Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Hér er að hefjast 3. umr. um margnefnt frv. um stéttarfélög og vinnudeilur. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn að ræða það miklu meira enda gerðust ekki þau tíðindi varðandi þetta mál eins og í málinu um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna að það þyrfti að kalla það aftur til nefndar og gera á því 30--40 breytingar. Það var löngu orðið ljóst að meiri hlutinn var ekki reiðubúinn til þess að gera frekari breytingar á málinu eða kalla það til baka hvað sem kann að gerast í síðustu umræðu. Það má alltaf reyna að koma vitinu fyrir meiri hlutann til síðustu stundar en við sjáum hvað setur varðandi það atriði. Frá því að 2. umr. lauk er einnig lokið þingi Alþýðusambands Íslands í tilefni af 80 ára afmæli sambandsins. Eins og við var að búast ályktaði það þing um málið og þingfulltrúar létu sjá sig margsinnis á pöllum til þess að ítreka andstöðu sína við frv. Því stendur eftir sú spurning þegar við erum að hefja 3. umr.: Ætlar ríkisstjórnin ekkert tillit að taka til þessara mótmæla? Ætlar hún virkilega að hleypa öllu í bál og brand í haust? Það er alveg ljóst að það verður látið reyna á þessi lög með ýmsum hætti. Það má telja algerlega ljóst, t.d. ákvæði um viðræðuáætlanir og ýmislegt fleira. Við hljótum að spyrja okkur eftir að það er orðið nokkuð ljóst hver niðurstaðan er í málinu: Hvert stefnir ríkisstjórnin með þessum vinnubrögðum og hvað er hún eiginlega að gera? Er verið að gera einhvers konar valdamælingu í samfélaginu, hver er sterkastur, hver getur beitt yfirgangi, hvern er hægt að brjóta niður eða valta yfir í þessum málum eða hvað er eiginlega á seyði? Það mun reyna mjög á stéttarfélögin í haust þegar þau fara að sýna styrk sinn í viðræðum, samningum og hugsanlega í ýmiss konar aðgerðum. Ég fæ því ekki betur séð en með samþykkt þessa frv. sé verið að stefna öllu í átök. Það er afar sérkennilegt þegar ríkisstjórn gengur fram með þessum hætti og ber málin þannig fram að þau vekja svona mikla andúð og mikil viðbrögð annars aðilans er alveg ljóst að það er verið að taka málstað annarrar hliðarinnar á kostnað hinnar. Við erum svo sem búin að fara í gegnum þetta allt saman en eftir stendur þetta: Hvert er ríkisstjórnin að stefna með þessu og hver er stefna hennar hvað varðar það sem við getum kallað vinnumarkaðsmál eða vinnumarkaðshagfræði? Þetta er afar margslungið mál og við í minni hlutanum höfum oft tekið upp þessa umræðu um stefnur sem eru uppi í vinnumarkaðshagfræði, annars vegar norræna og evrópska módelið og hins vegar þessi nýsjálenska leið eða leið einstaklingssamninganna. Ég las út úr upphaflegu frv. og álitsgerðinni sem fylgdi í upphafi málsins frá nefndinni sem var að störfum að norræna módelið væri sú leið sem stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins vildu fara með stórum heildarsamningum. En eins og niðurstaðan er orðin í málinu fæ ég ekki betur séð en þetta sé allt saman komið í einn hrærigraut og spurningin er enn þá þessi og ég vildi gjarnan fá hæstv. félmrh. til að ræða einmitt þessa hlið á málunum, þ.e. þessa vinnmarkaðshagfræði og vinnumarkaðsstefnu. Er hann þeirrar skoðunar að það eigi að reyna að beina samningum inn í einn farveg og telur hann að það komi heim og saman við þá samfélagsþróun sem hér er að verða og einnig þá þróun sem er að verða í tengslum við sífellt opnari vinnumarkað? Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að ríkja samningsfrelsi. Hinir ýmsu aðilar eigi að hafa rétt til þess að semja um kaup og kjör, þetta eru grundvallarréttindi. Hitt er svo annað mál um hvað menn koma sér saman hugsanlega í stórum hreyfingum eða stórum félögum en samningsrétturinn er grundvallarmannréttindi. Hinn endinn á málinu er að menn séu komnir yfir í það að vera nánast með einstaklingssamninga eins og okkur hefur verið tjáð að sé að gerast t.d. í Svíþjóð, meira að segja meðal opinberra starfsmanna. Þar hefur verið farið meira og meira í að gera einstaklingsbundna samninga. Þetta býður upp á mikla mismunun, mikið launamisrétti, launalengd og fleira slíkt sem er ekki æskilegt. Greinilegt er að miklar breytingar eru að eiga sér stað og við verðum að gera okkur grein fyrir því hvert stefnir. Í máli ýmissa þeirra sem sendu inn álit til félmn. og tjáðu sig um þessi mál var þetta atriði um styrk lítilla félaga. Ég held að hæstv. félmrh. hafi margnefnt það sjálfur sem þeir kalla þegar þessi litlu sterku félög eru að skríða upp eftir bakinu á öðrum og fá betri samninga. Þar er um að ræða félög sem hafa mjög sterka stöðu á vinnumarkaðnum. Þeir hafa líka samningsfrelsi. Þeim ber að hafa samningsfrelsi. En frv. tekur ekki á nokkurn hátt á þeim vanda ef ber að skilgreina þetta sem vanda. Það nær ekki á nokkurn hátt utan um þetta sem manni heyrðist vera meginvandamál og megintilgangur þessara breytinga. Ég vísa þar t.d. til ummæla fulltrúa Vinnumálasambandsins sem tjáðu sig alveg sérstaklega um þetta og hvað það væri blóðugt að horfa upp á það þegar þessi minni en sterku félög koma eftir á og knýja fram betri samninga í krafti samningsstöðu sinnar en á þessu er alls ekki tekið í þessu frv. ef það er yfir höfuð hægt. Í ljósi þess sem ég hef verið að kynna mér um þessi mál og þær miklu breytingar, sem eru að verða á vinnumarkaði, hef ég efasemdir um að sú stefna að reyna að stýra öllu inn í einn farveg eins og gekk svo ágætlega í Svíþjóð á meðan allt lék í lyndi sé framkvæmanleg þegar menn eru komnir í þá stöðu að vera að keppa um vinnuaflið, bæði innbyrðis á markaði og jafnframt á milli landa. Ég er fyrst og fremst að tala um þetta sérhæfða vinnuafl því að eins og ég rakti í síðustu umræðu hefur sú breyting átt sér stað að laun hafa lækkað hjá hinum almennu launþegum en þau hafa hækkað gífurlega hjá fólki sem hefur sérmenntun. Síðan er líka þetta mikla vandamál, atvinnuleysið. Af því að þetta verður væntanlega síðasta tækifærið til þess að ræða vinnumarkaðsmál áður en þingi lýkur get ég ekki látið hjá líða að koma aðeins að atvinnuleysinu og vekja sérstaka athygli á því að við í félmn. höfum einmitt verið að fjalla þar um frv. um reynslusveitarfélög sem við afgreiddum reyndar út úr nefnd í gærkvöldi. Í því sambandi vorum við að kynna okkur ýmislegt sem tengist atvinnuleysinu og þá kom upp sú nöturlega staðreynd að atvinnuleysið í Reykjavík er meira núna en það var á sama tíma í fyrra, það er meira meðan það er að draga úr atvinnuleysi úti á landi. Sá aukni afli og sá uppgangur, sem víða má sjá, skilar sér í minna atvinnuleysi úti á landsbyggðinni en það gerist ekki í Reykjavík. Annaðhvort gerist það síðar eða það er einfaldlega komið upp það ástand að það gerist ekki. Þá kem ég að því sem ég var að rekja úr bandarísku greininni, sem ég gerði að umtalsefni við 2. umr., að meðan fyrirtækin hafa verið að taka til hjá sér eins og þau hafa verið að gera í mjög ríkum mæli hér á landi hafa menn fyrst og fremst verið að fjárfesta í tækni. Það hefur verið fjárfest í hagræðingunni en brugðist við með þeim hætti að fækka fólki og við erum einfaldlega með þessa staðreynd að í Reykjavík eru þúsundir atvinnuleysingja. Þar af er stór hópur sem er á aldrinum 17 ára upp í 25 ára og þetta er gífurlegt alvarlegt mál. Þó að efnahagslífið sé að taka við sér megum við ekki horfa fram hjá því að því miður bendir allt til þess að atvinnuleysi á bilinu 4--6% sé orðið varanlegt. Það bendir því miður allt til þess. Ég hvet hæstv. félmrh. til þess að nýta sumarið eða næstu vikur til þess að setja í gang rannsókn á orsökum atvinnuleysis. Menn hafa einbeitt sér mikið að afleiðingum og það er mjög mikilvægt að átta sig á því hverjar eru afleiðingarnar en til þess að ná einhverjum tökum á vandanum verða menn að gera sér grein fyrir orsökum. Ég minnist þess að í frv. til fjárlaga fyrir um tveimur árum voru töluverðar vangaveltur höfunda þess frv. um atvinnuleysið og orsakir þess og ég hef ekki þann texta fyrir framan mig. Þar voru ýmsar athyglisverðar kenningar en ég held að þetta sé mál sem við þurfum að skoða mjög rækilega. Enda þótt atvinnuleysið sé ekki nema 4--6% er það samt nógu alvarlegt. Þetta er mjög alvarlegt mál, ekki síst í litlu samfélagi og að menn fari að horfa upp á það hér að jafnvel í sömu fjölskyldunum séu 2--3 kynslóðir atvinnuleysingja eins og menn hafa upplifað bæði í Bretlandi og Danmörku. Þetta er vandamál sem við þekkjum frá öðrum löndum en þurfum að greina á okkar hátt og reyna að átta okkur á því hverjar eru orsakirnar og hvað er hægt að gera við vandanum. Menn hafa einblínt mjög mikið á menntun sem er mikilvæg. Það er mjög mikilvægt ekki síst að byggja upp einstaklingana og þá get ég aftur vitnað til þess að við fengum dæmi um það frá ýmsum aðilum hvað hefur verið gert í menntamálum og að reyna að byggja einstaklingana þannig upp að þeir þori út á vinnumarkaðinn, að þeir þori að takast á við lífið því að langvarandi atvinnuleysi er svo niðurbrjótandi fyrir sjálfsmyndina. Annars vegar þurfa að verða til störf en eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á í gærkvöldi, og hann hefur töluvert velt þessum málum fyrir sér, skiptir líka miklu máli að koma einstaklingunum áleiðis til þess að fara að skapa sjálfir, til þess að taka á málum sínum eins og við höfum raunar mörg dæmi um, ekki síst utan af landi. Þá hugsa ég einkum til kvenna og þess framtaks sem þar hefur orðið vart varðandi ýmiss konar atvinnusköpun, handverk o.fl. sem hefur skapað töluverða vinnu, en við þurfum að horfa á þennan alvarlega vanda í heild. Ég nefni það aftur að það er mjög sláandi að vandinn skuli vera langmestur í Reykjavík og að ekki skuli draga úr atvinnuleysinu hér. Reyndar spáir Þjóðhagsstofnun því, og þeir eru mjög glöggir þar að mínum dómi, að þrátt fyrir efnahagsbatann muni ekki draga úr atvinnuleysinu meira en orðið er. Það verði á þessu bili. Þeir hafa ekkert breytt sínum spám hvað það varðar. Eins og ég sé þessi vinnumarkaðsmál finnst mér þetta vera svo miklu brýnna viðfangsefni og svo miklu brýnna að ná samstöðu um það að taka á þessum málum en vera að keyra á verkalýðshreyfinguna og breyta því starfsumhverfi og þeim lögum og reglum sem stéttarfélögin eiga að vinna eftir. Í stað þess að menn einbeiti sér að hinum raunverulega vanda vinnumarkaðarins er efnt til styrjaldar við stéttarfélögin í landinu. Í stað þess að verkalýðshreyfingin geti einbeitt kröftum sínum að úrbótum hvað varðar atvinnuleysið og það að taka á sínum innri málum eru þeir komnir í styrjöld við ríkisvaldið og munu fram eftir hausti og vetri vera í átökum við ríkisvaldið. Hvers konar áherslur eru þetta? Hvert stefnir svona pólitík? Ég spyr hæstv. félmrh.: Hefði ekki verið brýnna að reyna að sameina menn um það að taka á vandanum í stað þess að vera með þessar einskis nýtu breytingar sem menn eru alls ekki sammála um? Ég get endurtekið það hér að ég fæ ekki séð að þær breytingar sem verið er að gera á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur muni leiða til neinna úrbóta í þessum málum hafi þeirra yfir höfuð verið þörf. Menn voru að þróa sig áfram í vinnubrögðum. Ef einhvers staðar var þörf og get ég endurtekið það enn einu sinni þá er það hjá ríkisvaldinu og samninganefnd ríkisins og ef einhvers staðar var þörf á viðræðuáætlunum þá var það þar. Þetta voru þær spurningar sem ég vildi koma á framfæri við síðustu umræðu. Ég ítreka andstöðu mína við þetta mál og harma enn og aftur að ríkisstjórnin skyldi fara þá leið að efna til átaka við stéttarfélögin í stað þess að reyna að einbeita sér að þeim málum sem þarf raunverulega að taka á. Fyrir utan atvinnuleysismálin er það að reyna að jafna kjörin og reyna að bæta hag þeirra lægst launuðu með ýmsu móti. Ýmsar leiðir eru til þess eins og við þekkjum úr hagkerfi okkar en jafnframt hefði verið ástæða til þess að ræða og fara rækilega í gegnum þá stefnu sem verkalýðshreyfingin og þar á meðal þing ASÍ hefur rætt í þessum málum sem er einmitt sú leið að félög, landssambönd, geri samninga beint við vinnuveitendur sína. Það er greinilegt að gagnrýnin á þá miklu miðstýrngu sem ríkir hjá Vinnuveitendasambandinu hefur aukist mjög og menn telja að sú stefna sem VSÍ rekur liggi eins og mara á vinnumarkaðnum. Maður hlýtur að spyrja sig í hverra þágu sú stefna sé. Hún hefur leitt til þess að við búum við margfalt launakerfi, launakerfi sem byggist á alls konar yfirborgunum og duldum greiðslum vegna þess að mjög margir vinnuveitendur vilja borga sínu fólki vel. Þeir vilja borga vel. Mig minnir að það hafi verið á Vestfjörðum sem voru gerðir samningar fyrir nokkrum árum sem Vinnuveitendasambandið varð alveg vitlaust yfir og heimtaði að þeir tækju samningana til baka. Eins og ég hef margoft komið að ríkir einhver afar sérkennilegur hugsunarháttur í Garðastrætinu. Ég veit ekki hvort það er einhver andi frá Ólafi Thors í húsinu sem leggst svona á þá. Þó var hann ekki frægur fyrir stífni eða neitt slíkt heldur var hann mikill maður mannúðar og reyndist mörgum vel, sá merki pólitíkus þó að hann væri mikið íhald eins og menn sögðu oft á árum áður. Það er a.m.k. enn stefna ríkjandi þarna hjá Vinnuveitendasambandinu sem mér finnst ekki vera á nokkurn hátt í takt við tímann og ég held að geti orðið hættuleg íslenskum vinnumarkaði, samkeppnishæfni fyrirtækjanna, bæði innbyrðis og á milli landa. Við verðum að átta okkur á því og taka tillit til þess að við erum orðinn hluti af stórum vinnumarkaði og við þurfum að laga okkur að því eins og menn hafa verið að taka stefnuna á að átta sig á kjörum á Norðurlöndum og reyna að marka stefnu í þá veru að við náum þeim lífskjörum sem þar ríkja þó að þau séu breytileg. Þar eru líka að eiga sér stað miklar breytingar en við erum í þessu umhverfi, við megum ekki sitja og hafast ekkert að meðan fjöldi fólks sér sér ekki annan kost vænni en flytja úr landi. Öll þessi mál, hæstv. félmrh., eru miklu brýnni en það að vera að efna til átaka og ófriðar og ég hvet hæstv. félmrh. enn og aftur til þess að marka stefnu í vinnumarkaðsmálum, í friði við stéttarfélögin og vinnuveitendur og menn einbeiti sér að því að horfa til framtíðar. Ég hvet hann eindregið til þess að leggja vinnu í að gera könnun á orsökum atvinnuleysis hér á landi og jafnframt að menn leiti leiða til þess að draga úr þessu vaxandi launamisrétti sem hér á sér stað eins og reyndar annars staðar. Við erum ekkert sérstök hvað það varðar. En allra síðast, hæstv. forseti, hvet ég hæstv. félmrh. til þess að draga þetta frv. til baka og kalla saman aðila málsins þannig að menn geti nýtt sumarið til þess að komast að samkomulagi um þær leikreglur sem hafa reyndar verið í mótun. Menn verða þar að taka tillit til mismunandi aðstæðna opinberra starfsmanna og þeirra sem eru á almennum vinnumarkaði en það hlýtur að vera samfélaginu og framtíð þjóðarinnar til góðs og það besta sem við getum gert er að reyna að vinna hlutina í sameiningu, samráði og friði.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur fyrir þessa ræðu, en alveg sérstaklega þakka ég henni fyrir góða formennsku í hv. félmn. þar sem þetta þarfa og góða frv. fékk mjög málefnalega vinnu. Sumt var tekið út úr því vegna þess að menn höfðu efasemdir um að það samræmdist alþjóðasamningum og mannréttindum en annað stóð eftir og ég tel að frv. hafi batnað mjög mikið. En ég er með nokkrar spurningar til hv. þm. 1. Telur hv. þm. að stéttarfélögin muni setja markmið átaka og valdabaráttu ofar markmiðum um hærri laun og betri kjör fyrir hið vinnandi fólk? 2. Telur hv. þm. að viðræðuáætlanir séu ekki til góða fyrir verkalýðsfélögin, stéttarfélögin, sem kröfðust þess einmitt og hafa kvartað undan því að hafa ekki fengið viðsemjendur sína að borðinu? 3. Telur hv. þm. að frv. ef að lögum verður muni breyta einhverju fyrir sæmilega virk stéttarfélög þar sem t.d. helmingur félagsmanna tekur allan jafna þátt í kosningum og fundum? Þar á ég við þröskuldana sem eru í frv. 4. Nú voru mikil átök á ASÍ-þingi og lá við að ASÍ klofnaði. Sumir hafa talið að hæstv. félmrh. hafi þjappað verkalýðshreyfingunni saman. Telur þingmaðurinn að hæstv. félmrh. hafi forðað ASÍ frá því að springa?

Hæstv. forseti. Ég hygg að félmrh. hafi ekki komið mikið nálægt þeim deilum. Þar er annað á ferð og allur aðdragandi málsins og þingsins hverfur ekki og spurningar um verkaskiptingu og annað slík hverfur ekki þó að menn séu í deilum á öðrum vettvangi. Hvað varðar fyrstu spurninguna er einfaldlega búið að storka verkalýðshreyfingunni mjög illilega og setja henni stólinn fyrir dyrnar og grípa inn í innra skipulag verkalýðsfélaganna í landinu sem þau telja mjög alvarlegt mál og munu þess vegna bregðast við þó að ég trúi ekki öðru en að þau láti meginhagsmuni félagsmanna sinna ráða för. En það að hafa vald á samningaferlinu, það að hafa réttinn til þess að semja, réttinn til þess að boða verkföll er grundvallaratriði í kjarabaráttunni. Hvað varðar þessar viðræðuáætlanir var það ein af fáum góðum hugmyndum sem var í upphaflegu frv. En eins og útfærslan er þá held ég að þetta verði því miður nánast óframkvæmanlegt því að hugmyndin var sú að það væru hinir stóru aðilar sem væru með samningamálin í sínum höndum. Þannig var þetta allt byggt upp með tengingarreglunni og öllu því. En eins og málin hafa þróast þýðir þetta einfaldlega það að hvert einasta félag, jafnvel einstakar deildir innan félaga, þurfa að gera viðræðuáætlanir. Eins og þingmaðurinn minnist eflaust spurði fulltrúi Vélstjórafélags Íslands um hvað ætti að ræða á meðan menn væru að bíða eftir línunni. ,,Ideen er god nok`` eins og maður segir á dönsku og hún gengur vel einmitt ef menn eru í svona samfloti. En það að skylda hvert einasta félag til að fara út í viðræðuáætlun skapar að mínu mati kaos, því miður. Hvað varðar sæmilega virk stéttarfélög þá held ég í raun og veru að þessir þröskuldar muni ekki trufla þeirra starfsemi, enda er það ekki mergurinn málsins. Málið er það að hér er löggjafinn að grípa inn í og setja stéttarfélögunum reglur sem þau eiga að setja sér sjálf af því að þetta eru frjáls félagasamtök. Rétt eins og íþróttahreyfingin, kirkjufélög, eða hvað ég á að nefna, setja sér sínar reglur. Þau hafa gert það í meira en hundrað ár hér á Íslandi og ég kannast ekkert við að það hafi valdið miklum erfiðleikum. Eins og ég rakti hér áðan, hæstv. forseti, felast stærstu vandamál vinnumarkaðarins ekki í innra skipulagi verkalýðshreyfingarinnar.

Virðulegi forseti. Við erum að taka til við 3. umr. um stéttarfélög og vinnudeilur. Mér var tjáð það hér á göngunum fyrir skömmu að umræðan um þetta mál og frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna yrði sennilega búin að standa um 100 klst. þegar þessum tveimur málum lyki. Spyrja má hvort það að hafa eytt 100 klst. af dýrmætum tíma Alþingis sé til fyrirmyndar eða hvort það sé eitthvað sem ætti fremur að fela en draga fram. Spyrja má hvort það sé ekki fyrst og fremst til umhugsunar fyrir okkur öll sem hér störfum og leggjum ómælda krafta okkar af mörkum til að reyna að beina málum á betri veg hvers vegna það gerist að Alþingi Íslendinga eyðir 100 klst. á löggjafarþinginu til að ræða tvö frv. sem bæði snúa að réttindum þegnanna, að réttindum launafólks á vinnumarkaði á Íslandi og sem eru bæði komin fram við þær aðstæður að hvorki næst sátt um við opinbera starfsmenn að setja lögin né sátt um innihald laganna. Það næst ekki sátt um það við gjörvalla verkalýðshreyfinguna að setja lög hér á Alþingi um stéttarfélög og vinnudeilur. Það næst heldur ekki sátt um innihald þeirra laga sem hér eru brátt að líta dagsins ljós. Þetta hlýtur að vera það sem vekur okkur til umhugsunar um það hvert við erum komin í störfum okkar hér og hvert ríkisstjórn og stjórnarflokkar stefna sem þannig kjósa að vinna og hvert hlutverk okkar í stjórnarandstöðu er. Á þessum vordögum þegar allt hefur verið að vakna til lífsins fyrir utan glugga Alþingishússins og þegar við höfum horft dag eftir dag á birtu og yl breyta Austurvelli í blómahaf og gróðurvin höfum við staðið hér daga og kvöld og fram á nætur og rætt hvort réttlætanlegt sé að setja slík lög og rætt hvert innihald þeirra er. Ég spyr hvort það eigi að vera okkur til umhugsunar hvert hlutverk stjórnarandstöðu sé. Fyrir mér hefur hlutverkið verið nokkuð skýrt. Það er svo annað mál hvort við störfum samkvæmt því hlutverki eða hvort við förum út af sporinu. Mín skoðun er að hlutverk stjórnarandstöðu sé að veita aðhald, að andæfa gegn vondri pólitík sem stjórnarflokkar viðhafa, að vera með málefnalega umfjöllun og hafa þar með áhrif á mál sem koma frá ríkisstjórn og stjórnarflokkum þannig að horfi til betri vegar þegar afgreiðsla verður endanleg. Að sjálfsögðu er það okkar hlutverk að vekja til umræðu um hin ýmsu þjóðfélagsmál og flytja mál þótt hin beiska reynsla þingmanna almennt, og skiptir þá ekki máli hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, sé sú að þingmannamál fá yfirleitt ekki afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Brtt. sem meiri hluti flytur verða gjarnan til fyrir tilstilli stjórnarandstöðu. Það er stjórnarandstaða sem fyrst og fremst kallar eftir álitum utan úr þjóðfélaginu og frá fagaðilum. Það er stjórnarandstaðan sem vekur athygli á því sem hún telur miður fara í viðkomandi frv. Það er stjórnarandstaðan sem leiðir gjarnan til umfjöllunar sem verður til þess að mál eru lagfærð þannig að þau verða í skárri búningi þegar þau verða að lögum frá Alþingi. Það er oft þannig að stjórnarandstaðan er með viðbótartillögur og mikilvægar tillögur sem hún flytur sjálf við mál án þess að þær nái fram að ganga. Það er umhugsunaratriði að deilumál skuli yfirleitt skila sér best út til þjóðfélagsins og vekja þau viðhorf að á Alþingi séu gjarnan átök um mál, að alþingismenn séu í upphrópunarstíl, að alþingismenn standi í deilum jafnvel um hin bestu mál og að pólitík sé að takast á um einhverja ósýnilega flokkapólitík í öllum málum. Þetta er vegna þess að þegar góð samstaða er í málum er það ekki fréttnæmt. Það er því sjaldan sem fjöldinn veltir því fyrir sér við hvaða aðstæður lög urðu til, hvort stjórnarandstaðan lagði málum lið og hvort lögin sem í dag voru samþykkt frá Alþingi voru sett í fullkominni sátt þar sem stjórn og stjórnarandstaða lögðu saman og unnu að málinu þannig að úr varð sátt. Tilfellið er að flest mál sem eru unnin hér á Alþingi eru afgreidd héðan í mikilli sátt. Og þannig er það reyndar í sveitarstjórn að þeir sem þar hafa starfað gera sér grein fyrir því að sennilega ekki færra en 95% mála fer í fullri sátt í gegnum bæjarráð og bæjarstjórn. En það eru hin fáu prósent deilumála sem oft skekja bæjarfélögin og verða tilefni deilu og umræðna. Auðvitað fara ekki fjárlögin fram í sátt þótt oft sé það þannig að stjórnarandstæðingar styðji stjórnarliða í ákveðnum málum. Og grundvallarmál í stefnu ríkisstjórnar sem endurspeglar flokkapólitík verður oft þannig að lögum sem stjórnarandstaðan stendur ekki að. Í leiðara eins dagblaðsins í dag má lesa þetta, virðulegi forseti: ,,Í sandkassaleik stjórnmálanna er það einföld regla að allt sem ríkisstjórnin gerir er vont -- það er að segja ef maður er í stjórnarandstöðu. Sé maður hinsvegar í ríkisstjórn er stjórnarandstaðan afgreidd sem tækifærissinnuð, neikvæð og ómálefnaleg. Svona eru stjórnmál í stórum dráttum á Íslandi og þessvegna heyrir til algerra undantekninga ef fram fara umræður á Alþingi sem sæta tíðindum fyrir annað en þras og rifrildi. Þar er sjaldan eða ekki rætt um grundvallarmál, um stefnumörkun til framtíðar, um brýnustu viðfangsefni þjóðarinnar öðruvísi en með upphrópunum og lúnum slagorðum.`` Þessi leiðari endurspeglar viðhorf sem eru algeng í þjóðfélaginu. Þessi leiðari endurspeglar það að menn eru uppteknir af andstæðunum í pólitískri umræðu og það er ekki rétt sem stendur í þessum leiðara. Hins vegar finnst okkur mörgum að málefnaleg umfjöllun mikilvægra mála, mikilvægra þjóðmála, mikilvægra vandamála eins og t.d. vímuefnamála fái ekki á sig það kastljós sem mörg okkar vildu. Mörg mál sem hefur verið tekist á um hér í þessum sal, jafnvel í prúðmennsku, verða ekki fréttaefni. Stórmál eins og grunnskóli og framhaldsskóli, einhver mikilvægustu mál í framtíðarsýn okkar Íslendinga vegna þess að þau leggja grunninn að því á hvern hátt við ætlum að stefna inn í framtíðina með ungviði þessarar þjóðar, á hvern hátt við ætlum inn í næstu öld, fá ekki mikla umfjöllun í fjölmiðlum. Um þau er ekki fjallað í umræðuþáttum í sjónvarpi eða útvarpi. Þeirra er e.t.v. getið með nokkrum orðum af samviskusömum fréttamönnum dagblaðanna sem nefna um hvað hafi verið fjallað, hvað hafi þótt gott og hvert stefni. Hitt er svo annað mál að það má segja að ríkisstjórnin hafi ekki tamið sér það fyrir utan stefnuræðu forsrh. að setja fram skilmerkilega stefnumarkandi umræðu um hvert hún stefnir á fjögurra ára tímabili sínu, hverju hún ætli að ná fram, fyrir hverju hún stendur eða stofngrunn þeirrar ríkisstjórnar sem fer með völd hverju sinni. Þess vegna, virðulegi forseti, leyfi ég mér í þessu stórpólitíska máli um stéttarfélög og vinnudeilur að vera með vangaveltur um ríkisstjórn og stjórnarflokka, um pólitík og aðferðafræði. Til hvers er ríkisstjórn stofnuð? Um hvað og til hvers og hvert stefnir hún? Það hefur oft verið tekist á um þá ríkisstjórn sem minn flokkur átti aðild að á síðasta kjörtímabili. Það var tekist á um það innan flokksins, milli flokka, hér í þessum þingsal og víðar. Það gera allir sér grein fyrir því að eitt af meginatriðum þess að Alþfl. fór í samstarf með Sjálfstfl. á síðasta kjörtímabili var að hann taldi að það væri gífurleg þörf á breytingum sem gerðu nýsköpun mögulega hér hjá okkar þjóð og til þess þyrfti að leiða okkur inn í ákveðið samstarf meðal Evrópuþjóða sem mundi leiða til þess að auka möguleika okkar í samkeppni hjá þjóðinni, í iðnaði, í framleiðslu og ekki síst í að nýta þá auðlind sem mikilvægust er hjá þessari þjóð, virðulegi forseti, sem er auðlindin í mannfólkinu sjálfu. Um þá ríkisstjórn sem við höfum verið að takast á við í stjórnarandstöðunni hér á þessum vetri er lítið að segja. Það gerir sér enginn grein fyrir því um hvað hún er stofnuð, til hvers eða hver hennar framtíðarsýn er. Ekki nokkur maður. Nema að hún hefur verið kölluð helmingaskiptastjórn Sjálfstfl. og Framsfl. Á okkur virkar þessi ríkisstjórn sem samkomulag um óbreytta stöðu, um vald og um það að halda hlutunum í þeim böndum sem viðkomandi stýriafl velur. Stýriafl, stýriafl. Hvað er stýriafl í þessari ríkisstjórn? Er það Framsfl. sem hefur verið með erfiðu átakmálin á þessum vetri og sem við höfum fyrst og fremst beint spjótum okkar að? Eða er það Sjálfstfl., stóri flokkur allra stétta í gráu þokunni á bak við ríkisstjórnina sem hirðir allan stuðninginn frá þjóðinni? Hvað er stýriaflið? Er ekki fróðlegt að staldra við það hér þegar stefnir í að seinna frv. sem beint er gegn launþegum og frelsi til athafna er að verða að lögum? Ég lít svo á, virðulegi forseti, að pólitík sé að koma með stefnumarkandi frv. Pólitík táknar beinar aðgerðir til úrbóta í mörgum hagsmunamálum fjölskyldnanna í landinu. Pólitík var t.d. að takast svo harkalega á um EES. Pólitík var að hvetja til umræðu um hvort hagsmunir Íslands væru að leita eftir aðild að Evrópusambandinu og sjálfsagt að takast á um það. Það er stórpólitík. Átökin um það hvort við ættum að gerast aðilar að EES voru svo mikil pólitík að stjórnarandstöðuflokkar klofnuðu. Það er pólitík að takast á um fjárlög og niðurskurð og það er pólitík að takast á um tekjukerfi ríkisins, hver á að borga, hver á að borga hvað, hvenær og vegna hvers. En það er aðferðafræði, virðulegi forseti, að gera eins og Sjálfstfl. Hann vill vera eins og fósturmóðir með milda hönd og skilning á þörfum þegnanna, segja lítið og gera enn minna. Það er aðferðafræði. Hún getur verði smart, svo ég noti slettu sem er vinsæl hérlendis. Það er aðferðafræði að fá efh.- og viðskn. til að flytja umdeilt mál á viðkvæmum pólitískum vetri og keyra mál fram í nokkru flaustri þannig að ekki sé ljóst hvort náðst hafi að binda alla þingflokka í umsaminn þagnarmúr. Og það er aðferðafræði að gera það án þess að ljóst sé hvort viðkomandi tekjutapi verði mætt með einhverjum hætti. Þetta er sérstaklega snjöll aðferðafræði þegar til þess er hugsað hve þau voru mörg velferðarmálin í desember við fjárlagagerðina sem tekist var á um og sem vantaði 5 millj. í og 10 millj. í og 20 millj. í og 25 millj. í. Þetta er snjöll aðferðafræði. Það var aðferðafræði hjá undirritaðri að flytja sem þingmannatillögu tillögu að stefnu í fjölskyldumálum og þrýsta með því á nýjan félmrh. að gera upp við sig hvort hann fylgdi í kjölfarið og setti fram slíka stefnu, vitandi að það yrði þungur róður gagnvart ægivaldi flokksins sem er hinn milda fósturmóðir með skilning á þörfum allra þegna sinna. Og það var aðferðafræði sem lukkaðist vegna þess að svo til óbreytt frv. um fjölskyldumál sá dagsins ljós hér á Alþingi, örlítið breytt að vísu, beittustu tennurnar úr því dregnar. En ég tek hattinn ofan fyrir þessu vegna þess að sá sem það flutti hafði sagt í æsingi hér á haustdögum: Mitt frv. verður ekki væmið kjaftæði á blaði. Þetta var aðferðafræði. Það lukkaðist að ná því fram að fá ráðherra til að flytja fjölskyldustefnu, að svæfa hana á borðum þingmanna er aðferðafræði hinnar mildu fósturmóður sem hefur skilning á þörfum þegna sinna. Virðulegur forseti. Hvers vegna er ég með þessar vangaveltur núna í frv. um stéttarfélög og vinnudeilur? Af hverju er ég að taka hér pólitíska umfjöllun um stjórnarflokkana og hver á hvað og hver er hvurs, Sjálfstfl. eða Framsfl.? Hvaða áhyggjur er ég að hafa af því þótt Framsfl. hafi svo gjörsamlega kastað af sér hamnum að það dettur ekki nokkrum manni í hug lengur að auglýsa eftir Framsfl. sem síðast sást í selskinnsjakka. Enda sést sá Framsfl. ekki lengur hér í þessum sal. Hvers vegna er ég að velta þessu fyrir mér og draga önnur ólík mál inn? Er það e.t.v. vegna þess að á þessu kvöldi eiga að fara fram eldhúsdagsumræður og þar á að hafa svo snjalla og stutta umræðu og snarpa þannig að hugnist nú þeim sem heima sitja og hafa fengið svo miklar fréttir af því hve hagvöxturinn sé góður og hagur þeirra batnandi að þegnarnir heima hafa ekki í sér eirð til þess að hlusta á langan eldhúsdag um það sem Alþingi Íslendinga hefur staðið fyrir á þessum vetri? Eða er það vegna þess að það hangir saman í einum pakka pólitík og aðferðafræði þannig að það gagnast Sjálfstfl. að vera í grárri, vinsamlegri þoku á meðan samstarfsflokkur í fagráðuneytunum slítur með kerfisbreytingar og niðurskurð? Er það vegna þess að það er ástæða til að vekja athygli á því að hin snjalla aðferðafræði getur breytt yfir óþægilega pólitíska gjörð? Það er að mínu mati hins vegar stórmannlegra, virðulegi forseti, að fara framan að málum, draga fram kosti og galla breytinga, draga fram kosti og galla þess frv. sem lagt er fram, þeirra laga sem verið er að setja og setja fram með skýrum hætti hvaða væntingar menn hafa til áhrifanna af lagasetningunni. Það hefur skort á um þau mál sem hér er verið að fjalla um. Í þessu frv. og í frv. um opinbera starfsmenn er eiginlega ekki ljóst hvað ráðherrarnir hafa sett fram sem meginatriðin í því að setja lög á þegnana. Það hefur oft verið kallað að setja lög á liðið. Það hefur verið sagt að þessi lög séu sett til að skapa betri aðstæður til kjarasamninga, að það eigi að skapa aðstæður á vinnumarkaði til kjarasamninga og umhverfi á vinnumarkaði sem sé svipað og í Danmörku. En nota bene, í Danmörku hafa menn komið sér saman um þessi vinnubrögð. Menn hafa komið sér saman um aðferðafræðina sem menn beita við að semja um hin dönsku kjör og þess vegna getur áratuga samkomulag um aðferðafræðina sem maður viðhefur til að ná fram dönskum kjörum ekki nýst sem lagasetning með valdi til að skapa aðstæður á íslenskum vinnumarkaði sem gefa dönsk kjör. Því þrátt fyrir allt snúast nú kjörin um það hversu miklu fyrirtækin eru tilbúin að kosta til í auknum launagreiðslum og hversu miklu ríkið er tilbúið að kosta til í öðru sem notað er til launajöfnunar. Í mörgum tilfellum eru það atriði sem við höfum talað um að þurfi að lagfæra eins og breytingar á vaxtabótum og öðru sem reyndist þyngra og ósanngjarnara mál en nokkurn grunaði sem stóð að slíkri lagasetningu. Það er alveg ljóst að það frv. sem svo breytt er hér að verða að lögum afstýrir því ekki, virðulegi forseti, að smærri hagsmunahópar á vinnumarkaði bíði átekta og klifri upp eftir bakinu á stóru láglaunahópunum sem rutt hafa veginn og eru búnir að semja. Ef mér hefur sést yfir hvað það er í þessu frv., svo breyttu, sem afstýrir þessu þá er það spurning nr. tvö til hæstv. félmrh. Ég vil biðja hann að skýra það mjög nákvæmlega fyrir okkur sem höfum unnið með frv. vegna þess að það er afar mikilvægt að okkur sé það ljóst. Það er ekki ljóst og ekki hafa verið færð fyrir því rök við alla þessa löngu umræðu hér sem hefur tekið svo margar klukkustundir og félmrh. hefur heldur ekki verið fær um það á þessum tíma að útskýra hvað nákvæmlega vinnst með þessu frv. og þessum lögum sem stéttarfélögin öll, með fólki úr öllum flokkum, hafa ekki séð og áttað sig á og við sem höfum unnið með það höfum heldur ekki áttað okkur á því. Það er áhugavert, virðulegi forseti, að reyna að átta sig á við hvaða aðstæður frv. var sett fram og þá væntanlega reyna að átta sig á hvaða framtíðarsýn fólst í frv. af hálfu ráðherra og hvað gerðist síðan með frv. Virðulegi forseti. Ég er hér með lítið ljósrit úr einu dagblaðanna. Það er tafla. Á töflunni stendur: Frumvarp til laga um stéttarfélög og vinnudeilur. Drög í janúar. Frumvarp. Afstaða ASÍ. Breytingartillögur meiri hluta félmn. Síðan er þar rakið í hvaða tilfellum breytingar voru gerðar og ekki gerðar. En það sem vantar er að þetta yfirlit var unnið þegar fyrstu tillögur meiri hluta félmn. voru lagðar fram og sannarlega átti málið eftir að breytast og umræðan í nefndinni að leiða það í ljós að þetta var ekki nægilegt. Það varð að gera aðrar breytingar ef vel átti að vera og ef ekki átti að brjóta í bága við alþjóðasamþykktir. Og breytingartillögurnar sem við höfum verið að fjalla um hér við 2. umr., virðulegi forseti, eru hvorki meira né minna en í sjö liðum. Það er breyting um að 1. gr. falli brott, það eru viðamiklar breytingar við 2. gr., það eru viðamiklar breytingar við 4. gr., það eru breytingar við 5. gr., það eru talsvert miklar breytingar við 6. gr. og það eru litlar breytingar við 8. gr., og 9. gr. felld brott. Ef við lítum til þess, virðulegi forseti, hvað þetta frv. er nú í raun og veru lítið og fáar greinar þá segir þetta meira en nokkuð annað um ástand þessa máls þegar það var lagt fram hér á borð þingmanna og skortinn á framtíðarsýninni sem átti að vinnast með þessu frv., skortinn á að hafa yfirsýn yfir það hvað maður var að gera, hvað átti að nást fram, hvernig lög áttu að verða til. Ég vil taka sérstaklega fram að breytingarnar eru allar til bóta, virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. 16. þm. Reykv., Pétri H. Blöndal, að það hefur farið fram afargóð umræða í félmn. undir styrkri forustu Kristínar Ástgeirsdóttur, hv. 14. þm. Reykv. Félmn. hefur ekki legið á liði sínu. Stjórnarandstaðan hefur hvergi látið deigan síga við að fara í efnislega umfjöllun um hvert einasta atriði í þessu frv. þótt hún væri því ósammála. Og þótt hún væri ósátt við að það væri verið að setja lög í ósætti við gjörvalla verkalýðshreyfinguna birtist það ekki þannig að stjórnarandstæðingar færu í einhvern léttleika tilverunnar, skrópuðu í nefndinni eða létu sig ekki málin varða. Efnisleg umfjöllun um hverja grein, öflug umræða, öflugar kraftmiklar spurningar til allra þeirra sem komu á fund nefndarinnar, beðið var um álit og þau skoðuð í þaula þar til þeim sem þarna sátu var ljóst að frv., ef það hefði orðið að lögum eins og það var sett fram hér í upphafi, hefði ekki orðið neitt minna en skandall. Ekki neitt minna en skandall. Þannig, virðulegi forseti, vinnur háæruverðugt Alþingi. Ástæðan fyrir vangaveltum mínum um vinnubrögð og pólitík á þessum fimmtudagsmorgni er að það hefur lítið farið fyrir því að reyna að gefa mynd af því hvað gerist með frv. frá því að þau í æsingi eru sett hingað inn með hinum hefðbundnu viðtölum við viðkomandi ráðherra og hvað gerist með þau þar til þau koma hingað inn aftur við 2. umr. og tekin er efnisleg, pólitísk umræða um þau. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram hér á þessum morgni að það er líklega eitt merkilegasta viðfangsefni okkar í þessum sal að fara nú að reyna að koma því til skila til þjóðarinnar að þeir sem hér hafa fallist á að fara fram fyrir sitt fólk til að reyna að láta gott af sér leiða í störfum, hvort sem er í stjórn eða stjórnarandstöðu, leggja gjarnan fram óeigingjarna vinnu mjög faglega í öllum málum. Þess vegna mætti líka gera meira af því að skoða jafnefnislega af jafnmikilli vandvirkni þingmannamálin mörgu sem hér eru flutt í hjartans einlægni, fá minni umræðu og allt of litla umfjöllun og koma næstum aldrei til baka frá nefndunum. Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að fara hér í nokkurn eldhúsdag um þetta mál og mér er þungt í skapi þegar ég hlýði á umfjöllun um stéttarfélög og vinnudeilur og horfi á þetta frv. verða að lögum. Mér er þungt í skapi vegna þess að það var ráðherra Alþfl. sem í bjartsýni og trú setti á laggirnar starfshóp til að skoða samskiptareglur á vinnumarkaði vitandi það eftir viðræður að það var mikill vilji til þess af hálfu aðila að setjast niður og skoða hvað það er sem er hugsanlega orðið úrelt í okkar vinnubrögðum og samskiptareglum sem við viljum breyta. Hvað er það sem horfir til betri vegar ef við setjumst niður saman og sköpum okkar eigin reglur? Þarna hefði að mínu mati lukkast að koma sér saman um hvernig menn ætla að vinna og hverju þeir ætla að breyta. En offorsið var mikið og ég kenni þar um metnaði og einhvers konar kallaklúbbssamkomulagi: Nú skulum við hafa vit fyrir liðinu. Nú skulum við bara setja lög á launþegana af því að við vitum hvernig þeir eiga að hafa sín samskipti og við skulum ákveða með lögum hvernig þeir eiga að vinna saman að sínum samningum og hvað er til bóta. Virðulegi forseti. Það stendur eftir í umfjölluninni um þetta mál að það er spáð hundruðum ef ekki þúsundum viðræðuáætlana miðað við að það upplegg sem hér var farið af stað með mun ekki ganga eftir. Það er mikill ótti um að það verði ekki gerðir vinnustaðarsamningar, sem hafa þó þróast svo ágætlega hér hjá okkur. Ég vek athygli á því að síðustu vinnustaðarsamningar í álverinu voru á þá lund að stéttarfélögin komu sér saman um að hafa sameiginlega atkvæðagreiðslu. Þau komu sér saman um það og treystu sér til þess. Núna er búið að setja það í lög að varðandi vinnustaðarsamninga verði sameiginleg atkvæðagreiðsla. Því er með fullum krafti haldið fram að lítil stéttarfélög muni ekki þora í vinnustaðarsamninga vegna þess að nú verður það ekki samkomulagið í kjölfar samninganna og umfjöllun um samninga sem ræður því hvort menn hafa sameiginlega atkvæðagreiðslu. Nú liggur það fyrir fyrir fram að hvernig svo sem samningarnir líta út þegar upp er staðið, þá skal greiða atkvæði um þá saman. Menn hafa sagt að það muni ekkert stéttarfélag þora að fara í vinnustaðarsamninga t.d. með VR eða sambærilegu félagi. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mína ræðu mikið lengri. Ég ætla samt örlítið að fara inn á vinnumarkaðinn vegna þess að þetta er vinnumarkaðsmál og ætti að bera í sér markmið um vinnumarkaðinn sem vekti einhverja bjartsýni en ekki ótta. Það er ótti á vinnumarkaði. Af hverju er ótti á vinnumarkaði, virðulegi forseti? Hvenær skapast ótti á vinnumarkaði og hvenær skapast undirgefni á vinnumarkaði? Það er þegar atvinnuleysi verður viðvarandi. Þá skapast undirgefni og ótti vegna þess að það skapar vald á launafólkið. Það skapar þetta ósýnilega vald sem felst í því: Vertu ánægð að hafa vinnu, það eru nógir um starfið. Vertu ánægð að hafa vinnu. Þetta er ægivaldið sem liggur í loftinu þegar atvinnuleysi er viðvarandi. Í því felast ósýnilegu skilaboðin til þeirra sem eru óþægir. Atvinnuleysi hefur ekki minnkað í höfuðborginni. Það var upplýst hjá okkur, virðulegi forseti, á fundi félmn. í gær að atvinnuleysi hefur aukist í höfuðborginni þrátt fyrir að prósentan í heild hefur örlítið lækkað. Og atvinnuleysi kvenna er meira en karla. Ef ég man rétt voru síðustu atvinnuleysistölur um 5,1% en atvinnuleysi kvenna er 7,1%. Það hafa ekki verið fluttar tillögur hér á þessum vetri af stjórnarflokkunum um beinar aðgerðir í atvinnumálum. Hagvextinum er ætlað að vinna úr því. En þrátt fyrir bætta stöðu fyrirtækja sem menn hafa verið að boða og sem við finnum öll í loftinu, alla vega vonina, hafa þau ekki fjölgað fólki í takt við þennan batnandi hag. Fyrirtækin hafa aukið vinnu á þeim sem eru í vinnunni. Það er ein skýringin á því að í höfuðborginni, þar sem fyrirtækin eru flest og fjölbreyttust, er atvinnuleysi ekki minna, það er meira. Og við höfum ekki séð neinar tillögur um ný störf frá flokknum sem ætlaði að skapa 12.000 störf til aldamóta. Það var líka fjallað um það í félmn. í gær, virðulegi forseti, að við yrðum að skoða það að þrátt fyrir að ákvæði væru góð um að heimila ungu fólki á atvinnuleysisbótum að fara í nám á bótum og auka við sig þekkingu þá yrðu menn alltaf að hafa að leiðarljósi að það er gagnslítið að mennta ungt fólk eða endurmennta fullorðið fólk ef engin störf eru til handa hinu endurmenntaða fólki. Þetta er pólitíkin. Þetta er pólitík dagsins, virðulegi forseti. Pólitík dagsins er sú að atvinnuleysi hefur aukist í höfuðborginni. Pólitík dagsins er sú að atvinnuleysi á landsvísu hefur örlítið minnkað og að það fjölgar eitthvað störfum ár frá ári af völdum hagvaxtar. Ég minni enn á að síðasta ár fyrrv. ríkisstjórnar var hagvöxtur og það fjölgaði um 1.400 störf. Það breytti engu um málflutning Framsfl. Það er í þessu andrúmslofti þegar ekkert er gert til að auka atvinnutækifæri að ríkisstjórnin er að setja lög, hún er að setja félagasamtök í bönd þannig að þau séu í ákveðnum böndum við samningana í haust. Það er valdi beitt með lagasetningu. Þetta vald veldur ótta og ég skil þann ótta. Öll mín ræða hér í þennan hálftíma á þessum fimmtudagsmorgni hefur einmitt verið um pólitík og aðferðafræði, um að vekja vonir og framtíðarsýn, um að hvetja til nýsköpunar og gera hana mögulega eða að skapa ótta, setja óttanum lög og valdinu lög þannig að menn hafi sitt á þurru í haust. Þannig er að í haust er búið að setja bönd á stéttarfélögin, það er búið að setja lög á þegnana, það er búið að virkja óttann og skipuleggja valdið. Þegar afleiðingar laganna verða fólki ljósar í haust þá tel ég og trúi því að félmrh. iðri að hafa látið hafa sig í þetta verk. Virðulegi forseti. Með þeim orðum lýk ég ræðu minni og pólitískum vangaveltum á þessum fimmtudagsmorgni sem er með eldhúsdag í kvöld.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrir frábæra ræðu. Hún var frábær sérstaklega hvað varðar starfið í þinginu. Og það er alveg hárrétt hjá henni að flest mál eru unnin mjög faglega og mjög málefnalega en það heyrist ekkert um það. Það er alveg ótrúlegt að sitja hérna stundum klukkutímum saman hér fyrir framan þennan ræðustól og hlusta á góðar umræður og svo fer maður heim til sín og horfir á fréttirnar. Þá er eitthvað allt annað sem blasir við manni í fréttum af störfum þingsins þann daginn. Það er eins og maður hafi bara ekki verið viðstaddur. En það eru nokkur atriði sem ég vildi spyrja hv. þm. um. Menn hafa mismunandi skoðun á hlutunum en það má ekki segja og ég segi ekki við þingmanninn að það sem hann haldi fram sé rangt og bull og vitleysa heldur er það vegna þess að hann lítur hlutina öðrum augum. Maður verður að viðurkenna að við höfum öll okkar mismunandi lífssýn. Það er kannski það sem menn átta sig ekki á. Menn eiga að virða skoðanir hvers annars þótt þeir geti ekki fallist á þær. Hv. þm. talaði um að smærri hópar klifruðu upp eftir bakinu á öðrum. Tengireglan stóðst því miður ekki samning okkar við ILO, hún stóðst ekki. Við gátum ekki haldið henni við. Og ég spyr hv. þm.: Sér hann einhverja leið til að jafna það að verkfallsrétturinn gefi þeim hæst launin sem valda mestum skaða? En varðandi það að þetta sé helmingastjórn sem geri lítið vil ég benda á að stjórnin er komin fram með framhaldsskólafrv., fjárreiðufrv., frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, stéttarfélög og vinnudeilur, fjármagnstekjuskatt, nýtt álver og Póst og síma. Er þetta lítið? Ekki finnst mér það.

Virðulegi forseti. Það kemur mér ekki á óvart að hv. þm. Pétur H. Blöndal taki undir orð mín varðandi þingið. Hann hefur frá þeirri stundu sem hann kom hingað inn látið bæði til sín taka og fylgst mjög vel með málum. En það er einmitt það sem fjölmargir þingmenn gera og ekki síst þingmenn stjórnarandstöðu. En það gera ekki bara þingmenn stjórnarandstöðu og ekki bara Pétur H. Blöndal frá stjórnarflokkum heldur þorri þingmanna. Því miður þó með þeim undantekningum að hér innan veggja þings er fólk sem kemur og fer og eru glæsilegir þingmenn á kostnað félaga sinna sem eru í vinnunni. Hér eru líka þingmenn sem eru í störfum annars staðar, skapa þá mynd að þingstörfin séu létt og löðurmannleg og gera okkur hinum það nærri óbærilegt að útskýra hvernig á því standi að árum saman hafi maður farið að heiman frá sér í vinnuna klukkan átta og varla komið heim í kvöldmat. Hvernig má það vera að þingmenn geti verið í hálfu og heilu starfi úti í bæ? Þannig er nú þingið. Ég hef ekki notað orðin rangt, bull og vitleysa. Þessi orð eru þá lögð mér í munn. Ég hef notað gagnrýni, beitta gagnrýni. Ég er í eðli mínu ósammála pólitík Sjálfstfl. Ég hef gert málamiðlanir sem stjórnarliði við Sjálfstfl. Við erum hér fyrir ýmsa flokka af því að við höfum ólík viðhorf. Samt komum við okkur oft saman, eins og ég hef áður sagt, um góðu málin. Tengireglan stóðst ekki, það er alveg rétt. Það uppgötvast ekki fyrr en í þingnefnd að ráðherrann sem vinnur með alþjóðsamþykktirnar, þar sem alþjóðasamþykktir ILO eru vistaðar, setti fram frv. sem stóðst ekki alþjóðasamþykktir Alþjóðavinnumálaskrifstofunnar. Það er athyglisvert. Ég er ekki með neinar tillögur um það hvernig á að standa að því í lagasetningu að koma böndum á það að litlir hópar skríði ekki upp eftir stóru hópunum, ég vil ekki að litlu hóparnir geri það. Ég vil að við finnum leiðir til þess saman. Ekki með lögum.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að ráðherra hefði komið fram með frv. sem hefði stangast á við ILO. Það er einmitt hlutverk þingsins og nefndanna að leiðrétta slíkt og fá fram umsagnir frá aðilum sem málið varðar. Við fengum mjög vandaða lagalega umsögn um þetta og hún leiddi þetta í ljós. Hún leiddi í ljós að það var vafi á að þetta stæðist þessa samninga og þar af leiðandi lagði hv. félmn. til, og hæstv. ráðherrann að sjálfsögðu féllst á það, að þetta yrði fellt út. En þetta er einmitt vandinn. Vandinn í verkalýðshreyfingunni og vandinn með launajöfnunina felst í því að vissir hópar í krafti þess hvað þeir valda miklu tjóni með verkföllum, fá mjög há laun. Það er beint samband milli þess tjóns sem menn valda með verkfalli og þeirra launa sem þeir fá. Þetta er hreinlega gallinn við verkfallsréttinn og þetta sýnir hvernig hann getur snúist upp í andhverfu sína og valdið launamisrétti í stað þess sem hann var upphaflega ætlaður til, þ.e. að hjálpa þeim sem verst hafa kjörin. Þetta þurfa menn einhvern veginn að leysa. Ég sé því miður enga lausn á því. Tengireglan var talin vera lausn á þessu. Hún reyndist ekki duga til þess. Hv. þm. sagði að það væri grá þoka á bak við ríkisstjórnina. Mér finnst það ekki sýna mikla virðingu fyrir mér sem þingmanni og stuðningsmanni ríkisstjórnarinnar eða þá kjósendur sem kusu stjórnarflokkana. Ég veit ekki hvort hv. þm. átti við mig sem gráa þoku eða alla þá tugi þúsunda kjósenda sem kusu þessa tvo flokka.

Virðulegi forseti. Fyrir mér er flokkur allra stétta, Sjálfstfl., eins og grá þoka í ríkisstjórninni sem er ekki að gera neitt annað en halda völdunum. En samstarfsflokkurinn er blóðugur upp fyrir axlir í niðurskurði og Sjálfstfl. kemur ekkert nálægt því, brosir bara og strýkur axlirnar á fólki. Í þessum orðum mínum er ég ekki að tala um hv. þm.

En kjósendur?

Kjósendur trúa á þennan flokk allra stétta.  Til hvers er verið að setja lög ef markmiðið næst ekki? Markmiðið sem ráðherrann setti fram aftur og aftur og aftur var að afstýra því að litlu hóparnir skriðu eftir bakinu á hinum. Og hverjir keyptu það? Launþegarnir með lágu launin, með 60--70 þúsundin sem sjá ekki fyrir sér hvernig þeir ná sínu fram þrátt fyrir að hafa borið þjóðarsátt og allt sem skapar núna hagvöxt og lægri vexti. Við getum tekið nýja umræðu um það. Markmiðið stenst ekki. En samt skal setja lögin og þess vegna segi ég: Markmiðið náðist ekki. Það er búið að setja út megnið af því sem var í þessu frv. og búa til nýtt. Við skulum bara setja frv. til hliðar, ná sátt við vinnumarkaðinn og vinna almennilega í haust.

Herra forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir eyddi nokkrum hluta ræðu sinnar í að gefa ríkisstjórnarflokkunum og ríkisstjórninni reyndar einkunnir fyrir störf sín og fór heldur háðulegum orðum um þá. Hún sagði m.a. að Sjálfstfl. segði lítið og gerði enn þá minna og væri eins og grá þoka sem væri ekki að gera neitt. Stefna flokksins og ríkisstjórnarinnar væri öll í þoku og fleira í þeim dúr. Þetta eru hreinir og klárir sleggjudómar og vitleysa. Það vill svo til að í gær kom út Alþýðublaðið, málgagn Alþfl. sem hv. þm. styður. Þar er viðtal við hv. þm. Kristin Gunnarsson. Allir vita að hann er einn gleggsti og starfsamasti þingmaðurinn á Alþingi og því mark á því takandi sem hann segir. Hvað segir hann? Hann segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin er greinilega farin að glíma við hallarekstur ríkissjóðs með því að endurskilgreina hlutverk ríkisins og eðli þess. Þetta hófst reyndar í tíð síðustu ríkisstjórnar. Mér hefur fundist vinstri mennirnir hafa legið heldur eftir í þessari umræðu og ekki haft nein svör við þessari að sumu leyti óljósu stefnumörkun og ekki heldur neina klára afstöðu. Menn hafa flúið í það skjól að vera bara á móti öllu og vísa þessu frá sem einhverjum vondum málum,`` segir Kristinn, og jánkaði því að þarna sé um frekar þumbaralega afstöðu að ræða. ,,Stjórnarandstaðan kemst ekki hjá því að marka sér einhverja pólitíska afstöðu gagnvart þessu.`` ,,Við höfum verið einu skrefi á eftir stjórnarflokkunum í pólitískri umræðu og þó aðallega Sjálfstfl. sem er prímus mótor í þessum breytingum. Kristinn segir þetta tengjast einkavæðingu og breytingu ríkisfyrirtækja í hlutafélög og þeirri hugsun að fela einkaaðilum að vinna verkin. Það er þá einhver stefna sem þeir hafa en við höfum setið eftir. Við höfum engin skýr svör og þar með fá kjósendur heldur engin svör. Við töpum því fylgi, en Sjálfstfl. vinnur fylgi. Við ættum að nota sumarið til að fara í pólitíska umræðu um ríkið og velferðarkerfið. Okkur hefur að mörgu leyti mistekist málatilbúnaðurinn í vetur.`` Þetta er auðvitað allt saman hárrétt og orð í tíma töluð. Ég verð að segja það að mér finnst hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson eiga heiður skilinn fyrir að hafa kjark til að segja það hreint út að stjórnarandstaðan hefur flúið í það skjól að vera bara á móti. Hún hefur engin svör. Ég hvet hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur sem ég met mikils sem þingmann að íhuga vel þessi ummæli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar.

Virðulegi forseti. Ég er afskaplega ánægð með það að hv. þm. les Alþýðublaðið. Það geri ég líka og ég meira að segja stundum ræði við Alþýðublaðið og skrifa í það. Þess vegna bið ég þingmanninn að lesa Alþýðublaðið í dag vegna þess að þar er ég m.a. að svara þessu sjónarmiði hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Fyrirsögnin í viðtali við mig er, virðulegi forseti: Meiri kæruleysisbragur af hálfu stjórnarliða á þessu þingi en nokkru öðru sem ég hef setið. Ég hef starfað með þessum ágæta hv. þm. sem er í andsvari við mig og er því sannfærð um að þar tekur hann undir með mér. Varðandi það sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði svara ég því á þessa lund, virðulegi forseti. Nei, ég er alls ekki sammála þessu vegna þess að mér finnst að Sjálfstfl. hafi leikið mjög klókindalegan leik og hann er þessi: Á erfiðum vetri þegar farið er í gífurlega mikinn niðurskurð og enn meiri samdrátt en áður þrátt fyrir boðskap um batnandi tíma og staðreyndir um aukinn hagvöxt, hefur Sjálfstfl. tekist að staðsetja sjálfan sig nær ósýnilega í bakgrunninum í stjórnarsamstarfinu eins og flokkur sem ekki ber ábyrgð á neinu óþægilegu. Hann hefur látið samstarfsflokkinn um erfiðu hlutina, þ.e. að taka við gagnrýninni og kröfunum af því að samstarfsflokkurinn er nú eins og áður með fagráðuneytin. Mér finnst miklu fremur að það einkenni Sjálfstfl. að vera ósýnilegt afl og erfitt að festa hendur á því fyrir hvað hann stendur. Mér finnst Sjálfstfl. ekki hafa sýnt af sér neina aðra stjórnkænsku en þá að vera við völd til að vera við völd og halda völdum. Það sem mér finnst að hljóti að sitja eftir í hugum manna eftir þennan vetur er að flokkur allra stétta er ekki flokkur stétta. Þetta er mitt viðhorf, virðulegi forseti, ekki sleggjudómar. Pólitísk skoðun.

Hæstv. forseti. Þessi ræða hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur staðfestir auðvitað það sem hv. þm. Kristinn Gunnarsson sagði og ég vitnaði í áðan. Flestir þingmenn stjórnarandstöðunnar eru á móti og vísa málum frá. Þetta er þumbaraleg afstaða. Þessi afstaða hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur er þumbaraleg afstaða. Ég ætla að vona stjórnarandstöðunnar vegna og Alþingis vegna að hv. stjórnarandstæðingar íhugi mjög vel þetta gagnmerka viðtal við hv. þm. Kristin Gunnarsson í Alþýðublaðinu í gær sem er eins og ég sagði áðan einhver allra starfsamasti og gleggsti þingmaður á Alþingi í dag. Um það held ég að allir geti verið sammála.

Herra forseti. Nú mundi flokksbróðir minn góður, Össur Skarphéðinsson, segja: Jæja, eru nú karlar að mæra karla. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta andsvar hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar ómaklegt. Það er ómaklegt litið til þeirrar ræðu sem ég hef flutt á þessum morgni vegna þess að í henni flutti ég fyrir því talsverð rök hve vinnusamt þingið er, hve vel þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu vinna saman, í hversu ríkum mæli lög eru afgreidd frá Alþingi í sátt allra þingmanna, hve fá málin eru sem eru þess pólitíska eðlis að okkur greinir á eins og okkur greinir á í þeim tveim málum sem nú eru að verða að lögum og hafa tekið um 100 klukkustundir af störfum þingsins. Virðulegi forseti. Ég færði fyrir þessu mjög góð rök í ræðu minni og það er ómaklegt að halda því fram að í ræðu minni felist að stjórnarandstöðuþingmenn séu bara á móti og fúlir á móti. Þetta er mjög rangt. Við vinnum mjög efnislega, leggjum mikla vinnu af mörkum í nefndum og erum þaulsætin við að fjalla hér um mál. Hlutverk okkar er að veita aðhald, hlutverk okkar er að benda á galla og ég færði fyrir því sterk rök að lagfæringarnar á þessu frv. sem hér er að verða að lögum eru til komnar sökum vinnu stjórnarandstöðunnar í félmn. Ekki í upphrópunarstíl, eins og hv. þm. þekkir sjálfur úr nefndarstarfi, heldur vegna faglegrar og góðrar vinnu sem vissulega hefur afstýrt því að þessi lög verði jafnmikið slys og þau hefðu orðið ef við værum bara í upphrópunarstíl og hasar eins og hv. þm. gaf til kynna.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna þeirri nýbreytni í sölum Alþingis að óbreyttir stjórnarliðar séu farnir að koma hér og tjá sig um efni frv. sem hér er til umræðu. Það er svo sannarlega stílbrot af hálfu hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar að koma og tjá sig um efni þessa máls því staðreyndin er sú að stjórnarliðar hafa yfir höfuð ekki tjáð sig um málið, þeir eru a.m.k. teljandi á fingrum annarrar handar. Og ég vil segja það til hróss hv. þm. Pétri Blöndal og taka undir með ræðumanninum á undan að hann er þó einn af þeim fáu stjórnarliðum sem virðast hafa sett sig mjög vel inn í þessi mál sem verið er að ræða, kynnt sér þau mjög ítarlega, farið mjög ítarlega ofan í allar umsagnir í félmn. og tekið þátt í umræðum og andsvörum. Ég verð að segja það að ég er ekki sammála hinum ágæta flokksbróður mínum, hv. þm. Kristni Gunnarssyni, að stjórnarandstöðunni hafi haldist illa á málflutningi sínum. Ég get alla vega ekki séð að það sé að takast illa upp með málflutning þegar miðað er við þá vinnu sem hefur verið lögð í þessi mál. Stjórnarandstaðan hefur verið að reka ákveðna pólitík. Það er svo einfalt mál. Þess vegna hefur stjórnarandstaðan náð samstöðu um þetta mál vegna þess að þar skilur með henni og stjórnarflokkunum að það er ákveðin pólitík sem við höfum verið að reka hérna. Ég er líka sammála hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur um það að Sjálfstfl. hefur verið mjög þokukenndur á bak við þessar breytingar og þau mál öll sem snerta þetta frv. og í raun og veru komist upp með að vera í nánast einhvers konar reykskýi. Ég er alveg sammála henni um það að hann hefur ekki birst í sinni réttu mynd í þessu máli. Það kom til umræðu áðan hvort kjósendur væru þá líka í þoku. Ég held satt best að segja að kjósendur hafi verið í þoku þegar þeir greiddu atkvæði í kosningum í vor hvað þessi mál varðar.

Lítil þjóð.

Það má vel vera, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. En staðreyndin er einfaldlega sú, eins og margoft hefur verið rakið í umræðunum, að þessir tveir flokkar ráku ekki þá pólitík sem verið er að sýna í þinginu í dag, fyrir kosningar. Mér heyrist á þeim þingmönnum sem talað hafa í umræðunni í dag að þeir geri sér enn vonir um að hæstv. félmrh. og ríkisstjórnin snúi frá villu síns vegar og dragi frv. til baka. Ég er ekki jafnvongóð. 3. umr. er hafin um málið og þótt ég teljist frekar bjartsýn að eðlisfari hef ég gefið upp vonina um að ríkisstjórnin sjái að sér og dragi frv. til baka þrátt fyrir eindregin tilmæli sameinaðrar verkalýðshreyfingar. Það sem hefur gerst smám saman á meðan Alþingi hefur verið að ræða þessi mál, frv. um stéttarfélög og vinnudeilur, þá hafa atvinnurekendur fært sig æ meira upp á skaftið. Skilaboðin úr Garðastrætinu verða æ skýrari og það er kannski ekkert skrýtið vegna þess að ríkisstjórnin sem nú er við völd er þeirra megin í tilverunni. Hún hefur sýnt það mjög skýrt og skorinort og það launafólk sem batt vonir við að Framsfl. mundi kannski að einhverju leyti taka undir þeirra málstað hefur væntanlega gefið upp þá von vegna þess að ríkisstjórnin hefur engin áform uppi um það að bæta réttarstöðu launafólks. Hún er ekki að ráðgera að koma á bættu starfsöryggi eða atvinnulýðræði. Það er ekki til umræðu í hæstv. ríkisstjórn eftir því sem ég best veit, alla vega ekki í þinginu. Ríkisstjórnin er ekki vön að vinna með verkalýðshreyfingunni, hún tekur þvert á móti undir tónana sem hafa hljómað úr herbúðum atvinnurekenda og eftir að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hætti þar sem formaður hafa tónarnir orðið æ sterkari í þá veru að atvinnurekendasamtökin eru með gagnrýni á innri skipulagsmál verkalýðshreyfingarinnar sem er langt fyrir utan það svið sem þau eiga að hafa afskipti af. Og ríkisstjórnin hefur tekið undir það með forsvarsmönnum atvinnurekendasamtakanna sem hafa haft mjög ákveðnar skoðanir á því hvernig eigi að reka verkalýðshreyfinguna í landinu og tekið sér það vald að tjá sig um það hvar og hvenær sem er hvernig launafólk eigi að skipuleggja samtök sín. Ríkisstjórnin vill ekki beina athygli manna að því miðstýrða og ósveigjanlega skipulagi sem einkennir Vinnuveitendasamband Íslands. Hún vill ekki beina athygli manna að því. Hún vill ekki heldur beina athygli manna að því að þetta ósveigjanlega skipulag hefur verið notað sem tæki til að halda kröfum launafólks niðri í ákveðnum tilvikum og þá sérstaklega þeim hópum sem eru svo óskammfeilnir að koma fram með sérkröfur við kjarasamningagerð. Ég vil líka leiðrétta þann málflutning sem gjarnan hefur verið hafður í frammi í ræðustóli og hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á áðan. Hann vék að því að verkfallsrétturinn væri misnotaður, það væru litlir hópar sem ættu það til að fara í verkföll, fámennir hópar sem kostuðu þjóðarbúið mjög mikið og þetta væru oft og tíðum hálaunahópar. Þessi málflutningur hefur heyrst áður úr ræðustóli og menn hafa nefnt dæmi eins og flugumferðarstjóra. Ég vil benda á að það eru líka til sérhópar og hópar sem þurfa að fara fram með sérkröfur á vinnumarkaði sem eru láglaunahópar. Og það eru til hópar sem er þannig statt fyrir að einhverra hluta vegna þurfa þeir að koma sérkröfum á framfæri. Ég vil nefna sem dæmi fiskvinnslufólk. Það fólk býr ekki við starfsöryggi þegar um er að ræða hráefnisskort. Það er hægt að segja því upp fyrirvaralaust. Þetta fólk hefur verið að reyna að fá leiðréttingu mála sinna í kjarasamningum vegna þess að lagaumgerðin, lögin frá 1979, býr til það umhverfi að það sé heimilt að víkja þessu fólki úr vinnu fyrirvaralaust ef um hráefnisskort er að ræða. Síðan hefur það gerst með tímanum að dómstólar í landinu hafa túlkað þessa grein, sem ég er alveg sannfærð um að hafi ekki verið ætlað að hafa svo víðtækt svið, þannig að hugtakið hráefnisskortur geti m.a. átt við um það þegar fyrirtæki metur það fjárhagslega hagkvæmara að landa fiski einhvers staðar annars staðar ef um er að ræða útgerð sem á fiskvinnsluna líka. Túlkunin á þessu ákvæði hefur því farið langt út fyrir það sem manni sýnist hafa verið megintilgangurinn og uppi stendur launafólkið í fiskvinnslu sem hefur nákvæmlega ekki neitt starfsöryggi. Það er því ekki bara þannig að verkfallsréttur sé aðeins notaður af ofdekruðum hálaunahópum, fámennum hálaunahópum, til að ná fram sérkröfum. Það verður að vera ákveðinn sveigjanleiki fyrir hendi hjá atvinnurekendum þannig að þeir geti í einstökum málum gengið beint til samninga við einstök fyrirtæki eða einstakar starfsgreinar þar sem sérstök ástæða er til að leiðrétta málefni launafólks. Þá erum við að tala um nauðsyn á sveigjanleikanum hinum megin frá. En hæstv. ríkisstjórn hefur ekki áhyggjur af þessu og vill ekkert skipta sér af þessum málum. Hún reynir reyndar að taka á þeirri óskammfeilni sem forsvarsmenn hjá samtökum atvinnurekenda hafa sýnt verkalýðshreyfingunni með því að bera því við fyrir dómi að samningur hafi aldrei verið gildur þar sem hann hafi ekki verið borinn undir framkvæmdastjórn Vinnuveitendasambandsins, þótt eftir þessum sama samningi hefði verið unnið ef ég man rétt þrjú ár. Þetta gerðist í dómsmáli fyrir nokkrum árum og ég fagna því að hæstv. ríkisstjórn virðist vera að reyna í þessum tillögum sínum að taka þó á þessu máli þannig að slíkt geti ekki endurtekið sig. En hún hefur ekki áform uppi um það að bæta stöðu fiskvinnslufólks vegna uppsagna og koma í veg fyrir að fyrirtæki flytji launafólk eins og því lystir af launaskrá yfir á atvinnuleysisskrá eins og rökstuddur grunur leikur á að sé gert. Ég segi rökstuddur grunur vegna þess að ég get ekki fullyrt að þetta sé raunin. En það er full ástæða til þess að skoða þessi mál. Þetta eru sögur sem maður er að heyra. Ég heyrði mörg dæmi um slíkt þegar ég starfaði hjá Alþýðusambandinu. Nú virðist þetta vera að ágerast. Hefur ríkisstjórnin í hyggju að taka á þessum málum? Svona mál fela ekki aðeins í sér fullkomið virðingarleysi fyrir launafólkinu sjálfu og fyrir gildi vinnunnar, heldur einnig hreina og klára misnotkun á opinberu fé. Þetta eru t.d. hlutir sem ég hefði viljað sjá hæstv. ríkisstjórn taka á. Það er fullt af hlutum sem snúast um málefni vinnumarkaðar sem eru aðrir og brýnni að taka á en innri skipulagsmál verkalýðshreyfingarinnar ef hæstv. félmrh. vill gera sig gildandi á þessu sviði á annað borð. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. félmrh. að því hvort það væri kannski möguleikiað hann sneri sér að slíkum málum úr því að hann er að láta til sín taka í málefnum vinnumarkaðar. Nú liggur t.d. fyrir þinginu till. til þál. sem hefur ekki reyndar enn þá fengist mælt fyrir um fullgildingu samþykktar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um uppsögn af hálfu atvinnurekenda. Þessi tillaga er kannski gott dæmi um mál sem hefur strandað á andstöðu atvinnurekenda inni í þríhliða nefnd aðila vinnumarkaðarins og atvinnurekendur hafa margsinnis lýst því yfir, eða fulltrúar þeirra skulum við segja, að þeir vilja ekki að þessi samþykkt verði fullgilt. Ég hefði gjarnan viljað óska þess að það hefði verið hægt að mæla fyrir þessari tillögu áður en þingi lýkur og láta á það reyna hvort ríkisstjórnin sé í raun og veru að vinna fyrst og fremst í þágu atvinnurekenda, eins og ég vil meina, eða hvort hún hyggist taka af einhverri alvöru á vandamálum launafólks sem snúast um starfsöryggi og er orðið virkilega brýnt að leysa. Og ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Hefur hann í hyggju að gera eitthvað til að bæta stöðu launafólks varðandi starfsöryggi? Það er orðið mjög brýnt mál og ég veit að hæstv. félmrh. er kunnugt um að í samanburði við önnur lönd, ég tala ekki um Norðurlöndin, þá er orðin mjög brýn þörf á því að leiðrétta stöðu launafólks að þessu leyti. Einnig vil ég spyrja hæstv. félmrh. úr því að við erum að ræða málefni vinnumarkaðar og hann vill vera mikill athafnamaður á því sviði: Er það hluti af hans pólitík í stól ráðherra atvinnumála að fullgilda einhverjar aðrar af samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar? Það hefur verið bent á það í þinginu að Ísland hefur ekki fullgilt nema 18 af samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar á meðan flest önnur ríki á Norðurlöndum hafa fullgilt að mig minnir rúmlega 70 samþykktir að meðaltali og er það í samræmi við þann tíma sem þessi lönd hafa verið aðilar að þessari ágætu stofnun. Þótt að fjöldinn skipti að sjálfsögðu ekki öllu máli, hefur verið bent á það á þingum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar af fulltrúum samtaka launafólks, einkum frá Norðurlöndunum, að við séum að gefa ákveðin skilaboð ef við ætlum ekki að fullgilda neinar af þeim samþykktum sem stofnunin setur, en erum samt sem áður aðili að henni. Þetta er því miður enn eitt dæmið um að þarna hafa atvinnurekendur ráðið inni í þríhliða nefndinni. Það hefur verið andstaða frá fulltrúum atvinnuekenda, hrein og klár andstaða, við að fullgilda þær samþykktir sem fulltrúar launafólks hafa lagt til. Hefur hæstv. félmrh. e.t.v. í hyggju að reyna að bæta úr þessu og taka af skarið og ganga í það að fullgilda einhverjar af þessum samþykktum? Því miður er það mín trú af því sem ég hef séð hingað til frá þessari hæstv. ríkisstjórn að stefna hennar sé einföld og skýr í þessum málum. Hún felst í því að færa atvinnurekendum, stjórnendum fyrirtækjanna og forstöðumönnum, ef um opinberar stofnanir er að ræða, aukin völd. Tilgangurinn er svo sagður vera að tryggja frekari sveigjanleika á vinnumarkaði. Spurningin er hins vegar sú hvaða verði ríkisstjórnin er tilbúin til að kaupa þennan sveigjanleika. Það er ekki komið í ljós enn. Það á eftir að koma í ljós því kjörtímabilið er bara rétt hafið. En þau skilaboð sem ríkisstjórnin hefur gefið launafólki hingað til eru því miður ekkert mjög glæsileg. Ég gæti nefnt hæstv. félmrh. fjölda annarra dæma ef hann hefur áhuga á að gera sig gildandi varðandi önnur málefni vinnumarkaðarins en starfsöryggi og það sem hér hefur verið nefnt. Það eru hlutir eins og t.d. gerviverktaka sem hefur verið mikið vandamál á vinnumarkaði. Gerviverktakan er t.d. hluti af ákveðnum sveigjanleika ef út í það er farið. Hún er hins vegar leið sumra atvinnurekenda fram hjá lögbundnum skyldum þeirra og kölluð náttúrlega gerviverktaka vegna þess að ekki er um nokkra verktöku að ræða í því máli. Ég vil líka spyrja hæstv. félrmh.: Hefur ríkisstjórnin eða hann eitthvað í hyggju til að verja launafólk frekar fyrir því að vera stillt upp við vegg af atvinnurekanda sínum? Um það hafa því miður verið þó nokkur dæmi að annaðhvort sé fólk neytt til að gera verktakasamning eða missa vinnuna, þótt um sé að ræða hreinan og kláran ráðningarsamning í eðli sínu. Þar væri vissulega ástæða fyrir hæstv. félmrh. til að gera sig gildandi. Eins er fjöldi annarra mála sem mér finnst að ríkisstjórnin hafi að mörgu leyti sýnt áhugaleysi. Ég get nefnt sem dæmi rökstuðning uppsagnar. Það er ekki skylt í dag að rökstyðja uppsagnir. Meira að segja í frv. til laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna er verið að reyna að smeygja sér fram hjá stjórnsýslulögunum, fyrirmæli stjórnsýslulaga um málskot þegar um launafólk er að ræða. Það er eins og það sé allt gert til þess að reyna að koma í veg fyrir að launafólk hafi ákveðin réttindi sem eru í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við talin sjálfsögð og eðlileg. Og þau eru ekki í andstöðu við neinn sveigjanleika á vinnumarkaði. Vissulega er það svo að atvinnurekanda er skylt að greiða launamanni þriggja mánaða uppsagnarfrest. Það væri meiri sveigjanleiki fyrir atvinnurekandann að þurfa ekki að greiða honum neinn eins og þegar um er að ræða hráefnisskort í fiskvinnslunni. En við erum alltaf með hina hliðina sem er launafólk sem á ákveðin réttindi og hversu langt ríkisstjórnin er tilbúin að ganga til þess að tryggja þennan sveigjanleika. Rökstuðningur uppsagnar, málskot vegna ólögmætrar uppsagnar, jafnvel réttur til að fá starf sitt aftur ef uppsögn er byggð á ólögmætum sjónarmiðum, allt eru þetta atriði sem ég tel að við þurfum að taka til skoðunar og fara að horfa meira á það en hefur verið gert að reyna að tryggja launafólki ákveðin réttindi. Það hefur verið gert ágætlega við fyrirtækin í landinu og ég held að það sé kominn tími til að fara að horfa meira á réttarstöðu launafólks, alla vega á vissum sviðum. En það virðist hins vegar blasa við sú sorglega staðreynd að ríkisstjórnin hafi ákveðið að vinna fyrst og fremst í þágu atvinnurekenda og það þarf ekki neinn snilling til þess að sjá það hvaða skilaboð koma frá samtökum atvinnurekenda annars vegar og hins vegar úr röðum verkalýðshreyfingarinnar. Það er alveg greinilegt fyrir hverja þessi ríkisstjórn er að vinna. Það er reyndar bara hjákátlegt að hlusta á hæstv. ráðherra þræta fyrir þetta trekk í trekk, jafnvel halda því fram að verkalýðshreyfingin hljóti að jafna sig, hún eigi eftir að sjá að þetta er allt í lagi. Það er eins og hæstv. ríkisstjórn telji sig vera þess umkomna að hafa vit fyrir verkalýðshreyfingunni og spá fyrir um það hver verða hennar viðbrögð í haust. Ég spái því hins vegar að verkalýðshreyfingin hafi á því meira vit hvernig reglur á vinnumarkaði virka en hæstv. ríkisstjórn, með fullri virðingu fyrir henni. Verkalýðshreyfingin er allt í einu orðin gamaldags, hún er orðin óþjál og hún er orðin ólýðræðisleg. Það verður að breyta innra skipulagi hennar með góðu eða illu. Þetta er tónninn sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnin er að gera þetta. Hún hefur reyndar valið sér til verks ég vil segja áður félagslega sinnaðan framsóknarmann, hæstv. félmrh. Pál Pétursson, því hann virðist hafa horfið af þeirri braut. Hann hefur sinnt trúnaðarstörfum sínum í þágu ríkisstjórnarinnar af mikilli röggsemi, vaðið yfir verkalýðshreyfinguna, fylgt leiftursóknaraðferðafræðinni. Þótt innihald frv. sé að mínu mati ekki ættað frá Nýja-Sjálandi er aðferðafræðin ættuð þaðan eins og hæstv. félmrh. hefur nánast viðurkennt í þingsölum. Hann telur a.m.k. að innihaldið sé ekki ættað þaðan en spurningunni um aðferðafræðina er hins vegar ósvarað. Eins og margoft hefur verið talað um, felst þessi leiftursóknaraðferðafræði í því að hafa ekki samráð, þ.e. alvörusamráð í almennum skilningi þess orðs en ekki þetta nýja hugtak sem hæstv. ríkisstjórn hefur búið til, og hlusta ekki á mótmæli, láta hlutina ganga hratt fyrir sig, láta þá ríða fljótt yfir. Hæstv. félmrh. hefur gefið ASÍ skýr skilaboð á 80 ára afmælinu: Ég vildi að þið væruð sammála mér, en úr því að svo er ekki verður bara að hafa það. Eins og frægt er orðið. Þetta er öll virðingin fyrir æðstu stofnun Alþýðusambands Íslands, sjálfu þingi þess sem kom niður á Austurvöll um daginn í heilu lagi til að mótmæla áformum ráðherrans og er það einsdæmi í sögunni. Það er kannski ekki skrýtið að hæstv. ríkisstjórn og það lið sem hún hefur á að skipa beri ekki meiri virðingu fyrir málstað verkalýðshreyfingarinnar því að verkalýðssinnar eru þar jafnsjaldséðir og hvítir hrafnar eftir því sem ég best fæ séð. Einn fulltrúi á þingi Alþýðusambandsins er jafnframt alþingismaður, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, og hann reyndar hafði fjarvistarleyfi við atkvæðagreiðslu við 2. umr. um frv. þar sem hann var á Alþýðusambandsþinginu.  Hæstv. félmrh. heldur því líklega enn fram að þetta frv. eða samþykkt þess komi ekki til með að skapa neina ólgu á vinnumarkaðinum eins og forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar hafa margsinnis varað við. Hann er líklega ekki sammála þeim spádómum og þá verður líklega bara að hafa það. Hann ætlar líklega einfaldlega að láta þær hremmingar ganga yfir þjóðina þegar þar að kemur því að hæstv. ráðherra á erfitt með að gefa sig með eitthvað sem hann hefur ákveðið að gera. Og það virðist vera eins og hann og ríkisstjórnin hafi bitið það í sig að láta þetta mál ganga í gegn, sama hvað tautar og raular. Þetta er í raun og veru mjög einkennileg aðferðafræði og einkennileg þvermóðska vegna þess að þegar maður fer að skoða betur hvað það er í frv. sem á að þjóna þeim markmiðum sem farið var af stað með, stendur raunar ekkert eftir. Það stendur ekki steinn yfir steini eftir af því. Ef við rifjum upp helstu markmiðin og grundvallarmarkmiðin sem farið var af stað með og sem eru meira að segja áréttuð í athugasemdum með frv., ef ég man rétt, þá voru þau fólgin í að auðvelda kjarasamningagerð og stytta samningsferlið. Þetta eru grundvallarrökin fyrir því að fara af stað með þessa breytingu. Og um þetta voru allir sammála sem tóku þátt í starfi nefndarinnar sem hóf undirbúning að þessu starfi. Nú hefur því verið marglýst yfir af hálfu verkalýðshreyfingarinnar að þar sem frv. er lagt fram í andstöðu hennar muni hún sýna veikleika hinna nýju reglna í reynd þegar kjarasamningar verða lausir í haust. Það verða gerðar viðræðuáætlanir í hundraðavís ef þekki þúsundavís, það verður ekki verkalýðshreyfing með samningsviljann að leiðarljósi sem kemur að samningaborðinu í haust. Við erum að tala um alla verkalýðshreyfinguna. Við erum að tala um ASÍ, BSRB, BHM, megnið af verkalýðshreyfingunni. Hún hefur sameinast í þessu máli vegna þess að hún hefur skynjað þennan sameiginlega óvin sinn sem er ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og kannski fyrst og fremst aðferðir hennar, aðferðafræði hennar á vinnumarkaði. Því hefur verið lýst áður í umræðum um þetta frv. að lagareglur á vinnumarkaði hafa ákveðna sérstöðu og það hafa verið nefnd um það dæmi. Þetta var rætt töluvert í félmn. Sérstaðan er kannski fólgin í því að kjarasamningar eru gerðir oft og tíðum undir miklum þrýstingi. Það er mikill þrýstingur á að þeim sé komið á sem fyrst og þetta þekkja þeir sem hafa komið nálægt kjarasamningagerð. Það þarf að semja sem fyrst og þess vegna að sjálfsögðu mjög mikilvægt að það séu einhverjir kjarasamningar í gildi til að fara eftir til að reyna að forða verkföllum og átökum á vinnumarkaði. Það er verið að semja fyrir mjög stóra hópa fólks og af þessum ástæðum er mjög mikilvægt að það kerfi sem við búum við virki. Þetta felur m.a. í sér að það hefur gefið mjög slæma raun að vera að setja reglur sem hefur ekki verið þokkaleg, almenn sátt um á milli aðila vinnumarkaðarins. Þar er ég að tala um leikreglurnar sjálfar. Og það hafa verið nefndar t.d. heimildir ríkissáttasemjara í núgildandi lögum sem eru aftur komnar inn í þetta frv. óbreyttar svo til. Samkvæmt lögunum um sáttastörf í vinnudeilum frá 1978 hefur ríkissáttasemjari miklu meira vald en hann hefur í raun og veru haft í reynd. Út af hverju? Jú, það er vegna þess að það hefur ekki verið um það nægileg sátt að hann beiti til fulls því valdi sem hann hefur samkvæmt lögunum. Ég geri ráð fyrir að hæstv. félmrh. og þeir sem að þessu frv. standa viti þetta. Og ég geri ráð fyrir að þeir hljóti að átta sig á því að lög sett í svo mikilli ósátt við alla verkalýðshreyfinguna verða aldrei góð lög. Þau verða alla tíð ólög og koma fyrr en varir til með að snúast upp í andstæðu sína. Ég vil líka segja að það er alls ekki eintómur yfirgangur í verkalýðshreyfingunni að geta ekki fallist á þessi vinnubrögð hjá hæstv. félmrh. í þessu máli, eins og látið hefur verið að liggja í umræðunni hér. Það er ekki þannig, eins og mér hefur þótt hæstv. félmrh. ýja að, að það þurfi að temja skassið eða koma böndum á ótemjuna eins og það var einhvern tíma orðað. Staðreyndin er einfaldlega sú að verkalýðshreyfingin hefur öll skynjað virðingarleysi hæstv. ríkisstjórnar fyrir málefnum launafólks og samtaka þeirra. Hún hefur skynjað virðingarleysi fyrir grundvellinum sem áratuga langt starf verkalýðshreyfingarinnar hefur byggt á, virðingarleysi fyrir samráði sem er eitt það mikilvægasta í starfi hennar. Þá erum við enn og aftur komin að upphafi þess starfs sem var farið af stað með í hópnum um samskiptareglur á vinnumarkaði. Honum var einmitt ætlað að byggja upp á samráðinu, að menn kæmust að samkomulagi og reyndu að ná sameiginlega þeim markmiðum sem þeir voru sammála um að þyrfti að ná, en það var að auðvelda kjarasamningagerð og stytta samningsferlið. Það átti að gera í sátt og samlyndi og 48 fundir eru enginn óskaplegur tími í slíkum málum, langt í frá. Þetta er kannski grundvallarmunurinn á þeim vinnubrögðum sem farið var af stað með og sem verkalýðshreyfngin gekkst inn á að taka þátt í og svo þeim sem er beitt hér í lokin þar sem ákveðið er að keyra málið áfram gegn vilja allrar hreyfingarinnar. Jafnvel þótt út úr þessu hefðu komið sams konar efnislegar reglur, eru þær reglur á gerólíkum grundvelli byggðar vegna þess að annars vegar er verið að tala um reglur sem eru byggðar á samráði og sátt og hins vegar erum við að tala um reglur sem eru byggðar á yfirgangi. Og það gengur einfaldlega ekki á vinnumarkaði. Það er bara svo einfalt mál. Ég geri ráð fyrir að verkalýðshreyfingin geri sér líka grein fyrir sínum möguleikum. Ríkisstjórnin er tilbúin til að traðka á grundvallargildum, samráðinu, þessu þríhliða samráði sem hingað til hefur verið byggt á. Hún og hæstv. félmrh. eru jafnvel tilbúin til að stofna friði á vinnumarkaði í hættu. Þótt verkalýðshreyfingin hafi nánast haft í hótunum um að hér verði vægast sagt mjög stirt um kjarasamningagerð næst þegar kjarasamningar losna, hefur hæstv. félmrh. verið tilbúinn til að horfa fram hjá því. Hann heldur áfram með sitt mál hvað sem tautar og raular. Hvað er hæstv. ríkisstjórn tilbúin til að gera næst í andstöðu við alla verkalýðshreyfinguna? Úr því að hún er búin að sýna einu sinni að hún er tilbúin til að ganga svona langt í fullkominni andstöðu við alla hreyfinguna, skyldi hún þá ekki vera tilbúin til að ganga lengra? Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin hefur a.m.k. sýnt vígtennurnar. Hún hefur sýnt verkalýðshreyfingunni vígtennurnar, sýnt í verki hvað hún er tilbúin til að gera og fyrir hvern hún er tilbúin til að vinna, a.m.k. í þessu ákveðna máli. Hún er líka tilbúin til að beita her sínum á hinu háa Alþingi sem reyndar virðist hlýða öllum fyrirskipunum umhugsunarlaust. Það er reyndar mjög sérkennileg upplifun að sjá í þingsölum hvernig það virðist ekki vera nema örlítill hluti þingmanna stjórnarliðsins sem hefur skoðanir á þessu stóra, mikilvæga og viðkvæma máli. Það er ekki nema ein og ein hræða sem lætur hafa sig í það að koma upp í ræðustól og tjá sig um þetta mál. Þeim er bara stýrt á græna takkann þegar þar að kemur. Nei, ég er ekki þeirrar skoðunar að verkalýðshreyfingin sé með nein óhemjulæti. Hún skynjar þarna óvin sinn og hún mun væntanlega berjast gegn honum ef eitthvert líf er eftir í henni. Herra forseti. Markmiðum þessa frv. verður ekki náð, það liggur ljóst fyrir. Það verður ekki einfaldara að semja nú en áður og samningaferlið verður ekki styttra. Það er því aðeins eitt sem getur vakað fyrir ríkisstjórninni með því að þrýsta frv. í gegnum þingið í andstöðu við verkalýðshreyfinguna. Ég hef verið að velta vöngum yfir því hvers vegna sé lögð svona gífurleg áhersla á það að koma þessu máli í gegn í fullkominni andstöðu við verkalýðshreyfinguna. Það hlýtur að vera eitthvað mikið sem býr þar að baki. Og ég get aðeins fundið eitt sem mögulega getur vakað fyrir hæstv. ríkisstjórn. Það er að koma böndum á verkalýðshreyfinguna, sýna henni hver valdið hefur og reyna þannig að draga úr henni máttinn. Ég sé ekki annan tilgang með þessum hamförum. Það er sorglegt að horfa upp á þessar aðferðir, herra forseti, og ég harma að það skuli ekki hafa verið betur farið með það ágæta starf sem var farið af stað með árið 1994. Það hefði getað skilað mikilum umbótum á vinnumarkaði ef rétt hefði verið á haldið. Það miðaði að því að betrumbæta skipulag á vinnumarkaði í sátt og samlyndi samningsaðila og til þess starfs gengu allir fúsir og af frjálsum vilja og virkilega tilbúnir til þess að láta gott af sér leiða. En bægslagangur, bráðlæti og yfirgangur hæstv. ríkisstjórnar kom í veg fyrir að farsæl lausn fyndist á því máli. Hún kaus að draga taum eins samningsaðila og ögra öðrum og afleiðingarnar koma fljótlega í ljós. Þær eru reyndar komnar í ljós. Það var öllum ljóst sem fylgdust með ASÍ-þinginu að þar var mikil ólga og mikil eindrægni innan verkalýðshreyfingarinnar gegn þessu frv. Meðal annars af þeim ástæðum sem hér hafa verið taldar upp og felast kannski fyrst og fremst í þeirri hættu sem fylgir því þegar stjórnvöld hlutast til um málefni og skipulag verkalýðshreyfingarinnar í andstöðu við hana. Það er mjög hættulegt fordæmi. Herra forseti. Það lítur út fyrir að þessi vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar hljóti blessun allra stjórnarliða nema e.t.v. að eina verkalýðssinnanum undanskildum sem maður hefur orðið var við í því liði á hinu háa Alþingi. Ég tel það með hreinum ólíkindum. Mér finnst dapurlegt að horfa upp á þetta. Það skapar hættulegt fordæmi og erfitt að sjá fyrir afleiðingarnar. Ég vil því ítreka andstöðu mína við þessa mistakaröð hæstv. félmrh., eins og ég vil kalla þetta. Ég harma að hann skuli ekki hafa hlustað á aðvörunarorð þeirra fjölmörgu sem hafa tjáð sig um þetta mál og varað við afleiðingum þess. Þar hefur hann aðeins hlustað á ráðleggingar sumra og því miður ekki alltaf þeirra sem kannski best til þekkja á sviði vinnumarkaðarins.

Herra forseti. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sem lauk máli sínu áðan er fyrrv. lögfræðingur Alþýðusambands Íslands. Því kemur mér það á óvart, herra forseti, þegar hún ræðir um misnotkun atvinnurekenda í fiskvinnslu á Atvinnuleysistryggingasjóði. Lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð og þau atriði sem þar er að finna um það að fiskvinnslufyrirtæki fái rétt til þess að fá greitt úr Atvinnuleysistryggingasjóði eru búin til í þrígang af ríkisvaldinu í samvinnu við verkalýðshreyfinguna og atvinnurekendur. Það er samsvarandi ákvæði í lögum um það að Atvinnuleysistryggingasjóður getur greitt til iðnfyrirtækja vegna tímabundinnar stöðvunar. Þetta var samið um til þess að tryggja þessu fólki réttindi vegna þess að hráefnisástand margra fiskvinnslufyrirtækja er þannig og hefur verið þannig gegnum tíðina að menn hafa ekki treyst sér til þess að veita verkafólki tilskilið lágmarksatvinnuöryggi. Þannig stóðu allir aðilar að þessu, ríkisvaldið, atvinnurekendur og verkalýðshreyfingin. En ég get tekið undir það og sagt sem svo: Þetta er kannski ekki rétta leiðin. Það á kannski ekki að nota Atvinnuleysistryggingasjóð til þess að stoppa upp í þetta gat og það er til athugunar og ætti að vera til athugunar á þessu þingi hvort við ættum að finna aðrar og betri leiðir til þess. Sjóðurinn hefur að sjálfsögðu allt annað takmark og tilgang. Umræðan um það að hér séu atvinnurekendur æ ofan í æ að misnota þetta eru því rangar og alveg tilhæfulausar. Það eru lög fyrir því hvernig þetta skuli gert.

Herra forseti. Það var allt rétt sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði hér áðan. Hafi hann skilið orð mín á þennan veg, hef ég ekki verið nægilega skýrmælt. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir þessum lagaramma. Ég er líka sammála honum í því að mér finnst að þetta eigi ekkert að vera svona, en ég veit að þetta eru lög. Það er löglegt þegar verið er að setja fólk á atvinnuleysisskrá vegna hráefnisskorts. En ég var líka að tala um misnotkun annarra fyrirtækja sem við höfum verið að heyra af í fréttum nú nýverið. Ég vil ekki fullyrða að svo sé, en einhvern veginn virðist slíkt tengjast Flugleiðum. Þegar ég hins vegar tala um með misnotkun í fiskvinnslunni, hv. þm. Einar Oddur, á ég við það þegar hugtakið hráefnisskortur hefur verið teygt svo langt að það hagkvæmnisatriði að landa afla einhvers staðar annars staðar, eins og gerðist í dómsmálum fyrir nokkrum árum, er talið falla undir hugtakið hráefnisskort. Þar hefur verið teygt of mikið á hugtakinu. Það gerist auðvitað þannig að atvinnurekendur bera við hráefnisskorti í einhverju ákveðnu tilviki og dómstólar staðfesta það síðan. Í fiskvinnslunni hefur þetta því verið innan ramma laganna, því er ég sammála, en þar hefur verið teygt of mikið á hugtakinu. Mér finnst það mjög slæmt vegna þess að þegar þetta var upprunalega sett inn í lögin í samstöðu, eins og hv. þm. bendir á, var auðvitað verið að reyna að tryggja verkafólki einhver úrræði vegna þess að fiskvinnslan gat ekki tryggt því nægilegt starfsöryggi. Ég er hins vegar ekki sammála því að það sé verið að tryggja rétt launafólks með því að heimila að það sé flutt milli atvinnuleysisskrár og launaskrár nánast gegn vilja sínum. Ég er hins vegar sammála því að það þarf að finna einhver úrræði fyrir fiskvinnsluna. Ég er bara ekki sammála þessari aðferð.

Hæstv. forseti. Ég vildi í upphafi bregðast við málflutningi hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur um störf félmn. Það mátti skilja á hennar málflutningi að þær breytingartillögur sem gerðar hafa verið og hún telur greinilega mjög til bóta, séu allar minni hluta félmn. að þakka. Þannig skildi ég hennar málflutning. En ég vil taka það fram, eins og kom fram m.a. í málflutningi hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur áðan, að vinnan í félmn. var var mjög góð og það var öll félmn. sem stóð að þeirri vinnu, bæði að leita eftir umsögnum, taka á móti gestum og hlusta á þeirra rök. Það var hins vegar meiri hluti félmn. sem vann þær breytingartillögur sem hafa verið lagðar fram og minni hluti félmn. vildi ekki koma að þeirri vinnu með þeim rökum sem minni hlutinn færði fram. Ég tel rétt að þetta komi fram. Það var meiri hlutinn sem stóð að þeim breytingartillögum sem menn telja hér mjög til bóta fyrir frv. Mér fannst heldur ekki koma nægilega skýrt fram þegar var verið að ræða um Atvinnuleysistryggingasjóð og kjör fiskvinnslufólks að fiskvinnslufólk á rétt á fastráðningarsamningum. Og að þeim samningum hafa væntnalega komið ríkisvaldið, verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur.

Herra forseti. Ég ætla ekki að gera lítið úr því ágæta fólki sem er með mér í félmn. Það sem ég var fyrst og fremst að gagnrýna í ræðu minni er sú staðreynd hversu fáir úr stjórnarliðinu, óbreyttir þingmenn úr stjórnarliðinu, tóku þátt í umræðum í þinginu. Þótt tillögur hafi verið unnar af meiri hluta félagsmálanefndarmanna sem vissulega eru margar hverjar til bóta, ekki síst þær tillögur sem beinlínis eru gerðar til að gera frv. þannig úr garði að það standist ákvæði alþjóðasamninga, var að sjálfsögðu á þetta bent af stjórnarandstöðuliðinu í þingræðum. En það sem ég var fyrst og fremst að gagnrýna var hin pólitíska umræða í þinginu. Hún var því miður allt of mikið eintal. Varðandi kauptryggingarsamningana er vissulega rétt að það hefur verið reynt að bæta úr skorti á starfsöryggi fiskvinnslufólks með kauptryggingarsamningum. En þá hefur það verið þannig að launafólk hefur haft rétt á að gera kauptryggingarsamning en sá réttur felur ekki endilega í sér þá tryggingu að hann sé gerður. Þar þurfa auðvitað tveir að koma til. Það hefur vissulega verið reynt í kjarasamningum að ráða einhverja bót á þessu fyrirkomulagi með kauptryggingarsamningsákvæðunum. Ég tel samt sem áður að enn þurfi mikið að gerast til þess að bæta aðstöðu þessa fólks, þrátt fyrir þessi ákvæði.

Herra forseti. Ég tek undir að það var ágætisvinna í félmn. Hugsanlega hefði mátt ræða þetta betur í þingsölum en mér sýnist að stjórnarandstaðan hafi tekið upp megnið af þeim tíma sem menn hafa ætlað í þetta mál. Varðandi fastráðningarsamningana er það svo að í lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð er heimilt að greiða til atvinnufyrirtækjanna þann hluta þegar hráefnisskortur er í fyrirtækjunum. Fiskvinnslufólkið á hins vegar kröfu á því eftir ákveðinn tíma, sem mig minnir að séu tveir mánuðir, að gera fastráðningarsamning. Um þetta er búið að semja. En ríkisvaldið hefur væntanlega komið að þessu með lagabreytingum um Atvinnuleysistryggingasjóð.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að benda hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur á það að ég geri ekki ráð fyrir það hafi verið einhver takmarkaður, fyrir fram ákveðinn tími sem hafi gefist, þannig að ég geri ráð fyrir því að þagnir stjórnarliðsins hafi stafað af einhverju öðru en eintómri miskunnsemi við þingið. Kauptryggingarsamningana eru vissulega úrræði til bóta, ég ætla ekki að gera lítið úr því. En ég vil líka benda hv. þm. á að skömmu áður en síðustu kjarasamningar runnu út, ég held ég fari rétt með það, gaf Vinnumálasambandið yfirlýsingu í þeim dúr að það mundi ekki gera fleiri kauptryggingarsamninga við verkafólk. Það lýsir því í raun og veru yfir að menn fari ekki eftir þessum samningsákvæðum og það alveg kinnroðalaust. Ég fylgdist ekki svo nákvæmlega með því hvernig frá þessu var gengið eftir síðustu kjarasamninga. En þetta er kannski dæmi um það að launafólk á í ýmsum útistöðum við atvinnurekendur og jafnvel samtök þeirra.

Herra forseti. Ræða hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur vakti mér mikla undrun. Hún lýsti því svo fjálglega hvað stjórnarandstaðan og minni hluti félmn. hefði staðið sig vel, en svo þegar kom að meiri hlutanum og þeirra fulltrúum í hv. félmn. höfðu menn enga aðra sannfæringu en þá að hlýða ríkisstjórninni og ýta á græna takkann. Ég verð að lýsa furðu minni á svona málflutningi og mótmæla honum sem hreinum og klárum misskilningi, svo ekki sé meira sagt. Ég veit að þingmenn og fulltrúar Sjálfstfl. í félmn. hafa allir tekið þátt í þessari umræðu, ég t.d. bæði við 1. og 2. umr. Ég taldi reyndar umræðunni lokið eftir 2. umr. því að málið fór ekki aftur til nefndar. Í öðru lagi get ég fullyrt að þingmenn stjórnarliðsins hafa ekki tamið sér það í þessum umræðum að vera með málþóf, vera með lestur upp úr lögfræðibókum eða lestur upp úr sögubókum einungis til þess að tefja tímann og draga málið á langinn. Menn hafa fyrst og fremst verið í mjög málefnalegri umræðu þegar það hefur þótt við hæfi. Ég fullyrði að allir fulltrúar meiri hlutans á Alþingi í félmn. hafa unnið af miklum heilindum og unnið vel, ekki bara í nefndinni sem slíkri heldur líka sem meirihlutafulltrúar með hæstv. félmrh. og öðrum starfsmönnum ráðuneytisins til þess að koma tillögum fram í þinginu sem gætu orðið til bóta á því frv. sem hæstv. félmrh. lagði fram. Því vil ég mótmæla slíkum málflutningi, bæði af hálfu hv. síðasta ræðumanns og hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, sem var með svipaðan málflutning áðan. Ég hef lýst því yfir og stend við það að verkalýðshreyfingin má vel una við það frv. sem lagt var hér fram. Það mun auka lýðræðið innan verkalýðshreyfingarinnar, það mun tryggja að almennir félagar mæta til þess að greiða atkvæði um verkfallsboðanir en séu ekki þvingaðir í verkföll af fáeinum félögum sem jafnvel er smalað saman á staðinn.

Herra forseti. Ég verð að segja það eins og er að sannfæringu stjórnarliðanna var ekki lýst í löngu máli undir umræðunum. Það voru einhverjir sem tóku til máls en sannfæringarkrafturinn var alla vega ekki í löngu máli í þingsölum og það þarf ekki annað en fara yfir það hverjir töluðu.

Hann fer ekki eftir lengd ræðunnar.

Hann fer ekki eftir lengd ræðunnar, hv. þm., en hins vegar vil ég benda á að hér var ekki um málþóf að ræða um stéttarfélög og vinnudeilur og það var full ástæða til þess að lesa úr lögfræðibókum fyrir þessa hæstv. ríkisstjórn sem leggur í upphafi fram frv. sem stenst hvorki ákvæði alþjóðasamþykkta né ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er því full ástæða til þess, hv. þm. Kristján Pálsson, að lesa upp úr lögfræðiritum fyrir ykkur.

Hv. þingmenn verða að muna eftir ákvæðum þingskapa um ávörp. Það á ekki að ávarpa þingmenn í beinni ræðu svona.

Herra forseti. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir heldur áfram með fullyrðingar sínar um störf okkar í hv. félmn. og yfirleitt um ríkisstjórnarmeirihlutann. Ég hef ekki orðið var við það í þessari umræðu núna, 3. umr., að það hafi komið neitt nýtt fram. Þetta hafa verið endalausar bollaleggingar um það hvernig menn hafi talað, hverjir hafi mætt, hvað einstakir menn innan þingmeirihlutans hafi verið duglegir o.s.frv. Mér finnst þessi umræða hreinlega komin út í ógöngur af hálfu minni hlutans. Hún lýsir einvörðungu því að þeir eru komnir í algert þrot með þessa umræðu og hafa væntanlega áttað sig á því. Þar af leiðandi er þessi umræða hálfgert fýlumoð.

Herra forseti. Ég veit ekki hver er í fýlu núna, það má deila um það. En ég vil benda á að strax við 1. umr. um þetta mál var benti stjórnarandstaðan á fjölmörg atriði, efnisleg atriði sem reyndar voru sum hver tekin til greina eftir að Lagastofnun Háskóla Íslands hafði gefið álit sitt. Ekki fyrr. Ég vil því alls ekki taka undir þá fullyrðingu hv. þm. Kristjáns Pálssonar að hér hafi ekkert komið fram sem skiptir máli. Sú umræða sem hefur farið fram hefur líka snúist um pólitík. Það er líka hlutverk okkar hér að ræða svolítið um pólitík og ég hef saknað hennar af hálfu stjórnarliðsins. En væntanlega hefur mál mitt verið óskýrt ef hv. þm. skildi það svo að ég væri gera lítið úr félögum mínum í félmn. þegar ég talaði um að stjórnarliðar hefðu ekki tekið þátt í þessu starfi af fullri einlægni. Það var ekki ætlun mín að beina þessari gagnrýni að þeim heldur fyrst og fremst að öðrum óbreyttum stjórnarliðum.

Herra forseti. Við 1. umr. þessa frv. tók ég til máls og sagði frá því að ég hefði ítrekað rætt við marga forustumenn verkalýðshreyfingarinnar og reynt af fremsta megni að komast að því hver væru hin efnislegu rök, efnislegu ástæður fyrir óánægju þeirra með fram komið frv. Ég taldi upp í þeirri ræðu að mér hefði tekist að finna fjögur efnisatriði sem voru stofnun vinnustaðarfélaganna, sem var tengireglan, fjöldi ákvæðanna um hvernig greiða skuli atkvæði og hæð þröskuldanna. Þetta voru þau fjögur efnistriði sem ég vissi að verkalýðshreyfingin var óánægð með og þeir höfðu tjáð mér það persónulega. Ég vil geta þess, herra forseti, að nú við 3. umr. þessa frv. liggja fyrir breytingartillögur félmn. og það kemur í ljós að félmn. hefur tekið tillit til allra þessara fjögurra efnisatriða þannig að þau er ekki lengur að finna í frv. Það er rétt, herra forseti, að ég harma það persónulega að ákvæðið um tengiregluna skuli vera farið vegna þess að ég gat þess þá og get endurtekið það aftur að ég er viss um að verkalýðshreyfingin telur hana til bóta þótt einstakir forustumenn hennar hafi talið sér skylt að mótmæla henni. Þegar komið er að 3. umr. þessa máls og öll þessi efnisatriði eru farin út og er samt eins og ekkert hafi gerst. Menn eru jafnmikið á móti því nú og í upphafi. Þá er það spurning hvernig svo má vera. Ég veit ekki svarið, en ég ætla að hér sé á ferðinni misskilinn metnaður, vandræði þessa máls séu þau að menn hafi farið að karpa um það hverjir ættu að ráða um gerð laga, hvort það ætti að gerast í frjálsum samningum úti í bæ eða hvort það væri Alþingis að gera það. Það varð niðurstaðan og allir máttu vita að það gat aldrei farið á annan veg en þann að Alþingi tæki þessa ákvörðun. En mér finnst líka, herra forseti, að menn tali dálítið óvarlega um þessi mál. Það vekur furðu mína þegar hv. þingmenn koma og fullyrða nánast, eins og hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur gerði áðan, að það sé alveg víst að sú verkalýðshreyfing sem kemur til samninga í haust hafi ekki samningsvilja.

Hún hefur lýst því yfir sjálf.

Þegar menn taka svona til máls á Alþingi, ættu menn að athuga það mjög vel að þarna er verið að efast stórkostlega um það afl í þjóðfélaginu sem er hvað þýðingarmest. Verkalýðshreyfingin í gegnum tíðina hefur alltaf verið mjög ábyrg. Og þá ekki síður forustumenn láglaunahópana. Í okkar samfélagi, sem er frjálst markaðssamfélag, skulum við ekki ætla öðrum annað en að þeir séu ábyrgir í samningsgerðum. Í markaðssamfélaginu ráðast samningar af sameiginlegum hagsmunum launþega og fyrirtækja vegna þess að í markaðssamfélaginu er þetta einn vefur en ekki margir óskyldir heimar eins og sumir eru að reyna að rifja upp úr gömlu kommafræðunum sínum. Þetta er nefnilega einn heimur, sameiginlegir hagsmunir. Þegar menn fara í ræðustól til að kvarta yfir því að einhver ríkisstjórn gangi erinda atvinnurekstrarins er þess að minnast og þingmenn ættu að hafa aðgang að þeim skjölum, að hvergi í Vestur-Evrópu, hvergi í OECD-löndunum hefur arður af fjármagni í atvinnufyrirtækjunum verið lægri í áratugi en á Íslandi. Það getið þið séð í skýrslunum. Hver hefur hann verið? Hann hefur verið núll eitt árið, mínus 0,5 annað, plús 0,5 hitt o.s.frv. Í þessu höfum við hjakkað og þetta er grundvallarástæðan fyrir því að lífskjör í þessu gósenlandi, Íslandi, eru ekki betri en raun ber vitni. Arðsemin í fyrirtækjunum hefur ekki fengið að vera nógu há eða jafnhá og í öðrum löndum í áratugi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Vestf. fyrir það að koma í stólinn og hvetja þar með til þess að hér haldi umræðu áfram um þessi mál vegna þess að hann hreyfði við ýmsum grundvallatriðum. Það er sem betur fer bersýnilega skoðun stjórnarmeirihlutans að hér gefist nægur tími til umræðu og ég fagna því. En ég vil í tilefni orða hans spyrja: Úr því að verkalýðshreyfingin er svona ábyrg og hefur alltaf verið ábyrg, af hverju mátti þá ekki semja við hana um þessi mál? Fyrst verkalýðshreyfingin hefur alltaf sýnt að hér er um sameiginlega hagsmuni að ræða, eins og hv. þm. sagði, af hverju mátti þá ekki semja um þessi mál? Fyrst verkalýðshreyfingin hefur alltaf skilið að þetta er einn vefur, eins og þingmaðurinn sagði, af hverju mátti þetta ekki vera einn vefur? Af hverju þurfti að rífa þessa hluti af verkalýðshreyfingunni? Skilur hv. þm. ekki hvað hann er að gera? Hann er að rjúfa sátt sem hefur ríkt á Íslandi um áratuga skeið og hans ábyrgð er mikil.

Herra forseti. Það er verkefni löggjafans að setja leikreglur, jafnt um samskipti á vinnumarkaði sem og um umferð á vegum. Það þarf ekki að koma neinum á óvart. Svo geta menn deilt um það hvað stendur í þeim lögum. Auðvitað má deila um það. En hinn almenni rammi samskiptanna verður hvergi settur nema á Alþingi.

Hæstv. forseti. Hefur hv. 3. þm. Vestf. ekki tekið þátt í því að semja við verkalýðshreyfinguna um einstök atriði sem síðan hafa verið staðfest í lögum? Hefur hann ekki gert það aftur og aftur? Af hverju má það ekki gerast nú? Af hverju má ekki halda þannig á málum nú eins og aftur og aftur hefur verið gert á undanförnum árum? Að hans mati á svo að heita að við búum í frjálsu markaðsþjóðfélagi, hér á fjármagnið að vera frjálst og dansa laust og hafa mikið svigrúm og frelsi, hagfræði Þorvaldar Gylfasonar. En verkalýðshreyfinguna á að binda þótt hún mótmæli því öll. Hvað á þetta að þýða, hv. þm.?

Herra forseti. Í 25 ár eða lengur hef ég staðið í því að semja við launþega.

Ertu uppgefinn?

Nei, ég er ekkert uppgefinn. Ég er enn við þau störf.

...beita valdi á Alþingi.

Hvað var gert 1938? Hver setti þessi lög? Voru þau ekki sett af Alþingi? Hver setur lög og semur leikreglur? Voru ekki lögin sem fyrir voru sett af Alþingi? Var einhver annar sem setti þau? Eða var bannað að breyta þeim lögum?

Herra forseti. Ég vil byrja á að benda hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni á það að lögin frá 1938 voru sett í sátt við verkalýðshreyfinguna.  Ég vil líka taka undir það sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði áðan. Verkalýðshreyfingin hefur verið ábyrg. Hún hefur fyllilega staðið undir hlutverki sínu. Af hverju á að múlbinda hana núna?

Herra forseti. Það hefur margsinnis komið fram í þessari umræðu að það er ekkert verið að binda verkalýðshreyfinguna með þessum lögum. Það er alls ekki verið að gera það. Það er ekki verið að brjóta nokkurn skapaðan hlut á félagafrelsi að nokkru leyti. Þau atriði sem gagnrýnd voru í upphafi þegar frv. var lagt fram hafa verið felld á brott. Ég spurði einmitt í ræðu minni: Hvernig stendur á því að þegar öll efnisatriði sem gagnrýnd voru í upphafi eru farin, er samt eins og ekkert hafi gerst? 

Herra forseti. Það er helst að skilja á hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að það sé tóm óþekkt í stjórnarandstöðunni og verkalýðshreyfingunni að geta ekki fallist á þetta frv. eins og það liggur fyrir. Skilur hv. þm. ekki að það sem skiptir öllu máli hér er að það var slitið í sundur ákveðið samráð? Það var ákveðið að fara út í þessi mál með gjörvalla verkalýðshreyfinguna í andstöðu. Og það sem meira er, hluti af forustu hennar hefur komið fyrir hv. félmn. eftir að breytingarnar voru gerðar og lýst því yfir að þær hafi ekki nokkra þýðingu. Málið snýst enn um það að þetta er íhlutun í innri málefni stéttarfélaga. Hhv. þm. veit að er mjög hættulegt fordæmi. Það er það sem málið snýst um.

Herra forseti. Ég spyr enn og aftur: Hvað er þá eftir þegar efnisatriðin eru farin út sem voru gagnrýnd? Hvað er þá eftir? Ég hef áður látið að því liggja hér í ræðu að ég tel að þetta sé á misskilningi byggt. Hér er um stolt manna að ræða, hver á að ráða og hver á að setja lög. Á Alþingi að gera það eða á einhver annar að gera það? Það er líka misskilningur ef einhver lætur sér detta í hug, þrátt fyrir ágreining um einhverja lagasetningu, að þeir tímar komi á Íslandi að menn fari að hefna þess í héraði sem hallast á Alþingi. Ég trúi því ekki, herra forseti. Það hvarflar ekki að mér því ég veit að aðilar munu koma til samninga vegna sameiginlegra hagsmuna, vegna hagsmuna launþega og atvinnufyrirtækja. Þess vegna munu þeir koma með opnum huga og vinna sína vinnu eins og þeir hafa gert.

Herra forseti. Mér finnst satt að segja nokkurt umhugsunarefni að hlýða á málflutning stjórnarsinna hér í dag. Það er eins og þeir hafi ekki botnað neitt í því af hverju verkalýðsfélögin á Íslandi hafa snúist gegn þessu frv. Það er eins og þeir hafi ekki gert sér grein fyrir því að það er fyrst og fremst aðferðin og vinnubrögðin sem hafa kallað yfir þjóðina og þingið og ríkisstjórnina þessi gífurlegu mótmæli, það eru sérstaklega vinnubrögðin. Menn telja að það geti verið hættulegt fyrir þróun mála í framtíðinni, fyrir kjaramál, efnahagsmál, atvinnumál og fleira, að ríkisstjórn komist upp með að haga sér svona gagnvart verkalýðshreyfingunni. En þetta er búið að segja, það er alveg rétt hjá hv. þingmönnum Sjálfstfl. sem hafa verið að kvarta undan okkur meira og minna í allan morgun. Þeir hafa komið hér grátandi hver á fætur öðrum í ræðustólinn. Það er alveg rétt hjá þeim að í raun og veru virðist málið liggja þannig að það hríni ekkert á þeim í þessum efnum og þeir neita að hlusta á þessar alvarlegu röksemdir. Þeir neita að hlusta á það að sú hætta er fyrir hendi að þessi vinnubrögð hafi í för með sér alvarlegar afleiðingar. Þeir neita að hlusta á það. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem ætti að vita betur, hleypur hér upp með skæting í morgun og segir: ,,Þetta er bara eins og lögin 1938``. Þetta er ekki eins og lögin 1938. Þá var það þannig að meiri hluti verkalýðsfélaganna í landinu studdi lögin 1938. Nú eru öll verkalýðsfélög á Íslandi á móti þessum vinnubrögðum. Ég segi eins og er, hæstv. forseti, að þessi framkoma við verkalýðshreyfinguna er stórhættuleg ef hún er fordæmi, sem hún getur orðið. Ef hún er fordæmi með þeim hætti að ríkisstjórnir framtíðarinnar leyfi sér ekki aðeins að hlutast til um kaupið og niðurstöður einstakra kjarasamninga heldur líka um skipulag verkalýðssamtakanna í heild. Það er fyrst og fremst af þessum ástæðum en ekki út af einstökum efnisatriðum sem stjórnarandstöðuflokkarnir hafa sameinast um að vera á móti þessum frv. Og ekki aðeins hafa þeir sameinast um það heldur hafa þeir staðið með verkalýðshreyfingunni í landinu allri í þeirri baráttu. Það er hættan á fordæminu sem er það hrikalega við þessi mál. Það er hinn alvarlegi veruleiki. En það virðist vera sama hversu oft það er sagt hve fordæmið getur verið hættulegt. Talsmenn stjórnarflokkanna heyra það ekki eða vilja ekki heyra það. Nú getur auðvitað verið að innra með þeim blundi sú ósk að þetta verði ekki til þess að skapa vanda. Og ég er sannfærður um að þeir sem hugsa eitthvað um þessi mál vona að að þetta verði ekki til að skapa vanda. Enginn getur fullyrt 100% að það skapi vanda. En verkalýðshreyfingin hefur sagt óvenjumikið í þeim efnum. Og fara þar ekki fyrir orðhákar þar sem þeir eru trésmiðirnir Benedikt Davíðsson og Grétar Þorsteinsson? En það er ljóst að það hefur býsna mikið verið sagt af hálfu verkalýðshreyfingarinnar í þessum málum. Þeim mun undarlegra er það að menn virðast ekki ugga að sér. Og maður spyr sig: Skipta þá ályktanir engu lengur? Á þá að hætta að reyna að hafa áhrif á gang mála hér í þessari stofnun? Svarið er reyndar nei við þeirri spurningu. Í fyrsta lagi vegna þess að stjórnarandstaðan og verkalýðshreyfingin hafa haft mikil áhrif á frumvörpin. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Það hafa orðið miklar breytingar á báðum þessum frv. Mjög miklar breytingar. Það er ekki nokkur leið að þakka það öðrum en stjórnarandstöðunni vegna þess að ef hún hefði ekki verið þá hefði stjórnarliðið tekið þessi frv. í gegn einn, tveir, þrír án þess að tala við nokkurn mann. Það er því augljóst mál að það er stjórnarandstaðan sem hefur barið það fram, m.a. með beiðnum um umsagnir og umræðum hér, að málin væru tekin til skoðunar og þau hafa tekið miklum breytingum. Í öðru lagi spyr maður: Getur verið að þessar alvarlegu ábendingar verkalýðshreyfingarinnar séu einskis metnar á Íslandi lengur? Er það virkilega þannig að stéttarfélögin í landinu mæti hér bergmálslausum múrum Alþingishússins? Er það þannig? Getur verið að það þýði ekki lengur? Það hefur verði beitt svo að segja öllum löglegum, eðlilegum leiðum samkvæmt þingsköpum. Menn hafa talað, menn hafa flutt tillögur, menn hafa flutt dagskrártillögur, menn hafa gefið út nál. Það hefur ekki hrifið. Öll stéttarfélög landsins hafa sent frá sér mótmæli við því að málið skuli vera afgreitt. Það hefur ekki hrifið. Það hefur ekki einu sinni verið gert hlé á málinu af hæstv. ríkisstjórn. Er það svo, hæstv. forseti, að stéttarfélögin í landinu verði að búa við það að mál eins og þessi fari í gegn hvað sem hver segir? Og að forustumenn Vinnuveitendasambandsins og Verslunarráðsins, fyrrverandi og núverandi, geti látið vélina hér mala yfir hvern einasta mann? Er það þannig, hæstv. forseti? Er þessi stofnun ekki til neins? Hvar er neistinn? Það fer ekki mikið fyrir honum. Mér kemur í hug Jóhannes úr Kötlum sem spurði: ,,Er ekkert eftir í æðunum á þeim, nema tóbak og kaffi og brennivín?`` Er ekki ærlegur blóðdropi eftir í sambandi við þessa hluti? Mér liggur við að segja að það hafi birst neyðarkall frá allri verkalýðshreyfingunni á Íslandi. Þetta er sorgleg niðurstaða, hæstv. forseti. Hér er verið að innleiða hagfræði hins aukna svigrúms. Hér er haldið þannig á málum að fjármagnið eigi að gefa meira frelsi og menn þurfa þá ekki svo mikið að hugsa um viðbótarskyldur sem fylgja því að vera með fólk í vinnu. Auðvitað er ljóst að eftir því sem reglurnar eru færri og lögin veikari, því meira svigrúm hefur fjármagnið. Það er alveg rétt að það er mikið vesen að þurfa að borga kaup og láta það hafa forgang þegar það blasir við að menn gætu keypt hlutabréf og grætt á þeim 100 millj. eða guð veit hvað. Það er ferlegt vesen. Það er óskaplegt vesen að þurfa að hlýta reglum um öryggi, aðbúnað og hollustuhætti á vinnustöðum í einstökum atriðum. Það er alveg rétt að með því að losa um þessa hluti þá hafa menn meira frelsi fyrir seðlana. En ég hélt að það væri ekki svoleiðis þjóðfélag sem við vildum. Að minnsta kosti er ég alveg viss um að flokkur sem sagðist vilja hafa fólk í fyrirrúmi sagði ekki seðlana í fyrirrúmi fyrir síðustu kosningar.

Herra forseti. Fyrst er til að taka að hv. þm. Svavar Gestsson verður eins og aðrir að finna orðum sínum stað hér í þessum ræðustól. Hvorki við þessa umræðu né neina aðra hef ég haft í frammi skæting. Aldrei, ég neita því. Nú eru það ekki efnisatriði, herra forseti, sem um er að ræða í þessu frv. heldur er það málsmeðferðin. Nú er það málsmeðferðin. Ég gat þess í 1. umr. um þetta mál að ég vissi ekki hverjum það væri að kenna, hvort það væri ríkisvaldið, atvinnurekendur eða verkalýðshreyfingin, að ekki tókst að semja eða komast lengra í þessum samningum en raun bar vitni. Ég veit það ekki enn. Það liggur ekki fyrir. En það var mat ráðuneytisins að ekki yrði lengra komist og á það var fallist. Það er nú þannig, herra forseti, að þær þjóðir sem hafa komist á það stig að geta borgað launþegum hæst kaup, þar sem kjörin eru best og afkoman best, eru þær þjóðir sem hafa tileinkað sér umfram aðra hagfræði hins aukna svigrúms. Þar hafa menn getað greitt fólki laun og þar er afkoma manna best. Að því erum við að stefna í þessu þjóðfélagi að hafna höftum, hafna fákeppni, taka upp frelsi í viðskiptum, taka upp frjálsa verðmyndun á öllum sviðum. Það er að skila okkur árangri í þessu samfélagi. Það er þess vegna sem við í dag erum að lifa það sem aldrei hefur gerst áður í langan tíma að kaupmáttur fólksins er að vaxa í þessu samfélagi umfram það sem samið var um og gert ráð var fyrir í kjarasamningum. Það er þessi þróun sem er að skila okkur árangri. Enda er það markmið allra heiðarlegra manna að vilja byggja upp þjóðfélag sem getur veitt þegnunum sem best kjör. Þetta er aðferðin. Þetta er hin kapítalíska aðferð, það er alveg rétt. En sem betur fer var sósíalískum leiðum á Íslandi hafnað. Við höfum hafnað boðum og bönnum og einangrun.

Herra forseti. Þið, meiri hlutinn hér, eruð að innleiða boð og bönn. Það eruð þið. Það er meiri hlutinn hér sem er að innleiða höft. Það er meiri hlutinn hér sem er að innleiða fjötra. Ekki á fjármagnið í einstökum atriðum, því það er verið að auka frelsi þess, heldur á fólkið. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lýsti því hvernig kaupmáttur hefði verið að batna hér. Af hverju er það? Það er meðal annars vegna þess að verkafólkið á Íslandi, launafólkið á Íslandi, hefur lagt sig fram. Meðal annars með því að gera kjarasamninga, m.a. með því að vinna heiðarlega gagnvart stjórnvöldum og atvinnurekendum. Og hvað gera þeir þá þegar batinn er að koma? Þá berja þeir á framrétta sáttahönd þessa fólks og hefta hana í fjötra laga sem fólkið vill ekki. Varðandi það hvað er skætingur, hæstv. forseti, þá er það t.d. skætingur að kalla málflutning manna hér fjas, svo ég nefni dæmi. Ég held að það hafi allir í rauninni reynt að vanda sig og hv. þm. líka. Ég tel hins vegar að hann sé á villigötum og mér finnst sárara að sjá hann þar en suma aðra.

Herra forseti. Ég tel að það hafi verið efnislega sýnt fram á það að í þessu frv. er ekki verið að setja höft. Það er ekki verið að setja bönn, það er ekki verið að brjóta niður eða binda verkalýðshreyfinguna. Það getur enginn sýnt fram á það með rökum. Það getur enginn sýnt fram á það. Efnisatriðin sem voru gagnrýnd hafa verið fjarlægð. Hvert einasta þeirra hefur verið fjarlægt, auðvitað að kröfu verkalýðshreyfingarinnar. Það er alveg rétt. Það er líka rétt að slík samtök hafi áhrif á störf þingsins. Það er mjög eðlilegt. Við stöndum sameiginlega að því sem við erum að gera og auðvitað hefur enginn mótmælt því að verkalýðshreyfingin á sinn stóra og mikla þátt í því að það hefur tekist að koma atvinnulífi og efnahagsmálum á réttan kjöl. Um það eru allir sammála.

Hæstv. forseti. Þegar verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur síðan 1990 aftur og aftur gert samninga við atvinnurekendur og ríkisvald um að halda þannig á málum að verðbólgan fari ekki aftur á stað, þegar verkalýðshreyfingin hefur haldið þannig á málum að menn hafa vísvitandi í raun og veru verið að semja um lægri kaupmátt en ella hefði verið, þá koma þeir með handjárnin hér. Hvað er það sem Alþýðusamband Íslands segir í þessari stöðu? Það segir þetta, með leyfi forseta: ,,Verkalýðshreyfingin ítrekar andstöðu sína við þau frv. ríkisstjórnarinnar um árásir og réttindi launafólks sem nú eru til umfjöllun á Alþingi. Sameinuð íslensk verkalýðshreyfing hefur varað stjórnvöld við þeim yfirgangi sem viðhafður er til að breyta samskiptareglum á vinnumarkaði. Verkalýðshreyfingin hefur einnig öll varað eindregið við þeim breytingum á réttarstöðu verkafólks og samtaka þeirra sem samþykkt frumvarpanna hefði í för með sér. Ef ríkisstjórnarflokkarnir beita meiri hluta sínum á Alþingi með þeim hætti sem nú er fyrirhugað og hunsa sjónarmið verkalýðshreyfingarinnar en styðja sjónarmið atvinnurekenda er ljóst að þeir valda miklu uppnámi í öllum samskiptum aðila á vinnumarkaði. Verkalýðshreyfingin telur að með samþykkt frumvarpanna muni ríkisstjórnin koma í veg fyrir að efnahagsbatinn nýtist til að efla atvinnulífið, bæta kjörin og tryggja stöðugleika. 38. þing Alþýðusambands Íslands skorar því á alþingismenn að stöðva framgang frumvarpa ríkisstjórnarinnar svo ráðrúm gefist til þess að fullreyna hvort samkomulag náist milli aðila vinnumarkaðarins um samskiptareglur sín á milli.`` Á þetta ákall allrar verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi á Alþýðusambandsþingi vildu þeir ekki hlusta sem hér ráða ríkjum.

Herra forseti. Aðeins nokkur orð vegna þeirra umræðna sem orðið hafa hér í morgun. Ég þakka fyrir þær, þær hafa að mörgu leyti verið málefnalegar og á góðum nótum. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur að norræna módelið var sterkara í upphaflegu frv. en það er orðið nú. Hins vegar hefur verið reynt að taka tillit til athugasemda sem komið hafa fram og þess vegna hefur það þynnst nokkuð út. En þetta er náttúrlega þrátt fyrir allt norrænt módel en ekki nýsjálenskt. Hv. þm. talaði um atvinnuleysið. Það er sannarlega ástæða til að eyða tíma í að reyna að grafast fyrir um orsakir þess og reyna að bæta úr því eftir því sem mögulegt er. Sem betur fer er nú atvinnuleysið á niðurleið núna og horfur ekki mjög slæmar. En það er alveg rétt sem hv. þm. nefndi, atvinnuleysi í Reykjavík er of mikið og langtímaatvinnuleysi hjá nokkrum hópi fólks er verulegt áhyggjuefni. Það er ástæða til að reyna að kanna betur hverjar orsakirnar eru. Þær eru vafalaust margar en ein orsökin er auðvitað sú að kaupið, þ.e. lægstu laun, eru of lág. Það er ekki launalegur hvati fyrir atvinnulaust fólk að ganga inn í störf sem greitt er fyrir eftir lægstu töxtum. Fólk hefur sömu tekjur eða jafnvel betri tekjur með því að vera atvinnulaust heldur en að taka störf sem eru unnin á lægstu töxtum. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir nefndi nokkur atriði í sinni ræðu og beindi til mín spurningum. Ég tel að ef það sannast að í einhverjum verulegum mæli séu fyrirtæki farin að taka fólk vísvitandi af launaskrá og koma því yfir á atvinnuleysisskrá þá verði að taka á því. Það eru óþolandi vinnubrögð og slíkt á ekki að líða. Fyrirtækin eiga ekki að geta látið Atvinnuleysistryggingasjóð standa undir framfærslu starfsmanna sinna að hluta til, hvað þá heldur að öllu leyti. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að leggjast yfir það mál. Það eru nokkrar lausnir sem mér koma í hug. Ein er sú að ef að þessu verða veruleg brögð, verður náttúrlega að hækka tryggingagjaldið sem fyrirtækin greiða þannig að þau komi til með að bera kostnað af þessum verknaði sjálf. Hitt er svo annað mál að við megum ekki gera of mikið úr einhverjum lausafregnum. Við þurfum að fá um þetta staðfesta vissu áður en við förum að taka á málinu. En það stendur ekki á mér að reyna að hafa þessa hluti í lagi. Hv. þm. spurði um tvær ILO-samþykktir, nr. 158 og 156. Ég held að ég hafi svarað því a.m.k. tvisvar eða jafnvel oftar úr þessum ræðustól. Ég vil gefa aðilum vinnumarkaðarins tækifæri til að semja sín á milli um að hrinda þessum tilskipunum í framkvæmd. Ég hef hlotið mikið ámæli hér af hendi stjórnarandstöðunnar að gefa ekki aðilum vinnumarkaðarins tækifæri til að semja sín á milli. Ég er ekki viss um að þessir samningar takist. En ég vil gefa tækifæri fram á haustið til að aðilar vinnumarkaðarins reyni að koma þessum hlutum í betra horf. Ef það tekst ekki, mun ég taka á málinu. Ef það tekst ekki þá sé ég ekki annað ráð vænna en að fullgilda þessa samninga. Ég mun hins vegar ekki sýna neitt gerræði þarna frekar en annars staðar. En mér fannst hálfpartinn að hv. þm. væri að fara fram á að ég færi að sýna gerræði í garð aðila vinnumarkaðarins. Það vil ég reyna að forðast. Hún talaði um gerviverktöku og það er sannarlega áhyggjuefni. Ég vil gjarna eiga samstarf við Alþýðusamband Íslands við að reyna að taka á því vandamáli. Maður heyrir ótrúlegar sögur um fyrirkomulag hjá einstökum atvinnurekendum sem nær auðvitað ekki nokkurri átt. Og í það verk verður að ganga. Mér er hins vegar ekki fullkomlega ljóst hvernig hægt er að gera það með fullnægjandi árangri. En ég vil eiga gott samstarf við verkalýðshreyfinguna og aðra um að taka á málinu. Hv. 8. þm. Reykv., Svavar Gestsson, gagnrýndi vinnubrögðin við lögfestingu þessa máls. Mér finnst aðalatriðið vera efni máls. Það sem eftir stendur þegar við erum báðir gleymdir, við hv. 8. þm. Reykv., og farnir héðan úr þessari stofnun er það sem máli skiptir; hver lög við settum, það efni sem í þeim lögum er sem við stöndum að. Út af fyrir sig verð ég sjálfsagt að taka það á mig að hafa viðhaft vinnubrögð sem einhverjum líkar ekki. En ég taldi að það væri skynsamlegast og líklegast til árangurs að gera hlutina með þeim hætti sem raun hefur orðið á þar sem málið var komið í þrátefli og ég sá ekki möguleika á því að málið leystist af sjálfu sér. Hv. þm. spurði hvort ályktanir skiptu engu máli. Svo sannarlega skipta ályktanir máli. Ályktanirnar hafa verið teknar til greina í stórum stíl. Langflestar efnislegar athugasemdir hafa verið teknar til greina í stórum stíl. Það er ein sem ekki hefur verið tekin til greina. Það er sú krafa að draga frv. til baka. Það er alveg rétt að sú ályktun var ekki tekin til greina. Enda er hún nú nokkuð ,,drastísk`` að setja fram við Alþingi. Hv. þm. spurði hvort þessi stofnun væri ekki til neins. Ég tel að þessi stofnun hafi hlutverk og það meira að segja mjög mikilvægt hlutverk. Það er hlutverk Alþingis að setja lög, ekki aðila vinnumarkaðarins. Við verðum að vera ábyrg fyrir lagasetningu sem höfum valist til þess að sitja hér á Alþingi. Herra forseti. Ég vænti þess að þegar þessi lög hafa öðlast gildi og menn fara að vinna eftir þeim þá muni þeir sjá að þessi lagasetning er skynsamleg og öllum til hagsbóta, ekki síst launamönnum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svörin. Hann svaraði hér nokkrum spurningum sem ég beindi til hans í ræðu minni fyrr í dag. Ég vil í fyrsta lagi varðandi samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 156 og 158, sem eru grundvallarsamþykktir um starfsöryggi, benda hæstv. ráðherranum á að viðræður og tilraunir til samráðs hafa verið í gangi um þessar samþykktir í óralangan tíma. Þetta hefur margoft verið tekið upp í nefnd, þríhliða nefnd aðila vinnumarkaðarins. Meðal annars átti ég þátt í slíkum viðræðum nokkrum sinnum sjálf. Það var lengi reynt að fá þessar samþykktir fullgiltar út úr þessari nefnd, en afstaða atvinnurekenda í þeirri nefnd var algjörlega skýr. Þeir vilja ekki fá þessar samþykktir fullgiltar. Það er bara prinsippmál af þeirra hálfu. Þannig að ég held að samráðið hafi nú verið fullreynt ef miða má við það hvað hæstv. félmrh. telur fullreynt í hópnum um samskiptareglur á vinnumarkaði þar sem við erum að tala um samráð frá því í lok árs, ef ég man rétt, til byrjunar árs 1996. Ég veit að þegar ég tók sæti í þríhliða nefnd aðila vinnumarkaðarins 1992 þá voru þessar samþykktir búnar að vera lengi þar til umræðu og voru enn á dagskrá. Ég vil hins vegar fagna yfirlýsingu hæstv. félmrh. sem hann gaf hér áðan varðandi starfsöryggissamþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, nr. 156 og 158. Hann lýsti því yfir að hann vildi gefa vinnumarkaðinum færi á því að semja um þessi mál sín á milli fyrir haustið. Ef ekki verður um það samið þá mun hann leggja til að þær verði fullgiltar, ef ég skildi yfirlýsingu hæstv. félmrh. rétt. Ég fagna þeirri yfirlýsingu.

Herra forseti. Það eru auðvitað pínulitlar þversagnir í þessu eins og oft í lífinu. Tilraunir til samráðs hafa verið lengi í gangi, segir hv. þm. Tilraunir til samráðs höfðu líka verið lengi í gangi um að komast á eina skoðun um samskipti á vinnumarkaði. Þá er það spurningin hvenær samráð er fullreynt. Ég get endurtekið það sem ég sagði áðan. Ég kýs ef mögulegt er samráð. En ef samráð verður ekki, ef samráðið snýst bara upp í þrátefli eins og stundum hefur gerst og m.a. í þessu máli, er ekkert um annað að ræða fyrir framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið en að höggva á hnútinn. Það er akkúrat hlutverk löggjafans sem starfar í umboði almennings og á að vinna eftir þjóðarheill að höggva á hnútinn þegar samráð tekst ekki eða gengur ekki upp og deilur leysast ekki með öðrum hætti.

Herra forseti. Ég tel engar þversagnir í þessu, eins og hæstv. félmrh. heldur fram. Ég var að benda á það áðan í ræðu minni að þráteflið, einmitt þráteflið sem um er að ræða varðandi starfsöryggi, er búið að standa yfir frá því um miðjan níunda áratuginn, ef ég man rétt. Það þrátefli hefur staðið yfir í rúm tíu ár. Það má þá vera einhver mikill snúningur af atvinnurekenda hálfu ef þeir eru skyndilega tilbúnir til að samþykkja þessar samþykktir. Ég var einungis að benda á það að úr því að hæstv. félmrh. er tilbúinn til að ganga svo ,,vasklega`` fram, eins og hann hefur gert gagnvart verkalýðshreyfingunni gegn hennar vilja, hlyti að vera kominn tími til að höggva á hnútinn í þrátefli sem hefur staðið yfir í rúm tíu ár. Og ég benti á það hér til samanburðar að það þrátefli sem hann kallar um samskiptareglur á vinnumarkaði er einungis búið að standa yfir í rúmt ár, ef ég man rétt. Mig minnir að nefndin hafi verið skipuð í október 1994 eða eitthvað slíkt og upp úr samstarfi slitnar í byrjun árs 1996. Til samanburðar hefur margoft verið bent á það hér í umræðunum að þegar svo stórir lagabálkar á sviði vinnumarkaðar hafa verið teknir til endurskoðunar hefur slíkt samráð staðið yfir mun lengur en raun varð á í þessu tilviki. Þannig að ég neita því að hér sé um einhverja þversagnir að ræða.

Herra forseti. Varðandi þrátefli þarf fyrst að meta það hvenær mál er komið í þrátefli. Síðan þarf að meta hvort leysa megi stöðuna upp eða hvort grípa þurfi inn í. Ég vil bara taka það fram, herra forseti, að ég er ekki í starfi félmrh. til þess að ganga erinda vinnuveitenda eitthvað sérstaklega. Ég vil ástunda gott samstarf við vinnuveitendur eins og ég vil ástunda gott samstarf við launamenn og þeirra samtök. Hins vegar þarf auðvitað tvo til svo að gott samstarf og samráð geti borið árangur.

Virðulegi forseti. Ég get að lokum tekið undir það með hæstv. félmrh. að ég vona að hans verði minnst fyrir allt annað en þetta frv. þegar fram líða stundir.

Herra forseti. Þegar þetta mál kom til umræðu síðdegis í gær komu fram efasemdir eða vangaveltur um það að ekki væri nægilega vel gengið frá ákveðnum þætti málsins sem snúa að sveitarfélögunum eða fjármunalegum samskiptum sveitarfélaga og ríkisvalds, fyrst og fremst hvað varðaði áhrif sem yrðu af væntanlegri lagasetningu um fjármagnstekjuskatt og tilheyrir ekki beint þessu máli. En af þessu tilefni efndi ég til fundar í morgun og gengið hefur verið frá sameiginlegri yfirlýsingu fjmrh. og félmrh. fyrir hönd ríkissjóðs og Sambands íslenskra sveitarfélaga sem eru sammála um eftirfarandi: 1. Við samþykkt fyrirliggjandi frv. um skattlagningu fjármagnstekna samþykkir ríkissjóður að bæta sveitarfélögunum að fullu þau fjárhagslegu áhrif sem þau verða fyrir vegna álagningar skattsins. 2. Þetta verður gert með því að létta verkefnum af sveitarfélögum og/eða hækka útsvarsprósentu samhliða lækkun tekjuskatts. 3. Gengið verði frá endanlegu samkomulagi milli aðila og nauðsynlegum lagabreytingum fyrir árslok 1996. Undir þetta rita Friðrik Sophusson fjmrh., Páll Pétursson félmrh., Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, og Þórður Skúlason, framkvæmdastjóri Sambands íslenskra sveitarfélaga. Raunar hefði átt að vera búið að ganga frá þessu máli en vegna utanfarar ráðuneytisstjóra í fjmrn. sem falið var að vinna að þessu ásamt fyrirsvarsmönnum Sambands íslenskra sveitarfélaga hefur það dregist. En nú liggur þessi sameiginlega yfirlýsing fyrir og vænti ég þess að það greiði fyrir framgangi þessa máls og menn eigi ekki að þurfa að velkjast í vafa lengur um þetta atriði.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. félmrh. að ég óskaði eftir því í gær að þessari umræðu yrði frestað. Það var sökum þess að það lá fyrir ágreiningur um stöðu þessa máls samkvæmt samþykkt sem Samband ísl. sveitarfélaga hafði sent þingmönnum. Ég taldi þar af leiðandi nauðsynlegt, þar sem hér var til umfjöllunar breyting á lögum um tekjustofna sveitarfélaga og talsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga vísuðu til þess frv. í sínu áliti til þingmanna, að óska eftir frestun á umræðunni og að staða þessa máls yrði skýrð. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. félmrh. greindi hér frá. Ég tel að málið hafi þar með fengið farsæla niðurstöðu og sé í höfn og af þessari beiðni minni hafi orðið nokkur uppskera. Ég fagna því og þakka þessar málalyktir.