Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tel ekki nauðsynlegt að hafa langan formála fyrir frv. þessu. Aths. við það skýra, að stj. telur nauðsynlegt, að l. séu sett um fiskiðjuverið, um stj. þess og afstöðu til ríkissjóðs. Fiskiðjuverið hefur nú staðið um skeið, án þess að það sé fullbúið. Hingað til hafa 7 millj. kr. verið lagðar í fyrirtækið, og er gerð grein fyrir þeim peningum í fylgiskjali. Þeim hefur verið varið til byggingar, en enn er talið nauðsynlegt að auka vélakost fyrirtækisins. Ég hef látið grg. stjórnar fiskimálasjóðs um hag þess og framtíðarhorfur fylgja frv. orðrétta, eins og frá henni hefur verið gengið af hendi stjórnar sjóðsins, en henni fól ég að hafa stjórn fiskiðjuversins á hendi. Lagt er til í frv., að þannig sé framvegis, og frv. er að öðru leyti miðað við að lögfesta það ástand, er fyrir er, c: fiskiðjuverið sé eign ríkisins, en ríkissjóður beri ekki ábyrgð á skuldum þess nema heimild sé veitt til þess af Alþ. Frvgr. skýra sig sjálfar, og skal ég ekki fara út í það. Sjálfsagt er að vísa frv. til hv. sjútvn. Þó að ég gæti margt um málið sagt, sé ég ekki, að nauðsynlegt sé að orðlengja um það. Fyrirtækið er ekki stofnað af núverandi ríkisstj., heldur verður hún að skipta sér af hví vegna þess, að því var komið af stað áður en hún kom til skjalanna. Hins vegar er enginn lagastafur til um byggingu þess og rekstur. En nú virðist verða að setja l. um stöðu fiskiðjuversins í ríkinu. Ég skal líka láta liggja á milli hluta, ef eigi gefst til þess sérstakt tilefni, að ræða um, hverjar skoðanir mínar eru í sjálfu sér á þessu máli, - hvort ríkið eigi að standa fyrir svona iðjuveri. En í 10. gr. frv. er heimild fyrir stj. „að selja félagi útvegsmanna fiskiðjuver ríkisins, enda sé þátttaka almenn í félagi þessu.“ Þessi heimild þykir mér þannig vaxin, að rétt sé að hafa hana í frv., því að alltaf getur að því borið, að heppilegra sé talið, að félagsskapur útgerðarmanna hafi rekstur fyrirtækisins með höndum, en elgi ríkissjóður. Í því skyni að halda opinni þeirri leið þá er þessi heimildargr. sett í frv. Ég mun svo ekki fjölyrða um málið að nauðsynjalausu. Ég tel ekki að tilefnislausu ástæðu til að fara frekar í það. Ég óska, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Landbn. hefur athugað frv. þetta allrækilega og komizt að þeirri niðurstöðu að leggja til, að tveimur gr. þess verði breytt lítillega. Fyrri brtt. er um að fella niður síðasta málslið 3. gr., en hann hljóðar á þá leið, að tala þeirra bifreiða, sem afhentar eru stofnunum og starfsmönnum þeirra, megi ekki fara fram úr 1/25 af úthlutaðri bifreiðatölu hverju sinni, nema úthlutunarn. gjaldi því samhljóða jákvæði. Það kom nefnilega í ljós við athugun, að til að byrja með mundi þetta ákvæði rekast tilfinnanlega á þörfina. Jeppar hafa ekki verið fluttir inn undanfarin ár, og er því tilfinnanleg vöntun á þeim til starfsmanna stofnana landbúnaðarins, sem ferðast um land allt erinda þessa atvinnuvegar. N. komst því að þeirri niðurstöðu, að eins og sakir stæðu a.m.k., væri rétt að fella þetta ákvæði niður og treysta á, að úthlutunarn. gætti hófs í þessu efni og úthlutaði ekki fleiri bílum í þessu skyni, en brýna þörf bæri til hverju sinni. Síðari brtt. n. er við 6. gr., og eru tölul. hennar umorðaðir nokkuð. Þannig er t.d. gert ráð fyrir, að þeir einir komi til greina við úthlutun bifreiðanna, sem hafa þeirra full not, þ.e. búa við slík samgönguskilyrði. N. lítur svo á, að þar, sem ekki hagar svo til með vegi, að bifreiðar komi að fullum notum til fólks- og vöruflutninga, sé miklu heppilegra að fá léttar dráttarvélar á þá bæi og nota þær. Þær koma að fullum notum, þótt ekki séu vegir, og þeim er ætlaður dráttur, en jeppum ekki nema að litlu leyti. Þar, sem þannig hagar til, að hægt er að nota jeppana til ferðalaga og flutninga auk dráttar, eru þeir einkar hagkvæm tæki, en þar, sem lítil not eru að þeim til ferðalaga og flutninga vegna vegaleysis, er engin meining í að fá þá; þar er bæði ódýrara og miklu heppilegra að eiga litlar dráttarvélar. Á þetta vildum við benda. Þá leggjum við til, að 4. tölul. 6. gr. falli niður, því að hann er raunverulega tekinn upp í 3. lið. - Loks vill n. gera smáorðalagsbreyt. á 5. lið, en annað hefur hún ekki að athuga við frv. og leggur til, að það verði samþ. með þeim breyt., sem ég hef lýst og tel ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir.



Það er aðeins eitt eða tvö atriði varðandi þetta frv., sem ég vildi rétt víkja að. Samkv. 5. gr. er lagt til, að stjórnir hreppabúnaðarfélaganna taki á móti umsóknum bænda um jeppabifreiðar, og síðan eiga stjórnir búnaðarfélaganna að gera till. um það til úthlutunarn., hverjir umsækjendur úr hverjum hreppi eigi að fá bifreið. Út af þessu vil ég beina því til hv. n. og hv. frsm. hennar, hvort stjórnum búnaðarfélaganna sé ætlað að sjá um úthlutun bílanna í samráði við Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda. Í þessu sambandi vil ég skjóta því að n., hvort ekki mætti láta stjórnir hreppabúnaðarfélaganna sjá um úthlutunina, hverja á sínu félagssvæði. Með þessu fyrirkomulagi yrði bílunum skipt á milli hreppabúnaðarfélaganna, en stjórnir þeirra úthlutuðu þeim svo til umsækjenda. Mér finnst orðið fullmikið um nefndavaldið hér í Rvík, en með þessu yrði þó eitthvað úr því dregið, en ég efa það ekki, að með þessu móti og þeim hætti, sem verið hefur á undanförnum árum í svipuðum málum, þá verði nú rétt ein nefndin skipuð, sem hefði aðsetur hér í Rvík. Svo er með flestar n. Mér þætti gott, ef hv. n. vildi athuga þetta fyrir 3. umr. málsins.



Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. V-Húnv. (SkG) sagði hér áðan, vil ég segja nokkur orð. Hann spurði, hvort n. hefði athugað þá leið, að úthlutun bílanna færi fram heima í héruðunum. Já, úthlutunin mun fara fram þar samkv. frv. eins og það nú liggur fyrir. Búnaðarfélagastjórnirnar munu taka á móti umsóknum og úthluta bílunum til umsækjenda, hafi ekki verið sótt um fleiri bíla, en úthluta skal. Nú er sótt um fleiri bíla, en úthluta á í héraði. Skal þá leitast við að láta þann aðilann fá bifreið, sem mesta þörf hefur fyrir hana. En það getur stundum verið erfitt að ná samkomulagi um hluti sem þessa. Það hefur stundum komið fyrir, að varpað hefur verið hlutkesti um það, hver skuli hljóta farartækið. Hefur þá oft svo brunnið við, að sá aðilinn, sem sýnilegt var, að hefði hvað minnsta þörf fyrir að fá bifreiðina, hlaut hana. Það þarf því til öryggis að hafa eins konar yfirúthlutun til að tryggja það, að deiluatriði, sem upp kunna að koma, verði leyst með meiri sanngirni og frekara öryggi, en verið hefur til þessa í þessum málum. Er þetta gert í þessu frv. samkv. grundvelli 6. gr. frv. - Um hitt atriðið, hvort 4 eða 5 menn skuli eiga sæti í n., skal ég ekkert um segja. Það varð samkomulag um þetta í n., og ég sé enga ástæðu vera fyrir hendi til að breyta þar nokkru um.



Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að fara að blanda mér inn í þessar umr., en ef það er vilji manna, að þetta mál nái fram að ganga, er allt útlit fyrir, að enn ein n. verði skipuð. Ég hefði samt haldið, að hægt hefði verið að úthluta nokkrum hundruðum jeppabíla, án þess að skipa þyrfti nýja n. til þess. Á meðan viðskiptanefnd og fjárhagsráð starfa, hefði verið hægt að fela þessum stofnunum að sjá um þetta. Það mætti binda úthlutunina við fastar fyrir fram gefnar reglur, sem ekki mætti víkja frá, en ef Alþ. vill endilega bæta enn einni n. við, þá er ekki annað, en að gera það. Ég vildi aðeins láta þá skoðun mína í ljós, að ég tel, að það mætti leysa þennan vanda án þess að enn ein ný n. komi til skjalanna.



Herra forseti. Hæstv. samgmrh. benti á í ræðu sinni, að það væri skoðun sin, að leysa mætti þetta mál án þess að til þess yrði skipuð ný n., og benti í því sambandi á viðskiptan. og fjárhagsráð. Jú, það skal játað, að þessar n. eru til, og það hefði mátt fela annarri hvorri úthlutunina, en ekki munu störf þeirra n. minnka við það. En með þeirri skipan, sem hér er lagt til, eru valdir 4 fulltrúar bændastéttar landsins til að úthluta bændum bifreiðum þessum. Það þarf ekki að kosta ríkissjóð nokkurn hlut, því að ég býst ekki við, að þeir fái borgun fyrir starf sitt. Fimmti maður verður kosinn af sameinuðu alþingi. Sá maður mundi kannske fá einhverja þóknun, en þó þarf ekki svo að vera. Ég held, að það sé öruggara, að úthlutunin sé í höndum manna, sem vinna að landbúnaðinum, en í fjárhagsráði eða viðskiptanefnd. Hreppabúnaðarfélögin hafa einnig betra yfirlit yfir þörf, manna fyrir slíkar bifreiðar sem þessar, en þær n. sem hæstv. ráðh. benti á.



Herra forseti. Ég tók fram áðan, að ég mundi ekki setja mig upp á móti skipun Alþ., en ég vildi draga í efa, að ekki mætti finna lausn á þessu máli án þess að setja nýja n. á laggirnar. Mér hefur verið tjáð, að Búnaðarfélag Íslands hafi úthlutað hluta þeirra bíla, sem nýbyggingarráð fékk til ráðstöfunar á sínum tíma, og hefur ekki verið mikið fundið að því. Yfirleitt vildi ég óska eftir því, að viðskiptan. úthlutaði leyfum yfirleitt, enda er það verk hennar að úthluta þeim vörum, sem koma til landsins, til kaupenda. Þessi nefndarskipun mun eflaust kosta eitthvert. fé fyrir ríkissjóð, t.d. laun þessa eina manns, sem Alþingi kýs. Nú, þótt Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda greiddu fulltrúum sínum í n. laun, fá þeir samt laun sín úr ríkissjóði óbeint. Vitaskuld verður þessi kostnaður greiddur beint eða óbeint úr ríkissjóði, sem úthlutunin mun kosta. Ég gæti einnig hugsað, að ef horfið verður að þessu ráði, að skipa sérstaka n., komi aðrir atvinnuvegir í kjölfarið, t.d. sjávarútvegsmenn, og heimti, að þeir skipi n. til þess að sjá um úthlutun á innfluttum veiðarfærum, og iðnaðarmenn vilji fá n. til að úthluta hráefnum til iðnaðarins. Ég trúi því ekki, að ekki sé heppilegra að losna við enn þá nýja nefnd.



Út af þeim umr., sem fram hafa farið, vil ég taka fram, að mér finnst það eðlilegt, að bílaúthlutunin sé í höndum félagssamtaka bænda. Hins vegar tel ég óþarft, að Alþ. kjósi mann í n. Það verður ekki um það deilt, að stjórnir búnaðarfélaganna eru kunnugri á hverjum stað, en þó að úthlutunarnefnd yrði skipuð, sem sæti ætti hér í Rvík. Þess vegna sýnist mér það vera hyggilegra að fela búnaðarsamböndunum úthlutunina á félagasvæðunum. Hv. 2. þm. Skagf. talaði um hlutkesti. Ég sé nú ekkert hneykslanlegt við það, hafi umsækjendur sömu skilyrði til að bera til að fá bílinn. Úrslit hlutkestisins munu vart verða verri, en þó að málinu yrði skotið til úrskurðar einhverrar yfirnefndar suður í Rvík. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en leyfi mér að vænta þess, að þetta verði athugað á milli umr.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. landbn. hefur lýst, eru þau ákvæði um innflutning jeppabifreiða, sem þetta frv. felur í sér, hér fram borin vegna þess samkomulags, sem náðst hefur milli flokkanna um þetta. Í frv. eru mörg atriði, sem sjálfsagt geta verið nokkuð deildar skoðanir um, og það kann að vera, að ekki þyrfti að skipa sérstaka n. til að sjá um dreifingu þessara vinsælu tækja. Út af ræðu hæstv. samgmrh. vil ég segja, að það er alls ekki hægt að sætta sig við svipaða niðurstöðu og til þessa hefur verið á úthlutun bifreiða og nú síðast Renaultbifreiðanna, sem þó átti að tryggja, að úthlutað yrði með sanngirni. Það gæti því verið einhver bót að fela úthlutunina t.d. Stéttarsambandi bænda eða þá að sætta sig við þetta samkomulag, sem lagt er til í þessu frv.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð. Það stendur til að veita leyfi fyrir jeppunum fyrir upphæð, sem nema mun um 3 millj. kr., en það eru nú aldrei mörg hundruð jeppar. Nú vantar ekki eftirspurnir um jeppa, því að vitað er, að sótt mun verða um margfalt fleiri jeppa en hægt verður að veita. Þess vegna tel ég, að það mundi verða erfiðara fyrir opinbera n. að skera úr, hverjir skuli hljóta tækin, og legg ég því eindregið til, að búnaðarfélögunum verði falin úthlutun þessara fáu stykkja, sem koma eiga. Það þarf því að leita hófanna að reyna að ná heppilegu samkomulagi um þetta.



Enda þótt ég telji l. vera gölluð og orðin úrelt, þá er ég sannfærður um, að slíkt afnám þeirra sem hér er um að ræða mundi leiða til vandræða. Fylgir lítill hugur þessum flutningi, heldur er þetta áróðursmál - og segi ég því nei.



Ég greiddi atkv. með till. á þskj. 451. Þegar sú brtt. hefur nú verið felld, sé ég mér eigi fært að greiða atkv. með 1. gr. frv, og segi því nei.



Að tilmælum félmrn. hefur verið lagt fram frv. til húsaleigul., og vegna þess, að það er eðlilegri lausn á málinu, þá er ég ekki með þessu frv. og segi því nei.



Með tilvísun til grg. hv. 6. þm. Reykv. segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. 6. þm. Reykv. segi ég nei.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Með tilvísun til grg. hv. þm. V-Húnv. segi ég nei.



Ég hefði búizt við varðandi flutning þessa frv., að það vekti fyrir hv. flutningsmönnum að fá lagfæringu á þessu máli. Þó að e. t. v. sé stefnt að afnámi l., hefði ég haldið, eftir upplýsingunum að dæma, að menn hefðu kosið að vinna tíma, áður en l. væru afnumin. Einnig hafði ég ástæðu til að ætla, að menn vildu jafnrétti hér í bæ. Þar eð engu slíku er hér til að dreifa, þá get ég eigi verið slíkri málsmeðferð fylgjandi og segi því nei.

Frsm. minni hl. (Einar Olgeirsson) [Frh.]: Með því að forseti hefur tjáð mér, að ekki séu fleiri á mælendaskrá en ég, með framhald ræðu minnar, er e. t. v. rétt að falla frá orðinu. Það er orðið langt síðan ég talaði, býst ekki við, að það þýði að taka upp umr. héðan af, og vil þá heldur fá atkv. um málið.



Herra forseti. Það var talað um það undir þeim löngu umr., sem áður urðu um þetta mál, að ríkisstj., og þá sérstaklega ég, hefði lítið látið frá mér heyra um þetta mál og jafnvel ekki hlustað nema á lítinn hluta umr. Það er að vísu satt, enda held ég, að ég hafi fyrir fram getað gert mér nokkurn veginn ljósa grein fyrir því, hvað sagt yrði um málið, og þyrfti því ekki að eyða tíma mínum til að hlusta nákvæmlega á öll þau orð, sem féllu. En mér þykir rétt, áður en komið er að atkvgr. í þessu máli, að geta þess, að ég sé mér ekki fært fyrir mitt leyti að mæla með því. Það er svo, að þegar sett voru þau l., sem ætlað er að breyta með frv., en það var um áramótin 1947–1948, þá var það tilraun, sem að mínu viti var mjög merkileg og nokkuð árangursrík, til þess að hefta, ef unnt væri, áframhaldandi skrúfugang verðbólgunnar. Ég tel, að löggjöf þessari hafi hjá miklum meiri hl. launastéttanna verið tekið með skynsemi og að þetta fólk hafi játað, að það var kannske ekki síður þeirra hagur, en annarra að gera slíkar ráðstafanir. Hitt er annað mál, að því miður hefur ekki tekizt að hefta vöxt verðbólgunnar eins mikið og vonast var eftir og tilgangurinn var með löggjöfinni. Þó er rétt að geta þess, að nú, einu ári og þrem mánuðum eftir að l. öðluðust gildi, er vísitalan þó ekki nema 9 stigum hærri, en hún var eftir að l. fóru að verka á verðlag í landinu. En ýmislegt hefur valdið því, og óviðráðanlegt flest, að þessi hækkun hefur orðið. Einna mestan þáttinn átti verðlagshækkunin á landbúnaðarafurðum eftir reglum þeirra l., sem Alþ. setti. Er það að sjálfsögðu umdeilanlegt. eins og allir dómar, hve réttur sá dómur var, sem kveðinn var upp um verðlag á landbúnaðarafurðum á sinum tíma. Einnig má geta þess, að vegna sölu á ýmsum íslenzkum afurðum til landa, þar sem verðlag er mjög hátt, hefur þurft að gera clearing-samninga, sem hafa fært okkur dýrari vörur ýmsar, en frá mörgum öðrum löndum. Hafa þær haft sín áhrif á vísitöluna. Ég minnist þess, að vegna viðskipta við Ítalíu kom dálítið af sápuspónum til landsins, sem voru miklu dýrari en íslenzkir eða þeir, sem fluttust frá Noregi. Ef til vill man hæstv. viðskmrh., hverju þetta orkar, en ég veit, að það er meira en eitt stig, aðeins þetta eina atriði. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi. En sömu sögu er að segja frá fleiri löndum, þar sem verðlag er hátt, einkum austan til á meginlandi álfunnar og í Bandaríkjunum, ekki hvað sízt í sambandi við sölu íslenzkra afurða. En þrátt fyrir þetta, og þó að ég játi hispurslaust, að launamenn í lægri launaflokkum megi sízt í missa, þá álít ég, að þegar til lengdar lætur sé þeim jafnvel það heppilegra, sem nú er, heldur en að taka þeim afleiðingum, sem í ljós kynnu að koma, ef aftur hæfist sami skrúfugangurinn, sem óhjákvæmilega mundi leiða til þess, að margur atvinnurekstur í landinu stöðvaðist eða drægi verulega úr honum. Það leiddi aftur til atvinnuleysis. Það hefur verið og er meðal þroskaðra verkalýðssamtaka víða um heim fullur skilningur á því, að verstu örlög, sem bíða verkalýðsins, eru þau, ef verðbólgan kemst út í slíkan algleyming, að það hefur í för með sér stöðvun eða stórkostlegan samdrátt atvinnulífsins, sem aftur leiðir til atvinnuleysis. Af þessum ástæðum, sem ég nú hef nefnt, get ég ekki lagt með því að frv. verði samþ. Mun ég óhikað segja það hvar sem er, ekki síður þar, sem fulltrúar verkalýðssamtakanna eru mættir, enda hef ég þegar rætt við fulltrúa íslenzkra verkalýðssamtaka og sagt hispurslaust mína skoðun í þessu efni. Þetta kemur að engu leyti til af því, að ég óski eftir, að kjör íslenzks verkalýðs verði rýrð. Þvert á móti. Ég vildi mega stuðla að því, að kjör verkalýðsins yrðu svo góð sem frekast væri hægt. En ég met alla málavexti á þá lund, að þegar til lengdar léti yrði verra fyrir verkalýð og launastéttir, að skrúfugangurinn hæfist á ný, sem mundi leiða til aukinnar verðbólgu og meira eða minna atvinnuleysis, heldur en þó er með því ástandi, sem nú ríkir í höfuðatriðum, þegar reynt er að halda uppi sem fyllstri og öruggastri vinnu og hafa kjörin svo góð sem frekast er unnt eftir öllum aðstæðum. Að þessu vill ríkisstj. styðja. Og einn liður í því er löggjöf sú, sem sett var um áramótin 1947–48. Það má hver maður, sem vill, leggja ríkisstj. til lasts, þótt hún ráði ekki við og geti ekki borgað niður allt það háa vöruverð á þeim innfluttu óhjákvæmilegu nauðsynjavörum, sem öðru hvoru orka nokkuð á vísitöluna og draga þá einnig úr kaupmætti launanna. Það verður áfram stefnt að því af þessari ríkisstj. að reyna að halda verðlaginu svo mikið niðri sem unnt er og með því móti reyna að skapa sem allra tryggasta og öruggasta atvinnu í landinu, tryggja það, að áfram verði haldið með framleiðsluna með sem fyllstu afli, til þess að við getum aflað okkur nauðsynja frá öðrum löndum.



Út af orðum hæstv. forsrh. vildi ég þá gera stutta aths. Hann sagði, að stefna ríkisstj. með samþykkt dýrtíðarl. í árslok 1947 hafi verið sú, að tryggja fulla atvinnu og sem öruggasta, og enn fremur, að áframhaldandi gildi þessara l. mundi þýða að koma í veg fyrir atvinnuleysi. En nú er það staðreynd, að atvinnuleysið er byrjað. Þessi stefna ríkisstj. hefur því þegar beðið skipbrot og er þegar eftir umr. viðurkennt af stuðningsmönnum stj. Atvinnuleysið er komið. Þær fórnir, sem verkalýðurinn varð að færa vegna samþykktar dýrtíðarl., hafa ekki tryggt honum atvinnu. Þvert á móti hefur atvinnuleysið farið vaxandi nú. Og einmitt þessa dagana eru uppsagnir bæði í almennri verkamannavinnu og hjá öðru starfsfólki mjög tíðar. Í öðru lagi hefur samþykkt þessara dýrtíðarl. 1947 ekki heldur tryggt verkamönnum og atvinnurekendum þann vinnufrið, sem stjórnin áleit, að hún væri að skapa. Nú sem stendur er þvert á móti - af eðlilegum ástæðum - vaxandi verkfallsalda hjá verkalýðnum. Sökum þess að Alþ. hefur bundið vísitöluna með þessum l., sem hér er lagt til að breyta, hefur verkalýðurinn orðið að berjast fyrir grunnkaupshækkun. Nú standa hér yfir slík verkföll, verkföll, sem eru dýr fyrir verkamenn og fyrir þjóðina, og stafa af því fyrst og fremst, að vísitalan er bundin með þessum l. Verkalýðssamtökin í landinu, alveg án tillits til þess, hvort forustan í hverju tilfelli er úr hópi stjórnarandstöðunnar eða ekki, eru komin í baráttu til að knýja fram grunnkaupshækkun. Og það, sem knýr verkalýðssamtökin, er þessi binding, sem Alþ. hefur framkvæmt. Nú sýnir sig, að atvinnurekendur koma til með að láta undan þessum kröfum, en til þess þurfa verkamenn að standa í löngum og harðvítugum verkföllum. Væri ódýrara fyrir þjóðfélagið og mundi sýna réttlætistilfinningu Alþ., ef það leysti fjöturinn, sem settur var 1947. Skrúfugangurinn kemur alveg jafnt til greina, hvort sem grunnkaupið er hækkað eða vísitölubindingin afnumin. Það eru bara tvær mismunandi aðferðir til þess að verða við réttmætum kröfum verkamanna. Þess vegna eru verkalýðssamtökin komin út í baráttu fyrir hækkun grunnkaups. Og það er Alþ., sem knýr þessa baráttu fram með þeim kostnaði og tjóni, sem af henni leiðir, með því að halda fast við vísitölubindinguna. Til þess að skapa vinnufrið er þess vegna rétt af Alþ. að verða við því að leysa vísitölubindinguna og leyfa vísitölunni að hækka og að kaup verði goldið samkv. vísitölunni. Í þriðja lagi er það, áð þó að verkamenn geti notað sinn verkfallsrétt til að auka kaupið, þá geta starfsmenn hins opinbera ekki farið verkfallsleiðina, eru því sviptir þeim möguleika til að bæta sín laun. Með því að halda fast við vísitölubindinguna, væri Alþ. að beita óréttlæti. Er eðlilegt, að Alþ. veiti starfsmönnum ríkisins þá uppbót, sem þeim ber, sem verkamenn eru nú að knýja fram sér til handa? Það er vitað, að samtök starfsmanna ríkis og bæja hafa farið fram á allt að 36% hækkun á sínu kaupi og rökstutt þá kröfu. Afnám bindingar vísitölunnar mundi þýða, að það væri reiknað með vísitölunni 328 eða 329. En það mundi nema um 10% launahækkun handa starfsmönnum hins opinbera. Það er þess vegna raunverulega allt, sem mælir með því, að Alþ. samþ. þetta frv. Ég vildi aðeins hafa endurtekið rök mín, út af því, sem hæstv. forsrh. sagði. Annars er búið að ræða þetta mál svo mikið.



Aðeins nokkrar aths. út af ræðu hv. 2. þm. Reykv. Hann sagði, að stefna stj. með dýrtíðarl. frá 1947 hefði beðið skipbrot. Þessu neita ég fyrir mitt leyti eindregið. Jafnvel þó að beztu vonirnar kunni ekki að hafa rætzt að fullu, er ekki vafa bundið, að skapazt hefur traustari grundvöllur til að byggja á íslenzkt atvinnulíf inn á við. Og út á við hefur skapazt meira traust, sem stuðlar að því, að íslenzkt atvinnulíf getur fremur haldizt í horfinu. Ég gat gert mér vonir um, að vísitalan færi niður fyrir 319, en það varð þó ekki af ýmsum ástæðum, sem ég hef rakið. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að atvinnuleysi væri nú byrjað. Ég held, sem betur fer, að ekki séu mikil brögð að því. Má m. a. marka það af því, að meðan á togaraverkfallinu stóð, gátu flestir eða allir togarasjómenn fengið atvinnu. Sem betur fer er ekki byrjað atvinnuleysi, og vænti ég, að hægt verði að hindra það. Það er nú svo, að aldrei er hægt að tryggja öruggan vinnufrið nema með allsherjarsamningum milli ríkisvaldsins og verkamanna. Og það hefur tekizt víða um lönd. En varðandi deilur þær, sem hér hafa risið á vinnumarkaðinum á undanförnum mánuðum, er það að segja, að þær eiga alls engar rætur að rekja til dýrtíðarlaganna frá 1947. Ég nefni t. d. togaradeiluna, hún var ekkert í sambandi við þau lög. Og kaup verkakvennafélagsins Framsóknar var hækkað af því, að þetta félag taldi sig vera orðið á eftir öðrum 20 verkakvennafélögum í landinu um kaupgjald. Ég held því, að vísitölubindingin hafi að mjög litlu leyti leitt til þessara vinnudeilna, en orðið verkalýðnum aftur á móti til góðs.



Ég ætla nú ekki að lengja þessar umræður, en aðeins mælast til þess, að hv. forsrh. gefi upplýsingar um eftirfarandi atriði: Annars vegar er alþýðuflokksforustan í Alþýðusambandinu að eggja verkalýðsfélögin til að leggja út í verkföll til að ná hækkun á grunnkaupi, svipaðri hækkun og nemur skerðingu kaupsins vegna vísitölubindingarinnar. Hins vegar koma svo fulltrúar Alþfl. hér á Alþ. og lýsa sig andvíga því, að vísitölubindingin sé afnumin. Ég vildi aðeins fá upplýst, hvaða leik hér er verið að leika. Það, sem þessir menn telja þjóðhættulegt hér á þinginu, það eru hinir sömu menn og flokkar þeirra að hvetja verkafólk til að gera utan þings, þ. e. a. s. berjast fyrir því að fá kauphækkun, sem nemur kaupskerðingu vegna vísitölubindingarinnar. Ég vil vekja sérstaka athygli á þessu. Ég býst við, að margir séu hissa á þessum augljósa tvískinnungi: Annars vegar að vera á móti afnámi vísitölubindingarinnar, hins vegar að æsa til verkfalla til að ná kauphækkun, sem henni nemur. Væri þá ekki langeinlægast að afnema þessa vísitölubindingu. Nei, það er auðséð að Alþ., sér ekki eftir verkafólki til að rýra tekjur sínar með því að standa í verkföllum, þó að önnur leið sé fær og sjálfsögð. Það er fróðlegt að heyra hvað hæstv. forsrh. segir við þessu. Enn fremur er þessi furðulegi tvískinnungur alveg sérstakur fjandskapur við opinbera starfsmenn, af því að þeim er fyrirmunað að ná rétti sínum með verkföllum. Það virðist sérstakt keppikefli Alþfl. að ná sér niðri á opinberum starfsmönnum. Þau eru augljós heilindin hjá Alþfl. Verkamönnum er sigað út í verkföll til að bæta sér upp það kaup, sem af þeim er stolið, en opinberir starfsmenn eiga að vera bundnir með öllu, þar sem þeir geta ekki beitt þessu vopni, þó að þeir hafi kvartað um það og fært að því rök, að þeir geti ekki dregið fram lífið af því kaupi, sem þeim er skammtað.



Það eru aðeins nokkur orð. Fyrst vikið hefur verið að opinberum starfsmönnum og þeirra óskum um bætt launakjör, þá er rétt, að það komi fram, að þeir hafa ekki að neinu verulegu leyti rökstutt sínar kröfur með því að leggja til, að vísitölubindingin verði afnumin. Ýtrustu kröfur þeirra eru 36% launahækkun, en kaupskerðing vegna vísitölubindingarinnar nemur 6–8%. Höfuðrök opinberra starfsmanna eru samanburður við hækkuð laun í landinu frá því, að launalögin voru sett, er þeir taka kaup eftir. Í rökstuðningi sínum fyrir hækkuðu kaupi vitna þeir ekki til vísitölubindingarinnar. Út af Alþýðusambandinu skal ég geta þess að gefnu tilefni, að enda þótt stjórn þess sé að miklum meiri hluta skipuð alþýðuflokksmönnum, þá hafa samtökin vitaskuld frjálsar hendur til að taka sínar ákvarðanir, og er þar ekkert flokksræði, þó að samstarfið milli Alþýðusambandsins og Alþfl. sé hið bezta. Krafa stjórnar Alþýðusambandsins hefur ekki verið afnám vísitölubindingarinnar, heldur er hún sú, að bætt yrði upp í kaupi sú 10 stiga hækkun, sem orðið hefur á hinni raunverulegu vísitölu síðan dýrtíðarlögin voru sett, þá var vísitalan 319 stig, en er nú 329 stig. Alþýðusambandið hefur heldur ekki fyrirskipað neinu verkalýðsfélagi að leggja út í verkfall út af þessu, en bent þeim á að hafa lausa samninga, jafnframt því sem leitað hefur verið eftir samstarfi við ríkisstj. og samvinnu í þessu efni, og ríkisstj. hefur lýst yfir, að hún óskaði einnig eftir þessari samvinnu og samstarfi til að athuga, hvernig hægt væri að samrýma þau sjónarmið sem bezt, að halda niðri dýrtíðinni, en hafa kjör almennings jafnframt sem allra bezt. Vona ég, að samkomulag verði milli stjórnar Alþýðusambandsins og ríkisstj. um þessi mál, því að höfuðkrafa Alþýðusambandsins er ekki afnám vísitölunnar, heldur að kaup hækki sem svarar þeim 10 stigum, sem vísitalan hefur hækkað um síðan dýrtíðarlögin voru sett. - Þetta sé ég ástæðu til að taka fram út af orðum hv. þm. Siglf.



Ég vil benda á ósamræmið í ræðu hæstv. forsrh., sem engum kemur á óvart, sem til þekkir. Hann sagði, að opinberir starfsmenn væru ekki á móti vísitölubindingunni út af fyrir sig, en þeir heimtuðu bara 36% launahækkun. Þetta eru nú rök. Auðvitað kæmi ekki þessi krafa fram, ef vísitalan væri rétt, en vegna þess að hún er bundin og fölsuð, er þessi krafa til. Og þegar athuguð er afstaða og aðstaða opinberra starfsmanna til leiðréttingar á kjörum þeirra, sér maður, hve þeir eru miklu verr settir, en verkalýðssamtökin, jafnvel þótt stjórn Alþýðusambandsins hafi gott samstarf við ríkisstj. um að halda kaupi verkamanna niðri, því að þrátt fyrir þessa forustu í Alþýðusambandinu hafa verkamenn borið fram kröfur um kauphækkun í samræmi við þá hækkun, sem orðið hefur á vísitölunni síðan 1947. Verkalýðssamtökin eru heldur ekki á móti vísitölubindingunni, segir hæstv. ráðh., þau vilja bara fá hækkun, sem nemur hækkun vísitölunnar frá því, að hún var 319 stig. En það stendur þó óhaggað, að Alþýðusambandið lætur í veðri vaka, að það hvetji til verkfalla til að fá þessa leiðréttingu fram, á sama tíma og alþýðuflokksmenn hér á Alþ. standa á móti leiðréttingu á vísitölunni. Þetta er í hæsta máta undarlegt, og býst ég við, að af hálfu forustumanna þessa flokks sé um það eitt að ræða í raun og veru, að flokkurinn sé allur staðráðinn í að halda niðri kaupi verkafólks og launþega í landinu, en flagga með verkföllum annað veifið í blekkingarskyni.



Það eru aðeins örfá orð. Það er nú raunar sama og berja höfðinu við steininn að deila við hv. þm. Siglf., sem neitar staðreyndum. Ég gat þess, að þeir aðilar, sem vildu fá kaup sitt bætt, tefldu því hvergi fram sem rökum fyrir sínu máli, að afnema ætti vísitölubindinguna. Þar er ekkert samband á milli, þetta stendur óhaggað. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að svara köpuryrðum þessa hv. þm., þau eru svo alþekkt. Og þeir, sem þekkja hinn pólitíska starfsferil hans, taka ekki yfrið mikið mark á þessum orðum.



Ég vil endurtaka það, að dýrtíðarlögin hafa ekki náð tilgangi sínum. Allir í verkalýðsstétt eru sannfærðir um, að þau hafa ekki náð tilgangi sínum. Þau hafa ekki tryggt atvinnu, því að á þessu ári hefur atvinnuleysi farið ört vaxandi, þótt ekki sé það orðið kroniskt, eins og var fyrir stríð. Ég vil biðja hv. þm. að athuga, að þessa dagana og vikurnar hafa mörg smærri félög farið fram á kauphækkanir, svo sem verkakvennafélagið Framsókn, bílstjórar, trésmiðir o. fl., og yfirleitt miðast kaupkröfurnar við vísitöluskerðinguna. Nú er það vitanlegt, að flest verkalýðsfélög, sem hafa mánaðar uppsagnarfrest, en það er heiftin af vinnandi mönnum í landinu, sem segja upp samningum sínum, ef þetta frv. hér verður fellt og Alþýðusambandið tekur upp þessa kröfu um hækkun kaups, sem nemur vísitöluhækkuninni frá 1947, og þá skellur yfir alda á uppsögn samninga. Fram hjá því verður ekki hægt að komast. Og háttvirtir þingmenn, sem eiga að ráða og bera ábyrgð á afkomu þjóðarinnar, verða nú að gera upp við sig, hvort átt skuli á hættu, að barizt verði um þessar kjarabætur, eða Alþ. taki þann kostinn að afnema vísitölubindinguna með þjóðarhag fyrir augum.



Herra forseti. Snemma á þessu þ. bar ég fram með tveim öðrum hv. þdm. frv. til l. um breyt. á l. nr. 70 5. júní 1947, um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit. Það var 34. mál þ. Því var þá vísað til 2. umr. og hv. fjhn. Þegar það síðan hafði legið í langan tíma þar í n., þá kom álit frá minni hl. í byrjun marzmánaðar. En álit frá meiri hl. er eigi komið enn. Vafi leikur á, hvers vegna það sé ekki enn komið fram. Fer ég fram á það við hæstv. forseta, að málið verði tekið á dagskrá á næsta fundi d., þar eð svo er liðið á þingtímann, og reynt að þoka því áleiðis.

Forseti (BG): Vegna orða hv. þm. mun forseti athuga það, hverjar orsakir kunni að liggja til þess, að nál. meiri hl. hv. fjhn. hefur eigi enn verið lagt fram.



Herra forseti. Við 2. umr. 88. máls, frv. til l. um húsaleigu, skýrði ég frá því, að félmrn. hefði í undirbúningi heildarlöggjöf um húsaleigu. Nú er það hér til umr. Þessu frv. fylgir ýtarleg grg., bæði almenns eðlis og skýringar á einstökum greinum og það, sem óvant er í frumvörpum, að gerð er grein fyrir kostnaði við framkvæmd, ef að l. verður, og sparnaði, sem ynnist. Ég vil skjóta því fram, að nauðsynlegt væri, að hverju frv., er aukin útgjöld hefði í för með sér fyrir ríkissjóð, fylgdi grg., þar sem gerð væri grein fyrir því, hver stöðug útgjöld l. hefðu í för með sér, ef samþ. væru. Þar eð ég við 2. umr. frv. þess til l. um húsaleigu, sem fellt var áðan, lýsti innihaldi þessa frv. með almennum orðum, get ég sparað mér að endurtaka það. En höfuðatriðin eru þessi: Breytingar þær, sem verða mundu frá því, sem nú er, ef frv. þetta til l. um húsaleigu ásamt bráðabirgðaákvæðum, eins og frá þeim er gengið nú, yrði að l., eru í aðalatriðum þessar: 1. Heildarlöggjöf um húsaleigu hefur ekki verið til hér á landi fyrr, því að núverandi svokölluð húsaleigulög er aðeins bráðabirgðalöggjöf, framkölluð af erfiðleikunum fyrir síðasta ófrið og við haldið vegna stríðsins. Með þessum l. yrði sett heildarlöggjöf um skipti leigusala og leigjenda, og er löggjöfin sniðin eftir norrænni löggjöf um þessi efni, en miðuð við íslenzka sérhætti og varðveittar og lögfestar þær dómsvenjur, sem myndazt hafa í þessum málum á liðnum tímum. 2. Þess er gætt að taka ekki inn í sjálf lögin bráðabirgðaákvæði, sem ætla verður, að falli úr gildi, ef venjulegir tímar koma aftur, heldur eru þau tekin upp í sérstakan viðauka, sem kallaður er „bráðabirgðaákvæði“. Þar eru því aðalatriði núgildandi húsaleigul. Að sjálfsögðu fellur ýmislegt af því, sem húsaleigunefndir hafa nú með höndum, undir þá aðila, sem með framkvæmd húsaleigulaganna eiga að fara skv. frv., en það eru húsaleigudómur og sveitarstjórnir. Þess vegna verða óþörf mörg ákvæði núgildandi húsaleigul. 3. Höfuðbreyt. á skipun þessara mála frá því, sem nú er, verður sú, að allar húsaleigunefndir hverfa úr sögunni. Sveitarstjórnir taka við ýmsum verkefnum, sem húsaleigunefndir hafa nú, og valdsvið þeirra til afskipta af húsnæðismálum er verulega aukið frá því, sem nú er, og er það í samræmi við það, sem er annars staðar á Norðurlöndum. Aðalverkefni húsaleigunefnda færast þó til nýs dómstóls - húsaleigudóms, - sem leigusalar og leigutakar geta skotið málum sínum til, og fellir hann úrskurði um ágreininginn í samræmi við lögin. Húsaleigudómur verður þó hvergi fastur dómstóll nema í Reykjavík, og fellur Hafnarfjörður einnig undir umdæmi hans. Annars staðar er dómurinn „laus,“ þannig að héraðsdómari dæmir málin með tveim meðdómendum, sem hann kveður til hverju sinni. Dómum húsaleigudóms má áfrýja til hæstaréttar, öðrum en þeim, sem snerta matsatriði, en þeim verður að vera hægt að áfrýja til sérstaks dómstóls, ef um verulegar upphæðir er að ræða, og er gert ráð fyrir slíkum yfirmatsdómi í frv. og að hann verði skipaður hverju sinni með líkum hætti og þegar mat er framkvæmt vegna eignarnáms. Þeir, sem eigast við fyrir dómnum, greiða kostnaðinn eftir mati dómsins. Ekki verður áfrýjað til dóms þessa nema fjárhæð sú, sem um er deilt, nemi 5.000 kr. eða meira. Úrskurðir húsaleigudóms um minni verðmæti eru fullnaðarúrskurðir (sjá 86. gr.). Húsaleigudómur er í senn venjulegur dómstóll og matsdómur, og verður því að hafa þennan hátt á um áfrýjun frá honum. 4. Atvinnuhúsnæði er ekki lengur látið vera háð bráðabirgðaákvæðunum, heldur er frjálst að segja því upp, en um það gilda áfram ýmis ákvæði í lögunum sjálfum (sbr. 46.–52. gr.). 5. Íbúðarhúsnæði er áfram háð lögþvingaðri leigu, meðan bráðabirgðaákvæðin eru í gildi, en þó rýmkað frá því, sem er, þannig: a. Einstök herbergi eru tekin undan bráðabirgðaákvæðunum og falla undir ákvæði heildarlaganna. b. Réttur eiganda til að segja upp vegna sjálfs sín eða ættingja sinna er rýmkaður þannig, að þann rétt öðlast nú þeir, sem eignazt hafa íbúðir fyrir 1. jan. 1945 (í stað 9. sept. 1941 áður). 6. Bráðabirgðaákvæðin er ætlazt til að gildi fyrst og fremst fyrir Reykjavík og Hafnarfjörð, en þó sé sveitarstjórn í kaupstað eða kauptúni, þar sem eru 500 íbúar eða fleiri, heimilt að kveða svo á með sérstakri samþykkt, að þau skuli einnig gilda þar. Ég hef þá rakið nokkuð helztu ákvæði þessa frv. Og eins og ég sagði í upphafi þessara orða minna, sé ég því minni ástæðu til að fjölyrða um málið í hv. d., þar sem ég hef gert það nokkuð áður, að gefnu öðru tilefni hér í sömu d. Ég minntist á það einmitt, að með ráðstöfunum þeim, sem lagðar eru til í þessu frv., ætti að fást sparnaður fyrir ríkisstj., sem næmi allt að 175 þús. kr. á ári. Húsaleigunefndir kosta nú ríkissjóð hér um bil 227 þús. kr. á ári. En ætla má með nokkuð skynsamlegu viti, að húsaleigudómstóll sá, sem við á að taka helzta hlutverki húsaleigunefndanna, mundi ekki þurfa að kosta meira en um 50 þús. kr. á ári. Er gert ráð fyrir því, að dómstóll þessi, sem er fyrst og fremst fyrir Reykjavík og Hafnarfjörð, hefði starfshætti nokkuð svipaða og félagsdómstóll hefur, þannig að dómendur hefðu starfið ekki að aðalatvinnu, heldur sem aukastarf, og mundi því unnt að greiða þeim lægra, en ella. Ég skal svo að lokum geta þess, að inn í þetta frv. hafa slæðzt og ekki verið leiðréttar við lestur síðustu prófarkar nokkrar villur. Vil ég sérstaklega biðja n., sem væntanlega verður allshn., að taka til athugunar það, sem ég nú bendi á: Í 23. gr., næstsíðustu línu gr. stendur „leigusali“, en á að vera leigutaki. Þá hefur svipuð prentvilla skotizt fram hjá leiðréttingu í 47. gr., næstsíðustu málsgr., sem byrjar svona: „Nú kýs leigusali . . “, en á að vera „leigutaki“. Að lokum eru nokkrar misfellur seinast í frv., því að niðurlagsákvæði eiga að færast aftur fyrir 89. gr., þar sem fer betur á því í efnisniðurröðun í frv. Bið ég hv. n. einnig að athuga það mál. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. Þar sem nú rétt áðan var fellt í hv. d. frv. þingmanna um eins konar afnám húsaleigulaganna, álít ég a. m. k. að allir þeir, sem vilja láta fara fram eðlilega endurskoðun og leiðréttingu á núgildandi húsaleigulögum, ættu að reyna að taka höndum saman um að koma þessu frv. gegnum Alþ. Ég álít að þau almennu ákvæði frv., sem eru höfuðinnihald þess, séu til verulegra bóta og skapi reglur, sem tilfinnanlega vantaði áður í íslenzka löggjöf um þann þýðingarmikla viðskiptaþátt, sem tengdur er við húsaleigu almennt. Þarna er brýn þörf nýrrar löggjafar, því að eftir að húsaleigulögin gömlu, sem að mjög litlu leyti fjölluðu um þetta mál, eru brott numin, stendur ekkert eftir annað en þær dómvenjur, sem myndazt hafa. En þær ná að sjálfsögðu ekki til nema fárra atvíka í viðskiptum milli leigusala og leigutaka almennt. - Um bráðabirgðaákvæðin vildi ég segja, að þar er gerð tilraun til rýmkunar frá núgildandi l., sem ég að mestu leyti treysti mér til að mæla með. En ég undirstrika það, sem ég áður sagði, að húsaleigul. eiga aðeins að vera til bráðabirgða, miðuð við það óeðlilega ástand, sem skapaðist af áhrifum stríðsins, beinum og óbeinum. Með því að setja þessi nýju ákvæði sem bráðabirgðaákvæði er enn þá meir undirstrikað en áður var, að það sé aðeins spurning um tíma, hvenær flest af þessum ákvæðum mega niður falla. Það getur alltaf að sjálfsögðu verið álitamál, hvað mikið eigi að rýmka um nú á þessari stundu, og veit ég, að þar er nokkur skoðanamunur milli þm. Þó held ég allir séu sammála um, að þörf sé endurskoðunar og breyt. á núgildandi húsaleigulöggjöf. Ætla ég, að þetta frv. geti verið góður vísir að þeirri endurskoðun. Ég vildi skjóta því til n., þótt væntanlega sé allmikið liðið á setu Alþ., að athuga svo fljótt sem auðið er, hvort ekki væri hægt að greiða fyrir máli þessu gegnum þingið, því að þótt greinar séu þar margar og feli í sér mörg ákvæði, þá ætla ég, að ekki sé ýkjamikið starf að fara í gegnum þær og taka afstöðu til þeirra. Og nú vill svo til, að í hv. allshn. sitja þrír lögfróðir menn. - Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.

Flm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Þetta frv. um leigunám og félagsrekstur togara var borið fram hér í d. áður en samkomulag varð í þeirri deilu, sem stóð langan tíma milli togaraeigenda og skipverja á togurum. Með flutningi þess frv. var bent á leið til þess að tryggja það, að ekki komi á ný til slíkrar stöðvunar eins og þeirrar, sem nú nýlega er afstaðin og stóð í 1½ mánuð. Sáttatilraunir fóru fram í þessari deilu, en lengi árangurslaust. Það er óþarft að orðlengja um afleiðingar þessarar löngu stöðvunar. Það er öllum kunnugt, að af henni hefur leitt mikið gjaldeyristap fyrir þjóðina. Sumir menn munu ef til vill telja, að þetta frv. sé óþarft, úr því að samkomulag náðist í þeirri deilu. En það, sem gerzt hefur á þessum vetri, stöðvun togaranna í lengri tíma vegna ósamkomulags þeirra manna, sem þar eiga hlut að máli, getur vitanlega gerzt aftur að óbreyttu fyrirkomulagi á þessum rekstri. Ég tel því fulla ástæðu til þess að hafa til löggjöf, sem getur komið í veg fyrir, að slík stöðvun endurtaki sig til stórtjóns fyrir þjóðfélagið í heild, og af þessari ástæðu vildi ég leggja til, að frv. yrði tekið til meðferðar í d., þó að samningar tækjust, eftir að frv. var fram komið. Nýju togararnir, sem frv. nær til, voru keyptir af ríkisstj. samkv. ákvörðun Alþ. og fyrir almannafé, og það er því ekkert einkamál útgerðarmanna og sjómanna, ef þeir eru bundnir í höfn um langan tíma í stað þess að stunda veiðar. Það er mál, sem snertir alla þjóðina og ekki er hægt að láta afskiptalaust. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja efni frv. nákvæmlega í einstökum greinum. Ég vænti þess, að þær séu það ljósar, að Alþ. geti áttað sig á því, hvað hér er á ferðinni. Ég vil með örfáum orðum rifja upp, hvernig búið er að deiluaðilum, ef slíkt frv. yrði samþ. sem hér liggur fyrir og kæmi til framkvæmda. Togaraeigendur fá samkv. frv. greidda vexti af stofnlánum, sem hvíla á skipinu, og eins af eigin fé, ef um það er að ræða. Þar að auki greiðir leigutaki fyrningargjald, 6 af hundraði á ári af upphaflegu kostnaðarverði skipsins, auk þess hluta kostnaðar við flokkunarviðgerð skipanna eftir mati. Ég held, að togaraeigendur séu ekki órétti beittir. Sé hins vegar litið á það, sem skipshöfninni stendur til boða samkv. frv., þá er það þetta: Skipshöfnin á kost á því að fá skipið á leigu til eins árs. Áhöfn hvers skips hefur rekstur skipsins á hendi og leggur til stjórn og framkvæmdastjóra útgerðarinnar. Þeir eiga að borga af aflaverðmæti allan kostnað, viðhald skipsins, útbúnað og taka þátt í greiðslum vegna klössunar og auk þess leigu eftir skipið, sem áður hefur verið lýst. Þetta er allt kostnaður, sem alltaf þarf að borga, hver sem rekur togaraútgerðina. Þarna eru engin óeðlileg útgjöld lögð á leigutaka. Skipverjar á hverju skipi skipta síðan öllu aflaverðmætinu á milli sín, eftir að allur óhjákvæmilegur kostnaður hefur verið greiddur, eftir reglum, sem þeir sjálfir setja. Þeir fá allan hagnað, sem verða kann af útgerðinni. Ég tel, eins og ég sagði áðan, að þó að þessi deila sé leyst í þetta sinn, þá sé full ástæða fyrir Alþ. að athuga þetta mál, og ég leyfi mér að leggja til, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það er kannske ekki ástæða til að ræða þetta frv., þar sem þetta er 1. umr. þess, en af því að mér skildist það á hv. flm., að hann teldi, að hann hefði hér í hendi sinni lykil, sem hægt væri að leysa með vinnudeilur, ef þær skyldu koma aftur milli togaraeigenda og sjómanna, þá vildi ég láta þá skoðun mína í ljós, að ég tel því miður, að hv. þm. hafi ekki þann lykil í hendinni. Ég segi því miður, því að vitanlega var sú deila, sem stóð hér milli togaraútgerðarmanna og sjómanna, þjóðinni til stórtjóns og mun verða henni til stórtjóns, ef slíkt endurtekur sig. Það er þess vegna ekki óeðlilegt, þó að hv. þm. og Alþ. sjálft yfirleitt reyni að koma í veg fyrir, að þetta endurtaki sig. Það er vitanlega ekki nema góðra gjalda vert, að einstakir þm. beri fram frv., sem þeir álíta, að feli í sér lausn málsins, bæði fyrir nútíð og framtíð. Samkvæmt þessu frv. á þskj. 483 er lagt til, að nýsköpunartogararnir verði teknir leigunámi, ef til vinnustöðvunar kemur. Eins og hv. fyrri flm. gat um, er ekki til þess ætlazt samkv. þessu frv., að illa verði farið með togaraeigendur eða útgerðina, nema siður sé, því að hlutur þeirra er tryggður í samningum við leigutaka, og það er tryggt, að þeir eiga engu að tapa. Þeir eiga að fá viðhaldskostnað og hæfilega vexti af því fé, sem þeir eiga í fyrirtækinu. Þetta er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, og það mætti vel hugsa sér, að togaraeigendur, ef þeir sæju ekki annað en taprekstur fram undan, tækju svona frv. fegins hendi. En þó að útgerðarmenn gætu verið þessu máli mjög fylgjandi, þá er ég hræddur um, að standi á sjómönnunum sjálfum. Ég held, eftir því sem við þekkjum þá, þá mundu þeir ekki verða fúsir til að taka togarana á leigu, halda þeim við, skila þeim og veiðarfærunum í ekki lakara ástandi en þeir tóku við þeim í og taka á sig alla ábyrgð á rekstrinum. Það hefur ekki á þetta reynt beinlínis, en ég er sannfærður um það, að sjómenn yrðu ekki fúsir til að gera þetta. Þegar sjómenn vilja ekki fallast á samninga, sem tryggja þeim 44 þús. kr. í vissar tekjur á ári, þá mundu þeir ekki undir neinum kringumstæðum taka á sig alla áhættu við útgerðina, og í sannleika sagt væri það fjölskyldumönnum nokkur vorkunn, þó að þeir hikuðu við það. Ég sagði áðan, að hv. þm. hefði ekki lykilinn í hendinni til þess að leysa þvílíkar deilur sem hér voru í vetur, þó að þetta frv. næði fram að ganga, aðallega vegna þess, að sjómenn mundu ekki undir neinum kringumstæðum ganga að þessari till. hans. En ég er þessum hv. þm. sammála um það, að það þarf eitthvað að gera, til þess að þetta endurtaki sig ekki. Það er allt of dýrt fyrir okkar þjóðfélag að láta slíkt endurtaka sig, og þess vegna held ég, að óhjákvæmilegt sé að breyta vinnulöggjöfinni að einhverju leyti. Ég held, að það hljóti að vera klaufaskapur að leysa ekki þessi mál, þegar til vinnudeilu kemur á togurum, án þess að þeir þurfi að vera bundnir við hafnargarðinn vikum saman. Væri ekki mögulegt að breyta vinnulöggjöfinni eitthvað á þá leið, að þegar sagt væri upp samningum, hvort sem það væru útgerðarmenn eða sjómenn, sem gerðu það, þá verði hlutaðeigendur að hafa komið sér saman um samning innan ákveðins tíma og að útgerðin gæti haldið áfram á meðan á samningsumleitunum stæði? En ef hins vegar aðilar gætu ekki komið sér sjálfir saman um deiluatriðin innan tilskilins tíma, þá væri settur gerðardómur, sem hefði fullt úrskurðarvald í málinu. Eins og áður er fram tekið, er það allt of dýrt fyrir þjóðfélagið að eiga á hættu, að slíkar deilur endurtaki sig, en ég álít, að það dugi ekki, þó að þetta frv. verði að l., til þess að koma í veg fyrir svona deilur í framtíðinni. Það mætti segja, að ekki spillti, þó að l. væru til um þetta, en þau væru gagnslaus, ef ekki væri hægt að framkvæma þau, vegna þess að sjómennirnir vildu ekki nýta þau, þó að útgerðarmenn yrðu kannske fegnir þeim. Ég held því, að þetta frv. verði engin lausn á málinu og annað verði til að koma og þá helzt eitthvað í sambandi við breytingu á vinnulöggjöfinni, eins og ég minntist á áðan. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, af því að mér skildist á hv. flm., að hann hefði fundið allsherjarlausn á þessu vandamáli.

Flm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta til viðbótar, því að ekki virðist mikið á milli bera hjá hv. 2. þm. Rang. og mér. Hv. þm. talaði um það, að ég áliti, að ég hefði fundið lykil að lausn deilna eins og hér um ræðir. Ég hef aldrei sagt það. Ég hef aðeins sagt, að með þessu frv. væri gerð tilraun til að koma skipunum á veiðar og bent á aðferð, sem reyna mætti, en hitt hef ég aldrei sagt neitt um, að hverju gagni slík löggjöf mætti koma. Hv. þm. leit svo á, að í þessu frv. væri sanngjarnlega búið að útgerðarmönnum, ekki væri ástæða fyrir þá að kvarta. Hins vegar óttaðist hann, að á sjómönnunum mundi standa, þeir mundu ekki vilja taka að sér rekstur skipanna á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Um það getur hvorugur okkar neitt fullyrt, af því að það er órannsakað mál. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að heimild ríkisstj. til leigunáms verði því aðeins notuð, að fyrir liggi, að skipshöfn hafi myndað útgerðarfélag á þeim grundvelli, sem um ræðir, og tjáð sig reiðubúna til að taka að sér rekstur skipsins. Mér er kunnugt um, að það eru til togarasjómenn, sem eru fúsir til að taka þátt í slíkum félagsskap. Hve margir þeir eru eða kynnu að verða, skal ég ekkert fullyrða um. Mér finnst þetta ekki undarlegt. Hér er eingöngu verið að tala um þessi nýju skip, og það er talið, og vafalaust með réttu, að þetta séu mjög góð og fullkomin skip, og þá fyndist mér mjög undarlegt, ef sjómenn vildu ekki heldur en að ganga atvinnulausir um lengri tíma mynda með sér félagsskap og taka að sér rekstur skipanna á þann hátt, að þeir greiddu aðeins óhjákvæmilegan kostnað við útgerðina og hæfilegt fyrningargjald, en skiptu að öðru leyti öllum hagnaði. Mér þykir það mjög undarlegt, ef ekki eru til skipshafnir, sem vildu gera slíkt til þess að firra vandræðum, en eins og ég áður sagði, getur hvorugur okkar um þetta fullyrt, en báðir erum við sammála um það, að eitthvað nýtt þurfi til að koma til þess að koma í veg fyrir, að það endurtaki sig, sem gerðist í vetur, að skipin stöðvist í langan tíma. Og þó að nú næðist samkomulag í bili, getur þetta alltaf komið fyrir aftur, meðan ekki er nýtt fyrirkomulag á þessum stórrekstri.



Herra forseti. Það er náttúrlega alveg rétt, að hvorugur okkar getur nokkuð um það fullyrt, hvort sjómennirnir gengju að því að taka skipin á leigu. Eins og ég sagði áðan, þykir mér það mjög ósennilegt, að þeir sjómenn, sem höfnuðu sáttatill., sem skapaði þeim 44 þús. kr. í nokkurn veginn vissar tekjur, mundu taka á sig áhættuna, sem er á því að gera út, því að það er kunnugt, að nýsköpunartogararnir hafa margir hverjir verið reknir með taprekstri. Og það er ósennilegt, að útgerðarmenn og sjómenn lendi í stórkostlegum deilum, nema útgerðarmenn sjái, að taprekstur er yfirvofandi, með þeim tilkostnaði, sem útgerðinni fylgir, og sjómenn fara ekki í deilu við útgerðarmenn til annars, en að fá kjör sín bætt. Þeir mundu ekki hafna föstu kaupi og vissum tekjum, sem þeir ættu kost á að fá hjá útgerðarmönnum, og leggja í áhættusama útgerð sjálfir, sem útgerðarmenn vildu helzt sjálfir vera lausir við. Þetta er þess vegna að ég tel mjög ósennilegt, þó að, eins og hv. þm. sagði, ekki sé hægt að sanna þetta, nema reynslan skeri úr um það.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur tekið frv. þetta til athugunar á milli 1. og 2. umr. N. hefur orðið ásátt um að mæla með frv., og sé ég ekki ástæðu til að hafa lengri framsögu.