Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár í raun og veru í framhaldi af þeim umr. sem hér áttu sér stað í gær utan dagskrár. Ég hafði þá kvatt mér hljóðs, en þeim umr. lauk allsnögglega þar sem að sögn forseta Nd. voru þingflokksfundir að hefjast. Þótt ég hefði kosið að koma máli mínu fram þá skal ekki um sakast orðinn hlut, einkum og sér í lagi þar sem mér gefst nú tækifæri fyrir velvilja forseta Sþ. að koma að því sem ég þá vildi gjarnan víkja að. Ég ætlaði mér að taka undir gagnrýni 1. þm. Reykn., Matthíasar A. Mathiesen, um þá málsmeðferð, að stjórnarandstöðunni hefði ekki verið fengið frv. hæstv. forsrh. í hendur, það er hann lagði fram á fundi ríkisstj. s.l. mánudag, en aftur á móti hefði ýmsum samtökum utan Alþ. verið afhent þetta sama frv. fullbúið og það meira að segja í mörgum eintökum og óskað eftir umsögn þeirrar. Þá taldi hæstv. forsrh., í stað þess að svara fsp. hv. þm. beint, þ.e.a.s. hvort stjórnarandstaðan fengi frv. í hendur, að það þyrfti að spyrja ríkisstj. um leyfi til þess arna og það gæti jafnvel verið komið undir neitunarvaldi einstakra ráðh. hvort stjórnarandstaðan fengi þetta frv. í hendur eða ekki. Það var e.t.v. þessi skýring hæstv. forsrh. sem fékk mig fyrst til að kveðja mér hljóðs í gær þegar um þetta mál var rætt. Mér fannst það fráleitt, að það lægi ekki fyrir þegar ákveðið var, væntanlega bæði af hæstv. forsrh. einum og ríkisstj. í heild, að afhenda hagsmunasamtökum frv. til athugunar, að það hefði þá ekki um leið verið til umr. að stjórnarandstaðan og þm. fengju málið í hendur. Í raun og veru, eins og öll málsmeðferð er og meðferð fjölmiðla á þessu frv., má segja að það sé borin von að farið sé með þetta frv. sem trúnaðarmál. Hins vegar vil ég láta þess getið og þakka það, þótt seint sé við brugðið, að þingflokkur sjálfstæðismanna hefur nú fengið sent frv. þetta til athugunar, væntanlega eftir ákvörðun ríkisstj. nú í morgun. En eftir þennan einkennilega og gagnrýnisverða aðdraganda og þessa óvirðingu við Alþ. í heild - ekki eingöngu stjórnarandstöðuna - og með því að frv. þetta er orðið að umræðuefni á almennum vettvangi, en er þó stimplað sem trúnaðarmál, og auðvitað mun stjórnarandstaðan virða þá ástimplun frv., má benda á, hvort ekki sé ástæða til að aflétta þessum trúnaði og birta þetta frv. opinberlega úr því að það er til umr. í fjölmiðlum. Mér skildist t.d. á hæstv. forsrh., að hann teldi að útdrættir fjölmiðla á ýmsum greinum og ákvæðum frv. væru mjög villandi. Hann getur sem best leiðrétt þessa villandi túlkun og birtingu með því að hirta alþjóð frv. í heild. Þá er spurningin, hvort skýringin á hiki og óákveðni hæstv. forsrh. í umr. hér utan dagskrár í gær sé sú, að einhver. flokkur í ríkisstj. eða einhverjir ráðh. í hæstv. ríkisstj. hafi, þegar frv. var lagt fram á ríkisstjórnarfundi, beitt neitunarvaldi gegn þeirri skoðun, að það ætti að birta þetta frv. opinberlega. Ég vil gjarnan spyrjast fyrir um það, hvort ekki sé ástæða til að þetta frv. verði birt opinberlega og jafnframt hvort einhver ráðh. eða ríkisstjórnarflokkanna hafi beitt neitunarvaldi gegn því. Ég hlýt einnig að víkja að því að gefnu tilefni frá hæstv. forsrh., að það er munur á hvort samráð er haft við t.d. aðila vinnumarkaðarins áður en frv. er fullgert eða birt eða lagt fram eða það er afhent samtökum aðila vinnumarkaðarins fullbúið í hendur og til umsagnar áður en þingheimur fær það til skoðunar. Ég kannast vel við það í fyrrv. ríkisstj., sem hæstv. forsrh. minntist á, að það hefði verið algengt þar að hafa samráð við t.d. aðila vinnumarkaðarins. En það samráð var yfirleitt með þeim hætti, að ræddar voru ýmsar hugmyndir eða fyrirætlanir eða ákvarðanir ríkisstj. og spurst fyrir um álit hagsmunasamtaka eða fulltrúa þeirra á þeim fyrirætlunum eða ákvörðunum. Hins vegar minnist ég þess ekki, að í þeirra hendur hafi verið sent fullbúið frv. áður en þm. fengu slíkt frv. í hendur, og á þessu tel ég reginmun þegar við ræðum um þá virðingu sem sýna verður stjórnarandstöðu og raunar Alþ. sem löggjafarsamkomu þjóðarinnar yfir höfuð. Þessar umr. gefa mér einnig tækifæri til og tilefni til að spyrjast fyrir um það, hvaða fyrirætlanir hæstv. forsrh. og ríkisstj. hafi varðandi meðferð þessa frv. hér á Alþ. Hver er ætlun ríkisstj. hvað snertir framlagningu þessa frv. hér á Alþ.? Er ákveðið hvenær þetta frv. verður lagt fram á Alþ.? Hefur hæstv. forsrh. eða hæstv. ríkisstj. ákveðin tímamörk í huga varðandi afgreiðslu þessa frv.? Og ég spyr ekki að ástæðulausu. Við hv. alþm. höfum ekki einungis orðið varir við ákveðnar tímasetningar ríkisstjórnarflokkanna þegar rætt hefur verið um lausn efnahagsmála, heldur er alþjóð kunnugt að við margvíslegar tímasetningar hefur þar verið miðað. Þegar ríkisstj. var mynduð 1. sept. var það gert að undangengnum 8 vikna samkomulagstilraunum núv. ríkisstjórnarflokka, þannig að ætla hefði mátt að þessir ríkisstjórnarflokkar, sem tóku höndum saman um stjórn landsins, væru búnir að koma sér saman um úrræði í efnahagsmálum og því fremur sem þeir allir, a.m.k. flestir þeirra, höfðu ráð á hverjum fingri um lausn efnahagsmálanna í kosningabaráttunni og voru mjög kokhraustir í þeim efnum. En samkv. viðurkenningu aðstandenda ríkisstj. sjálfrar voru efnahagsúrræðin í september aðeins bráðabirgðaúrræði til þess að vinna aukinn tíma til þess að ríkisstj. kæmi sér saman um varanlegri lausn efnahagsmála. Og þá var miðað við að þessi varanlegri lausn efnahagsmála skyldi sjá dagsins ljós fyrir 1. des. - Þá birtist hér á borðum þm. frv. til l., en samfara því lýsti hæstv. forsrh. og hver ráðh. um annan þveran yfir að hér væri eingöngu um bráðabirgðaúrræði að ræða enn einu sinni. Og einn ríkisstjórnarflokkanna, Alþfl., lýsti alveg sérstaklega yfir óánægju sinni með, að ekki væri um varanlegri úrræði að ræða, og taldi alla annmarka og galla á þessum bráðabirgðaráðstöfnunum. Eftir að hafa talið þá upp voru samt sem áður 14 hendur þm. Alþfl. á lofti til samþykktar þessum bráðabirgðaúrræðum sem ekki mundu ná tilgangi sínum. En látum það vera. Þá var heitið bót og betrun og jafnvel fyrir afgreiðslu fjárl. fyrir jólin. Fjárlög voru afgreidd, en engin bót eða betrun fólst í þeim. Þá var því lýst yfir, að mikil ráðherranefnd skyldi sett og úr hennar hendi skyldu bjargráðin örugglega koma. Því plaggi hefur verið útbýtt á fjölmennum fundi og til fjölmiðla, en er í raun og veru svo ómerkilegt og segir svo lítið að það er tæplega umræðuefni hér eða á öðrum vettvangi. Því er út af fyrir sig skiljanlegt að hæstv. forsrh. hafi haft lítið gagn af því plaggi við samningu frv. síns, enda segja sögur að frv. hæstv. forsrh., sem svo hefur verið nefnt, hafi verið samið - að hans tilhlutan að vísu - af sérfræðingum ríkisstj., eins og ekkert er við að athuga, áður en álit ráðherranefndarinnar lá fyrir. Ég er ekki að gagnrýna þetta út af fyrir sig. Þetta er aðeins forvitnilegt um vinnubrögð á stjórnarheimilinu. En 1. febr. er kominn, og liðinn og ekkert gerðist. Þá hefur verið rætt um að eitthvað þyrfti að gerast fyrir 1. mars n.k. Nú hefur frv. verið lagt fram í hæstv. ríkisstj, af hæstv. forsrh. s.l. mánudag, og miðað við öll þau tímamörk sem klingt hafa í eyrum ekki eingöngu þm., heldur og allra landsmanna, er ekki að ófyrirsynju að spurt sé, hver sé fyrirætlun hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstj. varðandi málsmeðferð þessa frv. og hraða í tíma hvað snertir meðferð þess hér á Alþ. Það er líka sanngirnismál, að við hv. þm., svo hátíðlega sé til orða tekið, fáum að vita hvað ætlast er til af okkur í þessum efnum. Hæstv. forsrh. drap á það í svarræðu sinni í umr. utan dagskrár í gær, að tvö væru þau mál sem jafnvel skyggðu á og raunar yfirgnæfðu algerlega efnahagsvanda Íslendinga að öðru leyti, þótt í þeim fælist auðvitað efnahagsvandi í sjálfu sér - aukinn efnahagsvandi, og það væru væntanlegar olíuverðshækkanir og skýrsla fiskifræðinga um ástand fiskstofna hér við land. Haft hefur verið eftir hæstv. forsrh., að honum hafi fallíð allur ketill í eld við fréttir um olíuverðshækkunina, og hæstv. viðskrh. hefur talað um, að hér væri stórpólitískt mál á ferðinni. Ég skal ekki með einu eða neinu orði draga úr alvöru þess fyrir okkur Íslendinga eða afleiðingar þess fyrir okkur Íslendinga sem felst í olíuverðshækkuninni sem yfirvofandi er. En þó vil ég vara við því, að sú olíuverðshækkun sé notuð sem yfirskin í öðrum tilgangi, til að koma á aðgerðum eða ráðstöfunum sem beinast að þeim efnahagsvanda sem við þegar stöndum frammi fyrir. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að við ráðumst gegn honum með hreinskilnum og opinskáum hætti, en hljótum um leið að takast á við vanda olíuverðshækkunar sér á parti, þótt það sé einnig efnahagsvandi og skyldur hinum viðloðandi vanda okkar, verðbólgunni, að því leyti að auka á hana væntanlega og gera hana illleysanlegri. Því spyr ég, hverjar séu helstar ráðagerðir af hálfu ríkisstj., og beini þeirri fsp. hvort heldur sem er til hæstv. forsrh. eða hæstv. viðskrh., hverjar séu fyrirhugaðar ráðstafanir ríkisstj. til að mæta væntanlegum olíuverðshækkunum. Í tengslum við það vil ég gjarnan fjalla aðeins um þessi mál og e.t.v. koma með nokkrar ábendingar í því sambandi. Eins og kunnugt er eru olíukaup okkar mestmegnis frá Sovétríkjunum og hefur svo verið áratugum saman. Við höfum gert rammasamning síðustu 20 árin, að því er ég held, við Sovétríkin um kaup á olíu og raunar viðskipti okkar til 4 eða 5 ára í senn, en hvað olíu og aðrar vörutegundir snertir hefur verið samið um magn og verð á hverju ári. Á tímabili var verðið miðað við skráningu á olíu við Mexíkófkóa, en síðan 1960, að því er ég hygg, miðað við skráningu á verði frá Curacao eða Arúba við Venezúela, og það mun hafa verið gert allt fram til 1975. En þá var að hálfu leyti samið um olíuverð miðað við skráningu í fyrrnefndum höfnum við Venezúela og að hálfu leyti skráningu í Rotterdam. Þegar olíukreppan skall yfir 1973–1974 munum við hafa haft töluverðan hagnað af því, að olíuverðlag okkar miðaðist við skráningu í Curacao, að því leyti til að olíuverðshækkunin kom seinna fram gagnvart okkur en almennt. Það mun hafa verið að áliti seljenda þeim óhagkvæmt. Þess vegna var lögð á það áhersla að miða skráninguna við Rotterdam í samningunum 1977 fyrir árið 1978 og var ekki, að því er ég minnist, mikil andstaða af hálfu okkar samningamanna þar sem skráningin í Rotterdam hafði á árinu 1977 verið okkur heldur hagstæð. Nú er hins vegar svo komið, að skráningin í Rotterdam er okkur ákaflega óhagstæð. Horfur eru á að olíuverðshækkunin komi fljótar og alvarlegar fram gagnvart okkur Íslendingum heldur en gagnvart öðrum þjóðum. Nú ber þess reyndar að geta, að olíuverðshækkunin nú er að kunnugra manna sögn nokkuð annars eðlis en var 1973–1974 þegar olíuverð fjórfaldaðist. Þá hækkaði olíuverðið samkv. ákvörðun OPEC-landanna, olíuframleiðslulandanna, en nú stafar olíuverðshækkunin að minnstu leyti af ákvörðun OPEC-landanna eða olíuframleiðslulandanna. Hún stafar annars vegar af minnkandi framboði á olíu vegna þess að olíuframleiðslan í Íran hefur fallið niður eða stórlega minnkað, en mér skilst að Vesturlönd hafi fengið um 20% af olíu sinni frá Íran og hlýtur um það að muna. Hins vegar stafar olíuverðshækkunin einnig af aukinni eftirspurn eftir olíu hér í Evrópu og Vesturlöndum vegna hinna miklu kulda sem gengið hafa yfir og kalla á aukið eldsneyti. Þess vegna eru menn e.t.v. ekki á eitt sáttir um það, hversu varanleg sú olíuverðshækkun verður sem nú er fyrirsjáanleg og við þurfum við að glíma. E.t.v. eru einhverjar vonir til þess, að með hlýnandi veðurfari og vorkomu dragi úr eftirspurninni og enn fremur að ástandið í Íran eigi eftir að batna og olíuframleiðsla þar að aukast eða að önnur olíuframleiðslulönd auki framleiðslu sína og framboðið aukist að nýju þannig að jafnvægi komist á. Aftur eru til þeir sérfræðingar sem halda því fram, að þetta sé aðeins vísbending um að olíuverð verði varanlega töluvert hærra í framtíðinni. Fulltrúar OPEC-landanna munu hafa ráðgert fund fyrir vorið þar sem hætta er á að þeir muni ákvarða enn frekari hækkun en varð niðurstaða fundar þeirra seint á síðasta ári, en ef ég fer rétt með og minni mitt brestur ekki var ákvörðun þeirra um 14% hækkun. Spurningin er þess vegna, hvort hér verður um sveiflu að ræða í verðlagi olíu sem á þá eftir að jafnast út eða hvort olíuverðshækkunin verður varanleg. Hvort heldur sem er, þá er spurning hvort ekki sé ástæða til fyrir ríkisstj. að óska að nýju eftir viðræðum við seljendur, Sovétríkin, um að breyta verðviðmiðun olíu og þá á þann veg, að verðviðmiðun olíu sé annaðhvort bundin við framleiðsluverð olíuríkjanna, OPEC-landanna, að viðbættum eðlilegum vinnslukostnaði, eða að Rotterdamviðmiðunin sé áfram í gildi, en með einhvers konar hámarki eða þaki. Verður að ætla að báðir aðilar, bæði seljandi og kaupandi, telji eðlilegt að um sanngjarnt verð sé að ræða fyrir olíuna, og ekki ætla ég seljanda að vilja nota sér sérstakar aðstæður til þess að hreppa skammvinnan eða skjótfenginn ágóða. Með því að hér er um viðskiptasamninga til langs tíma að ræða, sem að ramma til eru gerðir til 4 eða 5 ára, þá svipar þeim mjög til olíuviðskipta almennt í heiminum, en þar er um langtímasamninga að ræða sem miðast fyrst og fremst við framleiðsluákvörðunarverð OPEC-landanna og sanngjarnan vinnslukostnað. Sérstaða okkar Íslendinga er e.t.v. fólgin því, að hér fer ekki fram vinnsla olíu, og það er e.t.v. orsökin til þess, ásamt verðviðmiðuninni í Rotterdam, að olíuverðshækkunin, þessi sveifla upp á við, kemur harðar niður á okkur en öðrum þjóðum, þótt einnig sé talað um og í aðsigi séu olíuverðshækkanir meðal annarra þjóða og jafnvel olíuskortur. Ég vil taka það fram, að þessi ábending mín er sögð og látin í té algerlega án allrar gagnrýni á núv. ríkisstj. varðandi samninga við Sovétríkin og ákvörðun hvað snertir verðviðmiðun við Rotterdam. Það er algerlega samhljóða ákvæði og var í samningum sem gerðir voru á ábyrgð fyrrv. ríkisstj. og fyrrv. viðskrh. sem nú er í gildi á ábyrgð núv. ríkisstj. og núv, viðskrh. Hins vegar held ég að í því sé engin áhætta fólgin, heldur miklu fremur brýn nauðsyn og eðlileg sanngirni, að teknar séu upp viðræður við seljendur um þessi mál til þess að draga úr alvarlegum afleiðingum af fyrirsjáanlegri olíuverðshækkun. Ég vil, áður en ég lýk máli mínu, herra forseti, einnig víkja mjög stuttlega að öðru alvarlegu máli sem við okkur blasir, þ.e.a.s. ástandi fiskstofnanna við landið. Ég minnist þess að hafa heyrt hæstv. sjútvrh. í sjónvarpi svara spurningu fréttamanns um væntanlegar ráðstafanir í tilefni af þessari skýrslu eitthvað á þá leið, að það væri nauðsynlegt að gera gagnráðstafanir, en hins vegar yrðu þær að vera þannig að þær kæmu sem minnst við hag landsmanna. Ég skildi hæstv. sjútvrh. þannig, að það væri unnt að koma því svo fyrir með sókn í aðra fiskstofna og ýmsum öðrum hliðarráðstöfunum að þetta þyrfti ekki að snerta okkur mjög alvarlega. Um það skal ég ekki fjölyrða sérstaklega að hæstv. sjútvrh. fjarstöddum. Ég vil þó að gefnu tilefni frá hæstv. forsrh. benda á, að þótt hæstv. ríkisstj. - sem ég gagnrýni ekki og sakna út af fyrir sig ekki - hafi ekki kallað á stjórnarandstöðu til beins samráðs í efnahagsmálunum almennt og áður en frv. það, sem hefur orðið mikið umræðuefni, var lagt fram í ríkisstj., enda benti hæstv. forsrh. réttilega á að stjórnarandstæðan væri ekki samráðsaðili núv. ríkisstj. í þeim efnum, þá er það samt svo, að óskað hefur verið eftir því í tilefni af skýrslu fiskifræðinganna, að þingflokkur sjálfstæðismanna tilnefndi fulltrúa til að fjalla ásamt fulltrúum annarra þingflokka um hvaða ráðstafanir ætti að gera eða hver víðbrögð ættu að verða við þessari skýrslu fiskifræðinga. Herra forseti. Ég þakka fyrir umburðarlyndi og skilning sem í því er fólginn að mér hefur gefist kostur að flytja mál mitt nú utan dagskrár.



Herra forseti. Mér er ljúft að svara þeim fsp. sem hv. 4. þm. Reykv. beindi til mín. Reyndar hélt ég að ég hefði svarað þeim nokkuð sæmilega í gær, en það sakar sjálfsagt ekki að endurtaka svörin. Það þarf að gera til að festa mönnum þau í minni. Ég get ekki á þessu stigi sagt til um það, hvenær væntanlegt frv. um stjórn efnahagsmála og annað það, sem segir í fyrirsögn þess, verður lagt fram á Alþingi. Eins og ég skýrði frá í gær, hefur ýmsum aðilum verið fengið frv. þetta til skoðunar og hefur ekki verið tekin endanleg ákvörðun um það í ríkisstj., hvenær það verður lagt fram á Alþ. Það verður ekki gert, vænti ég, fyrr en samráðsaðilunum hefur gefist kostur á að tjá sig um frv. Það er sjálfsögðu rétt hjá hv. 4. þm. Reykv., að samráð við aðila getur verið með mismunandi hætti, og að sjálfsögðu hefur verið haft samráð við þá aðila, sem hér eiga hlut að máli, um þau efni, sem þetta frv. fjallar um, með ýmsum hætti áður en gengið var frá endanlegri samantekt þess. M.a. hefur sú sérstaka ráðherranefnd, sem kölluð hefur verið samráðsnefnd, rætt við þá aðila sem hér er um að tefla, a.m.k. þá þeirra sem hafa viljað taka þátt í því að eiga samstarf við eða mæta hjá n. til samráðs. Auðvitað hefur þar verið fjallað um ýmis önnur atriði en ákvæði eru um í þessu frv. Slíkt samráð átti sér að sjálfsögðu stað á ýmsan hátt á meðan ráðherranefndin, sem skilaði skýrslu 31. jan., var að störfum. En þó slíkt samráð hafi verið haft á hefur samt þótt eðlilegt og sjálfsagt og vænlegast til árangurs og farsælast fyrir lausn þessara mála að hafa samráð við þessa aðila þegar fullskapað frv. lægi fyrir, þannig að þeir gætu þá séð myndina í heild og gert sér betri grein fyrir málinu og fengið meiri yfirsýn yfir það. Þó að frv. sé þannig fengið þeim í fullgildu frv.-formi, er ekki þar með sagt að þar með sé endanlega frá því gengið. Auðvitað geta þær ábendingar, eins og ég sagði í gær, komið frá þessum aðilum að það þyki eðlilegt og réttmætt að taka tillit til þeirra, og þá verður ríkisstj. að breyta því frv., sem tekið hefur verið saman, að því leyti til. Ég get ekki séð að þetta séu neitt óvenjuleg eða óeðlileg vinnubrögð í sjálfu sér, ef menn á annað borð vilja fara þá leið sem farin hefur verið eða reynt hefur verið að fara, skulum við segja, í æ ríkari mæli: að hafa samráð við ýmsa hagsmunaaðila utan Alþingis. Það geta verið skiptar skoðanir um hversu réttmæt sú stefna er, en ég hygg að flestir stjórnmálamenn hafi á undanförnum árum, kannske má segja áratugum, hallast að þeirri stefnu. Það er annað mál, að í framkvæmd hefur þetta samráð oft reynst erfitt, en ég fet ekki nánar inn á það. Þar sem ríkisstj. hefur ekki tekið endanlega ákvörðun um það, hvenær frv. verði lagt fyrir Alþ., get ég ekki nefnt neina ákveðna dagsetningu í því sambandi. Vænti ég að að því leyti til sé hv. fyrirspyrjanda svarað um það atriði. Þá spurði hann enn fremur að því, hvað fyrirhugað væri um meðferð málsins á Alþingi. Þegar þetta frv. kemur til kasta Alþingis mun það að sjálfsögðu fara algerlega eftir venjulegri aðferð og sæta venjulegri meðferð hér á Alþingi. Það segir sig sjálft. Og auðvitað hafa þær n., sem fá málið þá til meðferðar, á sínu valdi, ef þær vilja, að leita þá álits aðila eða kalla fyrir sig þá menn, sem þær vilja, eins og tíðkað er. Ég get því ekki séð að hægt sé á þessu stigi að segja um það annað en að meðferð þessa lagafrv. verði með venjulegum hætti hér á Alþ. og þar komi ekki nein afbrigði til greina fram yfir það sem oft á sér stað í sambandi við meðferð slíkra mála, eins og t.d. varðandi 3. umr. og því um líkt. Það eru veitt afbrigði fyrir því, að það þurfi ekki að líða svo langur tími á milli umr. sem lögmælt er nú í þingskapalögum og annað því um líkt. Það kalla ég í raun og veru ekki óvenjulega málsmeðferð. Hv. 4. þm. Reykv. vék að því, að þetta frv., þó ekki væri það e.t.v. í endanlegum búningi, væri á vitorði svo margra að ég hefði kvartað um það hér í gær, að það væri farið að segja frá því í fjölmiðlum og sumum hverjum fjölmiðlanna á villandi hátt. Ég held að það sé ekki of mikið sagt. En það á ekki við um alla fjölmiðla. Þá væri spurning hvort væri ekki rétt að birta frv. Ég er honum sammála um það. Ég held að úr því sem komið er sé einfaldast að birta frv. með aths. Það verður að vísu nokkuð langt mál fyrir fjölmiðla að koma því öllu á framfæri í einu. Það má kannske gera það í smáskömmtum án þess að samhengið raskist. Og ég get sagt hv. fyrirspyrjanda það, að enginn ráðh. í ríkisstj. hefur heitt neinu neitunarvaldi gegn slíkri birtingu. Þegar mínir elskulegu hæstv. samráðh. eru farnir að birta sínar bókanir tel ég ekki óeðlilegt að ég birti frv. og láti það tala sínu máli og hljóma í eyrum kjósenda, þeir geti lesið það og séð hvað í því stendur án allra úrfellinga. Ég fer nú ekki út í að ræða það, hverjir eða hver hafi samið þetta frv. Þó að ég sé ekki mikill fyrir mér tel ég þó að ég geti komið saman nokkrum lagagreinum skammlaust í frumvarpsform án aðstoðar. En auðvitað er sem betur fer hægt að fá ýmsa aðstoðarmenn ef á þarf að halda. Það skiptir út af fyrir sig engu máli í sambandi við þetta frv. hverjir hafi það samið, heldur er hitt mergurinn málsins, hver ber ábyrgð á því. Og ég ber ábyrgð á því.  Það má vera að ég gæti látið máli mínu lokið nú, af því að ég get vísað síðari hluta spurningarinnar, um aðgerðir í olíumálum, til viðskrh. sem þau mál heyra sérstaklega undir. Hv. þm. kryddaði mál sitt, eins og til bragðbætis og til að bæta upp þær þurru fsp. sem hann hafði í raun og veru fram að færa og voru kjarni í því sem hefði átt að vera til umr. utan dagskrár, með ýmiss konar gagnrýni á ríkisstj. og aðgerðir hennar. Af því tilefni er e.t.v. ástæða til að víkja örfáum orðum að því efni. Hann vék að því, að þessi ríkisstj. hafði sífellt verið með bráðabirgðaúrræði til þessa. Það er nú ekki vísindalega nákvæmt orðalag, vægast sagt. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. er sérstakur kafli sem heitir: „Fyrstu aðgerðir.“ Ekki er talað um neinar bráðabirgðaaðgerðir þar. Þessar fyrstu aðgerðir hafa allar verið framkvæmdar og þeim komið í framkvæmd, ýmist með kjaralögunum frá 8. sept. eða þá með lögum um viðnám gegn verðbólgu sem sett voru um mánaðamótin nóv. og des. Þar eru ekki nein bráðabirgðaúrræði. Það er í raun og veru ekki réttnefni. Það eru engin bráðabirgðaúrræði sem felast í þeim lögum. Það eru engin bráðabirgðaúrræði út af fyrir sig, að 15.5% í vísitölu hefur verið eytt með þessum lögum, bæði lögum um kjaramál og eins lögum um viðnám gegn verðbólgu. Þessi prósentustig koma ekki aftur. Þau eru farin og út úr heiminum. Ég hugsa að atvinnurekendum hefði þótt talsvert um það, ef þeir hefðu þurft að standa undir greiðslu á þeim kauphækkunum sem stafað hefðu af þessu. Þeir hafa kvartað um að það hafi verið lagðir á þá auknir skattar. Það er rétt, það hafa verið lagðir auknir skattar á fyrirtæki og einstaklinga, en ekki í ósamræmi við það sem sagt var í stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar, því að þar er þetta einmitt tekið fram, skattar skuli lagðir á eyðslu, á eignir, á fyrirtæki. Það hefur verið farið að í algeru samræmi við það sem þá var sagt. Við höfum aldrei haldið því fram í þessari ríkisstj., að við mundum gera nein kraftaverk, og þessi 15.5% stig af vísitölu hafa ekki eyðst fyrir nein kraftaverk. Það varð að afla fjár til að koma þeim út úr heiminum. Það var gert í lögum um kjaramál með þeim hætti, að niðurgreiðslur voru auknar um sem svaraði 4.9% og söluskattur felldur niður af svo að segja öllum matvælum, sem samsvaraði 2,6 prósentustigum. Þá voru felld niður í vísitölu 7.5 prósentustig. Niðurfelling söluskatts af matvælum var ekki til bráðabirgða. Það var ekki bráðabirgðaúrræði. Aukning niðurgreiðslna var heldur ekkert tímabundin, þvert á móti var tekið fram að niðurgreiðslur skyldu á þessu ári vera hinar sömu og ákveðnar voru á síðustu 4 mánuðum fyrra árs. Þetta var gert svo til viðbótar með lögum um viðnám gegn verðbólgu, með því að þá voru niðurgreiðslur enn auknar um sem svaraði 3 prósentustigum. Þá voru skattar lækkaðir um það sem svaraði 2 prósentustigum. Og þá var heitið ýmsum félagslegum umbótum sem sumar hverjar eru komnar til framkvæmda, aðrar á leiðinni að komast til framkvæmda, sem svaraði 3 prósentustigum, alls 8 prósentustigum. Þar með eru farin 15.5 prósentustig í vísitölu. Engar af þessum ráðstöfunum, sem ég drap á og gerðar voru skv. lögum frá því um mánaðarmótin nóv. og des., voru gerðar til bráðabirgða. Þær standa áfram þangað til þær hafa verið numdar úr lögum. Líka var ákveðið að rekstrarkostnaður atvinnuvega skyldi lækkaður um tiltekin prósentustig. Nefnd er í því sambandi lækkun vaxtakostnaðar. Það hefur verið gert og samkv. ósk útgerðarmanna, að ég best veit. A.m.k. var það sagt á ríkisstjórnarfundi þegar þessi mál voru þar til meðferðar. Það var gert með þeim hætti, að tekið var upp sérstakt lánafyrirkomulag, þeir gætu tekið lán í erlendum gjaldeyri og með þeim vöxtum sem þar eru fáanlegir. Hitt er annað mál, að heyrst hefur seinna að ýmsir útgerðaraðilar hafi viljað taka þetta til baka og ekki viljað meta þessar vaxtabreytingar eins hátt og þá var látið í veðri vaka að þær næmu. En breytingarnar standa. Þær eru ekki neitt sérstaklega til bráðabirgða. Endurgreitt hefur verið fyrir áramót algerlega það verðjöfnunargjald á sauðfjárafurðum sem tekið var á s.l. ári samkv. ákvörðun Framleiðsluráðs eða nefndar innan Framleiðsluráðs og Stéttarsambandsins, 1300 millj. þar, ekki neitt bráðabirgða-úrræði. Það stendur og verður ekki aftur tekið. Það er þess vegna, eins og ég sagði, í mesta máta villandi að vera að klifa á því, að þarna hafi verið um bráðabirgðaúrræði að ræða og bráðabirgðalausnir. Þarna var um að ræða fyrstu aðgerðir, sem sumpart voru boðberi þeirrar nýju stefnu sem ríkisstj. ætlaði að taka upp, en í annan stað nauðsynleg aðgerð af því hvernig komið var hag atvinnuveganna, og þar undir fellur auðvitað ákvörðunin um gengisbreytingu sem gerð var. Hún er ekki heldur nein bráðabirgðalausn. Nú vildu kannske einhverjir að skattarnir, sem varð því miður að auka og er ekki dregin nein fjöður yfir, væru bara bráðabirgðaúrræði. En þeir standa a.m.k. þetta ár og e.t.v. eitthvað lengur. Jafnvel þó mér kunni einhvern tíma að hafa orðið það á að sleppa út úr mér að hér væri um bráðabirgðaúrræði að ræða, þá er það ekki rétt, heldur er þarna um fyrstu aðgerðir að tefla, eins og sagt er í samstarfsyfirlýsingunni, en ekki hægt að tala um að það séu bráðabirgðaúrræði. Fjárlögin voru afgreidd á þann hátt, að þar er ekki hægt að tala um að sé um nein bráðabirgðaúrræði að tefla, þó að þau gildi auðvitað samkv. eðli sínu ekki nema fyrir fjárlagaárið sem þau eiga við. Hitt hefur mér aftur á móti og væntanlega öllum í stjórnarliðinu verið ljóst, að þetta, sem var gert í þessum tveimur áföngum, 8. sept. og síðasta dag nóv., fól ekki í sér varanlega lausn á þeim vanda sem ríkisstjórnarflokkarnir höfðu sérstaklega sett sér að leysa, en það var að taka upp gerbreytta stefnu í efnahagsmálum, sem í fyrsta lagi átti að tryggja næga atvinnu, í öðru lagi hjöðnun verðbólgu í áföngum og svo þjóðhagsáætlanir sem fælu í sér ráðstafanir varðandi atvinnumál, kjaramál, fjárfestingarmál og lánamál. Þetta var framtíðarmarkið. Þetta var sú breytta stefna sem stjórnarflokkarnir settu sér að taka upp. Ekkert er óeðlilegt við að það hafi tekið nokkurn tíma að móta þá stefnu, þó að útlínur hennar væru dregnar í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna. En hitt er rétt, að ungir og frískir menn í stjórnarliðinu voru dálítið óþolinmóðir yfir því, að það skyldi ekki ganga fljótar að taka upp þessa breyttu stefnu sem ráð var fyrir gert. Þess vegna var það, að til þess að herða á því gaf ég við lokaafgreiðslu fjárl., 3. umr. fjárl., yfirlýsingu hér á hv. Alþ. sem ekki var mótmælt af neinum, um að ég mundi láta taka saman frv. um efnahagsmál og þar skyldi miðað við aðgerðir til tveggja ára, það frv. skyldi tekið saman og lagt fram í ríkisstj. fyrir lok janúarmánaðar. Það var ekki eitt orð í þeirri yfirlýsingu um hvenær slíkt frv. skyldi lagt fyrir Alþ., en fyrir ríkisstj. skyldi það lagt fyrir janúarlok. Samkv. þessari yfirlýsingu var samþ. í ríkisstj. það sem ég hafði raunar gert till. um áður, að sett var á laggirnar sérstök ráðherranefnd, þriggja manna nefnd, sem í var einn ráðh. frá hverjum stjórnarflokkanna og fékk það verkefni að semja frv. í þeim anda og í þeim stíl sem ég hafði gefið fyrirheit um í yfirlýsingu minni. Það fyrirheit var á þá lund, að þetta frv, skyldi miðað við að koma í framkvæmd þeim atriðum, 12 að tölu, ef ég man rétt, sem greind voru í grg. með viðnámslögunum, og jafnframt höfð hliðsjón af meginmarkmiðum samstarfsyfirlýsingarinnar. Þetta var það verkefni sem ráðherranefndin fékk. Ráðherranefndin vann sérstaklega vel og leysti mikið starf af hendi á stuttum tíma, einum mánuði. Hún varð að vísu sammála um margt, en hún varð ekki sammála um allt, og hún gat ekki unnið verkið þannig á þessum tíma, að hún gæti skilað af sér frv. En hún skilaði af sér áliti þar sem sum efnisatriði voru reyndar færð í frumvarpsbúning sem ég hef tekið upp sum hver alveg óbreytt í frv. mitt, svo að ekki hef ég þurft að sækja þau annað. En fyrst og fremst var þetta álit ráðherranefndarinnar um efnisatriði. Því var skilað í mínar hendur 31. jan. Það lagði ég svo fram á fundi ríkisstj. i. febr. Þá var mér falið að taka saman frv. á grundvelli þessa álits. Það er það sem ég hef gert, og það er það frv. sem við mig er kennt og ég gat lagt fram í ríkisstj. s.l. mánudag. Það má segja að ég hafi í raun og veru, með því að skila því frv. af mér í hendur ríkisstj., innt af hendi það hlutverk sem mér var falið, af ríkisstj. Svo er það aftur stjórnarflokkanna að taka við því að koma því áleiðis eða gera á því breytingar ef þeir vil ja svo vera láta. Ég er ekki að segja með þessum orðum að hlutverki mínu í sambandi við frv. sé alveg lokið, en ég hef í rauninni fullnægt skyldu minni sem mér var falin á hendur af ríkisstj. Þannig er aðdragandi þessa frv. sem hér er um að tefla og ég tel eðlilegt að alþjóð fái að líta augum, hver sem örlög þess verða, hvort sem það verður að lögum á sínum tíma í breyttum búningi eða óbreyttum. Þá eru spilin lögð á borðið og þá geta menn séð hvað lagt er til þar. Eins og ég held að ég hafi sagt í gær, þá tel ég að viðbrögð þings og þjóðar við þessum till. verði nokkur prófsteinn á það, hvað menn meina og hafa meint að undanförnu þegar þeir hafa verið að tala um þá geigvænlegu hættu, sem stafi af verðbólgu, og hvílík nauðsyn væri að reyna að hamla gegn verðbólgu og gera það í áföngum. Vonandi á ekki eftir að koma á daginn að slík ummæli hafi aðeins verið þægilegt efni í framboðsræðu eða greinar, heldur hitt, að mönnum hafi verið alvara, að menn hafi skilið að áframhaldandi óðaverðbólga hlýtur að bjóða á sínum tíma heim atvinnuleysi hér á landi.

Er frv. til umr. hér og nú?

Það var hafin nokkur umr. um málið áðan af fyrirspyrjanda á almennum grundvelli, og ég vona að hv. þm., hann og fleiri, hafi gott af að rifja upp hver aðdragandi var að þessu frv. En ég vona að mér gefist kostur á því síðar að mæla fyrir frv. hér og þá verður það rætt nánar. Ég skal nú ekki ergja hv. þm. Stefán Jónsson, sem ég tek alltaf mjög mikið tillit til, með því að vera að halda máli mínu lengur áfram, af því að ég get, eins og áður var fram tekið, vísað síðari lið spurningarinnar til viðskrh., þó að ég reyndar gæti sitthvað um hann sagt, m.a. vegna þess að ég gegndi áður viðskrh.-embætti og kom við sögu einmitt þá varðandi olíumál. Ég tel þó réttara að hann létti mér róðurinn og bæti við þar sem erindi mitt þrýtur og komi nú í ræðustólinn og svari þeim lið spurningarinnar sem eftir er.



Mér þykir rétt að taka það fram áður en lengra er haldið, að þannig stendur á, sem er að vísu heldur óvenjulegt, að hvorki fleiri né færri en hv. þrír alþm. höfðu farið þess eindregið á leit við mig að fá að taka til máls hér í dag utan dagskrár. Tveir þeirra eru þingflokksformenn. Nú er það svo, að þegar hafa komið inn í þessar umr. utan dagskrár að hluta til þau atriði sem hv. 3. þm. Norðurl. e. hafði ætlað að gera hér að sérstöku umræðuefni utan dagskrár, sem er, að mér skilst, sú orkukreppa sem m.a. og ekki síst stafar af olíuverðshækkunum. Ég held, með tilliti til þess að þetta verði ekki enn flóknara en ella, að eðlilegt væri að hann kæmi fram með fsp. sína nú. Enn fremur vil ég taka fram, - ekki að ég ætli að fara að skera niður ræðutíma utan dagskrár að svo stöddu, - að ég er fyrir löngu hættur að hafa áhyggjur af hinni prentuðu dagskrá með þeim 13 málum sem þar eru. Hún kemur væntanlega að gagni síðar. En þegar eru 8 hv. alþm. og ráðh. á mælendaskrá í þessari 1. umferð umr. utan dagskrár. Hv. 3. þm. Norðurl. e. kemur nú að sinni fsp. sem ég hafði gefið honum heimild til.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að kveðja mér hljóðs utan dagskrár, þó að ég telji þann ávana þm. ekki góðan ef hann er ofnotaður. Ástæðan til þessa var sú, að við hv. þm. Bragi Níelsson bárum hér fram snemma í vetur þáltill. um orkusparnað, en það var þáltill. sem þm. Alþfl. höfðu borið fram þrívegis áður hér á Alþ. Vegna annríkis þingsins hefur þetta mál ekki komist til lokaumr. og skal ekki um það sakast. En mér þótti, eins og mál hafa þróast nú síðustu daga, full ástæða til að vekja athygli á þessu máli nú og ekki síður vegna þess, að það hefur komið fram í fjölmiðlum að hæstv. iðnrh. hefur áhuga á að koma til móts við þessa till. okkar og hefur þegar gert ýmislegt sem ég tel mjög til bóta í þessu máli. Mig langar þó að spyrjast fyrir um það nánar en fram hefur komið í fjölmiðlum, hvað hann hyggist fyrir þessu máli til framdráttar. Eins og komið hefur fram hér á Alþ. og í fjölmiðlum er búist við mikilli olíu- og bensínhækkun þegar í apríl–maí n.k. Þó að e.t.v. sé máluð nokkuð dökkum litum á veginn sú mikla væntanlega hækkun, þá er vafalaust ekki um annað að tefla en að þessi hækkun kemur að einhverju leyti fram og því full ástæða til að taka nú þegar á þessum málum til þess að spara orkuna sem við þó endilega þurfum. Það hefur verið bent á að það mætti spara mikla olíu í veiðiflotanum með því að setja einhver hámörk á keyrslu skipanna út á mið og heim af miðum og við not veiðarfæra, og ein spurning mín er sú, hvort ráðh. hafi gert nokkuð eða hyggist gera nokkuð í þessu atriði. Þá hefur verið bent á að spara mætti verulega fjármuni þjóðarinnar með því að veiðiflotinn færi meira inn á svartolíunotkun en verið hefur. Í ræðu, sem hæstv. iðnrh. flutti við fyrri umr. þáltill. okkar félaga, fór hann töluvert inn á það mál, hann hefði gert sitthvað til að athuga hvort ekki mætti fara lengra á þessu sviði. Einnig kom fram í fréttum í gærkvöld að hann hyggst virkja nemendur í tækniskólum: Vélskólanum og Tækniskóla Íslands, til þess að fara út á meðal almennings og stilla kynditæki í húsum þar sem olía er notuð. Það hefur áður verið gert, en má vafalaust gera miklu meira á því sviði en enn hefur verið gert. Í þriðja lagi vitum við að geysileg bensínnotkun fer fyrir ekkert hér á landi vegna þess að menn nota bíla sína í óhófi. Mætti vel hugsa sér að hafinn væri verulegur áróður fyrir því, að menn ofnotuðu ekki bíla sína og sparnaður yrði þannig í sambandi við akstur og fleira slíkt. Í fjórða og síðasta lagi mætti koma inn á það, að í haust, má ég segja, og síðar oft í vetur hefur verið sagt frá athugunum á vegum ýmissa vísindamanna í Háskóla Íslands um að hér mætti framleiða í landinu orku sem kæmi að verulegu gagni í staðinn fyrir innflutta olíu eða mætti a.m.k. draga verulega úr innflutningi olíu með því að setja upp framleiðslu á vetni og fleiri orkutegundum sem hér mætti framleiða. Í allra síðasta lagi kemur svo það, að hefja mætti verulegan áróður fyrir því, að sparnaður færi fram á notkun raforkunnar, bæði til sparnaðar fyrir notendur orkunnar, en líka með það fyrir augum að við gætum til hagræðis í framkvæmdum okkar sparað okkur jafnmikinn flýti og við kannske höfum ætlað okkur við að byggja ný orkuver. Mætti skipta því á fleiri ár en nú er fyrirhugað með því að leggja áherslu á að farið verði hóflegar með notkun raforku en verið hefur. Í þessu sambandi langar mig aðeins að benda á hve áróður í fjölmiðlum t.d. getur haft mikil áhrif á sviði sparnaðar orku. Þegar fyrr á árum voru hvað eftir annað að koma fyrir rafmagnstruflanir í Laxárvirkjun og fólk lenti í vandræðum með raforkuna á Akureyri, þá gaf það oft mjög góða raun þegar rafveitustjóri lýsti fyrir notendum hvað mikið væri í húfi, ef þeir gættu þess ekki að nota raforkuna í hófi. Mér hefur dottið í hug hvort ekki gæti verið skynsamlegt fyrir ríkisstj. að setja t.d. þriggja manna n. eða eitthvað slíkt sem yrði falið það verk að beita sér fyrir ýmiss konar orkusparnaði undir stjórn ríkisvaldsins með það fyrir augum að draga úr notkun olíu, eftir því sem unnt væri, með hröðum aðgerðum og líka með framtíðaráform fyrir augum. En vel má vera að athuganir hæstv. iðnrh. séu komnar það vel á veg, að hann hafi þegar gert margt af þessu sem ég var að nefna, og væri það vel. En mig langar að heyra nánar um það frá honum. En af því að ég er kominn hér upp í ræðustólinn og þegar er á dagskrá mál sem snertir allan almenning í landinu, þá langar mig aðeins að víkja örfáum orðum að þeim umr. sem hér hafa farið fram á undan. Stundum er sagt að það þurfi barn til að segja mönnum sannleikann, og þið kannist við málsháttinn: Tvisvar verður gamall maður barn. - Nú er ég kannske genginn í barndóm, en ég ætla að leyfa mér að fara hér með nokkur orð í sambandi við þær umr. sem fóru fram hér á undan. Þið vitið það, ágætu samþm., að ég barði í borðið með dálítið óvenjulegum hætti í vetur. Ég fékk af því bæi lof og last. En ég gerði það af ásettu ráði. Mér þóttu mínir ágætu samstarfsmenn í þingflokkunum ekki sýna fulla alvöru gagnvart því, að það þarf að stjórna landinu, og landi verður ekki stjórnað af fólki sem ekki er samstíga. Ég virði margt af því sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan. Sumt af því, sem hefur verið gert, eru fyrstu ráðstafanir, en margt af því eru líka bráðabirgðaráðstafanir. Og í mínum huga er nú, að mér finnst núv. ríkisstj. ekki í neinum fötum.  Frv. um efnahagsráðstafanir er nú í bakhöndinni, en vitað er að ekki er samstaða um þetta frv. og það er ekki nema um tvennt að ræða: Annaðhvort verður þetta frv. lagt fram óbreytt, og þá sýnist mér það liggja á borðinu að einn samstarfsflokkurinn gangi út, eða það verður ekki lagt fram, og þá gerist það að áfram verður spilað eins og síðasta ríkisstj. spilaði: Menn þorðu aldrei að gera neitt og það var aldrei gert neitt. Það er til máltæki, sem hljóðar svo: Heimilisböl er þyngra en tárum taki. Þetta á við okkar ágætu alþm., hvar í flokki sem við stöndum. Það verður aldrei tekið myndarlega á þessum málum nema við þorum að slá dálítið af sjálfir, en þorum líka að horfast í augu við það, að einhvern tíma verður að berja í borðið og segja: Hingað og ekki lengra. - Og ég ætla aftur að berja í borðið. Ég vil samþykkja þetta frv. sem ég veit að er búið að smíða. Ég vil að það sé lagt fram. Með því að samþykkja það sýnum við það sem var verið að leita eftir áðan, að okkur var alvara þegar við sögðum á síðasta vori að það yrði að skera upp herör og taka á vandamálum þjóðarinnar til úrlausnar.



Herra forseti. Þessar umr. eru nú komnar nokkuð á við og dreif. Forsrh. fór þess á leit við mig, að ég hlypi undir árar hjá honum varðandi olíuverðið og ég skal gjarnan aðstoða hann með að svara því. Hitt vil ég segja fyrir okkur alla Alþb.menn, að við viljum í pólitík yfirleitt gjarnan ráða því, hvaða fleytu er róið, og sú fleyta, sem nefnd hefur verið drög að frv. hæstv. forsrh. Ólafs Jóhannessonar, er ekki af því tagi sem við höfum áhuga á að róa. Sé það svo hins vegar, að Alþfl. hafi áhuga á af blygðunarkennd sinni einni saman að klæðast þeim flíkum, sem í frv. þessu felast, þá er það okkur Alþb.-mönnum að sjálfsögðu að meinalausu með öllu. Við ráðh. Alþb. höfum birt bókun sem við gerðum í ríkisstj. fyrr í vikunni, þar sem það kemur fram að við höfnum alfarið tveimur mikilvægum þáttum þess frv. sem kennt er við forsrh. og er auðvitað einvörðungu frv. hans eins og sakir standa. Við höfnum því í fyrsta lagi að gera ráð fyrir að lögbinda sjálfvirk kauplækkunarákvæði. Það kemur ekki til greina að við samþykkjum slíkt, hvað svo sem tillögumaðurinn eða tillöguflokkurinn kann að heita. Í annan stað höfum við hafnað þeim meginþætti þessa frv., sem í rauninni hefði í för með sér keðjuverkandi samdrátt í atvinnulífinu hér á landi og þar með stórfellda hættu á atvinnuleysi. Slík ákvæði samþykkjum við Alþb.-menn ekki. Við stöndum því ekki að þessu frv. óbreyttu, og við munum ekki standa að því að flytja það óbreytt. Þetta er atriði sem hv. Alþ. þarf að vera alveg ljóst og einnig hv. elskulegum samráðh. okkar, svo að ég taki mér í munn þau orð sem hæstv. forsrh. varpaði á mig áðan. Ég vil einnig taka það fram sem mína skoðun, að ég tel sjálfsagt og raunar nauðsynlegt að hirta þetta frv. í heild með aths. þess. Ég taldi rétt vinnubrögð að kynna það samráðsaðilum og einnig stjórnarandstöðunni að sjálfsögðu strax og áður en það yrði birt opinberlega. En nú er búið að koma þessu frv. á framfæri við samráðsaðila ríkisstj. og stjórnarandstöðuna trúi ég. Það mun hafa verið gert í dag, eða svo upplýsti hv. 4. þm. Reykv. áðan. Úr því að er búið að sinna þessum formlegu og pólitísku skyldum, þá á auðvitað að birta þessi drög hæstv. forsrh. að frv. um efnahagsmál o.fl. þannig að almenningur í landinu geti áttað sig á hvers konar flíkur það eru sem ýmsir menn, eins og hv. 3. þm. Norðurl. e., kjósa að klæða í pólitíska nekt sína nú á úthallandi vetri 1979. Sá róður hins vegar, sem ég lofaði að sinna hér sem ráðh. í ríkisstj., snertir sérstaklega olíumál, olíuverðlagsmál, sem hv. 4. þm. Reykv. spurði um. Mér er ljúft og skylt að verða við þeirri beiðni hans að svara þar nokkrum fsp., að svo miklu leyti sem ég hef getu til. Það hefur verið rætt um það nokkuð í fjölmiðlum að undanförnu, að gífurlegar hækkanir hafa átt sér stað á olíu og bensíni á erlendum mörkuðum. Þessar upplýsingar eru margar hverjar nokkuð misvísandi. Ég hafði búið mig undir það að svara hér á þriðjudaginn hv. 5. þm. Austurl. nokkru um þessi mál, og ég held að það sé ekki úr vegi að ég komi einhverju af þeim upplýsingum á framfæri núna. 7. febr. s.l. hafði bensínverð frá 11. febr. 1978. samkv. skráningu í Rotterdam hækkað um 129.3%, þ.e.a.s. úr 129.75 dollurum tonnið upp í 297.50 dollara tonnið fob. Gasolían hafði á sama tíma, þ.e.a.s. frá 11. febr. 1978 til 7. febr. 1979, hækkað um 111.3%, eða úr 117.13 dollurum tonnið í 247.50 dollara tonnið. Svartolían hafði hækkað frá 30. jan. 1978 úr 79 dollurum tonnið í 98.50 dollara tonnið eða um 24.7%. Nú vill svo vel til að það er ekki allt þetta hækkunarstökk sem við þurfum að taka á okkur strax. Það verð, sem ég nefndi áðan frá upphafi ársins 1978, var auðvitað lægra en meðalverð þess árs. Frá meðalskráningunni í Rotterdam á árinu 1978 til skráningarinnar 7. febr. var um að ræða tvöföldun á verði á bensíni og gasolíu, en 25% hækkun á svartolíu. Í þeirri erlendu viðmiðun bensín- og olíuverðs, sem nú er inni í olíuverðinu í landinu, er gert ráð fyrir að hvert tonn af bensíni kosti 191.10 dollara tonnið, að gasolían kosti 142 dollara tonnið og svartolían 185 dollara tonnið. Frá þeirri hækkun, sem nú er inni í verðlaginu í landinu, og til þeirrar hækkunar, sem orðið hefur á skráningunum í Rotterdam 7. febr., þ.e.a.s. frá því verði, sem er inni í verðlaginu í dag, og til þeirrar hækkunar, sem við getum búist við að fá inn í okkar verðlag á útmánuðum, trúi ég, - bilið þarna er annars vegar á bensíni 56% og gasolíu um 70%. Við eigum hér í landinu núna allmiklar birgðir af bensíni, gasolíu og svartolíu. Talið er að bensínbirgðirnar geti enst út apríl, gasolíubirgðirnar fram í miðjan apríl og svartolíubirgðirnar fram í miðjan apríl, þannig að sú hækkun, sem við þurfum nú að taka inn í verðið á þessum olíutegundum, er óveruleg miðað við það sem við getum átt von á að verði ef þessi hái toppur í Rotterdam verður varanlegur. Um það er auðvitað mjög erfitt að segja. Ég kynnti mér það rétt áðan, hvort verðskráningarnar hefðu breyst frá 7. febr., og samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef, sýnist mér að bensínið hafi aftur heldur lækkað, um 5 dollara tonnið eða svo frá því 7. febr., gasolían hafi hins vegar hækkað enn mjög verulega, um það bil 25 dollara tonnið, og svartolían hafi einnig hækkað nokkuð. Þessi óhagstæða verðlagsþróun virðist því enn þá halda áfram og erfitt að segja til um hvernig þeim málum vindur fram. Meginástæðurnar fyrir þessum gífurlegu hækkunum á olíum og bensíni nú á þessum vetri eru ýmsar. Aðalástæðan er ókyrrðin í Íran, vegna þess að Íranir hafa framleitt um 20% af heimsmarkaðsþörfinni fyrir olíu og bensín. Önnur ástæða fyrir þessum miklu hækkunum er það kuldakast sem gengið hefur yfir Vestur-Evrópu að undanförnu. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að sá markaður, sem við miðum þetta við, Rotterdammarkaðurinn, er mjög viðkvæmur fyrir eftirspurnasveiflum og þar virðist ríkja hálfgert uppboðsástand eins og sakir standa. Var þó talið hentugt á sínum tíma og menn þóttust geta sýnt fram á með rökum að það væri skynsamlegra að miða við Rotterdam-vísitöluna heldur en Curacao-vísitöluna, sem hafði verið notuð sem viðmiðun, fyrst alfarið, en síðan að hálfu á móti Rotterdam-vísitölunni. Ástæðan til þess, að menn hurfu - ekki bara á Íslandi, heldur líka miklu víðar - frá Curacao-vísitölunni, var sú, að hún er ekki hreinn markaðsvísitala. Curacao-vísitalan er að sumu leyti ákveðin með tilliti til pólitískrar afstöðu stjórnvalda þar í landi á hverjum tíma. Rotterdam-vísitalan er hins vegar hreinn markaðsmælir og þar af leiðandi einnig um þessar mundir spekúlasjónsmælir, þar sem hlutirnir snúast með ótrúlegum hraða þegar jafnmiklar sveiflur verða og nú ber raun vitni. Þegar þessi mál lágu fyrir og raunar fyrr eða um áramótin, - það var líklega 12. des., - skrifaði ég verðlagsstjóra og bað hann um úttekt á olíuverðmynduninni í landinu og því, hvernig hver þáttur þessara mála kæmi út. Ég hef nýlega fengið skýrslu um þetta og um hana er í sjálfu sér ekki ástæða til að fjölyrða hér. Þó er rétt að geta þess, að þar kemur greinilega fram, að við þetta miklar hækkanir erlendis aukast tekjur ríkissjóðs hér í landinu mjög myndarlega umfram það sem ella væri, nema gerðar séu sérstakar takmörkunarráðstafanir. Ég hef hreyft þeirri hugmynd lítillega á opinberum vettvangi, hvort hugsanlegt væri að beita slíkum takmörkunarráðstöfunum, hvort væri t.d. hugsanlegt að beita ríkissjóð í þessum efnum 30% reglunni. Um það hefur lítillega verið rætt, en um það er takmörkuð samstaða eins og sakir standa. Ég vil engu um það spá, hver niðurstaðan verður, því að á málinu hefur ekki verið endanlega tekið í ríkisstj. Það var 8. febr. að við skipuðum fjögurra manna starfshóp viðskrn., fjmrn., sjútvrn. og iðnrn. til að athuga olíumálin sérstaklega með tilliti til vandamála sjávarútvegsins. Ég held að það sé rétt að ég láti það koma hér fram, að niðurstaða hópsins varð sú, að ekki væri rétt á þessu stigi málsins að gera mjög víðtækar, róttækar ráðstafanir í þessum efnum og ekki fyrr en séð væri hvaða þróun markaðurinn á olíu tæki. Ég ætla að lesa hét niðurstöður nál. þessa fjögurra manna hóps, en þar segir, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er að ræða olíuvandamálið við fulltrúa Landssambands ísl. útvegsmanna og sjómannasamtakanna“ o.s.frv. - og síðan segir: „Ein ástæðan fyrir því að fresta ákvörðun um aðgerðir er að væntanlega fæst í aprílbyrjun skýrari mynd en nú um þróun olíuverðlagsins á heimsmarkaðinum. Ekki er ólíklegt að mesti þrýstingurinn á verðlagið hafi þá dvínað og bráðabirgðaráðstafanir dugi til að taka af verðkúfinn. Varast ber að koma á nokkru nýju kerfi til að hafa varanleg áhrif á olíuverðið í bili.“ Ég greindi frá þessari niðurstöðu hópsins á ríkisstjórnarfundi á þriðjudaginn var, og þá var ákveðið að vísa málinu til sérstakrar athugunar hæstv. sjútvrh. - og það er hæstv. félmrh. sem nú gegnir því starfi. Þegar sú niðurstaða liggur fyrir, sem er ekki að fullu enn, mun ríkisstj. taka ákvörðun um hvaða tökum hún tekur þetta sérstaka vandamál sem er mjög stórfellt. Talið er að sú hækkun, sem hér er um að ræða, þýði eina 20–25 milljarða kr. í aukaútgjöld fyrir Íslendinga á árinu 1979 miðað við verðlag ársins 1978, meðaltalsverðlag og meðaltalsgengi, þannig að hér er um að ræða mjög stórfellt vandamál sem verður að taka á. Og ég held að þar sé um að ræða nokkra þætti, sem gefi sig alveg sjálfir. Í fyrsta lagi er það auðvitað afkoma sjávarútvegsins sem er að sjálfsögðu afar viðkvæmur í þessum efnum. Talið er að miðlungsfiskiskip eyði, trúi ég, 15–20% af útgerðarkostnaði í olíu. Í tengslum við það mál hefur verið athugað sérstaklega á vegum iðnrn. hvort hugsanlegt væri að stuðla að því, að fleiri skip tækju upp svartolíunotkun en verið hefur. Munum við reyna eftir föngum að greiða fyrir því, þó að það sé að sjálfsögðu hverjum útgerðaraðila frjálst hvað hann gerir í þessum efnum. Annar hópur, sem þarna er sérstaklega viðkvæmur, eru þeir sem kynda hús sín með olíu. Ég hef ekki undir höndum tölur um það, hvaða kostnaðarauka leiðir af þessum hækkunum. Hæstv. iðnrh. mun hafa slíkar tölur og gerði m.a. grein fyrir þeim á ákveðnum fundi með fréttamönnum og fleiri í gær, eins og kemur fram í fjölmiðlum í dag. Við ákvörðun fjárl. var ákveðið að hækka olíustyrk um 50% í krónutölu frá árinu 1978 til 1979 og það var auðvitað fyrst og fremst hugsað til þess að reyna að vinna upp þá raungildislækkun, sem orðið hafði á olíustyrknum í tíð hæstv. fráfarandi ríkisstj. Ég tel að þessi nýju viðhorf í olíumálum kalli hins vegar á viðbótarátak í þessum efnum, bæði með fjárframlögum og eins með sérstöku átaki til þess að stuðla að orkusparnaði, sem ég mun ekki fara út í að ræða nánar hér. Mér skildist á hv. 4. þm. Reykv., að hann væri að hreyfa þeirri hugmynd, hvort hugsanlegt væri að hefja sérstakar viðræður við Sovétríkin og Portúgal þá væntanlega líka um breytta olíuverðlagsviðmiðun eða um breytt fyrirkomulag af einhverju tagi í þessum efnum. Ég get tekið undir þessa hugmynd og hef velt henni dálítið fyrir mér. Ég vil aðeins skýra frá því, að nú á dögunum, þegar gerður var olíusamningur við Portúgal, var aðeins um þessi mál hugsað og þá kom í ljós að þeir héldu sig ákaflega fast við Rotterdam-vísitöluna, og ég held að flestallar þjóðir í Vestur-Evrópu miði nú orðið við hana. Ég held að það sé þannig. Ef hins vegar er einhver annar flötur til á þessu máli, þá er mér að sjálfsögðu skylt og hæstv. ríkisstj. að reyna að kanna hann, þannig að þessi mikla hækkun á olíu og bensíni geti orðið sem viðráðanlegust fyrir þjóðarbúið. Hæstv. forsrh. vék nokkrum almennum orðum að því frv. hans, sem ber hvað hæst í umr. manna um þessar mundir. Ég ætla ekki hér að ræða einstök efnisatriði þess frekar, en ég er reiðubúinn til að ræða um það mál á opinberum vettvangi hvenær sem ástæða og tækifæri gefst til. Ég tel ekki viðeigandi að lengja umr. hér frekar en ég hef þegar gert, en vænti að ég hafi svarað hv. 4. þm. Reykv. þeirri fsp. sem hann bar fram áðan.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara hér út í þá almennu umr. sem þegar hefur átt sér stað hér í tengslum við svokallað frv. sem kennt hefur verið við hæstv. forsrh. Ég get í því efni vísað til orða sem hæstv. viðskrh. lét hér falla áðan, og ég vil bæta því við, að mér finnst tal um frumvarp í þessu sambandi ekki vera rétt orðnotkun. Mér finnst ekki eðlilegt að tala um gögn, sem eru á vinnslustigi, sem frv. fyrr en þau sjá dagsins ljós hér á Alþ. sem slík. Það má í þessu sambandi vísa til vinnugagns sem Alþfl. setti saman og nokkuð hefur verið í umr. undanfarnar vikur og mánuði og kallaði frv. Þetta geta menn að sjálfsögðu gert með ýmsar samantektir, gefið þeim slík nöfn, en ég tel að það sé ekki réttnefni að ræða um frumvörp fyrr en þau koma í búningi sem slík hér inn á Alþ. þar sem um þau er fjallað. Ég mun í máli mínu leitast við að svara nokkru fsp. hv. 3. þm. Norðurl. e. varðandi orkusparnað og hvað á döfinni er í iðnrn. þar að lútandi. Ég vænti þess þó að geta dregið saman eða stytt mál mitt nokkuð vegna þeirrar umr. sem hér fór fram á fyrsta degi þingsins eftir jólahlé, þar sem ég kom inn í umr. vegna þáltill. sem hv. þm. stendur að ásamt hv. þm. Braga Níelssyni. Ég ætla ekki að endurtaka margt af því sem þar var að vikið og nú er trúlega aðgengilegt í þinggögnum. En ég tel rétt vegna þessarar fsp. að reyna að glöggva að nokkru þau atriði, sem hv. fyrirspyrjandi vék að, og tengja það í nokkru við þá umr. um hækkun á innfluttu eldsneyti sem hér hefur orðið og skiptir að sjálfsögðu mjög miklu fyrir þjóðina og þjóðarhag. Skipulag orkusparandi aðgerða er í mótun. Fyrir utan það, sem þegar er í gangi á vegum rn. og þá ekki síst á vegum iðnrn., er nú hugað að þessum málum hjá ýmsum stofnunum sem málið varðar. Þar get ég nefnt til sérstaklega Orkustofnun, sem þegar hefur sett á fót starfshópa til að vinna að athugun á einstökum þáttum þessara mála, og fleiri rannsóknarstofnanir og ráð, sem eru með vinnu í gangi sem þetta varðar. En flest af því, sem hv. fyrirspyrjandi vé hér að, snertir hið innflutta eldsneyti, og ég vil reyna að draga saman hið helsta sem snertir þá mynd, með tilliti til þeirra miklu verðhækkana sem eru í gangi og ekki er séð fyrir endann á varðandi innflutta orku. Hæstv. viðskrh. fjallaði að nokkru um hvernig unnt væri að bregðast þar við, en ég mun sérstaklega víkja að því sem lýtur að orkusparnaði í þessu samhengi, en það er að sjálfsögðu á þann veg sem helst er hægt að ná árangri fyrir þjóðarbúið í heild. Annað er það, hvað gert er til að flytja á milli greina eða létta undir með atvinnurekstri og einstaklingum með tilfærslu á fjármagni. Í iðnrn. er að verki sérstakur starfsmaður sem fjallar um þessi mál og ráðinn var til starfa nú eftir áramótin, Finnbogi Jónsson verkfræðingur, og hann hefur tekið þátt í vinnu að þessu í samvinnu við önnur rn. Ríkisstj. hefur staðið fyrir því að setja tvo starfshópa til að fjalla um eldsneytismálin. Viðskrh. vék að starfi annars þessara hópa, en sérstakur hópur hefur fjallað um það, á hvern hátt beri að mæta verðhækkunum á olíu með hagkvæmari orkunýtingu. Ég tel það vera til glöggvunar fyrir hv. þm. að ég greini frá hinu helsta sem fram kemur í fyrsta áliti frá þessum starfshópi, því að greinilegt er að það á eftir að fjalla hér á Alþ. um þessi mál á næstunni, bæði í þessari umr. og í sambandi við fleiri mál sem eru þegar á dagskrá svipaðs eðlis. Þessi starfshópur, sem ég gat um, var myndaður með fulltrúum frá iðnrn., viðskrn. og sjútvrn. og verkefni hans var að gera till. um hvernig opinberir aðilar geti stuðlað að því, að gripið verði til orkusparandi aðgerða varðandi innflutt eldsneyti, varðandi breytingu á notkun einstakra eldsneytistegunda og fleira á þessu sviði. Það er rétt að greina frá því fyrst, að notkun okkar á innfluttu eldsneyti nú nemur eitthvað á bilinu 500–600 þús. tonn og er þá flugvélabensín og þotueldsneyti ekki meðtalið, og aukningin milli ára hefur verið eitthvað nálægt 7%. Skiptingin milli orkugjafa hins innflutta eldsneytis er þannig, að bensín er 17%, gasolía 59% og svartolía 24%. Skipting milli notkunarsviða er á þessa leið, en þetta eru tölur frá árinu 1977: Til húshitunar fóru þá 22% af innfluttu eldsneyti, til iðnaðar 27%, til fiskveiða 27% og í samgöngur 24%. Á þessum fjórum meginnotkunarsviðum er ekki ýkjamikill munur að magni til. Það er því að þeim sem sjónir okkar beinast þegar athugaðir eru möguleikar á sparnaðaraðgerðum í þessu sambandi. Í kostnaðartölum, sem ég mun greina frá hér á eftir, er gert ráð fyrir að gasolíuverð hækki úr 57.50 kr. á lítra í 92 kr, á lítra og hækkun á svartolíuverði verði úr 39 þús. kr. fyrir tonn í 45 þús. kr. á tonn, en samkv. því væri munurinn á svartolíuverði og gasolíuverði um það bil 40%. Þetta er nálægt því sem viðskrh. gat um áðan, þótt breytingar séu á milli daga og vikna á hinum alþjóðlega markaði að þessu leyti og því ekki við neinar fastar tölur að miða frá degi til dags. Ef við lítum fyrst til fiskiskipanna, þá nam gasolíunotkun þeirra 139 þús. tonnum á síðasta ári og má áætla að þar af hafi 63 skuttogarar notað um 71 þús. tonn. Miðað við sömu olíunotkun á þessu ári má áætla árlegan olíukostnað fyrir og eftir hækkun sem hér greinir: Fyrir hækkun hafi kostnaðurinn verið 9.6 milljarðar kr., en eftir hækkun, með því verði sem ég tilgreindi, 15.4 milljarðar og mismunurinn þannig 5.8 milljarðar miðað við eitt ár. Ef gert er ráð fyrir að allir skuttogarar gætu skipt yfir á svartolíu yrði fjármagnssparnaður í olíukaupum, miðað við þann verðmismun, sem er á gasolíu og svartolíu, 4.5 milljarðar. Með þessu er ég engan veginn að gera því skóna að slík breyting fyrir togaraflotann í heild, sem ekki hefur þegar tekið upp svartolíubrennslu, sé möguleg af tæknilegum ástæðum eða í hana verði ráðist. Það verður að sjálfsögðu aðvera mat þeirra sem fyrir útgerð viðkomandi skipa standa, hvort þeir grípa til slíkra aðgerða, en æskilegar eru þær augljóslega út frá kostnaðarsjónarmiði. Áætlaður kostnaður við breytingar frá gasolíu yfir á svartolíu er um 6 millj. kr. á hvert skip. Ekki er talið óhugsandi að sum stærri nótaveiðiskipin gætu einnig breytt til varðandi eldsneytisnotkun. Hv, fyrirspyrjandi vék að öðrum möguleikum til sparnaðar í sambandi við skipastólinn, þ. á m. varðandi breytingu á ganghraða, og það er alveg rétt, að með því móti má spara verulega ef skipstjórnarmenn geta stillt ganghraða í hóf og fara þar ekki yfir ákveðin mörk. Þar er að sjálfsögðu þeirra að velja um. Það, sem opinberir aðilar geta gert í þessu sambandi, er að koma á framfæri leiðbeiningum um þessi efni, og það höfum við í huga að verði gert. Þarna má einnig nefna nýtingu á kælivatni aflvéla til upphitunar í skipum og það sem var til umr. nýlega á Alþ. í sambandi við þáltill., skynsamlegri stjórnun og skipulag veiðanna sjálfra. Ef við lítum til húshitunar með tilliti til eldsneytis, þá var notkun gasolíu á árinu 1978 til húshitunar samtals 95 þús. tonn. Ef við gerum ráð fyrir að þessi olíunotkun minnki um 11% á ári vegna þess að menn breyti yfir í aðra hitagjafa, þá má áætla árskostnað fyrir og eftir olíuhækkun sem hér greinir: Fyrir hækkun 5.8 milljarða og eftir hækkun 9.4 milljarðar. Mismunurinn er hvorki meira né minna en 3.6 milljarðar kr. á þessu notkunarsviði. Áætlað er að fjöldi heimila í landinu með olíuupphitun nú sé um það bil 15 þús. Þetta þýðir að áætluð meðalútgjaldaaukning á hvert heimili vegna olíuverðshækkana, sem nú eru fyrirsjáanlegar, hversu lengi sem þær kunna að vara, sé um 240 þús. kr. á ári. Til þess að draga úr þessari gífurlegu kostnaðaraukningu er hugsanlegt og reyndar óhjákvæmilegt að stjórnvöld veiti stuðning til að mæta þessu, og ef við gerum ráð fyrir að olíustyrkur væri að upphæð t.d. 50 þús. kr., þá væri kostnaðurinn við slíkt 650–700 millj. kr. Ég er ekki þar með að segja að slíkt hrökkvi til. Þetta er mál sem verður að skoða sérstaklega og meta hvað menn treysta sér til að hlaupa undir bagga hjá þeim sem eiga að mæta þessum gífurlega aukna kostnaði. Það er því eðlilegt að byrjað sé að líta á sparnaðarmöguleika. Með 10% sparnaði í olíunotkun við húshitun, sem auðvelt er að ná fram með hættri stillingu á kynditækjum, má draga úr þessari útgjaldaaukningu fjárhæð sem nemur á notanda eða heimili um 60 þús. kr. á ári. Víða er hægt að ná mun meiri sparnaði. Þar sem hús eru óþétt, einfalt gler í gluggum, einangrun léleg eða kynditæki gömul og úr sér gengin væri hægt að ná fram 20–40% sparnaði í olíunotkun, en slíkt kostar auðvitað umfangsmeiri aðgerðir, sem hægt er að stuðla að m.a. með lánastefnu í sambandi við viðhald húsa, eins og raunar hefur verið gert að nokkru leyti með breytingum á reglum þar að lútandi. Á ýmsum stöðum er nú unnið að áætlunum um fjarvarmaveitur sem byggjast á notkun svartolíu, afgangsraforku og nýtingu á kælivatni frá dísilrafstöðvum, þar sem þær eru fyrir hendi. Ég vil nefna eitt dæmi sem þetta varðar. Það er fyrirhuguð fjarvarmaveita á Höfn í Hornafirði. Stofnkostnaður slíkrar fjarvarmaveitu var miðað við verðlag í nóv. 1977 226 millj. kr. Ef tekið er mið af væntanlegum olíuverðshækkunum hafa hagkvæmniforsendur þessarar fjarvarmaveitu gerbreyst og hreinn sparnaður í olíunotkun á Höfn yrði a.m.k. 100 millj. kr. á ári. Með nýtingu afgangsvarma frá dísilrafstöð yrði sparnaðurinn enn meiri eða a.m.k. 150 millj. kr. á ári. Þetta er vísbending um þýðingu þess að koma á sem fyrst fjarvarmaveitum á stöðum sem hljóta að taka þær upp í sambandi við húshitun í náinni framtíð. Ef við lítum svo aðeins á samgönguþáttinn og gerum ráð fyrir að hækkun á bensíni verði úr 181 kr. á lítra í 232 kr. á lítra, þá leiðir það til útgjaldaaukningar hjá bifreiðaeigendum sem nemur um 6 milljörðum kr. á ári eða um það bil 87 þús. kr. á bifreið. Til viðbótar kæmi svo hækkun vegagjalds um 14 kr. á lítra, sem bættist við þetta, og svarar það til 1.7 milljarða eða um það bil 24 þús. kr. að meðaltali á hvern bíl í landinu. Miðað við sömu hækkun á bensíni má gera ráð fyrir einhverjum samdrætti í bensínnotkun væntanlega og sjálfsagt er að hvetja til sparnaðar á þessu sviði, en tekjur ríkisins mundu hækka, að því er talið er, um röska 2 milljarða vegna þessarar verðhækkunar, eftir þeim reglum sem nú eru í gildi. Hugsanlegar ráðstafanir af stjórnvalda hálfu á þessu sviði gætu verið í því fólgnar að auka notkun almenningsfarartækja og örva sveitarfélög og aðra til þess að nota slík tæki, e.t.v. með breytingum á reglum um þungaskatt og annað af því tagi. Þær aðgerðir, sem rætt hefur verið um innan ríkisstj. samkv. tillögum þess starfshóps, sem ég hef getið um og rakið hér helstu niðurstöður hans, beinast að því að koma á hagkvæmari orkunýtingu á sem flestum sviðum varðandi innflutt eldsneyti. Aðgerðir, sem mælt hefur verið með, eru m. a, þær, að stjórnvöld tryggi útgerðaraðilum lán til þess að greiða fyrir breytingu á notkun eldsneytis í fiskiskipum. Talað hefur verið um 5 millj. kr. lán - til skamms tíma að vísu - í þessu sambandi og þegar verið samþ. í ríkisstj. að fara inn á þessa braut. Einnig liggur fyrir till. um það í ríkisstj., sem ég vænti að verði tekið á mjög bráðlega, að komið verði á fót ráðgjafarþjónustu sem hafi það hlutverk m.a. að dæma um hæfni einstakra véla varðandi breytingu á eldsneyti, breytingu á gasolíu yfir í svartolíu, veitti leiðbeinandi aðstoð við breytingar á skipum og fylgdist með árangri af slíkum breytingum og miðlaði upplýsingum um þessi mál. Þessi ráðgjafarnefnd þyrfti einnig að vera í sambandi við Siglingamálastofnun ríkisins sem hefur með ýmsa þætti þessara mála að gera og sjálfsagt og nauðsynlegt er að samstarf sé haft við. Við höfum gert ráð fyrir að inn í þennan hóp komi fulltrúar frá rn., sjútvrn. og iðnrn., en einnig frá Landsambandi ísl. útvegsmanna. Fyrir utan þetta er nauðsynlegt að gera athugun á fleiri leiðum til hagkvæmari orkunýtingar í fiskiskipaflotanum, eins og ég hef þegar nefnt, bæði varðandi ganghraða og fleiri þætti. Hvað snertir húshitunina, þá er að sjálfsögðu brýnt að afhuga um möguleika á að flýta fyrir undirbúningi varðandi fjarvarmaveitur, og það er sýnilega brýnt að auka fjármagn til rannsókna varðandi jarðhitaleit frá því sem verið hefur. Þannig eru það margir þættir sem snerta þessi mál og eru á undirbúningsstigi og sumpart búið að taka ákvörðun um á vegum iðnrn. eða eru til umr. innan ríkisstj. Verðþróunin á innfluttu eldsneyti og áhrif hennar á framtíðarviðhorf í orkumálum eru margþætt. Þær breytingar, sem orðið hafa í þessu efni, kalla að mínu mati á endurmat á mörgum þáttum orkumála. Við hljótum að þurfa að endurskoða ýmsar framkvæmdaáætlanir í raforkuiðnaðinum á næstu árum, og við þurfum að endurmeta framkvæmdir í sambandi við hitaveitur, bæði sem lýtur að jarðvarma og fjarvarmaveitum. Þriðji eða fjórði þátturinn, sem hér kemur til álita, er það sem fyrirspyrjandi vék að varðandi hugsanlega framleiðslu á eldsneyti hér innanlands. Ég vil gera þann þátt lítillega að umtalsefni til upplýsinga fyrir hv. þm., en margt af því hefur þó borist mönnum til eyrna í gegnum fjölmiðla og umr. hér að undanförnu. Það, sem þarna er á ferðinni, er möguleikinn á að framleiða. með rafgreiningu vetni sem unnt væri að vinna úr eldsneyti sem gæti komið í staðinn fyrir það eldsneyti sem við nú flytjum til landsins. Einna líklegast í þessum efnum og auðveldast er að framleiða úr vetninu metanol með sérstökum aðferðum. Þær eru raunar ekki flóknar, heldur að binda við vetnið kolefni, sem kæmi frá koltvísýringi eða kolsýrlingi, og framleiða á þann hátt metanol. Metanolið eða öðru nafni tréspíritus er miklu líklegra til þess að koma til greina sem eldsneytisgjafi heldur en hreint vetni. Það væri afar kostnaðarsamt og er tæknilega á engan hátt leyst enn sem komið er og mun taka alllangan tíma, að því er fróðustu menn telja, að taka vetnið sjálft upp sem eldsneytisgjafa. En með metanoli er unnt að nýta bæði það dreifingarkerfi, sem til er í landinu, og þann vélbúnað, sem til er, án verulegra breytinga, a.m.k. með því að blanda metanolið saman við bensín á bensínvélum. Það á ekki að þurfa neinar teljandi breytingar til þess að blanda eða bæta í bensínið metanoli sem svarar 16–20%. Spurningin er aðallega um það, hvort það sé hagkvæmt að fara út í slíka vinnslu hérlendis með rafgreiningu og nota hluta af orkulindum okkar í þessu skyni. Víða erlendis eru rannsóknir í gangi hvað þetta snertir, en þar horfa menn fyrst og fremst til þess að framleiða metanol úr ýmsum lífrænum efnum, úr kolum og öðrum lífrænum efnum sem af er að taka í misjöfnum mæli í hverju landi. Svíar eru með rannsóknir í þessu skyni, Bandaríkjamenn einnig í stórum stíl, og margt bendir til að þar verði horfið að metanoli sem eldsneytisgjafa í náinni framtíð í vaxandi mæli. Eðlilegt er að spurt sé um hversu orkufrekan iðnað sé hér að ræða. Ég hef ekki nákvæmlega unnar tölur sem þetta varða, en tel mig þó geta fullyrt að til þess að framleiða methanol til íblöndunar í bensín, sem næmi 15% eða svo, þyrfti afl á bilinu 15–30 mw., og til þess að koma í staðinn fyrir bensín, sem við nú notum, þyrfti rafafl sem næmi 150–200 mw. Hér er um umtalsverða orkunotkun að ræða, sem að sjálfsögðu fer vaxandi með vaxandi notkun þessara eldsneytisgjafa. Ef til þess kæmi að nýta eldsneyti, metanol eða annað, sem framleitt væri á vetnisgrunni í framtíðinni, þá þyrftum við á að halda umtalsverðum hluta okkar orkulinda til að standa undir þessari framleiðslu. Inn í þá mynd kæmi skipaflotinn fyrir utan farartæki á landi. Í sambandi við þá endurskoðun, sem ég vék að, eða endurmat í sambandi við okkar orkumál, hljótum við að taka þessa þætti með. Það er kannske ekki beinlínis um orkusparnað að ræða út frá eðlisfræðilegu sjónarmiði að breyta á þann hátt frá einni eldsneytistegund yfir í aðra. En hér er um að ræða þjóðhagslega spurningu, spurningu um að taka upp eða framleiða hér innanlands orku, sem nú er flutt til landsins, og spara á þann hátt gjaldeyri sem við nú þurfum að nota í vaxandi mæli í þessu skyni. Hækkunin á eldsneytisverðinu gerir nánast nauðsynlegt að það dragist ekki lengi að tekin verði til meðferðar endurskoðun á ýmsum framkvæmdaþáttum, einnig í raforkuiðnaðinum. Ég vil þar m.a. benda á stofnlínur sem leggja þarf til þess að koma í veg fyrir dísilkeyrslu eða olíukeyrslu, þar sem hún enn er stunduð af illri nauðsyn til þess að framleiða raforku, og styrkingu á dreifikerfi í strjálbýli til þess að gera mönnum þar kleift að taka upp rafhitun í staðinn fyrir olíukyndingu. Hvort slíkt endurmat kemur inn í framkvæmdir þessa árs skal ég ekki segja, til þess þyrftu menn að endurskoða þætti sem þegar liggja fyrir ákveðnir, a.m.k. varðandi næsta ár og þau sem á eftir fylgja. Hv. fyrirspyrjandi vék að fleiri þáttum og spurðist fyrir um aðgerðir á fleiri sviðum, m.a. hvað snerti áróður í fjölmiðlum fyrir orkusparnaði. Ég vék að því í ræðu hér um daginn, að í undirbúningi væri að koma fræðsluþáttum um þessi atriði í ríkisfjölmiðlana. Að því er nú unnið, og ég vænti þess að slíkir þættir hefjist innan ekki mjög langs tíma. Og ég vil taka undir það álit hv. fyrirspyrjanda, að það getur ráðið miklu að koma fróðleik og leiðbeiningum til almennings á framfæri um þessi efni. Varðandi ábendingu hv. þm. um nefndaskipun í þessu samhengi til þess að vinna að þessum málum, þá tel ég að nú þegar séu í gangi starfshópar sem vinna að ýmsum þáttum þessara mála, þannig að það sé kannske ekki brýnt að bæta þar við sérstaklega alveg á næstunni. Er þó sjálfsagt að meta það út frá nauðsyn hverju sinni. Ég get alveg undir það tekið og tel raunar nauðsynlegt að sett verði í gang endurskoðun á þessum breyttu viðhorfum sem nú hafa skapast, og við munum áreiðanlega innan iðnrn. leitast við að hraða þeirri endurskoðun, sem olíuverðshækkunin hefur í för með sér, og einnig leitast við að fylgja eftir þeim sparnaðaraðgerðum sem nú eru í undirbúningi. Um einn þátt þessara mála hafa menn frétt og lesið í fjölmiðlum, þ.e.a.s. herferð í sambandi við stillingu á kynditækjum og fleira í því sambandi í tengslum við húshitun. Þar koma skólar til og skólafólk, og ég tel að það sé mjög æskilegt að tengja á þann hátt saman starfsemi skólanna, nýta þann góða liðskost, sem þar er, og tengja hann við aðgerðir af þessu tagi, - aðgerðir sem horfa til orkusparnaðar, en veita þeim, sem að þeim vinna, innsýn inn í þau atriði, sem þar þurfa til að koma. Ég vænti þess, að með þessum orðum hafi ég svarað helstu þáttum í fsp. hv. þm. Braga Sigurjónssonar, og orðlengi þetta ekki frekar.



Herra forseti. Það er auðvitað fullvel ljóst öllum sem um það vilja vita, að á mánudaginn var lagði hæstv. forsrh. fram fullbúið frv. til l. um langtímaráðstafanir í efnahagsmálum, þar sem tekið er á öllum meginþáttum íslenskra efnahagsmála og þar sem gerð er bundin áætlun í efnahagsmálum til tveggja ára. Í sjálfu sér er það auðvitað svo, að þar sem þetta frv. hefur ekki verið lagt enn fram á Alþ. og þar sem hv. stjórnarandstöðu var fyrst sýnt þetta frv. í morgun, þá er auðvitað enn sem komið er ekki hægt að ræða það efnislega í smáatriðum. En allir hljóta að vona, og mér er næst að ætla að þjóðin öll hljóti að vona að til þess komi sem allra fyrst, að þingið ekki aðeins ræði þessa lagasetningu, heldur afgreiði hana einnig. Það er auðvitað öllum ljóst, að þó að það hafi verið hæstv. forsrh. sem þetta frv. lagði fram í ríkisstj., þá er hér ekki um hugmyndir að ræða sem fæðast á einni nóttu, heldur er þetta frv. um margt nánast eins konar summa af umr. sem átt hafa sér stað á milli núv. stjórnarflokka frá því í góðan tíma áður en þessi stjórn var mynduð, frá því að þeir hófu að ræða saman í fyrstu og annarri viku eftir kosningar á s.l. vori. Um viðbrögð Alþfl, er hægt að hafa á þessu stigi málsins ákaflega fá orð. Þegar á næsta degi eftir framlagningu frv. bókuðu ráðh. flokksins umsögn í ríkisstj. þar sem það var efnislega sagt, að þó að auðvitað væri sitthvað smátt sem þingflokkur Alþfl. kysi að hafa öðruvísi, þá væru það smámunir einir hjá hinu, nauðsyn þess að koma hér á áætlun í efnahagsmálum sem stæði til langs tíma og hefði það að grundvallarmarkmiði að ná verðbólgu varanlega og verulega niður. Þessi afstaða er raunar augljós í ljósi þess sem á undan er gengið, og þetta er einróma afstaða þingflokks Alþfl. Flokksstjórn Alþfl. hefur gert hliðstæða samþykkt og einróma, að hún styður þetta frv. til l., enda má segja að hugmyndirnar séu ekki allar ókunnar á þeim slóðum. Enn fremur er það samþykkt flokksstjórnar Alþfl., að þetta frv. verði lagt fram á Alþ. hið allra fyrsta, m.a. vegna þess að við megum engan tíma missa af ástæðum sem ég hygg að þingheimi séu ljósar. Þó svo þetta frv. - þetta er frv., en ekki frv.-drög - komi fram á tilteknum degi, þá ber að ítreka það enn og það segir sig sjálft, að þetta er árangur af langri samvinnu, samráði á milli stjórnarflokkanna, og það er að ég hygg mat forsrh. að svona langt sé hægt að komast. Hitt er svo annað mál, að ég get mætavel skilið þær aðfinnslur stjórnarandstöðunnar, að það er auðvitað ekki þolandi að það líði langur tími og að fullbúið frv. sé sent hagsmunahópum til umsagnar og umfjöllunar, en Alþ. hins vegar ekki sýnt þetta frv. Ég segi fyrir mig og dreg enga dul á það, að ég lít svo á að ég sé hingað kosinn til þess að setja landinu lög eða synja frv. um lagasetningu sem fram kunna að vera borin af öðrum. Þetta er auðvitað megintilgangur með því að hafa þing og þingræði. Samráð út um samfélagið allt er auðvitað nauðsynlegt og allra góðra gjalda vert, og það er það sem þm. eru að gera frá degi til dags, hvort sem það eru stór frv. um efnahagsmál eða smærri frv. af öðru tagi. En til þess er leikurinn gerður, til þess eru frv. búin til, að þau séu lögð fram á Alþ. til samþykktar eða synjunar. Og ég er þeirrar skoðunar, svo sem er kjarni í bókun ráðh. Alþfl. í ríkisstj. og flokksstjórnar Alþfl., að það er ekki eftir neinu að bíða með þetta mál. Það má vel taka undir það með hæstv. forsrh., að það þarf á það að reyna hverjir eru tilbúnir í verðbólguslaginn. Auðvitað er það svo og það er mætavel ljóst hjá þjóð sem hefur lifað um efni fram um mörg ár, sem er orðin föst í farvegi 50% verðbólgu og safnar skuldum erlendis, að þegar þarf að grípa til hjöðnunaraðgerða, þá kann það að kosta nokkrar fórnir um sinn, og kann að vera að stjórnmálaflokkar séu misjafnlega vel í stakk búnir til að segja þennan sannleik. En það breytir ekki hinu, að þetta er sannleikur sem ég hygg að nærfellt allri þjóðinni sé mætavel ljós. Tveir ráðh. Alþb. hafa hér fjallað nokkuð um almennum orðum og vísað til efnisatriða þessa frv. Þeir segja að verið sé nánast að lögbinda atvinnuleysi og löghinda launalækkun. Það gefur auðvitað auga leið, að það er ófært að á Alþ. sé verið að ræða efnisatriði frv. sem alls ekki hefur verið lagt fyrir Alþ., ég tala nú ekki um þegar ekki er réttar farið með en hér er gert. Sannleikur málsins er auðvitað sá, að það er rungandi atvinnuleysi á bak við næsta horn í þessu samfélagi ef ekkert er að gert. Þeir, sem þekkja til hjá byggingariðnaði í Reykjavík, vita þetta mætavel, að ef ekkert er að gert hér í efnahagsmálum, þá siglum við hraðbyri inn í atvinnuleysi. Hvernig á þjóðfélag að þola 50% verðbólgu árum saman, eins og nú hefur verið? Af þessum ástæðum ekki síst er ekki eftir neinu að bíða að leggja þetta frv. fram til þess að þm. fái um það að fjalla efnislega, til þess að þjóðin fái að vita - ekki bara hverjar eru upphrópanir einstakra stjórnmálamanna, heldur hvað stendur í þessu frv., og á það þarf að reyna, hvort þingmeirihl. er fyrir því eða ekki, því að ef ekkert verður aðhafst núna og ef næstu mánaðamót líða og öllu verður sleppt hér lausu enn, þá verður þessi ríkisstj. nánast óþekkjanleg frá þeirri síðustu. Og ef svo gerist, þá fær hún þau eftirmæli - og það verður væntanlega skammt í þau –b - sem því miður tvær fyrri svokallaðar vinstri stjórnir hafa fengið, 1956–1958 og 1971–1974. Þær gerðu auðvitað margt vel og einstakar athafnir voru til fyrirmyndar, en þær réðu ekki við efnahagsmálin. Og ef það á að gerast hér, að stjórnleysið á að halda áfram, þá er þessi dómur á næsta leiti. Það hefur ekkert samfélag staðist til mikillar lengdar efnahagsástand eins og það sem hér hefur verið. Það hefur ekkert samfélag staðist til mikillar lengdar 50% verðbólgu ár eftir ár. Og ef ekki er gripið í taumana, þá m.a. þykjast kunnáttumenn í atvinnumálum sjá fram á að atvinnuleysisvofan sé á bak við næsta horn, og það verður þung ábyrgð þeirra sem neita að taka höndum saman við okkur sem lýsum því yfir að við erum tilbúnir. Við vitum að hér er um erfiðar aðgerðir að ræða. Hjöðnunaraðgerðir eru alltaf erfiðar, það segir sig sjálft. En þetta verður að gerast engu að síður. Það hefur komið í ljós og frá því verið greint í blöðum, að á þeim ráðherrafundi, sem haldinn var á mánudag, hlupu menn þegar upp til handa og fóta og voru komnir í andstöðu við það frv. sem hér um ræðir. Ég er þeirrar skoðunar, að hér hljóti að hafa verið um mikla fljótfærni að ræða og raunar hryggilega fljótfærni. Þetta er langt og mikið plagg og menn sjá ekki á 5 mínútum hvort þeir eru svo ægilega andsnúnir því sem þeir hafa síðan lýst. Síðan hafa fleiri fylgt í kjölfarið og lýst yfir eindreginni andstöðu við þetta. Ég er samt þeirrar skoðunar, að hér hafi átt sér stað mikil fljótfærni, - fljótfærni sem vel megi enn leiðrétta. Við verðum að grípa til aðgerða. Það er vissulega rétt, að það er nauðsyn þessari ríkisstj. eins og öllum öðrum að hafa sem viðtækust samráð út um samfélagið allt. Til þess höfum við haft marga mánuði. Þessi samráð hafa farið fram, en engu að síður hlýtur að koma að því, að það verður að taka pólitískar ákvarðanir, og til þess eru menn kjörnir til þessarar stofnunar að taka pólitískar ákvarðanir. Alþfl., bæði ráðh. hans í ríkisstj. og flokksstjórn, hafa lýst því yfir, að það er ekki eftir neinu að bíða, og það er réttur þm. að fá að fjalla um þetta frv.



Herra forseti. Um leið og ég vil þakka. árangur af þeirri gagnrýni, sem ég kom fram með í gær, vil ég mega leiðrétta það sem fram kom í ræðu hæstv. forsrh., þar sem hann sagði, með leyfi forseta: „Það, sem mér fannst meginatriði í þeirri gagnrýni, sem hv. þm. Matthías Á. Mathiesen bar hér fram, var að þetta frv. eða frv.-drög hefðu verið sýnd ákveðnum aðilum og afhent þeim til þess að óska eftir áliti þeirra og umsögn um málið. Ég held að hv. þm. þurfi ekkert að vera hissa á þessu.“ Ég vil taka fram að ég gagnrýndi ekki það að hæstv. ríkisstj. sendi frv. eða frv.-drögin til umsagnar einhverra aðila. Í ræðu minni sagði ég orðrétt, með leyfi hæstv. forseta - og í því, sem eftir mér var haft í fjölmiðlum, hafði þetta skilist: „Ég skal síður en svo finna að því, að hæstv. ríkisstj. hafi samráð við einn eða annan í sambandi við þessi mál. En ég hefði haldið að áður en slíku frv. væri útbýtt á meðal þessara samtaka hefði stjórnarandstaðan á Alþingi Íslendinga átt siðferðilegan rétt á því að fá málið í hendur, ekki til umsagnar, heldur aðeins til upplýsingar, þannig að Alþ. hefði allt í höndum sér það sem ríkisstj. var þá að óska eftir að almannasamtök í landinu segðu skoðun sína á.“ Gagnrýni mín var um að Alþ. hefði ekki fengið upplýsingar um það sem ríkisstj. hafði þegar afhent stuðningsflokkum sínum, en var að senda almannasamtökum til umsagnar. Þá vil ég að lokum víkja að því sem hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni, þar sem hann sagði að stjórnarandstaðan á Alþ. væri vissulega góð, en Sjálfstfl. væri þó ekki enn orðinn samráðsaðili núv. hæstv. ríkisstj., eins og hann orðaði það. Þá hef ég skilið illa þau fræði sem hæstv. forsrh. kenndi mér, ef alþm. á Alþingi Íslendinga eru ekki fyrst og fremst samráðsaðilar um löggjafarstörf á Alþingi.



Herra forseti. Upphaf þessara umr. utan dagskrár má rekja til þeirra umr. sem fóru fram í gær í hv. Nd. Þar kvartaði fulltrúi Sjálfstfl. undan því, að Sjálfstfl. hefði verið settur hjá í sambandi við það frv. sem hæstv. forsrh. hefur samið og lagt fram í ríkisstj, og mikið hefur verið um rætt. Ég skildi þessar umr. þannig, að hér væri fyrst og fremst um það að ræða að verið væri að finna að vinnubrögðum, finna að því, hvernig hefði verið staðið að þessu mikið umtalaða og stóra máli. Og ég skildi reyndar viðbrögð hæstv. forsrh. á þá lund, að hann viðurkenndi þær aths. sem þarna komu fram, að það væri alls ekki eðlilegt, eins og þetta mál væri vaxið, að stjórnarandstaðan á þingi fengi aðgang að því frv. sem var verið að ræða um, og hann mundi beita sér fyrir að úr því yrði bætt. Það hefur reyndar komið fram í umr. í dag, að búið er að gefa Sjálfstfl. kost á því að sjá þetta frv. Ég vil að það komi hér fram af minni hálfu, að ég tek algerlega undir þær aðfinnslur sem hér hafa komið fram varðandi vinnubrögð. Ég tel að eins og þetta stórmál hefur borið að verði það að teljast mjög afbrigðilegt. Fyrst er búið að halda svo að segja allri þjóðinni í háspennu út af því í fréttaflutningi, að á leiðinni sé eitt geysilega merkilegt frv. sem eigi að vera framtíðarlausn á því voðalega máli, efnahagsmálunum, sem menn hafa verið að glíma við síðustu áratugina. Síðan er tilkynnt að haldinn verði sérstakur fundur í ríkisstj. kl. 11 fyrir hádegi til að afhenda þetta frv. Allir eru þar á hlaupum, fréttamenn sem aðrir, til þess að sjá hvernig menn liti út þegar þeir koma frá því að sjá þetta frv. og annað þessu líkt í sambandi við þá spennu sem búin var til í sambandi við málið. Síðan er farið að skýra frá þessu. Við vitum að það leið ekki á löngu þar til þessu frv. var dreift þannig að allir 40 alþm., sem standa að núv. hæstv. ríkisstj. hér á Alþingi, 2/3 þm., fengu afhent frv. Síðan upphófst hitt, að það var farið að bera frv. í allþungum bunkum til fjöldamargra annarra aðila í bænum. Ég býst við að um þetta leyti hafi málin staðið þannig, að ekki sé ólíklegt að hátt í 100 manns hafi verið búnir að fá þetta frv., sem þó var stimplað á trúnaðarmál. Þetta er að vísu ekki í fyrsta skipti sem það er gert hér á hv. Alþ., að menn nota þennan stimpil sí og æ, að stimpla á öll möguleg plögg trúnaðarmál, þegar til þess er svo að segja ekkert tilefni, og er því ósköp eðlilegt að menn fari að taka þennan stimpil ósköp léttilega. Ég skil það mætavel, þegar svona er að málum staðið, að þá sé eðlilegt að stjórnarandstaðan á Alþ. telji sig afskipta í þessu öllu saman, að fá ekki að sjá þetta margumtalaða frv., og vilji fá aðstöðu til að geta tekið hér þátt í umr. um málið, af því að umr. um efni málsins voru líka hafnar. Það vakti athygli margra, að um þetta leyti höfðu fréttamenn útvarps viðtal við þrjá ráðh. um málið og sá, sem þar talaði fyrstur, hæstv. landbrh., vék sér umyrðalaust í það að rekja efni einstakra kafla í frv., vitnaði í einstakar greinar og hvað þar væri um að ræða og var reyndar alltaf að reyna að verjast ýmsum ásóknum sem höfðu verið hafðar uppi í sambandi við efni þessa frv. Svo kom næsti hæstv, ráðh. í viðtalið. Hann hafði greinilega ekki heyrt ummæli hins fyrsta og sagði að það væri ekki búið að birta málið, þetta væri trúnaðarmál, og hann væri ekki tilbúinn að ræða efni þess. Hann hefur litið á stimpilinn, að þetta væri trúnaðarmál. Þetta eru auðvitað óvenjuleg vinnubrögð og svona vinnubrögð á ekki að viðhafa. En það er eins og hefur komið fram í þessum umr. hjá hæstv. forsrh., það eru til skýranlegar ástæður fyrir öllum þessum óvenjulegheitum í þessu máli. Stjórnarandstaðan rekur sig nú á það, að það er auðvitað komið fram í þessum umr. öllum að hér er ekki um neitt venjulegt frv. að ræða. Þetta er ekki frv. ríkisstj., og hæstv. forsrh. hefur gefið í skyn að e.t.v. geti dregist lengi að leggja frv. fram, það geti orðið í allt öðrum búningi o.s.frv. Ég býst við að við venjulegar aðstæður hefði hér miklu fremur verið um að ræða vinnuplagg í ríkisstj., sem sýnilega er ekki búin að koma sér saman um það frv. sem hún ætlar að leggja fram. En til þessa alls liggja ástæður. Hæstv. forsrh. vitnaði í það, að ástæðurnar væru þær, að hann hefði á sínum tíma, um það leyti sem átti að fara að afgreiða fjárlög, gefið yfirlýsingu á Alþ. um að n. manna yrði sett til þess að semja frv. og leggja það fram í ríkisstj., lengra hefði yfirlýsing hans ekki náð. Og það er búið að búa til frv. og það er búið að leggja það fram í ríkisstj. og þar með hefur þetta verið uppfyllt. En stjórnarandstaðan hefur greinilega misskilið málið, því að hún hefur haldið að þetta væri alvörufrv. sem væri að koma á borð þm. til afgreiðslu. En svo er upplýst að það er alls ekki þannig. Þetta er ekki frv. ríkisstj. enn þá. Hér er aðeins um till. að ræða sem ekki hefur orðið samkomulag um í ríkisstj. og enginn veit um enn hvort ríkisstj. leggur hér nokkurn tíma fram. Ég tek eftir því, að talsmenn Alþfl., sem hafa tekið þátt í þessum umr., segja: Þetta eru engin frv.-drög, eins og forsrh. orðaði það, - þetta eru engin frv.-drög, þetta er frv. og frv. á að leggja fram á Alþ. og frv. á að ræða á Alþ. - Þetta minnir mann á það, að ekki er mjög langt síðan þessi flokkur hafði sjálfur búið til frv., sem hann kallaði í sífellu frv. og birti í blöðum. Það hefur ekki komist enn þá inn í Alþ. bara minnst á það í umr., aldrei tekið hér formlega til umr. Þetta alvörufrv. þeirra hefur aldrei verið lagt fram. Það var vitanlega vegna þess að þar var um að ræða till. Alþfl. í þessu máli og Alþfl. hefur ekki enn þá viljað gera það að formlegu þskj. hér og flytja það sem frv. Allt þetta sérkennilega ástand í sambandi við þessi vinnubrögð hefur leitt af því, í stuttu máli sagt, að það gerðist á dögunum fyrir jól, að einn af stuðningsflokkum ríkisstj. fékk slíkar innantökur að hann ruddist hér áfram og það varð að gefa hér ákveðnar yfirlýsingar honum til handa um að menn skyldu fara í það að búa til frv. og það skyldi þó komast til ríkisstj. En auðvitað var hér ekki um það að ræða, að ríkisstj. eða stuðningsflokkar ríkisstj. væru búnir að koma sér saman um venjulegt þingmál sem hér ætti að leggja fyrir. Því samkomulagi var enn ekki náð og er ekki enn í dag. Af þessum ástæðum hafa gerst öll þessi óvenjulegu vinnubrögð, að hér verður til frv. með þessum líka litla gauragangi og menn taka að ræða frv. og vilja fá frv. hver á sitt borð, þó að það hafi alls ekki verið lagt fyrir Alþ. og ríkisstj. hafi alls ekki komið sér saman um málið. Ég vil undirstrika það fyrir hönd míns flokks, að hann stendur ekki að þessu frv., enda held ég að það hafi komið mjög skýrt og greinilega fram hjá hæstv. forsrh., að hér sé um að ræða frv.-drög hans sem hann hefur lagt fram. Það hefur að vísu einnig komið fram, að Alþfl. er tilbúinn að standa að þessu frv. án nokkurra sérstakra aths. Hitt liggur líka alveg ljóst fyrir, að þriðji flokkurinn í ríkisstj. vill ekki standa að þessu frv. Auðvitað hefur það alltaf legið fyrir, og væntanlega hafa Alþfl.-menn skilið það, að þeir hafa haft rétt og hafa hann enn í dag til þess að leggja bæði fram sitt frv. og kannske annarra frv. líka á borð alþm. og láta á það reyna, hvort þeir eigi meiri hl. hér á Alþ. fyrir frv. sínum. Þá auðvitað gerist það, sem ég hef tekið fram áður, að skapist meirihlutaaðstaða á Alþ. um frambúðarstefnu í efnahagsmálum, þá eru þeir, sem að slíkum meiri hl. standa, að sjálfsögðu skyldir til að mynda um slíkt stórmál ríkisstj. og standa saman um að framkvæma þá stefnu. Þó að við Alþb.-menn kunnum þar að verða á móti, þá getum við vitanlega ekki stöðvað það, aðeins 14 þm. hér á Alþ., að hér geti skapast meiri hl. fyrir einhverri nýrri frambúðarstefnu í efnahagsmálum. Ef sá meiri hl. er til, þá kemur hann, ef menn eru þá ekki hræddir við að sá meiri hl. komi í dagsljósið. Enn sem komið er hef ég skilið málið þannig, að núv. stjórnarflokkar væru ekki búnir að ljúka sínu verki í þeim efnum, hvort þeir geti komið sér saman um frv. sem yrði lagt hér á borð alþm. eða ekki. Það gerir lítið gagn að koma hér í ræðustól og hrópa á það, að þetta frv. verði lagt fram, því að það verður ekki lagt fram með stuðningi okkar Alþb.-manna í þeim búningi sem það er. Í þessum efnum höfum við talað þannig að það á ekki að fara neitt á milli mála. Við föllumst ekki á frv. í þeim búningi sem það er. Við hinu höfum við auðvitað ekkert að segja, ef hér er til annar meiri hl. sem vill lögbinda þetta frv., þá sá meiri hl. um það. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að ég tel eðlilegt, eins og að máli þessu hefur verið staðið á mjög óvenjulegan hátt, vegna þess hvernig þetta er allt saman til komið frá upphafi, þetta margumtalaða frv., að þessi trúnaðarstimpill verði þveginn af plagginu og plaggið birt. Það er alla vega til gagns, úr því sem komið er, að menn fái að sjá hvað það er, sem hver og einn leggur til í þessum efnum, hvað það er, sem aðrir vilja styðja, og hvað það er, sem aðrir neita að styðja. Við Alþb.-menn höfum ekkert við það að athuga, að þetta frv. komi fram. En hitt hefur líka legið alveg ljóst fyrir frá því að núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð, að við munum ekki taka þátt í löggjöf um að binda kaup, sem þýðir kauplækkun, eða gerhreyta vísitölugrundvelli frá því sem launþegasamtökin í landinu geta fallist á. Við munum ekki heldur taka þátt í því að samþykkja löggjöf sem mundi alveg örugglega stórauka atvinnuleysishættu í landinu með alhliða samdrætti sem ýmsir menn virðast stefna mjög ákveðið að. Það þarf aðra en okkur Alþb.-menn til að standa að slíku. Ég ætlaði mér ekki að fara út í almennar umr. um einstaka liði þessa frv. Til þess gefst eflaust tækifæri nú á næstunni. Þar er um fjöldamarga liði að ræða, - ég segi fjöldamarga, - sem við Alþb.-menn erum algerlega ósáttir við, þó að nokkrir þeirra séu þar miklu stærri en aðrir. Ég hélt líka að menn væru þegar búnir að heyra það og sjá, að ýmsir af þekktustu forustumönnum launþegasamtakanna í landinu hafa þegar í stað brugðist þannig við þessu frv., að þeir vilja ekki að því standa. Ég vænti að það hafi ekki farið fram hjá neinum, að þegar fulltrúar launþega bregðast þannig við í sambandi við það starf sem þeir voru að vinna í hinni svonefndu vísitölunefnd, að þeir sögðu þar af sér og létu störfum sínum lokið vegna framkomu þessa frv., þá auðvitað fólust í því mikil og hörð mótmæli. Það er í rauninni ekki ástæða til að við stöndum hér langan tíma í umr. utan dagskrár til að deilda um það frv. sem varla má tala um, af því að það hefur ekki verið formlega lagt hér fram. En ég vil segja, að það er algerlega þýðingarlaust að gera einhverjar kröfur um það frekar en orðið er, að þetta frv. verði lagt fram í þeim búningi sem það er, þannig að Alþb. standi að því. Það er þýðingarlaust. Þar eru menn að tefja tímann. Ef Alþfl. vill gera þetta frv. að sínu hér, sem formlegu þskj., þá stendur málið opið fyrir hann, eða ef hann vill leggja fram sitt gamla frv. frá því í desembermánuði, þá getur hann gert það. Við höfum enga aðstöðu til að hefta hann í því. En við höfum enn vald á því að neita að vera við flutning á slíku frv. eins og því sem okkur hefur verið sýnt í ríkisstj. Að lokum vil ég aðeins segja þetta: Ég tek undir þær aðfinnslur sem hér hafa komið fram varðandi vinnubrögð í þessu máli. En ég ásaka ekki hæstv. forsrh. fyrir þessi vinnubrögð. Hann hefur, eins og hann hefur gert hér grein fyrir, raunverulega verið knúinn til þess að standa að þessu máli á þennan veg vegna óeðlilegra krafna sem gerðar voru á sínum tíma um að það yrði hafist handa um að semja frv. og leggja það fram í ríkisstj. og til þess ætlast að hægt væri að beygja menn fyrirstöðulítið undir hvað sem væri í því frv. En það er nú einu sinni þannig með okkur Alþb.-menn, að þegar við eigum í samstarfi við aðra, þá þarf að ræða við okkur um meginefnisatriði. Við látum hvorki litla né stóra hrópa okkur niður af ástæðulausu.



Herra forseti. Það er víst og rétt, að þessar umr. sem hér hafa farið fram, hafa verið næsta furðulegar. Þær hófust í Nd. í gær með því, að hv. 1. þm. Reykn. kvaddi sér hljóðs utan dagskrár til að finna að vinnubrögðum varðandi hið margumtalaða og fræga frv. hæstv. forsrh. Forsrh. vékst alveg undir það, að þarna hefði ekki til tekist með eðlilegum hætti, og þetta hafa stjórnarsinnar hver um annan þveran játað. En allt að einu eru hafnar hér umr. um þetta frv., sem stjórnarandstaðan fékk fyrst að sjá nú í dag og stimplað sem trúnaðarmál. Þess vegna er það svo með mig, þótt eldri þm. ýmsir virðast gera lítið með slíkan stimpil, að mér er umhendis að ræða það hér á hinu háa Alþ., þó að málið snúi beint að því. En hér hafa menn þreytt skeiðið heldur betur um ýmis hin mikilvægustu atriði sem í þessu frv. felast. En þó tekur í hnúkana fyrst þegar menn fá svo að hlaupa inn í þessar utandagskrárumr. með efni sem á dagskrá er, eins og orkusparnaðartill. hv. þm. Alþfl., Braga Sigurjónssonar og Braga Níelssonar. Það er 9. mál á dagskrá á þessum fundi. Þá er nú heldur betur stungin tólg þegar þarf að hleypa mönnum að utan dagskrár með dagskrármál fundarins, og er þá herra forsetinn orðinn heldur en ekki uppgefinn að fara eftir hinni prentuðu dagskrá þegar svo er komið. Ég verð að segja það, að ég varð meira en lítið undrandi á ýmsu því sem fram kom hjá hæstv. forsrh. Það er svo sem ekkert nýtt fyrir okkur þm. að verða fyrir því, að hæstv. ráðherrar lítilsvirði Alþ. og fari ekki að þingræðislegum reglum. Þeir margir hverjir ofmetnast með þeim hætti að þeir blátt áfram hafa að engu ýmsar viljayfirlýsingar Alþingis, og hefur verið margsinnis á þetta bent. Og það er ekki gamalt dæmi sem við höfum fyrir okkur í þessu: fiskveiðisamningar okkar við Færeyinga, þar sem ljóst lá fyrir að hæstv. utanrrh. hafði með engu móti viðhaft þá málsmeðferð sem telja verður líðanlega. Hann hafði ekki einu sinni gáð að því, þó að þetta væri talin ríkisstjórnartillaga, að sækja um heimild eins ríkisstjórnarflokksins til að flytja málið. Þetta kom fram í umr. Hér sækjast stjórnarflokkarnir á með ódæmum. Einn þeirra álítur að hér hafi verið fundin ein allsherjarlausn á okkar vanda í efnahagsmálum. Við stjórnarandstöðuþingmenn getum ekkert um þetta rætt. Við höfum ekki hugmynd um hvað í þessu frv. stendur. Annar stjórnarflokkurinn álitur að í grundvallaratriðum sé hér valin alröng leið. Hv. 7. þm. Reykv. segir að ef ekki verði farin sú leið sem þetta huldufrv. felur í sér þá bíði bullandi atvinnuleysi á næsta leiti. Hæstv. viðskrh. segir að í þessu frv. felist keðjuverkandi samdráttur og verði farin sú leið muni það hafa í för með sér bullandi atvinnuleysi. Hæstv. viðskrh. fullyrðir að það séu sjálfvirk kauplækkunarákvæði í þessu frv. En þetta er að dómi hv. Alþfl.- manna hinn eini og sanni bjarghringur. Hæstv. forsrh. margítrekaði að það væri villandi að ræða um bráðabirgðalausnir, - að einhverjar bráðabirgðalausnir hefðu verið gerðar í sambandi við efnahagsmál okkar á undanförnum mánuðum. Ég hef aldrei heyrt fyrr frá neinum að um annað hafi verið að tefla en bráðabirgðalausnir. Þessu hefur verið haldið að okkur af sjálfum stjórnarsinnunum seint og snemma, að hér hafi einvörðungu verið um bráðabirgðalausnir að tefla. Hvað vilja hv. Alþfl.-menn segja um það? Og undarlegt tal má það vera, þegar hæstv. forsrh. fullyrðir að það hafi tekist að afnema, jarða fyrir fullt og fast 15.5% vísitölustig sem aldrei muni koma meir. Þetta er eins og þegar herkerlingarnar syngja: „Jesús kastar öllum mínum syndum bak við sig og ég sé þær aldrei meir.“ Þegar skattpíningu er beitt til þess að mata verðbólguna eins og gert hefur verið, halda menn þá að þetta komi aldrei meir og þess muni aldrei sjást stað meir, - þegar skattpíningunni er einnig beitt þannig, að það heldur við stöðvun atvinnufyrirtækja og mun stórlega draga þess vegna beinlínis úr atvinnu í landinu? Nei, þau koma aldrei meir, þó að sé rammskekkt öll verðmyndun með stórkostlegum niðurgreiðslum, þó að verði að prenta seðla í lok þessa 16 mánaða árs þeirra til þess að mata verðbólguna með, þá eru syndir þessar allar saman horfnar. Þetta er auðvitað með ólíkindum, slíkar fullyrðingar. Síðan lýsti hæstv. forsrh. yfir að sér hefði með samþykkt á ráðherrafundi verið falið að semja frv. og eiginlega hefði hann lokið skyldum sínum í því sambandi. Sannleikurinn mun reyndar sá, að hann hefur aðeins unnið einhver frumvarpsdrög fyrir fjölmiðla sem er alveg ljóst mál - ekkert er um það að villast - að geta ekki orðið frv. núv. hæstv. ríkisstj. Þessari ríkisstj. er alveg óhætt að segja af sér nú þegar í stað. - Aðeins ein leið er til, og það er að hv. 1. þm. Austurl. Lúðvík Jósepssyni, takist að vinda ofan af hæstv. forsrh., honum er svo sem vel til þess trúandi, - og að í því stórbreytta formi, sem hlýtur að verða breytt form í meginatriðum, verði frv. lagt fram um ráðstafanir í efnahagsmálum og kratarnir síðan kúgaðir emjandi til þess að greiða því atkv., eins og þeir gerðu á móti samvisku sinni í höfuðmáli eftir höfuðmál fyrir jól. Þetta er eina leiðin og það kann að vera að hún sé fær. Svo mörg dæmi höfum við um þessa aðferð hér fyrir jólin, að ekki er útilokað að megi endurtaka hana. Og ég er næstum því viss um að það er það sem hæstv. forsrh. treystir og trúir á. Hann er að hlaða undir Alþfl.-mennina nú í bili til þess að hugga þá eftir allar ófarirnar fyrir áramótin. Hann hefur gert sig góðan í þeirra augum með þessu: að taka upp að mestu leyti, skilst mér, þeirra frv., sem skólameistarinn á Ísafirði samdi fyrir jólin í jólaönnunum og þeim er hlýtt til hans í bili. Það mun sennilega endast til þess að þeir verði til þess knúðir að greiða svo atkv. með lokafrv., sem verður ekkert líkt því sem núna liggur fyrir. Það er alveg ljóst mál, eigi eitthvert frv. yfirleitt að ganga fram á vegum þessarar ríkisstj. Ég ætlaði ekki og get ekki af auðskildum ástæðum rætt frv. eða þessi mál efnislega. En sá, sem slapp inn í utandagskrárumr. með dagskrármálið sitt, var hér með háahljóðum. Hann minnti á að hann hefði barið í borðið hér fyrir jól með óvenjulegum hætti og nú mundi hann berja í borðið aftur. Og honum leist ekki á, því hann sagði okkur að nú stjákluðu ráðh. um berrassaðir, og er nú ekki undarlegt þótt hrollur sé í einstaka manni í þeim hópi í uppbyrjandi olíukreppu. Ég ætlaði hins vegar að víkja að þeim þætti sem menn hafa gerst langorðir um og fram kom fyrst í ræðu hv. 4. þm. Reykv., en það er varðandi olíumálin sem auðvitað snerta geysimikið okkar efnahagsmál í náinni framtíð. Ég hafði lagt fyrir löngu fram fsp. til hæstv. viðskrh. um verðmyndunarþætti á bensíni og hinum ýmsu tegundum olíu. Ég hafði enn fremur varpað fram fsp. til hæstv. sjútvrh. um hver reynslan hefði orðið af brennslu svartolíu í fiskiskipum. Þessari fsp. hinum fyrri lið, varðandi verðmyndunarþætti olíu, var svarað í Þjóðviljanum að nokkru leyti. Komu þar vissulega fram mjög mikilvægir þættir í því efni sem ég lét mig sérstaklega varða. Ég hafði gert tilraun til að fá þessar upplýsingar, en rakst ævinlega á þann vegg, að þar væri um trúnaðarmál að tefla sem ég gæti ekki unnið með á opinberum vettvangi. Hæstv. viðskrh. lét Þjóðviljann sitja fyrir svörum sínum, en sat svo að nokkru leyti fyrir svörum varðandi þessa fsp. í dag á hinu háa Alþingi. Það var næsta fróðlegt að lesa í Þjóðviljanum um hina 20 verðmyndunarþætti á olíum og bensíni. Og nú þegar hin mikla olíuverðshækkun skellur yfir er nauðsynlegt að fá svar við því hvort stefnan sé að halda áfram slíkri verðmyndun á þessum okkar orkugjöfum, 20 þáttum talsins: leki í hafi, leki í landi + magnprósent + 2%. Það er eins og stóð í einhverju plagginu: 5% fyrir mig og 10% fyrir þig. 20 liðir eru hér og bankakostnaður stórkostlegur álagsliður í þessu sambandi. Auðvitað er ríkið með fingurna í þessu öllu saman. Auðvitað tekur það langstærstan partinn í sína eyðsluhít. Er það svo, að magnálagning og prósentuálagning hafi verið óbreytt þrátt fyrir margföldun olíuverðs á undanförnum árum, og hverjir hafa þá notið þess? Um þetta þarf að fá nánari upplýsingar. Og ég þarf að fá að vita viðhorf hæstv. ráðh. til þess, hvort sami háttur verði hafður á þótt um svo stórkostlega verðhækkun verði að tefla eins og nú sýnast vera á döfinni. Þá er í öðru lagi það sem rætt hefur verið um brennslu á hinum ýmsum tegundum af olíu. Við höfum séð að hæstv. iðnrh. hefur lagt upp í mikla auglýsingaherferð fyrir sjálfan sig varðandi þessi mál og prédikað mikið um orkusparnað. Á fyrsta degi þings eftir jól var rætt um dagskrármál hv. þm. Braga Sigurjónssonar og þar flutti hæstv. iðnrh. langa ræðu. Það, sem hann sagði almennt um orkuvandamál í heiminum heyrðist mér vera lausleg þýðing á ræðu eftir Carter frá því í fyrra. En það, sem hann sagði um brennslu svartolíu t.d. og þann sparnað sem hann telur að hægt sé að fá vegna brennslu svartolíunnar, var byggt á, að því sem ég vil segja, mjög villandi, ef ekki alröngum upplýsingum. Það fólst varla urmull af þekkingu í þeim yfirlýsingum. Hann nefndi að sérfræðingar hefðu matað sig á þessum upplýsingum, og ég vil gjarnan spyrja hvaða sérfræðingar það eru. Nú vill svo til að svartolíu er hvergi brennt í fiskiskipum í heiminum nema örfáum íslenskum togurum. Það vill svo til að ýmis frægustu vélafyrirtæki í heimi hafa gert með það tilraunir árum saman að ná tökum á þessu viðfangsefni, að brenna svartolíu í fiskiskipum, en ekki tekist. T.d. gerði frægt fyrirtæki í Hollandi rannsókn á því fyrir hollensku ríkisstj., hvort hægt væri og hagkvæmt að brenna svartolíu í fiskiskipum. Niðurstaðan varð sú, þegar allir þættir væru teknir með, að á tíu ára tímabili mundi reynast 30% dýrara að brenna svartolíu en gasolíu. Þetta stafar af ýmsum ástæðum sem ég hirði ekki að rekja hér og er allt of langt mál upp að telja. En á árunum 1968–1969, þegar ég var viðriðinn samninga og kaup á tveimur skuttogurum, þá var það aðaláhugamál þeirra manna, sem við þá samninga voru riðnir, að kaupa skip búin vélum sem gætu brennt svartolíu. Þetta tókst ekki, því að þeir vélaframleiðendur voru ekki finnanlegir í heiminum sem treystu sér til að taka ábyrgð á slíkum vélum og þess vegna varð frá þeim að hverfa. Menn, sem hafa, að því er sumir segja, ekki keyrt stærri vélar en bílvélina sína, hafa ráðið þessa miklu gátu. Og menn telja sér trú um að það sé svartolía, hin venjulega svartolía, sem er í notkun á Íslandi. En það vill svo til að því fer víðs fjarri. Rússneska svartolían er að segja má nær alls óskyld hinni eiginlegu svartolíu. Hún er miklu þynnri, miklu betri til brennslu í venjulegum vélum fiskiskipa. Þó er þess að geta, að útilokað er að nota þá olíu heldur í hinum minni fiskiskipum. Hér er einvörðungu að tala um milliþungar vélar, eins og í togurum. Rússar þynna þessa olíu mjög út, vegna þess að henni er dælt um langan veg, allar götur frá Svartahafi til Eystrasalts. Það er líka annað undarlegt varðandi verðlagningu á þessari olíu hér á Íslandi, að það er miklu meiri verðmunur á svartolíu og gasolíu hér heldur en í öðrum löndum og svo hefur verið lengi. Því hefur verið haldið fram í blaðagreinum nú nýverið, að þetta væri vegna þess að það væri svo lítið magn af svartolíu sem keypt væri, að gasolían væri látin bera þennan verðmun uppi. Ég skal ekkert um þetta fullyrða, en þannig vilja þeir, sem þykjast kunnugir málum, halda fram að málið sé í pottinn búið. Ég vil líka fá svar við því, ef svartolía yrði allmennt tekin í notkun, til hvers það mundi leiða í verðlagningu í viðskiptum okkar við Rússa. Þeir hafa, að því er fullyrt er`mjög knúið á um að fá verulega hækkun á svartolíunni sem þeir selja okkur. Í fyrsta lagi mundu stóraukin kaup á svartolíu frá þeim leiða til stórhækkaðs verðs, svo merkilegt sem það er. Og í öðru lagi: Er hægt að fá nægilega mikið magn af þessari einstöku tegund svartolíu frá þeim, eins og við þurfum á að halda? Ef svo er ekki, ef við þyrftum að kaupa ameríska svartolíu eða Rotterdam-svartolíu, þá er alveg útilokað fyrir eitt einasta fiskiskip að nota slíka olíu. Má nefna ýmis dæmi um það, hvernig þessi olíubrennsla hefur reynst. Ég veit að menn geta gengið úr skugga um það sjálfir, ef þeir hafa áhuga á, að fyrir nokkrum vikum var Hofsjökull keyrður á amerískri svartolíu frá Ameríku til Íslands og hann brenndi yfir 28 útblástursloka af 32 á leiðinni. og hann tafðist a.m.k. um 1/4 af þeirri tímalengt sem ella hefði tekið hann að sigla til landsins. Það er hægt að láta sérfræðinga hæstv. iðnrh. segja sér frá því, og það er best að hæstv. iðnrh. beri niður á Eskifirði, að þar fékk einn sérfræðingurinn að gera tilraunir með keyrslu Caterpillar-vélar, 900 hestafla, á svartolíu, og hún var ónýt, þessi vél hjá Rafveitunni, eftir 700 klst. keyrslu. Þessu geta menn gengið úr skugga um. Þó að mönnum komi það kannske á óvart hjá mér eftir þennan lestur, þá er málum þannig háttað nú, að það eru engin önnur ráð fyrir togarana að mínum dómi en að breyta yfir í notkun svartolíu. Verðmunurinn er orðinn svo gífurlegur, að enda þótt vélarnar eyðilegðust á 3–5 ára tímabili mundi það samt borga sig. En menn sjá í hendi sér hversu óhagkvæmt þetta er í raun og veru til lengdar. Menn hafa náð tökum á brennslu svartolíunnar í flutningaskipum sem búin eru níðþungum vélum og ganga með jöfnu og miklu álagi. En enda þótt breytt yrði á flestum minni togurum t.d. yfir í svartolíu, þá liggur alveg ljóst fyrir að það yrði að brenna nærri til helminga af gasolíunni eftir sem áður, því að hjálparvélarnar eða ljósavélarnar verða alls ekki keyrðar með þessari olíu.  Það er bráðnauðsynlegt að fá svör við þessu: Fáum við nægjanlegt af þessari einstöku og góðu olíu frá Rússum? Mun mismunur á verðlagi þessara tveggja tegunda, gasolíu og svartolíu, verða áfram jafnmikill? Getum við alveg treyst að þessi orkulind verði með sama hætti og hún hefur verið? Þá er ekkert spursmál um að grípa til þessa ráðs. Ég vil enn fremur varpa þeirri spurningu fram, hvort menn þyrftu ekki að búa sig undir það líka að setja upp olíuhreinsunarstöð. Nú vitum við að um borð í skipum, sem brenna svartolíu, þarf að koma upp skilvindu sem hreinsar olíuna. Að vísu er það ekki flókinn eða dýr vélbúnaður varðandi rússnesku svartolíuna, en það vaktar auðvitað sú spurning: Borgar sig ekki að vinna þessa olíu á einum stað úr svartolíu yfir í það sem kallað er t.d. „marine olía“ og flestir ef ekki allir togararnir gætu brennt án örðugleika. Ef við skyldum þurfa að grípa til þess að brenna hinni eiginlegu svartolíu, þá er ekkert áhorfsmál um það, ef verðlag verður með þessum hætti, að reisa olíuhreinsunarstöð fyrir þessa togara. Ég vil enn fremur spyrja þá sem allt vitið hafa: Ef togaraflotinn allur fer að nota svartolíu, hvaða fjárfestingar þurfa olíufélögin þá að hafa í frammi? Nú hafa þau enga aðstöðu til að sjá slíkum flota fyrir þjónustu að þessu leyti, og það er miklu dýrara að dreifa þessari olíu en gasolíu. Hvað þá? Mun þá ekki kostnaður vaxa enn þess vegna? Spyr sá sem ekki veit. Ég vil leggja áherslu á hina brýnu nauðsyn þess, að menn beiti öllum ráðum til sparnaðar í orkunotkuninni. Það má enginn skilja orð mín á þann veg, að ég sé að draga úr þeirri nauðsyn. En ég held að menn flaggi of hátt í auglýsingamennsku sinni í þessum efnum. Það var blaðamannafundur hér á dögunum - eða hvort það var í gær - hjá hæstv. iðnrh., og það var beðið lengi eftir því að sjónvarpið kæmi að taka myndir, enda var það aðalatriðið, svo að menn gætu birst á skerminum. Og það var ráðslagað að leggja land undir fót austur á Austfirði til þess að afhuga olíukyndingartæki íbúanna á Höfn og Djúpavogi og Breiðdalsvík. Mér skilst að það eigi að fara 12 menn frá Vélskólanum, 12 frá Tækniskólanum og 12 úr Háskólanum, samtals 36 eintök, og 2 kennarar frá hverjum skóla og flugfélög hæði austanlands og hér syðra eigi að þjónusta þetta ferðalag. Og þá er það auðvitað að vélskólanemarnir verða sendir í reykháfinn upp á sótið og tæknimennirnir með skrúfjárnið, því að það er bara ein skrúfa sem skrúfuð er við stillinguna, og háskólanemarnir til þess að skrifa. Þetta var nefnilega gert á Akranesi, og hæstv. forsrh. hældi sérstaklega þeim sem höfðu frumkvæðið þar. En getum við fengið nákvæma skýrslur um niðurstöðurnar þar? Því hefur verið haldið fram við mig, að menn hafi farið og mælt lofthitann og annað sem tilheyrir, þegar þetta var rannsakað á Akranesi, og menn fundu út bestu nýtingu á olíunni. Það tókst þeim mætavel. En við bestu nýtingu olíunnar var bara einn galli, húsin hitnuðu ekki, það þótti að vísu ýmsum íbúanna ærinn galli. Að sjálfsögðu ber mikla nauðsyn til að fara að mæla einangrunina hjá þeim austur þar og hvernig best nýting verður úr svartolíunni. En það verður að athuga í leiðinni að menn geti búið í þeim húsum á eftir. Við öllu þessu þarf að fá svör. En að öðru leyti, eins og ég hef margtekið fram, ber hina brýnustu nauðsyn til þess að við vinnum að því kappsamlega og með öllum ráðum að spara þessa rándýru orku sem hún er orðin. Svo er hitt annað mál, hvað núv. hæstv. ráðh. vilja vera að velkjast í svona málum, - menn sem hvort sem er eru að því komnir að leggja upp laupana.



Herra forseti. Ég verð að taka undir það með hv. þm. Sverri Hermannssyni, að þetta eru furðulegar umr. En það er ennþá furðulegri stjórnarandstaða, sem við höfum hér í þinginu. Hér er hafin umr. utan dagskrár að tilhlutan foringja stjórnarandstöðunnar um eitthvert mesta og umdeildasta mál sem ríkisstj. fjallar um um þessar mundir og svo koma málsvararnir hver um annan þveran og tala um brennslu á svartolíu - gott ef ekki laxerolíu - og tala út og suður hér uppi í ræðustól, eins og þeir væru komnir á málfund í menntaskóla. Þetta er alveg furðulegt, en gott dæmi um hvernig stjórnarandstaða Sjálfstfl. er orðin, að Sjálfstfl. heldur það ekki einu sinni út að senda þrjá menn hingað upp í ræðustólinn til að tala um það málefni sem brennur hvað heitast í landinu í dag, heldur hlaupa þeir upp til handa og fóta, talandi út og suður um málefni sem koma ekki þessu máli nokkurn skapaðan hrærandi hlut við. Það hefði verið miklu nær af hv. þm. Sverri Hermannssyni að eyða löngum ræðutíma sínum hér uppi í stól við að segja okkur þm. söguna af því, miklu skemmtilegri sögu, þegar hv. þm. hékk fastur á öðrum enda línu og lax á hinum undir brú 5 klukkutíma í lotu norður í landi með bílana keyrandi yfir sér. Það hefði verið mun meira gaman að hlusta á það heldur en þusið um svartolíuna. En þetta er furðulegt og lýsandi dæmi um það, hvernig stjórnarandstöðu Sjálfstfl. er háttað, að þurfa að eyða tíma þingsins í að hlusta á svona tölu. Ég vil láta það koma fram hér, að mér finnst mjög ánægjulegt að það skuli vera orðin samstaða í hæstv. ríkisstj. um að birta opinberlega frv. það sem hér um ræðir. Það er ekkert launungarmál, að á fundi ríkisstj. strax á þriðjudag óskuðu ráðh. Alþfl. eftir því, að það yrði gert, og það er heldur ekkert launungarmál, að hæstv. forsrh. tók undir þá ósk, þannig að það er hvorki sök Alþfl. né Framsfl. né forsrh. að almenningi var ekki kynnt frv. daginn eftir að það var lagt fram í ríkisstj. Hins vegar voru aðrir sem vildu fá ráðrúm til þess að kynna sínum mönnum efnisatriði frv. áður en þeir gætu skoðað það sjálfir með eigin augum. Það liggur að sjálfsögðu alveg ljóst fyrir að þær till., sem ríkisstj. hefur verið að ræða og hæstv. forsrh. hefur fjallað um í sínu frv.; eru ekki nýjar till. Þetta eru mál, sem hafa legið á borðum stjórnarflokkanna allt frá því að þeir byrjuðu að ræðast við eftir kosningarnar á s.l. sumri. En það er alveg furðulegt með suma menn, að það er eins og þeir meðhöndli öll mál, sérstaklega þau, sem erfið eru viðfangs, líkt og maður sem veltir stöðugt heitri kartöflu á milli handanna. Gagnvart sumum aðilum er gersamlega útilokað að knýja fram hreint og klárt já eða nei gagnvart slíkum efnisatriðum. Sú saga er sögð, að á bæ einum í Þistilfirði hafi verið vinnumaður sem var svona heldur ánægður með sjálfan sig og sperrtur. Maðurinn hét Gunnar og fékk viðurnefnið stertur. Um hann sagði húsbóndi hans, að það væri undarlegt með Gunnar stert, alltaf þegar ég ætla að tala við Gunnar stert um umgengni í hlöðunni, þá fer Gunnar stertur að tala um veðrið. Og því miður virðist það vera þannig um allt of marga menn, að þegar á að tala við þá um umgengnina í hlöðunni, um það að gera hreint fyrir sínum dyrum, hvort sem það eru dyr flokks eða ríkisstj., þá vilja þeir endilega fara að tala um veðrið. Og auðvitað gefur það auga leið, að á meðan Gunnar stertur vill ekki tala um neitt nema veðrið, þá gerir hann ekki hreint í hlöðunni. Það hefur komið fram hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, að hann hefur sagt: Alþb. vill ekki standa að þessu frv. hæstv. forsrh. - Gott og vel. Á þeim tíma, sem hæstv. ríkisstj. hefur haft til umfjöllunar um efnahagsmál, hafa henni horist tvær till. í frv.-formi, frv. frá þingflokki Alþfl. og frv. frá hæstv. forsrh. Aðrar fullfrágengnar till. hefur ríkisstj. ekki. Þá er kominn tími til, ef menn vilja ekki ganga að þeim till. sem fyrir liggja, að þeir geri till. sjálfir. Það kann ekki góðri lukku að stýra að halda áfram á þeirri braut sem hæstv. forsrh. lýsti hér áðan, sem hefur leitt til þess, eins og hann sagði, að 15 vísitölustigum hefur verið eytt. Með tvennum aðgerðum hefur hæstv. ríkisstj. eytt 15.5 vísitölustigum. Ég dreg ekki í efa að þær aðgerðir hafi verið nauðsynlegar og réttlætanlegar. En ég vil leyfa mér að spyrja: Ætlar hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar að láta sér það lynda, að allar aðgerðir hæstv. ríkisstj. takmarkist af því að krukka stöðugt á þriggja mánaða fresti í vísitöluna, í kaupið hjá fólkinu, og síðan ekki söguna meir? Það liggur fyrir, að við Alþfl.-menn viljum þetta ekki. Það getur verið óhjákvæmilegt að leggja byrðar á launafólkið, en ríkisstj., sem vill kalla sig vinstri stjórn og vill vera hliðholl verkafólki og launþegum í þessu landi, getur ekki starfað þannig að gera ekkert nema krukka í kaupið á 3 mánaða fresti. Þess vegna er kominn tími til að hæstv. ríkisstj. sýni eitthvað annað frá sér heldur en eilíft kaupkrukkerí. Við Alþfl.-menn höfum lagt slíkar till. fram, hæstv. forsrh. hefur lagt slíkar till. fram, en Alþb. ekki. Og ég á fastlega von á því, að þeir Alþb.-menn hafi sömu afstöðu í þessum málum og við og Framsfl., að það sé ekki verjandi fyrir vinstri stjórn að gera ekkert annað en krukka í kaupið á þriggja mánaða fresti. Þeir hljóta þá að vera nú í stakk búnir til þess að leggja fram till. um aðrar aðgerðir en eilíft kaupkrukkerí, eilíft vísitölufálm á þriggja mánaða fresti. Hv. 1. þm. Austurl. sagði áðan að meginatriði frv., sem því miður hefur ekki verið sýnt enn, en verður það væntanlega fljótlega, væri að binda kaup, sem þýði kauplækkun. Það er rangt. Hæstv. forsrh. hefur tekið það fram, að till. hans í vísitölumálum og kaupgjaldsmálum, sem hann hafi gert í þessu frv., séu settar fram með öllum fyrirvörum um að þær verði skoðaðar og aths. við þær gerðar frá verkalýðshreyfingunni og endanleg afstaða tekin að því loknu. Hæstv. forsrh. hefur sérstaklega tekið fram að þessi kafli sé hér fram settur til þess að ekki yrði sýnt frv. án ákvæða um kaupgjaldsmál, en það væri ekki ætlun hans að lögbinda þetta hvað sem hver segði. Auðvitað er ljóst að núv. ríkisstj. setur ekki lög á verkalýðshreyfinguna, hún lögbindur ekki kaup í fjandskap við verkalýðshreyfinguna. Þetta veit hæstv. forsrh. og hefur sagt, þetta vitum við Alþfl.-menn og þetta veit Alþb. líka. Það er því algerlega út í högg að vera að lýsa þessu frv. svo. En jafnvel þó að það næðist samkomulag við verkalýðshreyfinguna um allar þær aðgerðir sem felast í kaup- og kjaramálakafla frv., - ég býst ekki við að það náist samkomulag við verkalýðshreyfinguna um öll þau efnisatriði, - en jafnvel þótt slíkt samkomulag næðist og lögfest öll þau atriði sem þar eru, þá liggur það á borðinu, að kaupmáttur tímakaups á árinu 1979 yrði sá sami og hann var á árinu 1978. Það er niðurstaða Þjóðhagsstofnunar, sem ég bað sérstaklega um að skoða þetta atriði fyrir okkur Alþfl.-menn í gær, að jafnvel þó að þetta næði fram að ganga óbreytt, þá væri ekki um neina kauplækkun að ræða á milli áranna 1979 og 1978 enga. Auðvitað er það samt sem áður ljóst, að það hlýtur að takmarka eitthvað olnbogarými fólks þegar leitast er við að ná verðbólgu úr 40–45% niður fyrir 30% á einu ári. Það verður ekki gert með þeim hætti, að menn ætli sér að gera allt fyrir alla. En það er rangt að Framsfl. og Alþfl. stefni að því, að það verði gert með því einu að ráðast á kaup launafólksins í landinu. Þvert á móti er það hvorki stefna okkar, þeirra né Alþb. Þá sagði hv. 1. þm. Austurl. einnig, að annað meginefni þessa frv. væri að stórauka atvinnuleysishættuna í landinu. Því miður er það oft þannig, að menn, sem tilheyra flokki hv. 1. þm. Austurl, - ég tek fram að þar á ég ekki við hann sjálfan og ekki við þm. hans flokks, heldur ýmsa aðra sem eru kannske svolítið nær þeim þankagangi sem hv. 1. þm. Austurl. hafði á árunum áður þegar hann var formaður kommúnistadeildarinnar á Norðfirði, - margir af þessum aðilum hafa þá grundvallarafstöðu að trúa á hið illa í manninum, trúa á að andstæðingar þeirra vilji þjóðinni illt, þeir stefni að því leynt og ljóst t.d. að svipta fólk atvinnu og helst svelta það til bana. Á þessari trú á hið illa í manninum grundvalla menn svo gjarnan haturspólitík sem er slík að mönnum er kennt frá æsku að hata og fyrirlíta andstæðinga sína vegna þess að þeir séu illa innrættir. Ég trúi því ekki, að Alþb. ætli að halda því fram, að það sé stefna Alþfl., Framsfl., Sjálfstfl. eða nokkurs flokks í þessu landi að gera þjóðfélagsþegnana atvinnulausa. Ætla Alþb.-menn að leyfa sér að koma hér upp í ræðustól og benda á þm., sem sitja hér fyrir framan okkur, og segja: Þessir menn stefna að því að gera launafólkið í landinu atvinnulaust til þess að kúga það og svelta. - Enginn, hvorki samherji né andstæðingur, stefnir að slíku, og það er til vanvirðu fyrir stjórnmálamenn að halda slíku fram um andstæðinga sína. Það er til vanvirðu og þeim einum til svívirðingar að koma fram með slíkt. Það má segja, og sjálfsagt hefur hv. 1. þm. Austurl. átt við það, að með frv. hæstv. forsrh. væri tekin áhætta í sambandi við atvinnumálin. En svo er ekki, vegna þess að fyrsta setning frv., áður en nokkuð annað er þar sagt, leggur áherslu á að fyrsta höfuðmarkmiðið með frv. sé að treysta og vernda atvinnuöryggi. Það ætti hv. 1. þm. Austurl. að lofa kjósendum sínum að sjá áður en hann fer að leggja út af efni frv. Og hann ætti líka að lofa hv. kjósendum sínum og annarra að sjá að ávallt þar sem einhver ákveðin stefna er mörkuð um tilteknar efnahagstæðir er sagt að frá þessari tilteknu stefnumörkun megi víkja, t.d. ef atvinnuöryggi sé í hættu. Frv. hæstv. forsrh. er árangurinn af viðræðum sem farið hafa fram milli stjórnarflokkanna í nú bráðum 8 mánuði. Það þarf enginn að segja mér og enginn kjósendum þessara flokka að segja, að niðurstaðan af þeim viðræðum sé frv. um atvinnuleysi, vegna þess að í þessu frv. hefur verið tekið jafnmikið tillit til till. Alþb.-manna og till. okkar, þ.e.a.s. þeirra till. sem varða það viðfangsefni sem ríkisstj. setti sér með lagasetningu þessari: Stefnumótun í efnahagsmálum til tveggja ára til þess að vernda atvinnuöryggi og takast á við verðbólgu. - Séu ekki nægilegar margar af till. Alþb. í frv., þá er það einfaldlega vegna þess að þær hefur skort. Við skulum líka hyggja að því, að ríkisstj. hefur lagt fram á Alþ., allir fyrir einn og einn fyrir alla, ákveðna, stóra málaflokka um mótun efnahagsstefnu. Fjárlög hafa þegar verið afgreidd. Hvaða stefna var mótuð þar? T.d. sú stefna, að útgjöld og tekjur ríkisins á árinu 1979 skyldu vera innan við 30% af vergri þjóðarframleiðslu. Sú stefna var mótuð í fjárl., sem Alþfl., Alþb. og Framsfl. hafa sameiginlega þegar samþykkt. Þar er líka mótuð sú stefna, að ákveðnu aflafé skuli varið til þess að greiða niður erlendar skuldir þjóðarinnar. Þar er líka mótuð sú ákveðna stefna, að greiðsluafgangur skuli vera rýmilegur hjá ríkissjóði á árinu 1979. Ætla menn að samþykkja þessa stefnu í fjárlögum, en hafna henni annars staðar? Í dag lagði hæstv. ríkisstj. fram á Alþ. skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun árið 1979. Hvaða stefnu skyldi ríkisstj. vera að móta þar? Hún leggur hana öll fram, allir flokkar ríkisstj. Hún segir í sambandi við fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, að með samræmdum aðgerðum verði fjárfestingum beint í tæknibúnað, endurskipulagningu og hagræðingu í þjóðfélagslega arðbærum atvinnurekstri. Hún segir, að setja skuli samræmdar lánareglur fyrir fjárfestingarsjóðina. Hún segir, að draga skuli úr fjárfestingu á árinu 1979 og heildarfjármunamyndun verði ákveðin takmörk sett. Hún segir, að dregið skuli úr verðþenslu með því að takmarka útlána- og peningamagn í umferð. Hún segir, að fjárfestingarhlutfall af þjóðarframleiðslu skuli ekki fara yfir 25%, og hún segir, að á þessu ári skuli fjárfestingin í hlutfalli af þjóðarframleiðslu vera 24.5%. Það stendur á bls. 5 í þessari skýrslu. Og hún segir, að ákvörðuð skuli lánskjör hjá bæði bönkum og sparisjóðum þannig að raunhæf vaxtakjör verði sett á. Og hún segir, að gert sé ráð fyrir 9–10% samdrætti fjármunamyndunar á árinu 1979. Hún segir, að gert sé ráð fyrir samdrætti í framkvæmdum hins opinbera um 5%. Hún segir, að gert skuli ráð fyrir samdrætti í hitaveituframkvæmdum um 13–14%. Og hún segir: Í forsendum fyrir þjóðhagsspá fyrir árið 1979 er miðað við að neysluvöruverð hækki um 33% að meðaltali á þessu ári og um 30% frá upphafi til loka ársins. Þetta fæli í sér umtalsverða verðbólguhjöðnun á þessu ári, segir hæstv. ríkisstj. og bætir síðan við: Sá árangur næst þó ekki nema fylgt verði þeirri stefnu í kauplags- og verðlagsmálum, að hækkun peningalauna verði minni en fylgir óbreyttu kerfi vísitölubindingar launa. - Þetta allt saman segir hæstv. ríkisstj. í skýrslu sinni um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem lögð er fram í dag. Þar boðar hún það sem Alþb. nú kallar kauplækkun. Þar boðar hún fjárfestingarhlutfallið 24.5% af vergri þjóðarframleiðslu o.s.frv., o.s.frv. Þetta liggur á borðinu sem stefna hennar. Svo leyfir Alþb. sér að segja, að þetta séu efnisatriði í till. hæstv. forsrh. sem stefni að atvinnuleysi, og er sjálft aðili að till. um nákvæmlega sömu efni sem dreift hefur verið á borð þm. í dag. Það þýðir ekkert að ætla að hegða sér eins og maðurinn sem hafði fyrir sig sér til andlegrar upplyftingar og líkamlegrar hressingar að hlaupa á hverjum morgni hringinn í kringum blokkina sína og komst svo að þeirri niðurstöðu, að hann hefði ekki lengur þol til að standa í því, og eftir það hljóp hann aðeins hálfa leiðina og síðan til baka aftur. Það þýðir ekkert fyrir hv. Alþb. að ætla að fara að stunda slíkar kúnstir. Einhvern tíma sagði hæstv. forsrh., að það væri rétt að stikla yfir vaðið í stuttum skrefum, en þó þannig að áleiðis miðaði. Það er líka harla lítil von til þess, að þeir Alþb.-menn uppskeri mikið, þegar þeir eru komnir út í miðja ána og fer að sundla, að steypa sér þá til sunds. Það er harla lítill ávinningur í því fólginn. Ég hvet sem sagt menn og þá ekki síst Alþb.-menn sjálfa til þess að kynna sér þær afgreiðslur, sem þeir hafa þegar tekið ábyrgð á í sambandi við atkv. sitt með fjárl. sem eru að sjálfsögðu byggð á ákveðinni stefnumótun, og jafnframt þau markmið sem skýrsla ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun 1979 gerir ráð fyrir og ég var að kynna áðan. Þessi atriði, sem þar eru og ríkisstj. leggur fram, eru sömu atriði upp á stafkrók og Alþb. segir að stefni til atvinnuleysis í till. hæstv. forsrh. Ætlar þá Alþb. að leggja slíkar atvinnuleysistillögur fram í dag og fella þær á morgun?



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. verulega, en mér er skylt að fullnægja þeirri kurteisisskyldu að þakka hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. fyrir svör þeirra við fsp. mínum fyrr í umr., þar sem ég hef á samviskunni að hafa í upphafi fundar hér í dag vakið máls á þessum málum sem mönnum hefur orðið tíðrætt um í þessum umr. En í raun og veru er samviska mín ákaflega góð, vegna þess að ég tel að þessar umr. hafi verið mjög gagnlegar og leitt í ljós það sem nauðsynlegt er að komi fram: ráðleysið og stjórnleysið sem nú ríkir og hæstv. ríkisstj. ber ábyrgð á. Mér voru það að vísu vonbrigði, að hæstv. forsrh. gat ekki upplýst þingheim um að hverju væri stefnt varðandi meðferð þess frv. er hann lagði fram á fundi ríkisstj. s.l. mánudag, og ekki var á máli hans að heyra, að nein tímamörk væru í huga ríkisstjórnarflokkanna, hvorki varðandi framlagningu frv. né varðandi afgreiðslu frv. Þetta skýtur skökku við ummæli fulltrúa allra stjórnarflokkanna hingað til, - ummæli sem hafa borið vitni um að þeir hafi talið brýna nauðsyn bera til bráðra aðgerða í efnahagsmálum. Ég skal ekki fara út í að gagnrýna efnislega í löngu máli afsökun hæstv. forsrh. og skýringar á því, að efnahagsaðgerðir ríkisstj. hefðu ekki verið bráðabirgðaúrræði hingað til, heldur fyrstu aðgerðir. Þegar ég nefni bráðabirgðaúrræði, þá vitna ég beinlínis í orð hæstv. forsrh. fyrr á þingi á þessum vetri og forsvarsmanna annarra stjórnarflokka, sem allir hafa talað um aðgerðir ríkisstj. hingað til sem bráðabirgðaúrræði. Hæstv. forsrh. hrósaði sér af því að hafa eytt 15.5% af kaupgjaldsvísitölunni og launakostnaðarþungi atvinnuveganna hefði verið þeim mun meiri ef það hefði ekki verið gert. Ég held að hann hafi komist svo að orði: Þeim er eytt, þau eru farin út úr heiminum og koma aldrei aftur, a.m.k. voru það orð á borð við þessi eða jafnáhrifamikill. En með hvaða hætti er þeim eytt? Að mestu leyti með auknum niðurgreiðslum. Nú er það svo, að fjárlög gera alls ekki ráð fyrir óbreyttum niðurgreiðslum allt árið út á yfirstandandi ári, heldur er skortur á fjárframlögum í þessu skyni sem nemur nær 3 milljörðum kr., þannig að það þarf á miðju ári að lækka niðurgreiðslur þegar af þeirri ástæðu, ef halda á áætlun fjárl., og þá mun verðlagshækkun og hækkun kaupgjaldsvísitölu nema um 3–4% af þessum 15.5% sem hæstv. forsrh. hélt fram að væru farin fyrir fullt og allt. Í öðru lagi má nefna, að að því leyti sem blöð segja frá efni og innihaldi frv. forsrh. frá því á mánudag, þá er gert ráð fyrir enn frekari lækkun niðurgreiðslna bæði á þessu ári og á næsta ári, þannig að niðurgreiðslur nemi ekki meiru en muninum á verði til bóndans og neytandans. Þá munu enn frekar koma aftur inn í kaupgjaldsvísitöluna prósentustigin sem hæstv. forsrh. hrósaði sér af að hafa eytt fyrir fullt og allt. Sannleikurinn er sá, að úrræði núv. hæstv. ríkisstj. hafa ekki eingöngu verið bráðabirgðaúrræði, þau hafa verið langtum verri en bráðabirgðaúrræði, vegna þess að þau hafa aukið á vandann sem við var að glíma, og skulu ekki höfð fleiri orð um það, svo áliðið sem er dags og þessara umr. Hv. þm. Bragi Sigurjónsson talaði um nýju fötin keisarans í tengslum við og sem lýsingu á núv. ríkisstj., og get ég vel á þá lýsingu fallist. Hann skaut á síðustu ríkisstj. og talaði um að síðasta ríkisstj. hefði aldrei þorað að gera neitt. Þetta er misminni hjá hv. þm. Í febrúar í fyrra voru til umr. á Alþingi efnahagsaðgerðir af hálfu fyrrv. ríkisstj. sem flokksbræður hv. þm. Braga Sigurjónssonar snerust gegn. Þeir þorðu þá ekki að gera neitt. Þeir höfðu þá ekki kjark. Og ég verð að segja það, að ég sakna þess að kjarkmaður á borð við hv. þm. Braga Sigurjónsson var ekki í þingflokki Alþfl. á síðasta þingi. Ég hlýt að fagna jákvæðum undirtektum hæstv. viðskrh. undir þá ábendingu mína, að hafnar verði viðræður við fulltrúa Sovétríkjanna og fulltrúa Portúgals til þess að kanna hvort unnt sé að jafna þá sveiflu, sem fyrirsjáanlegt er að verður á verði olíu til hækkunar, sérstaklega þar sem útlit er fyrir að við Íslendingar verðum sérstaklega fyrir barðinu á þessari olíuverðshækkun umfram aðrar þjóðir, eins og málum er háttað. Ég skal svo að lokum, herra forseti, aðeins segja þetta: Formælendur Alþb. segja frv. forsrh. ekki alvörufrv. Formælendur Alþfl. segja: Þetta eru ekki frv.-drög, heldur frv. sem leggja ber fram þegar í stað á Alþ. Hæstv. forsrh. segir: Ég hef samið það frv. sem mér var falið að semja, ég hef innt af höndum mína skyldu. - Þar með skildist mér að hann vildi þvo hendur sínar, en hætti reyndar við, að væntanlega mundi hann þó hafa einhverja hönd í hagga með málinu áfram. Sannleikurinn kom fram hjá hv. 1. þm. Austurl., hæstv. yfirráðh., þótt merkilegt megi heita að vissu marki, þegar hann sagði: Núv. stjórnarflokkar verða að gera upp við sig hvort þeir geta komið sér saman um úrlausn í efnahagsmálum. - Ég tek undir þessi orð, en vil leggja á það megináherslu, að þær samkomulagstilraunir stjórnarflokkanna á milli, sem nú hafa staðið í ríkisstj. nærfellt missiri og þar áður nær tvo mánuði til viðbótar í stjórnarmyndunartilraununum, verða einhvern tíma að taka enda, vegna þess að landið hefur verið stjórnlaust og verður stjórnlaust meðan svo háttar að aðstandendur ríkisstj. geta ekki komið sér saman um eitt eða neitt.



Herra forseti. Það var eiginlega tvennt sem ég vildi koma að hérna, þó að mjög sé liðið á fundartímann. Ég vil endilega minna á þegar við ræddum um efnahagsmál í lok nóvembermánaðar s.l. og til umr. var frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu, sem við Alþfl.-menn vorum ekkert ýkjahrifnir af að samþykkja í þeirri mynd sem það frv. kom fram í. Það frv. varð mér á að kalla vettlingatök á verðbólgunni, og ég meina sannarlega að svo hafi verið. En þó ekki væri í þeim lögum gert nema lítið til þess að spyrna við verðbólgunni voru aths. með lagafrv. þar sem veruleg drög voru lögð að því að marka þá stefnu sem ríkisstj. eða a.m.k. forsrh. virðist vera að leggja fram núna. Og ég vil minna Alþb.-menn á, að þeir samþykktu allar þessar aths. með frv. um leið og þeir samþykktu frv. þó að aths. hafi vissulega ekki lagagildi. Eigi að síður samþykktu þeir þær. Bæði frv.-drög þau, sem við Alþfl.-menn sömdum í desembermánuði, þar sem við stefndum að því að láta á það reyna, hvort menn meintu það sem þeir samþykktu þegar lagt var fram þetta frv. og aths. með því, - það frv. okkar Alþfl.-manna og núverandi frv. hæstv. forsrh. eru beinlínis unnin upp úr þessum aths. Öll meginstefnumörkun í þessum tveimur frv. eða frv.- drögum, eins og menn vilja kalla það, er það, sem samþ. var á Alþ. í lok nóvembermánaðar s.l. Af því að hv. þm. Bragi Sigurjónsson er farinn héðan af fundi núna vil ég aðeins með örfáum orðum fá að þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör sem hann gaf við spurningum sem hv. þm. beindi til hans. Þessi svör eru hins vegar það veigamikil og málið í heild, að ég vil ekki fara ítarlega í umr. um þetta mál núna heldur bíða þess og vona að tekið verði til umræður þetta mál okkar, sem er búið að vera alloft á dagskrá hér, en hefur ekki fengist rætt til hlítar, þó að það kæmi fram á fyrstu vikum þingsins. Ástæður til spurninga hv. þm. Braga Sigurjónssonar voru fyrst og fremst þær geigvænlegu hækkanir sem fyrirsjáanlegar eru á olíuverði nú á næstunni. Í svari hæstv. iðnrh. kom m.a. fram, að mikill hluti þjóðarinnar utan Reykjavíkursvæðisins býr við olíukyndingu húsa sinna og, allur sá hluti þjóðarinnar á yfir höfði sér að kyndingarkostnaður húsa hækki um 240 þús. kr. á ári, en hugsanlegt að ríkið komi aðeins til aðstoðar 50 þús kr. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir hans góðu ræðu og þá ræðu sem hann flutti áður um þessa þáltill. okkar nafnanna. Hins vegar má benda á að enn hefur ekki komið fram í umr. að við eyðum á Íslandi æðimikilli orku sem fer forgörðum. Ég á þar við það sem ég þekki til, að stóriðjan á Íslandi er með mjög mikla orku sem ég hygg að ekki sé nýtt til fullnustu. Og ég hygg það ekki bara, því að ég veit það, að þegar Grundartangaverksmiðjan verður komin í gagnið, þá fer þar orka til spillis sem nægja mundi miklu meira en til að hita upp allt Akranes. En þó að tvisvar sinnum hafi verið gerðar rannsóknir á því máli, þá hefur ekki verið áhugi hjá eigendum verksmiðjunnar, sem eru að miklu leyti íslenska ríkið, til að halda áfram þeim rannsóknum. Það er vitað mál, að það er kostnaðarlega hagkvæmt að virkja þá afgangsorku sem þar kemur fram við brennslu kolsýrlings eða kolmónoxíðs. Einnig veit ég að sementsverksmiðjan á Akranesi er með mikla hitaorku, sem einu sinni var athugað um að hita upp sjúkrahúsið með og aðrar opinberar byggingar á Akranesi. En það vantaði áhuga hjá stjórn ríkisfyrirtækisins til að nýta þessa orku. Þetta og annað viðvíkjandi þáltill. munum við láta bíða að sinni, en ég fagna því, að iðnrn. virðist nú taka jákvætt í þetta mál sem Alþfl.-menn hafa áður flutt á þingi, en ekki verið gert neitt í málinu eða mjög lítið þar til nú. Hins vegar er ég ekki alveg hress yfir öðrum þáttum iðnrn. gagnvart hitaveitumálum. Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar fór í haust fram á að á lánsfjáráætlun yrði sett lán upp á 2000 millj. kr. Það voru gefin góð orð um eitthvað af þessu, en þetta hefur verið bútað niður í nokkrum áföngum, og nú sé ég í plagginu um lánsfjáráætlun, sem lagt var á borð okkar í dag, að það er komið niður í 750 millj. Þetta er fyrirtæki sem hefur öruggan rekstrargrundvöll, þar sem við þurfum ekki að leita að vatni. Við höfum vatnið í Borgarfirði þar sem renna 180 lítrar af sjóðandi vatni á sekúndu til einskis. En vatnið eigum við ekki. Beiðni til rn. um það að afla þessara verðmæta með lögum hefur í 10 mánuði legið í rn. Svona vinnubrögð eru ekki til þess að vekja traust á því, að við stefnum rétt í orkumálum.