakri áherslu á launajafnrétti. Störf kvenna hjá hinu opinbera verði endurmetin. Við þetta endurmat verði m.a. höfð hliðsjón af mikilvægi umönnunar- og aðhlynningarstarfa og starfsreynslu á heimilum. Launastefna ríkisins sem aðila að kjarasamningum miði að því að bæta kjör hinna tekjulægstu og að endurmeta störf kvenna og stuðla að jafnrétti í launakjörum og hlunnindagreiðslum hjá ríkinu. Jafnframt verði kannað hvernig unnt er að gefa foreldrum færi á að fá launalaust leyfi vegna umönnunar barna þegar sérstaklega stendur á. Unnið verður samkvæmt framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna. Í skatta- og lífeyrismálum og almannatryggingum verður tekið meira tillit til heimavinnandi fólks. Fyrirkomulag dagvistar barna og tilhögun greiðslna fyrir hana verður athugað og í því sambandi verður litið á þátt barnabóta og hvernig þær geti stuðlað að auknum samvistum barna og foreldra. Lokið verði við endurskoðun framfærslulaga. Aðstaða aldraðra og fatlaðra verður bætt og unnið að því að tryggja þeim jafnrétti í þjóðfélaginu. Áætlun verði gerð í samráði við sveitarfélög um átak til að bæta heimilisþjónustu og vistunaraðstöðu fyrir aldraða og fatlaða. Starfsemi Framkvæmdasjóðs fatlaðra verði styrkt samkvæmt fjögurra ára áætlun um framkvæmdir og fjármögnun þeirra. Sérstök áhersla verður lögð á uppbyggingu sambýla fyrir fatlaða og verndaða vinnustaði." Þorsteinn Pálsson forsætisráðherra skipaði samstarfsnefnd ráðuneyta um fjölskyldumál á sl. hausti í samræmi við starfsáætlun ríkisstjórnarinnar í fjölskyldu- og jafnréttismálum. Mun nefndin skila skýrslu sinni innan tíðar. Mér hefur fundist rétt, góðir áheyrendur, að dvelja svolítið við þennan málaflokk til að það sé alveg ljóst að sú ríkisstjórn sem nú situr leggur áherslu á mikilvægi þessara mála og að þeim sé sinnt, t.d. á þann hátt að foreldrum sé gert kleift að sinna störfum utan heimilis sem það vilja en jafnframt sé ekki vanmetinn þáttur þeirra foreldra sem ekki vinna utan heimilis. Í gær barst okkur skýrsla landlæknis um mannvernd. Í henni er einmitt fjallað um þann vanda sem steðjar að nútímafjölskyldu vegna breyttra aðstæðna hennar. Í þessari skýrslu er fjallað ítarlega um þessi mál og birtar niðurstöður úr athugunum sem gerðar hafa verið, m.a. á lífsháttum og aðbúnaði foreldra og barna. Það er ástæða til að þakka landlæknisembættinu fyrir þessa skýrslu sem undirstrikar mikilvægi þess að standa vörð um hagsmuni fjölskyldunnar, að standa vörð um mannvernd. Ég minntist hér fyrr í máli mínu á hraðann sem endurspeglast á öllum sviðum þjóðlífsins. Ég vil ljúka þessum orðum mínum með því að koma hér inn á enn einn þátt sem snertir sérhvern einstakling, ungan sem gamlan, og þar með fjölskylduna alla, en það er umferðaröryggið. Umferðaröryggismál eru fyrst og fremst fjölskyldumál. Foreldrar ungra skólabarna hljóta að láta sig varða hvernig aðstæður eru fyrir börnin að komast milli heimilis og skóla og hvaða ráðstafanir eru gerðar til að tryggja öryggi barnanna í umferðinni. Þeir þurfa að ræða hvernig best sé að bregðast við þeim vanda sem við blasir. Það hafa orðið alvarleg slys í umferðinni hér að undanförnu, þar sem ungt fólk á í hlut, vegna hraðaaksturs á götum borgarinnar. Ungir sem aldnir verða að hafa það í huga að bifreiðin er ekki leiktæki heldur samgöngutæki til að komast á milli áfangastaða. Hraðaakstur eiga menn aðeins að stunda á sérstökum svæðum til þess gerðum. Með því að sýna gagnkvæma tillitssemi í umferðinni er oft hægt að koma í veg fyrir að ferð sem fara átti á fund gleðinnar endi á fundi sorgarinnar. Hinn 1. mars sl. tóku nýju umferðarlögin gildi og nú stendur yfir þjóðarátak í umferðaröryggi. Nauðsynlegt er að hafa það hugfast að ekki er nóg að stjórnvöld eða aðrir utanaðkomandi aðilar geri sínar ráðstafanir til að draga úr slysum eða slysahættu. Meginmálið er að við öll, hvert og eitt sem ferðumst í umferðinni, ökumenn sem aðrir vegfarendur, sameinumst um að sýna hvert öðru tillitssemi. Sýnum gott hjartalag á vegferðinni.



Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Fyrir mig sem nýliða á þingi er ekki óeðlilegt að staldra við nú þegar hillir undir þinglok og líta yfir farinn veg. Eflaust halda margir að í þessu húsi ríki ætíð ágreiningur og ósamkomulag um flest þau mál sem hér er fjallað um. En víst er að markmið okkar sem hér störfum eru svipuð: Að veita öllum þegnum landsins sjálfsögð mannréttindi en leggja um leið á herðar þeirra þær skyldur sem mannlegu samfélagi fylgja. En undarlegar eru þær leiðir sem núverandi ríkisstjórn hefur valið og skrýtin forgangsröðin. Það er þó óneitanlega alltaf ánægjuefni þegar stjórn og stjórnarandstaða geta sameinast um mál, sem vissulega gerist oft. Sú staðreynd að það sem af er þessu þingi höfum við afgreitt 42 mál og þar af aðeins 3 frá stjórnarandstöðunni vekur upp spurninguna um það hvort stjórnarandstaðan og flest hennar mál séu til einskis. Svo sannarlega ekki. Stjórnarandstaðan getur haft áhrif bæði í nefndum og umræðum en sagan kennir okkur að oftast liður langur tími frá því að hugmynd birtist þangað til henni er hrint í framkvæmd. Hins vegar er undarleg sú ofuráhersla sem lögð er á að stinga helst öllum málum okkar undir stólinn, jafnvel þó fulltrúar allra flokka geti tekið undir mörg þeirra. Það er greinilega ekki alltaf sama hvaðan gott kemur. Oft þykir manni hægagangurinn með eindæmum, ekki síst okkur kvennalistakonum sem viljum sjá sjálfsagðar og réttlátar breytingar í þágu kvenna gerast hratt og vel og erum við reyndar ekki einar um það. Þeim fjölgar stöðugt sem sjá að auðvitað skilar bættur hagur kvenna sér í betra mannlífi fyrir okkur öll. Flestir, held ég, geti verið sammála um að það eru engin rök fyrir því hróplega misrétti sem konur búa við. Síðustu daga þinghaldsins er dembt yfir okkur málum stjórnarinnar sem verða að hljóta afgreiðslu. Samhliða er dembt yfir þjóðina fréttum af önnum Alþingis. Það er með öllu óverjandi að mál sem mikið liggur á skuli koma svona seint fram sem raun ber vitni. Það þætti ekki góð húsmóðir sem lúrir á vetrarforðanum og hálfsveltir heimafólkið fram á sumarmál. Og ekki þætti sá kennari góður sem geymdi stærsta hluta námsefnisins fram á síðustu vikur skólaársins. Þær annir sem ég nefndi eiga ekki aðeins við um þingmenn og býst ég við að fáir utanaðkomandi geri sér grein fyrir því mikla álagi sem er á starfsfólki Alþingis til þess að allt megi ganga rétt og vel fyrir sig. Við kvennalistakonur tölum gjarnan um börn og hag þeirra. Það er einn mikilvægasti þátturinn í okkar pólitík. En eins og flestir vita tökum við afstöðu til allra mála sem fjallað er um á þinginu og tillögur okkar varða hina ólíkustu málaflokka. Jafnréttisbarátta kvenna hefur vissulega skilað konum aukinni menntun en um leið stórauknu vinnuálagi og ótrúlega bágum kjörum. Þessi undarlega staða hlýtur að vekja upp margar spurningar um viðhorf þjóðfélagsins til kvenna og þá um leið til barnanna sem þær annast í flestum tilfellum að stærstum hluta. Um þessar mundir fer fram samnorræn könnun á uppvaxtarskilyrðum forskólabarna. Skv. tölum sem í henni birtast má ætla að á undanförnum 20 árum hafi atvinnuþátttaka mæðra aukist um 600%. Niðurstöður könnunarinnar benda til þess að íslenskir foreldrar séu mun minna samvistum við börn sín en foreldrar á Norðurlöndum. Þá sýna skýrslur frá landlækni að hér á landi er slysatíðni barna upp að 14 ára aldri hæst af Norðurlöndunum. Orsök flestra slysanna er rakin til óaðgæslu og ónógs eftirlits fullorðinna með börnunum. Samhliða þeim öru breytingum sem nú eiga sér stað verður að leita lausna fyrir börnin. Það verður að tryggja þeim öruggt og gott uppeldi. Það er illt til þess að vita að yngstu börnin skuli búa við öryggisleysi og vont er að skólabörnum þessa lands skuli hvorki boðið upp á jafnrétti til náms né þá aðstöðu sem nauðsynleg er í skólunum. Slíkt er skilningsleysi ráðamanna á skólastarfinu og mikilvægi þess. Fjármálaráðherrar einn af öðrum slá fram fullyrðingum um vinnutíma kennara. Með sömu rökum og þeir nota gætu menn fullyrt að við þingmenn vinnum aðeins meðan þingfundir standa yfir. Ég tel ólíklegt að slíkar fullyrðingar verði til þess að gylla kennarastarfið fyrir fólki. Það er með öllu ótækt að sú deila sem nú stendur milli kennara og ríkisvalds virðist nú komin í það öngstræti að óvissa ein bíður um það hvort yfirleitt tekst að manna skóla landsins í haust. Og hvað verður þá um börnin og menntun þeirra? Eitt af slagorðunum er "viðreisn velferðarríkisins". Þeir sem það hrópa hafa algerlega gleymt hvar sú viðreisn á að byrja. Við kvennalistakonur erum ekki í vafa. Auðvitað byrjum við á börnunum, þessum hornsteinum framtíðarinnar, ekki á matarskatti. Auðvitað þarf að afla tekna í ríkissjóð, en það á ekki að taka af þeim sem minnst hafa. Menn eiga að borga mismunandi háa skatta miðað við tekjur hvers og eins. Það er einn mikilvægasti liðurinn í því að ná meiri efnahagslegum jöfnuði. Það er með öllu óþolandi og okkur engan veginn sæmandi að samfélag allsnægtanna sé sem óðast að taka á sig hina ógnvekjandi mynd af samfélagi skortsins. Við verðum að gera okkur grein fyrir að þau verðmæti sem við byggjum tilveru okkar á eru ekki sköpunarverk mannanna. Þau eru fyrst og fremst gjafir náttúrunnar sem við eigum öll að eiga hlutdeild í og njóta. Á þinginu í vetur hafa byggðamálin oft komið til umræðu og það hve misjöfn kjör fólks á landsbyggðinni eru, ekki síst ef miðað er við höfuðborgarsvæðið. Það var óneitanlega fagnaðarefni að heyra í Jóni Baldvin Hannibalssyni fjmrh., er hann í ræðu sinni sl. fimmtudagskvöld lýsti hugmyndum stjórnvalda um að flytja vinnslustöðvar landbúnaðarins út í landbúnaðarhéruðin og ríkisstofnanir til þéttbýlisstaða utan höfuðborgarsvæðisins. Þetta er mikilvægur liður í atvinnuuppbyggingunni. En jafnframt verður auðvitað að hlúa að þeim atvinnugreinum sem eru í uppbyggingu. Þessa dagana standa þm. frammi fyrir þeim vanda að úthluta fé til vegagerðar, allt of fáum krónum á allt of marga km. Sá vegur sem er torfærastur í þeim efnum er vegur réttlætisins. Í vegagerð hafa stjórnvöld aldrei náð fram þeim markmiðum sem sett voru við gerð langtímaáætlunar. Þar sem bættar samgöngur eru eitt brýnasta hagsmunamál allra landsmanna hlýtur að vakna sú spurning hvort við endurskoðun vegáætlunar á næsta ári þurfi ekki að hugleiða nýjar leiðir til fjármögnunar. Ein er sú atvinnugrein sem byggir öðrum fremur á góðum samgöngum, en það er ferðaþjónustan. Á síðasta ári var hún þriðja stærsta atvinnugrein okkar hvað gjaldeyrisöflun varðar. Því er afar mikilvægt að hlúa vel að henni. Hún er einn vaxtarbroddurinn í íslensku atvinnulífi og býður upp á marga möguleika, einkum fyrir landsbyggðina. Þar er fábreytni atvinnulífsins meiri, einkum fyrir konur. En hvernig er staðið að málum núna af stjórnvalda hálfu? Ég hef þegar nefnt árlega skerðingu til vegamála. Ferðamálaráð hefur aldrei fengið sín lögbundnu framlög og er því illa í stakk búið til að sinna hlutverki sínu. Vinsælir ferðamannastaðir eru auglýstir upp án þess að nægilegt aðhald eða aðstaða sé fyrir hendi, hvað þá að verndunarsjónarmið séu virt. Erlendir leiðsögumenn án tilskilinna leyfa, sem hvorki þekkja land né þjóð, hvað þá heldur viðkvæma náttúru landsins, koma í síauknum mæli með ferðahópa hingað á meðan við höfum vel menntaða íslenska leiðsögumenn með verndað starfsheiti. Þegar litið er á þau atriði sem ég hef nefnt er ljóst að við getum ekki talist vera í uppbyggingarstarfsemi á þessu sviði. Það þarf að gera stórátak í ferðamálum með uppbyggingu og fræðslu að leiðarljósi. Það gengur t.d. ekki upp til lengdar að beina öllum á sömu slóðir. Sú húsmóðir þykir ekki hagsýn sem gengur á sameiginlega sjóði fjölskyldunnar. Það er enn síður hagsýni að ganga á þann höfuðstól sem náttúruauðlindirnar eru okkur.



Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Það er vor í lofti þó víða sé enn vetrarlegt á Íslandi. Við í Kvennalistanum skynjum gróandann og þær góðu undirtektir sem málstaður okkar hefur fengið með þjóðinni. Hugmyndir okkar um að bæta stöðu kvenna og skapa hér samfélag þar sem allir, konur, karlar og börn, eru jafnvirtir og jafnréttháir, hafa fallið í frjóa jörð og eru að skjóta æ fleiri rótum. Að þessum hugsjónum höfum við þingkonur Kvennalistans reynt að vinna af fremsta megni á þinginu sem er senn að ljúka. Við erum hér hins vegar í stjórnarandstöðu ásamt fleirum og getum víst ekki vænst þess að uppskera mikið í formlegum samþykktum á þessari hefðbundnu karlasamkomu. Það er stuðningslið ríkisstjórnarinnar sem ræður úrslitum um afgreiðslu mála hér á þinginu og það virðist oft vera bundið fyrir bæði augun. Ríkisstjórnin hefur verið dæmalaust lánlaus það sem af er starfsferli sínum. Hún hefur staðið hér að lagasetningu og efnahagsaðgerðum sem í stað þess að jafna kjör þegnanna auka enn frekar á óréttlæti og misskiptingu. Um áramótin var knúinn í gegn matarskattur þrátt fyrir eindregin mótmæli og aðvaranir stjórnarandstöðunnar. Því var haldið fram að barnabætur og lækkun á nauðsynjavörum öðrum en mat mundi bæta upp þá miklu skattheimtu. Þið heyrið fjmrh. enn fara með þá tuggu. Hver varð niðurstaðan? Er ekki best að hver svari fyrir sig? Með efnahagsaðgerðum sínum hefur ríkisstjórnin þrengt að heimilunum í landinu og mest þeim barnmörgu. En ríkisstjórnin hefur komið við á fleiri bæjum. Sveitarfélögin hafa farið sérstaklega illa út úr samskiptum sínum við hana á liðnum vetri. Í þeim efnum átti að vinna mikið og stórt til hagsbóta fyrir sveitarfélögin. En reyndin hefur orðið þveröfug. Tekjur sveitarfélaganna hafa verið stórlega skertar með staðgreiðslukerfinu og niðurskurði meiri hlutans hér á Alþingi á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Skömmu fyrir jól rigndi yfir þingið mörgum stórmálum. Eitt af þeim var frv. um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Það var boðað sem sérstakt fagnaðarerindi og upphaf að öðru meira. En þegar innihaldið var skoðað aðeins nánar kom annað í ljós. Í stað þess að leggja fyrst fjárhagsgrunninn var fimbulfambað um verkaskiptingu sem á heildina litið reyndist vera sveitarfélögunum óhagstæð. Sérstaklega þeim minni. Nokkrir af stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar urðu meira að segja svo óttaslegnir að þeir slógust í lið með stjórnarandstöðunni og málið sofnaði í félmn. Ríkisstjórnin leitaði hins vegar hefnda við fyrsta tækifæri og skerti enn Jöfnunarsjóð og fleiri framlög í svokölluðum "efnahagsaðgerðum" í febrúar. Og þar voru allir stjórnarliðar samstiga. Launafólk hefur verið að reyna að rétta hlut sinn síðustu mánuði og lái því hver sem vill. Frá síðasta hausti fór kaupmáttur umsaminna taxta síminnkandi, rýrnaði t. d. frá október og fram til áramóta um 10% og þá bættist matarskatturinn við. Lágmarkslaun voru þá rétt um 30 þús. og eftir langvarandi samningaþóf tókst aðeins að hífa þau upp um rúmar 2000 kr. Er að undra þótt verslunarfólk vildi ekki una þessu og legði jafnvel út í tvísýnt verkfall til að knýja fram leiðréttingu og færi fram á 42 þús. kr. á mánuði? Sú harka sem mætir þessu fólki af hálfu atvinnurekenda er með fádæmum. Launamálin á Íslandi eru í þannig ástandi að fólki með réttlætistilfinningu hlýtur að blöskra. Sjálf launakerfin eru orðin svo flókin eftir breytingar undangenginna ára að fáir botna í þeim. Við kvennalistakonur höfum lagt til að sett verði lög sem banni að greidd séu lög undir ákveðnu marki en síðan semji aðilar vinnumarkaðarins um laun fyrir ofan það. Allir þurfa að taka höndum saman um að launafólk geti haft bærilega framfærslu af 40 stunda vinnuviku. Hér má ekki ríkja viðvarandi láglaunastefna og vinnuþrælkun. Við hlustum ekki á þá sem kalla sig efnahagssérfræðinga og sækja vit sitt í ímynduð lögmál sem gilt hafa í Mesópótamíu fyrir 3000 árum og vilja heimfæra þau á nútímann til að verja óréttlætið. Ísland er ótrúlega langt á eftir nágrannalöndunum á mörgum sviðum. Það er tæpast hægt að segja að við lifum í velferðarþjóðfélagi, slík er misskiptingin og öryggisleysið hjá stórum hópum. Þó ætti, miðað við framleiðslutölur og þjóðartekjur, að vera unnt að skapa hér gott samfélag. Til að ná því marki þarf hins vegar margt að breytast. Til þess þarf m.a.: Lífvænleg laun fyrir alla og skaplegan vinnutíma. Aðstæður sem tryggi öryggi og gott uppeldi fyrir börnin. Samfelldan skóla með vel menntuðu og ánægðu starfsliði. Húsnæðiskerfi sem gefur fólki kost á að velja á milli séreignar eða leigu á viðráðanlegum kjörum. Atvinnulíf sem byggir á þekkingu starfsmanna og misbýður ekki umhverfi eða auðlindum. Við kvennalistakonur höfum litið til þessara markmiða í málefnavinnu okkar hér á Alþingi. Við höfum sótt mikinn stuðning í grasrótina, í angana sem eru að skjóta rótum um allt land. Ég nefni aðeins nokkur dæmi: Við höfum lagt til að stórátak verði gert í uppbyggingu dagvistarheimila og að grunnskólabörn verði samfellt og lengur í skólanum að starfi og leik. Þetta er mikið hagsmunamál, bæði fyrir börn og foreldra. Við höfum lagt áherslu á jafnrétti til náms og viljum að framhaldsskólinn standi öllum opinn, jafnt fötluðum sem öðrum, jafnt þeim sem búa í þéttbýli sem dreifbýli. Kvennalistinn hefur alltaf lagt mikla áherslu á umhverfismálin. Umhverfisfræðsla, endurvinnsla og fullnýting úrgangsefna, reglur um einnota umbúðir og mengun frá stóriðju eru mál sem við teljum mikilvægt að taka á. Við viljum stofna umhverfisráðuneyti þar sem allir meginþættir umhverfismála eiga heima. En nú er þeim dreift á nánast öll ráðuneytin. Þrátt fyrir stór orð og fyrirheit í stjórnarsáttmála hefur nú orðið sú magalending að taka litinn hluta af þessum málaflokki og setja undir eitt ráðuneytanna. Það er undarlega tregða að vilja ekki taka þessi mál föstum og raunhæfum tökum. Við verðum að gera okkur grein fyrir að auðlindir jarðar eru langt frá því að vera óþrjótandi. Okkur sem nú lifum ber að hugsa til þeirra sem á eftir koma. Við höfum ekki fengið jörðina að gjöf frá foreldrum okkar, heldur að láni frá börnunum okkar. Friðarmálin hafa verið stór þáttur í starfi Kvennalistans. Íslendingar hafa aldrei borið vopn á aðrar þjóðir. Því er eðlilegt að við gerumst boðberar friðar og afvopnunar í heiminum og látum til okkar taka á alþjóðavettvangi sem friðflytjendur, ekki síst vegna þess að við búum á milli risaveldanna tveggja. Kvennalistakonur taka virkan þátt í starfi friðarhreyfinga, bæði hér á landi og erlendis. Í húsnæðismálum höfum við lagt áherslu á að mörkuð verði framtíðarstefna sem taki mið af því fjármagni sem er til reiðu. Brýn nauðsyn er á endurskoðun húsnæðislánakerfisins, sérstaklega félagslega hlutans og stórauka þarf framboð á leiguhúsnæði. Við höfum lagt áherslu á að þeir sem minna mega sín eigi að ganga fyrir lánum. Við vorum því hlynntar þeim breytingum sem gerðar voru til að draga úr lánveitingum til stóreignafólks. Við vöktum þó athygli á því að breytingarnar gengu á engan hátt nógu langt. Þegar kaupleigufrv. kom fram lýstum við strax stuðningi við hugmyndina. Við lögðum til að frv. yrði fellt inn í þá heildarendurskoðun á húsnæðislánakerfinu sem boðuð hefur verið. Þessa afstöðu tókum við ekki síst vegna þess að fjárhagsgrundvöllur þessa nýja kerfis er óljós og ótryggur. Það eru bara svik og sýndarmennska og ekki á neinn hátt réttlætanlegt að vekja væntingar og falsvonir hjá fólki um að með þessu sé lausnin fundin á húsnæðisvandanum. Það er alveg sama hve gott kerfi er sett á laggirnar ef ekki fæst fjármagn. Enn heyrist, þótt ótrúlegt megi virðast, að kvennalistakonur hafi ekki skoðun né áhuga á nema ákveðnum afmörkuðum málaflokkum. Þeir sem þannig tala hljóta að segja slíkt gegn betri vitund. Það er vissulega rétt að við höfum lagt aðaláherslu á mál sem hafa orðið út undan hjá þeim sem hingað til hafa verið við stjórnvölinn. Það breytir þó ekki því að við tökum afstöðu til allra mála út frá okkar eigin forsendum. Okkar markmið er að gera viðhorf, reynslu og menningu kvenna að stefnumótandi afli í þjóðfélaginu, ekki síður en reynslu, menningu og viðhorf karla. Markmið Kvennalistans verður ekki að veruleika nema aðstæður og kjör kvenna batni og áhrif þeirra í stjórn samfélagsins aukist. Þetta er okkar pólitík. Góðir áheyrendur. Róm var ekki byggð á einum degi. En það er hægt að brenna hana á einni nóttu. Ríkisstjórnin hefur brennt upp góðærið sem hún fékk í arf og logarnir hafa leikið um þá sem síst skyldi. Snúa þarf frá þessari eyðingarstefnu og hefja uppbyggingarstarf um land allt. Kvennalistinn er reiðubúinn að leggja hönd á plóg. Konurnar þekkja grasrótina og heimilishaginn, utan húss og innan. Á þeirri reynslu þarf þjóðfélagið að halda.



Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Eftir umræðurnar um vantrauststillöguna á ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, sem fram fór sl. fimmtudag, hafa nokkrir aðilar mælst til þess að ég vitnaði beint í þá úttekt á starfsáætlun ríkisstjórnarinnar sem við í Samtökum jafnréttis og félagshyggju afhentum formanni Framsfl. og formanni þingflokks Framsfl. er þeir komu til fundar við okkur á Akureyri 1. okt. sl. Þessi umfjöllun okkar um stjórnarsáttmálann var 12 vélritaðar síður og urðu miklar umræður um mörg atriði sáttmálans. Lyktir urðu þær að formennirnir voru sammála okkur í öllum aðalatriðum. En þeir sögðu að þeir gætu ekki unnið að framgangi þessara mála á meðan þeir væru í samstarfi við þá flokka sem stæðu að ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, sem hlýtur að þýða að þeir taka ráðherrastólana fram yfir stefnu sína og kosningaloforð. Ég vitna hér beint í skýrslu okkar, með leyfi forseta: "Í landinu starfa fyrirferðarmiklir verðbréfasalar sem virðast vera frjálsir og óháðir og eru starfshættir þeirra umdeilanlegir. Þeir bjóða fjármagnseigendum í landinu hærri vexti en bankar og sparisjóðir geta gert, enda streymir fjármagnið inn á þennan markað. Þessir aðilar hafa enga bindiskyldu eins og aðrar lánastofnanir hafa. Manna á meðal er þessi viðskiptamáti kallaður "grái markaðurinn", enda eru viðskipti við þessa aðila ekki áhættulaus, hvorki fyrir þá sem leggja fjármagnið til né þá sem taka það að láni. Bankar og sparisjóðir hafa neyðst til þess að hækka vextina með stuttu millibili til þess að reyna að draga úr útstreyminu úr þeirra stofnunum. Enn fremur býður ríkisstjórnin mjög háa vexti á spariskírteinum ríkisins. Því eru vextir í raun á uppboði í dag. Þessi þróun leiðir það af sér að almenningur hefur ekki trú á að verðbólgan sé í rénun, nema síður væri." Síðan segir: "Þessi umfjöllun og athugasemdir okkar við starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar leiðir, að okkar mati, í ljós að það einstaklingsfrelsi sem ríkisstjórnin stefnir að í grundvallarmarkmiðum sínum sé í raun frelsi þeim til handa sem sitja að fjármagni og völdum og leiðir ekki til aukins jafnréttis, heldur þvert á móti. Þessi skilgreining á einstaklingsfrelsi gengur þvert á þá skilgreiningu samtakanna að raunverulegt frelsi einstaklinganna felist í því að geta tekið ábyrgð á eigin lífi og samfélaginu. Okkur sýnist að það gangi eins og rauður þráður í gegnum hvert atriði af öðru í starfsáætluninni að þeim sem ráða fjármagninu sé ætlað að della og drottna í okkar þjóðfélagi, ef eftir þessum stjórnarsáttmála verður farið. Verði ríkisbankarnir gerðir að hlutafélagsbönkum, fólksflóttinn til höfuðborgarsvæðisins látinn halda áfram án aðgerða og aðstöðumunur vegna búsetu ekki minnkaður þá hefur einstaklingsfrelsið brugðið sér í líki frjálshyggjunnar, ýtt enn frekar undir misréttið og það geta Samtök jafnréttis og félagshyggju ekki stutt." Þegar við fórum yfir þennan stjórnarsáttmála lásum við út úr honum þá helstefnu sem blasir nú við augum manna og sumir stjórnarþingmenn eru farnir að tala um í heyranda hljóði, þó flokkshlekkirnir haldi enn í atkvæðagreiðslum, sbr. vantraustið. Við sögðum að það yrði að finna leið til að draga úr mismun á framfærslukostnaði vegna búsetu, að Byggðasjóður verði efldur svo að hann geti gegnt hlutverki sínu. Það kemur í ljós nú að það mun vanta 400–500 milljónir til að hann hafi möguleika til þess. Við lögðum ríka áherslu á að lægstu launin yrðu hækkuð og að þeir sem byggðu eða keyptu húsnæði á árunum 1981 þar til nýju húsnæðislögin tóku gildi 1986 fái svipaða lánafyrirgreiðslu og þeir sem nú byggja eða kaupa að því marki sem þeir þurfa þess skuldanna vegna. Svo talar hæstv. bankamálaráðherra um að ekki sé hægt með valdboði að lækka vexti. En hvað er þetta annað en valdboð? Vaxtaokrið sem er að stöðva framleiðsluna leiðir svo af sér gengisfellingu og aukna verðbólgu. Grái fjármagnsmarkaðurinn virðist vera sérstakt eftirlæti þessarar ríkisstjórnar og hefur þar engin breyting orðið á frá því að hæstv. núv. fjmrh. tók við því embætti af hæstv. forsrh. Grái markaðurinn hefur engar skyldur, hvorki bindiskyldur né skyldur við atvinnulífið á nokkurn hátt. Þar fer fram frjálst okur án nokkurra takmarkana af hendi hins opinbera. Þó hlutur Seðlabankans hafi ekki verið burðugur stendur í skýrslu frá honum, dags. á Þorláksmessu sl., með leyfi forseta, að grái markaðurinn og boð ríkisins upp í 41,3% ársávöxtun hafi orðið til að pressa upp vextina. Seðlabankastjóri, Jóhannes Nordal, sagði í sjónvarpsþætti nýlega að á fjármagnskostnaðinum hefði orðið bylting. Mér skildist á honum að þessi bylting hefði leitt til góðs að hans mati. Já, það hefur orðið bylting. En til hvers hefur hún leitt? Vextirnir hafa verið hækkaðir með valdboði. Þess vegna er svo komið að mikill hluti atvinnurekstrarins í landinu, en þó sérstaklega útflutningsframleiðslan, stendur mjög illa. Stór hluti hennar er gjaldþrota vegna þessa mikla fjármagnskostnaðar og er að stöðvast ef ekki verður breytt um stefnu. Mér fannst bréf, sem ég er hér með í hendi og barst mér í gær, gott sýnishorn af því ástandi sem helstefnan, þessi bylting í fjármagnsmarkaði, hefur leitt af sér. Ég les það hér, með leyfi forseta: "Húsavík, 25/4 1988. Málefni: Fjárhagsvandi fyrirtækja og horfur í atvinnumálum á Húsavík. Að undanförnu hefur afkoma fyrirtækja hér á Húsavík farið svo ört versnandi að aðstæður heima fyrir verða ekki lengur einum um kennt. Kveður svo rammt að þessu að til stöðvunar stefnir með stórfelldu atvinnuleysi og fólksflótta ef ekki verður að gert. Skuldir fyrirtækja hlaðast upp við bæjarsjóð og veldur því að greiðslustaða hans er orðin óviðunandi. Það sem þarf til að ráða bót á þessari alvarlegu stöðu er stjórnvaldsaðgerðir, endurskipulagning og samstaða. Bæjarstjórn Húsavíkur óskar hér með eftir fundi hér á Húsavík með þér og öðrum þingmönnum kjördæmis okkar svo fljótt sem verða má til þess að ræða vandamál okkar og sameinast um lausnir þeirra. Leita ég til þín sem 1. þingmanns kjördæmisins um forgöngu fyrir því að koma þessum fundi á." Þetta bréf er undirskrifað af bæjarstjóranum á Húsavík, Bjarna Þór Einarssyni og er stílað til Guðmundar Bjarnasonar, hæstv. heilbrrh., og sent öllum þingmönnum Norðurl. e. Mörg fleiri bréf væri hægt að lesa upp hér. Fjármagnið sýgur framleiðsluna og fátækan almenning. Skattinn fræga á matinn muna margir sem kjósa á þing. Hvernig er svo komið fyrir fjölda heimila í landinu? Heimila sem t.d. hafa verið að reyna að komast yfir íbúð á síðustu árum. Þó að þessar fjölskyldur leggi saman nótt við dag hafa þær ekki undan að borga af lánum sem hvíla á íbúðum þeirra. Þó sumir hafi með þeim hætti getað borgað tilskildar greiðslur, þ.e. með algjörum þrældómi, hækka eftirstöðvarnar með ógnarhraða þar sem lánskjaravísitalan ræður ferðinni - vísitala sem einhverjir hagfræðingar hafa upp fundið og er ekki á nokkurn hátt í rökréttu samhengi við aðrar aðstæður í okkar þjóðfélagi. Hvaða rök eru fyrir því að lánskjaravísitala hækki þó að t.d. innkaup á kaffi hækki? Ef lánskjaravísitala á rétt á sér við okkar aðstæður á auðvitað að miða hana við það framleiðsluverðmæti sem þjóðin aflar á hverjum tíma. En til hvers hefur þessi lánskjaravísitala og vaxtaokur leitt? Fjölskyldur hafa misst íbúðir sínar í verulegum mæli og enn fleiri horfa nú upp á að missa þær. Margt af þessu fólki hefur gefist upp í lífsbaráttunni með svo skelfilegum afleiðingum að það er blátt áfram feimnismál að ræða um slíkt. Fjölskyldur tvístrast. Og hvaða áhrif heldur fólk að allt þetta ástand hafi á þroska og uppeldi barna? Hér er um að ræða mjög margar fjölskyldur sem hafa orðið að ganga í gegnum þessa reynslu. Fólksflutningar frá landsbyggðinni hafa aldrei verið eins miklir og nú og að öllu óbreyttu eiga þeir eftir að aukast enn. En hver á að fæða borgríkið ef landsbyggðin fer að mestu leyti í eyði? Aldrei hefur orðið eins mikil eignatilfærsla í okkar þjóðfélagi og nú er að gerast. En verst er þó landbúnaðurinn leikinn þar sem eignaupptakan er mest og víða blasir við auðn. Hvað eru mannréttindabrot, ef þessi stefna stjórnvalda flokkast ekki undir það? Góðir landsmenn. Það er rétt hjá Guðna Ágústssyni, þetta er helstefna. Það er sýnilegt að frá slíkri stefnu verður ekki vikið nema þjóðin opni augun og sjái hvert stefnir með okkur öll, ef við látum okrara og víxlara kúga þorra þjóðarinnar eins og nú er. Fólkið í landinu verður að sameinast um að taka þann rétt sem það á kröfu til. Þingmenn frá stjórnarflokkunum hafa hér á undan rætt verulega um jafnrétti, um fjölskylduna. En þetta eru nú þær aðstæður sem fólkið í landinu horfir upp á. Þetta er þungur dómur yfir þessari ríkisstjórn. Því segi ég hér og nú: Þau samtök sem ég tala hér fyrir eru reiðubúin til að fylkja liði með hverjum þeim sem vill leggja út í baráttu til að jafna kjörin og lífsaðstöðuna í þjóðfélaginu. Okkur er sagt að það séu aðeins fjórar þjóðir í heiminum sem séu ríkari en við. Sé þetta rétt, þá sjáum við hvernig skipt er. Hverjir eru tilbúnir að berjast fyrir réttlæti? Þeir láti til sín heyra.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þær stórkostlegu breytingar sem gerst hafa á Íslandi á sl. tveim áratugum hefur tekið aðrar þjóðir aldir að ganga í gegnum. Einangrun lands og þjóðar hefur verið rofin og nú heyrum við það æ sjaldnar en áður að Ísland liggi á mörkum hins byggilega heims. Sókn til bættra lífskjara í landinu byggist á því að veruleg nýsköpun eigi sér stað í atvinnulífinu. Sú nýsköpun verður að sjálfsögðu einnig og ekki síður að ná til hinna hefðbundnu atvinnuvega okkar. Þar sem annars staðar eru ónýttir möguleikar til aukinnar verðmætasköpunar. Eitt af því allra nauðsynlegasta hvað þetta varðar er að efla markaðsleit. Við þurfum að fá ungt fólk til að fara í hagnýtt nám og kynnast tækninýjungum og framförum annarra þjóða og kynnast neysluvenjum þeirra. Það er afar áríðandi í þessari markaðsvinnu að hugsa að utan og heim en ekki öfugt, eins og einn ágætur maður orðaði svo vei. Vegna þeirra miklu umræðna sem fram fara nú í þjóðfélaginu um byggðamál er nauðsynlegt að menn átti sig á þeim breytingum sem hafa verið að gerast í landinu, ekki bara í gær og í dag. Það er nauðsyn að nálgast málið með meiri víðsýni og reyna að leita að orsökum þess sem við er að fást. Þá fyrst, ef við þekkjum orsakir aðsteðjandi vanda, er ástæða til að ætla að við getum leyst hann. Ef við lítum á atvinnuskiptingu þjóðarinnar má glögglega sjá hvað hefur verið að gerast í sveitum landsins og hinum ýmsu framleiðslubyggðarlögum. Árið 1960 unnu um 16% vinnuafls þjóðarinnar í landbúnaði, en árið 1986 var það komið ofan í 6%. Árið 1960 unnu um 18,3% af vinnuafli þjóðarinnar við fiskveiðar og -vinnslu. Árið 1986 eru ekki nema um 13% sem þar starfa. Þrátt fyrir þennan mikla samdrátt í mannafla jókst framleiðsla þessarar greinar alveg ótrúlega mikið. Svona er málið í hnotskurn. Þeim fer sífellt fækkandi sem að framleiðslu starfa. Sífellt stærri hluti af aflafé þessara framleiðslugreina og framleiðslu byggðarlaga fer til að standa undir aukinni samneyslu. Nú er svo komið að undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar eru að sligast undan þessum álögum. Það er frá þessum sjónarhól sem rétt er að skoða vanda landsbyggðarinnar og leita leiða til að tryggja búsetu í landinu þannig að okkur takist að nýta sem best gögn þess og gæði. Með þátttöku sinni í þessari ríkisstjórn vildu framsóknarmenn leggja sig fram um að verja það velferðarþjóðfélag sem hér hefur verið byggt upp. Það er mikill misskilningur að halda að hamingjan verði aðeins höndluð í höfuðborginni. Nú í þinglok er ekki óeðlilegt að spurt sé: Var það röng ákvörðun hjá Framsfl. að ganga til stjórnarsamstarfs við Sjálfstfl. og Alþfl. eftir síðustu kosningar? Framsfl. gekk til þessa stjórnarsamstarfs með það í huga að haldið yrði áfram á þeirri braut sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar markaði, að ná niður verðbólgu og tryggja rekstrargrundvöll atvinnuveganna með viðskiptajöfnuð að markmiði. Því miður verður að viðurkenna að þessi ríkisstjórn hefur ekki náð þeim árangri sem vænst hafði verið í þessum efnum. Verðbólgan er enn allt of há. Rekstrargrundvöllur atvinnufyrirtækjanna er vægast sagt bágborinn og nú stefnir í meiri viðskiptahalla en nokkru sinni. Þetta ástand er óþolandi og í algerri mótsögn við upphafleg stefnumið þessarar ríkisstjórnar. Ef svo heldur fram sem horfir með auknum erlendum lántökum og vaxandi viðskiptahalla gæti komið að því að menn færu að spyrja að nýju: Hver á Ísland? Það þarf heldur ekki að halda ráðstefnur þar sem menn hittast og spyrja hver annan hvort lánsféð sé of dýrt á Íslandi. Það er nær að spyrja framkvæmdastjóra fyrirtækjanna, sem eyða nú allt of löngum tíma frá stjórnun fyrirtækja sinna í biðstofum bankastjóranna, um fjármagnskostnaðinn og vextina. Það er tímasóun að reyna að telja Íslendingum trú um að lausn aðsteðjandi vanda sé e.t.v. í því fólgin að fjármögnunarfyrirtækin og álíka aðilar geti farið að kaupa fiskinn óveiddan í sjónum. Við skulum leyfa sjómönnum okkar að sjá um þann þáttinn enn um stund. Aðrir munu ekki duga þar betur. Það er hins vegar nærtækara fyrir þingmenn og ráðherra að einbeita sér að því að koma böndum á erlenda skuldasöfnun og margs konar skattsvik. Ljóst er að undirstöður stjórnarsamstarfsins verður að treysta. Framsfl. mun hins vegar ekki hlaupast undan þeirri ábyrgð sem hann tók með þátttöku í þessari ríkisstjórn. Mörg mál sem þessi ríkisstjórn hefur borið fram og til heilla horfa hafa þegar verið afgreidd, önnur eru í umfjöllun og enn fleiri liggja á teikniborðinu. Framsóknarmenn eru tilbúnir að leggja sig fram um að leysa aðsteðjandi vandamál. Þeir erfiðleikar sem nú sækja að eiga að sameina menn til aðgerða. Af því munu menn vaxa.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Á eldhúsdegi Alþingis er bæði litið til baka og reynt að horfa fram á veginn. Við sjáum að sumt hefur gengið vel að undanförnu, annað ekki sem skyldi. Þar er bæði um að kenna orsökum sem við getum ekki haft áhrif á, eins og gengislækkun dollars, og einnig því að ekki hefur nægilega fljótt verið á réttan hátt brugðist við breyttum aðstæðum. En viðhorf eru að breytast með sívaxandi hraða. Það á ekki síður við um landbúnaðinn en á öðrum sviðum. Í öllum löndum í kringum okkur hefur framleiðslugetan vaxið miklu meira en þarfir markaðarins. Því hefur þar verið gripið til margvíslegra skipulagsaðgerða um leið og fjárveitingar til landbúnaðar, uppbætur og niðurgreiðslur og ýmis önnur framlög eru t.d. um 70% af fjárlögum Evrópubandalagsins. Þessum þjóðum og stjórnendum þeirra er ljóst að óheft samkeppni og skipulagsleysi hefur í för með sér óbætanlegt tjón og ringulreið. Með setningu búvörulaganna og framkvæmd þeirra hefur tekist hér að ná mikilvægum árangri. Jafnvægi er að nást í flestum greinum búvöruframleiðslunnar og sala mjólkur og mjólkurafurða fer reyndar svo vaxandi að þar virðist vera komið yfir örðugasta hjallann. Þá söluaukningu má þakka samræmdum aðgerðum landbrn. og Stéttarsambands bænda og góðu skipulagi mjólkuriðnaðarins undir forustu Osta- og smjörsölunnar sem stöðugt vinnur að fjölbreyttari framleiðslu úrvalsvara sem njóta þeirrar almennu viðurkenningar að slíkar sé hvergi betri að fá. Lengri tíma tekur að ná þessu markmiði í kindakjötsframleiðslunni. Bæði var birgðavandinn þar miklu meiri þegar lögin gengu í gildi og bústofnsfækkun leiðir til meiri slátrunar og framleiðslu meðan hún stendur yfir. En samið hefur verið við mörg hundruð bændur um fækkun sauðfjár vegna búháttabreytinga og riðuniðurskurðar. Í haust verður samið um lokaáfangann við útrýmingu á riðu sem er grundvöllur fyrir framtíð íslenskrar sauðfjárræktar. Í búrekstrinum hefur tekist að ná ýmiss konar hagræðingu sem m.a. hefur leitt til mikils samdráttar á innflutningi rekstrarvara. Í sambandi við búháttabreytingu er skógrækt og gróðurvernd ofarlega á blaði, en frv. til nýrra laga um skógvernd og skógrækt liggur nú fyrir Alþingi. Að gerð og framkvæmd búvörusamninganna hafa landbrn. og fjmrn. unnið fyrir hönd ríkisins með nánu samstarfi. Við þetta mikla átak sem gera þurfti í framleiðslumálunum var lögð áhersla á að verja afkomu bænda áföllum eins og frekast var kostur. En jafnframt hefur verið stutt við uppbyggingu nýrra atvinnugreina og á það lögð vaxandi áhersla. Fiskeldi er að byggjast upp víðs vegar um landið og sífellt fleiri bændur taka þátt í því, enda vaxa möguleikarnir á því sviði með aukinni þekkingu, eins og nú er unnið að með bleikjueldi. Loðdýraræktin varð fyrir áfalli á þessum vetri vegna verðhruns á refaskinnum auk annarra slæmra ytri skilyrða. Við slíkum verðsveiflum á uppboðsmarkaði má að sjálfsögðu alltaf búast og því er stuðningur óhjákvæmilegur þegar um er að ræða nýja atvinnugrein. Í því sambandi hefur verið lögð áhersla á hagræðingu og endurskipulagningu fóðurstöðvanna og mun það treysta rekstrargrundvöll þessarar búgreinar á komandi árum. Nauðsynlegt er að vinna að hagræðingu og skipulagningu í öllum greinum atvinnulífsins til að draga úr kostnaði. Að því er unnið hjá vinnslustöðvum landbúnaðarins, en ýmsar þeirra eiga nú í rekstrarerfiðleikum, m.a. vegna minnkandi framleiðslu. Meginástæðan fyrir þeim erfiðleikum er þó tvímælalaust sú sama og í öðrum framleiðslugreinum, þ.e. stóraukinn rekstrarkostnaður sem á rætur að rekja til þenslunnar á höfuðborgarsvæðinu á s.l. ári. Af henni leiddi vaxandi verðbólga sem hafði í för með sér tvöföldun vaxta og mikla hækkun á öðrum liðum. Slíkt getur ekki gengið þegar útflutningsverð hækkar ekki eða fer jafnvel lækkandi eins og nú á síðustu vikum. Þær greinar sem framleiða fyrir innlendan markað eiga í harðnandi samkeppni við ódýran innflutning. Að vísu heyrist því haldið fram að mikill gróði sé fyrir þjóðina að ódýrum innflutningi á kostnað innlendrar framleiðslu víðs vegar um landið. En hvaða verði verður þessi ódýri innflutningur raunverulega greiddur að lokum þegar þjóðinni tekst vonandi á komandi árum að vinna fyrir nægum gjaldeyri til að greiða með vöxtum og vaxtavöxtum erlendu lánin sem nú verður að taka til kaupanna? Fleira þarf að taka með í reikninginn. Hér í umræðunum eins og á undanförnum vikum hefur verið rætt um bruna suður í Róm. En fleira gerðist forðum í þeirri borg. Til að fá lýðhylli lét keisarinn útdeila ódýru korni og brauði. Þess var aflað með því að láta greipar sópa um skattlöndin. Afleiðing þeirrar stjórnsýslu varð sú að stuðningur frá skattlöndunum þvarr og að lokum féll Róm líka. Þannig má ekki vegna skammsýni og skilningsleysis fara fyrir íslensku dreifbýli og höfuðborgarsvæðinu vegna offjárfestingar í verslunarhúsnæði og fleiri röngum athöfnum. En þróun sem áður tók áratugi eða aldir getur nú gerst á nokkrum vikum eða mánuðum. Af þeim sökum er nauðsynlegt að þeir sem ábyrgðina bera fylgist vel með ef einhvers staðar ætlar að síga á ógæfuhliðina og breyti um vinnubrögð þegar með þarf til að koma málum í viðunandi horf. Það er skylda allra að benda á það sem betur þarf að fara. Það er sagt að okkur varði sífellt meir gangur mála hvar sem er í heiminum. Hversu miklu frekar róum við Íslendingar þá ekki allir á sama báti? Það þarf að hafa vel í huga við þær ákvarðanir sem flestir eru sammála um að óhjákvæmilegt sé að taka nú á næstu vikum. Jafnframt þurfum við að muna að fjármagnið á að vera til nota fyrir atvinnulífið og fólkið í landinu. Þess vegna þurfum við traust og öflugt bankakerfi sem láti hagsmuni þess sitja í fyrirrúmi en komi í veg fyrir starfsemi sem minnir á spilamennsku, því að reynslan sýnir að þar eru spilaborgir fljótar að hrynja. En þrátt fyrir mikilvægi fjármagns og efnahagslífs megum við ekki gleyma að fleira er verðmæti sem miklu máli skiptir. Á mörgum sviðum erum við betur sett en flestar aðrar þjóðir ef við berum gæfu til að standa saman um að nýta tækifærin og gleymum því ekki að af landinu og í landinu lifum við en ekki í einhverjum tilbúnum heimi, hvort sem hann er kallaður fjármálaheimur eða eitthvað annað.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Fyrir fáeinum dögum vorum við hér í þessum sögufræga sal og ræddum stjórnmálaástandið í áheyrn og augsýn alþjóðar. Tilefnið var tillaga stjórnarandstæðinga um að Alþingi lýsti vantrausti á ríkisstjórnina. Örlög þeirrar vanhugsuðu tillögu eru öllum kunn, hún kolféll. En samt var umræðan um vantraustið gagnleg. Hún var gagnleg vegna þess að hún sýndi þjóðinni hve fátæklega stjórnarandstaðan er til fara þegar litið er til málefnanna. Stjórnarandstaðan getur bara gagnrýnt og meira að segja það gerir hún ekki mjög vel. Þessi umræða var gagnleg vegna þess að hún sýndi þjóðinni og sannaði að hér situr nú sterk ríkisstjórn með skýr markmið, skýra stefnu. Þeim flokkum sem nú skipa stjórnarandstöðuna eru mislagðar hendur um flest. Í sumar ýmist gátu þeir ekki, vildu ekki eða þorðu ekki að axla ábyrgð og stjórna landinu. Nú láta þeir hins vegar sem þeim séu allar götur greiðar. Svo er þó sannarlega ekki og það vitum við öll. Nú skal ég, hlustendur góðir, nefna ykkur bara eitt dæmi um málflutning stjórnarandstöðunnar og hversu merkilegur hann er. Þeir borgaraflokksmenn lögðu fram till. til þál. hér á dögunum um að byggðar yrðu 1050 leiguíbúðir. Gott og vel, en lesum þessa tillögu til enda. Einhvers staðar þarf jú að taka peningana. Og hvað stendur hér? "Ríkisstjórnin gerir tillögur um fjármögnun." Svart á hvítu. Þessi sama ríkisstjórn og þeir borgaraflokksmenn stóðu að að flytja vantraust á hér á dögunum með hinum stjórnarandstöðuflokkunum. Borgaraflokkurinn treystir sér ekki til að gera tillögu um fjármögnun eigin tillögu, en treystir ríkisstjórninni til að gera það. Þeir treysta sér ekki til mikilla verka, þeir borgaraflokksmenn.  Hv. þm. Hreggviður Jónsson sagði hér áðan orðrétt: "Hin farsæla fjármálastjórn Alberts Guðmundssonar." Nú er mér ekki alveg ljóst hvort hann átti við Hafskip eða Útvegsbankann, nema þá að hvort tveggja væri sem vel má vera. En nú ætla ég að segja ykkur svolitla sögu. Daginn fyrir kosningarnar í fyrra kom ég á vinnustað vestur á Snæfellsnesi þar sem verið var að ræða frammistöðu stjórnmálaforingjanna í sjónvarpi kvöldið áður. Einhverjum þótti fulltrúi Kvennalistans hafa staðið sig nokkuð vel. En þá sagði ung stúlka sem var að kjósa í fyrsta sinni: "Já, en hún sagði ekki neitt. Hún bara spurði hina." Unga stúlkan hitti naglann á höfuðið. Þingmenn Kvennalistans geta verið einkar lagnir að spyrja, en séu þær spurðar verður fátt um svör. Hvar á að taka peningana til að gera öll hin góðu verk? Engin svör. Þær hafa ekki einu sinni þá hugkvæmni Borgaraflokksins að leggja til að ríkisstjórnin fjármagni það sem þær vilja láta gott gera. Það eru bara engin svör. Auðvitað er það pólitík út af fyrir sig en ég held að það sé ekki mjög góð pólitík. Fylgi Alþb. heldur nú áfram að minnka undir nýrri forustu. Formaður Alþb. biður um gengislækkun á síðum Morgunblaðsins og Kvennalistinn og Borgaraflokkur taka undir. Gengislækkun er launalækkun og gengislækkun er ekki lækning, það vitum við vel. Ef svo væri, þá væru þessi mál sannarlega einföld. Alþb. biður um gengislækkun, takið eftir því. Það er eins í þjóðlífinu og í lífi okkar hvers og eins, að þar skiptist á meðbyr og mótbyr. Nú um sinn höfum við hreppt mótbyr, Íslendingar. Ytri aðstæður ýmsar eru okkur óhagkvæmar og ýmsa af þeim erfiðleikum sem nú blasa við höfum við gert okkur sjálf með óskynsamlegri efnahagsstjórn og vitlausri fjárfestingu. Það kom strax í ljós í kringum kosningarnar í fyrra að erfiðleikarnir í þjóðarbúskapnum voru mun meiri en látið hafði verið í veðri vaka og síðan höfum við orðið fyrir enn nýjum áföllum. Ríkisstjórnin hefur nú starfað í rétta 10 mánuði. Frá því að þing kom saman í haust hafa ráðherrar ríkisstjórnarinnar flutt um 80 stjórnarfrumvörp. Nú segja tölur ekki allt í þessu sambandi, langt í frá. Engu að síður hygg ég að það sé staðreynd að þessi ríkisstjórn hefur komið meiru í verk á 10 mánuðum en sumar aðrar á heilu kjörtímabili. Þegar ríkisstjórnin tók við voru menn sammála um að tekjuöflunarkerfið væri í molum, skattkerfið hriplekt og kannski handónýtt. Þar hefur verið tekið til höndum og ekki allt ráðstafanir sem eru til vinsælda fallnar, víst er um það, en nauðsynlegar ráðstafanir, ráðstafanir sem varð að gera. Staðgreiðsla skatta, breytingar á söluskatti sem undanfari virðisaukaskatts sem verður nú að lögum og tekur gildi um mitt næsta ár, ný tollalög, margháttaðar umbætur á dómskerfinu, aðskilnaður dómsvalds og umboðsvalds í héraði er í vændum. Lög verða sett um kaupleiguíbúðir, mikið hagsmunamál fyrir landsbyggðina. Það mál nær fram að ganga, enda þótt vissulega hafi verið reynt að bregða fyrir það fæti. Svik og sýndarmennska, sagði hv. þm. Kristín Einarsdóttir, þm. Kvennalistans, hér áðan í sambandi við kaupleigukerfið. Ég vil vekja athygli á því að á fjárlögum eru ætlaðar 273 millj. til kaupleigukerfisins á þessu ári. Þær kvennalistakonur verða að lesa þau fjárlög sem Alþingi samþykkir og þær eiga að láfa Jóhönnu Sigurðardóttur félmrh. njóta sannmælis. Þær væru meiri menn að. Annað mál mætti nefna hér, sem er löggjöf um framhaldsskóla sem verður væntanlega að lögum á þessu þingi. Fleira mætti svo sannarlega til taka þótt hér verði látið staðar numið. Eins og ég nefndi áðan hafa ekki allar ráðstafanir verið til vinsælda fallnar. En þegar menn axla ábyrgð er það gjarnan svo að það verður að gera fleira en gott þykir. Þess sjást nú þegar merki að ýmis verk ríkisstjórnarinnar eru farin að bera árangur. Það sést m.a. á nýjum tölum um batnandi ríkisbúskap og betri skattskil. En þótt margt stefni nú til réttrar áttar er kannski enn fleira ógert. Mikil vandamál blasa við í útgerð og fiskvinnslu. Gengislækkun er þar engin allsherjarlausn. Gengislækkun ein og sér, hvað er hún? Hún er ávísun á verðbólgu, kaupmáttarskerðingu og þyngri greiðslubyrði af lánum. Við verðum að bæta nýtingu framleiðslutækjanna í sjávarútvegi þannig að hann skili betri tekjum og geti greitt fiskvinnslufólki betri laun. Við lifum nú mikla breytingatíma og því aðeins getum við treyst grundvöll velferðarríkisins á Íslandi að hafist verði handa um róttæka endurskipulagningu atvinnulífsins. Öllum þykir okkur með ýmsum hætti vænt um okkar ágætu höfuðborg, en öllum þykir okkur sjálfsagt vænna um landið okkar. Við viljum ekki borgríki við Faxaflóa og eyðibyggðir út um land. Það hallar og hefur hallað á landsbyggðina. Ævintýraleg fjárfesting í verslunarhúsnæði á Reykjavíkursvæðinu er ekki það sem þessi þjóð þarf núna. Og þegar ein Kringlan er risin ætlar borgarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík að reisa aðra, skopparakringlu, efst á Öskjuhlíðinni fyrir eins og 500 eða 600 millj. kr. Þetta er að gefa landsbyggðinni langt nef. Eitt mikilvægasta verkefnið í landsstjórninni nú er að tryggja búsetu, bæta lífskjör og efla atvinnulíf á landsbyggðinni. Óheillaþróun undanfarinna ára verður ekki umsnúið á einni nóttu. Þar verður í góðu samráði við sveitarfélögin að fylgja fram breyttum verkaskiptingarreglum sem skammsýni náði að stöðva um sinn, bæta fjármagnsþjónustu á landsbyggðinni og dreifa ríkisstofnunum meira um landið en nú er gert. Í landbúnaði stendur nú yfir erfiður aðlögunartími, aðlögun að breyttum aðstæðum, aðlögun sem hófst allt of seint. En þegar við ræðum vanda landbúnaðarins erum við ekki bara að tala um peninga, prósentur og hagstærðir. Við erum líka að tala um fólk og sú staðreynd má aldrei gleymast eitt einasta augnablik. Stjórnmál snúast ekki aðeins um að leysa knýjandi verkefni líðandi stundar þótt þannig kunni stundum að líta út. Stjórnmál snúast um framtíðarsýn, um betra mannlíf, um mannúð og menningu. Þau snúast líka um vonina um samfélag: Þar einskis manns velferð er volæði hins né valdið er takmarkið hæst og sigurinn aldrei er sársauki neins, en sanngirni er boðorðið æðst. Fáir hafa orðað þessa hugsun betur en íslenski bóndinn á sléttunum í skjóli Klettafjalla. Það er kjarninn í stefnu okkar jafnaðarmanna að skapa hér samfélag um mannúð og menningu, velferðarríki sem ber fyrir brjósti hag hinna öldruðu og þeirra sem minna mega sín í samfélaginu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í veikindaforföllum Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur, hv. 16. þm. Reykv., hef ég tekið að mér að tala í hennar stað. Aðalheiði er það einkar lagið að segja hlutina á þann hátt að allir skilja. Hún er vön að komast að kjarna málsins með fáum en skýrum orðum. Þingmenn gætu margir lært af henni og er sá sem hér talar engin undantekning. Það sem ég segi hér á eftir reyni ég því að segja með orðalagi Aðalheiðar. Sú ríkisstjórn sem nú er að senda þingið heim að því er virðist til að fá frið fyrir sínum eigin mönnum á sér fáa formælendur þrátt fyrir mikinn þingmeirihluta að nafninu til. Við sem sitjum hér höfum séð og heyrt hversu ósammála þeir eru innbyrðis. Oft leikur vafi á því hvort þau frumvörp sem kallast stjórnarfrumvörp hljóti samþykki. Út í frá láta stjórnarsinnar sem allt illt er kemur frá stjórninni sé ættað frá krötum. Það má rétt vera. Mér sýnist þó að krata-Jónarnir þjóni mjög vel þeim sem nú leiða Sjálfstfl. En það er sannarlega hryggilegt þegar flokkur sem kennir sig við alþýðu manna og er kosinn á þing af alþýðufólki, skulum við ætla, lætur hafa sig í að vera í forsvari fyrir því illvirki sem matarskatturinn er. Sá skattur bitnar illa á öllum en verst þó á barnafjölskyldum, öldruðum og einstaklingum. Hvað skyldu þau hafa sagt við þessu, Haraldur og Jóhanna Egils? Kjaramálin hafa verið í brennidepli í allan vetur. Um langt skeið hefur ríkt mikil óánægja í röðum launamanna, ekki bara með lág laun heldur hið ógnvænlega launamisrétti sem stöðugt magnast. Formaður og varaformaður Verkamannasambands Íslands geystust um landið og sögðu sínar farir ekki sléttar. Alls staðar hittu þeir fólk tendrað glóandi reiði. Meðan þeir félagar stóðu í ströngu voru lagðir þræðir milli Arnarhvols og Ísafjarðar og Vestfjarðasamningar urðu til. Þeir samningar hafa í raun ráðið ferðinni síðan í öllum þeim samningum sem á eftir hafa komið. En ekki hefur ánægjan með þá verið mikil. Sums staðar voru þeir felldir einu sinni, annars staðar tvisvar og nú síðast þröngvað upp á verslunarmenn. Og nú á að senda þingið heim svo ríkisstjórnin geti í næði í sumar setið við sína Rómarbrennu. Ekkert bendir þó til þess að sú seta verði friðsamleg. Þótt landsbyggðarmenn í Framsfl. hafi látið undan í deilunum á miðstjórnarfundinum á dögunum eru vandamálin í dreifbýlinu óleyst. Þau vandamál eru svo krefjandi að þeim verður ekki frestað. Efnahagsvandinn er meiri en svo að hann verði leystur með einhverjum hókus, pókus aðferðum. Hann vex stöðugt þrátt fyrir þær drápsklyfjar skatta sem hæstv. fjmrh. hefur lagt á launamenn. Stærstu kjarasamningarnir eru liðnir hjá. En hún býr enn þá í fólki, þessi rjúkandi reiði sem formaður og varaformaður Verkamannasambandsins fundu fyrr í haust. Ég hef sagt það áður á þessu þingi að sú ríkisstjórn sem kallar yfir sig þunga reiði hins almenna verkamanns mætti vara sig. Sú reiði sem fyrir var hefur ekki dvínað nema síður sé. Ég sagði það líka þá og segi enn að eftir hartnær 70 ára baráttu verkalýðssamtakanna hefur ekki tekist að ná því marki að átta stunda vinnudagur nægi til lífsframfæris. Það sem verra er, launamisréttið í landinu er orðið hrikalegt, svo hrikalegt að það er ekki hægt að leiðrétta það í kjarasamningum. Fyrir nokkrum árum lá fyrir Alþingi tillaga frá Stefáni Jónssyni um að ekki mætti greiða hærri laun á Íslandi en tvöföld verkamannalaun. Nú bera flokksmenn hans fram svipaða tillögu en nú um fjórföld laun og eru þá forstjóralaunin ekki reiknuð með. Hjá svona lítilli þjóð getur mikið launamisrétti ekki gengið til lengdar, það hljóta allir að sjá. Alþýðusamband Íslands, þessi risi sem mörgum finnst hafa dormað fram á lappir sínar í lengri tíma, kallar saman til þings í haust. Ég á von á því að þaðan heyrist hvassar raddir jafnvel þótt sumarið verði notað af stjórnarherrunum til þess að leggja ekki enn frekari álögur á hinn almenna mann. Verið er að knýja virðisaukaskatt í gegnum þingið. Hann á eftir að taka sinn grimmilega toll. Menn trúa gjarnan því sem þeir vilja trúa. Þeir eru þó fáir og fer fækkandi sem trúa því að sú ríkisstjórn sem nú situr muni bæta hag manna. Við skulum ekki gleyma því að allir flokkar sem standa að ríkisstjórninni bera jafna ábyrgð á gerðum hennar. Það er ekki hægt að vera með og á móti. Þetta skilur fólk úti á landi þótt menn sem dvelja langtímum saman erlendis, þótt í opinberum erindagjörðum sé, sjái það síður. mg hvet alla til þess að vera vel á verði í sumar og búast ekki við neinu góðu.



Hæstv. forseti. Ég gerði ekki ráð fyrir því að þurfa að hefja mál mitt hér fyrir framan alþjóð með því að mótmæla ummælum Eiðs Guðnasonar sem talaði hér á undan mér og reyndi að tengja mig í þessum umræðum við Hafskip og Útvegsbankann þar sem ég hef ekkert að skammast mín fyrir. Þetta er dæmi um málefnafátækt stjórnarliða og blettur á þingmannsferli hv. þm. Hæstv. utanrrh. hóf mál sitt með því að segja að Framsfl. mundi ekki slíta stjórnarsamstarfinu. Þetta eru vissar fréttir vegna þess að sú eina niðurstaða sem ég hef heyrt af hinum umtalaða miðstjórnarfundi Framsfl. var eftirfarandi: "Við höfum lesið í fréttum frá miðstjórnarfundi Framsfl. að ráðherrum flokksins er falið að ræða efnahagsmál og lausn á þeim vanda sem nú sligar þjóðfélagið við sína samráðherra. Náist ekki samkomulag um efnahagsráðstafanirnar sem duga innan tveggja mánaða mun Framsfl. endurskoða aðild sína að ríkisstjórninni." Þetta var niðurstaðan af miðstjórnarfundi Framsfl. Þá fullyrðir hæstv. utanrrh. að stjórnarandstaðan hefði ekki verið burðug og hún muni ekki leysa nein mál. Þetta er vanvirða við stjórnarandstöðu, vanvirða við andstæðing vegna þess að stjórnarandstaðan á Alþingi hefur verið málefnaleg og sterk og samstæð og staðið uppi í hárinu á valdhöfum. Stjórnarandstaðan er ekki valdaaðili, hún er allt annað, hún veitir valdhöfum aðhald. Hæstv. forseti. Í sl. viku fóru fram umræður á Alþingi um vantraust á ríkisstjórnina. Kom þá fram að ríkisstjórnin afhjúpaðist sem ráðalaus með öllu. Vantrauststillagan hafði meirihlutastuðning meðal þm. en Framsfl. ákvað að lengja líftíma ríkisstjórnarinnar um tvo mánuði. Ræða forsrh. gefur ekki tilefni til andsvara, hún var óbreytt frá fyrri ræðum. En ræða sjálfskipaðs leiðtoga stjórnarliðsins, hæstv. fjmrh., vakti athygli mína fyrir það að hann forðaðist að tala um stjórnarstefnuna og árangur hennar en eyddi tíma sínum í að segja áheyrendum hvernig hann ímyndar sér framtíðina ef hitt eða þetta verður samþykkt, framkvæmt eða gerist. Maðurinn er gjörsamlega blindur fyrir staðreyndum sem blasa þó við þjóðinni allri og lifir í draumheimum. Hæstv. forsrh. endurtekur í sífellu að við megum ekki slíta friðinn. Hæstv. fjmrh. staglast á því að fólk og fyrirtæki hafi aldrei haft það eins gott á Íslandi. Þvílíkir blekkingarmeistarar! Ranglega heldur hæstv. fjmrh. því fram að stjórnarandstaðan hafi lagt til að fjárlögin fyrir 1988 yrðu afgreidd með meiri halla. Hið rétta er að við vildum lækka útgjöld og mótmæltum hækkun skatta. Útgjaldahlið fjárlaga hækkaði um 50% milli áranna 1987 og 1988. Það sem hv. þm. Hreggviður Jónsson átti við í sinni ræðu var það að ég sem fjmrh. skilaði fjárlögum fyrir 1986 með tekjuafgangi. Hækkunin nú á milli ára er úr 43 milljörðum í rúmlega 60 milljarða, ég held að það verði 65–67 milljarðar fyrir árið 1988. Skattar hækkuðu yfir 20 milljarða milli sömu ára til að standa undir útgjaldaaukningunni þetta eina ár. Halli ríkissjóðs er með þessu færður yfir á heimilin í landinu. Eldhúsin í landinu eru látin taka til sín áhyggjur fjmrh. því laun hafa ekki hækkað að sama skapi. Aldrei hefur ríkisstjórn löðrungað þjóðina svo ákaft. Alþfl., flokkur sem kennir sig við alþýðuna, og Alþýðusambandið hafa haft launamál vinnumarkaðarins í sínum höndum í 70 ár og Alþb. með þeim eitthvað skemur. Árangurinn er ekki meiri en það að enn þá getur enginn verkamaður lifað af 8 stunda vinnudegi. Launin duga ekki fyrir þaki yfir höfuðið. Því búa margir meðbræður okkar við óöryggi sem okkur ber að bæta úr. Hinir gömlu flokkarnir sem nú eru í einni sæng í ríkisstjórninni hafa líka brugðist, bæði í launamálum og húsnæðismálum. Borgarafl. hefur lagt fram á Alþingi framkvæmanlegar tillögur, bæði um hækkun lágmarkslauna og um byggingu leiguhúsnæðis sem ávallt væri í eign ríkisins og leigan mætti aldrei vera hærri en sem svarar 1/4 af lægsta launataxta Verkamannasambands Íslands eins og hann er á hverjum tíma. Þessi till. sem er orðuð af mér er nákvæmlega eins orðuð og sú till. sem var framkvæmd á vegum Reykjavíkurborgar af öllum flokkum stjórnarandstöðunnar þar auk mín sem var oddamaður í Reykjavík þá og heitir nú leiguíbúðir fyrir aldraða og eru starfræktar. Hitt er annað mál að hér er þáltill. á þskj. 172 flutt af Eiði Guðnasyni sem leggur til sams konar aðferð við fjármögnun. Fjölmiðlar hafa haldið till. Borgarafl. leyndum. Er hér er skrá frá Alþingi yfir á milli 60 og 70 mál sem Borgarafl., hinn nýi ársgamli flokkur, hefur flutt hér á Alþingi. Hann hefur því ekki verið aðgerðalaus. En fjölmiðlar hafa haldið till. Borgarafl. leyndum. Með þessum lista kemur það fram að slæmt er að hafa ekki málgagn. Trúr stefnu sinni hefur Borgarafl. mótmælt tillitsleysi, miskunnarleysi ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar í skattamálum og fleiri málum sem stefnt er gegn fólkinu fyrir kerfið því Borgarafl. starfar í anda mildi og mannúðar. En hver er svo árangurinn af stefnu og störfum ríkisstjórnarinnar? Verkföll lama þjóðfélagið, undirstaða þjóðarbúsins, fiskvinnslan, í miklum rekstrarerfiðleikum og dregur saman seglin, segir upp fólki. Ný endurreist Álafoss hf. líklega að loka nema opinberir sjóðir haldi áfram að spýta peningum í hítina. Ullariðnaður er að stöðvast og fjöldi fólks að verða atvinnulaus. Verksmiðjurnar á Akureyri eru að stöðvast. Grandi hf. segir upp helmingi af starfsfólki. Verslanir og fyrirtæki um land allt hætta störfum. Mörg kaupfélög birta ársreikninga sem sýna mörg hundruð milljón kr. tap á rekstri. Sláturfélag Suðurlands segir upp fjölda manns og tilkynnir taprekstur. Stórfelld gengislækkun er boðuð þrátt fyrir nýafstaðna gengislækkun. Erlendar skuldir halda áfram að aukast, viðskiptahalli vex ört og er nú sagður stefna í 15–20 milljarða um áramótin og verðbólgan á hraðri ferð upp á við. Nýfrjálshyggjan hefur ekki látið að sér hæða. Það er köld nótt í íslensku efnahagslífi um þessar mundir. Til þess að þurfa ekki að standa Alþingi skil á væntanlegum aðgerðum sínum skal nú slita Alþingi, senda það burt þrátt fyrir áríðandi mál sem bíða óafgreidd. Stjórnarliðið hefur verið svo óstýrilátt að augljóst er að ríkisstjórnin ræður ekki við stuðningslið sitt og er það önnur ástæða fyrir því að senda alþm. burt frá störfum. Stjórnarfrumvörp hafa oft mætt andstöðu stjórnarliða. Í umræðum hafa meira að segja ráðherrar opinberað ágreining sín á milli. Slíkur ágreiningur milli ráðherra smitar út frá sér og hefur skapað óróa í þjóðfélaginu þegar samstaða og velvilji milli manna og gagnkvæmt traust var það sem þjóðin þurfti mest á að halda. Góðir hlustendur. Ísland er gott land, Ísland, landið þitt og landið mitt. Land tækifæranna, tækifæra lands og sjávar. Fólkið er fallegt og frjálslegt og þjóðarframleiðslan ein sú mesta í veröldinni. En því miður líður ekki öllum vel. Hvers vegna er það svo? Svar mitt er einfalt: Það er vegna þess að við eyðum tíma okkar og orku í deilur um fánýta hluti í stað þess að finna lausnir. Við þurfum að koma okkur saman um að skipta ágóðanum af gjöfulu landi þannig að allir hafi nóg til að lifa hér mannsæmandi lifi. Borgarafl. er ekki gamall, hann er eins árs. En gömlu flokkarnir gera til hans meiri kröfur en sjálfra sín, sem er ágætt. Borgarafl. er afl í íslenskum stjórnmálum og mun stækka og styrkjast því að hann er flokkur fólksins. Borgarafl. er reiðubúinn til samstarfs um endurskoðun á skiptingu þjóðartekna með það að markmiði að allir landsmenn hafi efni á að lifa sómasamlegu fjölskyldulífi af 8 stunda vinnudegi, hafi varanlegt þak yfir höfuðið og að allir geti veitt sér góðan mat á hverjum degi og hafi síðan tíma afgangs fyrir fjölskylduna. Þetta er hægt. Svona er það hjá öðrum þjóðum. Hvers vegna er þetta ekki eins hjá okkur? Ef við berum gæfu til að sameinast, standa saman þá erum við Íslendingar sem heild sterk eining, sterk heild. Borgarafl. vill hér eins og áður hvetja til umburðarlyndis og samstöðu með þjóðinni.



Herra forseti. Í Dagblaðinu 15. mars sl. er frétt um fiskvinnslu í fremstu röð. Þar segir m.a., með leyfi forseta: "Sjávarútvegsráðuneytið hefur hafið herferð til að hvetja menn til aukinnar framleiðni, bættrar starfsaðstöðu verkafólks og til að snyrta umhverfi fiskvinnslustöðva. Alls fengu í ár 9 fiskvinnslustöðvar verðlaun. Verðlaunin voru steinn sem á er letrað eftirfarandi: "Hvatning til dáða." Svo kemur nafn fyrirtækisins og undir er letrað nafnið "Halldór Ásgrímsson". Verðlaunasteinarnir eru gerðir hjá Álfasteini hf. í Borgarfirði eystra. Einnig var fyrirtækjunum afhent innrammað vinnsluleyfi þar sem kemur fram viðurkenning sjávarútvegsráðuneytisins fyrir gott starfsumhverfi." Einu af þessum fyrirtækjum hefur nú verið lokað. Jafnvel fyrirmyndarfyrirtæki standast ekki stjórnarstefnuna. Í Morgunblaðinu 10. jan. 1987 birtist myndskreytt frétt um hátíðlega athöfn í Háskóla Íslands á vegum Granda hf. - Það er leiðinlegt að ráðherra skuli vera farinn og sjái ekki þessa góðu frétt. Þar stóð m.a.: "145 sérhæfðir fiskvinnslumenn útskrifaðir. Við athöfn þessa lauk námskeiði sem starfsfólki Granda hf. var boðið upp á þar sem fram fór kennsla í ýmsum fræðum er tengjast fiskvinnslu í landinu og starfi þeirra að henni. Í ræðu Brynjólfs Bjarnasonar, framkvæmdastjóra Granda hf., við upphaf athafnarinnar kom sú skoðun fram að námskeið þetta væri aðeins upphafið á því sem koma skyldi. Fram undan væru í þjóðfélaginu miklar framfarir í sjálfvirkni og tækni og því mikil þörf á sérhæfðu fiskvinnslufólki." Á hátíðinni var staddur hæstvirtur sjávarútvegsmálaráðherra. Um hans þátt segir Morgunblaðið, með leyfi forseta: "Þegar afhending skírteina hafði farið fram tók Halldór Ásgrímsson sjávarútvegsráðherra til máls og óskaði fyrstu útskrifuðu sérhæfðu fiskvinnslustarfsmönnum til hamingju með áfangann. - "Þetta er ekki aðeins merkur áfangi á starfsferli ykkar heldur er þetta stórviðburður í sögu íslensks sjávarútvegs."" Það er ekki nema rúmt ár síðan þessi hátíð var haldin og þessar ræður fluttar. Þá sagði forstjóri Granda að fram undan væri mikil þörf fyrir sérhæft fiskvinnslufólk og ráðherrann taldi þetta merkan áfanga í starfsferli fólksins. Aðgerðir og aðgerðaleysi fyrrverandi og núverandi ríkisstjórnar hafa orðið þess valdandi að einum þriðja af þessu sérhæfða fiskvinnslufólki Granda hefur verið sagt upp og skal nú leita sér annarra starfa þar sem háskólanámið kemur trúlega að litlu gagni. Fréttamaður sjónvarps átti viðtal við sjómann af Akranesi og spurði hann um aflabrestinn á vertíðinni, hver væri orsökin. Sjómaðurinn svaraði því til að sjómenn teldu sig ekki geta veitt sama fiskinn nema einu sinni. Um of fáa fiska væri að ræða á miðunum. Þetta svar heyrist nú á næstum öllu hina hefðbundna vertíðarsvæði, jafnléleg vertíð hefur ekki komið áður. Greinilegt er að fiskveiðistefnan hefur brugðist, sókninni í þorskstofninn er illa stjórnað. Fiskurinn er veiddur of smár, fær ekki að vaxa upp til að ganga á hina hefðbundnu vertíðarslóð. Greinilegt er að ekki er hægt að beita kvótakerfi eins og við höfum búið við að undanförnu til að tryggja viðgang þorskstofnsins og til að halda veiðistofninum í hagkvæmri stærð. Sjútvrh. taldi sér og framsókn það til ágætis í umræðunni um vantrauststillögu stjórnarandstöðunnar í fyrri viku að samstaða hefði verið mikil um samþykkt gildandi fiskveiðistefnu við afgreiðslu hennar um áramótin. Við sem töldum að stefna ráðherrans næði ekki þeim tilgangi sem henni er ætlað urðum vör við mjög mikla andstöðu við þá kvótaútfærslu sem samþykkt var meðal flestra hagsmunaaðila. Og í fyrsta skipti í ráðherratíð Halldórs Ásgrímssonar var öll stjórnarandstaðan á öndverðri skoðun við ráðherrann. Stefna ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum, bæði gagnvart veiðum og vinnslu, hefur mistekist. Um það efast enginn nema þá kannski ráðherrarnir og seðlabankastjórar. Hróp um hagræðingu hjá fiskvinnslufyrirtækjum, án nokkurrar skilgreiningar um hvað gera skuli nema að segja upp starfsfólki, er markleysa. Grandaaðferðin dugar hvergi, ekki einu sinni hjá Granda hf. Greinilegt er að fram undan er minnkandi þorskafli, minnkandi umsetning fiskvinnslufyrirtækja og útgerðar, auknir rekstrarerfiðleikar vegna rangrar fiskveiðistefnu. Vaxtaokrið og gengisstefnan eru þegar fyrir hendi. Það er nokkuð merkilegt að þótt landinu sé stjórnað gegn hagsmunum sjávarútvegs, gegn hagsmunum landsbyggðar, gegn framleiðsluatvinnuvegum, fyrir Kringlupólitíkina, fyrir fjármagnið og fyrir eyðsluna, eru þeir sem eru í forsvari fyrir þessar greinar meira og minna á bandi ríkisstjórnarinnar, á bandi framsóknar, ekki með samvinnufélögunum, á bandi Sjálfstfl., ekki með sjávarútveginum. Það er hrópað á gengisfellingu þótt vitað sé að slík aðgerð verkar eingöngu sem kvalastillandi lyf fyrir atvinnugreinarnar ef Kringlupólitíkin, vaxtaokrið og eyðslan heldur áfram. Frjálshyggjustefnan gat gengið í uppsveiflunni, góðærinu. Það var hægt að stjórna um takmarkaðan tíma án fyrirhyggju við slíkar aðstæður. Því fara ekki forustumenn atvinnuveganna fram á breytta stjórnarstefnu? Af hverju gera ekki forustumenn sveitarstjórna úti á landsbyggðinni slíkt hið sama? Það er ekki nema von að fjmrh., forsrh. og sjútvrh. geti verið brattir meðan aðeins er beðið um gengisfellingu, en öðru í stjórnarstefnunni ekki mótmælt. Það er fyrirkvíðanlegt að búa við stefnu núverandi ríkisstjórnar út yfirstandandi kjörtímabil ef fram stefnir sem horfir. Ef frjálshyggjan verður látin ráða ferðinni verður þjóðfélag okkar gjörbreytt frá því sem nú er að kjörtímabili loknu. Á undanförnum árum höfum við verið að leitast við að byggja upp félagslegt velferðarþjóðfélag og okkur hefur tekist þar margt nokkuð vel. Er ekki rétt að halda því starfi áfram? Það gerum við með því að styrkja félagsmálaöflin í landinu, Alþb. og verkalýðshreyfinguna.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Við höfum nú haft hér í kvöld í annað sinn á stuttum tíma umræðu sem er útvarpað og sjónvarpað inn á hvert heimili í landinu. Væntanlega er þjóðin nokkru nær - eða hvað? - með það sem við erum að bauka hér daginn út og daginn inn sem skipum þessa virðulegu stofnun. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með umræðunum hér í dag og alveg sérstaklega þeirri staðreynd hvernig talsmenn stjórnarflokkanna hafa í rauninni allir reynt að fara fram hjá staðreyndum íslensks þjóðlífs um þessar mundir sem eru stórfelld stéttaátök, stéttaátök sem eru miklu harkalegri en maður hefur séð mjög lengi í þessu landi. Í umræðunum í dag hefur því að vísu ekki verið haldið fram að stéttabaráttan sé úr sögunni, en það er vinsæl klisja formanns Sjálfstfl. sem hann hefur endurtekið aftur og aftur í umræðum á undanförnum mánuðum og missirum. En það er ekki von að hann dragi upp þessa yfirlýsingu núna þegar þess er gætt að mjög hörð stéttaátök eiga sér stað. Ég vil nota þetta tækifæri hér, herra forseti, til að mótmæla þeirri aðför að verslunarfólki sem hefur birst undanfarna daga. Ég mótmæli því hvernig farið hefur verið með sáttatillögu gegn þessu fólki, ég mótmæli lagaákvæðunum sem notuð hafa verið gegn verslunarfólki. Það eru lagaákvæði sem verður að breyta. Ég mótmæli því harðlega hvernig fyrirtæki forustumanna Vinnuveitendasambandsins hafa verið notuð markvisst gegn láglaunafólkinu í verslunarmannafélögunum hvort sem þau heita Flugleiðir, Eimskip, BM Vallá eða Hólagarður. Ég mótmæli því sérstaklega að jafnvel samvinnufyrirtæki séu orðuð við atlöguna að verslunarfólki í þessu landi. Og ég mótmæli því mjög harðlega hvernig það hefur birst síðustu sólarhringa að Vinnuveitendasambandið hótar að setja þau fyrirtæki í afgreiðslubann sem leyfa sér að fallast á að hækka lægstu laun upp í 42 þús. kr. Þessari bannfæringarstefnu mótmælir Alþb. harðlega. Og við mótmælum því sérstaklega að ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, Framsfl. og Alþfl. er beitt í þessari kjaradeilu gegn þessu fólki í verslunarmannafélögunum. Hvernig stendur á því að þessi kjaradeila er komin upp? Ástæðan er auðvitað sú að það er ríkjandi reiði, réttlát reiði í öllu landinu, meðal allra launamanna gegn þeirri stefnu misréttis og ranglætis sem núverandi ríkisstjórn fylgir. Þessi uppreisn birtist okkur á landsbyggðinni. Þessi uppreisn birtist okkur meðal launamanna. Hún er gegn vaxtaokrinu, hún er gegn peningafrelsinu, hún er gegn matarsköttunum sem hafa verið lagðir á hér á þessu ári. Og svo koma þessir þingmenn stjórnarflokkanna í halarófu hver á fætur öðrum upp í ræðustólinn í þessari virðulegu stofnun og þykjast hvergi hafa komið nærri, gagnrýna stjórnarstefnuna harðlega og kalla hana helstefnu eins og ritari Sþ. mér á vinstri hönd, en greiða svo atkvæði gegn vantrauststillögu á ríkisstjórnina sem fylgir helstefnunni. Tvöfeldnin, margfeldnin og hræsnin hefur verið megineinkenni Framsfl. í gegnum söguna, en nú hefur Framsfl. öðlast keppinaut, keppinaut þar sem er Alþfl. og stendur framsókn víða á sporði í hræsni, tvískinnungi, að ég segi ekki ómerkilegheitum í málflutningi gagnvart kjósendum þessa lands. Efnahagsstefnan er að sigla öllu í strand, segir landbrh., í grein í Tímanum í dag. Róm brennur, segir Steingrímur Hermannsson. Það er allt í sæmilegu lagi, segir hins vegar Páll Pétursson, nema byggðamálin, efnahagsmálin og atvinnumálin. Að öðru leyti allt í fínu lagi, en þessi smámál í dálitlu ólagi. Staðreyndin er auðvitað sú að Framsfl. ber ábyrgð á þessu öllu saman, vaxtaokrinu í landbúnaðinum sem er framkvæmt með samþykki Jóns Helgasonar, vaxtaokrinu í sjávarútveginum sem er samþykkt og framkvæmt með stuðningi Halldórs Ásgrímssonar. Auðvitað ber framsókn þarna alla ábyrgð. Og Alþfl. Hvað hefur hann gert? Hefur hann leyst stórkostlegan vanda, Alþfl., sem allt í einu þykist vera orðinn ábyrgur eftir ræðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar? Hvað hefur Alþfl. leyst? Hafa biðlistarnir hjá Húsnæðisstofnun styst? Hefur efnahagsvandinn á láglaunaheimilunum minnkað? Hefur verið lagður skattur á hátekjumenn og stórfyrirtæki og gróðaaðila? Nei. Á hverja hefur verið lagður skattur? Matarskattur á alþýðuheimilin í landinu. Þetta er ekki jafnaðarstefna. Og Sjálfstfl. Það má segja að út af fyrir sig hafi stefna hans víða verið í framkvæmd í tíð núverandi ríkisstjórnar, en þó hygg ég að yfirlýsingar hans fyrir kosningar um að ekki verði lagðir á hærri skattar þyki nokkuð sérkennilegar í dag. Andspænis þessari stefnu er okkar stefna, alþýðubandalagsmanna, sem höfum flutt hér á Alþingi tillögu um launajöfnun, um hækkun lægstu launa, um samstöðu með samtökum launafólks, um nýja skattastefnu, um nýja byggðastefnu og jöfnun lífskjara, styttri vinnutíma, frumkvæði Íslands í utanríkis- og umhverfismálum sem birtist í tillöguflutningi um ýmsa málaflokka sem hafa verið raktir fyrr í dag. En nú á að reka þingið heim. Nú á að hafna þeirri stefnu og þeirri umræðu sem hér getur farið fram. Nú gæti nefnilega farið svo að næstu daga mundi einhver Ólafur Þ. Þórðarson enn þá rísa upp úr stjórnarliðinu og segja: Nei takk, þegar ríkisstjórnin fer að taka ákvarðanir um aðgerðir í efnahags- og kjaramálum. Það er verið að reka þingið heim, herra forseti, vegna þess að ríkisstjórnin ætlar að losa sig við stjórnarliða til að geta beitt þeim ráðstöfunum, afturhaldsráðstöfunum, sem hún hefur í undirbúningi í kjaramálum og efnahagsmálum. Því hlýtur stjórnarandstaðan að mótmæla, mótmæla því mjög harðlega hvernig ríkisstjórnin ætlar með þessum hætti að lítilsvirða þingið. Þess vegna mun umræða halda áfram þó þinginu verði frestað. Vantrauststillögunni verður vísað til þjóðarinnar allrar.



Hæstv. forseti. Góðir tilheyrendur. Meginstefna ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar er að stuðla að jafnvægi í efnahagsmálum og stíga ný skref í frjálsræðisátt. Frá því að þessi stefna var mörkuð fyrir nokkrum árum hefur verulega dregið úr verðbólgu og kaupmáttur hefur aukist meira hér á landi en í nokkru öðru landi í nágrenni við okkur. Á síðari hluta sl. árs greip ríkisstjórnin til ýmissa aðgerða til að koma í veg fyrir vaxandi verðbólgu með því að draga úr þenslu og stuðla að meira jafnvægi. Þetta var gert með því að samþykkja hallalaus fjárlög, draga úr erlendum lántökum ríkissjóðs, leggja skatta á erlendar lántökur fyrirtækja og einkaaðila og setja reglur um fjármögnun kaupleigufyrirtækja. Árangurinn hefur þegar skilað sér í minni verðbólgu, minni þenslu og minni fjárfestingu. Til að koma í veg fyrir hallarekstur í útflutningsframleiðslunni snemma á þessu ári var ákveðið að fella gengið innan ákveðinna marka. Það var ákveðið að falla frá fyrirhuguðum launaskatti á útflutningsfyrirtækin. Allt var þetta gert sem liðir í markvissum aðhaldsaðgerðum til að viðhalda jafnvægi og koma í veg fyrir verðbólgu. Ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar hefur lýst því yfir að hún telji að halda eigi gengi íslensku krónunnar sem stöðugustu. Þessi stefna hefur af ýmsum verið kölluð fastgengisstefna. Hún felst í því að stjórnvöld segja fyrir fram hvaða reglur gildi um gengið. Þannig verða allar áætlanir um rekstur bæði fyrirtækja og heimila raunhæfari en ella. Almenningur og fyrirtæki geta tekið ákvarðanir sínar í trausti stöðugleikans og borið ábyrgð á þeim. Að undanförnu hafa ýmsir atvinnurekendur í útflutningsgreinum krafist breytinga á þessari stefnu og óskað eftir gengisfellingu til að tryggja rekstrargrundvöll fyrirtækja sinna. Aðalástæðan fyrir þessum kröfum er sú að innlendar kostnaðarhækkanir, einkum launagreiðslur, hafa orðið meiri en verðmætasköpun fyrirtækjanna ræður við. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar, ekki síst forustumenn Alþb., m.a. Ólafur Ragnar Grímsson og sá sem talaði hér fyrir skömmu, Skúli Alexandersson, hafa tekið undir sum þessi sjónarmið atvinnurekenda og hamrað á því að fastgengispostularnir séu að setja framleiðslufyrirtækin á hausinn. Það er full ástæða til að skoða þessi mál ögn nánar. Hvað þýðir gengisfelling í raun? Gengisfelling þýðir ósköp einfaldlega að verðmæti íslensku krónunnar minnkar, fleiri krónur fást fyrir útflutningsafurðir okkar, kaupmáttur launa verður minni, fjármagnið flyst frá fólki til fyrirtækja. Gengisfelling skapar ekki ný verðmæti heldur færir þau aðeins til. Ef þeir sem bera skarðan hlut frá borði ætla síðan að ná aftur sínum skerfi vex rekstrarkostnaður fyrirtækjanna á nýjan leik og nýtt gengislækkunartilefni liggur á borðinu. Afleiðingarnar eru óðaverðbólga og ringulreið í efnahagsmálum sem íslenska þjóðin þekkir frá fyrri tíð, ekki síst í stjórnartíð þeirra sem síðast töluðu hér á undan mér. Þegar atvinnurekendur biðja um gengisfellingu til að bæta rekstrarskilyrðin er ljóst að þeir ætlast ekki til að launin hækki að sama skapi. Þegar stjórnarandstaðan segir að fastgengisstefnan sé gengin sér til húðar fást engin svör um hvort hún sé tilbúin til að verja hagstæð áhrif gengisfellingar fyrir fyrirtækin með því að rýra kaupmátt launafólks. Í trausti þess að landsmenn sjái ekki samhengi þessara hluta hamra stjórnarandstæðingar á því annars vegar að fastgengisstefnan sé að setja fyrirtækin á hausinn og hins vegar telja þeir að auka megi kaupmáttinn. En fólkið veit að þetta gengur ekki saman. Þjóðin sér í gegnum slíkan blekkingarvef. Það verður að gera þá lágmarkskröfu til stjórnarandstöðunnar að hún svari þeirri spurningu hvort hún sé tilbúin til að rýra kaupmátt launa og koma þannig til móts við óskir atvinnurekenda. Annars tekur enginn mark á málflutningi hennar. Lífskjör þjóðarinnar markast af þeirri verðmætasköpun sem verður til í atvinnulífinu. Til skamms tíma gekk okkur allt í haginn. Afli jókst, verð á erlendum mörkuðum hækkaði og olía lækkaði. Allt þetta lyfti lífskjörunum og velsældin óx. Þessi jákvæða þróun hefur stöðvast um sinn og nokkuð hefur slegið í bakseglin. Við slík versnandi skilyrði verðum við að sýna festu og ráðdeild. Við verðum að sætta okkur við minna og þeir sem fengu mest í sinn hlut í góðærinu verða að gefa meira eftir en hinir sem verr eru settir. Nýjum áföllum í útflutningsgreinum verður auðvitað að mæta með viðeigandi hætti, en umfram allt verðum við þó að koma í veg fyrir óðaverðbólgu sem ræðst fyrst og fremst á þá sem lökust hafa kjörin. Aðstöðumunur fólks eftir búsetu hefur verið mikið til umræðu að undanförnu. Í því sambandi hafa augu manna m.a. beinst að mismunandi húshitunarkostnaði. Til að draga úr þessum mun hefur ríkisstjórnin og stjórn Landsvirkjunar beitt sér fyrir lækkun rafhitunarkostnaðar heimilanna. Hitunarkostnaður hefur aldrei verið minni en nú og munurinn á húshitunarkostnaði milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis hefur ekki áður verið jafnlítill. Skilningur þjóðarinnar á umhverfisvernd hefur mjög vaxið á undanförnum árum. Sl. haust skipaði Þorsteinn Pálsson forsrh. nefnd til að gera tillögur um samræmda yfirstjórn umhverfismála. Síðar var nefndinni einnig falið að gera tillögur um sérstakt átak í umhverfismálum. Nefndin hefur nú skilað tillögum sínum þar sem m.a. er lagt til að samgrn. fari með yfirstjórn þessara mála og verði stofnuð sérstök umhverfismálaskrifstofa innan þess. Þessar tillögur eru nú til skoðunar í þingflokkum stjórnarflokkanna. Á vegum iðnrn. er unnið að tillögum um endurvinnslu úrgangs. Þá verður könnuð í sumar notkun ósoneyðandi efna og hvernig draga megi úr henni. Sjálfstfl. hefur með þessum aðgerðum haft forgöngu um að gert verði verulegt átak í umhverfisverndarmálum. Í umræðunum hér í dag hafa stjórnarandstæðingar málað ástandið dökkum litum og reynt að koma höggi á ríkisstjórnina og stefnu hennar. En hverjar eru tillögur stjórnarandstöðunnar? Kannast einhver áheyrenda við að hafa heyrt þær? Nei, það er ekki von. Ræðumenn stjórnarandstæðinga hafa gagnrýnt en ekki komið fram með neinar lausnir. Það er því ástæða til að spyrja ykkur, sem hafið hlýtt á þessar umræður, ekki síst síðasta ræðumanninn, Svavar Gestsson: Er líklegt að þeir leysi úr málum sem alls staðar sjá svartnættið en hafa engar tillögur til úrbóta? Er líklegt að þeir njóti trausts nú sem ekki þorðu að axla ábyrgð og ganga til stjórnarsamstarfs eftir síðustu kosningar? Er líklegt að þeir sameini þjóðina sem mest ala á úlfúð og sundurlyndi milli stétta, atvinnugreina og byggðarlaga? Er líklegt að þeir sýni ráðdeild sem heimta meiri ríkisútgjöld án þess að benda á hvernig afla skuli tekna á móti? Ég læt ykkur eftir, hlustendum, að svara þessum spurningum. Þótt ekki sé búist við bættum lífskjörum hér á landi á næstunni er engin ástæða til að leggja árar í bát og gefast upp. Við getum lagað stöðu okkar með ýmsum hætti og undirbúið nýja sókn til aukinnar verðmætasköpunar og betri lífskjara. Við getum undirbúið samvinnu við erlenda aðila um orkukaup til stóriðju eins og nú er unnið að. Við getum laðað til okkar áhættufjármagn til nýsköpunar í atvinnulífinu. Við getum dregið úr útgjaldafrekum ríkisafskiptum og eflt einkaframtakið. Við getum aukið framleiðni með samvinnu atvinnurekenda og launþega. Og við getum undirbúið útflutningsgreinarnar til að taka þátt í markaðssókn á sameinuðum markaði í Vestur-Evrópu þegar hún verður ein viðskiptaheild. Allt þetta og margt fleira getum við gert til að búa í haginn fyrir framtíðina ef við stöndum og störfum saman af fyrirhyggju og bjartsýni. Góðir áheyrendur. Sjálfstfl. mun ekki hopa af hólmi þótt móti blási um hríð. Við tökum þátt í stjórnarsamstarfinu af fullum hellindum hér eftir sem hingað til. Í starfi okkar leggjum við áherslu á frjálst framtak og ábyrgar athafnir. Við teljum það meginverkefni að koma í veg fyrir upplausn og sundurlyndi með því að efla samstöðu þjóðarinnar og skilning á framtíðarmöguleikum hennar sem nýta má ef rétt er á haldið. Við höfum næg verkefni, við höfum næg viðfangsefni og við erum staðráðnir í að vinna úr þeim þjóðinni til heilla.



Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Nú er nýliðinn 1. maí. Aðgerðir og fundahöld þann dag til að styðja kröfur verkafólks hófust í Bandaríkjunum í lok síðustu aldar. Þá var fylgt eftir kröfum um átta stunda vinnudag og kostaði átök og mannfórnir. Réttum 100 árum síðar er þetta orðinn hefðbundinn baráttu- og hátíðisdagur verkafólks um víða veröld. En hverju átti verkafólk á Íslandi að fagna þennan dag? Hver eru tilefni þess til hátíðahalda? Í hnotskurn blasir við athafnaþjóðfélag þar sem þjóðarframleiðsla á hvert mannsbarn skipar okkur Íslendingum enn í sæti sjöttu ríkustu þjóðar heims. En hverjar eru áherslurnar og hvernig skiptum við auðnum á milli okkar? Að baki þjóðarauðnum liggur mikil vinna en allt of oft lágu verði keypt. Vinnuálagið leiðir til fjarvista foreldra frá heimili og aukinnar streitu þeirra, en húsnæðisvandi er oft hvati að auknu vinnuálagi. Börnin þurfa að hafa ofan af fyrir sér sjálf, jafnvel frá unga aldri, en tilfinningaleg áhrif slíks afskiptaleysis geta orðið alvarleg og valda mörgum foreldrum stöðugri sektarkennd. Segja má að mörg heimili séu vanbúin til að gegna hefðbundnu uppeldishlutverki vegna breyttra félagslegra aðstæðna og foreldrar hafa þegar gert eindregnar kröfur til samfélagsins um að.það taki í ríkara mæli þátt í uppeldi barna. Langt er frá að það hafi brugðist við sem skyldi og er nú mikill skortur víða um land á samastað fyrir börn þar sem þau geta unað við nám, leik og hvíld í öruggu, uppeldislega jákvæðu umhverfi. Mörgum ógnar hve fjölmiðlar skipa stóran sess sem afþreying barna og óttast neikvæð áhrif þess efnis sem þannig berst að ómótuðum barnshugum. Mikið af myndefni því sem börn horfa á er á ensku og þar sem tími til mannlegra samskipta er oft allt of naumur gefst mörgum börnum of lítill tími til að tala við fullorðið fólk og þjálfa móðurmál sitt, en kennarar hafa veitt því athygli á síðustu árum að kunnátta grunnskólanemenda í íslensku fer minnkandi. Þess vegna hefur Kvennalistinn flutt frv. á Alþingi um átak í uppbyggingu dagvistarheimila fyrir börn þar sem sveitarfélögum og ríkissjóði er gert að fjármagna byggingarsjóð með álagi á aðstöðugjaldsstofn. Jafnframt hefur Kvennalistinn lagt fram frv. um breytingu á grunnskólalögunum og leggur til skólaskyldu sex ára barna, lengdan skóladag allra grunnskólabarna og samræmdan vinnudag barna og foreldra, einnig máltíðir í skóla, fækkun nemenda í hverri bekkjardeild og takmörkun í stærð skólahúsnæðis. En þessar ráðstafanir þykja of dýrar. Hvað eru menn eiginlega að hugsa? Hvers konar verðmætamat ræður gerðum þeirra? Þegar knýja á þingmenn til að samþykkja afleita álsamninga er settur á þá gjaldmælir og sektarkennd þeirra espuð með skírskotun til tapaðs fjár og þegar stöðva á framkvæmdir við ráðhúsbyggingu í nokkra daga er spurt: Gerið þið ykkur grein fyrir því hvað biðin kostar á hverjum degi? En góðir þingmenn, og þá sérstaklega beini ég orðum mínum til hæstv. ríkisstjórnar: Gerið þið ykkur hina minnstu grein fyrir því hvað það kostar íslensku þjóðina að búa ekki vel að börnum sínum? Hvað kostar það okkur á hverjum degi að tryggja ekki næga dagvistun, samfelldan skóladag og aðra daglega umönnun og menningarlegt uppeldi barnanna okkar? Ár hinna glötuðu tækifæra líða nefnilega víðar en í veröld efnahagsmálanna. Hvenær bað þjóðin um seðlabanka eða flugstöð hvað þá Kringlu, svo ég nefni nú ekki ráðhús eða veitingahús sem snýst og nú allra síðast 300 millj. kr. íþróttahöll? Fyrir hvern er öll þessi yfirbygging í þjóðfélagi sem hugar ekki að undirstöðum sínum? Og ég vísa á bug gagnrýni hv. þm. Eiðs Guðnasonar. Kvennalistinn hefur sannarlega lagt fram tillögur til fjáröflunar og skattlagningar, en með öðrum hætti og annarri forgangsröðun en þessi ríkisstjórn. Varðandi ásakanir vegna kaupleigufrv. endurtek ég einungis að við styðjum þær hugmyndir hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, en erum uggandi og óttumst að nægilegt fé fáist ekki til þeirra framkvæmda. Kastljósið beinist einnig að kjaramálunum þann 1. maí. Enn blasir við það þjóðarmein sem óréttlát tekjuskipting er og tekjumunurinn fer ört vaxandi. Hann greinir óðfluga að þá sem geta lifað í þessu landi af launum sínum og hina sem stíað er í hóp þeirra sem geta ekki risið undir kröfum hins daglega lífs, fullfrískir þrátt fyrir langan vinnudag. Við skulum þó ætla að verkafólkið sem barðist fyrir átta stunda vinnudegi í lok síðustu aldar hafi ætlað sér að geta lifað af þeirri vinnu. Þess sama krefst verkafólk nú. Þau lágmarkslaun sem rædd hafa verið í kjarasamningum verslunarfólks ná ekki einu sinni áætluðum framfærslukostnaði einstaklings, sem er um 50 þús. kr., hvað þá fjölskyldu. Enn er launafólki boðið upp á að geta ekki séð sér farborða af dagvinnulaunum en gert að mæta framfærslukostnaði sínum með óhóflega löngum vinnudegi í yfirvinnu eða ákvæðisvinnu. Ef það ekki dugar eru því ætlaðar félagslegar bætur þannig að endar nái saman. Á sama tíma berast fregnir af óheyrilegum mánaðarlaunum ýmissa forstjóra fyrirtækja þannig að láglaunamanneskjuna sundlar að líta upp eftir launastiganum og margir velta því fyrir sér hverjar þær sérþarfir geti verið sem krefjast svo mikilla launa. Verslunin hefur notið velvildar stjórnvalda á undanförnum árum. Á höfuðborgarsvæðinu hefur hún brotist fram með ótrúlegum krafti líkt og um sprengingu væri að ræða. Birtingarmyndir hennar eiga sumar vart sinn líka meðal stórþjóðanna. Hver trúir því að hún geti ekki greitt sómasamleg laun eða byggist velgengni hennar á því að borga konum og unglingum smánarlaun? Og hvernig stendur á því að vegna lélegra kjara er víða erfitt að fá fólk til fiskvinnslu, einnar veigamestu undirstöðuatvinnugreinar þessarar þjóðar? Hvernig stendur sú þjóð sem man ekki lengur á hverju hún lifir og hirðir ekki um virðingu og sæmandi laun fyrir fiskvinnslu og að tryggja rekstur þess atvinnuvegar sem ber uppi lífskjör hennar? Ríkisstjórnin er í gengisfellingarbindindi þó hún hafi þegar fallið einu sinni og hún vill hafa efnahagsdæmið snyrtilegt. Fyrirtækin eiga að spjara sig, finna í sér hrygglengjuna og rétta úr henni. Það á að skilja sauðina frá höfrunum. Hangið þið á ef þið viljið með, sagði vinnumaðurinn sem þótti grænar baunir vondar. En hann sneri gafflinum öfugt og þær ultu allar ofan á diskinn aftur. Fiskvinnslufyrirtækin víða um land eru nú rekin með allt að 15% tapi. Víða bera þau uppi byggðarlög sem standa og falla með afkomu þeirra. Vissulega þarf að grisja. Vissulega þurfa fyrirtæki að bera sig, en við þurfum að hafa byggðastefnu og hvaða ráðstafanir hefur þessi ríkisstjórn og þeir nafnar alþýðuflokksráðherrarnir gert til að leysa vanda fólksins ef fyrirtækin velta ofan af efnahagsráðstafanagafflinum? Misréttið er ekki einungis á milli einstaklinga og atvinnugreina. Það er einnig á milli þéttbýlis og dreifbýlis. Fjármagnið leitar á suðvesturhornið til ávöxtunar á hinum svonefnda gráa peningamarkaði sem hefur leikið ótrúlega lausum hala og ræður miklu um vaxtastig í harðri samkeppni um sparifé og lánsfé til ævintýralegra fjárfestinga. Á eftir fjármagninu fylgir fólkið og á þessum krossmessudegi vorsins í dag blasa félagslegar og menningarlegar krossgötur við íslenskri þjóð. Dýrkun fjármagnsins eftir forskrift frjálshyggjunnar er andstæð vilja meiri hluta þjóðarinnar eins og hann birtist í þjóðmálakönnun Félagsvísindastofnunar árið 1986. Meiri hluti þjóðarinnar setur samhjálp ofar sérhyggju og einkarekstri, t.d. í heilbrigðis- og skólamálum. Þær sérhyggjuleiðir sem þó hafa verið farnar af ýmsum samtökum og starfsgreinum launþega á undanförnum árum til að leita betri kjara hafa veikt verkalýðshreyfinguna og boðið heim lögmáli frumskógarins. Ávinningur hefur reynst skammgóður og sundrungin gefið svigrúm til að deila og drottna yfir kjörum launþega. Kvennalistinn hefur gripið til þeirrar neyðarráðstöfunar í þriðja sinn að flytja frv. nú um 50 þús. kr. lágmarkslaun til að tryggja þann siðferðilega rétt hvers vinnandi manns að geta framfleytt sér af afrakstri fullrar dagvinnu. Þegar vinnuveitendur bregðast skyldu sinni getur Alþingi ekki setið hjá aðgerðarlaust. Eins og fram kom í stjórnarmyndunarviðræðunum í vor var þetta ekki vinsæl leið og óttuðust menn einkum að slík ráðstöfun mundi þjóta upp allan launastigann, valda víxlverkun launa og verðlags og leiða til verðbólgu. Sú aukaverkun var að sjálfsögðu ekki markmið okkar. Því fluttum við jafnframt þáltill. þar sem samstarfshópi fulltrúa þingflokka og aðila vinnumarkaðarins er falið að finna leiðir til að tryggja jákvæðan árangur lágmarkslaunabindingar. Það er sameiginlegur ávinningur þessarar þjóðar að hér búi fólk sem getur séð sér farborða. Hins vegar verða þeir sem búa í samfélaginu að vera sammála um að þeir sem betur mega sín verði að færa ákveðnar fórnir. Hin mikilvæga samstaða sem launafólki er nauðsyn krefst einmitt fórna, en hún krefst jafnframt hugarfarsbreytingar þannig að menn sæki ríkari sjálfsvirðingu í þær aðgerðir sem efla heildarhagsmuni. Ég trúi því að nægilega stór hópur fólks skilji þetta og muni finna metnað í því að segja: Nei, ég þarf ekki jafnmikla launahækkun og sá lægst launaði vegna þess að ég er tiltölulega vel settur. Meiri jöfnun launabila má t.d. ná með krónutöluhækkun sem samsvarar ákveðinni prósentuhækkun og er mest á neðri hlutum launastigans en gengi ekki alla leið upp úr. Og hvers vegna þurfum við svona mörg þrep í launastigann? Mættu launaflokkarnir ekki að skaðlausu vera færri? Ráðamenn hafa lagt megináherslu á stækkun þjóðarkökunnar áður en hægt sé að skipta henni þannig að þeir lægst launuðu njóti sómasamlegra kjara. Við önsum ekki lengur þessu pólitíska viljaleysi. Ef þjóðarkakan stækkar ekki verður að leita leiða til að skipta henni öðruvísi og réttlátar. Þessar leiðir hafa ekki verið farnar enn. Þeirra viljum við leita. Úrræðaleysi ráðamanna er verra en reynsluleysi kvennalistakvenna. Gamlar syndir eru erfiðari byrði en reynsluleysi. Og í tilefni af orðum hv. þm. Salome Þorkelsdóttur vil ég vekja athygli á því að skoðanakannanir benda til þess að aukið fylgi Kvennalistans streymi frá öllum flokkum og er nokkuð svipað frá Alþb. og Sjálfstfl. Það hefur bara verið af meiru að taka hjá þeim síðarnefndu. Og ég minni menn á að oft er það svo að þegar menn hafa hvað minnst til skiptanna deila þeir kjörum jafnast og bera mesta virðingu fyrir nauðsyn þess. Stærð þjóðarkökunnar skiptir ekki meginmáli fyrir sjöttu ríkustu þjóð í heimi. Meiri hluti fólks er í raun aflögufær sem betur fer og það er á valdi okkar sjálfra að byggja hér fyrirmyndarþjóðfélag ef við bara viljum. Ég trúi því að sá vilji sé að vakna með æ fleirum, vilji til umbóta, löngun til að breyta þjóðfélagsgerðinni, verðmætamatinu. Hugrekki til að hafa hugsjónir og standa við þær. Hátíðahöld verkafólks þann 1. maí tengjast hefðbundnum hátíðahöldum í mörgum löndum til að fagna vori og frjósemi jarðar. Barátta jarðargróðurs fyrir tilveru sinni er sífelld og árangur hennar skilar sér til okkar á hverju vori með grósku og ilmi. Barátta manneskjunnar fyrir lífi sínu og réttindum er einnig sífelld. Hún leitar fram á mismunandi hátt á hverjum tíma, en er þó ávallt hluti af stöðugri viðleitni. Nýjar hugmyndir verka enn sem fyrr ögrandi og vekja tortryggni og varnarviðbrögð þeirra sem vilja vernda ríkjandi kerfi. Sá vorþeyr sem nú boðar róttækastar breytingar á þjóðfélaginu í þágu okkar allra, kvenna, barna og karla, kemur frá röddum kvenna. Og þjóðfélagið hefur ekki lengur efni á því að fara á mis við framlag kvenna. Konur una því heldur ekki lengur að vera skákað áhrifalausum í láglaunastöður en vilja taka forustu og frumkvæði um að semja sjálfar um þau kjör og þau lífsskilyrði sem þær kjósa fyrir sig og fjölskyldur sínar. Réttur okkar til að vera með í því að móta íslenskt samfélag er óskoraður og hans viljum við neyta. Ég þakka áheyrnina. Gleðilegt sumar.