Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á dagskrá þessa fundar er frv. til laga um húsnæðismál, Húsnæðisstofnun ríkisins, frv. [123. mál, Nd.] (þskj. 765, 691, 6, 12, 13, 16, 761). - 3. umr. Þetta er ekki nýlunda á dagskrá hv. deildar. Það er búið að vera hér á fjórum fundum. Þetta er fimmti fundurinn, sem málið er á dagskrá. Fyrir nokkrum dögum, allmörgum reyndar, óskaði stjórnarliðið mjög ákveðið eftir því að þetta mál fengi rækilega meðferð og hraða umr. við 2. umr. málsins, svo að það kæmist hið skjótasta til Ed. Atkvgr. lauk svo eins og kunnugt er frá 2. umr. En síðan hefur málið verið fast, járn í járn, vegna þess að stjórnarliðið hefur ekki komið sér saman. Í þessu frv. eru ýmis ákvæði sem við erum andvígir, Alþb.-menn. Og það hefur komið fram að fleiri stjórnarandstöðuflokkar hafa ýmislegt við frv. að athuga. Þó eru í frv. ýmis ákvæði sem eru til bóta í húsnæðismálum og því ástæða til þess auðvitað að leggja áherslu á að frv. fái hér þinglega meðferð, ekki aðeins hér í hv. Nd. heldur einnig í hv. Ed. Deilumál stjórnarflokkanna er það, eins og alþjóð veit, að þeir eru ekki sammála um hvort húsnæðissamvinnufélög eiga rétt til lána úr Byggingarsjóði verkamanna. Sjálfstfl. og fulltrúar hans hafa haldið því fram að húsnæðissamvinnufélög eigi ekki þennan rétt. Aðrir hafa haldið því fram að húsnæðissamvinnufélög geti átt þennan rétt, enda uppfylli húsnæðissamvinnufélögin önnur skilyrði kaflans um félagslegar íbúðabyggingar í húsnæðislánafrv. Ég tel það algjöra óhæfu að ósamkomulag stjórnarliðsins verði til að stöðva afgreiðslu máls af þessu tagi eins og hér hefur gerst núna sólarhringum saman. Það er útilokað fyrir stjórnarliðið að gera kröfur til þess að þingið afgreiði hér mál svo að segja á færibandi á meðan þetta mál er óuppgert. Það verður að fást botn í það hvaða afstöðu menn hafa í þessu efni. Nú er það svo, herra forseti, að það frv. sem hér liggur fyrir er með brtt. við c-lið 33. gr. sem er sama brtt. og flutt var af fráfarandi ríkisstj. á síðasta þingi. Þar var við það miðað og kom fram í ummælum ýmissa þm., m. a. hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, að hér væri um að ræða jákvætt ákvæði í frv. og eðlilegt að stuðla að framgangi þess. Í tilefni af því að hv. formaður þingflokks Sjálfstfl. hefur lýst því yfir á opinberum vettvangi að nauðsynlegt sé að fresta þinginu til að ríkisstj. geti fengið tíma til að sleikja sárin, vegna þess að stjórnarflokkarnir koma sér yfirleitt ekki saman um neitt þessa dagana og það sem flutt er einn daginn í nefnd að morgni af stjórnarliðinu er fellt í hinum stjórnarflokknum að kvöldi, í tilefni af þessu ósamkomutagi stjórnarflokkanna og þeirra tafa sem húsnæðismálin hafa orðið fyrir vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Hvenær má vænta þess að stjórnarliðið treysti sér til að taka á dagskrá frv. til laga um Húsnæðisstofnun ríkisins, 123. mál Nd.?



Herra forseti. Það er ekki afráðið enn.



Herra forseti. Hið stutta og fáorða svar hæstv. forsrh. staðfestir þann ágreining sem er innan ríkisstj. í þessu máli og þann mikla vanda sem hún á við að glíma við að ljúka þinghaldinu. Það er greinilegt að till. hv. þm. Ólafs G. Einarssonar, um að fresta þinghaldinu svo að stjórnarflokkarnir geti komið sér saman, hefur verið á rökum reist. Ég hvet stjórnarliðið til að halda þannig á málum að hér verði hægt að afgreiða þetta mál. Sjálfstfl. hefur í rauninni lýst því yfir að hann hafi sérstöðu í þessu máli. Ef hann vill útiloka húsnæðissamvinnufélagið Búseta og önnur húsnæðissamvinnufélög frá lánum skv. kaflanum um félagslegar íbúðabyggingar, þá verður hann að fella c-lið 33. gr. Takist Sjálfstfl. það ekki, þá er ljóst að þingið hafnar skilningi Sjálfstfl. á þessu máli.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. deildarinnar sem liggur fyrir á þskj. 831. Nefndin hefur athugað þetta frv. á mörgum fundum. Nefndin aflaði fjölmargra gagna varðandi málið og kvaddi á fund sinn eftirtalda aðila: Jón Sigurðsson forstjóra Þjóðhagsstofnunar, Bjarna Braga Jónsson frá Seðlabankanum, Magnús Pétursson hagsýslustjóra, Hallgrím Snorrason frá Þjóðhagsstofnun, Ásmund Stefánsson forseta Alþýðusambands Íslands, Björn Björnsson hagfræðing Alþýðusambands Íslands, Vilhjálm Egilsson hagfræðing Vinnuveitendasambands Íslands, Björn Önundarson og Helga Sigvaldason frá Tryggingastofnun ríkisins, Örlyg Geirsson frá menntmrn., Sigurjón Valdimarsson frá Lánasjóði ísl. námsmanna, Björn Friðfinnsson formann Sambands ísl. sveitarfélaga, Magnús Guðjónsson framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga, Jón Sæmund Sigurjónsson heilbr.- og trmrn., Hákon Sigurgrímsson framkvæmdastjóra Stéttarsambands bænda, Egil Bjarnason frá Framleiðsluráði landbúnaðarins, Sigurð Þórðarson fjmrn., Sigurð Helgason menntmrn., Má Elísson frá Fiskveiðasjóði og Stefán Pálsson frá Búnaðarbankanum. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 736, með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj. Undir þetta nál. rita Páll Pétursson, Þorsteinn Pálsson, Friðrik Sophusson og Halldór Blöndal. Brtt. frá meiri hl. liggja fyrir á þskj. 832. 1. brtt. er svohljóðandi: „Á eftir 16. gr. frv. komi svohljóðandi ný grein og breytist töluröð annarra greina skv. því: 48. gr. laga nr. 63/1974, um grunnskóla, orðist svo: Í 7.–9. bekk grunnskóla skulu deildir eigi vera færri en aldursflokkar þeir sem sækja þessa bekki skólans, nema menntmrn. heimili annað í samráði við viðkomandi skólayfirvöld. Til þess að 8.–9. bekk grunnskóla verði haldið uppi í skólahverfi má meðalfjöldi nemenda í deild ekki vera minni en 12, nema að fenginni heimild menntmrn.“ Undanfarna daga hefur nokkur umr. orðið um orðalag þessarar greinar, en samkomulag varð um þá niðurstöðu sem ég var nú að lesa. Samkennsla í fámennum bekkjum getur vissulega átt rétt á sér og það er eðlilegt að hún sé háð samþykki skólayfirvalda á hverjum stað. Ég held að það sé mikilvægt að leitast við að spara í skólakerfinu eins og annars staðar í rekstri ríkisins, en ég tel eðlilegt að ekki sé einungis sparað í litlum skólum á landsbyggðinni. Það er eðlilegt að það gildi um alla skóla, hvar sem þeir eru staðsettir. Það er víða hægt að koma sparnaðinum við. Það er vel hægt að hugsa sér að hinkra með lengingu forskólans, bæði að auka ekki kennslu í 6 ára bekk og eins að hinkra með að hefja kennslu 5 ára barna. Margir fræðslustjórar benda á að e. t. v. næðist sami árangur við dönskukennslu í grunnskólum þótt dönskukennslan yrði ekki hafin fyrr en í 7. bekk. Og sjálfsagt er það margt fleira sem mætti spara. Ég veit að hæstv. menntmrh. og hans liðsmenn í. ráðuneyti eru allir af vilja gerðir að leita sparnaðarleiða og það mun ekki standa á okkur framsóknarmönnum að leggja þeim lið um skynsamleg úrræði. En ég legg áherslu á að sá sparnaður gangi sem víðast um skólakerfið, en ekki einungis til fárra skóla. 2. brtt. á þskj. 832 er einungis leiðrétting við 20. gr. frv. Sú grein fjallar um barnabótaauka og breytingin er í því fólgin að við leiðréttum töluna 2.4% en þar á að vera og hefur alltaf átt að vera 1.2%. Þá er greinin svohljóðandi er leiðréttingin hefur náð fram að ganga: „Barnabótaauki vegna barna á framfæri hjóna skerðist um 1.2% af því sem eignarskattsstofn hvors hjóna um sig fer fram úr 750 þús. kr., uns hann fellur niður er eignarskattsstofn hvors hjóna nær 1250 þús. kr. Á sama hátt skerðist barnabótaauki vegna barna á framfæri einstæðra foreldra um 1.2% af því sem eignarskattsstofn foreldris fer fram úr 1 millj. kr., uns hann fellur niður er eignarskattsstofn foreldris nær 1500 þús. kr.“ 3. brtt. á þskj. 832 varðar lántökuheimild Framkvæmdasjóðs og að sjálfsögðu er lántökuheimild þessi bundin samþykki ríkisstj. 28. gr. kæmi þá til með að hljóða þannig ef brtt. verður samþykkt: „Framkvæmdasjóði Íslands er heimilt að fengnu samþykki ríkisstj. að taka erlend lán á árinu 1984 að fjárhæð 680 millj. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt og endurlána til atvinnuvega“. Eins og fram kom í nál. hefur þetta frv. fengið allítarlega umfjöllun í fjh.- og viðskn. deildarinnar. Ég vil einungis hér og nú bæta því við að sjálfsagt eigum við allir, sem að þessu meirihlutaáliti stöndum, það sameiginlegt að við hefðum getað hugsað okkur frv. einhvern veginn öðruvísi. Þetta frv. er ófullkomið eins og önnur mannanna verk og það byggist á samkomulagi margra aðila. Það nær ekki nógu langt til þess að leysa fjármálavanda ríkisins, sem vissulega er brýnt að leysa, en það er skref í áttina, að vísu stutt skref, en skref sem er nauðsynlegt að taka. Ég læt máli mínu lokið að sinni, herra forseti.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. var að ljúka máli sínu með nokkuð sérkennilegum hætti. Hann baðst afsökunar á málinu sem hann var að mæla fyrir. Honum er vorkunn. Það frv. sem hér er á ferðinni leysir engan vanda í ríkisfjármálum, veltir vandanum yfir á næstu ár með stórfelldum erlendum lántökum í rekstri ríkisins. Þegar hæstv. forsrh. mælti fyrir þessu frv. fyrir nokkrum dögum 4. maí s. l., komst hann m. a. svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Afleiðingar efnahagskreppunnar í heiminum, sem hófst 1979 með stórfelldri olíuverðshækkun, hrun loðnustofnsins 1981 og mikill samdráttur í þorskafla á árinu 1982 komu af fullum þunga fram í efnahagsmálum landsmanna á fyrri hluta ársins 1983. Þessir erfiðleikar í efnahagsmálum eru þeir mestu sem þjóðin hefur átt við að glíma frá stofnun lýðveldisins. Áhrifin urðu meiri og alvarlegri vegna þess að ekki náðist samstaða um nægilega ákveðnar og harðar viðnámsaðgerðir á árinu 1982 og í upphafi ársins 1983.“ Ég hygg að þau orð, sem hæstv. forsrh. sagði og ég vitnaði hér til og vísa til síðustu ríkisstj., séu að mörgu leyti ágæt lýsing á þeim mikla vanda sem hún átti við að glíma. Það er úf af fyrir sig rétt að verulegt vandamál kom þá upp vegna þess að ekki náðist samstaða í þeirri stjórn um nægilega harðar og ákveðnar viðnámsaðgerðir. Það stafaði m. a. af því að stjórnina skorti meiri hl. til þess að koma málum fram hér í hv. Nd. Ég hygg með þessu samkomulagsleysi á árinu 1982 og 1983 hafi verið um að ræða kaflaskipti í starfi þáv. ríkisstj. Ég tel jafnframt, herra forseti, að núna stöndum við frammi fyrir nákvæmlega sams konar kaflaskiptum í starfi núv. ríkisstj. Vandi núv. ríkisstj. stafar hins vegar ekki af því að hún hafi knappan meiri hl. í Nd. eða í Ed. þingsins, hún hefur stóran meiri hl. Vandi ríkisstj. núna stafar af því að hún nær ekki samkomulagi um áframhaldið sem ákveðið var þegar ríkisstj. var mynduð. Ríkisstj. Steingríms Hermannssonar náði strax í upphafi samkomulagi um kauplækkunaraðgerðir, flokkarnir náðu saman um þær. Í stjórnarmyndunartilraun Geirs Hallgrímssonar, sem lauk að mig minnir 12. maí 1983 þegar slitnaði upp úr þeirri tilraun, lýsti hann því yfir: Samkomulag er um að rjúfa samhengi verðlags og launa en ósamkomulag um framhaldið. - Það var af þeirri ástæðu sem Geir Hallgrímsson lauk ekki við stjórnarmyndunartilraun sína með Framsfl. Þessir flokkar náðu síðan saman aftur og mynduðu stjórn án þess að ná samkomulagi um framhaldið. Þeir náðu aldrei betur saman en þeir höfðu gert áður en slitnaði upp úr stjórnarmyndunartilraun Geirs Hallgrímssonar. Í rauninni breyttist ekkert efnislega í málinu annað en það að Sjálfstfl. hafði haldið þannig á málum að Geir Hallgrímsson varð ekki forsrh. þessarar stjórnar heldur Steingrímur Hermannsson. Ríkisstj. stendur núna frammi fyrir gífurlegum vanda í ríkisfjármálum og peningamálum vegna óstjórnar í þeim efnum. Hún getur ekki tekið á þeim málum, hún getur ekki leyst þau mál sem skyldi, hún nær ekki saman. Vandinn magnast af þeim ástæðum og honum er velt á undan sér og menn vísa honum á framtíðina. Hún er byrjuð að deyja, þessi ríkisstj. Það er bersýnilegt að hún ræður ekki við vandann, það er hugsanlegt að hún sitji lengi enn -  Þetta er í rauninni bein viðurkenning á því að stjórnina hefur þegar borið upp á sker, enda geta þessir tveir flokkar ekki náð saman um neitt annað en að lækka kaupið. Þessir tveir flokkar geta ekki komið sér saman um að brjóta niður og breyta því þunga kerfi yfirbyggingar sem er í þessu þjóðfélagi vegna þess að þetta kerfi hefur orðið til á vegum þessara tveggja flokka og þeir taka líf sitt úr þessu kerfi. Þess vegna datt engum manni í hug að þessir flokkar gætu nokkurn tíma stuðlað að þeim kerfisbreytingum í þjóðfélaginu sem nauðsynlegar eru ef á að ná varanlegum árangri í efnahagsmálum. Einu kerfisbreytingarnar, sem þessir tveir flokkar hafa komið sér niður á, eru að skera niður félagslega þjónustu og einu kerfisbreytingarnar, sem þeir gera till. um í þessu frv., er að lækka sjúkradagpeninga húsmæðra og fella niður greiðslur fyrir tannlækningar. Það er atlagan að kerfinu sem Framsfl. og Sjálfstfl. eru með till. um hér. Allt annað eru í rauninni till. um að taka erlend lán til að leysa vandann. Þessu, herra forseti, er nauðsynlegt að menn átti sig á, að núv. ríkisstj., sem ég er sannfærður um að hefur vissulega haft verulegan stuðning, m. a. vegna þess að verðbólgutölur hafa lækkað, stendur núna á krossgötum að mínu mati. Þetta frv. er viðurkenning á því að ríkisstj. getur ekki meir. Hún gat lækkað kaupið í fyrra í skjóli hinnar ógnvænlegu verðbólgu sem þá var um að ræða, en þar með er hennar örendi þrotið. Hún kemst ekki lengra því hún nær ekki saman um neitt. Hún er forustulaus, þar þvælist hver fyrir öðrum. Yfirlýsingar ráðh. undanfarna daga og vikur í útvarpi og fjölmiðlum og sjónvarpi hafa verið sláandi sönnun þess hvernig komið er á stjórnarheimilinu. Minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. skilar nál. á þskj. 829. Ég ætla að fara yfir þetta nál., en það er á þessa leið, herra forseti: „Minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. er skipaður fulltrúum Alþb., Alþfl. og Bandalags jafnaðarmanna. Þm. Samtaka um kvennalista, Guðrún Agnarsdóttir, sem hefur tekið þátt í störfum fjh.- og viðskn., stendur einnig að þessu nál. Minni hl. er andvígur þeim till. sem fetast í frv. þessu um erlendar lántökur. Minni hl. bendir á eftirfarandi atriði: Með frv. er gert ráð fyrir því að halli ríkissjóðs á þessu ári verði yfir 1 milljarð kr. Þá er gert ráð fyrir því að auka erlendar lántökur um 2 milljarða kr. eða um 68 millj. dollara. Þannig eru erlendar skuldir auknar verulega frá því sem gert hafði verið ráð fyrir, en ríkisstj. setti sér í upphafi ferils síns að draga úr erlendum skuldum frá því sem var þegar hún tók við. Það alvarlegasta við erlendu skuldirnar er að fjármunina á að nota til verkefna sem ekki tengjast framkvæmdum af neinu tagi, heldur til almennra útgjalda. 1. Gert er ráð fyrir að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga taki erlent lán vegna uppgjörs á meðlagsskuldum Innheimtustofnunar sveitarfélaga við Tryggingastofnun ríkisins. Þetta er í fyrsta sinn sem Jöfnunarsjóði sveitarfélaga er ætlað að taka erlent lán. 2. Gert er ráð fyrir að 190 millj. kr. af hinni erlendu lántöku verði notaðar til húsnæðislána. Hefur húsnæðiskerfið aldrei fyrr komist í slíkar ógöngur að félmrh. neyðist til þess að taka þangað erlent lán. 3. Gert er ráð fyrir að verja 300 millj. kr. til þess að gera upp lausaskuldir sjávarútvegsins án þess að neitt liggi fyrir um það hvernig því uppgjöri verði háttað. 4. Í frv. er miðað við að tekin verði erlend lán að upphæð 80 millj. kr. til þess að gera upp lausaskuldir bænda. 5. Í frv. er ríkissjóði ætlað að taka lán til rekstrar svo nemur mörg hundruð millj. kr. eða 700–800 millj. kr. Má heita að erlenda lántakan handa ríkissjóði standist nokkurn veginn á við þá tekjustofna sem ríkissjóður hefur fellt niður, m. a. með því að lækka skatta á fyrirtækjum frá því sem verið hefur. Þannig er í raun um það að ræða að ríkissjóður taki lán í erlendri mynt til þess að greiða niður skatta fyrirtækjanna í landinu. Í þessu sambandi má minna á að sú aukning á erlendum skuldum, sem frv. gerir ráð fyrir, jafngildir útflutningsverðmætum fimmtungs þorskafurða ársins 1984 eins og horfur eru nú. Þá er fróðlegt að gera sér grein fyrir því að 2 milljarða skuldaaukning jafngildir verðmætasköpun 3500 vinnandi manna í heilt ár. Er þá miðað við að þjóðarframleiðslan sé um 66 milljarðar og fjöldi vinnandi manna í landinu um 117 þús. Þannig er bersýnilega verið að henda í súginn stórfelldum verðmætum vegna óstjórnar í ríkisfjármálum. Þegar fjárlagafrv. var til meðferðar bentu talsmenn stjórnarandstöðunnar á að þar vantaði bersýnilega hundruð millj. kr. Viðurkenning fjmrh. á gatinu stóra er til marks um það að sú gagnrýni stjórnarandstöðunnar var á rökum reist. Þegar lánsfjárlögin voru til meðferðar bentu fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna einnig á að lánsfjárvandinn væri mun stærri en þar var gert ráð fyrir. Einnig þetta er nú viðurkennt af stjórnarliðinu. Í frv. felst engin lausn á vanda ríkissjóðs. Vandanum velta menn á undan sér yfir á næstu ár og komandi kynslóðir með erlendum lántökum. Innan stjórnarliðsins gætir enda vaxandi óánægju með vinnubrögð stjórnarinnar. Þar er hver höndin upp á móti annarri. Þess vegna hefur dregist í tvo mánuði að stjórnin legði tillögur fyrir þingið. Þegar tillögurnar birtast kemur í ljós að ágreiningur er um einstakar tillögur innan stjórnarflokkanna auk þess sem einstakir ráðh. hafa tafið meðferð málsins með því að senda frá sér tillögur án þess að stjórnarflokkarnir hafi samþykkt þær. Þannig lagði menntmrh. fram till. til fjh.- og viðskn. Nd. sem var samdægurs felld í öðrum stjórnarflokknum. Auk þess er ljóst að frv. hefur í för með sér hættu á aukinni verðbólgu frá því sem ella hefur verið gert ráð fyrir. Líkur eru á að þessi vandi fari vaxandi þegar á árið liður. Hluti frv. fjallar sérstaklega um skerðingu á félagslegum réttindum. Þar er um að ræða niðurskurð á framlögum til félagslegrar þjónustu sérstaklega vegna tannviðgerða og sjúkradagpeninga. Í bréfi frá forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að niðurskurður sjúkradagpeninga kemur einkum niður á húsmæðrum, námsmönnum og verkafólki sem hefur ekki áunnið sér rétt til sjúkradagpeninga hjá atvinnurekanda. Af þessum ástæðum munu stjórnarandstöðuflokkarnir greiða atkv. gegn þeim greinum frv. sem um þessi mál fjalla. Hins vegar munu stjórnarandstöðuflokkarnir greiða atkv. með 11. gr. frv. sem fjallar um heimild til heilbrrh. til þess að gefa út gjaldskrá fyrir tannlækna. Þá munu flokkarnir styðja þær greinar sem eru framkvæmd á samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins frá því í febrúarmánuði s. l. Við meðferð málsins í nefnd kom fram að það er ætlun ríkisstj. að margfalda greiðslur sjúklinga til heilbrigðiskerfisins frá því sem verið hefur. Er gert ráð fyrir því að á næstunni verði gefnar út reglugerðir um stórfelldar hækkanir lyfja og sérfræðigjalda, þar með talin röntgenþjónusta og göngudeildargjöld, og um hækkun á þjónustu heilsugæslulækna. Ekki er gert ráð fyrir minni hlutfallslegri hækkun á þessum gjöldum vegna aldraðra og öryrkja skv. þeim upplýsingum sem þingnefndinni bárust frá heilbr.- og trmrn. Námsmenn verða fyrir sérstakri árás skv. frv. Þar virðist gert ráð fyrir að lánshlutfallið lækki í 60% á síðari hluta ársins frá þeim 95% sem hefur verið miðað við á fyrri hluta ársins. Er þá miðað við óbreyttan fjölda námsmanna og verðtagsforsendur sem tæplega standast. Er talið að námslán hafi ekki verið lægri en 60% í hálfan annan áratug. Það kom fram í nefndinni að frv. hefur í för með sér skerðingu á kaupmætti launa frá því sem gert var ráð fyrir þegar kjarasamningarnir voru gerðir. Í fskj. með nál. þessu kemur á daginn að hagdeild Alþýðusambands Íslands telur kaupmáttinn á 4. ársfjórðungi þessa árs verða 3.2% lakari en á síðasta fjórðungi s. l. árs. Þar með er álitlegur hluti umsaminna kauphækkana aftur tekinn með þessum ráðstöfunum ríkisstj. Minni hl. er andvígur þeim ákvæðum sem fjalla um skerðingu á tekjustofnum sveitarfélaga, en þetta er í fyrsta sinn sem gert er ráð fyrir skerðingu á verðtryggðum tekjustofnum sveitarfélaganna. Minni hl. mun greiða atkvæði gegn till. um heimild til aukinnar bindiskyldu Seðlabankans, en það er eitt þeirra mála sem ágreiningur er um í stjórnarflokkunum. Á fundi á Seltjarnarnesi í síðustu viku lýsti varaformaður Sjálfstfl. því yfir að verulegar hættur væru framundan vegna þeirrar erlendu lántöku sem frv. ríkisstj. gerir ráð fyrir. Hann sagði að stjórnarsáttmálann yrði að endurskoða nú þegar ársafmæli ríkisstj. er á næsta leiti. Hann benti einnig á að þrátt fyrir frv. vantaði enn á að staðið yrði við yfirlýsingar ríkisstj. um útgjöld til ýmissa málaflokka, einkum húsnæðismála. Betri lýsing á vinnubrögðum ríkisstj. er tæpast til en Settjarnarnesræða varaformanns Sjálfstfl. Fyrir nákvæmlega einu ári slitnaði upp úr stjórnarmyndunartilraun Sjálfstfl. og Framsfl. Niðurstöðunni var lýst með þessari fyrirsögn í Morgunblaðinu 12. maí 1983: „Samstaða um að rjúfa vísitölutengingu launa og verðtags en ágreiningur um framhaldið.“ Svo virðist sem þetta eigi enn við. Flokkarnir náðu í fyrra saman um kauplækkun, þeir hafa ekki getað komið sér saman um nein önnur úrræði í efnahagsmálum. Ágreiningur er á milli þeirra um kerfisbreytingar á stjórnkerfinu og um allar helstu forsendur ríkisfjármála og peningamála. Í stað þess að viðurkenna uppgjöf sína ákveður ríkisstj. að vísa vandanum á framtíðina með stórfelldum erlendum lántökum. Það er niðurstaðan eftir eins árs stjórn Framsfl. og Sjálfstfl. Alþingi 10. maí 1984. Guðmundur Einarsson, Svavar Gestsson, Kjartan Jóhannsson.“ Þessu nál., herra forseti, fylgja svo allmörg fskj. sem ég ætla að fara lauslega yfir. Fskj. I er frá Hagdeild Alþýðusambands Íslands og sýnir kaupmátt kauptaxta ASI 4. ársfjórðung 1983 sama sem 100. Þar kemur fram að þegar kjarasamningarnir voru gerðir var gert ráð fyrir því að kaupmáttur á síðasta fjórðungi þessa árs yrði um 1/2 prósentustigi lægri en á síðasta fjórðungi ársins 1983. Alþýðusambandið hefur nú endurnýjað þessa áætlun sína og fram kemur í þeirri töflu að gert er ráð fyrir að kaupmáttur launa í lok þessa árs verði 96.8 á móti 100 í lok ársins 1983. Það þýðir að kaupmáttur launa í lok þessa árs er að mati Alþýðusambands Íslands 3.2% lægri en gert var ráð fyrir þegar samningarnir voru gerðir. Þar með er 1. sept.-hækkunin farin eins og hún leggur sig og rúmlega það. Eins og kunnugt er hafa mörg verkalýðsfélög og verkalýðssambönd verið að ræða það að undanförnu hvort nauðsynlegt sé með tilliti til aðgerða stjórnvalda að segja upp kjarasamningum 1. sept. eins og heimild er til. Þegar þetta mál var rætt á fundi fjh.- og viðskn. Nd. kom það fram hjá forseta Alþýðusambands Íslands að vinnubrögð eins og þau sem hér er um að ræða hljóta að ýta undir það, eins og hann orðaði það, að samningum verði sagt upp. Með þessum aðgerðum sínum er því ríkisstj. að grafa undan þeim kjarasamningum sem hún sjálf lýsti yfir að væru hófsamir samningar og taldi að ættu að geta dugað fram á árið 1985. Það er bersýnilegt að með þessu frv. og vinnubrögðum sínum að öðru leyti er ríkisstj. að taka þá áhættu að launafólk telji sig dæmt til þess að rísa upp til andsvara þegar á síðari hluta ársins 1984. Stundum er spurt: Ætlar verkalýðshreyfingin að ráðast til atlögu gegn stefnu stjórnarinnar? Miklu nær væri að setja spurninguna upp á annan veg og benda á að núv. ríkisstj. hefur ráðist gegn verkalýðshreyfingunni í landinu af meiri fantaskap en nokkur önnur stjórn fyrr og síðar og spurningin er þá um það hvort verkalýðshreyfingin í landinu rís upp til varnar andspænis þeim árásum sem ríkisstj. hefur gert á kjör almennings í landinu. Þegar þjóðin stendur frammi fyrir jafnmiklum vanda í efnahagsmálum og hefur verið um að ræða að undanförnu er nauðsynlegt að stjórnvöld, ríkisstj., hver sem hún er, stuðli að samstöðu í landinu, ekki að sundrung. Núv. ríkisstj. er einhver argvítugasta óeiningarstjórn sem setið hefur í landinu. Hún er að efna til ófriðar við launastéttirnar í landinu. Þegar launastéttirnar í landinu hafa unað við hina miklu kjaraskerðingu vegna þess að fólk var orðið dauðlúið á hinni miklu verðbólgu þá ræðst ríkisstj. að kjörum fólks með þessum hætti þó að verkalýðshreyfingin hafi gert kjarasamninga sem talsmenn stjórnarflokkanna hafa talið hófsama og hæfilega að öllu leyti. Hér er um að ræða vinnubrögð sem hljóta að hefna sín. Stundum hefur verið sagt: Íslandi verður ekki stjórnað gegn verkalýðshreyfingunni og hinni stóru fylkingu vinnandi fólks í landinu, yfirgnæfandi meiri hl. landsmanna. Núv. ríkisstj. ætlaði sér að sanna það í upphafi ferils síns að hægt væri að stjórna landinu án þess að hlusta á verkalýðshreyfinguna með því að traðka á réttindum hennar eins og ríkisstj. Steingríms Hermannssonar hefur gert. Ég er sannfærður um að þau vinnubrögð sem hér eru höfð í frammi munu ýta undir það að launafólk í landinu muni sýna það á nýjan leik að landinu verður ekki stjórnað gegn hagsmunum þess eins og þessi ríkisstj. hefur ætlað sér að gera. Á fskj. II, virðulegi forseti, er plagg frá Lánasjóði ísl. námsmanna. Það snertir sérstaklega 2. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir því að samanlögð fjárveiting og lántaka Lánasjóðs ísl. námsmanna verði ekki hærri en 658 millj. kr. á árinu 1984. Lánasjóður ísl. námsmanna kemst að þeirri niðurstöðu að þessi grein frv. þýði það að lánshlutfallið fari niður í 60% af fjárþörf námsmanna á síðari hluta þessa árs. Ég vil beina spurningu til hæstv. forsrh. sem ég lagði fyrir hæstv. menntmrh. við 1. umr. málsins en hún hefur ekki séð ástæðu til að svara: Er það staðfastur ásetningur ríkisstj. að keyra lánshlutfallið niður í 60% á síðari hluta ársins eða kemur til greina að hækka fjárveitingar til Lánasjóðs ísl. námsmanna síðar á árinu? Ég vænti þess að hæstv. forsrh. sjái sér fært að svara þessari spurningu vegna þess að hér er um að ræða svo hrottalegan niðurskurð á lífskjörum þúsunda Íslendinga að það er með öllu ólíðandi og ég hef enga trú á því að námsmenn, svo margir sem þeir eru, þoli þennan niðurskurð. Kjör námsmanna eru misjöfn, það skal tekið fram. Fjöldinn allur af námsmönnum býr sjálfsagt við bærileg kjör í okkar landi, sem betur fer. Síðan er um að ræða verulegan fjölda námsmanna, þúsundir manna, sem eru þannig á vegi staddir að það hlýtur að verða álitamál fyrir þetta fólk hvort það getur stundað nám ef námslánin verða skorin svona niður. Ég held að það væri afskaplega slæmt fyrir framtíðarþróun okkar þjóðfélags ef þessi atlaga að skólakerfinu, menntakerfinu í landinu, heppnast sem ríkisstj. hér reiðir til. Af þeim ástæðum hef ég borið fram þessa fsp. til hæstv. forsrh. Fskj. III fjallar um sama málefni og er frá Stúdentaráði Háskóla Íslands. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Hagsmunanefnd Stúdentaráðs Háskóla Íslands varar stórlega við 2. gr. grv. um að ekki skuli veitt meira fjármagni en þegar hefur verið ákveðið til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Hagsmunanefnd Stúdentaráðs Háskóla Íslands fær ekki séð að þessi áætlun standist, verði eftir sem áður lánað 95% af fjárþörf á haustmánuðum. Það er krafa hagsmunanefndar að ríkið standi við þær lagalegu skuldbindingar sem það hefur tekið á sig gagnvart Lánasjóði ísl. námsmanna og námsmönnum og trúir því ekki að ríkisvaldið hyggist brjóta þau lög eða breyta þeim námsmönnum í óhag.“ - Það er bersýnilega talsverð trú manna í hagsmunanefnd Stúdentaráðs Háskóla Íslands í seinni tíð. „Lánasjóður ísl. námsmanna er eitt öflugasta tækið til að tryggja jafnrétti til náms hér á landi og því frumkrafa að hann fái valdið hlutverki sínu. Hagsmunanefnd skorar því á menntmrh. og alþm. að sjá til þess að staðið verði þannig að málum að Lánasjóður ísl. námsmanna uppfylli þær lögbundnu kröfur sem hann ber gagnvart námsmönnum. Verði 2. gr. frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum látin standa óbreytt er ljóst að Lánasjóður ísl. námsmanna mun ekki uppfylla þessi skilyrði og þar með væri höggvið stórt skarð í fjárhagslegt öryggi námsmanna.“ IV. fskj. í nál. minni hl. snertir sveifarfélögin sérstaklega, en í frv. er vegið mjög að fjárhagslegu sjálfstæði sveitarfélaganna og þar er farið inn á þá braut að festa tekjur Jöfnunarsjóðsins við fjárlagatöluna. Þetta hefur aldrei áður verið gert. Í 7. gr. frv. segir: „Þrátt fyrir ákvæði 9. gr. laga nr. 73/1980 um tekjustofna sveitarfélaga og ákvæði 2. mgr. 1. gr. laga nr. 10/1960 um söluskatt með síðari breytingum skulu greiðslur úr ríkissjóði til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga af söluskattstekjum á árinu 1984 eigi nema hærri fjárhæð en 495 millj. kr. og greiðslur af verðtollstekjum eigi nema hærri fjárhæð en 100 millj. kr.“ Hér eru tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga festar við fjárlagatöluna. Með þessu móti nælir ríkið sér í 30–40 millj. kr. ef ég man rétt úr grg. frv. Forustumenn Sambands ísl. sveitarfélaga voru kallaðir á fund fjh.- og viðskn. Nd. til að svara fyrir þetta atriði. Þeir voru spurðir: Hvað segið þið um þetta, teljið þið þetta viðunandi? Og þeir svöruðu: Við munum ekki mótmæla þessu ákvæði. Ég spurði á móti: Hvaða fundur í stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga samþykkti að mótmæla þessu ákvæði ekki? Og okkur var sagt: Hann var haldinn á föstudaginn var. Ég spurði enn: Fáum við fundargerð þess fundar stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga sem samþykkti að mótmæla ekki? Svarið var já, en við höfum ekki fengið þá fundargerð enn þá. Hins vegar hefur borgarráð Reykjavíkur gert samþykkt um þetta með samhljóða atkv., en í samþykkt borgarráðs og bréfi borgarstjórans í Reykjavík til forsrh. segir, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið: „Herra forsrh. Steingrímur Hermannsson, Stjórnarráðshúsinu, Reykjavík. Á fundi borgarráðs í dag var samþykkt svohljóðandi till.: Borgarráð Reykjavíkur varar alvarlega við því að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga verði skertur. Jöfnunarsjóðurinn er eini tekjustofn sveitarfélaga sem fylgt hefur verðlagi á fjárhagsárinu, en allir aðrir megintekjustofnar sveitarfélaganna eru bundnir við fasta álagningu sem miðast við verðlag og tekjur ársins áður. Með því að festa greiðslur í Jöfnunarsjóð að hámarki við þá krónutölu sem áætluð er í fjárlögum (eða aðra fasta krónutölu) er alvarlega vegið að fjárhagsöryggi sveitarfélaganna þar sem allir megintekjustofnarnir yrðu þá bundnir og ekkert svigrúm til staðar ef til verðlagshækkana kemur á fjárhagsárinu. Borgarráð mótmælir því harðlega að fjárhagsvandi ríkissjóðs sé leystur með því að velta honum að hluta yfir á sveitarfélögin.“ Þannig hefur borgarráð Reykjavíkur tekið samhljóða afstöðu í þessu efni. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. úr því hann er kominn í salinn: Mun ríkisstj. leggja til við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1985 að tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga á því ári verði skertar eins og hér er gert ráð fyrir? Er hér um að ræða skerðingu sem aðeins gildir á árinu 1984 eða er það stefna ríkisstj. að skerða tekjur sveitarfélaganna framvegis eins og hér er gert ráð fyrir? Ég bar fram áðan til hæstv. forsrh. spurningu varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna og ég ætla að endurtaka hana fyrst hæstv. menntmrh. er kominn í salinn. Ég spurði: Verða gerðar ráðstafanir til þess að tryggja Lánasjóði ísl. námsmanna aukið fé á síðari hluta ársins 1984 eða ætlar hæstv. menntmrh. að láta það gerast að lánshlutfall lækki í 60% eins og frv. um ríkisfjármál sem hér er á dagskrá gerir bersýnilega ráð fyrir? Einn meginþáttur þessa frv. fjallar um skerðingu á greiðslum Tryggingastofnunar ríkisins. Fyrsta ákvæðið sem lýtur að þeirri skerðingu kemur fram í 8. gr., en þar segir: „Samlagsmenn njóti sjúkradagpeninga frá og með 1. veikindadegi, séu þeir óvinnufærir a. m. k. 21 dag. Upphaf biðtímans miðast við þann dag er óvinnufærni er staðreynd af lækni.“ Þegar hæstv. forsrh. mælti fyrir þessu frv. 4. maí s. l. lét hann ekki svo lítið að víkja svo að segja einu orði að þessari grein. Í grg. með frv. segir, með leyfi hæstv. forseta, um 8. gr.: „Í till. frv. felst einkum að atvinnurekendur beri yfirleitt sjúkratryggingarkostnað 14 fyrstu veikindadagana í stað 10 nú, enda hafi launþegi verið óvinnufær 21 dag í stað 14 áður. Áætlað er að þessi breyting spari almannatryggingum 25 millj. kr. á ári. Þessi lenging biðtíma eftir sjúkradagpeningum mun fyrst og fremst minnka þann rétt sem atvinnurekendur eiga til sjúkradagpeninga.“ Þetta eru orð í grg. frv. og ég segi: Þetta er fölsun. Hér er verið að draga fjöður yfir staðreyndir málsins. Í bréfi, sem mér barst frá Tryggingastofnun ríkisins og er prentað í nál. minni hl. á bls. 6, er svarað spurningum um þetta atriði. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hr. alþm. Svavar Gestsson, Alþingi. Reykjavík, 8. maí 1984. Vegna fyrirspurna þinna sem til mín bárust frá tryggingayfirlækni með beiðni um skjót svör fór undirritaður þess á leit við deildarstjóra sjúkratryggingadeildar, Kristján Guðjónsson, sem gleggstar upplýsingar hefur um þau atriði, sem spurt var um, hér á stofnuninni að gerð yrði í skyndi athugun á málinu. „ - Ég bið afsökunar á því að við prentun á þessu þskj. hefur hluti af þessu bréfi farið forgörðum og ég vænti þess að þskj. verði prentað upp þannig að bréfið komist til skila. Þá segir í svarinu: „Breytingar á reglum sjúkradagpeninga, eins og þær eru fyrirhugaðar í „bandorminum“,“ - eins og segir hér í bréfi Tryggingastofnunar ríkisins - „koma helst niður á eftirtöldum hópum: 1. húsmæðrum. 2. skólanemum. 3. þeim launþegum sem nýlega hafa hafið störf, og 4. á atvinnurekendum sjálfum.“ Þ. e. a. s. það eru ekki atvinnurekendur eingöngu eins og stendur í rauninni í grg. frv. heldur eru það húsmæður, námsmenn og launamenn sem nýlega hafa hafið störf, einkum ungt fólk sem á lítinn rétt til sjúkradagpeninga hjá sínum atvinnurekendum. Hér er bersýnilega um að ræða eina óheiðarlegustu grein frv., árás á almannatryggingakerfið. Í rauninni er hér býsna langt seilst fyrir 30 millj. kr. þegar tillit er tekið til þess að sá vandi sem menn eru hér að glíma við er upp á 2 milljarða kr. Ég veit ekki hvort það þýðir nokkuð en ég leyfi mér að skora á hæstv. ríkisstj. að falla frá þessari till. ríkisstj. væri sæmst að draga hana til baka, gefast upp á að framkvæma hana eins og hún hrökk frá með sjúklingaskattinn inn á sjúkrahúsunum þegar hún mætti harðri gangrýni stjórnarandstöðunnar hér í vetur. Í bréfi forstjóra Tryggingastofnunarinnar til mín, kemur enn fremur fram að það var ætlunin í Tryggingastofnuninni að tryggingayfirlæknir sendi viðbótargögn til fjh.- og viðskn. Nd. Það hefur tryggingaryfirlæknir ekki gert enn þá og vil ég halda þeirri staðreynd til haga. En komi gögnin er þess að vænta að sú n., sem fær málið til meðferðar í Ed., geti fjallað um þau. Í þessum kafla frv., sem fjallar um greiðslur Tryggingastofnunar ríkisins, er gert ráð fyrir ýmsum öðrum breytingum, m. a. á tannviðgerðarkostnaði og þátttöku ríkisins í honum. Í frv. ríkisstj. var gert ráð fyrir því að þessi niðurskurður mundi skila ríkinu 50 millj. kr. Þegar fulltrúar Tryggingastofnunar ríkisins komu á fund fjh.- og viðskn. Nd. fullyrtu þeir að þetta væru ekki 50 millj. kr. heldur 15.9 millj. kr., þ. e. þarna skakkaði 30 millj. kr. Síðan kom fulltrúi frá heilbr.- og trn. á fund n. og sagði að þetta væru ekki 15.9 millj. kr. og ekki 50 millj. kr. heldur 16.2 millj. kr. Þá var kallaður fyrir fulltrúi fjmrn. og niðurstaða hans var sú að þetta gæfi 20 millj. kr. Þannig fengum við fjórar útgáfur af þessum niðurskurði í 12.–15. gr. frv. Sá fyrsti sagði 50, annar 15.9, þriðji 16.2 og fjórði sagði 20. Ég veit ekki hver hin endanlega tala verður en mér sýnist að vinnubrögðin í sambandi við frv. séu þannig að það sé næstum alveg öruggt að það verði fimmta talan en engin þeirra fjögurra sem komið hafa fram í ágiskunum ríkisstj. við undirbúning þessa frv. Í frv. er gert ráð fyrir að kostnaðarþátttaka almannatrygginga í gullfyllingum, krónu- og brúargerð og tannréttingum lækki úr 37.5% í 25% fyrir 6 til 15 ára börn og unglinga. Þetta þýðir sparnað hjá ríkinu um 5.4 millj. kr. að mati heilbr.- og trmrn. Um leið og þetta gerist er bersýnilega gert ráð fyrir því að létta sams konar greiðslu af sveitarfélögunum. Sveitarfélögin losna líka við að borga þarna nokkurn hluta. Ég vil spyrja: Sömdu sveitarfélögin um að taka á sig skerðingu á tekjum í Jöfnunarsjóð gegn því að losna við þessar 5–6 milljónir í tannlækningakostnaði? Það er ekki einleikið hvernig stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga gengur dauðþæg undir þær ráðstafanir sem hér er verið að tala um. Það er furðulegt að þessi stjórn skuli ekki hafa döngun í sér til þess að hamla á móti því þegar ráðist er að grundvallartekjustofni sveitarfélaganna eins og hér er gert og í rauninni eina verðtryggða tekjustofni sveitarfélaganna í landinu. Það er eitthvað þar á bak við sem ekki hefur komið fram hér á hv. Alþingi. Voru sveitarstjórnarmennirnir að versla sig út úr því að þurfa að taka þátt í tannviðgerðarkostnaði með þessari þægð sinni við ríkisstj.? Eða hvað veldur þessari afstöðu sem hefur komið fram hjá forstöðumönnum Sambands ísl. sveitarfélaga? Það er sérkennilegt að þeir skuli haga sér með þessum hætti og nýlunda og bersýnilega ekki sama hverjir það eru sem eru að burðast við að reyna að stjórna landinu. Ég held að þessi kafli um tannviðgerðakostnað og þátttöku í honum beri það ótvírætt með sér hvaða grundvallaratriði það eru sem ríkisstj. leggur áherslu á. Það á að skera niður þátttöku ríkisins í félagslegri þjónustu um 30 millj. kr., eins og sjúkradagpeninga handa húsmæðrum, en sama daginn er hér til meðferðar í Ed. frv. um að lækka skattana á bönkunum um 30 millj. kr. Það stenst nokkuð á endum sú upphæð sem á að gefa bönkunum og sú upphæð sem á að taka af húsmæðrum, námsfólki og ungu verkafólki í sjúkradagpeninga. Þetta sýnir auðvitað í hvaða röð þessi ríkisstj. gengur í verkin. Hún sargar niður félagslega þjónustu og sleppir peningaöflunum í landinu við að borga það sem þau hafa átt að borga á undanförnum árum. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að till. sem hér eru lagðar fram um breytingar á okkar félagslega þjónustukerfi í landinu séu í raun og veru ákaflega glöggur vitnisburður um núverandi ríkisstj. sem tekur fjármagnið fram yfir fólkið hvarvetna þar sem hún fær kost á því. Í 3. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir nokkurri breytingu á greiðslum til útflutningsuppbóta á þessu ári. Þar segir: „Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 12. gr. laga nr. 95/1981, um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarafurðum o. fl., er heimilt að greiða framlög úr ríkissjóði á árinu 1984 vegna þess halla sem bændur kunna að verða fyrir af útflutningi landbúnaðarvara á verðlagsárinu 1983–1984 er nemi allt að 468 millj. kr. Framlög umfram 468 millj. kr. verða ekki greidd úr ríkissjóði á árinu 1984.“ Í grg. með þessari grein er fjallað um útflutningsbótavandann á þessu ári og þar kemur það fram að í rauninni uppfyllir þessi grein þann rétt sem bændur eiga til 10% útflutningsuppbóta á útflutning landbúnaðarafurða. Nú er það hins vegar svo að hér er ekki allt sem sýnist frekar en víða annars staðar í þessu frv. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að greitt sé nokkuð af þeim vanda sem átti sér stað og kom fram á síðasta verðlagsári. Inn í þetta dæmi eru teknar 18 millj. kr. vegna útflutnings frá í fyrra. Síðan er gert ráð fyrir því skv. 22. gr. frv. að bændur greiði hluta af þessu sjálfir með sérstökum tolli, eða um 60 millj. kr. Þarna ættar ríkisstj. að leggja á sérstakan nýjan kjarnfóðurskatt. Munurinn á honum og kjarnfóðurskattinum, sem lagður hefur verið á til þessa, er hins vegar sá, að sá skattur sem hefur verið lagður á hefur verið utan verðtags, hann hefur ekki komið inn í verðlagningu landbúnaðarafurða og hefur ekki komið inn í útsöluverð landbúnaðarafurða. Þessi nýi skattur á hins vegar að koma inn í útsöluverð landbúnaðarafurða og verðlagningu landbúnaðarafurða og er þannig í grundvallaratriðum allt öðruvísi en kjarnfóðurskatturinn sjálfur. Þegar hæstv. forsrh. mælti fyrir þessu frv. sagði hann um þessa grein með leyfi forseta: „Kjarnfóðurskattur sá sem Framleiðsluráð landbúnaðarins innheimtir mun verða lækkaður til mótvægis við toll þennan“. Tveir forustumenn bændasamtakanna komu á fund fjh.- og viðskn. Nd. Það kom greinilega fram hjá þeim báðum að vegna aukinnar landbúnaðarframleiðslu á þessu ári telja þeir ekki ástæðu til að lækka kjarnfóðurskattinn frá því sem verið hefur. Það er þess vegna rangt að gefa í skyn að það standi til að lækka kjarnfóðurskatt. Þvert á móti er ljóst að Framleiðsluráð landbúnaðarins er með hugmyndir um að hækka heildarálagningu kjarnfóðurskatts frá því sem verið hefur vegna þeirrar miklu umframframleiðslu sem um er að ræða á þessu verðlagsári. Í sambandi við þessa gr. frv. er fróðlegt fyrir hv. Alþingi að athuga fskj. VI í nál. minni hl. þar sem fjallað er um sölu á landbúnaðarafurðum og birgðasöfnun búvara. Fyrst svarar Framleiðsluráð landbúnaðarins þeirri spurningu: Hvað þýðir samdráttur í niðurgreiðslum mikinn samdrátt í sölu landbúnaðarafurða eða aukinn útflutningsbótavanda? Niðurstaðan er sú að lækkun niðurgreiðslnanna, sem ríkisstj. var að ákveða mína, þýðir samdrátt í sölu á nýmjólk um 463 þús. lítra. Eða samtals, þegar rjómi og ostur eru meðtalin, þýðir þessi lækkun á niðurgreiðslum samdrátt í sölu á nýmjólk um 1.3 millj. lítra. Mér skildist að þessi ríkisstj. vildi stuðla að því að útflutningsbótavandinn minnkaði. Þessi ákvörðun um að skera niðurgreiðslurnar svona stórkostlega niður þýddi það að útflutningsbótavandinn vex stórum. Það kemur einnig fram að því er varðar dilkakjöt og nautakjöt í þessari töflu frá Framleiðsluráði landbúnaðarins, að sala á dilkakjöti muni minnka um 260 tonn og sala á nautakjöti um 84 tonn. Í þessu gagni sem kemur fram í nál. minni hl. er einnig rætt um framleiðsluráðstöfun og birgðir kindakjöts á bilinu september til mars, þ. e. á þeim hluta yfirstandandi verðlagsárs sem liðinn er. Hinn 1. sept. í fyrra voru birgðir hér í landinu um 3000 tonn en í hitteðfyrra um 2000 tonn. Slátrunin nam í fyrra um 13 000 tonnum en í hitteðfyrra um 13 700 tonnum. Salan í fyrra á fyrsta hluta verðlagsársins nam um 6 200 tonnum en í ár 6 400 tonnum. Inni í því eru 3000 tonn af svokölluðu útsölukjöti. Útflutningur kjöts, einkum dilkakjöts, er nokkru meiri nú en var í fyrra. Birgðir 31. mars eru þannig uppgerðar að þær voru í fyrra 7 700 tonn en í ár 6 900 tonn. salan á þessu verðlagsári er 3 476 tonn en var í fyrra 4 570 tonn. Salan á dilkakjöti hefur þannig dregist saman um 1 000 tonn aðeins á þeim sex mánuðum sem liðnir eru af verðlagsárinu. Hvað segir þetta okkur? Það segir okkur það í fyrsta lagi að útflutningsbótaþörfin í haust verður bersýnilega langt yfir 10%. Hversu mikið skal ég ekki um segja, en hún verður langt yfir 10%. Í öðru lagi segir þetta okkur það, að kaupskerðing ríkisstj. hefur haft það í för með sér að hinn almenni neytandi og launamaður í landinu getur ekki lengur keypt landbúnaðarafurðir. Neyslan á þessum vörum hefur dregist svo saman að munurinn á sölunni á aðeins sex mánaða tímabili í ár og í fyrra er um 1000 tonn. En þetta segir fleira. Þetta segir fleira fyrir þá fulltrúa hér á hv. Alþingi sem þykjast vera sérstakir talsmenn bænda og eru sumir jafnvel bændur sjálfir. Á undanförnum árum hefur orðið verulegur framleiðslusamdráttur í landbúnaði. Bændur hafa tekið þátt í því sjálfir auðvitað með samdrætti í sínum tekjum, nokkrum samdrætti. Þannig hefur kjötframleiðsla á ári hverju minnkað úr um 15 000 tonnum niður í kringum 13 000 tonn og mjólkurframleiðsla dregist saman úr ca. 117 millj. lítra í 106 millj. lítra. Þegar bændur eru þannig búnir að draga saman sína framleiðslu og hafa lagt það á sig sjálfir að nokkru leyti með tekjumissi, kjarnfóðurskatti og fleiru, þá tekur ríkisstj. sig til og skerðir svo mikið kaupið að útflutningsþörfin í landbúnaðinum er ekki minni en hún var þegar lagt var af stað, heldur miklu, miklu meiri. Í þessu atriði kemur það betur fram en nokkurs staðar annars staðar að kaupið, sem fólkið hefur, og kjör bændanna eru tengd saman með beinum og skilyrðislausum hætti. Tilraunir ýmissa aðila til að reka fleyg á milli alþýðustétta til sjávar og sveita eru auðvitað dæmdar til að mistakast ef fólk áttar sig á því að nákvæmlega hér kemur það fram að hagsmunir þessa fólks eru tvinnaðir saman í eitt. Ríkisstjórn bændavinanna í Framsfl., sem höfðu tekið þátt í að draga úr landbúnaðarframleiðslu eins og nauðsynlegt var, tekur það til bragðs þegar formaður Framsfl. sest í stól forsrh. að keyra kaupið svo mikið niður að vandinn sem bændastéttin stendur frammi fyrir er nákvæmlega sá sami og var áður en lagt var af stað. Bændur skilja þetta. Þeir skilja þessa framkomu ríkisstj. þannig að það sé verið að segja þeim að þeir hafi verið að vinna til einskis. Orðhagur maður vestur í Dölum komst svo að orði fyrir nokkru að landbúnaðarstefna núv. ríkisstj. væri einna líkust því að Jónas Kristjánsson ritstjóri væri að framkvæma landbúnaðarstefnuna undir dulnefninu: Jón Helgason frá Seglbúðum. Ég hygg að skýrari ummæli um landbúnaðarstefnu núv. ríkisstj. sé tæplega hægt að finna. Í frv. því sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir því að fullnægja þeim útflutningsbótarétti sem bændur eiga skv. lögum. En það eru engar tillögur uppi um það hvernig á að taka á viðbótarvandanum. Og það eru heldur engar tillögur uppi um það hvernig eigi að mæta sérstaklega þeim vanda sem ríkisstj. er að búa til sjálf hjá bændum í landinu með samdrætti í kaupmætti og stórfelldri lækkun á niðurgreiðslum. Með nál. minni hl. kemur fram fskj. VII, en það er plagg sem meiri hl. hefur ekki viljað sýna. Það hefur ekki komið fram í gögnum meiri hl. Minni hl. tók að sér að dreifa þessu plaggi hér. Þannig var að hæstv. menntmrh. sendi fjh.- og viðskn. bréf og bað um að nefndin samþykkti ákveðinn niðurskurð kostnaðar í skólakerfinu með því að færa saman bekki í fámennustu skólahéruðunum. Fundi í fjh.- og viðskn. var ekki fyrr lokið en boðaður var fundur í þingflokki Framsfl. Þar var samþykkt með öllum atkvæðum samhljóða að fella þessa till. menntmrh. Var nú illt í efni. Þó að fjh.- og viðskn. væri í rauninni tilbúin að ganga frá málinu bað Sjálfstfl. um frest dag eftir dag til að geta nuddað þessu máli ofan í hv. þm. Pál Pétursson, formann fjh.- og viðskn. Hann móaðist við lengi. Niðurstaðan liggur svo fyrir í brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. Þar er gert ráð fyrir því að vilji menntmrh. nái fram að ganga að höfðu samráði við skólayfirvöld í héraði. Ég tel í rauninni ekki grundvallarmun á þessum tveimur till., nema hæstv. menntmrh. lýsti því yfir á þessum fundi og í þessari umr. að heimildin verði ekki notuð nema með samþykki skólayfirvalda í héraði. Ég tel út af fyrir sig, og er ég þá að tala fyrir mig persónulega, að í ýmsum tilvikum geti jafnvel verið heppilegt að færa saman bekkjardeildir í dreifbýlinu, miðað við það sem ella væri kostur á, að senda þyrfti börn úr héraði um langan veg til að stunda nám í heimavistarskóla. En ég held að það sé nauðsynlegt að skýra ágreining stjórnarflokkanna í þessu máli aðeins betur og fá þetta fram: Vill menntmrh. lýsa því yfir að hún muni ekki beita þessu ákvæði öðruvísi en skólanefnd í héraði samþykki þá sameiningu í bekkjardeildir sem till. gerir ráð fyrir? Í fskj. VIII birtir minni hl. plagg frá Verslunarráði Íslands og verður það að teljast nokkur nýlunda, a. m. k. hjá ýmsum þeim flokkum sem standa að minni hl. Í ályktun um boðaðar ráðstafanir í ríkisfjármálum segir Verslunarráð Íslands svo m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Verslunarráðs Íslands varar við afleiðingum þess að taka stórfelld erlend lán til að rétta af fyrirsjáanlegan halla á ríkissjóði, svo sem boðað hefur verið. Slík lántaka er engin lausn á fjárhagsvanda ríkissjóðs. Vandanum er aðeins slegið á frest og framvindu efnahagsmála teflt í tvísýnu.“ Ég vil fyrir mitt leyti taka undir þessi orð Verslunarráðsins. Ég tel að þau lýsi því mjög glöggt hvað nú er að gerast. Ríkisstj. er með þessu frv. að auka stórkostlega erlendar lántökur, upp á 2 milljarða kr. Þar af ætlar hún að taka 700 millj. kr. beint í ríkissjóð. Að einu atriði, sem ég hefði átt að nefna fyrr, vil ég aðeins víkja núna í sambandi við þessar erlendu lántökur. Gert er ráð fyrir því að 190 millj. kr. af þessum erlendu lántökum verði varið til húsnæðislána. Ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Er tryggt að hann fái þessa peninga? Mér heyrist á fjmrh. að það sé nú ekki alveg gefið að félmrh. og Byggingarsjóður ríkisins fái þessa fjármuni. Ég vil því spyrja hæstv. félmrh.: Er tryggt að hann fái þetta erlenda lán sem hann er - fyrstur félmrh. neyddur til að taka vegna þess hvernig húsnæðislánakerfið er á sig komið? Síðasta fskj. minni hl. er frá Vinnuveitendasambandi Íslands. Á að sumu leyti við um það sami formáli og áður var hafður um Verslunarráð Íslands. Í bréfi til fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis segir forstjóri Vinnuveitendasambands Íslands á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Vinnuveitendasamband Íslands lýsir áhyggjum sínum yfir þeim viðbrögðum við vanda ríkissjóðs sem koma fram í þessu frv. Með því að taka erlend lán í þeim mæli sem frv. gerir ráð fyrir og með því að horfur eru á að frekari lántökur erlendis verði nauðsynlegar, t. d. vegna skuldbreytinga í sjávarútvegi, þá er verið að stofna í hættu þeim árangri sem náðst hefur í lækkun verðbólgu og að draga úr viðskiptahalla við útlönd. Þegar erlent lánsfé kemur inn í hagkerfið í þessum mæli hefur það þensluáhrif, skapar hættu á launaskriði, verðbólgu og erfiðleikum fyrir samkeppnis- og útflutningsgreinarnar sem eru einmitt þær atvinnugreinar sem treyst er á að beri uppi aukna verðmætasköpun og hærri þjóðartekjur. Verða því líkur til þess, að óverjandi þrýstingur myndist á gengi íslensku krónunnar. Atvinnulífið býr nú við hærri raunvexti en um árabil og hefur þrátt fyrir það og minnkandi kaupmátt haldið uppi nánast fullri atvinnu á síðustu misserum. Eftirspurn útflutnings- og samkeppnisgreinanna eftir vinnuafli mun hins vegar líklega slakna þegar líða tekur á árið því að auk þenslunnar kemur aðhaldið, sem beita á í peningamálum, helst við þessar greinar, þ. e. hækkun bindiskyldu og lækkun afurðalánahlutfalls.“ Vinnuveitendasamband Íslands varar m. ö. o. við því í bréfi sínu að atvinnuástand muni versna þegar líða tekur á þetta ár vegna ráðstafana ríkisstj. í peninga- og lánsfjármálum. Síðan heldur áfram: „Vinnuveitendasambandið telur hættu á því að verðbólga á árinu verði nokkru meiri en Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir, ef ekki verður meira að gert, þrátt fyrir að samningsbundnar launahækkanir verði ekki meiri en þegar hefur verið um samið og þrátt fyrir að gengisforsendur ríkisstj. standist. Meginmunurinn varðandi hugmyndir um þróun verðbólgunnar felst í því, að vinnuveitendasambandið óttast að þenslan leiði til vaxandi verðbólgu á síðasta hluta ársins en ekki fallandi eins og Þjóðhagsstofnun spáir. Þá telur Vinnuveitendasambandið að laun hafi hækkað heldur meira við nýgerða kjarasamninga en Þjóðhagsstofnun miðar við, þannig að kaupmáttur verði svipaður eða ívið meiri en Þjóðhagsstofnun reiknar með. Virðingarfyllst, Magnús Gunnarsson.“ Það er satt að segja alveg makalaust, sem bent er á hér í bréfi Vinnuveitendasambandsins, að Þjóðhagsstofnun, hafandi fyrir framan sig allar þær staðreyndir sem núna liggja fyrir, skuli þrátt fyrir allt gera ráð fyrir minnkandi verðbólgu á síðari hluta ársins. Þjóðhagsstofnun hefur verið almennileg við þessa ríkisstjórn. Hún hefur hækkað fyrir hana þjóðarframleiðsluna til þess að lækka skuldahlutfall. Það er það nýjasta. Og núna sendir hún okkur plagg þar sem gert er ráð fyrir því að verðbólgan fari minnkandi á síðari hluta ársins þó að allir viti, jafnvel Vinnuveitendasamband Íslands, að hún fari vaxandi. Það er með ólíkindum hvernig þessi stofnun, sem á að heita óháð stofnun, hagar sér stundum í sambandi við mál af þessum toga. Hins vegar vil ég láta koma fram hér setningu sem forstjóri Þjóðhagsstofnunar lét falla á fundi fjh.- og viðskn. Nd., þegar rætt var um erlendu lántökurnar, og mér finnst nákvæmlega hitta í mark í þeim efnum. Hann benti á að 60% viðmiðunin hefði verið viðvörunarmark, viðvörun Þjóðhagsstofnunar um að ef farið yrði fram yfir 60% þá væri veruleg hætta á ferðum. Hins vegar væri það nú orðið svo að viðvörunarmarkið væri orðið markmið ríkisstj. Ég hygg að það sé ekki hægt að orða betur stefnu ríkisstj. í sambandi við erlend lán og lánshlutföll en þarna var gert. Í þessu frv. hæstv. ríkisstj. kennir að vonum margra grasa. Eitt ákvæðið, sem valdið hefur mestum dellum, er 25. gr. frv. Í henni segir að á tímabilinu 1. maí 1984 til 31. des. 1985 sé Seðlabanka Íslands heimilt að fengnu samþykki ríkisstj. að ákveða allt að 10% sveigjanlega bindiskyldu innlánsstofnana til viðbótar þeirri bindiskyldu sem heimiluð er í 31. gr. laga nr. 13/1979. Mér er spurn: Hvernig ættar ríkisstj. að framkvæma þessa 10% bindiskyldu? Einn þm. stjórnarliðsins lýsti yfir beinni andstöðu við þessa gr. og sagðist mundu greiða atkvæði gegn henni í Ed. Ætla hinir þm. stjórnarliðsins, sem hér eru eitthvað venslaðir viðskiptabönkum, eins og hv. þm. Lárus Jónsson og hv. þm. Stefán Valgeirsson, að láta það yfir sig ganga að Seðlabankinn hirði hér 10% meira af viðskiptabönkunum en þegar er gert? Er það meiningin hjá þeim? Og hvaða vit er í rauninni í því að gera till. af þessum toga þegar staða viðskiptabankanna gagnvart Seðlabankanum er neikvæð um líklega einn milljarð króna? Á sama tíma og staða viðskiptabankanna gagnvart Seðlabankanum er neikvæð um einn milljarð króna láta menn sér detta í hug að binda af bönkunum, viðskiptabönkunum, 10%. Þetta er hrein fjarstæða og það er von að það reynist erfitt fyrir ríkisstj. að koma þessu ofan í kokið á sumum stjórnarþm. Ég spyr hæstv. forsrh.: Hvernig er ætlunin að framkvæma þessa bindiskyldu? Og er það rétt, sem sagt hefur verið, að ríkisstj. muni því aðeins samþykkja hana að þingflokkar stjórnarliðsins samþykki? Það hefur komið fram í blaðafréttum að ætlunin sé að kalla saman þingflokksfund í hvert skipti sem fyrirhugað er að nota einhvern hluta af þessari sveigjanlegu bindiskyldu. Er þetta rétt? Hefur Framsfl. samþykkt þetta, að því aðeins verði bindiskyldan notuð að þingflokkurinn samþykki? Á þetta líka við um Sjálfstfl.? Ég lýsi fullri andstöðu minni við þessa gr. frv. Ég tel hana hreina fjarstæðu miðað við þá stöðu sem nú er um að ræða. Ekki eingöngu vegna þess sem hér hefur verið rekið, heldur líka vegna þess að á sama tíma og ætlunin er að binda meira fé frá viðskiptabönkunum og auka peningana hjá Seðlabankanum, þá er meiningin að lækka afurðalánin. Átta menn sig á því að í þessum plöggum er gert ráð fyrir því að skera niður sjálfvirku afurðalánin til atvinnuveganna um 10%. Seðlabankinn á að fá aukið fé, 10% af innistæðum í viðskiptabönkunum, en á sama tíma á að létta af honum skyldum gagnvart atvinnulífinu í landinu. Gengur þetta upp? Ég segi nei. Auðvitað gengur þetta ekki upp. Eða, ég spyr hæstv. forsrh. enn á ný: Er það ætlun hæstv. ríkisstj. að samþykkja þessa till. frá Seðlabankanum um lækkun endurgreiddra afurðalána um sem næst 5 prósentustig eða nálægt tíunda hluta þeirra? Er þetta meiningin? Þetta stendur hér í grg. frv., að það liggi fyrir till. í þessum efnum, og bankastjórar Seðlabankans viðurkenndu á fundi fjh.- og viðskn. að þessi till. lægi þegar fyrir. Ég óska eftir því að hæstv. forsrh. svari einnig þessari spurningu. Ég hef nú í fáeinum orðum farið yfir nokkur meginatriði þessa frv. sem þó væri ástæða til að ræða miklu ítarlegar. Því hér er í rauninni undir allt það sem venjulega er kallað efnahagsmál í þessu landi og væri ástæða til að fara nánar yfir. Ég ætla aðeins að benda að lokum á tvö atriði úr ræðu hæstv. forsrh. þegar hann mælti fyrir þessu frv. Hann sagði frá því hver vandinn væri vegna mikillar peningaþenslu í þjóðfélaginu og komst svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Halli á ríkissjóði og erlendar lántökur eykur að sjálfsögðu peningaþensluna í þjóðfélaginu sem þó er mikil fyrir. Á ársgrundvelli hafa útlán og innlán aukist um 42% fyrstu þrjá mánuði ársins.“ Hvað þýðir þetta í raun og veru? Hvað þýðir það þegar innlán og útlán aukast um 42% á ársgrundvelli? Það þýðir ósköp einfaldlega það, að það er undirliggjandi í hagkerfinu verðbólguhraði upp á 40–45%, þó að verðlags og kaupgjaldstölur sýni allt annað. Þessi tala um útlán og innlán sýnir það að verðbólguspennan, þunginn á verðskriðinu í þjóðfélaginu, er enn þá til staðar þrátt fyrir aðgerðir ríkisstj. Það er þetta sem fólk núna horfir fram á. Eftir að hafa lagt á sig gífurlega kjaraskerðingu með mikilli þolinmæði stendur launafólk nú frammi fyrir því að verðbólgan aukist á ný vegna stefnu ríkisstj. í ríkisfjármálum, peningamálum og varðandi erlendar skuldir, vegna þess að ríkisstj. hefur ekkert gert, nákvæmlega ekki neitt, til þess að draga úr þeirri þungu yfirbyggingu sem þetta þjóðfélag hefur á öxlunum. Þessi viðurkenning ríkisstj. á 40–45% verðbólguhraða er í raun og veru mjög athyglisverð og það er mikilvægt að fá hana fram. Ríkissj. viðurkennir að verðbólguhraðinn er þessi þrátt fyrir allt. Í ræðu hæstv. forsrh. rakti hann nokkur markmið ríkisstj., sjö markmið. Eitt þeirra var: „Erlendar skuldir mega ekki aukast frá því sem nú er,“ - þegar ræðan var haldin væntanlega. Tillögur í frv. sem forsrh. var að mæla fyrir ganga út á það að auka erlendar skuldir íslenska þjóðarbúsins. Í öðru lagi kemur fram í þessari upptalningu forsrh.: „Staða atvinnuveganna er enn þá mjög erfið, einkum sjávarútvegs og landbúnaðar.“ Ríkisstj. sem ætlaði að draga úr erlendum skuldum, ríkisstj. sem ætlaði að rétta við sjávarútveginn og landbúnaðinn, hún viðurkennir núna á eins árs afmæli sínu þetta sem forsrh. segir: „Staða atvinnuveganna er enn þá mjög erfið, einkum sjávarútvegs og landbúnaðar.“ Þriðja atriðið, sem hann nefnir, er: „Draga verður úr þenslu á peningamarkaðinum.“ Hvað er ríkisstj. að gera núna? Er hún að draga úr þenslu á peningamarkaðinum? Það er eitthvað annað. Það þarf ekki annað en að virða tölurnar fyrir sér til að sjá að till. ríkisstj., sem hér eru uppi, munu auka stórlega þenslu hér á peningamarkaðinum. Síðasta atriðið, sem hæstv. forsrh. segist miða við, er: „Umsaminn kaupmátt þarf að vernda.“ Sem sagt, í ræðu sinni þegar hann mælti fyrir þessu frv., rakti forsrh. ein fjögur eða fimm atriði sem öll eru kafskotin í hans eigin till. Það er samkvæmnin í málflutningi ríkisstj. Herra forseti. Ég vænti að það hafi komið fram hver er afstaða mín til þessa frv. í meginatriðum þó ýmislegt fleira mætti um það segja. Í nál. minni hl. kemur fram hver er afstaða stjórnarandstöðuflokkanna. Ég ætla aðeins að ítreka að síðustu nokkrar spurningar. Í fyrsta lagi spurði ég hæstv. forsrh.: Hvernig er ætlunin að beita 10% bindiskyldunni? Í öðru lagi spyr ég hæstv. forsrh.: Er ætlunin að lækka endurkeypt afurðalán um 10%? Í þriðja lagi spyr ég hæstv. forsrh. úf af fyrstu gr. frv.: Hvað er ætlunin að skera niður í einstökum rn.? Það kemur ekkert fram um það í þessu frv. fyrir utan niðurgreiðslurnar sjálfar. Að öðru leyti liggur ekkert fyrir um það hvernig ríkisstj. ætlar að skera niður útgjöld einstakra ráðuneyta. Í fjórða lagi hef ég spurt hæstv. menntmrh. hvort hún muni horfa upp á það gerast að námslán lækki í 60% á síðari hluta ársins eða hvort hún muni beita sér fyrir lagfæringum og þá hvaða lagfæringar það eru. Ég hef spurt hæstv. félmrh. hvort hann muni beita sér fyrir sams konar skerðingu á tekjustofnum sveitarfélaga á árinu 1985 og hann er að gera till. um hér fyrir árið 1984. Ég hef einnig spurt hæstv. félmrh. hvort húsnæðislánakerfið fær 190 milljónirnar sem þarna er um að ræða. Og ég ætla að bæta við þeirri spurningu úr því að þessi mál ber á góma: Liggur útlánaáætlun Húsnæðisstofnunar ríkisins fyrir núna þegar flestar forsendur hennar hafa löngu verið afgreiddar héðan frá Alþingi? Ég hef ekki, herra forseti, farið í einstökum atriðum yfir erlendu lántökurnar sem Framkvæmdasjóður á að taka. Forstjóri Framkvæmdastofnunarinnar, Tómas Árnason alþm., kom á fund fjh.- og viðskn. Nd. Það kom í ljós að hann vissi yfirleitt ekki hvernig átti að nota þessa fjármuni. Það eru þó litlar 680 millj. kr. sem þar er um að ræða. Væri fróðlegt að vita hvort hæstv. forsrh. gæti gert okkur nánari grein fyrir því hvernig á að nota þessar milljónir, þ. e. hvað er nýsköpun í atvinnuvegunum að mati ríkisstj., hvaða hugmyndir nákvæmlega liggja á bak við það, hvernig er gert ráð fyrir að verja 300 millj. kr. til sjávarútvegsins, eins og þarna er miðað við. Vill hæstv. forsrh. m. ö. o. gera nánari grein fyrir því með hvaða hætti á að lána það fé út sem þarna er gert ráð fyrir að Framkvæmdasjóður endurláni?



Herra forseti. Frsm. minni hl. hefur gert grein fyrir helstu atriðum og spurningum sem enn þá er ósvarað eftir langa og stranga yfirferð hæstv. fjh.- og viðskn. Í þessu máli er augljóst að enn þá er ósvarað mjög mörgum spurningum um þetta mál, en ég ætla ekki að endurtaka þau atriði. Mig langaði til að gera svolítið annað að umtalsefni í þetta skipti. Það sem við höfum hérna fyrir framan okkur í „snáknum" eða „bandorminum“ eru „ráðstafanir í ríkisfjármálum, peninga- og lánsfjármálum.“ Nú er það svo að þó það hafi reyndar ekki komið bersýnilega fram og menn hafi þrjóskast við að gefa um það upplýsingar er á bak við hverja einustu grein þessa frv. fólk sem þessar greinar munu hitta. Það er fólk en ekki einingar í meðaltölum frá Þjóðhagsstofnun. Mig langaði til að taka um þetta örfá dæmi og þá sérstaklega í sambandi við námslán og tannlæknakostnað, þannig að menn geri sér grein fyrir hvernig þetta birtist í raun og veru þegar það er tekið af prósentu og meðaltalastiginu. Ef við athugum fyrst lánamálin kemur fram í fskj. með minni hluta áliti á bls. 5, þar sem eru upplýsingar frá Lánasjóði námsmanna, að það stendur ekki allt vel í sambandi við fjármál námsmanna. Þar kemur fram að áætluð fjárþörf umsækjenda í haust er 284 millj. kr. Til að sinna 95% lánshlutfalli mundi sjóðurinn þurfa 270 millj. Til ráðstöfunar á sjóðurinn 170 millj. Fjárvöntunin er upp á 100 millj. kr. Samkv. 2. gr. „bandormsins“ á að lána skv. því fjármagni sem til reiðu er. Það eru til reiðu 170 millj. upp í 270 millj. kr. þörf. Þannig er fyrirsjáanlegt að einungis verði hægt að uppfylla 60% lágmarksfjárþarfar, eins og lýst var hér fyrr, 60% lágmarksframfærslukostnaðar námsmanna. Nú getur mönnum sýnst sitt hvað um þær tölur sem eru notaðar til að meta lágmarksfjárþörf, en framfærslukostnaður einstaklings í gögnum Lánasjóðs er 14 983 kr. 60% af því eru 9 000 kr. Að óbreyttu verður sem sagt upphæðin sem einhleypur tekjulaus leigjandi fær á mánuði í haust 9 000 kr. Og þessar 9 000 kr. eiga að endast honum fyrir húsnæði, bókum, mat, ferðum, fötum, hækkaðri heilbrigðisþjónustu ef svo fer sem horfir. Á þennan hátt birtast þessar tölur okkur í mannlífinu. Þetta er staðreynd haustsins sem við horfum upp á. Ég spurði um það í n. hvort rn. hefði gert einhverjar kannanir á því hvaða áhrif þessi fyrirsjáanlega skerðing námslána mundi hafa á fjölda námsmanna. Engar upplýsingar hafa fengist um það. Ég hef spurst fyrir víðar í skólakerfinu. Menn eru ekki farnir að hugleiða það. En ég held að menn ættu að taka þar við sér. Það er nefnilega þetta sem skiptir máli. Það þýðir ekki að vera að rífast um hvort Lánasjóður hefði átt að lána 95% frá áramótum og til vors eða hvernig framfærslueyrir er fundinn. Það sem við höfum fyrir framan okkur er að samkvæmt þessum gögnum mun einhleypur tekjulaus leigjandi fá 9 000 kr. á mánuði til að lifa af. Ég veit ekki hvernig það gengur. Þetta er kannske leið til að spara á ýmsan hátt. Þetta er náttúrlega leið til þess að spara fé til námslána. Þetta er e. t. v. líka leið til þess að spara víðar í menntakerfinu, vegna þess að ef lánin lækka á þennan hátt fækkar væntanlega nemendum og þá minnkar kennsluþörfin. Á endanum er kannske hægt að fækka kennurum og spara þannig peninga. Þannig horfir þetta kannske til víðtækari sparnaðar í menntakerfinu en klásúlan ein um Lánasjóðinn segir fyrir um. En þá geta menn spurt sig: Hvað þá með nýsköpunina og háþróuðu tæknina sem Framsfl. ákvað á Akureyri að hrinda í framkvæmd á næstu fimm árum? Til þess þarf fólk. Ætli það láti ekki nærri að þeir sem Framsfl. þarf eftir fimm ár til þess að standa fyrir háþróaðri tækni á Íslandi séu þeir nemendur sem eru í þann veginn að leggja upp í nám núna? Þeir munu væntanlega skila sér eftir fjögur, fimm ár. Það er rétt á hverjum tíma að spara og gefa heimildir til að endurskoða rekstur og gagnsemi þess hvernig peningum er eytt, en það á ekki að spara t. d. í menntakerfinu á þann hátt að láta það verða undir efnahag foreldranna komið hvort fólk kemst til náms. Þannig veljum við ekki hæfileikaríkasta fólkið til þess að vinna fyrir okkur í framtíðinni. En þetta er nú samt framlag ríkisstjórnar nýsköpunarinnar til þess að byggja upp í framtíðinni. Niðurskurður námslána er nefnilega ekki aðgerð í peninga-, ríkis- og lánsfjármálum, heldur liður í menntastefnu ríkisstj. Menntastefna ríkisstj. hefur birst í „bandorminum“. Námslán eru nefnilega liður í menntastefnu, eru hluti af menntakerfi landsins, og ef það er helmings niðurskurður í þeim verður samsvarandi minnkun í framleiðslu þeirrar verksmiðju sem menntakerfið er. Og á það ættu menn að horfa. Mig langar að spyrja hæstv. menntmrh., sem er hér í salnum, hvort rn. hyggst láta gera mat á því hvað margir nemendur mundu hugsanlega hverfa frá námi vegna þessara aðgerða í lánamálum námsmanna. Ég trúi ekki að svona aðgerð sé samþykkt sem hrein peningaleg aðgerð án þess að menn reyni að gera sér grein fyrir hvað hún þýðir fyrir fólk og fyrir menntakerfið í landinu og hvaða áhrif hún hefur í framtíðinni. Samhent ábyrg stjórn færi aldrei að gera slíkt. Ég held menn ættu að hugsa um þessa hluti. Nú er mikið talað um framtíðarmálin. Það er haldin ráðstefna eftir ráðstefnu og allir eru sammála um að á Vesturlöndum, og reyndar í öllum heiminum, sé vaxtarbroddurinn í atvinnulífinu á sviði nýtæknigreinanna. Undirstaða þessara greina er þekking og hugvit. Bismarck sagði einu sinni að framtíðin væri þeirrar þjóðar sem ætti bestu skólana. Það hefur líklega aldrei verið sannara en nú. Við þekkjum dæmin um þær greinar sem nú eru helst á döfinni, tölvutækni og líftækni. Þetta eru greinar sem nærast á menntun, nærast á hugviti og þekkingu. Svo mun verða í framtíðinni. Þjóð, sem á í efnahagsörðugleikum og býr sig undir sókn til bættra lífskjara, ætti að styrkja skólakerfi sitt, ætti að bæta aðbúnað nemenda og kennara. Það ætti að vera hennar aðgerð við slíkar aðstæður. Þá ætti t. d. að vera stjórnvöldum landsins til umhugsunar að kennslustörf á öllum stigum skólakerfisins nú eru láglaunastörf. Það sem heldur uppi þeim stofnunum sem eiga að veita okkur þennan aðgang að framtíðinni er einmitt menntunin, það eru rannsóknastofur, það eru skólar. Í skólana þarf bæði nemendur og kennara og það þarf að vera búið þannig að þeim að þeir veslist þar ekki upp. Það er nefnilega svo, að við höfum verið því vön lengst af að hugsa um þekkingu sem nauðsynlega til að nýta einhverja auðlind. Nú er þekkingin sjálf auðtind. Við getum framleitt hana. Við getum síðan selt hana innanlands og erlendis. Hún er undirstaða að okkar framtíð. Ég varpaði þarna fram tölum um hvernig aðgerðir í lánamálum stúdenta kæmu niður. Ég held að ríkisstj., sem er að fara inn á þriðja stigið í sínum ferli samkv. Seltjarnarness yfirlýsingunni og því sem í kjölfarið fylgdi, þ. e. stig atvinnuuppbyggingarinnar, ætti að huga að þessum málum. Mér þykir hún ekki byrja vel: kennarar landsins allir í láglaunaflokkunum, fyrirsjáanleg fækkun nemenda, námsfólk valið eftir efnahag foreldra en ekki hæfileikum og yfirleitt dregið saman í öllu menntakerfinu. Það er ekki sókn til framfara. Annað dæmi langar mig að taka í sambandi við tannlækningakostnað. Margir eru pirraðir vegna launa tannlækna og hás tannlæknakostnaðar. Þetta kemur t. d. í ljós í grg. frv. á bls. 11, en þar stendur, með leyfi forseta: „Kostnaður vegna tannréttinga hefur hækkað úr hófi og þykir því rétt að einstaklingar beri meiri ábyrgð á kostnaði þessum en verið hefur. Er af þeim sökum gert ráð fyrir minni þátttöku sjúkratrygginga í kostnaðinum en verið hefur.“ Við skulum athuga að við erum að tala þarna um ákveðinn þátt heilsugæsluþjónustunnar. Við 1. umr. hugsaði ég sem svo: Hvernig mundi þessi grein hljóða ef við settum nú í staðinn fyrir tannréttingar annað orð t. d. hjartasjúkdóma. Þá læsist þetta svona: Kostnaður vegna hjartasjúkdóma hefur hækkað úr hófi og þykir því rétt að einstaklingar beri meiri ábyrgð á kostnaði þessum en verið hefur. Er af þeim sökum gert ráð fyrir minni þátttöku sjúkratrygginga í kostnaðinum en verið hefur. Við getum sett þarna inn geðlækningar eða geðsjúkdóma: Kostnaður vegna geðsjúkdóma hefur hækkað úr hófi og þykir því rétt að einstaklingar beri meiri ábyrgð á kostnaði þessum en verið hefur. Er af þeim sökum gert ráð fyrir minni þátttöku sjúkratrygginga í kostnaðinum en verið hefur. Þessi samanburður er alls ekki fjarri lagi vegna þess að tannskekkja er í mjög mörgum tilfellum meðfæddur og óumflýjanlegur sjúkdómur. Hann er ekki orðinn til vegna vanþrifa, sykuráts eða karamelluáts. Það er byggingarleg bjögun kjálkans og tannanna sem honum veldur og er læknisfræðileg þörf á því að ráða þar bót á. Ef menn vilja takmarka kostnað við tannréttingar á að gera það með því að leggja strangt læknisfræðilegt mat á þörfina fyrir tannréttingu en ekki að lækka framlag á þennan hátt. En hvað kostar dæmigerð aðgerð í tannréttingum? Það var þrásinnis spurt um það í nefndinni og reynt að leita upplýsinga, en það fengust ekki svör. En ég hringdi í dag til tannréttingasérfræðings og fékk um þetta upplýsingar. Ég spurði um aðgerð sem væri ekki af útlitslegum ástæðum einum, heldur læknisfræðileg nauðsyn. Ég spurði ekki hvað kostaði að laga til að geta brosað. Þetta var spurning um að laga þannig tennur og kjálka og bit að ekki væri af þessu skaði. Tannréttingin sjálf tekur tvö ár og eftirlitið ein tvö ár. Fyrst þarf að gera módel og skoða og það kostar 1 836 kr. Síðan þarf við svona alvarlegar aðstæður iðulega að draga út tennur, það þarf að taka röntgenmyndir, það þarf að setja fasta spöng til þess rétta tennurnar og það þarf að setja á tennurnar bönd til að losa þær í tannholdinu þannig að þær geti hreyfst. Þegar spöngin er numin á brott þarf góm til þess að halda tönnunum áfram. Og hvað halda menn að þetta kosti? Þetta kostar samkv. upplýsingum sem ég fékk fyrir klukkutíma, 50 000 kr. þ. e. aðgerðin sjálf. Síðan kemur eftirlit í tvö ár, þar sem þarf að fylgjast með, og það getur kostað eitthvað á bilinu 2 000–4 000 kr. Við erum að tala um aðgerð sem kostar 50 000–55 000 kr. og þetta er án sérfræðingsálags, sem er 40%, þannig að þessi aðgerð kostar milli 70 000 og 75 000 kr. Þessar staðreyndir dyljast á bak við sakleysislega grein í frv. sem er að mig minnir nr. 12. Þar stendur: „Í stað „37.5% “ í 1. málsl. 2. tölul. 44. gr. laga nr. 67/1971 með síðari breytingunni komi: 25%.“ Þegar til greina er tekin kostnaðarhlutdeild sveitarfélags þýðir þetta 25% minnkun á hlutdeild í 70 000 kr. kostnaði. Fjölskyldu sem er getum við sagt svo ógæfusöm að eiga barn með skakkar tennur kostar þetta 17 500 kr. Og þá fara nú að fjúka hundraðkallarnir sem menn fengu á mánuði í yfirgripsmiklum aðgerðum ríkisstj. til að rétta hag hinna lægst launuðu í sumar. Á þennan hátt birtast okkur sakleysislegar greinar í frv. þegar við rekjum og athugum hvað þetta kostar. Hægt er að taka fjöldamörg svona dæmi. Hvað með að það hækkar úr 100 kr. í 300 að heimsækja sérfræðing? Hvað þýðir það fyrir þann sem kannske er haldinn af illkynjuðum eða illlæknanlegum sjúkdómi og þarf æ ofan í æ að heimsækja lækni? Þetta reyndum við að fá upplýst í n., en það eru ekki til neinar opinberar upplýsingar um hversu oft fólk við mismunandi aðstæður þarf að heimsækja heilsugæslustofnanir eða lækna og þess vegna er ekki hægt að meta þetta. En ég er viss um að ef við tækjum þessi atriði og skoðuðum þau nánar mundu okkur birtast ýmis atriði sem eru kannske alvarlegri en sakleysislegar greinar frv. einar sýna okkur. Herra forseti. Ég hef hérna tekið tvö lítil dæmi um hvernig fyrirhugaðar aðgerðir ríkisstj. í ríkisfjármálum hitta fólkið í landinu. Ég hygg að þessi tvö litlu dæmi, þó kannske einkum það síðara, séu umhugsunarverð fyrir menn sem eru orðnir vanir að líta á tölurnar sem samansafn eininga en ekki sem fulltrúa fyrir fólk og aðstæður. Það væri vissulega fróðlegt, ef ekki hefði verið sá flýtir sem raun ber vitni á afgreiðslu málsins, að athuga hvort á bak við aðrar greinar frv. leyndust ekki einhver svona dæmi. Í sambandi við það síðasta um tæplega 20 000 kr. kostnaðaraukningu á fjölskyldu vegna eins barns, sem þarf að gangast undir aðgerð vegna tannréttinga, ekki af útlitslegum eða fegurðarlegum atriðum einum saman, heldur af læknisfræðilegri nauðsyn, ætla ég að segja að ég vona að það séu ekki margar fjölskyldur sem lenda í því að eiga fleiri en eitt svona barn. En þá ber á það að líta að þessi galli getur gengið í erfðir og það geta verið mörg börn í einni fjölskyldu og engin börn í annarri. Þá sjá menn hvað þetta þýðir í raun og veru, e. t. v. allt að 60 þús. kr. kostnaðarauka einnar fjölskyldu vegna þessarar sakleysislegu 12. gr. sem lætur svo lítið yfir sér. Hún er tómar skammstafanir og tilvitnanir í lagagreinar, en þessi sannleikur er á bak við.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér í upphafi máls míns að beina nokkrum spurningum til hæstv. forsrh. og þá einkum og sér í lagi vegna þess að heilbr.- og trmrh. er fjarverandi. Mér leikur hugur á að vita hvort hæstv. forsrh. mundi geta gengið í salinn.

Hæstv. forsrh. mun verða hér við.

Já takk.

Hæstv. forsrh. er væntanlegur.

Já. Ég hélt að það mundi verða til hægðarauka að hann væri viðstaddur og ég doka þá við andartak. Herra forseti. Eins og ég gat um var ætlun mín að beina máli mínu að hluta til til hæstv. forsrh. í fjarveru hæstv. heilbrmrh. Ég mun hafa þann hátt á ræðu minni að gera þau atriði sem einkum varða spurningar að umtalsefni í upphafi máls míns. Í 15. gr. frv. hefur verið gerð breyting á því hvenær elli- og örorkulífeyrisþegar eigi rétt á greiðslu vegna tannlækninga. Ég bar fram þá fsp. í n. hvort þessi breyting mundi með nokkrum hætti skerða rétt einhverra sem nú nytu þarna réttar. Það var talið að svo væri ekki. Ég fór fram á að fá um þetta yfirlýsingu frá hæstv. heilbr.- og trmrh. en sú yfirlýsing hefur ekki borist enn þá. Vil ég nú í fyrsta lagi óska eftir því við hæstv. forsrh. að hann kanni þetta mál gaumgæfilega og gefi yfirlýsingu um það, en í annan stað vil ég beina því til deildarinnar hvort ekki væri ástæða til að taka af öll tvímæli. Það er í fyrsta lagi að út úr greininni eins og hún var áður hefur verið fellt að bætur allt að 100% nái til langsjúks fólks á stofnununum og til þeirra sem vangefnir eru. Það kann að vera tilviljun að þetta hafi verið fellt út, en ég vil a. m. k. að menn viti vissu sína um hvort hugmyndin sé að réttur þessa fólks sé sá sami og hann hefur verið, þ. e. að þessar greiðslur séu greiddar 100% . Í annan stað hefur sú breyting verið gerð að umorða greinina að því er varðar elli- og örorkulífeyrisþega að öðru leyti. Áður var þetta orðað svo, að elli- og örorkulífeyrisþegar fengju 50% en þó væri heimild til tryggingaráðs að hækka þetta í 75% eða jafnvel 100% í þeim tilvikum sem ég taldi upp áðan. Í greininni eins og hún er núna er þetta svo orðað, að þeir elli- og örorkulífeyrisþegar sem njóta a. m. k. hálfrar tekjutryggingar skuli fá endurgreitt fyrir 75% kostnaðar. Ég vek athygli á því, að það er fyrir þá elli- og örorkulífeyrisþega sem njóta a. m. k. hálfrar tekjutryggingar. Ég stóð upphaflega í þeirri meiningu að þarna væri kannske um einhverja endurbót að ræða, en eftir upplýsingum frá Tryggingastofnun, sem ég hef fengið í dag, hefur framkvæmdin á núverandi lagaákvæði verið sú, að ef menn nytu einhverrar tekjutryggingar, þ. e. væru með tekjutrygginguna á bilinu fáein hundruð króna og upp í hálfa tekjutryggingu, væri endurgreitt 75%. Þessar upplýsingar eru býsna alvarlegar vegna þess að samkv. þeim er með þeirri breytingu sem lögð er til í frv. beinlínis verið að ganga á hlut þeirra elli- og örorkulífeyrisþega sem eru með einhverja tekjutryggingu, en minni en hálfa. Ég trúi því ekki að ætlun þingsins sé að láta þetta gerast, en mér sýnist að Tryggingastofnun og tryggingaráð hafi ekki möguleika, eins og lagagreinin er orðuð nú, til þess að koma til móts við þetta fólk með sama hætti og áður vegna þess að í greininni, eins og hún er orðuð, er það skýrt tekið fram að þeir skuli njóta a. m. k. hálfrar tekjutryggingar. Í þriðja lagi vil ég vekja athygli á því varðandi þessa grein, sem ég hef stundum gert að umtalsefni áður, að það er tilhneiging til þess í þessu þjóðfélagi að fara öðruvísi með gamalt fólk, sem nýtur tekjutryggingar frá almannatryggingum, en annað gamalt fólk, sem nýtur lífeyrissjóðsgreiðslna að hluta til, en getur verið með nákvæmlega sömu tekjur. Við vitum að tekjutryggingin er fyrst og fremst vegna þeirra sem ekki eru í lífeyrissjóðum. En menn geta fengið greiðslur úr lífeyrissjóði sem gefa þeim ráðstöfunartekjur sem eru nákvæmlega hinar sömu og sá hefur sem tekjutrygginguna hefur. Hvers vegna er verið að gera þarna upp á milli? Hvers vegna á sá sem er með tekjutryggingu að njóta frekari hlunninda en sá sem hefur borgað í lífeyrissjóð, en hefur samt ekki upp úr því samtals neitt hærri tekjur en þeir sem tekjutryggingarinnar njóta? Ég tel að í þessum atriðum eigi það sama yfir báða hópana að ganga. Það kemur fram mismunun í útsvarsálagningu gagnvart þessum tveimur hópum. Það er ekki á dagskrá hérna núna, en í þessari grein, eins og hún er orðuð og eins og þetta hefur verið framkvæmt, hefur komið fram mismunun milli þessara tveggja hópa gamals fólks, og ég tel að við eigum að afnema hana. Það er ekkert auðveldara en að miða þessa tryggingu við ákveðið tekjumark, og þá getur það verið það tekjumark sem tekjutryggingin er og að allir án tillits til þess hvernig þeir fái þessar tekjur eða fái ekki meiri tekjur en þetta, fái að njóta almannatrygginganna óháð því hvort menn fá tekjurnar í gegnum tekjutrygginguna sem slíka eða í gegnum lífeyrissjóð, sem þeir hafa reyndar lagt á sig að greiða í áður og maður getur ekki séð hvers vegna þeir ættu að vera réttlægri þess vegna. Ég hefði gjarnan viljað, herra forseti, heyra viðhorf ríkisstj. líka til þessa efnis. Ég vona að hæstv. forsrh. heyri mál mitt því að ég tel að í þessum punkti felist mjög verulegt misrétti sem ekki eigi að vera við lýði í okkar þjóðfélagi. Ég hef áður gert það að umtalsefni, herra forseti, að hækkunin á tannlæknakostnaði hjá ýmsum hópum í þjóðfélaginu væri mjög tilfinnanlegur skv. því sem hér er gert ráð fyrir að gera. Það kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Einarssonar að meðaltölin segja ekki nema litinn hluta sögunnar í þessu efni. Ég tók mig reyndar til líka og reyndi að áætla hvað tannrétting hefði kostað hjá ungri konu sem ég þekki til. Þar var ekki um læknisfræðilega aðgerð að ræða, heldur af öðru tagi, nefnilega útlitslagfæringu ef má orða það svo. Fram kom að þetta væri tveggja ára aðgerð. Hún hefði þurft að fara á u. þ. b. sex vikna fresti til tannréttarans og greiða í hvert skipti á bilinu 500 til 1500 kr. Auk þess var mjög einföld upphafsaðgerð sem var alldýr og mun kosta á bilinu 5–10 þús. kr. Heildarkostnaður er þá 20–25 þús. kr. Þetta er kannske rétt að menn skoði í samhengi við að það hefur borist bréf frá Tryggingastofnun ríkisins um hversu margir í ákveðnum aldursflokkum hafi nýtt sér tannréttingar og hver meðaltalsupphæðin er. Meðaltalsupphæðin er breytileg eftir aldursflokkum og fjöldin líka, en það kemur í ljós að það eru um 4100 einstaklingar á aldrinum 6–15 ára sem fara í tannréttingar, það eru um 1150 í aldursflokknum 16 ára og það eru um 700 í aldursflokknum 17–18 ára. Umtalsverður fjöldi ungs fólks fer því í tannréttingar. Meðalkostnaður fyrir 16 ára og eldri er u. þ. b. 10 þús. kr. skv. þessu yfirliti og virðist þá tiltölulega lágur, miðað við þá áætlun sem ég gerði og nefndi áðan varðandi ekki flókna aðgerð. Menn sjá af þessu að hér er um að ræða umtalsverða upphæð fyrir þá unglinga sem hér um ræðir - unglinga sem nýlega sluppu með skrekkinn þegar gera átti þá annars flokks vinnuafl og borga þeim lægra kaup en öðrum. Það kemur fram í þessu yfirliti frá Tryggingastofnun að tíundi hver einstaklingur á aldrinum 6–15 ár fer í tannréttingar árlega. Ef hver tannrétting tekur tvö ár þýðir þetta væntanlega að fimmti hver einstaklingur á aldrinum 6–15 ára fer í tannréttingar. Og að því er varðar einstaklinga sem eru 16 ára er þetta hlutfall þannig að fjórði hver einstaklingur sem er 16 ára fer í tannréttingar á hverju ári. Af þessu geta menn ráðið að hér er um umtalsverðar upphæðir að ræða. Það má líka geta þess að fram kemur í þessu að þriðji hver einstaklingur sem er 16 ára að aldri fer í aðrar tannaðgerðir. Þær aðgerðir sem hér er verið að grípa til af hálfu ríkisstj. snerta því mjög margar fjölskyldur í landinu. Ég vildi vekja athygli á þessum upplýsingum og inna hæstv. forsrh. eftir því hvort ríkisstj. sjái ekki ástæðu til þess að fengnum þessu upplýsingum að endurskoða líka þetta ákvæði. Í þriðja lagi vil ég gera að umtalsefni þá hækkun sem fyrirhuguð er á læknisþjónustu, á rannsóknarþjónustu og á lyfjum. Það var upplýst í n. að hér væri um að ræða hækkunaráform á bilinu 200–300%. Það er í sjálfu sér mjög athyglisvert að ríkisstj. kunni einungis að hækka gjöld á fólkið í hundruðum prósenta á sama tíma og því er gert að fá kauphækkanir sem eru 3 og 5%. Heildarupphæðin, sem hér um ræðir og gert er ráð fyrir að spara, er 125 millj. „Spara“ verður að segja innan gæsalappa vegna þess að hér er ekki um neinn raunverulegan sparnað í þjóðfélaginu að ræða, heldur einungis að skattleggja sjúklingana, þá sem þurfa að fara til læknis, þá sem þurfa að fá röntgenmynd, þá sem þurfa að fá rannsókn, hvort heldur það er blóðsýni eða annað, og þá sem þurfa á lyfjum að halda. Þessi skattlagning upp á 125 millj. kr. vekur þeim mun meiri furðu sem við höfum horft upp á að áður hafði ríkisstj. gert tilraun til að höggva í þennan sama knérunn og búa til sérstakan sjúklingaskatt á þá sem legðust inn á sjúkrahús. Nú kemur að spurningu minni til hæstv. forsrh., sem ég vona að menn geti þá skilað til hans ef hann heyrir ekki mál mitt, og hún er hvort ekki sé hugmyndin að taka sérstakt tillit til aðstæðna í þessu sambandi ef þessi aðgerð á virkilega fram að ganga. Mér hefur t. d. borist bréf frá hópi sem ég man ekki eftir að hafi verið áður gerður að umtalsefni hér í þinginu. Það er bréf frá áhugafólki um þarfir sjúkra barna. Þessi hópur mótmælir eindregið framkomnum till. um hækkun á göngudeildargjaldi úr 100 í 300 kr. svo og annarri hækkun á hluta sjúklinga í læknis- og lyfjakostnaði. Bent er á að foreldrar veikra barna beri nú þegar verulegar fjárhagsbyrgðar vegna barna sem reglulega þurfa að koma á göngudeildir til eftirlits og meðferðar. Í bréfinu segir: „En nefnd hækkun mun fyrst og fremst bitna á tekjulágum barnafjölskyldum og þeim foreldrum sem þurfa að koma reglulega með börn sín til eftirlits og meðferðar eins og áður var bent á. En oft þurfa foreldrar að leggja í mikinn ferðakostnað“, segir í bréfinu, „og dvalar- og uppihaldskostnað til þess að börnin fái nauðsynlega heilbrigðisþjónustu, auk verulegs tekjutaps vegna frátafa frá vinnu.“ Þess vegna spyr ég hæstv. forsrh. hvort ríkisstj. hafi hugað að því hve gífurleg byrði sú hækkun sem hér um ræðir geti orðið fyrir þetta fólk og hvort ekki sé hugmyndin að koma neitt til móts við það í þeirri feikna gjaldtöku sem hér er fyrirhuguð, en hækkun á henni er um 200–300%. Því má reyna að bæta við að í nefndu bréfi er bent á að göngudeildarþjónustan sé nauðsynleg til að reyna að draga úr innlögnum barna á sjúkrahús eins mikið og kostur er. Og hér komum við einmitt að einum punkti þessa máls. Með því að hækka greiðslurnar, sem menn eiga að greiða fyrir göngudeildarþjónustu, fyrir sérfræðiþjónustu, fyrir lyf og fyrir rannsóknir og fyrir röntgen, er verið að stuðla að því að þeim mun fleiri leggist inn á sjúkrahús vegna þess að greiðslubyrðin af því að leggja það á sig að vera heima og njóta göngudeildarþjónustu verður óheyrilega há meðan kostur er á að sá kostnaður verði ekki ef menn eru lagðir inn á sjúkrahús. Hér er sem sagt þrýst á sjúkrahúsakerfið í landinu. Þetta kemur öndvert á þá stefnu sem ríkisstj. hafði á upphafsdögum sínum. Í fjórða lagi, að því er varðar sératriði í þessu frv., vil ég gera sérstaklega að umtalsefni þann þátt sem snýr að landbúnaðarmálum. Það er gert ráð fyrir 67% aukningu útflutningsbóta frá því sem áður hafði verið gert ráð fyrir. Það er ekkert smáræði. Útflutningsbæturnar verða á þessu ári samtals um 500 millj. kr. og tel ég þá með þær greiðslur sem menn verða að standa undir af lánum sem voru tekin til þess að greiða útflutningsbætur á árum áður. Í þessu frv. birtast hins vegar engin áform um að draga úr í þessum efnum. Ég held að það sé meira en nauðsynlegt að menn fóti sig á því að setja sér ákveðin markmið í þessum efnum og draga úr útflutningsbótaþörfinni stig af stigi - og ekki bara þörfinni heldur setja sér ákveðin mörk sem menn verði að lifa eftir á hverjum tíma. Ég hefði gjarnan viljað, í framhaldi af yfirlýsingum hæstv. forsrh. norður á Akureyri fyrir ekki löngu, heyra hverjar horfur hann telur að séu í þessum efnum. Í öðru lagi hlýt ég að spyrja að því er varðar landbúnaðarþáttinn hvort það sé virkilega hugmynd ríkisstj. að með því einu að taka hluta af kjarnfóðurgjaldinu til að greiða með útflutningi, til að mæta útflutningsbótagreiðslum, eigi að hækka verðlag á landbúnaðarafurðum í landinu.  Um frv. þetta í heild er skemmst frá því að segja að í því felst uppgjöf ríkisstj. á því að leysa vanda efnahagsmála. Þetta frv. einkennist fyrst og fremst af gífurlegum erlendum lántökum. Ég gat þess í ræðu minni við 1. umr. að menn skyldu ekki blekkja sig á því að hér væri verið að tala um 2100 millj. kr. eingöngu í viðbót í erlendum lántökum, heldur yrðu menn að horfa á hversu mikið væri hugmyndin að auka erlendar lántökur í heild sinni á árinu, bæði með þessum áformum og þeim áformum sem áður hafa verið tíunduð vegna lánsfjáráætlunar og f;árlaga og í sambandi við afgreiðslu þeirra. Þá stendur bókað í bókum ríkisstj. að aukning á erlendum lánum bara skv. þessum áformum er 3500 millj. kr. En vel að merkja: Í áætluninni er gert ráð fyrir að lán til atvinnufyrirtækja verði 1000 millj. kr. Þessar upphæðir hafa ævinlega verið of lágt áætlaðar og reynst yfirleitt 50–100% hærri. Enn er þessi áætlun sem sagt mjög lág. Þess vegna leitaði ég eftir upplýsingum um það í n., og þær yrðu gefnar af hálfu langlánanefndar, hvort uppi væru nokkur áform af hálfu ríkisstj. eða hefðu komið fram um að hafa sérstakan hemil á þessum lántökum. Því var svarað til að engar sérstakar fyrirskipanir eða reglur hefðu verið settar um að hafa hemil á þessum lántökum, hvorki af hálfu ríkisstj. né þess ráðh. sem fer með þessi mál. Þá var líka upplýst að á fyrstu fjórum mánuðum ársins, 1/3 hluta ársins, er þegar búið að nota 2/3 hluta af þeirri upphæð sem áætluð var í lán vegna véla og tækja. Sú upphæð var áformuð 210 millj. kr. yfir árið í heild, en það er þegar búið að nota yfir 2/3 hluta hennar eða 147 millj. kr. þegar rúmir fjórir mánuðir eru liðnir af árinu. Þetta bendir auðvitað til þess að þessi upphæð stefni í mun hærri tölu. Þá eru veitt lán á vegum langlánanefndar til skipakaupa og flugvélakaupa. Þegar lánsfjárlög og lánsfjáráætlun voru hér til umfjöllunar var það tíundað í fjh.- og viðskn. hvaða skip og hvaða flugvélakaup væri um að ræða í þessu sambandi. Ef þau áform standa óbreytt stefnum við þegar langt umfram þá áætlun sem hér hefur verið gerð um 1000 millj. kr. Ef þau áform hafa aukist kemur það enn til aukningar. Ef einhver áform hafa verið lögð á hilluna kemur það auðvitað til frádráttar. En af þeim lið sem regluleg hreyfing er á, og maður getur helst markað þá tilhneigingu sem er, er ljóst að hér stefnir yfir. Þess vegna segi ég það: Heildarviðbót í erlendum lántökum á árinu verður áreiðanlega um og yfir 4000 millj. kr. Þetta er sú upphæð sem menn eiga að horfa á. Fyrir ekki langt löngu var ég á fundi þar sem mættir voru ýmsir fulltrúar frá löndum í Suður-Ameríku. Þeir sögðu mér af högum fólks þar í landi og því sem hefði verið að gerast hjá þeim. Mér þótti það athyglisvert vegna þess að þeir eru þjáningarbræður okkar í erlendri skuldasöfnun. Þar er nú svo komið að þeir hafa enga stjórn á efnahagsmálum sínum, heldur verða að hlíta fyrirmælum alþjóðapeningastofnana, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og bankanna, um hvernig þeir stjórna sínum efnahagsmálum. Og þeim eru sett þröng og ströng skilyrði. Með því að halda áfram að hlaða upp erlendum lánum, eins og hér er gert, erum við að koma okkur í þá hættu að hafa ekki sjálfir stjórn á peningamálum okkar, ekki sjálfir stjórn á efnahagsmálum okkar, heldur lenda í sams konar þrengingum og þessir þjáningabræður okkar í erlendri skuldasöfnun hafa lent í. Ég vara mjög eindregið við því að haldið verði áfram þeirri þróun að hlaða upp erlendum skuldum, eins og er meginefni þess frv. sem hér er til umfjöllunar. Þá verður auðvitað hlægilegt þegar maður horfir á þessar tölur og sér hvert barn í gegnum það þegar ríkisstj. hefur verið að myndast við að segja að hún mundi nú halda sig við 60% markið sem hlutfall af þjóðartekjum að því er erlendar skuldir varðar. Hér gerðist það furðulega, að þegar boltinn stefndi ekki í markið var markið bara flutt, enda heyrist mér nú hafa dregið úr því að fulltrúar ríkisstj. haldi þessu á loft öllu lengur. Í sambandi við efnahagsmál heyrist það oft af hálfu ríkisstj., og kemur m. a. s. fram í ályktun frá Verslunarráði Íslands, að menn verði að standa vörð um það jafnvægi sem hafi náðst í íslenskum efnahagsmálum. Hvers konar jafnvægi eru menn að tala um? Það hefur ekkert jafnvægi náðst. Ég vil vekja athygli á því. Það er áframhaldandi erlend skuldasöfnun. Það er áframhaldandi viðskiptahalli. Það er áframhaldandi halli á ríkisbúskapnum. Það er ekki jafnvægi í ríkisbúskapnum. Það er ekki jafnvægi í viðskiptum við útlönd. Það er ekki jafnvægi að því er varðar lántökur okkar og greiðslur af erlendum lánum. Það er ekkert jafnvægi. Það eina sem ríkisstj. hefur áorkað er að rýra lífskjörin í landinu, en um leið að ná verðbólgunni niður eins og kunnugt er. En ef ekki er að gert felst í aðgerðum ríkisstj. sá dómur að hér skuli áfram vera léleg lífskjör. Sá dómur er rangur og þeim dómi verður að hnekkja. En honum verður ekki hnekkt af þessari ríkisstj. vegna þess að hér hafa engar kerfisbreytingar verið gerðar. Það er einungis með kerfisbreytingum sem er unnt að ná hér raunverulegum árangri. Þær kerfisbreytingar þurfa að gerast í atvinnumálum, í sjóðakerfinu, í ríkisbúskapnum og þær þurfa líka að varða viðhorfið til atvinnurekstrarins, viðhorfsbreytingu varðandi fyrirgreiðslupólitík og viðhorfsbreytingu gagnvart fjárfestingastefnu og stjórnkerfismálum. Einungis með þeim hætti er mögulegt að ná hér raunverulegum árangri að því er varðar það að bæta lífskjör, ná raunverulegu jafnvægi og ná raunverulegum árangri í efnahagsmálum. Ég sagði í upphafi þessa hluta ræðu minnar að það væri ljóst af nýjustu ráðstöfunum ríkisstj. að hún hefði gjörsamlega gefist upp í efnahagsmálum. Það sést af því að það rigndi yfir fólk yfirlýsingum frá ráðherrum af ýmsu tagi og talsmönnum ríkisstj. um allt það sem gera ætti og nauðsyn þess að ekki yrði nú vandanum velt á undan sér eins og fyrri ríkisstj. hefðu gert: ekki yrðu auknar erlendar skuldir, ekki yrði halli á ríkisbúskapnum. Það stendur ekki steinn yfir steini í neinu þessu. Og að því er hvert málið á fætur öðru varðar, sem hefði varðað einhverjar kerfisbreytingar, einhverja tilhneigingu í þá átt, þá hefur það verið barið niður með harðri hendi. Nú seinast höfum við þurft að horfa upp á það í hverju málinu á fætur öðru hvernig Sjálfstfl. hefur þurft að beygja sig í duftið fyrir þessu ofurvaldi kerfisins sem ríkisstj. er. Þetta er það sem fólkið í landinu hefur séð og það er þess vegna sem ríkisstj. er nú rúin því trausti sem hún vissulega naut í upphafi. Nú rignir yfir vantraustsálitum á ríkisstj. Meira að segja þeir aðilar sem voru harðastir talsmenn og stuðningsmenn ríkisstj. vita varla hvernig þeir eiga að taka til orða til að fordæma hvernig ríkisstj. hefur brugðist í efnahagsmálum. Nefni ég þar t. d. Verslunarráð Íslands sem hefur nú ekki kallað allt ömmu sína í því að lofa þessa ríkisstj. fram að þessu. Verslunarráð Íslands segir tæpitungulaust að lántakan sem ríkisstj. nú fyrirhugar sé engin lausn á fjárhagsvanda ríkissjóðs og að slíkt atferli sé ekki síst alvarlegt í ljósi þess að fólk og fyrirtæki hafi lagað útgjöld sín að samdrætti í efnahagslífinu. Sömu kröfur um aðhaldssemi verður að gera til ríkisvaldsins. Hér er einmitt kjarni málsins. Ríkisstj. hefur hert að kaupmætti fólks og ríkisstj. hefur sagt við fólkið í landinu: þið verðið að búa við lakari lífskjör og minni kaupmátt. Ríkisstj. segir líka: Við verðum að draga úr útlánum til fólks og atvinnuvega. En að því er sjálfa okkur varðar, segja ráðherrarnir í ríkisstj. og stuðningsmenn hennar, ætlum við að leysa allt sem okkur varðar með því að taka erlend lán. Aðhaldssemin á ekki að ná til ríkisstj. Það er þetta sem er í grundvallaratriðum rangt og verður til þess að rýra ríkisstj. öllu trausti. Reyndar er það líka svo að grg. með lagafrv: mælir gegn því sjálfu. Í grg. er beinlínis talað um að það sé sérstakur hættuvaldur hversu mikil þensla sé í peningamálum þjóðarinnar. Þegar þensla er í peningamálum þjóðarinnar velur ríkisstj. þá aðgerð sem síst af öllu verður til að draga úr þenslu, heldur einmitt eykur á hana, nefnilega að reka sjálfa sig með halla og taka erlend lán. Grg. ríkisstj. með þessu frv. mælir beinlínis gegn þeim aðgerðum sem gripið er til. Herra forseti. Það er sorglegt upp á það að horfa að ríkisstj. skuli hafa gefist upp við öll þau markmið sem hún setti sér. Ég sagði hér í haust: Nú hefur fólkið í landinu lagt mikið á sig til að draga úr verðbólgunni. Nú verður ríkisstj. að sýna gott fordæmi sjálf. Nú verður ríkisstj. líka að sjá til þess að þessi árangur verði varanlegur. Það verður hún að gera með því að láta aðgerðirnar ná til fjölmargra þátta í þjóðfélaginu. Í öllu þessu hefur ríkisstj. brugðist. Eftir stendur einungis ein aðgerð: lækkun kaups og rýrnun lífskjara. Ekkert annað hefur verið gert og verðbólgan er hætt að fara niður á við. Nú er hún farin að síga upp á við. Ríkisstj. hefur fallið á prófinu. Það er ekki nema von að hún hafi rúið sig trausti þjóðarinnar. Ég vil að lokum einungis segja að ömurlegri uppgjöf hefur ekki sést lengi.



Herra forseti. Ég stend að nál. minni hl. fjh.- og viðskn. sem fulltrúi Kvennalista í fjh.- og viðskn. og vísa til þess nál. og fskj. sem því fylgja og sömuleiðis til þeirra orða sem hér hafa farið á undan mér frá þm. stjórnarandstöðunnar. Ég ætla að hafa hér um nokkur orð og stikla á stóru. Það má segja að sá tónn og sá taktur sem þessi ríkisstj. sló strax í upphafi lífdaga sinna hafi reynst sjálfum sér samkvæmur. Sú leið félagslegra skerðinga til að leiðrétta hagsýsludæmið sem valin var í byrjun er dyggilega fetuð enn af karlmannlegri festu, enda undir hljómfalli hinna hörðu gilda. Og hugmyndaauðgin um leiðir út úr vanda er lítil, nánast engin. Úrræðin eru gamaldags og úrelt, en það sem verra er: stórhættuleg fyrir framtíð þessa lands. Við höfum hlustað hér í þinginu undanfarna daga á það þegar smábitar af landinu hafa verið seldir í formi ríkisjarða, en þessi veðsetning Íslands í útlöndum sem fram er haldið af þessari ríkisstj. með stórfelldum erlendum lántökum virðist mönnum næstum ósjálfráð ef litið er til þess hve mjög þeir hafa gagnrýnt slíkt athæfi annarra á umliðnum árum. Við Íslendingar erum sátt við það líta á okkur sem merkilega þjóð með óskoraðan tilverurétt á alþjóðavettvangi. En hve lengi ætla menn að útlendingar nenni að halda okkur uppi eins og ómögum? Ætlum við aldrei að vaxa upp og verða fullorðin og sjá fyrir okkur sjálf. Getum við ekki axlað þá ábyrgð að vera brauðvinnungar í eigin landi? Þurfum við enn að halda uppi þessu hömlulausa gjálífi hinna nýríku sem sultu á síðustu öld og slá og slá og slá fyrir því í útlöndum? Þetta þætti óráðsía ef um einstakling væri að ræða en ekki þjóð. Nú opnast dyr til nýrra áður óþekktra atvinnutækifæra sem byggjast fyrst og fremst á þekkingu og hugviti og við viljum auðvitað vera með og tölum t. d. mikið um líftækni og lífefnatækni upp á síðkastið. Öld handaflsins er að baki. En hvað er verið að hugsa þegar á sama tíma er byrjað á því að skera miskunnarlaust niður í menntakerfinu, vaxtarbroddur framtíðarkosta okkar stýfður, námsmenn þegar settir í svelti með fjárhagslegan stuðning? Áfram er kennarastéttin láglaunastétt, enda að mestu skipuð konum. Áfram er óviðunandi misrétti til menntunar milli dreifbýlis og þéttbýlis. Hvernig er hægt að una slíku meðan lánsfé er sólundað í prjálhýsi og munað? Hver velur eiginlega þessa forgangsröðun? Síðan er annar vinsæll knérunnur sem líka á að höggva í, heilbrigðisþjónustan. Og ég vísa til sértækra dæma sem tekin voru fyrir af öðrum ræðumönnum á undan mér. Auk niðurskurðar á framlögum til tannviðgerða og sjúkradagpeninga eru fyrirhugaðar stórfelldar hækkanir lyfja- og sérfræðiþjónustugjalda, göngudeildaþjónustu og rannsóknaþjónustu. Þetta er fyrirhugað án nokkurra fyrirliggjandi niðurstaðna eða kannana á því hverjir nota þessa þjónustu mest. Þrátt fyrir endurteknar spurningar veit enginn hver þessa þjónustu nýtir mest. T. d. í sambandi við lyfjanotkun: Hve margir eru þeir sem nota lyf að staðaldri vegna langvinnra sjúkdóma, en eru ekki gjaldgengir til að njóta þess að fá lyfjakort? Þetta veit enginn. En þeir sem ráðunum beita vita ekki á hverjum þau bitna. Þeim er beint í blindni. Þetta eru óráð og þeir sem beita þeim eru skammsýnir og glámskyggnir. Þessi óráð benda til alvarlegrar brenglunar á verðmætamati og forgangsröð. Börnin og unglingarnir og sjúklingarnir eiga að borga til að fylla upp í tímabundið gjálífi foreldranna menntunarsnauð á láglaunasvæði með skuldir foreldranna að arfi er þeim gert að mæta framtíð þar sem hugvitið verður veðhæft og fólksfjölgun ekki fyrirsjáanleg til að dreifa byrðunum. Haldið þið, sem nú eruð foreldrar og stjórnið þessum ákvörðunum, að börn þessa lands muni hugsa hlýlega til ykkar og vel um ykkur fyrir þessa klípu sem þið eruð að sníða þeim til íbúðar bara til þess að bjarga sjálfum ykkur fyrir næsta horn? Nei, það þarf mannúð og hugrekki til að velja og standa við framtíðarstefnu sem dugir þessari þjóð til að komast á kjöl og til lands úr þessu skuldafeni - stefnu sem tekur mið af velferð fólksins en ekki hagsýslunnar fyrst og fremst. Þessi ríkisstj. hefur ekki reynst þeim vanda vaxin, en slíka stefnu á þjóðin skilið. Velferð þjóðarinnar byggist m. a. á því að hin mjúku gildi eigi aðgang að því að ákveða forgangsröðina. Þess vegna þurfa þau að komast að í ríkara mæli. Ég vísa í því sambandi til þeirra hugmynda sem Kvennalistinn bar fram til uppfyllingar á hinu margumrædda gati. Við getum komist út úr þeim efnahagsvanda sem við eigum við að stríða, en ekki með þeim ráðum sem í boði eru. Þau ráð eru einungis um stundarsakir og ala af sér enn meiri vanda. Þess vegna þurfum við nú ný ráð og nýja stefnu.



Herra forseti. Nokkrar spurningar hafa verið lagðar fram til mín og annarra ráðherra. Ég skal svara því sem er ekki beint til viðkomandi ráðherra um þeirra málaflokka og jafnframt leitast við að svara því þar sem að ráðherrar eru fjarverandi. Hv. 3. þm. Reykv. fullyrti að greiðsla sjúkradagpeninga lenti af miklum þunga á húsmæðrum, námsmönnum og fleiri slíkum og vísaði til bréfs sem forstjóri Tryggingastofnunar hefur ritað. Ég verð að segja eins og er að ég lýsi undrun minni á því bréfi þar sem ekki koma fram neinar tölulegar upplýsingar um hvernig þetta skiptist og væri slíkt bréf betur ekki ritað. Í því bréfi er hins vegar lofað slíkum upplýsingum. Ég hef látið hafa samband við Kristján Guðjónsson, og með hans leyfi hef ég það eftir honum að 90–95% af þessum kostnaði fellur á atvinnurekendur. Ég vil hins vegar bæta því við að ég er vel til viðtals um að tryggja að ekkert falli á aðra en atvinnurekendur, ef það er unnt með einhverju góðu móti, eða sem allra minnst. Kannske verður aldrei algjörlega við það sloppið. En sem sagt samkv. upplýsingum Kristjáns Guðjónssonar: 90–95% þessa kostnaðar fellur á atvinnurekendur og það er sá greiðandi sem talinn er síðastur í bréfi forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins. Hv. þm. ræddi um tannlækningakostnað og reyndar hafa fleiri gert það hér og deilt hefur verið á þá ætlun ríkisstj. að draga úr framlagi ríkisins í því skyni. Sérstaklega ræddi hv. þm. um mismunandi áætlanir á þessum lið. Það er nú eins og mig minni að hér hafi orðið alláthyglisverð umræða á síðasta þingi um áætlun af svipuðu tagi. Þá bar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fram till. um að greiða, ef ég man rétt, 20% af tannlæknakostnaði og hæstv. þáv. ráðh. Svavar Gestsson setti reglugerð um greiðstu þess kostnaðar. Í þingtíðindum má sjá að þá áætlaði hæstv. þáv. ráðh. Svavar Gestsson að kostnaður við þetta yrði um 20–30 millj. kr. Hæstv. núv. sjútvrh., þáv. þm., Halldór Ásgrímsson fullyrti hins vegar að kostnaðurinn væri um 100–200 millj. kr. Kostnaðurinn reyndist vera á annað hundrað millj. kr. og því var þessi reglugerð afnumin. Það voru ekki tekjur í ríkissjóði til að standa undir þessum kostnaði. Mér sýnist ljóst að sparnaður við þessar breytingar, sem var áætlaður í upphafi 50 millj. kr., sé allt of hátt áætlaður. Samkv. þeim upplýsingum sem ég hef gleggstar mun hann vera nú áætlaður um 16 millj. kr. Eigum við þá ekki að fagna því að ekki er þó dregið meira úr þessari aðstoð við tannlækningar unglinga og barna en kemur fram í þessari nýju áætlun? Hér hefur verið töluvert rætt um landbúnaðinn. Ræddu báðir um landbúnaðinn, hv. þm. Svavar Gestsson og hv. þm. Kjartan Jóhannsson. Ég verð að segja að eftir margítrekaðar umræður á síðustu árum um efnahagsmál við hv. 3. þm. Reykv. þykir mér allt annað viðhorf hjá honum nú til landbúnaðar en var í þeim umræðum. Ég man ekki betur en Alþb. legði á það mjög ríka áherslu í gegnum árin að breyting yrði að verða og það róttæk í landbúnaðarmálum. Ég verð fyrir mitt leyti að taka undir það. Það er alveg rétt að bændur hafa sjálfir, eftir að framleiðsluráðslagabreyting var gerð 1979, gert verulega breytingu. Þeir hafa dregið saman mjólkurframleiðsluna og er það vissulega til bóta. Hitt er svo annað mál, að það er staðreynd að landbúnaðarafurðir verða því miður ekki seldar á erlendum mörkuðum nú svo nokkurt vit sé í. Útflutningsbótaþörfin á útfluttar landbúnaðarafurðir er nú að meðaltali 68% heildsölukostnaðar. Á sumar afurðir fer þetta hlutfall upp í 74%, ef ég man rétt, og jafnvel 78% á einstakar mjólkurafurðir eða ærkjöt. Ég held að hverjum manni hljóti að vera ljóst að bændum sjálfum er svo sannarlega enginn greiði gerður með því með einu eða öðru móti að hvetja þá til slíkrar umframframleiðslu. Þess vegna hef ég, svo ég svari spurningu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, sett fram þá hugmynd að á ákveðnu árabili, ég nefndi fimm ár, verði gerður samningur milli bænda og ríkisvalds og dregið á þeim tíma þannig úr landbúnaðarframleiðslunni að útflutningsbótaþörf verði lítil sem engin að þeim tíma liðnum. Ég er sannfærður um að þetta er unnt og ég get upplýst hv. þm. um að í viðræðum, sem ég og fleiri hafa átt við forustumenn bænda um þessi mál, hefur þessu verið jákvætt tekið. Mér er hins vegar fyllilega ljóst og væntanlega fleirum að slík breyting er mjög viðkvæm og vitanlega verða að fylgja henni fjölmargar hliðarráðstafanir m. a. til að koma í veg fyrir byggðaröskun sem ég trúi vart að nokkur vilji hafa svo umtalsverð sé. Í því skyni er nauðsynlegt að nota mikið fjármagn til að byggja upp aðrar búgreinar. Ég hef sérstaklega nefnt í því sambandi, og bændafulltrúar lagt áherslu á, loðdýrarækt sem lofar góðu ef skipulega er að þeim málum unnið. Að sjálfsögðu er einnig ljóst að slík breyting hefur áhrif á vinnslustöðvar landbúnaðarins, bæði þær sem vinna úr ull og gærum og sömuleiðis hinar sem vinna úr mjólkurafurðum og sláturhúsin. Og vitanlega þarf fjármagn til þess að komast yfir þá erfiðleika sem slík róttæk breyting veldur. Ég er hins vegar sannfærður um að bændasamtökunum sjálfum er mjög vel trúandi til að framkvæma slíka breytingu, þannig að landbúnaðurinn verði eftir sem áður traust grundvallaratvinnugrein í okkar þjóðfélagi, og líklega sterkari en hún er við þær aðstæður sem eru. Það er rétt að fullar útflutningsbætur eru nauðsynlegar nú m. a. vegna þess að þegar sauðfé er fækkað aukast birgðirnar, og þeirra verður þörf á næstu árum. Ég er sannfærður um það. Hins vegar hygg ég að síðan geti mjög ört úr henni dregið ef skipulega er að þessum málum unnið. Hv. þm. Svavar Gestsson sagði að ríkisstj. hefði sjálf búið til þann samdrátt sem orðið hefur í kaupmætti. Ég mótmæli því að við hv. þm. Svavar Gestsson, í ríkisstjórn sem við sátum í, höfum búið til þá kreppu sem t. d. varð vegna olíuverðshækkana. Sú kreppa var mikil og leiddi til þess að við lifðum umfram efni árið 1981 og 1982, verulega umfram efni. Viðskiptahallinn þau ár var fyrra árið 5% og síðara árið 10%. Og vitanlega er það kaupmáttarskerðing þegar kaupmætti er haldið uppi með því að safna erlendum skuldum. Hv. þm. hefur sjálfur hvað eftir annað sagt að það væri út af fyrir sig eðlilegt að kaupmáttur drægist saman sem samsvarar samdrætti í þjóðarframleiðslu. Að mati Þjóðhagsstofnunar hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna dregist saman um u. þ. b. 10% á hvern mann. En þjóðarframleiðslan hefur dregist saman u. þ. b. um 8–9% á hvern mann svo þarna er ekki mikill munur á. Og e. t. v. skakkar þarna ekki öðru en því sem við lifðum umfram efni árið áður en þessi kreppa, sem við nú stöndum í, hófst. Hv. þm. las upphafsorð minnar framsöguræðu og kvað rétt lýst því ástandi sem hefði skapast. Ég andmæli því að við þegar við vorum í ríkisstj. eða núv. ríkisstj. höfum búið til þá kaupmáttarskerðingu sem nú hefur orðið. Hún stafar af ytri aðstæðum, af olíuverðshækkunum, af hruni loðnustofnsins, af helmingun á þorskafla og reyndar mætti fleira telja. Okkur er brýn nauðsyn, Íslendingum, að horfast í augu við slíkt. Við höfum ekki alltaf gert það. Það er fróðlegt að fara í gegnum slíkar sveiflur sem hafa orðið frá stríðsárum. Venjulega hefur þessu verið mætt með því að fella gengið sem hefur leitt til vaxandi verðbólgu og erlendrar skuldasöfnunar. Frá því varð að hverfa nú og það var gert. Hv. þm. sagði að nú væri 60% markið um erlendar skuldir orðið markmið en ekki eins konar hámark. Ég veit ekki hvaðan hann hefur þær upplýsingar. Ég sagði í minni framsöguræðu, ég tel nokkuð skýrt, að 60% erlendar skuldir af þjóðarframleiðslu mætti að sjálfsögðu aldrei vera markmið. Markmiðið væri að draga úr þeim erlendu skuldum. En ég verð að segja að mér þykir það nokkuð hörð gagnrýni á Þjóðhagsstofnun, sem ég fyrir mitt leyti ber mikið traust til og ég hélt að fleiri gerðu, þegar sagt er að Þjóðhagsstofnun sé þægileg þessari ríkisstj., eða þegar hv. þm. Kjartan Jóhannsson segir að markið sé fært til. Hann hlýtur þá að eiga við Þjóðhagsstofnun. Þjóðhagsstofnun metur þessa hluti og ég er sannfærður um að forstjóri Þjóðhagsstofnunar og starfsmenn hans gera það eftir bestu samvisku. Staðreyndin er vitanlega sú, að þegar þjóðartekjur dragast saman þriðja árið í röð, nú áætlað u. þ. b. 2% af þjóðarframleiðslu, þá er ekki það svigrúm til að draga úr erlendum skuldum eins og við hefðum kosið, ef halda á uppi kaupmætti. Það má vel segja að eðlilegast hefði verið að draga úr kaupmætti um það sem nemur samdrætti í þjóðarframleiðslu og líka að einhverju leyti því sem nemur því sem ríkissjóð skortir til þess að brúa bilið, brúa hallann. Þannig að 60% markið er vissulega ekki markmið. Þvert á móti er markmiðið að lækka það skuldahlutfall. Ég vil hins vegar halda því fram að nokkuð ólíku sé saman að jafna Suður-Ameríku eða Afríku, eða hvað það var sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson talaði um, og okkur Íslendingum, sem betur fer. Greiðslubyrði hér er um 21% af gjaldeyristekjum, metin af Þjóðhagsstofnun og seðlabanka. Greiðslubyrði í sumum þessum löndum er margfalt hærri. Og við höfum staðið fullkomlega í skilum og munum gera það áfram. Ég vona að hv. þm. séu ekki að gefa til kynna að við munum ekki standa í skilum. Ég hef ekki heyrt eina einustu rödd frá fjármálamönnum um það að hætta sé á að við stöndum ekki í skilum. Okkar gjaldeyristekjur eru tiltölulega miklu stærra hlutfall af þjóðartekjum en hjá þeim ríkjum sem hv. þm. gat um áðan. En ég endurtek: ég er með þessu alls ekki að draga úr því að erlendar skuldir eru í algjöru hámarki og úr þeim ber að draga. Hv. þm. Svavar Gestsson ræddi nokkuð um bindiskylduna og vildi vita hvort í Framsfl. hefði verið samþykkt að hafa samráð með þingflokki ef hún yrði notuð. Það er rétt. Við munum gera það. Hann spurði einnig um lækkun á endurkaupum um 5 prósentustig. Þetta hefur verið til meðferðar hjá ríkisstj. og ég geri ráð fyrir að dregið verði úr endurkaupum. Hins vegar er framkvæmdin á þessu nú til meðferðar og ekki fyllilega afráðið hvernig hún verður. Um bindiskylduna almennt vil ég segja að ég lýsti því í framsöguræðu minni að í gegnum bankakerfið má segja að ríkisstj. hafi þrjár leiðir til að hafa áhrif á peningaþensluna. Sú fyrsta eru endurkaupin, annað eru vextir og þriðja er bindiskylda eða bindiheimild. Ríkisstj. taldi rétt að hafa allar þessar heimildir á hendi. Ekki vegna þess að hún sé ákveðin í að nota þessar heimildir. Hún hefur að sjálfsögðu heimild í samráði við Seðlabankann að draga úr endurkaupum og sömuleiðis í samráði við Seðlabankann að hafa áhrif á vexti, en hún hafði ekki heimild til frekari bindingar en nú er í lögum og nýtt til fullnustu. Svo kann að fara, ég skal ekkert um það segja, að hér skapist meiri þensla ef t. d., sem við skulum vona, afli glæðist, bæði loðna og þorskur, og þá kann að skapast sú aðstaða að rétt þyki að binda meira en nú er gert. Þess vegna þótti ríkisstj. rétt að hafa þessa heimild. Notkun hennar er að sjálfsögðu bundin því að samþykki ríkisstj. liggi fyrir. Hv. þm. Svavar Gestsson fullyrti að 42% útlánaaukningin sem ég nefndi í framsöguræðu minni gæfi til kynna hver hin raunverulega. verðbólga væri. Ég get upplýst hv. þm. um að aukning á peningamagni í umferð mun samkv. upplýsingum sem ég hef fengið frá Seðlabankanum vera um rúmlega 20%. Og ég verð að segja að ég hélt að við ættum það reyndar nokkuð sameiginlegt að við værum ekki miklir monetaristar, eins og stundum er kallað, tryðum ekki svo mjög á Milton Friedman og þá herra, en mér heyrist hv. þm. nú vera kominn í þann söfnuð eins og hann lýsti málum áðan. Ég er sammála því að 42% er of mikil aukning útlána. Hins vegar fer því víðs fjarri að það sé vísbending um hver verðbólgan er. Það er hins vegar vísbending um að þrýstingur er enn þá mikill í efnahagslífinu, þ. e. í peningakerfinu, sem getur leitt til þess að verðbólga aukist ef ekki er á móti spyrnt. En það er ákaflega eðlilegt að nokkurn tíma taki að draga úr þessum þrýstingi eftir þá óðaverðbólgu sem hér hefur geisað um lengri tíma. Öllum hv. þm. er að sjálfsögðu ljóst að í slíkri verðbólgu brennur upp rekstrarfé atvinnuveganna. Það er í raun og veru það sem er að gerast. Atvinnuvegir og jafnvel einstaklingar eru að ná sér eftir það kapphlaup sem þeir hafa staðið í undanfarin ár við óðaverðbólgu og það fjárhagstjón sem þeir hafa af verðbólgunni borið. Hv. þm. ræddi nokkuð um sjö atriði sem ég nefndi í framsöguræðu minni og taldi þau lýsa markmiðum ríkisstj. Það er rangt. Ræðan er prentuð og upp á því má fletta. Þar kalla ég þetta ekki markmið. Ég segi að það séu sjö atriði sem skapa mjög þröngan ramma þeim aðgerðum sem koma fram í þessu frv, og ég lýsti. Sumt af því eru markmið, en sumt nefni ég staðreyndir og hygg ég að menn geti út af fyrir sig verið sammála um það. Ég lýsi því sem markmiði að ná verðbólgunni í 10% í lok ársins og auka ekki erlendar skuldir. Ég sagði að vísu hvað eftir annað í minni ræðu að þar væri ég að tala um hundraðshluta af þjóðarframleiðslu. Fróðlegt er að athuga á hverju gagnrýni á þessum aðgerðum í raun og veru byggist. Stjórnarandstæðingar gagnrýna nokkurn veginn upp til hópa að skert skuli vera sú þjónusta sem ríkisvaldið veitir þegnum landsins. Ég hefði gjarnan viljað að sú þjónusta gæti verið óskert, en við höfum orðið að þola 8 af hundraði, og líklega rúmlega það, skerðingu í þjóðartekjum. Á sama tíma hefur vitanlega rekstrarkostnaður aukist með verðbólgu. Því hefði verið eðlilegt að afla tekna til að brúa þann halla sem var á ríkissjóði, en það er gagnrýnt. Gagnrýnt er einnig að skerða þjónustuna. Gagnrýndar eru alveg sérstaklega allar aðgerðir sem skerða kaupmáttinn. Mér sýnist því orðið fátt um góða drætti. Hv. þm. Svavar Gestsson segir að ná megi þessu öllu inn með sköttum af atvinnuvegunum og deilir á að þeir hafi verið lækkaðir. Ég rakti í framsöguræðu minni hver skattalækkun er að mati Þjóðhagsstofnunar, 550 millj. kr. meira hefði náðst inn í sköttum en í fjárlögum er, en þar af eru 250 millj. vegna ráðstafana sem ríkisstj. gerði í lok maí í þágu þeirra sem erfiðust kjör hafa, þ. e. hækkun á persónuafslætti og barnabótum, og satt að segja er ekki nema lítill hluti af þessu sem má rekja til skattalækkana á atvinnuvegunum. Gagnrýnt hefur verið að skattur á ferðamannagjaldeyri var felldur niður. Ég viðurkenni að um það má deila, en það eru þó ekki nema, segi ég, 100 millj. kr. Ég hef reyndar haldið því fram og held því fram enn að sá skattur hafi verið mjög óréttlátur og hafi ekki síst bitnað á þeim sem síst skyldi, sem ekki fá þennan skatt greiddan eftir öðrum leiðum. Mér finnst því satt að segja að í rökstuðningi stjórnarandstæðinga rekist hvað á annars horn, ef ég má orða það svo. Allt er gagnrýnt og ekki síst erlend lántaka. Gagnrýnt er að fjárlögin eru með halla, gagnrýnt er að skera niður þjónustu, gagnrýnt er ef gjöld eru einhvers staðar hækkuð til að loka þessu gati. Staðreyndin er sú að sjálfsögðu að ríkisstj. kaus að fara meðalveg, m. a. í þeirri viðleitni að skerða ekki kaupmáttinn eins og kom fram í framsöguræðu minni og vísa ég til þess. Hv. þm. spurði um niðurskurð í rn. Ég get því miður ekki upplýst það nema hvað forsrn. varðar. Þar er unnið að framkvæmd á þessu og má segja að það verði svona nokkurn veginn 5% niðurskurður yfir línuna. Þó geri ég ekki ráð fyrir að niðurskurður verði hjá Þjóðhagsstofnun. Vandlega hafa verið skoðuð útgjöld þeirra fáu stofnana sem undir forsrn. heyra og mér sýnist ekki svigrúm hjá Þjóðhagsstofnun til niðurskurðar, en það verður þá tekið annars staðar. Langsamlega stærsti liðurinn þar er Byggðasjóður með 82 millj. kr. og að sjálfsögðu verður hlutfallslegur niðurskurður hjá Byggðasjóði, hátt í 5 millj. kr. Önnur rn. munu vera að vinna að þessu á svipaðan máta. Hv. þm. spurði um ráðstöfun á þeim 680 millj. kr. sem til atvinnuveganna eru ætlaðar í frv. sem nýrri lántöku. Af því eru 300 millj. vegna sjávarútvegsins. Gert er ráð fyrir að langmestur hluti þess fjármagns renni til Fiskveiðasjóðs vegna þeirra skuldbreytinga sem ákveðnar eru í Fiskveiðasjóði og krefjast að hluta nýs fjármagns. Verulegum hluta þar verður skuldbreytt með lengingu lána, en sumt krefst nýs fjármagns. Einnig er unnið að samkomulagi við bankana um svipaða skuldbreytingu hjá þeim og það sem eftir stendur af þessu fjármagni og ekki rennur til Fiskveiðasjóðs geri ég fastlega ráð fyrir að ráðstafað verði til slíkra skuldbreytingar hjá bönkunum. 80 millj. kr. eru ætlaðar vegna skuldbreytingar í landbúnaði samkv. tillögum sem sérstök nefnd vann og lagði fram við ríkisstj. og hafa reyndar verið ræddar. Í tillögum þeirrar nefndar var gert ráð fyrir að þörf fyrir nýtt fjármagn væri u. þ. b. 60–80 millj. kr. Þannig er þessi upphæð ákveðin og rennur til veðdeildar Búnaðarbankans. 150 millj. kr. eru ætlaðar til nýsköpunar í atvinnulífinu. Ég rakti það reyndar nokkuð í framsöguræðu minni. Með því vill ríkisstj. stuðla að því að ýmsar álitlegar nýjar greinar geti fest rætur. Þetta er ekki mikið fjármagn, ekki síst með tilliti til þess að áhugi og vilji á þessu sviði er mjög mikill og virðist verða gerbreyttur frá því sem áður var. Fjöldi manna hefur komið á skrifstofu mína og haft orð eins og þau að nú sé allt annað að áætla stofn- og reksturskostnað nýrra greina í þessari miklu minni verðbólgu og nú sé allt annað að ræða við erlenda aðila um kaup á slíkri framleiðslu, nú sé hægt að gefa nokkuð glöggar og áreiðanlegar upplýsingar. Ég nefndi í minni ræðu, hygg ég, t. d. laxaeldi. Á því er mjög mikill áhugi og áreiðanlega gífurlega miklir möguleikar. Við framleiðum ekki nema brot af því magni sem Norðmenn framleiða og þó er, að mati Norðmanna sjálfra, aðstaða hér í tengslum við okkar heita vatn miklu betri en þar og unnt að stytta vaxtartímann um u. þ. b. eitt ár. Ég nefndi loðdýrarækt. Þar eru áreiðanlega miklir möguleikar. Í Danmörku er t. d. 2500 loðdýrabændur og gera það gott og álíka margir munu einnig vera í Finnlandi og reyndar mikið af loðdýrabændum um Norðurlöndin öll. Þar held ég að séu mjög miklir möguleikar bæði til að treysta byggð og stuðla að umsköpun í landbúnaðinum og einnig til verulegra gjaldeyristekna. Að þessu þarf skipulega að vinna. Þó er kannske mesti möguleikinn í greinum sem kalla mætti hátæknigreinar, eins og t. d. í lífefnaiðnaði sem hefur verið mikið rætt um hér upp á síðkastið. Til þess eru hráefni góð í landinu. Síðast en ekki síst nefni ég rafeindaiðnað þar sem við erum langt á eftir okkar nágrönnum. T. d. framleiðum við aðeins um 1/10 til 1/20 hluta að verðmæti af rafeindatækjum þegar borið er saman við Dani á hvern íbúa landsins. Við eigum sem betur fer ungt fólk með mikla þekkingu.  Hv. þm. Kjartan Jóhannsson spurði hvort ætlunin væri að skerða bætur til langlegusjúklinga og vangefinna og sömuleiðis til ellilífeyrisþega. Ég vil fullvissa hv. þm. um að ekki er ætlunin að það skerðist á nokkurn máta og mig fullvissa sérfræðingar um þessi mál, að eins og þetta sé orðað eigi ekki að vera um skerðingu að ræða. Ef nokkur hætta er á því skulum við endilega skoða það í meðferð þingsins. En ég ræddi við þá menn, sem um þetta fjalla, nú áðan og þeir fullvissuðu mig enn um það að engin hætta sé á slíkri skerðingu. Hv. þm. talaði um auknar byrðar sem ýmsir hafa af þeim niðurskurði sem hér er um að ræða og það er alveg rétt. Þjónusta ríkisins er yfirleitt til þeirra sem að sjálfsögðu þurfa hennar með og þegar þjónusta ríkisins er skert eykur það vitanlega byrðar hjá þessum aðilum. Við skulum öll vona, a. m. k. er það mín von, að með auknum þjóðartekjum og hagvexti takist að bæta úr þessu á ný. Um landbúnaðinn hef ég þegar rætt, svo ég hygg að ég þurfi ekki að koma meira inn á það. Um lán til atvinnuveganna vil ég upplýsa, sem reyndar kom fram í ræðu hv. þm. að nokkru leyti, að þótt nú sé liðið á fimmta mánuðinn hefur þó eingöngu verið ráðstafað 211 millj. af 1 milljarð. Það er, eftir því sem ég best veit, töluvert ef ekki miklu lægra hlutfall en áður hefur verið á þessum tíma árs. Ég vil einnig vekja athygli á að vélar og tæki eru einkum flutt til landsins á fyrri hluta ársins. Þetta eru vélar og tæki sem eru notuð í þeim framkvæmdum sem byrja á vori og standa yfirleitt á okkar landi fyrst og fremst yfir sumarmánuðina. Ég hygg því að ekkert sé óeðlilegt við þann innflutning sem þar er um að ræða. Aðalatriðið er vitanlega að ekki verði farið fram úr þessum 1000 millj. og með því verður vandlega fylgst. Mér þótti nú satt að segja dálítið furðulegt að hlusta á hv. þm. Svavar Gestsson og Kjartan Jóhannsson vísa í bréf Verslunarráðs Íslands. Átti ég ekki von á því. Í grg. með bréfi Verslunarráðs Íslands segir hvernig það vill framkvæma þær aðgerðir sem hér er um að ræða, þ. e. brúa hallan. Það vill m. a. selja eignir ríkisins sem það telur hjá nokkrum stórum fyrirtækjum vera upp á 540–50 millj. kr. Ætli það sé ekki Póstur og sími? Eru hv. þm. að mæla með því að við seljum eignir Pósts og síma og hver vill þá kaupa?

Svarið er nei.

Svarið er nei. Ég er sammála hv. þm. Ég vil ekki heldur selja eignir Pósts og síma. Póstur og sími veitir okkur mjög mikilvæga þjónustu og jafnar að verulegu leyti út með sinni starfsemi þá þjónustu sem veitt er landsmönnum og því viljum við halda áfram. Þannig er um aðra liði í þessu bréfi. Ég vísa slíku bréfi á bug. Það er bull, ef ég má orða það svo.

Það er rétt.

Það er rétt, segir hv. þm.

Grg.

Staðreyndin er vitanlega sú um m. a. sölu hlutabréfa sem eru boðin til sölu: Hve margir hafa sóst eftir kaupum? Þeir eru teljandi á fingrum annarrar handar. Þarna er ekki að finna lausn á þessum málum. Margir hafa hins vegar mælt með því að lengra verði gengið í því að skera niður alls konar þjónustu. Ríkisstj. treystir sér ekki til þess af þeim ástæðum sem hér hafa verið nefndar af mörgum hv. þm. Við viljum ekki ganga lengra í að skerða þá þjónustu sem veitt er ýmsum sem á henni þurfa að halda. Ég get tekið undir það með hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur að það væri ákaflega æskilegt að minna væri eytt hér í alls konar lúxus og fínheit og orð sem hún hafði um það get ég vel tekið undir. En staðreyndin er nú sú, að við lifum í frjálsu þjóðfélagi og það er einstaklingurinn sem skapar sér forgangsröðun. Æskilegt væri að sú forgangsröðun breyttist. Ég vildi gjarnan að þeir sem eyða sínu fé nú í sólarlandaferðir o. s. frv. legðu það í banka og spöruðu féð svo farið gæti til ráðstöfunar fyrir þjóðfélagið í alls konar mikilvæga uppbyggingu sem við þurfum að hafa. Gæti þá dregið verulega úr því sem við þurfum að taka að láni erlendis. Þetta er sú breyting sem þarf að verða á næstu mánuðum. Það er einlæg von mín að þegar verðbólga hjaðnar áfram og raunvextir haldast skapist sú sparnaðarviðleitni í þjóðfélaginu. Það er kannske það sem við þurfum allra mest á að halda.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. beindi til mín örfáum spurningum sem mér þykir sjálfsagt að reyna að svara. Fyrsta spurningin var sú, hvort það væri stefna ríkisstj. að skerða tekjustofna sveitarfélaga við fjárlagagerð fyrir árið 1985. Svarið er að sjálfsögðu nei. Það hefði verið hægt að segja ýmislegt um þetta. Ég vil aðeins geta þess hér að mér finnst vera dálítið furðulegur tónn í mörgum hv. þm. í sambandi við tekjustofna sveitarfélaga. Á s. l. hausti og fram eftir vetri var haldið uppi hér miklum og hörðum ádeilum á ríkisstj. fyrir það að skerða ekki tekjustofna sveitarfélaga og látið í það skína og jafnvel fullyrt að sveitarfélögin væru með miklar álögur á almenning í landinu, það væri skattpíning af hálfu sveitarfélaga. En núna er gjarnan talað í þeim tón að verið sé að níðast á sveitarfélögunum, nú séu tekjustofnar þeirra í hættu o. s. frv. Ég ætla ekki að orðlengja um þessi mál. Ég vil aðeins segja það að þær ráðstafanir sem koma fram í því frv. sem hér er til umr., t. d, í sambandi við 7. gr., eru gerðar í fullu samráði við yfirstjórn sveitarfélaganna í landinu. Og vil ég geta þess að stjórn sambandsins taldi, miðað við það ástand sem var og miðað við það að sveitarfélögin urðu að taka einhvern þátt í þeim ráðstöfunum sem verið er að gera, að eins og á stóð væri þetta besta leiðin. Ég vil í þessu sambandi taka sérstaklega fram að það er búið að taka upp alveg ný vinnubrögð í samskiptum við sveitarfélögin í landinu. Á það vil ég leggja þunga áherslu og einmitt af gefnu tilefni segja það hér. Það hefur verið opinberlega upplýst að ríkisstj. hefði gert bindandi samráðssáttmála við sveitarfélögin í landinu það er gert ráð fyrir að fara eftir honum í öllum atriðum. Búið er að halda fyrstu fundi með ríkisstj. og fulltrúum sveitarfélaganna og hefur skapast mjög góður grundvöllur til að ræða sameiginleg vandamál sveitarfélaganna, sameiginleg mál ríkis og sveitarfélaga og takast á við þau verkefni sem vissulega eru alltaf að koma upp í samskiptum þessara mikilvægu stjórnkerfa í okkar þjóðfélagi. Þess vegna ítreka ég: Í sambandi við þær ráðstafanir sem þetta frv. fjallar um er allt gert í samráði við sveitarfélögin og með þeirra vilja eins og best var hægt að ná samkomulagi um og í samráði við þau. Í sambandi við aðra spurningu, er hv. 3. þm. Reykv. spyr hvort ég telji það tryggt að til húsnæðismála fáist þeir peningar sem gert er ráð fyrir og tilkynnt er hér að muni koma í gegnum erlenda lántöku ef innienda fjáröflunin bregðist, vil ég taka fram: Að sjálfsögðu er það alveg ljóst að með því að setja þetta inn í lántökuheimild er búið að baktryggja það að þessir peningar verði til staðar í húsnæðislánakerfið og það er þegar farið að reyna á það. Þannig að svarið er já, hv. þm. Þriðja spurningin var um það hvort útlánareglur Húsnæðisstofnunar væru tilbúnar fyrir árið 1984. Svarið er nei, hv. þm. Þær liggja ekki fyrir enn. En það er mjög stutt í að svo verði. Ég ætla ekki, herra forseti, að tefja hér dýrmætan tíma með frekari umr. um þessi mál. Mig hefði langað til að ræða málefni, sem margir hafa talað hér fjálglega um, það er tannlæknakostnað og allt þar að lútandi. Ég vil aðeins í leiðinni slá þeirri spurningu fram eða hugmynd til hv. þm. að það væri vissulega verðugt og mikið verkefni ef hv. þm. vildu sameinast um það að reyna að skyggnast í hvernig uppbygging tannlæknaþjónustunnar er í raun og veru og raunar ýmislegt fleira í okkar heilbrigðisþjónustu. Og vegna þess að hv. 3. þm. Reykv. var að ræða mjög mikið um þessi mál þá vil ég minna á það að hann hafði tækifæri til þess að hafa áhrif á þau sem heilbr.- og trmrh. Ég var einn af þeim þm. sem gerðu þá harða hríð að þessu kerfi. Ég lagði mikla vinnu í að kynna mér hvernig þessir samningar voru og bar fram rök fyrir því hér í sölum þingsins hvað hægt væri að gera til að gera þessa þjónustu ódýrari og skilvirkari en hún er. Það kom í ljós að þær reglur sem farið var eftir skv. gildandi samningum við Tannlæknafélag Íslands voru alls ófullnægjandi og hv. 3. þm. Reykv. sem heilbrmrh. steig þá skref í framhaldi af þessu til að reyna að koma fram vissum lagfæringum í þessum mikilvægu samningum sem gætu auðveldað eftirlit með þessari dýru þjónustu í landinu. En árangurinn varð auðvitað ekki nema á einn veg. Tannlæknar þoldu ekki þennan þrýsting og sögðu upp öllum samningum og þess vegna eru engir samningar til í landinu í dag við Tannlæknafélag Íslands. Þeir eru ekki til. Þannig er ástandið. Það er því eðlilegt að hægt sé að nefna mörg dæmi eins og hv. 4. landsk. þm. nefndi réttilega áðan. Ég hef enn þá áhrifameiri sögur um þann kostnað fram að færa sem ég hef vitneskju um heldur en hann skýrði frá. Herra forseti. Ég hef ekki meira um þetta að segja. Ég vona að ég hafi svarað þeim spurningum sem til mín var beint.



Herra forseti. Ég hef ákveðið að segja hér örfá orð um það frv. sem liggur fyrir deildinni. Mér er vissulega ljóst að ýmsar greinar þessa frv. grípa inn á félagslega þætti og við vildum gjarnan vera í þeirri stöðu með ríkissjóð að þurfa ekki að framkvæma slíka hluti. Engu að síður er þar um ærna nauðsyn að ræða. Aftur á móti vil ég gera hér að umræðuefni 25. gr. þessa frv. Það væri hollt fyrir þdm. að gera sér grein fyrir hverjar væru afleiðingarnar ef hún yrði framkvæmd. Þessi grein er heimildargrein á þann veg að Seðlabanki Íslands eigi að fá heimild að fengnu samþykki ríkisstj. til að ákveða allt að 10% sveigjanlega bindiskyldu innlánsstofnana til viðbótar þeirri bindiskyldu sem heimiluð er í 31. gr. laga nr. 13/1979. Í grg. með frv. kemur það skýrt fram að hér er ekki átt við 10% af þeirri bindiskyldu sem fyrir er, heldur 10% bindiskyldu af öllum inniánum, þ. e. það er aukning upp á mikið meira en 10%. Okkur er tjáð að haft verði samráð við þingflokka áður en ríkisstj. heimili Seðlabankanum þetta. Verði slíkt samráð með eðlilegum hætti hlýtur að þurfa að kalla þingflokkana saman. Og komi til þess ástands sem ríkisstj. talar hér um þá er engum vandkvæðum bundið að gefa út brbl. til að framkvæma þetta ef þörf krefði. Aftur á móti eru engar líkur til þess að það sé skynsamlegt að fara í aðgerð sem þessa. Og ég hef tjáð forsrh. að ég muni greiða atkv. gegn þessari grein í frv. Í fyrsta lagi er hér um mjög grófa aukningu á miðstýringu í íslensku þjóðfélagi að ræða. Það er verið að hampa Seðlabankanum til aukinna afskipta af íslenskum fjármálum. Ég vil minna á það að Seðlabankinn er fremur ung stofnun í þeirri mynd sem hann er í íslensku þjóðlífi og þann tíma sem hann hefur verið við lýði hefur aðalverðbólgan verið á Íslandi. Ég er ekki að segja að hún sé jafngömul Seðlabankanum. Hún er eldri. En hún var hreinir smámunir áður en hann kom til sögunnar. Ég vil halda því fram að ef þetta yrði framkvæmt væri það vísasti vegurinn til að skapa kreppu í íslensku þjóðfélagi. Það gæti orðið til að gera peningastofnanir gjaldþrota. En örugglega færi svo, ef þetta yrði framkvæmt, að mörgum einstaklingum og hinum smærri fyrirtækjum yrði veitt allharkaleg aðför, því vissulega mundi bankakerfið bregðast við á þann hátt að innkalla með jafnmiklum hraða og það gæti það fjármagn sem væri í útlánum. Og í ljósi þess að í grg. kemur fram að í marslok er staða innlánsstofnana við Seðlabankann neikvæð um 1029 millj., þá má hverjum manni ljóst vera að það fyrsta sem gerðist með beitingu ákvæða sem þessara væri stórgróði hjá Seðlabankanum í refsivöxtum af öllum innlánsstofnunum í landinu, stórgróði. Ég fæ ekki séð að það sé nein nauðsyn að veita honum aðstöðu til slíks stórgróða. Ég er sannfærður um það að beiting þessa mundi skapa öngþveiti. Og mér er spurn í því sambandi: Telja menn ekki að það hefði verið skynsamlegra að taka á kreditkortamálinu með lagasetningu, setja þar reglur um hvaða vörur væri heimilt að kaupa með kreditkortum og draga þannig úr fjárstreymi í umferð, í stað þess að fara þá leið að ætla Seðlabankanum að grípa þarna inn í? Ég vil vekja á því athygli að vissulega kemur fram í þessum orðum mínum dálítið sérstætt mat á styrkleika milli ríkisstj. og Seðlabanka. Fljótt á litið hvarflar sjálfsagt ekki að nokkrum manni annað en að ríkisstj. hafi Seðlabankann algerlega í hendi sér. Svo er þó ekki ef nánar er að gáð. Með lögum frá Alþingi er Seðlabankanum ættað meira sjálfstæði en nokkurri annarri stofnun sem þó er í eigu íslenska ríkisins. Og ég hef orðið vitni að því í gegnum tíðina að ráðherrar hafa ekki komið fram þeirri stefnu sem þeir hafa viljað halda á lofti í samskiptum síns atvinnuvegar, sem þeim var trúað fyrir, við Seðlabankann. Mér þykir einsýnt að ríkisstj. þurfi mjög oft að leita eftir góðu veðri við þessa stofnun. Þess vegna er ég algerlega andvígur því að ríkisstj. fái þá heimild sem hér er beðið um. Ég óttast það mjög að niðurstaðan verði sú, að einhvern tíma á tímabilinu gerist það að ríkisstj. þurfi á Seðlabankanum að halda og Seðlabankinn óski eftir því að þessi heimild verði afgreidd til hans til þess að geta tryggt það m. a. að nægilegt gull liggi fyrir til byggingaframkvæmdanna sem nú eru að rísa við Arnarhól. Eitt er víst, að mér er ekki kunnugt um einn einasta bankastjóra ekki einn einasta bankastjóra í viðskiptabönkunum sem hefur mælt með því að þetta yrði gert. Mér er ekki kunnugt um einn einasta sparisjóðsstjóra sem hefur mælt með því. Ég vildi vekja athygli þd. á þessu og einnig með mínum ræðuflutningi nú auðvelda það við nafnakall um þessa grein að geta vísað til þess sem ég hafði sagt hér í umr. um málið.



Herra forseti. Ég hygg að það sé ekki ofmælt að hv. 5. þm. Vestf. hafi hér haldið eina af sínum merkari ræðum, þar sem hann skilgreindi það valdatafl sem á sér stað milli Seðlabanka og hæstv. ríkisstj. Greinilegt er að hann hefur lagt nokkra hugsun í það mál undanfarið og ég fagna afstöðu hans til þeirrar greinar sem hann fjallaði hér um áðan. Það var einhvern tíma sagt að allir vegir lægju til Rómarborgar. Ég hygg að það megi heimfæra þetta máltæki upp á íslenskar aðstæður í dag og segja með nokkrum rétti að allir vegir liggi nú til Seðlabankans. Þangað á að streyma inn aukið fjármagn á sama tíma og sá banki hefur inni umsóknir um að lækka hlutfall afurðalána. Þetta skyldi maður þó halda að hefði verið óþarfi þar sem forráðamenn þeirrar stofnunar hafa lýst yfir í fjölmiðlum að þar verði nú til peningar í stórum stíl, inni í þessari sömu stofnun. Maður hefði því haldið að það væri óþarft að bæta þar á. En Seðlabankanum er þó nokkur vorkunn því að hann hefur fleiri ómaga á sínu framfæri en byggingu þá sem hann er að reisa. Hann er með hæstv. fjmrh. þjóðarinnar á framfæri sínu, sem safnar þar skuldum í gríð og erg, og til viðbótar við gabbróhöllina gæti ég trúað að eitthvað af þeim fjármunum sem þannig á að ná inn í Seðlabankann eigi að ganga til þess að fjármagna hallarekstur og skuldasöfnun ríkissjóðs hjá viðkomandi stofnun. Herra forseti. Mál það sem hér er annars til umr. hefur manna á meðal þessa dagana gengið undir nafninu „bandormurinn“. Reyndar var það orðhagur maður á fundi í Þingeyjarsýslum sem taldi sönnu nær að kalla þetta hringorm með tilvísan til þess gats sem þessum frumburði er hér ætlað að fylla upp í. Mér hefur þó dottið í hug að erfðafræðilega sé þetta barn skyldara lyngorminum sem fjallað er um í fornum sögum. Hann hafði þá náttúru að ef hann var lagður á gull þá óx hann og dafnaði og varð að feikilegri ófreskju á stuttum tíma. Þessi lyngormur er þó að því leyti ólíkur hinum sögufræga að hann er ekki jafnvandur að undirstöðu. Honum nægir það glópagull sem þessi ríkisstj. á nóg af til að dafna vel. Það má einnig segja, herra forseti, að þessi bandormur sé einhvers konar dóttursonur raunhæfustu fjárlaga aldarinnar sem fjallað var um hér á hv. Alþingi fyrir jól. Hann er eins konar sonur raunhæfustu lánsfjáráætlunar aldarinnar sem hér var til umr. nokkru síðar. Það má segja að tímgunin á þessum krógum hæstv. ríkisstj. sé ör. Þessi bandormur er annars eitthvert alvarlegasta mál sem rekið hefur á fjörur hæstv. ríkisstj. nú á síðustu mánuðum, fyrir utan e. t. v. mangó-, jógó-, kókómálið sem enn er óuppgert. En kannske kemur botn í það þegar bandormurinn verður orðinn að lögum. Ég ætla að víkja, herra forseti, að einum þremur greinum sérstaklega og bæta þar nokkru við sem aðrir hv. þm. úr minni hl. hafa hér um fjallað. Í fyrsta lagi vil ég fjalla um þá lækkun á niðurgreiðslum á landbúnaðarafurðum, sem hér er boðuð, upp á einar 180 millj. kr. Það er mín skoðun að þar sé ákaflega rangt að hlutunum farið. Hæstv. forsrh., sem hér er reyndar ekki lengur til að hlýða á okkur, lýsti því hér við hvaða vandamál væri að glíma í sambandi við útflutning á landbúnaðarafurðum. Þó er það alveg ljóst að þrátt fyrir þessa vitneskju sína er hæstv. forsrh. með þessum ráðstöfunum, sem hann hefur mælt fyrir, að vísa á aukinn útflutning á landbúnaðarafurðum, þó síðar verði, því að lækkaðar niðurgreiðslur munu óhjákvæmilega leiða til minni neyslu innanlands. Með þessu er sem sagt verið að færa fjármagn frá niðurgreiðslum, sem koma íslenskum neytendum til góða, yfir í útflutningsbætur þótt síðar verði. Með tilliti til stöðu landbúnaðarins um þessar mundir tel ég þetta ákaflega óskynsamlega ráðstöfun og skal láta lokið umfjöllun minni um það. Annað atriði í þessu frv., till. sem snertir landbúnaðinn sérstaklega, er sú sérkennilega ráðstöfun sem hv. 3. þm. Reykv. fjallaði hér nokkuð ítarlega um, að færa 600 millj. kr. eða þar um bil yfir í ríkissjóð úr kjarnfóðursjóði. Þetta er gert með því að skýra þetta gjald upp á nýtt, leggja það á sömu tollskrárnúmer og kjarnfóðurgjaldið hefur áður verið lagt á. Síðan koma loðnar yfirlýsingar um að kjarnfóðurgjaldið verði lækkað sem þessu svarar. Þessi sérkennilega lagakreppa virðist eingöngu framin í þeim tilgangi að losna við þau ákvæði í lögum og reglugerð sem gilda um kjarnfóðursjóð. Þar segir nefnilega skýrt og skorinort að fjármuni úr kjarnfóðursjóði megi þá og því aðeins nota til útflutningsbóta, að þær komi til viðbótar þeim 10% sem lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins gera ráð fyrir. Með því að taka þetta fjármagn og skíra það öðru nafni og láta það renna beint í ríkissjóð hliðrar ríkisstj. sér hjá þessu ákvæði og þar með er henni þetta fjármagn laust til ráðstöfunar á þennan hátt. Síðan hefur hæstv. landbrh., sem hér er ekki heldur til að hlusta á umr., um þetta mál látið það frá sér fara í fjölmiðlum, að hann hafi uppi í ríkisstj. tillögugerð um að taka mikla fjármuni úr þessum sama kjarnfóðursjóði til að greiða niður áburðarverð, eða allt að 80 millj. kr. til að lækka það um 23%. Þar með er nokkurn veginn upp urinn sá sjóður, sem bændur hafa myndað með því að greiða álögur á fóðurblöndur og hráefni í fóðurblöndur, til annarra verkefna en þeim sjóði var í upphafi ætlað að standa fyrir, sem var að draga úr hinni hefðbundnu landbúnaðarvöruframleiðslu. Það stefnir m. ö. o. í það að hæstv. ríkisstj. noti sjóðinn allan á þessu ári til annarra verkefna en hann var upphaflega settur á stofn fyrir. Og þegar þannig verður komið, að í honum verður ekkert fjármagn til að standa fyrir þeim verkefnum, þá leyfi ég mér að spyrja: Er það alveg víst að staðið verði við fyrirheitin um að fella niður kjarnfóðurgjald sem svarar þeim skatti sem hér er lagður á undir öðru nafni? Það væri ákaflega æskilegt að hæstv. ríkisstj. fengist til að svara því hér við þessa umr. Herra forseti. Hæstv. menntmrh. hefur hér verið spurður spurninga sem hann hefur ekki enn svarað. Er það miður því að ég ætla að fjalla hér nokkuð um eina gr. enn í þessu frv., þá er lýtur að lækkun námslána. Eins og þetta stendur í 2. gr. frv. virðist ætlun hæstv. ríkisstj. að skerða námslán á næsta hausti fram að áramótum um a. m. k. 35% miðað við það þó að einungis hefðu verið greidd 95% á þessu ári. Það er dálítið sérkennilegt að í sömu umr. og um þetta frv. er fjallað skuli hæstv. forsrh. koma hér í þennan virðulega ræðustól kokhraustur mjög og setja á fjálgar ræðu um það að nú eigi að virkja hugvit og menntun þjóðarinnar í æðri iðnaði, háþróuðum tækniiðnaði, lífefnaiðnaði og rafeindaiðnaði og öðru slíku. Ekki er ég að lasta þau ágætu fyrirtæki sem þegar eru til í landinu. En hverjar heldur t. d. hæstv. forsrh. að séu taldar af þeim sem til þekkja forsendur þess að við náum að sækja eitthvað fram í þessum efnum? Það eru allir sammála um það, sem til þekkja, að forsendur þess að lífefnaiðnaður t. d. verði sá vaxtarbroddur í íslensku atvinnulífi, sem hann sennilega getur orðið, séu rannsóknir, séu hámenntað fólk til að leiða þær rannsóknir og þróa þar framleiðsluaðferðir. Er þetta aðferð hæstv. ríkisstj. til þess að fá það fólk, þessi atlaga að Lánasjóði ísl. námsmanna og að menntakerfi þjóðarinnar almennt? Það er reyndar farið alla leið ofan í grunnskóla þessa dagana. Með hnúum og hnjám er þjarmað að menntakerfi þjóðarinnar á sama tíma og menn setja á fjálgar ræður norður á Akureyri eða hér í þessum virðulega ræðustól um það að nú skuli virkja hugvit og menntun þjóðarinnar. Það er ekki mikið samræmi, herra forseti, að mínu mati í þessum ræðuhöldum. Og vísa svo til þess aðspurður að komin séu upp fyrirtæki í landinu, eitt á Ísafirði sem heitir víst Póllinn, annað er norður á Akureyri og heitir Áróra. Ég er ekki að lasta það ágæta fólk sem þar hefur drifið upp fyrirtæki og er að reyna að byrja í þessum efnum. En það dregur skammt og við förum í þveröfuga átt með þessum aðgerðum miðað við allar aðrar þjóðir, sem leggja um þessar mundir mikla áherslu á að mennta sitt fólk í þessum tæknigreinum, til þess að verða í framtíðinni samkeppnisfærar við aðra aðila í þessum efnum. Sú aðför að Lánasjóði ísl. námsmanna sem hér er fyrirætluð er að mínu mati mjög alvarleg. Það er í fyrsta lagi um alvarlega stefnubreytingu að ræða, stefnubreytingu frá því að reyna að afla fjár til að standa við ákveðið hlutfall af framfærsluþörf námsmanna heima og erlendis á hverju ári. Nú á hins vegar að hafa þetta þannig, að það fjármagn sem ríkisstj. þóknast í það og það sinn að skaffa skuli duga námsmönnum. Það verður oftar að mínu mati, því miður, hart í ári hjá Íslendingum en nú og það eiga sennilega, því miður, eftir að sitja jafnkaldrifjaðar ríkisstjórnir og þessi oftar á Íslandi. Þá er það ekki vænleg leið að hafa þessa skipan á. Það er óþolandi öryggisleysi fyrir það fólk sem þegar er komið í nám, á grundvelli ákveðinnar löggjafar um þá stofnun sem það ættar að eiga sína framfærslu undir, að fá síðan allt í einu og óforvarandis yfir sig slíka lagabreytingu sem kippir grundveltinum undan framtíð þess. Ég sé fyrir mér hvernig ástandið verður í haust hjá mörgum fjölskyldum námsmanna á Norðurlöndum, fjölskyldufólki sem ekki á þess kost að koma hingað heim til að vinna fyrir sér í sumar og ekki fær, vegna atvinnuástandsins á Norðurtöndum, vinnu á Norðurlöndum. Engu að síður liggur það fyrir skv. upplýsingum Lánasjóðsins að þetta fólk muni ekki eiga kost á sumarlánum til sinnar framfærslu eins og verið hefur þó undanfarin ár. Þetta liggur fyrir, þannig að þegar íhaldsframsóknardúsan kemur í haust, hvort sem hún verður 59%, 62% eða hvað sem það nú verður, þá verður þetta fólk margt hvert búið að vera tekjulaust í 11/2–21/2 mánuð, vegna þess að Lánasjóður ísl. námsmanna hefur lýst því yfir að hann muni ekki veita þeim sumarlán sem ekki stunda reglubundið nám og skila inn einingum í sumar. Staðan er hins vegar þannig hjá því fólki sem hefur stutt sumarleyfi, og ekki gengur þá að mjög vel launuðum störfum hér heima, að því er einfaldlega ekki fært að koma hingað heim. Þess bíður því í flestum tilfellum ekkert annað en atvinnuleysisskráin erlendis. Miðað við það ástand sem var hjá námsmönnum víða úti í löndum í haust, þegar dráttur varð á veitingu námslána sem nam nokkrum vikum, óttast é að ástandið verði mjög alvarlegt í haust sem kemur. Ég sé það alveg fyrir mér að fjöldinn allur af námsfólki hlýtur að hugsa sig um tvisvar áður en hann heldur út fyrir landsteinana, áður en hann hleypir heimdraganum, ef hann má eiga von á því í framtíðinni að svona verði að málunum búið og á jafn gerræðislegan hátt verði vegið að samkomulagi námsmanna og ríkisvalds eins og hér á að gera. Ég ætla að minna hér á það, herra forseti, einu sinni enn, sem ég hef oft gert í umfjöllun um Lánasjóð ísl. námsmanna, að það náðist ákveðið samkomulag milli fulltrúa námsmanna, allra námsmannahreyfinga í landinu, sambands ísl. námsmanna erlendis, Sambands sérskólanema og Stúdentaráðs Háskóla Íslands, það náðist samkomulag milli þessara aðila og ríkisvaldsins um ákveðna tilhögun og ákveðna lagasetningu um Lánasjóð ísl. námsmanna. Þetta samkomulag hefur fram á síðasta ár verið haldið. Það fólst í því að endurgreiðslureglur lánanna voru mikið hertar, umreikningur á tekjum var aukinn og fleira í þeim dúr gegn því að lánin yrðu hækkuð í áföngum upp í 100% umframfjárþarfar námsmanna. Þetta samkomulag hefur þessi ríkisstj, enn þá einu sinni með þessum ráðstöfunum rofið og mjög harkalega. Ef þetta er ekki stríðsyfirlýsing við námsmenn í landinu, þá veit ég ekki hvað er það. Reyndar er það mín skoðun að með þessum bandormi veifi hæstv. ríkisstj. enn þá einu sinni rauðri dulu framan í fjölmenna hópa í þjóðfélaginu, framan í bændur, framan í launamenn, framan í námsmenn, framan í sjómenn og framan í marga fleiri sem eftir að þessar ráðstafanir verða að lögum munu eiga um sárt að binda. En það er þó alveg morgunljóst eftir lestur þessa frv., eins og ónefndur ríkisstarfsmaður gæti orðað það, að þessi ríkisstj. er enn við sama heygarðshornið. Hún stendur enn við sama heygarðshornið og hún var að norpa við í maí s. l. eins og útigangstryppi í roki. Munurinn er bara sá, að nú hafa hæstv. ráðherrar tvístrast það mikið að þeir hafa ekki lengur skjól né yl hver af öðrum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Vegna ummæla hæstv. forsrh. má ég til með að árétta mál mitt til að merking þess sé ljós. Þegar ég tala um óráðsíu og gjálífi, prjál og munað, þá átti ég fyrst og fremst við ríkissjóð og meðferð hans. Þarf ég að minna á fleira en flugstöð? Hitt er svo annað mál hvert fordæmi ríkisreksturinn er fyrir þegna landsins. Íslenskan er rík að máltækjum og nægir í þessu sambandi að nefna tvö: „Eftir höfðinu dansa limirnir“ og „hvað höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sér leyfist það.“



Herra forseti. Ætli væri hægt að gera ráðstafanir til þess að hæstv. forsrh. héldi sig í þingsölunum meðan þetta mál er til meðferðar? Hann er frummælandi þessa máls og það hefur verið um það talað að reynt yrði að greiða fyrir umr. hér af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna og annarra, þannig að það er nauðsynlegt að fara fram á það að hæstv. forsrh. sé hér viðstaddur meðan þessi umr. fer fram.

Ég hygg að hæstv. forsrh. sé ekki í húsinu nú, heldur hafi brugðið sér frá sérstakra erinda, en ég er ekki viss um hvenær hann kemur aftur hingað. En ef það er ákveðin ósk eða krafa hv. ræðumanns, þá skal ég gera ráðstafanir til þess að það verði haft samband við hæstv. ráðh.

Ég hef grun um að hæstv. forsrh. sé ekki langt undan hér á miðbæjarsvæðinu þannig að ef væri komið til hans boðum mundi hann komast á milli húsa á fáeinum mínútum.  Hæstv. félmrh. steig hér í stól og svaraði þremur spurningum sem ég lagði fyrir hann. Ég spurði í fyrsta lagi hvort það væri stefna ríkisstj. fyrir fjárlagagerð árið 1985 að skerða Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, eins og gert er í þessu frv. Hæstv. félmrh. svaraði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: Svarið er að sjálfsögðu nei. - Það er alveg greinilegt að þegar fjárlagafrv. verður lagt hér fyrir í haust verður ekki till. um að tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga takmarkist við fjárlagatöluna. Ég veit að hæstv. félmrh. kann vel að meta liðsinni okkar í Alþb. og ég mun minna hann á þetta þegar kemur til þings í haust og styðja hann í þessu efni svo sem fært verður. Í öðru lagi spurði ég hæstv. félmrh. hvort það væri tryggt að Byggingarsjóður ríkisins fengi þær 190 millj. kr. sem frv. þetta gerir ráð fyrir að hann fái í erlendum lántökum. Hæstv. ráðh. svaraði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: Svarið er já. - Þannig er bersýnilegt að hæstv. félmrh. getur treyst því að þessir peningar fari í Byggingarsjóð ríkisins á árinu 1985 alveg undanbragðalaust. Hann hefur þegar lýst því hér yfir. Hæstv. ráðh. gat þess svo, að útlánaáætlun Byggingarsjóðs ríkisins fyrir árið 1984 væri ekki tilbúin enn þá. Það gefst væntanlega kostur á að ganga eftir henni þegar kemur að umr. um húsnæðismál, sem verður væntanlega áður en þinginu lýkur og ef stjórnarflokkunum tekst að koma sér saman um þann ágreining sem þar er uppi. Hæstv. forsrh. vék hér að einum ellefu atriðum sem fram komu í framsöguræðu minni í dag og ég ætla að víkja að nokkrum þeirra. Það er annars athyglisvert, herra forseti, að þegar fram fer umr. um þetta mikla mál skuli tala hér fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna á Alþingi nema Sjálfstfl. Sjálfstfl. er svo illa á sig kominn í sambandi við þetta frv. að enginn talsmaður hans hefur treyst sér upp í stól í umr. um þetta mál. Hv. þm. Friðrik Sophusson flutti ræðu á Seltjarnarnesi um þessi mál, sem ég kom að hluta til til skila í þingtíðindum við 1. umr. málsins. Síðan flutti hann tveggja mínútna svarræðu við lok þeirrar umr. En að öðru leyti hefur Sjálfstfl. ekki treyst sér til að senda fulltrúa í ræðustólinn í þessari umr. Mér finnst það lýsa því betur en allt annað að þeir forustumenn Sjálfstfl. sem eiga hér sæti í hv. Nd., bæði formaður Sjálfstfl. og varaformaður, hafa engan áhuga á því að verja þetta mál. Þeir telja þetta vont og vitlaust mál og vilja sem minnst af því vita. Það er í rauninni alveg kostulegt að staðan skuli vera sú, þegar tekið er tillit til þess að fjmrh. er í Sjálfstfl., að enginn þessara talsmanna Sjálfstfl. hefur treyst sér hér í ræðustólinn enn til þess, þó að hæstv. menntmrh. sé á mælendaskrá, en hún mun ætla að svara fsp. sem til hennar hefur verið beint, þannig að það er alveg greinilegt að innan Sjálfstfl. er bullandi óánægja með þetta frv. eins og það liggur hér fyrir, sjóðandi óánægja. Hæstv. forsrh. vék fyrst að gagnrýni stjórnarandstöðunnar á niðurskurð sjúkradagpeninga. Hann lýsti undrun sinni á bréfi forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins og sagði að hann hefði fengið upplýsingar um það hjá Kristjáni Guðjónssyni deildarstjóra að 90–95% af þessari hækkun sjúkradagpeninga kæmu niður á atvinnurekendum. Hann bauðst jafnframt til að breyta frv., þannig að þetta kæmi alls ekki niður á ungu launafólki, húsmæðrum og námsfólki. Ég held að rétt sé að minna á í þessu sambandi að í þessu efni dugir ákvörðun ráðh. Ef hæstv. heilbr.- og trmrh. ákveður að þessi skerðing eigi ekki að ná til húsmæðra, námsmanna og ungra launamanna gildir sú ákvörðun hæstv. heilbr.og trmrh., enda samþykkir fjmrh. fjárveitingu til þeirra útgjalda. Í rauninni þarf því ekki lagabreytingu til þess að koma til móts við þau sjónarmið sem mér fannst að hæstv. forsrh. tæki hér undir. Það er á valdi heilbrmrh. og fjmrh. að tryggja að svo verði gert. Ég held að nauðsynlegt sé að hér komi fram að þetta verði framkvæmt á þann veg að hérna verði ekki vegið að hópunum sem eru með lökust kjör allra í landinu. Hæstv. forsrh. vék nokkuð að mismunandi áætlunum í sambandi við niðurskurð tannlæknakostnaðar og hann kom með fimmtu töluna. Fyrsta talan var 15.9, næsta tala var 16.2, þriðja talan var 20, fjórða talan var 50 og nýjasta talan er 16. Ég held að þessi ágiskun forsrh. sé ekkert betri, heldur fjær lági en allar hinar. Mér sýnist að hérna hafi hlutirnir ekki verið undirbúnir nægilega vel, en það er hins vegar alveg ljóst að hvað sem upphæðunum líður er hérna verið að vega að mikilvægum félagslegum réttindum, eins og við höfum hérna rakið í dag. Hv. þm. Ólafur Þórðarson greindi frá því að hann mundi verða á móti greininni um bindiskylduhækkunina. Og hæstv. forsrh. lýsti því yfir að þessi bindiskylduhækkun yrði framkvæmd í samráði við þingflokk Framsfl., það hefði verið samþykkt þar. Þá vil ég spyrja hv. 1. þm. Suðurl.: Hefur verið tekin um það ákvörðun í Sjálfstfl. að bindiskyldan verði því aðeins hækkuð að þingflokkur Sjálfstfl. samþykki það eða er staðan þannig að ríkisstj. og þingflokkur Framsfl. hafi þetta vald, en þingflokkur Sjálfstfl. hafi afsalað sér því? Það er nokkuð athyglisverð nýjung í yfirstjórn peningamála á Íslandi ef annar stjórnarflokkurinn ræður meiru en hinn. Hæstv. forsrh. greindi frá því í ræðu sinni að gert væri ráð fyrir að lækka endurkaup Seðlabankans, sjálfvirk endurkaup á afurðalánum atvinnuveganna, og ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að vekja athygli á því hvað menn eru hér að tala um. Áttar þingheimur sig á því að hér er verið að tala um að lækka bein afurðalán sjávarútvegsins og iðnaðarins og þar af leiðandi gera þessar atvinnugreinar háðari mati einstakra bankastjóra viðskiptabankanna en þær eru núna? Það er verið að afhenda þessar frumvinnslugreinar í landinu geðþóttavaldi bankastjóra viðskiptabankanna í stórauknum mæli og það er verið að segja við bankastjóra viðskiptabankanna: Þið skuluð ákveða hvernig og hvort þessi fyrirtæki verða rekin eftir því hvernig staðan er hjá þeim þá og þá. - Yfirmenn viðskiptabankanna munu vafalaust nota sér þetta vald. Þannig er alveg yfirgengilegt, miðað við þá kröppu stöðu sem er hjá atvinnuvegunum í landinu og viðurkennt var af forsrh., að menn skuli á sama tíma vera að tala um að lækka afurðalán atvinnuveganna. Það er alveg dæmalaust og það er kostulegt að menn eins og hv. þm. Stefán Guðmundsson, sem þekkir til atvinnurekstrar í sínu bæjarfélagi eins og allir vita, skuli fallast á hugmyndir um að létta skyldum af seðlabankanum um leið og Seðlabankinn á svo að fá stóraukið fé. Ég segi alveg eins og er: Ég held að hv. þm. Stefán Guðmundsson og aðrir væru menn að meiri ef þeir nú kæmu upp og fylgdu í fótspor Ólafs Þórðarsonar í þessu máli og höfnuðu hækkaðri bindiskyldu.  Staðan er auðvitað þannig, að hérna er verið að afhenda viðskiptabönkunum í landinu stóraukið vald yfir atvinnurekstrinum. Það er verið að segja sem svo: Bankastjóri viðskiptabanka ræður því hvort viðkomandi fyrirtæki er rekið eingöngu út frá hagnaðarsjónarmiðum, burtséð frá atvinnusjónarmiðum í viðkomandi byggðarlagi. Hvernig stendur á því að þeir menn sem hafa með atvinnurekstur að gera eða þekkja til atvinnurekstrar láta svona lagað yfir sig ganga? Ég veit að Seðlabankinn hefur verið að nudda með þessa tillögu í mörg, mörg, mörg ár. Þessi till. var flutt aftur og aftur inn á mitt borð þegar ég var í viðskrn. og síðan inn í þá ríkisstj. sem ég sat í og gegndi þá öðru ráðuneyti. En þessum tillögum var hafnað vegna þess að menn treystu ekki því að hagnaðarsjónarmið forráðamanna viðskiptabankanna dygði í þessu efni, það yrði að taka miklu víðtækara tillit. En hérna á að afhenda Seðlabankanum þetta allt: 10% bindiskylda og lækkun á afurðalánunum frá honum á sama tíma. Ég segi: Aldrei nokkurn tíma hefur Seðlabankinn setið við annað eins veisluborð og hjá þessari ríkisstj., enda er ríkisstj. auðvitað undir hælnum á Seðlabankanum því að ríkið er rekið með seðlaprentun frá Jóhannesi Nordal í Seðlabankanum upp á hvern einasta dag, meira en nokkru sinni fyrr. Ríkisstj. er svo háð Seðlabankanum að hún þorir ekki annað en að samþykkja það sem þaðan kemur. Það er sama hvað það er vitlaust. Engri ríkisstj. hefur dottið í hug að samþykkja svona lagað fyrr en þessari ræfilsstjórn sem lifir á náð Seðlabankans upp á hvern einasta dag. Og það er kostulegt að menn skuli ekki taka við sér þegar það er ágreiningur í stjórnarflokkunum um málið og hv. þm. Þorsteinn Pálsson upplifir það í fjh.- og viðskn. Nd. að Eyjólfur Konráð Jónsson neitar að samþykkja þetta og mun greiða atkv. á móti því og það er víðtæk óánægja í flokkunum. Menn eru tilbúnir að kljúfa sína eigin flokka í þágu Seðlabankans. Hélt ég ekki að það væri á það bætandi innra ástandið í Sjálfstfl., eins og hv. þm. Friðrik Sophusson lýsti í frægri ræðu sem er kennd við Seltjarnarnes, merkri stjórnmálaræðu sem hér var haldin ekki alls fyrir löngu. Ég er sannfærður um það, herra forseti, að stjórnarflokkarnir hafa ekki farið nákvæmlega yfir hvað þessi breyting á bankapólitík í landinu þýðir, menn vita það ekki. Það hefur reyndar spurst að ákveðnir embættismenn, sem annast nú prófarkalestur stundum, hafi verið hjálplegir með að lempa þessar tillögur inn í frv. á síðari stigum án þess að það hafi nokkurn tíma verið borið undir þingflokkana. Það er vissulega nýlunda ef menn sem eru í prófarkalestri stjórna því sem stendur í stjfrv. Hitt er þó enn þá meiri nýlunda, að stjórnarflokkarnir skuli telja sig bundna af því að samþykkja tillögur sem þannig verða til. Það er yfirgengilegur ræfildómur. Hæstv. forsrh. rakti það í ræðu sinni að stjórnarandstöðuflokkar gagnrýndu ýmis atriði varðandi þetta frv., menn vildu ekki erlendar lántökur, menn vildu ekki niðurskurð á félagslegri þjónustu, og spurði: Hvað vilja menn þá? Það liggur alveg fyrir, a. m. k. að því er varðar Alþb. Við höfum verið hér með beinar tillögur um tekjuaukningu fyrir ríkissjóð. Við höfum rætt hér um að það sé óþarfi að lækka skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði þegar svona árar. Við höfum rætt hér um að óþarfi sé að lækka skatta á fyrirtækjunum almennt í landinu. Við teljum að það sé óþarfi að fella niður álag á ferðamannagjaldeyri þegar svona árar. Og við sjáum enga nauðsyn til að lækka skatta á bönkum um 30–50 millj. kr., eins og verið er að tala um uppi í Ed. í dag. Þessari ríkisstj. ferst ekki að barma sér í þessu efni. Hún er búin að létta sköttum af fyrirtækjum og bönkum upp á mörg hundruð millj. kr., sennilega um 1 milljarð kr. Þessar tekjur hefðu farið langleiðina með að leysa þann vanda sem hér er uppi. Þess vegna er það rangt hjá hæstv. forsrh. að við höfum ekki, að því er Alþb. varðar og mér hefur heyrst aðrir stjórnarandstöðuflokkar líka, bent á ýmsa möguleika til að mæta þeim vanda ríkissjóðs sem hér er uppi. Staðreyndin er hins vegar sú, að hæstv. forsrh. hefur ekki viljað hlusta á neitt af þessum tillögum að undanförnu. Í ræðu sinni kom hæstv. forsrh. svo að því að 42% útlánaspennan í hagkerfinu, sem ég gat um í ræðu minni, sýndi ekki verðbólgu. Ég segi: þessi 42% aukning útlána á fyrri hluta ársins 1984 sýnir að það er undirliggjandi peningaspenna í hagkerfinu sem þessu nemur. Það er ekki búið að ná neinu jafnvægi í efnahagsmálum á Íslandi, það vantar mikið á það, enda hefur stjórnin ekkert gert til að ná jafnvægi annað en að keyra niður lífskjörin hjá hinum almenna launamanni í þessu landi. Það er jafnvægisleysi í öllu hagkerfinu. Það er viðskiptahalli á þessu ári þrátt fyrir kjaraskerðinguna. Það er halli á ríkissjóði. Það eru stóraukin útlán bankanna frá því sem verið hefur. Þannig eru alls staðar merki um gífurlega fjárhagsspennu í þjóðfélaginu. Þess vegna er augljóst að tilraun ríkisstj. til að ná niður verðbólgunni eingöngu með því að lækka kaupið dugir ekki. Til þess að ná niður verðbólgunni verða menn að taka á fleiri þáttum í efnahagslífinu. Það kom ekkert svar frá hæstv. forsrh. í sambandi við niðurskurð í ráðuneytinu. Hann sagði að það væri búið að vinna þetta í forsrn., það væri þó lítið, en það yrði hins vegar ekkert skorið niður hjá Þjóðhagsstofnun. Það kemur nú engum á óvart þó að það verði lítið skorið niður þar. En hins vegar komu engar upplýsingar um hvað væri skorið niður í öðrum ráðuneytum, fyrir utan niðurgreiðslurnar. Ég spyr hæstv. fjmrh., sem hefur verið hér í umr. í dag, hvað það er sem verður skorið niður í einstökum ráðuneytum, hvort sú niðurskurðarvinna er lengra komin á veg en að settar hafi verið á blað tölur sem eru auðvitað ekkert annað en hugmyndir og óskir eins og þær líta út fyrir okkur. Hæstv. forsrh. ætlar að dveljast eitthvað í mannfagnaði þeim sem hann ku hafa gengið til. 

Forseti vill taka það fram að hann hefur gert reka að því að forsrh. verði hér.

Ég heyri að hæstv. menntmrh. er orðin óþreyjufull að komast í ræðustólinn. Ég gæti hugsað mér að gera hlé á ræðu minni á meðan hæstv. menntmrh. talar.

Það er allgóð tillaga og nú tekur til máls hæstv. menntmrh. Hæstv. menntmrh. tekur til máls. Þess er beðið að hæstv. forsrh. verði hér viðstaddur.

Ég óskaði þess ekki að koma inn í miðja ræðu hv. þm.

Ég vil taka það fram að það er ekki komið inn í miðja ræðu, það eru mjög glögg skil þar á milli, en þar sem komið hefur fram ákveðin ósk um að hæstv. forsrh. verði hér viðstaddur og hans er beðið teldi ég tímanum vel varið ef hæstv. menntmrh. vildi þiggja að flytja ræðu sína.

Menntmrh. (Ragnhildur Helgadóttir: ) Herra forseti. Ég vildi ganga úr skugga um að ég gengi ekki svo á hlut hv. 3. þm. Reykv. að hann yrði að hætta ræðu sinni í miðju kafi til þess að ég kæmist að að svara spurningum hans hér fyrr í dag. En svo mun nú ekki vera, heldur hitt, að hann mun hafa óskað eftir því að taka sér nokkra málhvíld, enda er það að vonum, og þá notum við tímann til þess að hann geti fengið svör við þeim spurningum sem hann bar fram til mín. Fyrst var spurt um það, og raunar spurðu fleiri hv. þm. um það atriði, hvort ríkisstj. hygðist láta það gerast að námslán yrðu skert svo á hausti komanda að lánsfjárhlutfall færi ofan í 60%. Því er til að svara að talan 60%, sem menn nefna í þessu sambandi, er engan veginn einhlít. Í þessu sambandi eru margir þættir í reikningsdæminu sem ekki verður um fullvíst fyrr en einhvern tíma með haustinu: t. d. fjöldi námsmanna, í öðru lagi verðbólgustigið sem miðað er við í þessum útreikningi, í þriðja lagi hve mikið munu gefa ýmsar sparnaðarráðstafanir sem ætlunin er að gera með breytingu á úthlutunarreglum lánasjóðsins innan ramma laganna, m. ö. o. í nokkru aðhaldi eins og raunar allar stofnanir, sem hafa með höndum fé frá hinu opinbera, verða að gera. Ég hygg að þeir sem stjórna þessari stóru peningastofnun geri sér ljóst, eins og aðrir, að það er ekki síst hagsmunamál einmitt þeirra sem eru ungir að koma efnahagsmálum landsins og ríkisfjármálum á réttan kjöl, ef við ætlum ekki að stefna stjórn þessa þjóðfélags í það horf að hér verði um langan aldur atgervisflótti. Um það var orðið töluvert í tíð hv. síðustu ríkisstj. þegar efnahagsmál voru að koma hér öllu á kaldan klaka. Þess vegna þurfti aðgerða við. Mesta hættan sem blasir við íslenskum námsmönnum í dag er að þeir missi trú á íslensku þjóðfélagi, að það sé nokkurt vit í að búa í þjóðfélagi sem er ekki almennilega stjórnað. Þeir verða að sjá árangur erfiðis þeir hafa lokið námi. Við skulum ekki halda að ungt fólk sé svo yfirborðslegt og einfalt að hægt sé að segja því að vandamálin leysist með því að leysa fjárþörf frá degi til dags. Auðvitað hefur hið unga fólk ekki síður áhyggjur af framtíð sinni og kannske meiri áhyggjur en margur þm. virðist hafa. Og þess vegna er það að hinn almenni námsmaður skilur hvað ríkisstj. er að gera með því að reyna að koma efnahagsmálum landsins á réttan kjöl, þótt svo að þeir sem stundum gefa yfirlýsingar í pólitískum tilgangi gefi þær meira til þess að beina þeim gegn stjórnvöldum landsins en raunverulega að menn geri sér ekki ljóst að í stærstu stofnunum sem ríkisfé er varið til er aðgerða þörf, alls staðar, ekki síður í Lánasjóði námsmanna en annars staðar. Það hefur gerst að með reglugerðarbreytingum hefur grundvelli útreiknings framfærsluþarfar námsmanna verið breytt vegna þess að laun hafa breyst í landinu. Þetta var ekki gert á síðasta ári á þann veg að á sama tíma og allir launþegar þurftu að taka á sig töluverðar skerðingar, miðað við að hafa fengið fullar verðlagsbætur á laun sín, það fengu þeir ekki, hélst full verðlagsbót inni í námslánum. Þetta er ljóst og ekki um deilt. Þess vegna verða tíðindi á borð við þau, sem við lásum um í blöðum núna nýlega, að ungt fólk sem ætlar að fara að sinna því starfi sem það hefur lært til hrekkur frá þegar það sér hver launin raunverulega eru. Ég dreg ekki dul á að mér þykja kennaralaun vera lág. Þegar ungur kennari ætlar að fara að sinna kennslustarfi kemst hann að raun um að þá hefur hann miklu lægri tekjur en hann hafði frá degi til dags þegar hann var í námi. Vissulega þarf hann að borga aftur þetta lán, en hann þurfti ekki að greiða skatta af framfærslueyri sínum þennan tíma, þ. e. þessu lánsfé. Hann þarf að greiða síðar af tekjum sínum, þannig að viðbrigðin verða ákaflega mikil. Við verðum að breyta til þannig að unnt sé að reka stofnun þessa þannig að hún gegni hlutverki sínu, þannig að hún jafni rétt manna til náms á þann veg að allir sem hæfileika hafa geti sinnt því þótt efnahagur sé þröngur, en ekki á þann veg að það þurfi að standa í stríði ár hvert út af þessum málum til að fá fjármagn til lána. Sjálft kerfið er þannig upp byggt að það eyðist af því vegna þess hvernig það hefur verið fjármagnað á undanförnum árum. Stór hluti af fjármagni lánasjóðsins hefur verið fenginn með lánum sem lánasjóðnum hefur verið gert að taka eða gert kleift að taka og það hleðst upp fjármagnskostnaður hjá lánasjóðnum, hann þarf að borga vexti, en hann fær hins vegar ekki greidda vexti af þeim lánum sem hann sjálfur lánar út. Það sjá allir að svona kerfi eyðist nema til komi sífellt styrkir frá hinu opinbera. Á meðan þessu er hagað svona, eins og verið hefur undanfarin ár, lengist ætíð í þau tímamörk sem menn hafa miðað við þegar menn dreymdi um að þetta yrði einhvern tíma kerfi sem færi að standa undir sér sjálft með afborgunum. Það lengist sífellt vegna þessa kostnaðar. Og sannleikurinn er sá, þrátt fyrir háværar yfirlýsingar á síðasta ári um skerðingar og slíkt, að aldrei munu málefni lánasjóðsins hafa staðið betur en þau gerðu þá. Menn tala hér gjarnan um að menn samþykki tilteknar fjárhæðir á fjárlögum, en svo sé bara alltaf útvegað það sem á vantar. Þetta er rétt eitt dæmið um að menn hér á hv. Alþingi eða þeir sem stjórnað hafa á undanförnum árum hafa ekki sjálfir tekið mark á fjárlögunum sem þeir voru að setja. Og það segir sig líka sjálft, að þetta hlýtur að leiða til óþarfnaðar fyrir öll landsins börn og líka fyrir þetta unga námsfólk sem við viljum styðja með því að hafa almennileg og traust námslán. Á síðasta ári, í júnímánuði, óskaði stjórn LÍN eftir 182 millj. kr. aukafjárveitingu. Það fengust einungis 135 millj. í ágústmánuði. Það gekk á ýmsu vegna þess að ekki fékkst hærri fjárhæð. Í nóvembermánuði komu um það yfirlýsingar frá ýmsum stjórnendum samtaka námsmanna, ekki þó alls staðar frá, að nú vantaði 40 millj. ef unnt ætti að vera að standa við úthlutun lána í desembermánuði. Í þessu sambandi voru gerðar ýmsar ráðstafanir af hálfu ríkisstj. til þess að tryggja að ekki þyrfti til þess að koma, m. a. þær, að samið var við viðskiptabanka um að þeir tækju að sér víxillánin í desember, sem eru lánin til 1. árs nemanna, til þess að lánasjóðurinn gæti fremur greitt út þessi desemberlán. En svo einkennilega vildi til að það tókst að greiða út desemberlánin og þurfti alls ekki að grípa til þessa samkomulags við viðskiptabankana, sem hefði verið stórfé í þessu sambandi eða stærstur hluti af því sem talið var vanta. Þetta sýndi að af einhverjum ástæðum kom ekki til þess að vöntunin yrði raunverulega sú sem ætlað var. Staðreyndin varð önnur þegar á átti að herða vegna þess að forsendur breyttust og vegna aðhalds. Þess vegna er það að fyllsta ástæða er til að gera ráð fyrir að forsendur geti enn þá breyst og engin ástæða er til að ganga út frá því að skerða þurfi námslánahlutfallið með þeim hætti sem hér er um talað. Ég er sjálf þeirrar skoðunar að það sé svigrúm innan laganna, innan úthlutunarreglna og með því e. t. v., ef á þarf að halda, að leita samninga við viðskiptabanka í sambandi við víxillánin. Það sér hver maður, þegar fé Lánasjóðs námsmanna er eins naumt skammtað og alls staðar þarf að vera og alts staðar er gert núna, að vitanlega er engin ástæða til þess að víxillán, sem sumpart eru greidd til baka hinn sama vetur, séu tekin af því knappa fjármagni, heldur að lánin komi þá fyrst til útborgunar þegar skylda hefur stofnast af sjóðsins hálfu, en samkv. lögunum er ekki skylda að veita víxillánin heldur heimilt. Mér er alveg kunnugt um að margir halda að þetta sé lagaskylda, en svo er ekki og það er skýrt fram tekið og það segir sig sjálft að þetta heimildarákvæði, eins og ýmis önnur heimildarákvæði í lögunum, verður einungis notað þegar fjármagn er til þess að nota það. Þess vegna er það, að leitað mun verða leiða sem ég hef nefnt í þessu sambandi og geta leitt til mikils sparnaðar. Á það er líka að líta, svo ég dragi þetta saman, að ekki er komið í ljós hver námsmannafjölgunin verður. Námsmannafjölgunin varð svo mikil núna á vormisseri að ekki er sama ástæða til að ætla að hún verði jafnmikil í haust. Verðbólguforsendan er í útreikningum Lánasjóðs hærri en ég veit að till. hæstv. fjmrh. reiknar með. Þetta hefur áhrif á niðurstöðuna, enda sáum við á síðasta ári að verðbólgan varð miklu lægri en ætlað hafði verið í áætlunum bæði lánasjóðs og annarra stofnana. Það er eitt af því sem getur greitt úr þessu máli. Í þriðja lagi er inni í verðbólguforsendu útreiknings Lánasjóðs námsmanna sú staðreynd að gengisþróun er engan veginn sú sem hún hefur verið á síðustu árum. Gengið er nokkurn veginn fast og þeir sem þurfa að byggja á þeirri forsendu nota hér um bil helming alls fjármagnsins sem lánasjóðurinn fær, þ. e. lán sem fara út í erlendum gjaldeyri eru um það bil helmingur af öllu fjármagninu. Menn sjá að það atriði hefur verulega þýðingu í þessum útreikningi. Þessi atriði vildi ég sérstaklega taka fram og þess vegna er engan veginn einhlítt að svara þeirri spurningu hv. þm. hvort ríkisstj. ætli að láta lánin skerðast með þessum hætti ofan í 60%, já eða nei. Þessu er ekki hægt að svara þannig vegna þess að svo margar forsendur fyrir útkomunni í þeim útreikningi eru enn þá óljósar og fyllstu líkur á að þær forsendur batni að mun. Ég bind því enn þá vonir við að til þessa, eða yfir höfuð skerðingar á lánsfjárhlutfallinu sjálfu, þurfi ekki að koma. Hv. þm. vék einnig að því, hvernig hugsunin væri að spara í öðrum ráðuneytum. Ég vil taka fram að í þessu frv. eru tvö atriði sem snerta sparnað menntmrn. fyrir utan þetta og sem snerta þær 25 millj. sem getið er í grg. frv. Annars vegar er frestunin á skólaskyldunni og hins vegar er það ákvæði sem hv. fjhn. ber fram sem brtt. og ég hygg að sé nú þegar allt kemur til alls ekki ágreiningur um, að heitið geti, meðal þm. Sú breyting sem felst í því að hafa heimild til að kenna saman mjög fámennum árgöngum í efri bekkjum grunnskóla er til hagsbóta fyrir dreifbýlið. Það hefur lengi verið bent á það og fræðslustjórar t. d. hafa bent á það, að í því væri fólgin ein leið sem sameinaði hagræðingu og hagsbætur fyrir strjálbýlið vegna þess að hún dregur úr þeirri hættu að leggja þurfi niður bekkjadeildirnar, sem haldið er uppi fyrir þessa árganga í mjög fámennum skólum, og senda börnin í aðra skóla. Á síðari árum hefur það verið vaxandi krafa frá foreldrum og heimilum, bæði í borg og byggð, að börnum sé gert kleift að búa svo lengi sem unnt er heima hjá sér. Það er liðin sú tíð að menn þyrftu fyrst og fremst að byggja á heimavistum til þess að börn gætu verið í skóla. Nú eru allt aðrar aðstæður. Það er hagur bæði heimila og barna að þeim sé gert kleift að stunda nám í sínum eigin heimaskóla út grunnskólatímann. Þessi breyting stuðlar að því. Enn fremur er það talið uppeldisfræðilega og kennslufræðilega skynsamlegt, og í því efni hafa verið gerðar athyglisverðar tilraunir á síðustu árum, að steypa saman fleiri árgöngum þegar fjöldi nemendanna leyfir það. Þannig er þetta atriði sem ég hygg að ekki sé um deilt. Hitt get ég viðurkennt, með skólaskylduna, að ég hafði því stefnt að því og hafði haft fullan hug á því að láta hana koma til framkvæmda. Ég viðurkenni að þegar svo stendur á í ríkisfjármálum sem nú er þá þurfa ráðh. að gera fleira en gott þykir og láta sig hafa það að fresta einhverjum af óskamálum sínum, en svo er um þetta atriði. Ég veit hins vegar að margir hv. þm. eru þeirrar skoðunar að það sé á allan veg æskilegt að fresta þessu ákvæði. Ég vildi segja þetta til skýringar um þessi atriði. Ég hygg, herra forseti, að það hafi ekki verið fleiri spurningum til mín beint og get þá ekki lokið máli mínu á öðru en að óska þess að þetta frv., þótt mönnum sýnist sitt hvað um það, geti orðið til þess að stuðla að því að koma lagi á ríkisbúskapinn.



Forseti hefur gert mjög heiðarlega tilraun til þess að hafa samband við hæstv. forsrh., en það verður að viðurkennast að það hefur ekki tekist. 
             Forsrh. gengur í salinn. Þarf ekki annað en biðja góðra bæna hér í þessum forsetastól og þá verður allt að óskum.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. menntmrh. fyrir þau svör sem hún gaf hér áðan. Ég skildi hana svo að hugsanlegt væri að halda sig jafnvel við það hlutfall umframfjárþarfar sem er um að ræða á fyrri hluta þessa árs eftir að gerðar hefðu verið breytingar á lánareglum Lánasjóðs ísl. námsmanna og eftir að tekið hefði verið tillit til breytinga á fjölda námsmanna og verðlagsbreytinga. Allavega skildi ég hæstv. ráðh. svo að hún geri ekki ráð fyrir því að lánshlutfall fari niður í 60%. Fyrr mætti nú kannske vera. En engu að síður er ástæða til að þakka hæstv. ráðh. fyrir þessi svör vegna þess að þau hafa örlítið skýrt það mál sem hér er um að ræða. Vafalaust verða hins vegar málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna hér á dagskrá síðar og ætla ég ekki að fara frekar út í þau hér að sinni. Hæstv. ráðh. gaf hins vegar ekki yfirlýsingu um það, eins og ég fór fram á við hana, að heimildin um sameiningu bekkjardeilda í 7., 8. og 9. bekk yrði því aðeins notuð að samþykki viðkomandi skólayfirvalda lægi fyrir. Í gr. eins og hún hljóðar í till. meiri hl. fjh.- og viðskn. er gert ráð fyrir því að sameining bekkjardeilda eigi að gerast að höfðu samráði við skólayfirvöld á viðkomandi stöðum. Á þessu er auðvitað grundvallarmunur, hvort um er að ræða samráð eða samþykki í þessu efni, og það var bersýnilegt að hæstv. ráðh. treysti sér ekki til að gefa það svar sem ég óskaði eftir. Það hlýtur að benda til þess að menntmrn. ætli sér að knýja þessa breytingu fram með góðu eða illu þegar hausta tekur og farið verður að undirbúa skólana fyrir árið 1984–1985. Ég ætla ekki að eyða orðum að umr. hæstv. menntmrh. um það að námsmenn ættu að lifa á því hvað ríkisstj. væri góð í landinu. Ég er þeirrar skoðunar reyndar að ríkisstj. sé ákaflega hættuleg bæði fyrir námsmenn og aðra landsmenn. Ég held því að það sé útilokað fyrir hæstv. menntmrh. að ætla sér að smyrja á lág námslán með því að gefa yfirlýsingar um það hvað sú ríkisstj. sé góð sem hún sjálf situr í. Það atriði sem ég vildi ræða við hæstv. forsrh. snertir sjúkradagpeninga. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir að það mætti gjarnan standa þannig að þessu að lækkun sjúkradagpeninga kæmi aðeins fram gagnvart atvinnurekendum en ekki ungu verkafólki, námsmönnum og húsmæðrum. Þá vil ég rifja það upp að hér fyrr í dag benti ég á að þessa grein má framkvæma þannig, ef heilbr.- og trmrh. ákveður það, að hún snertir ekki þessa þrjá hópa láglaunafólks einfaldlega með því að hæstv. heilbr.- og trmrh. gefi út reglugerð í þessu efni og hæstv. fjmrh. samþykki að veita fé til framkvæmdar á henni. Þess vegna er út af fyrir sig ekki nauðsynlegt að lögunum verði breytt til að hlífa þessum láglaunahópum, ef svona yfirlýsing frá ráðherrum eða ríkisstj. liggur fyrir. Ég vil beina því til hæstv. forsrh. að hann beiti sér fyrir því að þessum hópum, húsmæðrum, námsfólki og ungu verkafólki, verði hlíft við þessari skerðingu á sjúkradagpeningum og að hann lýsi því yfir hér áður en 2. eða 3. umr. lýkur að svo verði gert. Hæstv. forsrh. fór hér nokkrum orðum um landbúnaðarmál og vék þar tali sínu aðeins að mér en einnig hv. 3. þm. Reykn. Ég vil aðeins rifja það upp sem ég sagði um landbúnaðarmál hér áðan. Það var einfaldlega þetta: Bændur hafa á undanförnum árum tekið á sig tekjuskerðingu, samdrátt í sinni framleiðslu, til þess að laga framleiðsluna að innanlandsmarkaðinum og draga úr útflutningsbótaþörf. Þegar það hefur verið gert, þá er komin í landinu ríkisstj. sem hefur skorið kaupmáttinn svo mikið niður að birgðavandinn í landbúnaðinum er jafnmikill eða meiri en hann var þegar bændur í landinu lögðu af stað við að skera niður sínar tekjur. Það er þetta sem ég var hér að segja. Það er þetta grundvallaratriði sem ríkisstj. virðist ekki hafa áttað sig á, að það er bein fylgni á milli launa almenns verkafólks í landinu annars vegar og hins vegar kjara bænda. Ríkisstj. Framsfl. hélt að það væri hægt að rústa kaupmáttinn í landinu án þess að það kæmi nokkurs staðar niður. Hvað er að gerast? Birgðir í landbúnaðinum hlaðast upp meiri en nokkru sinni fyrr, halli á ríkissjóði er meiri en nokkru sinni fyrr. Af hverju er þetta? M. a. vegna þess að ríkisstj. hefur skorið kaupgetu almennings niður. Það er auðvitað ekki hægt að skera kaupgetuna niður öðruvísi en það komi einhvers staðar við. Niðurskurður kaupgetunnar og árás á verkalýðshreyfinguna er núna að koma niður á bændastéttinni í landinu. Það er það sem Framsfl. verður að skilja, að það er ekki hægt að slíta þetta tvennt í sundur. En það skilur hann bersýnilega ekki og heldur ekki hæstv. forsrh. Það kom ekkert fram, því miður í ræðu hæstv. forsrh. sem svar við spurningum mínum um 680 millj. kr. erlenda lántöku til Framkvæmdastofnunar ríkisins annað en almenn orð, sem í rauninni höfðu áður legið fyrir og ekki áttu við um þær sérstöku 150 millj. til nýsköpunar í atvinnulífinu, hvernig þær ætti að nota. Ég tel að í þessum efnum þyrfti eftirfarandi að liggja fyrir áður en málið fer út úr þinginu: Fara þessir peningar t. d. í gegnum Iðnlánasjóð? Eða er meiningin að þeir fari kannske í gegnum hendurnar á ríkisstj.? Eða er meiningin að þeir fari í gegnum Byggðasjóð? Hvar eiga þessir peningar að fara út í þjóðfélagið? Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að ríkisstj. geri glögga grein fyrir því hvernig hún ætlar sér að láta fara með þessa fjármuni til þeirra verka sem hún hefur lýst yfir að þeirra eigi að njóta. Ég ætla ekki að endurtaka það fyrir hæstv. forsrh., nýkominn manninn, sem ég sagði um bindiskylduna og afurðalánin. Ég held þó að vert sé að ítreka þær setningar að um árabil hafa legið á borðum ráðh. tillögur frá Seðlabankanum um að lækka afurðalán atvinnuveganna. Og jafnmargar ríkisstjórnir hafa í jafnmörg ár verið staðráðnar í að hafa þær tillögur seðlabankans að engu. Þangað til þessi stjórn kemur. Hún er svo háð Seðlabankanum vegna sukks síns í ríkisfjármálum að hún þorir ekki annað en gera það sem Seðlabankinn heimtar af henni, m. a. það að skera niður afurðalánin til atvinnuveganna og afhenda atvinnufyrirtækin, m. a. í dreifbýtinu, geðþóttavaldi bankastjóra viðskiptabankanna í stórauknum mæli. Ég undrast það að þessi ríkisstj. skuli hugsa sér að framkvæma þessar tillögur sem alltaf hefur verið hent á dyr í ríkisstjórnum undanfarinna ára. Ég undrast það. Það sýnir kannske betur en allt annað hvað þessi ríkisstj. er háð markaðslögmálunum. Hún ætlar sér að láta markaðslögmálin ráða þarna í einu og öllu. Það er það sem verið er að gera. Og á sama tíma og þessum skyldum er létt af Seðlabankanum á að auka bindinguna um 10% Hvers konar ráðslag er þetta eiginlega? Hvað segja þeir hv. þm. sem tengjast viðskiptabönkunum, hv. þm. Friðjón Þórðarson, Stefán Valgeirsson og fleiri og fleiri, sem hér sitja í þingsalnum? Ætla menn að láta rúlla þarna yfir sig eða ætla menn að rísa upp og neita að samþykkja Þessa endileysu eins og hv. þm. Ólafur Þórðarson og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson munu gera? Það er algjörlega ástæðulaust fyrir þm. að láta bjóða sér svona vinnubrögð af hálfu Seðlabankans, að menn sitji hér eins og sjálfvirk vélmenni við færiband Seðlabankans að afgreiða hvað eina sem honum dettur í hug. Það hefur engin ríkisstj. eða þingmeirihluti fyrr látið bjóða sér önnur eins ósköp og þessa endileysu í peninga- og lánsfjármálum sem boðið er upp á í þessu frv. Ég ætla ekki að eyða hér lengri tíma, herra forseti, enda hafði verið um það talað að við reyndum að tala stutt og gera í sem gleggstu máli grein fyrir okkar skoðunum. Ég vona að við þá samninga verði staðið sem þingflokkarnir hafa gert um meðferð mála og læt máli mínu lokið. Ég vænti þess að svör við þeim spurningum sem ég hef borið fram og óskir um gögn sem ég hef borið fram verði teknar til greina og þær komi fram annaðhvort hér við 2. eða 3. umr. ellegar þá við lokameðferð málsins í Ed. Auk þess hafði ég borið fram nokkrar fsp. til hæstv. fjmrh. sem mér þætti vænt um að hann svaraði hér. Síðan bar ég fram eina fsp. til hv. 1. þm. Suðurl. Hann er hlaupinn út, hann hefur verið á flótta í þessu máli öllu. Kannske hann sé farinn út á Seltjarnarnes eins og varaformaðurinn. Ég er ekkert að telja hér upp frekar. Það er bersýnilegt að hann vill ekki gangast við neinu, situr hér eins og handaruppréttingarvél á eftir fyrir ríkisstj. þegar málið verður tekið til meðferðar. Það er mikil reisn yfir því leiðtogahlutverki.



Herra forseti. Aðeins örstutt til að svara spurningu hv. þm. Ég ætla ekki að deila við hann um þessi mál. Ég sé ekki ástæðu til þess. Við getum gert það á öðrum vettvangi, þegar tími er betri, t. d. um fullyrðingar hans um að ríkisstj. hafi skert kjörin o. s. frv., náttúrlega hrein endileysa. En út af þessu með 150 milljónirnar vil ég upplýsa að því verður öllu ráðstafað í gegnum sjóði að sjálfsögðu. Mér datt satt að segja ekki í hug að hv. þm. héldi að við hefðum einhvern þann hátt á sem hann kann að hafa haft í sínum ráðuneytum. Því verður ráðstafað í gegnum þá sjóði sem hafa með viðkomandi málefni að gera. Stofnlánadeildin hefur t. d. með fiskeldi að gera en gera þarf vissar breytingar á reglum Stofnlánadeildar áður en það kemur að fullum notum að úthluta fénu þar í gegn. Í Iðnlánasjóðnum fer að sjálfsögðu það fé sem fer til iðnaðar eins og reglur um hann gera ráð fyrir. Ég vil því fullvissa hv. þm. um það, að ríkisstj. mun ekki sjálf úthluta þessu fé heldur setja reglur um það að höfðu samráði við aðila vinnumarkaðarins, eins og ég lýsti hér áðan.



Herra forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með þessa umræðu málsins. Við nm. í fjh.- og viðskn. gengum eftir því að fá upplýsingar um mjög margar greinar þessa máls, t. d. 1. gr., þar sem lýst er heimild til sparnaðar, hvernig ætti að verja fé til nýsköpunar í atvinnumálum, hvernig ætti að veita 150 millj. í sambandi við skipasmíðaiðnað, um endurreisn skipasmíðastöðvanna. Um þetta hafa ekki komið neinar bitastæðar upplýsingar. Og manni er spurn hvað menn hafi verið að gera hér í allan vetur, að velta þessum ormi milli handanna, koma síðan hér og flagga tölum upp á hundruð milljóna, sem þeir eru að afla sér heimilda til að taka í erlendum lánum, og vita ekki neitt hvað þeir ætla að gera við það. Þetta minnir óneitanlega á síðustu umr. hér í þinginu um ábyrgar aðgerðir í efnahagsmálum sem voru, ef ég man rétt, lánsfjárlög. Þar var hampað fskj., lausum tölum upp á hundruð milljóna, og það er svona eina ferðina enn. Það er augljóst að ríkisstj. hefur ekki neinar tillögur í atvinnumálum. Það er talað um einhverja óskilgreinda framtíðarsýn nýsköpunar og hátækniþróunar á sama tíma og verið er að skera niður menntakerfið í landinu. Og þessu eiga menn að trúa. Þetta er náttúrlega undirrótin að hinni frægu Seltjarnarnesyfirlýsingu varaformannsins þar sem lýst er gjaldþroti ríkisstj. Þetta er það sem aðstandendur hans kannske harma, að á því eina ári sem liðið er síðan Morgunblaðið birti fyrirsögnina um ágreiningsmálin, sem stjórnarmyndunarviðræðurnar fyrri slitnuðu út af, á þessu eina ári hefur nákvæmlega ekki neitt gerst í því að komast að einhverri niðurstöðu í kerfisbreytingum eða efnahagsmálum. Það þýðir lítið að koma hér í stól og flagga einhverjum viljayfirlýsingum. Við erum búin að heyra nóg af svona viljayfirlýsingum í vetur og heimildum til að spara og heimildum til að gera hitt og þetta. Ég geri hér aðeins að umtalsefni hvað leyndist á bak við sakleysislegar greinar í þessu frv., t. d. í 12. gr., þar sem nokkrar skammstafanir og tölustafir og tilvísanir í lög þýða það að foreldrar barna, sem þurfa á tannréttingameðferð að halda, verða að greiða á tveggja ára tímabili, vegna minni hlutdeildar opinberra aðila, allt að 20 þús. kr. við eina tannréttingaaðgerð. Þetta jafngildir nokkurn veginn miðað við ráðstöfunarfé verkamanns einum mánaðarlaunum hvort árið, sem viðkomandi þarf að greiða bara í aukinn kostnað. Fyrir er 20 þús. kr. hlutdeild hans eins og nú er. Þetta þýðir aðrar tæpar 20 þús. kr. í viðbót. Svona sannleikur leynist á bak við þessar sakleysislegu greinar ýmsar. Maður veltir fyrir sér og það er kannske ástæða til að spyrja ríkisstj. hvort menn hafi gert sér grein fyrir þessum tölum þegar þeir sömdu þessar greinar. A. m. k. gekk okkur í n. mjög illa að fá þessar upplýsingar út úr hinni margfrægu meðaltalamaskínu sem stendur á bak við öll efnahagsmálin í þessu landi. Á endanum þurfti reyndar ekki nema eitt einfalt símtal til að hringja í sérfræðing í tannlækningum og spyrja hvað svona meðferð kostar. Við erum að tala þarna um tæplega 20 þús. kr. hækkun, eða nánar tiltekið úr 17 500 kr. upp í 35 000 kr., til að rétta tanngarða í barni sem þarf þeirrar aðgerðar með af læknisfræðilegum ástæðum en ekki fegurðarlegum. Þetta er aðeins dæmi um það sjónarmið sem lýsir sér ágætlega þegar menn annaðhvort eru að tala um meðaltölin eða um heildarupphæðirnar. Ég man ekki nákvæmlega hvernig orð féllu hér áðan en hæstv. forsrh. var að tala um það sem sparaðist við þessar breytingar á tannréttingarreglum og sagði eitthvað á þá leið að það væri kannske ágætt að það breyttist ekki um nema 16 milljónir, áætlaður sparnaður lækkaði úr 50 milljónum eins og sagt var í grg. niður í 16 millj. Það væru þá greinilega ekki eins miklir peningar sem úr þessu væru teknir. 16 milljónir segja okkur ekki neitt. En 20 þús. kr. fyrir þann sem í þessu lendir segir okkur eitthvað.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. bar fram eina spurningu til mín, varðandi 1. gr. í I kafla, um skiptingu á 370 millj. til lækkunar ríkisútgjalda á milli ráðuneyta. Ég hef því miður ekki frekari skiptingu en kemur fram á bls. 9 í frv., í aths. við einstakar gr. frv., þar sem þessum 370 millj. er deilt niður á ráðuneytin. En að sjálfsögðu eru þetta tölur sem hafa verið mjög vel athugaðar af hverjum ráðherra, upphæðir sem hver og einn hefur treyst sér til að leggja út í að spara á sínu sviði. Ég vil nú meina að ekki sé bein ástæða til að sundurliða þetta frekar fyrr en vitað er hvort frv. nær fram að ganga. Þegar það hefur hlotið samþykkt verða þessar tötur endanlega unnar. Á þessu stigi get ég því ekki svarað þessu öðruvísi. Það er ekki margt sem hefur komið fram í ræðum sem ég hef hlustað á í dag. Því miður var ég um tíma upptekinn í þingdeild vegna annarra mála. En eitt er það sem hefur ekki breyst frá því ég hlustaði síðast á hv. 3. þm. Reykv. og næst síðast og þar áður og þar áður, og svona gæti maður haldið áfram. Ræðan er alltaf sama platan. Það er áróðursplata gegn ríkisstj. Hún skal, hvernig sem hún stendur sterk, þá skal hún vera veik. Fólk skal trúa því að í ríkisstj. séu vondir menn sem vinni að því að knésetja verkalýðinn. Talsmaður verkalýðsins, sem sér bolann í ríkisstj., hann, horfðu vel, hann skal berja inn, eins og sagt var um frægan erlendan stjórnmálamann. Bara endurtaka nógu oft, þá endar það með því að fólkið fer að frúa því.  En annað skulum við líka vera ásáttir um: að Framsfl. og Sjálfstfl. í samstarfi í ríkisstj. verða aldrei einn og sami flokkur. Þeir hafa hvor um sig sínar hugsjónir, þeir eru frjálsir eins og hver einstaklingur innan flokksins og verða aldrei í þeim klafa sem Alþb. og þeirra hugsjónir setja á menn og hlekkja.



Herra forseti. Það er auðvitað rétt hjá hæstv. fjmrh. að það er enginn bilbugur á vandamálunum milli stjórnarflokkanna eins og hann sagði hér áðan. En erindi mitt í ræðustól var nú ekki að elta ólar við þessa síðustu ræðu, sem við hlýddum af hálfu hæstv. fjmrh., sem hefur „demonstrerað“ svo eftirminnilega hvernig menn fara að því að verða vinir litla mannsins með því að auka útgjöld við það að fara til læknis, við það að fá framkvæmda rannsókn, eða við það að fá notið tannlækninga. En hvað um það. Það er hans aðferð við að vera vinur litla mannsins. Mitt erindi hingað núna var það, að ég bar fram fsp. varðandi 15. gr. þessa frv. um greiðslu á tannlækningum elli- og örorkulífeyrisþega, hér fyrr við umr. um þetta mál. Hæstv. forsrh. svaraði henni að hluta til og sagði að það væri ekki hugmyndin að skerða greiðslur til langlegusjúklinga ellegar til vangefinna. En eftir stendur að í gr. stendur að fyrir elli- og örorkulífeyrisþega, sem njóta a. m. k. hálfrar tekjutryggingar, skuli greiða 75%. Aðferðin hefur verið sú fram að þessu að ef menn hafa haft einhverja tekjutryggingu, hvort sem hún hefur náð þessum helmingi eða ekki, þá hafa menn notið þess að 75% væru greiddar. Ef þetta lagafrv. verður afgreitt með þeim hætti sem orðalagið er hér, þá er greinilega verið að skerða greiðslur til hluta þeirra sem njóta tekjutryggingar. Og það er ómögulegt, eftir þær upplýsingar sem við höfum hlustað hér á af hálfu ríkisstj. og hæstv. forsrh. um að það sé ekki hugmyndin, að láta þetta mál svona frá sér fara. Það er ekki nokkur lifandi vegur. Forsrh. segir að það sé hugmynd ríkisstj. að skerða þetta ekki. En ef þetta verður afgreitt með því orðalagi sem hér er erum við bundnir af því að það sé vilji Alþingis að einungis þeir sem njóta a. m. k. hálfrar tekjutryggingar fái 75%. Og þá er greinilega um skerðingu að ræða. Hér hlýtur að vera um handvamm í vinnubrögðum að ræða sem verður að leiðrétta. Ég geri afdráttarlausa kröfu til þess að þetta verði leiðrétt. Þingið getur ekki verið þekkt fyrir það að lýsa því yfir í öðru orðinu að það ætli sér enga skerðingu en afgreiða síðan lagafrv. sem er með skerðingu. Það þarf ekki meira en fella hér nokkur orð úr. Þessu til viðbótar vil ég ítreka þá ósk, sem ég lagði fram hér fyrr, um að það misrétti verði leiðrétt sem viðgengst í þjóðfélaginu annars vegar milli þeirra sem njóta tekjutryggingar og hins vegar hinna, sem afla sér einhverra smáaura eða hafa greitt í lífeyrissjóð og eru þess vegna með tekjur sem eru jafnháar þeim sem njóta tekjutryggingar, að þeir njóti jafnréttis á við hina. Því þeir hafa nákvæmlega sama framfærslulífeyri. En þetta kemur aftur og aftur fyrir í lögum, sem eru hér til umfjöllunar, að mönnum er skipað í tvo bekki eftir því hvort þeir þiggja tekjutrygginguna eða hvort þeir fá hluta af sínum ellilífeyristekjum frá lífeyrissjóði vegna þess að þeir vinni smávegis. Ef þeir eru í seinni flokknum og vinna eitthvað smávegis eða hafa greitt í lífeyrissjóð og lagt það á sig, þá eru þeir settir á óæðri bekk og ríkið vill ekki taka þátt í kostnaðinum. Þetta hvort tveggja tel ég að við eigum að leiðrétta í þessari meðferð málsins. Ég óska eftir því að fjh.- og viðskn. þessarar deildar, sem hefur haft þetta mál til umfjöllunar, setjist á rökstóla milli umræðna til að taka afstöðu til þessara atriða. Þetta er það sem ég vildi gera að umræðuefni, herra forseti, og ég ítreka ósk mína um það að n. verði kölluð saman til að fjalla um þetta í ljósi þeirra upplýsinga sem liggja fyrir.



Herra forseti. Það er nú komið fram á þann tíma þegar menn taka sér venjulega kvöldskatt og ég skal ekki ganga um of á hann. En vegna hjartnæmrar ræðu sem hæstv. menntmrh. flutti hér áðan um námslán og námsstyrki vil ég bæta við örlitlu. Ég er alveg sammála hæstv. menntmrh. þjóðarinnar um það, að námsmenn hafa fullan skilning á því hvað ríkisstj. er að gera þessa dagana. Ég er alveg sannfærður um það. Hann er ofurlítið misjafn. Ég veit það að Vökudrengirnir uppi í Háskóla skilja þessar ráðstafanir ofurlítið öðruvísi en hinn almenni námsmaður, en hann er ekki í nokkrum vafa hinn almenni námsmaður sem hæstv. menntmrh. vitnaði hér í. Hann getur ekki misskilið það þegar kjör hans eru skert á einu bretti um ein 35%, eða svo getur a. m. k. farið. Það mun ekki misskiljast. Þetta gáfaða og glæsta fólk þjóðarinnar, sem er nú í námi vítt og breitt um heiminn og á að taka við hinum háþróaða iðnaði og hvers hugvit á að virkja af hæstv. forsrh., það hlýtur að skilja svona einfaldan hlut. Ég dreg það ekki í efa. Ég vil minna á það að spár Lánasjóðsins um aukningu, þ. e. hinn aukna fjölda lántaka sem verða mun á næsta ári, eru í mikilli óvissu nú vegna þess að almennt efnahagsástand í landinu mun auðvitað endurspeglast í lánsþörfinni á næsta hausti og það verður ekki fyrr að fullu komin fram sú mikla lífskjaraskerðing sem gengið hefur yfir þjóðina. Það er mín spá að hún verði ekki að fullu komin fram að þessu leyti fyrr en einmitt næsta haust, þegar ég óttast að stóraukinn hluti námsmanna muni þurfa á þessari aðstoð að halda og það sárlega. Þess vegna held ég að fagrar vonir hæstv. menntmrh. um að þetta kunni nú ekki að verða svo alvarlegt séu því miður ekki á rökum reistar, því miður ekki. Ef menn vilja tryggja þetta, þá er einfaldasta ráðstöfunin sú að binda sig við ákveðið hlutfall af framfærslunni, eins og þetta hefur verið undanfarin ár. Ég verð að segja hér sem mína skoðun að ég hefði talið það skárra ef hæstv. ríkisstj. hefði komið hreint til dyranna og lækkað lánshlutfallið nú. Hún hefði bara gefið það út að hún treysti sér ekki til þess að útvega meira fjármagn en sem svaraði, já, segjum 80%. Ég hefði talið það heppilegri ráðstöfun og heiðarlegri að hún hefði gert það og gert hreint fyrir sínum dyrum, heldur en að fara svona að þessu, að skilja menn eftir í algerri óvissu um það hvernig kjörum þeirra verður háttað á næsta hausti. Það sem er kannske siðferðilega verst við þessa ráðstöfun er að gera þetta svona á miðju ári, vegna þess að þá bitnar þetta af fullum þunga á síðasta hluta ársins. Það er þegar að verða búið að lána allt það sem lánað verður á þessu vori. Þeir peningar eru þegar farnir út úr Lánasjóði ísl. námsmanna þannig að svigrúmið, sem hæstv. menntmrh. talar um til að breyta úthlutunarreglum, er auðvitað einungis fyrir hendi hjá þeim hluta sem fær lán næsta haust. Það verður engu um það breytt sem þegar er búið að gera í þessum efnum. Ég vil að lokum, herra forseti, vegna þess að ég minnist einbeittrar afstöðu hæstv. forseta á sumri er leið, þegar líka var gerð aðför að Lánasjóði ísl. námsmanna, ég vildi gjarnan fá að heyra álit hæstv. forseta, ef hann gæti fengið aðstoðarmenn sína til að leysa sig af smástund, á þessum ráðstöfunum. Ég minnist með ánægju eindreginnar framgöngu hæstv. forseta í hliðstæðum málum á sumri er leið, þar sem hæstv. núv. forseti kom fram sem góður talsmaður þeirra sjónarmiða sem liggja að baki Lánasjóði ísl. námsmanna, þeirra sjónarmiða að tryggja öllum námsmönnum jafnrétti til náms. Einhvern veginn segir mér svo hugur um að það verði ekki með mikilli ánægju sem hæstv. forseti réttir upp höndina til að samþykkja þetta frv. sem hér um ræðir.



Herra forseti. Þá auknu miðstýringu sem hér er verið að leggja til er hvergi að finna í stefnuskrá Framsfl. og mér er ekki kunnugt um að hún sé heldur til staðar í stefnuskrá Sjálfstfl. Að öðru leyti vísa ég til þeirrar ræðu sem ég flutti hér áðan og segi því nei.



Herra forseti. Setning 25. gr. þessa frv. gerir ráð fyrir stóraukinni peningaþenslu í þjóðfélaginu á því tímabili sem hér um ræðir. Ég tel að þau skilyrði sem gætu framkallað slíka þenslu séu ekki fyrir hendi og verði ekki á þessu og næsta ári nema síður sé. Auk þess tel ég að viðbótarbindiskylda, sem 25. gr. frv. gerir ráð fyrir, verði hún samþykkt og framkvæmd, muni hafa í för með sér gífurlega erfiðleika fyrir minni lánastofnanir, minni fyrirtæki og einstaklinga. Ég segi því nei.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. fjh.- og viðskn. Nd. sem hljóðar þannig, með leyfiforseta: „Nefndin hefur athugað frv. á nokkrum fundum, notið aðstoðar fjmrn. og fengið forustumenn Arnarflugs hf. til að veita upplýsingar og svara spurningum nm. Að vel athuguðu máli telur nefndin rétt að ráðh. fái þessa heimild, enda liggja fyrir upplýsingar hans og ráðuneytisstjóra fjmrn. um að ábyrgð yrði einungis veitt skv. reglum Ríkisábyrgðasjóðs sem kveður á um 70% veðmörk. Nefndin mælir með samþykkt frv.“



Herra forseti. Ég geri fyrirvara í þessu máli vegna forsögu þess. Það kom fram við könnun þessa máls í hv. fjh.- og viðskn. að sú upphæð sem hér er farið fram á ábyrgð fyrir á sér ákveðnar rætur í fortíðinni og það má leiða að því nokkuð gild rök að þennan hata hafi fyrirtækið dregið á eftir sér vegna viðskipta við fyrirtækið Iscargo og svokallaðs Iscargopakka sem Arnarflug keypti á sínum tíma. Mér virðast þau viðskipti hafa verið afar óhagkvæm og óeðlileg fyrir Arnarflug. Það lítur þannig út, að ef haft er í huga kaupverð fyrirtækisins Arnarflugs á svokallaðri Electravél, sem var hluti af Iscargopakkanum á sínum tíma, er þessi ábyrgð, 1.5 millj. dollara, nokkurn veginn það sem fyrirtækið hreinlega tapaði á þeim flugvélakaupum. Ég mun ekki fara lengra út í þessa forsögu, en ég gat ekki, samvisku minnar vegna, veitt þessu máli lið án þess að gera þennan fyrirvara. Ég tel að á þessum tíma hafi verið gerð mjög alvarleg mistök í sambandi við þessi mál og það hafi verið hlutast til um þau á rangan hátt. Fyrirvari minn er af þeim orsökum sprottinn.



Herra forseti. Eins og kom fram í máli seinasta ræðumanns, hv. þm. Guðmundar Einarssonar, er sú ríkisábyrgð, sem hér er farið fram á, álíka há og það tap sem Arnarflug hefur greinilega orðið fyrir af kaupum á Electraflugvél o. s. frv. sem var metin á 2.2 millj. dollara þegar hún var keypt, en síðan er hún seld á 1.6 millj. dollara eftir að það hafði farið fram á henni viðgerð upp á 0.4 millj. dollara og hún verið rekin með halla sem nam a. m. k. 1/2 millj. dollara þá 17 mánuði sem félagið átti hana. Aðdragandi þessa máls er með þeim hætti að segja má að Arnarflug hafi hálfnauðugt gengið til þessara kaupa vegna þrýstings frá ríkisstj. og fleirum og tæplega hægt að kenna þeim Arnarflugsmönnum um hversu hörmulegt þetta var að öllu leyti. Af þessum sökum m. a. tel ég að ekki sé hægt að skilja þá eftir í súpunni, ef svo má að orði komast, þar sem sökudólganna er annars staðar að leita. Og með þeim fyrirvara sem fram kemur í nál. um að eigum ríkisins og þar með skattborgaranna verði ekki hætt og jafnframt þeim fyrirvara að svona ævintýramennsku stofni ráðamenn þjóðarinnar aldrei til framar, þá segi ég reyndar já.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. í þessu máli með fyrirvara eins og hv. þm. Guðmundur Einarsson og hv. þm. Kjartan Jóhannsson. Ég tek undir þann fyrirvara, sem fram kom í málflutningi þeirra, að öðru leyti en því að ég mótmæli því að kaup á vélinni frá Iscargo hafi verið gerð undir þrýstingi frá ríkisstj. Hins vegar er það út af fyrir sig rétt að skv. lögum um Stjórnarráð Íslands er samgrh. t. d. „ríkisstjórnin“ í samgöngumálum og það er hugsanlegt að einhverjir einstakir ráðherrar hafi beitt þrýstingi í þessu efni, en ríkisstj. sem heild gerði það ekki. Ég skírskota til þess fyrirvara, sem hv. þm. gerðu hér grein fyrir, að öðru leyti.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þetta mjög. Heldur þóttu mér síðustu orð síðasta ræðumanns hitta fyrir neðan beltisstað. Hv. þm. er vel kunnugt um að það var enginn þrýstingur af hálfu samgrh. né ríkisstj. í sambandi við kaup Arnarflugs á Iscargo. Ég vil láta það koma hér greinilega fram.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nái. meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. um mál nr. 276. N. hefur rætt málið á fundum sínum. N. bárust erindi frá skrifstofustjórum í stjórnarráðinu, Dómarafélagi Reykjavíkur, saksóknara og vararíkissaksóknara, Benedikt Blöndal hrl. og launadeildar fjmrn. N. bendir á að röð embættisheita í upptalningu er ekki leiðbeinandi um launakjör. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 659. með breyt. sem fluttar eru á sérstöku þskj. Brtt. hljóða þannig: Við 1. gr. Greinin orðist svo: 1. tölul. 2. málsgr. 1. gr. laganna orðist svo: 1. Ráðherra, hæstaréttardómara, ríkissaksóknara, ráðuneytisstjóra, rektors Háskóla Íslands, lögreglustjórans í Reykjavík, ríkisskattstjóra, biskups Íslands, póst- og símamálastjóra, yfirsakadómara í Reykjavík, yfirborgardómara í Reykjavík, yfirborgarfógeta í Reykjavík, tollstjórans í Reykjavík, tollgæslustjóra, borgardómara, borgarfógeta, sakadómara, sýslumanna, bæjarfógeta, héraðsdómara, rannsóknarlögreglustjóra, lögreglustjórans á Keflavíkurflugvelli, flugmálastjóra, forstjóra ríkisspítala, orkumálastjóra, rafmagnsveitustjóra ríkisins, vegamálastjóra, sendiherra, skattrannsóknastjóra, verðlagsstjóra né þeirra ríkisskattanefndarmanna sem hafa nefndarstörfin að aðalstarfi.“ 2. gr. verður í samræmi við þetta. 



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hl. fjh.- og viðskn. í 276. máli eins og það birtist á þskj. 816. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Minni hl. n. telur að þær upplýsingar, sem fram hafa komið varðandi 1. og 2. gr. frv., sýni nauðsyn þess að móta skýrar vinnureglur til að velja þá embættismenn sem kjaradómur ákveður laun. Minni hl. leggur því til að 1. og 2. gr. ásamt ákvæði til bráðabirgða I verði felld niður, en telur að ríkisstj. eigi að beita sér fyrir því að mótuð verði vinnuregla í þessu efni. Minni hl. leggur til að 3., 4. og 5. gr. ásamt ákvæði til bráðabirgða II verði samþykkt. Þessi lagabreyting er gerð til að fullnægja samkomulagi fjmrh. og launamálaráðs ríkisstarfsmanna innan BHM. Minni hl. flytur brtt. á sérstöku þskj. Kristín Halldórsdóttir, þm. Kvennalista, var viðstödd fundi n. um þetta mál og er þessu áliti samþykk. Alþingi, 10. maí 1984. Guðmundur Einarsson, Kjartan Jóhannsson, Svavar Gestsson.“ Brtt. eru á þskj. 817 og þær hljóða í stuttu máli þannig, að það er lagt til að 1. og 2. gr. og ákvæði til bráðabirgða I falli niður. Þessar greinar og bráðabirgðaákvæðið eiga við þessi kjaradómsmál. Við teljum að umræður í n. og þær umsóknir sem n. bárust sýni greinilega að þörf sé á að móta þarna ákveðnar skýrar reglur vegna þess að þessi klúbbur, sem talinn er upp í frv., er ekki samkv. einsleitum reglum að okkar mati. Við teljum að það verði fyrst að móta reglurnar og þá gerist það af sjálfu sér að embættismennirnir ákvarðist. Seinni hluti frv., þ. e. 3., 4. og 5. gr. er af allt öðrum toga. Þar er verið að uppfylla samkomulag sem launamálaráð ríkisstarfsmanna innan BHM og fjmrh. gerðu í sumar og við leggjum til að það verði samþykkt.



Herra forseti. Af einhverjum ástæðum er töluverð ásókn embættismanna ríkisins í þann hóp sem fær kjör sín úrskurðuð samkv. kjaradómi og þessa dagana er sótt fast að alþm. að stækka þann klúbb án þess að nokkur haldbær rök séu færð fyrir því máli. Ekki hafa heldur fengist skýringar á því hvers vegna hastar svo að afgreiða þetta mál að það var keyrt í gegnum Ed. með þó nokkru offorsi. Í ákvæði til bráðabirgða II stendur að núgildandi kjarasamningar skuli gilda til 28. febr. 1985. Er þá ekki nægur tími til að kanna þetta betur og reyna að finna einhverja viðmiðunarreglu sem flestir geta sætt sig við? Eins og þetta frv. kom frá Ed. var það öldungis fráleitt og um það virtust flestir sammála í fjh.- og viðskn. Nd., en það vildi svo til að ég sat fundi þar sem áheyrnarfulltrúi í fjarveru Guðrúnar Agnarsdóttur þegar fjallað var um málið. Nm. Ed. höfðu bætt við nokkrum starfsheitum og það var sem við manninn mælt að umsóknir tóku að streyma inn um aðild að þessum heldrimannaklúbbi. Skrifstofustjórar rn. eru meðal þeirra sem sækja fast um inngöngu í þennan klúbb, m. a. á þeirri forsendu að þeir séu staðgenglar ráðuneytisstjóra. Hvað þá með alla aðra staðgengla þeirra sem á skránni eru? Það er bersýnilegt að á slíku verður ekkert lát. Þegar litið er á lista klúbbmeðlima vakna þegar spurningar. Hér eru flugmálastjóri og vegamálastjóri, en hvers vegna ekki vita- og hafnamálastjóri? Hér er rektor Háskóla Íslands. Hvers vegna ekki rektor Kennaraháskóla Íslands? Og þá er stutt í alla hina æðri skólana. Hvers vegna er ekki útvarpsstjóri og þjóðleikhússtjóri í þessum klúbbi? Eru þeir eitthvað ófínni en verðlagsstjóri? Hvað ræður eiginlega vali klúbbfélaga? Hver eru inntökuskilyrðin og hvar eru mörkin? Við því hafa ekki fengist svör, enda er viðmiðunarreglan engin. Þessi lög stæðu ekki lengi ef þau yrðu samþykkt svona. Þess vegna er þetta ónýtt frv. Samkv. breyt. á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna frá 8. maí 1981 eru þeir sem taka laun samkvæmt kjaradómi ráðherrar, hæstaréttardómarar, ríkissaksóknari, biskup Íslands og ráðuneytisstjórar. Ég tel sem sagt enga ástæðu til að fjölga í þessum klúbbi. Það hafa ekki komið nein rök fram fyrir því. Ef ætti að halda slíkan klúbb verða inntökureglur að vera skýrar og afdráttarlausar, annars verður ekkert lát á aðsókninni og veikgeðja alþm. láta auðveldlega undan slíku eins og dæmin sanna. Kannske létu þeir staðar numið þegar kæmi að fulltrúunum í rn. Það er þó aldrei að vita. En örugglega kæmust þó vélritarar ekki í klúbbinn. Þá væri hann ekki fínn lengur. Þetta mál tel ég að þurfi að skoða miklu nánar.



Herra forseti. Því var haldið fram þegar þm. voru settir undir kjaradóm að nú væri búið að ganga þannig frá málum að þeir fengju ekki meira aðkast fyrir það hvaða laun þeir hefðu. Mér sýnist hæstv. fjh.- og viðskn. hafa gengið jafntryggilega frá því og hægt er að það aðkast verði aftur upp tekið því þannig er að málum staðið að það virðist vera samdóma álit n. að það séu forréttindi að heyra undir kjaradóm, og má það furðulegt heita í ljósi þess að allir ríkisstarfsmenn féllu einu sinni undir kjaradóm, en börðust þá fyrir því að fá verkfallsrétt til að sleppa undan kjaradómi og höfðu sigur. Hef ég aldrei heyrt öllu vitlausari málflutning en hér hefur verið hafður í frammi þegar menn hafa haldið því fram að það séu forréttindi að falla undir kjaradóm. Ég er hlynntur því að hver einasti ríkisstarfsmaður, hvaða starfi sem hann gegnir, eigi þess kost að störf hans séu metin af kjaradómi og ég skil ekki hvaðan mönnum kemur það að standa gegn slíku. Er það ekki réttlátt ef menn óska eftir því? Ætla menn virkilega að fara að halda því fram að kjaradómur sé eitthvert forréttindafyrirbrigði? Ég vænti þess að menn geri sér grein fyrir því að allir ríkisstarfsmenn heyrðu undir kjaradóm. - Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti fjh.- og viðskn. sem tók til athugunar 24. mál þingsins á þskj. 24 sem er frv. til l. um breyt. á lögum nr. 120 frá 31. desember 1976, um tollskrá o. fl., með síðari breytingum. Þetta frv. er staðfesting á brbl. sem gefin voru út í fyrrasumar. N. hefur rætt þetta frv. á fundum sínum og leggur til að það verði samþykkt. Undir þetta nái. skrifa allir nm.