Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Þetta frv. felur það í sér að lagt skuli 0,1% iðnaðarmálagjald á allan iðnrekstur í landinu og að óheimilt skuli að leggja gjaldið við útsöluverð á vörum eða þjónustu fyrirtækja. Lögfesting þessa gjalds mundi því ekki hafa hækkun vöru eða þjónustu í för með sér. Tekjum af þessu gjaldi er ætlað að verja til eflingar iðnaðar og iðnþróunar í landinu og er frv. flutt skv. eindregnum tilmælum Félags ísl. iðnrekenda, Landssambands iðnaðarmanna og Sambands ísl. samvinnufélaga. Standa allir þessir þrír aðilar einhuga að frv. Tilgangurinn er sá, að þessi samtök fái nokkurt fjármagn til þess að vinna að aukinni framleiðni í iðnaði og á þann veg að auka iðnþróun í landinu. Er gert ráð fyrir því að á s. l. ári hefði þetta gjald numið röskum 18 millj. kr. ef slík lög hefðu þá verið í gildi. Hliðstæð lög gilda um aðrar atvinnugreinar sumar, eins og lög um Búnaðarmálasjóð þar sem er ákveðið að greitt skuli gjald af söluvörum landbúnaðarins, en tekjurnar skiptast að jöfnu milli Stéttarsambands bænda annars vegar og búnaðarsambanda hins vegar. Sama gildir einnig um hluta af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum skv. l. frá 1966. Að öðru leyti er mál þetta skýrt í ítarlegri grg. frv., og legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Flm. (Jón Árnason) : Herra forseti. Frv. til l. um virkjun Hvítár í Borgarfirði er flutt að beiðni stjórnar og eignaraðila Andakílsárvirkjunar, en þeir eru Akraneskaupstaður og Mýra-og Borgarfjarðarsýslur. Þá er, eins og ég mun síðar víkja að, almennur áhugi í öðrum byggðum á Vesturlandi, svo sem í Snæfellanessýslu og Dalasýslu, fyrir því að þeir verði aðilar að þessu væntanlega orkuveri, en þar með væri myndað eitt allsherjarorkuveitusvæði sem mundi ná yfir allt Vesturlandskjördæmi og yrði þá Vesturlandsveita. Það hefur oft verið um það rætt að í framtíðarskipan orkumála í landinu beri að stefna að því að komið verði á landshlutaveitum, ýmist á vegum byggðarlaganna sjálfra með aðstoð ríkisins eða þá í sameign ríkis og sveitarfélaga. Þó hefur almennt verið gengið út frá því að meiri hl. stjórnar slíkra orkuveitna væri í höndum heimamanna. Undirbúningur að virkjun Kláffoss í Hvítá var fyrst hafinn á árunum 1963 og 1964. Virkjunarmat, sem þá var gefið út, var unnið af þeim Rögnvaldi Þorlákssyni verkfræðingi og Ásgeiri Sæmundssyni tæknifræðingi. Umræddar virkjunarrannsóknir svo og allar þær virkjunarrannsóknir, sem síðan hafa átt sér stað varðandi væntanlega virkjun, hafa verið unnar að frumkvæði Andakílsárvirkjunar og á hennar kostnað. Virkjunarmat það, sem út var gefið í aprílmánuði 1964, bar það með sér að virkjun Hvítár við Kláffoss væri hagstæð virkjun borin saman við aðra valkosti og með tilliti til þess öryggis, sem raforkuverið mundi veita Vesturlandi. Eins og fram kemur í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að vatnsaflstöðin verði allt að 13.6 mw. Er sú stærð ákveðin með tilliti til þess að þá fer minna land undir vatn vegna stíflugerðar en ella ef raforkuverðið væri miðað við t. d. 15 mw. eins og möguleikar eru á með aukinni stíflugerð. Einn af aðalkostum Hvítár til orkuvinnslu er talinn vera sá hvað vatnsstreymið í ánni er jafnt. Eftir 22 ára rannsóknir og vatnsmælingar er orkuvinnslugetan talin vera um 88 gwst. í meðalári. Lægsta framrennsli á þessu 22 ára tímabili var árið 1963 og hefði orkuvinnslan það ár verið um 72 gwst. mælt við stöðvarvegg. Forgangsorka er hins vegar talin vera um 76 gwst. Nýtt virkjunarmat á Kláffossvirkjun hefur nú verið framkvæmt og er virkjunarkostnaðurinn áætlaður eftir breytingu á skráðu gengi ísl. kr. í febr. s. l. 1156 millj. kr. Er þá ekki meðtalinn kostnaður við tengingu orkuversins við orkuflutningskerfið í Borgarfirði, ekki greiðslur fyrir land og vatnsréttindi og vextir á byggingartíma. Að þessu meðtöldu verður heildarstofnkostnaður talinn um 1 milljarður 450 millj. kr. Með tilliti til þessa verður kostnaðarverð forgangsorkunnar miðað við 40 ára annúitet og 8% reiknivexti ásamt 0.75% stofnkostnaði í rekstri 1.77 kr. kwst. Sé hins vegar reiknað með 10% vöxtum er kostnaðarverð forgangsorkunnar 2.12 kr. kwst. Eftir gildandi gjaldskrá kaupir Andakílsárvirkjun í dag raforku frá Rafmagnsveitum ríkisins á 2.58 kr. kwst. Væri orkan hins vegar keypt frá Landsvirkjun beint, milliliðalaust, yrði verðið 2.32 kr. kwst. Á s. l. ári var komið á tengingu frá Andakílsárvirkjun til Snæfellsness með sérstakri stofnlínu, en með því eru kauptúnin á norðanverðu Snæfellsnesi komin í samband við orkuveitukerfið á Suðvesturlandi. Á þessu ári er síðan gert ráð fyrir að leggja nýja stofnlínu frá Stykkishólmi um Skógarströnd í Dali. Að lokinni þeirri framkvæmd er Vesturland allt frá Hvalfirði til Gilsfjarðar orðið eitt samveitusvæði sem hefur íbúatölu um 14 000 manns. Þar af eru um 9 600 manns í þéttbýli. Afl orkuvera á þessu samveitusvæði var í árslok 1974 þannig að vatnsorkuverin tvö framleiddu 8 870 kwst., Andakíll 7 920 og Rjúkandavirkjun 950. Þar til viðbótar eru dísilrafstöðvar í Ólafsvík 1696 kw., Stykkishólmi 1200 kw. og í Búðardal 1 000 kw., eða samtals orka frá dísilstöðvum 3 895 kw. Samtals er því afl rafstöðva í dag á Vesturlandi 12 765 kw. Á s. l. ári var raforkuöflun á Vesturlandi sem hér segir: Frá Andakílsárvirkjun 26.9 kw., frá Rjúkanda 8.1 kw. og keypt orka frá Landsvirkjun eða Rafmagnsveitum ríkisins 32.2 kw., eða samtals vatnaorka 67.2 gwst. Raforka framleidd í dísilrafstöðvum var hins vegar þannig að dísilrafstöðin í Ólafsvík framleiddi 4.7 gwst., í Stykkishólmi 5.6 gwst. og í Búðardal 3 gwst., samtals raforka framleidd með dísilvélum því 15.3 gwst. Heildarraforkunotkun á Vesturlandi hefur þannig verið á s. l. ári um 80.5 gwst. Á Vesturlandi, eins og annars staðar á landinu, má gera ráð fyrir verulegri aukningu á rafmagnsnotkun. Talið er að aukningin verði ekki undir 10% á ári, og mestur hluti þeirrar aukningar er aukin sala raforku til húshitunar. Þá er einnig talið sennilegt að raforka verði í auknum mæli tekin í notkun sem varmagjafi í atvinnurekstri, eftir því sem tækni þróast og verð raforku verður hagstæðara miðað við olíu eða aðra orkugjafa. Eftir því sem almenningur verður háðari raforkunotkuninni aukast að sjálfsögðu kröfurnar um aukið öryggi varðandi orkuafhendinguna. Húshitun með rafmagni gerir menn viðkvæmari fyrir truflunum en áður, en jafnframt verður mjög kostnaðarsamt að sjá fyrir varaorku með dísilvélum þó að alltaf verði eitthvað af slíkri orku að vera fyrir hendi. Dreifing vatnsaflsstöðvanna um landið verður þannig stöðugt þýðingarmeiri þáttur í uppbyggingu raforkukerfisins um land allt. Með tilkomu nýrra orkuvera eykst að sjálfsögðu það heildarorkumagn, sem til ráðstöfunar verður. En þá er annar þáttur, sem skiptir miklu máli að leysist jafnhliða, en það eru dreifilínurnar. Þar er mikið verkefni framundan og gegnir einu máli hvar sem um er að ræða á landinu. Með virkjun Kláffoss rúmlega tvöfaldast afl orkuvera á Vesturlandi og vatnsorkuvinnslan þrefaldast. Kláffossvirkjun er staðsett í byggð, í miðju Borgarfjarðarhéraði, og eykur það mikið öryggi rafmagnsnotenda á svæðinu og minnkar um leið orkutap í flutningi. Jafnhliða þeim rannsóknum, sem átt hafa sér stað varðandi orkuvinnslu með vatnsafli á Vesturlandi, hafa einnig átt sér stað rannsóknir og athuganir um hugsanlega hagnýtingu á þeim mikla jarðvarma sem fyrir hendi er á Vesturlandi og þá einkum í Borgarfirði. Gerðar hafa verið áætlanir um kostnað á hitaveitu fyrir Borgarnes, Hvanneyri og Akranes og er talið að fyrir þeim framkvæmdum sé fjárhagslegur grundvöllur. Hvort Akranes fær heitt vatn frá Leirá eða jarðhitasvæðinu í Reykholtsdal er ekki vitað enn þá. Meiri líkur eru taldar á að Leirársvæðið hafi nægjanlega mikið heitt vatn fyrir Akranes, en þar stendur nú yfir framkvæmd á 2 000 m djúpri holu sem gerð er í tilraunaskyni áður en endanleg ákvörðun verður tekin í því máli. Með hliðsjón af þessu má gera ráð fyrir að um helmingur íbúanna á Vesturlandi fái hitaveitur frá jarðvarma. Hinn helmingurinn eða um 7 þús. manns þarf því raforku til hitunar á öllu húsnæði, sem hita þarf til atvinnu og þjónustu og til íbúðar. Talið er að þessi þörf sé um 12 þús. kw. á íbúa á ári. Verður raforkuþörf til húshitunar því um 84 gwst. á ári. Nú þegar er fyrir hendi rafhitun á Vesturlandi um 12 gwst., þannig að viðbótarþörfin er 72 gwst. á ári miðað við fólksfjölda í árslok 1974. Aðdragandi að flutningi á þessu frv. um Kláffossvirkjun hefur verið nokkur. Eftir að uppkast að frv. lá fyrir hafa sérfræðingar hjá Landsvirkjun og Orkustofnun haft málið til athugunar og skilað álitsgerð. Ég hef hér minnispunkta og aths. verkfræðings Landsvirkjunar um málið, en hann gerir samanburð á Kláffossvirkjun annars vegar og Sigöldu- og Hrauneyjarfossvirkjun hins vegar. Ég tel, að hér sé ekki um raunhæfan samanburð að ræða þar sem um er að ræða orkuver eins og Sigöldu, sem samið var um fyrir tveimur árum og mikil vinna og framkvæmd hefur þar átt sér stað þegar. Að vísu mun það vera svo að vissir þættir í kostnaði við væntanlega Hrauneyjarfossvirkjun eru tengdir þeim framkvæmdum sem búið er að stofna til þegar Sigölduvirkjun lýkur. Í lok þessa álits er þó viðurkennt að virkjun Kláffoss í Hvítá sé mjög hagstæð smávirkjun, en að það líti ekki út fyrir að framkvæmd sé tímabær um næstu framtíð eins og nú standa sakir. Það er ekkert nýtt að skoðanir sérfræðinga í þessum málum sem og á öðrum sviðum falli ekki saman. Það hefur jafnan verið svo og við minnumst þess andbyrs sem átti sér stað frá vissum aðilum þegar í virkjun Andakílsár var ráðist. Þar var ekki um stórvirkjun að ræða, en þrátt fyrir það hefur þó sú framkvæmd skilað viðkomandi byggðarlögum ómetanlegum arði á því tæplega 30 ára tímabili sem orkuverið hefur verið starfrækt. Að sjálfsögðu ber að halda áfram með stórvirkjanir til að efla stóriðju og fullnægja aukinni eftirspurn eftir raforku í landinu til húshitunar og almenningsþarfa og leggja með því nýjar stoðir undir efnahagskerfi þjóðarinnar. En þrátt fyrir það ber einnig að hafa í huga að slík orkuver sem hér um ræðir eru þýðingarmikill þáttur í heildarkerfinu og skapa nauðsynlegt öryggi fyrir hin einstöku byggðarlög. Svo sem kunnugt er eru eigendur Andakílsvirkjunar Akraneskaupstaður, Mýra- og Borgarfjarðarsýslur. Er þetta frv. flutt að beiðni stjórnar Andakílsárvirkjunar og fyrrnefndra eignaraðila, eins og ég hef áður tekið fram. En þess skal og getið að fyrir hendi er alger samstaða eigenda Andakílsárvirkjunar um að eignaraðild að fyrirhugaðri virkjun við Kláffoss verði aukin þannig að Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla og Dalasýsla verði meðeigendur orkuversins og þannig að því stefnt að öll grunnorkuvinnsla á Vesturlandi verði sameign íbúanna sem sjálfstæð Vesturlandsveita. Þá er þess að geta að á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga á Suðvesturlandi, sem haldinn var á s. l. hausti, var allmikið rætt um orkumál Vesturlands og var þar gerð einróma samþykkt um að skora á Alþ. og ríkisstj. að greiða fyrir því að Kláffoss verði virkjaður og enn fremur áskorun til þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, að þeir myndi sameign um orkuverið. Af hendi stjórnar Andakílsárvirkjunar og bænda, sem land eiga að Hvítá þar sem landspjöll verða vegna fyrirhugaðrar virkjunar, hafa þegar farið fram viðræður milli aðila um væntanlegar bætur. Á þeim fundi var alger samstaða um málið og samkomulag um málsmeðferð ef til þess kemur að ekki náist samkomulag milli aðila án matsákvörðunar. Fylgir fundargerð þess fundar með frv. þessu sem fskj. Skv. 2. gr. frv. er gert ráð fyrir því að annars vegar sé ríkisstj. heimilt að ábyrgjast fyrir Andakílsárvirkjun lán til framkvæmdanna og hins vegar sé ríkisstj. heimilt að taka lán fyrir hönd ríkissjóðs að hluta til eða að öllu leyti í stað ábyrgðarinnar og endurlána síðan Andakílsárvirkjun. Í hvoru tilfellinu sem um er að ræða skal ríkisstj. ákveða kjör og skilmála fyrir sjálfskuldarábyrgðinni eða endurláni. Orkuverið við Andakílsárvirkjun hefur nú verið starfrækt um 30 ára tímabil. Það hefur alla tíð reynst hið besta fyrirtæki og stendur nú skuldlítið þrátt fyrir sérstaklega hagstætt verð á raforku til neytenda. Það er m. a. með tilliti til aukins öryggis fyrir fjárhagsgrundvelli á sameiginlegum rekstri þessara tveggja orkuvera að frv. þetta er flutt á þann hátt sem hér er gert. Ég vænti þess að hv. þm. taki vel þessu frv. og greiði fyrir samþykkt og afgreiðslu málsins. Mér er hins vegar ljóst að þar sem málið kemur svo seint til afgreiðslu á þessu þingi er lítil von til að það nái alla leið í gegnum báðar deildir. En vænt þætti mér um ef hv. iðnn. þessarar d. gæti tekið afstöðu til málsins áður en þingi lýkur. Í trausti þess lýk ég máli mínu og legg til herra forseti, að málinu verði vísað til iðnn. og 2. umr.



Herra forseti. Hv. fyrri flm., 2. þm. Vesturl., hefur nú gert ítarlega og glögga grein fyrir þessu máli, frv. um virkjun Hvítár við Kláffoss. Ég þarf ekki mörgu þar við að bæta, en vil þó láta nokkur orð falla um málið nú strax við 1. umr. Ég held að það liggi ljóst fyrir að hér sé um hagkvæma virkjun að ræða og hún standist að því er kostnað snertir fyllilega samanburð við aðrar virkjanir sem teljast hagkvæmar. Gert er ráð fyrir að Orkustofnun láti í ljós álit sitt á virkjunarframkvæmdum áður en þær yrðu festar í lögum, og fyrir nokkru óskaði ég eftir því við Orkustofnun að hún léti í té nú þegar umsögn um þetta mál. Sú umsögn liggur nú fyrir og er rétt að taka fram að þar segir m. a. að miðað við þær stofnkostnaðar- og orkuvinnslutölur sem liggi fyrir virðist hér um hagkvæma virkjun að ræða, einkum þegar stærð hennar er höfð í huga. Ekki er á grundvelli fyrirliggjandi upplýsinga unnt að bera hagkvæmni Kláffossvirkjunar beint saman við t. d. Hrauneyjarfoss-, Blöndu- eða Kröfluvirkjun. Til þess þarf að samræma áætlanirnar. Síðar segir í umsögn orkumálastjóra m.a.: „Því miður er ekki um marga virkjunarstaði að ræða þar sem saman fer fremur lítil stærð og hagkvæmni, en Kláffoss virðist skera sig úr að þessu leyti. Hér ber því í rauninni allt að sama brunni, að þessi virkjun verður að teljast hagkvæm virkjun.“ Í umsögn Orkustofnunar eru svo hugleiðingar um það hvenær tímabært mundi verða að ráðast í þessa virkjun og talið nauðsynlegt að hafa þar samráð við aðra virkjunaraðila, fyrst og fremst Landsvirkjun, sem framleiðir og selur orku á þessu sama svæði. En síðar segir í lok umsagnar Orkustofnunar að Orkustofnunin sjái ekki neitt því til fyrirstöðu að Alþ. veiti umbeðna virkjunarheimild. Þessi umsögn, sem mér hefur nú alveg nýlega borist, verður að sjálfsögðu lögð fyrir iðnn. þessarar deildar. Ég held að óhjákvæmilega hljóti orkumál almennt að blandast nokkuð inn í þetta mál og þá m. a. sá ágreiningur sem oft hefur verið uppi um það hvort byggja ætti eingöngu eða aðallega stórar virkjanir og sjá héruðunum fyrir rafmagni með háspennulínum þannig milli landshluta frá þessum stórvirkjunum eða hvort á að gera hvort tveggja, að ráðast í stórvirkjanir, að sjálfsögðu með tengingu milli landshluta fyrir augum þegar tímabært yrði og hægt kostnaðar vegna, en um leið væru einnig byggð orkuver heima í héruðunum, þ. e. a. s. smærri virkjanir. Ég tel alveg hiklaust að beri að fylgja hinni síðari stefnu, að hinar stóru virkjanir eigi ekki að útiloka smærri virkjanir í héruðunum og þess vegna eigi hiklaust á næstunni að ráðast í þessa virkjun í Borgarfirði sem að allra dómi er hagkvæm virkjun. Það er rétt að taka það fram að það sem ræður þessari afstöðu er m. a. öryggissjónarmið. Það er ljóst að þegar leiða þarf rafmagn mjög langa vegu er ekki aðeins hætta á því að háspennulínur kunni að bila í stórviðrum að vetrarlagi, heldur getur einnig alltaf eitthvað komið fyrir hinar stóru virkjanir og þá er mikill háski á ferðum. Til þess að skapa meira öryggi fyrir íbúana er því nauðsynlegt að hafa smærri virkjanir einnig heima fyrir. En auk þessa öryggissjónarmiðs kemur annað til. Sú skoðun hefur rutt sér mjög til rúms og henni aukist fylgi að undanförnu, að auka beri sjálfsforræði sveitarfélaganna og héraðanna, auka til þeirra verkefni frá ríkisvaldinu. Ég held það sé ótvírætt að einnig virkjanir heima í héruðunum séu liður í þessari viðleitni og þessari baráttu fyrir auknu sjálfsforræði sveitarfélaganna. Þess hefur líka orðið mjög vart að heimamenn eru mjög áhugasamir, ekki aðeins varðandi þessa virkjun í Borgarfirði, heldur einnig um virkjanir heima fyrir í öðrum landshlutum. Nú er það svo, eins og hv. 2. þm. Vesturl. kom inn á í ræðu sinni, að það er alger samstaða um þetta mál heima í héraði, ekki aðeins á því svæði sem Andakílsvirkjun nær yfir í þrengri merkingu, en Andakílsvirkjun er eins og kunnugt er eign Mýra- og Borgarfjarðarsýslna og Akraneskaupstaðar, heldur nær þessi áhugi og samstaða einnig til annarra hluta Vesturlandskjördæmis, þ. e. a. s. Snæfellsnes- og Dalasýslu. Varðandi skipulag orkumála er það allt til skoðunar nú og kemur væntanlega til meðferðar Alþ. á haustþinginu, en ég tel að hiklaust beri að stefna að því að samtök héraðanna, þ. e. a. s. orkuveitur í hverjum landshluta, hvort sem er miðað beint við kjördæmi eða önnur mörk, eigi að hafa með höndum miklu meiri verkefni í þessum efnum en verið hefur. 1. flm. gat um að það væri áhugi á því að færa út Andakílsvirkjun þannig að öll héruðin í Vesturlandskjördæmi verði þar aðilar að. Varðandi Norðurland er nú unnið að því af sérstakri nefnd, sem skipuð var fyrir nokkru, að kanna stofnun Norðurlandsvirkjunar eða Norðurlandsveitu, og enn fremur er unnið að því að kanna viðhorf sveitarfélaga á Austurlandi til stofnunar sameignarfyrirtækis sveitarfélaganna og ríkisins varðandi Austurland. Ég vil að þessu öllu athuguðu mæla eindregið með því að þetta frv. um heimild til virkjunar Hvítár í Borgarfirði, sem hér liggur fyrir, verði samþ. Að lokum vil ég aðeins nefna eitt atriði sem mér finnst ástæða til fyrir hv. n. að athuga, og það er með heitið á þessum fossi, því örnefni sem hér er um að ræða. Í frv. er talað um Kláffoss í Hvítá í Borgarfirði og það heiti er mjög algengt eins og kunnugt er. Hins vegar nota ýmsir heitið Kljáfoss um þennan sama foss. M. a. kemur það fram í bréfi sem mér barst nýlega frá Ungmennasambandi Borgarfjarðar, þar sem 53. þing Ungmennasambandsins skorar á viðkomandi ráðamenn að greiða fyrir því að Andakílsárvirkjun geti hafið virkjunarframkvæmdir við Kljáfoss í Hvítá hið allra fyrsta. Nú má vera að það skipti ekki ýkjamiklu máli hvort heitið verður fyrir valinu, og að sjálfsögðu verða héraðsbúar sjálfir fyrst og fremst að ráða þar um. En ég vil aðeins benda á það að í merku riti eftir Harald Sigurðsson bókavörð um Borgarfjarðarsýslu, þ. e. a. s. Árbók Ferðafélags Íslands frá 1954, segir þessi ágæti fræðimaður að rétt neðan við Hurðarbak verði „foss í ánni, sá er Kljáfoss heitir. Fossinn hefur stundum á síðari árum verið nefndur Kláffoss, en það nafn finnst mér vitanlega hvergi í eldri heimildum.“ Ég vildi aðeins leyfa mér út af þessum tveimur heitum, sem eru notuð á víxl, að beina því til n. hvort hugsanlegt væri að komast að niðurstöðu í því efni. Ég vil svo endurtaka það að ég tel að hér sé um merkilegt mál að ræða og æskilegt að Alþ. fallist á frv. og afgr. þá heimild sem farið er fram á.



Herra forseti. Raunverulega var það aths. hæstv. iðnrh. varðandi heitið á fossi þessum sem fékk mig til þess öðru fremur að kveðja mér hér hljóðs. Ég sá fyrir skemmstu einmitt þá mynd heitisins sem hæstv. ráðh. notaði, Kljáfoss. Ég sá fossinn nefndan svo í samþykkt sem Búnaðarfélag hvítsíðinga gerði um þetta mál þar sem lagst var eindregið gegn því að virkjað yrði við Kljáfoss, m. a. á þeim forsendum að svo mikið gott, Gróið land mundi fara undir vatn við þessa virkjun, að óréttlætanlegt væri að fórna því fyrir jafnlítið rafmagn og þarna fengist. Að gefnu þessu tilefni, þar eð ég hygg að það sé alveg ugglaust að þeir hvítársíðingar fari rétt með heiti fossins, m. a. vegna þess hversu mikil samskipti þeir hafa haft við hann og mikil not af landinu sem fara mundi undir vatn ef þarna yrði virkjað, þá tel ég ákaflega æskilegt að þegar á umræðustigi yrðu könnuð atriði eins og þessi sem varða það gróna land, sem þarna yrði fórnað, og það yrði rætt til hlítar við heimamenn, við þá sem hagsmuna eiga að gæta í hinu næsta nágrenni, hvað eina sem að þessu máli lýtur, til þess að hjá yrði smeygt að við fengjum enn eitt deilumál eftir að þetta væri komið allt saman á afgreiðslustig. Við höfum af slíku ákaflega slæma reynslu. Og einnig er, eins og gefur að skilja, nauðsynlegt að fyrir liggi óyggjandi upplýsingar um nytsemi virkjunarinnar Alþ. samþ. í vetur heimild til virkjunar á fallvatni á Austurlandi, Bessastaðaárvirkjun, þrátt fyrir það að í ljós kæmu við umr. upplýsingar um að þarna skorti oftast nær vatn í Bessastaðaá, og nú skilst mér að komið hafi í ljós að hallinn á ánni sé a. m. k. á vissum árstímum öfugur og erfitt um vatnsmiðlun á þessum slóðum. Ég hygg að við gerðum rétt í því að fresta samþykkt og endanlegum umr. um virkjun við Kljáfoss þar til hvort tveggja liggur fyrir: raunveruleg afstaða heimamanna, þeirra sem þarna eiga hagsmuna að gæta í landi að lokinni kynningarstarfsemi, og eins öruggar upplýsingar um nytsemi virkjunarinnar.



Herra forseti. Ég vildi aðeins gera örstutta aths. út af orðum hv. þm. Stefáns Jónssonar. Ég tel það alveg óþarft og er nóg komið af því að verið sé að gera að því skóna á opinberum vettvangi að virkjun Bessastaðaár sé mjög vafasöm. Það hefur verið gert í fjölmiðlum að undanförnu og ég tel ástæðulaust að það sé gert hér á Alþ. Þessi mál eru öll í könnun og athugun og það hefur enn ekkert komið fram sem bendir til þess að þessi virkjun sé óhagkvæm.  Ég vil sem sagt endurtaka það að ég tel óþarft að reyna að gera þessa virkjun tortryggilega á opinberum vettvangi.



Herra forseti. Ég vil taka mjög undir það sem síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Austf., sagði. Þess hefur orðið vart hér, að reynt er að gera þessi virkjunarmál á Austurlandi, þ. e. a. s. virkjun Bessastaðaár, tortryggileg, eins og hann kom inn á, m. a. í fjölmiðlum. Það er kannske létt verk, en löðurmannlegt að reyna að breiða það út meðal landslýðsins að það sé ekkert vatn í þessari á á sumum árstímum, í þeirri á sem á að virkja. Þessi ummæli eru ákaflega villandi, vegna þess að öllum hefur verið ljóst frá upphafi og komið fram í frumáætlunum og margsinnis í umr. hér á þingi að það sem gerir þessa virkjun mjög álitlega, er ekki sjálft vatnsmagnið í Bessastaðaá, heldur tvennt: annars vegar fallhæðin og hins vegar þeir miklu vatnsmiðlunarmöguleikar sem þar eru. Og það er alveg rétt, sem hv. 5. þm. Austf. tók fram, að þar er gert ráð fyrir að hægt sé að gera slíka vatnsmiðlun að þar sé um að ræða margra mánaða forða, eins og hann sagði, 5 mánaða forða. Þó að það sé vafalaust rétt að áin geti orðið mjög vatnslítil á vissum árstímum, þá er það miðlunin sem tryggir starfsemi virkjunarinnar. Ég tel t. d. að það hafi verið heldur óheppilegt að í sjónvarpi nýlega var reynt með ummælum og myndum þar að gera þetta mál tortryggilegt með því að halda því fram hversu lítið vatnsmagn sé í ánni, án þess að geta um það jafnframt að það er einmitt þessi miðlun og hin mikla fallhæð sem skapar þessa möguleika. Ég tel alveg nauðsynlegt vegna þessara tilrauna til þess að gera málið tortryggilegt að undirstrika það að að undirbúningi Bessastaðaárvirkjunar er unnið af kappi. Lögin voru samþ. hér fyrir jól. Rafmagnsveitum ríkisins var falinn allur undirbúningur. Fyrirtækinu Hönnun hf. var falið verkið í samráði við Rafmagnsveiturnar, og það var lögð á það áhersla við báða þessa aðila að öllum undirbúningi yrði hraðað sem föng væru á. Í fjárlögum er gert ráð fyrir 150 millj. kr. í þessu skyni á þessu ári og gert ráð fyrir að því verði varið til undirbúningskostnaðar vegagerðar, jarðvegsrannsókna og annars sem þarf að gera. Ég vil aðeins bæta því við að nú fyrir nokkru hefur Orkustofnun verið sérstaklega falið að framkvæma rannsóknarboranir og skýrslugerð varðandi niðurstöður þeirra á svæði Bessastaðaárvirkjunar í Fljótsdal. Enn fremur hafa verið gerðar ráðstafanir til að flytja vinnuskála frá Lagarfossvirkjun þaðan og upp í Fljótsdal þar sem þeirra er not. Enn fremur vil ég taka það fram að Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefur fyrir skömmu einnig verið falið að láta nú í vor framkvæma gróðurfarsrannsóknir á fyrirhuguðu vatnasvæði Bessastaðaárvirkjunar í Fljótsdal, þannig að það hefur ekkert breyst í þessum efnum. Að þessu máli er unnið af fullu kappi eins og ótvíræður vilji Alþ. liggur fyrir um, bæði með afgreiðslu laga um virkjunina og með afgreiðslu fjárlaga þar sem ákveðið er að heimila að verja 150 millj. kr. í þessu skyni á þessu ári.

Flm. (Jón Árnason) : Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af því sem fram kom hjá hv. 5. þm. Norðurl. e. varðandi þá samþykkt sem hann gat um frá Búnaðarsambandi hvítsíðinga vil ég, eins og ég taldi að ég hefði gert í framsöguræðu minni fyrir málinu, benda sérstaklega sér stað í Suður-Þingeyjarsýslu þegar í Laxárá það að hér er allt öðruvísi staðið að en átti virkjun var ráðist. Hér liggur fyrir fundargerð fundar sem haldinn var með öllum þeim bændum sem land eiga að meira eða minna leyti sem fer undir vatn ef í þessa virkjun verður ráðist. Þeir hafa allir talið sig samþykka því að verða fyrir þeim landspjöllum, sem hér um ræðir, og komið sér saman um hvernig með skuli fara, að taka ákvörðun um þær bætur sem um verður að ræða vegna þeirra landspjalla sem að sjálfsögðu eiga sér þarna stað. Með því að virkja aðeins 13.5 mw., eins og ég gat um, er hægt að tala um litla virkjun. En á okkar mælikvarða t. d. á Vesturlandi, þegar við sjáum hvað við tryggjum mikið af þeirri orku sem við þurfum á að halda á þessum landshluta, þá er þar alls ekki um litla virkjun að ræða - ekki fyrir okkur. En ef hv. þm. vill alltaf stefna að því að virkja aðeins fyrir orkufrekan iðnað og semja við útlendinga og annað þess háttar, þá náttúrlega er sjónarmið hans skiljanlegt. En með tilliti til okkar þarfa út af fyrir sig á Vesturlandi er hér um mjög hagstæða stærð að ræða á orkuvinnslufyrirtæki. Eins og fram kemur í fskj. með frv. hefur verið rætt um þau landspjöll, sem um verður að ræða í þessu sambandi, og allir bændur skrifað undir sem náðist til þá. Það eru tveir aðilar sem ekki skrifa undir, en hafa tjáð sig samþykka þó að ekki hafi náðst í nöfn þeirra. Það liggur fyrir. Þess vegna kemur okkur, sem stöndum að þessu máli, eftir að unnið hefur verið þannig að málinu eins og raun ber vitni samkv. þessari fundargerð sem hér liggur fyrir, - þá kemur okkur það kynlega fyrir frá öðrum heimamönnum að slík samþykkt sé gerð sem er rétt höfð eftir hjá hv. þm. Ég hef séð þessa samþykkt einnig. En okkur kemur hún kynlega fyrir eftir að slíkur fundur hefur átt sér stað og algjört samkomulag á milli aðila um hvernig með skuli fara ef ekki næst samkomulag um mat. Þeir telja sem sagt að enda þótt þeir verði að láta nokkurt land af hendi, sem í þessu tilfelli, miðað við stærð virkjunarinnar, er ótrúlega lítið eða ekki svo mjög mikið með þeirri takmörkun sem hér er um að ræða á stíflugerðinni, þá sé um svo mikið hagsmunamál að ræða fyrir héraðsbúa í heild að þeir telja að það sé réttlætanlegt.



Herra forseti. Hv. félmn. hefur tekið þetta frv. til meðferðar og í nál. á þskj. 590 mælir n. með því að frv. verði samþ. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Eggert G. Þorsteinsson, Steingrímur Hermannsson og Ólafur Ólafsson. Þetta mál, sem kemur frá Nd., tók verulegum breytingum í þeirri d. frá því sem var þegar frv. var lagt fram. Samkv. frv., eins og það var lagt fram, var gert ráð fyrir að hús, sem reist eru og notuð einvörðungu við viðurkennda tómstundaiðju, sem fram fer á vegum félags- og æskulýðssamtaka eða í tengslum við þau, skuli lúta því ákvæði að af þeim sé greiddur fasteignaskattur 1/2% í staðinn fyrir allt að 134% sem gildir samkv. núgildandi lögum. Í meðförum Nd. tók frv. breytingum á þá leið að þar var ákveðið að skipbrotsmannaskýli og sæluhús skyldu vera undanþegin fasteignaskatti, en sveitarstjórnum verði veitt heimild til þess að undanþiggja fasteignaskatti þau mannvirki, sem talað er um í upphaflega frv. Það var enginn ágreiningur um þessa breytingu í hv. Nd. og í þessari mynd kom frv. til þessarar deildar, og það er þetta form á frv, sem hv, félmn. mælir með að verði samþ.



Herra forseti. Hv. félmn. hefur tekið þetta frv. til meðferðar og samþ. að mæla með samþykkt þess svo sem fram kemur í nál. á þskj. 589. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Eggert G, Þorsteinsson, Steingrímur Hermannsson og Ólafur Ólafsson. Frv. þetta kemur frá Nd. og er um breytingar á lögum nr. 5l frá 1974, um gatnagerðargjöld. 7 3. gr. l. er kveðið svo á að sveitarstjórnum sé heimilt að ákveða með sérstakri samþykkt, sem ráðh. staðfestir, að innheimta sérstakt gjald sem varið skal til framkvæmda við að setja bundið slitlag á götur í sveitarfélaginu og til lagningar gangstétta. Þegar lög þessi komu til framkvæmda og fyrstu samþykktir á grundvelli þessara laga bárust félmrn. til staðfestingar taldi rn. orka tvímælis, hvort þessu ákvæði í lögunum yrði heitt í þeim tilfellum þegar framkvæmdir við bundið slitlag á götum og gangstéttum hefðu verið gerðar fyrir gildistöku laganna. Það þótti orka tvímælis ákvæði í 4. gr. 1., þar sem tekið var fram, að gjöld samkvæmt 3, gr. mætti innheimta af öllum fasteignum við þær götur sem bundið slitlag er sett á og þar sem gangstéttir eru lagðar. Frv. felur í sér breyt. á þessu orðalagi: „eru lagðar“. Í staðinn kemur, eins og frv. var upphaflega lagt fram í Nd.: „hafa verið lagðar“. í Nd. var svo gerð breyt. á frv. á þá leið að þetta ákvæði hljóðar svo: „Gjald samkvæmt 3. gr. má innheimta af öllum fasteignum við þær götur sem bundið slitlag hefur verið sett á og þar sem gangstéttir hafa verið lagðar, enda sé eigi lengri tími en 5 ár liðinn frá því að slitlag var sett eða gangstétt lögð.“ Það er þetta ákvæði, að binda heimildina við það að eigi sé lengri tími en 6 ár liðinn frá því að slitlag var sett eða gangstétt lögð, sem felst í breyt. hv. Nd. Það var enginn ágreiningur um þessa breyt. sem gerð var á frv. í hv. Nd. og í þessu formi hefur frv. komið til þessarar hv. d. Það er þetta form á frv. sem hv. félmn. mælir með að verði samþ.



Herra forseti. Ég tel eðlilegt að gatnagerðargjöld séu innheimt til að standa undir hluta af kostnaði við gatnagerð og þá endanlegt slitlag á bæði vegi, götur eða þá lagningu gangstétta. En ég tel óeðlilegt að sveitarstjórnum sé veitt heimild til þess að innheimta nú gjöld aftur í tímann eins og gert er ráð fyrir í frv. til l. er hér liggur fyrir. Ég tel að útsvör og opinber gjöld, eins og þau eru lögð á hverju sinni, hafi verið lögð á til þess að standa undir framkvæmdum hvers tímabils, og ég vil því lýsa því yfir að ég mun ekki greiða þessu frv. atkvæði mitt, eins og það liggur fyrir, þó að ég sé hlynntur því að gatnagerðargjöld séu lögð á.



Herra forseti. Ég er í sjálfu sér ekki undrandi yfir því þó að borgarráðsmaður í Reykjavíkurborg geti haldið slíku fram, en þetta er dálítið annað fyrir okkur utan Reykjavíkurborgar. Við eigum svo geysilega mikið ógert í gatnagerð miðað við þann ágæta stað, og gatnagerðargjöldin, þar sem þau eru innheimt, eru hvergi innheimt hærri en svo að þau séu ætluð til þess að standa undir undirbyggingu gatna. Það er svo matsatriði hvort útsvör eigi að ganga til þess að fullgera götur eða ekki. En gagnvart stöðum, sem eru í örri uppbyggingu og eiga allt ógert t. d. í varanlegri gatnagerð, þá hygg ég að það sé til mikilla hagsbóta að fá þetta ákvæði lögfest og það verður síðan verk hverrar sveitarstjórnar að vega og meta hvort hún vill nota þetta ákvæði, og sveitarstjórnarmenn ganga undir dóm sinna kjósenda að loknu hverju kjörtímabili. En ég trúi því að það sé vilji íbúðaeigenda að götunum sé komið í sem best horf sem mögulegt er. Það er hinum smærri sveitarfélögum ákaflega illviðráðanlegt, og þetta er spor í þá átt að viðurkenna að það er fyrst og fremst samfélagsins að gera þetta. Það eru sett viss mörk um það hvað má innheimta í útsvörum, og það er verið að nálgast það, eins og ég veit að borgarráðsmaður, hv. 12. þm. Reykv., veit, að hinni lögákveðnu hámarksupphæð í útsvarsálögum sé að mestu leyti orðið ráðstafað með löggjöf þannig að þar koma sveitarstjórnir lítt til. Það er ákaflega lítið eftir til ráðstöfunar af hinum almennu útsvörum þó að í fyllsta hámarki sé, - það er lítið eftir til verklegra framkvæmda í því efni. En ég er ekkert óhræddur við að samþykkja þetta að því leyti til, að það hlýtur að verða mat hverrar sveitarstjórnar á hverjum tíma hversu langt sé rétt að ganga í þessu efni. Þær eiga sinn dóm yfir sér.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. 12. þm. Reykv. að ég tel óeðlilegt að gatnagerðargjöld séu innheimt aftur í tímann. Hins vegar má fallast á það sem hv. 10. landsk. sagði að hér er um heimild að ræða. Þar segir: Gjald má innheimta af fasteignum við þær götur, sem bundið slitlag hefur verið sett á“ - þannig að það er þá í sjálfsvald sett hverri sveitarstjórn að nota þessa heimild eða ekki. Ég lít svo til að þessi heimild snerti ekki okkur reykvíkinga þar sem þegar hefur verið í gildi innheimta gatnagerðargjalda í langan tíma, lengur en 5 ár, þannig að það snertir ekki reykvíkinga. Og ég lít svo til að aths. hv. 12. þm. Reykv. hafi ekki verið sett fram vegna þess, heldur einungis í almennum tilgangi, að það sé óeðlilegt að gjöld séu innheimt aftur í tímann. Ég tek alveg undir það. Hina vegar má segja með 10. landsk. þm. að sveitarstjórnirnar eigi um það við sjálfar sig, hvort þær noti þessa heimild og þær hlíta þá dómi kjósenda ef þær hafa farið rangt að. En ég er fremur mótfallinn þessari 4. gr., að hún verði orðuð eins og hér um ræðir, og mun óska eftir því að hún verði borin upp til atkv. sérstaklega.

Helgi F. Seljan; Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Það er rétt að þetta er að miklu leyti til komið vegna þess að þegar mörg hinna smærri sveitarfélaga réðust í sínar umfangsmiklu framkvæmdir og fjárfreku, þá voru þau mörg hver ekki tilbúin með sina reglugerð um gatnagerðargjöld, það er rétt, og þau komust fljótlega að raun um að með óbreyttum tekjum sínum gætu þau ekki ráðið við þetta mikla verkefni. Vitanlega varð svo niðurstaða þeirra flestra eða sennilega allra að þau urðu að leita á náðir þessa, að því er mér fannst frá upphafi, sjálfsagða tekjustofns. En ég tel rétt að upplýsa það hér vegna t. d. Austurlands, þar sem þessi gatnagerðargjöld eru nú fyrst að koma til sögunnar, tveim árum má segja eftir að sveitarfélög þar hófu sínar stórframkvæmdir í þeim málum, þá hefur verið farið mjög hóflega í sakirnar með álagningu þessara gjalda þótt aftur í tímann væri. Þessum gjöldum hefur verið skipt niður yfirleitt hjá þessum sveitarfélögum á 5 ár. Ég tek það alveg skýrt fram að íbúarnir, sem eru yfirleitt ekki mjög hrifnir af því að fá, eins og hv. 12. þm. Reykv. tók fram áðan, gjöld sem koma eftir á, - að íbúarnir á þessum stöðum öllum hafa talið þetta sjálfsagt og gegn þessu hefur ekki heyrst ein einasta mótbára svo að mér sé kunnugt um, enda hafa sveitarstjórnirnar farið eins hóflega í þessa heimild eða ætla sér að fara eins hóflega í þessa heimild og þeim er mögulegt. Hitt er svo annað að þetta gildir aðeins vegna þessara stórframkvæmda sem sveitarfélögin hafa ráðist í nú að undanförnu og vegna þess að þau höfðu ekki, því miður, búið sig nógu vel undir. Það er alveg rétt, þau höfðu ekki reiknað með því fyllilega að þau þyrftu að taka þennan tekjustofn inn, en ég tel sjálfsagt, þar sem vilji íbúanna er svo ótvíræður sem raun ber vitni, að þessi tekjustofn sé nýttur, og ef íbúarnir greiða hann með glöðu geði, þá tel ég sjálfsagt að sveitarfélögunum verði veitt þessi fulla heimild.



Herra forseti. Ég skal taka undir það með hv. 10. landsk. þm. að tekjuöflun sveitarfélaga er þröngur stakkur skorinn eins og nú er. Því er ég sammála gatnagerðargjöldum og hef ekkert við það að athuga að þau séu innheimt til að standa undir framkvæmdum við gatnagerðir hvort sem þær ern með varanlegu slitlagi eða ekki. Reykjavík hefur ekki innheimt gatnagerðargjöld fyrr en tiltölulega nýlega, - mig minnir að það hafi verið 1972 eða í kringum það, - en Kópavogur t. d. reið á vaðið með gatnagerðargjöld, ef ég fer rétt með, 1958. Það er eflaust mjög rétt ákvörðun hjá þeim að finna upp þessi gatnagerðargjöld. En það kemur mér spánskt fyrir sjónir, ef maður má orða það þannig, að íbúar almennt úti á landi óski eftir frekari álögum en nú eru þegar á þeim, þeir telji sig færa um að bæta á sig gatnagerðargjöldum sem verka aftur fyrir sig. Ég satt að segja gerði mér ekki grein fyrir því. Ég hef haldið að álagning á fólk og dýrtíðin væri alveg nóg fyrir fólk að greiða almennt. Þetta er nýtt fyrir mig, sérstaklega úr þeim herbúðum sem þessi orð voru töluð. Ég er reiðubúinn til að draga minn málflutning til baka allan ef það er vilji fólksins úti á landi að auka byrðarnar og hækka þá gjöld og láta þau verka aftur fyrir sig, sérstaklega þó á Austfjörðum, mér skilst að það sé svo ríkt fólk þar. En ég vil segja það að þegar beint er til mín orðum hér sem borgarráðsmanns í Reykjavík, þá býst ég ekki við að Reykjavíkurborg eða meiri hl., sem nú situr í borgarstjórn Reykjavíkur, mundi nokkurn tíma nota sér slíka heimild þó að hún yrði samþykkt. Okkur finnst reykvíkingar þurfa að borga alveg nóg eins og er. Ég hélt að fólki um land allt fyndist sér misboðið ef nú ætti að fara að taka gjöld til að standa undir framkvæmdum fyrri tíma. En ef það er rétt hjá hv. 7. landsk. þm. að fólkið bókstaflega óskar eftir frekari gjöldum til að standa undir gatnagerð, þá dreg ég minn málflutning til baka og biðst afsökunar á því að hafa eytt tíma þessarar hv. d. í þessar umræður.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á hjúkrunarlögum. Frv. er stutt, það hljóðar þannig: „1. gr. Rétt til að stunda hjúkrun og kalla sig hjúkrunarfræðing hefur sá einn, sem til þess hefur fengið leyfi ráðh. Þeim, sem þess óska fremur, skal heimilt að nota starfsheitin hjúkrunarkona eða hjúkrunarmaður. 2. gr. Greinar laganna nr. 2–7 breytast þannig, að þar sem orðið hjúkrunarkona eða hjúkrunarmaður koma fyrir, skal nú standa hjúkrunarfræðingur.“ Sem aths. við frv. er þess getið að till. hefur komið frá Hjúkrunarfélagi Íslands þess efnis að tekið verði upp starfsheitið hjúkrunarfræðingur og það verði lögverndað, og enn fremur sú ósk að starfsheitið hjúkrunarkona og hjúkrunarmaður skuli njóta sömu lögverndar og áður. Þetta frv. hefur farið í gegnum Nd. óbreytt, og heilbr.- og trn. hefur rætt frv. og mælir með samþykkt þess.

Við treystum því að hæstv. ríkisstj. taki þetta mál til sérstakrar meðferðar og tryggi réttindi þessa hóps. Hæstv. heilbr.- og trmrh. fór mjög vinsamlegum orðum um þessi mál er hann svaraði fyrirspurn hv. þm. Helga F. Seljans í Sþ, nú fyrir stuttu og vil ég - með leyfi hæstv. forseta - fá að vitna í orð hans. Hann sagði: „Ég vil aðeins láta það koma fram að ég tel þennan starfshóp og þessa stétt það mikilvæga að ég vil taka alveg fullt tillit til þeirra óska sem þar hafa komið fram. Þó að breytingar séu að verða, sérstaklega í þéttbýli, og breytingar verði óhjákvæmilega allmiklar á komandi árum með byggingu heilsugæslustöðva, þá á það svo langt í land að þessi stétt er nauðsynleg og verður að viðhalda eðlilegri fjölgun í henni, þannig að hún geti innt af hendi þetta starf í strjálbýli. Ég tel alveg sjálfsagt að þetta hafi þessi nefnd í huga. Þegar hún hefur skilað uppkasti að reglugerð verður auðvitað farið yfir þá reglugerð í heilbr.- og trmrn. og þá mun ekki standa á mér að hafa samband við Ljósmæðrafélagið áður en reglugerð verður sett og gefa félaginu tækifæri til þess að gera athugasemdir við væntanlega reglugerð.“ Þessi ummæli hæstv. ráðh. sýna að það er vilji á því að koma þessu í framkvæmd og við treystum því að svo verði gert. En við teljum mái þetta það brýnt að ef ekki gerist neitt í þessu máli á næstunni, þá reiknum við með að við munum endurflytja frv. á næsta þingi. Ég sagði að þetta mál væri brýnt og hér er um réttindamál að ræða. Hér er um það að ræða að tryggja launakjör skipaðra ljósmæðra og laun þeirra skuli ákveðin með kjarasamningum eða kjaradómi á sama hátt og laun opinberra starfsmanna. Þá er einnig kveðið á um það í frv. að ljósmæður eigi rétt á orlofi ár hvert á sama hátt og aðrir opinberir starfsmenn. Hlýtur að teljast sjálfsagt að þessi réttur sé veittur þessari stétt á sama hátt og öðrum stéttum. En það eru engin ákvæði um þetta efni í núgildandi ljósmæðralögum. Þá er og ljóst að skipting ljósmæðraumdæma, eins og hún er nú í mörgum eða jafnvel flestum sýslum landsins, er miðuð við það að hvert sveitarfélag sé ljósmæðraumdæmi út af fyrir sig. Því teljum við eðlilegt að sú skipting, sem gilt hefur, skuli tekin til endurskoðunar. Þessi skipting var eðlileg þegar samgöngur voru litlar sem engar og því eðlilegt nú að breyta þessari skiptingu. Það var von okkar í upphafi, þegar þetta frv. var flutt, að það gæti náð fram að ganga og í ljósi þess leggjum við á það mikla áherslu að réttindi þessa hóps verði tryggð með skjótum hætti, og þar með afnumið greinilegt misrétti sem þessi stétt býr við.



Herra forseti. Ég þarf litlu við að bæta það sem hv. 5. þm. Austf. var að enda við að segja hér áðan. En þetta er nú í annað sinn sem ég stend að frv.-flutningi í sama anda og í annað sinn sem ég verð fyrir þeirri reynslu að þurfa að vísa því til ríkisstj. - máli sem ég taldi í upphafi og tel enn að sé svo sjálfsagt að ekki þurfi annað að gera en að renna því í gegnum Alþ. Það má kannske segja mér til afsökunar áður að ég hafi haft mikla trú á því að mín eigin ríkisstj. sinnti þessum málum vel, en það má kannske líka heimfæra það nú að þessi trú mín á núv. hæstv. ríkisstj. sé kannske oftrú frá mínum bæjardyrum séð og það sé í raun óþörf linkind af mér að standa í annað sinn að því að láta vísa þessu máli til ríkisstj., það sé sem sagt rétt að láta sjást hvort svona sjálfsögð réttindi komast í gegn hér á Alþ., eða ekki. Ég vil þó enn láta reyna hér á, og trú mín á hæstv. ríkisstj., sem reyndar er ekki kannske beysin, er þó byggð gagnvart þessu máli á tilvitnuðum orðum sem hv. 5. þm. Austf. fór hér með frá hæstv. heilbr.- og trmrh. í Sþ. þegar hann svaraði fyrirspurn frá mér varðandi þetta. Þau orð hans styrktu mig í þeirri trú að frá honum mætti góðs vænta í þessu máli. Hinu er svo ekki að neita að mér hefur þótt hans ráðuneyti, heilbr.- og trmrn. vera heldur neikvætt í þessum efnum. Mér hefur þótt embættismenn þar einblína á þann hluta ljósmæðra sem kemur til starfa á heilsugæslustöðvunum. Við höfum auðvitað engar áhyggjur af þessum konum. Þær ganga inn í störf betur launuð en þær hafa áður haft. En hæstv. ráðh, hefur einmitt lofað því að líta á hinar líka, og það er í því trausti sem ég stend að þessari afgreiðslu ásamt öðrum nm. Þær konur, sem hér um ræðir, eru í raun að mínu viti án allra réttinda. Þær búa við launakjör sem eru ákveðin á furðulegan máta, samkv. yfir 40 ára gömlum lögum, í engum tengslum við launakjör opinberra starfsmanna yfirleitt þó að launakjör þeirra hafi smátt og smátt batnað að vísu. Þessi réttindi hljóta að vera sjálfsögð þeim til handa. Þær hafa unnið erfitt starf, innt af hendi góða þjónustu. Þetta eru aðallega eldri konur eða konur sem vinna við þessi störf í mjög afskekktum héruðum. Ég bendi á það t. d. sem hefur verið gert áður hér hvað lífeyrissjóður þeirra ljósmæðra er broslegur. Bætur þaðan eru nær engar, og stafar það einmitt af því hvernig þær taka laun. Eins og hv. 6. þm. Austf. tók fram, þá væntum við þess að niðurlagsorðin í okkar nál.: „í trausti þess að réttindaatriði ljósmæðrum til handa, þau sem felast í frv., verði lögfest“ - að þau niðurlagsorð verði að raunveruleika, þá sætti ég mig við þetta nú, en stend að því með honum að endurflytja þetta frv. ef ekkert gerist. Og allt er þá þrennt er, og þá verður á það að reyna hvað þingið gerir í málinu.

Vegna þess að Kaupfélag Árnesinga er sakað um að hafa sagt upp manni að tilefnislausu eina og segir í grg. till., vil ég segja eftirfarandi: Ég er kunnugur rekstri bifreiðaverkstæða. Kaupfélag Rangæinga, sem ég er framkvæmdastjóri fyrir, rekur tvö bifreiðaverkstæði. Eins og kunnugt er hefur verið mjög slakur grundvöllur undir rekstri bifreiðaverkstæða á Íslandi síðustu árin, einfaldlega vegna þess að verðlagsyfirvöld hafa haldið álagningu á vinnu í svo miklu lágmarki að illa hefur nægt til þess að standa undir rekstrarkostnaði verkstæðanna. Sérstaklega hefur þetta komið illa við þá sem byggt hafa ný verkstæði síðustu árin og þurfa að standa undir miklum vaxta- og fyrningakostnaði. Kaupfélag Árnesinga hefur um áratugaskeið haft með höndum mjög mikinn verkstæðisrekstur, þ. á m. mjög stórt bifreiða- og landbúnaðarverkstæði. Þessi rekstur fór fram í mjög gömlu og slæmu húsnæði sem var orðið mjög slæmt vinnupláss. Fyrir 2–3 árum réðst kaupfélagið í að byggja mjög stórt og vandað hús fyrir þessa starfsemi. Byggingu þessa húss lauk að mestu á s. l. ári og var starfsemi verkstæðanna flutt í það um síðustu áramót. Kostnaður við þessa byggingu var þá kominn yfir 70 millj. kr. Halli á rekstri verkstæðisins varð á síðasta ári nokkrar millj. þótt fjármagnskostnaður væri lítill, fasteignafyrning aðeins 483 þús. og allur vaxtakostnaður 820 þús. Nú er ljóst að vextir og fyrningar hækka geysilega vegna nýja hússins sem búið er öllum fullkomnum tækjum og þægindum sem völ er á. Það má reikna með að aðeins vextir af þessu húsi, miðað við að það kosti 70 millj. séu 12.6 millj. á ári. Ef 30 manns vinna í húsinu eru vextirnir einir 35 þús. kr. á mann á mánuði. Á síðasta ári voru verkefnin ekki næg á þessu verkstæði og var útseld vinna að fjárhæð 1 millj. 790 þús. sem ekki nýttist vegna verkefnaskorts samkvæmt skýrslum verkstæðisins. Þrátt fyrir þetta var mönnum ekki fækkað á árinu 1974. Yfir háveturinn er minnst að gera á svona verkstæðum, og þegar kaupfélagsstjórinn fór að skoða skýrslur yfir þetta fyrir jan. og febr. leist honum ekki á blikuna og taldi óhjákvæmilegt að fækka starfamönnum. Ég vil með þessu sýna fram á að það getur ekki verið sanngjarnt að fordæma Kaupfélag Árnesinga og kaupfélagsstjóra þess eins og gert hefur verið og enn síður alla samvinnuhreyfinguna vegna þessa máls. Svona árás er ekki sæmandi í okkar litla frjálsa samfélagi. Ég sé ekki betur en hér sé um pólitíska árás að ræða. Þetta ólöglega verkfall á Selfossi er mjög slæmt fordæmi í íslensku þjóðfélagi og mjög hætt við að það eigi eftir að draga dilk á eftir sér. Við skulum minnast þess að ef við slitum í sundur lögin, þá slitum við og friðinn. Bretar hafa mjög bitra reynslu af svona vinnubrögðum. Þar hafa verið ástunduð meira og minna ólögleg verkföll í 20 ár sem hafa brotið niður breskan iðnað öðru fremur og hafa kannske átt stærstan þáttinn í því að veikja breskt efnahagslíf eins og raun ber vitni. Herra forseti. Ég skal ekki eyða miklu meiri tíma. Ég hef nú sýnt fram á að sú árás á Kaupfélag Árnesinga og samvinnuhreyfinguna, sem felst í þessari till. og málflutningi flm., er bæði ómakleg og byggð á röngum forsendum. Auk þess vil ég benda á leiðinlega rökleysu í till. þar sem segir að stefnt skuli að því að takmarka rétt atvinnurekenda til þess að segja upp fastráðnu starfsfólki að eigin geðþótta. Við skulum þá fyrst gera okkur grein fyrir hvað geðþótti er. Hann hlýtur að vera vilji, dómgreind, tilfinning og þá um leið samviska mannsins. Ég geri ráð fyrir að allir, sem hafa mannaforráð og þurfa að ráða fólk til starfa og segja því upp og því miður stundum að láta það hætta störfum fyrirvaralaust, geti ekki hugsað sér að afsala sér öllum ákvörðunarrétti þar um. Verði svona 1ög sett er stefnt að algjöru stjórnleysi og ringulreið varðandi fólkshald fyrirtækja. Er það kannske það sem flm. vilja? Ég ítreka svo að ég legg til að till. verði felld. Ég trúi að svo verði, því að ég veit að hv. alþm. greiða atkv, að eigin geðþótta.



Herra forseti. Og enn kvað hv. þm. Ólafur Ólafsson og ekki var söngurinn síðri en á dögunum. Ég þakka honum að vísu fyrir ágætt boð austur á Hvolsvöll til að sjá afrek hans þar. Ég þakka honum einnig þá góðverkaupptalningu sem hann var með hér áðan og einnig fróðlegan fyrirlestur um bifreiðaverkstæði og rekstur þeirra. Þetta er allt saman þakkarvert. En þegar hv. þm. fór að tala um að ég hefði hér hellt úr skálum reiði minnar, þá ætla ég aðeins að benda á eitt atriði og er það alveg nægilegt. Hafi þetta verið svo og ég hafi gert þetta á eins ódrengilegan hátt og hann vildi vera láta, þá ætla ég að benda hv. þm. á það að hæstv. forseti sá enga ástæðu til þess að áminna mig í nokkru fyrir málflutning í þessum ræðustól, en það varð hann að gera því miður tvívegis varðandi þennan hv. þm. sem var að ljúka máli sínu. Og ég held að það segi sína sögu um málflutning okkar hvort um sig í þessum ræðustól. Ég hef því miður ekki mína ræðu sem ég flutti við upphafi þessa máls, en þó man ég ekki til þess að ég hafi orðað það þannig að hér væri um árás á launafólk í landinu að ræða. Ég talaði, að mig minnir, um hroka gagnvart launafólki, og ég held að það hafi verið mjög vægt til orða tekið að í þessari ræðu hv. þm. hafi komið fram hroki. En það var ekki almenn árás á launafólk í landinu eða það sem hann kallar svo eða það sem ég sagði um hroka í garð launafólks, sem er það rétta, sem varð þess valdandi að ég stóð hér upp og hafði uppi nokkur orð, heldur fyrst og fremst að hér voru rakin mjög ítarlega úr þessum ræðustól persónuleg dæmi sem mér þótti óhæfa og forseti hafði þegar undirstrikað að voru óhæfa í þessum ræðustól. Það var það sem olli því fyrst og fremst að ég stóð hér upp til andmæla. Við getum svo deilt um það hver framdi árás og hver ekki austur á Selfossi, eins og hv. ræðumaður minntist á áðan. Ég hygg að sú niðurstaða, sem fengin er í því máli, sanni allvel hver þar hefur upphafinu valdið. Mér þykir hins vegar afskaplega leiðinlegt og hef orðið var við það með ýmsa forustumenn samvinnuhreyfingarinnar í landinu, að hvernig sem gagnrýni er sett fram á þessa ágætu hreyfingu og það hef ég oft sett fram, t. d. í mínu kaupfélagi, þá er henni ávallt mætt á einn veg, hversu hreinskilin, hversu hóflega sem hún er fram sett, hún er talin árás. Það er verið að æsa lýðinn, eins og þeir segja, gegn þessum sjálfkjörnu fulltrúum fólksins í samvinnuhreyfingunni. Ég skal fúslega játa að ég hef verið einlægur fylgismaður samvinnuhugsjónarinnar. En svo má brýna deigt járn að bíti. Ef þessir forustumenn mega aldrei og á engan hátt heyra neina gagnrýnisrödd, ekki fá neitt orð í eyra, þó að það sé mælt af hreinskilni og sanngirni, án þess að þeir telji það til árása, án þess að þeir telji það til andstöðu við sjálfa hugsjónina, þá fer ég að efast stórlega um að ég eigi mikið sameiginlegt með þessum mönnum. Ég hélt það hins vegar einu sinni og var ákveðinn í þeirri trú. Og málflutningur þessa hv. fulltrúa samvinnuhreyfingarinnar, sem ég kallaði víst hér í ræðustól sérlegan fulltrúa og verður ekki annað betra orðalag, held ég, fundið, háttalag hans og viðbrögð öll sanna mér þetta kannske betur en allt annað sem ég hef hingað til reynt. Ég get nefnilega sagt þessum hv. þm. það að mistök og röng vinnubrögð samvinnuhreyfingarinnar snerta mig miklu meira en röng vinnubrögð og mistök einkafyrirtækja t. d. Mér sárnar miklu meira ef þessi samtök fremja ranglæti á fólki heldur en þótt einhverjir einkaaðilar geri það, og það er einfaldlega vegna þess að ég hef talið mig samvinnumann. En síðan skal ég ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Ég sagði í fyrri ræðu minni að í raun og veru hefði áminning forseta átt að vera nægileg um þann málflutning sem hér var uppi hafður og að full ástæða var til þess að hér væri staðið upp til andmæla og það harðra andmæla. E. t. v. hafa andmæli mín ekki verið nógu hörð þrátt fyrir það að þessi hv. þm. hafi talað um að ég hafi jafnvel hellt úr skálum reiði minnar. Hann veit þá sem betur fer ekki, þó að ég geti verið kannske myndarlegur og ég man ekki hvað hann sagði annað frekar hér, að ég get orðið reiður ef ég reiðist. Og ef ég færi að hella úr skálum reiði minnar varðandi þetta mál, þá mundi ég hafa annan hátt á en ég hafði við fyrri umr. þessa máls. Allar ásakanir um að kommúnistar, eins og þessi ágæti maður hafði hér uppi um okkur Alþb.-menn og hefur þar sýnilega gengið í góðan skóla Morgunblaðsins, en það var einmitt sálufélag við þá Morgunblaðsmenn, sem ég var að gagnrýna samvinnuhreyfinguna fyrir með allgildum rökum, - allar slíkar ásakanir læt ég mér í léttu rómi liggja. Ég held áfram hvar og hvenær sem er að halda uppi þeirri gagnrýni á samvinnuhreyfinguna og forustumenn hennar sem mér sýnist og geri það vegna þess að ég vil þessari hreyfingu vel, - fyrst og fremst vegna þess. Annars væri ég ekki að elta ólar við það, ef um fyrirtæki væri að ræða sem skipti mig enga. En í öllum bænum þá ætla ég að biðja forsvarsmenn samvinnuhreyfingarinnar að fara ekki að blanda saman vöggunni og veruleikanum, þ. e. a. s. vöggunni og þar á ég við hugsjón samvinnuhreyfingarinnar eins og hún kom fram hjá forustumönnum samvinnuhreyfingarinnar í árdaga, og þeim veraleika sem blasir við okkur allt of víða og á allt of mörgum stöðum í dag, m. a. eins og ég tók skýrt fram - ef það heitir að hella úr skálum reiði sinnar - í félagi við vafasama aðila einkaframtaksins í hlutafélögum eins og samvinnuhreyfingin hefur gert allt of mikið að. Væri gaman að vita hvort þessi hv. sérlegi fulltrúi samvinnuhreyfingarinnar mundi vilja mæla slíku bót hjá þessari almenningshreyfingu. En sem sagt, ástæðan til þess að ég stóð hér upp við fyrri umr., var einfaldlega sú að hér var vegið ómaklega að ég taldi og óréttlátlega að ákveðnum mönnum sem hér gátu ekki og höfðu ekki tök á að svara fyrir sig. Og það var það sem olli minni umtöluðu reiði. Ég skal þá ítreka að sú reiði getur greinilega magnast meira ef forkólfar samvinnuhreyfingarinnar halda áfram svipuðum málflutningi og hér hefur verið uppi hafður og með svipuðum dæmum sem ég gæti rakið ótalin dæmi af hingað og þangað.



Herra forseti. Ég mun nú ekki tala langt mál um þessa þáltill. Ég hefði ekki kvatt mér hér hljóðs ef hv. þm. Ólafur Ólafsson hefði ekki vikið sérstaklega að öðrum og aðalflm. þessarar þáltill. sem er hér nú ekki stödd, frú Soffíu Guðmundsdóttur, sem sat hér í hálfan mánuð í fjarveru minni og flutti þá þessa þáltill. um uppsögn fastráðins starfsfólks. Það er ætlan mín að gott samvinnufólk í Norðurl. e. og þ. á m. ekki ófáir samflokksmenn hv. þm. muni þakka frú Soffíu Guðmundsdóttir flutning þessarar þáltill. og alls ekki taka undir það að hér sé um að ræða árás kommúnista á samvinnuhreyfinguna í landinu. Ég ætla ekki hér í stuttu máli að rekja þá þróun samvinnuhreyfingarinnar, þá vegferð, sem hefur af skiljanlegum ástæðum e. t. v. leitt hana alllangt frá uppruna sínum, því að „sjaldan verður ósinn eins og uppsprettuna dreymir“. Ég get tekið undir þan orð ræðumanns að kaupfélögin séu máttarstoðir byggðarlaga úti um land. Vissulega eru þau það. Slíkt vil ég ekki draga í efa. Þau eru það í mörgu tilliti. En sú játning gefur kaupfélagsstjórunum engan rétt til þess að yfirganga umboð sitt í framkomu gagnvart starfsfólki. Geðþótti forstjóra samvinnufélaganna, ég vil ekki fara neinum hnjóðsyrðum um þann geðþótta, - en geðþótti forstjóra samvinnufélaganna á nú þrátt fyrir allt að vera búinn til úr vilja nokkuð margra samvinnumanna á hverjum stað, og það vil ég fullyrða og hef nú fyrir mér í því orð einstakra samvinnufélaga úr starfsumdæmi Kaupfélags Árnesinga að betur hefði verið öðruvísi staðið að deilumálinu á Selfossi, að betur hefði kaupfélagsstjóri ekki sagt upp þessum starfsmanni með þeim hætti sem hann gerði því að þá hefði Kaupfélag Árnesinga komist í senn hjá tapi og leiðindaþvargi og varanlegri hneisu. Við höfum vissulega ástæðu til þess að binda verulega miklar vonir við störf samvinnuhreyfingarinnar í framtíðinni, kaupfélaganna. En það fullyrði ég að orðið sé meira en tímabært að huga nokkuð að tengslum forustumanna samvinnuhreyfingarinnar við það fólk í landinu sem þessari hreyfingu er ætlað að þjóna. Með þessu sveigi ég alls ekki að fornkunningja mínum Ólafi Ólafssyni, síður en svo. Ég býst meira að segja við því að hann muni fást til þess að viðurkenna að ekki mundi skaða að huga að þessari hlið málsins. Ég minnist þess á sínum tíma að ég varð ekki var við beinlínis hrifningu meðal samvinnumanna, kunningja minna, þegar þeir voru t. d. að skoða póstkortin sem prentuð höfðu verið til dreifingar út um víða veröld með teikningu af ættartré eins helsta forustumanns samvinnuhreyfingarinnar þar sem ætt hans var rekin beina leið til goðanna með töluvert eindreginni kröfu um ríkiserfðir í Stóra-Bretlandi. Það má náttúrlega segja sem svo, að fyrst hinum stóru helst uppi að rekja þannig ætt sína til sjálfra goðanna, þá sé kannske ekki einstökum kaupfélagsstjórum láandi þó að þeir í ferli sínu og framferði gagnvart undirmönnum sínum allt að því reki ætt sína til Bakkabræðra, en til fremdar fyrir samvinnuhugsjónina er það ekki. Til annarra starfa voru þeir ráðnir. Og ef þeir halda í raun og veru að með þessu framferði stuðli þeir að fremd samvinnuhreyfingarinnar, þá ætla ég að þeir megi lesa ýmislegt upp á nýtt.



Herra forseti. Sjútvn. Ed. hefur haft til meðferðar þáltill. um fisksölusamstarf við belgíumenn. Þessi till. er nú orðin alllegin. Við ræddum hana, sendum hana til umsagnar, fengum eina umsögn sem var jákvæð, og nefndin hefur gefið út á þskj. 575 svofellt nál.: „ N. var sammála um að mæla með samþykkt till. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Jón G. Sólnes og Halldór Ásgrímsson.“ Þessi till. fjallar um það að fela ríkisstj. eða þeim aðilum er hún til þess kveður, að leita eftir samstarfi við belgíumenn um neðangreind atriði: 1. Um bætta löndunar- og geymsluaðstöðu á íslenskum fiski í Ostende. 2. Um myndun fyrirtækis er hafi það verkefni að dreifa og selja ferskan og frystan fisk í hinum ýmsu Mið-Evrópulöndum. 3. Um möguleika á flugflutningi á fiski milli Keflavíkur og Ostende með dreifingu þaðan um Mið-Evrópu í huga. 4. Um hugsanlega lækkun sölu- og löndunarkostnaðar vegna aukinna umsvifa. Í sjálfu sér þarf ekki mikið um þetta mál að segja. Okkur hefur orðið það ljóst á síðustu árum að það er hæpið fyrir okkur að treysta á fáa stóra markaði. Breytingar þar geta komið hart við okkur eins og reynslan hefur sýnt. Hins vegar hafa sölumiðstöðvar fyrir íslenskan fisk í Evrópulöndum verið mjög ófullkomnar. Þar er aftur á móti geysimikill markaður og miklir markaðsmöguleikar, ekki aðeins í Mið-Evrópu, heldur er þaðan stutt til stöðva í Afríku og Asíu, og með breyttum þjóðfélagsháttum, eins og nú er í sunnanverðri Evrópu og í Afríku og Asíu, má ætla að markaðir, sem hingað til hafa verið lokaðir eða ekki til, opnist fyrir okkar framleiðsluvörur. Má t. d. geta þess að nú nýlega hefur komið fram sú skoðun að hægt væri að hafa áhrif á einn alvarlegasta sjúkdóm Afríku, þ. e. a. s. skort á próteinum, skort á eggjahvítuefnum, með því að blanda fiskmjöli í brauð, og viss Afríkuríki hafa lýst áhuga á að fá samstarf við okkur í því efni. Eitt er víst, að okkur er nauðsyn að fá upp bætta aðstöðu til fisksölu bæði í Mið-Evrópulöndum, Afríku og Asíu. Með þetta í huga er þessi till. flutt, vegna slæmrar reynslu af hinum fáu og stóru mörkuðum sem við höfum orðið að treysta á undanfarið.



Herra forseti. Af því að það er rólegt í þessari hv. þd. núna, þá held ég að ég segi nokkur orð um þessa till., bíði ekki eftir því að hún fari til n. og komi hér aftur til umr. Það er af sérstöku tilefni aðallega sem ég kveð mér hér hljóðs, en í leiðinni vildi ég lýsa yfir fyllsta stuðningi við þetta ágæta mál. Það væri gott ef hægt væri að bæta fyrir fyrri syndir okkar í þessum efnum og vanrækslu fjölda ára varðandi sérkennslu afbrigðilegra barna í grunnskólum landsins, og þá alveg sérstaklega, eins og sagt er í till., í skólum landsbyggðarinnar. Ég held að það sé gott að fá þessa till. fram til áherslu í kjölfar grunnskólalaganna. Sannleikurinn er sá að þau veittu fyrst möguleika og svigrúm til sérkennslu af þessu tagi, einkanlega í hinum smærri skólum. Í öllum umr. um grunnskólafrv. hér á Alþ. gleymdist þetta ærið oft hjá allt of mörgum. En einmitt í ljósi þessara möguleika auk margs annars jákvæðs studdi ég það frv. og við aðrir, sem hér voru með, heilshugar. Áður var öll slík kennsla við hina smærri skóla hrein sjálfboðavinna. Sjálfboðavinna getur verið ágæt en auðvitað fór hún í ýmsan veg, var mikil eða lítil eftir atvikum því að þarna var vitanlega eftir áhuganum einum saman farið. En ég vil benda á það hér að þótt við höfum samþ. þessi lög, þá er framkvæmdahliðin eftir og því full ástæða til þess að ýta vel á eftir því, eins og þessi till. gerir ráð fyrir. En í sambandi við þessa sérstöku till. vil ég aðeins geta þess hér að Styrktarfélag vangefinna á Austurlandi fór fram á það í sumar að hæstv. menntmrh. skipaði nefnd þar eystra skv. heimild í grunnskólal. til að athuga þessi mál, sérkennslumálin, sérstaklega. Við í stjórn Styrktarfélagsins vorum mjög ánægð með niðurstöður af þessum óskum okkar til hæstv. ráðh. Sú nefnd hefur í samráði við rn. hans unnið mjög gott starf, og nú liggur í raun fyrir ákveðin till. um bráðabirgðalausn á brýnustu vandamálunum varðandi sérþarfir seinþroska nemenda. Það hefur sem sagt verið ákveðið að komið verði upp sérdeild við Nesjaskóla í Austur-Skaftafellssýslu næsta vetur fyrir seinfæra nemendur. Ég tel að það væri rétt og veit að það verður gert - að hafa þetta starf þessarar nefndar og niðurstöður hennar til hliðsjónar þegar verður farið að framkvæma eftir þessari þáltill. Ég þykist vita að rn. mun gera það. En þótt hæstv. ráðh. sé ekki hér viðstaddur að vísu, þá vil ég hér og nú þakka hæstv. menntmrh. fyrir sérstaklega ágæt viðbrögð og jákvæða niðurstöðu og ákvörðun í þessu máli. Ég veit einnig, að þessi ákvörðun hans verður mjög mikilvæg fyrir þá aðra sem þurfa að sinna svipuðum vandamálum annars staðar í öðrum kjördæmum þar sem þessi mál hafa verið í miklum ólestri. - Þetta vildi ég aðeins taka fram hér nú þegar þessi till. kemur hér til umr.



Herra forseti. Ég vildi aðeins lýsa stuðningi mínum við þessa þáltill. Sérkennsla er að sjálfsögðu mjög mikilvægt mál og mikið vandamál hjá okkur. Þegar grunnskólalögin voru í undirbúningi fór Öryrkjabandalag Íslands fram á það að sérstakur námsstjóri sérkennslu yrði skipaður. Þess var ekki talin þörf. En hins vegar er sérkennsla mjög mikilvægt atriði og skapar fjölbreytileg vandamál. Það, sem mest hefur háð okkur og ekki síst úti á landsbyggðinni, er einmitt skortur á þessu sérmenntaða fólki til að stunda þessa kennslu. Kennaraháskóli Íslands og Kennaraskólinn áður hafa reynt að bæta lítils háttar úr þessu með námskeiðum, en það hefur þó ekki komið að nægilegu haldi og því fagna ég því að hér er komin fram till. sem ýtir undir við þessa hjálparkennslu. Þeirri uppástungu sem þar er gerð að þetta geti, þar sem fámennt er, verið forkennsla, er ég fylgjandi. Það verður örugglega alllangt þangað til við getum komið sérkennslumálum í gott lag hjá okkur. En ég held að það kunni að lagast með byggingu sérkennslumiðstöðvar sem hér er í undirbúningi og reyndar er byrjað á nána og mun vafalaust taka að sér verklega kennslu í þessum efnum. En ef allt fer eins og horfir þá er sýnilegt að mörg ár líða þar til við getum verið orðið sæmilega settir í þessum efnum.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Þetta mál var í menntmn. í Nd. og ég legg til að því verði nú vísað til menntmn. og verður gengið til atkv. um þá till.