Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. hefur legið alllengi fyrir fjhn., og er það af því, að n. hefur gert sér far um að reyna að fá samkomulagsleið um tekjuöflun til þessa raforkusjóðs, sem hér er ætlazt til, að verði stofnsettur með þessum l. Þessar tilraunir n. hafa orðið árangurslausar um það að geta tryggt framgang málsins, eins og upphaflega var til ætlazt og gert ráð fyrir á þskj. 47. Með því frv. var, eins og kunnugt er, ætlazt til, að farnar væru tvær tekjuöflunarleiðir til þess að stofna þennan sjóð til styrktar rafveitum í landinu. Í því frv. er gert ráð fyrir í fyrsta lagi 300 þús. kr. framlagi frá ríkissjóði næstu 10 árin, í öðru lagi árlegu gjaldi frá rafveitum, sem reistar hafa verið víðs vegar um landið. Nú hefur verið leitazt fyrir um að koma fram síðari leiðinni, að leggja skatt á rafveitur, en það er engin leið að koma því fram á Alþingi nú, eins og það er skipað. Margir fulltrúar kaupstaðanna vilja ekki skattleggja rafveiturnar í þessu skyni og styðja á þann hátt að framkvæmd þessa máls. N. er þó sammála um, að sjóðurinn skuli eigi að síður stofnaður, þótt þessi tekjuöflunarleiðin reynist ekki fær, og er þá aðeins stuðzt við framlag ríkissjóðs, er hækkar úr 300 þús. kr. upp í 500 þús. kr. á ári hverju. Aðaltilgangurinn var, að fé úr sjóðnum skyldi varið til lánastarfsemi, til þess að koma upp rafveitum úti um landið. En um leið og fyrrnefnd tekjuöflunarleið reynist ófær, hefur n. lagt til, að lánastarfseminni skuli þá breytt í styrktarstarfsemi til rafveituframkvæmda í dreifbýlinu, sem yrði að nokkru leyti sambærilegt við jarðræktarstyrkinn. N. leggur til, að styrkur úr rafveitusjóði, eftir þessa breytingu, megi nema allt að 13–30% af stofnkostnaði orkuvers, og skuli farið eftir aðstæðum, þannig að þau orkuver fái mestan styrkinn, er hafa verstu aðstöðuna til þess að byggja. Fé úr sjóðnum yrði veitt til orkuvera, einstaklinga og heilla héraða, ef til kæmi. Ég sé ekki ástæðu til að skýra nánar þær breytingar, er n. hefur gert á frv., en vænti þess aðelns, að þær verði samþ.

*Pétur Ottesen: Eins og háttv. frsm. fjhn. hefur tekið fram, er mikil breyting orðin á þessu frv., þar sem niður er felldur öruggasti og mesti fjárhagsstuðningurinn, er sjóðurinn átti að njóta. En, eins og nefndin hefur kynnt sér, er ekki byr fyrir þetta mál hér nú, og þýðir ekki um það að ræða. Hitt er auðvitað, að við flutningsmenn þess munum halda áfram að upphaflega markinu og gera tilraun til þess að undirbyggja rafveitur hér á landi á þann hátt, er nú litur út fyrir, að verði að þoka út úr frv. Breytingarnar fara þó ekki út fyrir hinn upphaflega ramma þessarar fyrirætlunar. Ætlazt var bæði til, að sjóðurinn veitti góðan stuðning með ódýrum lánum og styrkti auk þess stofnanir rafveitna, einkum þær, sem erfiðast væri um. Breytingarnar fara því fram innan rammans, ganga aðeins ekki eins langt í málinu og upphaflega. Ég tel heppilegt að safna fé í sjóðinn nú, því að gera má ráð fyrir, að nú sé erfitt um framkvæmdir á þessu sviði, en mikils um vert, að fé sé fyrir hendi, er úr rætist. - Um sérstök atriði í breytingunum skal ég ekki ræða. Hér er aðeins um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, málið mun seinna verða tekið upp að nýju. Þetta mun nú verða til bóta, en seinna ætla ég, að á muni komast betri skipan. Svo mikilsvert tel ég að safna í sjóðinn, að þótt málið kæmi seint úr n., vildi ég, að það gæti orðið að l. á þessu þingi. Ég skýt því til hæstv. forseta, að hann greiði götu þess sem mest. Ég tel þetta nokkra úrbót, þótt framtíðarlausnin sé í frv.. eins og við fluttum það.

*Haraldur Guðmundsson: Eftir breyt. þær, er fjhn. hefur gert á þessu frv., og að þeim samþykktum, get ég verið með þessu frv. og greitt því atkvæði. Ég er andvígur því að skatta rafveitur, un tel, að af almannafé eigi að taka í þessu skyni. Í 6. brtt. er gert ráð fyrir, að styrkurinn til orkuvera megi nema 15–30% af stofnkostnaði orkuversins. Ég hef ekki getað athugað eins vel og ég vildi, hvort ástæða væri til að hinda þetta svo mjög. Ég áskil mér því rétt fyrir 3. umr. til þess að bera fram brtt., ef mér lízt svo.

* Frsm. meiri hl. (Bjarni Bjarnason): Svo sem gerð er grein fyrir í þessu nál., eru aðeins 3 nm., sem standa að því. Einn nm., hv. þm. V.-Sk., vildi ekki sinna málinu, og hv. þm. Dal. var fjarstaddur. Nú veit ég ekki, hvort hv. þm. V.- Sk. er andvígur málinu. Það hefur ekki komið nál. frá honum enn þá. Það eru aðallega tvær breyt., sem farið er fram á með þessu frv., sem sé breyt. á l. nr. 75. um skipun barnakennara og laun þeirra. Fyrra atriðið er smávægileg breyt. á launum, og síðara atriðið er nokkur trygging fyrir því, að fyrir þá kennara, sem ætlaður er bústaður ókeypis, sé sá bústaður virkilega til staðar. Enn fremur að einn flokkur kennara, sem sé í föstum skólum utan kaupstaða, njóti einnig þessara fríðinda. Ég vil þá víkja nokkrum orðum að þessari launabreyt., sem gildir um kennara við fasta heimangönguskóla utan bæja. Þeir hafa nú 1300 kr. laun. Í frv. er gert ráð fyrir, að þeir fái 1600 kr., og töldum við flm., að það væri aðeins eðlileg samræming á kaupi þeirra við aðra kenna:a. Kennarar í bæjum hafa nú 1500 kr. fyrir 6 mán. En nú mun starfstíminn verða yfirleitt í slíkum skólum 9 mánuðir eða jafnvel 91/2 mánuður. þannig að kennarar fá í grunnlaun 2250 kr. í 9 mánuði, en 2375 kr. í 91/2 mánuð, og aldursuppbót 1000 kr. En við fasta heimangönguskóla utan bæja fá kennarar 1300 kr., miðað við 6 mánuði, og 2100 miðað við 9 mánuði, sem nú er að verða allalgengur kennslutími. Og þar með hafa laun þessara kennara nálgazt laun kennara í bæjum, og eru þó hér um bil 300 kr. lægri fyrir sama tíma, auk þess sem bæjakennarar fá 1000 kr. aldursuppbót, en kennarar við fasta heimangönguskóla utan bæja ekki nema 500 kr. og aldursuppbót, þannig að munurinn á grunnlaunum verður um 800 kr. Þetta finnst okkur flm. ástæðulaus munur. Enn fremur skal ég geta þess, að í bæjum er víða veitt staðaruppbót og hér í Reykjavík t.d. mun hún vera mismunurinn þeirri dýrtíðaruppbót. sem ríkið borgar. og því, sem bærinn borgar sínum starfsmönnum. Ríkið borgar 25%, en Reykjavíkurbær 40%. Mismunurinn er því 15%. Og sumir kennarar. t.d. Reykjavíkurbæjar, fá alveg sérstaka staðaruppbót, og kemur það enn þá til að auka mun á greiðslum til bæjarkennara annars vegar og þeirra, sem í smærri kauptúnum búa, hins vegar. Mér er ekki alveg ljóst, hvort þessi staðaruppbót hefur verið greidd í öðrum bæjum, en hygg það þó. Væri svo, að einhver þm. teldi þetta ganga gegn ákvæðum l. um gerðardóm, þá er einmitt ákvæði í þeim, sem heimilar að breyta kjörum manna í launahækkunarátt til samræmis við aðra. Og við teljum, að hér sé um réttláta samræmingu að ræða. Ég vil því eindregið vænta þess, að hv. d. sjái sér fært að fallast á ýmsa till., sem hér er fram komin. Hitt atriðið, sem frv. fjallar um, er komið fram vegna þess. að mjög hefur reynzt erfitt að fá bústað fyrir kennara. Dæmi eru til þess, að skólanefndir eru í hreinustu vandræðum að koma kennurum fyrir. Og hafa kennarar jafnvel neyðzt til að hverfa frá þeim stöðum, þar sem þeir eru þó ráðnir. vegna þess að ekki hefur verið sinnt þeirri sjálfsögðu skyldu að hlynna að því, að þeir gætu fengið bústað. Að því er snertir barnaskóla í bæjum og heimavistarskóla í sveitum og eflingu farkennslunnar. þá er gert ráð fyrir, að skólastjórarnir eða forstöðumenn þessara skóla fái húsnæði án endurgjalds. En nú hefur reynslan sýnt. að úr þessu geta orðið talsverð vandræði. Það er því gert ráð fyrir með þessum till. menntmn., að til séu fastir kennarabústaðir á þeim stöðum, sem ætlazt er til, að kennarar fái ókeypis húsnæði, og æskilegast mundi því vera, að slíkir bústaðir væru í skólahúsinu sjálfu fyrir skólastjórann. Hins vegar gæti líka orðið samkomulag um það, að hann leggi sér til húsnæði sjálfur, og fengi hann þá greitt jafngildi þess í peningum. Í l. um skipun barnakennara og laun þeirra eru engin ákvæði, er snerta þá kennara, sem vinna við fasta skóla í bæjum. Þeir eru því eini flokkurinn, sem er út undan, að því er þessi fríðindi snertir. Frv. gerir ráð fyrir, að einnig vegna þessara skóla sé til fastur kennarabústaður. Og með þessu er gengið út frá, að kjör skólastjóranna við þessa skóla séu bætt á þennan hátt, og það er aðeins til samræmingar við aðra kennara, eins og ég hef lýst. Um leið og bætt væri úr ósamræmi með þessum breyt., væri og bætt úr þeim vandræðum, sem hlotizt hafa af því, að þó nokkur þorp úti á landi hafa haust eftir haust orðið að sjá kennurum fyrir íbúð. Þetta eru að sjálfsögðu nokkur útgjöld fyrir sveitarfélögin og ríkissjóð, en ég Verð að telja, að þau útgjöld. sem af þessu leiðir. séu eðlileg og réttlát. Ég skal geta þess viðvíkjandi þessum breyt. að hér er um launahækkun úr kr. 1300.00 í kr. 1600.00 að ræða, sem aðeins snertir 53 kennara. Útgjöld ríkissjóðs af þessu nema kr. 7950.00, og fyrir hreppsfélögin nemur það öðru eins. Enn fremur kemur svo verðlagsuppbót á alla upphæðina úr ríkissjóði, eða á kr. 15900.00, og verð ég að telja, að þessi útgjöld fyrir ríkissjóð séu smámunir einir. Ákvæðið um fasta skólastjórabústaði snertir 70 til 80 skólastjóra, og verður að gera ráð fyrir, að ríkið styrki slíka kennarabústaði í sama hlutfalli og skólana. Af þessu leiðir að sjálfsögðu nokkurn kostnað, en hann er með þessu frv. færður yfir á ríkið og hreppsfélögin, í staðinn fyrir að kennararnir gera hann sjálfir nú, þrátt fyrir sín lélegu laun. Ég vænti, að ekki þurfi að hafa fleiri orð um þetta. Ég vil aðeins endurtaka, að þau tvö atriði, sem hér er um að ræða, eru, að kennarar við fasta skóla utan kaupstaða fái launahækkun úr kr. 1300.00 í kr. 1600.00, og að í bæjum, þar sem þess er sérstök þörf, séu til fastir skólastjórabústaðir, og enn fremur að forstöðumenn fastra heimangönguskóla utan kaupstaða njóti sömu fríðinda.



Herra forseti! Það er rétt, sem stendur í nál. á þskj. 428, að ég gat ekki orðið samferða hv. nm., sem mynda nú, að því er virðist, meiri hl. í þessu máli. Og það var af mjög einfaldri ástæðu, sem ég er dálítið undrandi yfir, að ekki hefur komið fram í nál. meiri hl. og ekki heldur einu sinni í framsöguræðu hv. frsm.. hv. 2. þm. Árn. Það er í rauninni ekki nýtt, þótt fram komi hér á þingi, má segja á hverju þingi, einhverjar umsóknir og umleitanir, jafnvel kröfur og óskir frá barnakennurum hér og þar um kjarabætur eða launabætur í einhverri mynd. Og það er í sjálfu sér ekkert við því að segja undir eðlilegum kringumstæðum. Það væri frá almennt sjónarmiði heldur ekkert við því að segja, þó að líkar umleitanir kæmu frá fleirum en þessari stétt á þessum tímum. En af orsök, sem ég tel undravert, ef hv. frsm. og meiri hl. n. veit ekki um. hefur þessu öllu verið haldið niðri nú. Því hefur verið neitað af ríkisstj.. og þingflokkarnir hafa skellt skollaeyrum við því að taka launakjör embætti,manna og starfsmanna ríkisins til undurskoðunar. Og við það situr. Undir það hafa allir embættismenn orðið að beygja sig, sýslumenn, prestar, kennarar og hverjir aðrir, sem um er að ræða. Þó hefur það verið svo, að áleitnastir hafa barnakennararnir orðið, og þeir hafa, hjá einslaka hv. þm., fengið hljómgrunn. svo að ávallt hefur einhver orðið til þess að bera fram kröfur þeirra. Nú vildi ég gjarnan láta þá sitja við sama borð, ef um kjarabætur bjá öðrum stéttum hefði verið að ræða, en alls ekki skilja þá út undan. En eins og mönnum er kunnugt, þá verða aðrir að sætta sig við að halda launum sínum, að óendurskoðuðum launal., og fá uppbætur eftir því, sem lögmæt er og fram kemur í því, hvernig vísitala er út reiknuð or verðlagsuppbót greidd. Það er því í rauninni ófyrirsynju, að þetta kemur fram af þeim ástæðum. Hins vegar eru. eins og kunnugt er og hv. frsm. á að vera kunnugt um, til ný lög, sem gersamlega hindra slíkar breytingar, nema á þann hátt, að með því væru samræmdar kröfur í einstökum tilfellum. Og áður en slíkar breytingar eru gerðar, þá verða þær að leggjast fyrir sérstakan dómstól, sem nú er til og vakir yfir því, að engar hækkanir á grunnlaunum eigi sér stað. Dómnefnd verður að taka þær til meðferðar og samþykkja þær, án þess eru allar launabreytingar til hækkunar ólöglegar. Nú er engu slíku hér til að dreifa. Það er komið með þetta inn á þing, eins og gert hefur verið oft áður með eitt og annað, og þó að hv. flm. þessa máls, þm. Árn., hafi ekki séð sér annað fært en að koma því inn í þingið, þá læt ég það vera, en ég hafði ekki búizt við því, að það kæmi fram á þennan veg frá n. Það varð að ráði í n. að senda þetta mál um sinn til umsagnar fræðslumálastjóra, og hefur hann nú sent sína umsögn, sem er engan veginn þannig, að hún skýri málið á einn eða annan veg. Þær breyt., sem frv. greinir, og sú breyt., sem fræðslumálastjóri leggur hér til, eru að mínum dómi sízt til bóta. Ef við athugum, hvað með 3. breyt. er farið fram á, þá liggur það eitt á bak við, að einstakir kennarar hafa, eins og svo fjölda margir aðrir starfsmenn þjóðfélagsins. lent í nokkru hraki með íbúðir, og þeir heimta bara, að Bæjar- eða sveitarsjóður sjái sér fyrir íbúð á þessum tímum. Það er þetta, sem virðist eiga að lögfesta, ekki sízt eftir till. þeirri, sem fram kemur frá fræðslumálastjóra. Og þá sjáum við, hvert stefnt er. Sveitar- og bæjarstjórnum er gert að skyldu að kaupa hús til íbúðar handa þessum mönnum, sem verður þá til þess, að þeir geta lagt minni áherzlu á að útvega sér íbúðir sjálfir. Halda hv. þm., að aðrir embættismenn séu svo vel settir, að þeir geti krafið ríkisvaldið um húsnæði? Engir. Ekki einu sinni þeir menn, sem eru þáttur af sjálfu ríkisvaldinu, sýslumenn og bæjarfógetar. Og svo ætti að taka þessa einu stétt út úr, sem er alls góðs makleg, en verður að sætta sig við það, sem gengur yfir aðrar stéttir. Og auk þess að hækka við hana laun, sem mætti vera rétt á venjulegum tímum. en nú er ekki gerlegt að lögum nema að leggja það undir dómstól. Inn á þetta vildi ég ekki ganga að svo stöddu. Ég hefði talið málinu bezt borgið með því, að hæstv. ríkisstj. fengi það í hendur, til þess að athuga, hvort nokkuð er hægt að gera fyrir þessa menn fremur en marga aðra, sem nú biða ýmiss konar tjón af þeirri óáran, er nú gengur yfir, ekki sízt af húsnæðismálum í fjölbýlinu. Ég hef ekki séð þörf á að gefa út sérstakt nál., enda hef ég haft mikið að gera og því lítinn tíma til að semja það, ekki sízt þegar þótt hefur liggja svona mikið á. Annars er þetta mál svo einfalt, eins og ég hef lýst, að í rauninni sagði það sig sjálft, hvernig mín afstaða hlaut að vera. Mín till. í þessu máli er því sú, að því verði vísað til ríkisstj.

* Frsm. (Bjarni Bjarnason): Það er nú ekki hægt að segja það, að málinu hafi verið flýtt svo mjög, frekar mætti segja, að á því hafi verið seinagangur, og ég vildi, að það hefði gengið greiðara en verið hefur. Það kann að vera, að hægt sé að sýna fram á það, að hér sé verið með ólöglegt mál og það sé vafamál, hvort l. um gerðardóm heimili þetta. En ég hef tekið fram, að í minni gr. þessara l. Er gert ráð fyrir því, að breyt. til samræmis og lagfæringar, ef sérstaklega stendur á, geti komið til „reina. Enda vil ég segja, að þetta séu smámunir, sem hér er um að ræða, þó að því verði ekki neitað, að hér er um að ræða kjarabætur fyrir vissa menn. Ég held, að hv. þm. V.-Sk. hafi ekki farið hér alveg með rétt mál. þegar hann hélt því fram. að engar stéttir hefðu nú á síðustu árum fengið kjarabætur. Ég held ég megi fullyrða, að héraðsdómarar hafi fengið kjarabætur á síðasta ári. og það allverulegar, og það ætti honum að vera kunnugt um sjálfum. Einnig má ég segja það, að héraðslæknar hafi fengið kjarabætur á þessu ári. Og ég fullyrði enn fremur, að prestar hafa einnig sótt mikið á í þessa sömu átt, eins og eðlilegt er. Ég vil einnig geta þess, að á s.l. ári fengu farkennarar nokkrar kjarabætur, líka án þess að fara með það inn í þingið. En þessum atriðum mun ekki hafa verið auðvelt að koma í framkvæmd án þess að breyta þeim lögum, sem frv. getur um. Þetta eru atriði, sem koma í bága við það sjónannið, að ekki hafi verið bætt kjör manna um langt skeið og það sé lagaleg og siðferðileg skylda að halda við það, sem ákveðið hefur verið með launl., þá stenzt það ekki heldur frá almennu sjónarmiði. því að það hefur orðið gerbreyt. á kjörum manna í öllum stéttum þjóðfélagsins á margvíslegan hátt fram yfir það, sem verðlagsuppbætur eru. Og án þess ég nefni hér fleiri dæmi, þá mun hver einasti þm. geta sannfærzt um þetta, ef hann liti í kringum sig og kynnti sér, hvernig kjör manna breyttust á s.l. ári. Hitt er annað mál, að ég get trúað, að einstakar stéttir búi við fast ákveðin lagaákvæði. þannig að kjör þeirra breytist ekki umfram það, sem verðlagsuppbótin gerir. og sumir telja, að kjör þeirra séu verri nú en fyrir stríð. Hv. þm. hélt því fram, að barnakennarar væru áleitnastir allra manna að bæta kjör sin. Ég vil því segja það, að þó að svo væri, sem ég tel rangt hjá hv. þm., þá væri það ekki óeðlilegt. Það er ekki langt síðan þessi stétt var í mjög mikilli niðurlægingu í þessu þjóðfélagi, og það var tæplega til svo lélegur þegn, að hann þætti ekki nógu góður til að kenna börnum. En íslenzka barnakennarastéttin hefur hrundið þessu sjónarmiði af höndum sér. Með auknum. kröfum um menntun stéttarinnar og bættum kjörum hennar hefur mikið áunnizt síðustu árin, og sú stétt, sem reynt befur að ryðja sér braut úr vesaldómi í að fá álit og inna af hendi góða vinnu, kemur ekki öllum hagsmunamálum sínum í framkvæmd á 20 árum. Og hv. þm. geta verið vissir um, að það verður oftar en á þessu þingi, sem minnzt verður þessa stétt. ef þar verða nokkrir menn, sem hafa til að bera framsýni í uppeldis- og kennslumálum þjóðarinnar. Það er óþarfi að vera að gera lítið úr því, að ekki sé til húsnæði fyrir kennara og skólastjórs. Annars vegar er skólanefndum gert að skyldu að sjá um, að kennari sé á hverjum stað, og hins vegar er hreppsnefndum eða bæjarfélögum skylt að hjálpa til að greiða fyrir útvegun húsnæðis. Ef ekki rætist úr um húsnæðisskort, getur það vel endað með því, að ekki verði hægt að inna af hendi lögboðna fræðsluskyldu. Og hvað sem gert verður við þetta mál nú, þá mun það sýna sig, að þetta er rétt stefna, sem hér er tekin upp. Það er markmiðið, sem keppt verður að og næst fyrr eða síðar. Ég býst ekki við. að ég taki aftur til máls. Ég hygg, að ég hafi gert nægilega grein fyrir afstöðu minni, og sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég skal þó að lokum geta þess. að það má vitanlega hugsa sér, að því verði haldið fram, að þetta sé ólöglegt og óþarft, og út frá því sjónarmiði eyða málinu. en ég vil þá vænta þess, að hv. d. verði ekki á þeirri skoðun hv. þm. V.- Sk., heldur samþ. hún till. meiri hl. menntmn. og láti málið ganga áfram.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Það kann vel að vera, að ekki tjói að tala mikið um þetta mál hér, því að það er eins og komið sé við einhver kaun, ef talað er um jöfnuð milli stétta, því að sumir hv. þm. telja, að ein stétt sé réttmeiri m aðrar, þess vegna skuli uppfylla hennar óskir. en láta aðrar liggja í láginni. En þó að ég, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, játi, að barnakennarar séu alls góðs maklegir undir eðlilegum kringumstæðum, og sjálfsagt sé að taka fullt tillit til þeirra óska og krafna, sem fram koma, eins og annarra stétta, bjóst ég við, að hv. frsm. mundi láta sér það nægja, eins og hann hagaði orðum sínum í fyrri ræðu sinni. En það virðist hafa komið fram, að honum sé þetta meira keppikefli fyrir stéttina en ætla mætti af orðum hans, að aðrar stéttir gætu komizt til jafns við í huga hans. Og ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að aðrar stéttir hafa ekki komizt inn í löggjöf áður undir þessum kringumstæðum. Það hefur ekki tekizt að fá endurskoðun á launalöggjöfinni, og það veit hv. frsm., 2. þm. Árn., eins vel og ég, að það hefur mæti, ef ekki opinberri, þá leynilegri og gagngerðri andstöðu hjá öllum flokkum að taka þetta mál upp á almennum grundvelli, sem ég hef verið mjög fýsandi. Hv. þm. talaði um. að það væri ekki neitt einstakt að fara að setja lög um kjarabætur, það vari jafnvel eðlilegt og að sumu leyti sjálfsagt, ef um fullt frelsi væri að ræða í þeim efnum og allar stéttir yrðu fyrir slíku. En það er ekki rétt, sem hann sagði, að aðrir hefðu orðið þess aðnjótandi á sama hátt. Hann talaði í fyrsta lagi um héraðsdómara, sýslumenn og lögreglustjóra, að þeir hefðu á s.l. ári fengið kjarabætur. Um þetta gegnir sama máli og það, sem alþ. og fjvn. hafa fallizt á viðvíkjandi ýmsum starfsgreinum, að það er gert að launalögum óbreyttum. Þetta var líka áður en l. um gerðardóm voru sett, svo að þetta var vel gerlegt. En sú uppbót, sem þeir fengu, var svo lítilfjörleg í sjálfu sér. að ef sett hefðu verið l. um það, þá kom það ekki til nokkurra mála að hlíta við það. Í þessu hefur því ekki annað verið gert en það, sem gert hefur verið á Alþ. að undanförnu, að stílað hefur verið til ríkisstj. að reyna að bæta kjör þessarar stéttar á einn eða annan hátt. Það sama hefur verið gert við barnakennara á ýmsa lund, og ég hef stutt það, eins og hv. þm. veit, og í menntmn. hefur verið samkomulag um það að stíla til stj. umleitanir um slíkt. Hv. þm. talaði um, að læknar og prestar fái uppbætur, en það mun ekki vera rétt. Það hafa legið fyrir frá þessum stéttum árkoranir og óskir til ríkisstj. um kjarabætur, en því hefur ekki verið sinnt. Nú hefur þetta að vísu legið fyrir fjvn., og getur verið, að hún stigi skref, sem hún teldi leyfilegt að gera í þessu og ekki kæmi í bága við hina nýju löggjöf. En hér er, eins og ég sagði áðan, allt öðru máli að gegna, og með þessu hefur hv. menntmn. mælt áður, og þess vegna er það í fullu samræmi við það, sem gert hefur verið, að þessu máli verði vísað til hæstv. ríkisstj. til slíkrar meðferðar. Ekki er svo að skilja, að ég sé á móti því, að brtt verði kjör barnakennara, en ég tel, að þau eigi ekki að setja slík l. um þá stétt út af fyrir sig, frekar en aðrar stéttir, sem starfa hjá hinu opinbera. Ég tel því, að það þurfi ekki mikið að kveða á um það, að hér sé verið með andróður gegn kjarabótum til handa kennarastéttinni, og ég held, að slík ummæli hljóti að hafa verið óviljandi mismæli hjá hv. frsm. En eins og ég hef jafnan tekið fram, þá ann ég barnakennurunum alls góðs og tel, að þeir eigi að fá kjör sín bætt, en að það eigi að fara eftir líkum reglum og hjá öðrum stéttum þjóðfélagsins.

* Flm. (Ísleifur Högnason): Við umr. um gerðardómslögin boðuðum við fulltrúar Sósfl., að við mundum flytja á þingi till. um það að lækka tolla að allverulegu leyti. Samkv. reikningsyfirliti, sem hæstv. fjmrh. lagði hér fram við 1. umr. fjárl. kom í ljós, að tekjuafgangur ríkissjóðs á árinu, sem nýliðið er, var eitthvað um 15–16 milljónir króna. Fjárl. hafa farið það mikið fram úr áætlun, að þessar tekjur virðast óþarfar til þess að standast útgjöld ríkissjóðs. Hins vegar er það skoðun meginhluta þingsins, að nauðsyn beri til þess að reyna að minnka eitthvað dýrtíðina. Og frv. þau, sem þjóðstjórnarflokkarnir hafa lagt hér fram og ganga undir nafninu gerðardómslög, áttu að koma í veg fyrir, að dýrtíðin ykist. Það hefur að vísu tekizt að halda dýrtíðarvísitölunni niðri. Mér er ekki kunnugt, hvaða ráð hafa verið notuð. Þá munu hafa verið lækkaðir eitthvað lítils háttár tollar og verðlagsn. ákveðið að lækka verð einstakta vörutegunda. T.d. hafa egg verið lækkuð allverulega í verði, og hefur þetta kannske átt sinn þátt í að halda vísitölunni niðri. Annað mál er það, að síðan hefur þessi vara ekki fengizt í verzlunum. Kaupmenn segjast geta fengið tvöfalt verð með því að selja til útlendinga. Það mun því koma í ljós síðar, að þar ráðstafanir, sem gerðar eru til að halda niðri dýrtíðinni, eru ekki verulegar, heldur tilbúningur. og hefur dýrtíðin vaxið, þrátt fyrir vísitöluna, mjög mikið síðan um áramót. Það, sem við leggjum til, er að afnema með öllu toll um ákveðinn tíma á öllum þörfum innflutningsvörum og undanskilja aðeins nokkra liði tollskrárinnar. Með þessu mundi innkaupsverð varanna lækka. Ef tekið er allt árið, munar þetta af okkar áætlun um 20 millj. kr. Þess ber að gæta, að á tollinn leggja heildsalar og kaupmenn sína ágóðaþóknun, og mundi sú fjárhæð, sem þannig sparast, nema að okkar áliti um 2–4 millj. kr. Enginn vafi er, að ef þessi till. verður samþ., þá mundi mega þegar draga allverulega úr dýrtíðinni og dýrtíðarvísitalan um leið lækka. Tilgangur okkar er að lækka dýrtíðina, og við álitum ekki aðra leið sjáanlega hagkvæmari, enda mun koma í ljós, að dýrtíðin mun réna til mikilla muna við þessa ráðstöfun. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en vona, að hæstv. forseti sjái um, að þetta mál gangi til fjhn. og verði tekið aftur á dagskrá, til þess að við fáum að sjá, hvernig afstaða þm. yfirleitt er til þess.

* Flm. (Bjarni Ásgeirsson): Þetta frv. er fram borið vegna óska húsmæðra og kvenfélaga í Borgarfirði. Það er mjög almenn skoðun ar efra, að ekki muni heppilegt að hafa þennan væntanlega skóla að Reykholti, heldur verði valinn staður út af fyrir sig, og hefur verið kosin n. til þess að velja staðinn. Það hafa komið fram ýmis tilboð um skólastað, og hefur meir í hl. þessarar n. fallizt á að mæla með þeim stað, sem í frv. er nefndur, Stafholtsveggjalaug. Þarna er heitur hver, og hefur Stafholtstungnahreppur tryggt skólanum nægilegt heitt vatn og býðst til að gefa honum það, ef skólinn verði settur á þennan stað. Ég held, að ég megi fullyrða, að það sé skoðun þeirra manna, sem að málinu standa, að heppilegra sé að hafa skólann annars staðar en í Reykholti, en til þess að það sé hægt að framkvæma það, þarf að breyta ákvæðum I. um húsmæðrafræðslu, og það er nauðsynlegt að fá þessa breyt. í gegn, til þess að hægt sé að hefjast handa um að laga til í kringum þennan væntanlega skóla, leggja vegi o.s.frv. Það þarf því að slá því föstu, að skólinn geti fengið þennan stað. Ég vil svo mælast til þess, að málinu verði vísað til landbn., vegna þess að hún hafði þessi l. til meðferðar, þegar þau voru afgr. í þinginu fyrir nokkrum árum.



Ég get að vísu viðurkennt rétt þeirra, sem að þessum skólum standa, til þess að ráða mestu um það, hvernig fyrirkomulag þar er haft, en þó hafði mér á sínum tíma, þegar ég beitti mér fyrir því að fá l. um húsmæðrafræðslu í sveitum, ekki dottið í hug, að andúð kæmi á móti því að hafa skóla fyrir æsku landsins hvern nálægt öðrum. Við, sem vorum hvatamenn að þessu máli á þeim tíma, lögðum það til, að húsmæðraskólarnir yrðu reistir nálægt héraðsskólunum eða á sama stað, og hv. landbn., sem þá fjallaði um þetta mál, var einnig þeirrar skoðunar. En mér var hins vegar kunnugt um það, að úr þessu héraði, Borgarfirði, höfðu komið fram óskir um það, að skólinn yrði ekki reistur í Reykholti, eins og gert var ráð fyrir í l., heldur annars staðar og mér var einnig kunnugt um það, að þessi skoðun byggðist á því, að það væri óhollt fyrir nemendur þessara skóla að hafa mikinn samgang hver við annan. Auk þess, sem ég tel þetta barnalegt sjónarmið, þá finnst mér sú reynsla, sem ég hef í þessum efnum, að piltar og stúlkur nemi saman, benda til þess, að það geti haft marga kosti, svo að mér finnst ekki koma til greina að fjarlægjast það form. Að vísu má segja það, að það sé að sumu leyti erfitt að stjórna þessum skólum, ef ekki er hugsað um að hafa góða og fullkomna reglu, því að það leiðir af sjálfu sér, að aldursskeiðið frá 16–20 ára hefur oft óróa í för með sér hjá mörgum einstaklingum. En ég veit ekki, hvar slíkar kenndir eru undir öruggari aga heldur en einmitt undir handleiðslu góðra skóla. Ég er sannfærður um það, að þau óþægindi, sem stafa af því að láta pilta og stúlkur nema saman, eru hverfandi lítil í samanburði við það, sem vinnst með því. Af þessum ástæðum er ég andvígur þessari breyt., sem hér er farið fram á. Í öðru lagi hefur það stórkostlega fjárhagslega þýðingu að reisa skólana á sama stað, aðalskólahúsin verða að sjálfsögðu hin sömu, en sameiginlega má nota leikfimishús, sundlaug og að allverulegu leyti kennslukrafta. Það gefur augaleið, að tveir eða fleiri skólar á sama stað geta miðlað kennslukröftum á milli sin þannig, að skólarnir verði miklu fullkornnari heldur en ef þeir eru einangraðir hver frá öðrum. Af þessum tveim ástæðum, sem ég hef nú greint, tel ég þessa breyt. á l. óþarfa. Hins vegar skal ég ekki fara að beita mér á móti þessu máli, ef þetta hérað hefur svo mikla ótrú á því að leyfa umr. fólkinu að menntast saman. Hins vegar hef ég bent á þá kosti, sem því fylgja í fátæku þjóðfélagi, þar sem flestir skólar eru óreistir, að skólarnir standi sem flestir saman, svo að hægt sé að nota sem flest sameiginlega, svo sem leikfimishús, sundlaugar og kennslukrafta.

* Flm. (Bjarni Ásgeirsson): Ég ætla ekki að fara að deila við hv. 2. þm. Árn. um kosti og gildi samskóla og skal viðurkenna, að hann hefur mesta reynslu í því, hversu farsælt það muni vera að hafa slíkt fyrirkomulag. En hins vegar get ég sagt honum, að almenningur í Borgarfirði hefur litla trú á samskólum og óskar ekki eftir því að breyta um frá því, sem nú er, og eins og ég sagði áðan, er það sameiginlegt álit allra kvenfélaga í Borgarfirði, sem stendur á bak við þetta mál, og fyrir það er málið flutt. Það verður að telja, að meiri hl. þeirra manna, sem að skólanum standa, eigi rétt til þess að fá einhverju um það að ráða, hvar skólinn skuli standa. Það má vel vera, að þar, sem margir skólar eru, sé hægt að nota kennslukrafta að einhverju leyti sameiginlega, en þó yrðu kennarar við húsmæðraskólann að einhverju leyti að vera fastir kennarar. Annars skal ég geta þess, út af því, að hv. þm. talaði um sparnað í þessu sambandi við að byggja leikfimishús og sundlaug, að sundlaug er nú þegar fyrir hendi á þessum stað og er tilbúin til notkunar, svo að það er enginn aukakostnaður við hana, en hins vegar vantar þarna leikfimishús. Í þessu sambandi skal ég geta þess, að á þessum sama stað stendur til, að komi heimavistarbarnaskóli fyrir mikinn hluta héraðsins, og verður þá væntanlega hægt að nota sundlaug og leikfimishús sameiginlega fyrir báða skólana. Ég vil svo vænta þess, að málinu verði vísað til hv. landbn. að lokinni umr.

*Bjarni Bjarnason: Þetta verða aðeins örfá orð. - Það er satt, að það hefur nokkra kosti, að þarna er sundlaug. En ég vil þá spyrja: Til hvers á að nota hana? Hún á ekki að vera fyrir pilta. Ég hélt, að þetta væri ungmennafélagslaug og hefði verið gerð til þess, að ungir menn stunduðu þar sundnám, en ekki hefði verið meiningin, að þessi laug yrði aðeins til afnota fyrir kvennaskólastúlkur. Það má vel vera, að sumir telji það nauðsynlegt að halda stúlkunum einangruðum, en ég er hræddur um, að það gangi illa, auk þess sem ég tel það hreinan barnaskap. Það er þvert á móti nauðsynlegt, að ungar stúlkur og piltar læri að umgangast hvert annað kurteislega, og það á ð stuðla að því að kenna þeim það í þessum skólum. Mín skoðun á þessum málum er því eins andstæð hinni skoðuninni og frekast er unnt.



Út af þessu sundlaugarmáli vil ég geta þess, að þessi sundlaug hefur aðeins verið notuð til kennslu á sumrin og aðallega fyrir skólabörn, og það er skoðun manna í Borgarfirði, að þessa sundlaug ætti að nota fyrir skólabörn og kvennaskólameyjar á vetrum.