Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Nál. á þskj. 1156 um þetta merkilega mál getur ekki styttra verið, og ég ætla, að framsöguræða verði einnig stutt. Eins og sjá má á nál., þá skrifar meiri hl. nefndarmanna undir með fyrirvara, og við tveir hefðum raunar getað gert það líka, en við lítum svo á, að með samningi þeim, sem gerður var út af samþykktum búnaðarþings síðastliðið haust, hefði þetta verið ákveðið. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta, en mælist til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég vil þó geta þess, að fyrir hreina vangá hjá n. var ekki tekin til athugunar brtt. frá hæstv. landbráðh. En mér virðist brtt. svo sjálfsögð, að ég vildi leggja til, að málið yrði ekki tekið út af dagskrá vegna þessa, ef hæstv. ráðh. vildi mæla fyrir brtt.



Herra forseti. - Ég þarf ekki að tala langt mál viðvíkjandi þessari brtt. Hún er f~ram komin í því skyni, að ríkisstjórnin geti haft í hendi sér, hversu útflutningi á uli verður háttað. Komið gæti til mála að flytja ullina ekki út strax, í þeirri von, að hún hækki eftir stríð. Nú verð ég að játa, að þær upplýsingar, sem fengizt hafa, mæla ekki með því að draga að flytja út ullina. Nú munu vera í landinu því nær þriggja ára birgðir af ull, og ríkisstjórnin mun ekki voga að liggja með þetta allt. En hversu sem þetta fer, þá er ekki nein hætta að samþ. þessa brtt., og vænti ég, að hún verði samþ.



Herra, forseti. - Ég hef skrifað undir nál. fjhn. með fyrirvara. Það hef ég ekki gert vegna þess, að ég sé ósammála niðurstöðum n., heldur öllu fremum vegna þess, að ég veit, að mitt sjónarmið í þessu máli er allt annað en annarra hv. nefndarmanna, þótt svo hafi viljað til, að niðurstaðan að þessu sinni varð sú sama. Ég vildi hafa óbundnar hendur um rökstuðning fyrir því, af hverju ég skrifaði undir nál., og vikið af þeim ástæðum einnig ekki taka að mér framsögu. Viðvíkjandi brtt. er það að segja, að hún kom ekki til athugunar í n., en ég held, að nauðsynlegt væri að athuga hana, en þar sem nú líður óðum að þinglokum, sé ég ekki ástæðu til að fresta þessari umr. þess vegna. 
             Það mætti margt um þetta mál segja, aðdraganda þess og meðferð, og ekki væri ófróðlegt að vita m.a., hvað veldur því, að þrátt fyrir það að stjórnarflokkarnir sömdu um það, þegar stj. var mynduð í nóvember, að afgr. þetta mál, þá hafa verið gerðar ráðstafanir til að afgr. það ekki fyrr en nú, en ég ætla algerlega að sleppa að leiða hér inn pólitískar umr. út af þessu máli. Ég get þó ekki látið hjá líða að nefna það aðeins á nafn, að ég hygg, að bændur landsins hafi orðið fyrir nokkrum vonbrigðum í sambandi við þetta mál. Það er alveg víst, að ef búnaðarþing hefði ekki gert sitt tilboð, sem þetta frv. er byggt á, þá væri dýrtíðin í landinu nú orðin með öllu óviðráðanleg og hrein stöðvun orðin í atvinnuvegunum. Þetta býst ég við, að allir játi og ekki valdi nokkrum deilum. Ég hygg því, að þessi ákvörðun búnaðarþings hafi orðið til þess, að nú í dag er þó hægt að reka nokkra atvinnu enn í landinu og ekki verði fullyrt nema að svo kunni að verða. En það er jafnvíst, að þegar fulltrúar bænda gerðu þessa samþykkt, þá bjuggust þeir við, að samsvarandi ákvarðanir kæmu frá fleiri aðilum. Það er beint tekið fram í samþ. búnaðarþings í haust um þessi mál, að vonazt sé eftir, að sams konar aðgerðir verði gerðar að því er kaupgjald snertir í landinu, en það er svo langt frá því, að svo hafi orðið, heldur hefur þvert á móti kaupið verið hækkað síðan. Fordæmi bænda í þessu efni hefur því ekki verið fylgt, og þó að það muni ekki mjög miklu, þá er það þó frekar en hitt. að dýrtíð hafi hækkað í landinu, síðan búnaðarþing gerði sína samþykkt, sem ekki virðist þó, að hefði þurft að vera. Auk þess er það vitanlegt, sem ég ætla þó ekkert að fara út í, að bændur og fulltrúar þeirra munu í haust hafa búizt við því, að aðrir yrðu til að framkvæma bæði þessi l. og önnur heldur en raun hefur á orðið og fyrsta svar Alþingis til þeirra yrði ekki það, að sett yrði á stofn ríkisstj. í landinu, sem a.m.k. að miklum meiri hl. til hefði ekki fylgi eins einasta bónda í landinu. En þó að ég verði að segja þetta, að hér muni hafa verið tekið öðruvísi á málunum heldur en bændur vonuðust eftir og höfðu fulla ástæðu til að búast við, þegar fulltrúar þeirra gerðu þann samning, sem er grundvöllur þessa frv., þá er þó að játa það, að auðvitað settu þeir engin skilyrði í þessu efni önnur en þau, sem í frv. eru, að færi svo, að kaupgjald hækkaði og dýrtíðin jafnframt, þá hækkaði vöruverð hlutfallslega við það. Þó að ég þess vegna hafi ekki kosið að skrifa fyrirvaralaust undir nál. um þetta mál, sem hv. meðnm. mínir hafa skrifað undir jafnframt, þá mun ég samþ. þetta frv.



Ég vil aðeins út af því, sem hv. meðnm. minn, hv. 1. þm. Eyf., sagði um afgreiðslu þessa máls, að það hefði dregizt óhæfilega eða jafnvel verið dregið af ásettu ráði, segja það, að eins og honum er bezt kunnugt um, eins og öðrum nm., hefur fjhn. þessarar d. verið óvenjulega störfum hlaðin, og þess vegna hafa beðið þangað til síðustu daga mál, sem ekki orkaði tvímælis um afgreiðslu á, og verð ég þó að segja, að ég hef ekki tekið eftir því, að brtt. lægju fyrir frá hæstv. landbrh., og hélt því, að málið gæti fengið afgr. hér óbreytt, því að það er sjálfsagt, fyrst þessi till. liggur fyrir, að óska eftir því við hæstv. forseta, að hann taki þetta mál sem fljótast á dagskrá aftur, t.d. á morgun, svo að þessi till., sem nú hefur verið tekin aftur til 3. umr., geti fengið afgr. og að nægilegur tími geti orðið til að afgr. það, ef þingi lýkur næstu daga, sem ég veit ekki, hvort er. Hv. 1. þm. Eyf. bar að vísu engar sakir á stjórnarflokkana fyrir, að þeir hefðu ekki fullkomlega haldið orð sín við bændur, þegar þeir féllu frá þeirri hækkun fyrir afurðir sínar, sem þeir áttu rétt til, en ég vil þó skýrt taka fram, að það er fjarri því, að nokkur brigðmæli hafi verið höfð við þá. Þeir taka fram, að það sé fyrirsjáanlegt, að ekki sé hægt að fá samkomulag um þessa gagnkvæmu niðurfærslu, en segja svo, að þeir samt sem áður vilji falla frá, sinni hækkun, og geta þess um leið, að þeir geri það í því trausti, að hlutfallsleg kauphækkun fari fram á kaupgjaldi, og segja svo, að ef það verði ekki, þá óski þeir eftir, að sett séu ákvæði í frv. til að mæta því, að þetta hafi verið gert, þannig að þótt margir geti skrifað undir, að heppilegt hefði verið, að hægt hefði verið að finna grundvöll fyrir að færa allt niður, sem hefur áhrif á verðlagið, og lækka þannig dýrtíðina, þá hefur orðið að fara hina leiðina, og þar hefur allt verið haldið við bændur, sem lofað var, þegar þetta samkomulag var gert.



Ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, og minn fyrirvari er sá, að ég er andvígur þessu frv. Það er alls ekki að neinu leyti eftir ósk okkar, að gert hefur verið þetta samkomulag við búnaðarþing um þann afslátt, sem bændur buðu fram, miklu heldur hefðum við viljað halda allt það samkomulag milli bænda og verkamanna, sem ákveðið var með starfi sex manna n. Enn fremur er því marglýst yfir, að við erum mótfallnir þeim uppbótagreiðslum á .landbúnaðarafurðir. sem fram hafa farið undanfarið, í því formi, sem þær eru. Við álítum þær í alla staði mjög vitlausar, þar sem menn fá því meiri uppbætur, því minni ástæða sem er til að veita þær, þannig að uppbæturnar koma nærri því eingöngu til stórbændanna. Samt sem áður, þar sem þetta er eitt af grundvellinum til stjórnarsamvinnunnar, og það, að við gengum inn á að leggjast ekki á móti frv., sýnir, hvílíka áherzlu við lögðum á að koma á nýrri stj., sem tæki upp nýja stefnu í atvinnumálum þjóðarinnar. Við munum því ekki greiða atkv. á móti frv., en að líkindum sitja hjá við atkvgr.



Herra forseti. - Ég vil aðeins mótmæla þessum endurteknu vitleysum, sem koma frá þeim hv. þm., sem ekki hafa hugmynd um, hvað þetta mál er. Þeir eru sífellt að endurtaka, að það séu fyrst og fremst stórbændurnir, sem fá þetta fé. Það vita alir, sem eitthvað þekkja til, að nú er ekki hægt að reka stórbúskap með mörgu kaupafólki. Það er því þannig, að búskapur með því kaupi, sem nú er greitt, ber sig ekki. Nú er það næstum því eina ráðið að minnka búin við sig. Það eru einstaka undantekningar, þar sem fjárbúskapur er á jörðum, þar sem lítið þarf að gefa. Þeir, sem sífellt eru að stagast á þessu, þurfa ekki annað en að líta í kringum sig og aðgæta, hvernig er ástatt um rekstur þeirra búa, sem eru rekin af ríkinu eða bæjum. Þeir ættu að kynna sér, hvað mjólkumlítrinn kostar í Vestmannaeyjum, þeir ættu að at,huga, hvað hann kostar á Siglufirði, á Ísafirði, á Vífilsstöðum, á Kleppi. Þetta eru allt stórbú, sem eru rekin með fullkomnustu tækjum, sem hægt er að fá. Menn verða að gera sér ljóst, að með því kaupgjaldi og öðrum tilkostnaði, sem er á þessum stöðum, þá kostar varan raunverulega þetta, sem hún er seld fyrir. Ég vil því ákveðið mótmæla þessu, sem hefur komið hér fram hvað eftir annað, að hér sé einhver stórbúskapur, því að með því kaupi, sem nú er í landinu, er mjög erfitt að reka stórbúskap. Það er því rétt, að menn geri sér ljóst, að vörurnar kostuðu þetta og koma til með í haust að kosta þetta að viðbættri þeirri hækkun, sem síðan hefur orðið á tilkostnaði, og þegar verið er að tala um stefnubreytingu í þessu máli, þá er gott, að menn hafi þetta í huga.



Herra forseti. - Það voru tvenn ummæli hér, sem ég vil gera aths. við. Annað er frá hv. 7. landsk., sem hv. þm. Str. hefur nú svarað, en ég vil samt sem áður ítreka það og mótmæla allri þeirri skoðun, sem þar kom fram. Mig furðar á, að ummæli slík sem þessi skuli koma fram frá manni, sem hefur tekið að sér að styðja þessa ríkisstj., sem hefur tekið að sér að framkvæma þessi l. Þessi hv. þm. óskar eftir, að svo mikið öngþveiti skapist í dýrtíðarmálunum, að það væri alls ekki hægt að ráða við það. Það, sem hann óskar eftir, er, að vísitalan hækki svo mikið og verðlag þar með og laun hans og annarra.

Er hann á föstum launum hjá ríkinu? - BBen: Hann er bara spekúlant.

Því fleiri krónur fær hann þá fyrir sína spekúlation. Þetta er ófært af manni, sem styður stj., sem ætlar að ráða fram úr þessum málum, því að hann veit, að það, sem gert er til að greiða landbúnaðarvörurnar niður, er liður í því að halda niðri dýrtíðinni í landinu. Ég vil óska, að hann léti ekki fram úr sér önnur eins ummæli eins og hann hefur gert hér og oft áður. Hin ummælin, sem ég vildi gera aths. við, voru frá hv. 1. þm. Eyf. Mér kom undarlega fyrir, að hann skyldi lýsa yfir, að þetta samkomulag, sem hefði verið gert á búnaðarþingi, hefði verið byggt á því, að aðrir flokkar færu með stjórn í landinu en nú em. Það eru nýjar upplýsingar, að stofnun eins og búnaðarþing setji þau skilyrði, að einhver sérstök pólitísk stjórn þurfi að vera í landinu, til að það geri einhverjar vissar ákvarðanir. Ég vil ekki trúa því, sem hv. 1. þm. Eyf. upplýsir hér, að Búnaðarfélagið sé svo mikið handbendi Framsfl., að hann geti fyrirskipað því, að öllu skuli hagað eftir því, hvort þeir eru í stjórn landsins, en nú hefur því þó verið lýst yfir hér á þingi í dag, þegar hann sagði, að þetta hefði verið samþ. á þeim grundvelli, að allt önnur. stj. hefði framkvæmt þessi l. en sú, sem nú fer með völd. Þetta verður ekki skilið öðruvísi. Ég veit ekki, hvaða óhugur ætti að vera í bændum til hæstv. landbrh. og framkvæmdar hans á l.

Eru ekki fleiri í stj. en hann?

, og ef hann er borinn saman við fyrrv. landbrh., þá sé ég ekki, að þar hafi verið breytt til hins lakara. Ég mótmæli því, að þetta séu nokkur rök, að búnaðarþing hafi samþ. eftirgjöfina með þessu skilyrði og það hafi verið eitt skilyrðið af hendi Framsfl., að hann fengi að ráða í þessu landi og styðja þá leppstjórn, sem hefur verið hér síðan 1942. En ef þetta er fullyrt af hv. 1. þm. Eyf., þá er vissulega ástæða að taka til athugunar, hvort ekki þurfi að skipta um í Búnaðarfélaginu bæði stjórn og starfsaðferðir, svo að hún sé frjáls aðili, en ekki handbendi Framsóknarflokksins. Ég hygg, að þessi yfirlýsing búnaðarþings, og ég veit það með vissu, hefur verið gerð af tvenns konar ástæðum. Önnur er sú, að bændur hafa sýnt raunverulegan þegnskap í þessu máli, að verða fyrstir til að taka skref niður dýrtíðarstigann. Hin er sú, að þeir vildu bryggja sér sjálfum greinilega uppbætur fyrir útfluttar landbúnaðarafurðir, sem þeir áttu ekki heimtingu á í l. Það er síður en svo, að það sé ástæðan, að Framsfl. ætti að fara með völd. Það hefur aldrei, svo að ég viti, komið til mála, að það hafi verið sett sem neitt skilyrði við þessa till. Ég vil því mælast til, að hv. þm. taki aftur þessi ummæli sín og viðurkenni, að hann hafi farið með rangt mál.



Herra forseti. - Ég vil ekki fara að deila við vin minn, hv. form. fjhn., um starfið í n. En ég er svo kunnugur því. og við vitum það báðir, að það var ekki eingöngu vegna þess, hvað n. væri störfum hlaðin, að þetta mál var ekki afgr. fyrr. Þó að n. hafi haldið 49 fundi og eigi sjálfsagt eftir að halda 50. fundinn, þá veit ég. að á einhverjum af þessum 49 fundum hefði auðvitað verið hægt að taka þetta mál fyrir með því að hafa fundinn ofur lítið lengri. Um þetta er ekki að sakast, og ég er ekki heldur að sakast um það við neinn, þó að málið hafi ekki verið afgr. fyrr. Ég sagði það ekki. enda hafði hv. þm. það ekki heldur beinlínis eftir mér, að ég teldi, að hefðu verið brigðuð orð við bændur í þessu máli, en ég sagði, að ýmislegt hefði orðið bændum vonbrigði, og það er annað en að beinlínis hafi verið rofnir við þá samningar. Annars get ég látið nægja í því efni að vísa til samþykkta búnaðarþings í haust. Þar er lýst yfir að þeir vænti þess, að aðrar stéttir fari svipað að og þeir gerðu þá f. h. bænda. Hv. 7. landsk. segist heldur hafa viljað, að farið hefði verið eftir sex manna nefndar álitinu og þar með, að kjötið hefði í haust og vetur verið selt á 18 kr. kg og mjólk eftir því. Ég veit satt að segja ekki, hvort ég á að trúa því, að hann hefði fremur kosið þetta, en að vísu veit ég, að hv. þm. og hans flokkur munu nú óska þess, a.m.k. áður en hans flokkur fór með völd í landinu, að allt gengi sem örðugast, en þess er þó að gæta í þessu efni, að ef þetta hefði orðið, þá sé ég ekki, að hans flokkur eða nokkur annar flokkur hefði getað farið með stj. í þessu landi, en það er góð upplýsing hjá honum, að hann vill þetta og að þetta er hans sannfæring að hann segir, en samt mælir hann með þessu frv. og ætlar að samþ. það. M.ö.o., hann lýsir því beinlínis yfir, að hann ætli að samþ. hér á þingi annað en það, sem hann álitur rétt, en þó mun það vera svo ákveðið í stjórnarskrá landsins, að þm. eiga að greiða atkv. samkvæmt sannfæringu sinni. Hv. þm. Barð. vék að þessu atriði líka. Hann sagði, að þessi afstaða væri ófyrirgefanleg. En hvað finnst honum þá um það að styðja menn í stj. landsins, sem vitanlega hugsa nákvæmlega á sama hátt eins og hv. 7. landsk. og starfa á sama hátt? Að öðru leyti er það varla svaravert, sem hv. þm. Barð. sagði út af mínum ummælum. Ég sagði ekkert orð um það, að búnaðarþingsmenn hefðu yfirleitt ætlazt til þess, að Framsfl. stjórnaði landinu. En hv. þm. Barð. getur talað við alla búnaðarþingsmenn og spurt þá, og ég er alveg sannfærður um, að enginn einasti þeirra hefur búizt við, þegar þeir gerðu þessa samþykkt, að þeir flokkar í landinu, sem beinlínis hafa að ýmsu leyti komið fram sem fjandsamlegir bændum, eins og hann mun sjálfur álíta, mynduðu þingmeirihl. til að stjórna landinu. Það er líka misskilningur, að ég hafi átt við það með mínum ummælum, að búnaðarþing hafi búizt við því, að fyrrverandi stj. mundi halda áfram að sitja. Ég held, að á því tímabili hafi flestir átt von á því, - og þar sem það er vitanlegt öllum og það er ekki til neins að leyna því og fara í kringum það eins og köttur í kringum heitan graut. þá þýðir ekki annað en að segja það upphátt, að þótt búnaðarþing sé að sjálfsögðu ekki pólitísk stofnun, þá hafa fulltrúar á búnaðarþingi sina pólitísku skoðun og eru flokksmenn ekki eingöngu í Framsfl., heldur einnig í Sjálfstfl. Og ég held, að fleiri flokkar hafi ekki fulltrúa á búnaðarþinginu. Ég hygg, að það sé ekki vafi á því, að þegar þessi samþykkt var gerð, þá hafi verið búizt við því, að þeir flokkar, sem að því stóðu á búnaðarþinginu að leysa þetta mál, mundu aftur á landsmálasviðinu standa saman um stjórn landsins. en ekki til að styðja þar menn, sem hafa þær skoðanir, sem hv. þm. Barð. var rétt áðan að lýsa. Þetta hygg ég, að sé það rétta. En að sjálfsögðu settu fulltrúarnir á búnaðarþinginu engin skilyrði, og þar af leiðandi má láta umr. um þetta niður falla. Það er í raun og veru mælt með því af öllum, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, verði samþ., líka af þeim, sem í hjarta sínu eru á móti því, svo að um það þarf ekki frekar að ræða. En hitt er vitanlegt, að þó að bændur eða fulltrúar þeirra hafi bjargað atvinnuvegum landsins í haust með þessu móti, sem. búnaðarþingið gerði, því að ég tel, að það hafi bjargað við atvinnuvegum landsmanna yfirleitt, þá er það vitað mál, að það getur ekki gengið til lengdar, að ein stétt í landinu láti af sínum réttmætu kröfum, ef allar aðrar krefjast þess ýtrasta, sem hægt er.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að vekja upp nýjar deilur um þessi dýrtíðarmál, þau hafa verið svo margrædd á Alþ., að það væri aðeins til þess að tyggja það sama upp aftur. Ég ætla ekki að deila við hv. þm. Str. um skilning okkar á uppbótargreiðslum, í hvers hlut þær falla. Ég held, að það sé augljóst reikningsdæmi. Ég er á móti uppbótargreiðslunum í því formi, sem þær eru framkvæmdar, t.d. að því fleiri kjötkíló, sem menn framleiða, því hærri uppbótargreiðslur fá þeir, og það er öllum kunnugt, að í hlut smæstu bænda kemur sama og ekki neitt í uppbótargreiðslur, og því sama sem ekkert gagn að þeim. Og varðandi 6 manna samkomulagið, þá vildi ég alltaf, að við það væri staðið og það væri þannig útreiknað, að við uppbótargreiðslu fengju bændur allt upp í meðalbú, sbr. sex manna samkomulagið, út úr starfi sínu. Hins vegar var það haft á orði að selja kjötkílóið á 18 kr. Ef staðið hefði verið við álit sex manna n., þá er þetta sagt út í hött. Það er reiknað út af kjötverðlagsnefnd, en ekki af hagstofunni. Það er ekki nema 10% af verði, sem felst í þessum afslætti frá búnaðarþinginu frá því verði, sem hagstofan reiknaði út. Viðvíkjandi ummælum hv. þm. Barð., að ummæli mín væru brot á samkomulagsgrundvellinum, sem ríkisstjórnin gerði með sér, þá er það alls ekki rétt. Ég lýsti því yfir, að ég væri ekki lengur á móti þessu frv., þó að ég væri andvígur því og þó að ég hefði barizt fyrir annarri stefnu í þessu máli á Alþ. Hins vegar segir í tilkynningu frá ríkisstj., þegar hún var mynduð, að ríkisstj. hafi með samþykki meiri hl. Alþ. ákveðið í fyrsta lagi launalög og í öðru lagi frv., sem hér liggur fyrir um breyt. á dýrtíðarlögunum. Ríkisstjórninni var kunnugt að hún hefði samþykki meiri hl. Alþ. í þessu máli, og sá meiri hl. er til, þó að hann hafi setið hér hjá. Hv. fyrri þm. Eyf. þarf ekki að benda á neinar mótsagnir hjá mér í þessu efni. Ég lýsti því yfir áður, að það, að ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, þýddi það, að ég væri á móti frv., en mundi sitja hjá við afgreiðslu þess. Ég lýsti því yfir, að við hefðum talið það mikilvægt, þegar nýja stjórnin var mynduð, og gengið svo langt að láta þetta mál hlutlaust. Viðvíkjandi ummælum, sem hafa komið fram í sambandi við þetta, er það gamla platan um, að sósíalistar vilji, að allt sé í öngþveiti og að allt gangi sem örðugast og þeir séu fjandmenn bændastéttarinnar, og það er hlutur, sem ekki tekur að svara. Þegar allt kemur til alls. þá er kannske vandséð, hverjir hugsa mest og bezt til landbúnaðarins og bændastéttarinnar. Og það er alveg spurning. þegar sagan verður skráð, hvort sá flokkur, sem alltaf er með bændur á vörunum, hafi hagað pólitík sinni skynsamlega fyrir bændastéttina.



Herra forseti. - Ég get látið nægja stutta athugasemd. Hv. fyrri þm. Eyf. hefur dregið úr ummælum sínum í sambandi við þetta mál og skýrt það á allt annan hátt en kom fram í fyrstu umr. hans. Hvað því viðvíkur, að ég var spurður að því. hvers vegna ég styddi þessa stjórn, þá get ég svarað því, að það réð ekki litlu um mitt fylgi við þá ríkisstjórn, sem nú er, að einmitt þessi mál hefur sá maður til framkvæmda sem ég treysti langbezt til að framkvæma þau. Honum þykir það kannske ljóður, að ég skyldi hafa gert það, en ég álít, að enginn annar þm. sé færari um að framkvæma þetta mál með fullri sanngirni heldur en núverandi landbrh. Og þetta réð talsvert miklu um það, að ég styð þessa stjórn, þó að hún sé skipuð að tveim sjöttu af þeim mönnum, sem hv. þm. bendir á, að hafi svona skoðun á málinu yfirleitt, og álít ég, að þetta sé nægilegt svar. Við skulum deila um það seinna, hvort sá þáttur verður verr leystur heldur en var í þeim glundroða, sem ríkti áður á Alþ. Ég vil spyrja hv. þm. að því, hvernig á því standi, að þeir skyldu skjóta sér undan þeirri skyldu að gæta hagsmuna þessara manna í ríkisstjórninni, - manna, sem þeir þykjast bera alla umhyggju fyrir, bæði utan þings og innan? Ég held, að þeir hafi brotið meira þar með því að skjóta sér undan því heldur en ég hef brotið með því að fylgja þeim landbrh., sem ég tel hæfastan til þess að fara með þessi mál. En hitt var ákaflega gott að heyra, að fulltrúarnir á búnaðarþinginu eru pólitískt kosnir. Þeir eru ekki settir undir það ákvæði stjórnarskrárinnar að greiða atkv. eins og þeirra sannfæring segir um, slík vinnubrögð eru ekki viðhöfð þar, eins og sérstaklega kom fram í ræðu hv. fyrri þm. Eyf. við umr. um þetta mál. Jónas Jónsson: Herra forseti. -- Það var við ræðu hv. 7. landsk., sem ég vildi gera nokkra athugasemd. Hann hélt því fram, að hann og hans flokkur væri til með að borga verðlaun fyrir vörur, sem væru framleiddar af einyrkjum, en ekki vörur, sem væru framleiddar öðruvísi. Þetta kom hvergi fyrir í sex manna álitinu, sem hans flokksbræður áttu þátt í að skapa. Og það hefur líka aldrei verið prófað fyrr en þá nú, að hann og hans flokkur vili gera þessa stiggreiningu. Ef til dæmis á einu heimili, eins og víða er, að faðir og 2 synir eru heima og synirnir vinna að búinu eins og húsbóndinn, þá er ákaflega erfitt að útskýra það, hvernig á að reikna út það, sem húsfaðirinn hefur gert af framleiðslunni. Það má segja að það sé þriðjungur af vinnunni. Þá er þessi spurning, hvers vegna eiga synirnir að fá hærra kaup? Því að það yrði samkvæmt sex manna samkomulaginu. Þess vegna hlýtur hv. þm. að sjá, að þetta er samningsrof, sem hann er að reyna að afsaka, nema þeir hafi haft fulltrúa, sem voru svo illa að sér, að þeir hafi ekki vitað, hvað þeir skrifuðu undir. Þá skildist mér af ræðu hv. þm., að hann áliti, að það væri sérstakt happ fyrir framleiðendur, að partur af andvirðinu væri greiddur af ríkissjóði. Það væri ákaflega skrýtið, ef það væri fagnaðarefni, ef t.d. bændur austur í Flóa fengju part af því verði, sem þeir fá fyrir mjólkina, greiddan úr ríkissjóði, í staðinn fyrir að kaupandinn greiddi það. Þessu er alls ekki svo farið. Bændum er mikið mein gert með þessu fyrirkomulagi og þykir sér ekki verra verk gert heldur en að knýja verðið niður á vörunni eins og hér er gert ráð fyrir. Af hverju er þetta gert? Til þess að létta lífið fyrir hv. 7. landsk. og mér, sem búum í bæjum, vegna þess að ríkið borgar þarna part af okkar daglegu matvöru, við erum betur settir fjárhagslega. Ég veit, að hv. þm. skilur þetta, að þetta er eingöngu gert í þágu neytenda. Og mér finnst eðlilegt, að við tækifæri reyni hv. þm. að útskýra þetta, því að það væri í fyrsta sinn. sem það væri gert forsvaranlega, ef það tekst. Þá vil ég snúa mér að hv. þm. Barð., sem kom hér með eina kenningu, sem mér þótti ánægjulegt að heyra. Eins og vitað er, er ánægjulegt að hafa 6 menn í ríkisstjórn, en mér fannst hann gefa hv. fyrri þm. Eyf. undir fótinn, að 2 menn úr hans flokki gætu gjarnan fengið að vera með, svo að ráðh. gætu verið 8. Ég vil gjarnan heyra það hjá þessum manni, sem er svo nátengdur hæstv. forsrh., ef hann vill útskýra það nánar, hvort það hafi raunverulega staðið til.

Stóð það ekki til boða í 2 ár?

Ég lít svo á, að hv. þm. Barð. hafi réttilega bent á það augnablik, þegar ríkisstjórnin varð til. Þó að ég hafi því miður litla möguleika til þess að verða sá 7. eða 8., þá finnst mér það miklu skipta vegna minna samherja, hversu réttlátlega hv. þm. Barð. hefur skammtað ráðherradóminn. Við getum fært okkur svo saman, að það verði pláss fyrir 2 stóla í viðbót, ef því er að skipta, en ef hv. þm. álítur það ekki framkvæmanlegt að bæta svo við, að ráðh. verði 8, þá finnst mér hann hafi haft hetta í fíflskaparmálum og þá hafi hann verið að vekja hjá okkur vonir, sem aldrei er hægt að láta rætast. Annars finnst mér, þar sem enginn þessara 6 ráðh. er viðstaddur, en hv. þm. Barð. er mjög hlynntur ríkisstjórninni, fara vel á því, að hann, sem stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar, láti í ljós við þessar umr. þakklæti til búnaðarþingsins í haust fyrir það, sem hv. fyrri þm. Eyf. tók fram, að hefði gert það mögulegt, að þessi vel mannaða ríkisstjórn komst í stólana. Það virðist vera sögulegur dómur, eins og hv. 7. landsk. tók fram, að þessi stjórn hefði aldrei fæðzt nema fyrir það, sem þessir 25 bændur gerðu, og þeim hafi svo verið lofað, að hér ætti að mynda stjórn, þar sem rauðu elementin væru alveg fjarlægð. Mér finnst, að það ætti vel við, að það kæmi frá stjórnarbekknum almenn þakkargjörð fyrir það, að búnaðarþingið hefur tekið á sig ábyrgðina af því að afhenda 8 millj. kr., sem bændastéttin átti rétt á að fá að lögum. Því þó að segja megi, að búnaðarþingið, sem nú situr, hafi kannske nóg annað að hugsa en að móttaka þakklæti, þá er það svo, að þegar menn hafa gert vel, þá hefur þess verið minnzt opinberlega, og ég treysti hv. þm. Barð. bezt til þess.



Herra forseti. - Hv. þm. Barð. spurði mig, hvers vegna Framsfl. hefði ekki viljað leggja til menn til þess að framkvæma þessi lög. Hv. þm. veit það ákaflega vel, að í þeim stjórnarsamningi, sem leiddi til myndunar þessarar stjórnar, var Framsfl. ekki boðin nein þátttaka.

Það er rangt.

Það er rétt, það veit ég vel. Með þessu er ég ekki að segja, að Framsfl. hefði gengið að slíku, t.d. stjórnarsamningnum, sem fyrir liggur, en honum var ekki boðið upp á það. Ef hv. þm. á við það, að það fóru fram viðræður 4 flokka lengi, þá er það allt annað mál, því að þá lá ekki fyrir sá stjórnarsamningur, sem að lokum var gengið að. Auk þess veit hv. þm. Barð. það ákaflega vel, að Framsfl. samþ. það að mynda stjórn með Sjálfstfl. einum. Það getur vel verið, að eftir að blöð stjórnarinnar hafa logið daglega um þetta mál síðan í nóvember, að þessir menn séu farnir að trúa því, sem í þessum blöðum stendur. En það er jafnósatt fyrir því. Ég ætla ekki að fara í neinn mannjöfnuð, en ég skal taka það fram út af því, sem hv. þm. Barð. vék að hæstv. landbrh., að það væri maður, sem nyti mikils trausts, þá get ég vel tekið undir það, að það er maður, sem nýtur hjá mörgum mikils trausts, og ég get játað, að ég að ýmsu leyti treysti honum. En það er nú bara einu sinni svo, að hver dregur dám af sínum sessunaut, og það hefur ekki mikið að segja í 6 manna ríkisstjórn um einn ráðh. Þess vegna sný ég ekki aftur með neitt af því, sem ég hef sagt. Það mun hafa verið búizt við því, án þess að búnaðarþingið sé á nokkurn hátt pólitísk samkoma, að framkvæmd þessa máls yrði ekki að mestu leyti í höndum Sósfl., þegar til kæmi, að búnaðarþingsmönnum hafi verið lofað einhverju í þessu efni. Málið lá þannig fyrir, að búizt var við öðru en því, sem ofan á varð, ekki aðeins innan Alþ., heldur af þjóðinni í heild. Og ég hygg, að búnaðarþingsmenn hafi tekið þessa ákvörðun alveg vitandi vits, því að það hefur venjulega verið svo, enn sem komið er, að bændur í landinu hafa ekki fyrir stundarhagsmuni eða jafnvel ímyndaðan stundarhagnað viljað leiða þjóð sína í glötun. Ef út í það öngþveiti hefði verið stefnt í haust, að kjötkílóið hefði farið upp í 18 eða 19 kr. og mjólkin í samræmi við það, þurfti sannarlega engin pólitísk áhrif á þessa menn til þess að vilja afstýra þessu, þó að þeir ættu fyllsta rétt á þessu verði fyrir sína vöru.



Herra forseti. - Ég vil bara út af ummælum hv. fyrri þm. Eyf. benda honum á, að ég hélt, að hann myndi þessi mál betur, og að Framsfl. eða fulltrúi frá honum var í n. til þess að mynda 4 flokka stjórn frá því í júlí í sumar og þangað til að þeir fyrstir og einir slitu samvinnunni í október. Og þeir lýstu því yfir, að þeir vildu ekki vera í 4 flokka stjórn. Ég skil ekki, hvers vegna hann er að halda því fram, að þeim hafi aldrei verið boðið að vera með í stjórnarmyndun, þegar búið er að ræða þetta frá því í júlí og þangað til í október, að þeir slitu samvinnunni. Það þarf meira en almenn Framsóknarrök til þess að halda þessu fram, það þarf að ganga langt út fyrir það. Ég vil einnig leyfa mér að benda á það, að það er rangt með farið, að Framsfl. hafi boðizt til þess að mynda stjórn með Sjálfstfl. einum. Framsfl. bauðst til þess að mynda stjórn með Sjálfstfl., utan þings og utan flokka ráðh., eftir því, sem hann hefur upplýst sjálfur, að Björn Þórðarson, sem átti að vera oddamaður, væri flokksleysingi. Og þá, ætlaði Framsfl. ekki að mynda stjórn með Sjálfstfl. einum, heldur með honum og flokksleysingja. Að Framsfl. hefði 3 menn, en Sjálfstfl. 2 menn í ríkisstjórninni. Þessi ummæli hv. fyrri þm. Eyf. get ég ekki skilið á annan veg. Þeir vildu ekki aðeins hafa fleiri ráðh. heldur en þeir vildu gefa Sjálfstfl., heldur vildu þeir líka hafa forsrh. úr sínum flokki. Þetta hefur hv. fyrri þm. Eyf. staðfest hér. Nú hefur það verið upplýst og viðurkennt, að Björn Þórðarson sé framsóknarmaður og Framsfl. ætlaði að hafa hann sem forsrh. og þar með að ráða í stjórninni. Þessari stórpólitísku yfirlýsingu er lýst yfir í dag af hv. fyrri þm. Eyf. Þá vil ég aðeins segja hv. þm. S.-Þ. það, að ef hann hefði gætt eins vel þingskyldu sinnar um það að sitja í sínu sæti við þessa umr. eins og ég hef gert í gær og í fyrradag, þá hefði hann heyrt þakklætið, sem ég flutti til búnaðarþings. Ég hef skilið, hvað búnaðarþing gerði, og ég hef getað viðurkennt það mál. Fyrir mér var það stórt mál, en fyrir Framsfl. ekki eða hv. þm. S.-Þ. Fyrir mér var það stórt mál, að hægt væri að endurheimta virðingu þingsins og láta ekki þann glundroða ríkja á Alþ., sem búinn er að ríkja þar fyrir verk framsóknarmanna eingöngu síðan 1942, sem vildu hafa utanþingsstj., en hún á mestan þátt í glundroðanum, sem skapazt hefur í fjármálum undanfarin ár. Þetta er ekki mælt vegna mannanna persónulega, heldur fyrir það öngþveiti, sem framsóknarmenn vildu og vilja halda áfram á Alþ. Til þess að útiloka þetta ástand þurfti að skapa aftur þingræðisástand í landinu, og það var hægt að fórna miklu til þess að það tækist, það var hægt að ganga svo langt að sætta sig við að taka framsóknarmenn í stjórn til þess að útiloka öngþveitið. En þar brugðust framsóknarmenn ekki aðeins sinni þingskyldu, heldur líka skyldunni við þá menn, sem höfðu sent þá á þing til að gæta hagsmuna þeirra, og það verður þeim aldrei fyrirgefið.



Það er alveg þýðingarlaust að taka upp umr. á þeim grundvelli, sem umr. um þetta mál eru að komast á, en þó eru það einstök atriði, sem ekki er hægt að komast hjá að leiðrétta, og skal ég gera það þannig, að það gefi ekki tilefni til þess, að þessar umr. dragist úr hófi fram. Ásakanir, sem hér koma fram á Framsfl. fyrir það, að hann hafi ekki viljað mynda stj., eftir að stj. núverandi forsrh. sagði af sér 1943, eru alveg gripnar úr lausu lofti. Því að það, sem olli því, að erfiðleikar urðu miklir við stjórnarmyndun eftir 1942, var það ástand, sem skapazt hafði í íslenzku fjármálalífi á því tímabili, sem stj. Sjálfstfl. fór með völd, frá því um vorið 1942 og þangað til fram undir áramót sama ár, og það þýðir ekkert að tala í þeim dúr sérstaklega að ásaka einn eða neinn fyrir það, að ekki var hægt að mynda stj.. á þessu tímabili. Þvert á móti hefur það upplýstst, að á því tímabili munu sósíalistar, af hvaða ástæðu sem það var, alls ekki hafa viljað mynda stj., og það var upplýst 1944, að það stóð ekki á Framsfl. að mynda stj., þegar fulltrúar fjögurra flokka töluðu saman um það, svo að það er óþarfi fyrir þm. að hrista höfuð yfir því, það stóð ekki á Framsfl. að mynda stj. 1944. Þvert á móti lögðum við fram tilboð um það, að mynduð yrði 4 flokka stj., vegna þess að ekki teldist eðlilegt að mynda ekki þingræðisstj., en um það hafði ekki verið rætt opinberlega, en það er hægt að segja frá því opinberlega hér, og því hefur ekki verið mótmælt, að Framsfl. bauðst til þess 1944. Ég veit, að þeir þdm., sem þátt tóku í þessu, mótmæla því ekki, að Framsfl. bauðst til þess 1944 að taka þátt í stjórnarmyndun, án tillits til þess, hvernig stj. yrði mynduð, enda var, eins og hv. 1. þm. Eyf. tók fram, ekki sett neitt skilyrði. Ég veit, að á búnaðarþingi eru bæði sjálfstæðismenn og aðrir, sem gera sér einhverja hugmynd um það, hvernig þeir vildu helzt láta stjórna landinu, en þar komu ekki fram nein skilyrði. Bændur buðu þetta fram, sem er einstakt í dýrtíðarkapphlaupi því, sem nú ríkir, að gefa þetta eftir, og ég er ekki í neinum vafa um, að þeir gerðu alveg rétt, einnig með tilliti til þess, sem skeð hefur síðan. Ég hef alltaf hugsað mér íslenzka bændur svipaða Þorsteini Ingimundarsyni og býst við, að viðureign þeirra verði að lokum eins og Þorsteins rakka, sem margir þekkja. Þetta er eitt af því, sem bændur hafa gert á s.l. hausti, að stríða við þetta. Hitt er svo allt annað mál, að menn verða að gera sér það ljóst, um leið og þeir athuga, hvað það var, sem bændur gerðu á s.l. hausti, þegar þeir björguðu dýrtíðarmálunum og komu í veg fyrir það, að allt atvinnulíf landsins stöðvaðist, að sama ástandið hlýtur að endurtaka sig í september í haust. Það er búið að hækka kaupið, síðan bændur gáfu eftir 9,4% af því, sem þeir áttu að fá, með þeim vonum, að ekki yrði hækkað kaupgjald, og sú hækkun kemur fram eða á að koma fram í hækkuðu afurðaverði í haust. Það er að vísu enginn vafi á því, að bændur munu taka á þessu einnig með sanngirni, en samt sem áður er þess að gæta, að þeirra framréttu hönd hefur ekki verið mætt á þann hátt, sem verðskuldað var. Og að lokum þetta í sambandi við það, þegar talað var um stjórnarmyndun á s.l. hausti: Það er alveg rétt, að Framsfl. tók þátt í tilraunum til þess að mynda 4 flokka stj., og í okt. í haust. þegar hann gaf eftir og bændur höfðu boðið fram 9,4 % lækkunina á sínum afurðum, en ekki fengust svör um það hjá Alþýðusambandinu, að kaup yrði ekki hækkað, þá vildi Framsfl. ekki taka þátt áfram í þeim samningum, því að hann áleit þá, að þessi lækkun bænda væri á komin á viðunandi hátt. Framsfl. áleit jafnframt, að áframhald kauphækkana og með því að halda dýrtíðarmálunum áfram í því horfi, sem nú er gert af núverandi stj., væri stefnt í ógöngur, og hann er þeirra skoðunar enn. Við lítum, að lágmarkið væri það að stöðva dýrtíðina í haust. Um þetta var ágreiningurinn. Þess vegna er það alveg rétt hjá hv. 1. þm. Eyf., að þegar stj. var mynduð á þeim grundvelli að því er virtist að láta kauphækkanir halda áfram og dýrtíðina vaxa, þá var okkur framsóknarmönnum ekki boðin þátttaka í því. Það var alveg óafgert, hvað við hefðum gert, en samkvæmt fyrri afstöðu okkar í dýrtíðarmálunum hefði þurft að sannfæra okkur um það, alveg eiris og við þátttöku í 4 fl. stj., að sú stj., sem við tækjum þátt í, væri reiðubúin til þess að stöðva dýrtíðina og koma í veg fyrir kauphækkanir. Ég held þess vegna, að það sé óþarfi að vera að halda uppi deilum um þessi atriði, og þess vegna ætla ég að sleppa því. Það er alveg ljóst, að ágreiningur var um margt, en meginágreiningurinn var um þetta, hvort ætti að láta dýrtíðina halda áfram að vaxa eða hvort ætti að stöðva hana. Núverandi stj. gerir sig ánægða með það, að dýrtíðin haldi áfram að aukast svo sem hún hefur gert, síðan hún tók við völdum. Um þetta var ágreiningurinn, og ég held satt að segja, að það fari að styttast, þangað til það sést, hvor stefnan hefur verið réttari í þeim málum, og getum við því sjálfsagt sparað okkur deilur um það. Viðvíkjandi tilboðum milli stjórna Sjálfstfl. og Framsfl. þá liggur það ljóst fyrir og er óþarfi að deila um það. Ég satt að segja veit ekki, hvaða pólitíska skoðun fyrrverandi forsrh. hefur dr. Björn Þórðarson, en hitt get ég upplýst í sambandi við það, sem hv. þm. Barð. sagði, að hann hefur alls ekki seinustu ár talizt til Framsfl. Og það tilboð, sem Framsfl. gerði um stjórnarmyndun Framsfl. og Sjálfstfl., þar sem bent var á Björn Þórðarson sem heppilegan forsrh., var miðað við það, að hlutlaus maður væri í oddasæti hjá þessum flokkum í ríkisstj., og tveir framsóknarmenn og tveir sjálfstæðismenn ættu þar einnig sæti. Við þetta var miðað, en þetta var ekki tilboð um það, að það væri ófrávíkjanlegt, að Björn Þórðarson yrði forsrh., þó að það virðist hafa verið ágreiningur um það á milli flokkanna, hvernig hafi átt að skilja það tilboð. Ég taldi rétt, að þetta sjónarmið kæmi fram í sambandi við þau ummæli, sem hér hafa fallið, án þess að haga þeim orðum á þann veg, að þau þyrftu að gefa tilefni til frekari umr. um þessi atriði.



Ég vildi vænta þess, að hv. 6. þm. Reykv. segði nokkuð ýtarlegar frá því, sem skort hefur á hans röksemdafærslu, af því að ég treysti því , að hann hafi svo góðan málstað, að hann geti úr því bætt, áður en umr. er lokið. Ég heyrði á hv. 6. þm. Reykv., að hann hefur aðra skoðun heldur en hv. þm. Str. á stjórnarmyndunarmöguleikum frá því í sumar, og þar sem þessir tveir menn voru báðir lengi í samstarfi í þessum málum, tólffótungnum svonefnda,, þá þætti mér vel við eiga, að hann skýrði málið nokkuð nánar, þar sem þetta er mjög mikilsvert atriði og hann hefur minnst á það, að málið hafi ekki verið fullskýrt frá sinni hlið. Ég vildi þá spyrja hv. 6. þm. Reykv. um það, hvernig stóð á því, að það leit út fyrir nokkra daga í haust, að Sjálfstfl. og Framsfl. mynduðu stj. saman. Ég boðaði til pólitísks fundar við Ölfusá í haust og bauð þangað tveim þm. þessara flokka með ágætum fundarkjörum. En í stað þess, að þetta boð væri þegið, komu hátíðlegar yfirlýsingar frá Sjálfstfl. og Framsfl. um það, að þeir boðuðu saman til þriggja funda austur í Árnessýslu, og það var ekki látið við það sitja, heldur voru sendir 10 vöskustu menn þingsins á þessa fundi, og eftir því sem mér skildist, var ekkert annað eftir heldur en að nokkrir sjálfstæðismenn og framsóknarmenn settust í ráðherrastólana saman. En einhver furðulegasti þátturinn í þessari trúlofun var það, þegar hv. þm. A.-Húnv. og hv. 2. þm. S.-M. fóru saman austur á Skeið. En þessir hv. þm. fundu það tiltölulega fljótt á eftir, að það var margt, sem aðgreindi þá og kannske líka hv. 2. þm. Árn., því að hann hafði með einhverjum dularfullum hætti horfið á þessum fundi. Svo mikið var víst, að bændurnir á Skeiðunum voru vissir um það eftir fundinn, að þarna hefðu komið fulltrúar tilvonandi stj. og þessi stjórn væri búin að lofa því að gera það sama sem búnaðarþing hafði gert. Það var búið að biðja bændur að gefa fé í dýrtíðarsjóðinn, og ég vil spyrja hv. 2. þm. Árn., hvort þetta er ekki rétt. Ég treysti því, að hv. 2. þm. Árn. geti upplýst það hér, hvort hann hafi ekki haft fullkomið umboð frá sínum flokki til þess að láta fara fram þær orðræður á Skeiðunum, sem hér hefur verið skýrt frá. En trúlofanir eru ekki alltaf alvara, og það kom fram í þessu sambandi, og nú finnst mér vel við eiga, að hv. 6. þm. Reykv., sem er mikill forustumaður í sínum fl., skýrði frá því, hvað það var, sem sleit þessari trúlofun. Þá vil ég svara hv. þm. Barð. nokkrum orðum. Hann gerði Framsfl. þann heiður að eigna flokknum dr. Björn Þórðarson. En því er þannig farið, að þegar Bændaflokkurinn var stofnaður, yfirgaf Björn Framsfl. og fór í Bændafl. og hefur ekki sézt síðan í Framsfl. En nú vildi ég minnast á það, sem hv. þm. Barð. sagði, að það hefði verið búið að viðurkenna fórn bænda og búnaðarþings. En ég vil bæta því við, að það lítur út fyrir, að þeir pólitísku leiðtogar bænda hafi lofað bændum landsstjórn hvar í ekki fyndust kommúnistar og tæplega kratar, og í öðru lagi yrði að lækka kaup og laun í samræmi við þá eftirgjöf, sem bændur gerðu. En eins og hv. þm. veit, hefur hvorugt þetta orðið, heldur hefur allt kaup í landinu hækkað stórkostlega, og mér finnst, að hv. þm. Barð., sem viðurkennir, að bændur hafi tekið á sig siðferðilega ábyrgð með eftirgjöfinni, telji það mikils virði, og það er rétt; þótt á því séu fleiri hliðar. En ef það er rétt, sem hv. þm. Barð. hélt fram, að það hefðu orðið miklir erfiðleikar fyrir atvinnulífið í landinu, ef staðið hefði verið við sex manna n. samninginn, þá er erfitt að skilja þau fáheyrðu tíðindi, sem gerðust hér á þinginu fyrir skömmu, þegar lagt var til; að bændur söfnuðu nokkru fé í sjóð, þá gerðist það, að stjórnarmeirihl., sem á sína tilveru því að þakka, að bændur slógu undan, samþ., að Búnaðarfélagið skyldi ekki fá að hafa í sínum höndum úthlutun úr þeim sjóði, heldur skyldi hún vera í höndum ráðh. Annars fyndist mér vel víð eigandi, að hv. þm. Barð., sem er framleiðandi til sjávar og einnig þm., vildi benda á það, hvaða vit er í því að hafa farið fram á þessa fórn við bændur, og hvers vegna þeir eiga að gefa af sínum tekjum, þegar verkamenn hækkuðu sitt kaup í fyrra um 16%. Ég vil benda hv. þm. Barð. á, að í Morgunblaðinu og eins í Tímanum var sagt, að þetta væri ágætt og það mætti vel við þetta una. Mun það þá hafa verið meiningin að lokka bændur til þess að lækka sínar vörur, á meðan allir aðrir hækkuðu. Það er náttúrlega gott að úthella þakklæti sínu í þessu sambandi, en það er ekki nóg. Mér finnst vel til fundið, að hv. þm. Barð., sem er bæði framleiðandi og þingmaður, geri grein fyrir, hvernig á því stendur, að mönnum hefur dottið þetta í hug. Mér sýnist þess vegna eins og nú er komið, að menn eins og hv. þm. Barð. ættu að vera með því, að þetta frv. sé fellt, því að það hefur farið fram stórkostleg launahækkun og svik við rændur, síðan þetta frv. var hér fyrst til meðferðar.



Ég sé ástæðu til að segja nokkur orð út af umr., sem orðið hafa í tilefni af samningum um stjórnarmyndun, sem reyndir voru í vor og á s.l. sumri. Það mun hafa verið um mánaðamótin maí-júní. að sjálfstæðismenn hófust handa um það að reyna að mynda hér þingræðisstj., og var þeim samningaumleitunum haldið áfram má segja daglega fram yfir 17. júní s.l. vor. Það er rétt hjá hv. þm. Str., að á þeim tíma virtist svo sem ekki stæði á Framsfl. Ég rek þá sögu ekki nánar, enda lítið á því að græða. En það er rétt, að á þeim tíma virtist ekki standa á Framsfl., en með því er ekki sagt, að flokkurinn hafi haft trú eða áhuga á stjórnarmyndun. Að minnsta kosti tókst ekki að mynda stjórn, en samningaumleitunum var ekki lokið í júlílok og var haldið stanzlaust áfram, þangað til Framsfl. sleit þeim í október. En áður en hann sleit þeim, var að miklu leyti búið að taka saman þá stefnuskrá, sem núverandi stjórn var mynduð um, þó ekki að öllu, til dæmis voru launalögin þá ekki með. En þótt samningarnir væru komnir þetta áleiðis, virtist hvorki reka né ganga með það að koma stjórninni á. Þá er það, að Framsfl. lýsir því yfir, að hann telji gagnslaust að halda samningum áfram. Hv. þm. Str. virtist vilja láta skína í, að Framsfl. hefði viljað kveða niður dýrtíðina. Þetta er rangt. Allar umleitanir voru byggðar á því að halda kyrrstöðu, og það var gert. Hitt er vitað, að Framsfl. taldi þýðingarlaust að halda samningum áfram af einhverjum ástæðum, þrátt fyrir það að margt virtist benda til, að saman drægi. En eðlilegt var, að menn þreyttust á því, er hvorki rak né gekk. En það var ekki sýnilegt neitt höfuðatriði, sem strandaði á. Þá var það, að Sjálfstfl. kannaði nánar, á hverju stóð, og var þá fyrst leitað til Framsfl. En þá kom það á daginn, að sitt hvað vakti fyrir þessum tveim flokkum. Framsfl. vildi bráðabirgðastjórn, helzt endurreisa utanþingsstjórnina, gömlu með formlegri ábyrgð Sjálfstfl. og Framsfl. Þeir töldu ekki tímabært að mynda sterka stjórn, en vildu hafa kosningar á næsta sumri. Jafnframt þessu gerðu þeir að skilyrði, að Björn Þórðarson fyrrv. forsrh. myndaði hina nýju stjórn. Hv. þm. Str. segir þetta ekki hafa verið svo rætt sem skyldi. Þetta er ekki rétt, því að Framsfl. hélt við þetta, eftir að Sjálfstfl. hafði lýst því yfir, að hann tæki ekki þátt í stjórnarmyndun með þennan mann í forsæti, þótt því sé nú haldið fram, að þetta hafi ekki verið neitt aðalatriði. Það mun sannast, að Framsfl. vildi, að mynduð yrði bráðabirgðastjórn, þar sem Framsfl. og Sjálfstfl. hefðu forustuna. En hvað sem sagt er um stjórn Björns Þórðarsonar, þá var sú stjórn ekkert annað en þægt verkfæri í höndum Framsfl. Framsfl. vildi mynda stjórn, en ekki varanlega þingræðisstjórn, heldur halda áfram að deila, meira að segja við Sjálfstfl., og með slíka stjórn átti svo að fara út í kosningar á sumri komanda. Það hefði verið óviturlegt af Sjálfstfl. að ganga að þessu. Sjálfstfl. vildi koma á varanlegum friði í atvinnulífi landsmanna, samvinnu milli flokka og atvinnustétta. Hv. þm. Str. er nú með hrakspár. Það má vera, að ekki lánist að ráða fram úr örðugleikunum, en það er örugg sannfæring okkar sjálfstæðismanna, að eina leiðin til þess sé sú, að sæmilegur friður eigi sér stað milli stjórnmálaflokka og atvinnustétta í landinu.



Herra forseti. - Ég skal ekki blanda mér í þær stórpólitísku deilur, sem hér hafa farið fram, en ég vil lýsa yfir, hvers vegna ég skrifa undir nál. fjhn. með fyrirvara. Ég held, að ákvæðin í 1. tölulið séu til bóta frá því , sem var, en ýmis atriði önnur, einkum 4. lið, get ég ekki fallizt á. Um frv. í heild vil ég segja það, að það er í rauninni staðfesting á samkomulagi búnaðarþings, sem Framsfl. og Sjálfstfl. stóðu að. Alþfl. var þar ekki aðili frekar en að samkomulagi sex manna nefndarinnar. Hins vegar er það yfirlýst af hæstv. ríkisstj., sem ég er stuðningsmaður að, að þingmeirihluti sé tryggður frv. Mun ég því sitja hjá, ef frv. er borið upp í einu lagi, en greiða atkv. á móti 4. lið, sé hann borinn upp sér.



Herra forseti. - Ég get farið fljótt yfir sögu að þessu sinni. Þar sem hv. 6. þm. Reykv. talar um það, að fyrrverandi forsrh. hafi verið þægt verkfæri í hendi Framsfl., þá er það vitanlega fjarri öllum sanni. Má í því sambandi minna á skipun í embætti við Háskólann. Sama er að segja um ummæli hv. þm. viðvíkjandi bráðabirgðastjórn. Hitt er vitað mál, að milli flokkanna var ríkjandi tortryggni. Ég fer ekki út í, af hverju hún var, en það er fullvíst, að milli þeirra var tortryggni. Þess vegna var það eðlilegt, að maður reyndur að réttsýni, en óflokksbundinn, hefði forsæti, ef eyða mætti tortryggninni. Þetta var þannig rökstutt í bréfum og á fundum. Ég sé ekkert eðlilegra en að báðir flokkar féllust á þetta. Síðar mátti svo fá fleiri flokka til samstarfs. Það var aldrei gert ráð fyrir bráðabirgðastjórn. Hitt hefði verið æskilegt, að skapa fullkomið samstarf og traust milli Sjálfstfl. og Framsfl. með samningi um nokkur mál, og ég veit, að hv. 6. þm. Reykv. veit það, hvort sem hann vill lýsa því yfir eða ekki, að það var ekki vilji til þess í Sjálfstfl. að mynda stjórn með Framsfl. með hlutlausan mann í forsæti. Björn Þórðarson var einungis tilboð, og þegar rætt var um fleiri menn, neitaði Framsfl. ekki að taka það til greina. Um þetta atriði var ekki ágreiningur síðastliðið vor. En ég skal nú víkja að ágreiningnum síðastliðið haust. Hv. 6. þm. Reykv. hlýtur að vita það, að þegar lagður er fram samningsgrundvöllur, þá er ekki tekið fram hvert einstakt atriði. Það er vitað mál, að Framsfl. vildi ekki síður en Sjálfstfl., að samkomulag tækist, en það hljóta líka allir að sjá, að um eitthvað var ágreiningur. Það er ekki hægt að bera það fram, að ekki hafi verið neinn ágreiningur og trúa því jafnframt, sem borið var á borð daglega í blöðum Sósfl. í haust, að við vildum lækka kaupið og kúga verkalýðinn. Það er alls kostar ómögulegt að trúa hvoru tveggja. Sannleikurinn er sá, að við mæltum með því og töldum það rétt, að bændur gæfu eftir þá hækkun, sem þeim bar samkvæmt sex manna nefndar álitinu, til þess að byrja mætti á að lækka dýrtíðina. Þegar og það var sýnt, að ef ekkert yrði að gert, var allt fjármálakerfið stöðvað. Ég hygg því, að það sé ekki rétt að deila á okkur framsóknarmenn fyrir það, að við höfum ekki viljað mynda stjórn, því að ef svo hefði verið, hefðum við aldrei lagt til, að bændur gæfu þetta eftir. Það getur nú vel verið, að hæstv. ríkisstj. hafi samið um það, að látið verði undan og kaupið lækkað, þegar allt fer í hnút. Með því móti einu er þessi pólitík afsakanleg, að samið hafi verið um það þannig, að óhætt sé að treysta því. Að öðrum kosti er verið að fara með íslenzkt þjóðfélag út í kviksyndi, og mun þá e.t.v. ógerningur að snúa við, þegar menn loks hafa áttað sig og gera tilraun til þess.



Herra forseti. - Hv. þm. Str. staðfesti í raun og veru það, sem var meginatriði míns máls. Ég hélt því fram, að Framsfl. hefði á s.l. ári viljað koma á bráðabirgðasamvinnu milli Sjálfstfl. og Framsfl. Þetta staðfesti hv. þm. Str. og vitnaði í það, að Framsfl. hefði á s.l. sumri einmitt viljað vera þátttakandi í fjögurra flokka stjórn. Hann vildi koma upp stjórn, sem raunar var ófriðarstjórn, til þess að taka upp harðar deilur innbyrðis í þjóðfélaginu, en vildi ekki einu sinni ljá máls á, að þeir flokkar, sem áttu að leggja út í þessar deilur, mynduðu fullkominn frið sín á milli. Allt þetta staðfesti hv. þm. Str. Hann hefði alveg eins vel getað sagt, að Framsfl. hafi ekki viljað semja við Sjálfstfl. Það stendur óhaggað. En Sjálfstfl. vildi semja við Framsfl. um það sama, sem hv. þm. líka staðfesti, að var samið um við hina stjórnarflokkana, stöðvun dýrtíðarinnar. Hv. þm. Str. sagði það sjálfur, eins og hv. þdm. hafa heyrt, að í stjórnarsamningnum voru ákvæði, sem allir skildu svo, að stöðvun yrði á almennum kauphækkunum. En ef svo skyldi vera, sem ég hygg, að ekki sé rétt, að almennar kauphækkanir hafi eigi að síður átt sér stað, þá er þess að gæta, að það er jafnan hægt að rjúfa gerða samninga, og það væri auðvitað brot og samningsrof, ef slíkar almennar kauphækkanir hafa átt sér stað. En við almennar kauphækkanir má ekki jafna því, þó að kaup hafi verið hækkað á einstöku stöðum úti um land, þar sem það var orðið of lágt miðað við almennt kaupgjald í landinu. Hv. þm. mótmælti því, að fyrrverandi forsrh. hafi verið Framsfl. sérstaklega hlynntur, vegna þess að hann hafi níðzt á framsóknarmönnum og þ. á. m. beitt sér gegn sr. Birni Magnússyni. Ég vil nú ekki, að ég sé skoðaður sem framsóknarmaður, þótt ég sé hlynntur Birni Magnússyni og vilji benda á, að Björn Þórðarson sýndi sig að vera ekki trúandi til þess sem embættismanni að vera í slíku embætti, þó að hann sé mjög gegn maður. Annars vildi ég minna hv. þm. Str. á einhverja hina furðulegustu embættisráðstöfun, sem hér hefur heyrzt, ef það er satt, að fyrrverandi forsrh. hafi veitt sýslumanni, sem naumast hefur átt skilið að fá embætti, þriggja ára frí frá embætti. Á ég þar við sýslumanninn í Suður-Múlasýslu. Þetta er gegn maður, og ég hef ekkert á móti honum, en þetta er mjög mætur framsóknarmaður og mjög tengdur mætum framsóknarmanni, sem á sæti hér í þessari hv. d., og er fullyrt, að broddar Framsfl. hafi fengið fyrrverandi forsrh. til þessarar fáheyrðu ráðstöfunar á embættinu.



Herra forseti. - Ég vildi víkja örlítið að þessu dæmi, sem hv. 6. þm. Reykv. minntist á, um hlutdrægni Björns Þórðarsonar. Ég efast nú um, að það sé hægt að kalla það því nafni, þó að hægt sé að tilfæra þetta eina dæmi, þar sem hann hefur gert á miska eins stjórnmálaflokks. Þessi sýslumaður setti annan mann í sinn stað, og ríkið hafði engan kostnað af þessu fríi, þar sem mönnum hefur stundum aftur á móti verið veitt frí með fullum launum. En til hvers var honum veitt þetta frí? Það var vegna þess, að hann hefur verið erlendis við framhaldsnám og er nú að fara út til að ljúka doktorsritgerð við háskóla þar. Ég veit ekki, hvort það er hægt að kalla þetta hlutdrægni. Það eru ekki margir lögfræðingar, sem hafa slíkan áhuga á því að afla sér framhaldsmenntunar og þessi ungi maður. Auk þess veit ég ekkert, hvort þetta leyfi hefur verið veitt af Birni Þórðarsyni, og í annan stað býst ég við, að hann, sem hefur slíkan áhuga fyrir fræðimennsku, mundi hafa veitt slíkt leyfi sérhverjum ungum manni, sem ætlaði að taka sér slíkt fyrir hendur, og ég efast meira að segja um, að hv. 6. þm. Reykv. hefði neitað um slíkt leyfi sjálfur. Sannleikurinn er sá, að Björn Þórðarson var mjög hlutlaus maður, þó að hægt sé að tilfæra þetta eina tilfelli. Ég vil geta þess að lokum í sambandi við kauphækkanirnar, að ég held satt að segja, að það sé öllum ljóst nema þessum hv. þm., að almennar kauphækkanir hafa orðið í landinu. Þær hafa máske verið birtar með minna letri og á minna áberandi stöðum í blöðunum. En þær hafa eigi að síður orðið og það e.t.v. meiri en nokkur dæmi eru til, nema 1942. Það er stöðvunin á dýrtíðinni.



Herra forseti. - Ég skal ekki þrátta við hv. þm. Str. út af þessu atriði, sýslumanni Suður-Múlasýslu. En ég held þó, að hv. þm. Str. sé það kunnugt, að engin dæmi finnast fyrir slíkri ráðstöfun, fyrr né síðar. Látum það nú vera, þó að honum væri veitt embættið. En svo fær hann þriggja ára frí eftir örstuttan tíma til þess að búa sig undir annað starf. Það væri þá nær að fá honum embætti, þegar hann hefur lokið framhaldsnámi. Hitt er annað mál, hvort ríkið eigi að veita mönnum opinberan styrk til slíks framhaldsnáms. Og ég tel víst, að ef beiðni hefði komið fram um það í þinginu, þá hefði ég greitt atkv. með því. En það breytir ekki því, að hér er um óvenjulega ráðstöfun að ræða, og skora ég á hv. þm. Str. að mótmæla því, ef hann getur, og nefna eitt dæmi, þar sem svipað hefur verið farið að. Hv. þm. Str. sagði varðandi kauphækkanirnar, að þær hafi ekki verið birtar með jafnstóru yfirletri og áður. A.m.k. ætti þó Tíminn að verða til þess að birta þær með stórum yfirsögnum, ef þær hafa átt sér stað.



Herra forseti. - Ég leyfi mér að fullyrða. þó að þetta sé ekki stórvægilegt. að það hefur oft komið fyrir, að embættismenn hafa fengið frí um tiltekinn tíma, og stundum meira að segja með fullum launum, t.d. til þess að afla sér meiri fróðleiks og stundum vegna lasleika. Ég vil benda hv. 6. þm. Reykv. á mjög fróðlegt dæmi. Þorvaldur Thoroddsen fékk fyrir mörgum árum frí frá embætti til þess að geta stundað sín vísindi og' hélt sínum embættislaunum. Og svo held ég, að hafi verið um fleiri, af þessum tveimur ástæðum. Það væri ástæða til að athuga fleira, sem þessi hv. þm. hefur sagt, en tímans vegna ætla ég að sleppa því. Það er ekki nóg að hvessa bara röddina. Það þarf að geta fært fram einhver rök. En það er engu líkara en hv. þm. álíti það rök, ef hann getur brýnt röddina nógu mikið. Út af því, sem hv. þm. Barð. sagði hér fyrir nokkuð löngu, að Framsfl. hefði brugðizt sínum kjósendum með því að vera ekki inni í þeirri stjórn, sem mynduð var í haust, - en ég sýndi fram á og gæti gert það betur, að Framsfl. átti í raun og veru ekki þess kost. - þá vildi ég aðeins segja eitt enn, að ég veit ekki betur - a.m.k. var það svo í mínu héraði og í þeim blöðum, sem ég las um kosningarnar - en að það væri af stjórnmálamönnum einmitt í herbúðum þessa hv. þm. talin höfuðsynd að koma nálægt kommúnistum og Alþýðufl.-mönnum. Það var ekki annað vopn, sem flokkur hv. þm. Barð. beitti frekar heldur en því að tala um, að við Framsfl.-menn hefðum stundum starfað með Alþfl.-mönnum. Og svo er þessi fl. nú kominn í stjórnarsamvinnu, þar sem þessir menn, sósíalistar og Alþfl.-menn, hafa 2/3 og ráða vitanlega mestu. Ég var ekki á framboðsfundum í Barðastrandarsýslu seinast. En ég er viss um, eftir því sem aðrir frambjóðendur flokks hv. þm. Barð. töluðu, að þá hefur sá hv. þm. talað þannig á þeim fundum, að hann hefur nú gersamlega svikið sína kjósendur.



Ég vildi taka fram, út af því, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að ég hefði ekki fundið að því, þótt embættismanni hefði verið veitt frí frá störfum um stuttan tíma, þótt með fullum launum væri, að það, sem ég hef vítt og sagt, að hv. þm. Str. hafi ekki mótmælt, er að veita embættismanni frí fra embætti í 3 ár. Það hygg ég, að sé einstæð ráðstöfun, sem sýni það, sem við þekkjum vel frá stjórnartíð framsóknarmanna, að svo er litið á, að embættin séu til fyrir þessa herra í Framsfl., en ekki fólkið í landinu. Maður þarf ekki að brýna raustina til þess að sýna fram á það. En varðandi hv. 1. þm. Eyf. skal ég aðeins segja það, að þegar hann hefur verið staðinn að opinberum ósannindum, eins og í þessum umr., ætti hann að hafa sig hægan þann daginn a.m.k.



Ég vil bara, að gefnu tilefni frá hv. 1. þm. Eyf., lýsa yfir, að hann fer hér með hreinasta fleipur. Er bezt fyrir hann að fara eftir þeim orðum, sem hann heyrir mig segja í því efni, sem hann var að tala um, en vera ekki að trúa öllu, sem aðrir spýta í hann. Ég hef aldrei skipt um skoðun í því efni, sem hann talaði um. En síðan 1937 hef ég sýnt fram á veikleika Framsfl. - Hitt er annað mál, að ég hef reynzt Barðstrendingum öðruvísi en Framsfl. hefur tjáð, að ég mundi reynast þeim. 
            



Með tilvísun til ástæðna þeirra, sem ég flutti hér í umr. um málið, greiði ég ekki atkv.