Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Skuldir íslenskra heimila og fyrirtækja hafa aukist gríðarlega undanfarin missiri og eru þær mun hærri hér en í nágrannalöndunum. Íslensk heimili skulda núna um 800 milljarða kr. samkvæmt tölum Seðlabanka Íslands, þ.e. sem nemur allri árlegri lánsframleiðslunni. Til samanburðar kostar allt heilbrigðiskerfið minna en einn tíunda þessarar upphæðar. Hvert einasta mannsbarn á Íslandi skuldar því tæplega 3 millj. kr. en skuldir heimilanna voru rúmlega helmingi lægri fyrir fimm árum. Skuldir heimilanna voru 20% af ráðstöfunartekjum árið 1980 en í árslok 2003 var þetta hlutfall komið upp í 180%. Það hafði nífaldast á tímabilinu. Íslensk fyrirtæki skulda um 1.300 milljarða kr. og hafa skuldirnar meira en tvöfaldast á fimm árum. Alþjóðlegur samanburður sýnir að skuldir íslenskra fyrirtækja eru með þeim hæstu sem þekkjast meðal þróaðra ríkja heims. Heildarskuldir íslenska þjóðarbúsins eru rúmlega 2.400 milljarðar kr. sem er þreföld landsframleiðslan. Þar af eru erlendar skuldir um helmingur af heildarskuldunum og er Ísland eitt skuldugasta iðnríki í heimi. Greiðslubyrði af erlendum lánum hefur aukist gífurlega mikið. Greiðslur til útlanda í vexti og afborganir af erlendum lánum kosta rúmar 6 kr. af hverjum 10 kr. sem þjóðin aflar í útflutningstekjum. Herra forseti. Þetta eru ótrúlegar tölur en réttar. 60% af útflutningstekjum okkar fara í afborganir og vexti af erlendum lánum. Um 1% hækkun á erlendum vöxtum leiðir til um 12 milljarða kr. hækkunar á vaxtagreiðslum en fyrir þá upphæð mætti t.d. reka alla framhaldsskóla landsins. Innlend útlán innlánsstofnana í ár jukust um 70 milljarða kr. í október sl. Nýju íbúðarlánin námu í lok október um 55 milljörðum kr. en til samanburðar kostar rekstur alls Landspítalans um helming þessarar upphæðar. Í Financial Times var Ísland sérstaklega nefnt sem dæmi um land þar sem erlend lán banka til að fjármagna lántökur heimila draga úr lánshæfi á alþjóðlegum mörkuðum. Í blaðinu kemur einnig fram að hækkandi skuldir heimilanna séu einn þeirra þátta sem hægi á hagvexti. Allar þessar skuldatölur eru í sögulegu hámarki. Skuldir heimila og fyrirtækja hafa aldrei verið hærri og hafa aldrei hækkað jafnört. Það er því ríkt tilefni til að hafa áhyggjur. Þótt hér sé um að ræða skuldir heimila og fyrirtækja en ekki opinberra aðila geta stjórnvöld ekki litið fram hjá þeim. Ríkisvaldinu ber skylda til að stuðla að heilbrigði í efnahagskerfinu. Of mikil skuldsetning lýsir ekki heilbrigðu hagkerfi. Nú getur sá tími runnið upp að fólk skuldi meira en sem nemur verðmæti fasteignar sinnar en við þekkjum mýmörg dæmi slíks varðandi bifreiðakaup. Of miklar skuldir hafa sundrað mjög mörgum heimilum og mörg sorgarsagan hefur orðið vegna of mikilla skulda. Okkur stjórnmálamönnum ber að vara við óæskilegri þróun. Það hefur ríkisstjórnin ekki gert. Hún hefur gert hið þveröfuga og ýtt undir væntingar og skuldasöfnun. Ríkisstjórnin gerir lítið úr varnaðarorðum óháðra aðila og hefur haldið væntingum í samfélaginu uppi með fagurgala, oflofi og sjálfshóli. Peningamálastefna Seðlabankans virðist hafa lítil áhrif. Nú er verðbólgan á uppleið, þenslan mikil og litlar eða engar mótvægisaðgerðir í ríkisfjármálum. Stefna stjórnvalda ýtir því undir aukna neyslu og hvetur almenning til að verja æ stærri hluta ráðstöfunartekna sinna í vaxtagreiðslur vegna neyslu líðandi stundar. Hið svokallaða góðæri sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa stært sig af er einfaldlega fengið að láni. Sé reyndar litið til meðalhagvaxtar hér á landi á árunum 1991–2001 sést að hann er nákvæmlega sá sami og meðalhagvöxtur OECD-ríkjanna. Á þessum 10 árum höfum við því verið um miðja deild en ekki í toppbaráttunni. Aukning neysluútgjalda heimila á sér ekki stoð í auknum kaupmætti en er fjármögnuð með lántökum, erlendum og innlendum, og þetta hafa Samtök atvinnulífsins bent á. Það er því full ástæða til að leita svara hjá hæstv. forsætisráðherra um hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessari gríðarlegu skuldasöfnun íslenskra heimila og fyrirtækja. Einnig er spurt hvort hæstv. forsætisráðherra hugi að einhverjum aðgerðum til að sporna við þessari þróun.

Herra forseti. Á sama tíma og rétt er að hvetja til varkárni í sambandi við skuldsetningu, hvort sem það varðar heimili eða fyrirtæki, er ekki rétt að halda því fram að miklar erlendar skuldir séu merki um lausatök í hagstjórn. Það sem skiptir að sjálfsögðu höfuðmáli er hvers eðlis skuldirnar eru. Eru það opinberir aðilar sem skulda eða eru það einkaaðilar? Það liggur t.d. alveg ljóst fyrir að skuldsetning ríkisins hefur farið minnkandi. Skuldir ríkisins voru 35% af landsframleiðslu árið 1995 en nú stefnir í það í lok næsta árs að skuldir ríkisins verði 17%. Það er heldur ekki rétt að fjalla um þetta mál þannig að talað sé um skuldasöfnun eins og einhvert meiri háttar efnahagslegt áfall sem stjórnvöld verði að takast á við. Við verðum að líta til þess í hverju verið er að fjárfesta. Þessar skuldir stafa m.a. af auknum fjárfestingum, arðbærum fjárfestingum. Við getum nefnt fyrirtæki eins og Alcoa, Norðurál og Alcan. Ef við lítum til fyrirtækjanna að öðru leyti hafa t.d. skuldir sjávarútvegs og ýmissa iðnfyrirtækja staðið í stað á meðan skuldir ýmissa hátæknifyrirtækja og fjármálafyrirtækja hafa aukist verulega, bæði innan lands og á erlendum mörkuðum. Það er ekki óeðlilegt að þetta gerist vegna þess að þetta er sá hluti hagkerfisins sem eykst hraðast. Útrás íslenskra fyrirtækja á erlenda markaði hefur gengið vonum framar og vakið mikla athygli erlendis. Þetta er mjög jákvæð þróun og það er ánægjulegt að þær skipulagsbreytingar sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir í íslensku efnahagslífi hafi stuðlað að uppbyggingu öflugra og framsækinna fyrirtækja, bæði innan lands og erlendis. Það er líka nauðsynlegt að hafa í huga að á bak við skuldir fyrirtækjanna standa mjög miklar eignir. Þetta vill oft gleymast í umræðunni. Hvað varðar skuldir heimilanna er rétt að hafa í huga að hér búa hlutfallslega miklu fleiri í eigin húsnæði en víðast hvar annars staðar í heiminum. Þetta stafar líka af því að aldurssamsetning þjóðarinnar er önnur þar sem hér er hlutfallslega meira um ungt fólk. Það er ekki óeðlilegt að hlutfall skulda sé hærra hér á landi en hjá þeim þjóðum sem eldri eru. Þetta gildir að sjálfsögðu líka hjá fyrirtækjunum þar sem mjög miklar eignir standa á móti skuldunum. Það þarf að skoða heildarmyndina hvað varðar eignir og skuldir. Hér skiptir gríðarlegu máli að við búum við öflugt lífeyrissjóðskerfi. Heimilin hafa þannig lagt til hliðar mjög mikið á undanförnum árum og áratugum og menn horfa öfundaraugum til góðrar stöðu lífeyrismála hér á landi, m.a. í Noregi þar sem Norðmenn hafa lagt hluta af sínum olíuauð upp á tugmilljarða til að safna fyrir lífeyrisskuldbindingum. Það mun þó ekki duga þeim. Það er hins vegar ljóst að lækkun verðbólgunnar og hagstjórn á undanförnum árum hefur dregið úr óvissu hér á landi, bæði að því er varðar rekstur fyrirtækja og áætlanagerð heimilanna. Fyrirtæki fara fremur út í meiri skuldsetningu á heimili vegna þess að þau eru betur undir það búin að skuldsetja sig til framtíðar. Ég sagði áðan að hins vegar væri rétt að stíga til jarðar af varúð og hvetja til þess að fólk skuldsetji sig ekki mikið. Það hefur verið jákvætt að þátttaka bankanna á íbúðalánamarkaðnum hefur aukist. Það er hins vegar mikilvægt að bankarnir hugi vel að áhættustöðu sinni að því er varðar þessa nýju útlánastarfsemi, jafnframt um fjármögnun lánanna og arðsemi þeirrar lánastarfsemi. Fjármálaeftirlitið fylgist með þessu eins og kom fram í ræðu forstjóra þess fyrir nokkru síðan sem er mjög mikilvægt. Það er líka mjög mikilvægt fyrir einstaklinga að huga að heildardæminu, hugsa ekki um of um lága vexti, heldur horfa á greiðslubyrðina og fara ekki út í lántökur vegna einkaneyslu.

Herra forseti. Fyrir rétt tæpu ári hóf ég umræðu um mikla útlánaaukningu og vaxandi erlendar skuldir þjóðarbúsins. Til svara var þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson. Þá var mest til umræðu það mikla erlenda lánsfé sem bankarnir höfðu dælt inn í landið, m.a. til að fjármagna skuldsettar yfirtökur í atvinnulífinu, eignabreytingar í sjávarútvegi og fleira. 300 milljarðar í nýju erlendu lánsfé höfðu þá streymt inn í hagkerfið á undangengnu ári en á þessu ári hafa bankarnir snúið sér að heimilunum af auknum krafti. Skuldir bæði fyrirtækja og heimila á Íslandi eru með því mesta sem þekkist í heiminum og skuldir þjóðarbúsins í heild út á við eru ískyggilega miklar. Þær þarf að greiða með einum eða öðrum hætti, hæstv. forsætisráðherra, og þó að gagnlegt sé að leita skýringa á þessum skuldum eru þær samt til staðar. Skuldirnar hverfa ekki þó að menn skilji af hvaða rótum þær eru sprottnar. Þær þarf að borga samt. Mér finnast hæstv. ráðherrar og hæstv. ríkisstjórn hafa mikla tilhneigingu til að reyna að fegra þetta ástand fyrir sér. Það er talað um góðkynja viðskiptahalla og annað rugl af því tagi. Viðskiptahalli upp á 500 milljarða frá og með árinu í ár og til og með 2010 er gríðarlegt vandamál þegar hann bætist ofan á þær miklu skuldir sem fyrir eru. Í niðurlagsorðum skýrslu BSRB um þessi skuldamál segir, og ég held að okkur sé hollt að hafa það í huga: „Hækkandi skuldir hafa því leitt til þess að stór hluti launþega hefur nú þegar ráðstafað hluta af launum sínum fyrir fram og því eru kollsteypur í efnahagslífinu nú líklegri en áður ef vextir fara hækkandi að nýju og aðstæður breytast til hins verra í hagkerfinu.“ Þetta gildir um heimili, fyrirtæki og þjóðarbúið íslenska í heild út á við.

Herra forseti. Ungt par fer til náms og tekur námslán. Er það slæmt? Nei. Það er að fjárfesta í menntun sem er þjóðhagslega mjög gott. Síðan kemur þetta unga fólk til Íslands og kaupir sér íbúð og allt í einu vaxa skuldir heimilisins gífurlega. Er það slæmt, herra forseti? Nei. Það er gott vegna þess að eignin er á móti, það stendur eign á móti. Þetta fólk borgar í lífeyrissjóð alla ævi. Er það slæmt? Nei. Í lífeyrissjóðunum eiga Íslendingar rúmar 3 millj. að meðaltali, hvert einasta mannsbarn, litlu börnin líka. Það er meira en allar skuldir heimilanna sem er í lífeyrissjóðunum. Svo á fólk hlutabréf og lausafé þannig að staðan er ekkert slæm. Þetta er ekki slæmt þegar maður lítur á allar þessar eignir sem standa á móti. Þessar eignir hafa hækkað sem aldrei fyrr. Hækkun á íbúðarhúsnæði, hlutabréfum o.s.frv. geta menn aftur á móti sett spurningarmerki við. Herra forseti. Við þurfum samt að gæta varúðar og fólk almennt þarf að gera það. Menn þurfa að átta sig á því hvað lántaka er. Lántaka er ekkert annað en ráðstöfun á framtíðartekjum viðkomandi einstaklings og hann hefur ekki nema takmarkaðar framtíðartekjur, sérstaklega ef hann er kominn á efri ár. Þetta þarf hver einasti einstaklingur að athuga. Og það er einstaklingurinn sem ég treysti til að athuga þetta. Ég held að stjórnmálamenn eigi ekki að hafa vit fyrir fólki í þessu. Það er alveg á hreinu að mjög margir hafa tekið kollsteypu og farið offari í því að taka lán. Það sýna árangurslaus fjárnám, þau eru allt of mikil, og ég vara fólk við því núna að taka þessi ódýru lán nema til þess að fjárfesta í eignum sem hækka. Ekki t.d. í bílum, utanlandsferðum eða slíku.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni, fyrir að taka þetta mál til umræðu. Það mikla framboð sem fólkinu í landinu stendur nú til boða af lánsfé mun að líkum enn þá auka skuldsetningu heimilanna. Þeir möguleikar sem nú eru til upp á 90% eða allt að 100% fjármögnun íbúðarkaupa gera jafnframt kröfu til þess að fólk og lánastofnanir vandi mjög til allra áætlanagerða um greiðslu afborgana. Lítið má út af bera í áætlunum um þjóðarhag svo að verðtryggð lán verði ekki venjulegum launþegum þungur baggi að bera og borga áratugi inn í framtíðina. Menn eru með langtímalánum að veðsetja lífskjör sín og greiðslubyrði í óvissu um hvað framtíðin beri í skauti sér. Greiningardeild Landsbankans telur að greiðslubyrði af lánum til heimilanna í landinu séu að jafnaði 20–25% af ráðstöfunartekjum þeirra. Þessa greiðslubyrði telja þeir að sjálfsagt megi lækka niður fyrir 20% af ráðstöfunartekjum með endurfjármögnun og nýjum lengri lánum. Eins og áður sagði verður mikil skuldsetning ávallt varasöm. Fólkið og fyrirtækin í landinu eru nú þegar mjög skuldsett og eins og horfir um viðskiptahalla á næstu árum má lítið út af bera. Hátt verð á stóriðjuframleiðslu getur breyst og jafnan hefur verið erfitt að spá um verðþróun á þeirri vöru sem og sjávarafurðum okkar. Olíuverðið og framleiðslan eru með slíkri óvissu að spár á þeim markaði hafa nánast ekkert gildi. Þótt fasteignaverð hér á landi, sérstaklega á suðvesturhorninu, hafi hækkað nánast stöðugt undanfarin ár eru dæmi um allt aðra þróun, m.a. frá nágrannalöndum okkar. Varfærni er þess vegna lykilorð við núverandi aðstæður og brýnt er að stjórnvöld og við sem erum í stjórnmálum hvetjum ungt fólk sérstaklega til aðhalds og sparnaðar.

Herra forseti. Það er staðreynd að skuldir heimila á Íslandi eru með því mesta sem þekkist í heiminum. Skuldir nema 180% af ráðstöfunartekjum. Þetta er hættulegt mark. Við lifum í eyðsluhvetjandi þjóðfélagi þar sem lífsgæðakapphlaupið er í algleymingi og aðgengi að lánsfé er nánast óheft. Lánastofnanir eru sífellt að auglýsa vöru sína sem er peningur á kostakjörum, eftir því sem helst má skilja, og síðan þarf ekki að hafa áhyggjur af því að greiða hann til baka. Þjónustufulltrúi þinn í bankanum sér um það. Ótrúlega miklar yfirdráttarskuldir sýna svo að ekki verður um villst hvernig hin mikla umframeyðsla er fjármögnuð. Yfirdráttarlán einstaklinga sem liggja einhvers staðar kringum 60 milljarða kr. segja allt sem segja þarf um þær ógöngur sem margir einstaklingar og heimili eru lent í. Nýjustu tilboðin á lánamarkaði um allt að 100% lán til íbúðakaupa eru síðan nýjasta varan sem skuldurum stendur til boða. Ekkert mál. Kaupið það sem ykkur langar í, við fjármögnum og þú borgar seinna. Hin mikla hækkun íbúðaverðs í kjölfar þessara nýju lána sýnir síðan hvernig aukið magn peninga í umferð skrúfar upp verð og eftir standa íbúðakaupendur með hærri skuldir en áður fyrir sömu vöru. Ríkið fitnar sem aldrei fyrr með því að skattleggja þetta allt saman í formi stimpilgjalda sem greiða þarf af öllu saman. Mikill fjöldi aðfararbeiðna og fjárnáms hjá einstaklingum sýnir að það getur verið hált á lánasvellinu og nauðsynlegt að umgangast gylliboð lánastofnana af varúð. Í þenslu eins og nú er er hætta á að verðbólgan fari af stað. Það munar um hvert prósent sem skuldir hækka við verðbólguna. Heimilin í landinu eiga mikið undir stöðugleika í efnahagsmálum. Það stendur því upp á ríkisstjórnina að fara varlega og draga eins og hægt er úr hækkun ýmissa gjalda sem hún hefur með að gera. Það hefur hún ekki gert undanfarna daga.

Herra forseti. Við ræðum skuldastöðu fyrirtækja og heimila. Það kemur auðvitað ekkert á óvart að hv. stjórnarandstaða dregur hér upp sem dekksta mynd af stöðunni og að málflutningurinn er nokkuð einhliða. Staðan er sú að skuldastaðan er há en það þarf ekki endilega að þýða að efnahagslífið standi höllum fæti. Við ættum frekar að skoða ástæður þess að tölurnar eru eins og þær eru. Hver skyldi sú ástæða vera? Jú, hún er sú að staða efnahagsmála hér á landi er mjög traust. Hagstjórn síðustu ára hefur leitt til meiri stöðugleika en lengi hefur þekkst í íslensku efnahagslífi. Kaupmáttur hefur aukist um 40% frá árinu 1995 og stefnir í 55% aukningu í lok kjörtímabils. Þessi þróun er einstök þótt víða sé leitað. Þessi langvarandi stöðugleiki hefur að sjálfsögðu þau áhrif að fyrirtæki og heimili lifa ekki í óvissu um næstu ár. Fyrirtæki sem og heimili eru því betur í stakk búin til að gera áætlanir til framtíðar og skuldsetja sig. Það kom t.d. fram í fjölmiðlum í síðustu viku að sjávarútvegurinn leið töluvert fyrir það fjárhagslega í síðustu kosningabaráttu að mikil óvissa var uppi um framhaldið vegna þess að stefna flokkanna er ólík í sjávarútvegsmálum. Það var því mikill léttir fyrir útveginn að stjórnarmynstrið skyldi haldast óbreytt. Þetta er dæmi um það hvað óstöðugleiki getur gert. Að sjálfsögðu er eðlilegt að við stöldrum við og skoðum þróunina. Við eigum að hvetja til varfærni og ég tek undir aðvaranir hæstv. forsætisráðherra vegna neyslulána. Það er mjög mikilvægt að við myndum eignir á móti skuldunum. Við verðum þó að líta á heildarmyndina og passa okkur á því að mála ekki skrattann á vegginn þó að okkur bregði við tölurnar. Fyrirtækin í landinu standa í öflugri útrás sem er jákvæð þróun. Hún kostar mikið og eflir mjög fjármálakerfið hér heima.

Herra forseti. Við ræðum alvarlega skuldasöfnun þjóðarbúsins, heimila og fyrirtækja. Það er rétt að velta því fyrir sér hvað hefur verið að gerast undanfarið varðandi lántökur heimilanna en lántökur í erlendum gjaldmiðlum hafa farið mjög vaxandi, reyndar gríðarlega vaxandi á síðustu mánuðum. Skuldir heimilanna í erlendri mynt hafa nær tvöfaldast frá því í júní en þá voru þær 10.643 millj. kr. en í september voru þær komnar í 16 milljarða og í október í 23,5 milljarða, þ.e. á milli september og október hækka erlendar skuldir heimilanna um 7 milljarða kr. og tvöfaldast á fjögurra mánaða tímabili. Hvað mundi gerast ef gengið lækkaði og íslenska krónan veiktist á ný? Við búum nú við hæsta gengi íslensku krónunnar í meira en áratug og lægstu erlendu vexti sem hafa gilt um langt árabil. Við vitum að það mun ekki standa áfram. Hvað gerist ef íslenska krónan veikist um 10, 20 eða 30% sem fjármálasérfræðingar segja að muni gerast á næstu mánuðum eða missirum? Þetta mun gerast samhliða því að erlendar vaxtahækkanir munu koma líka yfir þannig að greiðslubyrði heimilanna vegna þessara erlendu lána getur vaxið um tugi prósentna á nokkrum mánuðum. Með vaxtabreytingu úr 2 til 4% og gengisbreytingu um 10% mun mánaðarleg greiðslubyrði aukast um meira en 50%. Ég tel, herra forseti, að hér sé um alvarlega hluti að ræða og maður veltir fyrir sér hvernig ráðgjöf bankanna sem hafa nánast fjárhæð heimilanna í höndum sér er háttað. Auðvitað firra bankarnir sig ábyrgð með því að láta heimilin taka erlend lán. En hvernig er sú ábyrgð sem þeir eru farnir að veita?

Herra forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson byggði framsöguræðu sína mjög á nýlegri skýrslu BSRB um skuldastöðu heimila og fyrirtækja. Það verður hins vegar að segja að sú skýrsla er á margan hátt mun jákvæðari en ráða mátti af ræðu hans sem stafar af því að í þeirri skýrslu eru dregnir fram fjölmargir þættir sem geta skýrt skuldastöðuna í samanburði við önnur lönd og hæstv. forsætisráðherra hefur ágætlega gert grein fyrir. Það eru nokkrir mikilvægir þættir í þessu sambandi. Skuldir hins opinbera hafa dregist saman á undanförnum árum. Ríkið hefur í stórum stíl greitt upp skuldir sínar þótt sveitarfélögin hafi vissulega aukið þær. Frjálsræði á fjármagnsmarkaði veldur miklu um breytingarnar sem orðið hafa og þær hafa auðveldað mjög aðgang að erlendu lánsfjármagni sem í heildina er auðvitað góð þróun. Það er hins vegar rétt að of mikil skuldsetning, skuldsetning umfram getu, getur valdið hættu og miklar erlendar skuldir gera þjóðarbúið viðkvæmara fyrir sveiflum. Íslendingar allir, bæði einstaklingar og fyrirtæki, verða þess vegna að gæta sín í lántökum og þurfa auðvitað að auka sparnað. Ég held að við getum öll verið sammála um það. Það er ekki nóg að gera eins og stjórnarandstaðan gerir hér, að koma í ræðustól Alþingis og hafa óskaplegar áhyggjur. Menn verða líka að segja aðeins hvað þeir vilja gera. Ég spyr: Vill stjórnarandstaðan hverfa aftur til hafta og miðstýringar á fjármálamarkaði? Vilja samfylkingarmenn sem töluðu hvað hæst um Evrópuvexti fyrir síðustu kosningar lýsa áhyggjum sínum í dag af því að vaxtastig til íbúðakaupenda hefur lækkað? Vilja menn bregðast við aukinni skuldasöfnun með því að hækka skatta á sparnað? Vinstri grænir hafa lagt fram tillögu um það í þinginu. Vilja stjórnarandstæðingar hjálpa ríkisstjórnarflokkunum að hemja vöxt hins opinbera í stað þess að koma alltaf með nýjar og nýjar útgjaldatillögur? Vilja menn í stjórnarandstöðunni hjálpa ríkisstjórninni að lækka skatta þannig að svigrúm heimilanna til að borga niður skuldir aukist?

Virðulegi forseti. Skuldir heimilanna í dag eru 800 milljarðar kr. og eigendur þeirra skulda eru að hálfu leyti Íbúðalánasjóður með 400 milljarða, fjórðunginn eiga bankarnir, 210 milljarða ef ég man rétt, og afgangurinn liggur að mestu leyti hjá lífeyrissjóðunum. Þróunin á næstu missirum verður með þeim hætti að hlutfall banka eykst upp í líklega 50% af kostnaði Íbúðalánasjóðs og skuldir heimilanna munu aukast. Það er rétt sem kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra, það eru eðlilegar skýringar að baki meginþorra skuldanna, húsnæði og svo má lengi telja. Því er hins vegar ekki að neita að íslensk heimili velta í dag á undan sér 60–80 milljörðum kr. í formi yfirdráttarheimilda, kortaskulda, skammtímalána o.s.frv. Þar liggur vandinn, sá alvarlegi vandi. Það sem hefur vantað á og Frjálslyndi flokkurinn lagt áherslu á er að verkalýðsfélög í þessu landi, sveitarfélög í þessu landi og ríkisvaldið í þessu landi beini af krafti og ákveðni aðvörunarorðum að heimilunum í landinu. Það vantar upplýsingar til handa íslenskum heimilum til að auka sjálfstæði þeirra á nýjum tímum, á nýrri öld. Öll þekkjum við það að kveikja á sjónvarpinu og sjá gylliboð bankanna. Við þekkjum auglýsingar frá ólíkum fjármálafyrirtækjum af ýmsu tagi og þau líta mörg hver afar vel út. Aðvörunarorðin verða að koma frá bæði verkalýðsfélögum, sveitarfélögum og ríkisvaldinu svo að fólk fari ekki fram úr sér á okkar hröðu og erfiðu tímum.

Herra forseti. Það kom fram hjá hv. málshefjanda að íslenska þjóðarbúið skuldar nú 2.400 milljarða kr., þ.e. þrefalda landsframleiðslu. 1.200 milljarðar af þessu eru í erlendum skuldum. Hæstv. ráðherrar tala um aukinn hagvöxt undanfarinna ára. Það má segja að hann hafi að mestu leyti verið keyrður áfram af aukinni einkaneyslu. En á hvaða forsendum hefur vaxandi neysla almennings byggst? Að einhverju leyti má rekja hana til kaupmáttaraukningar undanfarinna ára en vöxtur neyslu hefur verið mun meiri en vöxtur kaupmáttar. Hraðari vöxtur neyslu en kaupmáttar bendir til þess að heimilin séu í auknum mæli að fjármagna framtíðarneyslu sína með lántökum. Hér hefur komið fram að íslensk heimili eru mjög skuldsett. Talið er að skuldir þeirra séu um 200% af ráðstöfunartekjunum og hafi tvöfaldast sl. fimm ár. Skuldir heimilanna í erlendum myntum eru sérstakt áhyggjuefni. Hér hefur komið fram að þær séu komnar í 27 milljarða kr. og hafi hækkað um 200% frá sama tíma í fyrra. Virðulegi forseti. Hvað gerist gagnvart þessum erlendu skuldum þjóðarbúsins og heimilanna ef gengið fellur um 15–20%, bandarískur dollari kostar í kringum 80 kr. og erlendir lánardrottnar hækka vexti sína um 1–1,5%? Getur það verið að í þessu dæmi sem ég er hér að taka hækki greiðslur okkar til erlendra lánardrottna um allt að 20 milljarða kr. á ári vegna þessa? Ef þessi leikur minn að tölum er réttur skapast hér, ég ætla að leyfa mér að segja, bara erfitt ástand hjá okkur Íslendingum. Ég ætla ekki að kveða sterkar að. Herra forseti. Skuldasöfnun heimilanna og þjóðarbúsins í heild sinni er verulegt áhyggjuefni, svo og sofandaháttur og sjálfumgleðiháttur ráðherra í núverandi ríkisstjórn gagnvart þessu.

Virðulegur forseti. Fyrir aldarfjórðungi var tekin upp verðtrygging fjárskuldbindinga á Íslandi sem leiddi til þess að skömmtunarstjórar lánsfjár þurftu að líta á lántakendur sem viðskiptamenn. Þessi bylting gjörbreytti íslensku samfélagi. Hún lagði grunninn að miklu frelsi í viðskiptum manna en í henni fólst líka að lántakendur og lánveitendur þurftu að taka ábyrgð á gjörðum sínum með öðrum hætti en áður var. Í ljósi 25 ára reynslu og þegar rætt er um skuldastöðu heimilanna á Íslandi er vert að hafa nokkur atriði í huga. Í fyrsta lagi eins og forsætisráðherra benti á veldur aldurssamsetning þjóðarinnar því að það er eðlilegt að skuldir heimilanna séu hærri hér en hjá nágrannaþjóðunum. Í öðru lagi ríkir hér á landi samstaða um sjálfseignarstefnu í húsnæðismálum. Í þriðja lagi má nefna gríðarlega uppbyggingu húsnæðis síðustu 100 árin, úr nánast engu í einhverja mestu fermetratölu á mann í heiminum. Þetta tiltölulega nýja húsnæði er því eðlilega veðsett fyrir háar fjárhæðir. Í fjórða lagi má svo nefna landfræðilega stöðu landsins sem leiðir til þess að húsnæðið þarf að vera dýrara og stærra þar sem við eyðum meiri tíma innan dyra en annars staðar þekkist. Herra forseti. Lækkun verðbólgunnar og hagstjórn síðustu ára hefur leitt til meiri stöðugleika en lengi hefur þekkst í íslensku viðskiptalífi. Skattalækkanir ríkisstjórnarinnar munu einnig leiða til aukins kaupmáttar almennings og um leið gera þær heimilum auðveldara að standa undir afborgunum lána. Þótt ég fagni frelsinu og auknum möguleikum sem felast í hagsældinni bið ég menn að gleyma sér ekki. Í þessu sambandi fannst mér það bæði ánægjulegt og ábyrgt þegar Sigurjón Árnason, bankastjóri Landsbankans, lét hafa eftir sér varnaðarorð þegar bankinn tilkynnti að hann hygðist bjóða upp á 100% lán til húsnæðiskaupa. Ég undrast líka að þessi varnaðarorð eða áminning skuli ekki hafa verið meira áberandi. Þetta segi ég vegna þess að þegar við, þ.e. mín kynslóð, veðsetjum eignir okkar og tökum há lán til að eignast húsnæði haustið 2004 erum við líka að ráðstafa tíma okkar og möguleikum í lífinu, í sumum tilvikum allan okkar starfstíma á vinnumarkaðnum. Ég fagna breytingum sem orðnar eru á íslenskum fjármálamarkaði í kjölfar farsællar efnahagsstjórnar en geri orð bankastjórans að mínum og hvet lántakendur til að passa vel upp á frelsi sitt svo að það snúist ekki upp í andhverfu sína.

Herra forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Það var hins vegar lítið sem ekkert að græða á svörum hans. Stjórnmálamenn eiga að koma með skýra leiðsögn og framtíðarsýn fyrir almenning. Hæstv. forsætisráðherra veitti enga slíka framtíðarsýn í svari sínu. Hann ypptir hins vegar öxlum og vísar öllu á fólkið í landinu. Árangurslaus fjárnám einstaklinga hafa verið 17 þús. sl. fjögur ár, 17 þús., herra forseti. Ríkisstjórnin er hins vegar með viðhorf afskiptaleysis eins og kemur fram í afstöðunni gagnvart skuldastöðu almennings. Hv. stjórnarþingmenn kölluðu eftir hvað þeir gætu beinlínis gert. Ríkisstjórnin getur gripið til margra aðgerða við að leggja sitt af mörkum til að sporna gegn aukinni skuldasöfnun í samfélaginu. Í fyrsta lagi gæti ríkisstjórnin horfst í augu við vandann og viðurkennt hann. Í öðru lagi gæti ríkisstjórnin tekið mark á þeim aðvörunarmerkjum í efnahagslífinu sem hlutlausir aðilar eru sífellt að benda henni á. Í þriðja lagi gæti ríkisstjórnin lækkað matarskattinn eins og við í Samfylkingunni viljum gera. Það lækkar neysluverðsvísitölu og þar af leiðandi afborganir af lánum. Í fjórða lagi gæti ríkisstjórnin lagt fram trúverðug fjárlög sem standast þegar á hólminn er komið. Í fimmta lagi gæti ríkisstjórnin leyst sveitarfélögin úr spennitreyjunni sinni. Í sjötta lagi má benda á ýmsar sérhæfðar leiðir, svo sem greiðsluaðlögun skuldugra einstaklinga. Hæstv. forsætisráðherra og fleiri bentu á það að skuldasöfnun væri í sjálfu sér ekki vandamál þar sem eignir hefðu aukist jafnmikið á móti. Það er hins vegar ekki rétt. Seðlabankinn hefur bent á það að t.d. á síðasta ári hefur skuldamyndun fyrirtækja ekki nema að litlu leyti tengst fjármunamyndun fyrirtækjanna. Ég held að það sé alveg augljóst að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hefur beðið skipbrot og það hörmulega er að hún tekur með sér í fallinu þúsundir heimila sem eru að sligast undan lánum sínum. Ég legg því til, herra forseti, að við snúum þessari þróun við og byggjum upp heilbrigt efnahagslíf byggt á minni lántökum.

Herra forseti. Þessi umræða hefur verið mjög góð og ég tel að hún hafi fært okkur heim sanninn um það að stefna ríkisstjórnarinnar í skattamálum er rétt. Hér hefur m.a. komið fram að það megi reikna með því að heimilið greiði jafnvel um það bil 20% af ráðstöfunartekjum sínum til afborgana lána og vaxta. Hvaða fólk skyldi þetta vera? Þetta er unga fólkið, fólkið með millitekjurnar og ríkisstjórnin er einmitt að lækka skattbyrði þessa fólks. Stjórnarandstaðan hefur gert mikið úr því undanfarna daga að þetta sé rangt en ég tel að stjórnarandstaðan hafi sannað með þessum umræðum í dag að við erum þarna einmitt á réttri leið. Við erum að lækka skattbyrði heimilanna, skattbyrði unga fólksins og fólksins með millitekjurnar, fólksins sem er með miklar skuldir. Ég tel að það sé afskaplega jákvætt hvað við eigum orðið öflugan fjármálamarkað, fjármálamarkað sem getur lánað eðlileg húsnæðislán, fjármálamarkað sem er ekki lengur að lána ungu fólki peninga til íbúðakaupa á yfirdráttarlánum, víxlum og öðrum slíkum lánum sem við þekkjum úr fortíðinni. Ég tel það líka mjög jákvætt að við eigum banka og fjármálakerfi sem getur stutt við heilbrigða uppbyggingu íslensks atvinnulífs og útrás íslensks atvinnulífs erlendis. Ef við ættum ekki þessar traustu fjármálastofnanir væri engin útrás meðal Íslendinga í dag. Þetta er grundvöllur hagvaxtar. Á sama tíma eigum við að sjálfsögðu að hvetja til varúðar og hvetja einstaklinga til að fara varlega en við hljótum að gleðjast yfir því að fjármálamarkaðurinn skuli vera jafnsterkur og hann er.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 162/2002, um úrvinnslugjald. Lög um úrvinnslugjald öðluðust gildi 1. janúar 2003 og frá sama tíma tók Úrvinnslusjóður til starfa. Starfsemi sjóðsins hefur verið umfangsmikil og jafnframt gengið vel í öllum meginatriðum. Þegar frumvarp til laga um úrvinnslugjald var lagt fram var ljóst að nauðsynlegt væri að gjaldtaka samkvæmt lögunum yrði endurskoðuð reglulega sem og hvaða vörur skyldu bera úrvinnslugjald, enda er gert ráð fyrir því í 2. mgr. 4. gr. laganna að svo skuli vera. Í því ákvæði er kveðið á um að umhverfisráðherra leggi fram, að fenginni tillögu stjórnar Úrvinnslusjóðs, tillögu til fjármálaráðherra um breytingar á fjárhæðum úrvinnslugjalds, álagningu skilagjalds og nýjar gjaldskyldar vörur og að fjármálaráðherra flytji frumvarp á Alþingi um fjárhæðir úrvinnslugjalds. Frumvarp það sem hér liggur fyrir er unnið í samráði við fjármálaráðuneytið með vísan til framangreinds ákvæðis. Frumvarpið varðar hins vegar ekki eingöngu „fjárhæðir úrvinnslugjalds og skilagjalds“ heldur varðar meginbreytingin álagningu nýrrar gjaldskyldrar vöru, þ.e. pappa-, pappírs- og plastumbúða. Það er sameiginleg niðurstaða fjármálaráðuneytis og umhverfisráðuneytis að umhverfisráðherra flytji þetta frumvarp. Ég geri nú grein fyrir helstu breytingum þess. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar er varða úrvinnslugjald á umbúðir. Lagt er til að úrvinnslugjald verði lagt á allar umbúðir úr pappa, pappír og plasti. Samkvæmt lögum um úrvinnslugjald er í ákvæði til bráðabirgða III kveðið á um að leggja skuli úrvinnslugjald á pappa- og plastumbúðir frá 1. janúar 2005 án nánari útfærslu í lögunum. Í frumvarpinu er útfært hvernig sú framkvæmd eigi að vera. Samkvæmt tilskipun 94/62/EB, um umbúðir og umbúðaúrgang, er stjórnvöldum skylt að ná sem svarar 50–65% af þessum umbúðum til endurnýtingar. Umbúðaúrgangur er til kominn annars vegar vegna umbúða sem framleiddar eru hér á landi eða fluttar inn tómar vegna innlendrar vöruframleiðslu og svo hins vegar vegna vöru sem flutt er til landsins í umbúðum. Forsenda fyrir álagningu úrvinnslugjalds á tiltekinn vöruflokk við tollafgreiðslu er að unnt sé að afmarka vörurnar í vöruflokknum með tollskrárnúmerum. Vörur eru tollflokkaðar eftir eðli þeirra en ekki eftir umbúðategund eða umbúðamagni. Af þessu leiðir að við álagningu úrvinnslugjalds á umbúðir þarf að fara aðrar leiðir við ákvörðun gjaldsins en við aðra vöruflokka. Mikill hluti vara er fluttur inn í pappa- eða plastumbúðum af einhverju tagi og því hefði þurft að leggja úrvinnslugjald vegna pappa-, pappírs- og plastumbúða á mikinn fjölda tollskrárnúmera. Sú leið sem lögð er til hér er að ákvarða úrvinnslugjaldið vegna þessara umbúða á grunni upplýsinga sem innflytjendur og framleiðendur gefa upp við tollafgreiðslu um þyngd umbúða. Innflytjendur munu gefa þessar upplýsingar við venjubundna tollskýrslugerð en viðræður hafa átt sér stað milli Úrvinnslusjóðs og tollstjórans um breytt fyrirkomulag við innheimtu á úrvinnslugjaldi á pappa- og plastumbúðir og er niðurstaða þeirra lögð til grundvallar í frumvarpi þessu. Þessi leið felur í sér hvata til að minnka magn umbúða utan um vöru þar sem greitt er á grunni raunþyngdar umbúða. Gera má ráð fyrir að innflytjendur muni sjá sér hag í að flytja inn vörur með lágmarksumbúðum til að lækka kostnað sinn. Þetta fyrirkomulag mun væntanlega hafa áhrif á framleiðendur til að minnka umbúðir vöru. Vegna þessa er lagt til að bætt verði inn í lögin skilgreiningu á hugtakinu umbúðir. Í frumvarpinu er lagt til að álagning úrvinnslugjalds á nýjar umbúðir hefjist ekki fyrr en 1. september 2005. Ég vil hins vegar leggja áherslu á það að greiðsla út úr Úrvinnslusjóði vegna móttöku umbúða frá fyrirtækjum og bylgjupappa frá söfnunarstöðum sveitarfélaga skal þó hefjast fyrr, þ.e. frá og með 1. apríl 2005, en vegna annarra umbúða 1. desember 2005. Jafnframt er lagt til að frá gildistöku laganna og til 15. mars 2005 starfi sérstök nefnd til að undirbúa móttöku á umræddum umbúðum sem berast með söfnunarkerfi sveitarfélaga. Þetta er gert til að leysa þann vanda sem snýr að söfnun hjá sveitarfélögunum en ljóst er að gefa verður þeim rúman tíma til að skipuleggja söfnun flokkaðs umbúðaúrgangs frá heimilum. Samkvæmt lögum um meðhöndlun úrgangs skal sveitarstjórn ákveða fyrirkomulag söfnunar á heimilis- og rekstrarúrgangi, bera ábyrgð á flutningi heimilisúrgangs og sjá um að starfræktar séu móttöku- og söfnunarstöðvar fyrir úrgang sem fellur til í sveitarfélaginu. Í öðru lagi er lögð til lækkun úrvinnslugjalds á fjóra vöruflokka til að koma á jafnvægi í rekstri þessara flokka. Við áætlanagerðina er miðað við að jafnvægi náist á rekstrarafkomu vöruflokka á 4–5 árum. Lagt er til að úrvinnslugjald á samsettar drykkjarvöruumbúðir lækki um tæp 55%, á rafhlöður 50%, á hjólbarða tæp 17% og tæp 33% á ökutæki. Lækkun úrvinnslugjalds á samsettar drykkjarvöruumbúðir taka þó ekki gildi fyrr en 1. september nk. Í þriðja lagi er lagt til að skilagjald á ökutæki hækki um 50%, þ.e. í 15 þús. kr. en það er það gjald sem fólk fær þegar það skilar bifreið til endurvinnslu. Fjölgun bifreiða á liðnum árum umfram þær sem eru afskráðar til úrvinnslu er umtalsverð. Við það hefur myndast sjóður í flokki ökutækja og skil hafa ekki verið viðunandi að mati Úrvinnslusjóðs. Hækkun á skilagjaldi í 15 þús. kr. er hvatning til eigenda bifreiðar að koma henni til meðhöndlunar og förgunar í safnstöðvum sveitarfélaga. Í fjórða lagi er lagt til að fleiri ökutæki falli undir úrvinnslukerfið en áður. Við nánari skoðun og aldursgreiningu á bifreiðaeign landsmanna kom í ljós að um 29 þús. bifreiðar sem ekki eiga rétt á skilagjaldi eru enn á skrá hjá Umferðarstofu. Nokkuð stór hluti þessara bifreiða eða allt að helmingur er talinn vera á skrá Umferðarstofu með innlögð númer þrátt fyrir að búið sé að farga þeim. Í gildandi lögum eiga eigendur bifreiða sem skráðar voru fyrir 1. janúar 1988 ekki kost á skilagjaldi og greiða ekki úrvinnslugjald en með því frumvarpi sem hér er lagt fram er gert ráð fyrir að því verði breytt og að eigendur allra ökutækja yngri en 25 ára eigi rétt á skilagjaldi við afskráningu hafi þeir greitt a.m.k. einu sinni úrvinnslugjald af bifreiðinni. Með frumvarpinu er sem sagt gert ráð fyrir því að af öllum bifreiðum skuli greiða úrvinnslugjald í full 15 ár eða þar til bifreiðin verður 25 ára, hvort sem verður á undan en þó nægi að greiða gjaldið einu sinni til að bifreiðin sé komin inn í kerfið og eigandinn eigi rétt á skilagjaldi. Til samræmingar á lögum um bifreiðagjald sem innheimta úrvinnslugjalds á ökutæki fylgir nær innheimta úrvinnslugjalds ekki til bifreiða sem náð hafa 25 ára aldri og teljast þar með fornbílar sem ekki falla undir úrvinnslukerfið. Í fimmta lagi eru lögð til rýmri ákvæði til að semja um ráðstafanir til að tryggja úrvinnslu tiltekins úrgangs. Úrvinnslusjóður hefur sérstaklega fjallað um óskir útgerðarmanna um að ábyrgjast sjálfir úrvinnslu veiðarfæraúrgangs og að veiðarfæri væru þar með undanþegin úrvinnslugjaldi. Stjórn Úrvinnslusjóðs hefur tekið undir óskir útgerðarmanna enda telur hún að rétt sé að gefa atvinnugreinum tækifæri til að leysa úrgangsmál sín. Framkvæmdin verður hins vegar að uppfylla markmið laganna auk þess sem eftirlit með henni verði í höndum Úrvinnslusjóðs. Í ljósi þess er lögð til breyting á 3. mgr. 8. gr. þannig að auk svartolíu verði hægt að gera samninga vegna veiðarfæra og kveðið er á um hvað skuli koma fram í slíkum samningi. Einnig er lagt til að fresta álagningu úrvinnslugjalds á veiðarfæri til 1. september 2005 þar sem ljóst er að atvinnulífið þarf lengri tíma til að gera þær ráðstafanir sem ég hef gert grein fyrir til að tryggja úrvinnslu veiðarfæraúrgangs en það er unnið að því hjá þeim aðilum sem málið snertir. Verði frumvarp þetta óbreytt að lögum má gera ráð fyrir að á árinu 2005 lækki tekjur af úrvinnslugjaldi og kostnaður við úrvinnslu úrgangs um rúmlega 350 millj. kr. frá því sem verið hefði að óbreyttum lögum en að frá og með árinu 2006 hækki tekjur og gjöld hins vegar um tæpar 216 millj. kr. á ársgrundvelli. Tekjur ríkissjóðs af 0,5% umsýslugjaldi hækka við það um 1 millj. kr. á ári. Ég legg til, herra forseti, að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og til umfjöllunar í hv. umhverfisnefnd.

Herra forseti. Eins og ég skil muninn á skilagjaldi og úrvinnslugjaldi er úrvinnslugjaldi ætlað að standa straum af því að farga eða endurnýta tilteknar umbúðir. Það leggst þess vegna ofan á vörur, hækkar verð þeirra eftir atvikum, eða lækkar í þeim tilvikum sem hæstv. ráðherra rakti hérna áðan. Mig langaði til að spyrja hæstv. ráðherra hvort lagt hefði verið mat á hvaða áhrif þessar álögur eða breytingar á álögum muni hafa á þróun neysluvísitölu ef einhverjar. Í öðru lagi langaði mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvað ylli því að sjávarútvegurinn fær þarna enn frekari frest til að koma málum sínum í lag. Ég stóð í þeirri trú - hugsanlega er það misskilningur og rangminni hjá mér - að sjávarútvegurinn hefði fengið allrúman tíma til að búa sig undir þær breytingar sem margir hafa barist fyrir varðandi förgun veiðarfæraleyfa.

Herra forseti. Hvað snertir fyrri spurningu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar munu þessar breytingar hafa mjög óveruleg áhrif á neysluvísitölu, enda má draga þá ályktun af því að þarna er verið að lækka. Þetta hefur óveruleg áhrif, hvort heldur sem er til lækkunar eða hækkunar. Hvað varðar hins vegar veiðarfærin byggist þetta fyrst og fremst á upplýsingum frá þeim aðilum sem málið snertir um að undirbúningurinn sé ekki svo langt kominn að unnt sé að gera þetta um áramót. Þess vegna töldum við óraunhæft annað en að koma til móts við þær óskir að fresta þessu fram til 1. september. Þeir sem málið snertir eru að vinna að þessum málum.

Herra forseti. Það skýst alltaf skelkur í bringu mína þegar hæstv. ráðherrar tala um að hitt og þetta hafi óveruleg áhrif. Tveir dagar eru liðnir síðan hér var verið að breyta gjöldum og það var sagt að það mundi hafa óveruleg áhrif á þróun neysluvísitölu. Þessi óverulegu áhrif voru 0,08% og það kom í ljós að það hafði áhrif til hækkunar á skuldum landsmanna um 1 milljarð kr. En ég vona að þetta verði eitt af því sem verður skoðað í meðferð nefndarinnar, og vísast er rétt hjá hæstv. ráðherra að miðað við þær tölur sem hún fór með er líklegt að heldur verði þetta til lækkunar en hækkunar, a.m.k. næstu tvö árin. Að því er varðar sjávarútveginn þá er ég orðinn æðiþreyttur á að sú grein virðist vera eins konar fríríki í ríkinu og fær því allt fram sem hún þarf til að skjóta sér hjá því að fylgja reglum sem við höfum verið að basla við að setja í þinginu. Ég rifja það upp þegar menn settu sérstök ákvæði um að frystitogarar ættu að koma með allan úrgang að landi. Ákveðinn tímafrestur var settur. Þegar kom að honum var hlaupið í gegnum þingið af hálfu unnenda þessarar ágætu greinar og hér var lögum breytt í flýti til að koma í veg fyrir að sjávarútvegurinn hlítti þessum fyrirmælum. Honum var leyft að halda áfram bæði að menga hafið og jafnframt að kasta verðmætum. Nú blasir við að sjávarútvegurinn var seldur undir gildistöku þessa ákvæðis sem í allra nánustu framtíð átti að taka gildi og hæstv. ráðherra kemur núna hingað og segir: Hann er ekki reiðubúinn og það er ekki stætt á öðru en að láta hann fá frekari undanþágu. Ég tek það ekki gilt. Ég er þeirrar skoðunar að sjávarútvegurinn verði að hlíta þessum lögum og áskil mér allan rétt til að ræða málið í þaula þegar það kemur hingað til frekari afgreiðslu.

Ég tel ekki útilokað að þessir aðilar sem málið snertir gætu, ef þeir spýta virkilega í lófana, gert þetta fyrir 1. september og ég tel mjög eðlilegt að umhverfisnefnd fari vandlega ofan í þetta mál þegar það kemur til hennar.

Forseti. Við erum að ræða breytingar á lögum frá 2002. Þau eru í eðli sínu þannig að búast má við sífelldum breytingum á þeim, árlega raunar, og ekki undan því komist vegna þess að það er þingið sem á að ákveða þær fjárhæðir sem hér er um að ræða. Ég hef ekki athugasemdir að sinni við þessar gjaldskrárbreytingar með einni undantekningu en yfir þær verður auðvitað farið í umhverfisnefnd og þeir reikningar skoðaðir sem þar verða væntanlega lagðir fram. Það er merkilegt við þessa umferð breytinga á lögum um úrvinnslugjald að það er umhverfisráðherra sem flytur frumvarpið og umhverfisnefnd sem um það fjallar í stað fjármálaráðherra og efnahags- og viðskiptanefndar sem var á síðasta þingi. Hæstv. umhverfisráðherra skýrði það svo að það væri vegna þess að hér væri um efnislegar breytingar að ræða en ekki einungis breytingar á gjaldskrá. Það má deila hins vegar um hvor leiðin er heppilegri í þessu. Upphæðirnar ráðast ekki af sömu rökum og eiga við yfirleitt hjá fjármálaráðherra heldur ráðast af kostnaði eða eiga að gera það og breytingarnar eru því á fagsviði umhverfisráðherrans og umhverfisnefndarinnar. Við skulum sjá til hvað gerist síðar í þessu en það er auðvitað sjálfsagt að nefndin eigi samstarf við efnahags- og viðskiptanefnd um þetta mál ef þess er óskað, enda leggur umhverfisráðherra málið fram í samráði við fjármálaráðherrann. Ég vil segja að þótt umhverfisráðherrann hafi núna málið í sínum höndum verður að gera kröfu til þess að upplýsingar um áhrif þess á efnahaginn og fjárhag þeirra sem fyrir verða séu skýrar og mér þykir svo ekki vera í umsögn fjárlagaskrifstofunnar um þetta frumvarp. Ég vek athygli á því í tilefni af orðum hæstv. umhverfisráðherra og orðaskiptum hennar við hv. þm. Össur Skarphéðinsson að vissulega er gert ráð fyrir nokkurri lækkun á tekjum af þessu á næsta ári en síðan er gert ráð fyrir hækkun frá og með árinu 2006, eins og hér stendur. Auðvitað þurfum við að fá betri skýringar á þessu og áhrifum þess á verðlag í landinu og á skuldir heimilanna sem voru ræddar í þaula áðan. Það verður að bíða nefndarinnar heyrist mér á hæstv. umhverfisráðherra en farið verður fram á það auðvitað þar. Ég vil aðeins tæpa á nokkrum atriðum í þessu frumvarpi sem auðvitað er alltæknilegt. Fyrst vil ég aðeins fara yfir bílamálin og leggja þar fram spurningu eða a.m.k. einhvers konar beiðni um skýringu. Það er breytingin á tímanum sem ég velti fyrir mér. Í frumvarpinu er lagt til í c-lið 2. gr. að úrvinnslugjald falli niður eftir að hafa verið borgað í 15 ár en í niðurlagi 5. gr. núverandi laga eru ákvæði um full 15 ár frá skráningu ökutækisins. Í athugasemdum við greinina segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta er gert vegna þess að í ljós hefur komið að um 40% af afskráðum bifreiðum falla ekki inn í kerfið þar sem þær voru nýskráðar fyrir árið 1988 en eðlilegt er að einnig verði tekið á þessum bifreiðum.“ - Þetta er sérkennilegt orðalag, að það sé eðlilegt að tekið verði á þessum bifreiðum. Ég skil ekki alveg hvað það þýðir. Hæstv. ráðherra upplýsti í framsöguræðunni að þetta ákvæði hafi verið sett til þess að ná afskráningu á helming þeirra 29 þús. bifreiða þar sem þær séu í raun taldar aflagðar, ónýtar eða að þeim hafi verið fargað þótt númerin liggi enn þá inni. Ég reikna þá með að um sé að ræða bifreiðar frá 1978–1988. Gallinn við þessa hugsun er sá að ef það er rétt að helmingurinn sé ekki í notkun eða ekki til er helmingurinn enn þá til og væntanlega í notkun, þá u.þ.b. 14.500 bifreiðar ef taka má mark á tölunni 29 þús. Það sem hér er að gerast er að það á að gera eigendum þessara 14.500 bifreiða að greiða gjald sem þeir væntanlega gera oftar en einu sinni því að sú regla að aðeins þurfi að greiða einu sinni til að fá skilagjald er væntanlega sett fram til að ná í hina bílana. Þar með er verið að leggja nýtt gjald á töluverðan hóp fólks, þann sem á þessar 14.500 bifreiðar. Hvaða fólk er það sem á bifreiðar sem eru framleiddar milli 1978 og 1988? Ég veit ekkert um það og óska um það upplýsinga ef hæstv. ráðherra hefur þær. Ég geri samt ráð fyrir því að það sé þá annars vegar einhver hópur sem er að rækta fornbíl og bíður eftir að bifreiðin verði 25 ára. Mér finnst ekki líklegt að sá hópur sé mjög stór. Ef ég man rétt frá þessum árum eru þetta ekki mjög merk ár í bifreiðasögunni. Þetta eru japönsku og kóresku bílarnir sem mér finnst fyrir fram frekar ólíklegt að verði vinsælir fornbílar. Hinn hópurinn er þá væntanlega þeir sem eiga bílana til að nota þá. Mér finnst ekki stórmannlegt að gera þann hóp núna að gjaldendum því að ég ímynda mér að það séu ekki breiðu bökin í samfélaginu sem keyra um á bílum framleiddum 1978–1988. Það getur vel verið að hæstv. umhverfisráðherra hafi betri upplýsingar um þetta og geti skýrt fyrir okkur af hverju núna þarf að fara í þennan hóp. Kannski er það vegna þess að ríkisstjórnin hefur, eins og við sjáum á undanförnum dögum sérstaklega í þinginu, ætlað sér að ná inn fyrir skattalækkununum sem lofað er með öðrum hætti. Hún gerði það í fyrra og gerir það svo aftur núna og reynir hverja smugu til þess. Það eru háskólastúdentar og ýmislegt fólk sem fundið er til þess, öryrkjar auðvitað sem hafa verið sviknir um sínar 500 millj. samkvæmt sérstöku samkomulagi við einn af hæstv. ráðherrum, reyndar fleiri af hæstv. ráðherrum. Núna eru það eigendur bifreiða sem framleiddar voru á tímabilinu frá 1978–1988. Mér finnst þetta heldur óviðkunnanlegt. Spurningin er auðvitað síðan um það hvort þessi lækkun úrvinnslugjalds sem hér er gert ráð fyrir, úr 520 í 350 kr. árlega, byggist á því að skattstofninn sé núna breiðari. Við sjáum eðlilega engar skýringar á því í frumvarpinu eða greinargerð með því en fáum væntanlega í nefndinni. Er eitthvert sérstakt hagræði í því að bæta þessum eigendum 14.500 bíla frá 15–25 ára við sem þar með afsaki lækkunina? Er e.t.v. um það að ræða að verið sé að leggja sérstakt gjald á þennan hóp sem sleppt var hins vegar árið 2002? Enn langar mig að spyrja þá sem hafa lengri þingsögu en ég: Hver voru rökin til þess að því var sleppt þá og hvað hefur síðan breyst? Það verður auðvitað að rökstyðja vel þessa breytingu eftir aðeins tveggja ára gildistíma laganna og með betri hætti en þeim að „eðlilegt [sé] að einnig verði tekið á þessum bifreiðum“. Ég sé enga sérstaka ástæðu til að það sé eðlilegt nú en hafi ekki verið þá. Ég ætla að taka undir ákvæðið um fornbílana og af því að ég er ekki gamalkunnugur þessum lögum hefði ég haldið að það væri inni en það er auðvitað sjálfsagt að það sé þannig og í samræmi við tilhögun bifreiðagjalda. Af þeim á auðvitað að vera búið að borga nægilega mikið úrvinnslugjald þegar fram í sækir fyrir utan tæknilegt óhagræði í þeirri innheimtu að hafa eitt gjald á þeim en ekki annað. Ég fagna því að kominn er nokkur gangur í umbúðamálin. Í frumvarpi sem flutt var í fyrra og var auðvitað efnislegt líka fyrir utan tæknina var gert ráð fyrir ótímabundinni frestun á umbúðunum. Umhverfisnefnd sætti sig hins vegar ekki við það og setti þennan tímafrest, 1. janúar 2005, sem síðan var samþykktur í vor. Nú á að auka tímann til 1. september og ég held að eftir atvikum sé hægt að sætta sig við það. Hæstv. umhverfisráðherra sagði frá þeim ákvæðum lagafrumvarpsins að gjaldtakan hæfist að nokkru leyti fyrr og dagsetningin 1. september bendir til þess að ekki eigi að fresta þessu öllu lengur því að þing er þá ekki saman komið að nýju. Ég hef í fljótu bragði engar athugasemdir við aðferðafræðina á bak við þetta, sýnist þetta vera vel unnið. Það þarf auðvitað samt að skoða betur í nefndinni. Fróðlegar upplýsingar koma fram í greinargerðinni um umbúðirnar og minnir mann á það að góður fræðimaður og þjóðfélagsrýnir, Hörður Bergmann, skrifaði bók sem hét einmitt Umbúðaþjóðfélagið. Þó að hún hafi kannski ekki fjallað einkum um umbúðir um vöru er það nokkuð glæfralegt dæmi um nútímann að við skulum eyða hér að líkum 27 þús. tonnum á ári í umbúðir. Það eru 93 kíló á mann á ári. Maður sér þetta fyrir framan sig: Þetta er mitt framlag til heimsmenningarinnar og til umhverfismála í heiminum, 93 kíló, fjögurra manna fjölskylda 372 kíló árlega. Spurning hvort fjölskyldan geti komið þessu fyrir inni hjá sér, og það á hverju ári. Ef við söfnuðum þessu upp sjálf og hefðum hvert sinn haug, sem væri kannski ráð, mundi maður sennilega minnka neysluna og biðja um aðra hluti. Það er auðvitað það sem við þurfum í framtíðinni að gera og vonandi stuðlar þetta frumvarp að því með nokkrum hætti að minnka þessar umbúðir, að leita allra mögulegra leiða til þess að neysla okkar geti farið þannig fram að umbúðir hlaðist ekki upp og verði ekki til frekar en það að við séum að búa til flókið kerfi um úrvinnslu og skilagjald á þær. Ég ætla ekki að hafa þetta mál lengra en hlýt að spyrja ráðherrann í tilefni af því að hér er um pappa-, pappírs- og plastumbúðir að ræða: Hvað með pappírinn almennt? Það eru engin ákvæði um pappír í þessu frumvarpi nema þegar hann er umbúðir. Nú er pappír aðeins meira, hann myndar stofn í vörunni sjálfri og þar er einkum um prentgögn að ræða. Þetta er vissulega viðkvæmt mál vegna menningarlegs og lýðræðislegs gildis bóka, dagblaða og tímarita en við þurfum líka að ræða það. Eins og við vitum er sú hefð í þessu landi að við fleygjum ekki bókum eftir að við erum búin að lesa þær einu sinni, heldur eru þær geymdar að mestu leyti. Á dagblöð lítum við öðruvísi. Um dagblöð gærdagsins ortu Rolling Stones á sínum tíma á þann hátt sem ég hygg að sé niðurstaða okkar í nútímanum, að dagblöð gærdagsins skipti litlu máli og þeim hendum við alla jafna. Við sáum að umbúðirnar eru 93 kíló á mann á ári og ef við bætum dagblöðunum við hygg ég að þunginn verði talsvert meiri. Þetta er mál sem við þurfum að ræða í fullri alvöru, hvernig eigi að koma þeim pappír fyrir í því ágæta kerfi sem við erum hér að búa til. Um veiðarfæri í gerviefnum tek ég undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni sem talaði áðan um nokkuð furðulegt langlundargeð sem þessari atvinnugrein hefur verið sýnt. Þetta er þó að gerast núna þótt fresturinn hafi verið lengdur. Því ber að fagna. Út af fyrir sig er ekkert á móti þeirri lausn sem lögð er til í frumvarpinu, svartolíulausninni, og mér virðist að í lagatextanum sé gengið tryggilega frá þeim hlutum. Verður ekki annað úr frumvarpstextanum lesið. Þar er öruggt eftirlit Úrvinnslusjóðs tiltekið og svo búið um hnúta að væntanlega verður af því. Það á að innheimta umsýslugjald og útgerðarmenn eru ekki líklegur hópur til að sætta sig við slíkt gjald nema eitthvað komi á móti. Mér sýnist nokkuð vel búið að þessu. Ég vil spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvort hugmyndir séu um frekara andlag sem fara ætti þessa leið. Í athugasemdum við frumvarpið er nefnt væntanlegt frumvarp um raf- og rafeindabúnað sem menn gera ráð fyrir að sé um samið, og ég spyr: Er eitthvað fleira slíkt á ferðinni? Þetta þarf alls ekki að vera slæm lausn sé eftirlitið tryggt. Um rafhlöður er aðeins fjallað í frumvarpinu og minnst á að þær skila sér illa. Ég held að það sé eitt af þeim málum sem við þurfum að spekúlera í að koma öðruvísi fyrir. Þetta eru hlutir sem falla til á heimilum að miklu leyti og ég held að yfirvöld hafi nokkuð brugðist, kynning sé lítil á því að rafhlöðum beri að skila og skilastaðir eru ekki augljósir. Eitthvað er um að menn geti farið með þetta í næstu búð en það er ekki mjög náttúrulegt ferli. Ég held að við ættum að hugsa þetta mál betur og hugsanlega ætti að taka upp, a.m.k. í einhvern tíma, skilagjald eins og er á drykkjarumbúðum. Það mundi örva heimilin til dáða og koma mönnum upp á þá venju að sjálfsagt sé að skila rafhlöðum en fleygja þeim ekki eða láta þær með öðrum hætti eiga sig. Samfylkingin gerði í upphafi athugasemd við þessi lög, árið 2002. Alvarlegustu athugasemdirnar voru við skipan stjórnar í Úrvinnslusjóðinn og ég held að þær haldi fullu gildi sínu vegna þess að það virðist vera eitthvert munstur í umhverfisráðuneytinu og kannski víðar að í stjórnum slíkra sjóða sé heppilegast að hafa, fyrir utan ráðherramennina, menn frá sveitarfélögum og atvinnurekendum, þannig sé komin einhver þríliða sem vel dugi. Við þetta var gerð athugasemd 2002 og verður gerð athugasemd líka í nefndinni og við 2. umr. Slík athugasemd var gerð reyndar í þessu svokallaða hollusturáði sem hér á að fara að breyta. Ekki er gert ráð fyrir fulltrúum neytenda og almannasamtaka, svo sem Alþýðusambandsins eða Neytendasamtakanna, og það er auðvitað spurning um samræmi við Árósasamninginn sem gerir ráð fyrir áhrifum almennings á öllum sviðum umhverfismála. Hann hefur ekki verið staðfestur en við þurfum samt að taka við honum eftir hinni ágætu Evrópuleið sem sér okkur fyrir þeim réttarbótum sem ráðherrarnir eru tregir að færa inn. Að þessari athugasemd slepptri eru þessi lög í samræmi við kjarnann í stefnu Samfylkingarinnar um sjálfbæra þróun í umhverfisvænu samfélagi þar sem hver og einn ber sína ábyrgð, hefur sín réttindi en líka sínar skyldur, skyldur við sig og sína, við samfélag sitt og eftirkomendurna. Þetta frumvarp styður flokkurinn þess vegna í öllum höfuðatriðum og fulltrúar hans í umhverfisnefnd hyggjast greiða því för eftir megni í gegnum nefndina og síðan þingið nú fyrir jólin.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um úrvinnslugjald. Ég vil byrja á því að gagnrýna það hversu seint þetta mál er fram komið. Ég tel að öll tilefni hafi verið til að málið kæmi fyrr inn í þingið því að reynsla okkar í umhverfisnefndinni er sú að umfjöllun um þessi mál eru afar flókin og tyrfin svo að ekki sé meira sagt. Það var gagnrýnt fyrir nákvæmlega ári þegar hæstv. fjármálaráðherra Geir Haarde mælti fyrir sams konar frumvarpi að það væri seint fram komið. Þá var verið að ýta á þingmenn um að hraða afgreiðslu málsins í nefndum sem þá voru tvær, efnahags- og viðskiptanefnd og umhverfisnefnd. Það eru alveg sömu tilefni til gagnrýni hér og nú og jafnvel enn meiri því að hér eru viðameiri breytingar lagðar til en við vorum að vinna að fyrir ári. Það er auðvitað rétt sem hv. fyrri ræðumaður sagði, hv. þm. Mörður Árnason, mál sem þetta er auðvitað lýsandi fyrir það samfélag sem við búum í, það neyslubrjálæði sem er til staðar í samfélaginu og það hvernig löggjafinn hefur varla haft við í þeim efnum að setja löggjöf sem taki á þeim vandamálum sem neyslukapphlaupið skapar. Gífurlega mikinn fróðleik er að finna um úrgangsmál og förgunarmál á vef Sorpu og í ársskýrslu Sorpu. Þar eru magntölur sem eru hreint með ólíkindum. Þegar hv. þm. Mörður Árnason reynir að ímynda sér hér fyrir framan okkur 93 kíló af umbúðum sem liggi eftir hvern einasta Íslending á ári er það í sjálfu sér einföld mynd að setja fyrir framan sig en það eru fleiri mjög skarpar og athyglisverðar myndir sem má draga upp af þessum málum ef þau eru skoðuð heildstætt. Það er ekki einasta að við skiljum eftir okkur þetta umbúðamagn heldur er gífurlega mikið magn af hlutum sem við köstum, bara venjuleg heimili að ekki sé talað um fyrirtækin í landinu, á hverju einasta ári. Það má segja að víða sé enn pottur brotinn í þessum úrgangs- og förgunarmálum okkar. Þar vil ég t.d. nefna förgun sláturúrgangs, förgun og meðferð kælimiðla, söfnun þeirra og rafeindabúnað. Þetta eru allt málaflokkar sem við verðum að taka til rækilegrar skoðunar og ég treysti að verið sé að skoða af alvöru í umhverfisráðuneytinu. Það verður líka að segjast eins og er að ástandið í þessum málum er víða mjög bágborið úti um landið. Þó að byggðasamlagið Sorpa sem starfar á höfuðborgarsvæðinu sé búið að ná ákveðnum tökum á því sem hér gerist verður ekki hið sama sagt um allt landið. Það er mjög mikilvægt að þessum málaflokki sé vel sinnt í umhverfisráðuneytinu og ég geri ráð fyrir því að umhverfisnefnd Alþingis vilji fá að vita nánar um ástand þessara mála núna þegar við fáum tækifæri til þess og tökum þetta mál inn í nefnd á nefndadögum sem fram undan eru. Síðan almennt um þetta frumvarp. Ég fagna því að hæstv. umhverfisráðherra skuli mæla fyrir því enda hef ég óskað þess. Þegar hæstv. fjármálaráðherra mælti á síðasta þingi fyrir sams konar frumvarpi varðandi gjaldabreytingar og frestun á ákveðnum ákvæðum sem höfðu verið í lögunum frá 2002 óskaði ég eftir því að umhverfisnefnd fengi málið til umfjöllunar og það gekk eftir. Ástæðan var sú að hæstv. fjármálaráðherra lagði til efnisbreytingar á málinu, efnisbreytingar sem höfðu á sínum tíma komið frá umhverfisnefnd sjálfri. Að frumkvæði umhverfisnefndar voru sett ákveðin tímamörk á skil og úrvinnslugjald veiðarfæranna og líka á samsettar pappaumbúðir, umbúðir utan af mjólk og slíku. Umhverfisnefnd var samhljóma í áliti sínu þegar lögin voru upphaflega sett og þessi ákvæði inn í þau. Það kom í ljós í fyrra þegar við fjölluðum um málið í umhverfisnefnd Alþingis að enn var öll umhverfisnefnd samdóma í því áliti sínu að ekki bæri að fresta ótímabundið gildistökuákvæðum varðandi úrvinnslugjald á samsettar pappaumbúðir. Sömuleiðis var umhverfisnefnd í fyrra alveg á einu máli um það að útvegurinn fengi ákveðinn tíma til að laga sig að þessum lögum, fengi ákveðna frestun, það var sem sé séð í gegnum fingur sér við útgerðarmenn fyrir ári og nú er enn verið að biðja um meira en hálft ár í frest fyrir útvegsmenn til að fara að lögum sem sett voru 2002. Ég verð að lýsa því yfir, hæstv. forseti, að mér finnst það ekki tilhlýðilegt. Ég skil ekki að umhverfisráðuneytið skuli ekki geta staðið betur í ístaðinu gagnvart þessum öflugu hagsmunaaðilum og að hingað inn komi árlega tillaga um að fresta því að úrvinnslugjaldið og veiðarfærin taki gildi. Ég tel að umhverfisnefnd hafi talað afar skýrt í þeim pappírum sem liggja fyrir, bæði nefndaráliti frá síðasta ári, frá desember 2003, og eins í álitum sínum frá því árinu þar áður. Ég tel engin tilefni til að veita aftur svona langan frest, sérstaklega ekki hvað varðar þessi gjöld á veiðarfærin. Þetta verður auðvitað að skoða gaumgæfilega í umhverfisnefnd núna og ég geri ráð fyrir að menn hafi sama áhuga á þessum málum þar eins og verið hefur á undanförnum árum. Við vitum hvað til okkar friðar heyrir í þessum efnum þá örfáu klukkutíma sem við fáum, umhverfisnefndin, til að funda á nefndadögunum sem fram undan eru. Ég geri líka ráð fyrir að þar verði gerðar athugasemdir við skilgreiningarnar í frumvarpinu um flokkun umbúða og skilgreiningu á ólíkum umbúðum. Ég verð að segja að ég hef sjaldan séð jafnknosaða lýsingu, jafnsamansúrrað málfar og þegar verið er að lýsa söluumbúðum eða grunnumbúðum, safnumbúðum og flutningsumbúðum. Ég hef fullan skilning á því hversu erfitt er að smíða þau nýyrði sem þarf oft og tíðum í svona lagaskilgreiningum en ég tel að það hljóti að vera hægt að vanda betur til verka en hér er gert. Ég fullyrði að fyrir mér er þetta þvílíkt torf að ég sé ekki að það sé gagnsætt á einn eða annan hátt hverju verið er að lýsa. Ég tel að nefndin komi til með að reyna með hjálp góðra manna  Varðandi þá möguleika sem opnaðir eru í 8. gr. laganna, að fyrirtækjum og atvinnugreinum sé „heimilt að semja sín á milli um ráðstafanir til að tryggja úrvinnslu úrgangs vegna svartolíu og veiðarfæra úr gerviefnum“, vil ég líka setja ákveðna fyrirvara þar um. Ég tel að umhverfisnefnd þurfi að fara verulega gaumgæfilega yfir þetta ákvæði þó að ágætir samningar hafi náðst varðandi svartolíuna. Ég viðurkenni að það virðist vera kerfi sem fúnkerar ágætlega eftir því sem við best vitum en ég er ekki alveg sannfærð um það að óathugðu máli að slíkt komi til með að fúnkera jafn vel varðandi veiðarfærin. Við erum komin með úrvinnslugjald á heyrúlluplastið og það er farið að innheimtast í miklu magni. Ég tel að þessi veiðarfæramál þurfi að skoðast alveg sérstaklega og ætla ekki að úttala mig um það hér hvort ég sjái það mögulega gerast á þeim nótum sem hér er lagt til í breytingartillögu við 8. gr. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fara nánar út í einstök atriði frumvarpsins en ég nú hef gert. Ég legg einungis áherslu á það að hér er um viðamikið mál að ræða. Umhverfisráðuneytið hefur auðvitað unnið að þessu stöðugt síðan lögin voru sett af því að hér er um nýjan og margslunginn málaflokk að ræða. Ég tel þó til vansa að Alþingi Íslendinga skuli fá mál af þessu tagi svona seint inn og að okkur sé gert að vinna þetta á örfáum dögum, reyndar örfáum klukkutímum, mál sem ætti að þurfa að taka miklu lengri tíma vegna þess að hér þarf að vanda vel verkið.

Herra forseti. Ég vil bregðast við nokkru af því sem þingmenn drápu á í umræðunni um þetta mál. Það er alveg ljóst að það er mikill áhugi fyrir því og mjög fín umræða hefur farið fram. En sérstaklega hvað snertir bílana vil ég taka mjög skýrt fram að meginreglan er að borgað sé af bílum í 15 ár. Það sem hefur gerst er, eins og hv. þm. Mörður Árnason kom réttilega inn á. Stór hluti þeirra 14.500 bifreiða sem eru sannanlega enn þá til, hefur ekki komið til förgunar og er á skrá hjá Umferðarstofu með innlögð númer þannig að þær eru ekki í notkun. Það er alveg skýrt. Tilgangurinn með þessu ákvæði er að koma bílum í rétta meðhöndlun, sá er megintilgangurinn. Til að það sé gert þarf að hafa borgað af þeim a.m.k. einu sinni. Það hvetur þá til þess að fólk skili bílnum til endurvinnslu. Hins vegar er það hárrétt hjá honum að einhverjir af þessum bílum eru í umferð og það þýðir auðvitað að verið er að leggja gjald á þá bíla sem ekki hefur verið lagt á áður. Það er hárrétt. Síðan var dagblaðapappírinn nefndur. Dagblöðin falla undir almenna sorphirðu sveitarfélaganna. Það má vel vera að sveitarfélögin vilji grípa til sérstakrar úrvinnslu á dagblöðum, það verður bara að koma í ljós en það fellur ekki undir verkefni Úrvinnslusjóðs. Ég get tekið undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um að frumvarpið sé seint fram komið og að æskilegra hefði verið að það hefði komið fram fyrr. Þetta er mjög flókið mál. Sú er fyrst og fremst ástæðan fyrir því að málið kemur ekki fram fyrr. Hér er um mjög flókið mál að ræða og tímaþátturinn í þessu var þannig að ekki náðist að koma því fyrr fram. Hvað það snertir að umhverfisráðherra mæli fyrir frumvarpinu að þessu sinni er það fyrst og fremst vegna þess að ekki er eingöngu um upphæðir að ræða í frumvarpinu en það er mjög skýrt í lögum hvernig skuli fara með þessi mál og hvert sé hlutverk fjármálaráðherra. Hvað snertir skilgreiningar á umbúðum sem eru í frumvarpinu tel ég að þær séu ekki flóknar en ef umhverfisnefndin getur bætt eitthvað úr tel ég afskaplega gott ef hægt væri að gera þetta enn þá einfaldara. Ég ítreka líka með veiðarfærin, af því að ýmsir hafa nefnt að ekki þyrfti þennan frest til viðbótar, að ég tel kannski ekki útilokað að menn þyrftu ekki að nýta frestinn til fulls. Það væri gleðiefni ef svo væri en ég tel auðvitað rétt að nefndin skoði þessi mál. Að síðustu þakka ég fyrir þessa ágætu umræðu.

Forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir góð svör og sérstaklega það að hún tók undir það sem ég sagði um að þær hagrænu aðgerðir í umhverfisþágu sem eiga að leiða til þess að menn hætti að reka þá bíla þar sem númerin hafa verið lögð inn og klári sína hluti gagnvart kerfinu bitni líka á þeim sem eiga bíla frá 1978–1988 og eru að keyra þá um göturnar og þjóðvegina. Nú er það þannig að við erum sammála um það, yfir hið pólitíska litróf sem betur fer, að taka upp þessar hagrænu aðgerðir í umhverfisþágu. Það er eðlilegt að það knýi menn til að vernda umhverfið, menga minna o.s.frv. en við verðum að passa okkur á því að þær bitni ekki á þeim sem þær eiga ekki að bitna á. Í þessu tilviki er það þannig að árið 2002 var sleppt þeim hópi sem átti bíla eldri en 15 ára. Það er auðvitað sólarlagsmál að þetta smám saman renni út og ég sé enga ástæðu til að skattleggja þennan hóp manna nema þá vegna hinnar almennu skattlagningarstefnu ríkisstjórnarinnar sem er að reyna að vinna sér inn fyrir kreddukenndum skattalækkunaráformum sínum. Ég vil hreinlega verja þennan hóp og bara bið um að hann verði látinn í friði. Eins og ég sagði áðan eru þetta sennilega ekki mjög breið bök, bökin á þeim sem eiga bíla sem eru 15–25 ára gamlir.

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst ítreka að það er verið að lækka árlega gjaldið á bílana og þannig vil ég bregðast við þessum orðum hv. þm. Marðar Árnasonar. Það er verið að lækka það úr 1.040 kr. niður í 700 kr. og það er þá alveg ljóst að þeir sem borga einu sinni - þetta gjald er borgað tvisvar á ári, skipt í tvennt - sá sem borgar 350 kr. getur fengið skilagjaldið þegar hann skilar inn bifreið til endurvinnslu.

Forseti. Já, ég geri mér grein fyrir því að það er þannig og það hvetur þá væntanlega þá sem í raun og veru reka ekki bifreið, ef bifreiðin er bara ónýt og er bara drasl eða ekki til lengur, til að klára sín mál gagnvart kerfinu. Það sem ég er að tala um er að það er hópur sem á sennilega um 14.500 bifreiðar samkvæmt útreikningum sem koma frá hæstv. umhverfisráðherra sem þarf að borga þetta gjald líka og borgaði það ekki áður. Við höfum ekki rætt um ástæður fyrir því að þessum hópi var sleppt á sínum tíma en það er satt að honum var sleppt þannig að það að leggja núna gjald á hann er skattahækkun. Nú vantar hv. þm. Pétur Blöndal til að ræða það mál mjög ítarlega í andsvörum sem hann gerði á glæsilegan hátt í gær. Nú er hann allt í einu horfinn, sá hv. þm., en hér er hæstv. umhverfisráðherra og þá verður að vera klárt að með þessu frumvarpi, ef það verður að lögum, er verið að hækka gjald á ákveðnum hópi sem er alveg fáránlegt að fara að draga hér inn til að fjármagna skattalækkunarkreddur kollega hæstv. ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Ég vil bara vekja athygli á þessu og ég segi það að ég ætla að berjast gegn þessari skattahækkun í umhverfisnefnd eins og ég er vanur að berjast gegn skattahækkunum af margvíslegum toga. Ég er miklu sannari í því en þeir hv. þm. sem hér sitja og hafa glennt sig og geiflað og gólað um einmitt það hvað þeir séu góðir við skattgreiðendur en reynast svo vera hinir verstu svíðingar og kremjendur í vösum venjulegrar alþýðu og fátæks fólks þegar til stykkisins kemur enda eru þeir ekkert að hugsa um það heldur bara lærðu þeir einhverja lexíu í Heimdalli í gamla daga og fara enn með hana eins og einhverja bilaða plötu. Það er allur munur á því hvað er hjá þeim í hinu gamla orði eða hvað verður uppi á hinu stóra borði þegar þeir eru sestir við það, blessaðir karlarnir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum. Þetta mál er að ég tel nokkuð þekkt og meginefni frumvarpsins er að veita leyfi til að hækka lán Íbúðalánasjóðs í allt að 90% af matsverði eigna. Félagsmálaráðherra verður áfram heimilt að ákveða hámarkslán með reglugerð en slíka heimild hefur hann haft frá setningu laga nr. 44/1998. Nefndin gerir tillögur um ákveðnar breytingar á frumvarpinu sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta: 1. Lagt er til að við bætist ný grein sem verði 4. gr. en þar segir að íbúðabréf skuli gefin út sem framseljanleg rafrænt eignaskráð verðbréf. Hér er aðeins um tæknilegt atriði að ræða sem þó skiptir máli til að eyða hugsanlegri óvissu við framkvæmd útboða íbúðabréfa. Þörf er á þessari breytingu til að taka skýrt fram að markmið ákvæðisins er að tryggja að íbúðabréf séu rafbréf, óháð því hvort þau eru skráð í Verðbréfaskráningu Íslands eða hjá öðrum verðbréfaskráningum, svo sem hjá Euroclear, eins og nú er. 2. Lagt er til að við bætist ný grein sem verði 5. gr. Samkvæmt henni getur ráðherra heimilað Íbúðalánasjóði með reglugerð að bjóða skuldurum ÍLS-veðbréfa að afsala sér rétti til að greiða upp lán eða greiða aukaafborganir gegn því að greiða lægri vexti. Með þessari breytingu getur félagsmálaráðherra heimilað Íbúðalánasjóði sama svigrúm við lánveitingar og aðrar fjármálastofnanir njóta samkvæmt almennum lögum á hverjum tíma, nú lög um neytendalán, nr. 121/1994, með síðari breytingum. Nokkur óvissa ríkir um heimildir fjármálastofnana í þessum efnum og hefur Samkeppnisstofnun málið til skoðunar. Þar til niðurstaða í því máli liggur fyrir telur nefndin rétt að beðið verði með setningu reglugerðar á grundvelli þessa ákvæðis. Jafnframt vill nefndin taka fram að augljóst er að efni slíkrar reglugerðar hlýtur að taka mið af niðurstöðu Samkeppnisstofnunar í málinu. 3. Lögð er til breyting á 5. gr., sem verður 7. gr., þess efnis að vextir af lánum til leiguíbúða geti verið fastir eða breytilegir. Fastir vextir munu ákveðast á sama hátt og vextir ÍLS-veðbréfa en Íbúðalánasjóður skal ákveða breytilega vexti við gerð fjárhagsáætlunar ár hvert. Breyting þessi er til samræmis við nýja 5. gr. frumvarpsins. Lán til leiguíbúða eru ekki háð ákvæðum laga um neytendalán, nr. 121/1994, en rétt þykir að ákvörðun um þóknun fyrir uppgreiðslu láns verði bundin í reglugerð á sama hátt og mælt er fyrir um í 5. gr. 4. Lögð er til breyting á 1. mgr. 9. gr. og er þar lagt til að lögin öðlist þegar gildi. Leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Jóhanna Sigurðardóttir, Gunnar Örlygsson og Katrín Júlíusdóttir skrifa undir álit þetta með fyrirvara um einstaka þætti málsins, t.d. uppgreiðsluálag, og leggja einnig megináherslu á hækkun hámarkslánsfjárhæðar. Áskilur minni hlutinn sér rétt í því sambandi til að styðja og flytja breytingartillögur. Álfheiður Ingadóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hún samþykk áliti þessu en tekur undir sjónarmið minni hlutans. Eins og áður sagði er meginefni frumvarpsins að hækka lán Íbúðalánasjóðs í 90% af matsverði eignar af hóflegu íbúðarhúsnæði og er það í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar í því máli. Frá því hins vegar að þessi fyrirætlun var kynnt hefur orðið afskaplega mikil breyting á íslenskum íbúðalánamarkaði eins og menn þekkja og stærsta breytingin er auðvitað sú að nú hafa bankarnir loksins tekið virkan þátt á þessum markaði og lána núna til íbúðakaupa. Sá sem hér stendur segir loksins því að þetta er eitthvað sem ég hefði viljað sjá gerast fyrr. Þetta er auðvitað fyrst og fremst afleiðing af stærð og styrk þessara fjármálastofnana því sem betur fer, og það er ánægjulegt ekki bara út frá þessari forsendu heldur mjög mörgum öðrum, eigum við stórar og öflugar fjármálastofnanir sem hafa styrkst á undanförnum árum og geta boðið viðskiptavinum sínum núna íbúðalán á mun hagstæðari kjörum en sést hafa áður og á sama hátt ýta þau undir útrás íslenskra fyrirtækja til annarra landa eins og oftsinnis hefur verið nefnt. Hins vegar ber að hafa í huga eins og þingheimur sem og þjóðin þekkir að fasteignaverð hefur hækkað mjög á undanförnum missirum, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu en það er hins vegar ekki alfarið bundið við þetta svæði. Þar hefur margt komið til. Menn þekkja umræðuna um lóðaskort í stærsta sveitarfélagi landsins sem hefur verið ein stærsta ástæðan fyrir því að fasteignaverð hefur hækkað en nú hefur svo sannarlega líka komið til hækkun vegna þess að menn hafa aukið fjármagn á hagstæðari kjörum á þessum markaði en áður hefur verið. Ég vil nota þetta tækifæri til að segja, og ég vona að þeir þingmenn sem taka þátt í þessari umræðu taki undir, að ekki er hægt að gera ráð fyrir því að fasteignaverð hækki endalaust. Það skiptir máli að það komi frá okkur sem og öðrum þeim aðilum sem um þetta fjalla. Ef eitthvað er alveg öruggt er það það að fasteignaverð mun ekki hækka með sama hraða og það hefur gert á undanförnum mánuðum og missirum. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er einfaldlega sú að ef menn gera ráð fyrir því, hvort sem það eru einstaklingar sem taka lánin eða þeir aðilar sem halda utan um hagstjórnina eða koma að öðrum ákvörðunum, taka þeir ekki ákvarðanir á réttum forsendum og einhvern tíma verður skellur. Við þekkjum dæmi um lækkun fasteignaverðs í þeim löndum sem við berum okkur saman við og eru í nefndarálitinu nokkur dæmin tekin en sú upptalning er síður en svo endanleg eða fullnægjandi. Með leyfi forseta vil ég þó vitna í nokkur dæmi. Á árunum 1986–1993 lækkaði fasteignaverð í Noregi um 48%. Á árunum 1989–1993 lækkaði fasteignaverð í Finnlandi um 50% og á árunum 1989–1993 lækkaði fasteignaverð í Bretlandi um 30%. Ef menn skoða þetta út frá þeim forsendum sem eru gefnar upp hjá OECD er meðatal af niðursveiflu fasteignaverðs í 29 tilfellum í ríkjum OECD 15–17% samkvæmt niðurstöðum eða þeim upplýsingum sem við höfum fengið frá Seðlabankanum. Menn þurfa að hafa í huga, hvort sem um er að ræða 90% lán, ég tala nú ekki um 100% lán, að eðli málsins samkvæmt er engin eignamyndun eða mjög lítil, sérstaklega fyrstu árin. Eignamyndun á fasteignamarkaði hjá almenningi hefur fyrst og fremst legið í því - af því að skuldsetning hefur verið mikil, það er ekki nýtt - að fasteignaverð hefur hækkað. Ef þessar hækkanir stöðvast hins vegar, ég tala ekki um ef það snýst við og fasteignaverð lækkar, þýðir það að hér verður um að ræða neikvæða eignamyndun. Nú hafa viðbótarlán verið til staðar, 90% viðbótarlán, og þess eru dæmi - menn þekkja það sem að þeim málum koma - að einstaka aðilar hafi farið flatt á þeim. Ef þeir hefðu þurft að selja íbúðina sína tiltölulega skömmu eftir kaup hefðu þeir hreint og klárt verið í mínus. Þess vegna skiptir máli að allir þeir aðilar, hvort sem það eru þeir sem taka lánin, þeir sem veita þau eða þeir sem ræða þau, séu meðvitaðir um þetta. Það eru auðvitað misjafnar aðstæður hjá hverjum og einum, og auðvitað er íslenskri þjóð og því fólki sem kaupir sér húsnæði hér á landi treystandi til þess að taka ákvörðun út frá eigin forsendum. Hins vegar er mikilvægt að öllu sé haldið til haga og ég tel mjög mikilvægt að þingmenn geri það einnig. Það kom fram í umræðum áðan um skuldir heimilanna hjá einum hv. þingmanni Framsóknarflokksins að viðkomandi þingmaður fagnaði varnaðarorðum bankastjóra Landsbankans, Sigurjóns Árnasonar, þegar hann tilkynnti að bankinn færi út í 100% lán. Þá fór hann akkúrat yfir það að það skipti máli fyrir einstaklinga og fjölskyldur að vera meðvituð um þessar staðreyndir og fara vel yfir stöðu sína áður en farið er út í kaup með slíkri lánsfjármögnun. Og ég fagna því þegar forsvarsmenn fjármálastofnana tala þannig. Ég er þess sannfærður að þeir aðilar sem að þessum málum starfa hjá þeim stofnunum, og þá er ég að tala um fjármálastofnanir almennt, hvort sem það er hjá Íbúðalánasjóði eða bönkum, upplýsi viðskiptavini sína um þær hættur sem eru til staðar. Menn hafa mikið rætt, og hér var áðan utandagskrárumræða sem var í sjálfu sér mjög gott að fá, um skuldir heimilanna. Ég fagna slíkri umræðu og vil nota tækifærið, virðulegi forseti, í þessu sambandi og vekja athygli á þeirri skýrslu sem var gerð fyrir BSRB um skuldir íslenska þjóðarbúsins. Hún er greinargóð og tekur vel á þessu máli og ég hvet bæði þingmenn og aðra til að kynna sér hana. Hún er á heimasíðu BSRB. Þar er enn og aftur staðfest sem menn þekkja, að ríkissjóður hefur verið í fararbroddi við það að lækka skuldir og er auðvitað mjög ánægjulegt að sjá samanburð skulda íslenska ríkisins við þær þjóðir sem við berum okkur saman við. Allir þingmenn hljóta að fagna þeim árangri sem náðst hefur og að sjá að þar er Ísland með þeim allra bestu. Hins vegar hafa aukist skuldir hjá heimilunum og skýrsluhöfundar fara vel yfir það hverjar þær helstu ástæður eru að þeirra mati. Þar er t.d. nefndur ungur aldur þjóðarinnar og vitnað í það, svo að ég lesi nú beint úr úrdrætti skýrslunnar, með leyfi forseta, að í „skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá árinu 2003 kemur meðal annars fram að sjóðurinn telji að um 60% af erlendum skuldum landsins megi rekja til ungs aldurs þjóðarinnar“. Munurinn á íslenskri þjóð og þeim þjóðum sem við berum okkur saman við, sérstaklega Evrópuþjóðum og þá kannski þeim sem kenndar hafa verið við gömlu Evrópu eða Vestur-Evrópu, er hvað íslensk þjóð er mun yngri en þessar þjóðir. Þá er einnig farið í það að lífeyriskerfið, okkar góða lífeyriskerfi, ýti undir skuldasöfnun. Það er með sjóðasöfnun sem hefur líka þá sérstöðu í samanburði við löndin sem ég nefndi áðan - er þess vegna staða okkar mun betri og er það mikið samkeppnisforskot - að þar telja skýrsluhöfundar þessa vörn, eignarréttindi sem felast í þessari sjóðasöfnun, mjög gott mál. Stærstan hluta skulda heimila má hins vegar rekja til fjárfestingar í íbúðarhúsnæði samkvæmt skýrsluhöfundum, hvort sem litið er til Íslands eða annarra ríkja. Um 80% landsmanna búa í eigin húsnæði og það er eitt hæsta, ef ekki hæsta, hlutfall sjálfseignarhúsnæðis sem þekkist. Það er auðvitað mjög ánægjulegt. Í skýrslunni er rakið að íslenska skattkerfið hafi í rauninni hvetjandi áhrif á lántökur til húsnæðiskaupa og er þá verið að vísa í vaxtabótakerfið sem ég hef nú lýst yfir áður að við þyrftum að skoða gaumgæfilega, m.a. út frá þeim forsendum. Aðalatriðið í þessu finnst mér þó vera að um þetta frumvarp er eftir því sem ég best veit ágætissátt í þinginu. Ég held að allir fagni þeirri breyttu stöðu sem er komin á húsnæðislánamarkaði. Það er ánægjulegt að sjá fleiri aðila en áður bjóða þjónustu hvað íbúðalán varðar og vonandi munum við sjá þessa stöðu verða hér til langs tíma. Ég efast svo sem ekkert um það, ég er þess sannfærður að bankarnir eru komnir til að vera. Það sem snýr að okkur er hins vegar það lagaumhverfi sem Íbúðalánasjóður býr við. Eins og ég segi held ég að menn hafi farið ágætlega yfir það í nefndinni og það er ágætissátt um það, bæði meðal meiri og minni hluta. Ég vil hins vegar nota tækifærið hér og segja að við eigum, hvort sem það snýr að þessari lagasetningu eða í umræðum almennt, ekki að gera neitt, þingmenn, sem skapar þær aðstæður að ýta undir þenslu í samfélaginu. Það borgar sig frekar að stíga varlega til jarðar en fara af stað með miklu offorsi því að það er mikið í húfi. Ég vonast til þess og er þess sannfærður að hin mikla verðhækkunarbylgja sem hefur verið á fasteignum sé að ná hámarki og við náum fljótlega jafnvægi hvað það varðar. Við eigum ekki að fara út í neitt, löggjafinn frekar en aðrir aðilar, sem ýtir undir aðra þætti, þvert á móti ættum við að reyna að gera hvað við getum til að minnka þá þenslu sem hefur verið á markaðnum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Eins og ég sagði er ágætissátt um þetta í félagsmálanefndinni og ég tel að við höfum farið vel yfir þetta þrátt fyrir að nefndin hafi tekið sér tiltölulega skamman tíma í þetta verkefni. Það var sátt um það í nefndinni að reyna að hraða þessu sem mest mátti vera. Án nokkurs vafa styrkir frumvarpið starfsemi Íbúðalánasjóð á þessum markaði og erum við á undanförnum mánuðum búin að gera ýmislegt til að styrkja sjóðinn til þess að hann geti náð fram þeim markmiðum sínum að veita íbúðakaupendum eins hagstæð lán og kostur er. Af þessu tilefni vísa ég í þá lagasetningu sem við fórum í á vormánuðum sem hefur án nokkurs vafa ýtt undir það að Íbúðalánasjóður hefur getað boðið viðskiptavinum sínum sem hagstæðust kjör. Það hlýtur að vera markmið okkar allra að sjá til þess að íbúðakaupendum á Íslandi gefist kostur á að fá eins hagstæða fyrirgreiðslu við íbúðakaup og búa við eins góð skilyrði og mögulegt er hvað það varðar. Það liggur alveg fyrir að það umhverfi hefur breyst á undanförnum mánuðum mjög til hins betra og vonandi heldur sú þróun áfram.

Herra forseti. Það var ánægjulegt að hlýða á ræðu þessa hv. þingmanns sem talaði hér áðan. Ég verð að segja að þeir sem hafa viljað stuðla að félagslegri uppbyggingu húsnæðis í landinu hljóta að hafa fagnað þessum nýja liðsmanni. Það er ekki langt síðan það var eitt af helstu baráttumálum Heimdallar og ýmissa samtaka sem hv. þingmaður hefur stutt í gegnum árin að leggja niður Íbúðalánasjóð. Hér kemur hv. þingmaður og, ja, ég segi nú ekki að hann sé að vinna til frelsisverðlauna Heimdallar með þessu en hann leggur hér fram tillögur sem styrkja undirstöður Íbúðalánasjóðs. Það er undrunarefni en ánægjuefni fyrir marga, og auðvitað er það gott þegar þingmenn sjá að sér. Það sem mér þótti þó merkilegast við ræðu hv. þingmanns var sá stríði varúðartónn sem var í orðum hans gagnvart stöðunni í samfélaginu. Hv. þingmaður talaði hér langt mál og snjallt um þróun fasteignaverðs og í framhaldi af því sagði hann að það væri skylda okkar þingmanna allra að gera allt sem við gætum til að draga úr þenslunni í samfélaginu. Í framhaldi af því rifjaði hv. þingmaður upp að tekið hefði verið saman að í 29 tilvikum þar sem hefði verið niðursveifla á fasteignaverði hefði sú sveifla að meðaltali numið 15–20%. Klárlega var hv. þingmaður að reisa flagg varúðar gagnvart þeirri þróun sem er á Íslandi. Ég verð hins vegar að segja að ég er ekki eins svartsýnn og hv. þingmaður varðandi stöðuna í samfélaginu. Hv. þingmaður talar með mjög neikvæðum hætti um hugsanlegar afleiðingar af þróuninni á íslenskum fasteignamarkaði og er augljóslega að lýsa því yfir að það gæti orðið bankakreppa. Eða lendum við ekki í bankakreppu, herra forseti, ef þessi niðursveifla á fasteignaverði sem hv. þm. var að lýsa í öðrum löndum verður líka hér?

Virðulegi forseti. Hér fagna menn nýjum liðsmönnum og ég fagna því. Ef ég hef skilið hv. þm. Össur Skarphéðinsson rétt sem er fyrrum ritstjóri Þjóðviljans og barðist hér fyrir sósíalisma og þjóðfrelsi, ef ég man rétt, og þjóðnýtingu og mjög harkalega gegn eignarréttinum, er hann kominn í lið með okkur sem viljum ýta undir séreignastefnu í húsnæðismálum. Ef svo er er það auðvitað mjög ánægjuleg þróun, gott að taka undir hana og ég fagna henni sérstaklega. Hvað varðar þróun á markaðnum og bankakreppu var það alveg skilgreint markmið mitt hér, og ég held að það skipti máli fyrir okkur þingmenn, að fara yfir þetta mál og vekja athygli fólks á því hvað það þýðir þegar menn taka 90 eða 100% lán. Kannski hef ég gert það með svo hressilegum hætti að ég var búinn að hræða hv. þingmanninn svo að hann sér fyrir sér bankakreppu. Ég sá ekkert slíkt fyrir mér, alls ekki. Ég var fyrst og fremst að vísa í lántakendur, að þeir viti af þessu. Þegar þingmenn tala um þessa hluti, og ég er kannski frekast að vísa til þess þegar menn kalla hér upp að þeir vilji fá 90% lán upp í 20–25 millj. og annað slíkt, eru viðkomandi aðilar ekki að gera neitt annað en að ýta undir hækkun fasteignaverðs og þenslu. Ég hef hins vegar engar áhyggjur af því ef þetta frumvarp nær fram að ganga að slíkt verði uppi og ég sé enga bankakreppu fyrir. 

Herra forseti. Ræða hv. þingmanns vakti eftirtekt mína vegna þess að hann kemur hér dag eftir dag og hefur sífellt nýja skoðun á hverjum degi. Hv. þm. talaði um nauðsyn þess að draga úr þenslu og að þingmönnum bæri skylda til þess að grípa til aðgerða sem drægju úr þenslu. Hann talaði fyrir nokkrum dögum um nauðsyn þess að lækka skatta í þensluástandi sem samkvæmt ráðleggingum sérfræðinga er óvarlegt vegna þess að það ýtir undir þenslu. Það rekur sig hvað á annars horn í máli hv. þingmanns. Látum það nú vera. Ég er ekki jafnsvartsýnn og hv. þingmaður um það að þessi þróun á fasteignamarkaði sem Íbúðalánasjóður hefur ýtt af stað leiði til einhvers konar kreppu eða niðursveiflu í verði fasteigna um 15–20%. Menn verða að gæta að því hvað þeir segja, menn sem eru í talsmennsku og forustu eins og hv. þingmaður eiga ekki að koma með svona dómadagsspár. Eða hvað vakti fyrir þingmanninum með því að rekja með svona svartsýnum hætti þá þróun sem hefur verið erlendis? Tæpast getur það verið annað en að nota það til þess að slá varnagla hér. Að öðru leyti, herra forseti, hefur hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson oft og mörgum sinnum talað gegn Íbúðalánasjóði. Hann hefur talað um að það eigi að leggja sjóðinn af. Þau samtök sem hann hefur tengst helst, Samband ungra sjálfstæðismanna og Heimdallur, hafa talað um að það eigi að leggja af Íbúðalánasjóð. Nú er hv. þingmaður hér með tillögur sem styrkja Íbúðalánasjóð. Hv. þingmaður hefur algjörlega snúist eins og skopparakringla, hann er farinn að styðja það sem hann vildi afnema áður. En ég skil af hverju. Hv. þingmaður sér þessa þróun fyrir, hann lýsir hér mjög uggvænlegri þróun í húsnæðismálum og ef hún gengur eftir þurfum við á stofnun eins og Íbúðalánasjóði að halda til að hreinsa upp eftir hv. þingmann og nóta hans.

Virðulegi forseti. Ég held að ég taki aftur fögnuð minn yfir því að fyrrum ritstjóri Þjóðviljans hafi eitthvað skipt um skoðun. Allir sem hlustuðu á niðurlag ræðu hans heyrðu að komin voru gömul og góð leiðaraskrif úr Þjóðviljanum sáluga þar sem allt var að fara fjandans til 

Ég var einmitt að segja …

Allt væri að fara fjandans til og þess vegna þyrftu menn að hafa opinberar stofnanir, virðulegur forseti, til þess að bjarga. Ég hef ekkert skipt um skoðun í húsnæðismálum. Ég tel að við getum alveg náð þeim markmiðum sem við náum fram með Íbúðalánasjóði með öðrum hætti. Það hefur ekkert breyst hvað það varðar. Það vita allir, og veit allur þingheimur. Ég er hins vegar hér sem varaformaður félagsmálanefndar að koma í framkvæmd stefnu ríkisstjórnarinnar sem er auðvitað málamiðlun á milli aðila, bæði innan flokka og milli flokka. Það er ekkert leyndarmál. 
             Hins vegar annaðhvort skilur hv. þm. Össur Skarphéðinsson ekki þá hluti sem ég var að fara hér yfir eða hann hefur ekki hlustað. Ég hélt því ekki fram úr þessum stól að það sem ég var að fara yfir hér mundi ýta undir lækkun um 15–17%, það var ekki það sem ég sagði. Ef hv. þingmaður hefði hlustað ætti honum að vera það algjörlega ljóst. Það sem ég hins vegar vara við, svo að það sé alveg kristaltært, er að menn tali með þeim hætti sem þeir hafa gert. Menn eiga ekki að gera það. Þegar stjórnarandstaðan kemur hér upp og hvetur til þess að íbúðalán fari í 20–25 millj. er hún að ýta undir verðhækkanir á þessum markaði. Það er algjörlega kristaltært og öllum ljóst. Sú gamla tugga, nútímaútfærsla vinstri mannsins sem berst gegn skattalækkun fyrir venjulegt fólk, að þær ýti undir þenslu stenst enga skoðun. Ef stjórnarandstaðan vill í alvöru styrkja fjölskyldurnar í landinu lækkum við að sjálfsögðu skatta á þeim.

Virðulegi forseti. Ég hef ásamt nokkrum öðrum þingmönnum í stjórnarandstöðunni sem sæti eiga í félagsmálanefnd skrifað undir álit þetta með fyrirvara um einstaka þætti málsins. Ég vil gera stuttlega grein fyrir honum hér. Frá því að þetta mál var hér til 1. umr. hafa enn betur komið í ljós þær sviptingar sem eru í fasteignaviðskiptum og útlánum til þeirra. Mig minnir að tilboð um 100% lán sem bankar bjóða nú að hámarksfjárhæð 25 millj. hafi komið eftir að við ræddum málið við 1. umr. Líka hafa komið upplýsingar frá Seðlabanka um 55–56 milljarða útlán til einstaklinga hjá bönkum frá 23. ágúst til októberloka og að sama skapi 40 milljarða uppgreiðslur hjá Íbúðalánasjóði. Ekki er ólíklegt að 10–15% af þeim útlánum hjá bönkunum hafi farið í einkaneyslu, kannski 6–8 milljarðar af þessum 55 milljörðum. Mér kom á óvart svar sem ég fékk frá hæstv. viðskiptaráðherra. Væntanlega hefur hæstv. ráðherra leitað til bankanna til að fá svör við þeirri spurningu en bankarnir virðast ekki geta upplýst um það hvernig þessi miklu útlán upp á 55 milljarða skiptast á milli annars vegar lána til fasteignakaupa og hins vegar til endurfjármögnunar. Það er umhugsunarvirði að Seðlabanki Íslands hafi ekki slíkar upplýsingar. Mér finnst það hafa verið staðfest í nefndinni sem ég hélt fram við 1. umr., að úr því sem komið væri út af innkomu bankanna inn á markaðinn mundi það litlu breyta þótt hámarksfjárhæðin á lánum hjá Íbúðalánasjóði yrði eitthvað hærri en áform ráðherrans eru, að það mundi ekki hafa þensluhvetjandi áhrif eða neikvæð efnahagsleg áhrif að fara þarna örlítið hærra upp. Sú hækkun hverfur raunverulega í skuggann af þeim víðtæku lánamöguleikum sem bankarnir hafa nú sett fram þar sem eru 80% lán með engu þaki og 100% lán með hámarksfjárhæð 25 millj. kr. Það hefur raunverulega verið staðfest af fulltrúum þeirra sem komu á fund nefndarinnar, bæði Hagfræðistofnunar og Seðlabanka, að þetta mundi litlu breyta fyrir þensluna. Eins og ég hef bent á mun fólk bara leita í auknum mæli til bankanna og endurfjármagna lán sín þar og flytja frá Íbúðalánasjóði. Eftir umfjöllun í nefndinni er ég alveg sannfærð um að stjórnvöld eiga, a.m.k. um hríð, að búa þannig að Íbúðalánasjóði að hann geti veitt bönkunum nauðsynlegt aðhald. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að ekki séu nægjanlega traustar stoðir undir fjármögnun lánanna hjá bönkunum, a.m.k. ekki hjá öllum lánastofnunum, og tilgangurinn sé fyrst og fremst að ýta Íbúðalánasjóði út af markaðnum eins og ég hef sagt. Í umfjöllun okkar í félagsmálanefnd kom fram að vísað var til álits sænsks ráðgjafarfyrirtækis sem sérhæfir sig á sviði fjármálaráðgjafar og hefur verið að vinna fyrir Íbúðalánasjóð að undanförnu. Þetta fyrirtæki er vel þekkt á norræna markaðnum og þar kom fram að þeir telja að bankar og sparisjóðir þurfi að vera með 0,6–1,2% hærri vexti en Íbúðalánasjóður ef allt er tekið með í reikninginn. Mín skoðun er sem sagt sú - var við 1. umr. og ég hef enn herst í þeirri skoðun - að það þurfi að hækka hámarksfjárhæðina. Vegna þeirra miklu uppgreiðslna sem Íbúðalánasjóður stendur frammi fyrir, hreinlega af því að hann er ekki samkeppnisfær, þarf líka að auka sveigjanleikann í veðmörkum á 1. veðrétti vegna annarra lána þannig að fólk sé ekki neytt til þess að flytja allan lánapakkann með sér frá Íbúðalánasjóði yfir í bankana einungis til þess að geta skuldbreytt mjög óhagstæðu bankaláni upp á kannski 1–3 millj. Þess eru dæmi að fólk hafi verið að flytja hagstæð byggingarsjóðslán til þess að ná fram skuldbreytingu á einu óhagstæðu bankaláni sem hvílir á eigninni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um það og það lýtur m.a. að fyrirvara okkar á hámarksfjárhæðinni sem er breytt með reglugerð: Eru einhver áform uppi af hálfu hæstv. ráðherra varðandi það að fara eilítið hærra í hækkun á hámarksfjárhæðinni? Eru uppi hugmyndir um að auka sveigjanleikann í veðmörkum á 1. veðrétti vegna annarra lána til þess að verja sjóðinn gegn þessum uppgreiðslum sem eru mjög miklar og hafa verið frá því í ágústmánuði? Hér var aðeins farið inn á fasteignaverðið. Það er raunverulega staðreynd að fyrir þá fjárhæð sem nú er hægt að fá lánaða hjá Íbúðalánasjóði, þ.e. um 11,5 millj., held ég, sem á að fara í 13 millj. þegar þetta frumvarp tekur gildi, er nú einungis hægt að fá litla kjallaraholu eða kannski tveggja herbergja íbúð. Íbúðalánasjóður hefur sett fram að þeir telji sig þurfa að geta veitt lán sem tryggi það að þeir geti lánað fyrir fjögurra til fimm herbergja íbúð. Höfum við fengið frá Fasteignamatinu yfirlit yfir þróun fasteignaverðs á höfuðborgarsvæðinu. Fasteignir hafa hækkað verulega mikið. Við erum að tala um að lítil 70 fermetra íbúð hefur hækkað um nærri 2,5 millj. á einu ári. Við erum að tala um að íbúð upp á 110–130 fermetra hefur hækkað á einu ári úr 14,7 millj. í 17,2 þannig að við erum að tala hér um verulega hækkun. Ég hygg að Íbúðalánasjóður sé að tala um íbúðir á bilinu 110–130 fermetra sem eru í dag um 17 millj. Mín skoðun er sú að það þurfi að fara hærra með hámarksfjárhæðina og það þurfi strax að fara með hámarksfjárhæðina í 15–16 millj. sem mundu duga fyrir, eins og ég segi, kannski fjögurra herbergja íbúð af þessari stærð sem ég nefndi. 
             Það er gripið hér fram í fyrir mér og sagt að það muni auka skuldir heimilanna. Við höfum farið yfir það í nefndinni og staðreyndin er bara sú að ef við gerum Íbúðalánasjóð ekki samkeppnishæfan mun fólk leita í auknum mæli til bankanna. Það mun stuðla að þenslu vegna þess að þeir lána ekki til fólks bara miðað við fasteignaviðskipti, heldur bara eins og fólk vill fá. Það er þó ákveðið þak og bremsa hjá Íbúðalánasjóði. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að Íbúðalánasjóður starfi áfram um hríð þar til bankarnir hafi sannað að þeir séu ekki fyrst og fremst í þessari útrás núna til að ýta Íbúðalánasjóði til hliðar þannig að þeir geti þá hagað sér á markaðnum eins og þeim sýnist þegar þeir eru búnir að koma Íbúðalánasjóði út af honum. Þess vegna held ég að það sé nauðsynlegt að við gerum hann samkeppnishæfari til að takast á við bankana meðan þeir eru að sanna sig. Við höfum séð verulega mikla hækkun á fasteignaverði. Það hefur komið fram í vísitölunni. Frá nóvember 2003 til nóvember 2004 hefur vísitala neysluverðs hækkað um 3,8% og þar af vegur húsnæðisliðurinn í vísitölunni 1,5%. Það er nú alveg gífurlega mikið í vísitölunni og hefur áhrif á verðbólguna og kjarasamninga. Sumir spá meira að segja að íbúðaverð muni halda áfram að hækka frá því sem það er núna. Varðandi markaðshlutdeild Íbúðalánasjóðs er alveg ljóst að hún hefur dregist verulega saman. Við erum með tölur frá Íbúðalánasjóði sem sýnir á undanförnum vikum að samanborið við sömu mánuði á síðasta ári hefur samdráttur í lánum verið allt að helmingur. Raunar töldu fasteignasalar sem komu á fund nefndarinnar að markaðshlutdeild Íbúðalánasjóðs á þessum síðustu vikum í nýjum fasteignaviðskiptum væri, að mig minnir, 15–25%. Við sjáum hvaða sviptingar eru hér að eiga sér stað og hvernig bankarnir reyna með markvissum hætti að koma Íbúðalánasjóði út af markaðnum. Mín skoðun er sú að flestir af þessum bönkum, eða a.m.k. margir þeirra og margir sparisjóðanna líka, séu ekkert í stakk búnir til að veita lán með þessum vaxtakjörum. Eins og ég nefndi áðan og vitnaði þá í þetta sænska matsfyrirtæki telur það að almennir vextir í bönkunum til fasteignaviðskipta þurfi að vera 0,6–1,2% hærri en þeir eru í dag. Bankarnir eru raunverulega að niðurgreiða lánin, niðurgreiða fasteignalán sín, í þeim eina tilgangi að mínu viti að koma Íbúðalánasjóði út af markaðnum til þess að þeir geti svo hagað sér þar eins og þeir vilja þegar þeir hafa náð fram ætlunarverki sínu. Lánveitingar til landsbyggðarinnar og félagsleg lán komu nokkuð til umræðu. Það hefur komið fram hjá bönkunum og reyndar Samtökum atvinnulífsins líka að þeir vilja bara að Íbúðalánasjóður breytist í nokkurs konar Byggðastofnun sem láni fyrst og fremst til landsbyggðarinnar og félagslegra nota. Það hefur bara komið skýrt og skilmerkilega fram og það er alveg ljóst að Íbúðalánasjóður mun ekki án mikilla ríkisstyrkja geta verið með fyrirgreiðslu og lánveitingar til landsbyggðarinnar og til leiguíbúða og félagslegrar aðstoðar. Hann verður að geta lánað út almennt til þess að eiga það mögulegt. Það kom á óvart í bréfi frá Samtökum banka og verðbréfasjóða að samkvæmt þeim upplýsingum sem þau höfðu aflað sér væri búið að lána um 60 milljarða, þ.e. 5 milljörðum meira en þegar við vorum að skoða þessar tölur fyrir stuttu, og að af þeim hefðu um 64% farið til lántakenda á höfuðborgarsvæðinu og 36% til lántakenda á landsbyggðinni. Þetta eru ótrúlega háar tölur varðandi landsbyggðina þannig að við fengum upplýsingar frá Fasteignamati ríkisins um hvernig þessar lánveitingar hefðu skipst milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðarinnar. Þar koma upp allt aðrar tölur. Þar kemur fram að af heildarlánveitingum á þessum mánuðum, þ.e. frá ágústmánuði, hafi aðeins 13–14% farið til landsbyggðarinnar. Þetta eru allt aðrar tölur en við fengum upplýsingar um frá Samtökum banka og sparisjóða. Ég held að ég þurfi ekkert að hafa miklu fleiri orð um þessi mál. Við í minni hlutanum höfum haft fyrirvara og ég vil aðeins lýsa þeim. Þeir lúta að því sem fram kemur í frumvarpinu, að samkvæmt því er mögulegt að skerða hámarkslánið, króna á móti krónu, vegna áhvílandi lána sem hvíla á íbúðum. Það skerðir auðvitað hámarksfjárhæðina. Rökin eru þau að þetta sé krafa frá ESA, þessi skerðing verði að eiga sér stað með þeim rökum að Íbúðalánasjóður sé með yfirgnæfandi markaðsstöðu á þessum markaði og þess vegna þurfi að vera með þessa skerðingu, króna á móti krónu. Við höfum það bara fyrir okkur að þetta er gjörbreytt landslag frá því fyrir nokkrum vikum. Bankarnir eru með miklu stærri hlut í nýjum lánveitingum en nokkurn tímann Íbúðalánasjóður þannig að ég tel að þessi rök séu ekki til staðar. Þess vegna getur þetta ákvæði um skerðingu, króna á móti krónu, ekki átt að vera í frumvarpinu. Mun ég sitja hjá við afgreiðslu þess ákvæðis. Ég held sem sagt að það sé einfaldlega rangt að Íbúðalánasjóður sé í markaðsráðandi stöðu sem voru rökin fyrir þessu ákvæði í frumvarpinu. Ég hef líka efasemdir um það sem er verið að setja hér inn hjá meiri hlutanum og kemur fram í breytingartillögunum um uppgreiðsluálagið. Þarna vill meiri hlutinn fá inn ákvæði sem heimilar að fólk geti valið um hvort það taki lán með eilítið hærri vöxtum og þurfi ekki að greiða sérstakt uppgreiðsluálag ef það óskar eftir að greiða upp lánið. Uppgreiðsluálagið er raunverulega komið inn í það vaxtaálag sem sjóðurinn hefur nú, þessi 0,6%. 0,25% af því eru áætluð vegna uppgreiðslu. Síðan hafi fólk valið um að fá þá vaxtakjör, t.d. 0,25% neðar, þ.e. 3,90%, en þá gengst það undir það að sjóðurinn áskilji sér, ef lántaki vill greiða upp slíkt lán með þessum lægri vöxtum, þóknun sem aldrei nemur hærri fjárhæð en sem nemur kostnaði Íbúðalánasjóðs vegna uppgreiðslunnar. Miðað við þetta eins og það er sett fram getur sjóðurinn tekið, ef fólk velur lægri vextina, hugsanlega mismun á markaðsvöxtum eins og þeir eru á þeim tíma þegar fólk vill greiða upp lánið og á útlánavöxtum eins og þeir voru þegar viðkomandi tók lánið. Þarna getur verið um verulega háa fjárhæð að ræða. Meiri hlutinn leggur líka til að slík heimild til að taka uppgreiðsluþóknun gangi yfir á leiguíbúðirnar. Ég tel mjög vafasamt að fara þessar leiðir, ekki síst þegar Samkeppnisstofnun hefur ekki úrskurðað í þessu álitamáli. Leitað var til Samkeppnisstofnunar um það hvort bankarnir hefðu í raun og sanni heimild til að veita lán með slíku uppgreiðsluákvæði og bent á að lög um neytendalán kæmu í veg fyrir slíkt. Eins og framsögumaður tók fram er hvatt til þess að sú heimild sé ekki nýtt fyrr en kominn er þessi úrskurður og niðurstaða og það er auðvitað vörn í málinu. Ég held að ég hafi þá gert grein fyrir þeim fyrirvörum sem lúta að þessum ákvæðum, króna á móti krónu, uppgreiðsluálaginu, af því að ég tel nauðsynlegt að fara hærra með þessa hámarksfjárhæð en nú liggur á borðinu og ég tel rétt að auka sveigjanleikann í veðmörkum. Þá vísa ég til þess sem stendur í nefndarálitinu, virðulegi forseti, um það ákvæði. Þar stendur, með leyfi forseta: „Í nefndinni var rætt um hvaða möguleika Íbúðalánasjóður hefði til að mæta þörfum fólks með eldri óhagstæðari lán frá sjóðnum og til að verja sjóðinn uppgreiðslu. Fram kom af hálfu fulltrúa félagsmálaráðuneytis að kannaðir yrðu möguleikar þess að heimila sjóðnum að fallast á takmarkaðar veðsetningar framar eldri lánum sjóðsins.“ Um þetta spyr ég hæstv. ráðherra líka. Loks er það spurning mín sem lýtur að félagslega íbúðakerfinu sem mér finnst við ekki hafa fengið nægjanleg svör við í félagsmálanefnd þar sem við fjölluðum um þetta. Fyrir liggja tillögur nefndar um hvernig efla eigi leigumarkaði, m.a. eru þar tillögur um að til álita komi að veita stofnstyrki til byggingar leiguíbúða fyrir sérstaka hópa aldraðra, öryrkja og námsmanna sem búa við erfiðar aðstæður og eru með tekjur og eignir innan tiltekinna tekju- og eignamarka. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um það. Einnig er bent á það að breyta ákvæðum um húsaleigubætur. Ég vil spyrja hvaða áform eru uppi varðandi leiguíbúðirnar einnig. Ég hef áhyggjur af stöðunni á leigumarkaðnum, þótt staðan hafi kannski batnað á almenna leigumarkaðnum eru miklir erfiðleikar hjá lágtekjufólki sem á allt undir því að geta fengið leiguíbúðir hjá sveitarfélögunum eða hjá félagasamtökum eins og Öryrkjabandalaginu. Ég held að lítið hafi saxast á biðlistana sem voru síðast þegar ég skoðaði um 2 þús. manns. Þess vegna spyr ég í lokin hæstv. ráðherra hvaða áform séu uppi um það að efla leigumarkaðinn gagnvart því fólki sem er á biðlista eftir leiguíbúðum hjá sveitarfélögunum og félagasamtökum.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gat þess í ræðu sinni sem var mjög yfirgripsmikil og ágæt að minni lánastofnanir þyldu ekki þá samkeppni sem væri á lánamarkaðnum og jafnvel gæti farið illa fyrir sumum þeirra. Hún á þá væntanlega við sparisjóði, sérstaklega úti á landi, hina minni sparisjóði. Sparisjóðirnir eiga marga vini á þingi. Það kom fram í vetur. Sérstaklega eru landsbyggðarþingmenn vinir þeirra. Þingmaðurinn vill auka samkeppnishæfni Íbúðalánasjóðs enn frekar með því að hækka hámarkið og gera hann á allan máta eins samkeppnishæfan og hægt er. Þar með eykur hann samkeppni á þessum lánamarkaði, harkan vex og það kemur væntanlega þessum litlu lánastofnunum enn verr. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Er það það sem hv. þingmaður vill?

Það skal koma skýrt fram af minni hálfu, virðulegi forseti, að ég tel að innkoma bankanna á fasteignamarkaðinn hafi verið mjög jákvæð. Ég tel að þeir hafi gert marga góða hluti með innkomu sinni, sérstaklega fyrir fólk sem hefur þurft að breyta óhagstæðum lánum, verið með lán kannski á 8–10% vöxtum hjá bönkunum. Þarna hafa bankarnir opnað fyrir möguleika hjá þessu fólki til að skuldabreyta erfiðum lánum og það er vissulega mjög jákvætt. Þeir hafa haft þarna ákveðið frumkvæði að því að ná niður vaxtastiginu. Það var tími til kominn vegna þess að bankarnir hafa haldið uppi allt of háu vaxtastigi í langan tíma og hefðu fyrir lifandis löngu átt að vera komnir inn á þennan markað. Það gera þeir ekki fyrr en þeir sjá niðurstöðuna frá ESA sem gerði enga athugasemd við starfrækslu Íbúðalánasjóðs. Þeir verða auðvitað að átta sig á stöðu sinni, sjóðirnir, að keyra ekki harðar fram en þeir mögulega þola. Það hefur komið fram, og hv. þingmaður veit það, í umfjöllun um starf okkar í nefndinni að Fjármálaeftirlitið hefur gert athugasemdir við það að a.m.k. einhverjar lánastofnanir séu á grensunni og þurfi að huga betur að áhættustýringu. Það hefur líka komið fram frá Íbúðalánasjóði að sænskt matsfyrirtæki telur að vaxtakjör ýmissa lánastofnana séu hærri en þessir bankar raunverulega geta, eða sparisjóðir eða hverjir það eru. Þetta verða þeir auðvitað að eiga við sjálfa sig og fara ekki lengra þá í samkeppnina en þeir treysta sér þannig að það séu þá bærilegar stoðir undir því sem þeir veita. Það er það sem ég hef gert athugasemdir við, að þeir séu bara í þessu í þeim eina tilgangi að ýta Íbúðalánasjóði út af markaðnum.

Herra forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni. Hv. þingmaður hefur lýst því yfir að hún vilji auka samkeppnishæfni Íbúðalánasjóðs til þess að hann lifi af. Nú er það þannig að þegar t.d. Íbúðalánasjóður lækkaði vexti nýverið eltu allir bankarnir þá lækkun og urðu að gera það, annars misstu þeir viðskiptamenn sína. Þannig er samkeppnin einu sinni. Þessar minni lánastofnanir sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni að gætu lent í vandræðum verða líka að elta samkeppnina, ella missa þær viðskiptamenn sína. Ég spyr hv. þingmann: Vill hún auka samkeppnishæfni Íbúðalánasjóðs enn frekar vitandi það að markaðurinn verður að bregðast við og gera þessum minni lánastofnunum svo erfitt fyrir að þær geti jafnvel ekki starfað? Hvað segja landsbyggðarþingmenn í flokki hv. þingmanns við þessari stefnu hennar að gera Íbúðalánasjóð eins samkeppnishæfan og hv. þingmaður leggur til, hækka hámarkið o.s.frv.?

Það er ekkert markmið í sjálfu sér hjá mér að halda þannig á málum að Íbúðalánasjóður starfi hér um alla eilífð. Hv. þingmaður orðaði það svo að ég vildi að Íbúðalánasjóður lifði af. Já, ég held að hann eigi erindi enn þá, Íbúðalánasjóður, meðan bankarnir eru að sanna sig. Það eru ótraustar stoðir undir útlánum ýmissa banka. Ég get endurtekið mig aftur og aftur með það að ég tel að hlutverk Íbúðalánasjóðs sé afar mikilvægt þannig að bankarnir fái að sanna sig, að þetta séu þá lánveitingar til frambúðar sem þeir geti veitt fólki á þessum hagstæðu kjörum en að tilgangurinn sé ekki bara að ýta Íbúðalánasjóði út af markaðnum. Því miður, virðulegi forseti, held ég að það sé meginmarkmið þeirra.

Herra forseti. Hér koma fjáraukalög fyrir árið 2004 til lokaafgreiðslu. Meginhluti þess sem verið er að greiða atkvæði um í fjáraukalagafrumvarpinu er búið að afgreiða. Framkvæmdarvaldið hefur þegar tekið ákvarðanir um flesta þætti þess sem verið er að greiða atkvæði um og þess vegna er nánast formsatriði af hálfu þingsins að staðfesta það sem þegar er orðið. Engu að síður er ástæða til þess að fagna ákveðnum breytingum sem gerðar eru þó löngu hafi verið ljóst að bæta þyrfti úr, en það er sérstaklega aukið fjármagn til framhaldsskólanna. Reyndar var ljóst við fjárlagaafgreiðslu fyrir ári að framhaldsskólarnir voru settir í mikinn fjárhagsvanda eins og raun varð á sl. sumar þegar þeir gátu ekki tekið inn nemendur vegna fjárvöntunar. Úr nokkru hefur hér verið bætt. Engu að síður fara framhaldsskólarnir inn í næsta ár með nokkur hundruð millj. kr. halla sem er algerlega óverjandi aðgerð og á svig við lög að stofnanir fari með halla með þeim hætti milli ára. Ég vil einnig víkja að öðrum þætti sem mér finnst að þingið hefði átt að taka á af meiri myndarskap, en það er aukið framlag til sveitarfélaganna, en fjárhagur margra sveitarfélaga er afar slæmur eins og komið hefur rækilega fram í umræðum á þingi. Ríkinu ber skylda til þess að sjá til þess að fjármagn til almennra velferðarmála, hvort sem er á vegum ríkis eða sveitarfélaga, sé nægilegt svo hægt sé að standa undir lögboðinni þjónustu eins og ráð er fyrir gert. Mörg sveitarfélög sárvantar fjármagn til þess að standa undir þeirri þjónustu og hefði þurft að leggja fram aukið fé til þeirra mála. Ég legg fram tillögu til lokaafgreiðslu fjáraukalaga um að veitt verði aukið framlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga upp á 250 millj. kr. til þess að styrkja frekar og að nokkru þau sveitarfélög sem verst eru stödd. Virðulegi forseti. Frumvarpið er algjörlega unnið á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og af meiri hluta hennar. Eins og ég hef áður rakið munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sitja hjá við heildarafgreiðslu frumvarpsins.

Herra forseti. Þá er komið að lokaafgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 2004. Ljóst er að minni hlutinn stendur frammi fyrir gerðum hlut í því frumvarpi sem hér er til afgreiðslu. Farið er á svig við fjárreiðulög í ýmsum atriðum eins og við höfum bent á í umræðum og álitum okkar. Þó er rétt að taka fram að ýmislegt hefur færst til betri vegar í gegnum árin, en margt í fjáraukalögunum var fyrirséð og bent á við umræður við fjárlög ársins, annað á raunverulega heima í fjárlögum næsta árs því það er eldra. Það sem er hvað alvarlegast í málinu er að ekki er hægt að sjá neina reglu í því hvernig tekið er á vanda einstakra fjárlagaliða, heldur virðist vera um eitthvert tilviljunarkennt úrtak að ræða sem ekki er hægt að átta sig á. Kannski má segja að það sem einkennir þetta allt saman sé ákveðinn veruleikaflótti, ekki sé tekið á þeim vanda sem við blasi heldur eingöngu því sem hentar hverju sinni. Herra forseti. Ríkisstjórnarmeirihlutinn ber auðvitað alla ábyrgð á málinu og mun þess vegna einn greiða atkvæði með því. Samfylkingin mun sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Við göngum nú til afgreiðslu fjáraukalaganna. Það er algjörlega ljóst að fjáraukinn allur eins og hann er hér til lokaafgreiðslu er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Í fjáraukalögunum er verið að lagfæra suma liði sem bent var á við afgreiðslu fjárlaganna sl. haust og voru þá þegar fyrirséðir. Við höfum oft bent á að æskilegt væri að taka þetta að meira leyti inn í fjárlögin þegar hægt er að sjá fyrir að á muni vanta. Svo hefur ekki verið gert til þessa og afgreiðsla fjáraukalaganna er algjörlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Það væri ágætt ef hæstv. félagsmálaráðherra greiddi þessari góðu tillögu atkvæði, þá mundi hann sýna ábyrgð í starfi. Tillagan fjallar um að veitt verði aukið fé í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til þess að mæta sárustu vöntun sem mörg sveitarfélög standa frammi fyrir hvað varðar fjárhag til rekstrar. Þetta eru 250 millj. kr. Við horfum upp á það að ríkið er stöðugt að flytja aukin verkefni til sveitarfélaganna. Það breytir lögum þannig að tekjustofnar sveitarfélaganna rýrna. Þau standa frammi fyrir því að halda uppi þjónustu, þá selja þau eigur sínar, hitaveitur og jafnvel skóla til þess að standa í skilum. Ástandið er ófært og ekki Alþingi eða ríkisvaldi samboðið. Við berum sameiginlega ábyrgð á þessum verkefnum. Ef sveitarfélögin vantar fjármagn en ríkið hefur nóg fjármagn á að veita það til sveitarfélaganna. Þess vegna á að segja já við þessari góðu tillögu.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um það hvort þeir sem njóta grunnlífeyris, tekjutryggingar og tekjutryggingarauka almannatrygginga árið 2004 eða hafa lægri tekjur, þ.e. allt það fólk sem hefur tekjur undir framfærslumörkum eigi að vera undanþegið nefskattinum sem rennur til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Við teljum að það sé réttmætt að allir þeir sem hafa tekjur undir framfærslumörkum séu undanþegnir gjaldinu, auk þeirra sem lögin taka tillit til.

Herra forseti. Ég ætla ekki að flytja langa ræðu, en mig langar til að koma að nokkrum sjónarmiðum varðandi það mál sem hér er til umfjöllunar, frumvarp til laga um breytingar á lögum um húsnæðismál, og koma fram bæði í greinargerð með frumvarpinu og í nefndaráliti. Einnig langar mig til að varpa fram a.m.k. tveimur spurningum til hæstv. félagsmálaráðherra. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar er málið sem er hér til umfjöllunar vel þekkt. Þetta er mál sem ekki fer lágt í umræðunni, heldur hátt. Hér er á ferðinni hækkun á húsnæðislánum upp í 90%. Þetta mál var eitt af þeim sem fóru hvað hæst í aðdraganda síðustu kosninga og rötuðu inn í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, þar sem sagt er að stefnt skuli að því að hækka húsnæðislán upp í allt að 90%. Við það stefnumið er staðið með frumvarpinu sem hér er til umræðu. Það er rétt að geta þess að þegar þetta stefnumál kom inn í stjórnarsáttmálann voru aðstæður á íslenskum fjármálamarkaði allt aðrar en nú eru, þar á meðal á húsnæðislánamarkaðnum. Á þeim tíma bauð Íbúðalánasjóður bestu vextina og sat í rauninni einn að húsnæðislánamarkaðnum, en síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar. Viðskiptabankarnir, sem eru einkafyrirtæki, hafa blandað sér inn í þau viðskipti og haslað sér völl á húsnæðismarkaði. Það sama má segja um sparisjóðina og jafnvel lífeyrissjóðina, sem hafa boðið lægri vexti til húsnæðis- og fasteignakaupenda og hærri hlutföll en við höfum áður séð á þeim markaði. Þetta eru atriði sem allir sem þekkja, öll þjóðin þekkir. Í kjölfar þessara breytinga hefur orðið nokkur umræða um Íbúðalánasjóð og stöðu hans á markaðnum og menn hafa sett fram ákveðin sjónarmið um hvort eðlilegt sé að ríkið taki þátt í lánamarkaði með þessum hætti. Um þetta eru skiptar skoðanir eins og sjá má í umsögnum sem nefndinni bárust og kemur fram í nefndarálitinu. Sumir telja mikilvægt að styrkja Íbúðalánasjóð svo hann geti áfram verið raunverulegur valkostur fyrir fólk í fasteignakaupum, en aðrir telja að hlutverk sjóðsins eigi fremur að einskorðast við að gegna félagslegu hlutverki, svo sem að sinna lánveitingu til fólks sem hefur ekki mikið á milli handanna og sömuleiðis til lánveitinga vegna fasteignakaupa á landsbyggðinni. Í þriðja lagi má benda á sjónarmið sem einnig hefur heyrst í umræðunni að ríkið eigi hreinlega að draga sig út af þessum markaði. Í nefndarálitinu segir að nefndin telji og bendi á að sú fyrirgreiðsla sem Íbúðalánasjóður veitir og hefur veitt sé forsenda fyrir jöfnum aðgangi að lánsfé til fasteignakaupa, óháð búsetu eða félagslegri forsögu einstaklinga, og markmið með hækkun lánshlutfalls sé að auðvelda kaupendum minni og meðalstórra fasteigna að fá heildstæða fjármögnun til slíkra kaupa. Þetta eru sambærileg sjónarmið við það sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, en þar segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að sú breyting sem nú hefur orðið á lánsframboði sé jákvæð fyrir þróun íslensks húsnæðismarkaðar er jafnljóst að Íbúðalánasjóður og sú fyrirgreiðsla sem sjóðurinn veitir er forsenda fyrir jöfnum aðgangi almennings að lánsfé til fasteignakaupa, óháð búsetu eða fjárhagslegri forsögu. Ljóst er að atburðarásin á lánamarkaði undanfarna mánuði sýnir með skýrum hætti að tilvist og lánaframboð Íbúðalánasjóðs felur í sér nauðsynlegt aðhald gagnvart viðskiptabönkum og sparisjóðum.“ Nauðsynlegt aðhald gagnvart viðskiptabönkum og sparisjóðum. Ég leyfi mér hins vegar að halda því fram að orðalagið, eins og það kemur fram í greinargerðinni, og tekið er undir í áliti nefndarinnar, sé varlegt. Afsakið, ég leiðrétti að það er ekki tekið undir þetta í nefndarálitinu, eins og kom hér fram, ekki með frammíkalli, heldur með líkamshreyfingum hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Ef við skoðum markaðinn þá snýst þetta ekki um aðhald ríkisins gagnvart einkafyrirtækjunum, þ.e. viðskiptabönkunum sem eru í einkaeigu. Hér er mjög hörð samkeppni í gangi, samkeppni í sinni hörðustu mynd, einkum hvað varðar vaxtakjör á húsnæðislánamarkaðnum. Sama sjónarmið kom fram í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrr í dag sem talaði um og lagði ríka og mikla áherslu á að við yrðum að tryggja samkeppnishæfni og auka samkeppnishæfni Íbúðalánasjóðs gagnvart lánastofnunum. Sem sagt – auka samkeppnishæfni ríkisins gagnvart einkaaðilunum. Þetta er það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lagði mikla áherslu á. Mörg þessara sjónarmiða eru góð og gild og ég hef skilning á þeim, en ég er samt sem áður þeirrar skoðunar að við eigum að hafa þessi mál, þar á meðal húsnæðismálin og lánamálin, til stöðugrar endurskoðunar. Ég tel að markaðurinn hafi breyst það mikið á síðustu vikum og mánuðum með innkomu einkaaðila sem hafa boðið lántakendum, fólkinu í landinu, miklu lægri vexti við kaup á húsnæði en áður hefur þekkst, að nauðsynlegt sé að taka þessi mál til endurskoðunar. Sömuleiðis hef ég efasemdir um, og tel óeðlilegt að sjóður eins og Íbúðalánasjóður, sem er í eigu ríkisins og rekinn af hinu opinbera og nýtur þeirrar stöðu að hafa ríkisábyrgð og grundvallar allt starf sitt á henni, taki þátt í jafn hatrammri samkeppni um vaxtakjör til einstaklinga á markaði og nú er, í þessu tilviki hjá fasteignakaupendum. Þetta er ástæðan fyrir því að ég blandaði mér í umræðuna, og úr því hæstv. félagsmálaráðherra er hér í húsinu, langar mig til að varpa fram tveimur spurningum og óska eftir að hann geri grein fyrir skoðunum sínum hvað þær varðar í ræðu sinni. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji eðlilegt að Íbúðalánasjóður taki þátt í samkeppni við viðskiptabankana, sparisjóðina og eftir atvikum lífeyrissjóðina, um að bjóða lægstu vexti á markaði til neytenda, til fasteignakaupenda, með hliðsjón af því að Íbúðalánasjóður nýtur ríkisábyrgðar sem hinir aðilarnir njóta ekki. Telur hæstv. félagsmálaráðherra að þátttaka ríkisins á þessum markaði sé eðlileg eins og hún er nú og sér hann fyrir sér einhverjar breytingar hvað aðkomu Íbúðalánasjóðs að þessum hluta starfseminnar og samkeppninnar varðar? Í annan stað, eins og ég vék að áðan, kom fram í umsögnum að skiptar skoðanir eru meðal manna um hvort Íbúðalánasjóður eigi að starfa. Sumir eru þeirrar skoðunar að svo sé, og að slíkt sé beinlínis nauðsynlegt fyrir fasteignamarkaðinn, en aðrir telja að hann eigi einungis að sinna félagslegu hlutverki sínu og svo er þriðji hópurinn sem telur að ríkið eigi ekkert að vera að vasast í starfsemi eins og þessari. En ef við gefum okkur það, og ég geri ráð fyrir að hæstv. félagsmálaráðherra telji að réttlæta megi tilvist Íbúðalánasjóðs á þessum markaði, þá langar mig að spyrja hann hvort ekki nægi að einskorða þátttöku Íbúðalánasjóðs við lánveitingar til hinna eignaminni og til þeirra svæða úti á landi þar sem viðskiptabankarnir sinna einstaklingum kannski ekki með sama hætti og Íbúðalánasjóður hefur gert – nægir ekki einfaldlega að Íbúðalánasjóður sinni þessu hlutverki, en láti einkaaðilunum eftir þann markað sem eftir stendur? Ég mundi vilja fá sjónarmið hæstv. ráðherra á því hvort hann sjái fyrir sér einhverjar breytingar í framtíðinni hvað aðkomu sjóðsins að þessum markaði varðar. Að öðru leyti hef ég ekki meira um málið að segja. Nefndarálitið sem hér er til umræðu er ítarlegt og gagnlegt og ég þakka þá málefnalegu umræðu sem hefur farið fram um það. En ég óska eftir að hæstv. félagsmálaráðherra geri grein fyrir þessum sjónarmiðum og svari þeim spurningum sem ég hef varpað fram til hans.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og glögga ræðu um þær breytingar sem eru hér til umræðu á Íbúðalánasjóði. Hann kom að kjarna málsins í ræðu sinni eins og þess hv. þingmanns er von og vísa. Það varðar framtíðarhlutverk Íbúðalánasjóðs eftir þessar miklu og róttæku breytingar á lánamarkaði og hann spyr hæstv. félagsmálaráðherra hvernig hann sjái sjóðnum best fyrir komið. Þetta er stórpólitísk spurning. Því vildi ég spyrja hv. þingmann sömu eða svipaðrar spurningar: Hvernig sér hann aðkomu ríkisins að íbúðalánamarkaðnum eftir þær breytingar sem nú eiga sér stað? Að margra mati blasir við að Íbúðalánasjóður hökti nú haltur á eftir hinum í kjölfar þess sem er að gerast á lánamarkaði og haldi ekki í við breytingar sem þar eru að verða. Þá kemur upp sú spurning hvort ríkið eigi almennt að keppa við einkafyrirtæki á þessum markaði. En stærsta spurningin er að sjálfsögðu þessi: Hvernig tryggjum við öllum landsmönnum öruggt aðgengi að íbúðalánum, burt séð frá búsetu? Allir vita að íbúðalán bankanna miðast fyrst og fremst við suðvesturhornið og nágrannabyggðir, en alls ekki við landsbyggðina og hvað þá þar sem hvað mest sverfur að. Því vildi ég spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hann þessum hlutum háttað í framtíðinni? Á ríkið að láta af almennri samkeppni á þessum markaði en einbeita sér að því að halda úti einhvers konar félagslegum jöfnunarsjóði sem lánar þá til þeirra svæða sem bankarnir og aðrar lánastofnanir lána ekki til? Á það að vera hlutverk ríkisins? Á það að standa undir slíkri starfsemi eða verður þar látið skeika að sköpuðu? Ég vildi fá viðhorf hans til þessara mála.

Herra forseti. Ég vil nú byrja á því að þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir einkar hlýleg orð í minn garð hvað varðar þá ræðu sem ég hélt hér. Varðandi spurningar hans er mér ljúft og skylt að svara þeim. Skoðun mín er einföld, hún er sú að ríkið eigi ekki að vera fyrirferðarmeira á lánamarkaði, hvort sem það er á fasteignalánamarkaði eða öðrum fjármálamarkaði, en nauðsynlegt er. Eftir því sem þátttaka ríkisins er minni þeim mun betra, því minni þátttaka þeim mun betra. Ég hef hins vegar, eins og ég held að hafi komið fram í ræðu minni, samúð með því sjónarmiði að komið sé til móts við þá fasteignakaupendur sem hafa lítið fé á milli handanna og kannski ekki sterk veð sem þeir geta lagt fram til tryggingar þeim lánum sem þeir taka til kaupa á fasteignum. Það sama á við um lánveitingar til svæða úti á landi þar sem fasteignamarkaður er kannski ekkert mjög virkur, eins og t.d. í dreifbýlum sveitum þar sem ekki er raunverulegur markaður. Þess vegna sagði ég og varpaði þeirri spurningu til félagsmálaráðherra hvort þessum málum væri hugsanlega ekki betur komið með því að ríkið mundi þá bara sjá um þennan félagslega þátt húsnæðislánamarkaðarins en draga sig að öðru leyti út af honum. Ég held að það væri betra en að ríkið væri í hreinni samkeppni við einkaaðila á húsnæðismarkaði. Mitt svar er því þetta: Umsvif ríkisins eiga að vera sem minnst en ég hef alveg samúð með því að komið sé til móts við efnaminna fólk og landsbyggðina, 

Virðulegi forseti. Það gleður mig að heyra þau viðhorf sem fram komu í máli hv. þingmanns um að hann hafi samúð með þeim sjónarmiðum að tryggja þurfi landsbyggðinni og efnaminna fólki aðgengi að íbúðalánum á sömu kjörum eða alls ekki lakari en gerist og gengur nú á hinum frjálsa markaði. Ég get einnig tekið undir að auðvitað er það eftirsóknarverð staða að ríkið sé í sem allra minnstum mæli þátttakandi á frjálsum lánamarkaði. Það er að sjálfsögðu eftirsóknarverð staða. En hlutverk okkar er að tryggja það að þessar breytingar, þessi öra og hraða þróun - sem er held ég örari og hraðari en við flest sáum fyrir eða gátum ímyndað okkur - leiði ekki til þess að landsbyggðin og íbúðaeigendur eða væntanlegir kaupendur þar og seljendur lendi í vanda með að fjármagna kaup og sölu á fasteignum sínum. Því tel ég það standa upp á stjórnvöld að koma fram með hugmyndir um hvernig eigi að bregðast við þessu sjái menn fram á það að endalok Íbúðalánasjóðs blasi við, sjái menn fram á að það sé staðan að Íbúðalánasjóður sem slíkur sé að syngja sitt síðasta. Fram kom í máli forstjóra sjóðsins fyrir nokkrum dögum, Guðmundar Bjarnasonar, að hann teldi, að mér skildist, að svo gæti orðið ef þessi þróun héldi áfram. Það verður þá að liggja skýrt fyrir, eins og fram kom í máli hv. þingmanns, að ríkið eigi að draga sig út úr samkeppni, þ.e. lánum á þeim svæðum þar sem bankarnir eru og vilja lána. Það er miklu róttækara og annað viðhorf en fram kemur í því þingmáli sem hér er til umræðu. Mér fannst það vera innstæðan og kjarninn í máli hv. þingmanns og viðbrögð ríkisins við því væru að stofna einhvers konar félagslegan jöfnunarsjóð sem tryggði íbúðaeigendum, bæði þeim efnaminni og þeim úti á landi, aðgengi að þessum lánum. 

Herra forseti. Ég held að ég og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson séum alveg sammála um að það sé engin ástæða, hvorki á þessum markaði, lánamarkaði né öðrum markaði, til að verið sé að níðast á einhverjum sérstökum þjóðfélagshópum, hvort sem það er efnalítið fólk, stórefnað fólk, höfuðborgarbúar, landsbyggðarmenn eða hverjir aðrir. Ég er bara að varpa fram þessum sjónarmiðum til hæstv. ráðherra til umræðu og umhugsunar. Ég tel alveg rök fyrir því, eins og hv. þingmaður vék hér að, að komið sé til móts við þessa hópa sem ég hygg að Íbúðalánasjóði hafi í upphafi verið ætlað að sinna, þ.e. sinna félagslegri þjónustu gagnvart fólki sem þurfti að sækja sér lánveitingar til að koma þaki yfir höfuðið. Síðan hefur bara, og ég vék að því í ræðu minni, umhverfið allt saman gjörbreyst frá því t.d. að stjórnarsáttmálinn var undirritaður og samþykktur af hálfu okkar sem stöndum að þessari ríkisstjórn. Það hlýtur að leiða til þess að menn taki til umræðu hvort hugsanlega sé eðlilegt að taka þessi mál öll til gagngerrar endurskoðunar eða a.m.k. til umræðu. Þá á ég við þessa auknu samkeppni á húsnæðismarkaði sem orðið hefur með lækkandi vöxtum, hærra lánshlutfalli og greiðari aðgangi að fjármagni. Við þessar aðstæður, þessar nýju og breyttu aðstæður, hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort ríkið eigi að taka þátt af fullum krafti eins og gert hefur verið, í samkeppni við einkaaðila eða ekki.

Herra forseti. Það er óskaplega erfitt að henda reiður á skoðunum og stefnu Sjálfstæðisflokksins í þessu máli. Það er engu líkara en að hún breytist dag frá degi. Hér hlustum við t.d. í dag á tvo talsmenn Sjálfstæðisflokksins sem virðast vera algjörlega á öndverðum meiði, ekki bara varðandi Íbúðalánasjóð heldur líka varðandi þróunina á húsnæðismarkaðnum. Við heyrðum fyrr í morgun hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson tala eins og allt væri að fara til fjandans á þessum markaði. Það var ekki hægt að skilja mál hans öðruvísi en svo að í reynd væri möguleiki á einhvers konar bankakreppu.  Það sem mig langar hins vegar til að spyrja hv. þingmann um - herra forseti, gæti ég fengið frið til að halda áfram ræðu minni fyrir þessum óánægjuhljóðum frá hv. þingmanni? Herra forseti. Svo að ég hefji aftur máls á síðari spurningu minni er staðan sú að innan Sjálfstæðisflokksins eru samtök sem hafa lýst yfir fullum fjandskap við Íbúðalánasjóð, hafa lýst því yfir að það eigi að selja þá stofnun og leggja niður. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur verið forustumaður þessara samtaka. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Er hann enn þeirrar skoðunar að það eigi að leggja Íbúðalánasjóð niður eða hefur hann tekið flipp-flopp og skipt algjörlega um skoðun eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem kom hingað í morgun og talaði fyrir tillögum sem beinlínis miða að því að styrkja sjóðinn?

Herra forseti. Þetta var eitthvert furðulegasta andsvar sem ég hef á ævinni orðið vitni að, ekki bara hin ímynduðu frammíköll og truflun sem hv. 1. þm. Reykv. n. gerði hér að umfjöllunarefni heldur líka sú túlkun sem frá honum kom varðandi fyrri ræður sem hafa verið haldnar hér í dag og sömuleiðis sjónarmið manna gagnvart Íbúðalánasjóði. Ég gat ekki heyrt hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson lýsa því yfir í ræðu sinni fyrr í umræðunni að það væri hætta á einhverri stórkostlegri bankakreppu. Þar fyrir utan kannast ég ekki við það að ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson séum sérstaklega ósammála hvað varðar þátttöku ríkisins á fjármálamarkaði, hvort sem sá markaður höndlar með húsnæðislán eða stendur í annars konar lánaviðskiptum. Það er einhver hundalógík sem býr að baki þessum málflutningi hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Svo fjallaði hann um fjandskap við Íbúðalánasjóð af hálfu samtaka sem ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson höfum verið í forsvari fyrir. Þau samtök hafa engan fjandskap sýnt í garð sjóðsins. Það er fyrst og fremst velmegun fólksins í landinu sem hefur búið að baki þeim málflutningi sem við höfum staðið fyrir og hann er nákvæmlega sá sem ég hélt fram í fyrra andsvari mínu. Ríkið á ekki að taka þátt á 

Herra forseti. Þá eru á þessum degi komnar fram þrjár skoðanir af hálfu sjálfstæðismanna gagnvart Íbúðalánasjóði. Í fyrsta lagi var rifjað hér upp að ýmis félög, eins og Samband ungra sjálfstæðismanna, hafa gert ályktanir í gegnum tíðina um að leggja beri Íbúðalánasjóð niður. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson flutti hér tölu í morgun þar sem hann reifaði og rökstuddi tillögur til þess beinlínis að halda Íbúðalánasjóði á lífi. Af því er ekki hægt að draga aðra ályktun en þá að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafi skipt um skoðun og telji núna að það skipti máli að halda Íbúðalánasjóði á lífi. Sjálfur er ég nokkuð hlynntur því sjónarmiði. Síðan er þriðja sjónarmiðið sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom með, lagði nú ekki í að skýra afstöðu sína algjörlega, en hún var sú að það ætti að láta Íbúðalánasjóð lifa til þess að sinna þeim verkefnum sem þörf væri á. Hann skilgreindi hins vegar ekkert frekar hvaða verkefni nákvæmlega það væru. Hugsanlega var það landsbyggðin og hugsanlega voru það ýmis félagsleg vekefni. Út af fyrir sig skiptir það ekki máli. Það sem bara stendur upp úr þessari umræðu er vandræðagangurinn í Sjálfstæðisflokknum gagnvart félagslegum húsnæðismálum og gagnvart Íbúðalánasjóðnum. Sjálfstæðisflokkurinn, sem er stærri flokkurinn í ríkisstjórninni, kemur hérna í þessu mikilvæga máli og það stendur ekki steinn yfir steini af því sem talsmenn, hv. þingmenn, flokksins eru að fara með. Það er ekki hægt að leggja saman þessar mismunandi afstöður sem þessir tveir hv. þingmenn hafa flutt hér á þessum degi. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson verður að skýra það út, ekki bara fyrir kjósendum sínum, heldur líka okkur sem erum hér í umræðunni: Er hann búinn að skipta um skoðun? Er hann að lýsa því yfir að það hafi bara verið vitleysa sem 

Herra forseti. Umræðan er alltaf að verða furðulegri og furðulegri. Í fyrsta lagi er dálítið erfitt að eiga skoðanaskipti við mann sem hlustar ekki á það sem maður segir. Í öðru lagi er ansi hart þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson kemur upp í andsvar vegna þeirra orða sem ég hef látið falla og beinir öllum spjótum sínum að öðrum hv. þm., Guðlaugi Þór Þórðarsyni, sem hefur enga möguleika á að bera hönd fyrir höfuð sér. Ég veit ekki til þess að ég sé í þeirri stöðu að leggja honum orð í munn frekar en hann mér. Umræðan er öll komin í tómt rugl af hálfu 1. þm. Reykv. n. Ef hv. þingmaður hefði hlustað á mig, þá sagði ég mjög skilmerkilega í ræðu minni að ég hefði samúð með þeim sjónarmiðum að Íbúðalánasjóður hefði hugsanlega einhverju hlutverki að gegna gagnvart hinum dreifðu byggðum þar sem enginn virkur markaður væri í gangi með fasteignir annars vegar og hins vegar gagnvart efnalitlu fólki sem ætti ekki aðgang að lánsfé hjá einkaaðila. Þetta er afskaplega lítill hluti af lántakendum á íslenskum fasteignamarkaði. Ég nefndi þessa tvo hópa. Hv. þingmaður segir að ég hafi ekki skýrt út afstöðu mína til málsins en hún er alveg kristalskýr. Ég segi það, bara til þess að friða hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að auðvitað hefur það ekkert breyst að úrvalsstaðan væri sú að ríkið stæði ekki í lánastarfsemi eða væri þátttakandi á fjármálamarkaði. Ég hef áður sagt það og þau samtök sem ég hef verið í forsvari fyrir. 

Herra forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fann að því við mig að ég hefði verið ómálefnalegur gagnvart honum í andsvari og beint orðum mínum jafnvel með ásökunum til hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að ég átti ekki að gera það. Ég var auðvitað í andsvari við hann og átti ekki að misnota það með þessum hætti og ég bið hv. þingmann afsökunar á því.

Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál sem unnið er í samræmi við samkomulag ríkis og sveitarfélaga sem gert var í sumar. Eins og fram hefur komið er meiningin að heimila Íbúðalánasjóði að hækka lán sín í 90% af hóflegu íbúðarhúsnæði, þó með tilteknu hámarki sem nú er 11,5 millj. kr. Markmið lagasetningarinnar er að viðskiptamenn Íbúðalánasjóðs geti notið heildstæðrar lánsfjármögnunar þegar þeir kaupa sér húsnæði og að allir geti haft jafnan aðgang að lánsfé til þeirra þarfa á lágum vöxtum, óháð búsetu og efnahag, ef þeir standast mat. Ef þau markmið nást verður ekki þörf fyrir svokölluð viðbótarlán sem veitt hafa verið efnaminna fólki, sem þýðir að ekki verður frekari þörf fyrir framlög sveitarfélaganna til þeirra hluta. Sveitarfélögin hafa lagt 1.100 millj. kr. í viðbótarlánin frá árinu 1999. Auk þessa eru hér ákvæði sem liðka fyrir breytingum á félagslegum íbúðamarkaði hjá sveitarfélögunum og ákvæði um lán til leiguíbúða. Loks er verið að veita Íbúðalánasjóði heimild til að bjóða upp á uppgreiðslu eldri lána og það að bjóða viðskiptamönnum sínum að afsala sér slíkum rétti gegn lækkun á vöxtum. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að ræða þessi mál öðruvísi en að koma inn á þá stöðu sem uppi er á fasteignamarkaðnum nú um stundir, þ.e. um aðkomu og innkomu bankanna á markaðinn sem hefur á örfáum mánuðum valdið mikilli hækkun á fasteignaverði og býður heim hættu á yfirveðsetningu vegna þess að nú er verið að bjóða ekki aðeins 80% lán með 25 millj. kr. hámarki, heldur allt að 100% lán með 4,1% vöxtum án þess að um eiginleg fasteignaviðskipti sé að ræða. Því er ekki nema von að menn hafi haft uppi varnaðarorð. Við heyrðum það í ræðum hv. þingmanna í dag, bæði vegna mikillar skuldsetningar heimilanna sem fyrir er, en einnig telja margir hverjir að bankarnir séu að ganga lengra en flestir þeirra þola. Við heyrðum þær skoðanir gesta í hv. félagsmálanefnd að kannski væri bara einn bankanna sem gæti staðið undir tilboðunum til lengri tíma og til langframa. Á þetta hafa m.a. sænskir ráðgjafar á vegum Íbúðalánasjóðs bent. Málið sem hér liggur fyrir hefur verið í undirbúningi í rúmt ár, frá sumrinu 2003. Hvað skyldi hafa gerst síðan þá? Á síðustu 12 mánuðum hefur vísitala fasteignaverðs hækkað um 12,5%. Verð á íbúðarhúsnæði hefur samkvæmt sömu vísitölu hækkað um 100% á tíu árum frá því að vísitalan var sett. Hún er sett á 100 árið 1994 og er komin í 209 samkvæmt síðustu tölum sem ég sá. Hækkunin hefur orðið gífurlega brött á síðustu mánuðum. Veltan á markaðnum er gríðarlega mikil. Fram kom í fasteignablaði Morgunblaðsins 29. fyrra mánaðar að á síðustu 12 vikum hefur veltan að jafnaði verið 4,5 milljarðar í viku hverri. Það þýðir að í hverri viku eru yfir 260 fasteignasölur í þéttbýlinu suðvestanlands og á Akureyri inni í þeirri tölu. Yfir 260 sölur í hverri viku. Bankarnir komu inn á markaðinn fyrir 12 vikum með lánsfjártilboð sín. Meðalverð íbúða síðan þá er 17,6 millj. kr. á höfuðborgarsvæðinu og 16,1 millj. kr. á Akureyri. Breytingin er ekki einungis fólgin í hækkun á fasteignaverði. Vextir hafa líka lækkað niður í 4,15 og lántökugjald hefur lækkað niður í 1% úr 2%. Miðað við þær tölur þar sem heildarveltan er milli 50 og 60 milljarða kr. er ekki nema von að varnaðarorð heyrist, einkum í ljósi skuldsetningar heimilanna, fyrirtækjanna og þjóðarbúsins í heild sem var til umræðu fyrr í dag. Í því efni nálgumst við heimsmet sem skýrsla BSRB, sem einnig hefur verið rædd, bendir á. Fram hefur komið að hlutdeild Íbúðalánasjóðs í þessu 55–60 milljarða kr. lánsfé á síðustu vikum er ekki nema 15%–25%. Þetta kom fram hjá fulltrúum Félags fasteignasala í hv. félagsmálanefnd, en í fylgiskjölum frumvarpsins í umsögn fjármálaráðuneytisins kemur fram að sjóðurinn hafi um 60% hlutdeild. Þarna hafa því orðið miklar breytingar. Markmiðin sem sett eru í frumvarpinu og tilgangur Íbúðalánasjóðs eru alveg skýr. Miðað er að jöfnun í aðgangi að lánsfé hvar sem er á landinu með lágum vöxtum. Þetta er gríðarlega mikilvægt í samfélagi okkar þar sem séreignastefnan í húsnæðismálum tröllríður enn því miður öllu. Til þess að 90% lánin sem stefnt er að standi undir nafni þarf að hækka hámarksfjárhæðina úr 11,5 millj. kr. Einnig þarf að liðka til fyrir viðskiptamenn sjóðsins þannig að þeir geti fengið heildstæða lánsfyrirgreiðslu og fjármögnun á húsnæðiskaupum sínum hjá sjóðnum. Miðað við þær tölur sem ég nefndi um meðalverð í fasteignaviðskiptum síðustu 12 vikur, 16–17,6 millj. kr., og miðað við þær tölur sem við fengum uppgefnar m.a. frá Félagi fasteignasala og frá Fasteignamati ríkisins í hv. efnahags- og viðskiptanefnd um meðalverð á 100–110 fermetra íbúð …  Ég tel mjög mikilvægt að búið sé vel að Íbúðalánasjóði af þeim ástæðum sem ég hef fyrr rakið. Ég tel mig hafa fengið fullvissu um það hjá gestum í hv. félagsmálanefnd að sú viðbót sem um ræðir á fasteignamarkaðnum muni ekki valda kollsteypu á markaðnum úr þessu og muni ekki setja þensluna út fyrir öll mörk. Ég held að hún sé kannski komin þangað nú þegar. Það skiptir miklu máli að fólk geti farið í endurfjármögnun og geti fengið húsnæðislán heildstætt án þess að þurfa að fara á marga staði. Ég sat sem áheyrnarfulltrúi í félagsmálanefnd þar sem fjallað var um frumvarpið og styð það álit sem hér liggur fyrir. Það er eitt álit frá nefndinni, en ég ítreka þá fyrirvara sem gerðir eru af hálfu minni hlutans. Þeir eru einkum vegna óvissu um ákvörðun á því hvernig uppgreiðsluálagið á að vera annars vegar og hins vegar vegna hámarksfjárhæðarinnar sem ég hef gert að umtalsefni.

Herra forseti. Við ræðum hér málefni Íbúðalánasjóðs að mestu leyti vegna þeirrar ánægjulegu þróunar sem orðið hefur á fjármagnsmarkaði síðustu fjóra, fimm mánuðina með stórkostlegri lækkun vaxta og samkeppni á útlánum til einstaklinga sem hefur verið óþekkt hér á landi í marga áratugi. Þróunin er að sjálfsögðu mjög ánægjuleg því hún veldur því að útgjöld heimilanna til íbúðakaupa og lánveitinga lækkar yfirleitt. Sennilega hafa heimilin ekki fengið meiri kjarabót í annan tíma. Lækkun t.d. vaxta úr 5,1% í 4,15% eins og algengt er hjá almenningi þýðir 14% lækkun á ársgreiðslu af 40 ára láni og 10% lækkun á ársgreiðslu af 25 ára láni. Það munar um minna því þetta eru oft stærstu útgjöld heimilanna. Það sem er líka ánægjulegt við þetta er að ríkisábyrgðin flyst frá Íbúðalánasjóði yfir til bankanna sem eru ekki með ríkisábyrgð. Það er líka mjög ánægjuleg þróun. Það eykur líka ábyrgð þeirra sem lána hátt hlutfall af verði íbúðar vegna þess að þeir sem bera áyrgð á bönkunum gagnvart hluthöfum sínum verða náttúrlega að vera miklu meira vakandi fyrir áhættu sem þeir taka sjálfir en einhverjir opinberir aðilar sem njóta ríkisábyrgðar. Þessi þróun kemur ekki á óvart. Þannig hefur KB-banki vaxið mjög umtalsvert síðustu árin. Hann hefur reyndar vaxið alla tíð frá stofnun hans. Hann hefur farið í útrás og keypt upp banka víða um heim, aðallega á Norðurlöndum. Umsvifin hafa vaxið mikið og styrkur hans vaxið sömuleiðis. Þetta hefur að sjálfsögðu þýtt aukna skuldsetningu fyrirtækisins en á móti koma gífurlegar eignir, eins og nefnt var í umræðunni í morgun. Það sem er meira um vert er að lánshæfi bankans hefur batnað svo mjög að það er farið að verða svipað lánshæfismati íslenskra ríkisins. Þar af leiðandi getur þessi banki boðið lán sem eru sambærileg lánum Íbúðalánasjóðs þótt sá sjóður njóti ríkisábyrgðar. Herra forseti. Vegna umræðunnar sem fram fór áðan, um fylgispekt við Íbúðalánasjóð og hvort menn vildu hafa hann eða ekki, þá vil ég taka skýrt fram að ég hef alltaf verið á móti Íbúðalánasjóði og Húsnæðisstofnun þar áður. Ég er á móti því að ríkið standi í lánveitingum þegar við höfum lánakerfi, lífeyrissjóði og banka, sem geta fullt eins staðið undir þeirri þörf. Það er mín stefna og margir innan Sjálfstæðisflokksins eru sömu skoðunar, kannski ekki allir. Hafa verður í huga að við erum í samstarfi í ríkisstjórn og í því samstarfi er m.a. kveðið á um að Íbúðalánasjóður eigi að lifa. Menn verða að átta sig á því að stefna ríkisstjórnar getur aldrei orðið stefna annars hvors flokksins. Menn þurfa að átta sig á því. Því ætti Samfylkingin að átta sig manna best á því að hún hefur oft þurft að vera í ríkisstjórnarsamstarfi áður, sem Alþýðuflokkur og Alþýðubandalag, og náði ekki öllu sínu fram. Þetta eiga menn að skilja og þess vegna kemur ekki til umræðu að afnema Íbúðalánasjóð. Þess vegna stend ég að því nefndaráliti sem hér um ræðir sem nefndarmaður í félagsmálanefnd. Mín einlæga skoðun er sú að Íbúðalánasjóður hafi ekkert að gera á markaði, að hann trufli markaðinn frekar en hitt og alveg sérstaklega núna. Menn hafa rætt nokkuð um uppgreiðsluálag. Það eru uppi deilur um það að uppgreiðsluálag sé ólöglegt á markaðnum. En það er svo merkilegt, herra forseti, að Íbúðalánasjóður er með uppgreiðsluákvæði. Hann tekur 0,25% álag á vexti fyrir það að fólk má greiða upp. Ef maður reiknar þetta yfir í ársgreiðsluna þá er þetta á 25 ára láni 2,7% hærri ársgreiðsla. Ef slíkt álag væri ekki þá gæti fólkið fengið 2,7% hærra lán án þess að ársgreiðslan breyttist. Það segir mér að menn verða að borga 2,7% af láninu fyrir að fá að greiða upp sem segir mér jafnframt að það er uppgreiðsluálag hjá Íbúðalánasjóði. Svo einfalt er það. Þetta álag er reyndar 3,8% í 40 ára láni. Þannig er við lýði uppgreiðsluálag og ég skil ekki í mönnum að fara í eitthvert dómsmál til og segja að það sé bannað að leggja á slíkt álag þegar Íbúðalánasjóður leggur það á sjálfur. Herra forseti. Hér hefur mikið verið rætt um hækkun á fasteignamarkaði. Það er hárrétt. Það er mikill órói og mikil hækkun á fasteignamarkaði sem minnir á vissan hátt á gullgrafarastemmningu. En það er ekkert einsdæmi. Þetta var verra, herra forseti, um áramótin 1999 og 2000. Ég er búinn að teikna það upp, bæði mánaðarlegar hækkanir yfir allt tímabilið, þriggja mánaða hækkanir og hálfs árs hækkanir, og óróinn eða hækkanirnar voru meiri og öfgafyllri um áramótin 1999 og 2000 en núna. Hið merkilega er að ef maður skoðar þetta hafa hækkanirnar ekkert aukist eftir að lán bankanna komu fram. Hækkanir á verði íbúða hafa ekki aukist. Þær voru meiri í febrúar, mars og apríl á þessu ári en nú með haustinu. Ég skil því ekki hvað menn eru að tala um þegar þeir segja að hin nýju lán bankanna hafi valdið hækkunum á íbúðaverði. Þar er nákvæmlega sama hækkun og ella hefði verið. Hins vegar er sá munur á stöðunni núna og um áramótin 1999/2000 að þá var íbúðaverð að skríða upp fyrir byggingarkostnað en nú er það komið langt upp fyrir þann kostnað. Það er ákveðin hætta því að nú er verið að framleiða íbúðir um allt af því að það er ódýrara að byggja hús en að kaupa þau. Það er mikill hagnaður fólginn í því að byggja íbúðir og selja þær. Þess vegna verða til nýjar íbúðir út um allt og því ætti fólk að vera sérstaklega vakandi yfir. Þegar margar nýjar íbúðir koma á markaðinn er verðið dæmt til að lækka. Þetta verður fólk að hafa í huga. Spurningin er hvenær það gerist, hvenær það byrjar að gerast. Þá geta menn lent í því, eins og margoft hefur verið bent á, að 90% lánin hjá Íbúðalánasjóði, svo maður tali ekki um 100% lánin hjá bönkunum, fari upp fyrir verð á eigninni ef það lækkar. Þá eru menn komnir með neikvæða eiginfjárstöðu. Það er ekki skemmtilegt því að þá geta menn ekki selt. Það er því mikilvægt að fólk hugi nákvæmlega að sínum málum og verði varkárt. Nokkuð hefur verið rætt um skýrslu BSRB. Það er afskaplega góð skýrsla. Hún er virkilega góð. Hún er alls ekki svo neikvæð. Ég skil ekki af hverju menn lesa svo margt neikvætt úr skýrslunni. Hún fjallar um miklar eignir þjóðarinnar í menntun, sem endurspeglast í skuldum við LÍN, í íbúðarhúsnæði, sem endurspeglast í skuldum við Íbúðalánasjóð, í hlutabréfum, sem yfirleitt eru bara hrein eign, og í lífeyrissjóðunum, sem er hrein eign. Hver einasti Íslendingur á um þrjár milljónir rúmar í lífeyrissjóði. Þrjár milljónir, litlu börnin líka. Fjögurra manna fjölskylda á 12 milljónir í lífeyrissjóði að meðaltali. Ég skil því ekki að menn ætli að búa til úr því eitthvert dómadags vandræðamál hérna. Hins vegar getur vel verið að margur Íslendingurinn sé í vandræðum með lausafjárstöðuna. Það er athugunarefni út af fyrir sig. Fólk ætti virkilega að huga að því að lenda ekki í vandræðum með lausaféð. Menn geta átt eignir út um allt, fasteignir o.s.frv., eign í lífeyrissjóði en lent í miklum vandræðum ef þeir eiga ekki fyrir daglegum útgjöldum. Það er allt annar handleggur. Ég má til með að endurtaka varnaðarorð mín frá því áðan, að fólk þarf að átta sig á því að lántaka er ekki annað en ráðstöfun á framtíðartekjum. Framtíðartekjurnar eru nokkurn veginn afmarkaðar á hvern einstakling. Það er á ábyrgð einstaklingsins hvað hann ráðstafar miklu af framtíðartekjum sínum. Menn þurfa að vera mjög varkárir í því hvað þeir ráðstafa miklu, átta sig á því að lán er ráðstöfun á framtíðartekjum. Það er gott ef lánið er tekið til þess að kaupa eignir sem eru varanlegar, fasteignir, hlutabréf eða eitthvað slíkt. En það er slæmt ef það er notað til neyslu, bílakaupa, sem eru yfirleitt mjög slæm fjárfesting, utanlandsferða eða eitthvers af því tagi. Þá er lántakan mjög slæm og hættuleg. Fólk þarf náttúrlega að bera ábyrgð á því sjálft. Ég treysti fólki til að sjá um fjármál sín og þarf ekki að hafa vit fyrir því.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka þá málefnalegu umræðu, mestan part, sem um þetta mál hefur verið í dag. Að mínu viti höfum við hér afar mikilvægt mál til umfjöllunar og er ánægjulegt hve mikill samhljómur er um það í sölum Alþingis. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar segir orðrétt, með leyfi forseta: „… haldið verði áfram endurskipulagningu á húsnæðismarkaði í samræmi við markmið um Íbúðalánasjóð. Lánshlutfall almennra íbúðalána verði hækkað á kjörtímabilinu í áföngum í allt að 90% af verðgildi eigna, að ákveðnu hámarki.“ Í ljósi þróunar á húsnæðislánamarkaði á undanförnum mánuðum er mikilvægt að ríkisstjórnin undirstriki hvaða hlutverk hún ætlar Íbúðalánasjóði. Við undirbúning lagabreytinga vegna hækkunar lánshlutfalls sjóðsins sem og breyttrar fjármögnunar hans hefur það verið haft að leiðarljósi að sjóðnum verði eftirleiðis gert kleift að tryggja fólki, hvar í landinu sem það býr, aðgang að fjármagni til kaupa á hóflegu íbúðarhúsnæði á hagkvæmustu kjörum og með allt að 90% lánshlutfalli í samræmi við markmið um Íbúðalánasjóð. Þetta er sú stefna sem ríkisstjórnin setti sér með stefnuyfirlýsingu sinni og út frá henni hefur verið unnið. Hæstv. forseti. Ég tel afar mikilvægt að áfram verði stuðst við þetta stefnumið. Í því ljósi er mikilvægt að grípa til ákveðinna aðgerða til að aðlaga sjóðinn breyttum aðstæðum út frá hagsmunum húsnæðiskaupenda, hagsmunum Íbúðalánasjóðs og þar með ríkisins og hagsmunum annarra aðila á markaði. Í fyrsta lagi þarf að bregðast við uppgreiðslum á eldri lánum Íbúðalánasjóðs og í öðru lagi þeirri staðreynd að of lágt hámarkslán sjóðsins í gjörbreyttu umhverfi á lánamarkaði geri það að verkum að hann er ekki virkur á markaðnum á höfuðborgarsvæðinu, sem aftur getur leitt til verri kjara hans við fjármögnun og þar með endurlán. Það gæti kallað á annað af tvennu: verri lánskjör gagnvart þeim sem minna mega sín á húsnæðislánamarkaði og þeim sem búa á landsbyggðinni eða að öðrum kosti að ríkissjóður greiði niður vexti til þessara hópa, sem ekki getur talist sérlega heillandi framtíðarsýn. Hæstv. forseti. Þegar ég mælti fyrir þessu máli á Alþingi fyrir fáeinum vikum var gert ráð fyrir því að hámarkslán Íbúðalánasjóðs mundi við gildistöku laganna hækka í 13 millj. kr. Þeirri tölu til grundvallar lá sú lauslega skilgreining að hóflegt íbúðarhúsnæði, eins og rætt er um í stjórnarsáttmála, væri um fjögurra herbergja íbúð á höfuðborgarsvæðinu. Á þeim tíma sem viðmiðunin tók til var meðalverð slíkrar íbúðar á höfuðborgarsvæðinu 14,4 millj. kr. 90% af því verði eru 13 millj. kr. Gert var ráð fyrir að húsnæðisverð mundi til loka kjörtímabilsins þróast líkt og það hafði gert missirin þar á undan. Verð hóflegrar íbúðar yrði þannig rúmlega 17 millj. kr. í lok kjörtímabilsins og hámarkslánið því um 15,4 millj. kr. Það er álit þeirra sem best þekkja til á húsnæðismarkaði, og hefur komið fram við umræðuna í dag, að eðlilegra sé, við skilgreiningu á meðalhúsnæði, að miða við fermetrafjölda en herbergjafjölda. Er það ekki síst í ljósi þess að herbergjafjöldinn segir ekki allt um stærð íbúðar, fjögurra herbergja íbúð getur allt eins verið 200 fermetrar og 80 fermetrar. Samkvæmt neyslukönnun Hagstofunnar frá því í júní á þessu ári er meðalstærð húsnæðis 119 fermetrar. Það er þó breytilegt eftir staðsetningu. Samantekt Fasteignamats ríkisins sýnir að í október fyrir ári var meðalverð húsnæðis af stærðinni 110–130 fermetrar á höfuðborgarsvæðinu 14,9 millj. kr., 90% af því eru 13,5 millj. kr. Í október síðastliðnum var verðið hins vegar komið í 16,5 millj. kr., 90% af því eru 14,8 milljónir og hefur því verðið hækkað um 10% á einu ári. Í umræðu undanfarna daga, m.a. í tengslum við umfjöllun félagsmálanefndar um málið sem hér er til umræðu hafa ýmsir aðilar bent á nauðsyn þess að hækka hámarkslán umfram það sem ráðgert var við framlagningu frumvarpsins. Ég tek undir mikilvægi þess, hæstv. forseti, að hámarksfjárhæðin sé endurskoðuð og hámarkslánið hækki enn frekar. Er enda örðugt að sjá að hófleg hækkun hámarkslánsins frá því sem nú er áætlað hafi nokkur efnahagsleg áhrif né áhrif á þróun fasteignaverðs, eins og húsnæðislánamarkaðurinn hefur þróast að undanförnu. Einnig hefur við meðferð málsins verið bent á að unnt sé að hægja á uppgreiðslum áhvílandi lána Íbúðalánasjóðs með því að auka svigrúm sjóðsins til að veita veðleyfi. Hæstv. forseti. Að öllu virtu er það niðurstaða mín að grípa til eftirfarandi aðgerða til að fylgja eftir því markmiði ríkisstjórnarinnar að marka Íbúðalánasjóði ákveðinn bás á húsnæðislánamarkaði. Honum verði gert kleift að bjóða fólki 90% lán til kaupa á hóflegu húsnæði á hagkvæmustu kjörum. Er rétt að ítreka að með hóflegu húsnæði er átt við meðalverð 110–130 fermetra íbúðar á höfuðborgarsvæðinu. Við gildistöku laganna mun ég því gefa út reglugerð til hækkunar hámarkslánsins þannig að það nemi 14,9 millj. kr., eða 90% af meðalverði síðastliðinna sex mánaða, sem nú er 16,6 millj. kr. Enn fremur verði gripið til aðgerða til að draga úr uppgreiðslum lána hjá Íbúðalánasjóði. Gefin verði út reglugerð þar sem sjóðnum verði heimilt að fallast á veðsetningu á undan öðrum áhvílandi lánum sjóðsins en ÍLS-veðbréfum, svo fremi sem sameiginleg uppreiknuð fjárhæð eftirstöðva lánsins og nýs láns er ekki hærri en hámarkslán Íbúðalánasjóðs á hverjum tíma, hún rúmist innan matsverðs eignarinnar og fari ekki yfir 90% af markaðsvirði. Þessi heimild mun væntanlega einkum nýtast þeim sem þegar hafa greitt verulegan hluta áhvílandi lána sinna, en þurfa að skuldbreyta öðrum lánum. Með þeim aðgerðum sem ég hef hér lýst hæstv. forseti, tel ég að ég hafi gripið til þeirra ráða sem mér eru fær í því augnamiði að tryggja stöðu Íbúðalánasjóðs og þar með ríkissjóðs við gjörbreyttar aðstæður á húsnæðislánamarkaði. Sjóðnum hefur um leið verið afmarkaður ákveðinn bás á markaðnum og þannig skotið stoðum undir möguleika hans til framtíðar, en ekki síður, hæstv. forseti, skapað nauðsynlegt rými fyrir aðrar lánastofnanir á þessu sviði. Við umfjöllunina í dag, hæstv. forseti, hefur verið fjallað um samkeppni á húsnæðislánamarkaði og stöðu Íbúðalánasjóðs við þær breyttu aðstæður sem nú eru uppi. Eins og kunnugt er kom hinn 11. ágúst 2004 niðurstaða frá Eftirlitsstofnun EFTA um lögmæti lána Íbúðalánasjóðs gagnvart ríkisstyrkjareglum EES-samningsins. Í ákvörðun ESA var fallist á hækkun hámarksláns og talið að starfsskilyrði Íbúðalánasjóðs stæðust í einu og öllu ákvæði EES-samningsins. Þá var fallist á þau rök íslenskra stjórnvalda að fyrirkomulag íbúðalána Íbúðalánasjóðs feli í sér almannaþjónustu sem sé heimilt samkvæmt ákvæðum EES-samningsins. Ástæða er til, hæstv. forseti, að taka þetta fram hér við þessa umræðu. Ég tek undir það sem fram hefur komið hér í dag að full ástæða er til þess að fagna aukinni þátttöku banka og annarra fjármálafyrirtækja á húsnæðislánamarkaði. Ég get eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagt: Loksins, loksins. Ég vona sannarlega að þessi fyrirtæki séu komin inn á þennan markað til að vera og þá með framboð þeirra lánskjara sem nú gilda. Þær breytingar sem Alþingi gerði liðið vor á lögum um húsnæðismál og varða fjármögnun Íbúðalánasjóðs hafa án vafa stuðlað að auknu framboði lánsfjármagns á kjörum sem ekki hafa áður boðist almenningi hér á landi. Þær hafa því tekist vel og um þessar breytingar var góð samstaða á Alþingi. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson beindi til mín tveimur spurningum, hæstv. forseti, í fyrsta lagi um vaxtaákvörðun Íbúðalánasjóðs. Um það er að segja að sjóðurinn á í sjálfu sér lítið val um aðferðafræði við vaxtaákvörðun. Alþingi hefur með lögum frá því í vor ákveðið að sjóðurinn skuli lána út á fjármögnunarkjörum sínum að viðbættu skýrt fyrir fram skilgreindu vaxtaálagi. Þannig eru vextir hans ákvarðaðir, hæstv. forseti, en alls ekki með tilliti til vaxta annarra lánastofna á húsnæðislánamarkaði og ástæða er til að undirstrika þetta hér. Í öðru lagi gerði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson að umfjöllunarefni hlutverk Íbúðalánasjóðs, félagslegt hlutverk ekki síst. Eins og fram hefur komið í ræðu minni í dag þá er mikilvægt að stjórnvöld marki sjóðnum ákveðinn bás á þeim lánamarkaði sem hér er til umfjöllunar og ég hef gert grein fyrir þeirri stefnumörkun. En í núverandi húsnæðislánakerfi er það forsenda fyrir getu Íbúðalánasjóðsins, getu hans til að bjóða þeim sem lakast standa lán, að hann hafi tiltekna stærð og veiti einnig almenn lán. Eftirlitsstofnun EFTA hefur, eins og áður sagði, farið yfir þessi mál og komist að sömu niðurstöðu. Ef sjóðnum væri einungis ætlað að veita félagslega húsnæðisaðstoð værum við að breyta í grundvallaratriðum um húsnæðiskerfi og engin leið að sjá slíkt fyrir sér öðruvísi en til þess væri þá lagt umtalsvert fjármagn af ríkisins hálfu, nokkuð sem ég reikna með að við hv. þingmaður getum verið sammála um að sé ekki sérlega heillandi framtíðarsýn. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði að umfjöllunarefni hámarkslán sjóðsins, aukið veðrými og stöðu félagslega húsnæðisins og leigumarkaðarins. Ég hef þegar fjallað um tvö fyrrnefndu atriðin hæstv. forseti, en síðastliðið haust skipaði ég nefnd til þess að yfirfara stöðu leigumarkaðarins og gera tillögur um aukið framboð leiguíbúða. Nefndin átti sömuleiðis að greina biðlista eftir félagslegu húsnæði hjá sveitarfélögunum eða félagasamtökum. Í niðurstöðum nefndarinnar kom fram að staða leigumarkaðarins væri almennt góð, framboð leiguhúsnæðis væri fullnægjandi og ljóst að það átak sem ríkisstjórnin stóð fyrir í uppbyggingu leiguíbúða árið 2001 hefði skilað góðum árangri. Í frumvarpi því sem við nú ræðum er gert ráð fyrir að stuðlað verði að eflingu leigumarkaðarins með því að heimila Íbúðalánasjóði að bjóða tvenns konar lán til byggingar leiguíbúða, annars vegar verði sem fyrr boðin lán með breytanlegum vöxtum sem eru nú 4,9%, hins vegar upp á lán með föstum vöxtum en án uppgreiðsluheimildar. Við gildistöku ákvæða frumvarps þessa verður til heildstætt og einsleitt húsnæðiskerfi. Með því er lokið við það umbótaferli sem hófst með setningu laga um húsnæðismál árið 1998. Tilkoma viðbótarlánakerfisins í stað félagslega íbúðakerfisins árið 1999 hefur sannað gildi sitt, aukið valfrelsi tekju- og eignaminni kaupenda og dregið úr neikvæðum félagslegum afleiðingum afmarkaðra félagslegra íbúða. Nefnd sú sem ég hér minntist á, hæstv. forseti, vann gott starf, gerði margar gagnmerkar tillögur. Úr þeim er nú unnið í félagsmálaráðuneytinu. Örlítið um uppgreiðslugjald, hæstv. forseti, sem talsvert hefur komið til umfjöllunar í dag. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðherra verði heimilt að kveða á um í reglugerð að Íbúðalánasjóði verði kleift að bjóða húsnæðislán án endurgjaldslausrar uppgreiðsluheimildar í samræmi við almenn lagaákvæði á hverjum tíma. Í breytingum þeim á lögum um húsnæðismál sem Alþingi samþykkti á liðnu vori var gert ráð fyrir að skuldurum ÍLS-veðbréfa væri ávallt heimilt að greiða aukaafborganir eða greiða skuldina upp að fullu fyrir gjalddaga án endurgjalds. Í því skyni að standa undir þessari heimild var gert ráð fyrir að hluti vaxtaálags sjóðsins mundi verja sjóðinn tapi. Ástæða þess að sú leið var farin var það mat félagsmálaráðuneytisins að breytingar sem gerðar voru á lögum um neytendalán í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis árið 2000 yllu því að ákvæði þeirra laga tækju nú einnig til íbúðalána. Á undanförnum mánuðum hefur komið fram að viðskiptabankarnir leggja ekki þennan skilning í ákvæði laga um neytendalán og hafa sett ákvæði um uppgreiðslugjald inn í skilmála íbúðalána sinna. Athugasemdum um þetta mun hafa verið beint til Samkeppnisstofnunar og Fjármálaeftirlits og mun það vera til athugunar hjá þeim stofnunum. Félagsmálaráðuneytið lítur svo á að ef það er skilningur þeirra eftirlitsstofnana sem með málið fara að lög um neytendalán krefjist þess ekki að uppgreiðslugjald sé óheimilt séu engar forsendur fyrir því að gera aðrar kröfur til Íbúðalánasjóðs að þessu leyti en til annarra þeirra sem veita íbúðalán á markaði. Því sé eðlilegt að ráðherra hafi heimild til að veita Íbúðalánasjóði þetta svigrúm ef réttmætar eftirlitsstofnanir komast að þeirri niðurstöðu að það sé löglegt. Rétt er að athuga að þetta lagaákvæði felur ekki í sér sjálfstæða heimild til Íbúðalánasjóðs til að veita lán með þessum hætti heldur er forsenda þess að unnt sé að beita ákvæðinu sú að almenn lög heimili það. Hæstv. forseti. Ég tel að ég hafi í máli mínu svarað þeim spurningum sem til mín var beint. Ég vil að lokum vekja sérstaka athygli á þeirri samstöðu sem um þetta mál er á Alþingi. Hv. félagsmálanefnd hefur innt af hendi afar gott starf við umfjöllun málsins og náð saman um það í öllum meginatriðum. Ég vil ljúka máli mínu á að þakka nefndinni sérstaklega starf hennar, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem fram kom hér hjá hæstv. félagsmálaráðherra um að hann ætli að hækka þá hámarksfjárhæð sem má veita að láni og er það í samræmi við það sem ég lagði áherslu á bæði við 1. og 2. umr., þ.e. að sú hámarksfjárhæð sem var áformuð af hendi hæstv. ráðherra væri of lág og að fara þyrfti hærra með þá hámarksfjárhæð til að sjóðurinn yrði samkeppnisfær á markaðnum og hefur hæstv. ráðherra komið að hluta til móts við það og ég fagna því mjög. Ég tel að vísu að ráðherrann fari heldur of lágt í þessu. Ráðherrann talar um 14,9 í staðinn fyrir 13 milljónir sem átti að fara í núna um áramótin. Í staðinn verða það 14,9 og það er auðvitað skref í áttina. En ef hæstv. ráðherra er að miða við 110–130 fermetra íbúð þá kosta þær núna í nóvembermánuði samkvæmt áætlun Fasteignamats ríkisins 17,2 milljónir. Ráðherrann hefði því þurft að fara í 15,5 milljónir með hámarksfjárhæðina til þess að mæta því. Ég fagna ekki síður því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra um aukið veðrými til uppgreiðslu óhagstæðra lána. Nú geta því lántakendur með óhagstæð lán skuldbreytt þeim án þess að þurfa að flytja öll sín lán frá Íbúðalánasjóði til þess að geta skuldbreytt einu óhagstæðu láni. Ég tel að þetta muni verja sjóðinn uppgreiðslu og sé til verulegra hagsbóta fyrir þá sem eru með vexti sem eru núna á bilinu 5–6% hjá Íbúðalánasjóði sem þeir geta ekki hreyft sig með. Aftur á móti veldur það mér miklum vonbrigðum að hæstv. ráðherra telur sig ekkert þurfa að gera varðandi leigumarkaðinn. Hann telur framboð leiguíbúða nægjanlegt. Það má vera að svo sé á almenna markaðnum. En það er ekki í félagslegum leiguíbúðum þar sem um 2.000 manns bíða og ríkir þar neyðarástand. En ég fagna hinum yfirlýsingum hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Rétt til að bregðast við lokaorðum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur vil ég segja að ég hef ekkert útilokað í þeim efnum. Sú nefnd sem ég vitnaði til í ræðu minni skilaði ágætu áliti með hugmyndum um ákveðnar breytingar og tillögum þar um. Við erum að fara yfir það í félagsmálaráðuneytinu. Ég þakka þann stuðning sem ég finn fyrir í orðum hv. þingmanns við þá meginstefnu sem hér hefur verið lögð. Ég átti svo sem ekki von á því, hæstv. forseti, að við hv. þingmaður mundum kannski endilega ná saman í þessari umræðu um endanlega krónutölu þessa hámarksláns. En eins og ég rakti í máli mínu þá liggja að baki þessari ákvörðun minni um hækkun hámarkslánsins mjög skýr rök. Þarna er verið að horfa til meðalverðs síðastliðinna sex mánaða á íbúðum af þeirri stærð sem skilgreind er sem meðalstærð íbúða á höfuðborgarsvæðinu. Þegar það er tekið saman þá er meðalverð þeirra síðastliðna sex mánuði 16,6 milljónir, 90% af því eru 14,9. Þannig er þessi krónutala fundin og þannig þurfum við að horfa til þessa í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég skildi síðustu orð hæstv. ráðherra á þann veg að í framtíðinni mundi hámarksfjárhæðin fylgja því að lántakendur hjá Íbúðalánasjóði gætu keypt sér íbúð miðað við 110–130 fermetra sem er svona fjögurra herbergja íbúð og fengið 90% af þeirri fjárhæð. Ég sé að hæstv. ráðherra kinkar kolli þannig að það verður þá reglulega að breyta þessu miðað við það hvernig fasteignaverð þróast. Er það mjög ánægjulegt að ráðherrann skuli nú við 2. umr. hafa komið með þessa yfirlýsingu. Varðandi leiguíbúðirnar þá finnst mér, virðulegi forseti, mjög slæmt að lægst launaða fólkið þurfi enn að bíða og ekkert sé gert fyrir þessa hópa. Þetta eru um 2.000 manns og neyðarástand ríkir víða hjá þessu fólki. Ég nefni t.d. að sennilega bíða 300–400 manns hjá Öryrkjabandalaginu eftir að geta fengið leiguíbúðir hjá þeim. Þar af eru 77 geðfatlaðir. Nokkur hundruð námsmenn bíða eftir að fá leiguíbúðir. Við tókum þessa umræðu í fyrra hvort ekki væri nú nauðsynlegt að stíga einhver skref til þess að bæta leigumarkaðinn hjá þessu fólki og að þau fengju hagstæðari lán og þyrftu ekki að bíða svona lengi eftir því að fá fyrirgreiðslu. Það hefur raunverulega ekkert gerst nema það að fyrir liggur álit nefndar hæstv. ráðherra þar sem nefndin leggur til að farið verði m.a. út í að veita stofnstyrki til byggingar leiguíbúða fyrir sérstaka hópa, aldraðra, öryrkja og námsmenn, sem búa við erfiðar aðstæður og eru með tekjur og eignir innan tiltekinna marka. Ráðherrann útilokar að vísu ekki neitt, að skoðaðar verði leiðir til þess að grynnka á þessum biðlistum og koma með leiguíbúðir á hagstæðari kjörum en nú bjóðast lágtekjufólki. En ég hvet ráðherra til þess að gera þetta fyrr en seinna, svo lengi hafa þessir hópar beðið eftir úrlausn sinna mála.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og fagna þeirri yfirlýsingu frá hæstv. ráðherra félagsmála að til standi að hækka þakið sem hér um ræðir með það að markmiði að sjóðurinn keppi áfram af fullum krafti við bankana og lífeyrissjóðina um lán til fasteignakaupa. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að sjóðurinn starfi áfram af fullum krafti sérstaklega á meðan þróunin er að ganga yfir og við erum að átta okkur á til hvers hún muni leiða og því sé mikilvægt að styrkja sjóðinn og gera hann samkeppnishæfan við bankana og lífeyrissjóðina um fasteignalán til íbúðakaupa. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt og væri mikið glapræði ef fótunum væri kippt undan Íbúðalánasjóði eins og staðan er núna og mundi hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir marga og sérstaklega landsbyggðina og þá sem verr eru settir, enda hefur það komið í ljós við umræðuna í dag að það er ákaflega erfitt að skilgreina þá sem ættu að hafa aðgang að einhvers konar félagslegum sjóði til fasteignakaupa og við hvað ætti að tengja. Það er ákaflega erfitt. En ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um leið og ég tek undir það markmið með honum að við eigum að renna stoðum undir framhaldslíf Íbúðalánasjóðs og tryggja að hann geti starfað áfram: Óttast hann ekki að sú þróun sem er í gangi núna marki endalok sjóðsins sem slíks jafnvel á næstu mánuðum? Hver eru viðbrögð hans við því og telur hann að grípa þurfi á einhvern hátt til sértækra aðgerða til að tryggja að sjóðurinn starfi áfram annarra en þeirra að hækka þak á lánum sjóðsins til fasteignakaupa?

Hæstv. forseti. Það er trú mín að með þeim aðgerðum sem ég hef boðað í dag verði Íbúðalánasjóði kleift að standa þannig að málum að hann verði virkur á húsnæðismarkaði á höfuðborgarsvæðinu eins og á landsbyggðinni en virkni hans á þessum markaði hefur vissulega dregist saman á undanförnum vikum. Ég lýsti því yfir, hæstv. forseti, þegar ég mælti fyrir þessu máli fyrir nokkrum vikum að eitt það mikilvægasta sem sneri að þessu máli væri að hámarkslán Íbúðalánasjóðs þróaðist með þeim hætti að honum væri þetta kleift. Öðruvísi gæti hann ekki staðið undir þeim markmiðum sem sett eru með lögum um sjóðinn. Hækkun hámarkslánsins sem og með rýmkun í reglugerðarheimild hvað varðar veðrými fyrir framan lán Íbúðalánasjóðs tel ég, hv. þingmaður, að muni tryggja sjóðnum þá stöðu sem honum er nauðsynleg til að standa undir þeim kröfum sem til hans eru gerðar samkvæmt lögum.

Virðulegi forseti. Guð láti gott á vita. Ég vona að það sé rétt hjá hæstv. ráðherra að það sem hér er gert sé nægjanlegt til að sjóðurinn megi starfa áfram og geti starfað áfram af fullum krafti án þess að hann skakklappist með einhverjum hætti haltur á eftir þeirri þróun sem á sér stað á markaðnum eins og margir óttast. Það viðhorf hefur komið nokkuð sterkt fram hjá ýmsum talsmönnum og félagsmönnum í Sjálfstæðisflokknum að sjóðurinn ætti ekki að keppa á frjálsum markaði við banka og lífeyrissjóði um lán til fasteignakaupa heldur ætti hann einfaldlega að líða undir lok og bankar og aðrar lánastofnanir að taka við þessu hlutverki. Ég fagna því að hæstv. ráðherra er á allt annarri skoðun og tek undir þau sjónarmið sem hann hefur haldið fram að við eigum að tryggja líf sjóðsins og við eigum að halda sjóðnum úti áfram allra hluta vegna, ekki síst til að tryggja að þeir efnaminni og þeir sem búa utan höfuðborgarsvæðisins eigi fullan og algeran aðgang að íbúðalánum svo og til að vera það virka og öfluga aðhald á bankana og lánastofnanir sem ég tel að sé nauðsynlegt. Það er engin ástæða til að ætla annað ef sjóðurinn hyrfi nú af markaði löngu áður en þróunin er gengin yfir, núna meðan þróunin er rétt að hefjast og kannski að ganga hvað hraðast yfir, en að í kjölfarið mundu vextirnir hækka aftur. Ég held að vera Íbúðalánasjóðs á þessum markaði geri það að verkum að bankarnir lækki vextina og sjóðurinn fylgir að sjálfsögðu á eftir í þá áttina. Ef svo væri ekki sæjum við vextina hækka aftur. Sjóðurinn gegnir því áfram margþættu og mikilvægu hlutverki og við honum á að mínu mati ekki að hagga heldur treysta stoðir hans þannig að hann geti starfað áfram.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins nota tækifærið til að fagna yfirlýsingu ráðherra hvað varðar Íbúðalánasjóð. Ég hrökk að vísu svolítið við vegna fjárhæðarinnar sem hann nefndi, að setja hámarkið ekki hærra en 14,8 milljónir, en ef miðað er við það sem hann sagði að það verði endurskoðað miðað við þróun á markaði sex mánuði aftur í tímann tel ég að það megi mjög vel við það una. Ég tel að það skipti verulega miklu máli að Íbúðalánasjóður verði áfram kjölfestan í lánakerfi okkar til íbúðarhúsnæðis.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni styðjum þetta frumvarp og fögnum yfirlýsingu hæstv. ráðherra áðan um að ráðherra ætlar með reglugerðarbreytingu að fara hærra með hámarksfjárhæð lána hjá Íbúðalánasjóði en upphaflega var áætlað. Einnig er mikilvæg sú yfirlýsing hæstv. ráðherra að fallast á að auka sveigjanleika til uppgreiðslu óhagstæðra lána til að mæta þörfum fólks með óhagstæð lán sem það vill skuldbreyta og til að verja sjóðinn uppgreiðslu en lántakendur geta nú ekki skuldbreytt óhagstæðum lánum nema flytja öll áhvílandi lán frá Íbúðalánasjóði. Við munum við atkvæðagreiðsluna sitja hjá við breytingartillögu félagsmálanefndar um uppgreiðsluákvæði sem kveður á um heimild til að taka sérstaka þóknun bæði af almennum og félagslegum lánum. Sömuleiðis munum við ekki styðja það ákvæði 3. gr. sem heimilar skerðingu á hámarksláni sem nemur áhvílandi lánum með rökum sem ég lýsti við 2. umr. Að öðru leyti styðjum við frumvarpið og munum greiða fyrir því að það geti sem fyrst orðið að lögum.

Virðulegi forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðja einnig það frumvarp sem hér liggur fyrir og þær breytingartillögur frá félagsmálanefnd aðrar en þær sem lúta að uppgreiðsluákvæðinu og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði að umtalsefni áðan. Við teljum mjög mikilvægt að skotið sé styrkum stoðum undir Íbúðalánasjóð á þessu stigi þannig að sjóðurinn megi áfram vera kjölfesta á húsnæðislánamarkaðnum á Íslandi.