Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti: Jeg skal geta þess, að þetta frumvarp er of seint fram komið, og skal jeg því bera það undir deildina, hvort það megi koma hjer til umræðu. Leyft var að ræða frumvarpið með öllum þorra atkvæða.



Þetta frumv. er flutt að nokkru leyti í samræmi við það, sem gjörðist fyrir skömmu á prívatfundi í Sameinuðu þingi, þar sem það var samþykt, að bæta eitthvað kjör vissra starfamanna landsins. Nú finn jeg ekki ástæðu til, að tala svo sem neitt fyrir því i þetta sinn, bæði af því, að jeg get vel búist við, að samtök sjeu nú orðin um að fella það þegar hjer í deildinni, þótt undarlegt sje, og svo af því, að það sjest glögt á frumv. sjálfu, hvað þar er farið fram á. Annars get jeg vísað til hæstv. ráðherra, sem hefir samið frumvarpið, en hygg, að hjer þurfi ekki málalengingar um einstök atriði. Það hafa ýmsir talið rjett, að bætt verði við starfsmenn. þá, sem hjer er um að ræða, eins og t. d. símamenn og fl., sem lágt eru launaðir. Jeg sje ekki ástæðu til, að stinga upp á nefnd.

Ráðherra : Jeg stend að eins upp til þess að staðfesta það, sem háttv. 2. þm. Rvk. (J. M.) sagði, að það er fyrir mína tilstilli, að þetta frumv. er fram komið, og hafa þrír háttv. þm. orðið til þess, að flytja það. Jeg taldi það sem sje sjálfsagt, þar sem meiri hlutinn var með því á »prívat«-fundi þeim, sem um var getið, að hækka laun símafólksins, að hækka þá laun þessara manna líka. Það verður að sýna þeim rjettlæti eins og hinum. Jeg skal engu spá um framtíð frumv.; hún mun nú sjást bráðlega, og ekki heldur fara út í einstök atriði. Að eins skal jeg geta þess, að þótt jeg hafi gjört uppkast að frumvarpinu, og þótt mjer og fleirum hafi sýnst flokkun sú sanngjörn, sem þar er fylgt, þá mun jeg ekki setja mig á móti breytingum á því, ef annað sýnist rjettara. Jeg vil gjarna að málið sje athugað í nefnd, og vil því stinga upp á 5 manna nefnd.

Forseti: Þetta frumv. er of seint fram komið, og þarf því að leita leyfis deildarinnar til afbrigða frá þingsköpunum, til þess að mega taka það fyrir. Samþykt í einu hljóði að leyfa afbrigðin.

Flutningsm. (Eggert Pálsson) Jeg skal leyfa mjer með fám orðum að gjöra grein fyrir þeim orsökum, að jeg og háttv. meðflytjandi frumv. (B. J.) höfum tekið frumvarpið upp og lagt það hjer fyrir háttv. deild. Ástæðurnar eru stuttu máli þær, að margir þingm. munu vera smeykir við, að þarfir landssjóðs verði meiri en svo, að þeim verði fullnægt með fyrirliggjandi fje. Fjárlögin eru nú farin frá þessari deild með allmiklum tekjuhalla. Að vísu er ekki vel að marka það, því að í athugasemdum við ýmsar mestu fjárveitingarnar, hefir það verið tekið fram, að stjórnin þurfi ekki, ef fjárþröng verði, að láta framkvæma þau verk, er fjárveitingum þessum á að verja til. Það er því ekki víst, að tekjuhallinn verði svo mikill, sem ráð er fyrir gjört, eða sjálf 20. gr. fjárlaganna sýnir. En þó má undir öllum kringumstæðum búast við, að hann verði nokkur, og því er ekki nema gott, ef hægt er með hægu móti að afla tekjuviðbóta landssjóðnum til handa. Og það því fremur, sem lagt hefir verið nýlega fram frumvarp fyrir þessa deild, sem eykur útgjöld landssjóðs að nokkru, ef það verður samþykt. Jeg á við frumvarpið um dýrtíðaruppbót handa opinberum starfsmönnum landsins. Við þetta eykst tekjuhallinn, og væri því gott ef þessi skattur, sem hjer er um að ræða, stimpilskatturinn, yrði samþyktur, því að með honum myndu tekjur landssjóðs aukast um ca. 25 þús. kr., að minsta kosti, eftir því sem skattamálanefndin komst að raun um, er hún fjallaði um þetta mál. En sýndist mönnum, að láta þennan skatt ná til víxla og ávísana, sem ekki er farið fram á í frumvarpinu, og jeg skal ekkert segja um, hvort sje heppilegt eða ekki, þá liggur í augum uppi, að skatturinn eykst að sama skapi. En hversu mikið það kann að verða, skal jeg láta ósagt. Það gefur að skilja, ef frumv. þetta nær fram að ganga, að meiningin er sú, að þær tekjur, er fást með skattinum, verði ekki að eins fyrir næsta fjárhagstímabil, heldur verði þetta framhaldandi skattur, enda mun oftar en nú þörf fyrir landssjóð, að honum sje aflað tekna fram yfir þær, sem nú eru. Það er því ekki ástæða til að hafna þessum skatti síðar meir, ef frv. yrði nú samþykt, og það því síður, sem búast má við, að hann verði tiltölulega fremur vinsæll hjá þjóðinni. Það eru líka fleiri en við, flytjendur frumvarpsins, þeirrar skoðunar, að rjett sje, að leggja svona skatt á, ef á annað borð nýrra skatta sýnist þörf. Skattamálanefndin forna, er svo má nefna, taldi þetta rjett og var þessu fylgjandi. Sömuleiðis ýmsir þingmenn síðar. Þetta mál var t. d. borið fram á þingi 1912 og 1913, þótt það næði ekki samþykki þingsins að því sinni. Þar sem menn litu svo á áður, að skattur þessi væri vel leggjandi á, eins og þá stóð á, þá sýnir það, að engin fjarstæða er að hugsa sjer, að taka hann nú upp, þar sem nú er, að flestra áliti, fremur erfitt um tekjur handa landssjóði. Hvað snertir frumvarpið sjálft í heild sinni, þá kemur ekki til mála, að við flutningsmenn þess svörum til galla þeirra, sem á því kunna að vera, ef nokkrir eru. Við höfum lýst yfir því, að við höfum tekið frumvarpið upp orðrjett eftir skattamálanefndinni frá 1907. Ef gallar eru á því, er það vitanlega hún, sem verður að svara til þessa, nema gallarnir sjeu síðar komnir fram fyrir tilstilli löggjafarinnar. En þá ber nefnd þeirri, sem að líkindum fjallar nú um málið, að sníða þá galla af. Prentvillur hafa slæðst inn í frumv., en þær valda ekki neinni efnisbreytinu, heldur eru þær að eins hvað málið snertir. í 5. gr. 3. málsgr.: »sem eftir stimpluðu heimildarskjali o. s. frv.,« á að vera: »sem eftir stimpluðu o. s. frv.«. 16. gr. er útlent orð skakt prentað: »commissios«, á að vera: »commissions«. Í sömu grein stendur: »valdið rjettarmissis«, en á að vera: »valdið rjettarmissi«. Í 12. gr. hefir fallið í burtu að taka fram, hve nær lögin skuli ganga í gildi. Þar stendur 19.... en á vitanlega að vera 1916. Að öðru leyti skal jeg ekki fjölyrða um málið. En vildi deildin á annað borð sinna málinu, þá óska jeg, að það verði sett í 5 manna nefnd.

Skúli Thoroddsen Jeg vil að eins geta þess, að undanfarið hefi jeg yfirleitt verið beinum skattaálögum andvígur, og því er jeg því algjörlega mótfallinn, að stimpilgjald sje lögleitt hjer á landi. - Ástæðan til þess er sú, að stimpilgjaldið gjörir alla samninga að miklum mun örðugri, og fyrirhafnar meiri, en ella, og jafnframt því kostnaðarsamari. En við eigum ekki að gjöra leik að því, að torvelda viðskifti manna - eigum miklu fremur að kappkosta, að gjöra þau sem allra óbrotnust og vandaminst. En vjer megum eiga það vist, að hjer fer, eins og í öðrum löndum, þar sem slík lög hafa verið gefin. Ákvæðin reynast, er til framkvæmdanna kemur, engan veginn svo skilmerkileg, að ekki rísi þá upp ágreiningur, um hitt eða þetta, þ. e. um það, undir hvern flokkinn það eða það heyri o. s. frv., og eftir nokkur ár verður þá kominn heill bunki af stjórnarúrskurðum ef eigi og dómum, sem menn þurfa þá og að þekkja, engu síður en lögin sjálf. Alt þetta eykur þá alþýðumönnum, og fjöldanum öllum ekki lítinn kostnað, og fyrirhöfn, og fæstir, sem geta þá treyst sjer, eða komist af, án lögfræðilegrar aðstoðar. Það, að lögleiða stimpilgjöldin hjer á landi, gjörir því öll viðskifti manna enn örðugri en nú eru, og alt það vafstur og óþægindi, sem þar af leiðir, yrði þá og ekki metið til peninga. Almenningi yrði það þá ekki einungis jafntilfinnanlegt, heldur jafnvel miklu tilfinnanlegra en sjálfur skatturinn, og greiði jeg því hiklaust atkvæði gegn frumv.

Bjarni Jónsson Jeg verð að lýsa undrun minni yfir því, að háttv. sessunautur minn (Sk. Th.) skuli snúast gegn jafn meinlausu frumv. og þetta er. Jeg hefi oft þurft að láta stimpla skjöl erlendis og aldrei orðið fyrir töf af því, eða öðru tjóni en auraútlátunum, sem það kostaði. Menn þurfa ekki að lesa lög og dóma, til þess að komast upp á slíkt. Það er auðvelt, og lærist fljótt af sjálfu sjer, enda leiðbeina þá yfirvöldin, ef þess þarf. Og þótt einhvern tíma kynni að verða vafi á því, undir hvern flokk eitthvað ætti að teljast, þá munar ekki svo miklu, hvað ofan á verður í því efni, að mikill skaði geti að því orðið. Þetta frumv. er, eins og önnur gjaldafrumv., ætlað til þess, að útvega landssjóði dálitlar tekjur, og satt að segja er það ekki ósanngjarnt, þótt eitthvað þyrfti að gjalda af braski því, er nú tíðkast svo mjög, og alloft er ekki nema málamyndasala, svo sem þegar verið er að skifta á húsaskrokkum og menn þá stundum gintir til illra kaupa, og væri vel, ef þetta gæti orðið til þess, að hefta það fargan lítið eitt, óbeinlínis. Annars hjelt jeg síst, að jeg þyrfti að fara að mæla með tekjuaukafrumv. eins og þessu. Mjer hefir þó heyrst þjóta í þeim skjá, nú um hríð, að þeirra væri þörf, og er skemst á að minnast, að hjer var til umr. í gærkvöld frumv., sem átti að hjálpa þeim, sem verst eru staddir og ekkert »framleiða«.  (Sveinn Björnsson: Þingið vildi ekki sinna því)  . Jú, þingið vill eitthvað í þá átt, en hins vegar hefði háttv. 1. þingm. Rvk. (S. B.) átt að hafa mín heilræði og taka það frumv. aftur, því að þá hefði hann getað sparað sjer það, sem nú er fram komið. En jeg endurtek það, að jeg undrast, að nokkur skuli hafa á móti þessu frumv. mínu hjer í þessari tíð, þegar menn eru í vandræðum með tekjur handa landssjóði, því að nokkurra peninga aflar það honum þó, og það eru engir blóðpeningar. Háttv. sessunautur minn (Sk. Th.) segir, að lítið muni um það. Það er þó varlega áætlað 25 þús. kr. á ári af skattanefndinni forðum, og nú mundi það vera jafnvarlega áætlað 1/3 hærra. Jeg efast um, að öllu meira þyrfti til þess, að borga hóflegan verðmismun á nauðsynjavöru fyrir fátæklinga hjer í dýrtíðinni, og það er, eins og jeg hefi áður sagt, sú eina aðferð til dýrtíðarhjálpar, sem nokkurt vit er í. Að minsta kosti ætti þetta fje að nema um 40,000 kr., og jeg skil ekki, að þeir líti smáum augum á það, sem halda að landið muni um 100 kr., handa einum fátækum kennara.  (Jón Magnússon: Því lætur háttv. þingm. svona? Það eru ekki svo margir á móti þessu)  . Jeg má tala við þá, sem eru á móti því, og háttv. 2. þingm. Rvk. (J. M.) getur seinna tekið upp þykkjuna fyrir háttv. þingm. N.-Ísf (Sk. Th.), ef honum þykir jeg sauma of mikið að spjörum hans. Annars er það gott, ef margir vilja fylgja þessu máli.  (Skúli Thoroddsen: Hví mælti háttv. þingm. móti tekjuaukafrv. í gær?)  . Það situr ekki vel á háttv. þingm., að spyrja að þessu, þar sem hann játaði þá sjálfur, að sjer þætti það frumv. óhafandi, enda þótt hann væri meðflutnm. að því. Jeg var á móti því frumv., af því að það var á ranglátum grundvelli bygt, en þessi aðferð til tekjuauka er ekki ranglát, enda algeng annarsstaðar. Auk þess mætti minna á það, að jeg hefi komið fram með annað frv. til tekjuauka, sem er á rjettlátum grundvelli bygt, þótt vera kunni, að gjöldin sjeu þar sett of hátt, en það má ætíð laga. Jeg vona, að bæði háttv. þingm. N.- Ísf. (Sk. Th.) og aðrir samþ. þetta frv., því að það er alveg sjálfsagt.

Framsm. (Sigurður Eggerz) Hjer gjörist ekki þörf á langri framsögu, þótt hjer sje um eitt af veigamestu málunum að ræða, sem komið hafa fyrir þingið, því við 3. umr. fjárlaganna tók jeg fram þau atriði, sem mestu skifta. Með þingsályktunartillögunni er stjórninni falið að semja við Eimskipafjelagið á þeim grundvelli, sem tekinn er fram í áliti strandferðanefndarinnar. Jeg býst við, að hv. deild hafi kynt sjer nefndarálitið. Úr landssjóði greiðist hvort árið 75 þús. til strandferðanna. En fyrirkomulag þeirra er með líku móti og gjört var ráð fyrir 1914, þannig, að ferðaáætlun B. frá því ári var lögð til grundvallar, en að eins slept síðustu ferðinni, og að öðru leyti gjörðar nokkrar smábreytingar á áætluninni, sem engu skifta. Nefndin hefir viljað halda sjer við það, að skipin sjeu af sömu stærð og gjörð og gjört var ráð fyrir 1914, en vegna erfiðleika, er af stríðinu stafa, leit nefndin svo á, að við það yrði að una, þó þau yrðu heldur lakari, en hins vegar hefir nefndin óskað þess, að skipin jafngiltu að gæðum »Austra« og »Vestra«. Að öðru leyti skal jeg taka það fram, að ef þessar 75 þúsundir króna, er hefir orðið að samkomulagi milli strandferðanefndarinnar og Eimskipafjelagsins, að landssjóður greiði, hrökkva ekki fyrir halla þeim, sem á strandferðunum kann að verða, þá greiðist sá halli, að svo miklu leyti, sem hann stafar af breyttum kringumstæðum, vegna ófriðarins, eða af aukavátryggingu, úr landssjóði. Eftir ítarlega yfirvegun komst strandferðanefndin að þeirri niðurstöðu, að eðlilegt væri, að landssjóður tæki ófriðaráhættuna á herðar sjer, enda gæti hún orðið svo mikil, að Eimskipafjelaginu yrði hún um megn. Annars verður landssjóður og Eimskipafjelagið að bera traust hvort til annars. Alþingi verður að treysta því, að fjelagið gæti sem mestrar hagsýni við ferðir þessar, svo komist verði hjá halla á þeim, eða hann verði sem minstur. Takist fjelaginu þetta, þá mun samúð sú, er það nú hefir áunnið sjer hjá þjóðinni, aukast. Jeg vil geta þess, að Alþingi hefir ekki, eins og nú standa sakir, til annara að leita en Eimskipafjelagsins um strandferðir. Því þótt það hefði viljað semja við Björgvinjarfjelagið, þá er ekki víst, að það vilji taka strandferðirnar að sjer, og auk þess hafa ferðir þessar gefist illa í höndum fjelagsins. Eina leiðin er að snúa sjer til Eimskipafjelagsins, eins og gjört hefir verið. Það er líka eðlilegasta leiðin, enda er það von vor allra, að fjelagið beri giftu til að takast þessar ferðir á hendur, bæði nú og í framtíðinni, svo að báðum, fjelaginu og landinu, megi verða til happa. Með tilvísun til þess, sem hjer hefir verið tekið fram og til ummæla minna við 3. umr. um fjárl.frv., leyfi jeg mjer að mæla með því, að þingsályktunartill. verði samþykt.

Framsögum. meiri hl. (Bjarni Jónsson) Jeg finn ekki ástæðu til þess að segja að svo stöddu annað en það, að nú er enn meiri ástæða til þess að fella þessa tillögu en áður, og vona jeg, að háttv. deild gangi vel frá henni.

Framsögum. minni hl. (Matth. Ólafsson): Þegar mál þetta var síðast til umræðu hjer í deildinni, munu hafa komið fram allar þær mótbárur, sem hægt var til að tína gegn því. Það er því vert að athuga, hverjar þær mótbárur voru og við hve mikil rök þær hafa að styðjast. Andstæðingar málsins hjeldu því fram: að málið væri draumórar, sem aldrei gætu rætst, að ómögulegt myndi reynast að fá nýta verkstjóra, að kostnaður landssjóðs yrði afarmikill, að þjóðinni væri ekki eins ábótavant og haldið væri fram af flutningsmönnum, að þetta fyrirkomulag legði afarþungan skatt á þjóðina í vinnutjóni þeirra manna, er að þegnskyldunni ynnu, að óvanir menn framleiddu minna verk, og því yrði vinnan landssjóði jafnvel dýrari en launuð vinna. Jeg vil nú í fám orðum athuga þessi andmæli, mjer liggur við að segja öfugmæli, eins og einn háttv.þm. komst að orði um kosti þá, er jeg hafði talið þegnskylduvinnunni til gildis. Það er nú algild rökfræðisetning, að af því, að einn hlutur sje til, geti menn ályktað að hann geti verið, og það er jafnvel til önnur rökfræðisetning, sem einnig er rjett, að af því, að eitthvað er ekki til, geti menn ekki ályktað að það geti ekki verið til. En nú vill svo vel til með þetta mál, að það má heimfæra undir fyrri setninguna. Þegnskylduvinna hefir sem sje verið til í flestum löndum um allangan tíma. Það kemur ekki málinu við, að víðast er hún samfara hernaði og nefndist þá hervarnarskylda. Það hefir oft verið tekið fram, að á slíkri hervarnarskyldu höfum vjer Íslendingar ekki þörf. En vjer höfum þess meiri þörf til annara starfa, til að bæta þetta vanrækta land, sem vjer búum i. Alt tal um draumóra er því út í loftið, ekkert annað en vandræðatiltæki andstæðinganna, til að leiða athyglina frá málefninu. Að ómögulegt myndi reynast að fá nýta verkstjóra er engu minni fjarstæða. Hví skyldum vjer Íslendingar vera það síðri öllum öðrum þjóðum, að meðal vor fyndust eigi efni í sæmilega verkstjóra? Nú er það alkunna, að á friðartímum eru hermenn notaðir til að vinna lík verk og ætlast er til að þegnskyldulýður vor vinni, og þá eru liðsforingjarnir sjálfsagðir verkstjórar, þótt verkfræðingar, að sjálfsögðu, leggi ráðin á. Jeg get ekki gjört svo lítið úr oss Íslendingum, að vjer getum ekki lært það, sem annara þjóða menn geta lært. Það er fjarstæða að halda, að liðsforingjar annara þjóða sjeu allir afburðamenn. Þeir eru að sjálfsögðu eins og fólk er flest, en hafa þá þekkingu, sem útheimtist til að taka liðsstjórn að sjer. Sama mundi verða hjá oss. Þá er sú mótbára, að kostnaður landssjóðs myndi verða mjög mikill. - Því skal ekki neitað, að það myndi kosta nokkurt fje, að fá vel lærða og nýta verkstjóra. En ef vjer hugsum nokkru sinni til að vinna þau stórvirki, sem vjer eigum óunnin, og sem vjer þurfum að vinna í nánustu framtíð, svo sem hafnagjörðir, brýr, vegi og áveitur, þá þurfum vjer að leggja mikið fje fram og afla oss nýtra verkstjóra, svo að þau verk fari ekki aflaga. - Sú mótbára er því einnig fánýt, þótt hún kunni að láta vel í eyrum alþýðu. Þá er ágreiningurinn um, hve ábótavant oss sje í stundvísi, aga og hlýðni. Það er á hvers manns vitorði, sem satt vill segja, að í þessum efnum er oss sjerlega ábótavant, og andstæðingar þessa máls fá engan bugsandi og heilskygnan mann til þess að votta það, að í þeim efnum sje alt hjer eins og á að vera. Þjóðin er sjerlega óstundvís og hikandi, og það tjáir ekki að leyna sjálfan sig þessu. Svo er nú þessi mikli skattur, sem þegnskylduvinnan á að leggja á þjóðina í vinnutjóni. Þetta lætur vel í eyrum lítt hugsandi manna, en væri það ekki vel gjört, ef unt væri að hjálpa mönnum til að losa sig við það tjón, sem þeir bíða af slæpingnum? Hvern skatt leggur deyfð vor og óstundvísi á oss? Jeg er viss um að það má meta hann alt eins hátt og háttv.þm. Dal. (B. J.) mat atvinnutjónið við þegnskylduvinnuna. Og menn eyða árum saman til þess að búa sig undir lífsstöðu sína, jafnvel þótt fátækir sjeu, t. d. búfræðingar, sem oft vinna tvö sumur til þess, að fá sjer verklega æfingu, og er ekki fárast um það, þótt oft sje ekki hægt að benda á greinilegan árangur af því, því að oft vill svo til, að slíkir menn lenda í alt annarri vinnu og óskyldri. Nei, það yrði ekki tilfinnanlegt fyrir nokkurt heimili, þótt synir þess eyddu í þessu skyni 12 vikum, jafnvel af besta tímanum. Það væri ekki nema einu sinni á æfi þeirra, og þeir kæmu heim aftur færari en þeir fóru. Loks er sú mótbáran, að þessir ungu og óvönu menn eigi að verða svo dýr vinnukraftur fyrir landssjóð. Það er einmitt best, að mennirnir sjeu ungir. Það er hægra að kenna þeim að vinna vel, sem ekki hafa þegar vanist áröng handtök. Þeir taka betur tilsögn, eða er ekki til gamalt máltæki um það, að örðugt sje að kenna gömlum hundi að sitja rjett? Það er aldrei annað en fagurt að gjöra urðina að gróðrarbletti, og það er ekki hægt að koma því betur í framkvæmd á nokkurn annan hátt en þann, að koma á þegnskylduvinnu hjer á landi, og því verr, því lengur sem það dregst. Það gæti orðið til ómetanlegs gagns fyrir alla upprennandi unga menn á landinu, ef þeir gætu átt kost á því, að koma saman og kynnast. Ef þegnskylduvinna væri komin á, þá ættu menn úr ýmsum hjeruðum kost á þessu. Þeir lærðu að þekkja hverir aðra, lærðu að þekkja mismunandi skoðanir á ýmsum málum, lærðu að þekkja hugsjónir annara; í þessu öllu saman yrði þeim mikill fengur. Þeir mundu eignast góða vini, sameiginlegar hugsjónir og sameiginlegar vonir, og ættu miklu fremur tök á að láta þær rætast eftir en áður. Þá yrði þjóðlífið okkar ekki eins ömurlegt og það er nú, og landið ekki heldur. Jeg hefi tekið það fram, að ef tíminn, sem þegnskylduvinnan ætti að standa, þætti ekki nógu langur, þá væri jeg ekki á móti því, að lengja hann. Undir öllum kringumstæðum vil jeg koma því þannig fyrir, að þetta komi að sem bestum notum. Þetta á ekki að vera húmbug; það á að koma að gagni landi og lýð. Það mætti heita nokkuð undarlegt, ef við lútum ekki sömu lögum í þessu efni og allar aðrar þjóðir. Jeg vona, að háttv. deildarmenn verði mjer sammála um það, að rjett sje að skjóta þessu undir atkvæði allrar þjóðarinnar. Jeg býst reyndar við því, að þótt atkvæði yrðu greidd um málið, þá yrðu margir menn á móti því, og gæti jafnvel komið fyrir, að meiri hlutinn yrði það, en eitt er víst, að þá yrði málið rætt, og það er ekki nema holt hverju góðu máli.

Framsögum. meiri hl. (Bjarni Jónsson) Jeg skal lofa því, að vera ekki langorður um þetta mál. Háttv. framsm. minni hlutans (M. Ó.) segir, að við sjeum öllum öðrum þjóðum framar að óstundvísi og skorti á hlýðni. Þessi ósannindi er bráðnauðsynlegt að leiðrjetta. Jeg hefi farið um önnur lönd, og þekki þetta áreiðanlega miklu betur en háttv. þingmaður, og jeg hefi ekki orðið þessa var. Og þótt þetta væri nú eins og háttv. þingmaður segir, þá yrði það að engu gagni, að lögleiða þegnskylduvinnu hjer á landi. Það yrði sannarlega illur skóli, að hrúga saman fjölda ungra manna úr öllum stjettum og stöðum, til þess að kenna þeim hlýðni og stundvísi. Sömuleiðis vill háttv. þingmaður kenna þeim háttprýði og þrifnað. Við skulum nú hugsa okkur, að nokkur hundruð ungir menn og konur væru saman komin, til þess að vinna að vegavinnu, eða einhverju þess háttar. Þessi lýður yrði auðvitað að liggja í tjöldum. Hvað ætli yrði þá úr háttprýðinni og þrifnaðinum. Það eru auðvitað falleg orð, þetta, sem hv. framsögum. minni hlutans (M. Ó.) lætur alt af klingja hjer í deildinni, að það eigi að klæða landið, en jeg get fullvissað háttv. þingmann um það, að þetta er ekki aðferðin. Hjer eru menn rifnir út úr atvinnu sinni, frá þeim verkum, sem þeir kunna, og settir til að vinna þau verk, sem þeir hafa engan áhuga á og ekkert vit á. Hv. þm. (M. Ó.) leggur mikla áherslu á það, að menn kynnist í þessari þegnskylduvinnu, og hve mikið gagn geti leitt af þessum kunningskap manna á meðal. Jeg skal ekki gjöra lítið úr gagninu, en jeg skal benda honum á, að menn hafa víðar tækifæri á að kynnast en í vegavinnu og því um líku. Jeg er ekki eins viss um neitt eins og það, að þessi þegnskylduvinna hefir ekki áhrif til menningar. Það er ómögulegt, að láta fara fram andlega kenslu samhliða moldarmokstri og því um líku. Þegar menn eru að bera þessa þegnskylduvinnu saman við herskyldu í öðrum löndum, þá minnir það mig á ályktun í rökfræðinni, sem kölluð er á dönsku »Positiv Slutning í anden Figur«. Það hefir aldrei þótt góð regla, að fara eftir henni. Til þess að menn skilji, við hvað jeg á, þá skal jeg setja hjer dæmi upp á þess konar ályktun. Ef sagt er t. d. snjórinn er hvítur - sykrið er hvítt, þess vegna er snjórinn sykur, þá er það alveg sams konar, eins og þegar verið er að bera saman herskyldu og þegnskylduvinnu. Við vopnaæfingarnar hafa menn það sífelt í huga, að það geti komið fyrir á hverri stundu, að þeir verði að fórna lífi sínu fyrir föðurlandið. Úr þegnskylduvinnunni getur aldrei orðið annað en moldarmokstur eða eitthvað þess háttar. Er það ekki talsvert ólíkur grundvöllur? Jeg er viss um, að það eru engar líkur til, að vonir háttv. þingmanns rætist, um að þetta mál verði til blessunar fyrir land og lýð. Mjer hefir verið legið á hálsi fyrir það, að jeg hafi sagt, að minni hlutinn ætlaði að sá löstum. Jeg get ekki gjört annað betra en að vísa til nefndarálits hans á þgskj. 517. Þar segir svo: »Hugsunarháttur allrar þjóðarinnar yrði innan fárra áratuga breyttur til hins betra. Tortrygnin, öfundin, einræningsskapurinn, fjelagslyndisleysið, áhugaleysið, óstundvísin, og með henni ýms óreiða í orðum og gjörðum, mundi væntanlega með öllu hverfa. Agaleysið færi í sömu gröfina, og á moldum þessara bresta og lasta mundu vaxa áhugi, hlýðni, háttprýði, atorka, fjelagslyndi, þrifnaður, stundvísi og áreiðanleiki í orðum og viðskiftum«. Er þetta nú ekki alveg sama og jeg hefi sagt, að minni hlutinn vilji sá löstum og uppskera dygðir?

Guðmundur Hannesson Jeg neyðist til þess, að gjöra grein fyrir atkvæði mínu í þessu máli. Jeg ætla ekki að fara út í orðadeilur þær, sem orðnar eru á milli meiri og minni hlutans. Jeg verð í þessu máli nokkurn veginn mitt á milli þeirra beggja. Háttv. þm. V.-Sk. (S. E.) hefir lýst því í allítarlegri og góðri ræðu, hve erfitt og kostnaðarsamt það yrði, að sjá fyrir nógum og góðum verkstjórum. Það er alveg rjett hjá honum. Til þess að þetta komi að notum, þá yrði þetta að vera nokkurs konar skóli, og kennarar við slíka skóla eru ekki gripnir upp úr grjótinu. Fyrir mjer stendur þetta mál svo, að yrðu nú greidd atkvæði um það, þá er jeg nærri því viss um, að meiri hluti þjóðarinnar yrði á móti því. En væri nú ekki hugsanleg önnur leið í þessu máli? Væri ekki hugsanlegt, að semja heimildarlög og lofa svo sýslunum hverri fyrir sig að gjöra ákvæði um, hvort þau skyldu koma til framkvæmda eða ekki? Jeg býst við því, að það yrði hvort sem er haft þannig, að menn úr hverri sýslu yrðu látnir vinna innan hennar, oftast að þeim verkum, sem þeir þektu og væru vanir við. Þá hefir mjer komið til hugar, að bygging steynsteypuhúsa væri vel fallin til þess, að vinna að í þegnskylduvinnu. Hjer bíða nú 5–6 þúsund sveitabæir, sem þarf að byggja upp sem fyrst. Ekki væri það ólíklegt, að þessu miðaði fyrr áleiðis, ef þegnskylduvinna kæmist á. Jeg hygg, að það væri nytsöm fræðsla fyrir flesta sveitamenn, að læra að steypa góðan vegg og vel af hendi leystan. Þeir gætu þá síðar steypt hlöður og ýms útihús sjálfir. Væri slík vinna alstaðar á landinu, þá væri hægt að steypa upp 140 bæi á ári. Jeg bygg, að það væri nauðsynlegra, að kenna mönnum að búa til vandaða steinsteypu en margt annað, sem kent er nú á tímum. Jeg sje hins vegar, að taka mætti fleira en þetta til að kenna; get þó ekki fallist að öllu leyti á álit minni hlutans, en er, eins og jeg hefi þegar sagt, mitt á milli þessara miklu óvina. En jeg mun greiða atkvæði með því, að þjóðin fái að segja álit sitt um málið.

Sigurður Sigurðsson Jeg skal lofa því, að verða ekki langorður. Mig langar til þess að spyrja að því, hvort nokkur hafi athugað, hvað þessi atkvæðagreiðsla mundi kosta. Í öðru lagi vil jeg geta þess, að jeg tel að betur hefði farið á því, að þessi atkvæðagreiðsla hefði náð til allra manna, sem komnir eru til vits og ára.  (Sveinn Björnsson: Menn geta nú verið nokkuð gamlir, þó þeir sjeu ekki komnir til vits)  . Jeg skal geta þess, að þetta mál hefir verið mikið rætt á ungmennafjelagsfundum. Jeg hefi verið á mörgum fundum, þar sem mál þetta hefir verið til umræðu, og alstaðar hafa flestir eldri mennirnir verið á móti því, en yngri mennirnir því meðmæltir. Þess vegna hefði jeg helst kosið, að allir, sem orðnir eru 18 ára, fengju að greiða atkvæði um málið. Jeg verð að segja það, að þetta er mjög merkilegt mál. Hitt má vel vera, að ekki verði gott að koma því í framkvæmd, svo í lagi sje, og eitt er jeg viss um, að þegnskylduvinna verður aldrei framkvæmd á þann hátt, sem háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.) talaði um. Það, sem unnið er að, verður að vera eign hins opinbera, og undir yfirumsjón stjórnarinnar, en ekki fyrir einstaka menn. Annars skal jeg ekki fara út í það, að ræða málið frekar en gjört hefir verið. Jeg tel það rjett, að reyna, hvernig atkvæðagreiðsla fer um þetta mál. Það er nógu fróðlegt að sjá, hvernig henni reiðir af, og því mun jeg greiða atkv. með tillögunni. En hræddur er jeg um, að atkvæðagreiðslan muni ekki ganga að óskum þeirra manna, sem umfram alt vilja fá þegnskylduvinnu hjer á landi komið á.