Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég hef fyrirspurn fram að bera í sambandi við þetta mál til hæstv. viðskrh.

Hæstv. viðskrh. er erlendis.

En fjmrh.?

Það mun verða leitað að honum.

Herra forseti. Sú fyrirspurn sem ég vil beina til hæstv. fjmrh. er vegna þess að við erum hér að fjalla um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og einnig liggur fyrir deildinni frv. um launaskatt. Það frv. felur í sér þyngingu á verslunina. Á hinn bóginn hefur það komið fram með óformlegum hætti í fjh.- og viðskn. að það mál sé ekki endanlega afgreitt hvort veittur verði greiðslufrestur við innflutning, við tollafgreiðslu á aðstöðugjaldi nú í janúarmánuði um leið og virðisaukaskattur tekur gildi. Mér fyndist viðeigandi vegna þess hversu stjórnarandstaðan hefur verið lipur við stjórnarmeirihlutann við afgreiðslu mála hér í Ed. og vegna þess að ekki hefur staðið á stjórnarandstöðunni, hvorki í nefndum né við umræður hér í deildinni, og mér er ekki kunnugt um annað en við höfum fyllilega staðið við hvert það samkomulag sem við höfum gert og raunar reynt að greiða fyrir nefndarstörfum í fjh.- og viðskn. og vegna þess að ég veit að hæstv. fjmrh. hlýtur að vera stjórnarandstöðunni mjög þakklátur fyrir hversu liprir við höfum verið í nefndarstörfum --- það er t.d. ekki að frumkvæði Sjálfstfl. sem sú ákvörðun var tekin í morgun að afgreiða ekki frv. til tekjuskattslaga úr nefnd heldur er það að frumkvæði meiri hlutans sem óskað var eftir fyllri upplýsingum um sérstaka þætti þess frv. og þess vegna hefur nefndin ekki lokið störfum --- og einmitt vegna þess hversu liprir við höfum verið við stjórnarmeirihlutann óska ég eftir því að hæstv. fjmrh. svari því í fullri vinsemd hvort hann hafi það enn þá til athugunar að veita versluninni greiðslufrest á virðisaukaskatti við tollafgreiðslu til þess að koma í veg fyrir þau hækkunartilefni sem ella yrðu í almennu verðlagi hér á landi.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. Halldór Blöndal sagði hér að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa sýnt mikinn skilning í fjárhags- og viðskiptanefndum á nauðsyn þess að afgreiða þau frumvörp sem hér eru til meðferðar fljótt og vel úr nefndum. Svar mitt við spurningu hans er einfalt og skýrt. Svarið er já. Ég hef það enn til athugunar að veita greiðslufrest í tolli við innflutning. Það hefur þegar verið ákveðið að veita hann varðandi hráefni til iðnaðar og það fer enn fram í fjmrn. í samræmi við það sem lýst var yfir hér fyrr í þessari hv. deild áframhaldandi athugun á því með hvaða hætti megi veita greiðslufrest í tolli við innflutning án þess að raska greiðslustöðu ríkissjóðs á næsta ári. Það hafa komið fram síðustu daga ýmsar hugmyndir um það með hvaða hætti þetta muni gerast. Þær eru til skoðunar. Það er ljóst að þörfin á því að veita þennan greiðslufrest er brýnust á fyrstu mánuðum ársins. Eftir það fara áhrif virðisaukaskattsins að virka fyrirtækjunum í hag til þess að styrkja fjárhagsstöðu þeirra þannig að þörfin fyrir greiðslufrestinn minnkar hlutfallslega eftir því sem líður á tímann. Ég tel að ég geti ekki á þessu stigi greint nánar frá þeim hugmyndum, en ég hef átt fundi í gær um þetta mál, í morgun og í dag, og þessi mál eru sem sagt enn í skoðun og væntanlega verður hægt að lýsa einhverjum niðurstöðum í þeirri athugun áður en þingi lýkur, en ég treysti mér ekki á þessu stigi til þess að fullyrða það. En svarið við spurningunni er já. Það er enn þá unnið að þeirri athugun.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég er hæstv. fjmrh. þakklátur fyrir hans svar. Það ber með sér að hann hefur fallist á þau rök sem við í minni hlutanum höfum lagt fram um það að fyrirsjáanlegt er að ýmsar vörur muni hækka að öðrum kosti um 1--2%, jafnvel meir, ef sú 5--6 milljarða fjárbinding sem verslunin yrði að öðrum kosti að taka á sig yrði að veruleika. Ég er mjög þakklátur líka vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki sýnt nægilegan samstarfsvilja við aðila vinnumarkaðarins nú þegar þeir eru að reyna að knýja fram einhverja þá málamiðlun á vinnumarkaði sem tekur mið af því að áframhaldandi kjararýrnun er fyrirsjáanleg á næsta ári og tekur mið af þeirri miklu óvissu sem nú er í atvinnulífinu. Því er spáð að atvinnuleysi vaxi jafnvel um þriðjung á næsta ári. Það er því mjög brýnt að ríkisstjórnin reyni að halda þannig á stjórn ríkisfjármála að það komi ekki í veg fyrir skynsamlega lausn á vinnumarkaðinum nú.

Frsm. félmn. (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Eins og hv. deildarmönnum er kunnugt hefur Nd. gengið frá frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, frv. sem er til meðferðar núna í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar, og að athuguðu máli var talið rétt að gera nokkrar breytingar í samræmi við það á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Til samræmis við tekjuskattslögin eru því núna á milli 2. og 3. umr. fluttar þrjár brtt. við það frv. frá félmn. og eru þær á þskj. 384. Fyrsta breytingin er til samræmingar við fyrirhugaða breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Í henni felst breyting varðandi útsvarsálagningu barna sem misst hafa annað eða bæði foreldri. Lagt er til að heimilt verði eftir umsókn að skattleggja slíkar tekjur hjá börnunum sjálfum í stað þess fyrirkomulags sem nú er, að skattleggja þær með tekjum þess aðila sem nýtur barnabóta vegna barnsins. Ég hygg að hér sé um mikið sanngirnismál að ræða enda eru allir félagsmálanefndarmenn sammála um að leggja þessa breytingu til í samræmingarskyni. Önnur brtt. er sú að í stað orðanna ,,Við gildistöku laga þessara`` komi: Þegar lög þessi koma til framkvæmda, og er það til skýringa og til að taka af allan vafa varðandi gildistöku laganna. Í þriðju brtt. er lagt er til að nýtt bráðabirgðaákvæði komi inn til að tryggja að ákvæðin í 3. gr. varðandi útsvarsálagningu barna gildi við útsvarsálagninguna strax á árinu 1990 vegna tekna þeirra á árinu 1989. Ég vil að lokum taka það fram að við samningu þessara brtt. var haft samráð við lögfræðing hjá ríkisskattstjóra, Steinþór Haraldsson, og Húnboga Þorsteinsson, skrifstofustjóra í félmrn.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 391 frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1990. Ég tel ekki ástæðu til að fara mjög mikið ofan í þetta mál þar sem flest af því sem fram hefur komið kemur fram í nál. og tel því rétt að lesa nál. upp eins og það kemur fram á framlögðu skjali, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar um nokkurt skeið og fékk til fundar við sig Ingimund Friðriksson frá alþjóðadeild Seðlabanka Íslands, Leif Kr. Jóhannesson frá Stofnlánadeild landbúnaðarins, Harald Andrésson frá Hafnabótasjóði, Birgi Þorgilsson, Kristínu Halldórsdóttur og Árna Þór Sigurðsson frá Ferðamálaráði, Jóhönnu Leópoldsdóttur og Snorra Tómasson frá Ferðamálasjóði, Guðbrand Gíslason frá Kvikmyndasjóði, Braga Hannesson frá Iðnlánasjóði, Þorvald Alfonsson frá Iðnþróunarsjóði, Einar Laxness frá Menningarsjóði, Má Elísson frá Fiskveiðasjóði, Halldór Jónatansson og Örn Marinósson frá Landsvirkjun, Guðmund Malmquist frá Byggðastofnun, Gunnlaug Sigmundsson frá Þróunarfélagi Íslands, Markús Örn Antonsson og Hörð Vilhjálmsson frá Ríkisútvarpinu, Pál Hersteinsson veiðistjóra, Jóhönnu Ottesen frá Útflutningslánasjóði, Hrafn Pálsson frá Framkvæmdasjóði aldraðra, Jónas Jónsson og Gunnar Hólmsteinsson frá Búnaðarfélagi Íslands, Hákon Sigurgrímsson frá Stéttarsambandi bænda, Jóhann Guðmundsson frá landbúnaðarráðuneytinu, Magnús E. Guðjónsson og Birgi Blöndal frá Bjargráðasjóði, Árna Gunnarsson frá Listskreytingasjóði, Sveinbjörn Óskarsson frá fjármálaráðuneytinu, Þórð Friðjónsson frá Þjóðhagsstofnun, Atla Frey Guðmundsson frá viðskiptaráðuneytinu, Hilmar Þórisson, Hauk Sigurðsson og Percy B. Stefánsson frá Húsnæðisstofnun ríkisins, Indriða H. Þorláksson frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun, Birgi Björn Sigurjónsson og Pál Halldórsson frá BHMR, Guðrúnu Árnadóttur frá BSRB, Svanhildi Kaaber, Láru Ingólfsdóttur og Eirík Jónsson frá Kennarasambandi Íslands, Lárus Ögmundsson og Sigþrúði Ingimarsdóttur frá Lífeyrissjóði hjúkrunarkvenna, Þorleif Pálsson frá dómsmálaráðuneytinu, Kristján Þorgeirsson frá leikmannaráði Þjóðkirkjunnar og biskup Íslands, hr. Ólaf Skúlason. Halldór Árnason, skrifstofustjóri Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, hefur verið nefndinni til ráðuneytis og aðstoðar. Hér á eftir verður gerð grein fyrir þeim brtt. sem meiri hl. nefndarinnar hefur orðið sammála um að gera. Samkvæmt tillögunum hækka lántökuheimildir frv. um 2.010 millj. kr. og eru meginástæður þess eftirtaldar. Í fyrsta lagi er lagt til að lántökuheimild fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs hækki um 1.300 millj. kr. og verði 8.670 millj. kr. Verður 2.370 millj. kr. aflað með erlendu lánsfé, eða sem svarar til afborgana af erlendu lánsfé og endurgreiðslna til Seðlabanka. Innlend lánsfjáröflun verður alls 6.300 millj. kr. og eykst um 300 millj. kr. Aukin lánsfjárþörf stafar af eftirfarandi: a. Aukinn rekstrarhalli á A-hluta ríkissjóðs 460 millj. b. Aukin lántökuheimild Lánasjóðs ísl. námsmanna 400 millj. c. Lántökuheimild fyrir Endurbótasjóð menningarstofnana 300 millj. d. Lántökuheimild fyrir Hafnabótasjóð 50 millj. e. Lántökuheimild fyrir Áburðarverksmiðju ríkisins 50 millj. f. Lántökuheimild fyrir Háskólabíó 40 millj. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun Lánasjóðsins fyrir árið 1990 er fjárvöntun umfram frv. til fjárlaga um 500 millj. kr. Lántökuheimild sjóðsins er aukin um 400 millj. kr. til að mæta þeirri fjárvöntun. Endurbótasjóður menningarstofnana var stofnaður með lögum nr. 83/1989. Er hér gert ráð fyrir lántökuheimild fyrir sjóðinn og er helmingur lánsins ætlaður til framkvæmda við Bessastaðastofu, en hinn helmingurinn til framkvæmda við Þjóðleikhús. Hafnabótasjóði er veitt 50 millj. kr. lántökuheimild á árinu 1990 til þess að endurlána 30 millj. kr. til framkvæmda við dýpkun innsiglingarinnar í Sandgerðishöfn og 20 millj. kr. til hafnarframkvæmda í Grímsey. Háskólabíó er veitt heimild til 40 millj. kr. lántöku á árinu 1990 til að ljúka við byggingu ráðstefnusala fyrir þing Norðurlandaráðs í lok febrúar. Í öðru lagi er lagt til að heimilaðar verði erlendar lántökur vegna skuldbreytinga. Lagt er til að veita 20 millj. kr. lánsheimild til handa Hitaveitu Egilsstaða og Fella. Greiðslubyrði hitaveitunnar er óeðlilega mikil á næstu þremur árum og verður lánið nýtt til skuldbreytinga og greiðslu vanskila. Með þessu móti á hitaveitan auðveldlega að geta staðið í skilum við sína lánardrottna í framtíðinni. Bæjarsjóði Siglufjarðar er veitt 50 millj. kr. lántökuheimild til að breyta skammtímalánum í langtímalán. Hitaveitu Hjaltadals er veitt 40 millj. kr. heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar og breytinga á eignaraðild, en gert er ráð fyrir því að fiskeldisfyrirtækið Hólalax hf., sem á 40% eignarhlut í hitaveitunni, hætti þátttöku en Hólahreppur og ríkissjóður reki hitaveituna áfram. Lagt er til að Skallagrímur hf. fái heimild til að taka 60 millj. kr. lán til endurskipulagningar. Í þriðja lagi er lagt til að Herjólfi hf. og Hríseyjarhreppi verði heimilað að taka erlend lán til smíði og kaupa á ferjum. Lagt er til að lántökuheimild til nýrrar Vestmannaeyjaferju verði 500 millj. kr., en ákvörðun um smíði slíkrar ferju verður tekin bráðlega. Þá er lagt til að heimilað verði að taka erlent lán að upphæð 40 millj. kr. til kaupa á ferju til siglinga milli Hríseyjar, Grímseyjar og Eyjafjarðarhafna. Á lánsfjárlögum fyrir árið 1989 var heimild fyrir 35 millj. kr. láni í sama tilgangi og verður sú heimild notuð til að staðfesta kaupin en hugmyndir eru uppi um að kaupa notað skip frá Noregi. Að gerðum þessum breytingum eru heildarlántökur innan lands og erlendis á árinu 1990 áætlaðar 41.705 millj. kr. Þar af eru innlendar lántökur 18.625 millj. kr. og erlendar lántökur 23.080 millj. kr. Breytingar á II. kafla frv. eru í samræmi við fjárlagafrv. fyrir árið 1990 og breytingar á því í meðförum fjvn. og Alþingis. Þar má nefna að framlag til Hafnabótasjóðs hækkar úr 20 millj. kr. í 47,5 millj. kr., framlag til Ferðamálasjóðs og sérstakra verkefna Ferðamálaráðs hækkar úr 36 millj. kr. í 38,6 millj. kr. og framlag ríkissjóðs til bóta fyrir eyðingu refa og minka hækkar úr 10 millj. kr. í 18 millj. 750 þús. kr. Þá er framlag ríkissjóðs til Húsafriðunarsjóðs takmarkað við 3,7 millj. kr. Í samræmi við fjárlagalið 09-381 í fjárlagafrv. 1990, sbr. greinargerð bls. 325, er gert ráð fyrir því að framlag til lífeyrissjóða starfsmanna ríkisins og hjúkrunarkvenna verði ekki hærra en 540 millj. kr. Einnig er gert ráð fyrir 5% skerðingu á hlutdeild sókna, skráðra trúfélaga og Háskólasjóðs í óskiptum tekjuskatti (sóknargjöld), en áætlað er að skerðingin nemi um 37,5 millj. kr. á árinu 1990, og 15% skerðingu á hlutdeild kirkjugarða í óskiptum tekjuskatti (kirkjugarðsgjöld), en áætlað er að sú skerðing nemi um 47,5 millj. kr. Þær breytingar, sem lagt er til að gerðar verði á III. kafla frv., miða fyrst og fremst að því að fjármagna skammtímaskuld ríkissjóðs við Seðlabankann í árslok 1989. Erfitt er að áætla hver yfirdráttur ríkissjóðs í Seðlabanka verður í árslok. Nokkur óvissa ríkir um tekjur ríkissjóðs í desembermánuði. Sama gildir um fyrirhugaða innlenda lánsfjáröflun, einkum sölu á ríkisvíxlum þar sem lausafjárstaða bankanna er óviss. Hér er heimildin því höfð rúm. Þá er fjmrh. veitt heimild að fenginni umsögn fjvn. til að gera samning við Rafveitu Siglufjarðar um yfirtöku á hluta langtímaskulda veitunnar. Verður sá samningur hliðstæður samningum sem stjórnvöld gerðu við Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða um yfirtöku skulda á liðnu sumri. Enn fremur er fjmrh. veitt heimild til að semja um uppgjör ógreiddra framlaga til jarðræktar og búfjárræktar á árinu 1988 og 1989. Að höfðu samráði við landbrh. og fjvn. er loks lagt til að ríkisábyrgð sé veitt á lántöku Dýpkunarfélagsins hf. hjá Framkvæmdasjóði á árinu 1989. Meiri hl. nefndarinnar telur eðlilegt að opinberir sjóðir sem taka lán erlendis leiti eftir samþykki Seðlabanka Íslands um þau kjör sem í boði eru. Er gert ráð fyrir slíku samþykki í fyrsta sinn í lánsfjárlagafrv. fyrir árið 1990. Stuðlar slíkt samþykki að því að sem bestum kjörum sé alltaf náð og minnkar líkur á því að ríkissjóður skaðist vegna óhagstæðra kjara annarra opinberra sjóða. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj.`` Undir þetta nál. rita Guðmundur Ágústsson, Jóhann Einvarðsson, Eiður Guðnason og Skúli Alexandersson. Ég hef hér farið yfir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. en vil taka fram að lokum um það ákvæði sem minnst er á undir lok nál., um lán sem einstakir sjóðir og einstakar stofnanir á vegum ríkisins sem hafa ríkisábyrgð eru að taka á erlendum mörkuðum, að eins og fram kemur í nál. er nú í fyrsta skipti krafist samþykkis Seðlabanka fyrir því að þessar lánveitingar megi fara fram. Það kom fram í máli ýmissa sem komu fyrir nefndina að þeir teldu þetta óæskilegt þar sem Seðlabanki gæti jafnvel stöðvað lántökur sem þeir hefðu tekið og töldu rétt að í ákvæðinu stæði samráð en ekki samþykki. En meiri hlutinn telur að vegna þeirra miklu hagsmuna sem ríkið hefur beri að hafa orðið samþykki í staðinn fyrir samráð. Ég vil taka þetta fram hér til þess að mönnum sé ljóst að vegna hagsmuna ríkisins --- og það er ríkið sem veitir ábyrgð á flestum þessara lána fyrir utan lán Fiskveiðasjóðs --- hlýtur það að vera krafa ríkisins að þessir sjóðir spilli ekki lánskjörum ríkissjóðs á erlendum mörkuðum, en því miður hefur það gerst á undanförnum árum að margir þessara sjóða hafa fengið óhagkvæm lán á erlendum markaði og síðan hefur ríkissjóður þurft að þola sams konar kjör vegna þessa. Ég tel ekki ástæðu til þess að gera meiri grein fyrir áliti meiri hl. en á þskj. 392 eru þær brtt. sem meiri hl. leggur til og ég hef hér á undan gert grein fyrir.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Frv. til lánsfjárlaga er í raun öðrum þræði fylgifrv. með frv. til fjárlaga og endurspeglar að sjálfsögðu þá stjórn ríkisfjármála sem við verðum að una við og um leið þá stjórn efnahagsmála sem við búum við í landinu. Í lánsfjáráætlun fyrir yfirstandandi ár er gert ráð fyrir 6 milljarða sölu á spariskírteinum á þessu ári en 3,5 milljarða innlausn, þ.e. að sala umnfram innlausn nemi 2,5 milljörðum kr. Þann 6. des. hafði tekist að selja 4,6 milljarða en innleyst skírteini námu 4,1 milljarði, þannig að sala umfram innlausn var einungis hálfur milljarður kr. Vonir eru bundnar við að lífeyrissjóðirnir kaupi það sem upp á vantar í lok ársins en þeir eru tregir til m.a. vegna þess að við það mun ávöxtun þegar keyptra skírteina lækka. Í lánsfjáráætlun fyrir næsta ár er gert ráð fyrir sölu spariskírteina sem nemur 6,3 milljörðum kr. samkvæmt þeim brtt. sem hér liggja fyrir, en að innlausnin verði einungis 2 milljarðar þannig að sala umfram innlausn er áætluð 4,3 milljarðar sem þýðir 46% aukningu í sölu spariskírteina að raungildi. Þessi mikla aukning í nettósölu spariskírteina byggir að verulegu leyti á áætlunum um ráðstöfunarfé lífeyrissjóða. Það er talið verða 24,1 milljarður kr. á næsta ári og aukast úr 17,6 milljörðum, eða um 37%, eða 18% að raungildi. Eigið framlag þeirra er talið verða um 17,3 milljarðar og aukast um 36% eða 17% umfram verðbólgu. Verður að telja áætlun um aukið ráðstöfunarfé sjóðanna mjög ríflega og verulega hættu á að hún gangi ekki eftir. Ef litið er á innkomin iðgjöld þá hækka þau mun meira en nemur breikkun iðgjaldsstofns og áætlaðri hækkun launa eða um 27% á milli ára. Samkvæmt þeirri þjóðhagsáætlun sem lögð var fram á fundi fjh.- og viðskn. í morgun hækka ráðstöfunartekjur í krónum talið um 9,5% en einkaneysla um 13,6%. Einkaneyslan er áætluð um 200 milljarðar kr. á næsta ári og sé gert ráð fyrir að einkaneysla og ráðstöfunartekjur standist nokkurn veginn á mun sparnaður heimilanna minnka um 8 milljarða kr. eða lántaka aukast um sömu upphæð, allt eftir því hvort ráðstöfunartekjur nema lægri eða hærri upphæð en einkaneyslan. Það frv. sem hér liggur fyrir ber þess glöggan vott að við höfum nú búið við minnkandi landsframleiðslu í tvö ár og hér er verið að gera áætlun um þriðja árið þar sem enn hallar undan fæti. Endurskoðuð þjóðhagsáætlun fyrir það ár gerir ráð fyrir að fjármunamyndun muni dragast saman um 1%. Þar af stendur fjárfesting í íbúðarhúsnæði í stað, fjárfesting hins opinbera eykst um 3,7% en fjárfesting atvinnuveganna dregst saman um 4,4%. Ekki verður séð að samdráttur í fjárfestingu skapi nægilegt svigrúm fyrir áframhaldandi sókn ríkissjóðs inn á lánamarkaðinn. Þrátt fyrir að nokkur hluti fjárfestingarinnar séu innfluttar flugvélar er samdráttur fjárfestingar áætlaður minni en í ár. Alls dregst fjárfesting atvinnuveganna saman um fimmtung án flugvélakaupa og mun allt það svigrúm hverfa og ríflega það vegna minni sparnaðar og aukinnar lántöku ríkissjóðs. Allar líkur eru á að lánsfjáröflunin í ár muni ganga treglega og ríkissjóður verði að brúa bilið með erlendri lántöku í byrjun næsta árs. Enn þá verr horfir um næsta ár. Ríkissjóður áformar að stórauka sölu spariskírteina nettó og velta áfram 3,8 milljörðum í ríkisvíxlum á sama tíma og þjóðhagsáætlun felur í sér minni sparnað. Við þetta bætist að horfur eru á að halli á ríkissjóði verði meiri en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir og að ráðstöfunarfé lífeyrissjóða sé ofmetið. Það mun eitthvað bresta, annaðhvort verða raunvextir innan lands áfram háir eða hækka eða ríkissjóður verður að taka mikil erlend lán til að rétta stöðuna við Seðlabankann í upphafi árs 1991. Líklega verður það blanda af þessu tvennu. Eins og fram kom á fundum nefndarinnar var það sammæli allra þeirra sem komu fyrir hönd fjárfestingarlánasjóða að eftirspurn eftir lánum til fjárfestingar á þessu ári hefði dregist saman og það var sammæli þeirra einnig að mikið væri um það að lán hefðu verið veitt á árinu til skuldbreytinga og þeir töldu að þeirrar tilhneigingar mundi gæta í vaxandi mæli á næsta ári. Þó svo að gert sé ráð fyrir því í frv. til lánsfjárlaga að lántökuheimildir verði skertar hjá stofnfjársjóðum atvinnuveganna á næsta ári var ekki annað að heyra en forsvarsmenn sjóðanna teldu að það kæmi ekki að sök vegna samdráttarins í atvinnulífinu. Á næsta ári er talið að landsframleiðsla minnki enn um 3% og talið er að einkaneysla minnki um 2,1% frá því sem er á þessu ári. Búist er við því að kaupmáttur ráðstöfunartekna rýrni um 5,5% á næsta ári. Rýrnun ráðstöfunartekna á mann hefur þannig orðið um 2,7% á sl. ári, 8% á þessu og nú er því spáð að rýrnunin muni verða 5,5% á hinu næsta. Um leið og þessi geigvænlega kjaraskerðing liggur fyrir eru allar horfur á að atvinnuleysi verði vaxandi á næsta ári. Jafnvel er búist við því að í byrjun næsta árs gæti það farið upp í 4--5% sem er auðvitað miklu meira en við höfum þekkt um áratugi hér á landi. Það þýðir að atvinnulausir í janúarmánuði gætu orðið eitthvað um 5000 manns. Sumir eru svo bjartsýnir að þeir ætla að dragi úr atvinnuleysi yfir sumarmánuðina en skiptar skoðanir eru um það vegna þess mikla samdráttar sem er í atvinnulífinu sjálfu, en á hinn bóginn er bent á að íbúðarbyggingum hefur verið haldið í horfinu og auðvitað liggur ekki endanlega fyrir enn hversu mikil opinber fjárfesting verður. Hvað sem öðru líður er það ljóst, herra forseti, að það frv. til lánsfjárlaga sem hér liggur fyrir er frv. um samdrátt. Það felur í sér minnkandi kaupmátt og atvinnuleysi, endurspeglar þá mynd sem við horfum nú fram á um leið og fram kemur í lántökuheimildum fyrir ríkissjóð að eyðsla hins opinbera mun síst minnka. Ef ég vík að einstökum greinum þessa frv. þá hef ég út af fyrir sig ekkert að athuga við I. kafla frv., eins og ástandið er. Mér finnst að vísu sjálfgert að 4. gr. frv. verði felld þar sem Þróunarfélag Íslands kærir sig ekki um að fá ríkisábyrgð á sínum lánum og mér finnst ástæðulaust að þvinga ríkisábyrgð upp á þetta ágæta félag. Annar kaflinn er að venju takmörkun á ýmsum merktum tekjustofnum sem með lögum hafa verið ákveðnir til margvíslegrar starfsemi. Ef við horfum t.d. á 14. gr. þá er þar talað um framlag úr Stofnlánadeild landbúnaðarins vegna Lífeyrissjóðs bænda. Auðvitað væri miklu hreinna að þetta framlag gengi beint til lífeyrissjóðsins eða til Framleiðsluráðs heldur en að hafa Stofnlánadeild landbúnaðarins sem millilið. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það að Lífeyrissjóður bænda getur ekki staðið við skuldbindingar sínar til lengri tíma litið og væri auðvitað ástæða fyrir hæstv. landbrh. að taka það mál upp sérstaklega. Í 15. gr. er fjallað um Bjargráðasjóð. Það er ekki mikið af bændum hér inni sem eru stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar en ef svo væri, ef þeir væru hér inni þá mætti rifja það upp að höfuðverkefni Bjargráðasjóðs er tengt margvíslegum tjónum sem verða í landbúnaði. Með því að svipta Bjargráðasjóð framlagi frá einu ári til annars hefur smám saman fjarað undan honum. Eigið fé Bjargráðasjóðs hefur minnkað frá ári til árs og fyrirsjáanlegt, ef svo heldur fram sem horfir, að hann verði gjaldþrota á árinu 1991 eða 1992, eftir því hversu mikil tjón falla á hann. Örlög hans eru í raun ráðin með þessu frv. sem hér liggur fyrir. Annaðhvort næsta haust eða þarnæsta haust verður lagt hér fram á Alþingi frv. í sama dúr og frv. um Fiskimálasjóð nú í haust, jarðarfararfrv. sjóðsins.  Í 16. gr. er fjallað um Hafnabótasjóð. Það kom fram í þeim plöggum sem fjh.- og viðskn. fékk í nefndinni að fjárþörfin í Hafnabótasjóði er eitthvað á annað hundrað millj. kr. Mér skilst að meiri hlutinn ætli að rausnast til þess að tvöfalda framlagið úr 20 millj. í 47,5 millj. kr. Það er auðvitað til bóta en ástæðan fyrir því að framlagið til Hafnabótasjóðs er tvöfaldað er ekki sú að ætlunin sé að sjóðurinn nýtist betur til þess sem hann var stofnaður til heldur er verið að fela ríkisútgjöld með þessum hætti. Sannleikurinn er sá að framlög til hafnamála hafa verið skorin verulega niður í fjárlögum eftir að þessi ríkisstjórn komst til valda, þá fór enn að halla undan fæti hjá höfnunum. Og þessi hækkun er til þess að fela nokkra hækkun sem verður á framlögum til hafnamála, einkum til tveggja hafna. Það kemur svo í hlut annarrar og betri ríkisstjórnar að greiða þessi lán. Ég vil vekja sérstaka athygli á þeirri brtt. sem þingmaður Kvennalista hefur flutt við 19. gr. frv., til umhverfismála vegna Ferðamálasjóðs og styð þá tillögu. Í 21. gr. er lagt til að skerða framlag ríkissjóðs til Menningarsjóðs og binda það við 8,5 millj. kr. Þó liggur fyrir að þetta er hvergi nærri nóg ef sjóðurinn á að geta gegnt því hlutverki sem honum er ætlað. Ástæðan fyrir þessari skerðingu er sú að búist er við að sá sérstaki tekjustofn sem Menningarsjóður hefur muni ekki gefa meira af sér en 8,5 millj. kr. á næsta ári. Nú er það svo samkvæmt lögunum að Menningarsjóður nýtur þess ef þessi tekjustofn skyldi gefa eitthvað örlítið meira af sér. Það mundi ekki þýða frekari útgjöld fyrir ríkissjóð. Til samanburðar vil ég rifja upp að áætlaðar tekjur Menningarsjóðs af þessum tekjustofni voru 11 millj. á þessu ári og 9 millj. á sl. ári þannig að raunverulegur niðurskurður til Menningarsjóðs er um 50%. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hvernig meiri hlutinn stendur að því að þurrka þennan sjóð upp einnig. Á sínum tíma gat sjóðurinn veitt listamönnum og fræðimönnum aðstoð, lítilfjörlega aðstoð að vísu, til ferðalaga eða til þess að ráðast í sérstök menningarleg verkefni. Það er auðvitað löngu liðin saga og spurning hvernig verður um menningarstofnanir eins og þessa þegar þannig er haldið á málum af hæstv. ríkisstjórn. Í 23. gr. er fjallað um Ríkisútvarpið. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um það. Auðvitað er það til skammar hvernig haldið hefur verið á málefnum Ríkisútvarpsins og skal ég ekki taka það mál til umræðu hér né umfjöllunar. Það mál hefur rækilega verið rætt í fjvn. og við vitum að minna máli skiptir hvað fjh.- og viðskn. segir um þessa hluti en þetta lýsir hins vegar þeim skilningi sem hæstv. menntmrh. sérstaklega hefur á málefnum Ríkisútvarpsins. Við minnumst þess þegar hann var hér þingmaður hversu heita ást hann þóttist hafa til þeirrar stofnunar, að ég tali nú ekki um fulltrúa Alþfl. í fjh.- og viðskn., hv. 3. þm. Vesturl. Það kom alveg sérstakur tónn í rödd þeirra þegar þeir voru að lýsa ágæti Ríkisútvarpsins og þeir vildu virkilega láta þá fréttamenn sem þaðan eru finna það á þeim tíma að þeir ættu vini í varpa þar sem væri hlað Alþfl. eða hlað Alþb. En nú hefur hæstv. menntmrh. misst áhugann og nú hefur formaður menntmn. Ed. misst áhugann. Nú má láta Ríkisútvarpið danka og við í stjórnarandstöðunni getum í rauninni ekkert við því gert vegna þess að við vitum að við erum hér í minni hluta og við vitum að ekki yrði hlustað á þær raddir sem við höfum fram að færa í þessum efnum. Í 24. gr. er fjallað lítillega um eyðingu refa og minka. Það rifjar upp að nauðsynlegt er að búa mun betur að veiðistjóra en gert hefur verið. Það hefur hlaupið mikill ofvöxtur t.d. í stofn vargfugla hér á landi. Á hinn bóginn hefur endurskoðun fuglafriðunarlaga dregist svo mjög á langinn að maður er farinn að halda að þau séu óbreytanleg úr þessu og auðvitað synd að ríkisstjórnin skuli ekki hafa meiri skilning á nauðsyn þess að útrýma slíkum illfyglum. Í 27. gr. er skert framlag til Framkvæmdasjóðs aldraðra, sem er nefskattur. Það er eiginlega hálfgerð synd að hæstv. félmrh. skuli ekki hafa verið fenginn til þess að mæla fyrir því ákvæði, skerðingarákvæðinu á Framkvæmdasjóð aldraðra. Mig minnir að á meðan sá hv. þm. var óbreyttur þingmaður hafi hann borið þennan sjóð mjög fyrir brjósti og hneykslast mjög á þeim mönnum sem þá voru við völd, hversu lítinn skilning þeir hefðu á málefnum aldraðra. En það er líka breytt og auðvitað út í hött að skerða þennan lið. Í brtt. meiri hl. í b-lið 9. till. er undarlegt ákvæði svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 25. gr. laga nr. 29/1963, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og 21. gr. laga nr. 16/1965, um Lífeyrissjóð hjúkrunarkvenna, skal endurgreiðsla ríkissjóðs til sjóðanna vegna hækkunar á áður úrskurðuðum lífeyri eigi nema hærri fjárhæð en 540 millj. kr. á árinu 1990 og skiptast á milli sjóðanna í hlutfalli við óskertar endurgreiðslukröfur.`` Þessi setning er auðvitað hæstv. ríkisstjórn til minnkunar. Það kom fram á fundi sem fjh.- og viðskn. átti með fulltrúum BSRB, Bandalags háskólamanna, Kennarasambands Íslands og Hjúkrunarfélags Íslands að þeir töldu þetta ákvæði svik við launafólk og undirbúning annarra meiri svika. Við vitum auðvitað að þessi svik eru tvíþætt. Annars vegar eru þetta svik gagnvart þeim skuldbindingum sem ríkið hefur gert gagnvart Húsnæðisstofnun ríkisins með því samkomulagi sem gert var 1986 milli lífeyrissjóðanna um kaup á skuldabréfum Byggingarsjóðs ríkisins. Á hinn bóginn er þetta ávísun á framtíðina. Auðvitað kemst ríkisstjórnin ekki hjá því að svara út nægilegum fjárhæðum til þess að ríkissjóður geti staðið við þær skuldbindingar sem umsamdar eru, verðtryggðan lífeyri handa því fólki sem unnið hefur hjá ríkinu. Á sama tíma og ríkissjóður sker þessa fjárhæð niður hefur sú krafa verið sett fram t.d. gagnvart ríkisbönkunum að þeir leggi þegar í stað til hliðar nægilegt fjármagn til þess að lífeyrissjóðir bankastarfsmanna geti staðið sjálfstætt undir sínum skuldbindingum. Auðvitað hlýtur hver heiðarleg ríkisstjórn sem hérna situr að gera áætlun um það að greiða þessa skuld á einhverju tilteknu árabili. Ég skal ekki fara lengra út í þessi mál vegna þess hversu knappur tími var til stefnu, herra forseti, og vegna þess að við sjálfstæðismenn höfum sérstaklega lagt okkur fram um það að greiða fyrir því að þau mál fái afgreiðslu sem ríkisstjórnin leggur áherslu á nú fyrir jólin. Við höfum á engan hátt viljað setja fótinn fyrir það að ríkisstjórnin nái þeim frv. fram sem hún vill sérstaklega ná fram. Sætti ég mig við það að í fjh.- og viðskn. var ekki lögð fram greinargerð um það hvernig skuldbindingum þessara lífeyrissjóða væri háttað, hvernig fjárstreymi hefði verið og hvenær búast mætti við að þeir yrðu gjaldþrota miðað við þá smánarupphæð sem hér er lagt til að leggja þessum sjóðum til. Það var einungis af þessum sökum, herra forseti, sem ég fór ekki fram á það að fjh.- og viðskn. færi betur ofan í þetta mál, að ég vildi ekki verða til þess að setja stein í götu þessarar ríkisstjórnar, að hún gæti komið þeim málum fram nú á jólaföstu sem hún telur nauðsynleg. Og ég veit að hæstv. forseti staðfestir að það er rétt að þingmenn Sjálfstfl. hafa ekki með neinum hætti komið þannig fram hér í deildinni að hægt sé að halda því fram að þeir hafi raskað þingfriði og truflað þingstörf né heldur í nefndum að þeir hafi þar valdið röskun að neinu leyti. En ég viðurkenni að þetta hefur orðið á kostnað eðlilegra vinnubragða í nefndunum. Auðvitað bar okkur að fara betur ofan í þetta sérstaka atriði, en í trausti þess að málið verði tekið upp af samtökum þeirra launamanna sem eru aðilar að þessum sjóðum og í trausti þess að sú ríkisstjórn sem kemur á eftir þessari muni standa öðruvísi að þessum málum létum við slag standa. Ég veit ekki hvort hæstv. forseti þekkir til kirkjumála. Ég veit ekki hvort forseti þessarar deildar hefur nokkurn tíma átt sæti í sóknarnefnd. En ef svo er, þá hygg ég að hann reki minni til þess að á það var lögð mikil áhersla á þinginu 1987 að við reyndum að koma okkur saman um einhverja þá lausn á fjárhagslegum vandamálum sóknanna að fjárhagur þeirra yrði eitthvað ögn skárri en áður og að þjóðkirkjan gæti orðið fjárhagslega sjálfstæð. Ég vissi ekki betur þegar við vorum að greiða atkvæði um breytt lög um sóknargjöld á því herrans ári 1987 en þingmenn hafi þá verið að reyna að gera það upp við sig hvort þeir vildu standa við þær skuldbindingar sem þá voru gefnar gagnvart kirkjunni. Hið sama á raunar við um kirkjugarðsgjaldið. Þessi lög hvor tveggja eru frá því herrans ári 1987. En nú á að fara að skerða þessa nýju tekjustofna. Að vísu ætlast ríkið til að sveitarfélögin greiði sinn hlut óskiptan. Þetta frv. eins og það liggur fyrir gerir ekki ráð fyrir því að létti á sveitarfélögunum, en ríkissjóður ætlar að smokra sér undan að greiða það sem honum ber. Þetta eru ekki háar fjárhæðir en þetta er eitt dæmið um það að þeir menn sem ráða ríkiskassanum vilja ekki standa við sitt. Það er náttúrlega ekkert einkamál Alþingis við Kirkjugarða Reykjavíkur þó svo einhverjir þingmenn utan af landi kunni að halda það. Fólk deyr einnig í öðrum landsfjórðungum, líka fyrir vestan, og það má vel vera að fjárhagur einmitt þeirra sem bera ábyrgð á slíkum görðum sé verri heldur en hér. Aðalatriðið er að nú er enn verið að bregðast, koma sér undan, láta aðra standa við sitt. Og svo er það Þjóðarbókhlaðan. Þau lög eru nr. 83/1989. Samt sem áður stendur hér: ,,Þrátt fyrir ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 83/1989, um Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga, skal á árinu 1990 ...`` Það er ekki einu sinni hægt að fara eftir lögunum í fyrsta skipti. Ekki í fyrsta skipti --- þrátt fyrir og þrátt fyrir. Ég vona að hæstv. menntmrh. hafi þann sóma af því máli sem hann hafði vænst. Ég sé svo ekki ástæðu, herra forseti, til að fara um þetta fleiri orðum. Þetta frv. er, eins og ég sagði áðan, hálfgerður fylgifiskur fjárlagafrv. og auðvitað liggur það ljóst fyrir að við í stjórnarandstöðunni munum ekki hafa áhrif á afgreiðslu málsins. Ég vil í lokin bara rifja upp að við höfum hér í höndum fjárfestingaráform í ferðamálum á því herrans ári 1990, sem dagsett eru 24. ágúst sl. Þar er talið upp hvað búast megi við að fjárfestingaráform í ferðamálum verði mikil á næsta ári og þar er gert ráð fyrir að lánsþörfin verði vegna þess sem kallað er nokkuð öruggt 208 millj. kr., 31 millj. kr. vegna þess sem óvissara er og vegna þess sem kannski er bara hugsanlegt 34 millj. kr. Við höfum litið svo á að ferðamannaiðnaður sé ein þeirra atvinnugreina hér á landi sem gæti verið í vexti ef rétt yrði á haldið og enginn vafi er á því að gjaldeyristekjur af ferðamönnum og ferðamannaþjónustu gætu orðið mjög vaxandi hér á landi og kannski að einhverju leyti komið í stað þeirrar rýrnunar gjaldeyristekna sem við sjáum að óhjákvæmileg er á öðrum sviðum. Við vitum líka, herra forseti, að hótel úti á landi standa ekki undir sér. Hér er verið að tala um hótel á mjög --- ég vil segja afskekktum stöðum --- hótel á stöðum þar sem útilokað er að búast við að þau geti staðið undir sér nema eigið fé sé yfirgnæfandi. Sumpart vegna þess hversu knappur ferðamannatíminn er og sumpart vegna þess að þessi hótel eiga í harðri samkeppni við svokölluð Edduhótel sem byggð eru á kostnað ríkisins. Mörg þessara hótela eru ...

Ekki öll.

Ekki öll Edduhótel byggð á kostnað ríkisins?

Nei.

Ja, ég man nú ekki hvaða Edduhótel er ekki í héraðsskóla eða menntaskóla.

Flókalundur t.d.

Hann var ekki rekinn sem Edduhótel.

Jú, jú, í mörg ár.

Ekki þegar hann var byggður.  Mörg sveitarfélög hafa orðið að greiða verulega fjármuni, jafnvel tugi milljóna vegna hallarekstrar á gistihúsum þar sem þau eru nauðsynleg en geta ekki risið undir fjárfestingunni. Ríkissjóður hefur lagt þessum hótelum til verulega fjármuni með styrkjum sem auðvitað eru veittir svona af og til og ekki nákvæm regla um það hvenær þeir falla til og nýtast af þeim sökum ekki til fulls. Við sjálfstæðismenn hér í deildinni fluttum um það brtt. að hótelbyggingar yrðu undanþegnar virðisaukaskatti eins og annað atvinnuhúsnæði vegna þessa eðlis hótelbygginga að þær eru gjaldeyrisskapandi. Á það var ekki fallist. Meiri hlutinn taldi ekki ástæðu til þess að örva hótelstarfsemi úti á landi né hér í Reykjavík. Meiri hlutinn leit svo á að hótelbyggingarnar sjálfar ættu að vera sérstakur tekjustofn fyrir ríkissjóð. Ef við lítum eingöngu á virðisaukaskattinn af þessum við skulum segja 250 millj. sem ég var að tala um gæti ríkissjóður hagnast á þessu um 65 millj. kr. Ef við tökum þá breytingu sem orðið hefur frá sl. ári er hér um hreina tekjuaukningu hjá ríkissjóði að ræða upp á um 30--40 millj. kr. Þetta litla dæmi um fjárfestingaráform í ferðamálum er gott dæmi um þá fjárfestingu sem allar líkur eru á að ekki verði úr vegna þeirra hækkuðu skatta sem nú eru að dynja yfir landslýð og vegna þeirrar stefnu hæstv. ríkisstjórnar að reyna að ná tökum á efnahagsmálunum og atvinnumálunum, annars vegar með því að framkalla atvinnuleysi hér á landi, óvissu í atvinnumálum og hins vegar með aðgerðum sem lúta að því að skerða kjörin í landinu með meiri og ósvífnari skattheimtu en áður hefur þekkst eins og gerð verður grein fyrir þegar frv. um tekju- og eignarskatt verður hér til umræðu.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Guðrún Agnarsdóttir): Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1990 á þskj. 401 frá 2. minni hl. fjh.- og viðskn. og einnig fyrir brtt. við lánsfjárlög á þskj. 402 frá Guðrúnu Agnarsdóttur og Danfríði Skarphéðinsdóttur. Það er óvanalega mikil óvissa sem ríkir nú um þessar mundir um stöðu ríkisfjármála á síðustu dögum þingsins fyrir jólahlé. Mikill niðurskurður er fyrirhugaður hjá fjvn. fyrir lokaafgreiðslu fjárlagafrv. vegna halla á fjárlögum og frv. til lánsfjárlaga tekur því stórum breytingum rétt áður en því er ætlað að koma til 2. umr. í fyrri deild, tveimur dögum fyrir áætlað þinghlé. Sem dæmi má nefna að heildarupphæð umbeðinnar lántökuheimildar hefur skyndilega hækkað um 1 milljarð en innlendrar lántökuheimildar um 300 millj. í ofanálag. Þetta er sem sé heildarhækkun upp á 1,3 milljarða. Erfitt er því að meta forsendur frv. og ýmsir liðir þess í raun mjög óvissir. Erfitt er einnig að sjá hvernig síðari deild á að geta kynnt sér og fjallað um jafnviðamikið mál á einum til tveimur dögum. Slík vinnubrögð eru auðvitað algerlega óviðunandi. Til samanburðar má taka að lánsfjárlög fyrir árið 1989 voru ekki afgreidd fyrr en í mars 1989. Rammi þeirra reyndist þó ekki raunhæfari heldur en svo að opinberir sjóðir fengu t.d. um 7 milljarða kr. á árinu en áttu ekki að fá nema 4,9. Breytingar á þeim lögum hafa einmitt nýlega verið gerðar í samræmi við aukna lánsfjárþörf. Svo stutt stóðu þær áætlanir. Upphafleg ætlun ríkisstjórnarinnar í þessu frv. var að halda erlendum lántökum mjög í hófi en sækja þeim mun meira lánsfé á innlendan lánsfjármarkað. Þessi áform hafa nú breyst þannig að leita skal aukinna erlendra lána sem nemur 1 milljarði. Hafa ber einnig í huga að aukin ásókn ríkisstjórnar í innlent lánsfé getur leitt til hækkunar vaxta en raunvextir eru nú taldir vera um 7--8%. Háir vextir hafa verið þungur baggi bæði á húsnæðiskaupendum og eins á fyrirtækjum hérlendis. Það ber einnig að hafa í huga að húsbréfakerfið mun auka þörf fyrir lánsfé og talið er að fjárbinding fyrirtækja og iðnaðar vegna innflutnings í kjölfar þess að virðisaukaskattur er tekinn upp nú um áramótin, ef af verður, muni leiða til 4--5 milljarða kr. lánsfjárþarfar strax á fyrri hluta næsta árs. Eins og kom fram í máli hv. frsm. 1. minni hl. er hér ótvírætt um samdráttarfrv. að ræða og það kom fram einmitt, eins og hann sagði, í ummælum forsvarsmanna fjárfestingarlánasjóða að lántökur hefðu mjög dregist saman þannig að flestir sjóðirnir önnuðu þeirri þörf eða eftirspurn sem var eftir lánum. Við höfum ýmsar aðrar tölur um spá á næsta ári og nú í morgun barst okkur glóðvolg og glæný frétt frá Þjóðhagsstofnun sem varla hefur gefist tími til að líta í vegna annríkis, um spá fyrir næsta ár og þá kannski einkum fyrri hluta næsta árs. Og þar eru líka samdráttareinkenni. Ég vil þá víkja að nokkrum efnisatriðum frv. þó að ég taki ekki nema nokkur til umræðu hér. Það er þá fyrst að í frv. eru nýjar lántökuaðferðir, þ.e. það nýmæli að gert er ráð fyrir hámarkslánum til Iðnþróunar- og Iðnlánasjóðs og skulu lántökur vegna fyrirtækja rúmast innan þeirra lántökuheimilda. Enn fremur er þessum og öðrum tilgreindum lántökuaðilum gert skylt að kynna áform sín og leita fyrir fram samþykkis Seðlabanka Íslands í umboði fjmrn. á kjörum og skilmálum erlendra lána. Þetta er gert til að reyna að samræma lánskjör stofnana með ríkisábyrgðir og ríkissjóðs sjálfs á alþjóðlegum lánamörkuðum og koma í veg fyrir uppspennta vexti og það að ríkissjóður njóti verri lánskjara en ella. Fram kom í viðræðum nefndarinnar við forstöðumenn ýmissa sjóða og stofnana að þeir hafi sneitt fram hjá Framkvæmdasjóði á undanförnum árum við öflun erlendra lána vegna þess að þeim þótti lántaka þar óhagkvæm. Sú skoðun kom fram að nauðsynlegt væri að fleiri en Seðlabankinn tækju erlend lán, ekki síst vegna þess að þekking á erlendum viðskiptum þyrfti að vera fyrir hendi á fleiri stöðum en í Seðlabankanum. Hins vegar kom það einnig fram að flestir ef ekki allir fyrrgreindir viðmælendur nefndarinnar sögðust hafa haft samráð við Seðlabankann og mátu það mjög mikils en voru andvígir þeirri hugmynd að leita þyrfti samþykkis Seðlabankans áður en hafist væri handa í sambandi við lánsframkvæmdir eða lántökur. Annar minni hl. telur að draga þurfi sem mest úr erlendum lántökum en eðlilegt sé að leita samræmingar um slíkar lántökur og hagnýta þá reynslu og þekkingu sem til er í landinu á því sviði og miðla henni. Annar minni hl. telur jafnframt að nægilegt sé að leita samráðs Seðlabankans en telur ekki að samþykki hans þurfi til, enda var reyndin sú að flestir höfðu í raun leitað samráðs við bankann. Þá vík ég aðeins að II. kafla frv. því að ég tel ekki ástæðu til að minnast frekar á efnisþætti í I. kafla þó að það væri vissulega ástæða til að minnast á ýmsa þá sjóði sem þar eru nefndir. Nefna má Bjargráðasjóð sem mun leggjast af eftir 1--2 ár ef ekkert verður að gert til þess að auka fjármögnun hans, en þessi sjóður hefur það hlutverk að létta undir með þeim sem bíða tjón á eignum sínum í óveðrum og er vissulega oft um að ræða talsvert mikil tjón af flóðum og ýmsum öðrum tegundum óveðra. Það er því mál að huga að því hverja framtíð menn ætla þessum sjóði. Það kom einnig fram að mikil skerðing hefur orðið á fjármögnun eða fé til Hafnabótasjóðs og þörfin mun meiri heldur en sinnt er. Þó hefur nokkur hækkun verið lögð til í brtt. meiri hlutans til þess að mæta þörfum þessa sjóðs. Þá vík ég næst að því að ræða skerðingarákvæðin almennt en í þessu frv. er afturgenginn sá ósiður fyrri ára þegar löggjafinn notar lagasetningu eins og leikfang og ómerkir fyrri gerðir sínar. Þannig er lagt til að fella niður lögbundin framlög til einstakra málaflokka en í sumum tilvikum hefur jafnvel aldrei verið staðið við þau. Og nú stendur einmitt til í þessu frv. að taka upp þennan sið um nokkrar stofnanir eða sjóði eins og t.d. Þjóðarbókhlöðuna sem minnst var á hér áðan. Þetta háttalag --- og ég bið hv. þm. að leggja við eyrun --- veikir þá virðingu sem löggjafinn sjálfur ber fyrir þeim lögum sem hann setur og grefur jafnframt undan trausti almennings til Alþingis. Réttara væri og nær að endurskoða þau lög sem Alþingi treystir sér ekki til að standa við í stað þess að stunda vinnubrögð af þessu tagi árum saman. Ég vík þá næst að 19. gr. frv. sem varðar Ferðamálaráð og Ferðamálasjóð. Hér er einmitt um að ræða gróft dæmi þess hvernig framkvæmdarvaldið gengur yfir vilja Alþingis en aldrei hefur verið staðið við lögboðið framlag til ferðamála. Samkvæmt 1. og 2. mgr. 8. gr. og 26. gr. laga nr. 79 frá 1985, um skipulag ferðamála, gildir eftirfarandi um framlög ríkissjóðs: Fríhöfnin í Keflavík skal greiða til Ferðamálaráðs 10% af árlegri vörusölu, en kostnaður af starfsemi Ferðamálaráðs skal að öðru leyti greiddur úr ríkissjóði. Árlegt framlag til Ferðamálasjóðs skal vera eigi lægri fjárhæð en 12 millj. kr. Áætluð velta flughafnarinnar á næsta ári mun vera um 1,4 milljarðar. Tekjur Ferðamálaráðs ættu því að vera um 145 millj. kr. Hins vegar eru fjárframlög til þess samkvæmt þessu frv. ætluð, eftir hækkunartillögu, þ.e. brtt. frá meiri hl., 38 millj. 600 þús. kr. eða 26,5% af fjárþörfinni eða áætluðum tekjustofni og nægir sú fjárhæð engan veginn fyrir fjárhagsskuldbindingum ráðsins eins og sjá má af meðfylgjandi gögnum í nál., sem ég mun ekki lesa upp, en sú tala er 51 millj. 600 þús. kr., þ.e. nauðsynlegar fjárskuldbindingar Ferðamálaráðs. Það er einna tilfinnanlegast að Ferðamálaráð skuli ekki geta brugðist við auknum ferðamannastraumi til landsins með því að huga að brýnni umhverfisvernd. Því flytur 2. minni hl. brtt. á sérstöku þskj. um aukið fé til umhverfisverndar á vegum Ferðamálaráðs. Öðrum minni hl. þykir það undarleg forgangsröðun fjármálastjórnar að skammta svo naumt til þeirrar vaxandi og vænlegu atvinnugreinar sem ferðamál eru og ég vil vitna, með leyfi hæstv. forseta, til ályktunar sem var samþykkt á fundi Ferðamálaráðs og send þingmönnum og öllum fjölmiðlum. Þar segir: ,,Fjársvelti hefur gert Ferðamálaráði gjörsamlega ókleift að gegna hlutverki sínu og sinna þeim verkefnum sem kveðið er á um í lögum en samkvæmt þeim skal Ferðamálaráð verja ráðstöfunarfé sínu á eftirfarandi hátt: a. Til að veita einkaaðilum og opinberum aðilum styrki til að koma upp eða endurbæta aðstöðu fyrir ferðamenn. b. Til landkynningarverkefna á vegum Ferðamálaráðs. c. Til Ferðamálasjóðs til styrkveitinga.`` Verkefni Ferðamálaráðs eru enn frekar sundurliðuð og talin upp í 13 atriðum þar sem ráðinu er m.a. ætlað að hafa frumkvæði að fegrun umhverfis og góðri umgengni á viðkomu- og dvalarstöðum ferðafólks, skipuleggja nám og þjálfun fyrir leiðsögumenn og aðra aðila í ferðaþjónustu, taka þátt í fjölþjóðlegu samstarfi um ferðamál, veita ráðgjöf, aðstoð og upplýsingar o.s.frv. o.s.frv. ,,Það er alkunna að fjöldi erlendra ferðamanna hefur farið sífellt vaxandi á síðustu árum. Þannig hefur aukningin numið um 60% á síðustu fimm árum og gæti áframhaldandi aukning orðið um 7% á hverju ári ef rétt er á málunum haldið. Jafnframt ferðast Íslendingar í síauknum mæli um eigið land. Engin skipuleg uppbygging hefur átt sér stað til þess að mæta þessari gífurlegu aukningu og er nú svo komið að margir fjölsóttir ferðamannastaðir eru í hættu auk þess sem aðstaða til móttöku ferðamanna er víða til lítils sóma. Vægi ferðaþjónustu er sívaxandi í atvinnulífi landsmanna. Gjaldeyristekjur af erlendum ferðamönnum nema um 9% af allri útfluttri vöru og þjónustu Íslendinga og gætu beinar tekjur af ferðamönnum orðið um eða yfir 10 milljarðar á þessu ári. Fjöldi ársverka hefur aukist stöðugt undanfarin ár og mun nú vera rúmlega fimm þúsund. Fjárfesting á bak við hvert starf í ferðaþjónustu er lítil í samanburði við flestar aðrar atvinnugreinar`` --- og mætti ég nú vísa hæstv. ráðherrum á muninn á kostnaði við hvert starf í ferðaþjónustu og við hvert starf í stóriðju. Þar er gríðarlegur munur á. ,,Í ferðaþjónustu eru margir kostir ónýttir og ekki vafamál að margfalda má gjaldeyristekjur af greininni ef rétt er á málum haldið. Mikilvægt er að vinna markvisst að nýtingu þessara kosta og gæta þess jafnframt að vernda þá auðlind sem greinin byggir fyrst og fremst á, þ.e. landið sjálft og dýrmæta náttúru þess.`` --- Og ég lýk þessari tilvitnun í bréf sem þingmönnum barst. Það ber líka að nefna að á undanförnum árum hefur Náttúruverndarráði og Ferðamálaráði borist fjöldi úttekta og ábendinga um brýn verkefni til að bæta móttöku ferðamanna á vinsælum áningarstöðum og reyna að stöðva gróðurspjöll og landskemmdir sem þegar eru orðin mjög mikil. Hins vegar hafa öll þessi gögn verið að rykfalla síðustu 3--4 árin vegna þess að fjárveitingar til þessa málaflokks hafa engar verið en áætlanir Ferðamálaráðs og brýn verkefni varða einkum og sér í lagi að huga að stöðum, bæði á láglendi og hálendi, sem hafa látið mjög á sjá af völdum umferðar ferðamanna. Sammerkt er með þeim öllum að þar vantar sorpílát og sorphirðu, snyrtingar, göngustíga til að stöðva oft á tíðum miklar gróðurskemmdir og afmörkun ökuleiða og bílastæða, einmitt til þess að vernda náttúruna líka. Kvennalistinn hefur á undanförnum árum flutt hér á þingi allmörg mál sem varða ferðaþjónustu og einnig mál er snerta verndun landsins og umhverfis til þess að geta tekið á móti ferðamönnum hér á landi án þess að skaði hljótist af. Ferðamálasjóðs, sem reyndar er getið í greininni líka, er í raun ekki getið í frv. utan nafnsins en hans er þó getið í grg. fjárlagafrv. Sjóðurinn hefur ekki getað veitt styrki vegna skorts á fjárveitingum. Vanskil hans eru nú um 100 millj. kr. en eigið fé 127 millj. kr. Þá vík ég næst að Menningarsjóði sem fjallað er um í 21. gr. skerðingarákvæðanna. Fjárframlög til þessa sjóðs --- og nú bið ég hv. 4. þm. Vesturl. að leggja við eyrun, ég ætla að tala um Menningarsjóð. --- Fjárframlög til þessa sjóðs fara lækkandi ár frá ári, en þau renna að mestu leyti til launa starfsmanna en Menningarsjóður hefur með höndum bókaútgáfu og styrkveitingar til listamanna. Á árinu 1987 fékk sjóðurinn 9 millj. kr. Árið 1989 fékk hann 11 millj. kr. og í þessu frv. eru honum ætlaðar 8,5 millj. kr. Samkvæmt ákvæðum 3. gr. laga nr. 50/1957, um Menningarsjóð, skal ríkissjóður greiða sjóðnum það gjald sem fæst af skemmtanaskatti af aðgöngumiðum að kvikmyndasýningum og dansleikjum í samræmi við ákvæði laga um skemmtanaskatt. Þess ber að geta að minnkandi aðsókn hefur verið að kvikmyndahúsum og tekjustofninn fer því þverrandi. Að mati forsvarsmanns sjóðsins hefur Fjárlaga- og hagsýslustofnun ofáætlað verulega tekjur af sölu bóka á vegum sjóðsins og einnig kom fram í viðræðum við nefndina að mikið upplag óseldra bóka um þjóðhátíðina 1974 lægi hjá sjóðnum. Það væri auðvitað heillaráð, hæstv. menntmrh., að gefa eintök af þessari bók í skóla landsins og bókasöfn nemendum og lesendum til fróðleiks um þennan merka atburð. Forsvarsmaður sjóðsins taldi það rothögg fyrir sjóðinn ef framlag ríkisins yrði ekki hærra. Annar minni hl. flytur brtt. um að fella þetta skerðingarákvæði niður. Þá vík ég næst að Ríkisútvarpinu og nú vil ég gjarnan að hæstv. menntmrh. hlusti á mál mitt og þá þætti mér einnig vænt um ef hægt væri að ná í hæstv. fjmrh. því ég þarf að spyrja hann --- og geri ég hlé á máli mínu þar til hann gengur í salinn. --- Ekki vill nú þingkonan tefja störf þingsins, hæstv. forseti, er mikið á móti skapi að tefja störf þingsins. Ég vona að hæstv. fjmrh. geri það ekki heldur.

Ég vona það líka að hann birtist.

Ég vil tilkynna hæstv. forseta að ég á nú ekki mjög mikið eftir af máli mínu. --- Ég fagna því að hæstv. fjmrh. er genginn í fundasal efri deildar. Ég vil víkja nokkrum orðum að Ríkisútvarpinu í umræðu minni um frv. til lánsfjárlaga og þar vildi ég leggja spurningu fyrir hæstv. fjmrh. og fyrir hæstv. menntmrh. Samkvæmt ákvæðum 22. og 23. gr. laga nr. 68/1985, útvarpslaga, skulu tekjur af aðflutningsgjöldum af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum og hlutum í þau renna óskiptar til Framkvæmdasjóðs Ríkisútvarpsins. Jafnframt skulu 10% af brúttótekjum Ríkisútvarpsins af auglýsingum og afnotagjöldum renna til Framkvæmdasjóðs Ríkisútvarpsins. Forsvarsmenn RÚV lýstu yfir mikilli óánægju á fundi fjh.- og viðskn. með þá skerðingu sem frv. gerir ráð fyrir og stofnunin hefur þurft að sæta undanfarin ár. Um 63 millj. kr. þyrfti til að ljúka framkvæmdum við Útvarpshúsið í Efstaleiti en þær hafa staðið í stað síðan 1987 og er það mjög bagalegt fyrir stofnunina. Sjónvarpið hefði átt að vera flutt fyrir löngu undir sama þak og útvarpið og er full eining meðal starfsmanna stofnunarinnar um að svo verði sem fyrst. RÚV verður 60 ára á næsta ári og er það kjörið tilefni til að fullgera húsakost þessarar merku stofnunar. Ríkisstjórnin hefur samið við RÚV um greiðslu á launaskuldum að upphæð 318 millj. kr. og á sú greiðsla að fara fram í gegnum Tryggingastofnun að ég hygg. En skerðing fjárframlaga til stofnunarinnar á árinu 1987 nam 250 millj. kr. Annar minni hl., sú sem hér stendur, telur að ríkisstjórnin geti ekki vikið sér undan því að efna loforð sín við RÚV og á því hangir mikilvægi þessarar skerðingarákvæðisgreinar frv. Það er umhugsunarefni að standi ríkisstjórnin ekki við gefin loforð, þá blasir það beint við RÚV að hækka afnotagjöldin til að reyna að bjarga við fjárhag stofnunarinnar. Á hinn bóginn hefur ríkisstjórnin gefið aðilum vinnumarkaðarins mjög nýlega loforð um að halda niðri hækkunum á opinberum gjöldum á næsta ári til að greiða fyrir kjarasamningum og er erfitt að sjá hvernig það dæmi gengur upp. Nú vil ég spyrja þá hæstv. tvo ráðherra sem hér sitja: Ætlar ríkisstjórnin að efna þetta loforð við Ríkisútvarpið, þannig að hún komi til móts við fjárþörf Ríkisútvarpsins þó að þetta skerðingarákvæði verði samþykkt? Ég vík næst að Framkvæmdasjóði aldraðra. Samkvæmt ákvæði 1. tölul. 10. gr. laga nr. 82/1989, um málefni aldraðra, skulu renna til Framkvæmdasjóðs aldraðra tekjur af sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggja á þá sem skattskyldir eru skv. 1. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt. Skal gjaldið nema 2.500 kr. á hvern gjaldanda. Fjárhæð gjaldsins skal breytast árlega í samræmi við breytingar er kunna að verða á byggingarvísitölu, í fyrsta skipti við álagningu á árinu 1990 miðað við breytingu á byggingarvísitölu frá 1. des. 1989. Hér reynir í fyrsta sinn á framkvæmd endurskoðaðra laga sem Alþingi samþykkti á sl. vori. Ef ég man rétt þá var gefið hér loforð í þessari deild um að það yrði örugglega staðið við að þessi nefskattur rynni þangað sem honum var ætlað að fara og er hér til vitnis hv. 6. þm. Reykn. í þeim efnum. Forsvarsmaður Framkvæmdasjóðsins lýsti yfir mikilli óánægju á fundi nefndarinnar með þá skerðingu sem nú fer fram þriðja árið í röð. Óskert hefði framlagið átt að vera 230 millj. kr. en í frv. er gert ráð fyrir 160 millj. kr. Ef sjóðurinn hefði fengið að starfa með þeim hætti sem lög gera ráð fyrir í fimm ár má reikna með að honum hefði að mestu tekist að byggja upp aðstöðu fyrir aldraða um allt land. Nú stefnir hins vegar í vandræði og ekki verður unnt að sinna sem skyldi þörfum aldraðra en vandi þeirra fer vaxandi. Því leggur 2. minni hl. til að þetta skerðingarákvæði verði fellt niður og gerir brtt. um það. Ég vík þá að skerðingu á framlagi til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Fyrirhuguð er í brtt. við frv. skerðing á framlagi ríkisins til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs hjúkrunarkvenna. Fjárlaga- og hagsýslustjóri, sem kom á fund nefndarinnar, taldi rétt sjóðfélaga ótvírætt tryggðan samkvæmt beinum lagaákvæðum án tillits til stöðu sjóðsins. Fulltrúar samtaka launafólks sem komu á fund nefndarinnar og höfðu einnig sent alþingismönnum bréf áður um sama efni lýstu sig andvíga þessari skerðingu og töldu að 500 millj. kr. skerðing á framlagi ríkisins til lífeyrissjóðsins væri annað tveggja frestun á lögbundnu framlagi ríkisins eða fyrsta skref í átt að því að ríkið hlaupist undan skyldum sínum gagnvart sjóðfélögum. Annar minni hl. telur þessa aðgerð mjög varhugaverða og birtir til áréttingar bréf samtaka launafólks en samtök hjúkrunarfræðinga og hjúkrunarfólks sem mætti á fund nefndarinnar lýstu stuðningi við efni þess. Ég mun ekki vitna til þessa plaggs en vísa mönnum á það í þingskjalinu, en vil að lokum lesa niðurlagsorð bréfsins, með leyfi hæstv. forseta: ,,Öll samtök opinberra starfsmanna, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Bandalag háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna og Kennarasamband Íslands, skora á alþingismenn að fallast ekki á lækkun á lögbundnum greiðslum til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það grefur undan möguleikum sjóðsins til að standa við skuldbindingar sínar.`` Undir þetta rita fulltrúar BHMR, BSRB og KÍ. Og ég vildi koma því áleiðis til hæstv. ráðherra að það vakti athygli mína á þessum morgunfundi þar sem litla fundarherbergið í Þórshamri var fullt af fulltrúum launþegasamtakanna, þessara sem mættu á fundinn, að tortryggni þeirra gagnvart ríkisvaldinu var slík að fyrstu viðbrögðin voru í raun varnarviðbrögð gegn ásælni ríkisvaldsins og gegn því að ríkisvaldið væri að svíkja eina ferðina enn. Það var svo auðvelt að finna fyrir þessari tortryggni gagnvart ríkisvaldinu og mér fannst það mjög slæmt. Það verð ég að segja. Mér fannst það mjög slæmt að finna hversu djúpstæð þessi tortryggni var í raun og veru. Ég held að það sé umhugsunarvert fyrir ríkisstjórnina og hæstv. ráðherra hvers vegna það sé. Það væri ástæða til að ræða ýmsa aðra þætti í þessu frv. Ég ætla í lokin aðeins að víkja að Listskreytingasjóði ríkisins. Forstöðumaður eða fulltrúi hans kom á fund nefndarinnar og talaði um þá reglubundnu skerðingu sem hefði verið á framlagi til þessa sjóðs en hann gegnir í raun mjög mikilvægu hlutverki. Hann gegnir því hlutverki að koma list í opinberar byggingar víða um landið sem er auðvitað menntandi og gleðjandi fyrir þá sem njóta þeirra bygginga og sækja þær, en þessi sjóður hefur einnig annað hlutverk. Hann hefur það hlutverk að efla atvinnumarkað myndlistarmanna. Stöðugar og reglubundnar skerðingar til þessa sjóðs eru auðvitað ákveðin lítilsvirðing við listamenn og mikið sárindaefni þeirra hvernig farið hefur verið með sjóðinn því að aldrei hefur verið staðið við framlög í hann. Ég mun nú ljúka máli mínu, hæstv. forseti, og ég mun láta eiga sig frekari vangaveltur um efnahagslega stöðu annaðhvort ríkissjóðs eða þjóðarbúsins, ekki síst vegna þess hversu óáreiðanlegar margar þessar tölur eru og, eins og ég hef áður lýst hér í umræðunni, hvernig allar stærðir breytast frá degi til dags svo milljörðum skiptir. Það er afar erfitt að vera með marktækar vangaveltur í slíku andrúmslofti. T.d. nú, stundu áður en þetta frv. kemur til 2. umr. --- og þetta skrifaði ég þegar ég gekk frá þessu nál. --- þá liggur ekki ljóst fyrir hver raunverulegur halli fjárlaga er. Það er því jafnóljóst og áður hverjar endanlegar forsendur þessa frv. verða. Sá óstöðugleiki sem stjórnvöld bjóða stofnunum, fyrirtækjum og heimilum landsins upp á með síðbúnum ákvörðunum í tímaþröng um jafnviðamikil mál og sameiginlegan búreikning ríkisins er með öllu óverjandi. Af ofangreindum ástæðum getur 2. minni hl. ekki stutt þetta frv. en mun leggja fram brtt. við það á sérstöku þskj. 402 sem ég hef þegar minnst á. Þar er lögð til 30 millj. kr. hækkun til Ferðamálaráðs vegna umhverfisverndar til að mæta þeim gróðurspjöllum og þeirri áníðslu á landið sem þegar er orðin af ásókn ferðamanna á fjölfarna staði. Við 21. gr., eins og ég kynnti áðan, leggjum við til að skerðingarákvæði á Menningarsjóð falli brott og við 27. gr. sem varðar Framkvæmdasjóð aldraðra leggjum við einnig til að það skerðingarákvæði falli brott. Og við munum ekki styðja brtt. um skerðingu á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu og ég vænti þess að ráðherrar muni svara spurningu minni.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Um áramótin 1988/1989 var um að ræða verulega skuld Ríkisútvarpsins á launareikningi hjá ríkissjóði og í byrjun þessa árs var um það rætt að Ríkisútvarpið mundi á árinu 1989 reyna að vinna þá skuld niður. Eitthvað hefur þokast í þá átt. Jafnframt var um það rætt í upphafi þessa árs að það yrði athugað að ríkissjóður yfirtæki þær skuldbindingar sem áður lágu á Ríkisútvarpinu og legið hafa á Ríkisútvarpinu vegna afnotagjalda aldraðra og öryrkja sem búa við tekjutryggingu og heimilisuppbót. Og það hefur verið rætt um það núna nýlega, einmitt í sambandi við gjaldskrármálið sérstaklega sem hv. 6. þm. Reykv. nefndi, að þessi mál yrðu skoðuð í samhengi, þ.e. annars vegar uppgjörið gagnvart Tryggingastofnun ríkisins og hins vegar uppgjörið á launaskuld Ríkisútvarpsins við ríkissjóð. Varðandi afnotagjöldin er svo það að segja að um það hefur verið rætt að reyna að halda verulega niðri öllum opinberum gjaldskrám á næsta ári, á árinu 1990, og m.a. hefur í því sambandi auðvitað verið fjallað um afnotagjöld Ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpið hefur þá sérstöðu miðað við ýmsar aðrar ríkisstofnanir að Ríkisútvarpið er í samkeppni meðan aðrar ríkisstofnanir búa einar að viðkomandi markaði og í dag er staðan þannig að afnotagjöld Ríkisútvarpsins eru 1575 kr. á mánuði á meðan afnotagjöld t.d. af Stöð 2 eru tæplega 2000 kr. á mánuði. Afnotagjöld Ríkisútvarpsins hafa verið hækkuð verulega á þessu ári þannig að ég hygg að í raun séu afnotagjöld Ríkisútvarpsins í dag, desember 1989, hærri en þau hafa mjög lengi verið. Og af því skýrist það að fjárhagur Ríkisútvarpsins á þessu ári hefur batnað mjög verulega. Hins vegar er ljóst að ef til þess kemur að hækkanir afnotagjalda verða takmarkaðar á árinu 1990, þá getur jafnframt til þess komið að Ríkisútvarpið verði að draga úr sínum framkvæmdaáformum. Það er hlutur sem opinberar stofnanir verða að búa sig undir að þurfa að búa við miðað við þær almennu kringumstæður sem eru í okkar efnahags- og atvinnulífi. Þetta er svar við fyrirspurninni frá hv. þm. Þingmaðurinn spurði reyndar: Mun verða tryggt að Ríkisútvarpið fái það sem það þarf? Og þá geri ég ráð fyrir að hv. þm. hafi átt við rekstur og þau framkvæmdaáform sem legið hafa fyrir og kynnt voru fyrir hv. fjh.- og viðskn. Svarið er: Ég geri ráð fyrir að unnt verði að tryggja rekstur Ríkisútvarpsins með eðlilegum hætti á árinu 1990. Hins vegar liggur ekkert fyrir um það að hægt verði að efna til þeirra framkvæmda að fullu sem forráðamenn Ríkisútvarpsins hafa gert ráð fyrir. Varðandi aðflutningsgjöldin þá er það rétt hjá hv. þm. að það er gert ráð fyrir því í lánsfjárlagafrv. og fjárlagafrv. að þau renni í ríkissjóð. Í þessum efnum þurfa menn að hafa það í huga að verulegar breytingar eru fyrirhugaðar á fjárhag Ríkisútvarpsins að öðru leyti með því að Alþingi taki sig til og samþykki hér á næsta ári ný útvarpslög. Þar hefur m.a. verið rætt um það að þessi aðflutningsgjöld renni til ríkissjóðs áfram. Jafnframt hefur verið rætt um það að menningarsjóðsgjaldið, sem hefur verið lagt á Ríkisútvarpið sérstaklega, falli niður eða breytist og í þriðja lagi að þær skuldbindingar sem Ríkisútvarpið sérstaklega hefur haft vegna Sinfóníuhljómsveitar Íslands, sem eru 40--50 millj. kr. að talið er sem er uppsöfnuð skuld frá nokkrum árum, að þessi kostnaður af Sinfóníunni falli ekki á Ríkisútvarpið með sama hætti og verið hefur. Þessi fjármál Ríkisútvarpsins eru því í deiglunni og ég vænti þess að ég hafi svarað spurningu hv. þm. eins og kostur er miðað við núverandi aðstæður.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það er öldungis rétt hjá hæstv. menntmrh. að það hallaði undan fæti í fjármálum Ríkisútvarpsins á árinu 1988. Á öðrum stað í ræðu sinni rakti hann ástæður fyrir því sem eru þær að það var mikil tregða á árinu 1988 að leyfa Ríkisútvarpinu að hækka afnotagjald í samræmi við þær forsendur sem tilgreindar voru í fjárlögum fyrir árið 1988. Ríkisútvarpið var með öðrum orðum ein af þeim stofnunum sem varð að gjalda fyrir þá sviksemi sem upp kom í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar og þau óheilindi sem sjálfstæðismenn áttu að mæta í þeirri ríkisstjórn sem m.a. lýsti sér í því að það varð að samkomulagi milli Alþfl. og Framsfl. ekki einungis að standa á móti sjálfsögðum hækkunum afnotagjalds á meðan ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sat við völd heldur fylgdu þeir því eftir í hinni nýju ríkisstjórn með því að standa á móti hækkunum á afnotagjaldi það sem eftir lifði ársins 1988, ef ég man rétt. Nú hef ég að vísu ekki flett þessu upp en ég held að ég fari rétt með þetta. Það er því ósköp eðlilegt ef ríkisstjórn tekur ákvörðun um það að stofnanir ríkisins megi ekki hækka útselda vinnu, þjónustu eða vörur í samræmi við forsendur fjárlaga þá hlýtur það að sjálfsögðu að bitna á ríkissjóði. Það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar um það. Þess vegna er skuldahalinn sem Ríkisútvarpið dró á eftir sér eftir árið 1988 að verulegum hluta vegna neikvæðrar afstöðu fyrst og fremst Alþfl. og Alþb. til Ríkisútvarpsins á þessum tíma.  Ég vil í öðru lagi aðeins minna á það að auðvitað var það álitamál hvort ekki væri ofrausn að byggja Útvarpshúsið eins og það var byggt. Það breytir því ekki að þar er nú mikið ónotað húsnæði sem hægt væri að nýta fyrir sjónvarpið ef fjármunir fengjust til þess og fyrir skrifstofuhúsnæði. Og það er upplýst af forsvarsmönnum Ríkisútvarpsins að það mundi hafa margvíslegt hagræði í för með sér ef stofnunin yrði undir einu þaki, mundi lækka rekstrargjöldin og þannig til lengri tíma litið verða til sparnaðar og hagræðingar í opinberum rekstri. Afstaða þessarar hæstv. ríkisstjórnar til Ríkisútvarpsins minnir á litla brú sem byggð var og reist í sumar yfir Hörgá í Hörgárdal. Eftir að búið var að steypa upp brúna komu boð frá hæstv. fjmrh. um það að hæstv. samgrh. ætti að skera niður um 3 millj. vegaframkvæmdir fyrir norðan. Samgrh. fann ekki neitt tiltækt nema veginn að brúnni beggja vegna þannig að þessum litlu vegaframkvæmdum var frestað í nokkra mánuði til óhagræðis fyrir þá sem um brúna þurftu að fara en síðan var auðvitað vegurinn lagður þannig að sparnaður var enginn. Þvert á móti hafði þetta útgjöld í för með sér. Þetta var sýndarmennska sem ekki átti við nein rök að styðjast. Á næsta ári verður Ríkisútvarpið 60 ára. Það hefði auðvitað verið sómi að því að hæstv. ríkisstjórn hefði í fjárlögum og lánsfjárlögum gert ráð fyrir því að Ríkisútvarpið fengi stærri hlut, en ég hygg að það komi á móti að hæstv. menntmrh. hugsi sér að heiðra Ríkisútvarpið á afmælisdaginn, annaðhvort með því að veita Ríkisútvarpinu aukafjárveitingu til þess að ráðast í einhverjar af þessum framkvæmdum eða þá með því að kynna ný útvarpslög sem, eins og hann segir, eigi í framtíðinni einhvern tíma síðar að treysta rekstrargrundvöll Ríkisútvarpsins. En þá er hætt við að fyrir þeim lögum fari eins og kirkjugarðslögunum sem við hæstv. forseti samþykktum um árið og lögunum um auknar tekjur sóknanna, hætt við að þegar á næsta hausti muni ríkisstjórnin, ef hún illu heilli nær að sitja út kjörtímabilið, skjóta því inn í lánsfjárlög að þrátt fyrir nýsamþykkt útvarpslög muni útvarpið ekki njóta laganna sem það fékk afhent á afmælisdaginn. En ég vona sem sagt að hæstv. menntmrh. muni ranka við sér þegar afmælisdagurinn rennur upp og rétta útvarpsstjóra tékkinn til þess að bæta fyrir afglöpin sem hann er að fremja með afgreiðslu þessa máls nú.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Guðrún Agnarsdóttir): Hæstv. forseti. Mér var ekki alveg ljóst hvernig ætti að standa að því að efna gefin loforð við Ríkisútvarpið. Það er meginmálið. Ég spurði ekki hvort það ætti að tryggja öll framkvæmdaverkefni eða rekstur stofnunarinnar heldur hvort standa ætti við gefin loforð. Það kom fram að í þessu gefna loforði var trygging fyrir því að gerðar yrðu upp þessar launaskuldir upp á 318 millj. kr. en ekki endilega að staðið yrði við allar framkvæmdaþarfir Ríkisútvarpsins. Ég tel það meginefni að fá það skýrt fram hvort stjórnvöld ætla í raun að standa við gefin loforð við Ríkisútvarpið eða ekki. Á því veltur afkoma Ríkisútvarpsins og fulltrúar þess og forsvarsmenn lýstu yfir miklum áhyggjum og mikilli óánægju með skerðingarákvæðið ef ekki yrði staðið við gefin loforð. Mér finnst þetta vera meginefni.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Það er gert ráð fyrir því að skuld Ríkisútvarpsins við Tryggingastofnun ríkisins verði látin ganga upp á móti gömlum skuldum Ríkisútvarpsins við ríkissjóð.

Skuldajöfnun?

Það er skuldajöfnun. Það eru í raun og veru launaskuldir frá liðnum tíma mjög verulegar og við uppgjör á þeim komi það inn í myndina að um leið og Ríkisútvarpið gerir upp sínar skuldir, þá gerir ríkissjóður upp þann þátt sem lýtur að skuldum Ríkisútvarpsins við Tryggingastofnun ríkisins þannig að það er skuldajöfnun, já.

Frsm. heilbr.- og trn. (Stefán Guðmundsson): Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um eftirlaun til aldraðra, nr. 2/1985. Heilbr.- og trn. hefur komið saman og fjallað um þetta frv. og er sammála um að það verði samþykkt eins og það hefur komið til okkar frá Nd. Undir nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Salome Þorkelsdóttir, Guðrún Agnarsdóttir skrifar undir nál. með fyrirvara, Karl Steinar Guðnason skrifar einnig undir nál. með fyrirvara, Margrét Frímannsdóttir, Jóhannes Geir Sigurgeirsson og Guðmundur H. Garðarsson.



Virðulegur forseti. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er mál sem flestallir hv. þm. hafa lítinn áhuga fyrir, vegna þess að hér er um skattlagningu að ræða á iðgjöld lífeyrissjóðanna, þ.e. lífeyrissjóðanna sem eru á samningssviði ASÍ og Vinnuveitendasambandsins og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Þegar þetta mál var hér til 1. umr. gerði ég grein fyrir því að þegar ríkisstjórnin gerði samkomulag við verkalýðshreyfinguna sl. vor um að þessar greiðslur héldu áfram þá var það einmitt eftirtektarvert og meira en það, þá var það raunverulega samkomulag milli aðila, þó ekki væri skráð, að lögum yrði ekki framlengt með þeim hætti að iðgjöld lífeyrissjóða sem eru með öfugan höfuðstól væru skattlögð með þessum hætti. Ég tel að með þessu sé raunverulega verið að fremja ákveðið lögbrot, alla vega siðferðislegt brot gagnvart þeim sem eru aðilar að þessum lífeyrissjóðum sem geta raunverulega ekki staðið við skuldbindingar sínar skv. lögum og reglugerð. Með því að leggja þetta frv. fram með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert er raunverulega verið að svíkjast undan þeim loforðum sem hæstv. ríkisstjórn gaf sl. vor. Ég verð þess vegna, virðulegur forseti, að gera grein fyrir mínu atkvæði og taka fram að ég er fylgjandi því efnislega að ákveðnar viðbótargreiðslur eigi sér stað til lífeyrisþega sem eru í lífeyrissjóðum, sem þurfa á slíku að halda. En með tilliti til þess að ekki var samið við verkalýðshreyfinguna um framlengingu á umræddum lögum með þessum hætti og að ekki hefur gefist svigrúm til að leita umsagnar hjá aðilum vinnumarkaðarins vegna þess hvað frv. kom seint fram og einnig með tilliti til þess að ekki hefur verið leitað umsagnar hjá þolendum sem eru lífeyrissjóðirnir, þá segi ég nei.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Ég var einn þeirra sem tóku þátt í þeim kjarasamningum sem hv. síðasti ræðumaður vísaði til. Ég kannast ekki við hans söguskýringu.

Þetta er lygi, þetta er skreytni ...

Ja, ég var í þessum samningum en ekki hv. þm.

Ég var í samningunum fyrir hönd lífeyrissjóðanna.

En hitt er annað mál að ég fellst á að það hefði mátt leita umsagna lífeyrissjóðanna. Það hefði mátt flytja þetta frv. fyrr. Verkalýðshreyfingin rak á eftir því að þetta frv. kæmi fram. Enda mikil nauðsyn á að það yrði gert til að tryggja lífeyri aldraðs fólks.

Þetta er rangt ...

Ég segi já.

Frsm. heilbr.- og trn. (Stefán Guðmundsson): Herra forseti. Ég tala hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 104/1988, um breytingu á lögum nr. 59/1983, um heilbrigðisþjónustu. Þetta er flutt af heilbr.- og trn. þessarar hæstv. deildar. Þar segir svo: ,,1. gr. laga nr. 104/1988 orðist svo: Í Reykjavíkurlæknishéraði skal frestur þessi standa til loka júnímánaðar 1990. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í athugasemdum við lagafrv. þetta segir: ,,Allt frá gildistöku fyrstu laga um heilbrigðisþjónustu, sbr. lög nr. 56/1973 sem tóku gildi 1. jan. 1974, hefur verið slegið á frest að taka upp kerfi heilsugæslu í Reykjavík. Síðast var þessi frestur ákveðinn í lögum nr. 104/1988 og stendur hann út yfirstandandi ár. Í tengslum við verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, sem öðlast gildi um næstu áramót, hefur verið lagt fram frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 59/1983, um heilbrigðisþjónustu, þar sem lagt er til að öll heilbrigðisþjónusta sem rekin hefur verið á vegum sveitarfélaga færist yfir til ríkisins, sem ber frá og með 1. jan. nk. að standa undir öllum kostnaði við slíkan rekstur. Þegar hefur verið tekin ákvörðun um þessa yfirfærslu þegar í hlut eiga svokallaðar sjálfstætt starfandi heilsugæslustöðvar í samræmi við lög nr. 87/1989, um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Eftir stendur að færa heilsugæsluna í Reykjavík og heilsugæslu sem rekin er í tengslum við sjúkrahús yfir, auk starfsemi þeirra sjúkrahúsa sem rekin eru nú á vegum sveitarfélaganna. Ákveðið hefur verið að fresta afgreiðslu málsins fram yfir áramót. Því er nauðsynlegt að framlengja enn um sinn frest til að koma upp kerfi heilsugæslu í Reykjavíkurlæknishéraði fram á mitt ár, en það er eina læknishéraðið sem ekki hefur enn tekið upp kerfi heilsugæslu í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu.``

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegur forseti. Ég vil hér við 3. umr. gera grein fyrir tveimur brtt. sem fram hafa komið frá 2. umr. fyrir hlé. Þetta eru brtt. á þskj. 415 og 418. Nefndin kom saman korter fyrir níu og ræddi þessar brtt. ásamt fleiri málum. Fyrri brtt. er við 1. gr. frv. Þá breytist talan ,,6 milljarðar 300 millj.`` í 6 milljarða 625 millj. Þetta er lagt til vegna aukinnar fjárþarfar ríkissjóðs, vegna þess að fram hefur komið að hallinn á ríkissjóði á þessu ári hefur reynst meiri en ráð var fyrir gert, en jafnframt vegna þeirra frv. sem og samkomulags sem gert hefur verið reynist þetta óhjákvæmilegt. Hin brtt. er á þskj. 418 og það er einnig fjh.- og viðskn. sem flytur þá till. Hún er um það að á eftir 37. gr. komi ný grein er orðist svo: ,,Þrátt fyrir ákvæði í 2. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, er fjmrh. heimilt að fella niður eða endurgreiða virðisaukaskatt af gjöfum til björgunarsveita, svo og til mannúðar- og líknarstarfsemi.`` Eins og ég sagði áðan voru allir nefndarmenn sammála því að gera þessar brtt. við lánsfjárlögin nú við 3. umr. Þá vil ég lýsa því yfir að á þessum fundi nefndarinnar núna kl. 9 var einnig fjallað um brtt. sem tveir hv. þm., Guðrún Agnarsdóttir og Danfríður Skarphéðinsdóttir, hafa lagt fram og drógu til 3. umr. Það er að 21. gr. frv. falli niður en hún er um Menningarsjóð. Gert er ráð fyrir að framlag til Menningarsjóðs verði takmarkað við 8,5 millj. Allir nefndarmenn voru sammála um að fallast á þessa brtt. og vil ég fyrir hönd nefndarinnar, sem formaður hennar, lýsa því hér með yfir. Þá hef ég farið yfir þær brtt. sem meiri hl. hefur lagt til. Í fyrsta lagi um að breyta 1. gr., síðan brtt. sem fjh.- og viðskn. gerir við 37. gr. og svo það sem nefndin var sammála um, að mæla með því að 21. gr. frv. um Menningarsjóð falli niður.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Af vangá gætti ég þess ekki við atkvgr. við 2. umr. að óska eftir því að þrír liðir við 9. brtt. á þskj. 392 yrðu bornir upp sérstaklega. Í fyrsta lagi b-liður, eða núverandi 33. gr., sem fjallar um að ríkissjóður standi ekki við skuldbindingar sínar gagnvart lífeyrissjóðunum. Ég legg til að sú grein verði felld úr frv. Í öðru lagi geri ég mér vonir um að sú skoðun hafi skilning hér í hv. þingdeild að við reynum að standa við þau lög sem sett voru hér 1987 um sóknargjöld og kirkjugarða. Sérstök nefnd er starfandi, samstarfsnefnd þjóðkirkju og Alþingis, og ég man ekki betur en hæstv. forseti Alþingis eigi sæti í þeirri nefnd. Ég vil auðvitað að það nefndarstarf gangi sem best og legg þar af leiðandi til að 35. og 36. gr., um skerðingu á sóknargjöldum og skerðingu á gjöldum til kirkjugarða, falli niður. Ég vil líka taka fram, herra forseti, að ég sat ekki fund fjh.- og viðskn. í kvöld þannig að ég er ekki aðili að brtt. á þskj. 418 sem fjallar um að þrátt fyrir ákvæði 2. gr. laga um virðisaukaskatt skuli fjmrh. heimilt að fella niður eða endurgreiða virðisaukaskatt af gjöfum til björgunarsveita, svo og til mannúðar- og líknarstarfsemi. Ég tel, ef þingið á annað borð telur rétt að virðisaukaskattur falli niður af gjöfum til björgunarsveita og mannúðar- og líknarstarfsemi, að sú heimild eigi heima í lögum um virðisaukaskatt en frv. um það efni er nú til umræðu í Nd.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Guðrún Agnarsdóttir): Hæstv. forseti. Ég fagna þessum sinnaskiptum nefndarinnar sem komu fram í máli hv. formanns fjh.- og viðskn. Ég tel að þau viti á gott og beri vott um smáljós í myrkrinu þó á morgun sé dimmasti dagur ársins. Ég vil minna hv. þm. á mjög jákvæðar og nauðsynlegar tillögur sem liggja til breytinga við fjárlög og verða afgreiddar von bráðar. 

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég stenst ekki mátið að koma hér og gera athugasemdir við eina grein þessa frv. til lánsfjárlaga. Það er 27. gr. sem varðar málefni aldraðra. Þegar lög um staðgreiðslu skatta gengu í gildi var þessi nefskattur, sem átti að renna til málefna aldraðra, einn af þeim sköttum sem voru felldir niður, eða réttara sagt felldir inn í staðgreiðslukerfið. Á sl. vori var þessi skattur tekinn upp á ný þegar breyting var gerð á lögum um málefni aldraðra og kom hæstv. fjmrh. þannig aftan að skattgreiðendum. Ekki þótti mér það nú stórmannlega að farið í skattahækkunum að nota til þess Framkvæmdasjóð aldraðra. En flestir gera sér grein fyrir því að hér er um mikilvægan málaflokk að ræða því þörfin til að sinna þessum málaflokki er brýn og hefur aukist mjög á undanförnum árum. Lífaldur manna fer hækkandi og öldruðum fjölgar í þjóðfélaginu. Því þykir mér steininn taka úr þegar nú á að skerða tekjur þessa sjóðs og fjmrh. ætlar að láta sig hafa það að taka í ríkishítina hluta af tekjum sjóðsins með skerðingarákvæði þessa frv. til lánsfjárlaga skv. 27. gr. Ég minnist þess að hæstv. heilbr.- og trmrh. hafði fögur orð um það hér á sl. vori þegar verið var að ræða um frv. til laga um málefni aldraðra að hér væri um að ræða gott mál þegar þessi skattur var aftur tekinn upp í því frv. Þetta væri gott mál sem menn teldu ekki eftir sér að leggja lið með nefskatti enda aldrei verið skertur. Þetta tók hæstv. heilbr.- og trmrh. fram og það mun rétt vera. Þessi nefskattur var ekki einn af þeim sem hafa verið með þessi ,,þrátt fyrir`` ákvæði í lánsfjárlögum á hverju einasta ári. Ég lét í ljósi álit mitt við umræðuna á sl. vori um það frv. sem ég nefndi, þ.e. málefni aldraðra, að ég efaðist mjög um að tekjur þessa sjóðs fengju að renna óskertar í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég efaðist um að hæstv. fjmrh. mundi sætta sig við að taka ekki til sín eitthvað af tekjum þessa sjóðs. Það hefur nú komið á daginn og ég vil ítreka það að þetta er í fyrsta sinn frá því að lögin um Framkvæmdasjóðinn tóku gildi að tekjur þessa sjóðs verða nú skertar. Ég mótmæli þessu og ég mun sýna mín mótmæli með því að greiða atkvæði brtt. sem flutt er af hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur og Danfríði Skarphéðinsdóttur, um að 27. gr. verði felld brott.

Halldór Blöndal (um atkvæðagreiðslu) : Herra forseti. Ég hef verið að velta því fyrir mér síðan ég sá brtt. á þskj. 418 hvort það félli inn í lánsfjárlög að breyta skattalögum með þeim hætti sem hér er gert. Hér stendur: ,,Þrátt fyrir 2. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, er fjármálaráðherra heimilt að fella niður eða endurgreiða virðisaukaskatt af gjöfum til björgunarsveita, svo og til mannúðar- og líknarstarfsemi.`` Þannig hittist á að frv. um breytingu á lögum um virðisaukaskatt er til umræðu nú í Nd. og ég óska eftir því að gengið verði úr skugga um það hvort ekki sé hægt að ná samkomulagi um að fella þessa brtt. inn í lög um virðisaukaskatt úr því að meiri hl. þingsins stendur til þess að fella niður virðisaukaskatt af gjöfum til björgunarsveita, svo og til mannúðar- og líknarstarfsemi sem ég er samþykkur. Ég óska eftir því að hæstv. forseti athugi hvað sé þinglega rétt í þessu sambandi.

Forseti (Jón Helgason) Óskað hefur verið eftir frestun á þessari atkvgr. til að athuga eina brtt. og verður orðið við því. Fundinum er frestað í fimm mínútur. --- Fundarhlé. Fundi er fram haldið í Ed. Komið var að atkvgr. um fyrsta dagskrármálið. Vegna ábendinga um brtt. á þskj. 418 er talið eftir athugun að hún geti samrýmst þarna eins og ýmsar þær tillögur eða ákvæði sem sett hafa verið inn í lánsfjárlög á liðnum árum.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á því enn á ný að þetta er í fyrsta skipti sem á að skerða tekjur Framkvæmdasjóðs aldraðra. Ég segi já.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að flytja hér langa ræðu en ég vildi óska eftir því að hér yrði viðstaddur hv. 4. þm. Reykn. Ég ætla að leiðrétta, virðulegi forseti, ummæli sem hann viðhafði hér rétt áðan. Þar sem hér er allt skráð er rétt að það komi fram. Ég geri varla ráð fyrir því að hann muni mótmæla því sem ég mun segja hér núna en vegna þeirra orðaskipta sem fóru hér fram á milli hv. þm. og mín rétt áðan vil ég endurtaka það sem kom fram í ræðu minni hér við 1. umr. að vegna þessa máls talaði forseti ASÍ, Ásmundur Stefánsson, við mig. Það var ekkert trúnaðarmál með þeim hætti að það mætti ekki skýra frá því sem fór fram á milli okkar. Hann skýrði mér sérstaklega frá því, einmitt vegna þessa máls, að í samningum sl. vor hefði verið gert ráð fyrir því, eins og orðalag bréfs hæstv. forsrh. til Alþýðusambandsins ber með sér, að þær greiðslur sem hér um ræðir, þ.e. viðbótargreiðslur til þeirra sem taka eftirlaun hjá þeim lífeyrissjóðum sem eru á samningssviði ASÍ og VSÍ, verði verðbættar áfram. Og hefði verið gert ráð fyrir því að þær greiðslur kæmu úr almannatryggingakerfinu. Það sagði hann að hefði verið skilningur þeirra sem stóðu að þessum samningum, enda orðalag bréfs hæstv. forsrh. um þetta atriði með þeim hætti. Ég vek einnig athygli á því að í grg. með þessu frv. þar sem umsjónarnefnd eftirlauna lætur í ljósi álit sitt um það hvernig þetta eigi að vera, en umsjónarnefndin hefur annast þessar millifærslur, kemur fram að umsjónarnefnd mælir í umsögn sinni með því að greiðslurnar verði ekki látnar koma lengur frá lífeyrissjóðunum. Þetta vildi ég aðeins, virðulegi forseti, láta koma hér fram þannig að það væri staðfest og skráð sem ég hef hér sagt um efni þessa máls. Það er satt og rétt eins og ég hef skýrt frá.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Í síðustu kjarasamningum var lögð á það mikil áhersla að lög um eftirlaun aldraðra yrðu framlengd og samninganefndin fór þess á leit við ríkisstjórnina að hún beitti sér fyrir því. Ég var í þessari samninganefnd og fjallaði um þessi mál. Ég stend við það sem ég sagði hér áðan að á þeim fundum var ekki rætt um hvernig að þessu skyldi staðið. Það var rætt um að það væri nauðsynlegt að tryggja eftirlaun aldraðra. Það var kjarni málsins og seinni tíma skýringar um aðferðina til þess skipta engu máli. Ég get fallist á að í framtíðinni sé rétt að almannatryggingar sjái um þennan þátt. En ég ítreka að samninganefndin sem slík skilgreindi ekki hvernig með þessi mál yrði farið heldur aðeins að tryggt yrði að réttur aldraðra yrði ekki skertur.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Við hv. þm. Karl Steinar Guðnason og ég höfum átt svona tveggja til þriggja áratuga samleið innan verkalýðshreyfingarinnar og höfum staðið að ýmsum málum, þar á meðal þessu sem hér um ræðir. Ég vil þakka honum fyrir það sem hann sagði hér í stuttri ræðu áðan, m.a. að skoðun hans væri sú að þetta ætti að fara inn í almannatryggingakerfið. Ég vona að annar hvor okkar eða við báðir verðum til staðar á hinu háa Alþingi þegar þar að kemur, þ.e. þegar þessi lög renna út, til þess m.a. að standa við þessi orð hv. þm.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 419 frá fjh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum um stimpilgjald, nr. 36/1978. Nál. er á þessa leið: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og leggur til að það verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar voru í meðförum neðri deildar.`` Í frv. er lagt til að stimpilgjald hlutabréfa lækki úr 2% af fjárhæð bréfanna í 0,5%. Ég tel rétt til skýringa að lesa hér aðeins upp úr greinargerð sem fylgir frv. en þetta er þmfrv. sem þm. Guðmundur G. Þórarinsson, Alexander Stefánsson og Ólafur Þ. Þórðarson fluttu í Nd. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Um þessar mundir mun það samdóma álit fjölmargra í þjóðfélaginu að mikil nauðsyn sé að auka eigið fé fyrirtækja. Margt kemur þar til. Á undanförnum árum hefur gengið mjög á eigið fé fyrirtækja í mörgum greinum, ekki síst í útflutnings- og samkeppnisgreinum. Lánsfé er dýrt og vextir háir vegna mikillar eftirspurnar eftir lánsfé. Allt ber því að sama brunni, þ.e. æskilegt er að fyrirtæki auki eigið fé sitt. Á það er hins vegar að líta að það er kostnaðarsamt að auka hlutafé vegna stimpilgjalda. Auki fyrirtæki hlutafé sitt um t.d. 50 millj. kr. ber því að greiða 1 millj. kr. í ríkissjóð í stimpilgjöld af hlutabréfunum.`` Undir þetta tekur hv. fjh.- og viðskn. Ed. og mælist til að frv. verði samþykkt óbreytt, en það skal tekið fram að í meðförum hv. Nd. var gildistökuákvæðinu breytt á þá leið að lögin öðlist ekki þegar gildi heldur hinn 1. jan. 1990.

Hagstofuráðherra (Júlíus Sólnes) Virðulegi forseti. Þegar ný ríkisstjórn var mynduð sl. haust með þátttöku Borgfl. var í stjórnarsáttmálanum að okkar ósk lögð á það rík áhersla að stimpilgjald af hlutabréfum skyldi fellt niður eða lækkað verulega. Nú hafa nokkrir þm. stjórnarinnar tekið af okkur ómakið og flutt frv. í þessa veru. Ég fagna því að þar með skuli þetta ákvæði stjórnarsáttmálans ná fram að ganga og segi já.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 420 frá fjh.- og viðskn. Þetta er nál. vegna frv. til breytinga á lögum nr. 9/1984, um frádrátt af skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri. Um þetta frv. sem flutt er af fjh.- og viðskn. Nd. eru nefndarmenn allir sammála. Þetta frv. er eins og það frv. sem var mælt fyrir hér áðan, að vísu af öðrum stofni en beinist að sama markmiði, þ.e. að auka þátttöku almennings í að kaupa hlutafé í fyrirtækjum. En í greinargerð segir einmitt: ,,Meginmarkmið frumvarpsins er að auka eigið fé fyrirtækja og renna styrkari stoðum undir atvinnulífið.`` Hér er mælt fyrir um breytingar á þá leið að þeir sem kaupa hlutabréf í fyrirtækjum geti dregið upphæðina frá skattskyldum tekjum. Þá voru allir nefndarmenn sammála um að mæla fyrir samþykki frv. og vonast ég eftir því að frv. verði þannig samþykkt.