Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. flytur hér nokkrar hreyt. við frv. það, sem afgr. var til 3. umr. nokkru fyrir hátíðar. Þessar brtt. eru á þskj. 280, og er þar ekki um efnisbreyt.. að ræða. Það komu fram nokkrar aths. við málið, sérstaklega á nokkrum gr. frv., og taldi n. þess vegna sjálfsagt að taka frv. til nýrrar athugunar eftir 2. umr. Þær brtt., sem hér liggja fyrir, eru niðurstaðan af þeim athugunum. Hér er um að ræða tvær breyt. á greinum, vegna þess að gr. voru ekki í fullkomnu samræmi við efni frv. eins og það var orðið eftir 2. umr. Hitt allt eru leiðréttingar, þar sem fært er til betra máls og þess háttar. Ég geri ráð fyrir, að allir séu sammála um, að þetta fari betur, og vænti þess því, að þessar brtt. verði samþ. og frv. verði samþ. til Ed. að umr. lokinni.

Flm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Í gildandi l. um vernd barna og unglinga nr. 29/1947, er m. a. gert ráð fyrir því að ráðstafa börnum og unglingum, sem er andlega eða siðferðilega ábótavant, um sinn á heimili, hæli eða upptökuheimili. Nú er það svo, að þessar ráðstafanir á börnunum eru gerðar af barnaverndarnefnd og oft án samþykkis foreldra eða forráðamanna eða jafnvel gegn vilja þeirra. Það hefur því þótt eðlilegt að gera kostnaðinn við þessar ráðstafanir sem minnstan. Það er tekið fram í 37. gr. barnaverndarl., að um greiðslur fyrir börn og ungmenni á hælum þessum og öðrum hælum og stofnunum handa börnum og unglingum fari eftir l. nr. 78 1936, en það eru l. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Þar greiðir ríkið 4/5 kostnaðar. Um greiðslu kostnaðar við dvöl barns eða ungmennis á athugunarstöð eða upptökuheimili er ekkert fram tekið í l., en það þýðir það að kostnaðinn er hægt að endurheimta að fullu, ýmist af aðstandendum barnanna eða sveitarfélaginu. Nú mun það hafa verið tilætlun þeirra, sem að þessum l. stóðu, að sama reglan gilti um hvort tveggja, en í barnaverndarl., 37. gr., er aðeins sagt að þessi kostnaður. að 4/5 hlutum, skuli greiddur, en það er ekkert tekið fram um það í 36. gr., sem fjallar um upptökuheimilin. Þetta frv. er borið fram til þess að bæta úr þessum ágalla og ákveða að um dvalarkostnað þessara barna skuli fara með sama hætti og um dvalarkostnað á venjulegum barnaheimilum, að ríkissjóður greiði 4/5 hluta. Nú er það svo, að kostnaður vegna dvalar á þessum heimilum er miklu hærri á barn en á venjulegum barnahælum. Þarna þarf forstöðufólk nokkuð fast, greiðslur til starfsmanna. húsnæði, ljós og hita, en hins vegar er mismunandi, hversu mörg börn eru á hverjum tíma. Þegar heimta skal þannig dvalarkostnað af aðstandendum, verður það í mörgum tilfellum mjög þungbært, og verður ekki séð, hvers vegna þarf að hafa þetta öðruvísi en á venjulegum barnahælum. Frv. þetta er flutt í samráði við barnaverndarn. Rvíkur, sem hefur lagt áherzlu á. að þetta kæmist á, en eins og kunnugt er, rekur ríkið upptökuheimili að Elliðahvammi, og er þangað ráðstafað börnum, ekki aðeins úr Rvík. heldur annars staðar af landinu. Ég vil vænta þess, að þessi orð skýri tilgang frv., og vil óska þess, að því verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og til heilbr.- og félmn.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil aðeins minnast hér á örfá atriði áður en þetta mál fer til n. Það er nú nýlega búið að setja löggjöf um vernd barna og unglinga endurbætta frá því, sem áður var. Í þessari löggjöf voru settar tvær reglur. Önnur um það, hvernig greiða skuli fyrir þau börn, sem sett eru á barnaheimili, og hin um þau börn, sem sett eru á upptökuheimili eða athugunarstöð. Önnur reglan er um börn, sem ætla má, að dvelji til frambúðar á þeim stað, sem þeim er ráðstafað á, og er ætlazt til, að 4/5 kostnaðar verði greiddir af ríki, en bæjar- eða sveitarsjóður 1/5. Hins vegar er sú regla í l., - og hef ég ekki litið svo á sem þetta væri af vangá, heldur að þetta væri regla, að þegar um stutta dvöl er að ræða, yrði kostnaðurinn borinn af aðstandendum eða sveitarfélaginu. Þetta er regla l., og er það af ókunnugleika, ef það er ekki rétt hjá mér, að línuna hafi átt að draga svona. Nú er það spurningin, hvort eðlilegt sé að draga línuna svona. Í fyrsta lagi rekur ríkið upptökuheimili. Og hvað er átt við með því? Það er heimili, þar sem tekið er á móti börnum, bæði úr Rvík og annars staðar að, en mest þó úr Rvík. til stuttrar dvalar, á meðan þeim er ráðstafað í vist. Hér er um það að ræða, að börn, sem ekkert heimili eiga, annaðhvort vegna þess, að þau hafa misst foreldra sína eða vegna annars, fá þarna heimili um stundarsakir, meðan þeim er ráðstafað til frambúðar. Þetta er sem sé bráðabirgðadvöl, og vil ég segja það, að ég lít ekki á það sem eðlilegt, að ríkið kosti dvöl þessara barna, sem sett eru þarna, þó það sé svo, að ríkið sé skyldað með einhverjum lagaákvæðum til að kosta þessa stofnun, sem kölluð er upptökuheimili. Svo er aftur þess að gæta, að með l., sem sett voru nú, er ríkinu gert að skyldu að koma upp rannsóknastöð innan þessara stofnana fyrir vangæf börn, sem síðan eiga að taka ákvörðun um það, hvað þeim er fyrir beztu, hvort hægt er að setja þau í vistir eða á barnahæli. Það er líka gert ráð fyrir því í barnaverndarl., að sveitar- og bæjarfélög borgi kostnaðinn fyrir börnin meðan þau eru á athugunarstöð. Ef það aftur á móti sýnir sig að börn séu úrskurðuð á barnahæli til frambúðar, koma þau undir ákvæði l. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Ég vil undirstrika þetta, til þess að það geti verið til íhugunar í n. Nú er rétt að taka það fram til fróðleiks, að vegna þess, að þessi rannsókna- og athugunarstöð er ekki til, heldur aðeins upptökuheimili þá hefur stundum orðið að setja þar inn vangæf börn. þannig að þetta heimili verður að viðurkenna eins og vísi að upptökuheimili og rannsóknarstöð, en það er mjög óheppilegt að blanda því tvennu saman, þar sem börnin eiga heima á upptökuheimili og eru heilbrigð, en hin eru veik. Nú hefur það verið hugmynd ráðuneytisins. þó að það hafi ekki skrifað um það enn þá til bæjarstjórnar Rvíkur, að það væri eðlilegt, að ríkið og Reykjavíkurbær væru saman um það að koma hér upp stofnun, sem bæði væri upptökuheimili og athugunarstöð og væri þannig í tveim deildum greinilega aðskildum. Þessa uppástungu ætlum við að gera, og er hún byggð á því, að það er í rauninni fyrst og fremst í þágu Rvíkur, að hér sé til upptökuheimili, - heimili fyrir börn, sem ekkert sérstakt er að, heldur þurfa að fá húsaskjól til bráðabirgða. En aftur á móti er það skylda ríkisins samkvæmt löggjöfinni að hafa rannsóknastöðina. Ég vil ekki fara að ræða það nánar hér, hvort þessi samvinna gæti tekizt, sem ég tel mjög æskilegt. En ég vil benda á það, að sparnaðarnefnd, sem hér starfar, bendir á það, að ríkið reki hér upptökuheimili með halla, og telur það ekki í verkahring ríkisins að reka þetta upptökuheimili. Nú má með nokkrum rétti segja, að þetta sé skylt lögum samkvæmt, en það sé vafasamt, að ríkið eigi að gera það, þó að það sé skylt að koma upp athugunarstöð. En mér finnst, að þarna ætti að vera samvinna milli þessara tveggja aðila. Reykjavíkurbæjar annars vegar og ríkisins hins vegar. En þetta er útúrdúr, ég ætla ekki að fara að hefja umr. um byggingu þessara heimila. Ég vildi aðeins upplýsa þetta um stefnuna 1 l. varðandi greiðslu kostnaðar. og vildi skjóta því til hv. heilbr.- og félmn., að hún athugi þetta vel, áður en hún tekur ákvörðun um það endanlega, hvernig þessi kostnaður yrði greiddur, því að mér virðist ekki óeðlileg sú skipting, sem ráðgerð er í l., að ríkið taki við unglingunum þegar þeir hafa verið úrskurðaðir til lengri dvalar á barnaheimilum, en fram að þeim tíma séu þeir kostnaðarlega á vegum hlutaðeigenda. sem í mörgum tilfellum eru hlutaðeigandi bæjar- og sveitarstjórnir.

Flm. (Gunnar Thoroddsen) : Út af ummælum hæstv. menntmrh. um, að ráðuneyti hans hafi til athugunar að taka upp samvinnu milli ríkisins og Reykjavíkurbæjar varðandi upptökuheimili, þá þykir mér mjög vænt um að heyra um þann undirbúning, og að sjálfsögðu er Reykjavíkurbær reiðubúinn til slíkra viðræðna. Ég sé ekki ástæðu til að fara hér mörgum fleiri orðum um. Ég tel það heppilegt, að sjónarmið beggja aðila hafa komið fram til athugunar fyrir nefndina. Ég vildi þá aðeins minna á það, að í 36. gr. barnaverndarl. segir, að ríkisstj. skuli, „eftir því sem fé er veitt til þess í fjárl., setja á stofn og reka athugunarstöð eða stöðvar.“ Síðan segir, að á athugunarstöð skuli barnaverndarn. „hvaðanæva af landinu eiga kost á að vista til bráðabirgða börn og ungmenni, sem framið hafa lögbrot eða eru á annan hátt á siðferðislegum glapstigum, og önnur börn, sem skyndilega þarf að ráðstafa um stuttan tíma, unz athugun þeirra er lokið og þeim ráðstafað til frambúðar.“ M. ö. o., hér er því slegið föstu, að það sé ríkisins hlutverk að setja á stofn og reka þessar athugunarstöðvar á sinn kostnað, og um það er vafalaust enginn ágreiningur. En í framkvæmd hefur þetta orðið þannig, að halli hefur orðið á Elliðahvammi í sambandi við athugunarstöðina og upptökuheimilið, þó öllu fremur á því síðara. Hins vegar er kostnaður við dvöl barnanna á þessari athugunarstöð og upptökuheimili svo mikill, að ekki er sanngjarnt að ætlast til, að foreldrar eða aðstandendur greiði þann kostnað að fullu sjálfir. Mín skoðun er sú, að hér sé um nokkurt ósamræmi að ræða, þar sem slíkir aðstandendur greiða allan kostnað, en þeir, sem koma börnunum til frambúðar á slík heimili, þar greiði ríkissjóður kostnaðar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en vil vænta þess að mega eiga viðræður við n., sem fær þetta mál til meðferðar. Hver sem úrslitin verða, er nauðsynlegt að koma sér niður á fastar og sanngjarnar reglur um stofnun og rekstur bæði upptökuheimila og athugunarstöðva og um dvalarkostnað barnanna, sem þar eru.