Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft það frv., sem hér liggur fyrir, til meðferðar, og leggur meiri hl. n. til, að það verði samþ. án breytinga, eins og nál. ber með sér, en minni hl., hv. þm. N-Ísf. (SB), er frv. mótfallinn og skilar séráliti. Aðalefni frv. er í stuttu máli þetta: Í 1. gr. eru fyrirmæli um, að sjútvmrh. skipi þriggja manna n., sem nefnist útflutningsnefnd sjávarafurða. - Í 2. gr. er verksvið n. ákveðið. Skal hún vera ráðh. til ráðuneytis um sölu og útflutning sjávarafurða. - Hún skal veita útflutningsleyfi fyrir sjávarafurðum með þeim skilyrðum, sem nauðsynleg þykja, og að lokum ber henni að hafa forgöngu um markaðsleit og tilraunir til að selja sjávarafurðir á nýja markaði og auka sölu þeirra á þá sem fyrir eru. - Í 3. gr. er svo ákveðið, að útflytjendur séu skyldir til að gefa útflutningsnefnd allar upplýsingar, sem hún óskar, um allt, sem varðar sölu og útflutning sjávarafurða, og að n. hafi frjálsan aðgang að verzlunarbókum og skjölum þar að lútandi. - Að lokum koma svo ákvæði um, að ríkisstj. geti einnig ákveðið, að ekki megi bjóða til sölu, selja eða flytja til útlanda aðrar vörur en sjávarafurðir nema að fengnu leyfi n. og með þeim skilyrðum, sem hún setur. Ég tel sjálfsagt í upphafi að gera sér ljóst, í hverju helzt felast breytingar í þessu frv. frá þeim l. og reglum, sem gildandi hafa verið um þetta efni. Í l. nr. 11 frá 12. febr. 1940 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er heimilt að ákveða, að engar vörur megi bjóða til sölu, selja til útlanda eða flytja úr landi nema að fengnu leyfi hennar og með þeim skilyrðum, er hún setur.“ - Enn fremur: „Ríkisstjórninni er heimilt að ákveða, að engir megi bjóða til sölu, selja til útlanda eða flytja vörur úr landi, aðrir en þeir, sem til þess hafa fengið sérstaka löggildingu ríkisstj.“ - Og enn segir svo: „ Ríkisstj. getur falið nefnd, er hún skipar, að fara með þetta vald, er henni er veitt samkv. lögum þessum, og með reglugerð, er ríkisstj. setur, er heimilt að skipa nánar fyrir um allt, sem við kemur framkvæmd þessara laga.“ Núgildandi skipan útflutningsmálanna er að verulegu leyti byggð á þessum heimildarlögum. Með þeim er ríkisstj. og viðkomandi ráðh. í rauninni gefið algert sjálfdæmi um meðferð þeirra, og er auðsætt, að samkv. þessum lögum getur ríkisstj. á hverjum tíma sett hverjar þær reglur sem hún vill og þarf til þess engra ráða að leita eða um leyfi að spyrja. Í framkvæmdinni hefur lögum þessum verið beitt á mjög mismunandi hátt gagnvart einstökum greinum útflutningsins, eins og rakið er ýtarlega í grg. frv. Fyrrverandi sjútvmrh., Ólafur Thors, veitti á sínum tíma einum aðila, Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, einkaleyfi til útflutnings á saltfiski. Öðrum aðila, síldarútvegsnefnd, hafa með árlegri löggildingu verið veitt einkaréttindi til útflutnings saltsildar. Þremur aðilum hefur verið veittur réttur til útflutnings á frystum fiski, og allmörgum aðilum hefur verið leyft að annast útflutning annarra sjávarafurða. hefur vald til að veita útflutningsleyfi á skreið, frosnum fiski, fiskimjöli, lýsi og nokkrum fleiri vörum verið í höndum eins manns, sem ráðherra hefur skipað. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að þeirri skipan verði komið á framkvæmd þessara mála, að einkaréttaraðstaða einstakra útflutningsaðila verði afnumin og þeim öllum gert að lúta sömu skilyrðum, séu allir undir sams konar eftirliti af hálfu ríkisvaldsins, verði allir að sækja um útflutningsleyfi og verði allir skyldir að veita útflutningsnefndinni þær upplýsingar, sem hún kann að óska eftir. Þetta virðist í alla staði vera eðlileg skipan málanna og illskiljanlegt, að hún skuli sæta gagnrýni og andstöðu af hálfu þeirra, sem telja sig bera hagsmuni sjávarútvegsins sérstaklega fyrir brjósti. Nú segja andstæðingar frv., stjórnarandstæðingar, að vísu: Núverandi skipulag hefur sannað gildi sitt, og því er engin ástæða til neinna breytinga. Samkv. þeirri kenningu er það hagkvæmast og bezt, að einokun sé á útflutningi einnar vörutegundarinnar, þ.e. saltfisksins, raunveruleg ríkiseinkasala á annarri vörunni, saltsíldinni, frjálst framtak framleiðenda verði heimilt á frosnum fiski, skreið, lýsi o.fl. með eftirliti ríkisstj. eða eins manns í umboði hennar. Sem sagt, allar þessar þrjár aðferðir eru ágætar og nánast svo óaðfinnanlegar, að það nálgast glæp að hrófla við nokkurri þeirra, - eða með svolítið breyttu orðalagi: Það er ágætt, að hófleg samkeppni sé um að ná sem beztum mörkuðum og sem hæstu verði fyrir frosinn fisk, skreið og lýsi og kannske allar aðrar sjávarafurðir nema bara saltfiskinn. Þar verður einokunin að ríkja. Þar mega engir nýir aðilar fá tækifæri til að sýna hæfni sína og þá möguleika, sem kunna að vera fyrir hendi. Ég verð nú að segja það, að mér finnst þetta vera helzt til gagnsæjar mótsagnir til þess að bera þær fram fyrir menn með sæmilegri dómgreind. Fullyrðingunum um ágæti einokunarinnar, sem þó stangast á við kenningarnar, sem jafnframt eru bornar fram um það fyrirkomulag, sem hefur verið á öðrum greinum útflutningsins, væri helzt hægt að finna einhvern stuðning með því að fullyrða, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda sem elztu samtök framleiðenda sjávarafurða væri til slíkrar fyrirmyndar um alla starfsemi sína frá fyrstu tíð, að engin önnur samtök kæmust þar í nokkurn samjöfnuð. Þessu reyna þó hv. sjálfstæðismenn ekki af ofur skiljanlegum ástæðum að halda fram. Til þess er forsaga þessa fyrirtækis og þær mörgu deilur, sem um það hafa verið, sú mikla gagnrýni og tortryggni, sem það hefur sætt, mönnum of ofarlega í huga. Ég ætla, að það hafi komið fram í ræðum hv. þm. G-K. (ÓTh), þegar frv. þetta var til umr. í hv. Nd., að samtök skreiðarframleiðenda hafi látið í ljós, að þau vildu ekki, þótt í boði hefði verið frá hans hendi, þiggja einkaleyfi til útflutnings á sinni vöru. Mér finnst þetta vera næsta athyglisverð ummæli. Þessi framleiðendasamtök kærðu sig ekkert um að setja sig í þá aðstöðu, að engin leið væri fyrir framleiðendur að gera samanburð á hæfni þeirra í sölumálunum og annarra útflytjenda. Þau vildu ekki eiga á hættu þá tortryggni, sem alltaf hlýtur að vera fylginautur slíkrar einokunar sem Samband ísl. fiskframleiðenda hefur iðkað. Þau töldu sér frjálsa aðild framleiðenda að samtökunum heppilegri. Það er líka vert að gefa því gaum, að þótt Sölusamband ísl. fiskframleiðenda sé langelzt þeirra samtaka, sem við útflutning sjávarafurða fást, hafa engin þeirra, sem siðar komu til skjalanna, tekið byggingu þess og starfsaðferðir sér til fyrirmyndar. Það er ekki heldur ástæða til að líta fram hjá þeirri staðreynd, að á sama tíma og stórfelldir markaðir hafa unnizt fyrir frosinn fisk og hertan á siðari tímum, hefur mjög hjakkað í sama fari um markaði okkar fyrir saltfisk. Auðvitað eiga nýir framleiðsluhættir sinn þátt í þessari þróun svo og aukin framleiðsla. En því fer þó víðs fjarri, að ástandið í markaðsmálum saltfisksins sé nokkuð til að hælast yfir, og alveg óséð, hvaða þátt einokunin á þar að. Það fer víst ekki á milli mála, að höfuðástæðan fyrir nærri því að segja sjúklegri andstöðu Sjálfstfl. við þetta frv. er fyrst og fremst sprottin af ótta við það, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda verði látið sitja við sama borð og aðrir útflytjendur. En hvað hafa menn að óttast í því sambandi? Það er sagt: Allir útflytjendur að saltfiski vilja vera þátttakendur í sambandinu og eru harðánægðir með alla starfsemi þess. - Ef þetta væri nú rétt, hvað hafa mennirnir þá að óttast? Ef allir framleiðendur að saltfiski vilja áfram fela sambandinn umboð til að selja alla framleiðsluna, hvernig getur þá aðstöðu þess og framtíð verið hætta búin með ákvæðum þessa frv.? Engan stafkrók er þar að finna né heldur nokkuð í málflutningi þeim, sem fram hefur komið með frv., sem gefur minnsta tilefni til að ætla, að nokkrum hafi dottið í hug, að aðili, sem slíkrar tiltrúar nyti af framleiðenda hálfu, gæti ekki haldið starfsemi sinni að öllu óbreyttri. Þvert á móti hefur t.d. hæstv. sjútvmrh. lagt á það alveg sérstaka áherzlu í sínum ræðum, að frjáls samtök framleiðenda ættu að njóta stuðnings ríkisvaldsins í afurðasölumálum sínum. Ef ótti sjálfstæðismanna við það, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda verði að draga saman seglin, hefur við rök að styðjast, þá getur það ekki stafað af öðru en því, að einhver hluti fiskframleiðenda, stór eða lítill, æski breytinga og vilji heldur freista að fela öðrum umboð til að selja sína vöru. Önnur ástæða fyrir ótta sjálfstæðismanna gæti auðvitað stafað af því ákvæði frv., sem fjallar um eftirlit útflutningsnefndar. T.d. það, að S.Í.F. verði ekki eftirlitslaust, eins og raunverulega hefur verið, heldur verði það að lúta sömu reglum í því efni og aðrir, verði skylt að gefa útflutningsnefndinni upplýsingar um starfsemi sína o.s.frv. En auðvitað ætti þetta engum að koma betur en þeim, sem hreinan skjöld hefðu, og það ætti að vera vel til þess fallið að eyða skaðlegri tortryggni og lítt rökstuddum ásökunum, ef þær væru fyrir hendi. Nei, sannleikurinn er sá, að röksemdir sjálfstæðismanna gegn frv. snúast í einu og öllu gegn því óskabarni þeirra, sem þeir eru að reyna að verja, og hljóta að styrkja mjög þær skoðanir manna, að forusta þeirra í afurðasölumálunum sé ekki alveg eins óaðfinnanleg og þeir vilja vera láta, enda mun það sannast mála, að hún er það ekki. Eins og ég gat um í upphafi máls míns, hefur ríkisstj. á undanförnum árum haft lagaheimildir til svo að segja hverra þeirra afskipta í útflutningsmálunum sem skyldi. Og auðvitað hefði ríkisstj. nú getað breytt að vild sinni um reglugerðir og framkvæmd þeirra án þess að breyta lögum. En hún hefur talið eðlilegra að viðhafa þá aðferð, þegar hún vill koma hagstæðri og nokkuð breyttri skipan á þessi mál, að leita til þess samþykkis Alþingis. Sjálft frv. felur m.a. í sér skerðingu á valdi ráðh. til að skipa þessum málum. Samt eru þeir til, sem hafa brjóstheilindi til þess að halda því fram, að hér séu einhver kúgunarlög á ferðinni. Þegar það er sannað, að frv. stefnir einmitt að auknu frelsi framleiðenda sjálfra til að velja eða hafna umboðsmönnum, sem útflutninginn annast, er hrópað um, að verið sé að hefja herferð gegn þeim. Jafnframt er svo sunginn söngur um það, að frv. sé tilgangslaust, að í því felist ekkert nýmæli. Ja, hver veit, hvað er upp og hvað er niður, þegar slíkum málflutningi er beitt? Andmælendur frv. reyna að halda dauðahaldi í þær umsagnir, sem um frv. hafa borizt frá stjórnum nokkurra fiskframleiðendasamtaka og frá svokölluðum fulltrúafundi Sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda. Allar þessar umsagnir, nema frá S.Í.F., eru aðeins frá stjórnarmeðlimum samtakanna einum, og í sumum tilfellum a.m.k. verður það að teljast mikið vafamál, að þessir stjórnarmeðlimir hafi kynnt sér eða getað séð frv., þegar þeir léðu nöfn sín undir þessar umsagnir, og kemur það fram í sumum umsögnunum, að það hafi aðeins verið hóað í stjórnarmeðlimina í síma út á land. En að öðru leyti er það um stjórnir þessara aðila að segja, að þær eru að langmestu leyti skipaðar einlitu liði sjálfstæðismanna, og eftir því ofurkappi, sem flokkurinn hefur lagt á að vinna gegn frv., er næsta líklegt, að ekki sé meira sagt, að flokkshollusta hafi sett sinn svip á samþykktirnar. Hitt er svo ekki heldur nema mannlegt, að hverjum þyki sinn fugl fagur og að forráðamennirnir, sem þessum samtökum stjórna, hlaupi ekki til að viðurkenna, að líklegt væri, að aðrir gætu gert betur en þeir. Í sambandi við þessar umsagnir er þó sérstaklega athyglisvert, að tvö fjölmennustu hagsmunasamtök meðal þjóðarinnar, þ.e.a.s. Alþýðusamband Íslands og Samband ísl. samvinnufélaga, mæla bæði með frv., og hljóta þær umsagnir að verða þungar á metunum, þegar þær eru teknar til athugunar. Það er líka full ástæða til að benda á það, að sala og útflutningur sjávarafurða er langt frá því að vera nokkurt einkamál þeirra, sem endanlega að nafninu til teljast eigendur afurðanna, þegar þær eru fluttar úr landi. Sjómennirnir, sem eru nú orðnir skyndilega, eins og þm. í d. heyrðu núna áðan, sérstakir skjólstæðingar Sjálfstfl., eru þeir menn sem mest leggja af mörkum til sköpunar þessara verðmæta. Þeir eru á vissu stigi málsins formlegir eigendur afurðanna að allt að hálfu leyti. Því var að vísu haldið fram hér af hv. þm. N-Ísf. við 1. umr. þessa máls, að afurðasalan kæmi sjómönnunum ekkert við, vegna þess að þegar varan væri seld úr landi, hefðu þeir þegar afsalað sér sínum hlut á samningsbundnu verði, og þess vegna kæmi sjómönnum það blátt áfram ekkert við, hvernig þessum málum væri fyrir komið. Auðvitað er þetta ákaflega þröngur bókstafsskilningur, og það er af þeirri einföldu ástæðu, að samningar sjómanna um fiskverð hljóta á hverjum tíma að ákvarðast af því, sem endanlega fæst fyrir afurðirnar, og þannig eiga þeir vitanlega alla sína afkomu undir því, hvernig á þessum málum er haldið. Þeim er því málið ekkert síður skylt en þeim, sem endanlega teljast lögformlegir eigendur, og ættu að réttu að hafa jafnmikinn íhlutunarrétt. En það eru ekki aðeins sjómennirnir einir og skráðir eigendur framleiðslutækjanna, sem að réttu eiga aðild að meðferð þessara verðmæta. Allir landsmenn leggja sjávarútveginum fjármagn, bæði til kaupa á framleiðslutækjunum sjálfum og til rekstrar hans, og meginhlutinn af öllu fjármagni, sem í þessum höfuðatvinnuvegi okkar er bundið, er sameign allrar þjóðarinnar, og hún á öll lífsskilyrði sín og efnalegt sjálfstæði undir því komið, að af fyrirhyggju og með alþjóðarhag fyrir augum sé haldið á stjórn þessa atvinnuvegar í öllum greinum. Það fer því víðs fjarri, að heil brú sé í þeirri kenningu, að þeim, sem að nafninu til teljast eigendur afurðanna þegar þær eru fluttar úr landi, beri nokkur úrslitaréttur um ákvarðanir í afurðasölumálunum umfram það, sem samrýmist hagsmunum allrar þjóðarinnar. Það kemur greinilega fram í nál. minni hl., hv. þm. N-Ísf., að hann treystist í rauninni ekki til að mótmæla nokkrum stafkrók, sem máli skiptir, í frv. sjálfu. Hann segir aðeins, að frv. sé óþarft, þar sem ríkisstj. hafi hvort eð er í gildandi lögum allt það vald í þessum málum, sem í frv. felst. Samkvæmt þessu er frv. sjálft því ekki neitt hættulegt að hans dómi, heldur er það aðeins rökstuðningurinn með frv., sem hann er svona hræddur við, og þær fyrirætlanir, sem hann heldur að ríkisstj. hafi í þessum málum. M.ö.o., hvort sem frv. er samþ. eða fellt, getur ríkisstj. gert hvað sem henni þóknast til að skipa afurðasölumálunum eins og hún vill. Frv. breytir þar engu um. En af því að ríkisstj. er vond að dómi þessa hv. þm., þá óttast hann framkvæmdir í þessum málum. Ja, maður getur nú spurt: Ef frv. breytir engu um vald ríkisstj., hvernig getur þá samþykkt þess haft nokkur áhrif á gang málanna? Og ef ríkisstj. er í einhverri krossferð gegn framleiðendum, eins og hv. þm. N-Ísf. hefur reynt að halda hér fram í d., hvernig getur þá frv., sem færir henni ekkert aukið vald, magnað hætturnar, sem hann telur vera fyrir hendi? Ég hef nú af ýmsum ástæðum ákaflega góðan vilja á því að skilja hugsanagang þessa hv. þm. En ég verð að viðurkenna það, að ég hef algerlega gefizt upp við það í þessu máli. Deilan stendur sem sagt ekki um sjálft frv., ekki um það mál, sem um er að tefla að taka ákvarðanir um, heldur um það, hvernig tökum ríkisstj. muni taka á þessum málum. Látum það gott heita. En hvað er það þá, sem andstæðingar frv. óttast í því efni? Jú, þeir segjast óttast undirboð á afurðunum, ef aðrir geti fengið tækifæri til að selja þær en þeir, sem nú hafa til þess réttindi. Auðvitað er þetta hreinn fyrirsláttur og markleysa, því að í frv. er tryggilega frá því gengið, að útflutningsnefndin hafi fullt vald til þess að koma í veg fyrir undirboð, og um það eru alveg sérstök og greinileg ákvæði. Eftirlit útflutningsnefndarinnar veitir einmitt betri tryggingu fyrir því en nú er fyrir hendi eða hefur verið, að hæsta hugsanlegt verð fáist fyrir afurðirnar. Svo er það sjálf nefndarskipunin, sem er andstæðingum frv. þyrnir í augum. Þeir virðast ætla, að hagkvæmara sé, að einn maður fari með það vald, sem þremur mönnum er nú ætlað. Ekki held ég, að þessi skoðun sé líkleg til að hljóta mikinn byr, heldur munu flestir verða sammála um, að í þessu efni sem öðrum sjái betur augu en auga og að úrslitavald eins manns sé líklegra til að leiða af sér, að einhæf sjónarmið ráði, heldur en ef fleiri fjalla um. Þá er það hlutverk útflutningsnefndarinnar, sem athugasemdir hafa verið gerðar við: Í fyrsta lagi, að ráðherra megi ekki og eigi ekki að leita ráða annarra en þeirra, sem nú fara með útflutninginn, vegna þess að þeir hafi bezt allra vit á málefnum hans. Og í öðru lagi, að útflutningsnefndin megi alls ekki hafa forgöngu um markaðsleitir og það, sem því tilheyrir, þar eigi aðrir að koma nærri en núverandi útflytjendur. Auðvitað hljóta allir að sjá; sem hafa haft fyrir því að kynna sér frv., að með þeim ákvæðum frv., sem um þetta fjalla, eru síður en svo nokkrar hömlur lagðar á samtök framleiðenda um það að koma ráðleggingum sínum til ráðherra eða til útflutningsnefndarinnar, og engin ástæða til að ætla, að báðir þessir aðilar muni ekki meta þær að verðleikum. Ekki er heldur á nokkurn hátt takmarkaður réttur útflytjenda til að leita nýrra markaða eða sölu á þeim, sem fyrir eru. Þveröfugt hafa framleiðendur nú rýmri hendur til þess en verið hefur. Ef á að taka alvarlega andstöðuna gegn því, að útflutningsnefnd geti einnig haft forgöngu um markaðsleit, þá lýsir það aðeins vantrausti á þá, sem áður hafa einir annazt þann starfa, og trú á það, að henni kunni að takast betur en þeim. Þetta eru, að ég held, helztu mótbárurnar, sem fram hafa komið óg nokkur leið er að ræða á málefnalegum grundvelli, gegn þeirri skipan útflutningsmálanna, sem nú er gert ráð fyrir að upp verði tekin. Þær reynast þó allar heldur léttvægar, þegar hróflað er eitthvað við þeim, og eftir stendur aðeins sú ömurlega staðreynd, að allur bægslagangur hv. stjórnarandstæðinga gegn frv. er aðeins hafður í frammi í veikri von um það, að þeim reynist unnt að halda hlífiskildi yfir sérréttindaaðstöðu, sem valdamenn þeirra og framámenn hafa veitt sjálfum sér í trássi við hagsmuni þjóðarinnar.



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. deildar hefur ekki orðið sammála um frv. það, sem hér liggur fyrir: Meiri hl. n., hv. þm., sem styðja núverandi ríkisstj., leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt, en minni hl., fulltrúar Sjálfstfl., leggur til, að því verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Það skal tekið fram, að annar fulltrúi Sjálfstfl. í n., hv. þm. Vestm. (JJós), gat ekki tekið þátt í afgreiðslu málsins þar sakir sjúkleika. Enda þótt ég hafi við 1. umr. þessa máls hér í hv. þd. gert nokkra grein fyrir afstöðu minni og Sjálfstfl. til þess, tel ég þó rétt að fara enn á ný nokkrum orðum um frv. og þau rök, sem til grundvallar því liggja og hafa verið flutt af hæstv. sjútvmrh. Hann hefur haldið því fram, að það, sem fyrst og fremst sannaði nauðsyn þessarar lagasetningar, væri mikil óánægja með núverandi skipulag á útflutningi sjávarafurða. Af því tilefni finnst mér rétt að athuga, hverjir hafi annazt stjórn afurðasölu sjávarútvegsins á undanförnum árum. Það kemur þá í ljós, að það eru fyrst og fremst samtök framleiðendanna sjálfra. Þannig hafa eigendur saltfisks falið Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda sölu á öllum útfluttum saltfiski. Framleiðendurnir hafa sjálfir byggt þessi samtök upp, og rætur þeirra liggja aftur í þeim tíma, þegar taumlaus samkeppni ógnaði hagsmunum útgerðarinnar og undirboð voru algeng og við borð lá, að saltfiskverzlun Íslendinga lamaðist og yrði undir í samkeppninni við erlenda keppinauta. Af slíku hefði að sjálfsögðu ekki leitt tjón aðeins fyrir framleiðendur fisks á Íslandi, heldur og fyrir þjóðina í heild, sem byggði afkomu sína fyrst og fremst á útflutningi sjávarafurða. Útflutningur hraðfrysta fisksins hefur svo að segja allur verið í höndum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og Sambands ísl. samvinnufélaga. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna er byggð upp af eigendum þessara atvinnutækja. Þessi samtök voru í upphafi veik og lítils megandi, en hafa með vaxandi fiskiðnaði fært mjög út kvíarnar og eru nú í dag mjög öflug samtök framleiðenda, samtök, sem freðfiskframleiðendur standa mjög einhuga saman um. Hins vegar hefur Samband ísl. samvinnufélaga söluumboð á hraðfrystum fiski fyrir þau frystihús, sem kaupfélögin reka víðs vegar um land. Þau eru allmörg, en þó miklu færri en þau frystihús, sem eru innan vébanda Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna. Um skreiðarútflutninginn er svo það að segja, að Samlag skreiðarframleiðenda annast nú sölu á um það bil 70% af allri skreiðarframleiðslu landsmanna. Einnig hér er um að ræða frjáls samtök, sem framleiðendurnir hafa byggt upp og síðan skipað sér einhuga um. Að því er snertir sölu á útfluttri saltsíld, þá hefur síldarútvegsnefnd séð um hana, en sú stofnun er einnig byggð upp af síldarsaltendum í samvinnu við ríkisvaldið. Ég hef þá talið hér upp meginútflutningsvörur sjávarútvegsins. Sölu og útflutning á þeim annast í stuttu máli sagt stofnanir og samtök framleiðenda sjálfra. Nú er það svo, að með l. frá 1940, um sölu og útflutning á vörum, og reglugerð um það efni er ríkisstj. veitt mjög víðtækt vald yfir útflutningi hvers konar framleiðsluvara landsmanna og þá einnig sjávarafurða. Hefur verið á það bent í umr. um þetta frv., að í því felist engin þau ákvæði, sem fyrrgreind lög og reglugerð feli ekki í sér. ríkisstj. þær, sem setið hafa á hverjum tíma í s.l. 11/2 áratug, hafa hins vegar ekki beitt því valdi, sem í þessum l. felst, til þess að taka ráðin af framleiðendum um sölu og útflutning afurða þeirra, heldur hafa þær haft samvinnu við samtök framleiðenda og talið skynsamlegast að efla þau og láta þau ráða sem mestu um þessi hagsmunamál sín. Hygg ég, að varla nokkrum manni geti blandazt hugur um það, að sá háttur sé skynsamlegri en hinn að taka fram fyrir hendur framleiðendanna, sem mestra hagsmuna hafa að gæta og mesta reynslu hafa á þessu sviði. Þeir hafa sjálfir byggt samtök sín upp til þess að annast afurðasöluna og kunna gleggst skil á því, hvaða ályktanir eigi að draga af þessari reynslu. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, og í grg. þess er það greinilega tekið fram, að einn höfuðtilgangur þess sé að skerða það frjálsræði, sem framleiðendur hafa búið við um uppbyggingu félagssamtaka sinna. Það er skoðun minni hl. sjútvn. og okkar sjálfstæðismanna yfirleitt, að þessi stefna frv. sé hin háskasamlegasta og feli ein í sér nægileg rök fyrir frávísun þess. Af því, sem ég hef sagt nú, sést það, að sú staðhæfing sjútvmrh., að það hafi verið fyrst og fremst nauðsynlegt að flytja þetta frv. vegna óánægju með skipulag útflutningsmála undanfarin ár, fær ekki staðizt. Fyrir Alþingi liggja nú enn fremur umsagnir frá öllum þeim aðilum, sem haft hafa nokkur afskipti af afurðasölu sjávarútvegsins undanfarin ár. Eru það samtals 10 aðilar. Má segja, að a.m.k. einn þeirra hafi ekki haft afskipti af afurðasölu sjávarútvegsins, en engu að síður taldi sjútvn. hv. neðri deildar rétt að leita álíts þessa aðila, þ.e.a.s. stjórnar Alþýðusambands Íslands. En aðeins þessi aðili, þessi eini aðili, stjórn Alþýðusambandsins, mælir með samþykkt frv. í bréfi, sem er aðeins fjórar línur að lengd. Í þessu bréfi er ekki gerð minnsta tilraun til þess að rökstyðja þá skoðun stjórnar A.S.Í. að skynsamlegt sé að samþykkja þetta frv. Stjórn þessara víðtæku launþegasamtaka gerir ekki einu sinni minnstu tilraun til þess að færa þeim orðum sínum stað, að skynsamlegt sé að samþykkja frv. Það getur því varla verið mikið leggjandi upp úr umsögn þess aðila um þetta frv. Samband ísl. samvinnufélaga mælir ekki með samþykkt frv., en lýsir því hins vegar yfir, að það telji heppilegast, að minnst tveir útflytjendur séu löggiltir til að hafa á hendi útflutning á öllum sjávarafurðum. Í áframhaldi af því má benda á það, að Samband ísl. samvinnufélaga hefur á þessu ári falið Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda útflutning á öllum sínum saltfiski, og hafa þá allir saltfiskframleiðendur í landinu falið S.Í.F. að annast útflutning fyrir sig á þessu ári. Ég tel það ekki djarfa ályktun hjá mér, sem ég dreg af þessari staðreynd, að þetta sýni, að framleiðendur, eigendur saltfisks í landinu, telji, að þessi samtök hafi gætt vel hagsmuna þeirra á undanförnum árum og að það skipulag, sem samtökin eru byggð upp um, sé gagnlegt og að ekki séu líkur til þess, að með þessu frv., ef að lögum yrði, yrði hagsmuna þeirra gætt betur en með því skipulagi, sem nú ríkir og framleiðendur hafa sjálfir sett á laggirnar. Loks er á það bent í umsögn síldarútvegsnefndar, að hún telji hagkvæmast, að sala og útflutningur síldar ver$i framvegis, eins og verið hefur, í höndum eins aðila, og mótmælir nefndin því, að frá þeirri skipan verði horfið. Allir hinir 7 aðilarnir, sem ég skal ekki telja hér upp að þessu sinni, - það hefur verið gert áður, - mæla gegn því, að frv. verði samþykkt, og leiða rök að því, að það sé mjög hættulegt fyrir útflutningsverzlun þjóðarinnar að fara út á þá braut, sem rætt er um í grg. frv. Í þessu frv. og í grg. felst hótun við framleiðendur og samtök þeirra, hótun um það að láta þau ekki hafa það frjálsræði að hafa afurðasöluna á sínum höndum, sem þau hafa notið undanfarin ár, þrátt fyrir það mikla vald, sem ríkisvaldið hefur haft í l. frá 1940. Það er álit minni hl. sjútvn., að það sé hið mesta glapræði af ríkisvaldinu að virða mótmæli allra þessara samtaka, allra félagssamtaka og stofnana sjávarútvegsins, að vettugi og samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir. Að minni hyggju hefur reynslan sýnt og sannað, að öruggasta leiðin til þess að ná hagstæðu verði fyrir íslenzkar sjávarafurðir er að láta framleiðendurna sjálfa um að annast söluna, um að gæta sinna eigin hagsmuna. Og þeir hafa valið þann kostinn að láta söluna á erlendum markaði vera á sem fæstra höndum. Það er skoðun okkar sjálfstæðismanna, að á sama hátt og samkeppni um innflutninginn til landsins sé nauðsynleg og sjálfsögð, þá geti samkeppni margra útflytjenda um sölu á einni og sömu vöru á sama erlenda markað oftast verið skaðleg og geti leitt til undirboða og verðfellingar. Og það er einmitt þetta, sem samtök framleiðendanna óttast og benda rækilega á í umsögnum sínum um frv. Þegar Alþingi tekur afstöðu til þessa frv. og boðskaps hæstv. sjútvmrh. í sambandi við það, verður það fyrst og fremst að hafa þetta í huga. Það skipulag, sem nú ríkir í afurðasölumálunum, er byggt upp af framleiðendum sjálfum og lýtur þeirra stjórn. Því fer víðs fjarri, að hér sé um að ræða einhverja sérhagsmunaklíku, sem einna helzt sé byggð upp af einum pólitískum flokki, eins og hv. frsm. meiri hl. sjútvn. vildi vera láta í framsöguræðu hér áðan. Hv. 8. landsk. sagði, að andstaða sjálfstæðismanna gegn þessu frv. væri „sjúkleg“. Þetta er hinn mesti misskilningur. Andstaða sjálfstæðismanna gegn þessu frv. byggist fyrst og fremst á virðingu þeirra fyrir reynslunni og þeirri skoðun þeirra, að framleiðendurnir sjálfir eigi að fá að ráða skipulagi afurðasölumála sinna. Umsagnir framleiðendasamtakanna og fyrrgreindra stofnana sjávarútvegsins bera það einnig með sér, að þau telja þetta skipulag hafa reynst vel og vilja, að það gildi áfram, þangað til reynslan hefur sannað, að annað henti betur. Að lokum vil ég svo benda á það, sem ég einnig nefndi við 1. umr. þessa máls, að innan fyrrgreindra sölusamtaka og stofnana sjávarútvegsins, sem látið hafa í ljós álit sitt um þetta mál, eru menn - útvegsmenn og sjómenn - úr öllum hinum pólitísku flokkum í landinu. Engu að síður hafa allir þessir menn orðið sammála um afstöðuna til þessa frv, Þeir hafa allir mótmælt því, hvar í flokki sem þeir hafa staðið, hvort sem þeir hafa verið sjálfstæðismenn, Alþýðuflokksmenn, framsóknarmenn eða jafnvel kommúnistar. Þetta sprettur af því, að í þessum almennu samtökum framleiðenda líta menn fyrst og fremst á heill, heiður og velferð sinnar atvinnugreinar, sinnar stéttar, en láta pólitíska togstreitu síður vaða uppi. Þess vegna er það, að menn úr öllum flokkum hafa ekki hikað við að sameinast í andmælunum gegn þessu frv., sem þó er flutt hér af hæstv. ríkisstj., en fyrst og fremst fyrir forustu og frumkvæði hæstv. sjávarútvegsmálaráðherra. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé hið mesta hættuspil og raunar glæfraspil fyrir þessa litlu þjóð að gera útflutningsverzlun sína og hin þýðingarmestu mál þannig að pólitísku bitbeini. Okkur getur greint á um margt og hlýtur að greina á um margt, en við verðum að gæta þess að kunna að setja deilum okkar einhver takmörk. Og það verða að vera til svið, sem eru friðhelg fyrir hinum pólitísku togstreitum og fyrir hinum hörðu deilum. Ég álít, að framleiðendur úr hinum ýmsu stjórnmálaflokkum hafi verið þroskaðri en hv. Alþingi í þessum efnum. Þeir hafa staðið sameinaðir um sín samtök á grundveill sinnar reynslu, á sama tíma sem hæstv. ríkisstj. hefur ætt út í það fyrirhyggjulaust að flytja frv. það, sem hér liggur fyrir, fyrst og fremst til þess að styrkja aðstöðu sína pólitískt og ná sér niðri á pólitískum andstæðingum, því að það hefur engum getað dulizt, sem heyrt hefur málflutning hæstv. sjútvmrh. fyrir þessu máli, hver tilgangur hans hefur verið með því. Hann hefur ekki getað fært nein rök fyrir því, að það, sem hann stefnir að með þessu frv., mundi tryggja hagsmuni útvegsmanna og sjómanna. Hann hefur ekki heldur getað kveðið niður þau rök, sem samtök framleiðendanna sjálfra hafa lagt fyrir Alþ. í álitsgerðum sínum og prentuð hafa verið og legið fyrir í nefndarálitum. Það er aðeins einn sterkur, þungur undirtónn hjá honum, það er hin pólitíska nauðsyn fyrir hann og hans flokk og kannske fleiri stjórnarflokka til aukinna pólitískra ítaka um málefni útflutningsframleiðslunnar og sjávarútvegsins. Að athuguðum öllum þeim rökum, sem ég hef dregið fram í minnihlutaáliti mínu, er það till. minni hl., að þessu frv. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. En verði hún felld, mun ég flytja brtt. við frv. við 3. umr. þess. Sú brtt. mun fyrst og fremst miða að því, að Alþ. kjósi þá nefnd, sem gert er ráð fyrir að skipuð verði í frv. Það eru aðeins örfá atriði í ræðu hv. 8. landsk.; frsm. meiri hl., sem ég vildi gera nokkrar athugasemdir við, en ég vil skýra hæstv. forseta frá því, að ég geri ráð fyrir, að það geti dregizt nokkuð fram yfir venjulegan fundartíma, að ég ljúki máli mínu.  Fundarhlé. Ég skal ekki ásaka hæstv. forseta fyrir það, að hv. frsm. sjútvn. er fjarstaddur, þegar umr. fer fram, en ég verð að telja það mjög vítaverð vinnubrögð af hálfu hv. meiri hl. og hæstv. ríkisstj., að hvorki frsm. sjútvn. né hæstv. sjútvmrh. skuli vera viðstaddur, þegar rætt er um þetta þýðingarmikla mál, þó að þeir hafi verið hér viðstaddir í upphafi 2. umr. Hv. 8. landsk. þm., frsm. meiri hl., flutti langa og allvel samda ræðu fyrir hönd meiri hl. En málstaður hans var slæmur, og þá duga góðar umbúðir lítt, og honum tókst ekki að berja í þá bresti, sem í málinu voru eftir umr. þær, sem fram fóru um það við 1. umr. í þessari hv. þingdeild. Hv. þm. sagði, að andstaða okkar í minni hl. gegn þessu frv. væri „sjúkleg“. Ég benti á það áðan, að við sjálfstæðismenn stæðum í þessu máli við hlið framleiðendanna, sem hafa byggt upp þau samtök, sem hér er verið að ráðast gegn. Ég álft, að í þessu sé ekkert sjúklegt. Þvert á móti bendir hitt til einhvers veikleika, að hæstv. ríkisstj. skuli semja frv., sem hún stefnir að að verði að lögum, en hún getur engin rök fært fyrir að muni leiða til gagns fyrir þá atvinnugrein, sem við þessa löggjöf á að búa. Takmark löggjafar hlýtur jafnan að vera að bæta að einhverju aðstöðu þess fólks, sem við hana á að búa, eða að styrkja með því þjóðfélagið sem heild. Enginn hefur getað bent á, að það væri tilgangur þessarar löggjafar eða að slíkt takmark mundi með henni nást. Hv. 8. landsk. þm. spurði, hvernig Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda gæti stafað hætta af þessu frv., ef allir framleiðendur væru fylgjandi núverandi skipulagi og vildu fela þessum samtökum að annast sölu afurða sinna. Vissulega getur þessum framleiðendasamtökum engu að síður stafað hætta af því, sem hér er á ferðinni, vegna þess að það á ekki að taka tillít til vilja útvegsmannanna sjálfra, það á að sniðganga algerlega álitsgerðir þeirra og reynslu þeirra og knýja fram, hvað sem hver segir, þennan pólitíska óskapnað, sem sjútvmrh. kommúnista hefur aðallega verið látinn beita sér fyrir. Hv. 8. landsk. kvað í þessu felast „aukið frelsi“ til framleiðenda. Í hverju er það aukna frelsi fólgið, og hvernig stendur þá á því, að framleiðendur snúast jafnhart gegn þessu frv. og raun ber vitni? Sannleikurinn í málínu er auðvitað sá, að hér er ekki um aukið frjálsræði að ræða. Þvert á móti. Boðskapur frv. og hæstv. sjútvmrh. er skerðing á því frjálsræði, sem útvegsmenn hafa notið innan sinna eigin samtaka til þess að annast sölu afurða sinna, og er á það bent í nál. sjútvn. Nd., að í grg. frv. er m.a. komizt að orði á þessa leið: „Samkvæmt þessu fyrirkomulagi fær enginn útflytjandi einkarétt á útflutningi neinnar vörutegundar, en hverjum sem vill gefst kostur á að sýna hæfni sína og möguleika þá, sem fyrir hendi eru.“ En þetta er einmitt það, sem samtök framleiðenda hafa talið mjög hættulegt, og ekki aðeins ólíklegt til þess að bæta aðstöðu þeirra í samkeppninni á erlendum mörkuðum, heldur megi telja öruggt, að það verði til þess að skerða hagsmuni íslenzkra fiskútflytjenda að miklum mun og þar með þjóðarinnar í heild. Varðandi svo það, að kommúnistar séu að berjast hér fyrir málstað frelsisins, þá verð ég nú að segja, að það hljómar eins og öfugmæli. Hvar stefna kommúnistar eiginlega að auknu frelsi, og hver trúir því, að þeir geri það? Hvernig er það frelsi t.d., sem þeir hafa búið þeim þjóðum, sem þeir ráða yfir. Auðvitað verður að kveða upp dóminn á grundvelli reynslunnar, reynslu þeirra þjóða, sem búið hafa við kommúnistískt skipulag. Við getum tekið fyrst Sovétríkin, sem kommúnisminn hefur lengst ráðið ríkjum í. Það vita allir menn, að þar er ekkert frelsi til. Þar er svartasta einræði, sem sagan getur um. Það er sama, hvert er lítið, hvort heldur er á sviði framleiðslu eða menningar, lista og vísinda. Ríkið hefur einokun á allri verzlun t.d., útflutnings- og innflutningsverzlun.  Lítum svo á svið menningarmála. Skáldin hafa ekki leyfi til þess að yrkja eins og þeim sýnist. Enginn rithöfundur hefur frelsi til þess að semja skáldsögur eins og honum sýnist, enginn hljómlistarmaður frelsi til þess að semja hljómlistarverk að sínu skapi, enginn myndlistarmaður frelsi til þess að mála myndir eða móta í leir eða höggva í stein. Allt verður að lúta einni stjórn og stefnu. Hlutverk listarinnar í hinu sósíalistíska ríki er fyrst og fremst að boða þá stefnu, sem valdhafarnir fylgja. Þetta er frelsi sósíalismans á hinu andlega sviði, og ég hef áður lýst því á sviði framleiðslu og atvinnumála. Hvernig ætlast svo hv. 8. landsk. þm. til þess, að hv. þm. hér trúi því, að kommúnistar séu með þessu frv. að berjast fyrir auknu frelsi? Nei, ég álít, að hv. 8. landsk. ætti að læsa slíkar setningar niðri í skúffu sinni og taka upp einhverjar aðrar, sem eitthvað eru nær raunveruleikanum en það, að kommúnistar séu með þessu eða yfirleitt með nokkru að berjast fyrir frelsi einum eða neinum til handa. Hv. 8. landsk. lagði mikla áherzlu á það, að stjórnir allra þessara samtaka, sem látið hafa allt sitt í ljós á þessu frv., væru „einlitar“, skipaðar sjálfstæðismönnum einum. Í fyrsta lagi er þetta nú rangt. Þessar stjórnir eru ekki „einlitar“. Í stjórnum flestra þeirra samtaka, sem hér hafa sent umsagnir, sitja menn úr öllum hinum pólitísku flokkum. En segjum nú svo, að þetta væru einlitar stjórnir sjálfstæðismanna, réttlætti það þá ofsókn gegn samtökum framleiðenda, sem á sér stað af hálfu hæstv. ríkisstj. og fyrst og fremst hæstv. sjútvmrh.? Það getur vel verið, að hv. 8. landsk. finnist það alveg sjálfsagt, að ef einhverri stofnun er stjórnað eingöngu af andstæðingum hans eða andstæðingum núv. ríkisstj., þá beri að segja henni stríð á hendur, hvernig sem málstaður hennar er og þeirra samtaka, sem hún stýrir. Ég er ekki á þessari skoðun, og ef við sjálfstæðismenn hefðum verið á svipaðri skoðun og hv. 8. landsk. undanfarin ár, þegar við höfum verið í stjórnaraðstöðu, þá líti margt öðruvísi út í þessu þjóðfélagi en það gerir í dag. Vitanlega eiga samtök framleiðslunnar, hvort sem það er landbúnaðarins eða sjávarútvegsins, að hafa frelsi til þess að fela þeim mönnum trúnaðarstörf, sem þeim sýnist og þau treysta bezt. Það er alveg rétt, að margir þessara manna, þótt það séu ekki allir, eru framámenn í Sjálfstfl. En að það eigi að réttlæta þetta frv., sem miðar að því að taka ráðin af framleiðendum sjálfum, fæ ég ekki séð að verði stutt með rökum. Í ríkjum kommúnista mundi slíkt að vísu vera talið sjálfsagt, þar sem ekki er leyfður nema einn flokkur og það er glæpur að vera á móti stjórninni. Á Íslandi er það þó ekki enn þá talið. Nei, kommúnistar eru ekki að berjast fyrir auknu frelsi til handa framleiðendasamtökunum í landinu með þessu frv., og það sannast bezt á því, sem ég hef margbent á, að þessi samtök sjálf hafa snúizt hart gegn frv. Hv. 8. landsk. ræddi allmikið um það, að nú liti svo út sem sjómenn væru orðnir sérstakir skjólstæðingar Sjálfstfl. Ég álít það bera vott um nokkurn ókunnugleika hjá hv. frsm. meiri hl., ef hann uppgötvar þetta nú í fyrsta skipti. Sjálfstfl. er að vísu flokkur allra stétta og telur sér skylt að gæta hagsmuna þeirra allra, og það er meginskoðun hans, að á því sé rík nauðsyn fyrir þjóðfélagið, að stéttirnar starfi saman og að hlutur einnar sé ekki dreginn um of á kostnað annarrar. Engu að síður verður að viðurkenna það, sem er satt og rétt, að sjálfstæðismenn hafa alltaf haft glöggan skilning á hagsmunum og þörfum sjómannastéttarinnar, einfaldlega vegna þess, að þeir hafa gert sér ljóst, hversu þýðingarmikil störf hún vinnur, eins og bent var á í sambandi við annað mál, sem hér lá fyrir til umræðu. Það er staðreynd, sem ekki verður sniðgengin, að sjómennirnir afla meginhluta útflutningsverðmæta þjóðarinnar. Það segir sig þess vegna sjálft, að það er geysiþýðingarmikið, að þjóðin vilji taka þátt í þessum störfum, vilji leggja sig í þá áhættu, sem í þeim felst. Sjálfstæðismenn hafa á undanförnum árum haft og munu halda áfram að hafa glöggan skilning á þeirri miklu þýðingu, sem starf sjómannsins hefur fyrir þjóðarheildina. Sjómennirnir hafa einnig sýnt sinn skilning á afstöðu Sjálfstfl. til þeirra, þar sem mikill fjöldi þeirra fyllir okkar flokk eins og stór hluti útgerðarmanna landsins. Þetta er heldur engin tilviljun, því að yfirleitt hygg ég, að sjómenn séu frelsisunnandi menn, þeir vilja ekki hafa yfir sér einokun og kúgun. Þeir hljóta þess vegna að vera andstæðir kommúnistum og fylgjandi frjálslyndum borgaralegum flokki eins og Sjálfstfl. Þetta kom m.a. fram í afstöðu t.d. Sjómannafélags Reykjavíkur á s.l. vetri, þegar einhverjir fylgismenn núv. ríkisstj. ætluðu að knýja fram meðmæli með stofnun olíueinkasölu. Í staðinn fyrir, að Sjómannafélag Reykjavíkur samþykkti slík meðmæli, vorn samþykkt með yfirgnæfandi meiri hluta harðorð mótmæli gegn því, að til slíkrar einokunar yrði gripið. Auðvitað sögðu kommúnistarnir, sem hafa beitt sér fyrir því máli, að þetta ætti að vera til þess að bæta kjör sjómannastéttarinnar. Það vantar svo sem ekki, að einokun og frelsisskerðingar eiga allar að verða til þess að bæta hagsmuni fólksins. En sjómennirnir áttuðu sig á því, að þarna var ekki um neitt slíkt að ræða, heldur lævíslega tilraun kommúnista til að setja upp pólitískt bákn, sem átti að fóðra einhverja gæðinga þeirra, alveg það sama og er að gerast með þessu frv., sem hæstv. sjútvmrh. berst eins og ljón fyrir, einn allra úr ríkisstj. Ég veit ekki, hvernig það hefur verið í hv. Nd. En hér í hv. Ed. hefur enginn hæstv. ráðh. sagt eitt orð til stuðnings þessu frv., svo að ég muni til, og mun ég þó hafa verið viðstaddur allar þessar umræður. Þetta er engin tilviljun. Hæstv. sjútvmrh. er að reyna að knýja hér fram óvinsælt mál, sem ríkisstj. að vísu stendur á bak við í heild, en er um og ó. Einstök málgögn hennar eru búin að tala yfir sig í þessu máli, þannig að hæstv. ríkisstj. finnst, að hún verði að sýna einhvern lit á því að standa við stóru orðin, og þess vegna er þessi óburður kominn hingað upp í hv. Fd. Ég get svo undir lok míns máls ekki komizt hjá því að benda á það, að lítið er nú orðið úr öllum yfirlýsingum hv. stjórnarflokka um það, að þeir vilji fyrst og fremst standa vörð um „hagsmuni framleiðendanna“ í landinu. Þeir hafa marglýst því yfir, sem líka er satt og rétt, að grundvöllurinn undir þjóðfélagsstarfinu myndist af því fólki, sem framleiðir verðmæti og þá ekki sízt til útflutnings, þess vegna beri að styðja þetta fólk og þess samtök, hins vegar beri að heyja stöðugt stríð við það, sem þeir kalla „milliliði“ og „afætur“ og „gróðastéttir“. Ég fæ nú ekki betur séð en þetta hafi snúizt þannig, að hæstv. ríkisstj. undir forustu sjútvmrh. sé fyrst og fremst í stríði við framleiðendasamtökin í landinu. Hún hefur neytt þau öll saman í eina fylkingu til baráttu gegn fyrirætlunum ríkisstj. um skipulag útflutningsmálanna. Þetta er þá orðið úr loforðum hæstv. ríkisstj. um vernd og skjól fyrir framleiðendurna við sjávarsíðuna. Kannske kemur röðin seinna að framleiðendunum í sveitunum. Ég á nú eftir að sjá, hvernig hv. Framsfl. snýst við, ef á að fara að taka samtök landbúnaðarframleiðenda eitthvað svipuðum tökum og stefnt er að að beita gegn sjávarútvegsframleiðendum í þessu frv. Ég er hræddur um, að þá mundi koma hljóð úr horni frá samtökum bænda, ekki síður en samtök framleiðenda við sjávarsíðuna hafa látið til sín heyra, þegar átt hefur að þröngva upp á þau skipulagi, sem virðist hafa fæðzt í höfði hæstv. sjútvmrh. Nei, hér er lagt út á óheillabraut. Ég hafði haldið, að allir lýðræðissinnaðir menn í þessu landi væru a.m.k. sammála um það í aðalatriðum, að skynsamlegast væri og bezt færi á því, að framleiðendur til lands og sjávar fengju sjálfir að byggja upp sín samtök og skipuleggja afurðasölu sína. Því miður setur að manni efasemdir um, að þessi eining sé fyrir hendi, þegar Framsfl. og Alþfl. láta kommúnista nota sig til þess að knýja í gegn frv. eins og það, sem hér liggur fyrir. Ég endurtek svo það, að það er till. minni hl. og Sjálfstfl. í þessu máli, að þessu frv. verði visað frá. Að lokum vildi ég leyfa mér að beina stuttum fyrirspurnum til hæstv. sjútvmrh. Hann kvað það hrein ósannindi, er ég minntist á það í umr. um þetta mál hér í hv. þd. fyrir skömmu, að ríkisstj. hefði vanefnt þá samninga við útveginn, er hún gerði við síðustu áramót. Vitnaði ég þá til ályktunar frá fulltrúafundi útvegsmanna, þar sem skorað var á stjórnina að standa við samninga sína og fyrirheit. Hæstv. ráðh. kvað það sem sagt með öllu rangt, að um nokkrar vanefndir væri að ræða, útflutningssjóður og ríkisstj. hefðu staðið til fullnustu við öll sín fyrirheit við útflutningsframleiðsluna. Ég vildi nú mega beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh., hvort hann vildi ekki gefa mér upplýsingar um það við þessa umræðu, hvernig þessi mál standi nú, og hvort hann sé reiðubúinn til þess að endurtaka þá yfirlýsingu sína, að um engar vanefndir sé að ræða af hálfu útflutningssjóðs og hæstv. ríkisstj. við útvegsmenn á þeim loforðum, sem gefin voru um síðustu áramót. Hæstv. ráðh. sagði hér fyrir skömmu, að ríkisstj. hefði staðið við öll sín fyrirheit í þessum efnum og hennar borð væri hreint. Ég bíð þess nú að heyra þá yfirlýsingu á ný frá hæstv. ráðherra.



Herra forseti. Ég get í raun og veru verið ákaflega stuttorður um ræðu hv. þm. N-Ísf. Ég held, að hún breyti ekki miklu um það, sem ég sagði hér í minni frumræðu, jafnvel þó að þingmaðurinn reyndi að fara allvíða máli sínu til stuðnings, m.a. með því að gera hér að umtalsefni, hvernig skáldskapur væri í sósíalistísku ríkjunum, og annað því um líkt. Þingmaðurinn hefur oft sýnt talsverða hæfileika í þá átt að hlaupa dálítið út frá því málefni, sem um hefur verið að ræða, og það er ekki óeðlilegt, að hann leiti á það lagið núna, þegar lítið gerist um röksemdir í sjálfu málínu. Mér finnst það næsta athyglisvert að í þessari löngu ræðu hv. þm. reyndi hann ekki að sýna fram á neina kosti, sem einokunin í útflutningi saltfisksins hefði til að bera, enda mun sannast mála, að það sé næsta erfitt. Það má vel vera, að þingmaðurinn hafi ætlazt til þess, þegar hann fór að tala hér um sósíalistísku ríkin, að ég færi að halda hér einhvern fræðandi fyrirlestur fyrir hann um þau lönd, sem sjálfsagt veitti nú ekki af, en ég mun heldur kjósa að halda mér við það mál, sem hér er til umræðu, og gefa honum örlitlar upplýsingar varðandi starfsemi fisksöluhringsins, sem hann ber svo mjög fyrir brjósti, og sýna honum með örlitlum dæmum, sem ég þekki, hvernig einokunin hefur reynzt í einstökum tilfellum. Það gefur náttúrlega auga leið, að einokun eins og sú, sem hefur verið á saltfiskútflutningnum, opnar ýmsar leiðir til marga konar misnotkunar á kostnað framleiðenda, og það mætti kannske minna hv. þm. N-Ísf. á það, þegar hann hefur verið að ræða hér um „gífuryrði kommúnista“ í garð einokunarhringsins, að það var einmitt umboðsmaður Landssambands ísl. útvegsmanna, sem ljóstraði upp um eitt stórfelldasta hneykslið, sem hefur orðið í sögu þessa hrings, gerði það 1949. Það var sem sagt umboðsmaður útvegsmanna sjálfra, sem þá húðfletti þetta fyrirtæki miskunnarlaust og sýndi fram á, hvernig það hefði misnotað aðstöðu sína í saltfisksölunni, bæði til Ítalíu og til Grikklands. Ef hv. þm. N-Ísf. óskar eftir því, þá er hægt að rekja þá sögu nákvæmlega fyrir honum, en ég geri tæplega ráð fyrir því, að hann hafi sérstaklega mikinn áhuga fyrir því að þurfa að standa upp og verja þær aðgerðir allar. Ég benti á það í minni framsöguræðu, að það mundu vera æði margir, sem væru ekki alveg vissir um það, að framámenn saltfiskhringsins hefðu alltaf gætt hagsmuna framleiðenda sem skyldi, og að það hefðu einmitt verið þeir, sem hefðu oft og tíðum fundið það á sínum eigin bökum, hvernig það er að hafa slíka stofnun yfir sér. Ég ætla ekki að fara langt aftur í tímann til þess að nefna dæmi um þetta, en ég veit, að t.d. okkur Akureyringum er það nokkuð ofarlega í huga, að núna rétt fyrir s. l. áramót lágu 3000 tonn af saltfiski, sem togararnir þar höfðu aflað, þar í geymslum og undir skemmdum, en nálega allir aðrir saltfiskframleiðendur í landinu höfðu fengið sinn fisk afsettan. Útgerðarfélag Akureyringa varð af þessum ástæðum fyrir tjóni, sem nemur tæplega 1 millj. kr., og hefur gert skaðabótakröfu á hendur Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda fyrir misnotkun á valdi sínu um útflutninginn. Þegar þetta gerðist voru, eins og ég sagði, aðeins um 3 1/2 þús. tonn af saltfiski til í landinu, en Akureyringarnir voru látnir sitja algerlega hjá um afsetningu og urðu fyrir stórfelldu vaxtatapi og hreinum skemmdum á fiskinum af þessum sökum. Ég geri nú fastlega ráð fyrir því, að flestir muni nú sjá, að aðra eins framkomu og þessa mundi enginn leyfa sér nema í skjóli einokunar. Ef einhverra annarra kosta væri völ um viðskipti, þá mundu þeir ekki, sem slíkri rangsleitni væru beittir, kjósa hana yfir sig áfram. Þeir mundu þá frekar leita annarra umboðsmanna en þeirra, sem hefðu farið með málin á þennan hátt. Það er líka dálítið athyglisvert í sambandi við þetta mál, að í raun og veru var þetta nokkurs konar refsing fyrir það, að Útgerðarfélag Akureyringa hefur yfirleitt framleitt betri saltfisk en aðrir, og um framleiðslu þess hafa ekki komið neinar kvartanir frá kaupendum í markaðslöndunum. En þannig var málið vaxið, að það átti síðasta hluta ársins að senda framleiðsluna til þeirra, sem mestar kröfur gerðu um gæði, og þess vegna var fiskur Útgerðarfélags Ákureyringa geymdur. Það voru sem sagt verðlaunin, sem einokunarhringurinn gaf Útgerðarfélagi Akureyringa fyrir að framleiða betri fisk en aðrir saltfiskframleiðendur, að láta það verða fyrir tjóni, sem nam, eins og ég sagði áðan, um 1 millj. kr. og mun verða reynt með laganna vendi að hafa út úr þessum einokunarhring. Ég gæti nefnt fleiri dæmi þessu hliðstæð. Það mætti t.d. nefna það, að á árunum áður en Sölusamband ísl. fiskframleiðenda tók til starfa var það algild venja, að bátafiskur af Norðurlandi var greiddur 5–10 kr. hærra verði hvert skippund en fiskur annars staðar af landinu, og var ástæðan sú, að þessi fiskur, sem var mest vor- og sumarveiddur, var að ýmsu leyti miklu verðmætari, m.a. eggjahvíturíkari en annar fiskur vegna þeirrar fæðu, sem hann hefur. Á þessum árum var það yfirleitt skilyrði í markaðslöndum okkar frá hendi þeirra, sem gerðu mestar kröfur um vörugæði, að af hverri sendingu væri nokkur hlutinn Norðurlandsfiskur. Auðvitað var einokunarhringurinn ekki lengi að afnema þetta fyrirkomulag, og Norðlendingar hafa ekki síðan notið þess að neinu, þó að þeir hafi framleitt betri fisk en aðrir. Slík dæmi eins og þessi, sem eru náttúrlega mýmörg, eru aðeins dæmi um ókosti einokunarinnar. Hv. þm. N-Ísf. klappaði enn þann steininn, að það væri verið að gera Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda eiginlega ómögulegt að starfa vegna þess, að það fengi ekki algert einkaleyfi á útflutningi saltfisks. Hann gat ekki bent á neitt annað í frv., sem sannaði, hvað það væri ómögulegt, annað en það, að S.Í.F. gæti ekki selt allan fiskinn, ef það yrði samþykkt. Hins vegar endurtók hann enn þá í þriðja eða fjórða skiptið, síðan umræður hófust um þetta, að það vildu allir fela S.Í.F. umboðið. En ég spyr nú bara: Hver selur fiskinn, ef allir þeir, sem framleiða hann, vilja engum fela umboðið, vilja ekki láta hann í hendur neinna nema S.Í.F.? Er eitthvert ákvæði í lögunum sem skyldar framleiðendur til þess að láta fiskinn í hendur annarra útflytjenda? Ég held, að það verði dálítið erfitt fyrir þingmanninn að sýna fram á það. Ef Sölusamband ísl. fiskframleiðenda hefur það traust, sem þm. fullyrðir að það hafi, þá verður vitanlega engin breyting á því, að það flytur út fiskinn. En það er svo aftur annað mál, að allir, sem eitthvað þekkja til útflutningsins og til þeirrar óánægju, sem er víða um framkvæmdir þessa einokunarhrings, geta ekki verið í nokkrum vafa um, að það muni ýmsir aðrir verða til þess að leita nýrra úrræða um sölu afurðanna. En ég held þó, að jafnvel þó að svo yrði ekki, þá yrði bara sá möguleiki, sem lögin gera ráð fyrir, að einhverjir aðrir fengju leyfi til þess að flytja út, nokkurt aðhald þessu fyrirtæki um að beita ekki framleiðendur þeim fantatökum, sem það hefur oft og tíðum gert. Ég held, að þetta sé efnislega það helzta, sem ég hefði viljað gera að svo komnu máli að umtalsefni af því, sem hv. þm. N-Ísf. sagði. Um útúrdúra hans ætla ég ekki að ræða, heldur halda mig við það mál, sem hér er til umræðu. Þó get ég nú ekki alveg stillt mig um að vekja athygli á fullyrðingum hans um það, að sjómennirnir séu sérstaklega hlynntir einokunarhring þeirra sjálfstæðismanna og Sjálfstfl. yfirleitt. En hann sagði, að þetta væri ákaflega eðlilegt, að einmitt sjómennirnir aðhylltust Sjálfstfl., sem væri nú að vísu flokkur allra stétta, ekki bara sjómannanna. En það skyldi nú aldrei vera, að hagsmunir þeirra stétta, sem Sjálfstfl. er sérstaklega fulltrúi fyrir, hefðu aldrei rekizt á við hagsmuni sjómannanna? Ég held, að það sé ákaflega erfitt, jafnvel þótt af miklum velvilja væri leitað gegnum söguna, að finna þess mörg dæmi, að Sjálfstfl. hafi borið hag sjómannanna fyrir brjósti. Ég held, að því sé alveg öfugt farið, allt frá því að t.d. togaravökulögin voru sett. Ég ætla ekki að hrella þingmanninn með því að fara að minna á, hvernig afstaða formanns hans flokks var í því máli, en sú afstaða er í raun og veru sígilt dæmi um hlýhug Sjálfstfl. í garð sjómannanna. Fullyrðingar hv. þm. N-Ísf. um vanefndir útflutningssjóðs á þeim loforðum, sem hafa verið gefin framleiðsluatvinnuvegunum, ætla ég ekki hér að gera að umtalsefni, enda ekki dagskrármál.



Herra forseti. Frv. til laga um vísitölu byggingarkostnaðar á þskj. 325, sem hér liggur nú fyrir, hefur heilbr.- og félmn. rætt og yfirfarið og mælir einróma með samþykkt þess, eins og nál. á þskj. 366 ber með sér. Frv. fylgir allýtarleg grg., og enn fremur hefur verið til útbýtingar hjá skjalaverði álit eða grg. þeirra Guðlaugs Þorvaldssonar í Hagstofu Íslands og Bárðar Ísleifssonar hjá húsameistara ríkisins, en frv. í sinni núverandi mynd er til orðið fyrir þeirra atbeina og samið endanlega af Hagstofu Íslands. Samkvæmt lögum, sem sett voru um vísitölu byggingarkostnaðar árið 1943, hefur Hagstofa Íslands annazt árlegan útreikning hennar á grundvelli þeirra laga. Vísitöluhús það, sem lagt var til grundvallar þessum útreikningum, er miðað við byggingarvenjur í byrjun síðari heimsstyrjaldarinnar, við kröfur þess tíma. Var það talið vandað að framlagi og frágangi, en án íburðar. Húsið var tvílyft, 64 fermetrar að flatarmáli, en 500 rúmmetrar að teningsmáli. Nú hefur það ekki farið á milli mála, að nokkur ágreiningur eða réttar sagt ádeilur hafa verið uppi um það í byggingariðnaðinum, hvort þetta 16 ára gamla vísitöluhús væri réttur grundvöllur laganna. Ýmsir hafa talið, að margt hafi tekið þeim breytingum í byggingarháttum á þessum síðari árum, að nauðsynlegt væri að endurskoða grundvöllinn og reikna út að nýju. Í ýmsum greinum athafnalífsins hafa og gerzt stórfelldar breytingar og kröfur almennings til íbúðarhúsa stórvaxið. Eðlilegt var því talið, að fram færu nýir útreikningar á grundvelli byggingarvísitölunnar, og er tilgangur frv. þessa sá að lögfesta hinn nýja grundvöll. Við útreikninga þessa hafa þeir Guðlaugur og Bárður notið mikilsverðrar aðstoðar Tómasar Vigfússonar byggingarmeistara, sem lét þeim í té ýtarlegar og traustar upplýsingar um byggingarkostnað og byggingarhætti. Þeir Guðlaugur og Bárður skiluðu áliti sínu til ráðuneytisins haustið 1956 og gerðu þar till. um hinn nýja vísitölugrundvöll, sem lagður er til grundvallar frv. þessu. Í gildandi lögum um brunatryggingar utan Reykjavíkur og eldri lögum um sama efni er gert ráð fyrir, að hagstofan reikni út sérstaka vísitölu fyrir kaupstaði og kauptún utan Reykjavíkur, en svo aftur sérstaklega fyrir Reykjavík samkvæmt lögum um brunatryggingar þar. En við síðustu breytingu þessara laga fyrir tveim árum var ákvæðið um vísitölu byggingarkostnaðar ekki endurnýjað, og eru því engin hein lagafyrirmæli um, að slík vísitala væri reiknuð út nú í dag. Teiknistofu landbúnaðarins hefur hins vegar verið falinn útreikningur á byggingarvísitölu í sveitum, en hefur ekki treyst sér til þess vegna ólíkra aðstæðna. Hagstofan hefur hins vegar áætlað vísitölu byggingarkostnaðar fyrir kaupstaði og kauptún með hliðsjón af vísitölu byggingarkostnaðar í Reykjavík, en sú áætlun hefur og verið grundvöllur fyrir sveitirnar og dreifbýlið. Hver er þá höfuðtilgangurinn með útreikningi þessarar byggingarvísitölu? Tilgangurinn er í höfuðatriðum tvenns konar: Í fyrsta lagi er grundvöllurinn notaður til þess að ákveða söluverð íbúða í verkamannabústöðum og samvinnubyggingarfélagshúsum. Í öðru lagi til þess að ákveða brunabótaverð húsa. Vegna þeirrar heildarsamræmingar, sem gerð hefur verið í kaupgjaldsmálum undanfarin ár úti um landið, og aukinnar hlutdeildar launa í byggingarkostnaði hefur verið talið eðlilegt, að sama byggingarvísitala væri látin gilda um land allt. Frv. þetta, ef að lögum verður, felur í sér þessa sjálfsögðu breytingu. Í fyrrnefndum lögum, nr. 87 1943, er gert ráð fyrir, að byggingarvísitala skuli reiknuð út einu sinni á ári, en það hefur mjög rýrt gildi vísitölunnar. En frv. þetta gerir ráð fyrir, að hún sé framvegis reiknuð út þrisvar á ári, miðað við verðlag í febrúar, júní og október hvert ár. Þetta ákvæði hefur sérstaka þýðingu fyrir ákvörðun um söluverð á íbúðum byggingarsamvinnufélagshúsa og verkamannabústaða, og ætti þessi breyting að tryggja það, að meira tillit yrði til vísitölunnar tekið og nákvæmni hennar meiri um raunverulegan kostnað á hverjum tíma. Í áliti þeirra Guðlaugs og Bárðar eru gerðar till. um nýtt vísitöluhús, er leysi hið eldra af hólmi, en eins og áður er sagt, hafa um hið eldra hús staðið deilur og það talið vera orðið í ósamræmi við nútímakröfur um byggingu íbúðarhúsa. Hið nýja vísitöluhús er tvær hæðir, kjallari og ris. Kjallarinn er 115.48 fermetrar, en rúmmál hússins alls er 1205 teningsmetrar. Húsið er steinsteypt og samkvæmt lýsingu þeirra félaga miðað við fyllstu nútímakröfur. Gert er ráð fyrir, að hin nýja vísitala eftir 1. okt. 1955 verði fundin á grundvelli þessa húss og þá einnig tengd eldri vísitölu, reiknaðri út samkvæmt áðurnefndum lögum, nr. 87 1943, með því að margfalda hina fyrrnefndu með tölunni 9.69. Hagstofunni er enn falinn úrskurður vafaatriða. 4. gr. frv. gerir og ráð fyrir, að hagstofunni ásamt húsameistara ríkisins verði falin athugun á tíu ára fresti um það, hvort byggingartaxtinn hafi breytzt svo, að endurskoðun á grundvelli vísitölunnar sé nauðsynleg. 5. gr. frv. gerir ráð fyrir, að fyrsti útreikningur samkvæmt fyrrgreindri aðferð verði miðaður við verðlag í febrúar 1957. Í fyrrnefndu áliti er gerður nokkur samanburður á þessum nýja grundvelli og hinum eldri á 14 kostnaðarliðum bygginganna, miðað við verðlag 1. okt. 1955 í báðum tilfellum. Þessir liðir eru: 1. Trésmíði. 2. Múrsmíði. 3. Erfiðisvinna og akstur. 4. Málun. 5. Raflögn. 6. Eldfæri, miðstöð, hreinlætistæki o.fl. 7. Pappi, veggfóðrun, gólfdúkur. 8. Þakjárn, steypujárn, vír o. fl. 9. Hurða- og gluggajárn, saumur, gler o.fl. 10. Timbur. 11. Hurðir og gluggar. 12. Sement og kalk. 13. Sandur og möl. 14. Ýmislegt. Samkvæmt þessum samanburði hafa aðeins tveir liðir lækkað, múrsmíði um 4.8% og raflögn um 1.3%. Einn liður, þakjárn, steypujárn, vír o.fl., stendur í stað, en allir aðrir liðir hækka eitthvað. Mest er hækkun á sandi og möl, 4.4%, og minnst á hurðum og gluggum, 0.3%. Til grundvallar þessum samanburði er lagður kostnaðarsamdráttur gamla vísitöluhússins. Mikið hefur verið rætt um byggingarkostnað á undanförnum árum og þá sérstaklega, hverja leið beri að fara til þess að lækka hann. Efni til bygginga og vinnulaun hafa hækkað, og sífellt aukast kröfurnar um vandaðra og íburðarmeira húsnæði. Með tilliti til þessarar staðreyndar hefur mönnum verið mikill vandi á höndum varðandi tillögur um lækkaðan byggingarkostnað. Í þessu sambandi hafa hugir manna beinzt æ meir að byggingu fjölbýlíshúsa. Get ég ekki stillt mig um að lesa hér upp niðurstöður þeirra Guðlaugs og Bárðar af athugunum þeirra um þetta efni, með leyfi hæstv. forseta, en þeir segja svo: „Niðurstaða þessara athugana er sú, að fengizt hafa upplýsingar um tvær sambyggingar, þar sem raunverulegt kostnaðarverð á teningsmetra, fært frá raunverulegum byggingartíma til 1. okt. 1955 nokkurn veginn eftir breytingum á kostnaðarverði vísitöluhússins á sama tíma, er 822 og 780 kr. á rúmmetra, og er þá talið, að söluhagnaður jafngildi meistaraálagi, sem ekki virðist óeðlilegt. Auk þess hafa fengizt upplýsingar um tvær íbúðir í sambyggingu, þar sem hliðstæð tala er 792 og 797 kr. á rúmmetra. Kostnaðurinn 1. okt. 1955 á vísitöluhúsinu er 925 kr. á rúmmetra, þannig að íbúðirnar í sambyggingunum eru 11–151/2% ódýrari. Miðað við 11.9% hækkun byggingarkostnaðar frá 1. okt. 1955 til 30. sept. 1956 mun teningsmetrinn í sambyggingunum kosta 873 kr. til 920 kr. Þar sem slíkur samanburður getur aldrei orðið fullkomlega nákvæmur, þar sem vísitöluhúsið er ekki nákvæmlega þverskurður áðurgreindra bygginga, heldur öllu vandaðra, virðist ekki ástæða til annars en að binda sig við það, sem áður hefur verið sagt í samræmi við reynslu þekktra byggingarfrömuða, að það sé yfirleitt a.m.k. 10% ódýrara að byggja í sambyggingu en sjálfstætt.“ Þetta er umsögn þeirra félaga um þá athugun, sem þeir hafa gert. Hér er þó ekki reiknað með þeirri lækkun, sem eðlilega yrði á kostnaði bæjar- og sveitarfélaga, ef byggingarframkvæmdum íbúðarhúsa yrði beint að sem mestu leyti inn á byggingu fjölbýlishúsa. Kostnaður við gatnagerð, holræsa- og raflagnagerð yrði að sjálfsögðu mun minni og möguleikar til skattalækkunar þar af leiðandi meiri. Þessar staðreyndir er rétt að menn hafi í buga, þegar rætt er um lausn hins gífurlega húsnæðisskorts annars vegar og ástæðurnar, sem liggja til þess neyðarástands, sem nú ríkir hjá húsbyggjendum, hins vegar. Ég hef hér reynt að drepa á það helzta, sem tengt er þessu máli, samkvæmt þeim gögnum, er fyrir liggja. Rétt er þó að geta þess að lokum, að n. þótti ekki ástæða til þess að leita umsagnar um svo vel undirbúið mál, en hagstofustjóri hafði haft með í ráðum teiknistofu landbúnaðarins, og hafði hún engar athugasemdir við frv. að gera. N. leggur - eins og ég gat um í upphafi - til, að frv. verði samþ. eins og það var í upphafi fram borið.



Herra forseti. Þó að ég kveðji mér hljóðs, þá er það í raun og veru ekki til þess að gera neinar aths. við frv. út af fyrir sig, en það er til að biðja n. að athuga, hvort mögulegt kunni að vera - ég efast um, að það sé hægt - að koma inn í þetta frv. eða á annan veg ákvæðum, sem geri meira samræmi í vátryggingarverði húsa en nú er. Ég hef fjöldamörg dæmi um það, að nákvæmlega eins hús eru vátryggð fyrir ákaflega mismunandi upphæðir, og þegar ég hef verið að reyna að leita mér upplýsinga um, af hverju þetta stafi, þá hefur mér helzt skilizt, að það stafi af því, að áður fyrr fékk hver húseigandi að ráða, hvað mikið hann vátryggði sitt hús fyrir, og þá voru sumir þannig gerðir, að þeir vildu vátryggja þannig, að þeir fengju fullar bætur fyrir andvirði hússins, ef það brynni, svo að þeir gætu byggt sér annað, en aðrir vildu spara sér aura í von um, að það brynni ekki, og höfðu því vátryggingarverðið lægra. Þegar svo komu þau ákvæði, að eftirleiðis skyldi vátryggingarverðið breytast eftir vísitölunni, var grunnurinn afar misjafn nm það, hvernig húsin voru virt. Sum voru þó þannig vátryggð, að þau voru vátryggð fyrir allt að því helmingi lægri upphæð en önnur. Þessu er að engu leyti breytt í frv. Það er bara ætlazt til, að eftir þessari nýju byggingarvísitölu hækki í framtíðinni vátryggingarupphæðin, en ekki reynt á neinn hátt að rétta grunninn, svo að hann sé sambærilegur, áður en hækkunin kemur, jöfn á allt. - Það var bara til að vita það og spyrja n. að því, hvort þeir gætu ekki hugsað sér það milli umræðna að athuga, hvort það mundi vera möguleiki á því að finna leið til þess að láta grunninn vera sambærilegan, þegar vísitalan fer að verka áfram til hækkunar, því að það er hann ekki núna, það skal ég fullyrða, og gæti komið með dæmi um ótal húseignir í bænum alveg nákvæmlega eins, t.d. að taka fyrstu húsin, sem byggð voru hérna vestur í bænum hjá samvinnufélagi, Byggingarsamvinnufélagi Reykjavíkur. Þau voru byggð eins fleiri, og það munar upp undir helming á vátryggingarupphæðinni á þeim eftir því, hvað hátt þau voru þá vátryggð, þegar vísitalan fór að verka og láta þær hækka eftir henni. Þetta vildi ég biðja n. að athuga, því að ég hef ekki athugað þetta sjálfur, fyrr en ég las frv. núna, og er ekki viss um, hvort það er hægt að setja inn nein ákvæði, sem leiðrétti þennan mismun á sjálfu grunnverðinu á vátryggingunni núna, áður en vísitalan leggst á. En ef það væri mögulegt, þá teldi ég það til ákaflega mikilla bóta.



Ég vildi aðeins taka það fram út af ummælum hv. þm. N-M. (PZ), að ég tel það alveg sjálfsagt, að það verði rætt við höfunda frv. um möguleika á því atriði, er hann nefndi, þó að ég efist eftir minn yfirlestur á frv. um, að það sé mögulegt nema með gerbyltingu á frv., á grunni þess. En ég vil aðeins, að það komi hér fram þegar við umr., að ég mun koma því á framfæri við form. n., að hann athugi um þetta við höfunda frv.



Herra forseti. Við fyrri hluta þessarar umr. varð samkomulag um það, að umr. skyldi frestað til þess að yfirfara tvær brtt., sem þá höfðu borizt frá hv. þm. N-Ísf. og hv. 11. landsk. Nefndin hefur nú yfirfarið þessar till., og er niðurstaða n. sú, að meiri hl. mælir gegn samþykkt þeirra beggja, en einn nm., hv. 6. þm. Reykv., óskaði að hafa óbundnar hendur um málið. Það, sem eru rök okkar gegn þessum brtt., er í fyrsta lagi það, að það muni erfiðara að skera úr um aðra yfirmenn skipsins, eftir að bætt hefur verið vélstjórum inn í þau fríðindi, sem sjómönnum, hásetum og aðstoðarmönnum í vélarrúmi, ásamt matsveinum, eru ætluð samkv. brtt., en það mun vera meining þeirra flm., að hér bætist nú vélstjórar inn í. Varðandi breytinguna við 2. gr., þá er þar tekinn upp nýr háttur um ákveðinn hundraðshlutafrádrátt, sem telja verður nokkru óvissari en þá breytingu, sem frv. gerir upphaflega ráð fyrir. Í þriðja lagi er rétt að geta þess hér, þar sem mér láðist að geta þess upphaflega í framsöguræðu fyrir málinu, að frv. er í einu og öllu sniðið eftir óskum sjómanna sjálfra og sérstöku samkomulagi, sem gert var við fulltrúa sjómanna, sem sæti áttu í 19 manna efnahagsnefnd Alþýðusambands Íslands. En viðræður voru við þá í sambandi við hinar svonefndu bjargráðatill., sem fram komu hér um áramótin til styrktar sjávarútvegnum. Frv. er því í sinni upphaflegu mynd sérstakt samkomulag við fulltrúa sjómanna, og leggjum við til, að það verði samþykkt eins og það var upphaflega fram borið, og mælum því gegn þeim brtt., sem fram hafa verið lagðar.



Herra forseti. Mér þykir mjög miður, að hv. meiri hl. sjútvn., fulltrúar hæstv. ríkisstj. í n., hefur ekki séð sér fært að mæla með samþykkt þeirra brtt., sem ég hef leyft mér að flytja hér við þetta frv. ásamt hv. 11. landsk. þm. Það kom mjög greinilega fram við fyrri umr. um þetta mál hér í hv. þd., að menn töldu mikið bresta á, að það næði nægilega langt til þess að verða að nokkru gagni og ná þeim tilgangi, sem þó er stefnt að með því. Þessi skattfríðindi, sem frv. hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir, eru svo lítil, að engar líkur eru til þess, að samþykkt frv. verði til þess að örva unga menn eða menn yfirleitt til þátttöku í sjómennsku, og þá fer því auðvitað víðs fjarri, að takmarkinu hafi verið náð með samþykkt þess. Hv. 4. landsk. þm., frsm. hv. n. í þessu máli, sagði, að þetta frv. byggðist á samkomulagi við fulltrúa sjómanna, þess vegna mættum við engu hreyfa í því. Ég er þess alveg fullviss, að sjómenn mundu taka því með þökkum, ef þær breytingar yrðu á þessu samkomulagi gerðar, sem felast í brtt. okkar, nefnilega að auka mjög verulega þau skattfríðindi, sem gert er ráð fyrir í frv. Það er þess vegna fyrirsláttur einn, að ekki megi samþykkja breytingartillögur okkar, vegna þess að samkomulag hafi verið gert um það við sjómenn, að aðeins þau fríðindi, sem gert er ráð fyrir í frv., skyldu ná fram að ganga. Auðvitað er það sjómönnum hinn mesti fengur, ef aukið er við þessi fríðindi, sem um kann að hafa verið samið, sem mér er ókunnugt um, fyrr en bv. frsm. upplýsir það nú. Ég harma það sem sagt, að hv. stjórnarflokkar hafa ákveðið að snúast gegn þessum brtt. okkar við frv. og gera þetta mál þar með að káki einu, sem enga raunhæfa þýðingu hefur þó í þessu stóra máli, sem brýna nauðsyn ber til að verði leyst, þ.e.a.s., að stuðlað verði að aukinni þátttöku sjómanna eða aukinni þátttöku þjóðarinnar yfirleitt og ekki sízt ungra manna í framleiðslustarfinu við sjávarsíðuna. Það er svo raunar óþarfi að svara nokkrum ummælum, sem féllu hjá hv. 4. landsk. þm. hér, er málið var áður til umræðu. Hann snerist þá sérstaklega hart gegn ummælum hv. þm. V-Sk. og hreytti skætingi í Sjálfstfl. og lét að því liggja, að hann hefð haft lítinn áhuga fyrir framgangi hagsmunamála sjómannastéttarinnar á undanförnum árum Það væri undarlegt allt í einu nú að heyra raddir úr okkar hópi, sem mæltu með breytingum, er væru sjómönnum hagkvæmar. Ég vil nú fyrst benda hv. þm. á það, að einmitt meðan fyrrv. ríkisstj. sat undir forustu sjálfstæðismanna voru gerðar breytingar á skattalögum í þá átt að koma nokkuð til móts við óskir sjómanna. Og það er einmitt verið að gera breytingu á þeim ákvæðum nú. Í öðru lagi vil ég benda á það, að það, sem ríkastan þátt hefur átt í því að bæta aðstöðu íslenzkrar sjómannastéttar á undanförnum árum, er sú staðreynd, að Sjálfstfl. beitti sér fyrir því á sínum tíma, að vísu í samvinnu við Alþfl. og kommúnista, að nota sjóði stríðsáranna til endurnýjunar togaraflotanum. Það er vegna þess, að Sjálfstfl. tók á þessum málum, endurnýjun togaraflotans, af raunsæi og framsýni, sem íslenzkir togarasjómenn sækja nú sjó á miklu betri skipum en Íslendingar hafa nokkru sinni átt. Það er einnig vegna forustu þeirrar sömu ríkisstj., sem Sjálfstfl. hafði forsæti í, sem vélbátaflotinn var endurnýjaður og fjöldi nýrra og fullkominna skipa byggður, utanlands og innan. Það situr þess vegna mjög illa á þessum hv. 4. þm. Reykv. að nota þetta mál sérstaklega til þess að hreyta skætingi í þann stjórnmálaflokk og þá stjórnmálamenn, sem gifturíkasta forustu hafa haft um uppbyggingu sjávarútvegsins á undanförnum árum. Hann minntist að lokum á það, að forsendurnar væru ekki björgulegar, þegar út í verkalýðsmálin væri farið. Ég veit nú ekki, hvort það situr sérstaklega vel á mínum hv. og ágæta sessunaut að flytja slíkar dylgjur um Sjálfstfl. Einmitt hann fer með völd í verkalýðsfélagi og er kosinn þar til forustu, vegna þess að hann er studdur af sjálfstæðismönnum. Ég er ekki að segja þetta honum til lasts, en ég álít, að hann hefði ekki átt að nota þetta tækifæri hér til þess að hreyta skætingi í Sjálfstfl. í senn fyrir afstöðu hans í verkalýðsmálum og fyrir þátt hans í uppbyggingu sjávarútvegsins á undanförnum árum. Til þess voru hans rök og hans aðstaða allt of veik. Ég vil svo að lokum aðeins láta þá von í ljós, að þó að hv. nefnd hafi ekki treyst sér til þess að mæla með brtt. okkar, sem ganga í þá átt að gera þetta frv. að raunhæfri ráðstöfun til þess að fá aukna þátttöku í útgerð á Íslandi, þá muni hv. þd. skilja nauðsyn þeirra og samþykkja brtt.



Herra forseti. Ég heyri það, að fulltrúar Sjálfstfl. eru óánægðir með það frv., sem hér liggur fyrir um aukin skatthlunnindi til handa sjómönnum, og þeir flytja hér brtt. um, að þessi skatthlunnindi verði gerð nokkru viðtækari en gert er ráð fyrir í frv. Hv. þm. N-Ísf., sem var að enda hér að tala fyrir sínum till., taldi, að hér væri með þessu frv. um að ræða aðeins ófullnægjandi kákráðstafanir, eins og hann sagði, og að skattfríðindi þessi gætu ekki áorkað því, sem til væri ætlazt, að laða menn meira að sjómennsku. Í tilefni af þessu verð ég að segja það, að mér þykir alveg furðuleg þessi framkoma þessa hv. þm. og þeirra sjálfstæðismanna með tilliti til þess, hvernig þetta hefur borið að, og með sérstöku tilliti til þess, hvernig meðferð þess hefur verið háttað hér á Alþingi á undanförnum árum. Ég vil t.d. minna á það, að ég hef flutt hér á Alþingi frv. a.m.k. fjórum sinnum áður um það að auka hin sérstöku skatthlunnindi sjómanna á fiskiskipum, þannig að einn þriðji af tekjum þeirra yrði frjáls til skattfrádráttar, en þessum frv. mínum hefur verið þannig tekið, m.a. af þeim sjálfstæðismönnum, að þeir hafa drepið þessi frv. ár eftir ár. Í nokkrum tilfellum hef ég fengið aðstöðu til þess að koma þessum till. mínum undir atkvæði hér á Alþingi, m. a. í sambandi við breytingar á skattalögunum, og þá hefur ekki staðið á hv. þm. N-Ísf. frekar en öðrum sjálfstæðismönnum að rétta upp sína hönd þar á móti og drepa þessar till. En það, sem Sjálfstfl. lagði svo til eftir allmikinn þrýsting frá hálfu sjómanna, var að lögleiða þau skattfríðindi, að ýmsir af skipverjum á fiskiskipum skyldu fá í sérstakan frádrátt vegna svonefndra hlífðarfatakaupa, sjómenn á togurum 300 kr. á mánuði hverjum og sjómenn á öðrum fiskiskipum 200 kr. á mánuði hverjum til frádráttar fyrir hlífðarfatakaup. lengra fékkst þetta ekki með samþykki Sjálfstfl., og við það sat. En nú varð sú breyting gerð á, að nú fékkst samkomulag, sem gert var um áramótin við sjómenn um verulegar breytingar í þessum efnum og öðrum varðandi þeirra launakjör. Það var þá samið við sjómenn, án þess að farið væri út í nokkra vinnustöðvun eða deilur um það, að kaup þeirra skyldi hækka allverulega með hækkuðu fiskverði, en skiptaverðið til bátasjómanna var hækkað um 8 aura á hvert fiskkíló, en nokkru minna hjá togaramönnum. Enn fremur var samið við þá um það, að orlofshlutur þeirra skyldi tvöfaldaður frá því, sem áður var. Og í þriðja lagi var samið við sjómenn um að auka skatthlunnindi þeirra, eins og segir í þessu frv., þannig að frádrátturinn vegna hlífðarfatakaupa skyldi hækkaður um 200 kr. á mánuði, úr 300 hjá togaramönnum, en úr 200 kr. á mánuði hjá bátasjómönnum, eða þannig, að togarasjómenn og bátasjómenn fengju þá 500 kr. frádrátt í þessu skyni vegna sérstakra hlífðarfatakaupa á mánuði hverjum. En auk þessa skyldu svo allir skipverjar á íslenzkum fiskiskipum fá 500 kr. á mánuði sem aukafrádrátt við skattútreikning, þannig að sjómenn þeir, sem njóta hlífðarfatafrádráttarins, fá þá orðið sérstakan skattfrádrátt, sem nemur 1000 kr. á mánuði. Það má búast víð því, að þessi frádráttur nemi 10–12 þús. kr. hjá þeim, sem er við störf allt árið. Þessi þrjú atriði, sem samið var við sjómenn um um áramótin, sem sé fiskverðshækkun, hækkun á orlofi og þessi auknu skattfríðindi, nema að dómi þeirra, sem þar eru kunnugastir, a.m.k. 15–18% kauphækkun. Kauphækkunin getur verið nokkru meiri í þeim tilfellum, þar sem skattfrádrátturinn verkar meir en hjá öðrum, en þá aftur aðeins líka minni hjá öðrum. Sjómenn töldu almennt og samþykktu alveg einróma að ganga að þessum samningum, og var vitanlega hér alveg ólíku saman að jafna við það, sem áður hafði verið, þegar þeir höfðu þurft að standa í margra vikna verkfalli til þess að fá nokkurra aura hækkun á fiskverði, en verið neitað um þessar aðrar lagfæringar. Svo þegar þetta hefur áunnizt og sjómenn hafa gert samkomulag um þetta við ríkisstj. og hér er verið að lögfesta þetta samkomulag, þá koma þeir sömu menn fram, sem ár eftir ár hafa drepið till. hér á Alþingi um aukinn skattfrádrátt, og segja: Við skulum veita sjómönnum miklu meira en þetta. Ja, slík skinhelgi. Ég held, að þeir þm., sem þetta hljóta nú að vita sjálfir, hefðu gott af því að rifja upp þessi sannindi fyrir sér og átta sig á því, hvað þeir eru raunverulega að gera sig hlægilega, bæði í augum sjómanna og allra annarra, sem til þekkja í þessum efnum. Þeir sömu menn, sem verða að játa, að þeir hafi staðið fyrir því að veita þessi mjög takmörkuðu skattfríðindi, sem nam 200 kr. á mánuði til frádráttar hjá togaramönnum, eru nú að flytja till. um að fara nú nokkuð fram yfir það, sem sjómenn hafa sjálfir gert samkomulag um að þessu sinni, og segja svo, að þetta samkomulag dugi vitanlega hvergi nærri, því að það fáist engir menn til sjósóknar, sem þurfi að búa við slík kjör sem þessi. Mér er það enn ljóst, að það væri þörf á því að ganga hér enn lengra til móts við það, sem óskir sjómanna eru. Það er alveg rétt. Ég tel fyrir mitt leyti, að það þyrfti að auka skatthlunnindi þeirra enn meira. En ég veit líka, að það er óralangt frá því, að þorri manna, sem vinnur við landstörf, hafi enn sætt sig við það, að sjómenn búi við slík sérstök kjör, og það hefur einna gleggst komið fram hér á Alþingi í afstöðu sjálfstæðismanna á undanförnum árum. Ég er þeirrar skoðunar, að hér sé stigið mjög myndarlegt skref, og ég reikna með því, að ef kauphækkun sjómanna á þann þátt, sem hún fór fram um áramót, hefði orðið öllu meiri en hún var, þá hefðu ótalmargir aðrir þurft að koma á eftir og sagt: Nú verðum við að heimta sérstaka kauphækkun, til þess að bilið á milli okkar og sjómanna sé ekki orðið allt of mikið. Ef menn vilja fara út í meting um það, hver afstaða manna hefur verið hér á undanförnum árum til hagsmunamála sjómanna og er hér almennt, þá er vitanlega nóg tilefni til þess að ræða um slíkt. Ég held, að þau mál liggi ekki þannig fyrir, að sjálfstæðismenn hafi neinn ávinning af því að rifja upp þau atriði. Ég skal aðeins minna á það, að um margra ára skeið lágu fyrir óskir sjómanna um að viðurkenna með lögum það, sem þeir höfðu að nokkru leyti og að verulegu leyti náð fram með samningum, að breyta ákvæðunum um togaravökulög, og þar stóðu sjálfstæðismenn á móti ár eftir ár þrátt fyrir eindregin tilmæli sjómanna. Ég minnist þess líka, að þegar togarasjómenn og aðrir hafa verið hér í vinnudeilum, hafa þeir mátt lesa með stórum stöfum í Morgunblaðinu, hvað kaup þeirra væri orðið gífurlega hátt, og svo kemur þetta eilífa viðlag, sem ég las í Morgunblaðinu nú fyrir örfáum dögum, sem sagt þetta, að það væri verið að gera kröfu um launakjör til framleiðslunnar, sem framleiðslan gæti ekki borið. Auðvitað hafa kröfurnar frá sjómönnum verið svo miklar, að framleiðslan hefur ekki getað borið þessar launakröfur. Það er rétt eins og engar aðrar kröfur hafi verið gerðar til útgerðarinnar á undanförnum árum, þannig að hún hafi átt í vök að verjast með að greiða öll sín útgjöld, heldur en bara launakröfur. En því fer nú mjög fjarri, að útgerðin hafi í sjálfu sér goldið sínum mönnum, sem hjá henni hafa unnið, of mikið kaup. Þar hafa einmitt ýmsir aðrir komið til, sem spennt hafa upp útgjöldin miklu fremur en sjómenn. Ég segi því, að ég mun buga að því að þessu sinni, að það samkomulag, sem gert hefur verið við sjómenn til lausnar á þeirra kjaramálum nú um áramótin, það samkomulag, sem fékkst fram með góðu við þá og var mjög þýðingarmikið fyrir þeirra samtök, verði hér lögfest óbreytt og standi, og læt það ekki stórlega hafa á mig, þó að yfirboðstillögur komi fram frá þessum mönnum, sem eiga þessa sögu að baki í þessum málum, sem ég hef hér lítillega minnzt á.



Herra forseti. Hæstv. sjútvmrh. hefur nú rakið ýtarlegar en ég gerði í minni framsöguræðu og svarræðu við ræðu hv. þm. V-Sk. (JK) og þm. N-Ísf. (SB) um afstöðu Sjálfstfl. til verkalýðsmála hér á Alþingi fyrr og síðar, og tók hann þar ferskari dæmi og nýrri, sem ættu því að vera mönnum betur í minni. Það, sem ég átti við í minni framsöguræðu og svarræðu, var fyrst og fremst afstaða Sjálfstfl. til þeirra hlunnindamála, sem eru sambærileg við það, sem hér er á dagskrá, t.d. vökulaganna, allan þann tíma, sem þau voru til umræðu hér á hv. Alþingi. Ég álít, að það þurfi ekki að rifja það upp fyrir neinum fulllesandi Íslendingi, hver afstaða Sjálfstfl. var til þessara mála þá. Um það, hverjir kunni að ljá því atkvæði, að ég sé formaður í mínu stéttarfélagi, og hverjir sitji með mér þar í stjórn, þá hefur Morgunblaðið undir forustu hv. þm. N-Ísf. gert allmargar tilraunir til þess að gegnumlýsa þessa menn, skoðanir þeirra, í skrifum sínum og öðrum þeim tilburðum, og mér er nú ekki grunlaust um, að gegnumlýsingartækin séu ekki í betra lagi nú en þau hafa verið undanfarin ár hjá hv. þm. A.m.k. geigar honum töluvert, ef hann heldur, að sú stjórn, sem nú situr í mínu stéttarfélagi, sé eingöngu studd af sjálfstæðismönnum eða þeim mönnum, sem kunna að ljá Sjálfstfl. atkvæði við almennar kosningar.  Hæstv. sjútvmrh. rakti enn fremur ýtarlega, hverjar hlunnindabætur er hér um að ræða, og tel ég ekki þörf á því að koma frekar inn á það. Hitt er staðreynd, sem ég hef áður sagt um afstöðu Sjálfstfl. til þessara mála fyrr og síðar hér á Alþingi, og það vita allir, að brtt. þeirra hv. þm. N-Ísf. og 11. landsk. eru eingöngu fram komnar vegna þess, að þeir hafa nú ekki ábyrgð á ríkisstjórn. Það sannar afstaða flokksins fyrr og síðar til hliðstæðra mála. Ég held, að það sé óþarfi að vera að rekja á ný þá sögu, sem var rædd hér í ræðustólnum rétt áðan um afstöðu þessara þm. sjálfra, enda kom áhuginn berlega fram í upphafi þessarar umræðu. Þegar nál. hafði verið útbýtt og framsöguræða flutt fyrir málinu, eru í skyndi settar hér fram skriflegar brtt., sem n. féllst að vísu á að athuga, en áhugi fyrir málinu hafði ekki verið meiri en það, að þeim var ekki komið á framfæri fyrr og eins og venja er til fyrir 2. umr., a.m.k. hefur það ekki sézt hér. Fulltrúi Sjálfstfl. í n. hafði ekki gert neinar brtt. við nál. og skrifaði undir það athugasemdalaust með okkur. Ég held þess vegna, að þetta beri allt að sama brunni hjá hv. þm. N-Ísf. Fortíð Sjálfstfl. og framkoma hv. þm. N-Ísf. ásamt öðrum flokksbræðrum hans til hliðstæðra mála sannar, hver grundvöllurinn er að slíkum till. sem hér eru fluttar, og það var það, sem ég átti við, þegar ég sagði, að grundvöllurinn væri ekki björgulegur, þegar út í verkalýðsmálin væri komið, hjá slíkum mönnum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta mildi hans að leyfa mér að gera nokkrar athugasemdir við ræður tveggja hv. síðustu ræðumanna. Hv. frsm. n. fer villur vegar, þegar hann heldur því fram, að þessum brtt. hafi verið „kastað fram skriflegum“. Ég vænti, að hæstv. forseti geti staðfest það, að þessum brtt. var útbýtt prentuðum, og voru þær teknar fyrir til umr. Ég hef a.m.k. ekki orðið var við það, að afbrigða hafi verið leitað fyrir þeim. Það tekur svo naumast að svara því, að ég hafi haldið því fram hér, að stjórn stéttarfélags þess, sem hann er formaður í, sé eingöngu studd af sjálfstæðismönnum. Þessi orð hef ég aldrei látið mér um munn fara. Ég hef aðeins sagt, að það sæti illa á þessum hv. þm., sem situr formaður í sínu stéttarfélagi gersamlega af náð sjálfstæðismanna, að telja sig hafa efni á því að mæla af sérstakri vandlætingu um „verkalýðsmálastefnu sjálfstæðismanna“. Ég segi, að ef einhvers staðar má tala um skinhelgi eða jafnvel það, að menn hafi á sér yfirskin guðhræðslunnar, en afneiti hennar krafti, þá mundi nú mega viðhafa þau orð um þessa framkomu hv. 4. þm. Reykv. Það er ágætt að fá sjálfstæðisverkamenn í múrarastétt til þess að kjósa sig til formennsku og trúnaðarstarfa í sínu stéttarfélagi, en standa svo upp á Alþingi og fara með svívirðingar um flokk þessara manna. Ég vænti þó þrátt fyrir allt, að samvinna Alþfl. og Sjálfstfl. hafi verið vel ráðin í þessu stéttarfélagi eins og í fleiri stéttarfélögum víðs vegar um land. Hæstv. sjútvmrh. talaði hér nú alldigurbarkalega um það, að sjálfstæðismenn hefðu ekki fengizt til þess að samþykkja skattfrádrátt til sjómanna á undanförnum árum. Hæstv. sjútvmrh. kemst þó ekki hjá því, þegar hann flytur þetta frv., sem hér liggur fyrir, að stíla það við ákvæðið um skattfrádrátt handa sjómönnum, sem samþykktur var og borinn fram undir forustu sjálfstæðismanna. Ég beld það ætti að draga dálítið úr gassanum í hæstv. sjútvmrh. Hann þarf ekki að berja sig utan yfir því, að sjálfstæðismenn hafi aldrei beitt sér fyrir því, að sjómenn fái skattfríðindi. Þetta frv. er stílað við þau ákvæði skattalaga um skattívilnanir handa sjómönnum, sem sett eru undir forustu sjálfstæðismanna og í samvinnu við þá. Frekari sönnun þarf ekki til þess að kveða niður þessar staðhæfingar hæstv. ráðh, sem hann lét sér um munn fara hér áðan. Ég vil einnig leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á það, að fyrir ekki lengri tíma en 3 árum voru skattalög endurskoðuð hér að nokkru leyti, árið 1954, fyrst og fremst vegna þess, að sjálfstæðismenn gerðu það að skilyrði í málefnasamningi sínum við Framsfl., þegar stjórn var mynduð 1953, að það yrði gert. Samkvæmt þessari endurskoðun varð niðurstaðan sú, að skattar persónulegra skattgreiðenda lækkuðu um 20–30%. Það var að því stefnt, að lækkunin yrði um 20%, en hún mun hafa orðið á persónulegum skattgreiðendum um 27%. Vil ég spyrja hæstv. sjútvmrh. að því, hvort hann hafi talið þetta eitthvert fjandskaparbragð við sjómannastéttina, hvort þetta hafi ekki komið henni einnig að gagni. Ég vænti, að svo hafi verið. Ég veit, að þetta hefur einnig komið sjómannastéttinni að gagni. Annars hélt ég nú, að það sæti illa á hæstv. sjútvmrh. og flokki hans að vera að núa sjálfstæðismönnum því um nasir, að þeir hafi ekki flutt till. um skattalækkanir. Ég veit ekki til þess, að nokkur flokkur hafi oftar bent á það og greinilegar, hversu allt of langt sé búið að ganga í skattheimtu á hendur einstaklingum og atvinnurekstri í þessu landi. Ég veit heldur ekki betur en þau spor, sem hafa verið stigin í rétta átt á síðustu árum í þeim efnum, og á ég þar fyrst og fremst við endurskoðun skattalaganna 1954, hafi verið stigin fyrir frumkvæði sjálfstæðismanna. Hv. flokksmenn hæstv. ráðh. hafa að vísu flutt till. um að fella niður tolla og lækka tolla á undanförnum árum, meðan þeir voru í stjórnarandstöðu. Nú eru þeir komnir í ríkisstj. Hafa þeir þá ekki notað tækifærið og notað vald sitt til þess að lækka tolla og skatta eða jafnvel afnema þessi leiðu fyrirbrigði? Ég held ekki. Eina bjargráð þessarar hæstv. ríkisstj., sem þessir háu herrar eiga nú sæti í, hefur þvert á móti verið að hækka skatta og tolla gífurlega á almenningi.  Ég vil ekki misnota þolinmæði hæstv. forseta til þess að fara að ræða við hæstv. sjútvmrh. um þau afrek, sem hann vann um síðustu áramót. En það gefst ef til vill tækifæri til þess í sambandi við annað mál, sem hér er á dagskrá, að koma að upplýsingum, sem sýna, hvernig ríkisstj. hefur staðið við þau loforð, sem hún gaf um síðustu áramót, og hvernig hún hefur „bjargað útgerðinni“. Þetta frv., eins og það liggur fyrir frá hálfu hæstv. ríkisstj., er ekkert nema kák og kák eitt. Ef hv. þd. vill gera úr því raunhæft mál, verður hún að samþykkja þær brtt., sem liggja fyrir frá mér og hv. 11. landsk. þm.



Herra forseti. Ég bið um athugasemd, vegna þess að hæstv. sjútvmrh. kemur inn í málið á síðustu stundu, eftir að víð, sem hreyfðum athugasemdum um málið í fyrri umr., getum ekki tekið þátt í umr. Ég lét svo ummælt við fyrri umr. þessa máls, að mér fyndist hv. fjhn. taka linlega á þessu máli. Ég benti á tvö atriði þessu til staðfestu. Annað var það, að hér væru nú skráðir á fiskiflota okkar á annað þús. erlendir sjómenn, og ég spurði: Hve lengi getum við notið þess að fá hingað erlenda menn til þess að manna okkar flota? Nú er það svo, að þessi hópur erlendra manna mundi nægja til þess að manna helming okkar togaraflota. Ég benti einnig á það, að til þessara manna hefðu verið greiddar um 17 millj. kr. í frjálsum gjaldeyri árið sem leið. Þetta væru vissulega svo alvarleg atriði, að það yrði að líta á þessi mál öðrum og alvarlegri augum en hv. fjhn. leyfði sér að gera. Þetta benti ég á. Og ég benti einnig á það, að nú fengist varla lengur maður til að láta skrá sig á skip, hvorki á togara né vélbáta, en áður fyrr, fyrir stríð, hefði verið mjög eftirsótt að komast í skiprúm, ekki sízt á togara. Hv. frsm. sagði að vísu um það, að þetta hefði stafað af því, að þá hefði verið svo mikið atvinnuleysi hér í landi, að þeir hefðu ekki haft um neitt annað að velja. En ég fullyrði, að þrátt fyrir ýmsa mjög erfiða aðstöðu þá á togurunum hefði þetta verið betur borgað vinna en landvinnan. Nú er þessu alveg snúið við. Þess vegna fást ekki ungir menn lengur til að láta skrá sig á skip. Hæstv. ráðh. sagði, að vegna þess að einhverjir sjálfstæðismenn hefðu hér á fyrri þingum, undir allt öðrum forsendum en hér er, verið á móti einhverju máli, þá farist þeim ekki að ræða um þetta nú. Ég skil ekki þetta sjónarmið hjá hæstv. ráðh. Ef þörf er á að ganga lengra en hér er gert, hvers vegna gerir hæstv. ráðh. það ekki? Hann játar þörfina, og hann getur vænzt þess að fá stuðning hér í hv. deild, en hæstv. ráðh. vill ekki þiggja hann. Ég skal ekki, herra forseti, misnota þessa athugasemd.



Herra forseti. Ég skal ekki misnota góðmennsku forseta. - Í sambandi við síðustu ræðu hv. þm. N-Ísf., þar sem hann endurtók nokkuð af því, sem hann hafði áður sagt varðandi mig og óviðkomandi mál, þá vildi ég aðeins segja þetta: Að sjálfsögðu er ekki beint hagsmunamál Múrarafélags Reykjavíkur hér til umr., en ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að ræða þau við hann hvar og hvenær sem er og tækifæri gefst til. Hins vegar hefur þetta félag eins og önnur stéttarfélög í landinu fengið að kenna á valdi Sjálfstfl. í samtökum atvinnurekenda, og ég segi, að ef sömu menn kjósa núverandi stjórn Múrarafélagsins og Sjálfstfl., þá er það áreiðanlega þrátt fyrir afstöðu þm. N-Ísf. og annarra slíkra manna hér á hv. Alþ. til hagsmunamála verkalýðsins á undanförnum árum.



Herra forseti. Það er nú kvartað undan því, heyri ég, af talsmönnum sjálfstæðismanna, að ég skuli hafa blandað mér hér í þessar umr., og skal ég þá heldur ekki fara ýkja langt út í þetta mál héðan af. En ég taldi, að full ástæða væri til þess, þar sem þannig var mælt fyrir till. eins og hér var gert í upphafi þessa fundar, að það væri ekki saknæmt a.m.k. að segja frá þeim sannindum, sem ég sagði hér frá áður, jafnvel þó að þau kynnu að koma nokkuð illa við einstaka menn óg þó að það hleypti ekki ýkja sterkum rökum undir þá till., sem þeir voru að reyna að flytja hér í þessu máli, enda fór svo, þegar hv. þm. N-Ísf. reyndi að berja svolítið í brestina, að afskaplega var það smátt, sem hann hafði að segja til athugasemda við það, sem ég hafði látið koma hér fram. Einna helzt átti það að vera það, að það sýndi nú bezt afstöðu sjálfstæðismanna til skattfríðinda sjómanna á undanförnum árum, að við hefðum nú ekki komizt hjá því núna að flytja brtt. okkar um aukin skatthlunnindi sjómönnum til handa við till., sem sjálfstæðismenn höfðu staðið að í tíð fyrrverandi ríkisstj. að setja inn í lögin. Það er nú einu sinni svo, að ef á að auka skattfríðindi, þá er ákaflega eðlilegt, að það sé flutt till. til breytinga á gildandi skattalögum þar um, og ég veit nú ekki eiginlega, hvar okkar brtt. hefði annars staðar átt að geta komið en á þann stað, sem lagt er til. En einmitt skattfríðindatill. sú, sem við stöndum að, vekur athygli á því, að skattfríðindi þau, sem sjálfstæðismenn eru að monta af að þeir hafi veitt, náðu aðeins í það að vera 200 kr. frádráttur á mánuði, og er þó þessi hækkun, eins og ég gat um áðan, aðeins einn liðurinn í þeim kjarabótum, sem samið var um við sjómenn að þessu sinni. Skattfríðindatill. nú vekja aðeins athygli á því, hve ákaflega smávægileg undanlátssemi hafi komið fram hjá sjálfstæðismönnum hér áður, þegar þeir féllust á að veita sjómönnum þessa 200 kr. skattfríðindahækkun. Þá minntist hv. þm. N-Ísf. á það, að þeir sjálfstæðismenn hefðu beitt sér fyrir endurskoðun skattalaganna fyrir nakkrum árum og m.a. staðið að því, að persónuskattar væru lækkaðir. Ég vona, að það hendi mig ekki að halda því fram, að þeir sjálfstæðismenn séu ekki venjulega reiðubúnir til að lækka skatta á ýmsum góðum mönnum. Það hef ég fyrir löngu vitað og veit enn, að þeir hafa ríka löngun til að lækka skatta á ýmsum aðilum. Ég minnist þess líka sérstaklega, að höfuðkappsmál í þessu tilfelli var það og þeir hafa hvað eftir annað gert fyrirspurnir um hér á Alþ., hvað líði því að auka sérstaklega skattlækkun hjá hlutafélögum í landinu. Málið stendur sem sé ekki um það, hvort sjálfstæðismenn eru fúsir til þess að lækka eitthvað hina beinu skatta, sem miðast við tekjuhæð manna, heldur um hitt, hvort þeir hafa viljað fallast á það, hvort ætti að veita einni starfsstétt, sem eru sjómenn á okkar fiskiskipum, sérstök skatthlunnindi, og á móti því hafa þeir staðið á undanförnum árum á þann hátt, sem ég lýsti áður, því að þeir hafa fellt um það till. svo að segja á hverju einasta þingi nokkur undanfarin ár. Ég hef ekki verið að núa sjálfstæðismönnum því um nasir, að þeir vildu ekki lækka skatta á hátekjum. Ég veit vel, að þeir vilja lækka skatta á hlutafélögum. Fyrir því hafa þeir barizt mjög dyggilega hér á Alþingi. En hitt liggur jafnljóst fyrir, að þeir hafa ekki haft mikinn áhuga á því hingað til að lækka skatta sjómanna almennt. Síðast vék svo hv. þm. N-Ísf. að því, og átti það líklega að vera einhver afbötun fyrir þá sjálfstæðismenn, hvernig þeir hafa staðið sig í þessum skatthlunnindamálum sjómanna á undanförnum árum, að núverandi stjórn hefði hækkað tolla meira en nokkur önnur stjórn. Ég hef nú rætt hér við þennan hv. þm. áður um þessar margumtöluðu álögur og skal nú ekki endurtaka það. Það er að vísu mesti misskilningur, að hér sé um einhverja meiri hækkun að ræða en gerð hefur verið áður í tíð þeirra stjórna, sem sjálfstæðismenn hafa veitt forustu. En sá er bara munurinn, að þær tollahækkanir og skattahækkanir, sem nú voru samþykktar, gengu til þess að hækka kaup sjómanna. Þær gengu beinlínis til þess að stórkostlega hækka verð á fiski í landinu, og þær gengu til þess að borga upp stórar skuldahrúgur, sem safnazt höfðu upp í sambandi við stuðninginn til sjávarútvegsins á undanförnum árum, en þar var svo komið, að útvegsmenn og sjómenn áttu inni nokkra tugi milljóna af þeim loforðum, sem búið var að heita þeim. Þetta áttu þeir eftir að fá greitt, og þetta var líka gert á þann hátt að þessu sinni, að nú var gert ráð fyrir því, að ýmsir fengju að bera þessa tollahækkun, sem hingað til hafa þar algerlega undan sloppið, og hefur þá ekki staðið á hv. þm. N-Ísf. að kvarta og kveina fyrir hönd heildsala og annarra slíkra, sem nú verða að bera þessa tollahækkun. Hv. þm. V-Sk. minntist hér á það mikla vandamál, að hér væru nú á annað þús. útlendingar starfandi á okkar fiskiflota eða starfandi við okkar sjávarútveg. Þeir eru nú ekki allir á fiskibátunum, allmargir af þessum mönnum eru starfandi einnig í landi, en þó við fiskframleiðslu. Hv. þm. hefur kannske ekki áttað sig á því, að þetta er nú ekkert einsdæmi, þetta var ekki að gerast í fyrsta skipti á þessu ári. Við höfum komizt yfir töluna þúsund í þessum efnum fyrr en á þessari vertíð, þó að nú færu fleiri skip og fleiri bátar á vertíðina en áður. Þetta er nefnilega búið að ganga svona í nokkuð mörg ár, að við höfum þurft meira og minna á útlendingum að halda, og vissulega er það mikið og erfitt vandamál, hvernig á að koma því til leiðar, að fleiri Íslendingar starfi á okkar fiskiskipum og við okkar sjávarútveg en verið hefur á undanförnum árum. En allir þeir, sem hugleiða þetta vandamál, finna fljótlega, að það verður ekki leyst með því að auka eitthvað nokkuð skattfríðindi sjómanna frá því, sem verið hefur. Þar þarf miklu meira til að koma. Á meðan svo háttar í okkar landi, að það er til hér í landinu vinnustöð, sem tekur í sína þjónustu tvö og upp í þrjú þúsund Íslendinga og heldur þeim þar við vinnu, sem er raunverulega fyrir utan okkar eðlilega atvinnulíf, og á meðan þessi vinnustöð borgar kaup á ýmsan hátt eins og hún hefur gert, langt fram yfir það, sem tíðkast við okkar venjulegu atvinnuvegi í þessu landi, hlýtur vitanlega fólk að dragast frá t.d. ýmsum greinum sjávarútvegsins, eins og raunin hefur orðið á á undanförnum árum. Enn fremur er það eðlilegt, meðan slíkt ástand getur átt sér stað, eins og hefur verið nú í nokkur ár, að hér í Reykjavík einkum hefur beinlínis verið almennt uppboð á vinnuafli í mjög stórum stíl við alls konar framkvæmdir í landi, húsbyggingar o.fl., þar sem mönnum hefur verið goldið kaup langt fram yfir það, sem venjulegir kauptaxtar segja til um. Og þetta hafa menn getað vegna þess margumtalaða frjálsræðis, sem hér hefur gilt til handa þessum mönnum, sem hafa getað boðið svona í vinnuaflið, því að þeir hafa getað fengið að selja þau hús, sem þeir hafa byggt, á því verði, sem þeim hefur komið til hugar, eða leigt það út á þann hátt, að þeir hafa sannarlega getað staðið undir þessu háa kaupi, sem þeir hafa goldið. Á meðan slíkt ástand sem þetta á sér stað, sogast vitanlega eitthvert vinnuafl í þessa átt og frá framleiðslustörfunum. Það höfum við fundið, sem við sjávarútveg höfum starfað, að jafnvel þó að við hefðum hækkað kaup eitthvað lítils háttar, eins og gert hefur verið með vissu millibili, þá hafa aðilar, sem búið hafa við þessa aðstöðu og boðið hafa upp vinnuaflið, jafnt suður á Keflavíkurflugvelli og hér við ýmis störf í Reykjavík, bara boðið þeim mun hærra og dregið til sín vinnuafl eftir sem áður. Nokkuð svipaða sögu er að segja um margar greinar iðnaðarins hér í Reykjavík, sem hefur búið við hina frjálsu álagningu. Hann hefur getað skapað sér verðlag sjálfur eftir frelsisstefnu sjálfstæðismanna. Hefur þessi iðnaður farið sífellt vaxandi, dregið alltaf til sín fleiri og fleiri menn, og okkur hefur vantað fleiri og fleiri menn á sjóinn. Það er ekki nema rétt, að menn geri sér fyllilega ljóst, að það mun ekki heppnast á Íslandi að hafa nægilega mikið vinnuafl á allan okkar fiskiflota og vinna úr öllum okkar fiski, ef við ætlum að geyma suður í Miðnesheiði 2000 manns við vinnu þar. Og ef við ætlum að halda uppi því uppboði við hvers konar braskstörf, sem hér hafa átt sér stað, á svipaðan hátt og verið hefur á undanförnum árum, þá hlýtur að koma að því, að okkur skorti menn við sjálf framleiðslustörfin. Hér er því ekki um það að ræða, að nú séu einhverjar aðrar forsendur fyrir því að vilja sinna þessum almennu skatthlunnindum sjómanna en verið hefur, það er misskilningur hjá hv. þm. V-Sk. Það eru nákvæmlega sömu forsendurnar fyrir því að mæta óskum sjómanna um nokkuð aukin skattfríðindi nú eins og var, en heldur ekkert meiri nú en voru fyrir hendi fyrir nokkrum árum. Þó að hv. þm. V-Sk. segi nú, að mér og öðrum standi nú til boða að fá aukinn stuðning við aukin skatthlunnindi sjómönnum til handa, þá afþakka ég slíkt boð, að fenginni reynslu um það, að það hefur ekki gefizt vel að reyna að fá sjálfstæðismenn til þess að leiðrétta þessi mál. Og þegar ég hef getað gert samkomulag við aðila um að mæta óskum sjómanna á þann hátt, sem þeir una, þá vil ég standa við það samkomulag og lögfesta það í því formi, sem það liggur hér fyrir í þessu frv.



Herra forseti. Ég gat um það, þegar þetta mál var hér til 1. umr., að sjútvn. mundi taka það til frekari athugunar á milli umr. Nú hefur hún í huga að gera ef til vill við það brtt., en henni hafa ekki borizt í hendur þau gögn, sem hún telur sér nauðsynlegt að hafa í höndum til þess að ganga frá þeirri breytingu. Ég vildi því óska eftir því, að umr. yrði nú frestað um einn til tvo daga, svo að n. gefist nægilegt rúm til þess að athuga frv. eins og hún telur vera þörf á.