Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. hélt hér alllanga ræðu í gærdag í þessu máli og lýsti m.a. stefnu hæstv. ríkisstj. í málefnum landbúnaðarins í framtíðinni. Sú. stefna var, að því er varðar lánastarfsemi landbúnaðarins, á þá leið, að bændum bæri að taka á sig gengisbreytingu undanfarinna ára og einnig í framtíðinni af þeim erlendu lánum, sem stofnlánasjóðir Búnaðarbankans hafa tekið, enn fremur, að bændum bæri að greiða almenna viðskiptavexti af þeim lánum er sjóðir þessir veita. Þetta var boðskapur hæstv. ríkisstj., sem viðskmrh. boðaði hér í gær, og hér er því um algera stefnubreytingu að ræða í málefnum landbúnaðarins, þar sem ráðherra lýsti þessum kostakjörum eða hitt þó heldur fyrir hönd þeirrar íhaldsstjórnar, sem búin er að herská hér í landinu í tvö undangengin ár. Hæstv. viðskmrh. hefur valið sér ömurlegt hlutskipti í þeim ríkisstj., sem hann hefur setið í, en það er að vera ber að því að vilja hefta framfarir og skerða rétt bændastéttarinnar umfram rétt annarra stétta í landinu. Alþýðuflokksmenn mynduðu minnihlutastjórn á degi heilags Þorláks árið 1958, en sú stjórn naut í öllu stuðnings Sjálfstfl. og naut hans stuðnings í öllum málum og auk þess í einu veigamesta málinu naut sú stjórn fylgis Alþb., þ.e. í kjördæmamálinu. Og þetta var eina von hæstv. ríkisstj. til þess að bjarga Alþfl. frá bráðum dauða. Svo aumur var þessi flokkur þá orðinn, að þeir eygðu ekki neitt annað ráð honum til lífs og bjargar í framtíðinni. En hver var ástæðan fyrir þessum vesaldómi Alþfl? Hún var sú, að foringjarnir gleymdu, fyrir hverja þeir voru að vinna, og vöknuðu seint og illa við vonda drauma, sem voru á þá leið, að þeir gætu ekki lengur lifað. Allur vinnandi lýður var frá þeim farinn, aðeins nokkrir embættismenn eftir, menn, sem mátu eigin stöður og embætti meira en hagsmuni fólksins í landinu. Þeir höfðu glatað þeirri stefnu sem Jón Baldvinsson mótaði, þegar hann réð ríkjum í Alþfl., og það er táknrænt fyrir upphaflega stefnu Alþfl. í landinu, þegar hann vann með Framsfl. að málum á árunum 1934 og þar á eftir, að þá eru lögfest einhver þau beztu lög, sem hafa átt sér stað fyrir bændurna og alþýðustéttirnar í landinu. Svo gersamlega hafa þessir leiðtogar Alþfl. nú snúið við blaðinu. Þá voru lögfest kjötsölulögin og mjólkursölulögin og þau lög færðu neytendum tryggingu fyrir auknum og betri vörugæðum, ásamt því sem þau tryggðu betri sölu á landbúnaðarafurðum fyrir hönd bændanna í landinu. Svo gersamlega hefur þessi flokkur snúið við blaðinu. En hvað skeði svo á því herrans ári 1959, þegar minnihlutaíhaldsstjórn - stjórn Alþfl. hélt því hiklaust fram, að hún væri eiginlega þegar búin að lækna dýrtíðina í landinu? Þeir Alþýðuflokksmenn héldu því hiklaust fram fyrir kosningarnar, að þeir væru búnir að lækna dýrtíðina í landinu. Hvers vegna þurfti að gera það, sem gert var þá á eftir, úr því að þeir voru búnir að því? Svo óforskammaðir voru þeir og skrökvuðu sig inn á þing í nafni þess, að þeir mundu tryggja sömu lífskjör hjá fólkinu í framtíðinni og voru á því herrans ári 1959. Og það er táknrænt líka fyrir þessa stjórn, að hún gaf út bráðabirgðalög, Alþfl. og Sjálfstfl., um það að banna hækkun á landbúnaðarvöruverði, gegn lagabókstaf framleiðsluráðslaganna um verðlagningu landbúnaðarafurða. Þetta var eina afrek þessarar hæstv. ríkisstj. og undirstrikaði mjög vel það, sem áður var vitað, að hún vildi traðka á rétti hinnar fámennu bændastéttar fremur en öðrum stéttum þessa lands. Hvert var svo næsta skrefið, eftir að skipt var um höfuð á ríkisstj., eftir að hæstv. Ólafur Thors settist í forsætisráðherraembætti eftir forsrh. Emil Jónsson? Ja, það hefur margt skeð síðan, þótt ekki sé langur tími liðinn, þótt ekki sé liðið nema tæpt ár, því að enn þá hefur ekki þessi hæstv. ríkisstj. haldið upp á eins árs afmæli sitt, enda bera flest hennar verk blæ þess, að hún er enn þá barn í vöggu og veit lítið. Það er hin einkennilega viðreisnarstefna, sem er á þann veg, að hún ógnar öllum þorra þjóðarinnar svo, að þess verður skammt að bíða, að aðrir hafi aðeins til hnífs og skeiðar en hæstv. ríkisstj. og hennar útvalda lið. Minnihlutastjórn Alþfl. hafði nefnilega ekki læknað dýrtíðina, eins og hún hélt fram fyrir kosningarnar. Hún hafði hins vegar komið á óreiðu í landsmálum, sem hún duldi þá fyrir þjóðinni og kom ekki í ljós fyrr en eftir kosningarnar, að ný stjórn hafði verið mynduð. Síðan hefur Alþfl. stutt íhaldsstefnuna, sem grundvallast á því, að fjármagnið renni eftir farvegi, sem íhaldsöflin í landinu hafa myndað. Og eitt af fyrstu verkum þessarar hæstv. stjórnar var það að fella gengi íslenzkrar krónu um 182% og stöðva framkvæmdir í stórum stíl hjá öllum almenningi og hjá ríkinu sjálfu. En nú er svo komið eftir þessa viðreisnarstefnu, að það rekur að því, að atvinnulífið sjálft, rekstur þess, er að stöðvast, og sína kannske fyrirsagnir í einu stjórnarblaðanna í dag, Alþýðublaðinu, gleggst, hvert stefnir í þeim málum, þar sem stendur, með leyfi forseta: „Bátaflotinn boðinn upp. - Útlit er fyrir, að svo til allur bátafloti landsmanna lendi undir hamri uppboðshaldarans innan tíðar vegna vangreiddra tryggingargjalda af bátunum, er nema milljónatugum.“ Enn fremur stendur: „160 milljónir til bænda.“ Þetta segir kannske nokkuð um það, hvernig atvinnuvegum landsmanna er komið undir því viðreisnarstarfi og undir þeim viðreisnaráætlunum, sem hæstv. ríkisstj. hefur viljað vera láta, því að þessi viðreisn er fólgin í því, að það er enginn atvinnuvegur í landinu, sem getur þrifizt til framtíðar undir því kerfi nema með óteljandi nýjum ráðstöfunum, sem ríkisstj. veigrar sér við að láta koma í ljós, vegna þess að þá er hún um leið búin að opinbera, hvernig ástatt er. En þetta skýzt fram í Alþýðublaðinu annað slagið, af því að Alþfl. vill vera láta, að hann sé hvíti sauðurinn í stjórninni, en Sjálfstfl. sá svarti. Það er ekki að undra, þótt liggi illa á hæstv. viðskmrh. út af þessum málum, þegar allt, sem hann hefur áður reiknað út með sínum reikningsstaf, fer út um þúfur. Út af þeim umræðum, sem féllu hér í gær, þykir mér ekki óviðeigandi að lýsa nokkuð, hvernig þær efnahagsráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir og áttu að koma atvinnuvegunum á réttan kjöl, sem hún kallaði, hvernig þær ráðstafanir hafa farið og verka á bændur landsins og landbúnaðarframleiðsluna. Mér finnst, að það geri ekkert til, þótt hæstv. ríkisstj. reyni annað veifið að gera sér einhverja grein fyrir þeim hlutum. Það má vel vera, að maður hafi ekki búizt við miklu, þegar það var yfirlýst stefna sjálfstæðismanna, að það ætti að fækka bændum um helming, eins og einn foringi þeirra hér í bænum lét í ljós 1. maí fyrir nokkrum árum. Og enginn efast heldur um það, að Alþfl. gerir sitt ýtrasta til þess, að svo megi verða. Hans saga á liðnum árum gefur ekki tilefni til annars en þess. Ofan á 50–90% hækkun á vöruverði var almennum vaxtakjörum breytt þannig, að ef maður tekur bónda, sem skuldaði í viðskiptareikning allt árið 1959 50 þús. kr., þá greiddi hann í vexti af þeirri upphæð 4 þús. kr., - greiddi fjögur þúsund krónur. Ég geri ekki ráð fyrir, að hlutaðeigandi bóndi geti mikið sparað við sig, þó að dýrtíðin hafi hækkað og það vörumagn, sem kostaði 50 þús. 1959, kosti ekki undir 75 þús. kr. á þessu herrans ári 1960. Og til viðbótar 25 þús. kr. hækkun á vöruverðinu verður hlutaðeigandi aðili að greiða 125% hækkun í vexti, því að hann þarf að greiða - ekki 4 þús., heldur 9 þús. í vexti, það er 5 þús. kr. hækkun. Allt bætist þetta á vöruverðið. Þetta eru þau kostakjör, sem Sjálfstfl. hefur boðið þjóðinni upp á eftir leiðinni til bættra lífskjara, sem hann lofaði þjóðinni í fyrra fyrir kosningarnar. Við getum haldið áfram: Útlánsvextir úr hinum almennu sjóðum, ræktunarsjóði og byggingarsjóði, hækkuðu um 2½% á s.l. vetri, og annað var einnig gert, það var styttur lánstíminn úr ræktunarsjóði úr 25 árum niður í 15 ár, og er það samkvæmt þeirri stefnu, sem hæstv. viðskmrh. auglýsti hér í gær. En hvernig lítur þá dæmið út hjá bónda, sem er að byggja íbúðarhús á þessu ári og fær hækkun á byggingarefni um 50–70%? Þannig, að ætla má, að 300 fermetra íbúðarhús, sem byggt er í ár, kosti ekki undir 300 þús. kr., og þar af er hækkun vegna gengisbreytingar og söluskatts nálægt 90 þús. En hvað verður lánið, sem þessi bóndi fær út á slíkt íbúðarhús? Enn þá veit enginn um það, því að það er ekkert lán farið að veita, en ef það fer eins með þessi lán eins og lánin úr ræktunarsjóði, að þau megi ekki hækka, þá má ætla, að hann fái 75 þús. kr. út á íbúðarhús. Það vantar þá nokkuð, til þess að það nægi fyrir hækkuninni, sem varð í ár á byggingarefni. Þetta er rausnarskapur hæstv. ríkisstj. til þeirra, sem eru að byggja. Hitt verður hlutaðeigandi bóndi að borga, það sem hann tekur að láni, með 12% vöxtum, ef hann hefur ekki átt neitt fé fyrir til framkvæmdanna sjálfur, sem varla er við að búast. Fasta lánið verður því 25% af heildarkostnaði hússins, á meðan lagaheimildin gerir svo ráð fyrir, að lána megi allt að 75% af kostnaðarverði íbúðarhússins. Þetta eru staðreyndir, sem tala sínu máli og sýna vel vilja og hug þessarar hæstv. ríkisstj. til bændastéttarinnar í landinu. Það er hægt að halda áfram. Ég get tekið annan bónda, sem er að byggja fjárhús, sem kostar nú í ár 320 þús. kr., en kostuðu í fyrra 240 þús. yfir jafnmargt fé. Hækkun á efni er því um 80 þús. kr. En hvað hækkar lánið, sem þessi bóndi fær nú í Búnaðarbankanum? Hér er sagt, að hæstv. ríkisstj. sé búin að fyrirskipa að reikna út kostnað við framkvæmdir í ár eftir sama stiga og viðgekkst á árinu sem leið. Það gefur því auga leið, hvílíkir erfiðleikar eru á ferðinni hjá þeim, sem standa í framkvæmdum nú, þegar bóndi, sem byggir í ár, verður að taka á sig 80 þús. með 12% vöxtum fram yfir það, sem verið hefði, hefði hann byggt í fyrra. Auk þess á hann að fá lán aðeins til 15 ára með 6½% vöxtum nú, í staðinn fyrir, að hefði hann byggt í fyrra, hefði hann fengið lán til 25 ára með 4% vöxtum. Þetta eru þau kostakjör, sem bændunum er boðið upp á, samhliða því, að þeirra afurðaverð hefur sáralítið hækkað. Það má líka lengur telja, því að ríkisstj. hefur lækkað afurðalánin til bændanna. Til sjávarútvegsins eru þau 85%, en aðeins 67% út á landbúnaðarafurðir, en hafa lækkað á ull og gærum niður í 50%. Svona er á þessu sviði líka búið að bændunum. Það er ekki ein báran stök, hvar sem maður lítur í húsakynni bændastéttarinnar í landinu, að því er varðar afskipti hæstv. stjórnarvalda af þeirri atvinnustétt. Það þarf ekki að lýsa, hvert stefnir hjá bændastéttinni. Stefna hæstv. ríkisstj. sér um það, ef hún heldur svona áfram, hvert bændur fara, áður en mörg ár líða. Hæstv. viðskmrh. talaði mikið um óreiðu hjá stofnlánadeildum Búnaðarbankans, lagði sér það í munn oft og mörgum sinnum. Og hann sagði, að annað eins þekktist hvergi. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi ekki gert sér fulla grein fyrir því, hvað hann var að segja. Ég efast mjög um það. Það liggur ekkert falið hjá stofnlánasjóðum Búnaðarbankans. Þar er allt á sínum stað og hægt að benda á hverja einustu krónu, hvernig henni hefur verið eytt og hvernig hennar hefur verið aflað. Þar er ekki um neina óreiðu að ræða. En hvaða óreiða skyldi þá eiga sér stað? Getur verið, að nokkur óreiða önnur eigi sér stað? Óreiðan, sem er, ef nokkur óreiða er þá, hún er hjá hæstv. ríkisstj. sjálfri fyrst og fremst og engum öðrum, því að hún liggur í stjórnarfari hæstv. ríkisstj. sjálfrar. Stjórnin hefur ekki frekar á þessum vettvangi en öðrum varðandi þjóðmálin haft afskipti af málefnunum til bóta. Hæstv. núv. ríkisstj. og þeir flokkar, sem að henni standa, hafa ráðið ríkjum hér í landinu í tvö ár, en þeir hafa algerlega vanrækt að taka þessi mál til athugunar, þrátt fyrir það að þeir hafa vitað, hvernig ástatt var í þessum málum. Það eina, sem þeir hafa gert og hefur verkað á gagnstæðan veg, er að auka á skuldbindingar þessara sjóða um allt að 90 millj. kr. Það er þeirra eina afrek í þessum málum, sem verkar líkt og annars staðar hjá þessari hæstv. stjórn. En sá er munurinn, að þegar framsóknarmenn voru í ríkisstj., höfðu þeir þessi mál alltaf í huga og börðust fyrir þeim, þótt oft væri við ramman reip að draga, þar sem innan ríkisstj. var kannske einn og einn hagfræðingur, sem hafði reikningsstaf í hendi, og þessi reikningsstafur var látinn ráða. Það er ekki lífið sjálft og þarfir og geta fólksins, sem tillit er tekið til, heldur er reiknað út frá einhverjum óþekktum staðreyndum, sem enginn botnar í, og getur slíkt aldrei leitt til neins góðs. Það eru líka staðlausir stafir hjá hæstv. viðskmrh., að rekstur stofalánasjóðanna eigi sér engan líka. Þetta er sagt af illgirni af ráðþrota ráðherra, sem tínir allt til, hvort sem það er rétt eða rangt, enda gerði hann enga viðleitni til að sanna þetta mál. Hann kom ekki með neinn samanburð, svo að þetta mál er því ósannað og verður vafalaust, áður en lýkur, marghrakið, ef hann gerir sér far um að kynna sér hliðstæður annars staðar hjá bönkum og í landinu sjálfu. Þess er skemmst að minnast, að landbúnaðarframleiðslan var ekki nægjanleg fyrir þörf þjóðarinnar árið 1950. En fyrir framsýni mest ráðandi manna í bændastétt hefur það áunnizt, að við gerum nú heldur betur en að framleiða fyrir þjóðarþörfina og flytjum út nokkuð af landbúnaðarvörum. Og það er eftirtektarvert, og það vil ég að hæstv. ríkisstj. geri sér ljóst, að sá útflutningur, sem hefur verið á undanförnum árum á landbúnaðarframleiðslu, hefur alveg staðið undir þeim rekstrarvörum, sem landbúnaðurinn hefur þurft að fá frá öðrum löndum, þannig að landbúnaðurinn hefur á þann hátt síður en svo verið ómagi við gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Það er öðru nær. Landbúnaðarframleiðslan nemur nú í dag um 800 millj. kr., og það er ekki svo lítið, sem bændur landsins inna af hendi og leggja fram í þjóðarbúið, og eru þeir fyrir það alls góðs maklegir. Fróðir menn hafa reiknað út, að ef það hefði verið stöðnun í landbúnaðarframleiðslunni allt frá 1950, ef ekki hefði átt sér stað sú uppbygging og framleiðsluaukning, sem hefur verið með eindæmum góð, þá mundi þurfa að flytja inn landbúnaðarafurðir nú á þessu ári fyrir um 300 millj. kr. Og ég vil segja, að þetta er mikið innlegg hjá bændastétt landsins til þeirrar ríkisstj., sem fer vítt og breitt um allan heiminn til þess að snapa alla sjóði til þess að geta fengið nauðsynlegan gjaldeyri og geta séð þjóð sinni fyrir brýnustu lífsnauðsynjum. Þetta er hreint ekki svo lítið, þegar þess er gætt, að mjólkuraukningin frá árinu 1950 til 1958 er á hvern íbúa í landinu 14.52% og kjötaukningin á sama tíma 34.92%, og á sama tíma er aukningin á vinnandi mann í landbúnaði í kjöti 70%, en í mjólkurafurðum um 40%. Þetta er m.a. til komið fyrir hagsýni og dugnað bændastéttarinnar í landinu og þeirra félagasamtaka, ásamt því, að félagsmálabarátta bændanna hefur oftast mátt sín mikils hjá æðri stjórnarvöldum, þannig að það hefur algerlega skipt um tón hjá stjórnarvöldunum til bændastéttarinnar nú, með tilkomu þeirrar hæstv. ríkisstj., sem nú ræður ríkjum í landinu. Ég vil segja það, að fyrir ríkisstj., sem vill þjóð sinni vel og einnig landbúnaðinum, verður að skipta um stefnu í þessum málum. Það verður að gera það, svo að bændastéttin verði á næstu 10 árum þess megnug að standa jafnvel í stöðu sinni og hún hefur gert á s.l. 10 árum, svo að hægt sé að sjá þjóðinni fyrir þeim hollu vörum, sem framleiddar eru hjá bændastétt landsins. En nú blasir við hins vegar hjá bændum eins og öðrum gífurlegur samdráttur og alger uppgjöf hjá sumum þeirra, ef ekki kemur til eitt af þrennu, áður en langir tímar líða, og það er, að lánin, sem stofnlánasjóðir landbúnaðarins veita, verði til langs tíma með mjög hagkvæmum kjörum og auknir verði styrkir til landbúnaðarins, og í þriðja lagi, að hækkað verði verðlag á landbúnaðarvörum. Það verður að koma til eitt af þessu þrennu eða allt samverkandi, ef landbúnaðurinn á að geta sinnt sínu hlutverki í framtíðinni eins og hann hefur gert til þessa. Það er ekkert annað, sem þýðir. Það er líka skylda stjórnarvalda að hugsa um velferð sinna þegna og efla þá til drengskapar og dáða, en löðrunga þá ekki við hvert einasta fótmál, sem þeir stíga til framfarabaráttu í þjóðfélaginu. Það er skylda hæstv. ríkisstj. að samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir, eða að öðrum kosti gera aðrar ráðstafanir, sem jafngilda þessum eða gera betur. En ég mótmæli þeirri stefnu, sem ríkisstj. boðar bændum nú, því að slík samdráttarstefna samrýmist ekki þjóð, sem telur sig vera á meðal lýðræðisþjóða.



Herra forseti. Athugasemdir mínar í gær við þetta frv. virðast hafa farið mjög fyrir brjóstið á forustumönnum hv. Framsfl. hér í þessari deild. Þeir hafa látið þær verða sér tilefni til margs konar stóryrða í minn garð persónulega og í garð míns flokks, Alþfl. Hv. 1. þm. Vesturl. fór um flokk minn mörgum miður fallegum orðum, sem ég læt eins og vind um eyrun þjóta, skrifa það á reikning þess eins, að rök mín í máli mínu í gær hafi komið illa við hann, og er fús til þess að sjá fram hjá því að sinni a.m.k. Ég sé enga ástæðu til þess að gera umræður um þetta stórkostlega vandamál, sem hér er á ferðinni, að neins konar eldhúsdagsumræðu og allra sízt í þeim stíl, sem hv. þm. notaði, á milli Alþfl. og Framsfl. Þýðir það að sjálfsögður ekki, að ég sé ekki hvenær sem er reiðubúinn til þátttöku í slíkri umræðu. En ég hygg, að sannleikanum í þessu máli sé ekki þjónað með því að fara út í einhvers konar pólitískan skæting. Ég vil því ekki falla fyrir neins konar freistni í þá átt, heldur halda mér að efni málsins og víkja að ýmsum fullyrðingum, sem fram komu í gær af hálfu þeirra tveggja hv. framsóknarmanna„ sem þá töluðu, og fullyrðingum, sem fram komu í ræðu hv. 1. þm. Vesturl. nú áðan. Ég vil byrja á að vekja athygli á því, sem var kjarni eða öllu heldur niðurstaða umræðnanna hér síðdegis í gær, en niðurstaðan var sú, að allir voru sammála um; að stofnlánasjóðir landbúnaðarins séu nú í raun og veru gjaldþrota. Þeirri frásögn minni var ekki mótmælt af hv. 2. þm. Vestf., sem nær allan starfstíma Búnaðarbankans hefur verið formaður bankaráðs hans. Henni var ekki andmælt af 1. flm. þessa frv., hv. 1. þm. Norðurl. e. Og henni var enn ekki andmælt af hv. 1. þm. Vesturl., sem talaði hér áðan og á sæti í bankaráði Búnaðarbankans  Hins vegar var ágreiningur um tvennt, og það var aðalágreiningurinn í umræðunum hér í gær. Það var ágreiningur um, hvort ríkissjóði beri skylda til þess að greiða þann gífurlega halla, sem nú þegar er orðinn á sjóðunum. Ég hélt því fram og held því fram enn, að ríkissjóði beri engin skylda til þess að greiða þennan halla.. Þeir héldu því hins vegar allir fram, að slík skylda hvíldi á ríkissjóði. Í öðru lagi greindi okkur á um, hver bæri höfuðábyrgð á því, hve hörmulega er komið fyrir þessum sjóðum Búnaðarbankans. Þeir vildu skella allri ábyrgðinni um þetta á Alþingi, á okkur, sem hér sitjum og í neðri deild. Ég vildi hins vegar halda því fram, að höfuðábyrgðin á því, hvernig komið er, hljóti að teljast hvíla á þeim, sem farið hafa með stjórn þessara sjóða, en það er samkvæmt lögum landsins bankaráð Búnaðarbankans undir yfirstjórn landbrh. á hverjum tíma. Ég skal nú ræða þessi tvö ágreiningsatriði nokkru nánar og skýra þau betur en ég gat gert í gær frá mínu sjónarmiði séð, því að hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, gerði þau að aðalatriði í síðustu ræðu sinni í gær, rétt fyrir fundarslit. Ég skal þá fyrst fara nokkrum orðum um, hvort ríkissjóði beri skylda til þess að greiða þann hundruð millj. kr. halla, sem í raun og veru er orðinn á þessum stofnlánasjóðum landbúnaðarins. Í raun og veru er nóg að segja um þetta atriði, að sjálfur flutningur þessa frv. tekur af öll tvímæli um, hvort um skyldu af hálfu ríkissjóðs er að ræða eða ekki. Sér ekki hvert barn, að hv. framsóknarmenn væru ekki að flytja frv. um að láta ríkissjóð greiða sjóðum Búnaðarbankans 160 millj., ef honum væri skylt að gera það? Þá væri nóg að bera fram fyrirspurn til ríkisstj., til hæstv. fjmrh., því að hann stæði ekki við skyldu sína, hví hann greiddi ekki þessar 160 millj. kr. Það gera þeir ekki. Nei, þeir þvert á móti flytja frv., sem leggur skyldu á ríkissjóðinn, sem gerir ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði 160 millj. til ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs sveitanna. Þessi staðreynd tekur af öll tvímæli um, hvernig sjálfir flm. líta á efni málsins. Frv. væri óþarft, ef nokkur fótur væri undir þeirri staðhæfingu, að ríkissjóður hefði nokkra skyldu til þess að inna þessa greiðslu af hendi. Það, sem gerzt hefur áður í þessum málum, tekur einnig af öll tvímæli um þetta. Það hefði verið ástæðulaust að ákveða í fjáraukalögum ráðstöfun á tekjuafgangi til hamda þessum sjóðum, ef það hefði þá þegar verið skylt. Þannig vitnar bæði fortíð málsins og sjálfur flutningur frv. gegn þeim staðhæfingum, sem haldið er fram í grg. og málflutningi þeirra þriggja þm., sem um málið hafa talað. Ég held því í raun og veru, að óþarft sé að fara fleiri orðum um þetta. En hitt vil ég þá ræða, hver beri ábyrgð á því, hvernig komið er, því að það var aðaluppistaðan í málflutningi hv. 2. þm. Vestf. í gær, og sömuleiðis lagði hv. flm. frv., Karl Kristjánsson, á það mikla áherzlu í sínum málflutningi í gær. Öllum hv. þm. er ljóst, að þessir tveir stofnlánasjóðir eru sjálfstæðar stofnanir, sem starfa hvor um sig samkvæmt sérstökum lögum, og í þeim lögum er ákveðið, að þessar stofnanir skuli vera undir stjórn Búnaðarbankans, sem auðvitað þýðir, að þær eru undir stjórn bankaráðs Búnaðarbankans, sem svo að hinu leytinu er undir yfirstjórn landbrh. Þegar talað er um stjórn Búnaðarbankans í þessu sambandi eða stjórn sjóðanna í þessu sambandi, er að sjálfsögðu ekki átt við bankastjóra Búnaðarbankans. Bankastjóri Búnaðarbankans tekur ákvörðun um það eitt, hvaða einstaklingar fá lán úr þessum sjóðum. Bankastjórinn tekur hins vegar ekki ákvörðun um, hvort tekið er erlent lán, eða þær reglur, sem lánað er út eftir til 20, 30 eða 40 ára. Hann tekur ekki heldur ákvörðun um, hvort innlent lán er tekið og þá með hvað háum vöxtum. Allt þetta tekur bankaráð Búnaðarbankans sem yfirstjórn hans ákvörðun um og leitar væntanlega samþykkis landbrh. á vissum ráðstöfunum, ef þær eru taldar óvenjulegar eða bankaráðið telur sig með þeim fara að einhverju leyti út fyrir sitt venjulega verksvið lögum samkvæmt. Alþingi hefur ákveðið í lagasetningunni um sjóðina hámarksvexti, sem útlánin skulu lánuð út gegn, en Alþingi hefur líka ákveðið, sumpart í lögunum sjálfum um sjóðina og sumpart síðar í fjárlögum, að þessir sjóðir skuli fá ákveðinn rekstrarstyrk á ári. Hugmyndin með fjárveitingum til sjóðanna getur að sjálfsögðu engin hafa verið önnur en sú, að Alþingi hefur gert sér ljóst, að þeir vextir, sem fyrirskipaðir eru í löggjöfinni, eru lægri en markaðsvextir; þannig að ætlazt er til, að nokkur halli verði á rekstri sjóðanna. Þetta er auðvitað hverjum einasta alþingismanni, hverjum einasta manni, sem eitthvert skynbragð ber á þessi mál, algerlega ljóst. Fjárveitingunum er ætlað að standa undir vaxtamismuninum fyrst og fremst, kannske að einhverju leyti rekstrarkostnaði sjóðanna líka, sem ég kem að síðar. Þetta er sá rammi, sem sjóðunum er settur í löggjöf og stjórn sjóðanna, þ.e. bankaráði Búnaðarbankans, er falið að starfa eftir, og þessi rammi Alþingis leggur stjórn sjóðanna vissar lífsreglur. Ég mótmæli því algerlega, að það hafi nokkurn tíma vakað fyrir Alþ. eða þeim meiri hl., sem þessi hefur sett, að stjórn sjóðanna ætti að vera hagað þannig, að höfuðstóllinn smáeyddist. Ég mótmæli því algerlega, og það er ekki að finna í nokkru frv., sem um ræktunarsjóð eða byggingarsjóð hefur verið flutt, eða grg. eða umr. eða framsögu fyrir þessum frv., að til þess hafi verið ætlazt, að stjórn sjóðanna hegðaði sér þannig, að sjóðirnir smám saman ætust upp, hvað þá að þeir yrðu beinlínis gjaldþrota. Ég hefði gaman af að fá að heyra þá setningu í grg. fyrir einhverju frv. um ræktunarsjóðinn eða einhverju frv. um byggingarsjóðinn eða nokkurt orð frá nokkrum formælanda þessara frv., þar sem það kæmi fram, að Alþingi ætlaðist til, að útlánum sjóðanna yrði hagað á þann veg, að höfuðstólarnir eyddust, hvað þá að þeir yrðu beinlínis gjaldþrota. Þær starfsreglur, sem Alþingi hefur lagt stjórn sjóðsins, eru m.ö.o. að fyrirskipa sjóðnum ákveðna útlánsvexti, gera ráð fyrir því, að hann sé rekinn með árlegum vaxtahalla, og veitir síðan ákveðið fé til greiðslu á þessum vaxtahalla. Ég hef látið gera athugun á því nú í morgun, undir hversu miklum útlánum fjárveitingar Alþingis gætu staðið, án þess að höfuðstól sjóðanna væri stefnt í beina hættu. Ræktunarsjóðurinn hefur nú í árlega fjárveitingu á fjárlögum 1.6 millj. kr. og byggingarsjóðurinn hefur 2.5 millj. kr. í árlega fjárveitingu: Ef þessi fjárveiting gengur öll til þess að greiða vaxtamismuninn, þýðir það, að till. um annað tveggja: að skera útlánin rækilega niður eða þá biðja Alþ. um nýjar fjárveitingar til að standa undir hínum auknu útlánum. Það finnst í skjölum Búnaðarbankans ekkert bréf, engin grg., enginn stafur, sem beri vott um, að bankaráð Búnaðarbankans hafi nokkurn tíma gert sér grein fyrir, hvílíkur voði hér væri á ferðum, eða gert um það nokkra tillögu til ríkisstj. eða Alþ. Ef þetta er ekki að bregðast skyldu sinni hrapallega, þá veit ég ekki, hvað á að þýða að sitja árum, ef ekki áratugum saman í stjórn þýðingarmikilla lánastofnana, horfa upp á höfuðstólinn étast upp, horfa upp á stofnanirnar, sem þeir eiga að stjórna, verða gjaldþrota, og gera ekki neitt, taka hvorki ákvarðanir inn á við um að lækka útlánin nauðsynlega til að forða sjóðunum frá gjaldþroti né heldur hafa manndóm í sér til að biðja Alþ. um auknar fjárveitingar til að standa undir útlánum sjóðanna, eins og þau voru orðin. Þetta á auðvitað sinar pólitísku skýringar, þær skýringar, að þeir, sem réðu í bankaráði Búnaðarbankans, þar sem sátu tveir framsóknarmenn af þremur mönnum, vildu ekki biðja ríkisstj., sem sat, sem Framsfl. sjálfur átti sæti í, um auknar fjárveitingar, af ótta við, að þær fengjust ekki. Formaður bankaráðsins vildi ekki koma til landbrh., sem annaðhvort var flokksmaður hans eða þá hann sjálfur, og ræða við hann, annaðhvort í tvitali eða eintali sálarinnar, um auknar fjárveitingar til þessara sjóða til að forða þeim frá gjaldþroti. Sem sagt, það finnast engar tillögur í Búnaðarbankahúsinu frá bankaráði Búnaðarbankans, hvorki til ríkisstj. né Alþingis, um að forða sjóðunum frá þeim hörmulegu örlögum, sem þeim nú hafa hlotnazt. Hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB), sem talaði hér áðan, sagði, að það, sem skeð hefði hjá stofnlánasjóðum Búnaðarbankans eða stofnlánasjóðum landbúnaðarins, væri i raun og veru ekkert annað en hent hefði aðra hliðstæða sjóði í landinu. Hann sagði, að ummæli mín í gær um, að örlög þessara sjóða væru dæmalaus, bæru vott um illgirni ráðþrota ráðherra, - svo fallegt og smekklegt var orðbragðið. Ég verð að leiðrétta hann um þetta efni, og það er mjög mikilvægt. Það er rétt, sem ég sagði í gær, það finnst engin hlíðstæða, ekki hér og áreiðanlega ekki í nálægum löndum, um, að sjóðir hafi orðið eins hrapallega úti, þá hafi kalið svo hrapallega á svelli fjárglæfra eins og hér hefur átt sér stað. Hliðstæður sjóður er t.d. fiskveiðasjóður. Fyrir honum er ekkert líkt komið, þvert á móti. Hagur hans stendur með blóma, og hann á miklar eignir. Af hverju? Af því í fyrsta lagi, að þeir, sem borið hafa hag fiskveiðasjóðs fyrir brjósti, hafa séð honum fyrir sjálfstæðum tekjustofnum, miklum sjálfstæðum tekjustofnum, með því að leggja gjald á útfluttar sjávarafurðir. Þetta gefur fiskveiðasjóðnum 24 millj. kr. tekjur á ári, sem sjávarútvegurinn borgar sjálfur, og það er mergurinn málsins. Hann borgar það sjálfur. Fiskveiðasjóðurinn hefur alltaf í einu og öllu gætt þess að fara í útlánum sínum aldrei umfram þann ramma, sem sjálfstæðar tekjur sjóðsins, aðallega þessar tekjur, hafa sett honum. Auk þess hefur hann einhverja smáfjárveitingu á fjárlögum. Þetta er mergurinn málsins. Fiskveiðasjóðurinn hefur gætt þess vandlega, að skuldir hans yrðu aldrei meiri en svo, að sá vaxtamunur, sem á hann fellur, - því að hann er undir sömu sök seldur, að það er líka vaxtahalli á honum, - hann hefur gætt þess að láta vaxtahallann aldrei verða meiri en svo, að sjálfstæðar tekjur hans gerðu miklu betur en standa undir þessum vaxtahalla, þannig að höfuðstóll hans hefur farið vaxandi. Fiskveiðasjóðurinn var líka mjög tregur á að taka lán með gengisáhættu. Þegar sjóðir landbúnaðarins voru friðlausir um mörg undanfarin ár í að taka lán með gengisáhættu, vitandi, hvaða áhætta því hlaut að fylgja, var fiskveiðasjóðurinn mjög tregur, og í það eina skipti, sem hann tók erlent lán með gengisáhættu, sem skipti sáralitlu máli í heildarveltu, gerði hann það mjög nauðugur, hann gerði það af illri nauðsyn. Nú, þegar fyrir dyrum stendur, að fiskveiðasjóður taki fleiri slík lán eða taki viðbótarlán með gengisáhættu, hvað gerir stjórn fiskveiðasjóðs þá? Hún óskar eftir því við sjútvmrh., að hann beiti sér fyrir flutningi frv., sem gerir fiskveiðasjóðnum kleift að endurlána hið erlenda lán með gengisklásúlu. Í þessu kemur kannske hvað greinilegast í ljós sá gífurlegi munur, sem hefur verið og er á starfsháttum stjórnar fiskveiðasjóðs annars vegar og stjórnar stofnlánasjóða landbúnaðarins hins vegar. Stjórn fiskveiðasjóðsins gerir sér grein fyrir því, að hún hefur skyldu gagnvart þeim sjóði, sem hún á að stjórna, sem hún á að varðveita, taka lán til og endurlána, og hefur gætt þess vel, að höfuðstóllinn verði ekki fyrir áföllum, hvorki af vaxtamun né heldur af gengisáhættu. En stjórn sjóða landbúnaðarins hefur lokað augunum fyrir hvoru tveggja, bæði fyrir hættunni af vaxtamuninum og hættunni af gengisáhættunni, og þess vegna er komið eins og komið er. Hv. 2. þm. Vestf. hélt því fram í gær, hafði verið sumpart kallað fram í ræðu mína, en endurtekið í ræðunni, - að það, hvernig komið væri fyrir ræktunarsjóði og byggingarsjóði, væri fyrst og fremst afleiðing gengislækkunarinnar nú í ár og að þessir sjóðir hefðu tapað 90 millj. kr. á þessari gengislækkun. Ég er alveg hissa, að þingmenn skuli leyfa sér að fleipra með tölur, sem einhver og einhver reiknar út frammi á gangi eða fær upp gefnar í síma, án þess að það sé byggt á nokkurri alvarlegri athugun. Menn eiga ekki að láta hafa sig í það. Ég þykist vita, að þessi hv. þm. hafi ekki gert þessa athugun sjálfur, heldur hafi einhver hvíslað þessu í eyra hans. Þingmenn eiga ekki að láta hafa sig til að fleipra með tölur, án þess að geta gert sér nokkra grein fyrir því, hvort þær eru réttar eða rangar. En þannig hefur farið hér, að sú tala, sem fyrst var hrópuð fram í fyrir mér og síðan tvívegis endurtekin af hv. 2. þm. Vestf., Hermanni Jónassyni, er röng, og hún er meira að segja mjög röng. Þýðing gengisbreytingarinnar gagnvart erlendum lánum hjá sjóðunum báðum var sú, að hinar erlendu skuldir hækkuðu í ísl. kr. um 54.2 millj. kr., svo að það lætur nærri, að hér skakki helmingi, og minna hefði stundum þótt gagn gera en skrökva til um allt að því helming. Gengisbreytingin í febrúar hækkaði erlendar skuldir sjóðanna beggja um 54.2 millj.'kr., en ekki 90. Það kann að vera, að það hafi valdið þessum misskilningi, að skrifuð hafi verið á reikning núv. ríkisstj. sú gengislækkun, sem við hv. 2. þm. Vestf. stóðum sameiginlega að árið 1958, þ.e. 55% yfirfærslugjald, sem auðvitað var ekkert annað en gengislækkun undir nafni yfirfærslugjalds. Sú gengislækkun, yfirfærslugjaldið, þýddi 29.6 millj. kr. hækkun í krónum á hinum erlendu skuldum þessara sjóða. En í flaustrinu vildi heimildarmaður hv. 2. þm. Vestf. kenna núv. ríkisstjórn einnig um 55% yfirfærslugjaldið, sem við Hermann Jónasson innleiddum saman og með beztu samvizku. Ef tekin er samtalan af þessu tvennu, gengislækkun okkar Hermanns Jónassonar og gengislækkun núv. ríkisstj., er gengistap sjóðanna beggja samtals 83.8 millj. kr., svo að enn skakkar talsverðu, þegar tölunni 90 millj. var fleygt fram hér í gær. En nú held ég að telja megi, að allur sannleikurinn um þetta efni sé í ljós leiddur og að óþarfi sé um það að deila frekar. Það er annað atriði í sambandi við gengistölur, sem ég vil vekja athygli á og skiptir miklu máli. Hv. ræðumenn Framsfl. hafa sagt, að það hefði verið óverjandi að endurlána hin erlendu lán sjóðanna með gengisklásúlu til lántakendanna, til bændanna, og segja, að það mundi hafa þýtt gjaldþrot annars hvers bónda. Þó að þetta sé að vísu mjög orðum aukið, eins og ég mun koma svolítið nánar að, bæri af þessu að draga, ef rétt væri, þá einu ályktun, að lán hefði aldrei átt að taka. Ef það var í raun og veru svo, ef það var skoðun hæstv. forsrh. þá og formanns bankaráðs Búnaðarbankans, að hin erlendu lán hefðu gert annan hvern bónda gjaldþrota, átti að neita sér um þau, átti að neita sér um að stofna til reiknings, sem gera mundi annan hvern bónda í landinu gjaldþrota. Þennan reikning verður auðvitað einhver að greiða. Hann er fallinn á þjóðina í heild. Spurningin er, með hvaða hætti á að greiða hann: Það er rangt, sem hv. 1. þm. Vesturl. setti fram hér í gær, að ég hafi sagt, að þennan reikning ætti að innheimta hjá bændum, - það sagði ég ekki, það sagði ég aldrei. Ég sagði, að málið væri mikið vandamál; væri stórt vandamál, sem þyrfti vandlegrar íhugunar, hvernig leysa ætti. Auðvitað er mér jafnljóst og honum, að það er búið að endurlána þetta fé allt saman án gengisklásúlu, svo að það verður aldrei innheimt hjá bændum, það er ekki hægt lögum samkvæmt. Það er búið að ganga svo frá málinu. Þess vegna er það fjarstæða að bera það upp á mig, að ég hafi haldið því fram, að þetta ætti að innheimta hjá þeim, sem fengið hefðu það að láni. Slíkt hefur mér meira að segja aldrei dottið í hug. Það verður að leita annarra og almennari ráða til þess eð komast fram úr þeim vanda, sem forráðamenn sjóðanna hafa skapað. Ég segi: ef þetta var litið svona alvarlegum augum, var eina ráðið að beygja sig undir að hafa útlánin þeim mun minni. Það er ekki heldur hægt að halda því fram, að forráðamenn Búnaðarbankans eða bankaráðsins hafi ekki vitað, hvað þeir voru að gera, þegar þeir efndu til þessarar erlendu lántöku. Ég held, að það hafi enginn stjórnmálamaður verið til í landinu, enginn hugsandi maður til í landinu, sem gerði sér ekki algerlega ljóst, að árið 1855, - ef ég fer svolítið lengra aftur í tímann, aftur til 1952, - að gengið, sem þá var á krónunni, var algerlega óraunhæft. Ég fullyrði, eð það var enginn maður í nokkurri valdastöðu á Íslandi, sem gerði sér ekki ljóst, þegar komið var fram á árið 1951, að hið opinbera skráða gengi var falsgengi, að hver króna, sem tekin var inn i landið á þessu lága, falska gengi, yrði að endurgreiðast síðar á hærra gengi. Þetta fullyrði ég. Sjóðir Búnaðarbankans tóku nokkur lán hjá Alþjóðabankanum á þessum árum. Forráðamenn sjóðanna hefðu reynzt skynskiptingar, sem þeir sannarlega eru ekki, þeir hefðu verið skynskiptingar, ef þeim hefði ekki verið ljóst, að lánin þýddu endurgreiðslu í verðminni krónum, í hærri krónutölu en inn kom á sínum tíma. Spurningin var: Hvernig hugsuðu mennirnir? Hver átti að borga víxilinn? Ég veit, hvernig þeir hugsuðu, og það er einmitt það, sem ég er að átelja. Þeir vildu láta þjóðarheildina borga víxilinn. Almenningur átti að borga hann. Það er sá - mér liggur við að segja ósvífni glæfrahugsunarháttur, sem ég hef verið að átelja, og um hann er ekki hægt að hafa of sterk orð. Þrátt fyrir 55% yfirfærslugjaldið 1958 var líka augljóst, - það var a.m.k. okkur öllum í vinstri stjórninni augljóst, - að það var ekki lokasporið. Sérstaklega var það ráðherrum Framsfl. og ráðh. Alþfl. alveg vitað og augljóst, að gengið, sem var á krónunni þá, 25 kr. á dollar, var ekki frambúðargengi, var ekki framtíðarjafnvægisgengi. Samt sem áður var haldið áfram að taka erlend lán á 25 kr. dollarann, þó að allir hlytu að vita, að þessi lán yrðu að endurgreiðast, hver dollar, með svo og svo miklu fleiri krónum. En hér er enn sama spurningin: Hver á að borga þennan mismun? Þessir forvígismenn landbúnaðarins hugsuðu sér alltaf, að almenningur í landinu skyldi borga hann, það skyldi með einhverjum hætti vera hægt að koma þessum mismun yfir á ríkissjóð. Gengið er þannig frá því lagalega séð, að málið er mjög vandasamt. En hugsunarhátturinn, sem lá að baki stefnunni, það var hann, sem var varhugaverður: að nota aðstöðu sina í bankaráði Búnaðarbankans til þess að taka erlend lán, sem bankaráðið vissi, að mundu færa sjóðunum halla, í trausti þess, að ríkissjóður hlypi undir bagga, þó að ríkissjóði bæri engin skylda til að gera það. Bankaráð Búnaðarbankans hafði ekki einu sinni hreinskilni til að koma um leið og segja: Þessi erlendu lán koma til með að þýða svo og svo mikinn halla, og ríkisstj. verður að taka hann á sig, ákveða það með fjárframlögum. - Ef það hefði verið gert, má segja, að þeir hefðu staðið betur í stöðu sinni en þeir raunverulega gerðu. Ég held, að allir þeir hv. framsóknarmenn, sem talað hafa, hafi sagt, að afskipti mín af þessu máli hér í gær byggðust á því, að ég bæri i brjósti einhverja sérstaka óvild til landbúnaðarins. Þessa fjarstæðu sé ég ekki ástæðu til að ræða hér. Það, sem gaf mér tilefni til að blanda mér í þetta mál í gær, voru, eins og ég tók skýrt fram í fyrstu ræðu minni, alrangar fullyrðingar í greinargerð frv. og ræðu frsm. um skyldu ríkissjóðs til þess að gefa þessum sjóðum samtals um 286 millj. kr., því að það eru erlendu skuldirnar. Þessi staðhæfing satt að segja ofbauð mér svo mjög, að mér fannst ástæðulaust að láta ómótmælt, sérstaklega þar sem þessi,ummæli hefði mátt skilja þannig, að Alþfl. hefði í vinstri stjórninni goldið samþykki sitt við þessari stefnu. En svo var ekki, eins og ég tók fram í gær og er búinn að víkja að aftur núna. Ég ætla ekki að verja mig í þeim efnum, sé ekki ástæðu til þess, en ég ætla að láta önnur dæmi tala um góðvild þessara manna í garð landbúnaðarins, um góðvild bankaráðs Búnaðarbankans undanfarin ár og áratugi í garð landbúnaðarins og umhyggju þeirra fyrir hag þessara sjóða, sem þeir voru settir til að gæta. Ég vék að því í gær, að rekstrarkostnaður ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs væri óhæfilega hár. Ég hafði þá ekki nákvæmar tölur, mundi ekki tölurnar satt að segja nákvæmlega. Ég hef aflað mér þeirra í morgun og skal því akýra frá þeim. Eins og allir hv. þm. vita, er rekstur ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs falinn Búnaðarbankanum, sem er ríkisstofnun, og Búnaðarbankinn og þá helzt bankaráðið - skiptir síðan heildarrekstrarkostnaði bankans á milli sparisjóðsdeildarinnar, ræktunarsjóðsins og byggingarsjóðsins, sem eru aðaldeildir Búnaðarbankans. Allir vita, að sparisjóðsdeildin hefur sin aðalviðskipti hér í Reykjavik, aðallega við verzlun og iðnað, en ræktunarsjóður og byggingarsjóður hafa lögum samkv. eingöngu viðskipti við bændur. Er mjög fróðlegt að athuga, hvernig rekstrarkostnaði Búnaðarbankans er skipt á sparisjóðsdeildina, sem aðallega skiptir við iðnað og verzlun hér í Reykjavík, viðskiptaheiminn í Reykjavík, annars vegar og hvernig honum er skipt á ræktunarsjóð og byggingarsjóð, sem skipta við fátæka bændur í landinu, hins vegar. 1959 var rekstrarkostnaður sparisjóðsdeildar Búnaðarbankans 7.3 millj. kr., og rekstrarhagnaður virðist vera 3.4 millj. kr. Hvað skyldi ræktunarsjóður vera látinn bera mikinn rekstrarkostnað á árinu 1959? Hann er látinn bera 2 millj. 476 þús. kr. í rekstrarkostnað. Heildarútlán ræktunarsjóðs voru 236.1 millj., þannig að rekstrarkostnaður ræktunarsjóðs er 0.95% af öllum útlánum sjóðsins. Þó er þetta barnaleikur hjá því, sem er um byggingarsjóðinn. Byggingarsjóðnum var á s.l. ári reiknaður rekstrarkostnaður 2 millj. 139 þús. kr. Heildarútlán voru 106 millj. kr., þannig að rekstrarkostnaður byggingarsjóðs landbúnaðarins er 2.12% af útlánum. Til þess að hv. þdm. geri sér grein fyrir, um hvers konar tölur hér er að ræða, þá ætla ég að nefna hliðstæðar tölur fyrir 3 stærstu sambærilegu stofnanirnar í landinu: Framkvæmdabankann, veðdeild Landsbankans og fiskveiðasjóð. Rekstrarkostnaður Framkvæmdabankans var 1937000 kr., heildarútlán hans 860.2 millj. og kostnaður Framkvæmdabankans af heildarútlánum 0.23%, í samanburði við 2.12% hjá byggingarsjóði. Kostnaður veðdeildar Landsbankans var 816 þús. kr. af 232.1 millj. kr. heildarútlánum, þannig að rekstrarkostnaður veðdeildarinnar var 0.35% af hennar heildarútlánum. Rekstrarkostnaður fiskveiðasjóðs, sem í rauninni er sambærilegastur af öllu við sjóði landbúnaðarins, var 612 þús. kr. af 215.5 millj. kr., - það er nokkurn veginn sama tala og ræktunarsjóður hafði í útlánum, - en rekstrarkostnaður fiskveiðasjóðsins er 612 þús., en rekstrarkostnaður ræktunarsjóðsins 2.5 millj. kr.; næstum fimmföld tala. Rekstrarkostnaður fiskveiðasjóðsins; talinn í prósentum af heildarútlánunum, var 0.29%, i samanburði við 0.95% hjá ræktunarsjóði og 2.12% hjá byggingarsjóði. Hlutfallslega er rekstrarkostnaður ræktunarsjóðs þrisvar sinnum. meiri en rekstrarkostnaður fiskveiðasjóðs, og rekstrarkostnaður byggingarsjóðs er um sjö sinnum meiri hlutfallslega en rekstrarkostnaður fiskveiðasjóðs. Bankaráð Búnaðarbankans getur tekið ákvörðun um það, hvernig heildarkostnaði Búnaðarbankana er skipt milli sparisjóðsdeildarinnar, sem hefur viðskipti hér í Reykjavík, og ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs. Hún hefur tekið þá ákvörðun þannig að láta ræktunarsjóð og byggingarsjóð, þessa sjóði bændanna, bera óhæfilega háan rekstrarkostnað, svo háan, að það er beinlínis ámælisvert og ástæða til þess að grípa inn í og breyta þessum hlutföllum. Ég kann svo hálfilla við að þurfa að hlusta á það af vörum þeirra manna, sem staðið hafa fyrir því að íþyngja sjóðum bændanna eins hneykslanlega og hér hefur átt sér stað, að þurfa að hlusta á af vörum þeirra brigzlyrði um litla umhyggju fyrir landbúnaðinum af því tilefni einu, að vakin er athygli á því stórkostlega vandamáli, sem siglt hefur í kjölfar óráðsíu þeirra í stjórn sjóðanna. Að síðustu, herra forseti, vil ég vekja í einföldum orðum athygli á því, hvað raunverulega felst í þessu frv. Þetta frv. er um það, að ríkissjóður taki á sig, að skattborgarar landsins taki á sig greiðslu á 160 millj. kr. skuldum fyrir tvo stofnlánasjóði landbúuaðarins. Ef ríkissjóður tekur þessa skuld að sér, ef hann undirskrifar slíkt skuldabréf, gerir hann það fyrir hönd allra skattborgara í landinu. Samþykkt þessa frv. mundi því i raun og veru þýða, að Alþ. léti hvern fjölskylduföður fimm manna fjölskyldu í landinu undirskrifa skuldabréf að upphæð 4700 kr. Samþykkt frv, þýðir, að Alþ. mundi, ef það næði fram að ganga, rétta hverjum einasta föður fimm manna fjölskyldu á landinu skuldabréf að upphæð 4700 kr. til undirskriftar. Það þarf ekkí litla óskammfeilni til að flytja slíkt frv., verð ég að segja. Mér dettur ekki i hug, að hv. Alþ. leyfi sér að rétta slíka skuldabréfahrúgu að skattgreiðendum í landinu. Hins vildi ég aftur á móti vænta, að Alþ. bæri gæfu til þess að greiða á farsælan hátt fram úr þeirri reginflækju, sem búið er að koma þessum gömlu og góðu sjóðum í, þannig að þeir geti staðið undir því hlutverki, sem þeim í upphafi var ætlað, á heilbrigðari hátt en þeim hefur tekizt að gera undanfarin ár.



Herra forseti. Ég var ekki hér í hv. d. í gær, þegar þetta frv. kom til umr., en ég hef heyrt, að það hafi verið allfjörugar umræður og margt af því, sem fram kom hjá hv. ræðumönnum, hafi verið utan við efnið. Það er alveg rétt, sem hæstv. viðskmrh. sagði hér áðan, að það er mikill vandi á höndum að leysa úr því fjárhagsöngþveiti, sem sjóðir landbúnaðarins eru í. Ég hygg, að það sé sama, í hvaða flokki menn eru, menn verði að viðurkenna, að hér er úr vöndu að ráða. Þetta mál verður áreiðanlega ekki leyst með stóryrðum einum, heldur aðeins með raunhæfum aðgerðum. Þetta mál verður ekki heldur leyst, þótt leitað sé að þeim seku eða sekasta, hvers vegna hagur sjóðanna er eins og raun ber vitni. Það er ekki í raun og veru aðalatriðið. Aðalatriðið er að finna lausn til þess að leysa úr vanda þessara sjóða, til þess að þeir geti áfram verið sú lyftistöng fyrir landbúnaðinn, sem þeim hefur ávallt verið ætlað að vera. Ég býst ekki við, að nokkur hér í hv. d. spyrji að því, hvort þörf sé fyrir þessa sjóði, hvort landbúnaðurinn hafi þörf fyrir öfluga lánasjóði. Og ég býst varla við, að nokkur hv. þm. spyrji að því, hvort þessi þörf sé minnkandi eða vaxandi. Við hljótum að viðurkenna, að um leið og verðlagið hækkar, þá er þörf fyrir meira fé til útlána. Það má vel vera, að menn hafi misjafnlega góðan skilning á högum landbúnaðarins og gildi hans, en sá skilningur er því aðeins eitthvað misjafn, að þekking manna á þessum atvinnuvegi er eðlilega nokkuð misjöfn. Ég hef oft verið að velta því fyrir mér, hvernig á því stæði, - en sem betur fer, þá fer þeim röddum mjög fækkandi, - hvernig á því stæði, að það heyrist þó einstöku sinnum rödd um það, að landbúnaður á Íslandi sé í rauninni ekki mjög nauðsynlegur fyrir íslenzku þjóðina. Það er þó þannig, að með núverandi verðlagi á landbúnaðarvörum mun landbúnaðarframleiðslan vera um 900 millj. kr. á ári. árlítið af þessari framleiðslu er flutt út, ekkert af mjólkurafurðum, en aðeins örlítið af kjöti. Framleiðsla mjólkurafurða dróst saman eftir aðgerðirnar 1958 og dróst enn saman 1959 vegna afleiðinga af aðgerðunum 1958, þannig að mjólkurframleiðslan varð ekki nóg. Það hefur orðið að flytja inn smjör. Ég vil minna hv. 1. þm. Vesturl. á þetta, vegna þess að hann var að tala um, að aðgerðir núv. ríkisstj. verkuðu sem samdráttur á landbúnaðarframleiðsluna. Hv. þm. getur ekki ásakað núv. ríkisstj. fyrir þann samdrátt, sem var í framleiðslunni eftir aðgerðirnar 1958 og síðan 1959. Það getur hann ekki. Það tekur enginn trúanlegt. Hitt ber svo að viðurkenna, að það eru ekki líkur til, að það verði neinn skortur á þessari framleiðslu að þessu sinni, ekki líkur til, að það þurfi að flytja inn smjör að þessu sinni, en ég skal viðurkenna, að góðærið, sem hefur verið, á sinn þátt í því, um leið og ég fullyrði þó, að aðgerðir núv. ríkisstj. verka ekki meira til samdráttar nú í bili en aðgerðirnar 1958. Það væri heimskulegt að viðurkenna ekki, að það hefur verið þrengt að bændum eins og öllum stéttum þjóðfélagsins með aðgerðunum, sem gerðar voru. Það hefur verið þrengt að landsfólkinu í bili og nauðsynlegar aðgerðir gerðar til þess að forðast hrun og vandræði, til þess að koma í veg fyrir það, að fólk hér í landi búi við varanlega erfiðleika, og sem betur fer, þá munu bændur ekki síður en aðrar stéttir þjóðfélagsins taka skynsamlega á þessu, enda þótt ýmsir geri allt, sem þeir geta, til þess að draga kjark úr bændum og öðrum þegnum þjóðfélagsins. Ég sagði, að ég undrast það, þegar maður, þótt sjaldan sé, heyrir menn efast um, að landbúnaðurinn sé nauðsynlegur og að það sé þörf á að efla lánasjóði landbúnaðarins. Við getum alveg gert okkur grein fyrir því með léttum dæmum, hvernig þessum málum er varið. Við skulum segja, að mjólkurframleiðslan sé nægileg nú, en hún er að minnsta kostí ekki of mikil, víð skulum segja, að hún sé nægileg. Nú búa í landinu um 170 þúsund manns. En eftir 30–40 ár búa í landinu 350–370 þúsund manns eða helmingi fleiri eða meira en helmingi fleiri en núna. Af þessu leiðir, að það þarf að tvöfalda mjólkurframleiðsluna í landinu, til þess að þjóðin hafi nægilega mjólk og mjólkurvörur. Engum dettur í hug, að farið verði að flytja inn mjólk og mjólkurvörur og eyða gjaldeyri í það. Þetta gerist ekki nema með því, að ræktunin aukist að sama skapi. Hún verður að aukast að sama skapi. Við flytjum nú út aðeins örlítið af kindakjöti, en eftir örfá ár hverfur sá útflutningur, nema framleiðslan aukist, og til þess að hafa nóg af kjöti handa landsfólkinu þarf kjötframleiðslan að aukast í hlutfalli við fólksfjölgunina. Aðeins þetta ljósa dæmi getur leitt okkur í fullan sannleika um það, að við verðum að halda áfram að rækta, við þurfum að halda áfram að auka landbúnaðarframleiðsluna. Það getur enginn efazt um það, sem skoðar þessi mál í réttu ljósi. Og það getum við ekki gert, nema lánasjóðir landbúnaðarins geti gegnt hlutverki sínu. Ég segi þetta ekki vegna þess, að ég búist við því, að nokkur efist um þennan sannleika, en ég held samt, að það sé hollt að gera sér grein fyrir því, að á 30–40 árum þurfum við að tvöfalda mjólkurframleiðsluna í landinu, og það gerist ekki nema með aukinni ræktun. Þá er spurningin: Hvernig getum við farið að því að koma lánasjóðum landbúnaðarins sem og öðrum stofnlánasjóðum atvinnuveganna á réttan og öruggan grundvöll, þannig að þeir geti verið atvinnuvegunum sú lyftistöng, sem þeim hefur verið ætlað? Ræktunarsjóður skuldar í dag tæpum 23 millj. kr. meira en eignir hans eru, og þetta er ekki gott. Rekstrarhalli byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs fer með sama áframhaldi og verið hefur stöðugt vaxandi, vegna þess að útlánin eru bundin til fleiri ára en þau lán, sem þessir sjóðir hafa tekið, og í sumum tilfellum er lánað út með lægri vöxtum en sjóðirnir þurfa að borga, og svo kemur það, sem hefur verið talað um: tap þessara sjóða vegna gengislækkunarinnar. Hæstv. viðskmrh, minntist á það áðan, hvað satt væri í því, að þessir sjóðir hefðu tapað 90 millj. vegna breytinga á gengisskráningunni á s.l. vetri, og skal ég ekkert fara út í það. Út ef fyrir sig er það heldur ekkert aðalatriði, hvort þessir sjóðir hafa tapað við gengisbreyt. 1958 eða 1960. Aðalatriðið er, að þeir hafa tapað og að þeir eiga ekki fyrir skuldum. Það er aðalatriðið. Hitt ber svo bara vott um veikleika í málflutningi, þegar verið er að falsa tölur og reyna að koma sök á þann, sem er ekki sekur. Finnst mér, að hv. framsóknarmenn ættu að temja sér hóf í slíku. Það mætti segja, að það bærí vott um traust til núverandi ríkisstj. að flytja þetta frv., sem hér er um að ræða, vegna þess, að hv. framsóknarmenn hafa verið i stjórn, þeir voru í ríkisstjórn 1958, þegar 55% yfirfærslugjaldið var lagt á, og þá vissu þeir, að það var verið að féfletta þessa sjóði um 30 millj. kr. með þeirri lagasetningu, en þeir hreyfðu ekki hönd eða fót þá og ekki heldur í ársbyrjun 1957, þegar 16% yfirfærslugjaldið var lagt á, en það gilti líka stórt tap fyrir sjóðina. Af hverju var ekki flutt frv. í sama anda og þetta frv., um leið og yfirfærslugjaldið var lagt á, til þess að tryggja öryggi sjóðanna? Það getur ekki verið af viljaleysi þáverandi hæstv. forsrh., form. bankaráðs Búnaðarbankans. Var það vegna þess, að þáverandi hæstv. forsrh. og formaður bankaráðs Búnaðarbankans vildi vera laus við óþægindin, sem af því leiddi að bera frv. fram, eða var það vegna þess, að hann treysti sér ekki til þess að koma því fram í þeirri ríkisstjórn, sem hann veitti forustu? Vissulega hefði verið hægara að koma frv. í gegn 1958, sem fór þó ekki fram á meira en 30 millj., heldur en frv., sem fer fram á 160 millj. Vissulega hefði verið hægara fyrir þá, sem vildu fá eftirgjöf á þessum skuldum sjóðanna, að taka þetta í áföngum heldur en allt í einu. Þeir, sem telja sig alveg sérstaklega málsvara landbúnaðarins, hefðu ekki átt að veigra sér við að taka á sig óþægindi og reyna að koma slíkum málum fram, á meðan þeir voru við völd, ekki geyma kröfurnar, þangað til þeir voru farnir frá völdum, og setja þannig alla sína von á aðra. Ég hygg, að framsóknarmenn í hjarta sínu séu alveg samþykkir því, að þetta mál sé erfitt og að það sé alls ekki eðlilegt, að það gangi tregðulaust í gegn að fá það samþ. Ég hygg, að hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) hafi reynt nokkuð á það í vinstri stjórninni og viti alveg um það, hvernig ástatt var þá í þessum málum, og að hann geti þess vegna alveg eins gert sér grein fyrir því í dag, að það sé erfitt að fá svo stóran bita, 160 millj., úr því að hann gat ekki 1958 fengið 30 millj. Ég vil upplýsa það, að ríkisstj. hefur rætt um lánasjóði landbúnaðarins og það er vilji innan ríkisstj. að koma lánasjóðum landbúnaðarins á réttan kjöl. Dæmið, sem ég nefndi áðan um þörf á hinni miklu framleiðsluaukningu landbúnaðarvara, sannar það og sýnir, að allir ábyrgir stjórnmálamenn og ríkisstjórn á hverjum tíma hljóta að gera sér grein fyrir því; að það er þjóðarnauðsyn, að þessir sjóðir geti haldið áfram að lána. Og ég verð að segja það, að það er gremjulegt, hvað mikið fer af því fé, sem aflað er til þessara sjóða, í vexti og afborganir. Það skiptir tugum milljóna, sem þarf að afla árlega í vexti og afborganir af skuldum þessara sjóða, áður en nokkur peningur er fyrir hendi til þess að lána. Það skapar hverri ríkisstjórn erfiðleika. Sannarlega er mikil þörf á því að koma þessum málum þannig fyrir, að þessir sjóðir hafi fastar og tryggar tekjur árlega, sem fari ekki að mestu leyti í vexti og afborganir af skuldum. Til þess að ræktunin geti aukizt og framleiðsla landbúnaðarvara aukizt, er náttúrlega ekki nóg, að bændurnir geti fengið lán. Til þess að fólk vilji stunda landbúnað og geti stundað landbúnað, þarf það að fá ]án, og það þarf að skapa grundvöll, til þess að þessi lán verði greidd, og það má gerast með því, að landbúnaðarvörurnar séu seldar á því verði, sem kostar að framleiða vörurnar. Hv. 1. þm. Vesturl. var svo smekklegur hér áðan, að hann vildi gefa í skyn, að verðlag landbúnaðarvara hefði hækkað óeðlilega lítið á þessu ári eftir gengisbreyt. og það væri sök núverandi ríkisstj. Ég hélt, að maður í bændastétt og fulltrúi á aðalfundi Stéttarsambands bænda væri betur að sér en kemur fram í svona fullyrðingum. Hefur núverandi ríkisstj. haft afskipti af afurðaverði landbúnaðarins í ár? Hefur núverandi ríkisstjórn eitthvað spillt þeirri lagasetningu, sem á að tryggja bændum það grundvallarverð, sem sex manna nefndin reiknar út? Núverandi ríkisstjórn skipti sér af lagasetningu um afurðaverð landbúnaðarins, en það var fyrir gengisbreytinguna. Það var þegar verið var að leysa þann vanda, sem stafaði af brbl., sem ræðumaður minntist líka á. Þá voru þessi lög bætt það mikið, að það er nú í fyrsta sinn, sem líklegt má telja, að bændur geti fengið grundvallarverðið. Ég ætlast ekki til, að hv. 1. þm. Vesturl. þakki núv. ríkisstj. fyrir þessa lagfæringu, sem framsóknarmenn gátu ekki komið í gegn, á meðan þeir fóru með þessi mál. En hann hefði átt að vita það, að ríkisstj. verðleggur ekki landbúnaðarvörurnar. Hann hefði átt að vita það, að í 17 ár hefur 6 manna nefnd, 3 fulltrúar frá bændum, 3 fulltrúar frá neytendum, samið um verðlag á landbúnaðarvörunum. Og hann hefði átt að vita það, að 6 manna nefndin kom sér saman um verðlagið á þessu ári og enginn ágreiningur varð. Átti ríkisstj. að grípa inn í og skapa ágreining, þegar fulltrúar bænda og neytenda komu sér saman? Ætlaðist þessi hv. ræðumaður til, að ríkisstj. gripi inn í og segði: Nei, þetta er ekki nógu hátt verð, þið verðið að breyta grundvellinum? - Eða vill hv. þm. hverfa frá þeirri aðferð, sem viðhöfð hefur verið um verðlagningu landbúnaðarvara undanfarin 17 ár, með því samkomulagi, sem um semst í 6 manna nefnd? Fulltrúar bænda hefðu getað gert ágreining og visað til yfirdóms, ef ekki hefði verið samkomulag um verðgrundvöllinn. Ég var á aðalfundi Stéttarsambands bænda í haust á Bifröst, og þar var deilt um afurðaverðíð. En það var enginn fulltrúi á aðalfundi Stéttarsambands bænda, sem deildi á ríkisstj. fyrir það. Allir fulltrúar á aðalfundi Stéttarsambands bænda voru svo skynsamir, að þeim datt ekki í hug að áfellast ríkisstj. fyrir það, þó að þeim fyndist afurðaverðið vera of lágt. Þeir töluðu um það, að verðgrundvöllur landbúnaðarvara væri ekki réttur. En hvorki núverandi ríkisstj. né aðrar ríkisstjórnir hafa skapað þann grundvöll. Og það, sem núv. ríkisstj. hefur gert, er að tryggja það, að bændur fái grundvallarverðið, sem aðrar ríkisstjórnir hafa ekki gert. Og hún gerir það með því að taka ábyrgð á útflutningsverðinu og borga útfluttu vörurnar á ekki lægra verði en þær, sem seljast innanlands. Áður báru bændur mikið tap af þessum útflutningi og fengu þess vegna ekki það verð, sem um samdist í 6 manna nefndinni. Ég bjóst alls ekki við því, að hv. 1. þm. Vesturl. leyfði sér að koma með slíka fullyrðingu sem þetta, vægast sagt svo heimskulega, af því að ég hafði ástæðu til þess að ætla, að hann vissi betur, og ekki heyrði ég hann tala í þessum tón á aðalfundi Stéttarsambands bænda frekar en aðra fulltrúa, sem þar voru mættir, því að sú samkoma var þannig skipuð, að ætla má, að þeir, sem þar voru, hafi vitað með öllu skil á því, hvernig afurðaverð landbúrnaðarins er fundið á hverjum tíma, og þess vegna algerlega tilgangslaust að sakast við ríkisstj. um, þótt bændum finnist það of lágt. Ég get verið samþykkur hv. 1. þm.. Vesturl. um, að það væri æskilegt fyrir bændur að fá hærra verð. Það geta þeir aðeins fengið með því að telja fram alla kostnaðarliði við búreksturinn og fá það sett inn í verðgrundvöllinn, þegar afurðaverðið er reiknað út. Bændur á aðalfundi Stéttarsambands bænda ræddu mikið um, að þetta væri að nokkru leyti sök bændanna sjálfra, að þeir fengju ekki fullt verð, það væri vegna þess, að á skattskýrslunum kæmu ekki fram allir kostnaðarliðir við búreksturinn, eins og vera bæri. Þetta verður ekki lagað nema með því móti, að að því verði unnið á hinn rétta og eðlilega hátt, að fram komi allur kostnaður við búrekstur bóndans. Það kom líka greinilega fram á aðalfundi Stéttarsambandsins, að fulltrúar þar mátu mikils þá breyt., sem gerð hefur verið á afurðasölulögunum. Þeir skildu, að útflutningstryggingin var bændunum mikils virði. Þeir skildu það líka, að það er mikils virði fyrir bændur nú í fyrsta sinn, ef kauphækkanir verða, að þurfa ekki að bíða heilt ár með að mega hækka afurðaverðið, eins og áður hefur verið, en að taka megi tillit til þess litlu eftir að kauphækkanirnar hafa farið fram. Aðalfundur Stéttarsambands bænda skildi það líka, að það var mikils virði fyrir bændur að geta komið inn í verðgrundvöllinn ársfjórðungslega hækkun á rekstrarvörum, ef þær hækka í verði. En það gátu þær ekki áður, nema einu sinni á ári, og urðu þeir stundum að bíða í 9, 10 eða jafnvel 11 mánuði eftir réttmætri hækkun, ef rekstrarvara hækkaði t.d. í október eða nóvember, því að það mátti ekki taka tillit til þess fyrr en næsta haust. Ég segi þess vegna, að eins og afurðasölulögin eru nú orðin, eiga þau að tryggja bændum uppbót á þeirri dýrtíð, sem verða kann hverju sinni, ef verðgrundvöllurinn er réttur og kostnaðarliðirnir við búreksturinn koma fram í grundvellinum. En ef kostnaðarliðirnir koma ekki allir fram í grundvellinum, þá vitanlega verður bóndinn snuðaður. En bændurnir sjálfir - verða að gera þetta. Það verður að heimta það af þeim, eins og kom fram á aðalfundi Stéttarsambandsins, að þeir tryggi það, að allir kostnaðarliðir komi fram, því að því aðeins er hugsanlegt, að landbúnaðurinn geti blómgazt hér í landinu. Það er þetta tvennt, að bændur fái rétt afurðaverð gegnum lagfærð og betri afurðasölulög, sem þeir nú hafa fengið, og að þeir geti i gegnum lánasjóði landbúnaðarins fengið eðlilega fyrirgreiðslu þar. Hv. 1. þm. Vesturl. talaði um 90 milljónirnar, sem reyndar var búið að ræða um áðan og ég þarf ekki að fara nánar út í. - Hann sagði, að bændur mundu ekki fá hærri lán úr Búnaðarbankanum að þessu sinni. þrátt fyrir dýrtíðina heldur en þeir hefðu fengið áður og að ríkisstj. hefði fyrirskipað, að virðing á framkvæmdum væri gerð eftir sama stiga og áður, þrátt fyrir verðhækkun á byggingarefni og byggingarkostnaði. Ég mótmæli þessu. Ríkisstj. hefur ekki gert það. Ríkisstj. hefur ekki gripið þannig inn í stjórn Búnaðarbankans að gera þetta, og það veit ég, að sá hv. bankaráðsmaður, sem hér er staddur, er fús, til að viðurkenna. Það var í morgun, sem ég talaði við Þóri Baldvinsson og spurði hana að því, eftir hvaða stiga væri metið nú, - því að ég vissi, að fulltrúi bankans er byrjaður að ferðast um Suðurland og virða byggingar, - og ræddi um það við Þóri Baldvinsson, að það dygði ekki að miða við sama stiga og var fyrir 4 árum, þannig að ég hef vakið athygli bankans á þessu máli, og ætlaði byggingameistari bankans að ræða um þetta við bankastjóra. Þetta gerðist áður en hv. 1. þm. Vesturl. minntist á þetta hér áðan heldur ósmekklega, vegna þess að hann er ekki svo minnislaus, þar sem hann var í bankaráði Búnaðarbankans 1958, að enda þótt byggingarkostnaður þá væri hækkaður stórkostlega, gerði hann sem bankaráðsmaður engar ráðstafanir til þess, að þeim stiga, sem byggingar eru virtar eftir, væri breytt. Eftir ráðstafanirnar 1958 fengu bændur ekkert hærri lán út á byggingarframkvæmdir en áður en 55% yfirfærslugjaldið kom til framkvæmda. En það er ekki í fyrsta sinn, sem það kemur fram hjá þessum hv. þm., að hann gerir meiri kröfur til annarra en sjálfs sín og sinna flokksbræðra. Skyldi það ekki vera í fyrsta sinn núna, sem athugað er í alvöru að hækka stigann á þeirri virðingu, sem fram fer á framkvæmdunum, og þar með þá að gera ráðstafanir til, að það fáist hærra lán í krónutölu, eins og ég tel alveg nauðsynlegt vera, ef bændur eiga að geta haldið framkvæmdunum áfram? Hv. 1. þm. Vesturl. ræddi mikið um þáð hér áðan, að efnahagsaðgerðirnar s.l. vetur ógnuðu öllum almenningi í landinu og öllum atvinnustéttum. Þetta er náttúrlega ekkert nýtt úr munni framsóknarmanna, því að maður getur lesið í sama Tímablaðinu fullyrðingar með feitum fyrirsögnum, þar sem sagt er: Bændur geta ekki búið, - útgerðarmenn geta ekki stundað sína atvinnu, - og ekki fá kennarar nóg laun, til þess að þeir geti lifað. - Það er þannig komið, að áliti Tímans, að það geti enginn þjóðfélagsþegn eða þjóðfélagsstétt lifað í þessu landi. Það er svo illa komið að hans dómi. Um þetta kenna framsóknarmenn aðgerðunum s.l. vetur. Væri nú ekki fróðlegt fyrir þessa hv. menn að gera sér grein fyrir því, hvers vegna aðgerðirnar s.l. vetur voru gerðar, voru framkvæmdar? Voru þær gerðar að nauðsynjalausu? Voru þær gerðar af slæmri ríkisstj., sem hafði það helzt á stefnuskrá sinni að skapa erfiðleika? Eða voru þær gerðar af nauðsyn? Og hvers vegna var þetta nauðsynlegt? Hvers vegna var hag okkar þjóðar þannig komið, að það var nauðsynlegt að gera svo stórtækar ráðstafanir sem raun ber vitni? Satt að segja hefði ég haldið, að það væri ekki þörf á að minna hv. 1. þm. Vesturl. á þetta. En það er eins og svo margt annað með þennan mann, að hann virðist vera gleyminn og hann virðist vera ákaflega lítið gagnrýninn á sjálfan sig og sinn flokk. En jafnvel þótt hann sé gleyminn, ætti hann að muna það, að hans flokkur hafði stjórnarforustu á árunum 1956 til ársloka 1958, og þótt hann sé gleyminn, þá ætti hann líka að vita það og muna, að hv. 2. þm. Vestf. og hv. 1. þm. Austf. fóru ekki úr ríkisstj. 1958 af því, að þeir vildu ekki áfram, vera við völd, heldur vegna þess, að þeir réðu ekki við verkefnin. Það var allt komið í hnút, þjóðarskútan var strönduð. Þessir ágætu flokksbræður hv. 1. þm. Vesturl. björguðu sér í land, það gerðu þeir. En hvað varð um skútuna? Hún var í brimgarðinum, og það voru aðrir, sem skyldu taka við og koma henni aftur á flot. Vera má, að hv. 1. þm. Vesturl. hafi hugsað, að þetta gæti gengið þrautarlaust, það mætti koma skútunni aftur í lygnan og djúpan sjó, án þess að nokkur fyndi til. Það gæti vel verið, að hv. þm. vildi segja hér á eftir: Ja, stukku í land, - jú, þeir fóru í land. En það voru svo slæmir menn, sem þeir unnu með, og þeir vildu hvíla sig og þeir vildu líta til lofts og gá til veðurs, hvort það væri ekki betra að taka sér smávegis frí. En ef hann hugsar þannig og vill bera það á borð fyrir hv. þd., þá er ekki hægt að komast hjá því að minna hv. 1. þm. Vesturl. á, hvað fyrrv. hæstv. forsrh., flokksbróðir hans, hv. 2. þm. Vestf., sagði. Hann sagði, að það væri skollin yfir verðbólgualda, og hún reis hátt, sú alda.

Hverjir reistu hana?

Verðbólgualda er skollin yfir, óviðráðanleg.

Hverjir reistu hana?

Þá stökk hv. 2. þm. Vestf. í land, kannske til þess, að verða ekki undir öldunni, þegar hún félli, en undir öldunni varð hann vitanlega eins og allir landsmenn. Við urðum öll undir öldunni, og við súpum seyðið af þessari öldu, og það, sem í þessari öldu var, það var bragðvont, það var súrt. Og það er það, sem við erum að glíma við núna. Það voru fleiri en hv. 1. þm. Vestf., sem gerðu sér alveg ljóst, hvernig var. Hvernig var með gjábarminn, sem lýst var? Hvernig var með gjábarminn, sem efnahagsmálaráðunauturinn lýsti? Þjóðin var á gjábarmi, og þessi gjá var djúp, og ef ekki væri snúið við strax, þá hlutum við að lenda niðri í gjánni. Sem betur fór, höfum við ekki lent í gjánni, og sem betur fer, erum við ekki á gjábarminum í dag. Ef við viljum vera samtaka menn, sem reynum að bjarga okkur, og þjóðin öll, þá munum við ekki fara ofan í gjána. Það, sem hefur gerzt síðan, er kunnugt. Og það er kokhreysti hjá hv. framsóknarmönnum, þegar þeir bæði á Alþ. og á mannfundum úti um land koma fram sem einhverjir verndarar þjóðhagslegra hagsmuna hér í landi og bjóðast til þess að taka við völdum aftur til þess að bæta úr því, sem aflaga hefur farið. Það er mikið traust á gleymni almennings í landinu, þegar þessir hv. menn eru að bjóðast til þess að taka völdin aftur. Ég hygg, að allur almenningur hafi gert sér grein fyrir því, að þessir menn hafi verið reyndir til þrautar, og að almenningur óskar ekki eftir því að afhenda þeim aftur lyklana að stjórnarráðinu. Allur almenningur veit, að það verður ekki til bóta. Hitt er svo alveg ljóst, að almenningur hefur fundið það súra bragð, sem var af þeirri dýrtíðaröldu, sem reist var i tíð vinstri stjórnarinnar.

Af sjálfstæðismönnum.

Almenningur hefur fundið það bragð, og það hefðu engir erfiðleikar verið, ef hún hefði ekki kostað nokkurn sársauka, sú aðgerð, sem nauðsynleg var á s.l. vetri og núv. ríkisstj. með stuðningi sinna stjórnarflokka hefur framkvæmt. Það var sagt í Tímanum, um það leyti sem þetta var gert, að hrunið mundi koma eftir örfáa mánuði. Það mundi, verða samdráttur. í öllu atvinnulífi og það mundi verða atvinnuleysi. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði hér áðan, að aðgerðirnar stefndu að samdrætti. Nú var hann hættur við þá fullyrðingu, að það kæmi atvinnuleysi, enda vita allir, að allur almenningur í landinu hefur nægilega atvinnu, og sú breyting hefur orðið á, að það eru fleiri Íslendingar nú, sem vinna að arðbærum störfum, heldur en áður var. Í tíð vinstri stjórnarinnar voru hér nærri 2000 Færeyingar á íslenzka fiskiskipaflotanum, en það voru náttúrlega ákaflega margir, sem voru þá við óarðbæra. vinnu. Á s.l. vetri, eftir að aðgerðirnar höfðu verið gerðar, voru hér aðeins örfáir Færeyingar, en ýmsir Íslendingar, sem ekki voru við arðbær störf, fóru á sjóinn, því að bátarnir og togararnir gengu á vertíðinni eins og áður. Það getur líka verið alveg ljóst öllum hugsandi mönnum, að það er ekki hægt fyrir okkur að búa í landinu sem sjálfstæð þjóð með því að taka útlendinga til þess að vinna að framleiðslustörfum; en að Íslendingar sjálfir geri eitthvað annað, sem gefur ekki af sér arð. Aðgerðir ríkisstj. á s.l. vetri miðuðu að því að koma atvinnuvegunum á heilbrigðan og styrkjalausan grundvöll. Uppbótakerfið var gengið sér til húðar, og útgerðarmenn, sem vissulega eru nú í erfiðleikum, óskuðu ekki eftir uppbótakerfinu. Flestir útgerðarmenn eru þannig hugsandi, að þeir vilja reka sína atvinnu á eigin ábyrgð og styrkjalaust. Ef útgerðin hefði ekki orðið fyrir því áfalli að þessu sinni, að bæði fiskimjöl og lýsi hefur lækkað tilfinnanlega, þá væri útgerðin ekki svo illa stödd sem raun ber vitni í dag. Er ekki eðlilegt, að það valdi erfiðleikum hjá útgerðinni, þegar svo stórar framleiðslugreinar eins og lýsi og fiskimjöl lækka um 50–60%? Það hlýtur að koma við. En þetta mun samt ekki verða til þess; að uppbótakerfið verði tekið upp aftur, og útgerðarmenn munu ekki óska eftir því. Útgerðarmenn munu hins vegar vera fúsir til þess að berjast við þá erfiðleika, sem að þeim steðja nú í bili vegna verðlækkunar á þessum afurðum, og komast yfir þá stundarerfiðleika, sem það hefur skapað. Ég held, að það sé ástæðulaust að fara öllu fleiri orðum um þetta frv. að svo stöddu. Ég hef hér aðeins minnzt á nokkur atriði varðandi landbúnaðinn, varðandi nauðsynina á því, að landbúnaðarframleiðslan geti haldið áfram að aukast í hlutfalli við fólksfjölgunina. Ég hef drepið á nauðsynina á því, að lánasjóðum landbúnaðarins, sem nú eru mjög illa staddir fjárhagslega, verði bjargað úr því öngþveiti, sem þeir eru í, og ég hef upplýst það, að ríkisstj. er að athuga þessi mál, þannig að orðið geti til frambúðar, að þessir sjóðir búi við þann hag að hafa fé til útlána og að þeir megi eftirleiðis uppfylla þær vonir, sem bændur hafa jafnan gert til þessara sjóða. Um frv. sjálft þarf ég ekki meira að segja. Ég hef minnzt á það, að hv. 2. þm. Vestf., þegar hann var forsrh., þegar hann var landbrh. og formaður bankaráðs Búnaðarbankans, þá gat hann ekki komið því i gegn, að þessum sjóðum væru gefnar eftir 30 millj, kr. 1958. Hann gat það ekki. Þess vegna veit ég,. að hann undrast ekki, þótt það gangi ekki erfiðleikalaust í gegn að fá nú eftir gefnar 160 millj. kr. í einu lagi, þegar hann er farinn úr ríkisstj. og ekki lengur formaður bankaráðsins. En eins og ég sagði áðan, er þetta frv. að vissu leyti traustsyfirlýsing á núv. ríkisstj., því að hv. 2. þm. Vestf. hefði ekki verið meðflm. að þessu frv., ef hann hefði ekki búizt við því, að nokkur von væri um að fá þetta mál fram. En þar sem hann gat ekki fengið í gegn 30 millj. kr. 1958, þá er hér um stærri bita að ræða, og þá veit ég, að hann skilur, að þetta er dálítið stór biti að kyngja. Ef ekki væru neinir aðrir möguleikar en þessi fyrir hendi til þess að bjarga sjóðum Búnaðarbankans frá þeim voða, sem þeir eru í, þá væri náttúrlega, - það er ég alveg viss um, - öruggt fylgi allra þm. með frv., því að ég veit, að hv. alþm. eru sammála um það, að án þessara sjóða í starfhæfu formi getur landbúnaðurinn ekki verið. En það hefur komið fram, að menn eru ekki á einu máli um það, hvernig eigi að leysa þennan hnút, og það þarf ekki að tala um, að það sé endilega af illgirni við landbúnaðinn, þótt menn greini á um þetta. Menn geta bent á ýmsar leiðir og sitt sýnzt hverjum, enda þótt þeir stefni að sama marki og telji nauðsynlegt að koma fótum undir sjóðina. Og ég vil endurtaka það, að þetta mál, þetta vandamál sjóða landbúnaðarins, það er í athugun hjá ríkisstj. til lausnar, og ég vænti farsællar lausnar. Það mun hafa verið fyrrv. ríkisstj., stjórn Emils Jónssonar, sem skipaði hagfræðinganefnd til þess að gera tillögur um rekstur og úrbætur á fjárfestingarsjóðum, ekki aðeins landbúnaðarins, heldur og öðrum fjárfestingarsjóðum. Þessi nefnd hefur ekki enn skilað áliti. Hún hefur ekki skilað áliti enn og þá væntanlega ekki lokið störfum. Ég skal ekkert segja um, hvaða úrlausnir hún hefur fram að bera. Ég tel gott, ef hún hefur nokkra lausn á takteinunum. En eigi að síður vil ég upplýsa það, að ríkisstj. hefur án þessarar nefndar þetta mál til sérstakrar athugunar, þar sem það þolir ekki langa bið. Og ég vænti þess, að hvort sem tekst eða ekki að koma með raunhæfar tillögur nú í þessum mánuði til lausnar þessum vanda, þá vænti ég þess, að sjóðir bankans geti að þessu sinni nú fyrir jólin eins og að undanförnu lánað út á framkvæmdir þessa árs. Ég vænti þess, hvað sem líður endanlegum úrbótum og lausn á þessum mikla vanda. Ég endurtek nú það, sem ég sagði hér í upphafi. Það er aðalatriði þessa máls, að það megi takast að leysa úr þessum vanda, að það megi takast að koma þessum nauðsynlegu lánastofnunum á réttan kjöl og gera þeim fært að vera lyftistöng fyrir landbúnaðinn. Það er aðalatriðið. Hitt er miklu minna atriði, hver á eða hverjir eiga sök á því, að svona er komið, enda þótt það sé eðlilegt og það sé hollt að gera sér fulla grein fyrir því. Sérstaklega vakna ýmsar spurningar upp í huga manns, þegar hlustað er á hv. þm., eins og t.d. hv. 1. þm. Vesturl., þegar slíkir þm. leyfa sér að tala í vandlætingartón, eins og hann og hans hv. flokksbræður séu ekkert nema sakleysið eitt, eygi enga sök hjá sér, en það séu bara sjálfstæðismenn og núverandi stjórnarflokkar, sem beri eiginlega sök á öllu, sem aflaga fer.