Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Í umræðum í síðustu viku skiptumst við, ég og hæstv. fjmrh., á orðum varðandi lánsfjárlög heimilanna eins og ég vék að þá í samanburði við það sem menn telja að ríkisbúskapurinn hafi staðið á þessum sama tíma. Það er út af fyrir sig gott að ríkissjóður hefur braggast, stóra heimilið hefur braggast. En það hefur farið minna fyrir því að mínu viti að litlu einingarnar, þ.e. heimilin, og þá fyrst og fremst heimili láglaunafólksins, hafi braggast á sama hátt og gert var ráð fyrir. Ég óskaði eftir því við þessa umræðu, eftir að hæstv. fjmrh. sagði að ég hefði beint gegn honum alvarlegum ásökunum, sem út af fyrir sig er rétt, þá taldi ég rétt að fá upplýsingar um þetta mál sem heild, þannig að það væri hægt að ræða nánast lið fyrir lið þá samninga sem voru gerðir um mánaðamótin apríl/maí sl. vegna þeirrar sérstöðu fyrst og fremst að það var ríkisstjórnin, það voru stjórnvöld sem komu fyrst og fremst við þá samningsgerð, frekar en að verið væri að semja beint við vinnuveitendur eins og oftast hefur gerst áður. Ekki er ég að gagnrýna það þó að þetta hafi verið gert með þessum hætti, en þar voru gefin ýmis loforð sem ég tel, ásamt fleirum, að ekki hafi verið staðið við. Og ég vil ekki liggja undir því að vera að bera hér fram persónulegar ásakanir sem ekki standast. Ég vil fá á borðið þau plögg og þau gögn frá þeim aðilum sem að þessu stóðu sem segja hið rétta um þetta mál. Því óskaði ég eftir því að ég fengi í hendur viðhorf Alþýðusambandsins sem leiddi þessa samninga á sínum tíma. Það var að mínu viti sá rétti aðili sem átti að snúa sér til og óskaði eftir því að ég fengi í hendur hvað Alþýðusambandið teldi að við hefði verið staðið af þeim fyrirheitum sem voru gefin af hálfu stjórnvalda við lok þessarar samningsgerðar og eru í bréfi frá hæstv. forsrh. sem er dags. 30. apríl 1989. Þarna er um að ræða tólf fyrirheit sem gefin voru og ég vona að ég taki ekki mjög langan tíma, en ég vil, með leyfi forseta, fara ofan í þessi tilteknu atriði öll, sjá við hvað hefur verið staðið, hvað er í bígerð, ef orða má það svo, að standa við og hvað hefur ekki verið staðið við. Ég held að það sé nauðsynlegt í þessu dæmi að bæði stjórnmálamenn, forsvarsmenn launþegahreyfingarinnar og launþegar sjálfir geri sér grein fyrir því hvernig má treysta þeim loforðum sem gefin eru hverju sinni við samningsgerð. Það rýrir traust a.m.k. hreyfingarinnar á stjórnmálamönnum og ríkisstjórnum ef það gerist trekk í trekk að ekki er staðið við þau loforð sem gefin eru fyrirheit um í samningum og eiga að verða til leiðréttinga á launum fyrst og fremst þeirra sem verst eru settir. Með leyfi forseta vitna ég í svar Alþýðusambands Íslands: Í fyrsta lagi um atvinnumál: ,,Ríkisstjórnin mun skipa sérstaka nefnd með fulltrúum ASÍ, VSÍ og VMS auk fulltrúa stjórnvalda til að fjalla um ástand og horfur í atvinnumálum og móta langtímastefnu um atvinnuuppbyggingu í landinu. Fyrst í stað skal nefndin þó einbeita sér að þróun atvinnumála á næstu missirum.`` Þetta gerðist 1. maí. Þá vissu menn hvernig ástandið var í atvinnumálum og vildu þá bregðast hart við að þetta væri gert. Svar frá Alþýðusambandi varðandi þennan lið er svohljóðandi: ,,Forsætisráðherra hefur með bréfi dags. 7. sept. sl. [þ.e. fjórum mánuðum síðar] skipað sérstaka nefnd um atvinnumál sem í eiga sæti ellefu fulltrúar, þar af sex frá aðilum vinnumarkaðarins. Hún hefur haldið einn fund. Hann var í september sl.`` Menn geta auðvitað sagt: Það er búið að standa við þetta. En það er ekki búið að gera það sem um var talað í samningunum, að ráðast gegn því atvinnuleysi sem þá var og fer vaxandi. En um það snerist málið. Menn geta sagt: ,,Já, þetta er búið``, en staðreyndirnar eru þessar. Í öðru lagi var svohljóðandi fyrirheit gefið um atvinnuleysistryggingar: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að á yfirstandandi þingi [þ.e. síðasta þingi] verði lögum um atvinnuleysistryggingar breytt þannig að heimilt verði að lengja bótatímabil atvinnuleysistrygginga úr 180 dögum í 260 daga. Jafnframt verði kannað með hvaða hætti megi tryggja verkafólki við landbúnaðarstörf rétt til atvinnuleysisbóta.``  Svarið er þetta: ,,Alþingi hefur samþykkt breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar þess efnis að nú hefur stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs heimild til þess, í ákveðnum tilvikum, að lengja bótatímabil atvinnuleysistrygginga úr 180 dögum í 200 daga.`` Síðan segir meir. ,,Frá því í október 1988 [og hér er í raun og veru vitnað til svarbréfs forsrh. frá því í september] hefur verið að störfum nefnd til að endurskoða lög og reglur um atvinnuleysistryggingar. Fyrirheit ríkisstjórnarinnar varðandi könnun á því með hvaða hætti tryggja mætti rétt verkafólks við landbúnaðarstörf til atvinnuleysisbóta var komið á framfæri við nefnd, sem endurskoðar lög og reglur varðandi atvinnuleysistryggingar, strax í vor. Vegna fráfalls formanns nefndarinnar hefur heilbr.- og trmrh. þegar skipað nýjan formann og erindi Alþýðusambandsins verið ítrekað við hann. Þess hefur jafnframt verið óskað að nefndarstarfinu ljúki fyrir lok nóvember nk.`` Við skulum vona að það gerist að við getum sagt að við þetta annað loforð hafi þá verið staðið. Og af því að hér var gripið fram í áðan ítreka ég að ég er ekki bara að tala um vanefndirnar, ég er líka að tala um það sem hefur verið staðið við. Það þarf líka að koma fram. Í þriðja lagi eru fyrirheit gefin að því er varðar verðlagsmálin og þá komum við nú að alvarlegri hlut. En í bréfi forsrh. frá 30. apríl segir: ,,Ríkisstjórnin mun sporna, eins og frekast er kostur, við verðhækkunum á næstu missirum. Verðstöðvun verður sett á opinbera þjónustu þannig að verðlagning hennar miðist við forsendur fjárlaga fyrir árið 1989 og ríkisstjórnin mun beita sér fyrir aðhaldi að verðákvörðunum einokunarfyrirtækja og markaðsráðandi fyrirtækja. Í samstarfi við samtök launafólks verði unnið öflugt verðkönnunar- og kynningarstarf. Jafnframt mun ríkisstjórnin verja 500--600 millj. kr. til aukinna niðurgreiðslna á verði landbúnaðarvara frá 1. apríl til ársloka, þannig að þær verði óbreyttar í krónutölu út árið, eða grípa til annarra jafngildra aðgerða til lækkunar á verði nauðsynjavöru. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir sérstakri lækkun á verði dilkakjöts.`` Þetta voru fyrirheitin sem gefin voru og svar Alþýðusambandsins er þetta: ,,Ekki er greinanlegt að öðruvísi hafi verið staðið að verðlagsmálum eða spyrnt fastar við verðhækkunum en áður hefur tíðkast. Hækkun á heildsöluverði rafmagns frá Landsvirkjun hefur orðið meiri en forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir.`` --- Hér kemur síðan yfirlit um hækkanir verðlags og launa og það er auðvitað stingandi að sjá slíkar töflur. Það er annars vegar frá apríl til október og hins vegar frá maí til október. Ég gríp hér niður kannski á þrem stöðum. Auðvitað er hægt að lesa alla töfluna ef eftir því verður óskað. Það eru t.d. fargjöldin, þau hafa hækkað um 18,2% frá apríl til október og sama frá maí til október. Lágmarkslaun höfðu hækkað um 13,2% frá apríl til október, en hækkuðu um 4,1% maí--okt. Fiskvinnan eftir sjö ár hækkar um 12,2% í apríl--okt. en 3,8% í maí--okt. Og svo er bætt við í svarinu: ,,Verðkönnunar- og kynningarstarf hefur verið unnið í samráði við samtök launafólks. Um hversu öflugt það hefur verið má deila. A.m.k. hefur gengið hægt að fá fé til þessa starfs.`` Þetta er svarið við þessum lið bréfs forsrh. að því er varðaði verðlagsmálin. Ég túlka það svo að það hafi ekki verið staðið við það og það er raunar sagt hér óbeinum orðum af hálfu Alþýðusambandsins að svo hafi ekki verið gert. Síðan er bætt við frá Alþýðusambandinu: ,,Verðhækkanir í júní. Um mánaðamótin maí/júní átti verð á bensíni að hækka um 8,20 kr. pr. lítra og af þeirri hækkun áttu 4,40 kr. að renna beint til ríkissjóðs. Fulltrúar launþega reyndu að koma í veg fyrir þessar hækkanir í Verðlagsráði en án árangurs.`` Þetta muna menn auðvitað. ,,Þann 5. júní hækkuðu búvörur í verði um 5--15%. T.d. hækkaði mjólkurlítrinn um 12,8%.`` 

Já, já, ég veit það.

,,Á þessum tíma stóðu ASÍ og BSRB fyrir margs konar aðgerðum til þess að mótmæla slíkum verðhækkunum í kjölfar kjarasamninganna. Má þar t.d. nefna fjölmennan útifund á Lækjartorgi, áskoranir til fólks um að kaupa ekki mjólkurvörur og að láta bílinn standa í tvo daga. Í kjölfar þessara aðgerða lét ríkisstjórnin undan þrýstingi og ákvað að lækka verð á mjólk og bensíni. Verð á mjólk lækkaði um 4 kr. pr. lítra og bensín um 2 kr. pr. lítra. Þessar aðgerðir sýndu að í raun þurfti að beita stjórnvöld miklum þrýstingi til þess að fá þau til að standa við eigin loforð.`` Þetta er svarið að því er varðar verðlagsþáttinn, svo langt sem þetta nær. Auðvitað er hægt að bæta við þetta svar, en ég held að þetta nægi til að sýna fram á að það hefur tekið á að fá stjórnvöld til þess að standa við þau loforð eða fyrirheit sem þau hafa gefið. Ég held að það sé rétt að ég ljúki alveg umsögn Alþýðusambandsins um verðlagsmálin af að því þau skipta miklu máli, en þar segir í áframhaldi: ,,Þann 1. sept. hækkuðu mjólkurvörur á bilinu 10--14%, en auk þess hækkuðu egg, kjúklingar og nautakjöt nokkuð minna. Meginorsök hækkunarinnar var mikil hækkun launaliðar bænda sem hækkaði langt umfram laun verkafólks. Miðstjórn ASÍ og fleiri mótmæltu þessum hækkunum kröftuglega og var rætt um að þörf væri svipaðra aðgerða og í júní. Þann 19. sept. voru mjólkurvörur lækkaðar í verði um 3--6%, t.d. lækkaði nýmjólk um 4%.``  vekur athygli í sambandi við þessar hækkanir að í bæði skiptin þarf kröftug viðbrögð frá launþegum og samtökum þeirra til þess að ná árangri þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi lofað að stuðla að aðhaldi í verðlagsmálum.

Hún svíkur öll sín loforð, þessi ríkisstjórn.

Ríkisstjórnin beitti sér fyrir sérstakri lækkun dilkakjöts [þarna kemur kannski einhver plús] enda var birgðastaða þess orðin þannig að nauðsynlegt var orðið að losna við það.`` Allt er þarna tínt til og trúlega allt saman rétt. Varðandi þennan þátt er það auðvitað ljóst að hér hafa heimili láglaunafólksins borið skarðan hlut frá borði þrátt fyrir gefin loforð hæstv. ríkisstjórnar. Þá kemur í 4. lið ...  ,,Ríkisstjórnin mun hafa samráð við samtök launafólks um úrbætur í skattamálum, m.a. um aðgerðir til að koma í veg fyrir skattsvik. Þá mun ríkisstjórnin láta kanna skattlagningu lífeyrisiðgjalda, m.a. með tilliti til tvísköttunar. Ríkisstjórnin mun hafa samráð við samtök launafólks um undirbúning og framkvæmd virðisaukaskattsins sem tekinn verður upp um næstu áramót, m.a. um hugsanleg tvö þrep í skattinum.`` Þetta voru fyrirheitin og nú skulum við koma að svörunum. Svar Alþýðusambandsins er þetta: ,,Alþýðusambandinu er ekki kunnugt um að samráð hafi verið við samtök launafólks um úrbætur í skattamálum eða aðgerðir til að koma í veg fyrir skattsvik. Alþýðusambandinu er ekki kunnugt um efndir þess að ríkisstjórnin hafi látið kanna skattlagningu lífeyrisiðgjalda með tilliti til tvísköttunar.`` Og í þriðja lagi: ,,Alþýðusambandinu hefur ekki gefist kostur á að fylgjast með því sem fjmrn. fyrirhugar með virðisaukaskattinn.`` Og þetta er kannski alvarlegasti þátturinn í því sem ekki hefur verið staðið við, varðandi skattamálin, því það er eitt af þeim fyrirheitum sem voru gefin. Og nú er að dembast yfir okkur, að því er maður best veit, virðisaukaskattur með öllum þeim spurningum sem er ósvarað í þeim efnum sem þar kunna að koma fram. Og nú þegar komið er fram í nóvember frá samningstíma 1. maí þegar lofað var að hafa samráð við Alþýðusambandið eða launþegahreyfinguna um virðisaukaskattinn. Það er ekkert farið að gera enn og samningarnir eru að renna út. Þó að mörg dæmi séu hér um það að ekki hafi verið staðið við fyrirheitin, þá finnst mér þetta hvað svartast af öllu, að gefa ekki launþegahreyfingunni kost á því að fylgjast með þróun þessa máls sem mun hafa afgerandi áhrif og afleiðingar á ótal sviðum í virðisaukaskatti, það er nánast vart þolanlegt að við slíkt fyrirheit skuli ekki hafa verið staðið. Í fimmta lagi var í bréfi forsrh. sagt svohljóðandi um vaxtamál: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir áframhaldandi lækkun raunvaxta á verðtryggðum lánum. Jafnframt verði þjónustugjöldum banka og sparisjóða veitt aðhald.`` Og svar Alþýðusambandsins er þetta: ,,Það kann að vera að ríkisstjórnin hafi beitt sér í þessum málum. Árangur af því er ekki merkjanlegur frá því í maí.`` Hér kemur því enn eitt neiið varðandi fyrirheitin sem gefin hafa verið. Í sjötta lagi var gefið fyrirheit um húsnæðismál: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir sérstöku átaki í félagslegum íbúðabyggingum þannig að á síðari hluta þessa árs verði hafnar framkvæmdir við a.m.k. 200 nýjar íbúðir í félagslega íbúðakerfinu.`` Og svar Alþýðusambandsins er þetta: ,,Heimildir hafa fengist til að framkvæmdir hæfust við allt að 200 nýjar íbúðir í félagslega íbúðakerfinu. Ekki sjást merki þess í endurskoðuðum fjárlögum ársins 1989 og ekki heldur í frv. til fjárlaga ársins 1990 að ríkissjóður geri ráð fyrir sérstöku fjármagni til þessa verkefnis.`` Það má þá segja að helmingurinn hafi verið framkvæmdur, hinn helmingurinn liggi eftir, þ.e. peningana vantar, heimildin hefur verið veitt.

Þú verður látinn borga það sjálfur ...

Nú er ég út af fyrir sig ekkert að svara fyrir þetta. Ég er bara að vitna í aðila sem beðinn var að segja sitt álit á þessum liðum og ég tel að það sé nauðsynlegt fyrir þingið að fá vitneskju um það. Sjöundi liðurinn er varðandi lífeyrismál: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir framlengingu laga um eftirlaun til aldraðra. Ríkisstjórnin mun kanna með hvaða hætti er unnt að greiða fyrir aðild starfsfólks verndaðra vinnustaða að lífeyrissjóðum þannig að niðurstaða liggi fyrir 1. júní nk.`` Og svar Alþýðusambandsins er þetta: ,,Alþýðusambandinu er ekki kunnugt um að efnt hafi verið loforð ríkisstjórnarinnar um að hún beiti sér fyrir framlengingu laga um eftirlaun til aldraðra.`` Nú er rétt að ég skjóti því inn að það getur auðvitað komið enn og oft hefur slíkt verið seint á ferðinni. En þegar hæstv. ráðherrar eru að segja, eins og hæstv. fjmrh. og forsrh.: Það er búið að efna þetta, þá er það ekki búið enn. Það kann að vera að það verði gert á samningstímanum, en það er ekki búið enn. Síðan segir í áframhaldandi svari: ,,Fjmrn. hefur kynnt sér gögn varðandi aðild starfsfólks verndaðra vinnustaða að lífeyrissjóðum, þar á meðal gögn frá samtökum launafólks. Það er niðurstaða ráðuneytisins að ekki sé unnt að ráða af þessum gögnum að meiri áhætta sé fyrir lífeyrissjóði vegna þessa fólks en annars launafólks. Því er það mat ráðuneytisins að hér sé fyrst og fremst um að ræða úrlausnarefni fyrir samtök launafólks. Ríkisstjórnin er reiðubúin að beita sér fyrir viðræðum sem miða að því að leysa þetta mál með samráði samtaka launafólks og almenna lífeyrissjóðakerfisins. Fáist ekki farsæl lausn á málinu með slíkum viðræðum er ríkisstjórnin reiðubúin að beita sér fyrir því að þessi hópur starfsfólks fái aðild að Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda.`` Varðandi þennan lið er ...  Síðan kemur áttundi liður, bætur almannatrygginga: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að bætur almannatrygginga hækki í samræmi við almennar launahækkanir á samningstímabilinu.`` Og svar Alþýðusambandsins er auðvitað: ,,Ríkisstjórnin hefur staðið við loforð um að bætur almannatrygginga hækki í samræmi við almennar launahækkanir á samningstímabilinu``, þannig að þetta hefur verið efnt.  Þá er það réttarstaða starfsmanna við gjaldþrot og fleira og það hefði auðvitað átt við í gær að ræða það í Sþ. og hefði þá átt við að ræða það við hæstv. ráðherra hagstofumála, held ég að hæstv. ráðherra sé kallaður.  En svona var fyrirheitið: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að á yfirstandandi þingi [þá erum við að tala um þingið í maí, það var yfirstandandi þing þegar þetta var gert] verði samþykkt lög sem tryggi launafólki fyrirtækja sem verða gjaldþrota rétt til greiðslu atvinnuleysisbóta þann tíma sem það er án atvinnu á uppsagnarfresti, meðan það bíður eftir endanlegu uppgjöri á launakröfum sínum samkvæmt lögum um ríkisábyrgð á launum.`` Þetta er búið. Við þetta hefur verið staðið. Í öðru lagi er sagt í þessum lið, 2. mgr.: ,,Ríkisstjórnin vinnur nú að mótun almennra reglna um veitingu atvinnuleyfa til að girða fyrir misnotkun, t.d. stofnun gervifyrirtækja til að komast hjá eðlilegum skyldum gagnvart launafólki og opinberum gjöldum.`` Og svarið frá Alþýðusambandinu er þannig: ,,Réttur verkafólks til greiðslu atvinnuleysisbóta meðan það bíður eftir endanlegu uppgjöri á launakröfum sínum vegna gjaldþrota fyrirtækja er tryggður. Á vegum dóms- og kirkjumálaráðuneytisins er verið að vinna að undirbúningi lagabreytinga til þess að girða fyrir misnotkun á heimildum til að takmarka ábyrgðir eigenda atvinnufyrirtækja við gjaldþrot og því um líkt. Þá hefur nýlega verið samþykkt á Alþingi að hækka lágmarksfjárhæð hlutafjár úr 20 þús. í 400 þús. frá og með 1. mars 1990. Það er mat ríkisstjórnarinnar að þetta ákvæði eigi að draga úr stofnun svokallaðra ,,gervihlutafélaga``.`` Þetta segir auðvitað nokkuð, í svarinu, en það segir heldur ekkert um það hvort fylgst er með þessu og menn geta ekki haldið áfram að stofna gervihlutafélög eftir sem áður. Enn segir í svarinu: ,,Þá skipaði dómsmrh. hinn 8. sept. sl. nefnd embættismanna til að semja frv. til laga um bann við atvinnustarfsemi vegna brota tengdra slíkri starfsemi. Alþýðusambandinu er ekki kunnugt um það hvort á vegum ríkisstjórnarinnar sé unnið að mótun almennra reglna um veitingu atvinnuleyfa til að girða fyrir misnotkun núverandi reglna.`` Þetta var níunda atriðið í bréfi hæstv. forsrh. sem hann ritaði í lok samninganna sem gerðir voru 1. maí. Tíunda atriðið er um starfsmenntun: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að áfram verði haldið uppbyggingu starfsmenntunar og stefnt að því að koma á samræmdu starfsmenntunarkerfi á vegum félmrn.`` Og svarið er: ,,Nefnd hefur verið skipuð í málið. Hún hefur haldið allmarga fundi. Frumdrög að lögum um starfsmenntun í atvinnulífinu liggja fyrir``, þannig að hér er já. Síðan kemur ellefti punkturinn sem er um fæðingarorlof: ,,Ríkisstjórnin mun skipa nefnd sem hafi það verkefni að skoða og útfæra þá stefnumörkun er fram kemur í álitsgerð nefndar sem samdi frv. til laga um fæðingarorlof og miðar að því að konur, hvar sem þær eru í starfi, njóti jafnréttis hvað varðar fæðingarorlof.`` Og svarið er þetta: ,,Nefnd var skipuð í málið þann 19. okt. sl. Einn fundur hefur verið haldinn. Hann var 1. nóv. sl.``, þ.e. það tók sex mánuði að nefnd væri skipuð í þetta sem var lofað við samningsgerð 1. maí. Í tólfta lagi og síðasta var gefið svohljóðandi fyrirheit um Félagsmálaskóla alþýðu: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að frv. um Félagsmálaskóla alþýðu verði lögfest á yfirstandandi þingi.`` Og svarið við þessu er eðlilega: "Lög um Félagsmálaskóla alþýðu hafa verið samþykkt á Alþingi. Óljóst er um fjárveitingar.`` Segja má því að staðið hafi verið við þann hluta að ganga frá frv., en eftir er að fjármagna þennan skóla sem ég geri ráð fyrir að þeir sem um þetta sömdu hafi gert sér grein fyrir að þyrfti að gera. Af þessum tólf upptöldu liðum eru a.m.k. fjórir sem ekki hefur verið við staðið. Þrír er spurning um, hvort eða ekki, en hitt hefur verið staðið við. Mér finnst það slæmt þegar hæstv. ráðherra eftir ráðherra lýsa því yfir í tíma og ótíma að það sé búið að efna öll þau fyrirheit sem samið var um við hæstv. ríkisstjórn á þessum tíma þegar dreifarnar liggja svona eftir loforðin. Og ég held að það sé nauðsynlegt allra aðila vegna að þetta sé dregið inn í umræður hér á Alþingi því að það er mikil ábyrgð hjá hverri þeirri ríkisstjórn sem tekur að sér að semja við launþegahreyfinguna um tiltekin atriði varðandi löggjöf og standa síðan ekki við það. Það riðlast allt innan hreyfingarinnar, einnig almenningsálitið og fólk fær vantrú á stjórnvöld sem þannig haga sér. Og það er ekki á bætandi, að mínu viti, að auka þá vantrú sem á stjórnmálamönnum og stjórnmálalífi blasir við. Það er frekar nauðsyn á að bæta þar um en auka við. Og fyrir utan nú hitt, eins og ég vék að hér fyrr við þessa umræðu, að þetta verður auðvitað til þess að það treystir sér enginn forustumaður í hreyfingunni til þess að semja við stjórnvöld um eitt eða neitt og þannig eru menn --- ég vona ekki vísvitandi, vonandi óafvitandi --- að sundra verkalýðshreyfingunni með því að haga sér með þessum hætti. Henni er sundrað af hálfu stjórnvalda --- og nú er ég ekki að tala endilega um núv. hæstv. ríkisstjórn, þær eiga margar þátt í því --- vegna vantrúar fólksins á að stjórnmálamenn standi við þau loforð sem þeir gefa. Þetta getur orðið dýrkeypt, er þegar orðið það og á eftir að verða það enn frekar verði áfram haldið á sömu braut. Ég taldi því nauðsynlegt, herra forseti, og nú skal ég fara að ljúka mínu máli þó að hægt væri að tala lengi um þetta, að koma þessu hér inn í umræður á Alþingi. Það er vítavert, ég ítreka það, það er vítavert að mínu viti að ekki sé hægt að treysta því sem stjórnmálamenn, þeir sem forustunni ráða hverju sinni, gefa fyrirheit um. Virðulegi forseti. Kannski gefst mér tækifæri til þess síðar að blanda mér enn frekar í þessar umræður því að málið er brýnt og nauðsynlegt. Mig langar í lokin til að víkja að ályktun þings Verkamannasambands Íslands og ekki verður þeim sem þar hafa ráðið ferðinni núið því um nasir að þeir hafi verið sérstaklega óvilhallir ríkisstjórninni. En hvað sagði þing Verkamannasambandsins, þess fólks sem fyrst og fremst hefur borið byrðarnar í þjóðfélaginu vegna þeirra samninga sem gerðir voru 1. maí? Hvað segja fulltrúar þessa fólks um þessi mál? Ég vil, með leyfi forseta, ljúka máli mínu með því að víkja örfáum orðum og lesa úr þessari ályktun þings Verkamannasambandsins. Ég ítreka aftur eins og ég gerði hér síðast: Bæði Alþýðusambandið, stjórn Alþýðusambands Vestfjarða, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Landssamband verslunarmanna, þing þeira og fleiri forustuaðilar innan launþegahreyfingarinnar hafa mótmælt því harðlega að ekki skuli hafa verið staðið við gefin loforð í samningunum 1. maí. En í ályktun þings Verkamannasambandsins segir, með leyfi forseta: ,,15. þing Verkamannasambands Íslands vekur athygli á þeirri hættu sem blasir við framfærslu heimila launafólks. Kaupmáttur jafnt dagvinnutekna sem atvinnutekna í heild hefur rýrnað ört. Þá er veruleg hætta á atvinnuleysi vegna samdráttar í aðalatvinnugreinum okkar. Þingið varar mjög alvarlega við því að þessar aðstæður verði notaðar til áróðursstríðs sem hafi það markmið að fá fólk til að trúa þeirri blekkingu að kaup verkafólks sé ein aðalorsök þess hvernig komið er fyrir íslenskum þjóðarbúskap. Á því hefur borið að forusta atvinnurekenda ætli nú að fara að spila gömlu plötuna um að allir erfiðleikar séu of háum launum verkafólks að kenna. Íslenskir atvinnuvegir þurfa nú alls annars við en ásakana af þessu tagi. Atvinnurekendur og stjórnvöld verða að leita meginorsaka þess hvernig nú er komið hjá sjálfum sér og þá fyrst og fremst í gegndarlausum fjárfestingum sem litlar eða engar forsendur voru fyrir. Þeir geta ekki vænst þess að geta velt byrðinni af kostnaðinum af sínu eigin stjórnleysi yfir á verkafólkið. Þá má heldur ekki gleyma því að stjórnleysi undanfarandi ára í peninga- og fjárfestingarmálum hefur gefið ýmsum aðilum í þjóðfélaginu tækifæri til að maka krókinn ríkulega. Þessum misjafnlega vel fengna gróða á að skila aftur til launafólks og atvinnurekenda. Það er meginkrafa 15. þings Verkamannasambands Íslands að kaupmáttarhrapið sem orðið er og verður til loka gildandi kjarasamninga verði leiðrétt fyrir allt almennt launafólk. Þingið telur að við gerð næstu kjarasamninga verði að ganga þannig frá málum að þeir hærra launuðu hópar sem á eftir koma geti ekki í skjóli sérstakrar aðstöðu sinnar knúið fram margfalda ávinninga þess sem launafólks samdi um. Kjörorð Verkamannasambands Íslands í síðustu kjarasamningum voru: Trygging fullrar atvinnu. Lífskjarajöfnun. Verðbólgu verði haldið í skefjum. Þessi markmið eru enn í fullu gildi og mun Verkamannasamband Íslands ganga til næstu samninga með þau að leiðarljósi. 15. þing Verkamannasambands Íslands átelur ríkisstjórnina fyrir að standa ekki við loforð í verðlagsmálum sem hún gaf verkalýðshreyfingunni við gerð síðustu kjarasamninga. Sérstaklega eru hækkanir á neysluvörum vítaverðar því verð á þeim er ekki í neinu samræmi við almenna kaupgetu í landinu. Óhjákvæmilegt er að stórlækka fjármagnskostnað ef eðlilegt atvinnulíf á að þróast í landinu.`` Hér er aðeins gripið ofan í nokkra þætti af ályktun á þingi Verkamannasambands Íslands sem undirstrika það sem ég hef haldið hér fram og eru ekki bara mín orð, hæstv. fjmrh. Þetta eru orð forustumanna hvarvetna innan launþegahreyfingarinnar, almenna launafólksins sjálfs, almennings í landinu þannig að ég er ekki sá eini sem hef þessa skoðun. Hér hefur verið vitnað til þeirra aðila sem gleggst um þetta vita, skoðað hafa málin, ekki út frá pólitískum sjónarmiðum heldur út frá faglegum sjónarmiðum vegna þeirra sem þeir voru að semja fyrir á sínum tíma.

Egill Jónsson Herra forseti. Það gengu hér orð á milli manna varðandi lækkun á vissum búvörum á sl. hausti, nánar tiltekið 19. sept. sl., en hv. síðasti ræðumaður vakti athygli á því að þá hefðu mjólkurvörur lækkað. Þau orð sem fóru hér á milli manna voru um hvernig þeirri lækkun hefði verið náð fram. Mér finnst sérstök ástæða til þess að það komi fram með skýrari hætti í þessari umræðu þó að sú umræða eigi að sjálfsögðu eftir að fara fram hér með öðrum hætti á Alþingi. En þessari ákvörðun var náð fram með því að brjóta lög, brjóta búvörulögin. Í þeim er kveðið skýrt á um það --- nú hleypur að sjálfsögðu hæstv. fjmrh. í símann --- en þar er kveðið skýrt á um það að verðlag á að ákvarða fjórum sinnum á ári og haustverðlagsgrundvöll á að gefa út 1. sept. Hafi samningar ekki tekist, þá á að gilda framreikningur þar til nýr grundvöllur er gefinn út. Haustverðlagsgrundvöllur mjólkurafurða eða nautgripaafurða var gefinn út með sama hætti og áður hefur verið eins og lög ákveða, en síðan var gefinn út annar grundvöllur 18. september sem engin lög eru fyrir að eigi að gera. Og sá verðlagsgrundvöllur kveður á um að mjólkurvörur lækki með því að skerða launalið bændanna sem vinna við mjólkurframleiðsluna. Fyrir þessu er enginn lagabókstafur til þannig að í þessu tilviki, eins og svo mörgum öðrum, nánast öllum öðrum sem snerta viðskipti landbúnaðarins við þessa ríkisstjórn, voru lög brotin. Til viðbótar við þetta langar mig að minnast hér á tvö atriði. Í fyrsta lagi varðandi forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum sem sérstök lög gilda um. Það var samningsatriði á milli ríkisvaldsins og bændasamtakanna, fyrir líklega svona einum áratug, að ákveðnar verðhækkanir á landbúnaðarvörum voru felldar út á móti því að inn kæmi löggjöf um forfalla- og afleysingaþjónustu sem yrði kostuð af ríkisvaldinu. Nú var það svo fyrir nokkrum árum, m.a. studdi ég þá ríkisstjórn sem tók þá ákvörðun að ríkissjóður hætti að kosta þessa starfsemi, afleysingaþjónustu landbúnaðarins, en þess í stað var ákveðið að Stofnlánadeild landbúnaðarins annaðist þessar greiðslur. Þessi ákvörðun hafði engin áhrif varðandi fyrra samkomulag, engin áhrif gagnvart virkni þeirra greiðslna sem lögin kváðu á um. Nú hef ég hins vegar komist að því að nægjanlegt fjármagn, miðað við löggjöfina og miðað við þau réttindi sem landbúnaðurinn á í þessum efnum, er ekki lengur orðið til staðar. Ég vil beina því til fjh.- og viðskn. Ed. Alþingis að kanna þetta mál alveg sérstaklega. Mér sýnist hins vegar, við fljóta yfirferð, að skýringin liggi fyrir og hún er sú að við ákvörðun lánsfjárlaga fyrir þetta ár er orðalaginu breytt. Lögin eru ekki lengur látin gilda, heldur segir hér í niðurlagi 25. gr. og sama orðalag er í því frv. sem hér er til umræðu, með leyfi hæstv. forseta: ,,sem tekinn hefur verið inn í verðlag búvara, ganga til greiðslu kostnaðar við forfallaþjónustuna eftir nánari ákvörðun landbrh.`` Það er nú sem sagt komin reynsla á það að lögin og lagaákvæðin eiga ekki að virka, heldur eiga þessar greiðslur að fara eftir ákvörðun landbrh. Landbrh. er fenginn réttur til þess að ákvarða hvernig þessum greiðslum ber að haga. Þess vegna, að því er ég hygg, hafa mál þróast þannig að þessi þjónusta við landbúnaðinn hefur á þessu ári ekki gengið fram með sama hætti og lögin ákveða. Ég vil biðja fjh.- og viðskn. þessarar virðulegu deildar að taka þetta atriði alveg sérstaklega til athugunar. Nú er það svo að ekki er allt jafnvont í ákvörðunum núv. hæstv. fjmrh. gagnvart bændum landsins og vík ég þá að öðru atriði varðandi lánsfjárlögin. Eins og mönnum er væntanlega kunnugt hefur verið heimilað eða reyndar ákveðið í lánsfjárlögum að skerða eða takmarka greiðslur að því er varðar jarðræktarlög og búfjárræktarlög miðað við þær tölur sem eru á fjárlögum hverju sinni. Þessi ákvörðun hefur jafnan verið tekin með hliðsjón af því að þessi löggjöf hefur verið í endurskoðun og eins og menn muna væntanlega m.a. frá sl. vetri, þá var þessum lögum breytt í miklu og góðu samkomulagi hér á Alþingi. Í fjárlagafrv. sem nú er til meðferðar þar sem fjallað er um lagabreytingar í greinargerð með fjárlagafrv. undir þeim kafla sem varðar útgjöld, er gamla greinin inni þar sem segir að þrátt fyrir ákvæði þeirra laga skuli ekki greiða á árinu 1990 hærri upphæð vegna kostnaðar við þá löggjöf en nemur þeirri tölu sem stendur í fjárlögum. Nú er þetta ákvæði ekki hér inni í frv. til lánsfjárlaga, og held ég að mér hafi tekist að leita af mér allan grun, þrátt fyrir að það sé tilgreint í greinargerð fjárlagafrv. að svo muni verða. Þá sýnist mér, og nú vil ég eftir því leita hvort sá skilningur minn er ekki réttur, hæstv. fjmrh., að ákvæði jarðræktarlaga og búfjárræktarlaga eins og þau voru afgreidd m.a. hér frá þessari virðulegu deild á sl. vetri, hvort þau muni nú ekki verða virt. En þar segir, ef ég man rétt, að fyrri skuldbindingar eigi að gera upp og greiða bændum á grundvelli þeirra laga sem í gildi voru. Þá hlýtur það að leiða af sjálfu sér að þegar búið er að fella úr gildi þau skerðingarákvæði sem lánsfjárlög hafa ákvarðað og sem sagt er frá í fjárlagafrv. að eigi að verða áfram í gildi, þá verði þetta nú gert upp á þessu ári eins og mjög skýrar yfirlýsingar eru um, bæði frá umræðunni um þessi lög á sl. vetri og eins varðandi fjárlagaafgreiðslu og lánsfjárlagaafgreiðslu á sl. ári. Þá sýnist mér, og ég vil leita eftir því svo að mín spurning komi nú alveg skýrt fram, hvort það sé ekki einsætt að með þessum hætti sé það vilji og raunar ákvörðun hæstv. fjmrh. að þegar fjáraukalög verða nú afgreidd héðan frá Alþingi þá verði séð fyrir því að þessi fyrri vanskil við bændur landsins verði gerð upp. Ég vænti þess að ég fái um þessi efni skýr svör.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég mun ekki flytja hér langa ræðu en mér fannst ræða hv. þm. Karvels Pálmasonar, 3. þm. Vestf., sem hefur nú talist vera stjórnarstuðningsmaður, afar athyglisverð. Ég geri ráð fyrir því að hann sem hafandi verið stjórnarstuðningsmaður þekki þessi mál mjög vel og hvað lýtur að því hvort ríkisstjórnin hefur staðið við gerða samninga eða ekki. Við vitum það af fenginni reynslu að þegar samningar eru gerðir á milli verkalýðshreyfingarinnar annars vegar eða réttara sagt aðila vinnumarkaðarins annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar, þá er það, eins og kom fram í ræðu hv. þm., alveg grundvallaratriði að staðið sé við gerða samninga. Það kom fram í ræðu hv. þm. sem hefur tekið þátt í þessum samningum á undangengnum árum að því miður hefur ríkisvaldið ekki staðið við gerða samninga sem skyldi. Hann lýsti áhyggjum sínum yfir því, ekki að ástæðulausu og það er út af fyrir sig mjög alvarlegt mál, að samningsrof eða samningsbrigð geta haft mjög alvarlegar afleiðingar gagnvart stöðu verkalýðshreyfingarinnar og stöðu einstakra félagsmanna hennar. Það er ekki aðeins að það sé verið að svíkja gefin loforð, svíkja væntingar manna og gera þeirra stöðu erfiðari, heldur gerist það einnig við svik á gerðum samningum að fólk kemur til með að lifa í mikilli óvissu. Þetta kom fram í ræðu hv. þm. Karvels Pálmasonar, sem er virtur innan verkalýðshreyfingarinnar fyrir óeigingjörn störf, bæði sem félagsmaður og forustumaður. Það eru vissulega alvarleg tíðindi að svona ræður skuli vera fluttar á hinu háa Alþingi með þeim hætti sem hv. þm. gerði áðan þar sem hann tíundaði nákvæmlega í hverju þessi samningssvik væru fólgin. Ég tek því undir flest af því sem hann sagði að þeir menn sem þannig haga sér, og hér á ég sérstaklega við hæstv. ríkisstjórn, eiga ekki að sitja við völd vegna þess að þeir setja ekki aðeins þá sem hafa gert samninga við hana í óvissu, heldur þjóðina alla. Verkalýðshreyfingin hlýtur að bregðast við þessum samningsbrigðum með þeim hætti sem hún hefur vald til. En hv. þm. Karvel Pálmason varpaði fram þeirri spurningu hvort þetta væri gert vísvitandi, hvort það væri gert vísvitandi að setja íslenska verkalýðshreyfingu og íslenskt launafólk í þá óvissu sem þessi samningssvik hafa í för með sér, hvort þar gæti einnig legið að baki vísvitandi tilgangur að kljúfa verkalýðshreyfinguna, sundra verkalýðshreyfingunni. Ef það skyldi nú vera tilgangur hæstv. ríkisstjórnar, þá er hér auðvitað um einstæðan atburð að ræða í samskiptasögu verkalýðshreyfingarinnar annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar. Frá því að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var mynduð á mjög vafasömum og veikum forsendum, svo að ekki sé meira sagt, haustið 1988 hef ég margsinnis lýst því yfir bæði í ræðum mínum hér og einnig skrifum að ég teldi að þeir menn sem stóðu að myndun þeirrar ríkisstjórnar hefðu gert það fyrst og fremst í þeim tilgangi að tryggja sér og sínum flokkum völd á Íslandi. Þeir mundu ætla sér að halda völdum, sem sagt, að beita þeim aðferðum og ráðum sem felast í því að tilgangurinn helgi meðalið. Ég skil vel áhyggjur hv. þm. Karvels Pálmasonar varðandi stöðu íslenskrar verkalýðshreyfingar því nú eru við völd menn sem fyrst og fremst hugsa um valdið út frá sjónarmiðum háþróaðrar pólitískrar tækni í samskiptum við borgana í landinu, en ekki út frá þeim sjónarmiðum sem okkur ber að starfa samkvæmt, sem byggjast á því hvað komi fólkinu best. Þegar stjórnmálamenn eru farnir að koma sér fyrir í valdakerfinu í þeim eina tilgangi að tryggja sér völd án tillits til þess hvernig það kemur út fyrir fólkið, þá erum við Íslendingar vissulega komnir inn á mjög hættulegar brautir. En þetta er nú því miður megineinkenni þessarar ríkisstjórnar og ætla ég ekki að tíunda það frekar. Það hefur verið margsinnis upplýst hvernig þessir hv. þm. eða hæstv. ráðherrar hafa tryggt sér völdin með mjög vafasömum hætti út frá lýðræðislegu og þingræðislegu sjónarmiði séð. Ég vildi, virðulegi forseti, koma hér að einum þætti þessara mála varðandi svik þessarar ríkisstjórnar við gerða samninga við verkalýðshreyfinguna. Það er sá þáttur sem lýtur að húsnæðismálum, þ.e. þeim hluta sem lýtur að samningum ríkisvaldsins við verkalýðshreyfinguna um húsnæðismál. --- Virðulegi forseti, ég nenni ekki að flytja hér ræður ef hæstv. ráðherrar sem ég er að tala til eru truflaðir.  (Menntm rh.: Nú er hann ótruflaður.)  Ég þakka fyrir að hæstv. menntmrh. skuli vera hættur þessum einkasamræðum sínum við hæstv. fjmrh. og þeir félagar sitja þarna sáttir. Fram undan hjá þeim er landsfundur og maður les það í dagblöðunum í dag að það sé nú ekki allt í einingu og bræðralagi í þessum ágæta flokki, Alþb., en e.t.v. eru þeir að semja hérna um það hvernig þeir geti sameinast í valdinu þar líka eins og annars staðar þannig að blessað fólkið í Alþb., ég nota nú orðið blessað yfir hinn almenna félagsmann þar, því séu búin þau örlög að þurfa að lúta þessum tveimur lénsherrum, ég vil segja lénsherrum á vinstri væng íslenskra stjórnmála, pólitískum lénsherrum.

Ég hef bara gaman af því.

Já, hæstv. menntmrh. nýtur þess alltaf þegar maður talar um Alþb. og verkalýðshreyfinguna því að þrátt fyrir allt finnst mér nú hæstv. menntmrh. nokkuð nálægt verkalýðshreyfingunni þó að hann hafi eitthvað truflast í því síðustu mánuðina svo ekki sé meira sagt. En ég vil víkja að þeim þætti sem lýtur að húsnæðismálum. Það er verulega stór þáttur í samningum verkalýðshreyfingarinnar við ríkisvaldið. Eins og hæstv. fjmrh. man, þá var á sínum tíma gerður samningur eða samkomulag milli ASÍ, VSÍ og Vinnumálasambandsins annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar um húsnæðismál. Það var 26. febr. 1986. Í þessu samkomulagi er kveðið á um það hvert skuli vera framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins á næsta ári og einnig til Byggingarsjóðs verkamanna jafnframt því sem samningur er gerður um það með hvaða hætti verkalýðshreyfingin efli og styrki það húsnæðiskerfi sem aðilar voru sammála um. Það var gert með þeim hætti, eins og hv. þm. muna, að verkalýðshreyfingin skuldbatt sig til þess að ráðstafa 55% af árlegu ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna til húsnæðismálakerfisins. Verkalýðshreyfingin hefur staðið við þann samning að fullu og vel það. Hins vegar verður það sama ekki sagt um þær hæstv. ríkisstjórnir sem Steingrímur Hermannsson hefur haft forustu fyrir á síðustu árum, þ.e. í ár og frá því haustið 1988. Það segir nefnilega svo, hæstv. fjmrh., í þessu samkomulagi að framlag ríkissjóðs, miðað við gefnar forsendur sem ég vísa til í umræddu samkomulagi sem hv. þm. þekkja sem hér eru viðstaddir, megi ekki vera lægra en 1000 millj. kr. á árinu 1987 jafnframt því sem ráð var fyrir því gert að þetta framlag hækkaði og ykist að sama skapi eftir því sem verðlagsþróun breyttist hérlendis. Við þetta var staðið og vel það eins og ég gat um áðan í ríkisstjórnartíð Þorsteins Pálssonar. Árið 1987 fóru í Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna 1300 millj. kr. frá ríkinu eða sem sagt í gegnum fjárlög. Þá tala ég um niðurstöður, ekki skv. fjárlögum heldur niðurstöður. Árið 1988 er þetta framlag 1725 millj. Árið 1989 er þetta komið niður í 1150 millj. og skv. frv. til fjárlaga fyrir árið 1990 er gert ráð fyrir að þetta séu 650 millj. samtals, þ.e. að 150 millj. fari í Byggingarsjóð ríkisins en 500 millj. í Byggingarsjóð verkamanna. Þetta kalla ég, hæstv. fjmrh., að svíkja gerða samninga. Þetta er gersamlega óviðunandi og hlýtur að kalla á andsvör af hálfu verkalýðshreyfingarinnar og aðila vinnumarkaðarins þar sem hér er raunverulega verið að svíkja gerða samninga, ekki aðeins í krónutölu á núgildi hvers árs, heldur einnig ef maður lítur til þess að árið 1990 er áætlað að verðbólga á Íslandi verði á bilinu 20--30%. Ef við gefum okkur það að meðalverðbólga verði á árinu 1990 um 25% má segja það að miðað við raungildi sé gert ráð fyrir að ríkið leggi til Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna um 400 millj. kr. að raungildi. Þetta raunverulega þýðir það að það er verið að þurrka út framlag ríkisins til þessara mála. Í stuttu máli sagt, ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar stóð við gerða samninga við aðila vinnumarkaðarins, en ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, ríkisstjórn ,,félagshyggju``, svíkur gerða samninga. Það kemur fram, bæði í frv. til fjárlaga og einnig í svari sem hæstv. félmrh. gaf við fsp. frá mér um sjóðsstöðu og ríkisframlög til Húsnæðisstofnunar ríkisins. Þetta er skjalfast þannig að það fer ekkert á milli mála. Það er hægt að skoða þetta út frá fleiri sjónarmiðum en aðeins því hvernig þessir samningar hafa verið sviknir. Það er einnig hægt að líta á þetta út frá því sjónarmiði hvernig framlög ríkissjóðs hafa komið til Byggingarsjóðs verkamanna og Byggingarsjóðs ríkisins. Ef við lítum til þess eftir mánuðum árið 1989, þá kemur í ljós að á fyrstu níu mánuðum þessa árs hafa aðeins komið 443 millj. til Byggingarsjóðs verkamanna frá ríkissjóði. Byggingarsjóður ríkisins hefur á sama tíma fengið 450 millj. eða samtals 893 millj. á því ári sem er að líða. Miðað við það að verðbólgan í ár er ca. 20% getur maður raunverulega sagt sér það sjálfur að raungildi er auðvitað aðeins um 700 millj. kr. Framlög þessi eru óregluleg á sama tíma sem fólkið í landinu, ég vil segja þeir sem spara í lífeyrissjóðunum, eru skuldbundnir til að kaupa skuldabréf af Húsnæðisstofnun reglulega þannig að kaup lífeyrissjóðanna á skuldabréfum séu sem jöfnust eftir mánuðum. Við það hafa þeir sjóðir staðið sem hafa haft bolmagn til þess og greiðslugetu. Sama verður ekki sagt um ríkissjóð. Sem sagt, þetta er allt á sömu bókina lært. Fólkið er nefnilega látið standa undir því sem máli skiptir í sambandi við Húsnæðisstofnun og byggingarmál launafólks, en ríkissjóður svíkur þetta með beinum og óbeinum hætti og þar sem hann reynir að standa við eitthvað af skuldbindingum sínum, þá kemur það í tröppugangi. Sem dæmi vil ég taka fyrstu níu mánuði þessa árs. Í janúar sl. komu aðeins 3 millj. kr. í Byggingarsjóð verkamanna sem framlag frá ríkissjóði, aðeins 3 millj. Í mars eru þetta 197 millj., í apríl 102 millj., í maí 103 millj., í júní dettur þetta niður í 8 millj., í júlí í 8 millj. og í ágúst niður í 15 millj. króna. Það kom ekki króna sem framlag úr ríkissjóði í Byggingarsjóð verkamanna í september, ekki ein einasta króna. Nú er því oft veifað af valdhöfum, hæstv. ráðherrum, allt í skjóli þess að fólk hefur enn þá samning um það að vextir á lánum hjá Byggingarsjóði ríkisins skuli vera 3,5%, þá telur ríkisvaldið sig hafa þau tök bæði á fólkinu og lífeyrissjóðunum að ríkisstjórnin geti boðið fólki hvað sem er í skjóli þess að það sé verið að niðurgreiða vextina. Nú er búið að brjóta það einnig af hálfu hæstv. ríkisstjórnar vegna þess að með tilkomu húsbréfakerfisins hefur verið ákveðið að vextir á húsbréfum skuli vera 5,75% ef ég man rétt. Jafnframt hefur hæstv. félmrh. sem því miður er ekki hér inni marglýst því yfir að hún stefni að því að þróa vexti Byggingarsjóðs í það að verða svokallaðir markaðsvextir. Og þegar hæstv. ráðherra hefur verið spurður að því hvað hann ætti við með markaðsvöxtum, þá hefur hann talað um þetta svona á bilinu 4,5--5--6%. Nú er hæstv. félmrh. ekki hér til staðar til þess að fjalla um þetta mál með okkur en ég veit að hæstv. fjmrh. þekkir þessa sögu alla. Það fara að vakna upp spurningar hjá okkur sem erum aðilar að hinum almennu lífeyrissjóðum sem raunverulega leggja til peningana í Húsnæðisstofnun. Hvers vegna erum við yfirleitt að ræða við hæstv. ríkisstjórn um þessi mál? Hvers vegna tökum við þetta ekki í okkar eigin hendur? Í fyrsta lagi brýtur hæstv. ríkisstjórn gerða samninga. Í öðru lagi stefnir hún að því að brjóta aðra meginforsendu samninganna sem er að vextir skuli vera 3,5% á húsnæðislánum og ætlar að hækka þá upp í 5--6% í þrepum. Fyrsta þrepið er húsbréfakerfið. Ég hef, virðulegi forseti, rætt þetta allt út frá þeim forsendum sem eru samkomulagið frá því í febrúar 1986 þannig að ég tala hér á algerlega fræðilegum grundvelli og á staðreyndagrundvelli. En sögunni er ekki lokið með þessu. Það er annar kafli sem er hugsanlega enn þá alvarlegri og hefði einhvern tíma verið krafist rannsóknar af minna tilefni. Það er að þegar samningsaðili efnir sinn samning í góðri trú, þá skuli hinn aðilinn ekki efna samninginn í framhaldi af því. Þar á ég við það að þegar lífeyrissjóðirnir kaupa skuldabréf af Húsnæðisstofnun, þá eiga peningarnir skv. samningum að renna í húsnæðismálakerfið til þess að mæta þörfum þeirra sem standa í því að byggja eða eignast íbúðir. Þar á ég við það að þessi fjárframlög eiga að halda áfram ótrufluð til lánsumsækjenda hjá Húsnæðisstofnun. Það hefur hins vegar gerst, sem er algert brot á þessu grundvallaratriði um efndir samninga, að ríkisvaldið hefur stöðvað það að þessir peningar gengju áfram til fólksins sem á rétt á því að fá afgreidd lán frá Húsnæðisstofnun, að það stórum hluta að það er meira en ámælisvert, það er hugsanlega tilefni til þess að það fari fram rannsókn á því hvers vegna og hver hafi tekið þá ákvörðun að binda allt að 20--25% af fjárframlögum lífeyrissjóðanna til Húsnæðisstofnunar á þessu ári. Með þeim afleiðingum að fólkið sem hafði brýna þörf fyrir að fá sín lán afgreidd í Húsnæðisstofnun fær ekki eðlilega lánsfyrirgreiðslu. Þetta hefur haft í för með sér ómælda erfiðleika fyrir fjölda fólks sem stendur í húsnæðis- og íbúðakaupum. Ég vil, virðulegi forseti, fá að lesa hér upp svar hæstv. félmrh. við þessu atriði þar sem ég spyr hann í fsp. á þskj. 11 um þetta atriði. Fsp. hljóðar sem hér segir, með leyfi forseta: ,,Hver hefur verið mánaðarleg sjóðsstaða Húsnæðisstofnunar tímabilið 1. jan. 1988 til 30. sept. 1989? Óskað er að tilgreint sé sérstaklega hvernig sjóðsstöðu stofnunarinnar hefur verið háttað gagnvart Seðlabanka Íslands á umræddu tímabili.`` Ástæða þessarar fsp. var sú að við mig töluðu, sl. vor og í sumar, forustumenn í verkalýðshreyfingunni og forsvarsmenn lífeyrissjóðanna og einnig stjórnarmenn í Húsnæðisstofnun ríkisins og tjáðu mér að það væru vanhöld á því að Húsnæðisstofnun fengi þá peninga sem henni bæri. Það hófst mikil umræða um það hér sl. sumar hvar þessir peningar kynnu að vera og hver væri ástæða þess að þeir kæmu ekki fram í afgreiðslu lána hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Þess vegna kom ég með þessa fsp. og ég hef fengið svar við henni hjá hæstv. félmrh. þar sem sjóðsstaða Húsnæðisstofnunar ríkisins er rakin umrætt tímabil á verðlagi hvers árs. Það kemur í ljós að á þessu ári hafa verið bundnar á reikningi hjá Seðlabanka Íslands verulegar upphæðir. Það má segja að allt frá því í maí á þessu ári og fram til 10. okt. hafi verið bundnar á reikningi í Seðlabanka Íslands að meðaltali 1400--1500 millj. kr. Ef við gefum okkur það að heildarafgreiðslur Húsnæðisstofnunar í ár séu 8--9 milljarðar, þá sér hver heilvita maður það að þarna er raunverulega verið að draga afgreiðslu lána sem nemur 2--3 mánuðum. Það hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar ef aðrir hefðu verið við völd heldur en flokkar félagshyggju að svona vinnubrögð hefðu verið viðhöfð. Það hefði örugglega ekki staðið á því að hæstv. fjmrh., hefði hann ekki verið ráðherra, hefði hringt á fréttastofu sjónvarps og útvarps og tilkynnt að hann mundi flytja stefnumótandi ræðu um það hvernig sú ríkisstjórn sem þá sæti við völd væri að svíkja gefin loforð við verkalýðshreyfinguna. Eða hringt þá jafnvel í Morgunblaðið, DV og þau látin vita hvað hér væri um alvarlega hluti að ræða. Og ég segi það nú fyrir mitt leyti að ég er ekki að gera athugasemdir við fréttaflutning fjölmiðla á Alþingi. En það er alveg eftirtektarvert hvernig hefur tekist að þagga niður að í svari hæstv. félmrh. felst staðfesting á því að opinberir aðilar hafa raunverulega bundið fé sem hefði getað flýtt fyrir afgreiðslu lána sem nemur þrem mánuðum til fólksins. Og ekki nóg með það, heldur var það fullyrt hér sl. vor af einum hæstv. ráðherra að það vantaði peninga til að fullnægja afgreiðsluskyldu Húsnæðisstofnunar ríkisins. Það má segja að það er ekki sama hverjir eru við völd. Þegar skoðuð er sjóðsstaða Húsnæðisstofnunar ríkisins hjá Seðlabankanum kemur í ljós að 1. sept. sl. eru á þessum bundna reikningi 1925 millj. kr., þ.e. um 25% af áætluðum lánveitingum Húsnæðisstofnunar ríkisins í ár. Það eru þrír mánuðir í afgreiðslu lána. Ég segi það, virðulegi forseti, að það væri kannski fullkomið tilefni til þess að hið háa Alþingi setti á stofn rannsóknanefnd til að skoða hvar hér hafi gerst. Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherrar og hæstv. ríkisstjórn hefur ekki alræðisvald um það hvernig hún fjallar um fjármuni annarra og það er kannski tilefni til þess að það þurfi að skoða þau ákvæði íslenskrar stjórnarskrár sem veiti þessum ágætu mönnum aðhald. Það er víða farið illa með fé, ég segi ekki að fé sé misnotað, en það er greinilega víðar farið illa með fé og illa haldið á hagsmunum fólksins en í sambandi við risnukostnað hjá þessari hæstv. ríkisstjórn. Hér er haldið til haga, til einhverra þarfa, hugsanlega til að styrkja stöðu ríkissjóðs, hugsanlega --- ég segi hugsanlega --- verið að gera stöðu ríkissjóðs örlítið betri eða réttara sagt að staða Seðlabankans sé ekki þeim mun verri sem þurfi að laga stöðu ríkissjóðs í fyrirgreiðslu Seðlabankans sem nemur þessum upphæðum. Niðurstaða mín er þess vegna þessi: Er það hugsanlegt að ríkisvaldið sé farið að nota fjármuni lífeyrissjóðanna til eigin þarfa? Er það hugsanlegt að þetta samningsbrot sem ég nefndi áðan sé gert til þess að styrkja greiðslustöðu ríkissjóðs í þágu núv. hæstv. ríkisstjórnar? Það hefði verið fróðlegt og ég ætla nú að athuga það síðar á þessu þingi, það hefði verið fróðlegt að fá sjóðsstöðu ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum á sama tíma og bera það saman og sjá hvort það sé samfylgni á milli þess hvað bundið er af fé lífeyrissjóðanna sem Húsnæðisstofnun á að veita lán með, hvort það sé samfylgni á milli þess og stöðu ríkissjóðs á sama tíma. Þetta er, virðulegi forseti, umhugsunarefni. Það kemur þess vegna mjög til greina að nálgast þetta mál enn betur í fyrirspurnarformi til hæstv. fjmrh. --- Ég sé að hæstv. fjmrh. brosir. Þetta er duglegur maður og hann gætir auðvitað sinnar stöðu en hæstv. ráðherra má ekki gera það á kostnað gerðra samninga og hann má ekki gera það á kostnað fólksins. Alla vega verður hann að sjá til þess að hans eftirlit sé það gott í daglegum störfum sem fjmrh. að hann láti ekki einhverja aðra komast upp með að haga sér með þessum hætti, hverjir sem það kynnu að vera. Ég vil svo að lokum segja það, virðulegi forseti, að því miður hefur þetta veigamikla samkomulag við verkalýðshreyfinguna verið þverbrotið og svikið. Frekari staðfesting. Það vill svo til að þegar fsp. mín kom fram þá brást stjórn Húsnæðisstofnunar mjög hart við og krafðist þess að fá að ráðstafa þessum peningum með þeim hætti sem henni bar skylda til. Þess vegna var það tilkynnt að nú ætti að flýta fyrir og afgreiða lán fyrir allt að, ef ég man rétt, 800 millj. kr. fyrir áramót. Í þessu felst auðvitað staðfesting á því að þeir aðilar sem hafa fjallað um þessi mál á vegum Húsnæðisstofnunar, hvort sem það er hæstv. félmrh. eða framkvæmdastjóri Húsnæðisstofnunar, það veit ég ekki um, en í þessu felst það að viðkomandi aðilar gera sér grein fyrir því að þeir voru búnir að brjóta gerða samninga og sektartilfinningin sagði til sín. Þess vegna gripu þeir til þess ráðs að gefa út tilkynningu um það að nú mundu verða afgreiddar 800 millj. kr. strax fyrir áramót. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að lengja mitt mál meira um þetta atriði, ég hefði getað vikið að mörgum af þeim atriðum sem hv. þm. Karvel Pálmason kom inn á í sambandi við svik núv. hæstv. ríkisstjórnar gagnvart íslenskri verkalýðshreyfingu.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Ég ætla að víkja nokkrum orðum að því sem hér hefur komið fram í umræðunni í dag sem er framhald af þeirri umræðu sem hér fór fram í síðustu viku. Ég vil fyrst fullvissa hv. þm. Guðmund H. Garðarsson um það að það er hvorki vilji né er það reyndin að verið sé að nota fjármuni lífeyrissjóðanna til eigin þarfa í rekstri ríkisins. Ég tel þvert á móti að þeir samningar sem gerðir voru við lífeyrissjóðina eftir að ég tók við embætti séu á ýmsan hátt til fyrirmyndar og í þeim hafi verið mótuð ýmis nýmæli sem vonandi fái að standa um langa hríð. Og ég vil einnig þakka hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni fyrir þann hlut sem hann átti í þeim samningum. Ég ætla heldur ekki að blanda mér í einhverjar deilur um það hvort ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, sú sem sat hér á árunum 1983--1987, eða ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sem sat á árunum 1987--1988, hvor þeirra hafi betur staðið við samninga sem gerðir voru við verkalýðshreyfinguna um húsnæðismál. Ég vil hins vegar aðeins skjóta því að hér, þó ég hafi nú ekki athugað það mál sérstaklega, að ef árið 1987 er sérstakt fyrirmyndarár í þessum efnum að dómi hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar þá vænti ég að það hafi verið í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar sem þá sat áður, sem fjárlög fyrir það ár hafi verið samþykkt vegna þess að þau hafa þá verið samþykkt í árslok 1986. Að öðru leyti vil ég bara segja það að mér fannst einn þátt vanta í mjög fróðlega yfirferð hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar yfir húsnæðismálin og það er efnahagsþátturinn. Það er auðvitað alveg augljóst að það er ekki hægt að vera með jafnveigamikinn framkvæmdaþátt og húsnæðismálin né jafnveigamikinn þátt peningamála og lífeyrissjóðakerfið án tengsla við efnahagsstjórnun á hverjum tíma. Það hefur einmitt verið nokkur hætta í því fólgin að það væri tilhneiging til þess að húsnæðismál væru skoðuð bara ein og sér án slíkra efnahagslegra tengsla en auðvitað hlýtur bæði framkvæmdastigið og fjármálaumsvifin í húsnæðismálunum og í lífeyrissjóðunum að laga sig að þeim markmiðum sem eru í efnahagsstjórninni á hverjum tíma. Ég vænti þess að við höfum báðir verið sammála um það að eitt af markmiðum í efnahagsstjórninni frá árunum 1987--1988 til ársins í ár hafi verið að draga úr þenslunni því að þar er hægt að vitna bæði í yfirlýsingar aðila vinnumarkaðarins, bæði verkalýðshreyfingar og fulltrúa samtaka atvinnulífsins sem og ég held yfirlýsingar allra stjórnmálaflokka í landinu að nauðsynlegt væri að draga úr þenslunni vegna þess að hún var að setja þetta hagkerfi hér úr skorðum, bæði viðskiptahallann gagnvart útlöndum, verðlagsþróunina og fjölmargt annað. Þess vegna verður auðvitað að taka mið af því þegar verið er að ráðstafa fjármunum til húsnæðismála og einnig ræða hin sívaxandi fjármálaumsvif lífeyrissjóðanna hvernig þetta tvennt getur lagað sig að almennum markmiðum í efnahagsmálum sem er stöðugleiki í verðlagsmálum, minnkandi viðskiptahalli og minnkandi þensla. Ein af ástæðunum fyrir því að það hefur verið kleift að draga úr ríkisframlaginu er stóraukið ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna og ég held að það sé rétt með farið að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna hefur aukist mun meira á síðustu tveimur árum og mun aukast meira á næsta ári en áætlanir gerðu ráð fyrir 1986 þegar samkomulagið var gert. Ef ríkisframlagið, eins og þá var talað um, hefði átt að þróast í verðlagshlutfalli og ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna aukast eins og reyndin hefur orðið þá hefðu menn verið að búa til efnahagssprengingu í hagkerfinu með þeim samningum. Ég veit að það var ekki ætlun þeirra sem að þeim stóðu heldur fyrst og fremst að vinna annars vegar að úrbótum í húsnæðismálum og hins vegar að stöðugleika í efnahagsmálum. Það er staðreynd sem tölur sýna mjög rækilega að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna hefur aukist mun meira en nokkrar spár, jafnvel hinar bjartsýnustu spár gerðu ráð fyrir. T.d. má nefna að sú spá sem Seðlabankinn gerði í fyrra um ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á þessu ári hefur reynst íhaldssöm þótt fjölmargir segðu þá að hún væri allt of bjartsýn. Ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna hefur á þessu ári reynst verða meira. Vegna orða hv. þm. Egils Jónssonar þá er það auðvitað ætlun núv. ríkisstjórnar að standa við þau fyrirheit að gera upp skuldir við bændur. Það hefur ekki verið tekin ákvörðun um það enn hvernig nákvæmlega sú uppgjörsáætlun lítur út. Það er hins vegar ætlun okkar að gera það borð hreint á eins skömmum tíma og hægt er og á mun skemmri tíma en gert var þegar hv. þm. Egill Jónsson studdi hér ríkisstjórnir áður fyrr. Þannig að ég held að það muni nú ekki þurfa að klaga upp á þessa ríkisstjórn í þeim efnum þegar öll kurl verða komin til grafar. Í fjárlagafrv. fyrir næsta ár og í fjáraukalögum fyrir þetta ár eru nefndar upphæðir til þessa uppgjörs og þó ég hafi ekki þau gögn hér við höndina þá minnir mig að ég fari rétt með að í þeim efnum sé reiknað með að gera mjög fljótlega hreint borð fyrir árið 1988 ásamt fyrri árum en ég er ekki með þær tölur hér við höndina þannig að ég ætla ekki að svara því nákvæmlega. Það hefur ekki orðið í sjálfu sér nein stefnubreyting í þessum efnum. Hv. þm. Karvel Pálmason varði hér löngu máli í það að lesa nýjan texta frá Alþýðusambandinu. Ég ætla ekki að fara í langar orðræður við hv. þm. um þau mál. Það vaknar auðvitað sú spurning í mínum huga hvort menn vilji frekar lesa textann og veruleikann á þann veg að ekki hafi verið staðið við samningana en hafa það sem sannara reynist. Það sem mér fannst auðvitað mest hrópandi í þessu bréfi sem hér var lesið upp, hinu nýja frá Alþýðusambandinu, er að ekki var vikið einu orði, ekki einu orði, að því sem þó var talið mikilvægasta loforðið af hálfu forsvarsmanna Alþýðusambandsins þegar samningarnir voru gerðir og það var loforðið um að niðurgreiðslur yrðu auknar um 500--600 millj.  vona að ég hafi hlustað nægilega vel því ég vona að í þessu nýja bréfi komi það þá fram að í staðinn fyrir þessar 500 eða 600 millj. verður niðurstaðan 800 millj. Ég heyrði ekki að sá texti væri lesinn upp í hinu nýja bréfi og ég bið forláts ef það er misheyrn hjá mér, að það hafi farið fram hjá mér, en ég tók ekki eftir því að það kæmi fram í svarbréfinu að ríkisstjórnin hefur ákveðið að bæta u.þ.b. 300 millj. kr. við þá lægri tölu sem notuð var sem loforðaviðmið og 200 millj. ef efri talan er notuð. Eða að það verður varið á bilinu rúmlega 30% til 50% meira til þessa liðar en fyrirheit voru gefin um. Þetta er auðvitað það sem mestu máli skiptir vegna þess að þetta var stærsta efnisatriðið í þessu samkomulagi og það sem lögð var á mest áhersla. Ég vona að það hafi þess vegna verið misheyrn hjá mér og það komi þá fram við annað tækifæri að í þessu nýja bréfi Alþýðusambandsins komi það fram að ríkisstjórnin gaf fyrirheit um 500--600 millj. en efndirnar eru um 800 millj. Ég vil einnig vekja athygli á því að varðandi þróun verðlags á opinberri þjónustu var talað um það að hækkanir hjá ríkisfyrirtækjum og ríkisstofnunum yrðu í samræmi við forsendur fjárlaga og það liggur einnig fyrir að svo hefur verið. Það hefur ekki orðið hækkun á neinum lið hjá ríkisfyrirtækjum og ríkisstofnunum fram yfir forsendur fjárlaga. Það sem hins vegar hefur gerst og ríkisstjórnin hefur ekki dregið neina dul á er að fyrirtæki, sérstaklega orkuveitur í eigu sveitarfélaga, hafa hækkað meira. Ég er þeirrar skoðunar að orkuveitur í eigu sveitarfélaga eigi að vera undir verðlagsráði og eigi þess vegna að sæta sams konar verðákvörðunum og önnur markaðsráðandi fyrirtæki. Sumir hafa talið að það væri skerðing á sjálfstæði sveitarfélaga. Ég tel svo ekki vera. Ég tel að hitaveitur og rafmagnsveitur sem reknar eru af sveitarfélögum eigi að bera verðákvarðanir sínar undir verðlagsráð. Það hefur ekki verið gert og það er ástæðan fyrir því að þessi þáttur einn saman hefur verið umfram það sem áætlað var. En þar er ekki hins vegar við ríkisstjórnina að sakast nema til hafi verið ætlast að hún setti lög á sveitarfélögin í þessum efnum. Sú skrá sem hér var kynnt er hins vegar á þann veg að ef ég fer yfir hana þá sýnist mér alveg ljóst að við átta af þessum tólf atriðum hefur verið staðið. Fjögur þeirra eru enn í athugun. Ég ætla ekki að eyða hér löngu máli í að fara yfir það, ég gæti gert það, en mér finnst það blasa alveg við sé málið lesið með velvilja og sé málið lesið eins og hv. þm. sagði ,,á faglegan hátt``, en ekki þannig pólitískan að það sé fyrst og fremst verið að leggja vopnin í hendur þeirra sem vilja endilega fá það út að ríkisstjórnin hafi ekki staðið við fyrirheit sín gagnvart verkalýðshreyfingunni, eins og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson var auðvitað fljótur að sjá og grípa þann bolta og henda honum aftur á loft hér í umræðunni.  ætla ekki að fara nákvæmlega út í það hér. Varðandi það sem hv. þm. Karvel Pálmason sagði um skattaákvæðið, og það vil ég gera að síðasta umfjöllunarefni mínu hér, vil ég aðeins segja að það er tvennt sem verkalýðshreyfingin hefur fyrst og fremst lagt áherslu á í skattamálum. Annað var það að gripið yrði til harðari aðgerða gagnvart skattsvikum. Ég hélt að það væri öllum ljóst að í tíð núv. fjmrh. hefur orðið stefnubreyting í þessum efnum og núv. fjmrh. hefur legið undir harðri gagnrýni t.d. af hálfu Sjálfstfl. fyrir þá stefnubreytingu. Og ég hélt satt að segja að það þyrfti ekkert sérstakt samráð við verkalýðshreyfinguna um að framkvæma þessa kröfu verkalýðshreyfingarinnar sem lengi hefur verið á borðinu en ekki verið farið eftir. Hitt atriðið hefur svo verið sú ósk verkalýðshreyfingarinnar að þegar virðisaukaskattur yrði tekinn upp þá yrði jafnframt notað tækifærið til þess að lækka verð á matvælum. Tillaga sem ég flutti í ágústmánuði þessa efnis var síðan samþykkt í ríkisstjórninni og þar taldi ég í stórum dráttum að verið væri að framkvæma eina af þeim meginhugmyndum sem verkalýðshreyfingin hefur verið með varðandi upptöku virðisaukaskatts. Auðvitað er það þannig að það má ræða fjölmörg mál önnur og þessi tvö má auðvitað ræða einnig en þegar menn eru í því miðju verki að framkvæma það sem verkalýðshreyfingin hefur lengi óskað þá vona ég að hv. þm. Karvel Pálmason virði mér það á betri veg að ég tel kannski ekki þörf á sérstöku samráði um að framkvæma það sem verkalýðshreyfingin hefur óskað eftir vegna þess að ég teldi það svo augljóst að hún hlyti sjálf að óska eftir því að það væri gert sem hún hefur lengi ályktað um. Í skattamálum hefur í tíð minni sem fjmrh. verið beitt harðari aðgerðum við innheimtu á ógoldnum sköttum en gert hefur verið um langa tíð og þar með reynt að draga verulega úr skattsvikum og skattundanslætti í okkar landi. Og þegar virðisaukaskatturinn verður tekinn upp, þá mun verða kerfisbreyting hvað varðar skattlagningu á matvæli.

Egill Jónsson Herra forseti. Mér finnst nú vert að vekja alveg sérstaklega athygli á þessum síðustu ummælum hæstv. fjmrh. þar sem hann sagði að það yrði við upptöku virðisaukaskattsins kerfisbreyting á skattlagningu matvæla. Sú kerfisbreyting leiðir til þess að verð á matvælum mun hækka verulega á næsta ári. Svo fremi sem fylgt er þeim markmiðum sem fram koma í fjárlagafrv., þá liggur það alveg fyrir að það sem þar er sagt um 10% verðlækkun á landbúnaðarvörum kemur alls ekki til með að eiga sér stað. Og miðað við forsendur fjárlaga er miklu nær að tala um 10% verðhækkun. Það er að vísu hægt að nota fjármagnið, beita því misjafnlega eða skipta því misjafnlega niður á árið þannig að með því að færa meiri hlutann af niðurgreiðslufénu yfir á fyrri hluta ársins er náttúrlega hægt að ná þessari verðlækkun og meira að segja meiru til. En það bara kemur niður á því að vöruverðið hækkar þeim mun meira sem lengra líður á árið þannig að þegar upp verður staðið og litið á málið á ársgrundvelli, þá er það algjörlega augljóst mál að búvöruverðið hækkar, matvælaverð hækkar á næsta ári. Enda hvernig á annað að geta skeð þegar niðurgreiðsluféð hækkar um 20% á sama tíma og verðlag á búvörunum hækkar um 25%? En það gefst nú gott tóm til að fara með nákvæmari hætti í gegnum þessi mál hér síðar á Alþingi. Tvennt var það, hæstv. fjmrh., sem mig langar sérstaklega að gera að umtalsefni og fram kom í ræðu ráðherrans hér áðan. Fjmrh. kemst þannig að orði að það séu ólíkt betri skil á fjárreiðum ríkisins gagnvart bændastéttinni heldur en hafi verið á þeim tímum sem ég studdi ríkisstjórn. Þetta skulum við nú athuga aðeins betur. Ég studdi ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar sem lauk sínum valdaferli á árinu 1987. --- Það er leiðinlegt athæfi hjá hæstv. fjmrh. að hann fer alltaf í felur þegar verið er að tala til hans af rökum, þá fer hann bak við hurð eða í eitthvert hliðarherbergi.

Nei, nei, hvorugt.

Hann fer alltaf í felur, þessi hæstv. ráðherra.

Þú verður bara að snúa þér við.

Nú var það þannig að á árinu 1987 voru allar áfallnar greiðslur varðandi jarðræktar- og búfjárræktarlög og aðrar skuldbindingar ríkisins gagnvart bændastéttinni uppgerðar. Allar saman. Á árinu 1988 studdi ég ekki ríkisstjórn allt árið, eins og kunnugt er, þannig að það verður nú ekki metið á heils árs grundvelli, hæstv. landbrh., og þessi mál fóru öll úr böndunum við síðustu fjárlagagerð. Þá fóru þessi mál öll úr böndunum eins og dæmin sanna. Nú segir hæstv. fjmrh.: Það hefur ekki verið tekin upp nein stefnubreyting í þessum efnum. Að því er mér skilst, þá skýrir það ekkert breytta stefnu þó að annað komi fram í fjárlagafrv. eða lánsfjárlagafrv. Ég fæ þó ekki annað séð en að á þessu sé kannski alveg reginmunur vegna þess, hæstv. fjmrh., --- ráðherrann er enn kominn í felur --- vegna þess að þá hlýtur 28. gr. lánsfjárlaga þessa árs að vera í gildi. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að framlengja gildissvið þessarar greinar. Í lánsfjárlagafrv. er ekkert þess háttar ákvæði og í lánsfjárlögum fyrir þetta ár segir 28. gr. frá því að það eigi að gera upp við bændur á þessu ári. Þegar heimildarákvæði sama eðlis eru nú ekki sett inn í lánsfjárlög eins og sagt er fyrir um í grg. fjárlagafrv. að verða muni, þá er það augljóst mál að hér er um stefnubreytingu að ræða og að eins og lánsfjárlög fyrir þetta ár kveða á um, þá beri að gera upp við bændur á grundvelli jarðræktar- og búfjárræktarlaga á þessu ári. Þetta er alveg tvímælalaust. Og ég skora satt að segja á hæstv. fjmrh. að hætta nú að vera í felum í þessari deild, bæði í málflutningi og svo í sínu eigin atgervi, og tala alveg skýrt út um það hvort ekki beri að líta svo á að við afgreiðslu fjáraukalaga sem nú eru til meðferðar í Sþ. verði framkvæmdinni hagað með tilliti til þess sem m.a. 28. gr. lánsfjárlaga fyrir þetta ár, árið 1989, kveður á um með ótvíræðum hætti.

Karvel Pálmason Virðulegi forseti. Ég skal vera stuttorður. Það er út af nokkrum atriðum sem hæstv. fjmrh. kom hér inn á og það stendur auðvitað eitt upp úr þar. Hann tók undir það sem var haldið fram í þessu sem hann kallar nýju bréfi frá Alþýðusambandinu, en það var beðið um umsögn Alþýðusambandsins á því sem gerst hefur í þróun þeirra samninga sem það stóð að í vor. Hann sagði: Það er búið að framkvæma átta af tólf. En fjögur hefur ekkert verið gert við. 

Nei, nei.

Ég vil hins vegar ítreka það að ég var ekki bara með texta frá Alþýðusambandinu, nýtt bréf. Ég vitnaði líka í þing Verkamannasambandsins sem segir nákvæmlega sömu sögu og kannski ítarlegar.  Ég skal ekki verða öllu langorðari varðandi niðurgreiðslurnar.

Annars verður fundur hjá Verkamannasambandinu ...

Það kann vel að vera. Ég er að tala um það sem hæstv. ráðherrar hafa sagt áður. Það sem kann að gerast einhvern tíma er allt annað mál. En út af niðurgreiðslunum, það er hér getið um 500--600 millj., hæstv. ráðherra, --- þú mátt fara til hliðar, ég skal tala nógu hátt --- og það segir í því að það sé ekki greinilegt að neitt öðruvísi hafi verið staðið að heldur en venjulega, það hafi verið niðurgreiðslur. En síðan segir til viðbótar, og ég bið nú ráðherra að taka eftir því: ,,Ríkisstjórnin beitti sér fyrir sérstakri lækkun dilkakjöts.`` Eru það ekki niðurgreiðslur?

Jú.

Ja, ég hefði haldið það.

Vertu nú ekki að snúa út úr.

Ég er ekki að snúa út úr neinu, hæstv. ráðherra, en ég heyri bara að hæstv. ráðherra er orðinn mjög órólegur.

Nei, nei.

En út af því sem hæstv. ráðherra ítrekaði að hann skildi ekkert í þegar verið væri að finna að því að það væri ekki haft samráð við verkalýðshreyfinguna um virðisaukaskattinn sem stendur í bréfi hæstv. forsrh., þá fer ég að halda að það bréf hafi verið skrifað bara sem einstaklingsframtak, ef hæstv. fjmrh. talar áfram á þessum nótum, að það sé þá ekki ríkisstjórnarinnar mat að það ætti að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna. Auðvitað er nauðsynlegt að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna um það sem á að demba yfir þjóðfélagið um nk. áramót í virðisaukaskatti. Ef það er ekki nauðsynlegt, þá veit ég ekki út af hverju er nauðsynlegt að hafa samráð við hreyfinguna og launafólk almennt. Það væri auðvitað ástæða til þess að tala lengra mál, það gefst tækifæri til þess síðar og tala enn betur við hæstv. ráðherra. Það er ágætt að eiga skoðanaskipti við hann, en hann á að taka rétt eftir og fara rétt með.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég er þakklátur hæstv. ráðherra fyrir að gera tilraun til að svara þeim fyrirspurnum sem til hans var beint, en svörin sýndu raunar fram á að það sem hv. 3. þm. Vestf. sagði um brigð við verkalýðshreyfinguna eru sannmæli og er það athyglisvert í ljósi þess að á síðasta fundi tók hæstv. fjmrh. fram 

Ja, ég tel náttúrlega að verkalýðshreyfingin sé á fremri bekk.

Telur að verkalýðshreyfingin sé á fremri bekk. Nú ætla ég að freista þess að rifja upp hvaða fyrirheit Steingrímur Hermannsson, hæstv. forsrh., gaf Vinnuveitendasambandi Íslands og Vinnumálasambandi samvinnufélaganna við síðustu kjarasamninga og skal rekja þau lið fyrir lið eins og hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmason gerði gagnvart þeim fyrirheitum sem hæstv. forsrh. gaf Alþýðusambandi Íslands. Annars er það athyglisvert að enginn ráðherra hefur séð ástæðu til að vera viðstaddur umræðu um lánsfjárlög nema hæstv. fjmrh. sem sýnir með öðru það virðingarleysi sem ráðherrar sýna yfirleitt Alþingi og kom fram í umræðum í gær og er að verða viðtekin venja. Fyrsti liður í bréfi hæstv. forsrh. frá 30. apríl 1989 hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samkeppnisstaða útflutningsgreina. Greiðslur verðbóta á fisk úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins verða lækkaðar á næstu mánuðum þannig að þær falli niður um næstu áramót. Ríkisstjórnin mun grípa til ráðstafana sem bæti frystiiðnaðinum niðurfellingu verðbótanna með einum eða öðrum hætti verði ekki breyting til batnaðar á ytri skilyrðum greinarinnar á næstunni. Hið sama gildir um niðurfellingu sérstakrar endurgreiðslu söluskatts. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að samkeppnisstaða útflutningsgreina verði viðunandi á samningstímanum.`` Ég spurði hæstv. forsrh. við umræður í gær hvort hann teldi að þessu marki hefði verið náð. Ég spurði einnig hæstv. sjútvrh. þessarar spurningar. Hvorugur þeirra svaraði. Nú vænti ég þess að hæstv. fjmrh. svari þessari fyrirspurn hér úr ræðustól deildarinnar á eftir. Þetta er fyrirspurn númer eitt. Um aðra grein. ,,Lántökuskattur. Skattur á erlendar lántökur verði felldur niður frá og með 1. júlí nk.`` Við þetta hefur verið staðið, þó þannig að innlendur skipasmíðaiðnaður var látinn bera lántökugjald það sem af er þessu ári þrátt fyrir samþykki í ríkisstjórninni og samkvæmt heimildum sem ég hef aflað mér úr fjmrn. hefur ekki komið til endurgreiðslu á þeim hluta skattsins þannig að það er út af fyrir sig staðið við þetta fyrirheit, en á hinn bóginn ekki staðið við þau loforð sem hæstv. viðskrh. að viðstöddum hæstv. fjmrh. gaf hér í deildinni á sl. vori. Í þriðja lagi. ,,Vörugjald. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir breytingum á lögum um vörugjald í tengslum við upptöku virðisaukaskatts um næstu áramót með það að markmiði að styrkja samkeppnishæfni innlendrar framleiðslu. Stefnt verður að því að sem fyrst verði fellt niður vörugjald af öllum vörum sem framleiddar eru hér á landi í mikilli samkeppni við innflutning, en ekki síðar en 1. sept. nk. verður fellt niður vörugjald af framleiðsluvörum húsgagna-, trjávöru- og málmiðnaðar og af aðföngum til þeirra.`` Það hefur verið staðið við það sem tekur til 1. sept., en það hefur ekki verið staðið við hinn hluta þessa loforðs og það sem raunar er alvarlegra er að hæstv. fjmrh. sagði við fjárlagaumræðu að ekki hefði verið haft samband við aðila vinnumarkaðarins um þetta atriði né önnur sem lúta að breytingum á sköttum. Þetta má sjá í fjárlagafrv. Í fjórða lagi. ,,Jöfnunargjald. Jöfnunargjald af innfluttum vörum verður hækkað tímabundið úr 3% í 5% og fellur niður þegar virðisaukaskattur kemur til framkvæmda.`` --- Samkvæmt fjárlagafrv. verður ekki staðið við þetta. Í fimmta lagi. ,,Skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði verði lækkaður úr 2,2 í 1,5%.`` --- Við þetta hefur verið staðið. Í sjötta lagi. ,,Stimpilgjöld. Ríkisstjórnin mun fyrir næstu áramót beita sér fyrir athugun á ákvæðum laga um stimpilgjöld.`` --- Ég skal ekki um það segja hvort ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir slíkri athugun, en hitt stendur eftir að stimpilgjöld á næsta ári eru áætluð 1,9 milljarðar kr. eða á annað hundrað millj. kr. hærri fjárhæð en nemur öllum tekjuskatti af fyrirtækjum á næsta ári. Í sjöunda lagi. ,,Skattlagning fyrirtækja. Ríkisstjórnin mun taka skattlagningu fyrirtækja til endurskoðunar með tilliti til samkeppnisstöðu þeirra gagnvart erlendum keppinautum. Sérstaklega verður tekið mið af þeim breytingum sem verða innan Efnahagsbandalagsins. Ríkisstjórnin mun hafa samráð við samtök atvinnurekenda um þessa endurskoðun. Ríkisstjórnin mun við heildarendurskoðun eignarskattslagningar taka til athugunar álagningu eignarskatta á atvinnufyrirtæki.`` Við þetta hefur ekki verið staðið. Að vísu segir hæstv. iðnrh. að nefnd sem starfi á hans vegum hafi rætt skattamálin við iðnrekendur, en þegar hann var spurður þeirrar spurningar í nótt hvort þessi nefnd hefði komið minnispunktum til hæstv. fjmrh. bárust engin svör við því. Nú spyr ég hæstv. fjmrh. hvort þessi nefnd hafi skilað fjmrh. minnispunktum um þetta atriði en við umræður um fjárlög lýsti hæstv. fjmrh. því yfir að ekkert samráð yrði haft við samtök atvinnurekenda um þetta atriði heldur yrðu þeir að sætta sig við þá niðurstöðu sem fjmrh. kemst að. Í áttunda lagi. ,,Vaxta- og geymslugjald á fjármögnun afurða- og rekstrarlána vegna framleiðslu sauðfjárafurða. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að tryggð verði fjármögnun á uppsöfnuðum vaxta- og geymslukostnaði vegna birgða sauðfjárafurða vegna framleiðsluárs 1988. Þá mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að bankakerfið fjármagni með fullnægjandi hætti með veitingu rekstrar- og afurðalána framleiðslu sauðfjárafurða sbr. bókun í ríkisstjórn frá 28. nóv. 1986.`` Það kom fram í umræðum á Alþingi í síðasta mánuði að ríkisstjórnin hefði ekki staðið við greiðslur vegna framleiðslu fyrra verðlagsárs sem olli því að afurðalán til bænda voru lækkuð mjög verulega. Og mér er ekki kunnugt um að afurðalánin séu komin í það horf sem vænst hafði verið. Það væri þó fróðlegt að fá upplýsingar frá hæstv. fjmrh. um þetta atriði. Eftir því sem ég kemst næst liggur það ljóst fyrir að ekki hefur verið staðið við sex atriði af átta. Það hefur verið staðið við tvö. Hafi ég mislesið fjárlagafrv. væri fróðlegt að fá um það upplýsingar frá fjmrh. nú. En hitt tel ég óhjákvæmilegt, herra forseti, úr því að fundi var frestað í síðustu viku til þess að ræða þau fyrirheit sem ríkisstjórnin hefði gefið aðilum vinnumarkaðarins við síðustu samningsgerð, að hæstv. fjmrh. kom hér upp og svari þeim fyrirspurnum sem ég hef hér borið fram. Ég vil í öðru lagi vekja athygli á kafla úr ræðu hæstv. iðnrh. í Sþ. í gær sem lýsir þeirri stöðu sem kjaramálin eru komin í. Hann vakti athygli á því í sinni ræðu að atvinnuleysi mundi halda áfram að vaxa og hæstv. sjútvrh. boðaði að gengið mundi halda áfram að lækka fram að áramótum en tók þó fram að ekki væri við því að búast að launþegar gætu vænst neinna bóta í staðinn. Hæstv. iðnrh. sagði í ræðu sinni í gær, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þessi aðlögun hefur að ýmsu leyti tekist vel. Ég nefni sem dæmi þær áætlanir Seðlabankans að raungengi krónunnar mælt á mælikvarða verðlagsþróunar á Íslandi og í öðrum löndum var um 13% lægra á síðasta fjórðungi ársins í ár, á þeim ársfjórðungi sem nú er að líða, en það var á fyrsta ársfjórðungi í fyrra. Á sama tíma hefur raungengið á mælikvarða launakostnaðar lækkað um næstum 20%. Þessar tölur um þróun raungengis eru auðvitað til marks um bætta samkeppnisstöðu útflutnings- og samkeppnisgreina. Raungengi krónunnar er nú svipað og það hefur að jafnaði verið á þessum áratug en auðvitað er líka rétt og heiðarlegt að segja að þessar tölur eru líka til marks um þverrandi kaupmátt. Það var nauðsynlegt, það var óhjákvæmilegt, það er ekki tilgangurinn heldur er það því miður leiðin í málinu.`` Ég endurtek: ,,heldur er það því miður leiðin í málinu.`` Þegar talað er um að raungengi hafi lækkað um næstum 20% á mælikvarða launakostnaðar þýðir það með öðrum orðum að gengi hefur hækkað 20% umfram hækkun kaupgjalds í landinu, 20% umfram hækkun kaupgjalds í landinu frá ársbyrjun 1988 til ársloka 1989. Það var af þessum ástæðum sem ég sagði í ræðu minni í gær að eins og nú væri komið væri ekki hægt að kenna of háum launum um þau vandræði sem við stöndum nú frammi fyrir. Erfiðleikar atvinnulífsins eins og nú standa sakir eru ekki vegna þess að launafólk taki of mikið til sín. Það sem veldur okkur erfiðleikum nú er í fyrsta lagi verðbólgan, í öðru lagi hinn hái lánsfjárkostnaður, sem annars vegar er tilkominn vegna þeirrar þenslu sem nú er á lánamarkaði, vegna þeirrar hítar sem ríkissjóður er, vegna þeirra miklu lána sem ríkisstjórnin tekur og vegna hinna háu stimpilgjalda hér á landi, og í þriðja lagi auðvitað eyðslustefna ríkisstjórnarinnar sem kemur fram í því að á þessum þremur árum sem við sjáum nú fram á minnkandi landsframleiðslu, í fyrra, í ár og núna, á þessum þremur árum sem kaupmátturinn hefur minnkað, í fyrra, í ár og núna, á þessum þremur árum sem einkaneyslan hefur minnkað, í fyrra, í ár og núna, á þessum þremur árum sem dregið hefur úr fjárfestingu  sín á næsta ári sem líka þýðir aukningu miðað við landsframleiðslu. Á sama tíma og þetta gerist sjáum við að erlendar lántökur vaxa hröðum skrefum og ég hygg að það sé ekki ofmælt að greiðslubyrði Íslendinga af erlendum lánum sé komin á hættulegt stig. Þess vegna þurfum við ekki að vera undrandi á því þó hæstv. viðskrh. hafi sagt það í ræðu sinni í gær að leiðin í málinu væri sú að halda þessari kjararýrnun sem þegar er orðin og helst auka hana ef nokkuð er á næsta ári, ef marka má ummæli hans og þau ummæli sem hæstv. sjútvrh. viðhafði þegar þeir réðust að mér með hálfgerðum skætingi þegar ég vakti athygli á þeirri kaupmáttarrýrnun sem orðið hefði á þessu ári. Og báðir töldu að einungis með því að hafa orð á kaupmáttarrýrnuninni væri ég að efna til þess að launþegahreyfingin setti fram nýjar kröfur um kjarabætur, eins og launþegahreyfingin fylgist ekki með því sem hér er að gerast. Ég vek athygli á því, herra forseti, að hæstv. iðnrh. er kominn hér inn þegar við erum að ræða um lánsfjárlög og má auðvitað segja að það sé út af fyrir sig gott. Það má auðvitað halda því fram. Ég ætla samt ekki að endurtaka það sem ég hef hér sagt en ítreka þá beiðni sem ég setti fram við hæstv. fjmrh. í fyrri ræðu minni hér að ég mundi fá upplýsingar um þau leyfi sem viðskrn. hefði veitt til langrar lántöku nú á þessu ári þannig að ég gæti með þeim hætti gert mér grein fyrir hvernig að lánum langlánanefndar, eins og einu sinni var sagt, hefur verið staðið og hvort farið hafi verið eftir þeim tilmælum sem lágu fyrir í áætlunum um erlendar lántökur á þessu ári. Fyrirspurnir mínar, herra forseti, til hæstv. fjmrh. liggja beint fyrir og ég vænti þess að hann svari þeim.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Hv. þm. Egill Jónsson greip hér fram í að betra væri að hafa með sér rétta pappíra í pontu. Það vill nú svo til að það er nú ekki þörf á miklum pappírum við að svara þeim spurningum sem hv. þm. Halldór Blöndal beindi til mín því svörin koma að mestu leyti fram í því sem hann rakti sjálfur. Það er alveg skýrt af minni hálfu að ríkisstjórnin hefur staðið við þau fyrirheit sem hún gaf Vinnuveitendasambandinu og Vinnumálasambandi samvinnufélaganna þannig í raun og veru er mjög einfalt að fara yfir þessi atriði eins og hann gerði hér. Það kom reyndar mjög skýrt fram hjá honum að ríkisstjórnin hefur staðið við öll þau fyrirheit sem kveðið var alveg skýrt og afdráttarlaust á um í þessum yfirlýsingum. Varðandi skattlagningu atvinnulífsins hef ég hins vegar lýst því yfir að þar er um að ræða mikið og stórt og vandasamt verk og okkar fámenna embættis- og starfsmannakerfi í skattamálum á Íslandi ræður að mínum dómi og margra annarra ekki við það að framkvæma margar viðamiklar kerfisbreytingar á sama tíma og þess vegna var mótuð fyrr á þessu ári sú stefna í vinnubrögðum að á þessu ári og um næstu áramót yrði framkvæmd breytingin yfir í virðisaukaskatt. Er hafin vinna við að endurskoða skattlagningu atvinnufyrirtækja og atvinnulífsins og miðað að því að kynna frumvörp um það efni á næsta ári og hún kæmi til framkvæmda í kjölfarið á því. Sú vinna er hafin. Það hefur verið safnað ýmsum hugmyndum í þeim efnum. Það hafa komið fram tillögur frá einstökum ráðherrum í þeim efnum. Það hefur verið leitað eftir upplýsingum frá öðrum ríkjum í þeim efnum til þess að hægt væri að framkvæma mjög nákvæman samanburð við hliðstæða skattlagningu í helstu samkeppnislöndum okkar Íslendinga. Og þegar þessi vinna hefði verið tekin saman og unnið úr þessum gögnum yrði efnt til ítarlegra viðræðna við samtök atvinnulífsins um þetta efni. Auðvitað er alltaf hægt að segja að það væri æskilegra að gera þetta á skemmri tíma en því miður er það þannig að því eru mjög takmörk sett hvað okkar fámenna embættiskerfi og starfsmannakerfi í skattamálum sérstaklega ræður við. Það hefur verið gagnrýnt mjög, bæði hér og annars staðar, að fjölga að óþörfu í þessu starfsmannaliði og þess vegna taldi ég skynsamlegra að taka þetta í þessum áföngum, vanda verkið betur og framkvæma þann víðtæka samanburð sem þarf að gera á skattkerfi hér á Íslandi og í helstu viðskiptalöndum okkar, m.a. með tilliti til þeirrar alþjóðlegu aðlögunar sem þarf að vera í okkar útflutningsgreinum og atvinnulífi á allra næstu árum. Það er bara það umfangsmikið verk að því verður ekki lokið á örfáum mánuðum. Þetta vildi ég láta koma hér alveg skýrt fram. Að öðru leyti tel ég að ríkisstjórnin hafi staðið við þau fyrirheit sem hún gaf samtökum vinnumarkaðarins í síðustu kjarasamningum.

Halldór Blöndal Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú sagt að ekkert hafi verið gert í þeim málum sem varða skattlagningu fyrirtækja á þessu ári.

Það sagði ég ekki. Hvers konar útúrsnúningar eru þetta?

Hann sagði að ekki hefði verið haft samráð við samtök atvinnurekenda um þessa endurskoðun. Ég skildi hans orð svo. Og ég tel óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann sé sáttur við þá málsmeðferð sem hæstv. fjmrh. hefur hér kynnt að þau orð sem hér standa í bréfi forsrh. frá 30. apríl sl. til Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna, sem varða vörugjald í tengslum við upptöku virðisaukaskatts um næstu áramót, sem varða jöfnunargjald --- hér stendur berum orðum, hæstv. iðnrh.: ,,Jöfnunargjald af innfluttum vörum verður hækkað tímabundið úr 3% í 5% og fellur niður þegar virðisaukaskattur kemur til framkvæmda.`` Þetta er alveg afdráttarlaust, en hæstv. fjmrh. hefur sagt að frv. um þetta efni verði einungis kynnt á næsta ári. Það sem hér stendur um stimpilgjöld er marklaust og það sem hér stendur um skattlagningu fyrirtækja ekki virði þess pappírs sem það er skrifað á. Þetta verður allt saman tekið til athugunar, skilst mér, hjá hæstv. fjmrh. einhvern tímann síðar og síðan verður Alþingi kynnt það á næsta ári hvaða hugmyndir ríkisstjórnin gerir sér um þetta mál. Ekki einu sinni á þessu þingi. Kannski á haustþinginu næsta, þá verður þetta kynnt Alþingi og ekki einu sinni gefið fyrirheit um það að ríkisstjórnin vilji að þessar breytingar verði að lögum á næsta ári. Nú hefur hæstv. iðnrh. margoft lýst því yfir að hann telji mjög nauðsynlegt að íslensk fyrirtæki búi sig undir þá samkeppni sem fólgin er í sameiginlega markaðnum í Evrópubandalaginu og talað um nauðsyn þess að breyta skattalögum í því sambandi. Ég man sérstaklega, þegar ég studdi hann sem viðskrh. á sínum tíma og við vorum vorið 1988 að vinna saman að því að koma hér í gegn frumvörpum um breytingu á skattalögum, að hæstv. viðskrh. þá og hæstv. fjmrh. þá höfðu stór orð um það hversu miklar framúrstefnubreytingar þetta væru, skærasta rósin í hnappagati Alþfl., skildist manni, svo áratugum skipti. Síðan kemur önnur rós enn rauðari og þá fer nú að dofna yfir rauða litnum kratanna. Svo er þetta allt saman tekið til baka fyrir einu ári og ekki nóg með að það væri tekið til baka þannig að það bitnaði ekki á fyrirtækjunum heldur var það gert með afturvirkum sköttum, þannig að fyrirtæki guldu þess að hafa hagað sér í samræmi við þá skattlagningu sem lögfest var á árinu 1988. Þó lýsti hæstv. viðskrh. því yfir að hann gæti ekki unað því að skattar væru afturvirkir. Þess vegna er óhjákvæmilegt að fá upplýsingar um það hvernig hæstv. viðskrh. lítur á þetta mál.

Egill Jónsson Herra forseti. Mér hefur sjálfsagt ekki tekist að tala nægilega skýrt svo hæstv. fjmrh. gæti gefið mér svör við því sem kom fram í máli mínu. Þess vegna ætla ég að endurtaka það með enn skýrari hætti en ég hef áður gert. Fsp. mín til ráðherrans er því þannig: Hyggst ráðherrann fara að fyrirmælum 28. gr. lánsfjárlaga 1989, þeirra sem nú eru í gildi, um uppgjör á ógreiddum framlögum til bænda á árinu 1988, eins og þar er kveðið á um? Ég held að það geti nú tæpast orkað tvímælis hvað hér er átt við og þessi fsp. sé fram sett með þeim hætti að hæstv. fjmrh. komist ekki hjá því að svara henni þannig að skiljanlegt sé.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja það vegna ræðu Halldórs Blöndals að ég hef sýnt honum þá virðingu í þessari umræðu að taka orð hans og ræður alvarlega. En athugasemdir hans hér áðan voru fyrst og fremst útúrsnúningur sem verður til þess að maður tekur fsp. ekki jafnalvarlega ef umræðan á að halda áfram í þessum dúr. Auðvitað taldi ég enga þörf á því að taka það fram sem liggur fyrir í landslögum, og hv. þm. nefndi sjálfur, að erlendi lántökuskatturinn var felldur niður og vörugjald var fellt niður með umfangsmiklum hætti 1. september. Að draga þá ályktun af því að vegna þess að ég nefndi þetta ekki sérstaklega í minni ræðu hefði ég sagt að ekki hefði verið staðið við fyrirheitin um skattana er náttúrlega fullkominn útúrsnúningur.

Ég tók sjálfur fram í minni fsp. að það hefði ekki verið staðið við þessi fyrirheit og breyti því ekki.

Já, akkúrat. Enda taldi ég þess vegna óþarfa að vera að endurtaka það og er að gera athugasemd við þá ályktun síðan að vegna þess að ég hefði ekki endurtekið það hefði ég viðurkennt það að ekki hefði verið staðið við þessar yfirlýsingar varðandi skattana. Það sem ég sagði hins vegar og ég tel efnislega vera fullgild rök var að víðtækari breytingar á skattlagningu atvinnulífsins á Íslandi til samræmis þeim skattkerfum sem ríkja í helstu viðskiptalöndum okkar er einfaldlega það umfangsmikið verk og það viðamikil vinna að það verður ekki gert á nokkrum mánuðum svo vel sé. Þess vegna var upp úr miðju þessi ári tekin ákvörðun um það að gefa því verki lengri tíma, safna til þess mjög ítarlegum gögnum, fá um það hugmyndir frá ýsmum ráðherrum, og þær hafa komið bæði frá iðnrh. og hæstv. sjútvrh. Leita eftir föngum í þeim viðskiptalöndum og hjá þeim aðþjóðastofnunum sem vel þekkja til og leggja málið þannig vel undirbúið fyrir aðila vinnumarkaðarins á sínum tíma. Ég vona að þetta sé alveg nægilega skýrt til þess að menn geti skilið þá hugsun og þau vinnubrögð sem þarna hafa verið mótuð. Varðandi fsp. hv. þm. Egils Jónssonar, þá taldi ég mig hafa svarað henni. Ég vakti athygli á því að í frv. til fjáraukalaga sem hefur verið lagt fram hér á Alþingi og í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár eru ætlaðar ákveðnar upphæðir til þessa uppgjörs. Ég lýsti því hér áðan, þó ég hefði ekki tölurnar hér við höndina og færi með það eftir minni, tek það skýrt fram, 

Þær verða þá bara leiðréttar.

Þetta sagði ég hér áðan en hitt vil ég svo endurtaka einnig sem ég sagði að það hefur alltaf legið ljóst fyrir að það mundi taka nokkurn tíma að vinna að þessu uppgjöri. Og ég lýsti því yfir að það mundi ekki taka lengri tíma en í tíð þeirrar ríkisstjórnar þegar hv. þm. Egill Jónsson var ábyrgur fyrir málum, vegna þess að það hefur m.a. komið í minn hlut að reyna að útvega fjármagn til þess að standa við fyrirheit sem gefin voru þegar hv. þm. Egill Jónsson réð miklu um stjórn þessara mála.

Ég spurðist bara fyrir um ártalið.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Vegna þeirrar fsp. sem hv. 2. þm. Norðurl. e. beindi til mín vil ég taka fram að ég fagna því að hann skuli enn bjóða sig fram til samstarfs við mig og aðra sem að því vinna að samræma íslenska skattkerfið því sem best gerist í nágrannalöndunum. Það er alveg rétt að á árunum 1987 og 1988 hófust hér miklar breytingar sem hníga í þessa átt. Staðgreiðslukerfið var tekið upp, virðisaukaskattkerfið undirbúið. Það sem kannski skiptir mestu máli til að samræma íslenska skattkerfið því sem best gerist í nálægum löndum er að koma hér á vel sköpuðu virðisaukaskattskerfi. Við sem að þessari stjórn stöndum fögnum því að fá liðsmann í hv. 2. þm. Norðurl. e.

Ekki veitir af.

Ég vil taka fram vegna þess sem hér var sagt um till. þær sem ég kynni að hafa flutt innan ríkisstjórnarinnar og utan um þessi mál að það er alveg rétt munað hjá hv. þm. að ég hef gert tillögu um það að skattmeðferð hlutafjár greiði fyrir því formi sparnaðar og verði til þess að stuðla að bættri eiginfjárstöðu íslenskra atvinnuvega. Þetta er einn liðurinn í því starfi sem hér hefur verið rætt. Ég bendi líka á það að í kjölfar kjarasamninganna sem tókust um mánaðamótin apríl--maí í fyrra gaf ríkisstjórnin, með bréfum frá forsrh. til samningsaðilanna, nokkur fyrirheit um þetta mál. Það er að sjálfsögðu staðfastur ásetningur stjórnarinnar að standa við þau. M.a. að samræma skattlagningu fyrirtækja því sem gerist og er að verða í Evrópulöndum. Ég hef líka sagt hv. þm. frá því í annarri umræðu um annað efni að ég hafi, sem iðnrh., skipað sérstakan hóp manna í mars í fyrra til þess að gera tillögur um bætt starfsskilyrði íslensks iðnaðar, einkum með tilliti til þeirra breytinga sem nú eru að verða á viðskiptaháttum og viðskiptum milli landa í Evrópu. Allt eru þetta þræðir í stærri vef sem nú er verið að vefa. En það tekur tíma þótt búið sé að velja uppistöðurnar í hann nokkuð vel,  með vörugjaldi. Ég nefni til dæmis um þetta að lakk til húsgagnaiðnaðarins er með vörugjaldi, sem fæst að vísu endurgreitt, en það er nokkuð fyrirhafnarsamt. Lakk er mjög mikilvægt efni í innréttingasmíð. Hins vegar eru innréttingar sem fluttar eru inn ekki lengur með slíku gjaldi. Við þurfum að gæta þess að sníða agnúa af þessu tagi af kerfinu. Það var meiningin með þessu fyrirheiti og auðvitað þarf ég ekki að taka það fram að ýmsir sem bera vörugjaldið nú vilja það burt. Það er hins vegar stærra mál í fjárhagsstöðu landsins en svo að það sé hægt að afgreiða það eins og hendi sé veifað. En yfirlýsingar stjórnarinnar um framhald umbóta í skattamálum standa, að sjálfsögðu verður staðið við þær.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Frv. til laga um greiðslukortastarfsemi sem er á þskj. 92, sem ég mæli nú fyrir, er ávöxtur af starfi nefndar sem skipuð var í ársbyrjun 1988 til þess að leggja drög að löggjöf um starfsemi á fjármagnsmarkaði utan viðskiptabanka og sparisjóða. Áður hefur þessi nefnd skilað drögum að tveimur frv. sem nú eru orðin að lögum frá hv. Alþingi, sbr. lög nr. 19/1989 um eignarleigustarfsemi og lög nr. 20/1989 um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði. Það hefur ekki fyrr verið gerð tillaga um sérstaka lagasetningu um greiðslukortastarfsemina og þess vegna eru ákvæði þessa frv. nýmæli. Það eru fyrir því margvíslegar ástæður að nú er nauðsynlegt að setja sérstaka löggjöf um þetta efni. Ég nefni þó aðeins fáein atriði þessu til skýringar. Greiðslukortanotkun hefur farið stöðugt vaxandi þann áratug sem innlend greiðslukortafyrirtæki hafa starfað hér á landi og eins og öllum er kunnugt eru greiðslukort nú mikið notaður greiðslumáti meðal almennings. Með aukinni notkun hefur jafnframt komið í ljós að þörf er á að kveða á um í lögum ýmis atriði sem tengjast notkun þessara korta. Í þessu sambandi vil ég nefna sérstaklega hvernig haga skuli ýmsum lögskiptum einstakra korthafa og útgefanda kortanna, vegna útgáfu greiðslukortsins sjálfs og gerð samnings um greiðslukortið og framkvæmd hans. Einnig er nauðsynlegt að setja reglur sem mæla fyrir um skaðabótaskyldu korthafa vegna ólögmætrar notkunar kortsins og svo um skaðabótaskyldu útgefanda kortsins að svo miklu leyti sem korthafinn verður ekki gerður ábyrgur fyrir því tjóni sem kann að hljótast af kortaviðskiptum með ólögmætum hætti. Þá er einnig nauðsynlegt að setja reglur um lögskipti greiðsluviðtakenda, þ.e. þeirra sem selja korthöfunum eitthvað --- vöru eða þjónustu --- og taka greiðslu fyrir með ástimplun á kortareikninginn --- og kortaútgefandans sem annast greiðslumiðlunina. Frv. sem ég mæli hér fyrir er að hluta byggt á erlendum fyrirmyndum. Ég ætla að nefna fyrst og fremst tvær. Við gerð þessa frv. hefur verið höfð til hliðsjónar dönsk löggjöf um þetta efni og svo ekki síst samþykkt tilmæli Evrópubandalagsins til aðildarríkja þess varðandi greiðslumiðlun. Með þessu frv. eru reyndar gerðar tillögur um almennar leikreglur um greiðslukortaviðskiptin sem hafa, eins og ég hef þegar nefnt, farið mjög ört vaxandi að undanförnu. Megintilgangur frv. er að gæta hagsmuna almennings og neytenda í skiptum við kortafyrirtækin og við þá sem taka við greiðslum með kortum. Að tryggja nauðsynlegt eftirlit með þessari starfsemi og yfirleitt að þessi farvegur greiðslumiðlunar sé skýrt mótaður í landslagi viðskiptanna. Það er nauðsynlegt að setja lagaramma vegna þessarar starfsemi m.a. vegna samanburðar við aðra greiðslumiðlun og lánastarfsemi sem fram fer innan þeirra stofnana sem fyrir eru á fjármagnsmarkaðnum. Þá má líka líta á þetta frv. sem einn þátt í aðlögun íslenskra efnahags- og fjármála að aðstæðum í Evrópu sem nú taka miklum breytingum. Ég vík þá að einstökum þáttum þessa frv. og hlýt, virðulegur forseti, að fara fljótt yfir sögu tímans vegna. Í I. kafla þessa frv. er að finna ákvæði um gildissvið laganna og skilgreiningu helstu hugtaka og mun ég vísa til frv. og grg. um þau efni. Í II. kafla frv. er lagt til að kortaútgefendur skuli hafa hér á landi skráð firma eða útibú. Jafnframt er í 4. gr. áskilið að kortaútgefanda sé skylt að tilkynna til Verðlagsstofnunar, sem falin er eftirlitsskylda með þessari starfsemi, um öll meginatriði greiðslukortastarfseminnar og hvernig hún skuli fram fara. Ákvæði þetta er að sjálfsögðu einn þáttur í eftirliti með starfseminni og jafnframt gefur það færi á því að fylgjast með þróun greiðslukortaviðskipta. Í III. kafla frv. er lagt til að eftirlit með greiðslukortastarfsemi verði, eins og ég hef þegar nefnt, í höndum Verðlagsstofnunar og kemur þetta fram í 5. gr. frv. Það er ljóst að mörg ákvæði í frv. eru fyrst og fremst byggð á sjónarmiðum um neytendavernd en Verðlagsstofnun hefur nú um nokkurt skeið haft vaxandi afskipti af þeim málaflokki. Mér virðist því eðlilegt að fela stofnuninni framkvæmd á ákvæðum þessa frv. Sumir þættir greiðslukortastarfseminnar eru þó í höndum innlánsstofnana en eftirlit að því leyti mun að sjálfsögðu fara fram af hálfu bankaeftirlitsins í samræmi við ákvæði laga um banka og sparisjóði. Í 6. gr. frv. er að finna heimild til handa Verðlagsstofnun til þess að eiga aðgang að öllum nauðsynlegum upplýsingum sem stofnunin telur vera þörf á til þess að hún geti sinnt því eftirlitshlutverki sem stofnuninni yrði falið skv. þessu frv. Í IV. kafla frv. er að finna ýmis almenn ákvæði varðandi greiðslukortastarfsemina. Þannig er í 7. gr. mælt fyrir um ýmis atriði sem réttmætt þykir að kortaútgefandinn upplýsi um áður en samningur er gerður milli hans og korthafans um útgáfu greiðslukorts. Í 8. gr. er lögð til sú meginregla að útgáfa greiðslukorta skuli ávallt byggð á viðskiptatrausti umsækjandans um greiðslukort en ekki annarra aðila. Þetta er mjög mikilvægt ákvæði. Sú tilhögun er reyndar líka í samræmi við þá viðskiptahætti sem tíðkast almennt erlendis um gerð samninga um greiðslukort. Þannig gerir frv. ráð fyrir að aðeins í undantekningartilfellum verði aðrir en korthafinn krafðir um ábyrgð á úttekt skv. greiðslukortasamningi. En sá háttur, þ.e. tryggingarvíxlar, útgefnir eða ábyrgðir af öðrum en greiðslukortahafanum, hefur hins vegar verið aðalreglan við gerð greiðslukortasamninga hér á landi hingað til eins og hv. þdm. er vafalaust kunnugt. Jafnframt er hér kveðið skýrt á um rétt þriðja aðila til þess að afturkalla ábyrgð sem hann hefur áður veitt, t.a.m. ef aðstæður gerbreytast eða forsendur fyrir áður veittri ábyrgð af hans hálfu teljast brostnar að öðru leyti. Í 9.--11. gr. frv. er að finna ýmis ákvæði sem ætla verður að tryggi betur rétt þeirra er greiðslukort nota og jafnframt taki nokkurt tillit til þess hversu mikilvægur greiðslumiðill kortin eru nú orðin. Í 12. gr. er svo að finna heimildarákvæði fyrir ráðherra til að ákveða hámarksgjald sem kortaútgefanda er heimilt að krefja greiðsluviðtakanda um, þ.e. kaupmenn og aðra þá seljendur vöru og þjónustu sem við greiðslu taka frá almenningi með greiðslukortum. Með því að leggja til þetta ákvæði er tekið undir sjónarmið sem sett hefur verið fram m.a. af Neytendasamtökunum og Kaupmannasamtökunum, þ.e. að stuðlað verði að því að kostnaður af notkun greiðslukorta verði lagður á korthafana en ekki aðra viðskiptavini verslana og að hann komi þannig ekki fram í hærra vöruverði almennt, en á síðasta ári er talið að greiðslur félagsmanna Kaupmannasamtakanna til greiðslukortafyrirtækja hafi numið um 300 millj. kr. Það er með öllu ljóst að þessi tvö ákvæði sem ég hef nú nefnt, annars vegar að útgáfa kortanna skuli byggjast á viðskiptatrausti þess sem kortið fær en ekki á bakábyrgð annarra manna og hins vegar ákvæðið um að takmarka hámarksgjald vegna kortaviðskipta hjá greiðsluviðtakanda, eru þau sem mest eru umdeild. Önnur ákvæði frv. eru fyrst og fremst festing leikreglna í lög til þess að unnt sé að líta eftir og fylgjast með þessari sívaxandi grein greiðslumiðlunar. Í V. kafla er að finna skaðabótareglur sem kveða á um skaðabótaskyldu korthafa vegna ólögmætrar notkunar á greiðslukortinu. Þar er ráðherra fengin heimild til þess að ákveða með reglugerð hámark þeirrar bótafjárhæðar sem korthafa kann að verða gert skylt að greiða ef ekki er um að ræða tjón sem korthafi hefur valdið af ásetningi eða stórfelldu gáleysi eins og nánar er kveðið á um í 13. gr. frv. Til dæmis um samsvarandi fjárhæðir, en ég tek fram að í frv. er ekki sett föst slík fjárhæð, má nefna að í Danmörku eru þessar skaðabótaskyldufjárhæðir að hámarki 5 þús. danskar kr., þ.e. um 43 þús. ísl. kr. við núgildandi gengi. Með þessu ákvæði er betur tryggt en nú er að svipaðar reglur gildi um ábyrgð korthafa þegar tilkynnt er um að greiðslukort hafi til að mynda tapast. Í 13. gr. er einnig lagt til að kortaútgefandi beri ábyrgð á því tjóni sem telja má að falli undir eðlilega rekstraráhættu sem greiðslukortastarfseminni fylgir nema tjónið verði rakið til saknæmra athafna greiðsluviðtakenda. Eins og hv. þdm. heyra er þetta samskiptanet, þessi þríhyrningur korthafans, útgefanda kortsins og greiðsluviðtakandans, kannski eitt af mestu hagsmunamálum heimilanna nú um stundir vegna þess hversu hátt hlutfall greiðslna í daglegri verslun fer fram með þessum hætti. Það er tilgangur frv. að gæta hagsmuna neytandans í þessum samskiptum, fyrst og fremst, en reyndar líka almannahagsmuna, þeirra að það sé eftirlit með þessari sívaxandi grein greiðsluviðskipta og reyndar neytendalána eins og algengt er að veitt séu með raðgreiðslum á kortum einstaklinga. Í 14. gr. frv. er að finna hlutlæga ábyrgðarreglu sem leggur ábyrgð á herðar kortaútgefanda vegna tjóns sem rakið er til rangrar skráningar viðskiptanna, mistaka við útreikning eða annarra tæknilegra mistaka. Í 4. mgr. þessarar greinar frv. er jafnframt svo ákveðið að sönnunarbyrði fyrir því að ástæður þær sem hér voru nefndar eigi ekki við skuli hvíla á kortaútgefandanum. Þetta er mjög mikilvægt ákvæði og verður vafalaust umdeilt og hefur sætt gagnrýni af hálfu kortafyrirtækjanna. Í VI. kafla er að finna sérreglur um skráningu og meðferð upplýsinga sem kortaútgefandi skráir. Í 15. gr. frv. er kveðið á um að einungis skuli skráðar þær upplýsingar um korthafa og greiðsluviðtakanda sem nauðsynlegar eru vegna greiðslukortaviðskiptanna. Einnig er lagt til að miðlun upplýsinga sem kortaútgefandinn skráir séu sett tiltekin mörk. Í 16. gr. eru ákvæði um varðveisluskyldu kortaútgefanda á upplýsingum er hann skráir í allt að 5 ár eftir að korthafi hefur innt greiðsluna af hendi. Að því leyti sem ekki er að finna sérreglur í þessu frv. um meðferð og skráningu persónuupplýsinga fer að sjálfsögðu um þau mál samkvæmt almennum lögum þar að lútandi eins og reyndar segir berum orðum í 17. gr. frv. Í VII. kafla frv. er að finna reglur um málsmeðferð samkvæmt ákvæðum frv. og viðurlögum við brotum. Lagt er til að yfirstjórn með málefnum er varða greiðslukortastarfsemina verði í höndum viðskrh. og verðlagsráðs, en framkvæmd eftirlitsins verði í höndum Verðlagsstofnunar eins og ég hef þegar lýst. Þá er að finna í þessum kafla ákvæði um þau úrræði sem Verðlagsstofnun eru fengin telji stofnunin að ákvæði frv. séu ítrekað brotin, en að öðru leyti fer um meðferð slíkra mála að hætti opinberra mála. Í VIII. kafla er að finna skýringarreglu í 23. gr. frv. að hvaða leyti víkja megi frá þeim skilyrðum sem sett eru í þeim greinum frv. sem þetta ákvæði tekur til. Í 24. gr. er t.d. að finna ákvæði um reglugerðarheimild til handa ráðherra varðandi skiptingu kostnaðar skv. 12. gr. frv. ef um er að ræða alþjóðlega greiðslukortastarfsemi. Ekki er þörf að rekja aftur þau helstu rök sem búa að baki þessu ákvæði og vil ég vísa til þess sem ég hef þegar sagt um málið og svo athugasemda í frv. En nauðsyn á sérstakri reglu vegna alþjóðlegra greiðslna er að sjálfsögðu sú að um þetta gilda mismunandi reglur í hinum ýmsu löndum. Ég tek til dæmis að í Danmörku gilda mjög líkar reglur þeim sem hér eru gerðar tillögur um um hámarksgreiðslur vegna greiðslu viðtakandans. Í ákvæði til bráðabirgða er svo loks lagt til að starfandi kortaútgefendum verði gefinn þriggja mánaða frestur til að uppfylla ákvæði frv. um tilkynningar til Verðlagsstofnunar, sbr. 1. tölul. í ákvæði til bráðabirgða. Í 2. tölul. ákvæðisins er gert ráð fyrir að kortaútgefendur endurnýi sína samninga við korthafa í samræmi við ákvæði þessa frv. eftir því sem þeir falla úr gildi, en almennt er það reglan nú að samningar milli kortaútgefenda og korthafa séu endurnýjaðir árlega. Að mínu áliti er ekkert því til fyrirstöðu að ákvæði frv. geti verið komin að fullu til framkvæmda innan 15 mánaða frá gildistöku eins og þetta ákvæði gerir ráð fyrir. Hæstv. forseti. Ég hef nú hér í stuttu máli gert grein fyrir öllum meginatriðum frv. og tel ekki þörf á að hafa þau orð öllu fleiri að sinni. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. og ég treysti á gott samstarf við þá hv. nefnd í þessu mikilvæga máli.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð um þetta mál. Ég tel að það hafi ekki einungis verið tími til kominn að flytja frv. um greiðslukortastarfsemi. Það bar til þess brýna nauðsyn eins tíð og vaxandi sem notkun þeirra er orðin í samfélagi okkar og væri vissulega ástæða til að ræða hvers vegna hún er orðin svo algeng, en ég ætla að sleppa því núna. Þær meginbreytingar sem hér eru lagðar til, miðað við það sem áður hefur tíðkast, sýnast mér í fljótu bragði allar vera til bóta. Það eru þó ýmsar spurningar sem ég hefði viljað bera fram en geri ekki nú tímans vegna og eflaust er hægt að fá svör við þeim og betri vitneskju í nefndinni. Þær varða reyndar nánari útfærslu á notkun slíkra korta, t.d. hvað varðar kostnaðinn, hvort um er að ræða raunverulegan kostnað við notkun kortsins eða áætlaðan kostnað sem korthafa er ætlað að greiða hlutdeild af, síðan með greiðslufyrirkomulag og hvernig kortafyrirtækin geta gengið að notendum vegna greiðslu eða ef um einhverja töf á slíku er að ræða. Enn fremur þætti eins og þá hvernig hægt er að skuldbinda sig í gegnum síma. Hvort ekki sé gáleysislegt að ekki þurfi annað en að gefa upp kortanúmerið í síma en enga aðra staðfestingu. Síðan líður kannski mánuður þar til greiðsla fer fram og það getur náttúrlega hver sem er, í verslun t.d., aflað sér upplýsinga um hin og þessi númer og valið úr hvert hann kynni að vilja misnota. Það eru ýmsar svona upplýsingar sem ég held að þörf sé á en e.t.v. réttara að spyrjast fyrir um í nefndinni. En ég fagna því að þetta frv. hefur verið lagt fram því að það er löngu orðið tímabært að setja nánari reglur um notkun þessara korta.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Eins og hæstv. ráðherra gat er hér um nýmæli að ræða og ég tel eðlilegt að við sem sæti eigum í þeirri nefnd sem fær málið til meðferðar athugum það gaumgæfilega. Það eru atriði, eins og hæstv. ráðherra gat um reyndar sjálfur, t.d. 12. gr., sem ekki er full eining um og er ekkert eðlilegra en að menn greini nokkuð á um slíkt nýmæli í lögum. Fjármagnsmarkaður, ekki bara á Íslandi, heldur í hinum vestræna heimi og kannski víðar en á Vesturlöndum, er orðinn flókinn og ýmiss konar greiðsluform eru tíðkuð nú sem ekki þekktist áður og þar á meðal eru þessi greiðslukort. Ég ætla ekki að fjölyrða um málið. Ég veit að hv. þdm. er farið að fækka og vildi þess vegna leggja mitt lóð á vogarskálina að óska eftir því að frekari umræður færu fram í nefndinni því þar gefst tími til að skoða málin og skal ég þess vegna ekki lengja mitt mál.