Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Ég flyt þessa þál., sem er í fyrsta lagi miðuð við það, að þinginu gefist kostur á að taka ákvarðanir um það, sem aflaga hefur farið í rekstri Keflavíkurflugvallarins. Það hefur verið mikið um þetta mál rætt af blaðamönnum og öðrum, en enn hafa engar skýringar komið frá ríkisstj. um það, sem fundið hefur verið að. Það atriði, sem ég vil sérstaklega, að Alþ. fjalli um, er að gefin verði út reglugerð um rekstur flugvallarins, eins og mælt er fyrir í 7. gr. flugvallarsamningsins. Menn muna, að þegar deilurnar um þetta mál stóðu í þinginu, var lögð á það áherzla af flutningsmönnum samningsins, að slík reglugerð tryggði Íslendingum úrslita yfirráð yfir vellinum. En nú er komið á daginn, að þessi reglugerð hefur ekki verið samin. Ákvæði samningsins eru þó afar augljós. Það var á það bent í umr. í fyrra, að með reglugerð mætti leiðrétta flugvallarsamninginn mikið og taka af vafaatriði. Hér er því um augljósa vanrækslu ríkisstj. að ræða. En hún afsakar þetta með því, að ákvæði samningsins séu svo augljós og ótvíræð, að reglugerðar sé ekki þörf. En hún kemst ekki fram hjá því, að samningurinn gerir ótvírætt ráð fyrir reglugerð. Þar á m. a. að taka fram það vald, sem starfsmenn flugvallarins eiga að hafa. Það er nú svo ástandið, að íslenzku starfsmennirnir vita bókstaflega ekkert, hverju þeir eiga að hlíta. Þess vegna verður Alþ. að taka ákvörðun um, hvort þessi reglugerð verði samin nú strax eða ekki. Í öðru lagi gerir þessi þál. ráð fyrir, að Alþ. leggi fyrir ríkisstj., að hún sjái um, að ekki verði fleiri en 600 menn á vellinum. Þegar rætt var um flugvallarsamninginn, kom í ljós og var ekki mótmælt, að til starfrækslu vallarins þyrfti innan við fimmtíu manns. Ameríkumenn sögðust hins vegar þurfa 600 manns, og hefur það síðan alls staðar verið fullyrt, að Bandaríkin hefðu hér 600 manns, en ekki fleiri. Áður en þeim yrði fjölgað yrði íslenzka ríkisstj. kölluð til og henni gerð grein fyrir, hvaða breyting hefði orðið frá því, er Bandaríkjamenn töldu sig þurfa að hafa 600 menn. Nú er upplýst, að á Keflavíkurflugvelli eru yfir 1000 manns. Það er talið, að 400 af þeim séu verkamenn, sem vinni að byggingarvinnu. En ef Alþ. tekur ekki í taumana, geta Bandaríkin flutt inn þúsundir manna undir því yfirskini, að hér sé um verkamenn að ræða. Ameríkumenn tóku það fram, að að óbreyttum kringumstæðum þyrftu þeir 600 manns. Hvað hefur nú ríkisstj. fram að færa um þær breyttu kringumstæður sem gera það, að Bandaríkjamenn hafa aukið mannafla sinn? - Flugsamgöngur til Þýzkalands eru ekki fleiri en þrjár á viku. En amerísk flugfélög halda uppi miklum flugsamgöngum um Keflavíkurflugvöll svo og evrópsk flugfélög. Það segir sig sjálft, að slíkar flugsamgöngur eru í engu sambandi við hernám Bandaríkjamanna í Þýzkalandi. Við getum því krafizt þess, að ekki verði fleiri menn á flugvellinum en Bandaríkjamenn þurfa nauðsynlega vegna samgangna við Þýzkaland. Íslenzka ríkisstj. getur því krafizt þess, hvenær sem er, að þessum 600 mönnum verði ekki fjölgað, heldur fækkað stórlega. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að gæta þess, að framfylgt sé því ákvæði flugvallarsamningsins, 6. tölulið, að Bandaríkin þjálfi íslenzka starfsmenn í flugvallartækni, og skal ríkisstj. sjá um, að íslenzkir menn taki við trúnaðarstörfum á flugvellinum. Í þeim trúnaðarstörfum, sem ríkisstj. telur Íslendinga ekki færa um að gegna að svo stöddu, skal hún sjá um, að Íslendingur sé settur í starfið við hlið þess Bandaríkjamanns, sem starfinu gegnir, til þess að tryggt sé, að Íslendingar læri starfann, er geti síðan tekið við honum. Eins og nú standa sakir, hefur verið mjög mikill misbrestur á því, að nokkur þjálfun hafi farið fram, og þó eigum við nógum fagmönnum á að skipa. En ég held, að minna sé gert úr okkar fagmönnum en skyldi. Þetta bendir á það, að Bandaríkin vilji hafa óbreytt völd á Keflavíkurflugvellinum og að þeir hyggi á annað en gert er ráð fyrir í flugvallarsamningnum. - Um 100 Íslendingar vinna nú þar suður frá við ýmis störf, sem ekki beinlínis heyra undir rekstur vallarins. Ríkisstj. á því að gefa Alþ. skýrslu um, hvaða menn það eru, sem stunda tæknistörf, og hverjir ekki, því að það er staðreynd, að Bandaríkjamenn. hafa ekki kennt Íslendingum. heldur haft þá til þjónustustarfa. Það væri því þýðingarmikið að fá að vita, hvaða störf það eru, sem þessir Íslendingar vinna. Margir hafa farið frá störfum við flugvöllinn, vegna þess að þeir sættu sig ekki við þá meðferð, er þeir hlutu, það væri hastarlegt aðhorfa á þá niðurlægingu, sem ætti sér stað þar. Þar ráða Bandaríkjamenn öllu. Til dæmis er enginn íslenzkur maður í flugturninum, og eigum við þó nóg af fagmönnum, sem hafa lært erlendis þau störf, sem þar fara fram, og þurfa því ekkert að læra af Bandaríkjamönnum. En Bandaríkjamenn kæra sig ekkert um að breyta til. Það er vert að gera sér það ljóst, að svo er komið, að til eru íslenzkir menn, sem kunna allt, er að tæknilegri flugvallarstjórn lýtur, og Íslendingar eru alveg færir um að taka þau störf að sér. Í hæsta lagi þurfa þeir á einstökum sviðum að hafa leiðbeinendur. Að Ameríkumenn haldi í sínum höndum stjórnartaumunum á þeim grundvelli, að Íslendingar kunni ekkert til þessara verka, er gersamlega óhæfa. Þetta veit íslenzka ríkisstj., og þetta vissu þeir, sem samninginn settu, þótt þeir fullyrtu annað. Það var ekki þörf á því að afhenda þeim flugvöllinn til þess að láta þá þjálfa okkar menn. Þeir hafa ekki afhent neitt ennþá, þótt við eigum kunnáttumenn á hinum ýmsu sviðum. Þetta var bara yfirdrepskapur til þess að blekkja almenning og draga fjöður yfir innihald samningsins, sem var það að veita Bandaríkjunum herstöðvar. Íslendingar geta ekki sætt sig við minna en að Íslendingur stjórni hverju starfi á vellinum. Flugvallarsamningurinn, samkvæmt útskýringum fylgjanda hans, gefur fullt tilefni til þessa. Ef Íslendingar eru ekki færir um það, eiga þeir að vera við hlið Ameríkumanna og jafnréttháir. Þau störf eru fá, því að Íslendingar geta leyst næstum öll störfin af hendi. Skilyrðinu um óskoruð völd Íslendinga á flugvellinum hefur ekki verið fullnægt. Það er nóg að hafa Ameríkumenn hér með sendiherraréttindum, þótt þeir stjórni ekki málum, sem yfirlýst var, að Íslendingar ættu að stjórna. Í fjórða lagi er ætlazt til þess, að ríkisstj. setji reglur um lögfestingu ýmissa ákvæða flugvallarsamningsins, einkum að það verði tryggt, að tollur verði greiddur af öllum þeim vörum, sem fluttar eru til flugvallarins og starfsmanna þar og ekki falla undir tollundanþáguákvæði samningsins. Ameríkumenn hafa ekki fallizt á að greiða tolla. Meginhluti þeirra Ameríkumanna, sem vinna á vellinum, vinna ekki að störfum, er standa í sambandi við hernámið í Þýzkalandi, heldur að flugsamgöngum við Evrópu almennt. Þetta starfslið nýtur sérréttinda fram yfir aðra útlendinga. heyrir ekki undir íslenzk lög og greiðir ekki tolla. Allt efni, sem til þess fer, er tollfrjálst. Þótt stjórnin hafi krafizt tolla, hafa þeir ekki verið greiddir. Stjórnin hefur þar ekki komið neinu fram. Ríkisstj. átti að setja reglur um þetta og segja, að hér færi ekkert fram, fyrr en reglur hefðu verið settar, byggðar á samningnum. Svona gera ríkisstjórnir allra sjálfstæðra landa. En í einstökum atriðum samningsins hefur ekkert verið gert nema með leyfi Ameríkumanna. Það er eins og enginn samningur hafi verið til og þurft að semja um hvert atriði sérstaklega. Það væri óskandi, að ríkisstj. upplýsti, hvernig er með greiðslu flugvallargjaldsins, hvort flugvélar, sem ekki standa í sambandi við hernám í Þýzkalandi, greiða níu aura af hverjum benzínlítra, eins og gert er á Reykjavíkurflugvellinum og reynzt hefur vel. Enn fremur, hvort greitt er gjald af flugskýlunum, eins og ráðgert er í Reykjavík. Það væri fróðlegt að fá að vita þetta. Flugvallarnefnd gerði tillögur um það til stjórnarinnar, hvernig tollafyrirkomulaginu yrði bezt fyrir komið, og birti ég álit n. sem fskj. Ríkisstj. gerði aths. við þær till. og felldi sig ekki við þær, enda mun Ameríkumönnum hafa þótt þær óþarflega hnýsnar. N. leggur til, að sama gildi um innflutning Ameríkumanna og annan innflutning og borgaður sé af honum tollur, en hann verði síðan endurgreiddur að svo miklu leyti sem hann ekki er kræfur samkvæmt ákvæðum samningsins. Þetta er eðlilegt, eins og á stendur. Tollstjórinn í Reykjavík spurði ríkisstj., hvernig hann ætti að haga sér í þessum efnum, en fékk engin svör. Fyrsta sendingin lá langan tíma á afgreiðslunni, en loks sóttu Ameríkumenn vörurnar á sínum eigin bílum og tóku þær, án þess að þær hefðu verið tollskoðaðar. Ríkisstj. er ekki enn búin að semja reglugerðina, því að till. n. fundu ekki náð fyrir augum Ameríkumanna, og þess vegna ekki heldur ríkisstj. Það er hins vegar óhjákvæmilegt, að komið verði á þarna vörueftirliti og reglugerð sett, enda mun ríkisstj. nú orðin sannfærð um, að það sé nauðsynlegt, svo að hægt sé að segja Íslendingum, að reglugerð sé til. Kannske verður það svo, að bara yfirlýsing Bandaríkjamanna um það, hvað flutt er inn, verður tekin sem góð og gild vara. Kannske upplýsir stjórnin það hér. Það eru ýmis gjöld, sem eðlilegt er, að Bandaríkjamenn greiði hér. Það er engin ástæða til þess, að Bandaríkjamenn, sem vinna að afgreiðslu venjulegra farþegaflugvéla, séu hér útsvars- og skattfrjálsir. Um þá eiga að gilda sömu reglur og aðra útlendinga. Bezt væri að vísa þeim Bandaríkjamönnum úr landi, sem ekki vinna að störfum, er standa í sambandi við hernám Þýzkalands. Ef stjórnin gerir það ekki, þá er engin ástæða til, að þeir borgi ekki lögboðin gjöld. Bandaríkjamenn hafa meðal annars marga bíla í þjónustu sinni, sem valda sliti á íslenzkum þjóðvegum. Það er óeðlilegt, að þeir borgi ekki þann kostnað, sem af því leiðir. Þá er í fimmta lagi talað um það í þáltill., að séð verði um það, að allt lögreglulið og varðlið á vellinum sé íslenzkt. Flugvallarsamningurinn gefur Ameríkumönnum enga heimild til að hafa varðlið á vellinum. Stjórn flugvallarins og löggæzlan þar verður að vera í íslenzkum höndum. Nú eru þar tíu íslenzkir lögreglumenn, en þrjátíu amerískir varðliðsmenn, að vísu ekki í einkennisbúningum, en þeir eru ekkert annað en amerískt lögreglulið. Þeir segja íslendingum fyrir verkum, reka þá út af vellinum og líta á sig sem ameríska lögreglu. Það mun nú vera í ráði að fjölga þeim, en ekki er það kunnugt, að fjölga eigi íslenzkum lögregluþjónum. Loks er í till. minni lagt til, að ríkisstj. verði falið að hafa vakandi auga með allri starfsemi Bandaríkjamanna á flugvellinum eða í sambandi við hann og fyrirbyggja, að í nokkru efni verði af Bandaríkjanna hálfu gengið lengra en samningurinn heimilar. Það er alkunnugt, að reknar eru stofnanir á flugvellinum, sem eru svo umfangsmiklar, að þær verða ekki réttlættar vegna þeirra nota, sem Ameríkumenn töldu sig þurfa að hafa af vellinum. Þar er nú fullkomin loftskeytastöð með sextíu manna starfsliði. Fyrir þær fáu flugvélar, sem fara um völlinn vegna hernámsins í Þýzkalandi, er þessi stöð algerlega óþörf. Það er leikur fyrir íslenzkar loftskeytastöðvar að annast þetta. Það eina, sem rekur Bandaríkjamenn til þess að hafa þessa loftskeytastöð, er bara það að hafa hana tiltæka, ef eitthvað óvenjulegt kemur fyrir. sem sé stríð. Einhverjir mundu kannske koma með þá mótbáru. að ekki sé hægt að senda herstjórnartilkynningar frá íslenzku stöðvunum, en það er auðvelt að senda þau skeyti á dulmáli, sem þeir vilja ekki, að almenningur viti um. Loftskeytastöðin er óþörf til þess a.ð reka flugvöllinn á þeim grundvelli, sem samningurinn gerir ráð fyrir. Þá er stór veðurathugunarstöð á vellinum. Það getur verið, að hennar sé þörf, en hún á að vera á vegum íslenzku veðurstofunnar. Það er venja Ameríkumanna að spyrja, hvort við höfum menn til að taka við þessu, annars verði þeir að hafa þar sína menn. En við verðum sjálfir að meta þörfina í þessu efni og ekki taka sem góða og gilda vöru fullyrðingar Bandaríkjamanna. Það virðist vera þegjandi samkomulag stjórnarinnar, að það, sem Bandaríkjamenn segja, sé rétt, og alltaf fallið fyrir þeirri röksemd, að við getum ekki tekið við. Bandaríkjamenn spyrja, hvort við getum skaffað sextíu menn til loftskeytastöðvarinnar. Við getum það, en það væri óhyggilegt, því að það er hægt að senda um þær stöðvar, sem þjóðin á og rekur sjálf. Þeir gætu sent forgangshraðskeyti og komið þannig áfram tilkynningum sínum, en það, sem fyrir þeim vakir, er að efla lið sitt á vellinum. Stjórninni væri sæmra að fletta ofan af hlutverki þeirra á vellinum en að taka upp á sína arma fullyrðingar þeirra og sannfæra þjóðina um, að þær séu réttar. Ríkisstj. er með þessu háttarlagi ekki orðin annað en áróðursmiðstöð fyrir Ameríkumenn, og hefur hennar hlutskipti því orðið mjög ömurlegt í sambandi við framkvæmd samninganna. Það er þörf á mjög ströngu eftirliti og að Íslendingur sé við hvert einasta starf á vellinum. Það þarf að tryggja það, að flugvöllurinn verði ekki notaður sem herstöð og Ísland á þann hátt dregið inn í deilur stórveldanna. Það verður aðeins gert með því að hafa strangt eftirlit með öllu, sem þar fer fram. Það verða að vera menn á staðnum, sem sjá til þess, að ekkert fari þar fram annað en það, sem búið er að leyfa með samningunum. Það eru vitanlega ýmis önnur dæmi, sem sýna þrekleysi ríkisstj. gagnvart Bandaríkjamönnum og ekki eru í samræmi við sjálfstæði þjóðarinnar. Eitt dæmið er það. að benzínbirgðirnar á vellinum. sem Standard Oil átti, voru afhentar umboðsfélagi þess hér, Olíufélaginu h/f, sem þar með fékk einkaleyfi á benzíninu á flugvellinum. Það kann að verða sagt, að flugvélum, sem á vellinum lenda, sé heimilt að kaupa benzín af öðrum félögum, en það verður þá að flytja það frá Reykjavík, og er því einu félagi ívilnað á kostnað hinna. Þeir, sem kunnir eru starfrækslu Keflavíkurflugvallarins, eru sammála um, að Ameríkumenn ráði þar einir öllu og hjóm, að Íslendingar stjórni flugvellinum íhlutunarlaust. Stjórnin hefur ekki þorað að setja reglur um flugvöllinn, af því hún hefur vitað, að Ameríkumenn mundu ekki samþykkja þær, og hún þorir ekki að gefa þær út, fyrr en þeir hafa samþykkt þær. Þetta vita allir. Meðan svo er, er erfitt að fá Íslendinga til þess að gegna störfum á vellinum. Allir finna, hver blekkingastarfsemi hér fer fram til þess að dylja, að um herstöð sé að ræða. En Ameríkumenn eru ekki nærgætnari við vini sína hér en það, að þeir víla ekki fyrir sér að segja, að hér sé um herstöðvar „bases“ að ræða, og tala ekki um takmörkuð tímabundin réttindi. Það er líka öllum kunnugt, að um herstöðvar er að ræða, og veltur því á öllu fyrir okkur, fyrst samningurinn var gerður, að forðast að lenda í deilum stórveldanna um herstöðvar og áhrifasvæði. Nú hafa Ameríkumenn hafizt handa um byggingarframkvæmdir, og þeim er þannig háttað, að svo lítur út, að Ameríkanarnir búist við því, að flugvallarsamningurinn verði framlengdur af vinum þeirra og muni gilda lengur en þann tíma, sem nú er gert ráð fyrir. Þeir byggja vönduð íbúðarhús fyrir starfslið sitt, og er þeim komið svo fyrir, að litlar líkur eru fyrir því, að þær byggingar gætu komið að neinu gagni fyrir Íslendinga, ef Bandaríkjamenn færu. Hús þessi eru svo fullkomin, að búast má við því, að þau yrðu notuð í 20–30 ár, og þessi hús eru byggð á þeim stöðum, að ekki væri mögulegt fyrir Íslendinga að nota þau húsakynni neitt verulega, svo að gagni kæmi. Nú hefur íslenzka ríkisstj. vald til þess að fyrirskipa, að ekki skuli byggt á þessum stað, og hún getur neitað að samþykkja byggingar á þeim stöðum, sem Ameríkanar eru að byggja á nú. Allt bendir til þess, að Ameríkanarnir séu nú að reyna að byggja sér hús, þannig að þeir geti með einföldu móti einangrað sig síðar meir. En ríkisstj. getur krafizt þess samkvæmt flugvallarsamningnum, að svo sé byggt á flugvellinum, að byggingarnar geti komið að gagni seinna meir. Ameríkanar mega ekki taka neitt í burt né fara með neitt af flugvellinum samkvæmt samningnum um Keflavíkurflugvöllinn. Þetta er mikilsvert ákvæði, og það er einnig mikilsvert, að tryggt sé, að Íslendingar geti hagnýtt sér þessi mannvirki, er Ameríkumenn hverfa héðan á brott. Þessu var gert ráð fyrir hér á Alþ. í fyrra af þeim þm., er samþykktu flugvallarsamninginn, en það er bersýnilegt, að þessar byggingarframkvæmdir miða í þá átt og gera ráð fyrir þeim möguleika, að Bandaríkjamenn dvelji hér lengur en gert er ráð fyrir í samningnum frá í fyrra. Ég mun svo ekki í bili ræða þetta mál mikið nánar, þótt hér séu ýmis atriði, sem ég vildi drepa á, en mér gefst vonandi tækifæri til þess að ræða þetta frekar síðar við þessar umr. En ég leyfi mér að benda á það að lokum, að það er mikill ábyrgðarhluti, sem hvílir á hv. þm., sem samþykktu flugvallarsamninginn, að taka skýra afstöðu um framkvæmd, samningsins. Og framkvæmdin á ákvæðum þessa samnings er einna líkust því sem enginn samningur hefði verið gerður. Það er engu líkara en að með samningnum sé verið að reyna að blekkja eða að slá ryki í augu almennings til þess að forsvara þau afnot, sem Bandaríkjastjórn hefur á þessu landssvæði. og ekki sé meiningin að framkvæma samninginn út í æsar, og þetta er allt í samræmi við hina losaralegu samningsgerð. Ólafur Thors, fyrrv. hæstv. utanrrh., hann sat einn að þessari samningsgerð við Bandaríkin. Hann var mjög önnum kafinn og var í mörgum öðrum störfum, er hann vann að þessum samningi í fyrra. En á móti honum, fyrir hönd Bandaríkjanna, samdi maður, sem hafði þetta verk eitt að vinna, að semja um afnot Keflavíkurflugvallarins. Og Ólafur Thors kvaddi engan sérfræðing sér til aðstoðar við þessa mikilvægu samningsgerð. Svo þegar samningurinn var lagður fyrir hv. Alþ., þá lýsir hann því yfir, að samningsuppkastinu mætti helzt ekki breyta. Að vísu komst samningurinn ekki í gegn á Alþ. óbreyttur, en sama er að segja um þær breyt., er samningurinn tók í meðferð Alþ., að þær voru allar mjög flausturslegar, og mér verður á að spyrja: Hvað felst í því ákvæði samningsins, að Íslendingar skuli hafa óskoruð yfirráð á flugvellinum? Íslendingar hafa nú enga stjórn í daglegum rekstri vallarins, t. d. ekki í stjórnturni eða loftskeytastöð. Ameríkanar borga ekki tolla né lendingargjöld fyrir flugvélar sínar. Er þetta að hafa óskorað vald á flugvellinum? Nei, þessi ummæli voru og eru aðeins fögur orð. Ég vil leyfa mér að biðja hæstv. utanrrh., (BBen) um skýringu vegna ummæla hans í nál. utanrmn., þar sem hann segir, að réttur Ameríkumanna á flugvellinum yrði ekki meiri en réttur erlends skips og skipshafnar í höfn. Hæstv. ráðh. ætti að bera hér saman vald skipshafnar á Reykjavíkurhöfn og vald Ameríkumanna á Keflavíkurflugvellinum. Ég býst við, að það þætti allskrítið, ef Ameríkumenn vísuðu Íslendingum frá eða til ákveðinna hafnarsvæða í Reykjavíkurhöfn. ef þeir settu upp sérstaka loftskeytaþjónustu fyrir skip og sendu menn upp í stjórnturn Reykjavíkurhafnar til lóðsanna. Það þætti einkennilegt, en það þætti víst enn einkennilegri ráðstöfun, ef Ameríkumenn vísuðu lóðsunum út úr stjórnturninum. En ég veit nú mæta vei, að hæstv. ráðh. veit, að réttur Ameríkumanna er annar og meiri á Keflavíkurflugvelli en skipshafnar í höfn, og að þessi orð voru sögð til þess eins að reyna að blekkja þjóðina. Nú. það væri full ástæða til þess. að alþm. rannsökuðu þessi mál með flugvallarnefndinni. fyrirkomulag allt og framkvæmdir við flugvöllinn og aðgerðir hæstv. ríkisstj. í þessum málum, því að aðalvarnir hæstv. ríkisstj. virðast vera þær að setja eins konar dulu eða járntjald fyrir þessa starfsemi á flugvellinum og þyrla upp ryki í augu þjóðarinnar viðvíkjandi starfsemi þeirri, sem rekin er á Keflavíkurflugvellinum. Ef rannsókn færi fram á þessum málum, þá mundi margt koma fram í dagsins ljós, sem gæti valdið óróa á meðal almennings í landinu. og það er þegar bersýnilegt, að Íslendingar hafa þegar sett sig í vandræði vegna þessa flugvallarsamnings. Ég býst nú samt við því, að meiri hl. þeirra alþm., sem nú sitja Alþ., muni ekki samþykkja, að nákvæm rannsókn fari fram í þessu máli. Og hæstv. ríkisstj. mun ekki upplýsa neitt varðandi þessa starfsemi, heldur leitast við að gera hjúpinn utan um hana enn ógagnsæjari, og það er eitt öruggasta ráðið til þess, að Ameríkumenn geti farið öllu sínu fram á Keflavíkurflugvelli að eigin geðþótta. Við munum nú heyra, hvað hæstv. ríkisstj. segir og hverju hún svarar til, og hv. þm. gefst nú tækifæri til þess að taka ákvæði samningsins til athugunar.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Hv. þm. Siglf. lauk svo hér máli sínu, að ef allt yrði gert heyrinkunnugt varðandi framkvæmd flugvallarsamningsins, þá mundi það vekja ugg og óróa meðal þjóðarinnar. Sannleikurinn er nú sá, að trúnaðarmenn þessa hv. þm., sem hann valdi sjálfur í ráðherratíð sinni sem yfirmenn þessara mála, hafa betri aðstöðu til þess að segja til um þetta. Þessi hv. þm. skipaði sjálfur flugvallarstjóra á þeim flugvöllum, sem herinn varð að hverfa frá á miðju sumri í fyrra. Það má nú nærri geta, að þessi maður, sem hv. þm. setti sem flugvallarstjóra, hvort hann mundi ekki tala um það við hv. þm. Siglf., ef einhverjir hættulegir hlutir ættu sér stað á flugvellinum, og hv. þm. mundi ekki þykja það ógeðfellt að fá eitthvað það lagt upp í hendur sínar, sem skapað gæti óróa á meðal þjóðarinnar. Ég held þess vegna, að dylgjur hv. þm. séu aðeins, sem flest annað, sem hann hefur hér mælt, um að kenna þeim mönnum, sem hann hefur kallað til trúnaðar. Hv. þm. segir. að skýrsla stjórnarinnar sé til þess eins ætluð að hylja málið í skýi. Ég skal nú flytja hér skýrslu um þetta mál, og til þess að tryggja það, að skýrslan sé ekki að neinu leyti verk ríkisstj., þá er hún m. a. undirrituð af hr. flugmálastjóra, Erling Ellingsen, sem hv. þm. Siglf. skipaði æðsta mann þessara mála í ráðherratíð sinni. Og ef þessi skýrsla hljóðar nú á annan veg en hv. þm. óskar, þá er um að kenna þeim mönnum, sem þm. sjálfur hefur valið til trúnaðar, og er vart hægt að ætla, að þeir víki neinu til hagsbóta fyrir núverandi ríkisstj. - Og með leyfi hæstv. forseta hef ég lestur skýrslunnar um Keflavíkurflugvöllinn, sem flugvallarnefnd hefur gefið ríkisstj. Skýrslunni er skipt í kafla, og er fyrsti kaflinn um stjórn flugvallarins: „Hinn 24. okt. 1946 skipaði utanrrn. sérstaka flugvallarnefnd til þess að semja við fulltrúa Bandaríkjastjórnar um viðtöku og rekstur Keflavíkurflugvallarins og annað, er varðaði samvinnu íslenzkra og amerískra stjórnarvalda um afnot flugvallarins. Afhending flugvallarins fór fram 7. nóv. 1946, og var íslenzk löggæzla og tollgæzla sett á flugvöllinn sama dag, og hefur hún verið starfandi þar síðan og aukin í hlutfalli við aukinn rekstur þar. Skömmu síðar var settur flugvallarstjóri á Keflavíkurflugvöllinn í samræmi við 5. gr. samningsins um niðurfelling herverndarsamningsins frá 1941 o. fl. Hlutverk flugvallarstjórans var fyrst og fremst það að hafa á hendi yfirstjórn flugvallarins og undirbúa í samráði við flugvallarn. og flugmálastjórn reglur um reksturinn. Löggæzlu á flugvellinum annast sýslumaðurinn í Gullbringu- og Kjósarsýslu. sem hefur sérstakan fulltrúa með dómsvaldi starfandi á vellinum. Á flugvellinum er sérstök tollgæzla undir yfirstjórn fjmrn. Samkv. 9. gr. samningsins skal ekki leggja neina tolla eða önnur gjöld á efni það, útbúnað, nauðsynjar eða vörur, sem inn eru flutt fyrir stjórn Bandaríkjanna eða umboðsmann hennar eða til afnota fyrir starfslið það, sem dvelur á Íslandi vegna starfa, sem leiðir af framkvæmd samningsins. Í samræmi við þetta samningsákvæði hefur flugvallarn. gert samkomulag við fulltrúa Bandaríkjastjórnar og umboðsmann hennar á flugvellinum um, að ábyrgur fulltrúi Bandaríkjastjórnar eða umboðsmannsins láti hlutaðeigandi íslenzkum yfirvöldum í té nákvæma skrá yfir allar innfluttar vörur og gefi jafnframt yfirlýsingu um, að allar þessar vörur séu nauðsynlegar til rekstrar flugvallarins, eins og ákvæði samningsins segja til um, enda fylgist íslenzkir tollgæzlumenn með venjulegum hætti með því, að það, sem raunverulega er flutt inn, sé í samræmi við það, sem upp er gefið. Þetta fyrirkomulag á að tryggja það, að ekki sé farið í kringum ákvæði samningsins um vöruinnflutning, og ef tollyfirvöldin telja, að um óeðlilegan innflutning sé að ræða, ber þeim skylda til að hafa þegar í stað samráð við flugmálastjórnina og flugvallarn., sem tekur ákvarðanir þar að lútandi, áður en til afhendingar kemur. Með þessu geta íslenzk stjórnarvöld fylgzt og metið sjálfstætt, hvernig ákvæði 9. gr. samningsins skuli framkvæmd. Flugvallarn. og umboðsmenn Bandaríkjastjórnar hafa rætt ýtarlega um ráðstafanir til að hindra óleyfilega sölu á tollfrjálsum vörum og meðferð erlendra peninga, og hefur n. gengið úr skugga um, að af hálfu fulltrúa Bandaríkjamanna er leitazt við að gera allt, sem unnt er, til þess að koma í veg fyrir svartan markað. Sérhverjum erlendum starfsmanni er tafarlaust vikið frá starfi, ef hann verður sannur að sök um brot á settum reglum í þessu efni. Ströng skömmtun er höfð á öllum munaðarvörum. Þá fær enginn starfsmaður greidd laun sín í erlendum gjaldeyri á Íslandi. Í þessu sambandi má benda á, að vöruleifar frá tíð hersins eru seldar ríkisstj., sem síðan lætur ráðstafa þeim. Afhending til annarra innlendra aðila á þessum vöruleifum á sér ekki stað. Bandaríkjastjórn hefur, samkv. heimild í flugvallarsamningnum, falið félaginu Iceland Airport Corporation afgreiðslu þeirra flugvéla, sem annast flugsamgöngur við herlið Bandaríkjanna í Þýzkalandi. Þessi rekstur er að öllu leyti skattfrjáls samkvæmt l. nr. 95 28. des. 1946. Félagið annast jafnframt afgreiðslu á flugvélum einkaflugfélaga, bæði í Evrópu og Ameríku, þar á meðal flugvélum flugfélagsins American Overseas Airlines, en það flugfélag hefur rétt til loftflutninga um Ísland samkv. milliríkjasamningi frá 20. jan. 1945 milli Íslands og Bandaríkja Norður-Ameríku. Flugvallarn. leit svo á, og ríkisstj. var sömu skoðunar, að ef Bandaríkjastjórn eða umboðsmaður hennar hefði aðra starfsmenn á flugvellinum en þá, sem stæðu í sambandi við eftirlitið í Þýzkalandi, þyrfti að tryggja, að slíkur rekstur væri á engan hátt betur settur en rekstur annarra félaga, erlendra og innlendra, sem nú reka sams konar starfsemi í landinu. Aðalsjónarmið n. var, að slíkt félag yrði að vera háð sömu skyldum og kvöðum og önnur félög. Fulltrúar Bandaríkjanna hafa viðurkennt þessi sjónarmið í meginatriðum og hafa komið fram með ákveðnar tillögur um greiðslu tolla og gjalda af þessari starfsemi. Hins vegar hafa ekki ennþá verið teknar endanlegar ákvarðanir í þessu máli. Eftir að íslenzka ríkið eignaðist flugvallarmannvirkin á Reykjanesi, runnu að sjálfsögðu allar tekjur vallarins til ríkissjóðs. Það er augljóst mál, að það er mikið hagsmunamál fyrir íslenzka ríkið, að umferð verði sem mest um flugvöllinn. Um gjöld til flugvallarins hafa verið settar ýtarlegar reglur frá 25. marz 1947, og eru gjöldin innheimt af flugvallarstjóra. Samkv. flugvallarsamningnum frá 7. okt. 1946, 2. gr., skyldi samin skrá af íslenzkum og amerískum stjórnarvöldum yfir þau mannvirki á flugvellinum, sem vera skyldu eign íslenzka ríkisins. Flugvallarn., sem vann að þessu með fulltrúum frá ameríska sendiráðinu og fulltrúum ameríska hersins, gekk hinn 5. apríl s. l. frá þessari skrá. Samkv. skránni eignast íslenzka ríkið allar fasteignir á Keflavíkurflugvellinum, en auk þess ýmislegan útbúnað tilheyrandi eignunum, svo sem þvottahús og efnalaug, eldhús með föstum vélum, símakerfi vallarins, nema skiptiborð og símatól, aflstöðvarkerfi með spennistöðvum og leiðslum, vatnsleiðslur og frárennsli og rafvaka (generatora), 47 að tölu. Jafnframt hefur Bandaríkjastjórn skuldbundið sig til að flytja ekki af vellinum hreyfanleg tæki og útbúnað, sem ekki var afhentur Íslandi til eignar, en nauðsynlegur er til rekstrar, meðan samningurinn er í gildi. Íslenzka ríkisstj. hefur hins vegar leyft umboðsmanni Bandaríkjastjórnar, sem fyrst um sinn annast rekstur flugvallarins, afnot af fasteignum og öðrum eignum á vellinum, meðan samningurinn er í gildi. Er þetta bundið við fasteignir, sem nauðsynlegar eru til rekstrar vallarins. Loks lofar Bandaríkjastjórn að halda flugvellinum og fasteignunum við, meðan samningurinn er í gildi, og enn fremur að selja Íslandi þau radíótæki, sem ríkið kynni að vilja kaupa að samningstíma loknum, fyrir 25% kostnaðarverðs. Verður að telja þetta mjög hagstæða samninga fyrir Ísland. Meðal annarra eigna, er ríkisstjórnin tók á móti við afhendingu Keflavíkurflugvallarins, voru allmargir olíu- og benzíngeymar. Eldsneyti það, er á geymunum var við afhendingu, var í eign Standard Oil félagsins, og tók Olíufélagið h/f við þeim birgðum. Endanlega hefur ekki verið gengið frá skiptingu geymanna milli hinna ýmsu olíufélaga. Er nú unnið að því að koma frambúðarskipan á olíu- og benzínverzlun á Keflavíkurflugvellinum, en þess skal getið, að flugvélar, sem skifta við önnur félög en Olíufélagið h/f, fá afgreitt benzín frá hinum olíufélögunum. Strax eftir að flugvallarn. tók til starfa, gerði hún samkomulag við sölunefnd setuliðseigna um að sjá um niðurrif og sölu þeirra fasteigna á flugvellinum, sem afhentar höfðu verið Íslandi og ekki eru nauðsynlegar til rekstrar hans. Sölunefndin hefur rifið allmikið af skálum á vellinum og komið þeim í verðmæti. Mun láta nærri, að n. hafi selt fyrir ca. 700 þús. kr., en verja verður nokkurri upphæð til lagfæringar á landinu. Þegar umræður fóru fram um flugvallarsamninginn, var ráð fyrir því gert, að Bandaríkjastjórn annaðist á sinn kostnað viðhald á flugvellinum og reisti þar einnig á sinn kostnað nauðsynlegar byggingar fyrir starfslið vallarins og fyrir ferðamenn, er um hann færu, sbr. 4. og 11. gr. samningsins og nái. meiri hl. utanrmn. Þar segir, að Bandaríkjastjórn eigi að standa straum af miklum kostnaði í sambandi við rekstur flugvallarins, og þykir því ekki ástæða til að leggja tolla og skatta á þann kostnað þeirra, einkum þar sem öll óhreyfanleg verðmæti, sem Bandaríkjastjórn gerir á sinn kostnað á vellinum, eigi að verða eign íslenzka ríkisins að samningstíma liðnum. Gagnrýni hefur komið fram um léleg húsakynni á vellinum, sérstaklega í íslenzkum blöðum og enn fremur af hálfu útlendinga, sem farið hafa um völlinn. Var þess vegna unnið að því af hálfu íslenzkra stjórnarvalda, að sem allra fyrst yrðu gerðar ráðstafanir til að bæta afgreiðslu og aðbúnað á vellinum, og tók flugvallarn. þetta til athugunar skömmu eftir að hún tók til starfa. Í byrjun maímánaðar, eða aðeins einum mánuði eftir að herinn yfirgaf flugvöllinn, samþykkti ríkisstj. byggingu á bráðabirgðaflugstöð á vellinum. Hafði n. ásamt sérfræðingum flugmálastjórnarinnar athugað uppdrætti, sem Bandaríkjastjórn hafði lagt fram í því skyni, og voru gerðar á þeim nokkrar breytingar. Var einróma lagt til af hálfu allra aðila, er um málið fjölluðu, þar á meðal skipulagsstjóra, að uppdrættirnir yrðu samþykktir af ríkisstj., enda bar brýna nauðsyn til að bæta afgreiðsluskilyrði á vellinum, þar sem sýnt var, að byggingar varanlegrar aðalflugstöðvar mundu ekki fullgerðar á þessu ári. Var samþykkið bundið því skilyrði, að húsið yrði notað í þessum tilgangi til eins árs. Um sama leyti fékk ríkisstj. í hendur uppdrætti að varanlegum mannvirkjum á flugvellinum. Voru uppdrættir þessir þegar teknir til athugunar af flugvallarn. - Einnig var skipulagsstjóra falið af hálfu ríkisstj. að aðstoða n. í þessu efni. - Eftir mjög rækilegar athuganir og eftir að hinum upphaflegu uppdráttum hafði verulega verið breytt í samræmi við kröfur íslenzkra stjórnarvalda, voru uppdrættir samþykktir að fullkominni flugstöð með nauðsynlegum hótelherbergjum og öðrum þeim breytingum. sem brýnust þörf er á. Byggingarframkvæmdum á flugvellinum miðar nú óðum áfram. Bráðabirgðaafgreiðslustöðin er næstum fullbúin, og mun hún bæta verulega öll afgreiðsluskilyrði á flugvellinum frá því, sem nú er. Bygging aðalflugstöðvar er hafin. Enn fremur er hafin bygging á húsi fyrir matarforða, þvottahús. brauðgerð o. s. frv. Hefur skipulagsstjórn og flugvallastjóra ríkisins verið falið að hafa umsjón með öllum byggingarframkvæmdum á vellinum og eftirlit með því, að byggt sé samkv. því samkomulagi, sem þegar hefur verið gert. Er öll samvinna um byggingarnar hin ákjósanlegasta. Samkv. 6. gr. flugvallarsamningsins er ráð fyrir því gert, að umboðsmaður Bandaríkjastjórnar þjálfi íslenzka starfsmenn í tækni flugvallarrekstrar, svo að Ísland geti í vaxandi mæli tekið að sér rekstur flugvallarins, og er gert ráð fyrir því, að þeir, sem starfa samkv. 6. gr., séu í þjónustu Bandaríkjanna og taki laun af þeim. Hins vegar leiðir það af eðli málsins, sbr. einkum 5. gr. samningsins, að Íslendingum er heimilt að hafa hverja þá starfsemi á vellinum, sem þeir kjósa og ekki hindra þau takmörkuðu réttindi, sem Bandaríkjamönnum eru veitt í 4. gr. En ekki hefur verið gert ráð fyrir, að Bandaríkin beri kostnað af þeim mannvirkjum eða þeirri starfrækslu, sem Íslendingar halda þar uppi sín vegna, sbr. einnig 8. gr. samningsins. Þegar í upphafi lagði n. áherzlu á að koma sem flestum Íslendingum að við vinnu á flugvellinum. Var haft fyrir augum, að kostnaður félli ekki á ríkissjóð í því sambandi, en hins vegar reynt að koma mönnum í sem flestar starfsgreinar og að Ameríkumenn greiddu kaup þeirra. 15. júní s. l. voru starfandi á flugvellinum 96 Íslendingar í þjónustu Iceland Airport Corporation. Af þeim störfuðu 19 að tekniskri flugþjónustu. 57 unnu í eldhúsum, þvottahúsum og á hótelinu, en 20 að venjulegum verkamannastörfum. Samkv. upplýsingum frá flugvallastjóra ríkisins munu nú alls starfa í þjónustu Iceland Airport Corporation 79 Íslendingar. Ástæðan til, að þeim hefur fækkað, er m. a. sú, að allmargir þeirra, sem fyrst réðust til vallarins, reyndust illa, hurfu frá vinnu fyrirvaralaust og létu ekki sjá sig meir. Flugvallastjóri ríkisins aðstoðar nú félagið við ráðningu fleiri Íslendinga, en fram til þessa hefur félaginu veitzt örðugt að ráða Íslendinga til starfa vegna hinnar miklu atvinnu, sem undanfarið hefur verið í Reykjavík og annars staðar. Þess skal getið, að flugvallarn. fór á sínum tíma fram á það við félagið, að Íslendingar yrðu látnir gegna störfum í flugturni vallarins á kostnað Bandaríkjamanna. Var tekið vel í þetta mál, en þá voru ekki kunnáttumenn fyrir hendi. Þar sem nú er hægt að fá íslenzka kunnáttumenn, hefur málið verið tekið upp á ný. Um hitt þarf ekki að leita samkomulags, ef Íslendingar vilja setja menn í flugturninn á sinn kostnað. Það geta íslenzk stjórnarvöld gert, hvenær sem þeim lízt. Þegar sýnt þótti, að samdráttur yrði á byggingarframkvæmdum í Rvík, hóf n. og flugvallastjóri ríkisins viðræður við fulltrúa Bandaríkjastjórnar og fulltrúa hins ameríska byggingarfélags, er vinnur að mannvirkjagerð á vellinum, um, að félagið tæki eins marga íslenzka verkamenn til að vinna að byggingarframkvæmdum á flugvellinum og frekast væri unnt. Forsaga þessa máls er sú, að í aprílmánuði s. l. tjáði sendiráð Bandaríkjanna ríkisstj., að gert væri ráð fyrir, að byggingarfélagið Metcalfe-Hamilton - Cansas City Bridge Company þyrfti á 484 verkamönnum að halda við byggingu húsa á flugvellinum, sem hefjast ætti á sumrinu. Þar eð þá fór í hönd mesti annatími í atvinnulífi Íslendinga, taldi ríkisstj., að ekki væri unnt að beina vinnuaflinu inn á þá braut að svo stöddu, en réttur áskilinn til þess að koma verkamönnum á flugvöllinn á hentugri tíma. Með því að framkvæmdum á flugvellinum varð eigi frestað, var Bandaríkjastjórn leyft að flytja inn verkamenn til að vinna að þessum framkvæmdum, og munu nú vera á flugvellinum um 380 amerískir verkamenn. Þessir menn vinna. eingöngu að nýbyggingum á vellinum, og ber þess vegna ekki að telja þá meðal hins venjulega starfsliðs, sem þarf til að reka völlinn. Tillögum íslenzkra stjórnarvalda um verkamenn á flugvöllinn hefur verið mjög vel tekið af fulltrúum Bandaríkjastjórnar. Hafa þegar verið ráðnir 25 smiðir til vinnu á vellinum auk annars verkafólks, eða samtals um 57 menn, og mun tala þeirra tvöfaldast innan skamms. Þeir fá kaup í samræmi við íslenzka kjarasamninga. Þá fá þeir fæði, húsnæði, rúmföt og aðra aðhlynningu fyrir kr. 68 á viku. Er nú mikil eftirspurn eftir vinnu á vellinum af hálfu Íslendinga, og er óhætt að gera ráð fyrir, að góð samvinna verði um lausn þessa máls við fulltrúa Bandaríkjastjórnar. Er talið víst, að strax upp úr næstu áramótum verði hægt að ráða miklu fleiri Íslendinga til vinnu. Þá hafa Bandaríkjamenn óskað eftir, að Íslendingar tækju við veðurstofu flugvallarins að eins miklu leyti og unnt er. Var óskað eftir 12–14 starfsmönnum í þessu skyni. Samkv. upplýsingum veðurstofunnar mun skortur á kunnáttumönnum gera það að verkum, að ekki verður unnt fyrst um sinn að verða við þessari ósk. Undanfarið hefur verið unnið ötullega af hálfu flugvallastjóra ríkisins í samvinnu við flugvallarn. að því að koma sem flestum Íslendingum að tæknilegum störfum á flugvellinum, og verður því starfi haldið áfram. Eru allar horfur á því, að Íslendingum fari fjölgandi í þessum starfsgreinum, en ameríkumönnum fækkandi. Í þessu sambandi er rétt að benda á það, að í umr. um flugvallarsamninginn á Alþ. kom fram, að Bandaríkjamenn teldu nauðsynlegt að hafa um 600 manna starfslið til rekstrar flugvallarins. Nú mun erlent starfslið vallarins vera 603 menn samtals. Á ráðstefnunni í Dublin í marzmánuði 1946 var m. a. ákveðið að leggja til, að Ísland hefði á hendi flugumferðastjórn á tilteknu svæði kringum Ísland. Var einnig óskað eftir sérstakri veðurþjónustu af hálfu Íslands vegna flugferða um Norður-Atlantshaf. Tillögur þessar voru síðan samþykktar í stjórnarnefnd alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Á Dublin-ráðstefnunni lagði íslenzka sendinefndin fram röstutt álit þess efnis, að Ísland sæi sér ekki fært að standa sjálft straum af kostnaði við þá þjónustu og stöðvar, sem mælt var með í samþykktum ráðstefnunnar, og áskildi sér rétt til alþjóðlegrar kostnaðarþátttöku fyrir milligöngu alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Hinn 1. nóv. 1946 tók flugmálastjórnin að sér alla flugumferðastjórn á hinu tiltekna gæzlusvæði í samræmi við ákvarðanir Dublin-ráðstefnunnar og alþjóðaflugmálastofnunarinnar, enda komu þessar ákvarðanir þá einnig til framkvæmda á öðrum gæzlusvæðum á Norður-Atlantshafi. Árlegur rekstrarkostnaður Íslands við umrædda flugþjónustu mun verða um 4 millj. kr. Þessi mál hafa verið ýtarlega rædd í flugvallarn., og tryggði n. sér aðstoð Bandaríkjanna til að fá þennan kostnað endurgreiddan af alþjóðaflugmálastofnuninni. Meðan her Bandaríkjamanna réð yfir Keflavíkurflugvellinum, rak hann þar fjarskiptastöðvar, sem nauðsynlegar voru við rekstur vallarins. Fjarskiptastöðin í stjórnturni flugvallarins hlýtur að fylgja turnþjónustunni. sem ennþá er í höndum Bandaríkjamanna. Um aðalfjarskiptastöð vallarins, sem hefur sambönd við bækistöðvar Bandaríkjamanna vestan hafs og austan, skal þetta tekið fram: Á s. l. vetri skýrði fulltrúi Bandaríkjastjórnar póst- og símamálastjórninni frá því, að þeim væri óhjákvæmileg nauðsyn að nota þessa stöð til þess að endurvarpa milli bækistöðva þeirra herstjórnarskeytum og sérstökum veðurfréttum vegna flugs hernaðarflugvélanna, sem um ræðir í flugvallarsamningnum. Aðrar sambandsleiðir milli nefndra stöðva töldu þeir hafa of miklar tafir í för með sér. Ríkisstj. hefur þess vegna samkv. 4. gr. samningsins og 1. gr. l. nr. 95 frá 1946 fallizt á að leyfa Bandaríkjastjórn að reka þessa fjarskiptastöð fyrir skeyti sérstaks eðlis með vissum takmörkunum og undir eftirliti landssímans. Auk framangreindra mála hafa fjöldamörg smærri mál komið til kasta flugvallarn., sem hún hefur leyst, ýmist á eigin hönd eða í vinsamlegu samstarfi við fulltrúa Bandaríkjastjórnar, eins og fundargerðir n. bera með sér. Samkv. framangreindri skýrslu er það ljóst, að myndazt hafa reglur um flestöll þau atriði, er varða flugvöllinn og rekstur hans, en hins vegar hefur ekki þótt tímabært vegna takmarkaðrar reynslu Íslendinga um rekstur slíkra flugvalla að setja strax reglugerð um reksturinn, eins og ráð er þó fyrir gert í 7. gr. flugvallarsamningsins. Í tilefni af grein í „Þjóðviljanum“ hinn 5. þ. m. um „framkvæmd herstöðvasamningsins“ vill flugvallarn. aðeins taka fram, að þær „áætlanir um rekstrarfyrirkomulag á Keflavíkurflugvellinum“, sem um ræðir í blaðinu, voru samdar af flugmálastjóra, og lagði hann þær fyrir n. sem umræðugrundvöll, en n. hefur ekki tekið afstöðu til þeirra í heild. Meginþorra þeirra atriða, sem í þessum „áætlunum“ greinir, hefur þó, eins og að framan getur, verið ráðið til lykta. Aftur á móti hefur ekki verið talið fært vegna stórkostlegra útgjalda ríkissjóðs og skorts hæfra manna að taka að sér að svo komnu máli aðra þætti flugvallarrekstrarins en þá, sem hér hafa verið taldir. Reykjavík, 13. okt. 1947. Gunnl. Pétursson, Gunnl. E. Briem, G. Briem, E. Ellingsen.“ Menn sjá nú, að þessi skýrsla gefur töluvert aðra mynd af þessu máli en hv. þm. Siglf. og Þjóðviljinn hafa viljað vera láta. Menn kunna þá að spyrja að því, hvernig á því standi, að flugvallarn. hafi látið fara frá sér það plagg, sem bæði Þjóðviljinn hefur birt glefsur úr og prentað er sem fskj. í þáltill. hv. þm. Siglf. sem álit flugvallarn. Ég get ekkert sagt um. hvernig á þessu stendur, en hitt veit ég, að flugmálastjóra ofbauð svo, þegar hann sá Þjóðviljann 5. okt. s. l. með þeim tætingi og rangfærslum, sem þar voru birtar úr trúnaðarskjölum, að hann tók sig til og skrifaði utanrrn. svo hljóðandi bréf: „Í tilefni af grein þeirri, er birtist í „Þjóðviljanum“ hinn 5. þ. m. og nefnist „Framkvæmd herstöðvasamningsins“, skal því hér með lýst yfir, að þar nefnd skjöl flugvallarn. eru ekki komin í hendur greinarhöfundar fyrir minn tilverknað, og er mér algerlega ókunnugt um, hvernig eða hvar hann hefur fengið áðurgreind skjöl eða aðrar upplýsingar um málefni Keflavíkurflugvallarins. Reykjavík, 6. október 1947 Erling Ellingsen.“ Flugmálastjóri sá sig þannig sóma síns vegna til neyddan án kvaðningar frá utanrrn. að tilkynna því, að hann ætti engan þátt í þeim ósóma og rangfærslum, sem birzt höfðu í Þjóðviljanum daginn áður, og er þetta ærinn dómur yfir þeim fleipurmönnum, sem þarna hafa verið að verki. - Um það athæfi, sem Þjóðviljinn hefur gerzt sekur um og hv. þm. Siglf. veitir nú atbeina sinn til undir þinghelginni, sem sé að taka skjal úr plöggum n., sem einn nm. hefur skrifað sem sínar till., og gefa þær síðan út sem till. n. í heild, þótt vitað væri, að n. í heild vildi ekki fallast á þessar till. eins og þær lágu fyrir, þarf ekki að fara mörgum orðum. Ég held, að það séu engar ýkjur, þótt slíkur verknaður væri kenndur við skjalafals. Hins vegar sé ég sem dómsmrh. ekki ástæðu til - þótt til þess væri að vísu full ástæða - að láta hefjast handa út af þessu, en er beinlínis glaður yfir að fá tilefni til að gera alþjóð grein fyrir þessu máli. Það liggur skýrt og ljóst fyrir, og í því er ekkert að dylja, heldur hefur ríkisstj. sóma af því og þar af leiðandi áhuga fyrir, að sem mestar umræður verði um málið, en andstæðingarnir verða sér þar með starfsaðferðum sínum til sömu skammar eins og þeir verða hvarvetna annars staðar, sem þeir koma fram. Það er beinlínis ávinningur fyrir ríkisstj., að öll plögg séu lögð á borðið, og málstaður þeirra manna, sem þurfa á því að halda að ræna skjölum og birta síðan undir röngu nafni, minnir óneitanlega á tiltekinn mann, sem einu sinni var í ráðherrasessi og lét senda niður í skrifborð eða skjalasafn samstarfsmanns síns og stela plöggum og leggja fram á Alþ. sem sínar till. Hv. þm. Siglf. gerði mjög mikið úr því, að það væru fleiri menn á Keflavíkurflugvellinum en um hefði verið talað á sínum tíma. Nú er það sannað í þeirri skýrslu, sem hér liggur fyrir, að talan 600 til starfrækslu flugvallarins er nákvæmlega sú sama og fyrrv. utanrrh. gerði grein fyrir hér á Alþ., að þurfa mundi til rekstrar vallarins. Þarna bætast við nokkur hundruð verkamenn, sem sérstaklega hefur verið samið um, vegna þess eins, að ekki var hægt á þeim tíma að leggja til íslenzka verkamenn til þeirra nauðsynlegu framkvæmda, sem þarna þurfti að gera og vissulega eru ekki síður gerðar til hags fyrir okkur Íslendinga en fyrir Bandaríkjamenn, eins og ég mun víkja nánar að, áður en ég lýk máli mínu. Hv. þm. Siglf. hefur það eftir einhverjum sérfræðingum síns flokks í flugmálum, að hægt mundi vera að anna þeim störfum á flugvellinum, sem stæðu í sambandi við hernám Þýzkalands, með 50 mönnum. Það lá fyrir í gögnum í fyrra, þegar mál þetta var hér rætt, að til þess að halda vellinum við eða halda uppi einhverri bráðabirgða starfrækslu á honum, án þess að um fullkominn flugvöll væri að ræða, þyrfti a. m. k. um 50 menn. Sannleikurinn er sá, svo sem allir gera sér ljóst, ef þeir hugleiða það, að svo stóran völl sem Keflavíkurflugvöllinn verður að starfrækja eða hafa í lagi nær án tillits til þess, hversu margar vélar koma þar dag hvern. Aðalatriðið er, að völlurinn verður að vera í lagi og öll starfræksla hans verður að vera trygg, þegar á vellinum þarf að halda. Bandaríkjamenn fóru ekki leynt með það í fyrra, að til þess að halda vellinum í lagi þyrfti um 600 manns, og þeirri tölu treystu íslenzk stjórnarvöld sér þá ekki til að hnekkja, og málrófsmenn í andstöðufl., sem ekki hafa látið undir höfuð leggjast að skrafa mikið um þetta mál, hafa aldrei getað sýnt fram á, að í of hafi verið lagt um þá tölu, enda er sannleikurinn sá, að þessi tala er sízt of há, miðað við þann gífurlega fjölda starfsmanna, sem hafður er á stórum flugvöllum í öðrum löndum. Vita þó allir þeir, sem einhvern tíma hafa ferðazt með flugvélum um Keflavíkurflugvöllinn, að hann er með stærstu flugvöllum, og einmitt stærð hans gerir það að verkum, hversu mikla þýðingu hann hefur fyrir flugferðir um norðanvert Atlantshaf. Ástæðan til þess, að við margir hverjir samþykktum samninginn við Bandaríkin í fyrra, var ekki eingöngu sú, að við töldum okkur þetta meinfangalausa greiðasemi við vinveitta þjóð, heldur hitt, að við sáum, að það yrði okkur gersamlega ofraun að viðhalda þessum stóra velli á eigin kostnað, og töldum við það þjóðarsmán, ef slíkur völlur yrði ekki starfræktur áfram, úr því að hann væri á annað borð fyrir hendi. Kom þetta m. a. greinilega fram á nál. meiri hl. utanrmn. í fyrra og var þá rækilega tekið fram í umr. Og þótt ekki sé sérstaklega mikil umferð um Keflavíkurvöllinn af herflugvélum til Þýzkalands, þarf engu að síður að halda flugvellinum í fullkomnu lagi, til þess að hann geti gegnt hlutverki sínu, sem ekki síður er til ómetanlegs gagns fyrir Íslendinga sjálfa en alla þá, sem ferðast yfir norðanvert Atlantshafið. Þessari starfrækslu verður einmitt að halda í sama horfinu, þótt umferðin um flugvöllinn til Þýzkalands sé ekki meiri en hv. þm. Siglf. vildi vera láta, en ég hef ekki fyrirliggjandi fullkomin gögn yfir til að fullyrða, hversu mikil er. - Varðandi tollgreiðslur, sem Bandaríkjamenn, er starfa við flugvöllinn, eiga að inna af hendi, er það ljóst, að þeir eru tollfrjálsir um vöruflutninga samkv. samningnum, meðan þeir fara ekki fram úr þeim fjölda starfsmanna, sem sérfræðingar töldu nauðsynlegan til þess að reka flugvöllinn á sómasamlegan hátt. Ef við getum fært rökstudda grg. fyrir því, að sá fjöldi sé óhæfilega mikill - en það hefur enn ekki verið hægt -, væri hægt að leggja tolla á þá menn, sem sannanlega færu fram úr þeirri tölu, sem hæfileg væri. Einnig væri hægt að banna þeim hér yfirleitt landvistarleyfi, ef menn svo kysu, en af því að þessir menn eru þarna til að halda vellinum við sem eins konar varastöð fyrir allar flugferðir yfir Norður-Atlantshaf, en sú varastöð er Bandaríkjunum sérstaklega nauðsynleg vegna þess sambands, sem þau verða að halda uppi við Þýzkaland, meðan það er hersetið, þá er hér erfiðara að greina á milli, hvaða tolla þeir eigi að greiða og hverja ekki, heldur en hv. þm. Siglf. vildi vera láta. Það er að vísu rétt, að hægt væri fyrir ríkisstj. að setja um þetta einhverjar reglur, og hefðu tollayfirvöldin með samráði við ríkisstj. slíkt í hendi sér, hvenær sem væri. Við verðum aðeins að gæta þess að brjóta ekki þann samning, sem löglega hefur verið gerður, og áður en endanlega yrði gengið frá þessum málum, hefði ríkisstj. talið eðlilegt og sjálfsagt að athuga, hvernig þessari starfrækslu er raunverulega háttað, sem sé hvað það er, sem þarna fer um af flugvélum, sem ekki sé hægt að segja, að sérákvæði samningsins taki til. Fyrr en þetta liggur fyrir, er mjög erfitt að setja reglur eða taka þær ákvarðanir, sem hér um ræðir, en eins og ég gat um áðan, liggur það ljóst fyrir, að meginhluti þess bandaríska starfsliðs, sem dvelur á flugvellinum, nýtur óhjákvæmilega þeirra hlunninda, sem flugvallarsamningurinn ákveður. - Ég mun ekki ræða þetta mál ýtarlega hér, vegna þess að það er enn á athugunar- og samningsstigi, og verður þess auðvitað gætt að halda þar til hins ýtrasta á rétti Íslands. Hv. þm. Siglf. talaði mikið um það, að vanrækt hefði verið að gera reglugerð þá. sem ráð sé fyrir gert í 7. gr. flugvallarsamningsins. Vil ég í þessu sambandi benda á þær skýringar, sem flugvallarn. í niðurlagi skýrslu sinnar gefur á því, að þessi reglugerð hafi ekki enn verið gerð, nefnilega að n. hafi með samþykki ríkisstj. talið eðlilegt að fá nokkra reynslu á þessum málum, áður en reglugerð yrði sett. Þar að auki vil ég benda á það, sem segir í upphafi sömu skýrslu, með leyfi hæstv. forseta: „Hlutverk flugvallarstjórans var fyrst og fremst það að hafa á hendi yfirstjórn flugvallarins og undirbúa í samráði við flugvallarn. og flugvallarstjórn reglur um reksturinn.“ - Hinn góði flugvallarstjóri, sem hv. þm. Siglf. skipaði fyrir réttu ári og starfaði fram á mitt sumar og réðst í ýmsar miður heppilegar framkvæmdir, er hafa haft ærinn kostnað í för með sér fyrir íslenzka ríkið, en samkv. skýrslu n. hafði sem aðalhlutverk að semja tillögur að þessari reglugerð, hefur aldrei látið ríkisstj. neitt frá sér heyra um hana. Ef því um einhverja vanrækslu er að ræða, þá liggur hún fyrst og fremst hjá þeim góða manni, sem hv. þm. Siglf. skipaði sjálfur, en nú hefur verið létt störfum af, og sannleikurinn er sá, að það breytti mjög til hins betra um ýmiss konar undirbúning í þessum málum, þegar þessu fylgifé hv. þm. Siglf. hafði verið létt af ríkissjóði. Ég skal að vísu játa, að maðurinn er ekki sérstaklega áfellisverður fyrir það að hafa ekki samið þessa reglugerð, vegna þess að á þessi mál þurfti að fá einhverja reynslu, áður en hægt væri að semja um þau reglugerð af fullkomnu viti. Það situr því sízt á þeim mönnum, sem bera ábyrgðina og létu undir höfuð leggjast að sjá um að semja þessa reglugerð, að standa hér upp og ásaka aðra fyrir þeirra eigin athafnaleysi. Ég skal svo aðeins geta þess, að þær reglur, sem ráð er fyrir gert samkv. 7. gr. flugvallarsamningsins, eiga auðvitað að miklu leyti við það, ef Íslendingar sjálfir halda uppi verulegri starfrækslu á vellinum, en nú hefur sjálfstæð starfræksla Íslendinga á vellinum ekki verið ýkja mikil, vegna þess að okkur hefur að miklu leyti nægt Reykjavíkurflugvöllurinn, og þess vegna hefur þessi reglugerðarsetning orðið síður aðkallandi en ella. Hitt er svo fjarri sanni, að það sé af hlífð við Bandaríkjamenn, að þessar reglur hafa ekki verið settar. Sannleikurinn er þvert á móti sá, að hvað eftir annað hefur verið talfært við mig, hvort ekki væri rétt að setja þessar reglur og ljúka þeim sem allra fyrst. Það er í ákvörðunarvaldi íslenzku stjórnarinnar að setja þær reglur, meðan þær eru ekki, og eins eftir að þær eru komnar, eru Íslendingar einráðir á vellinum um allt, sem þeir vilja ráða, einungis þannig, að þeir mega ekki brjóta móti sjálfum samningnum, sem fær Bandríkjamönnum mjög takmörkuð réttindi, eins og ég hef oft bent á. En reglurnar verða sízt til að auka rétt okkar Íslendinga. Þær tiltaka aðeins um þann íslenzka rétt, sem er daglega beitt á þessum velli, sem að öllu leyti er undir okkar yfirstjórn og umsjá. Það er gefið í skyn í þeirri till., sem hér liggur fyrir, að Bandaríkjamenn hafi sérstakt lögreglulið á Keflavíkurflugvelli, og hv. þm. Siglf. lét svo, að þessir menn á Keflavíkurflugvelli hefðu nærri því eða alveg sama rétt og sendiherrar. Þetta er hin mesta fjarstæða. Það hafa fleiri en einn og fleiri en tveir af þessum Bandaríkjamönnum á vellinum verið dregnir fyrir lög og dóm af íslenzkum dómstólum fyrir brot á íslenzkum lögum. Íslenzk lögregla er á vellinum og íslenzkir tollmenn, sem hafa aðstöðu til að skoða - og eiga að skoða samkv. fyrirmælum frá ríkisstj. - allt, sem látið er á land og til vallarins kemur. Og svo langt hefur verið gengið til þess að sjá um, að löggæzla á vellinum fari vel úr hendi, að sérstakur lögfræðingur er þar með dómaravaldi til þess að fylgjast með af hálfu dóms- og löggæzluvaldsins í landinu. Hitt er auðvitað þessu gersamlega óskylt mál, þó að Bandaríkjamenn hafi einhverja umsjónarmenn með sínum mönnum þarna suður frá. Það er alveg tilsvarandi því, að verkstjórar eru hafðir og aðrir slíkir til þess að gæta þess, að vinna sé skaplega innt af höndum. Auk þess er beinlínis eðlilegt, að Bandaríkjamenn hafi umsjónarmenn til þess að gá að því, að þeirra menn, sem þarna eru samkv. sérstökum milliríkjasamningi, brjóti hvergi í bága við þann samning. Þessir menn hafa ekkert vald á íslenzkri grund og eru hér sem hverjir aðrir borgaralegir menn, sem lúta í einu og öllu íslenzkum lögum. Það er líka algerlega rangt, sem einhvers staðar hefur verið sagt, að Bandaríkjamenn hafi sérstakan löggæzlumann þar. Þeir einu löggæzlumenn, sem þar eru, eru íslenzkir löggæzlumenn. Ástæðan til þess, að þarna er stundum Bandaríkjamaður við hliðina á þeim íslenzka, er sú, að hann skal fylgjast með ferðum Bandaríkjamanna sjálfra til þess að sjá um, að þeir fari ekki í heimildarleysi frá sinni vinnu, komi heim á tilskildum tíma og þess háttar, og getur ekki á nokkurn hátt talizt þeim til áfellis, heldur þvert á móti. Í skýrslu flugvallarn. er ýtarlega gert grein fyrir þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið til þess að koma íslenzkum mönnum inn í starfrækslu á flugvellinum. Hv. þm. sagði, að þeir Íslendingar, sem á vellinum hafa verið, hafi horfið þaðan af því, að þeir hafi ekki unað þeirri niðurlægingu, sem þar hafi verið við að búa. Það er eftirtektarvert í þessu sambandi, að mjög hefur fjölgað þarna starfsmönnum upp á síðkastið, og nú er mjög sótt eftir vinnu þarna af Íslendinga hálfu. Skyldi það ekki ef til vill standa að einhverju leyti í sambandi við það, að orðið hafa stjórnendaskipti á vellinum, að sá framkvæmdastjóri, sem hv. þm. Siglf. skipaði og flestum góðum Íslendingum, sem um völlinn fóru, var sönn raun að horfa upp á, er nú horfinn af vellinum, og nú eru teknir við miklu betri stjórnendur. Það mun gera það að verkum, að viðhorf þessara mála er nú allt annað en áður var, meðan enn voru þar drefjar af óstjórn og sukki hv. þm. Siglf. Það er líka eftirtektarvert, að eftir að þessi flugvallarstjóri hv. þm. Siglf. hvarf úr sögunni, er fyrst farið af nokkurri alvöru að vinna að því, að Íslendingar séu þarna ráðnir til starfa. Hann virtist ekki hafa á því áhuga eða skilning, þó að hv. þm. Siglf. láti af því, að mjög mikilsvert sé. Hitt, sem hv. þm. Siglf. talaði um, að Íslendingar ættu að hafa þarna með höndum ýmsa starfrækslu á kostnað Ameríkumanna - ja, ég vil nú segja, að slíkan grímuleik vil ég ekki fella mig við og teldi slíkt Íslendingum sízt til sóma. Íslendingar eiga, eins og gert er ráð fyrir með settum flugvallarsamningi, annars vegar að koma mönnum inn í þjónustu Bandaríkjamanna til þess að læra af þeim og kappkosta, að það verði sem flestir, til þess að við fáum sem fyrst hæfa menn. Hins vegar eiga þeir, eftir því sem okkur vex fiskur um hrygg og fjárhagsgeta okkar leyfir, að taka sjálfir heila flokka starfrækslu í okkar hendur og reka þá sjálfir á okkar kostnað. Hitt verð ég að segja að er einhver fyrirlitlegasta leppmennska, sem ég hef heyrt getið um, þegar hv. þm. Siglf. heimtar, að einhver starfræksla þarna verði kölluð íslenzk, en kostuð af Ameríkumönnum. Það er sams konar sjálfstæði og þessi hv. þm. er þekktur að því að vilja innleiða í fleiri málum, að láta líta út sem um sjálfstæði sé að ræða, en dansa eftir línu, sem kemur einhvers staðar utan úr heimi. Ég hef nú rakið þau atriði, eftir því sem ástæða er til, sem fram komu í ræðu hv. þm. Siglf. En til dæmis um málflutning hans í heild vil ég aðeins geta þess, að hv. þm. vill láta líta út sem sérstaklega tortryggilegt, að Bandaríkin hafa reist vönduð hús suður á Keflavíkurflugvelli. Sannleikurinn er nú sá, að þegar uppdráttur kom fyrst að þeim byggingum til íslenzkra stjórnarvalda, sem Bandaríkjamenn ráðgera og eru að koma upp suður þar, var fyrirhugað að hafa þessi hús að meira eða minna leyti úr bráðabirgðaefni. Íslenzk stjórnarvöld vildu hins vegar ekki sætta sig við það, með því að okkur væri betra að eignast hús úr varanlegu efni, hvenær sem samningurinn félli niður. Og skattfrelsi og tollfrelsi, sem Bandaríkjamönnum var veitt þar syðra, var rökstutt meðal annars með því í nál. meiri hl. utanrmn., að Bandaríkjamenn greiddu svo mikið endurgjald í mannvirkjum þeim, sem þarna ætti að reisa, svo að það hefur alltaf verið ráðgert af Íslendinga hálfu, að mannvirkin yrðu varanleg, yrðu góð eign Íslendinga. Var það beinlínis eftir kröfu íslenzku stj., að ráðstafanir voru gerðar til þess, að þau yrðu byggð úr betra efni og á öruggari hátt en fyrst var ætlað. Að vísu er rétt, að sum þessi mannvirki eru sett öðruvísi niður en sumir menn íslenzkir, sem á þetta litu, hefðu talið æskilegt með okkar einkahagsmuni fyrir augum. Bandaríkjamenn höfðu hins vegar enga heimild til að byrja á þessum byggingum fyrr en íslenzk stjórnarvöld höfðu samþ., að þau yrðu reist á þeim stöðum, sem gert var. Og íslenzka stj. féllst ekki á að samþykkja, að reist yrðu mannvirki á þann hátt, sem gert var, fyrr en hún hafði fengið till. frá sínum trúnaðarmönnum. En þeir sögðu í bréfi, dags. 13. júní 1947. með leyfi hæstv. forseta: „Enda þótt vér teljum, eins og að framan segir, að Camp Massey sé mjög óheppilega valinn staður til frambúðar fyrir íbúðarhverfi, leggjum vér til við hið háa ráðuneyti, með tilliti til þess, hvernig málum er komið, að fallizt verði á byggingu íbúðarhúsa í Camp Massey, samkvæmt tillögum U. S., fyrir þá fjárveitingu, er þeir hafa nú til umráða í þessu skyni.“ Þetta er undirritað af Herði Bjarnasyni, Agnari Kofoed-Hansen og Erling Ellingsen, einmitt þeim trúnaðarmanni, sem hv. þm. Siglf. setti æðstan til að gæta þessara mála af sinni hálfu, og hefur hann óskertan trúnað enn í dag, eftir því sem ég veit bezt. Þetta atriði eitt nægir til að sýna, af hvílíkum óheilindum þetta mál hefur verið flutt af hv. þm. Siglf. Ég vil nú vænta þess, að þetta mál hljóti rækilegar umræður og athugun í n., til þess að allir hv. þm. eigi kost á að kanna sem bezt, hvílíka staðlausa stafi hv. þm. Siglf. hefur hér farið með.