Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í lögum um söluskatt eru fyrirmæli um það, að 1/5 hluti skattsins skuli renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Í því frv., sem hér liggur fyrir, þar sem ákveðin er mikil hækkun á söluskattinum, er hins vegar tekið fram, að jöfnunarsjóður sveitarfélaga skuli ekki fá neitt af þessari hækkun. Þetta verður að teljast ósanngjarnt. Sívaxandi dýrtíð bitnar á sveitarsjóðunum ekki síður en á öðrum aðilum, og sveitarfélögin hafa því fulla þörf fyrir að fá sinn hluta af þessari skatthækkun, eins og þeim skatti, sem fyrir er. Minni hl. fjhn. vill því leyfa sér að flytja brtt. um þetta atriði í frv., um það, að síðasta mgr. 5. gr. falli niður. Brtt. er skrifleg, og ég vil því mælast til þess við hæstv, forseta, að hann leiti afbrigða og hún megi koma fyrir.



Herra forseti. Það mun að sjálfsögðu ekki breyta miklu um meðferð og afgreiðslu þessa máls, þó að umr. um það verði lengdar hér í hv. d. Það er auðséð, að hæstv. ríkisstj. er búin að ákveða það, sem hún ætlar að gera, og hún ætlar ekki neinum ráðum að taka, heldur fara svo fram eins og stefnt er að í þessu frv. Mér finnst þó rétt að láta þetta mál ekki svo fara í gegn við 3. umr., að ekki sé nokkuð á það minnzt. Ég held, að ég rifji það þá fyrst upp, sem mér kom einna fyrst í hug, þegar ég sá þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það rifjar upp fyrir mér atburð úr einni af Íslendingasögunum, sem mér finnst að hafi komið býsna oft fyrir hjá hæstv. ríkisstj. og mér finnst að lýsi hugarfari, sem illa fari hér á Alþingi, og erfitt muni verða að leysa mál farsællega, meðan það hugarfar er ríkjandi hjá æðstu stjórn landsins. Ég býst við og veit það, að allir hv. þm. kannast við þennan atburð, og þarf þess vegna ekki að rekja hann í löngu máli, en ég á við það, að þegar það gerðist samkv. sögu Gunnlaugs ormstungu, að þeir hinir gömlu félagar, Gunnlaugur og Hrafn, háðu einvígi og því hafði raunverulega lokið með ósigri Hrafns, þá bað hann Gunnlaug um að gefa sér svaladrykk, sem Gunnlaugur fúslega gerði, en hinn notaði svo tækifærið til þess að koma á hann höggi, sem særði hann til ólífis. Mér virðist, að framkoma hæstv. ríkisstj. í þessu máli minni nokkuð á framkomu Hrafns og hafi gert það allt of oft. Það urðu hér á s.l. hausti átök á milli vinnustéttanna og hæstv. ríkisstj. Ég þarf ekki að rekja þessi átök, vegna þess að þau eru öllum þm. í fersku minni. Þessu einvígi vinnustéttanna og ríkisstj. lauk með því, að ríkisstj, tapaði fullkomlega leiknum. Hins vegar verður ekki annað sagt en vinnustéttirnar hafi haldið með fullkomnum drengskap á þessu máli, vegna þess að þær sömdu, a.m.k. láglaunastéttirnar, um miklu minni kjarabætur en sannanlegt er að þær hafa þörf fyrir, eins og hér hefur verið rakið, en tóku á þann hátt tillit til þeirra aðstæðna, sem eru í þjóðfélaginu. Slíkri framkomu vinnustéttanna hefði átt að svara með drengskap, slíkri framkomu vinnustéttanna hefði átt að svara með góðvild, eins og hæstv. forsrh. lætur sér svo tíðrætt um að vekja máls á hér í þingsölunum. Ríkisstj. átti að bregðast hér við, þegar þannig var á málum haldið af hálfu vinnustéttanna, á þann hátt að koma til móts við þær af drengskap og góðvild. En því miður hefur ríkisstj. ekki farið þannig að. Ríkisstj. hefur farið að eins og Hrafn. í stað þess að svara með drengskap og góðvild svarar hún með því frv., sem hér liggur fyrir, frv., sem felur í sér að taka raunverulega aftur það að mjög verulegu leyti, sem vinnustéttirnar áunnu sér með þeim tiltölulega hóflegu kjarabótum, sem þær fengu á s.l. hausti. Hér er lagt til hvorki meira né minna að algerlega þarflausu, eins og hefur verið rakið í hv. deild, og ég þarf ekki að endurtaka það, - hér er lagt til hvorki meira né minna en að hækka álögur á almenningi um 300 millj, kr. á ári, eða um 160 kr. á hvert mannsbarn í landinu, eða um 6400 kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu, því þó að það sé tölulega hægt að halda því fram, að í fyrstu hafi þessi hækkun söluskattsins kannske ekki öllu meiri áhrif á framfærsluvísitöluna en 2 stiga hækkun, þá vita allir, að það er ekki nema það, sem kemur allra fyrst inn í hana. Þessar hækkanir á söluskattinum og vísitölunni koma svo til með að hafa í för með sér alls konar víxlhækkanir, og þannig gengur þetta koll af kolli, svo að innan tíðar hafa þessar álögur, þessar 300 millj., dreifzt á allan almenning. Þá eru þetta orðnar álögur, sem nema hvorki meira né minna en 6400 kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu í landinu. Það er með þessum hætti, sem hæstv. ríkisstj. svarar hinum hóflegu kaupsamningum, er verkalýðsfélögin fengu fram í s.l. mánuði, að leggja að algerlega óþörfu 6400 kr., skatt á hverja 4 manna fjölskyldu í landinu. Við Íslendingar höfum haft við mikinn vanda að stríða í efnahagsmálum okkar á undanförnum árum. En það er alveg víst, að sá vandi verður ekki leystur fyrr en þeir, sem með völdin fara, reyna að taka á málunum með góðvild og skilningi og sætta sig við það, þótt þeir í einhverjum einstökum málum kunni að hafa beðið ósigur, þegar þeir hafa haft rangt fyrir sér, en svara því ekki með ofstopa og offorsi. Sá leikur, sem hér var leikinn sumarið 1961, þegar vinnustéttirnar höfðu knúið fram mjög hóflega kauphækkun, sýnir okkur kannske gleggst, hvernig ekki á að halda á málum. Ríkisstj. hafði beðið ósigur þá í því einvígi, alveg eins og Hrafn hafði tapað fyrir Gunnlaugi í því einvígi, sem ég minntist á áðan. Vinnustéttirnar höfðu þá knúið fram svo hóflegar kauphækkanir, að það var engin þörf á því fyrir stjórnarvöldin að gera neinar sér, stakar gagnráðstafanir, og það, sem stjórnarvöldin áttu þá að gera, var að taka á þessum málum með skilningi og góðvild. En í staðinn fyrir það var steypt yfir hinni gersamlega óþörfu gengislækkun sumarið 1961, með þeim óhugnanlegu afleiðingum fyrir atvinnuvegi og fjármál landsins, sem öllum þm. er kunnugt um og ekki þarf að rekja hér. Þetta sýnir bezt, hvernig fer, þegar valdhafar landsins láta stjórnast af hefndarhug og ofbeldishug í staðinn fyrir að reyna að taka á málum með skilningi og góðvild. Það mun hafa verið rifjað hér upp af hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins, hvernig danska stjórnin hélt á þessum málum á s.l. vetri, þegar sérstakar efnahagsráðstafanir voru gerðar þar í landi. Það, sem danska stjórnin gerði til þess að reyna að leysa efnahagsmálin í Danmörku á s.l. vetri, var ekki að fara að vinnustéttunum með offorsi. Það var ekki að fara að þessum málum þannig eins og hún hefði öll völd og alla möguleika í sínum höndum og þyrfti ekki við neina að ræða. Það, sem danska stjórnin gerði, þegar hún vann að lausn efnahagsmálanna þar í landi á s.l. ári, var í fyrsta lagi að snúa sér til vinnustéttanna, alþýðusamtakanna, og ná samkomulagi við þau um það, sem gera ætti, og það var í öðru lagi að snúa sér til stjórnarandstöðuflokkanna á þinginu og reyna að leysa þau mál í samkomulagi við þá. Sem sagt, það fyrsta, sem danska stjórnin gerði til lausnar þessum málum, var að reyna að skapa sem víðtækast samkomulag um lausnina, með því í fyrsta lagi að ræða við fulltrúa vinnustéttanna, verkalýðssamtökin, og í öðru lagi með því að ræða við stjórnarandstöðuna á þingi um það, sem gera þyrfti, og sjá, hvort ekki næðist samkomulag um allsherjarlausn milli allra flokka þingsins um það, sem gera þyrfti. Hefur hæstv. ríkisstj. haft þau vinnubrögð í sambandi við þetta mál? Hefur hún rætt um það við vinnustéttirnar, hvort það væri þörf á að gera þessar ráðstafanir eða hvernig þær skyldu gerðar? Nei, hún hefur vissulega ekki talað við fulltrúa vinnustéttanna, alþýðusamtökin, um þessi mál. Og hefur kannske hæstv. ríkisstj. haft þann hátt á, eins og danska stjórnin, að ræða um það við stjórnarandstöðuna á Alþingi, hvort hægt væri að ná einhverju samkomulagi um þessi mál? Nei, hæstv. ríkisstjórn hefur ekki haft þann hátt á. Hún hefur bæði vanrækt að ræða við fulltrúa vinnustéttanna, verkalýðssamtökin, og hún hefur ekki minnzt neitt á samkomulag um þessi mál við stjórnarandstöðuna á Alþ. Hún hefur farið gersamlega öfugt að við það, sem danska stjórnin gerði á s.l. ári og hæstv. fjmrh. var að vitna til. Og hæstv. ríkisstj. gerir meira. Við framsóknarmenn höfum bent á það í sambandi við meðferð þessa máls hér á þinginu, að þessi mál væru komin í svo algert strand, að það væri eðlilegt, að þingflokkarnir allir reyndu að koma sér saman um lausn þeirra án tillits til þess, hverjir sætu í stjórn eða stjórn ekki, og með þeirri till., sem fulltrúar Framsfl. í fjhn. hafa flutt hér á þinginu í dag, var boðin framrétt hönd stjórnarandstöðunnar til þess að athuga, hvort það væri ekki möguleiki á að stjórn og stjórnarandstaða gætu staðið að lausn þessara mála, eins og átti sér stað í Danmörku á s.l. ári. Hvernig hefur hæstv. ríkisstj. svarað þessu tilboði? Hún hefur svarað því með því að hafna því algerlega og fella það hér í hv. d. fyrir nokkrum klukkustundum. Það er á þennan hátt, sem hæstv. ríkisstj. vinnur, að forðast eins og hún framast getur að leita nokkurs samkomulags um það, sem gert er, heldur fara sínu einu fram og reyna að hefna fyrir það, ef hún bíður ósigur við vinnustéttirnar og þeim tekst að knýja fram mjög hóflegar kauphækkanir, eins og átti sér stað sumarið 1961 og nú aftur á s.l. hausti. Ríkisstj. er jafnan haldin sama hugarfarinu og Hrafn að reyna að hefna fyrir sig, þegar hún telur sig hafa orðið fyrir miklum ósigri, sem oft og tíðum er kannske ekki ósigur fyrir ríkisstj., heldur má hún þakka eða fagna þeim úrslitum, sem orðið hafa, þó að henni hafi ekki tekizt að koma sínum málum fram. En þrátt fyrir það er það ekki þannig, sem hún lítur á málin. Það er alltaf hefndarhugurinn, sem stjórnar gerðum hennar fyrst og fremst. Og það á vissulega mikinn þátt í því óefni, sem íslenzk efnahagsmál eru komin í nú í dag. Það, sem mér finnst þess vegna sérstök ástæða til þess að árétta við meðferð þessa máls, áður en það verður endanlega afgreitt frá Alþ., er, að hæstv. ríkisstj. á ekki að láta ofbeldishuginn, á ekki að láta hefndarhuginn stjórna sínum gerðum í þessum málum. Hæstv. ríkisstj. á miklu frekar að hugsa um að reyna að ná samkomulagi um þessi mál á breiðum grundvelli við vinnustéttirnar og við fulltrúa stjórnarandstöðunnar hér á Alþ., til þess að reyna að vinna að sem farsælastri lausn þessara mála. Ríkisstj. á að halda á þessum málum með svipuðum hætti og danska ríkisstj. gerði, en ekki taka Hrafn sér til fyrirmyndar. Mér finnst rétt, áður en þetta mál verður afgreitt hér frá hv. d., að rifja það upp í stuttu máli, hverju var lofað hér í þessari sömu hv. d., þegar viðreisnin var boðuð og tilkynnt af þáv. forsrh. fyrir 4 árum, og að hverju átti þá að stefna og hvernig hefur tekizt að koma því fram. Hæstv. þáv. forsrh. í þeirri framsöguræðu, sem hann flutti, þegar hann lagði viðreisnarfrv. fyrir Alþ., sagði, að það væri sérstaklega stefnt að sex meginatriðum með þeirri stefnu, sem nú ætti að taka upp og bjarga ætti efnahagsmálum landsins og tryggja fatsæla framtíð um komandi ár. Og skal ég nú rifja þessi sex atriði upp og minnast síðan á það í stuttu máli, hvernig hefur tekizt að koma þeim fram. Fyrsti megintilgangurinn, sagði þáv. hæstv. forsrh., væri að leiðrétta gengisskráninguna og afnema uppbótakerfið á þann hátt. Blasir það nú við í dag, að uppbótakerfið hafi verið afnumið? Er ekki enn þá á hinum ólíklegustu sviðum alls konar uppbótum haldið uppi? Og er ekki einmitt hér í dag fyrir forustu ríkisstj. verið að samþykkja eitthvert það mesta uppbótafrv., sem nokkru sinni hefur verið samþ. hér á Alþ.? Það er ekki aðeins, að það sé verið að samþykkja uppbætur til frystihúsanna, uppbætur til togaranna, heldur er nú verið að samþykkja uppbætur á allt fiskverð, svo að uppbótakerfið er orðið eins víðtækt núna og það var, þegar viðreisnin var tekin upp á sínum tíma. Og það er jafnvel gengið miklu lengra í þessa átt en nokkru sinni hefur áður verið gert, því að ég minnist þess ekki, að áður fyrr hafi útgerðarmenn fengið uppbætur fyrir það að gera skipin ekki út. En nú sýnist mér, að þeir togaraeigendur, sem ekki hafa gert út á síðasta ári, eigi að fá uppbætur fyrir það ár, ef þeir aðeins láta skipin fara eitthvað af stað á þessu ári. Ég held, að það sé ekki fordæmi fyrir því, að slíkar uppbætur hafi átt sér stað áður. Annað atriðið, sem hæstv. forsrh. þáv. sagði að stefnt væri að með viðreisninni, var að hindra kjaraskerðingu af völdum dýrtíðar. Það átti að vera annað meginatriðið að hindra kjaraskerðingu af völdum dýrtíðar. Hefur það átt sér stað? Finnst mönnum, að sú stjórnarstefna, sem hefur ríkt í landinu á undanförnum 4 árum, hafi falið það í sér að hindra kjaraskerðingu af völdum dýrtíðar? Ég held, að á engum tíma áður hafi átt sér stað meiri kjaraskerðing af völdum dýrtíðar en einmitt á þessum 4 árum. Það hefur verið rakið hér við þessar umr. t.d., hvað kaupmáttur tímakaups verkamanna hefur versnað stórkostlega á þessu tímabili, þannig að kaupmáttur tímakaups verkamanna er nú mun minni en hann var árin 1953 og 1959, áður en viðreisnin kom til sögunnar. Og það hefur verið reiknað út af einum þeim forustumanni bændastéttarinnar, sem bezt hefur kynnt sér þessi mál, Hermóði Guðmundssyni í Árnesi, að bændur þyrftu nú að hafa um 20% hærra verð fyrir afurðir sínar, ef þeir ættu að búa við sömu afkomu og þeir höfðu 1958. Það er á þennan hátt, sem viðreisnarstefnan hefur haft áhrif til að hindra kjaraskerðingu af völdum dýrtíðar, eins og lofað var, þegar hún var sett á sínum tíma. Þriðja atriðið, sem átti að stefna að með viðreisninni, var að afstýra kapphlaupi milli kaupgjalds og verðlags. Minnast menn þess, að kapphlaup milli kaupgjalds og verðlags hafi nokkru sinni verið meira en einmitt á þessum árum? Ég held, að það sé ekki hægt í okkar sögu að nefna nokkur 4 ár, þegar kapphlaupið milli verðlags og kaupgjalds hefur verið meira en einmitt á þessum 4 árum, síðan viðreisnin kom til sögunnar, svo að gersamlega hefur hún misheppnazt hvað þetta snertir, enda var það vitanlegt og t.d. bent á af mér og fleirum, þegar viðreisnarlögin voru til meðferðar hér á Alþ. fyrir 4 árum, að afnám vísitöluuppbótanna, sem þá átti sér stað, mundi ekki verða til þess að draga úr þessu kapphlaupi, heldur mundi verða til þess að auka það, því að nær hvarvetna í öðrum löndum, þar sem kaupsamningar hafa verið gerðir til langs tíma, hefur það verið eitt grundvallaratriði, að annaðhvort væri samið um dýrtíðaruppbætur, sem yrðu á þessu tímabili, ellegar kaupið yrði laust og samningarnir féllu úr gildi, ef dýrtíðin færi yfir visst stig. Og þetta er alveg nauðsynlegt öryggi fyrir vinnustéttirnar, ef þær eiga að semja til langs tíma, annaðhvort að fá dýrtíðaruppbætur eða þá að samningarnir verði lausir, ef dýrtíðin fer yfir visst stig. Það var eitt af úrræðum viðreisnarinnar að fella dýrtíðaruppbæturnar úr gildi, og þannig þóttist ríkisstj. ætla að koma í veg fyrir kapphlaupið á milli verðlags og kaupgjalds. En reynslan var að sjálfsögðu sú, að þegar búið var að fella niður þessa tryggingu, sem launastéttirnar höfðu, voru þær ófúsari til þess að semja til eins langs tíma og áður, og þá fóru þær bara aðra leið til þess að fá kjarabætur fram. Þá urðu þær að fara að fjölga kaupdeilum og verkföllum til að tryggja sinn hag, og það varð til að auka þetta kapphlaup, en ekki til að draga úr því. Og það er ein meginorsökin til þess ásamt dýrtíðarstefnu ríkisstj., að kapphlaupið milli verðlags og kaupgjalds hefur aldrei verið meira en einmitt á þessum í fjórum árum og aldrei meira þó en á þessu seinasta stjórnarári viðreisnarinnar. Þá kem ég að fjórða atriðinu, sem sagt var að stefnt væri að með viðreisninni. Þetta atriði var að gera róttækar ráðstafanir gegn verðþenslu. Hvernig hafa nú þessar róttæku ráðstafanir gegn verðþenslu verkað, sem gerðar voru? Hefur verðþenslan kannske ekki verið miklu minni í landinu á undanförnum árum en áður var? Hefur þá ekki viðreisnin alltaf borið árangur að þessu leyti? Jú, hún hefur borið þann árangur að þessu leyti, að verðþensla í landinu hefur aldrei verið meiri og geigvænlegri en einmitt á þessum tíma og aldrei meiri þó en á seinasta ári eða jafnvel eins og hún er nú í dag. Þannig hafa efndirnar orðið hvað þetta snertir á því loforði eða því stefnumarki að draga úr verðþenslunni í landinu. Enda var vitanlegt, að það er ekki til nein stefna, sem ýtir meira undir verðþenslu heldur en sú stefna hæstv. ríkisstj, að vera ýmist að fella gengið eða hækka söluskattana. Þetta þýðir það, að framkvæmdir verða alltaf dýrari og dýrari, og þegar menn búast við því á hverju ári, að annaðhvort lækki hæstv. ríkisstj. gengið ellegar hækki söluskattinn, þá reyna menn að sjálfsögðu að ljúka sínum framkvæmdum sem allra fyrst, áður en ný gengisfelling eða ný hækkun söluskattsins skellur yfir. Það keppast allir við að koma sínum framkvæmdum áfram, áður en einhver ný hækkun kemur, sem er það lögmál, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt, annaðhvort að lækka gengið árlega ellegar þá að hækka söluskattana og tollana. Það er þessi ótti, annaðhvort við nýtt gengisfall eða nýja söluskattshækkun, sem veldur því, að allir vilja ljúka sér af sem allra fyrst, komast hjá þeim hækkunum, sem fram undan eru, meðan þessari stjórnarstefnu er fylgt, sem veldur því, að verðþensla hefur orðið meiri í landinu eða verðbólga á undanförnum árum og mun verða óviðráðanleg, á meðan þessari stefnu hæstv. ríkisstj. er fylgt. Þá kem ég að fimmta atriðinu, sem átti að stefna að með viðreisninni fyrir fjórum árum. Þetta atriði hljóðaði um það að afnema haftakerfið. Það átti að afnema öll höft í landinu eða a.m.k. gera eins mikið að því og mögulegt var. Ég held, að þeir, sem fást við atvinnurekstur og verzlun í dag, hafi raunverulega ekki kynnzt verri og meiri höftum en lánsfjárhöftum hæstv. ríkisstj. Ég held, að það sé varla til sá atvinnurekandi í landinu eða sú verzlun í landinu, sem kvartar ekki undan þessum höftum. Ég held, að það verði að fara til þeirra tíma, þegar íslendingar voru ekki sjálfráðir í landinu, til þess að finna hliðstæð lánsfjárhöft og þau, sem eru í landinu í dag. Og ég held líka, að það verði að fara nokkuð langt, ef við förum til annarra landa, til þess að finna eins víðtæk verðlagshöft og þau, sem nú gilda í landinu. Og þó að því sé haldið fram, að þessi verðlagshöft eigi að vera til þess að vernda neytendur og tryggja lágt vöruverð í landinu, dreg ég mjög í efa, hvort svo sé og verðlagshöftin nái tilgangi sínum á þann hátt. Ég hef þá trú, að það mundi vera neytendum miklu hagstæðara, ef tekið væri upp svipað fyrirkomulag og hjá jafnaðarmönnum á Norðurlöndum, að verzlunin væri látin frjálsari í þessum efnum, en hins vegar yrði að sjálfsögðu að tryggja það, eins og þar er gert, að verzlun hefði þá nægilegt veltufé eða lánsfé til að geta haldið uppi nægjanlegri samkeppni. Það er að vísu eitt frumskilyrði þess, að hægt sé að gera verzlunina frjálsari en nú er. En það er mín trú, að ef leyfð væri samkeppni milli kaupmanna og kaupfélaga á þeim grundvelli, mundu neytendur búa á mörgum sviðum við hagstæðara verðlag en þeir búa við í dag. Og að minnsta kosti er það svo, að þar sem frelsið fær að ríkja í þessum efnum, eins og annars staðar á Norðurlöndum, búa launastéttirnar við hagstæðari afkomu en þær búa við hér í dag á Íslandi og það mörgum sinnum hagstæðari. Ég skal viðurkenna það, að það geti verið undir vissum kringumstæðum, t.d. þegar vöruskortur er, og jafnvel fleirum, þörf á mjög víðtækum verðlagshöftum, en ég óttast það, að þegar þessi höft haldast til lengdar, verði þau verzluninni á margan hátt alls konar fjötur um fót, valdi óheilbrigði, valdi samkeppnisskorti og þess vegna nái þau ekki þeim tilgangi oft og tíðum, sem þeim er ætlað að hafa, þ.e. að tryggja neytendum hagstæðara verð á vörunum. Þá kem ég að sjötta og seinasta atriðinu, sem átti að stefna að með viðreisninni fyrir 4 árum, og það var að taka upp víðtæka endurskoðun á fjármálum ríkisins og koma þeim í heilbrigðara horf. Hvernig hefur það nú gengið? Jú, það hefur m.a. gengið þannig, að hvers konar neyzluskattar, sem eru þungbærastir fyrir þá efnaminni og alveg sérstaklega þungbærir fyrir stóra fjölskyldu, hafa verið auknir, - hvers konar slíkir skattar hafa verið auknir alveg stórkostlega og það svo mjög, að í dag nema álögurnar, sem lagðar eru á landsmenn af ríkinu, þrisvar sinnum hærri upphæð en fyrir 5 árum. Ríkisálögurnar hafa hvorki meira né minna en þrefaldazt á þessum tíma. Það er árangurinn af endurskoðun á fjármálum ríkisins hvað tekjuhliðina snertir. Hefur þá ekki orðið einhver árangur af þessari endurskoðun hvað útgjaldahliðina snertir? Hefur ekki átt sér stað einhver sparnaður í ríkisrekstrinum og aukin vinnuhagræðing og annað þess háttar, eins og stundum hefur verið talað hér um, afnumin alls konar óþarfa embætti, sem sagt var að hefðu verið stofnuð í tíð vinstri stjórnarinnar, og dregið úr alls konar óhófsútgjöldum sem sagt var að þá hefðu átt sér stað? Ég held, að þó að væri gerð út sérstök nefnd til að leita að þeim sparnaði, sem hefur átt sér stað í ríkisrekstrinum á undanförnum árum, sé harla erfitt að finna hann. En hitt yrði mjög auðvelt, að finna dæmi um alls konar hækkanir, sem hafa átt sér stað á þessu tímabili, eins og sést líka bezt á því, að það hefur þurft hvorki meira né minna en þrefalda þær álögur, sem ríkið leggur á almenning, á þessum tíma. Ég hef þá rakið í stuttu máli þau meginatriði, sem sagt var á sínum tíma að stefnt væri að með viðreisninni, - og hvernig hefur heppnazt að koma þeim fram? Ég held, að ég þurfi ekki að rekja þetta lengra til að sýna það, að hvert einasta atriði af þessum öllum hefur fullkornlega misheppnazt og það, sem blasir við í þessum efnum í dag, er allt annað en það, sem lofað var. Og ég er viss um það, að ef slíkt hefði átt sér stað í öðrum löndum, þar sem lýðræðisstjórn og þingræðisstjórn eru enn í heiðri hafðar, mundu þeir valdhafar, sem svo gersamlega hafa vanefnt allt, sem þeir lofuðu og ætluðu að koma í framkvæmd, mundu þeir valdhafar sjá sóma sinn í því að leggja niður völdin og láta þjóðina fá tækifæri til að dæma um þeirra aðgerðir á ný. Og ég held, að úr því sem komið er, sé það hið eina heiðarlega, sem hæstv. ríkisstj. getur gert eftir þá algeru misheppnun, sem hefur orðið á öllum þeim loforðum, sem hún gaf Alþingi og hún gaf þjóðinni á þeim tíma, þegar hún hóf hina svokölluðu viðreisnarstefnu.



Herra forseti. Ég hef því miður lítið getað fylgzt með umr. um þetta stóra mál, þetta sérkennilega og skrýtna mál, og þykir leitt, að ég kem hér inn í umr. fyrst við 3. umr. En ekki þarf nú að harma það, vegna þess að með minni þátttöku í umr. á fyrra stigi málsins hefðu varla opnazt neinar leiðir til þess að fá þetta skrýtna frv. lagfært eitthvað, það hefur verið hér reynt af báðum stjórnarandstöðuflokkunum og engu fengizt um þokað. Seinasti ræðumaður, hv. 5. þm. Reykv., minnti hér nokkuð á, á hvaða grundvelli stefna hæstv. ríkisstj. hefur verið í aðalatriðum reist og hverju hún hefur lofað, og komst að þeirri niðurstöðu, að flest þessi stærstu loforð sín hefði hún vanefnt. Ég hafði hugsað mér að minna á, þó að ég búist nú við, að það sé flestum Íslendingum í fersku minni, að eitt meginloforð, eitt grundvallaratriði stjórnarstefnu þessarar hæstv. ríkisstj. var það, að nú skyldi hætt við allar kákráðstafanir og lapparí í þjónustu sjávarútvegs og fiskiðnaðar. Nú skyldi skorið fyrir meinin, nú skyldi lagður varanlegur grundvöllur að heilbrigðri fjárhagsafkomu og rekstraröryggi sjávarútvegsins og fiskiðnaðarins. Það skyldu gerðar ráðstafanir af viti í eitt skipti fyrir öll, ekkert kák lengur. Sjávarútveginum skyldi komið á öruggan rekstrargrundvöll án uppbóta og styrkja, og alveg sérstök áherzla var lögð á, að það ætti að hverfa frá hinum fyrirlitlegu uppbótum. Styrki átti ekki að þurfa, en uppbætur urðu bannorð framan af ferli þessarar hæstv. stjórnar, eins og dans hafði lengi verið bannorð í ríkisstj., frá því að Björn Ólafsson varð ráðh., þá var bannorðið þar dans, og þá tóku félög og fyrirtæki, sem héldu dansleiki, bara upp á því að segja: hljómsveit spilar, og komust þannig hjá því að nefna dans. Bannorðið hjá ríkisstj. var: uppbætur. Og nú sjáum við hér framan í frv., sem bendir til þess, að þeir Íslendingar séu til, sem séu búnir að gleyma öllum fögru loforðunum um varanlegar ráðstafanir til handa sjávarútvegi og fiskiðnaði, loforðunum um að koma honum á öruggan rekstrargrundvöll og hverfa frá öllum uppbótum og styrkjum. Og hvaða Íslendingar ætli það séu, sem ekki er nú hægt að sjá annað en hafi gleymt þessu? Það virðast vera hæstv. ráðh., því að það er stjfrv., sem liggur hér fyrir og er um uppbætur og styrki. Það má kannske segja það, að þetta frv. sé um fleira, en enginn neitar því, að um uppbætur og styrki er það. Þetta er einhver sá furðulegasti og fáránlegasti samsetningur, sem alþm. hafa séð í frv.-formi. Þar kennir vissulega margra grasa. Í fyrsta lagi eru sem sé boðnar fram 43 millj. kr. í slump til framleiðniaukningar og annarra endurbóta í framleiðslu freðfisks, þ.e.a.s. þetta eru uppbætur eða styrkir til hraðfrystihúsanna. Ég fæ a.m.k. ekki séð, eftir hvaða reglum þessum slump á að skipta milli hraðfrystihúsanna. Mér er spurn: Hvaða framleiðniaðgerðir, hvaða framleiðniráðstafanir verða hraðfrystihús að gera til þess að verða aðnjótandi einhvers hluta af þessum 43 millj.? Af orðalaginu í 1. gr. frv., að það eigi að verja af þessu fé til tiltekinna framkvæmda, verð ég einskis vísari. Ég vænti þess, að einhverjir hæstv. ráðh, geri nánari grein fyrir því, hvaða framleiðniaðgerðir og umbætur í hraðfrystihúsunum hér er átt við, sem geri þau styrkhæf, þannig að þau fái eitthvað af þessum 43 millj., sem þarna eiga að koma sem uppbætur og styrkir. Þá er það til togaranna, uppbætur til þeirra, það er meginefni 2. gr. Þar er um dálítið hærri upphæð að ræða, í fyrsta lagi 51 millj. kr. auk þeirra uppbóta, sem togararnir hafa um sinn notið úr aflatryggingasjóði, og enn fremur á svo að verja þarna nokkrum millj. kr. til fiskileitar í þágu togara. Nýju uppbæturnar til togaranna eru því a.m.k. 55 millj. kr. Þarf þá nokkuð að líta til vélbátaútgerðarinnar? Jú, það er gert í 3. gr., og þar hefur ríkisstj. hæstv. fundið út, að þau væru fullhá, útflutningsgjöldin, sem hvíldu á vélbátaflotanum og sjávarútveginum yfirleitt, að það væri nú kominn tími til að létta þá byrði eitthvað svolítið, og verður þó ekki sagt, að það sé mjög rausnarlega farið í það. Það hefði mátt ætla, að á undan annarri aðstoð til bátaútvegsins væri a.m.k. útflutningsgjaldið lækkað eigi minna en um helming. En svo er ekki gert. Meginatriðið er það, að 3. gr. er um uppbætur og styrki til vélbátaútgerðarinnar, og þá er hæstv. ríkisstj. búin að játa það, að viðreisnarstefnan með hinum varanlegu aðgerðum sínum hefur ekki getað gert grundvöll útgerðarinnar traustari en það, að nú verður að koma henni til hjálpar með uppbótum og styrkjum til hraðfrystihúsanna, til togaranna og til vélbátanna. Það heldur því enginn fram, að það sé að óþörfu verið að veita þessa aðstoð nú. Þrátt fyrir tvennar gengisfellingar, báðar gerðar undir því yfirskini, að verið væri að bjarga útgerðinni, og fleiri ráðstafanir í þeim dúr, þá er svo komið, að reiknimeistarar ríkisstj. viðurkenna, að það sé nú um 3 millj. kr. halli á hverjum togara með meðalafla á ári, og þó eitthvað á 4. millj. Og eftir því sem ég veit bezt, hafa reiknimeistarar ríkisstj. komizt að þeirri niðurstöðu, að vertíðarbát við Faxaflóa með meðalafla vanti um 460–500 þús. kr. til þess að vera rekinn hallalaust blómann úr útgerðartímanum, vertíðina við Faxaflóa. Það er laglega orðinn traustur grundvöllurinn þar og bærilega hægt að komast af án uppbóta og styrkja. Og svo eru hraðfrystihúsin. Það var áður en kaupið hækkaði um 15% hjá verkafólki, sem forsvarsmenn hraðfrystihúsanna í landinu komu saman til fundar á liðnu hausti og gáfu það út frá sér í ályktunarformi, að þeir teldu, að meðalhraðfrystihús vantaði um 14% hækkun á afurðaverði allrar sinnar framleiðslu, til þess að það gæti orðið rekið hallalaust. Það er ekki hægt að skjóta sér á bak við kauphækkanir til verkafólksins, að því er þennan þátt útgerðar og framleiðslu snertir. Þetta var niðurstaðan, áður en kaupið hækkaði. Hin varanlegu bjargráð höfðu ekki gefizt hraðfrystihúsunum betur en þetta. Það er líklega einn þáttur útgerðar, sem nú er ekki á bónbjörgum, það er síldveiðin norðanlands og síldarsöltun. En annað fyrirfinnst ekki, sem sé komið á rekstrarhæfan grundvöll eftir 5 ára viðreisnartímabil. Þegar sleppir þessum styrkja- og uppbótaaðgerðum í frv., kemur að því, að það á að afla fjár vegna almannatrygginga. Virðist vera komið nokkuð frá útgerðarmálunum þarna, þó að frv. heiti um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins. Það á að afla 27 millj. eða svo til almannatrygginganna, af því að ellistyrkur gamla fólksins var hækkaður, ekki hækkaður eins og laun embættismannanna, ekki hækkaður eins og laun ráðh. um 90–100%, nei, heldur hækkaður seint og um síðir um 15%, og það er einn liður í þessu frv. að afla fjár til að standa undir þessari smámunalegu hækkun ellistyrksins til gamla fólksins. Og enn kennir nýrra grasa í þessu samsulli í frv.-formi. Það skal sem sé stoppa upp í gat á fjárl., sem vitanlega voru afgr. með hundraða millj, tekjuafgangi raunverulegum. En það hafði verið áform ríkisstj. í bjartsýni hennar í haust í baráttu við dýrtíðina, að það væri nú gerlegt að fella niður niðurgreiðslur á ýmsum vörum í landinu, án þess að dýrtíðin færi neitt ofsalega upp við það, og þess vegna höfðu þeir ekki ætlað tekjur í fjárlagafrv. á móti þeim niðurgreiðslum, sem inntar hafa verið af hendi. En nú eru þeir komnir að þeirri niðurstöðu blessaðir þó, að þessi barátta við dýrtíðina hafi ekki gengið betur en svo, að það sé nú ekki bætandi á að fella niður niðurgreiðslurnar, og þess vegna taka þeir hér í leiðinni nokkuð glettilega upphæð til þess að standa straum af þessum niðurgreiðslum. Svo kemur enn eitt atriði óskylt þessum öllum, og það er á þá leið, að nú skuli breytt fjárl., sem voru sett á þessu þingi fyrir áramótin, nú skuli í þessu frv., í einni grein, ríkisstj. heimilað að fresta til ársins 1965 verklegum framkvæmdum ríkisins, sem fé er veitt til á fjárlögunum fyrir árið 1964, sem sé tvímælalaust farið fram á heimild til að breyta fjárl. afgreiddum á þessu þingi. Hafa menn nokkurn tíma séð annað eins í frv.-formi? Það á að halda öllum tekjuliðum, sem Alþ. afgreiddi á fjárl., en það á að heimila ríkisstj. að hlaupa frá framkvæmdum. Ætli það hafi nú verið svo nauðsynlegt til þess að draga úr þenslu í þjóðfélaginu í þessu frv. að koma með svona nokkuð, þegar frv. allt var þannig, að mestar voru líkur til þess, að útgerð legðist niður í landinu? Og má nokkurn veginn reikna með því, að þá hefði eitthvað dregið úr, bæði um framkvæmdir hjá ríki, bæjarfélögum og einstaklingum, og því getur enginn neitað, að þegar þetta frv. kom fram, var mönnum ljóst, að það gat fyllilega blasað við, að fáir bátar yrðu gerðir út. í fyrsta lagi er óþinglegt með öllu að hnýta inn í svona bandormsfrv., heimildum til að breyta fjárl., og í annan stað ekki ástæða til að hnykkja á um samdrátt, þegar ástandið í sjávarútvegsmálunum var þannig, að mestar líkur voru til þess, að útgerðin stöðvaðist og grundvöllurinn undir tekjuöflun þjóðarinnar færi í strand. En þetta er hér nú samt, og það er eitt með öðru, sem gerir það eðlilegt, að ég kallaði þetta frv. skrýtið frv., alveg fágætan grip meðal frv., sem sézt hafa á Alþingi. Þetta frv. hefur aðeins tekið örlitlum breytingum, meðan það hefur verið til meðferðar hér í þessari hv. d., og er meginbreytingin sú, að nú er komið eitt efnisatriði inn í þetta sundurleita frv. enn, og það er um fiskverð. í 2. gr. frv. var ekkert um það, þegar það var lagt fram, en nú stendur þar, var samþykkt hér í dag, að frá 1. jan. 1964 er ríkisstj. heimilt að greiða sem svarar 6% viðbót, - því gátu þeir nú ekki haft einurð til að láta það heita uppbót, því að uppbót er það? - á það ferskfiskverð, sem ákveðið var með úrskurði yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins 20. jan. 1964, nú fyrir rúmri viku, var ákveðið af dómara ríkisstj. einum fyrir rúmri viku. Hann hafði lag á því að losa sig við bæði fulltrúa útgerðarinnar og sjómannanna í yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins og ákvað einn, auðvitað að fyrirmælum ríkisstj., hvað fiskverðið skyldi vera. Það skyldi vera óbreytt, eins og það var ákveðið í desembermánuði 1962, og við það fiskverð skyldu sjómenn búa ekki aðeins allt árið 1963, heldur út árið 1964 líka. Og þá var það, sem ríkisstj, Íslands bárust þau válegu tíðindi, einmitt meðan var verið að ræða frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, að bæði útgerðarmenn og sjómenn væru með það efst í huga, útgerðarmennirnir að hætta að gera út, sjómennirnir að segja upp skiprúmum sínum. Og alvarlegustu og fyrstu tíðindin í þessa átt bárust úr heimabæ hæstv. sjútvmrh., Hafnarfirði, þar sem sjómennirnir sjálfir sem einstaklingar boðuðu til fundar, ekki Sjómannafélagið. Og mér er tjáð, að þeir hafi þar samþykkt einróma að segja upp skiprúmum sínum. Þá klúðrar ríkisstj. inn í 2, gr. þessa frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins ákvæði um, að greiða beri á árinu 1964 6% viðbót ég segi uppbót - á þetta nýúrskurðaða fiskverð, sem sjómenn áttu að búa við 2 ár óbreytt, meðan stórkostlegar launahækkanir höfðu farið fram til allra hinna hærra launuðu stétta í þjóðfélaginu og þó upp undir 30% hækkun kaups til verkafólksins. Heldur hæstv. ríkisstj. að dýrtíðarbylgjan sneiði hjá heimilum sjómannanna? Heldur hæstv. ríkisstj., að tvennar gengislækkanir hafi ekki hækkað veiðarfæri og vélahluta og skip og allar rekstrarvörur útgerðarinnar, þannig að útgerðin geti verið rekin með óbreyttu fiskverði? Þetta virðist hafa hvarflað að hæstv. ríkisstj., því að ekkert var um fiskverðið, þegar frv. var lagt fram. Það er ekki fyrr en útgerðarmenn og sjómenn reiða hnefann á loft og tilkynna, að útgerðin stöðvist og sjómenn hverfi frá skipunum, ef fiskverðið verði óbreytt, eins og þjónn ríkisstj. í dómarasæti hafði úrskurðað fyrir viku. Hrædd hefur hún orðið, ríkisstj., og er ekki að furða. En ég óttast það, að hún hafi hvorki gert útgerðarmönnum fært að gera út né tryggt það, að sjómenn telji sér fært að vera hásetar á íslenzkum fiskibátum, þótt svo hún hnoði hér 6% uppbót á fiskverðið inn í þetta frv. Seint er þá betra en aldrei, og lítið er betra en ekkert, það má segja. En þetta álít ég slíka aðgerð, að hún tryggi engan veginn, að sjómenn rói á íslenzk fiskimið til fiskjar né að íslenzkir útgerðarmenn telji sér fært að gera út eftir þessa viðreistu viðreisn. Hvernig á nú að afla fjár til þess að hjálpa hinum aðþrengdu hraðfrystihúsum, afla fjár til þess að fleyta áfram með bráðabirgðahjálp togurunum, sem tapa hver um sig á 4. millj. kr. á ári, og gera útgerðarmönnunum við Faxaflóa og annars staðar á landinu fært að gera út vélbátaflotann, sem tapar um ½ millj. kr., meðalbáturinn, á vetrarvertíð, og enn fremur að afla fjár til almannatrygginganna og til þess að ríkisstj. geti haldið áfram þeim niðurgreiðslum, sem hún ætlaði að flytjast frá? Væri nú ekki eðlilegast, að henni hefði dottið í hug: Við skattleggjum þá, sem hafa grætt á verðbólgu, við skattleggjum alla þá, sem hafa verið að auðgast á verðbólgu á undanförnum árum? - Verðbólgustefna ríkisstj. hefur skapað auðmenn, og það var í þeirra vasa, sem var fyrst og fremst réttmætt að sækja peninga til grundvallaratvinnuvega þjóðarinnar. Nei, það datt henni ekki í hug, það datt henni sízt af öllu í hug. Hún ákvað að leggja á söluskatt til að standa undir þessum útgjöldum. Af hverju söluskatt? Það skyldi þó ekki vera, að það væri af því, að orð liggur á, að næst á eftir almennum skattsvikum vegna vantalinna tekna auðmanna og fyrirtækja séu mestu skattsvikin á Íslandi drýgð þannig að skila ekki þeim söluskatti, sem innheimtur er fyrir ríkið, nema að hluta, og þarna sé þess vegna söluskatturinn, - ég segi: Það skyldi þó ekki vera, að þarna hafi verið ákveðið að hafa það söluskatt, af því að það loði dálítið eftir af söluskattinum hjá þeim, sem innheimta hann fyrir ríkið og ýmsir telja, að hafi ekki skilað honum öllum, og þarna gefist því aukið tækifæri til þess að láta eins og hjá honum stóra Kláusi loða eitthvað eftir í löggunum af gullinu, þannig að söluskatturinn, sem lagður er á þjóðina hér með, gæti orðið svolítið til tekjuauka kaupsýslunni í landinu. Ég vil ekki fullyrða, að söluskatturinn hafi orðið fyrir valinu af þessum ástæðum, en þennan ókost hefur hann, að með því eftirlitsleysi, sem hér ríkir um innheimtu hans, hefur hann illa viljað koma til skila til ríkissjóðsins. En kemur hann ekki maklega niður á flesta, söluskatturinn? Jú, mest borga þeir söluskatt, sem mest þurfa að kaupa. Og hverjir eru það? Eru það þeir auðugustu endilega? Nei, það eru þeir, sem hafa stærstu fjölskyldurnar. Söluskatturinn verður því þyngstur skattur á stærstu barnafjölskyldurnar, sem oft að eðlilegum hætti eru hinar fátækustu. Þarna fannst hæstv. ríkisstj. vera réttast að láta tekjuöflunina koma niður á hinum mörgu fátæku. Því getur enginn neitað, að það er grundvallareðli söluskatts, að hann leggst þyngst á stærstu fjölskyldurnar í landinu. Og þetta gat Alþfl. tekið þátt í að gera. Alþfl. gat orðið til þess að velja söluskatt sem tekjustofn til að standa undir þessum útgjöldum. Það er tæpast, að ég geti trúað því, en staðreynd er það samt. Það á að taka 300 millj. kr. í söluskatt til þess að standast útgjöld þessa bandorms, sem hæstv. ríkisstj. ber fram í viðbót við, - hvað var það, sem fjárl. hækkuðu, þessa árs fjárlög? Var það ekki upp undir 400 millj.? Nærri því jafnhá upphæð skal nú koma í viðbót, 300 millj. í viðbót, eftir að menn héldu, að löggjöf um skattaálögur á landsmenn væri um garð gengin, því væri lokið. Og e.t.v. er eitthvað eftir enn í pokahorninu, áður en þessu þingi lýkur, um nýja skatta á þjóðina. En það var ekki búið með afgreiðslu fjárl., svo mikið erum við búnir að sjá. Það hefur verið athugað af tölufróðum manni, að ef það hefði nú getað farið svo, að það yrðu eftir um 20% af söluskattinum, eins og hann verður núna í heild, í fórum þeirra, sem eiga að innheimta hann, ef það skyldi geta orðið þetta eftir af honum hjá þeim, þá gæti það numið um 160 millj, kr. Og það er kannske ekkert ónýtt fyrir ríkisstj. sérhagsmuna- og gróðamanna í landinu að geta rétt að sínum slíka upphæð, um leið og verið er að leggja nýja skatta á barnafjölskyldurnar. Það var verið að afgreiða hér tryggingalagafrv. um daginn, það voru nokkrar breytingar gerðar á tryggingalögunum. Og skyldu menn nú ekki ætla, að með tilliti til þess, sem átti nú að leggja á barnafjölskyldurnar, hafi barnalífeyrir og fjölskyldubætur verið hækkuð í tryggingunum, þó að ekki væri til annars en að geta að einhverju leyti staðið betur undir þessum pinkli. Nei, fjölskyldubæturnar voru einmitt skildar eftir óbreyttar og hafa verið skildar eftir nú við tvennar eða þrennar breytingar á tryggingalöggjöfinni. Fjölskyldubætur geta fjölskyldurnar stóru ekki fengið hækkaðar, en þær geta fengið söluskatt, þær geta fengið söluskatt á hverja flík á börnin, á hvern bita og sopa, sem barnafjölskyldurnar þurfa að neyta. Það getur hæstv. ríkisstj. veitt þeim. Ég verð að segja það, að mér hefur oft fundizt sem þessi ríkisstj. sé ekki skarpskyggn á það, hvað sé réttlátt og ranglátt, eða geri sér ekki mikið far um að komast að niðurstöðu um slíkt. Og það verður aldrei sannað eða sagt með rökum, að það sé réttlát tekjuöflun í þessu frv. að fara söluskattsleiðina; þegar vitað er, að hann leggst þyngst á jafnvel þá fátækustu og skilar sér illa í ríkissjóðinn frá þeim, sem hafa innheimt hann, og stafar það mest af eftirlitsleysi frá stjórnarvaldanna hendi. Aldrei hefur hæstv. ríkisstj. þó skeikað eins um mat sitt á réttlæti, eins og þegar hún á liðnu hausti, eftir þá óðadýrtíð, sem hún hafði hellt yfir land og þjóð, og eftir þá launamálabyltingu, sem hún hafði sjálf staðið að til embættismannastéttanna, þegar hún ætlaði svo að lögfesta óbreytt kaup verkafólksins. Það var ekki réttlætisverknaður, það var ekki byggt á réttlæti. Það var gengið á snið við allt, sem hét réttlæti, með þeirri lagasetningu, enda fór svo, að almenningsálitið var svo einróma og sterkt gegn þessu ranglæti, að hæstv. ríkisstj. góðu heilli heyktist á að fremja ranglætisverkið. Þetta frv. minnir að vissu leyti á það frv. Ákvörðunin um óbreytt fiskverð til sjómanna í dýrtíðarflóði hæstv. ríkisstj., það er sams konar ranglætisverk. Og almenningsálitið lét til sín heyra, eins og þegar þvingunarlögin lágu fyrir Alþingi. Sjómennirnir á Akranesi, sjómennirnir í Hafnarfirði töluðu til sinna fulltrúa hér á Alþ. þannig, að þeir skildu, að þarna varð svolítið að slaka til, það varð að hætta við lögfestingu þvingunarlagafrv. og það varð að hnoða svolitlum uppbótarböggli við 2. gr. þessa frv. Þarna var gengið í báðum tilfellum of langt, og almenningsálitið var þess megnugt að segja til vegar. Ég veit ekki á þessari stundu, hvort það tillit hefur nú verið tekið til almenningsálitsins, sem Alþ. hefur fengið vitneskju um, að útgerðin verði í gangi. En svo mikið er víst, að ef útgerðin stöðvast, þá neyðist hæstv. ríkisstj., þótt hún vilji ekki taka tillit til till. minni hl. hér á Alþ., til að reyna að taka málið upp á ný og gera enn bragarbót, hækka fiskverðið um 1–2–3%, svo að sjómenn fáist til þess að fara í skiprúm og útgerðarmenn til þess að gera út. Það má vel vera, að þeir útgerðarmenn og hraðfrystihúseigendur í stjórnarliðinu, sem eiga hér sæti á Alþ., séu búnir að segja hæstv. ríkisstj., að þetta sé nóg, útgerðin gangi, hraðfrystihúsin verði rekin o.s.frv., og þeir eigi þess nógra kosta völ að ráða háseta á bátana. Þá er kannske ekki eðlilegt, að hún fari lengra en þetta. En ef þessir útgerðarmenn, sem hér eiga sæti á Alþ., þegja undir afgreiðslu þessa frv., en telja sig svo, eftir að þetta er orðið að lögum, ekki færa um að gera út báta og verða þess ekki megnugir að fá sjómenn til að róa, þá hafa þeir verið of þögulir, þá hafa þeir þagað, þegar þeir áttu að tala, og ættu þá helzt ekki að tala, þegar þeir ættu að þegja á eftir. Nei, hér reið á, að hæstv. ríkisstj. fengi að vita, ekki bara frá stjórnarandstöðunni, heldur einnig frá sínum mönnum um það, hvað væru hér nauðsynlegar aðgerðir til þess að búa þannig um grundvöll útgerðarinnar, að hún gæti gengið, - ekki endilega að standa við hið gullna og gefna loforð að koma útgerðinni á traustan rekstrargrundvöll, það er áreiðanlegt, að þessi ríkisstj. er ekki fær um það héðan af, útgerðinni hefur vegnað illa undir viðreisnarstefnunni, gengisfellingarnar hafa orðið henni böl, en ekki blessun, og svipt útgerðina þeim rekstrargrundvelli, sem hún hafði. Og nú er farið inn á sömu braut og áður, uppbætur, uppbætur, uppbætur af handahófi meira að segja, uppbætur jafnt til hraðfrystihúsanna, sem græða á því að frysta síld- og enginn gróðavegur er nú upplagðari í landinu - eins og hinna, sem hafa hina verstu aðstöðu, lítið hráefni, hráefni erfitt til vinnslu, meginhluta smáfisk, hvor tveggja skulu fá uppbætur, ef þau fást eitthvað við aðgerðir til framleiðniaukningar, sem ég hef ekki fengið neinar hugmyndir um, í hverju skulu fólgnar, til þess að þær verði styrkhæfar. Það á að styrkja togarana, jafnt hvort sem þeir eru styrks þurfi eða ekki, þá, sem afla mest og þyrftu kannske engrar hjálpar, það á að styrkja þá líka eftir úthaldsdögum bara, nógir peningar til, ekki bara styrkja þá, sem þess þurfa, heldur líka hraðfrystihúsin, sem hafa hina beztu rekstraraðstöðu. Nei, nei, það á ekki að skilja þau eftir, þau verða að fá styrki líka, úr því að hin, sem versta aðstöðuna hafa, þurfa þess. Og togararnir, sem fiska bezt, verða alveg eins að fá styrki og þeir, sem fiska verst, bara eftir úthaldsdögum, og ég fæ ekki betur séð en togarar, sem ekki voru gerðir út í fyrra, eigi að fá styrk, ef þeir verða gerðir út í ár. Jafnvel kannske togararnir, sem voru gerðir út í fyrra og seldir úr landi, eigi líka að fá styrk. Ég fæ ekki séð betur en svo eigi að vera líka. Það virðist ekkert benda til þess, að það séu nein auravandræði þarna. Það er hægt að setja nóg í uppbætur og styrki, úr því að farið er inn á það á annað borð. Nei, það virðist vera mikill handahófsbragur á þessu öllu saman, og sérfræðingar ríkisstj. eða tannlæknar hennar, - nú heita það víst tannlæknar ríkisstj., - virðast ekki hafa haft tíma til að gera sér nákvæmlega grein fyrir því, hvernig ætti að veita þessar uppbætur og þessa styrki. Þegar þetta frv. er hér fyrir Alþ., veit a.m.k. enginn þm. um það. Þetta á að ákveðast seinna eftir reglum, sem ráðh. setur. En það væri full ástæða til þess, að hæstv. ráðh. gerðu einhverja grein fyrir því á Alþ., hvert á að verða megininntak í þessum reglum, hvernig á að útdeila þessum nálega 100 eða yfir 100 millj. kr., sem þarna eiga að fara í uppbætur og styrki til hinnar aðþrengdu, viðreistu og endurreistu útgerðar. Það hefur hingað til verið talið, að það væri skylda lýðræðisstjórnar í lýðræðislandi að víkja, afsala sér völdum, segja af sér, ef hún getur ekki framkvæmt þá stefnu, sem hún hefur boðað að hún ætlaði að fylgja. Og hvað er nú að frétta af hæstv. ríkisstj., að því er þetta snertir? Ætlar hún að haga sér eins og lýðræðisstjórn ber? Hún boðaði allt aðra stefnu en í þessu frv. felst, þveröfuga stefnu. Hún hefur ekki orðið þess megnug að koma íslenzkum sjávarútvegi á öruggan rekstrargrundvöll án uppbóta og styrkja. Hún er með fangið fullt af uppbótum og styrkjum og algerlega komin í berhögg við sína yfirlýstu stefnu, hefur ekki getað haldið grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar með því að fylgja sinni stefnu og er komin inn á allt aðra stefnu. Sérhver ríkisstj. á að hafa þann manndóm að víkja, segja af sér, þegar stefnan er ekki framkvæmanleg lengur og grundvallarmálefni þjóðarinnar eru komin í strand, ef eftir henni er siglt. Annað tveggja ratar ekki núv. ríkisstj. lengur sína stefnu, getur ekki lengur þrætt hana, ellegar hún telur hana ófæra, og ég hygg, að það síðara hljóti að vera rétt. Hún er komin að þeirri niðurstöðu, að viðreisnarstefnan dugir ekki, og þar er sjón sögu ríkari. Reynslan er þessi, að í stað þess að útgerðin átti að komast á öruggan rekstrargrundvöll án uppbóta og styrkja, þarf nú að gefa með hverjum togara á ári á 4. millj. kr., með hverjum vélbát á einni vetrarvertíð ½ millj. og með hverju hraðfrystihúsi, meðalhraðfrystihúsi, þarf að gefa um 14% af söluandvirði framleiðslunnar. Hæstv. ríkisstj. hefði helzt átt að geta bjargað sínu skinni með því, að þetta frv. hennar hefði verið fellt, því að það er andstætt hennar stefnu. En stjórnin á að falla, ef þetta frv. er samþykkt, því að þá er búið að samþykkja aðra stefnu en hún tók að sér að framkvæma, og þá á hún ekki lengur að lafa.



Herra forseti. Það eru tvö til þrjú atriði í sambandi við þetta frv., sem ég vildi minnast á, án þess að fara þó að endurtaka, vona ég, nokkuð verulega það, sem hér hefur verið rétt og vel sagt til að gagnrýna það. Það er í fyrsta lagi það, að með þessu frv. er því slegið föstu, að inn á söluskattsleiðina skuli enn einu sinni farið. Með þessu er verið að beita ríkisvaldinu af hálfu atvinnurekendastéttarinnar til að reyna að ræna af verkamönnum og öðrum launþegum því, sem þeir hafa fengið hækkað sitt kaup nú undanfarið. Það er farið inn á þessa gömlu leið, sem atvinnurekendurnir hafa gengið á Íslandi á undanförnum 20 árum, að auka í sífellu verðbólguna og gera þannig smátt og smátt 20 ára baráttu íslenzka verkalýðsins fyrir kauphækkunum að engu, misbeita ríkisvaldinu hastarlegar en nokkur yfirstétt í Evrópu annars hefur gert, til þess að ræna þannig af verkamönnum, þegar þeir standast þeim ekki snúning í þeirri daglegu, faglegu baráttu. Ég ætla ekki að endurtaka það, sem hér hefur verið sagt um þetta efni og um, hvað þetta þýðir fyrir alþýðu manna og hvernig þetta, að knýja hana út í ný og ný hjaðningavíg, gerir þjóðfélagið að vettvangi slíkra hjaðningavíga og eyðileggur smám saman allan efnahagsgrundvöll þjóðfélagsins. Það er ótvírætt, hefur komið í ljós og hefur verið sýnt fram á það, þannig að það verður ekki hrakið, að frá sjónarmiði alþýðu er þessi söluskattur ranglæti, hann er rán. En þessi söluskattur er líka frá sjónarmiði þjóðfélagsheildarinnar og frá sjónarmiði atvinnurekendastéttarinnar sem heildar, ef hún hugsar eitthvað um íslenzkan atvinnurekstur, þá er hann heimska. Það er hægt um tíma að bjarga sér nokkuð með verðbólgu, og það getur verið jafnvel ekkert slæmt að grípa til þess um visst skeið. En að gera verðbólguna að föstu lögmáli í þjóðfélaginu og auka hennar hraða meir og meir, það drepur hvert þjóðfélag. Frá 1939 hefur verðbólgan seytjánfaldazt. Hún hafði nífaldazt 1959, síðan hefur hitt bætzt við. Og með þessum hraða fáum við slíkan æsing í þessa verðbólgu, að braskið heltekur þjóðfélagið, ekki almennt, hægfara brask, eins og við þekkjum, heldur víðtækt brask, brask, sem þýðir, að íbúðir hér í Reykjavík, sem kostar að búa til um 320 þús., eru seldar á 450–500 þús. í dag, að 4 herbergja íbúðir eru komnar upp í 900 þús. kr. Menn eru bara að hlaupa til að bjarga peningum. Þetta eyðileggur hvert þjóðfélag, og sú yfirstétt, sem á að bera ábyrgð á sínu eigin þjóðfélagi, getur ekki leyft sér að haga sér svona, ef hún hefur einhverjar ábyrgðartilfinningar gagnvart þjóðfélaginu, sem hún býr í. Jafnvel þótt það sé þægilegt fyrir hana að geta gengið í ríkisbankana, tekið út úr þeim peningana, sett peningana í fasteignir, lækkað síðan peningana í gildi og látið fasteignirnar vaxa að sama skapi að gildi, þá er ekki hægt að halda svona áfram endalaust. Það er hægt að verða ríkur og jafnvel ríkasti maður landsins á því að gera slíkt, en ekki er hægt að halda þjóðfélaginu ríku og ekki einu sinni hægt að halda við völdum atvinnurekendastétt, sem svona hagar sér, því að hún missir þá fyrr eða síðar allt traust almennings. Það, sem vantar algerlega í viðhorf ábyrgrar ríkisstj. í sambandi við þetta frv. og hefur vantað undanfarið hér á Íslandi, það er að skapa aðhald að atvinnurekendastéttinni. Þessi leið að fara bara inn á að ræna af almenningi, fyrir utan hvað hún er ranglát, er heimskuleg, vitlaus, vegna þess að hún elur atvinnurekendurna upp í því að kunna ekki að stjórna sínu atvinnulífi, sínum eigin atvinnutækjum, hún elur þá upp í að vera duglausa, forsjálausa og skeytingarlausa um atvinnureksturinn. Og ef við lítum á, hvernig stærstu atvinnurekendur Íslands, þeir sem lifa virkilega við hákapítalískt atvinnulíf, atvinnurekendurnir hér við Faxaflóa, hér frá Sandgerði til Reykjavíkur, t.d. hraðfrystihúseigendurnir, hvernig þeir stjórna þarna, þá sjáum við, að þetta er svo hringavitlaust, að svona er ekki hægt að halda áfram, ekki bara frá sjónarmiði verkalýðsins, heldur frá sjónarmiði Íslands. Það er verið að tala hérna í 1. gr. um framleiðni og það eigi að hjálpa mönnum til framleiðniaukningar í þessu sambandi. Við verðum að taka þessa hluti dálítið alvarlegar en með svona slagorðum. Og þegar ég ræði hér um þessi mál, vil ég taka það fram, að ég ræði um þessa hluti hér við Faxaflóa, vegna þess að hvað snertir landið annars, dreifbýlið úti um land, gilda þar allt önnur lögmál. Venjuleg lögmál kapítalistískrar þróunar komast þar ekki að vegna þess, hve smáar útgerðarstöðvarnar eru. Það er ekki raunverulegt pláss nema fyrir eitt hraðfrystihús eða eitt fiskiðjuver á hverjum af þeim stöðum, og það er eðlilegt, að þau fiskiðjuver séu rekin, til þess að þarna sé hægt að reka atvinnu. Og þau verða aldrei fyrst og fremst rekin frá neinu gróðasjónarmiði. Hér aftur á móti, sérstaklega hér frá Sandgerði til Reykjavíkur, er ástandið þannig, að þessi sama atvinnurekendastétt, sem hér heimtar 43 millj. kr. til framleiðniaukningar og annað slíkt, byggir á þessu svæði 22 hraðfrystihús, þar af 7 í Keflavík og Njarðvíkum. Mundi nokkur kapítalisti með viti byggja svona? Þessir menn tala núna um, að það þurfi að innleiða ákvæðisvinnu. Og hver er ákvæðisvinnan? Jú, það er verið að umbylta hér ýmsum hraðfrystihúsum, það er verið að setja ný borð, það er verið að mæla ýmislegt út í sambandi við, hvernig fiskurinn er flakaður og hve vel er unnið að honum og annað slíkt og sköpuð þarna keppni, mestmegnis með það fyrir augum að geta pínt meira verk og meiri vandvirkni og meiri hraða út úr nokkrum konum, sem þarna vinna, og nokkrum verkamönnum stundum líka, og þetta er kallað einhver óskapleg framleiðni. Þetta er gott og eðlilegt út af fyrir sig. En þegar menn eru að tala um og jafnvel skrifa um það í blöð, að það hafi eitthvað staðið á verkalýðnum með þetta, þá fer því fjarri, það, sem hefur staðið á, er, að okkar kapítalistíska stétt á þessu sviði hafi sýnt eitthvert vit í skipulagningunni á sínum hraðfrystihúsum hér í Reykjavík, þar sem hraðfrystihúsin þó eru einna stærst, ein fimm hraðfrystihús allstór. Eitt er úti á Seltjarnarnesi, fiskimjölsverksmiðjan, sem á að fá beinin úr því, er inni á Kletti. Hver fiskur, sem sjómennirnir koma með í land, það er draslazt með hann nokkra km fyrst út á Seltjarnarnes, svo er drattazt með beinin og hausana inn á Klett, það er draslazt með hann gegnum aðalþéttbýlið í Reykjavík, um 10 km með hvern þorskhaus. Þessir þorskhausar, kapítalistar okkar, ættu að fara að athuga framleiðnina í sínum hraðfrystihúsum. Ég benti á það, þegar byrjað var og áður en byrjað var að reisa nokkurt af þessum hraðfrystihúsum, að á Grandagarðinum ætti að vera það efna stóra hraðfrystihús, sem hér þyrfti að vera í Reykjavík, og það væri hægt að breikka Grandagarðinn, og það væri hægt að skapa uppfyllingu hinum megin við hann til þess að hafa eitt stórt hraðfrystihús og fiskiðjuver og eina stóra fiskimjölsverksmiðju á þeim Grandagarði. Og það var það eina, sem vit var í. Þegar kapítalistar stjórna atvinnurekstri í einu landi þannig, að þeir gera alla hluti margfalt dýrari en þeir þurfa að vera, þá eiga þeir að fá að borga þetta sjálfir, og þá eiga þeir ekki að fá að komast upp með það að koma í ríkiskassann og taka þar 43 millj. í dag, 100 millj. í gær og 50 millj. á morgun. Það er ekki til neins að tala um framleiðni og annað slíkt við verkalýðshreyfinguna og sýna ekki sjálfir minnsta vit í því að kunna að reka þennan atvinnurekstur. Það má vel vera, að þeim finnist þetta praktískt hverjum frá sínu einstaka sjónarmiði, að þeir geti gengið í ríkiskassann til þess að láta hann borga sér fyrir vitleysurnar. En fyrir þjóðfélagið og meira að segja það kapítalistíska þjóðfélag er ekki hægt að þola þetta. Það má vel vera, að mönnum finnist slæmt, að það skuli ekki vera meiri rekstur hér en það, að það passi ekki nema fyrir eitt verulega stórt hús, t.d. hvað snertir Reykjavík. En við verðum að venja okkur við það, ef við ætlum að standast samkeppnina í þeim kapítalistíska heimi, að skipuleggja atvinnulíf á Íslandi jafnvel og erlendir kapítalistar gera. Við eigum við volduga aðila að etja í okkar samkeppni, og okkar íslenzku atvinnurekendur skulu ekki láta sér detta í hug, að það sé bara hægt að koma hér til Alþingis og hvaða ríkisstj. sem vera skal og segja endalaust: Minn atvinnurekstur er nú svona vitlaus, ég þarf að fá 100 millj. núna og ég þarf að fá 50 millj. á morgun, annars stöðvast þetta. - Þetta getur ekki gengið. Íslenzkur atvinnurekstur, stórrekstur eins og hraðfrystihúsin, verður á því sviði, þar sem hægt er að koma við kapítalistískum atvinnurekstri, eins og hér við Faxaflóann, að vera tæknilega, skipulagslega jafnvel útbúinn og það fullkomnasta erlendis. Við erum ekki ein stærsta fiskveiðiþjóð heims fyrir ekki neitt. Og ég veit ekki, hvort hæstv. ríkisstj. hefur nokkurn tíma látið sína hagfræðinga rannsaka það, en einhvers staðar liggur það, að við skulum eiga meiri fisk á sjómann en nokkur önnur þjóð, 120 tonn á sjómann á ári, þegar þeir næstu eru með 25 tonn, að við skulum hafa meiri afköst en nokkur önnur þjóð miðað við sjómann og gefa lægra verð fyrir fiskinn, borga hærra fyrir olíu, láta meira í milliliði en nokkur önnur þjóð. Ríkisstj. á Íslandi hefur ekki verið annað og verður ekki annað en stjórn á atvinnulífinu. Mesti misskilningur, sem nokkurri ríkisstj. á Íslandi hefur dottið í hug, er, að hún gæti verið eitthvað annað. Og þó að sá misskilningur hafi verið ráðandi máske hjá hæstv. ríkisstj. í byrjun hennar starfs, þá er hún fyrir löngu búin að átta sig á því. Stjórn á Íslandi verður alltaf fyrst og fremst stjórn á atvinnulífinu, og það þýðir, að ein ríkisstj. verður að skapa það aðhald gagnvart atvinnurekendastéttinni, að sú atvinnurekendastétt skipuleggi sitt atvinnulíf þannig, að hún geti barizt við hvern sem vera skal. Ég held, að fyrir 5 árum höfum við framleitt af freðfiski um 80 þús. smálestir. Ef ég man rétt, framleiddu Norðmenn þá 20 þús. Norðmenn hafa verið að auka sína framleiðslu. Ég held, að þeir séu komnir í ein 40–45 þús. nú. Við höfum eitthvað minnkað framleiðsluna. Hvernig er þessi framleiðsla Norðmanna skipulögð? Það er einn voldugur hringur, sem er að taka þá framleiðslu og skipuleggja hana undir Findus International. Hann er að byggja stærstu hraðfrystihúsin í Noregi nú, hraðfrystihús, þar sem þúsundir manna vinna í einu hraðfrystihúsi. Það var nýlega í blöðum verið að segja frá því, - vafalaust hefur þetta hraðfrystihús verið byggt þar, sem þó nokkur floti er fyrir, en það væri verið að kaupa 10–15 togara í viðbót til þess að reka þetta eina hraðfrystihús. Við stöndum í keppni við þessa aðila. Það eru þessir aðilar, sem við stöndum í samkeppni við. Ég heyrði um það fyrir nokkrum árum, þegar verið var að tala um, hvort við Íslendingar mundum ganga í Efnahagsbandalagið, að Findus-hringurinn hefði verið að gera ráðstafanir til þess eða athuga um það að koma sér upp hraðfrystihúsum á þrem stöðum, ég heyrði talað um Sandgerði, Rif, Tálknafjörð. Og það þurfti ekki neitt að ganga að því gruflandi, staðirnir voru allir miðaðir við, að fiskurinn væri sá nýjasti, sem yfirleitt er hægt að fá, að á þessum stöðum mundi verða hraðfrystihús, hvert um sig það fullkomnasta, sem til væri í veröldinni, þar sem ynnu 1–2 þús. manns a.m.k. á vaktaskiptum. Ég sagði þá og var þá að gefa lýsingu á, hve slæma reynslu okkar íslenzku kapítalistar hafa af sínum tækjum, sínum atvinnutækjum, og ég sagði þá um leið: Við vitum það, að þessir hringar, sem kæmu hér inn þá, mundu bæði gefa hærra verð fyrir fiskinn og borga hærra kaup, en samt mundum við heldur vilja hafa okkar íslenzku kapítalista með allri þeirra vitleysu heldur en fá þessa hringa, af því að við vissum, að þegar þessir hringar væru komnir hér inn, væri okkar efnahagslega sjálfstæði glatað. En þetta þýðir ekki það, að við ættum að láta íslenzka kapítalista komast upp með hvaða vitleysu sem er að eilífu. Þetta þýðir það, að við reynum að kenna þeim, eins og við kenndum þeim að kaupa togara, olíutogara hér á árunum, þegar þeir vildu kaupa kolatogara, kaupa togara strax, þegar þeir vildu bíða, - að við reynum að kenna þeim, að þeir verði að reyna að skipuleggja sinn atvinnurekstur betur, og við látum þeim ekki haldast uppi að stela bara úr vasa verkamanna og stela bara úr bönkunum, sem þeir eru að gera með verðbólgunni. Það er vonandi öllum ljóst, að það er beinn þjófnaður, sem þarna er um að ræða, en hann er bara fínn, af því að hann er gerður með lögum, bankarnir rændir með lögum, kaupgjaldinu rænt úr vasa verkafólksins með lögum. Þetta þýðir, að ef ein ríkisstj. hefur einhverja ábyrgðartilfinningu fyrir íslenzku atvinnulífi, þá verður hún að setja sér það að skapa aðhald gagnvart atvinnurekendunum. Látum vera, hvernig ríkisstj. hugsar gagnvart verkalýðnum. Verkalýðurinn mun reyna að svara fyrir sig, og ríkisstj. uppsker þá stjórnarkreppu, stéttabaráttu og stríð, þegar hún sáir með ráni. En gagnvart kapítalistunum á hún að sýna aðhald líka. Það er bezt fyrir þá, svo að þeir haldi ekki áfram með alla sína vitleysu. Fiskur á helzt ekki að koma á bíl, fiskur á að fara beint úr bátnum upp í hraðfrystihúsið. Það er nógu slæmt að draslast með hann hringinn í kringum alla Reykjavík. Það er líka slæmt að draslast með hann úr Grindavík inn í Hafnarfjörð. Það verður að vera einhver skipulagning í þessu öllu saman. Það verður að vera skipulagt, hvernig þetta á að vera. Það er ekki til neins að tala um að skipuleggja vinnu innan einnar verksmiðju og ætla bara að pína sem mesta vinnu út úr verkakonum. Það verður að skipuleggja vinnuna í þjóðfélaginu, skipuleggja verksmiðjurnar, hvernig þær eigi að vera, láta ekki einn og einn atvinnurekanda ráða því: Mig langar til að byggja hraðfrystihús, ég slæ lán í bönkunum, og ég byggi t.d. hraðfrystihús í Kópavogi, eins og einnig hefur verið gert. - Þetta getur ekki gengið. Ef Ísland á að standa sig í samkeppni í heiminum, verður að skipuleggja atvinnulífið á Íslandi almennilega. Og þessi orð ætti raunverulega einhver stórkapítalisti að segja, en ekki ég. Það er hart, að það skuli ekki vera það framsýnir menn til í stétt annaðhvort hraðfrystihúseigenda eða íslenzkra auðmanna, að þeir hafi vit á að segja slíkt við sína eigin stétt. Það er hart, að við fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar þurfum að koma til þessara manna ár eftir ár og áratug eftir áratug til að kenna þeim, hvernig eigi að stjórna íslenzku atvinnulífi. Menn hafa talað um hagræðingu vinnunnar. Það þarf hagræðingu atvinnulífsins hérna á Íslandi og það af einhverju viti. En ég tek það fram aftur, sem ég tók fram áðan, þetta gildir fyrst og fremst um svæðið hér við Faxaflóa, sem er líka við gullkistuna hér. Það gegnir allt öðru máli úti um allt Ísland, þar sem menn eru í sinni sjálfsbjargarviðleitni að halda lífinu í sér og sínum með því að gera út. Þar gilda önnur lögmál í þessu efni en hér við Faxaflóa, þar sem þau harðvítugu lögmál þess kapítalistíska atvinnulífs gilda. Þar verða menn líka að fara eftir þeim lögmálum. Þau lögmál heimta stærri rekstur, stórrekstur, þróun og skynsamlega verkaskiptingu, ekki aðeins innan hverrar verksmiðju, heldur líka í atvinnulífinu í heild. Það er umskipulagning hraðfrystihúsanna, sem er nauðsynleg hérna, en ekki að henda í þau peningum miskunnarlaust. Það er mjög leitt til þess að vita, að íslenzkir atvinnurekendur skuli aldrei hafa getað staðið á eigin fótum. Hæstv. ríkisstj. lýsti því yfir, þegar hún kom til valda, að hún ætlaði að láta þá standa á eigin fótum. En sýnt er, að þeir geta það ekki. Þeir hafa ekki getað það, en það verður að reyna þó að kenna þeim það, eftir því sem hægt er. Og það, sem eru hin stóru vandræði í þessu frv., er, að hún elur upp sömu vitleysuna, sem fyrir er, í staðinn fyrir að skapa þarna almennilega umskipulagningu. Svo skal ég láta staðar numið um þetta atriði og ekki fara heldur inn á þau atriði, sem þeir félagar mínir, sem hér hafa talað, hafa gert svo rækileg skil, að ég þarf þar engu við að bæta, en aðeins í sambandi við 6. gr. vildi ég segja nokkur orð. 6. gr. er þingræðislegt hneyksli. Maður þekkti að vísu svona greinar fyrir 24 árum hérna á Alþingi. Þá var svona grein nokkurn veginn algeng. Þá var hún samt þannig, það voru krepputímar, það voru atvinnuleysistímar, og þá var stundum bætt við, ýmist í fjárl. sjálf eða í einn bandorm, sem stundum kom þá nokkru seinna, grein, sem hljóðaði eitthvað á þá leið, að ef óviðráðanlegar ástæður gerðu það óhjákvæmilegt, megi skera niður t.d. um 10% eða eitthvað slíkt ákveðna liði á fjárlögum. Eitthvað á þessa leið var venjulega farið í þetta. Þetta var sérkennilegt kreppufyrirbrigði. Venjulega stafaði það af því, að fjárhagur ríkissjóðs var svo slæmur, að hann hafði ekki nóga peninga til að borga það, sem hann þurfti, m.a. jafnvel til að halda vegavinnunni gangandi allt sumarið út í gegn, svo að það er nú heldur óhugnanlegt fyrir mann, sem er búinn að lifa þetta á krepputímanum, að fá þennan fjanda framan í sig núna og það frá stjórn, sem hælir sér af því, að það sé nú sízt hætta á, að nokkurt atvinnuleysi, kreppa eða nokkuð slíkt geti dunið yfir. En það er annað, sem er enn þá verra við þetta. Og það er, að þessi grein er alveg takmarkalaus. Hún ber vott um, hvað íslenzku þingræði hefur hnignað á síðustu 25 árum. Hún ber vott um, hvað ein ríkisstj, þykist geta leyft sér núna gagnvart Alþ., sem engri ríkisstj. datt í hug að leyfa sér fyrir 25 árum. Þá hefði ríkisstj. tekið nákvæmlega til, að hún óskaði eftir leyfi til þess, ef óviðráðanlegar ástæður knúðu það fram, að hún mætti skera niður um 10% eða eitthvað þess háttar, það væri mjög takmarkað og alveg ákveðnir liðir. Nú er bara komið og sagt: Við viljum fá að skera niður rétt eins og okkur þóknast. Við viljum gjarnan fá að skera niður verklegar framkvæmdir, t.d. í kjördæmum, þar sem andstæðingarnir eru sterkir, þótt þær haldist í hinum. Eða: Við viljum fá að skera niður á þessu sviðinu og sleppa því að skera niður á hinu. Þetta er algert gerræði. Slíkt eiga menn ekki að leyfa sér að bera fram. Mér finnst hart, að það skuli vera nauðsynlegt að minna á, að það er grundvöllur þingræðis, að Alþingi og hvaða þing í Evrópu sem vera skal vill ráða fjárveitingavaldinu gagnvart ríkisstj., og þingræðið er myndað í baráttu, harðri baráttu, stundum vopnaðri og blóðugri baráttu við konungsvald og hans ríkisstj., um það, að þingið, í hvaða landi sem það er, ráði fjármálunum, ráði fjárveitingavaldinu. Þetta er aðalatriðið. Franska byltingin, tilefnið er meðferðin á fjármálunum, að ráða fjárveitingavaldinu. M.ö.o.: einmitt þetta vald, valdið yfir fjárveitingunum, er hornsteinninn í þingræðinu. Það er í raun og veru alveg óþarfi að vera að hafa þing, ef við erum að samþykkja svona greinar, því að þetta er sama sem að segja við eina ríkisstj.: Hagið þið þessu bara eins og þið viljið. Við samþykkjum nú einhver fjárlög, en blessaðir, þið hafið það rétt eins og ykkur þóknast. Þetta er ekki hægt. Slíkt eiga menn ekki að leyfa sér að bera fram. Það hefur farið mjög versnandi með allt, sem heitir þingræði hjá okkur, mjög versnandi. Flokksræðið er að kæfa það. Sameining valdsins á hendur örfárra manna í flokkum og þá sérstaklega þeim flokkum, sem á hverjum tíma hafa ríkisvaldið, er að verða algert fámennisvald í þjóðfélaginu, sem er hætt að taka tillit til Alþ. sem slíks. Þetta er stórhætta, og sérstaklega vil ég biðja þá, sem nota orðið lýðræði, jafnvel líka þingræði, í annarri hverri ræðu, sem þeir halda, þótt það liggi nú stundum við, að þeir leggi guðs nafn við hégóma með því, að athuga ofur lítið, því að þetta hvort tveggja er meira en orð, meira en hræsni til að nota í blöðum og slíta svo út, að það væri orðið væmið að minnast á það. Lýðræði og þingræði eru hlutir, sem menn hafa barizt fyrir og fórnað lífinu fyrir, og það á ekki með tómu skeytingarleysi og ábyrgðarleysi smám saman að drepa niður, skapa slíkt andvaraleysi gagnvart þessu, að þetta svo að segja renni út úr höndunum á okkur, eins og það hefur gert. Og bara síðan þetta frv. var lagt fyrir, voru ofur litlar breytingar gerðar í dag. Þetta er gert helmingi verra en það var, og var það slæmt fyrir. Þessi 6. gr. byrjaði svona fyrir 2. umr., með leyfi hæstv. forseta: „Ef atvinnuástandið í landinu eða fjárhagur ríkissjóðs gerir það nauðsynlegt, þá er það heimilt.“ M.ö.o.: ef atvinnuástandið í landinu, ef fjárhagur ríkissjóðs gerir það nauðsynlegt, - það var þó sleginn ofur lítill varnagli hjá mönnunum, sem sömdu þetta. Þó að þeir væru að sökkva niður þarna í skeytingarleysið um þingræðið og fjárveitingavald Alþingis, þá lýsti enn þá ofur lítill neisti í dag kl. hálftvö. Og svo kom brtt. og hljóðar svona: „ Ríkisstj. skal leita samstarfs við lánastofnanir, sjóði, sveitarstjórnir og einkaaðila um að halda fjárfestingarframkvæmdum á árinu 1964 innan hóflegra takmarka, og er í því skyni heimilt að fresta til ársins 1965 verklegum framkvæmdum“ o.s.frv. M.ö.o.: gr. er gersamlega kollvelt frá því að segja með ofur litlum tætlum af kurteisi gagnvart Alþ. sem fjárveitingavaldinu enn þá: Ef atvinnuástandið í landinu gerir það nauðsynlegt, - ef það gerir það, því er ekki slegið föstu, að það geri það. Nei, með 6. gr., eins og hún var kl. 1½ í dag, vildi ríkisstj. meina: Það kann að fara svo. - Enn þá var ofur lítið reynt að hneigja sig fyrir Alþ. Það kann að fara svo, að ég neyðist því miður til þess að skera niður eitthvað á fjárl., og þá er beðið um heimild til þess, ef atvinnuástandið í landinu, ef fjárhagur ríkissjóðs gerir það nauðsynlegt. Þarna var þó ofur lítill fyrirvari. Ef þorskurinn bregzt eða síldin bregzt og illa fer í ár, þá gátu margir skilið, að fjárhagur ríkisins hefði e.t.v. gert eitthvað slíkt nauðsynlegt. Þá var þó þetta pínulitla eftir af virðingunni fyrir þinginu. En hvað er þá 6. gr. núna? Hún er fyrirskipuð. Um hvað er hún fyrirskipuð? Ríkisstj. skal leita samstarfs við lánastofnanir, sjóði, sveitarstjórnir og einkaaðila um að halda fjárfestingarframkvæmdum á árinu 1964 innan hóflegra takmarka. M.ö.o.: nú er komin fyrirskipun, fyrirskipun til bankanna, fyrirskipun til sveitarfélaganna, fyrirskipun til einkaaðila í landinu, því að það er minnstur vandinn að ráða við þá gegnum bankana: Þið skuluð fara að draga úr framkvæmdum. - Það var ekki orð um það í dag kl. hálftvö í 6. gr., að ríkisstj. ætti að ganga út um borg og bý og prédika: Dragið úr framkvæmdum, dragið úr framkvæmdum. - En það kom inn núna. Það kom inn nú. Nú á að fara að skipuleggja atvinnuleysið, hóflegt atvinnuleysi vafalaust, nei, ekki almennt atvinnuleysi, bara hóflegt atvinnuleysi. Og því er skellt inn á eftir, og allur fyrirvari, sem ríkisstj. hafði enn þá kl. hálftvö, tekinn burt. Atvinnuástandið í landinu þarf ekkert að versna, fjárhagur ríkisins þarf ekki að versna. Nei, eins og fjárhagurinn er í dag, eins og atvinnuástandið er í dag, skal ríkisstj. hafa heimild til að skera niður. Og hún skal gera meira, hún skal fara í atvinnurekendurna og reka þá til þess að skera niður, stöðva þá. En hún skal halda verðbólgunni áfram um leið samkv. hinum gr. Þetta er hreint brjálæði. Svona haga menn sér ekki. Svona reka menn ekki efnahagspólitík. Það var gert grín að stjórnarandstöðunni fyrir síðustu kosningar, að hún hefði haldið, að það mundi verða atvinnuleysi, þegar þessi ríkisstj. tók upphaflega við völdum. Og það var nú eitthvað annað en það yrði atvinnuleysi. Það var rétt hjá stjórnarandstöðunni, það sem hún sagði í upphafi. Pólitík ríkisstj. miðaði að því að skapa atvinnuleysi í landinu. Ríkisstj. réð hins vegar ekki við síldina. Það er ekki í fyrsta skipti, sem síldin eyðileggur pólitík einnar ríkisstj. Ríkisstj. réð ekki við tæknina, hún réð ekki við miðunarstöðvarnar, hún réð ekki við nýju veiðitæknina. Nei, síldin kom þarna askvaðandi og eyðilagði alla slíka pólitík og hefur haldið þessu áfram, stjórnin hefur engan frið fyrir henni, hún eyðilagði allt atvinnuleysi, það var ómögulegt að koma því á. En 6. gr., eins og hún er eftir kl. 3 í dag, á að gera smátilraun til þess, hvort það sé ekki hægt að komast eitthvað í áttina. Það er verið að fikra sig áfram. Að ríkisstj. sjálf dragi eitthvað ofurlítið úr, jú, það gat verið ýmislegt skynsamlegt í því. Það er ekki skynsamlegt endilega að fara að byggja Hallgrímskirkju á þeim tíma, sem allir eru uppteknir við miklu nauðsynlegri störf. Það gat vel verið eðlilegt að gefa ríkisstj. heimild til þess að láta Hallgrímskirkju bíða. En að bæta því inn í, þegar ríkisstj. ekki aðeins fer að skera niður hjá sjálfri sér, heldur líka gangast fyrir því, að bankarnir láti einkaatvinnurekendurna fara að skera niður hjá sér, þá er auðséð, hvert er stefnt. Maður fer að kannast við gömlu bandormana aftur í sinni mynd og kannast við afkvæmi þeirra á stundum, þar sem þeir sköpuðust upp af kreppu og atvinnuleysi. Hins vegar skal nú anzi mikið til að koma því á á Íslandi. Það er nefnilega einn hlutur, sem ekki hefur tekizt að eyðileggja enn þá, sem stundum skapaði kreppu- og atvinnuleysi í gamla daga, og það eru markaðirnir. Það átti að vísu að gera það, en það tókst ekki. Og þess vegna verður nokkuð erfitt að ætla að koma slíku á á Íslandi. En ég vil vekja athygli og undirstrika þessar herfilegu breytingar, sem orðið hafa á 6. gr. 6. gr. er þingræðislegt hneyksli. Hún er móðgun gagnvart Alþ. Það er ekki hægt að bjóða mönnum slíkt. Það er búið að samþykkja fjárl., og þau eru aðaltilgangur Alþingis og grundvöllurinn að þess valdi. Þess vegna var það mjög leitt, að hæstv. ríkisstj. skyldi fara þannig að, gera sig seka um þá ósvinnu, sem þessi gr. er. Það var reynt í dag að koma í veg fyrir þessa gr., en tókst ekki. Það er vafalaust ekki tími til þess að koma fram með till. nú um að fella hana niður. Sú till. var felld í dag og ekki einu sinni leyfilegt að koma með hana þannig. Ég veit ekki, hvort hægt er að setja nokkurt traust á Ed., að hún kunni að hafa vit fyrir, en það verða þá kannske einhverjir aðrir utan þingsins. Það eru þó 50 millj., sem ríkisstj. er búin að gangast inn á að borga milli 1. og 2. umr. til sjómanna, 6%. Kannske milli umr. í Ed. bætist við önnur 6%, kannske atvinnurekendur verði loksins látnir fara að borga eitthvað sjálfir og kannske þá meira að segja einhverjir í stjórnarherbúðunum sjálfum fari nú að ranka við sér um það, að svona, eins og gert er með 6. gr., er ekki hægt að afgreiða lög frá Alþingi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þær umr., sem hér hafa orðið út af því frv. til aðstoðar við sjávarútveginn, sem hér hefur verið til umr. undanfarna daga. Erindi mitt upp í ræðustólinn að þessu sinni er það eitt að mæla fyrir tveim brtt., sem ég leyfi mér að flytja við frv., en þar sem þær eru seint fram komnar, þarf að leita afbrigða fyrir þeim. Áður en ég byrja að mæla fyrir þeim, langar mig þó lítillega til þess að vekja athygli hv. alþm. á því, sem raunar hefur ítrekað komið fram í umr., að með þeim boðskap, sem frv. ríkisstj. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins flytur, er ríkisstj. óneitanlega a.ð ganga gegn öllum þeim stefnumálum, sem hún hét að framfylgja í upphafi stjórnartímabilsins á árinu 1960. Ég fæ ekki betur séð en með frv. þessu og raunar ýmsu öðru, sem áður hefur gerzt á valdatímabili hæstv. núv. ríkisstj., hafi hún verið í sívaxandi mæli að feta inn á hið illræmda uppbótakerfi og niðurgreiðslukerfi, sem hún taldi vera stærstu syndir þeirrar ríkisstj., sem ríkti hér á árunum 1956–1958. Það má því segja um núv. hæstv. ríkisstj., að það, sem helzt hún varast vann, varð þó að koma yfir hana, og ég vil lýsa því yfir sem minni skoðun, að það sé ábyrgðarhlutur hjá hæstv. ríkisstjórn, sem svo sannarlega hefur glatað verulega trausti almennings í landinu og er sífellt að hopa, að ætla sér þá dul að sitja lengur ráðalaus við völd. Og ég hygg, að mesti greiði, sem hún gæti gert þjóðinni, væri sá að segja sem allra fyrst af sér. Þær brtt., sem ég flyt við frv. við ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, eru svo hljóðandi: Sú fyrri er þannig: „Á eftir orðinu: „freðfiski“ í 1. tölulið 1. mgr. 3. gr. komi: „af saltaðri og sérverkaðri síld.“ Efnislega þýðir þetta, að útflutningsgjald af saltaðri og sérverkaðri síld skuli lækka úr 6% í 4.2% , svo sem það er á saltfiski, skreið og freðfiski. Ég vil geta lítillega ástæðnanna fyrir því, að ég flyt þessa brtt., og vil þá sérstaklega ræða um Suðurlandssíldina, sem býr við nokkra sérstöðu í þessu efni. Eins og menn vita, sem til þessa atvinnuvegar þekkja eitthvað, á Suðurvesturlandssíldin nú í sérstaklega harðri samkeppni um markaði í Vestur-Evrópu við Norðursjávarsíldina, sem á undanförnu ári hefur veiðzt í mjög miklu magni. Íslendingar búa að ýmsu leyti við mjög erfiða samkeppnisaðstöðu um þessa framleiðslu við Norðursjávarframleiðsluna. Ég vil nefna nokkur dæmi, sem ég hef úr grein, sem skrifuð var í dagblaðið Vísi af framkvæmdastjóra síldarútvegsnefndar í Reykjavík, Gunnari Flóvenz, en þar getur hann um 4 atriði, er sýna greinilega, við hvers konar erfiðleika er að etja á Vestur-Evrópumörkuðunum fyrir framleiðendur Suðvesturlandssíldarinnar. Í fyrsta lagi nefnir framkvstj. það, að Íslendingar þurfa að greiða af þessari framleiðslu um 350 kr. innflutningsgjald af hverri sérverkaðri flaktunnu. í öðru lagi nefnir hann það, að Íslendingar verði að greiða af þessari framleiðslu 85 kr. í útflutningsgjald. Í þriðja lagi þurfa þeir að greiða 95 kr. flutningskostnað inn á þennan markað. Og í fjórða og síðasta lagi greiða þeir um 200 kr. í umbúðakostnað, þ.e.a.s. tunnuverð. Samanlagður kostnaður þessi nemur um 730 kr., sem Íslendingar þurfa að greiða af þessari framleiðslu umfram Vestur-Þjóðverja og Hollendinga og fleiri, sem veiða síld í stórum stíl í Norðursjónum og selja á þessa gömlu markaði. Þessar 730 kr., sem Íslendingar þannig verða að greiða, eru um helmingur þess verðs, sem nú fæst fyrir saltsíldina á þessum mörkuðum. En það var í desembermánuði, ef ég man rétt, um 1400 kr. á tunnu. Til viðbótar þessu vil ég taka fram, að verð þetta er nú fallandi enn þá vegna áframhaldandi mikillar veiði í Norðursjónum. Ég veit, að þó að gegni ekki nákvæmlega sama máli um þá síld, sem veidd er fyrir Norður- og Austurlandi, af þeirri ástæðu fyrst og fremst, að hún er í sérflokki hvað gæði snertir og býr ekki við sömu samkeppnisaðstöðu á sínum mörkuðum við útlenda framleiðslu, þá hygg ég samt, að það sé í fyllsta máta réttlætanlegt og eðlilegt, að lækkun útflutningsgjaldsins komi einnig til góða framleiðendum þessarar síldar og sjómönnum, sem veiða hana. Önnur brtt. mín hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Við bráðabirgðaákvæði. Á eftir b-lið komi nýr stafl., svo hljóðandi: Ríkisstj. skal láta fara fram endurskoðun á ákvæðum 3. gr. um útflutningsgjald. Skal endurskoðunin við það miðuð að breyta gjaldinu þannig, að það verði miðað við þunga útfluttra sjávarafurða í stað verðmætis og jafnframt lækkað verulega. Þessari endurskoðun skal lokið það snemma, að unnt verði að leggja fram frv. um þetta efni í upphafi næsta þings.“ Þessi brtt. er flutt til þess að reyna að stöðva þá öfugþróun, sem hið háa útflutningsgjald hefur í vinnslu og framleiðslu sjávarafurða. Gjaldið er, eins og hv. þm. eflaust vita, miðað við fob.-verðmæti, og þegar það er orðið eins hátt og raun ber vitni og þegar það jafnframt er miðað við verðmæti, þá vinnur gjald þetta í bókstaflegum skilningi gegn því, að Íslendingar reyni að fullvinna hráefni sjávaraflans í landinu. Það er hvatning til útflytjenda og framleiðenda að flytja sjávaraflann út sem mest óunninn til þess að þurfa ekki að greiða eins hátt útflutningsgjald af honum og þeir þyrftu ella að gera, ef hráefnið væri unnið í landinu. Allir hljóta að sjá, að það er hvorki réttlæti í þessari stefnu né nokkurt vit. Við þurfum að einbeita okkur á komandi árum að því að fullvinna sem mest sjávaraflann í landinu sjálfu og gera úr honum eins mikið verðmæti og frekast er unnt. Og þá má ekki óskynsamleg löggjöf verða til þess að hamla þessari framför. Af þessari ástæðu hef ég leyft mér að flytja þessa till. til breyt. á frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins.