Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Lög þau, sem nú eru í gildi um þingfararkaup og lífeyrissjóð alþm., eru nr. 84 frá árinu 1953, ásamt breytingu, sem gerð var með I. nr. 110 1954. Á þeim tíma, sem liðinn er síðan þessi lög voru sett, hafa allar aðstæður breytzt mjög mikið, einkum við það, að nýrri kjördæmaskipun var komið á árið 1959 og kjördæmin stækkuð. Hefur síðan staðið til að endurskoða lögin um þingfararkaup o.fl., þótt ekki hafi af því orðið fyrr en nú, að árangur endurskoðunarinnar liggur fyrir í frv: því, sem hér er til umr. Þingfararkaupsnefnd lét semja frv. um þetta efni 1962, eins og frá er sagt í grg. með frv. Það frv. var síðan endursamið af samninganefnd ríkisstj. í kjaramálum, en í henni áttu sæti ráðuneytisstjórarnir Sigtryggur Klemenzson og Gunnlaugur Briem og Jón Þorsteinsson alþm. Með n. starfaði skrifstofustjóri Alþingis, Friðjón Sigurðsson. Síðan hefur frv. verið til athugunar hjá hæstv. ríkisstj. og þingflokkunum, og endanlega var frá því gengið í því formi, sem það liggur hér fyrir, af þingfararkaupsnefnd og fulltrúa Alþb., hv. 4. þm. Norðurl. e., Birni Jónssyni, ásamt skrifstofustjóra Alþingis. Þingfararkaupsnefnd hefur svo óskað þess, að frv. yrði flutt í hv. d. af fulltrúum allra flokka, og samkv. þeirri ósk er það fram borið af mér og forseta Nd., hv. 2. þm. Vestf., Sigurði Bjarnasyni, ásamt formönnum þingflokka Framsfl. og Alþb., hv. 1. þm. Austf., Eysteini Jónssyni, og hv. 5. þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni. Með frv. þessu, ef að lögum verður, er gerð sú höfuðbreyting á launakjörum alþm., að þeir fá greidd árslaun í stað dagkaups. Dagkaupið hefur einungis verið greitt yfir þingtímann og nam s.l. ár að meðtöldu orlofsfé 81464 kr. Samkv. 1. gr. frv. er lagt til, að árskaupið verði 132 þús. kr., og þýðir það þá 50536 kr. hækkun á árskaupi hvers þm., miðað við s.l. ár. Mér er það kunnugt, að sumir þeirra aðila, sem um frv. þetta hafa fjallað, hafa talið, að hækkunin þyrfti að vera meiri en hér er lagt til með tilliti til stækkunar kjördæmanna og þess aukna tíma til ferðalaga og fyrirhafnar almennt í sambandi við þingmennskuna, sem þm. hafa orðið að bæta á sig af þeirri ástæðu. Fullt samkomulag hefur þó orðið um frv. í heild og kaupupphæðina samkv. 1. gr. jafnframt gerir frv. ráð fyrir, að þingið taki þátt í auknum ferðakostnaði vegna ferðalaga um kjördæmin, svo sem gert hefur verið s.l. 2 ár, sbr. 4. og 5. gr. frv. og skýringar við þær, en til skamms tíma var það svo, að alþm. fengu aðeins greiddan ferðakostnað til Alþingis og heim aftur frá þingi. Samkv. 2. gr. gildandi þingfararkaupslaga skyldi reisa þingmannabústað, svo fljótt sem við yrði komið. Þetta lagaákvæði hefur aldrei komið til framkvæmda, og vegna breyttra viðhorfa er það fellt niður í frv., sbr. 2. gr. og grg. með henni. Ég veit ekki, hvaða afstöðu aðrir hv, alþm. hafa nú varðandi byggingu þingmannabústaðar. Ég minnist þess ekki, að málið hafi borið á góma á Alþingi. Málið mun oft hafa verið rætt áður, en áhugi fyrir því virðist hafa farið þverrandi, og e.t.v. má segja, að það sé að mestu leyti úr sögunni í því formi, að byggður verði sameiginlegur þingmannabústaður, eins og eitt sinn mun hafa verið hugmyndin. Það er nú svo komið, að mjög margir þm. hafa eignazt eigin íbúðir í námunda við þingstaðinn og eru jafnvel búsettir þar allt árið. Vegna þeirra þm., sem eftirleiðis þurfa að leysa bústaðavandamálið, virðist mér þá, að sú leið hljóti að koma mjög til athugunar, að lífeyrissjóður alþm. verði efldur svo, að hann geti veitt einhverjar fyrirgreiðslur með lán til íbúðakaupa. Þetta þykir e.t.v. fjarstæðukennd hugmynd vegna þess, hversu sjóðurinn er nú lítils megnugur, en ég vil benda á, að bæði vegna fjölgunar þm. 1959 og vegna hækkaðs kaups á sjóðurinn fyrir sér að vaxa. Vil ég í þessu sambandi leyfa mér að upplýsa, að hæstv. fjmrh. hefur samkv. tilmælum sjóðsstjórnarinnar fallizt á að láta tryggingafræðing undirbúa breytingar á gildandi reglum um sjóðinn. Munu undirbúningsathuganir tryggingafræðingsins væntanlega leiða í ljós, hvort sú hugmynd, sem ég hef drepið hér á, sé framkvæmanleg eða ekki. Verður lífeyrissjóðsmálið lagt fyrir hv. Alþingi, þegar lokið er þeirri endurskoðun gildandi lagaákvæða um það efni, sem nú er á byrjunarstigi, en þangað til fer um gjald til sjóðsins og lífeyri alþm. og maka þeirra eftir l. frá 1953 og 1954, sbr. 9. gr. frv. Ég vil svo að lokum láta í ljós þá skoðun, að eins og nú er háttað störfum og skyldum alþm., verði ekki lengur hjá því komizt að gera þá höfuðbreytingu á kjörum þeirra, sem í frv. þessu felst, þ.e. að greitt verði árskaup í stað dagkaups yfir þingtímann. Þingsetan sjálf tekur orðið 6–7 mánuði á ári hverju, en þar að auki þurfa margir þm. a.m.k. 1–2 mánuði til að ferðast um í kjördæmum sínum, og raunar er það svo, að þm. hafa að staðaldri margvísleg störf með höndum fyrir kjördæmi sín og kjósendur, sem gera þeim í mörgum tilfellum erfitt um vik með að sinna öðrum störfum. Það er því eðlileg og sanngjörn ósk þm., að þannig sé að þeim búið, að þeir geti sem bezt leyst af hendi þingmannsstörfin. Með frv. þessu er að verulegu leyti komið til móts við þær óskir, þó að alltaf megi um það deila, hvort menn séu nægilega rétt haldnir hvað snertir kaup og kjör. Það á jafnt við um þm. sem aðra. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að ræða efni þessa frv., því að það mun vera samkomulagsmál milli ríkisstj, og stjórnmálaflokkanna, þingflokkanna. En ég heyrði, að hv. frsm. gaf upp eina upphæð hér viðvíkjandi þingfararkaupi þm. s.l. ár og sagði, að það hefðu verið 81 þús. kr. að meðtöldu orlofi. Í fyrsta lagi kann ég ekki við það, að orlofi sé blandað saman við laun, hvorki á Alþingi né annars staðar, því að það eru engin laun, og a.m.k. er það svo, að ég hef ekki neinar sögur af orlofi alþm. En það er hins vegar saga, sem er vert að segja frá á Alþingi, að alþm. hafa verið á tvenns konar launum. Sumir hafa verið með þingfararkaup án orlofs, en aðrir að viðbættu orlofi, og ég held, að ég fari rétt með það, að mitt þingfararkaup var gefið upp af skrifstofu Alþingis 76 þús. kr. og nokkur hundruð s.l. ár. Það eru hins vegar nokkuð mörg ár síðan það vitnaðist, að farið væri að greiða sumum þm. orlof, en öðrum ekki. Við eftirgrennslan kom í ljós, að það hafði verið úrskurðað af einhverjum aðilum, að sumir þm. skyldu njóta orlofs og aðrir ekki eftir því, hvort þeir væru á föstum launum hjá öðrum fyrirtækjum eða ekki. En þeir þm., sem væru á föstum launum hjá einhverjum öðrum fyrirtækjum en hv. Alþingi, skyldu ekki fá orlof á það kaup, sem þeir þó fengju greitt hjá Alþingi. Þetta kemur mér dálítið spánskt fyrir, því að ég veit ekki annað en sérhver atvinnurekandi og þá væntanlega Alþingi Íslendinga líka skuli greiða orlof á þau laun, sem sá atvinnurekandi greiðir, alveg án tillits til þess, hvort viðkomandi launþegi hefur tekjur hjá öðrum aðila eða ekki, en það er hans skylda að greiða honum orlof af þeim hluta launanna og getur hvorki losað einn né annan atvinnurekanda og ekki heldur Alþingi frá þeirri skyldu að eiga að greiða orlofsfé af því kaupi, sem það greiðir. Ég hef alltaf véfengt þennan úrskurð og tel hann rangan, og mun ég nú a.m.k. áskilja mér allan rétt. Þar sem ég hef átt reikning liggjandi hér á Alþingi núna hátt í 2 ár viðvíkjandi orlofi, þá mun ég nú afhenda hann lögfræðingi gegn Alþingi, því að ég uni því ekki að vera á öðru og lægra þingmannskaupi en aðrir, og veit ég, að svo er um marga þm. hér aðra. Fyrir þessu er enginn grundvöllur að mínu áliti. Og lögfræðingar, sem ég hef talað við, telja, að sérhverjum aðila beri að greiða orlof af þeim launum, sem hann greiðir sínum launþegum. Allra helst, þegar þetta er nú kallað kaup af frsm. hér á hv. Alþingi, talið með þingfararkaupinu, þá tel ég ástæðu til þess að una því ekki, að þm. séu hér á tvenns konar launum. Þetta hefur ekki farið eftir því, hvort menn voru tekjuháir eða ekki. Margir af tekjuhæstu alþm., ef þeir tóku ekki sínar tekjur að öðru leyti í launum, höfðu orlof á sitt þingfararkaup. En ef þeir voru á launum hjá öðrum, hversu lágt sem það kaup var, þá höfðu þeir ekkert orlofsfé frá Alþingi. Læknir hefur orlof hér á Alþingi. Lögfræðingur hefur það, sem hefur einkaskrifstofu. En ég hygg hins vegar, að sýslumaður hafi það ekki. Ég tel, að samkv. l. um orlof eigi þeir alþm., sem ekki vilja una því að vera á einhverju 2. flokks þingmanns kaupi, rétt á að krefja Alþingi um orlof 4 ár aftur í tímann, því að orlof fyrnist á 4 árum, og sé ekki nokkra minnstu ástæðu til annars en að gera það. Ég hef ekkert svar fengið við því bréfi, sem ég skrifaði fyrir fast að 2 árum til þingsins um þetta, og tel mig eiga fullan rétt á því að láta lögfræðing kanna réttmæti á innheimtu þess, ef ekki fæst gert upp með góðu, eins hjá Alþingi og öllum öðrum atvinnurekendum, að greiða orlof af þeim launum, sem viðkomandi aðili hefur greitt, 6%. En það, að ég hreyfði þessu nú, byggist á þessu einmitt, að þarna er orlofsfénu blandað samán í framsöguræðu við launagreiðslu til þm., sem ég tel ekki rétt. En launagreiðslunni á að fylgja hjá sama atvinnurekanda orlofsskylda til allra launþega hans. Og ég get ekki ímyndað mér, að það samræmist l. um orlof, að sumum launþegum í þjónustu eins fyrirtækis sé úrskurðað orlof, en öðrum ekki.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að deila hér við hv. 5. þm. Vestf. út af orlofinu. Hann á að sjálfsögðu um það við þingfararkaupsnefnd, sem hefur með þessa hluti að gera. Það er aðeins eitt atriði í ræðu hans, sem ég vil mótmæla, og það er það, að það eigi ekki að telja orlofið sem kaup. Ég veit ekki betur - en það komi eins mikið við budduna hjá hverjum atvinnurekanda, sem verður að greiða það, eins og annað kaup, og sömuleiðis að þeir, sem taka við því, verða að greiða af því skatta og skyldur.



Herra forseti: Ég vil ekki láta því ómótmælt, að orlof er allt annað en laun. Og það hefði verið réttast af hv. frsm. að viðurkenna það, að hann fór rangt með það. Orlofsféð hefur notið annarra réttinda samkv. lögum heldur en laun, og ef orlofsfé var greitt með réttum hætti, í merkjum, eins og atvinnurekendum er skylt lögum samkvæmt, þá var enginn fjárnámsréttur í orlofsfénu vegna almennrar skuldakröfu á viðkomandi mann. Og það er fyrst þegar farið var nokkuð alinennt að brjóta orlofslöggjöfina og blanda því saman við launagreiðslur, eins og hv. frsm. gerir líka, að farið var að blanda þessu saman við laun. En það er ranglega gert, og ég mótmæli því a.m.k., að sá skilningur verði lögfestur hér á Alþingi, að orlofsféð sé sama sem taun. Það á ekkert skylt við laun.