Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Einarsson [óyfirl.]: Mér þykir verst, að hv.þm. V.- Húnv. er ekki staddur hér til þess að heyra mál mitt, af því að það var sérstaklega vegna hans orða, að ég kvaddi mér hljóðs. Hann vildi sérstaklega veitast að mér og beina á mínar hendur grunsemdum um það, að ég væri einhver skaðsemdargripur í störfum mínum. Ég deili þar ekki við hann. Ég skoða þetta eins og hverjar aðrar dylgjur og nöldur af sömu tegund og einatt hefir verið að mér kastað í blöðum og stundum hefir gengið svo langt, að nemendur mínir hafa séð sig tilneydda að kenna hlutaðeigandi dylgjumönnum mannasiði. En um ritdóm minn um einn af nemendum mínum, sem fór norður í kjördæmi hv.þm. V.-Húnv., hefði hann ekki átt að tala, því að í ritdóminum var ekki annað sagt en það, að þegar þessi gamli og góði nemandi minn sagði mér frá því, að hann væri að fara þangað norður og ætlaði að verða þar farkennari á afviknum stað, þá sagði ég aðeins, að þann dag, sem hann sagði mér þetta, hefðu allar góðar dísir yfirgefið hann. Veit ég, að allir vorkenna mér það, því að hv.þm. V.-Húnv. þarf ekki að ímynda sér, eftir því sem hann kemur fram hér, að menn haldi, að það sé einhver paradís fyrir rithöfunda og gáfumenn að fara norður til hans. En í umr. um þetta mál hefir ekkert komið fram, sem verulega getur orðið til þess að hnekkja því, að það geti náð fram að ganga, ef sanngjarnlega er á litið. Auðvitað hafa nokkrir hv.þm. reynt að slá sig til riddara með sinni víðtæku menntun, en kasta að kennurum fyrir menntunarleysi þeirra og að þeir séu grunnfærir, hrokafullir, hóflausir í kröfum og ég veit ekki hvað. En hér er það gamla sagan, að þessi langskólahroki er broslegur í augum almennings. Sannleikurinn er sá, að langskólagengna fólkið er lítið eða ekkert betra en margir menn, sem hafa notið menntunar skemmri tíma, ef hún hefir verið hagkvæm og miðuð við það, að búa menn sem bezt undir þeirra starf. Ég vil hispurslaust fullyrða, að á seinni árin hafa kennarar sýnt, að þeim hefir farið mikið fram um það, sem mestu máli skiptir, en það er starfskunnátta. Hv. 5. þm. Reykv. lét í ljós efa um það, að þeir, sem gengið hafa í gegnum kennaraskólann, undirbyggju smábörnin nokkuð betur en aðrir, t. d. ýmsar gamlar konur, sem hafa haft það fyrir starf. En sannleikurinn er sá, og má því til sönnunar vitna til álits barnaskólastjóranna hér í bæ, að þau börn, sem verið hafa í smábarnaskólum þeirra, sem kennarapróf hafa, koma í barnaskólana mun betur undirbúin en hin, sem hafa lært hjá þeim, sem hafa ekki fengið kennaramenntun. Það er m. a. vegna þess, að kennurum er það ljóst, að 4-6 ára starf með börnum verður oft að miklu leyti gagnslaust ef þau hafa ekki fengið góða undirbúningskennslu, að þetta ákvæði var sett í frv., að þeir, sem hafa á hendi kennslu við einkaskóla, skuli hafa kennaramenntun. Annars sé ég ekki ástæðu til að orðlengja um þetta frekar. Hv. þm. Ak. þarf ég engu að svara, því að hann vek engu að mér í ræðu sinni.

Ingvar Pálmason Ég fór fram á það við fyrri hluta þessarar umr., að málið yrði þá tekið af dagskrá, ef hugsanlegt væri, að samkomulag fengist um brtt. við frv. Eins og hv.þdm. er kunnugt, var ég á móti frv. eins og það var samþ. við 2. umr. Ég sá þá, að málið mundi ná fram að ganga og taldi því rétt að gera tilraun með að breyta frv. í betra horf. Ég hefi því borið fram brtt. þá, sem hér er á þskj. 638. Ég skal geta þess, að ég hefi borið hana undir meðnm. mína í allshn. og veit ekki betur en að þeir séu henni samþykkir. Ég hygg, að þeir telji, að það fari eins vel á að afgr. frv. í þessu formi eins og í þess upphaflegu mynd: Ástæðan til þess að ég felli mig betur við þessa afgreiðslu á frv., er fyrst og fremst sú, að það hagar svo til með æðimarga fiskimatsmenn, að þeir heyra ekki undir lögin, því það er skilyrði til þess, að lögin nái til starfsmanna, að starfið sé aðalstarf þeirra. Ég get fellt mig við það, að þeir fiskimatsmenn, sem samkv. anda og hljóðan laganna heyra undir þau, verði undanþegnir, sérstaklega með tilliti til þess, að þeim er ekki goldið af opinberu fé, og verði brtt.samþ., þá leiðir af því, að það verður mál á milli yfirfiskimatsmanna og fiskeigenda, hvenær þeir eigi að láta af starfi sínu, og sé ég ekki, að þar þurfi lög að koma til. Ég get fellt mig við þessa afgreiðslu á málinu og geri ráð fyrir, að meðnm. mínir fallist á hana. Ég tel þessa brtt. falla sæmilega inn í lögin, svo að frá formsins hlið sé ekkert á móti því að samþ. hana. Ég hefi átt tal um þetta við einn af aðalflm. málsins og virtist, að hann gæti vel unað þessum úrslitum.

Var þetta ekki samkomulag flokkanna?

. Mér vitanlega hefir þetta aldrei verið flokksmál.

Eiríkur Einarsson [óyfirl.]: Það þarf ekki að verða langt mál, sem ég ætla að segja. Hv. 2. þm. Árn., sem er frsm.menntmn., mælir með frv. og svaraði mér hér nokkrum orðum. Ræða hans var, eins og hans var von og vísa, hóglátleg. Það hefir, eins og búast mátti við, úr því að margir fóru að ræða þetta mál, komið fram, að mörgum hættir við að leiða mál eins og þetta út fyrir þann ramma, sem því hefir verið ákveðinn með því dagskrármáli, sem fyrir liggur. Menn hafa farið að tala um aðstöðu kennara yfirleitt, kost þeirra og galla - langt út fyrir takmörk frv. ég verð að segja, þegar minnzt er á kjör kennara og þær kröfur, sem þeir gera, þá get ég ítrekað það, sem ég sagði áðan, að kennarastéttin yfirleitt, miðað við dýrtíðina og þau erfiðu kjör, sem menn búa nú við yfirleitt, verði eftir atvikum að sætta sig við þau kjör. Það að vera farkennari með tiltölulega dýrri sérmenntun, er að vísu ekki álitlegt, en hitt er annað mál, að þegar verið er að tala um kröfur til betri afkomu, þá verður að greina á milli þess, hvaða kjör væru æskilegust og hvað hægt er að veita þeim, sem til starfans eru valdir. En tala kennaranna verður eftir því, hve mörg rúm eru á skipinu og eftir því, hvort þröngsýni eða víðsýni ráða því, hverjir megi bjóða sig til kennslustarfa. Ég held því fram, að menn eigi að vera það tiltölulega frjálslyndir og einskorða sig ekki um of við sérmenntun, með tilliti til þess, að sá dagur getur komið, að stéttirnar fari að verða dálítið upp með sér og fari að gera kröfur um að fá að njóta sín sérstaklega í þjóðfélaginu. Við það er það að athuga, að stéttirnar eru til fyrir heildina, en heildin ekki fyrir stéttirnar. Það er mergurinn málsins bæði fyrir kennarastéttina og aðra, og ef þær eiga á annað borð tilverurétt, þá er það vegna þarfar þjóðfélagsins fyrir þær. Ég segi ekki, að þetta eigi við kennarastéttina frekar en hverja aðra stétt þjóðfélagsins. Það kom fram í orðum hv. 2. þm. Árn., og hann játaði og sagði blátt áfram, að stéttabaráttan væri orðin mjög hörð. Þetta er ákaflega mikið íhugunarefni, að þetta skuli vera þannig, að þeir menn, sem eiga að kenna börnum, heyi einnig harða stéttabaráttu. Ég álít, að það sé taumhald á sjálfum sér, sem þeir þurfi að hafa, sem þá stétt skipa, og að þeir þurfi að gæta svo mikils jafnvægis, að þar geti ekki verið um neina stéttabaráttu að ræða. Það hugtak á að vera gert útlægt úr íslenzku þjóðlífi. Ég álít, að þar eigi réttlætiskenndin að vera svo mikil, eins og kannske hjá öðrum starfsmönnum þjóðarinnar, að þeir eigi ekki að heimta meiri starfslaun en að þeir geti séð sér og sínum farborða. Þá er það, þó að það lúti ekki beinlínis að þessu, þá er gott að hafa það til hliðsjónar, sem hv. 2. þm. Árn. nefndi, að nú á tímum eru það fjölmargir æskumenn, sem hafa freistað að afla sér sérfræðináms, enda nýlega búið að koma upp tveimur menntaskólum hér á landi. En hvað fá svo þessir menn að gera að náminu loknu? Það er auðvitað ekki hægt að neita því, að margir þeirra taka sér ýmislegt nytsamlegt fyrir hendur sem framhaldsnám, en eins mikill hluti þessara námsmanna virðist ekki stefna að neinu sérstöku marki. Mörgum hamlar fjárskortur frá framhaldsnámi, enda þótt þá langi til að leggja inn á einhverjar sérfræðibrautir. Það gæti því vel komið til mála, að það yrði hlutskipti þings og þjóðar að styrkja þessa menn eitthvað til slíks náms. Á hinn boginn gæti af því leitt, að af þessu spryttu upp of margir skólar, sem gætu ungað út of mörgum mönnum með sérmenntun. Það er vitanlegt bæði með stúdentsnám og eins með kennaranám, að það er ágæt menntun hvort um sig og yndislegt fyrir áhugasama námsmenn að afla sér slíkrar menntunar, en það er bara svo langt nám, að það má telja, að minna megi nægja fyrir fátæka foreldra. Fyrir börn, sem ætla að gegna almennum borgarastörfum í þjóðfélaginu, og eins fyrir efnalítil, námfús börn, höfum við alþýðuskólana, og er þar úr ýmsu að velja. Svo er nú fyrir þakkandi, að allflest börn eiga heimili, sem kenna þeim til að byrja með, og því betri sem heimilin eru, þess betra verður uppeldið og fullkomnari fræðslan, sem börnin fá. ég hefi þá skoðun, að heimilin eigi að vera kennarinn sem allra lengst, því að það verður bezti skólinn. En því miður hamlar það mörgum heimilum í þessu efni, að foreldrarnir, einkum þeir eldri, sem hafa fengið uppeldi sitt og menntun áður en fræðslul. gengu í gildi, eru þess ekki umkomin að veita börnum sínum nægilega fræðslu, og þá er svo fyrir þakkandi, að til er unglingafræðsla í landinu, sem tekur við þar sem heimilin þrjóta. Ég hjó eftir því áðan og mér líkaði ekki, að slíkt skyldi koma fram í umr., - ég held, að það hafi verið hv. 2. þm. Árn., sem sagði, að þeir kennarar hefðu verið notaðir til barnafræðslu, sem jafnvel voru sveitarómagar. Þetta er víst alveg rétt, að sveitarómagar voru notaðir til barnakennslu, en það segir okkur bara það, að á sveitina komst margt af öldruðu fólki, sem átti við bág kjör að búa, en voru nýtilegir menn og lögðu sig alla fram til að kenna börnum og fræða þau; og svo var álit manna oft og tíðum mikið á þessu fólki, að það var leitað til þess með börn, sem voru tornæm og óstýrilát, svo að þetta, að það hafi verið fólk, sem átti við óhagstæða aðstöðu í mannfélaginu að búa, segir ekkert um það, að fræðslan hafi ekki getað verið góð í þeirra höndum, heldur að þetta hafi verið menn, sem ekki nutu þess tilstyrks, sem þeir áttu skilið í mannfélaginu. Það er einmitt þetta, að mér finnst hér ekki vera gætt hæfilegs frjálslyndis, að ætla endilega að útiloka alla einkaskóla og smábarnaskóla og að heimilin megi ekki vera með í ráðum um kennsluna og einskorða kennarana við lærða skólamenn. Ég segi alveg eins og mér þykir og eins og hér hefir komið fram við umr., að stéttin sé farin að gera kröfur. Annað atriði er það, sem ég læt hér óumsagt, hve réttmætar þessar kröfur eru, en maður hefir heyrt, að hér væru pólitískar skoðanir að verki í stéttarfélögunum. Ég þekki ekkert til þessa, en sé það rétt, þá er það út af fyrir sig nóg ástæða til þess, að fólk fari varlega og haldi opnum útgöngudyrum, svo að það frelsi, sem hingað til hefir ríkt í þessu efni, megi haldast. - Ég hefi forðazt að nefna einstök atriði, en vildi aðeins tala um þetta mál almennt. Þó vildi ég geta um eitt atriði í þessu sambandi, sem lýtur beint að afkomu þjóðarinnar. Með fræðslul. 1907 var raunverulega það spor stigið, sem gerði tvær stéttir þjóðfélagsins úr einni, og þar með tvöföld launakjör. Stéttin veit og allir, hvað ég á þar við, því að yfirumsjón barnafræðslunnar höfðu prestarnir. Ég skal ekki dæma um það, hvort hentugt hafi verið að láta þá hafa þetta áfram. Ég veit, að með fræðslul. var stigið stórt spor í áttina til aukinnar fræðslu, og það gildir sérstaklega um umkomulítil börn, sem lítils eiga úrkostar. En hinsvegar er það spursmál, sérstaklega í strjálbyggðum sveitum, hvort annarihvorri af þessum tveim stéttum sé ekki ofaukið. Ég vil bara með þessu vekja athygli á því, hvort ekki sé kominn tími til að endurskoða fræðslul. yfirleitt. Það getur náttúrlega verið spursmál, hvort prestarnir með sínum kreddukenningum henti til þess að vera leiðtogar barnanna, en maður hlýtur að svara því þannig, að ef það eigi að halda þeim uppi á launum til að hafa kirknagæzlu á hendi, þá hljóti þeir að vera færir til að kenna börnum. En ef niðurstaðan yrði nú sú, að slík fræðsla eigi ekki rétt á sér, og ef prestunum er ofaukið, því þá að vera að setja kirkjuna á vetur? Ég veit, að þetta er ekki til umr. hér í dag, en ég veit, að sá tími kemur, og það heldur fyrr en síðar, að alþm. verði yfirleitt að gera upp við sjálfa sig, hvora leiðina þeir ætli að ganga. Ég get nú látið máli mínu lokið, en mér þykir vænt um, að þetta mál hefir verið vakið til umr. hér á Alþ., því að þó að frv. sé sanngirnisatriði stéttarinnar, miðað við þá aðstöðu, sem stéttin á við að búa, þá eru það mörg atriði og m. a. þessi ófrjálslyndiskrafa, sem mæla á móti frv.

Frsm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Það er að bera í bakkafullan lækin að flytja fleiri rök gegn því, sem þeir hafa haldið fram, hv. 1. þm. Skagf. og hv. 1. þm. Reykv. Hæstv. fjmrh. hefir þegar svarað flestu, sem þeir komu með. En mér þykir rétt að taka það til athugunar, sem þeir báðir spyrja um (og ég skal viðurkenna, að hv. 1. þm. Skagf. hélt uppi meiri rökræðum um málið en hv. 1. þm. Reykv.), og gefa svar við spurningu þeirra: Hvaða tekjur á að finna, þegar þetta ár er liðið? Hv. 1. þm. Reykv. hefir bent á, að ekki muni allt standa áfram, sem talið er í grg. frv., t. d. ekki þau 60 þús. út af óveðursskaðanum á Norðurlandi. Það er að vísu ekki há upphæð, en þetta er ekki heldur nema eitt dæmi. Og þá má sjálfsagt finna ýmiskonar réttmætan sparnað, ef tími er til, til að draga úr útgjöldunum. Alþfl. er reiðubúinn til að benda á tekjuöflunarleiðir, og skal ekki á þeim standa. Hv. 1. þm. Skagf. lagði á móti þessu frv. á þeim grundvelli, að ekki mætti ráðast í framkvæmdir eða samþykkt þeirra mála, sem gert er ráð fyrir í frv. og talið er í grg.; það væru að vísu góð mál, en það væru þeir tímar nú, að hafa yrði hemil á framkvæmdum. Þetta er sama svarið, sem ég hefi heyrt á þingi í 15 ár frá sjálfstæðismönnum, þegar komið hefir verið með mál, sem eiga að vera almenningi til hjálpar. Þetta er alltaf svarið: Það sé að vísu gott mál, en það séu ekki tímar til að framkvæma það. Þetta er svar íhaldsins um allan heim við hverju nytjamáli almennings. Sjálfstæðisflokksmennirnir koma og segja, eins og hv. 1. þm. Skagf. og hv. 1. þm. Reykv. nú: Alþýðutryggingarnar eru ágætt mál; það er æskilegt að koma á nýbýlarækt, auka kartöflurækt o. s. frv., en það eru bara ekki tímar til að koma þessu fram nú. Ískyggilegast er þó þetta svar, þegar athugað er, að það er alltaf sagt, jafnt í góðæri og illæri. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að það hefði margur efnilegur maðurinn sett sig á höfuðið með því að ráðast í of miklar framkvæmdir, og eins gæti farið fyrir ríkinu. En hvers vegna var það? var það ekki af því, að hann sá sér ekki fyrir nægilegu fé til að standast útgjöldin í bili? En þetta á ekki við hér, því að það er séð fyrir nægum tekjum til að koma framkvæmdunum í verk. Það má ekki gleymast. Ef ekki er komið á alþýðutryggingum, ef ekki er komið á nýbýlum, þá fellur niður annarsvegar möguleikinn til að tryggja mönnum afkomu til sveita og lífsviðurværi af ræktun á hæfilega stórum býlum, þar sem menn lifðu sem unnt vari af íslenzkri framleiðslu, og hinsvegar, ef alnýðutryggingunum er ekki komið á, þá er slegið á frest, að almenningur eignist meira öryggi gegn sjúkdómum og elli. Ef ekki er komið á sjúkratryggingum, þá verður það til þess, að meira öngþveiti helzt í fjármálum kaupstaða og sveitarfélaga, sem nú sligast undir skuldum, sem fátækraframfærslan hefir komið þeim í. Þó að séu bein útgjöld til alþýðutrygginganna, þá létta þær á margan hátt undir fjárhag bæjar- og sveitarfélaga. Framlag þeirra kemur að sumu leyti í staðinn fyrir það, sem bæjarfélögin leggja nú fram til styrktar sjúkum mönnum og gömlum. Þessa þýðingu hafa tryggingarnar; reyndar minni fyrst í stað, en aftur meiri síðar. En ef aldrei er á þessu byrjað, þá er heldur aldrei von um létti af þessu fyrir bæjar- og sveitarfélögin. Hjá hv. 1. þm. Skagf. er það svo, að hann lítur ekki nægilega á það gagn, sem leiðir af tryggingunum fyrir landið í heild og fyrir sveitar- og bæjarfélögin. Hann sér ekki þetta, þegar hann hér till. frv. saman við athafnamanninn, sem ráðizt hefir í of mikið, og hann athugar heldur ekki, að hér hefir verið séð fyrir tekjum fyrir útgjöldunum, sem af framkvæmdunum leiðir. Hv. 1. þm. Reykv. talaði mjög langt mál um tekjuskattinn. Ég ætla, að þó hann brillleri reyndar meira á tollunum, þegar hann er að klingja með buxnatölum, þá sé honum nú sárara um tekjuskattinn. Hann sagði, að menn með 6-8 þús. kr. tekjur ættu bágt með að komast af. Og á öðrum stað í ræðu sinni talaði hann um „þessa menn, sem draga fram lífið á 6000 kr.“. En ég spyr: Hvað er þá um hina, sem hafa 15-1700 kr. tekjur? Þeir hljóta þó að eiga bágara með að draga fram lífið. Þegar hér er verið að tala um þessa aukning útgjaldanna, þá er verið að tala um að styrkja sérstaklega þá menn, sem eru fyrir neðan þann tekjuflokk, sem hv.þm. lætur sér annast um. Hinsvegar veit ég, að það er rétt hjá hv.þm., að þessir menn eiga oft bágt með að komast af. En hvernig er lífið, sem þeir lifa? Þeir lifa einmitt jafnt fyrir það mjög góðu lífi, eiga ef til vill dýrt hús, búa í nýtízku íbúðum með öllum þægindum, halda sig vel í klæðaburði, geta veitt sér skemmtanir, fara ef til vill í ferðalög, sem menn telja sér nauðsynleg.

Lúxusferðalög

. Létta sér upp á sumrin, sem sé, lifa þessu þægilega og notalega lífi, og með því móti eiga þeir oft bágt með að láta endana koma saman á tekjum sínum og útgjöldum. En þá vil ég spyrja hv. 1. þm. Reykv.: Er ekki rétt að styðja hina, sem eru svo langt fyrir neðan hvað tekjur snertir, að vart er hægt að bera tölurnar saman? Hv. 1. þm. Reykv. talaði langt mál um það, hvernig flokkar öfluðu sér fylgis, og taldi það vera aðallega á tvennan hátt, með því að bera fram góð mál, eða með agitation, eða m. ö. o. lýðskrumi. Ég fékk ekki annað skilið af ræðu hans en hann héldi því fram, að Sjálfstfl. aflaði sér fylgis á þennan betri hátt, með góðum málum, en hann heldi því fram um rauðu flokkana, að þeir notuðu agitationina og heldu uppi tómu snakki um málin. En þá má kalla þá hafa verið duglega að agitera, ef þeir eiga að hafa getað með tómu snakki haldið trausti þjóðarinnar síðan 1927, en Sjálfstfl. með alla sína baráttu fyrir góðu málunum kemst ekkert áfram. Það er eitthvað bogið við kósendur, ef svo væri, - en það er reyndar ekki. Ég ætla, að vöxtur Alþfl. hafi verið af því að hann hefir haft mörg góð mál, sem almenningur vildi fá fram. Mig grunar hinsvegar, að Sjálfstfl. hafi ekki haft nógu mörg góð mál til að berjast fyrir.

Því hefir hann svo fáa kjósendur?

. Og því hefir hann ekki náð völdum í 8 ár, nema hvað hann um tíma fékk að skríða undir pilsfaldinn hjá Framsókn.

En hver er þar undir pilsfaldinum nú? - MJ: Sjálfstfl. hefir nú samt hærri atkvæðatölu en hinir flokkarnir báðir til samans

. Þetta er rangt. Sjálfstfl. hefir ekki hærri atkvæðatölu en stjórnarflokkarnir báðir. Fylgi Sjálfstfl. hefir ekki aukizt mikið, þó það hafi fjölgað um nokkra kjósendur. Aftur á móti hefir Alþfl., sem hv.þm. sagði, að hefði haldið í horfinu síðan 1927, bætt við sig um síðustu kosningar 5000 atkv., sem er tiltölulega miklu meiri fjölgun en fjölgun kjósenda nam. Hann hefir því bætt við sig miklu fylgi, svo að það er smáskreytni hjá hv.þm., eins og oftar vill verða.

Ég sagði, að fylgi stjórnarflokkanna samanlagt hefði staðið í stað, svo það er líka smáskreytni þarna megin

. Og enn er á það að líta, að Sjálfstfl. hefir ekki tekizt að ná neinum vexti, jafnvel þó hann hafi gleypt heila flokka; t. d. gleypti hann 1929 Sjálfstfl. gamla, en samt hefir það ekki hjálpað honum til að vaxa og ná völdunum í landinu. Og ég heyri hann sé tilbúinn að gleypa ennþá nýjan flokk, Bændafl., og er spursmál, hvort hann gengur ekki á einhvern hátt upp í Sjálfstfl. Form. Sjálfstfl. gerist a. m. k. oft æði umsvifamikill innan Bændafl. og hefir sagt honum fyrir verkum, a. m. k. einu sinni á ári. En þó Sjálfstæðisfl. gleypi þannig heila flokka, þá fóðrast hann ekki að sama skapi vel. Hv. 1. þm. Reykv. vitnaði í biblíuna, sem hans er von og vísa, því hann er mikill lærdómshestur og fluggáfaður og vísindamaður í biblíunni, en ég hefi aðeins lært biblíusögurnar, en ætla samt líka að vitna í dæmi úr þeim.

Um kýrnar hans Faraós?

. Já, einmitt um kýrnar hans Faraós, mögru kýrnar, sem voru jafnmagrar eftir, þó þær hefðu gleypt margar kýr, og eins er um Sjálfstfl., að hann er jafnmagur eftir, þó hann hafi gleypt annan flokk og sé í þann veginn að gleypa Bændafl. Hv. 1. þm. Reykv. ræddi um endurnýjun togaraflotans. Honum fannst ég hafa tekið þetta með glettni. þegar hann skaut því fram í síðustu ræðu sinni. En ég vil þá segja, að ég tel þetta vera eitthvert mesta mál, þó ekki séu líkur til að geta komið því fram nú. Ég tel það hið mesta nauðsynjamál að endurnýja togarana með tilstyrk hins opinbera, ef atvinnurekendur geta ekki sjálfir komið því í verk. Hv. 1. þm. Reykv. spurði, hvort ég heldi, að útgerðarmenn gætu frekar endurnýjað togaraflotann, þegar búið væri að hækka skattana. Ég býst ekki við þeir geri það frekar né síður. Þeir hafa ekki gert það hingað til, þó að betur hafi látið í ári, og þeir myndu hafa látið það vera, þó þessi frv. hefðu ekki komið fram, hvort sem skattahækkun yrði eða ekki. Meðan er eins og nú, að útgerðin er rekin með tapi, þá greiða þeir ekki tekjuskatt, enda kemur hann ekki til á fyrsta ári, heldur er honum jafnað á þrjú ár. Það kemur því lítið þessu máli við, því þessi skattur er hvorki til né frá. En ef ríkissjóður aflar sér nýrra tekna, þá er frekar hægt að finna leiðir til þess að útgerðarmenn geti endurnýjað togarana eða ríkissjóður gert til sjálfur, sem getur orðið mikilsvert atriði til að hafa jafnvægi á ríkisbúskapnum. Annars skilst mér, þó að hv.þm. spyrji um þetta mál, þá sé hann og Sjálfstfl. fjandsamlegur því, að ríkissjóður hafi hér nokkur afskipti, og vilji fela útvegsmönnum forsjá þessara mála, þó hann viti, að þeir geta ekki komið endurnýjunum fram. Hv. þm. sagði nokkuð seint í ræðu sinni, að hann treysti sér til að bera fram eitt nauðsynjamál á hverjum degi í heila viku. Það má vel vera, að þetta sé rétt, og mér þykir það satt að segja nokkuð lítið, að það skulu ekki vera nema aðeins 7 mál, sem hann treystir sér til að finna og telur nauðsynjamál. Ég held helzt, að það séu miklu fleiri mál, sem land vort og þjóð hefir þörf fyrir. En ég vil nú spyrja þennan hv.þm., hvort hann hafi gert þetta, spyrja hann, hvað hann hafi flutt fram af góðum málum og nytsömum. Ég er svo sem ekkert að vantreysta því, að hann geti komið með ýms góð mál, en ég man ekki eftir því nú í svipinn, að hann hafi gert það. Mér er ekki kunnugt um, að hann hafi lagt sig í líma til þess að taka upp stórmál eins og t. d. alþýðutryggingar eða önnur slík mál, sem varða velferð alþjóðar. Ég man alls ekki eftir því, að hann hafi gert þetta. Hv. þm. segist geta komið með góð mál, og hann getur það kannske, en það er aðeins þessi ljóður á því, að hann gerir það ekki. Og þetta er í samrami við það, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði um tryggingarlöggjöfina, að hún gæti verið góð, en hún væri ekki tímabær. Sjálfstæðismenn hafa kannske vitað um góðu málefnin, en þeir hafa ekkert gert að því að flytja þau fram, og það er sennilega af þeirri ástæðu, sem þeir hafa ekki náð því trausti kjósendanna í landinu eða þeim völdum, sem þeir óska eftir.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Skagf. er nú bundinn á nefndarfundi, en hann bað mig að skrifa niður fyrir sig, ef á sig yrði yrt, og geri ég ráð fyrir, að hann muni nú vilja svara með fáeinum orðum einhverju af því, sem ég hefi skrifað; og get ég þá, á meðan beðið er eftir honum, fyllt út með nokkrum orðum um sumt af því, sem hér hefir borið á góma við þessar umr., sem nú virðast vera að fjara út, þótt hér sé um stórt mál að ræða. Ég setti hér fram í minni fyrri ræðu þá spurningu, sem hvorki hæstv. ráðh. né hv. 4. landsk. hafa svarað. Spurningin var sú, hvort þeim dytti í hug, að það væri rétt stefna að bera fram hvert mál sem væri, bara ef það gæti talizt þarft, alveg án þess að taka til athugunar, hvað framkvæmd þess kostaði og hve mikla skattahækkun það hefði í för með sér, og alveg án þess að athuga, hvernig gjaldþoli skattþegna væri háttað. Á hvergi að nema staðar, - eða hvar á að nema staðar? Það er um þetta, sem deilan stendur, og það er þetta, sem verður að vega og meta. Hv. 4. landsk. tók t. d. bónda, og eftir því sem hann sagði, þá var þessi feill á, að hann sá sér ekki fyrir tekjum. Ja, það væri nú ekki mikill vandi að komast af í henni veröld, ef ekki væri annað en sjá sér fyrir tekjum. Það er eins og hv. 4. landsk. gangi út frá því, að það sé ekkert annað en sjá sér fyrir tekjum. En hvernig á nú efnalítill bóndi að sjá sér fyrir tekjum? Hann þarf að kaupa jörð, hann þarf að kaupa bústofn, byggja útihús, rækta tún og slétta, byggja vörzlugarða, gera áveitu, byggja íbúðarhús og svo fjöldamargt fleira. Hvernig á hann svo að sjá sér fyrir tekjum til allra þessara framkvæmda? Ef hann þyrfti ekki annað en sjá sér fyrir tekjum, þá myndi hann sennilega sjá sér fyrir svona 100 þús. krónum í tekjur. - Þetta er einmitt sú hættulega pólitíska stefna, að leggja sí og æ í nýjan og nýjað kostnað, eins og ekkert sé annað að gera en sjá sér fyrir tekjum, og þetta er því hættulegra í pólitísku lífi heldur en fyrir bóndann, að bóndinn hefir takmarkaðar tekjur og getur ekki séð sér fyrir öðrum tekjum; en ríkisvaldið hefir þetta leynda vald til þess að fara ofan í vasa skattþegnanna. Þess vegna verða þm. að meta það vandlega, hve mikið af þessum þörfu málum eigi að taka til þess að framfarirnar geti orðið sem jafnastar. Hve mikið af þeim megi taka án þess að gjaldþoli skattþegnanna verði ofboðið og allar framfarir hljóti að stöðvast. Það er auðvitað hægt að gera miklar framfarir á 4 árum, t. d. ef því er til kostað að tæma alla gjaldstofna í landinu. En sá hyggni maður virðir, hvað miklu honum sé óhætt að kosta til, með það fyrir augum, að hann geti risið undir því og framfarirnar geti orðið sem jafnastar og öruggastar. Alveg á sama hátt er það um þá, sem stjórna þjóðarbúinu. Þeir verða að virða það, hve mikið megi leggja á gjaldþol þegnanna án þess að atvinnulíf landsins og heilbrigðir framfaramöguleikar biði við það hnekki, og um þetta er það, sem á greinir milli sjálfstæðismanna og stjórnarflokkanna. Hv. 4. landsk. sagði um Sjálfstfl., að þetta væri sá stóri feill á honum, að þegar komið væri með góð mál, - jú, þá viðurkenndi hann að vísu, að málið væri gott, en tímarnir væru bara svo vondir, að það væri ómögulegt að framkvæma það. Svona vígorðum má auðvitað sleppa út úr sér, en þau hafa bara ekki við nein rök að styjast. Ég vil aðeins benda á þann tíma, sem Sjálfstfl. var við völd. Þegar hann tók við völdum, var allt í hyldýpis skuldafeni. 5 millj. króna voru lausaskuldir á víxlum, og skrifstofustjóri varð á hverjum degi að fara í bankann til að bjarga þessum víxlum. Skuldirnar máttu teljast alveg óbærilegar, en Sjálfstfl. tókst á þessum 4 árum - þótt hann hefði við veikan meiri hl. að styðjast, og yrði að njóta stuðnings þm., sem ekki voru flokksmenn - að lækka skuldir ríkissjóðs um 1/3, og hafði þó lækkað að mun skatta á landsmönnum. Samt má benda á frá þeim tíma fjölda af þörfum málum, sem komust til framkvæmda. eins og t. d. jarðræktarlögin og mörg fl. Ég hefi ekki skrá yfir þessi mál hér við hendina, en það hefir oft verið á þau bent bæði í blöðum flokksins og á þingmálafundum hér og úti um land. Það þýðir ekkert að vera með vígorð eins og það, að Sjálfstfl. hafi aldrei beitt sér fyrir þörfum málum. Ég get þá alveg eins sagt, að Alþfl. hafi aldrei komið með almennilegt mál. Það er auðvitað hægt að láta svona vígorð út úr sér, ef menn krefja sjálfa sig engrar hugsunar, en eru ánægðir með að kvaka eins og páfagaukar í búri. Og svo sagði hv. 4. landsk., að það væri af þessari tregðu Sjálfstfl. til fylgis við góð málefni, að flokkurinn væri svona lítill. En við skulum nú hugsa okkur, að þessi hv.þm. sæi sinn flokk orðinn jafnstóran; hann myndi alveg rifna af monti, fyrst hann er nú svo stoltur af honum eins og raun ber vitni um, og hefir þó sá flokkur ekki helming af því trausti kjósendanna í landinu, sem Sjálfstfl. hefir. Sjálfstfl. hefir unnið sér það traust, að hann er hér um bil jafnfjölmennur eins og báðir stjórnarflokkarnir til samans, og það munaði nú ekki nema þessu eina hlutkesti, að hann færi með völdin í landinu.  (Rödd af þingbekkjum: Það er þá víst, að Bændafl. hefir átt að vinna með Sjálfstfl.)  . Ég geri ráð fyrir, að það hefði fengizt samvinna við hann um það að standa á móti þeim ófögnuði, að núv. stjórnarflokkar færu með völd. Hv. 4. landsk. tekur ekki eftir því, hve harðan dóm hann fellir yfir sínum eigin flokki, þegar hann er að tala um, að Sjálfstfl. vilji ekki beita sér fyrir góðum málefnum og njóti þess vegna ekki trausta kjósendanna í landinu. Reynslan hefir sýnt, að flokkur þessa hv.þm. er svo bölvaður, að kjósendurnir treysta Sjálfstfl. betur til þess að fara með mál þjóðarinnar, þó hann eigi nú að vera svona bölvaður eftir dómi hv. 4. landsk., dæmi, sem fyrst og fremst verður þó áfellisdómur á hans eigin flokk. Ég vissi svo sem, hverju hv. 4. landsk. mundi svara því, sem ég sagði um erfiðleikana á því að láta endana mætast fyrir þá menn, sem hefðu þetta frá 5 til 6 og allt upp í 7 þús. kr. tekjur á ári. Ég vissi, að hann mundi svara með því, að það væru ýmsir, sem yrðu að lifa á minni tekjum. En ég veit nú samt, að hv.þm. verður að viðurkenna, að þegar hann gerir launakröfu sína sem bankastjóri, þá verður hann að miða við, að það eru gerðar kröfur til hans um, að hann lifi dýrara lífi en almennir verkamenn, og það alveg án tillits til þess, hvort hann sjálfur kærir sig nokkuð um það eða finnst sér líða nokkuð betur með því. Það getur vel verið, að honum líði alveg eins vel þótt hann væri ekki í eins fínum fötum eða þótt hann byggi í minni íbúð og hefði yfirleitt minna af því, sem almennt eru kölluð lífsþægindi. Það er ekkert víst, að hann kæri sig um það. En hann veit það sjálfur, að við breytum ekki svo hugsunarhætti þjóðarinnar, að ekki verði gerðar um þetta mismunandi kröfur. Ég bjó eitt sumar í litlu húsnæði. Það stóð þannig á því, að maðurinn, sem átti húsið, sem ég bjó í, ætlaði að selja það, og ég gerði það fyrir hann að flytja úr íbúðinni og flutti mig í lítið bakhús. Það hefir líklega verið álíka og venjuleg verkamannaíbúð, og mér leið þarna alveg prýðilega og mig hefir alltaf síðan hálflangað til að eiga heima í svona húsi. Ég varð veikur þá um sumarið og lá nokkuð lengi. Rúmið mitt var undir súð, og það var svo lágt undir súðina, að ég gat varla risið upp; en mér leið svo prýðilega, að mig hefir beinlínis langað til þess síðan að eiga heima í svona húsi, en ég veit, að það mundu allir líta svo á, að ég væri að gera þeirri virðulegu stofnun Háskóla Íslands - og þjóðinni í heild - skömm með því að búa í svona húsi. Svona er hugsunarhátturinn, og fyrir honum beygja menn sig. Það er ekki af því út af fyrir sig, að það séu lífsþægindin, sem menn þrá. Ég skil ekki í því, að hv. 4. landsk. og fleiri flokksmenn hans væru ekki tregir að þiggja þau háu laun, sem þeir fá, ef þeim fyndist, að allir ættu að hafa jafnt; en ég veit, að hv.þm. finnur, að þetta, sem ég segi, er rétt. Það eru gerðar mismunandi kröfur, og hin mismunandi laun stafa miklu meira af því, að látið er undan þessum kröfum, heldur en af því, að menn séu ágjarnir og vilji draga til sín og telji sig eiga að hafa betra en aðrir. Ég veit ekki, hvort ég á að fara að tala um þetta pólitíska fóður, sem hv. 4. landsk. var að ræða um. Hann sagði, að Sjálfstfl. væri alltaf að gleypa aðra flokka, og væri þó alltaf jafnhoraður eftir. Ég er nú búinn að sýna fram á það, að Sjálfstfl. er langfeitasti flokkurinn í landinu og ólíku saman að jafna honum og Alþfl., og veit ég þó ekki betur en hann sé sí og æ að naga utan úr sambýlisflokki sínum - Framsóknarfl. Annars þótti mér gaman að því, að hv.þm. skyldi vera með þessar skáldlegu líkingar, og stöðu minnar vegna þótti mér mjög vænt um að heyra, að hann er svona vel að sér í helgum fræðum og gat farið svona vel með jafnvandasama sögu og söguna um kýrnar hans Faraós. Hv. 4. landsk. sneri út úr því, sem ég sagði um að ég gæti komið með gott mál á hverjum degi í heila viku. Sagði hann, að það væru þá aðeins 7 góð mál, sem ég vissi af. Hann vissi vel, að ég var að segja, að það væri enginn vandi að koma með góð mál, ef ekkert þyrfti að hugsa um möguleikana fyrir því að koma þeim í framkvæmd, annað en það eitt að heimta síhækkaða tolla og skatta, og ég nefndi ýms dæmi, og auðvitað er hægt að nefna mörg fleiri. Ef ekki er annar vandinn heldur en sá, að sjá sér fyrir tekjum, því þá ekki t. d. að leggja malbikaða vegi um allt land og byggja hafnir bæði hér og þar, og svo ótal margt fleira? M. ö. o., því eru framfarirnar þá ekki margfalt, margfalt stórstígari? Það er af því, að allir vita, að regla okkar sjálfstæðismanna er laukrétt. Það verður að fresta góðum málum, þegar ekki er geta til að framkvæma þau. Hæstv. fjmrh. var mjög hneykslaður á, að ég skyldi nefna það, að ef hann réði um innflutningsleyfin, þá mundi hann verða hlutdrægur í veitingu þeirra. Hann sagðist ekki vita, á hverju ég hefði byggt þessi ummæli mín. Ég sagði það í ræðu minni, að þetta væri byggt á hans eigin ummælum, og svo bætti hann nú um þau með því að segja, að það væri stefna Framsfl. að færa verzlunina frá kaupmönnum til samvinnufélaganna. Fyrst það er yfirlýst stefna að færa verzlunina frá kaupmönnum til samvinnufélaga, því þá ekki að nota þetta dæmalausa tækifæri, - og kannske það hafi verið notað? Hafi samvinnufélögin átt erfitt uppdráttar, því þá ekki að nota þetta eindæma tækifæri og nota það vald, sem einni vissri stjórnardeild er fengið í hendur? Hæstv. ráðh. hefir beinlínis gefið ástæðu til þess, að það vakni grunur á honum um, að hann beiti rangindum í úthlutun leyfanna. Hann hefir beinlínis gefið tilefni til þess. Ég veit naumast, hvort ég á að fara út í það, hvernig innflutningsnefndinni og hæstv. ráðh. hefir mistekizt. með niðurfærslu innflutningsins. Hann sagði, að aldrei hefði verið um það rétt að koma innflutningnum neðar en 37-38 millj. kr. Ég hafði nú skrifað hér eftir honum 36 millj., en það getur verið, að hann hafi meint hitt. Það er lítið búið að prenta af umr. frá síðasta þingi, og ég get ekki fundið í því þau ummæli hæstv. fjmrh., sem mig rekur minni til, að hann hefði hér í fyrra, að innflutningur þyrfti að komast niður í 32 millj. kr. En við skulum halda okkur við þessar 37 millj. Nú er innflutningurinn, að því er séð verður á bráðabirgðayfirliti, kominn upp í þetta, og þegar þetta yfirlit er gert, er eftir sá hluti árs, sem samkv. venju skilar ekki minni innflutningi en 8 millj. Auk þess er þetta aðeins bráðabirgðayfirlit, og reynslan hefir sýnt, að raunverulegur innflutningur er alltaf um 10% meiri heldur en slík yfirlit sýna, og er þá, að þessu hvorutveggja töldu, innflutningur ársins orðinn 47-48 eða jafnvel allt að 49 millj., í staðinn fyrir 37, og ef hæstv. fjmrh. er ánægður með þetta, þá er svo sem ofur auðvelt að ímynda sér, hvernig fara muni á næsta ári. Ég get ekki heldur fundið þau ummæli, sem hann bar á móti, að hann byggist við að verða búinn að koma á greiðslujöfnuði um áramót; og ég man ekki, hvort hann sagði þetta beint. Ég man, að hann svaraði hv. 1. þm. Skagf. út af og sagði, að hans spurning væri svo vitlaus, að hún væri ekki svaraverð, en minni spurningu tók hann miklu skár og sagði, að það væri þó vit í henni og hann vildi svara henni, og svarið var á þá leið, að hann byggist við, að um næstu áramót yrði kominn á greiðslujöfnuður. Að öðru leyti get ég svo látið útrætt um þetta atriði. Ég sagði, að eins og nú væri ástatt væri ekki skemmtilegt að taka við völdum. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh., hvort honum finnist þetta ekki á rökum reist. við skulum taka til dæmis fyrirtæki, sem upphaflega hefði verið gott, en búið væri fara verulega illa með, jafnvel svo, að ekki væri sýnilegt, að því yrði bjargað frá gjaldþroti. Gæti þá ekki vel farið svo, að margur hygginn maður segðist ekki treysta sér til að taka við því, jafnvel þótt hann hefði áhuga fyrir fyrirtækinu og vildi því allt hið bezta? Þegar þannig er búið að fara með fjárhaginn, getur vel verið, að það sé allt eins heppilegt, að þeir, sem leitt hafa út í ófæruna, fái að fara með málin til enda. Það getur vel verið, að þjóð, sem er jafnóþroskuð í stjórnmálum og okkar þjóð er, þurfi jafnvel á svo ströngum skóla að halda til þess að augu hennar opnist. Ef aðrir tækju við og leiddu þjóðina út úr ógöngunum, þá gæti svo farið, að sumt af þeim ráðstöfunum, sem nauðsynlegar væru til bjargar, yrði skoðað sem óþarfa harðýðgi og að þjóðin lærði minna á því en hún myndi ella gera.

Pétur Halldórsson Mig langar aðeins til þess að gefa skýringar á atriði, sem hv. 2. þm. Árn. virtist misskilja í ræðu minni, en það var hvað ég hefði átt við með hinum teknisku örðugleikum í sambandi við þetta mál. Hina teknisku örðugleika kallaði ég það, sem ráðh. talaði um að væru á framkvæmd þessa máls. Hv. þm. leizt ekki á, að ég gerði greinarmuná óskum kennaranna, hverrar tegundar þær væru. En þetta er rétt. Kröfur og óskir kennarastéttarinnar eru mjög mismunandi í eðli sínu, enda þótt stéttin sjálf telji þær sama eðlis. Það getur t. d. alls ekki talizt sérkrafa kennarastéttarinnar, þó að sett séu lög um aukna menntun stéttarinnar. Slíkt er krafa þjóðfélagsins.

Hannes Jónason [óyfirl.]: Það er algerlega misskilningur hjá hv. 9. landsk., að orð hans eða ritdómur hafi hlaupið í mínar taugar. Ég er alls ekki taugaóstyrkur maður og þarf því stærri skammta en þetta og úr öðrum stöðum, til þess að þeir hafi nokkrar verkanir á mig. Orð mín voru eingöngu sögð til þess að vísa á bug óréttmætri árás, sem ég áleit, að væri gerð á kennarastétt landsins og leita að þessu lága. Og orsakirnar fann ég í þessum ritdómi hjá þessum hv.þm., sem er kennari við kennaraskólann. Við skulum þá fara nánara út í þetta, fyrst farið er að gera það að umræðuefni. Hann sagðist hafa sagt það, að sér finnist, að allar góðar dísir hafi yfirgefið þennan kennara, þegar hann hafi farið norður. Það mættu allir sjá, eftir því, hvernig ég hefði komið fram hér, að það væri engin paradís að feta í fótspor mín þar norður frá. Hann virðist halda, að ég lifi og hrærist í öllu alstaðar í kjördæmi mínu. En sannleikurinn er sá, að ég hefi aldrei séð þennan mann, hvað þá talað við hann. Ef hv.þm. hefir haft þá trú, að ég mundi snúa öllum til betri vegar eða á mína skoðun í landsmálum, þá er ekki undarlegt, þó að hann sé hugsandi yfir framtíð þessa pilts frá sínu sjónarmiði skoðað. Í þessu öllu felst þá sú skoðun þessa kennara kennaraskólans, að það sé ekki uppeldisfræðslustarfið, sem fyrst og fremst sé verkefni kennaranna, þegar þeir komi út í sitt skólaumdæmi, heldur sé það pólitísk starfsemi, og það skipti mestu máli, hvernig henni verður hagað þar og hvort þeim tekst að vinna þetta starf, en kennslan sjálf sé aukaatriði. Eða á þetta bara að skoðast sem almenn lítilsvirðing á barnafræðslu í sveitum landsins? Slíkt og þvílíkt getur ekki verkað vel u nemendur kennaraskólans. Ég held, að það sé þvert á móti til niðurdreps fyrir þeirra andlegu krafta. Nei, það er önnur starfsemi en þessi, sem á að sitja í fyrirrúmi hjá kennarastéttinni. Kennurum ber skylda til að meta starf sitt ekki eftir því, hvort það er í stórum kaupstað eða stærri kauptúnum, sem þeir reka þetta starf, heldur eiga þeir aðeins að hugsa um að uppfræða börnin sem bezt á allan hátt og keppa að því að ná því takmarki sem allra bezt. En það, sem ég er að vita, er þessi andi, sem hv. 9. landsk. vill, að sé ríkjandi, og það rýrnar ekkert við það, þótt hv.þm. hafi fengið samskonar áminningar frá öðrum stöðum. En þessa hirtingu, sem hann segir, að hafi komið frá nemendum sínum úr kennaraskólanum, hefi ég ekki orðið var við. Ég þarf svo ekki frekar að orðlengja um þetta. Ég er ekkert reiður við hv.þm. út af þessum skrifum hans. Mér stendur alveg á sama, hvorum megin hryggjar hann liggur, því að hann hefir ekki nokkurn skapaðan hlut að segja, t. d. meðal kjósenda í mínu kjördæmi - og líklega ekki í neinu kjördæmi. En ég álít það ekki hollt og ekki samkv. þeim starfsháttum, sem eiga að vera ríkjandi í kennaraskólanum, að kennararnir þar séu að reyna að leiða nemendurna út á rangar brautir og víkja þeim af þeim leiðum, sem þeir fyrst og fremst eiga að halda sig á. Það væri æskilegast, að þeir létu sínar pólitísku skoðanir koma sem minnst fram við kennslu barna, sem eiga vitanlega foreldra með mjög svo mismunandi skoðunum í landsmálum. Ef kennarar fara að beita sínum pólitísku áhrifum í skólunum, þá getur það orðið til að koma af stað óánægju og úlfúð þar, sem þeir starfa. Sú óánægja getur aldrei leitt til neins góðs, heldur getur hún oft orðið til þess, að starf kennarans beri miklu minni árangur en þyrfti að vera, án þess að ég sé að amast við því, að kennarar hafi eins og aðrir sína pólitísku skoðun, því að það getur enginn bannað þeim.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Reykv. hefir nú borið fram andmæli á við og dreif gegn frv. Hann fann að því, að stjórnarflokkarnir skyldu hafa leyft sér að semja um málið, áður en það var komið alllangt áleiðis í þinginu, eða jafnvel áður en það var komið inn í þingið. Þetta er auðvitað misskilningur á þingræði og lýðræði, eins og það er framkvæmt í sérhverju lýðræðislandi. Slík afgreiðsla mála sem þessi er svo áberandi í þeim löndum, sem lengst eru komin í þessu efni, að þingin geta afgr. málin á mjög skömmum tíma, af því að flokkarnir voru áður búnir að semja um þau. Þessi vinnubrögð ein megna að viðhalda þingræðinu. Ef flokkarnir geta ekki á þennan hátt komið sér saman um málin, þá getur þingræðið ekki haldið áfram að starfa. Hv. þm. talaði nokkuð um einstök atriði frv. Hann sagði, að Framsfl. hefði alltaf barizt fyrir haftastefnunni, mér skildist af heimsku forráðamanna hans, og aðrir hefðu svo dregið dám þar af. Sjá allir, hverja þýðingu svona röksemdafærsla hefir. Allir vita, að Framsókn ein hefir í mörg ár haldið því fram, að hafa beri hömlur á innflutningnum. En hvernig er komið? Báðir hinir flokkarnir eru búnir að ganga inn á þessa stefnu. verzlunarþingið síðasta gekk líka út frá þessu sem sjálfsögðum hlut. M. ö. o. innflutningshömlurnar, sem hv. 1. þm. Reykv. hefir verið að rakka niður nú um mörg ár á Alþingi, eru nú svo viðurkenndar, að hans flokkur hefir líka orðið að viðurkenna nauðsyn þeirra. Sterkasta stöð hans og hans nota, verzlunarstéttin, er nú fallin, því að hún sér, að þessum málum verður að skipa með valdboði ofan frá. Það er e. t. v. ekki þægilegt fyrir hv. 1. þm. Reykv. að fá þessa ályktun frá verzlunarþinginu, og ég er hissa á því, að hann skyldi vera að minnast á þetta. Þetta er nú ekki einsdæmi um mál, sem Sjálfstfl. berst á móti. Þegar þau eru orðin almennt viðurkennd, snýst hann að jafnaði, til þess að láta fenna yfir, að hann hafi aður verið þeim andvígur. Þá sagði hv.þm., að við hv. 4. landsk. hefðum haldið því fram, að þessi tollur væri lúxusskattur. Ég hefi nú aldrei sagt það. Ég sagði, að eftir frv. væri hægt að leggja misjafnt á vörurnar, eftir því, hvort þær væru nauðsynlegar eða ónauðsynlegar. Hv. þm. veit, að verzlunarstaða okkar er þannig, að á ýmsum sviðum getum við ekki komið innflutningshömlunum við. Sumar vörur, sem hljóta að teljast óþarfar, verður að flytja inn, vegna þessarar verzlunaraðstöðu okkar gagnvart öðrum löndum. En þá getur það ekki talizt óeðlilegt, þó að þær séu tollaðar. Þá sagði hv.þm., að ég hefði í fyrra haldið því fram í blekkingarskyni, að tekjurnar í ár myndu ekki verða minni en verið hefði, til þess að ginna þm. til að fallast á till. mínar. Ég sagði í fyrra, að ég gæti ekki sagt, hve innflutningurinn yrði í ár miklu lægri en í fyrra, en bjóst við, að upphæðin myndi nema 6-7 millj. kr. En þegar innflutningurinn var ákveðinn, var reiknað með því, að við myndum t. d. selja meiri fisk til Spánar en raun varð á. Voru það talin full rök fyrir því, að reikna mætti með meiri útflutningi en orðið hefir. Þá var líka reiknað með því, að í ár yrði meðalsíldveiði fyrir norðan, þannig, að síldarsalan gæfi af sér meiri gjaldeyri en hún hefir gert. Þess vegna var, þegar innflutningsleyfin voru ákveðin fyrir 1935, litið bjartari augum á þetta en reynslan hefir réttlætt. Þess vegna hefir ekki náðst greiðslujöfnuður á þessu ári. Hv. nm. sagði, eins og ég nefndi áðan, að ég hefði í fyrra lofað greiðslujöfnuði í árslok 1935. Þetta er ekki annað en útúrsnúningur. Ég sagði, að stefna bæri að því, að þessi greiðslujöfnuður næðist, og það hefir verið gert. En hvorki ég eða aðrir geta vitað fyrirfram, hvernig sölumöguleikar verða. Í þessu efni verður að ráða allt af líkum. Horfurnar fyrir næsta ár eru nú ekki svo glæsilegar, að fært sé að reikna með sömu tekjum af innflutningnum. Því hefir þetta samkomulag orðið milli flokkanna. En um þetta er, sem sagt, vitanlega ekki hægt að vita neitt ákveðið fyrirfram. Við getum t. d. ekkert um það sagt. hvernig síldveiðin gengur næsta ár. Það verður allt að ráða af líkum. Til þess að vera ekki of bjartsýnir, hafa stjórnarflokkarnir komið sér saman um, að ekki beri að reikna með meiri tekjum næsta ár en ca. 14 millj. kr. við vitum báðir, að þó að hægt sé að komast misjafnlega nálægt þessu, þá er ekki hægt að vera viss. Yfirleitt vilja liðir fremur teygjast fram úr áætlun en að afgangur verði. því má aldrei tefla á tæpasta vaðið um þessar áætlanir. Hv. þm. taldi sig hafa góð rök til að ná sér niðri á mér, er hann hélt því fram, að ég hefði sagt, að landsreikningarnir færu ekki fram úr áætlun; því væri óhætt að treysta. Þetta er rangfærsla á orðum mínum. Ég sagði, að áætlunin væri hærri nú en áður og að reynt hefði verið að tryggja það betur en áður, að ekki yrði farið fram úr áætluninni. við hv. 1. þm. Skagf. ræddum um þetta, og okkur kom saman um, að um slík atriði væri ekkert hægt að segja með vissu fyrirfram. Og ég vil taka það fram, að þegar fram verður lögð útkoma þessa árs, þá mun það sýna sig, að komizt hefir verið nær en áður því marki, að samræma landsreikninga og fjárl. Ég get ekki sagt, hve mikill munurinn verður, en hann skal verða minni en áður. Mun verða unnið að því að þoka áætlunum sem næst þessu marki. En hvorki ég eða aðrir geta tekið ábyrgð á því, að ekki verði í neinu farið fram úr áætlun. Eftir á getum við svo deilt um það, að hve miklu leyti þetta hefir tekizt. þá minntist hv.þm. á innlendu vörurnar og fellst á, að rétt væri að hlífa þeim við álagningu. En þar fann hann sér annað til. Sagði hann, að nær væri að stefna að því, að menn gætu selt þessar afurðir ódýrari. Þetta kemur nú ekki skattaálagningunni beinlínis við, en ég get þó ekki stillt mig um að benda á, að ýmsar þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til að afla ríkissjóði tekna, miða að því að minnka framleiðslukostnað þessara vara. Má þar nefna styrk til mjólkurbúa og frystihúsa og til kartöfluframleiðslunnar. Eða heldur hv.þm. ekki, að stj. sé með þeim ráðstöfunum að framkvæma hluti, sem hann telur sjálfur æskilega? Með þessu frv. eru teknir skattar aðallega af öðrum stéttum en framleiðslustéttunum og verkamönnum, til þess að létta fyrir þeim síðarnefndu. Hv. þm. sagði, að þessir skattar lentu aðallega á framleiðslunni. Tekjuskatturinn kæmi á launamennina og leiddi til þess, að hækka yrði laun þeirra, en það myndi þyngja á fyrirtækunum og þannig koma niður á framleiðslunni. En eftir því hækkar skatturinn þá fyrst, er komið er fram yfir 6000 kr. skattskyldar tekjur. Hann hækkar ekki nema um 1-2 kr. kr fyrir neðan. Þetta svarar til 7000-8000 kr. launa. Framleiðendur eru þá ekki svo þjakaðir sem af er látið, ef þeir þurfa að láta undan kaupkröfum þessara manna, sem hafa 7000-8000 kr. laun og þar yfir. Ég er í engum vafa um, að þetta eru ekki annað en falsrök hjá hv. 1 þm. Reykv. Ekkert fyrirtæki mun láta undan þessum kröfum, og því mun ekki eyrir af þessum skatti lenda á framleiðslunni. Hv. þm. reyndi að gera sér mat úr því, að skattur þessi lenti á 3000 kr. tekjum og myndi þannig koma niður á sendisveinum. Í frv. eru felldir saman þrír skattstigar: fyrst upphaflegi skattatiginn, þá 10% viðbótin og loks þessi skattstigi, sem hér um ræðir. Þegar þrír skattstigar eru felldir saman á þennan hátt, er ekki hægt að hnitmiða allt upp á krónu. Af 4000 kr. skattskyldum tekjum er skatturinn t. d. 155 kr., í stað 154 kr. Þetta er aðeins tekniskt atriði og leiðir af því, að skattstigunum er steypt saman. Á 5000 kr. skattskyldum tekjum hækkar skatturinn um 2 kr. Það er svo sem ekki þýðingarlítið að geta upplýst það, að hér hafi verið sagt ósatt um 2 kr. Í sambandi við sendisveinana vil ég benda hv.þm. á það, að það er misskilningur hjá honum, ef hann heldur, að sendisveinar hafi yfirleitt 3000 kr. skattskyldar tekjur. Það svarar venjulega til 6000 kr. launa ef maðurinn hefir fjölskyldu. Það er misskilningur, að sendisveinar hafi það kaup og að þeir hafi yfirleitt fjölskyldu. Hv. þm. talaði um, að núv. stjórnarflokkar færu alltaf sömu leiðina. Ef tekjurnar brygðust, gripu þeir alltaf til þess ráðs að hækka skattana. Hann gekk framhjá því, sem ég hefi bent á, að hér er farinn meðalvegur. Útgjöldin eru færð niður um nokkrar milljónir, en hinsvegar er aflað nokkurra millj. kr. nýrra tekna. Þessu verða menn að muna eftir. Á fjárl. er skorið niður það, sem nálega nemur tekjurýrnun þeirri, sem gert hafði verið ráð fyrir á þessu ári, en nýjum útgjöldum er mætt með skattaálagningu. Ég get vel trúað því, að honum sé illa við 1. gr. frv., vegna þess að hún tekur það fram, að verja á þessum nýju skattaálögum til verklegra framkvæmda, til framlaga til atvinnuveganna og alþýðutrygginga. En þetta er sett inn í frv. til þess að taka af allan vafa um það, að þessir nýju skattar eru lagðir á til þess að mæta þessum fjárframlögum, en ekki til þess að mæta þeim fjárframlögum, sem nú þegar eru á fjárl. Til þess að mæta þeim útgjöldum var fært niður um 1 millj. kr. Það er því algerlega rangt hjá hv.þm., að þessar nýju skattálögur séu til þess að borga embættislaun og annað slíkt, því þær eru einungis til þess að standast nýmælin. En ég get vel hugsað, að hv.þm. sé illa við þetta, vegna þess að það kemur ljóst fram, að hver sá, sem beitir sér gegn þessu frv., beitir sér um leið gegn því, að þau nýmæli verði framkvæmd, sem peningarnir eiga að renna til. Og hv.þm. þykir það slæmt, að málið skuli vera sett þannig upp, að ekki sé hægt að þyrla upp um það moldryki og segja, að þessar nýju skattaálögur fari í venjuleg útgjöld og eyðslu. Honum þykir eðlilega slæmt, að þetta vopn skuli vera slegið úr hendi hans. En þeir, sem greiða atkv. á móti 1. gr. frv., eru mótfallnir því, að þessum málum sé hrundið í framkvæmd, nema þá því aðeins, að þeir geti sýnt fram á lækkun á öðrum liðum fjárl. til þess að mæta þeim. Og sú skylda hvílir á andstæðingum þessa máls, því þá fyrst er hægt að rökræða þetta mál fram og aftur. En meðan hv. stjórnarandstæðingar gera ekki annað, eins og hv. 1. þm. Reykv., en að teygja út úr einstök atriði og gagnrýna þau, er ekki hægt að rökræða þetta mál. Sannleikurinn er vitanlega sá, að þeir hafa ekki trú á því sjálfir, að mönnum falli betur þeirra leið, ef sýnt er, hvernig hún er, og þess vegna taka þeir það ráð að snakka um það vítt og breitt, að þetta séu voðalegar álögur, sem bezt sé að vera laus við. En þeir benda bara ekki á, hvaða ráðstafanir þurfi að gera til þess að losna við þessar skattaálögur. Nei, sú skylda hvílir á hv. stjórnarandstæðingum að gera hreinlega grein fyrir sinni stefnu, og ef þeir ekki gera það, þá er það viðurkenning á því, að þeir hafa enga trú á því, að fólkið fallist á, að þeirra stefna sé réttari, ef sýnt er framan í hana eins og hún er. Það er náttúrlega vinsælt að segja: Við skulum ekki hafa neina skatta og við skulum styrkja landbúnaðinn og sjávarútveginn. - En þetta er bara fíflaskapur, ef ekki er jafnframt gerð grein fyrir því, hvar peningana á að taka. Ég vil þess vegna vænta þess, að næstu ræður hv. stjórnarandstæðinga snúist einmitt um það að leggja málið glöggt fyrir, svo að okkur syndugum mönnum gefist kostur á að sjá, hver hin eina rétta leið er í þessu máli, sem þeir eru alltaf að tala um. Hana höfum við ekki fengið að sjá. En ég sé nú, að hv. I. þm. Skagf. er búinn að biðja um orðið, og hann hefir verið mjög órór undir þessari ræðu, svo ég þykist viss um, að, hann ætlar sér nú að sýna fram á, hver hin eina rétta leið er.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég hefi ekki getað fylgzt með þessari umr. málsins. Í þessu frv. er lagt til að fella niður þá heimild, sem nú er í l., að setja megi menn í kennarastöður, þó að þeir hafi ekki próf frá kennaraskólanum, og verði menn því að hafa kennarapróf til að geta fengið stöðu við opinbera skóla, einkaskóla eða smábarnaskóla. Nú er mér ekki vel kunnugt um það, hvort menntmn., sem hefir fengið þetta mál til meðferðar, hefir kynnt sér til hlítar, hvernig er ástatt í þessu efni, og þá í fyrsta lagi það, hvert hlutfallið er milli tölu þeirra kennara, sem hafa prófréttindi, og hinna, sem ekki hefðu kennsluréttindi samkv. þessum ákvæðum. Ég tel sjálfsagt að kynna sér þetta, áður en frv. er afgr. Það mun láta nærri, að tala þeirra manna, sem hafa prófréttindi, samsvari þeim fjölda, sem er af kennarastöðum í landinu, en margir af þessum mönnum munu hafa bundið sig við önnur störf og munu því alls ekki hugsa til að taka að sér kennslustörf, enda hefir ekki verið unnt í mörgum farskólahéruðum að fá kennara með prófréttindum, og hafa því verið settir þar til bráðabirgða menn, sem eru próflausir eða ólærðir. Ég vil skjóta því til n., ef hún hefir ekki fengið upplýsingar um þetta, hvort hún sjái ekki ástæðu til að taka til athugunar, hversu margir af þeim, sem ekki hafa rétt til að gegna kennslustörfum samkv. þessum ákvæðum, kenna nú við skóla til bráðabirgða. Ég geri ráð fyrir, að eitthvað sé til af þeim, og má búast við, ef þeir hafa reynzt vel, að þeir fengju skipun bráðlega. Í þessu sambandi væri þá líka rétt að athuga, hvort ekki væri rétt að fresta gildistöku l., t. d. til 1. okt. næstk., því að þá yrði væntanlega búið að fá upplýsingar um þetta atriði. Ég veit ekki, hvort n. vill fallast á, að þessari umr. sé frestað, og geri ég það ekki að kappsmáli, því að segja má, að menntmn. Ed. gæti á sama hátt gert þetta. En verði frv. afgr. frá þessari d. eins og það liggur nú fyrir, mundi ég reyna að fá því breytt í Ed., eftir því sem nauðsynlegt teldist. Vil ég svo heyra álit hv.frsm. um þetta.

Sigurður Einarsson [óyfirl.]: Ég verð að segja, að það er langt síðan ég hefi orðið jafnsteinhissa eins og ég varð áðan undir ræðu hv.þm. Ak. Ég varð alveg hissa á því, að jafnhversdagslegt lipurmenni, sem er það tamara að verka frekar vel á mann, skyldi villast eins langt og hann gerði inn á vettvang barnakennaranna í landinu. Þegar hv.þm. talar um, að barnakennararnir séu með stéttarsamtökum sínum að espa mikinn hluta þjóðarinnar til andstöðu gegn sér og beita hana þrælatökum með sínum hóflausu kröfum, þá er langt gengið í fjarstæðunum. Og þó veit þessi hv.þm. mætavel, að kennarastéttin í landinu er lægst launaða stéttin í landinu, og að starf hennar er jafnan mjög vanþakkað. Ef kennararnir hefðu ákaflega stuttan vinnutíma og lifðu í vellystingum pragtuglega, sambærilegum lifnaði við lifnaðarhætti máttarstólpanna í flokki hv.þm. Ak. og stéttarbræðra hans, þá hefðu kröfur þeirra sjálfsagt ekki verið taldar hóflausar af hv.þm., og ekki talað um, að þeir væru að beita þjóðina þrælatökum. Ég skil ekkert í hv.þm., að hann skyldi leyfa sér að slá fram þessum barnalegu sleggjudómum um íslenzku kennarastéttina; því að honum hlýtur að vera það ljóst, að þessi ummæli hans eiga sér engan stað. Hv. þm. veit, að það á síður við um kennarana en flestar aðrar stéttir þjóðfélagsins, að þeir geri hóflausar kröfur fyrir sjálfa sig, og séu margir vandræðamenn, sem aldrei ættu að koma nálægt barnakennslu, eins og hann orðaði það. Og þegar hv.þm. fór svo að skýra þessa andstöðu sína gagnvart kennarastéttinni og hvernig á henni stæði, þá kom það í ljós, að honum þóttu kennararnir við kennaraskólann hæna að sér radikala menn og kommúnista. Ja, aumingja Ásmundur Guðmundsson og Steingrímur Arason; það er ekki gaman fyrir þá að fá svona ákúrur á bakið fyrir það, að þeir hafa hjálpað ýmsum nemendum til að komast í kennaraskólann, þó að þeir hafi ekki getað fullnægt inntökuskilyrðunum. Hinsvegar mun það vera flestum kunnugt, að ég hefi staðið mest á móti því, að nemendur væru teknir inn í kennaraskólann án þess að þeir hefðu nægilega undirbúningsmenntun. Fyrir nokkrum árum ætlaði Sjálfstfl. að ærast út af því, að kandidat í guðfræði varð kennari við kennaraskólann. Þetta er bara barnaskapur að tala um svona lagað í sambandi við það, hvort gera eigi endurbætur á kjörum kennara. Það er óneitanlega hálfhart að vera að tala um þrælatök í sambandi við þetta. Hvað ætli þurfi marga kennara til að jafnast á við einn fisksöluforstjóra að launum? Og svo er verið að tala um hóflausar kröfur þeirra og þrælatök, og þeir eru nefndir vandræðamenn o. s. frv. Ég get frætt hv.þm. á því, að þeir menn, sem eitthvað hefir komið fyrir, sem kallað er, seinustu 10 árin, eru undantekningarlaust menn, sem eru aðskotadýr í stéttinni og ekki hafa þjálfazt í kennaraskólanum, - menn, sem hafa þröngvað sér inn í hana án þess að fullnægja þeim kröfum, sem hér er verið að gera um undirbúningsmenntun kennara. Ég get sagt það, að hafi einhverjum þótt svör mín loðin við ræðu hæstv. ráðh., að það hefir ekki verið hjá því komizt að hafa svo tugum skiptir af ólærðum mönnum í kennarastöðu, af því að launin eru svo lítil, að beztu mennirnir vilja ógjarnan þessi störf. En úr þessu verður ekki bætt nema með því að gera kjörin lífvænlegri, og ég sé enga ástæðu til að draga að gera slíkt að lögum. En um gildistökuákvæði þessara l. verð ég að segja það, að mér finnst engu verulegu máli skipta, hvort l. ganga í gildi strax eða 1. okt. 1936. Mér virðist kennarar megi vel við una, þótt þau gangi ekki í gildi fyrr en 1. okt. 1936; ég sé ekki að það sé neitt atriði.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Frv. það, sem hér er borið fram af meiri hl. fjhn., gerir ráð fyrir um liðl. 900 þús. kr. tekjum í ríkissjóð, og er ætlazt til, að það gildi aðeins fyrir árið 1936. Er það ætlað til alveg sérstakra ákveðinna framkvæmda, svo sem sagt er í 1. gr. frv. og nánar er lýst í grg. Ef við athugum ástandið í heiminum umhverfis okkur, þá er ekki glæsilegt um að litast. Styrjaldir geisa víðsvegar og minni máttar þjóðir eiga á hættu, að hinar stærri leggi þær undir sig og hafi til þess eitt og annað yfirskyn. Svipað er um viðskipti og verzlun milli þjóða að segja. Þar er allt bundið í hina römmustu fjötra. Hin afskekkta íslenzka þjóð hefir ekki farið varhluta af þessu ástandi í heiminum, og þótt við séum ekki í stríði við neinn og ætlum okkur ekki að eiga illt við neina þjóð, þá má í raun og veru samt segja, að við séum í umsátursástandi, ekki þannig að skilja, að herskip liggi á siglingaleiðum vorum og teppi ferðir vorar til annara þjóða eða herskip varni siglinga á hafnir Íslands, heldur er okkur meinuð að selja aðalframleiðsluvörur okkar í mörgum löndum, sumpart með algerðu innflutningsbanni á þeim og sumpart eru lagðir á þær svo háir tollar, að ekki er viðlit að selja þær, og loks höfum við sjálfir neyðzt til þess að gera samninga um að minnka innflutning vorn til margra landa. Þó við gætum selt sumar aðalframleiðsluvörur okkar og vildum jafnvel færa þær niður í verði, þá er víða bann við því að flytja þær inn þar, sem til eru kaupendur og neytendur að framleiðsluvörum okkar. Þetta ástand gerir það að verkum, að aðalframleiðsluvörur vor Íslendinga hafa sumpart verið seldar mjög lágu verði og sumpart verið erfitt að selja þær, og jafnvel má búast við, að svo geti farið, að ekki verði hægt að selja þær allar. Þetta verzlunarástand í heiminum hefir þau áhrif, að við getum ekki látið allt reka á reiðanum og hagað okkur eins og engar tálmanir væru á sölu íslenzkra vara. við verðum að haga okkur eftir þeim kringumstæðum, sem við lifum undir. Við verðum að takmarka það, sem við kaupum frá útlöndum, vegna þess að við getum ekki selt framleiðsluvörur okkar til þess að greiða allt það, sem við kynnum að þarfnast eða vildum kaupa. Verzlunarjöfnuðurinn 1934 var mjög svo óhagstæður, og hefir varla verið minni halli á viðskiptum við útlönd það ár en um 10 millj. kr. Slíkt getur ekki haldið áfram, og í rauninni eru allir sammála um það. Jafnvel þær stéttir, sem þetta tekur til, eins og t. d. verzlunarstéttin, hefir lýst því yfir, að hún telji það óhjákvæmilegt, að kaupum á erlendum vörum sé hagað eftir kaupgetu íslenzku þjóðarinnar, það er eftir útflutningnum. En af takmörkun innflutningsins leiðir aftur það, og einnig vegna erfiðleika á sölu afurða okkar, að vandkvæðin aukast innanlands, og þá verður ríkissjóður að hlaupa í skörðin til uppfyllingar á þeim eyðum, sem verða í atvinnunni, a. m. k. á meðan ekki tekst að veita útflutningnum og verzluninni í annað horf og nýrra markaða er ekki aflað fyrir verulegan hluta af afurðum landsmanna. Meðan þannig stendur á, að atvinnuleysið helzt, þá þarf ríkissjóður fé til þeirra framkvæmda, sem eiga að einhverju leyti að bæta upp það atvinnutjón, sem verður við sjálft atvinnuleysið, þótt rétt sé að játa það, að ef að syrtir enn meira, þá getur ekkert sem heitir komið í staðinn fyrir sjálfar aðalatvinnugreinar landsmanna, ef salan á framleiðslu takmarkast stórkostlega frá því, sem nú er. En þótt ískyggilegt sé með sumar framleiðsluvörur okkar, þá er óþarfi að örvænta. Tilraunir með nýja framleiðslu sjávarafurða í eigi allsmáum stíl hafa fært okkur heim sanninn um það, hversu mikil og margvísleg auðlegð felst í hafinu við strendur landsins, ef við aðeins getum fært okkur þá auðlegð í nyt á réttan hátt. En til þess að halda uppi framkvæmdum meðan breytt er til, verður ríkið að afla sér nýrra tekna, ef ekki er búizt við nægilega miklum tekjum af þeim tekjustofnum, sem nú eru á fjárl. ríkisins. Og með því að flokkar þeir, sem nú fara með völd, telja rétt að fylgja þeirri stefnu að reyna að hafa jafnvægi á útgjöldum ríkissjóðs og tekjuöflun, þá hefir það ráð verið tekið að flytja tekjuaukafrv. þau, sem hér liggja nú fyrir. Um hátekjuskattinn er það að segja, að deila má um það, hvort hann sé of hátt settur. Um þetta hefir verið mikið mál skrifað, og hefir margt af því verið fjarstæða. Sumir hafa ímyndað sér og jafnvel sagt opinberlega, að það sé enginn vandi að afla ríkissjóði tekna með stórlega auknum hátekjuskatti. Hjá manni, sem hefði t. d. 10 þús. kr. tekjur, mætti taka allt, sem væri fyrir ofan 6 þús. kr., í ríkissjóð: þá mætti segja, að ríkissjóði hefði hér verið aflað 4 þús. kr. tekna. Og væri þannig reiknað, mætti sjálfsagt fá út háa reikningslega fjárhæð í ríkissjóð. En þá er ekki gert ráð fyrir neinum gjöldum til þarfa bæjar- og sveitarfélaganna, en allir vita þó, að bæjarfélögin þurfa sinna muna með, og ríkissjóður má ekki ganga svo nærri tekjum, að bæjarfélögin hafi ekkert svigrúm til gjaldaálagningar. Væri sú leið farin að taka allar tekjur fyrir ofan tiltekið launahámark, þá er hætt við, að þær tekjur kæmu aldrei í ríkissjóð, í fyrsta lagi af því, að launin yrðu ekki ákveðin hærri en svo, að hæfilegur skattur yrði greiddur af þeim, og það er hætt við, að svo geti farið, að þessar tekjur hverfi, eða yrðu þá mjög lítilfjörlegar. Þess vegna verður að ákveða skattinn svo, til þess að hann verði tekjustofn handa ríkissjóði, að skattþegnar hafi þó eitthvað eftir af hverju þúsundi, þar sem skatturinn verður hæstur. Og þá verður að taka tillit til þess, að sami skattþegn á einnig að greiða útsvar til opinberra þarfa síns hrepps eða kaupstaðar. Í þessu frv. er ætlazt til þess, að bæjar- og sveitarsjóðir fái nokkuð af tekjuskattinum, eða helming, ca. 180 þús., af viðaukanum. Tollar eru að vonum óvinsælir. Alþfl. hefði kosið aðrar leiðir til tekjuöflunar en þá, að leggja vörugjald á nokkuð af innfluttum vörum, en eins og tekjum ríkissjóðs er nú háttað, hefir ríkissjóður allverulegan hlut af tekjum sínum af vörugjaldi og verðtolli. Og miðað við árið 1933 var það að upphæð 3320 þús., eða 27,5% af tekjum ríkissjóðs, en með þeirri viðbót, sem hér er hugsuð, verða tolltekjur ríkissjóðs þó eigi nema 3 millj. króna eða 20% af tekjum ríkissjóðs. Nú þegar innflutningurinn minnkar, þá þarf ríkissjóður samt að halda tekjum sínum óskertum, til þess að halda uppi framkvæmdum, eins og að undanförnu, og til þess að geta veitt atvinnuvegunum stuðning og jafnframt auknar tekjur, til þess að geta aukið framkvæmdir í landinu og til styrktar alþýðu í landinu, eins og framlag í alþýðutryggingarnar. En landsfólkið í heild greiðir, þrátt fyrir þá gjaldaaukningu, sem felst í frv., minni fjárhæð í ríkissjóð í vörugjaldi og tollinn en t. d. bæði 1933 og 1934. Og vert er að geta þess, að allar þær vörur, sem notaðar eru til framleiðslu til lands og sjávar, eru undanþegnar þessu gjaldi, og einnig helztu og óhjákvæmilegustu nauðsynjar. Þetta frv. er samkomulagsleið um tekjuöflun milli stjórnarflokkanna, og það er sjálfsagt hvorugur ánægður yfir því að þurfa að leggja á nýja skatta; en það liggur í hlutarins eðli, þegar samið er, að þá getur hvorugur farið þá leiðina um tekjuöflun, sem hann hefði farið, ef flokkurinn hefði einn haft hreinan meiri hl. til þess að skipa þessum málum að sínum vilja. Og við Alþýðuflokksmenn myndum, ef við hefðum haft til þess atkvæðamagn í þingi, farið aðra leið en þá í tekjuöflun að leggja á þetta gjald, þótt ekki hefði verið í einu hægt að aflétta öllum tollum. Athugandi er, að langmestar þær tekjur af innfluttum vörum, sem frv. gerir ráð fyrir, er sumpart á lúxusvörur eða ekki bráðnauðsynlegar vörur, en þó er á nokkrar nauðsynjar lagt gjald, en það er sáralegt. Sjálfsagt verður einhver til þess að segja, að kaffi og sykur séu tolluð og það séu nauðsynjar. Og má að sumu leyti segja, að svo sé, og sumu leyti ekki. Fyrir 15 árum var kaffi í raun og veru óhjákvæmileg nauðsyn þurrabúðarfólks, sem ekki átti kost á málnytu, en þetta hefir nú breytzt, sem betur fer. Þeir, sem muna 10-20 ár aftur í tímann, vita það, að víða í sjóplássum hér á landi voru það aðeins örfáir menn, sem höfðu kýr og gátu veitt börnum sínum og heimilisfólki mjólk. Þessa óhjákvæmilegu nauðsynjavöru. Það var skoðað sem sérstök náð, ef fátæka þurrabúðarfólkið gat kríað til pela og pela af nýmjólk hunda sjúklingum og ungbörnum. Fyrir aukna ræktun er þetta gerbreytt. Í flestum eða öllum sjóplássum og kaupstöðum hefir aukizt gífurlega framleiðsla á mjólk, jafnvel svo, að á sumum tímum árs er hún lítt seljanleg. Og það getur enginn neitað því, að þegar nægilegt er til af mjólk, þá er kaffi ekki orðin jafnóhjákvæmileg nauðsynjavara eins og það áður var, og allra sízt ef tekið er tillit til hins alvarlega ástands. Þetta gildir að nokkru leyti um sykur. Og þótt ég hafi fyrir 10-15 árum talið t. d. kaffi nauðsynjavöru, af ástæðum, sem þá voru fyrir hendi, en þegar þær breytast, væri það heimskulegur einstrengingsháttur að halda því sama fram endalaust. Sama gildir um gjald af aðfluttum iðnaðarvörum. Á síðustu árum hefir vaxið upp í landinu á okkar mælikvarða stórfelldur iðnaður. Það væri á sama hátt heimskulegur einstrengingsháttur að halda fram tollfrelsi á aðfluttum iðnaðarvörum, þegar þær er hægt að búa til í landinu sjálfu. Íslendingar verða sjálfir að greiða fyrir þær framkvæmdir, sem þeir vilja gera, og sjálfir að greiða þau framlög til atvinnuveganna, sem til þeirra er beint og óbeint lagt. við höfum hingað til getað tekið lán til slíkra framkvæmda, og það er líklegt, að við getum fengið lán til sérstaklega arðvænlegra fyrirtækja, sem þá er ætlað að standa sjálfum undir rekstri sínum, en það er hvorki ráðlegt nú né æskilegt að taka lán til almennra þarfa ríkissjóðs. Það kemur aftur að skuldadögum, og gjöld ríkissjóðs vegna erlendra lána eru nú það há, að geta ríkissjóðs að óbreyttu leyfir ekki hærri greiðslur í vexti og afborganir af skuldum. Svo að þessar leiðir til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð má segja, að séu lokaðar. Þá er ekki annað fyrir hendi en að ná þessum tekjum inn með gjöldum ár frá ári, ef ekki á að slá af kröfum um framkvæmdir. Það, sem hv.þm. verða því að meta við sig, þegar þeir greiða atkv. um þetta frv., er þetta: Vilja menn hafa þær framkvæmdir, sem gert er í frv. ráð fyrir, að hin nýju útgjöld beri uppi, eða vilja menn það ekki?

Frsm. (Bjarni Bjarnason) Ég skal reyna að vera stuttorður og gefa ekki tilefni til nýrrar deilu. Hv. þm. V.-Húnv. vildi ég svara því, að ég held, að það sé misskilningur, að skólar eða kennarar beiti áhrifum sínum á nokkurn hátt til þess að hafa áhrif á skoðanir manna í landsmálum, Ég tel, að kennararnir séu þar bornir rangri sök. Það eru margir menn, sem óttast, að kennarar beiti áhrifum sínum í þessa átt, en ég hygg, að það sé að langmestu leyti alveg rangt. Þá vildi ég næst svara hv.þm. Ak. nokkrum orðum. Hann var miklu mildari í síðari ræðu sinni en þeirri fyrri. Tel ég það rétt af honum og honum líkt, að rétta sig við, ef hann hefir farið ógætilega. Það voru tvö eða þrjú atriði, sem hann gerði að umtalsefni. Honum þótti órétt að leita nánar að manni, sem hefði kennararéttindi, ef hann fengist ekki við fyrstu auglýsingu. Það verður samt varla sagt, að þetta séu „hóflausar kröfur“. Það er gott fyrir alla, að fræðslumálastjóri eigi að leita að bezta manninum, sem völ er á, ef hann fæst ekki með fullkomnum kennararéttindum. Þá talaði hv.þm. um það, og gerði mikið úr því, að ég hefði sagt, að barnakennarastéttin hefði verið í mikilli niðurlægingu fyrir nokkrum árum. Og ég stend við það. Ég tel, að engri stétt sé stætt og ómögulegt fyrir hana að koma fram sínum áhugamálum, ef engin eða lítilfjörleg löggjöf er til að varðveita réttindi þeirra. Þannig var það, að menn, sem fundu upp á að vilja fá kennarastarf, voru þótt þeir hefðu ekkert lært til þess, settir jafnréttháir hinum, sem höfðu full kennararéttindi. Þetta getur engin stétt staðizt. Hún hlýtur að fara í niðurlægingu undir slíkri aðbúð yfirvaldanna. Þetta tek ég ekki aftur. En þau l., sem nú eru í gildi um skipun barnakennara og laun þeirra, og þessi viðbót, sem hér er á dagskrá, eiga að bæta úr þessu, svo að réttindalausir menn geti ekki traðkað á rétti kennarastéttarinnar. Þá vil ég svara þeirri fyrirspurn hv.þm., hvort ég teldi, að kennararnir gætu ekki játað það, að þeir kynnu of lítið, og hvort þeir þyrftu að læra meira. Ég veit, að kennararnir játa, að þeir þurfi að læra meira. Skal ég þar vitna í till., sem var borin fram og hlaut einróma samþykki fulltrúaþings kennarastéttarinnar sjálfrar. Till. var um það, að stuðlað yrði að því, að kennarar gætu fengið jafnvel háskólamenntun. Í samþykkt till. liggur vitanlega fullkomin játning þess, að kennarar telji sig þurfa að læra talsvert meira en nú er krafizt.  Annars var ræða hv.þm. hógvær og tekið á þeim atriðum, sem fyrir lágu, svo sem honum er lagið. Hann talaði um, að það væru ýmsir „tekniskir“ örðugleikar í vegi fyrir því að koma þessu máli áfram. Ég veit ekki, hverjir þessir „teknisku“ örðugleikar eru. Er það einhver sérstök „teknik“, sem hefir verið viðhöfð til þess að koma í kennarastöður þeim mönnum, sem ekki hafa haft réttindi til þeirra? Ég veit ekki, hvað gæti legið á bak við það, eða hvaða þýðingu það hefði, að láta l. ekki ganga í gildi fyrr en 1. okt. í haust, nema það sé eitthvað í þá átt að höggva í réttindi kennaranna meðan þess er kostur. En þetta eru orð hv. 5. þm. Reykv., en ekki hæstv. ráðh. Þá var hv.þm. að gera greinarmun á stéttarmálum og þjóðmálum. Ég vil biðja hann að athuga, að þetta getur hv.þm. ekki. Hvert einasta stéttarmál er þjóðmál, svo framarlega sem í stéttinni eru málefni, sem eiga rétt á sér hjá þjóðinni. Menntun kennara er stéttarmál, en það er líka stórmerkilegt þjóðmál, svo að hv.þm. getur ekki, hversu rökvís sem hann ykist vera, aðskilið þetta tvennt. Það sama er að segja um launamálin. Þau eru stéttarmál, en þau eru líka þjóðmál, því að það kostar þjóðina mismunandi mikið að greiða launin, en þetta voru þau atriði, sem ég benti á og kallaði stéttarmál. Hann vildi kalla þetta þjóðmál. Mér stendur á sama. Stéttarmál eru þjóðmál. Öll þjóðmál snerta stéttir og starfsmenn þjóðfélagsins. Þá hefir verið bent á, að ennþá vænti marga kennara í kennarastöður. Sé þetta rétt, sem vel má vera, þá sé ég ekki, að það út af fyrir sig ætti að vera því til fyrirstöðu, að lög þessi verði látin öðlast gildi nú þegar. Það skapar einmitt möguleika fyrir því, að þessir umræddu menn geti fengið að halda áfram kennslu. Í þessu sambandi vil ég benda á, að fyrir tveimur árum var öllum, sem fengizt höfðu við barnakennslu, gefinn kostur á að ljúka námi og fá kennararéttindi eftir eins árs nám í kennaraskólanum. Þetta notuðu sér 30 menn. Ég vil nú spyrja: Getur nokkur undrast yfir því, þó að kennarastéttin vilji ekki hafa þá menn í kennarastöðum, sem annað tveggja ekki treysta sér eða vilja ekki nota þetta tækifæri til þess að fá kennararéttindi? Mér virðist ekki nema eðlilegt, að kennarastéttin geri þær kröfur, að slíkir menn viki úr stöðum fyrir þeim, sem hæfari eru. Um það, hvort slíkt skuli teljast smábarnaskóli, ef heimilisfaðir kennir börnum sínum sjálfur og tekur ef til vill 2-3 börn til viðbótar, má vitanlega teygja lopann í það óendanlega. Ég tel því tæplega svarandi. Það vita allir, að það mun vart hægt að finna eitt einasta mál, sem ekki má finna einhvern agnúa á, ef vel er leitað. Segi ég þó ekki þar með, að þetta atriði sé verulegur agnúi á þessu máli. Hér er aðeins að ræða um smáatriði, sem er algert framkvæmdaatriði, sem skipað verður fyrir um í reglugerð, og á því ekki heima í lögunum sjálfum.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) Ég var ekki viðstaddur, þegar hv. 11. landsk. hóf ræðu sína, og hefi því ekki heyrt allt það, sem hann fann að þessu frv. Það er vert að athuga það, hvers ber fyrst að gæta, þegar reynt er að fullkomna einhverja framkvæmd, hvaða þáttur hennar sem það er. Og sérstaklega ber þó að athuga þetta í sambandi við starfsmenn í opinberum greinum, og ég hygg, að alveg sérstaklega beri að athuga kröfur og vilja kennarastéttarinnar. Ég hygg, að allir séu sammála um það, að kennarastéttin í hverju þjóðfélagi eigi að leysa af hendi eitt það vandasamasta starf, sem með þjóðfélaginu gerist. Það eina, sem hægt er að gera í því sambandi, sem virðist vera öruggt, það er að fá tryggingu fyrir því, að kennarar séu vel upplýstir og heilbrigðir. Það eru kennararnir, sem eiga að leggja undirstöðuna að lífi mannanna samhliða heimilunum. Þess vegna er það, að kennarar gera mikið til þess að vera í samvinnu við heimilin og vita um heimilisástæður barna, svo að hægt sé að sameina þessa tvo krafta uppeldisstarfsins, svo að grundvöllurinn að lífi barnanna megi verða sem allra fullkomnastur og svo áreiðanlegur sem tók eru á. Auðvitað taka ýmsir fleiri aðiljar en heimili og kennarar þátt í þessu starfi, en þessir tveir verða þó þýðingarmestir. Það er því illa farið, ef ráðandi menn ámæla kennarastétt okkar fyrir það, að hún vill standa saman um kennslustörfin. Ekki þarf langt að leita til þess að sjá, að kennarastéttin, og þá sérstaklega barnakennarastéttin, var fyrir fáum árum í mikilli niðurlægingu. Við vitum, að þetta stafaði m. a. af því, að störfin voru misskilin, af þeim fyrst og fremst, sem réðu, og kom þetta fram í litlu áliti á stéttinni og lítilli launagreiðslu. Voru mörg dæmi þess, að menn, sem ekki voru nothæfir til venjulegra starfa, voru notaðir til þess að kenna börnum. Það voru jafnvel mörg dæmi þess, að menn, sem voru á sveit, voru látnir kenna börnum, annarsvegar til þess að létta undir með hreppnum með gjöld og einnig til þess að þeir yrðu léttari baggi á sveitinni. Það er augljóst, að slík stétt er ekki lifandi, og það eru ekki nema örfá ár síðan íslenzk barnakennarastétt fór að lyfta sér upp úr þessu volæði. Og það vil ég segja barnakennarastéttinni til maklegs lofs, að hún hefir tekið á þessu máli með mikilli festu og goðum samtökum og framúrskarandi góðum árangri á jafnstuttum tíma. Afleiðingin af þessum hugsunarhætti er sú, að kennarastéttin vill vinna að því tvennu, að mennta stéttina betur en verið hefir og - svo að tryggja stéttinni sjálfri þau kennarastörf, sem henni ber. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er einn þáttur í því, að tryggja kennarastéttinni aðstöðu til kennarastarfa betur en verið hefir. Hv. 11. landsk. kallar þessar vaxandi kröfur stéttarinnar, bæði til sín sjálfrar og þjóðfélagsins, frekjulegt ráðríki og sérgæði.

Þetta er ofsagt

. Þetta er a. m. k. nálægt því, sem hann sagði. Nú er stéttabaráttan hörð hér í landi. Hver stétt heldur saman um sína starfsmöguleika og hagsmuni. Hv. þm. gat um það, að alveg á sama hátt og hér eigi að fara aftan við siðunum, sé það öfugt að setja upp tvo menntaskóla á sama tíma og þrengt er að með sérmenntunina. En þetta er ekki öfugt, því að það er gert til þess að gera sem flestum mönnum kleift að mennta sig, og við ættum ekki að sjá neinum ofsjónum yfir því, þó að fjöldi ungra manna gæti náð stúdentsmenntun, því að það er mjög goð menntun undir lífið og mjög æskilegt, að sem flestir gætu hlotið hana. Þetta er því ekki í neinu ósamræmi við það, þó að takmörkuð hafi verið sérmenntun við þau störf, sem þjóðfélagið þarf. Það er líka mikill misskilningur hjá þessum hv.þm., að menntaskólanám og stúdentspróf þurfi að vera í nokkru sambandi við sérmenntunn. Þá vil ég einnig benda á það almennt, að þjóðir, sem eru okkur framar í menntun, telja sér fyrst og fremst nauðsyn að hafa kennara sem allra bezt menntaða, og ekki sízt með tilliti til smábarnakennslunnar. Þó að við höfum marga duglega menn meðal barnakennara, stöndum við eigi að síður að baki um kennaramenntun margra annara þjóða, og þó sérstaklega í því, að kenna litlu börnunum. En nú er farið að vinna að því af miklu kappi, að gefa kennaraefnum kost á lærdómi og æfingu, sem gerir þá sérstaklega hæfa til smábarnakennslu, því að það er eitt höfuðatriðið, að litlu börnin séu svo meðhöndluð, að þau geti hugsað með gleði til skólalífsins, sem fram undan er, en kvíði því ekki né álíti það staglsamt og leiðinlegt. Nú geta menn komizt að þessum kennarastöðum, þó að þeir hafi alls ekki nauðsynlega menntun né réttindi. Þetta sjá kennararnir vel. Þess vegna vilja þeir, og ég vil styðja þá í því, fá það ákveðið, hverjir hafi réttindi til að gegna kennarastörfum, og þeir einir geri það. Vitanlega þarf ekki að fara út í slíkar öfgar, að foreldrar megi ekki kenna þeim börnum, sem þeir geta og vilja. Það er ekki venja að telja það skóla, og það eru ekki skólar í þeirri merkingu þess orðs, sem lög gera ráð fyrir. En frv. á að fyrirbyggja, að þeir, sem hafa ekki kennarapróf, geti tekið að sér kennarastörf í opinberum skólum, og ekki heldur í einkaskólum eða smábarnaskólum.

Þeir geta verið góðir fyrir því

. Það var gott, að hv.þm. Borgf. minnti mig á þetta. Hverjum dettur í hug að neita því, að lítt lærðir menn geti verið góðir kennarar? Það geta alstaðar fundizt svo vel gefnir menn og góðum hæfileikum búnir, að þeir standi framar þeim, sem sérmenntun hafa fengið, en þetta eru undantekningar, og þær raska ekki því almenna. Við getum t. d. tekið bónda, sem hefir aldrei komið á skólabekk. Hann getur verið miklu snjallari að lækna en lærður læknir lélegur. Þessi dæmi eru til, en við getum ekki verið svo þröngsýnir og barnalegir að taka stór mál út frá einstökum fáum dæmum; við tölum um heildina og miðum við hana, en ekki einstöku dæmin, og vænti ég, að menn líti ekki svo á, að einstöku dæmin, sem má finna í þessu sambandi, eigi að vera þau ráðandi öfl í eins stóru máli og því, er hér ræðir um.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég skal ekki verða langorður, enda er hv. 1. þm. Reykv. farinn að koma alllítið inn á málið.

Ég elti hæstv. ráðh.

. Það er ég, sem elti hv. 1. þm. Reykv. og svara því, sem hann er að deila á mig fyrir. Hann er nú farinn að linast allmikið með að halda því fram, að ég hafi sagt, að greiðslujöfnuður yrði kominn á í árslok 1935. Hann sagði nú, að orð mín hefðu verið þau, að ég byggist við, að greiðslujöfnuður yrði kominn á, - og þetta kalla ég mikla endurbót, því það er töluvert annað, hverju er lofað eða hverju er búizt við. Þá var hv.þm. að tala um, að sig minnti, að ég hefði sagt í fyrra, að innflutningurinn þyrfti að komast niður í 32 millj. Það getur verið, að ég hafi sagt, að þetta kynni að koma fyrir einhverntíma í framtíðinni. En að það hafi legið fyrir að koma því á á þessu ári, er alveg misskilningur, sem betur fer. Enda yrði, ef svo mikið ætti að takmarka innflutninginn, að fylgja því gerbreyting á lifnaðarháttum þjóðarinnar, eftir því hve mikið er nú notað af erlendum vörum. En það hefir ekki legið fyrir, að þess þyrfti. Það var í raun og veru aðeins eitt atriði, sem ég þurfti að svara, og það var um hina væntanlegu hlutdrægni, sem ég mundi beita í úthlutun innflutningsleyfa. Hann byggði þetta á því, sem ég sagði í ræðu minni hér í dag, að Framsfl. vildi hlynna að samvinnu í verzlun. Af þessu dregur hann svo þá ályktun, að ég muni vilja nota aðstöðu mína á óheiðarlegan hátt til framdráttar fyrir samvinnufélögin. Ég veit ekki, á hverju hann getur byggt þetta, nema ef það væri á því, að hann myndi sjálfur, ef hann fengi slíka aðstöðu, nota hana á óheiðarlegan hátt til framdráttar fyrir kaupmennina á kostnað samvinnufélaganna. Þá skildist mér á hv.þm., að hann teldi ekki trútt um, að komið hefði fram hlutdrægni, sem átti að vera fólgin í því, að samvinnufélögunum hefði verið veitt ríflegri innflutningsleyfi en öðrum að tiltölu við innflutning fyrri ára. Þessu hefir einnig verið haldið fram í blöðum Sjálfstfl. Ég man ekki eftir neinu í málflutningi sjálfstæðismanna, sem hneykslaði menn eins gífurlega úti í byggðum landsins eins og þetta. Þegar menn koma í búðirnar og sjá þær hálftómar og ekkert í þeim annað en brýnustu nauðsynjar, þykir þeim nokkuð einkennilegt að sjá því haldið fram, að stj.flokkarnir beiti hlutdrægni við innflutninginn, kaupfélögunum og sveitunum í vil. Sjálfstæðismenn ættu að láta af slíkum málflutningi, því fjöldi þeirra eigin flokksmanna blygðast sín fyrir þá, enda margir félagar í kaupfélögum, og vita manna bezt, hve rúmt er um innflutninginn. Þetta er líka greinilega hægt að sjá, ef borinn er saman innflutningur til kaupfélaga og kaupmannaverzlana. Þá sest, að kaupmennirnir flytja inn miklu meiru af þeim vörum, sem höftin ættu fyrst og fremst að ná til. Ég vil því algerlega vísa þessu til föðurhúsanna, og ætti hv.þm. að spyrja flokksmenn sína, sem eru í kaupfélögum, hvort þau muni hafa hlutfallslega hærri innflutning en aðrir.

Hlutfallslega við hvað?

. Hlutfallslega við verzlunarmagn og þau viðskipti, sem félögin hafa haft á undanförnum árum.

Guðbrandur Ísberg [óyfirl.]: Ég get byrjað á því, að láta í ljós ánægju mína yfir því, að hæstv.atvmrh. sýndi það með ræðu sinni hér í d., að hann hefir opin augu fyrir göllunum á þessu frv., sumum að minnsta kosti. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að það væri mjög eðlilegt, að barnakennarar gerðu kröfur fyrir sig um verksvið og launakjör stéttarinnar. Já, þeir gera kröfur, það vantar ekki; svipaðar og verkamannafélögin í Reykjavík; enda hafa þeir þar fyrirmyndina, um að enginn megi fá vinnu, nema hann sé í verkamannafélagi. En munurinn er þó sá, að ákvarðanir verkamannafélaganna gilda aðeins innan bæjarfélagsins, en kennararnir vilja leggja undir sig allt landið. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að kennarastarfið væri hið allra vandasamasta starf í þjóðfélaginu, og að kennarar þyrftu mikinn undirbúning til þess að inna það vel af hendi. Því verður ekki neitað, að það er ákaflega mikilsvert. En þrátt fyrir það, að þjóðin hefir nú um nálega mannsaldursbil átt við að búa barnakennarastétt, sem gengið hefir á kennaraskóla, þá er það, samt sem áður, álit margra glöggskyggnra manna, að alþýðufræðslan í landinu sé ekki betri nú en hún var áður en kennaraskólamennirnir komu til sögunnar. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að fyrir örfáum árum hefði kennarastéttin verið í mestu niðurlægingu. Þó hefir sami kennaraskólinn undirbúið þá stétt í tvo til þrjá áratugi. Og það er langt síðan þeirri kröfu var ungað út, fyrir munn kennarastéttarinnar, að kennarar frá kennaraskólanum skuli hafa með höndum alla barnakennslu í landinu. Það hefir ekki beinlínis verið sagt ennþá, að engir aðrir megi kenna börnum að stafa, háskólagengnum mönnum er máske ekki bannað það, en þeir mega ekki fá aðra til þess en sérmenntaða kennara með kennaraprófi. Stúdentar og gagnfræðingar mega ekki koma nærri barnakennslu. Stúdentamenntun nægir ekki; fyrst verða stúdentar að bæta við sig einu ári á kennaraskólanum og taka þar próf. Gagnfræðingar koma ekki til mála, þó að ganga megi út frá, að þeir hafi sízt fengið minni menntun en kennaraskólanemendur. Þó að gagnfræðingar bættu við sig hellu ári í þessari ágætu menntastofnun kennara, þá nægir það ekki. Ég undrast það ekki svo mjög, þó að kennarar frá kennaraskólanum kunni að gera kröfur fyrir sig, en mig furðar hitt, að þeir skuli gera jafnfíflslegar kröfur og raun ber vitni um. Þeir ættu að athuga það betur, að með þessum hóflausu kröfum sínum eru þeir að egna þjóðina upp á móti sér, Svo að það gagn, sem þeir þykjast vilja gera almenningi, kemur ekki að neinum notum. Þegar þeir beita þjóðina þessum þrælatökum, þá espa þeir almenning upp á móti sér. Hæstv. atvmrh. benti á, að menn með kennaramenntun frá kennaraskólanum fengjust oft ekki til barnakennslu í fræðsluhéruðum af því að þeim þætti kennslan svo illa launuð. Og áður en það þykir takandi í mál að ráða til barnakennslu menn, sem ekki hafa kennarapróf, þá á að knékrjúpa hverjum ræfli, sem kann að vera í kennarafélaginu og hefir þeirra fína próf ! Kennarastéttin íslenzka er ekki ein um það að gera hóflausar kröfur fyrir sig. Í Noregi, Danmörku og Þýzkalandi hafa hinar hálfmenntuðu stéttir í þeim löndum skapað sér þann mesta álitshnekki vegna þess, að innan vébanda þeirra er fjöldi vandræðamanna og ræfla, sem ættu ekki að koma nálægt störfum, eins og t. d. kennslu, eða öðru því, sem hver stétt fyrir sig hefir að aðalstarfi. Að vísu eru margar heiðarlegar undantekningar frá þessu; en sú stétt, sem fær sínum hóflausu kröfum fullnægt, frelsast jafnan til að halda sinni verndarhendi yfir hinum lélegri félagssystkinum, sem á henni hanga. Ég vil sem sjálfstæðismaður benda á, að það er svo sem ekkert aðlaðandi, að þessi útungunarstofnun barnakennara hér á landi, Kennaraskólinn, skuli sérstaklega hæna að sér mjög radikala nemendur, eða helzt af öllum kommúnista. Enda virðist skólinn mjög hafa sveigt í þá átt, einkum á síðustu árum. Ég vil að síðustu beina þeirri fyrirspurn til hv. 2. þm. Árn., og biðja hann með fullri vinsemd að athuga það vel, hvort honum sé það ekki ljóst, hvað kennarastéttin er að gera með þessu hóflausa framferði sinu. Hvort hann skilji það ekki, að hún er blátt áfram að safna glóðum elds að höfði sér, með því að spana upp á móti sér andúð mikils meiri hluta þjóðarinnar. Það er vitanlega hægt að gera kröfur, og er ekki nema eðlilegt, að kennararnir geri það eins og ýmsar aðrar stéttir, en þeir verða jafnframt að kunna að stilla þeim í hóf.

Eiríkur Einarsson [óyfirl.]: Eins og nál. meiri hl. menntmn. ber með sér, hafa tveir nm. ekki verið til staðar þegar málið var tekið fyrir í n., og hafa því óbundnar hendur um atkv. Þar sem ég er annar þessara nm., ásamt hv. 5. þm. Reykv., sem ekki er viðstaddur, en ætlaði að láta skoðun sína í ljós um málið, vil ég fara um það örfáum orðum og gera grein fyrir minni afstöðu. Eins og sjá má af frv., er það aðallega tvennt, sem farið er fram á að breyta frá því, sem er í gildandi lögum. Annað atriðið er, að þrengdur er réttur manna til að hafa á hendi kennslu, þannig, að heimtað er kennarapróf bæði fyrir smábarna- og einkaskóla. Hitt atriðið miðar líka að því að einskorða við kennarapróf frá kennaraskóla Íslands. Munurinn á l. frá 1919 um þetta er sá, að þar var aðeins áskilið kennarapróf miðað við ákveðna menntun, en hér á að einskorða prófið við kennaraskóla Íslands. Þessari stefnu er ég ekki samþ. En ég skal taka það fram, til þess að fyrirbyggja misskilning, að það er ekki fyrir vantraust á kennarastéttinni, því ég þekki marga kennara, sem eru starfi sínu prýðilega vaxnir og foreldrum happ að koma börnum til þeirra. En í þeirri stétt er vitanlega eins og annarsstaðar misjafn sauður í mörgu fé. Ef litið er á okkar þjóðmenningu, hefir reynslan sýnt, að margur unglingur, sem farið hefir varhluta af skólagöngu, en notið annarar kennslu, hefir orðið prýðilega að sér, Einnig hafa einkaskólar með nokkrum hóp barna víða gefizt prýðilega. En hins þarf auðvitað að gæta, að l. veiti það aðhald, að börnin fari ekki á mis við kennsluna af vanrækslu eða vegna þess, að fátæk heimili geta ekki látið hana í té. Þá þarf að koma til aðstoð þess opinbera, sem stuðlar að því, að ekkert barn fari varhluta af kennslunni, en hvert þeirra verði hennar aðnjótandi. Þegar á allt er litið, finnst mér því þessu atriði í hóf stillt eins og l. eru nú. En ég get vel skilið þetta frá sjónarmiði kennaraskólanemenda. Það er ekki nema mannlegt og sízt að lasta, þó menn óski eftir starfi að námi loknu, og að það sé launað svo, að það veiti sæmileg lífsskilyrði. Ég vil skjóta því inn í þessu sambandi, hv.þm. til athugunar, að fyrir nokkrum árum var stofnaður hér annar menntaskóli, sem aldrei skyldi verið hafa. Ég nefni þetta sem dæmi, því mér finnst kenna hér ósamræmis. Í stað þess ætti að reyna að þrengja menntamannahringinn, svo ekki útskrifuðust fleiri sérfræðingar en þörf er fyrir. Mér þykir hér of langt gengið, að einskorða við kennaraskólann menntun kennara, sem teknir eru á heimili eða í einkaskóla. Þetta getur líka komið á daginn, hvaða stétt sem um er að ræða hér á landi, og ekki sízt Þær stéttir, sem hafa haft með höndum menningu landsmanna í hvert skipti, að sú stétt þyki ekki frá sjónarmiði tiltölulega margra manna fullnægja skyldu sinni. Ég segi þetta ekki með neinu álasi til kennarastéttarinnar, heldur segi ég þetta almennt. Má þar t. d. benda á þá stétt, sem hafði áður með höndum kennslu barna hér á landi, en það var prestastéttin. Hún hefir átt í tölu sinni marga ágætismenn, en samt sem áður hafa oft þau tímabil komið, að landslýður hefir kvartað og sagt sem svo: „Þessi stétt hefir farið með okkar uppeldismál og ekki verið þar eins vakandi og víðsýn og æskilegt væri.“ Þetta og þvílíkt hefir m. a. orðið til þess, að þessum málum hefir verið kippt úr höndum þeirra, sem áður fóru með þau. Þeim, sem fara að hafa með höndum menningarmál, vill oft - ekki síður en öðrum - til að verða ráðríkir og sérgóðir um starf sitt. Þannig er reynslan með prestana í þessu máli, og alveg það sama getur komið fyrir með kennarana. Af þessum ástæðum vil ég ekki einskorða þetta eins mikið og hér er gert í frv., svo að þeir, sem vilja og geta aflað sér góðrar fræðslu fyrir utan allar sérkreddur, ef þær koma yfir, þeir hafi frjálsræði til þess að stunda kennslu, þó að þeir hafi ekki próf frá kennaraskólanum. Ég er samþykkur því, að sett séu ákvæði, sem stuðla að því, að þeir, sem hafa prívatskóla eða smábarnaskóla eða hverja aðra skóla, séu sínu starfi vel vaxnir. Ég álít það sjálfsagðan hlut. En ef á að fara að setja þeim fastari skorður en svo, að þessir menn séu það vel hæfir til starfs síns, að börnin líði ekki við það, þá þykir mér of langt farið. Af þessum höfuðástæðum er það, að ég sé mér ekki fært að fylgja frv., þó að ég viti að vísu, að það er flutt hér inn á þing af góðum hug, og sennilega hefir hv.flm. þar haft það fyrir augum, hvað margir góðir menn séu innan kennarastéttarinnar, eins og segja má með sönnu. En með tilliti til þess, sem ég hefi sagt, þá er þó allur varinn góður, og því þykir mér of langt gengið í frv. og get ekki greitt því atkv.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Þegar hv. 1. þm. Reykv. var að tala, datt mér í hug samtal milli tveggja bænda í ungdæmi mínu. Þeir voru að tala um nágranna sinn, eins og gerist og gengur, og sögðu: „Hann er ekki lyginn, hann Guðmundur á Eyri; hann er bara svona smáskreytinn, þegar það dettur í hann.“ Svipað er hægt að segja um hv. 1. þm. Reykv. Helztu reipin í ræðu hans voru smáskreytni, auk þess sem hann hafði buxnatölur og eina krónu til þess að fleyta sér á. Hv. þm. var að tala um hroll í stjórnarflokkunum, en ef hrollur er í okkur, þá er áreiðanlega galsi í honum. Hann hefir út af vonbrigðum sínum verið að reyna að gera sér upp gleði, og úr því hefir orðið þessi galsi. Þeir finna ekki til mikillar gleði núna, sjálfstæðismenn og bændaflokksmenn; þeir hafa beðið og vonað meðan „sáttanefndin“ hefir starfað.

Var það ekki ósáttanefnd?

. Ef ég má ekki taka upp orð hv. 1. þm. Reykv. án þess að hv. 1. þm. Skagf. hneykslist, þá þykir mér nú orðið vandlifað. Þá var hv.þm. að bera það á okkur í stjórnarflokkunum, að við værum tómir svikarar. Þar brauzt fram hið rétta hugarfar, sem undir niðri ríkir hjá sjálfstæðismönnum. Hann sagði sem sé, að Framsfl. og Alþfl. hefðu alltaf verið að svíkja síðan 1927. Þá lofuðu þeir öllu fögru fyrir kosningarnar, en sviku allt og hafa síðan alltaf verið að lofa og svíkja. En hvernig er þetta annars? Hvað hafa verið margar kosningar síðan 1927? Ég held, að þær hafi víst verið einar þrjár. Og hvernig í dauðanum stendur á því, að kjósendur í landinu hafa ekki rekið þessa svikara frá völdum og falið hinum ágætu sjálfstæðismönnum að fara með völd?

Það var gert á tímabili

. Já, hv. 1. þm. Skagf. er ánægður yfir því, að Framsóknarfl. lofaði honum að grípa í stjórnartaumana, aðeins til þess, að hann gleymdi ekki að sitja í stjórnarráðinu. En hvað skeði þá? Það, að Sjálfstfl. tapaði svo við það, hvað hann stýrði klaufalega þessi hv.þm. og fyrrv. ráðh., að hann fékk ekki þau völd, sem hann hafði vonazt eftir. Helzta afrekið frá þessu tímabili er það, að stofnuð var fjölmenn ríkislögregla, sem þó varð ekki eins fjölmenn og til var ætlazt, og svo gleymdist að borga henni. Það var eins og með síldarbraskarann, sem ekkert átti, þegar hann byrjaði, og tapaði á öllu síldveiðitímabilinu, svo að hásetarnir urðu að selja skipið fyrir kaupi sínu. Það var kannske einhverjum borgað úr ríkislögreglunni, en skuldin var skilin eftir um áramót í ríkissjóð, bætt við sem halla á fjárl. Það var þetta stjórnarfar, sem gerði það að verkum, að þjóðin var ekki fíkin í að fela sjálfstæðismönnum að fara með völdin í landinu. Og þess vegna er það, að þessum „svikurum“, sem hv. 1. þm. Reykv. var að tala um, hefir aukizt fylgi ár frá ári, eins og greinilegast kom í ljós við síðustu kosningar. Margir höfðu samt álitið, að Sjálfstæðisfl. hefði meira fylgi heldur en raun varð á, en það eru verk hans, sem hafa talað meðal þjóðarinnar, og þau hafa hvíslað því að kjósendum, að ekki væri ráðlegt að fela þeim að fara með völdin framar. Í ræðu hv. 1. þm. Reykv. gegn þessu frv., sem hér er um að ræða, voru bókstaflega engin rök. Og hvers vegna? vegna þess, að hann þorir ekki að svo stöddu að ganga á móti þeim málum, sem framkvæma á fyrir þessa tekjuöflun. Sjálfstæðismenn hafa enn ekki þorað að rísa upp gegn þessum málum, en mér þætti sennilegt, eftir framkomu flokksins fyrr og síðar, að ef hann reði, þá mundu þessi mál ekki komast í gegn.

Hvar eru peningarnir til trollaranna?

. Mér heyrist nú, að sjálfstæðismenn hafi ekki tekið sterklega í það mál, og það er ekki auðvelt fyrir Alþfl. að koma fram málum, sem kannske Framsfl. og Sjálfstfl. eru á móti. Annars ætti þessi hv.þm. ekki að tala í glensi um þessi mál, því það er eitt af alvarlegustu málum okkar, hvernig við eigum að endurbyggja skipastólinn. Útgerðarmenn hafa ekki verið þess megnugir á undanförnum árum, og enginn hefir lýst skipastólnum í landinu verr heldur en hv.þm. G.-K., sem í fyrra kallaði togarana okkar ryðkláfa. Hv. 1. þm. Reykv. ætti því ekki að hafa það að glensi hvernig fara eigi að því að endurbyggja togaraflotann; hann og hans flokkur stendur á móti því að það sé gert af því opinbera, þegar togaraeigendur eru ekki færir um að gera það. Hv. 1. þm. Reykv. byrjaði ræðu sína með smáskreytni. Hann sagðist hafa farið fram á það í fjhn. að fá dálítinn frest til þess að athuga þetta stóra mál, en ekki fengið hann. Sannleikurinn er sá, að á þriðjudaginn var haldinn fundur í fjhn., að afloknum stuttum deildarfundi, og var þá málið tekið fyrir. Þá bað hv.þm. um frest, og ég sagði, að hann gæti fengið hann til kl. 5, til þess að hægt væri að útbýta málinu daginn eftir. En hv.þm. taldi sér ófullnægjandi að fá þennan 4-5 tíma frest, sem hann segist nú hafa beðið um og ekki fengið. Þá var hv.þm. að tala um það, að það væri ekkert lýðræði, að flokkar, sem færu með stjórn, kæmu sér saman um mál og kæmu þeim þannig fram. Ég veit nú ekki betur en að svona gangi það til í öllum lýðræðislöndum, þar sem fleiri en einn flokkur fer með völd. Stjórnarflokkarnir koma sér saman um þau mál, sem eiga að ganga fram, og ef þeir hafa ekki atkvæðamagn til þess að koma þeim gegnum báðar d. þingsins, eins og stundum kemur fyrir, þá verða þeir að taka upp samninga við fleiri flokka. En ef stjórnarflokkar geta komið fram málum, þá semja þeir aðeins sín á milli um þau mál, sem þeir ætla að koma fram. Það er ekki þar fyrir, ég gæti vel hugsað mér þá leið, að þegar stjórnarflokkarnir væru búnir að koma sér niður á eitthvað, þá væru teknir upp samningar við andstöðuflokkana. En Sjálfstæðisfl. hefir ekki hagað sér þannig í samvinnu um mál, að mér finnist sérstök ástæða til að gera ráð fyrir því, að hann taki því á þinglegan hátt. Ég gæti bezt trúað því, að hann notaði sér það til þess að byrja „agitation“ á móti þeim málum, sem þá væru í samningum milli flokka. Enda hefir Sjálfstæðisfl. gengið út úr samvinnu um ein allra mikilvægustu málin, sem fyrir liggja, svo það er síður en svo nokkurt brot á lýðræði, þó þeim flokki, sem þannig hagar sér, sé ekki boðin samvinna um mál. Þar að auki gat hv.þm. fengið þennan frest til þess að athugu málið, og ef hann að þeim tíma liðnum hefði komið með ærleg skilaboð frá Sjálfstfl. um það, að hann vildi um þessi mál fjalla, þá tel ég víst, að undir það hefði verið tekið. Hv. 1. þm. Reykv. gerði sér, eins og vænta mátti, gott af kaffi- og sykurtollinum, sem felst í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það var um þetta eins og aðra smáskreytni hjá hv.þm., að hann gerði meira úr þessu 5% gjaldi, sem nú er gert ráð fyrir í frv., samanborið við þann gengisviðauka, sem létt var af kaffi og sykri í fyrra. 5% gjaldið er tæpir 4 aurar á kg. af kaffi, en gengisviðaukinn var 15 aurar á kg. Á strausykri yrði þetta gjald 3/4 úr eyri á kg., en hér um bil 1 eyrir á kg. af höggnum sykri, en gengisviðaukinn var um 4 aurar á hverju kg. Það er því mikill munur á því, hvað þetta gjald er miklu minna heldur en gengisviðaukinn var.

Ég er nú hræddur um, að þessi reikningur sé ekki alveg nákvæmur

. Þá kom hv. 7. þm. Reykv. inn á vandræðin hér, og hann vildi ekki ganga inn á það, að við værum neitt snertir af því ástandi, sem í kringum okkur væri, það þyrfti a. m. k. ekki í raun og veru að koma við okkur. Mér finnst þetta vera nú nærri því stórskreytni hjá hv.þm., - því hvers vegna getum við ekki selt okkar vörur? Er það ekki af utanaðkomandi áhrifum? Það strandar allt á því, að þjóðirnar hafa girt sig með háum tollum eða þá algerðu innflutningsbanni. Og þessi vandræði eru því að kenna, að við erum ekki frjálsir að selja né kaupa þá vöru, sem við þurfum. Ef við getum ekki selt, þá höfum við ekki heldur peninga til að kaupa þær vörur, sem okkur vantar. Um allt þetta vildi hv.þm. kenna stríðinu; það var alveg eins og hv. 1. þm. Reykv. vildi kenna stjórnarflokkunum hér um stríðið milli Ítalíu og Abessiníu. Ég skil ekki, hvernig þessi hv.þm. hugsar, ef hann fær ekki séð, að það komi neitt við okkur, hve mikinn markað við höfum misst fyrir okkar afurðir. Við höfum misst helminginn af því, sem við áður höfum selt til Spánar, 1/4 af markaðinum í Englandi, um helming af markaði okkar í Ítalíu o. s. frv. Sér þessi hv.þm. ekki eða skilur, hve mikinn hluta við höfum misst af sölu okkar til annara landa? Hv. þm. komst einu sinni svo að orði í ræðu sinni, að formælendur þessa máls, þ. e. ég og hæstv. fjmrh., hefðum sagt, að þetta væri lúxusskattur. Þetta er smáskreytni hjá hv.þm.Hæstv. fjmrh. er búinn að reka þetta ofan í hann fyrir sitt leyti. Ég vil gera hið sama og leyfi mér því að lesa upp þann kafla í ræðu þeirri. er ég flutti áðan, sem hv.þm. reynir að finna út úr orðið lúxusskattur. „Athugandi er, að langmestar þær tekjur af innfluttum vörum, sem frv. gerir ráð fyrir, er sumpart á lúxusvörur eða ekki bráðnauðsynlegar vörur, en þó er á nokkrar nauðsynjar lagt gjald, en það er sáralágt.“ Ég veit ekki, hvernig hv.þm. getur fundið það út úr orðum mínum, að ég hafi sagt, að gjald þetta væri lúxusskattur, því það hefi ég aldrei sagt. Þá var það ein smáskreytni hjá hv.þm., að sendisveinar hefðu 3000-4000 kr. árslaun og kæmust því undir hátekjuskatt. Þá kom hv.þm. að því, að þetta væri enginn stuðningur við framleiðendur, þó til þessa væri veitt fé. Það er nú svo, að hlutverk ríkisstj. og Alþingis er að veita stuðning þeim atvinnugreinum, sem líklegar eru til þess að verða þjóðinni að gagni og veita nokkrum hluta hennar lífsuppeldi. Þess vegna gera stjórnarflokkarnir tilraun til þess að flytja fé í slíkar atvinnugreinar eða þær framkvæmdir, sem létta byrðarnar og lífsbaráttu þeirra fátækustu. Má þar nefna t. d. nýbýlamálið, þar sem á að skapa atvinnu fyrir fólk, sem ekki kemst nú að í sveitinni og annars mundi flytja á mölina, en með þessu gefst kostur á að framleiða sér til lífsframdráttar. Er hér verið að ganga inn á brautir, sem verður að fara, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Eða þá alþýðutryggingarnar, sem ekki eiga síður að létta lífsbaráttu fátæka fólksins. Að vísu er því gert að leggja nokkuð fram á móti, en það er verið að skapa því öryggi um afkomumöguleika. Ég skil það ósköp vel, að þessi mál o. fl., sem nú eru borin fram, eru þyrnir í augum sjálfstæðismanna og þar með hv. 1. þm. Reykv. Og það er þess vegna, sem bræðin brýzt út og veldur ósæmilegum málflutningi og smáskreytni, eins og varð hjá hv. 1. þm. Reykv. Það er vonzka yfir því, að stjórnarflokkarnir eru að koma fram þessum málum til bjargar þjóðinni. Ég skil vel, að sjálfstæðismenn langi til að vera á móti þessum málum. Þeir hafa sýnt það í verkinu, þegar þeir hafa átt kost á að ráða málum, að þeir eru á móti málum eins og alþýðutryggingum og nýbýlum, sem skapa alþýðustéttinni betri kjör, og það er þessi mótstaða þeirra, sem hefir gert það að verkum, að þeir fengu ekki völdin hjá þjóðinni við síðustu kosningar, eins og þeir sárvonuðust þó eftir, og þeir hefðu áreiðanlega fengið, ef það væri rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., sem hann sagði, að stjórnarflokkanir hefðu verið að svíkja síðan 1927. En það er af því, að það hafa þeir ekki gert. Þeir hafa haldið loforð sín, og fara þess vegna nú með völdin í landinu.

Frsm. (Jón Pálmason) Landbn. hefir athugað þetta frv., sem er komið frá hv.Ed., og mælir með, að það verði samþ. Einn nm., hv.þm. Hafnf., hefir þó óbundnar hendur um endanlega afgreiðslu frv. Frv. þetta fer fram á, að tillag það, sem samþ. var á síðasta þingi til þess að styrkja þá menn, sem stæðu í ábyrgðum fyrir lántakendur úr kreppulánasjóði, verði hækkað úr 250 þús. kr. upp í 750 þús. kr., og sú upphæð, sem við bætist, greiðist í kreppulánasjóðsbréfum. Þetta styðst m. a. við það, að frá því í fyrra, er frv. var samþ., hefir komið í ljós, að ábyrgðirnar, sem hér er um að ræða, eru miklu hærri en þá var gert ráð fyrir. Þá var búizt við, að þær mundu ytra nálægt 1 millj. kr., og þær verða nokkuð á 3. millj., en er þó ekki fyllilega uppgert. Nú er það svo, að fjöldi manna er í ábyrgðum fyrir aðila, sem tóku lán í kreppulánasjóði, og tapa stórfé, ef að þeim er gengið. Getur það orsakað, að þeir komist í greiðsluþrot, þó þeir vegna eigin skulda hafi ekki talið sér nauðsynlegt eða ekki haft skap til að taka lán í kreppulánasjóði. En eigi lántakendur sjálfir að standa straum af þeim skuldum, leiðir af því vanskil til kreppulánasjóðs. Það er því fullkomlega rík áherzla á það leggjandi, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, verði samþ. á þessu þingi. Þá eru líkur til, að bjarga megi þessum málum við með samningum við lánsstofnanir. Að vísu er ekki hægt að fullyrða um það, en hitt sjá allir, að það er stór munur að ná þeim samningum, ef þetta frv. verður samþ., eða með því fé, sem fyrir hendi var samkv. frv., sem afgr. var á síðasta þingi. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um málið, en aðeins skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki væri ástæða til að fresta atkvgr. um málið, þar sem hv.þm. Hafnf. er fjarstaddur.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég tel rétt að gera nokkru nánar grein fyrir tildrögum þess, að frv. Þetta er fram komið, en þegar hefir verið gert af frsm., þar sem frv. þetta er flutt að minni tilhlutun. Það, sem ég segi hér um þetta mál, mun að nokkru leyti verða skýring á afstöðu Framsfl. til málsins. Hv. frsm. hefir, eins og eðlilegt er, nokkuð horfið að því að skýra afstöðu Alþfl. til þessa frv. Tel ég þess vegna rétt að miða mál mitt nokkuð við hinn flokkinn, af þeim tveim flokkum, sem að þessu frv. standa, og því samkomulagi um afgreiðslu fjármála, sem frv. byggist á. Í gildandi fjárl. er gert ráð fyrir því, að útgjöld ríkissjóðs verði nálægt 14 millj. kr. árið 1935 og að tekjurnar muni nema svipaðri upphæð. Nú hefir það komið í ljós, eins og vitanlegt var fyrirfram að nokkru leyti, að ýmsir óviðráðanlegir útgjaldaliðir fara fram úr áætlun. Og það mun láta nærri, þegar tekið er tillit til þessa, að frv. það til fjárl., sem nú er á ferðinni fyrir árið 1936, mundi hafa í för með sér ca. 15 millj. kr. útgjöld úr ríkissjóði, ef það væri samþ. óbreytt eins og það nú er. Tekjur ríkissjóðs í ár munu fara nokkuð fram úr áætlun, þó að ekki sé hægt að segja með vissu, hve mikið. Get ég því ekki að þessu sinni gefið endanlegar upplýsingar um mismun á tekjum ríkissjóðs og gjöldum í ár. En það, sem hér kemur einkum til athugunar, þegar um afkomu ríkissjóðs árið 1936 er að ræða, er það, hvort búast megi við, að tekjur ríkissjóðs fari einnig það ár fram úr áætlun, og hvort búast megi við, að núv. tekjustofnar muni bera uppi greiðslur þær, sem gert er ráð fyrir í frv. til fjárl. fyrir árið 1936. Eftir mjög nána athugun hefir verið komizt að þeirri niðurstöðu, að mjög óvarlegt sé að gera ráð fyrir því, að svo verði. Miðað við útflutningshorfur á næsta ári og innflutning í ár, þykir ekki varlegt að reikna með því, að tekjur ríkissjóðs af núv. tekjustofnum verði hærri að upphæð en 14 millj. kr. Þar sem hinsvegar búast má við um 15 millj. kr. greiðslum, að öllu óbreyttu, þarf að mæta allt að einnar millj. kr. væntanlegum halla. Þegar þetta lá nokkurnveginn ljóst fyrir, kom það fyrst til álita af hálfu Framsfl., hve mikið hægt væri að spara á fjárl. með niðurfærslu á útgjaldaliðum og hvort mögulegt væri að komast hjá því að hækka skatta á landsmönnum. Að þessari athugun hefir Framsfl. unnið, með góðu samstarfi við Alþfl. Niðurstaðan af því starfi mun verða sú, að niðurfærslumöguleikarnir séu sem næst 1 millj. kr. vitanlega verður þessi sparnaður ekki sársaukalaus. Hann hlýtur að snerta þá liði fjárl., sem menn helzt hefðu viljað halda óbreyttum, eins og t. d. ýms fjárframlög til atvinnuveganna, þó ekki sé um verulega lækkun á þeim að ræða. Síðan fjárlagafrv. fyrir árið 1936 var samið, hafa verið ákveðin af Alþingi fjárframlög í ýmsu skyni með löggjöf. Ennfremur ber að geta þess, að stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um að vinna að afgreiðslu ýmissa nýmæla á Alþingi, sem kosta greiðslur úr ríkissjóði. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna nýbýlalöggjöfina, sem nú liggur fyrir þinginu, og lög um alþýðutrygginrar, þó að önnur smærri mál komi þar einnig til greina. Eftir að ég nú hefi lýst væntanlegum útgjöldum ríkissjóðs eftir gildandi lagafyrirmælum og að framkvæmdum óbreyttum og tekjuvonum hans á næsta ári. Þá sjá menn, að um tvennt var að velja í sambandi við þau nýmæli, sem ég hefi getið um. Annað úrræðið var að færa útgjöld ríkissjóðs til annara hluta enn frekar niður en um þessa 1 millj. kr., sem fyrirhugað er að spara. Hitt að afla nýrra tekna fyrir ríkissjóðinn til að standast hinar nýju greiðslur. Eftir að þetta mál var þaulathugað, þótti það liggja ljóst fyrir, að ef gera ætti frekari niðurfærslur á fjárl., en að framan er lýst. Þyrfti að ganga svo mjög á framlög til hinnar smærri framleiðslu í landinu, að slíkt þótti ekki fært. Þegar sú niðurstaða lá fyrir að dómi flokkanna. var enn um tvennt að ræða: Annaðhvort að láta þessi nýmæli falla niður, öll eða flest af þeim, eða hitt, að afla nýrra tekna til þess að standast útgjöld í sambandi við framkvæmd þeirra. Þegar athuguð eru þessi nýmæli, þá vænti ég, að menn muni geta orðið sammála um, að þau séu þess eðlis, að þau þoli í raun og veru ekki neina bið, en að stjórnarflokkarnir hafi farið rétta leið, þar sem þeir ákváðu að afla nýrra tekna til þess að standast kostnað af þessum nýmælum. Þá kem ég nokkuð að þeim leiðum til þess að afla tekna í þessu skyni, sem til greina hafa komið. Hv. 4. landsk. minntist hér á það, að þegar tveir flokkar stæðu að því að afla tekna, þá mundi val tekjustofnanna yfirleitt ekki verða hið sama og verða mundi, ef annar flokkurinn kæmi fram sinni stefnu að öllu leyti. Þetta geta menn vitanlega skilið, að er eðlilegt, þar sem allt samstarf flokka hlýtur að byggjast á því, að menn verða að jafna saman málum og finna niðurstöður, sem báðir aðilar geti sætt sig við. Hv. 4. landsk. minntist á, að Alþýðuflokksmenn hefðu viljað fara aðra leið til tekjuöflunar en till. eru gerðar um í frv., nefnilega þá, að ríkið tæki undir sig meira eða minna af utanríkisverzlun landsins. Á þetta var nokkuð minnzt í þeim flokki. En Framsfl. gat ekki fallizt á að fara þessa leið. Sú afstaða byggist á því, að stefna Framsfl. í verzlunarmálum er og hefir verið sú, að verzlunin eigi að vera sem mest í höndum samvinnufélaga, en að ríkið eigi ekki að fara inn á verzlunarsviðið, nema þá til þess að verzla með einstöku vörutegundir til tekjuöflunar. Framsfl. vill ekki, að gengið sé inn á þá braut, að ríkið taki í sínar hendur meiri hl. af verzluninni í því skyni að afla ríkissjóði tekna. Hinsvegar er það vitað, að undir sérstökum kringumstæðum, eins og t. d. á ófriðarárunum, barðist Framsfl. fyrir, að landsverzlun yrði upp tekin á mörgum vörutegundum. En það var aðeins gert vegna sérstakra kringumstæðna. Slíkt eða hliðstætt óvanalegt ástand verður að vera fyrir hendi til þess að Framsfl. geti fylgt eða beitt sér fyrir almennri landsverzlun. Þá er að nefna aðrar leiðir. Eins og vitanlegt er af frv., er þar í fyrsta lagi farin sú leið, að leggja á hátekjuskatt, þ. e. skatt, sem leggst á skattskyldar tekjur, sem nema 6 þús. kr. og þar yfir. En það þýðir, að þessi skattur hittir ekki aðra en þá, sem hafa um 7500 kr. laun eða atvinnutekjur og þar yfir, þó að einhleypir séu. Verður því að telja þennan skatt hátekjuskatt og eðlilegan, eins og á stendur hjá okkur nú. Framsfl. hefði viljað láta allan þennan skatt renna í ríkissjóð. En til samkomulags við Alþfl. hefir Framsfl. gengið inn á, á helmingur hans renni til bæjar- og sveitarfélaga. Í reyndinni þó aðeins bæjarfélaga, þar sem um hátekjuskatt þennan verður eigi að ræða í sveitum. Þetta þýðir auðvitað það, að ríkissjóður fær af þessum hátekjuskatti minni tekjur en ella hefði orðið, ef Framsfl. hefði einn ákvarðað. Verður því að afla þeim mun meiri tekna með öðru móti. Þegar vitanlegt var, að ekki var hægt að nota verzlunarleiðina og ekki var heldur með beinum sköttum einum hægt að afla þeirra tekna, sem þurfti til þeirra nýmæla, sem lýst hefir verið, þá varð að skyggnast eftir öðrum leiðum. Þá var, eins og eðlilegast var í þessu máli, litið til þess, hvernig farið hefði verið að meðal annara þjóða undir svipuðum kringumstæðum. Í Noregi eru ástæðurnar líkastar og hjá okkur í þessu efni. Beinir skattar háir þar eins og hér. Þar komst til valda vinstrimannastjórn bænda og verkamanna, sem vildi halda uppi verklegum framkvæmdum og framlögum til smáframleiðslu. Þá var þar lagður skattur á alla vörusölu verzlana, sem mætti (á lélegri íslenzku) nefna umsetningarskatt. Þessi leið var töluvert mikið athuguð hér í þessu sambandi. En eftir að hafa athugað hana og borið hana saman við þá leið, sem farin er í frv. því, sem hér liggur fyrir, sem sé að leggja gjald á vörur, þegar þær koma til landsins, þá urðu flokkarnir sammála um, að betra mundi vera að nota þá leiðina, sem við höfum farið hér í frv., miðað við okkar ástæður. Skal ég færa nokkur rök fyrir þessari niðurstöðu. Það gæti kannske orðið til þess, að menn yrðu okkur sammála um, að þessi leið eigi betur við okkar staðhætti. Með því að leggja skatt á vöruumsetningu almennt í landinu, þá hefði varla orðið hjá því komizt, að gjaldið hefði líka komið á innlendar vörur, sem seldar eru í búðum. En eins og nú er háttað um gjaldeyrisástandið hér hjá okkur og viðskiptasambönd við önnur lönd, þá er eitt af þeim aðalatriðum, sem taka verður til greina við afgreiðslu skattamála, að reyna að skapa innlendu framleiðsluvörunum betri aðstöðu á innlenda markaðinum heldur en útlendri vöru, bæði framleiðsluvörum bænda og innlendri iðnaðarvöru. Meðal annars af þessari ástæðu var valin sú leið, að láta vörugjaldið eingöngu hitta útlenda vöru, en ekki koma niður á útlendri og innlendri vöru. Ef „umsetningargjald“ hefði verið lagt á, þá hefði það orðið að koma jafnt niður á allar vörur, til þess að framkvæmdin yrði ekki of flókin. Með því hinsvegar að taka gjaldið af vörunum strax og þær koma til landsins er hægt að hafa það misjafnt, eftir því hve nauðsynlegar vörurnar eru og hvort hægt er að nota innlendar vörur í þeirra stað. Með þeirri aðferð einnig. eins og frv. hér með sér, að undanþiggja gjaldinu þær vörur, sem beinlínis eru nauðsynlegar vegna framleiðslunnar, bæði til lands og sjávar, og einnig þær vörur, sem nauðsynlegar eru neytendum. Vitanlega hefðu báðir flokkarnir helzt kosið, að hægt hefði verið að sinna nýmælunum, sem nefnd hafa verið, án þess að hækka skattana, en þess var enginn kostur. Var því ekki annað fyrir hendi en láta þessar framkvæmdir niður falla, eða afla nýrra tekna til þess að standa undir þeim. Því hefir verið haldið fram undir umr. um þetta mál, að skattur þessi yrði til að íþyngja atvinnuvegunum, sem vitanlega verða að standa undir öllu hér eins og annarsstaðar, og því væri hér verið að leggja inn á hættulega leið. Þar sem þetta atriði er einmitt aðalatriði þessa máls, mun ég fara um það nokkrum orðum og sýna fram á, að skattur þessi hittir einmitt ekki framleiðsluna, heldur er miklu frekar til þess að létta undir með henni. Ef við tökum hátekjuskattinn til athugunar, þá verkar hann ekki fyrr en atvinnutekjurnar eru komnar upp í 7-8000 krónur, að frádregnum öllum kostnaði, en því miður mun reynslan vera sú, að framleiðendur hafa yfirleitt ekki haft svo háar tekjur eða hærri árið, sem er að líða, og því hittir skatturinn þá yfirleitt ekki. Að öðru leyti vil ég benda á, að ef einhver framleiðandi hefir nú haft meiri tekjur en þetta, þá eru ákvæði í núgildandi skattalögum um það, að framleiðendur megi draga töp sín á framleiðslunni síðastl. 2 ár frá gróðanum. Kemur þetta atriði því alveg í veg fyrir, að skattur þessi komi þungt niður á framleiðslunni. Með öðrum orðum, smáframleiðendurna hittir skatturinn ekki, en stórframleiðendurnir mega draga töp síðustu ára frá gróðanum, samkv. lögum frá 1934, og hlífa sér með því móti, ef sæmilega hefir gengið í ár. Þá er viðskiptagjaldið. Undanþegnar því eru allar vörur, sem notaðar eru beint til framleiðslunnar. Íþyngir sá skattur því ekki framleiðslunni. Þegar rætt er um þessa nýju skatta og afstöðu framleiðendanna til þeirra. vil ég biðja menn að athuga einnig gaumgæfilega, til hvers þeir eiga að notast. Af þeim rúmlega 900 þús. kr., sem gert er ráð fyrir, að skattur þessi nemi, gengur meiri hlutinn beinlínis til þess að styrkja framleiðsluna. Þar er upphæð, sem á að ganga til skuldaskila smáútvegsmanna, upphæð, sem u að ganga til nýbýla í sveitum, sem á að stuðla að því, að menn geti byrjað þar framleiðslu. Þá á og nokkur upphæð af þessu að ganga til vaxtaívilnunar fyrir bændur. Þá á að styrkja kartöflurækt. Þá á að nota nokkuð af þessari upphæð til þess að styrkja mjólkurbú og frystihús. Þá á ennfremur að verja nokkru af þessu fé til þess að styrkja iðnaðarmenn, til þess að þeir geti fengið lán úr iðnlánasjóði. Á þessu sést, að yfirgnæfandi meiri hluti af þessu fé á að ganga til styrktar framleiðslunni og atvinnuvegunum. Hér er því stefnt að því að skattleggja þær stéttir þjóðarinnar, sem hæstar hafa tekjur og mest nota erlendar vörur, til þess að styrkja smáframleiðendur og verkamenn. Sannleikurinn er því sá, að enda þótt mönnum hætti til í fljótu bragði að halda, að gjöld þessi verði til að íþyngja atvinnuvegunum, þá eru þau þvert á móti þeim til stuðnings á lögð. Auk þess ber að minnast þess gagns, sem framleiðendum, einkum landbúnaðarvara og iðnaðarvara, verður vitanlega að þeirri bættu aðstöðu, sem afurðir þeirra fá í samkeppninni við ýmsar af erlendu vörunum vegna gjaldsins, sem lagt er á hinar síðarnefndu. Af því, sem ég nú hefi sagt, ætti öllum að vera það ljóst, að hér er ekki verið að afla tekna til venjulegrar eyðslu, eða til þess að auka kostnað við rekstur ríkissjóðs, heldur eiga tekjurnar þvert á móti að ganga til hagsbóta smáframleiðendum og verkamönnum. Tekjuöflun til slíkra hluta verður að teljast í fullu samræmi við stefnuskrár stjórnarflokkanna og hagsmuni umbjóðenda þeirra, þar sem Alþfl. fer fyrst og fremst með umboð, fyrir launaverkamennina, en Framsfl. fyrir smáframleiðendur til sveita og við sjó.

Magnús Jónason [óyfirl.]: Það er í raun og veru ákaflega lítið, sem ég þarf að segja, þó ég kunni betur við að kveðja mér hljóðs, af því hæstv. ráðh. og hv. 4. landsk. eru báðir búnir að svara mér, en sannleikurinn er sá, að ekkert nýtt kom fram í ræðum þeirra, sem ekki hafði verið í þeirra frumræðum. Auk þess hefir hv. 1. þm. Skagf. svarað þeim rækilega, einkum hæstv. fjmrh., svo ég býst ekki við að bæta miklu við. Hæstv. ráðh. vildi alveg mótmæla því, sem ég sagði, að það væri einræðisblær á framkomu stjórnarflokkanna í þessu máli, og vitnaði í önnur lönd, þar sem flokkar kæmu sér saman um afgreiðslu mála. Mér kemur ekki til hugar að átelja það, þó stjórnin leitaði samkomulags, ekki aðeins við sína stuðningsmenn, heldur meira að segja við þm. annara flokka, um framgang góðra mála, eins og gerðist í Danmörku þegar kreppulöggjöfin var þar sett með samvinnu allra flokka. Slíkt er ekki nema eðlilegt. En það, sem hér ber einræðisblæ, eru vinnuaðferðir stjórnarflokkanna, þessi sérstaklega lýðræðislega framkoma, sem lýsir sér í því, að hæstv. ráðh. og hv. 4. landsk. skirrast ekki við að lýsa því yfir við 1. umr. máls, að þetta og þetta verði nú samþ. í þinginu, sem væri bara nefnt í grg. og ætti að ganga fram, en ætti ekki að sjást í frv. Og þeir ættu sóma síns vegna að leggja niður að tala um lýðræði, því mál þetta er samið af nefnd og samþ. innan stjórnarflokkanna, vegna þess að þeim er sagt að samþ. það. Það er nákvæmlega sami blærinn og hjá Hitler, sem kveður saman þing til að hlusta á eina ræðu, og sendir þm. síðan heim. Hv. 1. þm. Skagf. hefir bent á, hve sterkir stjórnarflokkarnir eru þarna á svellinu. Þeir hafa látið heita svo, að þeir hefðu meiri hl. kjósenda á bak við sig í landinu, en það er nú bara ekki svo; þeir sitja í stjórn með minni hluta kjósenda að baki. Það er þess vegna ákaflega óviðfelldið, að þeir skuli ganga framhjá Sjálfstfl., sem hefir eins marga kjósendur og báðir þessir flokkar til samans.

Ekki er það rétt

. Jæja, það minnir mig samt. Að þeir skuli hafa gengið framhjá honum, þar sem hann hefir alls ekki sýnt það í starfi sínu t. d. í fjvn. eða öðru, sem gæfi stjórnarflokkunum neitt tilefni til slíkrar framkomu. Náttúrlega verður ríkisstj. að grípa til sinna ráða, ef nauðsyn krefur, eða hún getur ekki tekið tillit til annara flokka, en það er ekkert tapað við að gefa andstöðuflokkum kost á að fylgjast með. Ég skal lofa hæstv. fjmrh. að vera montnum af sinni haftastefnu; e. t. v. hefir það mistekizt mest allra mála. Ég held nærri því mér sé óhætt að fullyrða, að síðan ég kom fyrst á þing, þá hafi ég varla nokkru sinni séð takast svo óhöndulega um nokkra framkvæmd. Það hafa verið sett ný og ný lög og reglugerðir um ný og ný höft, og nú þykjast þessir menn geta sagt, að nú séu þeir búnir að sigra, og mér skildist hæstv. ráðh. meina það, að þessi stefna væri svo sigurvænleg, að aðrar þjóðir væru búnar að taka hana upp eftir okkur. Ég vil í þessu sambandi minna á, að það er náttúrlega allt annað að standa á móti stefnu eða standa eins og eintrjáningur eða glópur, sem ekki sér, hvað er að gerast í kringum okkur. Það hefir verið lýst hér samþ. verzlunarþingsins. Ég held, að hún sé ekkert annað en heilbrigð játning þess, að við verðum nauðugir viljugir að dansa með. En það er nú dálítið annað, að dansa með eða byrja á að espa upp á móti okkur viðskiptaþjóðir okkar; við sem erum sú þjóð, er mest allra þjóða eigum undir utanríkisverzlun, og þess vegna þurfum allra þjóða helzt að njóta frjálsrar verzlunar og eigum því sízt að ganga á undan með höft. Það er einnig af öðrum ástæðum, sem samþ. var gerð á verzlunarþinginu og ég hélt, að aðaláherzlan hefði verið lögð á, eftir því, sem fram hefir komið í blöðum. Það hefir sem sé komið fram megn grunur um, að beitt sé hlutdrægni við úthlutun innflutningsleyfanna. Það er eðlilegt, ef kaupmenn sjá hlutdrægni í þessum úthlutunum, að þeir segi, að höftin séu til lítils, ef önnur verzlunarstefna fær innflutningsleyfi eftir vild. Ég skal ekkert um dæma, hvort svo hefir verið, en mér virðist, eftir ræðu hæstv. fjmrh., að ef hann reði úthlutuninni, þá væri hann hlutdrægur, eða ég get ekki annað fengið út úr orðum hans um, að samvinnufélögin ættu að fá sín leyfi eftir þörfum, en um hitt gerði hreint ekkert til. Auðvitað álítur sá maður, sem þannig talar, að innflutningurinn eigi ekki að vera annað en brennivín og tóbak, sem ríkið þarf að græða á, og svo til uppáhalds Framsfl., samvinnufélaganna. Það fer því að verða skiljanlegt, að nefnd sú, sem starfar í jafnnánu samstarfi við fjmrh. og innflutningsnefnd gerir, hafi dálitla tilhneigingu til þess að vera ekki sem réttlátust. Þegar hæstv. ráðh. talar um árangur innflutningshaftanna, þá talar hann um, hvað innflutningurinn hafi hækkað frá næsta ári á undan, en ekki hvort innflutn. haldi í horfinu við það, sem var áætlað; en það er einmitt það, sem maður þarf að vita. Samanburður milli ára er algerlega gagnslaus og óábyggilegur, enda kemur ekki við neinum höftum, því hann hækkar eða lækkar eftir árferði; það er fjölda margt, sem kemur þar inn í, þó engin höft komi til greina, t. d. fallandi verðlag innlendra afurða o. s. frv. Þá eru það sviknir útreikningar, sem gefnir eru fyrir þetta ár; t. d. er Sogið alltaf dregið frá. Ég veit ekki, hvaða sérstöðu það hefir í innflutningnum. Það mætti alveg eins taka eitthvað, t. d. byggingarefni til Rvíkur eða eitthvað annað, og segja svo, að innflutningurinn sé þetta mikill að frádregnu því. Sogsvirkjunin er ekki annað en stórbrotin framkvæmd, eins og stöðugt er verið að vinna að á hverju ári alstaðar, þar sem þjóðirnar eru ekki dauðar úr öllum æðum. Auðvitað á að reikna innflutning til Sogsins með, þó til virkjunarinnar hafi verið tekið erlent lán og gjaldeyririnn sé því nú í svipinn utanlands. Þ. e. annar samanburður, sem hæstv. fjmrh. á að hafa, og þ. e. samanburður á því plani, sem hann og form. gjaldeyrisnefndar gerði í byrjun ársins. Ég hefi nú ekki fundið þessar greinar, en ég man ekki betur en formaðurinn gerði ráð fyrir, eftir áætluðum útflutningi, að ekki mætti flytja inn meira en fyrir 32 millj. En nú lítur út fyrir, að hann verði 45-46 millj. kr., og ekki kæmi mér á óvart, þó upphæðin yrði nokkru hærri, þegar gefnar verða út verzlunarskýrslur fyrir árið 1935. Þetta kalla ég, að framkvæmd innflutningshaftanna hafi brotnað niður. Þá var hæstv. ráðh. að tala um, að útflutningurinn hefði brugðizt. Það kemur þessu máli ekkert við, en það er nú svo gott að vita, að hann verður heldur meiri en gert var ráð fyrir í áætluninni. Það er vitanlega gott að áætla varlega, en það er ekki yfir miklu að gorta, ef langt fer fram úr áætlun. Hæstv. fjmrh. hefir nú fengið tvær kennslustundir í lífsreynslu. Honum hafa brugðizt vonir um að koma á greiðslujöfnuði fyrir næstu áramót, þó að hann þræti nú fyrir að hafa haft þessi orð í fyrra, því það getur vel verið, að því hafi verið breytt. Ég spurði hann þá ákveðið um þetta, og tók hann einmitt sérstaklega fram, að minni spurningu væri auðvelt að svara, að það mundi verða um næstu áramót. Ég er ekki að segja, að þetta séu nein ósköp, að geta ekki við þetta staðið, en mér þykir undarlegt að geta ekki við þetta kannazt, þó honum tækist ekki að hefta gang lífsins. Hin kennslustundin, sem hæstv. ráðh. hefir fengið, er sú, að honum hefir ekki tekizt að búa til fjárl., sem stóðust, en það leit út fyrir við útvarpsumr. hér í fyrra, að hæstv. fjmrh. væri ákaflega fastur á því, að sér mundi takast það. Og hann varð þá feikilega hneykslaður, af því að ég sagði í stuttri ræðu, sem ég flutti þá, að ég væri ekki trúaður á, að þessar áætlarir hans stæðust. Ég hafði borið saman fjárl. og LR. undanfarinna ára, og leyfði mér því að halda þessu fram. við sjálfstæðismenn sögðum þá, eins og sjá má í grg. eða nál. mínni hl. fjvn., að fjöldi liða mundi fara fram úr áætlun. Nú verður hæstv. ráðh. að játa, að þetta hefir sannazt, sem við héldum þá fram, og útgjöldin í fjárl. fara fram úr áætlun. Hæstv. ráðh. leyfði sér að segja, að Framsfl. væri fylgjandi því, að verzlunin væri sem mest í höndum samvinnufélaga, en ekki ríkis, og að þeir væru móti víðtækri ríkisverzlun. Það var gott að fá þessa játningu skjallega, og þykir mér vænt um, að hún skuli nú koma í þingtíð, eftir okkur báðum. En þetta sannar ekkert annað en það, að Framsfl. hefir verið kúskaður af samstarfsflokki sínum til að fylgja ríkiseinkasölum. Ég vil því gjarnan, að þetta sé staðfest eftir okkur báðum, og getur vel verið, að hann verði minntur á þetta síðar, þessa játningu, sem hann hefir gert. Ég skal ekki fara út í samanburð hæstv. ráðh. um skattstigann, en það er eins og hann haldi, að skatturinn hækki aldrei, þrátt fyrir hverja hækkunina á fætur annari, en hann játaði, að hækkunin byrjaði undir eins og komið væri yfir 2 þús. kr. skattskyldar tekjur, enda sér það hver heilvita maður, þar sem grunnskatturinn er sá sami, 30 kr., en í stað 4% af afgangi, sem áður var, koma nú 3%. Svo verð ég að segja, að það er dálítið einkennilegt að bera alltaf saman gamla skattinn að viðbættum 10% viðaukaskatti, sem var settur með sérstökum lögum. En ef skattalögin sjálf eru borin saman, er munurinn alveg geysilegur, hvað eldri skattstiginn er lægri. Hæstv. ráðh. sagðist vera hissa á því, að mér væri illa við 1. gr. frv. Mér er ekkert illa við þessa grein, en mér þykir hún nauðaómerkileg, að vera að telja upp, til hvers eigi að nota þetta fé. Það er alveg eins og þegar menn eru beðnir um að kaupa hitt eða þetta í kaupstað; margir kvabba, og maðurinn lætur peningana sitt í hvert hólf í buddunni, til þess að þeir ruglist ekki saman. Stj. getur haldið þessu áfram; það má alveg eins taka jarðræktarstyrkinn út úr og segja, að þessir peningar eigi að ganga til hans, til að gera þessa peninga vinsæla. Þetta er ekkert nema heimska. Vitanlega ganga þessir skattar eins og aðrir í hinn sameiginlega sjóð, ríkiskassann, og eru greiddir þaðan aftur. Ég verð að segja, að mér finnst það einkennilegt, þegar hæstv. ráðh. segir, að þessir peningar eigi ekki að fara til venjulegrar eyðslu. Hvað er eyðsla? Hvað er það í fjárl., sem er eyðsla sérstaklega fram yfir annað? Ég veit ekki betur en allir útgjaldaliðir fjárl. séu eyðsla. En hver er sá liður, sem hæstv. ráðh. þykir svo mikil skömm að, að hann kallar það eyðslu? því sker hann ekki niður slíka eyðsluliði? Er það berklavarnastyrkurinn, styrkur til atvinnubóta eða jarðræktarstyrkurinn, eða er það styrkur til Búnaðarfél. Íslands, Fiskifél., eða hver er þessi óþarfi, sem hæstv. ráðh. finnst, að sé serstök eyðsla og þessir peningar megi því ekki fara í? Ég býst við, að þessi útgjöld séu jafnheilög og aðrir liðir, og ekkert þar fram yfir. Hv. 4. landsk. þarf ég ennþá minna að svara en hæstv. ráðh. Hann byrjaði á að atyrða einhvern látinn merkismann, fyrir austan eða vestan. Ég held, að hann hafi nefnt hann Guðmund, eða eitthvað svoleiðis, og þessum manni hefði verið ákaflega gjarnt til að skrökva. Ég veit ekki, hvað hann hefir meint með þessari sögu, en hann fékk svo mikla ást á þessum skröksögum, að ræða hans snerist mest um eitthvert skrök. Ég tek þetta satt að segja ekkert nærri mér, á meðan hann hefir ekki sannað eða sýnt fram á, að ég hafi farið með ósannindi, þó að hann með boðlátlegu brosi sínu sé að draga einhvern látinn utanþingsmann hér inn í umr. Það kemur mér ekki við. Hann var að tala um, að það hefði verið gleði í mér yfir þessum umr. Það er fjarri því, að í mér sé nokkur gleði; hitt getur verið, að ég hafi látið einhver orð falla hér í beiskju, og hlegið í beiskju, því það hendir margan engu síður. Ég þekki ákaflega marga menn, og ekki sízt úr embættismannahóp, og ég veit ekki betur en margir þeirra, þó þeir hafi 6-8 þús. kr. í árslaun, eigi ákaflega erfitt með að láta endana ná saman. Og það er skiljanlegt, því þeir verða að svara meiru í sköttum, og það er ætlazt til meira af þeim. Þetta veit hv. 4. landsk. ósköp vel. Hann er bankastjóri, og það er ætlazt til þess af honum, að hann gefi 50 kr. í þessi samskot o. s. frv. Reynsla mín er því sú, að þessir menn, sem hafa hærri tekjur, verða að svara meiri kröfum, og þeir, sem ég þekki, allir með tölu, eiga mjög erfitt með að láta endana mætast. Það er hægt að ganga hér út um sveitir landsins og segja, að þetta séu hátekjumenn, og af þeim þurfi að taka skatta, fyrir þá, sem vilja leggja sig niður við slíkan rógburð. Ég lítilsvirði þá menn, sem gera þetta. En við hv.landsk. vitum það báðir ósköp vel, að það er alveg satt, að í erfiðleikum eiga þessir menn margir hverjir, og þá safna þeir skuldum og taka lán til að greiða opinber gjöld; þessar skuldir smáhækka svo, og ég þekki fjölda slíkra manna, sem ekki greiða sín opinberu gjöld með öðrum hætti. - Þetta eru nú hátekjumennirnir, sem heilir flokkar lifa á að fara út um sveitir landsins og segja, að séu hátekjumenn, sem megi og geti greitt háa skatta. Ég verð að, segja, að þessir flokkar eiga skilið að súpa í botn. Það hafa margar kosningar farið fram síðan þessir flokkar tóku við völdum. sagði hv. 4. landsk., og það er dálítið einkennilegt, að kjósendur skuli fela þeim völdin hvað eftir annað. En sannleikurinn er sá, að það er hægt að afla kjósendafylgis á tvennan hátt. Það er hægt með því að fylgja fram góðum málum, og það er hægt með agitation, með því að tala svo, að gangi í fólkið, og það getur vel verið, að þessir flokkar séu lagnir á það. En það vill nú svo vel til, að Íslendingar eru ekki mjög ginnkeyptir fyrir þessum flokkum. Þeir sitja nú við stjórn með færri atkvæðum samanlagt en Sjálfstfl. einn. Það má heita, að Sjálfstfl. hafi haldið í horfinu með atkvæðamagn; ekki gengur nú skrumið betur en þetta í þjóðina. Hv. 4. landsk. var dálítið að gotta sér yfir því, að útgerðarmönnum væri um megn að endurnýja togaraflotann. Þetta er sorglegur sannleikur. En heldur hv. 4. landsk., að sú rétta leið til að gera þetta fært sé að hækka skattana? Heldur hann, að þeim skapizt möguleikar við það að hækka tekjuskattinn og tolla á nauðsynjum? Nei, það er ekki leiðin. Ég hélt einmitt, að þessi sorglega reynsla, sem allir eru farnir að játa, - líka þeir, sem héldu því fram, að á togurunum græddist stórfé, ekki þyrfti annað en eignast togara, þá græddu menn voðalega, - ég hélt, að reynslan um tap útgerðarinnar hefði sýnt mönnum fram á, að takmörk eru fyrir því, hvað leggja má háa skatta á framleiðsluna. Ég ætla ekki að fara út í skálda- og ímyndunarflug hv.þm., eins og það, að ég hefði sagt, að Íslendingar hefðu orsakað stríð milli Ítalíu og Abessiníu. Ég hefi náttúrlega aldrei sagt neitt í þá átt. Eins og hv. 1. þm. Skagf. hefir réttilega tekið fram, þá er ekki nóg að segja og vitna í, að málin séu þörf og góð; þau verða ekki framkvæmd af engu. Ég treysti mér vel til að bera fram hér á Alþingi dag eftir dag, a. m. k. í heila viku, mál, sem tvímælalaust eru góð mál. Það er enginn vandi í landi, þar sem lítið hefir verið gert, en þessi mál kosta kannske 200-300 þús. kr. hver. Hvernig væri t. d. að bera fram frv. um nýja vegi, brýr, nýjar hafnir og nýja radiovita? Eins og þetta sé ekki allt þarft og gott, og margt, ótalmargt fleira. Hv. þm. ætlaði að verða svarafátt, jafnþaulvönum ræðumanni og hann er, það stóð í honum að svara, þegar ég spurði hann, hvernig á því hefði staðið, að ekki hefði verið tekið inn í þetta samkomulag stjórnarflokkanna og nýju málaskrá fjárveiting til að byggja nýja togara. Um þetta hefir hans flokkur borið fram frv., sem vitanlega á að hampa framan í kjósendur. Hann svaraði á þá leið, að einhversstaðar yrði að nema staðar, þar sem smáágreiningur væri milli flokka, og það er einmitt þetta, sem höfuðágreiningurinn er um, hvar á að nema staðar. - Það eru ósannindi, að ég eða nokkur úr mínum flokki hafi sagt, að tryggingafrv. t. d. væri ógagnlegt. Ég hygg, að það hafi tekizt að mörgu leyti vonum framar með samningu þess frv. En það er ekki hægt að neita því, að það þarf mikla peninga til þess að koma því í framkvæmd. Og ég álít, að ekki sé tími til þess að fara að grípa inn í einmitt nú, þegar sérstök nauðsyn er að halda sem sparlegast á öllu, með framkvæmdir, sem orðið hafa að bíða svo lengi. Nei, þær verða að bíða enn, og það verður bezt fyrir þá sjálfa, sem þeirra eiga að njóta. Hvað stoðar þá að fá tryggingalöggjöf, ef atvinnuvegirnir sligast ? Hvað yrði lengi hægt að halda tryggingunum uppi, ef atvinnuvegirnir halda áfram að dragast saman? Hvað mundi endast lengi gjaldþol hinna svokölluðu hátekjumanna, sem draga fram lífið á 6 til 7 þús. kr. á ári, handa ölum þeim sæg, sem tryggingarnar eiga að ná til? Stefnumunurinn liggur ekki í því, hvort menn álíta þessi mál þörf, heldur greinir á um það, hvað hratt er óhætt að halda áfram. Stjórnarflokkarnir halda fram, að það sé hægt að halda svo og svo hratt áfram. Hvenær sem kemur í ljós, að skattar eru orðnir svo háir, að þeir hætta að koma inn, þá halda þeir, að ekki þurfi annað en bæta ennþá ofan á nýjum sköttum. Þetta er stefna, sem bæði hv. 4. landsk. og hæstv. fjmrh. vita, að ekki er hægt að halda lengi án þess að allt nemi staðar. En þeim virðist mikið í mun að fleyta sér yfir nokkra mánuði án þess á því beri, að allt er stopp. Þess vegna bera þeir fram þetta frv., sem m. a. er svo fáránlega úr garði gert, eins og hv. 1. þm. Skagf. hefir einnig bent á, að það á að afla tekna til eins árs handa fyrirtækjum, sem eiga að starfa og þurfa á fé að halda áfram. Hvað á að ske á þessu eina ári? Kannske þeir hafi von um að fara frá völdum á þessu ári og telji, að þá séu hinir skrattarnir ekki of góðir til þess að taka við öllu í feninu.

Þeir fást víst ekki til þess!

. Fást ekki til þess, já. Ég verð nú að segja, að hver flokkur er skyldur til að taka við völdum, ef honum er falið það af kjósendum. En persónulega fyndist mér núv. stjórnarflokkar réttir til að hafa völdin áfram, úr því sem komið er.

Þá er bezt að styðja þá til þess

. Draga sjálfir ályktanir af því, sem þeir hafa áður gert, og horfa á, þegar afleiðingarnar af þeirra stjórnmálastefnu fara að koma alvarlega í ljós. Hitt er annað mál, að slíkur hugsunarháttur er ekki réttur, því mönnum ber vitanlega að hugsa meira um þjóðfélagið heldur en stjórnarherrana, þó freistandi væri að sjá þá horfa upp á þær rústir, sem þeir sjálfir hafa skapað. Ég get svo látið máli mínu lokið, og býst ekki við að hafa ástæðu til að tala meira um þetta mál. Það er aðeins eitt atriði í ræðu hæstv. fjmrh., sem mér finnst svo merkilegt, að ég verði að segja frá því áður en ég sezt niður. Og það er það, þegar hæstv. fjmrh. segir alveg skýrum orðum, að sá tekjuskattur, sem hér er um að ræða, komi ekki til með að lenda á framleiðendum, vegna þess, að það séu svo að segja ekki til í landinu framleiðendur, sem komist upp í 6000 kr. skattskyldar tekjur. Jafnhliða heldur svo sami ráðh. því fram, að það sé alveg óhætt að kalla inn á einu ári 15 millj. kr. fyrir útgjöldum ríkissjóðs. Hvernig ætlar hæstv. ráðh. að standast þennan dóm sjálfs sín, sem veit eins og aðrir, að öll gjöld til ríkissjóðs hvíla að lokum á framleiðendunum. Hvernig ætlar hæstv. ráðh. að standa við ráð, jafnhliða því, að hann slær föstu, að enginn framleiðandi komist upp í 6 þús. kr. tekjur, þá sé samt forsvaranlegt að heimta inn í ríkissjóð 13 millj. kr. Ég ætla að lofa hæstv. fjmrh. að glíma við þessa hnot í næstu ræðu sinni. Þetta sýnir, að ég hygg, betur en nokkuð annað, hvað gersamlega viti firrt er þessi fjármálastefna, að ætla að hækka ennþá skattana, ofan á það, sem fyrir er.

Guðbrandur Ísberg [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Árn. og hv. 9. landsk. gáfu í skyn í ræðum sínum, að ég hefði farið með harðyrði í garð kennaranna. En ég minnist þess ekki, að ég hafi sagt neitt í ræðu minni, sem hafi verið ofmælt. Ég sagði, að kröfur kennaranna væru hóflausar, og ég skal standa við þau ummæli hvar sem er. Það kalla ég hóflausar kröfur, þar sem þeir gera kröfur um það, að engum sé heimilt að kenna ungbörnum að stafa, nema hann hafi gengið í gegnum kennaraskólann. Þetta er ef til vill framkvæmanlegt í kaupstöðunum, en í sveitunum er það alls ekki framkvæmanlegt. En samt gera þeir kröfur til þess. Á þessu byggi ég það, að kröfurnar séu hóflausar. Það er fráleitt að gera þær kröfur, að engum sé heimilt að kenna börnum, nema þeim, sem gengið hafa í gegnum kennaraskólann, og stúdentum, sem gengið hafa í gegnum námskeið í kennaraskólanum. Ég hefi ekki neitt á móti þessu námskeiði. En það er fráleitt að gera gagnfræðingum ekki kleift að kenna, en það verður, ef því á að bæta við login frá 1919, að enginn megi kenna smábörnum að stafa nema þeir, sem útskrifaðir eru af kennaraskólanum. En ef svo vill til, að ekki er hægt að fá neina af þessum ágætu mönnum til þess að sækja um stöðu, sem auglýst er laus, þá á skólanefnd samt að gera sérstakar ráðstafanir til þess að reyna að fá kennara, sem hefir próf, sem vildi gera svo lítið úr sér að leggja sig niður við að kenna á þeim stað, sem um er að ræða. Þetta var það, sem ég átti við, þegar ég talaði um hinar hóflausu kröfur kennaranna. Og þeir tveir hv.þm., sem töluðu um, að ég hefði verið með harðyrði í garð kennaranna, hafa ekki reynt að andmæla þessu. Á önnur atriði minntist ég ekki, svo sem launakjör kennaranna. Ég viðurkenni, að kennarar, einkum í kaupstöðum, búa við óviðunandi launakjör. Og hið sama gildir að nokkru leyti um kennara í sveitum, þó ekki undantekningarlaust. En launin eru alls ekki léleg af því, að kennarar hafi ekkert látið til sín heyra. Ég hygg, að á hverju þingi, sem ég hefi setið á - en ég skal viðurkenna að þau eru nú ekki mörg -, hafa alltaf komið fram raddir um að bæta laun kennaranna, og hafa kennarar ætið staðið á bak við þær raddir. Ég lái kennurum þetta ekki, en þetta er bara önnur hlið málsins. Og ég fór alls ekki inn á þetta í ræðu minni. Hv. 2. þm. Árn. sló því sjálfur föstu, að fyrir fáum árum hefði kennarastéttin verið í hinni mestu niðurlægingu. Ég hafði þessi orð upp eftir honum og benti á, að svona hefði kennarastéttin verið að hans dómi, og væri hann þó ekki andvígur kennarastéttinni. Og þessu var svona varið, eftir að kennaraskólinn hafði starfað í nálega hálfan mannsaldur og undirbúið þessa ágætu kennara. Ég skildi þessi orð hv.þm. á þann veg, að kennararnir hefðu ekki verið starfi sínu vaxnir. Ég býst ekki við, að það hafi verið af því, að þeir voru svo illa launaðir, því það þarf ekki að fara saman. Það getur vel farið saman, að kennarar eigi við erfið lífskjör að búa og ræki þó kennslustarfið vel. Ekki sízt, þegar tekið er tillit til þess, að fjöldi þessara manna, þó að þeir hafi lág laun miðað við árslaun, þá er það, sem betur fer, að margir af þessum mönnum geta á þeim tíma, sem við Íslendingar köllum bjargræðistímann, innunnið sér álitlegar upphæðir til viðbótar við sín litlu laun. En sem sagt, hv.frsm. áleit, að kennarastéttin hefði verið í þessari niðurlægingu, þrátt fyrir menntun hennar og mikla viðkomu. Og þetta gaf mér eðlilega ástæðu til að efast um, að þessir menn væru allir svo vel starfi sínu vaxnir, að þeir væru einfærir, svo að útiloka mætti alla aðra, jafnvel frá því að kenna smábörnum að stafa. Hv. 2. þm. Árn. var eitthvað að víkja því að mér, að mér væri full þörf að læra hitt og annað, og dró hann það út af þeim orðum, sem ég hafði um þetta frv. Ég skal fúslega viðurkenna það, að ég hefi enga von um að komast nokkurntíma svo langt, þó að ég settist á skólabekk aftur og yrði gamall maður, að ekki væri alltaf nóg að læra. Það munu menn, sem eitthvað hafa átt við menntun, viðurkenna. En ég vil í allri vinsemd beina þeirri spurningu til hans fyrir hönd kennarastéttarinnar, að gefnu tilefni og fenginni reynslu, hvort kennarastéttin muni vera viðbúin að lýsa því yfir, að hún þurfi eitthvað að læra. Það er sem sé alkunnugt um kennara, bæði hér á landi og í öðrum löndum, sem hafa gengið menntaferilinn, lesið í 2-3 ár, hvort sem það er á gagnfræðaskóla eða kennaraskóla, einmitt á því stigi finnst mönnum þeir vita einhver lifandi ósköp. Hitt er jafnkunnugt, að þeir, sem komast eitthvað lengra, fá augun opin fyrir því, hve óendanlega lítið það sé, sem þeir kunna, og jafnvel því meira sem þeir reyna að auka við menntun sína, því ljósara verður þeim þetta atriði, en kennararnir eru yfirleitt þekktir að því, að þeim finnst þeir kunna einhver lifandi ósköp, og það er áreiðanlegt, að það stafar að mjög miklu leyti af því, hvað þeir gera háar kröfur til annara manna, sem eiga að einhverju leyti að gegna starfi á þeirra starfssviði. Þó að ég sé andstæðingur þessa frv., eða öllu heldur andstæðingur þessarar hóflausu kröfustefnu, sem kemur fram í þessu frv., þá hefi ég veitzt meira að þeirri hlið, sem að starfi kennaranna snýr, sem helzt má að finna, og ekki sérstaklega undirstrikað kosti þessara ágætu manna, en það viðurkenni ég auðvitað, að í kennarastéttinni er fjöldi ágætra manna. En ég hefi ekki skoðað það hlutverk mitt í sambandi við þessa andstöðu mína að benda á það, en þó vil ég undirstrika það, eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni, að ég tel kennarastéttina þarfa stétt, sem eigi allt gott skilið, svo framarlega sem hún gerir sig ekki seka um þá glópsku, að gera jafnhóflausar kröfur og hér er gert. Hv. þm. V.- Húnv. var með einhverjar slettur til mín í þá átt, að ég hefði verið með einhver óverðskulduð harðyrði í garð kennaranna. Mér finnst þessi ásökun koma úr hörðustu átt, því að ég tók ekki hefur eftir en að hann hefði gefið í skyn, að fjöldi kennara teldi pólitíska agitation vera hlutverk sitt samhliða kennslunni, eða jafnvel sitt aðalstarf. Ég fór alls ekki svo langt, þó að mér hafi dottið það í hug með starfsemi eins og eins kennara. Hann fór því miklu lengra en ég, og mætti því snúa þessu við og veita honum sjálfum ofanígjöf fyrir slík ummæli, ef þau eru óréttmæt. En ég benti á, alls ekki sem rök, heldur sem aukaatriði, að þegar kennaraskólinn leysti hlutverk sitt ekki betur af hendi en það, að hann virtist sérstaklega hæna að sér lausingjalýð og kommúnista, þá væri von, að sumir yrðu vantrúaðir á þá blessun, sem landið ætti að hafa af öllum þessum mönnum. Og að ég tók þetta svo víðtækt, að ég teygði það til allra þessara manna, stafar af því, að samkv. 4. gr. er gert ráð fyrir því, að þótt enginn kennari sé fáanlegur í fræðsluhérað, þó að farin sé venjuleg leið, þá eigi samt að gera ráðstafanir til að ná í einhvern slíkan mann, ef mögulegt er. Meira að segja virtist ekki heimilt að ganga framhjá manni, sem gæfi sig fram, ef hann hefði kennarapróf, þó að þeim mönnum, sem eiga að njóta kennslu hans fyrir börn sín, væri kunnugt, að hann væri ekki starfi sínu vaxinn. Svo ríkt er að orði kveðið í frv. Ég vil enda þessi orð mín með því að beina því til hv. 2. þm. Árn. sem flm. frv., í allri vinsemd, að hann athugi það á ný, hvort hann getur ekki við nánari athugun komizt að þeirri niðurstöðu, að hér sé farið of langt, eins og ég og fleiri álíta.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Skagf. er því miður ekki viðstaddur, en ég verð þó að svara honum nokkrum orðum í þeirri von, að hv. sessunautur hans (MJ) taki það upp, sem hv. 1. þm. Skagf. kynni að þykja ástæða til að gera aths. við. Hann byrjaði á því að halda fram, eins og raunar hv. 1. þm. Reykv. gerði líka, að ég hefði eitthvað sérstaklega brugðizt loforðum, er ég hefði gefið í fyrra, þar sem lægi fyrir, að útgjöld fjárl. færu fram úr áætlun á þessu ári. Þeir halda fram, að í orðaskiptum á þinginu í fyrra hafi ég slegið föstu, að útgjöld fjárl. gætu ekki farið fram úr áætlun, þau væru svo há vegna þess, að þau væru áætluð eins hátt og þau gætu frekast farið, og út af því gæti ekki brugðið. Ég hélt fram, þegar fjárlfrv. var lagt fyrir, að útgjaldahliðin væri hærri en árið áður vegna þess, að þeir liðir, sem eru óbundnir, væru hærra áætlanir heldur en áður hefði verið. En mér datt vitanlega ekki í hug að taka ábyrgð á, að þessir liðir væru svo hátt áætlaðir, að ekki gæti farið fram úr því. Þessu vilja hv.þm. snúa út úr þannig, að ég hefði lofað, að gjöldin skyldu ekki fara fram úr áætlun. Til þess að taka af allan vafa um þetta vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp ummæli, er ég viðhafði, er fjárl. voru til 1. umr. Ég sagði m. a. um rétta atriði: „Kemur hér enn í ljós það, sem ég hefi drepið á fyrr í ræðu minni“ - en þar var ég að tala um, hvað útgjöldin hefðu reynzt undanfarin ár, samanborið við áætlun fjárl. -, „að bundin útgjöld hafa yfirleitt verið of lágt áætluð í fjárlögum. Með því að hafa áætlanir sínar lægri gat stj. vitanlega lagt fyrir þingið frv., sem sýndi lægri heildarútgjöld en frv. það, sem hér liggur fyrir. En stj. tók þann kost að áætla bundin útgjöld, sem hún ekki treystist til þess að breyta, svo nærri sanni sem unnt var, til þess að tryggja það sem bezt, að útgjöld færu ekki fram úr áætlun. Við það hækkuðu útgjöldin í frv., eins og rakið hefir verið, en jafnframt jukust líkurnar fyrir því“ - þetta eru nú loforðin - „að frv. stæðist í framkvæmd, og er slíkt fyrir miklu. Nái þetta frv. samþykki Alþingis og takist vel um framkvæmd þess, ættu endanleg útgjöld ársins 1935 sízt að verða hærri en útgjöld undanfarandi ára, þó þau séu hærri samkv. frv. en í fjárl. fyrir þessi ár.“ Hvort svo reynist, ætla ég, að verði nógur tími að tala um, þegar þar að kemur. Í orðaskiptum við hv.þm. Skagf., þar sem hann kom með þetta sama, að ekki væri víst, að útgjöldin færu ekki fram úr áætlun, þó þau væru hærra áætluð en vant var að gera, sagði ég á þessa leið: „Hv. þm. spurði, hvort ég væri það barn að halda, að raunverulegar greiðslur ársins 1935 færu ekki fram úr áætlunum frv. Ég held, að þessi hv.þm. þurfi ekki að setja sig á háan hest yfir mér í þessu máli, hann hefir verið forystumaður flokks hér á þingi, sem afgr. fjárl. svo, að gjöldin hafa verið áætluð vísvitandi of lágt á mörgum liðum, og þegar svo er, getur ekki Alþingi horft fram á rétta mynd af fjármálunum.“ - Ég ætla, að þessi ummæli viðvíkjandi því, hvernig málið var lagt fram í fyrra, taki af öll tvímæli um það, að skraf þeirra sessunautanna (MG og MJ) um, að einhver loforð hafi verið gefin um, að útgjöld ríkissjóðs skyldu ekki fara fram úr áætlun, er gersamlega út í bláinn. Það, sem hér kemur til með að skipta máli, er það, hvort tilraun stj. til þess að minnka mismuninn milli fjárl. og landsreiknings ber árangur eða ekki. En um það er ekki fyllilega hægt að segja fyrr en LR. liggur fyrir. Þá var hv. 1. þm. Skagf. að tala um, að allir nýir fjmrh. segðu á Alþingi það sama og ég, að þeir ætluðu gjöldin svo hátt til þess, að þau færu ekki fram úr áætlun. Þetta er ekki rétt. Það hafa margir fjmrh. ekki lagt neina verulega vinnu í að áætla gjöldin eins hátt og líkindi eru til, að þau geti orðið. Þvert á móti hafa margir áætlað tekjur og gjöld mikils til of lágt, jafnvel vísvitandi. En það gefur vitanlega rangari hugmynd um, hvað stjórnirnar ætla fyrir sér í fjármálunum, heldur en sú leið, sem núv. stj. er að reyna að fika sig eftir. Þá kvartaði sami hv.þm. undan því, að lítið væri gert úr starfi fjvn. með frv. því, sem fyrir liggur. Þetta er byggt á herfilegum misskilningi. Ég hélt, að ég hefði gert nægilega skýra grein fyrir því í fyrstu ræðu minni, að þó farið verði eftir þeim till., sem fjvn. hefir nú orðið sammála um, sem sé að færa niður útgjaldahlið fjárlfrv. um nálægt eina millj. kr. frá því, sem útgjöldin virðast ætla að reynast yfirstandandi ár, þá nema útgjöldin, sem gert er ráð fyrir í frv., með þeirri leiðréttingu, á móti þeim tekjuvonum, sem ég vil áætla fyrir næsta ár. Niðurfærslur fjvn. geta þannig ekki gefið rúm þeim framlögum, sem talað er um í grg. þess frv., er hér liggur fyrir. Þær fara allar til þess að mæta þeim hækkunum á útgjaldahlið fjárl., sem óhjákvæmilegar eru til þess að auka líkurnar fyrir því, að áætlanir þeirra standist í framkvæmdinni. Hv. 1. þm. Skagf. og hv. 1. þm. Reykv. undrast mjög yfir því, að frv. Það, sem hér er borið fram, miðar aðeins að því að afla tekna til eins árs. Ég er hissa á þessum látalátum þeirra. Eru þeir nokkuð óvanir því, að bornar séu fram till. hér á Alþingi um tekjuöflun eitt ár í senn? Þetta er mjög venjulegt, þegar þröngt er um öll viðskipti og tekjustofnar ríkissjóðs dragast saman, að gripið er til þess að afla tekna til bráðabirgða með öðru móti og gert ráð fyrir, að þegar viðskiptin færast aftur í betra horf, þá falli það niður. Hitt er annað mál, að ef útlitið yrði þannig þegar gengið verður frá fjárl. fyrir árið 1937, að ekki mætti búast við, að tekjurnar dygðu, þá yrði vitanlega annaðhvort að hverfa að því ráði að framlengja þessa tekjuauka á næsta þingi, eða finna í staðinn aðra leið til tekjuöflunar, ef það þætti betur henta. Vegna þess, hvað óvíst er um öll viðskipti og að menn hafa alltaf ástæðu til að vona, að úr rætist, er ekki slegið föstu, að tekjuöflunin skuli gilda nema fyrir næsta ár. Tel ég það skynsamlegt og ekki beina ástæðu til að heimila á þessu þingi sömu tekjuöflun t. d. fyrir árið 1937; til þess er nógur tími á næsta þingi, ef þá lítur út fyrir, að hjá því verði ekki komizt. Hv. 1. þm. Skagf. sagðist ekki vita betur en fjvn. væri búin að ganga frá till, um tekjuhlið fjárl., þar sem gert væri ráð fyrir meira en 14 millj. kr. tekjuöflun, en þeirri upphæð vildi ég áætla, að tekjurnar mundu nema næsta ár. Hv. þm. veit vel, að þessar till., sem samdar voru snemma á starfstíma n., voru gerðar með þeim fyrirvara, að ekki þyrfti frekar að fara í niðurfærslu innflutnings á næsta ári en árinu, sem er að líða. Það var greinilega fram tekið, bæði af mér og fulltrúum stjórnarflokkanna í fjvn., að ef það kæmi fram við þá rannsókn á verzlunarmálunum, sem þá stóð yfir, að óhjákvæmilegt væri að færa innflutninginn lengra niður heldur en tekizt hefir í ár, þá yrði líka að breyta tekjuáætluninni. Og ég veit ekki annað en að fullt samkomulag sé um það, a. m. k. hjá fulltrúum stjórnarflokkanna í fjvn., að eins og útlitið er nú, sé ekki varlegt að áætla tekjurnar hærri en 14 millj. kr. Þá kem ég að hv. 1. þm. Reykv. Hann talaði raunar svo vítt og breitt, eins og fyrri daginn, að hann kom lítið inn á frv. sjálft. Hann fór m. a. að tala um innflutningshömlur og reyndi að klóra í bakkann og halda fram, að með till., sem samþ. voru á kaupmannaþinginu, væri ekkert sagt um það út af fyrir sig, hvort innflutningshömlur væru réttmætar eða ekki. En það er þýðingarlaust fyrir hv.þm. að halda fast við þetta, því það kemur skýrt fram í þessum till., að það er gengið út frá því sem sjálfsögðum hlut, að eins og viðskiptaörðugleikarnir eru nú, verði innflutningshömlurnar að haldast. Ég skil náttúrlega, að það er leiðinlegt fyrir þennan hv.þm. að verða að fá slíka viðurkenningu frá verzlunarstéttinni. Það er vitanlega verzlunarstéttinni til hróss að viðurkenna þetta, en þeim mun leiðinlegra er það fyrir hv. 1. þm. Reykv., sem hefir ímyndað sér, að hann væri í umboði hennar að berjast gegn öllum viðskiptahöftum hér á Alþingi, að fá þetta í bakseglin. En hann verður nú að sætta sig við það eins og hvert annað mótlæti, sem fyrir kemur á lífsleiðinni. Hv. þm. vildi halda fram, að það hefði komið fram í ræðu minni, er ég vék að innflutningshöftunum og verzlunarmálum, að ég væri fús að beita hlutdrægni í úthlutun innflutningsleyfa. Mig furðar á þessu og óska, að hv.þm. tilfæri ummæli eftir mér, sem benda á þetta.

Ég gerði það

. Hann tilnefndi, að ég hefði nefnt samvinnuverzlanirnar og ríkisverzlanirnar, en ekki kaupmannaverzlanir samhliða. Ég nefndi ekki þessar verzlanir vegna þess, að ég teldi, að aðrar verzlanir ættu engan rétt á sér. Ég sagði, að það væri stefna Framsfl. að viðhalda samvinnufélögunum og færa verzlunina sem mest í hendur þeirra. En ég sagði alls ekki, að flokkurinn ætlaði að vinna að þessari stefnu með því að beita hlutdrægni, þó hann hefði aðstöðu til þess. Hann hefir unnið að henni með samvinnufélögunum og ýmsum öðrum löglegum ráðstöfunum, sem ekki koma fram sem hlutdrægni gagnvart einum öðrum aðila. Ég mótmæli harðlega að það hafi verið beitt hlutdrægni í úthlutun innflutningsleyfa til framdráttar einum né neinum. Þá kom hv.þm. inn á það, að ég hefði átt að dvelja við það í ræðu minni, í stað þess hvað áunnizt hefði í því að laga verzlunarjöfnuðinn, hvað árangurinn væri mikill, samanborið við áætlun innflutnings- og gjaldeyrisnefndar. því er nú fyrst til að svara, að hv.þm. hirðir ekki um að vita nánar um það, sem hann talar um, heldur en það, að hann sagði, að innflutningsnefndin hefði einhverntíma gefið út einhverja áætlun um, að hún vildi færa innflutninginn niður í 32 millj. kr. En það hefir aldrei komið fram nokkurt orð um það frá innflutningsnefnd, að færa ætti innflutninginn niður í 32 millj. Hitt var gerð nokkur áætlun um, hvernig koma ætti því fyrir, ef það þyrfti að færa innflutninginn niður í 37-38 millj. kr. Hvað því viðvíkur, að innflutningurinn verði meiri en þessari upphæð nemur, þá mun svo verða af ýmsum ástæðum, sem of langt yrði upp að telja. M. a. vegna þess, að þegar innflutningsnefndin úthlutaði meginhluta innflutningsleyfanna, þá hafði hún ástæðu til að líta bjartari augum á útflutnings- möguleikana heldur en jafnvel þegar hún gerði umrædda áætlun, og áreiðanlega heldur en nú eru ástæður til. Eins og ástandið var, þegar n. þurfti að ákveða um þessi mál í aðalatriðum. lá fyrir, að til þess að koma innflutningnum niður fyrir 40 millj. kr. þurfti að takmarka innflutning á byggingarefni, kaffi, sykri, hveiti og fleiri vörutegundum, sem ekki hefir ennþá verið farið í að takmarka. Eins og útlitið var þá, taldi n. ekki rétt að leggja út á þá braut. Hinsvegar er ekki útlit fyrir nú, að hægt verði að gera ráð fyrir öðru en þessi varningur hljóti að verða takmarkaður á næsta ári. Það var einkennilegt, þegar hv.þm. fór að tala um, hver innflutningurinn mundi verða á þessu bri, og sýnir vel, á hvílíku hundavaði hann fer í ræðum sínum. Hann sagði, að sennilega færi innflutningurinn yfir 48 millj. kr., - jæja; svona 45 til 46 millj., skulum við segja, bætti hann svo við. Jafnóðum og hann sleppir orðunum tekur hann þau aftur og segir annað. Þetta er laglegur ræðumáti, þegar um mál eins og þessi er að ræða. Annars verð ég að segja það, að störf innflutningsnefndar eru þannig, að alltaf má um þau deila, og það er ómögulegt að inna þau þannig af hendi, að ekki megi að finna, jafnvel með einhverjum rökum. En eins og nú lítur út um árangurinn síðari hluta ársins, þá get ég ekki annað en verið með hann sæmilega ánægður. Innflutningurinn er að vísu of hár, miðað við það, sem útflutningurinn ætlar að reynast. En miðað við horfurnar, þegar meginhluti innflutningsins var ákveðinn, finnst mér ekki hægt að áfella innflutningsn. fyrir það, því þá hafði hún rökstuddar vonir um frekari gjaldeyrisöflun heldur en raun hefir orðið á. Ef það tekst á þessu ári að lækka innflutninginn um 6-7 millj„ eða 15% frá því, sem hann var í fyrra, þá verð ég að telja það mikið átak, og meira heldur en gert hefir verið nokkru sinni áður í þessum málum. Þó innflutningurinn færi einu sinni, árið 1932, niður fyrir 40 millj., þá þurfti ekki til þess eins mikið átak þá. Byggist það á því, að árin 1930 og 1931 voru svo miklar vörubirgðir í landinu, að hömlurnar 1932 komu miklu minna við almenning heldur en nú. Það er vitanlega mjög miklum erfiðleikum bundið að koma innflutningnum neðar, en þó er ekki fyrirsjáanlegt annað en að því verði að stefnu og að það verði að reikna með því, þegar áætlaðar eru tekjur ríkissjóðs, ef varlega á að fara. Hv. 1. þm. Reykv. var ennþá að endurtaka það, að ég hefði lofað að vera búinn að koma á greiðslujöfnuði í árslok 1935. Þetta er vitanlega sagt út í loftið, eins og ásakanir hans og sessunautar hans út af loforðum, sem þeir telja mig hafa gefið í sambandi við fjárlögin. Ég sagði, að stj. vildi vinna að því af fremsta megni að koma á greiðslujöfnuði við útlönd, alveg á sama hátt eins og hún vill vinna að greiðslujöfnuði ríkissjóðs. Hinu þýðir engum að halda fram, að nokkur fari að lofa, að þetta skuli vera komið í kring ákveðinn dag, því slíkt er ómögulegt að segja um fyrirfram. En ég get ekki annað en glaðzt yfir því, að hv.þm. taka upp á að halda þessu fram, því það sýnir, að þeir treysta sér ekki að halda fram, að lítið hafi unnizt í þessu efni, heldur grípa þetta hálmstrá, að minna hafi verið aðgert heldur en talað var um að gera ætti. Hv. 1. þm. Reykv. og sessunautur hans hafa verið að halda því fram í sambandi við þetta mál, að ég hafi getað svarað fyrirspurn hv. 1. þm. Reykv. um það, hvenær greiðslujöfnuður skyldi verða kominn á, en ekki fyrirspurn hv. 1. þm. Skagf. um, hvenær yrði búið að rétta við fjárhag landsins. Vitanlega eru þessar spurningar báðar sama eðlis, og ég svaraði hvorugri beint, sem ekki er heldur hægt. Einmitt það, að ég tók fram, að ég gæti ekki svarað spurningu hv. 1. þm. Skagf. um, hvenær yrði búið að rétta við fjárhag landsins, var nægilegt til að sýna, að ég vildi ekkert um þetta segja, sem heldur ekki var von, því um slíkt getur enginn sagt fyrirfram. Óviðráðanleg atvik koma þar til greina, þó misjafnlega sé að þessum hlutum unnið af stjórnarvöldunum á hverjum tíma. Mér finnst það skoplegt hjá 1. þm. Reykv., er hann sagði, að þeir flokkar, sem nú fara með völd, væru réttir til að fara með þau áfram. Það er ekki hægt að skilja öðruvísi en hv.þm. sé að gleðjast yfir hinum erfiðu tímum, gleðjast yfir því, hvað erfitt sé að fara með stjórnarvöld nú, bara til þess að fá tækifæri til að koma fram með árásir á stj. Það er ekki karlmannlegt af hv.þm. Og það felst í þessu yfirlýsing hjá honum um það, að það sé ekki meðfæri Sjálfstfl. að fara með völd nú. Þetta verður alls ekki skilið í annan veg en þann, að hann hrylli við að taka völdin vegna erfiðleika í landinu, þyki því auðveldast að vera í stjórnarandstöðu og skamma allt og alla. Þetta er ekki karlmannlegt, en það er ef til vill mannlegt, eins og hefir stundum verið sagt í svipuðum kringumstæðum. Þá var hv.þm. að tafsa á því, að till. stjórnarflokkanna væru ekki annað en skattaaukningar. Hann gengur enn framhjá því, sem ég hefi skýrt áður, að hér er einmitt farin millileið, að jöfnu aflað nýrra tekna og skorið niður á útgjöldunum, - það er aflað nýrra tekna um 1 millj. og skorið niður um 1 millj. Hér er því farin millileið, en alls ekki verið að bæta við nýjum sköttum. Í lok ræðu sinnar talaði hv.þm. um það, sem ég sagði, að tekjuskatturinn kæmi ekki niður á framleiðendum, því þeir hefðu svo lágar tekjur. Hann spyr, hvort ég ímyndi mér, að þeir geti þá staðið undir 15 millj. kr. greiðslu í ríkissjóð. En ég vil biðja hv.þm. að kynna sér fjárlagafrv., hvert framlögin fara, hvað gert er ráð fyrir í frv. umfram beinan rekstur ríkissjóðs. Ég held, að mikill meiri hluti framlaganna fari til styrktar atvinnuvegunum. Ef ætti að fara eftir till. þessa hv.þm. og skera niður þessi framlög, þá er ekki framleiðendum gert léttara fyrir, heldur þvert á móti erfiðara. Þeir missa þá mikil framlög, sem framleiðsla þeirra byggist á nú. Vil ég þar nefna framlögin til landbúnaðarins og til sjávarútvegsins. Hin nýju, auknu framlög eftir till. stjórnarflokkanna eru einmitt framlög til atvinnuveganna, til framleiðenda að langmestu leyti. Í ræðu sinni sagði hv. 1. þm. Reykv., að ég hefði gleymt að gera grein fyrir, hvað mikill hluti af þessum 950 þús. færi til framleiðenda. Ég vil þá gera það nú. Af þeim tekjum, sem aflað er að nýju, renna 600-650 þús. beint til framleiðenda, allt nema það, sem fer í tryggingarnar, en tryggingarnar koma líka framleiðendum til góða, beint og óbeint, a. m. k. þeim smærri. Sannleikurinn er sá, að með því að leggja á gjöld eins og gert er með þessu frv., þá er verið að færa verðmætin frá öðrum stéttum til framleiðslustéttanna, tekið frá launamönnum og þeim, sem mest kaupa af erlendum vörum, og fært yfir til framleiðenda. Hv. þm. virðist alltaf ganga út frá, að tekjur í ríkissjóð fari allar til almennrar eyðslu, sem ekki komi borgurum landsins að gagni. Þetta er þvert á móti, ef hv.þm. athugar, hvaða framlög þarf að fella niður til að lækka skattana, þá eru það framlög til atvinnuveganna. Hv. þm. sagði í fyrri ræðu sinni, að boðskapur sá, sem ég flytti, væri nýstárlegur og þekktist ekki annarsstaðar: að létta á framleiðendum með því að leggja á skatta. En hann þarf ekki að fara langt til að sjá þetta. Það er bæði gert í Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Englandi. Þetta er alstaðar það sama, sú stefna, að taka með skattaálagningu fé og verja því til styrktar framleiðslunni. Það er gert um öll þessi lönd, það sama og verið er að gera hér. Þetta er því engin ný kenning, heldur er það í anda þeirrar stefnu, sem uppi er í öllum þingræðislöndum: að reyna með aðstoð löggajafarvaldsins að færa þau verðmæti, sem lent hafa of mjög hjá launamönnum, kaupmönnum o. fl., yfir í vasa framleiðenda. Þetta er alveg sérstaklega gert hér, þessu beitir Framsfl. sér aðallega fyrir, einkum með tilliti til smáframleiðenda. Ég er hissa á því, að sjálfstæðismenn skuli tala um þetta sem fjarstæðu, því að ég veit ekki betur en það rigni yfir till. frá þeim flokki (vegna ábyrgðarleysis þeirra, því að þeir hafa ekki stjórnaraðstöðu) um allskonar hjálp úr ríkissjóði til sjávarútvegsins o. fl. En þeir gera aldrei grein fyrir, hvernig á að afla fjárins. Ég nenni svo ekki að stangast frekar við orð hv.þm. En eins og nú er um afstöðu framleiðenda og verkamanna og launamanna hinsvegar, þá er það réttmætt að færa fjármagnið yfir til smáframleiðenda og efla með því hag verklegra framkvæmda.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr. En við 1. umr. hreyfði ég aths. við frv., en n. hefir ekki séð sér fært að taka þær til greina, heldur hefir hún þvert á móti hert sum atriðin, sem ég gerði aths. við. Ég álít, að menn vinni ekki því málefni, sem þeir eru að öðru leyti hlynntir, gagn með því að berja höfðinu við steininn og vilja ekki hlýða á mál manna. Ég vil taka það fram út af því, sem sagt hefir verið hér í garð kennarastéttarinnar, að mér finnst þar kenna nokkuð mikilla harðyrða, og get ég ekki fallizt á, að þau hafi við rök að styðjast. Mér finnst, að samtök og samvinna kennarastéttarinnar sé eðlileg og eigi fullan rétt á sér, Það er alls ekki þar með sagt, að hún ætli að rísa upp til árása á aðrar stéttir, heldur mun hún halda þeim innan þeirra takmarka, að vinna saman að áhugamálum sínum, sem menn innan þeirrar stéttar eru færastir að vinna að sjálfir og dæma um, hvað rétt er. Það er svo þeirra, sem fyrir utan standa, að segja til, ef farið er út fyrir þau takmörk, sem stéttarsamtökin krefjast. Viðvíkjandi því, sem sagt hefir verið til árása á kennarastéttina, og hina pólitísku afskiptasemi hennar, þá finnst mér, að þessi pólitíska barátta í skólunum sé aðeins barnasjúkdómur, sem eigi eftir að læknast. En ef einhverju er ábótavant í þessu efni, þá eru það ekki kennararnir, sem á að ásaka. Það á að taka á kýlinu sjálfu, og þá skilst mér, að ástæðuna fyrir þessu pólitísku brölti kennaranna sé helzt að finna hjá kennaraliði kennaraskólans sjálfs. Og það er full ástæða til þess að hafa augun opin, og láta þá ekki starfa þar á þeim vettvangi, sem er á móti því, sem heilbrigð skynsemi segir til. Það er nokkur ástæða til þess að efast um, að öllum hafi tekizt að þræða hina mjóu braut í því efni. Ég get minnt á það, að einn af kennurum skólans skrifaði ritdóm um bók, sem kennari einn norður á Vatnsnesi skrifaði, og í þeim ritdómi koma fram sterk rök fyrir því, að allt sé ekki með felldu í starfsháttum kennaranna við kennaraskólann, og finnst mér, að þar sé fengin skýring á því, sem ungu kennararnir eru ásakaðir um. Þessi kennari, sem er hv. 9. landsk., lét orð falla á þá leið, að hann óttaðist um framtíð þessa kennara, úr því hann hefði farið norður í kjördæmi Hannesar Jónssonar. Ég get sagt það til skemmtunar, að ég hefi heyrt, að í handritinu hafi staðið kjördæmi Jóns Pálmasonar, og er það varla afsakanlegt, að kennari við kennaraskólann skuli ekki vita, hvar Vatnsnes er. En hvað liggur á bak við þessi ummæli kennarans? Ekki getur það verið sagt af því, að hann viti með sanni, að börn í Húnavatnssýslu séu verr gefin en börn annarsstaðar, svo að þessi kennari hafi ekki nægileg skilyrði til þess að njóta starfskrafta sinna þar. Ég býst við, að börn þar séu alveg eins fær um að taka kennslu og börn hvar sem er annarsstaðar á landinu. Er þetta einskonar yfirlýsing um það frá hv. 9. landsk., að starfssvið kennarans liggi ekki í því að fræða börn, heldur í pólitískri starfsemi barnakennaranna? Hann hefir búizt við, að í pólitískri útbreiðslustarfsemi yrði honum lítið ágengt á þessum slóðum, og fundizt, að ef hann yrði þar áfram, þá myndi hann engu áorka í því, sem hv. 9. landsk. vill láta hann vinna að. Ef þessi hugsunarháttur er almennt ríkjandi hjá kennurum kennaraskólans, þá má búast við, að eitthvað sé ábótavant við kennsluna þar. Það má því ekki kenna nemendunum um þann misbrest, sem kann að vera á framkomu þeirra í þessu efni, því á honum eiga þeir enga sök. Og ég vona, að þó þeir hafi orðið fyrir miður hollum áhrifum í skólanum og þeirra kunni að gæta eftir að þeir hafa yfirgefið skólann, þá verði þau ekki viðloðandi, heldur sjái þeir, að þeim hefir verið bent inn á rangar leiðir, og að þeir muni þá yfirgefa hina fyrri lærimeistara. Það er atriði, sem ekki má loka augunum fyrir, að þjóðfélaginu ber skylda til að útvega ungmennunum þau skilyrði við námið, að starfskröftum þeirra sé beint í rétta átt, en þeim sé ekki villt sýn um það, hvað sé aðalverkefni þeirra í þjóðfélaginu. Ég skal svo láta þetta vera nóg. Þetta er ekki sagt af því, að ég hafi fyllzt gremju til hv. 9. landsk., því ég hafði svo lítinn áhuga fyrir því, sem hann sagði, að ég hafði ekki fyrir því að fletta upp í blaðinu, sem greinin var í, heldur leitaði ég véfrétta hjá honum núna áðan um það, hvað hefði staðið í greininni. En þetta, sem ég nú hefi sagt, vildi ég segja út af miður réttmætum árásum frá hv.þm. Ak., og vildi ég, að hann og aðrir, sem látið hafa andúð sína í ljós gegn kennarastéttinni, beindu geirum sínum þangað, sem meiri ástæða er til að beina þeim.

Frsm. (Thor Thors) Þetta frv. er heildarlöggjöf um samþykktir um lokunartíma sölubúða, og er allshn. sammála um að leggja til, að frv. verði samþ.

Sigurður Einarsson [Óyfirl.]: Ég verð að sumu leyti að hafa sama formála og hæstv.atvmrh., að ég átti þess ekki kost að fylgjast með þessum umr. frá upphafi. Ég verð að láta það í ljós, að það er ekki eina atriðið, sem fyrir kennurunum vakir með því að fá þessum l. breytt á þessa leið, þetta, sem hæstv.atvmrh. talaði um. Menn verða að gera sér það ljóst í sambandi við þetta mál, að á undanförnum árum hafa kennararnir íslenzku unnið mjög dyggilega á tvennan hátt að bæta aðstöðu sína til starfs síns. Þeir hafa barizt fyrir auknum kröfum, sem gerðar væru til kennara um starfskunnáttu, og jafnframt hafa þeir unnið að því eftir föngum að tryggja það, að menn, sem hafa öðlazt sæmilega starfskunnáttu, sitji fyrir þessum störfum öðrum fremur, og það er sem einn þáttur í þessari baráttu, að þetta frv. er borið fram, að því er mér skilst, og meðmæli menntmn. eru byggð á því, að hún leit svona á. Að því er snertir það, sem hér hefir verið sagt um einkaskóla og skyldur þeirra, er slíka skóla reka, þá skal ég segja það, að það er engum vafa bundið, að það sem háð hefir kennurum á Íslandi, er ekki almenn fákunnátta í þeim greinum, sem þeir eiga að kenna, því að yfirleitt hafa margir þeirra, allt frá því kennaraskólinn tók til starfa, verið allvel að sér í þeim greinum. En sökum fátæktar okkar hefir skipulag skólans verið þannig, að í því, sem kallað er starfskunnátta, hefir kennslunni verið áfátt. Þetta hafa kennararnir líka fundið vel, og á undanförnum tveimur kennaraþingum hefir þetta mál verið til umr., og hafa kennararnir komið þar fram með rökstuddar till. til umbóta að þessu leyti. Og breyting sú, sem komið hefir í kennaraskólanum með fullkomnari reglugerð, sem hann starfar nú eftir, hefir orðið til þess, að æfingarnar hafa mikið verið auknar, en það var einmitt æfingaleysið í starfinu, sem kennararnir hafa fundið einna mest að. Ég held, að þegar maður tekur að sér að reka einkaskóla og tekur borgun fyrir kennsluna af foreldrum eða öðrum aðstandendum barnanna, þá geti þjóðfélagið ekki látið það afskiptalaust, hvort þeir menn eru fyrir til starfsins. Það er ekki alveg út í loftið sagt, að kennarar hafi mikinn áhuga fyrir því, að bætt verði sem mest úr um undirbúningsfræðslu barna innan 10 ára aldurs; á því veltur svo mikið um hvert notagildi verður af starfi kennarastéttarinnar yfirleitt. Og sá mælikvarði, sem almenningur í landinu leggur á það, hvert gagn verður að barnakennslunni, hlýtur að miðast við það, hvernig undirbúningsnámi barna fyrir neðan skólaskyldualdur er háttað. Hæstv. atvmrh. beindi þeirri spurningu til n., hvort hún hefði kynnt sér hlutfallið á milli eftirspurnarinnar eftir barnakennurum, og þess, hver kostur væri á kennurum með kennaraprófi til að fullnægja henni, og ennfremur, hversu mikill hluti núv. barnakennara hefði fengið kennaramenntun. Það er enginn vafi á því, að það er ábyggilega nóg til af mönnum í landinu, sem hafa tekið kennarapróf. Sumir hafa stúderað við aðra skóla en kennaraskólann, og gengið auk þess undir kennarapróf. - En hitt er alkunnugt, að launakjör farkennara eru það léleg, að þeir menn, sem nokkur töggur er í, kjósa sér önnur störf en barnakennsluna, þó þeir hafi kennarapróf. Ef ómögulegt er að fá til barnakennslu kennara með kennaraprófi, þá er það alls ekki bannað í þessu frv. að ráða aðra hæfa menn til þeirra starfa. Þess vegna er með frv. sáralítið þrengt frá því, sem nú er, að þeim mönnum, sem ekki hafa stundað kennaranám. En svo vil ég bæta einu við: Við höfum á hverju ári útskrifað marga stúdenta sem kennara, eftir nokkurt viðbótarnám. Meðan stúdentar sóttu slælega aukanámsstundir og æfingakennslu í kennaraskólanum, leystu þeir, að fáum undanteknum, lakar sín verkefni af hendi en kennaraskólanemendur, þó að þeir hefðu meiri menntun í einstöku greinum. Þessi mismunur kom bezt í ljós í hinum skriflegu prófum barnanna í æfingabekkjunum. Höfuðtilgangur frv. er að tryggja það, að á hverjum tíma séu í landinu nægilega margir kennarar með kennaramenntun og prófi frá kennaraskóla Íslands, alveg án tillits til þess, hversu margir af þeim, sem nú eru í föstum kennarastöðum, hafa kennarapróf. Frv. hefir engin áhrif á það og nær ekki til þeirra. En þegar breytingar verða á kennarastöðum, þá á að tryggja það, að menn með kennarmenntun taki við kennslustörfunum. Og það eru litlar líkur til, að skortur verði á þeim, svo framarlega sem kennarastéttinni eru boðin sæmileg kjör, sem við er hlítandi. Ég hefi fyrir mitt leyti ekkert á móti því, að gildistöku þessara laga verði frestað til 1. okt. næstk., en ég sé ekki betur en að auðvelt muni vera að koma þeirri breyt. á í Ed., - hún átti að geta ráðið við það spursmál.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég held að það hafi verið á þriðjudaginn var, að hv. 4. landsk., sem er form. fjhn., boðaði okkur á fund og lagði fyrir fundinn frv. það, sem nú er hér til umr., en þá var í handriti. Ég sá þegar, að hér var á ferðinni merkilegt og stórt mál, og fór því fram á, að frestað yrði eitthvað að taka ákvörðun um það, svo mér gæfist kostur á að ræða það eitthvað við flokksmenn mína. Mér var samt þegar ljóst, að ég myndi ekki geta fylgt frv. fram, eða a. m. k. ekki sumu í því, en mér virtist ekki nema sanngjarnt, að við fengjum þó ekki væri nema 4-5 klst. til þess að athuga það, þar sem mér líka var vitanlegt, að þetta var margra mánaða verk stjórnarflokkanna. En það var ómögulegt að gefa mér þennan frest. Hvers vegna þessari sjálfsögðu og meinlausu beiðni minni var neitað, sá ég fljótlega. Stjórnarblöðin komu nefnil. út bæði alveg rétt á eftir og lýstu þessu frv., og annað þeirra var með letrið úr skjalaparti þingtíðindanna. Þau kváðu upp úr með það, að stjórnarflokkarnir væru búnir að ákveða að leggja þessa skatta á. Ég vil nú spyrja: Er þetta lýðræðisframkvæmd þeirra hæstv. fjmrh. og hv. 4. landsk., að lýsa því yfir, að búið sé að taka ákvörðun um þetta og hitt, áður en farið er að sýna það þinginu, hvað þá meir? Ég veit t. d., að þessir háu herrar hneykslast á Hitler, þegar hann boðar þingið saman aðeins til þess að samþ. boðskap hans. En þeir gera bara alveg það sama. Ég hefi ekki mætt hér með vandlega undirbúna, skrifaða ræðu, eins og hæstv. fjmrh. og hv. d. landsk. Munu það því aðeins verða lausir punktar, sem ég segi. Það er auðséð, að hér hefir verið birt hið stóra samkomulag, sem sáttanefnd stjórnarflokkanna hefir unnið að nú um langan tíma. Það er alkunnugt, að nokkur sundrung hefir verið innan stjórnarflokkanna nú upp á síðkastið, og munu sósíalistar hafa lofað að sundra ekki flokkunum núna um háveturinn, þegar erfitt er fyrir framsóknarmennina að sækja kosningar. Og þetta er svo árangurinn. Traust fulltrúanna til hvors annars var þó ekki meira en það, að báðir mæta hér með skrifaðar ræður, orði til orðs. Ég get ekki annað en þakkað hv. 4. landsk., að hann sló með öllu niður hátekjuskattsvitleysu þá, sem þm. S.-Þ. hefir verið að burðast með hér á undanförnum þingum. Þá þótti mér líka gaman að heyra hann taka upp röksemdir mínar frá í fyrra um kaffi- og sykurtollinn. Hann sagði, að kaffið væri ekki svo nauðsynlegt, að ekki mætti spara það þegar herti að. En það var bara annað hljóð í þessum strokki í fyrra, þegar rætt var um afnám gengisviðaukans af kaffi- og sykurtollinum. Þá var kaffi og sykur sú lífsnauðsyn, sem ekki var hægt án að vera fyrir alþýðuna. Hver þessi nýi kaffi- og sykurtollur verður, veit ég ekki ennþá, því að ég hefi ekki reiknað það út, en ég býst við, að hann nemi þó allt að helmingi af þeim gengisviðauka af kaffi- og sykurtollinum, sem felldur var niður í fyrra vegna nauðsynjar alþýðunnar. Þá er ég alveg á sama máli og hv.þm. um ástandið í veröldinni, en ég held, að þetta frv., þó viturlegt eigi að vera, breyti ekki miklu til um það. Annars held ég, að það sé bezt að kenna ástandinu í veröldinni ekki allt of mikið um, hvernig ástatt er hér. Ég átti kost á að ferðast um Norðurlönd í sumar og kynntist dálítið ástandinu þar, og það verð ég að segja, að enda þótt ástandið í fjármálum sé erfitt þar, þá er það ekkert svipað og hér, enda er örðugleikunum mætt þar með ólíkt meiri skynsemi en hér. Slíkt eymdarástand sem hér er á fjármálum þjóðarinnar mun, sem betur fer, hvergi að finna hér í nálægum löndum. Þeir, sem með völdin hafa farið hjá okkar nær eingöngu síðastl. 8 ár, hafa beitt allri sinni heimsku - við skulum segja litlu vitsmunum við stjórn fjármálanna, og því er komið sem komið er, því neitar vitanlega enginn, að fyrir okkur hafa komið ýmsir örðugleikar á sviði þjóðmálanna, en þeim hefir bara ekki verið mætt á réttan hátt. Hvað snertir þetta nýja samkomulag stjórnarflokkanna, þá er ég ekki viss um, að allir aðstandendur séu ánægðir með það, en vel má vera, að þeir geti skrifað og talað sig upp í það. Ég get þó tæplega trúað því, að allir jafnaðarmenn séu glaðir yfir því að hækka verðtollinn eða bæta nýjum verðtolli ofan á þann, sem fyrir er, því að ég minnist þess, að þessir sömu menn heldu því einu sinni fram, að það væri ekkert nema ósvífni, sem engum væri samboðin nema illmennum einum, að bæta tolli á fatnað, skófatnað, kaffi, sykur o. fl. Ég þykist líka skilja það ofurvel, þó að allir framsóknarmenn séu ekki ánægðir í hjarta sínu yfir því að fara nú að leggja nýja skatta á umbjóðendur sína til þess að koma í höfn tryggingarmálunum, sem eru mestu stefnumál jafnaðarmanna. Þá er dálítið gaman að samkomulaginu hjá þessum herrum. Þeir kenna hverjir öðrum um. Hafa sér til varnar, að allt hið vonda sé hinum að kenna. Hv. 4. landsk. segir t. d.: Við vorum nú ekki einir um þetta. Við ætluðum ekki að hafa verðtollinn, en urðum að gera það fyrir félaga okkar. Aftur á móti fengum við því ráðið, að nokkur hluti hans skyldi ganga til bæjarfélaganna. - Svo kemur hæstv. fjmrh. og segir: Við erum ekki fyllilega ánægðir með þetta svona, en við urðum að taka tillit til - ja, ekki sagði hann ólukku jafnaðarmannanna, en tónninn var í þá áttina - jafnaðarmanna, sem vildu hafa þetta svona. - Þá var dálítið gaman að heyra þá báða segja, að það væru aðallega lúxusvörurnar, sem hái verðtollurinn lenti á, því að í öðru orðinu segja þeir, að það verði að banna allan innflutning á lúxusvörum. Annað komi ekki til greina. Þessu lofa þeir almenningi. Ef þessir góðu menn vilja nú, svona einu sinni á æfinni, ekki svíkja öll loforð sín, þá væri gaman að vita, hvað yrði eftir til kartöfluverðlauna, alþýðutrygginga o. fl. Þá undraðist ég, hvernig hæstv. fjmrh. getur endurtekið sömu firrurnar þing eftir þing. Það er alveg hámark ósvífninnar, hvernig hann getur tuggið sömu blekkingarnar upp hvað eftir annað, og það á meðan svikin eru alveg glóðvolg. Það, sem hann segir nú, er nákvæmlega það sama og hann sagði í fyrra, að hér væri í raun og veru ekki um nýja skatta að ræða, heldur væri verið að víkja við tekjunum. Þá er óneitanlega gaman að heyra hann tala um stefnu Framsfl. í verzlunarmálum. Ef hægt er að fá góða lýsingu á setningunni: „Það góða, sem ég vil, geri ég ekki“, þá er það í þessari framkomu ráðh. Hann segir, að stefna flokksins sé sú, að láta samvinnufélögin annast nær alla verzlun, aðeins geti þeir gengið inn á, að í einkasölu séu teknar einstöku vörutegundir til þess að afla ríkissjóði tekna. En hvað skeður? Undir forystu hæstv. ráðh. er svo hver vörutegundin á fætur annari tekin í einkasölu, sem hann svo ver í líf og blóð. Í blaðadeilum við mig hefir hann svo a. m. k. haldið því fram, að þetta væri einhver bezta leiðin til þess að afla tekna. Annars vil ég nú spyrja hæstv. ráðh., hvort hann sjái ekki, hvert stefnir, ef ríkið tekur einkasölu á öllum þeim vörum, sem eitthvað er upp úr að hafa að verzla með. Ef þessari stefnu væri haldið út í æsar, þá yrði ríkið annaðhvort að taka með þær nauðsynjavörur, sem illa borgar sig að verzla með, allar neyzluvörur, sem ekki má leggja mikið á, eða þá að þessar vörur hljóta að hækka í verði. M. ö. o.: Verzlanirnar verða að tapa þeim ágóða, sem þær hafa af því að verzla með ágóðameiri vörur. Hæstv. ráðh. var að lýsa bollaleggingum um það, hvernig stjórnarflokkarnir ætluðu að ná inn þeim tekjum, sem þeir telja nauðsynlegt að - afla, en ekki er hægt að ná með nógu háum tekjuakatti, af því að nokkuð af tekjuskattinum á að renna til bæjarsjóða. Hann sagði, að þeir hefðu athugað, hvort gerlegt væri að leggja á umsetningarskatt, en þó hallast heldur að þeirri leið, sem farin er í frv., af því að hinn skatturinn mundi hafa lagzt á innlendar vörur að einhverju leyti. En hann sagði, að það bæri að greiða sem allra mest fyrir sölu innlendra vara á innlendum markaði, vegna þess hve örðugt væri að afla markaða fyrir þar erlendis. Mér duttu þá í hug ummæli sænsks sérfræðings, sem skipulagsnefnd atvinnumála, „Rauðka“ svokallaða, hafði fengið til þess að rannsaka fjármálaástandið í landinu. Honum þótti ekki hafa verið farin sem réttust leið í þessum efnum hér, og vildi ekki viðurkenna, að ef menn óskuðu að fá hærra verð fyrir vöru, þá væri það nóg bara að hækka verðið. Hann sagði, að leið sú, sem Svíar hefðu farið í þessum sökum, væri mótsett þessu. Þeir hefðu farið þá leið að skapa landbúnaðinum möguleika til þess að geta lækkað verðið á landbúnaðarafurðum. Við þetta jókst svo neyzlan á þessum afurðum. Svo sýndi hann fram á með hagfræðilegum tölum, að neyzla á mjólk og kjöti í landinu væri alveg óeðlilega lítil, miðað við það, sem framleitt væri hér af þessum vörum. Svo að hér er geipimikið land eftir að vinna. Svo kom hæstv. ráðh. síðast að því, sem var bezt og skemmtilegast í hans ræðu. Það var þessi fagnaðarboðskapur, sem ég hefi ekki heyrt fyrr, að þessi nýju álög, hin mikla hækkun tekjuskattsins og nýr verðtollur, væri svo fjarri því að íþyngja framleiðslunni. Þennan boðskap ætti hæstv. ráðh. að koma með til hinnar aðþrengdu veraldar. Hann fór svo að reyna að sýnu fram á, að mjög fáir framleiðendur hefðu yfir 6 þús. kr. skattskyldar tekjur. En mér sýnist þessi stighækkun á skattinum strax byrja, þegar skattskyldar tekjur eru orðnar yfir 2 þús. kr. Hæstv. ráðh. sagði, að fáir framleiðendur hefðu yfir 6 þús. kr. skattskyldar tekjur. Hann hefir þá sjálfsagt bændur í huga. En það eru nú fleiri tegundir framleiðslu til en landbúnaður. Það þarf líka að styðja iðnaðinn í landinu og aðrar atvinnugreinar. Dettur nú ekki hæstv. ráðh. í hug, að það muni íþyngja atvinnuvegunum með hækkuðu kaupgjaldi, ef tollaðar verða ýmsar nauðsynjavörur almennings? Og hvar heldur hæstv. ráðh., að skattar og gjöld yfirleitt komi að lokum niður annarsstaðar en á framleiðslunnni? Það er alveg ómögulegt að heimta inn skatta án þess að þeir komi niður á framleiðslunni. Þurfa ekki einnig framleiðendur að kaupa þær vörur, sem 10-25% verðtollurinn er lagður á? Þurfa þeir ekki að kaupa t. d. fatnað og búsáhöld? Vitanlega, af þeirri einföldu ástæðu, að framleiðendur hafa mannlegar þarfir eins og aðrir, kemur þessi tollur niður á þeim. Getur hæstv. ráðh. ekki skilizt, að bóndi, sem áður komst af með t. d. 3 þús. kr. hreinar tekjur, komist bara síður af með þær tekjur, þegar búið er að tolla þær vörur, sem hann verður að kaupa? Ef hæstv. ráðh. vill halda því fram, að framleiðendur borgi ekki þennan skatt, þá skora ég á hann að standa frammi fyrir þeim og reyna að telja þeim trú um, að þeir geri það ekki. Þá sagði hæstv. ráðh., að þessu fé, sem fengist með ýmsum þessum nýju álögum, ætti að verja til þess að hjálpa framleiðslunni, en hann gat þó ekki um tölurnar. Hæstv. ráðh. nefndi í því sambandi t. d. styrk til frystihúsa og framlög til fóðurtrygginga og kartöfluverðlauna og til iðnlánasjóðs. Þessi framlög eru áætluð aðeins 20 þús. kr., 25 þús. kr. og 30 þús. kr. En fyrsti liðurinn í upptalningunni í grg. frv., þar sem talin eru þau framlög, sem tekjuöflun frv. er ætluð til, er alþýðutryggingarnar með 300 þús. kr. framlagsáætlun og þriðji liðurinn nýbýlamyndanir, og til þeirra eru áætlaðar 200 þús. kr. Hvernig ætlar nú hæstv. ráðh. að fara að sanna, að framlag til alþýðutrygginga sé stuðningur við framleiðsluna? Vitanlega er það fyrst og fremst framleiðslan, sem verður að borga þetta framlag. Það eru og falsrök, þegar því er haldið fram, að það sé til hagsbóta fyrir landbúnaðinn að stuðla að nýbýlamyndun með þessum 200 þús. kr. Það er dálítið undarlegt, þegar hv. 4. landsk. og hæstv. fjmrh. eru að skýra frá því í öðru orðinu, hversu vont sé að koma í verð landbúnaðarafurðum, en í hinu orðinu vilja þeir gera ráðstafanir, sem hljóta að leiða til þess að auka samkeppnina um markaðinn fyrir sömu afurðir. Það er vitanlegt, að till. og bæði til alþýðutrygginga og nýbýlamyndunar eru peningar, sem framleiðslan á að borga, en fær ekki að neinu leyti endurgreitt, miðað við árið 1936. Það má náttúrlega segja, að alþýðutryggingar séu í sjálfu sér þarft og gott mál. En vegna þess, hve mikilla framlaga þær krefjast úr ríkissjóði, þá held ég, að það hefði verið betra að velja einhvern hentugri tíma til þess að koma þeim á heldur en einmitt yfirstandandi tíma. Nei. Ég held, því miður, að þessi eindæma fagnaðarboðskapur hæstv. fjmrh. um að þessi 1 millj. kr. skattaukning verði bara til þess að styðja framleiðsluna, yrði hvergi tekinn gildur í neinu landi, og fyrir hæstv. ráðh. þýði þess vegna lítið að koma með hann neinstaðar fram. Þetta frv. grípur inn á það svið, þar sem grundvallarmismunur er á stefnu þeirra flokka annarsvegar, sem með völdin hafa farið frá því árið 1927, og Sjálfstfl. hinsvegar, sem verið hefir í stjórnarandstöðu. Þessi ágreiningur hefir verið um það, hvort hægt sé að lækna okkar fjárhagsörðugleika með því bara að hækka gjöldin. Þegar nú stjórnarflokkarnir standa saman um þetta spursmál: Á að skera niður og spara, eða á enn að hækka skatta og gjöld á þjóðinni? - þá hafa þeir verið trúir sinni stefnu og farið þá leiðina að hækka gjöldin. Það er að segja. þeir bregða út af þeirri stefnu fyrir hverjar kosningar. Þá segjast þeir ætla að spara og afnema tolla af nauðsynjavörum. Ef þeir fái að vera áfram, ná á ekki að sverfa að mönnum með því að leggja á þá mikil útgjöld o. s. frv. o. frv. Svo þegar til þess kemur að efna þessi fögru loforð, þá hefir það alltaf verið einkenni þessara flokka, þó að það hafi verið óskráð regla, að svíkja alltaf sín loforð. Þeir ættu bara að skrifa það á stefnuskrár sínar, að þeir svíki alltaf gefin loforð um þessa hluti. Eftir kosningarnar 1927 voru mál málanna ekki snert, sem búið var að tala svo mikið um, að koma þyrfti í rétt horf, svo sem gengismálið og tóbakseinkasölumálið. Það er eðlilegt, að þessir flokkar sviki nú gefin loforð, þegar kjósendur þeirra taka þá alltaf jafngilda, þó að þeir séu búnir að standa þá að sínum fyrri svikum. Þessari stefnu, að hækka jafnan útgjöldin, auka jafnan fjárþörfina eftir því sem fjárhagsvandræðin sverfa meira að þjóðinni, henni er trúlega fylgt af núv. stj. Hæstv. fjmrh. er nú í raun veginn að leggja fram tekju- og gjaldahæstu fjárlög, sem nokkru sinni hafa verið lögð fyrir hæstv.Alþ. Hæstv. ráðh. sagði, að nú hefði verið gerð rétt áætlun í fjárl. þessa árs. Ég ætla nú að svara honum með hans eigin orðum. Ég hefi áður gert það með mínum eigin orðum. Nú skal svarið til hæstv. fjmrh. vera hans eigin orð, sem lesa má snemma í grg. frv., með leyfi hæstv. forseta: „Reynsla ársins, sem er að líða, sýnir það, að ýmsir liðir fjárl. fara fram úr áætlun. Má þar til nefna aðallega jarðræktarstyrkinn, rekstrarkostnað landhelgisgæzlu, berklavarnakostnaðinn, viðhaldskostnað vega, kostnað vegna samninga við önnur ríki og rekstrarhalla sjúkrahúsa.“ Þetta eru nú fjárlögin, sem hæstv. fjmrh. sagði, að væru áætluð alveg rétt. En nú segir hann, að ýmsir liðir fjárl. hafi viljað teygja sig fram úr áætlun. Já, það er nú svo. Það vilja ýmsir liðir fjárl. teygja sig fram úr áætlun. Hæstv. ráðh. skilst mér að hafi nú lýst því yfir, að loforð hans í fyrra um að fjárl. mundu standast áætlun hafi verið ómerk og innantóm orð. Það er eðlilegt, að menn taki minna mark á því nú, eftir að þetta er fram komið, þó að hæstv. ráðh. tali um áreiðanleik áætlana í fjárl.frv. nú. Þessi mál, sem talin eru upp í grg. frv., þessi stefnumál stjórnarflokkanna, sem gert er ráð fyrir að kosti 1 millj. kr., eru að vísu ekki öll ný. En langmestan hluta þeirra mætti skera niður án þess að nokkur brestur yrði af, og þá þyrfti enga nýja skatta. Slíkan formála og þann, sem prentaður er fyrir þessu frv., man ég ekki eftir að hafa séð fyrir nokkru frv. fyrr. 1. gr. frv. er bara agitation. Slíkt er svo ótrúlega lítilfjörlegt, sérstaklega þegar ég hygg, að það sé verið að skrökva þessu, sem tekið er fram í 1. gr. Þar stendur, að þessir skattar séu lagðir á til þess að greiða með þeim framlög til verklegra framkvæmda, nýbýlamyndunar og alþýðutrygginga. Ég vil a. m. k. fá að heyra yfirlýsingu um það frá hæstv. ráðh., hvort það sé meiningin n stofna með tekjunum af þessum sköttum sérstakan sjóð, sem varið verði svo til þessara framkvæmda. Sé ekki svo, þá eru þetta bara venjulegar ríkistekjur, sem fara þá alveg eins til þess t. d. að launa embættismönnum og nefndum og annars slíks, alveg jafnt og aðar tekjur ríkissjóðs. En sé það meiningin að verja þessum tekjum til þess að stofna sérstakan sjóð til þessari framkvæmda, - hvers vegna er þá þessi skattur ákveðinn aðeins til eins árs? Eiga framlög til alþýðutrygginga, fóðurtrygginga, nýbýlamyndunar og annars slíks að hætta eftir eitt ár? Greiðslur ofviðristjóns á Norðurlandi má vitanlega segja, að sé það eina af því, sem þessum skatti á að verja til, sem aðeins er bundið við eitt ár. Ég sé, að til þess á að verja 060 þús. kr., sem er rétt mátulegt handa fiskimálanefnd. Ef ekki á að stofna sérstakan sjóð með tekjunum af þessum skatti til þessara framkvæmda, sem getið er í grg., þá er 1. gr. frv. ekkert annað en lýðskrum af lökustu tegund, sem stjórnarflokkarnir hafa sett þar til þess að reyna að dylja þann hroll og ótta, sem þeir finna til í sambandi við að bera fram þetta frv., því að með því er svikizt aftan að þjóðinni. Á bls. 5 í grg. er þessi tekjuskattur kallaður hátekjuskattur og sagt, að hann byrji fyrst á  (6000 kr. skattskyldum tekjur. (Fjmrh.: Vegna 10% viðaukans)  . Ég tek fúslega fræðslu um þetta. En mér hefir virzt hann byrja strax þegar skattskyldar tekjur eru orðnar yfir 2 þús. kr. eða í mesta lagi 3 þús. kr. Eftir því sem ég fæ bezt séð, lendir þessi svokallaði „hátekjuskattur“, sem stjórnarflokkarnir eru hér með, á öllum verkamönnum, sem hafa nokkurnveginn atvinnu, öllum sjómönnum, öllum búðarmönnum, öllum skrifstofumönnum, jafnvel hinum lægst launuðu, og líklega á sendisveinum líka, á öllum þeim mörgu, sem tekjur hafa sem nokkru nemur. Og þar með lendir hann á þeim mönnum, sem þessir menn hafa á sínu framfæri. Af þessu sjá allir, að hér er ekki um hátekjuskatt að ræða, því að þessi skattur grípur yfir alla þá, sem nokkurnveginn atvinnu hafa sem óbreyttir verkamenn. Þegar þetta er svo tekið í sambandi við útsvörin og miðað við þann skala, sem hafður var við niðurjöfnun þeirra síðast, þá er þetta farið að ganga svo nærri tekjum manna, að það er bersýnilegt, að ef slíkar skattaálögur eiga að standa nokkra stund, þá hlýtur hitt að koma á eftir, að stórkostlegar kröfur verða gerðar um hækkun kaups almennt. Ég þekki svo vel líf manna hér í Reykjavík og hvernig þeir komast af með tekjur sínar, sem hafa 8000-9000 kr. í tekjur, með þeim kröfum, sem gerðar eru til þeirra um lifnaðarhætti, en ekki endilega þeim kröfum, sem þeir gera sjálfir um lífsþægindi, - ég þekki þetta svo vel, að ég veit, og það vita aðrir hv.þm. líka, að það er ekkert annað en lýðskrum að kalla þá menn hátekjumenn, sem hafa laun upp undir 10 þús. kr. Menn geta vel lifað af minni launum. En að af minni launum megi taka gjöld sem af hátekjum væri, það er hrein og bein fjarstæða. Ég hefi nú minnzt dálítið á verðtollinn nýja, sem mér finnst, að hv. stjórnarlið hefði átt að nefna sínu rétta nafni og kalla bara verðtoll. En það ber ótvírætt vott um þann ótta og hroll, um gripið hefir stjórnarliðið út af því að svíkjast aftan að þjóðinni með þennan toll, að það nefnir hann ekki sínu rétta nafni, vegna þeirra stóru orða, sem margir hv. stjórnarliðar hafa haft um þesskonar tollastefnu. Nei. þeir nefna þetta ekki verðtoll, heldur „gjaldið“. Ef maður lítur á, hvaða reikninga yfir vörur á að stimpla með 5%“, þ. e. a. s. hvaða vörur á að leggja á 5% toll, sem er hreint ekki lítill tollur, þegar hann kemur ofan á annað, þó að hann væri lítill, ef hann einn væri lagður á þessar vörur, - þá sér maður, að þar eru m. a. talin búsáhöld allskonar, eldhúsáhöld allskonar, hreinlætisvörur, kaffi, sykur, olíulampar og tilheyrandi, ræstiduft, allskonar sápa og annað þessu líkt. Auðvitað lagar verðið á þessum vörum hér í útsölu sig eftir því, hvað vörurnar kosta frá útlöndum, að viðbættum tolli. Svo kemur líka löng upptalning á vörum, sem eru tollaðar með 10% tolli. Þar er talinn allskonar fatnaður, band, garn og tvinni allskonar, kakaó, kryddvörur, sagó, skófatnaður, annar en gúmmiskófatnaður, smávarningur á og til fata, svo sem tölur, krókapor - já, kannske að fátæklingarnir eigi nú ekki að fá að hneppa upp um sig buxunum, og þó að þeir spanderí krókapörum efst í buxnaklaufina, að það eigi þá að kalla það lúxus. Ég get skilið, að hv.flm. og stjórnarflokkarnir, sem að þessu standa, séu ekki alveg ánægðir með þetta fyrsta afkvæmi sitt. Í grg. fyrir frv. er komið inn á innflutninginn - og viðurkennt, að þar hafi ekki náðst sá rétti jöfnuður. Ég spurði hæstv. ráðh. á síðasta þingi, hvenær greiðslujöfnuður myndi verða kominn á. En Magnús Guðmundsson spurði annarar spurningar: hvenær myndi verða búið að rétta við fjárhag landsins. Hans spurningu kvaðst hæstv. fjmrh. ekki geta svarað. En minni svaraði hann á þá leið, að greiðslujöfnuður yrði kominn á um næstu áramót. Í grg. segir hann þó: „Þrátt fyrir þennan árangur er það þó svo, að lækkunin á innflutningnum hefir ekki náð að rétta greiðslujöfnuðinn við, eins og reiknað var með, þegar ákveða þurfti um úthlutun meginhlutans af innflutningsleyfunum.“ En um það er ekkert sagt, hve miklu hafi skeikað. Innflutnings- og gjaldeyririsn. hefir reiknað út, að innflutningurinn mætti ekki nema meiru en 32 millj. kr., en ég veit ekki betur en að hann sé kominn 4 millj. kr. fram yfir þá upphæð, þó að enn sé eftir nokkur hluti af árinu og ýmislegt eigi eftir að bætast á enn. Hann telur í milljónum það, sem skorið hafi verið niður, en honum láðist að geta þess, hve margar milljónir vanti á, að sparnaðarspár hans rætist. Þá segir í grg.: „Er þó ráðgert að nota álagningarmöguleika á óþarfa varning, sem ríkið verzlar með, svo sem unnt er.“ Það á að hækka verð á þeim vörum, sem þeir telja óþarfar. Hversu mikið? hér er um raunverulegan skatt að ræða, sem leggst á tóbaksvörur, vín og fleira. Og ef til vill telja þeir allt óþarfa varning, sem ríkið verzlar með, svo sem bifreiðar, gúmmi, útvarpstæki o. s. frv. Svo kemur aðalatriðið. Þegar standa frammi fyrir því vandamáli „annaðhvort að færa niður útgjöld fjárl., til þess að mæta óhjákvæmilegum hækkunum á áætlunarliðum, eða afla nýrra tekna til þess að standast þær“, eins og í grg. segir. Og þá er spurningin, hvort rétt sé að taka upp milljónaaukningu á fjárl., þegar fjvn. hefir sýnt, hvernig hægt er að færa niður umframgreiðslu að miklum mun. Hæstv. fjmrh. og hv. 4. landsk. hafa skýrt frá því, hvers vegna frv. er fram komið. En hvorugur þeirra hefir þó tekið fram hina raunverulegu ástæðu. Stj. og stjórnarflokkarnir hafa ætlað að halda uppi þeirri venju sinni að eyða miklu fé og slaka hvergi til; þeir vonast til að geta á þennan hátt náð handa ríkissjóði talsverðum tekjum, til þess að þurfa ekki að koma alveg slyppir fram fyrir kjósendur sína, þegar að kosningum kemur. Þetta er pólitísk ástæða, en engan veginn stjórnmálamannsleg eða heiðarleg.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Herra forseti! Ég ætla, áður en ég vík að efni þessa máls, að minna hv.þdm. á, að hæstv. kennslumrh. hefir nýlega gert grein fyrir áliti sínu á þessu frv. í ræðu hér í d., og taldi hann a. m. b. ýms tormerki á því, og beindi þeirri fyrirspurn til hv.frsm.n., hvort hann gæti ekki fallizt á, að umr. yrði frestað og frv. athugað nánar. Sérstaklega óskaði hann eftir að koma fram með brtt. um það, hvenær lögin skyldu ganga í gildi. Ég heyrði ekki, hverju hv.frsm. 9. landsk. svaraði þessu, eða svar hans hefir þá verið eitthvað loðið.  Mér skildist á hv. 9. landsk., að ef umr. yrði ekki frestað, þá mætti koma þessari breyt. að við frv. í menntmn. Ed. - Ég ætla svo ekki að ræða meira um málið, fyrr en ég hefi heyrt svar hv.frsm. meiri hl. n. við ósk hæstv. kennslumrh., og hvort hann getur fallizt á að fresta umr. Ég veit, að það verður rætt miklu meira um frv. í d., og geymi mér rétt til að taka þátt í þeim umr., en ég ætla ekki að lengja þær nú, fyrr en ég hefi heyrt svar hv.frsm. 2351 Frsm. (Bjarni Bjarnason): Ég vil fyrir mitt leyti svara fyrirspurn hæstv.atvmrh. á þá leið, að ég tel rétt, að málið fái að ganga hiklaust áfram hér í d. - Mér er fullkunnugt, að hæstv. ráðh. hefir haft nægileg tækifæri og tíma til þess að tala um þetta mál við menntmn. og athuga málið. Ef hann ætlar að bera fram brtt. við frv., þá tel ég, að honum hefði borið að gera það hér í d. - Hann hefir fyrir löngu vitað um gang málsins og verið vel kunnugt um ákvæði frv. Það verður þá að taka því, sem hæstv. ráðh. kann að gera við frv. í Ed., - hann verður að haga því eins og honum sýnist. Þó að ég hefði fremur kosið að bíða með að taka til máls, þar til hv. 5. þm. Reykv. væri búinn að flytja sína ræðu, ef ég hefði ekki þurft að svara þessari fyrirspurn, þá verð ég nú að athuga lítilsháttar ræðu hv.þm. Ak. Ég verð að segja hv.þm. það, að ég hygg, að hann hefði haft mjög gott af því að skjótast sem snöggvast inn í smábarnaskóla og setjast þar á bekk með börnunum, rifja upp stafrófið og kynnast nýjustu kennsluaðferðunum. Hv. þm. vítir mjög kröfur kennarastéttarinnar og telur þær hóflausar. Ef kennararnir eru sérstaklega ósanngjarnir að því er þetta frv. snertir, þá vil ég benda á það, að meðan ósanngirnin í kröfum þeirra er ekki lengra komin en raun ber vitni um að því er snertir launaþáttinn, sem flestir gera mestar kröfur til, þá er ósæmilegt fyrir hv.þm. Ak. að varpa slíkum gífuryrðum til kennarastéttarinnar, því að hún mun vera lægst launaða stéttin hér á landi.

Er það af því að hún hafi ekki gert launakröfur?

. Já, kennararnir hafa verið mjög hógværir í þeim efnum. Þeir hafa fetað sig áfram smátt og smátt. Þeim hefir verið það ljóst, að menntun þeirra var að ýmsu leyti ábótavant, og þess vegna hafa þeir jöfnum höndum gert kröfur til sjálfra sín um menntun stéttarinnar og um laun fyrir störf sín. Þessu hafa þeir unnið að leynt og ljóst, með óbifanlegri von og jafnvel vissu um, að hvorttveggja myndi aukast og fara vaxandi. Kennarastéttin hefir jafnt og þétt alið á því, að menntunarskilyrðin yrðu bætt sem mest fyrir kennarana, og hert á kröfunum til þeirra um sem beztan undirbúning til kennarastarfsins. Þetta tel ég kennurunum til mikils sóma, að þeir hafa alltaf haft kröfurnar um aukna fræðslu og menningu sem nr. 1, en launakröfuna nr. 2. - þeim manni, sem eins og hv.þm. Ak. dettur í hug að segja aðra eins fjarstæðu og þá, að með þessu sé kennarastéttin að beita þjóðina þrælatokum - þeim manni veitir ekki af að fara aftur í smábarnaskóla og læra einföldustu fræðin. Hv. þm. sagði, að í kennarastéttinni væru margir ónothæfir kennarar. Það getur vel verið satt. Við vitum það vel, að það er svo um allar stéttir, að þar eru fleiri eða færri lítt hæfir og jafnvel óhæfir starfsmenn. Kennarastéttin velt þetta sjálf og viðurkennir; og væri betur, að aðrar stéttir væru sér þess jafnvel meðvitandi um sína stéttarbræður. Ég geri ráð fyrir, að innan þeirra stétta, sem notið hafa lengri skólagöngu og meiru hefir verið til kostað af þjóðfél., séu ýmsir einstaklingar, sem þjóðin mætti sannarlega vera laus við sér að skaðlausu. Þá sagði hv.þm. Ak., að þrátt fyrir það, að barnakennarastéttin væri búin að njóta sérmenntunar í hálfan mannsaldur, og meira en það, þá væri hún samt skipuð mörgum illa upplýstum og óhæfum mönnum; og svo væru kennararnir að beita þjóðina þrælatökum með kröfum sínum. En hefir hv.þm. athugað, af hverju það stafar, að svo misjafnir menn eru innan kennarastéttarinnar, þó að hún hafi notið sérmenntunar á sínu sviði í meira en hálfan mannsaldur? Það er af því, að kennararnir létu hagsmuna- og menningarmál stéttarinnar afskiptalaus fyrstu árin. Þeir skildu ekki þá það, sem þeir sjá nú, að þeim ber að hafa öflug samtök um að auka menntun og þroska stéttarinnar og bata jafnframt kjör hennar. Það eru höfuðskilyrðin fyrir því, að kennarastéttin verði þjóðholl og fær um að gegna sínu vandasama hlutverki. Mér þótti vænt um, að hv.þm. Ak. skyldi benda á þetta og gefa mér tilefni til að gera grein fyrir því, hversu léleg kennarastéttin getur verið, ef hún vakir ekki sjálf yfir sínum verkefnum og sjálf sér hagsmunum sínum borgið. Aðrir gera þetta ekki, nema þeir séu til þess hvattir af einbeittri stétt. Þetta sanna orð hv.þm. Ak. Ég held að ég hafi þá svarað höfuðatriðunum, sem fram komu í ræðu hv.þm., og þó að einhverjir af andstæðingum frv. eigi enn eftir að tala, þá vona ég, að hæstv. forseti taki ekki hart á því, þó að ég þurfi að gera nokkrar aths. við ræður þeirra síðar.

Magnús Guðmundsson Hæstv. fjmrh. beindi til mín nokkrum orðum í ræðu sinni í dag, þar sem hann var að segja frá því, hvað okkur hefði farið á milli, mér og honum, í eldhúsumr. í fyrra. En af því frásögn hans var ekki alveg rétt, verð ég að leiðrétta hann nokkuð. Hann hélt því fram, ekki einungis í eldhúsumr., heldur alltaf á því þingi, að hann áætlaði gjöldin þá í fyrsta sinn eins og þau mundu verða; því væri það alveg rangt af okkur að finna fjárl.frv. það til foráttu, að það væri hátt. Ég svaraði honum því, að það væri ekki í fyrsta sinn, sem þetta væri reynt, og það er satt. Það hefir jafnan verið regla allra fjmrh. að halda því fram, að tekjurnar væru áætlaðar svo gætilega og gjöldin svo hátt, að allt mundi standast, en fyrir öllum þeim 9 fjmrh., sem ég hefi verið samtíða á þingi, hefir farið svo, að áætlun þeirra hefir ekki staðizt, og því sagði ég, að það væri barnaskapur, að nú væri fremur en áður fenginn ábyggileg fjárl. Hæstv. ráðh. þótti þetta ósvífni af mér, en nú verður hann þó að viðurkenna, að áætlanir hans hafa ekki staðizt. Ég er ekki að ásaka hann fyrir þetta; það sér enginn heilt ár fram í tímann. En ég ásaka hann fyrir þann gorgeir, er hann sýndi þá með því að þykjast vitrari en allir aðrir. Það er alveg rétt hjá honum, að fjvn. hefir nú fært allmikið upp áætlun fjárl., en þrátt fyrir það, þó gjöldin séu nú áætluð svo há sem fært er, þá er ég ekki í neinum vafa um það, að greiðslurnar muni fara fram úr þeirri áætlun. Það getur vel verið, að hæstv. fjmrh. haldi því enn fram, að nú séu gjöldin áætluð rétt, en ég er viss um, að sá spádómur hans rætist ekki. Fjárl. nú munu ekki reynast réttari en þau reyndust á yfirstandandi ári. Hann sagði, að Framsfl. væri sá eini flokkur, sem vildi hafa hagstæðan greiðslujöfnuð við útlönd, og þess vegna hefði sá flokkur barizt fyrir innflutningshöftum. Ég vil minna hann á það, að ég varð fyrstur manna hér á þingi til þess að bera fram frv. um að takmarka innflutninginn. Það frv. var samþ. á þinginu 1920, og giltu þau l. til ársins 1933. Sannleikurinn er sá, að engum dettur í hug, að það geti blessazt til lengdar, að halli sé á viðskiptunum við útlönd, en um hitt hefir ágreiningurinn staðið, á hvern hátt koma ætti í veg fyrir þann halla. Hæstv. ráðh. fór alveg rangt með í þessu efni. Hann sagði, að þegar Framsfl. væri búinn að berjast fyrir einhverju máli í mörg ár, þá færi oftast svo, að hinir flokkarnir féllust á hans málstað að lokum. En hann verður bara að finna eitthvert annað dæmi en þetta, ef hann ætlar að sanna þá fullyrðingu.

Ég geri mig ánægðan með þetta dæmi og mun endurtaka það

. Hæstv. ráðh. getur það ekki. Þingtíðindin frá 1920 sýna sig. Þau sanna, að ég hefi fengið samþ.l. um að takmarka innflutning, og hefi ég þó aldrei verið í Framsfl. Og ef hann heldur samt áfram að nota þetta sönnunargagn, þá má hann það; ég öfunda hann ekki af því. Annars ætla ég ekki að fara langt út í þetta atriði, það er hv. 1. þm. Reykv., sem hér stendur fyrir svörum fyrir hönd sjálfstfl., og ég þarf ekki að hjálpa honum, en af því það stendur í aths. hæstv. ráðh. við þetta frv., að tekjunum sé ætlað að mæta gjöldum, sem nefnd eru hér á bls. 5 og eru kartöfluverðlaun, skuldaskilasjóður vélbátaeigenda, til íbúðalánasjóðs, ofviðristjónið og ýmislegt fleira, þá vil ég geta þess, að þetta er ekki rétt, því fjvn. hefir einmitt unnið að því að lækka gjöld fjárl. til þess að hægt sé að mæta þessum liðum. Það, sem vantar nýjar tekjur fyrir, er því aðeins tvennt, en það er alþýðutryggingarnar og nýbýlamálið. ef þau frv. eiga fram að ganga. Stjórnin veit það vel, og var það strax ljóst eftir að hún fékk skýrslur frá hæstv. ráðh., að það þurfti að afla tekna vegna þeirra liða, sem nefndir eru í grg. þessa frv., og hún hefir fyrir löngu tekið upp það ráð, að lækka ýms útgjöld fyrir þeim. Ég vissi ekkert um það fyrr en ég las það í blöðum stj., að von væri á frv. um nýja tekjuauka og ný gjöld önnur en þau, sem leitt gat af nokkrum frv., sem liggja fyrir þinginu og óvíst var um, hvort næðu fram að ganga. Fjvn. hefir setið með sveittan skallann við að reyna að lækka útgjöld ríkisins á meðan stjórnarflokkarnir hafa verið að gera samninga um nýjar álögur og ný gjöld. Ég ætla, að það sé nokkurn veginn rétt hjá hæstv. ráðh., að fjvn. hafi nú lækkað fjárl. um eina millj. kr., og móti þeirri lækkun ætlaði hún að taka flesta þá gjaldaliði inn í fjárl., sem nefndir eru í grg. þessa frv. hér er því á ferðinni hrein og bein svikamylla gegn fjvn., a. m. k. minnihl. hennar, því við hana hefir aldrei verið talað um nýja tekjustofna nema e. t. v. benzínskatt, sem nú er sagt, að eigi líka að koma, og á það að vera helmingshækkun á þeim skatti, sem nú gildir, en út í það ætla ég ekki að fara hér. Þá var hæstv. ráðh. að segja, að við sjálfstæðismenn mundum hvorki þora að vera með eða móti frv. um alþýðutryggingarnar og um nýbýlin, af því það væru svo góð mál. Ég ætla nú að segja honum það hreinskilnislega, að jafnvel þó þetta séu góð mál, þá sé ég ekki, að landsmenn hafi ráð á því, eins og nú standa sakir, að taka á sig nýja bagga þeirra vegna. Það er öllum ljóst, að allar tekjur í ríkissjóðinn hljóta að koma eingöngu frá framleiðendunum. Annarsstaðar frá geta þær ekki komið. Það er ekki nóg að segja, að þetta séu nauðsynleg mál; það þarf líka að vera hægt að framkvæma þau, ef þau eru samþ., og það þarf að athuga, hvort ekki er slegið meira í stykki með því að framkvæma heldur en að láta það vera. Margar þjóðir hafa eyðilagt fjárhag sinn með því að færast það í fang, sem geta þeirra hefir ekki þolað, og margir efnilegir bændur hafa sett sig á höfuðið með því að framkvæma meira en þeir voru menn fyrir. Það þarf að vera hóf í því eins og hverjum öðrum hlut. Það er líka auðséð, að jafnvel stjórnarflokkunum sjálfum er farið að ofbjóða; ég ræð það af því, að jafnaðarmennirnir í fjvn. hafa gengið inn á að lækka framlagið til verkamannabústaða um 70 þús. kr., og framsóknarmenn hafa fallizt á að lækka framlagið til byggingar- og landnámssjóðs. Og þetta hvorttveggja eru mál, sem þessir flokkar hafa barizt fyrir. Ég viðurkenni, að alþýðutryggingarnar og nýbýlin eru vissulega nauðsynjamál, en það er bara ekki hægt að gera allt í einu. Og svo vil ég spyrja hv. stjórnarflokka, hvað þeir ætli til bragðs að taka eftir eitt ár. Frv. það, sem hér liggur fyrir, á aðeins að gilda eitt ár. Alþfl.mennirnir segjast vera óánægðir með það. því það sé kominn í það óhreinn andi frá framsóknarmönnum, og framsóknarmenn segjast líka vera óánægðir, því illur andi frá jafnaðarmönnum sé kominn í frv. En móti þessu bráðabirgðatekjufrv. á svo að samþ. frv., sem hafa í för með sér varanleg útgjöld, hver veit hve lengi. Hvaða tekjur ætla þessir flokkar sér að útvega næst móti þeim gjöldum? Það væri æskilegt að heyra. Jafnaðarmaður, sem stendur framarlega í sínum flokki, sagði við mig í gærkvöldi, að hann gæti ekki hugsað til, að þetta frv. gilti nema fyrir næsta ár, og mér skildist það á hv. 4. landsk„ að kaffi- og sykurtollurinn væri ekki hugsaður nema til allra stytztu bráðabirgða. Hvað hugsa þeir sér á næsta ári? Væntanlega dettur þeim ekki í hug, að hægt sé að komast hjá því, að semja fjárl. fyrir árið 1937. Ég vona, að þeir hv.þm., sem hafa tekið að sér að verja þessi mál, svari því, hvar á að taka tekjur framvegis upp í þessi nýju gjöld. Það lítur ekki út fyrir, að þetta frv. eigi að gilda til langframa, en með hverju á að borga? Svo heyrði ég ekki betur en að hæstv. fjmrh. væri að tala um tekjurýrnun á árinu 1936 frá því, sem er á yfirstandandi ári. Það eru ekki beinlínis meðmæli með því að skapa ríkissjóði ný varanleg útgjöld. Hæstv. fjmrh. veit, að fjvn. er búin að búa til áætlun um tekjuliði fjárl., og það voru ekki nema örfáir liðir, sem hann gerði aths. um, að væru of háir. Ég gat ekki fundið annað en fjvn. áætlaði tekjurnar mjög varlega, og get ekki búizt við, að sú áætlun svíki, nema óvenjuleg óhöpp komi fyrir. Það væri dálítið freistandi að tala um lýðræðishliðina á þessu máli, sem hæstv. ráðh. var að minnast á. Það væri kannske ekki fráleitt að minna hann á það, að ekki helmingur kjósenda í landinu stendur að baki þessu frv., nema telja eigi með nasista og kommúnista. En að baki andstöðuflokkum stj. stendur talsvert stærri hópur kjósenda en stjórnarflokkarnir hafa, og svo má bæta því við, að bæði hæstv. ráðh. og hv. 4. landsk. hafa lýst því yfir, að þeir væru óánægðir með frv. Ef þeirra flokkar væru ekki bundnir meirihlutasamþykki, sem gerð hefir verið bak við tjöldin, þá mundi þetta frv. eflaust falla, en vegna meirihlutasamþykktar standa þeir nú saman að öllum ákvæðunum, sem þeir eru þó allir að einhverju leyti óánægðir með. Þar fyrir utan eru svo 20 sjálfstæðismenn, sem ég geri ráð fyrir, að allir séu móti frv. Þá var hv. 4. landsk. að hreyta til mín ónotum út af slæmu stjórnarfari á árunum frá 1932 til 1934. Ég hirði ekki um að svara honum, þar sem hann er ekki viðstaddur, en ég get bent á það, að árið 1933, sem var eina heila árið á því tímabili, sem ég var nú síðast í stjórn, sker sig alveg úr hvað snertir rekstrarreikning ríkissjóðs, því þegar hann kom, var hann hagstæðari fyrir ríkissjóð heldur en fjárlög þess árs eins og Alþingi lagði þau í hendur stj. M. ö. o. það var minni rekstrarhalli á reikningnum heldur en tekjuhalli fjárl. Ég ætla svo ekki að fara hér um fleiri orðum, og líklega tek ég ekki aftur til máls við þessa umr. þar sem ég þarf að sitja á fundi fjvn. það sem eftir er í kvöld.