Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil aðeins með nokkrum orðum ræða þetta mál, þar sem hæstv. ráðh. þykir rétt, að svo sé. Þegar fyrrv. stjórn var mynduð, var eitt atriðið í málefnasamningi þeim, er hún gerði, að lögin um jarðræktarstyrk yrðu endurskoðuð með það fyrir augum, að jarðræktarstyrkurinn yrði hækkaður hlutfallslega og samræmdur núgildandi vinnulaunum og breyttum vinnuaðferðum. Þá nokkru síðar var skipuð n. samkvæmt þessu til endurskoðunar á jarðræktarl. Í n. voru þessir menn skipaðir: Pálmi Einarsson landnámsstjóri, Árni G. Eylands stjórnarráðsfulltrúi, Gunnlaugur Kristmundsson fyrrverandi sandgræðslustjóri, Hafsteinn Pétursson bóndi og Ólafur Jónsson tilraunastjóri. Nefndin skilaði áliti og till. 11. des. 1947. Nú var það ætlun ríkisstj. að taka þetta mál svo fljótt sem unnt væri til flutnings á Alþingi. En í n. höfðu komið fram nokkuð mismunandi sjónarmið, og m.a. höfðu komið fram till. frá öðrum fulltrúa búnaðarþings, að málið væri ekki afgr. fyrr en búnaðarþing væri búið að fara höndum um málið og gera sínar till. Til þess að verða við þessu, skipaði rn. n. búnaðarþingsfulltrúa, sem voru kunnugir þessu máli. Það voru þeir Einar Ólafsson bóndi Lækjarhvammi, Gunnar Þórðarson bóndi Grænumýrartungu, Hafsteinn Pétursson bóndi Gunnsteinsstöðum, Jón Sigurðsson bóndi Reynistað og Ólafur Jónsson tilraunastjóri. Skyldu þeir yfirfara þær till., er fram voru komnar, og freista, hvort þeir gætu ekki komið fram fyrir hönd búnaðarþings. Niðurstaða þessarar n. varð sú, að málið yrði látið bíða til næsta búnaðarþings, sem átti þá að koma saman í marz. Mér þótti rétt, þegar svo ákveðnar till. komu fram um, að málið kæmi fyrir búnaðarþing á formlegan hátt, að verða við þeim óskum búnaðarþings og bíða með að bera fram málið, þar til sú athugun hefði farið fram. En þegar málið kom frá búnaðarþingi, var svo áliðið þings, að það var sýnilegt, að þessi stóri lagabálkur og þessi endurskoðun gæti ekki farið fram á því þingi. Varð því úr, að málinu var þá frestað, og af þeim ástæðum kemur það fram fyrst nú á þessu þingi. Ég mun ekki fara langt út í einstakar breyt. á jarðræktarl., frá því þau voru samin og komu fram sem merk nýjung. Síðan hafa þau verið endurskoðuð og breytt, og er það ekki nema eðlilegt á þeim miklu breytingatímum, sem verið hafa, að þörf væri á, að l. væri breytt eftir breyttum viðhorfum. Sama liggur til grundvallar fyrir þeim breyt., sem nú liggja hér fyrir. Aldrei hafa orðið jafnstórstígar breytingar vegna breyttrar tækni og nú. Er því eðlilegt, að breyta þurfi jarðræktarl. í samræmi við þær breyttu ástæður. Aðalnefndin, sem fjallaði um málið, skilaði frv. með ýmsum breyt., bæði stórum og smávægilegum. Þær breyt., sem hún lagði til, var m.a. að gera ráð fyrir auknum leiðbeiningum í jarðrækt og bættu eftirliti með framkvæmd jarðabótanna og úttekt þeirra. Komið skal upp föstu kerfi í því skyni. Héraðsráðunautar skulu vera 10 á landinu, þeir skulu vera framkvæmdastjórar búnaðarsambandanna og laun þeirra greidd að hálfu úr ríkissjóði. Þá er gert ráð fyrir, að styrkjakerfið verði einfaldara, en áður og megináherzla lögð á framræsluna, jarðvinnslu og byggingar fyrir áburð og vothey. Sé veittur styrkur á einfaldari hátt í stað þess að styrkja ræktunina mismunandi eftir ræktunaraðferðum. - Enn fremur leggur n. til, að felld verði niður öll ákvæði núgildandi jarðræktarlaga um hámark á styrk til jarðabóta og öll stigbreyting styrksins. Enn fremur gerir n. ráð fyrir, að verkfærakaupasjóður verði lagður niður. Hlutverk hans var það, sem hann hefur gegnt, að styrkja bændur til smærri jarðyrkjuverkfæra- og vélakaupa, en með þeim breyt., sem ég minntist á áðan, að orðið hefðu tæknilega, þá hefur á síðari árum verið tekinn upp annar háttur við að styrkja jarðræktarmenn til vélakaupa, og hefur hlutverk verkfærakaupasjóðs þar með að nokkru leyti horfið úr sögunni, enda er hann orðinn langt á eftir tímanum með fjárframlög. Búnaðarþing hefur aftur á móti gert nokkrar brtt. við þessar till. mþn. M.a. vill hún láta búnaðarþing ákveða tölu jarðræktarráðunauta, en vill ekki binda það í l., hve margir þeir verði. Þá vill það láta launa þessa ráðunauta samkvæmt 8. flokki launal. Má segja, að það sé afleiðing þess, að í l. um búfjárrækt, sem sett voru eftir að jarðræktarn. lauk störfum, er gert ráð fyrir, að héraðsráðunautar taki laun samkv. 8. flokki launalaga. Búnaðarþing gerir nýjar till. um verkfæranefnd, skipan hennar og störf, þannig að n. sé enn meira á vegum Búnaðarfélags Íslands, en verið hefur, svo og að innflytjendum búvéla sé skylt að afhenda n. búvélar til reynslu. Enn fremur leggur búnaðarþing til, að tekið verði upp nýtt ákvæði um 300 kr. styrk á hektara fyrir þá, sem hafa ekki 10 ha ræktaðs lands, til að flýta fyrir því, að sem flestir geti orðið aðnjótandi þess hagræðis, sem í því felst að hafa sem mesta heyöflun á ræktuðu landi. Ýmsar fleiri smábreytingar komu fram frá búnaðarþingi, og tel ég ekki ástæðu til að fara út í það. Landbn. hefur verið send skýrsla frá mþn. Vænti ég, að hún hafi fengið hana og athugi þetta mál rækilega. Ég tel nauðsynlegt, að n. geri sér nokkra grein fyrir þessu máli með því að athuga jarðræktarstyrkinn, eins og hann liggur fyrir, og hvaða áhrif þessi breyt. mundi hafa, sem hér liggur fyrir. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af hæstv. fyrrv. landbrh., og þar sem hann á sæti í þessari d., þykir mér eðlilegast, að hann mæli fyrir málinu, og vænti ég, að svo verði.



Herra forseti. Það stendur eins á um þetta mál og það, sem var á dagskrá næst hér á undan (frv. til jarðræktarlaga), að það er undirbúið og lagt fyrir þingið af hæstv. fyrrv. stj. Þykir mér því réttast, að fyrrv. hæstv. landbrh. geri grein fyrir því, þar sem hann á sæti í þessari deild.



Herra forseti. Það er eins og hæstv. ráðh. segir, að það stendur svipað á um þetta frv. og það, sem var hér á undan, að það er flutt af fyrrv. ríkisstjórn. Ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt, er sú, að mikil þörf þykir á að ganga þannig frá þessum málum, að á þeim sé fullur hraði, þannig að bæði bændur og ríkisstj. geti unnið að því hvor á sínu sviði, að þessar framkvæmdir gangi með þeim hraða, sem nauðsynlegur þykir. Undanfarin ár hefur komizt allgóður rekspölur á skipti á sjúku fé og heilbrigðu, og verður ekki annað séð en sú reynsla, sem þegar er orðin, gefi góða von um áframhaldið. Það má segja, að til þessa hafi tekizt ágallalaust fjárskiptin á þeim svæðum, sem hafa verið tekin, og lofar sú byrjun góðu um, að það takist á ekki mjög löngum tíma að losa landið aftur við þær illræmdu sauðfjárpestir, sem hafa herjað fjárstofninn um hálfan annan áratug. Eins og flestum er kunnugt, eru fjárskiptin það langt komin með þeim niðurskurði, sem fór fram í haust milli Héraðsvatna og Eyjafjarðar, að nú er röðin komin að Borgarfirði, og telja margir, að það sé nauðsyn að hraða sem mest niðurskurði og fjárskiptum í Borgarfirði, vegna þess að sú markalína, sem nú er milli þess sýkta svæðis og þess, sem ósjúkt er talið, er svo erfið viðfangs til varnar, að talin er stór hætta á að hafa sýkt og ósýkt fé sitt hvorum megin við hana. Og eftir því sem þeim svæðum fjölgar, sem heilbrigðan stofn hafa fengið, eru meiri líkur fyrir því, að hægt sé að fá nægilega mörg lömb til lífs, sem geri kleift að skipta á hinum sjúku svæðum, sem enn eru eftir, á mjög stuttum tíma, jafnvel 4–5 árum. En til þess að unnt sé að koma því fram, verður að skjóta einhverju af þeim byrðum, sem af því stafa yfir á næstu ár á eftir. Heildarkostnaður, sem orðið hefur við þessi mál frá upphafi fram að árslokum 1947, er um 22 millj. kr. Miklu af þeim kostnaði var varið, á fyrstu árunum, í bætur til bænda. Ég veit ekki, hvað mikill hluti það er, en ég hygg, að þriðjungurinn af þessum 22 millj. hafi farið í þau fjárskipti, sem þá voru komin á. Árið 1948 hefur þessi kostnaður numið 5 milljónum, en 1949 nokkuð á 6. milljón. Talað er um, að það muni vera um 30 millj., sem það kosti ríkissjóð að ljúka þessum fjárskiptum. Það er gert ráð fyrir, að það verði unnt að koma þessu verki fram þannig, að fjárskiptunum sé lokið á árinu 1955, og ekki ólíklegt, að þeim yrði lokið 1954. Er þó ljóst, að ef sá hraði verður hafður á þessum málum, sem full nauðsyn er á, yrði erfitt fyrir ríkið að leggja þá upphæð fram á svo fáum árum. Til þess að gera sér grein fyrir því, hvernig er fjárhagslega haganlegast að koma þessum málum fyrir, varð samkomulag um, að atvmrn. og fjmrh. skipaði þriggja manna n. til að endurskoða l. um varnir gegn útbreiðslu næmra sauðfjársjúkdóma. Formaður n. var framkvæmdastjóri sauðfjárveikivarnanna, Sæmundur Friðriksson. Með honum var skipaður maður úr Borgarfirði, Guðmundur Jónsson bóndi á Hvítárbakka, sem nú er formaður væntanlegrar fjárskiptanefndar í Borgarfirði. Hefur hann siðan mjög ráðfært sig við bændur innan þess svæðis, sem á næsta árí á að búa við þessi lög. Þriðji maðurinn var Einar Bjarnason, fulltrúi í fjmrn. N. var einhuga um till. sínar um að breyta þessum l. og hefur gert grein fyrir þeim breyt. í aths. þeim, er fylgdu frv. frá n. Aðalbreyt. á 9. gr. er sú, að þar er nú svo fyrir mælt, að varnargirðingum skuli haldið við um óákveðinn tíma, en n. leggur til, að þeim verði haldið við á kostnað ríkissjóðs í næstu fjögur ár eftir að fjárskipti hafa farið fram, en þegar þau eru liðin og fram hefur komið, að engin veiki eigi sér þar stað, þá eigi viðkomandi hérað kost á að kaupa girðingarnar, ef það vill láta þær standa áfram. Þá er ákvæði um breytingar á banni við að flytja fé yfir varnarlinur nema með leyfi n. Það hefur verið gerð sú breyt. að binda það við 4–6 ár eða þann tíma, sem skyldugt er að halda við varnargirðingum. Þá er lagt til að breyta 1. málsgr. 37. gr. á þá leið að miða bótaskylda fjártölu við framtal tæpum tveimur áru,m áður en fjárskipti fara fram, í stað tæpra þriggja ára, eins og áður var. Telur n. það hagkvæmara vegna framkvæmdar l. Þá gera þeir þá breyt. við 38. gr. að miða bætur við vænleik lamba, þar sem fjárskipti fara fram, en ekki kaup líflamba. Byggja þeir það á því, að það er afurðatapið, sem verið er að bæta, en ekki verið að greiða þau líflömb, sem keypt eru. Þá er ein aðalbreyt., sem n. leggur til, að gera megi ráð fyrir, að bætur megi greiða að verulegu leyti með ríkisskuldabréfum, þ.e. venjulegar fjárskiptabætur með 20% og sauðleysisbætur með allt að 60% í ríkisskuldabréfum. Töldu þeir, að meðal bænda væri það svo, að þeir vildu leggja svo mikið á sig til að koma þessum fjárskiptum fram, að þeir vildu taka á sig þetta form til þess að hraða málinu, en það væri hægara fyrir ríkissjóð, ef þessar breyt. fengjust á greiðslufyrirkomulaginu. Þá leggur n. til, að bætur séu miðaðar við sem hámark 75 kr. á kind. Það er það hæsta, sem verið hefur hingað til. Er þetta gert til þess að ríkið viti nokkurn veginn fyrir fram, hvar það stendur um þessar bætur, þegar fjárskipti standa fyrir dyrum. Ég mun ekki rekja frekar þessar breyt. nú, en vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til hv. landbn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um breyt. á l. um dýrtíðarráðstafanir, nr. 100 frá árinu 1948, að öðru leyti en því, að með 4. gr. er lagt til að breyta vaxtaákvæðum í 11. gr. l. nr. 41 frá 29. apríl 1946, um stofnlánadeild sjávarútvegsins. Eins og vænta mátti eftir aflabrestinn á síldveiðum s. l. sumar, verður ekki hjá því komizt að létta frekar undir með síldveiðibátum, en enn er heimild til í l., og er það aðalorsök þess, að af stað var farið með þetta mál. Annars væri hætt við, að skilanefnd sú, er skipuð var sumarið 1948, samkv. l. um aðstoð handa síldarútvegsmönnum, ætti erfitt með að framkvæma verk sitt og verða bátunum til hjálpar í þessum efnum. Út af hugleiðingum og bollaleggingum um þessi mál í sjútv-mrn. var leitað álits skilan., sem ég gat um áðan, og hefur hún skilað svari sínu til rn., og er það birt í grg. með frv. Ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa svar þetta, því að það lýsir tilgangi rn. með þessu frv., betur en nokkuð annað. Í bréfi skilan. frá 22. nóv. s. l. segir svo: . „Eftir því, sem nefndin hefur komizt næst við athugun á högum þeirra útgerðarmanna og fyrirtækja, er þegar hafa sótt um aðstoð samkv. l. 100 1948, virðist henni, að aðstoð sú og eftirgjöf lána, sem nefnd lög ætlast til að veitt verði, mundi tæpast koma að tilætluðum notum, verði nefndum mönnum og fyrirtækjum ekki jafnframt séð fyrir einhverri aðstoð við greiðslu áfallinna afborgana af lánum Stofnlánadeildar sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóðs Íslands, sem á bátum þeirra hvíla. Þar sem slík frestun á afborgunum, sem ræðir um í nefndu bréfi ráðuneytisins, ætti að geta farið fram án þess að tryggingin fyrir lánunum væri skert, að minnsta kosti að nokkru verulegu leyti, virðist skilanefndinni, að sú leið geti verið haganleg og komið að miklum notum, enda verði leitað samþykkis þeirra, er veð kynnu að eiga í skipunum á eftir nefndum lánum. Samanlögð upphæð áfallinna ógreiddra afborgana af lánum stofnlánasjóðs árin 1948 og 1949 eru, eftir því sem næst verður komizt, 3.906.900 kr. Áfallnar ógreiddar afborganir til Fiskveiðasjóðs Íslands munu nema sem næst 2 millj. kr.“ - Þá þykja n. dráttarvextir af ofangreindum lánum of háir samkv. l. og víkur að því í bréfi sínu, að það mundi auðvelda starf n., ef rýmkuð væru þau skilyrði, sem sett eru í 14. gr. l. nr. 100 frá 1948, en þau hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skilyrði fyrir uppgjöf krafna og skulda samkv. 13. gr. eru þessi: 1. Að útgerðarmaður sæki um aðstoð og sé að dómi skilanefndar, sem getur í 5. gr. laga nr. 85 15. des. 1948, vel hæfur til að reka útgerð. 2. Að útgerðarmaður hafi látið skilanefnd í té fullkomna greinargerð, undirritaða að viðlögðum drengskap, um fjárhag sinn og maka síns, svo og veiti henni færi á að láta kunnáttumenn meta eignir sínar. 3. Að skilanefnd telji útgerðarmanni ekki kleift að standa við skuldbindingar sínar eða reka útgerð á heilbrigðum grundvelli án aðstoðar. 4. Að útgerðarmaður nái viðunandi samningum við lánardrottna sína, að dómi skilanefndar, á öðrum skuldum sínum, til þess að útgerð hans verði rekin framvegis á fjárhagslega hryggum grundvelli.“ Það er þetta, sem skilan. á víst við, er hún talar um, að rýmkun á þessum skilyrðum sé æskileg. T. d. segir n., að erfitt sé að gera sér rökstudda grein fyrir því, hverjir séu hæfir til að reka eða standa fyrir útgerð. Hitt telur n. eðlilegt, að því skilyrði sé haldið, að viðkomandi sýni n. fram á, að hann hafi möguleika til að halda rekstri útgerðarinnar áfram. - Út af þessu er svo þetta frv. komið fram. Samkv. 1. gr. er gert ráð fyrir, að útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum, er síldveiðar hafa stundað fyrir Norðurlandi á árinu 1948 eð.a 1949, skuli veittur greiðslufrestur á afborgunum af lánum til skipakaupa úr stofnlánadeild sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóði Íslands, er féllu í gjalddaga á þessum árum, þannig, að lánstíminn lengist um tvö ár. Útgerðarmenn skulu sanna, að síðari veðlán falli ekki í gjalddaga af þessum sökum. Og 2. gr.: „Ráðherra er heimilt samkvæmt meðmælum skilanefndar að veita útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum, sem stundað hafa síldveiðar á tímabilinu 1945–1949, þó að þeir sæki ekki um aðstoð samkvæmt II. kafla laga nr. 100/1948, eftirgjöf að nokkru eða öllu leyti á kröfum og lánum þeim, er um ræðir í 1. til 3. tölul. 13. gr. laga nr. 100/1948, enda sanni þeir fyrir skilanefnd, að þeir geti rekið útgerð sína áfram.“ Það er sem sé að margra dómi, og skilanefndarinnar líka, rétt, að einhver heimild sé til að veita þeim mönnum aðstoð, sem ekki hafa sótt um aðstoð samkv. II. kafla l. nr. 100 1948. Það getur verið, að þessir menn vilji ekki skuldaskil og óski heldur eftir að leggja hart að sér til að halda velli, og er því rétt, að veita þessum mönnum svipaða. fyrirgreiðslu og þeim, sem sótt hafa um aðstoð samkv. fyrrgreindum l. Lög nr. 100/1948 takmarka sig við þrenns konar eftirgjafir samkv. 13. gr., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er heimilt að kveða svo á, að útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum, er síldveiðar stunduðu á tímabilinu 1945 til 1948, verði veitt að nokkru eða öllu: 1. Uppgjöf á innkeyptum sjóveðskröfum og öðrum lögveðskröfum samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 85 15. des. 1948. 2. Uppgjöf á lánum samkvæmt 2. mgr. 2. gr. sömu laga, og 3. Uppgjöf á lánum, sem þeim voru veitt úr ríkissjóði vegna aflabrests á sumarsíldveiðum 1945 og 1947.“ Á þetta hefur hið háa Alþ. fallizt á sínum tíma og er það nú í lögum. Síðan þessi l. voru sett, og raunar að nokkru leyti fyrr, hafði hæstv. fyrrv. ríkisstj., til þess að örva menn til að halda út síldveiðitímann í stað þess að gefast upp, talið nauðsynlegt að ábyrgjast nokkra upphæð fyrir útvegsmenn, til að þeir gætu greitt sjómönnum nauðsynlegt og áfallið kaup. Þetta þótti nauðsynlegt, því að öðrum kosti hefði ekki verið hægt að halda mönnum á skipunum, og því gerði ríkisstj. þetta í bæði skiptin. Nokkur árangur hefur orðið af þessu í auknu aflamagni, sérstaklega s. l. sumar. Nú er í þessu frv. í 3. gr. heimild fyrir ríkisstj. að taka að sér að nokkru eða öllu leyti þessi bráðabirgðalán, sem tekin voru hjá Landsbankanum og Útvegsbankanum með ábyrgð ríkissjóðs á vertíðunum 1948 og 1949. Skilyrði fyrir eftirgjöf eru þau sömu og í 2. gr., sem sé meðmæli skilanefndar og að undangenginni athugun hennar á hag viðkomandi útgerðarmanns. Með þessu er ekki stefnt að því, að þetta nái til allra útgerðarmanna, heldur aðeins þeirra, sem ekki gætu staðið undir þessu að öðrum kosti, en hafa skilyrði til að halda áfram útgerð. Það er því í frv. fyrst og fremst stefnt að því að veita 2 ára gjaldfrest á afborgunum í stofnlánadeildina og til Fiskveiðasjóðs Íslands, í öðru lagi að rýmka skilyrði, sem sett voru fyrir veitingu aðstoðar samkv. l. nr. 100/1948, í þriðja lagi að heimila ríkisstj. að taka að sér þessi bráðabirgðalán, sem ríkið gekk í ábyrgð fyrir vegna framhaldandi síldveiða sumrin 1948 og 1949, og loks í fjórða lagi að lækka dráttarvexti við stofnlánadeildina niður í ½%. Ég vil svo bæta þeirri ósk við, að vegna þess, að nú situr skilanefndin að störfum og nauðsynlegt er, að hún geti hraðað störfum sínum sem mest, en getur ekki tekið fullnaðarákvarðanir í þessu fyrr en séð verður, hvernig þessari málaleitan verði tekið hér, að nauðsynlegt er fyrir alla aðila og sérstaklega fyrir bátaútvegsmenn, að mál þetta fái hraða og góða fyrirgreiðslu hér í þinginu, og vil ég beina þeirri ósk til þeirrar hv. n., sem um þetta mál fjallar, að hún taki tillit til þess, að störf skilan. standa föst, unz útséð verður um afgreiðslu þessa máls. Ég tel æskilegast, að hv. sjútvn. hefði fjallað um þetta mál, en ég held, að þau mál, sem fjalla um dýrtíðarráðstafanir, hafi jafnan verið í hv. fjhn., og ef svo er, vil ég ekki brjóta út af þeirri venju og tel, að málinu sé vel borgið í hendi hennar. Ég vil svo leggja til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjhn., og endurtaka ósk mína um góða og hraða afgreiðslu.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að benda á tvennt í sambandi við þetta mál. Annað er efnisatriði, en hitt er formsatriði. Í frv. er gert ráð fyrir að lengja lánstímann um 2 ár til þeirra, sem síldveiðar hafa stundað. En nú óttast ég, að ýmsir útvegsmenn, sem ekki hafa stundað síldveiðar, hafi átt erfitt með að greiða afborganir af stofnlánum sínum, og gæti nú orðið skothent, ef þessi frestur verður veittur síldarútvegsmönnum, að ganga að öðrum útgerðarmönnum vegna vangreiddra afborgana. Nú vil ég beina því til n., hvort ekki sé rétt að hafa þetta víðtækara, svo að ekki sé gengið misjafnlega að mönnum í þessu efni. Ég hef ekki neina ákveðna till. í þessu efni, enda er þetta aðeins 1. umr. um málið, en vil benda hæstv. ráðh. og hv. n. á það, að nauðsyn er að skoða þetta vandamál niður í kjölinn, áður en málið fer lengra. Hitt atriðið er það, að í 3. gr. er farið fram á heimild til að gefa eftir bráðabirgðalán þau, sem Landsbankinn og Útvegsbankinn veittu með ábyrgð ríkissjóðs árin 1948 og 1949. Eins og hæstv. ráðh. gat um, voru nokkur slík lán veitt á ábyrgð ríkissjóðs, en til þess skorti lagaheimild, en ríkisstj. var því öll sammála að veita þessi lán. En nú finnst mér formlegra að setja lagaheimild um þetta inn í þetta frv. - Það var aðallega þetta tvennt, sem ég vildi benda hér á, og þó einkum það fyrra, sem þarf sérstaklega að taka til athugunar.



Ég vil segja nokkur orð út af þeirri till. að vísa máli þessu til fjhn. Frv. þetta er um breyt. á II. kafla laga nr. 100 frá 1948, um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, og það eiga að vera rök fyrir því, að þetta frv. verði lagt fyrir hv. fjhn., að það frv. lá fyrir þeirri n., þegar það var hér til umr. En ég vil benda á það, að önnur ástæða var til þess, að það frv. lá fyrir þeirri n., nefnilega III. kaflinn, sem er um dýrtíðarsjóð, en hann er um stórfellda tekjuöflun og var því afgerandi í því, að málið færi til fjhn. En nú er um allt annað að ræða, þar sem um er að ræða heimild handa hæstv. ríkisstj. til að gefa eftir lán, sem hún hafði gengið í ábyrgð fyrir handa síldarútvegsmönnum, og að frestað verði afborgun á lánum þessara sömu aðila. Það, sem Alþ. á að vega og meta, er nauðsyn sjávarútvegsins á þessu, og á málið því að sjálfsögðu að fara til sjútvn. og hljóta þar þá þinglegu meðferð, sem mál fá í n. Ég mun bíða með að koma með till. um þetta, unz ég sé, hvort hæstv. ráðh. breytir ekki till. sinni. Þá langar mig til að vita, þar eð 2. gr. gefur tilefni til þess, hvort hæstv. ríkisstj. hafi hugsað sér að gera sömu ráðstafanir gagnvart áhvílandi sjóveðum og hún hefur áður gert. þ. e. að leyfa sjóveðin, og eins, hvort ákvæði í frv. þessu ná til skyndilána, sem tekin hafa verið til að leysa sjóveð, sem falla bráðum í gjalddaga og litlar líkur eru til, að hægt verði að leysa. Í 2. gr. er talað um þá, sem síldveiðar stunduðu 1945–49, og virðist því átt við eftirgjöf á slíkum lánum, sem stofnað er til í því skyni að leysa sjóveð, enda þótt það sé ekki tekið skýrt fram. Ég vil því, að það komi skýrt fram, hvort svo sé, en það verður að vera, svo að hægt sé að koma bátunum út, og ef það er ekki, verða n. og Alþ. að gera eitthvað til að kippa þessu í lag. Ég vonast eftir skýringu frá hæstv. ráðh. og hvort hann álíti ekki rétt að gera hliðstæðar ráðstafanir og 1948 og áður í 2 eða 3 skipti.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að ræða einstaka liði þessa frv. En þegar rætt er um dráttarvexti, þá er það svo um þau útgerðarfyrirtæki, sem hafa borgað afborganir, en borgað hafa mikla dráttarvexti, að það væri sanngjarnt að endurborga þá, svo að þau væru ekki verr sett en hin, sem, ekki hafa verið látin borga þá. Enn fremur er fleira í frv., sem horfir til bóta. En það var aðallega það, sem ég ætlaði að færa hér í tal, sem kom fram hjá hv. þm. Borgf. (PO), þ. e. sjóveðin, sem hvíla á skipunum. Það er ákaflega hættulegt fyrir bæði sjómennina og fleiri að láta þessi sjóveð standa svona lengi. Ýmsir, sem á sjó hafa verið, vilja ekki fara á sjó upp á þau býti að búa við það, sem þeir hafa orðið að gera nú, þar sem þeir hafa ekki fengið upp gert fyrir marga mánuði. Ýmsir sjómenn hafa ekki verið á sjó síðan um nýár síðast. Þeir hafa ekkert fengið greitt síðan, og það er farið svo fyrir þeim, að þeir blátt áfram hræðast sjóinn af þeim ástæðum. Þó eru þeir ágætir sjómenn. Þeir segja, að þeir geti ekki verið sjómenn upp á það, að það líði sex til sjö mánuðir, þangað til þeir fái greitt fyrir sína vinnu. Þessir menn hafa sjóveð fyrir sínum kröfum, en það tekur marga mánuði að taka dóm, birta dóm, gera fjárnám og síðan auglýsa uppboð með sex til átta vikna fresti. Þá eru liðnir margir mánuðir síðan krafan var gjaldfallin, og þá var kominn aukakostnaður á þá kröfu, sem hækkar greiðslurnar um allt að 20%. Og þetta endar með því hjá yfirgnæfandi meiri hluta skipa, sem eru það góð eign, að menn vilja ekki sleppa þeim fyrir sjóveðin, að ef eigendur geta ekki leyst út sjóveðskröfurnar, þá koma bankarnir. En þegar þeir leysa þær út, þá eru þær orðnar allt að 20% hærri, en ef þær hefðu verið leystar út strax, og sjómenn hafa þá líka fengið mörgum mánuðum seinna kauptryggingu sína. Og þeir eru ekki of sælir af því kaupi, sem tryggingin veitir, milli 1.800 og 1.900 kr. á mánuði, til lífsviðurværis. Ég vil því gera fyrirspurn til hæstv. atvmrh. um það, hvort ekki sé tiltækilegast, að lánsstofnanir leysi til sín sjóveðin, alveg burtséð frá því, hvort skuldaskil fara fram á útgerð bátanna, til þess að leysa sjómenn úr þessum vanda og koma í veg fyrir, að þeir, vegna dráttar á greiðslum kauptryggingar til þeirra, hætti sjómennsku, og þá geri þetta, leysi inn sjóveðin sem allra fyrst. Í fyrra var þetta gert upp úr áramótunum. Nefnd var sett á laggir í janúarmánuði. Hún starfaði sérstaklega rösklega. Ég býst við, að fá dæmi séu til þess, að opinber nefnd hafi starfað jafnrösklega, þannig að það gekk mjög fljótt að ganga frá þeim lánum, sem veitt voru þá til útgerðarinnar. En ég vil beina því til hæstv. atvmrh., að þannig lagaðar bráðabirgðaráðstafanir verði gerðar, að þessar sjóveðskröfur verði leystar út, áður en endanlega verða teknar ákvarðanir um það, hver aðferð verður höfð um þessi mál í framtíðinni.



Herra forseti. Ég vil styðja þá till. hæstv. atvmrh., að þessu máli verði vísað til fjhn., og ég held, að það sé heppilegra en hitt, sem hv. þm. Borgf. hreyfði, að því yrði vísað til sjútvn. Ég geri ráð fyrir því, að fyrir þetta þing komi fleiri mál, sem varða sjávarútveginn, heldur en þetta og sennilega mál, sem hafa enn meiri þýðingu. .- Sjálfsagt gera flestir sér það ljóst, sem nærri þessum málum hafa komið, að ráðstafanir eins og innlausn sjóveða, eftirgjafir á lánum og afborgunarfrestur komi að litlu gagni í sjálfu sér, ef ekki verði jafnframt gerðar aðrar ráðstafanir, sem meiri áhrif hafa til frambúðar. Ég geri ráð fyrir því, að till. um þau mál hljóti að koma fram innan skamms frá hæstv. ríkisstjórn. Þá verður þeim málum að sjálfsögðu vísað til fjhn., og ég hygg, að þá færi bezt á því, að þau mál, sem nú eru til umræðu, verði þá einnig hjá þeirri n., enda var sú löggjöf, sem fyrirhugað er að breyta með þessu frv., í þeirri n. á síðasta Alþ. En jafnframt því, sem ég styð þessa till. hæstv. ráðh., að málinu verði vísað til fjhn., vildi ég leyfa mér að beina til þeirrar hv. n. fáeinum orðum í þessu sambandi. Ég hef orðið þess var, að sumir hv. þm. hafa talið, að óeðlilegur dráttur hafi orðið á því, að skilanefnd sú, sem hér hefur verið um rætt, lyki störfum. En ég ætla, að þetta frv. sýni, að við því hefur ekki verið að búast fram að þessu, að hún gæti bundið endi á störf sín. Það mun sem sagt hafa komið í ljós, að til þess að þau störf, sem henni var falið að vinna, bæru árangur, væri óhjákvæmilegt að gera sérstakar ráðstafanir, sem ekki var á valdi n. að gera. Og það, sem þá reyndist mest aðkallandi, var það, sem 1. gr. frv. hljóðar um. Nú mun fjöldi útgerðarmanna skulda stofnlánadeildinni og fiskveiðasjóði eins til tveggja ára afborganir af stofnlánum, og það, sem þyngst hvílir á útgerðarmönnum, undir eins og þessar stofnanir fengju tækifæri til að innheimta, eru einmitt þessar afborganir. En eins og kunnugt er, þá er það þannig nú, viðkomandi þeim útgerðarmönnum, sem sótt hafa til skilanefndar um aðstoð samkv. dýrtíðarl., að ekki er hægt að gera aðför, fyrr en mál þeirra hafa verið afgreidd í skilanefndinni. Ég geri ráð fyrir, að þær breyt., sem farið er fram á í þessu frv., séu misjafnlega aðkallandi. Ég held, að það skipti ekki mestu máli fyrir útgerðarmenn, hvað ákveðið verður nú um aðstoðarlánin, sem veitt hafa verið úr ríkissjóði. Þessi lán hafa verið veitt, eins og hæstv. ráðh. tók fram, þrem sinnum eftir að síldveiðin hefur brugðizt, fyrst á árinu 1945, þá um 4 millj. kr., svo 1947 um fimm millj. kr. og loks á árinu 1949 6,5 millj. kr., eða sem næst því. Þetta er til samans nær 15.5 millj. kr., sem ríkissjóður á hjá þessum útgerðarmönnum. Ég geri ráð fyrir, að ekki hafi verið gengið út frá því, að ríkissjóður gengi ákaflega hart eftir þessum lánum, þannig að hætta væri á því, að skipin beinlínis stöðvuðust á næstu vetrarvertíð af þeim ástæðum. Þó er þess að geta viðkomandi lánunum frá síðasta vetri, að þau lán eru tryggð með sjóveði í skipunum, sem fyrst fellur niður ári eftir, að lánin hafa verið veitt, og þess vegna getur verið óhægt fyrir útgerðarmenn að fá rekstrarlán, meðan þessi sjóveð eru ekki leyst af skipunum, með eftirgjöf veðréttarins eða á annan hátt. Þess vegna kann að vera aðkallandi að leysa sjóveðin af skipunum. En að öðru leyti gæti ég trúað því, að það væri ekki það, sem mest væri aðkallandi í þessum efnum, að hraða fullnaðarmeðferð þessara aðstoðarlána hjá ríkissjóði. Hitt er aftur á móti mjög aðkallandi, að lausn fáist á því, sem talað er um í 1. gr. frv., að einhvern veginn verði séð fyrir því, að ekki sé ólokið afborgunum af stofnlánunum. Eins og tekið er fram í grg., nema þessar greiðslur, þ. e. a. s. áfallnar ógreiddar afborganir til Stofnlánasjóðs og Fiskveiðasjóðs, um 5,9 millj. kr. Í því sambandi er full ástæða til að benda á, að ef ekki væri veittur greiðslufrestur og ef því hefði verið að heilsa, að þessar afborganir hefðu verið greiddar, þá hefði komið þarna allmikið fé til umráða fyrir þessar lánsstofnanir, sem hægt hefði verið að verja til nýrra stofnlána. En víða er svo ástatt, að þessara stofnlána er mjög mikil þörf. Mörg fyrirtæki hafa gert sér vonir um að fá stofnlán, sérstaklega úr stofnlánadeildinni, en hafa alls ekki getað fengið þau, vegna þess að ekkert hefur verið fyrir hendi, og sums staðar hafa framkvæmdir jafnvel stöðvazt með öllu, vegna þess að ekki hefur verið hægt að veita þessi lán. Ég hygg því, að þetta, að nú kemur til mála að færa þessar afborganir „aftur fyrir“, þannig að þær komi ekki til með að verða innheimtar að svo stöddu, hljóti að verða sérstök hvöt fyrir þingið til þess að reyna að finna leið til þess, að hægt verði eigi að síður að veita nokkur stofnlán til þeirra, sem mesta þörf hafa fyrir þau, þó að dráttur verði á greiðslu umræddra afborgana. Það er áreiðanlega rík nauðsyn á því að gera einhverjar ráðstafanir í því sambandi, t. d. með því annaðhvort að sjá þessum lánsstofnunum fyrir nýju fjármagni eða t. d. að fara þá leið, sem bent hefur verið á hér á þinginu, að auka starfsfé fiskimálasjóðs. Frv. um það hefur, að því er ég hygg, verið lagt fyrir hv. Ed. Ég vil svo segja það um 2. gr. frv., að náttúrlega má gera ráð fyrir, að það geti komið til mála, að framkvæmd hennar þýði það, að meira eða minna af aðstoðarlánunum verði beinlínis gefið eftir, án þess að um aðrar eftirgjafir verði að ræða. En ákvæði gr. miða að því, að slíkar ráðstafanir verði hægt að gera án þess að fullnægt sé skilyrðum dýrtíðarl. um það efni, sem sé, að menn verði að ná samningum við aðra lánardrottna, en ríkissjóð. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu. Viðvíkjandi bráðabirgðalánum, sem veitt voru árin 1948 og 1949, er mér ekki kunnugt um, hvað þar var um háar upphæðir að ræða. Þetta eru lán sem bankarnir veittu síldveiðiskipunum með ábyrgð ríkissjóðs til þess að koma í veg fyrir, að þau hættu veiðum. Og ég ætla, að það sé ekki tekið fram í grg., hvað hér sé um háar upphæðir að ræða. Hv. þm. Borgf. og hv. þm. Siglf. hafa rætt hér nokkuð um sjóveðin fyrir sumarið 1949. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. sjútvmrh. muni ræða það mál.



Herra forseti. Út af aths., sem komið hafa hér fram, vildi ég segja í fyrsta lagi út af aths. hv. 1. þm. S-M. (EystJ), að ég er honum samdóma um, að vel gæti komið til álita að hafa 1. gr. frv. eitthvað víðtækari. En frv., eins og það liggur fyrir, er nú samið í fullu samræmi við löggjöf um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, sem það er bæði viðauki við og breyt. á, og í allri þeirri löggjöf er sérstaklega miðað við, hvað aðstoðina snertir, síldveiðimennina, vegna þeirra sérstöku óhappa, sem þeir hafa orðið fyrir. Hitt er svo til athugunar hjá hv. n., hvort fært væri að láta þessi ákvæði ná lengra, og er ég alveg samdóma hv. þm. um það, að vandræði geta verið hjá einstökum bátum tilfinnanleg, þó að þeir hafi ekki verið á síldveiðum, þó að þar sé ekki um eins samfelldan hóp að ræða, sem óheppnin hafi sett í kreppu. Það er sjálfsagt líka rétt athugað hjá hv. þm., að lagaheimild fyrir þessari aðstoð, sem ríkisstj. hefur í tvö sumur beitt sér fyrir, að veitt yrði, mun ekki vera til og er það réttmæt ábending, að það sé tekið til athugunar, þegar málið verður athugað í hv. n. Það mætti sjálfsagt koma fyrir í því þeirri heimild, til þess að gera þær aðgerðir að fullu löglegar, sem ég veit, að hv. þm. eru sammála um, að fyrrv. stjórn hafi gert rétt í að framkvæma. Hv. þm. Borgf. (PO) spurði, hvort ég liti svo á, að 2. gr. frv. fæli í sér heimild til þess að leysa inn sjóveðin nú. Ég verð að svara því neitandi, að hún gerir það ekki. Hann og hv. þm. Siglf. hafa undirstrikað nauðsynina á því, að eins eða hliðstæðar aðgerðir færu fram viðkomandi sjóveðunum nú og fram fóru 1945, 1947 og 1948. Á þetta mál var drepið fyrir skömmu af hv. þm. Ísaf. (FJ) hér í hv. þd., og gerði hann fyrirspurn út af þessu atriði, sem ég þá svaraði þannig, að það hefðu engin tilmæli borizt rn. um þess háttar aðgerðir, þ. e. sams konar aðgerðir á þessu hausti og í fyrra, ekki á neinn formlegan hátt, og lægju því í raun og veru ekki fyrir. Litlu síðar las ég það í einu dagblaðanna hér í sambandi við fundarskýrslu, og framkvæmdastjóri Landssambands íslenzkra útgerðarmanna borinn fyrir því, að hann hefði ítrekað farið þess á leit við sjávarútvegsmálarn., að þetta yrði gert. Ég kannaðist ekki við það og hringdi til hans og spurði, á hvaða hátt eða eftir hvaða leið eða í hvaða formi þessi tilmæli hefðu verið fram borin, því að mig ræki ekki minni til þess. Sagði hann þá, að þetta væri rangt eftir sér haft, og kannaðist við, að hann hefði ekki komið með neitt slíkt í rn. Ég skýt þessu hér inn í til skýringar. En fyrir mér stóð málið þannig í haust, að ég lagði þannig út þá þögn, sem yfir því hvíldi, að það væru ekki nema þá mjög lítil brögð að því, að sjóveðskuldir hefðu safnazt á sama hátt og gerðist á þeim árum, er kreppuráðstafanirnar hafa verið gerðar. Ein af ástæðunum fyrir því, að ég leit svo á, var sú; að ekkert lá fyrir um þetta efni frá neinum aðila, og önnur sú, að þar, sem ég þekkti bezt til, vissi ég til, að sjóveðskuldir höfðu ekki safnazt. Svo kann að vera, að einhverjir séu með sjóveðskröfur, sem er ólokið, en það er á það að minnast, að í þau skipti, sem aðstoð hefur verið veitt í þessum efnum, þá hefur ekki verið fyrir hendi sú löggjöf, sem nú er fyrir hendi um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, sem í II. kafla hefur ákvæði um aðstoð til síldarútvegsmanna, og það er einmitt sú aðstoð, sem hér er verið að reyna að víkka út með þessu frv. og gera öflugri. Ég skal játa, að það væri náttúrlega mjög þægilegt, ef maður væri þannig í stakk búinn að geta eftir hverja vertíð leyst inn frá því opinbera þessi sjóveð, sem safnast fyrir, vangreitt kaup. En ég ætla nú, samt sem áður, að hv. þm. muni nú líka dálítið skilja það, að ríkið má ekki vera í kapphlaupi við aðra aðila í því að leysa slíkar kröfur. Það er dálítil hætta í því fólgin, ef það verður að vana, að það þyki sjálfsagt, að ef einhver hluti bátanna getur ekki borgað kaup, þá sé það greitt úr ríkissjóði. Það væri mjög æskilegt að geta það. En hversu holl regla það væri, skal ég láta ósagt: Til dæmis á síðasta ári var vel úr þessu greitt og málið vel fyrir stjórnina lagt af aðilum, sem þá álitu vera mjög bágborið ástand, sem og var, hjá síldarútvegsmönnum. Og þá var tekinn upp sá háttur að fara ekki sömu braut og farin var 1945 og 1947, að fá lán til þess að leysa sjóveðin, heldur beinlínis veitt fé úr ríkissjóði til þess, því að 6 millj. kr. voru teknar upp á fjárl. fyrir árið 1949, sem ég lagði til, að beinlínis yrðu af hendi leystar til greiðslna í þessu skyni, að undangenginni rannsókn, sem þá fór fram, og gerði ég það til þess að reyna að hætta skuldasöfnun ríkissjóðs í þessu skyni. Þetta fór nú skaplega. Áætlunin reyndist að vísu heldur lág, og vegna þessa þurfti síðar að bæta við hálfri millj. kr., svo að 6½ millj. kr. gjöld voru sett í fjárl. í þessu skyni. Ef eitthvað svipað ætti nú að gera, væru tvær leiðir fyrir hendi, að taka lán, og sjálfsagt í bili í öllu falli, og líka væri sú leið fyrir hendi að taka upp fjárhæð í fjárl. í þessu skyni, sem ég af skiljanlegum ástæðum veit ekki á þessari stundu, hve þarf að vera mikil. Ég skal á hinn bóginn engan veginn taka fyrir það, að að einhverju leyti kynni að vera þörf á einhverjum aðgerðum í þessum efnum, en ég ætla að það sé ósannað, hve mikil eða víðtæk sú þörf er, og ég hef tilhneigingu til þess að ætla, að hún muni engan veginn vera eins mikil að vöxtum nú og hún var s. l. ár, en þá var fjárhæðin til þess að leysa þessi sjóveð um 6 millj. Ég tel, að um þetta megi ræða og athuga það, en sem sagt, menn verða að gera sér það ljóst, að það að fara út í slíka innlausn á sjóveði yrði ekki gert með öðru, en láni frá ríkinu. Það er náttúrlega satt, að menn verða leiðir á því, hvaða atvinnu sem þeir stunda, að fá ekki kaup sitt goldið, en ég held, að ef litið er á það, sem gerzt hefur 1947 og 1948 og raunverulega er verið að gera nú með framkvæmd skilanefndarl., þá verði ríkissjóði ekki borið á brýn, að hann hafi ekki í öll þessi skipti leitazt við að leysa þessi vandræði eftir föngum. En menn mega líka athuga, að það er ekki einasta þetta, sem þarf að reiða af hendi fyrir útgerðina af ríkisins hálfu, heldur sennilega öll þessi kreppulán líka og í viðbót þau bráðabirgðalán, sem ég minntist á, fyrir utan það fé, sem lagt er fram til styrktar útveginum beinlínis í fjárl. og líka sem uppbætur á útflutningsvörur. Þegar litið er á það, hvað þarfirnar eru margar og knýjandi, þá er það náttúrlega sjálfsögð skylda allra, sem um þetta mál fjalla, að auka ekki að óþörfu kröfur á ríkið í þessum efnum, en hins vegar er þeim jafnskylt að leita eftir leiðum til þess að leysa það, sem brýn nauðsyn krefur, að leyst sé, og þá líka sjóveðin, en einvörðungu að undangenginni mjög mikilli athugun. Þetta getur komið til umræðu meðal þeirra aðila og í þeirri hv. n., sem um þetta fjallar, en menn mega ekki horfa fram hjá því, að allar kröfur, sem samþykktar eru í þessum efnum, kosta fjárframlög af hálfu þess opinbera. Viðvíkjandi því, til hvaða n. mál þetta eigi að fara, virðist mér það ekki skipta miklu máli, og ætti það ekki að þurfa að skaða þetta mál neitt, þó að það væri látið ganga til fjhn., vegna þess að í því eru svo mörg atriði, sem vissulega eru fjárhagsatriði og þau stór. Virðist mér því rétt að halda sig við þá till., sem ég gerði í öndverðu, og sé ekki ástæðu til annars en fylgja þeirri venju, sem verið hefur varðandi sams konar löggjöf, sem gengið hefur í gegnum þingið, og verði þessu frv. vísað til fjhn. Hins vegar getur svo auðvitað hv. d. haft sinn hátt á því, ef henni sýnist annað og aðrir vilja gera till. um að beina málinu í aðra átt. Vil ég leyfa mér að láta í ljós það allt mitt, að ég ber jafnmikið traust til hv. fjhn. til þess að gera grein fyrir þessu máli eins og ég mundi bera til hv. sjútvn., og vona ég, að það verði ekki til trafala réttum framgangi málsins.



Ég skal nú ekki ræða miklu frekar um það, til hvaða n. málið eigi að fara. Samkvæmt eðli sínu, eins og frv. er hér, finnst mér það eigi tvímælalaust að fara til sjútvn. og að þeir menn, sem hv. d. hefur valið til þess að fjalla alveg sérstaklega um málefni sjávarútvegsins, ættu að hafa aðstöðu til þess öðrum fremur að vega og meta þá nauðsyn, sem hér er fyrir hendi um það, að sú fyrirgreiðsla, sem í þessu frv. felst, falli sjávarútvegsmönnum í skaut. Vil ég þess vegna gera það að till. minni og vænti, að hæstv. forseti taki það til athugunar, að þessu máli verði vísað til sjútvn., og sker þá hv. d. náttúrlega úr um það. Ég tel það ekki vera rök í þessu máli, þó að samskonar mál og þetta væri í fjhn. á síðasta þingi eða fyrir síðustu áramót, eins og ég gerði grein fyrir í fyrri ræðu minni, og skal ég ekki fjölyrða um það frekar. Hæstv. atvmrh. hefur nú upplýst hér, að ekki muni hafa borizt óskir til sjútvmrn. frá útgerðarmönnum um það, að þeim yrði veitt aðstoð til þess að létta á þeim vegna þeirra sjóveða, sem á þeim hvíla og halda allri útgerð að sjálfsögðu að meira eða minna leyti þar af leiðandi í óvirku ástandi. Það er nú svo, að sá aðili, sem sérstaklega kæmi hér til greina fyrir hönd útvegsmanna, Landssamband íslenzkra útvegsmanna, er að hefja hér sinn árlega aðalfund núna þessa dagana, og máske stafar það af því, að nokkur dráttur hefur orðið á því hjá landssambandinu að halda þennan fund, að þessum óskum hefur ekki enn sem komið er verið komið á framfæri. Þó ætla ég, að allmargir, sem búa við það erfiðleikaástand, sem óleystar sjóveðskröfur valda, hafi átt tal um þetta við þá skilanefnd, sem nú situr á rökstólum og hefur þetta mál til meðferðar. Og máske stafar þetta nokkuð af því, að ýmsir menn hafi ekki snúið sér beint til sjútvmrn. eða litið á það sem þann aðila, sem þeir ættu að beina máli sínu til í þessum efnum, þó að það sé kannske á misskilningi byggt. Ég ætla þess vegna, að óskir komi áreiðanlega fram um þetta, svo mjög sem skórinn kreppir að hjá ýmsum, sem voru á síldveiðum á s. l. sumri, vegna þess að þeir hafa ekki getað leyst öll sjóveð sökum aflabrests, sem hefur verið mjög mikill og því miður mjög almennur. Hitt er náttúrlega alveg rétt - já, ég beindi máli mínu til hæstv. ráðh., sem heldur nú uppi einkaviðræðum -, að það ætlast enginn til, að hæstv. ríkisstj. eða Alþingi hafi á hendi neitt framboð að fyrra bragði um fjárframlög í slíkum efnum, og kemur vitanlega ekki til greina að veita neina slíka aðstoð nema brýn og óhjákvæmileg nauðsyn sé fyrir hendi í þessum efnum. Ég ætla, að ekki sé hægt að bera þeim á brýn, sem staðið hafa fyrir þessum málum af hálfu hins opinbera, eins og kannske mátti skilja á hæstv. fjmrh., að þeir hafi gert gyllingar til, að sjávarútvegsmenn væru að óþörfu að bera fram slíkar óskir til þess opinbera. Það er síður en svo, enda hefur ekki verið gripið inn í að þessu leyti, nema óhjákvæmileg nauðsyn hafi verið fyrir hendi, og er það vitanlega ekki mín meining, sem held því fram, að nú sé þannig ástatt, að ekki verði hjá því komizt að fara þessa leið, að það sé gert öðruvísi, en að þrautprófuð og ótvíræð nauðsyn sé fyrir hendi til þess að koma bátaflotanum í virkt ástand. Ég veit ákaflega vel, að það eru vissulega fyrir hendi fullkomnir erfiðleikar hjá ríkissjóði að inna slíkar greiðslur af hendi. Þó að hæstv. fyrrv. fjmrh. sé þessu náttúrlega allra manna kunnugastur, þá þekkjum við, sem á þingi sitjum, þá erfiðleika, sem þarna er um að ræða. En hinu verður ekki litið fram hjá, að eina vonin til þess, að úr geti rætzt um þessa erfiðleika, er sú, að atvinnuvegir landsmanna og þá einkum þeir, sem standa undir framleiðslunni, geti gengið, og annað er það vitanlega ekki, sem réttlætir það, að undir vissum kringumstæðum sé hlaupið undir bagga, þegar sérstaklega stendur á, eins og hér hefur átt sér stað undanfarið með síldveiðiflotann vegna hins þráendurtekna aflabrests á síldveiðunum. Ég geng þess því ekki dulinn, að það mun ekki vera til fé í ríkiskassanum til þess að inna af hendi slíkar greiðslur, heldur mundi verða að grípa til þess í bili að taka lán til þess að geta innt þetta af hendi. - Það er líka á fleiri sviðum, sem verið er að fara inn á þá braut, sem fullkomin ástæða er til að líta á, bæði af hæstv. ríkisstj. og Alþ. Ég get bent á eitt slíkt dæmi, sem nú liggur fyrir mjög augljóslega. Hér var á síðasta þingi í þinglokin samþykkt heimild til handa ríkisstj. að verja 4 millj. kr. til uppbóta á laun starfsmanna ríkisins árið 1949. Þetta hefur snúizt þannig í höndum fyrrv. ríkisstj., að eins og stofnað hefur verið til greiðslnanna, hafa þær þrefaldazt, þannig að gert er ráð fyrir, að árleg útgjöld af þessum sökum verði ekki 4 millj. kr., heldur 12 millj. Ég sé ekki, að í fjárlfrv. því, sem lagt hefur verið fram nú, sé gert ráð fyrir tekjum til þess að standa undir svona miklum aukagreiðslum í launum, ég hef ekki fundið það. Eins er ástatt um þessar till., sem hér liggja fyrir, að þær eru ekki byggðar á því, að hægt sé að inna þessar greiðslur af hendi, og ekki á því, að enn sé búið að sjá fyrir þessum tekjum á næsta ári, og máske hefur orðið að taka lán til þess að inna af hendi þessar greiðslur, sem þegar er búið að greiða. - Ég bendi á þetta út af því, sem hæstv. ráðh. sagði í sambandi við það, að slíkar ráðstafanir þyrfti að gera í sambandi við hjálp til útvegsins, en ég tel líka rétt að hafa það í huga með aðrar greiðslur, sem eins stendur á um.



Herra forseti. Ég vildi aðeins minna á það í þessu sambandi, að hliðstæðu máli við þetta hefur áður verið vísað til fjhn., en það var frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. vegna lántöku fyrir þá, sem stunduðu síldveiðar á þessu sumri. Út af því, sem hv. þm. Borgf. (PO) sagði, vil ég taka það fram, að ég mælti ekki á móti því sérstaklega, að aðstoðarlán væru gefin eftir, en ég sagði, að sumar ráðstafanir væru þýðingarmeiri, t. d. þær, sem um getur í 1. gr. frv., þýðingarmeiri t. d. en ráðstafanir 2. gr. Hitt er svo annað, að eftirgjöf lána er vandaverk í framkvæmd. En um þetta skal ég ekki fjölyrða, en vil aðeins skjóta því fram í sambandi við sjóveðin, að þar er um að ræða vafasamt úrræði frá sjónarmiði sjómanna, ef ár eftir ár á að heimila ríkisstj. að innleysa þau. Það mundi ekki flýta fyrir því, að sjómenn fengju kauptryggingu greidda. Annars er það rétt, að svo miklu leyti sem mér er það kunnugt, að ekki mun hafa borið á því eins mjög nú og í fyrra sumar, að kaup síldveiðisjómanna væri ógreitt.