Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Hjörleifsson Eins og hinni háttvirtu deild er kunnugt, flutti eg á síðasta þingi frumvarp, sem fór í líka átt og það, sem nú liggur fyrir. Afdrif þess frumvarps urðu þau, að það var tekið aftur í samráði við nefnd þá, er kosin var hér til þess að íhuga það. En í stað þess var samþykt þingsályktuntillaga um að skipaðir væru síldarmatsmenn á Akureyri og Siglufirði. Frumvarp mitt tók eg ekki aftur af því, að eg væri að öllu ánægður með úrslit málsins, heldur af því, að eg þóttist sjá fyrir forlög málsins í þinginu, væri því haldið til streitu og jafnframt leit eg svo á, að vafasamt væri, að sú hugsun sem felst í frumvarpinu, væri orðin nógu þroskuð hjá útgerðarmönnum sjálfum. Nú er hún aftur á móti þroskuð orðin og full ástæða til að taka hana til greina. Nú eru allir einhuga, sem eigi var þá, um þá ósk, að síldarskoðun komist á, einkanlega á herpinótarsíld, en með reknetasíld er það ekki eins mikið kappsmál. Þetta frumvarp, sem nú liggur fyrir, er líkt hinu fyrra frumvarpi, að eins eru allmargar orðabreytingar og svo ein veruleg efnisbreyting. Eftir frumvarpinu 1909 bar landsjóði kostnaður við alt undirmat og var hér um töluvert mikla fjárhæð að ræða. Frumvarp þetta er miklu álitlegra fyrir landsjóð, þar sem útgerðarmenn vilja nú taka upp á sig þennan kostnað og sýnir það einnig, hve þeim er þetta mikið alvörumál. Mér hefir verið skýrt svo frá, að um helmingur þeirrar síldar, sem kemur á land við Eyjafjörð, sé skemd vara. Hún er skemd áður en síldin er söltuð. Þegar hún svo kemur til útlanda fæst mjög lítið fyrir hana, en svo spillir hún og mjög sölu á góðri síld. Eg skal benda á, að síðastliðið sumar var nokkur hluti þeirrar síldar, er send var af Siglufirði til Stokkhólms - þrír skipsfarmar mun það hafa verið - svo skemd vara, að til stóð, að heilbrigðisvaldstjórnin þar léti gera hana upptæka; því var með naumindum varnað fyrir ötula framgöngu norska sendiherrans í Stokkhólmi og er þetta ekki glæsilegt fyrir sölu þessarar vöru. Á síðasta sumri minkaði að mun síldarútvegur við Eyjafjörð og er að búast við enn meiri afturför í sumar. Fyrir skömmu fiskuðu þar 20 reknetaskip, síðastliðið sumar voru þau að eins 5 og búast má við, að ekkert verði þar að sumri nema hér verði tekið í taumana. Hér er að ræða um mjög þýðingarmikið mál fyrir héraðið og tekjugrein fyrir landsjóð. Treysti eg því, að háttvirt deild taki nú málið til íhugunar og skal eg ekki fjölyrða um það meir að sinni, en leyfi mér að stinga upp á að skipuð verði í það 5 manna nefnd.

August Flygenring Eg vil leyfa mér að lýsa afstöðu minni til síldarmatsmálsins. Mér finst það afaróheppilegt, að lög séu sett, sem kunna að verða til tálmunar sölu vörunnar. Mér virðist nægilegt að benda á, að svo getur farið, og hefir oft farið svo að undanförnu, að Norðmenn og Svíar hafa komið og keypt síldina sjálfir. Væri það þá hart, að þeim mönnum, sem ætla að kaupa hana, sama sem til eigin neyzlu, sé bannað með lögum að gera það. Ef ekki flytjandi þessa máls hefði tekið það fram, að það væri almennur áhugi manna nyrðra að fá þessu máli framgengt, þá hefði eg greitt atkvæði á móti því við fyrstu umræðu. En þar sem þetta er þýðingarmikið mál fyrir héraðið nyrðra og enda landið alt í heild sinni, þá álít eg rétt að nefnd sé sett í það, ef vera mætti, að með breytingum mætti gera það skaðlítið. Auðséð er, virðist mér, að afleiðingar af þessum lögum yrðu tafir miklar og kostnaður á útgerðinni í heild sinni. Hvers vegna ekki fyrst að nota hið frjálsa mat, sem nú er kostur á? Og hvernig stendur á því, að varan kemur svona skemd til útlanda sem þm. Akureyringa upplýsir um, einmitt frá því héraði, sem kostur er á að fá mat á síld, - þar sem sjálfur yfirmatsmaðurinn landsjóðslaunaði situr? Því ekki að nota síldarmatið eins og fiskimatið hér syðra. Hið frjálsa mat hér áður gafst okkur miklu betur en hið núveranda lögskipaða. Það er mjög leiðinlegt, að engin reynsla er enn fengin fyrir því, hvaða áhrif lögskipað mat kynni að hafa, þar sem kjörmatið hefir ekki verið notað. - Það álít eg illa farið. Eg veit að þegar eg tala prívat við hv. framsögumann, þá hlýtur hann að geta gefið mér ýmsar upplýsingar snertandi þetta mál, en fljótt á litið er þetta skyldumat, eins og hver önnur þvingunarlög mjög varhugavert.

Sigurður Hjörleifsson Eg skal leyfa mér að svara örfáum orðum háttvirtum 3. konungkjörnum. Það er rétt, að kjörmatið hefir lítið verið notað og það af ýmsum ástæðum, en það er langt frá, að eg sé að lofa það, hve lítið það hefir verið notað. Aðalástæðan mun vera sú, að síldartökumennirnir vilja ekki láta tefja sig meðan stendur á sjálfri aflahviðunni. En hér er ekki farið fram á skoðun á saltaðri síld. Það er um að gera að fá tryggingu fyrir því eins góða og hægt er að ekki sé tekin til söltunar skemd síld. Því þótt útlendingar vilji kaupa hana, þá fellir hún mjög verð allrar síldar. Hér liggur eigi annað til grundvallar en það, sem reynst hefir til svo mikillar blessunar á Suðurlandi í fiskiskoðuninni. Hér er að ræða um aðalatvinnuveg nyrðra, sem þarf að komast í gott skipulag.

Flutningsm. (Sig. Sigurðsson) Frumv. það, sem hér ræðir um, fer að eins fram á, að heimila sýslunefndum að gera samþyktir um heyforðabúr og heyásetningseftirlit. Hér er því um heimildarlög að ræða eða frumv. til þeirra. Á síðasta þingi voru, eins og kunnugt er, samin lög um heimild til að koma á fót kornforðabúrum. Að vísu hafa þau lög enn verið lítið notuð. Það hafa að eins verið stofnuð tvö kornforðabúr í skjóli þessara laga, í Bæjarhreppi í Strandasýslu og í Grímsey. Sumir hafa nú fundið það að þessum lögum, að þau ekki innihéldu ákvæði um heimild til að stofna heyforðabúr. Úr þeirri vöntun bætir frumv. það, sem hér liggur fyrir. Hér skal eigi að þessu sinni farið út í það, hver nauðsyn er á slíkum heimildarlögum. Hins vegar geta vafalaust allir orðið á eitt sáttir um það, að heyásetningsmálið sé afar þýðingarmikið, og eitt af þeim málum, er landbúnaðinn varðar hvað mest. Skynsamlegur og góður heyásetningur er undirstaða undir velfarnan og velmegun bændalýðsins í þessu landi. Það hljóta allir þeir að viðurkenna, er þekkja hvernig hagar til hjá oss með veðuráttu og annað fleira. Eg geri nú ráð fyrir, að þessi lög um heimild til að koma á fót heyforðabúrum, mundu ekki alment notuð. En þess vænti eg þó, að þau komi þar að gagni, sem þeirra er mest þörf og að ákvæði frumv. um hluttöku landssjóðs í heyforðabúrakostnaðinum hvetji menn til framtaks og aðgerða í þessu efni. Á forðabúrum til skepnufóðurs er þörfin mest í þeim sveitum, er hafís getur lokað höfnum og tept allar samgöngur á sjó. Og einnig eru þau nauðsynleg, þar sem langt er í kaupstaði og erfitt er um samgöngur á landi að vetrinum. Eg vænti nú þess, að frumv. verði vel tekið, og legg það til, að því verði vísað til landbúnaðarnefndarinnar.

Jón Ólafsson : Herra forseti! Eg býst við, að breytingar þurfi að gera á frumv., og er hætt við, að það verði flaustursbreytingar, nema málið sé sett í nefnd. Annars vil eg ekki fjölyrða frekar um það nú.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg er samdóma háttv. flutnm. (S. S.) um að afnema eigi eftirlaun ráðherra sem fyrst og er það af ástæðum, sem eg vil ekki fjölyrða um nú. Eg vil leyfa mér að leggja það til, að málinu sé vísað til nefndarinnar í stjórnarskrármálinu.

Flutningsm. (Sigurður Sigurðsson) Eins og eg tók fram fyrir skömmu í sambandi við frumvarpið um heyforðabúr og heyásetningseftirlit á þgskj. 39, þá er þar að eins að ræða um heimildarlög. En þetta frumvarp er annars eðlis. Það er í raun og veru endurskoðun á núgildandi horfellislögum. Eg skal að svo stöddu ekki fara fleiri orðum um þetta mál, en óska að því verði vísað til landbúnaðarnefndarinnar.

Flutningsm. (Sigurður Sigurðsson) Eg skal ekki, að þessu sinni fara út í hinar einstöku greinar frumv. þessa. Enda þótt frumvarpinu kunni að vera að ýmsu leyti ábótavant, þá miðar það þó til bóta og bætir úr göllum þeim, sem þykja vera á horfellislögunum og breytir þessu óviðfeldna heiti þeirra. Og það eitt út af fyrir sig er mikill kostur við frumvarpið, eins og háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) benti á. - Að öðru leyti inniheldur frumvarpið breytingar á sektarákvæðum laganna. Nemur í burtu að skoðunarmenn skuli sektast og dregur yfir höfuð úr hinum ströngu sektarákvæðum horfellislaganna. Eg vona, að málinu verði vísað til landbúnaðarnefndarinnar, og mun hún reyna að taka til greina, eftir því sem verður, bendingar háttv. 1. þm. Rang. (E. P.). Skal svo eigi fara fleiri orðum um málið að þessu sinni.

Jón Þorkelsson Eg er samdóma háttv. 2. þm. S.Múl. (J. Ól.) að þetta sé mjög einfalt mál. Og eg álít það svo einfalt, að ekki sé nein ástæða til þess að skipa nefnd í það. Þær breytingar, sem þarf að gera á frumv., má alveg eins gera með breytingartillögu. Og að vísa því til nefndar, væri ekki annað en svæfa það. Legg því til, að málinu sé vísað til 2. umr.

Flutningsm. (Sigurður Sigurðsson) Það er eigi ósennilegt, að frv. þetta veki meiri áhuga meðal þingm. en horfellislögin. - Á síðasta þingi var komið fram með frv. svipað þessu, en varð ekki útrætt. Alkunnugt er það, að skoðun almennings er sú, að eftirlaun embættismanna ættu sem allra fyrst að afnemast, en þó sérstaklega eftirlaun ráðherra. Þeir eru sjaldan lengi við völdin og geta því komið margir á eftirlaun. Það er því bráðnauðsynlegt að afnema, eða að minsta kosti að lækka mikið eftirlaun ráðherra. Meðal annars er mælir með því, er það, að þá mælist betur fyrir, þó ráðherraskifti verði. Á síðasta þingi var því haldið fram, að stjórnarskrárbreytingu þyrfti til þess að afnema eftirlaun ráðherra, og mun það rétt álitið. En í frumv. þessu er ekki farið fram á afnám eftirlaunanna, heldur aðeins að lækka þau niður í 1200 kr. og virðist það vera sanngjarnt og mjög hóflega á stað farið. Vona eg að deildin sýni, með því að styðja þetta mál, að sá orðasveimur sé ekki á rökum bygður, að til séu hér á þingi menn, er keppa að því, að ná í ráðherraembættið vegna eftirlaunanna. Hafi sá orðrómur við rök að styðjast, þá er það enn ástæða til þess að styðja frumvarpið, að það nái fram að ganga. Óvíst enn, hvernig fer um hinar fyrirhuguðu breytingar á stjórnarskránni, og má því eigi bíða með þetta mál eftir þeim. Og þó að stjórnarskrármálið verði samþykt, verður að breyta eftirlaunaákvæðinu nú þegar vegna hinna væntanlegu ráðherraskifta. Hér er því að ræða um bráðabirgðalög, sem eru bráðnauðsynleg. Álít ekki nauðsynlegt, að skipuð sé nefnd í málið, en vænti þess, að því verði vísað til 2. umr.

Eggert Pálsson Eg efa ekki að frumv. þetta sé af góðum rótum runnið, en þó er það mislukkað, eins og horfellislögin, sem nú eru til, eru mislukkuð frá upphafi til enda. Það er tilætlunin, að frumvarpið ráði bætur á löggjöfinni, sem er til í þessum efnum. En beztar hefðu þær bætur verið; ef frumv. hefði ekki verið nema að eins síðasta greinin, sem sé að fella úr gildi horfellislögin og ekkert annað komið í staðinn. Horfellislögin eru gersamlega gagnslaus lög, þau kosta að eins fyrirhöfn og peninga. Lög eins og horfellislögin og frumv, þetta geta alls ekki komið að tilætluðum notum, það er svo margt, sem hamlar því, að sama regla eigi alstaðar við: Staðhættir mismunandi, ólíkar kringumstæður. Og svo ekki hvað sízt að menn greinir á í þeim sökum, sem hér að lúta, eins og öðru. Einum virðist of sett á hey, sem öðrum sýnist ekki. Ef einhver drepur úr hor af ásettu ráði, er peningasekt ekki nægileg refsing; en sé það gert, annaðhvort af fávizku eða vegna óhappa á engin sekt að eiga sér stað. Það er bæði óeðlilegt og ranglátt að sekta þann mann, er vegna fávizku sinnar eða af óhappi missir búpening sinn úr hor, það er að bæta gráu ofan á svart að sekta þann mann, er þannig hefir beðið efnatjón og á máske þar af leiðandi ekkert til að greiða sektina með. En það eru einnig fleiri annmarkar á frumv. þessu, en sektarákvæðið, sem þarf að lagfæra, ef frumvarpið á að ganga fram og vil eg t. d. benda á ákvæðið um skoðunarmennina. Þeim er gert að skyldu að annast um, á kostnað fénaðareigenda, að horfellir eigi sér ekki stað. En þó að þeim sé gefið slíkt vald að ráðstafa eignum manna, sem þeim sýnist, skal samkv. frumv., þeim manni, sem fellir úr hor, refsað, en skoðunarmönnunum alls ekki Slíkt er algerlega rangt, því að það ætti einmitt að refsa skoðunarmönnunum fyrir brot á skyldu þeirra, ef nokkrum ætti að refsa. Ef frumvarp þetta á fram að ganga, þarf að breyta því á margan hátt og þar á meðal sektarákvæðunum.