Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er staðfesting á bráðabirgðalögum, og eftir að hafa athugað það leggur n. til að frv. verði samþ. óbreytt. Ég sé ekki ástæðu til að ræða málið frekar, en vil geta þess, að í 1. gr. stendur „fyrsta málsgr.“, en ætti að vera „1. liður“. Við litum svo á, að laga mætti þetta í prentuninni. Ég legg til fyrir hönd n., að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég vildi í sambandi við þetta frv. segja það, að það mætti ekki minna vera en að hæstv. ríkisstj. yrði viðstödd, er umr. fara fram um þetta mál. Ég hefði óskað þess, að hæstv. fjmrh. yrði hér viðstaddur, því að ég mun þurfa að spyrja hann nokkurra spurninga í sambandi við þetta mál. Ég mælist eindregið til þess, að hæstv. forseti geri ráðstafanir til þess, að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur umræðuna.

Forseti (BG): Fundi er frestað í 3-4 mínútur. - Fundarhlé.



Herra forseti. Af því að þetta mál mun fara til n., sem ég á sæti í, vil ég beina fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um það, hvort þetta lán, sem hér er um að ræða og mun vera upp á 2 millj. dollara eða um 15 millj. ísl. kr., muni ekki, að áliti hæstv. ríkisstj., einungis verða tekið með venjulegum verzlunarlegum skilmálum, sem almennt tíðkast að taka lán með, sem sé að það séu aðeins hin venjulegu skilyrði um vexti, afborganir og tryggingar, sem muni verða um að ræða í sambandi við töku slíks láns. Ég álít, að það þurfi að fá þetta fram, vegna þess að um ýmis þau lán, sem tekin eru í Bandaríkjunum, þar sem meiningin er að tal;a þetta lán, eru gerðir ýmsir pólitískir samningar eða lánin eru veitt með sérstökum fjármálalegum skilyrðum. Og ég vildi þess vegna mega vænta þess, að hæstv. fjmrh. lýsi yfir hér, að það væri ekki meiningin í sambandi við þetta lán að fara inn á slíka samninga, heldur væri hér aðeins um lán að ræða, sem tekið væri með venjulegum verzlunarlegum skilyrðum um vexti, afborganir og tryggingar, og ekkert annað. Ég ber þessa fyrirspurn fram vegna þess, að ég á sæti í þeirri n., sem þessu frv. mun verða vísað til til athugunar. Og afstaða mín til málsins mun velta á því, hvaða svör ég fæ hjá hæstv. fjmrh. í þessu efni.



Herra forseti. Svipuð eða sams konar fyrirspurn og hv. 2. þm. Reykv. bar hér fram nú var borin fram til mín af einum hv. flokksbróður hans í Ed. varðandi þetta mál. - Lánsáform þetta er komið til vegna þess, að dollaraskortur er nú svo mikill hér, að sýnt þótti, að ekki yrði hægt í tæka tíð að efna til þeirra kaupa á vélum og tækjum til síldarvinnslu, sem til stendur að kaupa, nema einhverjar sérstakar ráðstafanir væru gerðar til þess að afla gjaldeyris utan þess eðlilega ramma, þ.e.a.s. annars gjaldeyris en þess, sem til fellur við afurðasölu okkar, og þá með láni. Varðandi eftirgrennslan þm. get ég sagt, að eftir þessu láni er ekki leitað á neinum nýjum eða áður ókunnum grundvelli, heldur aðeins fa~rið fram á lánveitingu eins og gerist og gengur, þegar beðið er um lán, og geri ég ekki ráð fyrir, að um neina skilmála verði að ræða - ef þetta lán fæst á annað borð - aðra en trygging,u og afborganir og vexti. Þetta yrði ekki nein óvenjuleg lántaka, heldur blátt áfram eins og áður hefur verið, þegar við höfum neyðzt til þess að leita út fyrir landið um lán.



Ég vil þakka fjmrh. fyrir þessar upplýsingar. Ég skil hann svo, að ríkisstj. muni samkv. þessari heimild alls ekki taka lán með öðrum en þeim venjulegu skilmálum, sem hann talaði um, enda skil ég þessi lög svo, að slíkt muni ekki heimilt.



Herra forseti. Sjútvn. hefur lítinn tíma haft til athugunar á þessu máli. Ríkisstj. hefur lagt mikla áherzlu á það, að mál þetta nái nú fram að ganga, og hefur n. talið rétt að mæla með frv. með lítils háttar breyt. við 12. gr., 3. málsgr., að á eftir orðunum „farma af fiski“ komi: að ísuðum fiski undanskildum. - Eins og frv. kom frá Ed., var gert að skyldu að hafa hleðslustjóra með skipunum, en öll útskipun er nú undir eftirliti hleðslustjóra og matsmanna. N. taldi því rétt að leggja til, að frv. yrði samþ. með þessari breyt.



Herra forseti. Ég vildi óska þess, að hæstv. dómsmrh. gæti verið viðstaddur þessa umr„ vegna þess að ég þarf að fá yfirlýsingu frá honum í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. sé hér í húsinu, en ég get tæplega hafið framsögu í málinu, nema hann sé viðstaddur umræðuna.

Forseti (BG): Ég mun verða við tilmælum hv. frsm., og er þá umr. um málið frestað, þar til hæstv. dómsmrh. verður viðlátinn. - [ Umr. frestað um stund.]



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta mál og leggur til, að frv. verði samþ. með tveimur breyt. Um 1. gr. þessa frv. er það að segja, að það virðist vera mjög nauðsynlegt að setja þau ákvæði, sem sú gr. inniheldur, sem sé, að ef maður leitar eftir að fá ökuskírteini utan heimilissveitar sinnar, þá skuli hann láta beiðninni fylgja samþykki lögreglustjóra í heimasveit sinni. Allshn. leggur til, að þessi gr. verði samþ. alveg óbreytt. - N. hefur hins vegar lagt til, að á 2. gr. frv. verði gerðar tvær breyt. Það er svo nú, að til kennslu í akstri eru notaðar allar mögulegar tegundir bifreiða. Og ef maður lærir eða tekur próf á jeppabifreið eða lítilli enskri bifreið eða smá-sendiferðabifreið, þá getur hann fengið réttindi til að aka margra tonna vörubifreið, þó að reyndar sé enginn samanburður á því, hve miklu erfiðara er að stjórna svo þungri bifreið heldur en léttri bifreið. Allshn. hefur þess vegna lagt til, að sett verði í gr. heimild fyrir dómsmrh. ekki aðeins til að ákveða gerð þeirra bifreiða, sem notaðar eru til kennslu í akstri, heldur einnig þyngd þeirra. Þetta yrði nokkuð til samræmis við það, sem gerist í sambandi við meira próf. Þá yrðu menn ekki látnir taka meira próf á minni bifreið heldur en 20 til 30 manna fólksbifreið. - Ég vildi spyrja hæstv. dómsmrh., hvort hann mundi ekki, ef þetta ákvæði væri sett inn í l., nota það til þess að ákveða í þessu sambandi vissa þyngd á vörubifreiðum, sem tekin væru próf á, því að annars hefði ég talið, að Alþ. hefði jafnvel átt að setja ákvæði um þetta inn í I. Þá er önnur brtt. n. sú, að aftan við síðustu málsgr. 2. gr. bætist: „Enn fremur er dómsmálaráðherra heimilt að ákveða hámarksgjald fyrir bifreiðakennslu.“ Í þessari sömu gr. frv., 2. gr., er gert ráð fyrir því, að ekki kenni aðrir bifreiðaakstur heldur en þeir, sem fá löggildingu hjá dómsmrn. Þar sem gera má ráð fyrir, að eitthvað fækki mönnum í faginu við þessa ráðstöfun, þá taldi allshn. rétt, að sett yrðu ákvæði um hámarksgjald fyrir bifreiðaaksturskennslu. - Ég vildi í þessu sambandi einnig spyrja hæstv. dómsmrh., hvort hann mundi ekki einnig nota þá heimild, því að ef hann teldi sig ekki geta notað hana, teldi ég, að setja bæri inn í 1. ákvæði um reglur fyrir hámarkstaxta fyrir bifreiðaaksturskennslu. Það er orðið svo um okkar umferðamál, að þau eru að verða eitt okkar mesta vandamál. Sjóslysin hafa fram að þessu tekið hæstan skatt af landsmönnum á ári hverju. En umferðin hér er einnig farin að taka mjög háan skatt, og það svo, að síðustu árin munu hafa farizt hér um 20 manns á hverju ári í bifreiðaslysum. Umferðarmálin eru þess vegna orðin einhver okkar mestu vandamál samhliða öryggismálum á sjó, og það þarf að taka þau nokkuð föstum tökum. Bæði þarf að vinna að því að kenna mönnum umferðarreglur, svo sem nú er farið nokkuð að gera með kennslu Slysavarnafélagsins. og enn fremur þarf að hafa strangari gætur á því, að umferðarreglur séu haldnar. Það má segja, að einn þáttur í því að koma umferðarmálum okkar í lag sé að koma umferðarkennslu í betra horf heldur en verið hefur hingað til. Og ég vænti þess, að frv. það, sem hér liggur fyrir, stefni að því leyti í nokkuð rétta átt. En einn bezti grundvöllur þess að vita, hvað gera þarf í sambandi við umferðarmálin til þess að gera umferðina öruggari, er, að jafnan liggi fyrir skýrslur um umferðarslys, á hvaða stöðum þau verða og af hvaða orsökum þau verða. Fyrir síðasta stríð var sá siður uppi að halda nákvæma skrá um umferðarslys, sem gerð mun hafa verið á skrifstofu sakadómara. Þessi siður lagðist niður í ófriðnum, en var tekinn upp aftur að ófriðnum loknum. Og ég hafði, meðan ég var dómsmrh., látið semja nákvæma skýrslu um umferðarslys, bæði um það, hvar þau hefðu orðið og af hvaða orsökum, eftir því sem frekast varð upplýst. Síðan þessar skýrslur voru gerðar, eru nú liðin tvö ár, og ég hef á þeim tíma ekki séð neinar skýrslur frá dómsmrn. um þetta. - Vildi ég spyrjast fyrir hjá hæstv. dómsmrh. um það, hvort ekki muni verða hafinn undirbúningur að því, að slíkri skýrslugerð verði haldið áfram, því að ég tel hana mjög nauðsynlega og rétt að minnast á hana einmitt í sambandi við þetta mál. Frá hv. þm. A-Húnv. liggur fyrir brtt. við þetta frv. á þskj. 546, um að láta aldurstakmark þeirra, sem mega fá bifreiðaaksturskennslu, miðast við 17 ára aldur í stað 17 ára og 9 mánaða, sem í frv. er gert ráð fyrir. - Ég get eftir atvikum mælt með því fyrir hönd allshn., að þessi brtt. nái samþykki, eftir að hafa borið mig saman við formann bifreiðaeftirlitsmannafélagsins hér á landi. Ég mun svo láta máli mínu lokið, en vil aðeins láta það fylgja, að ég tel, að mjög nauðsynlegt væri fyrir umferðarmálin, að jafnhliða því, að kennslu bifreiðaaksturs væri komið í betra horf, eins og þetta frv. stefnir að, þá yrði einnig lögð áherzla á það að mennta bifreiðaeftirlitsmenn sem allra bezt í sinni grein. - Fyrir eitthvað þremur árum síðan, að ég hygg, gafst okkur kostur á því að hafa nokkra lögregluþjóna í lögregluþjónsstarfi í Svíþjóð, og hygg ég, að það hafi gefizt vel. Ef svo færi. að okkur gæfist kostur á að hafa nokkra bifreiðaeftirlitsmenn, t.d. í mannaskiptum, sem vel gæti komið til mála, í einhverju hinna Norðurlandanna, þar sem umferðarmenningin er á háu stigi, mundi það geta bætt aðstöðu okkar bifreiðaeftirlitsmanna til þess að sinna sínum starfa. Og væri vel, ef hæstv. dómsmrh. vildi hafa þetta í huga. Einn nm. í allshn., hv. 7. þm. Reykv. (JóhH), var fjarverandi, þegar málið var afgreitt í n., eins og líka er tekið fram í nál. Veit ég því ekki um afstöðu hans.



Herra forseti. Ég þakka hv. allshn. fyrir undirtektir hennar undir þetta mál. Ég hef síður en svo neitt að athuga við brtt. þær, sem n. hefur borið fram. Ég mundi nú telja, að efni fyrri brtt. hefði rúmazt í frv. eins og það er nú. En það getur verið réttara að taka þetta fram berum orðum, að dómsmrh. sé heimilt að kveða á um þyngd kennslubifreiða. Og ef það væri ákveðið, þá mundi að sjálfsögðu verða farið eftir till. þeirra manna, sem um þetta fjalla mest. Hv. frsm. allshn. hefur talað um þetta mál við mig og gert mér skýra grein fyrir því, að n. telji rétt að hafa sérstök ákvæði í l. um þyngd kennslubifreiða. Á þessu stigi sé ég ekki ástæðu til að finna að fullyrðingum hans. En ég get ekkert fullyrt um þetta, fyrr en ég hef ráðfært mig við sérfróða menn í þessu efni. En ég viðurkenni, að það þarf þung rök til þess að vega á móti því, sem hv. frsm. sagði í þessu efni. - Eins er það, að ef á að fá bifreiðakennurum sérréttindi til starfa, þá finnst mér, að líka þurfi að setja hámark fyrir því gjaldi, sem þeir megi taka fyrir sína kennslu, svo að mér finnst eðlileg sú brtt., sem fram kemur um þetta. Varðandi fyrirspurn hv. frsm. um yfirlit yfir bifreiðaslys og orsakir þeirra, þá er það rétt, sem hann segir, að frá fyrri tíð eru til um þetta allmikil gögn. Ég ræddi um það í fyrra við lögreglustjóra og sakadómarann hér, hvort hægt væri að halda áfram þessari yfirlitsgerð hér. Þá voru ekki menn fyrir hendi til þess að sinna þessum störfum. En nú hef ég talað við lögreglustjórann hér í bænum. Hann segist hafa góðan mann, sem hann treysti til þessa starfa, en hann taldi réttara að leita um þetta álits fjmrh., áður en ákveðið væri endanlega, að maðurinn væri settur í þetta starf, því að það hefur kostnað í för með sér. En það mun ekki standa á mér að mæla með því, því að ég tel þetta þarfa ráðstöfun. Þá vil ég geta þess, að mér finnst eðlilegt, að stuðlað verði að því, að bifreiðaeftirlitsmenn hér geti nokkuð skipzt á störfum við sína starfsbræður í öðrum löndum, svo að þeir þannig geti fengið færi á að fá meiri reynslu í starfinu og að sjá, hvernig þessum störfum er hagað í öðrum löndum. Formaður bifreiðaeftirlitsmannafélagsins hefur talað um þetta við mig, og ég hef tekið líklega málaleitun hans. Varðandi brtt. hv. þm. A-Húnv. skal ég ekki segja mikið. Hv. frsm. n. mælti með henni. En ég verð að segja það, að í frv., sem á að gera strangari kröfur en áður hafa verið til þeirra, sem aka bifreiðum, viðkomandi prófum, þá finnst mér það koma þar í nokkurri andstöðu að lækka aldurinn niður í 17 ár, sem sé lágmarksaldur þeirra, sem megi æfa sig í akstri bifreiða, úr 17 árum og 9 mánuðum. Það er vitað, að slys hafa komið fyrir við kennslu í bifreiðaakstri og stundum meðal unglinga. Og meðan slysin eru jafnmikil og geigvænleg eins og þau eru nú í þessu sambandi, þá finnst mér ekki nauðsynlegt að samþykkja þessa brtt. Ég geri nú ekki ráð fyrir, að hún mundi valda neinni byltingu í þessu efni, þótt samþ. væri. En heldur hef ég ógeð á samþykkt hennar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir hans undirtektir. Og ég vil leggja sérstaka áherzlu á, að ekkí verði látið undan fallast að taka upp þá skýrslugerð um umferðarslys, sem ég nefndi áðan, því að áreiðanlega er hin mesta nauðsyn á þeirri skýrslugerð til þess að geta vitað, hvernig slík slys vilja til, til þess svo að geta vitað, hvernig á að afstýra þeim. Jafnvel þó að þetta kostaði ríkissjóð eins manns laun a.m.k. part úr ári, tel ég, að þetta sé hlutur, sem ekki megi undan fallast, eins mikill skaði og manntjón og nú er orðið af völdum bifreiðaslysa hér á landi. Þá vil ég og leggja áherzlu á það, þó að það kosti fé, að bifreiðaeftirlitsmönnum verði gert kleift að hafa starfaskipti við starfsbræður sína annars staðar á Norðurlöndum, þannig að a.m.k. tveimur eða þremur bifreiðaeftirlitsmönnum gæfist kostur á að kynna sér bifreiðaeftirlitsstarf annarra landa, ekki mun af því veita, því að í allri umferðarmenningu stöndum við langt að baki flestum öðrum þjóðum, sem eðlilegt er, vegna þess, hve okkar bifreiðaumferð er ung, samanborið við það, sem hjá öðrum þjóðum gerist. Út af brtt. hv. þm. A-Húnv. um að færa aldurstakmarkið niður um 9 mánuði, sem sé lágmark þess aldurs, er menn verða að hafa, til þess að þeir megi æfa sig í bifreiðaakstri, þá hafði ég borið mig saman við formann bifreiðaeftirlitsmannafélagsins hér og hann hafði talið, að af þessu mundi ekki stafa nein hætta. Það er nú hér ekki um meira að gera en 9 mánuði, og er mjög algengt, eins og nú standa sakir, að menn byrji bifreiðaakstur mjög ungir, og sýnist ekki, að neitt sérstakt tjón hafi orðið af því. Miklu fremur mundi vera tjón af því, að menn væru við bifreiðaakstur of gamlir heldur en of ungir. Ég held, að það geti ekki valdið neinu tjóni, þó að aldurstakmarkið verði fært niður um þessa 9 mánuði.



Herra forseti. Ég skal ekki fara inn á að ræða þetta mál almennt. Þess gerist ekki þörf. En ég vil þakka hv. frsm. fyrir það að hafa tekið vinsamlega í mína brtt. á þskj. 546 um að færa aldurstakmarkið fyrir bifreiðaakstursnemendur niður um 9 mánuði. Ég gerði grein fyrir brtt. við 1. umr. málsins og tók þá fram, að brtt. væri flutt m.a. vegna meðmæla þeirra manna, sem hafa með bifreiðaeftirlit og bifreiðaaksturspróf að gera í mínu héraði og mörgum öðrum, svo sem Akranesi og Borgarnesi. Og það, sem kemur mér sérstaklega til þess að flytja þessa brtt., er það, að það veldur talsverðum óþægindum, þar sem jeppar eru í sveitum landsins, að unglingum á þessum aldri, frá 17 ára og til þess takmarks, sem nú gildir, sé bannað að læra að fara með bifreið, því að víða er það svo á sveitaheimilum, að unglingar einmitt á þessum aldri eru einu mennirnir, sem hægt er að hafa til að nota þetta heimilistæki. Þeir bifreiðaeftirlitsmenn, sem ég hef talað við, hafa tjáð mér, að það væri þeirra skoðun, að það hefði ekki komið í ljós, að það hafi valdið erfiðleikum og því siður slysum, að menn hafi of ungir lært bifreiðarstjórn. - En ég hafði látið mér delta í hug, að það ætti að setja aldurstakmark ofan frá, þannig að menn hefðu ekki leyfi til að læra að aka bifreið, eftir að þeir eru komnir yfir einhvern vissan aldur, því að það er áreiðanlega hættulegra, að gamlir menn læri að aka bifreið, heldur en menn á þessum unga aldri. - Atkv. skera úr um þetta atriði, eins og annað.



Það eru hér nokkur atriði, sem ég vildi ræða, þar sem mér sýnist frv. einkennilegt og er því mjög andvígur. Ég vildi því beina til hæstv. fjmrh. nokkrum fyrirspurnum. Það er þá fyrst það, að í 2. tölul. 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að gjöld útgerðarinnar vegna skipaeftirlitsins hækki allverulega. Ég sé ekki, hvaða ástæða er til þess að hækka þessi gjöld. Sjávarútvegurinn á í vök að verjast, og stórmál hafa verið fyrir þinginu honum til hjálpar, en svo er á sama tíma borið fram frv., sem þyngir á honum álögurnar. Ég býst við, að því verði til svarað, að skipastóllinn muni standa undir þessu, en það er bara svo, að þegar saman er safnað, munar útveginn um það, og það er vert, að hv. þm. geri sér ljóst, að rekstrarkostnaður útgerðarinnar hefur hækkað alltilfinnanlega á þessu ári. Vaxtahækkunin frá áramótum hefur íþyngt útveginum allverulega, því að á honum hvíla svo miklar lausaskuldir. að útgjöldin hækka tilfinnanlega. Þá var einnig samþ., að veituskatturinn næði til margra vara. er útvegurinn þarf. Síðan um áramót hafa margar vörur hækkað í verði, eins og t.d. olía. Nú er enn í þessu frv. gert ráð fyrir því að hækka útgjöld útvegsins, þótt ríkið í fjölda mörgum öðrum greinum greiði beint kostnaðinn við almennt öryggiseftirlit. Mér þykir þetta allskrítið og vildi spyrja hæstv. ráðh., hvort hann telur þetta skipta svo miklu. Það er rétt, að menn geri sér það ljóst, að svo þröngt sem var fyrir dyrum útgerðarinnar um síðustu áramót, er nú enn þrengra fyrir dyrum af þeim ástæðum. sem ég hef getið um. Þá er í frv. gert ráð fyrir því, að stjórn Síldarverksmiðja ríkisins sé heimilað að fengnu samþykki sjávarútvegsmálaráðherra að leggja fram 1250000 kr. hlutafé í Hæring h/f til kaupa og rekstrar síldarbræðsluskips. það hefur verið tilkynnt í þessu sambandi, að nokkrir útgerðarmenn fái forgangsrétt um síldarlöndun. Það er því vert að staldra við í sambandi við þetta ákvæði. þar sem ákveðið er, að síldarverksmiðjurnar leggi mest fram. Það hefur ekki þekkzt áður, að ríkið væri þátttakandi og nokkrir útgerðarmenn hefðu forgöngu fram yfir aðra. Nú mun það vera svo, að nokkrir útgerðarmenn í Rvík hafa þarna notað aðstöðu sína, og sagt er, að mönnum hafi verið synjað um að gerast félagar. Svo er það vitað, að enn eru miklu fleiri. sem ekki hafa handbært fé og hafa því ekki geta orðið þátttakendur. Þetta tekur náttúrlega engu tali. Það kemur ekki til mála, að verksmiðjurnar leggi fram fé, ef þessi skilyrði eiga að gilda. Ef verksmiðjurnar eiga að leggja fram þetta fé, verða allir útvegsmenn að hafa jafnan rétt, og forgangsréttindi geta ekki komið til greina. því síður getur slíkt komið til mála, þar sem um svo mikla ríkisíhlutun er að ræða, en nú liggur fyrir þinginu frv. um erlent gjaldeyrislán í þessu skyni. Það er líka kunnugt, að útgerðarmenn á Norðurlandi, Austfjörðum og Vesturlandi hafa mótmælt þessu og talið, að á þeim væri brotinn réttur. Ég vil skora á hæstv. ráðh. að sjá til, að þessu ákvæði verði breytt. Það er hægast að setja inn þau skilyrði, að því aðeins sé ríkisverksmiðjunum þetta heimilt, að öllum sé veittur sami réttur að leggja inn. Um aðra liði þessa frv. þarf ég ekki að vera margorður á þessu stigi. Ég vil þó lýsa yfir, að mig furðar á, að hér skuli koma fram frv., sem gerir ráð fyrir að fresta greiðslu á einni millj. kr. í sambandi við lög, sem nýlega hafa verið samþ. hér á Alþ. um framlög til nýbyggða í sveitum, og gerir ráð fyrir því á þann hátt, sem gert er hér í þessu frv., sem sagt þannig, að frestað verði greiðslu 1 millj. kr. í 10 ár, eða sem jafngildir því, að ríkið taki að láni hjá þessum sjóði eina millj. kr. til 10 ára. Maður hefði getað skilið þetta, ef þetta hefði verið á þá lund, að hér hefði verið tekin 1 millj. kr. á ári um verulega langt tímabil. Þá hefði kannske verið hægt að réttlæta þetta með því, að hér hefði verið um svo mikla fjárþörf ríkisins að ræða, að ríkið hefði þurft að leggja á sig þann krók. En ég get ekki fallizt á, að það séu nein rök fyrir því að taka 1 millj. kr. úr þessum sjóði í eitt ár til þess að eiga að skila henni aftur eftir 10 ár. Mér sýnist þetta aðeins vera gert til þess að skerða þessi lagaákvæði, sem þarna hafa verið sett, til þess að draga nú á fyrstu árunum eftir að lög þessi hafa verið sett úr þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar hafa verið og þessi lög áttu að styðja. Og líklega ber þetta að skoða sem upphafið að því, að meiningin sé að hverfa alveg frá framkvæmd þessara laga og höggva þau kannske að fullu og öllu á næsta ári. Þá verð ég að segja, að það ákvæði hér í þessu lagafrv., sem gerir ráð fyrir að fresta alveg um óákveðinn tíma ákvæðum laga um útrýmingu á heilsuspillandi íbúðum, það þykir mér líka al ég stórfurðulegt. Þetta voru lagaákvæði, sem sett voru rétt fyrir kosningar, þar sem fólkinu var lofað með lögum frá Alþ., að það skyldi fá að njóta ákveðinna hlunninda í sambandi við þessi nauðsynlegu mál. Hins vegar er kunnugt, að þessi lög hafa enn lítið náð að koma til framkvæmda, vegna þess að ríkið hefur ekki lagt fram fé í þessu skyni nema að sáralitlu leyti. En svo, þegar von er á því, að l. geti farið að koma til framkvæmda, þá á að kippa þeim til baka. Þetta hefur sem sagt verið sýnd veiði, en ekki gefin fyrir þá aðila, sem þessara lagaákvæða áttu að njóta, því að þegar þetta átti að fara að koma til framkvæmda, þá á að svíkja gefnu loforðin og fresta framkvæmd l. þessara. Ég geri að vísu ráð fyrir, að þetta frv. gangi til n. og gefist þá væntanlega betri tími til að ræða það hér nánar síðar. En ég vildi láta þessar aths. koma hér fram strax við 1. umr. Og alveg sérstaklega vildi ég leggja áherzlu á það, að ákvæðin í 6. tölul. frv., í sambandi við síldarbræðsluskip, verði tekin til athugunar í þeirri n., sem fær málið til meðferðar.



Herra forseti. Hv. 2. þm. S-M. hefur nú gert aths. við frv, um bráðabirgðabreyt. nokkurra l. Ég skal taka aths. hans í þeirri röð, sem hann mælti þær fram, og veita þau svör, sem ég ætla, að hann geti eftir atvikum látið sér nægja. - Hann talaði fyrst um það, að með þessu frv. væri gert ráð fyrir, að skipaskoðunin stæði undir sér sjálf, eða það, sem ég orða svo, þ.e., að ríkissjóður væri ekki látinn hafa halla af þessari löggjöf. Það er nú svo, að þegar þessi lög voru sett, þá var mikið um það deilt, hvað sá kostnaður yrði mikill, er í sambandi við þau yrði. Og því var haldið fram m.a. af fulltrúum sjávarútvegsins, a.m.k. í Ed., að þetta þyrfti að standa undir sér sjálft. Hv. 2. þm. S–M. fylgdi þeirri löggjöf. þegar hún var sett. Þetta mikla eftirlit skal ég ekki lasta, ef það gerir sitt gagn. En sé það eins nauðsynlegt og hv. 2. þm. S-M. hélt fram á sínum tíma, þá er það þess virði fyrir fiskiskipin, að verkið sé framkvæmt. En það eru ekki nema um 150 þús. kr., sem hér er um að ræða, sem undanfarið hefur verið dembt á ríkissjóð að greiða, en ég hér legg til, að fiskiskipaflotinn sé sjálfur látinn bera. Hv. þm. veit, að bifreiðaeftirlit ríkisins stendur undir sér sjálft. Eftirlit með skipulagi bæja stendur undir sér sjálft. Sömuleiðis eftirlit með vélum og fleira eftirlit. Svo að það má segja, að það sé regla í félögum, að kalla má, að slík eftirlitsstarfsemi sé ekki látin íþyngja rekstrarútgjöldum ríkisins, enda tel ég það hreinan óþarfa fyrir sjávarútveginn að fá þessum 150 þús. kr. útgjöldum komið á ríkissjóðinn. Ég hygg, að sjávarútveginn muni þetta ekki stórt. Og þessi hv. þm. verður að kannast við, að þegar sett er og á að fylgja fram kostnaðarsamri löggjöf, þá kemur að skuldadögunum, þó að þessari góðu reglu hv. 2. þm. S-M. væri fylgt, að vilja velta öllu yfir á ríkissjóðinn eða ríkið. En ef velt er útgjöldum yfir á ríkið, þá þarf að sama skapi því meiri tekjur til þess að mæta útgjöldunum. - Hv. 2. þm. S-M. talaði um. að vextir hefðu hækkað o. fl., sem íþyngdi sjávarútveginum. En það er hvorki Alþ. né ríkisstj., sem hefur hækkað vexti af útlánuðu fé bankanna. Bankarnir eru einráðir um vexti af lánum, svo lengi sem Alþ. ekki bannar þeim það. Hitt hefur þessi ríkisstj. gert, sem engin önnur ríkisstj. hefur gert, að skipa bönkunum að lækka vexti fyrir útveginn. Það hefur aldrei verið gert fyrr og kann að sæta misjöfnum dómum. En því verður ekki neitað, að það spor hefur hér verið stigið. og það til ágóða fyrir atvinnuvegina. - Hv. 2. þm. S-M. sagði, að það væri þröngt hjá útveginum. Það er rétt, og það er ekki neitt nýtt fyrirbrigði í dag. En við getum, held ég, allir orðið sammála um það, að þjóðarbúið leggur á sig meira nú til þess að bæta úr þrengingum útvegsins en þó áður hefur verið gert. Þar á ég við þá ábyrgð, sem tekin hefur verið á fiskverði, sem getur verið vafasamt, hversu rétt er, og í öðru lagi, hversu lengi hægt er að halda því fyrirkomulagi áfram. Þá minntist hv. 2. þm. S-M. á 6. lið þessa frv., um heimild fyrir stjórn Síldarverksmiðja ríkisins til að leggja fram þarna hlutafé í þetta skip. Og hv. þm. hneykslaðist á því, að þeir einstaklingar, sem legðu fram fé í fyrirtæki þetta, skyldu skoðast nokkru rétthærri en aðrir til þess að hafa af því gagn. Þetta er náttúrlega sá hreinræktaðasti ríkisrekstrarhugsunarháttur, sem getur átt sér stað. Í raun og veru er kenningin í innsta eðli sínu sú, að þessi hv. þm. vill helzt ekki vita af neinum einstaklingsrekstri. Ég get frætt þennan hv. þm. á því, að ég hef ekki verið með í að setja upp þetta hlutafélag og hef engan persónulegan þátt átt í því. Það eru hins vegar útgerðarmenn og Reykjavíkurbær og Óskar Halldórsson og svo stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, þessir aðilar hafa orðið ásáttir um að standa að þessu fyrirtæki og hafa gert um það sínar samþykktir á þann hátt, sem þeim hefur sýnzt. Og stjórn Síldarverksmiðja ríkisins hefur farið fram á það við sjútvmrh., að hann leyfði Síldarverksmiðjum ríkisins að verða að einum fjórða hluta þátttakandi í þessum félagsskap. Og það leyfi hef ég veitt, að áskildu samþykki Alþ. En ef Alþ. tekur upp þá afstöðu að leggja stein í götu þessarar þátttöku, á einum eða öðrum grundvelli. þá get ég ekki reist rönd við því. - En við skulum bara athuga, hvernig þessi mál standa og hvað það er, sem hv. 2. þm. S-M. er að fjargviðrast út af. Þegar Hvalfjarðarsíldin kom, sú hin mikla veiði og sú mikla þátttaka, sem varð í þeirri veiði, stóðu menn uppi svo að segja handalausir til að byrja með. Og það er meira en lítið viðfangsefni, þegar um miðjan vetur í verstu veðrum og á hættulegum siglingatíma það kemur allt í einu upp, að flytja þarf hundruð þúsunda síldarmála yfir erfiðasta hluta ársins alla leið frá Suðurlandi til Norðurlands. Allir vissu, að þær verksmiðjur, sem voru hér syðra, þó að þær legðu sig fram. eins og þær gerðu, með miklum myndarskap, þær mundu ekki anna - eins og kom á daginn - nema litlum hluta af þessari veiði. Menn fóru þá út í það að leigja skip, dýr og stór hafskip, til þess að flytja þessa síld á þá staði, þar sem hægt var að vinna úr henni. Nú hefur það komið í ljós, og á eftir að koma enn betur í ljós, að þetta er svo kostnaðarsamt verk og borgar sig ekki, ef þeir fiskimenn, sem veiðina stunda, eiga að búa við nokkurn veginn sómasamleg verðlagskjör á sinni veiði. Og búi þeir ekki við nokkurn veginn sómasamleg verðlagskjör í þessu efni, þá geta þeir ekki stundað veiðina, m.ö.o. þá hagnýtist ekki veiðin. Þetta er það spursmál, sem fyrir lá og fyrir liggur nú. Um þetta leyti, er þessi veiði stóð yfir, vöknuðu menn til ýmiss konar umhugsunar um framtíðarúrræði í þessum efnum. Og reyndar ekki fyrst þá, því að það voru komnar hér fram á Alþ. till. frá ýmsum, þar á meðal einhverjum flokksbróður hv. 2. þm. S-M. og sömuleiðis frá hv. 4. þm. Reykv. um síldarbræðsluskip. Það var eðlilegur hlutur, í þeirri aðstöðu, sem var á þessum tíma, að reynt væri að gefa þessum málum þann alveg sérstaka gaum sem gert var. Ég fékk þá menn, sem ég þekkti færasta hér, til þess að gera áætlanir um, hvort nokkur tök væru á því að koma hér upp síldarbræðsluskipi án þess að kaupa til þess útlent skip. Það voru gerðar athuganir á þessum stóra dalli, sem liggur hér inni í Elliðaárvogi, og það var ekki álitið, að hann mundi vera til þess hæfur að flytja hann milli landshluta, því að sú athugun, sem á þessu var gerð, byggðist á því að geta leyst tvö verkefni með einu skipi, það að hirða Faxaflóasíldina og hins vegar að geta hjálpað til við hagnýtingu Austfjarðasíldarinnar og Langanessíldarinnar í sumar. Ólafur Sigurðsson, skipaverkfræðingur, og Sveinn forstjóri í Héðni voru með útreikninga og teikningar þessu að lútandi og komust að lokum að þeirri niðurstöðu, að hægt mundi að nota Lagarfoss til þessara hluta. Ég hef ekki vit á að dæma um þessi efni, hvað rétt er. En þeir álitu, að hægt væri að byggja inn í Lagarfoss síldarvinnsluvélar, sem afköstuðu að bræða 10 þús. mál á sólarhring. Lagarfoss mundi vera ódýr til þessa hlutar. En þá hafði hann ekkert rúm til að geyma lýsið, heldur aðeins rúm fyrir vélarnar. Ég áleit samt sem áður rétt að setja þessa hugmynd fram opinberlega. og með nokkrum öðrum hv. þm. flutti ég frv. um þetta í hv. Ed., til þess að það, eins og aðrar till., sem fram voru komnar, fengi athugun þar til hæfra manna og athugun í nefndum. Um þetta leyti kom frá Ameríku Jón Gunnarsson, og hann og forráðamenn Reykjavíkurbæjar, sem Óskar Halldórsson leiddu þar saman hesta sína, svo og útgerðarmenn hér. Og það eru þessir aðilar, sem fengu það út, að hentast sé að fá stærra skip til þessara hluta, sem geti geymt mjölið og lýsið. Og enn fremur er það látið falla saman, að Óskar Halldórsson, sem átti hér vélar til bræðslunnar og á þær enn, yrði þátttakandi í þessu og að hans vélar yrðu notaðar í þessu skipi. En áður var hv. þm. Borgf. búinn að flytja frv. um síldarverksmiðju í Akranesi, og hafði hann hugsað sér þann möguleika, að þessar vélar mundu geta komið þar til nota, eins og eðlilegt var. Nú, þessir menn báru saman bækur sínar, stofnuðu félagsskap og gerðu samþykktir, stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, bæjarfélagið hér í Rvík, útgerðarmenn, hve margir veit ég ekki, og Óskar Halldórsson. Og þetta er þannig lagt fyrir mig, að stjórn Síldarverksmiðja ríkisins biður um heimild til þess að vera þarna með. Þá heimild hef ég veitt, að áskildu samþykki Alþ. En við skulum bara líta á málið þannig: Hvað hefði orðið okkar hlutskipti í þessum málum, ef þetta fyrirtæki hefði ekki átt sér stað? Það er vitað, að hinar nýju verksmiðjur í Hafnarfirði, Keflavík og á Akranesi stefna að því að bæta við sig vinnslugetu, ég held um 15 eða 16 þús. mála vinnslu. Jafnvel þó að það væri gert, þá mundi afli eins og t.d. var á síðasta og þessu ári í Hvalfirði samt sem áður verða þeim ofvaxinn til að vinna úr honum, svo að það þyrfti til einhverra ráða að taka til viðbótar. Yrði þá sennilega að taka það sama ráð og áður, ef ekki væri annað að gert, að flytja síldina norður. En ég hygg, að það komi fullkomlega í ljós, að ef síldin er flutt norður og ef Síldarverksmiðjur ríkisins eiga að vinna úr henni með tapi, þá verði of mjög að skera við neglur sér það verð, sem gefið er fyrir síldina. Og hvaða möguleika hefðum við haft, ef ríkið hefði átt að byggja verksmiðju á eigin reikning? Ég setti fram í hv. Ed. þá hugmynd og áleit rétt að fá heimild í því efni. En ég sé ekki með vissu fyrir, hvernig við hefðum getað fengið lán, þar sem vitað er, að Síldarverksmiðjur ríkisins skulda 16 millj. kr. samningsbundið, fyrir utan sín samningsbundnu byggingarlán, og þar sem enn fremur er vitað, að Síldarverksmiðjur ríkisins standa í óbættum sökum við ríkissjóð um margar millj. kr., sem hefur orðið að snara út fyrir þær, af því að þær hafa ekki haft fé. Ofan á þetta hefði þá orðið að biðja um lán, ef Síldarverksmiðjur ríkisins hefðu átt að framkvæma útvegun síldarbræðsluskips. Lagarfoss, ef hann hefði komið til greina í þessu efni, var hugsað um sem ríkisfyrirtæki. Þar var talað um 14 millj. kr. stofnkostnað. Og ég býst við, að sá kostnaður hefði orðið ekki minni, eins og vant er, þegar gizkað er á um kostnað hluta hér á landi. - Mér þótti því mjög gott, þegar ég heyrði, að útgerðarmenn og Reykjavíkurbær vildu standa að þessu að þremur fjórðu hlutum og að ríkið þyrfti þarna ekki að standa undir að kosta til nema að einum fjórða hluta. Ég áleit, að með þessu móti mundi fyrirtækið verða framkvæmanlegt og viðráðanlegt, og má segja, að nokkuð örugg vissa sé fyrir. að þetta geti komizt í framkvæmd. Og það er það, sem mér hefur þótt aðgengilegt við þetta, og þess vegna hreyfði ég því ekki í Ed., eftir að þessi hreyfing var komin á þetta mál, að hampa því frv. um þetta efni, sem ég er við riðinn, af því að ég áleit þetta betri lausn á þessu máli. Því að það að bræða síld kemur alveg eins að notum fyrir ríkisheildina, hvort sem ríkið á þetta skip að öllu leyti, sem notað er til síldarbræðslu, eða aðrir aðilar eiga það að þremur fjórðu hlutum. - Hitt, sem hv. 2. þm. S-M. hneykslaðist á, og kann að vera, að fleiri geri, að þessir menn, sem eiga hlut í þessu skipi. vilja hafa aðgang að því um afsetningu síldar frá skipum sínum. það get ég ekki séð, að sé óeðlilegt. Ég veit ekki til, að sveitungar mínir eigi neinn hlut þarna að. En ég hef hugsað mér þann möguleika, að um leið og slíkt bræðsluskip væri komið. og þó að nokkrir útgerðarmenn og Reykjavíkurbær hefðu þarna forgang um afnot skipsins til þess að það tæki á móti síld frá þeim, þá rýmkaðist óbeinlínis til fyrir hinn hluta flotans, þannig að hinir aðrir síldveiðendur kæmust því enn frekar að í öðrum verksmiðjum við það, að þetta skip væri komið, þannig að þetta skip væri alltaf starfandi að þeirri framleiðslu, sem þarna ætti sér stað. líka fyrir þá, sem ekki væru beinir hluthafar og hefðu svo kallaðan forgangsrétt. Varðandi Norðurlandssíldveiðarnar og þetta skip, þá var það eitt af þeim skilyrðum, sem ég setti stjórn síldarverksmiðjanna, ef samningar tækjust um þetta, að Síldarverksmiðjur ríkisins hefðu rétt til þess að nota þetta skip á sumrin og að þá hefðu allir jafnan aðgang að afnotum skipsins. en þar væri enginn forgangsréttur. Þá hef ég skýrt þetta mál, eins og það lítur út frá mínum bæjardyrum séð. Og ef ekki á að leggja forboð við því, að menn leggi fram í fyrirtæki fé úr eigin vasa og síðan fái að njóta forgangs um afnot þess fyrirtækis fyrir það, þá sé ég ekkert hneykslanlegt við þessa hluti, sem gerzt hafa í sambandi við undirbúning þess að fá þetta síldarbræðsluskip. - Það væri sjálfsagt gott fyrir hv. 2. þm. S-M. að segja við sjómenn og útgerðarmenn: Þið eigið ekkert að vera að þessu, að leggja á ykkur neitt í þessu efni, því að ríkið á að byggja verksmiðjurnar og allir eiga að hafa jafnan rétt til afnota af þeim. - Þetta gæti verið gott og blessað, ef það bara næði nógu langt. En það eru bara takmörk fyrir því, hvað ríkið getur fullnægt miklu af óskum og þörfum manna í þessu efni. Og ef um það er að ræða að velja á milli þess annars vegar að fá svona fyrirtæki upp með öruggri vissu, þó að það sé byggt upp með svona félagsskap, eða hins vegar að hafa fyrirtækið alls ekki starfandi, þá álít ég miklu betra, að svona fyrirtæki sé starfandi, þó að það sé byggt með þeim félagsreglum, að þeir eigi hér forgangsrétt, sem eiga í skipinu. Og ef þetta fyrirtæki væri drepið, þannig að sett væru af Alþ. þau skilyrði, sem þessir aðilar, sem að þessu fyrirhugaða fyrirtæki ætla að standa. sætta sig ekki við, og málið drægist úr hömlu, svo að ekkert yrði úr kaupum á skipi í þessu augnamiði svo tímanlega, að til nota kæmi á næsta hausti, eins og stefnt er að, þá sæi ég ekki, að annað væri með því gert en óleikur gagnvart sjávarútveginum í heild. Þá minntist hv. 2. þm. S-M. á þessa einu milljón, sem átti að leggja í landnámssjóð og hefur verið færð aftur á bak um nokkur ár. Ástæðan fyrir því, að þetta er hugsað að gera, er sú, að hægara er fyrir ríkissjóð að standa undir því að láta 4 millj. kr. á þessu ári í þessa sjóði, ræktunarsjóð og landnámssjóð, heldur en að láta 5 millj. eins og goldnar voru á síðasta ári. Og það hefur orðið samkomulag við þá aðila, sem að þessum lögum eiga að búa, um að þetta sé gert á þennan hátt. Það á ekki að svíkja mennina um eina milljón kr. Það á aðeins að slá á frest greiðslu hennar um það árabil, sem um er að ræða. Hins vegar hefur verið innt af höndum af hálfu ríkisstj. sú skylda, sem samkvæmt hvorum tveggja þessum l. lá á okkur, að leggja til þessum sjóðum í eitt skipti fyrir öll ló millj. kr. samanlagt. Þá minntist hv. þm. loks á frestun þeirrar skyldu, sem hvílir á sveitarsjóðum og ríkissjóði, og taldi þar rofið heit. Ég vil benda á, að það, sem hér er farið fram á, er ekki annað en það, að slík skylda hvíli því aðeins á ríki og bæjarfélögum, að fjárveitingavaldið leggi hana á í hvert sinn. Ég tel heppilegt, að það sé hverju sinni lagt undir réttdæmi þeirra hæfustu manna, sem fara með fjárveitingavaldið, þ.e.a.s. undir fjvn. og Alþingi sjálft, svo að Alþ. kveði á um það hverju sinni, hvenær þessi skylda skuli gilda og hvenær ekki. Geta ríkissjóðs er ákaflega misjöfn og bæjarfélaganna sömuleiðis. Það er því hyggilegt, að fjárveitingavaldið hafi hönd í bagga með ekki aðeins framkvæmd þessara l., heldur allra l., sem sett eru út í bláinn og skylda ríkissjóð til að gera þetta og hitt, hvort sem getan leyfir eða ekki. Ég hef þá komið inn á öll þau atriði, sem hv. þm. minntist á, og sýnt fram á, að hvað landnámssjóð áhrærir og byggingar í kaupstöðum þá er þar ekki um neina brigðmælgi að ræða, heldur er aðeins verið að fresta að leggja fram fé í þessu skyni, og hvað skipaeftirlitið snertir þá hefur þeirri reglu verið fylgt í fjárl., að eftirlitsstarfsemi skuli standa undir sér. Það eru enn fremur glögg rök, að ef ekki hefði notið við aðstoðar einstaklinga í Rvík, sem hafa boðið fram fé til að auka afkastagetu síldarverksmiðjanna, þá er borin von, að það fyrirtæki hefði komizt upp eða annað hliðstætt á þessu tímabili. Ég held, að óhætt sé að segja, að þar sem enginn undirbúningur var af hálfu ríkisins að byggja síldarverksmiðju við Faxaflóa, þá mundi hún ekki vera komin í tæka tíð, þó að fé væri fyrir hendi. Ég hef ekki hingað til heyrt eina einustu rödd, ekki einu sinni í Þjóðviljanum, að nein hætta hafi verið á ferðum, þegar útgerðarmenn við Faxaflóa og bæjarfélagið tóku sig saman að stuðla að því að bæta möguleikana til hagnýtingar síldar á næsta ári, fyrr en nú, að sósíalistaþm. finnst það eitthvað bagalegt fyrir útgerðarmenn. Ég játa fúslega, að það væri mjög æskilegt, að allir hefðu aðgang að þessum hlutum, en ég sé ekki vel, hvernig hægt er að koma því við. Ekki mundu 174 skip geta fengið afgreiðslu við þessa verksmiðju, þannig að enginn þyrfti að bíða, en það voru eitthvað 174 skip, sem voru við veiðar, þegar mest var. En það gefur auga leið, að með því að auka vinnslumöguleikana, þá er greitt úr þessu að nokkru leyti. Ef um það væri að ræða, að samningar gætu tekizt við þetta félag á öðrum grundvelli en þeim, sem þeir hafa gert samninga um, þá skal ég ekki leggja stein í götu þess á neinn veg, en mér þykir líklegt, að þegar menn hafa stofnað svona félagsskap, þá sé erfitt um slíka samninga. Við skulum segja, að ríkið væri ekki með í þessu, það er hugsanleg leið. en ég tel hana ekki heppilega.



Án þess að blanda mér inn í þessar umr., sem hér hafa farið fram milli hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. S-M., þá vil ég segja það í framhaldi af því. sem hæstv. fjmrh. upplýsti, að ég veit ekki betur en það sé ráðgert að framkvæma, ekki að öllu leyti nýja, en framkvæma þó stækkun á síldarverksmiðjunum á landi við Faxaflóa, sem mundi veita allt að 15 þús. mál, og er þá með talið það, sem fyrir var. Ef þetta skip kemst í framkvæmd, þá mundi þetta verða allt að 25 þús. mála vinnsla á dag á næstu síldarvertíð. Með þessu er gert mjög stórt átak. Á það hefur verið minnzt í þessu sambandi, að um það hefði verið talað að gefa ríkisstj. heimild til að taka lán í því skyni, jafnvel erlendis, til að koma þessum málum í framkvæmd. Það hefur verið upplýst, að ekkert af þessu kemst í framkvæmd með núverandi gjaldeyrisástandi. nema svo sé gert. Þeir, sem vilja þess vegna láta Faxaflóasíldina verða að atvinnuvegi. ef hún heldur áfram að koma hingað, þeir hljóta að fylgja þessu máli. Hitt er annað mál, það sem hv. 2. þm. S-M. gerði að umtalsefni, að það getur verið að vissu leyti vafasamt að gefa einstökum skipum heimild til að hafa forgangsrétt til að leggja upp síld í bræðsluskip, sem að nokkru leyti er keypt af ríkinu. Þó má bæta því við, enda hefur það verið upplýst af hæstv. fjmrh., að sá háttur verður ekki hafður meðan skipið verður á vegum Síldarverksmiðja ríkisins við Norðausturland. Og í rauninni er þetta ákvæði ekki svo mjög hættulegt, ef þessi sömu skip hafa ekki jafnan rétt við önnur skip til löndunar við verksmiðjurnar í landi. Ef þessi skip ættu að hafa jafnan rétt við önnur skip við verksmiðjurnar í landi og auk þess forgangsrétt að bræðsluskipinu, þá væri það mjög mikið misrétti, sem hvorki sjómenn né útgerðarmenn mundu þola, enda er það svo á síldveiðunum við Norðurland, að þar gera skipin samninga við verksmiðjurnar, og jafnvel þó að síldarverksmiðjueigandi eigi þar síldveiðiskip, þá hafa þau engan forgangsrétt fram yfir önnur samningsskip. En ég fyrir mitt leyti sé ekki þrátt fyrir þetta, að ástæða sé til að setja um þetta sérstök skilyrði í þessa heimild, því að ef síldveiðiskip, sem hefðu forgangsrétt við hina nýju verksmiðju, ættu þar að auki að hafa jafnan rétt við önnur skip við verksmiðjurnar í landi, þá væri það svo mikið misrétti, að hvorki útgerðarmenn né sjómenn mundu þola það. Og þá mundi fara á sama hátt og farið hefur á Norðurlandi, þó að nú sé ekki sleginn um það neinn varnagli, en ef það kæmi í ljós, að þess þyrfti, þá er hægt að láta stofnsamninginn gilda, en setja það ákvæði, að skip, sem hefðu forgöngu við þessa verksmiðju. kæmu ekki á sama tíma til að leggja upp afla í aðrar verksmiðjur. Með því móti er ekki trufluð sú félagsstofnun, sem þegar hefur verið komið af stað og nauðsynlegt er að halda áfram með fullum krafti, ef þetta mikilsverða mál á að komast í framkvæmd fyrir næstu síldarvertíð. Þá vil ég segja nokkur orð út af þeim lið, þar sem lagt er til að hækka skipaskoðunargjöld. L. um skipaskoðunargjöld voru sett 1947. Áður voru gjöldin samkv. reglugerð. Síðasta reglugerð, sem um það efni var sett, er frá 15. apríl 1939. En ef maður ber saman l. við þá reglugerð, þá kemur í ljós. að með l. hefur verið framkvæmd allmikil hækkun á skoðunargjöldum. Sem dæmi má nefna, að áður áttu skip 15–30 rúmlestir að greiða lágmarksgjald í ríkissjóð 20 kr., en nú 30 kr., skip 30–50 lestir áður 30 kr., nú 45 kr., skip 50–100 lestir áður 45 kr., nú 70 kr., skip 100–200 lestir áður 85 kr., nú 130 kr. og skip 400–800 lestir áður 160 kr., nú 440 kr. Ef gjöldin hefðu verið látin óbreytt, þá mætti segja, að full ástæða væri til að leggja nú á fulla dýrtíðaruppbót, en þar sem þessi taxti hefur verið hækkaður svo mjög frá 1939, þá er tæplega rétt að leggja ofan á þá hækkun fulla dýrtíðaruppbót. Ég vil mjög skjóta því til hæstv. ráðh., að hann beini því til n., hvort hún mundi ekki vilja athuga, að nokkuð mundi verða séð fyrir þessu með því að hækka gjöldin um 100% frá því, sem 1. mæla fyrir. Það má vera, að bifreiðaeftirlitið standi undir sér, en það má þó benda á, að skipaeftirlitið er nokkuð annars eðlis, þar sem menn eiga svo mjög undir því líf sitt og öryggi, þó að vísu bifreiðaeftirlitið sé alltaf að verða meira og meira öryggismál, sem þarf að taka til gagngerðrar endurskoðunar. Út af þeirri breyt. að losa ríkið við þá skyldu að leggja fram fé til aðstoðar við að útrýma heilsuspillandi íbúðum vil ég taka fram, að eins og sakir standa er ákaflega mikið af ófullgerðum byggingum, sem þarf að leggja alla stund á að fullgera. Nýbyggingar á þessu ári eru ekki eins miklar og á síðasta ári, en þó sjáanlega miklu meiri en gert var ráð fyrir að yrði fyrir 2–3 árum síðan. Eins og fjárhag ríkisins er nú komið, er ákaflega þýðingarlitið að leggja ríkissjóði á herðar skyldu til að inna af hendi fjárgreiðslur, sem ekki er gert ráð fyrir í fjárl. Og þar sem hér er ekki farið fram á neina breyt. á l. og húsnæði, sem væntanlega kemst í not á þessu ári, verður óvenjulega mikið og hins vegar fjárhagur ríkisins þannig, að ekki er til neins að vonast eftir, að hann geti innt af hendi miklar greiðslur í þessu efni með þeirri afgreiðslu, sem nú er á fjárl., þá get ég eftir atvíkum fylgt þessari till. En ég vil geta þess vegna þeirra, sem vilja láta þessi l. komast að fullu í framkvæmd, að það verður að stilla svo til framvegis, að í fjárl. verði gert ráð fyrir útgjöldum til að koma þessu mikilsverða máli í framkvæmd. En meðan fjárl. eru afgr. þannig, að ekki er gert ráð fyrir neinni upphæð til þessara framkvæmda, þá þýðir ekkert að amast við þessari frestun. Hitt er miklu meira vert, að þegar dregur úr byggingum einstakra manna, ráðist Alþ. þá á ný í að nota sér ákvæði þessarar merkilegu löggjafar og fá fjárveitingu í fjárl. í samræmi við þá þörf. sem þá mun væntanlega koma í ljós.



Herra forseti. Mig langar til að leggja nokkur orð í belg, sérstaklega varðandi það atriði, sem hefur spunnizt inn í umr. varðandi fjárframlag til h/f Hærings til að eignast og reka síldarbræðsluskip. Þegar þeir aðilar, sem að þessu máli hafa staðið, voru að undirbúa þetta mál, komu fram tvö sjónarmið: Annars vegar frá Síldarverksmiðjum ríkisins, sem lögðu fram þá ósk sína, að skipið yrði leigt verksmiðjunum vegna síldveiða fyrir norðan land a.m.k. til að byrja með um 5 ára skeið. En strax á fyrsta stigi málsins, þegar verið var að ræða við útgerðarmenn um hugsanlega möguleika á, að Reykjavíkurbær og ef til vill fleiri aðilar legðust á eitt til að koma upp þessari verksmiðju, þá komu þau sjónarmið fram, að eðlilegast væri, til að fá undirtektir í þessu efni hjá útgerðarmönnum, að þeir, sem vildu leggja fram hlutafé í þetta fyrirtæki, hefðu þann forgangsrétt til löndunar, sem um hefur verið talað. Um þetta var rætt á fyrsta stigi málsins. Mönnum var ljóst, að slíkur réttur hafði ekki tíðkazt fyrr við síldarverksmiðjur, en þó var enginn ágreiningur um þetta atriði. Það var upplýst af útgerðarmönnum þegar í upphafi, að hver, sem gerðist hluthafi, fengi slíkan forgangsrétt, og það hefur enginn orðið frá að hverfa, sem um það hefur beðið. Það komu fyrst nokkru fleiri en gert var ráð fyrir og voru settir á biðlista, en þó fór svo, að allir komust að, sem þess óskuðu. Þá má segja eins og Þjóðviljinn gerir, að þessi verksmiðja sé stofnuð aðeins fyrir þá ríku. En ég vil taka það fram, eins og hefur líka verið bent hér á áður, að það er ekki fyrr en alveg nú nýlega, að þessi úlfaþytur hefur komið upp. Um það var rætt, að bátar legðu fram ýmist 15 eða 30 þús. kr. í hlutafé eftir stærð bátanna, en þyrftu ekki að greiða nema 1/3 af hlutafénu á þessu ári, en gert ráð fyrir, að hitt mætti greiðast í afla á næstu tveimur vertíðum. Það var gert ráð fyrir, að þeir bátar mundu lítt færir um að standa undir sínum útgerðarkostnaði, sem ekki væru aflögufærir um 5–10 þús. kr. í hlutafé, enda hefur ekki heyrzt, að neinum hafi þótt boginn með þessu móti of hátt spenntur, þegar bátar þurftu aðeins að greiða 5–10 þús. nú, en hitt mátti greiðast í afla á næstu tveimur vertíðum, enda hreyfði ekki fulltrúi frá nokkrum flokki í bæjarstjórn Rvíkur andmælum. Ég held því, að hv. þm. þurfi ekki að kippa sér upp við það, þó að þessa síðustu daga hafi verið gerður þessi úlfaþytur af hálfu sósíalista og síður en svo, að nein þörf sé að stinga við fótum. Það var einkum þetta atriði, sem ég vildi víkja að og undirstrika það, sem fram hefur komið í þessu sambandi, að jafnframt þessari nýju verksmiðju er á ferðinni mikil stækkun á verksmiðjunum við Faxaflóa, og gerir það að sjálfsögðu þennan forgangsrétt allt annan og miklu minni en mönnum kann að sýnast og vilja halda fram, þegar þeir eru að sýna fram á, að verið sé að útiloka suma báta frá síldveiðum hér syðra. Það er rétt, sem fram kom hjá hv. þm. Ísaf., að það eru 15 þús. mála afköst ráðgerð á næstu vertíð fyrir utan það, sem þetta skip kann að koma til með að bræða. Þá er eitt annað atriði í þessu frv., en það er frestunin á framlögum til byggingarmála. Ég verð að segja, að þetta ákvæði hlýtur að fela það í sér, að það geti haft veruleg áhrif á aðstöðu bæjarfélagsins og valdið miklum breyt. á þeim áætlunum, ráðagerðum og stefnu, sem bæjarfélögin hafa haft. Mér er ekki kunnugt, að hve miklu leyti bæjarfélög hafa hagnýtt sér þetta, en þau munu ekki vera mörg. Rvík hefur gert það í nokkuð stórum stíl. Er nú verið að vinna að byggingum og gert ráð fyrir að fá fé til þeirra samkv. þessum l. Hér vil ég sérstaklega taka fram, að áætlanir og stefna bæjarstjórnarinnar á þessu ári var sérstaklega miðuð við það, að enginn misbrestur yrði á fjárframlögum á þessu sviði. Ég get að vísu fullkomlega skilið þær ástæður, sem koma fram hjá hæstv. fjmrh. Fjárhagsástæður geta verið svo, að það sé ókleift fyrir ríkissjóð að standa við skuldbindingar sínar, nema þær séu á hverjum tíma takmarkaðar við það, sem stendur í fjárl. Þetta kemur auðvitað mjög illa við bæjarfélögin, en þó er það hót í máli, að þetta kemur ekki til greina í sambandi við þær byggingar, sem nú eru í smíðum, því að ríkissjóður stendur áfram við skuldbindingar sínar gagnvart þeim húsum, sem nú er farið að vinna við. Þetta kemur því illa við þau bæjarfélög, t.d. Rvík í þessu sambandi, og af þeim sökum mun ég ekki geta fylgt þessum brtt., sem hér er gert ráð fyrir, þó að ég skilji þær ástæður, sem fram eru fluttar.



Það er aðeins í sambandi við einn lið þessa frv., þ.e. 6. liðinn, sem mig langar að segja nokkur orð. - Mér skilst, að reynslan, sem fengizt hefur á þessum vetri um það að flytja síld til bræðslu héðan til Norðurlands, hafi leitt það í ljós, að það sé óhugsandi að leysa þau mál áfram með þeim hætti. Ef menn ætla sér á annað borð að hagnýta síldveiði hér í Faxaflóa, verður að skapa hér þá aðstöðu við flóann, sem nauðsynleg er til þess að geta hagnýtt þessa veiði. Það er talað um það hér, að það muni verða allmikið tap, milljónatap, á síldarbræðslunni, sem framkvæmd hefur verið norður á Siglufirði. Það hefur nú verið rakið hér í þessum umr., að uppi hafa verið allmiklar ráðagerðir um það að leysa þetta hlutverk, og átti ég snemma á þessu þingi nokkurn þátt í að bera fram till þar að lútandi, að reist yrði 5 þúsund mála síldarbræðsluverksmiðja á Akranesi, og hafði ég þá í huga, að samningar gætu tekizt um það, að síldarbræðsluvélar, sem til eru hér á landi og ekki hafa enn verið notaðar. væru settar upp á Akranesi. Nú hefur önnur skipan komizt á um þetta. sem vikið er hér að í 6. lið þessa frv., og má vel vera, að sú till. út af fyrir sig sé hagkvæm og heppileg. Ég hef af þessum ástæðum algerlega horfið frá því að halda nokkuð til streitu þessu frv., sem ég flutti. Því var vísað til n., sem ég á sæti í, og þar liggur frv. En það er vitað, að sú lausn, sem fæst á þennan hátt, nær mjög skammt, ef eftirleiðis verður hér um að ræða svipað síldarmagn og s.l. haust, og þess vegna þarf að koma annað og meira til að geta mætt þeirri nauðsyn. Mér skildist á hv. þm. Ísaf., sem er kunnugur þessum málum gegnum störf sín í fjárhagsráði, að ráðagerðir væru uppi um að skapa aðstöðu til þess að bræða í landinn allt að 15 þús. mál á sólarhring, og er þá miðað við þá aðstöðu, sem fyrir er núna. Ég geri ekki ráð fyrir, að framkvæmdir á þessu geti orðið í svo stórum stíl sem þar er gert ráð fyrir, en eigi að síður er hér um stórar framkvæmdir að ræða. En þessar ráðagerðir eru háðar því, að fjárhagsgeta verði fyrir hendi hjá þeim mönnum. sem standa að þessum fyrirætlunum. Mér þykir slæmt, að hæstv. fjmrh. er ekki hér viðstaddur, því að ég mun ekki flytja brtt. um þetta fyrr en mér hefur gefizt tóm til að ræða þær við fjmrh. og líka þá n., sem fær það til meðferðar, sem ég geri ráð fyrir, að verði fjhn. Ég vildi hreyfa því, hvort ekki mætti takast samkomulag um það, að ríkisstj. væri heimilað að gerast þátttakandi að 1/4 hluta t.d. í endurbyggingu og stækkun þeirra síldarbræðslufyrirtækja, sem starfrækt voru hér á þessu síðasta hausti eða þessum vetri, og þeirra slíkra fyrirtækja, sem hugsað er að reisa hér við Faxaflóa. Ég örvænti mjög um það, að takast muni að koma þessu í framkvæmd með öðrum hætti en slíkur stuðningur komi frá því opinbera, og væri það þá alveg í samræmi við þann stuðning, sem það opinbera veitir því fyrirtæki, sem nú hefur verið stofnað hér og 6. liður þessa frv. lýtur að, að afla heimilda handa ríkisstj. til þess að leggja fram fé að 1/4 handa þessu fyrirtæki. því vildi ég boða það hér við þessa umr., að ég mun ef til vill hreyfa þessum möguleika við hæstv. ríkisstj. og þá n., sem fær málið til meðferðar. Má vera. að sum þessi fyrirtæki hafi aflað nægilegs fjár til þess að hrinda þessu í framkvæmd, en hins vegar veit ég, að önnur fyrirtæki, sem hyggja á slíkar framkvæmdir, hafa ekki enn þá getað skapað sér þá fjárhagslegu aðstöðu, sem geri þeim kleift að koma þessu nauðsynlega verki í framkvæmd, en slík þátttaka af hálfu ríkisins í þessum framkvæmdum mundi leysa þau vandræði. Þetta er enn nauðsynlegra, þegar tekið er tillit til þess, að samningar þeir, sem tekizt hafa um þetta nýja fyrirtæki, eru bundnir því skilyrði, að eingöngu þeir útgerðarmenn, sem þar eiga hlut að máli, eiga einir forgangsrétt að því að leggja afla sinn inn í þessa síldarbræðslu. Þess vegna leiðir af sjálfu sér, að þeir menn, sem hafa ekki gerzt þarna aðilar, eru mjög illa settir hér, ef þeir geta ekki komið þessum framkvæmdum áfram, því að þá eiga þeir ekki innhlaup í þessa verksmiðju, nema því aðeins að þeir menn, sem þar eiga forgangsrétt, hafi ekki nógu mikið aflamagn upp í afkastagetu verksmiðjunnar. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en vona, að mér gefist tækifæri fyrir 2. umr. að ræða við ríkisstj. og n. um þetta atriði og mun ef til vill, eins og fyrr greinir, leggja síðar fram tillögu um lausn málsins á þessum grundvelli.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka það fram, að mig furðar ekki á því, þó að hæstv. ríkisstj. hafi flutt frv. eins og það, sem hér liggur fyrir. Öllum hv. þm. er það ljóst, að á undanförnum árum hafa ríkissjóði verið bundnar ýmsar þungar fjárhagslegar byrðar, m.a. með lagasetningu, og verður það ekki sízt ljóst, þegar kemur til afgreiðslu fjárlaga og gerðar eru tilraunir til þess að færa niður fjárútlátin. Þar sem fjárveitingavaldið hefur nú rekið sig á það, að erfitt er að skera niður á fjárlögum, þá hefur það farið þá leið, sem getur að líta í frv. því, sem hér liggur fyrir. Enda þótt ég skilji þessa viðleitni og nauðsyn, þá kemst ég ekki hjá því að hafa sérstöðu um eitt atriði frv. sérstaklega, og ég vil benda á það, hversu raunverulega er farið þar inn á hæpna braut. Það, sem ég á hér við, er 1. liður 1. gr. frv., þar sem lagt er til, að fjárframlög og lánveitingar af hálfu ríkissjóðs til sveitarfélaga komi því aðeins til framkvæmdar, að sérstök heimild til þess sé veitt í fjárlögum hverju sinni. Þessi löggjöf var sett á þingi 1946 og var um aðstoð ríkissjóðs við byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Þessi lagasetning vakti miklar vonir í hugum manna. hæði í kaupstöðum og kauptúnum. Þarna kom fram skilningur á hinni miklu þörf, sem víðast hvar er ríkjandi á bættu og auknu húsnæði. Með l. var gripið til róttækra og markvissra ráðstafana, sem gáfu fyrirheit um, að snúizt væri með festu og djörfung að útrýmingu heilsuspillandi íbúða, og er 3. kafli l. glöggt vitni um það. Í 27. gr. l. er sú skylda lögð á bæjar- og sveitarstjórnir að ráða bót á húsnæðisvandræðunum, og stendur í gr., að til þess skuli þær njóta aðstoðar ríkisins. Í samræmi við þetta voru bæjar- og sveitarstjórnir skyldaðar til að láta fara fram rannsókn á heilsuspillandi íbúðum og gera till. um úrbætur. Í 31. gr. I. voru svo ákvæði um, hvernig ríkið skyldi hlaupa hér undir bagga, og er það á þá lund, að ríkissjóður láni sveitarfélögum, sem byggja íbúðir samkv. l. þessum, 75% af byggingarkostnaði. Lán þessi skulu veitt til 50 ára með 3% ársvöxtum. Ríkissjóður leggur enn fremur fram 10% af byggingarkostnaðinum sem vaxtalaust lán til 50 ára. Lán þessi eru afborgunarlaus fyrstu 15 árin, en greiðast upp á 35 árum. Það var því engin furða, þótt bæjar- og sveitarfélög hygðu til hreyfings í þessum málum, og það er óþarft að rekja hina brýnn nauðsyn á þessum lögum. Öllum hv. þm. er kunnugt, hversu ástandið í húsnæðismálunum er slæmt í þorpum og bæjum víða um land. Hundruð manna lifa við svo ófullkomið húsnæði, að það hæfir fremur skepnum en siðuðum mönnum. Ég hef sjálfur séð slíkar íbúðir. Ég hef séð stórar fjölskyldur kúldrast í einni torfbaðstofu, þar sem allt er gert, eldaður matur, sofið, borðað og unnið. Þessar myndir eru svo margar, að ekki var að furða, þó að löggjöfin legði skyldur á bæjar- og sveitarfélög og þó að það kostaði ríkissjóð nokkrar fórnir. Ég hygg, að þessi löggjöf hafi verið einhver þarfasta ráðstöfunin, sem sett var á þinginu 1946. Ég fagnaði henni mjög og batt við hana miklar vonir. Ég vil nú víkja nokkrum orðum að framkvæmdum þeim, sem gerðar hafa verið samkvæmt l. þessum, en þær eru nú á þriðja ári. Segja má, að eitt bæjarfélag hafi aðallega ráðizt í framkvæmdir í þessu efni, en það er Rvík. Þar hafa nú verið byggðir tugir og jafnvel hundruð íbúða. Ég hygg, að ég fari þar með rétt mál, þó að hv. 6. þm. Reykv. gerði í þessu aths. við orðið „hundruð“. Það er áreiðanlega hundrað eða hundruð íbúða með þeim, sem eru í smiðum. Það hefur aðallega verið höfuðborgin, sem bolmagn hefur haft til framkvæmda. Hvort tveggja er, að hér er ekki aðeins þörf til endurbóta á byggingum, heldur krefst hinn öri vöxtur borgarinnar stóraukins húsakosts. Fyrir utan þessar byggingar hefur verið ráðizt í margar fleiri framkvæmdir. - Segja má, að þó að Rvík hafi haft þörf fyrir þessa löggjöf, þá er hennar þörf í þessum efnum þó ekki eins rík og margra annarra staða á landinu, en ég er þó ekki að deila á það, þó að Rvík hafi hagnýtt sér þessi lög, því að vissulega hafði hún þörf fyrir, að leyst væri úr húsnæðisvandræðunum. Utan Rvíkur er aðeins einn kaupstaður, sem hagnýtt hefur sér l. að mun, en það er Ísafjarðarkaupstaður. Svo að segja um leið og l. voru sett 1946, fól bæjarstjórnin heilbrigðisnefnd að rannsaka íbúðir í bænum. Rannsóknin fór fram á skömmum tíma, og leiddi hún í ljós, að í bænum voru 32 heilsuspillandi íbúðir. Í samræmi við þetta gerði bæjarstjórnin heildaráætlun um, hvernig úr þessu yrði hætt, og fjallaði áætlunin m.a. um það, að byggðar skyldu 32 íbúðir. Áætlun þess9 var svo lögð fyrir þm. Ísaf., en hann hafði fullan skilning á málinn. Ég hygg, að ég fari þar rétt með, að áætlunin hafi verið samþ., og svo hóf Ísafjarðarbær framkvæmdir með því að ráðast í byggingu á 12 þriggja herbergja íbúðum fyrir nm 80 manns. Framkvæmdir þessar hafa haldið áfram, og gert er ráð fyrir, að íbúðirnar verði tilbúnar á þessu ári eða því næsta. Fjárhagsleg hlið málsins er sú, að bærinn hefur fengið 400 þús. kr. úr ríkissjóði til þessara framkvæmda. Þó að segja megi, að þetta sé bráðabirgðalán, þar sem ekkert heildarlán hefur fengizt, þá hefur það orðið að samkomulagi að fresta fjárgreiðslum í þessu skyni, þar til heildarlán hefur fengizt. Þessar 400 þús. samsvara ekki því fé, sem ríkissjóður átti að greiða, svo að bærinn hefur borgað meira en sinn hluta með beinum fjárframlögum. Gert er ráð fyrir, að ríkissjóður greiði þetta eins og lög standa til, og ég lít þannig á, að þótt frv. það, sem hér liggur fyrir, yrði samþ., þá yrðu aldrei látnar falla niður greiðslur úr ríkissjóði til þessara bygginga, sem hafnar eru. Ég veit þó, að það er ætlun ráðh., að svo verði, en ég tel allsendis óverjandi af ríkinu að ætla að hlaupast þannig frá þessu. Það eru aðeins tvö bæjarfélög, sem í þetta hafa ráðizt samkvæmt l., og það getur ekki verið álit þingsins, að skilja eigi þannig við það. Með þessu er þó ekki öll sagan sögð. Ég veit um sveitarfélög, sem ráðast vildu í framkvæmdir samkvæmt lögunum. Ég veit t.d. um eitt sveitarfélag á Vesturlandi, sem ætlaði að ráðast í framkvæmdir á þessu ári, ef allt hefði verið með felldu. Á þessum stað hafa ekki verið byggð ný hús í tvo áratugi, og meginþorri fólksins lifir þar við ófullnægjandi húsnæði. Frá þessum framkvæmdum yrði að hverfa, ef þessi liður frv. yrði samþ. Annan stað veit ég um, þar sem svipað stendur á. Ég vil nú benda á það, að þótt aðeins Rvík og Ísafjörður hafi ráðizt í framkvæmdir, eru það e.t.v. ekki endilega þeir staðir, sem mesta þörf hafa fyrir að hagnýta sér umrædd l., og meira að segja hafa þeir meiri möguleika til að leysa þennan vanda en margir aðrir staðir, því að þótt til séu hinar herfilegustu íbúðir bæði í Rvík og á Ísafirði, þá held ég samt, að vandfundnar séu aðrar eins gripastíur og þær, sem getur að líta í smáþorpunum. Hinir margumræddu Pólar hér í Rvík mundu jafnvel kallast gott húsnæði þar. Það vill svo til, að ég hef kynnt mér Pólana, og ég hygg, að þeir, þótt slæmir séu, geti kallazt salarkynni samanborið við sumt húsnæðið í þorpunum. Það væri því illa og ómaklega að farið, ef kippt væri nú í taumana hvað þessi lög snertir og skrúfað fyrir fjárveitingar, einmitt þegar hinir smærri staðir, sem stöðugt berjast við Reykjavíkurþrána og reyna að halda í fólkið, ætluðu að fara að hefja framkvæmdir og hagnýta sér með því sett lög. Ég bygg, að þessi þróun væri eins öfug og hugsazt gæti, ef 1. liður 1. gr. þessa frv. yrði samþ. Og það liggur við, að ég álíti, að h hefðu verið betur ekki sett, ef afnema á þau nú á þessu stigi málsins. Ég byrjaði á að lýsa yfir því, að ég skildi nauðsyn ríkisstj. á að létta nokkrum fjárútlátum af ríkissjóði. Ég viðurkenni ekki, að þetta sé fær leið að leggja til, að þessi lög verði afnumin. Stj. verður að byrja á öðrum enda en þessum, ef hún ætlar að spara, því að það er engu betra að setja ákvæði, sem fresti þeim, heldur en að afnema þau algerlega. Ég geri ekki ráð fyrir, að á næstu fjárlögum verði gefin heimild til að framkvæma þessi lög. Þess vegna þýðir þessi liður frv. aðeins afnám þessa kafla l. Ég get því ekki annað en verið á móti þessum lið frv. og flyt brtt., að 3. liðurinn falli burt úr frv. Ég vil benda á, að þetta er ekkert annað en brigðmæli við þær bæjarstjórnir, sem ráðizt hafa í aðgerðir til útrýmingar slæmum íbúðum. Tvær bæjarstjórnir, bæjarstj. í Rvík og bæjarstj. á Ísafirði, höfðu gert áætlun um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Á Ísafirði var fyrirhugað að byggja 32 íbúðir, og hafði samþykki ráðherra fengizt fyrir því. Ég held því, að þótt þessum bæjarfélögum sé leyft að halda áfram byggingum, séu brotin á þeim gefin loforð. Ég vil í þessu sambandi segja það, að það vakti miklar vonir hjá Ísfirðingum, að þessi rannsókn var hafin, og þessu var tekið jafnvel af heilbrmrh. og þm. þeirra, og hafa bæjarbúar ríka ástæðu til að ætla, að fulltrúi þeirri muni framvegis styðja að því, að þessi áætlun verði haldin. Þess vegna vænta Ísfirðingar þess, að þm. þeirra stuðli að því, að ekki verði tekið með vinstri hendinni það, sem sú hægri gaf. Ég vænti því þess, að hæstv. ríkisstj. fylgi því ekki fast fram, að þessi liður verði samþ. Það er ýmislegt, sem er heppilegra að spara, og þetta er að ráðast á garðinn þar. sem hann er lægstur. Og ég held, að ríkisstj., sem sýnt hefur áhuga á að flytja fólk úr heilsuspillandi íbúðum, hreysum og grenjum, geti ekki stutt þetta. Ég vildi eiga þátt í því. að fundinn yrði nýr tekjustofn í stað þess að fresta þessum lögum um óákveðinn tíma, sem er raunar það sama og afnema þau. Ég veit að vísu, að það eru margir pinklar á Skjónu, en ef um mikil nauðsynjamál er að ræða, er lengi hægt að finna tekjustofna sem gætu staðið undir slíku. Og ég hef ekki orðið var við mikla tregðu á því á Alþ. að leggja skattabagga á þegnana og jafnvel þótt um minni vandamál væri að ræða en leysa húsnæðisvandamálið í bæjum og byggðum. Eins og þetta frv. var upprunalega lagt fram, var ekki gert ráð fyrir því, þó að ríkissjóður losaði sig við sínar skyldur, að sveitarfélögin væru ekki leyst af þeirra skyldum að vinna að byggingarframkvæmdum. Þessu sé ég, að hv. Ed., hefur breytt, og er það nokkru skaplegra. En mér er spurn: Hafa bæjar- og sveitarfélög beiðzt þess að vera leyst af þessari skyldu? Hafa einstök sveitarfélög beðið hæstv. ríkisstj. þess? Ég held varla. En ef ríkisstj. ætlar að skjótast undan sinni skyldu, er það sjálfgert fyrir hina. Mér finnst, að hæstv. Alþ. megi ekki fara þessa leið, sem hér er lagt til. Ég held, að það verði samkvæmt eðli málsins og sóma síns vegna að láta af þessari ætlun sinni. Á árunum 1944–46 voru sett mörg nytsöm lög, sem lengi munu í heiðri höfð, um framfarir og umbætur með þjóðinni, sem þjóðin mun sækja styrk og þrótt til. Ég held, að það sé ekki tími til að ganga til baka í þessum efnum og ekki heppilegt að ráðast á garðinn þar, sem hann er lægstur. Þess vegna vona ég, að brtt. frá mér verði samþ. og liðurinn, eins og hann er nú í frv., verði felldur niður.



Herra forseti. Það var í framhaldi af umræðunni í morgun og sérstaklega út af ummælum hæstv. fjmrh., og slæmt að hann skuli ekki vera hér, og ætla ég því að fala við hv. deild. Er það þá fyrst í sambandi við 2. tölul. frv., þar sem gert er ráð fyrir að hækka skipaskoðunargjöld. En með þessu er verið að íþyngja útveginum. Hæstv. ráðh. gerði litið úr þessu og vildi láta þennan lið standa undir sér og vildi gera þetta sambærilegt við aðra skoðun og eftirlit. Hv. þm. Ísaf. benti á, sem rétt er, að á síðasta þingi væru skipaskoðunargjöld hækkuð allverulega með lögum. Og nú er enn komið með brtt. um að hækka skipaskoðunargjöld um 200%. Ef þetta næði fram að ganga, yrði útkoman sú, að ríkissjóður tæki að græða allverulega á skipaskoðuninni. Í fjárl., sem lögð voru fram í haust, er gert, ráð fyrir, að tekjur skipaeftirlitsins séu 184 þús., en útgjöld 338 þús. En nú er gert ráð fyrir, að þessar 184 þús. hækki sem nemur fullri vísitölu. En nú hefur sýnt sig, að tekjuafgangur af skipaútgerðinni er allt of lágur miðað við það, sem reynslan hefur sýnt. Er því ekki þörf hækkunar á þessum gjöldum nema reynt sé að fóta sig á nýjum tekjustofni. En nú er það svo, að ekki er hægt að bera saman öryggiseftirlit og annað eftirlit og láta útveginn greiða skipaeftirlitið. Ríkissjóður hefur nú greitt beint ýmsan kostnað, sem sambærilegur er. Eða hvernig er það með öryggismálin í landi, með kostnað af lögreglu o.fl.? En þegar Alþ. setur lög um það, að ríkið skuli hafa allmarga fasta starfsmenn við skipaeftirlitið, þá er komið og lagt til, að lagður verði skattur á allan farkost í landinu. Ég bendi á þetta í sambandi við það, að þetta eru ekki einu útgjöldin, sem lögð eru á útgerðina, heldur aðeins einn af mörgum liðum. Og ég taldi rétt, að hv. alþm. vissu þetta allt, áður en þeir færu að samþ. hluti sem þessa. Mér virðist sem menn hafi ekki gert sér þetta fyllilega ljóst, og af ræðu hæstv. sjávarútvegsmálaráðh. var ljóst, að hann hafði ekki gert sér grein fyrir því, hvað þetta þýddi. Í sambandi við deilurnar um 6. lið 3. gr., um heimild handa ríkisstj. til að leggja fram 11/4 millj. til móts við h/f Hæring til byggingar síldarverksmiðju, gerði ég þá aths., að mér fyndist undarlegt, að ríkið legði fram svo mikinn hluta án þess að selja skilyrði fyrir því, á meðan útgerðarmenn hér við Faxaflóa, sem fjármagn hafa til að leggja fram, setja þau skilyrði, að þeir hafi forgangsrétt til löndunar. Og mér heyrðist á hv. 7. þm. Reykv., sem er formaður Hærings, að ýmsir útgerðarmenn hafi verið látnir á biðlista, hvort þeir kæmust í félagið og hefðu þannig forgangsrétt til löndunar. Mér er einnig kunnugt um það, að mönnum hefur verið neitað um inngöngu í félagið. En sennilega fer það eftir því, hvort menn hafa nægilegt fé til að kaupa sig inn í félagið. Svo er reynt að draga úr fyrirhugaðri stækkun síldarverksmiðjanna við Faxaflóa með því, að á næsta hausti verði komin upp síldarverksmiðja, sem bræði 15 þús. mál á sólarhring, en slíkt nær ekki nokkurri átt. Það er rétt, að hér við Faxaflóa eru nokkrar verksmiðjur, sem von er um, að stækki. En þetta verður síður en svo til að draga nokkuð úr forgangsrétti þeirra manna, sem að Hæringi standa. þar eð útgerðarmenn þeir, sem að því félagi standa, eru einmitt sömu mennirnir, sem eiga síldarbræðslurnar hér við Faxaflóa og hafa því bæði forgangsrétt til að landa í þeim verksmiðjum og hjá Hæringi. En útgerðarmenn af Norður-, Vestur- og Austurlandi hafa ekki rétt á móts við þessa menn, enda þótt ríkissjóður leggi fram 1/4 af kostnaðinum. En svo er mönnum sagt, að þetta létti af öðrum verksmiðjum á landinu. Sem sagt, útgerðarmönnum annars staðar á landinu er sagt, að þeir geti fengið sína síld flutta til Siglufjarðar, en útkoman verður bara sú, að þeir fá helmingi lægra verð með því móti fyrir sína síld en hinir, og er þetta heldur huggun fyrir menn utan af landi. - Þá setur ríkisstjórnin þau skilyrði, að félagið leigi S. R. skipið yfir sumarið. Félaginu er sem sagt gert að skyldu að leigja skipið yfir sumartímann. Sér er nú hver kvöðin, sem sett er, eftir að ríkið hefur lagt fram 11/4 millj. króna. Að félagið leigi Síldarverksmiðjum ríkisins skipið, þegar engin veiði er í Faxaflóa og þar af leiðandi ekkert með skipið að gera, - þá ætlar ríkissjóður að taka það á leigu og þar með alla áhættuna. Það hefði aftur á móti mátt teljast kvöð. ef félagið hefði verið skyldað til að reka verksmiðjuna fyrir Norðurlandi á sumrin. En nú ætla Síldarverksmiðjur ríkisins að taka skipið á leigu og ríkissjóður að taka verulegt erlent lán til að félagið geti rekið þetta og leggur auk þess fram 11/4 millj. Þá finnst mér, að lágmarksskilyrðin, sem ríkið getur sett, séu þau, að allir hafi jafnan rétt til löndunar í skipið. En þetta mátti ekki. En afleiðingin verður sú, ef skipið kemur næsta haust, að einungis útgerðarmenn í Rvík og við Faxaflóa og þá einungis þeir, sem bezt eru efnum búnir, hafa aðstöðu til að hagnýta sér vetrarsíldina, en aðrir ekki. Og það bætir ekki úr, þó að sagt sé, að ekki hafi verið minnzt á þetta áður. Þetta eru sannindi, sem liggja fyrir og verður ekki mótmælt. Útvegsmenn á Norðurlandi, Austurlandi og Vestfjörðum hafa þegar lýst andstöðu sinni til þessara forréttindaákvarða, sem hér er um að ræða. Þeir hafa lýst yfir, að mikið ósamræmi væri í aðstoð ríkisins gagnvart þessari verksmiðju og öðrum verksmiðjum, ef nokkrir útvegsmenn fái þessi sérréttindi. Nú vill ríkisstj. fá heimild til lántöku erlendis í þessu skyni og heimild til þess að leggja fram 1250000 kr. úr sjóði Síldarverksmiðja ríkisins í þetta fyrirtæki. Ríkisverksmiðjurnar eru þó eign allrar útgerðarinnar í landinu. Þar eru öll skip, hvort sem þau eru frá Austurlandi, Norðurlandi, Vesturlandi eða Faxaflóa, jafnrétthá. En nú á að fara að taka á aðra millj. króna úr sjóði síldarverksmiðjanna til þess að leggja í fyrirtæki, sem býður nokkrum mönnum upp á forréttindaaðstöðu. Það hefur komið fram á síðustu vetrarvertíð, að þeir,sem höfðu þannig aðstöðu hér við Faxaflóa að þeir gætu lagt síld sína hér til vinnslu, þeir lutu ekki sömu verðlagsákvæðum fyrir framleiðslu sína og hinir, sem þurftu að flytja sína síld norður í land. Hvernig verður þetta þá, þegar sumir menn hafa fyrir aðstoð ríkisins miklu betri aðstöðu en fjöldinn, sem vinnur að sömu framleiðslu? Ég fagna því, að síldarverksmiðjuskip verður keypt, og ég tel nauðsynlegt, að hægt verði að stórauka vinnslu á vetrarsíld hér við Faxaflóa. Það er sjálfsagður hlutur að koma upp verksmiðju hér við flóann, og það er sjálfsagt, ef hægt er að hafa verksmiðju í skipi. En það er einungis þetta forréttindaákvæði. sem ég get ekki fellt mig við. Og ég vil vara við þessu ákvæði, því að ég sé alveg, hverjar afleiðingar þess verða. Það hefur komið fram í sambandi við þessar umr., að hv. þm. Borgf. mun leggja til, að þeir aðrir aðilar hér við flóann, sem nú vinna að byggingu síldarverksmiðja, fari allir fram á við ríkið, að ríkið leggi fram 1/4 stofnkostnaðar þeirra verksmiðja. Ég sé ekki í raun og veru, hvaða ástæða væri til þess að standa gegn því, að þeir á Akranesi njóti sömu hlunninda og þeir í Reykjavík, þar sem um einstaklingsfyrirtæki er að ræða á báðum stöðum. Og þá ættu þeir í Hafnarfirði, Keflavík og Njarðvíkum að njóta sams konar stuðnings frá ríkinu og hér er gert ráð fyrir gagnvart þessu eina félagi. Ég veit, að útvegsmönnum, þegar þeir byrjuðu á sínum fyrirtækjum, hefur ekki dottið í hug, að þeir gætu dregið Síldarverksmiðjur ríkisins og ríkið þannig inn í málið, að þeir gætu fengið ríkið til þess að borga svo og svo mikið af stofnkostnaði þessara verksmiðja og haldið forréttindaákvæðum sínum eftir sem áður. Það hefur engum hugsazt slík aðstoð fyrr en Hæring hf. En þá koma þeir vissulega allir á eftir. Og sé ég ekki, hvaða ástæða væri til þess að neita þeim fjölmörgu öðrum verksmiðjum annars staðar á landinn, sem svipað stendur á um og þessar Faxaflóaverksmiðjur, sem líka geta unnið úr síld og þorskbeinum eins og Faxaflóaverksmiðjurnar gera, - um aðstoð þannig að fá að einum fjórða af stofnkostnaði sínum greiddan frá ríkinu og allir aðilar þar haldi forréttindum sínum í sambandi við afsetningu aflans til þeirra stöðva. Mér fannst á ræðu hæstv. fjmrh., að hann vildi láta í það skína, að það mundu í raun og veru varla vera til möguleikar á því að koma upp verulega aukinni síldarvinnslu fyrir næstu vetrarvertíð hér við Faxaflóa, nema með því að ríkið aðstoðaði nokkra útgerðarmenn hér við flóann á þennan hátt, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. En í þessu sambandi vildi ég gjarnan mega spyrja um það vegna þessa frv., þar sem ríkisstj. óskar eftir að fá heimild til þess að mega taka 15 millj. króna lán erlendis í þessu skyni, hvernig eiginlega er hugsað að fara með þetta lán. Ef ríkið ætlar að taka þetta lán til kaupa á tækjum og á skipinu, þá sýnist, að ríkið gæti eins tekið þetta lán handa verksmiðju, sem það reisti sjálft. Ég hygg, að það hefði sízt orðið verra að fá útvegsmenn í landinu til þess að leggja fram nokkurt stofnfé í sambandi við byggingu síldarverksmiðju, sem rekin hefði verið á sams konar grundvelli og Síldarverksmiðjur ríkisins hafa verið reknar, þ.e. með hagsmuni allra útvegsmanna fyrir augum, en ekki forréttindi fyrir nokkra. Slíkt hefði verið miklu hægara og réttara á þennan hátt en á þann hátt, sem nú hefur verið gert. Nei, hitt mun vera nærri sannleikanum. að það hefur ekki verið fyrir hendi vilji hjá þeim, sem með þessi mál fara í ríkisstj., og þá kannske líka formanni stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins. Það mun hafa verið meiri vilji hjá þessum aðilum til þess að koma hér upp forgangsverksmiðjum en áfram væri haldið að byggja upp síldarverksmiðjur á þeim grundvelli, sem Síldarverksmiðjur ríkisins hafa verið byggðar. Ég tók eftir því, þegar hv. þm. Ísaf. ræddi þetta mál, að hann liti svo til, að sjómenn og útvegsmenn þar mundu aldrei líða það, að svona forréttindaákvæði yrðu látin gilda, ef þeir menn, sem þetta forréttindaákvæði er fyrir, hefðu jafnframt rétt eða aðstöðu til þess að leggja upp í aðrar síldarverksmiðjur, sem hér vinna líka. En hann virtist hins vegar gera sér einhverja von um, að þessir forréttindamenn gætu ekki lagt afla sinn í aðrar verksmiðjur, sem hér eru að risa upp við Faxaflóa. En þetta er reginmisskilningur. Það er hægt að nafngreina menn, sem eru hluthafar í Hæringi h/f og fá forréttindi sín þar, en eru jafnframt eigendur í verkmiðjum, sem verið er að koma hér upp eða eru í byggingu. Þær verksmiðjur, sem verið er að byggja, t.d. á Akranesi, Hafnarfirði, Keflavík og Njarðvíkum, eru yfirleitt í eigu útvegsmanna hér við flóann, svo að það er síður en svo, að þeir, sem fá að njóta forréttindaákvæða við síldarbræðsluskip Hærings h/f fái ekki að leggja upp í hinar verksmiðjurnar, heldur fá þeir forgang að þeim líka. Ég hygg, að hv. þm. Ísaf. reynist sannspár, þegar hann segir, að sjómenn og útvegsmenn muni ekki þola þetta ákvæði í framkvæmdinni. Þess vegna vil ég, að þessu ákvæði verði breytt nú og ríkið setji það að skilyrði fyrir framlagi sínu til félagsins, að allir íslenzkir útgerðarmenn hafi þar jafnan og sama rétt til þess að hagnýta afla sinn hjá þessu fyrirtæki og forréttindaákvæðið verði þar með útþurrkað. Ég býst við, að það sé óþarfi að óttast, að þeir fáu útvegsmenn, sem hér eiga hlut að máli í sambandi við Hæring h/f muni ekki vilja þiggja þetta framlag ríkisins og þetta erlenda lán, sem ríkið ætlar að taka þeirra vegna. ef svona skilyrði verða sett, og þar með falli niður framkvæmdirnar. Ég er viss um, að þeir munn taka þessu tilboði Síldarverksmiðja ríkisins og ríkisins, þó að þessi skilyrði yrðu sett, því að öðrum aðilum hafa áreiðanlega verið sett erfiðari skilyrði. Ég skal svo ekki ræða frekar um málið nú við þessa I. umr. þess, en ég ætla, að þessar umr., sem hér hafa farið fram, séu nægilegar til þess, að sú n., sem fær þetta mál til athugunar, kynni sér það vel og athuga, hvaða afleiðingar samþykkt þessara atriða, sem hér hefur verið minnzt á, geti haft í för með sér fyrir síldarútveginn yfirleitt. En það hefur nú komið fram í umr. um þetta frv., að hæstv. ríkisstj. hefur ekki einu sinni fylgi allra sinna stuðningsmanna fyrir a.m.k. öllum ákvæðum þessa frv., því að þegar hér við 1. umr. þess hafa verið boðaðar brtt., sem flestur eru þess eðlis, að fordæmd er alveg sú stefna, sem fram kemur hjá ríkisstj. í sambandi við ákvæði þeirra l., sem hér er í raun og veru ætlazt til, að numin verði úr gildi. En þannig er háttað um ákvæði frv., sem gert er ráð fyrir að falli niður. svo sem ákvæði varðandi fjárframlög af hálfu ríkisins til sveitarfélaga varðandi íbúðarhúsbyggingar. Ég hef hér lýst yfir áður, að ég er mjög mikið á mót þessum lið frv. og tel hann mjög ranglátan. Ég tel slíkt óviðunandi, ef sá kaupstaður landsins, sem bezt er efnum búinn og mesta möguleikana hefur til þess að byggja yfir íbúa sína, sem er Rvík, og hefur fengið greitt frá ríkinu um 5 millj. kr. til þess að byggja yfir íbúa sína, verði svo að segja ein um að njóta þessa styrks, þannig að þegar aðrir aðilar eru að hefja framkvæmdir í þessu efni, þá á að kippa l. úr gildi. Það var sjálfsagt, að Rvík fengi hér jafnan rétt við aðra, en hún á ekki heldur að fá neinn meiri rétt. Í sambandi við annað atriði, sem ég minntist á nokkuð í morgun, um að skerða framlag ríkissjóðs í sambandi við endurbyggingar í sveitum, þá vil ég taka fram, að það virðist ekki rétt, sem fram kom hér hjá hæstv. ráðh. í svari hans í morgun, þegar hann sagði, að þetta væri gert með samkomulagi við rétta aðila, sem með þessi mál hafa að gera. Hér hefur sem sagt áður komið fram í umr. í hv. d., að einmitt formaður þessa sjóðs, sem er hv. þm. A-Húnv., lýsti yfir því, að nýbýlastjórn hafi ekki verið um það spurð, hvort ráðlegt væri að kippa þessu þannig burt, svo að það virðist vera samið við aðra aðila en þá, sem með þessar framkvæmdir hafa að gera. Og ekki er mér kunnugt um, að samningar hafi verið gerðir milli ríkisstj. og fólksins í sveitunum, sem átti að njóta þeirra laga. Það væri því fróðlegt að vita, við hvaða aðila ríkisstj. hafi í raun og veru samið viðvíkjandi þessum atriðum. Þegar málið kemur úr n., gefst væntanlega tækifæri til þess að ræða nánar um þetta, og mun ég láta máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. Ég hefði talið mjög æskilegt, að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur, þegar ég ræði þetta mál, og vildi ég biðja hæstv. forseta að láta athuga, hvort ráðh. væri svo upptekinn, að hann mætti ekki vera að hlýða á mál mitt.

Ég skal gera honum aðvart

. Ég vildi vita, hvort líkindi væru til þess, að ráðh. mundi koma.

Hæstv. ráðh. hefur fengið skilaboðin

. Ég get vel skilið, að hæstv. ríkisstj. leggi fram frv. um bráðabirgðabreyt. nokkurra l. og telji sér nauðsyn að fara fram á við hæstv. Alþ. að fá heimild til ýmissa sérstakra ráðstafana. En ég hefði haldið, að þær ráðstafanir, sem væru nauðsynlegar nú, væru af öðrum toga spunnar en þær, sem í þessu frv. felast. Og þar sem þetta er fyrsta og aðalumr. málsins og ég býst við, að þessu máli verði vísað til fjhn., sem ég á sæti í. þá finnst mér það vera það minnsta, sem hæstv. ríkisstj. getur gert, þegar hún leggur svona frv. fram, að vera viðstödd, þegar d. ræðir málið. Ég var nýlega staddur á fundi í n., sem ég var kosinn í af Alþ., landsbankanefnd, þar sem sérstaklega var rætt um, hve brýn þörf væri að ráða fram úr þeim vandræðum, sem nú steðja að útveginum vegna lánsfjárskorts. Þar var lýst yfir því af formanni bankaráðs, að ríkisstj. hefði verið tilkynnt, að nauðsynlegt væri, áður en þingi lyki nú, að ráðið yrði fram úr þeim vandamálum, sem nú steðjuðu að sjávarútveginum vegna þess. Það var undirstrikað, að fram úr þessu yrði að ráða nú, bæði af bankastjórum Landsbankans og fjárhagsráði. Það var og upplýst, að það mundi vanta um 60 millj. króna lánsfé til borgunar á 7 togurum, 20 mótorbátum og fjölda hraðfrystihúsa og margra annarra bygginga, sem verið væri að koma upp, en engar ráðstafanir gerðar til þess að ráða fram úr þessu. Þarna voru margir hv. þm. og hæstv. sjávarútvegsmálaráðh. viðstaddir. Og maður skyldi halda, að það fyrsta, sem um væri fjallað. þegar sérstakar ráðstafanir væru gerðar, væri að tryggja, að menn gætu fengið þetta fé. Og það hvílir því meiri ábyrgð á ríkisstj. að gera slíkar ráðstafanir sem hún hefur beinlínis með eigin fyrirskipan látið taka 8 millj. króna móti vilja bankastjórans úr stofnlánadeildinni til þess að lána ríkum togaraeigendum í Rvík, meðan aðrir útvegsmenn, sem minni efni hafa, koma til með að skorta fé. Ég hafði þess vegna vænzt þess, að sú fyrsta till., sem flutt yrði, væri um sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja stofnlánadeildinni aukið fé og sjá þannig um, að sjávarútvegurinn yfirleitt gæti haldið áfram með fullum krafti. En ég sé nú, að það liggur ekki við, að svo sé. Ég sé, að þær ráðstafanir, sem hér er lagt til að gerðar verði, ganga allar í þveröfuga átt. Og engar ráðstafanir koma þarna fram, sem miða að því að auka eða bæta aðstöðu útvegsins til þess að geta staðið undir því mikla hlutverki, sem hann á að vinna fyrir þjóðina. Mér fannst það þess vegna koma úr hörðustu átt, þegar hæstv. fjmrh. talaði um, að núv. ríkisstj. hefði gert verulegar ráðstafanir og verið fyrst allra ríkisstj. til þess að lækka vextina fyrir útveginn. Ég veit ekki betur en einmitt fyrrv. ríkisstj. hafi gert þær mestu og beztu ráðstafanir, sem enn þá hafa verið gerðar á. Íslandi til þess að fá handa útveginum hagkvæmt lán og lága vexti. Ég held, að það sé heldur lítið fyrir núv. hæstv. ríkisstj. til þess að státa af í þessum efnum. En hún getur státað af því að hafa látið vexti hækka bæði gagnvart sjávarútveginum og öðrum atvinnugreinum landsmanna. Ég endurtek það, að ég hefði kosið, að hæstv. fjmrh. hefði viljað vera viðstaddur þessa um., og hefði ég þá viljað biðja um nánari upplýsingar um þessa vaxtalækkun, sem ráðh. talaði um, og meðferð ríkisstj. á þessu máli gagnvart bönkunum, sem hæstv. ráðh. finnst ástæða til að vera stoltur af. Í vetur fluttum við till. um vaxtalækkun í sambandi við dýrtíðarlagafrv. Það var neitað að samþ. hana. En þá var samt vitað, að Landsbankinn mundi um áramótin hækka vexti. Og það var vakin eftirtekt á þessu og sýnt fram á, að hægt væri að hindra þessa vaxtahækkun. Hæstv. ríkisstj. vildi það ekki. Hvaða ástæða var til þessarar hækkunar, kemur helzt fram í því, að gróði Landsbankans var 1946 um 16 millj. kr., en árið þar áður 14 millj. kr. Þær miklu skattaálögur á þjóðina og vaxtahækkun, ekki aðeins frá hálfu ríkisins. heldur líka frá hálfu ríkisstofnana, ættu að sýna, að það er sannarlega ekki ástæða til þess að kvarta undan því, að það vanti fé til þess að efla sjávarútveginn og aðra atvinnuvegi í landinn. Ég held þess vegna, að það, sem hæstv. fjmrh. var að ræða um, að bankarnir væru einráðir í þessum efnum, það sé nú vægast sagt að reyna að skella skuldinni yfir á þá af því, sem ríkisstj. og stuðningsmenn hennar hér í þinginu gætu ráðið við, eins og þetta, hvað vextina snertir. Þetta er á valdi Alþ., að ákveða um það, hvað vextir hjá bönkunum megi hæstir vera gagnvart sjávarútveginum og öðrum atvinnugreinum, og það er því ekki til neins af Alþ. eða hv. þm. að vísa til þess. að í þessum efnum séu bankarnir einráðir. Ég vil enn fremur minnast á í þessu sambandi, eins og hæstv. fjmrh. er vafalaust kunnugt um. að það var eitt af samkomulagsatriðum í síðustu ríkisstj.. að ef fé vantaði til nauðsynlegs rekstrar í landinu, þá skyldu lögð skyldulán á þá ríkustu í landinu í hlutfalli við þeirra eignir. Það eru ákvæði, sem enn þá er hægt að taka upp og hæstv. fjmrh. hefði a.m.k. möguleika til þess að fara inn á og leggja til einhverja till. um bráðabirgðabreyting nokkurra laga, heldur en að gefast upp við verkefnin, sem liggja fyrir og snerta sjávarútveginn, nauðsynlegasta atvinnuveg landsmanna. Ég veit líka, að hæstv. fjmrh. hefur verið bent á í umr. um þessi mál í hv. Ed., að það væri hægt að slá tvær flugur í einu höggi, ef hann þyrfti að fá fé í ríkissjóðinn, m.a. með því - og það mun einn af flokksmönnum hans hafa komið með till. um í hv. Ed. - að spara það fé, sem nú fer til fjárhagsráðs, og leysa þjóðina um leið úr þeim einokunarfjötrum, sem hún er hneppt í, sem mundi aftur leiða til þess, að atvinnuvegirnir í landinu blómguðust. Það vantar ekki, að ráðin séu nægileg. Spursmálið er hitt, hvort það sé einhver vilji fyrir hendi til að nota þau. Hæstv. fjmrh. ræddi hér nokkuð um 6. tölul. 1. gr. frv., og var þar einkum að ræða við hv. 2. þm. S-M., sem gagnrýndi réttilega, að ekki væri tryggt jafnrétti landsmanna í sambandi við þau framlög, sem ríkið lætur í té til þeirrar síldarverksmiðju, sem hér á að stofna. Ég þarf ekki mörgum orðum að bæta við það, sem hv. 2. þm. S-M. sagði í þessu sambandi. Ég vil aðeins minna á það í viðbót, að það er ekki ríkissjóður einn af opinberum aðilum, sem leggur þarna fram fé, heldur Reykjavíkurbær. Þannig að helmingur af öllu framlaginn, sem kemur til þessa fyrirtækis, er frá opinberum aðilum. Og strax frá því sjónarmiði er það það minnsta, sem hægt er að krefjast, þegar það opinbera leggur fram helming af þessum framlögum, að tryggt sé jafnrétti allra til þess að fá að leggja upp í þetta fyrirtæki. - Ég sé, að hæstv. fjmrh. kemur nú inn í fundarsalinn. Ég hafði beint nokkrum spurningum til hans. (Fjmrh. fer út aftur). Það er slæmt, ef ekki er hægt að fá að ræða málið við hæstv. fjmrh. Þetta er fyrsta og aðalumr. málsins og ég býst við, að það fari til fjhn. og vildi hafa fengið svarað ýmsum spurningum af hæstv. fjmrh., þegar málið verður rætt þar. - En í sambandi við 3. tölul. þessarar 1. gr. frv., um að fresta um 10 ár greiðslu á 1 millj. króna framlagi til nýbýlasjóðs, þá sagði hæstv. fjmrh., að ríkisstj. hefði komizt að samkomulagi við fullfrúa landbúnaðarins um þetta mál. Ég veit ekki betur en þrír hv. þm. þessarar hv. d. eigi sæti í nýbýlastjórn, Hv. þm. A-Húnv., sem er forstjóri hennar, og báðir hv. þm. Skagf., sem kannske eru hér ekki inni nú, en væri æskilegt, að væru hér. Ég vildi leyfa mér að skora á þessa hv. þm. að lýsa hér yfir, hvort þeir séu aðilar að þessu samkomulagi, og skora á hæstv. fjmrh. að upplýsa, við hverja fulltrúa landbúnaðarins hann hefði gert samkomulag þetta, sem sætti sig við það að fella niður greiðslu þessarar 1 millj. króna. Þegar við í nýbyggingarráði vorum að samþ. þessi lög og þegar þau komu í þingið, þá sótti Framsfl. það fast fram að þessi l. væru samþ., enda eru þetta ein hin beztu lög, sem samþ. hafa verið fyrir landbúnaðinn. Nú þætti mér gott að fá að vita, hvort þessir fulltrúar í nýbýlastjórn hafi samþ. að sleppa þessari milljón eða hvort þessi aðili, sem átt sé við af hæstv. ráðh., að sé þessu samþykkur, sé Framsfl., sá flokkur, sem hefur þótzt helzt berjast og harðast fyrir hagsmunum landbúnaðarins, og hvort sá flokkur hefur útnefnt sjálfan sig til þess að vera fulltrúi í þessum málum, til þess að slaka til í þeim málum, sem hann hefur þótzt sjálfur sækja harðast eftir að fá framkvæmd. Þá er 1. Tölul. 1. gr. frv., sem snertir l. um íbúðarhúsabyggingar. Ég held, að þar geti ekki verið um það að ræða, að geta ríkissjóðs sé svo lítil, að hann geti ekki lagt fram eða lánað það, sem þyrfti í þessum efnum. Ég veit ekki annað en það liggi fyrir okkur nú á dagskránni m.a. mál um lánsfjáröflun, þar sem hugsað er, að ríkið taki lán í Annríkt, og að svo eða svo mikið af því láni eigi að veita í innlendu fé og til aðila hér innanlands, sem eigi að leggja fram fé á móti. Bara strax við öflun slíks láns ætti að koma nokkurt fé, sem ríkisstj. ætti að geta ráðið yfir og ráðstafað. Þar að auki er vitanlegt, að fyrirtæki ríkisins, eins og t.d. bankarnir, græða ekki aðeins milljónir, heldur svo að skiptir tugum milljóna kr. á hverju ári. Landsbankinn hefur á tveimur síðustu árum grætt 30 millj. kr. Og ég get ekki hugsað mér, að ríkið geti rekið endalaust fyrirtæki, sem græði tugi milljóna kr. á hverju ári, og tekið þó aldrei neitt af því handa sjálfu sér. Og þegar þetta væri tekið í sambandi við það, sem ég hef lagt til, að tekinn sé skattur af þeim ríkustu, þá á ríkið ekki að þurfa að vera í vandræðum með framlög til nauðsynlegustu framkvæmda handa íbúum sínum. Og þá er ekkert nauðsynlegra en það, að landsmenn hafi þök yfir höfuð sin. Ég hygg, að það þyrfti ekki nema 10 af hundraði af gróða slíkra fyrirtækja á einu ári til þess, bara ef ríkissjóður skaffaði þetta. É g hef tekið eftir því í sambandi við umr. um að fetla þetta niður, sem í 1. Tölul. gr. er gert ráð fyrir, að hv. þm. Ísaf. talaði eindregið á móti þessum lið, og lagði hann till. fram um, að þetta ákvæði félli niður úr frv. Ég hlustaði því miður ekki á ræðu hv. þm. Ísaf. En ég býst við, að hann muni, ef að líkum lætur, hafa tekið ekki ósvipað á málinu og ég hef gert. Enda verð ég að segja, að skörin væri nú farin að færast upp í bekkinn, ef menn úr Sjálfstfl. berjast á móti niðurfellingunni, sem gert er ráð fyrir í þessum 1. lið þessa frv., þar sem stefnt er að því að skerða gagnsemi ágætra laga, sem sett vorn hér fyrir tveimur árum, en ef svo Alþfl. ætlaði að hjálpa til þess að fella þau úr gildi. Og þess vegna á ég bágt með að trúa því, að slík till. eins og sú, sem hér felst í þessum bandormi, geti fengið samþykki þessarar hv. þd. En viðleitnin, sem kemur fram í öllu þessu frv., er hin sama, þ.e. niðurrif og aftur niðurrif, meira og minna, á öllum þeim umbótal., sem gerð hafa verið á tveimur undanförnum árum. Og mér þykir vægast sagt undarlegt að heyra nú ekki þá menn, sem t.d. í Alþfl. réðust harðvítuglegast á stefnu fyrrv. ríkisstj. og þótti hún ekki nógu umbótasinnuð og róttæk, heyra þá nú ekki segja eitt einasta orð við þeim niðurfærslum, sem stefnt er að í þessu frv. Ég hygg, að nokkuð lítið verði úr því, sem kallað hefur verið vinstri mennirnir í Alþfl., ef þessi bandormur gengur í gegnum þessa hv. d. án þess að af þeim mönnum sé kvakað við því. Það hafa engin rök verið færð fram fyrir nauðsyn þeirra mála, sem hér er komið inn á. En það hefur ekki verið lítið við því að reyna að bæta úr þeirri nauðsyn, sem lánsfjárþörf útvegsins er. En það virðist eiga síðustu daga þingsins að brjóta niður alla viðleitni landsmanna til þess að halda uppi atvinnuvegunum, ekki aðeins að brjóta niður þær umbætur, sem gerðar voru í tíð fyrrv. ríkisstj., heldur og umbótalöggjöf á öðrum sviðum. Þetta frv. gengur á öllum sviðum í þveröfuga átt við það, sem þjóðin þarf á að halda. Það er engin viðleitni sýnd þar til þess að bæta úr þeim hlutum, sem þjóðin óskar, að bætt sé úr. En þar er ráðizt á kjör útvegsmanna, bænda, verkamanna og landsmanna almennt, til þess að rýra þau frá því sem verið hefur og fella úr gildi þá umbótalöggjöf. sem samþ. hefur verið. Það hefði þess vegna verið æskilegt, að hæstv. fjmrh. hefði fengizt til þess að ræða þessi mál. En ég get vel skilið, að hann kjósi að ræða þau sem minnst. Það er ekki skemmtilegt að hafa verið við riðinn að skapa umbætur og verða nú sjálfur að ganga fram fyrir skjöldu í því að höggva þær niður. - Ég treysti því, að hv. þd. sýni það við meðferð þessa máls, að þau l., sem hún setti fyrir síðustu kosningar, séu sett til þess að koma að gagni, en verði ekki felld úr gildi, þegar þjóðin þarf mest. á þeim að halda.



Aðeins nokkur orð, sem ég vona, að lengi ekki mikið umr., í sambandi við ræðu hv. 2. þm. S-M., að því leyti sem hún snerti Hæring h/f og síldarbræðslu við Faxaflóa. Ég undrast stórlega allar þær rangfærslur og í raun og veru hreinan þvætting, sem fram kom í þessari ræðu hv. þm., sem gaf gersamlega ranga hugmynd um það, sem hér hefur verið gert í þessum málum og hvað er hér á ferð, og ég vildi ekki láta þessu ómótmælt. Efnið í þessari ræðu hv. þm. að því er þetta snerti var í stuttu máli saman dregið, að hér væri á ferð, ja, kannske meira eða minna þjóðhættulegt fyrirtæki, sem væri að stinga upp kollinum hér í bænum, h/f Hæringur, þar sem svo væri um hnútana búið, að ríkisvaldið rétti fram til þess að aðstoða hina ríkari útgerðarmenn milljónir króna, til þess að létta þeirra lífsbaráttu. Þetta var efnið og innihaldið í ræðu þessa hv. þm. Og að hans meiningin átti að koma í veg fyrir þetta með því að fella heimild ríkisins til að leggja fé í þetta fyrirtæki. - Að gefa slíka mynd af því, sem hér er í raun og veru um að ræða, það er svo fráleitt, að mig stórundrar það. Ég hafði tekið fram í minni fyrri ræðu, að engin gagnrýni hafði komið fram, fyrr en nú á síðustu dögum, gagnvart því, sem hér er um að ræða, að af einum aðilanum, sem er í því félagi, var tilskilin forgangsaðstaða viðkomandi bátaflotanum. Í þessu félagi eru: Reykjavíkurbær. Síldarverksmiðjur ríkisins og Óskar Halldórsson, sem leggur til vélarnar, og h/f Hafsíld. Og það var frá h/f Hafsíld, sem krafan er fram komin um þetta skilyrði. Það er undarlegt að hlusta á það, að hér sé um forréttindaaðstöðu fárra manna að ræða. Hv. 2. þm. S-M. talaði um, að þegar félag, sem myndað hefði verið, fengi stuðning frá Síldarverksmiðjum ríkisins og ríkisvaldinu með þessu móti til þess að framkvæma síldarbræðslu, þá ættu önnur félög hér, sem fást við síldarbræðslu, að sjálfsögðu að reyna að afla sér sama stuðnings frá ríkisverksmiðjunum og ríkisvaldinu, sem hér er um að ræða. Ekkert af þessu er það, sem fyrir liggur, að neitt félag hafi aflað sér þessa stuðnings frá Síldarverksmiðjum ríkisins. Þegar málum hagaði þannig, að í tvö skipti var síldveiði mjög mikil við Faxaflóa, þá fóru menn að hugsa um að reyna að búa svo um hnúta að koma upp betri aðstöðu til að taka síld til bræðslu, sem veiddist hér syðra, sem var mjög lítil fyrir hendi, aðeins litlar fiskimjölsverksmiðjur. Og hitt var lakast, hve flutningskostnaðurinn á síldinni norður varð mikill. Hann varð mjög mikill, svo að mönnum hrýs hugur við þeim kostnaði. Menn eru því sammála um, að skapa verði aðstöðu til þess, að ekki þurfi að grípa til þess að flytja síldina norður til bræðslu þar, heldur sé hægt að hagnýta síldaraflann hér við flóann. Reykjavíkurbær átti nokkurn hlut að því máli, að stofnað var í upphafi til samvinnu með honum og Síldarverksmiðjum ríkisins og útgerðarmönnum og fleiri aðilum, svo sem Sjómannafélagi Reykjavíkur, til þess að rannsaka og gera till. um úrlausnir í málinn. Og upp úr þessum samtökum var stofnað hlutafélagið Hæringur. En áður en það var stofnað, höfðu útvegsmenn stofnað Hafsíld h/f. sem gengur sem eins fjórða hlutar hluthafi í h/f Hæring. Og félagið h/f Hafsíld var stofnað á fundi í Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, þar sem allir útvegsmenn gátu mætt. Svo að það er fráleitt að segja, að hér sé um einstaka fáa útvegsmenn að ræða, sem séu í h/f Hafsíld, heldur er það almennt félag útgerðarmanna sjálfra. Það hefur því verið alveg í höndum útgerðarmanna, að h/f Hafsíld var stofnað og eftir hvaða reglum það var stofnað. En við stofnun h/f Hærings óskuðu þeir, sem höfðu viljað gerast félagar í h/f Hafsíld og vildu leggja fram hlutafé í h/f Hæring, að þessir útvegsmenn í h/f Hafsíld fengju þennan forgangsrétt, sem þarna er um að ræða. Ég sagði í minni fyrri ræðu, að þetta hefði verið rætt við stofnun h/f Hærings. Og þar kom það sjónarmið, að þar sem Síldarverksmiðjur ríkisins væru aðili þarna og legðu fram fé, væri vafasamt að hafa þessi forréttindi. Hins vegar lögðu ýmsir allmikið upp úr því að koma þessu ákvæði fram. Það getur verið, að þeir, sem ekki vilja sækjast eftir því að fá einstaklingsframtakið til þess að leggja fé í fyrirtæki eins og þetta, vilji ekki vera með því að vinna þetta til. En það var ekki annað að heyra en það fengi hljómgrunn hjá þeim, sem stofnuðu til þessa félagsskapar, og vísa ég um það í umr. í bæjarstjórn Rvíkur. - Þá kom fram hjá hv. 2. þm. S-M. ósk um, að nefnd, sem fengi málið til athugunar, athugaði um þetta atriði sérstaklega. Og það fyndist mér eðlilegt, sérstaklega til þess að upplýsa málið betur fyrir hv. þm., sem vaða í svo mikilli villu og svima um þetta mál eins og hv. 2. þm. S-M., og ef hv. þm telja nokkra ástæðu til þess, þá að athuga einhverjar aðgerðir í þessu sambandi. Nú er á það að líta, að hér er ekki um fé Síldarverksmiðja ríkisins og ríkissjóðs að ræða nema að einum fjórða hluta í fyrirtækinu. Og ég verð því að álíta þetta forgangsréttarákvæði hættulaust og skaðlaust. Og þetta er ekki komið frá h/f Hæringi og ekki frá neinum fáum ríkum mönnum, sem ætli að nota sér góða aðstöðu þarna, meðan aðrir fátækir útgerðarmenn á Austur-, Vestur- og Norðurlandi geti ekki notið sömu kjara, heldur er þetta í fyrstu komið frá L.Í.Ú., þannig að Landssambandið stofnaði h/f Hafsíld með útvegsmönnum, sem svo settu fram þessa kröfu. Og L.Í.Ú. er samtök útvegsmanna um land allt. Ég taldi rétt að láta það, sem ég nú hef sagt, koma hér fram, til þess að leiðrétta misskilning hjá hv. 2. þm. S-M., sem mig furðar á, að skuli hafa getað komið hér fram, vegna þess að hann hefur fylgzt með þessum málum, því að hann hefur a.m.k. haft aðstöðu til þess að fylgjast með þessu á fundum L.Í.Ú., því að þar hefur hann oft komið við sögu. Varðandi það, sem snertir afköst í síldarbræðslu við Faxaflóa, þá er það rangt hjá hv. 2. þm. S-M., að það bæti síður en svo úr skák, þó að þetta skip kæmi, vegna þess að þessi forréttindi fylgi því. því að forréttindi viðkomandi einni verksmiðju verða því minni hætta, ef hægt er að hafa meiri möguleika til þess fyrir skip að afsetja afla sinn vegna þess að þetta síldarbræðsluskip kemur. Þá sagði þessi sami hv. þm., að ráðagerðin um, að aukning bræðsluverksmiðjanna hér við flóann gæti orðið fyrir haustið, gæti með engu móti rætzt. Ég álít þvert á móti, að líkurnar séu meiri fyrir því, að þær vonir, sem margir hafa gert sér um, að þetta geti orðið, geti rætzt. Að því leyti sem ég sem fulltrúi frá Reykjavíkurbæ átti aðild að þessu, þá er svo fráleitt, að ég telji hér um að ræða hættulega sérréttindaaðstöðu eða sérréttindaaðstöðu fárra ríkra manna. Og það kom reyndar hvergi fram við undirbúning málsins, að það gæti verið um það að ræða, að hér væri verið að skapa sérréttindaaðstöðu handa fáum útvegsmönnum, heldur var það aðalatriðið, sem alla aðila hlýtur að skipta mestu í þessu, að hér var stofnað til samvinnu fleiri aðila um það að bæta aðstöðuna til síldarbræðslu hér við Faxaflóa. - Ég get einnig upplýst, að af hálfu Reykjavíkurbæjar hefur ekki verið látið sitja við þann þátt einan, sem hann hefur átt í að koma þessu fyrirtæki á laggirnar, heldur hefur það komið fram af hálfu bæjarins að hafa samvinnu við Keflavík um að auka aðstöðu hennar til síldarvinnslu með því að koma upp samvinnu við þann aðila eða kannske koma upp nýrri síldarverksmiðju hér í Rvík, þar sem þá væri byggt á nýrri vinnsluaðferðum, sem sérstaklega hafa verið rannsakaðar á vegum þessa hlutafélags og gerð betur verið grein fyrir í opinberum blöðum. Þó að ekki sé langt komið enn viðræðum Reykjavíkurbæjar og þessa aðila um þetta mál, þá hefur verið að þessu unnið, og það standa vonir til þess, að stofnun slíkrar síldarverksmiðju komist töluvert áleiðis á þessu ári. Og viðkomandi því að stækka hinar síldarverksmiðjurnar hér, þá sýnist mér það vera of mikil bölsýni hjá hv. 2. þm. S-M., að menn geti ekki gert sér vonir um, að þær stækkanir verði framkvæmdar fyrir næsta haust. Og ég vil upplýsa, að í eina bræðsluna, sem stækka á hér, vantar gufuketil, og ketillinn er til í vélasamstæðu, sem Óskar Halldórsson á á Siglufirði og meiningin er, að h/f Hæringur fái. En ef þessu félagi heppnast að fá skip til síldarbræðslustarfrækslu, er gert ráð fyrir að fá gufuketil þar. Hæstv. ríkisstj. og fjárhagsráð hafa sýnt mjög mikinn góðvilja og skilning á því að aðstoða þetta umrædda síldarbræðslufyrirtæki í baráttunni fyrir því að koma upp þessari verksmiðju fyrir næsta haust. með því að ekki þurfi að standa á gjaldeyri til skipakaupanna. Því að hér er við mjög mikla erfiðleika að etja á mörgum sviðum. En sá erfiðleiki má ekki gleymast, að tíminn er mjög naumur. Og sérhver töf, sem kann að verða á framkvæmd þessa verks, að koma upp síldarverksmiðjuskipi og síldarbræðslutækjum við Faxaflóa, getur orðið tuga milljóna kr. virði. Þess vegna er það mikils virði, að þetta mál mæti góðum skilningi hjá því opinbera, ríkisstj. og fjárhagsráði.



Herra forseti. Lög um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum eru ekki að ófyrirsynju sett. Samkvæmt 3. kafla l. er svo til ætlazt, að hafin verði herferð í landinu gegn heilsuspillandi íbúðum. Bæjarstjórnum í kaupstöðum og kauptúnum var með þessu sett það mark að útrýma slíku húsnæði. Þeim var gert það að skyldu að láta fara fram ýtarlega rannsókn á ástandinu í þessum málum, og gegn þessu hét svo ríkið að lána. með hagkvæmum kjörum 85% af byggingarkostnaði slíkra húsa. Á þetta hefur verið bent rækilega af mér og fleiri þm. á sínum tíma, en þá fékk það ekki hljómgrunn. En reynslan hefur sýnt okkur, að við vorum ekki of svartsýnir í þessum efnum. Nú hefur komið í ljós, að löggjöfin hefur gengið of illa frá þessu, og rökstyður það skoðun mína, að þessi l., eða sérstaklega 3. kaflinu, hafi ekki verið sett að ófyrirsynju. Þessi húsrannsókn takmarkaðist að vísu við braggaíbúðir og kjallaraíbúðir. Tveir menn, sem áður fengust við slíkar rannsóknir, voru látnir skoða húsnæðið og gefa héraðslækni skýrslu. Að þeirri athugun lokinni skoðaði héraðslæknir einstaka íbúðir. þar sem honum fannst ekki fullljóst í skýrslunni, hvernig ástandið væri. Síðan var úrskurðað, hverjar voru taldar heilsuspillandi. Niðurstaðan af þessum athugunum varð sú, að 652 íbúðir voru úrskurðaðar heilsuspillandi fyrir röskum tveimur árum. Nú her að undirstrika, að þegar þessi úrskurður var felldur, var rannsókn ekki lokið, ekki einu sinni lokið að skoða allar kjallaraíbúðir. Þá hafði ekki verið lokið við að skoða ýmsar skúrbyggingar og bráðabirgðabyggingar, sem finnast víðs vegar í bænum, né heldur íbúðir, sem bærinn leyfir að byggja á erfðafestulöndum í Fossvogi og viðar. þær eru bundnar þeim skilyrðum frá bæjarins hálfu, að gólfflötur má ekki vera stærri en 25 m2. Var það gert til þess að tryggt væri, að þarna væri aðeins um sumarbústaði að ræða. Í þessum íbúðum, ef kalla má svo, er búið nærri öllum. Mega allir gera sér ljóst, að slíkar íbúðir fyrir fjölskyldur hljóta að vera heilsuspillandi. Það er ekki efamál, að talan 652 heilsuspillandi íbúðir er of lág, og má ætla, að hana megi margfalda með 2. Reykjavíkurbær hefur hafizt handa um að reyna að bæta úr þessu með því að reisa hús við Skúlagötu, sem var um 72 íbúðir. 8 íbúðum var ráðstafað á þann hátt, sem ekki er hægt að telja í sambandi við það að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Eftir eru þá 64 íbúðir, sem ríkið mætti vitaskuld fella undir 3. kafla l. um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Þá var ákveðið, að í 13 af þessum 64 íbúðum væri flutt fólk úr svo kölluðum „Selbúðum“. Þær voru ekki úrskurðaðar sem heilsuspillandi íbúðir, heldur rýmdar vegna þess, að þar átti að setja upp verbúð fyrir sjómenn, sem dvelja hér á vertíðinni. Það þótti meiri nauðsyn að breyta þessu en flytja fólk úr heilsuspillandi íbúðum. En þá eru eftir 588 íbúðir, sem héraðslæknir úrskurðaði heilsuspillandi. Þá eru í smiðum 32 íbúðir á vegum Reykjavíkurbæjar, sem ætla mætti, að kæmu upp í þessa þörf. Þær verða væntanlega tilbúnar einhvern tíma í sumar, og er þá eftir af hinum úrskurðuðu íbúðum 556. Síðan hefur Reykjavíkurbær ákveðið að byggja 2 hús með 64 íbúðum. Þessar upplýsingar hafa verið gefnar til þess að sýna fram á, að 3. kafli l. um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum var ekki settur að ófyrirsynju, heldur vegna knýjandi og brýnna þarfa. Ég vil þó taka það fram, að ég hygg það rétt mælt hjá hv. Þm. N-Ísf., að ástandið í þessu efni muni vera viða eins slæmt eða verra en í Reykjavík. Hann lét þau orð falla, að hinar svo kölluðu Pólabyggingar hér í Rvík mundu þykja góð salarkynni borið saman við smáíbúðir í kaupstöðum landsins. Ég vil nú taka það fram, að Pólabyggingarnar hafa ekki verið úrskurðaðar heilsuspillandi, en mjög lélegar. Séu þessar fullyrðingar réttar hjá hv. þm. N-Ísf., þá er ástandið þar slæmt. Því segi ég það, að ég veit ekki, hvaða skylda hvílir þyngra á herðum íslenzka þjóðfélagsins en einmitt að leysa þetta vandamál, einmitt að framkvæma 3. kafla l. um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kauptúnum. Það er staðreynd, sem allir þekkja og viðurkenna, að þjóð okkar hefur búið frá ómunatíð í moldarkofum. Það er fyrst þessi kynslóð, sem tekur að reisa varanleg og góð hús, og það er hlutverk þessarar kynslóðar að hýsa svo landið, að allir landsmenn geti búið í sæmilegum húsum. Nú kemur hæstv. ríkisstj. með frv. til 1. um að fresta framkvæmd 3. kafla þessara nauðsynlegu l.. og í Ed. er bætt við, að bæjarfél. séu einnig leyst undan þessari skyldu, sem á þau er lögð með þessum kafla. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. N-Ísf. sagði, að mér finnst það furðuleg ráðstöfun. Ég hefði nú haldið, að það væri ástæða til þess, að hæstv. ríkisstj. gæfi okkur þm. skýrslu um, hvað ýmsar framkvæmdir, sem hún hefur nú með höndum, kosta, áður en ætlazt er til, að við samþ. slíkt afturhvarf, sem hér er lagt til. Hvað kostar skömmtunarskrifstofan, fjárhagsráð og yfirleitt allar þær mörgu stofnanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur sett á laggirnar? Það er vissulega þess vert að fá þessar upplýsingar. Einhvers staðar verður að spara, en hvort virkilega á að byrja á því að fella niður framlög til þess að koma þjóðinni inn í mannsæmandi hús, það er vafamál. Ég sé ekki ástæðu til þess á þessu stigi að fjölyrða mikið um þetta. Ég vildi aðeins láta þessar upplýsingar koma fram, til athugunar fyrir n., og undirstrika það, sem ég hygg rétt hjá hv. þm. N-Ísf., að ástandið sé víða verra og jafnvel miklu verra. Þegar þetta er lagt saman, sem ég hef upplýst, og það. sem hv. þm. N-Ísf. hefur getið, þá fæ ég ekki skilið, að mjög margir þm. geti verið þeirrar skoðunar, að það sé rétt að fresta framkvæmd þessara h Hv. þm. N-Ísf. hefur boðað breyt. á frv., og mun ég styðja þá brtt., þó að ég líti þannig á málið, að hún sé óþörf, því að ég mun eindregið standa á móti því og hindra, að þessum kafla verði frestað, og óska, að sem flestir þm. gætu orðið sammála um þá afstöðu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. á þessu stigi málsins, en að gefnu tilefni frá hv. 2. þm. Reykv. vil ég samt þegar við þessa 1. umr. málsins láta í ljós skoðun mína og afstöðu til fyrsta málsl. I. gr. í þessu frv., sem hér er til umr. Ég er andvígur frestun þeirri, sem felst í fyrsta málsl. 1. gr., og mun greiða atkv. gegn honum. Ég er algerlega sammála þeim rökum, sem fram komu hjá hv. þm. 1-Ísf. og 6. þm. Reykv. um, að þessi l. hafi verið sett af brýnni nauðsyn og fyllsta ástæða sé til þess að fylgja þeim l. sem fastast fram. Ég tel því stefnt í öfuga átt. ef stigið er það spor að hverfa frá framkvæmd þessara nauðsynlegu laga. Á þessu stigi skal ég ekki eyða tíma í að rökstyðja þetta frekar. Það hefur þegar verið gert af hv. þm. N-Ísf. og 6. þm. Reykv. Ég vildi aðeins láfa þessa skoðun í ljós við þessa umr. og mun greiða atkv. gegn því, að umrædd l. skuli ekki koma til framkvæmda að því leyti, sem hér um ræðir.



Mér skilst á forseta, að tilætlunin sé að halda næturfund í þessari d. Mér þykja það nokkuð ströng vinnubrögð, þar sem fundur hófst klukkan 10 í morgun og til þess ætlazt, að þm. standi í útvarpsumræðum í kvöld og annað kvöld. Ég vil mótmæla þessum vinnubrögðum og vil, að borið sé undir atkvæði þm., hvort þessu eigi að fara fram.

Forseti (BG): Ég sé ekkert á móti því að taka til greina þessa ósk hv. þm.