Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Aðhald og sparnaður í ríkiskerfinu vegna slæmrar fjárhagsstöðu ríkissjóðs, stórkostlegur niðurskurður á fjárveitingum til hinna ýmsu og brýnu verkefna í uppbyggingu víðs vegar úti um land, er sá boðskapur sem út er látinn ganga frá hæstv. ríkisstj. og stjórnarliði. Á engan hátt skal dregið úr því að við efnahagsvanda er að glíma og vissulega þörf aðhalds og sparnaðar. En eigi að síður hlýtur það að vekja eftirtekt almennings í landinu þegar ýmsar hallir eru reistar hér á höfuðborgarsvæðinu og ekki að sjá annað en að einhvers staðar í þjóðfélaginu séu nægir peningar til þess að framkvæma - og það að fullu - áform um byggingar af ýmsu tagi. Nægir þar að nefna Seðlabankahúsið sem ég tel að hefði mátt bíða frekar en ýmislegt annað sem nauðsynlegra er. Þar nægir að nefna Landsvirkjun sem er að byggja yfir sig. Ekki sýnist manni að þar sé mikið sparað. Rafmagnsveita Reykjavíkur byggir stórhýsi. Ekki virðast vera nein sparnaðaráform, a.m.k. ekki í útlitinu, þar. Ekki er minna um að vera á sviði bygginga að því er varðar landbúnaðarþáttinn með byggingum Osta- og smjörsölunnar í Reykjavík. Svo mætti lengi telja. Ég hef því leyft mér að leggja fram á þskj. 20 fjórar fsp. Hér er nú sú fyrsta til umr., sem er um Seðlabankabygginguna. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Hve miklu fjármagni hefur verið varið til byggingar Seðlabankahússins? 2. Hve miklu fjármagni hefur verið varið til byggingar hússins á árinu 1983? 3. Hve miklu fjármagni er fyrirhugað að verja til byggingarinnar á árinu 1984?“ Ég er þeirrar skoðunar að það hljóti að hafa mátt - undir þeim kringumstæðum sem þjóðfélagið og efnahagslífið hefur verið í undangengið - bíða með þessa byggingu og sinna öðrum og brýnni verkefnum í uppbyggingu víðs vegar á landinu heldur en hér er um að ræða, þó að ég vilji á engan hátt draga úr nauðsyn á slíkri byggingu þegar vel áraði, en ekki á þeim tíma þegar skornar eru niður við trog fjárveitingar til annarra miklu brýnni verkefna en ég tel þessa byggingu vera. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, enda ekki ástæða til, herra forseti, en vænti þess að fá gagngert svar frá hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég skal ekki hefja umr. hér um réttmæti byggingar eins húss á vegum ríkisins eða ríkisstofnana frekar en að verja peningum til annarra verkefna. Hins vegar má vera ljóst að það hús sem hv. þm. spyr um hefur verið í byggingu um nokkurt skeið. Það er spurt hve miklu fjármagni hafi verið varið til byggingar Seðlabankahússins. Svarið er: Fyrir utan lóðarverðmæti og bílastæðagjöld var heildarbyggingarkostnaður 15. okt. s.l. 67.7 millj. kr. Það er spurt hve miklu fjármagni hafi verið varið til byggingar hússins á árinu 1983. Til framkvæmda á þessu ári hefur verið varið 50.1 millj.kr. Það er spurt hve miklu fjármagni fyrirhugað sé að verja til byggingar árið 1984. Í framhaldi þess verkþáttar sem nú er unnið að, þ.e. uppsteypu kjallara og jarðhæðar, hefur þegar verið samið við verktaka um að ljúka á næsta ári uppsteypu hússins og smíði þaka að hluta. Nemur kostnaður við þann verkþátt 19.8 millj.kr. á verðlagi 1. okt. s.l. Um frekari framkvæmdir á næsta ári hefur ekki verið tekin nein ákvörðun. Ég vænti þess að það sem ég hér hef sagt séu fullnægjandi svör við því sem hv. þm. hefur spurt um.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. bankamálaráðh. óvenju glögg en þó stutt svör við þessari fsp. Það liggur þá fyrir að um 138 millj. muni það vera sem þegar er búið að ráðstafa til þessarar byggingar og fyrirhugað er að ráðstafa á næsta ári. Ég vil láta það koma sérstaklega fram hér að ég tel að þeim 138 millj. hefði verið betur varið á ýmsan annan hátt en þarna er um að ræða. Og þó að ég reikni varta með að hæstv. ráðh. svari því nú, þá er ástæða til að spyrja hvort fyrirhugaðar séu nokkrar stöðvunarframkvæmdir í þessa byggingu til þess að veita fjármagni til annarra miklu brýnni verkefna víðs vegar heldur en hér er um að ræða. Hér liggur fyrir þáltill. á þann veg og það væri vissulega fróðlegt, án þess að nokkur ástæða sé til að krefjast svara um það nú, að vita hver er hugur hæstv. bankamálaráðh. til þeirrar þáltill. sem hér liggur fyrir um að stöðva Seðlabankabygginguna eins og nú er.



Herra forseti. Eins og hv. þm. gat um hefur verið flutt á Alþingi till. um frestun þessarar byggingar og því eðlilegt að umr. um það eigi sér stað þegar sú till. verður tekin til umr. En ég gat þess áðan í þessu stutta en greinargóða svari, eins og þm. orðaði það, að næsti verkþáttur nemur 19.8 millj. kr. á verðlagi 1. okt. og um aðra verkþætti hefur ekki verið samið.



Herra forseti. Vegna þessara umr. finnst mér rétt að benda á að þær upplýsingar sem fram koma hér frá hæstv. ráðh. segja auðvitað ekki nærri alla söguna, vegna þess að þær fölur sem hér koma fram eru ekki færðar upp til núgildandi verðlags, heldur er hér um að ræða samtölu úr framkvæmdum liðinna ára. Talan segir því auðvitað ekki nema hálfa sögu í þessu efni. En ég kvaddi mér hljóðs, herra forseti, vegna þess að fyrir nokkrum dögum var rætt um málefni Seðlabankans hér á Alþingi og þá fullyrti hæstv. fjmrh. að Seðlabankinn framkvæmdi svo að segja reglulega lögbrot. Hæstv. ráðh. orðaði þetta svo, með leyfi forseta: „Það hef ég margoft sagt hér, enda brjóta þeir að mínu mati lög þegar þeir ákveða sína eigin vexti. Þeim ber skylda til að ákveða vexti fyrir viðskiptabankana en það er hvergi í lögum um Seðlabanka Íslands heimild til þeirra að ákveða sína eigin vexti, svo að það hlýtur að vera í verkahring Alþingis eða ríkisstj. að gera það,“ eins og hæstv. fjmrh. komst að orði. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann sé þeirrar skoðunar einnig að Seðlabankinn brjóti lög með starfsemi sinni með þeim hætti sem hæstv. fjmrh. lýsti á dögunum.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. hefur varpað hér fram fsp., sem að vísu er ekki til umr. en hafði verið til umr. hér á Alþingi fyrr, um lögmæti Seðlabankans varðandi vaxtaákvörðun. Með leyfi forseta, þá vil ég mjög gjarnan mega lesa upp svarbréf viðskrn. til Seðlabankans varðandi þetta atriði. Með bréfi 26. þ. m. óskaði Seðlabankinn eftir afstöðu rn. til þess hvort Seðlabankanum sé heimilt að ákveða vexti af viðskiptum innlánsstofnana við bankann. Í bréfinu segir, með leyfi forseta: „Rn. ítrekar þá afstöðu sína að umrædd vaxtataka sé berum orðum í 13. gr. laga nr. 10 1961 um Seðlabankann að bankinn hafi rétt til að ákveða vexti af viðskiptum sínum við innlánsstofnanir. Á hinn bóginn segir í 1. tölul. 3. gr. laganna að Seðlabankinn eigi að vinna að því að peningamagn í umferð og framboð lánsfjár sé hæfilegt vegna tilgreindra markmiða. Jafnframt segir í 5. tölul. sömu gr., sbr. og 9. og 11. gr. laganna, að Seðlabankinn sé banki annarra banka og peningastofnana. Af þessum ákvæðum leiðir að 13. gr. verður ekki skýrð öðruvísi en svo, að Seðlabankinn fari að lögum þegar hann ákveður vexti af viðskiptum sínum við innlánsstofnanir, enda er hvergi að finna ákvæði í íslenskum lögum er felur öðrum aðila að ákveða þessa vexti. Þá hefur því sérstaklega verið haldið fram að Seðlabankinn hafi ekki vald til að ákveða vexti af yfirdrætti innlánsstofnana í reikningum þeirra í bankanum, a.m.k. sé óheimilt að vextirnir séu hærri en hæstu leyfilegir dráttarvextir. Rn. telur þessa skoðun ekki eiga við rök að styðjast. Að mati rn. hafa þessir vextir, refsivextirnir, mikla sérstöðu. Á þá ber ekki að líta sem venjulega vanskilavexti. Þeir eru úrræði Seðlabankans gegn óhóflegum yfirdrætti innlánsstofnana. Af eðlilegum ástæðum hefur Seðlabankinn ekki talið sér fært að loka reikningum innlánsstofnana við bankann þótt stofnað hafi verið til mikils yfirdráttar. Þess í stað hefur bankinn leitast við að hindra óhóflegan yfirdrátt með ákvörðun refsivaxta. Samkv. 36. gr. laga nr. 10/1961 er heimilt að leggja á refsivexti ef ákvörðunum bankans er ekki hlítt. Með vísan til þess er segir um skýringu á 13. gr. og 36. gr. og sérstöðu refsivaxtanna telur rn. að lokamátsliður 5. gr. laga nr. 58/1960, sbr. lög nr. 71/1965, takmarki ekki vald Seðlabankans til ákvörðunar þessara vaxta.“ Ég skal svo ekki frekar ræða þetta bréf en vildi leyfa mér að varpa fram þeirri fsp. til hv. 3. þm. Reykv., fyrrv. viðskrh., hvort þm. er ekki á sama máli.



Herra forseti. Vegna síðustu orða hæstv. viðskrh. hlýt ég að taka það fram að það er augljóst að viðskiptabankarnir hafa á liðnum árum fatlist á þau vinnubrögð Seðlabankans sem hér um ræðir og því eðlilegt að það hafi verið litið svo á að myndast hafi um þetta regla sem sé ótvíræð og eftir beri að fara. Þess vegna hefur þessari reglu verið fylgt á liðnum árum, ekki aðeins í viðskrh.-tíð minni heldur einnig á undanförnum árum öllum frá því að Seðlabankalögin voru sett. Það er hins vegar ekki aðalatriðið í þessu máli heldur hitt, að fram hefur komið á hv. Alþingi að einn af ráðh., hæstv. fjmrh. dregur í efa að seðlabankinn hafi þessa heimild. Og einn af þeim þm. sem áttu sæti á Alþingi á sínum tíma þegar Seðlabankalögin voru sett, Þórarinn Þórarinsson, hefur skrifað um það grein í dagblaðið Tímann hvernig þessi lög urðu til og kemst þar m.a. svo að orði: „En hvað sem þessum skoðanamun líður er það ótvírætt að Seðlabankinn hefur skv. 13. gr. Seðlabankalaganna ekki vald til að ákveða eigin vexti.“ M.ö.o: er ljóst af þessum ummælum og öðru því sem hér hefur farið fram, bæði ummælum hæstv. fjmrh. og úrskurði viðskrh., að það er ótvírætt nauðsynlegt að skýra Seðlabankalögin betur, svo að hér verði tekin af öll tvímæli. Af þeim ástæðum var mín fsp. hér borin fram. Ég þakka hæstv, viðskrh. fyrir þan svör sem hann gaf.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fjölyrða um það mál sem hér kom fyrst upp á dagskrána, þ.e. byggingu Seðlabankans. hvort það sé rétt eða rangt að halda þeirri byggingu áfram með þeim kostnaði sem því fylgir í þjóðfélagi sem er fjárhagslega statt eins og okkar er í dag. Þá er Seðlabankinn orðinn tákn um það að nóg sé til af peningum í landinu og þess vegna á að stöðva hana. Í hugum fólksins er Seðlabankabyggingin orðin tákn um það að nóg er til af peningum í landinu.  (Hripið fram í: Heyr.)  Þess vegna er erfitt fyrir okkur, sem sitjum í ríkisstj. og förum með fjármál, að telja fólkinu í landinu trú um það að peningar séu af skornum skammti á sama tíma sem framkvæmdir sem þessar geta haldið ótrauðar áfram. Ekki meira um það. Svarbréf hæstv. viðskrh., dags. 26. okt., við bréfi sem er skrifað í Seðlabankanum 26. okt., segir mér ekkert annað en að fyrir fram hafi verið ákveðið hvernig svara skyldi þeirri fsp. ef hún kæmi. Ég hef haldið því fram hér í gegnum árin og margir hafa verið mér sammála - hv. 3. þm. Reykv. vitnaði í greinar fyrrv. hv. þm. Þórarins Þórarinssonar, ritstjóra Tímans, og annarra sem hafa verið mér sammáta - um að 13. gr. í lögum um Seðlabanka Íslands vísar í 10. gr. og í 10. gr. eru taldar upp þær peningastofnanir sem Seðlabankanum er falið að ákveða vexti fyrir. Það er hvergi í lögum um Seðlabanka Íslands að hann hafi heimild til að setja sér sína eigin vexti. En það hefur verið gefin út reglugerð af ráðh. og það er vitnað í þá reglugerð. Og ég efast um það núna þessa síðustu daga að sú reglugerð hafi stoð í lögunum, reglugerðin gangi lengra en lög leyfa. Það er því kominn tími til þess, eins og kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að láta úr því skera hvort Seðlabankinn hefur heimild til að ákveða sína eigin vexti, sem ég álít að séu að sliga bankakerfið og þannig þjónustuna við almenning í peningamálum, og þyrfti að gera það sem fyrst. 
             Ég skal ljúka þessu með þeim orðum að viðskiptabankarnir hafa ekki alltaf fallist á vaxtaákvörðun Seðlabanka Íslands. Þann tíma sem ég hef verið bankaráðsformaður Útvegsbanka Íslands, kjörinn af hv. Alþingi, hef ég mótmælt þeim vöxtum.



Herra forseti. Ég fagna sérstaklega ummælum hæstv. fjmrh. og hefði gjarnan viljað heyra svipað álit frá hæstv. viðskrh. um þá stöðu sem Seðlabankinn og Seðlabankahúsið er í. Og ekki bara það hús, það liggur fyrir að bankarnir almennt talað - ég skal taka Landsbankann, stórhýsið hans, sem var verið að byggja í Breiðholtinu, það er ekki að sjá annað en að þar séu til nægir peningar. Það er svo til vonlaust verk að telja alþýðu þessa lands trú um það að hvergi sé að finna neina peninga í þjóðfélaginu meðan fyrirtæki á borð við Seðlabankann, Landsbankann og fleiri geta byggt hallir á borð við það sem menn geta gengið að og séð frá degi til dags það er ástæða til að fagna þessum ummælum hæstv. fjmrh. og vonandi hefur hann þau áhrif á sína meðráðherra í hæstv. ríkisstj. að hans sjónarmið nái fram að ganga, að það beri - a.m.k. um sinn, meðan ástandið í þjóðfélaginu er eins og það er - að stöðva þessa byggingu.



Herra forseti Hæstv. fjmrh. kom hér og lýsti þeirri skoðun sinni að það ætti að stöðva byggingu Seðlabankahússins vegna þess að það væri orðið tákn í hugum þjóðarinnar fyrir það að meiri peningar væru til í landinu heldur en gefið er í skyn. Það ætti að stöðva byggingu þessa húss vegna þess að það væri erfitt að telja fólki trú um, sagði hæstv. fjmrh., að ekki séu til meiri peningar en látið er í veðri vaka á meðan það er í byggingu. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh.: Eru til meiri peningar í landinu en gefið er í skyn og lesa má út úr þessum svörum hæstv. ráðh.?



Herra forseti. Ég skal ekki hafa langan formála að þessari fsp. En ég hygg að almenning í landinu fýsi að heyra á hvern hátt bygging Osta- og smjörsölunnar t.d. er fjármögnuð, hvaðan þeir peningar koma sem til þess eru nýttir að byggja slíkt. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. landbrh., sem er svohljóðandi: „1. Á hvern hátt eru byggingar Osta- og smjörsölunnar, sem nú eru að rísa, fjármagnaðar? 2. Hve miklu fjármagni hefur verið varið til þessara bygginga? 3. Hve miklu fjármagni hefur verið varið til bygginganna á árinu 1983? 4. Hve miklu fjármagni er fyrirhugað að verja í framkvæmdir á árinu 1984?“ Ég hygg að margan fýsi að heyra hvaðan þeir peningar koma sem nýttir eru til að reisa þær byggingar sem þarna er um að ræða eða eru svipaðs eðlis. því að ég efast um að almennt hafi fólk í landinu gert sér grein Fyrir því hvaðan þeir peningar eru teknir sem fjármagna slíkar byggingar.



Herra forseti. Á þskj. 20 ber hv. 3. þm. Vestf. fram fjórar spurningar um byggingar Osta- og smjörsölunnar. Þessar spurningar voru sendar henni og eru svörin á þessa leið: 1.Osta- og smjörsalan sf. stendur ekki í neinum byggingarframkvæmdum og hefur engar áætlanir uppi í þeim efnum næstu árin a.m.k. 2. Árið 1978–1979 byggði Osta- og smjörsalan hús sitt við Bitruháls og flutti inn í það í ársbyrjun 1980. Húsið er að grunnfleti 4 106 m2. Hluti þess er tvílyftur. þannig að samanlagður gólfflötur er 5 026 m2. Meginhluti hússins er hár til lofts vegna kæli- og frystigeymslna, þannig að rúmmál hússins undir þaki er talið 24 217 m3. Heildarbyggingarkostnaður þess nam 1 432 millj. gkr. og framreiknað samkv. skattalögum per 31.12.82 er þessi byggingarkostnaður 46.8 millj. Byggingarnar voru fjármagnaðar m.a. með stofnfé frá aðildarfélögunum, en fyrirtækið er sameignarfélag allra mjólkurbúa landsins og SÍS. Þessu til viðbótar eru hér fyllri upplýsingar: Heildarverðmæti seldra vara á s.l. ári nam 411 millj. kr. hjá þessu fyrirtæki. Hið nýja húsnæði, sem eins og áður greinir var tekið í notkun í ársbyrjun 1980, hefur reynst vel og bætti úr mjög brýnni þörf þar eð eldri aðstaða í gömlu mjólkurstöðinni við Snorrabraut var orðin alls ófullnægjandi og háði mjög starfseminni. Nýting hins nýja húsnæðis hefur verið mjög góð, enda stærð þess og gerð miðaðar við ákveðnar forsendur sem hafa staðist fyllilega, enda gert ráð fyrir stækkunarmöguleikum síðar ef frekari umsvif gæfu tilefni til slíks. Til viðbótar vil ég svo gefa örlítið nánari skýringar á þessu. Osta- og smjörsalan var stofnuð 1958, en á árunum á undan hafði skapast mjög alvarlegt ástand í sölu mjólkurafurða, því sum mjólkurbúin urðu að selja afurðir sínar með afslætti og löngum gjaldfresti. Sölukostnaður búanna var mjög hár, t.d. 10% til heildsala, og gjaldfrestur allt að þrír mánuðir og í sumum tilfellum urðu búin að sætta sig við enn lengri tíma. Gæðaeftirlit var í lágmarki og vöruþróun lítil sem engin. Ávinningurinn af starfi Osta- og smjörsölunnar kom strax í ljós. Sölukostnaðurinn stórlækkaði, hefur verið flest árin 3– 4%. Fyrirtækinu er ætlað að inna af hendi þjónustu sína, umboðsstarfsemina, fyrir sannvirði að mati stjórnar þess og er því ekki gert ráð fyrir að það safni rekstrarágóða umfram það sem þarf til að standa undir rekstri þess og tryggja því æskilega rekstraraðstöðu, vöxt og viðgang. Umboðslaun er fyrirtækið fær eru 4% af verðmæti seldra vara á innanlandsmarkaði og 1% af útflutningi. Tekjuafgangi er síðan skipt upp í árslok milli mjólkurbúanna eftir viðskiptaveltu. Á árinu 1982 nam endurgreiðslan, tekjuafgangurinn, 14.9 millj.kr., sem dregst þá frá þessum 4%. Starfsemi Osta- og smjörsölunnar var frá upphafi í gömlu mjólkurstöðinni við Snorrabraut, en hún varð fljótlega of lítil og óhentug til starfseminnar. Einnig skorti mjög geymslurými og voru því leigðar frysti- og kæligeymslur á einum þremur stöðum í borginni, sem vissulega var mjög óhagstætt. Pökkun á ostum hófst 1970 og var þeirri starfsemi komið fyrir til bráðabirgða í bílskúrum við Snorrabraut. Það var því mjög brýnt verkefni að leysa húsnæðisvanda fyrirtækisins til frambúðar. Var þá ákveðið að leita eftir lóð, jafnframt því sem ákveðið var að leggja 1/2% af söluandvirði í framkvæmdasjóð til að standa undir væntanlegum byggingarkostnaði. Framkvæmdasjóður myndaði síðan stofnfé fyrirtækisins þegar eignaraðild og skipulagi þess var breytt 1978, en þá gerðust öll mjólkursamlögin beinir eignaraðilar að fyrirtækinu. Eignaraðild er í hlutfalli við viðskiptaveltu hvers samlags við Osta- og smjörsöluna. Samband ísl. samvinnufélaga og Mjólkursamsalan voru upphaflegir stofnendur og eigendur frá 1958–1978, að þessi breyting var gerð. Við bætta aðstöðu hefur staða fyrirtækisins í markaðsmálum styrkst mjög verulega og hefur það skilað sér í aukinni sölu afurða, en undanfarin ár hefur magnaukning t.d. í ostum verið 10–12% árlega og er nú ostaneysla landsmanna hátt í 9 kg pr. íbúa, en var aðeins rúm 3 kg um 1970. Niðurstöðurnar af þessu má draga saman í örfáum orðum: sölukostnaður lækkaði úr 10% niður í 3–4% af innanlandssölu og 1% af útflutningi, auk þess að áður var dráttur á greiðslum til mjólkurbúanna og bættist sá kostnaður við 10% heildsölukostnaðinn. Byggingarkostnaðurinn er um 11% af eins árs heildarveltu miðað við verðlag 1982. Ef deilt er í með 22 árum er byggingarkostnaðurinn 1/2% af árlegri veltu á þeim tíma. Þessar staðreyndir, hvað mikill ávinningur er fyrir neytendur og framleiðendur af þessari byggingu og því skipulagi sem stendur að baki henni, ættu því að vera augljósar. Það hefur verið vel á málum haldið og reksturinn verið til jafnmikillar fyrirmyndar og ytra útlit byggingarinnar, sem vekur athygli allra vegfarenda fyrir góða umgengni og snyrtimennsku og hefur verið verðlaunuð að maklegheitum af Reykjavíkurborg. Jafnframt benda þessar staðreyndir til þess að okkur sé mikill ávinningur að hafa slíkt fyrirmyndarskipulag á öðrum sviðum þar sem því er hægt við að koma.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir hans svör, þó að mér finnist á skorta nokkuð að fyllt sé út í þá mynd sem ég hygg að þarna sé um að ræða, og bið ég þá hæstv. ráðh. að leiðrétta á eftir ef það hefur farið fram hjá mér svar hans að því er varðaði Mjólkursamsöluna. Er það misskilningur hjá mér að Mjólkursamsalan sé með hús í byggingu? Um það er spurt. Hver er kostnaður af því og hvernig er það fjármagnað? Ég segi enn og aftur að hafi svar hæstv. ráðh. farið fram hjá mér bið ég á því forláts, en hafi það ekki komið fram óska ég svars og þá ítrekaðs ef ég hef af því misst. Að því er varðar Osta- og smjörsöluna sýnist mér ærið mikill peningur hafa farið í þá byggingu sem þar var byggð á sínum tíma, þ.e. hátt í 47 millj. miðað við verðlag í lok árs 1982. Ég er á engan hátt að draga úr því að það hafi verið þörf á byggingu slíks húsnæðis. En þörfin er miklu víðar en á þessum sviðum. Þarna er um að ræða ca. sex íbúða verðmæti. Miðað við verkamannaíbúð, eins og menn kalla, mætti byggja fyrir þessa upphæð a.m.k. sex íbúðir.  Að sjálfsögðu er tekið undir það að góð umgengni á að vera til fyrirmyndar og á engan hátt er ég að amast við þeim sem þarna ráða ríkjum, nema síður sé, því að ég hygg að þeir hafi verið til fyrirmyndar á sviði umgengni. En sem betur fer er líka hægt að finna ýmsa aðra sem eru til fyrirmyndar í umgengni og snyrtimennsku. Ég skal ekki hafa um þetta öllu fleiri orð, en ég vænti þess að það hafi ekki farið fram hjá mér ef hæstv. ráðh. hefur svarað þeim hluta spurningarinnar sem snýr að Mjólkursamsölunni. 



Herra forseti. Ég vona að það hafi ekki farið fram hjá hv. þm. sem ég sagði. Ég svaraði aðeins spurningunum sem eru á þskj., en fór ekki að búa til spurningar fyrir hv. þm. Ég skal lesa upp þessar spurningar og hvort ég hafi ekki svarað þeim eins skilmerkilega og hægt var. Fyrsta spurningin er svona: „Á hvern hátt eru byggingar Osta- og smjörsölunnar, sem nú eru að rísa, fjármagnaðar?“ Svarið var: Hjá Osta- og smjörsölunni eru engar byggingar að rísa.  „2. Hve miklu fjármagni hefur verið varið til þessara bygginga?“ Þarna er ekki um að ræða byggingar í miðjum klíðum, en samt sem áður tilgreindi ég það eins skýrt og ég gat hver byggingarkostnaður hefði verið af byggingum Osta- og smjörsölunnar. 3. og 4. spurning: „Hve miklu fjármagni hefur verið varið til bygginganna á árinu 1983 og hve miklu á að verja á árinu 1984?“ Svarið er „ekkert“ því að ekki er neitt í byggingu. En ég er reiðubúinn að svara spurningum um Mjólkursamsöluna þegar þær koma fram og ég vænti þess að hv. þm. muni þá bera þær fram. Ég vænti þess að ég geti svarað þeim eins skýrt og ég tel mig hafa svarað þeim spurningum sem eru á þessu þskj.



Herra forseti. Þær eru nú yfirleitt stuttar aths. mínar. Það þarf ekki að taka fram. Að því er þetta mál varðar er fyrirsögn þessara spurninga til landbrh. um byggingarkostnað Osta- og smjörsölunnar og Mjólkursamsölunnar. Vel má vera að mér hafi orðið á að taka þetta ekki sérstaklega fram við nánari útlistun, en það er spurt um byggingarkostnað þessara tveggja fyrirtækja og það held ég að hafi ekki farið fram hjá hæstv. ráðh. En ég fagna því að sjálfsögðu að hæstv. ráðh. er reiðubúinn að svara spurningum í þessu sambandi þegar þær hafa verið skýrar fram fyrir hann settar þannig að hann skilji og á engan hátt skal það dregið að úr því verði bætt þannig að þingheimur og almenningur fái einnig að vita um hvað liggur að baki kostnaði við þær byggingar sem hér um ræðir. Ég ítreka að ég held að almennt þyrfti að upplýsa þjóðfélagsþegna betur um það, með hvaða hætti þeir fjármunir eru fengnir sem þessir aðilar, tveir í þessu tilfelli, svo og ýmsir aðrir aðilar sem standa í stórkostlegum byggingarframkvæmdum á þessum erfiðleikatímum, nota til slíkra hluta.



Herra forseti. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. landbrh. svohljóðandi spurningar, með leyfi forseta: „Hvernig miðar framkvæmd gróðurverndar samkv. lögum nr. 17/1965, um landgræðslu, með áorðnum breytingum frá 24. apríl 1982? 1. Hafa gróðurverndarnefndir alls staðar verið kosnar í samræmi við þessi lög? 2. Hefur reynst þörf á að grípa til aðgerða samkv. 23. gr. áðurnefndra laga? 3. Hvernig gengur gerð gróðurkorta og hvenær má ætla að þeirri vinnu ljúki?“ Það er nú um eitt og hálft ár liðið síðan verulegar breytingar voru gerðar á lögum um landgræðslu, sem tryggja eiga framkvæmd gróðurverndar, m.a. með skipun gróðurverndarnefndar í hverri sýslu og hverjum kaupstað. Mér þykir því við hæfi að spyrja hæstv. landbrh. hvernig miði framkvæmd þessara laga eins og þau liggja nú fyrir. Þá er eðlilegt að spurt sé í leiðinni, eins og gert er í 2. lið, hvort reynst hafi nauðsynlegt að grípa til skjótra verndaraðgerða á grundvelli 23. gr. áðurnefndra laga. Í þriðja lagi er spurt um gerð gróðurkorta af landinu og hvernig þar gangi. Það er mín skoðun, að slík kortlagning ásamt með beitarþolsrannsóknum og alhliða upplýsingaöflun um ástand og þol gróðurlenda sé ein af forsendum fyrir bættu skipulagi í landbúnaði. Það er mikið í húfi að þessari vinnu verði hraðað svo að hefjast megi handa sem fyrst um brýna endurskipulagningu þessa atvinnuvegar á grundvelli staðgóðra upplýsinga.



Herra forseti. Á þskj. 49 í II. tölul. eru þrjár spurningar sem beint er til mín um framkvæmd gróðurverndar og gerð gróðurkorta. Tvær þær fyrstu voru sendar til Landgræðslu ríkisins til að fá upplýsingar og vil ég lesa svörin sem mér bárust þaðan. Það er í fyrsta lagi: 1. „Hafa gróðurverndarnefndir alls staðar verið kosnar í samræmi við þessi lög?“ Svarið er: Gróðurverndarnefndir voru kosnar í öllum sýslum landsins fljótlega eftir setningu laga nr. 17/1965 og hafa þær starfað síðan. Endurskipað er í nefndirnar á fjögurra ára fresti. Þegar lögum var breytt 1982 var öllum viðkomandi aðilum skrifað og nú eru skipaðar gróðurverndarnefndir í öllum sýslum landsins og öllum kaupstöðum landsins nema á Seyðisfirði. Meðfylgjandi er listi yfir gróðurverndarnefndirnar. Starfsmenn Landgræðslunnar hafa samband við nefndirnar og halda fundi með þeim þar sem helst er þörf, og þær eru boðaðar á fundi þá sem starfsmenn stofnunarinnar halda á viðkomandi stöðum. - Ef óskað er eftir getur hv. fyrirspyrjandi fengið listann með nöfnum nm. 2. tölul.: „Hefur reynst þörf á að grípa til aðgerða samkv. 23. gr. áðurnefndra laga?“ Það hefur nokkrum sinnum reynt á lagagr. nr. 23, en það hefur ekki verið gripið til aðgerða í samræmi við breytingar eða viðbót við fyrrgreinda lagagr. frá 24. apríl 1982. Vandamálin hafa verið leyst með því að ná samkomulagi við bændur um nauðsynlegar úrbætur í gróðurverndaraðgerðum. Ég get bætt því við af eigin kunnugleika af mínu umhverfi, að ég veit að alloft hefur verið leitað til gróðurverndarnefndar og landgræðsluráðunautar og þeir fengnir til aðstoðar, að ég tel með góðum árangri. Þá er það þriðja spurningin, sem var send til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, og hún er þannig: „Hvernig gengur gerð gróðurkorta og hvenær má ætla að þeirri vinnu ljúki?“ Svarið er þannig: Kortlögð hafa verið um 65% af landinu og eru jöklar þá ekki meðtaldir. Gefin hafa verið út kort af um helmingi þess svæðis. Lokið hefur verið við að kortleggja gróður á öllu miðhálendi Íslands og á hluta af öðru hálendi. Einnig hefur verið lokið við að kortleggja gróður og ræktunarskilyrði á láglendi í sex sýslum og allt að helmingur láglendis í átta sýslum hefur verið kortlagður. Gefin hafa verið út 64 kort af hálendi landsins í mælikvarðanum 1:40000 og 11 kort af láglendi í mælikvarða 1:20000. Hafin er endurkortlagning og endurskoðun korta á þeim svæðum sem fyrst voru kortlögð og þar sem gróðureyðing er örust. Vegna skorts á nákvæmum grunnkortum hefur ekki reynst unnt að ganga frá og gefa út gróður- og byggðakort nema af litlum hluta þess svæðis á láglendi sem kortlagt hefur verið. Nú er svo komið að þýðingarlaust er að halda áfram að kortleggja gróður og ræktunarskilyrði á láglendi fyrr en úr skorti á grunnkortum hefur verið bætt. Lausn þess máls ákvarðar því að verulegu leyti hvenær eða á hve löngum tíma er unnt að ljúka gróðurkortagerð af landinu öllu. Grunnkortagerð þessi er gagnleg og nauðsynleg fyrir marga aðila og væri æskilegt að þeir hefðu samtök um að reyna að þoka því máli áfram, en kostnaður við það er nokkuð mikill og fjármagn hefur skort til að hraðar mætti ganga.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svörin. Það er ánægjulegt að heyra að gróðurverndarnefndir hafa nú alls staðar verið kosnar og starfa sjálfsagt með miklum sóma, ekki er ég að draga það í efa. En því miður fannst mér nokkuð skorta á að svörin væru jafnskýr og ég hefði kosið hvað varðaði nákvæmlega stöðu mála um gróðurkortlagninguna og ekki heyrði ég í svari ráðh. hvenær menn hefðu áform um að ljúka þeirri vinnu. Ég veit að það mun rétt vera að grunnkortlagning landsins er ekki sem skyldi. Það hafa verið gerðar nokkrar atrennur að því verkefni, en skort hefur á samræmingu og alllangt er í land, að mér skilst. Það er auðvitað nauðsynlegt að ljúka þeirri vinnu sem fyrst svo koma megi þessari gróðurkortlagningu á endanlegt form og á framfæri til almennings. En það er þó engu að síður mikilvægt að þær upplýsingar, sem þegar liggja fyrir, verði nýttar. Samkv. því, sem hér var sagt, að kortlagningu sé lokið af miðhálendinu og verulegum hluta annars hálendis, sem þýðir m.ö.o. að flestallar afréttir landsmanna eru þegar kortlagðar, hefur þar með skapast grundvöllur til að nýta þær upplýsingar til að skipuleggja betur afnot af þessu gróðurlendi en hingað til hefur verið. Það er ekkert leyndarmál að heilar afréttir og jafnvel heilir landshlutar eru fullnýttir - og ofnýttir á köflum. Þessu verður að breyta og það sem fyrst. Það er mín skoðun, að þegar eigi að hefjast handa um skipulagningu á þessum sviðum á grundvelli þeirra upplýsinga sem nú liggja fyrir. Og þó að ekki séu til grunnkort til að gefa þetta út í endanlegu formi til almennra nota, þá þykist ég vita að sérfræðingar í þessum efnum séu það læsir á þau gögn sem fyrir liggja að þeir geti nýtt sér þau til slíkrar vinnu. Ég skora á hæstv. landbrh. að fylgja þessu fast eftir. Gaman væri að fá að heyra af því hér á Alþingi, þó að síðar verði, að hann hafi uppi um þetta einhver áform. Svo þakka ég svörin.



Herra forseti. Á þskj. 56 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh.: „1. Hvað líður störfum nefndar sem skipuð var til að endurskoða skipulag geðheilbrigðismála? Hefur hún skilað tillögum, og ef svo er, hver eru áform heilbr.- og trmrn. um framkvæmd þeirra? 2. Eru uppi áform í rn. um skipulega forvarnarvinnu í geðheilbrigðismálum? 3. Hver eru að dómi rn. forgangsverkefni í þessum málaflokki og hvaða áform eru þar uppi?“ Þessi fsp. er borin fram í samráði við félagsskapinn Geðhjálp, sem á sínum tíma fór þess á leit við nokkra hv. alþm., að þeir flyttu till. til þál. um geðheilbrigðismál, skipulag og úrbætur. Það voru þm. úr öllum flokkum sem fluttu þá till. Áhersluatriði í till. voru, svo að dæmi séu tekin: Í fyrsta lagi varðandi geðdeild Landspítalans, áhersluatriði varðandi hana sérstaklega. Í öðru lagi að aðstaða til skyndihjálpar og neyðarþjónustu yrði bætt. Að fjölgað yrði vernduðum heimilum fyrir geðsjúka. Sérstök áhersla lögð á aðstöðu fyrir unglinga með geðræn vandamál og atvinnumál geðsjúkra komu mjög inn í þetta. Til viðbótar nefni ég stóraukna fræðslu um vandamál geðsjúklinga og aðstandenda þeirra svo og um eðli geðrænna sjúkdóma og að ráðgjafarþjónusta verði sem allra best tryggð. Hér var sú breyting gerð á í Sþ. að öll áhersluatriðin voru tekin út og till. aðeins samþykkt í því formi að taka þessi mál til gagngerðrar endurskoðunar og að heilbrmrh. skipi nefnd sem aðstandendur geðsjúkra eigi fulla aðild að. Hér er um viðamikið verk að ræða. Það er því kannske fyrst og fremst spurning um áfangatillögur og áhersluatriði hjá hæstv. ráðh. og rn. hans til úrbóta í þessum málum. Ég þarf ekki að hafa langt mál um þetta. Hér er um mikið þjóðfélagsvandamál að ræða sem snertir marga þætti okkar þjóðlífs og kemur við ótrúlega marga. Inn í þetta spinnast svo önnur vandamál í þjóðfélaginu, t.d. varðandi áfengi og fíkniefni, sem eru mjög rík inni í þessari mynd líka. Því er það mjög brýnt að áliti allra, sem að þessum málum hafa komið, að skipulag þessara mála allt verði tekið til endurskoðunar og að miklu meira verði gert, alveg sérstaklega í forvarnarvinnu, ef mögulegt er, bæði hvað snertir þetta mál og þau önnur vandamál sem ég nefndi hér áðan.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Svar við 1. lið þessarar fsp.: Umrædd nefnd var skipuð hinn 15. júlí 1981 í samræmi við samþykkt Alþingis og þál. um geðheilbrigðismál hinn 7. maí 1981. Í nefndina voru skipuð Ingvar Kristjánsson læknir, formaður, Högni Óskarsson læknir, ritari, Hulda Guðmundsdóttir félagsráðgjafi, Margrét Hróbjartsdóttir hjúkrunarfræðingur, Oddur Bjarnason læknir og Sigríður Þorsteinsdóttir hjúkrunarfræðingur. Upphaflega var gert ráð fyrir því að nefnd þessi gæti lokið störfum fyrir árslok 1981, en fljótlega kom í ljós að viðfangsefnið var viðameira en svo að það gæti orðið. Fyrstu skýrslu sína sendi nefndin 1. júní 1982 til heilbrrh. Fjallar skýrsla sú um meðferð geðsjúkra afbrotamanna og geðveikra manna í öryggisgæslu. Í skýrslu þessari og tillögum nefndarinnar er gert ráð fyrir að stofnuð verði sérstök réttargeðdeild ríkisins sem verði á vegum dómsmrn. Af þessum sökum ritaði heilbrrn. dómsmrh. bréf 21. júní 1982, þar sem segir svo m.a.: „Ráðuneytið leyfir sér að senda dómsmrh. þessar tillögur, þar sem nefndin kemst að þeirri niðurstöðu, að hún leggur til að stofnuð verði réttargeðdeild ríkisins, og að hún heyri undir dómsmrh. Þetta rn. telur að tillögur nefndarinnar séu í samræmi við gildandi lagaákvæði um meðferð geðsjúkra afbrotamanna og tekur því undir þær í öllum meginatriðum. Svo sem tillögurnar bera með sér þá er gert ráð fyrir að enda þótt starfsemi réttargeðdeildar ríkisins, sem ráðgert er að stofnuð verði, sé sjálfstæð, þá hafi hún ákveðin tengsl við heilbrigðiskerfið að öðru leyti. Þetta rn. er reiðubúið að ræða með hverju móti það geti orðið, ef til þess kæmi.“ Af þessari skýrslu og meðferð á henni hefur heilbr.og trmrn. ekki frekari fregnir. Næsta skýrsla nefndarinnar er um bráðaþjónustu við geðsjúka og er dagsett í okt. 1982. Sú skýrsla var send öllum þáv. alþm. með bréfi rn. dags. 17. nóv. 1982. Í þessari áfangaskýrslu var gerð tillaga um það, að sett yrði á stofn bráðaþjónusta fyrir geðsjúka við Borgarspítalann í Reykjavík. Í niðurlagi bréfs rn. til alþm. frá 17. nóv. 1982 sagði svo: „Ráðuneytið hefur fallist á tillögur nefndarinnar um að stofnað verði til viðræðna milli stjórnar ríkisspítalanna og Borgarspítalans í Reykjavík varðandi skipulag bráðaþjónustu fyrir geðsjúka í samræmi við þá fyrirmynd sem nefndin setur fram í áliti sínu. Hefur rn. þegar óskað eftir tilnefningu þessara aðila á fulltrúum til slíkra viðræðna.“ Nokkru áður en skýrsla þessi barst rn. höfðu yfirlæknar geðdeilda Borgarspítalans og Landspítalans hafið viðræður um samvinnu á þessu sviði. Niðurstaða þeirra viðræðna birtist í bréfi 18. nóv. 1982 til heilbr.- og trmrh., stjórnarnefndar ríkisspítalanna og stjórnar sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar. Í þessu bréfi segir m.a. svo: „Hér með tilkynnist uni samkomulag sem yfirlæknar geðdeildar ríkisspítalanna og geðdeildar Borgarspítalans hafa gert með sér um fyrirkomulag bráðaþjónustu við geðsjúka. Þegar hafa verið gerðar ráðstafanir til að þessi þjónusta hefjist 1. des. n.k. í samræmi við samkomulagið. Hefur m.a. verið rætt við yfirlækni slysavarðstofu Borgarspítalans og nokkra samstarfsmenn hans, sem mest hafa með dagleg störf að gera, og eru þessir aðilar fúsir til samstarfs á grundvelli samkomulagsins. Einnig hefur verið rætt við yfirlækna þeirra deilda Landspítalans sem þjónustan þarf frekast á að halda og hafa þeir tjáð sig fúsa til að láta í té aðstoð sinna deilda, eftir því sem þörf krefur. Þá hefur samkomulagið verið kynnt forstjóra ríkisspítalanna og framkvæmdastjóra Borgarspítalans.“ Þar með taldi rn. að komin væri á sú bráðaþjónusta sem umrædd nefnd taldi einna mest aðkallandi úrbót í geðheilbrigðismálum í áfangaskýrslu sinni frá því í okt. 1982. Í tilefni af fsp. á þskj. 275 í febr. s.l. frá sama fyrirspyrjanda til fyrrv. heilbrrh. um sama efni óskaði heilbr.- og trmrn. eftir upplýsingum frá yfirlæknum geðdeilda Borgarspítalans og Landspítalans um það, hvernig samkomulag þetta hefði reynst í raun og hvernig væri staðið að þeirri bráðaþjónustu sem þar var ákveðið að taka upp. Í svarbréfi Hannesar Péturssonar, yfirlæknis geðdeildar Borgarspítalans, segir svo m.a.: „Geðdeildirnar ásamt slysadeild Borgarspítalans hafa lagt sig fram um að þjónustan yrði sem best og að hún verði sambærileg við þá bráðaþjónustu sem veitt er sjúklingum með aðra sjúkdóma. Þessu markmiði verður best náð með aukinni verkaskiptingu milli geðdeildanna og tryggja þannig sem hagkvæmasta nýtingu mannafla og mannvirkja. Að því er varðar geðdeild Borgarspítalans sérstaklega, þá hófst hér bráðaþjónusta með vaktinni 8. des. s.l. Á tímabilinu fram til 15. febr. s.l. hafa 51 einstaklingur komið í bráðamóttöku deildarinnar sem staðsett er við slysadeild Borgarspítalans. Enn fremur hafa læknar deildarinnar veitt sjúklingum og/eða aðstandendum ráðleggingar símleiðis og verið á annan hátt til aðstoðar þeim aðilum sem á einhvern hátt tengjast meðferð eða umönnun geðsjúkra.“ Í bréfi Tómasar Helgasonar, yfirlæknis geðdeildar Landspítalans, segir svo m.a.: „Samkomulagið var gert að undangengnum löngum og ítarlegum umræðum annars vegar innan geðdeilda ríkisspítalanna og hins vegar milli yfirlækna þeirra og yfirlæknis geðdeildar Borgarspítalans. Samkomulagið var sent heilbrmrh. með bréfi hinn 18. nóv. s.l. og vísast til þess. Framkvæmd samkomulagsins hefur gengið eins og til var ætlast og hnökralaust. Í samkomulaginu var gert ráð fyrir að það væri í stöðugri endurskoðun. Sérstaklega myndi fara fram athugun eftir sex mánuði frá því framkvæmdin hófst á hvernig gengið hefði og hverjir hefðu leitað bráðaþjónustunnar, hvað hefði verið að og hvaða úrlausnir hefðu verið veittar. Vegna fyrirspurnar rn. var gerð lausleg talning á þeim sem leitað höfðu til bráðaþjónustunnar á geðdeildum ríkisspítalanna fram til 14. febr. Til þess tíma höfðu sjúklingar komið í bráðaþjónustu geðdeildar ríkisspítalanna í 101 skipti, en símaviðtöl voru 186. Af þeim sem komu í bráðaþjónustuna voru 25 sjúklingar lagðir inn á geðdeildir, en á sama tíma voru samtals 295 sjúklingar lagðir inn á geðdeildirnar, þar af helmingurinn á móttökudeild áfengissjúklinga. Talsverður hluti af þeim innlögnum, sem átt hafa sér stað fyrir utan bráðaþjónustuna, eru bráðainnlagnir svarandi til þess sem alla tíð hefur verið, en geðdeildirnar hafa veitt mjög umfangsmikla bráðaþjónustu, þótt hún hafi ekki verið skipulögð með þeim hætti fyrr sem nú er.“ Með þessum svörum taldi rn. sýnt að sú bráðaþjónusta sem upp var tekin af deildum Borgarspítala og Landspítala væri í réttum farvegi og væri því, að svo stöddu, ekki ástæða til frekari aðgerða í tilefni af skýrslu nefndarinnar um bráðaþjónustu við geðsjúka. Samkv. upplýsingum formanns nefndarinnar í gær er næsta verkefni, sem unnið er að innan nefndarinnar, skýrsla um geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga. Er sú skýrsla talin væntanleg innan nokkurra vikna. Ekki er hægt að fullyrða hver viðbrögð rn. geta orðið við þeirri skýrslu fyrr en hún liggur fyrir. Önnur verkefni, sem formaður nefndarinnar taldi að hún væri að vinna að, er könnun á sjúklingaflæði og könnun á aðstöðu fyrir geðheilbrigðisþjónustu við gamalt fólk. En hér á landi er ekki starfrækt nein sérhæfð elligeðdeild og er þörfin á stofnun slíkrar deildar mjög knýjandi, eftir því sem yfirlæknar geðdeildar telja. Svar við 2. lið fsp.: Í sambandi við vinnu umræddrar nefndar hafa komið fram ótal ábendingar og álitsgerðir fagfélaga um geðheilbrigðismál. Í þeim ábendingum hefur m.a. verið lögð áhersla á varnarstarf og er þá átt við þær aðgerðir sem ýti undir betra heilsufar og dragi úr áhættuþáttum. Talið er að að þessu starfi megi vinna með rannsóknum á orsökum geðrænna truflana, með fræðslu og upplýsingum til almennings, með markvissri leit að áhættuhópum og áhættuaðstæðum (félagslegum og atvinnubundnum). Bent er á að hugmyndafræði um varnarstarf hafi ekki náð eyrum þeirra sem fjármagni stjórna og því renni fjármagn til félags- og heilbrigðismála einkum til annars og þriðja stigs þjónustunnar en lítið sem ekkert til fyrsta stigs, fyrirbyggingarinnar. Rn. á því von á tillögum frá nefndinni um aðgerðir í forvarnarstarfi. Að svo stöddu er því ekki hægt að skýra nánar frá því hver áform verða ofan á í þessum málum. Svar við 3. lið fsp.: Eins og fram kemur í svörum við 1. og 2. lið hér að framan hefur eitt forgangsverkefni í þessum málaflokki nú þegar komist í framkvæmd, þ.e. bráðaþjónustan við geðsjúka. Að því er varðar önnur hugsanleg forgangsverkefni verður ekki undan því skotist að bíða tillagna umræddrar nefndar um það, þar sem hér á, samkv. ályktuninni frá 1981, að vera um heildarúttekt á geðheilbrigðismálum á Íslandi að ræða. samkv. viðtali, sem fulltrúi rn. átti við formann nefndarinnar í gær, mun nefndin reikna með því að þurfa enn að starfa í 3–4 ár til að ljúka þessu verkefni sínu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. skýr svör. Ég gerði grein fyrir því áðan og er það mjög ljóst að hér er um viðamikið starf að ræða, þó ég hefði kannske vænst þess að betur sæktist og fljótar ýmis vinna sem þessi nefnd hefur lagt hönd að og vissulega hefur verið til úrbóta. Skýrslur hafa komið um tvö atriði sérstaklega, annars vegar bráðaþjónustuna. Þar hefur verið tekið á og ég fagna því og þakka það hvernig þar hefur verið unnið að mátum í heilbr.- og trmrn. og af yfirmönnum þeirra deilda sem um þessi mál fjalla sérstaklega. Hins vegar vitum við það að bráðaþjónustan verður í raun og veru ekki veitt nægilega vel og markvisst fyrr en búið er að breyta lögum um sjálfræðissviptinguna. Hér er um miklu viðkvæmari hluti að ræða en varðandi önnur sjúkratilfelli og því hef ég einnig spurt um það í annarri fsp., sem síðar mun svarað, hvað líði lögum um sjálfræðissviptinguna og endurskoðun þeirra laga. Varðandi réttargeðdeildina, en hæstv. heilbr.- og trmrh. upplýsti að sent hefði verið erindi til dómsmrn. um það mál en engar frekari fréttir væri þar af að hafa - vil ég skora á hæstv. núverandi dómsmrh., sem er einn af flm. þessarar till., að taka nú þar upp þráðinn og vinna að því máli, því eitt af áhersluatriðunum, sem ég nefndi ekki áðan, í þeirri till. sem við fluttum hér á sínum tíma varðaði einmitt geðsjúka afbrotamenn og þann mikla vanda sem af því hefur skapast, athvarfi þeirra og meðferð. Ég vil svo segja það að lokum að hér eru viss forgangsverkefni sem þarf að afmarka og vinna sérstaklega að. Ég tek sem dæmi áfangastaðina svokölluðu, þ.e. milli sjúkrahússins og þess að fara beint út í daglega lífið. Þessir staðir eru álitnir hin mesta nauðsyn fyrir fjölmarga sjúklinga og ég veit að eftir þeim er vissulega beðið. Atvinnumálin eru vissulega snar þáttur í lífi þessa fólks. Þegar sjúklingarnir koma aftur út í lífið reynist þeim oft býsna torsótt að fá atvinnu vegna þess sjúkdóms sem þeir hafa þó læknast af. Og síðast en ekki síst varðandi fræðsluþáttinn, svo enn megi linna þeim fordómum, sem vissulega eru á undanhaldi gagnvart þessu, en enn þá eru í allt of ríkum mæli í þessu þjóðfélagi.