Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í framhaldi af ræðu hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssonar, vil ég leyfa mér að hefja mál mitt nú með því að biðja hv. þm. Pálma Jónsson afsökunar á því að hafa tekið of djúpt í árinni þegar ég hafði eftir honum að hann hefði neitað að skrifa undir bréf framkvæmdastjóra RARIK. Rétt er að hv. þm., sem er formaður stjórnar RARIK, taldi ekki rétt að skrifa undir umrætt bréf, eins og kom fram í hans máli fyrr í dag, vegna þess að innihald þess hefði ekki verið lagt fyrir stjórn fyrirtækisins, stjórn Rafmagnsveitna ríkisins. En eftir stendur óhaggað, að þetta bréf, sem hæstv. ráðh. taldi vera bréf frá stjórn RARIK, er bréf frá starfsmanni RARIK, framkvæmdastjóranum eingöngu. Bréf Sambands ísl. rafveitna er hins vegar frá stjórnanda þess sambands og er þar af leiðandi stjórnarbréf, enda hefur það komið fram hjá öðrum hv. ræðumanni hér, hv. 8. þm. Reykv., að hann hafi borið það bréf undir alla stjórnina nema einn stjórnarmeðlim. Bæði þessi bréf hafa verið lesin hér, og til þess að koma nú að sameiginlegu bréfi, sem báðir hafa undirritað, formaður Sambands ísl. rafveitna og rafmagnsveitustjóri ríkisins, Kristján Jónsson, þá ætla ég - með leyfi hæstv. forseta - að lesa það bréf, þótt allir þm, hafi fengið það á borðið til sín, en það hljóðar svo. „Vegna umræðna og frétta í fjölmiðlum um verðjöfnunargjald af raforku vilja Samband ísl. rafveitna og Rafmagnsveitur ríkisins taka fram eftirfarandi: Þegar grg. Sambands ísl. rafveitna, dags. 15. 12. 1978, var send alþm. og fjölmiðlum, var haft samband við þá stjórnarmenn Sambands ísl. rafveitna, sem til náðist, og hún efnislega borin undir þá. M.a. tókst ekki að ná til rafmagnsveitustjóra ríkisins, sem á sæti í stjórn Sambands ísl. rafveitna, þar sem hann var staddur utanbæjar. Ef rafmagnsveitustjóra hefði gefist kostur á að sjá grg. Sambands ísl. rafveitna hefði hann gert grein fyrir afstöðu Rafmagnsveitna ríkisins til málsins og óskað eftir breytingu á ýmsum köflum í grg. Sambands ísl. rafveitna í samræmi við það sem fram kemur í grg. Rafmagnsveitna ríkisins um sama efni, dags. 17. 12. 1978. Samband ísl. rafveitna er og kunnugt um að Orkubú Vestfjarða treystir sér ekki til að mótmæla hækkun verðjöfnunargjalds meðan ekki er fundin önnur leið til að leysa fjárhagsvanda þess fyrirtækis. Samband ísl. rafveitna og Rafmagnsveitur ríkisins telja að í fyrrgreindum greinargerðum hafi sjónarmiðum hvors aðila verið gerð full skil.“ Undir þetta skrifa, eins og ég tók fram, Aðalsteinn Guðjohnsen, formaður Sambands ísl. rafveitna, og Kristján Jónsson rafmagnsveitustjóri ríkisins. Hér hafa sem sagt báðir aðilar orðið sammála, og ég verð að segja alveg eins og er, að sjónarmið beggja er það sama. Ætla ég ekki að vitna frekar í bréf Sambands ísl. rafveitna, en aðeins að rifja hér upp, að í bréfi Rafmagnsveitna ríkisins segir á 3. bls., með leyfi forseta: „Stofnunin hefur því gert tillögu um óendurkræf framlög úr ríkissjóði til að mæta þessum vanda og treystir því, að það verði gert að nokkru á þann hátt, sbr. yfirlýsingu iðnrh. á Alþ. 15. des. s.l. Meðan verið er að afla þessari stefnu nægilegs skilnings verður að líta á hækkun verðjöfnunargjalds sem tímabundna ráðstöfun til að brúa þetta bil að hluta.“ Sem sagt, það er til vara, en ósk Rafmagnsveitna ríkisins og Sambands ísl. rafveitna er að verðjöfnunargjaldið falli þá frekar niður en að vera hækkað og komi óendurkræft framlag úr ríkissjóði til þess að lækna þann mikla fjárhagsvanda sem Rafmagnsveitur ríkisins eru í. Þar með vil ég svara því innskoti, sem kom frá hv. 1. þm. Austurl. áðan þegar hv. 8. þm. Reykv. var að tala, en hann taldi að þetta verðjöfnunargjald ætti ekki að fara til þess að mæta þeim rekstrarhalla og þeim skuldum sem á Rafmagnsveitum ríkisins hvíla. Að sjálfsögðu er það svo, og kemur skýrt fram í bréfi Rafmagnsveitna ríkisins að svo á að vera. Ef hæstv. ríkisstj. hefur í huga að verðjafna raforkuna á þann hátt sem hv. 1. þm. Austurl. gat um, af hverju er þá verið að leggja þetta verðjöfnunargjald á þá sem greiða hæsta raforkuverðið? Af hverju þá ekki að gera till. um að þeir, sem greiða lægsta verðið, standi einir undir þessu verðjöfnunargjaldi? Ég er ekki að leggja þetta til, en mér fyndist þetta réttlátari aðferð, þannig að það væri þá með lögum tryggt að þetta verðjöfnunargjald færi til fólksins sem greiðir hæsta gjaldið, en ekki til að standa undir rekstrarhalla eða offjárfestingu ríkisfyrirtækis eins og Rafmagnsveitna ríkisins. Ég er ekki að leggja þetta til, ég tek það fram. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta mál miklu meira en ég hef gert. En ég legg eindregið til að þessi 6% hækkun á verðjöfnunargjaldinu, sem lögð er nú til, verði ekki samþykkt.Ég ítreka að það er alveg nóg hækkun í krónutölu sem Rafmagnsveiturnar fá með því að það virðist vera stuðningur hér á hv. Alþ. fyrir því, að 13% gjaldið haldi sér a.m.k. í bili, og það er lagt á hærri gjaldstofn en áður. Sú hækkun í krónutölu ætti að nægja Rafmagnsveitum ríkisins það starfsár sem fram undan er og eins til að hlaupa undir bagga í þeim miklu fjárhagsvandræðum sem það fyrirtæki er í.



Herra forseti. Það hafa komið til þm. ótal erindi út af því máli sem hér er til umr., og ég mun ekki nota tækifærið til að lesa upp úr þeim bréfum sem þm. hafa borist, enda geri ég ráð fyrir að flestir þeirra séu sæmilega læsir. Ég mun ekki heldur fjalla hér um einstaka þætti raforkuverðsins, en leyfa mér samt af ákveðnum tilefnum að ræða þetta mál sem virðist ætla að kljúfa alla þingflokkana á Alþ. Ástæðan fyrir því, að þessi klofningur verður í öllum flokkum, er að sjálfsögðu auðsær þegar tekið er tillit til þess, að ekki einn einasti stjórnmálaflokkur hefur ákveðna og skýra byggðastefnu til að styðjast við og Alþ. hefur aldrei nokkurn tíma tekist að koma saman raunverulegri byggðastefnu. Við verðum að átta okkur á því, að það mál, sem hér er til umr., er hluti af jafnvægismálum byggða hér á landi ásamt öðru, svo sem samgöngumálum, jafnvel símamálum og fleiri þáttum sem skipta mönnum í hópa eftir búsetu, þannig að fólk, sem býr í vissum landshlutum, greiðir eins og er lægra verð en þeir sem búa annars staðar. Ég tel að það verði að fara varlega inn á þá braut að jafna verð hér og þar án þess að menn hafi yfirsýn yfir þetta. Við verðum - og það er löngu kominn tími til þess - að átta okkur á því þegar rætt er um jafnvægi í byggð landsins og rætt er um þessa hluti, að jafna verð hér og þar, að finna út hvaða áhrif þetta hefur þegar allt er skoðað í senn. Það er nú einu sinni þannig, að hlunnindum er misskipt hér á landi og því verður ekki breytt. Þótt auðvitað megi jafna margt með verðjöfnun, þá færum við t.d. ekki fiskimið til, við breytum ekki rekanum, svo að minnst sé á mál sem var hér til umr. fyrr, og á vissum stöðum á landinu er hagstæðara að virkja fallvötn en á öðrum. Sums staðar er jarðhiti, annars staðar ekki o.s.frv. Við verðum að átta okkur á því, að það, sem veldur m.a. búsetu manna hér á landi, eru einmitt þessi skilyrði og með því að fikta of mikið í einum þætti getum við haft óheppileg áhrif sem síðar leiði til þess að búseta manna verður ekki eins og best verður á kosið. Með þessum orðum er ég alls ekki að segja, að ekki megi með nokkrum hætti hafa áhrif á búsetu manna, slíkt er sjálfsagt og eðlilegt undir vissum kringumstæðum og liggja til þess ýmis rök, þ. á m. félagsleg rök, svo að ég nefni einn þátt þeirra mála. Það, sem um er að ræða, er fyrst og fremst það, að við séum ekki blint að fikta í einu atriði án þess að vita hvaða áhrif það hefur á önnur. Það mál, sem hér er til umr., er eitt af þeim málum sem allir stjórnmálaflokkar hafa ýtt á undan sér um margra ára og jafnvel áratuga skeið með þeim afleiðingum að við stöndum nú í því að fá enn einu sinni framlengt verðjöfnunargjald sem í gildi hefur verið, auk þess sem lagt er til viðbótar á sama stofn. Ég vil taka undir mál manna sem hér hafa talað, þ. á m. hv. þm. Ellert B. Schram, sem hefur bent á að það er kominn tími til að við reynum að einanga sérstaklega það sem við getum kallað félagslegt og byggðalegt hlutverk Rafmagnsveitna ríkisins. Við verðum að viðurkenna þann vanda, sem til úrlausnar er, og reyna að ráða bót á honum með eðlilegum hætti. Ég er nærri því viss um að ef það hefði verið gert einhvern tíma, þá hefði ekki verið valin sú leið sem við stöndum frammi fyrir. Ég leyfi mér að efast um, að sú leið hefði þá verið valin að skattleggja þannig að þeir, sem í dag verða að greiða hæst raforkuverð, verða að greiða mest, eins og nú er um að ræða. Þá finnst mér mjög athyglisvert og það vil ég undirstrika sérstaklega, að formaður þingflokks Sjálfstfl., hv. þm. Gunnar Thoroddsen, lagði til í ræðu sinni, að vandinn yrði leystur með því að hæstv. ráðh. og þm. reyndu að ná samkomulagi í þessu máli, þannig að hægt væri að greiða úr vandamálum Rafmagnsveitna ríkisins með beinu framlagi úr ríkissjóði. Hann lýsti því jafnframt yfir, að hann væri tilbúinn til þess ásamt þingflokki Sjálfstfl. að skera niður að sama skapi í fjárl. Ég held að hér sé um það merkilegt tilboð að ræða, að fyllsta ástæða sé til að kanna hvort hæstv. ráðh. hafi ekki svör við því, hvort hann vill ganga til samstarfs um þetta mál, og hvort hæstv. forseti d. getur ekki séð af einhverjum tíma til þess að þm. nái einhvers konar samkomulagi í þessu máli. Ég er sannfærður um það, að þeir, sem búa á svæðum eins og hér í Reykjavík og njóta þess vegna þéttbýlis og þeirrar aðstöðu sinnar, að framleiða rafmagn með ódýrari hætti en aðrir landsmenn, - ég er sannfærður um að þeir eru tilbúnir til þess að leggja sitt fram af almennu skattfé á meðan reynt verður að leysa þetta mál með öðrum og farsælli hætti en við höfum gert hingað til. Ég vil þess vegna ítreka áskorun mína til hæstv. ráðh. um að koma hér í ræðustól og tjá sig um það, hvort hann sjái sér ekki fært að verða við þessu tilboði sem hefur komið frá formanni stjórnarandstöðunnar, og ég veit að langflestir, ef ekki allir þm. Sjálfstfl. eru tilbúnir að taka undir þá áskorun.



Herra forseti. Þar sem ekki hafa komið fram nein vilyrði frá hæstv. ríkisstj. um að verða við tilmælum formanns þingflokks stjórnarandstöðunnar, Gunnars Thoroddsens, um framlag úr ríkissjóði í stað verðjöfnunargjalds, segi ég nei.



Herra forseti. Í fullu trausti þess, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að ganga til móts við boð stjórnarandstöðunnar um að fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins verði borgið með beinum framlögum á fjárl., segi ég já.



Herra forseti. Vegna ummæla hæstv. forseta um að hann mundi setja nýjan fund ef umr. yrðu ekki langar um það mál sem hann ætlar að taka á dagskrá til 3. umr., þá má gera ráð fyrir að það verði talsverðar umr. um það og vonlaust að þeim verði lokið áður en fundur hefst í sameinuðu þingi.1572



Út af ummælum hv. 11. þm. Reykv., þá er það enn ákvörðun forseta að vísu að halda fundinn og setja hann sem fyrst. Þennan fund verður að halda, e.t.v. að loknum fundi í Sþ. í kvöld, því að við erum þannig sett að þetta mál á eftir að ganga til Ed. og þarf að ræða þar. Er því mjög nauðsynlegt að geta nú haldið fund um þetta mál. Ég mun freista þess að setja fund að nýju þótt honum verði að fresta.