Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. sjútvn. Ed. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 81 23. júlí 1974, um Verðlagsráð sjávarútvegsins, sbr. lög nr. 27 26. apríl 1978. Nefndin hefur rætt frv. og varð sammála um að leggja til við þessa ágætu deild að það verði samþykkt eins og það kom frá Nd. Undir nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Guðmundur Bjarnason, Egill Jónsson, Guðmundur Karlsson, Geir Gunnarsson og Karl Steinar Guðnason.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr. og komið er óbreytt frá hv. Nd., er flutt að beiðni stjórnar sjómannadagsráðs og happdrættis Dvalarheimilis aldraðra sjómanna og er efni þess að framlengja heimild þessara aðila til rekstrar happdrættis um 10 ár eða til ársloka 1994. Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna var komið á fót með lögum á árinu 1954. Gilti sú heimild í 10 ár, en hefur tvívegis verið framlengd um 10 ár í senn, síðast til ársloka 1984. Vegna framtíðaráætlana er nú sótt um framlengingu um 10 ár þótt enn sé rúmt ár eftir af heimildinni. Ágóði af happdrættinu rennur lögum samkv. í Byggingarsjóð aldraðs fólks. 60% ágóðans skal varið til byggingar Dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Heimilt er stjórn Dvalarheimilis aldraðra sjómanna þó að veita styrk eða lán til annarra dvalarheimila aldraðs fólks. Ég tel eigi þörf á að rekja hér framkvæmdir þær sem unnið hefur verið að fyrir fé happdrættis Dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Hv, alþm. eru þær kunnar, byggingarnar að Hrafnistu í Reykjavík og Hafnarfirði. Að Hrafnistu í Reykjavík dvelja nú 380 manns á vistdeild, hjúkrunardeild, sjúkradeild og hjónagörðum. Á Hrafnistu í Hafnarfirði eru 188 manns í almennri deild og í hjúkrunardeild. Á báðum stöðum er fjöldi manna á biðlistum. Enn er ólokið ýmsum framkvæmdum við Hrafnistu í Hafnarfirði, svo sem við aðstöðu til endurhæfingar, sundlaug, lóð o. fl. Þar eru og fyrirhugaðar byggingar smáhúsa með litlum íbúðum sem byggðar verða í samvinnu við ýmsa aðila, verkalýðsfélög, góðgerðarfélög og sveitarfélög. Einnig er þar fyrirhuguð þriðja stóra byggingin, ætluð fyrir almenna vist og aldraða með geðræn vandamál. Ég tel ekki ástæðu til að rekja hér frekar fyrirætlanir sjómannadagsráðs. Allar eru þessar fyrirætlanir byggðar á því að samtökin njóti áfram þess stuðnings sem leiðir af rekstri happdrættis Dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Vegna undirbúnings framkvæmda og fjárskuldbindinga er stjórn dvalarheimilisins brýnt að fá afgreiðslu á þessu erindi og vænti ég þess að unnt verði að afgreiða frv. þetta nú á þinginu þótt liðiðsé mjög á þingtímann. Ég tek fram að stjórnendur sjómannadagsráðs og happdrættisins hafa látið rn. í té nokkru gleggri grg. en ég hef hér rakið. Er hún að sjálfsögðu til reiðu fyrir þá n. sem fær málið til meðferðar. Þá er sjómannadagsráð án efa reiðubúið að láta í té allar nauðsynlegar upplýsingar. Ég vil að lokum leggja til að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. um málefni fatlaðra, sem ég mæli hér fyrir, á sér alllangan aðdraganda. Það má segja að með atkv. sínu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1976 hafi Ísland ákveðið að helga eitt ár málefnum fatlaðra. Það var árið 1981 sem kallað var Alþjóðlegt ár fatlaðra. Við undirbúning þess árs var ákveðið í ríkisstj. á árinu 1980 að undirbúa m. a. frv. til laga um heildarlöggjöf um málefni fatlaðra. Það frv. var unnið af nefnd sem kölluð var Alfanefnd og var skipulögð í sept. 1980. Starfaði hún undir forustu Margrétar Margeirsdóttur deildarstjóra í félmrn., en auk hennar sátu í Alfanefndinni fulltrúar frá ýmsum samtökum fatlaðra, Sambandi ísl. sveitarfélaga svo og frá rn., þ. á m. menntmrn. Þetta mál fékk síðan rækilega meðferð í ríkisstj. og var lagt fyrir þing á s. l. vetri 1982. Félmn. Nd. fékk málið til meðferðar og skilaði áliti í apríl 1982 og lagði til að gerðar yrðu nokkrar breytingar á frv. Frv. náði ekki fram að ganga á þinginu 1981–1982 og var því endurflutt á þessu þingi með þeim breytingum sem félmn. Nd. hafði gert á frv. á árinu 1982. Málið hefur síðan verið til meðferðar í hv. félmn. Nd. Hefur hún farið rækilega yfir málið og kallað fyrir sig fjölmarga aðila, leitað umsagnar og ábendinga. Málið hefur einnig veríð rætt talsvert innan þingflokkanna hér á hv. Alþingi og fór svo að félmn. Nd. skilaði ekki aðeins frá sér almennu nál., heldur einnig allmörgum brtt. við hinar ýmsu greinar frv. og birtast þær á þskj. 490. Meginþáttur breytinganna fjallar um svokallaða Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og hvert hlutverk hún eigi að hafa. Það eru allmiklar breytingar frá því sem áður hafði verið gert ráð fyrir um greiningarstöðina sem þar er gerð tillaga um. Þeim fylgir svo ákvæði nr. II til brb. þar sem gert er ráð fyrir að félmrh. eigi í framhaldi af samþykkt þessa frv. að skipa fimm manna nefnd sem hafi það verkefni að gera tillögur um fyrirkomulag á framtíðarskipan Greiningarstöðvar ríkisins í samræmi við ákvæði 16. gr. Menntmrh. skipar einn fulltrúa frá Athugunar- og greiningardeildinni í Kjarvalshúsi, heilbrrh. einn fulltrúa frá nýburadeild Landsspítalans, félmrh. einn fulltrúa að fenginni tillögu svæðisstjórna - sameiginlegri tillögu væntanlega. Landssamtökin þroskahjálp og Öryrkjabandalag Íslands tilnefna svo einn fulltrúa hvort í nefndina. Þegar tillögur þessarar nefndar liggja fyrir er gert ráð fyrir að þær verði lagðar fyrir Alþingi til staðfestingar. Ég lít svo á, að til þess að leggja mál fyrir Alþingi til staðfestingar séu tveir eða þrír möguleikar uppi. Sá fyrsti er auðvitað að gera það í frv.-formi, sem ég teldi óþarft í þessu tilviki. Annar möguleikinn er sá að gera það í formi þáltill., sem lögð yrði fyrir Alþingi og óskað eftir því að Alþingi segði álit sitt á efni till. Þriðji möguleikinn er sá, að afgreiðsla og afstaða fjvn. og hv. Alþingis við afgreiðslu fjárlaga dugi í þessu efni. Ég teldi að rétt væri að hafa í þessum efnum uppi síðasta kostinn, þ. e. að hér yrði afstaða við afgreiðslu fjárlaga látin nægja, og mun ég halda mig við þann skilning, nema að aðrar ábendingar komi fram frá hv. félmn. Ed. þegar hún fjallar um þetta mál. Í ákvæði II til bráðabirgða segir að menntmrn. eigi þegar í stað að gera ráðstafanir til að leigja eða kaupa hentugt bráðabirgðahúsnæði fyrir starfsemi Athugunar- og greiningardeildarinnar í Kjarvalshúsi. Kostnað vegna bráðabirgðahúsnæðisins skal fjármagna úr Framkvæmdasjóði öryrkja og þroskaheftra. Þarna er gert ráð fyrir að með lögum væri þetta mál tekið út úr verksviði stjórnarnefndar málefna fatlaðra. Verði um kaup að ræða á húsnæði sem ekki hentar framtíðarskipan Greiningarstöðvar ríkisins skal endursöluverð þess húsnæðis renna til Framkvæmdasjóðs öryrkja, sem fjármagnar stofnkostnað, sbr. 1. lið ákvæðis til bráðabirgða II. Um þetta er í sjálfu sér gott eitt að segja. Greiningarstarfsemin býr við mikil þrengsli eins og sakir standa og er nauðsynlegt að bæta þar úr. Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir byggir á því að gerð er tillaga um að samræma nokkur lög sem snerta málefni fatlaðra og þroskaheftra. Þar er þá fyrst um að ræða lögin nr. 27/1970, um endurhæfingu og endurhæfingarráð, og 2. og 3. gr. laga nr. 12/1952 um ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila. Með þessu frv., ef samþykkt verður, er sem sagt gert ráð fyrir að starfsemi endurhæfingarráðs í núverandi mynd falli niður, en stjórnarnefnd um málefni fatlaðra yfirtaki það starf, eins og segir í 3. gr. frv. Þá er gert ráð fyrir því í þessu frv., að inn í það og inn í lögin um málefni fatlaðra verði tekin öll ákvæði laganna frá 1979 um aðstoð við þroskahefta og að þar með sameinist í eitt endurhæfingarstarfsemin annars vegar fyrir fatlaða og aðstoð við þroskahefta hins vegar. Í frv. er einn kafli um markmið og stjórn, þar sem gerð er grein fyrir svæðisskiptingu í þessu efni. Í II. kafla er fjallað um þjónustu og stofnanir fyrir þroskahefta og fatlaða. Í III. kafla er rætt um tilkynningarskyldu, þ. e. ef í ljós kemur að ætla megi að barn sé fatlað eigi viðkomandi aðili að tilkynna það foreldrum eða viðkomandi stofnunum vegna hugsanlegrar greiningar eða frumgreiningar. Í IV. kafla er svo fjallað um greiningarstöðina og á honum er kannske aðalbreytingin gerð frá því sem var í upphaflegu frv. Í V. kafla er fjallað um hæfingu og endurhæfingu. Er þar um að ræða þau ákvæði sem sótt eru einna helst í endurhæfingarlögin. Í VI. kafla er fjallað um húsnæðis- og atvinnumál fatlaðra. Þar er m. a. gert ráð fyrir að atvinnuleit fyrir fatlaða verði starfrækt í tengslum við vinnumálaskrifstofur. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að lögin um vinnumiðlun eru nú í sérstakri endurskoðun með tilliti til aðildar Íslands að norræna vinnumarkaðnum. Í VII. kafla er svo fjallað um kynningu á málefnum fatlaðra hvernig henni eigi að haga. Þar segir t. d.: „Að ákvörðun menntmrn. skal tileinka einn dag á ári kynningu á málefnum fatlaðra í grunn- og framhaldsskólum landsins." Í VIII. kafla er svo fjallað um rekstur og kostnað. Þar er gert ráð fyrir algerlega óbreyttri kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga frá því sem nú er. Við treystum okkur ekki til þess að gera tillögu um breytingar í því efni við þessar aðstæður og í þessu frv. Þess vegna eru tillögur hér um algerlega óbreytta kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Í IX. kafla er fjallað um Framkvæmdasjóð fatlaðra, sem gert er ráð fyrir að heiti svo, og hann yfirtaki Framkvæmdasjóð þroskaheftra og öryrkja, sbr. lög nr. 47/1979, og hann yfirtaki einnig það fé úr Erfðafjársjóði sem fer til framkvæmda í þágu fatlaðra. Í brtt. er gert ráð fyrir að ríkissjóður leggi til árlega á næstu fimm árum jafnvirði 55 millj. kr. miðað við 1. janúar 1983. Skal sú fjárhæð hækka í hlutfalli við byggingarvísitölu miðað við gildistöku laganna. Að þeim tíma liðnum skal endurskoða framlag ríkisins. Ég vek athygli hv. Ed. á því að mér sýnist að ákvæði II til bráðabirgða eins og það kemur frá Nd. sé rangt orðað. Þar er greinilega gert ráð fyrir að sjóðurinn haldi sama nafni áfram, en hann á að heita Framkvæmdasjóður fatlaðra en ekki Framkvæmdasjóður öryrkja og þroskaheftra áfram eins og í brtt. Nd. er gert ráð fyrir. Þetta er væntanlega ritvilla úr Nd. og sjálfsagt einfalt að leiðrétta það. Herra forseti. Það er engin launung á því að þetta mál er eitt þeirra málefna sem ríkisstj. hefur sett á þann lista yfir mál sem hún óskar eftir að fái afgreiðslu á yfirstandandi þingi. Þó að skammt sé eftir þings óskum við eindregið eftir því. Málið hefur fengið mjög rækilega meðferð hér á hv. Alþingi. Það hefur verið í félmn. Nd. lengi. Og ég veit að hv. þm. hafa gert sér grein fyrir því að fjöldi samtaka fatlaðra og samtaka aðstandenda fatlaðra hefur látið frá sér fara mjög eindregnar ábendingar og ályktanir um að Alþingi ljúki þessu máli. Ég heiti á hv. félmn. Ed., svo og deildina alla, að reyna að sjá um að svo verði. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Hér er um sérstætt mál að ræða, a. m. k. eins og það kemur nú til þessarar hv. deildar. Frv. til laga um kaupstaðarréttindi til handa Ólafsvíkurhreppi er Nd.-mál. Flm. þess þar eru hv. þm. Alexander Stefánsson, Jósef H. Þorgeirsson, Skúli Alexandersson og hæstv. dómsmrh. Friðjón Þórðarson, sem sagt allir þm. Vesturlandskjördæmis sem sæti eiga í Nd. Þegar þetta frv. var lagt fram hljóðaði 2. gr. þess, með leyfi forseta, svo sem hér segir: „Stofnsett skal sérstakt bæjarfógetaembætti í kaupstaðnum.“ Í meðförum Nd. varð hins vegar sú breyting á, að samþykkt var brtt. frá félmn. hv. Nd. á þá lund að 2. gr. orðist svo, með leyfi forseta: „Sýslumaður Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu skal jafnframt vera bæjarfógeti kaupstaðarins.“ Nú hefði maður haldið að frv. til laga um kaupstaðarréttindi til handa Ólafsvíkurhreppi, þar sem hæstv. dómsmrh. er einn flm., hefði nokkra möguleika til þess að komast nokkurn veginn óbrenglað í gegnum þá hv. deild sem hér átti hlut að máli. Svo hefur þó ekki orðið í þessu tilviki. Ég finn mig mjög knúinn til við 1. umr. þessa máls í Ed. að fara um það nokkrum orðum og greina frá því, að ég mun við 2. umr. málsins, verði ekki sú niðurstaðan í n. að breyta frv. í upphaflegt form, flytja brtt. við 2. gr. frv. þannig að hún verði orðuð eins og upphaflega var kveðið á um í frv. þegar það var lagt fram. Um mörg undanfarin ár, mjög lengi, hefur verið rík óánægja í Ólafsvík með þá þjónustu sem íbúar staðarins hafa notið frá embætti sýslumannsins í Stykkishólmi. Þangað hafa komið starfsmenn þess ágæta embættis öðru hverju til þess að inna af höndum þá þjónustu sem íbúarnir þurfa að sækja til sýslumannsembættisins einu sinni til tvisvar í viku, kannske á stundum oftar. Í 12(H) manna byggð þurfa menn auðvitað mikið á þessari þjónustu að halda vegna margvíslegra löggerninga og greiðslna opinberra gjalda og þess háttar og það er óhagræði - og það er meira en óhagræði, það er erfitt og oft og tíðum næstum útilokað - að komast þarna á milli á vetrum þegar færð er slæm. Þeir sem búa úti á Hellissandi t. d. þurfa að fara fyrir Enni og Búlandshöfða, þeir sem búa í ólafsvík þurfa að fara langan veg inn í Stykkishólm. Ég geri ráð fyrir að menn hafi það á móti stofnun bæjarfógetaembættis í kaupstaðnum að því fylgi verulegur kostnaður. Sjálfsagt fylgir því einhver kostnaður, ekki skal ég úr því draga, en það er hins vegar ólíku saman að jafna, Ólafsvík eða þeim stöðum sem síðast fengu hér kaupstaðarréttindi, svo sem Grindavík og fleiri stöðum þar sem menn hafa hlemmiveg og skamman veg að fara til þess að njóta þeirrar þjónustu sem hér um ræðir. Hér er um hagsmunamál að ræða, sem íbúar Ólafsvíkur hafa lengi barist fyrir. Hinn 22. maí 1982 fór fram skoðanakönnun meðal kjósenda í Ólafsvíkurhreppi um það, hvort æskja skyldi kaupstaðarréttinda fyrir staðinn. Á kjörskrá þar voru 714 einstaklingar, en þátt í skoðanakönnuninni tóku 558 eða 78% kjósenda. 538 af þeim sem atkv. greiddu voru fylgjandi því að Ólafsvíkurhreppur fengi kaupstaðarréttindi, aðeins 9 voru því andvígir, 11 seðlar voru auðir og ógildir. Og ég ítreka það og legg áherslu á það, að meginástæðan að baki þess að svo breiður vilji hefur myndast meðal íbúa kaupstaðarins til þess að sækja um kaupstaðarréttindi er fyrst og fremst að bæta þjónustu í byggðarlaginu. Menn hafa átt ákaflega erfitt með að sætta sig við það að þurfa að sækja þessa þjónustu um svo langan veg sem er frá Ólafsvík inn í Stykkishólm. Nú er þetta ekki nýtt mál, síður en svo. Um þetta hafa umr. verið á döfinni í meira en áratug. Í janúar 1974 sendi oddviti Ólafsvíkurhrepps bréf til dómsmrn. varðandi óskir hreppsbúa um aukna þjónustu. Síðan hafa töluvert fleiri bréf verið send og raunar fyrr. Í júlí 1973 var þess óskað að þarna yrði breyting á og í janúar 1973 gerði hreppsnefndin í Ólafsvík samþykkt og óskaði þá aðeins þess að fulltrúi með dómararéttindum yrði staðsettur í Ólafsvík til þess að sjá um afgreiðslu dómsmála, tollafgreiðslu o. fl. En þessar óskir íbúanna hafa ekki fengið neinn hljómgrunn eða svo til neina náð fyrir augum yfirvalda. Sumarið 1980 voru enn uppi miklar óskir um að úr þessu yrði bætt. Þá hafði ég samband við dómsmrn. Frá rn. fékk ég svohljóðandi bréf, sem ég leyfi mér að lesa hér, með leyfi forseta: „Að beiðni yðar hefur verið farið í gegnum skjöl rn. varðandi aukna þjónustu sýsluskrifstofunnar í Stykkishólmi víð Ólafsvík. Hjálögð fylgja ljósrit af þeim bréfum sem fyrirfinnast, en nokkur bréf virðist vanta.“ - Ég skýt hér inn í: Það er þau bréf ljósrituð sem ég var að vitna til, en eitthvað virðist skjalavörslu ábótavant ef bréf þarna glatast, eins og þetta bréf rn. ber með sér. „Eins og bréfin bera með sér var aldrei neitt loforð gefið um staðsetningu fulltrúa í Ólafsvík og málið afgreitt með vikulegum ferðum.“ - Og ég skýt hér inn í aftur: Það er sem sagt sú þjónusta sem íbúar þessa staðar máttu una við. Það var vikuleg ferð frá sýslumannsembættinu til Ólafsvíkur. Ég held áfram hér, með leyfi forseta: „Á nokkrum stöðum á landinu er í dag veitt sérstök þjónusta utan sýsluskrifstofu, t. d. í Húnavatnssýslu, en þar er farið einu sinni í viku til Hvammstanga og einnig til Skagastrandar, svipað og gildir á Snæfellsnesi. Á Dalvík er sérstök umboðsskrifstofa. Sama er í Grindavík og sama er á Seltjarnarnesi. Skoðun rn. hefur verið sú, að þessi mál þyrfti að afgreiða heildstætt, en ekki láta undan þrýstingi eða ásókn í nýjar umboðsskrifstofur hér og þar. Þá blandast inn í þetta mál umboðsmenn sýslumanna í hverjum hreppi, þ. e. hreppstjórar, og hvert hlutverk þeim er ætlað. Í rn. hefur verið ákveðið að gera úttekt á starfsskyldum og störfum hreppstjóra og er það mál á undirbúningsstigi. Má vænta þess að í kjölfar slíkrar úttektar verði mörkuð stefna varðandi umboðsskrifstofur. f. h. ráðherra, Hjalti Zóphóníasson.“ Þetta bréf er dagsett 6. ágúst 1980. Því miður hefur rn. tekið á þessu mali með þessum hætti, að það eigi ekki að láta undan þrýstingi eða ásókn í nýjar umboðsskrifstofur. Ég verð að lýsa því, að mér finnst þetta alveg furðulegt sjónarmið vegna þess að hér er um að ræða þjónustu sem íbúarnir eiga vissulega kröfu til. Nú er þess að geta, að eftir að frv. til laga um kaupstaðarréttindi til handa Ólafsvíkurhreppi kom fram og þar sem gert var ráð fyrir stofnun sérstaks bæjarfógetaembættis í kaupstaðnum hefur nokkur breyting orðið á afstöðu rn. og er þess skylt að geta. Það segir í umsögn dóms- og kirkjumálarn. um þetta lagafrv., með leyfiforseta: „Á undangengnum árum hafa talsvert mörg þéttbýlissveitarfélög óskað eftir og fengið kaupstaðarréttindi. Hins vegar hefur Alþingi ekki fallist á stofnun nýrra embætta í því sambandi um nokkuð langt árabil þótt eftir væri leitað, sem hefur mjög oft verið. Hins vegar hefur á síðasta áratug verið í auknu mæli farið inn á þá braut að stofna til umboðsskrifstofa í þéttbýliskjörnum, gjarnan í tengslum við lögreglustarfsemina. Slík umboðsskrifstofa í Ólafsvík mun taka til starfa á næstunni og á að vera til þess fallin að auka verulega þjónustu við borgarana. Einnig skal vakin athygli á því, að sú vélvæðingarþróun sem fram undan er, tölvur o. s. frv., hvetur frekar til fækkunar en fjölgunar miðstöðva slíkrar starfsemi af hagkvæmni- og kostnaðarástæðum. En sú vélvæðing, sem líkleg er á næsta áratug, verður mjög kostnaðarsöm.“ Það hefur sem sagt orðið sú breyting á afstöðu hins háa rn., að nú hefur það allt í einu verið að láta undan þrýstingi eða ásókn í nýjar umboðsskrifstofur, og liggur beinast við að álykta að það sé vegna þess frv. sem hér liggur nú fyrir. En ekki get ég að því gert að mér þykir þetta svolítið undarleg afstaða af hálfu hins háa rn. Um þetta mál barst til félmn. Nd., herra forseti, umsögn frá sýslumanni í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu. Sú umsögn er í flestum atriðum mjög neikvæð, og ég ætla að leyfa mér að vitna hér til nokkurra orða þar um. Ég skal ekki gerast langorður. Þetta eru sex vélritaðar síður. Hér segir, með leyfi forseta: „Stundum eru auðvitað sérstök rök fyrir stofnun kaupstaðar og bæjarfógetaembættis af landfræðilegum ástæðum þótt um fámenn byggðarlög sé að ræða. Dæmi um slíkt eru t. d. Bolungarvík og Ólafsfjörður, en það er síður en svo æskileg þróun að slíkt gerist undantekningarlaust eftir pöntun um löggjöf hverju sinni eða sé tilviljunum háð, jafnvel sem metnaðarmál eða út af metingi milli byggðarlaga.“ Ég verð nú að lýsa svolítilli furðu á þessum umr. Ef landfræðileg rök eru einhvers staðar til staðar eru þau til staðar í Ólafsvík. Þau eru til staðar í Ólafsvík alveg eins og kannske fremur en í Bolungarvík. Þar gildir að vísu sama um samgöngur, nema hvað ennþá lengri leið er fyrir íbúa Ólafsvíkurhrepps en þá sem búa í Bolungarvík. - Síðan segir hér enn á ný, með leyfi forseta: „Lítum aðeins fram í tímann“ - þetta er umsögn sýslumanns í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu - og skoðum nánar það tilvik sem hér um ræðir. Hljóti Ólafsvíkurhreppur kaupstaðarréttindi með lögum, þá má gera ráð fyrir að hreppsnefnd Stykkishólmshrepps óski einnig fljótlega eftir kaupstaðarréttindum fyrir Stykkishólm, enda hefur það mál þegar verið rætt í hreppsnefnd. Ekki skal ég spá um þróun mála næstu árin í Grundarfirði, sem er þriðji stærsti þéttbýlisstaðurinn í sýslunni og er að vísu enn með nokkuð færri íbúa en fámennasti kaupstaðurinn í landinu. Hins vegar er ljóst að sveitarstjórnarmenn þar gætu sem hægast með sömu rökum þegar íbúafjöldi leyfði sett fram ósk um að Grundarfjörður yrði einnig gerður að kaupstað með lögum.“ Ég verð að segja alveg eins og er að ég sé ekki samhengi þarna á milli. Mér finnst þetta vægast sagt málflutningur alveg á mörkum þess sem opinber embættismaður getur leyft sér. - En síðan segir: „Þá blasir við sú mynd, að Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla, Snæfellsnesið í allri sinni tign og fegurð, væri á að líta sem stjórnarfarslegur óskapnaður, sýslufélag fjárhagslega lamað og vanmegnugt klofið í sundur af þremur kaupstöðum, alls fjögur lögsagnarumdæmi þar sem verið hefur eitt umdæmi s. l. 112 ár.“ Ég get nú ekki séð að veiting kaupstaðarréttinda til Ólafsvíkur komi mikið við fegurð Snæfellsness, sem enginn dregur í efa og er áreiðanlega óumdeild í flestra hugum. En mér finnst öll umfjöllun þessa máls bera svolítinn keim af því að menn hafi misst sjónar af því sem þarna er um að ræða. Ég veit að íbúum Ólafsvíkur er þetta mjög mikið kappsmál. Þeir vilja að fólkið þar eigi kost á þeirri þjónustu, sem hér um ræðir, án þess að þurfa að leggja á sig ferðalög um langan veg og oft við mjög erfiðar aðstæður. Mér er einnig kunnugt um það, að hreppsnefnd Ólafsvíkurhrepps hefur í hyggju að koma hingað suður til Reykjavíkur við fyrstu hentugleika, væntanlega á morgun, til þess að ræða við þm. kjördæmisins um þetta mál, sem þeim þykir horfa mjög alvarlega við eftir þá breytingu sem gerð var í hv. Nd. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa um þetta öllu fleiri orð. Eins og ég sagði hér áðan þykir mér furðulega farið með frv. sem hæstv. dómsmrh. stendur að. Væntanlega hafa honum verið ljósar allar hliðar þessa máls þegar hann skrifaði upp á þetta frv. og gerðist flm. þess. Það er svo handleggur út af fyrir sig hvort ráðh. mega vera flm. þmfrv. Það væri kannske ástæða til að ræða sérstaklega. Það er ný venja, sem verið hefur að skapast hér í þinginu, að ég hygg núna á síðustu árum, og mér finnst ekki vera af hinu góða. Ég held að þarna eigi að vera skil á milli eðli máls samkvæmt. En mér finnst furðulegt hver örlög þessa frv. hafa orðið í ljósi þessarar staðreyndar. Ég ítreka það, herra forseti, að ég skora á hv. félmn. þessarar deildar að breyta nú frv. aftur í fyrra horf. Sjái n. ekki kost á því og treysti sér ekki til þess mun ég við 2. umr. málsins flytja brtt. sem miðar að því að færa þetta frv. í það horf sem það var þegar það var lagt fram í Nd., og ég mun fylgja þeirri till. eftir.



Herra forseti. Aðdragandi þessa máls var rakinn þegar mælt var fyrir þessu frv. í Nd. og jafnframt hefur hv. 5. þm. Vesturl. gert þann aðdraganda nokkuð að umtalsefni hér og raunar meðferð frv. í þinginu, þannig að ég þarf ekki að bæta þar neinu við í sjálfu sér. Ég geri ráð fyrir að hv. félmn. Nd. hafi reynt til þrautar að fylgja frv. eftir í upprunalegri gerð þess. Eins og komið hefur fram er þetta frv. flutt ekki síst á grundvelli eindreginna óska íbúa þess byggðarlags sem hér er fjallað um. Ég vil líta svo til að umfjöllunin í Nd. og niðurstaða þar hafi orðið á grundvelli samkomulags, þar hafi menn náð svo langt sem tök voru á að sinni. Það var getið um það úr þessum ræðustól af hv. síðasta ræðumanni, hv. 5. þm. Vesturl., að fulltrúar byggðarlagsins væru á leið til Reykjavíkur á morgun, skilst mér, væntanlega til þess að ræða við hv. alþm. kjördæmisins um það sem einhverjir kalla nú örlög þessa frv. Gott og vel. En ég vil leggja áherslu á, að verði gerð breyting í hið upphaflega horf frv. verði það ekki til þess að málið strandi hér í þinginu. Ég legg áherslu á að hv. félmn. hyggi mjög að því. Ég set mig ekki á móti því að frv, fái sinn upphaflega búning, svo fremi að málið nái fram að ganga. Að sjálfsögðu verður það þá að fara á nýjan leik til Nd. Eins og frv. liggur fyrir núna er gert ráð fyrir að sýslumaður Snæfellinga gegni störfum bæjarfógeta í Ólafsvík. Þarna er að sjálfsögðu ekki gengið jafnlangt, og upphaflega gerð frv. gerði ráð fyrir. Hins vegar liggur í augum uppi að það verður sett upp skrifstofa í Ólafsvík sem innir af hendi þá þjónustu með sama óætti eða mjög svipuðum og um væri að ræða fast embætti og aðsetur þess aðila í Ólafsvík, enda þótt ekki sé gengið alveg jafnlangt og með stofnun sérstaks embættis. Ég tek raunar þátt í þessari umr. einvörðungu til að ítreka að málið stöðvist ekki hér í þinginu. Ég hvet hv. félmn. til þess að sjá svo til að málið nái fram að ganga. Að mínum dómi er að mestu leyti komið til móts við íbúa þessa byggðarlags, enda þótt það sé ekki í jafnríkum mæli og upphafleg frv.-gerðin gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1979. Frv. þetta er samið eftir ríkisreikningi fyrir árið 1979, sem lagður hefur verið fyrir þingið samtímis frv. Í frv. eru raktar niðurstöðutölur ríkisreiknings. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið jafnaugljóst og það er, en leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. og mælir með því að það verði samþykkt.



Herra forseti. Þetta frv. gerir í óbreyttri mynd ráð fyrir að lækka gjaldstofn við álagningu eignarskatts á fasteignum sem eru íbúðarhúsnæði, á höfuðborgarsvæðinu. Ég hefði talið eðlilegra að þessi lækkun næði jafnt til allra, án tillits til þess hvar þeir búa á landinu. Auðvitað má um það deila hversu mikil þessi lækkun skuli vera, en ég hef í samræmi við frv. sem ég flutti áður gert till. um að hér skuli í raun veittur 20% afsláttur, sem þýðir það, að gjaldstofninn hækkar um nálægt 42%, ef ég man rétt, milli ára í stað 78% hér á höfuðborgarsvæðinu. Auðvitað geta verið skiptar skoðanir um það, hversu mikill þessi afsláttur skuli vera, en það hafði ég til viðmiðunar í þessum efnum, að þessi gjaldstofn þyngdist ekki meir en svaraði til tekjuþróunar milli áranna, heldur væri frekar þeim megin að gjaldbyrðin af þessum sköttum léttist enn frekar en þyngdist með tilliti til þess að nú eru horfur á samdrætti í kaupmætti og hann reyndar kominn fram að hluta. Það er jafnframt ákvæði í þessari brtt. um að við álagningu annarra gjalda eða skatta til ríkisins, svo sem erfðafjárskatts og stimpilgjalda, skuli miða gjaldstofn við 80% af fasteignamatsverði þessara eigna þrátt fyrir ákvæði annarra laga. Mér sýnist eðlilegt að þessi gjaldstofn sé yfirleitt lækkaður um sama hlutfall alls staðar, þar sem hér er greinilega um það að ræða að menn telja ekki rétt að nýta þennan gjaldstofn til fulls eða leggja þessar álögur á landsmenn til fulls. Brtt. felur sem sagt í sér í fyrsta lagi að þessi lækkun nái jafnt til allra, hvar sem þeir búa á landinu, í annan stað að það nái til annarra gjalda, sem líka eru reiknuð af fasteignamati, stimpilgjalda og erfðafjárskatts, þannig að það sé gert almennt að því er álagningu ríkisgjalda varðar að fasteignamatið sé ekki reiknað upp um þá háu prósentutölu sem fasteignamatsnefnd hefur ákveðið, heldur verði nýtt að þessu sinni sem lægri gjaldstofn, en þá með sama hætti í öllum tilvikum.



Herra forseti. Við þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flytjum brtt. við þetta frv. á þskj. 393. Sú brtt. er í hátt við frv. sem nokkrir þm. Sjálfstfl. hafa flutt, en hún orðast svo, með leyfi forseta: „1. gr. orðist svo: Allar fasteignir, hverju nafni sem nefnast, skal telja til eignar á gildandi fasteignamati. Fasteignir, sem notaðar eru til íbúðar, skulu sem skattstofn eignarskatts þó ekki hækka meir milli ára en nemur hækkun skattvísitölu.“ Eins og hv. þm. er kunnugt er skattvísitala hækkuð í ár miðað við árið í fyrra um 52%. Það er gert ráð fyrir að tekjur manna milli áranna 1982 og 1983 hækki um nálægt 52%. Að vísu er mér ekki kunnugt um nýjar athuganir á þessu sviði, en þegar fjárlög voru afgreidd var gengið út frá því. Við teljum að eignarskattar af íbúðarhúsnæði eigi ekki að hækka meira en sem nemur tekjum manna almennt. Það skapast ekkert nýtt fjármagn í húsnæði sem hækkar að fasteignamati meira en sem tekjunum nemur. Þessi rökstuðningur er á bak við okkar till. Við teljum á hinn bóginn að þetta frv. sé út af fyrir sig réttlætismál, að fasteignamat hækki jafnt á landinu sem eignarskattsstofn, en ekki meira hér á höfuðborgarsvæðinu en annars staðar. En það sýnir að menn hafa áhyggjur af því að eignarskattsstofn hækki langt umfram það sem nemur þeim tekjum manna sem þeir hafa til að greiða þessa skatta. Herra forseti. Þetta er sem sagt sú brtt. sem við flytjum, enda skrifum við undir nál. með fyrirvara um að flytja eða fylgja brtt. En við erum út af fyrir sig samþykkir þessu frv. sem slíku.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. hafa e. t. v. tekið eftir ritaði ég ekki undir það nál. sem fjh.- og viðskn. lét frá sér fara vegna þessa máls. Í raun og veru er hér á ferðinni frv. þess eðlis, þ. e. eins og það var lagt fram og liggur hér fyrir, að lækka skal viðmiðunina, þegar um er að ræða álagningu eignarskatts á íbúðarhúsnæði, frá gildandi fasteignamati, á ákveðnu landssvæði, hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Í þessu sambandi hlýtur maður að huga að því, með hvaða hætti þetta fasteignamat er skráð og hvernig stendur á því að fasteignamatið hefur hækkað um 78% á milli ára. Ég vil hiklaust halda því fram, að til grundvallar því liggi að raunvirði þessara eigna hafi hækkað svo mikið, ef ekki meira. Öðrum þræði er það hinn frjálsi íbúðamarkaður, sem gildir um allt land og ekki síst hér í Reykjavík, sem veldur þessari hækkun, og fasteignamatið hefur verið viðmiðun við álagningu eignarskatts í slíkum tilfellum. Því væri í sjálfu sér eðlilegra að huga að fasteignamatinu sjálfu. Þetta frv. gefur ekki síst til kynna að menn séu með einhverjum hætti að vefengja það, enda þótt aðrar skýringar hafi verið gefnar á flutningi frv., þ. e. lægri launahækkanir en hækkun fasteignamatsins. En ég vil minna á að hér er um eignarskatt að ræða, en ekki tekjuskatt. Ég vil hiklaust halda því fram, og það er raunar þannig, að ef þetta frv. verði samþykkt sé fólki utan þessa þéttbýlissvæðis hér gert að greiða hærri eignarskatt sem hlutfall af hinu raunverulega verðmæti eignarinnar. Frv. táknar það í raun og sannleika. Brtt. eru hér fluttar við frv. Annars vegar er brtt. frá hv. þm. Lárusi Jónssyni og Eyjólfi Konráð Jónssyni. Sú brtt. hljóðar um að það skuli miðað við skattvísitölu. Þegar staðið yrði upp frá slíkri skattlagningu táknaði það raunar alveg sömu mismunun og ég er að reyna að færa rök fyrir, þ. e. verðmæti íbúðarhúsnæðis er verulega meira hér á Reykjavíkursvæðinu, skattgreiðslan sem hlutfall af raunvirði íbúðarhúsnæðisins hærri úti á landi. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson flytur jafnframt brtt. sem miðar að allverulega meiri lækkun, raunar lækkun fasteignaskattsins af íbúðarhúsnæði. Þar er gert ráð fyrir að lækkunin komi jafnt niður um allt land, en hún er það mikil samkvæmt brtt. hv. þm. Kjartans Jóhannssonar að ég treysti mér ekki til að standa að og samþykkja þá brtt. En að öllu þessu samanlögðu má til viðbótar kannske segja að meginrök mín fyrir því að standa ekki að slíku frv., sem hér er til umr. séu sá skollaleikur sem hér er leikinn. Við í fjh.- og viðskn. Ed. erum að fjalla um álagningu nýs skatts, veggjald heitir það. Að vísu er gert ráð fyrir að það veggjald sé greitt af bifreiðum landsins, en bifreiðarnar, sem þar um ræðir fyrst og fremst, gefa ekkert af sér. Þennan skatt verða menn að greiða af launum sínum alveg eins og eignarskattinn. Við erum sem sagt að taka með annarri hendinni og víkja að fólkinu með hinni. Mér segir svo hugur um að ríkissjóði veiti ekki af þeim tekjum sem ætlað er að greiða á þessu ári, þó ég ætli ekki að fara að gerast sérstakur talsmaður ríkissjóðs, en hann er okkar sameiginlegi sjóður. Ég vil minna á að fyrir örfáum dögum samþykktum við frv. í þessari hv. deild sem varðar heilbrigðisþjónustuna. Þetta frv. kostar þó nokkur útgjöld úr ríkissjóði. Ekki gerðum við ráð fyrir neinni tekjuöflun í því sambandi. Við vékum ekki einu orði að því. Að öllu þessu samanlögðu, en fyrst og fremst því, að ég tel frv. fela í sér mismunun á milli dreifbýlis og þéttbýlis, þ. e. Stór-Reykjavíkursvæðisins og landsbyggðarinnar, og annað hitt, að ég vil helst ekki taka þátt í því að leggja á skatt annan daginn og fella niður skatt hinn daginn, mun ég greiða atkv. á móti frv. Varðandi húsnæðiskostnað hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu til samanburðar við það sem er úti á landi er afar ólíku saman að jafna. Ég ætla ekki að fara út í þá sálma. Ég vil aðeins minna á verulega meiri kostnað að því er varðar upphitun íbúðarhúsnæðisins. Ég hygg að nægi að nefna þetta atriði. Skattgreiðslur eru ekkert annað en kostnaður við íbúðarhúsnæðið. Ég mun greiða atkvæði gegn því frv. sem hér er til umr. og brtt.