Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (FS): Umræðunum í kvöld verður hagað með þeim hætti, að hver þingflokkur hefur 45 mínútna ræðutíma, sem skiptist í þrjár umferðir, 20 mín., 15 mín. og 10 mín. Röð flokkanna er þessi: Framsfl., Alþfl., Alþb., Sjálfstfl. Ræðumenn verða þessir: Fyrir Framsfl.: Helgi Bergs, Sigurvin Einarsson, Ólafur Jóhannesson. Fyrir Alþfl.: Sigurður Ingimundarson, Friðjón Skarphéðinsson, Emil Jónsson. Fyrir Alþb.: Alfreð Gíslason, Lúðvík Jósefsson, Hannibal Valdimarsson. Fyrir Sjálfstfl.: Birgir Kjaran, Ragnhildur Helgadóttir, Magnús Jónsson, Ingólfur Jónsson. Umr. hefjast nú með því, að til máls tekur ræðumaður Framsfl., hv. 2. þm. Sunnl., Helgi Bergs.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Seinustu tvo áratugina a.m.k. hafa framleiðsluverðmæti okkar Íslendinga aukizt mjög ört, og um furðujafna framþróun í þessu efni hefur verið að ræða allt þetta tímabil. Að vísu virðist nokkur stöðnun hafa átt sér stað, skömmu eftir að stríðinu lauk, en það á fyrst og fremst rót sína að rekja til versnandi viðskiptakjara út á við, en ekki til minnkandi framleiðslu í landinu. Þegar framleiðsluskýrslur okkar eru bornar saman við tilsvarandi skýrslur annarra, kemur í ljós, að við erum meðal þeirra þjóða, sem mestum árangri hafa náð í þeirri viðleitni að auka framleiðsluverðmætin á þessu tímabili. Í öðru hefti Fjármálatíðinda, tímarits Landsbankans, 1960, er frá því skýrt, að framleiðsluaukningin hér á landi hafi verið að meðaltali 6.3% á ári á tímabilinu 1954–59. Af þeim löndum, sem við höfum helzt spurnir af og berum okkur gjarnast saman við, hefur ekkert nema Vestur-Þýzkaland náð jafnmiklum árangri í þessu efni, og hafa þó verið taldar mjög örar framfarir hjá flestum þessara þjóða. En þegar hér var komið sögu, var mynduð ný ríkisstj. í landinu. Hún ákvað að taka upp nýja stefnu í efnahagsmálum. Hún gerði þær ráðstafanir, sem drógu mjög úr kaupgetu almennings, og tók upp fjármálastjórn, sem þrengdi svo að atvinnuvegunum, að framleiðslan hlaut að dragast verulega saman. Þær ástæður voru færðar fyrir nauðsyn þessarar stefnubreytingar, að íslenzka þjóðin lifði um efni fram, hún eyddi meira en hún aflaði, og við svo búið mætti ekki standa. En þetta voru falsrök. Íslenzka þjóðin eyddi ekki meira en hún aflaði. Hún lagði þvert á móti meira fyrir, geymdi stærri hluta framleiðsluverðmæta sinna til framtíðarinnar en flestar, ef ekki allar þjóðir aðrar. Samkvæmt heimild í Fjármálatíðindum var heildarframleiðsla okkar á markaðsverði á árunum 1953–57 19140 millj. kr., en fjármunamyndunin, fjárfestingin, var á sama tíma 5773 millj. kr. eða 30.2% af framleiðsluverðmætinu. Yfir 30% af öllum framleiðsluverðmætum þjóðarinnar voru þannig fjármunir, sem geymdir voru til framtíðarinnar. Þegar á þetta var bent, var sagt, að við hefðum lifað á erlendu lánsfé, og það, sem gert hafi verið, hafi verið gert upp á krít. En í þessu var ekki meiri sannleikur en það, að á þessu sama árabili, þegar fjármunamyndunin í landinu nam 5773 millj. kr., þá námu efnahagsaðstoð og erlend lán samtals 598 millj. kr., eða rúmlega 10%. 5175 millj. kr., eða nær 90% af fjármunamynduninni, varð til fyrir innlendan sparnað. Á þessu tímabili lagði þjóðin þannig fyrir yfir 1000 millj. kr. að meðaltali á ári hverju. Þetta er ekki að lifa um efni fram. Þetta er ekki að eyða meira en aflast, enda er það alveg ljóst, að efnahagsráðstafanir ríkisstj. voru af allt öðrum toga spunnar. Þær voru liður í hinni sífelldu baráttu um tekjuskiptinguna í landinu, um dreifingu afrakstursins af framleiðslu þjóðarinnar, og þær miðuðu að því að rýra hlut hinna vinnandi handa í hinum sameiginlega sjóði. Þetta var mikið óhappaverk og þeim mun alvarlegra sem ráðstafanirnar voru af því tagi, að þær drógu úr framleiðslunni, þær minnkuðu þann sjóð, sem til skipta er. Auðvitað er þetta hvorki í samræmi við vilja né hagsmuni þjóðarinnar í heild, og þess verður nú æ meir vart, að það er vaxandi krafa hjá þjóðinni, að stéttir og flokkar leggist nú á eitt til að vinna að því, sem er allri þjóðinni sameiginlegt hagsmunamál, að stórauka framleiðsluverðmæti þjóðarbúsins. Það var í samræmi við þessar háværu kröfur almennings, þegar miðstjórn Framsfl. reið á vaðið og samþ. á aðalfundi sínum í s.l. mánuði, að flokkurinn skuli beita sér fyrir því, að gerð verði myndarleg áætlun um aukningu þjóðarframleiðslunnar, og skuli að því stefnt að tvöfalda framleiðsluna á næstu tíu árum. En það svarar til þess, að sú meðalaukning, sem ég gat um áðan að hefur verið 6.3%, hækki upp í rúmlega 7%, í stað þess að við látum framleiðsluna fara minnkandi, eins og hlyti að verða afleiðingin, ef núv. stjórnarstefna héldi áfram. Það var einnig í samræmi við þetta, að 8 þm. Framsfl. fluttu snemma á þessu þingi till. um löggjöf um framleiðslu- og framkvæmdaáætlun. En stjórnarliðið sýndi málinu engan áhuga og hefur nú endanlega jarðað þessa till. Í þessum atriðum, sem ég hef hér lýst, er fólginn sá reginmunur, sem er á lömunarstefnu stjórnarflokkanna, og þeirri stefnu, sem framsóknarmenn hafa farið og vilja fara. Tæknileg framþróun er svo ör um þessar mundir, að sumir tala jafnvel um nýja iðnbyltingu, iðnbyltingu hinnar sjálfvirku tækni. En hvað sem um það er, þá er það víst, að þjóðirnar búa sig nú undir mikið framfaraskeið. Forusturíki vestrænna þjóða, Bandaríkin, sem um undanfarin átta ár hefur búið við íhaldsstefnu og litla framleiðsluaukningu, varpar nú þeirri stefnu, sem raunar er fyrirmynd viðreisnarinnar hér, fyrir borð og snýr til nýrrar framsóknar. Það fer varla fram hjá neinum, að nú eru tímamót í atvinnumálum okkar, sem m.a. eru fólgin í því, að taka verður upp nýjar aðferðir til viðbótar þeim, sem bezt hafa dugað fram að þessu, til síaukinnar framleiðslu. Landbúnaður og sjávarútvegur, sem til skamms tíma hafa fyrst og fremst sótt þau verðmæti, sem náttúran gefur, í skaut hennar, munu í vaxandi mæli taka upp vinnubrögð verðmætasköpunar. Sjávarútvegurinn hefur fram til þessa aukið framleiðslu sína mest með því að draga meiri og meiri afla úr sjó. En nú er ljóst, að leggja verður áherzluna á að auka verðmæti aflans með auknum og fjölbreyttari fiskiðnaði. Þekking okkar á háttum þýðingarmestu fiskstofnanna við strendur landsins er grátlega lítil, og það er á því hin brýnasta nauðsyn, að undinn verði bráður bugur að því að efla svo fiskirannsóknir, að við getum öðlazt þá þekkingu á þessum undirstöðuatriðum efnahagslífs okkar, sem er skilyrði fyrir skynsamlegu mati á framtíðarmöguleikum. En sú þekking, sem þegar er fyrir hendi, bendir í þá átt, að aukningu aflamagnsins, hvort sem er af þorski eða síld, séu töluverð takmörk sett. Hitt er alveg ljóst og hafið yfir allan vafa, að stórauka má framleiðsluverðmætin úr þeim afla, sem landað er. Um það er síldin gleggsta dæmið. Á árunum 1955–59 var aðeins rúmlega þriðjungur síldaraflans saltaður, en yfir helmingur hans fór í bræðslu, en framleiðsluverðmæti bræðslusíldar eru innan við fjórðung af framleiðsluverðmæti þeirrar síldar, sem söltuð er eða verkuð á annan álíka verðmætan hátt. Ef helmingur þeirrar síldar, sem á þessu tímabili var bræddur, hefði verið saltaður, hefðu framleiðsluverðmætin af þeim sökum aukizt um nær 800 millj. kr., ef miðað er við verðlag ársins 1960. Kæmum við svo þar að auki upp iðnaði, sem legði niður síld í dósir, og það verðum við að gera sem allra fyrst, þá sést bezt, um hverja möguleika til framleiðsluaukningar er hér að ræða. En framþróunin í þessum efnum er því miður ekki hagstæð. Árið 1959 veiddist meiri síld en á nokkru ári áður, að undanskildum fáum árum rétt eftir 1940. Yfirgnæfandi hluti þessa afla var bræddur. Um þetta segja Fjármálatíðindi, 2. hefti 1960, í yfirliti um framleiðsluverðmæti sjávarútvegsins, með leyfi hæstv. forseta: „Það er einkum eftirtektarvert, að raunveruleg aukning á verðmæti framleiðslunnar samkvæmt yfirlitinu reyndist aðeins 1.5%, þrátt fyrir það, að aukning aflamagnsins varð 11.8%. Orsakirnar eru þær, að framleiðsla verðmætustu afurðanna, freðfisks og saltsíldar, minnkaði verulega á árinu, en framleiðsla verðminni afurðanna, einkum síldarmjöls og síldarlýsis, jókst mjög mikið. Mismunur á verði þessara afurða er svo mikill, að mikið vantar á, að framleiðsluaukning hinna verðminni afurða vegi þar upp á móti.“ Hér lýkur tilvitnun í Fjármálatíðindi. Aflamagnið jókst þannig um nærri 12%, en verðmætin aðeins um 1½%, ekki vegna verðfalls, því að bæði árin eru á sama verðlagi, heldur af öfugþróun hjá okkur sjálfum. Þó að endanlegar tölur liggi ekki fyrir um árið 1960, er því miður víst, að þessi öfugþróun hefur haldið áfram þá, enda ýta efnahagsráðstafanir ríkisstj. að ýmsu leyti undir hana. En við þessu verður að spyrna fótum, og stefna verður að því að auka framleiðsluverðmætin miklu meira en aflamagnið, og á það verður að leggja hina ríkustu áherzlu. Framleiðsluaukning landbúnaðarins hefur verið mjög mikil að undanförnu. Fram til þessa hefur hún þó ekki nema að nokkru leyti byggzt á ræktun. Að nokkru leyti hefur hún byggzt á aukinni beit á haga og afrétti. Nú gera kunnugir ráð fyrir því, að ofbeitt fari að verða innan skamms víða um land, ef ekki eru gerðar ráðstafanir til þess að auka gróður haglendisins með áburði eða sáningu, en tilraunir í þá átt hafa gefið hinn ánægjulegasta árangur, sem sjálfsagt er að fylgja vel eftir. Kornræktin og sandgræðslan eru nú meðal merkustu mála landbúnaðarins, og þó að stjórnarflokkarnir hafi sett fótinn fyrir allar till. framsóknarmanna um þessi efni á þessu þingi, þá verður ekki í kringum þá staðreynd komizt, að hér eftir verður ræktun í einhverju formi að vera grundvöllur nær allrar aukningar á landbúnaðarframleiðslunni. Öld hins algera ræktunarbúskapar er hafin. Jafnframt má gera ráð fyrir því, að þróunin stefni í þá átt, að fóðuröflunin færist að nokkru leyti í hendur framleiðslustöðva og aukin þjónusta við landbúnaðinn á ýmsum sviðum skapi honum enn bætt skilyrði til mjög verulegrar framleiðsluaukningar, þ. á m. á ýmsum sviðum, sem fram til þessa hefur ekki gefizt tóm til þess að sinna sem skyldi. Það er enn fremur nauðsynlegt að halda áfram að byggja upp í landinu iðnað, sem hefur framleiðslu landbúnaðarins að hráefni. Það hefur margt verið vel gert í þessum efnum nú þegar. Ullariðnaðurinn er kominn á mjög góðan rekspöl, og er þegar farið að flytja út talsvert af iðnaðarvörum úr íslenzkri ull. Vandséð er líka, hvað því er til fyrirstöðu, að skinnaiðnaðurinn komist brátt á sama stig, og auðvitað er það ófært til frambúðar að flytja út meginið af gæruframleiðslu landsmanna saltað sem hráefni fyrir erlendan iðnað. Sá iðnaður getur farið fram og á að fara fram í landinu sjálfu. Ýmis annar landbúnaðariðnaður er kominn á nokkurn rekspöl, en á þessum sviðum öllum bíða fjölmörg verkefni úrlausnar á næstu árum. Miklu fleiri Íslendingar hafa nú atvinnu sína af iðnaði en nokkrum atvinnuvegi öðrum. Landbúnaður og sjávarútvegur framleiða matvæli, og þau eru auðvitað hin fyrsta nauðsyn hverjum manni. En eftir því sem lífskjörin batna, verða matvælin hlutfallslega minni þáttur í þörfum mannsins. Þarfirnar verða æ margþættari og síminnkandi hluti heildarkaupgetunnar kemur fram sem eftirspurn eftir matvælum. Af þessu leiðir aftur það, að síminnkandi hluta af vinnuafli þjóðarinnar þarf til þess að afla henni matar. Iðnaðurinn, þ. á m. auðvitað sjávarvöru- og landbúnaðarvöruiðnaður, verður því að taka við þeim fjölda, sem árlega bætist í hóp starfandi manna á landi hér. Íslenzkur neyzluvöruiðnaður er þegar orðinn mjög umfangsmikill, en skýrslur um framleiðslu hans og framþróun eru af nokkuð skornum skammti. Síðan 1956 hefur þó starfað nefnd að því verkefni að rannsaka þjóðhagslegt gildi þessa iðnaðar, og hefur hún nýlega sent frá sér mikla skýrslu byggða á rannsóknum, sem hún gerði 1957 og er sjór af fróðleik um margt, sem að þessum iðnaði lýtur. Enginn tími er til þess hér að rekja niðurstöður n. í einstökum atriðum, en ég vek athygli á þeim, því að þær eru mjög merkar. Ljóst er af þeim, að mikill hluti þessa iðnaðar hefur skotið sterkum rótum í þjóðfélaginu og er því hinn hagkvæmasti í hvívetna. Hlýtur niðurstaðan að styrkja mjög trú þeirra, sem bjartsýnastir eru um framtíð íslenzks neyzluvöruiðnaðar. Náttúruauðæfi landsins, sérstaklega hverirnir og fossarnir, skapa okkur mikla möguleika til að byggja upp iðnað í landinu. Áburðarverksmiðjan og sementsverksmiðjan eru fyrstu sporin á þeirri braut. Þessi fyrirtæki skapa okkur ekki aðeins mikil framleiðsluverðmæti sjálf, heldur opna þau einnig leið fyrir iðnaðarþróun í ýmsum greinum efnaiðnaðar, sem gefa verður fullan gaum. Það væri verðugt verkefni fyrir duglega kunnáttumenn að kanna til hlítar þá möguleika, sem þessar verksmiðjur skapa fyrir iðnað í ýmsum skyldum greinum, og ég á þá ekki fyrst og fremst við það, að þessar verksmiðjur þenji sig út og víkki starfssvið sitt, heldur hitt, að þær gefi öðrum fyrirtækjum kost á að kaupa hráefnavörur, sem þær framleiða, og ýti þannig undir framtak og hugkvæmni annarra manna. En áburðar- og sementsverksmiðjurnar eru bara byrjunin á þeirri þróun, sem vafalaust á fyrr en varir eftir að leiða til nýtingar íslenzkra náttúruauðlinda. Oft er rætt um, að hér þurfi að koma upp stóriðnaði. En gallinn á því orði er sá, að margir gera sér alls ekki ljóst, hvað þeir meina, þegar þeir nota þetta orð. Það, sem oftast er meint, þegar talað er um stóriðnað, er iðnaður, þar sem orkan og vélarnar vinna aðalhlutverkið. eins og t.d. í alúminíumvinnslu, en þar sem framlag vinnuaflsins til framleiðslunnar er aðeins brot af framleiðslukostnaðinum í samanburði við framlag fjármunanna kapítalsins. Það leikur enn á því mikill vafi, hvort slíkur fjármagnsfrekur iðnaður yrði farsælasta leiðin til nýtingar náttúruauðæfa okkar, enda eru þær rannsóknir og athuganir, sem eru nauðsynleg forsenda rökstudds álits um þetta efni, enn á byrjunarstigi. Í þessu efni hefur að vísu verið unnið gott starf, en þeir menn, sem því sinna, standa fáliðaðir gagnvart stórkostlegum verkefnum. Það má í því sambandi minna á, að hæstv. raforkumrh. upplýsti það hér á hv. Alþingi í vetur, að þær rannsóknir einar, sem nauðsynlegar væru, áður en gerð yrði heildaráætlun um virkjanir á vatnasvæði Hvítár og Þjórsár, mundu kosta 40 millj. kr. Sýnir þetta ljóslega, hversu mikla áherzlu er nauðsynlegt að leggja á rannsóknarverkefnin. Að þeim verður að vinna af öllu afli, því að þar eru því miður of mörg verk enn óunnin, og á þann hátt einan getum við verið undir það búnir að hagnýta skynsamlega okkar miklu möguleika á þessum sviðum. Það er einn liður í sköpun framleiðsluverðmætanna, og ekki sá veigaminnsti, að afla markaða fyrir afurðirnar og þá sérstaklega útflutningsafurðirnar. Sú ríkisstj., sem nú situr, kennir stefnu sína við frelsi. Það frelsi er nú að vísu af svo kyndugri tegund, að það verður ekki nefnt nema í gæsalöppum, enda er það svo, að þrátt fyrir allt frelsisblaðrið er útflutningsverzlunin reyrð fastari fjötrum en nokkru sinni áður. Það er vissulega illa farið. Það er hugkvæmni og kjarkur einstaklinganna sem slíkra og í frjálsum félagssamtökum þeirra, sem hefur skilað okkur lengst áleiðis í þeirri framfarasókn, sem hér hefur verið háð, og við höfum sízt efni á því, að þessir eiginleikar fái ekki einnig að njóta sín í sambandi við útflutningsverzlunina. Einmitt um þessar mundir eru þeir atburðir að gerast í nágrannalöndum okkar, sem reynzt geta örlagaríkir í markaðsmálunum í framtíðinni. Ég á þar við stofnun markaðsbandalaganna tveggja í Vestur-Evrópu. Ef við stæðum utan við þessi bandalög, mundi það stórlega torvelda okkur að hagnýta markaði þessara landa fyrir útflutningsafurðir okkar, og ef við gengjum í annað hvort þeirra, yrðu þær atvinnugreinar, sem framleiða fyrir innlendan markað, fyrir hinni alvarlegustu samkeppni hér heima fyrir. Það er fyllilega kominn tími til þess, að við gerum okkur ljóst, hvar við stöndum í þessu máli. Það verður að krefjast þess af ríkisstj., sem ein hefur aðstöðu til þess að fylgjast fyllilega með gangi þessara mála, að hún geri grein fyrir þeim áhrifum, sem þessar breytingar eru líklegar til þess að hafa á útflutningsmál okkar, og skapi þannig grundvöll fyrir heilbrigðum, opinberum umræðum um þetta umfangsmikla og afdrifaríka vandamál. Það er sjálfsagt að geta þess, sem gert er. Hæstv. viðskmrh. hefur nokkrum sinnum rætt þessi mál í blöðum og útvarpi og þá á þann veg, að ástæða er til þess að ætla, að hann láti fylgjast vel með því, sem er að gerast erlendis í þessum efnum. En það, sem skortir, eru grg. um það, hvaða áhrif þessir atburðir hafi fyrir okkur sérstaklega, og umr. um það, á hvern veg við getum helzt notið góðs af eða a.m.k. komizt hjá skakkaföllum af þessum breytingum. Þjóðin hefur mátt þola það að undanförnu, að ákvarðanir í stærstu málum hennar séu teknar á klíkufundum stjórnarflokkanna og dembt yfir Alþingi og þjóðina sem fullgerðum hlutum. Þetta er algerlega óviðunandi. Þjóðin verður sjálf að fá tækifæri til heilbrigðrar skoðanamótunar. Það eitt getur tryggt farsælar niðurstöður. En skilningur hv. stjórnarliða á þessu undirstöðuatriði heilbrigðs lýðræðisstjórnarfars kom glögglega í ljós í ræðum hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesens og Birgis Finnssonar hér í gærkvöld og raunar hjá hæstv. dómsmrh. líka. Birgir Finnsson reiknaði meira að segja út í krónum og aurum, hvað málfrelsi íslenzkra alþm. kostaði um klukkutímann, eftir að fleygt hefur verið framan í þá niðurstöðum klíkufundanna. Þetta lofar engu góðu. Góðir hlustendur. Í upphafi þessarar aldar bjuggu hér á landi innan við 80 þús. manns. Það fólk tók við lítt ræktuðu landi, sárafábreyttum atvinnutækjum og svo til engum varanlegum mannvirkjum. Af mikilli elju og fullkomnu æðruleysi tók þessi fámenni hópur að byggja upp nútímaþjóðfélag, rækta land sitt, byggja yfir sig varanleg hús og afla sér fullkominna atvinnutækja. Þessi mikla framfarasókn gekk misjafnlega vel á ýmsum tímum, en á henni varð aldrei lát. Smátt og smátt bar fórnfýsi og óbilandi trú þjóðarinnar árangur, og um miðja öldina var málum okkar þannig komið, að lífskjör okkar og lifnaðarhættir voru komnir á svipað stig og bezt gerist með öðrum þjóðum. En íslenzku þjóðinni var það sízt að skapi að leggja þá upp laupana og láta við það sitja. Aðrar þjóðir voru þá í örri efnahagslegri framþróun, og Íslendingar vildu ekki dragast aftur úr. Þeir eygðu líka í landi sínu óþrjótandi verkefni, sem til framfara horfðu, og þess vegna var haldið áfram af þrotlausum kjarki og bjartsýni, og það er tvímælalaust vilji þjóðarinnar, að enn verði framhald á því. Kjarkleysi það og svartsýni, sem mótar lömunarstefnu núv. ríkisstj., hefur alltaf verið og er íslenzku þjóðinni framandi. Í lok þessarar aldar tekur við landinu kynslóð, sem verður fimmfalt fjölmennari en sú, sem tók við því í upphafi hennar, og meir en helmingi fjölmennari en við erum í dag. Síaukin tækni og síbatnandi lífskjör munu gera kröfur þeirrar kynslóðar til tilverunnar margfalt meiri en þær, sem við gerum nú. Það er enginn vafi á því, að það er vilji þjóðarinnar í dag og metnaður hennar, að það verði ekki síðar sagt, að hinni miklu framfarasókn aldarinnar hafi lokið árið 1960, og það er skylda okkar við komandi kynslóðir, að við tryggjum þeim þá fjármunaarfleifð, sem nauðsynleg er til þess að skapa traustan grundvöll undir líf þeirra og starf. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það, sem vakið hefur mesta athygli almennings í mörgum útvarpsumræðum að undanförnu, er hin algera samstaða stjórnarandstöðuflokkanna, kommúnista og framsóknarmanna, jafnt í efnahagsmálum sem utanríkismálum, og hefur hún þó komið enn betur fram í sölum Alþingis á undanförnum tveimur þingum. Forsaga efnahagsmálsins var sú, að þjóðin hafði, eins og málin stóðu á árinu 1958, árið sem vinstri stjórnin gafst upp, samkvæmt skýrslu, sem Torfi Ásgeirsson hagfræðingur Alþýðusambandsins gaf launþegasamtökunum, eytt stríðsgróðanum öllum, Marshallhjálp, gjafafé, öllum fáanlegum lántökum og lánstrausti, eða nærri 5000 millj. kr., reiknað á verðlagi þess árs, umfram eigin samtíma framleiðslu, og ný viðhorf blöstu við, eins og Torfi segir í skýrslu sinni orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, - Torfi segir: „Við höfum til ráðstöfunar aukalega fé, sem slagar hátt upp í að samsvara verðmæti allrar þjóðarframleiðslunnar í heilt ár. Sé horft fram á við, þá er það augljóst, að þetta lántökuskeið er senn runnið á enda og við blasir tímabil, þar sem þjóðin, í stað þess að hafa til ráðstöfunar allt verðmæti sinnar eigin framleiðslu og að auki 5–10% af erlendu fé, aðeins hefur til umráða eigin framleiðslu, að frádregnum vöxtum og afborgunum af erlendum skuldum.“ Hér lýsir Torfi því ástandi, sem Alþfl.-stjórnin tók við eftir uppgjöf vinstri stjórnarinnar, og vitað var, að það þurfti stærra átak en nokkru sinni fyrr til þess að tryggja rekstur vertíðarflotans í ársbyrjun 1959. Stjórn Emils Jónssonar setti sér það mark að koma á samningum við sjómenn og útvegsmenn um rekstur bátaflotans, að stöðva þá óðaverðbólgu, sem á var skollin, og helzt reyna að lækka hana, að afgreiða hallalaus fjárl., að afgreiða kjördæmamálið, að leggja málin síðan undir dóm þjóðarinnar, svo að við gæti tekið meirihlutastjórn, sem ráðizt gæti gegn rótum efnahagsvandamálsins í umboði þjóðarinnar. Þessi verkefni leysti stjórn Emils öll og raunar fleiri til fulls og fékk fyrir þakkir þjóðarinnar með öruggum kosningasigri. Samstarf Alþfl. og Sjálfstfl. eftir kosningarnar byggðist m.a. á eftirfarandi stefnuatriðum: Að ráðast gegn meinsemdum efnahagslífsins og dreifa byrðunum af þeirri framkvæmd réttlátlega á þjóðina alla. Að hækka verulega bætur almannatrygginga, einkum fjölskyldubætur, elli- og örorkulífeyri, til þess að hlífa þeim, sem hlífa skyldi, og reyna að auka hag þeirra, sem ekki var orðin vanþörf á. Að endurskoða skattakerfið með það fyrir augum fyrst og fremst að afnema tekjuskatt á algengar launatekjur. Að taka upp samningu þjóðhagsáætlana, er verða mættu leiðarvísir stjórnarvalda um markvissa stefnu í efnahagsmálum, og tryggja þannig grundvöll að heilbrigðri uppbyggingu atvinnuveganna, svo að þjóðin fengi í náinni framtíð að njóta fórna sinna í vinnu og fjárfestingu með góðri og batnandi lífsafkomu, en á því hefur orðið alvarlegur misbrestur og öfugþróun undanfarinn áratug. Nú er hafinn undirbúningur að gerð þessara þjóðhagsáætlana, og hefur þá stefnuskráratriðunum öllum að nokkru eða öllu verið hrundið í framkvæmd. Gagnrýni stjórnarandstöðuflokkanna gegn þessum nauðsynlegu aðgerðum ríkisstj. verður ekki betur saman dregin en gert var í prentuðu þingskjali eins af forustumönnum stjórnarandstöðunnar, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnarsamstarfið hófst með gengisfellingu, okurvöxtum, lánabanni og öðrum ófarnaði, sem leitt hefur yfir þjóðina meira hörmungarástand en hún hefur í mörg ár þurft að horfa framan í.“ Þetta hefur verið tónninn í afstöðu hinnar samvöxnu stjórnarandstöðu. Það er því ekki að ófyrirsynju, að stjórnarliðar hafa við ýmis tækifæri innt þessa háu herra eftir því, hvað þeir hefðu sjálfir viljað gera, hvernig þeir hefðu sjálfir viljað leysa vandann, og hefur þá orðið fátt um andsvör og helzt verið hörfað í það skjól, að efnahagsaðgerðir ríkisstj. hafi verið með öllu óþarfar, allt hafi verið í bezta lagi í árslok 1958, þegar vinstri stjórnin, þeir hv. þm. Hermann, Eysteinn, Lúðvík og Hannibal yfirgáfu ráðherrastólana af fúsum vilja og í bezta bróðerni. Þessi afstaða þarf athugunar við, og skal ég þó ekki sjálfur dæma um, hvort afsakanir stjórnarandstöðunnar um hið góða ástand í árslok 1958 og úrræðaleysi þeirra þá og síðar sé á rökum reist eða gífuryrði þeirra um sjúklega mannvonzku núv. ríkisstj. Vil ég aðeins láta nægja að vitna í nokkrar samtímaheimildir, þ.e.a.s. frá árinu 1958, sem þeir ættu sjálfir að kannast við og reka ofan í sjálfa sig, ef þeir kæra sig um. Eins og menn rekur minni til, framkvæmdi vinstri stjórnin uppbótakerfisaðgerðir í maí 1958, sem jafngiltu 23–35% gengisfellingu í innflutningsverzluninni og 35–45% gengisfellingu í útflutningsverzluninni. Þegar fyrirsjáanlegt var, að árangur þessara aðgerða var að renna út í sandinn, aðeins sex mánuðum síðar, skrifaði forseti Alþýðusambandsins, þáv. ábyrgur hæstv. félmrh., Hannibal Valdimarsson, grein í Vinnuna, málgagn Alþýðusambandsins, þar sem hann skoraði á bændur landsins að gefa eftir hækkun á landbúnaðarvörum og skoraði á umbjóðendur sína, verkamenn og aðra launþega, að gefa eftir nokkur vísitölustig og hafði það þó verið gert tvisvar áður í stuttri stjórnartíð hans. Skömmu síðar fór hæstv. forsrh., Hermann Jónasson, hina frægu för sína til Alþýðusambandsþings sömu erinda. Mér dettur ekki í hug að ætla, að þessir menn hafi gert þetta að ástæðulausu eða af illum hug til þessara stétta. En athyglisvert er að bera þetta saman við framferði þeirra nú. Í grein sinni lýsti Hannibal réttilega háskalegum afleiðingum þeirrar óðaverðbólgu, sem var að skella á, og segir síðan orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er flestum orðið ljóst, að þetta er leiðin til glötunar. Þessa leið má ekki renna á enda. Hún liggur fram af hengiflugi.“ Þegar hv. þm. skrifaði þessar setningar, var honum ekki ljóst, að Moskvukommarnir, sem stjórna Alþýðubandalaginu, voru tiltölulega ánægðir með öngþveitið, sem var að myndast, þ.e. sama fjármálalega og atvinnulega öngþveitið og þeir stefna að í öllum vestrænum ríkjum. Kommarnir voru staðráðnir í því að láta ekkert samkomulag nást innan vinstri stjórnarinnar. Þeir vissu, að erfitt hlutverk biði þeirrar stjórnar, sem við tæki. Þeir héldu, að þau verk, sem hún yrði að vinna, hlytu að verða óvinsæl, á væntanlega ríkisstj. yrði auðvelt að deila, hver sem hún yrði og hvað sem hún gerði, og dylja þar með sinn eigin vanmátt og vanefndir. Nokkrum dögum síðar, eða nánar tiltekið 5. des., sagði hæstv. þáv. forsrh., Hermann Jónasson, af sér f.h. ráðuneytisins og viðhafði að lokum þessi orð, með leyfi hæstv. forseta: ,.Ný verðbólgualda er þar með skollin yfir. Við þetta er svo því að bæta, að í ríkisstj. er ekki samstaða um nein úrræði í þessum málum, sem að mínu áliti geti stöðvað hina háskalegu verðbólguþróun, sem verður óviðráðanleg, ef ekki næst samkomulag um raunhæfar ráðstafanir.“ Þetta voru orð forsætisráðherrans. Ég skal aðeins skjóta inn í, að stjórn Emils Jónssonar sá um það nokkrum dögum síðar, að þessi verðbólguþróun yrði ekki óviðráðanleg. Eftir þessar yfirlýsingar ráðherranna, Hermanns og Hannibals, sem einir telja sig vera hina réttu umbjóðendur bænda og launþega, verður mér að spyrja: Var það forsvaranlegt gagnvart umbjóðendum þeirra að skilja þá eftir á leiðinni til glötunar, á brún hengiflugsins? Voru þessir herrar og flokkar þeirra efniviðurinn í þá stjórnarandstöðu, sem síðan hefur barið sér á brjóst og þyrlað upp moldviðri blekkinga og beitt hefur niðurrifsöflum sínum, fyrst gegn úrræðum Alþýðuflokksstjórnarinnar og síðan gegn núv. ríkisstj.? Menn höfðu búizt við þessu af kommúnistum. En það liggur við, að mönnum renni til rifja að sjá fullorðna, reynda, gegna og greinda framsóknarmenn stíga þennan villta dans. Það var orðin nokkuð útbreidd skoðun, að ekki væri hægt að hafa kommúnista utan ríkisstjórnar vegna niðurrifsstarfsemi þeirra í stjórnarandstöðu. Eru framsóknarmenn að reyna að skapa sér sama kostinn? Illa þekki ég íslenzka bændur, ef þeim geðjast að óábyrgu og óraunhæfu yfirboðskapphlaupi Framsóknarforustunnar við kommúnista, og er raunar vitað, að ýmsum góðum flokksmönnum þeirra er þegar nóg boðið. Það alvarlegasta við þetta er þó það, að samstaða þessara flokka nær aðeins til stjórnarandstöðu, innan ábyrgrar ríkisstjórnar er samstaða þeirra engin. Eins og ég gat um í upphafi, hafa stjórnarandstöðuflokkarnir farið leynt með sín úrræði í vandamálunum, þó að hart hafi verið eftir því gengið, að þeir gerðu grein fyrir þeim. En þó að þeir fari nú leynt með úrræði sín s.l. tvö ár, eru þó kunn og skjalföst þau úrræði, sem þeir lögðu til í vinstri stjórninni vorið 1958 og ekki náðist samstaða um. Hér er því miður ekki tími til þess að gera grein fyrir álitum þeirra og tillögum, en ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa nokkur atriði. Álit framsóknarmanna byrjar svona: „Núverandi uppbótakerfi hefur eftirfarandi höfuðgalla, einkum vegna þess, hve uppbætur eru orðnar háar.“ Svo kemur löng og ljót lýsing, sem ekki er tími til að rekja hér, en síðar kemur: „Fyrir því leggjum við til eftirfarandi: Í stað uppbótakerfis þess, er nú gildir, verði lögleitt almennt yfirfærslugjald á keyptan og seldan gjaldeyri, er komi í staðinn fyrir núverandi útflutningsbætur annars vegar og 16% yfirfærslugjald og innflutningsgjald hins vegar. Þetta gjald verði við það miðað, að bátaútvegurinn við þorskveiðar búi við eigi lakari kjör en nú.“ Ég snýr: Hvað er þetta annað en gengisfelling, gengisfelling, einmitt miðuð við afkomu bátaflotans, eins og núv. stjórn gerði? Síðan segir í álitsgerðinni: „Leitað verði samkomulags við launþegasamtökin og bændasamtökin um að falla að einhverju leyti frá að taka kaupgjalds- og afurðahækkun samkvæmt framfærsluvísitölu, til þess að komizt verði hjá óheppilegri víxlverkun til hækkunar á afurðaverði og kaupgjaldi, sem þó kemur hvorugum þessara aðila að gagni.“ Ég spyr: Var það ekki einmitt þessi víxlverkun, sem stjórn Emils Jónssonar stöðvaði? Og í till. Alþb. segir m.a.: Fyrsta tillaga Alþb.: „Lánveitingar fjárfestingarsjóða, eins og ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs, séu stranglega miðaðar við tekjur og eignir sjóðanna og beinar erlendar lántökur.“ Á máli stjórnarandstöðunnar væri þetta nú kallað lántökubann og samdráttartillaga. Önnur tillaga Alþb.: „Endurkaupalán Seðlabankans hækki alls ekki miðað við 1. jan. 1958 nema í samræmi við auknar útflutningsafurðir af seljanlegri vöru.“ Nú væri þetta á máli þeirra kallað lántökubann. Þriðja till. Alþb.: „Viðskiptabankarnir auki ekki skuldir sínar við Seðlabankann árið 1958.“ Nú væri þetta kallað lántökubann og samdráttur. Fjórða tillagan er um 100 millj. kr. lántöku í Sovétríkjunum. Fimmta tillaga, a-liður: „Gjaldeyrissala verði svipuð og 1957, og sé því ekki miðað við, að gjaldeyrisstaðan geti batnað á árinu, nema gjaldeyristekjur fari vaxandi.“ B-liður: „Gjaldeyrissala til hátollavöru sé 10% meiri en 1957. Gjaldeyrissala til fjárfestingar sé 20% minni en 1957.“ C-liður: „Dregið sé úr gjaldeyrissölu til véla- og tækjakaupa og takmörk sett á gjaldeyrissölu til nokkurra vöruflokka.“ Nú mundi þetta kallað á máli stjórnarandstöðunnar haftastefna, aukning á lúxusinnflutningi, skortur eða skömmtun á nauðsynjavörum, fjárfestingar- og rekstrarvörum, samdráttur og atvinnuleysi. Sjötta till. Alþb.: „Dregið verði úr fjárfestingu á árinu, m.a. með því að veita 20–30% minni fjárfestingarleyfi en gert var 1957.“ Nú mundi þetta kallast byggingabann, samdráttur, atvinnuleysi. Sjöunda till.: „Útgjöld ríkissjóðs vegna framkvæmda verði lækkuð um ca. 20 millj. kr. og þannig dregið úr fjárfestingu af hálfu ríkisins.“ Nú mundi þetta kallast minnkun opinberra framkvæmda, samdráttur, atvinnuleysi. Í þessu, sem ég hef nú rakið, hefur stjórnarandstaðan sjálf lýst efnahagsástandinu 1958. Stjórnarandstaðan hefur sjálf lýst úrræðum sínum og í rauninni sjálf svarað til fulls öllu sínu stjórnarandstöðu-málþófi. Hún hefði getað sparað sér og þjóðinni tveggja, þriggja og fjögurra tíma maraþonlýðskrumsræður og gífuryrða, sem þegar eru orðnar frægar að endemum og ekkert skilja eftir annað en alþingiskostnaðinn. En þó að stjórnarandstaðan hafi í raun og veru svarað sér sjálf, get ég ekki stillt mig um að geta annarra heimilda frá miðju ári 1960. Samstarfsnefnd launþegasamtakanna fékk hingað til landsins einn af hagfræðingum alþýðusambandsins norska, Per Dragland, til þess að kynna sér efnahagsráðstafanir ríkisstj. frá sjónarmiði launþega og gefa álit sitt um þær. Það er rétt að taka það fram, að norskir launþegar hafa bætt lífskjör sín um ca. 40% s.l. áratug, á sama tíma sem lífskjör íslenzkra launþega hafa versnað. Úr langri skýrslu Draglands langar mig til að geta nokkurra atriða, með leyfi hæstv. forseta. Um uppbótakerfið segir hann m. a.: „Yfirfærslu- og aðflutningsgjöldin urðu til jafnaðar of lág. Til þess að mæta uppbótunum og til þess að uppbótakerfið væri starfhæft, varð innflutningurinn að vera meiri en útflutningurinn, þ.e.a.s. sjálft kerfið byggðist á halla í utanríkisviðskiptunum. Lúxusvörur báru hærri gjöld en nauðsynlegar vörur. Það er í sjálfu sér eðlilegt. En eftir því sem uppbótakerfið komst meira úr jafnvægi, hafði þetta í för með sér, að leyfður var óhóflega mikill innflutningur á lúxusvöru til að afla meiri tekna, eða m.ö.o.,“ segir Dragland, „þegar landið vantaði tilfinnanlega gjaldeyri, varð að flytja inn mikið af lúxusvöru til að halda uppbótakerfinu starfhæfu. Hin mörgu og óþarflega dýru dollaragrín í Reykjavík munu vera afleiðing af þessu.“ Og hann heldur áfram: „Ég á erfitt með að sjá, að þetta geti verið hagstætt fyrir launþega. Útflytjendur lögðu áherzlu á vörur með háum uppbótum, og oft voru gjaldfrjálsar eða gjaldlágar innfluttar vörur notaðar í framleiðslunni í stað annarra, sem hefði mátt framleiða innanlands með góðum árangri. Þetta varð hemill á eðlilega þróun í landinu, en hagur fyrir erlenda framleiðendur. Ekki gat þetta heldur verið til hagsbóta fyrir launþega.“ Á öðrum stað segir Dragland: „Þegar atvinnurekandi eða fyrirtæki getur gengið að því sem gefnu, að verðlag muni halda áfram að hækka, miðar hann ekki fjárfestingu sína við hreina og beina útreikninga á þjóðhagslegri hagnaðarprósentu, en öllu heldur við það, hvað hægt er að fá af lánsfé. Þess háttar braskkennd fjárfesting gefur sjaldan nokkurn arð þjóðfélagslega séð, sem geti staðið undir betri lífskjörum launþega. Hún er miklu frekar sóun á verðmætum þjóðfélagsins.“ Hann telur, að framleiðsluaukningin hafi ekki verið nógu mikil, miðað við fólksfjölgun og gífurlega fjárfestingu, og segir: „Það getur að sjálfsögðu verið skýring á því, að launþegar hafa ekki borið úr býtum hærri laun og meiri kaupmátt en raun ber vitni um. Þeim mun æskilegra“, segir hann, „er það frá þeirra sjónarmiði, að hreinsað sé til í því efnahagskerfi, sem veldur öfugþróun í atvinnuvegunum og kemur í veg fyrir eðlilegan vöxt framleiðslu og lífskjara.“ Um efnahagsaðgerðirnar segir Dragland: „Það hlaut að vera eðlilegt að ákveða nýtt gengi þannig, að mikilvægasti útflutningsatvinnuvegurinn, þorskveiðarnar, fengi hæfilegt tækifæri til þess að komast af án styrkja.“ Honum þykja vextirnir háir, en segir síðan: „Að mínu áliti hafa hinar nýju reglur um útlán bankanna meiri áhrif á fjárfestinguna. Það undrar mig, að ekki skuli fyrr hafa tekizt að koma á slíku beinu aðhaldi í landi, þar sem allir bankar eru ríkiseign. Reynsla annarra landa sýnir, að útlánareglur bankanna eru eitt öruggasta tækið, sem stjórnarvöld geta beitt til að hafa tangarhald á fjárfestingunni. Skýringin á því, að þessu tæki hefur ekki verið beitt á Íslandi, getur verið sú, að verðbólgan hafi hrætt menn frá því að leggja fé sitt í banka og þannig hafi vaxandi fjárstraumur farið fram hjá bönkunum. Ef þetta er rétt, getur vaxtahækkunin haft meiri áhrif en ella, ekki sízt á þann hátt, að hækkaðir innlánsvextir fái bönkunum í hendur sterkari tök á lánamarkaðinum.“ Dragland telur, að viðskiptajöfnuðinn verði að bæta um 300–400 millj. kr. á ári, og telur það mikið og segir síðan: “ Það er skoðun mín, að samtök launþega geri meðlimum sínum bjarnargreiða, ef þau taka ekki tillit til þess, hvað slíkt viðreisnarvandamál felur í sér. Ef ekki tekst að leysa það nú, mun það koma aftur eins og kastvopn Ástralíunegra og með auknum styrkleika. Ef lausnin brýzt fram gegnum hrun og kreppu, verða afleiðingarnar miklu geigvænlegri fyrir launþega heldur en ef viðreisnin fer fram eftir fyrirframgerðri áætlun. Það er heldur ekki í samræmi við raunveruleikann að ætla, að vandann sé hægt að leysa án þess að skerða lífskjör launþega. Það, sem ber að athuga og krefjast er, að byrðunum sé skipt af réttlæti á allar stéttir og að líkur séu á, að lausnin veiti meira öryggi framvegis. Reynslan af hinum mörgu og dreifðu ráðstöfunum eftir stríðið hefur verið slæm, og ekki er hægt að lá launþegum eða samtökum þeirra, þótt þeir séu farnir að mæta nýjum ráðstöfunum með nokkurri tortryggni. Engu að síður er það lífsnauðsyn fyrir þá, að takast megi að koma fastari fótum undir efnahag landsins og losna við það ástand, sem hefur auðsjáanlega í mörg ár komið í veg fyrir, að fórnir þjóðarinnar í vinnu og fjármagni hafi borið viðunandi ávöxt í aukinni framleiðslu og bættum lífskjörum.“ Og síðar segir Dragland: „Ég fæ ekki séð, að um nokkra aðra betri leið hafi verið að velja. Vandamálin sem krefjast úrlausnar, eru hvorki sök aðgerðanna sjálfra né þeirra manna, sem standa að þeim. Vandamálin hafa verið til staðar í mörg ár. Allar tilraunir til þess að stöðva verðbólguna hafa farið út um þúfur, og ástandið hefur versnað ár frá ári. Allt fram að þessu hafa erfiðleikarnir verið faldir með erlendum lántökum. Á þennan hátt hefur landið nálgazt það fet fyrir fet, að allir lánamöguleikar væru tæmdir og þá hlaut breytingin að koma, hvort sem þjóðin vildi eða ekki. Einnig án þessara aðgerða mundu lífskjör almennings brátt hafa versnað. Ég lít á ráðstafanirnar“. segir Dragland, „sem tilraun til að láta breytinguna fylgja fyrirframgerðri áætlun takmarka tjónið og deila byrðunum af nokkurri sanngirni.“ Hér lýkur tilvitnunum í álit Draglands. Ég fæ ekki betur séð en að álit þessa hagfræðings norska alþýðusambandsins styrki álit og tillögur stjórnarandstöðunnar, svo langt sem þær náðu, meðan þeir voru í ábyrgri ríkisstjórn. Það vantaði aðeins samstöðu, einurð og kjark til þess að framkvæma það, sem gera varð. En undan þeim vanda hefur núv. ríkisstj. ekki vikið sér. Það er nauðsyn, að þjóðin taki í taumana við þá landlægu þjóðarógæfu, sem er blygðunarlaus stjórnarandstaða. - Góða nótt.

Þeir voru ósparir á fögur loforð, Sjálfstfl. og Alþfl., fyrir síðustu kosningar. Þeir lofuðu að koma atvinnuvegunum á traustan og heilbrigðan grundvöll og að bæta lífskjör fólksins í landinu. Til þess að efna þau heit hafa þessir flokkar nú haft á þriðja ár til umráða. Hafa atvinnuvegirnir þá ekki blómgazt og lífskjörin batnað á þessum tíma? Því svarar öll þjóðin hiklaust neitandi, og komast stjórnarliðarnir þar ekki upp með moðreyk. Það er þá, sem gripið er til afsakana. Vinstri stjórnin var svo vond, segja núv. hæstv. ráðh., það er hennar sök, að okkur gengur ekki betur. Ef þessi afsökun þykir ekki sannfærandi, er gripið til annarra: aflabrests, verðlækkunar á lýsi o.s.frv. í það óendanlega. Og dugi afsakanir ekki, reyna þessir herrar að friðmælast við þjóðina. Þeir biðja hana að sýna þolinmæði enn um hríð og muni henni þá sem af himnum ofan veitast miklar kjarabætur. Það er líka til, þótt ótrúlegt sé, að þessir stjórnarherrar hafi í hótunum við landslýðinn. Kauphækkun getur ríkisstj. gert að engu með nýrri gengislækkun, eins og hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, benti nýlega á í þjóðaráheyrn. Það er þess vert að staldra ögn við þá margendurteknu fullyrðingu stjórnarliðsins, að lífskjörin muni batna, ef hæstv. ríkisstj. fái óáreitt að fara sínu fram, hver veit hvað lengi. Hvernig má slíkt kraftaverk ske? Svar stjórnarsinna er ævinlega dularfullt og tvírætt, eins og vera ber, þegar kraftaverk eru annars vegar. Þeir segja, að kaupið muni hækka, þegar framleiðslan aukist. En þeir tilgreina aldrei, hve mikið hún þurfi að aukast né hvort það er ríkisstj. eða atvinnurekendur, sem eigi að ákveða launahækkunina. Nú vill svo hlálega til, að þjóðarframleiðslan hefur verið að aukast ár frá ári um langt skeið. Á tímabilinu 1955 til ársloka 1959 jókst framleiðslan um það bil um 35% eða um 6–7% að meðaltali á ári hverju. Hefur þetta þá ekki leitt til þess, að launþegar hafi fengið kjarabætur sem þessu svarar? Hafa þeir ekki öðlazt sinn hluta af framleiðsluaukningunni í hækkuðu kaupi? Nei, því fer alls fjarri, eins og öllum er kunnugt. Hlutdeild launafólks í þjóðartekjunum fer minnkandi, og í sinn hlut fær það ekkert af framleiðsluaukningunni. Þetta er staðreynd, en hitt fleipur eitt, að launakjörin batni á einhvern dularfullan hátt, þótt framleiðslan aukist. Hvenær hafa ríkisstjórnir íhaldsins eða atvinnurekendur komið til launþeganna og sagt: Nú skuluð þið fá kauphækkun, því að nú hefur framleiðslan aukizt? Slíkt hefur aldrei komið fyrir og mun aldrei koma fyrir. En þetta er það einmitt, sem hæstv. ríkisstj. er að lofa upp í ermina á sér. Nú ber þess líka að gæta, að vafasamt er, hvernig fer um þjóðarframleiðsluna næstu árin. Ef hrunstefnu núv. stjórnarvalda verður fylgt áfram, er ekkert líklegra en að samdráttur verði í framleiðslu og er sá samdráttur raunar þegar hafinn. Því mega launþegar lengi bíða, ef þeir ætla að halda að sér höndum og treysta á það, að atvinnurekendur eða þeirra ríkisstj. færi þeim steiktar gæsir í munn. Hæstv. ríkisstj. kennir stefnu sína í efnahagsmálum við viðreisn og vill með því hylja ljótar aðfarir undir fögru nafni. Af þessari viðreisn hafa landsmenn þegar fengið smjörþefinn. Launalækkun og dýrtíðaraukning, vaxtaokur og skattahækkun blasir við allra augum. Á öllu atvinnulífi og viðskiptalífi liggur hún eins og mara. Hún hefur þrengt vörumarkaði okkar erlendis. Hún hefur aukið á skuldasöfnun okkar í öðrum löndum. Viðreisnin verkar í vaxandi mæli lamandi á allt efnahagslífið, og getur það engum dulizt lengur. Þessi undarlega viðreisn hæstv. ríkisstj, á sér að sjálfsögðu einhvern uppruna, en íslenzkrar ættar er hún ekki. Hún er ekki sprottin úr hérlendum jarðvegi, heldur er hún innflutt. Viðreisnin er aðfengin ákoma, eins og fjárkláðinn, sem geisaði hér fyrir 100 árum. Munurinn er sá helztur, að fjárkláðinn barst til Íslands með enskum hrútum, en viðreisnin aftur á móti með amerísk-íslenzkum hagfræðingum. Í Bandaríkjunum hefur þessi viðreisnarplága verið landlæg um árabil og valdið miklu efnahagslegu tjóni hjá þeirri auðugu þjóð. Þar hefur vaxandi atvinnuleysi og þverrandi framleiðsla siglt í kjölfar hennar, svo að nú minnir ástandið mjög á kreppuna miklu fyrir stríð. Þessari viðreisn hefur nú sjálfur Bandaríkjaforseti sagt stríð á hendur. Krefst hann afnáms þessarar viðreisnarstefnu Eisenhower-stjórnarinnar og leggur ríka áherzlu á ríflega hækkun láglauna í því skyni að auka kaupgetuna og örva framleiðsluna. En Kennedy forseti á í höggi við sterk afturhaldsöfl í sínu landi, eins konar Alþýðuflokk Norðurríkjanna og eins konar Sjálfstæðisflokk Suðurríkjanna, og fyrir þessum öflum beið forsetinn sinn fyrsta ósigur nú fyrir nokkrum dögum, er hann freistaði þess að fá lægstu laun þar í landi hækkuð um 25%. Ekki veit ég, hvort afturhaldið í Bandaríkjunum er farið að kalla Kennedy kommúnista, en eitthvað var Morgunblaðið að tæpa á kommúnistaheitinu í sambandi við nafn hans á forsíðu hinn 19. þ. m. Það er gott til skilningsauka á viðreisnarfyrirbærinu að gera sér þess ljósa grein, að hún er útlend að uppruna og að henni var prakkað inn á íslenzku þjóðina. Launalækkunin og dýrtíðaraukningin var aldrei hugsuð sem leið til bættra lífskjara, heldur var hvort tveggja og viðreisnin öll til þess gerð að færa íslenzkt efnahagslíf í spennitreyju þess helsjúka bandaríska efnahagskerfis, sem nú er að koma öllu á kaldan klaka í sínu heimalandi. Íslendingum er hollt að skilja þetta, því að það skýrir margt. Viðreisninni undarlegu var komið á hér fyrir tilstilli erlendrar íhlutunar. Þess var krafizt erlendis frá, að við gerbreyttum efnahagskerfi okkar, og við þeirri kröfu urðu núv. íslenzkir stjórnarherrar. Þetta voru enn ein afskipti erlendra stjórnarvalda af innanríkismálum Íslands, efnahagsmálunum að þessu sinni. Stjórn Bandaríkjanna hefur því miður ekki borið gæfu til þess á undanförnum árum að fylgja að öllu viturlegri stefnu í heimsmálum. Þau hafa m. a. gerzt hættulega afskiptasöm um innri mál þeirra þjóða, sem þau vildu hafa gott af. Þetta hefur víða gert Bandaríkin óvinsæl, enda skapað vandræði í viðkomandi löndum. Það hefur ekki heldur bætt úr skák, að bandarísk stjórnarvöld hafa hvarvetna lagt lag sitt einhliða við mestu afturhaldsöfl þessara þjóða og stutt þau til valda. Sjálfstfl. og Alþfl. urðu til þess hér að leyfa innflutning á viðreisninni. Þessir flokkar hafa einnig fallizt á að minnka fiskveiðilandhelgi Íslands. Það var greiðasemi og til þess gert að skapa ró og frið í miðstöðvum NATO, sem er eftirlætisbarn Bandaríkjanna. Það voru enn fremur að verulegum hluta sömu íslenzku stjórnarherrarnir, sem tosuðu Ísland inn í stríðsbandalag 1949 og leyfðu þá tæpum tveim árum síðar, að bandaríska herveldið hreiðraði um sig með her og herstöðvar á við og dreif um landið. Þetta er allt af sama toga spunnið, aðildin að NATO, herstöðvarnar, viðreisnin og eftirgjöfin í landhelgismálinu. Ekkert af þessu var gert í þágu íslenzkrar þjóðar, heldur var það gert til að þóknast útlendum valdhöfum, sem hafa önnur sjónarmið og aðra hagsmuni að berjast fyrir en við. Friðsöm og vopnlaus smáþjóð hefur hvorki af því sæmd né hagnað að hreykja sér í hernaðarbandalagi með stórveldum og gera á þann hátt þeirra ófrið að sínum ófriði. Sú aðild er rakin leið til ósjálfstæðis jafnt í friði sem ófriði, og á stríðstímum er hún vísasti vegurinn til tortímingar. Herstöðvar hér á landi voru Bandaríkjunum eitt sinn til nokkurs öryggis, en munu tæpast vera það lengur. En á okkur Íslendingum hafa þær hins vegar verið átumein frá fyrstu tíð. Þær eru skerðing á fullveldinu, skaðlegar þjóðerni, menningu og efnahag og ógnvaldur lífi og limum landsmanna í hernaðarátökum. Í landhelgismálinu vorum við búnir að vinna sigur og höfðum hlotið sæmd af á alþjóðavettvangi. En þeir, sem töpuðu í því máli, Bretar, hafa sterka aðstöðu í NATO, við aftur á móti veika. Þetta hefur nú gert gæfumuninn. Íslenzk stjórnarvöld glúpnuðu fyrir hinu erlenda valdi, og því unnu Bretar þetta stríð, þótt þeir töpuðu öllum orrustunum. Nú flykkjast erlend fiskiskip inn í 12 mílna fiskveiðilandhelgina, kreppa þar að íslenzkum bátum og spilla veiðarfærum. Þannig á það að ganga a.m.k. næstu þrjú árin, en þá verður samið á ný. Þetta er illt, en hitt er þó enn verra, að Íslendingar hafa verið látnir selja sjálfsákvörðunarréttinn yfir grunnsævinu umhverfis landið í hendur útlendra aðila, ekki til þriggja ára, heldur um aldur og ævi. Nú skal ekki lengur byggt á íslenzkum lögum um stækkun landhelginnar, heldur treyst á erlenda dómara og alþjóðalög, sem enn eru engin til um þessi efni. Þótt Bretar fagni því að mega veiða upp að 6 mílna mörkunum næstu árin, telja þeir þó það mest um vert, að íslenzk stjórnarvöld skuli hafa afsalað réttinum til einhliða stækkunar landhelginnar. Þetta kemur skýrt fram í orðum brezka fiskimálaráðherrans, en þau viðhafði hann í opinberri yfirlýsingu fyrir tæpri viku. Hann sagði þá: „Brezka stjórnin mundi aldrei hafa fallizt á nokkurt samkomulag, sem hefði ekki tryggt hana gegn einhliða útfærslu íslenzku landhelginnar.“ Og hann bætti við: „Það er staðreynd, að brezk-íslenzki samningurinn, sem nýlega var gerður í Reykjavík, veitir okkur nauðsynlegar tryggingar að þessu leyti.“ Það er augljóst af þessum orðum, að brezka stjórnin telur sig hafa bundið hendur Íslendinga um alla framtíð í þessu máli, og það er ekki íslenzku stjórninni að þakka, ef á annan veg fer. Talsmenn hæstv. ríkisstj. gerðu hér á dögunum mikið úr þeirri lífshættu, sem biði íslenzkra sjómanna, ef ekki yrði samið við Breta. Varð þessi kvíði varla skilinn á annan veg en þann, að ríkisstj. teldi sig hafa gilda ástæðu til að óttast áframhaldandi ofbeldi Breta, ef ekki yrði látið undan kröfum þeirra. Sé þetta rétt, þá hafa íslenzk stjórnarvöld samið undir ógnun, og þá er samningurinn nauðung, en slíkur samningur hefur ekkert gildi í augum siðmenntaðra manna eða fellur úr gildi sjálfkrafa, strax og ógnuninni er aflétt. Þrír íslenzkir stjórnmálaflokkar hafa þegar lýst yfir, að telja beri samninginn við Breta nauðungarsamning og að íslenzka ríkisstj. hafi ekki haft umboð til að gera hann án þjóðaratkvæðagreiðslu. Og þannig munu Íslendingar líta á hann, allir sem einn, er fram líða stundir. Hann bindur ekki lengur en völd þeirra manna standa, sem í heimildarleysi gerðu hann. Það er dapurlegt að fylgjast með því, hvernig íslenzk afturhaldsöfl draga þjóðina fet fyrir fet í átt ófrelsis og ófarnaðar. Hlutdeildin í NATO 1949, útlendur her og herstöðvar 1951, lögskipuð kauplækkun 1959, viðreisnin 1960 og uppgjöfin í landhelgismálinu 1961, allt eru þetta áfangar á þeirri ömurlegu braut. Það er ekki nema að vonum, að spurt sé, hvað komi næst, -- eða er nokkur ástæða til að ætla, að hér verði látið staðar numið? Nei, áfram verður haldið, svo lengi sem þjóðhollari öfl en þau, er nú stjórna, fá ekki rönd við reist. Ég skal ekki spá, hver næsti áfangi verður, en vil aðeins benda á, að í uppsiglingu virðist vera stórmál þessarar tegundar. Það mál er nú rætt öðru hvoru í málgögnum stjórnarflokkanna og að vísu af hógværð enn. Líklega er það sama málið og hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, var að tæpa á hér í gærkvöld. Það, sem um er að ræða, er þetta: Það á að semja um það við erlend auðfélög að koma hér á fót stóriðju og nota fossaaflið og jarðhitann sem orkugjafa. Þessu er gefið fínt nafn og kallað: erlend einkafjárfesting á Íslandi. Hugmyndin er vafin fögrum umbúðum, ekki vantar það. Íslendingar eiga að vera meðstjórnendur, þeir eiga strax að eignast kóngsríkið hálft og allt eftir auðhringanna dag. Þannig getur þetta orðið nýr stórsigur Íslands á forsíðum Morgunblaðsins og engu minni en sigurinn í landhelgismálinu. Þó hljóðar blákaldur sannleikurinn á þessa leið: Útlend auðfélög fást aldrei til að stofnsetja né reka stóriðjufyrirtæki hér á landi öðruvísi en að uppfylltum ströngum skilyrðum, og meðal þeirra eru þau, að kaupgjald í landinu sé lágt, að miklar skattaívilnanir verði veittar og að leyfi fáist fyrir ótakmörkuðum útflutningi gróðans. Þetta vita stjórnarvöld okkar vel, enda virðast þau nú búa í haginn. Hvergi á byggðu bóli, nema í nýlendum, er kaup nú lægra en á Íslandi. Slíkt freistar auðfélaga. Skattalöggjöfinni er einnig verið að breyta til hagræðis fyrir auðfélög, og verður skattfrelsi félaga þar næsti áfanginn. En fyrir útflutningi gróðans má alltaf greiða, þegar þar að kemur. Lítilli þjóð er alveg sérstök hætta búin af slíkri fjárfestingu í landi sínu. Með henni ná erlend auðfélög strax heljartökum á atvinnulífinu, og um leið öðlast þau sterka aðstöðu til pólitískra áhrifa. Að vísu mundu íslenzkir atvinnurekendur eignast traustan bandamann í kaupdeilum og íhaldið fá góðan stuðning við bakið, en þar með eru kostirnir líka upp taldir. Íslendingar mega aldrei gerast verksmiðjulýður útlendra auðfélaga. Þeir eiga sjálfir að nýta auðlindir sínar, eftir því sem eigin þarfir segja til um. Það geta þeir gert með heiðarlegu erlendu lánsfé, en ekki með því að ofurselja sig skuggalegum gróðafélögum. Í því efni á dæmi Suður-Ameríkumanna að vera okkur víti til varnaðar. Herra forseti. Illa hefur verið haldið á mikilsverðum málum þjóðarinnar, og er öll sú óviturlega meðferð ógnun við sjálfstæði hennar. Á síðustu öld urðu þeir Jón Sigurðsson og samherjar hans að heyja þjóðfrelsisbaráttuna á tvennum vígstöðvum, annars vegar við Dani, hins vegar við íslenzkan embættisaðal. Þessu er líkt farið enn í dag, þótt andstæðingarnir heiti nú öðrum nöfnum. Enn seilast erlendir aðilar til áhrifa hér á landi, og enn eiga þeir sér íslenzka málsvara og umboðsmenn. Við þessi öfl verða vökumenn þjóðarinnar að berjast í dag. Andstæðingarnir eru sterkir, og því mega vinstri menn ekki dreifa kröftum sínum, svo sem þeir hafa hingað til gert. Síðustu stjórnmálaatburðir ættu að verða öllum vinstri mönnum, öllum þjóðhollum mönnum alvarleg áminning um að sameina kraftana til stórra átaka gegn því margháttaða böli, sem þjóðina þjakar nú. Nýir fjötrar eru lagðir á hana árlega, og haldi svo fram, má hún sig hvergi hræra að lokum. Allir, sem frelsinu unna, hljóta að gera sér þetta ljóst. Enginn má lengur láta ginnast af hinum skefjalausa blekkingaáróðri afturhaldsaflanna, þar sem flóttinn er nefndur sigur, kreppan er kölluð viðreisn og áþjánin heitir frelsi. Orðum mínum lýk ég með áskorun til allra vinstri manna, að þeir þegar á þessu ári fylki liði gegn þeim óþjóðlegu öflum, sem nú vaða uppi, að þeir sameinaðir taki upp baráttuna fyrir bættum kjörum vinnandi stétta, og umfram allt, að þeir allir sem einn maður snúist gegn hinu taumlausa dekri stjórnarvaldanna við erlenda hagsmuni. Verum þess minnugir, Íslendingar, að sjálfstæðisbarátta okkar er ævarandi og að þar má aldrei hlé á verða. Burt með herstöðvar og her og burt með stjórnarvöld, sem bera ekki fyrir brjósti hag lands og þjóðar.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Eldhúsumr. eru umr. fyrir opnum tjöldum, þar sem þm. kveðja dyra á sérhverju útvarpsheimili og setjast á stól með heimilisfólkinu. Þær eiga því ekki að vera sjónarspil, heldur rökræður, þar sem hver og einn leggur sín kort á borðið, vitandi það, að almenningur í landinu er þrátt fyrir áróður og flokksbönd fús til að hafa jafnan það, er sannara reynist. Eldhúsumr. eru reikningsskil þings og stjórnar til þjóðarinnar. Í þeim er ætlunin að gera upp þjóðarbúið og þjóðfélagsástandið, eins og það er talið liggja fyrir á líðandi stund. Við slíkt uppgjör eru það staðreyndir, en ekki stór orð, sem skipta máli. Í umr. sem þessum skulum við því gera okkur ljóst, að reiði og rök eru sitt hvað og fara raunar sjaldnast saman. Stjórnarandstaðan hefur í umr. þessum gefið tilefni til ákveðins samanburðar, samanburðar milli stefnu vinstri stjórnarinnar og núverandi stjórnarstefnu. Þær staðreyndir, sem við verðum í því sambandi að gera okkur ljósar, felast í eftirfarandi fjórum spurningum: 1) Hvernig var efnahagsástandið hér á landi, þegar vinstri stjórnin lét af völdum? 2) Hvernig hefði þjóðinni vegnað, ef þeirri stjórnarstefnu hefði verið fylgt áfram eða ef ekkert nýtt hefði verið aðhafzt? 3) Hvað hefur núverandi ríkisstj. gert á sviði löggjafar, sem til úrbóta hefur miðað? 4) Hvern árangur hafa þessar aðgerðir núverandi ríkisstj. borið? Þessum spurningum er ekki auðsvarað á fáum mínútum, en þess skal þó freistað. Við skulum þá fyrst hyggja að spurningunni: Hvernig var efnahagsástandið, þegar vinstri stjórnin lét af völdum í lok ársins 1958? Dómar okkar, sem vorum andstæðingar þeirrar stjórnar, verða vafalaust taldir vilhallir og vefengdir. Dómar stjórnarsinna og þeirra, sem í stjórn sátu, verða hins vegar vart tortryggðir fyrir að vera stjórninni óhagstæðir, og því skulum við leiða einmitt þá til vitnis. Sjálfur forsrh., Hermann Jónasson, lýsti því yfir um þessar mundir, að atvinnulífið væri helsjúkt og að ný verðbólguskriða hefði skollið yfir þjóðina og að ekkert samkomulag væri innan ríkisstj. um nein úrræði til úrbóta. Hannibal Valdimarsson félmrh. og forseti Alþýðusambands Íslands hafði þau orð um ástandið, að fram undan væri leiðin til glötunar. Torfi Ásgeirsson, ráðunautur Alþýðusambandsins í efnahagsmálum, sagði í skýrslu sinni til Alþýðusambandsþings: „Sé horft fram á við, er það augljóst mál, að þetta lántökuskeið er senn runnið á enda“. Þá voru líka afborganir íslenzka ríkisins af erlendum lánum komnar upp í það að vera 12% af heildarverðmæti alls útflutnings þjóðarinnar. Skv. sömu skýrslu Torfa Ásgeirssonar höfðu launakjör verkamanna rýrnað um 7% á fyrsta starfsári vinstri stjórnarinnar. Og skv. áramótagrein Hermanns Jónassonar í Tímanum 31. des. 1958 hafði kaupgjald verkamanna þó hækkað um 6% fram yfir það, sem þjóðarframleiðslan þoldi að hans dómi. Þannig var efnahagsástandið hér á landi, þegar vinstri stjórnin skildi við, að dómi hennar eigin forsvarsmanna: Helsjúkt atvinnulíf. Ný verðbólguskriða skollin yfir. Erlend skuldasöfnun fram yfir gjaldeyrisgetu. Kauphækkanir fram yfir framleiðslugetu þjóðarinnar. Og engin samstaða innan ríkisstj. um nein úrræði. Þá komum við að annarri spurningunni: Hvernig hefði þjóðinni vegnað, ef stefnu vinstri stjórnarinnar hefði verið haldið áfram og ekkert frekara aðhafst? Því er auðsvarað. Það svar samdi Jónas Haralz efnahagsmálaráðunautur Hermanns Jónassonar. Það svar var í skjalatösku Hermanns Jónassonar, þegar hann gekk á þing Alþýðusambands Íslands sællar minningar. Það svar hljóðaði þannig: Vísitalan á því herrans ári 1958 var komin upp í 185 stig. Og Jónas Haralz boðaði, að innan skamms tíma mundi hún verða komin upp í 217 stig og undir haustið 1959 mundi hún sennilega verða komin upp í 270 stig. Einu úrræði vinstri stjórnarinnar til þess að forða þjóðinni frá þessari óðaverðbólgu voru nýir skattar, nýjar álögur um 250 millj. kr., sem hefðu þýtt fyrir allan almenning í landinu 6% kjararýrnun til viðbótar þeirri kjararýrnun, sem fylgt hafði þegar í kjölfar annarra aðgerða vinstri stj. Við þessu ástandi tók núv. ríkisstj., þó að minnihlutastjórn Alþfl. hefði um ársskeið spyrnt við fótum eftir getu. Og þá erum við komnir að þriðju spurningunni: Hvað gerði núverandi ríkisstj. á sviði löggjafar til úrbóta? Fyrst er þá að nefna efnahagsmálalöggjöf viðreisnarstjórnarinnar, sem fól í sér: 1) rétta gengisskráningu, 2) afnám uppbóta- og styrkjakerfisins, 3) sköpun heilbrigðs starfsgrundvallar fyrir framleiðsluna, 4) frjálsa gjaldeyrisverzlun, 5) frjálsa innflutningsverzlun, 6) aukið vöruval í verzlunum og bætt vörugæði, 7) afnám fjárfestingarhafta, 8) utanríkisverzlun var gerð óháðari vöruskiptamörkuðunum og 9) stöðvun verðbólgunnar. Þá voru það skattamálin. Með löggjöf sinni um tekjuskatt og útsvör afnam ríkisstj. tekjuskatt af þurftarlaunum og lækkaði útsvör verulega. Þessar breytingar á skattalöggjöfinni miðuðu að auknu jafnrétti á sviði skattamála og sniðu ýmsa agnúa af þeirri skattalöggjöf, sem fyrir var og beint hafði dregið úr athafnalöngun og vinnusemi landsmanna. Í þriðja lagi má svo nefna bankamálin. Þar hefur ríkisstj. átt frumkvæði að því, að stigið hefur verið mikið og farsælt spor með samningu heildarlöggjafar um íslenzka banka. Þessi löggjöf er algerlega ópólitísk. Hún er lýðræðisleg og fullkomnari og nýtízkulegri en bankalöggjöf flestra annarra landa, og efa ég ekki, að núv. ríkisstj. mun hafa varanlegan heiður af því handaverki. Þá eru það lögin um stofnlánadeildina, sem breyta skyndilánum útvegsins í föst fjárfestingarlán, sem verður að telja merka löggjöf, sem ekki mun valda deilum, a.m.k. þegar tímar liða. Svipað er og að segja um raforku- og jarðhitalöggjöfina, sem ef að líkum lætur mun valda kapítulaskiptum í sögu íslenzkra orkumála og vísindarannsókna almennt. Margt fleira mætti til nefna af gagnmerkri, róttækri og stefnumarkandi löggjöf stjórnar Ólafs Thors, en til þess vinnst því miður ekki tími. En löggjöf og góður ásetningur segja ekki nema hálfa söguna. Það, sem máli skiptir, er, hver hefur orðið árangur löggjafarinnar. Og komum við þar að fjórðu og síðustu spurningunni: Hvað segja staðreyndirnar um þau efni? Við skulum taka tilboði Framsóknarþingmanna frá í gærkvöld og gera samanburð á afrekum vinstri stjórnarinnar og viðreisnarstjórnarinnar. Við skulum aðeins líta á nokkrar óvefengjanlegar tölur, sem hver og einn getur sannprófað með því að líta í skýrslur Hagstofu Íslands og bankanna. Gang efnahagsmálanna má lesa á nokkurs konar efnahagsloftvog. Þau tölulegu atriði, sem þar skipta einna mestu máli, eru eftirfarandi: 1) spariinnlán landsmanna, 2) verzlunarjöfnuður, 3) vísitala framfærslukostnaðar, 4) gjaldeyrisstaða bankanna, 5) innflutningur framleiðslutækja, 6) vinnufriðurinn í landinu. Skal nú farið fáeinum orðum um hvert þessara atriða fyrir sig. Það þykir jafnan góðs viti, þegar sparifjármyndun eykst í landinu. Það er talið bera vott um vaxandi traust almennings á því þjóðfélagi, sem hann býr í, og auka möguleika þjóðarbúsins til vaxtar og þróunar. Hér hef ég nokkrar tölur, sem sýna þróun þessara mála á tímabili vinstri stjórnarinnar og á viðreisnarstjórnartímabilinu. Árið 1956 jukust spariinnlánin um 144 millj. kr., árið 1957 um 174 millj. og árið 1958 um 212 millj., en árið 1960, á ári viðreisnarstjórnarinnar, jukust þau um 357 millj, kr. eða helmingi meira en árleg meðalaukning nam á ári á tímabili vinstri stjórnarinnar. Verzlunarjöfnuðurinn hefur og verið okkur Íslendingum nokkurt áhyggjuefni um langt skeið. Hann hefur yfirleitt verið óhagstæður og leitt til óhæfilega mikillar skuldasöfnunar erlendis. Þó er atriði, sem gefa verður gaum að, þegar gerður er samanburður á verzlunarjöfnuði einstakra ára, og það er, hvort hallinn á verzlunarjöfnuðinum stafar af eyðslu, auknum neyzluinnflutningi eða af innflutningi framleiðslutækja, sem síðar munu auka framleiðsluna, auka útflutning og þjóðartekjur og þannig rétta verzlunarjöfnuðinn við, þótt síðar verði. Ef við skoðum verzlunarjöfnuðinn frá þessu sjónarmiði, þ.e.a.s. drögum innflutning skipa frá verzlunarjöfnuðinum og berum hann þannig saman frá ári til árs, þá blasa við eftirfarandi staðreyndir: Á árinu 1957 er verzlunarjöfnuðurinn óhagstæður um 780 millj., árið 1958 er hann óhagstæður um 410 millj., en árið 1960 er hann ekki óhagstæður um nema 218 millj. kr. Þá er það og staðreynd, sem vert er að undirstrika í þessu sambandi, að á tímabili viðreisnarstjórnarinnar hefur verið fluttur til landsins skipastóll, sem nemur 16.6 þús. smálestum, en á öllu tímabili vinstri stjórnarinnar voru ekki flutt inn skip nema samtals 8.3 þús. að smálestatölu, eða helmingi minna en skipainnflutningur hefur verið á tímabili viðreisnarstjórnarinnar, sem þó hefur setið mun skemur en vinstri stjórnin. Nátengd verzlunarjöfnuði er gjaldeyrisstaða bankanna gagnvart útlöndum. Í lok ársins 1956 var staða íslenzku bankanna gagnvart útlöndum þannig, að þeir skulduðu 108 millj. kr., en í lok ársins 1960 er hún sú, að bankarnir áttu þá 250 millj. kr. inni erlendis, og hafði staða bankanna þannig batnað um tæpar 360 millj. á þessu tímabili. Um vísitölu framfærslukostnaðar og vinnufriðinn í landinu er þetta að segja: Ef reiknað er með núverandi vísitölu fyrir bæði tímabilin, kemur í ljós, að á tímabili vinstri stjórnarinnar hækkaði hún um 14 stig, en á tímabili viðreisnarstjórnarinnar hefur hún aðeins hækkað um 4 stig. Þessi verðlagsþróun á tímabili vinstri stjórnarinnar leiddi eðlilega af sér mikinn óróa meðal launþega, sem m, a. kom fram í því, að 14 launþegasamtök áttu í langvarandi vinnudeilum á því stjórnartímabili. En á tímabili viðreisnarstjórnarinnar hefur aðeins komið til tveggja vinnustöðvana. Góðir hlustendur. Ég hef í þessu sambandi reynt að halda mig aðeins við óvefengjanlegar tölulegar staðreyndir. En kjarni þessa máls er með almennum orðum sagt, að í lok vinstristjórnartímabilsins horfði til algers öngþveitis í efnahagsmálum þjóðarinnar og stjórnin sá engin ný úrræði, enda vil ég spyrja þingmenn og landsmenn: Hver vill snúa við? Hver vill snúa við til vinstristjórnartímabilsins? Hver vill snúa við til hinna stöðugu kjaraskerðinga? Hver vill snúa við til úrræðaleysisins? Hver vill snúa við til uppbóta- og styrkjakerfisins? Hver vill snúa við til fjárfestingarhaftanna? Hver vill snúa við til verzlunarófrelsisins? Ég held, að það sé enginn, sem vill snúa við til þessa ástands, enda verður ekki snúið við héðan af. Við höfum lagt inn á nýja braut. Við höfum gert rétt, en ekki rangt. Það tekur tíma að ná settu marki. En ef þjóðin hefur festu til þess að ganga hina nýju braut, þá mun hún markinu fyrr eða síðar ná og lífskjör þjóðarinnar batna varanlega. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Eldhúsdagsumræður eru til þess ætlaðar, að þar verði brugðið upp heildarmynd af störfum Alþingis. Bera þær svip af reikningsskilum milli stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga. Rísa þá oft hátt öldurnar og eru lítt spöruð lofsyrði um samherja og lastyrði um andstæðinga. Öll hljótum við að vera sammála um, að aldrei er ástandið í þjóðfélaginu alfullkomið, hvorki nú né endranær. Allir stjórnmálamenn, ef þeir á annað borð eru góðir menn, vilja þó að því vinna, hver eftir sinni sannfæringu, að ástandið verði jafnfullkomið og aðstæður frekast leyfa. Alþingi hefur setið á rökstólum síðan 10. okt. í haust og lýkur að öllum líkindum störfum á morgun. Eru ekki líkur til, að það muni koma aftur saman fyrr en í október á næsta hausti. Ég mun nota það tækifæri, sem ég hef hér í kvöld, til að stikla á því stærsta, sem áunnizt hefur í nokkrum sérstökum málum, síðan núv. stjórnarsamstarf Sjálfstfl. og Alþfl. hófst, í þeirri von, að sú upprifjun geti orðið til þess að gera mynd áheyrenda af stjórnarstarfinu nokkru fyllri en ella. Vík ég þá fyrst að nokkrum atriðum, sem félagsmál varða. Ríkisstj. hefur haft forustu um, að félagslegt öryggi borgaranna hefur vaxið stórlega með auknum almannatryggingum. Sú aukning kemur glögglega fram, ef borin er saman heildarupphæð bótagreiðslnanna síðasta ár vinstri stjórnarinnar svokölluðu og áætluð upphæð á þessu ári. Árið 1958 var upphæðin 136.6 millj., en á þessu ári er hún áætluð 396.1 millj., þ.e. ekki langt frá því að vera þrisvar sinnum hærri. Þegar í fyrravetur komu til framkvæmda stórauknar fjölskyldubætur, hækkun barnalífeyris og mæðralauna, en hvort tveggja eru greiðslur til einstæðra mæðra, svo og hækkun elli- og örorkulífeyris. Næsta skref var stigið um síðustu áramót. Réttur margra bótaþega hefur til skamms tíma verið háður því, að tekjur þeirra færu ekki fram úr vissu hámarki. Þau ákvæði höfðu margvíslega ókosti í för með sér, eins og mörgum yðar, áheyrendur góðir, mun vafalaust vera kunnugt af eigin raun. Þessi svokölluðu skerðingarákvæði leiddu m.a. til þess, að lítils háttar tekjur, sem fullorðið fólk vann sér inn með atorku og iðjusemi, urðu til þess, að það missti ellilífeyri sinn. Sama var að segja um ýmsar aðrar tegundir bóta. Ákvæðin um þessa skerðingu voru felld niður um síðustu áramót. Jafnframt voru settar nýjar reglur, sem auka fríðindi þeirra, sem fresta töku ellilífeyris. Þrátt fyrir þessar umbætur á sviði almannatrygginga er enn unnið að frekari lagfæringum á löggjöfinni um þessi efni, Koma þar til athugunar ákvæðin um skiptingu landsins í verðlagssvæði og afstaðan milli almannatrygginganna og ýmissa sérstakra lífeyrissjóða, sem er vaxandi vandamál, svo og lagfæringar á ýmsum atriðum, er varða mæðralaun, fjölskyldubætur og barnalífeyri. Í þeim endurbótum á tryggingamálunum, sem gerðar hafa verið, síðan núverandi stjórnarsamstarf hófst, er fólgin mikil réttarbót fyrir allan almenning, og af þeim leiðir verulegar kjarabætur fyrir fjölda fólks. Fjölskyldumaður fær fjölskyldubætur, sem nema 2600 kr. á ári með hverju barni. Maður, sem fær kaup eftir almennum Dagsbrúnartaxta og nýtur ekki eftirvinnu og á t.d. 3 börn, fær því 650 kr. á mánuði í fjölskyldubætur eða um 16% uppbót á umrætt kaup. Málflutningur ýmissa hv. stjórnarandstæðinga á þessu þingi hefði verið vandaðri, ef þessa hefði verið getið, og að auki hefði mátt geta um skattalækkun þá, sem gerð var að frumkvæði ríkisstj. Auðvitað dettur samt engum annað í hug en brýn þörf sé á að bæta kjörin verulega frá því, sem nú er, og við það er stjórnarstefnan miðuð. Tveir hv. þm. stjórnarandstöðunnar viku að öðrum þætti félagsmála, húsnæðismálunum, í umr. í gærkvöld. Vissulega er þar við mikinn vanda að fást, og margir eiga í erfiðleikum með íbúðir sínar. Þann vanda vill ríkisstj. leysa á grundvelli þeirrar meginstefnu, sem Sjálfstfl. hefur jafnan lagt áherzlu á, að fólk geti sjálft komið sér upp húsnæði, og hefur núv. ríkisstj. tekizt að afla mikilla fjárhæða til þessara mála. Á síðasta ári hafði húsnæðismálastjórn 72 millj. kr. til útlána. Þó að sú upphæð nægði ekki til að leysa allra vanda, var hér um meira en helmingi hærri upphæð að ræða en árið 1958, síðasta ár vinstri stjórnarinnar. Nær því engri átt, að sú fullyrðing fái staðizt, sem sett var fram í gærkvöld af hv. þm. Geir Gunnarssyni úr Hafnarfirði, að sú fjármagnsaukning sem orðið hefði, dygði ekki til að mæta hækkun þeirri, er orðið hefur á byggingarkostnaði. Á árinu 1955 var áætlað, að byggja þyrfti um 900 nýjar íbúðir árlega. Síðan hafa um 1460 íbúðir verið byggðar á ári að meðaltali, og er áætlað, að lokið verði við um 1500 íbúðir á þessu ári. Á sex árum hefur þá verið byggt yfir um 40 þús. manns, ef gert er ráð fyrir, að 4–5 búi í hverri íbúð, og er það tvöföld tala fólksfjölgunar í landinu á sama tíma. Ástæða er því til að gera sér vonir um, að vandinn í húsnæðismálum fari minnkandi. Í ríkisstj. er nú unnið að því að tryggja, að á þessu ári verði til útlána til íbúðabygginga a.m.k. jafnmikið fé og var á síðasta ári. Mig langar þessu næst til að víkja að tveim málum, sem sérstaklega varða konur og samþykkt hafa verið á þessu þingi. Annað fjallar um breytingu á lögum um fjármál hjóna og hitt um launajöfnuð kvenna og karla. Hv. þm. Auður Auðuns beitti sér fyrir fyrra málinu og flutti það ásamt þm. úr öllum flokkum. Um fjármál hjóna hafa um áratugaskeið gilt tvenn lög hér á landi. Konur, sem gengu í hjónaband 1923 eða fyrr, hafa flestar verið mun lakar settar en aðrar konur að þessu leyti. Nú í vetur voru hin eldri lög afnumin, og gilda því nú sömu lög um þessi efni fyrir alla borgara. Lögin um launajafnrétti voru samþykkt í gær. Stuðningsflokkar ríkisstj. stóðu saman um að lögfesta þessa þýðingarmiklu réttarbót, en frv. var flutt í Ed. snemma á þessu þingi af nokkrum þm. Alþfl. Samkvæmt hinum nýsamþykktu lögum, skal á árunum 1962–67 hækka laun kvenna til samræmis við laun karla í almennri verkakvennavinnu, verksmiðjuvinnu og verzlunar- og skrifstofuvinnu. Samkvæmt þessu verður fullu launajafnrétti náð 1967. Talið er, að kaup kvenna sé nú um 23% lægra að meðaltali en kaup karla í þeim atvinnugreinum, sem um er að tefla. Þegar litið er til þess, hve kostnaðarsamt mál hér er um að ræða, er augljóst, að sú lausn, sem lögfest hefur verið, hefur margvíslega kosti. Eins og oft vill verða, taldi hv. stjórnarandstaða sig þó kunna betri ráð til lausnar þessu máli. Er af því allmikil saga, eins og drepið var á í umr. í gærkvöld. Hirði ég ekki að rekja þá sögu, en vil aðeins minna á, að þeir, sem mest hafa haft sig í frammi af hálfu stjórnarandstæðinga nú, hafa áður haft eins góða aðstöðu og hugsazt getur til að koma málinu í höfn, en ekki gert það. Sú leið, sem nú hefur verið valin, hefur ekki í för með sér þá hættu á röskun á vinnumarkaðinum, sem óneitanlega gæti af því hlotizt, að jafnmikilli greiðslubyrði og hér er um að ræða væri velt á atvinnuvegina í einni svipan. Ef svo væri gert, gæti það og leitt til þess, að einhverjar konur kynnu að missa atvinnu sína, ef gengið væri fram hjá konum við ráðningar, og að upp kæmu aðrir erfiðleikar, sem orðið gætu konum til tjóns. Góðir áheyrendur. Full ástæða hefði verið til að minnast á ýmis fleiri mál, ekki sízt mál, sem varða menntun hinnar uppvaxandi kynslóðar. T.d. voru á þessu þingi settar nýjar reglur um námslán, sem eiga að tryggja, að miklu meira fé verði handbært til að létta ungu fólki nám þess en verið hefur. Vegna gengisbreytingar var þörf á nýskipan á þessu sviði, og hefur fyrir atbeina ríkisstj. fengizt mikil úrbót með hinum nýju lögum. Örar breytingar á þjóðfélagsháttum kalla á nýja hætti í uppeldis- og skólamálum, og er vafalaust, að ýmsu þarf að breyta á þessu sviði á næstu árum, ekki sízt að því er varðar menntun stálpaðra unglinga og þeirra, sem enn eldri eru. Í þessari stuttu ræðu hef ég, herra forseti og góðir hlustendur, leitazt við að benda á nokkur atriði, sem ég tel að hafa verði í huga, þegar gerðir eru upp reikningar og litið á árangur stjórnarstefnu síðustu missira. Mér virðist mega fullyrða, að í þessum efnum, eins og á fjölmörgum öðrum sviðum, sem aðrir stjórnarsinnar hafa gert að umræðuefni í þessum útvarpsumr., hafi verið vel unnið og góður árangur náðst. Mun því þjóðinni bezt farnast, ef hún sér til þess, að unnt verði að halda enn lengra áfram á þeirri braut til tryggari kjara og öruggari afkomu, sem gengin hefur veríð í tíð núv. ríkisstj. Ég leyfi mér að óska öllum hlustendum gleðilegrar páskahátíðar. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. þm. Birgir Kjaran var að enda hér ræðu sína áðan og fór heldur ónákvæmlega með tölur. Ég hef ekki tíma til að fara út í það, en ég ætla að drepa á eitt sýnishorn. Hann talaði um greiðsluhallann hjá núv. hæstv. ríkisstj, og hins vegar hjá vinstri stjórninni og komst að þeirri niðurstöðu, að hann væri þó miklu betri hjá núv. ríkisstj., ef skip eru frá dregin. En hvað dró hann frá, þegar hann var að tala um greiðslujöfnuðinn hjá vinstri stjórninni? Gleymdi hann ekki að draga frá Sogsvirkjun, sementsverksmiðjuna og margt fleira? Ja, það er bókhald þetta! Annar hv. þm. Sjálfstfl. talaði hér, frú Ragnhildur Helgadóttir, og sagði: Engum dettur annað í hug en að bæta þurfi kjör almennings og við það er stjórnarstefnan miðuð. - Einmitt það! Hún er þá miðuð við þetta! Þetta vissu menn alls ekki, að hún væri svona hjartagóð, en það er gott að segja frá því, þó að aldrei sé annað. Það mun hafa vakið sérstaka athygli hlustenda í umr. í gærkvöld, að allir ræðumenn stjórnarflokkanna með hæstv. ráðh. Bjarna Benediktsson í broddi fylkingar réðust gegn gildandi ákvæðum þingskapa um útvarpsumræður og málfrelsi á Alþingi, og við þetta bættist, að hv. þm. Birgir Finnsson fjandskapaðist einnig við það, að þingfréttir skuli fluttar í útvarp. Þessi málflutningur var svo skipulega samræmdur hjá stjórnarliðinu, að ekki er annað að sjá en ríkisstj. hafi í hyggju að gerbreyta þessum reglum. Hvað er hér á ferðinni? Á að fara að takmarka málfrelsi stjórnarandstæðinga á þingi? Á að fara að loka útvarpinu fyrir hlustendum, svo að þeir heyri ekki gagnrýni andstæðinga stjórnarinnar á orðum hennar og gerðum? Er sök stjórnarflokkanna í landhelgismálinu og efnahagsaðgerðunum farin að ganga svo nærri þeim, að þeir telji sig þurfa að loka útvarpinu fyrir hlustendum og skerða málfrelsi andstæðinga sinna? Það er ástæða til að spyrja: Er að rísa upp hrein einræðisstefna innan ríkisstj., sem vill hefta andlegt frelsi manna utan þings og innan? Það er siðferðileg lýðræðisskylda stjórnmálamanna og flokka í alþingiskosningum að lýsa stefnu sinni í opinberum málum fyrir þjóðinni. Þeim ber að skýra afdráttarlaust frá fyrirætlunum sínum í meiri háttar málum og koma til dyranna eins og þeir eru klæddir. Þjóðin verður að geta treyst því, að menn og flokkar séu það, sem þeir segjast vera. Sé þetta ekki gert, er verið að blekkja kjósendurna, draga þá á tálar og ginna þá til að velja sér þá fulltrúa á Alþing, sem þeir annars mundu ekki kjósa. Hálft annað ár er nú liðið frá síðustu kosningum. Flokkar og frambjóðendur boðuðu þá stefnu sína í opinberum málum, hver á sína vísu. Nú er að ljúka öðru þingi eftir þær kosningar, og tími reikningsskilanna er sannarlega kominn. Þjóðin getur gert það upp við sig nú, hvernig flokkarnir hafa staðið við fyrirheit sín og kosningaloforð. Báðir stjórnarflokkarnir völdu sér kjörorð í síðustu kosningum. Undir þessum kjörorðum settu þeir sér það markmið að ná meiri hluta saman á Alþingi. Margir treystu yfirlýsingum þeirra, treystu fyrirheitum og kjörorðum og veittu þeim þennan meiri hluta. Helztu kjörorð stjórnarflokkanna voru þessi: 1) Stöðvun verðbólgunnar án nýrra skatta. 2) Leiðin til bættra lífskjara er að kjósa Sjálfstfl. 3) Ekki kemur til mála minni landhelgi en 12 mílur kringum allt landið, en markmiðið er landgrunnið allt. Hverjar hafa svo efndirnar orðið á þessum fyrirheitum? Ég skal nefna örfá dæmi. Með efnahagslöggjöfinni hækkuðu erlendar vörur í verði um 40–80%. Fjölskylda, sem áður keypti erlendar vörur fyrir 10 þús. kr., verður nú að greiða 4–8 þús. kr. meira fyrir jafnmikið af sams konar vöru. Vextir hækkuðu gífurlega og lánstíminn var styttur á flestum fjárfestingarlánum. Það er mikið áhugamál manna, bæði við sjó og í sveit, að koma sér upp íbúðarhúsnæði yfir sig og sína. Vegna dýrtíðar kostar nú meðalíbúð a.m.k. 50–70 þús. kr. meira en áður. Ef menn skulda um ¾ hluta byggingarkostnaðar, eru vextir og afborganir af byggingarskuldunum 35–40 þús. kr. á ári. Sá bóndi, sem hafði ekki keypt sér nauðsynlegar búvélar fyrir efnahagsaðgerðirnar, mun finna það tilfinnanlega, hvernig honum er mögulegt að kaupa þær nú. Þótt hann kaupi ekkert annað en eina dráttarvél og eina múgavél, þá munu þessi tvö tæki kosta nú um 55 þús. kr. meira en áður. 90–100 tonna fiskibátur kostaði um 3 millj. kr. fyrir efnahagsaðgerðirnar. Að frádregnum lánum fiskveiðasjóðs þurfti útgerðarmaðurinn að leggja sjálfur fram um 1 millj. Nú kostar sams konar bátur um 5 millj., eða 2 millj. kr. meira en áður, og nú þarf útgerðarmaðurinn að leggja fram úr eigin vasa, þegar lán fiskveiðasjóðs er fengið, um 700 þús. kr. meira en áður. Með efnahagslöggjöfinni var lagður tvenns konar söluskattur á þjóðina, 8.8% á allar innfluttar vörur og 3% á vörur í smásölu og á þjónustu. Á síðustu fjárlögum vinstri stjórnarinnar var söluskattur 115 millj. kr. Á fjárlögum yfirstandandi árs eru söluskattar 509½ millj., eða 394½ millj. kr. hærri en áður. Þessi hækkun samsvarar 11270 kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Hagstofan reiknar mánaðarlega út vísitölu framfærslukostnaðar. Sá útreikningur byggist á því vörumagni lífsnauðsynja, sem talið er meðalneyzla yfir árið hjá vísitölufjölskyldu, en hún er 4.2 menn. Þessar nauðsynjar kostuðu fyrir efnahagsaðgerðirnar samkv. hagskýrslum um 58 þús. kr. Nú kosta þessar nauðsynjar um 67 þús. kr., og þó er húsnæðiskostnaður aðeins reiknaður rúmar 10 þús. kr. á ári samkv. sömu skýrslum, en hann mun vera a.m.k. helmingi hærri í nýlegum húsum. Af þessu er ljóst, að árleg útgjöld vísitölufjölskyldunnar, sem er 4.2 menn, eru um 75–85 þús. kr. á ári. Það er ófrávíkjanleg stefna hæstv. ríkisstj., að kaupgjald skuli ekki hækka, þar með eru taldar vinnutekjur bænda. Árstekjur verkamanns í Reykjavík, sem vinnur fullan vinnudag alla virka daga ársins, eru nú um 49600 kr. Vinnutekjur fjölmargra bænda eru vafalaust enn lægri og árslaun alls þorra launafólks ýmist lægri en þetta eða lítið hærri. Hæstv. ríkisstj. sá sér ekki annað fært en láta einhverjar hagsbætur koma á móti þeim óskaplegu byrðum, sem ég hef hér nefnt nokkur dæmi um. Þessar bætur á göt efnahagsaðgerðanna eru aðallega tvenns konar: hækkun fjölskyldubóta og lækkun skatta. Ekki falla þær öllum í skaut og misjafnlega koma þær niður. Hækkun fjölskyldubóta er svo vísindalega upphugsuð, að þótt hún nemi um 6600 kr. samtals á ári á þrjú fyrstu börnin í fjölskyldu hér í Reykjavík, nemur hækkunin ekki nema 269 kr. á ári á hvert barn, sem er umfram þrjú. Þær eiga ekki upp á pallborðið, barnmörgu fjölskyldurnar, hjá stjórnarflokkunum. Auðvitað fá þeir svo ekkert af þessu tagi, sem eiga ekki börn, eða þeir, sem aðeins eiga eldri börn en 16 ára. Hæstv. ríkisstj. telur sig hafa afnumið skatta af almennum launatekjum. Ég skal nefna dæmi um það, hvernig þessi lækkun tekjuskatts og útsvars er. Hjón í Reykjavík með 2 börn og 50 þús. kr. árstekjur eða verkamannakaup lækka í sköttum um 928 kr. En ef þessi tveggja barna fjölskylda er með 200 þús. kr. árstekjur, þá lækkar hún í sköttum um 30327 kr. Þarna fær hátekjumaðurinn jafnmikla skattalækkun og 33 lágtekjumenn. Þeir þekkja sína, stjórnarflokkarnir. Af þeim dæmum, sem ég hef hér nefnt um efnahagsráðstafanir hæstv. ríkisstj., er eftirfarandi ljóst: Dýrtíðarflóðið, vaxtaokrið, skattabyrðarnar og lánsfjárkreppan útiloka allar framkvæmdir hjá þeim, sem eiga að lifa af venjulegum launatekjum. Hjá fjölda manna, sem á undanförnum árum hafa stofnað til skulda vegna bygginga, ræktunar, vélakaupa eða þess háttar, valda þessar byrðar hinum sárustu erfiðleikum, enda eru nú þegar dæmi til þess, að menn missa eignir sínar af þessum ástæðum. Vinnutekjur bænda, verkamanna, iðnaðarfólks og fjölmargra annarra launamanna eru aðeins um 2/3 hlutar þess, sem lífsnauðsynjar vísitölufjölskyldu kosta nú samkv. opinberri verðskráningu. Vegna þessarar stórkostlegu kjaraskerðingar verður þetta fólk nú að draga úr neyzlunni, neita sér um nauðsynjar, en láta sér nægja að fullnægja brýnustu þörfum sínum. Hæstv. ráðh. Bjarni Benediktsson sagði í gærkvöld, að atvinnuleysi hefði ekki orðið umfram það, sem stafar af aflaleysi. Hann viðurkenndi þó, að atvinnuleysi ætti sér stað. En er atvinnuleysi í byggingariðnaði vegna aflaleysis? Eru uppsagnir verkafólks í verksmiðjum vegna aflaleysis? Og hvaða ráð gaf þessi hæstv. ráðh. láglaunamönnunum, sem ekki geta lifað á dagkaupinu sínu? Hann sagði þeim að vinna aukavinnu, - aukavinnu í atvinnuleysinu. Ætlar hann að leggja þeim til þessa aukavinnu? En til hvers hafa þessar óskaplegu byrðar verið lagðar á landsmenn, aðra en hátekjumenn, sem fá þetta uppbætt með skattalækkun? Til þess að koma á jafnvægi í efnahagsmálum, segir hæstv. ríkisstj., til þess að þjóðin lifi ekki um efni fram, til þess að útiloka skuldasöfnun erlendis, til þess að koma atvinnuvegunum á traustan og öruggan grundvöll. En hver er svo árangurinn? Hæstv. ráðh. Bjarni Benediktsson hafði ekki annað að segja um árangurinn en þetta í gærkvöld: „Hálfnað er verk, þá hafið er.“ Það var vissulega hyggilegt að segja ekki meira. Hv. þm. Jón Árnason taldi þó, að lækkun okurvaxtanna um áramótin væri að þakka árangri af efnahagsaðgerðunum. Ekki er hann kunnugur málunum, því að vaxtalækkunin var knúin fram af stjórnarandstöðunni, og er ekki um það að villast. Eða vill ekki þessi hv. þm., Jón Árnason, kynna sér það betur uppi á Akranesi, t.d. á morgun, hversu öruggan grundvöll hann er kominn á, sjávarútvegurinn þar? Það á nefnilega að bjóða upp tvo Akranestogarana á morgun á nauðungaruppboði og annar þeirra er kyrrsettur úti í Bretlandi vegna erlendra skulda. Jafnvægi hefur ekki náðst. Erlendar skuldir hafa vaxið stórlega, en ekki minnkað. Erlend framkvæmdalán, sem spöruðu þjóðinni gjaldeyri eða sköpuðu henni gjaldeyristekjur, eru nú stórum minni en áður. En það hefur verið tekið þeim mun meira af neyzlulánum til skamms tíma. Almenningur í landinu hefur aldrei lifað um efni fram. En nú er svo sorfið að lágtekjumönnum og reyndar fleirum, að hins ýtrasta sparnaðar er þörf. Hinn trausti grundvöllur atvinnuveganna, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði að skapa, er þannig, að þjóðarlíkaminn var orðinn lamaður á s.l. hausti, sagði forustumaður sjálfstæðismanna í L.Í.Ú. Þess vegna þurfti hæstv. ríkisstj. að stofna til kreppulána með brbl. fyrir sjávarútveginn, sem nemur hundruðum milljóna króna. Í landbúnaðinum er ástandið svo, að jarðir fara nú í eyði í stórum stíl. En á bjargráðum til þessa atvinnuvegar bólar ekkert. Hæstv. ríkisstj. bað um frið, til þess að tilraunir hennar í efnahagsmálum gætu heppnazt. Hún hefur fengið þennan frið, meiri frið en nokkur önnur ríkisstj. Eftir þennan frið er árangurinn sá, sem ég hef lýst. Leiðin til bættra lífskjara, sem hæstv. ríkisstj. vísaði mönnum á, hefur legið í öfuga átt. Stöðvun verðbólgunnar án nýrra skatta hefur orðið dýrtíðarflóð með gífurlegri sköttum en áður þekktust. En það fyrirheitið, sem landsmenn munu þó hafa treyst að staðið yrði við, einhugur án undansláttar í landhelgismálinu, - nú er það farið sömu leiðina og hin. Meira að segja hefur það gerzt, sem engum mun hafa dottið í hug fyrir fram: afsal um alla framtíð á rétti Íslendinga til einhliða útfærslu landhelginnar. En sjútvmrh. brezki hreykir sér nú af því opinberlega, hvernig sér hafi tekizt að semja um landhelgina við Íslendinga. Hæstv. ráðh. Guðmundur Í. Guðmundsson sagði í gærkvöld, að það hefði fengizt alþjóðaviðurkenning á því, að draga mætti grunnlínur milli annesja. Þetta er rétt. Sú regla var staðfest á ráðstefnunni í Genf 1958. Þarna staðfestir hæstv. ráðh., að hann fór með blekkingar í útvarpi um daginn, þegar hann sagði, að Íslendingar fengju með landhelgissamningnum útfærslu á grunnlínum í staðinn fyrir að Bretar fengju að veiða í íslenzkri landhelgi í þrjú ár. Þetta þurftu Íslendingar ekki að kaupa af Bretum fyrir neitt, því að þeir áttu þennan rétt, eins og hæstv. ráðh. segir nú. Þá vitnaði þessi sami hæstv. ráðh. í 10 ára gömul ummæli Tímans um Haag-dómstólinn. Fyrir 10 árum ríkti mikil trú á því, að dómstóllinn gæti orðið smáþjóðum gagnlegur. En því miður sýnir reynslan, að þessar vonir hafa brugðizt, enda hefur engin þjóð látið þennan dómstól dæma um stærð landhelgi sinnar utan við grunnlínur. Stjórnarflokkunum tókst að blekkja meiri hluta þjóðarinnar í síðustu kosningum með fyrirheitum, sem þeir ætluðu sér aldrei að standa við, eins og þjóðin hefur nú fengið að þreifa á. Um hið pólitíska siðgæði af þessu tagi er bezt að vitna til samþykktar, sem gerð var fyrir fáum dögum á héraðsþingi ungmennafélaga Suður-Þingeyinga, en þar segir m.a.: „Þá vill fundurinn enn fremur mjög ákveðið vara við þeirri hættu, sem þjóðinni er búin af spilltu stjórnmálasiðgæði íslenzkra stjórnmálamanna, eins og nú síðast birtist í gerð þessa landhelgissamnings, þar sem þeir virða að vettugi eigin orð og eiða við þjóðina, en lúta erlendu ofbeldi.“ Sagan sýnir, að Þingeyingar hafa fyrr gefið réttan tón. Þarna hvetur þingeysk æska til vakningaröldu gegn siðgæðisskorti ráðandi flokka. Sú alda mun rísa, og gegn þeirri öldu tekst þessum flokkum ekki að leika slíkt í annað sinn. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Fyrir 50 árum voru niðurstöðutölur fjárlaga um 3 millj. kr. Á því ári, sem nú er að líða, eru niðurstöðutölur fjárlaga 1 milljarður 588 millj. kr. Þó að það sé tekið með í reikninginn, svo sem skylt er, að fyrir 50 árum var kaupmáttur hverrar krónu nokkrum tugum sinnum meiri en í dag, er þetta samt óhemjumikill munur. Hjól tímans hefur haldið áfram að snúast og heimurinn hefur fengið nýtt yfirbragð á flestum sviðum á þessum tíma. Tvær heimsstyrjaldir hafa geisað, og áhrifa þeirra hefur gætt um gervallan heim, einnig hér á Íslandi. Nýjar kynslóðir hafa tekið við af hinum eldri, og ný viðhorf hafa myndazt hvert af öðru. Fjárlög hafa hækkað ár frá ári, ekki bara vegna þess, að krónurnar hafa minnkað, heldur einnig og miklu fremur vegna hins, að þjóðin hefur þurft á margfalt meira fé að halda, eftir því sem tímar hafa liðið, þegar ríkisbúskapurinn hefur vaxið og þanizt út. Við höfum veitt okkur þann munað að byggja brýr og vegi, hafnir og skóla, sjúkrahús og margvísleg önnur mannvirki í almenningsþarfir, og við höfum byggt upp talsvert kostnaðarsamt tryggingakerfi, svo að nokkuð sé nefnt, og þegar ríkisbúskapurinn hefur margfaldazt, hefur framkvæmdavaldið þurft á æ fleira starfsfólki að halda. Þessi þróun hefur haldið áfram, eftir því sem fólkinu hefur fjölgað og efnahagurinn batnað. Hún er eðlileg. Naumast munu fjárlög þó hafa verið samþykkt svo nokkru sinni á Alþingi, að ekki væri þar einhver hópur manna, fleiri eða færri, sem lýst hefur megnri vanþóknun á þessari þróun og barizt hefur gegn henni og talið hana háskalega. Vitanlega eru skynsamleg takmörk fyrir öllum hlutum, og lengi er hægt að deila um það, hve langt sé rétt að ganga í því að láta skattgreiðendur gjalda til sameiginlegra þarfa þjóðarinnar. En mér er nær að halda, að einhverjum yrði stundum að brosa, sem liti yfir þann þátt í Alþingistíðindum, sem um þetta fjallar ár frá ári. Því hef ég minnzt á þetta nú, að enn í dag er þessu á sama veg farið. En þó er þessi gagnrýni að því leyti óviðfelldin nú, að gagnrýnendur - stjórnarandstaðan - láta sér nú nægja að hamast með meiri eða minni stóryrðum út af eyðslu og bruðli ríkisstj., en láta undir höfuð leggjast að benda hreinlega á, hvaða liði fjárlaga eigi að lækka eða fella niður. Það skal að vísu viðurkennt, að það örlar aðeins á því, að lagt sé til, að einstakir minni háttar gjaldaliðir séu færðir niður eða felldir niður, en burt séð frá því, hve skynsamlegar þær tillögur eru, þá eru þær svo smávægilegar, að þær gera hvorki til né frá um heildarstefnuna. Þær nema ekki einum þúsundasta hluta af heildarupphæð fjárlaganna og eru því í æpandi ósamræmi við þann hávaða, sem stjórnarandstaðan stofnar til út af þessum málum, þegar fjárlög eru afgreidd. Og venjulega hafa sömu menn tillögur uppi um ríkisútgjöld, sem nema a.m.k. eins miklu eða jafnvel miklu meira en lækkunartillögur þeirra. Þegar fjárlagafrv. var afgreitt hér á Alþingi á s.l. vetri, kom fram í nál. framsóknarmanna í fjvn. svofelld klausa, með leyfi hæstv. forseta: „Um fjárlagafrumvarpið í heild viljum við hins vegar taka það fram, að Framsfl. er andvígur þeirri eyðslustefnu, sem einkennir það. Framsfl. fylgir þeirri stefnu við afgreiðslu fjárlaga, að álögum sé stillt í hóf og stuðningur ríkisins við uppbyggingu í landinu og við atvinnuvegina sé sem mestur.“ Þessi setning var tekin orðrétt úr nál. Áreiðanlega munu allir hv. þm. og allir flokkar vilja taka undir það, að æskilegast sé, að álögum sé stillt í hóf og stuðningur ríkisins við uppbyggingu og atvinnuvegi sé sem mestur. En því meiri sem þessi stuðningur er, því meiri hljóta álögur á landsfólkið að verða. Það hljómar sem öfugmæli að tala um lækkandi álögur, en vaxandi stuðning við uppbyggingu og atvinnuvegi. En látum það vera. Í hverju var fólgin þessi eyðslustefna,sem einkenndi fjárlagafrv. að dómi þessara framsóknarmanna. Ég las nál., sem er 8 prentaðar blaðsíður, gaumgæfilega og átti að sjálfsögðu von á, að þar væri glögga greinargerð að finna um það, í hverju þessi eyðslustefna væri talin vera fólgin. Ég gerði ráð fyrir, að reynt yrði að gera grein fyrir því, hvernig ætti að lækka frv., sem hljóðaði um ca. 1500 millj. kr., hvernig ætti að lækka það um nokkur hundruð milljónir, sem mér fannst þessir hv. þm, mundu hljóta að reyna að sýna fram á að hægt væri að gera, miðað við þau stóru orð, sem þeir höfðu þar um. En ég varð fyrir algerum vonbrigðum. Þeir lögðu til, að 1500 millj. kr. frv. yrði lækkað um 44 þús. kr. Og ekki er gerð minnsta tilraun til að sýna fram á, hvað mennirnir eiga við með því, sem þeir kalla eyðslustefnu frv. Ég geri ráð fyrir, að einhverjum framsóknarmönnum, sem á mig kunna að hlýða, þyki þetta ótrúlegt, en þetta er í prentuðu þingskjali, nr. 172, sem allir geta haft aðgang að, og hér fer því ekkert á milli mála. Þetta er táknandi dæmi, eitt af mörgum, um það, hvernig málflutningur stjórnarandstöðunnar er innantómt orðagjálfur og staðlausir stafir. Ég skal taka annað lítið dæmi um málflutning stjórnarandstöðunnar á Alþ. Hv. framsóknarþingmaður Þórarinn Þórarinsson, ritstjóri Tímans, sagði í útvarpsumr. fyrir nokkru, þegar rætt var um vantrauststillögu á ríkisstj., orðrétt svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Alþfl. með Sjálfstfl. að bakhjarli fór svo með völd 1959 og fylgdi þeirri stöðvunarstefnu, sem Framsfl. hafði beitt sér fyrir í vinstri stjórninni, með þeim árangri, að afkoma atvinnuveganna var sæmileg 1959 og lífskjör svipuð og áður.“ Þetta sagði hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, og hann harmaði, að þessari stöðvunarstefnu skyldi ekki hafa verið haldið áfram. Öðruvísi þaut í þeim skjá hér áður fyrr. Ég ætla, að hv. þm. reki minni til þess og ýmsa aðra, sem á mig kunna að hlýða, að þessi hv. þm. og flokksmenn hans voru ekki sérlega hrifnir af stefnu ríkisstj. Emils Jónssonar á sínum tíma. Þeir gáfu þessari stefnu nafn og kölluðu hana „landeyðingarstefnu“, ef ég man rétt, og fordæmdu hana af öllum lífs og sálar kröftum. En nú hrekkur allt í einu upp úr hv. þm. Þórarni Þórarinssyni, að þetta hafi raunar verið góð stefna, allt hafi verið í bezta lagi 1959, afkoma atvinnuveganna sæmileg og lífskjör svipuð og næstu ár á undan. Þetta er vitanlega hárrétt. Og þessi hv. þm. vill nú meira að segja eigna Framsfl. þessa stefnu. Þó að nú sé viðurkennt, að þjóðinni hafi farnazt vei 1959, mátti slíkt ekki heyrast nefnt þá í herbúðum stjórnarandstöðunnar. Hvaða Framsóknarþm. hefði dirfzt að halda því fram 1959, að þjóðinni farnaðist vel? Sá maður hefði áreiðanlega verið talinn óalandi og óferjandi í þeim flokki. Þannig var stjórnarandstaðan söm við sig þá, eins og hún er nú. Í þessum umr. í gærkvöld benti hæstv. utanrrh. og fleiri ræðumenn á það, hver afstaða framsóknarmanna var gagnvart alþjóðadómnum í Haag 1951, þegar þeir höfðu stjórnarforustu og buðust til þess að leggja landhelgisdeiluna, sem við áttum þá í við Breta, fyrir þann dóm. Í því sambandi var lesinn upp kafli í forustugrein Tímans frá 20. des. 1951, þar sem því er lýst á skörulegan hátt, hver ávinningur það er fyrir smáþjóð, að slíkur dómstóll er til, þar sem þeir geta leitað réttar síns, og í því sambandi vitnað til úrskurðar dómstólsins í landhelgisdeilu Norðmanna og Breta. Nú láta hv. Framsóknarþm. sig hafa það að strika yfir þessar skoðanir og ummæli í trausti þess, að fyrri afstaða þeirra sé gleymd, þótt ekkert það hafi gerzt síðan, sem gefi snefil af tilefni til slíkra skoðanaskipta, annað en það, að nú eru þeir í stjórnarandstöðu og þykjast þurfa að fylgja kommúnistum í þessu eins og öðru. Ég hef nú nefnt örfá dæmi um framkomu stjórnarandstöðunnar nú um sinn. Mér er nær að halda, að stjórnarandstaða, sem á að hafa mikilvægu hlutverki að gegna í þingræðisskipulaginu, sé á fullkomnum glapstigum, þegar hún tekur upp þann hátt, eins og nú á sér stað, að telja sjálfri sér trú um og reyna að telja þjóðinni trú um, að öll mál að heita má, sem ríkisstj. beiti sér fyrir, stór og smá, séu skaðleg og háskaleg. Í stað þess að haga sér með þessum hætti á stjórnarandstaða að leggja á málin raunhæft mat og viðhafa skynsamlega gagnrýni, þar sem slíkt á við, og auðvitað jafnframt að gera sem gleggsta grein fyrir, hvaða leiðir hún telur réttari. Þessi neikvæða stjórnarandstaða, sem nú er viðhöfð, virðist stöðugt færast í aukana og er nú í algleymingi. Hér getur sennilega enginn tekið í taumana að gagni nema þjóðin sjálf, og það verður hún að gera, því fyrr, því betra. Ég hef hér aðallega rætt um ábyrgðarlausa stjórnarandstöðu hv. Framsóknarþm. sökum þess, að ég hef haft þá skoðun eins og fleiri, að meiri kröfur mætti til þeirra gera um ábyrga afstöðu til þjóðmála heldur en til kommúnista, sem stöðugt hafa sína sérstöðu um skilyrðislausa afstöðu með Sovétríkjunum, eins og þeir jafnan hafa haft, og miða því bæði sína innanlands- og utanríkispólitík frá þeirri sjónarhæð. En þau undur hafa nú gerzt, að hv. Framsóknarþm. leggja nú ýtrustu stund á að vera við hlið kommúnista í svo að segja hverju einasta máli og láta þeirra áttavita ráða stefnunni. Það fer ekki hjá því, að öll þjóðin veitir því athygli, að bræðralag þessara flokka verður því nánara, sem lengra líður. Sú var þó tíðin, að þeir vönduðu ekki hvor öðrum kveðjurnar. Eitt þeirra mála, sem núverandi stjórnarflokkar hafa beitt sér fyrir á því þingi, sem nú er senn að ljúka störfum, og þegar hefur verið samþykkt sem lög, er frv., sem við Alþýðuflokksmenn í Ed. fluttum um sömu laun kvenna og karla fyrir sömu störf. Þetta er gamalt baráttumál kvenna. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir hefur fyrr í kvöld rætt nokkuð ýtarlega um þetta mál. Mun ég því aðeins fara um það örfáum orðum, einkum út af viðbrögðum stjórnarandstöðunnar við því. Efni frv. hefur áður verið rakið, og mun ég því ekki gera það hér. Árið 1955 var kvennakaup hér á landi 76% af karlakaupi um það bil. Síðan eru liðin 6 ár. Á þeim tíma hefur þetta að vísu þokazt í áttina, en þó aðeins um 2%, þannig að nú er kvennakaup 78% af karlakaupi fyrir sömu vinnu. Samkvæmt hinum nýju lögum á þetta að þokast áfram á næstu sex árum, ekki um 2%, eins og síðustu sex ár, heldur um 22%, upp í 100%. Samningsréttur kvenna er þó í engu skertur til þess að ná fullu jafnrétti á skemmri tíma. Stjórnarandstaðan er hneyksluð á þessu og þykist allt í einu vera búin að fá brennandi áhuga á launajafnréttismálum kvenna, jafnvel framsóknarmenn. Stjórnarandstaðan heimtaði, að skrefið yrði stigið til fulls strax í dag. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson var þar framarlega í flokki. En ekki hefur verið hægt að komast hjá því að minna þennan hv. þm. á það, að hann var félmrh. um 2½ árs skeið 1956–58. Þá hefði verið hinn rétti tími fyrir hann að koma þessu máli í höfn. Hann var sjálfur ráðh. og hafði aðstöðu til að knýja málið fram. Hann getur ekki borið því við, að hann hafi ekki verið minntur á málið, en hann lét sér nægja að skipa nefnd í það, sem síðan er ekki vitað til að neitt hafi heyrzt frá. Þar með taldi hann sig hafa þvegið hendur sínar. Þetta er eitt af mörgum dæmum um viðbrögð stjórnarandstöðunnar gagnvart þýðingarmiklum málum. Þegar þessir menn voru í stjórnaraðstöðu og voru ráðherrar yfir félagsmálum, hreyfðu þeir hvorki hönd né fót. Þegar þeir síðan geta ekki barizt beint gegn málinu, þá koma þeir með yfirboð til þess að reyna að eyða því. Nú kynni einhver að spyrja um það, hvers vegna ríkisstj. Emils Jónssonar hafi ekki beitt sér fyrir þessu máli og komið því í höfn. Því er til að svara, að sú stjórn var minnihlutastjórn og hafði ekki bolmagn til að koma slíku máli fram, hún hafði takmörkuð verkefni, svo sem alkunnugt er. Baráttan við verðþenslu og dýrtíð hefur um langa hríð verið meginviðfangsefni hverrar ríkisstjórnar. Ýmsar leiðir hafa verið reyndar, en boginn hefur jafnan brostið að lokum. Við erum örlítil þjóð í tiltölulega stóru og erfiðu landi, og það hefur komið áþreifanlega í ljós, hversu erfitt og vandasamt það er að halda efnahagskerfi okkar í réttu horfi. Það hefur færzt meir og meir úr skorðum allt frá heimsstyrjaldarlokum, þótt meiri velmegun hafi verið í landinu en nokkru sinni fyrr. Reynt var að stinga alvarlega við fótum 1959, þegar verðbólguflóðaldan var í þann veginn að steypa þjóðinni fram af brúninni, og eftir að núv. ríkisstj. var mynduð síðla árs 1959, var til þess stofnað að skera til fulls fyrir meinsemdina. Þetta var erfiður uppskurður og engan veginn sársaukalaus, og ýmis óviðráðanleg atvik hafa valdið því, að síðar grær en ella hefði orðið, svo sem verðfall ýmissa útflutningsafurða og stórfelldur aflabrestur togaraflotans. Þó sér þess nú þegar stað, að verulegur árangur hefur náðst. En betur má, ef duga skal. Treysta verður grundvöllinn betur fyrir aukna framleiðslu og vaxandi athafnalíf. Það er frumskilyrði þess, að velmegun þjóðarinnar geti aukizt, og það er æðsta skylda hverrar ríkisstj. að vinna að því eftir fyllstu getu, að svo megi verða. Núv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar munu einbeita sér að þessu verkefni svo lengi sem þeim gefst tóm til: Stjórnarandstaðan hefur þá skyldu að gagnrýna það, sem hún telur miður fara, og benda á þær leiðir, sem hún telur skynsamlegri, ef einhverjar eru. En hún hefur engan siðferðilegan rétt til þess að eyðileggja af ráðnum hug það, sem hverjum sjáandi manni liggur í augum uppi að til heilla horfir, eða torvelda, að velferð fólksins í landinu geti aukizt. Þjóðin mun veita þeirri stjórnarandstöðu, sem slíkt gerir, maklega ráðningu. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Að undanförnu hafa átt sér stað í Bandaríkjunum og Bretlandi býsna fróðlegar umr. um efnahagsmál. Sérstaklega hafa þessar umr. í Bandaríkjunum verið athyglisverðar. Þar hefur ný stjórn tekið við af stjórn Eisenhowers, og hefur hún talið sér nauðsynlegt að breyta um stefnu í efnahagsmálum í ýmsum grundvallaratriðum. Í umr. þessum leggja efnahagssérfræðingarnir megináherzlu á það, að rétt efnahagsmálastefna verði að tryggja aukna og sívaxandi þjóðarframleiðslu. Sú efnahagsstefna, sem leiðir til stöðvunar eða samdráttar þjóðarframleiðslunnar, er röng í grundvallaratriðum að þeirra dómi. Allir virðast efnahagssérfræðingar Kennedys vera á einu máli um það, að meginástæða núv. kreppuástands í Bandaríkjunum sé samdráttarstefna Eisenhower-stjórnarinnar. Það, sem olli mestu um samdráttinn, var að þeirra dómi of þröng útlánapólitík, of háir vextir, einkum hjá framleiðslunni, of lítill kaupmáttur lægstu launa í landinu. Þessir dómar um efnahagsstefnu Eisenhowerstjórnarinnar eru á margan hátt athyglisverðir fyrir okkur. Það fer ekkert á milli mála, að samdráttarstefnan hér, hin svonefnda viðreisn, er skilgetið afkvæmi hinnar amerísku samdráttarstefnu Eisenhowers. Hér var sömu ráðum beitt eins og þar í ýmsum grundvallaratriðum. Hér var ákveðin þröng útlánapólitík, vextir voru stórhækkaðir, alveg sérstaklega á framleiðslunni, og kaupmáttur launa var keyrður niður. Afleiðingarnar hafa ekki heldur látið á sér standa hér í okkar landi. Þjóðarframleiðslan hefur minnkað á fyrsta ári samdráttarstefnunnar, og hefur slíkt ekki komið fyrir um margra ára skeið. Uppbygging framleiðslufyrirtækja hefur stöðvazt, atvinnuvegirnir stynja undan taprekstri, sem beint hefur leitt af viðreisnarstefnunni, og kaupmáttur launa hefur stórlega rýrnað, sem aftur hefur leitt af sér vaxandi samdrátt í innlendri framleiðslu. Í Bandaríkjunum hefur dauðadómur verið kveðinn upp yfir samdráttarstefnu Eisenhowers, en hér er staðreyndum neitað og höfðinu lamið við steininn. Hér stritast ríkisstj. enn við að mæla samdráttarstefnunni bót, þó að hverju barni megi vera ljóst, út í hvílíkt öngþveiti hún leiðir, ef ekki verður breytt um stefnu. Þegar innflutningur á vörum til landsins stórminnkar, íslenzk flutningaskip koma ýmist tóm erlendis frá eða aðeins með slatta af vörum, þegar innflutningurinn í janúar s.l. féll nærri að segja um helming frá því, sem var í janúar 1960, þá segir ríkisstj. ósköp róleg og ánægð, að nú sé ástandið að lagast og viðreisnin að byrja, að verka. Þegar íbúðabyggingar stöðvast að mestu vegna dýrtíðar og peningaleysis almennings, þá sér ríkisstj. aðeins dýrðina í verzlunarfrelsinu, sem býður upp á birgðir af byggingarefni, sem enginn getur keypt. Þegar eini teljandi útflutningsiðnaður landsmanna, fiskiðnaðurinn, dregst verulega saman, þegar framleiðsla á frosnum fiski, minnkar í fyrsta skipti í mörg ár, en útflutningur á óunnum ísuðum fiski eykst hins vegar, þá segir ríkisstj., að það sé greinilega um ýmis batamerki að ræða í atvinnulífinu. Og þegar atvinnureksturinn kvartar undan taprekstri, sem afleiðingu af vaxtaokri, sívaxandi dýrtíð og því að tapa beztu útflutningsmörkuðunum, þá er ráðið að breyta rekstrartöpunum í löng lán. En er ekki um einhver batamerki að ræða í peningamálunum? kunna menn að spyrja, með sérstöku tilliti til þess, sem Vilhjálmur Þór, aðalbankastjóri Seðlabankans, sagði í útvarpsþætti um þau mál fyrir stuttu. Við skulum athuga það í örstuttu máli. Samkvæmt upplýsingum seðlabankastjórans jukust spariinnlög s.l. ár um 324 millj. kr., samanborið við 313 millj. kr. árið 1959. Aukningin er 11 millj. kr. En sé það haft í huga, að árið 1960 voru vextir 50–70% hærri en árið áður og spariinnlög hækkuðu það ár um 80–90 millj. kr. aðeins vegna hærri vaxta, þá er ljóst, að raunverulegur sparnaður hefur orðið minni s.l. ár en árið 1959. Í þessum efnum er því alls ekki um batamerki að ræða. Útlánaaukning varð minni s.l. ár en árið áður, sagði aðalbankastjórinn. Árið 1959 var um útstreymi að ræða úr Seðlabankanum, en árið 1960 var um innstreymi á fé í bankann að ræða. Hvað segja nú þessar upplýsingar í raun og sannleika um ástandið í peningamálunum? Jú, það, sem gerðist árið 1960, var þetta: Það ár var öll framleiðsla ársins flutt út og þó meira til eða sem nam 207 millj. kr. af eldri birgðum. Í árslok voru því birgðir af útflutningsvörum minni í landinu en nokkru sinni áður. Afleiðingin varð auðvitað sú, að lán Seðlabankans út á afurðir minnkuðu. Féð kom inn í bankann fyrir útfluttar afurðir umfram nýjar birgðir. Það var innstreymi í bankann í stað útstreymis áður, en þá jukust einmitt afurðabirgðirnar. Batamerkin koma því fram í því, að framleiðslan minnkaði, að minna var til að lána út á. Þessi ábati hefur haldið áfram. Í janúar og febrúar lá mestöll útflutningsframleiðslan niðri vegna verkfalla og verkbanna, sem beint leiddi af samdráttarstefnu ríkisstj. Seðlabankinn og ríkisstj. hafa ekki þurft að hafa áhyggjur af miklum afurðalánum þennan tíma og þessi viðreisnarbati í peningamálunum hefur því haldið áfram. Nei, það er sannarlega ekkert batamerki í peningamálum þjóðarinnar, þó að lán út á útflutningsframleiðslu minnki vegna minnkandi framleiðslu. Sannleikurinn er líka sá, að um engan raunverulegan bata getur verið að ræða í efnahagsmálum þjóðarinnar, nema þjóðarframleiðslan aukist, í þeim efnum gildir hið sama um efnahagsmál okkar og allra annarra þjóða. Aukin þjóðarframleiðsla var hér ekki s.l. ár, heldur þvert á móti. Hv. þm. Birgir Kjaran gerði í ræðu sinni fyrr í kvöld nokkurn samanburð á rekstri ársins 1958 og rekstri ársins 1960. Árið 1958 var hið síðara stjórnarár vinstri stjórnarinnar, en árið 1960 var stjórnarár viðreisnarstjórnarinnar. Ég skal minna á örfá atriði í samanburði á afkomu þessara tveggja ára. Árið 1958 jókst framleiðsla útfluttra sjávarafurða okkar um 20.8%. Árið 1960 minnkaði þessi framleiðsla um 10%. Árið 1958 var afkoma atvinnuveganna hagstæð. Á því ári sýndu reikningar togaraflotans í landinu, að meiri hluti togaranna var rekinn með verulegum hagnaði, og á vetrarvertíðinni voru bátarnir reknir með verulegum hagnaði. Nú er hins vegar um stórfelld töp á öllum þáttum sjávarútvegsframleiðslunnar að ræða. Árið 1958 náðist fullkominn greiðslujöfnuður við útlönd, þegar tillit er tekið til birgðaaukningar á því ári, en árið 1960 var raunverulega um 600–700 millj. kr. greiðsluhalla að ræða í viðskiptunum við útlönd. Árið 1958 var um verulegan greiðsluafgang að ræða hjá ríkissjóði. En á árinu 1960 er um mjög knappan rekstur hjá ríkissjóði að ræða þrátt fyrir gífurlega háar auknar tekjur til ríkissjóðs. Árið 1958 var kaupgjald hækkað fyrst með lögum og síðan með frjálsum samningum. En árið 1960 hefur kaupið farið jafnt og þétt lækkandi alla mánuði ársins með hækkandi verðlagi, en raunverulega föstu kaupgjaldi. Þannig er nú samanburðurinn milli þessara tveggja ára. Þjóðarframleiðslan minnkaði á árinu 1960. Það er út af fyrir sig alvarlegt mál. En það, sem er enn ískyggilegra en sú staðreynd um minnkaða þjóðarframleiðslu á árinu 1960, er þó, að nú má öllum vera ljóst, að á yfirstandandi ári bendir allt til þess, að þjóðarframleiðslan fari enn stórum minnkandi. Tveir fyrstu mánuðir þessa árs fóru að mestu forgörðum hvað útflutningsframleiðsluna snertir. Orsakir þess voru óumdeilanlega árekstrar, sem leiddi af viðreisnarstefnu ríkisstj. Það er dýr stjórnarstefna, sem stöðvar mestalla útgerð landsmanna í tvo mánuði á vetrarvertíðinni. Og nú þessa dagana vofir beinlínis yfir sú hætta, að mikill hluti bátaflotans og togaraflotans verði stöðvaður vegna fjárhagsþrenginga. Vátryggingarfélögin hafa tilkynnt, að þau muni ganga að bátunum eða lýsa þá úr tryggingu vegna vanskila nú eftir nokkra daga. Og lífeyrissjóður togarasjómanna mun stöðva togarana, fáist ekki greiðslur á gjöldum til hans frá togaraflotanum. Og frystihúsin, t.d. í Vestmannaeyjum, stöðvast, fái þau ekki aukin lán fram yfir settar reglur ríkisstj. Þannig er nú allt í öngþveiti. Ríkisstj. verður að gera nýjar aðstoðarráðstafanir, ef á að halda framleiðslutækjum landsmanna úti á þessari vertíð. Þannig stenzt í rauninni ekkert viðreisnarófögnuðinn. Fiskaflinn nú í marzlok er aðeins brot af því, sem hann er venjulega um þetta leyti. Kunnugustu menn búast við, að framleiðsla á hraðfrystum fiski verði varla meira en 60–70% af venjulegri ársframleiðslu. Fari svo sem allt bendir til, að togaraflotinn veiði að mestu leyti fyrir erlendan ísfiskmarkað og stærri vélbátar tækju einnig upp siglingar til Bretlands á komandi hausti, verður að telja líklegt, að svona fari. Slíkt mundi auðvitað leiða til stórminnkandi gjaldeyristekna og atvinnuleysis í fiskiðnaðinum. Þá virðist allt benda til þess, að vinnudeilur séu fram undan, þar sem ríkisstj. gerir enn ekkert til þess að mæta sanngjörnum kröfum verkamanna um kjarabætur. En kjarabætur er ekki hægt að veita, segir ríkisstj., fyrst atvinnuvegirnir tapa yfirleitt. Þetta svar ber þess ljóst vitni, að ríkisstj. skilur ekki einföldustu atriði þess vanda, sem nú er við að glíma í atvinnumálum þjóðarinnar. Vandi atvinnulífsins er sá sami og vandi almennings almennt. Það er viðreisnarstefnan, sem er orsök erfiðleika beggja. Það er vaxtaokur viðreisnarinnar, sem þjarmar að atvinnuvegunum. Það eru söluskattar og aðrar viðreisnarráðstafanir, sem hækka verðlagið í landinu. Það er samdráttarstefnan, sem torveldar framkvæmdir, dregur úr atvinnu og minnkar heildartekjur þjóðarinnar, jafnt atvinnurekstrarins sem launþega, sem bölvuninni veldur. Það er strax orðið nokkuð breytt hljóð í þeim ríkisstjórnarmönnum og fylgiliði ríkisstj. í sambandi við málflutninginn í landhelgismálinu. Allt geipið um stórsigur er að hverfa úr ræðum þeirra ríkisstjórnarmanna. Bjarni Benediktsson dómsmrh. lagði áherzlu á það í umr. í gærkvöld, að landhelgismálið hafi verið viðkvæmt deilumál, sem nauðsynlegt hafi verið að leysa. Guðmundur Í. Guðmundsson utanrrh. lét orð liggja að því, að útfærslan 1958 hafi verið gerð af Alþb. hálfu til þess að reka fleyg á milli Íslendinga og vestrænna lýðræðisþjóða. Það er rétt að víkja örfáum orðum að þessum málflutningi. Hvernig var raunverulega hið viðkvæma deilumál, sem Bjarni Benediktsson talar um að nauðsynlegt hafi verið að leysa? Frá sjónarmiði hins almenna Íslendings stóð landhelgismálið þannig: Við höfðum haft 12 mílna fiskveiðilandhelgi í 2½ ár. Í rúmt ár höfðu Bretar reynt veiðar undir herskipavernd innan markanna, en þó algerlega án árangurs. Afleiðingarnar af þessum tilraunum Breta urðu þær, að fiskimiðin við Ísland voru á þessu tímabili raunverulega betur friðuð en nokkurn tíma áður, nema þá að stríðsárunum einum undanskildum. Enginn sjómaður og enginn útgerðarmaður í landinu hafði beðið ríkisstj. að breyta þessu ástandi á fiskimiðunum og semja við Breta, en þúsundir landsmanna höfðu skorað á stjórnina að ljá ekki máls á neinni tilslökun, og stjórnin hafði marglofað þjóðinni því. Þannig stóð málið í augum þjóðarinnar. En hvað er dómsmrh. þá að tala um viðkvæmt deilumál, sem orðið hafi að leysa? Jú, vandi hans var þrýstingurinn frá NATO-herrunum. Það voru þeir, sem kröfðust samninga af honum og fríðinda fyrir Breta í íslenzkri landhelgi. Fleygur sá, sem utanrrh. talaði um að við Alþýðubandalagsmenn hefðum rekið á milli íslands og annarra NATO-landa, var einvörðungu fólginn í því að standa við gefin loforð allra stjórnmálaflokka á Íslandi um að stækka fiskveiðilandhelgina í 12 mílur. Kommúnistar reyna að níða niður alþjóðadómstólinn, segja stjórnarsinnar, og þeir halda því jafnvel fram, að stækkun landhelginnar 1958 í 12 mílur hafi verið á móti alþjóðalögum. Hér er farið rangt með staðreyndir. Það hefur verið afdráttarlaus túlkun okkar Alþýðubandalagsmanna, eins og reyndar allra Íslendinga, að engin ákvæði væru til í alþjóðalögum, sem banni 12 mílna landhelgi. Hitt hefur legið ljóst fyrir öllum, að engin skýr ákvæði eru til í alþjóðalögum um víðáttu landhelgi. Þannig lýsti þjóðréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna yfir því þann 4. júlí 1956, að hún teldi, að fastar reglur væru ekki til um viðáttu landhelgi, en hún teldi þó, að alþjóðalög heimiluðu ekki stækkun landhelgi út fyrir 12 mílur. Einmitt vegna þessa hafa tvær alþjóðaráðstefnur verið haldnar til þess að reyna að ná samkomulagi um lagareglur í þessum efnum, svo að alþjóðadómstóllinn hefði eftir einhverju að dæma í slíkum málum. Þetta eru staðreyndir málsins. Samningur, sem bindur okkur þeirri skyldu að láta alþjóðadómstólinn skera úr um frekari stækkun fiskveiðilandhelginnar við Ísland, jafngildir því raunverulega að stöðva alla frekari útfærslu, eins og nú er högum háttað varðandi alþjóðareglur í þessum efnum. Þetta hafa Bjarni Benediktsson og Guðmundur Í. Guðmundsson vitað fullvel og öll íslenzka ríkisstj. Þetta vissu þeir á sama hátt og fiskimálaráðherra Bretlands, mr. Soames, sem nýlega undirstrikaði einmitt þessa staðreynd í bréfi varðandi landhelgissamninginn, sem hann skrifaði togaramönnum í Hull. Þetta er aðalatriði samkomulagsins, sagði brezki ráðherrann. Þetta atriði er óuppsegjanlegt og veitir því Bretum fulla tryggingu fyrir því, að um frekari útfærslu við Ísland verði ekki að ræða a.m.k. næstu 20 árin. Brezki ráðherrann lét þess getið, að Bretar hefðu getað fengið meiri fríðindi til veiða innan landhelginnar við Ísland, en einmitt þessi trygging var aðalatriði, sagði hann, og því var höfuðáherzlan lögð á hana. Við Alþýðubandalagsmenn höfum enga sérstaka andúð á alþjóðadómstólnum. Ekkert er við það að athuga að beina til hans utanríkismálum, sem alþjóðalög eru ákveðin um. En alþjóðadómstóllinn hefur aldrei kveðið upp dóm um víðáttu landhelginnar, og engri þjóð hefur til hugar komið, að til hans væri hægt að sækja formlega viðurkenningu á 12 mílna landhelgi eða þar yfir, eins og málin standa í þessum efnum. Nú hefur það gerzt í landhelgismáli okkar, að 150 brezkir togarar eru þegar komnir á bátamið okkar, að fiskibátar okkar, t.d. á Austfjörðum, hafa beinlínis orðið að flýja sín eigin fiskimið undan ágangi brezkra togara, að íslenzkir bátar eru farnir að tapa veiðarfærum sínum í erlenda togara, að brezku togararnir stanza ekki einu sinni við 6 mílna mörkin, heldur fara inn fyrir þau, og einn slíkur togari hefur þegar verið tekinn og sektaður. Þetta er aðeins byrjunin. Ekki efast ég mikið um, að við eigum eftir að hafa stórfellt tjón í veiði og á veiðarfærum vegna þessa ráðslags. Góðir Íslendingar. Efnahagsstefna ríkisstj. hefur gersamlega brugðizt. Eins og nú horfir, er haldið beint út í öngþveitið. Samdráttarstefnan hefur bitnað hart á öllum launþegum. Þeir geta ekki lengur búið við hina harkalegu kjaraskerðingu, og því má telja víst, að til árekstra dragi. En viðreisnarstefnan er ekki aðeins hættuleg launþegum landsins, hún ógnar afkomu allra landsmanna, ef ekki verður snúið af braut þessarar hættulegu stefnu. Bændur og verkamenn eiga hér sömu hagsmuna að gæta. Þeir hafa að vísu fyrst og sárast fundið fyrir afleiðingum kjaraskerðingarstefnunnar, en atvinnureksturinn hefur líka fundið sama vandann. Svikin í landhelgismálinu eru í raun og sannleika í beinu sambandi við viðreisnarstefnuna. Viðreisnin er framkvæmd hér að erlendri fyrirskipun og samkvæmt ráðum þeirra, sem andstæðastir voru okkur í landhelgismálinu allan tímann. Sjálfstæð íslenzk efnahagsstefna, sem miðuð er við heildarhagsmuni þjóðarinnar, byggist á aukinni og sívaxandi framleiðslu. Sú stefna er miðuð við trú á atvinnulega uppbyggingu í landinu og það að nýta auðlindir landsins. Dýrmætustu auðlindir okkar eru fiskimiðin í kringum landið. Það er því grundvallaratriði þjóðlegrar framleiðslustefnu að vernda fiskimiðin við landið og tryggja sem bezt einkarétt okkar til þess að nytja þau. Við verðum að vinna landhelgisrétt okkar aftur. Samningurinn við Breta þarf að sendast þeim til baka sem ógilt plagg. En til þess að þetta megi takast, þarf þjóðin að losna við núv. ríkisstjórn og óheillastefnu hennar, bæði í innan- og utanlandsmálum. Að því marki þarf að keppa, og því marki þarf að ná sem allra fyrst. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þótt menn hafi ekki í ræðum stjórnarandstæðinga í gærkvöld eða í kvöld fengið miklar upplýsingar um það, hvernig bræðraband stjórnarandstöðunnar ætli að leysa vandamál þjóðarinnar, þá var ýmislegt skemmtilegt í ræðum þeirra. Því var lýst á skáldlegan hátt, hvernig birt hefði yfir þjóðinni, þegar Framsfl. kom til sögunnar. Ræðumani láðist raunar að nefna ummæli fyrrverandi forsrh. Steingríms Steinþórssonar, um það, að árin 1950–54 hefðu verið mesti framfaratími í sögu þjóðarinnar og um sama leyti kvartaði Tíminn yfir því, að undafarinn áratug hefði Sjálfstfl. haft öll lyklavöld um afgreiðslu mála. Hv. 6. þm. Sunnl., Karli Guðjónssyni, sem átaldi mjög, að Rússlandsviðskiptum væri ekki sinnt sem skyldi, skal bent á að ganga inn með Suðurlandsbraut og skoða rússnesku bílana, sem er ekki hægt að selja þrátt fyrir margvísleg fríðindi. Þá væri fróðlegt að heyra skýringar hv. þm. Sigurvins Einarssonar, hvernig á að lækka skatta meira en niður í ekki neitt. Það verður að hryggja þennan sama hv. þm. með því, að stjórnarandstaðan hefur ekki haft minnstu áhrif á ákvörðunina um vaxtalækkun. Loks ætti þm. að hlífa Ungmennasambandi Þingeyinga við því að minna á hina furðulegu samþykkt þess. Fæðingarstyrkir frá Bandaríkjunum eru óneitanlega æskilegri en styrkir til að koma í veg fyrir, að hugsjónarmál sjái dagsins ljós, svo sem varð um framlagið úr öryggissjóði Bandaríkjanna á dögum vinstri stjórnarinnar sem varð til þess, að vinstri stjórnin gleymdi að láta herinn fara. Skemmtilegast var þó að heyra um hina nýju stuðningsmenn stjórnarandstöðunnar, Eirík sáluga rauða og Christopher Soames hinn brezka, og loks sú kátlega fullyrðing, að Kennedy Bandaríkjaforseti sé á línu íslenzku stjórnarandstöðunnar. Það er næsta kaldhæðnislegt, hversu stjórnarandstæðingar fagna hverju orði frá Bretum, sem er andstætt íslenzkum hagsmunum. Christopher Soames á áreiðanlega lengi eftir að verða óskabarn Tímans og Þjóðviljans. En auðvitað sér hver heilvita maður, að hann veit engu betur en við hér á Alþingi, hvernig alþjóðadómstóllinn muni úrskurða ágreiningsmál um landhelgi á komandi árum. Við vitum það eitt, að alþjóðadómstóllinn hefur beinlínis rutt brautina fyrir okkur Íslendinga í þessu lífshagsmunamáli okkar, og þótt stjórnarandstæðingar nú leggi sérstaka rækt við að gera lítið úr rétti okkar, þá er sem betur fer ekki ástæða til að halda, að þær fullyrðingar hafi áhrif á alþjóðadómstólinn, sem smáþjóðirnar öðrum fremur hljóta að setja traust sitt á. Þau orð, sem heyrðust hér í gærkvöld, að það væri heimsmet í réttindaafsali að leggja deilumál fyrir alþjóðadóm, eru ekki sæmandi á þingi smáþjóðar; sem á alla tilveru sína undir því, að rétturinn, en ekki valdið, ráði í heiminum. Stjórnarandstaða í lýðfrjálsum ríkjum gegnir ekki síður mikilvægu hlutverki en stjórnarliðið. Hennar hlutverk er að veita ríkisstj. aðhald og halda uppi raunsærri og hófsamlegri gagnrýni á það, sem stjórnarandstaðan telur miður fara. Það skal játað, að allir íslenzkir stjórnmálaflokkar hafa í stjórnarandstöðu meira og minna brotið gegn skyldum sínum í þessu efni. En ég efast mjög um, - að stjórnarandstaðan hafi nokkru sinni verið jafnhóflaus og niðurrifskennd í gagnrýni sinni og núv. stjórnarandstöðuflokkar eða öllu heldur flokkur, því að svo er stjórnarandstaðan einhuga, að þar er naumast lengur hægt að tala um tvo flokka. Mig langar nú, hlustendur góðir, til, að við rifjum upp helztu ákæruatriði stjórnarandstöðunnar á núv. ríkisstj. og stjórnarflokka, eins og þau hafa birzt í ræðum talsmanna bræðraflokkanna, Framsóknar og Alþýðubandalags, í útvarpsumræðum og málgögnum flokka þessara. Sem inngang að þeim reiðilestri fer vel á að minna á þær röksemdir Framsfl. gegn kjördæmabreytingunni síðustu að með henni væri vísvitandi að því stefnt að leggja hinar strjálbýlu byggðir landsins í auðn, og jafnvel gengið svo langt í einu málgagni Framsfl. að fullyrða, að tungu og þjóðerni verði stefnt í voða og líklegt að grasið hætti að gróa, ef sú breyting næði fram að ganga. Því er nú blákalt haldið fram, að ríkisstj. og stuðningslið hennar stefni markvisst að því að innleiða örbirgð og atvinnuleysi á Íslandi. Skipulega sé að því unnið að draga úr framkvæmdum og hindra uppbyggingu. Framsóknarmenn hafa af sínu alkunna hyggjuviti fundið upp orðið samdráttarstefna, sem í gærkvöld og í kvöld var orðið breytt í „lömunarstefna“, og við höfum heyrt í öllum þeirra ræðum í þessum tímaræðum, hvernig þeir hafa keppzt um að mála á vegginn sem hrikalegastar myndir af því, hvernig þessi voðalega samdráttarstefna muni smám saman leggja byggðir landsins í rúst og eyðileggja þá undraverðu uppbyggingu, sem vinstri stjórnin hafi unnið að. Láist þá að geta þess, að meira var keypt af framleiðslutækjum á s.l. ári en nokkru sinni áður á einu ári, og er þar hæsta upphæðin skip og flugvélar 600 millj. kr. Þeir segja, að kjör launþega sé lögð sérstök rækt við að rýra og jafnframt sé verið að koma öllum atvinnuvegum landsmanna á kaldan klaka. Kjarnorðasta lýsing á stefnu ríkisstj. og afleiðingum hennar er að finna í einu nál. 1. þm. Norðurl. e., Karls Kristjánssonar. Þar segir: „Sjávarútvegurinn er á heljarþröm. Landbúnaðurinn keyrður í kreppu. Iðnrekstur í voða. Verzlunin dregst saman. Fjárfestingarframkvæmdir að detta niður. Hið almenna framtak fellt í fjötra. Atvinnuleysi að hefjast. Kaupmáttur launa stórlega skertur.“ Ekki þótti þó þessum virðulega þingmanni þessi kjarnyrta lýsing nægilega stórfengleg, því að hann sagði, að ástandið minnti á móðuharðindin, þá skelfilegustu óáran, sem yfir íslenzku þjóðina hefur gengið frá upphafi vega Síðustu einkunnirnar, sem stjórnarandstaðan hefur svo gefið ríkisstj., eru landráð og þjóðsvik í sambandi við landhelgissamninginn við Breta. Í því máli er þáttur Framsfl. ömurlegur. Ég veit ekki, hvort framsóknarmenn hafa nú lifað sig svo inn í baráttuaðferðir samherja sinna í Alþb., að þeir telji það líklegustu aðferðina til að sannfæra fólk um sinn málstað að lýsa stjórnarliðinu og verkum þess með svo öfgafullum fordæmingum, að jafnvel Þjóðviljinn verði algerlega undir í stóryrðanotkun. Hitt er ég sannfærður um, að margir eru þeir í röðum óbreyttra liðsmanna Framsóknar og einnig Alþb. um byggðir landsins, sem lítt geðjast að slíkum málflutningi. Menn geta gagnrýnt núv. ríkisstj. og stefnu hennar, en að halda því fram, að ríkisstj. og þinglið hennar séu einhuga um að reyna að gera þjóðinni þann miska, er þeim sé auðið, er fullyrðing, sem ekki sæmir að bera á borð fyrir upplýsta og menntaða þjóð. Framsfl. rauf stjórnarsamvinnu við Sjálfstfl. 1956 með þeirri röksemd, að taka yrði upp nýja stefnu í efnahagsmálum og gera róttækar ráðstafanir til viðreisnar efnahagskerfinu, sem væri ekki auðið að gera nema með stuðningi verkalýðsflokkanna. Vinstri stjórnin var mynduð með sterkum þingmeirihluta. Hennar stóra tækifæri var um áramótin 1956–57. Allir væntu þess, að nú yrði hin mikla stefnubreyting. En áræði brast, og samheldnina vantaði. Samkomulag varð um það eitt að stefna inn á verðbólgubrautina með enn meiri hraða en áður. Alvarleg vinnudeila hófst. Aftur brast bæði kjark og samheldni. Sú deila var að tilhlutan ríkisstj. sjálfrar leyst á þann veg, að ógerlegt mátti teljast að stöðva aðrar kauphækkanir. Allt frá byrjun kepptust ráðherrar vinstri stjórnarinnar við að smíða naglana í eigin líkkistu, en fólkið, sem hafði treyst glæstum loforðum fyrir kosningar, fylltist gremju og vonleysi. Ekki er að efa, að þeir, sem að vinstri stjórninni stóðu, hafi viljað vinna þjóð sinni gagn. En þeim láðist í upphafi að koma sér saman um það, sem hafði æðimikla þýðingu, stjórnarstefnuna. Samkomulag var gert um það eitt að mynda stjórn, draga með öllum ráðum sem mest úr áhrifum sjálfstæðismanna og láta að öðru leyti hverjum degi nægja sína þjáningu. Auðvitað gerði vinstri stjórnin ýmislegt þjóðinni til hagsbóta, en í meginefnum varð starf hennar eða starfsleysi samfelld raunasaga og endalokin í samræmi við það. Því er að vísu haldið fram af framsóknarmönnum, að enda þótt Hermann Jónasson hafi lýst því yfir, að ný verðbólguskriða væri skollin yfir þjóðina, þegar hann baðst lausnar, hafi raunverulega efnahagsástand þjóðarinnar aldrei verið betra. Vinstri stjórnin fær þá væntanlega í sögunni þau eftirmæli, sem sennilega engin önnur stjórn í veröldinni hefur fengið, að velmegun hafi orðið henni að bana. Það er tilgangslaust fyrir framsóknarmenn og Alþýðubandalagsmenn að neita því, að vinstri stjórnin gafst upp við að leysa þann vanda, sem hún fyrst og fremst var stofnuð til að leysa. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga, þegar þessir sömu menn þykjast þess umkomnir að finna verkum núv. stjórnar allt til foráttu. Það hefði verið æðimiklu auðveldara og sársaukaminna að framkvæma viðreisnaraðgerðirnar 1956 en 1959 og 1960. Sú staðreynd liggur í augum uppi. Núv. ríkisstj. féll ekki í þá sömu gröf og vinstri stjórnin að semja um það eitt að setjast í ráðherrastóla. Fyrir fram var stefnan mörkuð, og að framkvæmd hennar hefur verið unnið af meiri festu og sanngirni en áður hefur þekkzt hér á landi um samstjórnir. Við vissum það öll í stjórnarliðinu, að með hinni nýju efnahagsmálastefnu var verið að stíga örlagaríkt spor, sem fyrst um sinn var ekki líklegt til að valda ánægju hjá neinum, og því ylti allt á skilningi þjóðarinnar um það, hversu til tækist. Við höfðum ekki trú á, að auðið væri að stökkva yfir dýrtíðargjána í tveimur stökkum, heldur yrði það að gerast í einu stóru stökki. En til þess þurfti mikla einbeitni og kjark, og ábyrgðarlaus stjórnarandstaða gat sundrað svo kröftunum, að þjóðinni tækist ekki að ná öruggri fótfestu á hinum bakkanum. Það var í upphafi og er enn í dag sannfæring okkar í stjórnarliðinu, að við höfum valið rétta stefnu og engin önnur stefna hafi verið fær til efnahagslegrar viðreisnar. Og þeim fjölgar nú óðum, sem viðurkenna það, að enda þótt skurðaðgerðin hafi verið sársaukafull, hafi hún verið óumflýjanleg til að ná fullum bata. Sístækkandi skammtar deyfilyfja gátu aldrei læknað hina alvarlegu meinsemd í efnahagskerfinu. Uppgjafaliðið úr Framsókn og Alþýðubandalaginu hefur hins vegar af enn meiri kostgæfni og samheldni unnið að því að hindra viðreisnarstarf núv. stjórnar en það vann að lausn vandamálanna, meðan það hélt um stjórnvölinn. Hvarvetna þar, sem vart varð við óánægjuglóð, hafa foringjar stjórnarandstöðunnar blásið að kolunum með öllum kröftum, og af svo miklu kappi hefur verið unnið við að kynda óánægjueldana, að láðst hefur að gæta nægrar forsjár í þessu nytjastarfi. Þannig var samtímis á Alþýðusambandsfundi og fundi í L.Í.Ú. af hálfu tveggja foringja Alþýðubandalagsins haldið uppi árásum á ríkisstj., á öðrum staðnum fyrir það að búa svo hraklega að útgerðinni, að hún hefði engan starfsgrundvöll, og á hinum staðnum fyrir að arðræna verkalýðinn í þágu atvinnurekenda og ætla jafnvel að dirfast að veita útgerðinni stórfellda fjárhagsaðstoð. Samtímis og aðalblað Framsfl. birtir grein eftir sérfræðing flokksins í verðlagsmálum um, að ekki sé hægt að starfrækja verzlun vegna of lítillar álagningar, og haldið er fram, að sjávarútvegur og iðnaður sé fyrir tilverknað ríkisstj. í kreppuástandi, þá segir aðalritstjóri þessa sama blaðs í útvarpsumræðum fyrir nokkrum kvöldum, að aldrei hafi stóratvinnurekstur rakað að sér eins miklum gróða og í tíð núv. ríkisstj. Og það er furðulegt, þegar vandaðir menn, eins og 3. þm. Norðurl. e., Gísli Guðmundsson, afflytja svo staðreyndir eins og hann gerði í útvarpsræðu fyrir nokkrum kvöldum. Þar hélt hann því m.a. fram, að verr væri nú séð fyrir lánamálum landbúnaðarins en áður. Sannleikurinn er sá, að sízt hærri lán eru nú óafgreidd hjá sjóðum Búnaðarbankans en áður, og útlán, bæði úr byggingarsjóði og ræktunarsjóði, urðu á s.l. ári mun hærri en þau hafa hæst verið áður. Hitt er svo annað mál, að afla þarf mikils nýs fjármagns til stofnlána í landbúnaði og koma sjóðum Búnaðarbankans á starfhæfan grundvöll, en þau atriði ættu framsóknarmenn sjálfs sín vegna ekki að reyna að gera að árásarefni á aðra. Vandamál landbúnaðarins eru mörg. En ég efast mjög um það, að áður hafi af meiri ötulleik og með betri árangri verið unnið að málum bændastéttarinnar en af núv. hæstv. landbrh. Jafnóraunhæfar eru ásakanir framsóknarmanna á ríkisstj. fyrir það, að með stefnunni í bankamálum, svo sem með bindingu fjármagns í Seðlabankanum, sé sérstaklega verið að veitast að atvinnuuppbyggingu úti um land og þá auðvitað fyrst og fremst vegið að samvinnufélögum. Hér er ekki um neinn tilflutning fjármagns til Reykjavíkur að ræða til notkunar þar. Féð er eftir sem áður eign viðkomandi stofnana, en bindingin er ætluð til þess, að Seðlabankinn geti án verðbólguverkana veitt aftur rekstrarlán til atvinnuveganna, að sjálfsögðu eftir sömu reglum um allt land, og tryggt aðstöðuna út á við. Hér er einn þáttur efnahagsaðgerðanna, sem er nauðsynlegur, en getur ekki verið vinsæll, og þá er sjálfsagt að blása í glóðir óánægjunnar. Þannig má lengi telja, en til þess vinnst ekki tími hér. Ég skal þó aðeins minnast á fjárframlög til samgöngubóta, sem haldið er fram að núv. ríkisstj. hafi mjög skert. Eru þá notaðar prósentutölur, sem gefa alranga mynd, því að ríkissjóður hefur nú tekið á sig hundraða milljóna útgjöld vegna aukinna trygginga og vegna niðurgreiðslna á vöruverði. Er auðvitað fásinna að halda því fram, að önnur útgjöld ríkissjóðs hefðu átt að hækka til að halda sömu hlutfallstölu og áður. Staðreynd málsins er sú, að fjárveitingar til verklegra framkvæmda hafa hækkað mjög verulega eftir gengisbreytinguna, alveg andstætt því, sem var stefnan undir forustu þáv. fjmrh., Eysteins Jónssonar; bæði við gengisbreytinguna 1950 og þegar yfirfærslugjaldið var lagt á 1958. Þá voru fjárveitingar til verklegra framkvæmda ekkert hækkaðar, og þá var ekki talað um árásir á strjálbýlið. Þannig er allt á sömu bókina lært. Hv. þm. Halldór Sigurðsson kom með mikið talnaflóð hér í gærkvöld, sem því miður gaf mjög villandi mynd af fjármálaþróuninni. Hann hefði í sambandi við fordæmingu sína á hinni stórfelldu hækkun fjárlaga átt að gera grein fyrir þeim útgjöldum ríkissjóðs, sem hefði mátt fella niður að dómi framsóknarmanna. Framsóknarmenn hafa yfirleitt verið á móti öllum sparnaðartillögum núv. ríkisstj. Eina úrræði þeirra til lækkunar er að sameina sendiráðin á Norðurlöndum. Meiri hl. fjvn. lagði einmitt til, að það mál yrði tekið til sérstakrar athugunar. En allan þann tíma, sem framsóknarmenn hafa verið í ríkisstj., hefur þeim aldrei hugkvæmzt þessi sparnaður. Verkamönnum og sjómönnum er sagt, að þeir eigi að fá stórfelldar launahækkanir, en þó er í hinu orðinu sagt, að allur atvinnurekstur sé að stöðvast vegna fjárskorts. Sagt er, að ríkið leggi allt of miklar álögur á þjóðina, og lagt er til að fella niður söluskatt. En samtímis leggja sömu menn til að hækka útgjöld ríkissjóðs og skerða aðra tekjustofna hans, svo að mörgum milljónatugum nemur. Lögð er hin mesta rækt við að sannfæra bændur um, hversu gengislækkunin hafi verið mikil ógæfa fyrir þá, en þó er ómótmælt, að Framsókn átti sjálf þátt í gengislækkun í vinstri stjórninni og vildi þá framkvæma enn meiri gengislækkun. Það er hér sem á fleiri sviðum, að þegar Framsókn gerir einhverja ráðstöfun, þá er hún góð og menn eiga að þakka og vegsama Framsóknarforingjana, en þegar aðrir gera nákvæmlega það sama, þá skulu haldnir mótmælafundir og harðorðar mótmælasamþykktir gerðar. Skyldu menn ekki fara að sjá í gegnum þennan hráskinnaleik? Jú, sú er einmitt reyndin. Stjórnarandstaðan hefur ekki haft erindi sem erfiði. Þjóðin hefur ekki brugðizt vonum okkar, sem að þessum ráðstöfunum höfum staðið. Hún hefur ekki látið gerningaveður samherjanna í forustuliði Framsóknar og Alþb. villa sér sýn. Það hefur ekki reynzt eins auðvelt að blása í óánægjuglóðirnar og stjórnarandstaðan hélt. Þjóðin hefur ekki talið þá menn líklega leiðsögumenn, sem sjálfir höfðu gefizt upp. Þjóðin hefur skilið, að hér er um framtíð hennar að tefla, afkomu hennar og efnahagslegt sjálfstæði og að ekki varð hjá því komizt að leita nýrra úrræða og nýrrar forustu, eftir að hin fyrri forusta hafði reynzt óhæf. Vitanlega una margir og ef til vill flestir illa sínum hlut, en æ fleiri skilja, að annarra betri kosta var ekki völ. Allar stéttir hafa kvartað, og stjórnarandstaðan hefur kvartað fyrir allar stéttir, og það er ljósust sönnun þess, að reynt hefur verið að jafna metin, en engum ívilnað öðrum en þeim, sem verst eru settir. Í dag er aðeins um tvær leiðir að velja: Annars vegar þau viðreisnarúrræði, sem núv. stjórnarflokkar hafa framkvæmt og þeir eru ráðnir í að framfylgja, ef þjóðin veitir þeim áfram nauðsynlegan styrk. Hins vegar er forusta Framsóknar og Alþb. um stjórnarstefnu, sem þeir hafa ekki gert neina tilraun til að marka. Spor þessara flokka hræða sannarlega, og þeir geta naumast vænzt þess, að þjóðin taki alvarlega fordæmingu þeirra á núverandi stjórnarstefnu, nema þeir þá um leið lýsi sínum sameiginlegu úrræðum. Og hversu margir skyldu þeir vera, sem vilja trúa samstjórn Framsóknar og kommúnista fyrir örlögum þjóðarinnar? Enda þótt við aflabrest og ýmsa óáran hafi verið að etja, sem loksins var af stjórnarandstöðunni viðurkennt í umræðunum í gærkvöld og meira að segja af hv. þm. Lúðvík Jósefssyni í kvöld, þá hefur ótrúlega þokazt í rétta átt í efnahagsmálum, síðan viðreisnarlöggjöfin tók gildi. Hafa þeirri þróun verið svo góð skil gerð af öðrum, að ekki þarf að endurtaka það. Þótt nauðsynlegt sé að athuga fortíðina, til þess að hægt sé að læra af reynslunni, þá er það þó framtíðin sem öllu máli skiptir. Með efnahagsaðgerðum núv. ríkisstj. er verið að leggja traustan grundvöll að nýrri framfarasókn þjóðarinnar. Þjóðviljinn hefur að undanförnu mikið rætt um hina miklu framleiðsluaukningu undanfarin ár, en þó hafi kaupmáttur launa ekkert aukizt. Ég skal ekki um það segja, hvort tölur blaðsins séu réttar að öllu leyti, en hér er þá vissulega fengin ótvíræð sönnun þess, að verðbólguþróunin og uppbótastefnan, sem voru aðalbjargráð vinstri stjórnarinnar, hafi engum verið hættulegri en launþegum. Það verður því að byggja á nýjum grunni, ef hægt á að vera að bæta lífskjörin. Með viðreisnarráðstöfununum er verið að tryggja þennan nýja grundvöll. Lækning efnahagsmeinsemdanna er sársaukafull, meðan á henni stendur. En síðar mun hinn heilbrigði þjóðfélagslíkami fær til enn meiri og árangursríkari átaka en áður. Traust á gjaldmiðil þjóðarinnar hefur þegar verið endurvakið. Brask með gjaldeyri og eignir er úr sögunni. Framleiðsluvörum þjóðarinnar hafa verið sköpuð ný samkeppnisskilyrði á erlendum markaði. Jafnframt mun jafnvægi í efnahagsmálum veita aðstöðu til þess að afla fjár, bæði til stóriðju og til eflingar núverandi atvinnugreinum. Að uppbyggingunni verður að vinna skipulega og af hagsýni, og fyrsta skrefið í þá átt er sú framkvæmdaáætlun, sem ríkisstj. er nú að láta vinna að. Meginstefnan í þjóðmálum á hverjum tíma hlýtur að vera sú að búa öllum almenningi sem bezt lífskjör. En án aukningar framleiðsluverðmæta verða lífskjörin ekki bætt. Það er auðvitað hægt með hinu mikla samtakaafli verkalýðshreyfingarinnar að knýja fram kauphækkanir. En séu þær ekki ákvarðaðar með hliðsjón af greiðslugetu framleiðsluatvinnuveganna, munu þær enga verr hitta en launþega sjálfa. Það getur verið gaman fyrir þá, sem telja sig sérstaka umboðsmenn verkalýðshreyfingarinnar, að bera fram stóryrtar hótanir, eins og heyrðust hér í umræðum í gærkvöld. En reynslan hefur ótvírætt sýnt, að ráð ofstopamannanna eru lokaráð. Annars hafa launþegasamtökin í heild sýnt lofsverðan skilning á viðreisnaraðgerðunum, enda reynslan af kauphækkunarstefnunni ekki glæsileg síðustu árin. Skylt er því að kanna til þrautar öll úrræði til þess að bæta kjörin á þann hátt, að kaupmáttur launanna aukist. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Núv. ríkisstj. hefur með manndómi ráðizt gegn vandamálunum, og það vita allir, sem staðreyndir virða, að án viðreisnaraðgerðanna væri nú fjárhagslegt öngþveiti í landinu. Það þýðir ekki að halda því að skynsömu fólki, að ríkisstj. í lýðfrjálsu landi geri óvinsælar ráðstafanir að gamni sínu eða löngun til að vinna þjóð sinni tjón. Er ekki komið nóg af því, að stjórnarvöldin láti berast með straumi almenningsálitsins á hverjum tíma? Stjórnarskráin sjálf býður þingmönnum að gera það, sem þeir vita sannast og réttast. En þeir eiga ekki að lúta fyrirmælum frá kjósendum. Þingmenn, sem þora ekki að fylgja sannfæringu sinni af ótta við kjósendur, eru ekki hæfir til að stjórna málum þjóðarinnar. Stjórnarliðið veit vel, að efnahagsaðgerðirnar eru ekki líklegar til vinsælda í bili. Við stígum hins vegar hið örlagaríka spor í fullri sannfæringu um það, að við séum að vinna þjóð okkar gagn og í trausti á dómgreind almennings í landinu. Stjórnarandstæðingar eru það greindir menn, að þeir vita vel, hvað í húfi er, ef ráðstafanirnar mistakast. Því raunalegri er hin alhliða niðurrifsbarátta þeirra. Þjóðin mun að síðustu kveða upp úrslitadóminn, og við biðum ókviðnir þess dóms. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Út af ummælum hv. þm. Friðjóns Skarphéðinssonar skal það aðeins tekið fram, að fulltrúar Framsfl. í fjvn. gerðu þá grein fyrir eyðslustefnu stjórnarinnar, að til uppbyggingar í landinu var varið 28.5% af heildarútgjöldum fjárlaga, en nú aðeins 18.4%. Hæstv. dómsmrh. sagði hér í gær, að efnahagsráðstafanirnar hefðu miðað að því að tryggja grundvöll atvinnuveganna og eftir atvikum mætti árangurinn eftir eins árs stjórn teljast góður. Ég verð nú að spyrja: Hvar er sá góði árangur? Hann virðist hvorki koma fram í bættri stöðu út á við né í afkomu atvinnuveganna. Skuldasöfnun erlendis hefur ekki stöðvazt. Greiðsluhallinn við útlönd árið 1960 var a.m.k. 400 millj. kr. Hv. þm. Sigurður Ingimundarson ætti að athuga, hvernig þessi staðreynd kemur heim við boðskap Draglands hins norska. Vöruskiptajöfnuðurinn var árið 1960 óhagstæður um 817 millj. kr., árið 1959 var hann að vísu óhagstæður um 911 millj, kr., en árið 1958 varð hann aðeins óhagstæður um 613 millj. kr., allar tölurnar umreiknaðar eftir núv. gengi. Þetta eru einu réttu tölurnar um vöruskiptajöfnuðinn, og þær sanna, að hann er ¼ lakari 1960 en 1958. Fram hjá þessum staðreyndum kemst hv. þm. Birgir Kjaran ekki. Og ekki var nú að heyra á hv. þm. Jóni Árnasyni í gær, að grunnur atvinnuveganna væri sérlega traustur. Hann sagði: Einstaklingar og bæjarútgerðir stynja undir taprekstri togaranna. - Var það vissulega sízt ofmælt, þar sem verulegur hluti togaraflotans er nú á leiðinni undir uppboðshamarinn, þrátt fyrir kreppuráðstafanir þær, sem ná hafa verið gerðar vegna útgerðarinnar. Já, hvar er hinn góði árangur? Kannske hann birtist í landbúnaði? Hæstv. landbrh. gerir þá líklega grein fyrir því hér á eftir. Ég er viss um, að atvinnurekendum og launþegum leikur forvitni á að heyra, hvar hinn góða árangur er að finna. Að grundvöllur atvinnuveganna hafi verið tryggður, eins Morgunblaðið segir í frásögn af ræðu hæstv. ráðherra, er eitt hið allra mesta öfugmæli. Hæstv. utanrrh. gerði stjórnarslitin 1958 að umræðuefni og átaldi Hermann Jónasson fyrir að hafa leitað eftir samvinnu við Alþýðusambandið um aðgerðir í efnahagsmálum, í stað þess að leggja fyrir Alþingi tillögur, sem hann taldi að Framsfl. og Alþfl. hefðu getað komið sér saman um, þar eð ekki hefði heldur verið hægt að útiloka þann möguleika, eins og hann orðaði það, að Sjálfstfl. féllist einnig á þær, og hefði þá átt að taka við ný stjórn þeirra þriggja flokka. Ég verð að láta í ljós undrun á svona málflutningi af hálfu ráðherra úr vinstri stjórninni: Í stjórnarmyndunarsamningi vinstri stjórnarinnar var því heitið skýrum orðum, að um lausn efnahagsvandamálanna skyldi höfð náin samvinna við stéttasamtök vinnandi fólks. Það hefði verið beint brot á stjórnarsáttmálanum að ganga fram hjá stéttasamtökunum og leita á Alþingi eftir samvinnu við Sjálfstfl., sem einskis hafði látið ófreistað til að koma vinstri stjórninni á kné og var í stjórnarandstöðu sinni ofsalegri og öfgafyllri en dæmi eru til hér á landi. Slík viðbrögð hefðu og verið í litlu samræmi við skoðanir hæstv. viðskmrh., Gylfa Þ. Gíslasonar, er fram komu í grein, er hann reit í Alþýðublaðið 28. nóv. 1957. Þar sagði hann svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir flokkar, sem mynduðu núv. ríkisstj. á s.l. sumri, gerðu sér og gera sér ljóst, að verðbólguhjólið verður ekki stöðvað nema með náinni samvinnu ríkisvalds og stéttasamtaka. Efnahagsmál þjóðarinnar verða ekki leyst, ef styrjöld geisar milli ríkisvaldsins annars vegar og stéttasamtakanna hins vegar. Ef hið opinbera fylgir þeirri stefnu í efnahagsmálum, sem Sjálfstfl. berst fyrir, má ganga út frá því sem vísu, að samtök launþega beiti sér gegn henni, svo sem átti sér stað á árunum 1950–56. Baráttan gegn verðbólgunni verður því ekki háð undir merkjum Sjálfstfl. Sigur á henni verður ekki unninn með aðild hans.“ Þessi ummæli hæstv. viðskmrh. ættu Alþýðuflokksmenn vandlega að íhuga nú. Nei, sannleikurinn er auðvitað sá, að það hefðu verið hin herfilegustu svik, bæði gagnvart kjósendum og samstarfsmönnum, ef Hermann Jónasson hefði haustið 1958 valið þá leið, sem hæstv. utanrrh. segir nú að hann hefði átt að fara. Þegar meiri hl. Alþýðusambandsþings, þ. á m. þingfulltrúar Alþfl., hafði hafnað samstarfi við ríkisstj., var brostin forsenda fyrir myndun vinstri stjórnarinnar, og þá gerði Hermann Jónasson það, sem hver heiðarlegur stjórnmálamaður hlaut að gera undir þeim kringumstæðum, að biðjast lausnar. Vegna ummæla hæstv. utanrrh, og reyndar annarra þingmanna, svo sem Gísla Jónssonar og Birgis Finnssonar o.fl., um afstöðu Framsfl. til varnarmála vil ég taka fram, að stefna Framsfl. í utanríkismálum og þ. á m. í varnarmálum er algerlega óbreytt frá því, sem verið hefur. Vil ég því til staðfestingar leyfa mér að lesa ályktun þá um utanríkismál, sem gerð var á aðalfundi miðstjórnar Framsfl. í febrúarmánuði s.l. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Aðalfundur miðstjórnar Framsfl. vísar til fyrri samþykkta flokksins um utanríkismál og ítrekar þá stefnuyfirlýsingu, að Íslendingar hafi samstarf um öryggismál við nágrannaþjóðirnar, m.a. með þátttöku í Atlantshafsbandalaginu, og unnið sé að því, að herinn hverfi sem fyrst úr landi.“ Samkvæmt þessari yfirlýsingu er það stefna Framsfl., að Ísland starfi áfram í Atlantshafsbandalaginu, enda erum við samningslega skuldbundnir til þess um tiltekið tímabil, og það er auðvitað stefna Framsfl. hér eftir sem hingað til, að af Íslands hálfu sé staðið við alla löglega gerða milliríkjasamninga, alveg án tillits til þess, hvort Framsfl, hefur átt að þeim aðild eða ekki. Þátttaka Íslands í Atlantshafsbandalaginu er ekki samrýmanleg hinni gömlu og að margra dómi úreltu eða jafnvel hættulegu hlutleysisstefnu. Það verða menn að gera sér ljóst. En af þátttöku Íslands í Atlantshafsbandalaginu leiðir það engan veginn, að hér skuli eða þurfi ætíð að vera her í landi. Við inngönguna í bandalagið árið 1949 var því yfir lýst, að ekki kæmi til mála, að erlendur her eða herstöðvar væru á Íslandi á friðartímum. Að þessari yfirlýsingu stóðu Framsfl., Alþfl. og Sjálfstfl. Á þeirri forsendu var gengið í NATO, og Bandaríkjastjórn fyrir hönd hinna bandalagsríkjanna lýsti fullum skilningi og samþykki á þessari yfirlýsingu. Þegar varnarliðið var tekið inn í landið 1951 vegna hins sérstaka hættuástands í heiminum, var út frá því gengið, að það yrði hér aðeins um takmarkaðan tíma og gildistími varnarsamningsins, sem er uppsegjanlegur með tiltölulega skömmum uppsagnarfresti, þyrfti á engan hátt að falla saman við gildistíma NATO-samningsins. Afstaða Framsfl. til varnarliðsins hefur ætið verið í samræmi við stefnuna frá 1949. Hann vill ekki hafa varnarliðið hér á landi degi lengur en nauðsyn krefur. Hann vill ekki hafa her í landi á friðartímum. Auðvitað er það teygjanlegt, hvenær friðartímar séu, en það verða Íslendingar sjálfir að meta. Það getur að vísu verið vandasamt mat. Framsfl. vill vinna að því, að varnarliðið hverfi úr landi sem fyrst og svo fljótt sem fært þykir öryggis vegna, enda verði þá auðvitað höfð hliðsjón af ákvæðum NATO-sáttmálans og þeim skuldbindingum, sem við þar höfum undirgengizt. Stefna Framsfl. í utanríkismálum er þannig óbreytt og fast mótuð. En nú vil ég spyrja fyrirsvarsmenn Alþfl. og Sjálfstfl.: Er stefna þeirra varðandi varnarliðið breytt frá því 1949 og 1951? Vilja þeir nú hafa hér her í landi á friðartímum? Svari þeir nú þessu, þeir fyrirsvarsmenn þessara flokka, sem hér eiga eftir að tala, eins skýrt og skorinort og ég hef tjáð mig um utanríkisstefnu Framsfl. Fyrst ég er farinn að tala hér um utanríkismál, langar mig til að minna á eitt atriði, sem frá mínu sjónarmiði er grundvallaratriði í sambandi við utanríkismál. Það er nauðsynin á sem mestri samstöðu stjórnmálaflokkanna í utanríkismálum. Við getum deilt hart um innanlandsmál. En í utanríkismálum þurfa að mínum dómi þeir flokkar að standa saman og starfa saman, eftir því sem unnt er, sem aðhyllast sömu grundvallarsjónarmið í þeim málum, jafnt stjórnarflokkar sem stjórnarandstaða. Reynslulítil smáþjóð þarf á öllu sínu að halda í skiptum við aðrar þjóðir. Á þeim vettvangi þurfum við að varðveita sem mesta einingu þrátt fyrir átök um innanlandsmál. Þessi sjálfsagða regla var illu heilli þverbrotin í samningagerðinni við Breta um landhelgismálið og það enda þótt þeirri aðferð hefði jafnan verið fylgt áður, að því er ég bezt veit, að láta stjórnarandstöðuna fylgjast með öllum aðgerðum í landhelgismálinu. En um samningagerðina við Breta nú hafði ríkisstj. ekkert samráð við stjórnarandstöðuna, bar málið á samningastigi ekki einu sinni undir utanrmn., svo sem skylt var þó að lögum, og gaf hvað eftir annað á Alþingi yfirlýsingar, sem vægast sagt voru stórlega villandi eða jafnvel alrangar. Þannig má ekki halda á viðkvæmum utanríkismálum. Um sjálfan landhelgissamninginn ræði ég eigi hér, enda hefur hann verið áður rækilega ræddur, bæði í þessum umr. og áður. Herra forseti. Eins og margsannað er í þessum útvarpsumr., hefur stjórnarstefnan þegar beðið algert skipbrot. Hinar harkalegu efnahagsaðgerðir ríkisstj., sem auk gífurlegrar gengisfellingar voru m. a. fólgnar í stórkostlegri vaxtahækkun, söluskattsviðauka og lánasamdrætti, leggjast með vaxandi þunga á atvinnuvegina og allan almenning í þessu landi. Atvinnufyrirtækin eru að sligast undan stórauknum rekstrarkostnaði. Stofnfjárkostnaður er öllum nýjum framkvæmdum þrándur í götu. Rúmu ári eftir viðreisnina, sem öllu átti að bjarga, er nú svo komið fyrir útgerðinni, bæði vegna efnahagsaðgerðanna og af öðrum óviðráðanlegum ástæðum, að gera verður sérstakar ráðstafanir henni til bjargar. Því er nú verr og miður, að þau úrræði munu ekki nægja togaraútgerðinni til bjargar; nema því meiri breyting verði á aflabrögðum eða á afurðaverði. Landbúnaðurinn þarf á svipaðri fyrirgreiðslu að halda, en til þessa hefur stjórnarliðið þverskallazt við því að veita bændum hliðstæða aðstoð. Hjá því verður þó ekki komizt til lengdar, að vandræðum bændastéttarinnar verði sinnt, enda þótt hagur bænda sé að sjálfsögðu misjafn og gott veðurfar á s.l. ári hafi hjálpað þeim mikið. Á valdatíma núv. ríkisstj. hafa lífskjör og afkomumöguleikar almennings áreiðanlega stórversnað, þrátt fyrir auknar fjölskyldubætur, niðurgreiðslur og nokkrar skattalækkanir, einkanlega þó á hátekjumönnum. Þar er eigin reynd ólygnust, hvað sem öllum vísitöluútreikningi líður. Stjórnarliðar hafa neyðzt til að viðurkenna erfiðleika atvinnuveganna og lífskjaraskerðinguna, en þeir segja bara: Þessi vandræði standa ekki nema í bili. Bíðið þið nú róleg, þangað til þetta breytist til batnaðar. - En þeir nefna ekki, hversu lengi þurfi að bíða, enda er það nú svo, að það eru allar líkur til þess, að samdráttarstefnan haldi framvegis áfram að verka á sömu lund og að undanförnu, þ.e.a.s. framkvæmdir haldi áfram að dragast saman, að framleiðsla og þjóðartekjur á hvern einstakling verði minni, að framtak manna haldi áfram að lamast, atvinnan að minnka og lífskjörin að versna. Og sannleikurinn er sá, að seint mun aftur vora í íslenzku atvinnulífi, ef hauststefnu hæstv. ríkisstj. verður óbreyttri áfram haldið. Eftir 16 mánaða stjórnartímabil er niðurstaðan í stuttu máli sú, að „viðreisnin“ hefur ekki leitt til viðreisnar, heldur vandræða á svo að segja hvaða sviði sem er. Viðreisnarstefna ríkisstj. er því réttnefnd vandræðastefna. Frá þeirri vandræðastefnu þyrfti að hverfa sem allra fyrst. Það eina rétta og það eina heiðarlega, sem stjórnarliðið gæti gert, eins og sakir standa, er að viðurkenna ósigur sinn, gefast upp og leggja málin undir dóm kjósenda. Eftir nýjar kosningar þyrfti að mynda stjórn á breiðum grundvelli, sem nyti trausts fjölmennustu þjóðfélagsstéttanna jafnt í sveit og við sjó, - stjórn, sem hyrfi frá samdráttarstefnunni, en hefði að höfuðmarkmiði skipulagða stóraukningu þjóðarframleiðslunnar. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Síðasti ræðumaður, hv. 3. þm. Norðurl. v., Ólafur Jóhannesson, lauk máli sínu með því, að nú væri nauðsyn að mynda stjórn á breiðum grundvelli, sem styddist við, að mér skildist, vinnandi menn í sveit og við sjó. Þetta er sama hugsunin og lá til grundvallar fyrir myndun vinstri stjórnarinnar á sínum tíma. En reynslan af henni er ekki þannig, að hún örvi til eftirbreytni. Þessi hv. ræðumaður spurði líka um afstöðu ríkisstj. í varnarmálunum. Um það vil ég aðeins segja, að ég tel, og ég held, að mér sé óhætt að segja, að það sé afstaða ríkisstj. í heild, að hún telur, að öryggi landsins og öryggi þeirra þjóða, sem standa með okkur í Atlantshafsbandalaginu, eigi að ráða um það, hvort hér verður áfram her í landi, en ekki kommúnistaflokkurinn eða hreyfingar, sem hann stendur að, eins og sú hreyfing, sem hefur kallað sig „Gegn her í landi“ og er af þeim stjórnað og Framsfl. því miður hefur látið blekkjast til að ganga með. Þessum umr. er nú senn lokið, og væri kannske skaðlítið, þó að fyrr hefði verið. Fátt nýtt hefur komið fram og ræður stjórnarandstöðunnar hafa einkennzt af endurteknum fullyrðingum, sem hafa verið marghraktar áður. En blærinn á umr. hefur mér virzt vera hjá stjórnarandstöðuflokkunum þannig, að ræður kommúnistanna, a.m.k. í gær, voru fullar af illsku og mannhatri, sem greinilegast kom í ljós hjá hv. 7. landsk. þm., Geir Gunnarssyni, - en það, sem einkenndi ræður Framsfl.-manna í gærkvöld, var, að þeir þurftu - ég held allir - að sverja af sér kommúnistastimpilinn, sem þó situr fastur enn eftir sem áður. Helzta afsökun framsóknarmanna var, að Sjálfstfl. og Alþfl. hefðu áður setið með kommúnistum í ríkisstj. og Alþfl. starfaði með þeim í bæjarstjórn Hafnarfjarðar, þannig að þessum flokkum færist nú ekki að gera sig digra. Hér eins og oft endranær gera þessir menn sig seka um að leyna kjarna málsins með því að segja hálfan sannleikann. Það er út af fyrir sig rétt, að Alþfl. og Sjálfstfl. hafa starfað með kommúnistum og Alþb. bæði í ríkisstj. og bæjarstjórn Hafnarfjarðar, en að lausn ákveðinna mála, sem fyrir fram hefur verið samið um. En ég ætla, að enginn geti vænt þessa flokka um það, þrátt fyrir samstarfið, að þeir hafi tekið upp í einu eða neinu stefnu kommúnista. En það er þetta uggvænlega, sem hefur gerzt nú með Framsfl. Í steingeldri stjórnarandstöðu og án þess að sjáanlegur sé af því nokkur minnsti málefnalegur ávinningur virðist Framsóknarforustan hafa tekið í hverju málinu eftir annað hina kommúnistísku trú. Ég nefni landhelgismálið og herstöðvamálið. Ég nefni verkalýðsmálin og tilheyrandi baráttu gegn efnahagsráðstöfunum. Ég nefni launajafnréttismál kvenna, þar sem kommúnistar sneru Framsfl. í hring á einum sólarhring, og margt mætti nefna fleira af þessu tagi. Það er út af fyrir sig engin ástæða til að finna að því eða amast við því, þó að unnið sé með einhverjum, sem hefur aðra og kannske fjarstæðukennda skoðun. En þá fyrst er illt nærri, þegar samstarfsflokkurinn fer að gera þessar fjarstæðukenndu skoðanir að sínum skoðunum, og það er það, sem hinum almenna framsóknarmanni finnst forusta flokksins vera að gera og hún hefur ekki getað borið af sér. Umr. um efnahagsmálin voru svo til nákvæm endurtekning á því, sem búið var að segja mörgum tugum sinnum áður. „Aldrei betri afkoma en 1958,“ sagði hv. 4. þm. Norðurl. e., Ingvar Gíslason, hér í gær, þ.e.a.s. á þeim tíma, þegar Hermann Jónasson fann sjálfan sig á hengiflugsbrúninni og flúði frá ábyrgðinni í dauðans ofboði. „Framsfl. á enga sök á efnahagsörðugleikunum nú,“ sagði hv. 3. þm. Vesturl., Halldór E. Sigurðsson, en gleymdi þá í svipinn því, sem hv. þm. Ingvar Gíslason hafði sagt á undan honum, að enginn flokkur hefði verið lengur í stjórn en Framsfl. og enginn flokkur hefði átt meiri þátt í að móta „framfarastefnuna“, sem þeir svo kölluðu, en ég vil nú tilfæra innan gæsalappa, því að þessi stefna Framsfl. í efnahagsmálum á undanförnum árum á óumdeilanlega sökina á því, hvernig komið var í árslok 1958, því ástandi, sem nú er verið að reyna að bjarga þjóðinni úr. Báðir stjórnarandstöðuflokkarnir reyndu að mikla þá kjaraskerðingu, sem átt hefur sér stað hjá almenningi. En báðir gleymdu að geta þess, að þrátt fyrir mikla aukningu á þjóðartekjunum undanfarinn áratug og miklar kauphækkanir hjá launþegunum varð kaupmáttaraukning launa engin og hækkunin hvarf í verðbólguhítina. Þeir gleymdu líka að geta þess, að um áramótin 1958 og 1959 voru báðir þessir flokkar reiðubúnir til þess að gera ráðstafanir til kauplækkunar, sem nam 5–6%, ef þeir fengju að sitja áfram í ráðherrastólunum. En það var nákvæmlega sú lækkun, sem átti sér stað þá. Þetta var tilboð frá flokkunum báðum. Og þegar um þessi mál er rætt, er eingöngu minnzt á hækkun á vöruverði, en vandlega varazt að geta þeirra hliðarráðstafana, sem gerðar hafa verið til þess að draga úr áhrifum þessarar hækkunar, svo sem hækkunar tryggingabóta almannatrygginganna, lækkunar skatta og margs fleira, þannig að raunveruleg útgjöld meðalfjölskyldunnar hækka ekki um 17%, eins og hv. 6. þm. Sunnl., Karl Guðjónsson, gaf í skyn hér í gærkvöld, heldur um 4%. Húsnæðismálin hefur líka borið á góma, og vandlega hefur verið bent á þær hækkanir, sem orðið hafa á erlendu efni vegna gengisbreytingarinnar. Á hitt var ekki minnzt, að síðari hluta árs 1958, þegar sýnilegt var orðið, að gera þurfti róttækar ráðstafanir í efnahagsmálum, ef halda átti þjóðarskútunni á floti, var ein helzta tillaga Alþb. sú að takmarka fjárfestingarleyfi og jafnvel leggja á fjárfestingarskatt, skatt á leyfi til fjárfestingar, sem ósýnt er, hvort orðið hefði léttbærari en gengisbreytingin. Í þessu sambandi má einnig á það benda, að núv. ríkisstj. tókst á s.l. ári að útvega húsnæðismálastjórn aukið starfsfé, sem nam um 40 millj. kr. eða meira en allar fastar tekjur stofnunarinnar. Úr þessu hafa andstæðingarnir reynt að gera sem minnst. En þeir, sem þess hafa notið, hafa áreiðanlega kunnað að meta það. Á yfirstandandi ári er stefnt að hinu sama, og hefur þegar fengizt loforð fyrir verulegum hluta af því fé. Ef hægt verður að endurtaka þetta svo eitt ár í viðbót, sem reynt verður áreiðanlega, þá mun hægt að afgreiða allar þær lánaumsóknir, sem nú liggja fyrir, enda nauðsynlegt, að hægt verði að afgreiða lánaumsóknirnar nokkurn veginn eftir hendinni, þegar þær berast, og afnumið verði það sleifarlag, sem ríkt hefur, að menn þurfi að bíða tvö, þrjú og jafnvel fjögur ár eftir afgreiðslu á umsóknum sínum. Ég tel því, að ríkisstj. megi vel við una þann árangur, sem náðst hefur á því tæpa einu og hálfu ári, sem hún hefur starfað. Auk stærstu málanna, efnahagsmálanna og landhelgismálsins, hefur tryggingalöggjöfin verið stórkostlega endurbætt, skattar lækkaðir, bæjar- og sveitarfélögunum tryggðar 70–80 millj. af söluskatti, fé útvegað til húsbygginga meira en nokkru sinni fyrr og nú síðast í gær samþykkt frv. um launajafnrétti kvenna, sem síðasta áratuginn hefur verið ofarlega á baugi, en aldrei tekizt að þoka verulega í áttina. Er hér um geysiþýðingarmikið mál að ræða fyrir íslenzkar konur, og þó að það taki sex ár að koma því í fulla framkvæmd, er tryggt, að á hverju ári þokar í áttina, en áður hafði allt staðið fast. Er þetta sama aðferð og Svíar hafa notað, en þeir hafa jafnan verið forgöngumenn á þessu sviði, þegar um hefur verið að ræða réttindamál kvenna. Þeirra tímatakmark er að vísu 5 ár, en okkar 6. Það breytir ekki öllu, en báðir hugsa sér að ná fullu launajafnrétti á þessu tímabili. Ég tel þess vegna, að ríkisstj. geti eftir atvikum verið ánægð með árangurinn, þegar litið er til ástandsins, sem var, þegar vinstri stjórnin skildi við, og til þeirra erfiðleika, sem við hefur verið að etja á þessu tímabili. En ég hef sjaldan nú um áratuga skeið vitað stjórnarandstöðu á Íslandi jafnaðþrengda og nú, og aldrei í sögunni hef ég vitað hana grípa til slíkra örþrifaráða og nú. Í tveim örlagaríkustu málunum, sem núv. ríkisstj. hefur fengizt við að leysa, efnahagsmálunum og landhelgismálinu, hefur núv. stjórnarandstaða haft algerlega óraunhæfa afstöðu, rangtúlkað staðreyndir og reynt að afflytja allt, sem gert hefur verið, í þeim tilgangi einum að reyna að koma núv. ríkisstj. á kné og þá ekkert skeytt um, hvað þjóðinni í heild væri heillavænlegast við afgreiðslu þessara mála. Og nú hefur það skeð að lokum, að gripið hefur verið til algerra örþrifaráða, sem aldrei, það ég veit eða man, hefur verið gripið til áður. Hv. 7. landsk. þm., Geir Gunnarsson, hefur verið látinn flytja tillögu um opinbera rannsókn á starfsemi ákveðins manns, Axels Kristjánssonar í Hafnarfirði, vegna útgerðar og umsjónar hans á togaranum Brimnesi og kaupa á togaranum Keili, allt samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar, samtímis sem látið er liggja að því og beinlínis fullyrt í Þjóðviljanum, að um stórfelldar sakir sé að ræða, áður en nokkur athugun fer fram. En þessi rannsóknaraðferð er fordæmalaus með öllu á okkar landi. Vitaskuld verður endurskoðun látin fara fram á venjulegan hátt af ráðuneytunum, en hér er þessu slegið upp sem einhverju svikamáli, áður en hún hefur farið fram. Íslenzkum togurum hefur gengið veiðiskapur illa á s.l. ári og því ekki óeðlilegt, að ýmsir komist í greiðsluerfiðleika. En hér er greinilega verið að beita sömu aðferð og tíðkanleg er sums staðar erlendis og sérstaklega þar, sem kommúnistar hafa sín augu, að reyna að leiða athyglina frá pólitískum ósigri í viðureigninni við ríkisstj. með því að gera tortryggilegan pólitískan andstæðing og gera honum upp sakir, - andstæðing, sem þó hefur verið og er enn þá - enn þá, segi ég - í nánu samstarfi við hv. flm. Til slíkra örþrifaráða hefur íslenzk stjórnarandstaða aldrei þurft að grípa fyrr. Spark þessa sama hv. þm., Geirs Gunnarssonar, í gærkvöld í þá, sem af litlum efnum, en mikilli fórnfýsi eru að byggja kirkjur hér í höfuðstaðnum, meira að segja eru að byggja kirkju í hinum kommúnistíska bæ Kópavogi, skal ég leiða hjá mér. En tal hans, ég vil segja, geðvonzkutal hans um Alþfl., bæði hér á Alþingi og annars staðar í gær, er sjálfsagt að taka til athugunar, því að það hlýtur að vera ábyrgðarhluti að láta þennan mann styðja þennan vonda flokk í bæjarstjórn Hafnarfjarðar. En það hefur hann harkað af sér að gera nú í 7 ár þrátt fyrir allt, og er sjálfsagt mál til komið, að því linni. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ríkisstj. mun óhikað halda fram þeirri stefnu, sem hún hefur markað, í trausti þess, að hún geti á þann hátt leitt þjóðina til betri lífskjara, og í fullvissu um það, að á þann hátt einan geti þjóðin fengið að njóta þeirrar aukningar, sem þjóðarframleiðslan á hverjum tíma gefur tilefni til, en hún hverfi ekki í verðbólguhítina, eins og hefur verið mörg undanfarin ár. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það líður nú að lokum þessara eldhúsumræðna. Ræðumenn Alþb. og Framsfl. hafa að makleikum haldið dómsdag yfir visnunarstefnu stjórnarinnar eða lömunarstefnunni, eins og leiðtogar útvegsmanna réttilega nefna hana sjálfir. Fátt hefur að vonum orðið um varnir af hendi stjórnarliðsins, enda er stjórnarmálstaðurinn með öllu óverjandi málstaður. Hæstv. dómsmrh. reyndi lítillega að þvo hendur sínar af mesta stórglæp stjórnarinnar, svikunum í landhelgismálinu, en það var enginn þvottur, Bjarni Benediktsson, þær eru jafnataðar og áður. Það versta í þessu máli, þótt illt sé, er ekki þriggja ára undanþága erlendra togara í landhelginni. Nei, það langversta er það, að við getum ekki um fyrirsjáanlega framtíð stækkað landhelgi okkar út fyrir 12 mílur, þótt okkur liggi lífið á. Um það verðum við að sækja til Breta og alþjóðadómstólsins, og víst mun þeirra leyfi reynast torfengið. 9 af 15 dómendum hans eru frá þjóðum, sem okkur hafa verið andsnúnastar í landhelgismálinu. Þess vegna er það skammgóður vermir Vestfirðingum, þótt þeirra landhelgi hafi nú ekki verið skert. Lítum á landgrunnskortið út af Vestfjörðum. Þá sjáum við, að meginhluti landgrunnsins er þar utan 12 mílna markanna. Nú hafa verið settir slagbrandar fyrir, að þetta landgrunn verði nokkurn tíma fært undir íslenzka fiskveiðilögsögu, nema samningurinn verði hafður að engu. Það er það alvarlega við landráðasamninginn. Það er það stórkostlega við samninginn, segir brezki ráðherrann. Þess vegna eru Vestfirðingar sennilega ásamt Austfirðingum einna verst leiknir allra Íslendinga vegna hinnar svokölluðu lausnar landhelgisdeilunnar við Breta. En víst eru allir Íslendingar sárt leiknir í þessu máli. Stjórnarherrarnir hafa fyrst tært upp lífsþrótt atvinnulífsins og síðan smækkað Ísland og rýrt íslenzka lífsmöguleika. Hæstv. utanrrh. Guðmundur Í. Guðmundsson var líka með þvottatilburði í gærkvöld vegna landhelgismálsins. En hann hafði meira að þvo. Hann hafði sem fjmrh. tekið togarann Brimnes af atvinnulitlum Seyðfirðingum frá nýbyggðu fiskiðjuveri og afhent hann ásamt hálfri þriðju milljón króna flokksbróður sinum til rekstrar. Og enn meira hafði hann að þvo. Þessi sami hæstv. ráðh. hafði veitt þessum sama flokksbróður sínum, sem tók við fjármálaforustu Alþfl. eftir Ingimar Jónsson, ríkisábyrgð að upphæð 7 millj. kr. vegna kaupa á gömlum togara frá Þýzkalandi. Ábyrgðarheimild Alþingis var þó aðeins 4.3 millj. Mismunurinn virðist veittur í algeru heimildarleysi. Og nú hefur ríkið keypt þennan gamla togara af flokksgæðingnum fyrir 1½ millj. kr. með rúmlega 9 millj. kr. áhvílandi skuldasúpu. Báðir þessir togarar liggja nú í skipakirkjugarði Reykjavíkurhafnar. Á þessu hefur nú verið krafizt rannsóknar, en litlar líkur tel ég til, að rannsókn sú fáist samþykkt á Alþ. þrátt fyrir algert sakleysi ráðh. að eigin sögn hans. Þarna er um gróm að ræða, sem verður ekki þvegið af á einni kvöldstund. Ekki heyrði ég hv. 5. þm. Vestf., Birgi Finnsson, eyða neinum orðum að því, að slíkir og þvílíkir væru dýrir, þm. eða ráðherrar. En það er líka allt öðru máli að gegna, þegar æðstu toppkratar eiga í hlut, Ótti stjórnarflokkanna við það, að nú sé að myndast heilsteypt vinstriblokk í landinu, gekk eins og rauður þráður gegnum allar ræður stjórnarsinna í gærkvöld og í kvöld líka. Það gekk ekki á öðru hjá þeim en reyna að hræða bændur með kommúnistum og vekja tortryggni verkamanna í garð bænda. Er ekki von, að þeir séu hræddir? Hlýtur ekki stjórnarstefnan að þjappa mönnum til sjávar og sveita saman? Jú, auðvitað hlýtur hún að gera það. Stjórnarflokkarnir koma fram sem einn flokkur væri. Þess vegna eiga allir stjórnarandstæðingar að þoka sér fast saman. Þeir eiga og verða að taka saman höndum um þróttmikla framleiðslustefnu, sem bjargi þjóðinni frá uppdráttarsýki viðreisnarinnar svokölluðu. Hv. 5. þm. Vestf., Birgir Finnsson, upphóf hér undarlegt tal í gærkvöld. Það var harmagrátur yfir því, að stjórnarandstaðan notfærði sér málfrelsi sitt á Alþingi. Var nú nokkuð undarlegt, vil ég spyrja, þótt Lúðvík Jósefsson flytti ýtarlega ræðu um landhelgismálið? Var ekki dauðaþögn alls stjórnarliðsins í því máli öllu furðulegra fyrirbæri? Ef til vill hefur hv. þm. með mínútna útreikningum sínum verið að beina því til kjósenda að kjósa sér billega þm., sem iðkuðu ekki þann ósóma að vera að tala á Alþingi. Yfirleitt legg ég það ekki í vana minn að tala í hverju máli á Alþingi, en hvort ég tala langt eða stutt, þegar ég tala á annað borð, fer mjög eftir málefnum og vinnubrögðum hv. þingmeirihluta. Ég játa, að ég get verið kappsfullur nokkuð, þegar því er að skipta, en samt hygg ég, að ástæðulítið sé að bregða mér um óþarfamælgi á Alþingi að öllum jafnaði. Í sambandi við mig vék hv. þm. að launajafnrétti kvenna og kvað mig vera mikinn kvenréttindamann. Ekki biðst ég á nokkurn hátt undan því heiti, þó að þeir Alþýðuflokksmenn dragi dár að slíkum málum. En ég hef frá öndverðu litið á launajafnrétti kvenna sem almennt mannréttindamál, og það gera raunar allir sæmilegir jafnaðarmenn. Þess vegna hef ég reynt að verða því máli til liðs. Ég hef fjórum sinnum flutt frv. til laga á Alþingi um launajafnrétti kvenna og karla, í fyrsta sinn 1948, fyrir 13 árum. Síðan flutti ég sams konar frv. 1953, og voru þeir Gylfi Þ. Gíslason, Emil Jónsson og Eggert G. Þorsteinsson þá meðflm. mínir að frv. Nú felldu þeir Eggert G. Þorsteinsson og Emil Jónsson orði til orðs sömu tillögur og þeir þá tóku þátt í að flytja. Gylfi Þ. Gíslason bjargaðist hins vegar frá þeirri vansæmd með fjarveru. Næst flutti ég málið 1954, en einnig þá létu íhaldsöflin ekki á sér standa að hefta framgang þess. Í fjórða sinn bar ég málið fram á liðnu hausti ásamt fimm þm. Alþb. Að þessu sinni hefur Framsfl. veitt launajafnrétti kvenna fullan stuðning, en stjórnarflokkarnir hafa legið á málinu allt til þingloka. En nú hafði málið náð slíkum vinsældum, að heppilegra þótti að hræsna fylgi við það. Þess vegna var borinn fram frumvarpsóburður um launajöfnuð þriggja starfsstétta: verkakvenna, verzlunarfólks og verksmiðjustúlkna, og skyldi hækka kaup þeirra á árunum 1962–67, en ekkert á þessu ári, unz jöfnuði væri náð loks á árinu 1967. Samkv. þessu frv. eiga verkakvennafélög á hverju hausti að senda umsókn um launahækkun til nefndar, sem verkalýðsfélögin eiga einn fulltrúa í af þremur. Þetta er að mínu áliti auðmýkjandi. En þó versnar enn, því að enginn launasamningur, sem aðilar undirrita, fær nú gildi, nema hann hljóti staðfestingu þessarar nefndar. Þetta frv. hefur nú verið lamið í gegnum þingið á seinustu dögum þess og gert að lögum. Ég fullyrði, að þetta verður fremur til að torvelda og tefja, að launajafnrétti kvenna komist á. Frv. er þá líka fram borið, þegar verkalýðssamtökin höfðu ákveðið að berjast fyrir því, að kaup kvenna yrði 90% af kaupi karla á þessu ári og jafnrétti síðan náð í einum lokaáfanga. Nú er boðin 76 aura hækkun á ári miðað við klukkustund. Nú vilja verkakonur í Keflavík fá sama kaup og atvinnurekendur í Vestmannaeyjum og vinnuveitendafélagið sömdu um fyrir skemmstu. Slíkri samkeppniskröfu er þó harðlega neitað. En 76 aura launajafnrétti Alþfl. er boðið í staðinn og þó með fáránlegum skilyrðum. Þetta er þeirra launajafnrétti í framkvæmd. Hv. 8. þm. Reykv., frú Ragnhildur Helgadóttir, sakaði mig um það í þingræðu og vék einnig að því hér í kvöld, að ég hefði glatað góðu tækifæri til að koma á launajafnrétti kvenna, þegar ég var félmrh. Ef til vill má saka mig um það, að ég hafi ekki reiknað með, að málið væri umsetið af fjandmönnum í öllum áttum. Ég lét það sitja fyrir að fá fullgilta fyrir Íslands hönd alþjóðasamþykktina um sömu laun kvenna og karla. Það gerðist 1957. Hún gekk í gildi ári síðar samkvæmt alþjóðaákvæðum eða á árinu 1958. Nokkrum vikum síðar fór vinstri stjórnin frá völdum. Og sé ég sakaður um að hafa svikið málið fyrir að hafa ekki komið því fram með löggjöf um launajafnrétti á þeim stutta tíma, sem eftir var af lífi þeirrar stjórnar, sem ég sat í, hvað þá um stjórn Emils Jónssonar, sem sat að völdum allt árið 1959, og hvað um samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl., sem setið hefur að völdum síðan? Ég setti jafnlaunanefnd, skipaða fjórum konum, til að rannsaka nákvæmlega, hvernig komið væri launamálum kvenna í landinu, og gera tillögur um það mál. Vinstri stjórnin minnkaði líka bilið milli kaups kvenna og karla með löggjöf. Og í sambandi við löggjöf Emils Jónssonar um niðurfærslu verðlags og launa í ársbyrjun 1959, þegar kvennakaupið var lækkað um 2.48 kr. á klukkustund, lögðum við Karl Guðjónsson alþm. til, að kvennakaupið væri undanþegið þeirri lækkun. Ef það hefði verið gert, hefði kaup kvenna þá þegar orðið 90% af kaupi karla. En till. var felld af íhaldinu og Alþfl., og hv. 8. þm. Reykv., frú Ragnhildur Helgadóttir, lagði einmitt til úrslitaatkvæðið til að fella till. Svo kemur þessi kona, sem brugðizt hefur málstað kynsystra sinna svo greypilega, með ásakanir í minn garð. Henni mundi þó öllu betur sóma, þessari ágætu konu, að gera betur hreint fyrir sínum eigin dyrum, því að það er aðeins örskammt síðan frúin rétti upp hönd sína á Alþ. til að fella svohljóðandi tillögu: „Við öll störf, embætti og sýslanir hjá íslenzka ríkinu, sveitarfélögum og einkafyrirtækjum skulu konum greidd sömu laun og körlum.“ Og enn fremur: „Við færslu milli launaflokka skulu sömu reglur gilda fyrir konur sem karla.“ Þegar þessar tillögur um algert launajafnrétti höfðu verið felldar, var enn reynt að laga frv. Alþfl.-mannanna með því að bera fram þessa brtt.: „Hinn 19. júní 1961 skulu laun allra kvenna samkv. samningum stéttarfélaga ákveðin 90% af kaupi karla. Sá mismunur, sem þá er á kaupi kvenna og karla, skal jafnast út á þremur árum í jöfnum hlutum, unz fullum launajöfnuði er náð hinn 19. júní 1964.“ En einnig sú tillaga var felld með atkv. konunnar á Alþingi. Þetta er hennar saga. Hv. 4. þm. Vesturl., Jón Árnason, reyndi í umr. hér í gær að réttlæta þann viðreisnarárangur, að sementsnotkun hér á landi dróst stórlega saman á árinu 1960, og sýna fram á, að verð á útfluttu sementi til Bretlands væri hagstæðara en Karl Guðjónsson hafði greint frá. Taldi Jón sementið selt fyrir 105 shillinga, sem gæfu 400–500 kr. verð fyrir tonnið. Þótt svo færi, næði verð Breta samt ekki helmingnum af verðinu, sem Íslendingar verða að greiða. Það kann að vera, að tölur Jóns eigi við um þann smávægilega sementsútflutning, sem varð í fyrra. En í hinum nýgerða samningi um 20 þús. tonna sölu er heimsmarkaðsverð stórlega undirboðið, og verð okkar er ekki 105 shillingar, heldur 83 shillingar í brezkri höfn, þ.e. 444 kr. tonnið þar, og af því getur sementsverksmiðjan enga von gert sér um að fá fyrir sementið við verksmiðjuvegg meira en 260 kr., eins og Karl réttilega sagði. En Íslendingar verða að greiða verksmiðjunni það verð ferfalt. Ef Jón Árnason er ánægður með þessi viðskipti við Breta, er hann meiri vinur Breta en fyrirrennari hans var hér á þingi. Hvarvetna á landinu er nú um það spurt, hvað verkamannafélagið Dagsbrún geri í kaupgjaldsmálunum. Á sunnudaginn var hélt verkamannafélagið Dagsbrún mjög fjölmennan félagsfund og ræddi þar einvörðungu um kaupgjaldsmálin og viðhorf launþega til dýrtíðarinnar. Þar var einróma gerð svo hljóðandi ályktun, sem á erindi til allra launþega: „Fundur í verkamannafélaginu Dagsbrún, haldinn sunnudaginn 26. marz 1961, ályktar eftirfarandi: Í rösk tvö ár hafa verkamenn búið við stórskert launakjör, bæði vegna beinnar kauplækkunar í ársbyrjun 1959 og óbeinnar kauplækkunar frá því í marzmánuði 1960, en síðan hefur kaupinu verið haldið föstu, á sama tíma og allt verðlag hefur stórhækkað af völdum gengislækkunarinnar. Kaupmáttur launanna hefur því farið síminnkandi og tekjur verkamanna auk þess lækkað vegna minni atvinnu. Um það bil þrír mánuðir eru nú liðnir síðan Dagsbrún og nokkur önnur verkamannafélög sendu atvinnurekendum kröfur sínar um breytingar á samningum til þess að bæta upp þessa stórfelldu kjaraskerðingu. Áður og jafnhliða hafði verkalýðshreyfingin krafizt þess, að ríkisstj. gerði ráðstafanir til lækkunar á vöruverði og annað, er verða mætti til þess að auka kaupmáttinn. Ríkisstj. hefur nú lýst yfir því, að hún muni engar ráðstafanir gera til lækkunar á vöruverði, og samningaumleitanir við atvinnurekendur hafa enn engan árangur borið, nema síður sé, þar sem þeir hafa sett fram gagnkröfur, sem miða að enn skertari kjörum. Verkamenn hafa sýnt mikla þolinmæði og gefið atvinnurekendum og ríkisstj. langan tíma til þess að koma til móts við sanngjarnar kröfur sínar. En verkamenn geta ekki öllu lengur unað þessu ástandi, og þeir verða að fá kjaraskerðinguna bætta. Fundurinn skorar því á atvinnurekendur að nota vel þann tíma, sem enn gefst til samninga við verkamannafélögin, án þess að til verkfalls komi. Jafnframt heitir fundurinn á alla verkamenn að sýna einhug og festu og vera við því búnir að knýja fram hinar réttlátu kröfur með mætti samtakanna.“ Þetta eru nýjustu fréttirnar af stærsta verkamannafélagi landsins, verkamannafélaginu Dagsbrún. Herra forseti. Ég lýk nú máli mínu. Ég heiti á allan verkalýð landsins, konur og karla, að sýna órofa samheldni og festu frá þessari stundu og vera við því búinn að knýja hinar réttlátu kjarabótakröfur fram með mætti samtakanna. Það má hæstv. ríkisstj. íhaldsaflanna, ríkisstj. dýrtíðar og okurvaxta, kaupníðslu og atvinnutæringar og svika í landhelgismálinu vita, að nú er senn hvað líður komið að skuldadögunum. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Umr. þessum er að verða lokið. Hafa hlustendur átt kost á að fylgjast með málflutningi manna. Hannibal Valdimarsson sagði hér áðan, að nú hafi slagbrandur verið sleginn fyrir þann möguleika, að landhelgin verði færð frekar út. Vitnar hann til sjútvmrh. Breta til stuðnings þessari fullyrðingu. Langt er gengið í rakaleysum og fullyrðingum um landhelgismálið, eins og flest önnur. Sem betur fer hefur Ísland sigrað í þessu máli og mun halda útfærslu landhelginnar áfram að alþjóðalögum. Stjórnarandstæðingar hafa í fáu talað meira af sér en í sambandi við landhelgismálið og alþjóðadómstólinn. Þeir ganga út frá því sem gefnu, að Bretar geti þar öllu ráðið, enda þótt reynslan sanni annað, t.d. 1951, þegar dómstóllinn hafði forustuhlutverki að gegna og dæmdi á móti Bretum. Ólafur Jóhannesson lét að því liggja, að það hefði verið samningsbrot, ef Hermann Jónasson hefði leitað til Alþingis haustið 1958 í stað Alþýðusambandsþings. Þetta eru eftirtektarverð ummæli. Var samið um það að sniðganga Alþ., þegar efnahagur þjóðarinnar var kominn á heljarþröm? Önnur merkileg ummæli Ólafs Jóhannessonar eru ráðleggingar til ríkisstj. um það að gefast upp, sennilega af því, að aflaleysi og verðfall hefur skapað nokkra erfiðleika í bili. Framsóknarmenn hafa reynsluna af því að gefast upp. En var það til fyrirmyndar? Verða málin leyst, ef þeir gefast upp, sem ábyrgðina bera? Verður þjóðinni þjónað á þann hátt? Tvímælalaust hafa þessar umr. verið ríkisstj. og stjórnarstefnunni hagstæðar. Mikilsverðast er, að þjóðin hefur átt þess kost betur en nokkru sinni áður að kynnast stefnuleysi og uppgjöf stjórnarandstöðunnar. Fram hefur komið á augljósari hátt en áður, að stjórnarandstaðan hefur engin úrræði, enga raunhæfa stefnu, en hefur í þess stað tekið til þess ráðs að vera á móti öllu, sem stjórnin ber fram, hversu gott sem málefnið er. Segja má, að stjórnarandstaðan sé samhent, enda því líkast, að aðeins sé um einn andstöðuflokk að ræða. Þeir, sem fylgzt hafa með málflutningi stjórnarandstöðunnar, hafa heyrt þær fullyrðingar, að ástand þjóðmálanna og hagur atvinnuveganna hafi verið sérstaklega góður í árslok 1958, þegar vinstri stjórnin fór frá. Má merkilegt heita, að slíkt skuli hafa verið borið á borð fyrir hlustendur. Yfirlýsingar fráfarandi forsrh., Hermanns Jónassonar, og vitnisburður efnahagsmálasérfræðings ríkisstj. hefur verið margsinnis rakinn og skal ekki farið nánar út í það að þessu sinni, en aðeins á það minnt, að með áframhaldandi vinstri stefnu hefði vísitalan hækkað um a.m.k. 5 stig á mánuði. Var ekki að undra, þótt Hermann Jónasson og efnahagsmálasérfræðingar hans gerðu sér grein fyrir afleiðingum þessa. Það er ekki rétt að dæma menn hart, þótt þeir gefist upp við að leysa erfið verkefni. En það er lágmarkskrafa, að þeir sömu menn leggi ekki stein í götu þeirra, sem taka að sér að leysa það, sem hlaupið var frá. Ríkisstj. hefur tekið að sér að leysa þann vanda, sem vinstri stjórnin réð ekki við. Í útvarpsumr. þessum hefur stjórnarandstaðan talað um kjaraskerðingu. Fulltrúar Framsfl. hafa m.a. talað um, að kostur bænda hafi verið þrengdur. Jafnframt hafa þeir fullyrt, að ekki hefði síður verið þrengt að öðrum stéttum og jafnvel enn þá meira. Sigurvin Einarsson fullyrti, að fleiri jarðir færu nú í eyði en fyrr. Þarna fer þm. rangt með. Nú eru færri jarðir auglýstar en áður. Sveitafólkið treystir því, að hlutur þess verði ekki verri en annarra stétta. Því er óhætt að treysta því. Mennirnir, sem skildu eftir sig rústir einar í árslok 1958, tala nú um lömunarstefnu ríkisstj. og leyfa sér að fullyrða, að verið sé að níðast á öllum almenningi. Bændur, verkamenn, útvegsmenn, iðnaðarmenn, verzlunarmenn, sjómenn og aðrir landsmenn munu ekki taka slíkar fullyrðingar gildar. Menn munu heldur spyrja, hvernig hagur atvinnuveganna og almennings í landinu væri nú, ef stefna vinstri stjórnarinnar hefði verið ráðandi lengur. Allir, sem hugsa um þjóðmál, vita, að sú stefna hefði leitt til stöðvunar alls atvinnurekstrar í landinu. Það er augljóst, að af því hefði leitt atvinnuleysi og örbirgð. Verðbólga sú, sem Hermann Jónasson kallaði óðaverðbólgu, hefði leitt hrun yfir íslenzkt atvinnulíf. Það mátti ekki seinna vera, að spyrnt væri við fótum. Aðgerðir þær, sem gerðar voru með efnahagsmálalöggjöfinni fyrir rúmlega ári, hafa vitanlega leitt til þess, að ýmsir hafa fundið til nokkurra erfiðleika í bili. En eins og komið var, var aðeins um tvennt að velja: annaðhvort láta hrunið koma og leiða hér varanlega kjaraskerðingu og fátækt yfir þjóðina eða taka upp nýja stefnu, sem leiddi til þess, er sumir kalla kjaraskerðingu í bili, en verður, þegar frá líður, til þess, að mögulegt reynist að byggja upp atvinnulífið og skapa almenningi varanlegar kjarabætur, ef Íslendingar vilja haga sér skynsamlega, líkt og aðrar menningarþjóðir gera. Reynslan hefur sýnt, að víxlhækkanir og minnkandi verðgildi krónunnar hefur í för með sér kjaraskerðingu fyrir þá, sem helzt skyldi hlífa og minnst hafa að missa. Síðan stríði lauk, hafa mörg verkföll verið háð hér í landi. Verkalýðsforingjarnir hafa hrósað sér af sigri eftir verkföllin. Rétt er það, að kaupgjald hefur hækkað í krónutölu. En vegna víxlhækkana á verðlagi og kaupgjaldi hafa launþegar ekki þrátt fyrir hækkað kaup fengið kjarabætur á þessum árum. Það er játað, að kaupmáttur launa er nú jafnvel minni en hann var fyrir 12–15 árum. Augljóst er, hvað þessu veldur. Hverjum manni ætti að vera ljóst, að til þess að launþegar geti fengið raunhæfar kjarabætur, verða atvinnuvegirnir að starfa á heilbrigðum grundvelli og geta staðið undir þeim kostnaði, sem launahækkunin hefur í för með sér. Það er markmið stjórnarvaldanna að bæta kjör launþega og annarra landsmanna. Launþegar eiga að njóta aukins afraksturs og bættrar afkomu þjóðarbúsins, en sé hagur atvinnuveganna bágborinn, er útilokað að fá varanlegar kjarabætur með því að hækka kaupgjald í krónutölu. Láti atvinnuvegirnir meira af hendi en afraksturinn leyfir, eru launabæturnar teknar aftur af launþegunum, eins og reynslan sýnir áþreifanlega. Nauðsynlegt er, að þjóðin geri sér grein fyrir þessum einföldu staðreyndum og fylki sér um að halda þá stefnu, sem miðar að því að bæta lífskjörin varanlega með því að byggja upp fjölbreytt og traust atvinnulíf. Nauðsyn ber til að hefja ýmiss konar framkvæmdir í landinu, svo að tryggt verði, að allir, sem vilja vinna, hafi nægilega atvinnu. Atvinnulífið þarf að vera fjölbreyttara, og afrakstur þjóðarbúsins verður að aukast. En skilyrði til þess, að vel megi takast í uppbyggingarstarfinu, er það, að verðlagið megi verða stöðugt, að þjóðin hafi traust á gjaldmiðlinum, að víxlhækkanir og verðbólga festi hér ekki rætur á ný. Atvinnuvegirnir þurfa að standa á eigin fótum og vera þær stoðir í þjóðlífinu, sem bila ekki, þótt nokkuð blási á móti. Ástæða er til að ætla, að þjóðin hafi lært af reynslunni og skilið til fullnustu, á hvern hátt verði stefnt að raunhæfum kjarabótum og bættum lífskjörum. Þjóðin þarf að eiga trausta og fjölbreytta atvinnuvegi, sem skila miklum arði í þjóðarbúið. Þannig verður þjóðin efnalega sjálfstæð. Til þess að vinna að þessu marki mun ríkisstj. láta gera áætlun fram í tímann um alhliða uppbyggingu og framfarir í ýmsum greinum atvinnulífsins. Gerð verður heildaráætlun um vegamál og samgöngur á landi. Gerðar verða ráðstafanir til, að ýmsir aðalvegir, sem fjölfarnir eru, verði gerðir úr varanlegu efni. Gerð hafa verið drög að allsherjaráætlun um sjálfvirkan síma um landið allt, sem veitir betri þjónustu og verður ódýrari í rekstri en er með gamla fyrirkomulaginu. Gerð verður athugun á hafnarmálum og hafnarskilyrði bætt, eftir því sem nauðsyn ber til, miðað við aukinn skipastól landsmanna. Gerð verður áætlun um aukna ræktun og framfarir í landbúnaði, þannig að tryggt megi verða, að landbúnaðarframleiðslan aukist í hlutfalli við þarfir þjóðarinnar, og einnig athugað með útflutning á landbúnaðarvörum, svo sem kjöti og iðnaðarvörum úr landbúnaðarframleiðslunni. Leitazt verður við að koma stoðum undir lánasjóði landbúnaðarins og útvega þeim aukið fjármagn. Gera þarf ráðstafanir til að auka sandgræðslu og skógrækt. Gera þarf ráðstafanir til að koma kornrækt á í landinu. Hafizt verður handa um ræktun fisks í ám og vötnum, og gæti það, áður en langur tími líður, orðið til þess að auka tekjur þjóðarbúsins með útflutningi á laxi og sjóbirtingi. Ráðstafanir verða gerðar til að auka tekjur þjóðarinnar af erlendum ferðamönnum með því að bæta aðstöðuna til þess að taka á móti þeim með auknum gistihúsakosti og annarri fyrirgreiðslu, sem sjálfsögð þykir í ferðamannalöndum. Gerð verður athugun í sambandi við sjávarútveginn og nýtingu sjávaraflans, fiskirannsóknir og fiskiðnað. Er enginn vafi á því, að þar er mikið verkefni óunnið, sem gæti aukið þjóðartekjurnar, ef rétt er á haldið. Athugun verður látin fara fram um siglinga- og kaupskipastólinn, þannig að kaupskipaflotinn verði sem bezt nýttur, og að því keppt, að Íslendingar fullnægi ekki aðeins sínum eigin þörfum hvað siglingar snertir, heldur taki að nokkru upp hætti frænda okkar, Norðmanna, og auki þjóðartekjurnar með því að sigla fyrir aðrar þjóðir. Gerð verður athugun á flugmálum Íslendinga og að því unnið að endurnýja og auka flugvélakostinn. Gerð verður athugun á húsnæðismálunum og að því keppt að gera húsbyggingar ódýrari en verið hefur með bættum vinnuaðferðum, svo að almenningi gefist kostur á að eignast eigin íbúðir á hagkvæmari hátt en verið hefur. Athugun verður gerð á því, á hvern hátt jarðhitinn verður bezt hagnýttur. Verkefnin eru mörg, sem vinna ber að, og til þess að koma þeim í framkvæmd þarf mikið fjármagn, sem afla verður með aukinni framleiðslu og á annan hátt. Stærstu framkvæmdirnar og jafnvel þær þýðingarmestu eru þó enn ótaldar, en það eru virkjanir fallvatna okkar og iðnaður, sem hagnýtir orkuna, eftir að fossarnir hafa verið beizlaðir. Það er rétt, sem Helgi Bergs sagði hér í kvöld, að virkjanarannsóknir fallvatnanna eru dýrar og hefðu tekið a.m.k. 10 ár, ef ekki hefði verið tekið á því öðruvísi en í tíð vinstri stjórnarinnar. En nú hafa ráðstafanir verið gerðar til þess að flýta undirbúningi, svo að áætlanir gætu legið fyrir, bæði um virkjanir og stóriðnað. Ríkisstj. mun vinna að því, að ráðizt verði í stórvirkjanir fallvatna og komið á stofn stóriðju, sem notar afl hinna stóru virkjana. Um þessi mál hefur oft verið talað á undanförnum árum, en úr framkvæmdum hefur lítið orðið. Segja má, að nú sé tími kominn til þess að hefjast handa og láta ekki lengur sitja við orðin tóm. Þessi mál verður því að taka með festu og vinna að framkvæmdum með þeim hraða, sem mögulegt er. Með því að notfæra sér afl fossanna og koma upp stóriðnaði til útflutnings getur þjóðin tryggt atvinnumöguleika ört vaxandi þjóðfélags og skapað skilyrði til efnalegs sjálfstæðis og hagstæðs greiðslujafnaðar við útlönd. Gjaldeyrisskortur og greiðsluhalli er algengt umræðuefni fjármála- og stjórnmálamanna. Samkv. skýrslu Seðlabankans má segja, að nokkur bati sé sjáanlegur í þeim málum, síðan núv. stjórn markaði stefnuna í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er líkt öðru, sem fram kemur hjá stjórnarandstæðingum við þessar umr., að þeir bera fram ýmsar villandi tölur, sem eiga að afsanna, að skýrsla Seðlabankans um fjármál og gjaldeyrismál sé rétt. Jafnvel Ólafur Jóhannesson, sem er í stjórn Seðlabankans, virðist taka undir þetta. Þegar þessir sömu menn eru að því spurðir, hvort skýrsla Seðlabankans sé röng, hvort þar sé farið með rangar tölur, er reynt að komast hjá því að svara. Staðreyndirnar geta verið óþægilegar, og það hefur stjórnarandstaðan orðið að reyna að þessu sinni. Lúðvík Jósefsson talaði um það hér áðan, að fjárhagsörðugleikar togara og báta væru miklir. Vildi hann láta að því liggja, að jafnvel væri stjórninni að kenna aflaleysi togaranna á s.l. ári og verðfall á lýsi og mjöli, en fjárhagsörðugleikar útgerðarinnar stafa fyrst og fremst af þessu. Hér að framan hefur verið rætt um alhliða uppbyggingu og fjölbreytni í atvinnulífinu, sem ríkisstj. áformar að koma í framkvæmd. Áform þessi verða því aðeins fljótlega að veruleika, að víxlhækkanirnar byrji ekki á nýjan leik. Hagsmunir þjóðarinnar eru við það tengdir, að uppbygging og viðreisnarstefna nái fram að ganga. Leiðin til bættra lífskjara verður því aðeins fær, að þjóðin láti ekki ábyrgðarlaus yfirboð stjórnarandstæðinga glepja sig. Leiðin verður greið, ef allir, sem geta unnið, gera skyldu sína og gera ekki hærri kröfur hverju sinni en hægt er á heilbrigðan hátt að verða við. Enginn má láta uppgjafarboðskap stjórnarandstöðunnar draga úr sér kjark og starfsþrek. Íslenzka þjóðin hefur oft átt við erfiðleika að etja, miklu meiri en nú. Með því að snúast gegn erfiðleikunum með djörfung og raunsæi er sigurinn vís. Þjóðin mun nú skipa sér undir merki viðreisnar og uppbyggingar og stuðla að því, að framkvæmdir megi hefja á skipulagsbundinn og hagfræðilegan hátt til öryggis og hagnaðar fyrir þjóðina alla. Á þann hátt verður framtíð þjóðarinnar tryggð og farsæld og velgengni í hverri atvinnugrein og með hverjum þegn þjóðfélagsins. - Góða nótt.