Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka forseta og formönnum þingflokka fyrir að hafa greitt fyrir því að þetta mál fengi að koma hér á dagskrá með afbrigðum þeim sem afgreidd voru áðan. Eðli málsins samkvæmt er brýnt að mál sem þetta fái skjóta afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Frv. sem ég mæli fyrir er um breytingu á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., en í frv. er lagt til að gerð verði breyting á hinu almenna vörugjaldi af eldsneyti til lækkunar um 1,55 kr. á hvern lítra af bensíni. Eins og margir í salnum muna eflaust var gerð sú kerfisbreyting á haustdögum 1999 að horfið var frá hlutfallslegri skattlagningu í vörugjaldi á bensíni, sem áður var 97 af hundraði, yfir í fasta krónutölu, 10,50 kr. pr. lítra. Þá var talið að slík aðgerð væri nauðsynleg til að draga úr sveiflum í bensínverði innan lands sem væru ærnar á heimsmarkaði þó að prósentuálagning skatta magnaði ekki þá breytingu hverju sinni, hvort heldur væri til hækkunar eða lækkunar. Þessi skattlagning, 10,50 kr. á hvern lítra, hefur staðið óbreytt frá því þessi breyting var gerð en með þessu frv. er lagt til að skatturinn lækki niður í 8,95 kr. á hvern lítra til loka júnímánaðar næstkomandi. Ástæðan fyrir því að hér er lögð til tímabundin breyting er sú að verð á bensíni hefur farið hækkandi á heimsmarkaði og það er ljóst að áhrif slíkrar hækkunar á bensínverð hér innan lands geta verið umtalsverð og hugsanlega stofnað verðlagsmarkmiðum kjarasamninga í hættu. Þess vegna ákvað ríkisstjórnin að beita sér fyrir þessari lækkun í trausti þess að olíufélögin mundu með sama hætti leggja sitt af mörkum í þessu máli. Það reyndist rétt því olíufélögin ákváðu um þessi mánaðamót að hækka ekki bensínverðið. Á þessum árstíma er það gjarnan þannig að bensín hækkar á heimsmarkaði en lækkar síðan þegar líður fram á vorið og sumarið, og hér er í raun lagt til að væntanleg lækkun sé tekin út fyrir fram þannig að minni sveiflur verði hér í bensínverði. Þar með verður hvorki hækkun nú né sú lækkun sem vænta mætti þegar þar að kæmi. Auðvitað má segja að með þessu sé verið að taka ákveðna áhættu. Við vitum ekki fyrir víst að bensín muni lækka en ákveðin reynsla segir okkur það samt. Hins vegar eru óvissutímar á alþjóðavettvangi sem geta gert það að verkum að sú spá rætist ekki. Við þurfum að taka afstöðu til þess þegar þar að kemur, í lok þessa tímabils, hvort forsendurnar hafi staðist. Við teljum að þessi lækkun vörugjaldsins sem mun koma í veg fyrir hækkun útsöluverðs um 1,90 kr. muni kosta ríkissjóð á tímabilinu um 80 millj. kr. Við teljum verjandi að ráðstafa fjármunum með þeim hætti í þeirri baráttu sem hér er háð við verðbólguna og til að tryggja verðlagsmarkmið kjarasamninganna. Þetta er í örstuttu máli, herra forseti, kjarni þeirra breytinga sem hér eru lagðar til. Þetta er ekki stórt frv. eða flókið en vegna eðlis þess er brýnt að það fái hér skjóta afgreiðslu eins og ég gat um til að þau áhrif sem hér er um að ræða skili sér sem fyrst inn í það kerfi sem ríkjandi er varðandi þessa gjaldtöku. Ég legg þess vegna til, herra forseti, að frv. verði að 1. umr. lokinni vísað til hv. efh.- og viðskn. og til 2. umr. og geri mér góðar vonir um að samstaða geti orðið um að afgreiða þetta mál mjög hratt í þinginu.

Herra forseti. Eins og hæstv. fjmrh. gat um hefur tekist samstaða um það meðal þingflokkanna að afgreiða þetta mál með nokkuð skjótum hætti. Við höfum nú þegar veitt afbrigði til þess að hægt sé að taka málið á dagskrá. Hæstv. fjmrh. sagði í framsögu sinni áðan að eðli málsins væri slíkt að það krefðist skjótrar afgreiðslu. Út af fyrir sig munum við í Samfylkingunni ekki reyna að tefja þetta mál. Við getum fyrir okkar leyti fallist á að það verði afgreitt með skjótum hætti en eigi að síður vil ég hafa allan fyrirvara á því hvort takist að afgreiða þetta í kvöld eins og farið hefur verið fram á. Ástæðan er sú, herra forseti, að nauðsynlegt er að ræða við tiltekna fulltrúa verkalýðshreyfingar og reyndar ákveðinna samtaka til að kanna þetta frv. og þær afleiðingar sem það kann að hafa í för með sér. Ég vil þessa vegna spyrja hæstv. fjmrh. hvaða nauður reki til þess að afgreiða þurfi frv. svo hratt? Er það vegna þess að olíufélögin eru aðilar að samkomulagi og þeirra hlutur hefur þegar komið til framkvæmda? Það væri þakkarvert ef hæstv. ráðherra vildi upplýsa það á eftir. Ég hjó eftir því þegar ég las frv. og greinargerðina með því að einungis er gert ráð fyrir því að ákvæði frv. gildi til júníloka þessa árs. Það kom mér nokkuð spánskt fyrir sjónir. Ég skildi það hins vegar af ræðu hæstv. ráðherra að vanalega hækkar olíu- og bensínverð á heimsmarkaði á þessum tíma árs en lækkar aftur sökum eðlilegra árstíðasveiflna þegar líður á sumarið. Ég skildi það svo, herra forseti, að tilgangur frv. væri að taka af þann kúf sem ella hefði komið hér og þar með koma í veg fyrir lækkunina sem ella hefði orðið síðar á sumrinu. Við vitum hins vegar, herra forseti, að það eru óvissir tímar og viðsjár á alþjóðavettvangi. Einmitt í þeim heimshluta þar sem olíuframleiðsla er hvað mikilvægust horfir nú til styrjaldar. Þetta leiðir væntanlega til þess að sú spenna sem hefur magnast á alþjóðavettvangi er líkleg til að leiða af sér verðhækkanir á olíu. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra: Hvað ef vindur fram undir lok júní og staðan á alþjóðavettvangi er með þeim hætti að bensínverð á heimsmarkaði er að hækka? Hvað ætlar hæstv. ráðherra þá að gera? Samkvæmt frv. hefur hann ekki heimild til að láta lækkunina á vörugjaldinu lifa áfram. Er þá hugsunin sú að grípa til bráðabirgðalaga? Herra forseti. Sú hugsun er mér nokkuð andstæð og ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Telur hann ekki að betra væri að veita hæstv. ríkisstjórn heimild til að hafa þessa lækkun í gildi lengur fram á sumarið? Ég held að það sé eitt af því sem við hljótum að velta fyrir okkur í efh.- og viðskn. þegar við fjöllum um málið á eftir. Mig langar jafnframt að nota tækifærið, herra forseti, og inna hæstv. ráðherra eftir því hvaða skoðun hann hafi á því að það takist að halda verðlagsþróuninni með þeim hætti að ekki þurfi að koma til uppsagnar launaliða kjarasamninga. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra og forustu verkalýðshreyfingarinnar um að það er nauðsynlegt að ríkisstjórnin, framkvæmdarvaldið, láti ekki sinn hlut eftir liggja í þeirri baráttu. Það er ákaflega mikilvægt fyrir fjölskyldur í landinu, fyrir þá sem eru að kaupa sér húsnæði, fyrir fyrirtækin í landinu, að verðbólga verði sem minnst. Það skiptir máli varðandi almenna samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs gagnvart útlöndum. Þess vegna skiptir miklu máli að vel takist til. Ég vil líka rifja upp, herra forseti, að það er ekki langt síðan að stjórnarandstaðan hóf mikla baráttu í sölum Alþingis til að knýja ríkisstjórnina með atbeina verkalýðshreyfingarinnar til þess að taka aftur tilteknar hækkanir á opinberum gjöldum. Ríkisstjórnin varð við þeim tilmælum og við fögnuðum því, a.m.k. fulltrúar Samfylkingarinnar. Ég hlýt hins vegar við þessar aðstæður að inna hæstv. ráðherra eftir því hvað verður um þá hækkun sem mér skilst að muni koma til framkvæmda síðar á þessu ári. Ég vil líka geta þess, herra forseti, og það hefur komið fram í fjölmiðlum í dag að bankastofnanir og sérfræðingar á vegum þeirra eru þeirrar skoðunar að með handafli sé verið að halda niðri þróun verðlags, og þegar kemur fram í næsta mánuð muni verðbólgan aftur skjótast upp, með öðrum orðum að við búum við eins konar gerviástand í dag. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvaða skoðun hann hafi á þessu. Í lokin, herra forseti, vil ég segja að við munum að sjálfsögðu greiða fyrir því að þetta frv. hljóti skjóta afgreiðslu en við áskiljum okkur fullan rétt til að fara gaumgæfilega yfir það og það kann að taka e.t.v. svolítið lengri tíma en hæstv. ráðherra vill. Ég vil biðja hann að sýna okkur biðlund í þeim efnum. Það þarf að vanda til lagasetningar af þessu tagi.

Herra forseti. Ég vil taka það fram strax að ekkert samkomulag hefur verið gert við olíufélögin um þetta mál. Ríkisstjórnin tók þessa ákvörðun í trausti þess að olíufélögin gripu sömuleiðis til ákveðinna aðgerða, og það varð. Það er ekkert samkomulag um það. Hins vegar er málið þannig að ef þessi lækkun upp á 1,55 kr. nær ekki fram að ganga eru olíufélögin raunverulega að fjármagna þá lækkun líka vegna þess að bensínið hefur ekki hækkað. Og það er óeðlilegt að fella þann kostnað á olíufélögin eins og málið er í pottinn búið. Þess vegna er brýnt að allir standi við sitt, þar á meðal ríkissjóður, og ljúki þessu sem allra fyrst. Lítrarnir eru fljótir að telja í þessu máli eins og okkur er kunnugt um. Að því er varðar hvað gerist í sumar er það alveg rétt sem þingmaðurinn sagði, við hugsum þetta þannig að við tökum ákveðinn kúf í trausti þess að þróunin verði eins og hún hefur verið undanfarin ár og jöfnum þetta út. Það verður ekki hækkun núna, það verður heldur ekki lækkun í sumar eins og venjulega hefur verið. Auðvitað geta menn svo deilt um hvort þetta sé almennt skynsamlegt en ég held að sveiflujöfnun af þessu tagi sé í eðli sínu jákvæð. Hvort þetta verður síðan reyndin vitum við ekki. Eins og hv. þm. nefndi, og ég líka, koma inn ótal óvissuþættir þar að lútandi, m.a. vegna ástands heimsmála, ekki síst fyrir botni Miðjarðarhafs. Þetta vitum við ekki um. Eins og frv. er lagt upp er ekki reiknað með öðru en að þessi aðgerð falli úr gildi í lok júní og að bensíngjaldið hækki þá aftur. Það er ekki gert ráð fyrir öðru, og engin áform eru um bráðabirgðalög eða aðrar ráðstafanir af því tagi. Að því er varðar síðan almennu spurninguna um kjarasamningana og hvort verðlagsmarkmið haldi tel ég góðar líkur á að svo verði. Ég tel ekki ástæðu til að halda að þegar líða tekur á maímánuð muni bresta hér á einhver verðbólguholskefla, miklar verðhækkanir eða annað. Ég tel að slíkur grunur sé óþarfur andstætt einhverjum í fréttum í dag sem þingmaðurinn gat um.

Herra forseti. Við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munum greiða fyrir því að þetta mál fái skjóta umfjöllun hér á Alþingi. Gerðar hafa verið breytingar á þessum lögum. Það er ekki svo ýkja langt síðan. En sú var tíðin að almennt vörugjald af bensíni var hlutfall af olíuverðinu þannig að tekjustreymið til ríkissjóðs sveiflaðist í takt við sveiflur á olíu á heimsmarkaði og þær sveiflur geta verið talsverðar eins og við þekkjum. Í gær bárust fréttir af því að verð á olíutunnunni hefði hækkað um hálfan annan dollar, hefði hækkað um 4%. Ég tel að það hafi verið skynsamleg ákvörðun á sínum tíma að færa vörugjaldið úr prósentugjaldi yfir í fasta krónutölu. Nú er gerð tillaga um að lækka þessa krónutölu og enn er skírskotað til sveiflunnar. Hæstv. ráðherra bendir okkur á að á þessum tíma árs gerist það iðulega að olían hækki í verði, en þegar líður á sumarið þá fari það lækkandi og nú vilji menn taka á þessum kúf og vonist til þess að þegar fram líða stundir og líður fram á sumarið þá muni verðlagið að nýju fara lækkandi. Ég held að sé rétt sem fram kom í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að vegna ástandsins í heimsmálunum og í ljósi þeirra yfirlýsinga sem komið hafa frá olíuframleiðsluríkjunum í hinum íslamska heimi þá geti allt gerst hvað þetta snertir, enda lagði hæstv. fjmrh. jafnframt áherslu á það í sínu máli að þarna væri mikil óvissa á ferðinni. Eitt sem ég tel ástæðu til að leggja áherslu á er hvaða afleiðingar verðbreytingar af þessu tagi hafa á stöðu ríkissjóðs. Hér erum við að tala um tímabundna aðgerð, ákvörðun sem tekur til fáeinna mánaða, til júníloka mun það vera. En tekjur ríkissjóðs munu rýrna af þessum sökum um 80 millj. kr. Mér finnst því ástæða til þess að hafa þennan tíma ekki lengri en gert er ráð fyrir í frv. Þá horfi ég til stöðu ríkissjóðs, en ég er í hópi þeirra sem reisi talsvert háar kröfur á ríkissjóð, m.a. í þessum sal, um að standa myndarlega að margvíslegri þjónustustarfsemi sem er á ábyrgð hans. Annað atriði sem mér finnst vert að íhuga er að þótt menn séu allir af vilja gerðir að komast undir hin rauðu strik sem svo eru nefnd og kjarasamningarnir hvíla á, þá megi þeir gæta sín á því að fara ekki út í hina gömlu vísitöluleikfimi eins og við þekktum fyrir tveimur áratugum eða svo. Í því sambandi nefni ég að Alþingi hafði heimilað hækkun á afnotagjöldum Ríkisútvarpsins ekki fyrir svo ýkja löngu og okkur var lofað því sem gengum eftir því gagnvart fulltrúum ríkissjóðs, hæstv. fjmrh., held ég hafi verið, eða öðrum fulltrúum ríkisstjórnarinnar, að Ríkisútvarpinu yrði bætt þetta upp með fjárframlagi þar til afnotagjaldið yrði hækkað. Það hefur ekki komið til framkvæmda. Afleiðingarnar hafa orðið niðurskurður og uppsagnir hjá Ríkisútvarpinu. Það er þetta samhengi sem ég vil leggja áherslu á að við höfum jafnan í huga, að þegar við skerðum tekjur ríkissjóðs þá reiðum við niðurskurðarsveðjuna jafnframt til höggs. Þetta er atriði sem ég vildi leggja áherslu á. Og meðal annarra orða, var ekki verið að birta tölur hagnaðartölur olíufélaganna nýlega? Voru þau svo óskaplega illa haldin? Er þeim einhver sérstök vorkunn þótt þau leggi meira af mörkum til að færa niður verð á olíu og bensíni en þau hafa lýst yfir vilja til. Þessir þættir verða væntanlega til umfjöllunar í efh.- og viðskn. þingsins sem fær þetta frv. til skoðunar að lokinni þessari umræðu. Að lokum er eitt um handaflið og verðlagið. Ég er einn af þeim sem er svolítið gefinn fyrir handafl gagnvart verðlaginu og tel mjög mikilvægt að þjóðfélagið sameinist um að ná verðlagi niður, að koma böndum á verðbólguna, vegna þess að verðbólga er ávísun á kjararýrnum hjá því fólki sem býr við fasta launataxta. Það er því mjög mikilvægt markmið að þjóðin öll sameinist um að ná slíku fram. En við megum í þeirri viðleitni gæta okkar á því að einblína ekki á hitamælinn heldur skoða hitastigið í herberginu. Ef við förum að fúska með vísitöluna er hætt við því að einmitt þetta gerist og að gripið verði til ráðstafana sem miðist einvörðungu að því að hafa hemil á mælingu vísitölunnar en ekki verðlaginu almennt. Það er það sem máli skiptir, verðlagsþróunin almennt, en ekki einvörðungu mælingin og alls ekki mælingin á þessu verðlagi. Sú mæling þarf að vera raunhæf. Mér finnst því miður margt hafa komið fram sem bendir til þess að menn séu að teygja sig aftur til áranna upp úr 1980 hvað þetta snertir. Sú var tíðin að bökurum var sagt að öll brauð mættu hækka nema franskbrauð og normalbrauð vegna þess að það voru brauðin sem voru inni í vísitölunni. Hitt rauk allt upp í bakaríunum. En þessi brauð stóðu ein í stað. Við eigum að forðast að fara út á þessa braut. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta frv. Við munum greiða fyrir því að það fái skjóta en að sjálfsögðu vandaða umfjöllun hér í þinginu.

Herra forseti. Það er full ástæða til þess að taka jákvætt undir það frv. sem hér er borið fram og greiða fyrir því að það geti orðið að lögum. En eins og hefur komið fram við þessa umræðu vakna eðli málsins samkvæmt ýmsar spurningar sem þarf að fá svör við. Boðað hefur verið til fundar í hv. efh.- og viðskn. núna klukkan hálfátta í kvöld og það verður að sjá til hvort hægt verður að afgreiða málið á þeim stutta tíma sem efh.- og viðskn. hefur nú í kvöld til þess að skoða það. Nokkra aðila þarf að kalla til til þess að ræða þetta mál, m.a. fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar, olíufélaganna og FÍB. Síðan, eins og fram hefur komið hér, þarf hv. efh.- og viðskn. að fara yfir af stöðuna að því er varðar þetta margfræga rauða strik og hvort líkur séu til þess að það náist, en frv. sem við ræðum er einmitt viðleitni í því að reyna að ná því markmiði. Í dag dró einmitt í efa t.d. forstöðumaður greiningardeildar Búnaðarbankans, ef ég man rétt, að rauða strikið næðist og ég tel nauðsynlegt af þessu tilefni að fara lítillega yfir þá stöðu. Ég ætla ekki að tefja þetta mál nú við 1. umr. En ég tel ástæðu til að rifja upp að fyrir jólin fjölluðum við um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem áttu að skila ríkissjóði, að mig minnir, einum milljarði í tekjur. Þar voru ýmsar gjaldtökur sem ríkisstjórnin ætlaði að beita sér fyrir til þess að ná þessum milljarði. Þar var m.a. 10% hækkun á bifreiðagjöldum sem áttu að skila ríkissjóði á þessu ári 260 millj. kr., en það er nú ekki mikið af því sem er verið að skila til baka með þessu frv., þ.e. einungis um 80 millj. kr. af þeim 260 milljónum sem voru teknar af bifreiðaeigendum með hækkun á bifreiðagjaldi um 10% við afgreiðslu bandormsins fyrir jólin. Það hefur verið veruleg hækkun á tekjum ríkissjóðs af bifreiðaeigendum á undanförnum árum. Hægt er að rifja það upp að á árinu 1995 voru tekjur af bifreiðaeigendum um 18,6 milljarðar kr. en á árinu 2000 voru þær um 30 milljarðar. Man ég nú ekki hvað þær voru á árinu 2001. Enda eru tekjur af bifreiðaeigendum hér langtum hærri sem hlutfall af landsframleiðslu en í öðrum Evrópuríkjum. Herra forseti. Aðeins aftur að vísitölunni. Við skiptumst nokkuð á skoðunum hér fyrir jólin um áhrifin af þeim gjaldtökum sem fyrirhugaðar voru hjá ríkissjóði á þessu ári, m.a. af bifreiðagjöldum og gjöldum í heilbrigðisþjónustunni, áfengisgjaldi og innritunargjöldum. Það væri fróðlegt, herra forseti, að fá uppgefið nú á þessari stundu, einmitt þegar menn eru með augun mjög á þessu rauða striki, hvað standi út af af þessum gjaldtökum sem fyrirhugaðar voru um áramótin og við ræddum hér í tengslum við bandorminn, frv. til laga í ríkisfjármálum. Ríkisstjórnin féll frá gjaldtökum, ef ég man rétt, í heilbrigðiskerfinu núna í upphafi árs einmitt með tilliti til rauðu strikanna. Ég spyr þá hvort ekki sé hægt að treysta því, herra forseti, spyr hæstv. ráðherra hvort það haldi út þetta ár a.m.k., þ.e. að ekki verði farið í slíka gjaldtöku aftur síðar á árinu. Auðvitað er maður svolítið hræddur um að verið sé með einum eða öðrum hætti að spila á vísitöluna, og þetta frv. gefur kannski tilefni til þess að halda rauðu strikunum innan markanna núna í maímánuði. Ég spyr hæstv. ráðherra hvað standi út af þeim gjaldtökum sem voru áformaðar fyrir jólin. Ég nefni áfengisgjaldið. Ég man ekki hvort ríkisstjórnin kom með einhverja yfirlýsingu um að hætta við það. Síðan standa út af innritunargjöldin, ef ég man rétt. Ég held því að það væri ágætt vegna umræðu sem fer fram núna í efh.- og viðskn. á eftir að fá það gefið upp hjá hæstv. ráðherra hvaða gjaldtökuhækkanir sem við ræddum hér fyrir jólin eigi eftir að koma fram. Síðan um ákvæði í þessu frv. um að þetta eigi aðeins að gilda til loka júní 2002 á þeirri forsendu að þá er reiknað með lækkun á heimsmarkaðsverði á bensíni. Hæstv. ráðherra nefndi að nú væru óvissutímar og það væri mikilli óvissu háð hvort þær spár gætu gengið eftir. Þá veltir maður fyrir sér hvað gerist í lok júní 2002. Ef olíufélögin fylgja núna eftir og hækka ekki bensín, munu þau þá ekki hækka bensínið sem samsvarar þeirri hækkun sem hefði átt að koma fram núna og hefði átt að koma fram síðar á árinu? Þá værum við að upplifa lækkun á bensíni sem stendur einungis fram til loka júní. Olíufélögin mundu svo þegar kemur að lokum júní og heimsmarkaðsverð hefur ekki lækkað, bæta sér upp þá lækkun sem þeir núna þessa dagana beita sér fyrir með þeim orðum að þeir séu að leggja sitt af mörkum til þess að ná fram þeim markmiðum sem menn setja sér um rauðu strikin. Í lokin, herra forseti, vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann gæti stutt heimildarákvæði eða bráðabirgðaákvæði við þetta frv. sem gæfi ríkisstjórninni heimild til að framlengja lækkunina sem við ræðum núna á vörugjaldinu, í því tilviki að ekki gangi eftir að heimsmarkaðsverð á bensíni lækki? Ég held að afar mikilvægt sé að fá fram hvort ráðherrann væri tilbúinn til að beita sér fyrir því að ná samstöðu um slíkt heimildarákvæði og tel að slíkt mundi verulega greiða fyrir störfum í efh.- og viðskn. sem fram fara á eftir. Hér gæti verið um að ræða ákvæði til bráðabirgða sem veittu ríkisstjórninni þessa heimild, að gefinni þeirri forsendu að heimsmarkaðsverð á bensíni lækki ekki eins og menn gera ráð fyrir þegar þeir mæla fyrir þessu frv. Helst af öllu hefði þessi lækkun að mínu viti átt að vera varanleg en ekki tímabundin. Við fulltrúar Samfylkingarinnar munum skoða það í efh.- og viðskn. en erum tilbúin að skoða það ef ráðherrann og meiri hluti efh.- og viðskn. er tilbúinn að skoða það með okkur, að slíkt ákvæði til bráðabirgða kæmi inn í þetta frv. Ég hef beint spurningum, herra forseti, til hæstv. ráðherra. Þær lúta að ráðstöfunum í ríkisfjármálum frá því fyrir jólin, því sem stendur út af borðinu hvað það varðar og því sem eftir á að koma fram í því efni. Eins spyr ég um ákvæði til bráðabirgða sem ég tel að efh.- og viðskn. ætti að skoða til að tryggja að þessi bensínlækkun lifi lengur en fram til loka júní fari svo að heimsmarkaðsverð á bensíni lækki ekki.

Herra forseti. Ég tel að bráðabirgðaákvæði eins og hv. þm. gat um standist ekki. Ég tel óheimilt að framselja til ríkisstjórnarinnar slíkt vald til að ákveða hvort skatturinn er hærri eða lægri sem nemur þessari 1,55 kr. Það var þannig hér áður fyrr að bensíngjald var reglulega hækkað með ákvörðun fjmrh. í takt við hækkun á vísitölu byggingarkostnaðar. Frá þessu hefur verið horfið, ekki síst vegna þess að með stjórnarskrárbreytingum árið 1995 var tekið af skarið með að engan skatt mætti á leggja né af taka nema með ákvörðun Alþingis. Alþingi verður þannig að ákveða sjálft hvort þessi skattur á að koma aftur til framkvæmda 1. júlí þessa árs eða ekki, eða einhvern tímann seinna. Alþingi verður að ákveða það með afgerandi hætti. Þessar dagsetningar eru þær sem gilda. Lækkunin gildir í þrjá mánuði samkvæmt frv. Ég hef engin áform um að falla frá þeirri breytingu. Auðvitað var það mat okkar sem stöndum að þessu frv. hvort þarna ætti að miða við tvo mánuði, þrjá mánuði eða fjóra mánuði. Niðurstaðan varð þrír mánuðir í ljósi þeirrar reynslu sem liggur fyrir um verðþróun á þessum markaði en auðvitað vitum við, eins og ég hef ítrekað sagt, að það er ekkert handfast í þeim efnum á þessum tímapunkti. Að því er varðar hina spurningu þingmannsins, um þessar aðgerðir almennt í ríkisfjármálum, hef ég það ekki handbært hér hvernig staðan nákvæmlega er í þeim málum. Eins og þingmaðurinn nefndi voru ýmsar hækkanir sem ákveðnar voru í frv. fyrir jólin dregnar til baka en hækkun áfengisgjalds, sem ráðgerð var í fjárlögum, hefur ekki komið til framkvæmda. Það þarf lagabreytingu til að hún geti orðið að veruleika en engin ákvörðun liggur fyrir um hvenær slíkt frv. verði flutt.

Herra forseti. Varðandi síðasta atriðið sem hæstv. ráðherra nefndi, þær gjaldtökur sem út af standa og ekki hafa enn komin til framkvæmda en eru fyrirhugaðar og ráðherrann hefur ekki alveg á reiðum höndum hér, óska ég eftir að ráðherrann hlutist til um að það verði lagt fyrir nefndina sem kemur saman á eftir. Þar þyrftu menn að sjá hvað stendur út af og efh.- og viðskh. getur þá metið það, af því að við erum hér að tala um þessa lækkun á bensíni með tilliti til þess að geta haldið okkur innan rauðu strikanna. Þess vegna er eðlilegt að nefndin fái allt sem hugsanlega gæti verið uppi á borðum um hækkanir á gjöldum, hvers konar gjöldum, síðar á árinu. Ég óska eftir að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að það liggi fyrir nefndinni nú á eftir. Varðandi heimildarákvæðið til lækkunar sem ráðherrann mótmælir ekki en dregur í efa að standist, væntanlega stjórnarskrána, ætla ég ekkert að deila við hæstv. ráðherra hér úr ræðustólnum. Við munum væntanlega skoða það í efh.- og viðskn. En ég held að slíkt ákvæði sé með öðrum hætti en hæstv. ráðherra nefndi. Slík heimild mundi hafa lagastoð í ákvæði til bráðabirgða miðað við að tilteknar aðstæður væru uppi. Þá hefði Alþingi veitt ríkisstjórninni heimild til að framlengja þessa lækkun miðað við að tilteknar aðstæður væru fyrir hendi. Það þarf bara að skoða í nefndinni hvort það gangi gegn stjórnarskránni. Ef svo reynist ekki vera tel ég fulla ástæðu til, herra forseti, að skilja ekki málið eftir í þeirri óvissu að olíufélögin geti haft málið í sinni hendi og náð aftur þeirri lækkun sem þeir eru að boða núna. Gildistími þessa vörugjalds yrði þannig lengri en til loka júni, jafnvel til áramóta.

Herra forseti. Ég hlýt að gleðjast yfir skattalækkun, það er ekki spurning, þó hún standi ekki nema í fjóra mánuði í hæsta lagi. Hins vegar er ég ekki ánægður með að menn taki upp gamaldags niðurgreiðslukerfi á verðbólgu. Það er eitthvað sem ég hélt að menn hefðu hætt fyrir þrjátíu árum. En svo er ekki. Núna eru menn að reyna að niðurgreiða verðbólguna með öllum ráðum til að halda einhver rauð strik sem aðilar vinnumarkaðarins hafa samið um og gætu að sjálfsögðu sleppt ef þeir kærðu sig um. Það er nefnilega þannig að félagsmenn í ASÍ, sem eru lunginn af skattgreiðendum í landinu, munu borga þessar 80 milljónir, svona eða hinsegin. Menn eru bara að plata þá með því að lækka skatta hér, sem lækka bensínverðið, lækka vísitöluna. Þetta verður síðan að sjálfsögðu tekið einhvern veginn inn í ríkissjóð einhvern tímann af skattgreiðendum. Þannig er þetta sama fólk látið borga þetta --- það væri ekki hægt að lækka skattana svo mikið ella --- með hækkandi sköttum. Það er svo aftur dálítið merkilegt að menn sitji hér og reikni út að þetta sé 1,90 kr. lækkun á útsöluverði bensíns. Það er eins og bensínverð sé ekki háð neinni samkeppni. Í eðlilegri samkeppni er verð ekkert endilega háð kostnaðarverði framleiðandans heldur háð markaði, framboði og eftirspurn. En svo virðist ekki vera á bensínmarkaðnum. Meira að segja fulltrúi neytenda og Neytendasamtakanna situr alla daga og reiknar út hvað bensínverðið ætti að hækka eða lækka, eins og það sé enginn markaður og engin samkeppni. Það er dálítið merkilegt. Hér í þessu frv. kemur fram að bensínverð muni lækka um 1,90 kr. eins og það sé engin samkeppni og enginn markaður. Það er athyglisvert. Ég ætla nú ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég sem sagt gleðst í aðra röndina en er dapur í hina.