Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gat því miður ekki mætt á þeim fundi hv. fjhn., sem afgreiddi þetta mál. Það skal játað, að eðlilegt er, að þeir af eigendum þessara húsa, sem sjálfir byggðu húsin í upphafi, um það leyti, sem heimildin til endurgreiðslu tolla af þeim var veitt, höfðu og hafa ástæðu til þess að ætla, að sú heimild sé notuð, því það er ekki venja að veita slíkar heimildir án þess að það sé meining þess þingmeirihluta, sem samþ. þær, að þær séu notaðar, nema eitthvað sérstakt komi til. Ég tel það því mjög eðlilegt, að þeir hv. þm., sem samþ. þessa heimild á sinum tíma, séu sama sinnis nú. Hins vegar get ég ekki neitað því, að mér finnst örðugt fyrir aðra þm. að greiða þessu frv. atkv. Hér er um að ræða greiðslu úr ríkissjóði, sem nemur eitthvað um 800 þús. kr. til á milli sextíu og sjötíu húseigenda, og mun láta nærri, að í hlut hvers þeirra komi 10–12 þús. kr. Nokkur þessara húsa hafa nú skipt um eigendur síðan þessi heimild var veitt, og sé ég ekki í frv. nein fyrirmæli um það, hver eigi þá að njóta endurgreiðslunnar. en líklega eru það þá núverandi eigendur þeirra. Mín skoðun er sú, að miklu meiri ástæða væri til að nota þessar 800 þús. kr. til þess að hjálpa mönnum að koma sér upp íbúðum nú í húsnæðisvandræðunum, sem alltaf eru að verða meira og meira böl. Ekki sízt þegar þess er gætt, að síðan þessi hús voru reist, hafa húseignir hækkað mjög í verði, og án efa eru mun betri láns- og vaxtakjör á þessum húsum en nú gerist almennt. Ég vil nú ekki segja, að það sé alveg rétt, sem sagt er í nál. hv. 2. minni hl., að víst megi telja, að nú sé söluverð þessara húsa langt yfir kostnaðarverði. Þetta gildir a. m. k. ekki um öll húsin. En á því er ekki nokkur vafi, að hús hækka í verði, og þar við bætist, að Alþingi hefur nú samþ. l. um gengislækkun, sem leiða mun til þess, að útlenda efnið í húsin, byggingarefnið, hækkar í verði sem gengislækkuninni nemur. Loks er ekki hægt að ganga fram hjá þeirri staðreynd, að margir voru á þessum tíma hvattir til þess að kaupa fullsmíðaða gripi frá Svíþjóð, en þeir eiga ekki eftir þessum l. að fá endurgreiðslu á tollunum. Ég fæ því ekki séð, að það sé snefill af sanngirni í því að veita þessum mönnum endurgreiðslu, nema einnig að veita endurgreiðslu á tollum af Svíþjóðarbátunum, því að það er víst, að þeir eru verr settir með sínar eignir heldur en þessir menn. Ég sagði í upphafi máls míns, að ég teldi það eðlilegt, að þeir, sem samþ. heimildina um endurgreiðslu tollanna af þessum húsum, væru sama sinnis enn. Ég var ekki einn af þeim, sem sáu ástæðu til þess að skuldbinda sig til að innleysa. þennan víxil. Ég get því ekki stutt þetta mál né greitt þessu frv. atkv.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tefja umr. mikið, en vil þó aðeins svara nokkru af því, sem kom fram við umr. síðast. Frsm. n., hv. fyrri þm. Eyf., skipti umr. um málið í tvo kafla. Annar kaflinn var ádeila á meiri hl. fjhn., en hinn efnislegar umr. um málið. Ég vil nú benda á, að málið var aðeins tekið fyrir á tveimur fundum í n. Annar þeirra var haldinn 13. jan. og þá engin ákvörðun tekin, hvorki efnislega um málið né ákveðið að senda það til umsagnar ákveðinna aðila. Nú er það hins vegar ljóst, að þegar um svo mikið fjárhagslegt atriði er að ræða eins og í þessu máli, hefði verið eðlilegt og sjálfsagt að senda það til umsagnar ákveðinna aðila, t. d. þáv. fjmrh., en ekkert slíkt var þó gert. Og sérstaklega hefði verið nauðsynlegt að ræða þetta mál og afgreiða ásamt þrem öðrum skyldum málum, sem tvinnast öll saman, en það eru, eins og ég hef áður tekið fram, endurgreiðsla á tollum af Svíþjóðarbátunum, endurgreiðsla á tollum til þeirra, sem byggðu bátana innanlands, og greiðsla vegna rýrnunar á saltfiski 1947. Öll þessi mál voru rædd sameiginlega í fjvn. á sínum tíma, og var það gert vegna þess, að ekki þótti fært að gera efnislega upp á milli þeirra og slíta þau í sundur. Síðan er málið tekið aftur fyrir í n. 28. febr., og voru þá aðeins mættir þrír hv. nefndarmenn, en einn þeirra vildi ekki að svo komnu máli taka afstöðu til málsins. Þessi afgreiðsla er slík, að mér finnst hún, vægast sagt, mjög ólík hæstv. forseta, jafnábyrgum manni og honum, að hann skuli leyfa sér að afgreiða þetta mál alveg óupplýst með aðeins þrem mönnum mættum á fundi og gefa síðan út nál., sem er, eins og hæstv. forseti segir sjálfur, aðeins byggt á einhverju loforði, sem Alþingi á að hafa gefið á sínum tíma. Ég hef hér aðeins dregið fram staðreyndir, en er ekki að ásaka hv. fjhn. fyrir vinnubrögð hennar yfirleitt. Þá vil ég víkja efnislega að málinu. Hv. þm. sagði, að þegar hann hefði skrifað upp á víxil, þá vildi hann standa við sínar skuldbindingar, og hér hefði Alþingi skrifað upp á víxil, sem því væri skylt að láta greiða. Þetta tel ég vera algeran misskilning hjá hv. þm. Alþingi hefur aðeins heimilað ríkisstj. að greiða þetta, og ríkisstj. hefði bakað sér ábyrgð, ef hún hefði greitt þetta í heimildarleysi. En með heimildarsamþ. á Alþingi var því aðeins skotið til ríkisstj. til athugunar, hvort hún teldi fært að greiða þetta eða ekki. Af þessum ástæðum er það alveg rangt, að Alþingi hafi skrifað upp á nokkurn víxil. Eftir að heimildin hafði verið samþ. á Alþingi, var þetta athugað af hæstv. ráðh., og þótti honum ekki ástæða vera til að greiða þetta. Nú er það vitað, að ráðh. taka það alltaf á sig að gera eitthvað eða láta vera að gera það. Vegna aðgerða sinna eða aðgerðaleysis geta þeir svo bakað sér ábyrgð, sem getur orðið til þess, að þeim er vikið úr stöðunni eða jafnvel dregnir fyrir landsdóm. Ef nú hlutaðeigendur væru þeirrar skoðunar, að hér hefði verið gefið loforð, sem ríkisstj. hefði svo svikið, gætu þeir hafið mál á hendur fyrrv. ríkisstj. eða einstökum ráðh. og sótt rétt sinn hina lagalegu leið. En þeir mundu bara tapa málinu, og það vita þeir, vegna þess að Alþingi hefur aldrei skrifað upp á neinn víxil fyrir þá. Þetta ættu hv. þm. einnig að vita og þá ekki sízt hv. 8. þm. Reykv., sem er lögfræðingur. Það eru því alröng rök, sem hv. fyrri þm. Eyf. byggir afstöðu sína til málsins á. Þá sagði hv. þm., að hvort sem Alþingi á sínum tíma hefði gert rétt eða rangt, þá ætti það að standa við skuldbindingar sínar, og minntist í því sambandi á það, sem ég hefði sagt um benzínskattinn. En ég talaði bara aldrei um benzínskatt, heldur um skattalöggjöfina, og er hún að vissu leyti mjög hliðstæð þessu. Hvað er það t. d. annað en að svíkja gefin loforð skattþegnunum til handa, þegar Alþingi s. l. 1augardag samþ. lög, sem skipa fyrir um nýjar skattaálögur? Slíkar ráðstafanir hefur hv. frsm. verið með í að samþ. svo til á hverju þingi, og ætti það því ekki að koma við neina kviku í honum, þótt dregið væri nú til baka eitthvað, sem gefin hafa verið hálfgildings loforð um eða minna en það. En þá, sem ekki hafa dregið undan skatti og safnað fé eða eignum, þrátt fyrir hin ströngu skattaákvæði, þá menn svíkur nú Alþingi með því að taka stórkostlegan skatt af fé því, sem þeir hafa safnað, en hefðu kannske ekki gert, ef þeir hefðu vitað um skattaákvæði 1950. Það eru því ekki rétt rök, sem hv. þm. færir máli sínu til stuðnings, og hlýtur eitthvað annað en þetta að valda fylgi hans við það. Ég vil þá koma örlítið að því, sem hv. flm. sagði. Hv. þm. sagði það vera forsögu þessa máls, að menn hefðu farið að leita fyrir sér um að fá ódýrari hús en til þess tíma höfðu tíðkazt. Þetta má vel vera rétt. En sannleikurinn er sá, að málið var ekki undirbúið sem skyldi og því þrykkt í gegnum þingið mest óathuguðu. Á þetta var m. a. bent allrækilega bæði af mér og öðrum á þeim tíma, sem töldum vera af þessu mjög vafasaman hagnað. Ég vil benda á, að það að byggja á annað hundrað timburhús í einum hnapp hlýtur að auka brunahættuna í bænum og þar með hækka brunatryggingagjöldin ekki einungis af þessum húseignum, heldur af öllum húseignum í bænum. Svo það eru ekki eigendur sænsku húsanna einir, sem ættu að fá endurgreiðsluna í sinn hlut, ef út á þá braut væri farið. Þetta kom einmitt í ljós, þegar n. athugaði málið. Það var því frá þjóðhagslegu sjónarmiði rangt og fyrir fólkið sjálft óhagstætt að kaupa þessi hús. Hv. flm. segir, að það hafi örvað innflutninginn, að þessi heimild var veitt. En þetta er rangt, því að það var búið að panta húsin og flytja þau flest inn, þegar fyrrgreind heimild var veitt. Ég vil nú spyrja í sambandi við þetta, hvernig hugsar flm. sér, að önnur gr. frv. verði framkvæmd? Þar segir með leyfi hæstv. forseta: „Þeir, sem eru eigendur húsanna, þegar lög þessi öðlast gildi, skulu fá tollendurgreiðsluna.“ En hvað um þá menn; sem fluttu húsin inn, en eru búnir að selja þau? Er það ætlun hv. flm., að öll upphæðin, 800 þús. kr., eigi að skiptast milli þeirra, sem í upphafi fluttu húsin inn og eiga þau enn, svo að hlutur þeirra hækki hlutfallslega, eða er það ætlunin, að upphæðin skiptist jafnt á öll húsin? Hvað eru þá mörg hús seld, og er ætlazt til að endurgreiða toll af þeim líka? 2. gr. segir ekkert um það. Ef ekki á að endurgreiða tollinn þeim mönnum sem hafa selt húsin, af því að þeir hafa selt þau fyrir hærra verð, þá er sjáanlegt, að þeir, sem eiga húsin, hafa meira verðmæti. Það er óhætt að ákveða með 2. gr. að greiða eingöngu fé til þeirra manna, sem nú eiga húsin, en ekki til þeirra, sem hafa selt þau. Ég held, að það sé ekki ástæða til að endurgreiða tollinn, en ef hann er endurgreiddur, þá held ég, að það sé sjálfsagt að endurgreiða hann öllum, líka þeim, sem hafa selt, og ef hv. flm. ekki neitar því, þá viðurkennir hann, að húsin séu meira verðmæti heldur en þau kostuðu, sem er alveg rétt, og þess vegna er engin ástæða til að endurgreiða tollinn, vegna þess að þessir menn, þrátt fyrir þennan toll, hafa meira verðmæti í höndunum í dag heldur en þeir höfðu áður. Hv. þm. spurði, hvers virði þessi heimild væri, og vildi láta líta svo út sem hér sé ekki um það að ræða, hvort eigi að greiða þessum mönnum tollinn, heldur hvort Alþ. eigi að standa við sín loforð. Ég get upplýst, að þessi heimild er þess virði sem hver ríkisstj. metur hana. Það er ekkert nýtt, að heimild hafi fallið niður og ekki verið notuð, af því að viðkomandi aðili hefur ekki viljað bæta því á ríkissjóðinn. Ég veit ekki betur, en að á þessu ári hafi verið heimild til að greiða öll áfallin sjóveð báta frá síðustu síldarvertið, en það er ekki farið að greiða einn eyri. Heimild er einskis virði, ef ríkissjóður hefur ekki fé, en ef það er sett inn í l., eins og hér á að gera, þá er það allt annað atriði, því að þá er það skuldbinding og hægt að taka fjármuni ríkissjóðs og selja á uppboði. Það er sá reginmunur á heimild og lagafyrirmælum, og þarf ég ekki að taka hv. flm. í svona barnatíma, sem er nýlega komin frá lagaskólanum. Nú hefði ég hugsað, ef á að samþ. frv., að það þyrfti að breyta 1. gr., að það sé ekki ríkisstj., heldur ríkissjóður, sem á að greiða þetta, nema hv. flm. ætlist til, að núv. ríkisstj. greiði það af sínum tekjum, og þykir mér merkilegt, að form. fjhn. skuli ekki hafa athugað þetta atriði, því að sjálfsagt er ekki ætlazt til, að ríkisstj. greiði þetta úr sínum vasa. Þá er upplýst, að þessi upphæð muni nema 7.000 kr. á hvert hús. Ég verð að segja: getur það verið rétt hjá hv. flm., að þeir, sem byggðu þessi hús, komist í óskaplegan vanda í sambandi við byggingu húsanna, þó að þeir fengju ekki þessar 7.000 kr.? Því að 7.000 kr. er ekki nema lítið brot af þessum 300.000 kr., sem húsin kostuðu. Hér fer eitthvað á milli mála, hafi það skapað þeim óskaplegt fjárhagslegt tjón að fá ekki þessar 7000 kr. Það getur ekki verið afgerandi fyrir viðkomandi aðila, hvort hann fær þessar 7000 kr., svo það þarf ekki að leggja kapp á málið af þeim ástæðum, og þá sérstaklega þegar nú er svo komið, að margir af þessum mönnum hafa selt húsin fyrir hærra verð, en sem nemur 7000 kr. álagi, sem hér um ræðir. Ég vil líka leyfa mér að benda á, að þegar þetta var til umr. í sameinuðu þingi við afgreiðslu fjárl. 1948, þá bar hv. 1. þm. N-M. (PZ) fram till. við 22. gr. fjárl., sem hljóðar þannig: „Að endurgreiða á árinu toll af sænskum timburhúsum samkvæmt heimild í lögum nr. 44 frá 1946, ef fært þykir vegna tekna ríkissjóðs.“ Þessi hv. þm., sem ekki hefur klipið úr kröfum sínum á ríkissjóð, þegar hann hefur ekki beint borið ábyrgð á afgreiðslu fjárl., tekur hér fram, að þetta skuli gert, ef fært þyki vegna tekna ríkissjóðs. Hvernig er svo farið með þetta mál? Það er fellt með 22:22 atkv. Ég held, að hv. þm. hafi sagt, að margir þm. hafi ekki verið á fundi, en 44 taka þátt í atkvgr., 5 greiða ekki atkv. og 3 eru fjarverandi. Nú er það svo, að af þessum mönnum eru nú 3 ekki á þingi, sem sögðu já, og 4 ekki á þingi, sem sögðu nei, það er öll sú breyt., sem orðið hefur síðan. En þessir menn, sem greiddu atkv. þá, vildu ekki einu sinni endurnýja þessa heimild, þó búið væri að breyta henni í það horf að gera þetta, „ef fært þykir vegna tekna ríkissjóðs,“ og það er m. a. vegna þess, að þá lá skýrt fyrir, hver hætta þetta var fyrir ríkissjóð vegna hins málsins, og eins hitt, að á þessum tíma hafði þáv. fjmrh. svo skýrlega rakið, hvers vegna hann notaði ekki heimildina. Ég lét þau orð falla um daginn, að svo framarlega sem þetta frv. yrði samþ., þá teldi ég óhjákvæmilegt að bera fram brtt. við frv., þannig að inn væri einnig tekið að endurgreiða tollinn af Svíþjóðarbátunum og auk þess einnig tekið inn að endurgreiða það tjón, sem skipasmiðir hefðu á sínum tíma orðið fyrir í sambandi við samninga, sem þeir gerðu við ríkisstj., sem brugðust vegna þess, að ríkisstofnun dró þessa menn allt of lengi á þeim leyfum, sem nauðsynleg voru til að uppfylla samningana, og í þriðja lagi, að það væri nauðsynlegt að setja inn í frv., að ríkissjóður endurgreiði allt það tap, sem saltfiskframleiðendur hafa orðið fyrir á árinu 1947, á sama hátt og ríkissjóður endurgreiddi það 1948. Ég vil mælast til þess, af því mér skilst á þessum umr., að þetta mál eigi fylgi til að vera afgr., að hæstv. forseti fresti þessari umr. og gefi mér tækifæri til að bera þessar till. fram, og skal ég þá koma þeim strax inn, því að mér þætti eðlilegra, að þær kæmu strax til atkv. við þessa umr. heldur en það biði til 3. umr. Ég þarf að geta skýrt nákvæmlega frá því, hver muni verða kostnaður ríkissjóðs í sambandi við þessar till., og þess vegna vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann frestaði umr., svo að mér gæfist tími til að athuga þetta. Ég hygg, að hver till. mundi þýða nokkuð á aðra millj. króna útgjöld. - Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða meira um málið og mun ekki taka til máls aftur, nema sérstakt tilefni gefist til

Forseti (BSt): Hv. þm. Barð. fer fram á, að umr. um þetta mál sé frestað, til þess að honum gefist kostur að bera fram brtt. Í því sambandi skal ég benda á, að þetta er í þriðja sinn, sem málið er tekið til 2. umr., og sé ég því ekki annað en að gefizt hafi nógur tími til að bera fram brtt. við frv., auk þess er hægt að gera brtt. við 3. umr. Ég mun því halda áfram umr. um þetta mál enn um stund, en tek svo til athugunar, hvort ekki verður gefinn kostur á að fresta atkvgr. og ræða málíð enn, þegar þar að kemur.



Herra forseti. Það fara að verða miklar umr. um þetta mál, a. m. k. milli okkar hv. þm. Barð., annar segir klippt, en hinn skorið, því að það eru sömu atriðin, sem hér ganga hvað eftir annað. Hv. þm. vék enn að meðferð málsins í fjhn. og hafði sitthvað út á vinnubrögðin þar að setja, en segist þó ekki almennt vera að finna að gerðum fjhn., sem ég kann honum þakkir fyrir. Hann taldi óforsvaranlegt, að n. hefði ekki sent málið til umsagnar einhverra annarra aðila. Það er auðvitað sjálfsagt og rétt fyrir n. undir mörgum kringumstæðum að leita sér sem beztra upplýsinga um málin, en ef nm. telja sig geta myndað sér fulla skoðun á máli án hjálpar annarra, þá tel ég, að þeir hafl rétt og skyldu til þess að láta þá skoðun í ljós. Ég get ekki kannazt við það, að öll þessi mál, sem hv. þm. Barð. minntist á í sambandi við þetta mál, heyri á þann veg undir eitt og það sama, að það sé sjálfsagt, að þau fylgist að, eða njóti nákvæmlega sama réttar. Þess vegna vísa ég einnig á bug þeirri aðfinningu hv. þm. Barð., að n. kom ekki með till. viðvíkjandi þeim málum, úr því hún gerði till. viðvíkjandi þessu máli. Þetta frv. er um endurgreiðslu tolla af tilbúnum timburhúsum, og það var ekki ástæða til þess fyrir n. að fara að blanda sér á því stigi í önnur mál, sem alls ekki hefur verið til hennar vísað. Þó að þessi mál hafi verið rædd í samhengi í fjvn., eins og hv. þm. upplýsti, þá á ég ekki sæti í fjvn. og veit ekki svo gjörla, hvað þar kemur fram, en mér hefur þó skilizt, að hún eigi að athuga fjárl. og allt, sem þeim við kemur, en sé ekki nein yfirnefnd þingsins, sem eigi að segja öðrum n. þingsins fyrir verkum. Hann telur, að málið sé afgr. frá n. óupplýst. Ég neita því, þær upplýsingar lágu fyrir í málinu, sem dugðu okkur þeim nm., sem höfum látið álit okkar í ljós um það og gert till. um það. Þungamiðja málsins er þetta, hvort ríkissjóður hafi tekið þarna á sig skuldbindingu eða ekki. Hv. þm. Barð. segir, að ríkissjóður hafi einmitt aldrei upp á þann víxil skrifað, og það var þungamiðjan í hans ræðu, og vitanlega er það alveg rétt, sem hann hélt fram, að lagalega séð mundi ekki vera hægt að innheimta þetta hjá ríkissjóði; ég tók það einmitt fram í framsöguræðu minni í gær. En ég álít, og við tveir nm., sem gefum út eitt nál., að sá mikli ádráttur, sem Alþ. hefur gefið um þetta, væri siðferðislega séð almennt loforð, en það er vitanlega ekki lagalega séð; þess vegna hefði hv. þm. getað sparað sér þann tíma í lögfræði, sem hann hafði hér yfir hv. 8. þm. Reykv. Ef hv. þm. Barð. lofar mér því sem einstaklingi að greiða mér einhverja fjárhæð, lofar mér því munnlega úti á götu, þegar ekkert vitni er við, þá horfir eins við um þetta. Það er ómögulegt fyrir mig að innheimta það með lögsókn á hendur honum, ef hann neitar því, en ég veit, að hv. þm. Barð. mundi aldref neita því, ef hann lofaði mér ákveðinni fjárhæð, heldur mundi hann standa við það, þó að hann gæti sloppið við þá greiðslu eftir l. Það er alveg sama aðstaðan, sem ríkið er í nú gagnvart þessum mönnum, það er siðferðisleg skuldbinding, og er auðséð á þessu, að hann lítur svo á, að ríkið sé ekki eins bundið siðferðislega í þessum efnum og hann sem einstaklingur eða einhver annar einstaklingur mundi vera: Þá fór hann að tala um það enn, að það væri brigðmæli af ríkinu, ýmis atvik, sem orðið hefðu í skattamálum, t. d. eins og það, sem gert er nú, að lagður hefði verið allhár eignarskattur á stóreignir eða hærri eignir. Ég veit ekki til, að því hafi nokkurn tíma verið lofað, að skattal. út af fyrir sig gætu ekki breytzt. Það hefur verið svo alltaf síðan skattalög komu, að skattar hafa með ýmsu móti breytzt, og í stjskr. frá 1874 og í þeim stjskr., sem gilt hafa síðan segir, að skattar skuli ákveðnir með l. Þess vegna eru það vitanlega engin brigðmæli af ríkisvaldinu, þó að það leggi á skatta, en það getur aftur á móti verið álitamál, hvað þeir eigi að vera háir. Ég ætla ekki að fara út í þann eignarskatt, sem nýlega er búið að leggja á, hv. þm. veit, að það er gert í sambandi við ráðstafanir, sem eiga að vera til þess að tryggja eignir manna, tryggja afkomu atvinnuveganna og aðrar eigni,r en peninga. Ég get því ekki kannazt við, að ég hafi neitt sérstaklega staðið fyrir því að svíkja gjaldþegna þjóðfélagsins í gegnum skattal., enda veit hann hvað þetta snertir, að þau l. voru samþ. af okkur báðum, hann samþ. það alveg eins og ég. Það er rétt aths. hjá hv. þm. Barð., að það hefði sennilega verið réttara að segja í upphafi 1. gr., að ríkissjóður skuli endurgreiða þetta, heldur en að segja, að ríkisstjórnin skuli gera það. En það er alveg vitað, að það er ekki átt við ráðh. persónulega, heldur sem ríkisstj., það er ekki hægt með l. að skipa ráðh. sem einstaklingum að greiða stórfé, það væri þá helzt, ef þeir fremdu embættisafglöp, að hægt væri að fá þá dæmda til þess, en það er ekki hægt að ákveða með l., að ráðh. skuli greiða eitthvað og eitthvað. Í þessu tilfelli mundi enginn dómstóll líta öðruvísi á, þó að komizt sé svona að orði, en að ríkissjóður ætti að greiða þetta. Ég geri ráð fyrir, að við 3. umr. verði borin fram brtt. um lagfæringu á þessu orðalagi, en meining okkar nm., sem mæltum með frv., var sú, að sjá fyrst, hvort það á fylgi í d., áður en við bærum fram brtt. við þetta. Hv. þm. Barð. minntist á atkvgr., sem fór fram á þinginu 1948 út af till. frá hv. 1. þm. N-M. um að árétta það, að þessi tollur yrði endurgreiddur, - að sú till. hefði verið felld með jöfnum atkv. Það sýnir, að það hefur verið nokkuð mikið fylgi fyrir því í Alþ., að það yrði gert, úr því það var fellt með jöfnum atkv. En sumir þeir, sem sögðu nei, skrifuðu síðan á skjal áskorun um að greiða þetta og skýrðu það á þann hátt, að þeim hefði fundizt óþarfi að setja það inn í fjárl., þar sem heimildin hefði verið til í l., og er því ekki hægt að sjá annað en að beinn meiri hl. Alþ. hafi verið til fyrir þessu máli. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, ég ætla ekki að fara frekar út í almennar umr., þó að mér þætti rétt af mér sem form. fjhn. aðeins að minnast á fáein atriði, sem hv. þm. Barð. hefur minnzt á.



Herra forseti. Ég vil taka það fram strax, að ég hefði heldur viljað spara mér að taka til máls nú, ef hæstv. forseti hefði viljað veita umbeðinn frest á umr. til morguns. Ég hefði þá getað komið fram með brtt., sem ég hef í hyggju að bera fram. Ég tel heppilegra, að brtt. komi fram við 2. umr., verði því við komið, heldur en að skjóta þeim inn við 3. umr. Annað er það, að svo mun ástatt, að hæstv. fjmrh. mun enn vera rúmfastur, og mér finnst, þó að ég sé ekki úr hans flokki, þá erum við samt í stjórnarsamvinnu, bæði eðlilegt og sanngjarnt að leita álits hans, áður en slíkt stórmál, sem getur skipt milljónum, verður samþ. Mér finnst það því nokkur ofrausn hjá okkur hér í d. að afgreiða þetta mál, þó að ekki sé nema við 2. umr., án þess að ræða við hæstv. ráðh., enda veit ég, að hæstv. forseti er svo sanngjarn og vill ekki bera rétt annarra fyrir borð, og ég velt, að hann muni vilja gefa frest til morguns. Þá ætti að vera hægt að vera búið að fá að vita álít hæstv. fjmrh., og væri þá auðveldara að greiða atkv. um málið, en nú er. Hv. frsm. 1. minni hl. er vanur að vera mjög rökvís, og ég hygg, að svo sé ennþá, en hann talaði um, að þm. hefðu skrifað undir þetta og yrðu því að greiða atkv. með frv., en að taka þessu svo hátíðlega er fjarri öllu lagi. Ég held, að þessi loforð séu svo til komin, að komið hafi verið til þm. utan þings og þeir beðnir að skrifa undir þetta og þeir svo gert það af vorkunnsemi við þá, sem hafa byggt; en nú getur viðhorfið verið breytt. Nú er þessum málum svo háttað, að þeir, sem eiga húsin nú, hafa grætt mest. Ég vildi biðja hv. 4. þm. Reykv. að útvega mér eitt þessara húsa fyrir kostnaðarverð, og væri mér það mikil þökk, ef ég gæti klófest eitt þeirra á kostnaðarverði. En söluverð þessara húsa er nú langt yfir kostnaðarverði og hefur verið það lengi. Þeir, sem selt hafa hús sín, hafa því orðið verst úti, en samkvæmt frv. eiga þeir ekkert að fá. Hv. 1. þm. Eyf. minntist á það, að ekki hefði verið hægt að fá smiði. Ég held satt að segja, að engin þurrð hafi verið á þeim, eða svo var a. m. k. ekki í sveitunum á þeim smíðum, sem nefndir eru gervismiðir, og ég hygg, að hægt hefði verið að fá þá hingað. Hvað viðvíkur miðstöðvum koma þær ekki til greina, því að þær þarf að setja upp í húsum, hvort sem þau eru sænsk eða ekki, en hvað viðkemur ofnum, þá mun hafa verið vont að fá þá. Hv. 8. þm. Reykv. minntist á, að lánskjör hefðu verið léleg, en ég held satt að segja, að fáir hafi haft þau betri, og voru það yfirleitt 4% lán, sem þeir fengu hjá bönkunum. En ég get skilið þetta, og það er ekki nema mannlegt að vilja hjálpa öðrum og ekki sízt þegar ekki er tekið úr manns eigin vasa, heldur úr ríkissjóði. En það, sem felst í till. hv. 1. þm. N-M., sýnir vilja þingsins í þessum efnum, en hún var á þá lund, að þetta skyldi greiða, ef álitið væri, að ríkissjóður hefði efni á því, en sú till. kom fram snemma á árinu 1948. Og hafi verið efazt um getu ríkissjóðs í þessum efnum 1948, hvað mætti þá segja nú, 1950? Og ég held, að það hefðu runnið tvær grímur á hv. 1. þm. N-M. að greiða þessu atkvæði nú, úr því að hann var þessarar skoðunar 1948. Ég vil því láta athuga þetta vel, áður en þessi viðbótarbaggi er lagður á gömlu Skjónu, og held ég, að hún eigi fullerfitt með það, sem hún nú hefur. Ég tel því rétt og sanngjarnt að fresta nú umr., og veit ég, að hæstv. forseti muni gera það, og vænti þess, að það muni fremur verða til þess að flýta málinu en hitt.



Herra forseti. Ég get tekið undir það, sem hv. frsm. 1. minni hl. sagði, að mikið sé orðið um endurtekningar í sambandi við þetta mál, en ég kemst ekki hjá því að segja nokkur orð, en skal verða stuttorð. Ég get sett þetta einfalt fram. Það, sem hér um ræðir, er ekki það, hvort hægt sé að nota 800 þús. kr. til eins eða annars, heldur hitt, að þegar ríkisstj. hefur verið heimilað að greiða fé úr ríkissjóði, hvort það sé loforð eða ekki loforð og hvort taka beri það sem loforð heiðarlegs manns. Þetta er aðalatriðið, en ekki hitt, hvort hægt sé að nota peningana til einhvers annars eða hvort þeir, sem hér eiga hlut að máli, séu fátækir eða ekki. Ég veit ekki, hvaðan hv. 11. landsk. hafa komið upplýsingar um hin hagstæðu lánskjör, sem þessir menn hafa  Hvað viðvíkur 2. gr., þá hygg ég, að menn reki minni til þess, að við 1. umr. bað ég hv. fjhn. að athuga, hvort hún uppfyllti ekki það, sem fólst í bréfi tollstjóra, að fjárhæð þessi lendi ekki hjá milliliðum, ef endurgreiðslan verður samþ. Ég held, að þegar húsin voru seld, hafi mátt leggja á áfallinn kostnað, og hafa því þessir tollar að sjálfsögðu lent á kaupendunum, og tel ég því, að verði þetta endurgreitt, þá sé nauðsynlegt, að það komi á réttan stað. Ég vil undirstrika það, sem ég hef áður sagt, að þessir tollar á þessu efni eru settir sem verndartollar fyrir ísl. smiði, en þegar þetta var flutt inn, komu engin mótmæli frá þessum aðilum, þar sem þeir höfðu meira en nóg að gera, en undir þessum skala var einnig flutt inn mikið af öðru efni, sem ekki átti að vera þar, og það voru rangindin. En þegar þessi heimild var samþ. hér á Alþ., var gert ráð fyrir því, að verndartollanna yrði síðar þörf, svo að tollalögunum var ekki breytt, en í þess stað gefin þessi heimild. Ég var ekki á Alþ., þegar brtt. hv. 1. þm. N-M. var hér til umr., og veit ekki heldur, hvað rætt var í fjvn. um tengsl þessa máls við önnur mál, en það var rétt hjá hv. þm. Barð., að till. var felld með jöfnum atkv., 22:22 atkv., en 5 sátu hjá, og af þeim, sem greiddu atkv. gegn till., segir einn þm., Gunnar Thoroddsen, við nafnakall: „Ég tel, að heimildin til að endurgreiða tollinn sé í lögum og sýnist því till. óþörf og segi nei.“ Og er hann því raunar með till. Annar þm., Sigurður Kristjánsson, segir við nafnakall: „Ég hef alltaf litið svo á, að þegar Alþ. veitir ríkisstj. heimild, þá sé aðeins um kurteislegt form á fyrirmælum að ræða. Ég lít svo á, að endurgreiðslan styðjist við lög, og er með þessari brtt. stefnt til þess, að vilji Alþ. komi fram, og segi því já.“ Tölurnar 22:22 segja því ekki mikið um vilja Alþ. í þessum efnum, þar sem Sigurður Kristjánsson segir já á sömu forsendum og Gunnar Thoroddsen segir nei. - Ég læt þetta svo útrætt, en tel, að Alþ. beri siðferðislega ábyrgð til að samþ. frv.

Forseti (BSt): Samkvæmt framkominni ósk verður málið tekið út af dagskrá.