Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. Nd. gerði eina breytingu á þessu frv. um ríkisábyrgðir. Það er 3. málsgr. 4. gr., sem bætt var þar inn að tillögu hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ). Þessi málsgrein er svo hljóðandi: „Áhættugjald það, sem greitt verður skv. 1. og 2. málsgr. þessarar greinar, skal geymt á sérstökum reikningi. Má einungis nota fé þetta, eftir því sem til vinnst, til þess að greiða ábyrgðarkröfur, sem á ríkissjóð kunna að falla, svo og kostnað við framkvæmd laga þessara. Nú endurgreiðist skuld, sem greidd hefur verið af framangreindum reikningi, og skal þá hið endurgreidda fé lagt á reikninginn.“ Þetta er í samræmi við það, sem jafnan hafði verið fyrirhugað, að áhættugjaldið, sem ákveðið er í 4. gr., skyldi notað til þess, eftir því sem til ynnist, að mæta töpum vegna ábyrgða, sem á ríkið féllu, og ég tel til bóta að setja slíkt ákvæði skýrt inn í frv. Ég legg til við þessa hv. d., að hún samþykki frv. eins og það liggur fyrir með þessari breytingu.



Herra forseti. Eins og fram kemur í grg. fyrir þessu frv., er efni þess það, að fjmrh. er heimilað að ábyrgjast f.h. ríkissjóðs greiðslur lána allt að 350 millj. kr. Samkvæmt núgildandi lögum er þessi heimild aðeins bundin við 200 millj. kr. Hækkunin, sem hér er um að ræða, er vegna breytinga, sem orðið hafa á verðgildi peninga og kostnaði við raforkuframkvæmdir. Fjhn, hefur haft frv. þetta til athugunar, og eins og álit n, á þskj. 632 ber með sér, er hún sammála um að mæla með því, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Eftir því sem ég hef komizt næst, hafa 727 nýbýli verið byggð hér á landi, eftir að nýbýlalögin gengu í gildi, og 159 eyðijarðir byggðar upp. Sést af þessu, hversu mikinn þátt lög þessi hafa átt í uppbyggingu sveitanna á þessu tímabili, en á öllu landinu eru talin liðlega 6 þúsund sveitabýli. Margt af þessum nýbýlum er mjög vel hýst og ræktun komin í ágætt horf og bústofn sæmilegur, þó að þar sé auðvitað misjafnt um að litast eins og annars staðar. T.d. eru í einu byggðahverfi sunnanlands, í Ölfusi, átta býli vel hýst og með mikla ræktun, sem bera 20 kúgildi hvert, og í Húnavatnssýslu eru 3 býli í hverfi, sem bera 24.3 kúgildi til jafnaðar. Þetta eru aðeins dæmi. En meðaltals áhöfn á nýbýlum mun vera 14.7 kúgildi. Það yrði að sjálfsögðu of langt að fara að lýsa því, hversu það fólk, sem ráðizt hefur í og ræðst í það stórræði að koma sér upp býli og bústofni og áhöldum með tvær hendur tómar, hefur orðið að klífa þrítugan hamar. Stundum er á það bent, að þetta fólk njóti mikillar aðstoðar frá alþjóð til þessara hluta og er því alls ekki að neita, að nýbýlalögin hafa hér gert kleift það, sem annars var ókleift. En þrátt fyrir það er hér um afar mikil framlög að ræða frá þessum einstaklingum. Eins og nú er, mun það kosta um 1.3 milljónir að koma upp sæmilegu nýbýli með ræktun og húsum og áhöldum og áhöfn, sem nemur 20–24 kúgildum. En framlag landnámsins til þess býlis er 60 þús. kr., og auk þess má gera ráð fyrir öðrum 60 þús. kr. í jarðræktarstyrk. Lán úr byggingarsjóði hefur verið 75 þús. kr. og ræktunarsjóðslán geta orðið í mesta lagi 200–250 þús. kr. Alls eru lán og styrkir í kringum 400 þús. Þá verður einstaklingurinn að leggja fram frá sjálfum sér, eins og nú er, um 800–900 þús. kr., og getur þá hver sem er gert sér í hugarlund, hversu gífurlegt átak það er fyrir einstakling að ráðast í stofnun nýbýlis. En þrátt fyrir þetta koma þó enn fram umsóknir um aðstoð við stofnun nýbýla litlu færri en verið hefur, eða um 50 umsóknir á síðasta ári, að því er mér er tjáð, móti 60–70 umsóknum næstu ár á undan. 1957 voru nýbýlalögin endurskoðuð og endurbætt. T.d. voru sett inn í þau þá ákvæði 38. gr. um það, að greiða skuli aukajarðræktarstyrk, sem nemur talsverðri upphæð, til smábýla, sem hafa innan við 10 hektara tún, til þess að styðja að því að koma þeim býlum í viðunandi ástand til búskapar, miðað við nútímakröfur. Í samræmi við framansagt má það ljóst vera, að allir þeir, sem í nýbýlastofnun ráðast nú, eiga afar örðugt uppdráttar, þegar allt verðlag á efni og vinnu hefur stórum hækkað síðan 1957, fyrst með efnahagsráðstöfunum 1958 og síðan með gengisbreytingunni 1960. En sá gleðivottur er þó enn fyrir hendi, að margt fólk í landinu vill leggja það á sig að byggja upp sveitirnar, þótt það kosti gífurleg fjárframlög og mikla vinnu, því að eins og fyrr segir, liggur enn fyrir fjöldi umsókna hjá nýbýlastjórn um stofnun nýbýla. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gengur út á það að hækka nokkuð framlög til landnámsins frá því, sem ákveðið er í lögum frá 1957: 1) Að framlag til ræktunar á nýbýlum hækki úr 5 millj. kr. í 61/2 millj. Mun láta nærri, að sú hækkun geti numið 15–20 þús. kr. á býli, og verður þá ræktunarstyrkur á býli um 50 þús. En ræktun 10 hektara túns, sem er talið lágmark á eitt býli, kostar nú 123 þús. kr. 2) Að framlag vegna bygginga eða byggingarstyrkur á nýbýlahús hækki úr 11/2 millj. upp í 2, og hækkar þá byggingarstyrkur úr 25 þús. kr. upp í 40 þús. á íbúðarhús. 3) Í 38. gr. og 41. gr. laganna frá 1957 eru ákvæði um að greiða viðbótarjarðræktarstyrk til smábýla með undir 10 hektara túnstærð, 5 millj. kr. á ári, næstu fjögur ár, þ.e. 1958, 1959, 1960 og 1961. Með þessu ári fellur þetta ákvæði því niður og mun hugsun löggjafans þá, þ.e. 1957, hafa verið sú, að 1961 yrðu allar jarðir komnar með 10 hektara tún. En nú þykir sýnt, að enn þurfi fjögur ár til að ná því takmarki. Til viðbótar verkefni því, er 38. og 41. gr. nefndra laga fjalla um, var svo samþykkt á Alþingi í fyrra lagaákvæði um það, að af þessu fé mætti greiða lítils háttar byggingarstyrk vegna íbúðarhúsa bænda, er mjög erfiðan fjárhag hafa, 25 þús. kr. á hús, sbr. lög nr. 49 11. júní 1960. Þykir sýnt, að a.m.k. 40 íbúðarhús árlega muni koma undir þetta lagaákvæði. Hækkun sú, sem hér um ræðir í þessu frv. í þessu skyni, er 1 millj. miðað við lögin frá 1957. Alls hækkar þá framlag vegna þessa lagafrv., ef samþykkt verður, frá því, sem það var áður, um 1.5 millj. á 1. gr., 0.5 á 2. og 1 á 3., sama sem 3 millj. Landbn. er sammála um, að nauðsynlegt sé að hækka framlög á þessu þingi vegna landnámslaganna til að mæta að nokkru leyti auknum kostnaði við stofnun nýbýla og í öðru lagi til að fullnægja lagaákvæðum nr. 59 1960. Það er tillaga meiri hl. n., að frv. þetta verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Hinn 26. okt. 1960, þ.e. á öndverðu þessu þingi, var útbýtt hér á hv. Alþ. frv. til laga um breyt. á l. nr. 48 frá 28. maí 1957, um landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Flm. þess frv. eru þrír þm. Framsfl., sem sæti eiga í Nd. Þetta frv. var tekið til 1. umr. og visað til landbn. Nd. 3. nóv. 1960. Þegar frv. hafði legið hjá n. 95 daga, gaf minni hl. þeirrar n. út álit um málið, og í því nál. er tekið fram, að málið hafi ekki fengizt tekið fyrir í landbn. Nd. fyrr en þá, en þeir, sem minni hlutann skipa, vilji ekki una slíkum drætti á afgreiðslu svo þýðingarmikils máls og gefi því út sérálit, þar sem þeir leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. En álit frá meiri hl. landbn. Nd. um þetta þýðingarmikla mál hefur ekki enn komið fram, þó að nú séu liðnir 140 dagar, síðan þessu máli var vísað til þeirrar nefndar. Af þessu verður að draga þá ályktun, því miður, að þetta mál hafi ekki til þessa átt fylgi að fagna í hv. Nd., a.m.k. hefur það ekki átt greiðan gang í gegnum þá hv. deild. En nú fyrir þremur dögum er borið fram hér f þessari hv. d. stjfrv. um breyt. á l. nr. 48 frá 28. maí 1957, um landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Það verður þegar augljóst, þegar litið er á þetta frv., að það fjallar um breyt. á sömu l. og frv. framsóknarmanna, sem liggur fyrir Nd. En þegar nánar er að gætt, þá kemur það og í ljós, að bæði frv. eru fjórar greinar og að bæði frv. fjalla um breyt. á sömu greinum laganna, nákvæmlega sömu ákvæðum, þ.e. 5. gr., 26. gr. og 41. gr. laganna um landnám, ræktun og byggingar i sveitum. Og ef enn nánar er að gætt, þá kemur það og í ljós, að jafnvel orðalag á þessum ákvæðum er mjög líkt og á sumum stöðum samhljóða í báðum frv. Í 1. gr. stjfrv., sem hér er til umr., segir, að í stað orðanna „minnst 5 millj. kr. á ári“ í síðari mgr. 5. gr. laganna komi: „minnst 6.5 millj. kr. á ári.“ En í frv. framsóknarmanna er þetta orðað þannig, að til þessara framkvæmda greiði ríkissjóður minnst 71/2 millj. kr. á ári næstu 25 árin, þannig að báðar þessar gr. eru við það miðaðar að falla inn í gildandi lög um þetta efni, og þegar búið væri að fella þetta inn í lögin, þá er orðalagið svo líkt, að það má heita, að eini mismunurinn á 1. gr. sé fjárupphæðin, þar sem í öðru frv. er miðað við 61/2 millj., en í hinu við 71/2 millj. 2. gr. frv. þess, sem hér liggur fyrir, er þannig: „Til byggingar íbúðarhúsa á nýbýlum einstaklinga utan byggðahverfa og í byggðahverfum er heimilt að veita framlag allt að 40 þús. kr. á hverju býli.“ En í frv. framsóknarmanna er þetta orðað svo: „Til íbúðarhúsabygginga á nýbýlum einstaklinga utan byggðahverfa og í byggðahverfum er heimilt að veita framlag allt að 40 þús. kr. á hvert býli.“ Hér er breytt um fall á einu orði, og skal ég ekki fara út í það. Ég hygg, að hvort tveggja geti staðizt. Síðan er ráðizt í það í stjfrv. að setja punkt og hefja nýjan málslið: „Framlagið greiðist að hálfu, þegar húsið er fokhelt, og að fullu, þegar byggingu er lokið, enda hafi byggingarfulltrúi staðfest með vottorði, að fullnægt hafi verið settum skilyrðum um frágang byggingarinnar.“ En í frv. framsóknarmanna er tilvísunarsetning látin ná yfir þetta efnisatriði, og þar segir: „er greiðist að hálfu, þegar hús er fokhelt, en að fullu, þegar byggingu er lokið.“ Efnið er nákvæmlega hið sama. Og svo í framhaldi af þessu segir í báðum frv. eins: „Til þessara ráðstafana leggur ríkissjóður fram minnst 2 millj. kr. árlega,“ en í stjfrv. er bætt við: „í fyrsta sinn árið 1962.“ Svipað er að segja um 3. gr., að þar er í raun og veru aðalefnisbreytingin sú, að í stjfrv. er gert ráð fyrir að greiða 6 millj. kr. árlega til þeirra framkvæmda, sem þar um ræðir, en í frv. framsóknarmanna 71/2 millj. kr. árlega. Það er nú augljóst, þegar þetta er borið saman, að ef áhugi stjórnarflokkanna hefði verið mikill fyrir þessu máli nú á þessu þingi, þá hefði legið mjög vel fyrir að afgreiða frv. það, sem flutt var í Nd. 26. okt. s.l., annaðhvort óbreytt eða þá á þann hátt að breyta eitthvað tölum frá því, sem þar segir, og vitanlega er meiri hl. þings í lófa lagið að koma slíkum breyt. fram. Sá kostur hefur þó ekki verið tekinn, heldur er í þess stað lagt fram nýtt frv. hér í þessari hv. d. En framsóknarmenn hafa, bæði á þingi í fyrra og eins á þessu þingi, bent á það með skýrum rökum, hve verðlagshækkanir þær, sem orðið hafa að undanförnu, bitni hart á bændastéttinni eigi síður en öðrum þegnum þessa þjóðfélags og torveldi að miklum mun framkvæmdir í sveitum við ræktun og byggingar. Undir þetta er greinilega tekið í grg. þessa frv. og þau rök, sem við framsóknarmenn höfum fært fram að þessu leyti, staðfest svo vel sem verða má. Í grg. þessa frv. segir t.d., að ræktunarkostnaður hafi hækkað frá því 1957 úr 9200 kr. á hektara í 12776 kr. á hektara árið 1960, sem svarar til 38% hækkunar á kostnaðarverði ræktunar og girðinga. Í grg. þessa frv. segir enn fremur, að hækkun byggingarkostnaðar sé svo mikil, að hún nemi allt að 100 þús. kr. á hús með 90 m2 gólffleti á einni hæð, og enn fremur, að kostnaðarauki nýbyggjandans á ræktun, sem nemi 10 hekturum, nemi um 36 þús. kr., en á sama tíma hafi framlögin staðið í stað. Allt er þetta mjög ótvírætt og staðfestir þau rök, sem við framsóknarmenn höfum borið fram í þessu sambandi. Það liggur því í augum uppi, að það er fullkomlega tímabært að lögfesta breyt. á þeim ákvæðum laganna um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, sem hér er fjallað um, og það er jafnvel enn þá fremur aðkallandi en ella vegna þess, að á sama tíma sem ræktunarkostnaður hefur hækkað um 38%, svo sem segir í grg. þessa frv., hefur verið horfið frá því að reikna verðlagsuppbót á hin almennu jarðræktarframlög, sem greidd eru samkvæmt jarðræktarlögum, en allt fram til ársins 1960 voru jarðræktarframlög samkvæmt jarðræktarlögunum greidd með verðlagsuppbót, sem samsvaraði meðalvísitölu þess árs, þegar framkvæmdirnar voru gerðar. Þetta frv. gefur nú ekki tilefni til þess að fara að ræða í sambandi við það um hið almenna ástand í efnahagsmálum þjóðarinnar og þau áhrif, sem efnahagsmálalöggjöf núv. hæstv. ríkisstj. hefur haft í þeim efnum, en hin mikla hækkun ræktunarkostnaðar og byggingarkostnaðar á þó að mestu leyti rót sína að rekja til hinnar nýju efnahagslöggjafar. En þær tölur, sem hér koma fram og ég hef drepið á, sýna þó, að það er mikið ósamræmi milli þess, sem raunverulega hefur átt sér stað um hækkun ræktunar- og byggingarkostnaðar, og þess, sem talað var um eða látið í veðri vaka í sambandi við afgreiðslu efnahagsmálafrv. á síðasta þingi, um þá breyt., sem mundi koma í kjölfar þess og leiða af sér kjaraskerðingu, þar sem miðað var við, að kjaraskerðing vegna gengisfellingarinnar yrði ekki yfir 3%, að mig minnir. En þó að frv. þetta sé nú seint fram komið, þá viljum við, sem höfum skilað minnihlutaáliti um þetta mál, styðja að framgangi frv. og mælum með því, að það verði samþ., og við teljum, að því beri að fagna, að nú undir þinglokin hyggst hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar að gera þó ofur litla bragarbót í þessum efnum. En við teljum, að þær fjárhæðir, sem framsóknarmenn í Nd. lögðu til í haust að lögfestar yrðu til breyt. á þessum gr., sem hér er fjallað um, séu sízt of háar til þess að mæta þeirri miklu og brýnu þörf, sem fyrir hendi er hjá bændastéttinni í þessu efni. Þess vegna leggjum við til, að frv. þetta verði samþ. með þeim breyt., að í stað 6.5 millj. í 1. gr. frv. komi 7.5 millj. og að í stað 6 millj. í 3. gr. frv. komi 7.5 millj. Ég tel, að með þessum brtt. sé mjög í hóf stillt, og vil enn fremur benda á, að mér virðist, að það hafi jafnvel komið til álita hjá hæstv. ríkisstj. að hafa framlagið samkvæmt 3. gr. dálitið hærra en þar er, því að ef ég skil málið rétt, þá held ég, að í grg. sé talað um hærri tölu en í frv. sjálfu. Í grg. segir: „Ákvæðin í 3. gr. frv. um 1.5 millj. kr. hækkun vegna ákvæða 38.–41. gr. laganna eru afleiðing þess, að samþykkt voru með lögum 49 frá 11. júní 1960 framlög“ o.s.frv., en ef ég skil þetta rétt, þá er í frvgr, aðeins miðað við 1 millj. kr. hækkun á þeim sérstaka lið. Það, sem hér segir í grg., fer mjög í þá átt, sem við hv. 1. þm. Vesturl. leggjum til, og bendir það til þess, að líkur kunni að vera fyrir því, að till. okkar nái fram að ganga.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, gerir ráð fyrir þeirri skyldu að hafa matreiðslumenn og/ eða bryta á skipum yfir 800 rúmlestir, en á skipum 50–800 rúmlestir er aðeins skylt skv. frv. að hafa matsvein. Í 2. gr. frv. er nánar kveðið á um, hvernig öðlast skuli réttindi til þessara starfa. Í 3. og 4. gr. er eingöngu miðað við réttindi og skyldur varðandi farþega- og flutningaskip, og eru iðnréttindi þar áskilin hliðstæð því, sem gerist um störf iðnaðarmanna í landi. 5. og 6. gr. frv. eru varðandi undanþágur frá ákvæðum laganna og koma til móts við rök þeirra aðila, sem gert hafa athugasemdir við frv., svo sem Landssambands ísl. útvegsmanna og Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda. Nú munu liðin ein 5 eða 6 ár frá því, að frv. svipaðs efnis var flutt fyrst hér á Alþingi, en um það var upphaflega ágreiningur milli matreiðslu- og framreiðslumanna. En sá ágreiningur hefur nú að fullu verið jafnaður, og mæla báðir aðilar nú með framgangi málsins. Fáum mun blandast hugur um, að æskilegt sé, að sem bezt þjálfaðir menn sjái um þessi störf: Í fyrsta lagi vegna þeirra, sem oft um langan tíma dveljast fjarri heimilum sínum við störfin á hafi úti. Í öðru lagi verður að telja hagkvæmara fyrir þá, sem bera kostnað af slíkum störfum, að þar komi til sem bezt þekking og þjálfun. Frv. hefur tekið nokkrum breytingum í samræmi við fyrrnefnt samkomulag frá því, sem það var upphaflega flutt. Iðnn. hefur rætt frv. og mælir með samþykkt þess óbreytts, eins og það er á þskj. 444. Það skal þó fúslega viðurkennt, að um tonnatölu þá, sem ákveðin er með frv., má nokkuð deila, þegar sett er löggjöf um þetta efni í fyrsta sinn. En á þessu stigi málsins skal ekki farið nánar út í þá sálma. Einstakir nm. áskilja sér þó rétt til að flytja eða fylgja brtt., ef fram kunna að koma.



Herra forseti. Í sambandi við mál þetta vildi ég leyfa mér að flytja brtt. við 1. gr. frv., en hún er varðandi lágmarkstölu rúmlesta á skipum, þar sem skylt er að hafa matsveina. Sérstaklega er miðað við það í till., að tekið sé tillit til stærðar þeirra vélbáta, sem að jafnaði stunda landróðra á vetrarvertíð. Í seinni tíð hefur rúmlestatala þessara vélbáta stækkað verulega frá því, sem áður var, og mun nú almennt, að 100 tonna vélbátar stundi landróðra á vetrarvertíð. Með tilliti til þessa vil ég leyfa mér að flytja þessa till., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Brtt. við frv. til l. um bryta og matreiðslumenn á farskipum og fiskiskipum. Við 1. gr. Í stað „50“ á tveimur stöðum í 2. málsgr. komi: 100“. Að öðru leyti get ég verið samþykkur afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Eins og ég gat um í mínum framsöguorðum áðan, þá má að sjálfsögðu nokkuð deila um það ákvæði frv., sem fjallar um tonnafjölda þeirra skipa, sem undir lögin heyra. Ég skal ekki fremur nú en áðan eyða tíma deildarinnar í að rökræða um þessi mál, enda má sjálfsagt endalaust um þau deila. En mér finnst brtt. þessi þann veg vaxin, að nauðsynlegt sé, að iðnn. gefist kostur á að ræða hana í sínum hóp, áður en hún tekur afstöðu til hennar. Ég hefði því viljað mælast til þess við hv. flm. till., að hann drægi brtt. sína til baka nú við þessa umr., en gegn loforði mínu um það, að n. skuli taka afstöðu til till., áður en málið verður tekið á dagskrá fyrir 3. umr.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram, að mér þykir þetta eðlilegt, að nm. fái tíma til þess að athuga málið nánar, áður en það verður endanlega tekið hér til afgreiðslu, og að það liggi þá fyrir umsögn nefndarinnar fyrir 3. umr. málsins. Ég mun því verða við beiðni frsm. um það að taka till. aftur til 3. umr.



Herra forseti. Mál það, sem þetta frv. fjallar um, jafnrétti kvenna og karla um launakjör, er ekki nýtt af nálinni hér á hv. Alþ. Frumvörp hafa verið flutt varðandi það efni, og þegar hefur allmikið áunnizt. Þegar ég segi, að allmikið hafi áunnizt, hef ég þar fyrst og fremst í huga ákvæði laga um launajafnrétti kvenna og karla i þjónustu ríkisins. Frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna var á sínum tíma samið af hæstv. núv. fjmrh., Gunnari Thoroddsen, að beiðni ríkisstj. Hann skilaði um það frumvarpi til stjórnarinnar árið 1951, en stjórnin lagði það fyrir Alþingi 1953, mjög lítið breytt. Tillögur Gunnars Thoroddsens um launajafnrétti kvenna og karla og grg. fyrir þeim, sem hvort tveggja var lagt fyrir þingið óbreytt, voru á þessa leið: „Konur og karlar hafa jafnan rétt til opinberra starfa og til sömu launa fyrir sömu störf.“ Þetta ákvæði er í niðurlagi 3. gr. l. um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna. Í grg. með frv. sagði um þetta atriði, með leyfi hæstv. forseta: „Í lok 3. gr. eru settar tvær meginreglur um jafnrétti kvenna og karla um opinber störf: 1. Konur og karlar skulu hafa jafnan rétt til opinberra starfa. Með lögum nr. 37 frá 1911 var svo ákveðið: „Til allra embætta hafa konur sama rétt og karlar, enda hafa þær í öllum greinum, er að embættisrekstri lúta, sömu skyldur og karlar.“ Með ákvæði þessa frv. er jafnréttisreglan látin ná til allra opinberra starfsmanna. Ef ákvæði kynnu að finnast í einstökum lögum, reglugerðum eða öðrum fyrirmælum í þá átt, að karlar einir eða konur einar hafi rétt til einhvers opinbers starfs eða forgangsrétt, munu slík ákvæði falla úr gildi með lögfestingu þessa frv. Slík ákvæði munu þó tæpast til í íslenzkri löggjöf, nema ef skilja ber 3. gr. l. nr. 76 20. des. 1944, um Hjúkrunarkvennaskóla Íslands, þannig, að skipa megi konur einar til þess að veita skólanum forstöðu. 2. Konur og karlar skulu hafa rétt til sömu launa fyrir sams konar störf. Meginsjónarmið við ákvörðun launa á að vera hæfileikar og þekking, en ekki kyn. Hér er því slegið föstu jafnrétti kvenna og karla um launakjör.“ Þetta var úr grg. frv. Í framsöguræðu sagði þáv. fjmrh. um þetta atriði frv. orðrétt svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þar er og ákveðið, að konur og karlar hafi jafnan rétt til opinberra starfa og til sömu launa fyrir sömu störf. Er þetta í sjálfu sér mjög þýðingarmikið atriði.“ Með frv. þessu og l. frá 1954, um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna, er stefnan mörkuð svo ljóst sem verða má um ríkisstarfsmenn og þar með brautin rudd í löggjöfinni fyrir launajafnrétti kvenna og karla einnig í öðrum starfsgreinum. Á þingi, er sat 1953-54, fluttu 9 af þm. Sjálfstfl., - þrír þeirra eiga nú sæti í þessari hv. þd., - þáltill. um staðfestingu jafnlaunasamþykktar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, um jöfn laun kvenna og karla fyrir jafnverðmæt störf. Þáltill. var breytt nokkuð í meðförum þingsins, og samþykkt var ályktun um að skora á ríkisstj. að undirbúa nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að jafnlaunasamþykktin gæti orðið staðfest á Íslandi. Á Alþingi 1956–57 var samþ. þáltill. þáv. ríkisstj. um heimild til að fullgilda jafnlaunasamþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, og jafnframt var samþykkt viðbótartillaga frá einum þm. Reykv., Ragnhildi Helgadóttur, um að fela ríkisstj. að gera ráðstafanir hið fyrsta til, að samþykktin komist í framkvæmd hér á landi. Samkv. þáltill., sem samþykkt var vorið 1958, skipaði þáv. félmrh. fimm manna nefnd í maí sama ár til þess að athuga, að hve miklu leyti konum og körlum væru greidd sömu laun fyrir jafnverðmæt störf, og gera tillögur um ráðstafanir til að tryggja fullkomið launajafnrétti. Eins og vikið er að í grg. með frv. því, sem hér liggur fyrir, mun sú nefnd enn ekki hafa skilað tillögum eða boðað, að þeirra væri að vænta á næstunni, svo að vitað sé. Með fullgildingu á jafnlaunasamþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar gangast aðildarríkin undir það að vinna að launajafnrétti karla og kvenna. Um það segir svo í 2. gr. samþykktarinnar, sem hljóðar þannig orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „1. Með þeim ráðum, er hæfa þeim aðferðum, sem hafðar eru við ákvörðun launataxta, skal hvert aðildarríki stuðla að því og tryggja það, að svo miklu leyti sem það samrýmist þessum aðferðum, að reglan um jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf taki til alls starfsfólks. 2. Þessari reglu skal komið til framkvæmda með: a) landslögum eða reglugerðum, b) ráðstöfunum, sem komið er á eða viðurkenndar eru með lögum til ákvörðunar á launum, c) heildarsamningum milli vinnuveitenda og verkamanna eða d) með þessum mismunandi aðferðum sameiginlega.“ Það er alkunna, að samningaleiðin er sú aðferð, sem tíðkanleg er hér á landi við ákvörðun vinnulauna. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er hins vegar lagt til, að lögboðin verði hækkun í áföngum á kaupi kvenna í tilteknum fjölmennum starfsgreinum, unz fullum launajöfnuði karla og kvenna sé náð. Því skal ekki neitað, að margur mundi telja æskilegra að fara samningaleiðina. En þegar það er haft í huga, hve seint hefur miðað í átt til launajafnaðar með frjálsum samningum og það síðustu árin, þegar kröfurnar um jöfnuð hafa verið hvað háværastar, - þannig hefur á 6 síðustu árum hlutfall kvennakaups í almennri verkakvennavinnu miðað við karlmannakaup aðeins þokazt úr 76 upp í 78%, - þá virðist svo langt í land, að leita verði annarra leiða, og kemur þá tæpast önnur leið til greina en lagasetning, eins og hér er lagt til. Í jafnlaunasamþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar er miðað við jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf. Eins og vikið er að í grg. með frv., eru fyrirsjáanlegir miklir erfiðleikar við framkvæmd á mati því, sem jafnlaunasamþykktin gerir ráð fyrir á verðmæti hinna ýmsu starfa. Verður því að telja, að sú leið sé bæði auðfarnari og heppilegri að miða við sömu laun fyrir sams konar störf. Heilbr.- og félmn. hefur haft frv. til meðferðar og hefur sent það ýmsum aðilum til umsagnar og umsagnir borizt frá þeim flestum. Samtök vinnuveitenda, nánar tiltekið Félag ísl. iðnrekenda, Félag íslenzkra stórkaupmanna, Kaupmannasamband Íslands, Vinnumálasamband samvinnufélaganna, Vinnuveitendasamband Íslands og Verzlunarráð Íslands, hafa öll í sameiginlegu bréfi tjáð sig andvíg frv., og miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur einnig lagt gegn frv. Aðrir, sem svarað hafa, eru frv. meðmæltir. Þeir eru: Kvenfélagasamband Íslands, Kvenréttindafélag Íslands, Iðja, félag verksmiðjufólks, Landssamband verzlunarmanna. Verkakvennafélagið Framsókn fékk einnig frv. til umsagnar. Það hefur á einhvern hátt misfarizt fundarsamþykkt frá félaginu, áskorun um að samþykkja frv., en formaður félagsins mun hins vegar hafa tjáð formanni heilbr.- og félmn. um þá samþykkt. Aðrir aðilar, sem sent hafa áskorun um að samþykkja frv., eru Verkakvennafélagið Framtíðin í Hafnarfirði, Kvenfélag Alþfl. í Reykjavik, Bandalag kvenna í Reykjavík og 35 kvenfulltrúar á 27. þingi Alþýðusambands Íslands. - Þetta eru þær umsagnir og áskoranir, sem mér er kunnugt um. Efni þessa frv. er í stuttu máli það: 1) að farið skuli löggjafarleiðina til jöfnunar á launakjörum kvenna og karla í tilteknum starfsgreinum, 2) að greiða skuli sömu laun fyrir sömu störf, en ekki miðað við mat á því, hvað séu jafnverðmæt störf, og 3) að launajöfnuði skuli náð í áföngum á sex árum héðan í frá. Að öðru leyti vísa ég til frv. sjálfs og grg. þeirrar, sem því fylgir. Heilbr.- og félmn. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n., við þrjú, sem stöndum að nál. á þskj. 615, leggjum til, að frv. verði samþykkt óbreytt, en Karl Kristjánsson og Alfreð Gíslason hafa skilað sérálitum og brtt., en Alfreð Gíslason var fjarverandi, þegar málið var afgreitt í nefndinni.



Herra forseti. Eitt af því, sem konurnar hafa haft út á okkur karlmennina að setja, er það, hvað við höfum verið seinir til að viðurkenna, að þær væru í öllum efnum jafnréttháar og við. Og þegar maður hugsar nú um þetta og gerir sér grein fyrir því, hvað maður metur konurnar mikils og mennirnir hafa alltaf metið konurnar mikils, þá má þetta teljast býsna undarlegt, og víst er nú svo komið skilningi nútímamannsins, að hann ætti að hætta því að láta konurnar þurfa að berjast til jafnréttis á móti sér. Konurnar hafa verið áhugasamar um þetta eins og fleira. Okkur hefur oft þótt vænt um áhuga þeirra, en mörgum hefur samt stundum mislíkað þessi áhugi. Enn eru þær áhugasamar, eins og hér getur að líta á pöllum Alþingis, og hafi þær heiður fyrir það. Baráttan fyrir launajafnréttinu er nú að komast á lokastig, og það þýðir ekki fyrir neina karlmenn að tregðast við að viðurkenna það. Þetta er hagsmunamál kvenna, en það er líka mannréttindamál þeirra. Ísland hefur gerzt aðili að Alþjóðavinnumálastofnuninni og fullgilt jafnlaunasamþykkt hennar og þar með skuldbundið sig til að styðja að því, að launajafnrétti komist á. Lög hafa verið sett um launajafnrétti hjá starfsmannaliði ríkisins, eins og sagt var frá hér áðan. Bæjar- og sveitarfélög munu yfirleitt greiða konum sem körlum sömu laun fyrir sömu störf. Allvíða hafa konur gert samninga um sama kaup og karlmenn í sérstökum starfsgreinum, t.d. við suma fiskvinnu. Þá frétti ég nú í þingskjali, að konur á Skagaströnd hafi gert samning um sömu laun fyrir sig og karlmenn fá. Eftir er því aðeins fyrir Íslendinga að stíga sporið heilt, svo að allar konur, sem selja vinnu sína, njóti sama réttar. Ég gat ekki orðið meiri hl. heilbr.- og félmn. samferða í þessu máli, eins og hv. frsm. meiri hl. n. gat um hér áðan. Ágreiningur minn byggðist á því, að ég taldi, að það ætti ekki með fram komnu frv. að stíga sporið heilt og hiklaust. Ég álít, eins og nú er komið, þá sé verið að skapa misrétti milli kvenna með því að draga það að leiða í lög launajafnrétti fyrir allar konur á móti karlmönnum. 1. gr. frv., sem inniheldur aðalefni þess, er um það, að á 6 árum skuli laun kvenna hækka til jafns við laun karla fyrir sömu störf í eftirfarandi starfsgreinum: „Almennri verkakvennavinnu, verksmiðjuvinnu og verzlunar- og skrifstofuvinnu.“ Þessi grein gerir ráð fyrir því, að jafnréttið skuli skammtað í sex sneiðum, einni sneið á ári. Mér finnst enn þá vera sú undarlega, gamla tregða karlmannanna hjá þeim, sem flytja þetta frv., til að viðurkenna rétt konunnar, þó að ég efist hins vegar ekki um það, að í ýmsum efnum meta þessir menn þær mikils. Og annað finnst mér að þessari grein, og það er það, að hún er ekki yfirtæk um starfsgreinarnar: Eftir verða ýmsar konur, sem tilheyra ekki þeim starfsgreinum, sem þarna eru teknar upp. Það er gamla sjónarmiðið að skeyta ekki um einstæðinginn eða þann, sem er ekki þannig settur, að hann gangi eftir rétti sínum eða gengið verði eftir rétti hans með samtökum af annarra hálfu. Ég kann ekki við þetta. Mér finnst þetta frv. því vera allt of smámunalegt til þess að bjóða konum dagsins í dag upp á það. Fleira í frv. er athugavert. Það er gert ráð fyrir því, að heilmikla vafninga þurfi til þess að fá launahækkunina, og það eru gerðar ráðstafanir til þess í frv., 3. gr. þess, að stofnuð sé ný nefnd ríkislaunuð. Út af fyrir sig er það snurða á þræði þeirra, sem fara nú með stjórn landsins, að ætla að fara að stofna nýja nefnd, því að þeir hafa lýst því yfir, að þeir ætli að fækka nefndum, en ekki fjölga, ekki stofna nýjar nefndir, heldur leggja niður gamlar nefndir og vera endurbótamenn í þeim efnum. En syndin virðist liggja við þeirra dyr eins og annarra. Til þessarar nefndar á að þurfa að sækja um leyfi til þess að fá hækkun þá, sem 1. og 2. gr. þó ákveða, fá sjöttunginn, eða a.m.k. þarf að fá staðfestingu á því, að sneiðin sé rétt skorin, ef fólkið hefur aflað sér hennar sjálft með samningi. Mér virðist þessi nefnd algerlega óþörf. Ég sé ekki betur en að ef þetta frv. verður að lögum, þá seinki það málefnum kvenna í þessum efnum. Eins og hv. frsm. meiri hl. las upp eða gerði grein fyrir, hafa samtök vinnuveitenda mælt á móti þessu frv. af þeirri ástæðu, að þau eru mótfallin launajafnréttinu. Mundu þau samtök vera líkleg til þess að fara að semja um það að hækka laun kvennanna meira en lögboðið væri, ef þetta frv. yrði að lögum? Ég tel það alls ekki líklegt. Ég tel það einmitt gefinn hlut, að verði þetta frv. samþ., þá muni hækkunin falla í þann farveg, sem það markar, þá muni ekki koma frétt utan af landi um það, að stéttarsamtök kvennanna hafi fengið samninga upp á jöfn laun og karlmenn, eins og sú frétt, sem ég a.m.k. heyrði fyrst áðan frá Skagaströnd. Ég held þess vegna, að það sé algert víxlspor að samþykkja svona frv. Ég held, að það sé ógreiði, sem flm. eru að gera þessu málefni kvennanna, sem þær eru alveg að sigra í. Ísland hefur skuldbundið sig til þess að láta þær hafa réttindin. Ég tel skv. framansögðu, að þetta frv. eigi ekki að samþykkja, og ég hef lagt hér fram á þskj. 638 brtt. við frv., sem eru á þá leið, að ég hygg, að konur hljóti vel við að una og sé karlmönnunum sómi að samþykkja. Ég legg til, að 1. gr. verði breytt þannig: „Konur skulu hafa sömu laun og karlar fyrir sömu störf.“ Allar konur. Ég vil ekki, að til sé nein Sigurlína, sbr. sögu Kiljans, Sölku Völku. Ekkert olnbogabarn í þessum efnum, engin kona út undan, hvaða störf sem hún vinnur til móts við karlmenn og hvort sem hún er í stéttarsamtökum eða ekki. Ég legg svo til, að öðru leyti, að 2., 3., 4. og 5. gr. frv. falli niður. Þær eru óþarfar. Þær mæla fyrir um vafninga og vafstur, sem ekkert gildi hefur. Og svo legg ég til, að 6. gr. verði breytt, - hún verður þá 2. gr., - á þá leið: „Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 1961.“ Ég vil sem sé engin sex ár láta ganga í það að veita konunum þennan rétt, sem nú má telja orðinn sjálfsagðan. Ég vil, að þær fái þennan rétt á miðju þessu ári, og ég vænti þess, að karlmennirnir í þessari hv. d. telji sér skylt vegna kynna sinna af góðum konum að samþykkja þetta frv., og þá efast ég ekki heldur um, að fulltrúi þeirra, konan í hv. d., verður ekki mótfallin því.



Herra forseti. Baráttan fyrir launajöfnuði kvenna og karla hefur staðið lengi, og má segja, að hún hafi verið hörð. Í þessari baráttu hafa ýmsir góðir aðilar tekið þátt. En ég held, að það sé ekki ofmælt, að þar hafi frá fyrstu tíð og til þessa dags verkalýðshreyfingin farið í fararbroddi. Það hefur á undanförnum árum nokkuð þokazt áfram í þessu máli. Nægir að minna á, að samkv. lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna skulu konur, sem eru opinberir starfsmenn, hafa sömu laun og karlar. Verkalýðshreyfingin hefur í sinni baráttu lagt mikla áherzlu á þetta launajafnrétti og vaxandi áherzlu á síðustu árum. Hér á Alþ. hefur þetta mál verið til umr. af og til, a.m.k. síðustu 12 árin. Það var á þinginu 1948, sem Hannibal Valdimarsson flutti hér í þessari hv. d. frv. til laga um réttindi kvenna. Það var að ýmsu leyti víðtækara en það mál, sem nú er til umr., en fól það þó einnig í sér. Þetta frv. var svæft í nefnd. Árið 1953 var flutt frv. um launajafnrétti kvenna. Flm. voru þeir Hannibal Valdimarsson, Gylfi Þ. Gíslason, Emil Jónsson og Eggert G. Þorsteinsson. Þetta frv. var shlj. því frv., sem nú liggur fyrir hv. Nd. og ekki hefur fengizt afgreiðsla á í allan vetur. Það er einnig shlj. þeim brtt., sem ég flyt nú að þessu sinni hér í hv. d. Málið fékk ekki framgang 1953 frekar en 1948, og enn flutti Hannibal Valdimarsson frv. sams konar á þingi 1954, og fór enn á sömu leið. Í byrjun þessa þings, sem nú stendur yfir, komu fram tvö frumvörp um sömu laun kvenna og karla og um launajöfnuð kvenna og karla. Annað var flutt í hv. Ed., en hitt í hv. Nd. Frv., sem hér er til umr. nú, hefur legið hjá heilbr.- og félmn. í allan vetur og ekki verið við því hreyft þar til í gærmorgun, er snögglega var boðað til fundar, sem ég því miður gat ekki mætt á, enda vissi ég ekkert um, hvað á dagskrá yrði. En þá var þetta frv. afgreitt af n. á þann veg, sem þegar hefur verið gerð grein fyrir af hv. ræðumönnum hér á undan mér. Þetta frv. á þskj. 64 heitir frv. til laga um launajöfnuð kvenna og karla og er flutt af hv. þrem þm. Alþfl. hér í þessari hv. d. Þegar frv. er athugað, kemur fljótlega í ljós, að á því eru því miður ýmsir agnúar, og það, sem verra er, nokkuð stórir agnúar. Ég vil nú stuttlega gera grein fyrir þeim. Það hefst strax með 1. gr. Þar segir: „Á árunum 1962–1967 skulu laun kvenna hækka til jafns víð laun karla við sömu störf í eftirfarandi starfsgreinum: almennri verkakvennavinnu, verksmiðjuvinnu og verzlunar- og skrifstofuvinnu.“ Hér er tvennt að mínum dómi mjög veigamikið og varasamt. Í fyrsta lagi á það að taka 6 ár frá deginum í dag, par til þessu sanngirnismáli verður fullnægt. Það á ekki að vinda sér að því að koma á þessum launajöfnuði. Það á alls ekki að byrja á því á árinu 1961. Síðan á launajöfnuðurinn að komast á á næstu fimm árum þar á eftir. Við erum öll sammála um, að hér er um réttlætismál að ræða. En hvers vegna þá að láta það taka svona langan tíma, 6 ár, að framkvæma það réttlætismál? Er það gert fyrir konurnar, sem árum saman hafa liðið þetta óréttlæti? Það dettur víst engum í hug að halda því fram. Fyrir hverja er þetta þá gert? Auðvitað er það gert fyrir atvinnurekendur til þess að hlífa þeim. Það verður að taka langan tíma að afgreiða sanngirnismál, það verður að taka langan tíma að leiðrétta ranglæti, af tilliti til þeirra, sem ranglætið hafa raunverulega framið. Það er annað í þessari grein, sem líka er athugunarvert og líklega engu betra. Í greininni er gert ráð fyrir, að konur í víssum starfsgreinum fái með tíð og tíma launajafnrétti á við karla, en það er um leið gert ráð fyrir því, að allar konur fái það ekki. Það er gert ráð fyrir því, að vissar starfsgreinar, sem konur vinna í, fái þetta launajafnrétti aldrei. Þetta gera hv. flm. sér fyllilega ljóst, og þeir gera það að umtalsefni í grg. Hvernig afsaka þeir þetta? Þeir segja svo, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. þetta nær til allra þeirra starfa, sem almennast er að konur vinni við hlið karla. Sjálfsagt mætti við nánari athugun tína til einhverjar fámennar starfsgreinar, sem frv. þetta tekur ekki til. Kynnu menn þá að spyrja, hvort konur í þeim starfsgreinum ættu ekki einnig rétt á launajöfnuði. Vissulega ætti það svo að vera. Þessu er þó sleppt í frv.“ - segir í grg. - „til að gera lögin ekki of erfið í framkvæmd, of flókin, enda mundi frv., ef að lögum yrði, að sjálfsögðu bæta mjög samningsaðstöðu allra kvenna, hvort sem þær vinna störf sín yfirleitt við hlið karla eða ekki, eða m.ö.o., hvort sem taxti er til fyrir hliðstæð störf karlmanna eða ekki.“ Þetta er þá afsökun hv. flm. í þessu efni, að þeim vex það í augum að gera lögin og framkvæmd þeirra erfið og flókin, og þess vegna sleppa þeir að fullnægja réttlætinu. Í 3. gr. eru ákvæði, sem einnig eru mjög athyglisverð og ég held mjög varasöm. Þar er gert ráð fyrir, að sú árlega launahækkun, sem konur eiga að fá, skuli ákveðin af þriggja manna nefnd, launajafnaðarnefnd. Skal einn maður þeirrar nefndar skipaður af félagsdómi og vera formaður, annar skipaður af Alþýðusambandi Íslands og hinn þriðji skipaður af Vinnuveitendasambandi Íslands. Ákvarðanir þessarar nefndar eru samkvæmt frv. fullnaðarákvarðanir og verður ekki áfrýjað. Hér er þá fyrst og fremst verið að setja á laggirnar eina nefndina enn þá, það er verið að bæta við nefndafarganið með þeirri skriffinnsku og þeim kostnaði, sem því fylgir. Þessi nefnd á að gera það eitt, sem lögin bjóða, að ákveða árlega launahækkun í samræmi við ákvæði laganna. Annað á hún raunverulega ekki að gera. Þessi nefnd virðist mér við fyrsta tillit vera óþörf, og nánar að gætt held ég, að fyrirkomulagið sé varhugavert og ósanngjarnt, sérstaklega í garð launþegasamtakanna. Í þessari nefnd á að vísu að vera einn fulltrúi frá launþegasamtökunum. Það segir það, að launþegasamtökin eru þar algerlega í minni hluta. Þessi nefnd á að taka einhliða ákvarðanir, bindandi ákvarðanir um launamál verkalýðs og annarra launþega, ákvarðanir, sem verður ekki áfrýjað til neins æðri dómstóls. Með þessu er sjálfsákvörðunarréttur launþegasamtakanna um sín kjaramál stórlega skertur að mínum dómi. Þetta er atriði, sem mjög óprýðir þetta frv. og gerir ásamt öðru það að verkum, að það má ekki samþykkjast hér á hinu háa Alþingi, eins og það er nú úr garði gert. Það er sitt hvað fleira athugavert við þetta frv., þótt smærra sé. Ég skal benda á, að í 4. gr. er stéttarfélögunum, þ.e.a.s. launþegafélögunum, gert að skyldu að sækja um launahækkanir til þessarar háu launajafnaðarnefndar ár hvert í nóvembermánuði. Ja, það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi en svo, að ef eitthvert stéttarfélag sækir ekki um þetta fyrir nóvemberlok, þá eigi viðkomandi félag á hættu að fá ekki lögboðna launahækkun árið eftir. Þannig má skilja þetta. Hitt veit enginn, hvernig þessi háa nefnd með alræðisvaldi mundi úrskurða það, ef umsókn bærist ekki eða kæmi of seint. Ég skal nú láta að mestu útrætt um þessa hlið málsins, þessa stóru ágalla, sem eru á frv. Í 5. gr. segir svo, að lög þessi skerði ekki á nokkurn hátt rétt stéttarfélaganna til að semja um það við vinnuveitendur, að launajöfnuði skuli náð á skemmri tíma en lögin mæla fyrir um. Hv. flm. eru sjálfsagt ákaflega upp með sér af þessu ákvæði. Hvílíkt frjálslyndi, hvílík fríðindi eru ekki þarna veitt! Hitt er svo annað mál, hvernig þetta ákvæði verkar í framkvæmdinni, að hve miklu liði launþegasamtökunum kemur þetta ákvæði, þegar frv. er orðið að lögum í því formi, sem það hér birtist. Verður ekki reynslan sú, að atvinnurekendur verði eftir samþykkt þessa frv. hálfu erfiðari til samninga um hækkun kvennakaups, eftir að þetta er orðið að lögum? Er þeim ekki gefið vopn í hönd með þessum lögum, vopn, sem þeir munu beita til þess að standa: á móti launajafnréttinu, meðan unnt er? Ég held það. Og ég held, að atvinnurekendum verði þetta gott vopn í hendi. Verkalýðshreyfingin, eins og ég tók fram áðan, hefur barizt lengi fyrir launajafnrétti kvenna og karla, og henni hefur orðið ágengt, ekki hvað sízt nú upp á síðkastið. Á síðustu missirum og jafnvel síðasta missirið hefur þokazt mjög langt áleiðis, og ef ekkert yrði til að spilla, eins og óheppileg lög, þá eru miklar líkur fyrir því, að launajafnréttið eigi ekki langt í land. A.m.k. á einum stað á landinu, á Skagaströnd, hafa verkakonur fengið þetta launajafnrétti, og víðar á landinu, eins og t.d. í Vestmannaeyjum og víðar, hefur þokazt nokkuð áleiðis einmitt nú á allra síðustu mánuðum. Þetta er mjög athyglisvert. Þróunin er ör í rétta átt einmitt síðustu mánuðina. Óheppileg löggjöf gæti orðið til þess að spilla þeirri þróun og tefja fyrir. Verkalýðsfélögin og þar með verkakvennafélögin hafa sjálf sett sér fyrir alllöngu það takmark að berjast nú á þessu ári fyrir hækkun kvennakaups, þannig að það verði a.m.k. 90% miðað við karlmannskaupið. Þetta er mark, sem verkalýðshreyfingin hefur sett sér að ná innan skamms, ekki á sex árum, heldur á þessu ári, ef í það færi.  Sannleikurinn er sá, að hver einasta grein í þessu frv. er varhugaverð. Þess vegna hef ég á þskj. 620 borið fram brtt. Þar er gert ráð fyrir, að greinum 1, 2, 3 og 4 í frv. verði breytt til samræmis við ákvæði frv. sömu tegundar, sem nú liggur fyrir hv. Nd., en það frv. er aftur samhljóða frv., sem flutt var á Alþingi 1953 af þeim Hannibal Valdimarssyni, Gylfa Þ. Gíslasyni, Emil Jónssyni og Eggert G. Þorsteinssyni. Með þessum brtt. á þskj. 620 hygg ég, að komizt verði fyrir ágallana í frv., sem hér er til umræðu. Verði þær brtt. samþykktar, þá fá konur launajafnrétti á við karla, ekki að sex árum liðnum, heldur þegar í stað, og það verður ekki aðeins nokkur hluti starfandi kvenna, sem fær þetta sjálfsagða launajafnrétti, heldur allar konur. Ég hef svo ekki þessi orð fleiri að sinni, en skora á alla hv. þdm. að athuga þetta mál vel, og ekki hvað sízt skora ég á þá, sem eru í Alþfl. og sæti eiga í þessari deild, að athuga nú sinn gang betur, áður en þeir sleppa því lausu, sem hér sýnist vera tilætlunin að koma fram.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls flutti 1. flm. frv. ýtarlega framsöguræðu um málið í heild, og aftur nú við upphaf þessarar umræðu hefur frsm. hv. heilbr.-og félmn. einnig gert mjög glögga grein fyrir frv. og tilgangi þess. Það er því að bera í bakkafullan lækinn að fara nánar út í einstök atriði frv., umfram það, sem tilefni hefur gefizt til af ræðum tveggja síðustu hv. þdm. Ég sé ekki betur en þetta frv. hafi þegar unnið sinn fyrsta sigur með því að leiða af sér þskj. 638, frá Karli Kristjánssyni: Ýmsu hefði verið spáð um flokk hans í þessu máli, og ýmiss konar reynslu hafa verkalýðssamtökin af undirtektum hv. framsóknarmanna undir þeirra mál hér á Alþingi, en ég held, að enginn hefði þorað að spá því, að það ætti fyrir þessum hv. þm. að liggja að flytja þær brtt., sem hann hefur nú þegar gert á þskj. 638. Ég læt þetta nægja um þetta atriði, en vísa að öðru leyti til þess, að búið er að rekja þá sögu málsins, sem átt hefur sér stað hér í þingsölunum frá 1948 til dagsins í dag, og ekki hefur heyrzt eitt einasta kvak úr þingflokki Framsfl. þessu máli til stuðnings fyrr eða síðar. Svo er nú hlaupið til, þegar í stjórnarandstöðu er komið, og tekið að sér það hlutverk, sem öðrum hefur verið ætlað hingað til, þ.e.a.s. yfirboðshlutverkið. Mér fannst það vera í rökréttu framhaldi af þessu, þegar ræðumaður komst þannig að orði, að hann sagði, að það teldist býsna undarlegt, hvað við karlmennirnir værum oft seinir í réttindamálum kvenna. Ég held, að þetta sé alveg réttilega að orði komizt, sér í lagi hvað Framsfl. áhrærir. Það er allt of smátt, sagði ræðumaður, að bjóða upp á það, sem í þessu frv. er gert, og það er til niðurlægingar og karlmönnunum til háðungar að bjóða kvenfólkinu upp á slíkt frv., sem hér er flutt. Ég verð nú að segja, að eftir þá reynslu, sem fengin er af undirtektum undir þessi mál hér á s.l. 10 eða 12 árum, þá er áreiðanlega enginn maður í verkalýðssamtökunum, hvað svo sem menn segja annars hér, í neinum vafa um, að hér er stórkostlegt skref fram á við, og ef einhver er í vafa um það, þá bið ég þann hinn sama að lesa yfir meðmælendalistann úr fulltrúahópi verkakvennanna sjálfra frá síðasta Alþýðusambandsþingi. Þær telja það áreiðanlega spor í rétta átt og væru annars ekki að mæla með því. Ég held, að sá meðmælendalisti, sem hér liggur fyrir, verði ekki heldur flokkaður í sérstaka pólitíska flokka, og ég held, að það væri rétt, að a.m.k. þeir fulltrúar Alþb., sem hér eiga eftir að tala, renndu augunum yfir þann lista, áður en þeir halda lengra í svigurmælum og andstöðu sinni við frv. Báðir hv. síðustu ræðumenn lögðu á það megináherzlu, að frv. þetta gæti hindrað það, að frekari samningar næðust, þ.e.a.s. að launajafnréttinu yrði komið á á skemmri tíma en sex árum, sem frv. gerir ráð fyrir. Fyrir þetta er algerlega girt, eins og hv. síðasti ræðumaður var nauðbeygður til að lesa hér upp, í 5. gr. frv. Frv. er að meginefni um það, sem hefur áður verið margskýrt, að í síðasta lagi komi þetta launajafnrétti eftir sex ár, á sjötta ári, en hindri ekki á nokkurn hátt, að félög geti samið um launajafnrétti á skemmri tíma. Það er hálmstrá, sem gripið er til vegna þess eins, að þeir telja, að samþykkt þessa frv. gæti orðið fjöður.í hatti þeirrar ríkisstj., sem þeir annars hafa ekki neitt sérstakt álit á. Það er ógreiði við konur að samþykkja þetta frv., sögðu þeir báðir, og bentu þá m.a. á það, að á Skagaströnd, - og síðan var bent á Tálknafjörð, - hefðu náðst samningar um launajafnrétti, sem er allvíðtækara en þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég verð nú að segja það með fullri virðingu fyrir þessum tveimur stöðum, - og nota þá tækifærið til þess að lýsa ánægju minni yfir því, að þessi félög skuli vera komin svo langt, - að þá er þó allverulegur hluti verkakvenna, sem enn þá hefur ekki náð þessu marki, þrátt fyrir þær 10–12 ára tilraunir, sem búið er að gera hér á Alþingi þessu máli til stuðnings. Og þegar litið er til baka, 12 ár aftur í tímann, án þess að nokkuð hafi markað í áttina, þá verður erfitt að skilja það frá sama ræðumanni, að það sé allt að því glæpur að tala um, að þetta eigi að gerast á næstu sex árum. Ég vil spyrja þessa sömu menn: Hvað gerir verkalýðsfélag, sem nær ekki fyllilega fram sínum upphaflegu kröfum? Það semur einhvers staðar aðeins fyrir neðan, mismunandi mikið hverju sinni. Það, sem hér hefur gerzt, er það, að við flm. þessa frv., þó að sumir okkar - eða a.m.k. ég - hafi staðið að frv. áður, sem gengið hefur lengra, þá viljum við kanna það, hvort ekki fæst nú samkomulag um að tiltaka ákveðinn tíma til þess að ná þessum lögum fram, vegna þeirrar 10 eða 12 ára reynslu, sem við höfum af því að koma engu áfram, að komast ekkert í áttina hér innan veggja Alþingis. Það hefur hingað til ekki verið talinn glæpur af verkalýðsfélögum, nema síður væri, að semja ekki ávallt upp á þær hámarkskröfur, sem fram hafa verið lagðar hverju sinni. A.m.k. hafa foringjar verkalýðssamtakanna iðulega státað af því að hafa náð svo og svo góðum samningum, sem þeir hafa vissulega gert, án þess að hafa fengið kröfur sínar að fullu fram. Það sama er að gerast hér. Hv. þm. Alfreð Gíslason sagði, að þetta frv., ef að lögum yrði, yrði gott vopn í höndum atvinnurekenda, því að þeir gætu skýlt sér á bak við það um frekari launahækkanir. Ég hef að vísu átt nokkur samskipti við atvinnurekendur í gegnum samningaumleitanir í mínu stéttarfélagi, en ég hef aldrei kynnzt því í þeirra hópi og tel, að það sé ómaklega mælt, að þeir hafi ekki haft vit á því um dagana að taka þau vopn og nota þau, sem þeir hafa átt kost á. A.m.k. hefur mér fundizt það, að þeir kynnu vel að nota þau vopn, sem þeir hafa átt kost á, gegn okkur, sem í verkalýðssamtökunum höfum unnið, og þeir hafa sannarlega oft notað þessi vopn þannig, að ýmislegt væri hægt af þeim að læra í því efni. Það er þess vegna mjög einkennilegt, ef öllum atvinnurekendasamtökunum ber saman um það að hafna því og mæla eindregið gegn því að fá slíkt vopn í hendurnar sem þetta frv., eins og þau hafa gert í umsögnum sínum um það. Og það eru ekki bara þessir vondu íhaldsmenn í Vinnuveitendasambandinu, sem mæla eindregið gegn samþykkt frv., það eru okkar ágætu samvinnusamtök, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur verið talinn allmikill áhrifamaður í og eru einn af alstærstu vinnuveitendum þessa lands. Því yrði áreiðanlega fagnað jafnt innan Alþingis sem utan, ef samvinnusamtökin gengju á undan og semdu nú þegar, eins og brtt. hans hljóða um, við allt kvenfólk, sem hjá þeim vinnur, innan dyra og utan, um fullkomið launajafnrétti. Og ég vildi gjarnan næst heyra sögur af mínum ágæta vini, Karli Kristjánssyni, þegar hann fer að berjast fyrir því innan Vinnumálasambands SÍS að koma þessu launajafnrétti á. Þá skal ég trúa því, að hann hafi eitthvað meint með þeim brtt., sem hann hefur hér lagt fram. Þær brtt., sem fram hafa komið við frv., markast einvörðungu af yfirboðskennd, ef þær eru þá ekki af öðrum verri toga spunnar, því að þeir telja, eins og ég áðan sagði, að samþykkt frv. gæti orðið fjöður í hatti núv. stjórnarliðs eða ríkisstj., og er hvorug kenndin góð og hvorug þessum mönnum til sóma. Ég hald, að það fari vel á því, að þessir aðilar eigi á sinn hátt samstöðu með vinnuveitendum í afstöðu gagnvart frv. En þeir geta ekki sannfært neinn um það, að atvinnurekendur vilji ekki slíkt vopn, eins og þeir telja að þetta frv. verði. Ég held, að meðmæli verkakvennafulltrúanna á Alþýðusambandsþingi og þeirra verkakvennafélaga, sem hér hafa sagt álit sitt á frv., séu ljósasti votturinn um, að hér er stórum áfanga náð, ef frv. þetta verður að lögum, og ég met a.m.k. rök þessara kvenna, sem sjálfar vita, hvar skórinn kreppir að, meira en yfirboðshjal hér innan veggja Alþingis, sem er til þess eins fallið að taka undir andstöðuhróp vinnuveitenda.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að lýsa yfir ánægju yfir afstöðu meiri hl. hv. félmn. til þessa frv. Ég vil líka lýsa yfir ánægju yfir afstöðu minni hl., því að fulltrúar minni hl. eru ekki í sjálfu sér andvígir málefninu, heldur telja þeir aðeins, að þetta gangi of skammt. Og þetta er sérstaklega ánægjulegt fyrir þá sök, að maður hefði, eftir því sem áður hefur skeð í þessum málum, jafnvel getað búizt við hinu gagnstæða, því að mér er ekki kunnugt um það, að þeir flokkar, sem minnihlutamennirnir tilheyra, hafi nokkru sinni borið fram hér á Alþ. frv. til l. um launajöfnuð karla eða kvenna. Það kom fram í ræðum hv. minnihlutafulltrúa ýmiss konar misskilningur, sem ég vil leyfa mér að gera hér að umtalsefni og leiðrétta. Ég ætla þá fyrst að snúa mér að nál. hv. 1. minni hl. heilbr.- og félmn., hv. alþm. Karls Kristjánssonar. Að vísu skal ég játa, að ég veitti því athygli, þegar hann var að tala, ég tók ekki eftir því, að hann minntist nokkurn tíma á Framsfl. eða á stefnu hans eða Framsóknarstefnuna í sambandi við þetta mál, heldur virtist afstaða hans til þessa máls aðallega byggjast á ást til kvenþjóðarinnar, og þætti mér það vel, ef afstaða hans í stórmálum byggðist frekar á þessu framvegis en á Framsóknarstefnunni. Hið fyrsta, sem getur í þessu nál. á þskj. 637, er: Hvers vegna ekki jöfn laun kvenna og karla fyrir sömu störf í öllum starfsgreinum? Þetta komu reyndar báðir þeir hv. þm., sem skipa minni hl. n., inn á. Hvers vegna er eitthvað fólk skilið út undan? Og inn á þetta er líka komið í umsögn Alþýðusambands Íslands um þetta frv. Ég vil leyfa mér að lesa hér örfáar setningar úr þessari umsögn Alþýðusambandsins, með leyfi forseta. Hún hljóðar svo: „Ákvæði 1. gr. um launajöfnuð á árunum 1962–1967 mundu aðeins ná til þeirra kvenna, sem vinna eftir samningum almennu verkakvennafélaganna, eftir samningum Iðju, eftir samningum verzlunarfólks. En hvað um konur, er vinna í sjúkrahúsum, í prentsmiðjum, við bókband o.s.frv.?“ Það er að vísu rétt, að það kunna að vera til einhverjar þær starfsstéttir kvenna, sem yrðu utan við þetta frv. En ég held, að þegar málið er athugað betur, þá séu það ákaflega fá tilfelli og reyndar erfitt að gera sér grein fyrir því, að sá möguleiki sé meira en fræðilegur. Ef við tökum það kvenfólk, sem er í alþýðusamtökunum og ekki mundi ná undir þetta frv., við skulum segja konur, sem vinna í sjúkrahúsum, - það væri reyndar hálfgert öfugmæli að setja þær hér inn í frv., því að frv. byggist á sömu launum fyrir sömu störf. Það vinna engir karlmenn sömu störf og t.d. gangastúlkur í sjúkrahúsum eða stúlkur, sem eru í eldhúsi í sjúkrahúsum eða í þvottahúsum eða eitthvað slíkt. Það vinna engir karlmenn þessi störf, þannig að það væri enginn grundvöllur fyrir því að láta þær hafa sama kaup. Á sama hátt má segja t.d. um aðstoðarstúlkur í prentsmiðjum. Það vinna engir karlmenn þessi störf, svo að ég viti. Við getum tekið fleiri konur, sem eru í Alþýðusambandinu, eins og nuddkonur. Ég veit ekki til þess, að neinir karlmenn nuddi. Eða flugfreyjur. Það eru engir karlmenn til, sem vinna flugfreyjustörf. Það væri tilgangslaust að taka þetta upp í frv., vegna þess að þarna er um störf að ræða, sem karlmenn vinna yfirleitt aldrei. Hitt er svo annað mál, að auðvitað mundi samþykkt þessa frv. hafa óbein áhrif, sterk, óbein áhrif í þá átt að létta samningsaðstöðu þessa kvenfólks, sem vinnur störf, sem karlmenn vinna ekki, en hefur lág laun. Og mér finnst nú, að þegar annar fulltrúi minni hlutans, hv. þm. Alfreð Gíslason, var að prédika um þetta óréttlæti og að þetta mundi vera erfitt, þá sé hann raunverulega að bera fram vantraust á forustu verkalýðssamtakanna hér, og ég hefði álitið, að það vantraust ætti sízt að koma úr þeirri átt. Alveg sama má segja um það, þegar er verið að tala um, að samþykkt þessa frv. mundi leiða til þess, að vinnuveitendur neituðu verkakonum um allar frekari hækkanir eða allar hækkanir til að brúa bilið milli karla og kvenna umfram það, sem segir í þessum lögum, að þá er það í sjálfu sér líka vantraust á verkalýðssamtökin, ef verkalýðssamtökin hafa það í hyggju að brúa þetta bil á skemmri tíma. Og eins og margoft hefur verið tekið fram, þá hamlar þetta frv. ekkert gegn því, það er bara verið að tryggja lágmarksávinning fyrir konurnar, það lágmark, að þær fái launajöfnuðinn á sex árum, en á engan hátt með frv. komið í veg fyrir það, að þær geti fengið hann á skemmri tíma. Svo að ég haldi mér aftur við nál. á þskj. 637, þar segir svo: „Sett skal samkv. frv. ríkislaunuð nefnd manna, er stéttarfélög kvenna skulu sækja um þessar launahækkanir til, eða a.m.k. verða stéttarfélögin að fá árlega hjá nefndinni staðfesta hækkunina, og fleira er í frv. af fyrirmælum, sem hafa í för með sér skriffinnsku í sex ár og hlaup aftur og fram.“ Þessi hv. þm. kom líka, og báðir fulltrúar minni hl. inn á það, að hér væri að óþörfu verið að stofna til skriffinnsku og það væri stefna ríkisstj. að fækka nefndum, en væntanlega ekki að stofna nýjar. En til þess nú að geta komið nokkuð til móts við óskir þessara hv. manna í þessu efni, þá vil ég benda á, að þegar þessi nefnd verður skipuð, þá er alveg óhætt að leggja niður aðra nefnd, og það er jafnlaunanefnd, sem skipuð var vorið 1958 af þáv. félmrh., Hannibal Valdimarssyni. Sú nefnd átti að rannsaka mismun á launakjörum karla og kvenna og undirbúa tillögur, og mér er ekki kunnugt um það, að sú nefnd hafi sent frá sér neinar tillögur um það efni enn í dag, þannig að þarna mætti skera niður aðra nefnd á móti. Þá segir enn fremur í þessu sama nál. á þskj. 637: „Launajafnréttið er að ryðja sér til rúms, og ekki þýðir fyrir neinn að þrjózkast á móti því. Íslendingar hafa þegar skuldbundið sig til að koma því á hjá sér: Þetta er ekki rétt. Hér mun hv. þm. eiga við aðild Íslands að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, en í þessari samþykkt skuldbinda Íslendingar sig aðeins til þess að stuðla að því, og í raun og veru er þetta miklu fremur stefnuyfirlýsing en skuldbinding. Það má alltaf segja, að verið sé að vinna að þessu og undirbúa það. Það eru engar tímaákvarðanir eða neitt slíkt. Og það er líka annað, að skuldbindingin nær ekki nema til þess að koma á jöfnum launum fyrir jafnverðmæt störf, en það er miklu þrengra en gert er ráð fyrir í þessu frv., þannig að við gætum 10–20–30 ár verið aðilar að þessari samþykkt án þess að gera neitt, svo að það er ofsagt þarna í nál., að við höfum þegar skuldbundið okkur til þess að koma á launajafnrétti eins og hér er gert ráð fyrir í frv. Þá ætla ég að leyfa mér að koma inn á nál. hv. 2. minni hl., hv. þm. Alfreðs Gíslasonar. Það nál. er í höfuðatriðum byggt á umsögn A.S.Í. um þetta mál, þannig að ég get alveg eins vitnað til þeirrar umsagnar. Reyndar telja báðir hv. þm. í minni hl., að það gangi of skammt að ná þessu launajafnrétti í sex áföngum og að það væri miklu eðlilegra og réttlátara að gera þetta í einum áfanga. Ég vil benda á, að jafnvel verkalýðssamtökin sjálf hafa það ekki á stefnuskrá sinni, - þau hafa auðvitað fullt launajafnrétti á stefnuskrá sinni, en þau hafa það ekki á stefnuskrá sinni að gera þetta í einum áfanga. Þau telja það óframkvæmanlegt með samningum a.m.k. Þau hafa markað sér þá stefnu að ná í næsta áfanga 90%, að konur fái 90% af launum á móts við laun karla. Nú þekkja allir, hvað það getur verið mikill munur á því að setja fram kröfur við vinnuveitendur og svo hinu, sem maður fær í sinn hlut, þegar staðið er upp frá samningum, þannig að það er auðvitað ólíklegt, að verkalýðssamtökin mundu ná 90%, þó að það væri vissulega gott, ef svo yrði. Það má t.d. benda á vinnudeiluna í Vestmannaeyjum. Að vísu liggja nú ekki fyrir glöggar skýrslur um þá samninga, sem þar voru gerðir, en mér skilst, að verkakonur þar hafi ekki náð umfram karlmenn nema svona um það bil einum þriðja af þessum mismun, sem þurfti að ná, til þess að þær fengju 90% á móts við karlmenn. Og það verður að hafa það í huga líka, að verkakonur voru marga daga í verkfalli og höfðu mjög sterka aðstöðu, þar sem öll önnur verkalýðsfélög í bænum voru í samúðarverkfalli með þeim, Það verður líka að meta það, þegar horft er fram í tímann, til jafnlaunabaráttu verkakvenna og annarra kvenna, hvað það mundi kunna að kosta miklar fórnir að þurfa að ná þessu að mestu leyti með kjarabaráttu. Það má þess vegna segja, að ef engin frumvörp hefðu komið hér fram á hv. Alþ., þá væri líklegt, að það tæki mörg ár að ná þessu launajafnrétti, og jafnvel þó að eitthvað mundi þokast áleiðis í næstu samningum milli stéttarfélaganna, þá veit enginn, hvað mundu líða mörg ár aftur, þangað til aftur næðist einhver áfangi í þessu máli. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að frá því 1955 eða ef við lítum síðastliðin sex ár aftur í tímann, þá voru laun verkakvenna 76% af launum karla. Almennu launin hafa síðan hækkað upp í 78% af launum karla. Það var fyrir aðgerðir löggjafans, það var ekki vegna samninga. Verkakvennafélögin hafa ekki brúað þetta bil á neinn hátt með samningum. Nú er gert ráð fyrir í þessu frv., að á næstu sex árum hækki þetta úr 78% í 100%, þ.e.a.s. næstu 6 ár, ef þetta frv. verður samþykkt, þá næst ellefu sinnum meiri árangur í jafnlaunabaráttunni en á s.l. 6 árum. Er það ekki fagnaðarefni, að svo skuli líta út fyrir? Það má líka benda á aðrar þjóðir. Þær hafa ekki séð sér fært að koma á fullkomnu launajafnrétti á örskömmum tíma. T.d. í Svíþjóð mun hafa verið samið um að gera þetta á næstu fimm árum, og eru þó Svíar áreiðanlega miklu ríkari þjóð en við. Það getur líka haft sína annmarka að gera þetta of snöggt. Það mundi geta valdið mikilli röskun á vinnumarkaðinum og það mundi geta valdið atvinnuleysi hjá konum. Það mundi líka geta valdið því að það yrði erfiðara fyrir verkalýðssamtökin að berjast fyrir almennum kjarabótum öllum til handa, þegar þetta væri komið þannig að það eru ýmis fleiri atriði á að líta. Í þessari umsögn Alþýðusambandsins segir enn fremur svo, með leyfi forseta: „Út af 3. gr. frv. vil ég taka fram, að verkalýðsfélögunum er áreiðanlega næsta óljúft að láta ákvarðanir um kaupgjaldsmál sín í hendur nefndar, sem verkalýðsfélögin ættu í aðeins einn fulltrúa af þremur. Samkv. 4. gr. eiga stéttarfélög, sem semja um kaup og kjör, að sækja um launahækkanir til þessarar nefndar. Samkv. sömu grein hafa samningar, sem félögin gera við atvinnurekendur, ekki gildi, fyrr en þeir hafa hlotið staðfestingu af þessari margnefndu nefnd. Með þessu er samningsaðstaða verkalýðsfélaganna öll torvelduð og samningsrétturinn beint skertur“. Hér er um ákaflega mikinn misskilning að ræða í öllu þessu, sem ég las úr í þessari umsögn. Ákvörðunin eða reglurnar um hækkunina eru ekki settar af nefndinni. Reglurnar um hækkunina og rétturinn til hækkunarinnar er byggður á lögunum. Hins vegar gæti auðvitað átt sér stað, að það yrði deila um, hvernig ætti að skilja þessi lög, og í stað þess að þurfa að fara fyrir dómstóla með slík mál, - slík mál gætu tekið marga mánuði eða jafnvel missiri, - þá kemur þessi nefnd, og úrskurðarvald hennar kemur í staðinn fyrir dómstólana. Þetta er alveg á sama hátt og þegar deilt er nú í dag um skilning á ákvæðum kjarasamnings. Ef deilt er um skilning, þá fellur mál fyrir félagsdóm. Það er það, sem verið er að gera þarna, að deila um skilning á þessum lögum fer ekki fyrir dómstólana, heldur fyrir þessa nefnd. Þá er það hitt atriðið, að það þurfi að sækja um til n. og að hún þurfi að staðfesta samningana, til þess að þeir haldi gildi sínu. Það er alveg skýrt tekið fram í skýringum við frv., hvernig á þessu stendur. Til þess að gera þetta þægilegra í framkvæmd og greiðara fyrir báða aðila, þá er verkalýðsfélögunum og vinnuveitendum heimilað að semja um þessa lögboðnu hækkun, í staðinn fyrir að þurfa að sækja um þetta beinlínis til nefndarinnar. En til þess að tryggja það, að verkalýðsfélögin fái sem lágmark það, sem lögin veita þeim, verður n. að staðfesta það. Nefndin þarf ekki að staðfesta þennan samning nema til þess að gæta þess eins, að viðkomandi stéttarfélag verkakvenna hafi fengið sinn sjötta hluta, en það verði ekki samið um minna. Það er ekki til neins annars. Og ástæðan til þess, að það þarf að hafa þessa nefnd og það þarf að leita til hennar, er sú, að hækkunin er ekki algerlega bundin við taxtana, sem standa í samningum, heldur segir: „Sömu laun fyrir sömu störf.“ Þó að ég að vísu álíti, að þar sé um hreinar undantekningar að ræða, þá getur í sumum tilfellum verið þannig, að störf, sem eru launuð með almennu verkakvennakaupi, einhver lítill hluti þeirra yrði kannske talinn til starfa, sem karlmenn ynnu ekki, og þá þarf að vera einhver aðili, sem sker úr þessu, þannig að þessi nefnd skerðir ekki á nokkurn hátt rétt verkakvennafélaganna, heldur er hún alveg nauðsynlegur aðili. Það er nauðsynlegt, að ríkið setji á fót einhverja slíka stofnun, einhvern aðila til þess að framkvæma lögin á einfaldan og greiðan hátt. Ég held, að það sé þá ekki öllu fleira, sem ég vildi sérstaklega taka fram. Það má auðvitað miklu fleira um þetta mál segja, en ég ætla að láta þetta nægja að sinni.



Herra forseti. Hv. 10. þm. Reykv. (EggÞ) er nú farinn héðan af fundi, því miður, en ég vildi víkja aðeins að nokkrum atriðum, sem fram komu í ræðu hans. En þar sem hv. síðasti ræðumaður, hv. 9. landsk., hefur nú tekið undir sumt af því, sem hinn sagði, þá kemur þetta kannske ekki að sök. Þeir hafa báðir lagt áherzlu á það, að framsóknarmönnum færist ekki að vera með yfirboð í þessu máli, því að þeir hefðu ekki verið svo hollir launastéttunum að undanförnu. Var hv. 10. þm. Reykv. mjög hávær um þetta atriði, er hann var að svara hv. 1. þm. Norðurl. e. Það er ekki gaman að lifa, ef allt er kallað yfirboð, hvað sem menn flytja, og ég veit ekki,, hvaða tillögur menn mega eiginlega voga sér að koma með á Alþingi til þess að vera öruggir um, að það verði ekki yfirboð. Ég held nefnilega, að hv. þm. Alþfl. hafi hagað sér þannig í launamálum nú á undanförnum missirum, að það geti ekki nokkur maður verið öruggur um það, að hann sé ekki með yfirboð yfir þá. En til þess að víkja frekar að þessu, ætla ég nú samt að minna þessa hv. þm. á það, að framsóknarmenn hafa ekki verið með öllu skeytingarlausir um þessi mál þrátt fyrir fullyrðingar hv. síðasta ræðumanns og hv. þm. Eggerts Þorsteinssonar. Ég ætla að minna þá á það, að 1954 voru sett lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, lög nr. 38 frá 14. apríl það ár. Forgöngu um þessa lagasetningu hafði þáv. fjmrh., Eysteinn Jónsson. En með þessum lögum voru í fyrsta sinn sett þau ákvæði, að jafnrétti skyldi vera milli kvenna og karla, og hljóðar þessi grein þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Konur og karlar hafa jafnan rétt til opinberra starfa og til sömu launa fyrir sömu störf.“ Var það Alþfl., sem beitti sér fyrir þessum lögum? Ónei, það voru framsóknarmenn. Og í skjóli þessara laga er svo sú venja komin á hjá öðrum opinberum stofnunum,, að þetta gildir þar líka. Ég held, að það hafi því verið alveg unnið fyrir gýg hjá þessum hv. þm. að saka framsóknarmenn um skeytingarleysi eða áhugaleysi í þessum málum. Höfuðágreiningurinn virðist mér vera sá um þetta frv., hvort það jafnrétti, sem nú er talað um í þessu frv. hv. Alþfl.-manna, á að koma á sex árum eða hvort það á að koma strax. Og hv. 9. landsk. sagði hér áðan, að það væri ekkert um það sagt í skuldbindingum okkar um aðild að Alþjóðavinnumálastofnuninni, hvenær við ætluðum að ná þessu jafnrétti, sem við höfum þar skuldbundið okkur til að koma á. Ja, það er þokkaleg afsökun þetta. Við höfum skuldbundið okkur til að koma á jafnrétti í launum kvenna og karla með aðild okkar að Alþjóðavinnumálastofnuninni, en af því að það er ekki nefndur neinn mánaðardagur þar, þá má þetta bíða áratugi, Ég held, að hann hafi nefnt eitthvað 30 ár sem dæmi, hvað það mætti bíða. Auðvitað er meiningin með því ákvæði engin önnur en sú að koma því á sem fyrst, og það er ótvíræð skuldbinding að gera það. Ég vil segja, að þetta frv. er nánast frv. um það að seinka jafnrétti.

Hvað hafa framsóknarmenn gert til að standa við þá skuldbindingu?

Við fylgjum henni t.d. í þeim till., sem nú eru lagðar fram í dag, að þetta skuli koma strax, en hv. 9. landsk. leggur til, að það skuli bíða í sex ár. Þetta er hans framlag. Hann kemst því ekki undan því, að ágreiningurinn um þetta frv. er um þetta, hvort það eigi að bíða í sex ár með að láta konurnar fá þennan rétt eða hvort þær eigi að fá hann strax. Hann finnur engan stuðning í aðild Íslendinga að Alþjóðavinnumálastofnuninni við það að láta það bíða svona lengi. En hvað er í veginum með þessa menn? Af hverju geta þeir ekki verið okkur sammála um, að konurnar fái þetta strax? Hvað veldur því? Ætli það sé ekki það, að þeir styðja ríkisstj., sem hefur það að stefnu sinni, að kaup skuli ekki hækka? Ætli það sé ekki sú skuldbinding?

Hvað gerði vinstri stjórnin í í þessum launajafnaðarmálum?

Alþfl. var nú í henni, held ég.

Já, Framsfl. réð miklu þar.

Nei, það verður erfitt fyrir þá að komast fram hjá þessari staðreynd, að þeir eru að reyna að hindra þetta jafnrétti eins lengi og þeir treysta sér til. Ég man eftir því, þegar ég var lítill strákur og var smali, að þá voru stundum bakaðar flatkökur, og þegar við fórum að sækja kindurnar, þá fengum við fjórða part í nesti. Oft fékk ég það og þótti gott, því að þá var ekki um mikið ríkidæmi að ræða á þeim stað. En að rausnast til þess að láta af hendi sjötta part úr köku, það hefði ég ekki haldið að þekktist, en það er nú það, sem þeir eru að gera, verkalýðsforingjar Alþfl., með frv. sínu. Sjötta parti af réttlætinu ætla þeir að úthluta konunum á ári næstu sex ár. Hv. síðasti ræðumaður var að verja ákvæði frv. um nefndina og allt það stúss í kringum hana um að meta og dæma um það, hvort konurnar mættu nú fá þetta og þetta, þennan sjötta part. Ég skil ekki annað en það sé hægt að hafa þetta eins einfalt og hv. 1. þm. Norðurl. e. leggur til og sleppa allri nefnd og öllu mati, því að ef það er ákveðið með lögum, að konur skuli hafa sömu laun og karlmenn, alls staðar á landinu og hvað sem þær gera, - sömu laun og karlmenn, sem vinna við sömu störf, hvað á þá að gera með allar þessar umbúðir? 
             Ég held, að í framkvæmdinni yrði þetta þannig, að þegar verkalýðsfélög og atvinnurekendur fara að semja um kaupgjaldsmálin, þá verði einn launataxti og hvorki minnzt á karlmenn né konur. Það verður ákveðinn launataxti fyrir hvert verk, og hitt skiptir engu máli, hvort það er karl eða kona, sem vinnur það. Þannig hélt ég að það yrði framkvæmt. Og ég vil biðja hv. frestunarmennina að sýna mér fram á það, hvers vegna það geti ekki orðið þannig í framkvæmdinni. Um hvert einasta verk, sem á að vinna, verður bara einn launataxti, skiptir engu máli, hvort það eru konur eða karlar, sem vinna. Og þá þarf heldur enga nefnd, ekkert stúss, ekkert mat, ekkert af þessu tagi. Ég veit ekki, hvort ég hef skilið alveg rétt hv. frsm. meiri hl. n., hv. 2. þm. Reykv., en ég skildi hann svo, að hann væri líka andvígur því, að konurnar fengju þetta jafnrétti strax, fengju þetta réttlæti strax, og ef þetta er ekki misskilningur hjá mér, þá óska ég eftir að fá leiðréttingu á því. En ég skildi frsm. þannig í ræðu sinni.

Það stendur ofur einfaldlega í nál., að við leggjum til, að það verði samþykkt óbreytt.

Já, það er nefnilega það, því er nú miður, Ég bjóst nefnilega ekki við því, af því að það er kona, sem er hv. 2. þm. Reykv. Þá vitum við það. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta, því að ég vil ekki tefja þetta mál. Ég vil, að það komist gegn á þessu þingi, þótt seint sé. En ef hv. ræðumenn Alþfl. kynnu að kveðja sér hljóðs aftur og halda áfram söng sínum um afstöðu framsóknarmanna til þessara mála, þá getur farið svo, að ég verði að kveðja mér hljóðs að nýju og sýna þeim fram á, hvernig þeir hafa nú á undanförnum missirum staðið að launamálum jafnt kvenna sem karla með öllum þeim kjaraskerðingum, sem nú hafa yfir þetta fólk dunið. Hverjir voru það, sem afnámu með lögum vísitölu á kaupgjald? Hverjir voru það, sem felldu niður 10 stig 1959? Hverjir voru það, sem bönnuðu verkfall með brbl. í fyrrasumar? Það var Alþfl., sem stóð að öllu saman, svo að ég held, að honum farist ekki að vera með harða dóma í garð annarra.



Herra forseti. Ég hef við 1. umr. þessa máls sagt skoðun mína á því í höfuðatriðum, en tel þó ástæðu til að víkja örfáum orðum að málinu aftur og sérstaklega nokkrum atriðum þess og raunar nokkru af því, sem fram hefur komið í umr. nú í dag. Hv. 10. þm. Reykv. talaði hér áðan og kvaðst undrast það, að hv. 1. þm. Norðurl. e. væri nú svo skeleggur málsvari launajafnréttis sem ræða hans bar vott um, því að ekki væri fortíð þessa þm. og hans flokks á þann veg, að því hefði verið spáð hér fyrir tiltölulega stuttu. Ég ætla ekki að fara að svara fyrir hv. 1. þm. Norðurl. e., því að þess gerist vissulega ekki þörf. En einhvern tíma hefðu það þótt tíðindi hér á landi, að Alþfl. væri svo komið, að það væri bændaforingi norðan úr landi, sem gengi lengra til þess að bera fram réttlætismál verkalýðsstéttarinnar hér á hv. Alþ. heldur en Alþfl. og legði jafnvel til, að því fólki, sem hjá bændum vinnur, yrði tryggður réttur, sem Alþfl. vill nú meina því að njóta. Það mun líka vera alrangt hjá þessum sama hv. þm., án þess að ég ætli að fara að verja Framsfl., að hann hafi aldrei stutt að launajafnrétti hér á Alþ. Ég veit það með vissu, að 1948, þegar Hannibal Valdimarsson flutti frv. sitt um launajafnrétti, þá skilaði þáv. þm. N-M., Páll Zóphóníasson, nál., þar sem hann mælti með samþykkt frv. Og 1959, þegar við Alþb.-menn lögðum til, að verkakvennakaupinu, lægsta kaupgjaldinu í landinu, yrði hlíft við þeirri árás, sem Alþfl. þá stóð fyrir á öll laun í landinu, jafnt þau lægstu sem þau hæstu, þá stóð Framsfl. með okkur í því, en samþykkt á þeim till., sem við þá bárum fram, hefði leitt það af sér, að hlutfall kvenna í launum á móti körlum væri nú 90% í staðinn fyrir 78%, eða nákvæmlega það sama sem öll verkakvennafélög landsins gera nú að sinni lágmarkskröfu. Þetta var viðkomandi sagnfræðinni. Ég ætla svo ekki að gera að sérstöku umræðuefni þá sagnfræði hv. 2. þm. Reykv., að eiginlega hefði það verið Sjálfstfl., sem alltaf hefði borið hitann og þungann af því að berjast fyrir launajafnrétti í landinu, því að svo fáránleg sem sagnfræði hv. 10. þm. Reykv. (EggÞ) var, þá sló þessi hv. þm. þó öll hans met. Hv. 10. þm. Reykv. sagði áðan, að það væri áreiðanlega enginn í verkalýðshreyfingunni, sem væri í nokkrum efa um gagnsemi þessa frv. og hvað það væri ágætt, og nefndi í því sambandi, að konurnar á Alþýðusambandsþinginu síðasta hefðu eingöngu mælt með þessu máli. Ég veit ekki, hvort það er virkilega meining hv. þm., að t.d. lögleg stjórn A.S.Í. sem kosin er af yfirgnæfandi meiri hluta á síðasta þingi þess, sé ekki í verkalýðshreyfingunni, hún standi utan við verkalýðshreyfinguna. Orð hans voru nákvæmlega þau, að enginn í verkalýðshreyfingunni gæti mælt gegn þessu frv.  Hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson sagði, að þrátt fyrir 12 ára starf og tillögur og málflutning hér á Alþ. hefði enginn árangur orðið í launajafnréttisáttina og það væri vissulega nokkuð annað en nú væru horfur á. Ég held, að þetta sé algerlega rangt metið hjá hv. þm. Ég held einmitt, að nú sé komið að uppskerutímanum fyrir það starf, sem núv. forseti Alþýðusambandsins, Hannibal Valdimarsson, og aðrir hafa lagt af mörkum, bæði hér á þingi og annars staðar, í þessu máli og nú hefur skapað það almenningsálit í landinu, að sigurinn er á næsta leiti, fullur sigur. Hann sagði einnig, að það væri siður verkalýðsfélaga - þau næðu ekki fram öllum sínum kröfum að reyna að semja um eitthvað, sem gengi í svipaða átt, þó að einhverju yrði að slá af, það væri þekkt bardagaaðferð hjá verkalýðshreyfingunni, og með þetta fordæmi í huga hefði Alþfl. farið þá leið nú að reyna að semja málið áfram, ná því í áföngum, ná einhverju, þegar ekki væri hægt að ná öllu, og hann hefði farið þá leið að reyna að leita eftir samkomulagi hér á Alþingi um það, að þetta mál gæti náð fram í þeim áföngum, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil nú benda hv. þm. á það, að nú hafa tveir flokkar í þinginu, sem hafa samtals fylgi 27 þm. af 60, lýst sig eindregið fylgjandi því, að fullkomnu launajafnrétti verði komið nú þegar á. Þarna er útrétt hönd af hálfu þessara tveggja flokka til Alþfl. um það að standa nú saman um að hrinda þessu áhugamáli, sem hann hefur barizt fyrir og a.m.k. þykist enn vilja berjast fyrir, að öllu leyti í höfn. Það stendur þess vegna ekki á þessum flokkum að gera slíkt samkomulag. Það stendur á Alþfl. og engum öðrum.  Það kom nú ekki margt nýtt fram í ræðu hv. 9. landsk. þm. (JÞ), sem ástæða er að gera sérstaklega að umtalsefni, því að fullyrðingar eins og þær, að þessum þm. sé ekki kunnugt um það, að þeir flokkar, sem nú standa að brtt., hafi nokkurn tíma flutt frv. í líka átt á Alþ., eru vitanlega fyrir neðan það, sem tekur því að vera að elta ólar við. En hann ræddi sérstaklega um það, þegar hann var að afsaka það, að frv. næði ekki til ýmissa starfsgreina kvenna, eins og t.d. þeirra kvenna, sem starfa í sjúkrahúsum, aðstoðarfólks í prentsmiðjum, - hann hefði getað bætt við konum, sem vinna í landbúnaði, nuddkonum og öðru því um líku, - að það hefði bókstaflega verið óframkvæmanlegt að gera þetta, vegna þess að í sumum tilfellunum væri enginn sérstakur félagsskapur, í öðrum tilfellunum væri ekkert kaup karla, sem við væri að miða, vegna þess að konur einar ynnu þessi störf. Ég held nú, að það hefði verið ákaflega auðvelt fyrir hv. flm. að setja ákvæði inn í frv., sem hefðu falið það í sér, að ætíð skyldu þó laun kvenna miðuð við það, að þau væru ekki lægri en lægstu laun verkamanna. Með því hefði verið auðvelt að höggva á þann Gordions-hnút. Hitt er svo aftur rétt, að frv. er þannig úr garði gert á margan hátt, að það gerir framkvæmdir erfiðari en efni standa til. En í sambandi við þetta verður ekki gengið fram hjá því, að vissulega hefur verið mest ástæða til þess að beita löggjafarvaldinu einmitt til þess að rétta hlut þess fólks, sem vegna aðstöðu sinnar getur ekki haft með sér fastan félagsskap, stéttafélög. Það er meiri ástæða til þess að taka það út úr og fara löggjafarleiðina til þess að tryggja því launajafnrétti heldur en það fólk, sem hefur sín samtök að vopni, og nýtur þess vegna að vera skjólstæðingar þeirra. En í þess stað velja flm. þá leiðina að skilja þetta fólk algerlega út úr, það fólk, sem sízt skyldi. Þessi sami hv. þm. sagði, að svo mikið væri yfirboð okkar stjórnarandstæðinga í þessu máli, að við vildum ganga lengra en verkalýðsfélögin, þau hefðu ekki sett fram kröfur nema um 90%, og vitanlega færi það svo, að þau mundu slá af þessari kröfu, eins og jafnan gerðist í samningum. Ég skal ekkert um það segja, en hitt veit ég, að þessi krafa á alla verkalýðshreyfinguna á Íslandi að baki sér og verkalýðshreyfingin setur fram miklu fleiri kröfur en þessa og þetta verður áreiðanlega sú síðasta krafa, sem slakað verður á í þeim samningum, sem nú eru fram undan, það verður áreiðanlega sú síðasta. Nei, ég hef ekki fallið frá þeirri skoðun minni, sem ég gerði hér grein fyrir við 1. umr, málsins, að ég tel þetta frv. vera meingallað í sinni núv. mynd, og ef það yrði samþykkt, þá mundi það a.m.k. nú á þessu ári og jafnvel á næstu tveimur árum verða til þess að tefja fyrir því, að launajafnréttismálið næði fram að ganga, ef ekki næðust þeir áfangar, sem menn vonast eftir og hafa ástæðu til að vonast eftir. Ég vil þó í lengstu lög a.m.k. reyna að trúa því, að tilgangurinn með flutningi frv. í sinni núverandi mynd sé ekki sá að skaða þetta mikla mannréttindamál. Ég vil í lengstu lög trúa því. Og ég vil í lengstu lög reyna að trúa því, að flm. vilji vel í þessu máli, þó að svo óhöndulega hafi tekizt til sem raun ber vitni um. Og ég vil líka vona það, að þeir geti við nánari athugun á málinu fallizt á að gera á því a.m.k. allra nauðsynlegustu breytingar í þá átt, sem hv. minni hl. heilbr.- og félmn. leggur til að verði gerðar. Og ég hef líka ríkar ástæður til þess að ætla, að undir niðri sé þetta vel meint, því að það háttar þannig málum, að Alþfl. hefur alveg sérstakar ástæður til þess vegna þeirra atburða, sem hafa orðið og hann hefur staðið að á síðustu árum, að reyna að bæta eitthvað fyrir verk sín og sýna, þótt ekki væri í nema einu máli, að hann væri ekki öllum heillum horfinn. En ef slíkt er meining þeirra, þá verða þeir líka að láta sér skiljast, að þetta frv., eins og það er úr garði gert, er ekki til þess fallið að vera nein bót á þau sár, sem Alþfl. hefur veitt launafólki og sérstaklega láglaunafólki í landinu s.l. 2½ ár. Það er að vísu rétt, eins og ég hef sagt, að ef litið er á þróunina á allra síðustu árum og nokkur ár aftur í tímann, þá hefur hún ekki beint tölulega séð orðið örari en svo, að miðað við það væri e.t.v. hægt að sætta sig við einhverja lausn, sem væri svipuð og hér er lögð til. En það er bara að skoða aðra hlið á málinu að gera það, eins og ég hef bent á. Það er ekki hægt að meta frv. út frá því sjónarmiði, heldur út frá því, hvernig málin standa í dag. Ég verð að draga í efa, að flm. hafi kynnt sér það fyllilega, hvaða afstöðu t.d. verkakonur hafa nú í launamálum. Það er engu líkara en það hafi farið algerlega fyrir ofan garð og neðan hjá þeim, og ætla ég þó, að þeir þurfi ekki nema hér upp á þingpallana til þess að fá um það glögg dæmi, hvernig verkakonur hugsa um sín launakjör núna. Ég er hér með í höndunum kröfur verkakvennafélagsins Framsóknar, sem þær gera nú til breytingar á sínum kjarasamningum, og þær fara fram á það, að verkakonur fái í vikulaun í ýmsum starfsgreinum, þ. á m. flestallri fiskvinnu, 1190 kr., eða sama og kröfur verkamannafélagsins Dagsbrúnar eru núna. Þær fara fram á það, að laun í annarri fastavinnu verði 1071 kr., í verkakvennavinnu, og tímakaup í sams konar vinnu kr. 25.35. Þetta eru kröfur, sem eru ekki undir 50% hækkun frá því, sem nú er. Það er vissulega ekkert lágt ris á kröfum verkakvennanna í landinu núna, og þær eru áreiðanlega við því búnar að berjast frekar fyrir þessum kröfum, þrátt fyrir það, þó að sumir talsmenn Alþfl. tali um það eins og verið sé að eyðileggja þjóðfélagið, ef gerðar eru einhverjar kaupkröfur. Þær eru áreiðanlega ekki á þeirri skoðun, flokkssystur hv. 9. þm. Reykv. En svo að ég víki aðeins að þeim ástæðum, sem gera það að verkum, að ég vil í lengstu lög trúa því, að Alþfl. meini vel í þessu máli, þá vil ég minna á það, að skömmu eftir að Alþfl.-stjórnin var mynduð seinast á árinu 1958, eða skömmu eftir áramótin, lækkaði Alþfl, alveg óumdeilanlega samkv. sínum eigin útreikningum allt kaupgjald um 5.4%. Það er alveg óumdeilanlegt, að raunveruleg lækkun á kaupgjaldi var það. En brúttókaupgjald lækkuðu þeir um 13.6%. Eins og ég áður sagði, bar Alþb, þá till. fram í sambandi við þessar efnahagsaðgerðir Alþfl.-stjórnarinnar, að lægsta kaupinu yrði þyrmt, það yrði ekkert látið lækka, og ég endurtek, að það hefði þýtt, að við stæðum nú ekki í þeim sporum, að kaup verkakvenna væri aðeins 78% af launum karla, heldur 90%, þ.e.a.s. að þá var alveg einstakt tækifæri, sem sennilega býðst aldrei aftur, til þess að stíga stórt skref í þessa átt, og það tækifæri var einmitt í hendi Alþfl. eins þá, því að það, sem var að gerast í febrúar eða marzmánuði 1959, þegar þessi efnahagslög voru sett, var það, að það var verið að létta stórkostlegum kaupgjaldsbyrðum af atvinnuvegunum, og þó að lægsta kaupinu hefði verið þyrmt, þá hefði það ekki haft í för með sér nein ný útgjöld fyrir atvinnuvegina frá því, sem þá var. Þó að þetta tækifæri væri síður en svo kærkomið frá hendi verkalýðshreyfingarinnar, skoðað frá hennar sjónarmiði, þá er þó ekki hægt að deila um, að það hefur aldrei verið slíkt tækifæri í hendi eins flokks til þess að leiðrétta áratuga ranglæti eins og þarna var. En ég man ekki betur en allar hendur Alþfl.-mannanna, þ. á m. þeirra tveggja flm., sem þá sátu á þingi, væru eins og vel smurðar vélar á lofti til þess að fella þessa tillögu okkar Alþb.-manna. Nei, það væri vissulega engin furða, þó að samvizka þessara manna vaknaði. Sagan er þó ekki öll sögð með þessu. Ári seinna stóð Alþfl. aftur að enn þá freklegri kjaraskerðingu en hann hafði gert, meðan hann fór einn að nafninu til með stjórn landsins, og enn var kaupgjald raunverulega lækkað um 15–20% með lagasetningu. Þar hefði Alþfl. vissulega haft annað tækifæri til þess með einhverjum hætti að þyrma lægsta kaupinu. En hann var algerlega sama sinnis þá og í ársbyrjun 1959, allt skyldi lækkað í sama hlutfalli, verkakonurnar skyldu taka sinn skerf af kjaraskerðingunni, það skyldi engin miskunn verða sýnd. Það er vissulega vel ef hugarfarið hjá þessum mönnum hefur nú gerbreytzt á einu ári og ef þessir menn eru nú allt í einu orðnir svo heitir baráttumenn fyrir launajafnrétti eins og þeir vilja vera láta. En þeir eiga enn þá eftir að ganga undir þá prófraun, sem tillögur okkar Alþb.-manna og Framsfl. í þessu máli leggja á þá. Og það er sú prófraun, sem hlýtur að skera úr um heilindin. En ef þeir standast hana ekki, hljóta aðrar skýringar en hugarfarsbreytingin frá 1959 og 1960 að vera nærtækari á því, hvers vegna þeir flytja þetta frv. Ég hef sagt áður, og það hefur komið hér fram í umr. hjá öðrum, að ég geri í raun og veru lítið úr öllum ágöllum þessa frv., þó að þeir séu nokkuð margir og sumir þeirra varhugaverðir, öðrum en þeim, að með þessu frv. er ekki gert ráð fyrir því, að verkakonur og aðrar starfandi konur fái leiðréttingu á sínum málum fyrr en að liðnu þessu ári og þá aðeins um sjötta partinn af þeim launamismun, sem nú er gildandi. Þetta álít ég höfuðágallann á frv. og það, sem er langsamlega hættulegast. Því á sem sagt að slá föstu, á meðan úrslitaátökin fara fram í landinu um það, hvort eigi að stíga verulegt spor í átt til launajafnréttis, þá má ekkert aðhafast af hendi löggjafans, og eftir árið eiga þær aðeins að öllum ástæðum óbreyttum að fá 76 aura hækkun á klst. Menn skyldu nú bera þetta saman við kröfur verkakvennafélagsins Framsóknar, sem fer fram á 50% hækkun á sínu kaupi. Og að þetta frv. geti við þær aðstæður, sem nú eru, skoðazt sem nokkur stuðningur við kröfur verkalýðshreyfingarinnar, það er vitanlega fjarri öllum sanni. Það hefur verið bent á það hér áður, að a.m.k. eitt verkalýðsfélag hefur þegar náð jafnréttinu algerlega, 100%. Annað félag veit ég um, sem hefur náð samningum um 94% af kaupi karla, og nú fyrir örstuttu hefur verkakvennafélagið í Vestmannaeyjum gert bráðabirgðasamning, sem allir vita þó, að það mun ekki una lengur en til 15. maí n. k., um að fá þá hækkun, sem samkv. frv. á að koma í framkvæmd í ársbyrjun 1962 og gilda a.m.k. þangað til í ársbyrjun 1963. Ég hygg, að þau verði ekki fá, verkakvennafélögin í landinu, sem mundu vera orðin langeygð eftir slíkri leiðréttingu á tveimur árum, að fá það, sem er vitað að atvinnurekendur eru þegar með á borðinu gagnvart hverju einasta verkakvennafélagi í landinu og mundu áreiðanlega fúslega semja um núna, ef ekki væru aðrar eða stærri kröfur. Ég tel það svo enga afsökun í þessu máli, sem fram hefur verið fært, að það sé ekki algerlega bannað í frv. að semja um, að lengra spor sé stigið í átt til launajafnréttis en frv. gerir ráð fyrir. Það hefði líka fyrr mátt vera en það hefði verið bannað með lögum að gera samninga milli verkakvenna og atvinnurekenda um slíkt. En hitt er ég alveg sannfærður um, að ef hv. flm. vilja um það hugsa, og reyndar hver einasti skyniborinn maður, sem vill um málið hugsa, hlýtur að gera sér ljóst, að með þessu frv. er atvinnurekendum fengið mjög sterkt vopn í hendur á móti kröfum verkakvenna í þeim átökum, sem nú eru framundan hjá þeim, og það er áreiðanlega ástæðan til þess, að Sjálfstfl. hefur fengizt til þess að hleypa þessu frv. hér í gegn, og engin önnur. 



Herra forseti. Þeir eru nú orðnir margir og áhugasamir, fyrirsvarsmenn kvenna hér á þingi við þessar umr., og virðist hafa komið nokkuð skyndilega yfir suma. Hv. flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, hafa þegar svarað ýmsum aths., sem fram hafa komið gegn frv., en það eru samt örfá atriði, sem ég vildi minnast á. Hv. 9. þm. Reykv. sagði m.a., að verkalýðssamtökin hefðu verið í fararbroddi í jafnlaunabaráttu kvenna. Ég skal ekki rengja hann um það, að þessi samtök, sem konurnar líka standa að, hafi reynt að þoka þeim málum áleiðis, enda borið skylda til. En eftirtekjan hefur þó ekki orðið meiri en svo, að það hefur verið upplýst hér í umr., að á sex árum hefur tímakaup í almennri verkakvennavinnu ekki hækkað nema um 2%. Þessi hv. þm. sagði, að þetta frv. væri flutt í þágu atvinnurekenda. Ég læt hv. þm. um það, hve hátíðlega þeir taka slíkar fullyrðingar. Þá minntist hann á frumvörp, sem hv. 4. landsk., Hannibal Valdimarsson, hefði flutt á þingi, það fyrsta 1948. Í sambandi við það vil ég minna á, að vinstri stjórnin beitti sér fyrir samþykkt þáltill. um heimild til að fullgilda jafnlaunasamþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, og það var a.m.k. látið í veðri vaka af hv. þáv. félmrh., Hannibal Valdimarssyni, að þarna hefði verið unninn stórsigur í jafnlaunabaráttu kvenna. En þessi hv. þáv. ráðh. hafði alveg óvenjulega góða aðstöðu til þess að þoka þessum málum áfram. Hann var félmrh. í þeirri ríkisstj., sem þá sat, vinstri stjórninni, og forseti Alþýðusambandsins. Og ég held, að það verði ekki um það deilt, að betri aðstöðu getur enginn haft. En það er hryggilegt til þess að vita, að meðan hann hafði þessa aðstöðu, kom ekki frá honum neitt frv. um launajafnrétti. Þetta finnst mér segja sína sögu og þetta finnst mér að eigi að koma fram nú, þegar hv. flokksbræður hans brigzla fylgjendum þessa frv., sem hér liggur fyrir, um það, að þeir séu að bregðast konum. Ja, hver hefur brugðizt? Hv. 4. þm. Vestf. talaði hér einnig. Það var hálfgerð illska í hv. þm. Hann fór að rifja það upp frá bernsku sinni, að hann hefði fengið fjórða part úr köku í nesti í smalamennskuna, sætt sig vel við það, en nú ætti að fara að skammta sjötta part, og það þótti honum ekki gott. Ég veit ekki, hvort ég á að skilja hv. þm. svo, að hann mundi sætta sig við launajöfnun í 4 áföngum í stað 6, mér lá nærri að taka það þannig. Hann fáraðist yfir því, að aðildin að jafnlaunasamþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem væri búin að skuldbinda okkur til þess að koma á launajafnrétti karla og kvenna, skyldi ekki vera virt meira en svo, að þetta skuli ekki vera orðið, var hann ekki sömu skoðunar, meðan hann var einn af stuðningsmönnum hv. vinstri stjórnar? Það hefði ekki verið úr vegi, að hann hefði hnippt í hv. félmrh. þeirrar stjórnar til þess að kippa málunum í lag. Hv. þm. vildi þakka Framsfl. lögin um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna, en hæstv. fjmrh. hefur upplýst aðdraganda að þeirri lagasetningu, svo að lítið er úr þeirri forustu orðið. Hv. 5. þm. Norðurl. e., mig minnir, að hann hafi hafið mál sitt á því að segja, að það hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar, að framsóknarmaður norðan úr landi væri kominn langt til vinstri við Alþfl. í kjaramálum verkalýðsins. Átti hann þar við tillögur þær, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. flytur við frv. Ef svo væri, að þetta væri satt, þá þættu það ekki lengur nokkur tíðindi, eftir að Framsfl, er nú kominn langt til vinstri við sjálfa Alþýðubandalagsmennina í flestum efnum, síðan hann komst í stjórnarandstöðu. Þessi hv. þm. sagði, að fyrst hefði tekið í hnúkana, þegar ég hefði viljað eigna Sjálfstfl. eitthvert forustuhlutverk í jafnlaunabaráttu kvenna. Ég stend við hvert orð af því, sem ég sagði í minni framsöguræðu, og ég skora á hann að hrekja það, sem hann telur að þar hafi verið ranghermt. Því hefur verið beint sérstaklega til mín, hver afstaða mín væri til þeirra brtt., sem hér liggja fyrir. Ég endurtek það, sem ég skaut að hv. þm., sem spurði, að í nál. meiri hl. heilbr.-og félmn., sem ég stend að, er lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt, og er þá þar með þeirri spurningu svarað.



Herra forseti. Það er ekki alveg laust við það, að ég kenni í brjósti um hv. Alþýðuflokksmenn fyrir aðstöðu þeirra hér. Það liggur ljóst fyrir af því, sem þeir hafa sagt, að þeir héldu, að þeir hefðu gullpening, en hafa nú komizt að því, að það er bara koparskildingur. Báðir þessir hv. þm., hv. 10. þm. Reykv. og hv. 9. landsk., hafa viljað draga úr gildi tillagna minna með því að segja, að Framsfl. hafi ekki áður verið góður stuðningsflokkur launajafnréttismálsins. Ég held, að það bætist nú við raunir þeirra, að það sannist á þeim, að þeir séu ekki vel að sér í sögu þessara mála. Ég skal nefna þrjú atriði, sem hér hafa ekki verið talin, en þessu hefur annars að nokkru verið áður svarað. 1948 flutti Hannibal Valdimarsson, sem þá var að vísu Alþýðuflokksmaður, frv. um sama rétt kvenna og karla. Málefni þetta fór til nefndar, eins og jafnan er hér, heilbr.- og félmn. Einn maður studdi mál Hannibals í n., það var fulltrúi Framsfl., Páll Zóphóníasson.  
             Við skulum halda áfram. Vinstri stjórnin beitti sér fyrir því í sambandi við efnahagslöggjöf sína 1958, að laun væru hækkuð um 5% og að konur fengju sömu hækkun í krónutölu og karlar. Framsfl. stóð að þessu, hann hafði forsæti í vinstri stjórninni. Þegar stjórn Emils Jónssonar bar fram frv. til niðurfærslu verðlags og launa 1959, studdu framsóknarmenn till. Hannibals Valdimarssonar og Karls Guðjónssonar um að láta lækkunina ekki ná til kvennakaups. Ef till. hefði þá verið samþykkt, hefði kvennakaupið orðið 90% af kaupi karla. Ég held, að þessi þrjú atriði séu nægileg sönnun þess, að það er markleysa ein, sem hv. Alþýðuflokksmenn hafa sagt hér í umræðunum um, að Framsókn farist ekki að flytja skeleggari till. en þeir gera. Sannleikurinn er, að tímarnir hafa ákaflega mikið verið að breytast, og sagan út af fyrir sig hefur ekki 100% gildi um afstöðu manna. Tímarnir breytast svo ört, að það, sem var rangt fyrir 10 árum t.d., getur í sumum tilfellum verið rétt í dag. Ég er ekki að segja, að það eigi við þetta mál, en ég segi þetta almennt. Og það er nú svo komið, eins og ég sagði í dag, að launajafnréttismálið er orðinn sjálfsagður hlutur, það er komið á það stig. En það virðist í þessu efni eins og sumum öðrum, að Alþýðuflokksmenn gangi öfugt við strauminn. Það er eins og þá sé að daga uppi í ýmsum málum. Mér virðist í þessu máli, að það sé mikil hætta á því, ef þeir nota sér ekki það tækifæri, sem ég hef gefið þeim hér með tillögum mínum, að þeir gerist nátttröll í málinu. Hv. 10. þm. Reykv. skaut því til mín að berjast fyrir því, að Vinnumálasamband SÍS gerði samninga upp á jöfn laun kvenna og karla. Ég býst nú við, að hv. þm. viti, að fyrirtæki eins og Samband íslenzkra samvinnufélaga, stórt fyrirtæki í harðri samkeppni við önnur fyrirtæki, hefur ekki góða aðstöðu til þess að taka sig út úr, einmitt vegna samkeppninnar. En ég vil fullyrða það, að verði till. mín samþykkt, þá mun ekki standa yfirleitt á samvinnumönnum að fylgja lögunum. Hv. 10. þm. Reykv. sagði það í afsökunartón, og ég vil vekja athygli á því, að þeir flm. hefðu viljað kanna, hvort ekki væri hægt að koma þessu jafnréttismáli eitthvað áleiðis. M.ö.o.: þeir voru að þreifa fyrir sér að hans sögn, hvað væri hægt að komast. Ég held þess vegna, ef það hefði legið til grundvallar, að þá hefðu þeir átt að taka fagnandi á móti till. okkar hinna, sem við höfum flutt hér og lýst, og ef þeir gera það ekki, þá er það sönnun þess, að þeir hafa ekki verið að þreifa fyrir sér, heldur hafa þeir ætlað að setja í fastar skorður jafnréttislaunamálið, þannig skorður, að þeir mundu með því koma í veg fyrir, að það gengi hratt áfram. Það eru barnaleg rök, að í frv. standi, að það skuli ekki skerða rétt kvenna til þess að semja um hraðara launajafnrétti, því að það segir sig alveg sjálft, að þegar búið er að setja löggjöfina og áfangana, þá munu vinnuveitendur telja sig fylgja lögum, vera að öllu leyti löglega og þegnlega með því að semja upp á fyrirmæli laganna og hafna og synja öllum kröfum með skírskotun til þess, að löggjafinn hafi ekki ætlazt til meira en sjötta parts á ári. Hv. 9. landsk. var ofur lítið að gera tilraun til að afsaka það, að upptalningin um þau stéttasamtök og þær starfsgreinar, sem eiga að njóta laganna, væri ekki tæmandi, og hann benti á það, að aldrei væri hægt að gera ráð fyrir því t.d., að rétt væri í þessu sambandi að telja upp flugfreyjur eða gangastúlkur á sjúkrahúsum, því að þar væri ekki um karlmannsvinnu sambærilega að ræða, þar væru stúlkur einar að verki. Þetta er engin afsökun, þó að upptalningin sé örðug til að vera tæmandi. Galdurinn er bara að taka fram, að rétturinn nái til allra kvenna, sem vinna sambærileg störf og karlmenn, alveg eins og ég hef gert í brtt. minni. Það er ómynd og óviðfelldið mjög að tryggja ekki öllum jafnan rétt, þegar að því er komið að framkvæma nokkurn veginn til fulls þetta jafnlaunaréttindamál, því þó að hv. 9. landsk. segi, að það muni verða að þessu óbeint gagn fyrir þær konur, sem utan við standa, þá er engin ástæða til þess að setja þær í nokkra erfiðleika og láta þær búa við þá aðstöðu að hafa bara óbeinan rétt. Hvernig sem á þetta mál er litið, þá ber allt að sama brunni. Ef hv. flm. frv. hafa í raun og veru viljað fara svo langt sem hægt er að fara í málinu, þá eiga þeir að þiggja það tilboð, sem þeir hafa frá Framsfl. og Alþb. um að komast miklu lengra en þeir hafa stungið upp á og koma málinu alveg í höfn. Þiggi Alþfl. ekki þetta tilboð okkar, þá er hann sannarlega grunsamlegur. Noti hann aðstöðuna, sem hann hefur í stjórnarsamstarfinu, til þess að fella tillögur okkar, hvað sýnir hann þá? Hann kemst ekki undan því, að nú er dómsdagur yfir honum í þessu máli. En það er bót í máli, að hann hefur dóminn sjálfur í hendi sinni. Hann kveður hann sjálfur upp með afstöðu sinni til þeirra tillagna, sem við hinir höfum flutt.



Herra forseti. Það eru tvö atriði sem fram hafa komið í þessum umræðum frá tveim þm. Framsfl., hv. 4. þm. Vestf. og 1. þm. Norðurl. e., sem ég vildi aðeins leiðrétta. Hið fyrra er í sambandi við aðdraganda og undirbúning að lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Hv. 4. þm. Vestf. lét orð falla eitthvað á þá leið, að þau lög væru til komin og m.a. ákvæði þeirra um launajafnrétti kvenna og karla væru komin til fyrir baráttu og forgöngu Framsfl. Ég vildi aðeins drepa hér á aðdragandann að þessu máli. Hann er sá, að fyrir allmörgum árum flutti ég till. til þál. á Alþingi um það að fela ríkisstj. að undirbúa lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, en slík allsherjarlög voru þá ekki til. Þáv. dómsmrh., sem var Finnur Jónsson, sneri sér síðan til mín, líklega vegna þess, að ég hafði þá á hendi kennslu við lagadeild háskólans, og fór þess á leit, að ég semdi þetta frv. Það varð að ráði, og eftir að ég hafði unnið að frv. um alllangt skeið og aflað gagna um málið og á síðasta stigi haft samráð um frv. við dr. Einar Arnórsson hæstaréttardómara, þá var frv. skilað í hendur þess dómsmrh., sem þá var, sem var Bjarni Benediktsson. Það voru sem sé dómsmrh., sem höfðu með þessi mál að gera þá. Í dómsmrn. var frv. síðan afgreitt og að sjálfsögðu í samráði við fjmrn. og fjmrh., sem þá var Eysteinn Jónsson, vegna þess, hve slík löggjöf snertir hag ríkissjóðs mikið. Þegar svo kom til flutnings frv., þótti formlega réttara, að fjmrh. flytti það f.h. ríkisstj., heldur en dómsmrh., þó að allur aðdragandi og undirbúningur og athugun málsins hefði fyrst og fremst verið í höndum dómsmrn. Ég vildi aðeins, að þetta kæmi hér fram, til þess að saga málsins sé rétt skráð í þingtíðindum, en ekki ranglega. Hitt atriðið er það, sem kom fram í ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e., að 1948, þegar Hannibal Valdimarsson flutti frv. sitt um réttindi kvenna, þá hefði fulltrúi Framsfl. í þeirri nefnd, sem fékk málið til meðferðar, Páll Zóphóníasson, veitt honum og málinu stuðning. Hér er um mjög hrapallegt rangminni að ræða hjá hv. þm., því að málinu var á annan veg farið. Nefndin klofnaði um þetta frv., og meiri hl. hennar lagði til, að því yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá, en minni hl. vildi samþykkja frv. Frv. var samkvæmt tillögu meiri hl. heilbr.- og félmn. vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti rannsaka, að hve miklu leyti kvenfólk nýtur ekki sömu réttinda nú og karlmenn, og að þeirri rannsókn lokinni leggi fyrir Alþingi frv. til laga eða breytinga á eldri lögum, eftir því sem þurfa þykir, til þess að skapa sem fullkomnast lagalegt jafnrétti milli kvenna og karla í þjóðfélaginu, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Við athugun frv. virtist mönnum, að það væri ekki nægilega undirbúið, og sum ákvæði þess ollu töluverðum ágreiningi, hvernig ætti að skilja og túlka, eins og það ákvæði, að konur skyldu njóta algers jafnréttis við karla innan vébanda fjölskyldulífsins. Menn voru ekki alveg á einu máli um, hvernig ætti að túlka þetta í framkvæmd. Í minni hl. n., sem vildi samþykkja frv., voru þeir Hannibal Valdimarsson og Brynjólfur Bjarnason, en í meiri hl., sem vildi vísa málinu frá, voru þeir Páll Zóphóníasson, Gísli Jónsson og Lárus Jóhannesson, og var Páll Zóphóníasson frsm. þeirra, sem vildu vísa því frá, svo að ég skil ekki, hvernig þessi misskilningur hefur komizt inn í höfuð hv. þm.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. leiðrétti það, sem ég hafði sagt, að Páll Zóphóníasson hefði 1948 staðið með Hannibal Valdimarssyni endanlega að till. úr félmn. Ég þakka honum fyrir þessa leiðréttingu. Hitt er óhrakið þrátt fyrir það, að Páll Zóphóníasson mælti mjög fyrir launajafnrétti við umr. þessa máls, bæði í n. og í þingsalnum. Hann segir í þingtíðindum frá 1948: „Hvað mig snertir er ég ákveðið með því, að konur og karlar hafi sömu réttindi og skyldur, og tel, að að því beri að stefna ákveðið. En ég tel ekki mögulegt að leysa þetta mál með einu frv. eins og þessu, þar sem þessu er þannig varið nú, að stundum eru konur réttlægri, en stundum rétthærri,“ Og enn segir hann; „Vegna þess, að frv. nær ekki því marki, sem því er ætlað, legg ég til, að því verði vísað til stj. með ákveðnum fyrirmælum um, að málið í heild verði rannsakað og athugað, hvað þurfi að gera, til þess að jafnrétti skapist.“ Af þessum orðum hans, sem ég las hér upp úr þingtíðindunum, stendur það þó óhaggað, að hann sem framsóknarmaður studdi þessa hugmynd sterklega, og ef hann hefði setið hér á Alþ. nú, þá veit ég, að ekki hefði staðið á honum að styðja þá till., sem ég hef lagt fram, því að hún er algerlega í hans anda, eins og þau orð sanna, sem ég hef lesið upp úr ræðu hans í þingtíðindunum frá 1948.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. - Hæstv. fjmrh. vildi fara að leiðrétta, að mér skildist, það sem ég sagði, að 1954 hefði þáverandi fjmrh., Eysteinn Jónsson, beitt sér fyrir jafnrétti kvenna og karla með setningu laganna um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég held, að ég muni það alveg rétt, hvernig ég orðaði þetta: Hann beitti sér fyrir því, að sú löggjöf kæmist á. - Það var þetta, sem ég sagði. Nú hefur hæstv. ráðh. staðfest það.  Hitt atriðið, sem ég ætla aðeins að drepa á, er það, sem hv. 2. þm. Reykv. (AuA) sagði, að ég hefði verið hér illur áðan. Ég vil nú segja það, að margur hefur orðið illur af minna en að horfa upp á það, að eina konan hér í hv. Ed. skuli vera á móti því, að konur í landinu fái jafnrétti strax, heldur ætlar hún að treina það í 6 ár. Og ég ætla, að ég þurfi ekki að afsaka það, sem ég sagði. Hún talar um, að ég hafi ekki hnippt í hæstv. félmrh. í vinstri stjórninni. Gerði hún það? En nú er ég að hnippa í hana að standa nú með konunum. Nú kemur í ljós, hvaða árangur það ber.

Það er það, sem ég geri.



Herra forseti. Í framhaldi af þeim umr., sem hér fóru fram í gær um þetta frv., vildi ég segja þetta í fyrsta lagi í sambandi við ræðu hv. 4 þm. Vestf. (SE): Í upphafi máls síns talaði hann um það, að lög þessi hefðu staðið óbreytt í 27 ár, og það sýnir, að löggjöfin hefur gefizt vel. Það er rétt, að lög þessi hafa staðið óbreytt þennan árafjölda. En það er jafnalkunnugt, að mörg atriði löggjafarinnar eru löngu úrelt og hafa ekki verið framkvæmd. Enda þótt lögunum hafi ekki verið breytt, þá er það vitað, og öllum, sem hafa fylgzt með þessu máli, er það ljóst, að mörg ákvæði laganna eru löngu úr gildi fallin að því leyti, að þau eru úrelt og hafa þess vegna ekki komið til framkvæmda. Þá sagði hv. þm., að með þessu frv. sé dregið verulega úr starfssviði nefndarinnar, t.d. falli niður veiðileyfi. Það er einmitt eitt af þeim atriðum, sem eru úrelt fyrir löngu, það eru veiðileyfin. Áður fyrr var það svo, að síldin varð ekki nýtt nema á mjög einhæfan hátt, en eftir að nýtingin varð fjölbreyttari, t.d. eftir að síldin var flutt ísuð til útlanda og eftir að farið var að frysta síld í stórum stíl til útflutnings, þá kom þetta ákvæði vitanlega ekki til greina, því enda þótt ekki væri hægt að salta síldina eða nægir markaðir fyrir þannig verkaða síld, þá var ástæðulaust að banna veiði fyrir þær sakir. Er þetta eitt af mörgum atriðum í nefndum lögum, sem er fyrir löngu úrelt og hefði átt að vera fellt niður úr lögunum, þótt fyrr hefði verið. Þá var minnzt á það, að nú ætti nefndin eftir þessu nýja frv. einungis að hafa með höndum sölu á saltsíldinni, því að aðrar verkunartegundir væru taldar upp, sem ættu ekki að heyra undir nefndina. Áður var það aðeins ísuð síld, sem féll undan, og það var vitaskuld bara vegna þess, að þá var ekki komið til greina með hinar verkunaraðferðirnar, t.d. með niðursuðu síldar eða frysta síld, sem nú er framleidd í mjög stórum stíl. Það ákvæði, sem kom til viðbótar í brtt. nefndarinnar um að undanskilja enn fremur reykta síld, er vitanlega gert í sama tilgangi, enda aldrei ætlazt til annars en þess, að það væri fyrst og fremst saltsíldin, sem heyrði undir síldarútvegsnefndina, og það er sú verkun, sem síldarútvegsnefnd á að hafa með höndum eftirlit í sambandi við framleiðslu á og sölu saltsíldarinnar. Í dagskrártill. eru rökin fyrir því, að það sé nauðsynlegt að endurskoða lögin betur en gert er með þessu lagafrv., sem hér liggur fyrir, að nauðsynlegt sé að fá til þess menn, sem bezt til þekkja um þessi mál, áður en sú breyting eigi sér stað, sem hér er lagt til í þessu frv. Í þessu sambandi vil ég benda á, að bæði í fyrra og eins nú hefur frv. þetta verið sent til síldarútvegsnefndar og til félags saltenda og enn fremur fleiri aðila. Ég tel, að þeir, sem þekkja bezt til með sölu síldarinnar, séu einmitt þessir menn, það séu síldarsaltendur og síldarútvegsnefnd. Við vitum það, að eftir að þeir hafa keypt síldina og eru orðnir eigendur að henni, þá er það enginn, sem setur sig betur inn í þau atriði, sem varða sölu síldarinnar, heldur en einmitt síldarsaltendurnir sjálfir og þá jafnframt síldarútvegsnefndin, sem hefur á undanförnum árum haft með sölu síldarinnar að gera. Það segir sig því sjálft, að með því að fá umsögn þessara manna, sem mæla með því, að frv. verði samþykkt, er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að þeir hafi gert það að óathuguðu máli, þegar þeir telja, að hér sé stefnt í rétta átt. Þá benti hv. þm. á það, að nú ætti Landssamband ísl. útvegsmanna að tilnefna mann í nefndina, í staðinn fyrir að samkv. núgildandi lögum eru það síldarútvegsmenn um land allt, sem gera það með sérstakri atkvæðagreiðslu. Það vita nú held ég flestir, sem fylgjast eitthvað með þessum málum, að ástæðan fyrir því, að Landssamband ísl. útvegsmanna varð ekki aðili, þegar lögin voru stofnsett í fyrstu, er engin önnur en sú, að landssambandið var ekki til. Vitanlega hefði það á sama hátt gerzt aðili að því að tilnefna mann í þessa nefnd eins og Alþýðusamband Íslands. Hv. þm. benti á það sérstaklega í þessu sambandi, að það væru ýmsir aðrir aðilar í landssambandinu en síldarútvegsmenn. Það er mikið rétt, að það eru fleiri aðilar en gera út á síld hverju sinni. Þó var það nú svo um tíma, að bæði togarar og bátar voru gerðir út jöfnum höndum á síldveiðar fyrir Norðurlandi, þó að það hafi verið minna um það nú á síðari árum, að togararnir tækju þátt í þeim veiðum. En ég vil þá spyrja í þessu sambandi hv. þm.: Hvers vegna vaknaði ekki athyglin hjá honum í sambandi við Alþýðusamband Íslands? Eru það eingöngu menn, sem vinna að síldveiðum, sem eru í þeim samtökum og þess vegna engin ástæða til þess að gera athugasemd við það, að Alþýðusambandið tilnefni mann í nefndina? Eða er ástæða til þess að vekja athygli varðandi Landssamband ísl. útvegsmanna á því, að það séu ekki allir, sem í þeim samtökum séu, síldarútvegsmenn? Alþýðusamband Íslands er saman sett af ýmsum stéttasamböndum, eins og alkunnugt er, hvers vegna á það að hafa sérstöðu til þess að tilnefna mann í nefndina, án þess að það séu þá sjómannasamtökin sérstaklega innan Alþýðusambandsins, sem tilnefna þennan mann? Nú er það svo í lögunum, að það er ekki tilskilið, en það er Alþýðusambandið eða stjórn þess, sem tilnefnir fulltrúa í nefndina. Og ég veit, að það byggist ekki á neinu öðru, að Landssamband ísl. útvegsmanna var ekki beinn aðili, þegar lögin voru sett á sínum tíma, en því, að landssambandið var þá ekki til. Að sjálfsögðu hefði það verið aðili á sama hátt og Alþýðusamband Íslands, eins og frumv. þetta gerir ráð fyrir. Þetta var í aðalatriðum það, sem fram kom til athugasemda frá hv. 4. þm. Vestf. út af þessu frv. Hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ) hafði haft einhver orð um það, að ég hefði sagt í viðtölum við ýmsa menn í þinginu, að þetta frv. mundi ekki ná fram að ganga á þessu þingi og þess vegna væri engin ástæða til þess að vera að flýta sér neitt með afgreiðslu á málinu. Ég veit ekki, hvort ég hef þetta alveg rétt eftir honum, því að ég var því miður ekki viðstaddur í d., þegar hann lét þessi orð falla, en ég skal þá leiðrétta, ef það er ekki rétt haft eftir. Ég get ekkert um það sagt, hvort málið nær fram að ganga eða ekki. Það er meining okkar, sem flytjum málið, að ef þess er nokkur kostur, þá nái það fram að ganga á þessu þingi. En það er hvorki ég né aðrir, sem geta fullyrt um, hvort það tekst eða ekki. En í sambandi við það, sem hann sagði, að einkaframtakið hefði hér um bil verið búið að sigla þessari framleiðslu í strand, þegar síldarútvegsnefnd tók við málunum, þá er það mesti misskilningur, því að það var síldareinkasalan, en ekki einkaframtakið, sem var búin að sigla þessu máli algerlega í strand, þegar síldarútvegsnefnd tók við á sínum tíma. Það minnast þess allir, sem fylgzt hafa með þessum málum, að ástandið var orðið þannig, þegar síldarútvegsnefnd tók við af síldareinkasölunni, að síldartunnan var komin niður í það lágt verð, að heil tunna af síld dugði ekki fyrir aðgöngumiða á bíó, svo lágt var verðið á síldinni í höndum síldareinkasölunnar á þeim tíma, og það var ekki fyrir afskipti einkaframtaksins á þeim tíma, að svo illa var komið þessum málum, þegar síldarútvegsnefnd var stofnsett.