Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ingvar Pálmason Eins og jeg gat um við 2. umr. þessa máls, er jeg ekki allskostar ánægður með ákvæði 43. gr. þessa frv.; og jeg gat þess, að jeg hefði löngun til að flytja brtt. við þá grein. Mjer hefir ekki unnist tími til að koma brtt. á prent, en geri ráð fyrir, að hæstv. forseti taki gilt, að jeg leggi hana fram skriflega. Jeg hafði hugsað mjer að gera till. um allvíðtæka breytingu á þessari 43. gr.; en eftir þeim undirtektum að dæma, sem hún ásamt frv. fjekk í hv. deild við 2. umr., taldi jeg það tilgangslaust. Því að það er engin ástæða til að koma með brtt., sem litlar eða engar líkur eru til, að hv. deild mundi fallast á. Till. mín hljóðar svo, að skylt sje sveitarstjórn, er hún veitir styrk úr sveitarsjóði, að kveða svo á innan 6 mánaða, hvort styrkurinn skuli ekki afturkræfur o. s. frv., og til vara: „innan þriggja mánaða“. Mjer finst þessi breyting, hvernig sem á hana er litið, ekki geta spilt aðalkjarna 43. gr., en hún gefur hreppsnefnd í hverju tilfelli þó dálítinn tíma til þess að átta sig á þessu, sem jeg álít, að hljóti altaf að vera nokkuð vandasamt. Jeg skal játa, að orðalag þessarar greinar allrar er ekki vel viðfeldið. En jeg vildi alls ekki leggja út í að gerbreyta henni, af þeim ástæðum, sem jeg hefi tekið fram. Hinsvegar virðist mjer þetta innskot ekki þurfa að spilla greininni hvað form snertir, og kjarni þessarar brtt. býst jeg ekki við að valdi neinum deilum. Það getur náttúrlega orkað dálítið tvímælis, hvað fresturinn á að vera langur, og því hefi jeg gefið hv. deild kost á að ganga að varatill., sem tiltekur 3 mánuði, ef henni þætti 6 mánaða fresturinn of langur. Jeg held þó, að í flestum tilfellum ætti það ekki að koma að sök. Að vísu gæti svo farið, að á þessum 6 mánuðum lægi fyrir að semja kjörskrá, og því æskilegt, að málið yrði í hverju tilfelli útkljáð áður. En svo stendur á, að kjörskrá er venjulega samin á þeim tíma, sem þessar styrkveitingar eiga sjer helst stað, sem er um miðjan vetur. Jeg held því, að þótt fresturinn yrði ákveðinn 6 mánuðir, þá raski það ekki miklu; því að það verður aldrei hægt að synda fyrir það, að einhverjir, sem á kjörskrá standa, kunni að vera búnir að missa kosningarrjett á kjördegi. Það hlýtur altaf að eiga sjer stað, og jeg held, að frá því sjónarmiði sje engin hætta á ferðum, þótt fresturinn væri svo langur. Jeg fjölyrði svo ekki frekar um þessa brtt. Hún stendur svo ljóst fyrir, þegar hv.þm. bera hana saman við frumvarpsgreinina.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg tók fram við 2. umr. þessa máls, að jeg mundi geta fallist á till. í þessa átt, sem hv. 2. þm. S.-M. (IP) hefir nú lýst. En mjer þykir aðaltill. tiltaka of langan tíma. Jeg álít ekki nauðsynlegt að gefa hreppsnefndum svo langan tíma til þess að útkljá slíkt mál; tel 3 mánuði nægja. Ef hv.þm. því vill sætta sig við þessa varatill., þá skal frá minni hálfu ekkert verða í vegi fyrir samkomulagi. Meðan hreppsnefnd hefir ekkert ákveðið um styrkinn að því leyti, sem hjer um ræðir, verður maður að álíta, að hlutaðeigandi standi í sveitarskuld, og er því beggja aðilja vegna best að útkljá þetta sem fyrst. Og jeg álít, að hreppsnefndir og bæjarstjórnir hafi nægan tíma til þess á 3 mánuðum að útvega sjer gögn og athuga málið, eins og þörf kynni að vera á. Þetta er talsvert lengri tími en dómurum er ætlaður til að kveða upp vandasama dóma, og ættu þessi mál ekki að vera vandasamari. Það getur komið fyrir, að nefndin þurfi að fá upplýsingar annarsstaðar að, t. d. af öðru landshorni, og það er einungis í slíku tilfelli, að fresturinn gæti orðið helst til skammur. En þetta yrðu aðeins undantekningar, og við getum varla búið til aðalregluna fyrir þær. Annars þykir mjer vænt um, að hv.þm. kom ekki með fleiri till.; jeg gat búist við fleirum, eftir ummælum hans við 2. umr. Eins og hann tók fram, hefir þessi 43. gr. frv. mikið fylgi í hv. deild, og það er vel farið að vera ekki að eyða tíma þingsins með því að stofna til umræðna út af atriðum, sem ekki eru líkleg að ganga fram.

Ingvar Pálmason Ræða hæstv. ráðherra gefur ekki tilefni til þess að segja mikið. Aðeins vil jeg taka fram, að það er dálítið sitt hvað, sem fyrir okkur vakir í þessu efni. Hæstv. ráðh. segir, að fresturinn geti verið nauðsynlegur til þess að afla sjer upplýsinga um fortíð þurfalinga. Náttúrlega er rjett, að það getur líka verið ástæða til þess. En sje um þá menn að ræða, sem eiga ekki framfærslusveit í þeirri sveit, sem þeir njóta styrks, þá gerir greinin ráð fyrir, að dvalarsveit hafi ekki rjett til að ákveða þetta. En það, sem fyrir mjer vakti, var það, að erfitt væri yfirleitt að ákveða, þegar styrkur er veittur, hvort hann skuli vera afturkræfur eða ekki, og því þyrfti að hafa nokkurn frest. Nefndin getur oft vitað betur eftir nokkurn tíma, hverjar líkur eru um framtíð styrkþega. Það getur oft verið vegna veikinda, að styrks er þörf, og þá er undir flestum kringumstæðum erfitt fyrir hreppsnefndina að ákveða fyrirfram um styrkinn; betra að sjá, hverju fram vindur. Það var sjerstaklega með það fyrir augum, að jeg vildi fá inn þessa breytingu; til hins tel jeg minni líkur, að hreppsnefnd þurfi langan tíma til að kynna sjer æfiferil styrkþega. Að lokum vil jeg taka fram, að auðvitað sætti jeg mig við varatill.; þess vegna er hún borin fram. Jeg setti aðaltill. fram vegna þess, að í henni felst það, sem jeg óska helst að gangi í gegn, en varatill. tel jeg einnig til bóta.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg ætla ekki að segja neitt um þetta mál frekar en jeg hefi áður gert, nema að lýsa því yfir fyrir hönd nefndarinnar, að hún getur fallist á, að það sje til bóta að ákveða einhvern frest. En hún lítur svo á, að ekki sje þörf á meira en 3 mánaða fresti, og felst þar með á varatill. hv. 2. þm. S.-M. (IP). En svo var verið að benda mjer á lítinn galla á orðalagi 10. gr., nú meðan á umr. stóð. Þar stendur í miðri greininni: „eða og óvanalegan starfa þann“; þar mun þessu „og“ ofaukið. Vil jeg skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann vilji ekki láta lagfæra þetta í prentun.

Jón Baldvinsson Jeg hefi haft hina mestu löngun til að koma með allvíðtækar brtt. við þetta frv. til fátækralaga. Jeg hafði lýst yfir því við 1. umr. þessa máls, að jeg teldi ákaflega lítils virði þessa breytingu á fátækralögunum og óþarft að kosta upp á endurskoðun laganna fyrir ekki stórvægilegri breytingu. Þó vil jeg ekki alveg fortaka, að einhver lítilsháttar neisti af tilraun til þess að bæta eitthvað úr þeim herfilegustu rangindum fátækralaganna kunni að felast í frv., en ekki veitir af stækkunargleri til þess að koma auga á þessa minstu endurbót. Jeg undraðist þess vegna ákaflega, þegar jeg sá í nál., að nefndin hafði hælt hæstv. ráðh. (MG) fyrir þessa endurskoðun, þar sem henni fanst hæstv. ráðh. hafa hitt á það rjetta, gert einmitt mátulega mikla endurskoðun. Háttv. allshn. er ekki ákaflega kröfuhörð um endurskoðun fátækralaganna. Jeg er hræddur um, að það þýði þess vegna ekki að bera fram neinar breytingar til bóta við málið. Þó mundi jeg hafa gert það, ef ekki hefði staðið svo á, að jeg var ekki á tveimur fundum, þegar þetta mál var til umræðu; jeg hefi því ekki haft tækifæri til þess að koma með brtt. Aðeins vil jeg leyfa mjer að gera enn nokkra tilraun til að breyta 43. gr. Þeirri grein hefir nokkuð verið breytt í hv.Nd. og einnig, að jeg ætla, að einhverju leyti af nefndinni hjer. - Jeg álít ekki, að það sje hentugt ákvæði, að sveitarstjórn skuli þegar fyrirfram ávalt ákveða, hvort styrkur skuli afturkræfur eða ekki. Jeg álít, að það eigi að vera viss rjettur handa hverjum styrkþega til þess að fá óafturkræfan styrk, ef svo og svo er ástatt. Fyrir því vildi jeg taka upp till., sem var flutt við frv. í hv.Nd., um að sveitarstyrkur skuli ekki afturkræfur af styrkþega, ef veittur er vegna elli, ómegðar, heilsuleysis, slysa eða atvinnuleysis. Jeg álít, að öll þessi atriði, sem upp eru talin, sjeu þess eðlis, að það eigi ekki að reikna mönnum til syndar, þ. e. a. s. eigi ekki að svifta þá mannrjettindum, þótt þeir leiti sveitarstyrks fyrir einhverjar þessar orsakir. Þessi till. felur það í sjer, að þetta er ekki beinlínis lagt á vald sveitarstjórnar, eins og eftir frv., heldur er fyrirfram ákveðið, að svona mikil rjettindi eigi menn að hafa til framfærslu. Það hefir að vísu komist inn í þessa 43. gr. ákvæði, sem fer í líka átt og mín till., sem sje, að styrkur, sem veittur er mönnum fullra 60 ára að aldri, teljist ekki sveitarstyrkur. Þetta er spor í áttina. Jeg vil með till. bæta við öðrum ástæðum, sem eru jafnrjettmætar þessari ástæðu. Ýmislegt fleira hefi jeg að athuga við þetta frv., og sannast að segja finst mjer of lítill gaumur hafa verið gefinn þeirri tillögu, sem fram hefir komið um að gera landið að einu framfærsluhjeraði, þannig, að eins sje að farið og nú á sjer stað um berklavarnir, að ríkissjóður greiði allan styrk, sem veittur er, en innheimti aftur hjá hreppunum. Einnig mættu hrepparnir greiða styrkinn og eiga síðan aðgang að ríkissjóði. Jeg ímynda mjer, að vel mætti koma þessu fyrir á rjettlátan hátt, þannig, að útgjöld landsmanna vegna hinnar nauðsynlegu framfærslu kæmu jafnt niður. Jeg vil taka dæmi af nágrannahreppi hjer við Reykjavík. Mjer finst ekkert rjettlæti í því, að útsvör í Seltjarnarneshreppi vegna fátækraframfærslu sjeu lægri en í Reykjavík. Þau eru lægri fyrir þá sök, að hreppurinn er í nágrenni við kaupstað, sem veitir íbúum hans ýmis hlunnindi, sem gera mönnum fært að hafa góða atvinnu, án þess þó að taka á sig þær byrðar, sem bærinn verður að leggja á sína menn, til þess að halda uppi þeim framkvæmdum, sem styðja atvinnu þeirra, er búa í skattahljeinu rjett við bæjarvegginn. Að þessu leyti finst mjer það alls ekki rjettlátt, þegar einhver hreppur segir sem svo: nú er fátækraframfærið lítið, og viljum við því ekki vera í neinni „solidariskri“ ábyrgð gagnvart öðrum hreppum, er hafa miklu meira fram að færa. - Þegar ástæðan er þessi, sje jeg ekki annað en það sje fullkomlega rjettmætt, að hreppar sjeu „solidariskir“. Endurskoðunin hefði átt að snúast um það, hvort ekki væri hægt að leggja niður eitthvað af þeirri fádæma skriffinsku og óþarfa naggi, sem er í sambandi við fátækramálin, eins og nú er. Allur sá tími og öll sú vinna, sem fer í alt þetta leiðindavastur, er sjálfsagt engu minni en það starf, sem leyst er af hendi árlega á öllum bæjarskrifstofunum hjer í Reykjavík, að jeg ekki tali um öll þau hrekkjabrögð, sem harðvítugar hreppsnefndir beita til þess að koma ómögum af sjer á aðra hreppa. Það væri engum smáræðiskostnaði ljett af landsmönnum, ef þessi skriffinska hyrfi með öllu. Jeg ætla að koma með brtt. við 43. gr. og vænti þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) : * Jeg þarf eiginlega ekki að svara fyrir hönd nefndarinnar ræðu hv. 5. landsk. (JBald). Hann játaði, að endurskoðunin væri til bóta, og hafði um það mörg lýsingarorð, hve lítið hún væri til bóta. En því fleira, sem hann taldi upp, því meiri varð bótin, að mjer skildist. Háttv. þm. var óánægður við nefndina út af því, að hún hefði hælt hæstv. atvrh. fyrir þetta frv., sem árangur endurskoðunar á fátækralöggjöfinni. Ekki var það nú gert með afarsterkum orðum. Þá kvað hann lasleika sinn og það, hve háttv. nefnd væri lítilþæg, valda því, að hann kæmi fyrst nú með brtt., og síðan fór hann að telja upp alt það, er hann hefði komið með í brtt. í fyrra og skyldi valda, að sveitarstyrkur teldist ekki skuld. Væri aðeins eitt af því komið inn í frv., þ. e. um styrk vegna aldurs. Auk þess taldi hann upp 3 aðrar ástæður fyrir óendurkræfum styrk, sem sje veikindi, slys og ómegð. En þetta er líka komið inn í frumvarpið. 43. gr. kveður svo á, að styrkur veittur vegna þessara orsaka, skuli teljast óendurkræfur. Með öðrum orðum: Það er þó nokkuð komið fram af því, sem háttv.þm. (JBald) ber fyrir brjósti, og hefir verið tekið ekki svo lítið tillit til hans, að því er sjeð verður, og það í ekki merkilegri endurskoðun, að hans áliti. Honum finst endurskoðunin ófullnægjandi, breytingarnar of fáar og smáar. En nefndin vill heldur færri breytingar, ef það væri þá heldur von til, að ekki væru gerðar aðrar en þær, sem sjáanlega eru til bóta og allir eru ásáttir um, að nauðsynlegar sjeu. Allshn. getur t. d. alls ekki talið til bóta að gera alt landið að einu framfærsluhjeraði. Hún lítur alt öðrum augum á það mál en hv. 5. landsk. Svo er að minsta kosti um mig, og jeg þykist einnig vita vissu mína um hv. meðnefndarmenn mína. Því til sönnunar, að rjettmætt væri, að alt landið yrði eitt framfærsluhjerað, vitnaði hann í berklavarnarlögin. Ætti að hafa framfærslufyrirkomulagið líkt og nú er háttað um berklavarnir. Þessu til sönnunar tók hann dæmi, að í hverju framfærsluhjeraði gætu verið mismunandi sveitarþyngsli. Útsvör væru mun lægri í Seltjarnarneshreppi heldur en í Reykjavík, og hann bætti því við, að Seltjarnarnes væri í einskonar skattahljei við Reykjavík. Það er þá líklega eini hreppurinn, sem svo er ástatt um, því að það er almannarómur, að Reykjavík sje frekar til hins gagnstæða og auki á dýrtíðina í landinu. Það getur verið, - jeg þekki það ekki, - að útsvör sjeu í bili hlutfallslega lægri í Seltjarnarneshreppi heldur en í Reykjavík. En hitt veit jeg, að þetta veltur alla vega til eftir atvikum; sá hreppur, sem mest hefir sveitarþyngsli í ár, getur haft tiltölulega ljettar byrðar að bera að nokkrum árum liðnum. Jeg segi fyrir mig, að jeg hefi ótrú á, að það gengi nokkuð betur, þótt alt landið væri eitt framfærsluhjerað. Jeg tel það ennfremur kost, að ekki eru teknar upp í þetta frv. aðrar breytingar, sem ymprað hefir verið á, en þær, sem allir hljóta að viðurkenna, að sjeu til bóta. Hv. 5. landsk. hefir líka gert það, þótt hann álíti þessa endurskoðun of lítið til bóta. * Ræðuhandr. óyfirlesið.

Jón Baldvinsson Mjer þykir vænt um, að hv.frsm. (GÓ) afsakar hólið um hæstv. atvrh. (MG) og segir, að það hafi ekki verið mikið.

Jeg sagði, að honum hefði ekki verið hælt með sterkum orðum

. Háttv. frsm. var með því að afsaka hól um skör fram um hæstv. ráðherra fyrir þessar lítilfjörlegu endurskoðun og veigalitlu.

Jeg er hissa, hvernig háttv.þm. fer að fá það út úr orðum mínum

. Að minsta kosti fólst í þeim nokkurskonar afsökun. Það var líka afsökun hv. nefndar, hve endurskoðunin væri dýr, en úr því að hún hefði fram farið, væri rjett að stuðla að því, að hún kæmist áleiðis. Það er rjett, að meginhluti kostnaðar var kominn áður en frv. kom hingað í Ed., en jeg held það hefði verið happasælla fyrir háttv. nefnd að setjast á frv. og vera ekki að láta aukast á þann kostnað, sem þegar er orðinn. Jeg efast ekki um, að kvartað sje undan, hve berklavarnarkostnaðurinn sje mikill hjer á landi, og það er líka kvartað undan hinum gífurlega kostnaði við fátækraframfæri hjá einstökum hreppum í landinu. En ekki hefi jeg enn heyrt uppástungur um samskonar úrræði og höfð voru í upphafi bygðar, er sveitarþyngsli þóttu of mikil: að fækka ómögunum. Jeg sje ekki, hvernig útgjöld landsmanna af fátækramálum ættu að aukast við það, að landið væri alt eitt framfærsluhjerað og borgaði fyrst allan kostnað og jafnaði síðan niður. Jeg ætla ekki að gera hreppsnefndum og bæjarstjórnum óþarfar getsakir, að þær mundu líta ver eftir, þótt ríkið borgaði, að ekki fengju óverðugir menn sveitarstyrk. Að vera að halda í fyrirkomulagið eins og það er, hygg jeg tvímælalaust sveitunum til skaða. - Sömuleiðis tel jeg það til skaða að svifta menn rjettindum vegna þegins sveitarstyrks. Reynslan sýnir, að flestir styrkþegar, sem sviftir hafa verið rjettindum, láta sjer á sama standa, hversu mikil eyðsla verður þeirra vegna, úr því sem komið er. Það er af því, að þeir hafa tapað áliti sínu út á við og mist virðinguna fyrir sjálfum sjer. Það er ekki óalgengur hugsunarháttur hjá því fólki, sem hefir orðið fyrir því óláni að þurfa að leita til sveitar, að segja sem svo, að sveitin sje ekki of góð til þess að borga. Og jeg held það sje fremur af óheppilegu fyrirkomulagi heldur en því, að sá hugsunarháttur sje þessu fólki eðlilegur. Fyrir utan brtt., sem jeg kom með áðan, er jeg hjer með aðra brtt, sem jeg ætla að biðja hæstv. forseta að bera upp. Hún er um það, að þurfamenn verði ekki fluttir fátækraflutningi, nema þeir gefi samþykki sitt til þess. Þessi till. kom fram í hv.Nd., en var ekki samþykt og ekki talin eiga rjett á sjer. En það er ranglátt, að sveitarstjórnir geti með einfaldri ályktun sinni valdið því, að t. d. heilt heimili sje tekið upp og flutt móti eigin vilja, hvert á land sem þeirri góðu hreppsnefnd kann að þóknast. Jafnvel þótt hún láti af mörkum fje, sem þarf til framfærslu, getur engum rjettsýnum manni þótt forsvaranlegt að veita hreppsnefnd svo að segja ótakmarkað vald yfir þurfalingum sínum, svo að hún geti flutt þá rjett eins og sauðfje, sem skipað er út til að flytjast til slátrunar eða þangað, sem á að ala það. En í raun og veru er það samskonar vald, sem sveitarstjórn er fengið í hendur. Hún getur, ef henni býður svo við að horfa, farið með þetta fólk eins og skynlausar skepnur. Slíkt á ekki að gilda um þurfamenn, nema sýnt væri, að ástæða hefði verið til að svifta þá fjárforræði fyrir þær sakir, að þeir hefðu ekki kunnað með fje sitt að fara. Jeg skal játa, að í einstökum tilfellum, t. d. er drykkjuræflar eiga í hlut, álít jeg betra, að hið opinbera hefði eftirlit og tangarhald á slíkum mönnum. En alment er það ekki rjettlátt. Jeg vil því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beri upp við 58. gr. svohljóðandi brtt., að aftan við gr. bætist: enda gefi hann skriflegt leyfi sitt til flutningsins.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Mjer finnast mótmæli hv. 5. landsk. (JBald) satt að segja nokkuð veigalítil og frekar til þess að sýnast heldur en hann meini eiginlega nokkuð með því, sem hann segir. Hann var að tala um, að endurskoðunin væri dýr. Jeg veit ekki, á hverju hann byggir þá staðhæfingu. En jeg get sagt honum það, að jeg hefi unnið það verk alt einn. Þetta frv. er því ekki dýrara en frv., sem hv. 5. landsk. flytur hjer þing eftir þing. Annar kostnaður en sá, er leiðir af prentun frv. og tilheyrandi skjala og umræðum um það á þingi, er ekki í sambandi við þessa endurskoðun. Eftir því, sem frv. var frá hendi stjórnarinnar og er enn, þá eru þar ákvæði til þess að fyrirbyggja rjettindamissi annara en þeirra, sem öll sanngirni mælir með að heimta, að geti komist af án styrks. Þar sem nú hv. 5. landsk. viðurkennir, að slíkir menn Sjeu til, þá verður ekki annað sjeð en að hann geti verið ánægður með ákvæði frv., svo framarlega sem hann treystir sveitarstjórnum til þess að vera óvilhalt úrskurðarvald í þeim efnum. Jeg heyrði ekki nema aðra skriflegu brtt.hv.þm. En jeg get sagt það um þessa till., að jeg er á móti því, að ekki megi flytja ómaga sveitarflutningi, nema með skriflegu leyfi hlutaðeiganda sjálfs. Oft og tíðum mundi það verða svo, að þetta leyfi fengist ekki, þótt flutningurinn væri fullkomlega rjettmætur og báðum aðiljum fyrir bestu. Jeg fæ ekki sjeð, að það sje rjettara að láta þá ráða, sem ekki hafa getu til þess að sjá sjer farborða, heldur en hina, sem eiga að sjá þeim farborða. Og í frv. sjálfu eru ákvæði, sem, ef eftir er farið, fyrirbyggja, að illa sje farið með þurfalinga í slíkum flutningum. Venjulegast mun það vera svo og undantekningarlítið, ef um fátækraflutninga er að ræða, að þeir eru úr kaupstað upp í sveit, af því að uppihald er svo dýrt í kaupstöðunum, að framfærslusveit sjer sjer ekki fært að standa straum af meðlagi með heilli fjölskyldu eða öðrum ómögum þar, og vill því fá þurfalingana flutta til sín til þess að ljetta þannig kostnaðinn. Oft hafa börn ekki nema gott af því að flytjast úr fátæktinni í kaupstaðnum, eins og t. d. í Reykjavík, og upp í sveit á góð heimili; - í frv. er tekið fram, að börnum skuli aðeins komið fyrir á góðum heimilum. Hv. þm. (JBald) virtist álíta það sama sem nokkurskonar dauðadóm, en jeg álít það undir flestum kringumstæðum mikið lán fyrir blessuð börnin að vera flutt úr fátæktinni og kjallaraholunum á góða sveitabæi, þar sem þau hafa gott fæði og góða umönnun og eignast stundum fósturforeldra, sem reynast þeim meiri stoð og stytta en þeirra eigin foreldrar. - Mjer heyrist á hv. 5. landsk., að hann vilji ekki viðurkenna að hafa viðhaft þetta orð, sem jeg tiltók áðan: dauðadóm. En má jeg spyrja: Hvað meinti þá hv.þm. með líkingunni um sauðina, sem seldir væru og sendir út til slátrunar?

Þetta er útúrsnúningur hjá hæstv. ráðh. Jeg talaði ekki um fje, sem væri sent til útlanda

. Háttv. þm. talaði víst um fje, sem selt væri til slátrunar, og sem líking í þessu efni er sama, hvort hann meinti, að ætti að slátra því erlendis eða hjerlendis. Það lá að minsta kosti í orðum hans, að síður en svo væri um nokkur gæði að ræða fyrir fjölskylduna, sem flytja ætti. Jeg vona, að frv. verði samþ. með þeirri einni breytingu, sem felst í brtt. frá hv. 2. þm. S.-M. (IP), svo að það geti orðið að lögum á þessu þingi.

Jóhannes Jóhannesson Það vita allir, að allshn. stendur á alt öðrum grundvelli hvað snertir skoðanir um þjóðskipulag heldur en hv. 5. landsk., og því er ekki furða, þótt hún líti öðrum augum á endurskoðun hæstv. stjórnar á fátækralöggjöfinni. Allshn. finst eðlilegt, að ekki sjeu gerðar aðrar breytingar en þær, sem ætla má, að flestum komi saman um, að nauðsynlegar sjeu og æskilegar og í samræmi við þann grundvöll þjóðskipulags, sem við nú byggjum á.

Jón Baldvinsson Það veitir sannarlega ekki af að gera athugasemdir við ræðu síðasta ræðumanns, þó að stutt væri. Jeg er hissa á, að hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), gamall þingmaður og reyndur dómari, skuli standa upp og segja þá dæmalausu endileysu, sem hann ljet sjer um munn fara. Að vera að tala um mismunandi skoðanir á þjóðskipulagi í sambandi við þessa tilhögun fátækramála, nær ekki nokkurri átt. Brtt. mín á ekkert skylt við neinn byltingarhug. Það eru draumórar hv.þm. (JóhJóh), ef hann heldur, að till. standi fyrir mjer í nokkru sambandi við breytt þjóðskipulag. - Það vill líka svo vel til, að jeg hefi ekki fyrstur manna hreyft þessari till. hjer á þingi, heldur hv.þm. Borgf. (PO), samherji og skoðanabróðir hv.þm. Seyðf. Það er hann, óróaseggurinn sá og byltingamaðurinn í hv.Nd., sem fyrstur hefir hreyft þeirri till. að gera alt landið að einu framfærsluhjeraði. Þaðan er allur sá byltingarhugur runninn, sem hv.þm. Seyðf. rembist nú við að berjast á móti. Það eru ekki allir, sem fást til að trúa því, að hv.þm. Borgf. hafi gengið til löngun til þess að kollvarpa núverandi þjóðskipulagi. En nú er hv.þm. Seyðf. svo illa að sjer og fylgist svo lítið með þingsögu, að þegar hann kemur til sinna hv. kjósenda og þeir spyrja, hvað hafi gerst á þingi, þá veit hann það ekki, man það ekki. Því er engin von til, að hv.þm. viti, hvað gerist í hv.Nd., þegar hann á sæti í Ed.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það er nú eins og vant er, þegar nefnt er þjóðskipulag við hv. 5. landsk. og flokksbróður hans í hv.Nd., hv. 4. þm. Reykv. (HjV), þá sverja þeir og sárt við leggja, að fyrir þeim vaki nokkrar breytingar, því síður byltingar. Það er rjett eins og þeim finnist slíkt hið mesta ódæði, sem þeim verði borið á brýn. Og þó er þjóðnýting á öllum sviðum aðalstefnumál þeirra. En út af ummælum hv.þm. (JBald) um hv.þm. Borgf. (PO) og þá umræddu till. hans, að gera landið að einu framfærsluhjeraði, skal jeg gefa þær upplýsingar, að hann skaut aðeins fram þeirri hugsun og ljet þess getið, að vert væri það athugunar, um leið og endurskoðun væri framkvæmd á fátækralögunum. Hann hefir nú athugað málið og komist að þeirri niðurstöðu, að þessi hugmynd sje ekki framkvæmanleg. Það er von, að hv. 5. landsk. sje úrillur og „jaloux“ yfir því, að stjórninni skuli vera hælt fyrir það, hve vel henni hafi farist undirbúningur þessa máls úr hendi. Það er eðlilegt, að honum þyki það sárt; en hann ætti að bera harm sinn í hljóði og halda honum ekki meira á loft en þörf er á.

Jóhannes Jóhannesson Jeg, nefndi ekki byltingu í ræðu minni, og var óþarfi fyrir hv. 5. landsk. að stökkva upp á nef sjer fyrir þær sakir og brigsla mjer um fákunnáttu og flaustur um þingstörf. Jeg held mjer sje alveg óhætt að bera mig saman við hv. 5. landsk. að því leyti, frá hvorum okkar komi till., sem frekar nái fram að ganga, og fyrir hvorum sjeu drepnir fleiri vanskapningar.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg lít svo á, að hjer sjeu fram bornar fleiri og margbrotnari skrifl. brtt. en forsvaranlegt er, og hætt við, að deildin átti sig ekki fyllilega á þeim. Jeg mun þó ekki synja afbrigða fyrir stjórnarinnar hönd, en finst rjett, að deildin sje látin skera úr.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg skal geta þess, að þær brtt., sem hjer er um að ræða, komu fram svo að segja samhljóða í Nd. og voru feldar þar.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Afgreiðsla máls þessa hefir nokkuð dregist hjá sjútvn., og hefir nefndin klofnað um það. Meiri hl. hefir orðið ásáttur um að mæla með því, að frv. verði samþ., tveir þó með fyrirvara. Minni hl. er mótfallinn frv., eins og sjest af nál. Sú breyting, sem frv. fer fram á, er að lögskipa minstan hvíldartíma háseta 8 stundir í sólarhring í stað 6 stunda, eins og nú er, samkvæmt gildandi lögum. Er þessi breyting borin fram samkvæmt ósk togarahásetanna sjálfra. Það hefir eigi all-lítið verið talað hjer á þingi um hina íslensku bændamenningu og hversu mikils virði hún sje fyrir þjóðina. Með miklu meiri rjetti má segja, að viðgangur þjóðarinnar sje útgerðinni að þakka, og hafi verið það á undanförnum öldum, eins og sagan sýnir. Jafnvel einokunarkaupmennirnir vildu ekki taka að sjer landbúnaðarhafnirnar til verslunar, nema fiskihafnir fylgdu, og í eldgosum og harðindum flykktist fólkið úr sveitunum til hins mikla nægtabrunns, sjávarins, sem fleytti fram lífi þess, og þjóðin útvegaði sjer lífsþæginda erlendis frá með sölu skreiðar. En þeir, sem bera útgerðina uppi, eru sjómennirnir, og þeir, sem erfiðasta vinnuna hafa haft, eru hásetarnir á togurunum. Á þeim hefir því mest hvílt þunginn af framförum þjóðarinnar. Löggjafinn hefir fundið það, að hvíldartími háseta á togurunum var of lítill, og þess vegna urðu til lögin frá 1921, um 6 stunda hvíldartíma háseta. En enda þótt þessi lög hafi komið að talsverðu gagni, bæði fyrir sjómennina og útgerðarmenn, þá eru þau samt sem áður ónóg. Þess vegna hafa nú komið fram óskir frá hásetum um nýja löggjöf um þetta, er ákveði 8 stunda hvíldartíma í sólarhring minstan. Menn skyldu halda, að málaleitun sem þessi mætti ekki andúð manna, en svo er það þó. Bæði hjer á Alþingi og utan þess er flokkur manna, sem berst á móti þessari sjálfsögðu bót á kjörum stjettar, sem erfiðasta vinnu hefir allra stjetta landsins, sjómannasjettarinnar. En andstaðan virðist helst koma frá útgerðarmönnum, sem þó hafa mestan hag af vinnu hásetanna. Það er víst, að það er ekkert frv., sem komið hefir fram hjer á þingi, sem sjómenn hafa eins mikinn og almennan áhuga fyrir, enda getur þessi aukning hvíldarinnar munað þá miklu. Nú, eins og hvíldartíminn er, endast menn stutt á skipunum, en ef hvíldartíminn er hæfilega langur, þá er enginn vafi á því, að menn geta haldið lengur áfram við atvinnu sína á skipunum, og það án þess að slíta sjer út. - Þó að mikil eftirspurn sje eftir skiprúmi, þá er það eingöngu vegna þess, að tímarnir eru svo örðugir, að ilt er, eða jafnvel ómögulegt, að fá fasta vinnu í landi. Og jeg veit það frá sjómönnunum sjálfum, að flestir þeirra mundu ganga af togurunum, ef þeir ættu nokkurn kost fastrar vinnu í landi. Jeg er viss um það, að engin þjóð í heimi á stjett manna, er leggur fram eins mikla vinnu og sjómannastjettin íslenska, og væri því ekki nema sjálfsagt, að útgerðarmenn ynnu henni þessarar hæfilegu og nauðsynlegu hvíldar daglega. Hv. minni hl. hefir komið með þá mótbáru gegn frv., að útgerðin standi nú svo höllum fæti, að hún þoli ekki þann byrðarauka, sem þessi aukning hvíldartímans mundi verða. En ef dæma má eftir reynslunni frá 1921, þá jukust afköst sjómanna við þá hvíld, sem þeir fengu þá, og því má búast við því, að þau mundi aukast enn meir nú, ef 8 stunda hvíldin yrði lögleidd. Eru allar líkur til þess, að útgerðin mundi græða á þessari breytingu. En þó svo færi, að menn legðu ekki fram meiri vinnu en nú, þrátt fyrir þessa auknu hvíld, þá væri hægt að sjá með því að athuga tölu hásetanna á hverju skipi, hve mörgum mönnum það þyrfti að bæta við sig. Mundi það verða ýmist 1 eða 2 menn á skip. Er það ekki mikið fyrir útgerð, sem veltir hálfri miljón króna minst á ári. Hver útgerðarmaður ætti með gleði að ganga inn á þetta. Þá telur hv. minni hl., að vegna þess, hve höllum fæti útgerðin stendur, þá mundi þetta verða til þess, að kaupgjaldið hlyti að lækka. Um það á Alþingi ekki að fjalla. Það verður altaf samkomulagsatriði milli útgerðarmanna og sjómanna, og ber því ekki að taka tillit til þessarar mótbáru hjer. Þá hefir og hv. minni hl. haldið því fram, að sjómennirnir þörfnuðust ekki þessarar aukningar hvíldartímans. En jeg veit ekki, hvað betur ætti að sýna þörfina, en einmitt óskir sjómannanna sjálfra og umsögn lækna um togaravinnu hásetanna, jafnvel eftir 1921. Þeim kemur öllum saman um það, að hún sje hættulegri og erfiðari en önnur vinna og sjerstaklega hætt við að hún orsaki ýmsa illkynjaða og þráláta sjúkdóma, svo sem taugagigt o. fl. Það má vel vera, að hv. minni hl. finnist það, sem jeg nú hefi sagt, fullyrðingar einar, en hann getur þó ekki ætlast til þess, að við, sem viljum framgang þessa máls, komum með heilan hóp útslitinna sjómanna hjer inn í hv. deild og sýnum þá. Hv. minni hl. heldur því fram, að erfiðasta vinnan á togurunum sje aðeins 3 mánaða tíma, meðan þeir sjeu á saltfiskveiðum. En sá tími er venjulega 5 mánuðir, og það hefir komið fyrir, að þeir hafa stundað þá veiði alt árið. Svo var þetta 1924. En hvað sem þessu liður, þá vil jeg leyfa mjer að benda á það, að á ísfiskveiðunum eru líka miklar vökur og það nauðsynlegt, að tryggja sjómönnum einnig svefn þá. Þá talar hv. minni hl. um það, að hásetar fái töluverða hvíld, þar sem þeir eigi frí meðan skipin sigli út og í höfn og meðan verið sje að afferma þau, og eins ef óveður sje. En þessu er því til að svara, að togararnir halda áfram að toga svo lengi sem ekki eru aftök. Og þó ætla mætti, að hásetarnir hefðu hvíld á meðan siglt er úr höfn og í, þá er það oftast svo, að ýmislegt þarf að gera, svo sem að gera að fiskinum eða dytta að netunum, sem oft fer töluverður tími í. Svefn er mjög lítill á þessum veiðitímum, og þegar þess er gætt, að af þessum 6 stundum, sem hásetum eru ætlaðar til hvíldar, þá fara 1–2 til þess að matast og til þvottar o. s. frv. Þá eru það í rauninni ekki nema 4 tímar, sem hásetarnir hafa til svefns. Munu flestir sammála um það, að þessi tími sje of stuttur fyrir menn, sem venjulega landvinnu stunda, hvað þá heldur þessa menn. Þá heldur hv. minni hl. því fram, að veiðiferðirnar sjeu oft mjög stuttar á saltfiskveiðum. En það er ekki nema á aflabestu tímum, að togarar geti fylt sig á 5–6 dögum; venjulega tekur það minst 10–12 daga. En þá vinna hásetarnir jafnvel ekki skemur en 18 tíma. Sama er um ísfiskveiðarnar. Hv. minni hl. talar um, að togararnir geti fylt sig á 6 dögum, en venjulega tekur það 10–14 daga, og á þeim tíma verða hásetarnir að vinna jafnt og þjett 18 tíma í sólarhring. Hv. minni hl. getur þess, að íslenskir sjómenn sjeu ekki þjakaðir að sjá; en þetta er ekki satt. Það er hægt að sjá hjer í hópum útslitna sjómenn, og venjan er sú, að þegar þessir menn eru orðnir útslitnir, þá eru þeir látnir víkja fyrir öðrum yngri og óslitnum mönnum og sendir á eyrina í Reykjavík. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta, en vona, að hv. deild taki frv. þessu vel og samþ. það, því sjómannastjettin íslenska á þessa bót kjara sinna margfaldlega skilið.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Jeg hafði í fyrstu hugsað mjer að láta mjer nægja að vísa til nál. minni hl. um afstöðu hans til frv. þess, sem hjer liggur fyrir. En eftir ræðu hv.frsm. meiri hl. (HjV) vildi jeg þó leyfa mjer að segja örfá orð. Hv. frsm. (HjV) hóf mál sitt með því að benda á það, að framfarir síðustu áratuga á landi hjer væru aðallega togaraútgerðinni að þakka. Jeg tek algerlega undir með hv.þm. (HjV) um þetta, en jeg vil um leið leggja áherslu á það, að því varlegar ber oss að fara með þetta fjöregg þjóðarinnar. En eins og nú standa sakir, þá stendur útgerðin svo höllum fæti, að það er varhugavert að leggja á bana þær kvaðir, sem frv. þetta felur í sjer. Það væri því aðeins forsvaranlegt að samþykkja frv. þetta, að verulegar líkur væru fyrir því, að hásetarnir afköstuðu meira á sama tíma en þeir nú gera við þessa aukningu hvíldartímans - en hv.frsm. (HjV) hefir ekki reynt að leiða nein rök að því - eða þá hinsvegar, að sjómenn greiði hvíldaraukann með lækkun kaupsins, en það veit jeg að þeir munu ófáanlegir til. Það hafa ekki verið færðar sönnur á það, að aukning hvíldartímans sje nauðsynleg. Þó að komið hafi fram óskir frá sjómönnum um aukningu hvíldartímans, þá er jeg of kunnugur slíkum óskum til að jeg taki þær sem nokkra sönnun, því það er sitt hvað, að hásetar neiti ekki að skrifa undir áskorun, sem formaður Sjómannafjelagsins hefir samið og rjett þeim til undirskriftar, og svo hitt, hvort slíkar áskoranir eru hásetum brennandi áhuga- eða nauðsynjamál. Hv. frsm. (HjV) spurði, hvort við minni hl. ætluðumst til, að hann kæmi hingað í hv. deild með hóp útslitinna sjómanna og sýndi þá hjer. Jeg þekki sjómenn eins vel og hv.þm. (HjV), og jeg hefi ekki sjeð þessa veikluðu og útslitnu menn, sem hann talar um. Þá sagði hann, að menn væru reknir af skipunum, þegar þeir væru orðnir veiklaðir. Þetta er ósatt. Jeg er viðriðinn fjelag, sem gert hefir út frá því fyrst að togaraveiðar hófust hjer á landi, og jeg veit ekki til þess, að nokkur maður hafi verið rekinn af skipum þess fjelags nje neins annars fjelags, þegar hann var tekinn að lýjast. En hinsvegar veit jeg til þess, að nokkrir menn, sem voru á togurum fjelagsins í byrjun, eru þar enn þá, og eru eins færir til allrar vinnu á skipunum og yngri mennirnir. Það er rjett hjá hv.frsm., að reynslan hefir kveðið upp þann dóm um 6 stunda hvíldina, að hún hefir reynst mjög vel, en það er engin sönnun fyrir nauðsyn 8 stunda hvíldarinnar. Það er mesti misskilningur hjá hv.frsm. (HjV), ef hann heldur, að sjómenn þurfi 2 tíma til þess að þvo sjer og eta. Heldur hann máske, að sjómennirnir raki sig og þvoi sjer vandlega og fari í sparifötin áður en þeir matast? Nei, þeir þvo sjer í einum hvelli, eta í skyndi og henda sjer svo út af og sofna. Það er auðheyrt, að hv.þm. (HjV) skortir kunnugleik á þessu máli og að hann hefir allar upplýsingar frá öðrum, enda hefir farið fyrir honum eins og altaf vill verða, er svo stendur á, að hann fer rangt með margt. Það er rjett hjá hv.frsm. (HjV) að yrði þessi hvíldarauki að lögum, þá mundi þurfa að bæta 2 mönnum við á hvern togara, en það mundi með núverandi kaupgjaldi nema 5–6 þús. kr. í árlegan kostnaðarauka fyrir útgerðina á skip hvert, auk þess sem hlutur háseta mundi skiftast í fleiri staði. Hv. frsm. (HjV) gat þess, að það mætti undarlegt heita, að andstaðan gegn þessum aukna hvíldartíma kæmi frá úgerðarmönnum. Mjer þykir eðlilegt, að andstaðan komi frá þeim, sem best þekkja til. En það er ekki af því, að útgerðarmenn geti ekki unt okkar ágætu sjómönnum hvíldar, að þeir eru á móti þessu. Jeg hefi engan heyrt efast um, að sjómennirnir okkar sjeu fyrirmynd að dugnaði og atorku, en þeir taka líka meiri laun en aðrar vinnandi stjettir í landinu. Þegar um það er að ræða, að löggjafarvaldið leggi frekari byrðar á útgerðina, má ekki gleyma hinni afarörðugu aðstöðu þessa atvinnuvegar. Það er öllum vitanlegt, að verð á besta fiski er nú í kring um 100 krónur, en var fyrir stríð liðugar 90 krónur. Þá var kaupgjald sjómanna 70–75 krónur, en nú er það lægst 210 krónur. Þá var verð á kolum og salti 20 krónur, en nú 50 krónur.

Gengið! Gengið!

. Þegar útgerðin stendur jafnhöllum fæti og hún gerir nú, ber sjerstaklega að gæta varúðar í því, að leggja á hana nýja bagga. Þetta er ekki af neinum illvilja gagnvart sjómönnunum, heldur er það vörn þeirra, sem best þekkja til, fyrir útgerðina í heild sinni. Jeg ætla ekki að fara að hrekja hverja smávillu, sem fram kom í ræðu hv.frsm. (HjV). Aðeins vil jeg benda á, að hann viðurkennir, að það komi fyrir á vertíðinni, að skip sje fylt á 5–6 dögum. Jafnframt segir hann, að venjan sje sú, að það taki 10–12 daga að fylla skipið, en heldur því þó fram, að allan þann tíma sjeu mennirnir látnir vinna, eins og lög standa mest til. En þar sem hv.frsm. viðurkennir, að hægt sje að inna verkið af hendi á 5–6 dögum, án þess að skerða 6 tíma hvíldina, er hitt bert, að hann fer rangt með, er hann fullyrðir, að sjómenn sjeu altaf önnum kafnir þessa 10–12 daga, sem venjulega ganga til þess að vinna þetta sama verk. Það er enn nýr vottur um litla þekkingu hv.frsm. (HjV) á hugarfari sjómannanna, þegar hann heldur því fram, að þeir mundu allir vilja ganga af skipunum og fá sjer aðra vinnu, ef það væri mögulegt. Þetta er dæmalaus fjarstæða. Jeg er sannfærður um, að sjómennirnir una yfirleitt betur hag sínum en aðrar vinnandi stjettir, þó að þeir þurfi oft að vinna meira.

Sveinn Ólafsson * Jeg hefi skrifað undir nál. á þskj. 427 með fyrirvara. Einnig hefir hv. meðnefndarmaður minn, 2. þm. Eyf. (BSt) skrifað undir það með fyrirvara, en hann er ekki við, og verður því ekki gerð grein fyrir hans afstöðu. Hinsvegar tel jeg sjálfsagt, að jeg geri þess grein, af hverju jeg fylgdi ekki frv. óskorað. Jeg verð að kannast við það með hv.flm. (HjV), að lögákvæðin um hvíldartíma sjómanna eru í allra lægsta lagi, þegar annir eru miklar, einkum þó þar sem hann hlýtur að skerðast eitthvað við það, að mennirnir geta ekki hlaupið frá verki sínu beint í rúmið. Jeg finn því mikið rjettlæti í þessari kröfu. Hinsvegar lít jeg svo á, að um leið og ákveðin er 6 stunda hvíld með lögunum frá 1921, þá sje og ákveðinn 18 stunda vinnutími. Við þann 18 stunda vinnutíma er svo miðað það kaup, sem síðan hefir verið goldið. Ef nú á að auka hvíldartímann um 2 stundir, þá er um leið fallist á að stytta vinnutímann um 2 stundir. Um leið ætti þá kaupið að falla að sama skapi. Með þeim skilningi á frv., að kaupið lækki hlutfallslega, eftir því sem vinnutíminn styttist, get jeg fylgt því. Eftir því sem núverandi ástand bendir til, er þörfin á auknum hvíldartíma harla mikil, og ástæður útgerðarinnar eru þær, að kauplækkun þarf að koma til greina, ef ekki samhliða slíkum fyrirmælum sem þessum, þá áður en langt líður. Jeg get þá fylgt frv. með þessum skilningi, að ef það verður að lögum, þá leiði það til nýrra samninga um niðurfærslu kaupgjalds, sem nemi 1/9 hluta, en það er í samræmi við styttingu vinnutímans úr 18 stundum niður í 16 stundir. Ræðuhandr. óyfirlesið af þm.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Jeg veit ekki, hvernig hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) hugsar sjer að láta ákveða kaupgjaldið með lögum. Það er vitanlega ekki hægt að neyða eina stjett manna, sem vinnur hjá einstökum atvinnurekendum, til að láta þingið skamta sjer kaupið úr hnefa, og illa mundu bændur taka því, ef löggjöfin ákvæði hámark tekna þeirra, eins og þjóðskipulagið er. Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) talaði á víð og dreif um frv., og ljet eins og hann hefði mikla þekkingu á lífskjörum sjómanna. Jeg held nú samt, að fæstir hv.þm. hafi minni þekkingu á lífsskilyrðum sjómanna en einmitt hv. 2. þm. G.-K. Það er ekki nóg að eiga hluti í skipum, nje heldur að stjórna útgerðarfyrirtæki af skrifstofunni, til þess að þekkja hugarfar skipverja, aðbúð þeirra við vinnu og kjör. Þó að hv.þm. hafi stöku sinnum komið um borð í togara, þá er honum alveg ókunnugt um starfstilhögun þar. Um það atriðið hefir hann enga aðra vitneskju en þá, sem hann fær frá skipstjórunum, því að sjálfsagt er, að hann hefir ekki leitað um það álits sjómanna sjálfra. En mín vitneskja er beina leið frá sjómönnunum sjálfum. Jeg þekki mikinn fjölda þeirra, og þeir hafa skýrt mjer nákvæmlega frá starfi sínu og kjörum. Til dæmis heldur hv. þm„ að hann geti talið okkur trú um, að undir eins og mennirnir komi af vakt, gleypi þeir í sig matinn, hendist í rúmið og sofni, og þetta taki engan tíma. Jeg veit, að ef hv.þm. spyrði sjómenn að þessu, fengi hann alt annað svar. Háttv. þm. (ÓTh) sagðist viðurkenna ágæti sjómannastjettarinnar, en hinsvegar tækju þeir meiri laun en aðrar vinnandi stjettir í landinu. Það hygg jeg að sje rangt, því að ekki geta það talist sæmileg laun, auk heldur há, að fá 2500 kr. fyrir slíka vinnu. Jeg veit ekki, hvar í landinu er hægt að finna menn, sem 2/3 hluta vinnutímans vinna 18 tíma á sólarhring. Svo mikið er víst, að ekki vinna útgerðarmenn 18 tíma á skrifstofu sinni. Það er rjett hjá háttv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), að þetta ætti að vera sameiginlegt hagsmunamál allra þeirra, er að útgerðinni vinna. En það er þvert á móti. Eða vill hv.þm. taka það að sjer, að telja mönnum trú um, að sjómennirnir vilji heldur 6 tíma hvíld en 8 tíma hvíld? Þó að það væri kostnaðarsamara fyrir útgerðarmennina, sem ósannað er, þá ættu þeir, fyrst þetta er svona hagsmunamál beggja stjetta, að vilja vinna það til, þar sem sjómennirnir mundu þá vinna enn betur og vera ánægðari með kjör sín. En þegar vökulögin voru hjer til meðferðar 1921, komu fram þessar sömu ástæður á móti þeim sem nú. Útgerðin mundi ekki bera sig, o. s. frv. Hinsvegar játa jeg, að það var stærra spor í áttina til hins rjetta, að lögskipa 6 tíma hvíld, en nú, að fara hana upp í 8 tíma. Jeg veit, að þeir hv.þm., sem eru úr sveit, vita, að ekki eru þar algeng slík vinnubrögð, sem hjer er um að ræða, svo að ekki virðist ósanngjarnt að setja lög til varnar þessari áníðslu á sjómannastjettinni.

Jón Ólafsson Jeg ætla að segja fáein orð, þótt jeg hafi reyndar gert grein fyrir minni skoðun við 1. umr. þá sýndi jeg fram á, á hverju okkar fiskiveiðar væru bygðar og allir okkar bjargræðisvegir til þessa, sem sje á ósjerhlífni og dugnaði einstaklingsins, og jeg sje ekki ástæðu til að breyta þar um. Þegar farið er að skerða þá sjálfsögðu skyldu hvers borgara með lögum í einni grein, þá er annari grein hætt. Jeg skil ekki þann eltingaleik, sem fram fer á Alþingi ár eftir ár, eftir þeirri löggjöf, sem fyrirskipar, að í stað ósjerhlífni og dugnaðar komi ómenska og sjerhlífni, að tilhlutun þeirra manna, sem ekkert þekkja til og ekki vita hvað þeir eru að segja. Hjer er aðeins ein grein, sem verið er að taka út úr samhengi dugnaðarins gamla. Að vísu er sá fjelagsskapur, sem berst fyrir þessu, ungur, svo að í kenningum hans felst töluverður barnaskapur. Sjerstaklega er það eftirtektarvert, að þessi fjelagsskapur er upphaflega til orðinn fyrir tilstilli þeirra manna, sem aldrei hafa drepið hendi sinni í kalt vatn. Forsvarsmenn hans eru menn eins og hv. 4. þm. Reykv. (HjV), sem ekkert þekkir til vinnubragða, hvorki á sjó nje landi. Forkólfarnir eru auk þess ýmsir þeir, sem ekki þóttu flytjandi sem hásetar á sjó í minni tíð. Á einhverju þurfa þeir nú að lifa, og því koma þeir ár eftir ár með eitthvað, sem þeir geta rjett að sjómönnum og sagt: „Sko, hvað jeg hefi verið duglegur!“ Svo verða þeir að fá sínar 6–7 þúsund krónur fyrir. Fyrst smeygja þeir inn lagagreinum um að menn þurfi ekki að vinna, en líta ekki á það, sem mestu varðar fyrir hásetana sjálfa, og þá, sem þeir vinna fyrir, sem er dugnaður og ósjerhlífni. Hvernig færi t. d. í Vestmannaeyjum, ef þar væri bannað að róa fyr en kl. 6 að morgni? Jeg verð að segja, að í þau 20 ár, sem jeg stundaði sjómensku, voru kjör sjómanna miklu verri en nú. Þeir fengu ekki almennilegt að jeta og vinnubrögðin voru þó miklu strangari en þau eru nú. Samt eru þeir menn ennþá fullfrískir og vel vinnandi. Þetta er nú reynsla af hinum úttauguðu sjómönnum. Það er ekki hægt að bera því við, að sjómennirnir endist ekki fyllilega á við aðra menn. Það er verið að telja fólki trú um, að skrifstofumenn og þeir, sem vinna andlega vinnu, sjeu miklu betur settir en aðrir. Þetta er einmitt argasti misskilningur. Það er hreinasta skilningsleysi að halda, að líkamleg vinna, þó að ströng sje á köflum, sje óholl og ill vinna. Óhollasta og erfiðasta vinnan er sú, að sitja á skrifstofum og vinnustofum mestan hluta dagsins, allan ársins hring. Jeg er því algerlega á móti lögum um þetta efni. Lögin frá 1921 voru sett af þessum sömu ástæðum. Þessir menn, sem eru þarna á vakki sýknt og heilagt utan í sjómannastjettinni, þurfa á slíkum lögum að halda til þess að halda stöðu sinni sem forstöðumenn stjettarinnar. Hv. frsm. (HjV) hefir tekist að útvega sjer undirskriftaskjal frá sjómönnum, fengið fyrir dugnað iðjuleysingjanna. Jeg vil ekki safna slíkum skrifum til að styrkja minn málstað, þó að jeg efist ekki um, að það tækist. Jeg veit að minsta kosti um ein 10 skip, sem alls ekki óska eftir þessu. Að vísu eiga iðjuleysingjarnir skilið að rölta eitthvað fyrir þetta kaup sitt, enda gera þeir það dyggilega. Jeg er ekki sannnála hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) um það, að gera eigi tilsvarandi lækkun á kaupgjaldi sjómannanna. Það er ekki rjett, nema þegar mest fiskast, að nota vökulögin; allir verða að leggja fram það, sem þeir geta. Við hitt fá þeir miklu meira, þegar litið er um, og mjög mikið meiri hvíldartíma heldur en vinnutíma, þegar lítið er að gera. En það skiftir ekki svo miklu máli, þótt þessi skilningur, sem hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) hefir bent á, verði lagður í lögin. Það mætti nota þessa aðferð. En jeg verð alveg að mótmæla því, að það sje nokkur þörf á því, að setja með lögum meiri hvíldartíma, þar sem það er vitanlegt, að sjómenn fá þann tíma, sem til felst. Það getur hist svo á stundum, að matmálstími sje í þessu. En til þess að geta dæmt um þetta, verða menn að þekkja til á skipunum. Jeg get ekki sjeð, að það sje rjett, að vera að eltast við þessa einu atvinnugrein, því að það er þá heldur ekki hægt að komast hjá því, að setja lög um ýmsa aðra atvinnu.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Það er hvorttveggja, að hv. frsm meiri hl. (HjV) hefir ekki fært sterk rök fyrir sínu máli, og að háttv. 3. þm. Reykv. (JÓl), sem er mjög kunnugur því, sem hjer er um að ræða, hefir gefið skýrar og ítarlegar upplýsingar, enda sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um málið. Hv. frsm. meiri hl. (HjV) gat þess, eins og hann nú orðaði það, að sjer væri „næst skapi“ að halda, að jeg væri þekkingarsnauðari um hugi og hagi sjómanna heldur en nokkur annar þm. í þessari hv. deild. Jeg efast ekki um, að hv.þm. (HjV) sje „næst skapi“ að halda þetta, en jeg hygg það sje ekki margir þm. í deildinni, sem festa trúnað á þetta. Jeg væri ákaflega óbilgjarn, ef jeg hjeldi því fram, að jeg hefði meiri þekkingu á tóbaksverslun heldur en þessi hv.þm. (HjV), þó að hann hafi ekki unnið að tóbakssölu nema í 1–2 ár, en af þessu geta allir sjeð, hversu mikil óbilgirni það er, þegar hv.þm. (HjV) heldur því fram, að hann þekki betur til útgerðarmála en jeg, sem hefi unnið að þeim í 14 ár og er uppalinn við útgerð. En hjer þarf ekki að dæma eftir líkum, heldur eftir rökum. Hv. þm. (HjV) hafði varla slept orðinu, þegar hann hnaut aftur og aftur um þekkingarleysi sitt, hjelt t. d. að sjómenn bæru úr býtum 2–3000 krónur á ári. Þetta er rangt, því að þeir hafa miklu meira, nær 4 þúsund króna á ári, auk fæðis. Hásetar hafa nefnilega auk mánaðarkaupsins miklar aukatekjur. Nefni jeg einkum lifrarhlutinn, en það er aukaþóknun, er hásetar fá og miðast við ákveðna krónutölu fyrir hvert fat lifrar, er á land er flutt úr skipinu. Þessari upphæð er svo skift á milli skipstjóra, stýrimanns og háseta. Þetta hjelt jeg, að margir Reykvíkingar vissu, en jeg sje, að hv.þm. (HjV) er ekki kunnugt um þetta. Þá gat hv.þm. (HjV) þess, að 18 tíma vinna fyrir sjómennina gilti fyrir 2/3 hluta ársins. Jeg veit ekki, hvort það er þörf á því vegna annara hv. deildarmanna að rekja það, hvernig þessum atvinnurekstri er háttað, en jeg tel ekki eftir mjer að gera það, ef jeg mætti með því gefa hv. fulltrúa Alþýðuflokksins hjer nauðsynlegar upplýsingar. Jeg vil þá fyrst henda á það, að vertíðin er ekki 5 mánuði ársins, heldur venjulega 3–4 mánuði af árinu; byrjar löngum seint í febrúar og hættir fyrstu dagana í júní. Árið 1924 var alger undantekning, vegna þess, að þá fundust ný fiskimið, og þá var verðlag hátt á fiski, einkum ódýrari tegundum, eins og ufsa, en ufsi veiddist þá mikið. Á vertíð er venjan sú, að skipin eru fylt á 10–12 dögum, en þessu verki er hægt að afkasta á 5–6 dögum, eins og hjer hefir verið upplýst, en þó njóta sjómennirnir minst 6 tíma hvíldar á dag. En úr því nú hægt er að vinna verkið á 5 til 6 dögum, án þess að skerða 6 tíma daglega hvíld sjómannanna, þá er hitt líka bert, að þegar sama verk er unnið á 10–12 dögum, hljóta sjómennirnir að njóta miklu meiri hvíldar að jafnaði en 6 tíma á sólarhring. Að lokinni vertíð er skipið hreinsað, og fara til þess minst 1–2 mánuðir. Þá hefst síldveiðin, og þykir það þá gott, ef 6000 tunnur veiðast á skip, og jeg hygg, að jeg fari ekki rangt með, þó jeg segi, að sjómenn anni vel þeirri vinnu, sem er við að veiða 6000 tunnur, á 10 dögum, en til þess fara venjulega 1½–2 mánuðir. Af þessu er það líka bert, að sjómenn njóta miklu meiri hvíldar við síldveiðina heldur en 6 tíma á sólarhring að jafnaði. Þegar síldveiðinni lýkur, taka við ísfiskveiðar. Það er upplýst, að þá er hægt að fylla skipið á 4 dögum, en það er líka upplýst, að þetta tekur venjulega 10–14 daga, og þegar þess er minst, að sjómenn njóta altaf minst 6 tíma hvíldar, þá er það líka ljóst, að þeir njóta að jafnaði miklu meiri hvíldar við þessa vinnu. Þá sigla skipin með afla sinn til erlendra hafna; sú ferð tekur venjulega 12–14 daga, og alla þá ferð njóta hásetar miklu lengri hvíldartíma. Það er miklu nær sanni, að þeir vinni þá 6 tíma, en hvílist hinn hluta sólarhringsins. Nú vona jeg, að það sje öllum hv.þdm. ljóst, að það er dæmalaus fjarstæða, að leyfa sjer að segja það í votta viðurvist hjer á Alþingi, að 2/3 hluta ársins vinni þessir menn 18 tíma í sólarhring. Hv. þm. (HjV) gat um það, að á þinginu 1921 hefðu verið færð nákvæmlega sömu rök gegn því, að lögfesta svefntímann, eins og nú gegn því, að lögfesta þennan svefnauka, því að þá hafi verið haldið fram, að útgerðin gæti ekki borið sig, ef þetta yrði samþykt. Jeg átti þá ekki sæti á Alþingi og var ekki hjer á landi, þegar þetta var til umr. Mjer er því ekki kunnugt um, hver rök hafa verið færð gegn lögfestingu hvíldartímans. En hafi þau rök verið borin fram þá, að útgerðin gæti ekki borið sig með þeim hvíldartíma, þá eru önnur rök borin fram nú, því að mjer hefir aldrei komið til hugar að halda því fram, að útgerðin gæti ekki borið sig fyrir því. Jeg veit ekkert um það. Það getur vel verið, að á næstu árum verðum við svo heppnir, að verðið á vörum okkar fari hækkandi, og þá getur útgerðin borið sig. Jeg hefi hinsvegar sagt, að á meðan útgerðin stendur svo höllum fæti sem nú er, og á meðan ekki er sannað, að sjómenn okkar þurfi þessarar hvíldar, þá vil jeg, að löggjafinn fari varlega í þessu efni, og jeg hefi ennfremur sagt, að jeg sje sannfærður um það, að ef hjer er um virkilega þörf að ræða, þá mundi reynslan og hyggindin færa okkur þá bestu meinabót í málinu, alveg eins og áður. Því að það er alkunnugt, að árið 1920 hafði einn hygnasti og besti aflamaðurinn tekið upp þá venju, að láta hásetana á skipi sínu fá 6 tíma hvíld í sólarhring, án þess að löggjafinn kæmi þar nærri. En einmitt þá, þegar reynslan var að sanna, að 6 tíma hvíldin var til hagsbóta, urðu forgöngumenn sjómanna hræddir um, að ef þetta yrði alment, án þeirra tilverknaðar, mundi það verða skoðað sem vottur skilnings á þörfum sjómanna af hendi útgerðarmanna, og þá mundi vegur útgerðarmanna hjá sjómönnum vaxa meira en góðu hófi gegndi. Og það er nú einu sinni svo, ef útgerðarmenn vilja eitthvað vel til sjómanna mæla, þá er eins og rýtingur sje rekinn í hjarta forgöngumanna sjómannanna. Jeg efast ekki um, að þessir menn vilji berjast fyrir hagsmunum sjómanna. En það vill nú samt svo undarlega til, að ef útgerðarmaður vill þetta eða hitt sjómönnunum til góðs, þá risa forgöngumennirnir óðara upp og slá á útrjetta hendina. Jeg hygg jeg fari rjett með, er jeg tel, að einmitt ótti forgöngumannanna við að 6 tíma hvíldin næði festu án íhlutunar þeirra, hafi valdið afskiftum þeirra af málinu. Hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) gat um það, að hann hefði reynt að kynna sjer vilja sjómanna í þessu efni, og efast jeg ekki um, að þær upplýsingar, sem hv.þm. (JÓl) færði hv. deild, hafi í einu og öllu verið sannar og rjettar. Sjálfur hefi jeg ekki reynt að kynna mjer vilja sjómanna um þennan hvíldarauka, þó að jeg hinsvegar vilji segja hv 4. þm. Reykv. (HjV) það, að mína þekkingu um hag og huga sjómanna yfirleitt hefi jeg ekki fengið með því einu, að sitja á skrifstofustól mínum, heldur með samtali við skipstjóra, stýrimenn og háseta, og jeg efast um, hvor okkar á fleiri persónulega kunningja innan sjómannastjettarinnar. En þó jeg nú viti ekki til fulls vilja háseta í þessu máli, er jeg viss um, að ef þeir væru spurðir að því, hvort þeir vildu vinna það til 8 tíma hvíldar, að borga fyrir hvíldaraukann á þann hátt, sem hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) benti á, mundu þeir kveða einróma nei við því. Að lokum vil jeg benda þeim háttv.þm., sem kynnu að hafa ætlað sjer að greiða atkvæði með hvíldaraukanum, með þeim forsendum, er hv. 1. þm. S.-M, (SvÓ) gat um, á það, að þeir hljóta nú, eins og málið liggur fyrir, að greiða atkvæði á móti frv., nema því aðeins, að fram komi brtt., er tryggi það, að jöfnum höndum verði kaup sjómanna fært niður um 1/9 hluta, en slík lög eru gagnslaus, því jeg fullyrði hiklaust, að sjómenn muni vera með öllu ófáanlegir til þess.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) vildi láta líta svo út, að þegar útgerðarmenn vildu vel mæla til sjómanna, þá væri eins og rýtingur væri rekinn í hjarta þeirra manna, sem stæðu fyrir fjelagsskap sjómanna. Það eru líklega þessi vinsamlegu ummæli, sem háttv.þm. (ÓTh) og háttv. 3. þm. Reykv. (Jól) hafa haft nú, sem m. a. er átt við. Það er líklegt, að þeir búist við því, að vinir sjómanna álíti, að þeir hafi verið að tala máli þeirra hjer í deildinni, þegar þeir hafa haldið því fram, að sjómenn óski einkis frekar en þess, að hinn óheyrilegi vinnutími þeirra verði ekki styttur um 2 tíma. En það var það, sem hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hjelt fram í ræðu sinni. Hv. þm. (ÓTh) gat þess þá, að það mundi segja sig sjálft, hvor okkar hefði meira vit á þessu máli, hann, útgerðarmaðurinn, eða jeg, sem hefði fengist við tóbaksverslun. En mjer er ekki kunnugt um, að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hafi nokkurntíma verið sjómaður. Mjer er ekki kunnugt um, að hann hafi nokkurntíma á sjó komið, nema til þess að skemta sjer, og jafnvel aðeins í eitt eða tvö sinn á togara, utan hafnar, og skemt sjer þar með skipstjóranum. Þess vegna getur sú þekking, sem hv.þm. (ÓTh) hefir um allan aðbúnað á togurum, ekki verið nema af mjög skornum skamti, af reikningshaldi skipanna. En það er heldur ekki svo, að fyrir aukavinnu þar sje sjerstaklega greitt, svo að hv.þm. getur ekkert vitað um hana af reikningum skipanna, og því síður nokkuð um það, hvort hásetar eru þreyttir eða óþreyttir, þegar þeir hafa aflokið störfum sínum. Hv. þm. (ÓTh) veit þess vegna ekkert um þetta, nema eftir annara sögusögn, og sýnir þetta greinilega stjettaskiftinguna í útgerðinni, að útgerðarmaður skuli vera svo nauða ókunnugur högum sjómanna eins og raun ber vitni um, en þó jafneindreginn gegn endurbótum á kjörum þeirra. Þá fór hv.þm. (ÓTh) að tala um, að kaupið mundi vera meira en 2–3 þús. krónur. Eftir samningum er kaupgjaldið einar 200 krónur á mánuði auk lifrarpeninga. En það er líklegt, að í góðu ári, þegar flotinn gengur altaf, að það verði nokkuð meira, með lifrarpeningum. En hve mörg árin er það? Jeg hygg, að flest árin sje það svo, að menn, sem vilja stunda þessa atvinnu, fái ekki meira kaup yfir árið en kanske rúmlega 2000 krónur með lifrarpeningum. Og þegar margir mánuðir ganga úr, hvað tekur þá við? Þeir verða að bíða eftir skipunum, vita ekki hvenær þau fara út og geta þess vegna ekki aðhafst neitt annað. Þess vegna er það, að árstekjur þessara manna verða lágar, og er það hrein blekking, að vilja telja mönnum trú um, að árslaun þeirra sjeu eins og flotinn gangi alt árið. Þá var það heldur ekki rjett, sem hv.þm. (ÓTh) hafði eftir mjer. Jeg sagði ekki, að mennirnir ynnu 2/3 hluta af árinu, jeg talaði um 2/3 af vinnutímanum, og það hygg jeg að komi út, jafnvel þó að teknar væru tölur úr nál.hv. minni hl. Þá sagði hv.þm. (ÓTh), að þegar hægt væri að fylla skipið á 5–6 dögum, og svo færu 10–12 dagar í það, þá væri það auðsætt, að hásetarnir myndu ekki hafa mikla vinnu. Jeg hygg nú, að hv.þm. (ÓTh) viti, að það berst mismunandi mikið að af fiski, og eins skiftir miklu um veður fyrir veiðina, en það er svo í reyndinni, að mennirnir eru látnir standa jafnt og þjett, hvernig sem veður er, meðan veitt er, svo að hvíldin verður ekki meiri en þessir lögákveðnu 6 tímar, og svefninn þá eftir því 4–5 tímar. En það segir sig sjálft, að það er ekki ljett verk fyrir sjómenn að vinna á þilfari í vondu veðri, þó að ekki sjeu uppgrip af fiski. Jeg ætla ekki að fara út í það, sem hv.þm. (ÓTh) sagði um síldveiðarnar, því að vökulögin ná ekki til þeirra, nje heldur frv. þetta. En jeg vil, út af því, sem hv.þm. (ÓTh) talaði um ísfiskveiðarnar, benda á það, að þótt hægt sje að fylla skipið á 4–5 dögum, þegar mokfiski er, þá gengur það þó sjaldnast svo, heldur verða menn að standa þar, sýknt og heilagt, nema sinn hvíldartíma, 6 tíma á sólarhring, í 12–14 daga. En mannslíkamanum er svo háttað, að hvíldartíminn verður að koma nokkurnveginn jafnt, að minsta kosti er það svo, að menn geta ekki unnið mjög langan tíma í einu án þess að fá næga hvíld, svo að millilandasiglingarnar koma ekki að haldi þar, þó að þá fái hásetar nægan svefn. Jeg ætla ekki að fara í neinar deilur um það, hvort útgerðin muni bera sig eða ekki. Aðalástæðan í nál.hv. minni hl. er, að útgerðin standi svo höllum fæti, að hún gæti ekki staðist aukna hvíld háseta, nema á móti kæmi kauplækkun hjá þeim, svo að þarna stendur þetta svart á hvítu, og þarf ekki um það að þrátta. Það er líka víst, bæði af reynslu, og eins sannað með rannsóknum í öðrum löndum, að það er hægt að láta atvinnuveg bera sig vel peningalega í bili, með því að slíta út á stuttum tíma mannsaflinu, ef hann getur altaf fengið nýja starfskrafta. Þetta hefir líka óspart verið gert hjer, því að þegar hásetarnir hafa varið sínum bestu árum á togurunum og eru farnir að slitna, þá eru þeir látnir fara og nýir menn teknir í þeirra stað. Þýðir ekki á móti því að bera, því næg sönnun þess eru skipshafnaskrárnar, sem sýna, að yfirgnæfandi þorri háseta eru ungir menn, undir 30 ára aldri, og varla sjest þar maður yfir 45 ára aldur. En þar sem nú eru um 20 ár síðan íslenskar togaraveiðar hófust, sjest það, að eldri hásetarnir eru horfnir í land, vegna þess að þeir hafa slitið sjer út fyrir útgerðarmennina. Hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) talaði svo um þetta frv., að ef það yrði samþykt, þá ætti að koma ódugnaður og sjerplægni í staðinn fyrir það, að nú ríkti dugnaður og ósjerplægni. Það er, með öðrum orðum, að ef ætti að heimila mönnum að fá 8 tíma hvíld í sólarhring, eða um 6 tíma svefn, þá væri það sama sem að í hásætið stigi leti og ómenska. Jeg ætla ekki að fara að mótmæla þessu, því að þess þarf ekki. Það mótmælir sjer sjálft. En jeg ætla að lýsa það rótarlegan uppspuna frá hv. 3. þm. Reykv. (Jól), að jeg fái nokkra peninga fyrir að bera þetta frv. fram, eða hafi nokkurntíma þegið einn einasta eyri af verklýðsfjelögunum fyrir störf mín í þeirra þágu, enda aldrei vænst þess. En það gaf hv.þm. (JÓl) í skyn, þegar hann sagði frá í þessu rambandi, að fávísir menn hefðu gert sjer það að atvinnuvegi, að vera forgöngumenn sjómanna og fengið 6–7 þúsund krónur fyrir á ári. Og eins er það tilhæfulaus rógburður, að Sjómannafjelag Reykjavíkur hafi verið stofnað af mönnum, sem ekki voru hæfir til að vera á sjó sökum ódugnaðar, og hafi þess vegna gerst æsingamenn í landi. Það er til stofnskrá, sem sýnir, að stofnendur fjelagsins voru úrvalsmennirnir á fiskiflota okkar á þeim tíma. En þessi orð háttv. 3. þm. Reykv. (JÓl) sýna það, hvernig hv.þm. launar sjómönnum langa vinnu þeirra fyrir hann, sem hann hefir auðgast á. Háttv. þm. (JÓl) gat þess, að það væri aðeins unnið fyrir þessa stjett manna, en ekkert fyrir verkamennina á eyrinni. En jeg veit ekki betur en að hjer hafi verið borið fram nokkuð svipað frv. fyrir eyrarmennina, gert til þess að takmarka þá nætur- og helgidagavinnu, sem tíðkast hefir við höfnina hjer í Reykjavík og í Hafnarfirði, en hv.þm. (JÓl) barðist á móti því með oddi og egg. Hitt er ekki nema eðlilegt, að við, sem erum jafnaðarmenn og viljum rjetta hluta þeirra, sem verst eru settir í þjóðfjelaginu, notum hvert tækifæri, hvort heldur það er í bæjarstjórn eða á Alþingi, til þess að bera fram frumvörp, sem miða til hagsbóta fyrir þessar stjettir manna. Háttv. þm. (JÓl) vildi halda því fram, að löggjafarvaldið ætti ekki að blanda sjer inn í þessi mál. En það er hinn mesti misskilningur. Ég til þess að sýna það nægir að benda til annara þjóða. Þær hafa margar sett lög um lágmark hvíldar- og svefntíma, fyrst fyrir börn og kvenfólk, og síðan fyrir fullorðna karlmenn. Að skipverjar af 10 skipum úr fiskiflota okkar hafi verið á móti því, að fá þessar breytingar á vökulögunum, lýsi jeg tilhæfulaus ósannindi og heimta, að hv.þm. (Jól) komi með sannanir fyrir því  Að síðustu vil jeg benda hv.þdm. á, að ástæður þær, sem þessir tveir hv.þm., hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) og hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) notuðu gegn máli þessu, voru undantekningarlaust tilhæfulaus ósannindi og blekkingar, og sýnir það best, hvernig málstaður þeirra er.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Jeg kvaddi mjer ekki hljóðs vegna þess, að neitt það kæmi fram í ræðu hv.frsm. meiri hl. (HjV), sem mjer þætti snerta málið sjálft, svo að svara þyrfti, heldur vegna hins, að hann vjek sjer að hv. 3. þm. Reykv. (Jól) með fúkyrðum, stóryrðum og fullyrðingum, sem við engin rök höfðu að styðjast, en slíkt er oft hlutskifti þeirra, sem komast í algert röksemdaþrot. Annars var það ekkert undarlegt, þó að hv. 4. þm. Reykv. (HjV) fari svona illa út úr viðureign um þessi mál við hv. 3. þm. Reykv. (JÓl), þar sem hjá hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) fer saman þekking og reynsla á málinu, en hv. 4. þm. Reykv. (HjV) er málinu ókunnugur, en sækir það þó með kappi. Er honum því nokkur vorkunn, og vildi jeg, að háttv.þdm. dæmdu hann ekki of hart, en hefði hitt hugfast, að þótt fúkyrðin að vísu altaf lýti þann einn, er þau viðhefur, og ættu ekki að þolast á svo virðulegum stað sem þeim, er nú stöndum vjer á, þá fer þó þungi sakarinnar nokkuð eftir atvikum. þekkingarsnauðan áhuga hv. 4. þm. Reykv. (HjV) svíður undan árekstrinum á kalda kunnáttu háttv. 3. þm. Reykv. (JÓl). Þetta er í mínum augum hv. 4. þm. Reykv, (HjV) til afsökunar. Jeg leyfi mjer að vona, að háttv.þdm. líti eins á málið.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Jeg skoða það ekki sem nein rök í málinu, að reynt sje að rægja flm. með því, að hann beri málið fram fyrir peninga. Hefi jeg síst ofmælt um þessa tvo hv.þm., því að slíkar aðdróttanir sýna best, hversu óhæfir þeir eru til þingsetu og hvernig þeirra eiginn hugsanaferill er.