Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. nr. 116 leyft mér að flytja frv. um breyt. á l. um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, nr. 63 frá 28. mal 1969. Frv. gerir ráð fyrir því, að bann sé sett við auglýsingu á tóbaki í blöðum, útvarpi, sjónvarpi og utan dyra. Frá því að frv. var lagt fram, hefur mér verið bent á óhemjulegan áróður í kvikmyndahúsunum fyrir vissum vindlingategundum. Svo langt var, síðan ég hafði farið í kvikmyndahús sjálfur, að mér var ekki persónulega kunnugt um þetta. En það er auðvitað sjálfsagt að athuga um brtt. og taka bannið inn varðandi kvikmyndahúsin líka. Það var sannarlega spor fram á við, þegar hv. Ed. samþykkti hér á sínum tíma, að hver vindlingapakki skyldi bera svofellda aðvörun: Viðvörun. Vindlingareykingar geta valdið krabbameini í lungum og hjartasjúkdómum. Menn mun reka minni til þess, að bandarískir tóbaksframleiðendur voru hér með nokkurt þóf í vor s.l. og hótanir við einkasöluna vegna þessa atriðis, en það leystist, og ber nú hver pakki þessa áletrun. En framleiðendur hafa sannarlega áhuga á því að koma með krók á móti bragði, því að vel skipulagðar og vel gerðar auglýsingar um ágæti vindlinga bókstaflega flæða yfir menn varnarlausa. Þetta er ósvinna hin mesta, og verður hv. Alþ. að sjá sóma sinn í því að stöðva þennan ófögnuð. Ég segi ófögnuð. Vegna hvers er svo fast að orði kveðið? Ég mun nú í fáum orðum reyna að rökstyðja það og hef í því sambandi farið í skýrslur, sem viðurkenndir sérfræðingar í læknavísindum hafa látið frá sér fara nú upp á síðkastið um hættuna, sem miklar vindlingareykingar hafa í för með sér. Eftirfarandi var birt í Morgunblaðinu 25. okt. s.l., með leyfi forseta: „Brezk stjórnarskýrsla“, segir í fyrirsögn. „100 þúsund deyja í ár - af völdum sígarettureykinga.“ „Eitt hundrað þúsund Breta munu deyja í ár vegna sígarettureykinga. Kemur þetta fram í skýrslu, sem brezka ríkisstjórnin gerði heyrinkunna í dag. Er þetta mun hærri tala en búizt hafði verið við. Skýrsluna vann Sir George Gober og snýst hún almennt um heilbrigðisástand í Bretlandi. Í skýrslunni segir Sir George, að sígarettureykingar hafi aukizt stórlega í landinu og dauðsföllum af völdum lungnakrabba, bronkítis og hjartasjúkdóma fjölgað ískyggilega. Þá hafa brezk blöð það fyrir satt, að hópur brezkra lækna muni á næstunni leggja fram tillögur til úrbóta og þar sem ríkisstjórnin er gagnrýnd fyrir sinnuleysi í þessum málum. Meðal þeirra atriða, sem læknarnir telja nauðsynleg, er að auka fræðslu um skaðsemi sígarettureykinga, sígarettuauglýsingar verði mjög takmarkaðar og lagt verði bann við reykingum á opinberum stöðum, í kvikmyndahúsum, í járnbrautarlestum, áætlunarbílum og e.t.v. á skemmtistöðum.“ Hér er um óhugnanlega þróun að ræða, sem við megum sannarlega hugleiða nokkuð betur okkur sjálfum til aðvörunar. Almenningur hefur einnig veitt þessu athygli, og í ágætri grein, sem nýlega birtist í sumum dagblöðunum eftir Hjálmtý Pétursson, tel ég koma fram sjónarmið hins skynsama borgara um þetta atriði, og með leyfi forseta vil ég lesa örfá orð úr þeirri grein: „Það hefur löngum verið talið, að góð heilsa væri það dýrmætasta, sem nokkrum manni gæti hlotnazt. Auður og völd eru þeim lítils virði, sem liggja fyrir dauðanum, helteknir af ólæknandi sjúkdómi. Sárast er það fyrir þann, sem er í biðstofu dauðans, er hann rennir huganum yfir líf sitt og uppgötvar, að sá ólæknandi sjúkdómur, sem hann þjáist af, er sjálfskaparvíti, krabbi af völdum sígarettureykinga. Í sjónvarpinu í vor var sýnd ensk kvikmynd um skaðsemi tóbaks og krabbameinssýkingu. Þetta var áhrifamikil mynd og ætti að vera flestum minnisstæð, sem sáu. Sýnt var í prósentum aukin dauðsföll af völdum krabbameins hjá þeim þjóðum þar sem mest er reykt. Enn fremur gáfu línurit og tölur til kynna þær tugmilljónaupphæðir, sem tóbakssalar eyða í auglýsingar, til þess að gylla þetta eitur fyrir mannfólkinu. Í þessari kvikmynd var brugðið upp mynd frá Íslandi, sem átti að sýna hreint loft og heitar laugar, en þrátt fyrir þessi náttúrugæði væri krabbinn og sígarettan að nema hér land.“ Lýkur svo tilvitnuninni. Herra Bjarni Bjarnason, læknir hjá Krabbameinsfélagi Íslands, flutti snjallt erindi um krabbamein og áhrif vindlingareykinga í ríkisútvarpinu 9. þ.m. og kom m.a. þetta fram: Að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin helgar árið 1970 krabbameinsvörnum og krabbameinsleit. Stofnunin hefur einnig komizt að þeirri niðurstöðu, að um 33% krabbasjúklinga fær bata, og er þetta næstum ævintýralegur árangur miðað við það, sem áður var, og menn sjá fram á, að allt að því annar hver sjúklingur muni fá bata innan skamms. Hér á Íslandi hafa aðeins 34 sjúklingar með lungnakrabba fundizt á tímabilinu 1931–1954 eða á 24 ára tímabili, en frá 1955–1968, á s.l. 14 árum, 264. Ég endurtek á s.l. 14 árum 264. Orðrétt sagði læknirinn: „Það þarf ekki að skýra það lengur fyrir fólki, því að allir vita það nú orðið að sígarettureykingar eiga sök á 95–97% allra þessara krabbatilfella. Lungnakrabbinn myndi sem sagt hverfa að mestu,“ segir læknirinn orðrétt, „ef fólk fengist til að leggja niður sígarettureykingarnar. Svona einfalt er það nú. En þar sem þess virðist enginn kostur, er ekki lengur hægt að standa aðgerðalaus og sjá lungnakrabbann vaða uppi.“ Læknirinn bendir síðan á þá staðreynd, að þeir, sem hætta að reykja, fá undraverða bót á lungum sínum og eftir 5–10 ár megi varla greina, hvort maðurinn hefur verið stórreykingamaður eða ekki. Þetta er geysiþýðingarmikið atriði, og það þarf að benda mönnum á gildi þess, að björgunin felst í því að hætta nú þegar reykingum. Bezt væri auðvitað að byrja aldrei. Þeir vösku menn hjá Krabbameinsfélaginu hafa oft áður ýtt við hv. alþm., en fengið daufar undirtektir, og ég vil, með leyfi forseta, lesa úr einu slíku bréfi. Bréfið er sent Háskólabíói, Árna prófessor Vilhjálmssyni, stjórnarformanni. Bréfið er svo hljóðandi dagsett 11. nóv. s.l.: „Stjórn Krabbameinsfélags Íslands hefur mörgum sinnum sent Alþ. áskorun um að banna með öllu sígarettuauglýsingar hér á landi. Það erindi hefur enn þá ekki fengið neina afgreiðslu. Þess vegna hefur verið ákveðið að snúa sér til einstakra aðila, sem auglýsa sígarettur, í von um, að þeir bregðist betur við og sýni sjónarmiðum félagsins meiri skilning. Heilsutapi og geigvænlegum mannfórnum af völdum sígarettureykinga þarf ekki að lýsa fyrir Íslendingum. Hverjum manni, sem kominn er til vits og ára, hlýtur að vera fullkunnugt um það. Allir, sem láta sig líf og heilsu fólksins einhverju skipta, ættu því að gera sitt til að afstýra þessum voða. Ef bíóin vildu hætta að birta tóbaksauglýsingar, væri það ekki óverulegt spor í rétta átt, því að máttur þeirra auglýsinga, sem þau birta, er meiri en flesta grunar. Framkvæmdastjórn Krabbameinsfélags Íslands beinir því þeim vinsamlegum tilmælum til stjórnar Háskólabíós, að sígarettuauglýsingar verði lagðar þar niður, þar sem hún lítur svo á, að slík auglýsingastarfsemi samrýmist ekki því menningarhlutverki, sem Háskólanum er ætlað. M.a. er erfitt að hugsa sér, að Háskólinn, sem elur upp menn til að lækna sjúkdóma og afstýra þeim, geti jafnframt rekið stofnun, sem aðhefst nokkuð það, sem geti orðið til að auka útbreiðslu eins skæðasta sjúkdóms, sem mannkynið á í höggi við. Í von um, að tilmælum þessum verði tekið með vinsemd og skilningi, kveðjum við yður. Virðingarfyllst, f.h. framkvæmdastjórnar Krabbameinsfélags Íslands, Bjarni Bjarnason læknir, formaður.“ Það kemur hér fram, eins og vitað var, að Krabbameinsfélagið vill stuðla að því, að auglýsingar verði bannaðar og það væri auðvitað langæskilegasta leiðin, en því miður þá er peningavaldið það mikið hjá tóbaksframleiðendum, að menn láta undan þeim þunga, þegar stórar upphæðir eru annars vegar. Vissulega mun verða erfitt fyrir okkur að banna það, að auglýsingar sjáist hér á Íslandi, og ætla ég mér ekki þá dul, að það sé framkvæmanlegt. Við hinu má sporna, að auglýsingaáróðurinn sé í fullum gangi á almennum stöðum hjá stofnunum, sem kenna sig við menningu og þar fram eftir götunum, og inn á þá braut vil ég fara, að hömlur séu samt settar við slíkum áróðri. Við fáum hingað frjálsan innflutning erlendra blaða, og við sjáum þar litaðar auglýsingar, en ég tel, að við getum ekki spornað við neinu slíku. Hitt er á að líta, að við eigum að horfa í eigin barm og hamla á móti því, að innlendir aðilar dreifi þessum áróðri hér um landið. Mjög margt fleira mætti benda á til sönnunar því, að aukning á vindlingareykingum veldur stórtjóni á heilsu manna og hreinlega drepur hér marga á ári hverju. Ég tel, að við getum ekki horft upp á þessa uggvænlegu þróun án þess að stemma stigu við henni, eftir því, sem í valdi hv. Alþ. stendur. Við getum með því að banna í l. komið í veg fyrir snjallan áróður um ágæti og hressileg áhrif vindlingareykinga, og þá sýnist mér það ekki ofgert að leggja það til, að slíkt sé gert og það nú þegar. Það er athyglisvert, að mikill áróður er nú rekinn fyrir ágæti vindlinganna, og dynur þetta yfir fólk með margvíslegum hætti svo sem í dagblöðum, á veggskiltum og síðast en ekki sízt nú upp á síðkastið, eins og ég sagði áðan, í vel gerðum áróðursmyndum í bíóunum. Því miður var svo langt, síðan ég hafði farið í kvikmyndahús, að mér var ekki kunnugt um þennan snjalla áróður, en það er í sjálfu sér alger óhæfa, þegar menn koma til þess að njóta góðrar myndar og það í kvikmyndahúsum, sem kenna sig við menningu og fá til þess sérstök lagaákvæði sér til hjálpar. Þetta er mesta ósvinna. Spyrja má hér: Hvenær er næsta stig? Hefjast ekki t.d. bráðum sinfóníutónleikar með 10 mínútna forleik um tóbak og auglýsingum um ágæti þess? Er það svo, að fólk geti hvergi verið óáreitt fyrir þessum ófögnuði? Hvergi er þess getið, hvað það kostar að reykja eins og flón og renna þannig stórfé út í loftið. Ekki þarf neinn stórreykingamann til þess að eyða nú á einu ári í sígarettur allt að 20 þús. kr. Hvað fer t.d. mikill tími í súginn vegna allra þessara reykinga? Hvergi er getið um það. Mörgum kann e.t.v. að finnast, að ég sé kominn út í allt of mikla siðgæðisprédikun hér á hv. Alþ. og ætti fremur að standa úti á torgi og hrópa þar. Þó að þar væri þörf á að hrópa til fólks um að gæta heilsu sinnar, þá rýrir það ekki gildi þess að hrópa einnig í þingsölum um hollustuhætti. Það er hrópað hátt á betri sjúkrahús og alla aðstöðu til betri heilbrigðisþjónustu, og er það vel. En er ekki eðlilegt að stemma stigu við því að ungmenni falli í valinn vegna snjallrar áróðurstækni í auglýsingum í dag um ágæti vindlinganna, og hér höfum við hv. alþm. skyldu að sinna. Það er von mín, að þetta litla frv. fái jákvæðar undirtektir í hv. Ed. og skjóta afgreiðslu. Það væri, herra forseti, hægt að hafa um þetta allt mikið lengra mál, en ég sé ekki ástæðu til þess. Ég hef víða orðið var við góðar undirtektir, og að svo mæltu vil ég leyfa mér að vísa þessu til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Hv. þdm. mættu nú kannske ætla, að ég stæði hér upp til þess að verja þá ágætu stofnun, sem ég ber ábyrgð á og selur þá vöru, sem hv. flm. þessa frv. minntist á hér áðan, en því fer víðs fjarri. Fyrir allmörgum árum síðan - eða nokkru áður en ég tók við mínu embætti - flutti ég hér á Alþ., einmitt í þessari hv. d., frv., sem ég hygg, að hafi verið mjög svipaðs eðlis, ef ekki á sama hátt orðað og frv. það, sem hér er flutt af hv. 5. landsk. þm. a.m.k. var það efnislega samkynja í því að banna auglýsingar á tóbaki. Þetta frv. var samþ. hér í hv. Ed. En í hv. Nd. var málið nánast stöðvað. Það fékk að vísu þá afgreiðslu, að því var vísað til ríkisstj., en vitanlega hafði það enga þýðingu. Það var raunverulega það sama og á mildan hátt að gera út af við málið, vegna þess að ríkisstj. hafði að sjálfsögðu ekki neitt það vald í sínum höndum, er gæti komið í stað löggjafar um þetta efni. Þá var að vísu, að tilhlutan hæstv. menntmrh. rætt við kvikmyndahúsin um það að fá þau með frjálsu samkomulagi til þess að hætta að birta tóbaksauglýsingar, og mun það hafa verið gert einhvern tíma, en síðan hafi bíóin fallið frá þessu og hafið birtingu tóbaksauglýsinga að nýju. Og ég álít, að það sé engum efa bundið, að að frádregnu útvarpi og sjónvarpi, þar sem þessar auglýsingar hafa verið bannaðar, þar sem ríkið hefur yfir þeim fjölmiðlunartækjum að ráða, þá eru það kvikmyndahúsauglýsingarnar, sem eru langhættulegastar og hafa mest áhrif. Þetta mál og örlög þess hér á hinu háa Alþ. voru alvarlegs eðlis - ekki eingöngu fyrir þá sök, að hér var komið fyrir kattarnef góðu máli, heldur sérstaklega fyrir þá sök, að það er ekkert launungarmál, að það voru beinlínis fjárhagslegir hagsmunir blaðanna, sem réðu því, að málið náði ekki fram að ganga. Og það munu á sama hátt vera fjárhagslegir hagsmunir kvikmyndahúsanna, sem ráða því - og þ. á m. Háskólabíós, sem er eign aðalmenningarmiðstöðvar þjóðarinnar - að þessir aðilar ekki sjá sér fært að stöðva tóbaksauglýsingar. Þetta er ekki nýtt hér á landi. Þetta er að vísu í eina skiptið sem ég veit til þess, að fjárhagsleg viðhorf hafi haft áhrif á aðgerðir hins háa Alþ. á þennan hátt, en erlendis er það svo, að jafnvel læknatímarit birta tóbaksauglýsingar og hefur oft verið um það ritað af samtökum, sem berjast gegn bæði krabbameini og hjartasjúkdómum, hversu yfirgengilegt slíkt er, að m.a.s. þessir aðilar hafa vegna fjárhagslegra hagsmuna leiðzt út í að birta slíkar auglýsingar. Þetta sýnir því, hversu erfitt er hér um vik. Ég man eftir því, að þegar frv. það var á sínum tíma til meðferðar hér á Alþ., sem ég minntist á hér áðan, að ég flutti, var hafin stórkostleg herferð hér í dagblöðunum í Reykjavík með birtingu heilsíðuauglýsinga frá umboðsmönnum tóbaksinnflytjenda, þannig að það var engum efa bundið að það var fullkomlega ætlunin að hafa þar áhrif með fjármagni til þess að orka gegn því, að þetta frv. yrði samþ. Ég ætla ekki að fara að ræða hér um skaðsemi tóbaks umfram það, sem hv. flm. gat um og öllum er vel kunnugt, að hér er um hreinan dauðavald að ræða. Við heyrum mikið nú á dögum talað um margvíslega mengun, en ég hygg, að tóbaksreykingarnar séu hættulegasta mengunin, sem við eigum nú við að stríða. Ég vil þess vegna nota þetta tækifæri vegna forsögu málsins og afskipta minna af því til að mæla mjög eindregið með þessu frv. Og hefði ekki mín staða hér á Alþ. verið því til hindrunar, að ég hefði getað haldið þessu máli áfram og flutt slíkt mál á ný, þá hefði ég gert það, en það skiptir engu máli, hver flytur málið, ef það nær fram að ganga, og ég lýsi því mjög eindregnum stuðningi við þetta frv. og vonast til, að hv. Ed. a.m.k. geri því sömu skil og síðast var gert, þ.e. að samþykkja það. Ég er ekki fjarri því, að það þurfi e.t.v. einhverra breytinga við, en það skiptir ekki meginmáli. Höfuðatriðið er, að það nái tilgangi sínum. Og þó að það sé að vísu svo og á það hafi verið bent af andmælendum frv., að opinberlega hafi ekki verið mikið mælt á móti því á sínum tíma, að erlend blöð væru hér í gangi, þar sem tóbaksauglýsingar væru birtar, þá er það að vísu rétt, en við það fáum við ekki ráðið, og ég held ekki, að þær auglýsingar, sem þar eru birtar, hafi svo ákaflega mikil áhrif a.m.k. ekki gagnvart unglingum, en þar er ég ekki í neinum efa um, að áróðurinn í kvikmyndahúsunum er langalvarlegastur. Það var getið um það af hv. frsm. og birt hér í grg. þessa frv., að á síðasta ári hafi hér á hinu háa Alþ. verið við höfð nokkur mótvörn gegn reykingum með því að setja sérstaka miða á sígarettupakka og það var vikið að því, að það hefði mætt mikilli andstöðu hjá tóbaksframleiðendum, sem hingað selja sígarettur, að þetta væri gert. Það er rétt, að slík andstaða kom fram. Ég álít ekki, að hún skipti neinu máli, og það var í engu farið eftir þeim, og þessir erlendu aðilar höfðu engin áhrif á afstöðu okkar í þessu máli, en ég vil ekki láta hjá liða að segja það hér, að ég álít, að þessi ráðstöfun hafi verið næsta hæpin og skili sáralitlum eða engum árangri. Þessa áritun hygg ég að fáir eða engir lesi, og þetta hefur í för með sér margvíslegan kostnað, en látum það vera, það er ekki í það að horfa, ef það skilaði einhverjum árangri. En ég efast um, að það beri mikinn árangur að hafa auglýsingar, sem fólk rífur í sundur. Þetta er að vísu á botni pakkanna, svo að það er ekki beint gert, en leiðir þó af sér það, að það er enn þá síður lesið. En ég held, að áletrun sem þessi hafi vægast sagt litla þýðingu, ef þá nokkra og þeim peningum sé algerlega á glæ kastað, sem eru Lagðir í að reyna að vinna gegn sígarettureykingum á þennan hátt. Og ég vil segja það hér, að enda þótt ég muni ekki sjálfur beita mér sérstaklega fyrir brtt. um, að þessu verði hætt, þá vil ég samt láta það koma fram við umr. um þetta mál, að ég álít, að því fé, sem er varið til þessara merkinga á sígarettupökkum, væri miklum mun betur varið til annarra auglýsinga gegn tóbaksnotkun, við skulum segja í sjónvarpi, jafnvel í kvikmyndahúsum. Ef Áfengis- og tóbaksverzlunin legði fram eitthvert fé til þess að kosta slíkar auglýsingar, þá er ég ekki í neinum vafa um, að það skilaði miklu meiri árangri, og ég væri fullkomlega til viðræðu um það að nota heldur þá fjármuni, sem í þetta fara, og jafnvel eitthvað meira fé til þess að vinna þannig gegn öðrum áróðursauglýsingum fyrir tóbaki, jafnvel með sjónvarpsauglýsingum eða á einhvern annan hátt, sem heppilegt gæti talizt, af því að ég er þeirrar skoðunar, að þetta hafi sáralitla eða enga þýðingu. Ég efast ekkert um, að það vakti ekkert nema gott eitt fyrir þeim mönnum, sem beittu sér fyrir þessu, og ég beitti mér ekki gegn því, að þetta yrði samþ. En ég álít, að auglýsingar sem eru birtar með þessum hætti á vörunni sjálfri án þess, að það hafi nokkur áhrif á nokkurn mann, séu ákaflega hæpnar, og það er þá í rauninni aðeins auglýsing til þeirra, sem eru farnir að nota vöruna, en ekki til þeirra, sem mætti kannske forða frá reykingum. Þetta vildi ég nú láta koma fram í sambandi við þetta mál. Ég skal svo ekki eyða fleiri orðum að því, en aðeins lýsa eindregnum stuðningi við það og tel, að það sé í rauninni ekki vansalaust, að við skulum ekki hafa komið því í verk að reyna að spyrna við fótum í þessu auglýsingafargani.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka hæstv. fjmrh. mjög góðar undirtektir undir frv. jafnframt því, sem ég verð að biðja hann afsökunar á því, að mér var ekki kunnugt um, að hann hafði flutt þetta hér áður í d., ella hefði ég greint frá því. Það er ljóst, að fjárhagslegir hagsmunir blaða og kvikmyndahúsa koma hér til sögunnar, en þá verður að leysa á viðunandi hátt fyrir þessa aðila og gera dæmið upp. Við sjáum aðeins aðra hliðina með þessu móti. Við getum á margan hátt fengið meira af dollurum, ef við viljum leggjast svo lágt að taka við þeim, með hvaða hætti sem vera skal. Þá er hægt að benda á margar leiðir til þess; það er ekkert vandamál. En það eru margar leiðir svo illfærar, að það er ekki víst, að allir kæri sig um að standa saman um þær leiðir og fást við þær afleiðingar, sem slík vinnubrögð skapa. Um það deilir enginn maður. Á s.l. 14 árum hafa fundizt hér 264 tilfelli af lungnakrabba, og læknar fullyrða, að 94% stafi af reykingum. Það er ekki lítill kostnaður, sem heilbrigðisyfirvöldin verða að leggja í til þess að sjá þessum sjúklingum fyrir öryggi og eðlilegum aðgerðum. Ætli það nemi ekki tugum milljóna? Nei, margt annað mætti fjalla um, en Alþ. ber að ráða fram úr þeim fjárhagslega vanda, ef kvikmyndahús og blaðakostur eru svo illa stödd, að eigi sé kostur á öðru til að halda í þeim lífinu en þiggja þessar auglýsingar. Það vandamál verður þá að taka sérstaklega fyrir. Máttur fjármagnsins í svona auglýsingaherferð er auðvitað gífurlegur, og menn falla fyrir gullinu. Það er ekkert nýtt. En þetta mál er þó þannig, að það snertir heilsu manná og heilsu ungmenna. Að hvetja menn til fíknilyfjanotkunar er alvarlegra en svo, að við getum látið það fara fram hjá okkur. Það er athyglisvert að heyra það, að áletrunin beri ekki tilætlaðan árangur, og það væri gaman að hafa tækifæri til að ræða við forstjóra tóbakseinkasölunnar um þetta mál. Hann lagði sig í líma við það að leysa þetta vandamál, og hann mun áreiðanlega leggja sig fram aftur við að benda okkur á leiðir í staðinn. Ef hæstv. fjmrh. er reiðubúinn til þess að nota þessa fjárupphæð til mótvægis á móti áróðrinum, er það líka verulega athyglisvert spor að nota þá peninga í sjónvarpið. Ég þakka sem sé hæstv. ráðh. fyrir góðar undirtektir.