Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. sem er 383. mál þingsins og er á þskj. 612. Flm. auk mín eru þeir hv. þm. Eiður Guðnason, Davíð Aðalsteinsson, Sigríður Þorvaldsdóttir, Geir Gunnarsson og Birgir Ísl. Gunnarsson. Þessi þáltill. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa sjö manna nefnd til að skipuleggja og hrinda í framkvæmd því verkefni að efla upplýsingamiðlun um húsnæðis- og byggingarmál til almennings og aðila í byggingariðnaði með eftirtöldum hætti: 1. útgáfu handbóka, 2. námskeiðahaldi, 3. söfnun tölvutækra gagna, 4. öðrum aðferðum við söfnun og miðlun upplýsinga sem hentugar þykja.“ Síðan eru gerðar tillögur um hvaðan nm. skuli koma. Þessi till. er endurflutt frá síðasta þingi. Þá hlaut hún ekki fullnaðarafgreiðslu, en umsagnir bárust hins vegar um hana. Það barst um hana þá umsögn frá Húsnæðisstofnun ríkisins þar sem mælt var með samþykkt hennar. Það kom umsögn frá Rannsóknaráði ríkisins þar sem sömuleiðis var mælt með samþykkt. Það kom umsögn frá Landssambandi iðnaðannanna sem einnig mælti með samþykkt, en benti á að brýnt væri að verkefnið væri skilgreint betur en gert er í till. Það kom umsögn frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins sem byrjar svo, með leyfi forseta: „Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins styður efnislega hugmynd flm. um nefnd til eflingar upplýsingamiðlunar í húsnæðis- og byggingarmálum. enda verði nefndin fjármögnuð og störf hennar skipulögð þannig að þau trufli ekki framvindu í stofnunum byggingarstarfseminnar.“ Síðan er í þeirri umsögn fjallað nánar um hvaða starfsemi Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins hafi þegar með höndum sem sé kannske að sumu leyti skyld, en efnislega alls ekki lagst gegn þessari till. Ég ætla ekki að hafa langt mál við framsöguna núna, ég ræddi þetta mál í fyrra. Ég tel að það sé mjög brýnt að menn hugi að einu atriði, sem ekki hefur mjög verið umrætt í húsnæðismálum landans að undanförnu, og það er húsnæðiskostnaður. Menn hafa einblínt - og kannske eðlilega - á það að útvega meira fé til húsnæðislána til að fjármagna þær byggingar sem fólk hefur þegar hafið eða hyggst hefja á næstunni, en mér finnst gjarnan gleymast sá liðurinn sem er húsnæðiskostnaðurinn eða byggingarkostnaðurinn sjálfur. Ýmis efnisleg rök hníga að því að byggingarkostnaður sé óhóflega hár á Íslandi og það er mjög mikilvægt að á sama tíma og menn huga að því að afla fjár til þess að gera húsnæðislánamarkaðinn manneskjulegan, sinni menn líka því verkefninu að lækka byggingarkostnaðinn til að minnka þörfina á lánsfé til þessara hluta. Á undanförnum árum hafa orðið gífurlegar framfarir í byggingaraðferðum, bæði hérlendis og erlendis. Samt sýnist manni allt of víða verið að beita a. m. k. áratuga gömlum aðferðum við byggingar, aðferðum sem við vitum að eru mjög dýrar og í mörgum tilfellum úreltar. Þess vegna er gerð tillaga um það hér að gera að því gangskör að safna saman þeim upplýsingum sem til eru um húsnæðis- og byggingarmál, meta þær til nytsemi og dreifa þeim síðan á virkan hátt til fólks Það er að mati flm. nauðsynlegt á þessum tímum þegar húsnæðisþröngin er orðin svo mikil sem raun ber vitni. Hérna er ekki einungis um það að ræða að nýjar hugmyndir hafi komið upp í sambandi við byggingaraðferðir, heldur líka nýjar hugmyndir um gerð húsa sem ráða stórkostlega miklu um reksturskostnað þeirra. Þar er kannske hita- og upphitunarkostnaður mikilvægastur. Hér hafa verið á reiki í nokkur ár hugmyndir um breyttar byggingaraðferðir sem munu spara stórkostlega í reksturskostnaði við upphitun húsa. Þetta eru aðferðir sem ekki hafa verið nægilega kynntar og þeim hefur ekki verið nægilega hampað að mínu mati a. m. k. Ég held að það sé full ástæða til þess að gera gangskör að því að taka á þessum kostnaðarþáttum við byggingu og rekstur húsnæðis. Við lestur grg. kemur í ljós að lögð er mikil áhersla á að þegar þessum gögnum hefur verið safnað verði þau véltæk eða verði þannig að hægt sé að nálgast upplýsingarnar með tölvum. Það er einmitt einkenni upplýsingabyltingarinnar margumtöluðu. Einkenni upplýsingabyltingarinnar er sem sé ekki aðallega að upplýsingar hafi safnast saman svo mjög á undanförnum árum, heldur eru þær aðgengilegri og það er auðveldara að dreifa þeim en nokkru sinni fyrr. Um það snýst málið að okkar mati. Að loknum fyrri hl. þessarar umr. mæli ég með að till. verði vísað til atvmn. Sþ.



Herra forseti. Ég leyfi mér hér að mæla fyrir þáltill. á þskj. 634 sem er 393. mál þingsins, en flm. till. er Maríanna Friðjónsdóttir sem hér átti sæti á þinginu fyrr í vetur. Þessi till. hennar, sem hún þá flutti, komst ekki á dagskrá þá og því er fyrir henni mælt nú Þessi till. er einföld og skýr. Með leyfi forseta hljóðar hún á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela fjmrh. að fella nú þegar niður söluskatt af auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins.“ Í grg. með þessari till. segir svo að á síðasta ári hafi Ríkisútvarpinu verið gert skylt að greiða alls 46.6 millj. kr. í söluskatt af auglýsingum. Hins vegar ríkir það ástand að dagblöð og velflest tímarit eru undanþegin þessari skattlagningu. Það verður tvímælalaust að teljast óeðlilegt eins og nú er, meðan undanþágur frá söluskatti tíðkast, að gera stofnun á borð við Ríkisútvarpið, menningarstofnun vil ég segja, að greiða skatta sem aðrir aðilar með nánast hliðstæða starfsemi eru undanþegnir. Það má í þessu sambandi á það benda að ýmis þau blöð og tímarit sem vart geta talist menningarleg tíðindi eða boðberar menningarlegs efnis, jafnvel þótt menn líti á það mjög velviljuðum augum, eru undanþegin söluskatti af auglýsingum. Eins og ég sagði áðan var Ríkisútvarpinu á síðasta ári gert að greiða 46 millj. kr. til ríkisins í söluskatt af auglýsingum. Þessi upphæð er nánast um 1/5 af öllum auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins. Skv. lögum er Ríkisútvarpinu gert skylt að halda uppi ýmiss konar fræðslu og menningarstarfi og slíkt kostar vissulega mikið fjármagn. Þau skilyrði sem blöð og tímarit þurfa að uppfylla til þess að fá undanþágu frá þessu söluskattsákvæði eru að þau séu ekki gefin út með ágóða í huga. Það er fyllilega réttmætt og réttlætanlegt að benda á að Ríkisútvarpið er svo sem ekki starfrækt með sérstök ágóðasjónarmið í huga, heldur er þeim tekjuafgangi sem þar er á stundum - þó ekki nærri því alltaf - að sjálfsögðu beitt til þess að bæta dagskrárefni, bæta dreifikerfi og bæta dagskrána í heild. Það er því sjálfsögð réttlætiskrafa að Ríkisútvarpið verði undanþegið söluskatti alveg á sama hátt og dagblöðin eru það nú, ella hlýtur að koma mjög sterklega til álita að söluskattur verði innheimtur af öllum auglýsingum undanþágu- og undantekningarlaust. Nú er í nýju útvarpslagafrv. gert ráð fyrir enn auknum álögum á auglýsingar, ef ég hef skilið það rétt, þar sem er menningarsjóðsgjald svonefnt sem greiða ber af auglýsingum í Ríkisútvarpinu sem öðrum útvarpsstöðvum. Þannig sýnist mér að það sé verið að seilast býsna langt til þess að rýra fjárhagslegt sjálfstæði þessarar mikilvægu menningarstofnunar. Það er auðvitað tómt mál um að tala að Ríkisútvarpið geti með eðlilegum hætti keppt við dagblöðin um auglýsingar, meðan annar aðilinn borgar söluskatt og hinn ekki. Þess vegna sýnist mér að þetta sé sjálfsagt réttlætismál, og því hefur raunar verið hreyft hér á hinu háa Alþingi áður, en kjarni þess er að Ríkisútvarpið sitji við sama borð og aðrir fjölmiðlar í þessum efnum. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa um þetta mál fleiri orð að sinni, en legg til að þessari umr. verði frestað þegar þar að kemur og þessu máli vísað til hv. allshn. Sþ.



Virðulegi forseti. Ég vil segja hér örfá orð út af þeirri þáltill. á þskj. 634 sem er flutt af virðulegum þm. Maríönnu Friðjónsdóttur og nú hefur verið mælt fyrir. Söluskattur er ekki krafinn af auglýsingum útgefenda blaða, bóka, tímarita og annarra ritlinga, t. d. leikskráa, myndskráa o. s. frv. Hins vegar ber að skattleggja aðrar auglýsingar eða auglýsingatekjur svo sem auglýsingatekjur Ríkisútvarps, kvikmyndasýninga, vörusýninga og þess háttar. Þessi skipan hefur gilt frá 1960 eins og frá er greint í grg. með þáltill. Eru það umtalsverðar tekjur sem ríkissjóður hefur af söluskatti af auglýsingum. Ekkert kemur fram í grg. sem bendir til að ástæða sé til þess að lækka auglýsingaverð í hljóðvarpi og sjónvarpi er nemi söluskattinum. Ríkisútvarpið sem slíkt greiðir ekki söluskattinn af sínum tekjum. Ríkisútvarpið innheimtir söluskattinn fyrir ríkissjóð eins og allir aðrir sem innheimta söluskatt fyrir ríkissjóð. Það er ekki hægt að segja að verslun t. d. sé að greiða söluskatt af sínum tekjum. Þessir aðilar, hvort sem það er Ríkisútvarpið eða almennir verslunaraðilar eru innheimtuaðilar ríkissjóðs á þessu sviði. Eins og ég gat um í upphafi innheimta ekki aðrir aðilar, eins og dagblöðin, söluskatt fyrir ríkissjóð. Þeir eru undanþegnir þessari kvöð. Ef aftur á móti söluskatturinn er felldur niður af Ríkisútvarpinu þýðir það einfaldlega það að óbreyttum lögum að auglýsingar í Ríkisútvarpinu lækka í verði sem því nemur því hér er ekki verið að taka af tekjum útvarpsins. Svo er það annað mál hvort Alþingi vill fara þá leiðina eða ekki. Ég er að leiðrétta þann misskilning að hér sé verið að taka tekjur frá Ríkisútvarpinu. Ef ríkissjóður innheimtir ekki söluskattstekjur þær sem Ríkisútvarpið innheimtir fyrir ríkissjóð, erum við bókstaflega að eyrnamerkja þann hluta til Ríkisútvarpsins. Ég efast um að alþm. séu reiðubúnir að gera það.



Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka það, sem ég sagði áðan, að meðan undanþágu: viðgangast frá söluskatti er óeðlilegt að dagblöðin t. d. borgi engan söluskatt af auglýsingum. Ríkisútvarpið er stofnun allrar þjóðarinnar, menningarstofnun sem hefur ákveðnar skyldur gagnvart þjóðinni sem taldar eru upp í lögum. Það er algerlega óeðlilegt að þessir aðilar fái ekki að keppa á jafnréttisgrundvelli. Það er ekki hægt að tala um jafnréttisgrundvöll varðandi auglýsingarnar þegar Ríkisútvarpinu er gert skylt og þeim sem auglýsa þar að greiða söluskatt af þeim auglýsingum, en auglýsi menn hins vegar í dagblöðum borgi menn engan söluskatt. Ég hef hér langan lista yfir blöð og tímarit sem eru söluskattsfrjáls. Sá listi er mjög ítarlegur og langur. Ég hef vissar efasemdir um að ekki séu mörg af þessum tímaritum, sem hér eru upp talin, gefin út í ágóðaskyni. Ég er sannfærður um að svo er. Önnur eru það ekki, það er alveg ljóst, svo sem fréttabréf ýmissa félagasamtaka. Það mætti nefna hér ýmis - ég ætla ekki að gera það að vísu - blöð og tímarit sem eru undanþegin söluskatti, en sem eru auðvitað gefin út í hagnaðarskyni. Þetta er óeðlilegt fyrirkomulag eins og er. Ég held að þm. ættu að standa saman um að auka veg og vanda og virðingu Ríkisútvarpsins á þessum misserum þegar verið er að leggja drög að því að gera breytingar á útvarpsrekstri í landinu sem að sumra mati munu höggva býsna nærri fjárhagsgrundvelli Ríkisútvarpsins. Þá held ég að sé nauðsynlegt að gera Ríkisútvarpinu kleift að keppa við aðra fjölmiðla á jafnréttisgrundvelli varðandi auglýsingar. Það er fyrst og fremst tilgangur þessa tillöguflutnings.



Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að þurfa að koma hingað upp eins og hv. síðasti ræðumaður og endurtaka það sem ég er þegar búinn að segja eins og hann gerði með því að endurtaka það sem hann sagði í frumræðu sinni. Dagblöðunum er ekki gert skylt að innheimta söluskatt, þannig að þar er enginn söluskattur til að skila. Ríkisútvarpinu er gert skylt að innheimta söluskatt fyrir ríkissjóð. Þar af leiðandi ber að skila þeim söluskattstekjum. Dagblöðunum er einfaldlega ekki gert að innheimta söluskatt. Það er ekki verið að mismuna þarna á neinn annan hátt. Ef það er meining hv. þm. að Ríkisútvarpið sitji við sama borð meinar hann að fella eigi niður þá kvöð, sem er á Ríkisútvarpinu, að innheimta söluskatt. Ég hef skilið hans hugsun þannig að það eigi að ætla Ríkisútvarpinu þær söluskattstekjur sem Ríkisútvarpið innheimtir sem viðbótarframlag frá Alþingi til að standa undir frekari rekstri Ríkisútvarpsins. Ég vona að ég hafi ekki misskilið það. Aftur á móti verð ég að segja sem einn af notendum Ríkisútvarpsins að ég óska ekki eftir því að fá meiri auglýsingar í Ríkisútvarpið. Eftir að Ríkisútvarpið jók starfsemi sína með Rás 2, þar sem eru auglýsingar, sé ég ekki annað en að þær hafi tvöfaldast a. m. k. Það eru auglýsingar á báðum rásum. Þær hafa ekkert minnkað á Rás 1 þó að Rás 2 hafi komið. Auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins eru því verulegar. En ef menn vilja minnka ríkissjóðstekjurnar á þennan hátt þannig að auglýsingar verði ódýrari, þá get ég ekki séð að það sé þjóðinni í hag að þær verði meiri en þær eru í dag á þeirri dagskrá sem Ríkisútvarpið nú kynnir.



Herra forseti. Mér þykir ákaflega fyrir því að hæstv. fjmrh. skuli ekki skilja um hvað þetta mál snýst - eða ekki vilja skilja. En það er auðvitað ekkert við því að gera. Hann heldur því Fram, og sýnir nú glögglega hverri vitneskju hann býr yfir um þessi mál, að með tilkomu Rásar 2 hafi auglýsingar í Ríkisútvarpinu tvöfaldast. Því fer auðvitað víðs fjarri. Um það bil 60–65% af tekjum Ríkisútvarpsins/hljóðvarps koma af auglýsingum. Ef Ríkisútvarpinu væri gert kleift að keppa á jafnréttisgrundvelli við aðra fjölmiðla, þá er það eðlilegt sanngirnismál og það er það sem hæstv. fjmrh. virðist ekki skilja að er megininntak þessa máls. Hitt er svo það, að ef auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins minnka eru bara tveir kostir til, þ. e. að draga úr dagskránni, minnka hana, kosta minna til hennar eða að hækka afnotagjöldin. Þetta eru tveir kostir sem blasa beint við. En hæstv. ráðh. virðist telja það fullkomlega eðlilegt að dagblöðin geti keppt án þess að þeir sem greiða auglýsingarnar þurfi að borga söluskatt. Auðvitað segir það til sín í auglýsingamagni hvort menn þurfa að borga tæp 25% ofan á verð auglýsingarinnar eða hvort menn sleppa við það. En þar sem hæstv. fjmrh. virðist vera gjörsamlega fyrirmunað að skilja um hvað þetta mál snýst, þetta snýst um jafnrétti í samkeppni, ætla ég ekki, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð að sinni. Mér sýnist að það sé alveg borin von að hæstv. ráðh. geti öðlast á þessu réttan skilning.



Virðulegi forseti. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa þáltill. þannig að það fari ekkert milli mála að við séum að tala um sama málið, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela fjmrh. að fella nú þegar niður söluskatt af auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins.“ Sem sagt: Alþingi á á miðju fjárlagaári að taka ákvörðun um að sveifla út úr ríkissjóði tekjum sem nema upp undir 50 millj. skv. grg. sem fylgir þáltill. Það er ekki nokkur leið að gera það á miðju fjárhagsári. Ef Alþingi vill taka um það ákvörðun við gerð næstu fjárlaga og telur sig hafa efni á því að sleppa þessum 50 millj., sem verða kannske eittvað meira á næsta ári, í söluskatti af auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins eða öðrum auglýsingatekjum verður Alþingi að taka um það ákvörðun, en ég treysti mér ekki til að mæla með því sem fjmrh. að það verði gert á þessari stundu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um móttöku sjónvarpsefnis frá fjarskiptahnöttum sem hér er endurflutt af þeim hv. þm. Friðjóni Þórðarsyni og Birgi Ísleifi Gunnarssyni auk mín. Með leyfi hæstv. forseta er texti till. svohljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að gera sem fyrst ráðstafanir til þess að unnt verði að hefja móttöku sjónvarpsefnis frá fjarskiptahnöttum Evrópuþjóða hér á landi og undirbúa útsendingu slíks efnis með dreifikerfi íslenska sjónvarpsins.“ Það er orðin alkunna nú og mun betur þekki en fyrir ári að þegar eru hafnar sendingar á sjónvarpsefni frá fjarskiptahnöttum í Evrópu sem unnt er að taka á móti hér á landi með sáralitlum tilkostnaði. Slíkar sendingar munu á næstu árum aukast mjög. Þess vegna er það álit flm. að það sé orðið tímabært að hyggja að því á hvern hátt við Íslendingar getum best notfært okkur þessa nýju tækni og þá miklu möguleika sem í henni felast. Það er eðlilegt að ríkisstj. hafi forustu um stefnumótun og undirbúning aðgerða á þessu sviði, að svo miklu leyti sem atbeini ríkisstofnana er þar nauðsynlegur. Fyrir Alþingi hefur legið í vetur frv. til nýrra útvarpslaga og þar er gert ráð fyrir að móttaka efnis frá gervihnöttum verði frjáls félögum sem einstaklingum. Örlög þess frv. eru ekki ráðin. Vonandi nær það fram að ganga í þeirri mynd sem alþm. almennt geta sætt sig við. Þessi till. fjallar ekki um það efni, heldur um þann þátt sem að Ríkisútvarpinu og að ríkinu snýr eins og fram kom í texta till. Það er m. ö. o. efni þessarar þáltill. að vekja athygli á þessari þróun sem hefur átt sér stað og felur í sér það sem kalla má gjörbyltingu í fjarskipta- og sjónvarpsmálum hvað Íslendinga varðar eins og aðrar þjóðir. Það felst í þessu að flm. telja æskilegt að gerðar verði sem fyrst ráðstafanir til þess að unnt verði að hefja móttöku sjónvarpsefnis hér á landi þannig að um sem víðtækast val verði að ræða. Þar koma ýmsir kostir til greina, en athygli manna hefur fyrst og fremst beinst að tveimur fjarskiptahnöttum sem sjónvarpsefni er sent um. Báðir starfa þeir á vegum Póst- og símamálasamtaka Evrópu sem Landssími Íslands er aðili að. Þessir fjarskiptahnettir eru nefndir ECS-1 og ECS-2. Sendingum frá þeim báðum er unnt að ná með tiltölulega litlum tilkostnaði hér á landi. Nú þegar eru sendar út um þessa hnetti sjónvarpsdagskrár frá Bretlandi, Vestur-Þýskalandi, Frakklandi, Svisslandi, Hollandi, Belgíu og Ítalíu. Unnt væri að taka á móti öllu þessu sjónvarpsefni hér á landi. Til þess þarf móttökustöð með u. þ. b. 4 metra loftneti í þvermál. Skv. upplýsingum Pósts og síma mun kostnaður við slíkt móttökuloftnet vera 1–2 millj. kr., þó sennilega nær 2 millj. kr. Að auki yrði nokkur kostnaður vegna fjarskiptasendinganna og þess dagskrárefnis sem á móti væri tekið, þ. e. höfundarkostnaður. Þar sem þessir fjarskiptahnettir, er ég nefndi, eru frá Póst- og símamálasamtökum Evrópu yrði móttakan að sjálfsögðu að vera á hendi Pósts og síma hér á landi, en dreifa mætti dagskrám þessum, sem valdar yrðu, um dreifikerfi íslenska sjónvarpsins á þeim tíma sem dagskrá þess er ekki send út og einnig með kapalkerfum þar sem þau eru fyrir hendi. Þess má geta í þessu sambandi að Norðmenn, Finnar, Frakkar, Svisslendingar og Vestur-Þjóðverjar taka við sendingum sjónvarpsefnis frá þessum fjarskiptahnöttum sem ég nefndi, m. a. sameiginlegri menningardagskrá sem Frakkar, Belgar og Svisslendingar standa að. Einnig er sent út að hluta til á ensku. Norðmenn taka t. d. á móti þeirri dagskrá og hefur hún fengið góðar undirtektir þar í landi. Þá eru nú sendar út tvær breskar sjónvarpsdagskrár frá ECS-1 sem nást vel hér á landi og sú þriðja er í undirbúningi. Það eru allt einkastöðvar sem að þessum bresku dagskrám standa. Vegna tungumálsins sýnast þetta m. a. vera áhugaverðir kostir. Þetta er það sem hér er nærtækast og það sem þessi þáltill. raunverulega fjallar um er könnun varðandi framkvæmd í þessu efni. En í öðru lagi er ekki úr vegi að víkja að því að sjónvarpssendingar beint til notenda hefjast nú á næstunni án þess að nokkrar greiðslur komi fyrir. Hér er um annað kerfi og annað fyrirkomulag að ræða en það sem ég lýsti. Sendingar á sjónvarpsefni frá þremur slíkum hnöttum munu hefjast á næstu mánuðum og allar þessar sendingar munu nást hér á landi. Til móttökunnar þurfa menn hins vegar allstór móttökuloftnet, allt frá 4 upp í 6 metra í þvermál. Fyrstu sendingarnar munu hefjast í september nú í haust um gervihnöttinn TV-Sat sem er eign vestur-þýska ríkisins. Er ráðgert að tveimur dagskrám verði sjónvarpað beint frá honum. Eins og ég sagði er hér um að ræða sjónvarpssendingar sem notendur munu taka á móti án nokkurs endurgjalds þar sem hér er um auglýsingasjónvarp að ræða. Í nóvember í haust er ráðgert að sjónvarpssendingar hefjist frá hnetti sem mun verða í eigu franska ríkisins og nefndur er TDF-1. Þrjár rásir fyrir sjónvarpssendingar munu verða í þeim hnetti. Í ágúst á næsta ári 1986 er síðan ráðgert að sendingar hefjist frá breska sjónvarpshnettinum Unisat, en sá hnöttur er í eigu ýmissa aðila á Bretlandi. Áform eru uppi um að sjónvarpa m. a. dagskrám BBC um þennan hnött, en það mun ekki fullákveðið. Eins og ég hef þegar sagt, herra forseti, vildu flm. fyrst og fremst vekja athygli á þeim möguleikum sem fyrir hendi eru að hefja móttöku erlends sjónvarpsefnis hér á landi með litlum tilkostnaði. Þeir möguleikar munu mjög aukast á næstu misserum. Þess vegna er bæði sjálfsagt og eðlilegt að stjórnvöld beiti sér fyrir því að landsmenn geti nýtt þessa möguleika að því leyti sem atbeini stjórnvalda er þar nauðsynlegur. Þar festast augu manna vitanlega fyrst og fremst við Ríkisútvarpið og starfsemi þess og dreifingarkerfi þess. Með þessari þáltill. vilja flm. undirstrika hvílík bylting hefur átt sér stað síðustu misserin í þessum málum og benda á þá kosti sem okkur Íslendingum standa nú þegar til boða í þessum efnum. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði hér áðan, að vitanlega þarf að líta á mál þetta allt í ljósi þess sem síðar mun gerast hér á Alþingi að því er varðar frv. til nýrra útvarpslaga. Það er fyrst og fremst að því er varðar frelsi til móttöku og útsendingar sjónvarpsefnis frá fjarskiptahnöttum. Hins vegar breytir það ekki þeirri staðreynd að Ríkisútvarpið hlýtur að fara í framtíðinni með mikið hlutverk. Það er í sjálfu sér mikið mál hvernig tekst til um val á erlendu sjónvarpsefni sem sent yrði út um dreifikerfi íslenska sjónvarpsins.



Herra forseti. Það er svo sem góðra gjalda vert að vekja athygli á þeirri tæknibyltingu sem átt hefur sér stað að undanförnu að því er varðar sjónvarp um fjarskiptahnetti, hvort sem það er frá stöð til stöðvar eða beint til notenda. Hins vegar sýnist mér að því er þessa till. varðar að þar séu nokkrir gallar á gjöf Njarðar. Eigi eitthvert vit að vera í svona sjónvarpsmóttöku frá sjónarmiði neytenda verða að vera til staðar boðveitur eða kapalkerfi. Skal ég rökstyðja það nokkru nánar hér á eftir. Í þessari till. er talað um að undirbúa útsendingu erlends efnis um fjarskiptahnetti með dreifikerfi íslenska sjónvarpsins. Dreifikerfi íslenska sjónvarpsins getur ekki sent út nema eina dagskrá í senn og sú íslenska sjónvarpsdagskrá sem þegar er út send gengur þá fyrir. Það er þá hætt við að það yrði lítið, eitthvað þó, afþreyingarefni að degi til sem yrði þarna afgangs. En þá er mér spurn: Hver á að velja frá hvaða hnetti er tekið hverju sinni? Á Ríkisútvarpið að velja það? Þar hafa neytendur ekkert val. Þess vegna þótti mér skjóta svolítið skökku við þegar hv. 1. flm. talaði um dreifingu um kapalkerfi. Það eru engin ákvæði í íslenskum lögum um kapalkerfi. Við þm. Alþfl. höfum verið að reyna að koma þeim ákvæðum inn í útvarpslög. Það hefur verið fellt. Nú er mér kunnugt um að a. m. k. tvö bæjarfélög á höfuðborgarsvæðinu eru með þessi mál í athugun og hafa áhuga á boðveitum sem er eðlilegt að sveitarfélög reki. Menn segja hér: Þessi ákvæði eiga ekki heima í útvarpslögunum. Þau eiga heima í fjarskiptalögum. Það má færa rök að því, en það má líka færa rök að því að þessi ákvæði eigi alveg jafnvel heima í útvarpslögum og engu síður. Við getum ekki gert ráðstafanir til að nýta hér og nota kapalkerfi meðan engar reglur eru um slík kerfi. Ég segi það aftur og enn: Það verður að setja og má ekki dragast skynsamlegar reglur um notkun á svona boðveitum. Ég átti þess kost í síðustu viku að heimsækja sænskan bæ, Lund í Suður-Svíþjóð, þar sem stendur yfir umfangsmikil tilraun með svona boðveitukerfi. Eiga íbúar Lundar kost á að velja þar um 13 sjónvarpsdagskrár. Það kostar hverja fjölskyldu 50 kr. sænskar á mánuði og stofngjaldið fyrir lítinn svartan kassa, sem veitir þeim aðgang að þessu kerfi, er 100 kr. sænskar á mánuði. Þeir geta valið um franskt, þýskt og danskt sjónvarp, rússneskt m. a. s., staðarsjónvarp og allt mögulegt. Forsendan fyrir því að eitthvað gerist af viti í þessum efnum og valkostum almennings fjölgi er sú að svona boðveitukerfi sé komið á fót. Nú er tæknin slík að það þarf ekki að grafa kapla í jörð. Það er hægt að hafa svona lokað boðveitukerfi í ljósvakanum með a. m. k. 8 eða 9 rásum og ég hygg að kostnaður við loftnet t. d. fyrir fjölbýlishús - þetta eru kanadískar tölur, frá Winnipeg, frá fyrirtæki sem er að gera tilraunir með þetta og hefur kynnt sína starfsemi hér - sé u. þ. b. 250 Kanadadalir á fjölbýlishús, þ. e. kostnaðurinn við móttökuloftnet. En á meðan loka menn hér augunum fyrir þessum möguleika og hvað snertir útvarpslagafrv., sem á ýmsan hátt er búið að limlesta og var þó ekki gott í upphafi, er bara hugsað um það eitt að keyra það breytingalaust í gegn. Þar erum við ekki á góðri leið. Það var samþykkt úr hv. Nd. með 16 já-atkvæðum. Hver verður niðurstaðan í Ed.? Það veit enginn. Ætla menn að standa fyrir umfangsmiklum breytingum á þessum lögum þannig að minni hluti Alþingis standi að því? Það væri reginhneyksli. Við höfum enn tækifæri til að laga þetta mál og reyna að skapa breiða og víðtæka samstöðu um það sem ég held að sé þjóðarnauðsyn, fá frið um það. Það gerum við m. a. með því að skapa möguleika á því að taka á móti margvíslegu erlendu efni frá fjarskiptalinöttum og miðla því efni í boðveitum. Það er tómt mál að tala um að miðla því um dreifingarkerfi íslenska sjónvarpsins eins og það er núna. Þetta verður að gerast á hverjum stað um boðveitukerfi eða kapalkerfi, hvernig sem menn vilja hafa það hvort sem það er grafið í jörð eða leiðir þess liggja á öldum ljósvakans. Þessi mál hafa aldrei verið rædd hér til hlítar, aldrei könnuð gaumgæfilega og mér stendur uggur af því ef á að ana hér áfram fyrirhyggjulaust, en með ákveðnum fordómum. Ég held að það sé verulega hættulegt og öllu þessu máli til hinnar mestu bölvunar og væri glapræði hið mesta ef gert yrði. En hugmyndin sem býr að baki þessari till. er góð. Ég lýsi fyllsta stuðningi við hana. en minni á að forsenda þess að þetta sé unnt er sú að boðveitukerfi séu til staðar. Þm. og Alþingi geta ekki lengur lokað augunum fyrir þeirri staðreynd. Það er meginatriði að ákvæði um slík kerfi komist í lög. Það á vel heima í útvarpslögum. Það getur líka átt heima í fjarskiptalögum. Aðalatriðið er að reglur verði settar. Þær eru for,enda þess að almenningur geti notið kosta þessarar nýju tækni.



Herra forseti. Í þessari þáltill. er hreyft málefni sem menn hafa bundið miklar vonir við og hér hefur verið rætt um allnokkurt skeið. Það hefur verið rætt um það hér á Alþingi líka í vetur að gera ráðstafanir til að nýta dreifikerfi íslenska sjónvarpsins þann tíma sólarhrings sem það er ekki notað til þess að dreifa hugsanlega erlendu sjónvarpsefni frá gervihnöttum Þetta mál er nú til athugunar hjá Ríkisútvarpinu. En í janúar s. l. beindi ég því formlega til Ríkisútvarpsins að gera ráðstafanir til að kanna þetta mál sérstaklega, bæði að því er varðar norrænt sjónvarp og eins sjónvarp frá öðrum Evrópulöndum. Þetta hefur verið gert. Niðurstaða þessarar athugunar liggur ekki fyrir, en unnið hefur verið að málinu. Bæði hefur útvarpsstjóri unnið að því í félagi við aðra útvarpsstjóra og einnig Pétur Guðfinnsson framkvæmdastjóri sjónvarps. Ég á von á því að hv. 5. landsk. þm., sem hér talaði, hafi tekið þátt í umræðum um þetta mál í útvarpsráði. Sú hugmynd, sem rætt er um í sjálfri þáltill., er því til athugunar og hefur verið það í nokkra mánuði einmitt með það fyrir augum sem í till. er nefnt. Hitt er svo annað mál að auðvitað er ljóst að í framtíðinni hlýtur að koma að því, og kannske fyrr en okkur varir, að möguleikar verði til þess að dreifa sjónvarpsefni frá erlendum fjarskiptahnöttum og erlendum sjónvarpshnöttum með öðrum hætti en í gegnum íslenska ríkisútvarpið og þá m. a. með þeim hætti sem hv. 5. landsk. þm. nefndi hér. Það er alveg rétt að vitanlega þarf sú starfsemi sem felst í útvarpi og sjónvarpi um kapalkerfi sem og um annað kerfi að lúta tilteknum lögum og reglum. Það hefur átt sér stað á þó nokkrum stöðum á landinu í mörg ár að kapalkerfi hafi verið starfræki án slíkra laga. Það er algerlega ljóst að við slíkt getum við ekki búið og þessu verður að breyta. Það er hins vegar hægt að gera það með fleiri aðferðum en þeirri að taka tillögur Alþfl. í heilu lagi og fella þær inn í útvarpslagafrv. Einmitt þetta mál. starfræksla kapalkerfa eða starfræksla boðveitna, er til meðferðar nú hjá samgrn. og hæstv. samgrh. lýsti því yfir í svari við fsp. hér á Alþingi nú í vetur, í febrúar má ég segja, hver hans afstaða væri í slíkum málum. Hæstv. samgrh. lýsti því yfir, að hann teldi að slík kerfi þyrftu. a. m. k. að sinni, að vera í opinberri eigu. Ljóst er, hvernig sem því verður hagað, að gera verður breytingu á fjarskiptalögum til þess. Það er alsiða og hefur oft gerst hér á Alþingi að tilteknum lögum er breytt með bráðabirgðaákvæði í frv. um allt annað efni. Það er hins vegar ekki skynsamleg og heppileg aðferð. Það er ekki aðgengilegt fyrir fólk að fletta upp atriðum við skulum segja um síma í lögum um útvarp. Um fjarskipti eiga að vera ákvæði í lögum um fjarskipti. Ég hef orð hæstv. samgrh. fyrir því að það sé vilji fyrir þessu. Að því er verið að vinna. Ég tel að þar með verði því náð sem menn eru hér að ræða um. Hitt er svo annað mál að það er spurning um tíma. hve lengi við verðum háð köplunum í þeim skilningi sem við höfum um þá talað til þessa. Öll þessi mál verða æ einfaldari með hverju árinu sem líður. Ég vildi, herra forseti, einungis gera grein fyrir því að einmitt þetta atriði, sem hér er vikið að, er nú til umfjöllunar og meðferðar. Vinnan að þessu máli er í fullum gangi með hliðsjón af ýmsum þeim atriðum sem nefnd eru í grg. með þáltill. Ég minnist þess að í vetur, þegar spurt var um sams konar hugmynd í sambandi við norski sjónvarp, komu fram í umr. raddir hv. þm. sem töldu það mikið brot gegn íslenskri menningarpólitík að nýta dreifikerfi íslenska sjónvarpsins í þessu skyni. Það gerði einmitt hv. 5. landsk. þm. sem nú mælir eindregið með þessari till. sem einmitt fjallar um það að nýta dreifikerfi íslenska sjónvarpsins. Að sjálfsögðu er ekki átt við annað með því en að nýta þennan möguleika til þess að gera þessa tilraun, að opna landið fyrir þessum möguleika og gefa um leið íslenska sjónvarpinu tækifæri til að taka t. d. skyndilega við fréttum beint frá evrópskri sjónvarpsstöð. Það gæti óneitanlega verið til tilbreytingar, upplífgandi og fróðlegt í íslenska sjónvarpinu. En það yrði auðvitað aldrei grundvallarstefna. Þetta væri fyrst og fremst til þess að greiða fyrir slíkri tilraun. Slík starfsemi yrði svo að öllum líkindum á vegum annarra er frá liði. Herra forseti. Ég vonast til þess að þær umr. sem fram fara um þessi mál verði til þess að opna augu æ fleiri manna fyrir því að það sé skynsamlegt frá öllum sjónarmiðum að leggja af þá einangrunarstefnu sem við höfum haft í menningarefnum, að opna augun fyrir því sem fram fer í kringum okkur, gera kleift að velja á milli jafnframt því sem við eflum og styrkjum íslenska menningarstefnu og stuðlum að því að hún verði sem best rekin í íslensku sjónvarpi og útvarpi, bæði á vegum ríkisins og annarra aðila. Til þess þurfum við að samþykkja sem fyrst þau lög sem væntanlega verða til hér fljótlega þegar hv. Ed. hefur þóknast að samþykkja útvarpslagafrv.



Herra forseti. Það er nú alveg óséð mál hvað hv. Ed. þóknast að gera með það frv. til útvarpslaga sem nú liggur fyrir. Ég hef a. m. k. ýmsar efasemdir um það. Hæstv. menntmrh. vék að þeim umr. sem urðu hér í vetur um þann hugsanlega möguleika að hér yrði sýnd og send út dagskrá norska sjónvarpsins og segir að ég hafi lagst gegn því í þeim umr., en annað hljóð sé komið í strokkinn nú. Þetta vildi ég mega leiðrétta. Ég tók þannig til orða, og ég hygg að hæstv. menntmrh. geti skoðað það í þingtíðindum, að þetta væri það mikilvægt mál að ég hefði efasemdir um að það væri mál sem tveir ráðherrar. þ. e. menntmrh. Noregs og menntmrh. Íslands, ættu að gera út um. Ég lagði áherslu á að málið fengi umræðu hér á Alþingi og í þjóðfélaginu og uppi væru efasemdir um hversu mikill áhugi væri á nákvæmlega þessari sjónvarpsdagskrá, dagskrá norska sjónvarpsins. Það kom fram í máli hæstv. menntmrh. að hæstv. samgrh. hefði gefið hér yfirlýsingu varðandi endurskoðun fjarskiptalaga. Ég man ekki betur en hann hafi orðað það á þann veg að það yrði skipuð nefnd. Ég veit ekki hvort sú nefnd hefur verið skipuð. Mér er allsendis ókunnugt um hversu langt þessi vinna er komin eða hvernig henni miðar. En hæstv. menntmrh. sagði að um fjarskipti ættu að vera ákvæði í fjarskiptalögum. Það er alveg rétt. En þau ákvæði um boðveitur, sem hér er verið að tala um, eru einmitt um útvarp og sjónvarp og notkun slíkra kerfa, annaðhvort í jörðu eða í lofti, til þess að flytja útvarps- og sjónvarpsefni. Þau ákvæði eiga því skv. þessari röksemdafærslu alveg eins heima í útvarpslögum. En ég skal viðurkenna að það er hægt að rökstyðja þetta á hvorn veginn sem er. Í framtíðinni, sagði hæstv. menntmrh., verður þetta svona og svona. En ég vildi leyfa mér að taka til orða á svolítið annan hátt. Framtíðin er núna. Við erum ekki að tala um neina óljósa framtíð í þessu efni. Við erum að tala um það sem þegar hefur gerst í löndunum í kringum okkur. Við erum að tala um það sem þegar getur gerst hér, en forsenda þess að þessir hlutir geti gerst hér með skipulegum og skynsamlegum hætti er að um það séu settar reglur og ég heyri að hæstv. menntmrh. er alveg sammála því. Ég hef sett fram hér á Alþingi hugmyndir um að nýta dreifikerfi íslenska sjónvarpsins með þeim hætti að leigja innlendum aðilum það til þess að senda út sjónvarpsdagskrár sem næðu til landsins alls á fimmtudögum, á morgnana og síðdegis. Ég hef orðið var við það hjá ýmsum aðilum utan þings að þeim þykja þetta athyglisverðar hugmyndir, að nýta þá fjárfestingu sem er í dreifikerfi sjónvarpsins með þessum hætti. Ég hef ekki fengið nein svör við þessum till., ekki einu sinni nein viðbrögð, hvað hæstv. ráðh. eða þm. stjórnarliðsins þyki um þessa till., sem ég held að sé nokkur nýjung, að nýta þessa fjárfestingu til að gera öðrum aðilum en ríkisútvarpinu kleift eftir ákveðnum reglum að senda út sjónvarpsefni. Ég held að þetta væri tilraunarinnar virði. Annað vil ég að lokum, herra forseti, leiðrétta. Það er engin höfuðkrafa eða meginforsenda af hálfu okkar Alþfl.-manna með þær tillögur sem við höfum lagt fram til breytinga á útvarpslögum að þær séu teknar upp óbreyttar. Við erum til viðræðu og samkomulags um þessa hluti að sjálfsögðu. En efnislega teljum við afar mikilvægt að um þetta séu settar reglur. Ég veit að hjá Reykjavíkurborg og hjá Seltjarnarnesbæ er áhugi á því að kanna þessi boðveitukerfi af hálfu yfirvalda og það er unnið að því á vegum þessara tveggja bæjarfélaga hér á höfuðborgarsvæðinu. Ef hv. Alþingi ætlar að skella skollaeyrum við áhuga þessara tveggja stóru bæjarfélaga og segja sem svo: Það er verið að athuga þetta mál í nefnd og það verða settar um það reglur einhvern tíma í framtíðinni, þá finnst mér það afar miður. Ég vona bara að bæjaryfirvöld á Seltjarnarnesi og borgarstjórinn í Reykjavík, sem er skeleggur maður og heldur sínum málum vel fram, hafi bein í nefinu til þess að gera sínum flokksbræðrum, sem stjórna og ráða ferðinni í þessum málum á Alþingi, grein fyrir því hvað er hér um að tefla fyrir bæjarfélag eins og Reykjavík. Ég vona það svo sannarlega og treysti borgarstjóranum í Reykjavík til að koma sínu flokksfólki í skilning um hvers eðlis þetta mál er og beina því inn á réttar brautir í málinu. Ég held að það sé algert meginatriði og vona sannarlega að það nái fram að ganga. En gallinn við núverandi útvarpslagafrv. og þá vinnu sem átt hefur sér stað í sambandi við það fram að þessu er held ég í fáum orðum sá, að það hefur aldrei verið leitað leiða til að skapa samstöðu. Málið hefur bara verið keyrt áfram af einstrengingshætti og óbilgirni. Það hefur aldrei verið leitað raunverulegra leiða til að skapa breiðan samkomulagsgrundvöll, til þess að skapa frið um málið og til þess að koma þessu máli áfram þannig að það megi verða sem flestum til góðs.



Herra forseti. Ég fagna sérstaklega þeirri yfirlýsingu sem hæstv. menntmrh. gaf í umr. áðan Eins og ég gat um var sú þáltill. sem hér er á dagskrá í dag einnig borin fram á síðasta þingi fyrir rúmu ári. Á því þingi hlaut hún ekki endanlega afgreiðslu, kom ekki úr allshn. Nú upplýsir hæstv. menntmrh. hins vegar að í janúar í vetur hafi ráðh. falið útvarpsstjóra. forstjóra og yfirmanni sjónvarps og öðrum yfirvöldum útvarps að vinna að athugun og sérstakri könnun á framkvæmd þeirra hugmynda og ráðagerða sem í þáltill. um móttöku sjónvarpsefnis frá fjarskiptahnöttum felast. Það voru mjög ánægjuleg tíðindi að skriður er nú kominn á þetta mál fyrir fjórum mánuðum. Ég vil sérstaklega fagna því. Segja má að þótt þessi till., sem hér liggur fyrir, hafi ekki náð afgreiðslu í Sþ. í fyrra hafi hún borið nokkurn ávöxt.



Herra forseti. Ég hlýt að gera aths. við þau ummæli hv. 5. landsk. þm. að ekkert hafi verið reynt til að ná samkomulagi um útvarpslagafrv. Þetta er fjarri öllu lagi. Í fyrsta lagi er frv. málamiðlun, ávöxtur samstarfs manna úr öllum stjórnmálaflokkum sem þá áttu sæti á þingi og unnu að frv. Í öðru lagi er búið að vinna að málinu í allan vetur. Hins vegar veit ég að það eru margir sem hafa gjarnan viljað tefja málið af einhverjum ástæðum. E. t. v. hafa þeir viljað hugsa málið betur og það er ágætt, en þegar menn hafa hugsað málið árum saman verða menn að hrökkva eða stökkva. Þetta mál hlýtur að þurfa að fara að fá afgreiðslu. En sú ástæða sem olli því sérstaklega að ég stóð upp var sú að ég tel að nm. menntmn. í Nd., sem unnið hafa að málinu, hafi unnið mjög mikið starf við afgreiðslu þess, þeir hafi unnið mjög mikið starf og þar hefur vissulega verið reynt að samræma sjónarmið manna og þeir eiga sannarlega þakkir skildar fyrir það að frv. er þó komið til hv. Ed. Mér var tjáð í vetur að reynt væri að ná samkomulagi um samstarf nefnda beggja deilda, eins og stundum er gert til þess að greiða fyrir afgreiðslu mála og greiða fyrir samkomulagi um mál, en þeim tilmælum mun hafa verið hafnað. Má vel vera að menn hafi þá í Ed.-nefnd verið uppteknir við annað, en óneitanlega hefði það greitt fyrir samkomulagi um málið. Ég vildi einungis taka þetta fram því að ég taldi ósanngjarnt að svara því engu ef sagt væri að nm. hefðu ekki unnið að málinu. Það hafa þeir svo sannarlega gert.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður. Í fyrsta lagi minntist hæstv. menntmrh. á það að óskað hefði verið eftir því að menntmn. störfuðu saman. Nú er formaður menntmn. Ed. ekki staddur hér.

Ekki formaður neðrideildarnefndarinnar heldur.

Nei, en ég ræddi þetta mál við formann menntmn. Ed. og hann kannaðist ekki við að sér hefðu borist nein tilmæli frá formanni neðrideildarnefndarinnar um slíkt samstarf. Hins vegar var haft eftir hv. þm. Halldóri Blöndal. formanni menntmn. Nd., að þm. Eiður Guðnason hefði hafnað slíku samstarfi af hálfu Alþfl. Því er auðvitað við það að bæta að einstakur þm. í menntmn. getur ekki hafnað slíku samstarfi. Það er formanns og nefndarinnar sem heildar að ákveða það. Þeim ummælum hef ég þegar vísað á bug í aths. sem birt hefur verið í blaði. En aðeins að lokum, herra forseti. Hæstv. menntmrh. gerði mikið úr því að það hefði verið reynt að leita samkomulags og þetta frv. væri málamiðlun og niðurstaða samkomulags. Segir það ekki sína sögu um málamiðlun og samkomulag að aðeins 16 þm. af 40 í Nd. treysta sér til að ljá þessu máll jáyrði - aðeins 16 þm. af 40 treysta sér til að segja já við útvarpslagafrumvarpi? Það sýnir nú ekki að þar hafi verið um mikla málamiðlun að ræða þegar tólf þm. eru á móti og ellefu sitja hjá. Þetta eru sorglegar tölur og það væri til svívirðingar og háðungar fyrir Alþingi ef þetta mál fer hér í gegnum þingið með þeim endemum sem það fór í gegnum hv. Nd.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. á þskj. 829 um nýtingu jarðhita í heilsubótarskyni, en tillögutextinn hljóðar svo: „Alþingi skorar á ríkisstj. að láta gera áætlun um það á hvern hátt jarðhiti og hveravatn verði best nýtt hér á landi í heilsubótarskyni. Jafnframt verði kannað á hvaða stöðum helst komi til greina að reisa heilsubótarstöðvar er byggi starfsemi sína á jarðhita og hver sé rekstrargrundvöllur slíkra stöðva.“ Flm. þessarar þáltill. eru auk mín Eggert Haukdal, Friðjón Þórðarson og Birgir Ísl. Gunnarsson. Hér er brotið upp á máli sem að dómi flm. þarfnast athugunar og meiri athygli en því hefur verið sýnd til þessa. Við höfum gefið einum þætti jarðhitans minni gaum en efni standa til. Það er nýting jarðhita, hveravatns og hveraleirs til heilsuræktar og baðlækninga. Víða um heim, eins og menn þekkja, hefur verið komið á fót heilsuræktar- og baðlækningastöðvum sem byggja starfsemi sína á jarðhita og hveravatni auk ölkelduvatns svo sem alkunna er. Hlutaðeigandi þjóðir hafa lengi haft verulegar tekjur af slíkum heilsubótarstöðvum. Má þar minnast m. a. á Þýskaland og Frakkland. Þær hafa átt sinn þátt í að laða að erlenda ferðamenn, enda eru hinir kunnu baðstaðir í Evrópu mjög fjölsóttir og þangað leita gestir úr öllum heimsálfum sér til heilsubótar, hressingar og afþreyingar. Það fer ekki milli mála að á Íslandi eru miklir möguleikar fyrir hendi á þessu sviði þó svo að fram til þessa hafi þeir verið að miklu leyti ónýttir. Það má þess vegna segja að við stöndum á þröskuldi nýrrar aldar í þessum efnum. Þó hafa framsýnir menn séð að einboðið væri að nýta auðlindir jarðvarmans og hveravatnsins í miklu meira mæli til heilsubótar en gert hefur verið. Skal þar sérstaklega til sögunnar nefndur Gísli Sigurbjörnsson forstjóri Elliheimilisins Grundar sem byggt hefur hluta af elliheimili sínu í Hveragerði. Fram til þessa hefur aðeins ein heilsubótarstöð risið á Íslandi sem sérstaklega byggir á nýtingu jarðvarmans, náttúrulækningahælið í Hveragerði, en önnur slík stöð mun vera í byggingu norður á Akureyri. Að áliti okkar flm. er löngu orðið tímabært að hér á landi verði hafist handa um að nýta þessa miklu möguleika og hefjast handa um byggingu heilsubótarstöðva þar sem nýttur væri jarðvarmi, hveravatn, hveraleir og ölkelduvatn. Þar er um náttúrugæði að ræða sem óvíða er að finna í Evrópulöndum og skapa því hér á landi betri aðstöðu til framkvæmda á þessu sviði en annars staðar. Slíkar heilsubótarstöðvar mundu, eins og reynslan í Hveragerði sýnir, verða sóttar í verulegum mæli af Íslendingum, en eins og menn vita eru jafnan hundruð manna á biðlista í Hveragerði. Það má einnig telja líklegt að útlendingar sæki slíkar stöðvar í miklum mæli ef vel tekst til um uppbyggingu þeirra og framkvæmdina og kynningu á málinu erlendis. Gæti stofnun slíkra heilsuræktarstöðva hérlendis á þann hátt stuðlað mjög að því að ferðamenn sæki hingað til lands í auknum mæli og skapað á þann hátt aukna atvinnu á nýjum vettvangi og auknar gjaldeyristekjur. - Ferðamálin voru einmitt á dagskrá í Sþ. fyrir skömmu. Þetta er einn ekki ómerkur þáttur í því máli. Í þessu sambandi má spyrja: Hvað hefur verið gert í þessum efnum? Ég hef þegar nefnt hæli Náttúrulækningafélags Íslands í Hveragerði, þar sem mjög vel hefur verið að þessum hlutum staðið, en það er líka eina dæmið. Hins vegar hefur verið gerð mjög merkileg úttekt í þessum efnum. Sú úttekt var þáttur í mikilli ferðamálakönnun sem framkvæmd var að beiðni Íslendinga af hálfu Sameinuðu þjóðanna fyrir 15 árum. Til verksins var fengið bandarískt ráðgjafarfyrirtæki, raunar alþjóðlegt ráðgjafarfyrirtæki, og einn þáttur í lokaskýrslu þessa fyrirtækis um Ísland sem ferðamannaland í framtíðinni var einmitt möguleikarnir á því að koma hér upp baðlækninga- og heilsubótaraðstöðu sem byggði sérstaklega á heita vatninu, hveraleirnum og ölkelduvatninu. Tveir Íslendingar tóku þátt í þessu verki með því að semja gagnmerkar skýrslur um málið. Annar þeirra, dr. Gunnar Böðvarsson prófessor í Bandaríkjunum, gerði yfirlit yfir jarðhitastöðvar á Íslandi, en Sigurður R. Guðmundsson efnafræðingur gerði könnun á efnainnihaldi íslenska hveravatnsins og lindarvatnsins. Síðan var samin sérstök lokaskýrsla um þessi efni af heimsþekktum prófessor á þessu sviði, frönskum. Ég ætla ekki að rekja efni þeirrar skýrslu frekar, en aðeins geta þeirrar gagnmerku niðurstöðu sem hann kemst að eftir að hafa kannað skýrslur þeirra sérfræðinga sem ég nefndi og aðrar heimildir. Niðurstaða varð sú að heilsubótareiginleikar íslenska vatnsins séu jafngóðir a. m. k., bæði lindarvatnsins íslenska og hveravatnsins, og þess vatns sem notað er á helstu og þekktustu heilsubótarbaðstöðum Evrópu. Prófessorinn franski gerði í þessari skýrslu tillögur um að komið verði á fót hér á Íslandi baðlækningastöðvum sem ætla mætti að yrðu sóttar ekki síst frá öðrum löndum. Jafnframt rekur hann læknisfræðileg atriði sem lúta að meðferð við ýmsum sjúkdómum miðað við eiginleika íslenska lindarvatnsins, íslenska hveravatnsins og leirbaða. Mér er ekki kunnugt um að neinar af þessum tillögum hafi leitt til sérstakra framkvæmda af hálfu hins opinbera eða einkaaðila, en það er ljóst að þar eru dregnar saman mjög gagnlegar rannsóknarniðurstöður um þessi efni sem að notum geta komið í framtíðinni. Meginefni þessarar till. er að það ætti að vera hlutverk heilbrigðisyfirvalda að hafa forgöngu um að gerð verði áætlun um það, á hvern hátt jarðhiti og hveravatn verði sem best nýtt hér á landi í heilsubótarskyni. Hluti þeirrar könnunar ætti að mati flm. að leiða í ljós hvaða staðir á landinu eru vænlegastir í þessu efni. Auk Hveragerðis er ljóst að til greina kæmi að reisa slíka stöð í nágrenni Svartsengis á Reykjanesi þar sem margir hafa sótt böð í Bláa lóninu sér til heilsubótar. Fyrir dyrum stendur nú í sumar sérstök könnun heilbrigðisyfirvalda á lækningamætti jarðsjávarins þar. En ljóst er að ýmsir aðrir staðir á landinu hafa upp á landkosti og náttúrugæði að bjóða sem máli skipta í þessu efni. Í öðru lagi er nauðsynlegt að hluti af þessari könnun verði áætlun um rekstrargrundvöll heilsubótarstöðva. Þær upplýsingar verða að liggja fyrir áður en unnt er að leggja drög að framkvæmdum á þessu sviði, hvort sem er af hálfu einstaklinga og áhugafélaga þeirra eða hvort ríkið vill hér að einhverju leyti gerast aðili. Vitanlega er það þó ekkert skilyrði fyrir framgangi þessa máls. Hins vegar er eðlilegt að heilbrigðisyfirvöld annist þessa könnun. Þegar á þetta mál, herra forseti, er litið í heild má segja að hér tvinnist saman tvær leiðir til nýrrar nýtingar jarðhitans hér á landi, stofnun nýrrar heilsubótaraðstöðu fyrir útlendinga jafnt sem Íslendinga og í öðru lagi efling ferðamannaþjónustunnar hér á landi sem tvímælalaust mundi fylgja hér í kjölfarið. Við höfum þegar dæmi um það síðarnefnda. Það er Bláa lónið á Reykjanesi. Þangað hefur verið mjög sótt af sjúklingum með ýmsa húðsjúkdóma. Lítið gistihús hefur verið reist á bakka lónsins. Það er að mjög miklu leyti bókað nú í sumar af erlendum ferðamönnum, þ. e. útlendingum sem hingað koma til að leita sér bata við böð í Bláa lóninu. Þetta er lítið dæmi sem eiginlega hefur sprottið af sjálfu sér. Málið hefur ekki verið sérstaklega kynnt erlendis, heldur hafa af því einfaldlega borist fregnir hvað hér væri um að vera og þá koma hingað útlendingar í verulegum mæli til þess að njóta góðs af þeim lækningamætti sem þeir telja að felist í vatninu í Bláa lóninu. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað, herra forseti, til atvmn.



Herra forseti. Hér er fjallað um till. til þál. um nýtingu jarðhita í heilsubótarskyni. Hv. 1. flm., 2. þm. Reykn., hefur gert glögga grein fyrir málinu. Ég er sammála málsútlistun hans. Ég tel að hér megi taka svo til orða að við stöndum á þröskuldi nýrrar aldar í þessum efnum. Í 6. mgr. í grg., neðst á bls., er minnst á jarðvarma, hveravatn, hveraleir og ölkelduvatn. Fyrir nokkrum árum flutti ég þáltill. um jarðhitaleit á Snæfellsnesi sem samþykkt var einróma hér á Alþingi. Þessari þál. var fagnað af vísindamönnum á sviði jarðfræði og jarðeðlisvísinda svo sem vænta mátti því að svo hefur verið sagt að á Snæfellsnesi sé öll jarðsaga Íslands bundin í eitt bindi. Er það því ærið fróðlegt viðfangsefni vísindamönnum á þessu sviði. Ég minnist þess að þeir fræðimenn sem þá létu frá sér heyra, ræddu um að lítt væri kannað ölkelduvatnið og samband þess við jarðvarmann. Þar er sjálfsagt mikið verk óunnið eins og víðar í þessum fræðum. En það hefur lengi verið vitað á Snæfellsnesi og víðar að ölkelduvatnið er holli til neyslu, til lækninga. Því fylgir máttur og lífsorka og mætti ég vitna í margan manninn þessum orðum til staðfestingar. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, aðeins segja það að ég vildi ekki láta þessa umr. líða hjá svo að ekki væri alveg sérstaklega minnst á ölkelduvatnið og lífsmátt þess.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að taka undir efni þessarar till. og þakka flm. fyrir að ýta við þessu máli. Ég hef einmitt lengi haft mikinn áhuga á því, eins og m. a. kemur fram í grg. með till. um eflingu ferðaþjónustu sem birt er á þskj. 810, en þar segir m. a. að eitt af því sem hafa beri í huga við uppbyggingu ferðaþjónustu hér á landi sé nýting náttúrlegra aðstæðna til þess að reisa heilsustöðvar og að stefna beri að því að bjóða útlendingum þjónustu á sviði heilsuræktar og lækninga. Þetta ræddi ég reyndar ögn ítarlegar í umr. um þessa till. mína og fimm annarra þm. fyrir nokkrum dögum. Því miður voru afar fáir þm. viðstaddir þá umr.. heldur færri m. a. s. en núna, enda fór hún fram á kvöldfundi. en þeir sem til staðar voru sýndu henni mikinn áhuga. Sex þm. tóku til máls eða mikill meiri hluti þeirra sem viðstaddir voru, þrír stjórnarþm. og þrír stjórnarandstöðu, svo að þar hallaðist nú ekki á. Þeirra viðbrögð voru jákvæð. Mér er kunnugt um að ferðamálafrömuðum er það mikill léttir að rofin hafi verið löng þögn Alþingis um þessa atvinnugrein sem virðist sérlega vænleg og gróskumikil um þessar mundir. Í grg. með þeirri till. sem hér er á dagskrá um nýtingu jarðhita og í máli hv. 1. flm. hér áðan er mjög tekið í sama streng. Ég sé ekki ástæðu til að eyða dýrmætum tíma þingsins í að ræða þetta frekar. Ég kom aðeins hingað upp til að lýsa stuðningi við þessa till. og taka undir meginefni hennar.

Fyrirspurnin hljóðar svo: Hvaða kostnaður hefur orðið vegna starfs samninganefndar um stóriðju og vegna stóriðjunefndar sem skipaðar voru 14. júní 1983, sundurliðaður með eftirfarandi hætti: a. heildarkostnaður vegna hvorrar nefndar, b. sundurliðun eftir árum 1983 og 1984, c. sundurliðun eftir verkefnum, d. þóknun til einstakra nefndarmanna og starfsmanna nefndanna, e. þóknun til einstakra ráðunauta (aðkeypt ráðgjöf), f. ferðakostnaður, g. annar kostnaður? Svar: Allur kostnaður vegna samningaumleitana við Alusuisse og athuganir tengdar álverinu í Straumsvík hefur mörg undanfarin ár verið færður á sérstakan lið 11–298 hjá iðnaðarráðuneytinu og verið greiddur með sérstakri greiðsluheimild sem fjármálaráðherra hefur veitt hverju sinni og tekin hefur verið af álgjaldi óskiptu. Undir þetta falla samningaumleitanir um málefni álversins, mengunarrannsóknir, öflun ýmis~a upplýsinga um áliðnað, kostnaður við sáttanefndir, gerðardóma o. fl. Árið 1983 var kostnaður við álviðræðunefnd og rannsóknir á hennar vegum færður á fyrri hluta ársins en kostnaður við samninganefnd um stóriðju og rannsóknir á hennar vegum á síðari hluta ársins. Ýmsir sérfræðingar, sem störfuðu fyrir álviðræðunefnd héldu áfram að veita ráðgjöf fyrir samninganefnd um stóriðju. Miklum annmörkum er því háð að veita upplýsingar um kostnað vegna samninganefndar um stóriðju sérstaklega. Á árinu 1983 voru færðar á þennan lið samtals 9492 þús. kr. Þar af voru a. m. k. 4597 þús. kr. vegna ákvarðana sem teknar voru fyrir júní 1983. Auk samninga við Alusuisse tók samninganefnd um stóriðju við samningaumleitunum um endurskipulagningu Íslenska járnblendifélagsins og kaup japanska fyrirtækisins Sumitomo á hlut í því. Kostnaður við þessa samninga hefur verið greiddur af sérstakri fjárveitingu. Beinn kostnaður við stóriðjunefnd hefur verið færður á sérstakt viðfangsefni hjá ráðuneytinu. Frekari sundurliðun á verkefni nefndarinnar liggur ekki fyrir. 1. Samninganefnd um stóriðju (sjá athugasemd í formála). a. Heildarkostnaður: 27 935 þús. kr. b. og c. Sundurliðun eftir árum og verkefnum: 1983 1984 þús. kr. þús. kr. Samningarvið Alusuisse (9 492) þar af ákveðið fyrir l. júní = 4 597 Samtals: 4 895 21 083 Endurskoðun samninga um Íslenska járnblendifélagið 348 1 609 Samtals: 5 243 22 692 d . Þóknun til einstakra nefndarmanna: Vegna samninga við Alusuisse. Nefndarmenn og þóknun: Jóhannes Nordal seðlabankastjóri 21 000 36 000 Guðmundur G. Þórarinsson verkfræðingur 14 000 24 000 Gunnar G.Schram prófessor 14 000 24 000 Hjörtur Torfason hrl. 24 000 Ritari nefndarinnar: Garðar Ingvarsson hagfræðingur 14 000 24 000 Fundi nefndarinnar sat: Páll Flygenring ráðuneytisstjóri 14 000 24 000 Greiðslur til starfsmanna: Vegna samninga við Alusuisse: Garðar Ingvarsson 212 810 392 768 Guðmundur G. Þórarinsson 86 207 345 612 Gunnar G. Schram 86 207 314 257 Jóhannes Nordal 86 207 294 621 Júlíus Sólnes 19 501 Árni Kolbeinsson 12 000 Halldór J. Kristjánsson 61 000 Hjörtur Torfason 67 364 Vegna samninga við Sumitomo: Guðmundur G. Þórarinsson 21 552 140 272 Gunnar G. Schram 21 552 110 387 Jóhannes Nordal 25 144 113 375 e. Þóknun til einstakra ráðunauta (aðkeypt ráðgjöf): Samningar við Alusuisse 6 807 þar af ákveðið fyrir l.júní 4 552 Samtals: 2 255 14 391 1983 1984 Þóknun til einstakra ráðgjafa: kr. kr. Coopers & Lybrand 1 218 367 3 560 135 Lipton 251 484 1 865 561 Fasken & Calvin 1 400 782 Surrey 1 100 648 Ragnar Aðalsteinsson 341 154 1 095 384 Eiríkur Tómasson 100 913 990 753 Tomas Kaufmann 854 952 Phillips & Vinberg 728 626 Hjörtur Torfason 132 500 679 745 M. F. Enginer 153 030 661 316 Endurskoðunarskrifstofa Sigurðar Stefánssonar 238 000 G. O. Gutman 217 972 Doyle Reporting 193 955 Iðntæknistofnun 248 391 141 302 Resouree Strategi 133 480 Royal 111 833 Samuel Moment 97 854 Hringsjá 73 750 Gunnar G.Schram 66 521 Stefán Svavarsson 60 580 Stefán M.Stefánsson 22 000 J. King 50 167 Aðrir minna en kr. 20 000. f. Ferðakostnaður: 1983 1984 þús. kr. þús. kr. Samningarvið Alusuisse 1 219 3 985 Endurskoðun samninga um Járnblendifélagið 126 1 030 Samtals: l 345 5 015 g. Annar kostnaður: 1983 1984 þús. kr. þús. kr. 1 013 1 084 2. Stóriðjunefnd. a. Heildarkostnaður: 1884 þús. kr. b. og c. Sundurliðun eftir árum: 1983 1984 þús. kr. þús. kr. 208 1 676 d. Þóknun til einstakra nefndarmanna og starfsmanna: 1983 1984 kr. kr. Birgir Ísl. Gunnarsson alþm. 12 600 26 401 Guðmundur G. Þórarinsson verkfræðingur 5 000 1 1 602 Lárus Jónsson alþm. 5 000 8 600 Helgi G. Þórðarson, verkfræðingur 5 000 8 600 Sigurgeir Jónsson aðstoðarbankastjóri 5 000 11 600 Valur Arnþórsson kaupfélagsstjóri 5 000 10 400 Ritari nefndarinnar: Hermann Sveinbjörnsson deildarstjóri 5 000 12 200 Ráðunautur nefndarinnar: Garðar Ingvarsson hagfræðingur 5 000 12 200 Greiðslur til starfsmanna: Ólafur Ísleifsson 29 744 e. Þóknun til einstakra ráðunauta (aðkeypt ráðgjöf): 1983 1984 þús. kr. þús. kr. 4 220 1984 Þóknun til einstakra ráðgjafa: kr. Auk hf. 143 232 Ragnar Árnason 16 254 Kísilmálmvinnslan 27 911 Verkfræðistofa Baldurs Líndals 10 453 f. Ferðakostnaður: 1983 1984 þús. kr. þús. kr. 46 716 g. Annar kostnaður: 1983 1984 þús. kr. þús. kr. 74 474