Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að biðja um orðið utan dagskrár út af afgreiðslu mála hér í hv. þd. og Alþ. og það er þá fyrst og fremst út af stjfrv. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar 1979. Það frv. var óvenjulega síðbúið á þessu þingi, var ekki lagt fram fyrr en 21. febr.,1. umr. um frv. stóð alllengi, en því var vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. 19. mars og frá n. er það ekki komið þó liðið sé á annan mánuð. Það er ekki oft sem stjórnarandstöðuþm. standa upp í Alþ. til að óska eftir að stjfrv. séu afgreidd. Það má því segja að þetta teljist til undantekninga. Ríkisstj. á hverjum tíma hlýtur að eiga að fylgja eftir afgreiðslu mála sinna, en það virðist ekki eiga sér stað hvað þetta mál snertir eða þá að erfitt e:r að fá stjórnarliða til þess að afgreiða þetta mikilvæga mál úr nefnd. Til samanburðar við s. l. ár vil ég nefna, að 14. des. 1977 var sams konar frv. um ráðstafanir vegna lánsfjáráætlunar 1978 lagt fram á Alþ. og 21. des. hafði það frv. verið samþ. sem lög frá Alþ. Það tók m. ö. o. eina viku fyrir rúmu ári að afgreiða frv. sem átti að fylgja lánsfjáráætluninni, en nú er sem liðinn þriðjungur af því ári sem lánsfjáráætlun nær til, án þess að frv. sé afgreitt frá hv. fjh.- og viðskn. Eins og fram kom við 1. umr. málsins lýstu nokkrir þm. stjórnarflokkanna yfir mikilli óánægju sinni með tiltekin atriði í þessu frv. og voru jafnvel á móti ákveðnum atriðum. Yfirleitt er sá háttur hafður á, að þegar ríkisstj. leggur mál sín fyrir Alþ. sé búíð að ræða þau mál í stjórnarflokkum og nokkurn veginn að ákveða framgang slíkra mála. En teknir hafa verið upp nýir siðir á yfirstandandi þingi og afgreiðsla þessa máls því verið með endemum. Mér er sagt, og það er örugglega rétt, að um þetta mál sé ágreiningur í stjórnarflokkunum. En ég held að þegar á döfinni er mál eins og fjáröflun til að mæta fjárfestingar- og lánsfjáráætlun verði að jafna eða skera úr slíkum ágreiningi. Það er ekki nokkur leið að láta líða 4 mánuði af árinu án þess að frv. verði að lögum, hvað þá lengri tíma. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort hann telji að enn þurfi að bíða eftir afgreiðslu þessa mikilvæga máls. Ég veit mjög vel að hann gerir sér ljóst að fjárfestingarlánasjóðir hafa sumir hverjir verið lokaðir það sem liðið er af þessu ári og hafa ekki afgreitt eina einustu lánsbeiðni. Nú er komið fram á mesta framkvæmdatíma á árinu. Það er nauðsyn fyrir bæði einstaklinga og aðra, sem um lán sækja í þessum sjóðum, að fá eitthvað að vita um hvað þeir fá þegar komið er fram á sumar. Enn fremur langar mig að spyrja að því, þótt það heyri ekki beint undir fjmrh., heldur öllu frekar hæstv. forsrh. sem oddvita ríkisstj., hvað líði ákvörðun ríkisstj. um lánakjör til fjárfestingarlánasjóðanna. Auðvitað er ekki nóg að afgreiða frv. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir þetta ár ef það á svo að bíða vikum eða mánuðum saman eftir ákvörðun ríkisstj. um lánakjörin. Ég vænti þess, að í forföllum hæstv. forsrh. geti hæstv. fjmrh. eða einhver annar ráðh. ríkisstj. skýrt Alþ. frá því, hvað. líði þessari ákvörðun. Hefur hún þegar verið tekin, eða megum við búast við því að hún verði tekin alveg á næstunni? En það eru fleiri mál, sem mér finnast vera síðbúin á þessu þingi, en þetta mikilvæga mál. Það er orðin alllöng bið eftir því að sjá vegáætlun lagða fram á hv. Alþ. Mér finnst að það sé kominn tími til, ef ekki á að leggja niður allar vegaframkvæmdir í landinu, að vegáætlun fari að sjá dagsins ljós. Ég hygg að hæstv. samgrh. verði að fara að taka til höndunum og láta alþm. sjá vegáætlunina, því að hún hlýtur auðvitað að þurfa sinn tíma hér á Alþ., bæði í hv. fjvn. og svo á fundum þm. hinna einstöku kjördæma. Það er ekki hægt að búast við því, að afgreiðsla vegáætlunar verði hrist fram úr erminni á 2–3 dögum eins og frv. sem liggja mjög beint fyrir. Hér er um viðkvæma og erfiða skiptingu fjármagns að ræða, eins og allir hv. þm. þekkja. Ég vil svo líka víkja að þriðja málinu, og þá kem ég enn að því, að fátítt er, eins og ég sagði áðan, að stjórnarandstæðingar hvetji ríkisstj. til að afgreiða eigin mál. Mér finnst vera orðin dapurleg niðurstaða á göngu eins frv. til viðbótar því sem ég hef nefnt, en það er frv. um ráðstöfun gengishagnaðar sem er staðfesting á brbl. sem ríkisstj. gaf út nokkrum dögum eftir að hún tók við völdum. Þetta frv. var búið að vera á dagskrá hér vikum saman. 2. umr. lauk með miklum erfiðleikum. Þá var gerð nokkur breyting á frv. Þá bjóst ég við að reynt yrði að hraða 7. máli þingsins og lögfesta þetta frv. sem var lagt fram í þingbyrjun, en það hefur verið að dragnast á dagskránni núna. Þetta er annar fundurinn eftir páska, og jafnvel þó menn séu ekki ánægðir með þá breytingu sem varð á frv. hygg ég að heill og velferð þingsins sé í veði verði þetta mál ekki afgreitt. Ég tel að ekki sé vansalaust fyrir Alþ. að láta framkvæma skiptingu á milljarðafjármagni samkv. brbl., sem ráðh. lagði fram til staðfestingar á Alþ. fljótlega eftir að þing kom saman, jafnvel þó að viðkomandi ráðh. sé óánægður með breytingu sem samþ. var á brbl eftir 2. umr. málsins. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en þakka hæstv. forseta fyrir að veita mér góðfúslega leyfi til að tala utan dagskrár. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. gefi upplýsingar um það mál sem ég gerði aðallega að umræðuefni.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. hefur vakið máls á því, hvað líði meðferð lagafrv. sem flutt var í samræmi við fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. og fjallaði aðallega um lánsheimildir í samræmi við þá stefnu sem fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin markar. Ég talaði fyrir þessu máli við 1. umr. 28. febr., minnir mig vera, hafði framsögu fyrir málinu þá. Ég get vel viðurkennt að mér urðu það vonbrigði að ekki var hægt að afgreiða þetta mál fyrir áramót, fyrir jólin. Ég hafði lagt nokkra áherslu á að það yrði gert, en eðlileg málsmeðferð er að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fylgi fjárl. Það fór þó svo fyrir jólin, að miklu meiri tími fór í afgreiðslu fjárl. en ástæða var til að ætla. Því vannst ekki tími til að ljúka þessu máli fyrir áramótin, þó að í raun og veru væri búið að vinna málið af hálfu ríkisstj. og af hálfu fjmrn. fyrir áramótin. Ég sé í Alþingistíðindum að ég hef rætt þetta mál aftur 14. mars. Ég sagði þá í upphafi ræðu minnar, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið: „Skýrsla ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ásamt frv. til l. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir o. fl. hefur verið hér til meðferðar í hv. þd. alllengi. Ég vildi leyfa mér að beina því til hv. fjh.- og viðskn., sem eflaust fær þetta mál til meðferðar, að reyna að hraða afgreiðslu þess þegar þar að kemur, vegna þess að það fer að verða óþægilegt að bíða eftir samþykkt frv.“ Ég vil gjarnan skýra frá því, að eftir þetta hef ég rætt það við formann hv. fjh.- og viðskn. að nauðsynlegt sé að hraða þessu máli, því að töf á afgreiðslu fer að valda truflunum í atvinnulífinu, sérstaklega þó í iðnaðinum og e. t. v. í sambandi við orkuframkvæmdir sem þurfa sína peninga að sjálfsögðu. Ég get því tekið undir það með hv. 1. þm. Vestf. að auðvitað þarf að hraða þessu máli. Mun ég reyna að leggja á það áherslu eins og hingað til, þó að það hafi ekki borið meiri árangur en raun ber vitni, að svo verði gert. Ég vonast til að ekki líði ýkjamargir dagar áður en málið kemur fyrir Nd. og hægt verði að hraða meðferð þess í gegnum báðar deildir þingsins. Ég vil vekja athygli á því í sambandi við þessa umr. utan dagskrár, að í nýsettum lögum um stjórn efnahagsmála o. fl. fjallar sérstakur kafli um fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir ríkisstj. Samkv. þeim kafla hefur verið lögfest sú lagaskylda, að ríkisstj. skuli leggja fyrir Alþ. fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn og skuli þær fylgja fjárlagafrv. Um leið og ég get tekið undir aðfinnslur hv. 1. þm. Vestf. í sambandi við meðferð málsins vil ég skírskota til þessa. Það er brýn nauðsyn á því, að fjárlagafrv. og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin fylgist að hér á Alþ. Þetta eru svo nátengd mál á alla vegu að eðlilegt er að fjallað sé um þau jafnhliða. Varðandi hitt atriðið sem hv. þm. spurðist fyrir um, um lánakjör fjárfestingarlánasjóða, get ég upplýst að Framkvæmdastofnun ríkisins og Seðlabankinn hafa fyrir alllöngu skilað ríkisstj. till. um lánakjörin, eins og fyrir er mælt í lögum. Ég var að vísu fjarverandi tvo fundi í ríkisstj., en ég veit ekki betur en ríkisstj. hafi samþ. fyrir sitt leyti þær till, um almennu stefnuna. Síðan gengur þetta til einstakra fjárfestingarlánasjóða sem ákveða nánar útlánakjörin.



Herra forseti. Það vill þannig til, að orðið hafa ýmis forföll í forustu fjh.- og viðskn. d. - af eðlilegum ástæðum þó. Bæði formaður n. og varaformaður sitja á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Genf sem fulltrúar þingflokka sinna. Ég tek skýrt fram, að ég tel þó að fjarvera þeirra hafi á engan hátt orðið til að tefja störf í n., þannig að ekki sé því um að kenna að umrætt frv. að lánsfjáráætlun er ekki komið til 2. umr. hér í d. Það hefur komið í minn hlut að gegna störfum formanns í þessari n. síðustu dagana - og frá því reyndar skömmu fyrir páska - vegna fjarveru þessara tveggja þm. Af þeim ástæðum hef ég séð ástæðu til að leggja hér orð í belg. Ég tel að út af fyrir sig sé ekkert óeðlilegt að hv. 1. þm. Vestf. kveðji sér hljóðs utan dagskrár til að minna á þetta mál. Það er óumdeilt, að auðvitað er það ekki gott að enn skuli lánsfjáráætlun ekkí hafa verið afgreidd. Það skortir, að ég hygg, ekkert á vilja manna, hvorki í fjh.- og viðskn. Nd. né þm. almennt, til að reyna að hraða þessu máli, og ég vil segja það af minni hálfu, að ég hef fullan hug á að það gæti orðið. Ég tek það fram, að boðaður er í fyrramálið fundur í fjh.- og viðskn. d. Ekki get ég fyrir fram tekið ábyrgð á því, að hann verði sá síðasti um þetta mál, en það er stefnt að því að reyna að hraða afgreiðslu þess eins og frekast er unnt. Við höfum kvatt á fundi n. fjölmargra aðila til þess að fræðast af þeim um ýmis þau atriði sem n. í heild eða einstakir nm. úr hinum ýmsu þingflokkum hafa talið ástæðu til að leita sérstaklega upplýsinga um. Þetta hefur allt verið nokkuð tafsamt, því er ekki að neita. Auðvitað stafar þessi töf einnig að nokkru leyti af því, að menn hafa viljað leitast við að skapa sem víðtækasta samstöðu í n. um afgreiðslu málsins. Það er rétt, sem hv. þm. Matthías Bjarnason gat um, að við 1. umr. málsins kom fram ákveðin gagnrýni varðandi einstakar greinar þessa frv., m. a. frá einstökum þm. stuðningsflokka ríkisstj. Auðvitað hefði þetta allt gengið eitthvað hraðar ef allir hefðu frá upphafi verið nákvæmlega sammála. En aðalatriðið er að takast megi, áður en veruleg töf hefur orðið til viðbótar við það sem nú þegar er staðreynd, að koma frv. út úr n. og þá helst þannig að því hafi a. m. k. ekki hrakað í meðförum n. Vil ég vænta þess, að það sé spurning um fáa daga - vonandi mjög fáa - hvenær fjh.- og viðskn. Nd. lýkur afgreiðslu málsins. Ég hef bæði fullan skilning á þeirri þörf sem fyrir hendi er á því að fyrirbyggja verulega töf á afgreiðslu þessa máls og einnig fulla trú á því, að okkur muni auðnast hér í d. að ljúka málinu fljótt eftir að það kemur út úr n. og lánsfjáráætlun geti þá farið til Ed. og orðið afgreidd þar áður en margir dagar líða. - Þetta vildi ég sagt hafa. Auðvitað er það ekkert einsdæmi að afgreiðsla lánsfjáráætlunar dragist dálítið fram á það ár sem henni er ætlað að gilda. Að vísu var hún á síðasta ári afgreidd í des. Auðvitað er það besti kosturinn og sjálfsagt að það sé reynt þegar unnt er það er til fyrirmyndar í raun og veru. En um hitt eru líka finnanleg dæmi í þingsögunni frá síðari árum að afgreiðsla lánsfjáráætlunar hafi átt sér stað nokkru eftir áramót. Þetta ár lendir óhjákvæmilega í þeim hópi, enda áætlunin ekki lögð fram fyrr en komið var nokkuð fram á þetta ár. Það mun hafa verið í síðasta mánuði - mars - sem hún var lögð fram af hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. Ég þarf ekki að segja öllu fleira, en vildi láta þessa getið með tilliti til þess að ég gegni um stundarsakir formennsku í viðkomandi nefnd.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir orð hv. 1. þm. Vestf. sem hann hefur látið falla varðandi afgreiðslu á lánsfjáráætlun og frv. um heimild til erlendrar lántöku og ábyrgðarheimildir sem er til meðferðar og er nú til afgreiðslu eða umsagnar hjá hv. fjh.- og viðskn. Ég held að allir séu um það sammála, að slík vinnubrögð geta ekki gengið ef við viljum á annað borð haga málum með þeim hætti sem skynsamleg og góð fjármálastjórn kallar á. Ég vil líka taka fram, að ekki er við formann hv. fjh.- og viðskn. né þann, sem gegnir nú formennsku, að sakast í þessum efnum, enda kom það strax fram við 1. umr., eins og hv. 1. þm. Vestf. gat um og reyndar núv. formaður fjh.- og viðskn. staðfesti, að innan stjórnarráðsins er ágreiningur um málið. Það kom strax fram á fundi í fjh.- og viðskn. að ágreiningur væri enn, og það liggur ekki fyrir, a. m. k. ekki svo að ég viti til, að búið sé að jafna þann ágreining. Til þess að hægt sé að afgreiða mál úr n. hlýtur meiri hl. að sjálfsögðu að verða að vera samstæður. Það geta auðvitað verið margir minni hlutar, en í málum sem þessu sýndust það ekki góð vinnubrögð. Ég tel því skiljanlegt að formaður fjh.- og viðskn. treysti sér ekki til að afgreiða málið út úr n. fyrr en það liggur alveg ljóst fyrir. Auk þessa hefur komið fram, síðan lánsfjáráætlun var lögð fram og það frv. sem henni fylgir, að forsendur hennar hafa gerbreyst. Það skortir að mínum dómi marga milljarða - ef ekki á annan tug milljarða - til að framfylgja lánsfjáráætlun og því frv. sem henni fylgir, ef hún á að vera samkv. orðanna hljóðan. Ég á þar við framkvæmdir Landsvirkjunar og það fjármagn sem til þeirra framkvæmda er ætlað. Auk þess höfum við heyrt hér á Alþ. að hugsuð sé lántaka fyrir Framleiðsluráð landbúnaðarins upp á marga milljarða, 3.5 milljarða, ef ég man rétt, og talað um að hér verði um að ræða erlenda lántöku. Ég hef að vísu heyrt seinustu dagana að mönnum finnist ekki rétt að taka slíka lántöku inn í lánsfjáráætlun, það mun reynast of erfitt og sjálfsagt betra að leggja málið fram á síðara stigi. Þá erum við komnir út fyrir þann ramma sem þessari lánsfjár- og fjárfestingaráætlun var ætlaður og verður hún þá ekki sú heildaráætlun sem verið hefur undanfarin ár. Þess vegna skortir mikið á að fjh.- og viðskn. hafi fengið upplýsingar. Ekki skortir á vilja formanns n. að afla þeirra upplýsinga. Hins vegar er ljóst að fyrir páskafríið var fjh.- og viðskn. önnum kafin við afgreiðslu á öðru stórmáli, sem hæstv. ríkisstj. hafði ekki komið sér saman um og tók margar vikur og mánuði hjá stjórnarflokkunum að koma sér saman um, þ. e. a. s. frv. til l. um stjórn efnahagsmála. Fjh.- og viðskn. beggja d. voru uppteknar við að kynna sér það mál og vinna að því, þannig að fyrir páskana vannst ekki tími til að koma þessu máli áfram í n. En ég undirstrika að þar var ekki við formann fjh.- og viðskn. að sakast. Hv. 3. þm. Vestf., núv. formaður fjh.- og viðskn., sagði að hér væri ekki um einsdæmi að ræða. Rétt er að fram komi að hér er um einsdæmi að ræða eftir að lánsfjáráætlun komst í það horf sem hún er í núna. Hún var fyrst flutt á þinginu 1975, þá að vísu seint í des. og það gagnrýnt mjög af þáv. stjórnarandstöðu. Ég reyndi mjög að flýta þessu verki og það tókst á s. l. ári. Það er hins vegar rétt, að þegar um var að ræða eingöngu framkvæmdaáætlanir, sem fjármagnaðar voru með lánsfé, dróst afgreiðsla þeirra oft fram á árið, en allir voru sammála um að slíkt væri mjög slæmt. Þess vegna voru breytt vinnubrögð tekin upp af fyrrv. hæstv. ríkisstj. Ég held að það séu í raun og veru allir sammála um að þann háttinn eigi á að hafa. Það, sem hér er að, er það sama og búið er að vera að í allan vetur: ósamkomulag stjórnarflokkanna um öll höfuðmálin. Þess vegna komast þau ekki áfram til afgreiðslu á Alþingi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans. Ég skil ósköp vel að hann sé áhyggjufullur, hafi þungar áhyggjur af afgreiðslu þessa máls. En ég vil ekki, eins og hv. 1. þm. Reykn. tók fram, kenna hv. fjh.- og viðskn. um þennan seinagang, heldur því, að ekki er samkomulag um afgreiðslu málsins. Það skiptir höfuðmáli. Þess vegna eiga fulltrúar stjórnarflokkanna erfitt í sambandi við afgreiðslu málsins. Það skiptir eiginlega engu máli þó að formaður og varaformaður fjh.- og viðskn. hafi farið á Hafréttarráðstefnuna, jafnvel engu þó að öll n. hefði farið þangað. Það væri jafnskammt komið afgreiðslu þessa máls. En guði er fyrir þakkandi að þessu frv. var ekki vísað til Hafréttarráðstefnunnar, því að þá væri gangur málsins enn hægari en hjá fjh.- og viðskn. Ég ætla ekki að endurtaka það sem hv. 1. þm. Reykn. sagði varðandi tilteknar framkvæmdir, ég ætla ekki að lengja mál mitt með því, en eitt stórt atriði vitum við að er ágreiningur um, sem hv. 6. þm. Reykv. ræddi við 1. umr. Það er ákvæðið í 3. gr. um að lífeyrissjóðir á samningssviði Alþýðusambandsins kaupi skuldabréf Byggingarsjóðs ríkisins fyrir 20% af ráðstöfunarfé innan þess ramma sem lögin að öðru leyti setja. Þetta er sagt að sé til staðfestingar á samkomulagi ASÍ við ríkisstj. í febr. 1974. Samkv. þessu frv. er jafnframt ákveðið að fjmrh. setji með reglugerð ákvæði um framgang og tímasetningu þessara skuldabréfakaupa innan ársins og hafi heimild til ákvörðunar um af hvaða aðilum lífeyrissjóðirnir kaupa skuldabréf, enda séu ávöxtunarkjör sambærileg. Þetta er auðvitað viðamikið atriði í þessu máli öllu saman. Þessari deilu verður að ljúka. Það þýðir auðvitað ekki að lögfesta þetta atriði með þessum hætti ef það á að kosta einhverja uppreisn lífeyrissjóðanna. Þess vegna verður að ná frjálsu samkomulagi, eins og gert var í tíð fyrrv. ríkisstj., svo að þetta mál verði þess ekki valdandi að tefja ofboðslega afgreiðslu þessa mikilvæga frv. Ég endurtek að ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans. Sömuleiðis þakka ég þeim öðrum, sem hafa gefið hér upplýsingar, og treysti því að lagt verði á það kapp að afgreiða þetta mál. Ef ekki er hægt að ná sáttum innan stjórnarflokkanna um það, held ég að sé ekki um annað að ræða en málið komi til atkv. og umr. á Alþ. Ef ágreiningur verður innan stjórnarflokkanna getur alveg eins farið á þann veg, að stjórnarandstaðan verði að koma til aðstoðar við afgreiðslu málsins til þess að allar framkvæmdir stofnlánasjóða í landinu leggist ekki niður á þessu ári.



Herra forseti. Frv. það, sem við hv. 2. þm. Vesturl. flytjum á þskj. 355, er frv. um orkuiðnað á Vesturlandi. Með flutningi frv. þessa er fyrst og fremst stefnt að tveimur meginbreytingum að því er varðar orkuiðnað á Vesturlandi. Í fyrsta lagi er að því stefnt að færa verulega út starfssvið Andakílsárvirkjunar sem hefur starfað allt frá árinu 1947 og er sameign þriggja sveitarfélaga á Vesturlandi, þ. e. Akraneskaupstaðar, Mýrasýslu og Borgarfjarðarsýslu. Þetta fyrirtæki hefur allt frá öndverðu verið ákaflega vel rekið fyrirtæki og ákaflega farsælt. Þykir eðlilegt og sjálfsagt að færa út starfssvið þess og láta það ná til alls Vesturlandskjördæmis. Um þetta atriði eru öll sveitarfélög á Vesturlandi sammála, a. m. k. öll þau sem tekið hafa afstöðu til þess, en í þeim hópi eru öll sýslufélög á svæðinu. Þetta hefur einnig verið það sjónarmið sem hefur verið ofan á innan samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi. Við teljum eðlilegt og sjálfsagt að tekið sé undir eindregnar óskir heimamanna um að starfssvið Andakílsárvirkjunar sé fært út og jafnframt fái virkjunin að halda þeirri heimild sem hún hefur í lögum þess efnis að virkja Hvítá við Kljáfoss, en það er reyndar forsenda þess að þetta fyrirtæki geti fengið að eflast til hags og heilla fyrir íbúa Vesturlands og einnig til hags og heilla fyrir landsmenn alla. Annað atriði í þessu frv. er það, að sveitarfélögin á Vesturlandi utan Akraneskaupstaðar sameinist um að annast orkudreifinguna, en hún hefur til þessa að mestu verið í höndum Rafmagnsveitna ríkisins. Við flm. þessa frv. teljum að eðlilegt sé og sjálfsagt að áhrif heimamanna að því er varðar orkudreifinguna verði aukin og að sú leið, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sé líkleg til þess að halda niðri raforkuverði á Vesturlandi og koma þannig til móts við og leysa þann mikla vanda sem er því samfara hve raforkuverð á svæðinu er misjafnt. Þetta sjónarmið á einnig mikið fylgi meðal sveitarstjórnarmanna á Vesturlandi, og ég held að í hvert skipti sem um þetta mál hafi verið gerðar ályktanir í hópi sveitarstjórnarmanna á Vesturlandi hafi þær ályktanir hnigið í þá átt, að sjálfsagt væri að heimamenn tækju við raforkudreifingunni og það væri líklegasta leiðin til að halda þar niðri öllum kostnaði. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv. á þessu stigi, en vænti þess, að hv. þm. í þessari d. taki þessu máli af skilningi og greiði fyrir því af fremsta megni. Þetta frv. er mikilvægt hagsmunamál fyrir íbúa í heilu kjördæmi og þeir mundu vissulega kunna mjög vel að meta að frv. yrði að lögum á þessu þingi.



Herra forseti. Ég var því miður fjarverandi þegar 1. flm. þessa frv. mælti fyrir því, en hef hlýtt á 2. flm. hv. þm. Jósef H. Þorgeirsson, auk þess að kynna mér efni þess frv. sem hér er flutt. Það var, eins og fram kemur í grg., samið af nefnd, sem iðnrh. skipaði á árinu 1976, og þessi nefnd vann verulegt starf, eins og fram kemur í fskj. sem birt er með frv. Formaður nefndarinnar var 1. flm. frv. Ég skil út af fyrir sig vel þann áhuga sem hann hefur á því að sýna afrakstur af þessu verki hér á Alþ. Nefndin skilaði áliti á fyrri hluta þessa árs. Skýrsla hennar til rn. er dags. í aprílmánuði s. l. og lá í rn. þegar ég kom þar til starfa á s. l. sumri. Það kemur fram í grg. með frv., að fyrrv. iðnrh. hafi kynnt málið í þáv. ríkisstj., en þar hafi ekki tekist samstaða um að málið yrði flutt sem stjfrv. Eftir að ég kom til starfa í rn. eða þegar þinghald hófst í haust kom hv. 1. flm., hv. þm. Friðjón Þórðarson, að máli við mig og leitaði eftir því hvort rn. mundi hafa áhuga á því að beita sér fyrir flutningi frv., en ég greindi honum frá því að svo væri ekki, og ástæðurnar raunar augljósar því að stjórnarflokkarnir höfðu þá samið um allt aðra meginstefnu í raforkumálum en tekið er mið af í till. frv., einkum þó að því er snertir I. kafla þess, um stofnun sérstakrar virkjunar á Vesturlandi eða heimildar til stofnunar slíkrar virkjunar til að afla orku til almenningsnota, iðju og iðnaðar fyrir svæðið. Till. ríkisstj. eru kunnar og ég þarf ekki að rifja þær hér sérstaklega upp. Þær miða við það varðandi raforkuöflunina, að stofnað verði eitt landsfyrirtæki sem sjái um raforkuöflun í samtengdu landskerfi og flutning eftir stofnlínum milli landshluta. Að framgangi þessarar stefnu hefur verið unnið frá því s. l. haust. Sú vinna er komin á talsverðan rekspöl, og ég vænti þess að þetta ár líði ekki svo að áfanga verði ekki náð í því mikilsverða máli. Hefði ég raunar kosið að hægt hefði verið að sýna árangur af því starfi, sem unnið hefur verið, á þessu þingi, en mjög er nú liðið á þinghaldið, þannig að óvíst er um hvort lagafrv. varðandi þetta verða sýnd fyrir þinglokin. Till. þær, sem í frv. felast, endurspegla aðra stefnu en í stefnu núv. ríkisstj. felst og eru raunar framhald af viðhorfum sem voru ríkjandi og eru sumpart enn ríkjandi varðandi raforkuöflunina, en skýrast komu fram í stofnun Orkubús Vestfjarða sem lögfest var á árinu 1977, að mig minnir, en það tók til starfa í byrjun árs 1978. Þó er hér ekki að öllu leyti farið í sömu spor þar sem ekki er gert ráð fyrir einu fyrirtæki, heldur tveimur aðgreindum fyrirtækjum, öðru sem annist raforkuöflun og hinu sem annist dreifingu orku á svæðinu, og þá ekki einskorðað við raforku, heldur geti hitaorka komið þar til álita einnig. Það kom fram í máli hv. þm. sem hér talaði áðan, Jósefs Þorgeirssonar, að meginhugmyndirnar á bak við þetta frv. væru að ná fram hagsbótum fyrir íbúa þessa landshluta. Það er ofur skiljanlegt og ekki nema gott um það að segja, að þm. reyni að þoka slíkum málum fram. En eins og mönnum er kunnugt hafa verið og eru mjög skiptar skoðanir um hvernig þeim markmiðum verði best náð. Ég vil að það komi skýrt fram hér, að ég tel að sú leið, sem ríkisstj. nú beitir sér fyrir að farin verði í raforkumálunum, sé miklu líklegri til þess, einkum horft til lengri tíma, að skila lægra raforkuverði fyrir landsmenn og að ná fram verðjöfnun á raforku fyrr, ákveðnar og betur en takast mætti með því að deila raforkuöflunarfyrirtækjum landsins upp í mörg fyrirtæki og deila þeim á einstaka landshluta. Þar með er út af fyrir sig ekki sagt að slíku kerfi mætti ekki koma á og ná fram verðjöfnunarstefnu innan slíks kerfis, en það er ólíkt erfiðara og óvissara um árangur og því er ég ekki meðmæltur. Í II. kafla frv., um stofnun Vesturlandsveitu, tel ég að séu ýmsar gagnlegar ábendingar og hugmyndir um að laða saman þá aðila sem annast raforkudreifingu nú í þessum landshluta og að vel megi athuga þær hugmyndir þegar til verður tekið við að koma fastara skipulagi á raforkudreifinguna þar sem mörkum þess landsfyrirtækis sleppir sem nú er að stefnt að því að stofnað verði með samkomulagi þeirra aðila sem þar eiga hlut að máli. Það er ekki síður mikilvægt verkefni að þar takist vel til en um raforkuöflun og meginraforkuflutning. Ég er þeirrar skoðunar, að einmitt á þeim vettvangi sé rík ástæða til að heimaaðilar komi til með íhlutun í stjórnun og rekstri og þar beri að vinna að skipulagi innan landshlutanna í góðu samstarfi við aðila á hverjum stað og tryggja þeim með einhverjum hætti eðlilega aðild að raforkudreifingunni innan hvers svæðis. Eins og ég gat um, tel ég að sú nefnd, sem samdi það frv. sem hér er flutt, hafi unnið verulegt starf og sumpart gagnlegt starf sem megi nýta þegar kemur að því að hafist verði handa um að endurskipuleggja raforkudreifinguna, og ég tel það ekki nema góðra gjalda vert að störf hennar séu sýnd hér á Alþ., þó að ekki séu líkur á því, að till. þær, sem hún flytur, nái fram að anga eða meginatriði þeirra hafi fylgi hér í þinginu. Ég vænti þess hins vegar, að þeim markmiðum, sem ekki er ágreiningur um í orði a. m. k. að ná fram, verðjöfnun á raforku og helst öðrum orkutegundum í einstökum landshlutum og um landið allt, verði náð fyrr en seinna, og ég treysti því, að góð samstaða verði um að leita færri leiða til þess að það geti orðið fyrr en síðar.



Herra forseti. Það gleður mig að nú skuli loks hilla undir að frv. þetta nái að ganga til n. þeirrar sem um það á að fjalla. Hæstv. iðnrh. fór um frv. nokkrum orðum og um þá stefnu sem það fylgir. Nefnd sú, sem vann að þessum málum, raforkunefnd Vesturlands, var skipuð í maí 1976, en skilaði áliti 25. mars 1978 - ekki á þessu ári eins og raunar má lesa í málið. Það er rétt, að taka má svo til orða að hér sé um stofnun sérstakrar virkjunar að ræða að því er I. kafla frv. snertir. Þó höfum við, sem að þessu máli stöndum, lagt höfuðáherslu á að hér væri fyrst og fremst um stækkun eða útfærslu að ræða á virkjun sem þegar hefur starfað á þessu svæði frá 1947 og reynst mjög vel. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að stefna sú, sem frv. greinir, er nokkuð önnur en stefna hæstv. ríkisstj. Hin svonefnda stefna hinnar svokölluðu Íslandsvirkjunar, eða einnar virkjunar fyrir allt landið, hefur komið fram öðru sinni hjá hæstv. núv. ríkisstj. á sama hátt og varð á árunum 1972–1973 þegar það mál var komið nokkuð vel áleiðis. En ég held þó, að þegar betur er að gáð sé stefna frv. satt að segja ekki mjög öndverð þeirri stefnu sem hæstv. ríkisstj. boðar og hæstv. iðnrh. Við höfum aldrei gert ráð fyrir að Vesturlandsvirkjun yrði algerlega sjálfstæður aðili sem færi sínu fram hvað sem aðrir segðu. Við höfum alltaf viðurkennt og vitað um að yfir landshlutavirkjunum hlyti að verða ríkisvald, annaðhvort Rafmagnsveitur ríkisins eða einhver stofnun sem t. d. ætti hinn svonefnda hringveg rafmagnsins, sem sumir svo kalla, þ. e. a. s. það hlyti að verða einhver stofnun yfir landshlutaveitunum sem hefði svo og svo mikil ráð og reisti hinar stærstu virkjanir og miðlaði öðrum af þeim. Um þetta mætti að sjálfsögðu ræða í löngu máli, því að öll eru þessi mál viðamikil og margþætt. Þá minntist ráðh. á það, að ef stefna sú yrði tekin upp sem frv. fylgir, þá yrði öll verðjöfnun rafmagns erfiðari. Má vera að svo sé. Þó held ég að bæði hæstv. ráðh. og við flestir hverjir aðrir, sem um þessi mál fjöllum og hugsum, séum fylgjandi þeirri stefnu, að verðjöfnun þurfi að vera sem mest, raforkuverð sem jafnast um allt land. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir það sem hann gat um, að nefndin hefði unnið sumpart gagnlegt starf. Það voru viðurkenningarorð af hans hálfu. Ég er ekki að segja að við höfum fundið hina einu leið í þessum málum eða hina einu réttu leið, en ég vænti þess, að þetta frv. og það starf, sem liggur á bak við, verði nokkurt innlegg í þessi mál, sem vissulega eru enn ofarlega á baugi hjá þjóðinni og verða að vera það þangað til skipulagið er komið í annað og betra horf en nú er. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að það hefur verið áhugamál mitt að mál þetta kæmist á dagskrá á þingi, einkum og ekki síst vegna þess að sú 7 manna nefnd, sem að því vann, komst að sameiginlegri niðurstöðu, en það er mikils virði þegar heimamenn ná að sameinast um vissa meginþætti mikilvægra mála í héraði þeirra og raunar í landinu öllu. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál nú, en vænti þess, að sú nefnd, sem fær það til meðferðar, láti nú hendur standa fram úr ermum og vinni að því af dug og dáð að koma frv. svo langt áleiðis sem verða má á þessu þingi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 442 frv. ásamt hv. þm. Áma Gunnarssyni, Ingvari Gíslasyni og Kjartani Ólafssyni. Þetta frv. er unnið í samráði við Landssamband iðnaðarmanna annars vegar og Félag ísl. iðnrekenda hins vegar. Frv. gerir ráð fyrir að breytt sé lögum um tollskrá, eins og kemur fram á þskj., og tilgangur þess er að fella endanlega niður greiðslu aðflutningsgjalda af aðföngum þeirra iðnfyrirtækja sem stunda framleiðslu til útflutnings eða eiga í beinni samkeppni við vörur og þjónustu, sem heimilt er að flytja til landsins, eða óbeinni samkeppni þegar heimilt er innflutningur sem komið getur í stað innlendrar vöru eða þjónustu. Eins og þetta stendur núna í lögum er það í annarri grein en þarna er gert ráð fyrir, en sú breyting, sem hér er verið að leggja til, snýst um að um sé að ræða miklu fortakslausari ákvæði en áður. Í grg. á þskj. er gerð grein fyrir því, hvernig túlkun og framkvæmd á núgildandi skipun hafi verið. Þar segir að á aðlögunartímanum vegna inngöngunnar í EFTA hafi aðflutningsgjöld af aðföngum samkeppnisiðnaðar smám saman verið felld niður að mestu. Var þetta í fyrsta lagi gert með beinni niðurfellingu aðflutningsgjalda í tollskrá af þeim tollskrárnúmerum, sem aðföng iðnaðar féllu undir, og í öðru lagi með heimildarákvæðum í tollskrá og fjárl. Enn eru þó mörg dæmi um að fyrirtækjum í útflutnings- og samkeppnisiðnaði sé gert að greiða aðflutningsgjöld af aðföngum sínum og veldur þar eftirfarandi mestu: 1. Aðföngin falla í svokölluð blönduð tollskrárnúmer, þ. e. a. s. aðföng iðnaðar falla í tollskrárnúmer sem að verulegu leyti fela í sér vörur til annarra notenda en iðnfyrirtækja. Hefur því ekki verið talið fært að fella niður toll í viðkomandi tollskrárnúmerum vegna tekjusjónarmiða ríkissjóðs. 2. Túlkun 12. tölul. 3. gr. tollskrárlaganna, bæði hvað snertir gildissvið aðfanga og skilgreiningu samkeppnisiðnaðar, er of þröng til að tölul. nái því að heimila niðurfellingu allra aðflutningsgjalda til samkeppnisiðnaðar. 3. Fjmrh. hefur nýverið farið að túlka heimildarákvæðin þannig, að einungis sé heimilt að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld af aðföngum sem beri jafnhá gjöld eða hærri en samkeppnisvaran. Þá er í grg. bent á einstök atriði í þessu sambandi og tekin nokkur dæmi, eins og sjá má á bls. 2. Ég vil vekja sérstaka athygli hv. þm. á hve tollur er misjafn, eins og kemur fram í þessari upptalningu, á ýmsum flutningatækjum annars vegar og á ýmsum öðrum innfluttum vörum til iðnaðarframleiðslu hins vegar. Við flm. leggjum til að á þessu verði breyting. Við bendum á að hér sé um að ræða mál sem nauðsynlegt sé að fái góða afgreiðslu hér á þinginu, vegna þess að þetta sé þáttur í tæknivæðingu iðnaðarins, nauðsynlegri tæknivæðingu sem óhjákvæmilega hljóti að leiða síðar til lækkunar vöruverðs og þar með til bættra lífskjara í landinu. Við bendum á það á bls. 3 í grg., að eitt af þeim afriðum, sem hér á landi hafi staðið í vegi fyrir aukinni framleiðni, séu allt of háir tollar á tækjum til flutninga innan verksmiðjanna. Afleiðing af þessu er sú, að vörur eru fluttar til með handafli eða á annan frumstæðan hátt sem krefst verulegrar áreynslu af hálfu starfsmannanna. Með nútíma flutningatækjum, svo sem lyfturum, færiböndum og hlaupaköttum svokölluðum, má auðvelda þessa flutninga til muna. Afleiðingar af þessari breytingu yrðu að okkar mati: Í fyrsta lagi kæmi fram bætt vinnuaðstaða vegna minnkaðs líkamlegs álags á starfsmenn. Í öðru lagi að starfsmenn eyddu meiri tíma við sjálfa framleiðsluna og við það mundi framleiðnin aukast. Og í þriðja lagi mundi sá tími, sem tekur að fullgera hverja einingu af vörunni, styttast þar sem varan kemst án tafar frá einni aðgerð til annarrar. Það er góður þáttur, þegar lagt er fram frv. sem hreyfir við tekjum ríkissjóðs á þann veg að ríkið tapar af tekjum sínum, að reyna að áætla slíkt tekjutap eða þann kostnað sem frv. hafa í för með sér. Ætlunin var í undirbúningi við þetta frv. að meta slíkt rækilegar en gert er í grg., en því miður gafst ekki tími til þess. Þó má segja að það sé skoðun þeirra, sem gerst þekkja til málsins, að tekjutap ríkissjóðs sé ekki verulegt, en með því að þetta mál komist til n. má gera ráð fyrir að á því máli verði gerð sérstök úttekt. Það, sem gerir tekjutapsáætlunina dálítið flókna, eru að sjálfsögðu þau atriði sem áður hafa komið fram máli mínu, en það er að í þessum tollskrárflokkum eru margs konar vöruflokkar sem eru notaðir til annarra þátta en beinlínis til iðnaðar. Það, sem við leggjum til, er að þessi áðurgreindu ákvæði flytjist úr undanþáguheimildum tollskrárlaganna yfir í greinina sem fjallar um frjálsan innflutning. Þess ber að geta í sambandi við þetta mál, að frá því í haust hefur starfað samstarfsnefnd um iðnþróun, sem skipuð var af iðnrh., og sitja í þeirri nefnd Vilhjálmur Lúðvíksson, sem er formaður hennar, Bjarni Einarsson framkvæmdastjóri byggðadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins, Bragi Hannesson bankastjóri, Davíð Scheving Thorsteinsson formaður Félags ísl. iðnrekenda, Guðmundur Þ. Jónsson formaður Landssambands iðnverkafólks, Hjörtur Eiríksson framkvæmdastjóri iðnaðardeildar SÍS, Pétur Sæmundsen bankastjóri, Sigurður Magnússon stjórnarformaður Framleiðslusamvinnufélags iðnaðarmanna og Þorleifur Jónsson framkvæmdastjóri Landssambands iðnaðarmanna. Hlutverk nefndar þessarar er, eins og fram hefur komið: 1) Að vera iðnrh. til ráðgjafar um mótun heildarstefnu í iðnaðarmálum og leggja fram till. um það efni. 2) Að efla samstarf hinna ýmsu aðila iðnaðarins sem framkvæma þær aðgerðir sem samstaða næst um innan nefndarinnar og á vettvangi ríkisstj. og Alþingis. 3) Að gera till. til iðnrh. um ráðstöfun jöfnunargjalds af iðnaðarvörum samkv. lögum nr. 83/1978 vegna ársins 1979, og svo sem síðar kann að verða ákveðið, í þágu iðnþróunaraðgerðar í samræmi við mótaða stefnu. Strax í haust, þ. e. a. s. um mánaðamótin nóv. - des., var það mál, sem hér hefur verið lýst, þ. e. a. s. það mál sem þetta frv. fjallar um, á dagskrá í þessari nefnd og fékk þá ítarlega umræðu í nefndinni. Á þeim fundi lagði Þorleifur Jónsson fram frumdrög að hugmyndum um lausn á því vandamáli sem hér er verið að gera tilraun til að leysa. Mér er skylt að segja frá þessu þar sem orðalag í frv. okkar er að langmestu leyti sama orðalagið og kemur fram í þeirri nefnd sem ég hef verið að segja frá, enda nutum við samstarfs við þá aðila sem í nefndinni hafa starfað. Á því orðalagi, sem kemur fram í nefndinni, er þó sú breyting að ekki er minnst á „almennt mat“, en í 1. gr. frv., sem hér liggur frammi til umr.; er gert ráð fyrir í 5. línu að neðan í 1. gr. að þar komi til almennt mat notenda viðkomandi vöru. Eins og augljóst er er slíkt almennt mat ákaflega erfitt og það varð að ráði í samstarfsnefndinni að það orðalag félli brott. Ég fyrir mitt leyti, og ég vænti þess, að ég tali þar fyrir hönd annarra flm. jafnframt, get vel sætt mig við þá breytingu. Þess ber þó að geta, að á starfi nefndarinnar og því starfi sem við höfum unnið, og þá sérstaklega ég sem 1. flm. vann með öðrum höfundum þessa frv. og það hófst talsvert áður en frv. kom til umr. í áðurgreindri samstarfsnefnd, lögðum við áherslu á að þetta mál kæmi á þessu þingi í frv.-formi, en ekki í þál.-formi, eins og mér skilst að hæstv. ráðh. hafi í hyggju að gera þegar samstarfsnefndin hefur endanlega unnið störf sín. Formaður samstarfsnefndarinnar, Vilhjálmur Lúðvíksson, hefur sagt mér nýlega að starf nefndarinnar sé á fullri ferð og megi gera ráð fyrir að því starfi ljúki innan tíðar. Þess skal geta, að samtök iðnaðarins hafa lýst yfir stuðningi við þetta frv. og lýst yfir áhuga á að það fengist afgreitt á þessu þingi. Það er þess vegna von mín að það fái afgreiðslu í þessari d. og afgreiðslu á þessu þingi. Ég vil að lokum leggja til að frv. verði sent hv. fjh.- og viðskn. til afgreiðslu.



Herra forseti. Hv. 1. flm. þessa frv., Friðrik Sophusson, hefur getið þess, að það frv. til l., sem hann ásamt þremur öðrum hv. þm. flytur, sé ættað að stofni til og meginhluta frá samstarfsnefnd um iðnþróun sem starfar á vegum iðnrn. Mér þykir gott að hv. flm. hefur getið þessa hér í framsögu, en kemst út af fyrir sig ekki hjá því að vekja á því frekari athygli, að dálítið er óvenjulegt að fá hér inn í þingið texta sem er á mótunarstigi á vegum stjórnskipaðrar nefndar, þótt að sjálfsögðu banni enginn þm. að taka upp góðan texta þar sem þeir finna hann, enda telji þeir að það sé viðkomandi máli til framdráttar. Til þess að skýra þetta aðeins betur vil ég í upphafi máls míns vitna í bréf, sem formaður starfsnefndar um iðnþróun, Vilhjálmur Lúðvíksson, hefur ritað hv. 1. flm. og sent mér afrit af, til þess að það sé skýrt hvert samhengi er hér á milli. Í þessu bréfi segir, eftir að rakið hefur verið hlutverk samstarfsnefndar um iðnþróun, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Meðal þeirra undirstöðuatriða varðandi stefnumótun í iðnaðarmálum og breytingar á aðbúnaði fyrir iðnað í landinu hefur framkvæmd tollalaga verið mjög til umræðu, og var það m. a. eitt af þeim málum sem sett voru fremst á lista af þeim sem reynt yrði að fá bætt úr sem fyrst. Var skipuð undirnefnd í þeim tilgangi að undirbúa málið fyrir hönd nefndarinnar og vinna að því með iðnrn. að fá slíkar umbætur fram. Undirnefnd þessi var skipuð þeim Þorleifi Jónssyni frá Landssambandi iðnaðarmanna og Hauki Björnssyni frá Félagi ísl. iðnrekenda. Hinn 29. nóv. var mál þetta rætt ítarlega í nefndinni og var á þeim fundi Þorsteinn Ólafsson aðstoðarmaður iðnrh. Á þeim fundi lagði Þorleifur Jónsson fram frumdrög að hugmyndum um lausn á þessum vandamálum, og mótaðist þar sú skoðun, að öll þau meginvandamál, sem eftir stæðu í tollamálum, mætti rekja til þess, hvernig fjmrn. kysi að framkvæma 12. tölul. 3. gr. tollskrárlaga. Var Þorsteinn Ólafsson aðstoðarmaður ráðh. þeirrar skoðunar, að sú framkvæmd væri ekki í samræmi við upphaflegan tilgang þessa tölul., en Þorsteinn var höfundur hennar á þeim tíma þegar hann starfaði í fjmrn. Á grundvelli þessarar umr. var Hauki Björnssyni og Þorleifi Jónssyni falið að taka saman sameiginlega grg. og gera till. að breytingu á tollskrárlögum sem miðaði að því að fá eðlilega framkvæmd tryggða gagnvart iðnaðinum í landinu. Þann 7. febr. lögðu þeir Haukur og Þorleifur svo fram slíka till. og eftir umr. var þeim falið að undirbúa málið við fulltrúa fjmrn. og iðnrn. Jafnframt var stefnt að því að till. Þessi yrði tekin upp sem liður í tillögugerð samstarfsnefndarinnar um almenna stefnumótun í aðbúnaðarmálum iðnaðarins. Næst gerist það, að fram kemur á Alþ. frv. til l. um breytingar á tollskrárlögum, samhljóða því sem þeir Haukur og Þorleifur höfðu lagt fram í nefndinni, án þess þó að endanleg umr. um málið hefði farið fram og án þess að getið væri um aðdraganda málsins á vettvangi nefndarinnar. Þar sem ætlunin er að till. þessi verði sett í skýrslu samstarfsnefndar um iðnþróun tel ég nauðsynlegt“ - og það er formaður nefndarinnar sem skrifar þennan texta - „að þessi tengsl við starf nefndarinnar verði gerð ljós, því að andkannalegt virðist að nefndin geri slíka till. eftir að frv. er komið fram um málið á Alþingi. Að sjálfsögðu hlýtur samstarfsnefnd um iðnþróun að fagna því, að frv. kemur fram með svo skjótum hætti, og styður fyllilega að það nái fram að ganga á þessu þingi, ef unnt er, með þeim smávægilegu breytingum sem nefndin hefur gert á því við umr. síðan það var lagt fram í nefndinni.“ - Tilvitnun í þetta bréf formanns samstarfsnefndar um iðnþróun lýkur hér. Ég vil jafnframt geta þess og staðfesta það, sem kom fram hjá hv. 1. flm. þessa frv., að þessi nefnd er í þann veginn að skila af sér umfangsmiklu áliti sem væntanlega mun fylgja þáltill. um stefnumörkun varðandi iðnaðarmál sem ég vænti að geta kynnt hv. Alþ. innan tíðar. Það er rétt, sem hv. þm. gat um, að ekki er víst að jafnframt hefði fylgt lagafrv. um þetta atriði á þessu þingi eða óvíst í hvaða búningi það hefði fram komið. En hugmynd mín er sú, að eftir að almenn stefnumörkun varðandi iðnþróunarmál hefur farið fram og Alþ. gefist kostur á að leggja mat sitt á hana verði unnið að lagabreytingum og nýmælum í lögum sem geti verið til framdráttar iðnaði í landinu. Þá er þetta eitt af þeim atríðum þar sem ástæða er til að bæta um og glöggva einnig í framkvæmd, og kannske hefði í vissum tilvikum nægt að bæta úr vissum agnúum sem eru á framkvæmd gildandi laga. Á till. eins og þær eru hér fluttar eru nokkrir agnúar, og hv. flm. benti á einn í 1. gr. sem hann teldi að athuguðu máli að mætti burt falla, - agnúar sem rn. hefði tekið til athugunar auk þess að taka síðan málið upp við fjmrn. svo sem skylt er þar eð lög um tollskrá heyra undir það. Þá á ég við ef frv. sem þetta hefði verið fram borið sem stjfrv. Breytir þetta hins vegar ekki jákvæðu viðhorfi mínu til þessa frv. og þeirra hugmynda sem þar liggja að baki um hagsbætur fyrir íslenskan iðnað. Nauðsynlegt er að fá lausn á þeim málum sem hér er um fjallað. Ég vil hér á eftir gera nokkrar aths. og ábendingar varðandi frv., um leið og ég tek undir flesta efnisþætti þess sem horfa mundu til bóta ef samkomulag næðist um framkvæmd þeirra. En þar reynir ekki síst á skilning af hálfu fjmrn. sem sér á eftir nokkrum tekjum sem nú renna í ríkissjóð. Ég hef ekki gert sérstaka úttekt á því máli, þannig að ég hef ekki upplýsingar um það atriði fremur en hv. flm., talsmaður frv. hér áðan. Ég vil leggja áherslu á að ég tel að frv. eigi að fá eðlilega þinglega meðferð. Er iðnrn. reiðubúið að gefa formlegar ábendingar um einstaka þætti þess sé eftir þeim leitað. Rétt er að víkja nokkrum orðum að lagatæknilegum atriðum sem snerta frv. Þá er fyrst að þykja kann hæpið að jafnumfangsmikil undanþágugrein og hér um ræðir, þar sem oft eru mjög óljós matsatriði sem ráða niðurstöðum, sé sett fram sem fortakslaus eða það sem stundum er kallað „pósitíf“ tollfrelsisgrein. Eðli málsins samkv. ætti hún líklega betur heima sem heimild og þá í tengslum við 3. gr. tollskrárlaganna. Á bak við þessa framsetningu liggur hins vegar eflaust reynsla margra aðila í iðnaði af beitingu fjmrn. á 12. tölul. 3. gr. tollskrárlaga og sú ósk að með breytingunni verði undanbragðalaus framkvæmd tryggð. Sú framkvæmd hefur að minni hyggju ekki verið sem skyldi og styð ég eindregið að á því verði fengin viðunandi og farsæl lausn. Þá er á greininni jafnframt sá annmarki, að samkv. henni er með heimild í tollskrárlögum felldur niður m. a. söluskattur, vörugjald og jöfnunargjald sem nú lúta öðrum sérstökum lögum. Þá má benda á að gert er ráð fyrir niðurfellingu gjalda þegar framleiðandi á í óbeinni samkeppni, en það er þegar um er að ræða víxlnotkun ákveðinnar innfluttrar vöru við innlenda framleiðsluvöru, sem þó er ekki hliðstæð sem kallað er, - svo dæmi sé tekið má þar benda á ávaxtasafa og ávexti, - og að þessari niðurfellingu ráði, eins og kemur fram í 1. gr., almennt mat notenda viðkomandi vöru. Hv. flm. benti sérstaklega á í framsögu sinni að þetta atriði mundi orka tvímælis. Slík viðmiðun í löggjöf má vissulega teljast hæpin, svo að ekki sé meira sagt, og verður væntanlega að vera samráðsatriði rn. og viðkomandi samtaka hvernig á er haldið. Til viðbótar því, sem ég hef þegar sagt um efnisatriði till. sjálfrar, vil ég bæta við, að frv. felur í raun í sér breytingu á núv. 12. tölul. 3. gr. tollskrárlaganna. Felst hún fyrst og fremst í því, að auk hráefna, efnivara og véla, vélahluta og varahluta, sem fella skal niður gjöld af samkv. núv. 12. tölul. 3. gr., eru nefnd hjálparefni, rekstrarvörur, umbúðir, tæki og áhöld og sérstaklega tekið fram um flutningatæki til flutninga innan verksmiðjulóða. Þá gerir till., eins og fyrr segir, ráð fyrir að niðurfellingin nái til söluskatts, vörugjalds og jöfnunargjalds auk tolla, sem er breyting frá fyrri tollskrá. Í reynd snertir þetta þó aðeins söluskattinn og hann að hluta, því að í lögum um vörugjald og reglugerð um jöfnunargjald eru ákvæði sem segja að hafi verið felldur niður tollur samkv. 12. tölul. 3. mgr. 3. gr. tollskrárlaganna skuli sú niðurfelling jafnframt gilda um gjöld sem innheimt eru samkv. þeim lögum, þ. á m. um vörugjald og jöfnunargjald. Hvað söluskattinn áhrærir er sérstök heimild í 12. tölul. 6. gr. fjárl. yfirstandandi árs til að fella niður eða endurgreiða sölugjald af vélum og tækjum, vélahlutum og varahlutum til samkeppnisiðnaðar. Það, sem eftir stendur, er þá söluskattur af hjálparefnum, rekstrarvörum og flutningatækjum. En benda má á að fyrirtæki í útflutningi fá svokallaðan uppsafnaðan söluskatt endurgreiddan, þar sem aðallega er um að ræða söluskatt af rekstrarvörum. Þá er og veigamikil breyting í frv., og hún er sú, að fallið er frá viðmiðuninni um að um sé að ræða aðföng til framleiðslu á vöru sem tollar hafa verið lækkaðir eða felldir niður af samkv. EFTA- og EBE-samningunum, þ. e. aðföng til svokallaðs samkeppnisiðnaðar. Er tekið fram, að niðurfellingin eigi við þegar um sé að ræða fyrirtæki sem stundi framleiðslu til útflutnings, fyrirtæki sem séu í beinni samkeppni við innflutta vöru og þjónustu, þ. á m. viðgerðir og verktöku, og fyrirtæki í óbeinni samkeppni þegar heimilaður er innflutningur sem komið getur í stað innlendrar vöru eða þjónustu. Varðandi þessi atriði kann að vera um ýmis tolltæknileg vandamál að ræða í framkvæmd og þurfa þau því góðrar athugunar við. En aðalatriðið er að ná fram breytingum sem verði iðnaðinum til hagsbóta og styrki samkeppnisaðstöðu hans án þess að um mikla hættu sé að ræða á misnotkun af hálfu annarra aðila. Herra forseti. Eins og ég hef þegar tekið fram tel ég frv. þetta í meginatriðum góðra gjalda vert, enda unnið efnislega af nefnd sem starfar á vegum iðnrn. að tillögugerð um iðnþróun. Fyrir utan greinar frv. sjálfs eða megingrein þess, þá er einnig atriði úr grg. beint sótt í grg. samstarfsnefndar um iðnþróun. Þannig er kaflinn um túlkun á framkvæmd núgildandi skipunar algerlega orðrétt tekinn upp úr þeim drögum að grg. sem mér hafa borist frá nefndinni. En megintilgangur frv. er að ráða bót á hvimleiðu vandamáli fyrir þá sem fyrir iðnrekstri standa, þótt á frv. kunni að vera nokkrir efnislegir og tæknilegir ágallar, eins og hér hefur verið bent á, sem rn. hefði að sjálfsögðu leitast við að sníða af í samráði við fjmrn. ef það hefði staðið að þessu frv., svo sem sjálfsagt er í slíku efni, enda hefði komið í hlut fjmrh. að flytja slíkt frv. hér á Alþ. þar sem lög um tollskrá falla undir fjmrn. Bráðlæti eða ákveðinn vilji flm. þessa frv. hefur hins vegar komið í veg fyrir slíka málsmeðferð. Er ég út af fyrir sig ekki að amast við áhuga þeirra á málinu, þótt höfundárrétturinn sé ótvírætt hjá umræddri samstarfsnefnd um iðnþróun, eins og ég hef hér glöggt tekið fram. Vænti ég að það komi ekki að sök við efnislega meðferð málsins hér í þinginu og viðhorf rn. og stjórnvalda komi fram við meðferð málsins í þeirri þn. sem væntanlega mun um það fjalla. Fátt er nú brýnna í atvinnulífi landsmanna en efling iðnaðar og bætt samkeppnisaðstaða, og fagna ég sem iðnrh. jákvæðum stuðningi við þann málstað frá hv. þm. og þá einnig hv. flm. þessa frv.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðh. fyrir efnislegan stuðning við það mál sem hér er til umr. Hann las upp úr bréfi formanns svokallaðrar samstarfsnefndar, sem hann skipaði í haust, til mín, en hann fékk afrit af því bréfi. Ég vil taka fram að það bréf var sent mér að minni beiðni, en ekki að frumkvæði formanns nefndarinnar, og var óskað eftir því að afrit þess bréfs væri til hæstv. ráðh., og mér var kunnugt um það. Ég bað um þetta bréf af því að ég ætlaði mér að gera grein fyrir þessu máli í ræðu minni og þóttist hafa gert það hér áður. Hæstv. ráðh. gerði mikið úr því, og það eiginlega kom mér dálítið á óvart, að það virtist vera aðallega þess vegna sem hann tók til máls, að um væri að ræða mál sem hefði verið unnið af nefnd sem hann skipaði. Hér er um alvarlegan misskilning að ræða. Málið er það, að talsvert fyrir þann tíma vaknaði áhugi minn á þessu máli og þetta mál hefur verið um margra mánaða skeið til umr. meðal þeirra sem starfa að íslenskum iðnaði. Ég er hérna með bréf sem sent var mér snemma í des. af Félagi ísl. iðnrekenda. Þar er harmað að ég skuli ekki hafa fengið fyrr gögn frá þeim, - ég hafði beðið um þau fyrri partinn í nóv., - en iðnrekendur höfðu strax í upphafi nóv. sent fjmrh. bréf einmitt um það málefni sem verið er að fjalla um í dag. Það er svo annað mál, að endanlegt orðalag frá hálfu þeirra, sem unnu þetta mál með mér, kom ekki fyrr en það hafði verið tekið til umr. í nefndinni, en það var alfarið samið af þeim mönnum sem starfa annars vegar hjá Landssambandi iðnaðarmanna og hins vegar hjá Félagi ísl. iðnrekenda, og það kemur mér á óvart að þau félagasamtök tvö séu í sérstakri einkaeign einhverrar nefndar sem hæstv. ráðh. hefur skipað. Það kom mér þess vegna dálítið á óvart að það skyldi vera aðallega þess vegna sem hæstv. ráðh. stóð upp, til þess að sýna fram á að hann ætti einkarétt á þessu orðalagi. Nóg um það. Það, sem skiptir auðvitað höfuðmáli, er að hér er hreyft máli sem er mikilvægt og þarf úrlausnar við. Það er ekki nóg að skipuð sé samstarfsnefnd í þessu máli og það er ekki nóg að hér á Alþ. komi fram þáltill. um stefnu hæstv. ráðh. í iðnaðarmálum. Það skiptir máli að hér sé gerð sú bragarbót á máli sem eiginlega er gamalt loforð stjórnvalda til iðnaðarins, þ. e. a. s. um niðurfellingu á aðflutningsgjöldum ýmiss konar til iðnaðarins. Eitt frægasta dæmið í þessum efnum er svo kallað lyftaramál, sem ég veit að hæstv. ráðh. kannast við og þó kannske fremur þeir sem hafa starfað hjá fjmrn. Á sínum tíma var farið fram á skýringar rn. á þeirri lagagr., sem við höfum verið að fjalla hér um, og að þessari undanþáguheimild í tollskrárlögunum væri breytt. Henni var breytt um ákveðinn tíma en breyttist síðan aftur, og það sýnir kannske best að ekki er nægilega vel á þessum málum haldið. Slíkt hefur gerst reyndar um fleiri atriði. Það er sagt eitt í dag og hitt á morgun í þessum málum. Við slík skilyrði er ekki hægt að stunda atvinnurekstur hér á landi. Ég gæti nefnt hér fleiri dæmi sem voru komin til fyrr og það löngu áður en samstarfsnefnd hæstv. ráðh. var sett á laggirnar. En ég ætla að ítreka að mestu máli skiptir, að málið nái fram að ganga, og leyfa mér hér og nú að skora á hæstv. ráðh. að standa við þau orð sín að fylgja þessu máli og gera á því viðeigandi breytingar, ef þær þarf að gera, hér á þinginu þannig að það verði afgreitt frá þessu þingi sem lög. Mér heyrðist á honum - og ég fagna því - að hann væri stuðningsmaður málsins. Hann hefur tækifæri til þess hér í þingsölum að sanna það í verki með því að flytja brtt. eða biðja flokksmenn sína að gera það í n. þegar málið verður tekið fyrir þar. Aðalatriðið er að við þurfum lagafrv. í þessu máli, sem er mjög brýnt, þótt auðvitað beri að fagna því að hæstv. iðnrh. komi fram með ákveðna stefnu í iðnaðarmálum unna af þeirri nefnd sem hann hefur sett á laggirnar. Ég vil að endingu aðeins skýra frá því, að á sínum tíma í vetur var gefið út dreifibréf Félags ísl. iðnrekenda og í því er fjallað um þetta mál. Þar segir m. a., með leyfi forseta: „Að mati Félags ísl. iðnrekenda er hér um að ræða eitt brýnasta hagsmunamál framleiðsluiðnaðarins í landinu, og væntir stjórn félagsins þess, að samstaða náist um afgreiðslu málsins á yfirstandandi þingi.“ Flm. þessarar till. fengu bréf frá formanni Félags ísl. iðnrekenda, Davíð Scheving Thorsteinsson, þar sem hann segir m. a. að hann vænti þess, að málið fái fljóta og góða afgreiðslu á yfirstandandi þingi en Davíð Scheving Thorsteinsson er einn þeirra manna sem eiga sæti í samstarfsnefndinni sem hér hefur verið mikið til umr. Það var ekki ætlun mín að fara ofan í fjölmörg einstök dæmi sem hafa verið nefnd og bent hefur verið á í þessu máli og sýna og sanna að taka þarf ákveðið á málinu, en ég hef tækifæri til að koma þeim dæmum, sem ég hef hér hjá mér, til nefndarinnar. Ég vil að lokum ítreka það enn einu sinni, að ég fagna stuðningi hæstv. ráðh. Ég skal gjarnan fallast á það orðalag sem komið er frá samstarfsnefndinni. Ég benti á það í ræðu minni. Miklu meira máli skiptir þó í þessu máli stuðningur hans sem við eigum, hv. þm. í þessari d., eftir að sjá í verki á næstu dögum og vikum.