Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um útflutningsleyfi er flutt á grundvelli samkomulags stjórnarflokkanna um að flytja útflutningsverslunina frá viðskrn. til utanrrn. Það hefur þegar verið gert með breytingu á reglugerð um Stjórnarráð Íslands, en krefst þess hins vegar að lögum um Útflutningsráð verði breytt, sem hæstv. viðskrh. hefur þegar mælt fyrir hér í deildinni, og flutt sérstakt frv. til l. um útflutningsleyfi þar sem heimild til að binda ákveðinn útflutning, leyfi er flutt frá viðskrn. til utanrrn. Ég þarf út af fyrir sig ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég held að það skýri sig nokkuð vel að sú þróun hefur verið undanfarin ár að utanrrn. hefur í vaxandi mæli haft afskipti af útflutningsversluninni og utanríkisversluninni almennt. M.a. var og er utanrrn. þátttakandi í Útflutningsráði sem sett var á fót fyrir einu ári og viðskiptafulltrúar hafa starfað nú um skeið hjá nokkrum sendiráðum, þ.e. í Kaupmannahöfn, í tengslum við sendiráðið í Þýskalandi en sá viðskiptafulltrúi situr að vísu í Frankfurt, viðskiptafulltrúi hefur verið í London nokkurn tíma, þó hann sé það ekki nú, og loks í New York. Vafalaust er að nýta ber utanríkisþjónustuna í ríkara mæli en gert hefur verið í þágu útflutnings. Þannig hefur þetta þróast hjá mjög mörgum okkar nágrannalöndum. T.d. hafa Kanadamenn nú ákveðið að leggja niður viðskrn. og gera starfsemi þess að ráðuneyti í tengslum við utanríkisþjónustu þess lands. Mörg fleiri dæmi um slíkar breytingar gæti ég nefnt. Með þessu móti verður utanríkisþjónustan, þar með talin sendiráðin, í beinum samskiptum við útflytjendur hér á landi og þessi mikilvægi þáttur verður þar með einn af mikilvægari þáttum í starfsemi utanrrn. og viðkomandi sendiráða. Ég tek það fram að ætlunin er að þetta verði allt unnið með Útflutningsráði. Utanríkisþjónustan verður fyrst og fremst þjónustuaðili sem vinnur í mjög nánu samráði við Útflutningsráð. Það verður t.d. Útflutningsráð sem velur viðskiptafulltrúa sem sitja við sendiráðin. Útflutningsleyfin eru þáttur sem fylgt hefur útflutningsversluninni. Þau eru að vísu ekki orðin almenn heldur tengjast þau í raun fyrst og fremst viðskiptum við Bandaríkin þar sem útflutningur á sjávarafurðum hefur verið háður leyfum. Ég vil geta þess nú að ég tel eðlilegt að halda útflutningi þangað í meginatriðum eins og verið hefur. Hins vegar er það staðreynd að fjölmargir minni aðilar hafa verið að hasla sér völl og margir með ýmsar sérgreinar og sérstaka framleiðslu og þurfa að fá beinni aðgang einnig að þeim markaði. Það mun verða athugað í þessu sambandi. Ég tel það mikilvægt að svo geti orðið, en það verður þó að gerast með heildarhagsmuni okkar í huga. Herra forseti. Ég geri að tillögu minni að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér er á ferðinni lítið og fremur sakleysislegt frv., enda var greinilegt að hæstv. utanrrh. virtist ekki gera ráð fyrir því að miklar umræður þyrftu að verða um þetta mál og taldi sig í sjálfu sér ekki þurfa að rökstyðja þessa kerfisbreytingu mjög mörgum orðum. Annað mál nátengt fór hér um deildina án verulegra umræðna að ég best veit fyrir nokkrum dögum. Ég fór að kynna mér ofurlítið bakgrunn þessa máls og kanna hug ýmissa hagsmunaaðila úti í þjóðfélaginu til þessara breytinga og ég verð að segja, virðulegur forseti, að mér komu nokkuð á óvart þau viðbrögð sem ég varð víða var við. Þess vegna tel ég að það sé alveg nauðsynlegt að við bindum okkur ekki í þessari umræðu eingöngu við spurninguna um útflutningsleyfi sem slík. Það er tiltölulega einfalt praktískt atriði sem sjálfsagt þarf ekki að ræða mikið um. En sú kerfisbreyting sem þetta tengist, að flytja öll utanríkisviðskipti frá viðskrn. til utanrrn., þarf auðvitað að ræðast á hinu háa Alþingi. Þar er á ferðinni stórt og mikið mál og má merkilegt heita ef það fara mörg frumvörp hér í gegnum virðulega deild án þess að menn sjái ástæðu til að ræða það. Ég fagna því að hér situr einnig hæstv. viðskrh. og fylgist væntanlega með umræðunni og tekur e.t.v. þátt í henni síðar. Ég verð að segja að helstu rökin sem færð eru fyrir þessari breytingu finnast mér í raun fremur léttvæg, þ.e. þau rök að með þessu fáist betri nýting utanríkisþjónustunnar, sendiráðin og utanríkisþjónustan nýtist betur til hagsbóta fyrir okkar utanríkisviðskipti með þessari breytingu. Þá er rökrétt að spyrja fyrst: Hefur utanríkisþjónustan verið vannýtt? Eru þar ekki næg verkefni? Ber að skilja þetta svo sem út um lönd og álfur sitji fulltrúar íslensku ríkisstjórnarinnar í sendiráðum, viðskiptafulltrúar og aðrir slíkir, sem hafi ekki haft nóg að gera? Það kemur mér alveg spánskt fyrir sjónir. Þær heimsóknir sem ég hef átt í okkar sendiráð erlendis hafa bent til þess að önnur væri reyndin. Þar hefðu menn meira en nóg að gera. Í öðru lagi er eðlilegt að spyrja: Hefur ekki verið gott samstarf milli viðskrn. og utanríkisþjónustunnar, milli útflytjenda og utanríkisþjónustunnar? Hefur þar eitthvað vantað upp á? Hafa menn ástæður af þeim sökum til að breyta hér um? Upplýsingar mínar benda til hins gagnstæða. Bæði í viðskrn. og hjá samtökum stærstu útflytjenda hafa menn ekkert upp á samstarfið við utanríkisþjónustuna að klaga, telja það vera gott. Það er mjög almennt eins og menn vita að beint samband sé á milli ýmissa útflytjenda og sendiherra okkar og konsúla og annarra slíkra trúnaðarmanna Íslands á erlendri grund, milliliðalaust samband á milli þeirra sem starfa í útflutningnum og fulltrúa Íslands í utanríkisþjónustunni. Þetta finnst mér því ekki rökstyðja sérstaklega að mikil ástæða sé til þessarar kerfisbreytingar. Ég hefði gjarnan viljað heyra einhver veigameiri rök fyrir því að gera þessa breytingu vegna þess, herra forseti, að það er önnur hlið á þessu mali og hún snýr að því að þessu geta fylgt vankantar. Því getur fylgt óhagræði að mínu mati að færa umsjá utanríkisviðskipta með þessum hætti inn í utanrrn. og binda þetta tvennt saman einfaldlega vegna þess að það fara ekki alltaf saman viðskiptahagsmunir okkar og utanríkisstefna og tök utanrrn. á ýmsum málum á hverjum tíma. Um það eru mýmörg dæmi og ég hygg að ég þurfi reyndar ekki að nefna þau vegna þess að þau eru til bæði nýleg og eldri. Ég kemst þó ekki hjá því vegna þeirra afreka sem samningamenn Íslendinga hafa nýverið unnið í Austurlöndum hinum nyrðri eða austur í álfum.  Við þekkjum annað nýlegra dæmi frá mismunandi afstöðu erlendra ráðuneyta gagnvart okkur Íslendingum og þar á ég við mismunandi afstöðu bandarískra ráðuneyta til hvalveiða og viðskipta okkar Íslendinga og samskipta á breiðum grundvelli. Ég tel því að það sé hægt að færa fyrir því veigamikil rök að því geti fylgt óhagræði að færa þetta tvennt saman. Þar af leiðandi þurfi rökin fyrir kerfisbreytingunni að vera mjög sterk og veigamikil ef þau eiga að duga. Síðan vil ég spyrja hæstv. utanrrh.: Hverjir eru helstu talsmenn, hverjir eru helstu áhugamenn um þessar breytingar aðrir en hæstv. utanrrh. og þeir aðilar sem sömdu um myndun ríkisstjórnar á sl. vori? Við vitum að þessi kerfisbreyting kom þar með einhverjum hætti allt í einu upp á borðið. Sumir segja í tengslum við stólaskipti, og að þurft hafi að færa til pund og pund svona hér og þar þannig að menn væru nógu þungir hver á sínum stóli. Um það er ekki mitt að dæma en ég hlýt að spyrja hæstv. utanrrh.: Hvaðan hefur komið þrýstingur á hæstv. ríkisstjórn um að gera þessa kerfisbreytingu? Er það t.d. frá útflutningsaðilum? En ég hygg að hagsmunir þeirra ættu í raun og veru að ráða mestu hér um. Ég hef kannað það hvort þetta litla frv. og þessi kerfisbreyting hafi verið borin undir helstu samtök útflytjenda í landinu. Þeir aðilar mektugir, sem ég náði sambandi við, könnuðust ekki við það. Þeir könnuðust ekki við það. Ég hef ekki gert á þessu, virðulegi forseti, neina tæmandi könnun, en ég kannaði það hjá nokkrum stærstu samtökum útflytjenda, þar með talið Útflutningsráði, og þar hafði þetta mál ekki komið til umfjöllunar eða umsagnar. Ég tek það fram að á þeim bæ virtist gæta frekar jákvæðs hugarfars út í þessa breytingu, en aðrir töldu sig ekki reiðubúna til að tjá sig neitt um þetta mál, einfaldlega vegna þess að svo merkilegt sem það nú er þegar verið er að afgreiða frv. hér inni í Alþingi til að koma á þessari kerfisbreytingu strax um næstu áramót, þá virtust helstu samtök útflytjenda í landinu ekki kannast við að til þeirra hefði verið leitað um þetta mál. Hér er dálítið alvöruefni á ferðinni, virðulegur forseti, vegna þess að það liggur fyrir tiltölulega nýleg afstaða stærstu samtaka útflytjenda í landinu til svona kerfisbreytingar. Það var nefnilega þannig að fyrir nokkrum árum síðan starfaði svonefnd stjórnsýslunefnd og hún kannaði viðhorf útflutningssamtaka, sérstaklega sjávarútvegsins, til þeirrar hugmyndar að utanríkisviðskipti yrðu lögð undir utanrrn. Ég hef undir höndum undirritaða samþykkt nokkurra stærstu samtaka á sviði útflutnings sjávarafurða þar sem þeirra afstaða til þessara hugmynda kemur fram, skýrt og skorinort á árinu 1983. Og með leyfi herra forseta, vil ég lesa bréf sem þessir aðilar sendu frá sér í tilefni af könnun stjórnsýslunefndar og er dagsett 26. okt. 1983. "Í tilefni könnunar stjórnsýslunefndar á viðhorfum útflutningssamtaka sjávarútvegsins til þeirrar hugmyndar að utanríkisviðskiptin yrðu lögð undir utanrrn., vilja undirrituð útflutningssamtök taka fram: Við teljum að viðskrn. hafi á undanförnum áratugum unnið mjög mikilvægt starf á sviði íslenskra útflutningsmála svo sem við gerð alþjóðlegra viðskiptasamninga og samninga um tollamál. Í flestum viðskiptalöndum sem við eigum mest viðskipti við eru sjálfstæð viðskiptaráðuneyti sem koma fram sem slík í viðskiptasamningum við Íslendinga. Þar sem landið er háðara milliríkjaviðskiptum en nokkurt annað land sem okkur er kunnugt um teljum við það hagsmunamál útflutningssamtakanna að hér sé sjálfstætt ráðuneyti sem mætt geti til samninga við erlend viðskiptaráðuneyti á jafnræðisgrundvelli. Við leggjum því eindregið til" - ég endurtek - "við leggjum því eindregið til að íslenska viðskrn. haldi sjálfstæði sínu og sé þannig óháð öðrum ráðuneytum í starfi sínu a sviði útflutningsmála." Undir bréfið er ritað f.h. Landssambands ísl. útvegsmanna, Sambands ísl. samvinnufélaga, Samlags skreiðarframleiðenda, Síldarútvegsnefndar (Gunnar Flóvenz), Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, Sambands ísl. fiskframleiðenda og Sölustofnunar lagmetis. Þetta bréf var sent til stjórnsýslunefndar, forsætisráðuneytinu, Stjórnarráðshúsinu, Reykjavík. Og þar hafði starfsaðstöðu sína á þeim tíma núv. hæstv. utanrrh. þannig að ég geri ráð fyrir því að þetta álit allra sameinaðra stærstu samtakanna á sviði útflutnings sjávarafurða hafi ekki á þessum tíma farið fram hjá hæstv. þáv. forsrh. Enda var hljótt um þessa breytingu þaðan í frá og ekkert var við því máli hreyft að því mér er kunnugt frá því þetta álit útflutningsaðilanna kom fram seint á árinu 1983. Ég hlýt því að spyrja og ítreka spurningu mína til hæstv. utanrrh.: Hefur ekki verið könnuð afstaða samtaka útflytjenda til þessa máls síðan á árinu 1983? Og ef svo er er þá nokkur ástæða til að ætla að þar hafi orðið breyting á? Hvaðan kemur þrýstingur á hæstv. ríkisstjórn um að flytja þetta mál, ef hann er einhver, annars staðar en úr þeirra eigin herbúðum? Ég vil jafnframt spyrja hæstv. utanrrh. og einnig hæstv. viðskrh. ef hann skyldi taka þátt í umræðunni: Telja þeir ekki, m.a. með hliðsjón af áliti stærstu samtaka útflytjenda í landi, að vænlegra væri að stofna þá sjálfstætt utanríkisviðskiptaráðuneyti ef menn fara að hreyfa við þessum málum á annað borð? Það er umdeilanlegt hvort viðskiptamál sem slík eigi að kljúfa upp í fleiri en eitt ráðuneyti. Eftir sem áður verður starfandi viðskrn. sem fer með innanríkisviðskipti og ýmis önnur mál á sviði viðskipta, sem tengjast útflutningsviðskiptunum, þannig að upp kemur sú staða að taka þarf upp samstarf milli tveggja ráðuneyta um ýmsa þætti viðskiptamálanna þar sem eitt sjálfstætt ráðuneyti hefur áður sinnt hlutunum. Ég tel líka, herra forseti, að þetta sé í raun andstætt anda laganna um Stjórnarráð Íslands þar sem það er skýrt tekið fram, sbr. grg. og framsögu með frv. til l. um Stjórnarráð Íslands á sínum tíma, að það skuli vera grundvallarregla í skiptingu verka á milli ráðuneyta að þau mál sem eiga saman heyri til einu og sama ráðuneytinu. Ég vil því jafnframt spyrja hæstv. utanrrh.: Telur hann að úr gildi sé fallinn sá rökstuðningur og sú afstaða sem uppi var á sínum tíma þegar lög um Stjórnarráð Íslands voru samþykkt? Síðan, herra forseti, vitnaði hæstv. utanrrh. til þess að þessi breyting gengi til sömu áttar og málin væru að þróast í ýmsum nágrannalöndum. Já, það er nú það. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. utanrrh.: Hvar annars staðar en í Kanada er hliðstæð breyting á döfinni? Og hvar annars staðar en í Kanada og Danmörku er þetta fyrirkomulag viðhaft? Ég hef nefnilega kynnt mér það að t.d. í öllum EFTA-löndunum, þeim löndum sem Ísland er í eðli sínu viðskiptalega skyldast vegna stöðu okkar gagnvart Efnahagsbandalagi, vegna aðildar okkar að þessu Fríverslunarbandalagi og samstarfs við þau ríki, þá er ekki það fyrirkomulag á sem hér virðist eiga að fara að taka upp á Íslandi, heldur hið gagnstæða. Annaðhvort sjálfstæð viðskiptaráðuneyti eða sjálfstæð utanríkisviðskiptaráðuneyti. Þess vegna hef ég, eftir að hafa kynnt mér málið, herra forseti, ýmsar efasemdir um það að þessi kerfisbreyting sé jafnsjálfsögð og menn virðast telja. Og mér sýnist ýmsum spurningum ósvarað. Ég get því haft mína síðustu spurningu til hæstv. utanrrh. þessa: Telur hann skynsamlegt að Ísland geri kerfisbreytingu á þessum málum þannig að hér verði allt annað fyrirkomulag varðandi meðferð utanríkisviðskipta en er hjá öllum öðrum EFTA-löndum, samstarfslöndum okkar í Fríverslunarbandalaginu? Ég hef mínar stóru efasemdir um það. Herra forseti. Ég þarf þá ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég hef lagt fram ýmsar spurningar. Mér þætti einnig vænt um að heyra álit hæstv. viðskrh. á þessum kerfisbreytingum, rök hans með og á móti þessum breytingum, og ég vænti þess að hæstv. utanrrh. svari með greinargóðum hætti þeim spurningum sem ég hef fyrir hann lagt og ég geymi mér þá til síðari tíma í umræðunni að taka meira þátt í henni.



Herra forseti. Sjálfsagt er að svara eins og ég get ýmsum spurningum frá hv. 4. þm. Norðurl. e. Í fyrsta lagi þá sagði hv. þm. að öll utanríkisviðskipti hefðu verið flutt. Það er nú reyndar ekki svo. Útflutningsviðskiptin voru flutt. Ákveðið var að skilja innflutningsviðskipti eftir hjá viðskrn. Þau eru að vísu ákaflega lítið háð afskiptum ráðuneytisins, það er helst olíuinnflutningur og þess háttar frá Sovétríkjunum. Utanríkisþjónustan vannýtt? Nei, ég tek undir það með hv. þm., ég get alls ekki sagt að utanríkisþjónustan hafi verið vannýtt. En ég sagði áðan og ég tel að hana megi nýta betur með því að tengja þetta fastar saman en áður hefur verið. Ég vek athygli á því að til að nýta hana betur þá er þegar búið að setja á fót í utanrrn. sérstaka deild sem fjallar um útflutningsviðskiptin. Í þessari deild verða samtals með skrifstofuliði líklega sex manns. Sumt af því kemur frá viðskrn. og annað frá utanrrn., en segja má að þar verði nokkur sérhæfing á þessu sviði. Yfirmaður þeirrar deildar er fyrrv. starfsmaður viðskrn., sem fyrir nokkru var kominn til utanrrn., Valgeir Ársælsson, og hefur sendiherranafnbót. Hann er að sjálfsögðu mjög kunnugur þessum störfum bæði innanlands og erlendis. Ég held ekki að hægt sé að segja að menn kvarti undan samstarfi við viðskrn., ég tek undir það að ég hef ekki heyrt það. Viðskrn. hefur gert fjölmargt ágætt á þessum sviðum. Hv. þm. rakti andmæli nokkurra stórra útflutningsaðila við hugmyndir sem ákveðin nefnd lagði fram sem starfaði á mínum vegum á síðasta kjörtímabili. Jú, það er alveg rétt. Skorin var upp herör og andmælt. En ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég átti bæði þá og hef átt síðan viðræður við ýmsa aðila sem þarna skrifuðu undir og ég hef ekki heyrt, leyfi ég mér að segja, að mikill hugur hafi í raun fylgt máli. Menn eru stundum hikandi við að breyta til. Menn telja það gott sem er og vilja ekki breyta til. Ég hef t.d. rætt mjög ítarlega við formann Útflutningsráðs á mörgum fundum um þetta mál og skipulag og ég held ég megi fullyrða að þar er mjög ákveðinn stuðningur við málið, bæði hjá formanni og sömuleiðis framkvæmdastjóra Útflutningsráðs. Ég hef rætt við suma af þeim stóru aðilum sem nefndir voru og ég verð ekki var við annað en að ríkur vilji sé til samstarfs. Núna fyrir örfáum dögum var haldið upp á ársafmæli Útflutningsráðs og þar voru allir þessir aðilar mættir. Þar var þetta til umræðu. Ég flutti þar framsögu og gerði grein fyrir breytingum og ekki einn einasti aðili andmælti. Þvert á móti kom fram áhugi hjá mönnum á ýmsum þeim hugmyndum sem eru uppi um breytingar. En það er hins vegar mjög eðlileg spurning: Hvers vegna er verið að breyta? Vel má vera að í þeim orðum sem ég sagði áðan hafi það ekki komið nægilega vel fram. Að sjálfsögðu er ekki eingöngu um að ræða, að því er ég vona, bætta þjónustu utanrrn. og sendiráða við útflytjendur, sem er víða verið að koma á fót. Ég nefni sem dæmi í Brussel þar sem sérstök skrifstofa hefur verið innréttuð fyrir sendiráð þar sem aðstaða verður fyrir útflytjendur að koma og sitja og njóta þeirra starfskrafta sem þar eru. Þar verður sérstakt herbergi til reiðu. Vitanlega má segja að svo hefði getað verið að óbreyttu, en auðveldara er um vik þegar greitt er af sama ráðuneyti. Þetta kostar að sjálfsögðu utanrrn. nokkuð að koma þessari aðstöðu á, bæði fundaaðstöðu, skrifstofuaðstöðu og ýmsa þjónustu í því sambandi. Það sama er nú verið að gera í Danmörku. Kvartað hefur verið undan því að línur væru ekki nógu skýrar, að viðskiptafulltrúi hafi verið utan við hina almennu starfsemi sendiráðsins, ekki verið nægilega tengdur inn í það. Með þessu mun að sjálfsögðu annað starfslið sendiráðsins, þar með talinn t.d. sendiherra, vera til reiðu í þessu sambandi sem ekki var eins mikið áður. En það er fleira sem þarna kemur til. Nú er það svo samkvæmt lögum að utanrrn. fer með alla milliríkjasamninga og utanrrn. hefur tekið mikinn þátt í t.d. samningum við Sovétríkin. Sendiherra okkar í Moskvu hefur sömuleiðis verið þar lykilaðili þó að viðskrn. hafi að sjálfsögðu verið sá aðili sem farið hefur með málefnin. Fram undan eru áreiðanlegar mjög miklar viðræður við Evrópubandalagið. Þar eru að gerast stórir hlutir, kannski varhugaverðir hlutir að sumu leyti fyrir okkur. Til þess er ætlast að sendiherra okkar í Brussel, og hans starfslið, fylgist mjög náið með því sem er að gerast þar og þar verði nánast stöðugar viðræður í gangi, eins og sagt er. M.a. er ráðgert að ég eigi fund með aðalframkvæmdastjóra Evrópubandalagsins nú í desember um þróun viðskiptamála þar. Núna kemst þetta á eina hendi. Nú er þetta hjá utanríkisviðskiptadeild utanrrn. þannig að ekki þarf að kalla aðra til. Vitanlega verður, eins og ég sagði áðan, náið samráð þá haft t.d. sérstaklega við Útflutningsráð. Það verður í raun hægri hönd utanríkisviðskiptadeildarinnar eða útflutningsviðskiptadeildarinnar í þessu sambandi. Hv. þm. gerði nokkuð úr því að að samningar við Sovétríkin kynnu að hafa orðið erfiðari við aðrar aðstæður o.s.frv. Jú, ég hef heyrt þessi rök en ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég held að Sovétríkin hljóti að líta á íslensk stjórnvöld sem nokkurn veginn eina heild. Ef verið er að tala um að óvingjarnlegur, eða hvað við eigum að kalla það, utanrrh. kynni að valda vandræðum í viðskiptum, þá held ég satt að segja að erfitt sé að gera því skóna því að íslensk stjórnvöld hljóta að koma fram sem ein heild að þessu leyti og á þau litið sem svo. - Það gæti líka komið viðskrh. sem af einhverjum ástæðum væri ekki talinn velviljaður Sovétríkjunum. Hv. þm. spurði hverjir væru hvatamenn þessarar breytingar. Ég gæti út af fyrir sig nefnt marga einstaklinga þó að ekki hafi verið leitað til stofnana. Ég nefndi áðan t.d. formann Útflutningsráðs sem hefur mikið samband haft við mig um þessi mál og allt skipulag. Ég lít svo á að hann, sem er líka forstjóri stórra útflutningssamtaka, sé mikill hvatamaður þessara breytinga. Og ef ég má orða það svo, þá hefur mér heyrst að allir séu það nema helst þessir stóru, SÍS og SH, þeir eru svo sjálfstæðir - það getur verið að hv. þm. beri þá fyrir brjósti - ég held að þeir telji sig ekki þurfa neitt ráðuneyti í raun og vilji helst fá að ráða þessum málum sem mest sjálfir. Það er hárrétt hjá hv. þm. að víðast erlendis eru utanríkisviðskiptin annaðhvort í sérstöku ráðuneyti eða ráðuneyti sem er mjög sjálfstætt en í nánum tengslum við utanríkisráðuneytið. Svo er í Svíþjóð, og hefur verið lengi. Svo er í Kanada, eins og hv. þm. sagði. Og nú er verið að breyta þessu þannig í Noregi með því að leggja niður viðskiptaráðuneytið. En það er rétt að þeir hafa sérstakan ráðherra yfir utanríkisviðskipti. Hins vegar hef ég einmitt rætt þetta töluvert við þá sem ég þekki orðið nokkuð vel í þessum löndum og mér er tjáð að þessir ráðherrar starfi í raun innan utanríkisráðuneytisins þótt skipt sé á tvo ráðherra, en samstarf þeirra sé náið og þeir nýti sameiginlega þá starfskrafta sem eru til taks í utanrrn. Reyndar var mér tjáð í fleiri af þessum löndum að utanrríkisviðskrh. væri sums staðar eins konar aðstoðarráðherra utanrrh. Við höfum ekki talið kleift að fjölga ráðherrum hér og hljótum að treysta á þann sendiherra sem veitir þessari deild forustu. En þetta er góð spurning. Utanríkisverslun okkar vegur hátt í helming af þjóðarframleiðslunni, þ.e. hátt í helmingur af okkar þjóðarframleiðslu er fluttur úr landi og þjóðartekjur má rekja þangað. Því kæmi til greina að hafa þetta sjálfstætt ráðuneyti en þó í sterkum tengslum við utanrrn. Hv, þm. dró í efa að þetta stæðist samkvæmt grundvallarhugsun stjórnarráðslaganna. Um þetta var mjög mikið fjallað bæði af nefndinni sem hv. þm. vísaði til og einnig nú. Það er rétt að það er eitt grundvallarsjónarmið að skipta ekki verkefnum, en ég gat þess áðan að samningar erlendis eru tvímælalaust í höndum utanrrh. Hann gerir slíka samninga. Því má einnig segja að þessu hafi verið nokkuð skipt þegar utanrrh. fór með viðskiptasamninga en aðrir sáu svo um framkvæmd þeirra. Nú er verið að færa það á eina hendi, en hins vegar skipt á milli innanlandsviðskipta og utanríkisviðskipta. Ýmsir töldu það hreinni skiptingu en það sem áður var sem má segja að hafi gengið þvert á sviðin. Ég vona að ég hafi svarað flestum spurningum hv. þm. Ég hef getið þess að nokkru hvar annars staðar þetta er svona og ég gæti reyndar nefnt fleiri lönd þar sem þetta er þannig. Á Ítalíu kynntist ég því nýlega t.d. að þannig er með mál farið. Ég skal viðurkenna að ég hef ekki skoðað hin EFTA-löndin, en Noregur er að breyta í þessa veru og það er innan EFTA. Allt orkar tvímælis þá gert er, eins og stundum er sagt, og ég tek skýrt fram að vitanlega hefur viðskrn. sinnt þessum málum með ágætum í samstarfi við utanrrn. En ég held ég megi fullyrða að yfir þessu hefur verið setið af fjölmörgum aðilum undanfarin fjögur ár. Ég fór gegnum þær umsagnir sem bárust og mér fannst vera yfirgnæfandi að menn teldu að þetta skref ætti að stíga.



Herra forseti. Ég hygg að það hafi komið í ljós m.a. í svörum hæstv. utanrrh. að engin vanþörf er í sjálfu sér á að ræða þetta mál og fá ýmsum spurningum, sem óhjákvæmilega vakna í tengslum við þessa breytingu, svarað. Ég tek fram til þess að menn misskilji ekki orð mín að ég er ekki talsmaður þess að allt eigi að vera óbreytt og ekki sé sjálfsagt að skoða og kanna á hverjum tíma hvernig við getum staðið sem best að okkar útflutningsstarfsemi og utanríkisviðskiptum, en ég tel að rökin fyrir þessari breytingu þurfi að vera nokkuð sterk vegna þess að það eru stór álitamál jafnframt í tengslum við þetta og ég tel að þessu geti líka fylgt óhagræði. Ég tek sérstaklega fram að það er hægt að hugsa sér margs konar samstarf viðskrn. eða utanríkisviðskiptaráðuneytis og utanríkisþjónustu og utanrrn., enda hefur svo verið og er hjá öðrum löndum, en það er fremur sjaldgæft og þess eru fremur fá dæmi að þetta sé á einni og sömu hendinni án einhverrar verkaskiptingar. Þó svo utanríkisviðskiptaráðherrann sé í mjög nánu samstarfi við utanrrn., jafnvel starfi innan veggja þess ráðuneytis, er hann sjálfstæður ráðherra í ríkisstjórn og kemur fram sem slíkur, fer með þau mál og er fullmektugur aðili að ríkisstjórn í samskiptum við aðrar þjóðir. Það er líka ljóst, og kom ágætlega fram í máli hæstv. utanrrh., að samstarfið hefur verið með ágætum milli viðskrn. og utanrrn. og jafnframt milli ýmissa aðila á sviði utanríkisviðskiptanna og utanríkisþjónustunnar. Mér fannst hæstv. utanrrh. svara því heldur stuttaralega og jaðraði við útúrsnúning þegar ég var að reisa spurninguna um hvort það sé ekki ljóst að stundum fari ekki vel saman viðskiptahagsmunir og stefna í utanríkismálum og tök á þeim efnum hins vegar. Ég hef heyrt þá efasemd hjá mjög mörgum reyndum mönnum á sviði utanríkisviðskipta að það séu veigamikil rök gegn þessari breytingu að því geti fylgt ótvíræðir kostir að sá aðili sem fer með yfirstjórn viðskiptamálanna sé sjálfstæður og óháður þeim efnistökum, þeirri stefnu sem rekin er í hinu pólitíska utanrrn. á hverjum tíma. Það er eðli sínu samkvæmt þannig að þegar viðskrh. sinnir sínum verkefnum liggur það miklu nær hinum faglega grundvelli og tengist meira praktískum hliðum málanna en þegar pólitískt kjörinn utanrrh. vinnur í krafti markaðrar pólitískrar stefnu ríkisstjórnar. Þetta ættu allir að skilja og er óþarfi að láta það villa sér sýn þó að ég taki tiltekin dæmi af samningum við sovétmenn um saltsíld. Ég hefði getað tekið mörg dæmi og vitnaði reyndar til þess að við þekkjum ákveðna hlið á þessum málum í samskiptum okkar við hitt stórveldið, Bandaríkin. Hæstv. utanrrh. taldi sig hafa átt viðræður við fjölda málsmetandi einstaklinga á þessu sviði og þeir hefðu yfirleitt verið þessu meðmæltir. Nú get ég að sjálfsögðu lítt sagt gegn slíkum rökum þar sem ég hef ekkert í höndum og ekkert nema orð hæstv. utanrrh. fyrir því að hann hafi rætt þetta við fjöldamarga einstaklinga. Ég er ekki að gera lítið úr því né vefengja að þar hafi verið tekið jákvætt undir þessi mál. En ég hefði talið mjög farsælt með hliðsjón af fyrri afstöðu hinna stóru hagsmunaaðila í útflutningsviðskiptunum að eitthvað annað hefði legið á borðinu um þeirra afstöðu en algerlega neikvætt álit fjögurra ára gamalt. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar maður les þessa samþykkt þeirra stóru aðila sem stunda útflutning á sjávarvörum staldrar maður við, herra forseti, og ég afgreiði það ekki jafnlétt og hæstv. utanrrh., einfaldlega með því að þessir stóru, SÍS og SH, vilji helst hafa sitt eigið ráðuneyti og vera bara sjálfstæðir. Það er ekki af neinni sérstakri samúð eða inngróinni tilhneigingu hjá mér til að tala hagsmunum þessara aðila sem ég reisi spurningar í þessum efnum. Ég er hér fyrst og fremst að fjalla um viðskiptahagsmuni íslensku þjóðarinnar í víðu samhengi. En menn komast ekkert fram hjá þeim aðilum sem flytja út 70, 80, 90%, ég vil segja 99% af sjávarvörum frá Íslandi eins og þeir aðilar gera sem hér rita undir. Það er svo yfirgnæfandi meiri hluti útflutnings sjávarvörunnar sem fer um hendur þessara aðila að það er ekki hægt, held ég, að afgreiða álit þeirra með einni setningu. Frá þessum stofnunum liggur ekkert annað formlega fyrir en fullkomlega neikvætt álit fjögurra ára gamalt. Þess vegna tel ég alveg óhjákvæmilegt, herra forseti, að rækilega verði kannað í meðförum þingnefndar hvort einhver breyting hefur orðið á afstöðu þessara aðila. Ég verð að segja alveg eins og er að það munu renna á þann sem hér talar tvær grímur ef þar er enn um óbreytta afstöðu að ræða. Þar er á ferðinni fjöregg okkar sem ekki er hægt að leika sér mikið með. Ég gæti út af fyrir sig haft um það langt mál að fullkomin rök væru fyrir því, ef menn telja núverandi skipulag ekki nógu gott, að stofna þá frekar sjálfstætt utanríkisviðskiptaráðuneyti. Ég held að það sé öðru eins til kostað í íslensku þjóðfélagi eins og því þó að við settum á fót sértakt ráðuneyti sem sérhæfði sig í þessum viðskiptum. Hér er um svo gífurlega ríka hagsmuni fyrir íslenska þjóð að ræða, sem er háðari útflutningi og innflutningi en nokkur önnur þjóð í heiminum sem við þekkjum til, að menn hljóta að spyrja í fullri alvöru þeirrar spurningar: Er þá ekki nær að fela þessi viðskipti sérstöku ráðuneyti sem, eins og kom fram í máli hæstv. utanrrh., nema næstum helmingi af þjóðartekjum Íslendinga? Hvað varðar samskipti okkar við Evrópubandalagið, þá er það vissulega rétt að við þurfum að efla okkar starfsemi í Brussel til að geta fylgst þar með málunum. Ég tek það fram að hinir stóru, eins og hæstv. utanrrh. kallar þá, eru sjálfir daglega í því að fylgjast með þessum málum. Á þeim brennur eldurinn. Ég hygg að það sé einnig í þessu efni rétt að taka mið af því hvað þeir með sinni vitneskju telja skynsamlegast. Ég bendi á að þegar upp hófust á sl. sumri umræður um stefnu Efnahagsbandalagsins í tollamálum, hvernig markviss stefna Efnahagsbandalagsins í tollamálum miðar að því að auka útflutning af óunnum fiski frá Íslandi til Efnahagsbandalagsins. Hvaðan bárust okkur upplýsingar um þá hluti? Hverjir höfðu forgöngu um að koma því á framfæri? Það voru útflutningsaðilarnir. Mér barst t.d. í hendur trúnaðarskýrsla, sem þessum snillingum hafði með einhverjum hætti tekist að komast yfir í stöðvum Efnahagsbandalagsins, þar sem þessi tollastefna var útlistuð. Sú skýrsla kom ekki í mínar hendur, herra forseti, frá utanrrn. né viðskrn. né sendiráðinu í Brussel. Hún kom frá Sölusambandi ísi. fiskframleiðenda. Þannig eru margar hliðar á þessu máli. Það var ekkert minnst á í máli hæstv. utanrrh. kostnaðarhlið í þessu sambandi. Nú er það ekki svo að við eigum að horfa í krónuna, hvort þetta fyrirkomulag kemur til með að kosta okkur eitthvað meira en það sem við lýði hefur verið. Það getur verið fyllilega réttlætanlegt, en við hljótum að spyrja um árangur í samhengi við útgjöldin. Mér sýnist alveg ljóst að ný deild með yfirmönnum og starfsliði í utanrrn., þó að það valdi einhverjum samdrætti í viðskrn. á móti, muni koma til með að þýða vissa aukningu útgjalda. Þá er einnig nauðsynlegt að spyrja um árangur. Hefði t.d. verið hugsanlegt að ná meiri árangri með minni tilkostnaði, með einhvers konar aukinni sérhæfingu innan veggja viðskrn. eða er þá kannski orðinn lítill munur á útgjaldaaukanum og þótt stofnað hefði verið sjálfstætt ráðuneyti utanríkisviðskipta? Þetta væri fróðlegt að fá að heyra eitthvað um. Eins, herra forseti, hefði verið fróðlegt að fá að heyra álit hæstv. viðskrh. sem hér hefur setið og hlýtt á umræður. Mér fannst hæstv. utanrrh. svara því stuttaralega hvernig þetta kæmi út í sambandi við samstarf okkar við hin EFTA-löndin. Hann sagði reyndar að hann hefði ekki kynnt sér það sérstaklega hvernig þessum málum væri fyrir komið hjá öðrum EFTA-ríkjum, en það er kannski ástæða til að fara aðeins ofan í saumana á því vegna þess að við Íslendingar stöndum að ýmsu leyti á vegamótum í okkar málum hvað þessa hluti varðar. Sá sem hér talar telur að úr því sem komið er sé okkur langfarsælast að hafa sem best og mest samstarf við hin EFTA-ríkin og reyna í þeim félagsskap að hafa okkar sambúð við Efnahagsbandalag Evrópu sem farsælasta og okkar tök á utanríkis- og viðskiptamálum að öðru leyti, en fara varlega í þeim efnum að auka beint samstarf og bein samskipti okkar við Efnahagsbandalagið. Þess vegna held ég að við þurfum sérstaklega að horfa til þess, þegar við erum að ræða breytingar á skipulagsmálum utanríkisviðskipta, hvernig það snertir samstarf okkar við önnur EFTA-lönd og hvort það er til bóta einnig varðandi samskiptin almennt við aðra aðila.



Hæstv. forseti. Ég tek undir að það er að mörgu leyti nauðsynleg ráðstöfun sem hér er verið að gera. Það er verið að flytja utanríkisviðskipti frá viðskrn. yfir í utanrrn. Ég vona að þessi tilflutningur takist eins vel og stefnt er að. Það má segja að við séum hörmulega langt á eftir tímanum í okkar utanríkisviðskiptum með öll þau höft og bönn sem hafa verið og gert það að verkum, má segja, að Háskóli Íslands hefur menntað viðskiptafræðinga í langan tíma til að flytja inn í staðinn fyrir að auka útflutning frá Íslandi til annarra landa, en það er það sem þjóðirnar lifa á, samskipti við önnur lönd. Í okkar litla samfélagi, sem telur um 250 þús. íbúa skulum við segja, hafa öll stærstu lönd veraldar verslunarfulltrúa. Það er ekki til að græða stórfé heldur til að selja eitthvað pínulítið til allra landa og þegar þessi pínulitla pöntun kemur frá mörgum löndum í einu inn í heimalandið verður það að stóriðnaði sem gefur heima fyrir bæði mikla atvinnu og þjóðinni tekjur. Því miður hefur farið svo að í því landi sem ég þekki kannski best til og þar sem ég á vini sem stjórna stórmörkuðum, sem telja á annað þúsund í Evrópu, var ekki eitt einasta íslenskt vörumerki, ekki ein einasta íslensk framleiðsluvara á boðstólum fyrir 3–4 árum þegar ég kynnti mér það síðast. Ekki ein vara. En það er skýring á því. Hún kemur kannski fram í þessu frv. í 1. gr. Með leyfi forseta ætla ég að lesa það upp. Þar stendur: "Utanríkisráðuneytinu er heimilt að ákveða að ekki megi bjóða, selja né flytja vörur til útlanda nema að fengnu leyfi. Útflutningsleyfið getur ráðuneytið bundið skilyrðum sem nauðsynlegt þykir. Útflytjendur eru skyldir að veita ráðuneytinu þær upplýsingar sem það óskar um allt er varðar sölu og útflutning vara sem seljast eiga til útlanda." Í þessari grein koma fram slík skilyrði að það er ekki hægt að gera nokkurn skapaðan hlut nema með leyfi ráðuneyta. Það er algert ófrelsi í öllu sem heitir athafnir á sviði verslunar þegar til útflutnings kemur, en það er alveg frjálst ef til innflutnings er stofnað. Hér getur ráðuneytið ákveðið að heimila. Það er eins og að í prinsippinu sé allt frjálst en það er alrangt vegna þess að ráðuneytin notfæra sér seinni hlutann af 1. gr. þar sem þau setja á útflutningsbann nema með sérstökum leyfum. Það tel ég alvarlegt. Síðan er seinni málsgreinin að útflytjendur eru skyldugir til að veita ráðuneytinu allar þær upplýsingar sem beðið er um. Það er ekkert tekið fram um að þetta skuli vera trúnaðarmál. Ég hef sjálfur lent í því að vera með góð tilboð í íslenskar afurðir erlendis frá sem ég hef lagt fyrir ráðuneyti og annað fyrirtæki hefur tekið það upp við sömu aðila sem voru mjög miklir vinir mínir erlendis, í Frakklandi. Ég fæ svo upphringingu frá þessum vinum mínum þar sem þeir tilkynna mér að annar íslenskur aðili hafi fylgt eftir upplýsingum sem ég lét ráðuneyti í té. Svona vinnubrögð ganga ekki og ég ætla að beina því til þeirrar nefndar sem tekur þetta mál til athugunar að þar verði breyting á og að ráðuneytinu verði gert að skyldu að fara með allar upplýsingar sem algjört trúnaðarmál á milli þeirra sem þær gefa og ráðuneytisins. Það verði alveg útilokað að upplýsingar, sem einn gefur ráðuneytinu vegna lagaskyldu, fari í hendur á öðrum sem noti þær síðan. Það er með 3. gr. eins og svo margt annað, ekkert er talað um hvaða viðurlög á að leggja á það opinbera ef það misnotar upplýsingar sem það fær frá einstaklingum, en hér eru þungar sektir, þungur dómur, á þá einstaklinga sem brjóta gegn kerfinu. Þessu á að breyta og þetta á að athuga miklu betur en það virðist ekki hafa verið skoðað eins og það liggur fyrir á þskj. 56. Ég tek hins vegar undir þessa breytingu sem á að verða. Ég held að þessi tilflutningur sé þegar orðinn, þetta frv. sé til staðfestingar því sem þegar er búið að gera, að flytja utanríkisviðskipti frá viðskrn. yfir í utanrrn., og við förum að þjálfa menn sérstaklega til þess að gæta hagsmuna Íslands á viðskiptasviðinu því á því lifum við, að framleiða, selja og kaupa inn. Á því lifum við en ekki á því að lyfta glösum og fylgjast með alþjóðasamtökum á viðkomandi stöðum. Okkar utanríkisþjónusta er að þessu leytinu til úrelt fyrir löngu síðan. Ég er ekki alveg sammála hv. 4. þm. Norðurl. e. um að það skorti rök fyrir þessum tilflutningi. Rökin hafa verið mikið í fréttum undanfarið. Það er ekki langt síðan - aðeins nokkrir dagar, ég fylgdist með fréttum - hin hefðbundna sendinefnd í síldarsölu til Sovétríkjanna var að ræða við yfirmenn þessara mála í Sovétríkjunum, í Moskvu. Við fengum ítrekað, dag eftir dag, ógnvekjandi fréttir um að engir samningar mundu takast. Og hér var kvíði um land allt. Skyndilega birtist hæstv. utanrrh. á skerminum eins og "superman". Hann hafði talað við sendiherrann, undirmann þeirra sem sendinefndin var að tala við í Moskvu, og hótað honum því að önnur viðskipti þjóðanna gætu verið í hættu ef þeir ekki semdu og það eins og skot. Og niðurstaðan varð sú að þjóðinni létti. Það var eins og allir vörpuðu af sér þungu hlassi því að allt í einu var sendiherrann að fyrirskipan utanrrh. okkar að auka við magnið frá því síðast var keypt og hækka verðið um 11%. Ég held að þetta séu alveg nóg rök til þess að færa eina litla viðskiptadeild frá einu ráðuneyti til annars ef árangurinn verður í framhaldinu sá sami. Þetta eru góð rök fyrir frv. og ætti enginn maður að láta sér detta í hug að bregða fæti fyrir þessa breytingu. Ég vek athygli aftur á því sem ég tel nauðsynlegt að breyta. Það er orðalagið á 1. gr. Ég vil að útflutningur sé frjáls nema ef utanrrn. eða kerfið svokallaða sér ástæðu til þess að hefta hann. Ég vil líka að allar upplýsingar sem ráðuneytið kann að fá frá væntanlegum útflytjendum séu algjört trúnaðarmál. Og ég vil líka fá í 3. gr. viðurlög, sekt á það opinbera ef það brýtur þann trúnað við einstaklinginn sem getur orðið til þess að sá sem hefur viðskiptin í sínum höndum, sá sem útvegar viðskiptin, verði fyrir tjóni vegna þess að hann gaf upplýsingar til hins opinbera. Það verður líka að verja einstaklinginn. Það er ekki allan tímann hægt að vera að verja þetta blessaða kerfi. Virðulegur forseti. Ég held ég segi ekki meira um málið að þessu sinni.



Herra forseti. Ég vil taka það fram að sjálfsagt er, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., að leitað verði umsagna og málið vandlega skoðað. Mér hefur aldrei dottið annað í hug. Hv. þm. spurði um kostnaðinn. Í fjárlagafrv. eru ætlaðar 16 millj. kr. í þessa deild. Af fjórum, við getum kallað það sérhæfðum mönnum, koma tveir a.m.k. frá viðskrn. og ekki er ráðið með þann þriðja. Við teljum þetta að vísu æði lítið fjármagn miðað við margar og miklar ferðir og fundi. Varðandi það sem hv. 5. þm. Reykv. sagði vil ég taka undir með honum að mér finnst alveg sjálfsagt að krefjast trúnaðar. Hann á vitanlega að vera og ég hef alltaf litið á það sem sjálfsagt mál. 1. gr. var breytt í nokkru og hún orðuð þannig að það lægi betur í orðunum leyfi en undantekning. Utanrrn. getur ákveðið að leyfi skuli veitt, þ.e. útflutningur er ekki háður leyfum nema utanrrn. ákveði annað. Það var nú hugmyndin í þessu. Ég vil geta þess sérstaklega, vegna þess sem hv. þm. sagði um viðræður mínar við sendiherra Sovétríkjanna, að heiðurinn af samningunum um sölu síldar eiga fyrst og fremst fulltrúar okkar sem þarna sömdu og stóðu sig með afburðum vel. Hitt er svo annað mál, að þegar komið er í slík vandræði sem þessi er það utanrrh. sem talar við viðkomandi sendiherra. Það gerði ég þennan morgun og gerði honum grein fyrir því sem ég taldi algjörlega ljóst, að ef ekki yrði af þessum viðskiptum hlyti það að hafa mjög mikil áhrif á heildarviðskipti landanna, t.d. olíukaup og fleira. Ég hafði samráð við hæstv. viðskrh. um það og við töldum ljóst að viðræðum um olíukaupin yrði frestað. Ég heimsótti Sovétríkin sem forsrh. í mars og átti þá mjög ítarlegar viðræður við forsrh. Sovétríkjanna um þessi viðskipti og forsrh., Ryskof, lagði á það mikla áherslu að jafnvægi væri í viðskiptum á milli landanna. Því var vitanlega mjög auðvelt fyrir mig að vekja athygli sendiherrans á því að ekki yrði jafnvægi milli landanna í viðskiptum ef úr síldarkaupum yrði ekki. Hvort þetta hefur haft einhver áhrif skal ég ekkert um segja.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. svaraði að nokkru því sem mér fannst heldur gáleysisleg ummæli hjá hv. 5. þm. Reykv. um þátt hans, þ.e. hæstv. utanrrh., í síldarsölusamningum. En látum það liggja á milli hluta. Það er að sjálfsögðu þannig að utanrrh. á hverjum tíma kemur inn í málin þegar um stóra og mikilvæga samninga er að ræða, hefur alltaf verið og mundi verða hvort sem þessi kerfisbreyting kæmist á eða ekki. Það eru að sjálfsögðu engin rök hvorki með né á móti henni sem slíkri. Ég er ekki sammála hv. 5. þm. Reykv. um það að frammistaða Íslendinga á sviði útflutnings sé slök. Ég held að lífskjör þjóðarinnar sýni að það hefur tekist í heildina talið þokkalega að koma okkar framleiðslu á markað. Ég held að ekki sé hægt að mæla á móti því og þar hafa reyndar að margra manna dómi verið unnin afrek eins og þau að halda mun hærra verði og ná miklum samningum um vörur héðan árum saman í harðri samkeppni við aðra. En látum það sömuleiðis liggja á milli hluta. Herra forseti. Ég tel að þessi umræða hafi verið þörf. Það er von mín að þeir hv. þingdeildarmenn sem hér hafa setið og fylgst með henni séu kannski einhvers fróðari um það sem mælir með þessum breytingum og sem mælir á móti þeim. Mín ástæða til að vekja hér spurningar var ekki síst sú að ég vildi fá fram rökin, hver þau væru og hversu veigamikil þau væru, vegna þess að mér fannst það ekki hafa komið fram í umræðunni áður. Ég verð svo að segja að lokum að mér kemur tregða hæstv. viðskrh. til að taka þátt í þessari umræðu nokkuð á óvart. Ég beindi í tvígang til hans spurningum eða lýsti því yfir að ég teldi æskilegt að fá hans viðhorf fram undir umræðunni en það hefur ekki gerst. Sömuleiðis hefur ekki heyrst eitt orð frá öðrum samstarfsflokki hæstv. utanrrh., Sjálfstfl., og það vekur upp vissar spurningar um það hvort þetta sé hugsanlega sérstakt prívatmál hæstv. utanrrh. og áhugaefni.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að svara með örstuttri athugasemd pví sem hv. 4. þm. Norðurl. e. beindi til mín. Ástæðan til þess að ég stóð ekki upp fyrr er ákaflega einföld. Flest það sem segja þurfti um málið kom fram í framsögu hæstv. utanrrh. og í síðari skýringum hans. Tilgangurinn með þessari breytingu á verkaskiptingunni milli ráðuneyta er augljós. Hann er sá að virkja starfskrafta Stjórnarráðsins enn betur til hagsbóta fyrir og í þágu útflutningsstarfseminnar. Breytingin sem nú er gerð orkar tvímælis eins og jafnan þá stjórnaraðferð er breytt. Þar er erfitt að vitna til - hvað á ég að segja - algildra meginreglna eða hugsjónamála. Þar verða menn að þreifa sig áfram og finna það sem best fram fer. Ég er ekki sannfærður um að við höfum fundið bestu lausnina, en þetta er áreiðanlega tilraun sem er þess virði að hún verði gerð. Að við færum þessi verk undir meginreglu stjórnarráðslaganna sem er sú að það sé utanrrn. sem fer með samninga Íslands við erlend ríki. Þar er ég kominn að því sem er kannski besta pólitíska röksemdin fyrir breytingunni. Hún er þessi: Á næstunni skiptir það afar miklu máli fyrir hagsmuni okkar, bæði pólitískt og frá sjónarmiði efnahags- og utanríkisverslunar, að ná sem hagstæðustum samningum og samstarfi við Evrópubandalagið. Þetta er meginröksemdin í mínum huga fyrir þeirri verkaskiptingarbreytingu sem nú hefur orðið. Þetta mál er svo samofið okkar utanríkisstefnu að þar þarf sá maður að hafa forræði sem um leið ber ábyrgð á framkvæmd utanríkisstefnunnar. Þetta er kjarninn í málinu eins og ég lít á hann. Ég tek hins vegar undir það með hv. 4. þm. Norðurl. e. að þess þarf að gæta afar vel að við stillum okkar krafta, stillum okkar strengi vel saman við EFTA-löndin og gætum þess að samstarfið við þau verði sem allra best. Þar er áreiðanlega rétt ábendingin, sem fram kom í máli hv. 4. þm. Norðurl. e., að sjálfstæð staða fyrir utanríkisviðskiptin innan utanrrn. er mjög æskileg, sem tengist reyndar því sem hv. 5. þm. Reykv. vék að í sínu máli. Ég tek undir það með hv. 5. þm. Reykv., að það er mikil þörf á því að auka frjálsræði í útflutningi, þar sem því verður við komið og markaðsaðstæður erlendis leyfa, eins og reyndar er á stefnuskrá þessarar stjórnar. Ég vildi með þessum fáu orðum svara því að nokkru sem til mín var beint af hv. 4. þm. Norðurl. e. en ítreka að ég tel að þetta sé breyting sem geti leitt af sér góða hluti og við eigum svo sannarlega ekki að skirrast við að breyta þessu fyrirkomulagi þótt lengi hafi það verið í farsælum farvegi, það má lengi betur gera.



Hæstv. forseti. Ég vil aðeins leiðrétta það sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann hefur heyrt eitthvað illa það sem ég sagði. Ég var ekki á neinn hátt að gera lítið úr þeim aðilum sem hafa staðið í útflutningi eða gefa í skyn að þeirra starfsemi hafi verið slök á einn eða annan hátt. Ég fullyrði hins vegar vegna eigin reynslu að kerfið svokallaða, ríkisvaldið, hefur komið í veg fyrir eðlilega samkeppni einstaklingsins við þann útflutningsmáta sem við höfum hingað til búið við. Ég bið hv. þm. að leiðrétta mig ef rangt er með farið, að það séu afskaplega fáir viðskiptafræðingar sem hafa komið út úr Háskóla Íslands, sem er æðsta menntastofnun okkar í bæði innflutningi og útflutningi og öðrum málum sem snúa að viðskiptum, og farið í útflutning á eigin vegum. Ég held að það séu afskaplega fáir. Ég veit ekki um einn einasta. Það getur vel verið að þeir séu til - það er rétt að hafa einhverja smugu þannig að maður loki sig ekki inni í fullyrðingum - en ég held að það séu afskaplega fáir sem hafa fengið til þess tækifæri þótt þeir hafi fengið menntunina. Þjóðin er búin að kosta miklu til í langskólanám fyrir þessa menn til þess að verða þjóðinni að gagni en þeir verða henni ekki að gagni að öðru leyti en því að þegar þeir verða sjálfstæðir einstaklingar snúa þeir sér að útflutningi annarra þjóða til Íslands, þ.e. innflutningi. Þetta er stóralvarlegt mál. Við erum að mennta á dýrasta máta í gegnum Háskóla Íslands útflytjendur annarra þjóða en ekki útflytjendur okkar. Og hvað skeður þá? Til þess að þeir geti þó unnið fyrir sér fara þeir inn í kerfið sjálft, vinna fyrir hið opinbera. Það er leiðin og það er alvarlegt. Ég vil sem sagt að frv. sem liggur fyrir verði breytt þannig að ráðuneytið starfi hlutlaust en ekki sem eins konar skjöldur kerfisins sem búið er að byggja upp á löngum tíma. Ég vil að einstaklingurinn fái tækifæri til að sýna að hann getur útvegað sama verð eða jafnvel hærra verð og með sama öryggi og samtökin. Því það er vitað mál að það sem einstaklingurinn hefur að selja hér án mikillar fjárfestingar erlendis kemur allt til baka, en ágóðinn af því sem samtökin eru að selja erlendis, við skulum taka sölusamtökin í Bandaríkjunum, fær ekki að koma til baka vegna þess að útflutningur á peningunum sjálfum, ágóðanum, er ekki leyfður frá Bandaríkjunum. Við erum því að fjárfesta í vinnumarkaðinum þar með síaukinni starfsemi, verksmiðjustarfsemi o.s.frv. Við skulum átta okkur á því hvað er að gerast. Þess vegna væri betra að fullvinna vöru hér en að selja hráefnið til útlanda. Gefið einstaklingnum frelsi til að vera í samkeppni við kerfið en gerið ekki ráðuneytin, eins og í þessu tilfelli utanrrn., að einhvers konar skildi fyrir það sem gamalt er og löngu úrelt sölukerfi, sem við höfum, þó svo að það gangi sæmilega vel.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 54 og 55 varð landbn. eigi sammála um afgreiðslu þessa máls. Nefndin ræddi frv. allítarlega á tveimur fundum og kallaði til ýmsa aðila svo sem fram kemur í nál. bæði meiri hl. og minni hl. Tilefni þessa málatilbúnaðar á hv. Alþingi er það að þegar frv. var flutt var alger óvissa um á hvern hátt yrði komið fram slátrun á sláturfé þeirra Arnfirðinga og leyfi hafði ekki fengist til slátrunar í húsi Sláturfélags Arnfirðinga. Skoðun hafði verið framkvæmd á húsinu ítrekað, svo sem lög gera ráð fyrir, en þrátt fyrir að Sláturfélag Arnfirðinga og bændur við Arnarfjörð hefðu lagt í verulegan kostnað til að bæta úr ýmsum þeim ágöllum sem á húsinu voru taldir vera var leyfi eigi veitt. Í umræðum um þessi mál á hv. Alþingi við 1. umr. og utan dagskrár lýsti hæstv. landbrh. því yfir skýrt og skorinort að sláturleyfi yrði veitt ef dýralæknir fengist til að skoða kjötið hjá Sláturhúsi Arnfirðinga á Bíldudal. Það lágu því margar orsakir til þess að Sláturfélag Arnfirðinga gat í rauninni vænst þess að leyfi yrði veitt til slátrunar á þessu hausti, auk þess sem það var í algerri óvissu hvort fólk fengist til þess að annast slátrun á sláturfé Arnfirðinga ef slátrað yrði á Patreksfirði, sem þó að lokum tókst að ég ætla með verulegum eftirgangsmunum. Við í minni hl. landbn., sem skrifum undir þetta nál., teljum að meðferð framkvæmdarvaldsins á þessu máli hafi verið óviðunandi þannig að það sé ekki hægt að bjóða fólki upp á slík vinnubrögð. Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á það í þessu tilviki að sláturhúsið er tekið út svo sem lög gera ráð fyrir, þar er fundið að ýmsum hlutum sem talið er að sé ábótavant, þeir fáu bændur sem að húsinu standa leggja í verulegan kostnað við að lagfæra margt af því sem talið er ábótavant og síðan er gefið í skyn að leyfi muni verða veitt ef dýralæknir fáist til að skoða kjötið. Þegar svo til kastanna kemur er leyfi alls ekki veitt. Það lítur út fyrir að það hafi verið fyrirsláttur af hálfu hæstv. landbrh. að dýralæknir fengist ekki til þessara starfa. Fulltrúi Dýralæknafélags Íslands, sem kom á fund nefndarinnar, lýsti því yfir að Dýralæknafélagið mundi senda mann vestur á Bíldudal ef leyfi yrði veitt. Hann lýsti því einnig yfir að Dýralæknafélagið væri óánægt með að ráðinn hafi verið maður, kunnur hestamaður og dægurlagasöngvari, til kjötskoðunar á Patreksfirði. Dýralæknafélagið lýsti því yfir að það mundi senda mann til kjötskoðunar á Patreksfirði þegar ráðningartími söngvarans rynni út. Sá fyrirvari sem hæstv. landbrh. kynnti í þessu efni, sem kæmi í veg fyrir að hann veitti sitt leyfi, var því í rauninni markleysa. Þá er rétt að geta þess í sambandi við þær umræður sem orðið hafa um vatn á Bíldudal úr vatnsveitu þeirra Bílddælinga að annar af tveimur fulltrúum Neytendasamtakanna lýsti því yfir að vatnið í þessari vatnsveitu væri ekki verra en víða annars staðar. Það væri hvorki verra né betra en í allt að 40–50% af vatnsveitum landsins. Þetta er maður sem hefur þekkingu til að bera á þessu sviði vegna þess að fyrir fáum árum var hann yfirmaður Framleiðslueftirlits sjávarafurða og var því vel kunnugur því vatni sem notað var við matvælavinnslu á Íslandi á þeim tíma. Ég tel að margt hafi verið sagt í þessum efnum og um þetta mál sem betur hefði verið ósagt, bæði af hálfu fagmanna um þetta efni og jafnvel af hálfu okkar þm. í þessum þingsal. En meginniðurstaða okkar í minni hl. landbn. var þessi: Meðferð þessa máls og meðferðin á því fólki sem stendur að þessu sláturhúsi er með þeim hætti að hún er að okkar dómi óviðunandi. Þess vegna leggjum við til að frv. sé samþykkt svo sem fram kemur í nál. á þskj. 55. Undir það nál. skrifa auk mín Eggert Haukdal og Ingi Björn Albertsson.



Herra forseti. Þegar þetta frv. var flutt var það tekið fram við 1. umr. málsins að það væri flutt af illri nauðsyn og væri mjög óvenjulegt. Það var ekki flutt fyrr en allt var komið í ótíma, slátrun var víðast hvar lokið á landinu en ólokið var að slátra fé í Arnarfirði og í Tálknafirði sem allir höfðu beðið með í trausti þess að stjórnvöld veittu undanþágu til eins árs eins og hefur verið gert við 2/3 af sláturhúsum sem annast hafa slátrun í landinu á sl. hausti. Við tókum fram að ef einhver dráttur yrði á afgreiðslu málsins væri það auðvitað það sama og frv. væri að engu orðið. Talsmaður meiri hl. landbn. lýsti því yfir að hann hefði reynt að hraða málinu. Það kom fram í nál. á föstudegi og þingfundur var ekki fyrr en á mánudag, en þá var líka málið orðið svo aðkallandi að menn voru svínbeygðir undir kansellíið og þar með var frv. í raun og veru afgreitt. Það er ekki lengur nema á pappírnum. Það er gagnslaust með öllu því að það er sennilega um það bil að verða búið að slátra og þetta frv. gerði ráð fyrir að landbrh. gæfi út slíkt leyfi á þessu hausti. Þannig tel ég enga ástæðu til, herra forseti, að frv. gangi til atkvæða. Það hefði verið sjálfsagt ef nefndin hefði skilað áliti strax eins og við sögðum frá við 1. umr. málsins. Við umræðu málsins tók ég fram að það væri mjög óeðlilegt að þurfa að fara slíka leið sem þessa. Það var búið að reyna friðsamlega leið á öllum sviðum. Það var búið að eiga viðræður við landbrh. í landbrn., við settan yfirdýralækni, við forustumenn þess sveitarfélags sem hér á hlut að máli og sláturfélagsins ásamt tveimur af þm. Vestfjarða sem sátu þennan fund. Þar var ekkert til fyrirstöðu því að ekki væri búið að standa við þær kröfur sem gerðar eru almennt til hollustuverndar við slíka starfrækslu og það stóð ekkert á ráðherra að veita slíkt leyfi. Ef dýralæknir fengist til að skoða kjötið, sagði ráðherra í umræðunum að leyfi mundi verða gefið út. En svo standa upp alþm. í deildinni, tala um saurgerla, éta það upp eftir settum dýralækni hver um annan þveran, ég hugsa að þeir hafi étið mikið af þeim meira að segja í leiðinni, og það stóðu líka upp menn sem skýrðu frá áliti Stéttarsambands bænda. Ég er eiginlega alveg undrandi á málflutningi þessara manna við afgreiðslu málsins. Einn hv. þm. fór að tala um salmonellu, eins og komu fram á einum stað á landinu, sem ég held að eigi ekkert erindi inn í þessar umræður. Sem betur fer hef ég ekki heyrt getið um að þessi padda hafi komist í kindakjöt, enda væri þá vá fyrir dyrum. Hins vegar vitum við allir að kólígerlar finnast víðast hvar í vatni. Eins og hv. talsmaður minni hl. landbn. gat um upplýsti annar fulltrúi neytenda að 40–50 vatnsveitur á Íslandi væru með svipuðum hætti og við margar vatnsveitur sem þannig er ástatt fyrir eru sláturhús sem fengið hafa leyfi. Það get ég sagt hv. alþm. þessarar deildar að aldrei hefði mér dottið í hug að gagnrýna yfirdýralækni, héraðsdýralækni og landbrh. þó það hefði verið neitað um sláturleyfi í sláturhúsinu á Ísafirði. Það hefði ég ekki treyst mér til að gera eins og ástandið er þar. En ég þekki ekki nema örfá sláturhús svo að ég er ekki fær um að taka upp í mig meira en það sem ég þekki. En út af því hve einn af þm. þessarar hv. deildar, sem jafnframt er í bændastétt, hafði gaman af því að lesa upp umsögn setts yfirdýralæknis til að fá inn í þingtíðindin þann óhróður allan sem þar kemur fram þykir mér tilhlýðilegt að lesa upp, svo að það komist einnig inn í þingtíðindin, símskeytið sem hreppsnefnd Bíldudals sendi forsrh. og er svohljóðandi: "Hreppsnefnd Bíldudalshrepps mótmælir harðlega þeim einkennilegu ummælum sem settur yfirdýralæknir, Sigurður Sigurðarson, hefur haft um Bíldudal í fjölmiðlum. Þess er óskað að ríkisstjórn Íslands láti fara fram opinbera rannsókn á þeim rakalausu fullyrðingum sem Sigurður Sigurðarson hefur látið fara frá sér í fjölmiðlum um atriði eins og saurgerla, rottugang og matareitrun sem gefur alranga mynd af staðnum, Bíldudal, og íbúum hans til niðurlægingar. Ljóst er af síðustu yfirlýsingu Sigurðar Sigurðarsonar að hann hefur ekki fjallað um sláturhúsmálið á Bíldudal á faglegan hátt. Þess er óskað að landbrn. stöðvi nú þegar yfirlýsingar yfirdýralæknis Sigurðar Sigurðarsonar um Bíldudal. Jafnframt að upp verði gefið hvar kólígerlar hafa fundist í vatni hér á landi til að sýna hversu algengt þetta er. Afrit af þessari ályktun verði sent Jóni Helgasyni landbrh. og Matthíasi Bjarnsyni, 1. þm. Vestf. F.h. hreppsnefndar Bíldudals, Flosi Magnússon sveitarstjóri." Þetta skeyti mun hafa verið tekið fyrir á ríkisstjórnarfundi þriðjudaginn eftir að það barst og ríkisstjórn Íslands tók mjög snöfurmannlega á þessu máli eins og við var að búast og komst að þeirri niðurstöðu að engum væri nú betur treystandi til að rannsaka þetta mál en hæstv. landbrh. og fól honum málið aftur, en þar hafði málið verið frá því að umsókn var send 24. ágúst. Þetta var mjög myndarlega gert og Arnfirðingar koma til með að þakka mjög innilega fyrir það, en það sýnir að hæstv. forsrh. ber óskorað traust til hæstv. landbrh. og treystir engum manni betur til að fara með þessi mál en honum. Hitt er svo annað mál að ég treysti ekki hæstv. landbrh. að gera neitt í þessu máli, ekki nokkurn skapaðan hlut, eftir það sem á undan er gengið. Hann gat vel leyst þetta mál ef hann hefði viljað eða réttara sagt: Hann vildi það, en hafði ekki kjark. Landbrh. sagði hér í umræðum á dögunum: Það þýðir ekkert fyrir Bílddælinga að gefið sé út leyfi nema einhver vilji skoða kjötið. Og það ætlum við að gera. Ef einhver fengist til að skoða kjötið mundi leyfið verða gefið út. Þá væri búið að fá dýralækni. Ekki einn heldur tvo. En þeir gáfust allir upp. Þeir fóru á fund einhvers eins manns og kjarkurinn var búinn þar á eftir alveg eins og hjá hæstv. landbrh. Það gerðist. Ég verð að segja að það er rétt að þessi orrusta er töpuð, en ég vil ekki jafnframt halda því fram að stríðið sé tapað þrátt fyrir það. Það verður vafalaust mikið gert í því að halda áfram að vinna að því að réttlát afgreiðsla verði viðhöfð í framtíðinni í þessum efnum. Það er sorglegt til að vita að stéttarfélag bænda skuli láta frá sér fara í nafni stéttarsambandsins það bréf sem kom fyrir landbn. þessarar hv. deildar. Ég hef fyrir satt að stéttarfélag bænda hafi ekki haft nokkurt samband við félagsmenn sína á þessu svæði. Nei, þeir voru fyrir fram ákveðnir í því að gera rétt þeirra að engu. Þeir voru algjörlega á bandi stjórnvaldsins í þessum efnum og þá geta allir sagt sér það hvar þessir menn væru ef kansellíið væri enn þá við lýði. Þá lægju þeir hundflatir fyrir kansellíinu en ekki fyrir eigin félagsmönnum og félögum. Menn töluðu við 1. umr. málsins um að virðing Alþingis væri í voða. Hjörleifur Guttormsson, 2. þm. Austurl., sagði: Hverjir eru umboðsmenn fólksins ef það eru ekki þingmenn? Hverjir eiga að leita réttar fólksins þegar á það er ráðist ef það eru ekki þingmenn? Og þó ég sé ekki alltaf sammála þeim hv. þm. var þetta eins og talað frá mínu hjarta. Það var hárrétt sem hv. 2. þm. Austurl. sagði í þessum umræðum. Hvað mundu aðrir menn segja, bæði í þessari hv. þingdeild sem annars staðar, ef þau vinnubrögð væru viðhöfð að eigur væru skoðaðar, athugasemdir gerðar og sagt: Þetta þarf að gera, síðan er farið að framkvæma það sem skal gera og ekki einu sinni heldur tvisvar og þegar því er öllu lokið og búið er að eyða frá litlu félagi sem telur fáar bændafjölskyldur, meðal þeirra er ekkja sem lifir eingöngu á sauðfjárrækt, um 800 þús. kr., þá er sagt: Nei, þið skuluð bera þetta sjálf? Og það er táknrænt fyrir Kvennalistann að alltaf þegar einhver slík rangsleitni kemur upp tekur Kvennalistinn upp hanskann fyrir rangsleitnina, eins og ræða talsmanns Kvennalistans við 1. umr. bar greinilega vott um. 

Þetta er ómaklegt.

Þetta er gert að flokksmáli í þessum svokallaða flokki sem ætti frekar að teljast sértrúarsöfnuður en stjórnmálaafl. Þetta eru rök fyrir því sem talsmaður Kvennalistans hafði fram að færa. Það er þá gott ef komið er einu sinni að því að talsmaður Kvennalistans kann að skammast sín. Mér datt í hug hvernig haldið er áfram með störfin og stefnuna úti á landsbyggðinni. Það var að fara í eyði nyrsta jörð á Vestfjörðum. Það var birt samtal við bóndann þar. Hann segir í lok þessa samtals: "Kvótakerfið blinda tekur ekki heldur neitt tillit til slíkra aðstæðna um búsetuna. Vissulega hvarflar það að manni að ásetningur stjórnvalda sé einmitt sá að koma sveitunum við Djúpið í eyði þó enginn vilji samt við það kannast opinberlega. Ef þetta er rétt, þá geta viðkomandi menn og stofnanir fyrir sunnan nú fagnað miklum áfangasigri í orrustunni gegn vestfirskum byggðum, hagsmunum þeirra og sjálfstæði, gegn sjálfri tilveru þeirra. Tyrðilmýri er eitt af skotmörkunum í þeirri orrustu. Reykjanesskóli og sláturhúsið á Bíldudal eru líka þar á meðal." Þannig er nú viðhorf manna til framkvæmda þessa máls. Subbulegasta ritsmíð sem ég hef séð á ævinni birtist í DV 28. okt. undir yfirskriftinni "Bíldudalsbölið" eftir Dagfara. Ég held að það sé ekki hægt að hugsa sér meira níð og óþverra um einn stað en fram kemur í þessari blaðagrein. Ég kenni í brjósti um höfund þessarar greinar hver sem hann er. Hann telur sér hentugra að skýla sér en að koma fram í dagsljósið, en innræti þess sem þannig skrifar er ekki upp á marga fiska. Ég veit ekki hvernig á því stóð að það komu upp í mínum huga eftir að hafa séð og heyrt bréf Stéttarsambands bænda og heyrt nokkrar ræður hér við 1. umr. nokkrar ljóðlínur úr kvæði Bólu-Hjálmars sem nefnt er Umkvörtun og þær eru svona: Félagsbræður ei finnast þar, af frjálsum manngæðum lítið eiga, eru því flestir aumingjar, en illgjarnir þeir, sem betur mega. Rangsleitnin sem Bólu-Hjálmar varð fyrir barðinu á á sínum tíma lifir enn þá góðu lífi.



Herra forseti. Hv. þm. Matthías Bjarnason lét að því liggja í ræðu sinni að þetta frv. hefði ekki náð fram að ganga vegna þess að landbn. deildarinnar hefði verið svifasein í störfum. Þetta er fjarstæða. Þetta er gjörsamlega órökstudd fullyrðing sem ég vísa algjörlega á bug. Þetta mál var til 1. umr. í hv. deild sl. miðvikudag. Þeirri umræðu lauk þá um kvöldið. Morguninn eftir klukkan níu kom landbn. Nd. saman til fundar. Hún hélt fund þá í þrjá klukkutíma og aðra tæplega þrjá klukkutíma að kvöldi sama dags. Föstudaginn eftir voru ekki deildarfundir í þingi. Meirihlutaálitinu var skilað hingað inn á Alþingi á laugardegi og það var tilbúið prentað í þinginu á mánudagsmorgni. Þannig verður ekki hægt að segja að landbn. deildarinnar hafi verið svifasein. Ég vísa þessu á bug og segi þetta vegna þess að ég vil að þetta komi í þingtíðindum. Þetta er rangt, hv. þm. Mér finnst dálítið undarlegt í sambandi við þessa umræðu að eftir það nál. sem meiri hl. hefur látið frá sér fara skuli menn ekki ræða þann allsherjarvanda sem blasir við vegna þeirra upplýsinga sem koma fram í nál. meiri hl. þar sem er sagt berum orðum að ástandið í sláturhúsamálum hér á landi sé fyrir neðan allar hellur. Það er hárrétt, sem hv. þm. Pálmi Jónsson sagði hér áðan, að við heyrðum það á 577 Nd. 2. nóv. 1987: fundum nefndarinnar hjá umsagnaraðilum að 40% a.m.k. af vatnsveitum landsins væru með vatn sem væri ekki ögn skárra en það vatn sem sláturhúsið á Bíldudal getur haft og hefur til afnota, en með leyfi forseta langar mig að vitna í rannsóknarskýrslu Hollustuverndar ríkisins vegna vatnssýnis sem tekið var á Bíldudal: Vatnssýnið er móttekið 7. okt. sl. og í rannsókn kemur fram að kólígerlafjöldi í 100 ml vatns er 54 og saurkólígerlafjöldi í jafnmiklu vatnsmagni eða 100 ml er 54. Þegar svo við bætist að fróður maður yfirlýsir á fundi nefndarinnar að 40% af vatnsveitum landsins hafi vatn sem sé af svipuðum toga þykja mér hlutir vera farnir að gerast alvarlegir. Og umræða varð um ástand sláturhúsa hér á landi almennt, um þrýsting stjórnmálamanna, um að sláturhús sem væru raunverulega óhæf til slátrunar fengju leyfi. Ég hygg að sök stjórnmálamanna í þessu kraðaki öllu sé talsverð. Ég minnist þess að yfirdýralæknir sagði aðspurður á fundi nefndarinnar að hann hefði verið beygður til að veita sláturhúsum leyfi. Þetta voru hans óbreyttu orð á fundi nefndarinnar. Hann hefði orðið að láta undan síga fyrir þrýstingi. Herra forseti. Það er þetta mál sem við eigum að ræða hér, sóðaskapinn í matvælaframleiðslu á Íslandi. Við segjum í nál. meiri hl. að sláturhúsið á Bíldudal hafi verið blóraböggull og að stjórnvöld hafi verið svifasein. Að hluta til tökum við undir þá gagnrýni sem hefur komið fram. Og mér hefði þótt ástæða fyrir hv. þm. Matthías Bjarnason að nefna það. Það voru hins vegar önnur atriði þessa máls sem við vorum á móti, m.a. að málið væri óþinglegt, að þingið gæti ekki tekið fram fyrir hendurnar á framkvæmdarvaldinu í leyfisveitingum til einstakra sláturhúsa. Herra forseti. Ég hygg að þetta mál þurfi að ræða í miklu víðara samhengi. Hér er á ferðinni mjög alvarlegt mál í heilbrigðiseftirliti matvælaframleiðslu á Íslandi. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.