Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur rætt það frv. til laga sem er á dagskrá, um breytingu á lögum um Landhelgisgæslu Íslands, og kannað þær umsagnir sem um frv. bárust sem voru allar jákvæðar. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt en þó með einni breytingu sem nefndin flytur á þskj. 267. Þessi breyting er gerð á 2. gr. frv. og er að ábendingu og samkvæmt tillögu Landhelgisgæslu Íslands. Hún felur það í sér, eins og fram kemur á þskj., að í stað þess sem segir í lagafrv., að ákvæði frv. að því er varðar skiptingu björgunarlauna gildi um björgun eftir 15. september á þessu ári, skuli ákvæði frv. gilda um afgreiðslu björgunarmála eftir 15. september. Þessi breyting á skiptingu björgunarlaunanna sem um er að ræða, þ.e. að áhafnir varðskipanna fá stærri hlutdeild í björgunarlaununum en áður tíðkaðist, nær þá einnig til þeirra tilvika þar sem björgun hefur átt sér stað fyrir 15. september. Tekur það til nokkurra slíkra tilvika í fortíðinni en ekki aðeins til þeirra björgunartilvika sem eiga sér stað eftir 15. september á þessu ári. Nefndarmenn voru sammála um að hér væri um sanngjarna og eðlilega breytingu á frv. að ræða. Undir nál. rita auk mín Guðrún Helgadóttir, Ólafur Þ. Þórðarson og Stefán Guðmundsson.

Frsm. tjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Nefndin hefur athugað frv. og kvatt á fund sinn Indriða Þorláksson og Lárus Ögmundsson frá fjmrn., Kristján Thorlacius frá BSRB, Elínu Ólafsdóttur frá BK og Björn Birgi Sigurjónsson frá BHMR. Frv. þetta er samkomulagsmál fjmrn. og BSRB, BK og BHMR. Ekki var því tiltækilegt að breyta því mikið en málsaðilar óskuðu eftir því að viðbótarsamkomulag, sem þeir höfðu gert með sér, birtist í nál. þannig að um túlkun á ákveðnum atriðum í 14. og 17. gr. frv. yrði ekki ágreiningur. En minnismiði þessi er um verkfallsákvæði í 14. og 17. gr. frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Og hljóðar hann þannig, með leyfi forseta: "Í framhaldi af framlagningu frv. hafa fjmrn. og fulltrúar BSRB, BHMR og BK, sem að undirbúningi þess unnu, rætt um ákvæði 14. og 17. gr. með tilliti til samúðarverkfalla. Í 14. gr. frv. er heimild til verkfalls miðuð við að verkfalli sé beitt til að stuðla að framgangi krafna félags í kjaradeilu. Í 17. gr. eru tilgreindar takmarkanir á beitingu verkfalls með sama hætti og í lögum nr. 80/1938. Greinar þessar eru að mestu efnislega samhljóða 14. og 17. gr. laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Í þeim lögum eru engin sérstök ákvæði um samúðarverkföll en þau hafa engu að síður og þrátt fyrir orðalag 14. gr. þeirra laga verið talin heimil. Við samningu frv. var rætt um það efni en svo virðist sem ekki hafi legið fyrir ótvíræður sameiginlegur skilningur aðila á heimild til slíkra verkfalla. Aðilar hafa orðið sammála um að rétt sé að í þessu efni gildi sömu reglur og hjá öðrum stéttarfélögum, sbr. þó sérreglur frv. um boðun og framkvæmd verkfalls hjá opinberum starfsmönnum. Með hliðsjón af því leggja þeir einnig til að 14. og 17. gr. frv. verði óbreyttar frá því sem nú er og þar með efnislega hliðstæðar samsvarandi greinum í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur." Lýkur hér að segja frá þessu viðbótarsamkomulagi sem málsaðilar gerðu. Að beiðni sömu aðila, þ.e. fulltrúa fjmrn. og BSRB, BHMR og BK, flytur nefndin brtt. við 19. gr. á þskj. 274 og leggur til að frv. verði samþykkt svo breytt. Einnig flytur nefndin brtt. á þskj. 275. Brtt., sem samkomulag varð um, er við 19. gr. og hljóðar þannig: "Síðari mgr. orðist svo: "Fyrir 1. febrúar ár hvert skulu fjmrh. og sveitarfélög, að undangengnu samráði við viðkomandi stéttarfélög, birta skrár um störf sem falla undir ákvæði 3.-6. tölul. fyrri mgr. þessarar greinar. Ný skrá tekur gildi 15. febrúar næst eftir birtingu. Sé ný skrá ekki birt samkvæmt framangreindu framlengist síðast gildandi skrá um eitt ár. Andmæli gegn breytingum á skrám skulu borin fram fyrir 1. mars sama ár og skal ágreiningur um breytingar lagður fyrir Félagsdóm sem sker úr honum til fullnustu." Á þskj. 275 flytjum við brtt. sem er afleiðing af breytingu á frv. um Kjaradóm, sem nefndin hafði einnig til meðferðar, þar sem í því frv. höfðu ríkisskattanefndarmenn í fullu starfi verið teknir undan Kjaradómi. Við töldum eðlilegt að verða við óskum þeirra um að þeir verði áfram undir Kjaradómi og jafnframt töldum við eðlilegt að rektor Tækniskóla Íslands yrði undir Kjaradómi. Um þetta varð samkomulag í nefndinni. Undir nál. rita nefndarmenn allir: Páll Pétursson, Kjartan Jóhannsson, Svavar Gestsson, Ólafur G. Einarsson, Halldór Blöndal, Guðmundur Bjarnason og Friðrik Sophusson.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér aðeins að nefna efnisatriði þeirra mála sem eru á dagskránni undir tölul. 6-9 vegna þess að þessi mál heyra saman. Það er í fyrsta lagi þannig varðandi frv. um kjarasamninga opinberra starfsmanna að við styðjum það frv. Hér er um að ræða samkomulagsmál samningsaðila og það var lögð á það mikil áhersla af fulltrúum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Bandalags kennarafélaga og BHMR að þetta frv. yrði að lögum fyrir áramót þó að tíminn sé stuttur sem þingið fær til þess að fjalla um málið sem er auðvitað afleitt vegna þess að hér er um að ræða stórmál sem á eftir að skipta miklu í samskiptum þessara samningsaðila á komandi árum. Ég tel hins vegar, herra forseti, að það sé mjög þýðingarmikið sem fram kemur í nál. á þskj. 273 í sambandi við túlkun á verkfallsákvæðum í 14. og 17. gr. frv. Ég hygg að ég hafi tekið rétt eftir að hv. frsm. hafi lesið minnismiðann þannig að þetta álit nefndarinnar liggur fyrir og álit nefndarinnar byggir á samkomulagi samningsaðila um túlkun á verkfallsákvæðum 14. og 17. gr. frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Ég vek athygli þar á 3. mgr. þar sem segir, með leyfi forseta: "Greinar þessar [14. og 17.] eru að mestu efnislega samhljóða 14. og 17. gr. laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Í þeim lögum eru engin sérstök ákvæði um samúðarverkföll en þau hafa engu að síður og þrátt fyrir orðalag 14. gr. þeirra laga verið talin heimil." Þá vil ég aðeins víkja að frv. um Kjaradóm en það leiðir af sjálfu að um leið og 1. gr. frv. um kjarasamninga opinberra starfsmanna er breytt og rektor Tækniskóla Íslands og ríkisskattanefndarmönnum er bætt þar inn í verður auðvitað að breyta frv. um Kjaradóm til samræmis. Ég vil þó segja fyrir mitt leyti að ég tel að þessi klúbbur sem nú fær úrskurðuð laun í Kjaradómi sé mjög umdeilanlegur. Ég tel að það væri mikið heppilegra að sett væru almenn ákvæði um það hverjir eiga að fara þarna inn og hverjir ekki og að þeim aðilum sé heimilt, sem ákveðnir væru með lögum, að úrskurða hverjir eiga að vera þarna inni og hverjir ekki. Það er mjög mikið vafamál oft og tíðum hvaða úrskurði á að kveða upp í þessu efni. Ég bendi t.d. á starfsmann eins og veðurstofustjóra fyrst þarna er inni vegamálastjóri og verðlagsstjóri. Þá má nefna ótal dæmi önnur um það að það orkar tvímælis hvar markalínan er dregin í sambandi við Kjaradóm. Hér er einnig um að ræða samkomulagsmál sem fulltrúar BHMR, BSRB og BK litu á sem hluta af samkomulagspakka þannig að ég mun fyrir mitt leyti láta þetta frv. fara afskiptalaust hér í gegn. Hið sama er að segja um frv. um breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þar hef ég þann fyrirvara að ég tel óþarfa að ganga eins langt og gert er í frv. í því að svipta starfsmenn stjórnarráðsins verkfallsrétti. Það er í raun og veru hægt að teygja þetta ákvæði eins og það er í frv. mjög langt en forráðamenn þessara þrennu samtaka töldu að hér væri einnig um að ræða samkomulagsmál og læt ég það því fyrir mitt leyti kyrrt liggja. Varðandi frv. á þskj. 239, sem er breyting á lögum um lögreglumenn, nr. 56 29. maí 1972, er ég andvígur því að svipta launamenn verkfallsrétti með þeim hætti sem hér er gert. Þar sem hins vegar lögreglumenn og tollverðir hafa gert samning um að svipta sig verkfallsrétti og sá samningur er birtur í grg. frv. þessa og ákvörðun var tekin í tengslum við gerð kjarasamninga mun ég fyrir mitt leyti sitja hjá við afgreiðslu þess máls. Ég vil einnig víkja að því, herra forseti, að það hefur verið lagt fram í þinginu frv. til laga - sem er á dagskrá sem 12. mál þessa fundar - um breytingu á lögum um fangelsi og vinnuhæli þar sem gert er ráð fyrir að sömu reglur gildi um fangaverði, lögreglumenn og tollverði. Ég tek það fram nú þegar, ef það mætti flýta fyrir afgreiðslu á því máli þegar þar að kæmi, að ég mun hafa sömu afstöðu til þess og fram hefur komið varðandi frv. á þskj. 239.



Herra forseti. Ég hef áheyrnaraðild að hv. fjh.- og viðskn. og hef þar fylgst með umfjöllun frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna og fylgifrumvarpa þess, frv. til laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, frv. til laga um breytingu á lögum um lögreglumenn og frv. til laga um Kjaradóm. Það ber að gleðjast yfir þeim góðu vinnubrögðum sem höfð voru við gerð þessara frv. Þau eru árangur af samstarfi fjmrn., Sambands ísl. sveitarfélaga og viðkomandi stéttarfélaga, BSRB, BHMR og BK, eða Bandalags kennarafélaga. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar þeirra hagsmunasamtaka launafólks sem í hlut eiga og lögðu þeir mikla áherslu á það að fullt samkomulag væri um öll frv. fjögur. Þeir lögðu jafnframt mikla áherslu á að þau fengju afgreiðslu á Alþingi fyrir jól. Við þingkonur Kvennalistans höfum ekkert við þrjú þessara frv. að athuga og stöndum að samþykkt þeirra og fögnum þeirri auknu réttarstöðu sem opinberir starfsmenn fá með samþykkt þeirra. Hins vegar gegnir öðru máli um Kjaradóm. Að sjálfsögðu eru til þau störf sem hafa þá sérstöðu að þeir sem gegna þeim eiga tæplega heima í nokkru stéttarfélagi eða að miklu varðar að þeir geti verið óháðir því að standa í launadeilum við ríki eða sveitarfélög. Þessi störf eru þó ekki mörg. Hins vegar er stöðug ásókn sífellt fleiri starfsgreina og hópa í þann klúbb eða heldri manna hóp sem fær laun sín ákvörðuð af Kjaradómi og beita þeir rökum um hliðstæð störf eða staðgengilshlutverk til að fá inngöngu. Hópurinn fer því óðum stækkandi sem fær launakjör sín ákveðin af Kjaradómi og þeir sem fylla þennan hóp standa því ekki í launabaráttu með stéttarfélögum sem þeir gætu þó hæglega tilheyrt. Því er haldið fram að stéttarfélögin vilji fullt eins vel losa sig við ýmsa yfirmenn og hátt launaða stjóra yfir í Kjaradóm því að þá gefist meira svigrúm til betri samninga fyrir stéttarfélagið í heild. Það má því segja að yfirmenn leiti ekki bara sjálfir eftir inngöngu í þennan kjaradómsklúbb heldur séu þeir beinlínis reknir í þá rétt af undirmönnum sínum. Þetta kann að vera rétt, að reyndin sé sú að meira olnbogarými gefist þegar þeir hæstlaunuðu eru afgreiddir sér og halda ekki hinum niðri þegar samið er við stóran hóp. Hins vegar finnst mér vera önnur hlið á þessu máli sem varðar grundvallaratriði. Það að yfirmaður stofnunar, sem hefur e.t.v. og oftast svipaða eða hliðstæða menntun og þorri annarra starfsmanna stofnunarinnar, fær sérstaka afgreiðslu sinna kjaramála en á ekki samleið með starfssystkinum sínum stuðlar að aðskilnaði milli þeirra og það viðheldur jafnframt því píramídalaga valdakerfi sem viðgengist hefur þar sem forustumaður trónar á toppnum í sérstöðu án þess að tryggð sé virkni og dreifing valds til annarra. Þessi ráðstöfun getur enn fremur stuðlað að því að viðkomandi forstöðumaður sé jafnmikill eða meiri fulltrúi atvinnurekandans en faggreinar sinnar, stofnunar eða starfsfólks þar sem hann þarf aldrei að standa í launabaráttu gegn atvinnurekanda sínum, ríki eða sveitarfélagi. Mér finnst þessi ráðabreytni vinna gegn valddreifingu og get því ekki stutt það að sá hópur stækki stöðugt sem þannig fær ákveðin launakjör sín. Það er þó auðvelt að sjá ýmsar hliðstæður og réttmæti krafna þeirra sem ýmsar starfsstéttir gera. Dæmið virðist því endalaust og ekkert lát er á aðsókn en viðmiðunarreglur virðast engar. Alþm. geta líka verið veikgeðja. Hópurinn stækkar því ár frá ári. Það hljóta að þurfa að vera einhverjar viðmiðunarreglur hvað varðar inntökuskilyrði þannig að handahófskenndar ákvarðanir ráði ekki fjölda þeirra sem hópinn fylla. Þegar þetta mál var 276. mál þingsins 1983-84 þá átti enn að fjölga í þessum hópi. Þá talaði hv. þm. Kristín Halldórsdóttir f.h. Kvennalistans í málinu og lagði einmitt ríka áherslu á að settar yrðu viðmiðunarreglur sem kvæðu skýrt á. um inntöku starfsgreina í þennan hóp. Hún lauk reyndar máli sínu þá með því að draga í efa að fulltrúar í ráðuneytum og vélritarar t.d. ættu greiðan aðgang í þennan hóp. En flestir sem þeim störfum gegna eru konur eins og hv. þm. vita. Það er nefnilega þessum skammdegi ljósara að þorri þeirra sem sitja í kjaradómsklúbbi eru karlar en ekki konur. Tilvera eða stærð þessa klúbbs væri að sjálfsögðu ekkert réttlætanlegri þó að þar sætu fleiri konur. Hins vegar endurspeglar samsetning hans stöðu kvenna í þjóðfélaginu hvað varðar val í stjórnunar- og forustuhlutverk og jafnframt aðgang þeirra að þeim launakjörum sem þar tíðkast. Ég mun ekki orðlengja þetta mál frekar og lýsi því yfir að þingkonur Kvennalistans munu ekki standa gegn þessu máli þar sem það er hluti af mikilvægu samkomulagi sem við viljum ekki rjúfa eða skemma fyrir.



Herra forseti. Ég vil eins og aðrir hér til að greiða fyrir störfum deildarinnar reifa önnur tengd mál jafnframt þeirri umræðu sem hér fer fram um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Eins og komið hefur fram í máli þeirra sem talað hafa hér á undan mér af hálfu nefndarmanna er hér fyrst og fremst um að ræða samkomulagsatriði aðila vinnumarkaðarins, þ.e. fjmrn. annars vegar og BSRB og BHMR hins vegar og BK. Þessi mál fengu allítarlega umfjöllun í nefndinni og eins og fram kemur á þingskjölum hef ég með hliðsjón af þeirri umfjöllun sem málið fékk og þeim meðmælum sem það fékk frá aðilum vinnumarkaðarins lagt til að ekki einungis þetta frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sem hér er á dagskrá, verði samþykkt heldur einnig önnur frv., þ.e. frv. varðandi breytingu á lögum um lögreglumenn og sömuleiðis varðandi réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og loks með fyrirvara það frv. sem varðar lög um Kjaradóm. Ég þarf í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta sem komið hefur fram hjá hv. nefndarmönnum, einungis geta þess að fyrirvari minn varðandi frv. til I, um Kjaradóm er á því byggður að mér sýnist ekki vera í gildi neinar einhlítar reglur um það hverjir skuli njóta launa samkvæmt ákvörðun Kjaradóms. Sumir yfirmenn opinberra stofnana teljast samkvæmt þessu eiga að hljóta laun samkvæmt úrskurði Kjaradóms en aðrir ekki og þá væntanlega með einhverju tilteknu ráðherrasamkomulagi eins og það hefur verið nefnt. Ég tel að það sé galli á framkvæmdinni að hafa ekki skýrar og einhlítar reglur í þessum efnum og vil vekja á því athygli í hv. deild og því hef ég undirritað það frv. með fyrirvara.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Á þskj. 277 er að finna nál. fjh.- og viðskn. sem mælir með samþykkt þessa frv. Undir það rita allir nefndarmenn, þó einn þeirra með fyrirvara, hv. 3. þm. Reykv., Svavar Gestsson, og hefur hann þegar í umræðunum um annað mál gert grein fyrir sínum fyrirvara og sömuleiðis hefur komið fram afstaða 3. landsk. þm., Guðrúnar Agnarsdóttur.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Það er sömu sögu að segja um þetta frv. Fjh.- og viðskn. hefur skoðað það eins og hin sem fylgjast þarna að og mælir með samþykkt þess með breytingu sem flutt er á sérstöku þskj., þ.e. að undir Kjaradóm sé tekinn rektor Tækniskóla Íslands, og þykir okkur það til samræmis, og jafnframt verði áfram undir Kjaradómi ríkisskattanefndarmenn í fullu starfi en samkvæmt frv. var hugmyndin að þeir féllu undan Kjaradómi. Undir þetta rita með fyrirvara Kjartan Jóhannsson og Svavar Gestsson en aðrir nefndarmenn án fyrirvara, þ.e. Páll Pétursson, Ólafur G. Einarsson, Halldór Blöndal, Guðmundur Bjarnason og Friðrik Sophusson. Fyrirvörum hefur þegar verið lýst og hv. 3. landsk. þm., Guðrún Agnarsdóttir, hefur lýst afstöðu sinni til málsins. Ég vil láta þess getið í tilefni þeirra röksemda sem hún færði fram á móti þessari kjaradómsskipan að ég tel að það sé miklu heppilegra form á ákvörðun launa að láta Kjaradóm kveða upp úr með það fremur en að gera það að einhverju samningsatriði eða ákvörðunaratriði ráðherra hverju sinni. Það held ég að sé meingölluð aðferð og Kjaradómur sé miklu heppilegri vettvangur til þess að ákvarða þessi laun en að ráðherra sé falið það.