Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til, að sú breyting verði gerð á l. um vernd barna og ungmenna, að menntmrh. verði heimilað að fela félagsmálaráði Reykjavíkurborgar störf barnaverndarnefndar í Reykjavík að nokkru eða öllu leyti og verði kveðið nánar á um starfssviðið í reglugerð. Frv. þetta er flutt að ósk borgaryfirvalda og í beinu framhaldi af nýskipan félagsmála í Reykjavík og stofnun félagsmálaráðs Reykjavíkurborgar frá því í júlí á s.l. ári, en samþykkt fyrir félagsmálaráðið fylgir frv. sem fskj. Með stofnun félagsmálaráðs var að því stefnt að samræma félagsmálastörf Reykjavíkurborgar, sem áður höfðu lotið nefndum og ráðum, sem fóru þá hvert um sig með ákveðinn, afmarkaðan þátt félagsmála. Hins vegar var það ljóst orðið, að nauðsyn var á að samræma þessi störf, og var með stofnun félagsmálaráðs einmitt að því unnið. Það er a.m.k. að svo stöddu ekki ætlunin, að félagsmálaráði verði falin öll þau störf, sem barnaverndarnefnd hefur með höndum. Það er ætlunin, að barnaverndarnefnd fari áfram með vissa þætti þeirra starfa, sem hún nú sinnir, þ. á m. úrskurði hún um vistun og forræði barna, veiti umsagnir og hafi auk þess með hendi eftirlitsstörf með ýmsum stofnunum, og er frá þessu greint í aths. við lagafrv. Starfssvið félagsmálaráðs, eins og það er ákveðið í samþykkt þess, kallar á breytingar á nokkrum lögum og þ. á m. á lögum um vernd barna og ungmenna. Það má minna á það, að Alþ. hefur nú fyrir örfáum vikum síðan afgreitt sem lög breytingu á framfærslulögum, þar sem félagsmálaráði Reykjavíkurborgar eru falin störf framfærslunefndar í Reykjavík. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um frv. Það hefur verið til athugunar hjá menntmn. þessarar hv. þd., og n. leggur einróma til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breytingu á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, sem hér er til umr., er flutt til efnda á fyrirheiti, sem ríkisstj. gaf í sambandi við lausn verkfallanna í s.l. mánuði, en það fyrirheit var á þá leið, að breyta skyldi vísitöluákvæðum þeim, sem gilt hafa á húsnæðismálalánum, til hagsbóta fyrir lántakendur. Og er aðalefni þessa frv. annars vegar að kveða á um nýja vísitölu, og eru ákvæði um það í 5. mgr. 1. gr. frv., en þessi vísitala á að sýna breytingar á dagvinnutímakaupi fyrir almenna verkamannavinnu í Reykjavík og skal reiknuð út af Hagstofu Íslands samkv. nánari ákvörðun hennar. Grunntími þessarar vísitölu skal vera 1. febr. 1968. Það lá í hlutarins eðli, að það varð ekki hjá því komizt að reikna út nýja vísitölu, þar sem kaupgreiðsluvísitalan, sem lánin höfðu verið miðuð við frá 1964, var úr sögunni og hætt að reikna hana út vegna þeirra vísitölubreytinga, sem urðu hér í vetur, og enn fremur var úr sögunni framfærsluvísitala sú, sem gilti á vissa lánaflokka af eldri húsnæðismálalánum. Það er í öðru lagi kveðið svo á í 1. gr. þessa frv., að á ársgreiðslur lána, sem byggingarsjóður tekur, og reyndar líka þeirra, sem hann veitir, skuli greiða viðbót, sem svarar helmingi þeirrar hækkunar, er hverju sinni hefur orðið á kaupvísitölu, en það er sú vísitala, sem ég greindi frá áðan og Hagstofan á að reikna út, þannig að aðalefni þessa frv. er því eiginlega tvenns konar, annars vegar ákvæði um nýja vísitölu, sem húsnæðismálalánin miðast við, og hins vegar þau, að eftirleiðis skuli lántakendur greiða hálfa vísitöluuppbót á ársgreiðslur lána í staðinn fyrir að áður var það full vísitöluuppbót. Að öðru leyti get ég um þetta leyft mér að vísa til grg. með frv. og framsöguræðu hæstv. félmrh. við 1. umr. þessa máls hér í þessari hv. d. Þessu máli var vísað til heilbr.- og félmn. og varð niðurstaðan sú, að n. mælir með því, að þetta frv. verði samþ., en þó áskilja nm., hver um sig, sér rétt til þess að flytja hreyt. við frv. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Tveir hv. nm. voru fjarstaddir, þegar málið var afgreitt í n., hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 4. þm. Reykjaneskjördæmis. Ég vil þó jafnframt, þó að ég sé að halda hér framsöguræðu fyrir nál., nota tækifærið til þess að mæla fyrir brtt., sem ég flyt hér um þetta frv. á þskj. 610, ásamt hv. 2. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Sunnl., en í þessari brtt. segir, að húsnæðismálastjórn sé heimilt að veita lán til byggingarmeistara og byggingarfyrirtækja, er byggja íbúðir, sem fyrirhugað er að selja fullgerðar til einstaklinga, sem fullnægja útlánareglum húsnæðismálastjórnar. Það er skilyrði fyrir slíkum lánum, að íbúðirnar verði eigi seldar, nema húsnæðismálastjórn samþykki söluverð þeirra fullgerðra. Við verðlagningu íbúðanna skal hafa hliðsjón af byggingarvísitölu. Þessi brtt. er flutt samkv. óskum hæstv. ríkisstj., en upphaf þessa máls er það, að hinn 11. ágúst s.l. skipaði félmrn. fimm manna n. til þess að athuga, hvernig hægt sé að skapa fjárhagslegan grundvöll fyrir framleiðslu félagsmanna í félagi byggingarmeistara í Reykjavík á húsum á sem hagkvæmastan hátt og í samkeppni við önnur félagssamtök, þannig að öryggi framleiðanda og íbúðarkaupanda verði sem bezt tryggt. Í öðru lagi var hlutverk n. að athuga, hvernig hægt væri að tryggja, að lán fáist út á sérhverja íbúð, þegar hún er veðhæf, lán, sem ekki sé lægra en núverandi veðdeildarlán. Í þessari n. áttu sæti: Valdimar Kristinsson, Haukur Vigfússon og Björgvin Vilmundarson og enn fremur Magnús Vigfússon og Gissur Sigurðsson, en tveir síðast nefndu nm. eru byggingarmeistarar. Það hefur lengi verið áhugaefni byggingarmeistara og þeirra, sem hafa það að atvinnu að byggja íbúðir og selja, að eiga kost á því að fá lánsfé til bygginganna sem fyrst eftir að byggingarframkvæmdir hefjast. Að vísu er það svo, að þeir reyna oft að selja þessar íbúðir áður en þær eru fullgerðar, og algengast er, að salan sé miðuð við það, að íbúðin sé tilbúin undir tréverk, eins og kallað er. Stundum fer salan að vísu fram áður, jafnvel þegar teikningarnar liggja á borðinu og byggingarframkvæmdir eru ekki hafnar, en aðalgreiðslu sína fær byggingarmeistarinn venjulega ekki fyrr en hann afhendir íbúðina á því byggingarstigi, sem kaupsamningurinn segir til um, þannig að viðkomandi byggingarmeistari, byggingarfyrirtæki, á oft í fjárhagslegum örðugleikum meðan verið er að koma byggingunni upp. Þá hafa byggingarmeistarar líka, einkum hér í Reykjavík og nágrenni áhuga á því að breyta nokkuð til. Þeir sjá, að þetta kerfi, sem gilt hefur hér á undanförnum árum og jafnvel áratugum, og felur í sér, að sérhver byggingarmeistari fær úthlutað einu stigahúsi og byggir það síðan og selur íbúðirnar í því, sé ekki alls kostar heppilegt til frambúðar, heldur verði byggingarmeistararnir og byggingaraðilarnir að slá sér saman í stærri samtök og byggja heilar blokkir eða margar blokkir, þannig að um miklu stærri byggingaráfanga í senn verði að ræða. Þetta fyrirkomulag felur í sér leið til þess að lækka byggingarkostnaðinn vegna stærri áfanga og enn fremur hafa þessir menn komið auga á það, sem er alveg rétt, að það er ekki heppilegt að selja íbúðirnar ófullgerðar, hvort sem þær eru seldar fokheldar, tilbúnar undir tréverk eða á einhverju öðru byggingarstigi. Það er eðlilegast og heilbrigðast að selja íbúðirnar fullgerðar. En við það að selja íbúðirnar fullgerðar og byggja margar íbúðir í einu er mjög auðvelt að spara á öllum innréttingum með því að samræma þær, staðla þær og nota fjöldaframleiðsluaðferðir við þær í staðinn fyrir það að selja íbúðirnar tilbúnar undir tréverk og láta svo hvern íbúðareiganda koma með sérinnréttingu fyrir sig. Nefnd sú, sem ég vitnaði til, komst að þeirri niðurstöðu, að þróunin þyrfti einmitt að beinast í þessa átt og nauðsynlegt væri að geta aðstoðað byggingaraðila, byggingarmeistara eða byggingarsamtök við að fá lán eða eiga aðgang að fjármagni meðan húsin væru í byggingu, en ekki að bíða eftir því, að þeir, sem keyptu af þeim, fengju húsnæðismálalánin. Og meistararnir gengu inn á það, að ef þarna yrði komið til móts við þá í þessu efni að útvega þeim meira fjármagn en unnt hefur verið, þá gengju þeir til móts við sjónarmið húsnæðismálastjórnar á þann veg, að þeir féllust á, að hún gæti fylgzt með verðlagningu íbúðanna, og að þeir seldu ekki íbúðirnar nema að húsnæðismálastjórn hefði samþykkt verðlagið. Þeir beygja sig undir það, að húsnæðismálastjórn samþykki það verð, sem þeir selja íhúðirnar fyrir, í staðinn fyrir, að áður, a.m.k. þegar mestu uppgripatímar voru hér, var talið, að íbúðarbyggjendur eða meistarar ættu þess oft kost að selja íbúðir með óhæfilegum hagnaði. Og ég tel þetta einmitt vera mjög mikilvægt atriði., að þarna hafi náðst samkomulag milli húsnæðismálastjórnar, sem átti sinn fulltrúa í þessari n., og meistaranna um þetta atriði. Þessi brtt. gengur sem sagt út á það að heimila húsnæðismálastjórn að veita lán til byggingarmeistara og byggingarfyrirtækja, sem eru að byggja íbúðir, sem ætlað er að selja fullgerðar. Það er skilyrði, að þeir selji þessar íbúðir fullgerðar, en ekki hálfgerðar. Og þeir verða að selja einstaklingum, sem fullnægja útlánareglum húsnæðismálastjórnar, þ.e.a.s. þeir einstaklingar, sem kaupa þessar íbúðir, verða að fullnægja þeim reglum, sem húsnæðismálastjórn hefur samþykkt, til þess að þeir geti fengið lán. Tekið er fram í till., að það sé skilyrði fyrir slíkum lánum, að íbúðirnar verði eigi seldar, nema húsnæðismálastjórn hafi samþykkt söluverð þeirra fullgerðra, og við verðlagningu íbúðanna skuli höfð hliðsjón af byggingarvísitölu. Það liggur í hlutarins eðli, að þessi lán til byggingarmeistara eða byggingarfyrirtækja, sem þessi till. fjallar um, eru að sjálfsögðu bráðabirgðalán, eða a.m.k. má segja, að það séu bráðabirgðalán gagnvart byggingaraðilum, gagnvart þeim, sem byrjar á byggingunni, byggingarmeistara eða byggingarfyrirtæki, sem ætlar að selja íbúðirnar, þó að þau síðar kunni að verða færð yfir á þá einstaklinga, sem síðan kaupa íbúðirnar. Ég held, að ég hafi þá ekki fleira um þessa till. að segja. Ég tel, að það sé spor í rétta átt, ef þessi till. næði fram að ganga.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, sem hér liggur fyrir, er eins og hv. frsm. heilbr.- og félmn. gat hér um áðan, flutt til fullnægingar á þeim skuldbindingum, sem ríkisstj. tók á sig við lausn síðasta verkfalls, og er ég þeim ráðstöfunum samþykkur, svo langt sem þær ná. Við þetta hafa svo nokkrir nm. bætt við till., sem frsm. lýsti hér einnig, um sérstakar lánveitingar til byggingarmeistara og byggingarfyrirtækja úr Byggingarsjóði ríkisins. Við allt þetta mál hef ég nokkrar aths. að gera. Það var almannarómur í landinu nú fyrir fáum árum, eftir að fjárhagur byggingarsjóðs rýmkaðist svo, að hann gat afgreitt lán nokkurn veginn jafnóðum og húsin voru komin á það stig, sem krafizt var til hverrar einnar greiðslu láns, að þetta kerfi væri býsna gott, og það ríkti ánægja með það hjá þjóðinni, að menn gætu gengið út frá því nokkurn veginn vísu, að ef þeir gátu komið íbúð sinni af eigin rammleik á visst og tiltekið stig, þá máttu þeir eiga það nokkuð víst, að þá fengist, án þess að óskaplega lengi þyrfti eftir því að bíða, lán frá húsnæðismálastjórn úr Byggingarsjóði ríkisins til áframhalds byggingarinnar. Þannig hafði þetta gengið um skeið og bætt mjög úr húsnæðisþörf þjóðarinnar. En svo gerði ríkisstj. samkomulag til lausnar á verkfalli, það mun hafa verið á árinu 1965, þar sem ákveðið var, að af opinberri hálfu, þ.e.a.s. af hálfu ríkisstj., yrði hlutazt til um það, að veitt yrði fjármagn allmiklu meira, þ.e.a.s. að miklu stærri hluta heldur en reglur húsnæðismálastjórnar sögðu fyrir um, og einnig, að greiðslurnar rynnu fyrr til þessara húsa, sem um var að ræða, heldur en reglurnar sögðu til um. Nú vitum við, að þó að þessar framkvæmdir séu góðar og þarfar, þá er sá galli á gjöf Njarðar, að þær hafa sprengt húsnæðislánakerfi húsnæðismálastjórnarinnar, þannig að flestir þeir, sem byggja án þess að vera inni í þessu kerfi, sem þannig hefur hlotið sérstaka fyrirgreiðslu, þeir standa verr að vígi en áður. Breiðholtshverfið, sem er það hverfi, sem fyrirgreiðsla stjórnarvaldanna átti að ná til, hefur fengið allmikið fjármagn umfram það, sem það hefði getað fengið eftir almennum reglum húsnæðismálastjórnarinnar, og þar hafa íbúðarbyggingar gengið allgreitt. Það má þess vegna segja, að Reykjavík sem slík og máske allra nánasta nágrenni hennar standi ekki verr að vígi um húsnæðismál eftir þetta samkomulag en áður. En öll landsbyggðin stendur verr að vígi. Ég hefði því viljað ætla, að hv. alþm., a.m.k. þeir, sem komnir eru til þings sem fulltrúar þess fólks, sem þannig hefur verið hlunnfarið í hinu almenna kerfi, hefði nú nokkurn áhuga fyrir því, þegar breytt er l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins og einmitt breytt ákvæðunum um það, eftir hvaða reglum lána skuli, að þeir tækju sig til og segðu: hingað og ekki lengra. Nú hefur ríkisstj. ráðið nógu í bili og nú verður hún að taka tillit til þess fólks, sem byggir utan við kerfið í Breiðholti. En það er, eins og ég gat um áðan, öll byggðin úti á landi utan Reykjavíkur og einnig þeir einstaklingar og byggingarfélög í Reykjavík, sem ekki eru inni í Breiðholtshverfinu. Þess vegna vil ég leyfa mér að flytja við þetta frv. brtt., og auðvitað verður hún að koma skriflega, og hún kemur auðvitað of seint fram, eins og allar till. hljóta að gera og nál. við þau frv. stjórnarinnar, sem hina síðustu daga hafa komið hér inn í þingið, því að hraðinn við afgreiðslu þeirra er slíkur, að þar er ekki farið að þingsköpum um afgreiðslu, heldur allt afgreitt með afbrigðum. Og því ætla ég að biðja forseta um að taka einnig mína brtt. til afgreiðslu með afbrigðum, svo hún geti komið til atkvæða. En brtt. er á þessa leið: „Við 2. gr. Aftan við greinina bætist ný málsgrein, þannig: Inn í 7. gr. laganna bætist nýr stafliður, er verði F-liður, svo hljóðandi: Nú hlutast ríkisstj. til um, að hærri lán séu veitt til einhverra bygginga en almennar reglur Húsnæðismálastofnunarinnar mæla fyrir um eða að greiðslur verði örari en almennt tíðkast hjá stofnuninni, og skal þá óheimilt að láta hin auknu útlán, er þannig skapast, hitna á almennu útlánastarfseminni, heldur skal ríkisstj. þá skylt að útvega byggingarsjóði aukið fjármagn, sem útlánaaukningunni nemur.“ Þetta er sem sagt till. En það sjá allir menn, að ef ríkisstj. lofar einhverju og skrifar svo ávísun á Byggingarsjóð ríkisins, sem þegar eru reglur um, hvernig ráðstafa skuli, þá er það ekkert annað en skrifa reikning, skrifa ávísun á annars manns reikning. Og þeir, sem það gera, eru ekki taldir góðir og gildir þjóðfélagsborgarar og allra sízt situr það á ríkisstj. Íslands að fara þannig að eða gefa slíkt íordæmi. En slík fordæmi hafa um skeið átt sér stað. Mér er ekki fullljóst, ég hef ekki kannað það til hlítar, til hvers þetta frv., sem hér liggur fyrir, muni leiða, en ég vona, að það leiði ekki til hins sama og gerðist við hina fyrri lausn ríkisstj. á verkföllum, sem var það, að þar með var hið almenna húsnæðismálastjórnarkerfi í lánveitingum sprengt og eyðilagt að verulegu leyti. Till., sem þrír þm. flytja hér á þskj. 610, er þess efnis að bæta við nýjum aðila, sem hingað til hefur getað fengið lán úr Byggingarsjóði ríkisins, þ.e.a.s. byggingarmeisturum, sem ætla að byggja til þess að selja. Mig furðaði dálítið á því, að hv. þm., sem þessa till. flytja, skyldi vera þetta ofar í huga en hitt, að rétta hlut þessa fólks, sem troðið hefur verið undir með húsnæðismálalán á hinum síðustu misserum, vegna þess að húsnæðismálalánakerfið er sprungið, að þeir skuli bera meira fyrir brjósti byggingarmeistara og aðra slíka, sem ekki ætla að búa í húsunum sjálfir, heldur selja þau. Það kemur líka í ljós, að þetta er ekki þeirra hugmynd, þ.e.a.s. þeir eru ekki upphafsmenn að þessari till., þeir flytja þetta eftir tilmælum ríkisstj., að því er hv. frsm. upplýsti hér. Ég held því hreint ekki fram, að þessi till. þurfi endilega að vera mjög fjarri lagi, en á hitt vil ég þó benda, að hún brýtur niður sérstakan þátt í l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Þar er sem sagt gert ráð fyrir því, að húsnæðismálastjórn úthluti lánum til einstaklinga eftir tilteknum reglum, a.m.k. ef ekki er hægt að fullnægja öllum umsóknum. Og reglurnar eru þær, að það á að láta það fólk sitja fyrir lánum, sem mesta hefur þörfina og ólíklegast er til þess að geta fengið viðhlítandi lán annars staðar. Auðvitað fýkur þetta allt um koll, ef brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 610, er samþykkt. Þá eru lánin bara veitt viðkomandi byggingarmeisturum, og þeir mega auðvitað selja hverjum sem þeir vilja. Hitt er alveg rétt, að það er æskilegt, að íbúðir séu fullsmíðaðar og seldar í því formi, því að sannleikurinn er nú sá, að byggingarmeistarar hafa farið þá leið í byggingu og sölu húsnæðis á ófullgerðu stigi, að íbúðirnar hafa orðið býsna dýrar þeim, sem raunverulega hafa þurft á þeim að halda og búið í þeim. Það atriði brtt. að reikna með því, að hús séu seld fullsmíðuð, tel ég horfa til hins betra, en ég er ekki tilbúinn að taka þátt í frekara niðurbroti á reglunum um Húsnæðismálastofnun ríkisins og útlán hennar heldur en orðið er. Þess vegna mun ég ekki greiða þessari hrtt. atkv. að svo stöddu, en legg hér fram aðra brtt., þá sem ég hef nú lesið, sem sagt þess efnis, að ef ríkisstj. ákveður önnur og meiri útlán úr Byggingarsjóði ríkisins en reglur hans segja til um, þá skuli ríkisstj. jafnframt útvega fé í sjóðinn til að standa undir þeirri útlánaaukningu.



Herra forseti. Við hv. 1. þm. Vesturl., sem erum báðir í heilbr.- og félmn. höfum á fundi n. í dag samþykkt að mæla með því frv., sem hér liggur fyrir, en við höfum áskilið okkur rétt til þess að flytja eða fylgja framkomnum brtt. Annað höfuðatriði til breytingar á löggjöfinni, sem felst í þessu frv., er það að breyta skuli í sambandi við vísitölu ársgreiðslum hverju sinni. Í núgildandi löggjöf er gert ráð fyrir því, að lántakendur í húsnæðislánakerfinu greiði fulla vísitölu á ársgreiðslur, en hér er gerð breyting á, þannig að eftirleiðis skuli lántakendur aðeins greiða sem svarar helmingi vísitöluhækkunar. Þó að við framsóknarmenn í n. séum ekki alls kostar ánægðir með þessa breytingu og vildum ganga lengra, eins og frv. eða till. frá framsóknarmönnum hafa áður legið fyrir um, þá höfum við þó viljað fylgja þessari breytingu í frv., og þá aðallega vegna þess, að hún er fram komin á grundvelli samkomulags ríkisstj. eftir síðasta verkfall. Að sönnu sjáum við ekki ástæðu til þess að ganga lengra en þessu samkomulagi nemur, en mér þótti rétt að taka það fram, að framsóknarmenn hafa hér á þingi og oftar en einu sinni borið fram till. þess efnis, að þessi vísitölubinding yrði að fullu látin niður falla. Hún var á sínum tíma sett inn með samkomulagi fulltrúa verkalýðssamtaka, að því er ég veit bezt, og ríkisstj.  Þá eru það aðeins nokkur orð í sambandi við brtt. þremenninganna á þskj. 610. Þessi till. sýnist vera nokkurt flýtisverk og borin fram hér alveg á síðustu stundu, þannig að þm. almennt hafi ekki haft ráðrúm til þess að íhuga hana til fulls. Ég get vel álitið, að hún sé að ýmsu leyti góðra gjalda verð, þessi till., að því er, skulum við segja, horfir til sparnaðar í byggingu stórhýsa, sem framkvæmd er á vegum meiri háttar verktaka. En hitt er svo annað og að minni hyggju höfuðatriði, að þau lán, sem yrðu veitt hér þessum nýja aðila í kerfinu, mundu að sjálfsögðu höggva skarð og það mjög alvarlegt í lán til þeirra, sem þessi löggjöf var fyrst og fremst stíluð á, þ.e. til unga fólksins víðs vegar um land og þeirra, sem síður mega sín um byggingar húsnæðis. Hér var minnzt á Breiðholtsframkvæmdir. Það er löngu komið í ljós, að þær framkvæmdir ganga mjög inn á hið almenna veðlánakerfi og munu gera það náttúrlega áframhaldandi og sjálfsagt í enn ríkara mæli. Þegar þetta hvort tveggja kemur til, er það alveg auðsætt, að það verður mjög þröngt um lán handa þeim mörgu, sem eru að byggja og ætla sér á næstunni að byggja víðs vegar úti um land, því að það er víðar byggt en í Reykjavík, eða Stór-Reykjavík, og það er af þeirri ástæðu fyrst og fremst, sem við framsóknarmenn í þessari hv. d. munum ekki fylgja þessari till. eins og hún liggur hér fyrir. Hv. frsm. brtt. á þskj. 610 gat réttilega um það, að það væri stórleg yfirsjón að hafa ekki í þessari till. ákvæði, sem lýtur að því, að lán til þessara stóru verktaka væri bráðabirgðalán, en það kemur ekkert fram um það, hvernig lánin eiga að víxlast, þegar til kemur. Þetta er aðeins eitt atriði, sem hefur verið af nokkurri fljótfærni farið fram hjá og svo mætti vera um fleiri. Sem sagt, till. þarf mikillar athugunar við, og væri rétt að leita umsagnar ýmissa aðila, og auk þess er hún, eins og árar hjá okkur í þessum lánamálefnum öllum saman alls ekki að minni hyggju og okkar margra tímabær, og það er höfuðatriðið. Eins og ég sagði áðan, munum við framsóknarmenn í þessari hv. d. greiða atkv. gegn þessari till. á þskj. 610, eins og allt er í pottinn búið.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða tíma hv. þd. í að ræða frv. sjálft frekar en ég gerði þegar við 1. umr. málsins. En það er út af ræðu tveggja hv. stjórnarandstæðinga, sem minni hl. n. skipa, sem ég taldi ástæðu til að kveðja mér hljóðs. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram, að afstaða þessara hv. þm. til þess, sem ég tel vera megininnihald þessarar brtt., sem meiri hl. flytur, hlýtur að mínu viti að vera á misskilningi byggð, a.m.k. hv. 6. þm. Sunnl., því að ég veit, að hann er þann veg þenkjandi, sósíalt þenkjandi í þessum málum, að andstaða hans við þessa brtt. hlýtur að stafa af misskilningi. Það kann að vera, að það megi, eins og hv. síðasti ræðumaður talar um, bæta inn í hana einhverjum leiðréttingum og sjálfsagt eru flm. till. reiðubúnir til þess, ef meginefni helzt, en ég segi hv. þd. það, að frá því að húsnæðismálastjórn hóf sitt starf, hefur einmitt efni þessarar till. verið hennar meginkeppikefli og sér í lagi okkar, Alþfl.-manna, sósíalista og Alþb.-manna, sem þar hafa átt sæti. Vegna hvers? Vegna þess fyrst og fremst, að við höfum orðið að dæma lánin til einstaklinga eftir einstaklingnum, eingöngu eftir hag hans og ástæðum, burtséð frá því, hvernig sá, sem selur honum íbúðina, fer með hann. Setjum svo, að maður fái sams konar íbúð og ég - við skulum bara taka einhverja skikkanlega íbúð, 80 fermetra íbúð. Við kaupum hana hjá sínum aðilanum hvor, og það munar 200-300 þús. kr. á söluverði þessara aðila. Við kaupum íbúðirnar á svipuðum tíma, og við fáum nákvæmlega sama lán hjá húsnæðismálastjórn. En sá, sem er svo óheppinn að þurfa að taka íbúðina með hærra verðinu, stendur illa að vígi, því að verið getur, að lánið frá húsnæðismálastjórninni hrökkvi ekki fyrir mismuninum. Með þeirri till., sem hér er flutt, er sett sú trygging, að húsnæðismálastjórn sjálf hefur hönd í bagga með verði þessara íbúða. Áður en bráðabirgðalánið til viðkomandi byggingarmeistara er af hendi látið, samþykkir hún verð, sem hann skuldbindur sig fyrirfram til að láta íbúðina á. Það er reginmunur á þessu og því, sem viðgengizt hefur undanfarið í hinu almenna veðlánakerfi, þar sem við höfum orðið að láta Jón Jónsson, ef ég má orða það svo, hafa sitt ákveðna hámarkslán, af því að hann hafði svona og svona slæmar ástæður, alveg án tillits til þess, hvernig sá, sem seldi honum íbúðina, fór með hann eða hvað hann, söluaðilinn, hagnaðist mikið á sinni sölu. Og þessu til rökstuðnings vil ég enn fremur benda á það, sem oft er vitnað hér til, bæði af mér og hv. stjórnarandstæðingum nú í seinni tíð, að það er þetta fyrirkomulag, sem gildir hjá flokksbræðrum mínum á Norðurlöndum. Þeir hafa þann hátt á, að byggingarmeistarinn verður fyrirfram að skuldbinda sig til þess að selja íbúðina eða fermetrann í þessu húsnæði á fyrirfram ákveðnu verði, og hann verður að bíða tjón af verðhækkunum og öðru slíku, sem skeður á byggingartímanum og lánið, sem hann hefur fengið meðan á byggingartímanum stóð, færist síðan yfir á hinn væntanlega íbúðareiganda, og það er hugmyndin, sem að baki þessari till. hér liggur. Ástæðan til þess að byggingarmeistarar ganga inn á þessa till. nú, en hafa ekki til þess fengizt til þessa, er tilkoma byggingaráætlunarinnar hér. Þeir segja: Við skulum keppa við ríkisfyrirtæki, sem þeir nefna svo, og við skulum láta af hendi billegri íbúðir heldur en framkvæmdanefnd byggingaráætlunar stendur fyrir nú. Við skulum sanna ykkur það með því að taka á okkur sömu áhættu og hún gerir. Við þurfum bara að fá rekstrarfé meðan á byggingartímanum stendur, og það rekstrarfé færi síðan með íbúðinni sem lán til hins væntanlega eiganda. Það er þess vegna alger misskilningur hjá hv. 4. þm. Sunnl., þegar hann talar um, að þetta kerfi muni út af fyrir sig rýra hið almenna veðlánakerfi. Hvaða aðilar fá þessar íbúðir? Er það einhver, sem ekki þurfti íbúð áður? Vitanlega fá jafnt ungir sem gamlir þessar íbúðir, sem byggðar kunna að verða með þessum hætti, rétt eins og íbúðir byggingaráætlunar. Ungt fólk situr síður en svo verr að þessum hlut heldur en hinu almenna veðlánakerfi í dag. Þetta ákvæði má sjálfsagt gjarnan orða eitthvað stífara, en ef húsnæðismálastjórn hætti raunverulega að úthluta þessum hámarkslánum til væntanlegra íbúðareigenda, en úthlutaði íbúðum, íbúðum, sem fyrirfram er tryggt með samningum við húsnæðismálastjórn fyrir hvaða verð skuli byggðar, þá tekur það af þessa möguleika, sem menn hafa oft talað hér um á undanförnum árum, bæði ég og aðrir, til að stunda braskviðskipti með íbúðir, þannig að menn geti jafnvel dregið að selja íbúðir sínar til þess að bíða eftir verðhækkunum og annarri óáran í fjárhagsmálum í landinu, til þess að geta síðan fengið íbúðina hækkaða svo og svo mikið í krónutölu. Þess vegna held ég, að það sé grundvallarmisskilningur hjá þessum ágætu þdm., sem hér hafa um þetta talað, andstæðingunum, að þetta sé spor aftur á bak, sem rýri hlut þeirra, sem annars hefðu fengið eðlileg lán. Ég tel þvert á móti, að í þessu felist mikil trygging fyrir væntanlega íbúðareigendur frá því, sem því miður hefur verið undanfarin ár. Og ég held, að það sé alveg tvímælalaust jafnréttisósk af hálfu byggingarmeistaranna að fá að keppa við byggingaráætlunina, það sé æskilegt fyrir hana sjálfa og byggingarmeistarana líka. Ef braskhugmyndin sem ég nefndi hér áðan, hefur verið svo almenn sem ég og aðrir höfum viljað halda fram, þá hefur þessu hugarfari með þessu verið snúið við. Í stað þess að sæta færi til að selja á sem hæstu verði vilja menn a.m.k. eins og nú horfir, geta sýnt byggingarkostnaðinn sem allra lægstan hjá sér. Ég tel þetta svo mikils virði fyrir alla væntanlega íbúðareigendur og sanngirniskröfu af hálfu byggingarmeistaranna, að þeir fái þessa aðstöðu að till. sé að meginefni til sjálfsögð og til mikilla hagsbóta fyrir væntanlega íbúðareigendur. Þetta vildi ég um þessa brtt. segja. Ég efast ekki um, að flm. hennar séu tilbúnir til að gera þetta orðalag eitthvað skarpara, að lánin veitist byggingarmeisturum t.d. á meðan á byggingartíma stendur og skiptist síðan á milli væntanlegra íbúðareigenda. Látið var að því liggja hér áðan, að lánin gætu hugsanlega samkv. till. setið eftir hjá byggingarmeisturunum. Það er alls ekki meiningin. Það, sem er hugmyndin með till. og að baki þessu nál., sem till. er byggð á, er fyrst og fremst það, að þeir menn, sem byggja íbúðina, fái, gegn þeim fyrirheitum, sem ég hef þegar minnzt á, fé til sín meðan á byggingartímanum stendur. Og húsnæðismálastjórn hefur áður samþykkt verð íbúðanna og gengið að söluskilmálum og talið þá viðunanlega, annars fá þessir aðilar ekki lánið. Og þar er eins rækilega frá því gengið og mögulegt verður. Þar er þingkjörin stjórn, fulltrúar allra flokka, sem hlut eiga að máli, þannig að fullkomið eftirlit ætti að vera með því, að rétt sé á haldið. Og ég þekki þessa gömlu samstarfsbræður mína það vel, að þeir mundu ekki láta það liggja í láginni, ef níðzt væri á mönnum í þessu efni. En þetta er, eins og ég sagði breytt viðhorf frá því, sem áður hefur verið, mjög í bataátt. Hv. 6. þm. Sunnl. mælti hér fyrir skriflegri brtt., sem hann taldi, að ætti að tryggja það, að sú byggingaráætlun, sem nú er í gangi hér í Reykjavík, skerði ekki hlut almennra lántakenda eða lánamöguleika úr almenna veðlánakerfinu. Að því leyti, sem þessar ábendingar mínar um að þarna sé á misskilningi byggt, duga ekki gegn þessum fullyrðingum, er rétt að geta þess, að byggingaráætlunin hefur að langstærstum hluta verið uppi borin af Byggingarsjóði ríkisins. Það er rétt. En hitt ber á að líta einnig, að þær framkvæmdir, sem þarna eiga sér stað, koma nú sjálfsagt síðar meir allri landsbyggðinni til góða, enda gert ráð fyrir því í því samkomulagi, sem þessar framkvæmdir eru byggðar á frá 1965, að þessar byggingaráætlanir mun reifast út um landið, og ég man bara nú af hendingu þegar eftir fjórum kaupstöðum, sem þegar hafa hafið sínar undirbúningsathuganir í þessu efni með samþykki félmrn., þ.e. Siglufjörður, Sauðárkrókur, Akureyri og Selfoss og mig minnir Húsavík einnig, og fleiri bæir hafa tilkynnt áhuga sinn á þessum efnum. Þeir hafa allir leitað til framkvæmdanefndar byggingaráætlunarinnar hér og reynt að læra af hennar reynslu um að standa að þessum málum og forðast það, sem þeir hér telja, að gæti miður farið. Að þessu leyti tel ég landsbyggðina njóta þess starfs. Og þó að hér hafi verið byrjað á þessum framkvæmdum, þar sem íbúðarskorturinn var allra sárastur og þyngstur á metunum í afkomu manna, var það einróma álit verkalýðshreyfingarinnar þá, að hér bæri að hefja þessar framkvæmdir. Svo í öðru lagi vil ég geta þess, að á s.l. ári veitti atvinnuleysistryggingasjóður til þessara framkvæmda 30 millj. kr. og hefur auk þess heitið öðrum 30 á þessu ári, og auk þess er gert ráð fyrir 20 millj. kr. á framkvæmdaáætlun ríkisins til þessara hluta nú. Það er í fyrsta sinn komið inn á framkvæmdaáætlun þar, þannig að þessar fjárhæðir, sem þarna eru komnar til, um 80 millj. kr., munu að sjálfsögðu draga úr útgjöldum byggingarsjóðs. Einmitt nú þessa daga er verið að gera upp fjárhagslegu hlið framkvæmdaáætlunarinnar, þannig að erfitt er fyrir mig að fullyrða á þessari stundu, hvernig þessi fjárhagsmál standa. En það er alveg ljóst, að meginhluti þessa verkefnis hefur fjárhagslega verið borinn af byggingarsjóði, þrátt fyrir tilkomu þessa fjár, sem ég nú hef nefnt. Ég hefði því talið, að sú brtt., sem hv. 6. þm. Sunnl. flytur, væri betur komin í þeirri allsherjar endurskoðun á húsnæðismálunum öllum, sem yfir stendur nú, heldur en samþykkjast akkúrat á þessum tíma, meðan jafnóvíst er um þá fjármuni, sem til þessara hluta þarf. Það er hins vegar rétt hjá honum, að um hálfs annars árs skeið tókst að fullnægja öllum umbeðnum lánbeiðnum í húsnæðismálastjórn. Það var hvort tveggja, að tekjur sjóðsins jukust að stórum mun og byggingarframkvæmdir drógust saman um þetta skeið, en jukust svo aftur síðan, en þetta gerði það mögulegt að fullnægja við þrjár lánveitingar í röð öllum lánbeiðnum, sem mun vera nánast einsdæmi hjá slíkum lánasjóði. En eitt af þeim verkefnum, sem ríkisstj. gaf yfirlýsingu um við lok þessarar síðustu vinnudeilu í byrjun marz og fól þeirri svokölluðu atvinnumálanefnd, sem sett hefur verið á stofn, að athuga, eru auknar tekjur Byggingarsjóðs ríkisins. Og væntanlega getur sú nefnd skilað sínu áliti, eins og í yfirlýsingunni segir, áður en gildistími samninganna rennur út á þessu ári. Og ég teldi, að þessi till., sem ég vil á þessu stigi alls ekki mæla gegn, ætti betur heima í þeirri allsherjar endurskoðun ásamt athugun á frekari tekjumöguleikum byggingarsjóðs. Hins vegar er rétt að minna á það, og ég geri það ekki í neinum ádeilutón, að menn mega ekki tala um þann biðtíma, sem nú gildir hjá húsnæðismálastjórn, eins og hann sé eitthvert fyrirbæri, sem sé nú að taka gildi. Húsnæðismálastjórn hefur starfað frá árinu 1955, og hefur verið bent á það hér, að hún er sett að frumkvæði þáv. félmrh., Steingríms heitins Steinþórssonar, og var mjög merkilegt skref í framfaraátt í þessum málum, og ég tel, að þær lánveitingar og framkvæmdir, eftirlit og endurbætur i byggingarháttum landsmanna, sem búsnæðismálastjórn hefur siðan af hendi leyst, sé stærri og þyngri á metunum heldur en menn kannske almennt vilja viðurkenna í dag. Ég minni t.d. á það, að þegar ég tók fyrst sæti í húsnæðismálastjórn 1956, taldist það til undantekninga, ef fram kom formlega gerð og samþykkt teikning frá öðrum stöðum en Reykjavík og allra stærstu bæjunum hér í nágrenni Reykjavikur. Það er jafnfátítt, að ófullkomnar teikningar berist í dag. Þetta er fyrst og fremst starfsemi teiknistofu húsnæðismálastjórnar að þakka. Hún hefur getað látið mönnum í té á sanngjörnu verði teikningar, sem þeir hafa síðan getað valið úr, allmiklu úrvali, sem hefur komið þeirri menningu á í þessum efnum, ef ég má orða það svo, að það er jafnfátítt nú eins og almennt var áður, að byggt sé upp eftir algerlega ólöglegum teikningum á vasabókarblöðum. Þetta held ég að geti nægt af minni hálfu, á þessu stigi málsins a.m.k., varðandi þær aths., sem fram hafa komið. En ef í till. mætti með einhverjum orðalagsbreytingum fyrirbyggja þann misskilning, sem mér fannst örla á í ræðum þessara tveggja hv. þm., vildi ég beina þeim tilmælum til flm., að þeir væru við því búnir að athuga það orðalag og, ef hægt væri, að fyrirbyggja þann misskilning, sem mér fannst aðeins örla á.



Herra forseti. Ég vil sérstaklega lýsa ánægju minni yfir 2. gr. þessa lagafrv., þ.e. að nú verði auk Öryrkjabandalags Íslands einnig elliheimilum víðs vegar veitt lántökuheimild hjá húsnæðismálastjórn. Framkvæmdir Öryrkjabandalagsins hér í bæ vekja verðskuldaða athygli og er ekki að efa, að þessi heimild kemur til með að lyfta þeim framkvæmdum. Lánsheimild til handa elliheimilum til að byggja leiguhúsnæði, að sjálfsögðu fyrir gamalt fólk, verður án efa einnig á sama hátt til að lyfta slíkum stofnunum, t.d. elliheimilinu hér í Reykjavík, en rekstur þess er allur hinn athyglisverðasti. Varðandi brtt. á þskj. 610, sem flutt er af þremenningunum, þ.e. meiri hl. nefndarinnar, að tilhlutan hæstv. ríkisstj., vil ég segja þetta: Ég fagna þessari brtt. og lýsi stuðningi við hana. Samtök byggingarmeistara leggja mikið upp úr því að fá sett inn í l. um Húsnæðismálastjórn ríkisins ákvæði, sem hér er gerð till. um. Íbúðarbyggingar og verð á íbúðum eða jafnvel okur, eins og kallað hefur verið, hefur verið mikið á dagskrá undanfarin ár. Meðal raka, sem byggingarmenn hafa réttilega borið fram, er það, að þeir njóti ekki jafnréttis við t.d. byggingarsamvinnufélög eða sérstaklega við byggingarframkvæmdir í Breiðholti. Það er ekki að efa, að þessi till., ef samþ. verður, verður til mikils hagræðis fyrir byggingarmenn og ekki síður fyrir væntanlega kaupendur, sem eftir samþykkt þessarar till. eiga að geta gengið inn í kaup á tilbúnum íbúðum og þannig yfirtekið lán húsnæðismálastjórnar strax við kaupin. Þetta fyrirkomulag á einnig að geta orðið kaupendum íhúða mikil trygging. Margir þekkja sögu um óheyrileg kaup á hálftilbúnum íbúðum. Kaupendur íbúðanna hafa þá sem leikmenn oft gengið út frá, að þeir væru að kaupa íbúðarhúsnæði, sem lengra væri komið í byggingu, án þess að gera sér grein fyrir, hve mikið væri ófullgert. Hér er gert ráð fyrir, að íbúðir, sem þessi lán fengjust til, séu seldar fullgerðar með verðviðurkenningu húsnæðismálastjórnar. Það er ekki vafi á því, að þetta fyrirkomulag getur gert mikla byltingu til þess að færa byggingarkostnaðinn nær réttu verðlagi. Byggingartími hér á landi er óhæfilega langur. Vextir á byggingartíma eru veruleg upphæð og verða þeir að sjálfsögðu til þess að hækka byggingarkostnað, þar sem um langan tíma er að ræða, oft 2 ár, sem venjulegt íbúðarhúsnæði, er í byggingu. Og mér er nær að halda, að vaxtagjöld af venjulegri íbúð geti numið 10-12% af byggingarkostnaði. Þetta verður sífellt algengara, þar sem byggingarmenn, sem standa í byggingum, hafa að jafnaði ekki fjármagn til að flýta byggingunum sem skyldi, og verður þetta að sjálfsögðu mest hjá byggingarfélögum og byggingarmeisturum, sem byggja í stórum stíl til sölu og ekki hafa sölumöguleika á fyrsta byggingarstigi. Og skiljanlega lendir svo þessi vaxtakostnaður að meira eða minna leyti eða algerlega á kaupendum, sem oft er ungt fólk, sem er að stofna eigið heimili og hefur ekki of góðar ástæður til þess að taka á sig óeðlilegan vaxtakostnað. Þetta er því æskileg till., sem væntanlega fær fylgi Nv. þm.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leyfa mér að segja hér örfá orð við 2. umr. þessa máls, breyt. á I. um Húsnæðismálastofun ríkisins. Eins og fram hefur komið og ég held að ég hafi getið um í 1. umr., örstuttri ræðu, sem ég hélt þá, er meginefni frv. það að lækka vísitölugreiðslur af húsnæðislánum. Það þarf ekki að eyða löngu máli að því að lýsa stuðningi við það mál, svo mikið óréttlæti sem það hefur verið fram að þessu, að húsbyggjendur eða lántakar úr byggingarsjóði skuli vera því sem næst þeir einu, sem hafa orðið að búa við þessi lánakjör. Og er það sannarlega ómaklegt, eins og hér hefur komið fram, þar sem hér er um að ræða einmitt þá, sem kannske minnsta getu hafa til þess að standa undir slíkum greiðslum. Alveg sérstaklega var þetta ómaklegt eftir að vísitölugreiðslur á laun voru felldar niður, og ég hygg, að það hafi verið einmitt þannig ástatt, þegar ég a.m.k. gerði þá till. hér í þessari hv. d., að vísitölugreiðslur af lánum yrðu algerlega felldar niður. Vitanlega ber að stefna að því að sleppa öllum slíkum vísitölugreiðslum af þessum byggingarlánum, en ég tek undir það með hv. 4. þm. Sunnl., að menn verða að hugsa sér að ger þetta í áföngum, og við munum ekki gera frekari kröfur heldur en það samkomulag, sem gert var við verkalýðssamtökin eftir síðustu vinnudeilu, hljóðar um, en þetta frv. mun vera í samræmi við það. En það var út af brtt. á þskj. 610 fyrst og fremst, sem mig langaði til þess að segja örfá orð. Það er verið að leggja til í þessari till. að flýta lánum frá húsnæðismálastjórn, að lána þau byggingarmeisturum í upphafi byggingartímabils eða snemma á tímabilinu, til þess að þeir geti byggt húsin fyrr og lendi síður í fjármagns andræðum, eins og hér hefur verið réttilega lýst, að margir þeirra eiga við að stríða. Þessi krafa, hefur verið nokkuð lengi á döfinni hjá byggingarmeisturum. Þeir hafa, að ég hygg, frá því að framkvæmdirnar við Breiðholt voru ákveðnar, verið með hugmyndir um það, að þeir ættu siðferðilega a.m.k. skulum við segja, rétt á því að njóta þessarar fyrirgreiðslu og sitja við sama borð og þeir, sem byggja af opinberri hálfu, og sýna, hvað þeir gætu þeirri samkeppni. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að mér finnst þessi hugsun ekki röng. Ég hef trú á því, að þessi samkeppni milli framkvæmda á vegum hins opinbera og framkvæmda, sem einstaklingar hafa með höndum, geti átt fullan rétt á sér og orðið til þess að lækka byggingarkostnað, sem mjög mikil þörf er á. Ég hef oft gagnrýnt það hér úr þessum ræðustól á hv. Alþ., að það hafi verið of lítið gert af því af hálfu hins opinbera að framkvæma. III. kafla laga um húsnæðismálastjórn, þann kaflann, sem fjallar um lækkun byggingarkostnaðar, og þann kaflann, sem einmitt að mínum dómi ætti að leggja höfuðáherzluna á að framkvæma. Og mig minnir, að í sambandi við mál, sem ég flutti hér á þessu þingi um aukna aðstoð við byggingarsamvinnufélög, hafi ég einmitt talað um þessa leið sem hugsanlega til þess að lækka byggingarkostnaðinn og hafi þá viljað hafa byggingarsamvinnufélögin með og gera þau starfhæf á þann hátt að tryggja þeim sölu á ríkistryggðum skuldabréfum, sem er auðvitað meginforsendan fyrir því, að byggingarsamvinnufélögin hafi yfir fjármagni að ráða og geti staðizt samkeppnina vegna þess. Nú er mér ekki alveg ljóst, hvaða hlut byggingarsamvinnufélögum er ætlað að eiga að lánum úr byggingarsjóði eftir þessari brtt. Það er að vísu talað hér um byggingarmeistara og byggingarfyrirtæki. Má vera, að þetta síðara orð tryggi það, að byggingarsamvinnufélögin hafi þarna aðild að eða fái lán jafnskjótt og hér er gert ráð fyrir, að byggingarmeistarar fái þau. Ef svo er, tel ég það vel farið. Hæstv. félmrh. sagði, að þessi till. væri e.t.v. þannig orðuð, að það mætti koma við á henni einhverjum breytingum og leiðréttingum. Ég held, að það sé full þörf á því að gera það, en satt að segja er mér nú ekki ljóst, hvenær á að gera það, eins og þinghaldi nú er háttað, því að nú eru næturfundir alltíðir og of tíðir. En ég vil gera það að till. minni og taka undir þá till. hæstv. félmrh., að þessari till., svo og annarri till., sem komið hefur hér fram og..ég mun víkja örlítið að síðar, verði á ný vísað til hv. heilbr.- og félmn. og hún fái tóm til þess að semja hana eins og flestir geta fallizt á og þannig, að engum misskilningi valdi, hvað hér er um að tefla. En það er náttúrlega ekki nóg að samþykkja það að fleiri og fleiri aðilar skuli eiga rétt á lánum úr byggingarsjóði, þegar fyrir liggur, að hann er langt á eftir með allar greiðslur, og þess vegna verð ég að taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að ég hygg af hv. 4. þm. Sunnl., að þetta fyrirkomulag muni, ef ekki kemur nýtt fjármagn til, þrengja kost hins almenna húsbyggjanda, þess, sem hefur fengið lán eða á von á láni úr Byggingarsjóði ríkisins og hefur beðið eftir því, sumir nú nokkuð lengi. Það getur verið, að það sé rétt, sem hæstv. félmrh. sagði áðan, að þegar á líður, þegar þetta fyrirkomulag er búið að vera í gildi í nokkur ár, færist byggingarfyrirkomulagið meira og meira yfir í það horf, að langflestar íbúðir verði byggðar annaðhvort á vegum hins opinbera eða á vegum samtaka byggingarmeistara eða byggingarfyrirtækja og á þann hátt komi allt það fjármagn, sem húsnæðismálastjórn eða byggingarsjóður hefur yfir að ráða, hinum almenna húsbyggjanda að fullu gagni. En þetta bara tekur tíma og meðan verið er að færa málið yfir í þetta horf, eru aðrir einstaklingar, sem komnir eru af stað og bíða eftir lánum, og það er enginn vafi á því, að þetta háa tillag, sem framkvæmdanefndin í Breiðholti hefur fengið úr byggingarsjóði, hefur orðið til þess, að aðrir, sem eru að byggja og voru byrjaðir, hafa orðið að bíða miklu lengur heldur en annars mundi verið hafa. Þessu er ekki hægt að neita, ekki með nokkru móti. Það þýðir ekkert að benda á það, þó að það kunni að verða í framtíðinni þannig, að flest hús verði byggð á vegum slíkra aðila, það er vissulega rétt, með þeirri hugsun, sem í þessari brtt. á þskj. 610 felst, þá er það fyrir þá, sem annars mundu njóta lána hjá húsnæðismálastofnuninni. En það hlýtur að rýra hlut þeirra, sem eru byrjaðir og bíða núna. Þess vegna vil ég mjög eindregið taka undir þá skriflegu brtt., sem hv. 6. þm. Sunnl. hefur borið hér fram og fjallar um það, að þegar sérstakar lánveitingar - eða lánveitingar með sérstökum hætti eru látnar fara fram, sé ríkissjóður skyldugur samkv. lögum til þess að útvega byggingarsjóði aukið fjármagn. Sú krafa hefur oft komið fram að því er varðar framkvæmdirnar í Breiðholti, m.a. að ég hygg við umr. um fsp., sem ég leyfði mér að flytja ásamt fleirum um framkvæmd lána hjá byggingarsjóðnum, að ríkissjóður stæði við það loforð, sem hann gaf verkalýðsfélögunum, þegar byrjað var á framkvæmdunum í Breiðholti, og samningurinn um þær var einn liður í lausn vinnudeilu, að sérstakt fjármagn kæmi til. Það mun vera rétt, að atvinnuleysistryggingasjóður lánaði á s.l. ári 30 millj. til þess að fjármagna þessar framkvæmdir. Það er vafalaust rétt, sem hæstv. félmrh. upplýsir, að atvinnuleysistryggingasjóður ætli sér eða muni lána aðrar 30 millj. á þessu ári til þess að standa undir þessum framkvæmdum, en mig minnir fastlega, að samkv. þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf sjálfur í febrúarmánuði - ég man ekki alveg hvaða dag það var - sé þetta engan veginn nóg, jafnvel þótt þessar seinni 30 millj. séu komnar til, til þess að byggingarsjóður hefði fengið til baka það fjármagn, sem hann hefur látið umfram það, sem aðrir húsbyggjendur mundu fá, ef þeir hefðu tekið sig saman og byggt þessar blokkir. Þess vegna finnst mér það vera alveg sjálfsögð krafa, að hæstv. ríkisstj. hlutist til um, að þetta fjármagn fáist. Og ég treysti því, að hæstv. ráðh. vilji fallast á það, enda mótmælti hann því ekki hér í ræðu sinni áðan. Hann sagði að vísu, að þessi till. ætti betur heima í sambandi við einhverja allsherjar endurskoðun, sem hæstv. ríkisstj. er alltaf að láta fara fram á þessum málum. Ég minnist þess t.d. og mig langar þá að nota tækifærið til þess að spyrja um það, að áðurnefnt frv. frá mér um byggingarsamvinnufélög var afgreitt til hæstv. ríkisstj. með rökst. dagskrá þann 1. febr. s.l. og rökstuðningur þeirrar dagskrár var, að þessi mál væru öll í athugun hjá hæstv. ríkisstj. og þess vegna væri ótímabært að samþykkja það frv., sem þar var um að ræða. Það er náttúrlega gott að flana ekki að neinu. Ég er alveg samþykkur því, og það mætti athuga málin betur, sum, sem hér eru send til afgreiðslu, eins og t.d. þau mál, sem upplýst er, að ekki stoppi heilan dag í Stjórnarráðinu. Það er ekki mikil athugun, sem slík mál fá þar, ef að líkum lætur. En svo eru aftur önnur mál, sem eru kannske fullt eins aðkallandi, sem eru allt of lengi í Stjórnarráðinu. Væri ekki hægt að hafa eitthvert meðalhóf á þessu? Um húsnæðismálin má náttúrlega endalaust ræða og hefur raunar oft verið gert hér. Ég skal ekki að þessu sinni lengja þessar umr. Fundartíminn er sjálfsagt að verða liðinn og menn vilja gjarnan fara að afgreiða þetta mál. Ég geri það að till. minni, að þessum brtt. tveim, sem fram hafa verið bornar, bæði á þskj. 610 og eins hinni skrifl. brtt., sem síðar var fram borin, verði á ný vísað til hv. heilbr.- og félmn., svo að þær fái þar athugun og geti orðið þannig orðaðar, að ekki valdi misskilningi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. frekar en orðið er. Vil aðeins út af ummælum hv. síðasta ræðumanns minna hér á tvö atriði. Í fyrsta lagi skil ég vel áhyggjur hans, sem alls ekki eru óréttmætar, út af þeirri aðstoð, sem upphaflega var hugsuð við byggingarsamvinnufélögin. Varðandi endurskoðun á þeim ákvæðum vil ég upplýsa, að það mun hafa verið nokkur skoðanamunur í húsnæðismálastjórn um það, hvort taka bæri gildandi lagaákvæði um byggingarsamvinnufélög til endurskoðunar í þeirri endurskoðun, sem yfir stendur í húsnæðismálastjórn, og til að taka af öll tvímæli í þeim efnum, var í dag skrifað frá félmrn. bréf um, að svo bæri að gera og byggingarsamvinnufélögin væru undir þeim ákvæðum, þó að sérstaklega hefði ekki verið um það samið 1965. Um aðrar aths. hv. þm., eins og þá, að sum frv. stöðvuðust of lengi, önnur fengju of litla athugun í rn., vil ég aðeins segja það, að að sjálfsögðu eru í þessum athugunum tillagnamenn úr Stjórnarráðinu. Og það veit hv. þm., sem kunnugur er vinnubrögðum þar frá fyrri starfstíma, að slík mál fara ekki athugunarlaust í gegn, þó að ég orðaði það svo, að þeim mönnum, sem athugunin var falin, hefði verið fyllilega treystandi til að ljúka henni og gera hana á viðunandi hátt. Eftir að hún barst mér í hendur, stöðvaðist hún ekki í heilan dag, við það stend ég. Það verður ekki sagt um þessi mál hér, að þau hafi hvorki verið rædd eða athuguð, svo oft hefur hv. þm. og reyndar margir aðrir vakið athygli á þeim sem eðlilegt er. Þau eru mjög spennandi fyrir stóran hluta landsmanna og veltur á miklu um afkomu manna, hvernig til tekst um úrlausnir þeirra á hverjum tíma, og er því eðlilegt, að þau séu rædd bæði oft og vel, enda verða húsnæðismálin aldrei endanlega leyst, það er mér vel ljóst af nánum kynnum af þeim, þau þurfa sífelldrar og stöðugrar endurskoðunar við og sjálfsagt síaukinna tekna við á hverju tímabili. Þessar gömlu fullyrðingar, sem ég vil segja, að geti verið rökstuddar að ýmsu leyti, að Breiðholtsframkvæmdirnar dragi úr almennri útlánagetu byggingarsjóðs bili skal ég ekki þræta fyrir. Það er að vísu ekki endanlega uppgert dæmi, en má nokkuð ljóst vera, að vegna hins gífurlega peningamagns, sem til þeirra framkvæmda þarf, muni um ákveðið tímabil draga nokkuð úr hinum almennu lánum. En ég hef aldrei verið í vafa um það, að endanleg niðurstaða þess verði íbúðareigendum til góðs, og með hliðsjón af reynslu annarra nágrannalanda okkar í þessum efnum kann það að taka einhvern tíma, þann tíma, sem áreiðanlega endurgreiðir sig, þegar nægileg reynsla er fengin í þessum efnum. Ég vil, til þess að fyrirbyggja misskilning á því, sem ég sagði hér áðan um brtt. mína við brtt. á þskj. 610, taka það fram, að ég tel alveg óþarft, að það fari til n. aftur til frekari athugunar. Þá er ákaflega ljóst, hvað misskilningnum olli. Það vantaði nánari skýringar á því, til hvaða tíma ætti að veita lánin og hve lengi byggingarmeistarinn ætti að hafa þessa peninga með höndum, og ég fellst á að, að á því þurfi nánari skýringu og veit, að það er alls ekki í huga þeirrar n., sem þetta lagði til, að þetta fé yrði í höndum þeirra lengur en sem byggingartímanum næmi. Þess vegna leyfi ég mér, herra forseti, að leggja fram skrifl. brtt. við þá brtt., sem er á þskj. 610, þess efnis, að á eftir orðunum „byggingarmeistara og byggingarfyrirtækja“ komi: meðan á byggingartíma stendur, er síðan skiptist milli væntanlegra íbúðarkaupenda. Og síðan till. áfram óbreytt.



Herra forseti. Ég get fyrir hönd okkar flm. till. á þskj. 610, sem hér hefur verið allmikið rædd, algjörlega fallizt á þá breytingu, sem fram kemur í till. hæstv. félmrh., sem hann hefur nú nýlega lýst, og tel, að með þessari breyt. verði greinin í heild skýrari og nái betur því markmiði, sem hún stefndi að. En fyrir utan þetta eru örfá atriði, sem ég vildi gera hér að umtalsefni í sambandi við þær umræður, sem orðið hafa um þetta mál og sérstaklega áðurgreinda till., brtt. á þskj. 610. Mig minnir, að það væri hv. 6. þm.,Sunnl., sem taldi, að í þessari till. væri sérstaklega verið að bera fyrir brjósti byggingarmeistara. Ég hygg, að þetta sé á misskilningi byggt. Það má segja, að hagsmunir byggingarmeistara af þessari till. felist kannske fyrst og fremst í því, að þeir fái aukna a vinnu, en ég held, að þegar þetta er skoðað niður í kjölinn, sé þessi till. fyrst og fremst til hagsbóta fyrir þá einstaklinga, sem koma til með að kaupa íbúðirnar af þessum byggingarmeisturum. Í fyrsta lagi á þann hátt, að byggingartíminn verður skemmri vegna aukinnar lánafyrirgreiðslu og í öðru lagi vegna þess, að byggingarmeistarinn getur ekki selt þetta á frjálsu verði, heldur verður háður samþykki húsnæðismálastjórnar. Ég get vel skilið þá hv. andmælendur þessarar till., sem hafa áhyggjur af því, að samþykkt hennar mundi leiða til þess, að aðrir byggingaraðilar eða einstaklingar, sem væru að byggja, mundu e.t.v. verða frekar útundan, ef þarna ætti að fara að veita nýja tegund lána, og það er auðvitað alveg ljóst, að því meiri skyldur, sem lagðar eru á húsnæðismálastjórn, og þeim mun fleiri aðilar, sem eiga rétt á lánum þaðan, því meira fé verður auðvitað að útvega Byggingarsjóði ríkisins, þannig að hægt sé að verulegu leyti að standa við fyrirheit og skuldbindingar, sem sett eru í lög. Undir það get ég alveg tekið. Hitt verðum við að líta á, að í þessari till. felst fyrst og fremst heimildarákvæði, og það er auðvitað matsatriði, þegar ekki er nægilegt fé fyrir hendi til þess að veita öllum lán á réttum tíma, eins og reyndar er ástatt nú og hefur verið nú í nokkra mánuði, þá er auðvitað alltaf matsatriði, hverjum á að veita, hver á sitja fyrir og hver á að bíða. Og það má reyndar segja, að þegar lán eru veitt einhverjum hópi einstaklinga, sem er að byggja, þá verði aðrir að bíða lengur. En lán, sem væri veitt á þann tiltekna hátt til byggingaraðila, byggingarmeistara eða byggingarsamtaka, sem ætluðu að endurselja íbúðirnar, yrði vitanlega til verulegra hagsbóta fyrir þann hóp, sem kaupir þessar íbúðir, þó að það yrði kannske til óhagræðis fyrir aðra, sem yrðu þá að bíða lengur í staðinn. En þó að það sé alveg ljóst, að það verður að gera gangskör að því að útvega byggingarsjóði aukið fé, þá finnst mér samt felast svo mörg mikilvæg nýmæli í þessari brtt., að ég held, að menn eigi ekki að láta sér vaxa í augum eða gera of mikið úr þessum annmarka á henni, að fé sé ekki fyrir hendi eins og stendur. Það ætti ekki að sleppa þessu tækifæri til þess að koma þessari till. í gegn og þeim mikilvægu nýmælum, sem í henni felast. Það er kannske of mikið að segja, að það sé rangt, en það er a.m.k. mjög vafasöm fullyrðing hjá hv. andmælanda að segja, að byggingarmeistarar eða þeir, sem nytu þessara sérstöku lána, gætu selt íbúðirnar hverjum sem hafa vill, því að það er þó tekið fram í till., að ekki megi selja neinum öðrum en þeim, sem fullnægja úthlutunarskilmálum húsnæðismálastjórnar. Það er tekið fram í till. Og það er eitt, sem menn mega heldur ekki líta fram hjá, þegar þessi till. er rædd og það er þetta: Nú rísa kannske upp margir byggingaraðilar, nokkrir stórir aðilar, og vilja fá lán samkv. þessari grein, ef þetta verður lögfest. Það getur bæði verið hér í Rvík, Hafnarfirði, Kópavogi og Akureyri og öðrum þéttbýlisstöðum. Væntanlega hefur húsnæðismálastjórn ekki peninga til að lána þessum aðilum öllum, en hún getur látið þá sitja fyrir, sem vilja byggja ódýrast. Þeir koma og leggja sínar teikningar fyrir og segja: Við skulum byggja íbúðina og selja hana á þessu verði, miðað við byggingarvísitöluna í dag, og áskiljum okkur rétt til að hækka, ef byggingarvísitalan hækkar. Það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt eða þarf ekki að vera það. En þarna gæti húsnæðismálastjórn látið þá sitja fyrir, sem byggja ódýrast, og þarna gæti hún komið á, ég vil segja, heilbrigðri samkeppni, annars vegar innbyrðis milli þessara aðila, hins vegar samkeppni þessara aðila í heild við byggingaráætlunina í Breiðholti og aðrar slíkar framkvæmdir, sem eru unnar á vegum hins opinbera og þess vegna má ekki horfa fram hjá þessum mikilvægu atriðum. Þá held ég líka, að það sé of mikið sagt, að með þessu sé verið að brjóta niður lánakerfið, þetta sé einhver grundvallarbreyting að lána til slíkra aðila. En það er þegar í lögum um Húsnæðismálastjórn ríkisins, að hægt sé að lána á þann hátt, eða ef ekki á þennan hátt, þá skulum við segja á hliðstæðan hátt. Svo segir í lögunum, að ef byggingarfélag sé lántakandi, þá skuli skipt láninu á hlutaðeigandi íbúðir að byggingu lokinni, eftir ákvörðun húsnæðismálastjórnar, og það segir líka í núgildandi lögum, að sé um að ræða byggingarfélag, sem nýtur ríkisábyrgðar, en það eru byggingarsamvinnufélögin, þá geti húsnæðismálastjórn veitt því bráðabirgðalán gegn ríkisábyrgð af fé byggingasjóðs, enda verði láninu skipt að byggingu lokinni á eigendur hlutaðeigandi íbúða gegn 1. veðrétti, og fellur þá ríkisábyrgð niður, þannig að hér er í raun og veru verið að fara inn á svipaða braut og þegar hefur verið mörkuð með byggingarsamvinnufélögunum. Ég sé reyndar ekkert því til fyrirstöðu, að þar sem segir í till., „byggingarmeistarar og byggingarfyrirtæki,“ þá sé hægt að túlka það nokkuð víðtækt. Ég vil svo að lokum undirstrika það, að við, sem flytjum þessa till. og stöndum að henni, við föllumst á þá brtt., sem hæstv. félmrh. hefur lagt fram, enda er það sannast mála, að þessi tilmæli og álitsgerð þessarar n., sem ég vitnaði til í minni fyrri ræðu, hárust okkur með stuttum fyrirvara, og ég get fúslega viðurkennt, að það hefði verið æskilegt að hafa lengri tíma til þess að semja þessa till., svo að hún yrði vel úr garði gerð.



Herra forseti. N. hefur ekki fengið langan tíma til að athuga þetta frv. og ber jafnvel frágangurinn á nál. það með sér, því að það óvenjulega hefur komið fyrir, að prentvilla er í nál. meiri hl., sem ég vil biðja hæstv. forseta að sjá um, að verði leiðrétt við prentun á þingtíðindum. Þar er skorað á hæstv. ríkisstj. að „undirrita“ löggjöf um þetta efni, en á að sjálfsögðu að standa að „undirbúa“ löggjöf. Það er án allrar hrifningar, sem meiri hl. n. mælir með samþykkt þessa frv. óbreytts. Það kemur undir það, sem maður kallar illa nauðsyn, að það verður að sjá fyrir því að halda bátaflotanum í tryggingu og mér skilst, að til þess sé engin önnur leið heldur en að greiða a.m.k. töluverðan hluta af iðgjöldunum og fyrir því er verið að reyna að sjá í þessu frv. Af ástæðum, sem fyrirrennurum mínum á Alþ., þeim vísu mönnum, sem þær reglur settu á sínum tíma, eru sjálfsagt kunnari en mér, hefur verið farið inn á þá leið að greiða vátryggingu fiskiskipanna með útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, og nú, þegar verðið lækkar á þessum afurðum, verður að sjálfsögðu ónógt fé í sjóði til þess að standast þennan kostnað öðruvísi heldur en að hækka gjaldið af hinum einstöku vörutegundum. Það má segja, að hallinn, sem þarf að jafna fyrir árin 1967 og 1968, sé sem næst 100 millj. kr. fyrir hvort ár. Fyrir 1967 hefur verið séð fyrir þessu að nokkru leyti með því að leggja til hliðar hluta af hinum svokallaða gengisbreytingarhagnaði í þessu skyni, hinum reikningslega hagnaði, sem myndast í sambandi við gengisbreytinguna við það, að útfluttar vörur framleiddar fyrir breytinguna verða aðeins gerðar upp á gamla genginu, þótt þær séu seldar á hinu nýja gengi. Þannig mun bætast töluverður hluti af halla síðasta árs, og halla þann, sem búizt er við á þessu ári, á að reyna að bæta að nokkru með þessu frv., sem hér liggur fyrir, þ.e.a.s., það er gert ráð fyrir, að þarna náist kringum 42 millj. kr. Afganginn er hugsað að reyna að bæta með því að draga úr útgjöldum við tryggingarnar. Ég hygg mig tala fyrir alla n., a.m.k. í fullu umboði meiri hl., þegar ég segi, að þessi mál eru í ólestri og á engan hátt með því móti, sem við vildum óska, og að það er samróma álit okkar, að þau þurfi að taka föstum tökum og að það fyrirkomulag, sem á þeim málum er núna, sé ekki til neinnar frambúðar og þurfi að kippa því í lag fyrir næstu áramót. Það ætti að vera eitt af fyrstu frv., sem yrðu lögð fyrir Alþ., þegar það kemur aftur saman til funda í haust. En þar sem auðséð er, að þegar svo áliðið er þingtímans sem nú er orðið, getur ekki unnizt tími til slíkrar endurskoðunar að sinni, þá mælum við af illri nauðsyn með samþykkt frv. óbreytts.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. og hv. frsm. meiri hl. sjútvn. gerði grein fyrir, þá varð n. ekki sammála um afgreiðslu þessa frv. Það kom berlega fram í n., eins og hv. frsm. meiri hl. undirstrikaði raunar, að það var enginn nm. sérstaklega hrifinn af þessu frv., svo að vægilega sé til orða tekið. Það kom mjög greinilega fram, að jafnvel þeim hv. þm. stjórnarflokkanna, sem töldu sér ekki annað fært heldur en fallast á þetta frv., þeim lízt ekki sérlega vel á þá lausn, sem þar er um að ræða og telja hana tvímælalaust algera bráðabirgðalausn og raunar nokkra vandræðalausn, að ég hygg. Og það er líka mála sannast, að hér er ekki um að ræða neina frambúðarlausn á þeim vanda, sem hér er vissulega á ferðinni að því er varðar öll tryggingarmál bátaflotans, og það er hætt við, að þessi takmarkaða bráðabirgðalausn leiði aftur af sér ný og e.t.v. býsna erfið vandamál, og gæti því svo farið, að hún yrði sjávarútveginum helzt til dýr. Það sem hér er um að ræða, er í stuttu máli það að hækka útflutningsgjöld á ákveðnum tegundum sjávarafurða, þrem tegundum sjávarafurða, um samtals 42 millj. kr. Útflutningsgjöld eru, að ég hygg, alltaf hálfgert vandræðafyrirkomulag. Það er hálfgerður vandræðatekjustofn, og því hærri sem útflutningsgjöld af afurðum eru, því varhugaverðari hljóta þau að vera og valda því, að erfiðara verður um alla samkeppni við aðra, þar sem slík útflutningsgjöld eru annaðhvort mjög lág eða alls ekki til og í sumum tilfellum jafnvel fá þeir, sem framleiða til útflutnings, stuðning til slíkrar framleiðslu. Hækkun útflutningsgjalda á sjávarafurðum á þeim tíma, þegar útvegurinn á í sérstökum erfiðleikum, er alveg sérstaklega varhugaverð. Það er vitað, að nú þegar nálgast venjulega síldarvertíð, hrannast upp vandamál í sambandi við það, hvernig útgerðarmenn og sjómenn koma til með að standa að næstu vertíð. Það er vitað, að þannig hefur gengið hjá þeim hluta bátaflotans, sem nú stundar aðallega síldveiðar, hinum stærstu vélbátum, þannig hefur gengið nú síðustu mánuðina, að ég hygg, að varla nokkur síldarbátur hefur á þeim tíma fiskað neitt nándar nærri fyrir kostnaði. Það mun hafa verið tap á þeim öllum og það mun varla finnast sá síldarbátur, sem undanfarna mánuði hefur fiskað fyrir tryggingu, sem kallað er, þ.e. að hlutur sjómanna hafi náð kauptryggingunni, sem þó er aðeins 12 þús. kr. á mánuði. Það mun því reynast svo, að eftir að sjómennirnir hafa á svona heldur misheppnaðri loðnuvertíð og við alls konar skrap annað orðið að vinna oft býsna langan vinnutíma fyrir 12 þús. kr. brúttó á mánuði, borga þar af 4-5 þús. kr. í fæði, þá má búast við því, að það verði erfitt að fá þá til þess að starfa á síldarflotanum, nema því aðeins, að einhverjar teljandi vonir séu um það, að þeir geti haft sómasamlegar tekjur. En á því eru vissulega veruleg tormerki. Það er vitað. Reynslan frá því í fyrra var sú, að síldin hefur fjarlægzt landið og það er yfirleitt búizt við því, að sú saga endurtaki sig nú og þess vegna er gert ráð fyrir því, að margvíslegir erfiðleikar mæti síldveiðiútgerðinni á komandi sumri. Það hefur þó verið talið, að vonir stæðu til þess, að einn þáttur síldveiðanna, þ.e.a.s. sá hlutinn, sem yrði veiddur til söltunar, yrði sæmilega arðbær, það stæðu nokkrar vonir til þess, að fyrir saltsíldina fengist bærilegt verð og það gæti e.t.v. greitt fyrir því, að menn yfirleitt treystu sér til þess að hefja þessar veiðar við þau erfiðu skilyrði, sem búast má við, að verði. En nú á að skattleggja alveg sérstaklega þennan þátt síldveiðanna, saltsíldina, til þess að standa undir hinu mikla tapi í sambandi við tryggingasjóðinn, og það hefur komið greinilega í ljós, að þeir aðilar, sem þetta mál skiptir alveg sérstaklega, sjómenn og útgerðarmenn og þeir sem fást við síldarsöltun, telja þetta hið mesta óráð og hafa mótmælt harðlega. Og við, sem skipum minni hl. n., sjáum ekki annað heldur en þeir hafi fært mjög veruleg og veigamikil rök fyrir sínu máli. Alveg sérstaklega vil ég benda á það, sem fram kemur í mótmælabréfi frá samtökum síldveiðisjómanna, að þeir telja, að með því hækka svo sem hér er gert ráð fyrir útflutningsgjaldið á saltsíldinni, hækka það úr 6% í 10%, þá sé í raun og veru verið að raska þeim grundvelli, sem samningarnir um hlutaskiptakjörin milli sjómanna og útvegsmanna voru á sínum tíma reistir á. Þetta tel ég, að sé býsna veigamikið atriði í sambandi við þetta mál, auk þess sem það er algerlega ljóst, að þessar 42 millj. kr. sem þarna á að taka af sjómönnum og útgerðarmönnum til þess að borga upp einhvern hluta, takmarkaðan hluta af hinu mikla og sívaxandi tapi tryggingasjóðsins, þær leysa það mál engan veginn til neinnar hlítar. Þessi tryggingamál bátaflotans hafa nú um sinn verið hið mesta vandræðamál og það er fyrir löngu tími til þess kominn, að þau séu öll endurskoðuð og fundin einhver varanleg lausn á þeim. Það er alveg hárrétt, sem frsm. meiri hl. n. sagði hér í sinni framsögu, að þessi mál eru í hinum mesta ólestri og þau þarf að taka miklu fastari tökum heldur en gert hefur verið. En þessi vandræðalausn að leggja þetta viðbótarskattgjald á ákveðnar greinar útflutningsframleiðslunnar, sú lausn er bæði mjög takmörkuð að því er sjálft vandamál tryggingasjóðsins snertir og hún mun koma mjög erfiðlega við alveg sérstaklega síldveiðarnar, en ég býst jafnvel einnig við, að það geti farið svo, að því er saltfiskinn varðar, að þar verði einnig nokkrum erfiðleikum bundið að taka á sig nýjar byrðar. Það hefur gengið allvel með sölu á saltfiski. Verðið hefur verið nokkuð hátt og farið heldur hækkandi. En nú á þessu ári og raunar að einhverju leyti á síðasta ári hygg ég, að saltað hafi verið nokkru meira en allmörg ár áður og e.t.v. sérstaklega, að í salt hefur farið fiskur, sem tæplega er í þeim sama gæðaflokki, sem saltfiskur hefur að. undanförnu verið, þ.e.a.s. fiskur, sem undir venjulegum kringumstæðum hefði tvímælalaust verið verkaður í skreið, en eins og menn vita, er ekki um skreiðarverkun að ræða eða varla um hana að ræða að sinni vegna þeirra markaðserfiðleika, sem eru í sambandi við skreiðina. Það má því jafnvel búast við, að öll skattlagning, aukin skattlagning að því er saltfiskinn varðar, geti komið erfiðlega niður, en þó hygg ég, að það sé alveg sérstaklega varðandi saltsíldina, að þar geti verið um að ræða mjög varhugaverða ráðstöfun að hækka svo stórlega sem hér er lagt til útflutningsgjald af þeirri vöru. Eins og ég sagði áðan, hafa þegar birzt mjög harðorð mótmæli ýmissa aðila gegn þessu frv. Það eru í fyrsta lagi mótmæli frá síldarútvegsnefnd. Það eru í öðru lagi mótmæli frá stjórn Samtaka síldveiðisjómanna og enn fremur hafa komið mótmæli frá félögum síldarsaltenda, bæði norðanlands og austan og sunnanlands og vestan. Ég vil leyfa mér að vitna hér í nokkur atriði úr hinu harðorða bréfi síldarútvegsnefndar, þar sem m.a. kemur fram, að við undirbúning þessa máls hefur ekkert samráð verið haft við n. og m.a.s. virðist ekki hafa verið, að því er hún segir, tekið neitt tillit til mjög eindreginna varnaðarorða, sem hún sendi bæði hæstv. sjútvmrh. og fleiri aðilum nú fyrir nokkrum mánuðum varðandi þetta mál. En í bréfi síldarútvegsnefndar til sjútvn. Ed. Alþ., dags. 10. apríl, segir m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Síldarútvegsnefnd vill mjög eindregið og ákveðið mæla gegn hækkun útflutningsgjalda á saltsíld, sem felst í frv. þessu. N. telur, að þessi hækkun geti leitt til þess, að þessi atvinnuvegur, sem hingað til hefur bjargazt án opinberra styrkja, lamist svo, að hann falli niður að mestu. Með bréfi voru, dags. 29. nóv. s.l., sem hér með fylgir í myndriti og sem stílað var til sjútvmrh., en jafnframt sent Efnahagsstofnuninni og Seðlabanka Íslands, eru ýtarlega raktir þeir erfiðleikar, sem fram undan eru með sölu og framleiðslu saltsíldar á sumri komanda. Er þar m.a. bent á erfiðleika um öflun hráefnis og verkun síldar af fjarlægum miðum, svo og kostnaðarauka af þeim sökum. Í bréfi þessu varar n. alvarlega við því, að nokkrar ráðstafanir verði gerðar til þess, að þessi útflutningsgrein verði lögð í einelti með auknum álögum. Allar þessar ábendingar og aðvaranir síldarútvegsnefndar virðast virtar að vettugi. Það er furðulegt, að ekki skuli haft í neinu samráð við n. eða hlustað á till. hennar og aðvaranir, þegar þess er m.a. gætt, að í n. eru fulltrúar útvegsmanna, sjómanna og verkamanna, síldarsaltenda og auk þess þrír fulltrúar þingkjörnir.“ Síðan er í bréfinu nánari rökstuðningur fyrir því, að mjög óráðlegt sé að leggja aukið útflutningsgjald á saltsíldina. Í bréfi frá stjórn Samtaka síldveiðisjómanna er lögð áherzla á hið sama ag þar vil ég alveg sérstaklega undirstrika það, sem þeir segja, að því er varðar röskun á þeim skiptakjörum, sem verið hafa á milli útgerðar og sjómanna. Þeir segjast vilja benda á það, að hækkun á útflutningsgjaldinu valdi röskun á þessum skiptakjörum og vilja vara við þeim afleiðingum, sem það geti haft. Það er, eins og ég hef þegar tekið fram, alveg augljóst, að tryggingamál bátaflotans þarf jafnt eftir sem áður, hvað sem verður um þetta frv., að taka föstum og ákveðnum tökum og leysa þau til einhverrar frambúðar. Þetta, sem nú á að gera, er hin mesta og vandræðalegasta bráðabirgðalausn, og ég hygg, að það væri skynsamlegt að hlusta á þau viðvörunarorð, sem fram hafa komið varðandi það, hvaða afleiðingar þessi nýja skattlagning getur haft. Ég held, að það hefði verið og væri enn skynsamlegra að leita annarra úrræða til bráðabirgða, en brýn nauðsyn er, að hafizt verði hið allra fyrsta handa um að leysa til nokkurrar hlítar og einhverrar frambúðar þann mikla vanda, sem upp hefur risið, varðandi öll þessi tryggingamál bátaflotans, sem, eins og hér hefur verið margsagt, eru í hinum mesta ólestri.



Herra forseti. Ég átti þess ekki kost að vera á fundi í sjútvn., þegar þetta mál var þar til umr., enda þótt þess sé nú ekki getið, hvorki í meiri hl. nál. né minni hl. En mér fannst ég ekki geta látið þetta mál alveg fram hjá mér fara. Í frv. þessu, sem hér liggur fyrir, um hækkun á útflutningsgjöldum, er gert ráð fyrir að hækka þau, útflutningsgjöldin, á þremur tegundum afurða, óverkuðum saltfiski, frystum humar og saltsíld. Hér er verið að auka þær álögur, sem á þessum afurðum voru fyrir hendi. Það er gert ráð fyrir að tekjuauki af þessu nemi um 42 millj. kr., sem gangi upp í halla tryggingasjóðs, en sá halli nam á árinu 1967 um 95 millj. kr. og er áætlaður um 103 millj. á árinu 1968 eða samtals um tæpar 200 millj. á þessum tveimur árum. Upp í þennan halla er gert ráð fyrir því að fá um 60 millj. af gengishagnaði af útfluttum afurðum og 42 millj. samkv. þessu frv. Eftir verður því að jafna halla á tryggingasjóðnum, sem nemur um 100 millj. kr. En það er gert ráð fyrir því samkv. grg. frv., að um 60 millj. kr. verði hins vegar að reyna að ná með því að draga úr útgjöldum sjóðsins. Mér virðist það harla lítil lausn, sem bent er á í þessari grg. með því að orða þetta svo „að draga úr útgjöldum sjóðsins“ án þess að benda á nokkra aðra leið. Hér fyrir þessari hv. d. lá frammi frv. um sparnaðartill. ríkisstj. Þar var svo drepið á einstaka liði, sem talið væri unnt að spara á eitthvað, þó að menn greindi mjög á um, hvort um raunverulegan sparnað yrði að ræða. Hér er ekki gerð minnsta tilraun til þess að benda á, hvar hægt verði að draga úr kostnaði í þessu efni. Það er viðurkennt af öllum, að mjög mikill vandi er í sambandi við þessi mál, vandi, sem er óleystur. En hvað þýðir það, ef þarna er verið að tala um að það eigi að reyna að draga úr halla sjóðsins með því að draga úr útgjöldum? Það þýðir einfaldlega það, að útgerðarmenn þeir, sem hafa báta sína tryggða, verða að greiða stöðugt hærri hlut iðgjaldanna. Tryggingafélögin greiða ekki tjónin, sem verða á bátunum, vegna skulda bæði tryggingasjóðs og einstakra útgerðarmanna. Þeir verða að skuldajafna. Fari tjónabæturnar yfir ákveðna iðgjaldaupphæð, hækka tryggingagjöldin og þurfa því margir útgerðarmenn að greiða stórar fjárhæðir umfram það, sem fæst greitt úr sameiginlegum tryggingasjóði. Sá sameiginlegi tryggingasjóður hefur ekki nægt á undanförnum árum og hefur halli sjóðsins stöðugt aukizt og svo er enn. Fyrir þessu þingi liggur nú, að ég held við lokaumr. í Nd., frv. til l. um stofnfjársjóð fiskiskipa. Þegar það frv. var boðað í dagblöðum hér í borg, var það túlkað sem nægileg lausn á vandamálum bátaútvegsins. Þá var ekki minnzt á, að nokkur vandi væri óleystur í sambandi við bátaútveginn. En nú kemur í ljós, að óleystur er vandi, sem nemur um eða yfir 100 millj. kr. Þegar stofnfjársjóðurinn var ákveðinn, var örugglega reiknað með því, að ekki yrði dregið úr aðstoð við bátaútveginn á öðrum sviðum, enda engin von til þess vegna síhækkandi útgerðarkostnaðar, að slíkt væri unnt. Hagur útgerðarinnar þolir þetta ekki, þegar þess er enn fremur gætt, að hagur stærri síldarskipanna er svo bágur, að fæst þeirra munu komast á síld, nema þau fái stórkostlega fyrirgreiðslu í einhverri mynd. Ég gæti trúað því, að það hefði þurft að hækka upphæðina, sem gert er ráð fyrir að leggja í stofnfjársjóðinn, um eða yfir 80 millj., til þess að síldarbátarnir fengju einhverja aðstoð, svo að von væri, að þeir kæmust á síld. Samt sem áður er nú lagt hér til í frv. að stórauka vanda bátanna. Það eykur útgjöld þeirra að miklum mun. Tryggingasjóðurinn mun skulda hinum ýmsu vátryggingafélögum vegna ársins 1967 um 63 millj. í dag. Áfallin skuld vegna liðinna 3-4 mánaða 1968 mun vera um eða yfir 90 millj., því að það munu vera um það bil 23 millj. á mánuði, sem vátryggingariðgjöldin eru. Tekjur af útflutningssjóðnum samkv. þessu frv. munu ekki koma inn fyrr en seint á þessu ári, sbr. tekjur af saltsíldinni, útfluttri saltsíld. Þess vegna verður erfitt fyrir bátaútvegsmenn að fá greitt tjón hjá tryggingafélögunum, vegna þess að þau verða ekki búin að fá greitt úr þessum sjóði og jafnvel skulda einstakir útgerðarmenn þar allverulegar upphæðir. Ég fæ ekki séð, hvernig eigendur bátanna eiga að rísa undir þessu eins og hag útvegsins er komið, og erfiðleikarnir magnast sífellt. Hér er því ekki um neina lausn, enga viðunandi lausn á vandamálum tryggingasjóðsins að ræða nema síður sé. Á þessu þingi hafa verið lögð fram ýmis frv. um stuðning við sjávarútveginn. En jafnframt hafa verið lögð fram mörg frv., sem valda þessum atvinnuvegi stórauknum útgjöldum. Það er verið að taka með vinstri hendinni aftur það, sem rétt var fram með hægri hendinni. Það verður varla talið annað en skrípaleikur, þegar þannig er staðið að undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Saltsíldin á samkv. þessu frv. að skila bróðurpartinum af þeim tekjuauka, eða um 28 millj., sem gert er ráð fyrir að fá. Nú er það vitað mál og öllum ljóst, að stóraukinn kostnaður verður við síldveiðar á komandi sumri á fjarlægum miðum, og verður þetta ekki til þess að auðvelda þann atvinnurekstur eða gera hann arðbærari. Það er því í fyllsta máta ólíklegt, að þessi atvinnurekstur verði aflögufær og þoli hækkaðar álögur, þvert á móti. Þess vegna er engin hrifning að mæla með þessu frv. óbreyttu, eins og fram kom hér áðan í framsögu meirihlutaálitsins. Ég er ekki hissa á því. Það hafa borizt harðorð mótmæli gegn samþykkt þessa frv., bæði frá síldarsaltendum og sjómönnum. Hlýtur það að vera háskalegt að fara nú að auka álögur á afurðir þessar, álögur, sem vafalaust torvelda og draga úr líkum fyrir því, að síldveiðar verði stundaðar að einhverju verulegu ráði á komandi sumri. Ég skil það vel, að það sé engin ánægja að samþykkja þetta frv. hjá þeim, sem þó leggja það til. Það er varla von. Sannleikurinn er sá, að allar greinar sjávarútvegsins eru í miklum erfiðleikum, og það verður alls ekki komizt hjá því að taka þennan atvinnuveg til gagngerðrar endurskoðunar og gera þær ráðstafanir, sem koma honum á reksturshæfan grundvöll. Allt annað er kák og með því er verið að ýta á undan sér vanda, sem verður að leysa, vanda, sem vex með hverjum mánuðinum, sem honum er ýtt á undan sér. Ég hefði nú haldið, að það væri eitthvert mark takandi á þeim mótmælum, sem borizt hafa og frsm. minni hl. sjútvn. vitnaði hér í áðan, bæði frá síldarútvegsnefnd og fleirum. Ég hef ekki átt þess kost að lesa þetta nema frá síldarútvegsnefndinni. Mér finnst þau mótmæli svo harðorð, að ég undrast það, að þrátt fyrir þessi mótmæli skuli samt sem áður vera lagt til að reyna að fá samþykki fyrir þessu frv., vegna þess að í frv. felst alls engin lausn. Þó að ég hafi ekki verið á þessum fundi í sjútvn., þá vil ég taka það fram, að ég styð nál. minni hl. og legg eindregið til með þeim, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Hv. stjórnarandstæðingar hafa lagt hér sérstaklega mikið upp úr mótmælum síldarútvegsnefndar, sem ég skal ekki í neinum atriðum fara sérstaklega út í, en tel þó nauðsynlegt að minna á, hvert hlutverk síldarútvegsnefndar er, sem í fyrsta lagi og samkv. meginanda þeirra laga sem um hana fjalla er, að hún skuli hafa það að sínu aðalverkefni að sjá um sölu síldar. Þetta frv. getur varla heyrt undir það verkefni, þó síldarútvegsnefnd hafi séð ástæðu til þess að taka sérstaka afstöðu til þess, og ég hygg, að ýmsir aðrir, sem það frv., sem hér er um rætt, snertir, gætu nú kvartað meira undan álögum heldur en síldarsaltendur í þessu tilfelli. Ég skal ekki að öðru leyti fara nánar út í þau atriði, en tel nauðsynlegt að segja hér ýmislegt af því, sem ég vildi sagt hafa við 1. umr. málsins, en lét þá ógert vegna sérstaks samkomulags, sem gert var um það að koma málinu til n. eftir 1. umr. Vil ég nú, að þær upplýsingar, sem ég gjarnan vildi hafa komið á framfæri þá, komi hér fram. Svo sem hv. þdm. er kunnugt um, hefur sjútvmrn. frá árinu 1961 greitt vátryggingagjöld fiskiskipaflotans að verulegu leyti, en eftir vissum reglum, sem um það voru settar. Áður hafði útflutningssjóður greitt vátryggingagjöldin að meira eða minna leyti um alllangt árabil. Fjár til greiðslu vátryggingagjaldanna hefur samkv. l. frá 1961 verið aflað með útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Það hófst tekjuöflun í ágústbyrjun 1961 samtímis gengisbreytingunni, sem þá var gerð. Hins vegar voru vátryggingagjöldin greidd frá ársbyrjun 1961. Þannig var í upphafi 7 mánaða tímamunur milli tekna og gjalda, þannig að tryggingafélögin fengu iðgjöldin greidd um 7 mánuðum eftir að þau féllu til. Þessi munur hélzt mikið til óbreyttur fram til ársloka 1966. Á þessu tímabili hækkuðu vátryggingagjöldin mikið, einkum með tilkomu hins mikla flota stórra skipa, sem keypt voru á þessum árum, en einnig vegna mikillar hækkunar bráðafúagjalda og hækkunar á kaskóiðgjöldum eldri skipa, en tekjurnar af útflutningsgjaldinu hækkuðu í svipuðum mæli vegna aukins afla og hækkandi verðs útflutningsafurða. Á árinu 1967 varð mikil og alvarleg breyting á þessu. Tekjur tryggingakerfisins af útflutningsgjaldinu urðu það ár aðeins um 125 millj. kr., en voru 195,5 millj. kr. árið 1966. Jafnframt hækkuðu tryggingagjöldin, sem rn. her að greiða, úr nálega 208 millj. kr. árið 1966 í nálega 221 millj. kr. árið 1967. Á þessu eina ári hefur því orðið halli, sem nemur um 96 millj. kr. Á móti þessum halla er áætlað, að 50-60 millj. kr. fáist með gengishagnaðinum. Hallinn hefur að nokkru leyti komið fram í skuldasöfnun við ríkissjóð, en að nokkru leyti í því, að greiðslur til tryggingafélaganna hafa dregizt úr hömlu, og er nú svo komið, að tryggingafélögin eiga í miklum erfiðleikum með að greiða áfallin tjón og eru dæmi þess, að bátar hafa tafizt um óeðlilega langan tíma og jafnvel vikum saman í slippum, af því að fé hefur skort til að leysa þá úr þeim viðgerðarstöðum. Útlitið á þessu ári, 1968, er nánast mjög ískyggilegt. Talið er, að vátryggingagjöldin, sem rn. ber að greiða í ár miðað við óbreyttar reglur, séu um 274 millj. kr. Þrátt fyrir niðurfellingu söluskatts af skipatryggingu, hefur þetta skeð. En hækkunin stafar af fleiri orsökum. Í fyrsta lagi hækkar tryggingaverðmæti flotans mikið samfara gengisbreytingunni. Mörg stærri skipin eru tryggð í sterlingspundum og hækkar tryggingarupphæðin í krónum þá að sjálfsögðu í sama mæli og sterlingspundið. En skip, sem tryggð eru í íslenzkum krónum, hækka einnig og t.d. er gert ráð fyrir, að skip tryggð hjá bátaábyrgðarfélögum hækki um nálægt 20% að meðaltali. Í öðru lagi hefur orðið mjög mikil hækkun á iðgjaldaprósentum stóru skipanna vegna slæmrar tjónareynslu og vegna strangari reglna á endurtryggingarmarkaðinum í London. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir 10% hækkun á iðgjaldaprósentum báta undir 100 rúml. að stærð, sem tryggð eru hjá bátaábyrgðarfélögum og Samábyrgð Íslands, vegna óhagstæðrar útkomu á undanförnum árum. Að óbreyttum reglum um útflutningsgjald er áætlað, að tekjur tryggingakerfisins af útflutningsgjaldinu mundu nema um 171 millj. kr. á þessu ári og vantar þá hvorki meira né minna en um 103 millj. kr. til þess að endar nái saman á árinu. Með því frv. um hækkun útflutningsgjalda, sem nú hefur verið lagt fram, er stefnt að 42 millj. kr. hækkun til þess að mæta þessum halla og vantar þá enn um 61 millj. kr., til þess að jöfnuður náist á þessu ári. Um þessar mundir stendur yfir nákvæm athugun á því, hvað unnt er að gera til þess að draga úr hinum mikla tryggingarkostnaði fiskiskipaflotans. Sú athugun er ekki komin á það stig, að unnt sé að skýra frá því í einstökum atriðum, til hvaða ráða verður gripið. En nefna má þó nokkra þætti, sem athyglin hefur beinzt að, og skal ég nú gera það. Í fyrsta lagi tryggingarfjárhæðir skipanna. Talið er, að í sumum tilfellum séu tryggingarfjárhæðir óþarflega háar og á þetta ekki sízt við um togarana. Iðgjöld skipa lækka ekki hlutfallslega með vátryggingarfjárhæð, en þó að nokkru marki. Í öðru lagi tryggingarskilmálar. Skilmálar stærri skipanna eru nú mjög víðtækir og kemur til greina, að hagkvæmt verði talið að þrengja þá í einhverjum atriðum. Í þriðja lagi björgunarreglur. Um skip hjá bátaábyrgðarfélögum og Samábyrgðinni, svo og önnur skip í eigu ríkisstofnana, gildir gagnkvæm aðstoð skipa og greiðist aðeins þóknun miðað við framlagða þjónustu, en ekki björgunarlaun. Til greina kemur, að hliðstæð regla eða í þessa átt verði látin gilda um allan fiskiflotann eða jafnvel ná til allra íslenzkra skipa. Í fjórða lagi mat á tjónum. Hugsanlega má koma á samræmdara og strangara eftirliti með uppgjöri tjóna en nú er, en á því telja ýmsir, að mörg vandkvæði séu. Í fimmta lagi gæzla skipa. Gengið verði strangt eftir því, að skip liggi ekki gæzlulaus. Oft hafa orðið tjón á skipum, sem liggja mannlaus í höfnum, og nýlega varð stórbruni í skipi í höfn og kom í ljós, að skipið hafði verið mannlaust með ljósavél í gangi. Í sjötta lagi endurtrygging. Skip yfir 100 rúml. eru endurtryggð erlendis að langmestu leyti og minni skipin að nokkru leyti. Iðgjöld stærri skipanna eru raunverulega ákveðin af erlendum endurtryggingarkjörum, því að erfiðlega getur reynzt að fá fram hliðstæðar breytingar á iðgjöldum. Hugsanlega mætti koma á víðtæku samstarfi innanlands um endurtrygginguna. Takist ekki að ná saman endum með sparnaðarráðstöfunum eins og hér er drepið á að framan, en enn eru ekki að fullu kannaðar, eða öðrum hliðstæðum, getur orðið að grípa til þess ráðs, að útgerðarmenn greiði sjálfir hluta tryggingargjaldanna umfram það, sem nú er. Er rétt að víkja að því, hvernig talið verður kleift að auka tekjur tryggingasjóðs með hækkun útflutningsgjalds, svo sem þetta frv., sem hér er til umr., leggur til, og með öðrum ráðstöfunum, sem tiltækar þættu. Hækkun útflutningsgjaldsins á yfirstandandi ári er annmörkum háð vegna hinnar örðugu afkomu flestra framleiðslugreina af völdum áframhaldandi verðfalls nú eftir gengisfellinguna. Enn fremur hefur ákvörðun fiskverðs og annarra rekstrarskilyrða, veiða og vinnslu bolfisks yfir allt árið þegar farið fram, án þess að fært hafi þótt að hækka útflutningsgjaldið. Með hliðsjón af því, sem nú er vitað um afkomu útflutningsgreinanna, telst aðeins fært að hækka útflutningsgjald af þremur afurðategundum, svo sem þegar hefur verið frá greint, þ.e. á óverkuðum saltfiski, frystum humar og saltsíld. Segja má, að rekstrarskilyrði einnar þessarar framleiðslugreinar, þ.e. saltfisksframleiðslunnar, hafi þegar verið ákveðin. Í þessu sambandi er enn fremur rétt að benda á, að útflutningsgjald er ekki greitt af innanlandssölu afla eða afurða né heldur af útflutningi niðursoðinna eða niðurlagðra sjávarafurða. Sá stofn, sem þannig er sleppt, nam um 250 millj. kr. árið 1966, þar af er nýr fiskur til neyzlu lauslega áætlaður 50 millj. kr. Af ýmsum ástæðum er örðugt og óæskilegt að taka gjöld af þessari framleiðslu, en að sama skapi hafa gjöld á aðrar afurðir þurft að vera hærri. Skal nú vikið sérstaklega að rekstrargrundvelli þeirra framleiðslugreina, sem verða fyrir hækkun útflutningsgjaldsins samkv. frv. Saltfiskur hefur ekki fallið í verði að undanförnu á erlendum mörkuðum, en eins og kunnugt er, varð verðfall á erlendum mörkuðum aðaltilefni gengisbreytingarinnar. Efnahagsstofnunin hefur gert áætlun um hagnað saltfiskverkunar í heild vegna verðhækkana af völdum gengisbreytingarinnar og kemur í ljós, að um nokkurn hagnað muni þar geta orðið að ræða. Rekstur saltfisks- og skreiðarverkunar er að ýmsu leyti áhættusamur, einkum verkun skreiðarinnar. Einnig er 1/4 hluti saltfiskframleiðslunnar á vegum frystihúsanna og hefur verið höfð hliðsjón af þessum staðreyndum við ákvarðanir um hækkun útflutningsgjaldsins. Má ætla, að sú hækkun útflutningsgjaldsins, sem hér er lögð til, muni nema þó nokkrum hluta þess hagnaðar, sem áætlaður hefur verið á saltfiskframleiðsluna í heild. Um frysta humarinn er það að segja, að hann hefur enn ekki fallið í verði og enn fremur er hann fyrst og fremst seldur til landa, sem hafa fellt gengið. Var áætlað við fiskverðsákvörðun, að verðhækkun vegna gengisbreytingarinnar mundi nema 30,4% á árunum 1966-1968. Nemur áætluð fjárhæð hækkunarinnar um 44 millj. kr. Enda þótt humarinn hafi enn ekki verið til sérstakrar meðferðar í verðlagsráði, má fullyrða, að það sé mjög rífleg hækkun, miðað við kostnað. Þar sem humarinn hefur ekki verið verðlagður, hefur ríkisstj. ekki tekizt á hendur neinar skuldbindingar um að hækka ekki gjöldin af þessum afurðum. Hins vegar takmarka almennir rekstrarmöguleikar frystihúsanna mjög svigrúmið í þessum efnum, þar sem vitað er, að mörg þeirra hafa á undanförnum árum brúað sína erfiðleika einmitt með frystingu humars. Með tilliti til þess, hve ójafnt humarveiðarnar koma niður, og til þeirra byrða, sem ríkissjóður hefur nú af byggingarsjóði fiskiskipa, hefur þótt óhjákvæmilegt að leita heimildar til hækkunar á útflutningsgjaldi, svo sem frv. ber vitni. Á árinu 1966 var humarinn færður úr 4,2% verðmætisgjaldi í núgildandi magngjald, 530 kr. á tonn, en það hefur verið mjög lágt gjald, miðað við verðmæti, eða 0,3%. Eðlilegt virðist að færa humarinn nú aftur undir 4,2% verðmætisgjald. Mundi það gefa um 7,5 millj. kr. hækkun tekna af útflutningsgjaldi eða um 17% af áætlaðri verðhækkun milli áranna 1966 og 1968. Við mat á afkomu framleiðslugreina í sambandi við gengisbreytinguna fékkst hagstæðust niðurstaða af síldarsöltun, og var reiknað með, að sá hagnaður, sem þannig leiddi af gengisbreytingunni, kæmi hinum almennu síldveiðum og síldarvinnslu til góða. Á grundvelli úrtaks um þriðjungs heildarsöltunar á árinu 1966 hefur verið gerð heildaráætlun um síldarsöltun þess árs, og sú áætlun framreiknuð til ársins 1968. Til samsvörunar við rekstrarskilyrði bolfiskveiða var reiknað með 10% hækkun hráefnisverðs. Niðurstaðan var sú, að hreinn hagnaður yrði verulegur, þótt dreginn væri frá kostnaður við flutninga saltsíldar af fjarlægum miðum og gert væri ráð fyrir minna framleiðslumagni en áður. Er því lagt til, að allverulegur hluti af þessum hagnaði verði látinn ganga til hækkunar útflutningsgjalds. Áætluð aukning tekna af þessari hækkun nemur um 24 millj. króna. Með því að tilgangur hækkunar útflutningsgjaldsins var sá að jafna halla tryggingasjóðs fiskiskipa, er óhjákvæmilegt að breyta hlutfallslegri skiptingu útflutningsgjaldsins í samræmi við hækkunina, svo sem 2. gr. frv. gerir ráð fyrir. Skal nú vikið að þeim ráðstöfunum, sem frv. gerir ráð fyrir vegna framleiðslu loðnumjöls og loðnulýsis, þ.e. lækkun og afnám útflutningsgjalda af þessum afurðum. Veiðar og vinnsla á loðnu er nýlegur þáttur í sjávarútvegi landsmanna. Eftir lítils háttar byrjun á árunum 1962-64 var loðnuaflinn 50 þús. lestir árið 1965, 125 þús. lestir árið 1966 og 97 þús. lestir 1967. Hefur aflinn að heita má allur farið í bræðslu. Meginástæðan til þess, að ekki hefur verið lögð meiri áherzla á loðnuveiðar, mun vera sú, hve rýrt hráefni loðnan er. Fást að jafnaði 16 kg mjöls úr hverjum 100 kg hráefnis, en aftur á móti 20 kg úr hverjum 100 kg síldar, karfa eða fiskúrgangs. Af lýsi fást aðeins um 2 1/2 kg úr 100 kg af loðnu, samanborið við 3-17 kg eftir árstíðum og veiðisvæðum úr sama magni síldar, og um 5 kg úr karfa eða karfaúrgangi. Hins vegar er loðnan mjög örðug í vinnslu, ekki sízt vegna hins mikla vatnsinnihalds, sem eima þarf burt. Jafnframt er hún viðkvæm fyrir skemmdum, þannig að mikil afföll verða vegna sýru í lýsinu. Af þessum sökum hefur þurft sérstaklega hagstætt verð afurðanna til þess að bera uppi veiðar og vinnslu loðnu. Hefur hagnýting loðnunnar einmitt hafizt við hin hagstæðustu skilyrði, sem voru á árinu 1965-66, jafnframt því, sem skortur á verkefnum fyrir hin stóru síldveiðiskip um vetrartímann fór vaxandi, þegar síldarstofninn við Suðvesturland fór minnkandi. Fyrir ári var svo komið af völdum verðfalls afurðanna, að verðmæti þeirra nægði ekki fyrir algeru lágmarki breytilegs kostnaðar við veiðar og vinnslu loðnu, er metin var 1 kr. hvert kg hráefnis. Til þess að gera kleift að nýta loðnuna var gripið til þess ráðs að fella niður útflutningsgjald af loðnuafurðum, 6% af fob-verðmæti, svo sem hv. þdm. er kunnugt um. En með þessari eftirgjöf er stuðlað að myndun útflutningstekna, er námu rúml. 100 millj. króna að fob-verðmæti. Í dag er afurðaverð enn lægra en það var fyrir ári síðan. Gera áhrif gengisbreytingarinnar á afurðaverðið ekki betur en vega upp þessa hækkun, ásamt hækkun á flutnings- og útskipunarkostnaði afurðanna. Takist betur til en á horfist um afurðasölu og afurðanýtingu, geta verksmiðjurnar átt þess kost að fá nokkuð upp í hækkun vinnslukostnaðar frá því fyrir ári, þó ekki sem nemur fullri hækkun þess kostnaðar. En á hinn bóginn hlýtur útgerðin styrk til stofnfjársjóðs, er ætla má að muni nema um 3,5 aurum á hvert kg loðnuaflans. Veiðar og vinnsla loðnunnar hafa hafizt við þessi skilyrði, þótt knöpp séu. Með hliðsjón af því, sem hér hefur verið rakið, telur ríkisstj. að nauðsyn beri til að fella niður útflutningsgjald af loðnuafurðum einnig á yfirstandandi ári, og er gert ráð fyrir því í lokaákvæði frv. Eins og hér hefur verið skýrt, eru loðnumjöl og loðnulýsi afurðir, sem reynslan hefur sýnt, að hefur mjög lítið gjaldþol, og hefur þó verið sótt fast eftir eftirgjöf gjalds af þeim ár og ár í senn. Þess vegna er lagt til, að þessar afurðir séu færðar í þann gjaldflokk, sem lægstur er með tilliti til meðalverðs þessara afurða, þ.e. 4,2% verðmætisgjald. Eru þá meiri líkur en annars á, að talið verði fært að framfylgja gjaldaákvæðum laganna. Að lokum skal rétt vikið að því ákvæði frv., sem gerir ráð fyrir niðurfellingu útflutningsgjalds af hertum sjávardýraolíum. Verðmætisaukning við herzlu síldarlýsis með umbúðum mun nema um 50% miðað við fob-verð og núverandi verðlag á lýsi. Verðmætisaukning við herzlu annarrar sjávardýraolíu mun vera svipuð. Augljóst er, að útflutningsgjald sem þetta hlýtur að draga úr áhuga fyrir því að auka verðmæti vörunnar hér innanlands. Auk þess dregur það úr samkeppnishæfni íslenzka framleiðandans á hinum alþjóðlega markaði, þannig að framleiðendur telja framleiðslu sína algjörlega ósamkeppnishæfa, þyrfti hún að bera útflutningsgjöld. Hefur Félag ísl. iðnrekenda eindregið mælzt til þess, að það verði fellt niður í þeim tilgangi að efla samkeppnisaðstöðu þessara framleiðslugreina. Í vissum skilningi hefur verið litið á niðursoðnar og niðurlagðar sjávarafurðir sem iðnað. Þessi framleiðslugrein heyrir undir iðnmrn. og framleiðendur greiða iðnlánasjóðsgjald af þessum afurðum. Sama má segja um herzlu lýsis. Má því segja, að óeðlilegt sé að leggja jafnframt á þessa framleiðslugrein útflutningsgjald. Ég tel, að með þessum upplýsingum, sem hér hafa verið gefnar, séu nokkuð ljósari þær ástæður og sá grundvöllur, sem liggur að flutningi þess frv., sem hér er til umræðu, og vænti þess, að það verði samþ. í því formi, sem meiri hl. hv. sjútvn. mælir með.



Herra forseti. Það var út af fyrir sig fróðlegt að fá þá grg. frá hæstv. sjútvmrh., sem hann nú flutti, og kom þar nú fyrst og fremst í ljós, það, sem raunar var áður vitað, að þessi tryggingamál öll eru í miklum ólestri, og hæstv. ráðh. og aðstoðarmenn hans virðast hafa verið að leita eins konar dauðaleit að einhverjum þeim tekjustofnum varðandi sjávarútveg, sem einhver hugsanlegur möguleiki væri á að ná frá einhverjum aurum upp í þetta bullandi tap á tryggingakerfinu. En ég ætla nú ekki að fara nánar út í þessar almennu hugleiðingar ráðh., ég stóð hér aðallega upp aftur vegna þeirra orða í upphafi ræðu hans, sem ég skildi á þá leið, að hann væri í rauninni að snupra síldarútvegsnefnd fyrir það að vera að hlaupa til og gera aths. við hluti, sem henni kæmu í rauninni ekkert við. Hann vitnaði til þess, að síldarútvegsnefnd eigi að sjá um sölu síldar og ég gat ekki skilið orð hans á annan hátt en þann, að allt það tap, þó að útflutningsgjald af saltsíld sé hækkað von úr viti, komi nefndinni ekkert við, og það sé í rauninni ókurteisi af henni að vera að skipta sér nokkuð af því. Þessu vil ég algerlega mótmæla. Ég get ekki séð betur en síldarútvegsnefnd hljóti að telja það miklu máli skipta, varðandi það að framkvæma sitt aðalverkefni að sjá um sölu síldar, að hægt sé að selja vöruna og halda mörkuðum, að möguleikar séu á því, að síldarinnar sé aflað, og þó að n. mótmæli álögum, sem alveg tvímælalaust hljóta að draga úr möguleikunum á síldveiðum - möguleikunum á því að afla hráefnisins, sýnist mér, að hún fari engan veginn út fyrir verksvið sitt. Hún hefur þarna m. a. í huga þá mjög svo ólíku samkeppnisaðstöðu, sem er þegar raunar og verður enn þá meiri milli okkar annars vegar og aðalkeppinautanna eins og t. d. Norðmanna hins vegar, og í því sambandi vil ég leyfa mér að vitna enn í bréf síldarútvegsnefndar, þann kaflann, sem ég las ekki úr hér áðan, en þar segir einmitt um þessa mismunandi samkeppnisaðstöðu: „Það er vitað, að norskir útgerðarmenn hugsa mjög til þess að nota sína aðstöðu nú, ef síld veiðist nálægt Norður-Noregi, til þess að auka sína saltsíldarframleiðslu og hugsa þá gjarnan til þeirra markaða, sem við Íslendingar höfum aflað okkur fyrir þessa vöru,“ en síldarútvegsnefnd segir um þetta atriði, hina mismunandi samkeppnisaðstöðu, á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og alkunnugt er, veittu Norðmenn styrk til útflytjenda saltsíldar á s. l. ári, 30 kr. norskar fyrir hverja útflutta tunnu síldar, eða 240 kr. ísl. eftir núverandi gengi. Auk þess veittu þeir síldarútgerðinni margs konar fyrirgreiðslu. Það hefur skýrt komið fram, að á þessu ári munu Norðmenn hafa í hyggju að auka þessa aðstoð verulega. Ef reiknað er með útflutningsgjaldi því, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og óbreyttum norskum framleiðslustyrk, verður ekki um minni mun á aðstöðu íslenzkra og norskra saltsíldarframleiðenda að ræða fyrir tilstilli opinberra stjórnarathafna en 400–450 ísl. kr. á hverja tunnu. Sýnir þetta bezt, hversu fráleitt er að hækka álögur á þennan atvinnuveg frá því, sem nú er.“ Ég tel ástæðu til þess, að þetta atriði, sem síldarútvegsnefnd bendir hér svo greinilega á, komi fram og vil ég undirstrika það, að það er síður en svo, að mínu viti, að síldarútvegsnefnd komi þessi hækkun á útflutningsgjaldi af saltsíldinni ekki við. Það var full ástæða fyrir hana að taka afstöðu til þess máls, eins og hún hefur svo röggsamlega gert.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað að lengja þessar umr., þar sem kvöldfundur er, en ég gat nú ekki stillt mig um að taka til máls, einmitt vegna mótmæla síldarútvegsnefndar. Það hefur ekki komið hér fram nógu skýrt, finnst mér, að allt þetta kerfi er komið til vegna beiðni bátaflotans. Það voru útvegsmenn, sem báðu um kerfið og settu það af stað, og ríkissjóður hefur ekki neina tekjuvon í þessu kerfi. Ríkissjóður hefur gjaldakvöð í gegnum kerfið, og eðlilegast finnst mér persónulega, að breyting á þessu kerfi til hækkunar eða millifærslu gjalda, en ég kem síðar að því, hvað eru álögur og hvað eru ekki álögur, en það er alltaf verið að tala um hér í kvöld, að hér séu einhverjar stórkostlegar álögur á ferðinni, sem er misskilningur. Menn hafa ekki skilið enn þá, í hverju kerfið er fólgið, og það er einmitt höfuðmisskilningur hjá síldarútvegsnefnd, hún skilur ekki enn í hverju kerfið er fólgið. Hér er ekki um annað að ræða en það, að bátaflotinn hafði á sínum tíma fengið undir kerfi vinstri stjórnarinnar greiðslur ásamt ýmsu fleiru úr vátryggingasjóði og vildi halda því áfram, vegna þess m. a., að skiptakerfi á íslenzka flotanum var byggt upp með hliðsjón af því, að þetta kerfi væri við lýði. Þetta er mér mjög vel kunnugt, því ég tók þátt í öllum þeim umræðum 1960–1961, þegar skiptakerfinu var breytt og sat hér dögum saman niðri í Alþ., þá sem einn af nm. og um það þarf ekki að deila. Þetta er ljóst. Hitt má svo um deila, hversu háa hlutaprósentu eða verðmætaprósentu af fob-verðmæti á að taka af hverri vörueiningu til þess að mæta þessum gjöldum. En á það vil ég leggja ríka áherzlu, að verðið til útvegsins og verðið til sjómannsins er lækkað sem þessari tölu nemur. Þau einu mótmæli, sem ég tek alvarlega og óttast og sagði á sínum tíma að kynnu að vera hættuleg, eru mótmælin frá sjómönnum, því hér er gengið á hlut sjómanna. Innbyrðis kurr frá útgerðarmanni, sem líka er síldarsaltandi, geri ég ekki neitt með persónulega, alls ekki neitt, það má fara hvert sem vera skal. Síldarútvegsnefnd er með geysilegar fullyrðingar hér í sínu bréfi, svo ótrúlegar, að maður er alveg undrandi að sjá þetta frá þessari ágætu n., og hefði hún fyrr betur brugðið við í ýmsum málum með röskleik til þess að bæta okkar aðstöðu í síldarsöltun, og má þar minna á tunnuverksmiðjuna o.fl. í því sambandi. Ekki er okkur útvegsmönnum greint frá, lið fyrir lið, rekstri á tunnuverksmiðju ríkisins, sem hún rekur og hefur allan veg og vanda af. Fer það þó ekki leynt, að kostnaður á síldartunnu er tugum kr. meiri á tunnu framleiddri á hennar vegum heldur en á innfluttri tunnu og hún bliknar ekkert við að halda því áfram. Hvort hún gerir það í þágu einhverra manna veit ég ekki, vissulega er þetta atvinnubótavinna, en hún er þá ekkert klökk við það að verðleggja tunnurnar eins og nauðsynlegt er. Þá er hún ekkert klökk yfir því verði, sem sjómenn og útgerðarmenn eru látnir borga. Þeim er svo mikið niðri fyrir, að ég má til að lesa það fyrir hv. þm., sem hún segir hér: „Nefndin telur, að þessi hækkun geti leitt til þess, að þessi atvinnuvegur, sem hingað til hefur bjargazt án opinberra styrkja, lamist svo, að hann falli niður að mestu.“ Hver trúir nú svona fullyrðingum? Þeir ekki einu sinni sjálfir, því viðbótarálagið, sem kemur fram eru nokkrar krónur og að það ríði þessari atvinnugrein að fullu, sem vitað er, að hefur þénað tugi millj. s. l. ár, því trúir enginn maður. Ekki einn einasti síldarsaltandi hefur mér vitanlega séð sóma sinn í því að rétta útvegsmönnum eða sjómönnum aukna krónu af þessum ágóða. Samt eru þeir svo hræddir núna, fulltrúar þessara manna, að þeir óttast, að nokkurra króna álögur, til þess að bátaflotinn geti gengið, til þess að bátaflotinn geti veitt síld, það muni setja atvinnugreinina í rúst. Ég held, að mönnunum sé ekki sjálfrátt. Nei, mótmæli, sem við getum tekið alvarlega og sem vissulega er ástæða til að bera kvíðboga fyrir, það eru mótmæli frá sjómönnum, vegna þess að þeirra tekjuvon er rýrð nokkuð. Það er ekki hægt að komast hjá því. Hér á sér stað millifærsla á tekjum, sem skerðir hlut þeirra. Langflestir útvegsmenn eiga meiri og minni þátt í síldarsöltun og það verða innbyrðis víxl á gjöldum og tekjum hjá þeim og nettóstaðan verður ekki svo stórkostlega breytileg, þetta hef ég rætt við útvegsmenn, sem eru sanngjarnir, og eru líka verkendur. Þeir viðurkenna þetta, því það er nú einu sinni svo að við, sem erum hreinir útvegsmenn hér á Íslandi, við erum aðeins örfáir. Það eru langflestir, sem eiga beinan þátt í fiskverkun eða eru nátengdir henni, að þeir eiga hagsmuna að gæta í vinnslunni líka, og ég vildi aðeins láta það koma fram, að þetta kerfi er byggt upp í þágu útgerðarmanna, sem í langflestum tilfellum eru verkendur um leið. Hitt er svo annað mál, að vátryggingakerfið er komið á það stig, að það býður upp á misnotkun, leiðinlega misnotkun, sem óprúttnir aðilar notfæra sér og draga til sín fjármagn, óeðlilega stórar upphæðir í gegnum vátryggingakerfið og koma því undir svokallað sjótjón og fá viðgerðarreikninga greidda undir því yfirskini, að hér sé um tjón að ræða, þó að í mörgum tilfellum sé um viðhald að ræða. Hins vegar er það svo, að þegar menn hafa getað notað þessa aðstöðu og svo á að skerða hana, þá auðvitað kveinka menn sér undan því, það er ekkert óeðlilegt. Þegar misrétti hefur átt sér stað í þjóðfélaginu og það er verið að leiðrétta misréttið, þá vilja menn ekki sleppa misréttinu, samkv. eðli málsins. Það væri þess vegna alveg eins eðlilegt, að ýmsir útvegsmenn mundu jafnvel mótmæla því, að það yrðu settar strangari reglur um bótagreiðslur til útvegsmanna, vegna þess að menn eru að missa köku, sem þeir hafa fengið vegna misnotkunar á vátryggingakerfinu, en það væri hróplegt ranglæti og a. m. k. óeðlilegt, að Alþ. vildi stuðla að því að viðhalda slíku. Ég held, að ég eyði ekki fleiri orðum um þetta, en ég gat ekki stillt mig um að mótmæla þeim tón, sem síldarútvegsnefndin sendi frá sér í þessu efni, vegna þess að hann er á þessu stigi, eins og málið er vaxið, óeðlilegur.



Herra forseti. Það var út af orðum hv. síðasta ræðumanns um síldarútvegsnefnd, sem ég vildi aðeins segja örfá orð. Ég held, að það fari ekki á milli mála, að þetta málefni, sem hér er verið að ræða, hljóti að varða síldarútvegsnefnd. En hv. síðasti ræðumaður hélt því fram, að það væru óeðlileg gífuryrði í bréfi frá síldarútvegsnefnd og að hún mundi jafnvel ekki sjálf meina það, sem hún þar segði. Af þessu tilefni vil ég taka það fram, að á fundi sjútvn. í dag fór ég einmitt fram á það og benti á nauðsyn þess, að kvaddir væru á fund sjútvn., áður en mál þetta væri afgreitt, þeir aðilar, sem þetta sérstaklega varðaði, og mér sýnist, úr því að menn höfðu þetta álit á umsögn - óumbeðinni að vísu - síldarútvegsnefndar, að þá hefði nú ekki minna mátt vera en að hún eða hennar fyrirsvarsmenn hefðu verið kvaddir á fund sjútvn. og þeim gefinn kostur á að tjá sig nánar um þetta mál og veita svör við því, sem vefengt er í þeirra umsögn. Það er náttúrlega ómögulegt, úr því farið er að tala um þetta á þennan veg hér, annað en benda á þau óhæfilegu vinnubrögð, sem hér eru við höfð, að það skuli ekki vera gefið ráðrúm til þess að kalla á þá aðila, sem þetta mál varðar. Það er ekki verið að fara fram á það, að þeim sé skrifað og málið sé tafið með því að það sé leitað eftir skriflegri umsögn þeirra, en hins vegar er bent á það, að eðlilegt sé að kalla þá á fund n. og fá þá til að tjá sig munnlega um það. Ég verð satt að segja að álíta það af því, sem hér hefur að öðru leyti komið fram í þessum umræðum, að það hefði ekki verið vanþörf á því að kanna nánar hug manna til þess, vita hvort þeir sæju einhver önnur ráð, því um eitt virðast þó allir hér vera hjartanlega sammála, og það er, að þetta frv. og þær leiðir, sem það markar, séu mjög ómyndarlegar og varhugaverðar, og hafa ýmis orð um að þeir neyðist að vísu til þess af illri nauðsyn að fylgja þessu máli, en hafi svo sem enga trú á því. Ég held þess vegna, að þetta mál hefði haft gott af því að vera athugað nánar. En það er ekki síldarútvegsnefnd ein, sem hefur mótmælt þessu. Ég veit ekki betur en það liggi fyrir snörp mótmæli bæði frá samtökum síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og m. a. s. líka hér á Suður- og Vesturlandi. Ég hygg að síldarsjómenn, samtök þeirra, hafi mótmælt þessu líka, þannig að það skortir ekkert á mótmæli gegn þessu frv. Mér finnst, að það hefði verið ástæða til þess að kynna sér allt þetta mál betur, því að eins og ég sagði þá eru allir sammála um það, að hér séu ekki góð úrræði. Jafnvel þeir, sem vilja þó ljá þessu atkv., eru sammála um það, að þeir geri það ekki með hrifningu, geri það tilneyddir o. s. frv. Það er annað líka, sem menn eru alveg hjartanlega sammála um allir með tölu - og það er það, að þessi vátryggingamál öll séu í hinum mesta ólestri, það er víst áreiðanlega rétt. En ólag þeirra mála er ekki nýtilkomið. Það hefur verið séð alllengi, að hverju fór í þeim efnum og þess vegna hlýtur manni að vera spurn: Hvers vegna var ekki snúizt fyrr við þessum vanda, hvers vegna var ekki fyrr gripið í taumana og farið að leita að einhverjum úrræðum til þess að laga þennan hala, sem á þessu er? Það hefur ekki getað dulizt neinum, að hverju fór. Þess vegna er alveg óhæfilega seint gripið í taumana. Og það mætti vissulega segja það um mál þeirra manna, sem eru að tala um það nú, að þessi mál séu í ólestri, að þeir geti. naumast meint það, sem þeir eru að segja, því þeir hefðu vissulega átt að beita sér fyrir því, að þessi mál væru löguð, ef þeir voru þeirrar skoðunar. Það hefur verið nægilegt tækifæri til þess áður að skyggnast eftir þessum málum. Þess er skemmst að minnast, að fyrir jólin var hér fjallað um mikið frv., sem hét frv. um ráðstöfun á gengishagnaði á útfluttum sjávarafurðum. Þá var viðhorf manna það, eftir að gengisfellingin hafði verið gerð, að sjávarútvegurinn mætti við því, að það væri af honum tekinn og lagður til hliðar þessi reikningslegi hagnaður, sem hv. frsm. meiri hl. var að tala um, sem hlauzt af því, að þær vörur, sem fluttar voru út til áramóta, voru gerðar upp á hinu gamla gengi, samkv. því, sem nánar sagði í lögum um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um nýtt gengi, en auðvitað seldar á hinu nýja, þannig að það kom fram þarna allmikill hagnaður, eins og menn vita. Þá var sem sagt talið, að sjávarútvegurinn mætti við því, að sá hagnaður væri tekinn og lagður til hliðar og honum varið með vissum hætti, að vísu í þágu sjávarútvegsins aftur. Og sú grein, sem um þetta fjallaði í því frv., byrjar á þessa leið: „Gengishagnaðarsjóði er ríkisstj. heimilt að ráðstafa í þágu sjávarútvegsins sem hér segir: a. Allt að einum fjórða til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa.“ Þetta vandamál hlaut að vera kannað þá, þegar sú ákvörðun var tekin, að aðeins einum fjórða af gengishagnaðinum skyldi varið til þess að greiða vátryggingariðgjöld af fiskiskipum. En auðvitað hlutu menn að vita þá, að þessi mál voru í ólestri. Þá hefði verið rétt að athuga þau mál öll betur og ákveða þá annað um skiptingu á þessum gengishagnaðargróða, því honum er ekki öllum ráðstafað strax með þessari gr., heldur er gert ráð fyrir því í d-lið, að afganginum, sem mér skilst að hljóti að vera a. m. k. einn fjórði, honum skuli varið sem stofnframlagi til verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Og í 3. gr. frv. segir síðan, að stofnfé verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins skuli varðveitt í Seðlabanka Íslands, þar til sett verði lög um sjóðinn. Fyrir áramót hefur sjávarútvegurinn sem sagt verið talinn geta séð af þessu, einum fjórða af gengishagnaðinum til framtíðarinnar, sem að vísu getur verið góðra gjalda vert, en ég held, að það sé komið á daginn að það hafi verið fullmikil bjartsýni miðað við það ástand, sem kemur fram í aths. með því frv., sem hér er verið að ræða. Mér er spurn: hefði ekki verið jafngott að athuga þennan vanskilahala vátrygginganna í sambandi við málið um ráðstöfun á gengishagnaði og taka þá nokkru meira til vátrygginga fiskiskipa í stað þess að koma nú og ætla að leggja til hækkun á útflutningsgjöldunum? Ég vil að lokum aðeins undirstrika það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði og sem var náttúrlega algerlega rétt, og það dylst engum, og það er ákaflega einfalt, hver er kjarni þessa máls og hefur alltaf verið frá upphafi. Það er auðvitað það, að af því það hefur ekki tekizt að breyta hlutaskiptafyrirkomulagi, þá er þarna og með þessu fyrirkomulagi tekið af sjómönnunum og fært yfir til útgerðarinnar. Það er mjög einfalt mál. Og sjómenn - síldarsjómenn - hafa þegar mótmælt þessu. Og það mætti segja mér, að þeir teldu algerlega rofinn þann grundvöll, sem hlutaskiptingin er byggð á, með samþ. slíks frv. sem þessa. Til hverra ráðstafana þeir kunna að grípa út af því skal ég ekki segja um, en ég býst við því, að þeir taki þessu ekki með neinni gleði og verði ekki fúsari til að fara á skipin eftir samþykkt þessa frv.



Herra forseti. Ég þarf ekki að bæta miklu við það, sem sagt hefur verið. Það var minnzt á það í hv. þd. í dag, að rétt hefði verið að kalla á ýmsa aðila til að láta í ljós álit sitt fyrir nefndinni, og þá sérstaklega síldarútvegsnefnd. Ég held, að það hafi verið alveg óþarfi að bera nokkra smurningsolíu á málbeinið hjá þeirri góðu nefnd í þessu máli. Mér virðast þar, sannast sagt, öll hjól vera í fullu lagi og hygg, að d. sé mér sammála um það eftir að hafa heyrt úrvalskafla úr áliti hennar og eru þó enn ýmsir ólesnir, eins og þeir, þar sem sagt er, að þetta ætti að vera alveg gagnstætt, það ætti að láta þá hafa stórstyrk fyrir að vilja salta í staðinn fyrir að leggja á þessar svokölluðu álögur. En hitt er rétt, sem ég hef sagt hér og það höfum við allir tekið undir, að vátryggingamálin eru í ólestri. Af hverju er þetta leiðindamál á leiðinni? Jú, þetta er gamall arfur, eins og fram hefur komið í umr., frá hinni frægu vinstri stjórn, það er gamall arfur, sem við erum enn þá að burðast með frá hennar tíð. Kannske er meira sannmæli, að það sé gamall draugur, sem við þurfum nú nauðsynlega að kveða niður, og mér er alveg sérstök ánægja að hafa heyrt það í hinni greinargóðu frásögn hæstv. sjútvmrh. um athuganir þær, sem fram hafa farið og eru í fullum gangi viðvíkjandi vátryggingamálunum, að þær réttu formúlur virðast þar vera á réttri leið, og því ætti að vera góð von um að kveða drauginn niður, áður en mörg tungl eru af lofti. En hitt vil ég taka fram greinilega, að það er ein afgreiðsla á þessu máli og aðeins ein, sem er með öllu óleyfileg, og það er sú sem hæstv. stjórnarandstaða leggur til, sú að fella frv., að ætla sér að skilja fiskibátaflotann eftir í algeru öngþveiti og óvátryggðan. Hvernig ætla þeir og sú góða síldarútvegsnefnd að afla síldarinnar, ef engin bátatrygging er á skipunum? Það væri gaman að fá svar við því.



Herra forseti. Það fer ekki hjá því, að öllum er það ljóst, að hér er útgerðinni mikill vandi á höndum og tilefni þess, að þetta frv. er flutt er hið alvarlega ástand, sem við blasir varðandi vátryggingar fiskiskipaflotans. Það hefur verið rakið í stórum dráttum, hvernig þessi mál hafa gengið á undanförnum árum. Fyrst var það svo, eftir að sá háttur komst á að vátryggingariðgjöldin voru goldin af öðrum heldur en bátaeigendunum sjálfum, beint og jafnóðum og vátryggingariðgjöldin féllu, að þá var iðgjaldaupphæðin greidd að fullu, hver sem hún var. Það sýndi sig fljótlega, að slík framkvæmd stefndi þessum málum í algert öngþveiti, vegna þess að þá hafði enginn hagsmuna að gæta með það að halda iðgjöldunum niðri, enda skapaðist mjög fljótlega mikið misræmi milli bátanna. Það reyndist ákaflega misjafnt, hvað miklar upphæðir þurfti, hvort heldur það var úr útflutningssjóðnum á sínum tíma eða úr vátryggingasjóðnum, sem síðar kom, 1961. Hér var um geysilega mikið misræmi að ræða og svo er enn, og misræmið, sem er í dag, er kannske fyrst og fremst fólgið í því að bátarnir sitja ekki allir við sama borð í tryggingarskilmálum. Hjá smærri bátunum nær tryggingin yfirleitt ekki nema til skrokksins, ekki til vélarinnar, en aftur á móti hafa stærri bátarnir víðtækari tryggingu og fá meira tryggt með iðgjaldi sínu úr þessum sjóði. Þetta er eitt af því sem þarf að endurskoða og gera breytingar á. En kjarni málsins er, eins og ég sagði í upphafi, það, sem við okkur blasir í dag, að ef við ekki aðhöfumst eitthvað til þess að mæta þeim halla, sem orðinn er hjá vátryggingasjóðnum, þá stefnum við í beinan voða með allan fiskiskipaflotann. Og án þess að fram komi till. þá verður, eins og síðasti ræðumaður sagði, ekki annað séð en að í mjög mikið óefni verði komið hjá öllum bátaflotanum, ef hann verður tryggingalaus einhvern næstu daga. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að það vantar meiri fjármuni heldur en þessar 42 millj. kr., sem út úr þessu koma, og því vil ég undirstrika það, sem fram kemur í nál. meiri hl. og beint er til hæstv. ríkisstj., að þess sé fastlega vænzt, að löggjöfin um þetta efni verði endurskoðuð og að fyrir liggi niðurstöður í þeim efnum, þegar þing kemur saman í haust, svo að ný ákvæði verði búið að setja eða einhverjar nýjar ráðstafanir verði búið að gera fyrir næstu áramót, þegar nýtt tryggingatímabil hefst. Það tel ég, að sé alveg höfuðnauðsyn. Um hitt má að sjálfsögðu deila á meðan útvegsmenn greiða öll útgjöldin, eins og þeir gera í dag og hafa gert, að þetta er tekið af útflutningsframleiðslunni. Það er deilt um það. Menn segja, að sjómennirnir fórni þarna vissum hluta, og þó vil ég nú ekki fullyrða og ekki viðurkenna, að svo sé, vegna þess að enda þótt þetta gjald hafi stundum verið lagt á, þá hafa farið fram endurskoðanir á samningum milli útgerðarmanna og sjómanna, og ég veit ekki betur en að frekar hafi það verið í þá áttina með hlutaskiptin, að frekar hafi farið hækkandi hluturinn hjá sjómönnunum heldur en hlutur útvegsins, þó nokkuð hafi komið þarna á móti í þessum efnum. Og það er vissulega rétt, að það getur verið álitamál, hvar helzt á að leggja gjaldið á til þess að ná þessu af hinum einstöku þáttum sjávarútvegsframleiðslunnar. Eins og hér hefur verið skýrt frá, var í ársbyrjun gengið út frá vissu hráefnisverði, bæði varðandi bolfiskveiðarnar og þær verkunaraðferðir, sem þeim eru samfara. Þarna er um að ræða saltfiskinn, skreiðina, - en skreiðarverkun hefur verið svo til engin á þessum vetri, það sem af er, - og frysta fiskinn. Þetta er allt, sem þegar var búið að ganga út frá, og þess vegna var mjög erfitt um vik að fara að bæta þarna verulegum upphæðum á vegna þess að talið er, að þeir, sem eru með fiskiðnaðinn og kaupa fiskinn, hafi mjög takmarkaða möguleika á því að taka á sig verulega aukin útgjöld, og þess vegna er það augljóst mál, að núna, þegar gengið verður frá að verðleggja síldina fyrir komandi ár og humarinn fyrir veiðarnar í sumar, þá verður þessi skattur lagður til grundvallar við þá verðlagningu, sem þar á sér stað. Um þetta má deila, en hins vegar er það staðreynd, að útvegsmenn hafa sjálfir á undanförnum árum greitt iðgjöldin, og eins og fram kom líka hér hjá einum hv. ræðumanni áðan, þá var það að þeirra ósk, að farið var inn á þetta kerfi að taka útflutningsgjald af sjávarafurðum til þess að tryggja iðgjaldagreiðsluna, og enda þótt það liggi fyrir verulegir ágallar á framkvæmdinni, þá hygg ég, að samt sem áður vilji útvegsmenn halda þessu kerfi áfram, en þó þannig, að endurskoðun eigi sér stað og fært sé til betri vegar það, sem sýnilegt er, að aflaga fer í þessum efnum. Og það er með tilliti til þess, sem ég hef sagt, að ég hef mælt með því, ásamt öðrum í meiri hl. sjútvn., að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Hv. meiri hl. lét svo um mælt, að ef þetta frv. yrði ekki samþ., þá yrðu bátarnir innan skamms án vátryggingar, og mér virtist hann gera ráð fyrir því, að sú hækkun á útflutningsgjaldi, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., þær 42 millj. sem þar er um að ræða, mundu koma ákaflega fljótt í vasa og ríkishirzluna. En ég held nú, að það verði nokkur dráttur á því, að þessi hækkun, sem gert er ráð fyrir í útflutningsgjaldinu, verði orðin að beinhörðum peningum til greiðslu á vátryggingariðgjaldinu. Mér skilst nú, að þar sem 28 millj. eiga að koma vegna saltsíldarinnar, þá geti það ekki komið til fyrr en síðari hluta ársins eða mjög seint á árinu. Og ætli það gildi nú ekki eitthvað svipað um humarinn, og kannske að einhverju leyti um saltfiskinn líka, þó að jafnari sé nú útflutningur á því. Nei, ég skil ekki þá röksemd, að þarna sé verið að fá eitthvert reiðufé í sjóðinn til þess að greiða vátryggingar. Ef þetta á að leysa þann vanda í bili, hlýtur það að byggjast á því, að einhverjar velviljaðar lánastofnanir láni þá út á þennan væntanlega tekjuauka. En sjálfsagt mundu þær velviljuðu lánastofnanir vera reiðubúnar til þess að lána fé út á það endurhætta kerfi í þessum efnum, sem vonast má til að komi innan skamms. Aðalatriðið í þessu máli er auðvitað það - og þess vegna erum við líka á móti því - að það leysir alls ekki þann vanda, sem við er að etja. Eins og margtekið hefur verið fram eru þessar 42 millj. ekki nema brot af þessum hala, sem hér er um að ræða, þessum vanskilum, sem eru og yrðu að öllu óbreyttu að þessu ári liðnu. Og þessi tekjuauki, sem þarna er um að tefla, verður ekki raunhæfur strax, og þess vegna væri af þeirri ástæðu alveg ráðrúm til þess að athuga málið. En það, sem fyrst og fremst er aðfinnsluvert í þessu, er það, að málin skuli ekki hafa verið athuguð miklu fyrr og það skuli ekki hafa verið komið inn á þingið með þetta mál miklu fyrr. Eins og ég benti á í ræðu minni hér áðan og ég vildi gjarnan heyra einhverja grg. frá hæstv. sjútvmrh. um, er það aðfinnsluvert, að þessi mál skyldu ekki þá vera tekin til skoðunar í sambandi við ráðstöfun á gengishagnaðinum, þar sem um þetta mál var fjallað. Það var virkilega fjallað um vátryggingar á fiskiskipum með því frv. Þar var ráðstafað 1/4 af gengishagnaðargróðanum til vátryggingar á fiskiskipum. Vissu menn ekki betur þá um útkomuna Jú, auðvitað hljóta menn að hafa séð þá, hvert stefndi. Þess vegna er það aðfinnsluvert, eins og ég sagði, að hafa ekki tekið þetta mál fyrr til athugunar og hafa ekki komið með það til þingsins, fyrr en á allra síðustu dögum, þegar ekkert ráðrúm gefst til að kanna málið og það er afgreitt á þann hátt, að enginn, sem tjáð hefur sig um málið, er ánægður með það.



Herra forseti. Ég vil nú svona aðeins varpa því fram, einkanlega kannske til hv. síðasta ræðumanns, hvort nokkurn tíma hefur komið nokkurt álögufrv., sem menn væru sérstaklega ginnkeyptir fyrir, í fyrsta lagi að fylgja, í öðru lagi að mæla með. Ég held, að þetta séu nú heldur langsótt rök, því sannleikurinn er sá, að hér er um álögur að ræða á ákveðna aðila til að færa til annarra. Það fer ekki á milli mála. Ég minnist þess nú ekki í 15 ára þingsögu minni, að nokkurn tíma hafi verið mælt með slíkum álögum. Ef einhver hefur átt að bera byrðar, þá hefur sá hinn sami að sjálfsögðu mótmælt, þannig að það er ekkert nýtt í þessu dæmi, sem hér er um að ræða. Ég held, að allt það, sem þegar hefur verið sagt af hálfu meiri hl. n. um þessi mál, og sú grg., sem ég reyndi að koma hér á framfæri áðan, skýri nú málið að því leyti, að óþarft sé að rekja það í smáatriðum lengur. Það er aðeins vegna síðustu fsp. hv. 3. þm. Norðurl. v., um það, hvers vegna ekki hafi verið betur hugað að þessum málum, þegar ákveðin var skipting gengishagnaðarins, sem ég kvaddi mér hljóðs. Sannleikurinn er sá, að þetta mál hafði ekki verið skoðað niður í kjölinn fyrr en allt of seint, og ég get tekið undir hans óánægju með það, að málið kom seint fyrir þing. Ég er jafnóánægður með það sjálfur, en eftir því var rekið eins og hægt var að fá þessar niðurstöður, þó þær kæmu ekki fyrr en svona síðla þings. Og hefði verið ástæða til þess að það hefði fengið lengri tíma. En meðan gengishagnaðarmálið var til umr., voru menn á þeirri skoðun, að þörf þeirra greina sjávarútvegsins, sem eiga að njóta góðs af þeim gengishagnaði, væri svo brýn, að fram hjá þeim yrði ekki gengið. Spurningin er sú, milli hvaða greina þessi óvænti hagnaður, sem til kom vegna gengislækkunar, eigi að skiptast. Menn voru þá á þeirri skoðun, að honum væri bezt varið með þeim hætti, sem það frv. greindi frá. Það var öllum ljóst þá, það er rétt hjá hv. þm., að halli væri á vátryggingasjóði, það sýndu útflutningsgjöldin í heild og hann hefur meginhluta þeirra. Það þyrfti ekki frekar vitnanna við um þau efni. En hve mikill og hversu sýnilegur þessi halli yrði í framtíðinni, það var ekki ljóst fyrr en nú á allra síðustu dögum. En ég get fullvissað hv. þm. um það, að þær till., sem í þessu frv. felast, þær stönzuðu ekki einn dag, ekki heilan dag, í sjútvmrn., áður en þær fóru í prentun og komu fyrir augu þm. En ég get alveg tekið undir hans álit um það, að það væri æskilegt að hafa málið til lengri meðferðar í þinginu heldur en nú er ætlað, með hliðsjón af því, hvenær hugsað er að ljúka þingi. En það breytir ekki þeim staðreyndum, sem ég lýsti áðan í minni grg., ástæðunum fyrir því, að tryggja þarf hag sjóðsins og heldur ekki því, að hér er um það að ræða, að aðrar greinar sjávarútvegsins, þ. e. a. s. vinnslan í landi, geti átt sér stað. Hún á sér ekki stað með bátana bundna við bryggjur eða uppi í skipasmíðastöðvum til viðgerðar.



Herra forseti. Frv. þetta er þmfrv. flutt í hv. Nd., og með frv. er lagt til, að sú takmörkun, sem samkv. l. gildir um greiðslu sjúkradagpeninga með börnum bótaþega, falli nú burtu. Nú er greiðsla takmörkuð við þrjú fyrstu börn í hverri fjölskyldu, en með því að fella niður orðin „allt að þrem“ eins og lagt er til í 1. og 2. gr. frv., að falli burtu í 35. og 50. gr. almannatryggingalaganna, yrði sú breyting á, að bætur yrðu greiddar með öllum börnum bótaþega. Í grg. með frv. er það rakið, að í frv. að almannatryggingalögum frá 1946 hafi verið kveðið svo á, að fjölskyldubætur skyldu greiddar foreldrum, sem hefðu 4 börn eða fleiri á framfæri sínu. Sjúkrabæturnar hins vegar áttu að greiðast með þrem fyrstu börnum og þá koma sem eins konar uppfylling, þar sem fjölskyldubætur ekki náðu til. Og sams konar ákvæði voru um slysabætur. Nú er hins vegar svo, að fjölskyldubætur eru greiddar með öllum börnum, eins og kunnugt er, og virðist öll sanngirni mæla með því, að sjúkrabæturnar séu einnig greiddar með öllum börnum bótaþega. Það mun vera um hverfandi litla útgjaldaaukningu að ræða af þessari breytingu, ef að lögum verður, fyrir Tryggingastofnunina. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. þd. hefur rætt frv. og leggur til, að það verði samþ. En eins og fram kemur í nál. á þskj. 603, voru tveir nm., þeir hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 4. þm. Reykn., fjarstaddir, þegar málið var afgreitt í n.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, fjallar um breytingu á mörkum Eskifjarðarhrepps annars vegar og Reyðarfjarðarhrepps hins vegar, beggja í Suður-Múlasýslu, og enn fremur um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja ríkisjörðina Hólma. Heilbr.- og félmn. hefur athugað þetta frv. á fundi sínum í dag og leggur einróma til að mæla með samþykkt þess. Einn nm. (BJ) var fjarstaddur, er málið fékk afgreiðslu í n. Frv. hefur legið fyrir í Nd., var lagt þar fram af 4 hv. þm. Austf. og hefur fengið í gegnum allar þrjár umr. greiðan gang hingað með nokkrum breyt. og koma þær fram á þskj. 555 eða eins og frv. var samþ. í Nd., eftir 2. umr. Rök fyrir flutningi þessa máls eru þau fyrst og fremst, að Eskifjarðarhreppur hefur átt við að búa óhagkvæm skilyrði í sambandi við ýmsar framkvæmdir og þá fyrst og fremst hafnarframkvæmdir. Framtíðarhöfn Eskifjarðar hefur nú verið valinn staður inni við fjarðarbotn, en þar á Eskifjarðarhreppur lönd. Fyrir þá sök hversu þröngt er um þarna megin fyrir Eskifjarðarhrepp, þá hefur hreppsnefnd Eskifjarðarhrepps farið þess á leit, að hreppamörkum yrði breytt á þessum slóðum og gengið yfir á land Reyðarfjarðarhrepps, þannig að Eskifjörður, sem er smáfjörður inn af Reyðarfirði, verði allur í landi Eskifjarðarhrepps. Eftir að þm. Austf. höfðu verið á fundi með hreppsnefndum beggja hreppa og einhverjum fleiri áhugamönnum um þetta landamerkjamál, voru þeir allir staðráðnir í því að flytja þetta frv., þrátt fyrir andmæli hreppsnefndar Reyðarfjarðarhrepps og ýmissa annarra íbúa þess hrepps, og megum við marka glöggt á því, hversu þessir ágætu samþingsmenn okkar telja, að hér sé mikið réttlætismál á ferðinni, og um það er ekki að efast af okkar hálfu í heilbr.og félmn. þessarar hv. d., að þeir hafa mikið til síns máls. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um málið. Grg., sem fylgir í upphafi frv., er skýr og eðlileg á ýmsa lund. Þó varð að breyta frá því er frv. upphaflega kom fram tveim atriðum, að vísu ekki stórvægilegum en þó nægilegum til þess, að rétt þótti að koma breytingu að. Það var annars vegar í 1. gr., þar sem ákveðið er nánar um mörkin og bætt svo um, að þau eru eða eiga að vera fullkomlega skýr úr þessu, og svo við 4. gr. í upphaflega frv. hefur verið bætt ákvæði, er varðar sölu ríkisjarðarinnar Hólma. En sú jörð, sem er merk og kunn sem prestssetur og stór og mikil jörð, ætti eftir að hin nýju mörk væru komin í gildi, að skiptast í tvo hluta. Annar hennar mundi falla til Eskifjarðarhrepps, en hinn stærri hlutinn þó verða áfram í Reyðarfjarðarheppi. Í 4. gr. eins og hún hljóðar nú, er gert ráð fyrir því, að ríkið selji jörðina, ef hrepparnir vilja kaupa, þannig að hún, eins og áður segir, kemur til með að hlutast í sundur og tilheyra sitt hvorum hreppi. En sem sagt, höfuðrökin fyrir þessu frv. eru að sjálfsögðu þau, að það er orðið ákaflega þröngt um vik um alla starfrækslu í Eskifjarðarhreppi og þá sérstaklega í sambandi við sjávarútveg, þess vegna er talin full nauðsyn, að hreppurinn fái mjög aukið land, einmitt þarna við fjarðarbotninn beggja vegna. Og þá má geta þess, að þegar hafa Eskfirðingar byggt kirkjugarð, auk þess íþróttavöll og nokkra skreiðarhjalla í landi Reyðarfjarðarhrepps og þarna eru að rísa verksmiðjur af ýmsu tagi, síldarverksmiðjur o.fl. Til þess að þetta megi nú allt gerast með eðlilegum hætti og nægilegt land fáist undir, er þetta frv. fram komið, og við í heilbr.- og félmn. höfum fallizt á það einróma að mæla með því, að hv. d. samþykki frv., eins og það liggur fyrir hér og var afgreitt frá Nd. við 2. umr. málsins. þar.