Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Sigurður E. Hlíðar: Vegna þess að hv. frsm. sjútvn. er ekki viðstaddur, þykir mér rétt að gera hér nokkra grein fyrir áliti n. á þskj. 151, þar sem sjútvn. leggur til, að frv. verði samþ., þó einstakir nm. áskilji sér rétt til að bera fram brtt. við frv. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Ég á hér eina brtt. við frv., og er hún á þskj. 148, og felst brtt. mín í e-lið þess þskj. Hún er í því fólgin, að í stað orðanna „allt að 150“ í 3. málsgr. sömu lagagr. komi: allt að 250. En þessi lagagr. er 3. gr. núgildandi l. Samþ. þessarar brtt. þýddi því það, að vátryggingarfélögum væri heimilt að vátryggja báta, sem væru allt að 250 smál. brúttó. Þessi brtt. er fram komin fyrir ósk útgerðarmanna á Akureyri, sem hafa leitað álits um þetta hjá Vélbátatryggingu Eyjafjarðar, og stjórn þess félagsskapar hefir mælzt til þess, að ég kæmi á framfæri brtt. um þetta. Ennfremur hefir Vélbátatrygging Eyjafjarðar snúið sér til Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum og sent Samábyrgðinni ályktun sína, og eru a- og b-liður frv. í samræmi við þá ósk þess félags, er fram kemur í ályktuninni. Við í sjútvn. þessarar hv. d. höfðum tækifæri til að tala við formann Samábyrgðarinnar, og sagðist hann fyrir sitt leyti ekkert leggja á móti þessu, ef vátryggingarfélagið sjálft þarna nyrðra vildi taka á sig það, sem þessi breyt. hefir í för með sér. En svo er mál vaxið, að þessi till. um breyt á þessu heimildarákvæði er þannig til komin, að á Akureyri eru nokkrir línuveiðabátar, sem hafa hærri tonnatölu en almennt gerist og eru aðeins notaðir til síldveiða 2–3 mánuði úr árinu, en notaðir til annars veiðiskapar aðra tíma. Eigendum þessara skipa þykir hart að þurfa að borga vátryggingargjöld af þessum skipum árið um kring, þó þeir noti þau ekki nema stuttan tíma úr árinu. Óskir þeirra eru því í þá átt, að vátrygging þessara báta gildi aðeins þann tíma, sem þeir eru notaðir á hverju ári. Ég vona, að hv. þd. líti á þetta mál með sanngirni, svo að þessi brtt. nái fram að ganga.

* Frsm. (Finnur Jónsson) : Þær brtt., sem liggja fyrir hér um l. um vátryggingarfélög fyrir vélbáta, eru fyrst og fremst frv., sem ég ásamt hv. þm. Borgf. er flm. að og miðar að því að afnema skylduna til þess að vátryggja opna vélbáta. Það hafa komið fram mjög ákveðnar raddir um það alstaðar að af landinu, að þessi skyld,t verði afnumin, sem byggist fyrst og fremst á því, að mikið af þessum bátum er ekki notað nema mjög lítinn hluta úr árinu. Þeir, sem hafa þessa báta, nota þá til þess að skreppa á sjó. þegar þeir hafa ekki annað að gera, og þeir telja vátryggingargjöldin af þessum bátum svo há, að það borgi sig ekki að eiga bátana, ef þessi vátryggingarskyldukvöð á þessum bátum er ekki afnumin. Umkvartanir í þessa átt hafa komið til hæstv. Alþ. frá eigendum 36 opinna vélbáta á Ísafirði. Hv. þm. Barð. hefir sagt mér, að slíkar umkvartanir hafi einnig komið úr hans kjördæmi. Í þriðja lagi liggur svo fyrir ályktun frá stjórn Vélbátatryggingar Eyjafjarðar, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með tilliti til þess, að megn óánægja hefir skapazt hjá öllum þorra eigenda opinna vélbáta á félagssvæðinu yfir því að vera skyldaðir til að tryggja báta sína með þeim skilyrðum, er vátryggingarfélögin ákveða, svo ekki hefir tekizt að fá einn einasta bát skoðaðan til tryggingar, bæði á Akureyri og Hjalteyri, og sama sem ekkert greitt af iðgjöldum fyrir tryggingar á hinum opnu bátum á öðrum stöðum, þá felur stjórnin framkvæmdarstjóra félagsins að skrifa Samábyrgðinni ákveðin tilmæli um það að styðja að því, að núverandi Alþingi nemi úr gildi ákvæði það, er skyldar eigendur opinna vélbáta til að tryggja þá, heldur sé þeim frjálst að fá þá tryggða, ef farið er fram á það.“ Sjútvn. hefir mæt með því einróma, að þessi breyt. nái fram að ganga. En auk þess hafa tveir hv. nm. flutt brtt. við frv., sína brtt. hvor. Önnur þeirra er frá hv. þm. Ak. Hann tekur upp í sínar brtt. alla frvgr. eins og hún er, en bætir við hana heimild til þess, að vátryggingarfélög megi taka skip í vátryggingu allt upp í 250 smálestir. Ég tjáði hv. þm. Ak., að ég mundi vera þessu mótfallinn, vegna þess að ég liti svo á, að þar sem hann væri að gera till. um að heimila vátryggingarfélögum að taka línubáta með í vátryggingarnar, þá væri það allt annar handleggur en það, sem í frv. er gert ráð fyrir. Þessir línubátar eru mjög gamlir, og þeir bátar, slíkir sem hv. þm. Ak. hefir sérstaklega fyrir augum, eru víst engir undir þrítugt, og sumir jafnvel komnir um fertugt. Vélbátarnir munu yfirleitt ekki vera eins gamlir og línubátarnir. og líka munu þeir vera í allt öðru ástandi en línubátarnir, þannig að það þyrfti að greiða allt annað vátryggingargjald fyrir línubátana en vélbátana. Jafnframt því, að frv. miðar að því að afnema tryggingarskyldu opinna vélbáta, er gert ráð fyrir því í b-lið frvgr., að vátryggingarfélögum sé skylt að tryggja opna vélbáta fyrir þá eigendur þeirra, sem óska þess. Um þetta atriði hefir hv. 6. þm. Reykv. flutt brtt. þess efnis, að vátryggingarfélögunum sé ekki skylt, heldur aðeins heimilt að taka opna vélbáta til vátryggingar. Ég teldi það heldur miður, að þessi brtt. næði fram að ganga. því að þó svo sé ástatt um mikinn hluta vélbátanna, að þeir telji sér óhag í því að vera undir tryggingarskyldunni. þá eru hinsvegar allmargir opnir vélbátar, sem notaðir eru til veiða mikinn hluta ársins, eða heilar vertíðir, og eigendum þeirra báta er nauðsynlegt að fá þá tryggða. Viðvíkjandi þessari tryggingarskyldu hefir því verið haldið fram, að hætta væri með þessu fyrirkomulagi á því, að menn vátryggðu ekki aðra báta en þá, sem mjög væru úr sér gengnir. En ég tel litla hættu á þessu, vegna þess að bátarnir eru skoðaðir og virtir eins og önnur skip., áður en þeir eru teknir til vátryggingar, og ætti það að vera nóg trygging fyrir vátryggingarfélögin í þessu efni. Ég vænti svo, að aðalefni frvgr. nái fram að ganga hér á Alþ., því að það er hagsmunamál mjög margra manna úti um allt land. Þó að hér sé ekki um stóra hagsmuni að ræða, þá er um hagsmuni svo margra að ræða, að ég tel rétt, að hæstv. Alþ. samþ. þetta frv.

*Sigurður Kristjánsson: Það eru nokkuð mörg ár síðan hafið var máls á þessum vélbátatryggingum. Upphaf þess máls er það, að við athugun á þeim verðmætum, sem liggja í útgerðinni, sem gerð var í sjútvn. fyrir 5–6 árum, kom það í ljós, að allur floti opinna vélbáta var ótryggður, að undanskildum örfáum bátum. Bankarnir tjáðu okkur þá, að verðmæti, sem næmi um 800 þús. kr., væri af þessum ástæðum óveðhæft. Við hv. þm. Vestm. og ég gengumst þá fyrir því að koma á framfæri þessum tryggingarmálum við þing og stjórn. Það voru þá samþ. l. um tryggingar opinna vélbáta. En þetta voru frjálsar tryggingar, og átti Fiskifélagið að gangast fyrir félagsstofnun í þeim tilgangi að gera þessi verðmæti veðhæf. Upp úr þessu varð svo það, að hér kom fram frv. um skyldutryggingu allra vélskipa, og voru þá opnu bátarnir teknir upp í það frv. En þegar til kom, settu félögin svo óvægileg skilyrði fyrir tryggingunum, að það var ómögulegt að ganga að þeim. Af þessum ástæðum hafa komið fram kröfur um að undanskilja þessa opnu báta skyldutryggingunni. Þeirra úthald er oft og tíðum miklu styttra en hinna stærri báta og því erfiðara fyrir þá að standa undir þessari tryggingu, því að þeir þurfa að greiða iðgjöld fyrir þann tíma, eða mikið af þeim tíma, sem þeir liggja á landi. Eins og hv. frsm. tók fram, þá höfum við orðið sammála um að leggja til, að orðið verði við þessum óskum. Hinsvegar fylgir sá böggull skammrifi frá flm. frv., að þeir vilja skylda tryggingarfélögin til að taka þessa báta í tryggingu, ef eigendur bátanna óska þess, með öðrum orðum, að eigendur bátanna hafa enga skyldu til að tryggja, en félögin hafa skyldu til að taka þá í tryggingu. Nú er það regla hjá þessum félögum að hafa iðgjöldin þau sömu fyrir öll skip sömu tegundar. Það má þess vegna búast við, ef félögin eru skyld til að taka bátana í tryggingu, en eigendur eru ekki skyldir til að tryggja þá, að svo fari, að þeir menn, sem eru knúðir til að tryggja báta sína vegna þess að lánsstofnanirnar heimta það, verði að borga óvægilega há tryggingariðgjöld. Ég vil, að þeir menn, sem mest öryggi vilja hafa og vilja tryggja báta sína, eigi fyrst og fremst aðgang að tryggingarfélögunum, en ég álít, að það muni verða torvelt, ef ekki útilokað, ef tryggingarfélögin eiga að vera skyld til að taka hvaða bátskrifli sem er í tryggingu. Maður, sem hefir mikið með tryggingar af þessu tagi að gera; hr. Finsen, hefir komið á fund sjútvn., og benti hann n. sérstaklega á þetta. Og ég er þeirrar skoðunar persónulega, að tryggingarmálunum yfirhöfuð sé ógreiði gerður með því að hafa ákvæði í l. um skyldutryggingar. Ég held, að það verði miklu heppilegra að hafa þetta eins og er í breytingartillögu minni á þskj. 167, að hafa bara heimild fyrir félögin að tryggja þessa báta.

*Sigurður E. Hlíðar: Hv. frsm. beindi nokkrum orðum gegn þeirri brtt., sem ég er flm. að. Hann lagði sérstaka áherzlu á, að þessi skip, sem ég ber mest fyrir brjósti, væru eldgömul; það væru 30–40 ára gamlir línuveiðarar. Því ber ekki að neita, að skipin eru gömul. En aðalatriðið í þessu sambandi er vitanlega það, að þessi skip eru talin sjófær. Sum þeirra hafa hlotið viðgerð á síðustu árum og sem sagt fengið vottorð um. að þau væru sjófær. Svo þegar tekið er tillit til, hvað veiðitíminn er stuttur og að hann er yfir hásumarið, þá er í raun og veru ekki svo mikið upp úr því leggjandi, hvort skipið er einu ári yngra eða eldra. Það er rétt hjá hv. þm., að það er eðlilegt, ef þessi breyt. yrði gerð. að þá krefjist tryggingarfélögin nokkru hærri gjalda af þeim en öðrum skipum. Það er ekki nema eðlilegt. Hitt er aðalatriðið fyrir eigendur þessara skipa, að þeir losni við að greiða vátryggingariðgjöld þann tíma, sem skipin liggja. Ég hjó sérstaklega eftir því í dag í ræðu þess hæstv. ráðh., sem þessi þm. á mest ítök í, að hann lagði sérstaka áherzlu á það, að það væri nauðsynlegt að koma öllum skipum á flot til þess að auka atvinnuna og efla framleiðsluna í landinu. Mér finnast skoðanir hv. frsm. í fullri andstöðu við þessi ummæli hæstv. ráðh.

*Pétur Ottesen: Að því leyti að það sé réttmætt og sanngjarnt, að d. verði við óskum, sem fram hafa komið um breyt. á l. um vélbátatryggingar, eins og lagt er til í frv. okkar hv. þm. Ísaf., þá get ég skírskotað til þess, sem hann hefir þegar sagt um það mál. En út af orðum hv. 6. þm. Reykv. vil ég segja honum það, að það er ástæðulaust af honum að óttast, að vátryggingarfélögunum sé stefnt á nokkurn hátt út á hála braut, þó að þeim sé gert að skyldu að tryggja báta þeirra manna, sem kynnu að vilja óska eftir að fá báta sína tryggða. Ég býst við, að reynslan myndi verða algerlega öfug við það, sem hann heldur fram, að hún myndi verða. Það yrðu ekki skriflin, sem óskað yrði eftir tryggingum á, heldur dýrustu bátarnir, sem mest fjármagnið liggur í og eigendurnir hafa af þeim ástæðum neyðzt til að taka lán út á þá. Mér virðist þess vegna ekki ósanngjarnt, að gert sé ráð fyrir, að menn eigi innhlaup hjá tryggingarfélögunum um að fá báta sína tryggða. Hinsvegar gætu kjörin vel orðið allt önnur og miklu verri, og jafnvel útilokað að fá bátana tryggða, ef petta væri í heimildarformi. Ég held þess vegna, að það verði miklu öruggara að halda skyldunni um þetta heldur en að hafa það í heimildarformi. Og þegar svo það er vitanlegt, að stjórnir vátryggingarfélaganna hafa það í hendi sinni að ákveða iðgjöldin og skilyrði fyrir tryggingunum, þá held ég, að þetta þurfi ekki að verða að neinu leyti hættulegt fyrir félögin.

*Sigurður Kristjánsson: Það er misskilningur hjá hv. þm. Borgf., að ég hafi haldið því fram, að vátryggingarfélögunum stafaði hætta af þessum ákvæðum. Ég hélt því þvert á móti fram, að þau gætu „sikkrað“ sig með háum iðgjöldum. Það eru hinsvegar mennirnir, sem eiga nýja velbúna báta, sem þetta ákvæði mun koma niður á í allt of háum iðgjöldum, sem ég álít, að myndi útiloka þá frá því að tryggja, því að ef tryggingarfélögin væru skyld til að tryggja, þá myndu þau miða iðgjöldin við lökustu bátana, sem þannig yrðu píndir inn í trygginguna. Ég er þess vegna að flytja þessa till. einmitt með tilliti til bátaeigenda, til þess að reyna að tryggja, að þeim verði ekki gert ófært að tryggja. Ég álit, að þó að flm. frv. hafi í upphafi talið nauðsynlegt að hafa þetta skylduákvæði, þá megi þeir, að athuguðu máli og fengnum upplýsingum, ekki vera svona fastheldnir við frv. í sínu upprunalega formi. Þeim hlýtur að vera leiðbeining í þeim bendingum og ráðleggingum, sem komið hafa frá tryggingarstjóranum, hr. Finsen, þegar það er vitað, að hann gefur þær ekki til hagsmuna fyrir tryggingarfélögin, því að þau geta alltaf séð sínum hag borgið. Ég held því, að það sé þess vert fyrir flm. frv. að gefa gaum að orðum slíkra kunnáttumanna.

*Pétur Ottesen: Ég skil í sjálfu sér ekki andstöðu hv. 6. þ. Reykv. gegn þessum ákvæðum um skyldutrygginguna, ef hún er ekki sprottin af þeirri ástæðu, að hann óttist. að verið sé að stofna tryggingarfélögunum í hættu. En eins og ég hefi tekið fram, kemur slíkt ekki til greina, að þeim stafi af þessu nokkur hætta. Hinsvegar gæti vel farið svo, ef þetta ákvæði væri ekki haft með, að tryggingarfélögin neituðu alveg að tryggja lélegri bátana. Það er enginn að tala um, að þau tryggi skip, sem ekki eru sjófær. Um slíkt gilda náttúrlega vissar reglur hjá félögunum, hvaða styrkleika skip þurfi að hafa til þess, að það sé tekið í tryggingu, og með hvaða kjörum það sé tryggt. En ég álít að það væri óheppilegt að eiga það algerlega undir tryggingarfélögunum hvort þau vildu tryggja viðkomandi bát. Slíkt getur orðið fjötur um fót útgerðarinnar, og það getur vel orðið til þess að hefta framtak manna til að koma sér upp vélbátum. Hitt er svo annað mál, að tryggingarfélögin ráða því vitanlega sjálf, með hvaða kjörum og skilyrðum þau tryggja.

*Sigurður Kristjánsson: Ég vil bara benda á það, að í frv. stendur afdráttarlaust: „Skylt er og vátryggingarfélögum þessum að taka opna vélbáta til vátryggingar, ef eigendur óska þess“. Þarna er ekkert annað skilyrði sett en að eigendur óski þess.

*Pétur Ottesen: Ég vil benda á, að þessi löggjöf öll er byggð á skyldutryggingarfyrirkomulagi. Það er svo vitanlega í reglugerð hvers félags, hvaða bátar komast inn í tryggingu hjá því.

1) SK: Ég er því samþykkur, að þessi skóli fái allt það land, sem hann þarfnast. En ég tel frv. vera óþarft í fyrsta lagi, og í öðru lagi mjög vafasamt, hvort það er ekki brot á stjórnskipunarl. landsins. Og þess vegna segi ég nei.