Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er alkunna, að á síðustu árum hafa orðið miklar breytingar á hegðun síldarinnar hér við land. Síldin hefur fjarlægzt landið, og í sambandi við þessa breytingu hafa skapazt ýmis vandamál, bæði hvað það snertir að stunda síldveiðarnar og eins hvað það snertir að sjá síldveiðiflotanum fyrir ýmiss konar þjónustu og nauðsynjum. Það frv., sem hér liggur fyrir um ráðstafanir vegna flutninga sjósaltaðrar síldar af fjarlægum miðum sumarið 1968, er lagt fyrir hv. Alþ. til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út s.l. vor í sambandi við það vandamál, sem ég gat um áðan. Snemma árs, eða skömmu eftir áramót s.l. ár, hóf Síldarútvegsnefnd viðræður við ýmsa aðila, sem þetta mál snertir, og sömuleiðis lét Farmanna- og fiskimannasamband Íslands sig þetta mál varða og átti um það viðræður við sjútvn. beggja þd. á þinginu í fyrra. Upp úr þessum viðræðum kom svo það, að sjútvmrh. skipaði 5 manna n. undir formennsku Jóns L. Arnalds deildarstjóra í rn. til þess að gera till. um ráðstafanir í þessu efni. Frv., sem hér liggur fyrir, snertir eingöngu flutninga sjósaltaðrar síldar af fjarlægum miðum sumarið 1968. Hygg ég, að óhætt sé að segja, að það sé almenn skoðun þeirra, sem þetta mál snertir, að þær ráðstafanir, sem gerðar voru á grundvelli brbl., hafi komið að mjög góðu gagni. Árangurinn varð sá, að það voru sjósaltaðar um 66 þús. tunnur síldar lengst norður í höfum og fluttar hingað heim til þess að fullverka og fullvinna. Þessi starfsemi hafði m.a. þá þýðingu, að það reyndist unnt að koma saltsíld á finnska markaðinn, sem hefur verið ágætur markaður fyrir saltsíld okkar, fyrr en ella hefði orðið. En það hefur legið við borð, að finnski markaðurinn glataðist okkur alveg vegna þess, að í lengri tíma hefur ekki verið hægt að standa við það að afgreiða síld til Finnanna nógu snemma. Það blandast að vísu fleira inn í markaðsmálin í Finnlandi, sem ég ætla ekki að gera að umræðuefni í þessu sambandi. En þetta hafði þýðingu að þessu leyti s.l. ár. Í brbl. fólust lántökuheimildir, ákvæði um framkvæmd síldarflutninganna og ákvæði um greiðslu kostnaðar vegna flutninga saltsíldar af fjarlægum miðum, og var Síldarútvegsnefnd falin framkvæmd brbl. að þessu leyti. Það var heimilað samkv. brbl. að taka á leigu allt að 5 flutningaskip, en reyndin varð sú, að ekki voru tekin á leigu nema tvö flutningaskip. Það sýndi sig, að veiðiskipin notuðu sér ekki, eins og búizt hafði verið við, þá möguleika, sem fyrir hendi voru til að flytja síldina eftir að hún var komin í tunnurnar, til lands með flutningaskipunum. Aftur á móti notuðu þau sér það að geta keypt tómar tunnur beint úr skipunum á miðunum, og að þessu leyti fékkst nokkur reynsla, sem sjálfsagt kemur að góðu haldi, þegar síldarvertíð verður undirbúin fyrir þetta ár, eins og nú er þegar byrjað að ræða um. Það var ákveðið að greiða 130 kr. á fiskipakkaða tunnu í flutningastyrk til veiðiskipa og móðurskipa, sem fluttu síldina að landi. Brbl. gerðu ekki ráð fyrir, að greiddur yrði sérstakur styrkur vegna ísvarinnar síldar, en þegar leið á vertíðina, voru allir aðilar, þ.e. Síldarútvegsnefnd og fulltrúar útgerðarmanna og sjómanna, sammála um, að það væri mjög æskilegt að greiða styrk á ísvarða síld. Í reglugerð, sem sett var um þetta, var svo heimilað að verja allt að 3 millj. kr. í þessu skyni, eða sem svaraði 60 kr. styrk á 50 þús. tunnur, en með þessu móti voru fluttar að landi 35 þús. tunnur, sem nutu þessa 60 kr. styrks á tunnu. Lögin gerðu ekki beinlínis ráð fyrir þessu, en þetta var tekið upp í reglugerðina með samþykki allra aðila, sem hagsmuna eiga að gæta. Við meðferð hv. Alþ. á þessu frv. í þessari hv. d. hefur sjútvmrn. því óskað eftir, að frv. yrði breytt þannig, að inn í það kæmi afdráttarlaus heimild til þess að verja þessu fé þannig, og leyfi ég mér að vísa nánar um þetta atriði til bréfs sjútvmrn., sem er dags. 28. febr. þetta ár og er birt sem fskj. með nál. sjútvn. á þskj. 338. Ég hygg, að það sé skoðun allra, sem til þekkja, að flutningastyrkurinn á ísvörðu síldina eigi fyllsta rétt á sér. Hann bjargar því, að það er hægt að flytja síldina óskemmda að landi lengri leið en annars. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál. Ég álít, eins og ég sagði áðan, að reynslan í þessu efni s.l. ár sé mjög dýrmæt. Það er talið af kunnugum, að búast megi við, að sjósöltun á þessu ári verði meiri en hún reyndist í fyrra vegna þess, að sjómennirnir og þá aðallega skipstjórarnir á bátunum hafa sannfærzt um, að þetta er framkvæmanlegt með þessu móti. Einnig sýndi það sig, að sú vara, sem framleidd var á þennan hátt, var í alla staði góð. A.m.k. er óhætt að segja, að hún hafi verið lítið gölluð. Alltaf má búast við einhverjum göllum á síld, hvort sem hún er söltuð á landi eða sjó, en þetta tókst furðanlega vel, og þess er vænzt, að á þessu ári muni flest eða öll þau skip, sem fara á annað borð á síldveiðar á norðlægar slóðir, leitast við að koma sem mestu af veiði sinni í salt, enda er síldin unnin á þann hátt margfalt verðmætari en ef hún er látin fara í bræðslu. Það er ekki enn sem komið er hægt að segja neitt um það, hve mörg skip muni fara til síldveiða þarna norður í höf á þessu ári, en kunnugir menn gizka á, að þau verði 60–70, og talið er, að 25–30 skip muni stunda síldveiðar í Norðursjó og sigla með afla sinn beint til löndunarhafna í Þýzkalandi og e.t.v. víðar, eins og nokkur skip gerðu með allgóðum árangri s.l. ár. En á undirbúningsfundi, sem síldarútvegsnefnd hélt nýlega með fulltrúum hinna ýmsu aðila, sem þarna eiga hlut að máli, komu fram mjög eindregnar óskir um það, að sjútvmrh. skipaði undirbúningsnefnd á sama hátt og gert var í fyrra til þess að gera till. um þessi mál í heild, ekki aðeins að því er snertir flutninga á sjósaltaðri síld, heldur einnig að því er tekur til læknisþjónustu, viðgerðarþjónustu og ýmissa annarra atriða í sambandi við þessar úthafsveiðar okkar. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til fyrir hönd sjútvn. d., að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem n. leggur til á þskj. 338. Þetta mál er komið frá hv. Ed. til þessarar hv. d. og þarf því, ef brtt. n. verða samþ., að fara á ný fyrir hv. Ed.



Herra forseti. Frv. þetta, sem ásamt mér er flutt af hv. 11. landsk. þm., er þess efnis, að leitað er heimildar Alþ. til þess að selja Árskógshreppi land það, sem tilheyrir Hauganesi í þeim hreppi. Frv. er flutt að beiðni hreppsnefndar Árskógshrepps, eins og tekið er fram í grg., sem fylgir frv. Ástæðan fyrir því, að þessarar heimildar er leitað nú, er sú, að íbúar Hauganess eru mjög óánægðir yfir því að þurfa að sækja öll sín mál til Reykjavíkur, t. d. vegna lóða undir verbúðir og íbúðarhús eða annarrar mannvirkjagerðar. Íbúarnir eru rúmlega 100 á Hauganesi, og þetta er vaxandi útgerðarstaður. Meginhluti þess lands, sem nú tilheyrir Hauganesi, er frá jörðinni Selá, en sú jörð er í eigu ríkisins. Var þetta land tekið undan Selá fyrir æðimörgum árum. Enn fremur er lítil skák af landi Hauganess frá Brimnesi, og keypti ríkið það land fyrir fáum árum. Þetta mál er þess eðlis, að það ætti að liggja ljóst fyrir hv. alþm. og þarflaust að hafa frekari framsögu um málið. Legg ég því til að lokinni þessari umr., að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Allshn. hefur lagt fram brtt. á þskj. 346 við frv. það, sem hér liggur fyrir til 2. umr., og ég vil taka það fram, að einstakir nm. áskilja sér rétt til að hafa óbundnar hendur í sambandi við atkvgr. um einstakar brtt., en n. í heild þykir þó rétt að flytja þessar till. Höfuðbreytingin í þeim er breyting sektarákvæða. Þau eru hækkuð, sérstaklega við þær greinar áfengislaganna, sem uppraunalega frv. nær ekki til, og þar eru sektarákvæði um 2½-földuð frá gildandi l. Eins eru allmargar brtt. um það, að í stað orðanna „Áfengisverzlun ríkisins“ komi: Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins. Fyrsta till. af þeim þremur, sem eru hér nýjar, er sú, að í 4. mgr. 12. gr. l. skuli í stað orðanna „ef telja má, að veitingahúsarekstur sé aðallega fyrir erlenda ferðamenn“ koma: á þeim tíma, sem heimsóknir erlendra ferðamanna eru að jafnaði mestar, þ. e. frá 1. júní til 30. sept. Þessi breyting er flutt fyrir beiðni Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda, en á aðalfundi þeirra samtaka, sem haldinn var 1968, er skorað á dómsmrn. að láta endurskoða áfengislöggjöfina varðandi vínsöluleyfi til handa þeim veitingahúsum, sem staðsett eru í þeim byggðarlögum, sem engin áfengisútsala er starfrækt í, en veitingahúsin annars talin fullnægja þeim kröfum, sem gerðar eru til vínveitingahúsa. Dómsmrn. sendi allshn. þessa beiðni Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda og óskaði eftir því, að n. tæki upp þessa breytingu við áfengislögin. Önnur breytingin, sem er nýmæli, er um það, að í 4. mgr., 1. tölul. 33. gr. áfengislaganna skuli í stað orðanna „skal skipið gert upptækt handa ríkissjóði með dómi“ koma: skal heimilt að gera skipið upptækt handa ríkissjóði með dómi. Ég tel, að ég þurfi ekki að fara um það mörgum orðum, að þegar líkt stendur á eins og í sambandi við hið svonefnda Ásmundarmál, þá hygg ég, að það sé skynsamlegra og réttara að hafa þetta orðalag þannig, að það skal heimilt í stað þess að hafa það skilyrðislaust, að skipið sé gert upptækt. Þriðja brtt. er við 38. gr. áfengisl., á þá leið, að í stað orðanna „svo og með því að selja áfengi, án þess að neytt sé á staðnum“ komi: svo og með því að selja eða afhenda áfengi, án þess að neytt sé á staðnum, eða hann brýtur á annan hátt fyrirmæli, sem um áfengisveitingar gilda. Að öðru leyti tel ég, að brtt. skýri sig sjálfar, en ég vil aðeins vekja athygli á því, sem ég raunar sagði, þegar ég fylgdi þessu frv. úr hlaði fyrir hönd allshn. við 1. umr., að allshn. hefur flutt þetta frv. að verulegu leyti óbreytt frá því, sem áfengismálanefndin lagði til, að öðru leyti en því, að við í allshn. höfum tekið úr alveg eina till. áfengismálanefndar um það, að hvert vínveitingahús, er vínveitingaleyfi hefur, skuli halda uppi fullkominni þjónustu án vínveitinga a. m. k. eitt laugardagskvöld af hverjum 4 eftir kl. 8 síðdegis samkv. reglum, sem ráðh. setur að fengnum till. áfengisvarnaráðs. Meiri hl. allshn. hefur ekki talið rétt að þröngva þannig kosti vínveitingahúsa af þeirri ástæðu, að hún telur það ekki vera til bóta, því að ásókn á hina staðina, sem opnir eru, yrði þá miklu meiri, og ég vil því bæta við, að ég tel að með því að leggja slíkar hömlur á veitingahúsin, geri það auðvitað meira heldur en að snerta mjög alvarlega þeirra rekstur. Hitt er miklu veigameira, að við komumst ekki framhjá þeirri staðreynd, að áfengisneyzla er allalmenn, og ég hygg, að það sé ekki spor í rétta átt að loka þessum vínveitingahúsum til þess að færa áfengisneyzluna enn meira inn á heimilin. Og ég hygg, að það muni hafa ráðið mestu um þá skoðun nm. í allshn. að vilja ekki taka þetta ákvæði upp í frv. Að svo mæltu ætla ég ekki að hafa fleiri orð um þetta, en vil þó að lokum bæta því við, að eitt erindi hefur borizt enn til allshn., sem ekki hefur verið lagt fyrir n., en mun verða gert á milli 2. og 3. umr., svo að ef n. sýnist svo, getur enn komið ein brtt. við þetta frv.



Herra forseti. Ég sé, að hv. allshn. er með frjálslyndari nefndum í þessari hv. d. Í fyrsta lagi flytur hún frv. um breytingar á áfengisl. óumbeðin og án þess að henni hafi verið falið það af neinum. Segir svo í grg., að einstakir nm. hafi enga afstöðu tekið til frv. Síðan flytur sama n. allmargar brtt. við frv., og segir frsm., að einstakir nm. hafi enga afstöðu tekið til þeirra heldur, og ég tek þetta svo, að þetta lofi góðu. Mér finnst, að það hafi ekki allar n. sýnt svona mikið frjálslyndi í störfum. Ég hef leyft mér ásamt hv. 4. þm. Austf. og hv. 4. þm. Reykv. að flytja nokkrar brtt. við þetta frv., og eru þær brtt. á þskj. 313. Í fáum orðum sagt eru það 5 meginefnisatriði, sem felast í þessum brtt. okkar. Það er í fyrsta lagi að veita æskufólki kost á að sækja almenna skemmtistaði, þótt vínveitingahús séu, þar sem fullkomin þjónusta er veitt á allan hátt, án allra vínveitinga þó, fjórða hvert laugardagskvöld eða eitt kvöld af hverjum 28. Þessi till. er tekin orðrétt upp úr frv. mþn. í áfengismálum, en sú n. var skipuð 7 þm. alveg eins og allshn. þessarar hv. d. Og í þessari mþn. voru allir þessir 7 sammála um, að þessa ráðstöfun þyrfti að gera. Hugmyndin á bak við þessa till. er þessi, að æskufólk, sérstaklega í þéttbýlinu, á ekki kost á þeim skemmtistöðum og þeim skemmtiatriðum, sem eru við þeirra hæfi, og það þarf að veita þeim aðstöðu til að sækja hina almennu skemmtistaði án þess að verða fyrir barðinu á áfenginu. Ef hins vegar væru til í hverjum bæ skemmtistaðir við hæfi unglinga, svo að ekki þyrfti til þess að koma, að þeir sæktu þessa vínveitingastaði, þá þyrfti heldur ekki að koma til þessa ákvæðis. Þessi þörf æskufólksins er býsna sterk og hún er viðurkennd af flestum. M. a. hefur Reykjavíkurborg nú stofnað til slíks samkomustaðar handa æskufólki með Tónabæ, einmitt vegna þessara þarfa. En þrátt fyrir það sjá allir að sá skemmtistaður fullnægir ekki nema að sáralitlu leyti þeirri þörf, sem er fyrir skemmtanir æskufólks hér í höfuðborginni. Annað meginefnisatriði í þessum till. okkar er það, að þegar unglingar verða uppvísir að áfengisneyzlu, beinist rannsókn slíkra mála frá upphafi að því að finna þá, sem sekastir eru óneitanlega, en það eru þeir menn, sem selja eða veita unglingunum áfengið og þá að sjálfsögðu ólöglega. Þriðja efnisatriðið í þessum till. er það að þyngja verulega refsingar fyrir að aka bifreið undir áhrifum áfengis og sérstaklega þó, þegar slíkur bifreiðaakstur ölvaðs ökumanns veldur slysi eða dauða á mönnum. Fjórða efnisatriðið í þessum till. er það að þyngja einnig refsingar fyrir að selja eða veita unglingum áfengi. En samkv. núgildandi l. eru þær refsingar nauða lítilfjörlegar. Fimmta efnisatriðið er, að sektarákvæði l. í krónuupphæðum er breytt til samræmis við verðgildi íslenzkra peninga, eins og það hefur breytzt frá því 1954, að áfengisl. voru sett, þar til nú. Hvað viðvíkur 1. till. á þskj. 313, a-lið hennar, þá er sú grein, eins og ég sagði, tekin orðrétt upp úr frv. mþn. um, að vínveitingahúsin skuli hafa áfengislausar veitingar eitt laugardagskvöld af hverjum fjórum. Hef ég greint frá því, í hvaða tilgangi þessi till. er flutt. Nú er engin ástæða til að draga dul á það, sem hv. frsm. n. sagði hér áðan, að þetta kemur við hagsmuni vínveitingahúsa, en ég vænti þess. að eitt kvöld af hverjum 28 sé ekki svo mikil skerðing, að um hana sé ræðandi, ef einhver ávinningur fæst á móti í þágu æskufólksins. Auðvitað er sjálfsagt að viðurkenna það, að þessir hagsmunir rekast þarna á, annars vegar hinir menningarlegu hagsmunir æskufólks, hins vegar hinir peningalegu hagsmunir vínveitingahúsa, og hv. alþm. verða auðvitað að gera upp á milli þessara atriða, þegar til kemur. B-liður 1. brtt. er um sektarákvæði, og þær till. eru margar á þessu þskj. og mun ég víkja að þeim öllum í einu lagi að lokum, þar sem þær eru allar sama efnis. 2. brtt., a-liður, er um það, hvernig menn eiga að sanna aldur sinn til þess að hafa rétt til áfengiskaupa, hvort sem er í vínveitingahúsi eða í verzlun. Í frv. mþn. var sagt, að sönnunargildi skyldi eingöngu vera nafnskírteini með mynd: Síðar hafa komið fram till. um, að ökuskírteini ættu einnig að geta gilt, og við höfum tekið upp í okkar brtt., að aldur skuli menn sanna, þegar á þarf að halda, með öðru hvoru, nafnskírteini með mynd eða ökuskírteini, því að þar er einnig mynd, en heldur ekki á neinn annan hátt sé hægt að sanna aldur sinn. Aftur á móti segir í 3. gr. frv., „að sanna skuli aldur sinn með nafnskírteini með mynd eða á annan fullnægjandi hátt“. Þetta atriði „á annan fullnægjandi hátt“ var rækilega rætt í mþn. Og þar komu menn að því atriði, hver eigi að dæma um það, hvenær aldur er sannaður á fullnægjandi hátt. Þegar unglingur kemur inn í vínveitingahús eða vínverzlun og vill kaupa þar áfengi og hann á að fara að sanna aldur sinn, hver á þá að meta það, hvort hann geri það á fullnægjandi hátt? Það er engum til að dreifa nema áfengissalanum sjálfum, sem á að meta það. Þvert á móti því, sem mþn. lagði til, að sönnunargagnið væri ótvírætt. Ég býst við, að margur áfengissali mundi telja það nægjanlegt að spyrja viðkomandi aðila: Hvað ertu gamall? Og ef hann segir 22 ára t. d. „Já, gerðu svo vel og gakktu inn og kauptu.“ Hann telur þetta fullnægjandi hátt. Það er einmitt þetta, sem er verið að fyrirbyggja með því að hafa þetta tæmandi, á hvern hátt megi sanna aldur sinn. Og ef Alþ. samþykkir t. d., að þetta standi eins og er í þessu frv. „eða á annan fullnægjandi hátt“, þá skiptir engu máli, þótt ekkert sé minnzt á nafnskírteini eða neitt annað. Matið er látið í hendur þeirra, sem áfengi selja, hvort sem er, og þá er það dauður bókstafur að vera að tala um nokkurt nafnskírteini. Þetta atriði kemur þrísvar fyrir í þessu frv. og er því 2. brtt. á þskj. 313, a-liður, svo og 3. og 4. brtt. um það sama, að fella alls staðar niður þessi orð „á annan fullnægjandi hátt,“ en í staðinn komi ökuskírteini, og yrði þá ákvæði frv., að aldur skuli sanna með nafnskírteini með mynd eða ökuskírteini. Í sambandi við þetta mál, aldur þeirra, sem vilja kaupa áfengi, vil ég benda á, að það hefur komið þráfaldlega fram sá misskilningur hjá mönnum og það jafnvel hjá alþm„ að unglingum sé óheimilt að koma inn í vínveitingahús, nema þeir hafi náð 21 árs aldri. Ég sá meira að segja í einhverju dagblaði fyrir stuttu síðan, að þar eru hjón að fárast yfir því, að þau hafi komið hér í veitingahús í bænum og þar eð konan hafi ekki verið orðin 21 árs, þótt eiginmaðurinn væri 23 ára, hafi þau verið rekin frá og eru mjög að bölsótast yfir þessum vitlausu lögum, sem slík ákvæði hafa. Mér vitanlega eru ekki til nokkur lög, er segja neitt til um þetta. Ég veit ekki betur en það sé öllum unglingum frjálst að fara inn í hvaða veitingahús sem er og hvenær sem er. Hér er um algeran misskilning að ræða. Það eru nefnilega enn þá ekki komin nein ákvæði um þetta í l. mér vitanlega. Hitt er annað mál. að í lögreglusamþykkt Reykjavíkur og sennilega í lögreglusamþykktum fleiri bæjarfélaga er ákvæði um, að yngri menn en 16 ára megi ekki sækja vínveitingahús eftir kl. 8 á kvöldin. Hins vegar er í þessu frv. og var í mþn.-frv. ákvæði um það, að yngri menn en 18 ára megi ekki sækja vínveitingahús á kvöldin, og um það veit ég ekki til að hafi nokkurs staðar komið fram ágreiningur. Það ákvæði er í þessu frv. og það var í mþn.-frv. og ég hef ekkert við það að athuga. Aftur á móti er sú breyting í þessu frv. frá því, sem var í frv. mþn. að miðað er hér við 20 ára aldur, þegar ákveðið er, hverjir megi kaupa áfengi, en er í núv. l. 21 árs. Ég mun ekki fara að gera neina aths. við þetta, þó að mér sé það heldur óljúfara, að þetta aldursmark sé fært niður í 20 ár. Það er búið að gera það á öðrum sviðum, um kosningaaldurinn, um hjúskaparaldur og mannréttindi mörg, og ég mun ekki gera aths. við það. En það eru allt önnur ákvæði, sem gilda um að mega kaupa áfengi eða mega sækja vínveitingahús. Ég hef áður vikið að 2. og 5. brtt., þar sem þyngdar eru refsingar fyrir það annars vegar að selja unglingum áfengi, hins vegar að aka ölvaðir bifreið, og þarf ég ekki að fara frekari orðum um þær till. Þá er lagt til í brtt. okkar þremenninganna, að niður falli 3. og 4. mgr. 1. tölul. 33. gr. núv. áfengislaga. En þessar tvær mgr. í núv. áfengisl. hljóða þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Skip skal ávallt vera að veði til tryggingar greiðslu á sektum og málskostnaði, og má kyrrsetja það og selja, að undangengnu fjárnámi, til lúkningar hvoru tveggja. Flytji skip hingað ólöglega áfengi, svo að telja megi það verulegan hluta af farmi þess, skal skipið gert upptækt handa ríkissjóði með dómi.“ Það eru þessar tvær mgr., sem við leggjum til að falli niður. Nú hefur hv. allshn. flutt brtt. við síðari mgr., eins og hv. frsm. gat um áðan, þess efnis, að í staðinn fyrir orðalagið „skal skipið gert upptækt handa ríkissjóði með dómi“ komi: „heimilt skal að gera skipið upptækt með dómi“. Þetta er veruleg bót á greininni. En hitt skil ég ekki, vegna hvers þeir telja, að fyrri mgr., sem ég las áðan, geti staðizt. Mönnum er kunnugt um, eins og hv. frsm. n. sagði áðan, hvað gerðist hér í fyrrasumar í hinu svokallaða Ásmundarmáli, að skip var gert upptækt með dómi, þrátt fyrir það, að eigandi skipsins, sem varð fyrir þessu skakkafalli, var alsaklaus maður í því máli. En mér sýnist, að þó að þessi leiðrétting sé gerð, sem n. nefnir, sem er til bóta, þurfi að breyta fyrri mgr. líka, þar sem segir, að skip skuli vera að veði til tryggingar greiðslu á sektum og málskostnaði. Má kyrrsetja það og selja, að undangengnu fjárnámi, til lúkningar hvoru tveggja. Saklaus maður getur orðið fyrir þessum ákvæðum alveg eins og kom fyrir í fyrra. Enda ætla ég, að það sé frjáls aðgangur að eignum sökudólga, þó að ekki séu þessi ákvæði í l. Ég vildi mjög mælast til þess, að hv. n. athugaði þetta. Hér er aðeins verið að vernda saklausa menn frá því að verða fyrir refsingum, sem aðrir ættu að verða fyrir. Og loks eru það brtt. okkar, sem eru allmargar, um sektarákvæði í krónutölu. Það er alkunna, að íslenzk króna hefur rýrnað að verðgildi í stórum stíl frá því að áfengislögin tóku gildi fyrir 15 árum. Ég ætla, að það séu til næg gögn fyrir því, bæði hjá Hagstofu Íslands og Efnahagsstofnuninni, sem sýni verðlagshækkanir á þessu 15 ára tímabili, og eftir því, sem ég fæ bezt séð, er krónan núna ekki meira en 20–25% að verðmæti, miðað við vöruverð, hjá því, sem hún var fyrir 15 árum. Nú eru það okkar till., að með sama hætti skuli breyta upphæðum sekta í krónutölum eins og verðlag hefur hækkað á þessu tímabili. Og það er a. m. k. 300–320%, sem verðlagið hefur hækkað á almennum vörum, og því leggjum við til að allar sektir hækki um sömu upphæð eða 300%. Það þýðir, að fyrir brot, sem áður var refsað fyrir með 100 kr. sekt, skuli nú refsað fyrir með 400 kr. sekt. Og ég get ekki séð, að það sé harkalega farið að þessum lögbrjótum, þó að þeir þurfi að greiða 400 kr. fyrir brot, sem áður voru greiddar 100 kr. fyrir, fyrst allur almenningur í þessu landi verður að greiða a. m. k. 400 kr. fyrir þær lífsnauðsynjar, sem þeir borguðu áður með 100 kr. Mér sýnist ekki frambærilegt að taka meiri silkihönzkum á þeim, sem brjóta lög, en öllum almenningi, sem gerir það ekki. Allar okkar till. um sektarákvæðin fara eftir þessari reglu. Hins vegar er hv. n. miskunnsöm að þessu leyti. Hún vill ekki þessa hækkun á sektum í krónutölu. Hún vill ekki fara nema á miðja leið, hækka sektirnar um 150%, þegar við leggjum til að þær hækki um 300% eða líkt og almennar vörur hafa hækkað í verði. Síðan þetta frv. var lagt fram, hefur nýtt mál skotið upp kollinum hér í höfuðborginni, sem mér sýnist, að snerti áfengislög að einhverju leyti. Það eru hinir svonefndu næturklúbbar, sem mjög hafa verið umræddir í blöðum og fréttum. Og eftir því, sem blöðin segja frá, er ákaflega sennilegt, að þörf sé á einhverjum nýjum lagaákvæðum inn í áfengislöggjöfina, sem snerti þessa næturklúbba. Eftir þessum blaðafregnum að dæma sýnast hér hafa verið framin einhver grófustu áfengislagabrot, sem orðið hafa í seinni tíð. Ég vil gjarnan minna hv. þm. á, að það væri ekki úr vegi, að þeir litu í Alþýðublaðið 11. marz. Þar er frásögn af þessum málum á forsíðu með mynd úr sjálfri stofnuninni einni, næturklúbb. Þar geta menn séð mynd af ungri stúlku. Hún er svona á að gizka 16–17 ára eftir því, sem ráðið verður af myndinni, hallast þar upp að vegg við barinn og virðist ekki vita mikið af sér. Ég skal ekki fara hér með neinar fullyrðingar um sekt eða sakleysi manna í þessum efnum, en eitthvað mun nú vera athugavert við starfsemina, þar sem lögregluyfirvöld telja sig knúin til að loka þessum stofnunum og meira en það, taka í sína vörzlu dvalargesti þaðan, allvænan hóp til yfirheyrslu og rannsóknar. Lögregluyfirvöld gera ekki slíkt bara upp úr þurru. Mér sýnist því, að það geti komið á daginn, þótt síðar verði, að þetta fyrirbæri, næturklúbbarnir, hafi eitthvað brotið af sér, og e. t. v. sé þarna um brot að ræða, sem sé öllu stærra í sniðum en jafnvel Þjórsárdalsför unglinganna um hvítasunnuleytið 1963, því að þarna eru það ekki aðeins 3–4 menn, sem um er að ræða, heldur, að mér virðist, jafnvel nokkur hundruð manns. En hversu lengi þetta hefur verið stundað, veit ég ekkert um, hvort það eru nokkrar vikur eða nokkrir mánuðir eða hvað. Það þekki ég ekki. En það hefur gerzt fleira í sambandi við þessa næturklúbba og hefur vakið nokkra athygli mína. Það er. það, að Ríkisútvarpið hefur tekið næturklúbbana sem einn dagskrárlið hjá sér, að ég ætla, s. l. laugardagskvöld og notar þetta sem nokkurs konar skoðanakönnun. Það er starfsmaður Ríkisútvarpsins, sem kemur þar fram með skoðanakönnun, ef skoðanakönnun skyldi nú kalla. Hann er a. m. k. að leita eftir áliti manna á næturklúbbum. Þessi starfsmaður Ríkisútvarpsins virðist sjálfur semja spurningar og virðist sjálfur í umboði Ríkisútvarpsins velja sér menn til þess að svara þessum spurningum. Þetta er hans skoðanakönnun, hliðstæð því, sem hann hefur oft viðhaft áður. Spurningin þetta kvöld var eitthvað á þá leið, hvað menn segðu um það, hvort þeir teldu heppilegt að hafa næturklúbba starfandi. Og svörin urðu nokkurn veginn á eina leið. Ég ætla, að það hafi verið flestallir, sem svöruðu á þann veg, að næturklúbbar væru góðir, þeir væru jafnvel æskilegir, og sérstaklega var ein kona, sem spurð var, skorinorð og sagðist nú að vísu ekki hafa tekið þátt sjálf í starfseminni, en sonur sinn hefði gert það og hann hefði skemmt sér ljómandi vel og sér sýndust næturklúbbar alveg ágætir. Ég heyrði ekki nema einn, það var aðeins einn af þeim, sem spurðir voru, sem eitthvað hafði að athuga við þessar stofnanir. En þetta var niðurstaðan. Svo að segja allir eða flestallir mæltu mjög með hinum nýju stofnunum. Nú undrar mig ekkert sérstaklega, þó að svör af þessu tagi komi fram. En sem skoðanakönnun hef ég ýmislegt við þetta að athuga, og þá fyrst og fremst, að ríkisstofnun. Ríkisútvarpið, skuli beita sér fyrir skoðanakönnunum af þessu tagi. Og ekki aðeins í þetta sinn, heldur mjög oft áður. Hvað eiga þeir að hugsa, allir þeir hlustendur víðs vegar um land, sem heyra þessa skoðanakönnun? Hljóta þeir ekki að líta svo á, að þarna komi fram álit Reykvíkinga almennt á næturklúbbum, það sé á þessa leið? Mér er tjáð, að þegar erlendis eru viðhafðar skoðanakannanir, sem mjög oft ber við, sé tilgangurinn með þeim sá að leiða í ljós almenningsálit á einhverju máli, einhverri spurningu, einhverju atriði. Og til þess að þessi skoðanakönnun hafi gildi, sé mjög til hennar vandað, m. a. gætt hins fullkomnasta hlutleysis og öll framkvæmdin gerð af mikilli nákvæmni og spurningar lagðar fyrir mikinn mannfjölda, allt miðað við það, að niðurstaðan verði sem réttust spegilmynd af áliti þjóðarinnar, jafnvel þótt um stórveldi sé að ræða. Þannig hef ég skilið skoðanakannanir. En þessar skoðanakannanir, sem hér er farið að stunda, eru heldur en ekki með öðrum hætti. Eftir því, sem manni koma þær fyrir sjónir, virðist Ríkisútvarpið afhenda einum manni vald til að framkvæma þessar skoðanakannanir. Og hann semur spurningarnar, og hann velur sér fólkið til þess að svara. Ég held, að allir geti nú séð, að hægt væri með þessum vinnubrögðum að tryggja sér fyrirfram ákveðin svör, þegar svona er í pottinn búið. En hver er þá tilgangurinn með þessu fyrirtæki Ríkisútvarpsins? Er Ríkisútvarpið þarna að leita eftir réttri spegilmynd af skoðunum þjóðarinnar í einhverju máli? Ég skal engu spá um það, hvernig hlutlaus og nákvæm skoðanakönnun um næturklúbbana yrði hér í Reykjavík. En ákaflega á ég erfitt með að trúa því, að hún yrði eitthvað á þá leið, sem kom fram á laugardagskvöldið var, og hvernig ætli það liti út, ef t. d. Ríkisútvarpið færi að fela þessum sama manni eða öðrum að koma með skoðanakönnun af þessu tagi um spurninguna: Á að greiða verðlagsuppbót á laun?, svo að ég nefni dæmi. Það getur vel verið, að útkoman yrði sú, ef þessum hætti yrði haldið áfram, að það svöruðu 9 neitandi, en aðeins einn eða svo játandi. En hvaða gildi hefði slíkt og hver væri tilgangurinn með því að birta þjóðinni þetta? Þetta hefði ekki svo ýkja mikið að segja, ef Ríkisútvarpið veldi til þessa aðeins einhver lítilfjörleg eða ómerkileg mál. þar sem almenningur lætur sér í léttu rúmi liggja, hver spurningin er og hvernig henni er svarað. En þegar þessi ríkisstofnun er farin að taka fyrir hápólitísk mál, einhver hin mestu ágreinings- og deilumál í þjóðfélaginu, og koma með þau svona framreidd í útvarp, þá tel ég, að gegni nokkuð öðru máli. Ég held, að það væri hægur vandi að notfæra sér þessa starfsemi sem ómengaðan pólitískan áróður. Það vill nú svo til, að hér í þessari hv. d. eiga sæti þrír hv. alþm., sem allir eiga sæti í útvarpsráði. Ég vil beina þeirri spurningu til þessara hv. manna, sem því miður eru líklega ekki allir staddir hér inni, hver sé tilgangurinn með þessari starfsemi Ríkisútvarpsins og hversu vel þeir telji, að þetta samræmist þeirri hlutleysisreglu, sem útvarpinu er lögð á herðar samkv. lögum. Ég vænti þess, að ég fái einhver svör við þessu, því að þetta er í raun og veru ekkert hégómamál, og hér er um mikilsverða og merka stofnun að ræða, sem a. m. k. má ekki láta sig nein alvarleg mistök henda.



Herra forseti. Umr. þær, sem fram fóru s. l. fimmtudag um þetta mál, voru allóvenjulegar. Frv. var tekið af litlum fögnuði af sumum ræðumönnum og þó einkum nokkrum stuðningsmanna hæstv. menntmrh., aðrir ræðumenn töldu hins vegar, að hér væri um allmikilsvert frv. að ræða. Í þessu frv. eru sannarlega nýjungar og ferskur andi, sem lofar góðu, ef vel tekst til um afgreiðslu þessa máls og framkvæmdir síðar. En það er 1. gr. þessa frv., sem hefur valdið því, að fram hefur komið hörð gagnrýni á ákvæði hennar og það ekki að ástæðulausu. Með einu pennastriki á að þurrka út ákvæði l., sem sett voru fyrir 4 árum, hvað snertir menntaskóla á Vestfjörðum og Austurlandi. Mig undrar það einna mest, að hæstv. ráðh. skyldi ekki sjá það fyrir, að þm. mundu ekki taka því þegjandi og hljóðalaust, að með einu pennastriki yrðu þurrkuð út réttindi, sem þessum tveimur landshlutum höfðu verið veitt hvað snertir menntaskóla fyrir einum 4 árum, ekki sízt þegar þessi réttur hafði fengizt fyrir langa og harða baráttu. Sú gagnrýni og þau mótmæli gegn þessu ákvæði frv., sem fram komu hjá þeim hv. 2. þm. Vestf. og hv. 4. þm. Vestf., voru í öllum efnum réttmæt. Lýsing hv. 4. þm. Vestf. á þeirri baráttu, sem fram hefur farið um langt skeið til þess að fá menntaskóla á Ísafirði, var í öllum efnum rétt. Þing eftir þing um árabil höfðu Vestfjarðaþingmenn flutt frv. um slíkan skóla, en alltaf árangurslaust. Frv. voru jafnan svæfð í þingnefnd, og ekkert vannst á í málinu. En það væri ranglátt að kenna hæstv. menntmrh. þetta einum. Það vita allir, að það stöðvar enginn einn maður hér á Alþ. mál, það þarf fleiri til. Hitt er auðsjáanlegt, að ef frv. um þennan menntaskóla hefði náð fram að ganga fyrir 6–8 árum, sem vel hefði mátt verða, þá væri menntaskóli á Ísafirði nú eitthvað meira en eingöngu á pappírnum. En hafa þá Vestfjarðaþingmenn ekki unnið þarna stóran sigur 1965 með menntaskólalögunum, sem þá voru afgr.? Nei, því fer víðs fjarri. Vestfjarðaþm. unnu engan sigur, þeir höfðu flutt frv. ár eftir ár, en alltaf árangurslaust. Það, sem þá gerðist, er það, að heimamenn á Vestfjörðum tóku sig til og söfnuðu undirskriftum meðal alþingiskjósenda um alla Vestfirði undir áskorun til Alþ. og ríkisstj. um að setja lög um menntaskóla á Ísafirði, og það stóð ekki á þessum undirskriftum, því að á tiltölulega skömmum tíma höfðu um 2000 alþingiskjósendur í þessu eina héraði undirritað slíkt erindi til ríkisstj. og Alþ., og á fundi með öllum Vestfjarðaþingmönnum á Ísafirði í jan. 1965 voru þessi merkilegu skjöl lögð fram og þm. falið að koma þeim rétta boðleið, sem líka var gert. Það urðu þó ekki skjót veðrabrigði þarna eftir þetta átak heimamanna. Frv. frá okkur Vestfjarðaþm, um þennan skóla lá fyrir þessu þingi, en það skeði ekki neitt alllengi eða þangað til komið var fram undir vor, þá loks flutti hæstv. menntmrh. sjálfur frv. um menntaskóla í landinu, en sá var þó galli á þessu frv. hvað snertir menntaskóla á Vestfjörðum og Austurlandi, að það ákvæði var í því frv., að þeir skyldu stofnaðir, þegar fé yrði veitt til þeirra á fjárlögum. Aftur á móti um nýjan menntaskóla, sem átti að stofna í Reykjavík, var ekkert slíkt ákvæði. Það þurfti ekki á ákvæðum fjárlaga að halda til þess, að hægt væri að stofna þann skóla. Við Vestfjarðaþm. vildum ekki una þessu og töldum, að hér ætti eitt og hið sama að gilda um hina nýju skóla, sem ráðgerðir væru, og fór það svo, að hæstv. ráðh. féllst á það og frv. var afgr. í þeirri mynd, sem l. eru nú. Auk þess lýsti hæstv. menntmrh. því yfir í umr. þá, að tekin skyldi upp fjárveiting til þessara nýju skóla úti á landinu þegar á næstu fjárlögum, og við það stóð hann. Þegar svo Alþ. var nýlega komið saman haustið 1965 og fjárlagafrv. ríkisstj. lá fyrir, eru þar till. um fjárveitingar til þessara tveggja skóla m. a., á Ísafirði og á Austurlandi. Þetta voru ekki risafjárhæðir, 800 þús. kr., sem samsvarar byggingarkostnaði hálfrar íbúðar, en fjárveiting var það samt. Hæstv. ráðh. hafði alveg staðið við sitt loforð. En þegar svo kemur til þess, að hæstv. fjmrh. flytur sína fjárlagaræðu, þegar hann talaði fyrir fjárlagafrv. fyrir árið 1966, þá minnist hann að sjálfsögðu á þessar fjárveitingar til hinna nýju menntaskóla á Austurlandi og Vestfjörðum, og fórust honum þá orð á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Á síðasta þingi var samþ., að reistir skyldu menntaskólar á Austurlandi og Vestfjörðum. Að sjálfsögðu kemur ekki til mála að hefja byggingu þeirra skóla, fyrr en viðunandi ástand er fengið í sambandi við starfsemi hinna menntaskólanna.“ Ýmsum hnykkti við að heyra þetta, að ekki kæmi til mála að hefja byggingu eða stofnsetningu skóla, sem Alþ. hafði ákveðið og veitt til fé. Í tilefni af þessum ummælum hæstv. ráðh. lagði ég fram fsp. á því þingi, þess efnis, hvort hæstv. ríkisstj. hefði tekið ákvörðun um að fresta stofnsetningu menntaskóla á Ísafirði. Hæstv. menntmrh. svaraði því, að það væri fjarri því, ríkisstj. hefði enga slíka ákvörðun tekið. Ég spurði þá, hvort hæstv. ráðh. teldi líklegt, að slík ákvörðun yrði þó tekin á því ári. Hann svaraði því engu. En svarið kom, þótt ekki væri á Alþ. Það kom á þann hátt, að af fjárveitingum, sem veittar voru til þessara tveggja nýju skóla og eru nú búnar að standa á fjárlögum í 4 ár og orðnar um 7.3 millj. til hvors skóla fyrir sig, að af þessum fjárveitingum hefur ekki verið notuð ein einasta króna í því skyni, sem Alþ. mælti fyrir um. Þannig fékkst svarið við því, hvort ætti að fresta stofnun þessara skóla. Sigurinn, sem ég nefndi áðan, í þessu máli var ekki stærri en það, að þessar stofnanir, þessir 2 menntaskólar, komust á pappír og ekki nema á pappír og eru búnir að standa þar í 4 ár. Það snertir harla lítið þetta mál, sem bar á góma hjá hæstv. ráðh. á fimmtudaginn, að leyfð hefði verið kennsla 1. bekkjar menntaskólanáms á Ísafirði nokkra vetur. Slík kennsla er enginn menntaskóli og engin frambúðarlausn. Eins og ég hef hér sýnt fram á, hefur verið staðið við þessa yfirlýsingu hæstv. fjmrh. að hefja ekki stofnsetningu þessara skóla þrátt fyrir lagafyrirmæli og þrátt fyrir fjárveitingar. Og hversu lengi mun það haldast? Hversu lengi eiga þessir landshlutar að eiga menntaskóla á pappír og ekkert nema á pappír? Bæjarstjórn Ísafjarðar hefur fyrir skömmu sent hæstv. menntmrh. erindi um menntaskólamál þeirra, og Vestfjarðaþm. hafa auk þess sent n. á fund hæstv. ráðh. til þess að ganga eftir svörum við sameiginlegum óskum þessara aðila hvað snertir menntaskóla á Ísafirði. Þetta bréf las hv. 2. þm. Vestf. hér upp á fimmtudaginn, og er efst meðal þeirra óska, sem þar eru bornar fram, krafa um það, að ráðinn verði skólameistari til menntaskóla á Ísafirði þegar á næsta hausti til að hafa forgöngu um undirbúning að stofnun skólans. Við bíðum eftir svari frá hæstv. ráðh. við þessum óskum og fáum það væntanlega áður en varir, býst ég við. En þó virtist mér koma fram í ræðu hæstv. ráðh. s. l. fimmtudag, að hann væri að svara þessum óskum, hann væri í raun og veru í ræðu sinni að svara því, sem farið er fram á í bréfi bæjarstjórnarinnar og erindi þm., og svarið virtist mér vera á þú leið, að menntaskóli á Ísafirði yrði stofnaður, þegar nægileg fjárveiting lægi fyrir. Hvað snertir fyrstu ósk þessara aðila, sem ég nefndi, um skólameistara, þá sýnist mér, að það þurfi ekki að standa á fjárveitingu að verða við henni. Þótt ekki sé um nema 7.3 millj. að ræða, sem eiga að vera fyrir hendi hvað þennan skóla snertir, þá ætti að vera hægt að ráða slíkan skólameistara, ef vilji er fyrir og alvara með það að stofna skólann. En auðvitað þyrfti að auka fljótlega og strax á næsta ári fjárveitingu til framkvæmdanna. En hverjir ráða fyrst og fremst fjárveitingum hér á Alþ.? Ætli það sé ekki ríkisstj.? Og hverjir eiga að meta það, hvenær fjárveiting er nóg? Ég ætla, að það sé líka ríkisstj. En við skulum gera ráð fyrir þeim möguleika, að þegar á næsta ári fáist fjárveiting til menntaskóla á Ísafirði, sem yrði nægjanleg að dómi sjálfs menntmrh. Kemur þá skólinn? Verður hafizt handa? Því spyr ég, að mér sýnist, að fram að þessu hafi verið í fullu gildi yfirlýsing hæstv. fjmrh., að það komi ekki til mála að hefja stofnun slíkra skóla, fyrr en komið sé viðunandi ástand hjá öðrum menntaskólum í landinu. Og hvenær er það komið? Ég veit ekki betur en það vanti meira og minna húsnæði, skólahúsnæði í heimavistum og mörgu fleira, hjá öllum hinum menntaskólunum, og það getur orðið æðilangur tími, þar til svo er komið, að þar sé allt orðið viðunandi. Ég held meira að segja, að það hafi komið fram í ræðu hæstv. ráðh. sjálfs, að nú búi einn þriðji hluti menntaskólanemenda í landinu eða um 700–800 nemendur við tvísetningu í skólastofur. Varla getur það talizt viðunandi ástand í nokkrum menntaskóla, að þannig sé farið að. Á þá ekki að hefjast handa um stofnun þessara tveggja nýju menntaskóla, vestanlands og austan, fyrr en þessu er öllu komið í kring? Mér sýnist því, að þarna greini nokkuð á um rökfærsluna hjá hæstv. ráðh., annars vegar er það nægileg fjárveiting, hins vegar er það viðunandi ástand í öðrum menntaskólum. Og hvor ætli megi sín meira, þegar til kastanna kemur, sá ráðh., sem hefur kassann, eða hinn, sem hefur engan kassa? Að öllu þessu athuguðu sýnist mér full þörf á því og mun varla á því standa, að Vestfirðingar, ekki aðeins alþm., heldur heimamenn, taki til höndum í annað sinn, kannske ekki 2000, eins og fyrir 5 árum, heldur jafnvel 3000, til þess að knýja málið fram, til þess að fá það framkvæmt, sem Alþ. hefur samþ. Þá kom annað athyglisvert atriði fram, að mér virtist, í ræðu hæstv. ráðh. á fimmtudaginn, en það var, að hann var með fullyrðingar um, að þessir væntanlegu menntaskólar á Austurlandi og Vestfjörðum hlytu að verða litlir skólar eða jafnvel ættu að verða litlir skólar og þess vegna ekki nema einnar deildar skólar, eins og hann ræddi um. Nú eru mér ekki ljós rökin fyrir því, hvers vegna þetta eigi að vera einhverjir litlir, einnar deildar menntaskólar. Það vantar skólabyggingar, það vantar menntaskólahúsnæði í landinu. Hljóta ekki nýir menntaskólar, hvar sem þeir rísa, að leysa verulega úr þörf þeirra, sem fyrir eru? Ég fæ ekki annað séð, ef menntaskóli yrði byggður og stofnsettur austanlands og annar vestanlands, en þá hljóti þeir auðvitað að leysa mjög úr þessari þörf fyrir nýjar framkvæmdir við hina eldri skóla. Það er svo sem enginn sjálfsagður hlutur, að nemendur á Vestfjörðum sæki menntaskóla til Reykjavíkur, frekar en nemendur úr Reykjavík sæki menntaskóla til Ísafjarðar. Það er ekkert sjálfsagðara mál, að Austfirðingar sendi börn sín í menntaskóla á Akureyri en að Norðlendingar sendi sína í menntaskóla á Austurlandi. Fjöldi nemenda úr Reykjavík t. d. stundar nú nám í ýmsum skólum úti um land, að Laugarvatni, Bifröst, Akureyri og í fjölmörgum héraðsskólum. Það eru engin landamerki á milli þessara skóla, og þau eiga ekki heldur að vera. Hitt er annað mál, að það er full þörf á að dreifa þeim nokkuð um landið til þess að jafna námsaðstöðu æskufólks og námskostnað. Ég sé því engin rök fyrir því, að hinir væntanlegu menntaskólar þurfi að vera neitt minni en aðrir menntaskólar, þegar þeir eru komnir í fullt gagn. Ég hlýt því að andmæla þessari hugmynd um einhver einnar deildar skólakríli, sem hér virðist bóla á. Þeir þurfa ekki að vera minni eða ómerkilegri, svo framarlega sem frá upphafi er að þeim búið eins og öðrum menntaskólum í landinu, og til þess eiga þeir að sjálfsögðu fullan rétt. Eða hvernig ætli þessi hugmynd samrýmist ákvörðun 3. gr. þessa frv., þar sem segir, að í skipulagi menntaskóla skuli að því stefnt, að nemendur eigi völ á námsefni og kennslu í samræmi við þarfir sínar og óskir. Yrði þörfum og óskum nemenda í slíkum einnar deildar skólum fullnægt? Eða er þetta í einhverju samræmi við 3. kafla þessa frv., þar sem rætt er um námskjarna, kjörsvið og valgreinar? Hvað yrði úr þessu víðsýni, þessu frjálslyndi, sem hér eru fluttar tillögur um í þessu frv., í þessum litlu einnar deildar skólum? Hvað yrði um kjörsviðið, og hvað yrði um valgreinarnar hjá nemendum þar? Og þó eru þarna, einmitt í þessum kafla þessa frv., að mér sýnist einhver þýðingarmestu ákvæði þess, ákvæði, sem eru full af víðsýni og frjálslyndi, umfram það, sem hefur verið í skólum okkar lands fram að þessu. Eigi væntanlegir nemendur í þessum skólum úti á landinu ekki kost sömu menntunar, sömu námsaðstöðu í hinum nýju skólum eins og nemendur annarra menntaskóla, þá verða þessir skólar ekki sóttir. Þá gæti farið svo, að þetta yrðu aðeins einnar deildar skólar, annars flokks skólar. Ég endurtek það, sem ég sagði í upphafi, að ég tel, að í þessu frv. felist mikilsverðar nýjungar, sem m. a. auka mjög frelsi, fjölbreytni og víðsýni í kennsluháttum og muni leiða til góðs, þegar komið er til framkvæmda. Ég tel ekkert vandasamt að breyta 1. gr. þessa frv., svo að ótvírætt komi fram, að þeir landshlutar, sem þar eiga í hlut, njóti sama réttar og aðrir landshlutar hafa áður notið. Ég skal svo ekki ræða frekar einstök atriði í þessu frv., enda mun það væntanlega koma til n., sem ég á sæti í.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri n., sem fær þetta frv. til meðferðar, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að taka þátt í almennum umræðum við þetta tækifæri. Mig langaði aðeins til að beina lítilli fsp. til hæstv. menntmrh. í sambandi við flutning þessa máls. Ég veitti því athygli, þegar hann fylgdi frv. úr hlaði, að þá lét hann þess getið, að hann ætlaðist ekki til þess, að frv. yrði afgr, á þessu þingi. Þetta er næsta óvenjuleg orðsending, þegar ráðh. flytja mál á Alþ. Venja þeirra er sú að mælast til þess, að slík mál fái mjög skjóta afgreiðslu. Raunar er reynslan sú, þegar flutt eru hér stærstu og mikilvægustu mál og þau mál, sem mestur ágreiningur er um og þess vegna hefði e. t. v. þurft að fjalla rækilegast um, þá eru þau stundum hespuð af á nokkrum dögum. Ég er ekki að mæla með slíkum vinnubrögðum. En engu að síður fæ ég ekki betur séð en það eigi að vera tök á því að afgr. þetta frv. á þessu þingi, ef vilji er fyrir hendi. Mér skilst, að eftir muni vera svo sem einn mánuður af þinghaldi, og ég held, að sá tími hlyti að nægja til þess að afgr. þetta mál. Mér virðist þetta augljóst, vegna þess að þótt umr. séu nú orðnar alllangar, hafa þau ágreiningsefni, sem fram hafa komið í ræðum manna, verið af smærra taginu. Gagnrýnin hefur fyrst og fremst beinzt að 1. gr. frv., hvort þar eigi að telja upp menntaskólana í landinu eða ekki, og þar held ég, að sé um að ræða atriði, sem auðvelt eigi að vera að ná samkomulagi um. Annað ágreiningsefni, sem fram hefur komið í sambandi við þetta mál, er, hvort kvennaskólinn eigi að fá réttindi til að útskrifa stúdenta eða ekki. Ég held, að það sé einnig minni háttar ágreiningsefni og þess háttar mál, að menn eigi að geta sætt sig við það að láta atkvæði skera úr, ef ekki næst um það almennt samkomulag. En um heildarefni frv., þá stefnu, sem þar er mörkuð, hefur ekki komið fram neinn ágreiningur. Þetta frv. er tvímælalaust til mikilla bóta, en hins vegar hefur dregizt allt of lengi, að það kæmi fram. Sú n., sem hefur um það fjallað, hefur tekið sér ákaflegan rúman tíma, og á þeim tíma hefur erfiðleikaástand á þessu sviði magnazt mjög mikið, og af þeim ástæðum held ég, að það væri mikil nauðsyn að afgr. þetta mál sem allra fyrst. En einnig vegna þess, að þetta frv. er í rauninni aðeins rammi og viljayfirlýsing, verða að fylgja á eftir miklar og margvíslegar aðgerðir, ef það á að breyta einhverju. Ég vil minna á það, að í grg. frv. er bent á ýmsa slíka þætti. Í athugasemdum við 13. gr. segja höfundar frv. t. d., með leyfi hæstv. forseta, „að meginforsenda fyrir öllum öðrum umbótum í menntaskólunum og jafnframt fyrir áframhaldandi heilbrigðri þróun þeirra er stórfelld umbót á starfsskilyrðum skólanna Á engri umbót er þó brýnni þörf en þeirri, að skólunum sé betur en nú gerist séð fyrir því fjölbreytta starfsliði, sem þeim er nauðsynlegt“ Í athugasemd við 20. gr. segir svo: „Um húsnæði skólanna gegnir sama máli og um starfslið þeirra, að stórfelld aukning umfram það, sem tíðkazt hefur, er algjört skilyrði fyrir öllum umbótum og framförum.“ Og í aths. við 21. gr.: „Af öllu því, sem tefur umbætur á starfsemi menntaskólanna og hamlar því, að upp séu teknir kennsluhættir í samræmi við beztu vitund kennaranna um fræðslu og uppeldi, er fátt eins áþreifanlegt og skortur á bókasöfnum og lestrarsölum. Má t. d. benda á það, að kröfunni um meiri sjálfstæða vinnu nemenda, sem segja má að sé orðin eins konar samnefnari fyrir almenna óánægju með vinnubrögð skólanna, verður með engu móti sinnt, meðan bókakostur skólanna og vinnurými nemenda í húsakynnum skólanna er svo gjörsamlega ófullnægjandi sem raun er á. Leggja ber áherzlu á það, að allar greinar, sem kenndar eru í menntaskóla, eru sérgreinar í þeim skilningi, að til kennslu í sérhverri þeirra þarf í flestum eða öllum kennslustundum á að halda sérstökum bókakosti, sérstökum hjálpargögnum og sérstökum kennslutækjum.“ Ef þetta frv. á að verða annað og meira en orðin tóm, þá þurfa að fylgja á eftir mjög fjölþættar breytingar, sem hafa í för með sér mikinn kostnað, og þessum breytingum verður að sjálfsögðu ekki komið á í hendingskasti. Einmitt þess vegna held ég, að það sé mjög brýn nauðsyn að afgr. þetta mál á þessu þingi. Ég vil skýra hæstv. menntmrh. frá því, að að því leyti sem málið kemur til minna kasta í menntmn., þá er ég reiðubúinn til þess að leggja fram þá vinnu, sem kynni að þurfa til þess að gera mér grein fyrir þessu máli, og skila um það áliti eins fljótt og auðið er. Og ég hef trú á því, að sama sé að segja um fleiri nm. Ég vil því beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh., hvort hann teldi það ekki æskilegt, að þetta frv. gæti fengið afgreiðslu nú á þessu þingi.



Herra forseti. Ég skal fyrst svara fsp. hv. síðasta ræðumanns um það, hvort ég teldi æskilegt, að þetta mál yrði afgr, þegar á þessu þingi, ef unnt reynist, og um leið vil ég leiðrétta þann misskilning, sem kom fram í ræðu hans, að ég hafi sagt í framsöguræðu minni, að ég ráðgerði, að málið yrði ekki afgr. fyrr en á næsta þingi. Þetta er misskilningur eða um misheyrn að ræða. Setning sú, sem ég lét falla og hann hefur misheyrt eða misskilið, var í þeim kafla ræðu minnar, sem fjallaði um fyrirhugaðar tilraunir á fræðsluskyldustiginu um það að gera nemendum kleift að ljúka landsprófi 15 ára í stað 16 ára, en þær tilraunir hafa verið undirbúnar og verða framkvæmdar á næsta skólaári. Í þessu sambandi sagði ég þetta, með leyfi hæstv. forseta: „ Menntmrn. mun gera ráðstafanir til þess, að á næsta vetri verði á fræðsluskyldustiginu hafin tilraun til breytingar á skipulagi fræðsluskyldunnar„ sem geri nemendum kleift að ljúka landsprófi 15 ára í stað 16 ára nú. Mun þetta verða gert í trausti þess, að þetta frv. verði að lögum í síðasta lagi á næsta þingi. Hefði ákvæðið um 16 ára lágmarksaldur til inngöngu í menntaskóla þá verið afnumið og miðskólanemendur þar með getað átt þess kost að ljúka landsprófi 15 ára.“ Þetta er í eina skiptið, sem ég í ræðu minni vék að því, hvenær þetta frv. kynni að geta orðið að l., og það er augljóst mál, að það er ekki sama að segja, að ég reikni með því, að frv. verði í síðasta lagi orðið að lögum á næsta þingi, og hitt, að óska eftir því eða gera ráð fyrir því, að frv. geti ekki orðið að l. á þessu þingi. Mér væri að sjálfsögðu mikil þökk í því, ef hið háa Alþ. treystir sér til þess að vinna svo ötullega að afgreiðslu jafnmikilvægs máls og hér er um að ræða, að það tækist að afgr. málið á þessu þingi. Hvort það tekst eða ekki, fer að sjálfsögðu eftir því, hvenær þinghaldi lýkur. Um það get ég ekki sagt á þessu stigi, hvað líklegt sé, að þingið muni starfa lengi úr þessu, og þess vegna hef ég ekki þorað að láta í ljós neinar óskir eða vonir í þessu sambandi, aðra en þá ósk og þá von, sem er sjálfsögð og á ekki að þurfa að undirstrika sérstaklega, að ég óska að sjálfsögðu eftir því, að þingið leggi fram þá vinnu og þann áhuga til meðferðar á þessu máli, sem það frekast treystir sér til. Ef þinghald verður meira en nokkrar vikur úr þessu, ætti það að takast. Hins vegar ef svo fer, að þinghald á ekki eftir að standa nema örfáar vikur úr þessu, sem ég auðvitað ákveð ekki, þá er ég svo raunsær að gera mér grein fyrir því, því miður, að það mundi varla takast að afgr. jafnviðamikið frv. og hér er um að ræða. Þess vegna hafði ég þessa setningu í framsöguræðu minni. Hún táknar ekki vantraust á hið háa Alþ. til þess að leggja fram nægilega vinnu, enn síður táknar hún, að ég óski þess ekki, að frv. geti orðið sem fyrst að lögum, þess óska ég og beini þeim tilmælum til hv. menntmn., að hún taki þann tíma, sem hún frekast treystir sér til, til þess að hraða framgangi þessa máls, sem mér þykir vænt um að heyra að síðasti ræðumaður hefur sömu skoðun á og ég, að hér sé um merkilegt mál að ræða og mikið framfaraspor í menntaskólamálum og í skólamálum þjóðarinnar yfirleitt. Að síðustu vil ég svo aðeins láta í ljós ánægju mína með þær mjög vinsamlegu undirtektir, sem allt meginefni þessa frv. hefur hlotið. Ég lít á undirtektir manna um efni málsins sjálfs sem viljayfirlýsingu af hálfu allra flokka þingsins um það, að hér sé um að ræða frv., sem eigi að hrinda í framkvæmd sem allra fyrst og að það mundi horfa til mikilla framfara og endurbóta, þegar því verður hrundið í framkvæmd. Ríkisstj. ákvað að leggja frv. fyrir Alþ. alveg eins og menntaskólanefndin gekk frá því, gera engar breytingar sjálf á tillögum menntaskólan., enda má segja, að frv. sé samið af þeim mönnum, sem ég held að óhætt sé að segja, að að dómi hlutlauss mats séu til þess hæfastir að gera till. til Alþ. um skynsamlega menntaskólalöggjöf. Þannig a, m. k. reyndi ég að velja menn til þessa vandasama verks. Ég endurtek enn: Alþ. fær frv. nákvæmlega eins og n. skilaði því til rn. fyrir örfáum vikum. Ég verð að játa það, ég verð að gera alveg hreinskilnislega játningu, að þegar ég las 1. gr. frv., eins og aðrar gr. frv. að sjálfsögðu, las það allt oftar en einu sinni, þá hvarflaði ekki að mér, að það væri hægt að skilja 1. gr. frv. þannig, að með því móti væri ætlazt til, að breytt yrði fyrri ákvörðun Alþ. um, að menntaskólar skuli starfa á Ísafirði og á Austfjörðum, þegar fé hefur verið veitt til þess á fjárlögum. Þegar ég varð var við þennan misskilning, eftir að frv. hafði verið lagt hér fram, tók ég ummæli um þetta efni inn í framsöguræðu mína, sem áttu að taka af öll tvímæli um það, að ríkisstj. liti ekki svo á, að 1. gr. frv., þótt hún stæði óbreytt, breytti í einu eða neinu fyrri ákvörðun Alþ. um, að menntaskólar skyldu starfræktir á Ísafirði og Austurlandi, þegar fé hefði verið veitt til þess í fjárlögum. Enn treysti ég því, að ummæli mín í framsöguræðu um þetta efni muni verða talin nægileg fullvissa til hv. þm. af hálfu ríkisstj. og n., sem ég hafði samband við um þetta efni, að þarna hefði enginn fiskur verið falinn undir steini. Ég þóttist verða þess var, að nokkrir þm. hefðu komið með undirbúnar ræður, skrifaðar ræður, til 1. umr., sem byggðar hefðu verið á því, að í 1. gr. fælist breyt. á fyrri ákvörðun Alþ. og það kynni að hafa verið tilgangur menntaskólanefndar og minn og ríkisstj. að gera hér einhverja raunverulega breytingu á, og fyrst mér hafði ekki tekizt að eyða allri tortryggni varðandi þetta efni í framsöguræðu minni, gaf ég um það alveg skýlausa yfirlýsingu fyrir hönd ríkisstj., að hún hefði ekkert við að það athuga, þó að 1. gr. yrði breytt í það horf, að tekin yrðu af öll tvímæli um, að fyrri ákvarðanir Alþ., fyrri vilji Alþ. í þessu efni skyldi standa. Þetta vonaði ég enn, að mundi duga, en enn heyrðist mér samt á hv. ræðumanni, sem hér talaði áðan, hv. 1. þm. Vestf., að hann væri ekki fullkomlega ánægður, fyrr en greininni hefði í reynd verið breytt, og af hálfu okkar í ríkisstj. er ekkert því til fyrirstöðu, að það verði gert. Ég endurtek enn viljayfirlýsingu mína um það og vona með því, að þá sé úr sögunni það eina ágreiningsefni, sem við þessa 1. umr. hefur komið fram um málið. Varðandi Kvennaskólann í Reykjavík, sem einnig hefur verið nefndur, vil ég einnig endurtaka þá yfirlýsingu, að ég tel eðlilegt, að Alþ. sjálft skeri úr því, hvort Kvennaskólinn í Reykjavík skuli fá leyfi til þess að brautskrá stúdenta, þó að menntaskólan. hafi ekki beinlínis gert ráð fyrir því með skýru lagaákvæði, en hins vegar orðað 5. gr, frv. þannig, að telja megi heimilt samkvæmt henni að veita Kvennaskólanum í Reykjavík leyfi til þess að brautskrá stúdenta. Ég tel eðlilegt, að Alþ. ákveði þetta einfaldlega með atkvgr., enda er hér um fjárhagsatriði að ræða. Ég get tekið það fram, að ég mun persónulega greiða atkv. með því, að kvennaskólinn fái leyfi til þess að brautskrá stúdenta, en ég segi, að mitt atkv. ræður ekki meira en annarra þm. um það, fyrst við teljum rétt að láta það verða og er sjálfsagt að það verði úrskurðaratriði Alþ., hvort þetta verður eða ekki. Með þessu held ég, að ég hafi vikið að því, sem ég tel ástæðu til að láta koma fram, áður en þessari 1. umr. um málið lýkur, og beini svo að síðustu þeim tilmælum til hv. menntmn., þegar málinu hefur verið vísað til hennar, að hún taki málið sem fyrst fyrir og leggi í það nauðsynlega vinnu, til þess að það geti orðið sem fyrst að lögum.