Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þannig háttar til með dagskrá þá sem útbýtt hefur verið að of skammt er liðið frá 2. umr. eða útbýtingu þingskjala í 5., 6., 12., 13. og 16. dagskrármáli og því þarf að leita afbrigða um að þessi mál megi koma til umræðu. Verður nú þeirra afbrigða leitað.

Að lokinni utandagskrárumræðu, sem nú fer fram, verður stutt hlé á fundinum vegna þingflokksfunda. En nú hefst utandagskrárumræða að beiðni hv. 9. þm. Reykv. Hún fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa, þ.e. hálftíma umræða.

Virðulegi forseti. Fyrir fáeinum dögum fór ég fram á það við hæstv. heilbr.- og trmrh. að fá að eiga orðastað við hann utan dagskrár vegna meinatæknadeilunnar. Síðan spurðist það í dag að hæstv. heilbr.- og trmrh. væri farinn utan og tel ég það eitt út af fyrir sig mjög alvarlegt merki um stöðu deilunnar vegna þess að þó að málið heyri undir hæstv. fjmrh., þá er það auðvitað úrslitaatriði að heilbrrh. reki á eftir málinu eins og kostur er og reyni að laða fram lausn í því. Ég hef þess vegna með hliðsjón af aðstæðum kosið að snúa mér til hæstv. fjmrh. með þá fyrirspurn sem ég geri hér. Í utandagskrárumræðu fyrir nokkru sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir hóf sagði hæstv. heilbrrh. að deilan mundi senn leysast, það væri ekki langt í það að þessi deila leystist. Síðan hefur lítið sem ekkert þokast í deilunni þannig að það er bersýnilega uppi mjög mikill vandi í þessari kjaradeilu og það sér ekki fyrir endann á henni enn þá þó að vísu sé boðaður samningafundur, það hef ég heyrt, seinni partinn í dag. Deilan hefur staðið í heilar sex vikur og er þar af leiðandi orðin einhver allra lengsta kjaradeila sem nokkurn tíma hefur staðið á heilbrigðisstofnun í landinu hjá einstökum hópi. Ég tel að þetta sé mjög alvarlegt umhugsunarefni, ekki aðeins fyrir meinatækna heldur einnig fyrir viðsemjendur meinatækna í fjmrn. og heilbrrn. og reyndar aðrar heilbrigðisstéttir líka sem hljóta að velta því fyrir sér hvort það sé eðlilegt að ein stétt lendi í hremmingum langtímum saman af því tagi sem nú er um að ræða án þess að aðrar stéttir geti komið neinum vörnum við þessum starfsfélögum sínum til stuðnings með einum eða öðrum hætti. Ég veit út af fyrir sig ekki, hæstv. forseti, hvað á milli ber í þessari deilu í einstökum atriðum en ég hygg þó að málið snúist í grófum dráttum um það að meinatæknar vilji að bilið á milli þeirra taxta og hjúkrunarfræðinga verði það sama og það var áður en hjúkrunarfræðingar fengu tiltekna leiðréttingu sinna mála, það sé í raun og veru það sem þarna er verið að fara fram á. Ég tel alla vega alveg augljóst mál að það sé lítið sem ber á milli og það er óþolandi í raun og veru að láta þessa deilu standa stundinni lengur án þess að gengið sé í að leysa hana. Munurinn er ekki meiri en svo að það á að vera hægt að ganga frá samningum segi ég af þeirri reynslu sem ég hef af samningamálum af þessu tagi. Afleiðingarnar af þessari deilu liggja fyrir, þær eru þjáningar hjá einstaklingum í stórum stíl, þær eru vandamál sem komið hafa upp inni á spítölunum og öðrum heilbrigðisstofnunum og auk þess margvísleg óvissa í starfi fyrir aðrar heilbrigðisstéttir. Auk þess er það ljóst að standi deilan eins og nú horfir stundinni lengur þá mun hún þó hún leysist fljótlega hafa í för með sér aukinn kostnað við heilbrigðisþjónustuna síðar umfram það sem verið hefði af því að fyrirhugaðar sumarlokanir eða sumarsparnaður í einstökum heilbrigðisstéttum sjúkrahúsanna getur ekki komið til framkvæmda af því að menn verða að vinna upp þann hala, þá biðlista sem hafa skapast og hafa lengst af því að menn hafa ekki lagt í það að leysa þessa deilu. Ég tel að þessi deila sýni í raun og veru líka, hæstv. forseti, að það er umhugsunarefni hvort það er rétt að fjmrn. hafi það einokunarvald í kjarasamningum yfir öllum stéttum ríkisstarfsmanna sem það hefur. Ég vil þess vegna, hæstv. forseti, leggja þá fyrirspurn fyrir hæstv. fjmrh.: Hvað hyggst hann gera hér og nú til að leysa deiluna þannig að Alþingi ljúki ekki á þessu vori, þ.e. hugsanlega í dag eða strax eftir helgina, öðruvísi en að þingmenn viti fyrir víst að það sjái til botns í þessu erfiða vandamáli?

Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að hv. þm. lýsi áhyggjum sínum af þeirri deilu sem staðið hefur jafnlengi og deilan um kjör meinatækna en deilan stendur á milli meinatækna og viðsemjenda þeirra sem er ríkið og reyndar sveitarstjórnirnar, sveitarstjórn hér í Reykjavík. Ég tek undir það með hv. þm. að það er einnig rétt að kanna það hvort ekki eigi að breyta fyrirkomulagi kjarasamninga og gera ákveðnar stofnanir ríkisins ábyrgari fyrir kjarasamningum. En því miður er nú enn langt í land að það geti tekist af ýmsum ástæðum sem ekki er hægt að fara út í hér. Ég vil taka fram að það er búið að semja við langflesta félagsmenn í BSRB og BHMR. Þetta er fjöldi félaga, þau skipta tugum og það eru örfá félög sem eftir eru aðallega félög sem starfa í heilbrigðisgeiranum. Fundir í deilu meinatækna og ríkisins hafa frá því í lok mars verið yfir 30 talsins. Ég tel að allt hafi verið gert til að koma í veg fyrir að deilan stofnaði lífi sjúklinga í hættu og að það hafi verið reynt að koma í veg fyrir að hættuástand skapist enda er það lögbundið að meinatæknum er skylt eins og öðrum stéttum í heilbrigðisþjónustu að stunda sitt starf að ákveðnu marki. Sem betur fer og það ber að þakka fyrir það þá hefur samkomulag orðið í langflestum tilvikum um það hvaða störf eigi að vinna. Það hefur orðið smáárekstur en ég held að báðir aðilar hafi reynt það sem þeir hafa getað til að koma í veg fyrir að hættuástand skapist á spítölunum. Við verðum að hafa í huga þegar talað er um þessa deilu að það er ekki hægt að líta á hana einangraða eða bundna eingöngu við meinatækna. Við vitum að hér á landi hefur atvinnuleysi vaxið og það er stefna ríkisstjórnarinnar að halda góðu jafnvægi. Það er engum til góðs ef samið er þannig við eina stétt að þeir samningar kynnu að leiða af sér að aðrir samningar eða kröfur annarra stétta leiddu til þess að laun hækkuðu almennt í landinu og niðurstaðan yrði sú að verðbólgan færi af stað og hún étur upp launin þannig að niðurstaðan gæti orðið verri en hún er í dag. Verðbólgan étur upp launin vegna þess að það vita það allir að ef laun hækka og verðlag hækkar síðan í kjölfar launahækkunar eins og við þekkjum frá fyrri árum, þekkjum frá stjórnarárum fyrri ríkisstjórna, þá kemur það engum til góðs. Það sem skiptir máli er það hvað við fáum fyrir hverja krónu. Nú er það svo að þessir samningar sem verið er að gera eru aðeins gerðir til næstu áramóta. Báðir aðilar eru sammála um það að leysa eigi þessa deilu með því að meinatæknar fái sambærileg kjör við aðrar háskólamenntaðar stéttir sem starfa í heilbrigðisgeiranum. Vandamálið er hins vegar að það er ekki alveg einfalt að svara þeirri spurningu hvað sé fullt samræmi í þeim efnum. Við töldum í síðustu viku að það væri komið að lokum deilunnar. Ríkisvaldið spilaði út sínu ýtrasta boði. Það var haldinn fundur en því miður reyndist það vera þannig að einhvers misskilnings gætti um það út á hvað þetta boð gekk. Það eru vandamál í stöðunni sem ég get ekki rætt hér í einstökum dráttum. Það er fyrst og fremst vegna þess að meinatæknar úti á landi hafa haft hærri laun en þeir sem starfa í Reykjavík. Það er líka vegna þess að í ráðningarsamningum við meinatækna hafa sjúkrahúsin í Reykjavík haft þann háttinn á að vinnutími er styttri en hjá öðrum stéttum. Ég fer ekki frekar í þetta. Það er fundur, sem boðaður er af sáttasemjara ríkisins, í dag kl. 17. Það er von mín eins og allra annarra að þessi deila leysist sem allra fyrst og ég bind miklar vonir við það. Núna kl. 13 vissi ég að það var boðaður fundur hjá Meinatæknafélaginu, ég sé að sá fundur hefur færst hingað niður í Alþingi og það er ekkert nema gott um það að segja. Forustumenn meinatækna hafa rætt bæði við heilbrrh. og mig um sín mál og ég veit að það hefur öllum skilaboðum verið komið til réttra aðila og það eina sem ég get sagt hér er það að ég vonast eins og allir aðrir til þess að deilan leysist sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Hér er vissulega verið að fjalla um langvinna og erfiða kjaradeilu sem nauðsynlegt er fyrir alla aðila að fá lausn á. Vissulega vekur þessi deila miklar áhyggjur og þá örugglega ekki síður hjá meinatæknum en öðrum sem hafa þurft að heyja harða baráttu fyrir leiðréttingu á sínum kjörum. Ég held að það sé alveg ljóst að meinatæknar hafa dregist aftur úr öðrum sambærilegum stéttum og að það sé réttlætanlegt og almennt viðurkennt að það sé tilefni þarna til leiðréttingar á kjörum meinatækna án þess að það hafi fordæmisgildi almennt á launamarkaðnum. Ég tel að þegar slitnaði upp úr samningaviðræðum fyrir um viku hafi málsaðilar verið komnir mjög langt með að ná niðurstöðu sem gefur tilefni til að ætla að það vanti aðeins herslumun til að ná niðurstöðu í þetta erfiða mál. Ég hygg að hæstv. heilbrrh. hafi verið í góðri trú þegar upp úr slitnaði fyrir um viku síðan að lausn væri að fást í málinu. En það er alveg ljóst að það verða allir málsaðilar að vinna hratt og vel að lausn þessa máls. Það er erfitt að horfa upp á að deilan dragist lengur og ég legg mikla áherslu á að allir aðilar taki nú höndum saman um að fá lausn í þessa deilu.

Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp. Það er sannarlega ástæða til þess en því miður var nú lítið að græða á svörum hæstv. ráðherra. Mér er auðvitað ljóst að þetta er viðkvæmt mál og flókið og verða ekki rædd hér einstök efni kjarasamninga eða samninga á viðkvæmu stigi í þingsölum. En það er líka til lítils fyrir hæstv. félmrh. að segja það að heilbrrh. hafi verið í góðri trú fyrir einni viku. Það eru 17 dagar síðan hann lýsti því yfir hér í hv. þingi að hann teldi að málið væri að leysast, 17 dagar. Þá hafði verkfallið staðið í 17 daga þannig að það er auðvitað orðinn allt of langur tími sem þetta ástand hefur varað. Ég vona að ekki hafi orðið alvarleg slys, áföll eða dauðsföll sem hægt sé að rekja til þessarar deilu en ég hygg að þar hafi líka meinatæknar lagt sig fram um að ræða þannig við sína viðsemjendur og reynt að haga sínum vinnutíma þannig að slíkt gerðist ekki og ber auðvitað að þakka fyrir það og virða en það hlýtur að enda með því eftir sex vikna verkfall að harka færist í deilur af þessu tagi. Það er það sem við hljótum að óttast núna og krefjast þess að stjórnvöld grípi til þeirra leiða sem mögulegar eru, leiti allra leiða til að binda endi á þessa erfiðu deilu. Það eru ákveðin verkefni í hættu. Mér er t.d. sagt það að hugsanlega verði að stöðva hjartaaðgerðir nú um helgina eða í næstu viku ef málið leysist ekki um helgina og þá blasir auðvitað við mjög alvarlegt ástand fyrir utan ýmiss konar önnur sýni sem ekki fá meðferð daglega. Ég nefni sem dæmi að mér er sagt að sýni vegna þungunar séu mál sem séu mjög viðkvæm en það er bara tekið af handahófi. Það er auðvitað fjölmargt annað sem ekki má líða eins og nú gerist og ég legg áherslu á það við hæstv. ráðherra að þeir beiti nú öllum ráðum til að leysa málið í dag. Auðvitað er það svo að deilur af þessu tagi leiða hugann að vinnulöggjöfinni sem slíkri og það er ekki gott ástand að heilbrigðisstofnun sé lömuð kannski allt árið vegna verkfalls einstakra stétta, virðulegur forseti. Það má heldur ekki verða regla að verkföll verði ekki leyst nema með lagasetningu, það er líka óviðunandi. Þannig að nú verða stjórnvöld að bregðast við og semja án frekari tafar.

Virðulegur forseti. Það er alveg makalaust að hlusta á þennan málflutning sem hæstv. ráðherrar hafa fram að færa. Við erum að tala um verkfall sem hefur staðið í sex vikur, verkfall sem bitnar á sárveiku fólki og við erum að tala um stétt sem er búin að vera án launa í einar sex vikur. Ég veit ekki hvaða sambönd hæstv. fjmrh. hefur út í þjóðfélagið en við þingmenn höfum orðið fyrir því undanfarna daga ýmsir hverjir að fólk er að hringja í okkur. Ég nefndi tvö dæmi hér í morgun. Annað dæmið um hjartveika konu sem þarf að komast í aðgerð en hún er ekki nógu veik, þótt fárveik sé, hún er ekki nógu veik til að komast á akút-lista sem farið er eftir á spítölunum. Ég nefni líka dæmi um konu sem greinst hefur með ber í brjósti og það vex dag frá degi en hún fær enga þjónustu. Þetta getur ekki gengið svona lengur. Þið verðið að gjöra svo vel og taka ykkur til, hæstv. ráðherrar, og setjast að samningaborðinu. Við erum að tala hér um mjög alvarlegt mál, mjög alvarlegt. Það mætti halda að það væri verið að tala hér um garðyrkjumenn og stöðumælaverði í vinnudeilum en ekki mál sem snýr að veiku fólki. Menn verða bara að gjöra svo vel og horfast í augu við það að það er ekki sama hvaða hópar standa í vinnudeilum, það er ekki sama. Mál eru misjafnlega alvarleg. Ég ítreka að það á ekki að setja lög á meinatækna, ráðherrar eiga að ganga í það mál að finna lausn á þessum mikla vanda. Menn verða bara einfaldlega að setjast að samningaborðinu og finna lausn á vandanum. Það er eina leiðin út úr þessu máli.

Virðulegi forseti. Þegar verið var að hækka laun hæstaréttardómara um 70--80 þús. kr. þá varði hæstv. fjmrh. þær launahækkanir hér í þingsölum. Nú kemur hæstv. fjmrh. hins vegar í dag og fer að tala um verðbólguna og óróa á vinnumarkaði ef gerðir eru samningar við meinatækna. Ég veit ekki betur en Alþýðusambandið og BSRB styðji meinatækna í þessari baráttu, þannig að það er alveg ljóst að af hálfu þessara öflugu samtaka launafólks í landinu er stuðningur við þær kröfur og þau sjónarmið sem meinatæknar hafa lagt fram. Það er þess vegna ekki boðlegt, virðulegur fjmrh., að flytja þau rök hér eftir þetta langa verkfall að það sé vegna verðbólguhættu og óróleika á vinnumarkaði sem ekki sé hægt að semja í þessari deilu. Það er líka fordæmanlegt alvöruleysi af hálfu hæstv. heilbrrh. að fara á fund til Genfar þar sem engin nauðsyn er að hann sitji þegar slíkt ástand er í heilbrigðismálum í landinu sem hér hefur verið lýst í dag. Ráðherra sem fullvissaði þingið úr þessum ræðustól fyrir u.þ.b. þremur vikum síðan um að deilan væri að leysast. Slíkt alvöruleysi er auðvitað fordæmanlegt og satt að segja óskiljanlegt að heilbrrh. skuli taka þessa utanferð sem er að mínum dómi ónauðsynleg, það mun enginn sakna ráðherrans á þeim fundi sem hann er á í Genf, en hans er hins vegar saknað hér á landi. Ég vil svo að lokum spyrja hæstv. fjmrh., hvort hann sé reiðubúinn að gefa þá yfirlýsingu hér að ekki verði gripið til bráðabirgðalagavaldsins eftir að þinginu lýkur til að ljúka þessu verkfalli meinatækna. Ríkisstjórnin beitti bráðabirgðalagavaldinu á sjómenn eftir að þinginu lauk hér fyrr í vetur og ég óska eftir því að það komi fram afdráttarlaus yfirlýsing af hálfu fjmrh. hér í dag um að bráðabirgðalagavaldinu verði ekki beitt í þessari deilu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði hæstv. fjmrh. að því hvað hann hygðist gera í þessu máli. Hæstv. fjmrh. og reyndar hæstv. félmrh. líka svöruðu báðir: Við vonum að þessi deila leysist. Við vonum það líka. En til að hún leysist þarf að grípa til aðgerða. Laun meinatækna eru á milli 70--80 þús. kr. á mánuði. Það er nú ekki meira eftir mikla menntun, háskólamenntun, og mikla ábyrgð. Fyrir 17 dögum sagði hæstv. heilbrrh.: Deilan er að leysast hafið ekki áhyggjur, deilan er að leysast. Og svörin sem fást hér í dag eru: Við vonum að deilan leysist. Við verðum að fá aðgerðir, hæstv. fjmrh. Ég held að það sé nokkuð ljóst að sú nefnd sem er að starfa í þessu máli á vegum ríkisins sé óhæf. Það er kominn slíkur hnútur í málið að hæstv. fjmrh. og starfandi heilbrrh. verða að ganga í málið. Þannig standa málin í dag.

Virðulegur forseti. Ég held að þessi meinatæknadeila sem við höfum nú fylgst með í hartnær sex vikur sé til marks um þá kraumandi óánægju sem er í raun hjá ýmsum starfsstéttum hér í þjóðfélaginu. Þetta er óánægja sem hlýtur að koma upp á yfirborðið fyrr en síðar og ég spái því að það verði fyrr. Ástæðan fyrir þessu er kannski ekki síst sú að nú um alllangt skeið, líklega nærri áratug hafa tíðkast hér í kjaramálum hin svokölluðu stóru samflot sem áttu að verða til að lyfta lægst launaða fólkinu í landinu en því miður hefur ekki gengið sem skyldi með það. Þessi stóru samflot urðu til þess að samningsréttur einstakra stéttarfélaga var í raun afnuminn. Og fjölmennir hópar og starfsstéttir hafa ekki getað fengið leiðréttingu á sínum málum vegna þess að það hefur allt verið lagt á ís og óréttlætið í launamálunum hefur í raun verið fryst. Þetta hefur ekki síst komið niður á ýmsum kvennastéttum vegna þess að við vitum um þennan launamun sem er á milli karla og kvenna og hefur verið hér um langt árabil að þegar samflotin komust á þá var allt saman sett á ís og óréttlætið í raun fryst. Það er búið, með öðrum orðum, að festa kyrr kjör hjá fólki og óánægjan er orðin mjög megn og ég held að hún hljóti að koma upp á yfirborðið fyrr eða síðar og það verði með einhverjum hætti að taka á því. Starfshópar eins og t.d. meinatæknar verða að fá samningsstöðu gagnvart opinberum aðilum, gagnvart sínum viðsemjendum og ákveðna leiðréttingu. Ég held að hjá því verði ekkert komist. Hver hún á síðan að vera og hvar menn ætla að mætast, það er önnur saga. En það eru margir hópar sem bíða eftir því að fá ákveðnar viðræður um sín mál og fá leiðréttingu á sínum sérkjaramálum og ég held að það verði ekkert hjá því komist að taka á því. Það verður ekki stöðvað eins og hæstv. fjmrh. virtist gefa hér í skyn að þyrfti að gerast. Hann sagði að það sé engum til góðs að samið verði við eina stétt og verðbólguskriðan fari af stað. Það þarf ekki að hafa í för með sér að verðbólguskriðan fari af stað þó tekið sé á málum einstakra stétta.

Virðulegi forseti. Utandagskrárumræður eru algengt form á því að reyna að fá fram niðurstöðu í stórum málum, knýja á um svör hjá hæstv. ráðherrum. Þessi hálftími sem tekinn var upp fyrir nokkrum árum undir forustu Þorvaldar Garðars Kristjánssonar hefur reynst vel í þeim efnum. Ég hygg hins vegar að á þessum fundi núna hafi í raun og veru verið sett met í þingsögunni í því að segja ekki neitt í þriggja mínútna svari. Það er auðvitað mikið vafamál að það sé ástæða til þess að þakka hæstv. fjmrh. fyrir það að hafa sett þetta met en í rauninni sagði hann ekki nokkurn skapaðan hlut. Hann sagðist vona, og félmrh. át það upp eftir honum, að deilan leystist eins og þeir væru engir gerendur, ráðherrarnir, í þessum málum. Auðvitað eru það hæstv. ráðherrar sem verða að gera sér grein fyrir því að deilan er komin á það svið að það er þeirra að ganga í málið sjálfir, t.d. með þeirri aðferð sem hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir nefndi hér áðan að setja samninganefnd ríkisins af. Hún hefur haft með málið að gera í sex vikur, hún getur ekki leyst málið og þess vegna er auðvitað sjálfsagt að ráðherrarnir gangi í verkið og reyni að leysa þetta eins vel og eins fljótt og mögulegt er. Ég vil líka taka undir það sem hér hefur komið fram að ég tel að svona deila sé með þeim hætti að það velti ekki bara á fjmrh. og samninganefnd ríkisins hvort eða hvernig hún leysist heldur veltur það á því hvort það er heilbrrh. í landinu sem hefur metnað fyrir sitt ráðuneyti. Að vera í deilu af þessu tagi og hlaupa úr landi er auðvitað algjörlega fráleitt og eru alvarleg embættisafglöp að mínu mati. Ég tel að svona deila geti í raun og veru ekki leyst öðruvísi en heilbrrn. komi myndarlega að henni. Ég skora að lokum á hæstv. ráðherra að svara því hvernig hann mun breyta bráðabirgðalagavaldinu, hvort hann mun beita því í sambandi við þessa deilu. Ég minni á aðvaranir landlæknis og ég krefst þess sem þingmaður í nafni mannúðar að deilan verði leyst strax.

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram í fyrsta lagi að ég er að mörgu leyti sammála því sem kom fram hjá hv. 10. þm. Reykv., Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, að vandinn felst í svokölluðu samfloti. Það vill svo til að einmitt í þessari deilu sem við erum að ræða núna þá er þetta vandamál uppi því það er misræmi í kjörum þeirra sem starfa í Reykjavík og hinna sem starfa úti á landi og krafan er sú að báðir hóparnir hækki. Þannig að ég er fyllilega sammála því sem kom glögglega fram hjá hv. þm. og er reyndar hluti vandans. Þá vil ég að það komi hér skýrt fram að það á ekki að vera hægt og ég trúi því ekki sem kom hér fram að það sé ekki talið vera akút-mál þegar um er að ræða illkynja krabbamein. Ég veit að meinatæknar hafa, og þeir mega eiga það í þessari deilu, sýnt það svigrúm sem þarf til þess að það þarf ekki að vera um lífshættu að ræða. Það ber að þakka og ég vil að það komi fram í minni ræðu. Það er þannig að ríkið hefur lagt fram tilboð og í því tilboði hefur komið fram talsverð launahækkun miðað við þær launahækkanir sem hefur verið talað um og samið um að undanförnu. Það vil ég að komi fram. Heilbrrh. er ekki við, hann getur ekki borið hönd fyrir höfuð sér í þessari umræðu. Ég vil aðeins segja það að hann hefur fylgst með þessari deilu, kynnt sér hana rækilega en samningsumboðið er auðvitað hjá fjmrh. sem hér er. Varðandi bráðabirgðalagavaldið er eðlilegt að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson spyrji um bráðabirgðalögin því að þau voru fræg bráðabirgðalögin hans. Ég vil segja það hér og nú að það hefur ekkert verið rætt um það að taka á þessum málum með bráðabirgðalögum enda situr þingið og það er ekki hægt. Þegar þingið fer þá fær ríkisstjórn bráðabirgðalagavaldið. Það verður ekki tekið af ríkisstjórn og hún getur ekki samið það af sér vegna þess að það er stjórnarskrárbundið. En ég vil láta það koma hér skýrt fram að það eru engar ráðagerðir nú og hefur ekkert verið rætt um það að ríkisstjórnin leysi þetta vandamál með bráðabirgðalögum.

Virðulegi forseti. Samgn. hefur haft til athugunar till. til þál. um græn símanúmer hjá ráðuneytum og stofnunum ríkisins. Nefndin hefur fengið á fund sinn Jón Birgi Jónsson, ráðuneytisstjóra í samgrn. Þá bárust nefndinni nokkrar umsagnir sem yfirleitt voru jákvæðar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með svofelldri breytingu, með leyfi hæstv. forseta, þá orðist tillgr. svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að sjá til þess að á næsta ári verði komið upp grænum símanúmerum í öllum ráðuneytum Stjórnarráðsins og helstu stofnunum ríkisins.`` Hv. þm. Guðni Ágústsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Jóhann Ársælsson og Stefán Guðmundsson skrifuðu undir nál. með fyrirvara.

Herra forseti. Fjáraukalög fyrir 1993 ættu með réttu ekki að vera á dagskrá nú 

Er þessi ráðherra engu betri?

Svo er það spurningin, hv. þm., hvort þessar leikreglur ,,hérumbilmennskunnar`` eru þær sem eiga að gilda. Og ég held að það sé helst von með hv. 16. þm. Reykv. ef það væri reynt að færa þetta yfir á sjómannamál að skilningur verði til staðar. Hvað er með skipstjórann sem hér um bil virti siglingalögin og keyrði á næsta skip? Hvað er með skipstjórann sem hér um bil lét skrásetja áhöfnina en gleymdi bæði stýrimanni og kokki? Hvað er með skipstjórann sem hér um bil hélt að hann kynni á kompásinn en strandaði vegna þess að hann kunni ekki á hann? Það virðist ekki ganga upp með ,,hérumbilmennskunni`` þó það sé alveg á mörkunum og mörgum finnist að það að gera hlutina hér um bil sé viðunandi árangur.

Þú verður nú að láta ná í fjmrh. . . .

Ekki er betri árangurinn ef við snúum okkur að knattspyrnumönnunum. Hvernig er það með stórskyttuna sem hér um bil hitti markið en skaut í þverslána? 

Hvar er fjmrh. núna?

Þ.e. hann vill samþykktir núna á árinu 1994 fyrir því sem hann þurfti samþykktir fyrir á árinu 1993. Það er nú ekki stór skekkja í því tímatali miðað við þegar baráttan var hafinn fyrst fyrir því að fá þennan rétt aftur inn til þingsins. Þá var ástandið slæmt. Þá var níu ára gamall síðasti ríkisreikningurinn sem var tekinn fyrir hér. Hann var eiginlega að verða talandi þegar hann kom á fund þingsins. Því var reyndar játað af ráðuneytisstjóra að hann væri ekkert hreykinn af því að leggja fram slíkan ríkisreikning. En hér sættir þingið sig við það að ráðherra fari hér um bil að lögum í þessum efnum. Og þessi ,,hérumbilmennska`` gerir það að verkum að það er búið að moka út úr ríkissjóði Íslands tugum milljarða í gegnum tíðina. Við eigum þessa milljarða skráða í ríkisskuldabréfum sem eigendur, Íslendingar, ýmsir eiga að vísu og geta notið góðs af. Það kemur þing eftir þetta þing. Það verður fróðlegt að sjá hvort þetta fjárstreymi úr ríkissjóði fram hjá öllum reglum heldur áfram. Og ef ríkissjóður bókar nú á annan veg en Ríkisendurskoðun samþykkir þá sé bara rétt að snúast til varnar og skamma Ríkisendurskoðun fyrir að þeir hafi ekki réttar skoðanir á bókhaldi. Þannig hafa menn brugðist við til þessa. Ég trúi því að hæstv. fjmrh., sem telur þetta nú eiginlega svo sjálfsagt mál og lítið að hann þurfi ekki að vera við, hafi áhuga á að fá þetta afgreitt. Hvers vegna? Vegna þess að þetta er syndafyrirgefningin á verknaðinum. Meðan svonalagað er ósamþykkt af Alþingi Íslendinga er hægt að draga ráðherra fyrir landsdóm fyrir að brjóta stjórnarskrána. Þannig standa málin. En þegar búið er að gefa út syndakvittunina, búið að samþykkja greiðslurnar eftir á, þá er það ekki hægt lengur. Það er mikið þolgæði sem Alþingi Íslendinga sýnir sínum fjmrh. að líða þeim það að virða ekki þessar leikreglur. Nú erum við komnir með tæknivætt ráðuneyti, við erum komnir með tölvur, allan búnað til að tékka þetta af með eðlilegum hætti en engu að síður gilda ekki á Íslandi þær leikreglur sem gilda í Bandaríkjunum, vöggu lýðræðisins, að fjárveitingavaldið skuli vera hjá þinginu --- og er hjá þinginu þar en hér er framkvæmdarvaldið búið að draga til sín hluta af þessu valdi og biður svo um syndakvittanir þegar kemur fram á vor. Auðvitað eiga menn ekki að vera með nein leiðindi út af þessu, alls ekki. Menn eiga að vera brosandi og kátir í fjárln. og telja sig vera að ráða því hvað gert er við peninga þjóðarinnar. Reyndar gekk þetta svo langt á tímabili að á sama tíma og menn sátu sveittir í þeirri nefnd við að reyna að hafa kontról á því hvað mikið ætti að fara í hlutina þá héldu menn á fund fjmrh. og báðu um aukafjárveitingar vegna þess að fjárveitinganefnd væri svo slæm. Nú heitir hún fjárlaganefnd. Samt er það svo að sé þetta vald gefið eftir af hálfu þingsins þá er elsta baráttumálið um valdskiptingu á milli framkvæmdarvalds og þings ekki til staðar og ekki virt, elsta baráttumálið. Það er hægt að lesa mannkynssöguna fram og til baka, vandamál konunganna var það ef þeir ætluðu í stríð þá þurfti þingið að samþykkja að þeir fengju peninga til þess, annars var ekki hægt að leggja af stað.  Hér verðum við að breyta til. Ég ætla ekkert að ráðast á þann hæstv. fjmrh. sem nú gegnir þessu embætti. Mér er ljóst að þrýstingurinn á hann úr öllum áttum er mikill og embættismannakerfið vill sem sagt fá að eyða eins og því sýnist og hefur alltaf viljað það. En þarna verða að fást landamæri. Annaðhvort framkvæma menn hlutina með því að biðja um leyfi fyrst eða þeir gera þá í leyfisleysi. Það er engin lausn í þessu máli að segja: Ég gerði þetta í leyfisleysi, nú vil ég fá ykkur til að samþykkja þetta eftir á. Almennir þingmenn, stuðningsþingmenn hvaða ríkisstjórnar sem er, eiga ekki að líða slík vinnubrögð.

Virðulegur forseti. Það gætir nokkurs misskilnings í máli síðasta ræðumanns, Ólafs Þ. Þórðarsonar. Þetta frv. fjallar um að taka heimildir frá fjmrh. sem hann hafði fengið með lögum nr. 115/1993, þ.e. það er verið að taka heimildir frá fjmrh. upp á 4.414,5 millj. kr. Hitt er svo aftur annað mál að á tveimur undangengnum þingum hafa fulltrúar í fjárln. flutt frv. sem banna aukagreiðslur úr ríkissjóði. Það mál náði ekki fram að ganga en ég vil lýsa þeirri skoðun minni hér að ég tel mikla nauðsyn til að slík lagasetning fari fram.

Herra forseti. Það verður að byrja á þakkarávarpi vegna seinni hluta ræðunnar. Það var hinn ljósi punktur í því sem hv. 7. þm. Norðurl. e., Sigbjörn Gunnarsson, flutti hér. En fyrri hlutinn var alveg afleitur. Hafirðu veitt manni heimild til að gera eitthvað á ákveðnu ári þá er það ekki eilífðarheimild. Það er mikil bjartsýni að halda því fram. Ef við höldum áfram má þá skilja að þetta sé örvæntingarfull tilraun á lokaklukkustundum þingsins til þess að ná þessu valdi af fjmrh. svo hann noti þetta bara ekki í sumar og ausi þessu út? Nei, hv. þm. hristir höfuðið vegna þess að hann veit að þetta fjárlagaár er liðið. Það er ekkert á dagskrá að menn eyði í dag peningum út úr ríkissjóði sem þeir höfðu heimildir til að gera á seinasta ári. Við samþykkjum ríkisreikning og þannig lokum við hverju ári fyrir sig. Þetta vita allir. En vegna þess að seinni hluti ræðunnar var góður og yfirlýsing um að hér verði flutt frv. og tekið á þessu þá ætla ég ekki að fara í frekari umræður um þetta mál að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Vegna andsvars formanns fjárln., Sigbjörns Gunnarssonar, vil ég spyrja hann hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að í þessu fjáraukalagafrv. sem er til afgreiðslu sé sótt um heimildir --- bið ég nú hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson að hlusta einnig --- vegna greiðslna umfram fjárlög upp á tæpar 760 millj. kr. Þótt það sé út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. að í frv. sé einnig verið að draga til baka heimildir um greiðslur þannig að nettótalan kunni að vera sú að það er frekar dregið inn en þanið út þá breytir það því ekki að í frv., eins og ég les það, er verið að veita heimildir umfram þær greiðsluheimildir sem áður voru upp á 760 millj. sem búið var að greiða. Það er ekki skilningur fjárlaganna að það sé verið að veita greiðsluheimildir bara upp á nettótöluna heldur hverja heimild fyrir sig. Ég get þess vegna ekki skilið að það hafi verið neinn misskilningur hjá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni í hans ræðu hér og bið nú þingmanninn enn að hlýða á mál mitt og finnst það vera óþarfa hógværð hjá honum að lofa því að segja ekkert meira um málið því að það er alveg ljóst að hann hafði fullkomlega rétt fyrir sér í sinni ræðu. Ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hér hljóðs var þó frekar sú að mér finnst rétt að vekja athygli á því að á síðasta kjörtímabili var háð hörð barátta af hálfu þingmanna Sjálfstfl. sérstaklega og Alþfl. fyrir því að setja á fjmrh. kvaðir sem fólust í sérstöku frv. um aukagreiðslur úr ríkissjóði. Ég tók upp góða samvinnu að ég tel við fjárln., þá fjárveitinganefnd, um breytta skipan í þessum málum. Ég kom með inn í þingið stóran bunka af fjárlagafrv. sem fjmrh. Sjálfstfl. höfðu vanrækt að flytja í þinginu. Það var síðan í ljósi viðræðna við fjárln. að ég studdi að það sérstaka frv. sem þeir voru aðaltalsmenn fyrir, hv. þm. Pálmi Jónsson og núv. hæstv. iðnrh., Sighvatur Björgvinsson, væri flutt í þinginu og tekið til umfjöllunar. En ég get ekki neitað því að það vekur undrun mína að nú þegar Sjálfstfl. og Alþfl. eru búnir að hafa þingmeirihluta í þrjú þing skuli ekkert hafa gerst í þessu máli. Að vísu hafa verið gerðar tilraunir til að flytja frv., ef ég man rétt, í formannstíð hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar í fjárln., mig minnir það. En nú er það upplýst að á þessu þingi verður frv. ekki flutt og reyndar allt í óvissu um framhaldið. Það vekur auðvitað upp þær spurningar hvort þessi mikla barátta, hún var mjög mikil fyrir þá sem sátu hér á síðasta kjörtímabili, þingmanna Sjálfstfl. og einnig þingmanna Alþfl. en þó sérstaklega þingmanna Sjálfstfl., fyrir þessu frv. hafi bara verið pólitískur leikur og stafað af því að þeir voru ekki með fjmrh. En þegar Sjálfstfl. er kominn með fjmrh. þá hættir hann allt í einu að hafa áhuga á því að fá hér í gegn frv. um aukagreiðslur úr ríkissjóði af því að Sjálfstfl. virðist ekki hafa áhuga á endurbótum í ríkisfjármálum nema þegar það hentar honum í flokkspólitísku stríði við andstæðinga. Það er ekki hægt að draga aðra ályktun af þessari atburðarás, annars vegar því sem sagt var á síðasta kjörtímabili og hins vegar því áhugaleysi Sjálfstfl., sérstaklega á þessu kjörtímabili, að koma þessu skipulagi í gegn þegar Sjálfstfl. hefur haft á því öll tök vegna þess að ég held að það sé rétt hjá mér, án þess að það sé nokkuð í mínum verkahring að fullyrða um það, að það hafi ekki strandað á Alþfl. Það er alveg óhjákvæmilegt að forustumenn Sjálfstfl. í ríkisfjármálum á þessu kjörtímabili útskýri það hvernig stendur á því að þeir hafa ekki sýnt meiri áhuga á því nú að lögfesta skipulagsbreytingar varðandi aukagreiðslur úr ríkissjóði í ljósi allra hinna stóru orða sem þeir höfðu á síðasta kjörtímabili. Var það kannski vegna þess að hv. þm. Pálmi Jónsson og hv. þm. Egill Jónsson stóðu fyrst og fremst í þessu stríði vegna þess að þeir persónulega höfðu á því áhuga en höfðu ekki flokkinn á bak við sig? Og þegar aðrir menn eru komnir fyrir Sjálfstfl. í fjárln. þá allt í einu skortir þennan áhuga og þennan þunga? Það má vel vera að þetta hafi fyrst og fremst byggst á persónulegum skoðunum þessara tveggja hv. þm. En hitt er auðvitað alveg ljóst að Sjálfstfl. er búinn að hafa þrjú þing með aðild að ríkisstjórn, með fjmrn. í sínum höndum og afgerandi forustu í fjárln. miðað við hlutfall stjórnarflokkanna til þess að afgreiða málið. Og nú er þessu þriðja þingi að ljúka og frv. ekki einu sinni lagt fram. Ég gæti auðvitað rifjað hér upp ræður þessara manna. Ég gæti rifjað upp viðtölin við forustumenn Sjálfstfl., t.d. í Morgunblaðinu, um hvers konar réttarbót, hvers konar skref í endurskipulagningu ríkisfjármála, hvers konar áfangi í baráttunni við hallarekstur á ríkissjóði slíkt frv. væri ef það væri gert að lögum. Og það vill nú svo til að þótt ég væri þá fjmrh. og Sjálfstfl. í andstöðu, þá tók ég þessum sjónarmiðum Sjálfstfl. vel. En þegar Sjálfstfl. hefur aðstöðu til þess að koma í gegn skipulagsbreytingum í ríkisfjármálum, þá allt í einu missir hann áhugann. Og það eru þrjú þing liðin á þessu kjörtímabili og í vændum er stysta þing kjörtímabilsins, næsta þing. Virðulegi forseti. Mér fannst rétt við lok þingsins þegar við erum að afgreiða frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1993 að vekja athygli á þessari athyglisverðu pólitísku staðreynd um áhugaleysi Sjálfstfl. á skipulagsumbótum í ríkisfjármálum. Það má auðvitað rifja upp margar fleiri mótsagnir. Það má rifja upp öll loforðin um skattalækkanir sem Sjálfstfl. gaf á síðasta kjörtímabili. Það má rifja upp loforðin um hallalausan ríkisrekstur á fyrstu tveimur árum þessa kjörtímabils og margt annað. Staðreyndin er nefnilega sú að það stendur ekki steinn yfir steini af yfirlýsingum Sjálfstfl. í ríkisfjármálum á síðasta kjörtímabili og því sem Sjálfstfl. hefur gert á þessu kjörtímabili þegar hann hefur verið með afgerandi hlutfall í fjárln. og fjmrn. í sínum höndum og forustu í ríkisstjórninni. Það væri hægt að taka hér fyrir lið fyrir lið allar yfirlýsingar núv. hæstv. fjmrh., núv. formanns þingflokks Sjálfstfl., hæstv. forsrh. þegar hann var að bjóða sig fram í Reykjavík og helstu talsmanna Sjálfstfl. í ríkisfjármálum á síðasta kjörtímabili og sýna lið fyrir lið hvernig þær hafa ekki staðist þegar Sjálfstfl. hefur fengið völdin. Það verður auðvitað gert þó að menn hafi beðið með það vegna þess að við höfum viljað gefa Sjálfstfl. tækifæri til að sýna það að hann meinti eitthvað með öllum yfirlýsingunum um ríkisfjármálin sem hann gaf á síðasta kjörtímabili. Nú eru þrjú ár liðin, nú er þriðja þinginu að ljúka og niðurstaðan er núll í efndum Sjálfstfl. á þessum miklu loforðum, hvort sem það voru loforð um skattalækkanir, loforð um hallalausan ríkisrekstur eða loforð um skipulagsbreytingar í meðferð útgjalda ríkissjóðs. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að taka meiri tíma síðdegis á þessum laugardegi til að ræða þessi mál, en taldi rétt vegna lokaafgreiðslu frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1993 að vekja athygli á þessum þætti málsins jafnhliða því sem ég tek undir með hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að í þessu frv. er farið fram á heimildir til að staðfesta greiðslur sem inntar eru af hendi án heimilda á árinu 1993.

Virðulegi forseti. Frv. það til fjáraukalaga fyrir árið 1993 sem hér er til umræðu þarfnast ekki langra ræðuhalda og er ekki ástæða til þess að lengja þessar umræður með því. Eins og fram kemur ber frv. með sér að það hefur vissulega tekist að ná verulegum árangri í stjórn ríkisfjármála sérstaklega og ég held að það hafi allflestir þingmenn viðurkennt að hægt og bítandi hefur tekist að ná betri stjórn á útgjöldum ríkisins, útgjöldum einstakra stofnana. Ég held að það beri að þakka, bæði fyrrv. og núv. hæstv. fjmrh. og það er nauðsynlegt að hver eigi það sem hann á í þeim efnum. Það hefur verið svo að menn hafa lagt meiri rækt við það að gera einstakar stofnanir og ráðuneyti ábyrgari og ég held að það komi m.a. fram í þeim fjáraukalögum sem hér eru til afgreiðslu. Varðandi athugasemdir hv. 8. þm. Reykn. sem vakti athygli á því, sem er alveg hárrétt, að frv. til laga um greiðslur úr ríkissjóði hefur ekki verið lagt fram aftur. Hv. þm. rakti það til einhvers áhugaleysis okkar sjálfstæðismanna í þinginu. Það er ekki þannig og vil ég að það komi skýrt fram að á þessum vetri hefur ekki komið fram nein ósk af hálfu hv. þm. í fjárln. um að þetta frv. yrði flutt. Við þáv. formaður fjárln., hv. þm. Karl Steinar Guðnason sem nú er horfinn af þingi, beittum okkur fyrir því að frv. væri flutt í fyrra, en ástæðurnar fyrir því að þetta mál hefur ekki verið flutt á þessu þingi eiga tilteknar skýringar sem eru þær að nefnd sem kölluð er ríkisreikningsnefnd hefur verið að störfum. Þessari ríkisreikningsnefnd hefur verið sett það hlutverk að gera tillögur um úrbætur í framsetningu ríkisreikningsins og ég veit það að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson þekkir þetta vel sem fyrrv. fjmrh. Það er ástæðan. Ástæðan fyrir því að þetta frv. hefur ekki verið lagt fram á þessu þingi er sú að við gerðum ráð fyrir því að ríkisreikningsnefndin hefði lokið störfum þannig að það mætti vera eðlilegt samhengi á milli þess frv. sem var flutt og verður vonandi flutt í haust, frv. um greiðslur úr ríkissjóði, og þess sem hin svokallaða ríkisreikningsnefnd leggur til um framkvæmd og útfærslu á ríkisreikningi. Þetta vildi ég að kæmi fram hér, virðulegi forseti, við þessa umræðu, en ég get alveg tekið undir það með hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að það er afar mikilvægt að samþykkt verði hér lög um greiðslur úr ríkissjóði. Með því mundum við fá enn betri tæki til þess að fást við ríkisútgjöldin, fást við það erfiða viðfangsefni fjmrh. og að sjálfsögðu fjárln. að ráða við hina miklu tilhneigingu sem er til aukinna ríkisútgjalda og jafnvel ríkisútgjalda sem ekki er gert ráð fyrir í ýtrasta skilningi þess orðs að eigi sér stað á tilteknu og viðkomandi ári með tilliti til fjárlaga. Þetta vildi ég að kæmi fram hér, virðulegi forseti. Að öðru leyti get ég tekið undir athugasemdir hv. þm. og vænti þess að í haust njótum við stuðnings hans við það að frv. til laga um greiðslur úr ríkissjóði verði hér að lögum. Sjálfstæðismenn hafa hins vegar ekki beitt sér gegn því að þetta frv. yrði lagt fram núna og skýringarnar liggja í því sem ég hef hér nefnt.

Hæstv. forseti. Ég er ekki viss um að ég geti verið sammála hv. 1. þm. Vesturl. um að svona miklar framfarir hafi orðið í meðferð ríkisfjármála. Það er að endurtaka sig sagan sem hv. 8. þm. Reykn., Ólafur Ragnar Grímsson, lagfærði þegar hann var fjmrh. að ríkisreikningur yrði afgreiddur nokkurn veginn jafnóðum og hann barst. Sú var tíðin að hæstv. þáv. fjmrh. lagði fram tíu ríkisreikninga til samþykktar á hinu háa Alþingi í einu og má nú geta nærri hvern áhuga þingmenn höfðu á þeirri framlagningu. Nú er sama sagan að gerast. Hér er á dagskrá í dag ríkisreikningur fyrir árið 1991 og fyrir 1992 og það er augljóst að það eru þessi tvö mál sem á að ýta út af dagskrá þingsins svo að unnt sé að ljúka þingi þannig að við erum komin með halann á eftir okkur aftur. Varðandi síðustu fjáraukalög ársins 1993 hlýt ég að benda á það að við samþykktum fjáraukalög í desember 1993 og síðan koma lokafjáraukalög þar sem farið er fram á að breyta fjárlögum um hvorki meira né minna en 4 milljarða. Og maður spyr sig í forundran: Sáu þessir góðu menn ekki í desember að þarna voru allt of miklir peningar? Hvers vegna í ósköpunum getur annað eins og þetta gerst? Ég hef nefnilega efasemdir, hæstv. forseti, um ágæti þeirrar breytingar að nú geta hinar ýmsu stofnanir og ráðuneyti fært peninga yfir á næsta ár. Rökin voru þau áður að ef þetta væri ekki hægt mundu menn eyða öllu sem þeir höfðu fengið til þess að þurfa ekki að skila því aftur. Nú sýnist mér að það séu að færast milljarðar króna yfir á næsta ár og í sannleika sagt án þess að það komi augljóslega fram við gerð fjárlaga. Menn eru sem sagt að safna sjóðum í hinum einstöku stofnunum og til hvers? Ég get ekki séð að þetta komi fram þegar sest er við gerð fjárlaga svo að mitt heilræði er að menn hefðu þetta eins og í Menntaskólanum í Reykjavík í gamla daga þegar ég starfaði þar og var send með 25 þús. kr. á gamlársdag til að skila aftur af því að það var ekki notað á árinu. Var það þáverandi virðulegur rektor Menntaskólans í Reykjavík, Kristinn Ármannsson, sem hafði sitt bókhald í lagi og sendi ritara sinn með 25 þús. kr. vegna þess að hann bar virðingu fyrir fjármunum íslenska ríkisins. Nú safna menn þessu í sjóði ár frá ári. Ég held að þetta sé argasta vitleysa og ég held að það eigi að afleggja þetta. Mér þykir það enda dálítill dómur á þá sem fara með ríkisfjármál að sé þessi háttur ekki hafður á, þá eyði menn bara öllu sem þeir hafa fengið til þess að eyða því. Ég ætla að vona að þetta séu ósanngjarnar ásakanir. Eins og menn sjá segir í nefndaráliti frá minni hluta fjárln. sem liggur fyrir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Enn fremur bendir minni hlutinn á að þær fjárhæðir, sem yfirfærðar eru á milli ára, hafa farið verulega vaxandi, en yfirfærsla fjármuna frá árinu 1993--1994 nemur 1,9 milljörðum kr.`` Eru menn í vandræðum með að kaupa eina þyrlu? Hún kostar ekki nærri svona mikið. Það er ekkert annað en sækja peningana þangað sem þeir liggja og kaupa þyrluna strax, svo að eitthvað sé nefnt. En það er sérkennilegt hlutverk að sitja í hv. fjárln. Alþingis vegna þess að allan tímann er ekið yfir mann. Hæstv. farsællega fjarverandi heilbr.- og trmrh. munar ekki mikið um að tilkynna það hverjum sem heyra vill að nú ætli hann að byggja eitt stykki barnaspítala. Hann hefur ekki rætt það við mig.  Í gær barst hv. nefnd bréf þar sem bent er á leigukostnað opinberra stofnana og ég verð að játa að ég er ekki endurskoðandi. Ég get ekki fylgst með fjármálasukkinu hjá þeim sem það stunda. En þar er bent á að Lánasýsla ríkisins, sem er nýfarin úr eigin ríkishúsnæði, húsnæði sem ríkið sjálft á, hefur gert leigusamning við einstaklinga hér í bæ, eina af efnuðum fjölskyldum bæjarins, til ársins 2001. Leiguskilmálarnir eru 600 kr. á fermetrann á meðan flestar aðrar ríkisstofnanir sem í leiguhúsnæði eru greiða frá 350--385. Og maður spyr sig í forundrun 

Þetta hljóta að vera sérstakir gæðingar.

Ég hygg að þingmaðurinn viti mætavel í hvers eigu það hús er.  Og af því að við ætlum að fara að ræða hér á eftir skuldastöðu heimilanna, þó að það séu smámunir sem ég ætla nú að gera að umtalsefni, þá yrði maður ekkert hissa þó atvinnuleysingjar landsins spyrðu: Hvað er hæstv. umhvrh. að gera á Barbados? Hver borgar þetta? Hvert er hæstv. heilbr.- og trmrh. farinn? Hver borgar það? Þessar ferðir kosta atvinnuleysisbætur í 4--5 mánuði fyrir fólkið sem eigrar hér um göturnar og fær ekki að vinna. Er ekki, hæstv. forseti, tími til kominn að einhver taki á þessu sukki? Þetta sukk sér maður út um allt. Við sem störfum í nefndum á erlendum vettvangi og verðum að sinna því að sjálfsögðu sjáum það að hv. þm. verða að gera svo vel og vera á apexmiðum og sitja innan um almenning í flugvélum. Hverjir fylla Saga class? Það eru pótintátar úr ráðuneytunum, það eru starfsmenn verkalýðshreyfingarinnar sem fara á eilífa fundi út og suður. Hver hefur stjórn á þessu?  Ég verð að segja alveg eins og er að að taka þátt í því að vera í minni hluta í heldur gerræðislegum meiri hluta hv. fjárln. gerir satt að segja lítið annað en ergja mann vegna þess að við fáum í fyrsta lagi ekki að komast að hlutum eins og vera skyldi auk þess sem áhugi er takmarkaður á því að taka á hinu raunverulega fjármálasukki sem á sér stað með þjóðinni. Það væri hægt að benda á ýmislegt á meðan ríkisvaldið getur ekki samið við lífsnauðsynlegar stéttir í landinu eins og meinatækna. Ætli það yrði ekki fljótlegt að finna það fé sem meinatæknar telja sig þurfa til að þeir geti fengið viðunandi samninga? Ég held að það væri fljótlegt að finna þá peninga. Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þetta meira en orðið er, en ég vil ítreka þá skoðun mína að ég held að það eigi að afleggja þennan sið að ríkisstofnanir færi fjármuni milli ára. Það eru engin rök í því máli að annars mundu þær bara eyða og spenna til þess að missa ekki spón úr aski sínum við næstu gerð fjárlaga.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson lýsti hér að ástæðan fyrir því að frv. um aukagreiðslur úr ríkissjóði hefði ekki verið flutt á þessu þingi væri sú að ríkisreikningsnefnd væri að fjalla um þessi mál og ætlunin væri að ná einhverju samkomulagi við hana. Það eru, ef ég man rétt, fimm ár síðan hafist var handa við þetta mál og frv. um aukagreiðslur úr ríkissjóði kom fyrst fram. Ríkisreikningsnefnd hefur þess vegna haft allan þann tíma, að mínum dómi, til þess að taka á þessu máli. Ég man ekki betur, ég fer með það að vísu eftir minni, en á síðasta ári mínu í fjmrn. hafi verið gengið frá brtt. við þetta frv. sem fjmrn. gat sætt sig við. Fjmrn. var þá, a.m.k. veturinn 1990--1991, búið að ná niðurstöðu í þessu máli og ég held að ég fari líka rétt með það að sú niðurstaða hafi verið byggð á því að kanna viðhorf fulltrúa í ríkisreikningsnefnd, a.m.k. mun ráðuneytisstjóri fjmrn. sem vann að þessum málum hafa haft samráð við ýmsa í þeim efnum. Staðreyndin er líka sú að ég held að engin meiri háttar breyting í meðferð ríkisfjármála á síðustu árum hafi átt uppruna sinn í ríkisreikningsnefnd. Allar meiri háttar breytingar í meðferð ríkisfjármála hafa annaðhvort komið til vegna ákvarðana eða áhuga fjmrh. eða fjárln., þ.e. þingmanna. Ég minnist þess ekki að hafa fengið frá ríkisfjármálanefnd neina ábendingu um endurskipulagningu ríkisfjármála. Ríkisendurskoðun mun einnig hafa komið ábendingum á framfæri, en ríkisreikningsnefnd ekki. Þess vegna virkar það frekar á mig sem ávísun á hina dauðu hönd að segja að það sé verið að bíða eftir því að ríkisreikningsnefnd nái einhverri niðurstöðu í málinu. Ríkisreikningsnefnd er í margra ára þjálfun að gera ekki neitt, a.m.k. að fara sér hægt í þessum málum. Við töldum þingið 1990--1991, þeir sem önnuðust viðræður fjárln. og fjmrn. um þessi mál, að niðurstaða væri komin, án þess að það þyrfti að fara svo náið með það í ríkisreikningsnefnd. Og hverjir skipa ríkisreikningsnefnd? Ef ég man það rétt eru það ráðuneytisstjórinn í fjmrn., fulltrúi Seðlabankans, fulltrúi Hagstofu Íslands og fulltrúi Ríkisendurskoðunar. Bæði fulltrúi fjmrn. og Ríkisendurskoðunar voru búnir að sætta sig við  Ef ætlunin er hins vegar að flytja þetta frv. að nýju í haust þá fagna ég því og í sjálfu sér þarf ekki mikið meira að segja um það. Ég vara menn hins vegar við því að telja að einhver umfjöllun ríkisreikningsnefndar sé svo mikið atriði í þessu máli í ljósi alls þess sem á undan er gengið að það réttlæti margra missira töf á því að þingið taki málið til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Frv. um fjáraukalög fyrir árið 1993 hefur orðið til þess að koma af stað umræðum um frv. til laga um greiðslur úr ríkissjóði og það er ekki óeðlilegt út af fyrir sig. Vegna ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar vil ég segja að það er alveg rétt hjá honum að ríkisreikningsnefndin hefur ekki komið frá sér, því miður, þeim tillögum sem ætlast var til að hún gerði. Þau tíðindi hafa hins vegar gerst að nú hefur nefndin lokið við að gera tillögur, loksins, og seinna mátti það kannski ekki vera, hefur reyndar ekki gengið frá þeim að fullu og hefur ekki kynnt þær fyrir fjárln. En við vitum að þessar tillögur eru í lokafrágangi og þess vegna er ég bjartsýnni en áður og get væntanlega glatt hv. þm. með því að segja að ég tel miklar líkur á því að þessar tillögur líti dagsins ljós og fjárln. fái færi á að fjalla um þær mjög fljótlega. Þannig að það á ekki að vera hægt að skáka í neinu því skjóli sem áður var hægt að gera og vissulega með fullum rökum að flytja ekki þetta frv. um greiðslur úr ríkissjóði. Við höfðum satt að segja vænst þess þegar við fluttum frv. á síðasta þingi að þessar tillögur ríkisreikningsnefndar mundu liggja fyrir og í þeirri trú og vissu að um þetta tækist samkomulag við fjmrh. mætti ljúka þessu máli. Ég vildi bara að þetta kæmi fram og ég ítreka það og vænti þess að við þingmenn fjárln., sem munum væntanlega flytja þetta frv., njótum góðs stuðnings bæði núv. hæstv. fjmrh. og þess fyrrverandi, sem hefur sýnt þessu máli í umræðunni í dag þann áhuga sem eðlilegt er.

Hæstv. forseti. Einkavæðing Áburðarverksmiðjunnar er á dagskrá. Út af fyrir sig ætla ég ekki að lýsa neinni andstöðu við það að slík verksmiðja verði einkavædd og jafnvel seld en ég lýsi samt fullri andstöðu við það að þetta mál hljóti framgang á Alþingi einfaldlega vegna þess að þetta fyrirtæki er í slíkri óvissu að það er gjörsamlega út í hött að láta sér detta í hug að selja það á næstunni á markaði. Samþykktin á EES-samningunum og þær skyldur sem fylgdu þeim samningum hefur orðið til þess að rekstrargrundvöllur fyrirtækisins er horfinn og það er ekkert sem bendir til að verksmiðjan geti keppt við innfluttar sambærilegar vörur. Því miður er þetta staðreynd sem ekki er hægt að horfa fram hjá og því skyldi þá ríkið sem á þessa verksmiðju fara að hlaupa til og breyta þessu fyrirtæki í hlutafélag? Ég held að það eina sem er hægt að gera núna í þessari stöðu sé að láta reyna á það hvort rekstrargrundvöllur er fyrir fyrirtækinu, kanna möguleika á breyttu rekstrarformi, alla möguleika sem hugsanlegir eru í því efni að breyta rekstri fyrirtækisins og þær tillögur verði síðan skoðaðar vandlega. Komi út úr þeim einhverjar hugmyndir sem menn geta orðið sammála um að séu skynsamlegar þá á auðvitað að framkvæma þær og koma þessu fyrirtæki í eitthvert rekstrarlegt horf þannig að það eigi framtíð. Þegar þessum aðgerðum er lokið þá er hægt að huga að því að selja þetta fyrirtæki, einkavæða það og selja það. En þetta sem menn eru nú að gera er gjörsamlega skot út í óvissuna. Það veit ekki nokkur lifandi maður hvað verður um þetta fyrirtæki eftir að innflutningur á áburði verður orðinn frjáls. Ég tel að það sé full ástæða til þess að benda á þessi atriði og lýsi furðu minni yfir því að ríkisstjórnin skuli vera að leggja af stað í þennan leiðangur í þeirri óvissu sem fyrirtækið er í núna. Ég held að ef það væri einhver meining á bak við stóru orðin um það að menn vildu tryggja framtíðarrekstur þessa fyrirtækis þá ætti hún að birtast í því að vinna að málinu eins og ég var að lýsa hér áðan og láta það bíða framtíðarinnar að einkavæða þetta fyrirtæki og selja, ef þessi rekstrargrundvöllur verður fyrir hendi, sem vonandi verður. Ekki skal ég draga úr því að menn hafi vilja til þess að leita leiða til að hægt verði að reka þetta fyrirtæki, en þær leiðir eru ófundnar enn og á meðan svo er þá tel ég að það sé ekki rétt að fara í það að einkavæða þetta fyrirtæki með það fyrir augum að selja það. Síðan eru auðvitað á lagafrv. sömu gallar og hafa verið á öllum þeim lagafrv. um einkavæðingu sem við höfum séð í þinginu frá hæstv. ríkisstjórn. Þar hefur verið gengið gegn hagsmunum starfsmannanna. Af þeim eru tekin réttindi sem þeir hafa samkvæmt sínum samningum og í staðinn eru sett málamyndaákvæði um réttindi þeirra til atvinnu hjá þessum fyrirtækjum. Það er alveg sama sagan í þessu lagafrv. eins og hinum lagafrumvörpunum. Það stendur hér, með leyfi forseta, í 4. gr.: ,,Ákvæði 2. mgr. 3. gr. laga nr. 32/1978, um hlutafélög, með síðari breytingum, gilda ekki um tölu stofnenda að hlutafélaginu. Ákvæði 1. mgr. 17. gr. og 2. tölul. 1. mgr. 115. gr. sömu laga gilda ekki um tölu hluthafa. Að öðru leyti skulu ákvæði hlutafélagalaga gilda um félagið.`` Þetta er út af fyrir sig allt saman í lagi en það kemur síðar í ljós það sem ég var að segja áðan og það var það ákvæði sem ég ætlaði að vitna til, það er í 6. gr. laganna. Þar segir að ákvæði 14. gr. laga nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, eigi ekki við um þessa starfsmenn. Það þýðir að sama daginn og þetta fyrirtæki verður að hlutafélagi þá er hægt að segja upp þessum mönnum með þeim almenna fyrirvara sem er í ráðningarsamningunum. Þar með eru réttindi þeirra sem ríkisstarfsmanna og réttindi til þess að fá greitt vegna þess að starf er lagt niður horfin. Þetta höfum við gagnrýnt í öllum þeim lagafrumvörpum sem hafa verið lögð fram um þetta efni og við höfum sagt, og ég endurtek það hér, að það er óeðlilegt að ganga ekki til enda þessarar deilu við ríkisstarfsmenn áður en svona er gengið frá málum eins og hér er lagt til. Ég ætla ekki út af fyrir sig að hafa um þetta langt mál. Ég vil eingöngu segja það að ég tel að það sé ástæða til þess að samþykkja tillögu minni hlutans um að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar og ég hvet til þess að menn vinni að málinu með líkum hætti og ég var að lýsa áðan og hugsi sér síðan til hreyfings með það að koma þessu fyrirtæki í hlutafélagaform og selja það þá þegar framtíð þess er orðin trygg og menn vita hver hún verður. Að öðru leyti ætla ég ekki að orðlengja um þetta lagafrv. Mér finnst sporin hræða í því efni sem hér er á ferðinni. Við höfum nýlega séð hvernig staðið var að sölunni á SR-mjöli. Við höfum líka séð hvernig stjórnendur Sementsverksmiðjunnar hafa unnið að málum eftir að það fyrirtæki varð að hlutafélagi og það er full ástæða til að vekja athygli á því að framkoman við starfsmenn þessara hlutafélaga sem fyrrum voru starfsmenn ríkisins er ekki með þeim hætti sem ætti að vera. Ég hef komið þeim athugasemdum á framfæri hér áður og ég tel að hv. Alþingi eigi að ganga þannig frá málum þegar fyrirtæki í eigu þess eru gerð að hlutafélagi að starfsmenn missi ekki þau réttindi sem þeir eiga. Ef það er ekki hægt að tryggja það með viðunandi hætti með lagasetningunni þá á að bæta þessum starfsmönnum þennan réttindamissi á eðlilegan og venjulegan hátt, en eins og er þá ýtir ríkið frá sér öllum kröfum um það efni. Það er óeðlilegt og það hefði auðvitað átt að taka á þessum málum strax.

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni gamall kunningi þar sem er þetta frv. ríkisstjórnarinnar um að breyta Áburðarverksmiðju ríkisins í hlutafélag. Það er nú svo, hæstv. forseti, að eitt af stóru flöggunum sem þessi hæstv. ríkisstjórn ætlaði sér að reisa og einn af minnisvörðunum sem hún ætlaði að hlaða sér á þessu kjörtímabili átti að vera einkavæðing, einkavæðing, einkavæðing. Það var farið geyst af stað og myndarlega og sett inn í fjárlögin á fyrsta ári að sala á eignum ríkisins ætti að skila ríkissjóði 1,5 milljörðum kr., ef ég man rétt. Eitthvað gekk það nú lítið og ætli uppskeran hafi ekki verið á milli 50 og 100 millj. á fyrsta ári. Aðallega einhver hlutabréf í Jarðborunum ríkisins og eitthvað því um líkt. Á næsta ári voru aftur settar líklega 1.200 millj. ef ekki 1,5 milljarðar inn í fjárlögin og aftur átti hæstv. fjmrh. að fá a.m.k. botnhyl í kassann í gegnum sölu á ríkisfyrirtækjum. --- Hver var uppskeran? Jú, hún varð eitthvað um 100 millj. Enn er ríkisstjórnin á ferðinni með svipuð áform og enn er í fjárlögunum einhver liður sem á að koma til með sölu á ríkisfyrirtækjum.  En hér er enn verið við sama heygarðshornið og nú er það þetta ágæta fyrirtæki okkar Íslendinga, Áburðarverksmiðja ríkisins í Gufunesi, sem hefur framleitt áburð fyrir landsmenn og fullnægt okkar þörfum á þessu sviði nánast algjörlega undanfarna áratugi, framleitt þarna verðmæti úr innlendri orku sem nemur upp undir milljarði króna á ári á núvirði og jafnvel meiru þegar best lét því þá var áburðarframleiðsla og áburðarnotkun hér talsvert mikið meiri en nú er orðið, því miður, vegna samdráttar í landbúnaði. Það er afar athyglisvert, hæstv. forseti, þegar farið er yfir það að í þessu frv. er rökstuðningurinn fyrir breytingunum --- hver er hann? Jú, hann er þessi hefðbundni klassíski einkavæðingarrökstuðningur þar sem m.a. er talað um það, eins og sést hér í grg., að ríkið eigi ekki að stunda atvinnustarfsemi sem keppi við almennan atvinnurekstur. Það er fært fram sem rök í þessu frv. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. landbrh.: Hvaða almenni atvinnurekstur er það annar í landinu sem Áburðarverksmiðjan í Gufunesi keppir við? Er það virkilega svoleiðis að hæstv. landbrh. viti um fleiri áburðarverksmiðjur á Íslandi og þá væntanlega reknar af einkaaðilum og ríkið sé þar af leiðandi með einhverjum slíkum hætti í ósanngjarnri samkeppni við einkaframtakið? Ég hef bara ekki heyrt um að það sé nema ein fabrikka hér sem framleiðir það sem kallað er á íslensku tilbúinn áburður og ég veit að hæstv. landbrh. kann muninn á því og hinum áburðinum sem er náttúrlega notaður. Nei, þetta er auðvitað alveg furðulegt og ég hvet hv. þingmenn til að lesa þessu kostulegu greinargerð. Það er byrjað á því að vísu að vitna í þessa almennu stefnu ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu. Svo kemur texti, með leyfi forseta: ,,Hin almennu rök, sem hníga að því að breyta ríkisfyrirtæki á borð við Áburðarverksmiðjuna í hlutafélög, hafa flest komið fram.`` --- Hvar hafa þau komið fram, hin almennu rök? Til hvers er verið að vísa? Hvers konar rökstuðningur er þetta í greinargerð með einu frv.? Svo segir áfram: --- ,,Hér á landi jafnt og annars staðar á Vesturlöndum hefur þeirri skoðun vaxið fylgi að eðlilegt sé að ríkið dragi sig sem mest út úr atvinnustarfsemi sem keppir við almennan atvinnurekstur.`` Í fyrsta lagi bið ég nú um sönnun á því að það sé viðtekin staðreynd að þetta sé einhver stefna sem sé í sókn alls staðar á Vesturlöndum.  Ég spyr nú: Er það eitthvað sem búið er að sanna, bara Q.E.D., að einkavæðingarstefna sé í sókn alls staðar á Vesturlöndum og það séu engar efasemdir neins staðar uppi um það? Hvernig ætli ætli ástandið sé núna t.d. í því ágæta landi, býsna kært ræðumanni, Nýja-Sjálandi? Ætli það sé ekki þannig að það séu orðnir allnokkrir timburmenn út af því hvernig ýmislegt hefur gengið til í einkavæðingunni þar? Þeir voru svo óheppnir Nýsjálendingar að sitja uppi með svokallaðan verkamannaflokk, svokallaðan jafnaðarmannaflokk sem var langt hægra megin við allt og rauk út í það að einkavæða fyrirtæki með miklum tilþrifum, þar á meðal fyrirtæki jafnvel í fjarskiptum og fákeppnistarfsemi. Reynsla þeirra er alveg hörmuleg. Ástralir til að mynda eru hættir við einkavæðingu margra stórra fyrirtækja hjá sér fyrst og fremst vegna þess að reynsla nágranna þeirra, Nýsjálendinga, er svo vond af þessu brölti. Hvernig er ástandið í Bretlandi? Það er auðvitað þannig að meira að segja breskir íhaldsmenn viðurkenna að Bretar sköpuðu sér stórkostlegt tjón með ofstækinu í einkavæðingarmálunum þegar verst lét. M.a. og alveg sérstaklega þegar í hlut átti starfsemi sem annaðhvort var í eðli sínu einokunarframleiðsla eða einokunarstarfsemi eða því sem næst, fákeppnisgreinar. Hér er á ferðinni fyrirtæki, hið eina sinnar tegundar í landinu, sem keppir ekki við neitt nema innflutning. Er það þá þessi ósanngjarna samkeppni við almennan atvinnurekstur sem verið er að tala um? Er það vegna þess að það sé ósanngjarnt að íslenska ríkið eigi fyrirtæki sem keppi við innfluttar vörur? Er það það sem vakir fyrir mönnum eða hvað? Það verður að tala um þessa hluti eins og þeir eru, þetta er auðvitað della. Rökstuðningurinn í greinargerðinni með frv. er della, gengur ekki upp. Ég veit að vísu af hverju þetta er. Ég er með kenningu um það. Það er vegna þess að einkavæðingarnefndin er með staðlaðan texta, sem er svo bara smellt inn í öll frv. og það er alveg sama hvort verið er að einkavæða Gutenberg eða einokunarfyrirtæki hið eina sinnar tegundar í landinu eins og Áburðarverksmiðjuna, vinnubrögðin eru nú ekki vandaðri en þetta. Þeir snillingarnir í einkavæðingarklúbbnum eru bara með svona staðlaðan texta upp á tvær blaðsíður og honum er skellt hérna inn hvort sem það er Lyfjaverslun ríkisins eða Áburðarverksmiðjan eða hvað það er. Hæstv. landbrh. lætur hafa sig í það, verandi þó maður sem m.a. hefur smekk á íslenskt mál og ann því, hann lætur hafa sig í það að flytja þessa vitleysu. Ég segi við hæstv. landbrh. að ég hefði hent greinargerðinni í hans sporum og frekar sett þar eina stöku en birta þessi ósköp. Það hefði verið miklu betri greinargerð ef hæstv. landbrh. hefði ort eina vísu og sett þarna með og látið það vera að vera að birta þessa þvælu úr þeim hv. einkavæðingarmönnum. Það er margt mjög kostulegt í þessu. T.d. er næsta setning, hæstv. forseti, ef ég má halda áfram lestri mínum þá kemur þetta: ,,Jafnframt er talið við hæfi að opinber fyrirtæki, sem þannig háttar um, séu rekin í formi hlutafélaga.`` Jafnframt er talið við hæfi. Við hæfi hvað? Hverjum til hæfis? Mér finnst það alveg kostulegur samsetningur. Svo segir hér neðar á síðunni: ,,Önnur veigamikil rök fyrir því að nýta hlutafélagaformið fyrir ríkisfyrirtæki felast m.a. í því að rekstur fyrirtækisins verður hagfelldari og sveigjanlegri á ýmsa lund.`` Er þetta rökstuðningur? Þetta er fullyrðing, ósönnuð fullyrðing út í loftið. Hvar er það sannað? T.d. í þessu tilviki þegar í hlut á svona fyrirtæki að það sé endilega framför í þessari breytingu sem slíkri. Í hverju liggur það? Ég bið um rök. Bendir rekstur Áburðarverksmiðju ríkisins undanfarin ár til þess að ríkisformið hafi háð fyrirtækinu? Er það eitthvað sérstakt í þróun verksmiðjunnar undanfarin ár sem gefur ástæðu til að ætla að hún hafi ekki getað þrifist af því að hún var ríkisfyrirtæki? Svarið er nei, það er akkúrat öfugt. Rekstur Áburðarverksmiðjunnar undanfarin ár er kannski eitt með betri dæmum sem við höfum um það að það er auvitað hægt að taka vel á málum og myndarlega í rekstri ríkisfyrirtækja eins og annars staðar. Það er nánast glæsilegt hvernig Áburðarverksmiðjan hefur núna á síðustu 7--8 árum eða svo rifið sig upp í raun og veru, upp í að vera firnasterkt fyrirtæki í dag með um 90% eiginfjárhlutfall, þ.e. hlutfall eigin fjár af heildarfjármagni og mjög sterka fjárhagsstöðu. Á sama tíma hefur raunverð áburðar lækkað verulega eða líklega um ein 40% og geri aðrir betur því að ofan í kaupið hefur verksmiðjan orðið að taka á sig samdrátt í sölu vegna samdráttar í landbúnaðinum hér innan lands. Þannig að ég segi hið gagnstæða, hæstv. forseti. Reynslan, þróunin í Áburðarverksmiðjunni undanfarin ár, er rífandi gott dæmi um það að auðvitað geta góðir stjórnendur tekið á málum og hagrætt í ríkisfyrirtæki eins og annars staðar. Eða Póstur og sími? Bendir rekstur þess fyrirtækis sem hæstv. landbrh. ætti af vissum ástæðum að þekkja vel og við báðir, bendir rekstur þess fyrirtækis undanfarin ár til þess að ríkisformið hái þeirri stofnun? Hvaða sveigjanleiki kemur til sögunnar? Hvað breytist? Staðreyndin er sú að Póstur og sími er eitthvert allra best rekna fyrirtæki, mér liggur við að segja norðan Alpafjalla. Ég held að það sé leitun að öðru eins. Þetta fyrirtæki hefur byggt upp á Íslandi nútímaleg og þróuð fjarskipti í þessu fámenna landi. Í þessu strjálbýla og að mörgu leyti erfiða landi, þá hefur þetta tekist. Þannig að rekstrarhagnaður Pósts og síma er líklega um 1,5 milljarðar kr. á ári núna.

Þökk sé ljósleiðaranum.

Hann er nú smámál í þessu skal ég segja þér, hv. þm. Og m.a. er það nú þannig að Póstur og sími gæti lagt ljósleiðarann fyrir núverandi rekstrarhagnað líklega á svona tveim til þrem árum. Þannig að það er alveg óþarfi að rugla því máli inn í þetta. Mér finnst það einhver minnimáttarkennd af því að Póstur og sími fékk einhverja peninga vegna þjónustu við Kanann inn á þennan ljósleiðara, borgaða sem fyrirframleigu, að það dragi eitthvað úr annars ágæti stofnunarinnar. Það er ekki svo.

Það spillir heldur ekki fyrir.

Það spillir auðvitað ekki fyrir, nei, nei, peningar eru auðvitað peningar hvaðan sem þeir koma eins og kunnugt er. En staðreyndin er sú að það hefði ekkert staðið í þessari ágætu stofnun að sinna því verkefni fremur en öðrum. Þetta er auðvitað þannig, hæstv. forseti, þegar maður fer að hugsa um þetta mál, þvílíkt rugl sem veður uppi í sambandi við þetta mál og þessi mál almennt, þessa umræðu um einkavæðingu fyrirtækja, að ég er orðinn alveg hundleiður á því, með leyfi hæstv. forseta, að hlusta á órökstudda þvælu af þessu tagi út í loftið. Auðvitað er það oft þannig að það er hið ágætasta mál að breyta ríkisfyrirtækjum. Ég hef margoft sagt það bæði hér og annars staðar að ég tel t.d. að breytingin, svo dæmi séu tekin á Gutenberg, Ferðaskrifstofu ríkisins sálugu yfir í Ferðaskrifstofu Íslands og þróun þeirra fyrirtækja í skynsamlegum skrefum yfir í einkaform hafi tekist eftir atvikum ágætlega. Sjálfsagt mætti nefna fleiri dæmi, t.d. Jarðboranir ríkisins og Reykjavíkurborgar sem hafa verið svona má segja þar sem eignarforminu hefur verið breytt í áföngum. En á hinn bóginn er það ekki þannig að þó eitthvað takist vel í þessu og þetta geti átt við sums staðar að það geri það alls staðar. Það er auðvitað það sem er að hér, það er að klisjusmiðirnir birta sinn staðlaða texta alveg án tillits til aðstæðna og hafa svo hæstv. landbrh. í það að flytja þessi ósköp hér. Það er nefnilega þannig að það gegnir allt öðru máli um þá stöðu sem Áburðarverksmiðja ríkisins er í núna heldur en til að mynda fyrirtæki eins og Ferðaskrifstofa Íslands eða Gutenberg eða einhver önnur slík. Þetta er í fyrsta lagi mikilvægasta efnaiðnaðarfyrirtæki Íslendinga. Og auðvitað verða menn að gæta sín þegar þeir eru með í höndunum fyrirtæki af þessu mikilvægi. Þetta er stærsta og mikilvægasta og verðmætasta efnaiðnaðarfyrirtæki landsmanna. Þetta er fyrirtæki sem sparar þjóðarbúinu gífurlegan gjaldeyri, þetta er fyrirtæki sem munar um í orkunotkun landsmanna og ætli henni Landsvirkjun blessaðri veiti af krónunum, m.a. frá Áburðarverksmiðjunni. Nóg er víst umframorkan samt úr Blöndu þó það bættist ekki við að Áburðarverksmiðjan mundi hrynja hér á nokkrum árum og þar bættist við ónotuð orka sem því næmi. En menn verða að horfast í augu við að það gæti gerst vegna þess að menn sömdu þetta af sér í samningunum um EES. Af einhverjum ástæðum var ekki hægt að fá undanþágu fyrir þessa starfsemi þótt það væri hægt að troða inn undanþágu eða heimildum vegna Reykvískrar húsatryggingar eða eitthvað því um líkt af því þar voru einhverjir tilteknir menn á vaktinni. En hæstv. landbrh. hefur greinilega ekki tommað inn með Áburðarverksmiðju ríkisins. Því auðvitað hefðum við þurft að fá undanþágu ef vel ætti að vera til að verja þetta mikilvæga efnaiðnaðarfyrirtæki. Við gátum m.a. vísað til þess að áburðarframleiðslan hér væri hluti af tilvist sjálfstætt rekins landbúnaðar í landinu. Nú er það eins og kunnugt er þannig að landbúnaðurinn, þ.e. landbúnaðarstefnan í grófum dráttum, var utan við samninginn um EES og ég tel að það hafi verið meiri og minni bjálfagangur að reyna ekki einhvern veginn þannig að ná þessu þannig fram og slys að það ekki tókst. En þetta gerist þannig að það er allt í einu ákveðið að henda út öllum fyrirvörum eins og kunnugt er og eftir sitja menn með öryggisákvæði sem þarna er meingallað. Ef þannig færi að þetta EES-svæði yrði skammlífara en til stóð í upphafi, eins og reyndar hefur oft verið haldið fram, þá væri auðvitað grátlegt að geta ekki einhvern veginn náð þessu í land með Áburðarverksmiðjunni. Og ég vil segja eitt við hæstv. landbrh., af því að hann er að þröngva áfarm þessu máli hér sem mér þykir miður. Ég held að það sé alveg ákaflega óheppilegt, hæstv. landbrh., að reyna ekki að ná einhverri samstöðu um málefni þessa fyrirtækis á þessum viðkvæma tíma sem það er að ganga í gegnum. Það er mjög óheppilegt að vera að knýja þetta hér áfram í svona ágreiningi. Ég vil þar til að mynda nefna eitt atriði sérstaklega sem ég tel að hefði verið útlátalaust og meira en útlátalaust fyrir hæstv. ríkisstjórn að koma með og það er stjórnarform fyrirtækisins ef því yrði breytt í hlutafélag. Nú er ég ekki að segja að þar með væri ég að mæla með því en ég hefði fyrir mitt leyti gert talsvert með það og svo held ég að sé um marga fleiri ef hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnin hefði til samkomulags um þetta mál boðið upp á það að yfir fyrirtækinu yrði áfram þingkjörin stjórn þannig að fulltrúar allra flokka hér á þingi sem til þess hefðu þá þingstyrk gætu átt aðild að stjórn fyrirtækisins. Væri það nú ekki skynsamlegra og væri það ekki gæfulegra fyrir Áburðarverksmiðjuna gagnvart þeim erfiðu tímum sem hún getur átt fram undan að hafa bakstuðning af þingkjörinni stjórn með fulltrúum allra flokka í? Ég held það. Út af fyrir sig getur vel verið að hæstv. landbrh. muni finna einhvers staðar fimm nothæfa sjálfstæðismenn til að setja í stjórn hlutafélagsins, ef það verður stofnað, sem hann svo fer að handvelja í. En ég leyfi mér að fullyrða að það væri betra veganesti fyrir fyrirtækið inn í framtíðina að búa við þann bakstuðning sem þingkjörin stjórn með fulltrúum allra flokka gæti verið því. Það er auðvitað mjög slæmt, hæstv. forseti, að vera að þröngva máli af þessu tagi áfram hér í ágreiningi. Nú er það svo, hæstv. forseti, að það er ekkert gaman í sjálfu sér að standa hér í deilum um mál af þessu tagi vegna þess að maður veit að fyrir fyrirtækið og starfsfólk þess og stjórnendur er þetta óþægilegt. Þar eru menn orðnir svo mæddir og þreyttir á þessu að þeir segja: Í guðs bænum bara klárið þið þetta einhvern veginn, við erum orðin svo leið á að hafa þetta svona hangandi yfir okkur í óvissu. Við erum orðin svo leið á að hafa þetta svona hangandi yfir okkur í óvissu. Það er sjónarmið sem maður skilur alveg fullkomlega. En það breytir ekki hinu að maður hlýtur að flytja mál sitt hér gagnvart alvörumáli af þessu tagi og þessari stærðargráðu. Við munum eftir því að við erum að tala hér um yfir hundrað manna vinnustað og hefur þó reyndar fækkað þar mikið síðustu árin. Við erum að tala um í reynd útflutningstekjur svo nemur hátt í milljarði króna því það er auðvitað það sem Áburðarverksmiðjan er. Hún er útflutningsfyrirtæki upp á milljarð vegna þess að ef við ættum hana ekki þá þyrftum við annaðhvort að leggja niður landbúnaðinn eða flytja inn vörur sem þessu næmi. Þar með er Áburðarverksmiðjan auðvitað útflutningsfyrirtæki og á að meðhöndlast sem slík. Staðreyndin er sú að það er alveg til skammar ræktarleysið sem við höfum sýnt þeim fyrirtækjum af þessu tagi sem eru gulls ígildi fyrir okkar þjóðarbúskap. Menn hafa mikla tilhneigingu til að mæna á útflutningstölurnar og ekki er verið að draga úr því hér, þær eru mikilvægar. En gleymum ekki hinu að við erum með í höndunum borðleggjandi dæmi af þessu tagi þar sem verður til hátt í milljarður gjörsamlega sprottinn upp úr innlendri verðmætasköpum því aðföng verksmiðjunnar eru tiltölulega lítil eins og kunnugt er, fyrirtækið að mestu leyti afskrifað og notar innlenda orku. Því eins og þeir vita sem þekkja framleiðsluferlið þá er þetta nokkuð sérstök framleiðsla sem þarna á sér stað þar sem í raun og veru er búinn til áburður úr innlendri orku og loftinu. Ég held að hæstv. landbrh. gerði nú slag í því af því að málið er hér ekki nema til 2. umr. enn þá að brjóta odd af oflæti sínu og taka upp viðræður við menn um þetta mál. Gáfulegast væri náttúrlega hjá hæstv. ráðherra að óska eftir því að forseti frestaði þessari umræðu.  Það kemur fram í nál. minni hluta landbn., á þskj. 946, að í raun og veru er það þannig að að öllu leyti nema einu er staða Áburðarverksmiðjunnar góð í dag, að öllu leyti nema einu. Reksturinn gengur vel, það hefur verið hagrætt mikið í fyrirtækinu, fjárhagur þess hefur verið að styrkjast og þarna eru greinilega á ferðinni menn sem halda um stjórnvölinn sem kunna með hann að fara og hafa gert þarna góða hluti undanfarin ár. Það er ekki nokkur vafi á því. Manni hefur að vísu þótt sárt á köflum að sjá þá miklu fækkun starfsmanna sem þarna hefur orðið en auðvitað þýðir ekki annað en horfast í augu við það að tæknivæðing og breytt þróun, að nokkru leyti samdráttur í áburðarsölu, hefur kallað á það og óhjákvæmilegt að því væri mætt. En fyrirtækið stendur sem sagt vel og þetta lítur vel út og er í góðu lagi að öllu leyti nema þessu eina að það skellur yfir fyrirtækið óheft samkeppni við innflutta vöru sem afleiðing af EES-samningnum núna 1. jan. 1995. Og það er hætta á því, veruleg hætta á því, að Áburðarverksmiðjan missi einhverja markaðshlutdeild. Hún er nánast berskjölduð fyrir því t.d. ef einhver stór og sterkur aðili, segjum Norsk Hydro, risi á þessum markaði, ákveður að hirða íslenska markaðinn og gerir það með því að koma með hagstætt áburðarverð í nokkur ár. Ná 20--30% markaðshlutdeild, 40% af Áburðarverksmiðjunni og þá er sá rekstur orðinn svo erfiður og óhagkvæmur að hann mundi ekki ganga. Hún þarf nánast á allri sinni markaðshlutdeild að halda til þess að skila þeim árangri í rekstri sem hér er á ferðinni. Aðstæður eru þannig í þessari grein víða úti í löndum að framleiðslan hefur verið að færast saman víðast hvar í mjög stórar einingar þar sem hagkvæmnin er mikil og lágt orkuverð í heiminum á síðustu árum, í raun og veru allt frá síðustu olíukreppu, hefur gert það að verkum að samkeppnin við þessa framleiðslu erlendis verður mjög erfið. Ég er þó þeirrar skoðunar að ef rétt væri að málum staðið þá væri hægt að nýta styrk þessa fyrirtækis með góðum bakstuðningi til þess að verja íslenska markaðinn og auðvitað á það að vera keppikefli. Þannig að ef hér væri á ferðinni frv. frá hæstv. ríkisstjórn sem samstaða hefði tekist um við stjórnarandstöðuna um aðgerðir til þess að styrkja verksmiðjuna beinlínis gagnvart því sem fram undan er þá væri þarna ólíku til að dreifa. En það er ekki. Þvert á móti tel ég að hægt sé að sýna fram á það að í raun og veru veiki þessi aðgerð fyrirtækið og kannski aðallega af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess að það að velja henni stjórn með þessum hætti er óskynsamlegt og veldur ágreiningi um málefni hennar en einnig vegna þess að ég óttast það að um leið og þetta fyrirtæki er orðið hlutafélag --- og ég tala nú ekki um ef hæstv. fjmrh. snýr svo upp á hendurnar á hæstv. landbrh. og fer að selja eitthvað af þessu eða hálfgefa það í burtu --- þá muni traust fyrirtækisins minnka. Því auðvitað er það þannig að ríkisfyrirtæki nýtur þess í lánskjörum og með ýmsum öðrum hætti að eigandinn og sá sem bak við það stendur er ríki, er fjárhagslega sterkt ríki sem við eftir atvikum getum víst talist enn þá Íslendingar, a.m.k. flokkumst við enn þá svona þokkalega á erlendum lántökumörkuðum. Það er alveg viðurkennt, það vita allir að slíkir aðilar búa við hagstæðari lánskjör. Ef það gerist á næstu árum að Áburðarverksmiðjan þarf á því að halda að ráðast í einhverjar aðgerðir, fjárfestingar eða breytingar eða eitthvað til að búa sig undir harðnandi samkeppni þá er jafnvel verið að vísa henni inn í það að þau kjör geti orðið óhagstæðari en þau yrði í dag á meðan eigandinn er ríkið og ríkisábyrgðin er bein á bak við fyrirtækið, þ.e. ekki takmörkuð við hlutafjárábyrgðina eða hlutafé sem tryggingu í fyrstu umferð. En það er ekki verið að kanna þetta, þetta er ekki mergurinn málsins hér, það er ekki þetta sem er á ferðinni. Ef t.d. ríkisstjórnin hefði verið svo kröftug og myndarleg að hún hefði samið um það við stjórnarandstöðuna að breyta þessu að vísu í hlutafélag sem ég er ekki að útiloka að við hefðum getað staðið að ef rétt hefði verið að því staðið. Það hefði jafnframt verið ákveðið og um það samkomulag að ríkið yrði áfram eigandi fyrirtækisins. Það hefði í þriðja lagi verið ákveðið að hafa yfir því þingkjörna stjórn og það hefði í fjórða lagi verið ákveðið að setja t.d. 500 millj. kr. inn í fyrirtækið í auknu hlutafé á nokkrum árum, sem að vísu fyrirtækið þarf ekki á að halda í dag vegna núverandi rekstrar, en þessi aðili hefði e.t.v. getað notað til fjárfestinga til að fara út í fjölbreyttari framleiðslu þannig að menn hefðu stefnt að því að eiga þarna öflugt efnaiðnaðarfyrirtæki sem hefði kraft til þess að nýta sér jafnvel fleiri möguleika en það gerir í dag og hefði til að mynda þannig getað mætt samdrætti í áburðarsölu, ef slíkt kæmi til, með því að færa út kvíarnar í annarri starfsemi, annarri framleiðslu. Fyrir einhverjum slíkum aðgerðum sem væru einhverjar samstæðar aðgerðir gætu verið rök. Ég ætla síður en svo að útiloka það að a.m.k. við þingmenn Alþb. hefðum getað tekið þátt í því að skoða slíkar aðgerðir ef þær hefðu verið í einhverju slíku samhengi. En eins og þetta er hér fram borið þá er því miður ekki nokkur leið að standa að því. Það er ekki hægt. Því þarna er í raun og veru verið að fara aftur á bak í flestum greinum. Nema að þessu eina leyti til ef menn taka þá yfirleitt eitthvert mark á því að hlutafélag sem slíkt sé á einhvern hátt af því bara betur í stakk búið til að glíma við verkefni. Órökstutt. Af því bara, það er svona. Það eru bara ekki rök í málinu þó að einhver fimm manna einkavæðingarhópur semji svona klisjutexta sem hæstv. landbrh. er píndur hér til að flytja. Þvílík ósköp. Svo er það þannig, hæstv. forseti, að það er auðvitað ekki hægt að horfa fram hjá því að þetta mál er náttúrlega í samhengi við framgöngu hæstv. ríkisstjórnar í þessum einkavæðingarmálum. 

Allra síst eigum ríkisins.

allra síst eigum ríkisins, hárrétt, hv. þm. Það hefur rækilega sannast. Því er klúðrað svoleiðis með endemum. Þær meira og minna gefnar og afhentar á silfurfati út og suður enda er þessi ríkisstjórn með þeim endemum samansett að í henni er m.a. hæstv. fjmrh. sem gamnaði sér við það á einhverjum fundi úti í bæ að velta vöngum yfir því að selja Búnaðarbankann á hálfvirði, bara svona af því bara. Hann vildi losna við Búnaðarbankann og þess vegna á hálfvirði heldur en að vera að sitja uppi með hann. Hugsunarháttur af þessu tagi veit náttúrlega ekki á gott. Ég hef sagt það áður að ég tel verðþáttinn í SR-málinu ekki vera stærsta ágreiningsefnið. Orð mín voru að vísu rangtúlkuð þannig að þar með væri ég að segja að það skipti ekki máli hvað hefði fengist fyrir fyrirtækið og auðvitað er það ekki svo. Það skiptir jú máli. Það er margt sem bendir til þess og flest reyndar að það hafi verið allt of lágt verð. Ég held að langljótasti þáttur þess máls sé málsmeðferðin, sé hvernig ríkisstjórnin stóð að því og öllu sem í kringum það var, þessi brunaútsöluhugsunarháttur að drífa þetta af á fáeinum sólarhringum. Maður spyr náttúrlega: Yrði farið eins með Áburðarverksmiðju ríkisins? Yrði hún bara afhent einhverjum á silfurfati? Mundi fjmrh. rjúka upp frá skötunni á næstu Þorláksmessu og taka sér kortér í að pína landbrh. til að láta verksmiðjuna fara á spottprís? Auðvitað gætu ýmsir haft áhuga á þessari verksmiðju, það er ljóst. Þar á meðal útlendingar. Þarna er verðmæt lóð, þarna eru mikil húsakynni. Það getur margt fleira hangið á spýtunni heldur en það eitt að reka þarna áburðarverksmiðju. T.d. það að hirða markaðinn og leggja hann undir einhvern stóran hring sem er að framleiða milljónir tonna af áburði kannski í einni ,,fabrikku``. Hér er sagt í 1. gr. að hæstv. landbrh. skipi nefnd. Nú er það ekki fjmrh. lengur. Nei, nú á hæstv. landbrh. að spreyta sig og þá væntanlega að prófa hvort honum tekst betur en sjútvrh. eða fjmrh. Og landbrh. á að skipa nefnd til að selja fyrirtækið. Sami hæstv. ráðherrann og á svo síðan að handvelja stjórnina þegar búið er að gera þetta að hlutafélagi. Ég held að þetta séu gjörsamlega alveg ótæk vinnubrögð. Hvað segir hv. 2. þm. Norðurl. v. sem á sæti í yfirskoðunarnefnd ríkisreikninga? Finnst honum þetta vera skynsamleg vinnubrögð við þetta?

Reikningurinn er ekki kominn.

Það er rétt, reikningurinn er ekki kominn og guð forði okkur frá því að sjá nokkurn tíma þann ríkisreikning sem opinberar það hvernig Áburðarverksmiðjan var seld ef svo skyldi fara. En er það virkilega gáfulegt að fara þannig með eignir ríkisins að ráðherrarnir séu út og suður hver fyrir sig í sínu horni að skipa einhverja menn í þetta? Af hverju er þetta ekki gert á einhverjum faglegum grundvelli? Af hverju er t.d. ekki einhverjum aðila sem ríkið hefur þá á sínum vegum falið að gera þetta undir eftirliti t.d. fjárln.? Af hverju er hv. fjárln. að sitja yfir því daginn út og daginn inn frá því í september og fram að jólum að velta vöngum yfir 50 þúsundum hér og 100 þúsundum þar? En svo er bara eignum ríkisins, milljarða verðmætum, sullað út í einhverjum nefndum sem ráðherrarnir handvelja og látið ráðast hvort eitthvað fæst fyrir fyrirtækið. Þetta eru auðvitað alveg gjörsamlega ómöguleg vinnubrögð. Þess vegna er það, hæstv. forseti, að eftir það sem á undan er gengið í ljósi frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar í þessum málum og í ljósi þess hvernig um þetta er búið í 1., 3. og 6. gr. frv., einkum og sér í lagi, þá er ekki nokkur leið að standa svona að þessu. Það er ekki hægt. Í 3. gr. er þetta þannig að landbrh., það er ekki fjmrh. sem fer þarna með eignir ríkisins, það er hæstv. landbrh. Honum er heimilt að selja öll hlutabréf í félaginu eða hluta þeirra. Honum er selt algjört sjálfdæmi í því hvernig hann fer með þessa eign. Það er engin stjórn sett yfir fyrirtækið fyrir utan þá sem landbrh. sjálfur handvelur og þetta er allt á einni hendi. Ég tel þetta alveg gjörsamlega óásættanlegt. Hvar er metnaður hv. þm. fjárln. að láta fara svona með sig? Hvernig nennir það lið, hæstv. forseti, það má víst ekki taka svona til orða, hvernig nenna hv. þm. í fjárln. að vera að sitja þar yfir verkum og horfa svo upp á svona meðferð á eignum ríkisins? Svona valdaframsal? Að hæstv. ráðherra fái bara sjálfdæmi um það hvernig þeir ráðstafa milljarða verðmætum. Ég verð að segja alveg eins og er ég er gjörsamlega gáttaður á þessu. Auðvitað er það þannig að ef það ætti að fá einhvern botn í þessi mál þá ætti að fresta núna öllum þessum einkavæðingarmálum. Þau eru öll meira og minna í klúðri og hafa öll verið í klúðri og það á að gera tvennt. Það á í fyrsta lagi, og það er mikilvægast alls, að taka upp viðræður við heildarsamtök þess starfsfólks sem á í hlut, opinberra starfsmanna einkum og sér í lagi, og ná samningum þar um það hvernig með málefni starfsmannanna skuli farið. Það á að byrja á því og það átti auðvitað alltaf að byrja á því að ganga frá þeim málum. En að vera með þetta í bullandi málaferlum og látum eins og hér hefur orðið afleiðingin t.d. af því að svipta fólk, í hverju frv. á fætur öðru með lagaákvæðum, þeim réttindum sem það nýtur samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sem er auðvitað ekki hægt og er della og dómstólar munu dæma ómerkt. Því það eru þau lög sem tryggja fólki þessi réttindi. Þetta átti að gera, hæstv. forseti, og á að gera. Það á að fresta þessum málum öllum og fara í þessar viðræður. Nú er það svo að það er upplýst að samtök opinberra starfsmanna eru búin að ná í gang viðræðum við fjmrn. og það var heilmikið átak að sögn og tók marga mánuði að snúa þá í gang í fjmrn., þeir voru gjörsamlega rafmagnslausir. Nú eru þó loksins komnar í gang viðræður þannig að það hillir undir það að t.d. í haust gætu menn staðið upp frá borðinu með heildarsamkomulag um það við starfsmenn hvernig farið yrði með biðlauna- og eftirlaunarétt, hvernig farið yrði með aðild þessara hópa að stéttarfélögum þó að fyrirtækin breyttu um eignarform og eignaraðila, gætu þess vegna verið komin inn í Vinnuveitendasambandið og verið farin að borga þangað eftir einhverja stund og reyndar er fróðlegt að spyrja hæstv. landbrh. að því í leiðinni hvort hann sé kannski farinn að láta Áburðarverksmiðjuna borga til Vinnuveitendasambandsins. Ég fékk þær fréttir í gærkvöldi sem ég hafði ekki heyrt áður að Póstur og sími væri kominn í þann klúbb og farinn að borga þangað iðgjöld og munar sennilega um minna. Er þetta að gerast svona hægt og hljótt úti í ríkiskerfinu að það sé farið að láta þessi félög allra landsmanna borga iðgjöld í ýmsar áttir? Það væri fróðlegt að fá svar við því, hæstv. forseti. --- Ég vek athygli forseta á því að ég legg þessa spurningu fyrir hæstv. landbrh. hvort Áburðarverksmiðjan sé komin í þennan hóp. Nei, þetta er náttúrlega svona, hæstv. forseti, og hitt sem hefði svo átt að gera og þarf að gera er að það á að setja nefnd í það í sumar að semja lög, gera drög að frv. um meðferð eigna ríkisins í svona tilvikum, hvort sem menn kalla það sölu eigna ríkisins eða eitthvað annað af því tagi. Það er bersýnilega alveg óhjákvæmilegt að Alþingi setji lög, ramma utan um það hvernig með þessi mál sé farið þannig að þvílík ósköp endurtaki sig ekki eins og málsmeðferðin í kringum SR. Ég sé enga aðra leið en að gera það með lögum. Ef metnaðarleysi manna er þvílíkt hér, t.d. þeirra sem standa að ríkisstjórninni eða fulltrúar stjórnarflokkanna í fjárln. eru svo metnaðarlitlir að þeir láta svona yfir sig ganga trekk í trekk þá er engin önnur leið eftir held ég til þess að verja sig fyrir þessu en sú að reyna að setja tiltölulega ítarleg lagaákvæði um þetta atriði. Setja það í lög hvernig, ef til þess kemur að um er að ræða sölu á einhverjum eignum ríkisins, hvernig þær eru metnar, nákvæmlega hvernig að því er staðið, hverjir fara með það verkefni, í samráði við hverja, hvernig er háttað samskiptum þeirra sem annast þetta fyrir hönd framkvæmdarvaldsins við til að mynda fjárln. og Alþingi eða á þar bara að ríkja sambandsleysi og það vera undir duttlungum komið hvort til að mynda yfir höfuð er talað við Alþingi um það hvernig með þessi mál er farið. Ég held að Alþingi geti ekki staðið svona að þessu að afgreiða frá sér galopnar heimildir um að það megi selja milljarða verðmæti ríkisins og setja það á einu bretti allt í hendur eins ráðherra og selja honum algjört alræðisvald í þeim efnum, um verðið, um framkvæmdina,  Enn verður líka að minna á það og ítreka það að þessi aðferð sem hæstv. ríkisstjórn hefur ástundað gagnvart réttindum og samskiptunum við starfsfólk og starfsmenn er alveg óþolandi, gjörsamlega hreint. Ég skil í raun og veru ekki þessa þráhyggju eða nauðhyggju í hæstv. ríkisstjórn að nudda hér með hvert málið á fætur öðru í þessu sama fari í gegnum þingið með harmkvælum, illindum og látum í staðinn fyrir að reyna að einfalda sér þá verkin og ná í eitt skipti fyrir öll utan um þessi mál og auðvitað helst með samkomulagi við samtök starfsmanna. Ætli það væri ekki þannig að hæstv. ríkisstjórn hefði þá frekar orðið eitthvað ágengt af viti í þessum málum ef hún hefði byrjað á því að taka fyrsta árið í að undirbúa þetta verkefni, þessar þá einkavæðingar eða breytingar sem hún hugðist gera með svona aðgerðum, með viðræðum við starfsmenn og þess vegna með lagasetningu um það hvernig í þetta yrði farið. Það má segja til að mynda breskum íhaldsmönnum til hróss, þó að sá sem hér talar hafi kannski ekki beinlínis verið í hópi aðdáenda þeirra, frú Margrétar Thatcher & Co., eitt skal þó tekið fram og þar skal frú Thatcher og hennar lið njóta sannmælis að Bretar gerðu margvíslegar ráðstafanir m.a. í löggjöf til undirbúnings einkavæðingunni. Þeir voru þó sem þessu nemur þroskaðri heldur en hæstv. ríkisstjórn á Íslandi. Til að mynda voru unnin í Bretlandi og afgreidd tvö mjög viðamikil lagafrumvörp sem tengdust beinlínis breytingunum. Það voru bresku samkeppnislögin og bresku viðskiptahindrunarlögin, sem ég kýs að þýða svo, það sem heitir á enskunni Fair Trading Act og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson gæti kannski þýtt fyrir okkur því hann hefur gefið út bækur um þessa hluti eins og kunnugt er.

Ekki á ensku.

Nei, á íslensku náttúrlega. Þetta gerðu þeir og segja þó eftir 10--15 ára reynslu á þessu sviði að þeir hafi gert mörg mistök og ofstækið hafi hlaupið með þá í gönur á köflum. Einn af talsmönnum breska Íhaldsflokksins sagði þetta í ágætri ræðu sem hann hélt á Íslandi fyrir einu og hálfu ári síðan. Ég hefði gaman að sjá einhvern tímann sambærilega hreinskilni hjá íslenskum einkavæðingarmönnum. Það hefur alla vega ekki bólað á henni enn þá og hefði þó verið ástæða til fyrir þá að iðrast mistaka sinna, t.d. í sambandi við SR. Auðvitað er það þannig þegar maður lítur til baka og horfir t.d. yfir hremmingarnar sem menn hafa lent í með Bifreiðaskoðun Íslands hf. og SR að það er með ólíkindum að menn skuli ekki vera hættir þessu. Að menn skuli ekki vera búnir að átta sig á því að þeir ættu betur að hætta þessu í bili og reyna að átta sig og hugsa sinn gang áður en þeir halda áfram að nudda með þetta. En það er sem sagt ekki nóg fyrir menn að hafa einkavætt einokunarfyrirtækið Bifreiðaskoðun ríkisins með þeim glæsilega árangri auðvitað að verðið hækkaði upp úr öllu valdi og það var lagt í hundruð milljóna króna fjárfestingar sem kúnninn getur ekkert annað en borgað því ef hann mætir ekki til leiks þá sækir lögreglan hann og færir hann. Það eru viðskiptahættirnir þar. Það er náttúrlega ekki nema von að menn geri það sæmilega gott í svoleiðis bisness. Nei, hæstv. forseti, þetta er náttúrlega dæmalaust að menn skuli þurfa að vera að eyða tíma sínum á Alþingi í svona málatilbúnað eins og þennan sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn. Það er dapurlegt. Að lokum, hæstv. forseti, ítreka ég í fyrsta lagi spurningar mínar til hæstv. ráðherra um þetta efni og í öðru lagi þá ósk mína að hæstv. ráðherra velti því fyrir sér alvarlega og vandlega, helst núna í þessari umræðu og ætti náttúrlega að óska eftir því að henni yrði frestað en ef ekki þá á milli 2. og 3. umr., hvort hann er tilbúinn til þess að menn setjist aftur niður yfir málið og kanni það hvort einhver samkomulagsflötur getur orðið um afgreiðslu þess. Hæstv. fjmrh. náði þó að litlu leyti áttum í sambandi við Lyfjaverslun ríkisins og féllst á þau rök og þann málflutning sem uppi var m.a. í efh.- og viðskn. Eins og hann hugðist í upphafi standa að breytingum á því fyrirtæki þá væri það ekki gæfulegt og afleiðingin var sú að það var ákveðið að það yrði a.m.k. ekki seldur meiri en helmingur af fyrirtækinu í byrjun og ef lengra ætti að halda síðar þá mundi málið koma aftur fyrir Alþingi. Jafnframt varð samkomulag um tiltekna vinnu sem mundi tengjast breytingum fyrirtækisins og farið yrði í sem lýtur að ýmsum viðkvæmum þáttum sem tengjast tilvist þess fyrirtækis. Er hæstv. landbrh. tilbúinn til að fylgja þessu fordæmi hæstv. fjmrh. og opna á að það verði a.m.k. leitað eftir samkomulagi um einhverjar breytingar á þessu máli? Og ef það mætti verða til samkomulags, sem ég mun ekki útiloka að gæti orðið, að gerðar yrðu þær tvær breytingar á málinu að í fyrsta lagi yrði þingkjörin stjórn sett inn í frv. og í öðru lagi yrði ákveðið að ríkið mundi ekki án sérstakrar heimildar Alþingis selja meira en allt að helminginn af hlutafénu. Ég segi fyrir mitt leyti, það má kallast tilboð af minni hálfu til hæstv. ráðherra, að ég vil setjast niður og skoða svona breytingu og fara rækilega í gegnum það og ræða það m.a. í mínum flokki hvort við gætum hugsanlega staðið að því til samkomulags þó það sé mér ekkert keppikefli og ekki nema síður sé að vera yfir höfuð að hrófla við þessu fyrirtæki við þessar aðstæður. Finnst hæstv. landbrh. það skynsamlegt að hlusta ekki einu sinni á svona lagað? --- Ég vona að hæstv. ráðherra sé ekki svo upptekinn að lesa Dagblaðið að hann heyri ekki það sem ég er að segja og svari því svo. Sennilega er leiðarinn svona góður hjá Jónasi Kristjánssyni, og er sjálfsagt um landbúnaðinn, að hæstv. ráðherra er alveg negldur niður í Dagblaðið. Nei, hæstv. forseti. Það getur svo sem vel verið að það sé þannig núna þegar klukkan er að ganga fimm á þessum ágæta laugardegi og ekki er orðið ýkja margt eftir á staðnum, greinilega talsvert úthaldsleysi í mönnum, að það sé meira og minna tilgangslaust að vera að reyna að ræða um þetta mál með einhverjum rökum. En ég geri það nú samt og hvort sem hæstv. ráðherra heyrir eitt einasta orð sem við hann er sagt sökum áhuga síns á Dagblaðinu eða ekki þá fer það a.m.k. í þingtíðindin að við í stjórnarandstöðunni, a.m.k. við í Alþb., hefðum viljað fá tækifæri til þess að reyna að ná einhverju samkomulagi og einhverri vitlegri niðurstöðu í þetta mál. Við hefðum viljað það. Mér finnst það satt best að segja, hæstv. forseti, ég má ekki segja það sem var komið fram á varir mínar, mjög hart ef ekki er hægt að fá a.m.k. í gang einhver samtöl um afgreiðslu á máli af þessu tagi undir þinglokin þegar menn ættu að reyna að sýna einhvern samkomulags- og sáttavilja í báðar áttir. Mjög hart. Hæstv. ríkisstjórn er svo heillum horfin að hún heimtar afgreiðslu á hverju málinu á fætur öðru á ótæku formi þannig að það hefur ekki getað náðst nokkurt samkomulag auðvitað um þinglokin við þær aðstæður því það er ekki hægt að ætla mönnum það og bjóða mönnum það að láta hvað eina vitleysu sem er yfir sig ganga bara vegna þess að það sé tímaskortur og Alþingi verði að fara að komast heim. Ég segi: Alþingi verður að ljúka störfum sínum með sómasamlegum hætti. Kosti það hvað vill. Kosti það að við verðum einhverja daga í viðbót, ekki er það mér að vanbúnaði. Ég tel að vísu að ef við þurfum mjög marga daga í viðbót þá ættum við að gera hlé á fundum Alþingis fram yfir sveitarstjórnarkosningar til þess að það fólk sem í þeirri baráttu stendur fái vinnufrið í þeim kosningum. En við getum hist aftur í júní, það er alveg sjálfsagt mál að koma hér aftur í júní og halda áfram að ræða þetta við hæstv. landbrh. Ég var hér til 21. júní 1985, ég man það vel, þegar við vorum á Jónsmessunni að ræða m.a. um búvörulög og fleira og mér er ekkert að vanbúnaði að gera það aftur ef því er að skipta. Ég hef þann metnað fyrir hönd starfa Alþingis að ég segi þetta: Alþingi getur ekki farið heim nema það ljúki störfum sínum með sómasamlegum hætti og það verður að vera ríkisstjórnarinnar val ef hún vill ekki vera til samkomulags um lagfæringar á nokkrum hlut að störfin dragast hér á langinn. Þannig liggur það. Nú er það þannig með hæstv. landbrh. að ýmsum þykir að hann hafi staðið sig bara allsæmilega í embætti. Framan af a.m.k. urðu ýmsir hissa á því að hæstv. landbrh. stóð sig bara nokkuð vel og það er út af fyrir sig saga hvers vegna menn urðu hissa á því. En það er samt þannig og það er auðvitað gott og gleðilegt. Hæstv. ráðherra hefur að mörgu leyti tekist allfarsællega. Ég skal gefa honum þá einkunn að honum hefur að mörgu leyti tekist allsæmilega, sérstaklega framan af. Ég held að það sé ein skýring á því öðrum fremur. Framan af störfum sínum fór hæstv. ráðherra sæmilega gætilega og var eftir atvikum þokkalega samvinnufús og samstarfslipur við menn og svona sigldi í gegnum sína embættisfærslu þannig að hann var ekkert óskaplega hornóttur. Og af því að hæstv. ráðherra var svo heppinn að hafa t.d. til samanburðar í sömu ríkisstjórn hæstv. fyrrv. heilbrrh., sem gjarnan var líkt við fíl í glervörubúð, þá varð þetta að lokum allhagstæður samanburður.

Að ógleymdum fyrrv. iðnrh.

Að ógleymdum fyrrv. hæstv. iðnrh., núverandi heimsbankastjóra í Finnlandi. Þá var samanburðurinn orðinn enn þá hagstæðari fyrir hæstv. landbrh. þegar hann gat mælt sig saman við þessa tvo starfsbræður sína.  En mér þykir hins vegar, hæstv. forseti, ég verð að segja það, hafa sigið heldur á ógæfuhliðina núna hjá hæstv. landbrh. svona síðustu eitt, tvö missiri að ýmsu leyti. Það er eins og hæstv. ráðherra sé að verða dálítið kantaður aftur og hornóttur og málin eru farin að ganga svona verr í kringum hann. Það er farinn að verða meiri núningur að ýmsu leyti í kringum hans embættisfærslu. Við þetta verður maður talsvert var hér og þar úti í þjóðfélaginu. Og því er ég að fara yfir þetta, hæstv. forseti, að mér finnst að hæstv. landbrh. eigi hérna tækifæri sem gæti verið dálítið táknrænt fyrir það hvaða stefnu hann vill taka á síðustu vikunum í embætti sínu sem við vonum að verði, mesta lagi mánuðum. Vill hæstv. ráðherra taka því tilboði sem ég hef komið með um að málið verði sett niður í skoðun? Auðvitað væri gáfulegast að fresta því til haustsins því það verður enginn héraðsbrestur við það og er miklu betra en að afgreiða málið óbreytt. En ef við höfum til þess, sem allt bendir til, einhverja daga, yfir helgina og fram í næstu viku, að skoða þetta mál að við skoðum mögulegar breytingar á því í þá veru sem ég bauð upp á áðan. Það verður fróðlegt að heyra hverju hæstv. ráðherra svarar í þessum efnum. Ég treysti því að hann muni gefa einhver svör eða kom með einhver viðbrögð við þessu og þá segi ég það að mér finnst hæstv. ráðherra eiga þarna pínulítið tækifæri til þess að velja hvora leiðina hann vill fara, ágreinings- og núnings- og átaka- og áflogaleiðina, það er leið fílsins í glervörubúðinni eins og ýmsir hæstv. ráðherrar hafa valið eða svona sigla lygnari sjó og reyna að ná sínu fram að einhverju leyti með góðu, eins og hæstv. ráðherra reyndi pínulítið að gera á fyrstu mánuðum eða missirum í starfi. Hæstv. ráðherra var að vísu svo heppinn að það var búið að búa vel í haginn fyrir hann, hann tók við mjög góðu búi og þurfti lítið að gera, einkum og sér í lagi í landbúnaðarmálunum því þar var búið að ganga frá stefnu til langs tíma þannig að það var auðvitað visst skjól sem hæstv. ráðherra hafði af því. En eftir sem áður stendur það að hæstv. ráðherra að mínu mati lagði sig allþokkalega fram um það að vera eins og venjulegur maður í þessu starfi og sinna því bara af alúð og hógværð og standa ekki í átökum og illindum og ágreiningi um mál umfram það sem tilefni væru til eða óhjákvæmilegt væri eins og ýmsir af kollegum hans í hæstv. ríkisstjórn hafa gert og reyndar ríkisstjórnin meira og minna, svo ekki sé minnst á ósköpin hæstv. forsrh. eins og hann byrjaði hér og frægt varð. Alþingi logaði í deilum í heilan vetur af því að hæstv. forsrh. ætlaði að kenna okkur mannasiði sem höfðum verið hér lengur en hann mörg og flest. En hann hefur gjörbreyst náttúrlega eins og allir sjá, hæstv. forsrh. er orðinn tiltölulega dagfarsprúður í þinginu borið saman við þau ósköp sem fyrst var. Hæstv. forseti. Ég ætla þá ekki að hafa þetta lengra að sinni, læt þessa stuttu ræðu mína nægja. Ég vona að hæstv. ráðherra bregðist við og svari því sem ég hef spurt hann um og komi inn á það sem ég hef verið að reifa og það væri fróðlegt að heyra hvort það opnast hér einhver möguleiki á samkomulagi um þetta mál eða a.m.k. hvort tilraun verður gerð til þess, hæstv. ráðherra, liggur mér við að segja, leyfi þinginu að láta á það reyna hvort það geti náð einhverju samkomulagi um þetta mál eða ekki.

Hæstv. forseti. Varðandi spurningu hv. þm. þá er mér ekki kunnugt um það hvort Áburðarverksmiðja ríkisins er í Vinnuveitendasambandi Íslands. Hef ekki spurst fyrir um það. Ég vil að öðru leyti þakka hv. þm. fyrir mjög hógværa og prúðmannlega ræðu. Auðvitað leyndi það sér ekki hver er lífsskoðun ráðherrans fyrrv. Hann er auðvitað ríkisrekstrarsinni í þessu máli eins og í Skipaútgerð ríkisins og annars staðar þar sem hann fjallar almennt um atvinnumál og það kemur engum á óvart. Hann er í Alþb. og við vitum hvaða hugsanir og skoðanir liggja til grundvallar í sambandi við lífsskoðanir þeirra manna þegar rætt er um stjórnmál og atvinnumál og er ekkert við því að segja. Þeir eru kjörnir hingað á þing sem slíkir og auðvitað ber þeim að halda uppi þeirri stefnu og þeim skoðunum. Ég er á hinn bóginn þeirrar skoðunar að það sé affarasælla fyrir starfsfólk Áburðarverksmiðjunnar að henni verði breytt í hlutafélag til þess að mæta nýrri samkeppni og nýrri stöðu. Á nál. á þskj. 976 kemur fram að fulltrúar Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl. í landbn. vilja afgreiða málið með tilteknum hætti. Það er mikill meiri hluti þingsins og ég get ekki séð hvaða sanngirni er fólgin í því að reyna að hleypa þinghaldinu upp til þess að reyna að koma í veg fyrir það að góður meiri hluti þingsins nái sínum vilja fram.

Hæstv. forseti. Þetta var dapurlegt. Fyrstu spurningunni gat hæstv. ráðherra ekki svarað af því að hann vissi ekki hvort fyrirtæki sem undir hann heyrir, stórt og mikið fyrirtæki, væri að borga í Vinnuveitendasambandið eða ekki. Vonandi veit það á að það hafi ekki orðið enn að Áburðarverksmiðjan sé komin í þann klúbb. Í öðru lagi er það náttúrlega útúrsnúningur hjá hæstv. ráðherra að stilla þessu upp í einhverja grundvallar pólitíska afstöðu sem hér sé á ferðinni og skipti sköpum í málinu. Það er auðvitað bara eins og hver annar þvættingur. Það kom m.a. fram í þessari ræðu ef hæstv. ráðherra hefði nennt að hlusta á það. Ég var að gera grein fyrir því að við alþýðubandalagsmenn höfum staðið að því að einkavæða fyrirtæki og getum stutt það þegar og þar sem það á við. Þannig að þetta á að fara eftir aðstæðum en ekki einhverjum kreddum, hæstv. ráðherra. Munurinn er sá að íhaldið og einkavæðingarliðið er með kreddurnar. Það segir bara: Alltaf einkavæða. En við segjum: Þar sem það á við og þar sem það er heppilegt á að gera það en ekki annars staðar. Hér er á ferðinni starfsemi sem orkar tvímælis að breyta með þessum hætti og sérstaklega þetta form sem hér er gert ráð fyrir. Varðandi afstöðu mína svo til rekstrar almennt og Skipaútgerðar ríkisins þá getum við, ég og hæstv. ráðherra, rætt það mál við tækifæri. Ég veit að hæstv. ráðherra segir þetta örugglega alveg eins á Raufarhöfn þar sem menn fá skip einu sinni í mánuði og eru komnir 50 ár aftur í tímann hvað samgöngur á sjó snertir eða hvað snertir tengsl Norðurlands og Austurlands á sjó. Nú þarf vara að fara frá Akureyri til Reykjavíkur umskipast þar og í annað skip til að komast til Austfjarða. Áður var hringtenging landsins á sjó. Ætli það sé ekki þannig að það sé að ýmsu leyti eftirsjá í þeim samgöngum sem fengust með rekstri Skipaútgerðar ríkisins þó það hefði vissulega verið rétt að það var dýr rekstur enda höfðu staðið áralangar tilraunir til þess að ná utan um það mál og ráðherrann veit vel að hann var ekki einn um það að vilja reyna að ná árangri í því. En menn voru að leita og höfðu verið að leita annarra aðferða en þeirra að sitja uppi með stórkostlega skertar samgöngur þó þeir gætu sparað á því peninga. En það varð niðurstaðan og hæstv. ráðherra ætti að muna eftir því um leið og hann er að hæla sér af því að hafa lagt niður Skipaútgerð ríkisins að það kostaði líka verri samgöngur fyrir fjölmörg byggðarlög í landinu.

Hæstv. forseti. Eins og ég skildi ræðu hv. þm. þá er hann enn þeirrar skoðunar að rétt sé að taka upp Skipaútgerð ríkisins og að ríkið standi undir slíkum rekstri til þess að annast strandsiglingar og þjónustu hér á landi. Ég er ekki þeirrar skoðunar. En þessi afstaða hv. þm. lýsir auðvitað þeirri grundvallarskoðun hans að það sé mjög hæpið að fela einkarekstrinum rekstur fyrirtækja sem þó starfa á einkarekstrarsviði.

Hæstv. forseti. Það fólst ekki í mínum orðum að ég væri að leggja til að taka upp á nýjan leik rekstur Skipaútgerðar ríkisins. Ég var búinn að standa til að mynda í viðræðum við skipafélögin líklega um tveggja ára skeið sem samgrh. um að innanlandssiglingar Eimskipa og Samskipa tækju við þessari þjónustu á ströndinni. Auðvitað var það svo að það hafði fleirum dottið það í hug en hæstv. núv. samgrh. að það væri hægt að leysa þessi mál með öðrum hætti en þeim að reka Skipaútgerð ríkisins. Ég var hins vegar ekki tilbúinn til þess að henda því fyrirtæki í fullkominni óvissu um það hvað mundi taka við, það er alveg ljóst, og taldi það misráðið hvernig hæstv. ráðherra fór í það mál. En af því að Heimdallur veitti hæstv. ráðherra einhverja medalíu fyrir það að hafa einkavætt Skipaútgerðina þá hefur hæstv. ráðherra gengið um eins og heilagur maður í þessum efnum æ síðan og sér greinilega bara ljósið algjörlega í þessum efnum. Að öðru leyti vil ég segja, hæstv. ráðherra, ég get ekki túlkað útúrsnúninga og skæting hæstv. landbrh. öðruvísi en sem algjöra höfnun á því að skoða hvort einhver samstaða geti myndast um afgreiðslu þessa máls hér. Ég leyfi mér að halda því hér fram að þó það eigi að heita svo að þrír flokkar standi að nál. þá séu miklar efasemdir um ágæti þeirrar afgreiðslu í röðum a.m.k. þingmanna tveggja úr þeim flokkum og hugsanlega á það eftir að koma fram. Eitt vil ég svo segja allra síðast við hæstv. landbrh. Þó það sé auðvitað svo að meiri hluti ræður niðurstöðu mála þá er samt samstaða betri en meiri hluti. Samstaða þingsins um meðferð máls er auðvitað verðmætust alls, sérstaklega þegar í hlut á viðkvæmt og viðamikið hagsmunamál af þessu tagi eins og það er að reyna að standa vörð um rekstur Áburðarverksmiðju ríkisins hér eftir sem hingað til. Það sem ég var sérstaklega að undirstrika og leggja áherslu á og bjóða upp á var að menn settust niður og reyndu að kanna hvort ekki væri hægt að mynda þverpólitíska samstöðu um það hvernig með málefni þessa fyrirtækis verður farið á næstu árum. Ég verð því miður að segja að mér heyrist hæstv. landbrh. vera að hafna því og þá ber hann ábyrgð á því.

Herra forseti. Auðvitað er það svo að það er ágætt að fá áætlanir frá forsetum um starfsemi þingsins um miðjan vetur og þá sé skráð hvenær eigi að ljúka hér störfum en mikilvægara er að fá að vita, þó ekki væri nema nokkra daga fram í tímann hverju sinni, hvernig forseti hyggst standa að þinghaldi og eins hitt hvort ætlunin er að halda hér áfram fundi því þá þykir mér eðlilegt að koma þeirri bón á framfæri að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur og einnig hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson, formaður fjárln. Alþingis vegna yfirlýsinga sem hann hefur gefið um sölu á ríkiseignum. Það er óhjákvæmilegt að viðveru þessara tveggja verði óskað. Enda veit ég ekki betur en að það gildi jafnt með viðveruna og skylduna til atkvæðagreiðslu að meðan þingfundur stendur eru þeir skyldugir að vera hér en geta ekki farið fram á að einhverjir örfáir sitji í salnum en aðrir séu í fríi. Það er ætlast til þess samkvæmt þingsköpum að allir þingmenn greiði atkvæði og sömu þingsköp gera ráð fyrir hinu atriðinu. Það er jafn vel prentað og jafnskýrt. Ég kem því þess vegna mjög ákveðið á framfæri að því verður ekki unað að þessir manna verði ekki við á eftir við framhald þessarar umræðu ef það er ákvörðun forseta að halda áfram fram eftir kvöldi.

Forseti vill upplýsa að áætlun um störf dagsins mun vera sú að tvö mál verði rædd til þrautar í dag. Það mál sem hér um ræðir og 4. dagskrármál, Vernd og veiðar á villtum fuglum og spendýrum. Varðandi hv. 7. þm. Norðurl. e. sé ég að hann mun ekki vera í húsinu né heldur hæstv. fjmrh. og mun forseti óska eftir að þessir tveir, hv. þm. og hæstv. ráðherra, komi til þings. Nú hefur hópur manna beðið um að ræða fundarstjórn.

Virðulegi forseti. Hér hafa fundir staðið frá kl. níu í morgun. Þegar við mættum hér svo árla morguns þá var það í þeirri trú að þinginu mundi ljúka í dag. Nú er ljóst að það mun ekki gerast, það verða fundarhöld hér eftir helgina. Því fæ ég ekki séð hvaða ástæða er til að halda þessum umræðum áfram. Það er ekki svo brýnt að ljúka þessum tveimur málum og hér hafa verið fundir linnulaust alla vikuna og sannast sagna er komið nóg af svo góðu. Ég legg eindregið til, virðulegur forseti, að við frestum nú umræðum. Ég hygg að ég sé næst á mælendaskrá. Ég legg til að við frestum umræðum og þetta verði látið gott heita í dag og að við tökum svo upp þráðinn á mánudaginn.

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið mjög löng vika og mér telst þannig til í huganum að við höfum verið hér að störfum á mánudegi fram á nótt og klukkan líkast verið á milli þrjú og fjögur um nóttina þegar störfum lauk. Á þriðjudagskvöld og fram á nóttina vorum við líka til á milli þrjú og fjögur ef ég man rétt. Á miðvikudegi vorum við að fara heim um miðnættið flest, býst ég við. Á fimmtudeginum lauk fundi ekki fyrr en milli fimm og sex um morguninn. Við unnum fram eftir degi í gær og fram á kvöld og nú hefur staðið yfir fundur frá því í morgun. Það er búið að ákveða að þingi verði ekki lokið fyrr en eftir helgi og ég tel alveg fráleitt að vera að teygja lopann hér yfir tveimur arfavitlausum málum þennan dag. Mér finnst komið alveg nóg og úr því að það er niðurstaðan að það verði ein vika enn í þinghaldinu þá hljóti menn að sjá að það er tilgangslítið að vera að teygja lopann fram eftir deginum. Ég tek undir með hv. 2. þm. Vestf. að ef menn ætla að halda þessari umræðu áfram þá verða auðvitað þeir menn að vera viðstaddir sem svara fyrir þá hluti sem hér er verið að ræða. En ég mæli ekki með að það verði farið að ónáða þá ágætu menn. Ég fer fram á að umræðunni verði hætt. Ég tel að um það sé samstaða, a.m.k. meðal þeirra þingmanna sem hér eru staddir núna og taka þátt í þessari umræðu og fylgjast með henni, að nú sé nóg komið. Ég óska eindregið eftir því við forseta að hann hlutist til um það að nú verði látið staðar numið í þessari umræðu. Ég held að það sé svo langt frá því að það sé hægt að halda því fram að einhverjar tafir hafi verið á þinghaldi. Það hefur áreiðanlega varla í sögu þingsins verið afgreitt annað eins af málum og gert var t.d. í gær í einni lotu. 

Virðulegi forseti. Eins og hér hefur komið fram þá var stefnt að því að ljúka þinghaldi í dag og virtist allt benda til þess í morgun að það gæti gengið fyrir sig. Síðan hefur komið í ljós að svo er ekki en ég tel enga ástæðu til að halda áfram þeim tveimur málum sem forseti nefndi. Við erum búin að vinna meira en nóg þessa viku og alveg kominn tími til að gefa mönnum nú frí úr því ekki er verið að reyna að ljúka þinghaldinu í kvöld. Það er alveg sýnt að það verður haldið áfram fram eftir næstu viku og ég held að þingmenn séu búnir að fá sig fullsadda af þessari vinnuviku. Ég hef áður vitnað til vinnuverndarlaga í því sambandi. Ég ætla ekki að gera það aftur en ég hygg að mönnum séu þau lög kunn. Ég mælist eindregið til þess við virðulegan forseta að þinghaldinu verði frestað svo mönnum gefist þá kostur á að undirbúa sig fyrir næstu viku. Það er engin nauðsyn að halda áfram fram á laugardagskvöld þegar svo er málum komið. Verði það niðurstaða hæstv. forseta að halda áfram með þau mál sem hafa verið nefnd þá fer ég þess á leit að hæstv. fjmrh., hv. formaður landbn. og hv. formaður fjárln. verði viðstaddir umræðu um það mál sem við erum að ræða. Og við næsta mál á eftir, ef svo fer að því verði einnig haldið áfram, sem ég leggst eindregið gegn, fer ég þess á leit að starfandi formaður umhvn., hæstv. starfandi umhvrh. og jafnframt þeir þingmenn Sjálfstfl., og ég get nafngreint þá nokkra á eftir sem hafa haft mjög miklar efasemdir um það mál, verði einnig viðstaddir. Ég tel það fullkomna skyldu þeirra, bæði ráðherra og þingmanna sem ég hef verið að nefna, að vera viðstaddir þessa umræðu ef þessum málum á að ljúka.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þær óskir manna að nú verði látið staðar numið. Þetta er búin að vera hreint út sagt yfirgengileg vika. Við höfum unnið hér að meðaltali fjórtán stundir á dag þegar lögleg vinnuvika er átta stundir á dag. Við erum komnir í yfir 70 tíma í þessari viku. Maður hlýtur að spyrja sjálfan sig á löggjafarþinginu hvort það sé við hæfi að sjálft löggjafarþingið þverbrjóti svo lög sem raun ber vitni án þess að láta staðar numið og hugsa málið. Ég vil mótmæla því að við höldum áfram. Það hefur legið í loftinu mikil óvissa um fundarhaldið í dag. Nú loksins er það að skýrast. Einhverjir virðast hafa haft pata af því og eru farnir en nú er það komið í ljós að það er ætlun forsn. að taka til umræðu tvö mál. Bæði málin kalla á mjög mikla umræðu þannig að það er ljóst að ef fram á að fara með slíku ofbeldi sem hér er boðað þá mun fundur standa langt fram eftir nóttu. Það tel ég ekki ráðlegt og ég tel að það mundi stytta umræður verulega ef hér yrði látið staðar numið og fram haldið á mánudaginn. Ef við þeirri sjálfsögðu ósk verður ekki orðið þá tek ég undir þær kröfur sem gerðar hafa verið um viðveru ákveðinna þingmanna en vil bæta því við að ég tel að það sé algert lágmark að allir ráðherrar ríkisstjórnarinnar séu viðstaddir alla vega seinna málið. Það kemur inn á svið flestra þeirra og alla vega ég sem er á mælendaskrá --- ég þarf að eiga orðastað við þá alla. Þannig að ef það er meiningin að halda áfram þá er það mín ósk að öll ríkisstjórnin sem er á landinu verði viðstödd umræðuna. Þar fyrir utan skilst mér að í húsinu séu nú 23 þingmenn. Mig langar að inna forseta eftir því: Hversu margir hafa fjarvistarleyfi þessa stundina?

Forseti getur raunar ekki svarað því öðruvísi en svo að það er ljóst að það er rétt að 24 hv. þm. eru í húsinu. Aðrir hafa farið heim þar sem þeir hafa ekki ætlað sér að taka þátt í þeim umræðum sem hér eru fyrirhugaðar.

Samkvæmt þingsköpum þá ber þingmönnum að vera viðstaddir þingfundi þannig að ef það á að þvinga einhvern lítinn hluta þingsins til að sitja hér á laugardagskvöldi og hugsanlega fram á nótt þá vil ég að eitt gangi yfir alla og það verði hringt út og allir þingmenn boðaðir til fundar þannig að eitt skuli yfir alla ganga.

Forseti hefur heyrt þau skilaboð.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst geta þess af því að ég veit að forseti sem nú situr á forsetastól hefur ekki aðstöðu til þess að taka ákvörðun um þær óskir sem hér . . . 

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að sá forseti sem hverju sinni situr á forsetastól hefur auðvitað allan rétt sem forseti.

Ef svo er þá treysti ég sanngirni þess forseta sem á forsetastól situr því að ljóst er að það er varla hægt að finna nokkra viku mörg ár aftur í tímann þar sem þingi hefur verið haldið fram með þeim hætti sem gert hefur verið í þessari viku. Hér hafa staðið fundir ekki bara fram til miðnættis heldur langt fram á morgun dag eftir dag í þessari viku. Kvöld- og næturfundir á mánudag, þriðjudag og miðvikudag. Á fimmtudag stóð fundur til kl. hálfsex um morguninn og menn komu saman til fundar um hádegi og síðan komu menn saman kl. níu í morgun. Það eru því engin efnisleg rök fyrir að halda áfram fundi á laugardegi eftir að klukkan er að verða fimm. Þar að auki er það þannig að hér er nú til umræðu frv. um að selja Áburðarverksmiðju ríkisins. Í því máli er alveg ljóst að það eru að minnsta kosti þrír þingmenn, þar með talinn einn ráðherra, sem verða að vera við þá umræðu, þ.e. formaður fjárln., formaður landbn. og hæstv. fjmrh. Þar að auki er það þannig að eftir ásakanir sem hæstv. landbrh. flutti áðan í andsvörum þá er það alveg ljóst að þeirri umræðu verður með engu móti lokið hér á næstunni. Þegar þeir þingmenn sem hlut eiga að máli um sölu ríkiseigna, formaður fjárln., fjmrh. og formaður í nefndinni sem málið heyrir undir eru ekki viðstaddir umræðuna þá veit ég að ég þarf ekki að útskýra fyrir þeim reynda þingmanni sem situr á forsetastól að það er ekki hægt að halda umræðunni áfram. Það er ekki ætlast til þess að þingmenn sem taka starf sitt alvarlega geti talað við þær kringumstæður. Ég fer þess vegna eindregið fram á það að þessum umræðum verði frestað hér og nú þar til búið er að skapa aðstæður með þeim hætti að þær geti átt sér stað við eðlilegar kringumstæður.

Hæstv. forseti. Við höfum verið að fara fram á að það yrði tekið til vinsamlegrar skoðunar og afgreiðslu af hæstv. forseta að gera hlé á þessu fundarhaldi og segja þetta gott í bili. Það er kominn laugardagur og kl. er að verða fimm og hér hefur verið farið yfir það að við erum líklega búin að vera samtals á fundum eitthvað um 70 klst. í þessari viku. Þar fyrir utan er auðvitað öll önnur vinna þingmanna eins og að ganga frá nál., undirbúa ræður og þar fram eftir götunum, þannig að þetta er orðin bara þokkalegasta vinnuvika á allan venjulegan mælikvarða hygg ég. Og þó það sé ýmislegt sagt um störf okkar þingmanna og frammistöðu eins og kunnugt er þá efast ég þó um að við mundum liggja undir miklu ámæli fyrir leti eða að hafa ekki sinnt þokkalega vinnuskyldu þessa vikuna.

Þingmanninum leiðist nú ekki að standa í ræðustól.

Nei, það er alveg hárrétt, hæstv. landbrh., ég tel ekki eftir mér að sinna skyldum mínum sem þingmaður og þar á meðal að flytja stundum eina og eina smáræðu ef á þarf að halda. Það er hárrétt. En, hæstv. forseti, í alvöru talað er þetta þannig að hér er orðin gífurlega löng vinnulota og því miður hefur ekki tekist neitt samkomulag um hvernig ljúka skuli þinghaldinu. Hæstv. ríkisstjórn hefur sýnt fullkomna óbilgirni í þeim efnum öllum saman og okkur þingmönnum er því ekki annar kostur á höndum en að fara eindregið fram á það að fundarhaldið fari þá í venjulegan farveg. Ég segi fyrir mitt leyti að ég mun ekki samþykkja nein frávik frá venjubundnum fundarhöldum svo sem því að við höfum alla þessa viku byrjað fundi kl. hálfellefu á morgnana en ekki í eftirmiðdaginn eins og venja er. Ég tel að stjórnarandstaðan hafi þessa viku sýnt mikla lipurð og þolinmæði og að hér hafi verið afgreidd mál svo tugum skiptir. Ég óska því eindregið eftir því, hæstv. forseti, að forseti taki sér nú tíma, ef ekki er hægt að verða við því strax, að hugleiða þessar óskir okkar og hætta nú fundarhaldinu í dag.

Forseti hefur hugleitt þessar óskir hv. þm. sem hér hafa komið fram og beinir því til hv. þm. að það mál sem nú er til umræðu og er á dagskránni megi halda áfram um sinn meðan verið er að kanna um framhaldið. Fallist menn á þessa tilhögun tekur sá sem er næstur á mælendaskrá um Áburðaverksmiðjuna til máls á meðan verið er að athuga með framhaldið. Síðan mun forseti upplýsa niðurstöðu strax og hún liggur fyrir. Forseta sýnist á svipbrigðum manna að fallist sé á þessa málsmeðferð og þakkar fyrir það.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða frv. til laga um stofnun hlutafélags um Áburðarverksmiðju ríkisins síðdegis á laugardegi og ég vil ítreka þá skoðun mína að mér finnst meira en nóg komið af fundarhöldum þessa vikuna en ég verð að sjálfsögðu við þeim tilmælum að halda mína ræðu. Eins og menn minnast var þetta mál til umræðu og meðferðar í landbn. á sl. vetri og þá hafði nefndin afgreitt málið frá sér og það lá hér tilbúið til afgreiðslu sl. vor þegar sá atburður gerðist að hæstv. forsrh. greip sína bláu bók og fór í pontu og sleit þinginu fyrirvaralaust. Þar með var þetta mál um Áburðarverksmiðju ríkisins eitt af þeim sem ekki var afgreitt á síðasta þingi. Þegar horft er á þróunina síðan held ég að segja megi að það sé mjög gott að þannig fór því sannleikurinn er sá, virðulegi forseti, að það hefur margt gerst í einkavæðingarmálum ríkisstjórnarinnar sem veldur því að það er ástæða til að staldra við og huga mun betur að þessum málum. Þegar við vorum með þetta mál til meðferðar í fyrra skrifuðum við nál., hv. þm. Ragnar Arnalds og sú sem hér stendur, og þá byggðist mín afstaða til málsins fyrst og fremst á því að það var og er um EES-mál að ræða. Það er verið að breyta Áburðarverksmiðjunni í kjölfar þeirra ákvæða sem er að finna í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og mín afstaða þá réðst af því að ég var mjög ósátt við það að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði skyldi knýja menn til að breyta þessari verksmiðju. En hitt er annað mál að ég var þá þeirrar skoðunar og er það svo sem enn að það sé ástæða til að breyta forminu á Áburðarverksmiðju ríkisins, þ.e. mér finnst Áburðarverksmiðjan vera dæmi um rekstur sem ekkert endilega á að vera í höndum ríkisins. Mér þætti ekkert óeðlilegt að bændur héldu þar um stjórnvöl og ættu verksmiðjuna eins og mér er tjáð að hafi verið fram yfir 1960 þegar ákvörðun var tekin um það að ríkið yfirtæki reksturinn að fullu. En, virðulegi forseti, reynslan af því sem gerst hefur í einkavæðingarmálum á þessu eina ári, það mun vera rétt um ár síðan hæstv. forsrh. sleit þinginu svo skyndilega, hefur gert það að verkum að ég leggst eindregið gegn því að þessar breytingar verði gerðar. Ég vil ítreka það að ég hef vissa samúð með þeim sjónarmiðum sem fram komu hjá framkvæmdastjóra Áburðarverksmiðjunnar þegar hann kom á okkar fund sem voru þau að hlutafélagsformið og breytingar á verksmiðjunni gæfu verksmiðjustjórninni meiri möguleika til að bregðast við breyttum aðstæðum, bregðast við samkeppni og að þeir gætu betur lagað sig að því sem fram undan er. Ég hef vissa samúð gagnvart þeim sjónarmiðum. En eftir að hafa horft á það hvernig ríkisstjórnin framkvæmir sína einkavæðingu er niðurstaðan einfaldlega sú að ríkisstjórninni er ekki treystandi til þess að gera þetta. Það er niðurstaða málsins. Annars vegar er það hvernig hún einfaldlega hefur staðið að sölunni á þessum hlutafélögum, þ.e. ríkisstofnun sem breytt hefur verið í hlutafélög, og hins vegar eru það auðvitað þau mál sem snúa að starfsfólkinu. Nú erum við að endurtaka umræðuna um bæði SR-mjöl og um Lyfjaverslun ríkisins því þetta eru allt saman hliðstæð mál þar sem þessi trúarbrögð ríkisstjórnarinnar um að það sé nauðsynlegt að einkavæða ríkisfyrirtæki eru í öndvegi. Þetta er trúarbragðastefna og þar af leiðandi er verið að knýja þessi mál í gegn þrátt fyrir nöturlega reynslu. En staðreyndin er sú í fyrsta lagi að það sem snýr að starfsfólki, og það eru hliðstæðar greinar í öllum þessum frv., í þessu tilviki er um að ræða 6. gr. þar sem vísað er til gildandi laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Það er sagt í þessum frumvörpum að þær breytingar sem sé verið að gera nái ekki til þeirra laga sem þýðir að það er verið að taka af starfsmönnum biðlaunaréttinn. Nú getum við deilt um það og rætt um það hvort sá réttur sé í takt við tímann, hvort það sé rétt að hafa biðlaunaréttinn við lýði þegar ljóst er að fólk fer beint í önnur störf. En þetta eru einfaldlega gildandi lög og hið rétta í þessum málum hefði auðvitað verið það að gera samninga við stéttarfélögin og ná samkomulagi um að breyta þessum lögum í stað þess að ganga svona á rétt starfsmanna og vera eilíflega að kalla yfir sig málaferli. Því það mun gerast og er á leiðinni. Það er að gerast að BSRB er að undirbúa málaferli vegna þess sem gerðist hjá SR-mjöli. Þessi mál eru að fara fyrir dómstólana vegna þess að stéttarfélögin telja að það sé verið að ganga þarna á rétt starfsmanna og þessar breytingar feli í sér stjórnarskrárbrot. Hvorki meira né minna. Það er verið að ásaka ríkisstjórnina um stjórnarskrárbrot. Þannig getur Alþingi Íslendinga ekki staðið að málum. Það er ekki hægt að framkvæma málin á þennan hátt og segja bara: Sjáum bara hvað setur, sjáum bara hvað kemur út úr þessum málum. Auðvitað á að bíða eftir niðurstöðu dómstólanna úr því sem komið er. Við hefðum átt að fresta einkavæðingu Lyfjaverslunar ríkisins og fresta þessum lögum um Áburðarverksmiðjuna og bíða niðurstöðu dómstóla fyrst málin eru komin í þann farveg. En það er vaðið áfram og þetta keyrt í gegn hér þrátt fyrir hörð mótmæli stéttarfélaganna. Að vísu gildir það fyrst og fremst um BSRB og BHMR sem eiga hér í hlut en ég furða mig reyndar á því hve lítið heyrist frá Alþýðusambandinu varðandi þessi mál vegna þess að reynslan sýnir það að starfsfólki er fækkað í kjölfar þessara breytinga. Það kann að vera að það sé um ofmönnun að ræða í þessum verksmiðjum en á tímum sem þessum þegar atvinnuleysi er jafnmikið og raun ber vitni þá er auðvitað betra að halda fólki í vinnu en að vera að senda það út á atvinnuleysismarkaðinn. Það er einfaldlega betra fyrir alla aðila. Það er ekkert betra fyrir ríkið að vera að greiða fólki atvinnuleysisbætur en að fólk hafi vinnu og fái laun fyrir það. Þá ætla ég að víkja að þeim tíma enn einu sinni --- og erum við að endurtaka sömu umræðuna aftur og aftur --- þeim tíma sem ríkisstjórnin velur til einkavæðingar sinnar. Það er samdráttur í efnahagslífinu og það er afar ólíklegt að sanngjarnt verð fáist fyrir sölu þeirra hlutabréfa sem til stendur að selja. Það er afar ólíklegt. Hverjir eiga að kaupa? Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég efa það stórlega að einhver áhugi sé á því að kaupa hlutabréf í Áburðarverksmiðju ríkisins þegar menn eru að spá því að henni verði einfaldlega lokað eftir nokkur ár vegna samkeppni utan frá. Það er afar ólíklegt að það sé mikill áhugi á að kaupa þau bréf. Til hvers er þá verið að gera þessar breytingar? Maður spyr sig auðvitað að því. Við vitum að það er vilji þeirra sem reka verksmiðjuna að halda henni gangandi og að aðlaga verksmiðjuna þeim breytingum sem fram undan eru og reyna að standast samkeppnina. En þeir hafa líka bent á það að það er afar auðvelt fyrir stóra aðila eins og Norsk Hydro að kaupa þetta allt saman. Það er enginn fyrirvari á því hér að það megi ekki selja nema helming hlutabréfanna eins og tókst þó að koma inn í lögin um Lyfjaverslun ríkisins. Það er enginn slíkur fyrirvari hér og þá gilda þau lög sem í gildi eru varðandi kaup erlendra aðila á hlutabréfum. Þegar búið verður að breyta lögunum um fjárfestingar erlendra aðila verður harla auðvelt fyrir aðila eins og Norsk Hydro að kaupa Áburðarverksmiðju ríkisins. Stjórnendur verksmiðjunnar bentu á að Norsk Hydro vílaði ekki fyrir sér að kaupa upp svona litla verksmiðju vegna þess að það er samdráttur í þessum iðnaði og hver markaðseining er mikilvæg. Þannig að sá möguleiki er fyrir hendi að verksmiðjan verði keypt og þá auðvitað fyrst og fremst til að leggja hana niður. Það er í sjálfu sér hægt að hafa langt mál um þessar breytingar og þessa sölu sem hér á að fara fram en ég ítreka það að andstaða mín við þetta mál er af sömu rótum runnin og giltu um Lyfjaverslun ríkisins, þ.e. það sem snýr að starfsmönnum og ekki síst að það eru viðræður í gangi milli BSRB og ríkisins um samstarf og samvinnu ríkisstarfsmanna og ríkisins og hvernig því skuli háttað og þar koma þessi einkavæðingarmál inn í. En menn eru auðvitað í þessu máli öllu saman að horfa til reynslunnar erlendis frá og þess hvaða afleiðingar einkavæðing hefur haft í ýmsum löndum. Það er nöturlegt upp á að horfa að menn skuli halda áfram með þetta á þessum tímum. Ég veit að hæstv. landbrh., sem er á rólinu einhvers staðar í hliðarsölum, er þeirrar skoðunar að þessi breyting á verksmiðjunni sé hugsanlega eina leiðin til að bjarga henni og ég vildi gjarnan biðja hann að koma í pontu og rökstyðja þá skoðun hvers vegna hann telur að það sé vænlegra fyrir verksmiðjuna að lifa með þessum breytingum en hafa ríkið sem bakhjarl í óbreyttum rekstri. Mér finnst ég ekki hafa heyrt nein rök fyrir þessu og ég beini þeirri spurningu til hans: Hvernig rökstyður hann það að verksmiðjan eigi meiri lífsmöguleika í þessu formi en á því formi sem nú er? Mér finnst það afar mikilvæg spurning. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég hef skilning á því gagnvart stjórnendum verksmiðjunnar að hlutafélagsformið feli í sér ákveðinn sveigjanleika, að menn geti hreinlega verið fljótari að bregðast við aðstæðum en grundvallarspurningin sem við stöndum frammi fyrir er: Ætlum við að eiga áburðarverksmiðju í landinu eða ekki? Það er grundvallarspurningin. Og hvaða leiðir eru bestar til þess að halda verksmiðjunni gangandi? Ég hef miklar efasemdir um það að einkavæðing á verksmiðjunni verði henni til bjargar. Ég ætla að geta þess að meiri hluti landbn. leggur til breytingar á frv. og ég get tekið undir fyrri brtt. þar sem mér fannst vanta algjörlega inn í frv. um Áburðarverksmiðjuna öll ákvæði um stjórn verksmiðjunnar. Það er aðeins vísað til þess að ákvæði hlutafélagalaga skuli gilda en í ýmsum öðrum frumvörpum sem við höfum haft til meðferðar hafa verið ákvæði um það hversu fjölmenn stjórnin skyldi vera. Ég tel að það sé þó til bóta að inn í lögin komi ákvæði þess efnis. Hin breytingin lýtur náttúrlega bara að gildistöku laganna í ljósi þess hve það dróst að frv. kæmi fram. Eins og fram hefur komið í umræðunni hefur umfang verksmiðjunnar dregist saman. Það hefur orðið mikill samdráttur í sölu, bæði í kjölfar þess samdráttar sem við höfum horft upp á í landbúnaði og einnig breytingar sem orðið hafa á ræktun þó að samdrátturinn í landbúnaði skipti mestu máli. Það er mikil áhersla lögð á það núna að fara út í lífræna ræktun af ýmsu tagi sem felur það í sér að notkun tilbúins áburðar mun þá væntanlega minnka. Að vísu er það spurning um skilgreiningu og eftir því hvers konar vöru er verið að framleiða en þegar menn eru t.d. að tala um lífrænt ræktað grænmeti og slíkt þá er verið að tala um að reyna jafnvel að nota lífrænan áburð en ekki hinn tilbúna áburð sem hingað til hefur verið mest notaður. Það kunna því líka að vera fram undan breytingar sem fela í sér enn meiri samdrátt. Síðan eru menn auðvitað líka að velta fyrir sér ýmsum sóknarfærum í landbúnaði sem vonandi munu ýta undir hann og það gæti vegið upp á móti. Það er því svolítið erfitt að átta sig á framtíðinni en því er ekki að leyna að samkvæmt því sem fram kom í landbn. þá bera menn ugg í brjósti varðandi framtíð verksmiðjunnar og eins og ég nefndi áðan þá stöndum við frammi fyrir þeirri stóru spurningu: Ætlum við að tryggja rekstur og eiga áburðarverksmiðju í landinu eða ætlum við að eiga allt undir því að áburður sé fluttur inn? Þetta eru mikilvægar spurningar og ég held að bæði í ljósi þess og hvernig á málum hefur verið haldið af hálfu ríkisstjórnarinnar, og þá vísa ég einkum til sölunnar og breytinganna á SR-mjöli, ættum við að staldra við, hæstv. landbrh. og láta þetta mál bíða.

Hæstv. forseti. Um næstu áramót verður áburður gefinn frjáls og það er ekki hægt að láta þetta mál bíða nema með því sé verið að tefla mjög í tvísýnu atvinnu þess fólks sem vinnur í Áburðarverksmiðjunni. Sinnuleysi af því tagi gengur auðvitað ekki og ég get ekki sætt mig við að menn spili út á síðustu dögum þingsins einhverjum spilum sem dragi úr möguleikum þessa fólks til að halda atvinnu áfram. Það verður að takast á við þessi mál og ég held því fram að nauðsynlegt sé að breyta Áburðarverksmiðjunni í hlutafélag til þess að það verði gert með áhrifamiklum og raunhæfum hætti. Sumir hafa sagt að það megi bíða haustsins. Ég sé nú ekki rökin fyrir því. Það er þvert á móti nauðsynlegt að taka á þessum málum. Það er misskilningur að minni hyggju að ekki megi nota tilbúinn áburð, eins og kallaður er, í lífrænni ræktun enda er auðvelt að sýna fram á að til mikillar hungursneyðar mundi draga í heiminum ef hinn tilbúni áburður yrði ekki notaður þannig að það er ekki raunhæfur kostur eins og raunar hefur komið fram og verið sýnt fram á. Að síðustu vil ég aðeins segja að spurningin um það hvort við ætlum að eiga áburðarverksmiðju eða ekki er sú hvort framleiðslan sé nægilega ódýr til að hún sé samkeppnisfær við innfluttan áburð. Ef svo á að vera má áburðarnotkun ekki dragast mikið saman. Á hinn bóginn hefur það sýnt sig að ríkið hefur ekki verið mikill bakhjarl fyrir þær verksmiðjur sem það hefur staðið á bak við. Ég vil svo ítreka það sem ég sagði áðan að auðvitað eru skoðanir manna skiptar um það hér hvort menn vilja fara stofnanaleiðina, hvort menn vilja að Áburðarverksmiðja ríkisins verði áfram opinber stofnun. Ég tel að með því sé verið að stefna í tvísýnu starfsöryggi þess fólks sem þar vinnur, að óþörfu.

Virðulegi forseti. Hér koma fullyrðingar á fullyrðingar ofan í framhaldi af þeim fullyrðingum sem fram koma í greinargerðinni með frv. Ég ítreka þá spurningu sem ég bar fram til hæstv. landbrh.: Hvers vegna tryggir hlutafélagsformið betur framtíð og rekstur verksmiðjunnar en núverandi staða? Það eru engin svör að segja af því bara. Það verður að rökstyðja það og ég get ekki séð hvers vegna óbreytt ástand, sem er leyfilegt samkvæmt EES-samningnum, það er leyfilegt að reka ríkisfyrirtæki, er eitthvað verra fyrir starfsfólk. Það sem er vont fyrir starfsfólkið er auðvitað að vita ekki hver framtíðin verður. Þó við breytum fyrirtækinu þá verður það ekki úr sögunni vegna þess að í rauninni veit enginn hvað framtíðin ber í skauti sér. Ég hygg að með því að breyta fyrirtækinu og með því hugsanlega að setja það út á hinn frjálsa hlutabréfamarkað þá gæti það gerst, sem ég nefndi áðan, að erlendir aðilar keyptu verksmiðjuna til þess að leggja hana niður.

Hæstv. forseti. Það gætir misskilnings hjá hv. þm. Það er nokkuð ljóst að ef ekki tekst að ná samkomulagi og samvinnu við erlenda aðila um rekstur verksmiðjunnar og áburðarviðskipti eru litlar vonir til þess að verksmiðjan geti staðið undir sér í framtíðinni eftir að áburðarverslun hefur verið gefin frjáls hér á landi. Það er vitaskuld óhjákvæmilegt ef menn ætla að gefa Áburðarverksmiðjunni líf í einhver ár að til slíkrar samvinnu geti dregið. Ég held að allir séu sammála því sem hafa kynnt sér þessi mál og sett sig inn í rekstur verksmiðjunnar og sett sig inn í sölumál áburðar og verð á áburði í nálægum löndum og þær hugmyndir sem þar eru uppi. Ég held þess vegna að það sé alveg ljóst að það verður að koma til slíkrar samvinnu ef Áburðarverksmiðjan á að geta staðist í einhverju formi. Ég vil líka segja að rökin fyrir því að ég tel hlutafélagaformið heppilegra er að ég get sýnt fram á það m.a. með Skipaútgerð ríkisins hversu áætlanir stóðust illa raunar allan tímann. Það var komið svo undir lokin að Skipaútgerðin tapaði 1 millj. á dag og hafði gert svo um langa hríð og auðvitað gátum við ekki undir því staðið sem þjóð að halda uppi víðtækum slíkum rekstri. Ef við á hinn bóginn erum þeirrar skoðunar að ríkisrekstur á verksmiðjum sé arðvænlegri og sé betri hvers vegna í ósköpunum flytur þá ekki hv. þm. tillögu um það að ríkið gangi víðar inn í atvinnureksturinn, beiti sér fyrir rekstri verksmiðju og öðru þvílíku ef þingmaðurinn telur að það sé heppilegri leið.

Virðulegi forseti. Nú tóku málin nýja stefnu. Ég hef rætt það og get ítrekað það enn einu sinni að ég er alls ekki þeirrar skoðunar að ríkisrekstur sé alltaf af hinu góða eða að allur rekstur eigi að vera undir ríkinu. Ég tel að í okkar þjóðfélagi eins og nú háttar þá sé ríkið í ýmiss konar rekstri sem það á ekki að vera í. Ég hef rætt það hér líka að í sjálfu sér þá tel ég ekki að framleiðsla áburðar sé verkefni ríkisins. Hins vegar erum við að tala hér um breytingar á fyrirtæki við ákveðnar aðstæður og við erum líka að tala um það hvernig þessi ríkisstjórn hefur staðið að þessum málum. Þar er reynslan slík, hæstv. landbrh., að ég treysti ekki ríkisstjórninni til að framkvæma þetta verk. Það kom fram hjá hæstv. landbrh. að í rauninni væri gert ráð fyrir að erlendir aðilar kæmu þarna inn í og þá skiptir auðvitað öllu máli hvernig það gerist. Verður tryggt að þessi framleiðsla haldi hér áfram eða mun það gerast, sem ég veit að stjórnendur fyrirtækisins óttast, að hún verði einfaldlega keypt upp og lögð niður? Þetta eru lykilspurningarnar.

Nú stendur svo á að afbrigða þarf að leita til að þessi tillaga megi á dagskrá koma og mun nú forseti leitast við að leita þeirra afbrigða. --- Forseti vill biðja þingmenn að hafa þolinmæði andartak á meðan kannað er hversu margir hv. þm. séu í húsinu. Vel kann að vera að hv. þm. séu í skrifstofum sínum hér í kring og það verður nú kannað hvort unnt sé að fá hingað nægilega marga hv. þm. Forseta sýnist nú að erfitt muni reynast að ná fram afbrigðum svo þessi tillaga megi á dagskrá koma og vill því spyrja hv. þm. hvort ekki nægi að hún komi fram við 3. umr.? Forseti vill biðja hv. þm. að doka aðeins við. Sú mun hafa orðið niðurstaða á fundi með formönnum þingflokka að þessari umræðu verði nú frestað. Hið sama mun gilda um seinna dagskrármálið sem á dagskrá átti að vera, sem var 4. dagskrármálið.