Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að kl. 15:30 fer fram utandagskrárumræða. Málshefjandi er Ágúst Einarsson og landbrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 50. gr. þingskapa og verður hálftíma umræða. Efni umræðunnar er ákvörðun samkeppnisráðs um verðmyndun hjá Osta- og smjörsölunni og Mjólkursamsölunni og úrelding Mjólkursamlags Borgfirðinga. Einnig er rétt að geta þess að atkvæðagreiðslur verða væntanlega að lokinni utandagskrárumræðunni, þ.e. rétt um það bil kl. 16:00.

Virðulegi forseti. Tilefni þessarar fyrirspurnar er að nokkru leyti það að fyrir nokkrum vikum skrifaði eitt dagblaðanna allkjarnyrtan leiðara um forseta tiltekins ríkis ekki langt frá okkur. Nú kippti enginn sér upp við þetta í sjálfu sér nema niðurstaðan varð svo sú í utanrrn. að skrifað var bréf þar sem leiðarahöfundurinn og dagblaðið voru átalin fyrir að hafa hagað orðum sínum með þessum hætti um þennan tiltekna þjóðhöfðingja. Ég velti fyrir mér hver gæti verið undirstaðan fyrir þessari íhlutun ráðuneytisins og komst fljótlega að þeirri niðurstöðu að í hegningarlögum er enn þá þetta ákvæði frá árinu 1941, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hver sem opinberlega smánar erlenda þjóð eða erlent ríki, æðsta ráðamann, þjóðhöfðingja þess, fána þess eða annað viðurkennt þjóðarmerki, fána Sameinuðu þjóðanna eða fána Evrópuráðs, skal sæta sektum, varðhaldi eða fangelsi allt að sex árum ef sakir eru miklar.`` Þetta ákvæði er reyndar frá 1976 en síðan segir í gamla ákvæðinu: ,,Sömu refsingu skal hver sá sæta sem smánar opinberlega eða hefur annars í frammi skammaryrði, aðrar móðganir í orðum eða athöfnum eða ærumeiðandi aðdróttanir við aðra starfsmenn erlendis ríkis sem staddir eru hér á landi.`` Ég spyr hæstv. dómsmrh. hvort hann telji ekki tímabært að fella þetta ákvæði 95. gr. hegningarlaganna úr gildi. Ástæðan er m.a. sú að það er augljóst mál að þetta ákvæði á ekkert erindi við samtímann eins og það er og það kemur aftur og aftur fyrir að í blöðum, m.a. í forustugreinum, er veist mjög harkalega að tilteknum þjóðhöfðingjum. Um suma þjóðhöfðingja er talið að segja megi hvað sem er eins og kemur fram í forustugrein Morgunblaðsins í dag sem fjallar um Saddam Hussein en forustugreinin heitir ,,Samviskulaus einræðisherra`` og þar er hann kallaður samviskulaus harðstjóri. Það er auðvitað fullt tilefni til þess í sjálfu sér en spurningin er sú: Er eðlilegt að hafa í lögum landsins ákvæði sem í rauninni heimilaði það að ritstjórar Morgunblaðsins væru tyftaðir af opinberum aðilum fyrir það að fara þessum orðum um þennan aðila? Það því miður þannig, hæstv. forseti, að þessi lagaákvæði standa ekki aðeins á lögbókinni heldur hafa þau verið notuð, þ.e. í máli ríkisins gegn Þórbergi Þórðarsyni fyrir óviðurkvæmileg ummæli hans um Adolf Hitler en í niðurstöðu Hæstaréttar á sínum tíma segir svo, með leyfi forseta: ,,Það verður að telja það meiðandi og móðgandi fyrir erlenda menningarþjóð að segja það að hún hafi sadista í formannssæti stjórnar sinnar og hann og stjórn hans hafi skipulagt og fyrirskipað hina hryllilegustu kvalir og pyndingar á varnarlausum mönnum.`` Niðurstaðan varð sú að ákærði, Þórbergur Þórðarson, var dæmdur til að greiða 200 kr. sekt í ríkissjóð og komi 15 daga einfalt fangelsi í stað sektarinnar ef hún verður eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa. Ég spyr hæstv. dómsmrh. Íslands árið 1996 hvort hann telur ekki tímabært að fella niður þau lagaákvæði sem voru undirstaða þessa dóms yfir Þorbergi Þórðarsyni til varnar Adolf Hitler.

Herra forseti. Það hegningarlagaákvæði sem spurt er um er 1. mgr. 95. gr. almennra hegningarlaga en ákvæðið er svohljóðandi: ,,Hver sem opinberlega smánar erlenda þjóð eða erlent ríki, æðsta ráðamann, þjóðhöfðingja þess, fána þess eða annað viðurkennt þjóðarmerki, fána Sameinuðu þjóðanna eða fána Evrópuráðs, skal sæta sektum, varðhaldi eða fengelsi allt að sex árum ef sakir eru miklar.`` Í 97. gr. almennra hegningarlaga kemur síðan fram að mál út af brotum sem nefnd eru í þessu ákvæði skuli því aðeins höfða að dómsmrh. hafi lagt svo fyrir og sæta þau öll opinberri meðferð. Ákvæði sem mæla fyrir um refsingu fyrir að smána erlendan þjóðhöfðingja hafa verið í íslenskum hegningarlögum allt frá því að almenn hegningarlög frá árinu 1869 tóku gildi. Núgildandi ákvæði í 1. mgr. 95. gr. var upprunalega í hegningarlögunum nr. 19/1940 en hefur tvisvar sætt breytingum. Fyrri breytingin var gerð með lögum nr. 47/1941 þar sem hámarksrefsing fyrir brot á ákvæðinu var hækkuð úr eins árs fangelsi upp í sex ár auk þess sem fellt var út skilyrði um að stjórn viðkomandi erlends ríkis þyrfti að krefjast opinberrar málshöfðunar. Síðan breytingin var gerð með lögum nr. 101/1976 en þá var fána Sameinuðu þjóðanna og fána Evrópuráðsins veitt hliðstæð refsivernd og erlendir þjóðfánar njóta. Þess má geta að nánast samhljóða ákvæði og 1. mgr. 95. gr. er að finna í dönskum og norskum hegningarlögum, þótt hámarksfangelsisrefsing fyrir að smána erlenda þjóðhöfðingja sé þar nokkru lægri eða tvö ár í Danmörku og eitt ár í Noregi. Mjög fágætt er að refsimál hafi verið höfðað vegna brota á 1. mgr. 95. gr. almennra hegningarlaga eða samsvarandi ákvæði í eldri hegningarlögum. Í því sambandi er aðeins vitað um tvo gamla hæstaréttardóma, annars vegar frá 31. okt. 1934 og hins vegar frá 27. febr. 1935 og svo einn óáfrýjaðan héraðsdóm kveðinn upp í sakadómi Reykjavíkur 14. apríl 1959. Eins og sjá má af þessu eru mjög fá refsimál sem höfðuð hafa verið á grundvelli þessarar lagagreinar. Það hefur því verið mjög varlega farið í að beita þessu ákvæði. Ég er ekki þeirrar skoðunar að tilefni sé til þess að fella þetta ákvæði niður. Ég er á hinn bóginn á þeirri skoðun að refsiramminn sé býsna hár og hef ekki sjálfur séð hvert tilefni varð til þess að hækka refsirammann í sex ár 1941 og ég teldi að það kæmi mjög vel til álita að færa refsirammann í átt við það sem gerist með öðrum norrænum þjóðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin að öðru leyti en því að hann virðist ekki hafa hlustað á ræðu mína og finnst mér það heldur leitt til þess að vita vegna þess að við höfum mjög knappan tíma til að gera grein fyrir máli okkar. Ég spurði ekki um 1. mgr. Ég spurði fyrst og fremst um 2. mgr. og ráðherrann fjallaði eingöngu um 1. mgr. í svarræðu sinni. 2. mgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sömu refsingu skal hver sá sæta sem smánar opinberlega eða hefur annars í frammi skammaryrði, aðrar móðganir í orðum eða athöfnum eða ærumeiðandi aðdróttanir við aðra starfsmenn erlends ríkis sem staddir eru hér á landi.`` Hér er fyrst og fremst verið að tala um þann þátt sem lýtur að 2. mgr. og því ákvæði fyrri málsgreinarinnar sem snertir eingöngu erlenda þjóðhöfðingja. Ég fullyrði að hæstv. ráðherra hefur með afstöðu sinni áðan verið að lýsa því yfir að hið almenna ákvæði varðandi ríkin sem slík og fána ríkjanna eigi að vera inni í lögum. Spurningin sem ég ber fram er þessi: Er ástæða til að hafa sérstaka lagavernd fyrir erlenda þjóðhöfðingja sem reynast vera fantar, reynast brjóta almenn mannréttindaákvæði af margvíslegu tagi og eru m.a. með réttu í forustugrein Morgunblaðsins í dag kallaðir samviskulausir harðstjórar? Ég tel alveg ljóst að þetta lagaákvæði eigi að fara og því eigi að breyta og ég veit að því hefur verið breytt í grannlöndum okkar. Þess vegna endurtek ég spurninguna sem ég bar fram við hæstv. dómsmrh. hvort hann telur ekki tilefni til þess að taka þetta ákvæði laganna út sem ég vék sérstaklega að í ræðu minni núna.

Herra forseti. Svar mitt byggðist á því hvernig þessi fyrirspurn var lögð fyrir skriflega og útbýtt í þinginu. Ég tel hins vegar eins og ég sagði áðan að það sé fyllilega eðlilegt að breyta þeim refsiramma sem gilda um brot af þessu tagi til samræmis við það sem gildir í norrænni löggjöf. Að mínu mati er þessi refsirammi allt of hár en ég hef ekki séð ástæðu til þess að beita mér fyrir því að fella þessi ákvæði niður í umræddri grein.

Virðulegi forseti. Ég skynjaði það svo af orðum hæstv. ráðherra þó að ekki gangi beint fram af orðum hans að hann mundi kannski stuðla að því eða hjálpa til við að breyta umræddum lagaákvæðum. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að láta reyna á þau atriði sem hv. fyrirspyrjandi vék að sérstaklega og það fyrr en seinna. Ég vek athygli á því að það getur háttað misjafnlega til varðandi afstöðu til þjóðhöfðingja. Þjóðhöfðingjum er ekki annað sameiginlegt en nafnið oft og tíðum. Sumir eru tákn, nánast í ætt við þjóðfána, þ.e. valdalausir þjóðhöfðingjar, kóngar og forsetar sem hafa ekki völd en hins vegar valdamiklir stjórnmálamenn sem standa fyrir umdeildum aðgerðum. Þarna gætu menn hugsanlega greint á milli ef mönnum sýndist svo.

Þetta er rétt ábending sem hér kom úr salnum. Þótt hér standi í reglum þingskapa: ,,Ráðherra, stutt athugasemd, ein mínúta``, þá er átt við aðra ráðherra.

Virðulegi forseti. Árin 1993 og 1994 varð heilmikil umræða á Alþingi um rekstur happdrætta og afleiðingar hans í kjölfar þess að lögð voru fram frumvörp sem urðu að lögum um söfnunarkassa og happdrættisvélar. Okkur bárust þá álit frá ýmsum félagasamtökum sem voru að sækja um leyfi til reksturs slíkra söfnunarkassa um það hversu hættuleg iðja það væri fyrir börn og unglinga að taka þátt í slíku happdrætti. Þá voru reglur hertar og fest í lög aldurstakmark, 16 ár, varðandi spilaþátttöku barna og unglinga. Í umræðu voru fulltrúar allshn. á einu máli um að nauðsynlegt væri að herða eftirlit og setja aldurstakmark varðandi notkun á spilakössum og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var með sérstakar tillögur í því efni þegar lögin voru afgreidd. Eftir það hefur verið heldur hljótt um alla umræðu varðandi rekstur þessara happdrættisvéla eða söfnunarkassa og lítið verið um það að þingmenn hafi fengið bréf frá viðkomandi félagasamtökum með ábendingum um það sem betur má fara í þessum rekstri. Við höfum jafnframt séð á undanförnum vikum og mánuðum með mjög afgerandi hætti hvernig þátttaka barna og unglinga í hvers konar happdrætti hefur aukist. M.a. hefur það tíðkast í sjónvarpsútsendingum, sérstökum þáttum sem eru gerðir í kringum rekstur happdrætta, að hafa börn sem þátttakendur og þá kannski fyrst og fremst í auglýsingaskyni fyrir þá sem standa að þessari þáttagerð. Þetta hefur vakið athygli og þau félagasamtök sem bera hagsmuni barna fyrir brjósti eins og Heimli og skóli og Barnaheill hafa gert athugasemdir við þetta háttalag og jafnframt beint þeim tilmælum til okkar að við höldum vöku okkar gagnvart þátttöku barna og unglinga í hvers konar happdrætti, hvort sem þar er um að ræða svokallaða happaþrennu, happdrættisspil eða spilakassa. Engu að síður sjáum við að þátttaka barna hefur færst verulega í aukana á síðustu árum og er full þörf á því að skoða þær reglur sem gilda. Ég hef því lagt fram fyrirspurn til hæstv. dómsmrh.: 1. Hefur ráðherra í hyggju að beita sér fyrir breytingu á þeim reglum sem gilda um þátttöku barna og unglinga í hvers konar happdrætti, þar með taldir peningaspilakassar? Ef svo er, í hverju er breytingin fólgin? 2. Eru þær reglur, sem hér gilda um þátttöku barna og unglinga í happdrætti og notkun á peningaspilakössum, í samræmi við það sem gerist annars staðar á Norðurlöndum? Ef ekki, í hverju er mismunurinn fólginn? 3. Hvernig er háttað eftirliti með því að þeim reglum, sem í gildi eru, sé framfylgt? 4. Hver eru viðurlög ef um vanrækslu á eftirliti er að ræða?

Herra forseti. Sem svar við fyrstu fyrirspurninni er það að segja að í lögum um söfnunarkassa segir að í reglugerð um söfnunarkassa fyrirtækisins Íslenskra söfnunarkassa skuli kveða á um aldur þeirra sem nota megi söfnunarkassa til að leggja fram framlög og skal hann eigi vera lægri en 16 ár. Um happdrættisvélar Happdrættis Háskóla Íslands gilda ákvæði laga um Happdrætti Háskólans. Þar segir að lágmarksaldur þátttakenda skuli vera 16 ár og í reglugerð um pappírslaus peningahappdrætti Háskóla Íslands segir að aðgangur að happdrættisvélum skuli takmarkaður við þá sem eru 16 ára og eldri. Um þátttöku í almennum happdrættum, hlutaveltum og getraunum gilda ekki aldursákvæði. Sem svar við annarri fyrirspurninni er það að segja að reglur þær sem gilda í Danmörku, Noregi og Svíþjóð miða við 18 ára aldur þegar um er að ræða að takmarka aðgang að happdrættum, veðmálum og spilum. Í Danmörku eru aldurstakmarkanirnar miðaðar við 18 ára aldur á þátttöku í veðmálum, við veðreiðar og á aðgangi að spilavítum, kasínó. Í Noregi eru aðeins aldurstakmörk á þátttöku í veðreiðum, en þar eru þau 18 ár. í Svíþjóð er ákvæði um að þeir sem eru undir 18 ára aldri megi ekki taka þátt í happdrætti með vélrænum spilatækjum, rúllettuspili, teningaspili eða spili með spilum. Mismunurinn á íslenskum reglum og reglum á hinum þremur Norðurlöndunum er fyrst og fremst sá að hér gildir 16 ára aldur, en þar 18 ára aldur. Þann mun má væntanlega rekja til þess munar sem er á sjálfræðisaldri hér á landi þar sem hann er 16 ár, en í hinum löndunum 18 ár. Að því er varðar þriðju spurninguna er það að segja að það er hlutverk lögreglu að fylgjast með því að aldurstakmarkanir séu virtar. Að því er fjórðu spurninguna varðar er það að segja að þótt ekki hafi verið settar reglur um sérstakt eftirlit með þátttöku í happdrættisleikjum umfram eftirlit almennrar löggæslu er ljóst að þeir sem reka staði með tækjum sem menn yngri en 16 ára mega ekki hafa aðgang að bera ábyrgð á því að börn fremji ekki lögbrot í húsakynnum þeirra. Í lögunum um Happdrætti Háskólans segir að brot gegn lögunum varði sektum eða varðhaldi og í lögunum um söfnunarkassa segir að brot gegn lögunum varði sektum nema þyngri refsing liggi við broti samkvæmt öðrum lögum. Einnig er heimilt með dómi að gera upptæk tæki og fjármuni sem notaðir hafa verið við brot á lögunum. Einnig má geta 65. gr. barnaverndarlaga þar sem lagt er allt að fjögurra ára fangelsi við því að hvetja barn eða ungmenni til lögbrota. Vegna þessara fyrirspurna er einnig rétt að taka fram að það hefur ekki farið fram sérstök vinna við heildarendurskoðun á löggjöf um happdrætti að undanförnu, en ég er þeirrar skoðunar að það sé fyllilega tímabært að gera það í heild sinni og þar á meðal á þeim atriðum sem hv. fyrirspyrjandi hefur gert að umtalsefni.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég spurði reyndar í fyrstu spurningunni: Hefur ráðherra í hyggju að beita sér fyrir breytingum á þeim reglum sem gilda um þátttöku barna og unglinga í hvers konar happadrættum? Það er það sem mér finnst skipta verulegu máli ásamt þeim refsiákvæðum eða viðurlögum sem gilda ef barn verður uppvíst að því að nota spilakassa eða taka þátt í happdrætti sem það hefur ekki leyfi til samkvæmt lögum. Þá brýtur barnið eða unglingurinn auðvitað af sér, en engu að síður brýtur sá af sér sem rekur staðinn. Það væri fróðlegt að vita hvort komið hefur til refsinga í einhverju tilviki eða hvort eftirlitið er það gott að mati hæstv. ráðherra að í engu tilviki hafi verið brotið það ákvæði laga sem bannar 16 ára og yngri aðgang að söfnunarkössum og happdrættiskössum. Jafnframt væri fróðlegt að heyra hvort hæstv. ráðherra finnst þátttaka barna og unglinga í happdrætti, m.a. í sjónvarpsþáttum, ekki brjóta í bága við lög um vernd barna og unglinga.

Herra forseti. Eins og ég tók fram hefur ekki farið fram að undanförnu sérstök skoðun á lögunum um happdrætti. Þau eru brotakennd og af ýmsum toga og ég tel að það sé ástæða til þess að semja nýja heildarlöggjöf um starfsemi happdrætta í landinu sem m.a. taki til þessa atriðis sem hér hefur verið gert að umtalsefni. En það hefur ekki verið unnið sérstaklega að því að undanförnu. Mér er ekki kunnugt um að dómar hafi gengið vegna brota á þessum lögum. Ég hef ekki aflað mér sérstakra upplýsinga þar um. Það má því vel vera að svo sé, en mér er ekki kunnugt um það. Ég tel að á meðan gildandi lög ráða, eigi að framfylgja þeim og þeim aldurstakmörkunum sem þar eru. Gildir þá einu hvort um er að ræða happdrætti sem fer fram í sjónvarpi eða á öðrum stöðum. Það á að fylgja fram þeim aldursreglum sem lög og reglur kveða á um og draga þá til ábyrgðar sem þau kunna að hafa brotið.

Virðulegi forseti. Þann 25. febrúar 1995 samþykkti Alþingi þáltill. þess efnis að dómsmrh. yrði falið að skipa nefnd er legði grundvöll að samráðsvettvangi hlutaðeigandi aðila um fréttaflutning og upplýsingaskyldu stofnana um slysfarir og harmraunir fólks. Það er ljóst að fréttaflutningur af slysförum og harmraunum fólks er vandmeðfarið og viðkvæmt mál. Íslenskir fjölmiðlar hafa að sönnu í áranna rás leitast við að fjalla um slík mál af tillitssemi og varkárni, en upp á síðkastið má þó greina þá þróun að ágengni fjölmiðla gagnvart einstaklingum sem hlut eiga að máli, björgunarsveitum og lögreglu að störfum og öðrum viðkomandi aðilum, verður æ harðari og óvægnari. Óheppileg tilvik er hægt að nefna í því sambandi. Aukin samkeppni fjölmiðla um fréttaöflun af atburðum og málavöxtum getur orðið til þess að misbjóða mannvirðingu og siðrænum gildum. Í þessari tillögu var ekki að því stefnt að hamla á neinn hátt tjáningarfrelsi eða prentfrelsi fjölmiðla, heldur fyrst og fremst að freista þess að koma á samráðsvettvangi sem gæti hugsanlega sameinast um samræmdar starfsreglur í þessu sambandi. Í greinargerð með þáltill. sem samþykkt var voru nefnd til sögunnar nokkur samtök sem væru heppilegir aðilar til samráðs í þessu sambandi, svo sem slysavarnarfélög og björgunarsveitir, Blaðamannafélag Íslands, Félag fréttamanna, Prestafélag Íslands, Lögreglufélag Íslands, Rannsóknastofnun háskólans í siðfræði, Samtök um sorg og sorgarviðbrögð, Læknafélag Íslands og barnaverndarráð. Það liggur ljóst fyrir að í siðareglum blaðamanna er tekið á þessum málum í 3. gr. Enn fremur segir í reglum um fréttaflutning Ríkisútvarpsins, 8. gr., með leyfi forseta: ,,Fréttamönnum ber að sýna fyllstu tillitssemi í viðkvæmum málum. Þeim ber að forðast allt sem valdið getur saklausu fólki eða þeim sem eiga um sárt að binda óþarfa sársauka eða vanvirðu.`` Á þessu er hnykkt í 10. gr. sömu reglna. Í ljósi þessa hef ég lagt fram fyrirspurn til dómsmrh. hvers vegna þessi nefnd hafi ekki enn verið skipuð. Á hinn bóginn hef ég fengið upplýsingar um að hún hafi þegar hafið störf þótt ég viti jafnframt að sumir þeirra sem ég nefndi hér til sögu sem heppilega samráðsaðila hafi ekki haft um það vitneskju. Því leyfi ég mér, virðulegi forseti, að óska eftir því að dómsmrh. upplýsi um stöðu þessa nefndarstarfs, hvar það er á vegi statt, hvort starfið sé komið það langt að fyrir liggi einhverjar hugsanlegar hugmyndir um samræmdar verklagsreglur í þessu sambandi og að öðru leyti almennt um þær vangaveltur sem ég hef hér lýst.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda er sá misskilningur í hinni skriflegu fyrirspurn sem lögð var fram í þinginu að nefndin hefur þegar verið skipuð. Hún var skipuð 7. nóvember á síðasta ári. Í henni eiga sæti Hjalti Zóphóníasson, skrifstofustjóri í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu, sem er formaður nefndarinnar, Pétur Gunnarsson blaðamaður, tilnefndur af Blaðamannafélagi Íslands, Böðvar Bragason lögreglustjóri, tilnefndur af Almannavarnaráði, séra Sigfinnur Þorleifsson tilnefndur af Siðfræðistofnun Háskóla Íslands og Sigrún Jóhannesdóttir, ritari tölvunefndar, tilnefnd af tölvunefnd. Nefndin hefur þegar hafið störf. Hún hefur þegar sent bréf til fjölmiðla með fyrirspurnum um það viðfangsefni sem hér er um fjallað með óskum um viðhorf þeirra. Hún mun hafa á prjónunum að efna á síðari stigum til umræðufundar með öllum aðilum sem eiga hlut að máli til að fjalla um tillögur og viðfangsefnið sem nefndinni er ætlað að fjalla um í víðara samhengi. Á þessu stigi er ekki meira að segja af störfum nefndarinnar. En ég vænti þess að hún muni vinna að verkinu með eðlilegum framgangshraða.

Herra forseti. Ég þakka fyrir svör hæstv. dómsmrh. og fagna því að þetta nefndarstarf skuli þegar hafið og vera í fullum gangi, eftir því sem mér skildist á svari hæstv. ráðherra. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni bind ég talsverðar vonir við störf nefndarinnar og vænti þess að þeir aðilar aðrir sem ég nefndi hér til sögu og hugsanlega fleiri sem að málinu koma beint eða óbeint verði á síðari stigum máls kallaðir til skrafs og ráðagerða eins og raunar hæstv. ráðherra gat um. Ég vil hins vegar að lyktum spyrja um það hvort í erindisbréfi nefndarinnar hafi að nokkru verið getið um það hvort hún ætti að skila af sér áfangaskýrslu eða einhverjum niðurstöðum fyrir tiltekinn tíma. Með öðrum orðum hvort einhver tímamörk væru á hennar starfi.

Herra forseti. Ég er ekki með erindisbréfið við höndina en hygg að ég muni rétt að ekki hafi verið sett ákveðin tímamörk en um það rætt við formann nefndarinnar að reynt yrði að hafa eðlilegan framgangshraða á þessu starfi og því mati sem þarf að fara fram. Ég vona að það verði ekki neinn óeðlilegur dráttur á störfum nefndarinnar. En eðlilega hlýtur starf af þessu tagi að taka nokkurn tíma því að í þessu sambandi komu upp fjölmörg álitaefni sem þurfa íhugunar við og það þarf að samræma sjónarmið fjölmargra aðila sem koma að málinu.

Virðulegi forseti. Undanfarið hafa farið fram allmiklar umræður um erlenda fjárfestingu á Íslandi. Þessar umræður hafa upp á síðkastið fyrst og fremst snúist um rétt útlendinga til þess að eiga í og fjárfesta í íslenskum fyrirtækjum í sjávarútvegi. Hins vegar hafa verið í gildi hér á landi lög býsna rúm varðandi heimildir útlendinga til fjárfestinga í íslensku atvinnulífi að öðru leyti. Því miður hefur oft og tíðum gætt mikillar tortryggni í garð útlendinga sem vilja festa fé sitt í íslensku atvinnulífi. Þetta þekkjum við af umræðum í gegnum tíðina. Samt er það þannig að víðast út um allan heim sækjast fyrirtæki og ríkisstjórnir eftir því að fá erlent áhættufé inn í atvinnulíf viðkomandi landa til þess að treysta það og gera það betur í stakk búið til að takast á við verkefni framtíðarinnar. Það er augjóst mál að afstaða manna til erlendrar fjárfestingar hér á landi er mjög að breytast. Mikil átök urðu fyrir nokkrum áratugum um hugsanlega fjárfestingu útlendinga í stóriðju hér á landi. Nú má heita að sú umræða sé mjög breytt, ef ekki að baki. Nægir í því sambandi að minna á afgreiðslu Alþingis á samningnum um stækkun álversins í Straumsvík. Í svari við fyrirspurn minni til þáv. hæstv. viðsk.- og iðnrh. fyrir tveimur árum kom fram að sáralítið var um fjárfestingu erlendra aðila á Íslandi ef undan var skilin þátttaka svissneska fyrirtækisins Alusuisse í hlutafjáraukningu hjá Ísal um þær mundir. Þó má segja að umtalsverð erlend fjárfesting hafi farið fram fyrr á árum í fiskeldi hér og á takmörkuðum sviðum öðrum. Engu að síður er erlend fjárfesting í atvinnulífi okkar sáralítil, svo lítil að það má segja að það standi nokkuð atvinnulífi okkar fyrir þrifum. Nú hefur verið breytt mjög skattalegu umhverfi fyrirtækjanna þannig að möguleikar Íslendinga til að laða að erlent fjármagn eru nú meiri og betri en áður. Það er vissulega vel. Vandi okkar innan lands undanfarin ár hefur því ekki stafað af því að andstaðan er svo mikil við þátttöku útlendinga í ýmissi atvinnustarfsemi ellegar að það séu lög sem giltu fyrir slíka fjárfestingu. Þvert á móti er það svo að vandinn hefur verið sá að útlendingar hafa lítið kært sig um að fjárfesta í íslensku atvinnulífi því miður, sjálfsagt einkanlega vegna þess að arðsemin er almennt minni í atvinnulífi okkar en erlendis. Engu að síður skiptir máli fyrir okkur hvernig til hefur tekist í þessum efnum og hvernig okkur mun ganga á þessu sviði. Því hef ég leyft mér á þskj. 560 að leggja fram eftirfarandi fyrirspurnir til hæstv. viðskrh.: 1. Hversu mikil var fjárfesting erlendra aðila í atvinnurekstri á Íslandi árin 1993--1995? 2. Hversu mikil var sú fjárfesting í einstökum atvinnugreinum? 3. Má vænta aukins áhuga útlendinga á því að fjárfesta í íslensku atvinnulífi?

Herra forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spyr á þskj. 560 um fjárfestingu erlendra aðila á Íslandi. Í fyrsta lagi spyr hv. þm.: ,,Hversu mikil var fjárfesting erlendra aðila í atvinnurekstri á Íslandi árin 1993--1995?`` Bein fjárfesting erlendra aðila í atvinnurekstri á Íslandi var eftirfarandi: Árið 1993 1.269 millj. kr. Árið 1994 351 millj. kr. Árið 1995 477 millj. kr. Þó ber að hafa það í huga að tölurnar fyrir árið 1995 eru bráðabirgðatölur. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Hversu mikil var sú fjárfesting í einstökum atvinnugreinum?`` Í fiskeldi 126 millj. kr. árið 1993, 14 millj. kr. árið 1994 og engin árið 1995. Í iðnaði: 1.131 millj. árið 1993, engin árið 1994 og 23 millj. árið 1995. Í samgöngum var engin erlend fjárfesting árið 1993 en 262 millj. kr. árið 1994 og 111 millj. kr. árið 1995. Í verslun um milljón árið 1993 og 1994 og 73 millj. kr. árið 1995. Í fjármálastarfsemi var fjárfesting engin árið 1993, 19 millj. kr. árið 1994 en engin árið 1995. Í fjölmiðlum nam erlend fjárfesting 6 millj. kr. árið 1993, 50 millj. kr. árið 1994 og 262 millj. kr. árið 1995. Í þjónustu var engin fjárfesting árið 1993 en nam 7 millj. kr. árið 1994 og 8 millj. árið 1995. Hv. þm. spyr í þriðja lagi: ,,Má vænta aukins áhuga útlendinga á því að fjárfesta í íslensku atvinnulífi?`` Eins og kunnugt er eru ekki aðeins líkur á að erlend fjárfesting muni aukast hér á landi á næstu árum, heldur hefur um slíkt verið samið. Með samningnum um stækkun Ísals hefur erlend fjárfesting verið tryggð á árinu 1996 og árinu 1997. Margt bendir til að áhugi erlendra aðila í fjárfestingu í orkufrekri iðnaðarstarfsemi sé að aukast. Þar vil ég nefna nokkur dæmi: 1. Ákvörðun stjórnar Járnblendifélagsins síðasta föstudag um að undirbúa stækkun járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga. 2. Áhugi bandaríska fyrirtækisins Columbia Aluminium Corporation um samstarf við Íslendinga um byggingu álvers á Grundartanga. 3. Áhugi Kínverja á samstarfi um nýtt álver. Eftir heimsókn þeirra hingað í sumar hafa borist fréttir og óskir um að senda til Kína íslenska sendinefnd til viðræðna við kínversk stjórnvöld um byggingu mun minna álvers en uppi hafa verið hugmyndir um hér á landi, eða í kringum 40 þús. tonna álver. 4. Áhugi Atlantsálsaðilanna á að endurnýja athuganir um álver á Keilisnesi. Þær athuganir eru nú í gangi. 5. Áhugi erlendra aðila í kísilmálmi, slípiefnaframleiðslu, stálbræðslu og magnesíumframleiðslu svo að nokkur önnur dæmi séu nefnd um þær hugmyndir sem uppi hafa verið á vegum markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar. Verulegt starf er nú unnið eða er í undirbúningi á vegum fjárfestingarskrifstofu viðskrn. og Útflutningsráðs í samstarfi við sveitarfélög og fyrirtæki við kynningu fyrir markhópa erlendra fjárfesta á möguleikum til fjárfestingar í ýmsum öðrum greinum. Of snemmt er að spá um árangur en greina má meiri áhuga nú en oft áður og er það mat þeirra sem lengst hafa unnið að þessum efnum að áhuginn sé meiri nú en nokkru sinni fyrr. Þær rýmkuðu heimildir sem felast í frv. til laga um breytingu á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri hér á landi opna nýjar greinar fyrir erlendum fjárfestum. Heimildir til aukinnar óbeinnar fjárfestingar í sjávarútvegi og fiskvinnslu gæti leitt til aukinnar erlendrar samvinnu á þessum sviðum og þar með talið aukinnar fjárfestingar. Rýmkun heimilda fyrir erlendra aðila til að fjárfesta í orkuframleiðslu og dreifingu orku gæti þýtt aukna erlenda fjárfestingu. Það ræðst þó af því hvort eigendur orkufyrirtækjanna, þ.e. ríkisvaldið og sér í lagi sveitarfélög taka ákvörðun um sölu orkufyrirtækjanna. Af ofansögðu má ætla að erlend fjárfesting á Íslandi eigi eftir að aukast nokkuð á næstu árum, þ.e. umfram þá aukningu sem þegar hefur verið um samið. En sú fjárfesting sem samið hefur verið um er nánast tíföldun á umfangi erlendrar fjárfestingar hér á árunum 1996 og 1997 miðað við árin 1993 og 1995.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé full ástæða til að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að impra á þessu máli. Ég held að þær upplýsingar sem fram hafa komið séu að mörgu leyti athyglisverðar. En mig langar til þess að varpa þeirri spurningu fram hvort ekki sé rétt að skoða þetta mál í víðara samhengi, þ.e. ekki aðeins sem áhuga erlendra fjárfesta á að fjárfesta í íslensku atvinnulífi heldur áhuga sparifjáreigenda almennt til að fjárfesta í íslensku atvinnulífi. Það er staðreynd að þeir sem eiga fjármagn á Íslandi, en það eru kannski einkum og sér í lagi lífeyrissjóðirnir, hafa ekki sýnt því áhuga eða sýnt því mun minni áhuga en æskilegt er að fjárfesta í íslensku atvinnulífi. Ég held að það sé mjög fróðlegt að skoða þetta í samhengi þó ekki gefist tækifæri til að ræða það í þaula við þetta fyrirspurnarform. Ég held að það sé rétt að tregða erlendra aðila til að fjárfesta í íslensku atvinnulífi haldist örugglega í hendur við tregðu innlendra sparifjáreigenda til að fjárfesta í íslensku atvinnulífi.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er ljóst af þessu að fjárfestingar útlendinga hérlendis eru nær engar. Ég minni á að fjárfestingar alls árið 1995 á Íslandi voru 70 milljarðar. Við erum að tala um 400 millj. Þetta er ekkert sem skiptir máli og það á að vera okkur umhugsunarefni að ekki hefur tekist að laða erlenda fjárfestingu hingað eins og nauðsynlegt er. Í ljósi sífellt aukinna alþjóðaviðskipta og þess að fjárfestingar milli landa verða sífellt algengari í efnahagsstefnu einstakra ríkja, eigum við að nota þetta tilefni sem fyrirspurnin gefur til að kanna betur hvernig þróunin hefur verið í nágrannalöndunum á síðustu árum og hvernig við getum breytt okkar löggjöf til að fá meiri erlendar fjárfestingar. Uppistaðan í erlendum fjárfestingum okkar hér eru í einni atvinnugrein sem er áliðnaður eða stóriðja. Það er kannski ekki mjög vænleg stefna til framtíðar að vera með öll okkar egg í þessari einu körfu. Þetta þarf að vera miklu fjölþættara og þetta er liður í þeirri breytingu sem er að verða á efnahagsumhverfi alls staðar í kringum okkur. Og við eigum að taka þátt í því með opnum huga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir afar greinargóð svör og þær umræður sem hafa farið fram í kjölfarið af þeim fyrirspurnum og þeim svörum sem hún gaf tilefni til. Ég er sammála því sem hér hefur verið sagt að þær tölur sem hæstv. viðskrh. flutti okkur eru mjög alvarlegar og mikið áhyggjuefni hversu illa okkur gengur að laða erlent áhættufé inn í íslenskt atvinnulíf. Eins og fram kom í máli hv. 5. þm. Norðurl. e. er meginskýringin á þessu ábyggilega sú að arðsemi í íslensku atvinnulífi er svo lítil að erlendir fjárfestar kæra sig ekki um að leggja fé í atvinnulífið. Sama má segja um íslenska fjárfesta sem eru líka mjög hikandi við það að fjárfesta í íslensku atvinnulífi, sennilega af sömu ástæðum. Arðsemiskostirnir eru aðrir betri sem menn leita þá frekar í. Ég vek athygli á því að sú fjárfesting sem hér kom fram að hefur átt sér stað á undanförnum þremur árum, að undanskildu árinu 1993, nemur á bilinu 350--470 millj. kr. Það svarar tæplega eða kannski hóflega veltu eins frystitogara. Það er nú allt og sumt sem við erum að tala um sem er heildarfjárfesting útlendra aðila ef við undanskiljum árið 1993 þegar um var að ræða sérstaka hlutafjáraukningu erlendra eignaraðila í Járnblendiverksmiðjunni. Nákvæmlega það sama kom fram í svari þáv. hæstv. viðskrh. árið 1992 varðandi stærstu erlendu fjárfestingarnar sem eru að eiga sér stað er hlutafjáraukning í fyrirtækjum sem þegar hafa verið stofnuð. Það segir auðvitað mikla sögu um þetta eins og fram kom í máli hæstv. viðskrh. að sú fjárfesting sem er núna að eiga sér stað í stækkun álversins er u.þ.b. tíföldun á þeirri erlendu fjárfestingu sem við höfum séð á undanförnum árum.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Tómasi Inga Olrich að það er og hefur verið tregða á undanförnum árum að fá erlenda fjárfesta inn í landið og margar ástæður kunna að vera fyrir því. Það er líka áhyggjuefni að innlendir fjárfestar skuli ekki sýna íslensku atvinnulífi meiri áhuga en verið hefur á undanförnum árum og ég held að lífeyrissjóðirnir geti gegnt þar gríðarlega mikilvægu hlutverki. Nú eru í endurskoðun lög um lífeyrissjóði. Ég þekki ekki nákvæmlega hversu langt sú endurskoðun er komin en eitt af þeim verkum sem sú nefnd átti að fara yfir og skoða sérstaklega var einmitt fjárfestingarstefna lífeyrissjóðanna. Ég held að hún geti gegnt gríðarlega mikilvægu hlutverki í þeim efnum. Það er áhyggjuefni en það er líka að vissu leyti ánægjulegt að núna árið 1996 og 1997 skuli vera um tíföldun á erlendri fjárfestingu í íslensku atvinnulífi að ræða. Það gefur mönnum vísbendingar um að kannski sé bjartara fram undan í þessum efnum. Í nágrannalöndum hefur erlend fjárfesting verið í kringum 1% sem er tiltölulega lágt. Norðurlöndin hafa verið um 1% af landsframleiðslu sem hefur verið erlend fjárfesting, OECD-ríkin á bilinu 1,5--2% af landsframleiðslu. Við höfum verið með 0,1% á árunum 1993--1995. Með þeirri breytingu sem er núna að eiga sér stað með tífölduninni förum við nálægt 1% og nálgumst það sem löndin í kringum okkur er með í erlendri fjárfestingu. En hér er um tímabundna fjárfestingu að ræða og þess vegna er auðvitað mjög mikilvægt að menn átti sig á því hvernig menn ætli að halda þessu áfram. Skipulögð vinna er í gangi af hálfu bæði iðn.- og viðskrn. til að leita að erlendum fjárfestum. Nokkur dæmi vil ég nefna. Í fyrsta lagi. Starf markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar og ég vitnaði til í ræðu minni áðan að hverju er unnið. Fjárfestingarskrifstofa viðskrn. og Útflutningsráðs hefur verið að vinna að sérstöku fjárfestingarverkefni víða um land með sveitarfélögum og fyrirtækjum. Verkefnið á Reykjanesi þar sem sérstaklega er leitað að erlendum fjárfestum inn á Reykjanesi. Í öðru lagi í samvinnu við Verslunarráðið þar sem leitað er að erlendum fjárfestum inn í starfandi fyrirtæki á Íslandi, lítil fyrirtæki. Í þriðja lagi er komið sjálfstætt fjárfestingarverkefni í gang á Eyjafjarðarsvæðinu í samstarfi við fyrirtæki þar og hérðasnefndina til að leita að erlendum fjárfestum inn í íslenskan matvælaiðnað. Í fimmta lagi er í undirbúningi samstarf við sveitarfélögin í Austurlandskjördæmi um sérstök fjárfestingarverkefni á sviði orkufreks iðnaðar og að skilgreina það svæði sem vænlegan kost til þess að taka á móti stóriðju. Á þann hátt er verið að undirbúa næstu skref sem þurfa að taka við þegar framkvæmdum lýkur árið 1997 við stækkun álversins í Straumsvík.

Virðulegi forseti. Það eru ekki mörg ár síðan að það þótti nánast goðgá að Íslendingar hösluðu sér völl í atvinnulífi annarra þjóða. Nú er heldur betur orðin breyting á. Við höfum séð það upp á síðkastið að íslensk atvinnufyrirtæki, sérstaklega í sjávarútvegi, hafa verið að nema ný lönd víða um heim og taka þátt í sjávarútvegi út um allan heim. Þetta segir okkur fyrst og síðast að íslenskur sjávarútvegur er á heimsmælikvarða og talinn eftirsóttur til að flytja þekkingu og vera samstarfsaðili í þessari atvinnugrein nánast sama hvar í heiminum sem er. Í þessu sambandi er af nógu að taka. Hvað mesta athygli hefur að sjálfsögðu vakið sú staðreynd að Íslendingar, raunar Eyfirðingar, hafa fjárfest mjög eftirminnilega í tveimur togaraútgerðum í Þýskalandi eins og allir vita. En það er fleira sem ástæða er til að nefna í þessu sambandi. Minna má á þátttöku fyrirtækja eins og Granda í Chile, íslensk fyrirtæki tóku þátt í samstarfsverkefnum í sjávarútvegi suður í Afríku og Kamtsjatka og víðar. Síðast en ekki síst er nauðsynlegt að minna á það frumkvöðulsstarf sem stóru sölufyrirtækin okkar í sjávarútvegi, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Sambandið, síðar Íslenskar sjávarafurðir, hafa gegnt með fjárfestingum sínum austan hafs og vestan í fyrirtækjum þar. Fleiri hafa raunar siglt í kjölfarið síðar. Íslendingar hafa líka fjárfest á öðrum sviðum, svo sem í byggingariðnaði í Suðaustur-Asíu, svo dæmi séu tekin. Þá er og að geta þess að Eimskip hefur í krafti styrks síns haslað sér völl á erlendri grundu með erlendri fjárfestingu víða. Enn má nefna fjárfestingu lyfjafyrirtækis austur í hinum baltnesku ríkjum. Enginn vafi er á því að þessi þróun er mjög æskileg. Hún opnar okkur leið inn á nýja markaði. Hún gefur fyrirtækjunum nýja viðspyrnu og hún skapar ný störf fyrir Íslendinga með nýstárlegum hætti. Það sem okkur er auðvitað fjötur um fót í þessu sambandi er tvennt. Smæð fyrirtækjanna og það hversu þau eru almennt fjárhagslega veikburða. Þess vegna kann að virðast fjarlægt að hyggja nú að þessum efnum og mér er að sjálfsögðu ljóst að fjárfesting af þessu tagi getur aldrei orðið annað en skynsamleg en lítil viðbót við okkar almenna innlenda efnahagslíf. Þá letur það að sjálfsögðu íslenska stjórnendur sem hafa fangið svo fullt af daglegum vandamálum að vita af því að tíminn sem þeir verja til undirbúnings og þátttöku í atvinnulífi erlendis tekur athyglina frá því sem þeir eru að gera hér heima og það eru því miður ekki margir framkvæmdastjórar eða athafnamennirnir sem geta leyft sér slíkt í dag. Ég hef hins vegar leyft mér að spyrja hæstv. viðskrh. eftirfarandi spurninga á þskj. 561: 1. Hversu mikil var fjárfesting Íslendinga erlendis á árunum 1993--1995? Í hverju fólst sú fjárfesting? 2. Hversu mikill hluti fjárfestingarinnar kom frá a. atvinnufyrirtækjum, b. fjármálastofnunum, þar með töldum lífeyrissjóðum, c. einstaklingum? 3. Má vænta aukinnar fjárfestingar Íslendinga erlendis? Ef svo er, á hvaða sviðum helst?

Herra forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spyr á þskj. 561 um fjárfestingu Íslendinga erlendis. Í fyrsta lagi spyr hv. þm. hversu mikil var fjárfesting Íslendinga erlendis á árunum 1993--1995 og í hverju sú fjárfesting fólst. Fjárfesting Íslendinga erlendis á árunum 1993 til 1995 og flokkun hennar eftir eðli fjárfestinga var sem hér segir: Heildarfjárfesting erlendis árið 1993 nam 2.845 millj., árið 1994 8.589 millj. og árið 1995 3.256 millj. Fjárfestingin skiptist sem hér segir: Í fyrsta lagi var bein fjárfesting erlendis árið 1993 um 690 millj. kr. Bein fjárfesting árið 1994 791 millj. og 1995 484 millj. Bein fjárfesting var annars vegar í atvinnurekstri og nam hún 548 millj. kr. árið 1993, 730 millj. árið 1994 og 350 millj. árið 1995. Ég ætla að lesa þetta hægt þannig að hv. þm. nái þessu talnaflóði öllu niður. Bein fjárfesting vegna fasteignakaupa var 142 millj. árið 1993, 61 millj. árið 1994 og 98 millj. árið 1995. Í öðru lagi eru verðbréfakaup, þ.e. óbein fjárfesting sem var á árinu 1993 2.155 millj., árið 1994 7.798 millj. og árið 1995 2.808 millj. Kaup á hlutabréfum nam 186 millj. kr. árið 1993, 420 millj. 1994 og 154 millj. árið 1995. Kaup á hlutdeildarskírteinum nam 132 millj. árið 1993, 1.206 millj. árið 1994 og 2.288 árið 1995. Fjárfesting í skuldabréfum nam 1.837 millj. árið 1993, 6.172 millj. árið 1994 og 366 millj. árið 1995. Hv. þm. spyr hversu mikill hluti fjárfestingarinnar kom frá atvinnufyrirtækjum, hversu mikill hluti frá fjármálastofnunum, þar með töldum lífeyrissjóðum og hversu mikill hluti frá einstaklingum. Því miður er ekki unnt að svara þessari spurningu hv. þm. Seðlabankinn sem annast tölfræðilega vinnslu gagna um gjaldeyrisyfirfærslur hefur ekki upplýsingar um hverjir fjárfestarnir eru í hverju tilviki fyrir sig. Því miður er ekki svar við þessari spurningu hv. þm. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: Má vænta aukinnar fjárfestingar Íslendinga erlendis? Ef svo er á hvaða sviðum helst? Erfitt er að meta líkur á aukinni fjárfestingu íslenskra fyrirtækja erlendis. Við mat á því ber að greina á milli beinnar fjárfestingar, þ.e. aðallega varðandi fjárfestingu í atvinnurekstri erlendis og óbeinna fjárfestinga. Slík fjárfesting virðist heldur vera að aukast og raunar bind ég vonir við að svo verði. Frumniðurstaða úttektar, sem unnin hefur verið um þjóðhagsleg áhrif þátttöku íslenskra fyrirtækja í atvinnustarfsemi erlendis, bendir til að það leiði til mikilla margfeldisáhrifa hér á landi vegna kaupa á vöru og þjónustu héðan vegna slíkrar þátttöku. Veruleg tækifæri ættu að vera til að fjárfesta erlendis, ekki síst í sjávarútvegi, en einnig á öðrum sviðum eins og dæmin sanna. Hvað varðar verðbréfakaup eða beina ávöxtun fjármagns erlendis virðast slík kaup hafa dregist saman á árinu 1995 eftir allmiklar aukningu á árinu 1994. Framtíðarþróun þessara viðskipta ræðst af þróun vaxta og gengis og hvert framboð verður hér á landi á traustum hlutabréfum. Í því sambandi bind ég vonir við að íslenskir stofnanafjárfestar muni í auknum mæli geta komið að fjármögnun nýrra fjárfestinga bæði sem hluthafar og verkefnabundnir lánveitendur.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir góð svör. Ég bendi á að tífalt meira fjármagn streymir út en inn og það ætti að vekja menn til umhugsunar um það að hér eru einhver höft á atvinnulífinu sem þarf að finna og leysa. Það þarf að leysa atvinnulífið úr dróma. Þær ráðstafanir sem hæstv. ráðherra nefndi voru aðallega til þess að þvinga fram fjárfestingu en ekki til þess að lokka hana og ég bendi á muninn á því að ýta og lokka. Ég geri ráð fyrir að stærstu fjárfestingarnar erlendis séu ekki inni í þessu og það eru Björk Guðmundsdóttir og Kristján Jóhannsson sem íslensk skattalög hafa fælt úr landi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir greinargóð og skýr svör og sömuleiðis hv. þm. Pétri Blöndal fyrir athyglisvert inngrip í þessa umræðu. Það er ekki mjög þægilegt að átta sig þessu mikla talnaflóði og draga miklar ályktanir út frá þeim í fyrstu. Engu að síður er það þannig ef við skoðum þetta að það vekur nokkra athygli að um að er ræða talsverða fjárfestingu íslenskra aðila í atvinnurekstri erlendis. Það finnst mér mjög ánægjulegt við þessar tölur. Þetta eru kannski ekkert mjög háar tölur ef borið er saman við heildarfjárfestinguna á Íslandi eða landsframleiðslu okkar en þetta eru þó a.m.k. tölur sem munar um og þetta þýðir það að við erum þó þrátt fyrir allt, þrátt fyrir okkar smæð og þrátt fyrir veikburða atvinnulíf að hasla okkur völl á nýjum sviðum erlendis. Við erum þar með að afla okkur nýrrar þekkingar sem ég er alveg sammála hæstv. viðskrh. um að mun skila sér í margfeldisáhrifum inn í landið. Þetta skapar líka ný atvinnutækifæri fyrir okkar unga og vel menntaða fólk og við sjáum þá ásókn sem er í störf af þessu tagi, t.d. þegar Íslenskar sjávarafurðir auglýstu eftir fólki til starfa í Kamtsjatka í haust sóttu tugir manna um þessi störf, fólk sem stóð allt undir þeim væntingum og kröfum sem gert var til þess. Það er auðvitað athyglisvert að í þessu litla landi að okkur skyldi takast að manna stóran atvinnurekstur úti í heimi á sérhæfðu sviði en þetta tókst á mjög skömmum tíma og það segir auðvitað mikla sögu. Ég held að þetta sé þróun sem við þurfum með einhverjum hætti að ýta undir, þ.e. að auðvelda íslensku atvinnulífi að fjárfesta úti í heimi vegna þess að það hefur mjög jákvæð áhrif á þjóðarbúið í heild.

Herra forseti. Hér er mjög knappt form notað undir merkilegar umræður. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að ég tel fulla ástæðu til að þakka fyrir þessar fyrirspurnir um fjárfestinguna. Ég tek eindregið undir að fjárfesting íslenskra aðila erlendis er mjög líkleg til að ýta undir hagstæða þróun atvinnulífsins á Íslandi. Það hefur orðið sú reyndin í sambandi við fjárfestingu þeirra tveggja eyfirsku fyrirtækja sem hafa haslað sér völl í sjávarútvegi erlendis. Mig langar aðeins að benda á að þó það sé hárrétt sem fram kom í máli hæstv. viðskrh. að samdráttur virðist koma fram í kaupum á verðbréfum er það þó svo að í hlutdeildarskírteinum er stöðugur vöxtur enda er áhættan jöfnust þar. Segir það sína sögu um að þetta leitar jafnvægis.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að vekja máls á báðum þessum fyrirspurnum sem hér hefur verið reynt að svara eftir því sem upplýsingar leyfa. Það er rétt sem hefur komið fram að þetta er mjög þröngt form til að ræða eitt af stærstu hagsmunamálum okkar um hvernig okkur tekst að fá bæði erlenda fjárfesta inn í landið og hvernig okkur tekst að fjárfesta í atvinnulífi erlendis. Ég vek athygli á því að verði frv., sem er til umfjöllunar í þinginu, að lögum er gert ráð fyrir að viðskrh. geri þinginu grein fyrir því árlega í skýrslu hver þróunin hefur orðið í þessum efnum. Þá gefst vonandi í framtíðinni betra tækifæri til að fjalla um þessa hluti en undir því þrönga formi sem hér er. Það er rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að fjárfestingin er mun meiri út úr landinu en inn og það er auðvitað áhyggjuefni. En að mörgu leyti er það dálítið merkilegt þegar við horfum á það háa vaxtastig sem við erum með á Íslandi. Vandamálið er hins vegar að við höfum búið við vísitölubindingar í mjög langan tíma. Þegar erlendir aðilar fara að velta fyrir sér þeirri merkilegu lánskjaravísitölu sem var hér einu sinni, sem heitir nú vísitala neysluvöruverðs, og spyrja hversu traust og örugg hún sé í raun til að fjárfesta eftir og spyrja hvort þessari vísitölu hafi einhvern tímann verið breytt þá verða menn að svara sem svo: Já, henni hefur verið breytt í nokkrum tilvikum. Þá er öryggið ekki meira en það hjá þessum fjárfestum að þeir treysta sér ekki til þess að fjárfesta í verðbréfum okkar. Ég hef skipað nefnd til að leita allra leiða til að markaðssetja íslensk verðbréf erlendis. Það starf er núna í gangi. Formaður þeirrar nefndar kemur frá Seðlabankanum. Ég vonast til þess að í marsmánuði skili nefndin af sér tillögum. Ég bind nokkrar vonir við að þar gefist ákveðin sóknarfæri því þetta er okkur gríðarlega mikilvægt.

Herra forseti. Af því að menn hafa talað um að við séum að ræða stórt mál undir þröngu formi minni ég á að í þinginu hefur undanfarið farið fram mjög mikil umræða bæði um eignarhald fyrirtækja og einnig form á fyrirtækjarekstri. Þar vil ég minna á síðustu umræðuna sem fór fram um hlutafjárvæðingu Pósts og síma í gær og síðan þá umræðu sem hefur farið fram á undanförnum vikum um erlenda fjárfestingu, ekki síst í sjávarútvegi. Þær upplýsingar sem koma hér fram leiða í ljós eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal bendir á að tífalt meira fé streymir út úr landinu en það sem kemur inn. Því held ég að það væri full ástæða til fyrir hæstv. ráðherra að skoða frv. ríkisstjórnarinnar um erlendar fjárfestingar, endurskoða það með það í huga hvort ekki væri rétt að það yrði kannað betur hvort við ættum ekki að heimila beina fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegi vegna þess að það er rökstudd ástæða til að ætla að það sé einmitt sá vettvangur sem gæri verið líklegastur til að laða erlenda fjárfesta að Íslandi vegna þess að menn þekkja Ísland best í gegnum sjávarútveginn. Það er líklegt ef þeir vilja fjárfesta í sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi leiði þau kynni til þess að þeir vilja e.t.v. fjárfesta einnig í öðrum atvinnurekstri.

Forseti vekur athygli á því að í þeim umræðum sem spunnist hafa út af þeim fimm fyrirspurnum sem hefur verið svarað hafa allmargir þingmenn notað rétt sinn til að koma á framfæri stuttum athugasemdum. Forseti telur æskilegt að þingmenn hefðu það í huga að slíkar ræður þyrftu helst að koma fram áður en fyrirspyrjandi og viðkomandi ráðherra hafa fullnýtt sér rétt sinn til umræðna vegna þess að það kann að vera eitthvað í athugasemdum þeirra sem þessir ræðumenn vildu hafa áliti uppi á. Því væri æskilegt að menn kveddu sér hljóðs og gerðu stuttar athugasemdir áður en fyrirspyrjandi og viðkomandi ráðherra taka að endingu til máls.