Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er komið frá hv. Ed. og er tvíþætt, annars vega heimild til lántöku vegna framkvæmdaáætluna og hins vegar heimild fyrir ríkissjóð að gefa út ríkisskuldabréf og spariskírteini með verðtryggingu. Fjhn. hefur farið yfir þetta frv., og eins og fram kemur í nál. á þskj. 634, mæli n. með því, að frv. verði samþ., en 3 nm. undirrita þó með fyrirvara og einhverjir þeirra munu hafa ætlað að flytja brtt. við frv., sem ekki hefur verið útbýtt enn.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta þá skoðun mína í ljós í sambandi við þetta frv., að ég tel þessa leið, sem nú er farið inn á, að gefa raunverulega hæstv. fjmrh heimild til þess að taka lán með þeim skuldbindingum að hafa verðtryggingu á þessu, sama sem gengistryggingu, vísitölutryggingu, og þar að auki vexti og afborgunartíma, eftir því se honum þóknast, - ég álít þetta alveg ófæra leið. Það er það, sem þingin yfirleitt hafa erið að berjast út af, þegar þau hafa átt áður fyrr í sinni baráttu við ríkisstj. og konungsvald, að þau hafi réttinn í sambandi við fjárveitingar og þar með í sambandi við þær skuldbindingar, sem ríkið tekur á sig. Með því að gera þetta svona óákveðið, í fyrsta lagi að hafa þetta í algerum tengslum, þannig að þetta sé allt saman eins og útlend lán og þar með gengistryggð, í öðru lagi varðandi vexti og afborgunartíma, þá er vald ráðh. of mikið. Þetta er en inn frá gangur, þetta er engin vinna af hálfu Alþingis að ganga svona frá málunum. Ég vil bara láta þetta í ljós, af því að ég álít, að þetta sé óhæf afgreiðsla. Það er vafalaust ágætt mál, sem hér er verið að vinna að með þessu, en svona eiga þing ekki að afgreiða sín lög, og einn ráðh. á að venja sig á það að koma fram með, hvaða vexti hann ætlar að borga, til hvað langs tíma þetta á að vera. Við eigum ekki að taka lán til hafnaeða vegaframkvæmda til þess að taka það í dollurum og eiga að greiða það kannske eftir 10-20 ár með svo og svo háum vöxtum og með margföldu verði þá, þegar gengið er fallið. Þetta er ekki hægt. Þjóð, sem lifir annað eins góðæri og okkar þjóð núna, á að hafa peninga, taka þá þar sem hægt er að taka þá, til þess að vinna þau verk, sem þarf að vinna þann daginn, en ekki taka svona lán upp á framtíðina. Það kann að þykja íhaldssemi, en mér finnst þetta vera hlutur, sem þurfi að koma greinilega fram. Svona á ekki að stjórna.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar, og eins og fram kemur á nál. á þskj. 633, mælir n. með, að frv. verði samþ. Einn nm., Einar Ágústsson, mun skila séráliti, sem hefur ekki verið útbýtt enn, og tveir nm., þeir Lúðvík Jósefsson og Jón Kjartansson, skrifa undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Þessu frv. um heimild fyrir ríkisstj. til að gerast aðili að alþjóðasamningi um lausn fjárfestingardeilna milli ríkja og þegna annarra ríkja var vísað til allshn. og er komið frá Ed., en þó verður að segja það, að þrátt fyrir að þetta mál hafi aðeins verið rætt við eina umr. hér í hv. d., má segja, að það sé allmikið búið að ræða um þennan samning í sambandi við þær umr., sem fóru hér fram um álbræðslufrv. fyrir nokkru. Með þessu frv. er ríkisstj. heimilað að gerast aðili fyrir Íslands hönd að alþjóðasamningi um lausn fjárfestingardeilna milli ríkja og þegna annarra ríkja, og er, eins og þm. hafa séð, þessi samningur prentaður bæði á íslenzku og ensku sem fskj. með þessu frv. Eins og fram kemur í aths. um frv., hefur Alþjóðabankinn í Washington beitt sér fyrir milliríkjasamningi um lausn á fjárfestingardeilum milli ríkis og þegna annars ríkis, og undirbúningur að þessum samningi hefur tekið nokkur ár eða frá því árið 1962, að mig minnir, þangað til snemma árs 1965, að hann var tilbúinn til undirskriftar, og höfðu fyrir nokkru 35 ríki undirritað þennan samning og þar á meðal tvær Norðurlandaþjóðir, Danmörk og Svíþjóð. N. varð ekki á eitt sátt um afstöðuna til þessa máls. Stjórnarsinnarnir í n., fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl., leggja til, að frv. verði samþ., en minni hl. n. er andvígur samþykkt frv. og hefur skilað séráliti. Við í meiri hl. n. teljum, að eftir því sem samskipti fara vaxandi á milli þjóða á efnahagslega sviðinu, þá sé eðlilegt, að við gerumst aðilar að slíkum alþjóðasamningi, því að við getum ávallt hugsað okkur það og haft það hugfast, að í sambandi við aukna samvinnu á sviði efnahagsmála geta alltaf risið deilur um slíka fjárfestingu á milli samningsríkja og þegna annarra samningsríkja og því mjög eðlilegt, að slíkur samningur sé í gildi. Við teljum því eðlilegt og sjálfsagt, að Ísland gerist aðili að þessum samningi, eins og fjölmargar aðrar þjóðir hafa þegar gert og koma til með að verða fleiri, og leggjum því til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Nál. okkar minni hl. í allshn. varðandi þetta mál varð heldur síðborið, og þess er ekki getið á dagskránni í dag, en það er á þskj. 642. Um þetta mál hafa í fyrri d. orðið allmiklar umr., og þar hafa komið við sögu gerðardómsákvæði í svokölluðum álsamningi. Ákvæðin í álsamningnum um hina umsömdu gerðardómsleið, sem ræðir um í 46. og 47. gr. samningsins, eru ákveðin og fylgja fullkomlega eftir samningstímabilinu og eru að því leyti ekki sambærileg við þau ákvæði, sem felast í samningi þeim, sem hér er á dagskrá. Það frv., sem hér ræðir um, fjallar um að veita ríkisstj. heimild til að gerast aðili að alþjóðasamningi um lausn fjárfestingardeilna milli ríkja og þegna annarra ríkja. Í nál. okkar minnihlutamanna er skýrt fram tekið, hver sé afstaða okkar. Fyrst og fremst ber þó að geta þess, að við teljum óþarft að svo stöddu a.m.k. fyrir okkur Íslendinga að fullgilda þennan samning. Hér á landi njóta erlendir menn fyllsta réttaröryggis um eignarréttindi sín, svo sem um önnur réttindi. Slíkur réttur er varinn af ákvæðum stjórnarskrár og engu síður varinn til hags fyrir erlenda menn, sem hér kunna að dveljast og hér kunna að eiga eignir. Þetta á okkur öllum að vera ljóst, og þetta er í raun og veru öðrum þjóðum ljóst, sem vilja athuga um þetta efni og hvernig réttarfari og dómstólamálefnum er farið hér hjá okkur. Þess vegna teljum við í minni hl., að það sé lítil sem engin ástæða til þess að láta eins og f það skína, að okkur megi setja á bekk með þjóðum þeim, sem búa við annað og óöruggara réttarfar. En því miður munu þær þjóðir vera til og þá helzt þær, sem nýfengið hafa frelsi sitt og búa við réttarfar, sem er í myndun og í fyrstu deiglu og fremur óstöðugt, og þar sem enn fremur má eiga von á því, að byltingar, stjórnarbyltingar, geti átt sér stað svo að segja hvenær sem er, þannig að allt sé á huldu um öryggi í réttarfarsmálum. Með ýmsum slíkum þjóðum, sem þannig eru enn á vegi staddar, er að sjálfsögðu réttarvernd fyrir erlenda menn og fjárfestingar þeirra reikul og óvís og eðlilegt að líta á svo sem hún þurfi að vera tryggð með gerðardómsákvæðum, og vafalítið er það slíkur ótti fyrst og fremst, sem hvetur fjárfestingaraðila til samningsgerðar líkrar þessari. En að erlendir aðilar geti ekki nokkurn veginn ótta- og áhyggjulaust rætt sín mál, sem þeir kunna að eiga við íslenzka aðila, geti ekki óttalaust lagt þau mál undir dómstólameðferð hér, finnst okkur vera út í hött. Og víst er um það, að mörg eru þau mál, sem hefur borið að íslenzkum dómstólum, þar sem erlendir aðilar hafa verið annars vegar gegn íslenzkum, og hef ég aldrei heyrt yfir því kvartað, að úrslit í dómsmálum, sem eru þessa eðlis og þannig á sig komin, hafi eigi verið eðlileg, heldur talið, að hér væri nægileg réttarvernd og réttaröryggi. Og ég þykist vera viss um það, að ég hafi í því fullkomlega rétt fyrir mér, að erlendir menn hafi hér á landi um sínar eignir og sín réttindi yfirleitt ekki lakari rétt eða réttarvernd en annars staðar. Þá hefur verið um það rætt í sambandi við þessa samninga, hverjar leiðir okkur Íslendingum beri að fara í sambandi við fjárfestingarmál, að því er varðar erlent fjármagn. Ýmist má fara þá leið að sjálfsögðu, að við byggjum hér upp okkar mannvirki og fyrirtæki með lántökum, ef með þarf, erlendis frá, og það höfum við sannarlega oft gert og ekki óttazt. Öll stærri fyrirtæki okkar höfum við einmitt byggt upp með þeim hætti, svo sem raforkuver, áburðarverksmiðju, sementsverksmiðju o.fl. Hitt er líka leið, að veita erlendum fyrirtækjum leyfi og aðstöðu til að reisa hér fyrirtæki og byggja upp atvinnurekstur á sínum vegum fyrst og fremst, þar sem arður, ef um hann ræðir, ílendist ekki hér hjá okkur, heldur hverfi til annarra landa. Og þessa leið hafa ýmsar þjóðir farið og þá ekki sízt og þó öllu fremst þróunarþjóðir nú í seinni tíð. Við framsóknarmenn teljum lántökuleiðina farsælli heldur en þá, að erlendir einkaaðilar fái hér tækifæri til þess að reisa stór fyrirtæki og hafa hér atvinnurekstur á sinni hendi. En þó er það nú svo, að þessar leiðir ber að vega og meta hverju sinni, og getur verið eðlilegt eftir atvikum, þegar þannig stendur á, að einkafjármagni sé hleypt hingað inn í landið, en haft í böndum og þannig, að við höfum fyllstu tök á því, hvernig um það fer og hvernig það vinnur í landi okkar. Það má vel vera, að það þurfi að grípa til þess, og eins og ég segi, við eigum að athuga okkar gang, því að vissulega ber á það að lita og um það eru flestir sammála, að við verðum að auka á fjölbreytni sem mest má verða í atvinnuvegum okkar og beita allri hugsanlegri aukinni hagkvæmni og hagræðingu og notfæra okkur þá tækni, sem aðrar þjóðir búa yfir, og beita yfirleitt nútímaaðferðum við hvers konar störf okkur til framfara og eflingar á alla lund. En öll eru þessi mál mjög vandmeðfarin og þess vegna rétt að fara sem gætilegast í þau og hafa það fyrst og fremst fyrir augum, að við landsmenn sjálfir höfum full tök á. Eins og ég vék að hér áður, er helzt að líta svo á, að þessi samningur, sem hér um ræðir, sé byggður fyrst og fremst á ótta þeim, sem fjárfestingaraðilar erlendir hafa um hag sinn og réttindi í því landi, þar sem þeir fjárfesta. Að því er okkur varðar sem fjárfestingaraðila með öðrum þjóðum, hygg ég, að ekki sé svo mjög um að ræða, við eigum sjálfsagt nóg með okkur í þeim efnum, a.m.k. fram eftir. En færi svo, að til þess kæmi, að íslenzkt fjármagn væri lagt í atvinnurekstur í stærri stíl annars staðar, yrði það vafalaust í þeim löndum, sem búa við líkt réttarfar og dómstólaskipan og við, stöðugt og eðlilegt og byggt á grunni vestræns réttar og réttarverndin því okkur hin sama þar og hér, þannig að við þyrftum ekki að búa við samninginn að því leyti til. Við í minni hl. teljum, að samningur þessi sé líka of opin leið fyrir hæstv. ríkisstj., hún gæti samkv. samningnum, ef lagagildi fengi, í hvert skipti og henni sýndist og um það væri að ræða lagt deilumál af þessu tagi, sem hér gegnir, undir þann alþjóðlega gerðardóm, sem samningurinn greinir. Því miður getum við ekki í stjórnarandstöðunni veitt hæstv. ríkisstj. það traust, og mér skilst eða hefur fundizt, að þessi samningur, sem hér er fram lagður um líkt leyti og álsamningurinn, sé nokkurs konar afsökun fyrir hinum lítt þolanlegu eða réttara óbærilegu gerðardómsákvæðum álsamningsins, hann eigi að vera nokkurs konar skjól fyrir 46. og 47. gr. álsamningsins. Þess vegna m.a. álítum við í minni hl. allshn. ekki rétt að veita þær heimildir, sem um getur í 1. gr. þeirra laga, sem hér eru til athugunar, og viljum alls ekki, að hæstv. ríkisstj. fái heimild til að fullgilda þennan samning. Það sýnist upplýst, að einungis 4 ríki innan Afríku hafi til þessa fullgilt samninginn, en mér skilst, og það eru víst ákvæði um það, að 20 ríki þurfi minnst til að fullgilda hann. Okkur í minni hl. finnst það ekki skipta neinu máli, þó að 35 ríki hafi til þessa undirritað samninginn, því að undirskrift af því tagi hefur út af fyrir sig sáralitið gildi og er alls ekki nein skuldbinding af hálfu þjóðanna, sem undirrituðu, um að fullgilda hann. Það er því allsendis óvíst, hvenær þessi 35 ríki munu fullgilda samninginn. Þau geta látið það eins vel vera, án þess yfirleitt að tilfæra fyrir þeirri ráðabreytni sinni nokkra ástæðu. Það er því með öllu óvist, hvenær samningur þessi öðlast gildi, ef það verður þá nokkurn tíma. Og þegar þannig stendur á, eins og ég hef rakið hér, þykir okkur ekki rétt að eiga nokkuð við þessa samningsgerð. Við Íslendingar getum ósköp vel beðið átekta og séð, hverju fram vindur. Og við sjáum ekki, að Ísland hafi neinn ávinning af því að fullgilda samninginn, en gæti ef til vill bakað sér skyldu til útgjalda, ef samningurinn öðlaðist gildi. Ég hef leyft mér hér í fáum orðum að draga fram það helzta, sem við í minni hl. teljum, að liggi til þess, að við höfum tekið þessa afstöðu okkar, og við leggjum til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég álit, að þetta frv. og heimildir ríkisstj. til að undirskrifa þennan samning og gerast aðili að honum séu spor inn á nýlendubrautina aftur. Ég álít, að þetta sé einn þáttur í því, sem nú er að gerast um allan heim, að það er verið að reyna að læða þeim fjötrum nýlendnanna, sem þjóðirnar hafa verið að höggva af sér, á þær aftur undir öðruvísi gervi. Meðan nýlendukerfið var í fullum blóma um allan heim, þegar svo var ástatt eins og um síðustu aldamót, að stórveldin í Evrópu höfðu skipt öllum heiminum upp á milli sín, þá höfðu þau líka raunverulega dómsvaldið í öllum þessum löndum. Þau drottnuðu yfir auðlindum Afríku, Suður-Ameriku, Asíu og þessara landa á einn eða annan máta, og þau höfðu líka raunverulega valdið yfir því, hvernig þar skyldi vera dæmt, ýmist beint eða óbeint. Það, sem gerist nú á þessum síðasta áratug, er, að eftir að SuðurAmeríka fyrir nokkuð meira en öld hafði losað sig hvað snertir það pólitíska sjálfstæði, þá losar nú Afríka og meginhluti Asíu sig hvað snertir það pólitíska sjálfstæði, og þessi bylting nýlenduþjóðanna, hin pólitíska frelsisbylting þeirra, skapar þá aðstöðu, að þær gömlu yfir stéttir í Evrópu hafa ekki lengur dómsvald í þessum löndum. Það, sem er að gerast með frv. eins og þessu og með þeim tilraunum, sem Alþjóðabankinn er að gera í þessu sambandi, er, að það er verið að reyna að endurreisa á vissan máta dómsvald gömlu nýlenduveldanna í þeim stjórnarfarslega frjálsu löndum, sem þessar yfirstéttir hafa efnahagsleg tök á enn þá. Og sá aðili, sem hefur gengið fram fyrir skjöldu til þess að reyna að skipuleggja þetta, að læða nýlendustefnunni þannig aftur inn, er Alþjóðabankinn. Alþjóðabankinn er þegar þekktur fyrir það í heiminum, líka hér á Íslandi, að hafa mjög svívirðileg afskipti af innanlandsmálum þjóða, að reyna að skipta sér af því, hvers konar hagkerfi þessar þjóðir hafa hjá sér, hvernig þær skipa eignarréttinum á sínum fyrirtækjum og annað slíkt. Og Alþjóðabankinn hefur út um allan heim, ekki sízt hjá þeim bláfátæku þjóðum Afríku, sem nýlega eru orðnar stjórnarfarslega frjálsar, þá hefur hann verið að beita sér fyrir því að reyna að tryggja það fjármagn, sem auðvaldið í Evrópu og Norður-Ameríku setur fast í þessum löndum, með því að útvega gömlu yfirstéttunum í Evrópu eða Norður-Ameríku á einn eða annan máta aftur dómsvald yfir þessum þjóðum. Þetta er aðeins eitt af mörgu, sem Alþjóðabankinn nú er að gera í sambandi við að reyna að ryðja erlendu auðmagni braut inn í þessi lönd eða að tryggja það auðmagn, sem þar er fyrir, vegna þess að það er vitanlegt, að eitt af því, sem þessar þjóðir sérstaklega hljóta að berjast fyrir, er að taka þetta auðmagn eignarnámi, ná í sínar hendur valdinu yfir þessum auðlindum og yfir þessum framleiðslutækjum, sem þetta útlenda auðvald á, alveg eins og við mundum berjast fyrir því hér á Íslandi nú af fullum krafti, ef það væru útlendingar, sem ættu allar jarðirnar hér á Íslandi, að taka þær af þeim og jafnvel ekki borga þeim neitt fyrir. En Þá er það einmitt hlutverk Alþjóðabankans að reyna að sjá um það, að þessar þjóðir fái ekki sjálfar að dæma í þessum málum og þar sem erlent auðvald hefur læst inn klónum, skuli það líka ná sér dómsvaldinu í hendur. Og af því að flestar þessar þjóðir svelta, á að nota sér neyð þeirra og þörf þeirra fyrir útlent fjármagn til þess að láta þær ganga að afarkostum, m.a. þeim afarkostum að farga hluta af sínu eigin sjálfstæði, hluta af sínu dómsvaldi út úr landinu og í hendurnar á öðrum aðilum. Það er ætlun Alþjóðabankans að knýja með þessum samningi þau lönd, sem eru nógu háð erlendu auðmagni enn þá, til þess að afsala sér þannig að einhverju leyti dómsvaldi. Með þessu móti er verið að koma nýlendustefnunni aftur inn um bakdyrnar, eftir að þessar þjóðir hafa rekið hana út um fordyrnar með því að taka sér pólitískt sjálfstæði. Við Íslendingar áttum við tiltölulega góða nýlendudrottna, þegar við skildum við þá, þó að þeir væru okkur oft þungir í skauti, á meðan við heyrðum undir þá, og við gátum þess vegna skilið tiltölulega vel við þá. Við fengum eignarréttinn á öllum jörðum hér í landinu án þess að berjast til þess og án þess að þurfa kannske, eins og viðbúið er að sumar þjóðir þurfi nú, með blóðbaði að afla sér aftur réttar til síns eigin lands, til sinna eigin jarða. Hins vegar, eftir að við erum orðnir það vel stæðir Íslendingar, að við hvorki sveltum né erum upp á aðrar þjóðir komnir efnahagslega, er verið að byrja á því núna að reyna að hleypa erlendu auðvaldi inn í landið til þess að láta það klófesta þær auðlindir, sem við eigum enn þá beztar, og þetta erlenda auðvald gerir kröfu til þess, að við afsölum okkur að einhverju leyti okkar eigin dómsvaldi um leið, að við stígum að einhverju leyti um leið það spor, að gerast ekki aðeins efnahagsleg nýlenda, - það þýðir að láta útlenda aðila í staðinn fyrir innlenda græða á okkar auðlindum, - heldur að við förum líka að verða að einhverju leyti pólitísk nýlenda með því að afsala okkur að einhverju leyti dómsvaldi, sem við börðumst fyrir að fá inn í okkar eigið land. Við Íslendingar höfum enga afsökun í þeim efnum að fallast á slíkt sem þetta. Það má vera, að Kamerún og þrjár aðrar af þeim gömlu, kúguðu nýlendum Frakka í Afríku hafi nokkra afsökun, í fyrsta lagi vegna þess, að þessi lönd eru mjög háð sínum gömlu drottnum, efnahagslega mjög háð þeim, og stjórnarfarsleg frelsisbarátta var raunar ekki allt of sterk í sumum þessum gömlu nýlendum, þegar t.d. Frakkar gáfu þeim frelsi. En ég er hræddur um, að það séu fáir aðrir en þær gömlu nýlendur, sem standa á lægsta stigi, erfiðast eiga, sem hafa neyðzt til þess að ganga að afarkostum Alþjóðabankans, sem í þessum samningi felast. Þær þjóðir eru ekki nema fjórar, eins og hér hefur verið upplýst, enn sem komið er. Það er látið að því liggja í athugasemdunum við þetta frv., að þeir, sem hafi undirritað það, séu m.a. Danmörk, Svíþjóð, Ítalía, Þýzkaland, Bretland og Bandaríkin. Það eru tvenns konar aðilar, sem koma til með, ef þetta kemst einhvern tíma í gildi, að undirrita þetta. Það eru annars vegar þeir gömlu drottnar, þau ríki, sem flytja út fjármagn og vilja tryggja sitt fjármagn og vilja reyna að tryggja sér og sínum, þeim sem eru svipaðir þeim, dómsvald yfir þessum fyrri nýlendum. Og það eru svo hins vegar þau ríki, sem eru nógu háð, sem eru nógu fátæk, sem eiga nógu bágt, þannig að hægt sé að misnota bágindi þeirra. Það eru þau hins vegar, sem koma til með að undirrita það. Ísland á ekki að vera í slíkri röð. Það er engin neyð, sem knýr okkur til þessa, ekki nokkur. Jafnvel þótt menn geri vitlausan alúmínsamning, þá er búið að setja inn í þann samning það, sem þarf í þessum efnum fyrir viðkomandi aðila. Það er engin þörf á að fara að gera almenna samþykkt, sem afsalar þessu almennt og skipar okkur á bekk með þeim gömlu nýlendum, sem erfiðast eiga. Það er engin þörf á því. Við erum ekki að fara í röð þeirra þjóða, sem sumir tala um, Danmörk, Svíþjóð, Bandaríkin eða slík. Þau eru að undirskrifa þetta sem lánardrottnar, og flest þessi ríki hafa slíkt samkomulag sín á milli um erlenda fjárfestingu, að þau óttast hana ekki sérstaklega og þurfa þess varla. Þó hafa þau viss takmörk á þessu. Danmörk hefur viss takmörk þarna á, vegna þess að hún er alltaf hrædd við uppkaupin á sínum jörðum. Þjóðverjar mundu kaupa upp alla Danmörku, ef þeir fengju aðstöðu til þess, nota hana fyrir sumarhús og annað slíkt. En við höfum enga ástæðu til þess að undirskrifa þennan samning. Með þessu móti værum við að niðurlægja okkur. Við værum að byrja á því að hleypa einum anga af nýlendustefnunni, sem við rákum burt á undanfarinni öld, inn um bakdyrnar, og við værum almennt að byrja að ryðja braut ekki aðeins því erlenda auðmagni, sem því miður er byrjað á, heldur líka þess beina valdi og þess beinu ítökum í okkar dómsvaldi. Ég vildi aðeins segja þetta vegna þess, að þessi nýlendustefna í því nýja gervi, sem hún er að taka á sig, er að verða allumsvifamikil í heiminum og Alþjóðabankinn er aðalerindreki og frumkvöðull hennar og skipuleggjandi að öllu leyti. Hann er sá aðili, sem skipuleggur vald auðmagnsins í Norður-Ameríku og Evrópu yfir þessum gömlu nýlendum, sem áður voru og þeir eru að reyna að ná tökunum á, og ég álit ekki, að við eigum að setja Ísland í þann flokk. Þess vegna eigum við að fella þetta mál.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er nú til umr., um atvinnuréttindi vélstjóra á íslenzkum fiskiskipum hefur Ed. afgreitt eftir alllanga athugun á málinu og afgreitt það óbreytt, eins og það var upphaflega lagt fyrir. Frv. þetta er samið af n., sem skipuð var í febrúarmánuði 1964, en í henni áttu sæti Jón Þorsteinsson alþm., Gunnar Bjarnason skólastj., tilnefndur af Vélskólanum í Reykjavík, Guðmundur Pétursson vélstjóri, tilnefndur af Vélstjórafélagi Íslands, Jón S. Pétursson, tilnefndur af Mótorvélstjórafélagi Íslands, og Magnús J. Magnússon forstöðumaður mótornámskeiðanna, tilnefndur af Fiskifélagi Íslands. En hæstv. menntmrh. skipaði þessa n. Í stað Jóns S. Péturssonar tók varamaður hans, Halldór Guðbjartsson vélstjóri, sæti í n. og starfaði í henni þar til hún lauk störfum. Í tímabundinni fjarveru Guðmundar Péturssonar tvisvar sinnum starfaði í hans stað Örn Steinsson vélstjóri. N. vann mjög ötullega og vandlega starf sitt, og er sérstök ástæða til að færa henni þakkir fyrir störfin, sem voru mjög vandasöm og margbrotin. Þetta frv. er eins konar nauðsynleg afleiðing af aðalstarfi n., sem var að semja frv. til l. um vélstjóranám, sem nú er um það bil að hljóta endanlega afgreiðslu Alþ. Í samráði við siglingamálaráðun. samdi n. síðar einnig það frv., sem hér er til umr., og leitaði að lokinni fyrstu samningu frv. álits ýmissa þeirra samtaka, sem málið er skyldast, svo sem Alþýðusambands Íslands, Landssambands ísl. útvegsmanna, Fiskifélags Íslands, skipaskoðunarstjóra, Vélstjórafélags Íslands, Mótorvélstjórafélags Íslands, lögskráningarfulltrúans í Reykjavík, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Frá flestum þessum aðilum bárust svör og ýmsar óskir og ábendingar um breytingar. Nokkrar af aths. aðila kveðst n. hafa tekið til greina og séu þær efnislega í gr. frv., en enn aðrar taldi n. sér ekki fært að taka undir. Eðlilegt er, að þn. sú, sem málið fær nú til umr., athugi þetta enn frekar, þó að málið hafi hlotið í Ed. allnána athugun og yfirvegun. Höfuðbreytinguna í þessu frv. frá gildandi I. verður að telja þá stigbreytingu réttinda, sem fæst eftir próf í hverju hinna fjögurra námsstiga Vélskólans, svo sem þegar er kunnugt af skýringum með því frv. Hin tvenns konar réttindi mótorvélstjóranámskeiðs á vegum Fiskifélagsins yrðu með samþykkt frv. lögð niður, og reynslutími er styttur, en þess í stað eru gefin réttindi, svo sem fyrr er greint, eftir próf í hverju hinna fjögurra námsstiga, sem frv. þetta og frv. um Vélskólann gera ráð fyrir, eða eftir hvern vetur. Það skilyrði fyrir upptöku í Vélskólann að hlutaðeigandi hafi lokið iðnnámi í járnsmíði er og einnig fellt niður með ákvæðum frv. Þó verður sá vélstjóri, sem fær hæstu réttindi, áður að hafa lokið sveinsprófi í vélvirkjun, en því prófi má hann ljúka, eftir að hafa lokið vélskólanámi. Um þegar áunnin réttindi vísast til 16. gr. frv., og hún staðfestir hugmyndir undirbúningsnefndarinnar um, að enginn einstaklingur, sem samkv. gildandi l. hefur tiltekin réttindi, lækkar í sessi frá þeim réttindum, sem hann nú hefur í dag. Lægstu og hæstu réttindi hækka að mun, og viðmiðun í þeim efnum er ekki lengur vélategund, eins og verið hefur, það er, hvort vélin er gufuvél eða mótorvél eða tonnafjöldi skips, heldur er hestaflafjöldi eða orka vélarinnar ein látin ráða, í hvaða skipi sem vélin annars er og hvert sem verkefni skipsins er. Skylt er þó að taka fram, að allur samanburður á ákvæðum þessa frv. og gildandi l. er ákaflega erfiður, því að með frv. þessu er gerð skýr aðgreining á þremur skipategundum eftir verkefni þeirra, þ.e. fiskiskip, flutningaskip og farþegaskip. Núgildandi l. frá árinu 1946 með breytingum síðar eru hins vegar grundvölluð eftir vélartegund í tvo flokka, mótorskip og gufuskip. Er hér tekið tillit til þess, að hestaflafjöldi véla í skipum fer sífellt hækkandi frá því, sem áður var, og skipin fara einnig stækkandi. Eimskipum eða gufuskipum er nú sem óðast að fækka, án þess að sjálf skipin fari úr umferð. Í fjölmörgum eldri gufuskipum hefur verið skipt um vélar og mótor- eða dísilvél sett í stað hinna eldri gufuvéla, auk þess sem öll endurnýjun flotans er nánast með mótorvélum. Með þessar staðreyndir í huga væri fjarstæða að viðhalda hinni eldri viðmiðun um sjálfa vélategundina, þegar um er að ræða flokkun á atvinnuréttindum. Við þessa ákvörðun sína hafði n. hliðsjón af reglum um atvinnuréttindi vélstjóra hjá Dönum og Norðmönnum. Reglum þessa frv. um lágmarksfjölda vélstjóra er ekki mikið breytt frá núgildandi I. Þó er yfirleitt um lækkun að ræða á skipum með eða undir 4000 hestafla vélar. Umtalsverðar breytingar eru hins vegar gerðar á ákvæðunum um starfstíma og siglingatíma, og er meginstefnan í þá átt að veita réttindi eftir skemmri starfstíma en áður við allar aflminni vélar. Því hærra námsstigi sem vélstjóri hefur lokið, þeim mun fljótari er hann að vinna sér inn réttindi til yfirvélstjórnar við sömu vélarstærð. Ég sé að öðru leyti ekki ástæðu til þess, herra forseti, að ræða einstök ákvæði frv. frekar, þar sem mjög greinargóðar skýringar fylgja frv. og aths. þess við einstakar greinar. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. Ég vil ennfremur leggja áherzlu á það, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi, þó að langt sé á það liðið, enda mikil áherzla á það lögð af hlutaðeigandi samtökum, sem af skiljanlegum ástæðum vilja sem fyrst fá að vita um þær breytingar, sem frv. hefur í för með sér, ef samþ. verður.



Herra forseti. Mér er það ljóst, að það frv., sem var afgreitt hér í gær um menntun vélstjóra og þetta frv., sem liggur hér fyrir, eru mjög samtvinnuð, og fyrst annað frv. fór í gegn, er eðlilegt, að þetta frv. fari einnig í gegn, því að annars kemur þar gloppa frá því sem nú er, ef við eigum, eftir að vera búnir að setja nýja löggjöf um menntun vélstjóra, að búa við óbreytt atvinnuréttindi. Hins vegar vil ég ekki láta hjá líða að láta í ljós óánægju mína yfir því í fyrsta lagi, hvernig sú n., sem þetta frv. og bæði frv. samdi, hvernig hún var skipuð. Í þessari n. átti enginn maður sæti frá útveginum eða frá þeim, sem eiga að borga hlutina, en að vísu skal það viðurkennt, að þessi n. hafði samráð við n. frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, en tók ekki nema að mjög litlu leyti tillit til þeirra skoðana, sem þar komu fram. Ég tel það fráleitt, þegar slík löggjöf sem þessi er endurskoðuð, að ekki skuli eiga sæti í þeirri n., sem á að endurskoða löggjöfina, bæði fulltrúar frá sérhagsmunasamtökunum, stéttarsamtökunum og sömuleiðis frá útvegsmönnum, og þá hefði kannske náðst betra samkomulag en í raun og veru er fyrir þessu frv. Á þessu stigi ætla ég ekki að þvælast fyrir samþykkt frv. En ég ætla að lýsa því hér með yfir, að ég hygg á það að hausti að semja víðtækar brtt. aftur um atvinnuréttindi vélstjóra, og ég ætla að minna á það, að fyrir tveimur árum fluttum við þm. úr öllum flokkum frv. um breytingu á l. um atvinnuréttindi vélstjóra, og í því frv. gerðum við ráð fyrir því að hækka þau réttindi, sem núna eru að 400 hestöflum í 600 hestöfl, og ég hygg, að með því að leggja slíkt frv. fram, sé að vissu marki lýst yfir ákveðnum vilja Alþ. að stíga þetta spor, en þessi hv. n., sem fékk þetta mál til umráða, fékkst ekki til þess að sinna þessu atriði nema að örlitlu leyti eða hækka réttindin úr 400 hestöflum í 500 hestöfl. Ég vil líka láta bæði hæstv. ráðh. og aðra vita það, að það er ekki sameiginlegt áhugamál vélstjórastéttarinnar, hvernig þetta frv. ber að og hvernig það er lagt fram, því að það er mikil óánægja hjá hinum minni vélstjórafélögum úti um land, og ég hef hér í fórum mínum bréf út af því, sem ég kom á framfæri við formann hæstv. n. í Ed. En ég sé það, að n. hefur lagt til, að frv. færi óbreytt í gegnum þingið, og í umsögn stórvélstjóra segir, að það geti raskað öllu jafnvægi, ef stafkrók sé breytt í frv. En af þeirri ástæðu, að þingi er að ljúka, ætla ég ekki að flytja brtt. við þetta frv., en mun, eins og ég sagði áðan, beita mér fyrir því, að það verði flutt frv. á komandi hausti um breytingar á þessum l. um atvinnuréttindi vélstjóra. Og það standa bæði útvegsmenn að slíkum breytingum og stór hópur hinna minni vélstjóra, því að það er hvergi nóg gert af því að taka tillit til þeirra manna, sem hafa stundað þessi störf í fjöldamörg ár, og það er ekki hægt að ætlast til þess, að menn, sem eru komnir fram yfir miðjan aldur, setjist á skólabekk hér í Reykjavík, enda eru þeir eins vel færir um að sinna og gegna sínu starfi áfram, þó að um stærri vélar sé að ræða, og þeir, sem setjast á skólabekk án þess að ég vilji á nokkurn hátt rýra gildi menntunar.



Herra forseti. Við hv. 5. landsk. þm. höfum leyft okkur að flytja hér frv. til breyt. á stjórnarskránni. Það er auðvitað ekki lagt fram á þessu þingi með það fyrir augum, að okkur detti í hug, að það yrði samþ. nú, heldur aðeins til þess fyrst og fremst að kynna þm. það og ef samkomulag gæti orðið um það að taka þessi mál til rannsóknar. Þegar lýðveldið var stofnað, var því lýst yfir af allra flokka hálfu, að þó að við gerðum ekki aðrar breytingar við sjálfa lýðveldisstofnunina en þær í stað konungsvalds að skapa hér forsetavald og í stað konungsríkis að skap hér lýðveldi, væri fyrirætlunin að breyta að öðru leyti stjórnarskránni mjög bráðlega í þá átt, sem við ætti. Það var sett hver stjórnarskrárnefndin á fætur annarri á þessum tímum. Strax fyrsta stjórnin, sem mynduð var, eftir að lýðveldið var stofnað, nýsköpunarstjórnin, lýsti því yfir í sinni stefnuskrá, svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Loks hefur ríkisstj. ákveðið, að hafin verði þegar í stað endurskoðun stjórnarskrárinnar með það fyrir augum, að sett verði ótvíræð ákvæði um réttindi allra þegna þjóðfélagsins til atvinnu eða þess framfæris, sem tryggingalöggjöfin ákveður, félagslegs öryggis, almennrar menntunar og jafns kosningarréttar.“ Stjórnarskrárnefndir voru alllengi starfandi um þessi mál, en það strandaði alltaf á sama skerinu; deilan um kjördæmaskipunina var svo hörð á þessum tíma, að það komst raunverulega ekkert f gegn af því, sem hefði þurft að gerast í sambandi við þau félagslegu mál og aðrar lýðræðislegar umbreytingar á stjórnarskránni. Á þeim tímum t.d. áttum við í Sósíalistaflokknum fulltrúa í þessari nefnd, - ég var þar lengi sem fulltrúi, - og það var þannig lengst af ástandið hjá okkur, að okkur þótti það bezt, ef ekkert yrði gert í þessari stjórnarskrárnefnd, því að það, sem þá vofði alltaf yfir, var hið versta frá okkar sjónarmiði, að kjördæmaskipulaginu yrði breytt í tóm einmenningskjördæmi, og um tíma var meira að segja mjög lengi um það talað, hvort það skyldu verða 17 eða 21 einmenningskjördæmi í Reykjavík. Á þessum tímum strandaði því öll endurskoðun á stjórnarskránni alltaf á þessu sama skeri, ágreiningnum um kjördæmaskipunina. Og þetta var það, sem varð orsökin til þess, að allir þeir, sem falið var að starfa í þessu, gerðu aldrei neitt í því. Ég held, að það hafi verið að mörgu leyti fullgild afsökun. Nú er hins vegar hlé í kjördæmamálinu, og það er okkar skoðun, að það væri þess vegna mjög rétt fyrir Alþingi að nota þetta hlé, þennan augnabliksfrið, hvað lengi sem hann kann að verða, sem nú er í kjördæmamálinu, til þess að endurskoða stjórnarskrána hvað snertir önnur ákvæði hennar. Það liggja fyrir mikil gögn í þessu sambandi, því að það var safnað mjög miklu saman af alls konar upplýsingum á þessum tíma, stjórnarskrár annarra þjóða og annað slíkt. Og eins og vitað er, hafa, frá því að lýðveldið var stofnað, verið gerðar mjög miklar endurbætur á öllum okkar félags- og réttindamálum, þannig að það er tími til þess kominn, að stjórnarskráin feli í sér þessi réttindi, sem nú þegar eru meira eða minna ákveðin með lögum. Það, sem við þess vegna höfum tekið saman, flm., í þessu frv. til l. um breyt. á stjórnarskipunarlögunum, eru sumpart allstór atriði, þar sem verið er að slá föstu þeim réttindum, sem þegar eru, og helga þau með því að setja þau í stjórnarskrá, sumpart ný allstór mál, sem þarna koma inn, sérstaklega á því lýðræðislega sviði, en svo líka í þriðja lagi nokkur smámál, sem eru aðeins nokkurs konar lagfæring á stjórnarskránni sjálfri um hluti, sem nú þegar eru orðnir öðruvísi í reyndinni. Ég skal því vera stuttorður, rétt líta yfir höfuðatriðin í þessum greinum. Í 1. gr. er breytt til um kosningarréttinn, að í staðinn fyrir að takmarka hann við 21 ár, er tekið fram, að það skuli mega lækka hann niður úr 21 ári. Hér hefur verið mikið um það rætt hjá okkur núna og liggja fyrir um það till. að lækka kosningarréttinn niður í 18 ár, en með þessu móti yrði stjórnarskránni breytt þannig, að það sé heimilt bara með einföldum lögum að lækka hann niður í 18 ár, og að öðru leyti yrði með þessari grein, 33. gr., eins og hún yrði orðuð, ákveðið, að það væri ekki lengur hægt að dæma af mönnum kosningarrétt. Í 2. gr. er aðeins verið að slá því föstu að hafa samkomudag Alþingis fyrsta föstudag októbermánaðar. Það hefur orðið síður nú upp á síðkastið, að það er einhver dagur í fyrri hluta október, sem Alþingi kemur saman, en það þarf alltaf að samþykkja lög á hverju þingi um að breyta ákvæði stjórnarskrárinnar um 15. febr. Þetta væri bara til þess svo að segja að færa það i bækur, sem nú þegar er orðið í „praxis“. Og sama gilti í raun og veru að nokkru leyti í sambandi við 1. gr., að þar er brott numin skyldan um 5 ára búsetuna, sem sett var í gamla daga, á meðan við vildum forðast það, að Danir kynnu að flytjast of mikið til landsins, á meðan þeir höfðu jafnan borgararétt á við okkur. Í 3. gr. hins vegar og 4. eru allmikil nýmæli, sem fara fram á það, að ákveðinn hluti þm. og jafnvel ákveðinn hluti kjósenda geti tryggt það, að málum, sem hér hafa verið samþ., bæði lög og þáltill., sé skotið undir þjóðardóm. Það var eitt stærsta lýðræðislega sporið, sem stigið var í sambandi við lýðveldisstofnunina, að það var tekin sú ákvörðun, að forsetinn skyldi geta synjað lögum um staðfestingu á þann máta, að hann skyti þeim undir þjóðardóm. Og þetta vald, sem forseta þannig var fengið, var undirstaðan að því, að hann skyldi vera þjóðkjörinn, en ekki þingkjörinn. Þegar upphaflega var byrjað að ræða þetta í gömlu lýðveldisstjórnarskrárnefndinni, var meiri hl. á þeirri skoðun, að hann skyldi vera þingkjörinn, en eftir að um þetta varð samkomulag, að hann skyldi geta skotið málum undir þjóðardóm, var ákveðið og þótti eðlilegt, að hann yrði þjóðkjörinn, vegna þess að þá ætti hann að vera eins konar vörður alþjóðar gagnvart því valdi, sem flokkarnir og ríkisstjórn á hverjum tíma getur óbeint sölsað undir sig, þannig að þeir hefðu nokkurt aðhald af því, að það væri hægt að leggja beint undir þjóðardóm mál, sem hér yrðu samþykkt. Þetta eru ákvæði, sem ýmsar aðrar þjóðir, sem langt eru komnar á lýðræðisbrautinni, hafa í sínum stjórnarskrám, og við álitum mjög mikilvægt, að þetta atriði væri sett inn í stjórnarskrána. Þetta er ekki nema eðlilegur hlutur, allt valdið kemur frá þjóðinni hvort sem er, og það væri ekki nema eðlilegt, að hún hefði vald til þess að geta fellt úr gildi lög, ef meiri hluti hennar er á móti þeim, eða þál., sem geta kannske verið enn þá þýðingarmeiri en lög oft og tíðum. Í 4. gr. eru ákvæði um, að svo framarlega sem lög eða þál. hafa það í sér fólgið að afhenda í hendur alþjóðlegrar stofnunar einhvern hluta af ríkisvaldinu, skuli það þurfa í fyrsta lagi samþykkt Alþingis á sérstakan máta, það er gengið út frá 5/6 hlutum, og enn fremur 2/3 hluta þjóðarinnar við þjóðaratkvæði. Þessi grein er raunverulega að nokkru leyti til komin út af þeim umræðum, sem orðið hafa um inngöngu Íslands t.d. í Efnahagsbandalagið. Efnahagsbandalagið skv. Rómarsamningnum er í raun og veru sérstakt sameiginlegt ríki, a.m.k. ef Rómarsamningurinn verður látinn halda áfram í þeirri mynd, sem hann er nú, og ef land eins og Ísland ætti að ganga inn í slíkt stórríki, væri það að afsala sér að vissu leyti sínu sjálfstæði og flytja það vald, sem nú er hjá íslenzka ríkisvaldinu, yfir í ríkisvald þessarar stóru samsteypu, og við álitum, að slíkt ætti ekki að geta gerzt, nema því aðeins að þjóðin hefði greitt um það atkvæði. Við vitum, að t.d. nú er það svo í stjórnarskránni, fyrir utan þetta vald, sem forsetinn hefur, að atriði eins og það að hætta að hafa kirkjuna sem ríkiskirkju eða annað slíkt, er atriði, sem verður að leggjast undir þjóðina, og þá getur maður nærri, hvers konar kröfur maður ætti raunverulega að gera í sambandi við aðra eins hluti og þá, ef Ísland eða partur af því íslenzka ríkisvaldi væri seldur í hendur alþjóðlegri stofnun, - þjóðin ætti sjálf að geta um það dæmt. Ákvæði mjög svipuð þessu eru t.d. í dönsku stjórnarskránni. Þá er 5. gr. Hún er ákvæði um eignarréttinn á fasteignum og náttúruauðæfum á Íslandi, að tryggja það, að Íslendingar einir skuli eiga þetta, og eins og þar gefur að lesa, sérstakar ákvarðanir hvað snertir útlendinga. Þessi ákvæði álítum við líka mjög nauðsynleg. Svo framarlega sem Ísland lendir í markaðsbandalögum, er það eitt af því fremsta, sem þessi markaðsbandalög yfirleitt ákveða, að það skuli vera réttur til uppkaupa á t. d jörðum, uppkaupa á landi. Og eins og oft hefur verið bent á hér í þessari hv. d., er jörð á Íslandi, land á Íslandi eitthvað það ódýrasta, sem fyrirfinnst í allri Evrópu, og það er enginn efl á því, að ef þarna er ekki vel frá gengið að tryggja rétt Íslendinga fyrst og fremst til jarðanna og til náttúruauðæfa, mundi, hvenær sem við kynnum að lenda í slíkum markaðsbandalögum, sem hefðu að einhverju leyti þau ákvæði, að það skyldi vera heimilt öllum borgurum þeirra landa að kaupa fasteignir hverjum í annars landi, þá mundi vera rifið út hér á Íslandi jarðir, lóðir, náttúruauðæfi og annað slíkt, og þess vegna er mjög nauðsynlegt fyrir okkur að setja skorður við þessu. Ég held, að það væri einmitt mjög æskilegt, áður en við förum alvarlega að ræða mál eins og t.d. inngöngu í EFTA eða Efnahagsbandalagið, að þá værum við búnir að taka slíkt ákvæði í stjórnarskrá, þannig að það væri alveg skýrt, jafnvel þó að meiri hl. hér á Alþ. kynni að finnast það skynsamlegt að fara í þetta, þá væri stjórnarskráin næg til að hindra, að það væri hægt fyrir útlendinga að kaupa upp jarðir, fasteignir og náttúruauðæfi hér í stórum stíl. Þá er sjötta ákvæðið. Það er algert nýmæli, sem að vísu hefur komið fram áður í sambandi við till. til stjórnarmyndunar hér fyrir 20 árum, en þarna er bæði orðað öðruvísi og hefur ekki mikið verið rætt á þessum tímum. Það er svo með alla núverandi óbyggð Íslands, alla almenninga, afrétti og ég tala nú ekki um þá hreinu óbyggð, jökla, fjöll, eignarrétturinn á þessu svo að segja einskismannslandi er í raun og veru mjög óákveðinn í okkar lögum, og þetta er undir því komið að miklu leyti, hvernig t.d. hæstaréttardómarar á hverjum tíma líta á, við skulum segja þegar verið er að deila t.d. um eignarrétt í sambandi við veiðivötn og annað þess háttar, hvernig þeir líta á t.d. notaréttinn, sem felst í beitarrétti og öðru slíku, eða hvort þeir skoða þetta sem einstaklingseignarrétt, t.d. eignarrétt hreppa eða jafnvel einstakra jarða og annað slíkt. Þetta er allt mjög óljóst, og sem stendur eru, veit ég líka, t.d. hjá hæstaréttardómurum mismunandi skoðanir uppi um þetta. Ég álít, að það sé nauðsynlegt að taka af öll tvímæli um þessa hluti í stjórnarskránni sjálfri og það eðlilega, sem eigi að slá föstu, sé, að öll núverandi óbyggð, þ.e. almenningar, afréttir, aðrar lendur og svæði, sem ekki hafa verið byggð undanfarin 20 ár, öll hveraorka, vatnsorka og öll auðæfi í jörðu, sem þar eru, sé ævinleg eign íslenzku þjóðarinnar. Það þýðir, að það sé raunverulega sameign þjóðarinnar, alþjóðareign, sem ekki sé hægt að láta af hendi. Þetta er ákaflega mikilvægt ákvæði, ef við hugsum okkur, að okkar land eigi eftir að byggjast í miklu ríkara mæli og kannske líka verði hægt að hagnýta miklu fleiri auðlindir, sem þar eru, en við nú gerum okkur grein fyrir, þá er nauðsynlegt, að þetta sé alveg ótvíræð þjóðareign. Það yrði náttúrlega með lögum um leið að ákveða þann afnotarétt, þann hefðbundna afnotarétt, sem núna er, við skulum t.d. segja eins og beitarrétt og veiðirétt og annan slíkan hefðbundinn afnotarétt, það verður að ákveða hann með lögum. En mönnum hættir oft og tíðum við að rugla svo að segja saman slíkum afnotarétti eins og veiðirétturinn og slíkt er, og þeim raunverulega eignarrétti á sjálfri jörðinni, á sjálfum löndunum. Það orðalag, sem við notum um þetta, er „ævinleg eign íslenzku þjóðarinnar“. Það er sama orðalagið og notað er í lögunum um friðhelgun Þingvalla, þar sem því er slegið föstu, að þeir séu ævinleg eign íslenzku þjóðarinnar. Það hefur verið um það rætt núna t.d., hvort ekki skuli draga sýslumörk nokkuð öðruvísi en nú er. Sýslumörkin eru yfirleitt dregin þannig nú, að þau enda á vissum stað uppi í óbyggðum. Sýslumörkin eru ekki dregin þannig, að sýslurnar eigi alveg beint upp í Hofsjökul, Langjökul, þangað til þær mætast, t.d. Árnes- og Rangárvallasýsla að sunnan og Húnavatnssýslur eða Skagafjarðarsýsla að norðan. Þau eru ekki dregin þannig núna, heldur er stór hringur um miðbik landsins, sem heyrir í raun og veru ekki undir neinn þannig, og það er þessi hringur, sem við álitum að eigi að úrskurða sem eign þjóðarinnar í heild. Ef þetta verður ekki gert, vofir m.a. sú hætta yfir, að það væri hægt með einföldum lögum, ég skal meira að segja ekki fortaka með dómum bara, að útkljá þessa hluti þannig, að sýslurnar skuli t.d. teljast eiga og það jafnvel ýmsir hreppar í þeim kannske ekki aðeins afnotarétt á svo og svo stórum hlutum af óbyggðunum sem þýddi þá um leið, að viðkomandi sýslur hefðu rétt til að afsala sér eignarréttinum á þessu, selja það t.d. í hendur hinna og þessara einstakra aðila, sem gæti þýtt, að svo og svo mikið af þessum óbyggðum lenti í eign hinna og þessara manna. Þetta eru þess vegna hlutir, sem alveg er nauðsynlegt, að ekki sé aðeins sett löggjöf um, heldur líka bókstaflega sett inn í stjórnarskrá og það sem allra fyrst. Og ég vil mjög eindregið mælast til þess við hv. þdm., að þeir íhugi þetta mál, því að þetta mál verður því brýnna, því lengra sem liður. Við vitum, að okkar óbyggðir verða meira og meira eftirsóttar bara í sambandi við sumarleyfi og annað þess háttar, svo að ég tali nú ekki um veiðarnar, og það er gefið, að ýmiss konar byggð verður þarna framkvæmd, alls konar hús, sem menn geta dvalizt í sér til skemmtunar, og annað slíkt, jafnvel hótel og annað þess háttar, og þá er alveg ófært, að eignarrétturinn og umráðarétturinn í sambandi við þetta sé svo gersamlega óákveðinn sem hann er núna. Þess vegna er bezt, að svona mál séu ákveðin, áður en lengra er komið í þróuninni með þessar óbyggðir og á meðan, að ég held, að það sé þó enn þá ríkjandi skoðun, að þetta sé raunverulega sameign þjóðarinnar, en ekki eign neinna sérstakra sýslna, hreppa eða annarra og þaðan af síður einstakra jarða. Hins vegar er mér alveg ljóst, að þetta er viðkvæmt mál. og gagnvart þeim einstaklingum t.d., sem eiga þarna ýmiss konar ítök, verður það náttúrlega að fara fram með fullri gát. Að svo miklu leyti sem þarna væri um að ræða t.d. eyðijarðir, sem hefðu farið úr byggð fyrir 20 árum og með þessu móti væru gerðar ævinleg eign þjóðarinnar, þá yrði náttúrlega að bæta þær alveg samkv. stjórnarskránni. Ég held, að það væri mjög skynsamlegt líka, að þjóðin eignaðist þetta. Þessi 6. gr. er þess vegna að mínu áliti mjög þýðingarmikil fyrir okkur upp á framtíðina. Þið heyrðuð það allir nýlega, að það var verið að ganga út frá því, að það liði ekki margir áratugir, þangað til við verðum orðnir milljónaþjóð, og þá getum við nærri, hvernig muni verða með byggðina í okkar landi, og ekki er sízt eftirsóknin eftir óbyggðunum, og þá er bezt, að þessir hlutir séu alveg á hreinu. Í 7. gr. bætum við aðeins framan við 69. gr. 69. gr. er núna aðeins um, að það megi ekki leggja bönd á atvinnufrelsi manna, hún er svo að segja óbreytt, eins og 51. gr. var í stjórnarskránni 1874. Þar leggjum við til, að sé bætt framan við einmitt í samræmi við þær miklu framfarir, sem hafa orðið í okkar félagsmálum hvað þetta snertir, að hver maður eigi rétt á atvinnu og ríkið skuli stefna að því að tryggja öllum fulla atvinnu og með lögum skuli skipa um öryggi manna við vinnu, hæfilegan vinnutíma og ráðstafanir gegn ofþjökun. Þetta væri sem sé aðeins að færa inn í þennan lið stjórnarskrárinnar það, sem allir flokkar á þinginu hafa staðið saman um og ríkisstjórnir, sem þeir hafa staðið að, hver á sínum tíma, hafa smám saman verið að setja á undanförnum 22 árum inn í okkar lög, en með þessu móti væri þessi réttur sem sé helgaður með sjálfri stjórnarskránni. Þá er í okkar 8. gr. lagt til, að 70. gr. sé breytt. 70. gr. er núna, ég held hún sé bókstaflega hvað snertir sjálft orðalagið að mestu leyti óbreytt frá því, sem hún var 1874. Þá var þetta líklega 52. gr. Það er aðeins orðalagið, sem hefur verið breytt. Þá var hún, þegar Kristján IX gaf þá stjórnarskrá: „Sá, sem ekki getur séð fyrir sér og sínum og sé hann ekki skylduómagi annars manns, skal hann eiga rétt á að fá styrk úr almennum sjóði, en þá skal hann háður vera skyldum þeim, sem lögin áskilja.“ Það er aðeins færð til betra máls þessi gamla grein, en sem sé í 92 ár hefur þessari gömlu stjórnarskrárgrein um rétt þeirra, sem þá voru kallaðir þurfamenn, ekki á nokkurn hátt verið breytt, og okkar till. er það sem sé, að þarna sé þetta ekki aðeins fært í samræmi við það, sem nú er orðið, heldur meira að segja aukið við. Við leggjum til, að þessi grein sé orðuð svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hver maður á rétt á læknishjálp og ókeypis sjúkrahúsvist, þegar slys og sjúkdóma ber að höndum. Hver maður á og rétt á slíkum styrkjum úr almennum tryggingasjóðum, ef slys, sjúkdóma, örkuml og elli ber að höndum, að það nægi honum til framfærslu. Sérstaklega skal tryggja rétt barna, mæðra og ekkna á sama hátt. Sá, sem eigi fær séð fyrir sér og sinum, á rétt á styrk úr almennum sjóði. Nánar skal ákveða öll þessi réttindi með lögum.“ Að mestu leyti er þetta aðeins að slá föstu því, sem almannatryggingarnar nú þegar ákveða með lögum, og setja það inn í stjórnarskrá, þannig að það, sem búið er að berjast fyrir og framkvæma á undanförnum áratugum og raunar aðallega á undanfarinni hálfri öld, sé nú fest í okkar stjórnarskrá. Þó er gengið kannske skrefi lengra en er í sambandi við almannatryggingarnar nú. Það er t.d. þegar sagt er þarna: ókeypis sjúkrahúsvist. En þessi ókeypis sjúkrahúsvist hefur þó raunverulega verið að mestu leyti réttur, sem menn hafa notið alveg fram á síðustu ár. Það hefur óbeint verið dregið úr því í sambandi við nokkur sjúkrahús upp á síðkastið, en meiningin með almannatryggingunum hefur þetta verið, og ég held, að það sé ákaflega nauðsynlegt einmitt að slá því föstu, þannig að frá því verði ekki hvikað, enda er það nú að verða svo hjá okkur til allrar hamingju, að okkar sjúkrahúsakostur er að vaxa svo, þegar þau sjúkrahús, sem nú eru í byggingu, komast í notkun, að efnahagslega stöndum við undir því að framkvæma þetta ákvæði í stjórnarskránni. Þá leggjum við til með 9. gr., að 71. gr. sé breytt. 71. gr. í stjórnarskránni nú er um, að foreldrar, sem ekki hafa efni á að fræða sín börn, það skuli skylt að sjá þeim fyrir uppfræðingu. Þetta er 53. gr. úr gömlu stjórnarskránni alveg orðrétt. Hún var svona 1874: „Hafi foreldrar eigi efni á að fræða sjálf börn sín eða séu börnin munaðarlaus og öreigar, er það skylda hins opinbera að sjá þeim fyrir uppfræðingu og framfæri.“ Þetta hefur ekki breytzt í 92 ár. Sú skólaskylda, sem við síðan erum búnir að koma inn í lög, Íslendingar, hefur gerzt, en við höfum ekki fært stjórnarskrána að neinu leyti til samræmis við það. Við leggjum til, að þetta sé gert og að þessi 71. gr. verði nú orðuð svo, með leyfi hæstv. forseta: „Öll börn og unglingar á aldrinum 7-16 ára eiga rétt á ókeypis fræðslu, svo og allir þeir, er njóta vilja framhaldsmenntunar og hafa til þess hæfileika og áhuga. Tryggja skal efnahagslegt jafnrétti til menntunar með lögum.“ Fyrri mgr. í þessu er raunverulega aðeins staðfesting á því, sem nú er þegar með okkar skólafræðslulöggjöf, en síðasta setningin gengur sporinu lengra. Þar segir: „Tryggja skal efnahagslegt jafnrétti til menntunar með lögum.“ Þetta er eitt af þeim óhjákvæmilegustu ákvæðum til þess að skapa nútímaþjóðfélag. Við vitum, að nútímaþjóðfélag, það fullkomna tæknilega þjóðfélag, sem nú er almennt verið að reyna að skapa, það byggist fyrst og fremst á því, að það sé hægt að velja úr alla beztu krafta þjóðarinnar til þess að veita þeim þá menntun, sem fullkomnust er á hverjum tíma. Og við vitum, að það fyrirkomulag, að svo og svo stór hluti af þjóðinni fái ekki að njóta t.d. æðri menntunar, þetta er að gerbreytast, þannig að líklega eftir ein 10–15 ár verður meiri hluti þeirra þjóða, sem fremst standa, menn með menntun a.m.k. eins og stúdentsmenntun, ef ekki meiri, þannig að það er lífsspursmál fyrir hverja þjóð, ef hún ætlar sér að standa sig í þeirri menningarlegu samkeppni á milli þjóðanna, að tryggja það efnahagslega jafnrétti. Við höfum sett þetta aðeins almennt þarna inn í, vegna þess að ég veit, að það er hjá öllum mjög mikill grundvöllur fyrir þessu, og þó að geti alltaf verið deilumál, hvernig skuli framkvæma það, er þó hugsjónin sjálf sett þarna fram, og henni býst ég við að allir séu samþykkir. Svo verður það að gerast á hverjum tíma með baráttunni um þau lög, sem sett eru til að framkvæma hana, í hve ríkum mæli þetta efnahagslega jafnrétti er tryggt, en þá mætti stjórnarskráin hafa ákvæði um, að það skyldi tryggja það. Svo er 10. gr. Þar leggjum við til, að breytt sé gömlu ákvæði. Í gömlu stjórnarskránni, eins og Kristján konungur IX gaf hana 1874, var 57. gr. svo : „Sérhver vopnfær maður er skyldur að taka sjálfur þátt í vörn landsins, eftir því sem nákvæmar kann að verða fyrir mælt þar um með lagaboði.“ Og það er í raun og veru orðrétt svo að segja eins, það sem nú er í 75. gr. Það hefur aldrei komið upp nein tilraun til þess að framkvæma þessa stjórnarskrárgrein, og það mun ekki vera skoðun nokkurs stjórnmálaflokks, að þessa gr. beri að framkvæma. Það mun vera eitt af því fáa, sem allur þorri okkar þjóðar mun verða sammála um, að herskyldu viljum við ekki lögleiða, og þess vegna er það í rann og veru, ef við förum eitthvað að athuga stjórnarskrána, þá er það eitt af því, sem við eigum að kippa út úr, að breyta þessari 75. gr. Till. okkar flm. er, að hún verði orðuð svo: „Ísland er friðlýst land. Herskyldu má aldrei í lög leiða.“ Þetta: „herskyldu má aldrei í lög leiða“ - kæmi þá í staðinn fyrir það, sem er raunveruleg herskylda í stjórnarskránni núna, það, sem engum dettur í hug að framkvæma, og þar með væru tekin af öll tvímæli um það og Ísland skapaði sér líka í sinni stjórnarskrá þá sérstöðu, sem það hefur i heiminum þegar, að skylda ekki sína borgara til þess að læra að vega menn. Enn fremur lýsum við þarna yfir, að Ísland er friðlýst land. Það má máske mikið deila um, hvað það þýði. Okkar hugmynd með því er, að Ísland lýsi því yfir, að það vill ekki eiga í ófriði, það hefur ekki sjálft her, það vill ekki fara sjálft með her á hendur öðrum og það vill ekki eiga í ófriði. Ef maður vildi teygja þetta hugtak lengra, - það má mjög mikið um það deila, - þá tíðkast í öllum styrjöldum, að t.d. ákveðnar borgir eru friðlýstar. Róm t d. var lýst sem óvarin, friðlýst borg til þess að koma þeirri borg undan eyðileggingu, og það mætti náttúrlega á margan hátt reyna að koma slíkum skilningi að í þetta orð, og okkur væri það ljúft. Hins vegar er náttúrlega slíkur skilningur ósamrýmanlegur því, að hér væri verið að hafa vopnahreiður, þannig að okkur er náttúrlega alveg ljóst, að um þennan hluta af okkar till., 75. gr., má þess vegna deila. En það, sem við óskum eftir, er, að Ísland lýsti því yfir, að það væri friðlýst land, sem vildi ekki hafa hér nein vopn og ætlaði sér ekki að fara með her eða láta fara með her héðan á hendur neinum öðrum þjóðum. Okkar till. er sú, að nú séu þessi mál tekin til athugunar hjá okkur hér í þingi, það sé hagnýtt, eins og ég gat um í upphafi míns máls, það hlé, sem nú er í deilum um kjördæmaskipun, sem staðið hafa f vegi fyrir, að við, sem stóðum að stofnun lýðveldisins hér, getum efnt þau heit við þjóðina að gefa henni betri stjórnarskrá en hún hefði og fullkomnari, sem væri í samræmi við þær félagslegu og menningarlegu framfarir, sem hér hafa orðið. Við álitum, flm., að það sé einmitt lag til þess að gera þetta nú. Það eru ekki uppi neinar deilur um kjördæmaskipunina og verða að öllum líkindum ekki heldur fyrir næstu kosningar og kannske ekki einu sinni fyrir kosningarnar þar á eftir. Fyrir liggja hér þegar í þinginu till. í sambandi við 21 árs kosningarréttinn, og við efumst ekki um, að það séu margs konar aðrar till., sem menn kannske vildu bera fram eða ræða, þegar farið væri að athuga stjórnarskrána á annað borð. Ég skal viðurkenna, að þar eru e.t.v. mál, sem mundu valda miklum deilum, ég meina fyrir utan sjálft kjördæmamálið, sem ég býst við að kæmi varla upp nú. Það er t.d. mál eins og deildaskiptingin á Alþ., og við höfum af ráðnum hug ekki tekið það með í þessa till. Við vitum, að það mundi valda miklu meiri deilum, við skulum segja, ef till. væru um það að setja Alþ. í eina málstofu eða breyta til einhvern veginn öðruvísi. Það er margt, sem hægt er að hugsa sér í slíku sambandi. Við höfum aðeins tekið þær greinar, sem við álitum í fyrsta lagi, að margar þeirra ætti að vera hægt að ná algeru samkomulagi um, máske með orðalagsbreytingu, en ég efast ekki um, að almennt muni vera á Alþ. mikill grundvöllur fyrir því að setja þessi mannréttindaákvæði, sem nú eru orðin „praxis“ í okkar lögum, setja þau inn í stjórnarskrána. Um okkar till. viðvíkjandi þeim lýðræðislegu réttindum, um þjóðaratkvgr. og annað slíkt, ég efast náttúrlega ekki um, að um það verður deilt. Það, sem ég er dálítið hræddur um, er, að þeir flokkar, sem kalla sig venjulega lýðræðisflokka, verði sumir hverjir hræddastir við lýðræðið. En það væri óskandi, að sérstaklega stærsti flokkurinn, sem mest talar nú um lýðræðið, yrði á því að lofa þjóðinni að dæma, enda ættu þeir, sem mest ítök eiga í henni, sízt að vera smeykir við það að skjóta undir hennar dóm málum. Við álítum, að það væri mjög heppilegt, ef um það gæti orðið samkomulag, að það yrði sett nú á þessu Alþ. stjórnarskrárnefnd til þess að endurskoða stjórnarskrána og undirbúa undir næsta Alþ., vegna þess að það er síðasta þing á kjörtímabili, og þá væri gott lag að samþykkja þær breytingar, sem menn gætu nú, a.m.k. meiri hl., orðið sammála um, til þess að þær kosningar, sem hvort sem er eiga að fara fram, yrðu um leið þær kosningar, sem gæfu þjóðinni tækifæri til þess að staðfesta stjórnarskrána og næsta þingi til þess að samþykkja hana síðan aftur. Það er till. okkar flm. nú, að þessu máli sé vísað til allshn., og um leið vildi ég mælast til þess við þá n., að hún athugi þetta, hvort hún gæti e.t.v. orðið sammála um það að leggja til, að skipuð yrði sérstök stjórnarskrárnefnd til þess að athuga bæði þessar till. og aðrar, sem menn kynnu að vilja koma fram með. Ég held, að það eigi ekki að dragast lengur hjá okkur að gera þá endurskoðun á stjórnarskránni, sem heitið var strax eftir lýðveldisstofnunina. Við getum raunverulega ekki verið þekktir fyrir það að láta meginið af ákvæðunum í stjórnarskránni um ýmis mannréttindi og annað slíkt vera orðin 92 ára gömul.



Herra forseti. Ég hef nú ekki kynnt mér rækilega þetta frv., en mér sýnist, að margt í því sé mjög athyglisvert, og mér finnst nauðsynlegt, að þetta frv. fái ýtarlega athugun. Í því eru fólgin ýmiss konar nýmæli, sem eiga vafalaust sum þeirra mikinn rétt á sér, þó að e.t.v. megi þá frekar deila um önnur. Ég ætla nú ekki að hafa mörg orð um þetta mál hér, en ég kvaddi mér hljóðs aðallega til þess að láta koma fram af minni hálfu nokkrar skoðanir um 6. gr., þar sem rætt er um afréttinn og aðrar lendur og svæði, sem eigi hafa verið í byggð undanfarin 20 ár. Hv. 3. þm. Reykv., flm. þessa máls, ræddi nokkuð um þetta atriði og taldi, að svæðið á hálendinu væri almenningseign, það væri eign þjóðarinnar eða ætti að vera eign þjóðarinnar allrar. Ég hygg, að til séu fyrir því margir gjörningar og gamlir máldagar, að afréttarsvæðin séu eign vissra hreppa eða héraða eða jafnvel jarða. Ég get nefnt sem dæmi t.d. Úthlíð í Biskupstungum, að hún á land alla leið inn í Langjökul, sú jörð. Þetta er vissulega mikið óbyggt svæði, geysilega stórt landflæmi, sem liggur þarna óbyggt, en er notað fyrir afrétt og beitiland á sumrin, en tilheyrir þó með glöggum landamerkjum sjálfri jörðinni. Ég vil enn fremur segja það um afréttarlönd okkar Árnesinga, að þau eru yfirleitt með landamerkjum á milli svæða. Hver afréttur er afmarkaður með sérstökum landamerkjum, sem skráð eru í máldögum og fornum gjörningum um þessa hluti. Og í fjallskilareglugerðum okkar, a.m.k. sumum og ég held öllum, ég fullyrði það þó ekki, er fram tekið að þeir eigi afrétti, sem að fornu hafi átt þá, og hver jörð eigi í samræmi við sína stærð visst ítak eða vissan hluta í afréttarlandinu. Allt fram á okkar daga hafa þessi svæði verið geysilega þýðingarmikil fyrir búskapinn í landinu vegna beitarréttindanna. En nú er einnig fleira, sem kemur til. Það má nefna t.d. þau veiðivötn, sem liggja á fjöllum uppi og afréttum, eins og t.d. á Landmannaafrétti. Það mun ekki vera langt síðan hæstaréttardómur féll um það, að jarðirnar í Landsveit og að nokkru leyti á Rangárvöllum eiga allan rétt í þessum vötnum, vegna þess að þau liggja á þeirra afrétti og afrétturinn tilheyrir jörðunum. Ég vildi láta það koma fram hér, að ég lít svo á, að það væri skerðing á eignarrétti þeirra, sem þessar jarðeignir eiga, ef þessi lönd væru af þeim tekin, nema þá í staðinn kæmu fullar bætur til jarðeigenda. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta hér, en eins og ég sagði, vildi láta þennan skilning minn koma fram.



Herra forseti. Ræða hv. 2. þm. Sunnl. sýnir okkur, hve mikil þörf er á því, að um þetta sé sett í raun og veru ekki bara löggjöf, heldur ótvíræð ákvæði í stjórnarskránni. Ég býst við, að það megi mikið um það deila, hver sá raunverulegi hugsunarháttur hafi verið í þeim gömlu gjörningum, sem gjörðir hafa verið fyrr á öldum, þegar sagt hefur verið, að jörð eigi afrétt. Við verðum að gá að því, að sjálft hugtakið um eignarrétt hefur breytzt svo ákaflega mikið á þessum tíma. Það að eiga afrétt getur eins þýtt að eiga réttinn til beitar, eiga réttinn til veiða og annað slíkt. En eins og eignarrétturinn, einstaklingseignarrétturinn er hugsaður nú á tímum, mundi bann ótakmarkaður þýða um leið, að viðkomandi, t.d. hreppur, ætti þá máske lika réttinn til þess að selja parta úr þessu. Við skulum bara hugsa okkur, að þarna ætti að rísa upp borg og einn hreppur ætti að eiga allar þessar lóðir og geta selt þetta fyrir margar milljónir, bara vegna þess, að hann hefði einu sinni í fyrndinni átt afrétt, átt beitirétt á þessum stað. Það eru þessir hlutir, sem við erum að hugsa um, þegar við hugsum okkur Íslendinga sem 3-4 millj. þjóð, þar sem búið væri að breyta með tæknilegum framförum aðstöðunni þannig, að það væri farið að byggja þar, sem nú eru afréttir og annað slíkt, og rækta þar og allt annað þess háttar. Sjálfir Hveravellir gætu orðið stórt orlofsheimili í framtíðinni fyrir þúsundir manna með glerþökum yfir. Það er þessi tími, sem við verðum að hugsa um, og þá vitum við, að sá hugsunarháttur á undanförnum öldum, þegar menn áttu veiðirétt, áttu beitarrétt, áttu afrétt, það var hugsunin um notkunarréttinn á þessu til ákveðinna hluta, til beitar, til veiða og til annars slíks. Og þegar við hugsum fram í framtíðina um allt aðra notkun í þessu sambandi, þurfum við að sjá til þess, einmitt áður en þetta fer að verða mjög brýnt mál og stórkostlegt fjárhagsmál, að það sé búið að útkljá þetta þannig, að það sé þjóðin, sem á þetta, en núverandi hreppar, t.d. einstakar jarðir, sem þarna eiga eða eru taldar eiga afrétt og annað slíkt, annaðhvort fái fullar bætur, eins og nú mundi vera metið, það er ekki neitt óskaplegt verðmæti i þessu, en héldu t.d. alveg rétti til beitarinnar, til veiða og annars slíks. Það þarf að gera skilgreiningu á milli þessara mismunandi hugtaka eignarréttar í þessu sambandi, eignarréttar, notkunarréttar og annars slíks. Auðvitað, ef við breytum svona í stjórnarskrá, er ekki hægt að gera það með öðru móti en greiða hverjum þeim fullar bætur, sem þarna missir eitthvað, við skulum segja t.d., ef við tækjum einhvern rétt af einhverjum. En ég álít ekki einu sinni nauðsynlegt að taka neinn rétt. Það er ekki nauðsynlegt núna að taka neinn beitarrétt, taka neinn þannig afrétt af neinum hreppum eða bæjum, þeir mega halda jafnt þeim rétti sem áður. Það er bara réttur til þessarar notkunar á þessu landi, en ekki eignarrétturinn til þess að afsala þessu landi undir byggð, undir framleiðslu, afsala auðlindunum þar í eða hagnýta þær. Og einmitt vegna þess, hve þetta er raunverulega óljóst, - ef ég man rétt, minnir mig, að annaðhvort Möðrudalur eða Grímsstaðir á Fjöllum eigi jafnvel ítök sunnan við Vatnajökul frá þeim tímum, sem vegir voru alltíðfarnir yfir þveran Vatnajökul, þar sem nú er hulið ís, yfir þau skörð, - og það eru eldgömul ákvæði til, sem eiga ekkert skylt við eignarréttinn, eins og við hugsum hann nú á tímum, það er gamall afnotaréttur, þá væri engin ástæða til þess að gera hann grundvöll að einhverjum gífurlegum braskrétti nú á tímum, þegar allt þetta fer að komast í öðruvísi verð. Þess vegna er ég þakklátur hv. 2. þm. Sunnl. fyrir að koma inn á þetta. Þessi mál eru mjög flókin í dag, og hæstiréttur er hvað eftir annað að dæma, eins og nú síðast um veiðivötnin þarna, - er það ekki norður við Mýrdalsjökul?

Á Landmannaafrétti.

Já, á Landmannaafrétti. Þetta getur sem sé verið alveg undir tilviljun komið, því að mér er ósköp vel kunnugt um, að í hæstarétti sjálfum hafa verið miklar deilur uppi um þetta og hæstaréttardómararnir sjálfir á mjög mismunandi skoðun. Og þetta er þó sannarlega hlutur, sem á að ákveða af hálfu Alþ. með stjórnarskránni, hvernig skuli vera, þannig að það geti ekki verið neinni tilviljun undirorpið.