Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. Nd. tók fyrir á fundi sínum 12. febr. s.l. frv. til l. um framkvæmd fyrirmæla Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, en það frv. hafði áður gengið í gegnum Ed. og verið samþ. þar óbreytt. Allshn. Nd. var sammála um það að leggja til, að frv. yrði samþ. í d. óbreytt. Nefndarmenn voru allir viðstaddir á fundinum nema einn, Jónas Jónsson, varaþm. Gísla Guðmundssonar. Sem sagt, allshn. Nd. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ekki þarf að kynna hv. þdm. starf Sambands ísl. berklasjúklinga, svo þjóðkunnugt er það og það mikla átak, sem þar hefur verið gert fyrst og fremst í þágu berklasjúklinga, en eftir að tókst meira að vinna bug á berklaveikinni, þá hefur sambandið tekið að sér að sinna öðrum sjúklingum og þannig leyst af hendi mjög mikilvægt hlutverk fyrir þjóðfélagið. Starf þetta hefur verið rekið af mikilli fyrirmynd og einstæðum hætti að segja má, vegna þess að starfsemi vinnuheimilisins hefur að töluverðu leyti staðið undir sínum rekstrarkostnaði með vinnustofum og framleiðslustarfsemi, og má í einu orði segja, að rekstur þessa fyrirtækis hafi verið til mikillar fyrirmyndar. Sú aðstoð, sem þjóðfélagið hefur veitt í þessu efni, er fyrst og fremst að heimila Sambandi ísl. berklasjúklinga að starfrækja vöruhappdrætti. Það var fyrst heimilað með lögum 1949 og þá til 10 ára. Þessi heimild var endurnýjuð á árinu 1959 og gildir til ársloka 1969. Það þótti eðlilegt að tímabinda þessa heimild fyrir þá sök, að þessu happdrætti er fyrst og fremst ætlað að standa straum af byggingarframkvæmdum að Reykjalundi, en ekki af rekstri þeirra stofnana, sem þar eru starfræktar. Það hefur farið fram á því athugun nú og ítarleg greinargerð verið gerð af hálfu forráðamanna Sambands ísl. berklasjúklinga, að enn þá er þarna mikið óunnið, bæði eru ýmsar byggingar óreistar, sem nauðsynlegt er að koma upp, og ekki síður hitt, að miklar byggingarskuldir hvíla enn á sambandinu. Af þessum sökum er það, sem ríkisstjórninni hefur þótt rétt að mæla með því við Alþ., að Samband ísl. berklasjúklinga fengi enn um 10 ára bil að starfrækja umrætt happdrætti, og yrði ágóðanum af því varið til þess að greiða stofnkostnað við byggingarframkvæmdir þær, sem ég minntist á að Reykjalundi og þ. á m. til að koma upp byggingum vinnustofa fyrir öryrkja, og gert er ráð fyrir því, að ráðstöfun þessa fjár verði að öðru leyti undir yfirumsjón ríkisins á hverjum tíma. Ég tel ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja frekar um þetta mál, en tel rétt, að hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, fái eftir þörfum upplýsingar um það hjá sambandinu, hvernig fjárþörf þess er, og kynni sér það til hlítar. Ég tel ekki ástæðu til að gera grein fyrir því hér opinberlega, því að ég veit, að allar slíkar upplýsingar eru til reiðu hjá forráðamönnum sambandsins. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Fyrri flm. þessa máls á nú ekki sæti á þingi, þegar frv. kemur til umr., en hann sat hér á þingi sem varaþm. fyrir hv. 4. landsk. þm., Jónas Árnason. Ég held, að löng framsaga fyrir þessu máli sé óþörf, en ég mun þó fylgja málinu úr hlaði með nokkrum orðum. Frv. er um eitt efnisatriði, og efni þess er það, að lög nr. 51 frá 28. jan. 1935, um verzlun með tilbúinn áburð, verði felld úr gildi. Skv. þessu er efni frv. það eitt, að einkasala með tilbúinn áburð verði lögð niður. Það er skoðun okkar flm., að ríkjandi verzlunarhættir með tilbúinn áburð hafi gefizt illa, og ég held, að það sé ekki ofsagt, að megn óánægja ríki almennt meðal bænda landsins með áburðarverzlunina. Það eitt er víst, að óánægjan hefur magnazt hin síðari ár, einkum síðan áburðareinkasalan var fengin Áburðarverksmiðjunni í hendur. Af samanburðarrannsóknum, sem fram hafa farið á köfnunarefnismagni Kjarnaáburðar annars vegar og sama magni í kalísaltpétri hins vegar, virðist tvennt hafa komið í ljós: 1. Efnisinnihald uppskerunnar sé lakara, þegar Kjarninn er notaður. 2. Uppskera hefur farið hraðminnkandi, miðað við flatareiningu lands, og því lengur og meiri hefur skerðingin orðið sem Kjarni hefur lengur verið notaður. Þetta virðast mér vera meginatriðin í niðurstöðum þeirra samanburðarrannsókna, sem farið hafa fram. Nú skal ég engan veginn fullyrða, að þessar niðurstöður hafi almennt gildi eða séu réttar, óyggjandi réttar. En miklar líkur benda þó í þá átt, að þessar niðurstöður fari ekki fjarri lagi. Ég segi því: séu þessar niðurstöður réttar, er vissulega hér um mjög alvarlegt mál að ræða, sem bakar bændastéttinni stórtjón á hverju einasta ári. Með þetta í huga er það auðskilið mál, að bændur óski og hljóti að óska meira frjálsræðis um kaup á tilbúnum áburði, svo að þeir eigi þess kost hverju sinni að kaupa þær áburðartegundir, sem þeir telja sig hafa þörf fyrir og þeir telja að henti því gróðurlendi, sem þeir hafa til ræktunar. En því er frv. borið fram um þetta réttindamál hér á hv. Alþ., að kröfum um þetta hefur verið synjað og yfirleitt heldur svarað með því að herða einkasölufjötrana á áburðinum. Það er t. d. kunnugt, - ég hygg öllum alþm., bændum er það a. m. k. vel kunnugt, - að nú er bændum gert að skyldu að taka a. m. k. 70% af köfnunarefnisáburði þeim, sem þeir telja sig þurfa á næsta vori, í Kjarna. Það ætti ekki að þurfa neitt valdboð um þetta, ef bændum væri ljúft að taka Kjarnann í svona stórum stíl, og þá væri það auðvitað sjálfsagt. En þessum fjötrum eru bændur nú bundnir, þeim er skylt að taka 70% af köfnunarefnisáburðinum í formi Kjarnaáburðar. Um það er þeim ekkert undanfæri gefið. Og það er ekki ofsagt, þegar ég fullyrði, að þessu ófrelsi una bændur illa. Krafa þeirra er almennt meira verzlunarfrelsi á þessu sviði. Af bændastéttinni er áreiðanlega almennt tekið undir kröfu, sem fer í sömu átt og efni þessa frv., að einkasalan með tilbúinn áburð verði lögð niður. Þess vegna væntum við flm. þessa frv. þess, að hv. Alþ. rannsaki þetta mál ofan í kjölinn, svo sem kostur er á, og þá efum við ekki, ef svo verður gert, að hv. Alþ. muni fallast á efni þessa frv. og samþ. það. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði að umr. lokinni vísað til hv. landbn.



Herra forseti. Landbúnaðarmál hafa allmikið verið til umr. undanfarið, og er þá mjög um það rætt, að landbúnaðinn þurfi að aðlaða breyttu þjóðlífi, bæði þeim, sem stunda hann, til betri lífskjara og allri þjóðinni til meira hagræðis. Láta mun nærri, að ríkið verji rúmum 500 millj. kr. til beinna framlaga til landbúnaðarins, eða miklum mun hærra framlagi en til nokkurrar annarrar atvinnugreinar okkar. Hér er það, sem ágreiningurinn rís. Sumir telja þessi framlög óeðlilega há, þar sem hér sé ekki lengur um neinn aðalatvinnuveg þjóðarinnar að ræða og veiti tiltölulega fámennum hluta hennar atvinnu. Aðrir telja framlög ríkisins of mjög skorin við nögl og bæta þurfi hag bænda, lægstlaunuðu stéttar landsins, með drjúgum hærri ríkisframlögum. Um hitt er ekki deilt, að við þurfum og eigum að halda þessum atvinnuvegi uppi og hafa sem bezt not af honum fyrir þjóðarheildina og veita þeim, er hana stunda, sem bezt kjör. Deilan stendur um það, hvernig að þessu skuli vinna og líka, hver hagur bænda er. Oft er því haldið á lofti, að bændur séu lægst launaða stétt landsins, og ugglaust er þetta tölulega rétt að meðaltali. En líklega hefur engin stétt eins misjafnar tekjur og bændur, allt frá því að hafa naumlega til hnífs og skeiðar og upp í ofsatekjur. Hér er líka um atvinnugrein að ræða, sem hagsýni og ráðdeild orka afar miklu um, hver útkoma árstekna verður. En sé haft í huga, hve margar afdala- og útnesjajarðir eru þó enn í byggð, hve mörg smábýli eru yrkt til tekjudrýginda með annarri vinnu og hve margt eldra fólk stundar þessa atvinnugrein, fólk, sem hvorki getur né vill stækka bú sín, en unir glatt við sitt, þótt smátt sé í augum áhorfenda, þá gefur auga leið, að meðaltekjum bænda verður seint náð upp úr lágu meðaltali og nánast vonlaust að freista þess. Til þess að búa meginþorra bænda, burðarásum stéttarinnar og búnaðarins, góð lífskjör, verður að ástunda samfærslu byggðar þeirra og stækkunar meðalbúa þeirra, en taka ekki inn í það dæmi afdalakot og smábýli hinna, sem vilja og þurfa að búa smátt. Jafnframt á að hætta að berja það inn í bændastéttina, að hér sé um svo vesælan atvinnuveg að ræða, að hann verði ekki stundaður nema með stórfelldri ríkisaðstoð. Sá hugsunarháttur drepur dug og metnað úr ungu fólki til að iðka landbúnað, en allir sjá, hvar lendir, ef sú stétt endurnýjast ekki með eðlilegum hætti. Hér þarf að verða hugarfarsbreyting á. Í augum fjölmargra neytenda og bæjarbúa eru bændur sérréttinda- og yfirvöðslustétt, sem krefst meira af ríkinu en nokkur önnur stétt. Í mínum augum eru bændur fyrst og fremst ráðvillt stétt, sem finnst jörðin skríða undir fótum sér, finnur, en skilur ekki til fulls, að vegna stórfelldrar þjóðlífsbreytingar síðustu áratugi er staða landbúnaðarins í þjóðlífinu að gerbreytast. Sumir sjálfskipaðir forsjármenn þeirra grípa til rómantísks sveitalofs um ágæti atvinnunnar og hollustu hennar og menningarlegra áhrifa. En ekkert af þessu snertir innsta kjarna málsins, að gera landbúnaðinn arðvænlegan fyrir þá, sem stunda hann, og þjóðarheildinni hagfelldan. Þar tel ég skipta máli, að bændur verði ekki hvattir til offramleiðslu á þeim landbúnaðarvörum, sem síðan eru seldar úr landi langt undir kostnaðarverði. En þar virðist mér 10% viðmiðunin hafa haft óheppileg áhrif og komið í veg fyrir, að stéttin leitaði meiri fjölbreytni í framleiðslu, sér til betri tekna og ríkiskassanum til léttis. Það er trú mín, að með stofnun hagtryggingarsjóðs landbúnaðarins, þar sem fjármunir eru dregnir saman til tryggingar og uppbyggingar, muni öryggiskennd bænda aukast, en með lækkun útflutningsuppbóta muni þeir gaumgæfa betur framleiðsluhætti sína, sér og þjóðarheildinni til hagræðis. Hvort tveggja tel ég tímabært og nauðsynlegt, og til að stuðla að slíku eru þau tvö frv., sem ég hef iagt hér fram á Alþ., flutt. Ég legg svo til, að frv. þessu verði vísað til landbn. og 2. umr.



Herra forseti. Ég skal ekki vera margorður um þetta frv., þar sem ég geri ráð fyrir því, að það verði sent til n., sem ég er í. Hins vegar vil ég ekki láta hjá líða að segja hér örfá orð í sambandi við flutning þessa frv. á þessu stigi. Landbúnaðarmál hafa verið mjög til umr. nú um sinn, og mér finnst, að mörg orð hafi fallið í þeim umr., sem bera vott um, vægast sagt, takmarkaðan skilning á þeim málum og aðstöðu þeirri, sem bændur eru í um þessar mundir. Það hefur verið mjög eftirtalið af ýmsum mönnum, að ríkið skuli hafa greitt og greiði enn nokkrar fjárhæðir, sem kallaðar eru uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, sem miðast að hámarki við það, að upp verði bættar þær vörur, sem úr landi eru fluttar, allt að 10% af allri framleiðslu landbúnaðarins. Þessi verðtrygging til handa bændum var sett með lögum frá 1960, og hafa það að mínu áliti orðið mjög farsæl lög að því er það snertir að tryggja hag bændanna betur en ella hefði orðið á því tímabili, sem liðið er síðan. Það má segja, að þessar uppbætur séu orðnar nokkuð háar nú upp á síðkastið vegna þess, hvað verðbólgan hefur aukizt. Nú hefur hins vegar orðið allmikil breyting á þessu, svo að á þessu ári er talið, að fyrir landbúnaðarvörur, sem útfluttar eru, muni fást allt að því 80% af framleiðsluverði sauðfjárafurða. Annað er það, sem mjög hefur verið á lofti haldið í sambandi við landbúnaðarmál, og það er það, að byggðin sé allt of dreifð og það eigi að færa hana saman, og margir hafa meira að segja sagt, að það væri þjóðþrifamál að fækka bændum verulega, vegna þess að þeir framleiddu of mikið af landbúnaðarvörum. Þetta má til nokkuð sanns vegar færa í góðærum, að landbúnaðarvörurnar hafa orðið heldur miklar fyrir innanlandsmarkað. En hins vegar er ekki lengi að verða breyting á, þegar harðnar í ári. Og meira að segja nú, strax á þessu ári, hefur það komið í ljós, að mjólkurframleiðsla hér á mjólkursvæði Reykjavíkur er mun minni en þörfin, svo að það hefur orðið að flytja mjólkurvörur norðan úr landi, sem kostar mjög mikið. Þetta sýnir aðeins það, að landbúnaðarvöruframleiðslan er svo miklum sveiflum háð eftir árferði, að það er mjög óvarlegt að miða við það að framleiða ekki meira handa þjóðinni en nægi, þegar góðæri er, því að þá mun fljótlega koma að því, að framleiðslan verði of lítil, þegar verr árar. En eins og ég lofaði í upphafi, þá ætla ég ekki að gera þetta mál hér að neinu verulegu umræðuefni að þessu sinni, þar sem það mun eiga eftir að koma í n., en ég vil aðeins benda á það, að margt er í kringum landbúnaðarmál, sem þarf athugunar við, eins og réttilega kom fram í framsöguræðu hv. flm. En varðandi þetta frv. er rétt að benda á, að það hefur þegar verið skipuð n. af hálfu landbrh. til þess einmitt að gaumgæfa mörg atriði í sambandi við framleiðslumálin og gera till. um ýmislegt, sem gæti orðið til breytinga til bóta á þessu sviði. Og ég hygg, að óskynsamlegt sé að afgreiða þetta frv., fyrr en a. m. k. fyrir liggur álit þessarar nefndar. Ég vil svo bæta því við í sambandi við þá kenningu, að færa eigi saman byggðina, að þá eru þar fleiri hliðar en sú að hugsa aðeins um það, að hæfilega sé framleitt af búvörum hverju sinni. Gangi eitthvert byggðarlag saman, fækki verulega fálki í einu byggðarlagi, er byggðarlaginu stór hætta búin öllu í heild. Þeir, sem eftir eru, eiga miklu örðugra með að haldast við, ef flótti hefur orðið úr byggðarlaginu. Og þá er mjög hætt við því, að eftir lítinn tíma komi að því, að byggðarlagið þurrkist út. Þetta er eitt höfuðatriðið, sem mælir á móti því, að það sé rétt stefna að fækka fólki í byggðarlögum, ef á annað borð er hugmynd þeirra, sem ráða þjóðfélaginu, að byggðin dragist ekki stórkostlega saman og að landið verði byggt mestallt, eins og hér er nú og hefur verið og á að vera að mínu áliti. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. En landbúnaðarmál eru miklu flóknara viðfangsefni en mér virðist koma fram í ýmsum umræðum og ályktunum, sem um þau hafa verið gerðar nú upp á síðkastið, og ég vona, að þjóðin beri gæfu til þess að stuðla að því, að landsbyggðin eyðist ekki fram úr því, sem er, heldur að taka meira í hinn strenginn en mér virðist hafa verið gert nú upp á síðkastið.



Herra forseti. Það hefði verið mjög æskilegt, að hæstv. landbrh. hefði verið viðstaddur, meðan umr. um þetta mál fer fram, og mér finnst raunar varla forsvaranlegt að flytja það í hans fjarveru. Ég hef þegar tekið þetta frv. til meðferðar að nokkru leyti í sambandi við annað mál hér í hv. þd. Því get ég verið fremur stuttorður um þetta bændafækkunarfrv. Alþfl. nú, enda stendur það öðrum nær en okkur framsóknarmönnum að verja þá stefnu, sem stjórnað hefur verið eftir s. l. 9 ár og leitt hefur til þess, að engin framleiðsla í landinu hefur viðunanlegan rekstrargrundvöll, og er bein orsök þess, að hraðvaxandi erfiðleikar steðja nú að bændastéttinni. Við sögðum það fyrir, til hvers mundi leiða sú stefna, sem stjórnarflokkarnir tóku upp í landbúnaðarmálum í byrjun „viðreisnar“, stórkostleg hækkun á vöxtum lánasjóða landbúnaðarins ásamt hækkun á almennum vöxtum, ekkert hugsað um að gera ráðstafanir til þess að draga úr hækkunum á rekstrarvörum landbúnaðarins, eins og ríkisstjórnir nágrannaþjóðanna hafa gert með ýmsu móti, og þrátt fyrir margendurtekna yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. um það, að höfuðmarkmið hennar sé að stöðva verðbólguþróunina í landinu, þá hafa ýmsar veigamiklar framkvæmdir, sem hafa einmitt verið gerðar á vegum hennar, verið þannig framkvæmdar, að þær hafa verkað sem beinn verðbólguvaldur. Hvernig hafa t. d. Breiðholtsbyggingarnar verið? Þegar sú starfsemi hófst, var sagt, að tilgangurinn væri að lækka svo byggingarkostnaðinn, að efnalítið fólk ætti þess kost að festa sér íbúð, þó að það gæti ekki borgað á byggingartímanum nema 20% af kostnaðarverði íbúðanna. Ekki veit ég til þess, að nokkur viðhlítandi greinargerð hafi verið samin um raunverulegan kostnað við þessar byggingar. Hins vegar hefur verið sett á þær íbúðir, sem afhentar hafa verið, ákveðið verð, og manni hefur skilizt, að það verð væri ekki miðað við það, að um álagningu væri að ræða, heldur sé þetta verð undir raunverulegum byggingarkostnaði. Og hvernig er svo verðið á þessum íbúðum, miðað við t. d. byggingarkostnað í sams. konar íbúðum byggðum á sama tíma í byggingarsamvinnufélögunum? Breiðholtsbyggingarnar reynast a. m. k. 1/3 dýrari. Þannig er árangur af þessum framkvæmdum. Halda menn, að svona lagað hafi engin áhrif á verðbólguþróunina í landinu? Auk þess soga þessar byggingar í Breiðholti til sín mikinn hluta þess fjármagns, sem Húsnæðismálastofnunin hefur yfir að ráða, þannig að önnur byggingarstarfsemi er meira og minna lömuð af þeirri ástæðu. Það væri full ástæða fyrir Alþ. að kjósa rannsóknarnefnd til þess að kanna, hvernig er hagkvæmast fyrir þjóðina að ráðstafa þeim fjármunum, sem hún getur ráðstafað til íbúðabygginga ár hvert. Þessi liður útgjalda er orðinn svo geigvænlegur miðað við hið almenna kaupgjald í landinu, að hann er gersamlega ofviða flestum, og Breiðholtsbyggingarnar hafa ekki orðið til þess að lækka byggingarkostnaðinn, þvert á móti. Eða halda menn, að það hafi ekki ýtt undir verðbólguþróunina í landinu, þegar ríkisstj. tók af allar takmarkanir á fjárfestingunni, sem var orsök þess mikla kapphlaups í byggingu verzlunar- og skrifstofuhalla hér í Reykjavík, sem leiddi til þess, að þessir aðilar buðu í vinnuaflið til þess að fá það, allt frá 30 og í 50% ofan á gildandi kauptaxta og jafnvel enn meira? Og þessar hallir standa nú sumar hverjar hálfkláraðar og lítt notaðar, talandi tákn þeirra mistaka og þess stjórnleysis, sem verið hefur í landinu á síðustu árum. Þannig mætti lengi telja fram hliðstæð dæmi, hvað valdið hefur þeirri verðbólgu, óðaverðbólgu, sem þjóðin stendur nú frammi fyrir. Orsakanna fyrir henni er sízt að leita hjá bændunum, og engin stétt hefur áreiðanlega haft minni áhrif á hana en bændastéttin: Lögum samkvæmt á að verðleggja búvörur bænda með hliðsjón af því, að þeir fái fyrir vinnu sína eins og viðmiðunarstéttirnar höfðu að meðaltali árið á undan. Framkvæmdin hefur verið sú, að bændur hafa aldrei náð þessu kaupi, og sum árin hafa þeir ekki náð einu sinni hálfu kaupi viðmiðunarstéttanna. Hefur þessi munur aldrei verið meiri en síðustu árin. Það er á valdi ríkisstjórnar hvers tíma, hvernig lánstími lánasjóðanna er, hvernig lánakjör eru og að miklu leyti um verðlag á rekstrarvörum atvinnuveganna. Það liggur því í augum uppi, að orsakanna fyrir verðbólguþróun síðustu ára er annars staðar að leita en hjá landbúnaðinum. Fyrir 5 árum þurfti sáralitlar útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir, þrátt fyrir það, hvernig að þessum atvinnuvegi var búið að ýmsu leyti. Það er því óðaverðbólga síðustu ára, sem er fyrst og fremst orsök þess, hvernig landbúnaðurinn stendur nú gagnvart framleiðslu til útflutnings, til sölu á útlendum mörkuðum. Það er því hlutverk ríkisstj., fyrst og fremst þess ráðherra, sem fer með landbúnaðarmál, að ráða fram úr þeim vanda án þess að grípa til örþrifaráða, t. d. þess ráðs, sem frv. er ætlað til, að draga úr landbúnaðarframleiðslunni sem útflutningnum nemur. Ég hef áður sýnt fram á það í umræðum hér í hv. deild, að þjóðin megi ekki við því að draga úr framleiðslu landbúnaðarvara. Við þurfum sannarlega á öllum þeim gjaldeyri að halda, sem sá útflutningur gefur, og allt bendir til þess, að það séu miklir möguleikar til þess að gera alla okkar ull og gærur að verðmætum útflutningsvörum, sem gætu veitt fjölda fólks atvinnu, margfalt fleiri en t. d. í einu eða tveimur álvinnsluverum. Samdráttur í landbúnaðarframleiðslu nú mundi leiða af sér samsvarandi aukið atvinnuleysi í þéttbýlinu. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að þessar útflutningsuppbætur séu æskileg leið fyrir landbúnaðinn, þvert á móti. Við framsóknarmenn vildum fyrst og fremst fara þá leið í þessum málum að lengja og auka stofnlánin og að vextirnir væru hóflegir, eins og þeir voru, meðan við höfðum úrslitaáhrif í þessum málum. Við vildum halda niðri rekstrarvörum landbúnaðarins og gera raunhæfar ráðstafanir til þess að halda verðbólguþróuninni niðri. En stjórnarflokkarnir fóru öfugt að, og um það þarf ekki mörg orð, staðreyndirnar tala þar sínu máli. Fyrir „viðreisnina“ höfðu bændur rétt til þess að hækka verð vara á innlendum markaði sem því nam, er vantaði á framleiðsluverð fyrir þá vöru, sem var flutt úr landi á hverjum tíma. Þessi réttur bænda, sem var á sínum tíma staðfestur með hæstaréttardómi, verkaði þannig eða tryggði það, að ríkisstjórn hvers tíma hugði mjög að því að halda niðri framleiðslukostnaðinum við landbúnaðinn. Þessi réttur bænda var því þeim mikils virði. En þessi réttur var af þeim tekinn árið 1960 af núverandi stjórnarflokkum og útflutningssjóðurinn tekinn upp í þess stað, og þá voru vextirnir hækkaðir og stofnlánaskatturinn lögfestur, lánstími stofnlána styttur og bændum sagt, að þetta gerði þeim ekkert til, þeir fengju allt aftur í hækkuðu verði á afurðum sínum. En nú skeður það, að annar sá stjórnarflokkur, sem bar ábyrgð á þróun þessara mála síðustu árin, leggur til, að útflutningsuppbæturnar verði lækkaðar um helming frá næstu áramótum að telja, án þess að gera aðrar ráðstafanir til þess, að bændur geti haldið áfram sinni framleiðslu með líkum hætti og hingað til. Það er ekki rík ábyrgðartilfinning hjá þeim mönnum, sem að slíkum tillöguflutningi standa, og þeirra eina afsökun er, að þeir gera sér ekki fulla grein fyrir því, hverjar afleiðingarnar yrðu, ef þetta frv. yrði samþ. hér á hv. Alþ. og ekki gerðar þá um leið einhverjar aðrar ráðstafanir, sem tryggðu bændum viðunanlega afkomu. Við vitum, að nú hefur það skeð, að mjólkurframleiðslan gerir ekki meira en að duga til neyzlu hvern dag í landinu. Fyrir tveimur eða þremur árum var talið, að hið mesta böl þjóðarinnar væri smjörfjallið. Nú er það orðið aðeins að lítilli þúfu, sem með svipuðu áframhaldi og hefur verið verður orðin að engu á miðjum næsta vetri, og jafnvel þó að bændur héldu þessum útflutningskvóta sínum óskertum, þá blasir það við í dag, að bændur geta ekki borið á tún sín í sumar, nema einhverjar aðrar ráðstafanir verði gerðar vegna óðaverðbólgunnar í landinu. Og hvernig verður þá með mjólkina og offramleiðsluna á næsta vetri? Það er þá fyrirsjáanlegt, að það verður stórfækkun á bústofni í landinu á haustnóttum, nema verði afburðagott sumar, og þá getur orðið lítið um mjólk eða mjólkurvörur síðla næsta vetrar. Það kann að vera, að það sé sú stefna, sem er verið að marka með þessum tillöguflutningi. Hv. 11. landsk. þm., síðasti ræðumaður, sagði, að aðstaðan til útflutnings hjá bændum væri svo góð, að það væri 80%, sem þeir fengju af framleiðslukostnaðinum. Því miður er þetta ekki rétt. Það er miðað við allt aðrar tölur en hinar réttu. Það er þá miðað við það verð, sem var ákveðið í haust, en ekki þann framleiðslukostnað, sem nú er eftir gengisfellinguna. En það hefur samt skeð, að verð á kjöti og sérstaklega gærum og ull hefur hækkað á undanförnum mánuðum, og það er líklegt, að það sé hægt að fá fyrir gærukílóið um eða yfir 80 kr. kg og ullina eitthvað yfir 20 kr. Kjötkílóið í Bretlandi er um 54 kr. rúmar, 54.45 kr., sem er lægsti markaðurinn, og í Noregi, sem mun vera bezti markaðurinn, mundum við geta fengið 80 kr. fyrir kg. En ef við fengjum þá hækkun, sem við bændur ættum að fá, miðað við þau áhrif, sem gengisfellingin hefur haft til hækkunar á okkar rekstrarvörum, þá mundi það nema um 6.4–6.5%. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja mál mitt meira núna. Þetta kemur til n., sem ég á sæti í, og ég mun leggja þar til, að þetta frv. verði sent búnaðarþingi, sem var sett í dag, og ég mun náttúrlega styðja að því, að þetta frv. fái afgreiðslu til 2. umr. og nefndar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 10. þm. Reykv., Pétri Sigurðssyni, að flytja hér á þskj. 245 frv. til l. um breyt. á l. nr. 32 frá 8. marz 1951, um loðdýrarækt. Efni frv. er tvíþætt: Annars vegar, að leyft verði minkaeldi í Vestmannaeyjum, og hins vegar, að leyfður verði innflutningur tiltekins fjölda lifandi minka til stofnunar eins tilraunaminkabús þar. Lög eru um innflutning búfjár, nr. 74 frá 1962, en samkvæmt þeim eru ýmsir aðilar, sem þar koma til með að þurfa að segja álit sitt um og veita samþykki sitt fyrir, ef innflutningur lifandi búfjár á að eiga sér stað. Flm. töldu eðlilegast, að ef hv. Alþ. samþ. á annað borð að leyfa minkaeldi í Vestmannaeyjum, þá yrði jafnhliða tryggt, að leyft yrði að flytja inn tiltekinn fjölda lifandi minka til stofnunar eins tilraunabús þar. Það er lagt til í 1. gr. frv., að þetta sé að sjálfsögðu háð umsögn yfirdýralæknis, og er þar gert ráð fyrir, að það ætti að vera nægileg trygging fyrir, að ekki yrðu flutt inn nema heilbrigð dýr, sem hann vildi mæla með innflutningi á. Frv. til l. um loðdýrarækt og heimild til minkaeldis hafa áður nokkrum sinnum verið flutt hér á hv. Alþ. Þau hafa fengið misjafnar undirtektir. Um það hafa verið nokkuð skiptar skoðanir og allharðar deilur, og helztu rök, sem komið hafa fram gegn því, að minkaeldi yrði aftur komið hér á fót, er ótti við, að villiminka mundi verða vart í ríkara mæli en nú er, ef til kæmi, að lifandi dýr slyppu út úr minkabúum. Þeir, sem hafa flutt frv. um að leyfa minkaeldi aftur, hafa mjög á það bent, að ekki væri ástæða til að óttast svo mjög, að til þess þyrfti að koma, að minkur slyppi út úr búum. Á þessu sviði eins og öðrum hefur tækninni að sjálfsögðu fleygt fram og talið nokkuð tryggt og öruggt, að þannig sé hægt að ganga frá þessum dýrum í minkabúum, að ekki þurfi að koma til, að þau þurfi að sleppa út. Hins vegar getur að sjálfsögðu enginn um það fullyrt, og slys geta hent eða annað slíkt. En mjög hafa verið skiptar skoðanir um það, hvort ástæða væri til þess að óttast eins mikið og hjá sumum hv. þm. hefur komið fram, að villiminkur mundi aukast svo mjög frá því, sem nú er, ef minkaeldi yrði leyft, og hvort hann raunverulega geri eins mikið tjón og af mörgum hefur verið bent á og haldið fram. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, ætti ekki að þurfa að valda ágreiningi að þessu leyti, því að þetta er einangrað við einn stað, Vestmannaeyjar, og aðrir landsmenn þurfa sannarlega ekkert að óttast, að aukning á villimink yrði hér uppi á meginlandinu, þó að minkaeldi í tilraunaskyni yrði leyft þar úti í eyjum. Vestmanneyingar sjálfir hafa gert um það einróma samþykkt hjá bæjaryfirvöldum að óska þess, að hv. Alþingi leyfi, að slík tilraun verði gerð þar. Ég hygg, að það liggi nokkuð ljóst fyrir, að ef á annað borð minkaeldi er talið fjárhagslega arðvænlegt eða atvinnuvegur, sem eðlilegt væri að risi hér upp aftur, væri hann það ekki síður í Vestmannaeyjum en annars staðar. Þar er fyrir hendi, eins og vitað er, verulegur hluti þess fæðis, sem þessi dýr eru fóðruð á, þ. e. fiskúrgangur, og aðstæður að öðru leyti ekki verri en annars staðar, nema um það var deilt á sínum tíma, hvort loftslag þar væri eins heppilegt og annars staðar á landinu. Í því sambandi er rétt að benda á það, að síðan minkaeldi var þar haft um hönd fyrir 20–30 árum, hefur það skeð og liggur fyrir í skýrslum, að tíðarfar hefur nokkuð breytzt þar. Vestmannaeyjar voru á þeim tíma einn af þeim stöðum á landinu, þar sem einna mest rigndi. Það sýndu skýrslur Veðurstofunnar. En á þessu hefur orðið breyting síðan. Hvað því veldur, veit ég að sjálfsögðu ekki, en skýrslur sýna þetta, og almenningur veit, að nokkuð annað tíðarfar er þar nú en var fyrir 20–30 árum, þannig að minna er um rigningar, meira um vestlægar, norðvestlægar og norðlægar áttir heldur en áður var, þar sem austanátt, oftast nær með mikilli úrkomu, var þar langsamlega yfirgnæfandi veðurátt. Ég hygg því, að einnig þetta atriði þyrfti ekki að verða þess valdandi, að neitt verra væri að stunda minkarækt á þessum stað heldur en kannske annars staðar hér á Suðurlandi eða annars staðar á landinu. Á sínum tíma, þegar minkaeldi var í Vestmannaeyjum, voru þar, að mig minnir, a. m. k. þrjú bú. Eitt þeirra var langsamlega stærst, hafði norskan sérfræðing frá upphafi, og var talið, að rekstur þess hefði verið mjög eðlilegur, og menn héldu því fram, að þar hefði ekkert dýr sloppið út. Hjá hinum tveimur aðilunum var þetta ekki í eins föstu formi, og um það er ekkert hægt að fullyrða, en verður að reikna með, að dýr hafi kannske frekar sloppið þar út. En eitt er öruggt, að villiminkur hefur aldrei sézt í Eyjum, hvorki á meðan búin voru þarna né eftir að þau voru lögð niður. Hvað því veldur, skal ég ekki segja, hvort þannig hefur hitzt á, að ekkert hafi sloppið út af honum, vil ég ekkert fullyrða um. En þetta er staðreynd, að villiminkur hefur ekki sézt þar. Menn greinir á um það, - það hefur komið hér fram við þær umr., sem verið hafa um frv. svipaðs efnis áður, - menn greinir nokkuð á um það, hvort þetta sé fjárhagslega arðvænlegur atvinnuvegur eða ekki eða hvort rétt sé, að Íslendingar leggi í fjárfestingu í sambandi við þennan atvinnuveg eða ekki. Ég hygg, að það sé nokkuð vont að fullyrða nokkuð fyrir fram um þetta. Hitt er staðreynd, sem verður ekki gengið fram hjá, að nágrannaþjóðir okkar, bæði Danir og Norðmenn, hafa þróað upp þennan atvinnuveg, þannig að hann er orðinn nokkur þáttur í þeirra atvinnulífi og hefur skilað þeim árlega verulegum gjaldeyristekjum. Þetta eru staðreyndir, sem liggja fyrir og ekki verður um deilt. Hvort okkur tækist hér á landi að gera þetta að þróuðum atvinnuvegi, sem ætti sér framtíð, verður reynslan að mínum dómi að skera úr um. Ég tel ekki, að það komi neitt þar til álita eða megi tefja neitt, þó að menn hafi á það bent, að minkaeldi hafi hér mistekizt áður. Það er svo með fjölda atvinnuvega, sem nú eru taldir eðlilegir og sjálfsagðir, að á þeim voru í fyrstu margir vankantar, og þó að þetta hafi komið fram hér við minkarækt í fyrstu tilraun, þá tel ég ekki, að það eigi neitt að hafa áhrif á, að þessi tilraun sé ekki gerð aftur. Ég tel, að þetta mál liggi svo ljóst fyrir, að ég þurfi ekki að hafa um það mjög miklu lengri framsögu. Þetta er einangrað við einn stað, sem öruggt er, að öðrum landsmönnum á ekki að stafa nein hætta af, þó að minkaeldi yrði leyft þar, og á ég þar við Vestmannaeyjar, eins og fram kemur í frv., þannig að þau rök, sem að þessu leyti hafa áður komið fram gegn minkaeldi hér á landi, ættu ekki að vera fyrir hendi í sambandi við þetta frv. Ég vil að lokum einmitt í því sambandi leyfa mér að benda á, að í umsögn Náttúrufræðistofnunar Íslands, sem dags. er 15. febr. 1966 og þessi stofnun gaf í sambandi við frv., sem þá lá hér fyrir Alþ., þar er lagt til, þó að það komi fram af umsögn þessarar stofnunar, að hún sé mótfallin því, að minkaeldi verði almennt leyft, - þar er lagt til eða sett fram sem varatill., að ef ekki verður hægt að sporna við því til fulls, að minkaeldi verði leyft hér á ný, vill stofnunin gera það að varatill. sinni, að það verði aðeins leyft í Vestmannaeyjum, svo framarlega sem Vestmanneyingar vilja fallast á að taka við minknum, eins og þessi hv. stofnun orðar það. Nú liggur það fyrir, að Vestmanneyingar eða forsvarsmenn þess byggðarlags hafa sjálfir óskað eftir að fá að gera tilraun með þetta, þannig að vel væri þess vegna hægt að verða við þeirri varatill., sem fram kemur í umsögn Náttúrufræðistofnunar Íslands, sem er, eins og ég sagði áður, frá árinu 1966 varðandi þetta mál, þegar það lá þá hér fyrir. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að hafa um þetta lengri framsögu, en vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þegar minkaræktin var bönnuð hér á landi sællar minningar, gerðu menn sér vonir um, að hægt væri að útrýma honum úr landinu með því móti. Nú hefur þetta ekki tekizt, eins og kunnugt er, og er svo komið, að það munu aðeins vera úteyjar einar, sem eru nú minklausar, þ. á m. Vestmannaeyjar. Nú virðist eiga að taka upp nýja stefnu í þessu máli í samræmi við aðrar stjórnarathafnir yfirstandandi tíma. Það er lagt til að leyfa minkaeldi að nýju, en aðeins þar sem enginn villiminkur er fyrir, og að öðru leyti skal minkaeldi bannað hér eftir sem hingað til annars staðar í landinu, sem sagt, allt í góðu samræmi hvað við annað.



Herra forseti. Það var á þinginu 1964, þá lá hér fyrir frv. um loðdýrarækt, og það voru mjög skiptar skoðanir um þetta mál og verulega um það deilt. Ég óttaðist það á tímabili, að þessi skolli yrði samþykktur, og taldi þetta háskalegt, og þá bar ég fram eina brtt. Í frv. var bráðabirgðaatkvæði og ég lagði til, að við það ákvæði yrði bætt þessum orðum: „Minkabú, sem leyfð kunna að verða, skulu vera í Vestmannaeyjum.“ Þarna fór ég eftir till. dr. Finns Guðmundssonar, þess ágæta fræðimanns, sem var mjög andvígur því, að minkaeldi yrði leyft hér, en bar þetta fram sem varatill. í bréfi til Alþ., að það yrði sett upp tilraunabú í Vestmannaeyjum, ef menn endilega vildu reyna þetta. Þessu var ekki vel tekið af öllum, sem hlut áttu að máli, þessari till. minni. Hv. 3. þm. Sunnl., sem er fyrri flm. og frsm. þessa máls, flutti ræðu um málið hér í Alþ. 4. maí 1965, og m. a. sagði hann þá þetta: „Ég verð að segja, að mér þykir kveðja Skúla Guðmundssonar, hv. 1. þm. Norðurl. v., til okkar Vestmanneyinga heldur kaldranaleg.“ Já, það var nú þá. Nú flytur hann sjálfur frv. um að leyfa minkarækt í Vestmannaeyjum. Það var nú ekki svo að skilja, að ég væri á þessu þingi fyrir nokkrum árum sérstaklega hrifinn af því, að þetta yrði sett upp í Vestmannaeyjum. En ef illt átti að ske, taldi ég það þó skárra, að þetta yrði leyft í þeim eyjum, heldur en á meginlandinu, því að það væri þá minni skaði skeður, þegar þeir færu að hleypa þessum óargadýrum út úr geymslum. Og þess vegna bar ég fram þessa till. Mér kom auðvitað aldrei til hugar, að þetta yrði sett upp þar, nema Vestmanneyingar vildu það sjálfir. Það má segja, að ég megi vel við una, því að nú hefur þessi hv. 3. þm. Sunnl. tekið aftur öll kaldyrði í minn garð, sem hann lét sér um munn fara vorið 1965 út af þessu máli. Ég veit ekki, að hverju gagni þetta kæmi, þó að út í þetta yrði farið. En ætli þessir flm. viti nokkuð um það, hvernig útkoman er af þessum atvinnuvegi hér í nágrannalöndunum? Ég veit ekki, hvort þeir vita nokkuð um það. Ætli þeim sé t. d. kunnugt um það, að Norges Pelsdyravlslag, sem mér skilst að sé einhvers konar samband skinnaframleiðenda í Noregi, gaf það út núna í desemberlok í vetur, að síðustu 2 árin hafi meðalminkabúin þar í landi ekki haft neinn hagnað af rekstrinum. Auðvitað hefur þetta gengið í bylgjum þar. Þetta hefur verið mismunandi frá ári til árs og mismunandi útkoma hjá búunum eftir því, hvernig þeirra dýrastofn er og hvernig á er haldið að því er reksturinn varðar, eins og gefur að skilja. En þetta var meðalútkoman hjá þeim síðustu tvö árin. Vita þessir flm, nokkuð um minkapestina, sem hefur verið landlæg í Noregi síðan 1962? Núna standa yfir málaferli í Noregi. Þar er minkabúseigandi í skaðabótamáli við ríkisstj. út af þessari pest, eða líklega heldur út af einhverjum stjórnvaldaráðstöfunum í sambandi við pestina. Vita þeir nokkuð um þetta, þessir hv. flm.? Og þessi minkapest, mér skilst, að hún sé einnig á hinum Norðurlöndunum, og það er talað um það, að minkapestin muni upphaflega hafa borizt með dýrum frá Bandaríkjum Norður-Ameríku. Hvar ætla þessir menn að fá dýr, sem öruggt sé að ekki séu með þessa pest? Ég teldi náttúrlega ekki mikinn skaða, þegar þeir fara að sleppa þessum dýrum úr haldi, sem þeir auðvitað gera, og eins hvort þau eru í búrum eða utan búra, þó að þessi pest yrði þeim að grandi. En það er bara slæmt fyrir þá, sem leggja fé í þetta, að vera að kaupa dýrin dýrum dómum og svo fari þau úr pest. Og svo er annað. Þeir segja, Norðmenn, það stendur í norsku blaði, að þessi minkapest sé mjög skyld hundapest, og það gæti verið verra að fá slíka veiki í hundana. Nú er það að vísu svo um okkar hunda, að þeir eru misjafnir að gæðum, og það hefur því miður verið of lítil rækt lögð við það að venja þá, temja þá og hafa af þeim það gagn, sem hægt er að hafa, og það er ekki nógu góð meðferð á þeim ágætu dýrum víðast hvar. Þó eru hér undantekningar frá þessu, og þar nægir að minna á fjárhundana hans Jóhannesar bónda á Kleifum í Gilsfirði. Mér er sagt, að þeir hafi verið á landbúnaðarsýningunni hér næstliðið sumar og sýnt listir þar. Þó var aðstaða þeirra þar náttúrlega langtum verri hér í þeim þys og látum öllum en þar heima vestur á Kleifum. Það var núna fyrir einum tveimur kvöldum viðtal í útvarpinu við Carlsen, sem er auknefndur minkabani, en hann hefur hundabú hérna upp í Mosfellssveit, og mér skilst, að hann sé þar aðallega að temja hunda til að nota við minka- og refaveiðar. Og það hefur verið góður árangur af því. Hundarnir hafa verið mjög gagnlegir við það að drepa minkinn. Carlsen lét sér þau orð um munn fara, - ég heyrði það, sem við vitum reyndar allir fullvel, að hundarnir eru vitur dýr, - og hann sagði, að þeir væru oft vitrari en mennirnir. Ekki dreg ég í efa hæfileika þeirra hv. þm. tveggja, sem flytja þetta frv., en ég held, að þeir yrðu ekki eins góðir við smalamennsku vestur á Kleifum og hundarnir hans Jóhannesar bónda þar. Ef þeir ættu nú þátt í því að flytja þessa pest til landsins og hún kæmist hér í hunda, m. a. í hundana á Kleifum, ætli þeir væru menn til þess að bæta Jóhannesi skaðann? Jafnvel þótt þeir vildu bjóðast til að gerast smalar hjá honum, þá er ég hræddur um, að þeir yrðu ekki eins snúningaliprir við féð og hundarnir. En þannig er með þessa hunda þar á Kleifum, þeir eru svo vitrir, að þeir smala landareignina tilsagnarlaust og án þess að nokkrir menn fylgi þeim í smalamennskuna. En auk þess mætti búast við, að mennirnir, hvort það væru nú þessir tveir eða aðrir, yrðu þyngri á fóðrunum og gerðu meiri kaupkröfur en sepparnir á Kleifum. Það er, skal ég segja ykkur, að minni hyggju margt að athuga í sambandi við þetta mál. Og ég efast um það, það kom a. m. k. ekki fram í ræðu fyrri flm. og frsm., að hann hefði nú kynnt sér þetta nokkuð til hlítar. Ég held, að þetta þurfi að skoðast betur. Þetta fer nú sjálfsagt til n., og þá er mögulegt að athuga það nánar. En ég vil bara þakka þessum hv. þm. það, að hann hefur, þó að það sé nú ekki gert fyrr en eftir tæp 4 ár, tekið aftur sín kaldyrði um mig í sambandi við tillöguflutning minn á þinginu 1964 um minkarækt í Vestmannaeyjum.



Herra forseti. Okkar reynsla af innflutningi á dýrum hefur yfirleitt verið slæm. Við höfum tvisvar sinnum flutt inn í landið fjárkláða með innflutningi útlendra sauðkinda. Við fluttum inn með sauðfé karakúlpestirnar, bæði garnaveikina og mæðiveikina, og þannig hefur okkur reynzt þetta erfitt. Og við fluttum inn minkinn á sínum tíma, sem líka hefur orðið okkur dýrt spaug, því að hann hefur orðið að skaðræðismeindýri í landinu, og það hefur kostað ríkið stórfé að halda þessari plágu niðri, og auk þess hefur þetta dýr valdið miklum skaða í náttúru landsins, fuglalífi og dýralífi í vötnum og ám. Við höfum því illa reynslu, Íslendingar, af þessum innflutningi á dýrum. Ég fór hér í ræðustólinn aðallega til þess að láta þess getið, að hv. fyrri flm. þessa frv. átti tal við mig sem samþingismann sinn um flutning á þessu frv. eða meðflm., en ég tjáði honum, að ég teldi mig ekki geta verið með honum í flutningi frv., þrátt fyrir það að hann segði mér frá því, að bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum hefði óskað þess eindregið, að þm. Sunnl. gerðust flm. að þessu máli. Ég er mjög andvígur minkaræktinni, sérstaklega vegna þeirrar reynslu, sem orðið hefur af minknum. Það var brugðið á það ráð á kreppuárunum upp úr 1930 að flytja inn mink og fara að stunda ræktun hans hér, og það var þá aðallega gert í þeim tilgangi, að hægt yrði að skapa útflutningsverðmæti og atvinnu fyrir landsmenn. Og víst er það virðingarverð tilraun, hver sem það reynir, að skapa atvinnu og auka gjaldeyristekjur. En þessi tilraun gafst mjög illa, eins og kunnugt er. Minkurinn slapp út víða og gerðist að rándýri í landinu, og þar á ofan varð enginn ávinningur að þessu fyrir þjóðina. Þetta gaf ekki þær tekjur, sem til var ætlazt. Það einhvern veginn mistókst að framleiða minkaskinn hér, sem eins og til var ætlazt yrðu að góðri söluvöru. Ég er ákaflega hræddur um það í sambandi við Vestmannaeyjar, að þar sé óheppilegt veðurfar fyrir minkarækt. Að vísu sagði frummælandi, fyrri flm., hér áðan, að veðurfar hefði breytzt nokkuð mikið, það væri þurrviðrasamara en áður var. Það skal ég játa. Við höfum þá reynslu hér sunnanlands, að það er miklu meira um þurrviðri nú á síðari árum en var áður fyrr. En einhver umhleypingasamasti staður á landinu er Vestmannaeyjar samt enn í dag, og ég hef alltaf heyrt, að það væri óheppilegt veðurfar fyrir ræktun loðdýra eins og minksins. Ég er því ákaflega hræddur um, að þar sé illa valinn staður að þessu leyti. Auk þess er fuglalífið í eyjum í mikilli hættu, ef þessi dýr sleppa út. Þarna er mikið fuglalíf, margar tegundir og sumar fágætar tegundir, sem eiga þarna heima, hafa þarna dvöl, farfuglar og raunar aðrir fuglar, sjófuglar mikið í björgunum. Ég var núna fyrir nokkrum dögum að líta í bók eftir Gils Guðmundsson alþm. um Færeyjar, þar sem hann er að lýsa náttúrulífi þar í eyjunum, sem er mjög líkt því, sem er í Vestmannaeyjum. Þar segir hann frá því, að á einhver svæði eða eyjar þar fluttist kvikindi, sem kallað er brúna rottan, það er ekkert greint frá því nánar, hvaðan hún kom, og hún hefur gjörsamlega útrýmt öllu fuglalífi á þeim svæðum, þar sem hún tekur sér bólfestu, svo að þar örlar ekki á dýralífi síðan. Og ég er ákaflega hræddur um, að ef það óhapp henti, að minkur slyppi út í Vestmannaeyjum, mundi hann gera þar mjög mikinn usla í fuglalífinu, en það er hrein paradís að koma til Vestmannaeyja á sumrin. Lundinn hefur mikla byggð í Vestmannaeyjum, og bjargfuglamergð er þar geysilega mikil. Ég verð að láta í ljós, að ég hef ekki neina sérþekkingu á þessari atvinnugrein. En mér finnst, að reynslan sé sú, að Íslendingum láti yfirleitt illa að starfa að atvinnuvegum, sem þarfnast mikillar nákvæmni við, sérstaklega í sambandi við dýrin. Við höfum ekki sýnt það, að við værum natnir við umhirðu dýranna, því miður. Við eigum þar eftir mikið að læra, Íslendingar, og vonandi lærum við það með tímanum. En ég hygg, að þessi búskapur þurfi á að halda sérstaklega mikilli nákvæmni og vandvirkni. Og ég þekki nú Vestmanneyinga nokkuð. Þeir eru duglegir að fiska og bera mikinn afla á land, og yfirleitt eru ekki, að ég hygg, duglegri menn annars staðar á landinu heldur en í Vestmannaeyjum. En ég efast mjög um það, að þeim léti vel þessi atvinnugrein. Og hef ekki verulega trú á henni fyrir okkur Sunnlendinga eða Vestmanneyinga. Ég hygg, að þetta sé aðallega hugsað á þeim grundvelli að fá þarna markað fyrir úrgang af sjávarafurðum. En eru nú líkindi fyrir því, að útgerðarmennirnir í Vestmannaeyjum eða frystihúsin þar fengju hærra verð fyrir þessar afurðir frystihúsanna þarna í Vestmannaeyjum heldur en þau fá fyrir útflutninginn? Ég vil spyrja flm. að því, hvort hann geri ráð fyrir því, að það yrði hærra verð, sem þessi nýja atvinnugrein gæti greitt fyrir þetta, heldur en kaupendur á Norðurlöndum, sem aðallega hafa keypt þessar afurðir af okkur að undanförnu. Ég efast mikið um, að af þessu yrði mikill hagnaður gjaldeyrislega séð. Þetta var nú það, sem ég vildi segja. Ég vildi sem sagt ekki leyna því, að ég hef ekki trú á þessum atvinnuvegi, og þó að ég sé viss um, að minkarækt í Vestmannaeyjum mundi ekki vera hættuleg að því leyti til, að sá minkur, sem slyppi þar, breiddist út um landið, mundi hann geta eyðilagt dýralífið á staðnum. Það er ákaflega erfitt að útrýma villimink, sem næði þar bólfestu, vegna þess að þarna er allt holt, allt brunnið hraun undir eyjunum, eða Heimaeynni, og ég álít, að það væri mikill skaði skeður, ef svona villidýr næði þar bólfestu. Ég mun fylgja frv. til n., en ég vil ekki lofa stuðningi við það lengra. Minn stuðningur mun sennilega ekki ná lengra en það, að ég vil hleypa málinu til n. Þetta vildi ég, að kæmi fram af minni hálfu.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. v. minnti hér á ummæli, sem ég hafði viðhaft um minkarækt, þegar málið var hér til umr. 1964. Þess gerðist ekki þörf mín vegna. Mér voru þessi ummæli mjög í huga og vel ljós, þegar ég átti hlut að því að leggja málið fyrir hér að nýju í því formi, sem það er nú gert. En ef menn vilja lesa ræðu hv. þm., sem hann vitnaði í, þá munu þeir sjá, að hún gekk öll út á það að mæla gegn minkaeldi, og aðalrökin voru þau, að þetta væri svo mikið skaðræðisdýr, svo þjóðfélagslega hættulegt, eins og hann orðaði það, held ég, og þegar hann er búinn að reyna að sannfæra alla þm. um það, hversu hættulegt þetta dýr sé og skaðlegt, þá leggur hann til, að það sé samþykkt, að það sé leyft aðeins í Vestmannaeyjum. Ég endurtek ekki það, sem ég sagði þá, að þetta voru kaldar kveðjur til okkar Vestmanneyinga, og þær voru sannarlega ekki meintar af góðum hug, ef maður vill lesa ræðu þessa hv. þm. Hann ætlaði sem sagt, að því, sem hann taldi sannfæringu sína þá, að væri til skaða fyrir þjóðina og þá, sem vildu hafa afskipti af þessu, því ætlaðist hann til, að við einir tækjum við. Af þeirri ástæðu benti ég á þetta, sem hann vitnaði í, að ég hafði talið þetta kaldar kveðjur. Þær voru það á þeim tíma. Málið horfir allt öðruvísi við í dag. Nú hafa ráðamenn byggðarlagsins gert þetta upp við sig, bæði þann skaða, sem kynni af því að verða, og eins þann hagnað, sem þeir telja að kynni af því að verða, og óskað eftir því að fá að gera þessa tilraun. Málið þarf að sjálfsögðu, áður en minkabú er stofnað, ef það yrði leyft hér, verulegan undirbúning. Það þarf að kynna sér málið frá öllum hliðum, skoða bæði hugsanlega arðsemi af því og eins það tjón, sem þetta gæti valdið. En það er auðvitað ekki ástæða til að leggja í kostnað við það, fyrr en við vitum, hvort hv. Alþ. vill leyfa, að þessi tilraun sé gerð. Það er frumskilyrði fyrir því, að eðlilegt sé, að lagt verði í kostnað við að skoða málið og vinna að eðlilegum undirbúningi þess, að fá úr því skorið, hvort hv. Alþ. vill leyfa okkur að gera tilraun, ef okkur sjálfum sýnist hagur í því. Það er alveg rétt, sem hér kom fram hjá hv. 2. þm. Sunnl., að þetta náttúrlega byggist á því, að við trúum því, að fengnum þó ekki meiri upplýsingum en við höfum, að við trúum því sjálfir, að við getum gert afurðir okkar, sem þar berast á land, arðvænlegri í því formi að rækta mink, nota fiskúrganginn til að rækta mink, og fá þess vegna meira út úr þeim hluta afurðanna í formi minkaskinna heldur en að setja þetta í beinamjölsverksmiðju eða frysta það í litlum stíl, eins og nú er gert til minkaeldis annars staðar. Þetta er það, sem málin byggjast á. Og ef það kemur í ljós, að við höfum þarna rétt fyrir okkur, að við getum aukið verðmæti fiskafurða í Eyjum með þessu móti, hvers vegna má þá ekki leyfa okkur að reyna þetta? Við gerum okkur ljósa þá áhættu, sem kann að verða af þessu. Við gerum miklu minna úr henni en margir hér, sem talað hafa gegn málinu. Sú hliðin á málinu, sem hv. 2. þm. Sunnl. lagði mest upp úr, það var óttinn við, að þetta kynni að valda skaða á fuglalífinu. Þá verða menn að gera sér ljóst, að það er alveg rétt, sem hann sagði, að það er mjög fjölbreytt fuglalíf í Eyjum og sennilega hvergi meira. En það er bara í úteyjum, það er ekki á Heimaeynni. Það er hreint ekki fjölbreyttara fuglalíf á Heimaey en annars staðar á landinu, nema kannske síður sé, en í úteyjum er það mun fjölbreyttara en víðast annars staðar við landið. Og það er engin hætta á því, að minkurinn sleppi út í úteyjar. Ég tel ekki nokkra einustu hættu á því. Það er um mjög langan veg að fara yfir sjó, sem ég hef ekki nokkra trú á að minkur lifi af að reyna að synda. Við leggjum því nú orðið ekki svo mikið upp úr þeirri hlið málsins, að við teljum ekki, að það sé eðlilegt, að okkur verði leyft að gera þessa tilraun til að reyna að auka verðmæti okkar eigin framleiðslu á þennan hátt, að nota fiskúrganginn, sem fer að langmestu leyti í fiskmjöl, skilar litlum hagnaði og litlum erlendum gjaldeyri. Við trúum sjálfir, að það væri hægt að gera þessar afurðir verðmeiri í formi minkaskinna, ef vel tækist til. Hv. 1. þm. Norðurl. v. var að geta um alls konar bollaleggingar um pest í minkum. Það er náttúrlega hætta, sem allir geta átt von á, sem eru með dýrarækt, hvort sem það eru loðdýr eða önnur dýr, að pestir komi upp. Við Íslendingar höfum sannarlega ekki farið varhluta af því að fá hingað pestir, og við höfum ekki hætt við sauðfjárrækt, þó að hér hafi komið upp pest, sem hefur kostað ríkið og alla, sem þar eiga hlut að máli, verulegt fé, þannig að það þýðir ekki að vera með andmæli á þeim forsendum, það fær ekki staðizt. Þessi grínsaga um hundapestina, - ég man nú ekki, hvar hann talaði aðallega um þessa vitru hunda, - það vill nú svo til, að hundahald er ekki leyft í Vestmannaeyjum, það eru engir hundar þar, þannig að hundar þaðan ættu ekki að smita mikið út frá sér, því að þar eru þær skepnur ekki leyfðar og ekki til, svo að það er náttúrlega hreinlega sagt út í bláinn líka. Um afkomu annarra þjóða, þá vita það allir, að þetta er orðinn allverulega þróaður atvinnuvegur bæði í Danmörku og Noregi og nokkuð í Svíþjóð. Auðvitað eru á þessu sveiflur, en það liggur hins vegar fyrir, að minkaskinn virðast vera einu skinnin af loðdýrum, sem nokkuð halda velli á markaði. Skinn annarra dýra eru miklu frekar tízkufyrirbæri, sem hlaupa í hátt verð stuttan tíma, en falla svo úr tízku og eru óseljanleg. Áratuga reynsla er aftur fengin með minkaskinn og í þeim er miklu minni sveifla, en það er sveifla í þeim, það vita allir, en í þeim er miklu minni sveifla, og þess vegna hafa þær þjóðir, sem ég hef hérna vitnað til, séð sér fjárhagslegan hag í því að gera þetta að atvinnuvegi og það í allstórum stíl, eins og er hjá Dönum nú. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða miklu meira um þetta. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Sunnl. gat um, að ég benti honum á einróma óskir ráðamanna í Eyjum og spurði hann, hvort hann vildi vera meðflm. að frv. í samræmi við það. Hann tjáði réttilega, eins og hér hefur komið fram, að hann væri á móti málinu í heild, og er ekkert við því að segja. Þetta er eitt af þeim málum, sem menn greinir nokkuð á um, menn hafa ólíkar skoðanir á. En af því að hann beindi hér fyrirspurn um þetta, hvort við í Eyjum reiknuðum með að geta fengið hærra verð fyrir úrgang úr fiskafurðum með þessu móti, þá get ég svarað alveg játandi. Eins og málin standa í dag, þá trúum við því. Komi annað í ljós, að þetta sé ekki fjárhagslega hagkvæmt, stofnkostnaður of mikill, reksturinn ekki arðvænlegur, þá auðvitað verður tilraunin ekki gerð. En ef talinn er grundvöllur fyrir henni, þá efast ég ekki um, að Vestmanneyingar munu gera þessa tilraun. Og ég veit, að þeir, sem þarna hafa kannske mestra hagsmuna að gæta í sambandi við þetta, eru alveg tilbúnir að leggja eitthvert fjármagn fram, til þess að þessi tilraun verði gerð. En ég vil aðeins undirstrika það, sem ég benti á í framsöguræðu minni, að þetta mál er þess eðlis, að ég tel, að hv. alþm. margir, sem kunna að vera í nokkrum vafa um, hvort rétt sé að leyfa minkaeldi hér á landi almennt, þeir gætu fylgt þessu frv., því að þetta snertir aðeins einn stað, sem ég held að allir séu sammála um, að öðrum stafi ekki hætta af, þó að hann væri leyfður, hvorki hundahaldi á Kleifum né annars staðar á landinu, frekar en að villiminkur bærist til meginlandsins utan frá okkur í Eyjum.