Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. d. hefur athugað frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast lán fyrir Flugfélag Íslands h.f. til kaupa á millilandaflugvél og var einróma sammála um að mæla með samþykkt frv.



Herra forseti. Vegna mikils röskleika í þessari hv. d. gafst mér ekki kostur á að tala fyrir þessu frv. við 1. umr. þess, og ber það vissulega ekki að lasta, en ég tel hins vegar rétt, ekki til að lengja umr., heldur til þess, að fram komi tilteknar upplýsingar, að segja aðeins örfá orð við þessa umr. Eins og hv. þdm. er áreiðanlega öllum ljóst, er hér beðið um heimild til þess að veita þá mestu ríkisábyrgð í einu lagi, sem áður hefur verið veitt, og er að sjálfsögðu ríkisstj. vel ljóst, að það ber hina brýnustu nauðsyn til, að með fullri varfærni verði í þessar sakir farið. Þetta mál hefur verið kannað mjög rækilega á undanförnum mánuðum, bæði af Seðlabankanum og Efnahagsstofnuninni. Að svo miklu leyti sem hægt er að gera sér ákveðnar hugmyndir eða draga ákveðnar ályktanir af undirbúningi slíkra mála, þá er það skoðun þessara aðila, að þetta megi teljast skynsamlega undirbúið af hálfu Flugfélagsins, en það, sem ég tel rétt, að komi hér fram, er það, að í fyrsta lagi verður þessi ábyrgð að sjálfsögðu ekki veitt nema því aðeins, að endanlegar athuganir á rekstraráætlunum leiði til þess, að þetta verði talið tiltölulega áhættulítið fyrir ríkissjóð. Í annan stað, eins og fram kemur í frv., hefur þáð verið gert að skilyrði, sem raunar stjórn Flugfélagsins er algerlega ásátt með fyrir sitt leyti og hafði einnig fyrirhugað, að aukið ýrði verulega hlutafé Flugfélagsins til þess að styrkja fjárhagsaðstöðu þess. Og í þriðja og síðasta lagi, sem ekki er enn þá endanlega afgert mál, er það, að af hálfu ríkisstj. hefur verið sett það skilyrði, að hægt verði að sanna með raunhæfum rekstraráætlúnum, að auðið sé að gera þessa millilandaflugvél út frá Keflavíkurflugvelli, ef á þarf að halda. Millilandaflugið með hinum stærri vélum hefur færzt til Keflavíkurflugvallar. Loftleiðir eru komnir þangað með alla sína starfsemi, og hér er um þotu að ræða, ef til kemur af hálfu Flugfélagsins, og það er ljóst, að ef á að gera hana út frá Reykjavíkurflugvelli, þarf að gera margvíslegar breytingar og kostnaðarsamar á flugvellinum. Einhverjar lagfæringar þarf hvort sem er á honum að gera, en það er nokkurn veginn ljóst, að þær þurfa að vera í miklu stærri stíl, ef héðan á að gera út þotu. Það verður því ekki veitt þessi ríkisábyrgð, nema hægt verði að leiða rök að því, að ef svo kynni að fara, að það yrði talið óumflýjanlegt, að rekstur þotunnar yrði frá Keflavíkurflugvelli, leiði rekstraráætlanir í ljós, að slíkt sé auðið að gera á þann veg, að engu að síður verði hægt að standa undir þeim lánum, sem tekin verða til flugvélakaupanna.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft þetta mál til athugunar um skeið. Hún sendi Sambandi ísl. sveitarfélaga og sýslunefnd Gullbringusýslu málið til umsagnar. Umsagnir liggja fyrir frá báðum aðilum, sem eru í skemmstu máli á þá leið, að þeir telja málið ekki nægilega vel undirbúið, vegna þess að samningaviðræður eða samningatilraunir hafi ekki farið fram milli Keflavíkurkaupstaðar og Gerðahrepps, sem þarna eiga hlut að máli. Ég sé ekki ástæðu til þess að lesa þessar umsagnir upp, nema sérstaklega verði óskað eftir því, en meðan þessir aðilar höfðu málið til meðferðar hefur það gerzt, að félmrn. hefur kvatt málsaðila til sín og reynt að koma á samkomulagi milli þeirra. Niðurstaðan af þeirri sáttatilraun liggur fyrir í bréfi frá félmrn., sem er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Með vísun til bréfs ráðun., dags. 27. f. m., til hv. heilbr.- og félmn. Nd. Alþ., sem fylgdi endurriti úr fundargerðarbók bæjarráðs Keflavíkur dags. 28. f.m., vill ráðun. taka fram, að það telur fullreynt, að ekkert samkomulag geti tekizt milli bæjarstjórnar Keflavíkur og hreppsnefndar Gerðahrepps um breytingu á mörkum milli Keflavíkurkaupstaðar og Gerðahrepps á grundvelli frv. til l. um stækkun lögsagnarumdæmis Keflavíkurkaupstaðar, sem lagt hefur verið fram á yfirstandandi þingi.“ Í sjálfu frv. kemur fram, hvað þarna er um að ræða. Keflavíkurkaupstaður er landþröngur kaupstaður, og hefur verið þrengt að honum, m.a. með ráðstöfunum ríkisvaldsins og möguleikarnir til stækkunar kaupstaðarins takmarkast mjög af því, að hann er í nálægð flugbrautanna á Keflavíkurflugvelli, þar sem er mikil umferð og mikill hávaði, þannig að landið næst flugbrautunum er ekki talið byggilegt af þeim sökum. Er gerð grein fyrir því í frv., að eini möguleikinn til stækkunar á landssvæði kaupstaðarins sé sá, að hann fái hluta af því landi, sem nú er í Gerðahreppi, en er þó ekki eign hreppsins, heldur ríkisins og fyrirtækis, sem heitir Keflavík h.f. Ég lét þess getið hér fyrr á þessu þingi, þegar svipað mál og þetta kom fyrir hv. d., að ég teldi, að áður en Alþ. gerðist úrskurðaraðili í málum sem þessum, þyrfti á vegum ríkisstj. eða viðkomandi ráðun. að reyna samkomulag til fullnustu milli aðila, sem hlut eiga að máli. Í þessu tilfelli virðist það nú loksins liggja fyrir, að þetta samkomulag hafi verið reynt en ekki tekizt, og þess vegna var það, að á fundi heilbr.- og félmn. í gær samþykktu allir nm., sem þar voru viðstaddir - ég hygg, að það hafi aðeins vantað einn nm. - að freista þess, þó langt sé liðið þings, að koma málinu í gegn, en okkur er það ljóst, að það getur ekki tekizt nema með velvild og góðri fyrirgreiðslu hv. deildarforseta. Meiri hl. hv. heilbr.- og félmn., eða allir þeir, sem mættu á fundinum í gær, mæla með því, að málið verði afgreitt. En ég tel skylt, áður en ég lýk þessum orðum, að upplýsa, að n. hefur borizt enn þá eitt bréf, sem er frá oddvita Gerðahrepps og hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: P. T. Reykjavík, 2. maí 1966. Í tilefni af þeirri staðhæfingu, sem sett er fram í bréfi félmrn., um að fullreynt sé, að ekkert samkomulag geti tekizt milli bæjarstjórnar Keflavíkur og hreppsnefndar Gerðahrepps um breytingar á mörkum milli Keflavíkurkaupstaðar og Gerðahrepps, vil ég fyrir hönd hreppsnefndar Gerðahrepps taka fram, að slíkt er síður en svo fullreynt, þar sem boðið hefur verið upp á umr. um afhendingu lands til Keflavíkur, að því tilskildu, að fram komið frv. um breytingu á fyrrgreindum mörkum verði stöðvað. F.h. hreppsnefndar Gerðahrepps Björn Finnbogason, oddviti. Til heilbr.- og félmn. Nd. Alþ.“ Þetta bréf barst til n. í gær, eftir að hún hafði haldið fund sinn. Ég segi fyrir mitt leyti, að bréfið breytir ekki minni afstöðu til málsins. Ég mæli með því, herra forseti, að frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. Það mun oftast hafa verið venja að rjúka ekki í afgreiðslu ágreiningsmála á þingfundum, sem ber upp á sama dag og útvarpsumr. eiga að vera og menn eru í önnum við þingstörf við að búa sig undir útvarpsumr., en út af þeirri reglu hefur verið brugðið nú, auk þess sem boðað hefur verið til nefndarfunda um ágreiningsmál á slíkum degi að þessu sinni, og kann ég þessu illa. Mér finnst þetta bera lítinn vott um tillit til þeirra starfa, sem þm. eiga að inna af hendi sem alþm. Ég gat ekki mætt á þessum nefndarfundi í gær, þegar þetta mál var tekið fyrir, og þykir því skylt að gera grein fyrir afstöðu minni. Það liggur ljóst fyrir, að landið, sem Keflavíkurkaupstaður vili fá fært undir sitt lögsagnarumdæmi, er nú í öðru sveitarfélagi, er í Gerðahreppi. Ég efa það ekki, að Keflavíkurkaupstaður er í landþröng og þarf þess vegna að fá fram stækkun á sínu lögsagnarumdæmi. Ég sé hins vegar á öllu, að þetta mál er orðið mikið illdeilumál milli þessara tveggja nágrannasveitarfélaga og lýsi því yfir, að ég tel mjög óhyggilegt, að Alþ. hlandi sér í það mál sem úrskurðaraðili, meðan annar aðilinn heldur því fram, að sættaleiðir hafi ekki verið reyndar til fulls, en það kom fram í bréfi frá oddvita Gerðahrepps, sem lesið var upp hér af frsm. meiri hl. n. áðan, að hann teldi því fara fjarri, að sáttaleiðir hefðu verið fullreyndar í málinu. Þetta bréf berst eftir að n. fjallaði um málið. Ég tel skylt að taka tillit til þess, sem oddviti Gerðahrepps segir, því að hann virðist gefa vonir um það, að málið geti leystst með friði, og það er sýnilegt, að það er miklu betra, að svona mál verði leyst með samkomulagi, ef nokkur kostur er, milli tveggja nágrannasveitarfélaga, heldur en það sé gert með illdeilum og Alþ. grípi þar inn í, meðan því er haldið fram, að hugsanleg lausn væri til með friðsamlegum hætti. Ég fékk fyrst vitneskju um, að það væri verið að ganga frá nál. um þetta mál kl. 11 í gærkvöldi eða um það bil, þegar ég var hér á þingfundi, og fékk þá vitneskju um það, að annar málsaðilinn, bæjarstjórn Keflavíkur, hefði átt þess kost að mæta á nefndarfundinum, en hins vegar mun hreppsnefnd Gerðahrepps ekki hafa verið gefinn kostur á því að mæta á nefndarfundi til þess að gera grein fyrir sínum skoðunum í þessu máli, og finnst mér það miður líka. Annar aðilinn hefur mætt á nefndarfundi en hinn ekki og á þess sýnilega ekki kost nú, ef á að hespa málið af á þessum þingfundi. Ég held, að það sé því hyggilegast að ganga ekki frá þessu máli, eins og það liggur fyrir. Ég hef átt þess engan kost að talarvið málsaðila. Ég gat ekki hlýtt á málflutning þeirra Keflvíkinganna í gær, og ég hef ekki haft nokkra aðstöðu til þess að kynna mér afstöðu Gerðahrepps, sem mér sýnist þó eftir atvikum vera slík, að það sé verið þarna að taka land, sem heyrir undir það sveitarfélag, undir Gerðahrepp, og þess vegna er von, að þeir vilji koma í veg fyrir það, nema því aðeins að samkomulag náist. Nú er upplýst, að landið á ríkið að langmestu leyti. Ég held því, að það þurfi ekkert að seinka þessu máli, sem ber að svo seint á þingtímanum, ég held, að það þurfi ekkert að seinka þessu máli, þó að lokaafgreiðsla fari ekki fram nú. Ríkið og Keflavíkurkaupstaður geta áreiðanlega, þegar svona stendur á, látið allan undirbúning fara þarna fram, og endanlega verður úr þessu skorið með dómkvaðningu manna til þess að fá úr því skorið, hvaða bætur skuli koma fyrir landið og þá aðstöðu, sem þarna færist frá einu sveitarfélagi til annars. Ég held því, að Keflavíkurkaupstaður geti ekki orðið fyrir neinum óþægindum af því, þó að málið yrði ekki nú afgreitt, heldur tekið upp í byrjun næsta þings, eftir eitt misseri, ef það hefði þá ekki fengið friðsamlega lausn, sem ég tel ekki enn þá útilokað samkv. ummælum oddvita Gerðahrepps. Ég hef því síðan í gærkvöld borið þetta undir þingflokk Alþb., og það er afstaða Alþb. að eiga ekki hlut að þessari afgr., sem hér er lagt til af meiri hl. n. nú, og það eru tilmæli Alþb., að málið sé heldur látið liggja nú og freista þess til hins ýtrasta að fá á þessu friðsamlega lausn. Mér þætti hins vegar vænt um það, ef einhver gæti gert grein fyrir því, í hverju það liggur, að Keflavíkurkaupstaður yrði fyrir einhverjum hnekki af því, að málið biði til byrjunar næsta þings. Það gæti haft einhver áhrif á mína afstöðu, en ég sé ekki, að það geti valdið Keflavík neinum óþægindum, þó að málið fengi nú ekki afgr. og biði til upphafs næsta þings. Sem sé, þingflokkur Alþb. óskar eftir því, að málið hljóti ekki lokaafgr. nú, Alþ. gerist ekki úrskurðaraðili í málinu, meðan annar aðilinn heldur því fram, að sáttaleiðir hafi ekki verið reyndar til hins ýtrasta.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af þeirri umvöndun hv. 5. þm. Vestf., að það skuli vera boðað til funda í n. sama dag og útvarpsumr. eiga sér stað. Ég vil taka það fram, þar sem það féll í minn hlut og hefur gert nú á undanförnum vikum að kalla þessa hv. n. saman til funda, að til þessa fundar var boðað s.l. fimmtudagskvöld, og ég verð að ætla þessum hv. þm. eins og öðrum að geta þá afsakað sig, að þeir geti ekki mætt, þegar þeir fá jafnlangan tíma til þess að mæta á einum stuttum nefndarfundi. Ég vil einnig taka það fram, að þetta mál hafði verið til umr. í n. þó nokkru áður, og þá mætti ekki þessi hv. þm. heldur á fundi n., svo að hann hefur ekki kynnt sér málin. Það getur kannske verið, að hann hafi þurft svo langan tíma til þess að undirbúa sig undir útvarpsumr., en það er nú komið töluvert á aðra viku frá því að þessir 2 fundir hafa verið haldnir. Í sambandi við slíkar ásakanir við boðun funda í n. finnst mér ekki rétt, að það komi þannig frá þm., þegar boðað er til funda með jafnlöngum fyrirvara og hér var gert, og væri þá til of mikils ætlazt, ef einstakir nm. gætu ekki mætt, að þeir létu þá vita og óskuðu þá eftir öðrum tíma? Um málið skal ég ekki ræða neitt frekar, og það má vel vera, að það sé rétt hjá hv. þm., að þetta mál megi öllum að meinalausu bíða til hausts, en hins vegar var þessi fundur haldinn að ósk bæjarráðs og bæjarstjóra Keflavíkur. Hins vegar óskaði oddviti eða hreppsnefnd Gerðahrepps ekki eftir því að mæta á fundi n., en það hefði auðvitað tvímælalaust verið orðið við því, ef sú ósk hefði komið fram. Það, sem hefur breytt afstöðu manna nú síðustu daga til þessa máls, er það, að félmrn. sendi frá sér bréf í gærmorgun, þar sem skýrt er frá samningafundi, sem átti sér stað að tilhlutan félmrn. á milli bæjarstjórnar Keflavíkur eða bæjarráðs Keflavíkur og fulltrúa frá hreppsnefnd Gerðahrepps. Rn. skýrir þar frá því, að það telji frekari sáttaumleitanir árangurslausar og því óhugsandi að reyna frekari sætt. Á þeim grundvelli tekur n. þessa afstöðu til málsins. Hins vegar tel ég rétt og skylt að geta þess í sambandi við þau orð, sem hv. 5. þm. Vestf. lét falla og spurðist fyrir um, hvort það kæmi að sök, ef þetta mál yrði látið bíða, að þá tjáði bæjarráð Keflavíkur n. það, að það liti svo á, að ef frv. yrði ekki að l. á þessu þingi, yrði ekki hægt að hefja neinn undirbúning um kortlagningu landsins og skipulag, fyrr en frv: væri orðið að l. Ég tel mér það skylt að láta það koma hér fram.



Herra forseti. Hv. 11. landsk. þm. hefur að nokkru leyti tekið af mér ómak með síðustu orðunum, sem hann sagði hér, en ég kvaddi mér hljóðs í tilefni af þeirri fyrirspurn, sem hv. 5. þm. Vestf. beindi til heilbr.- og félmn. varðandi það atriði, hvað það væri, sem mest ræki á eftir því, að þetta frv. næði fram að ganga. Ég vil benda hv. dm. á, að fyrst er rakið í grg. með frv., að íbúar þess svæðis í Gerðahreppi, sem Keflavíkurkaupstaður gjarnan vill fá, eru í raun og veru í mjög nánum tengslum við Keflavík. Börnin af þessu svæði ganga í skóla í Keflavík, ganga þar einnig til prests og eru fermd þar, og enn fremur segir í grg.. að af sömu ástæðu, nálægðinni við Keflavík, séu verkamennirnir á Berginu í Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur, enda vinni þeir allir í Keflavík eða á Keflavíkurflugvelli, en engir í Gerðahreppi, nema þeir, sem hafi sjálfstæða atvinnu heima. Síðan er rætt um, hvaða möguleika landið gefi, sem þeir vilja fá úr Gerðahreppi, og í framhaldi segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Keflavíkurkaupstaður er nú fjórði stærsti kaupstaður landsins utan Reykjavíkur, en er jafnframt talinn landþrengsti kaupstaðurinn á landinu. Íbúatala Keflavíkur 1. des. 1965 var 5117 og hefur vaxið um 6% frá 1962. Á tímabilinu 1956–1960, á fimm árum, var tala íbúða, er bygging var hafin á, 256, eða að meðaltali um 51 á ári. En á næsta 5 ára tímabili, 1961–1965, var bygging hafin á aðeins 168 íbúðum eða 36 að meðaltali á ári. Stafar þetta eingöngu af því, að eigi hefur verið hægt að fullnægja eftirspurn eftir byggingalóðum.“ Þetta hygg ég, að sé kjarni þessa máls og það, sem mest knýr á um það, að Keflavík fái landið úr Gerðahreppi.



Herra forseti. Það er tvímælalaust rétt, sem ég sagði áðan, að það hefur verið hér þingvenja, að tillit sé tekið til þess í fundarhöldum Alþ., þegar vitað er, að þm. eru annars staðar að gegna sínum þingmannsstörfum, þó að það hafi ekki þótt hlýða að gera það nú. Það hefur komið einu sinni fyrir, núna fyrir nokkrum dögum, á þessu þingi, að ég bað um, að 12. máli á dagskrá væri frestað til næsta dags. Það átti engan veginn að geta grandað málinu. Forseti hafði það að engu. Þetta er ljós vottur þess, hversu nauðsynlegt forsetahátigninni hér á Alþ. þykir að hafa samstarf við þm. Ég hefði haldið, að stjórnarflokkunum veitti ekkert af því að hafa dágott við þm. í þinglokin, þegar þrælað er nætur sem daga af stjórnarandstöðunni a.m.k., þegar stjórnarliðarnir sofa, við að afgreiða mál stjórnarinnar. En nefndarfundir voru haldnir í gær, og þingfundir voru haldnir í gær, og mál, sem valdið hafa ágreiningi og sem minni hl. n. hefur ekki fengið tækifæri til að ræða um vegna þingstarfa, voru tekin hér til afgreiðslu. Það má vel vera, að þetta sé slíkt nauðsynjamál, að það verði að brjóta hér venjur, en ég held samt, að það liggi engin nauðsyn til þess. Þau rök, sem hv. frsm. meiri hl. færði hér fram áðan, að börnin af þessu svæði, sem ætti nú að færast á milli sveitarfélaga, gengju í skóla í Keflavík og gengju þar til prestsins, ég sé ekki, að þau hafi neitt að segja. Þetta hefur gengið svo, og ég sé ekki annað en að börnin hljóti að geta gengið til prestsins fyrir það, þó að þessi landsskiki Gerðahrepps tilheyri áfram því sveitarfélagi. Ekki finnst mér það vera rök í málinu, að það verði að hespa því af nú, meðan þetta er heitt deilumál.  Nei, ég held, að Alþ. ætti ekki að höggva á þennan hnút nú, meðan annar aðilinn heldur því fram, að hugsanleg sé enn þá friðsamleg lausn milli þessara nágrannasveitarfélaga. Það fyndist mér skynsamlegri lausn, og mér fyndist það meira jafnræði, að fulltrúar beggja sveitarstjórnanna ættu þess kost að ræða við n. um málið og þá jafnvel helzt fullskipaða n. Um hinn nefndarfundinn, sem hv. 11. landsk. þm. minntist hér á áðan, vil ég segja þetta: Ég hef ekki beðið um að halda neinum rétti vegna fundar, sem ég gat ekki mætt á vegna starfa utan Alþ. Til þess ber ekkert tillit að taka. Þegar ég gat ekki mætt á þeim fundi, bið ég ekki um neitt út af því, því þá hef ég verið upptekinn við önnur störf, sem eru þinginu óviðkomandi, og þá missi ég auðvitað niður minn þingmannsrétt og get ekki farið fram á neitt í því sambandi, enda hef ég ekki gert það. En í gær var ég að gegna þingmannsstörfum og ætlaðist til þess, að það væri tekið svipað tillit til þess og venja hefur hér verið um afgr. mála. Það hefur fyrr verið þröng á dagskrá undir þinglok, en samt hefur þetta yfirleitt verið gert þau 20 ár, sem ég hef verið hér á þingi, en nú þykir það ekki hlýða. Ég skal engu bæta við þetta mál. Mér finnst engin þau rök hafa komið fram, sem sýni fram á það eða sanni, að nauðsyn sé á að ljúka málinu núna, þannig að annar aðilinn sé ósáttur um það, að því sé lokið, og mælist til, hefur með bréfi mælzt til þess, að málið verði ekki hespað af, því það sé enn þá von um, að málið fái friðsamlega lausn milli sveitarfélaganna. Það er langtum það æskilegasta í þessu máli.