Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjmrh. kom að svari sínu í fjárlagaræðu sinni fyrir nokkrum dögum. En ég lít ekki á það sem neitt endanlegt svar við fsp. minni og mun flytja mál mitt eins og hann hafi ekki tekið það mál til umr. við það tækifæri. Við störf mín sem formaður Iðnkynningar í Reykjavík að undanförnu fékk ég gott tækifæri til þess að kynnast viðhorfum iðnaðarmanna, iðnrekenda og iðnverkafólks til hinna ýmsu mála sem iðnaðinn varða. Eitt þeirra mála, sem útflutningsiðnaðurinn telur sig una illa, er sá dráttur sem orðið hefur á endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts á útfluttum iðnaðarvörum fyrir árin 1975, 1976 og 1977. Þess vegna bar ég fram þá fsp. til hæstv- fjmrh. sem nú er á dagskrá, á þskj. 26, svo hljóðandi: „Hvað líður endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts af útfluttum iðnaðarvörum fyrir árin 1975, 1976 og 1977?“ Ég tel rétt að fylgja fsp. úr hlaði með nokkrum orðum til skýringar fyrir hv. þm. Á árinu 1973 gerði iðnþróunarnefnd sérstaka könnun á vandamálum útflutningsiðnaðar. Í till. með grg, sem þeir sendu iðnrh. um þetta mál, var m.a. bent á endurgreiðslu söluskatts og tolla. Niðurstaða þessa máls varð sú að endurgreiða fyrir árið 1973 2.5% af útflutningsverðmæti útfluttra iðnaðarvara og var þar um að ræða endurgreiðslu á söluskatti og tolli af þessum framleiðsluvörum. Var endurgreiðslum þessum fram haldið til 1. sept. árið 1974, en hætt þá um tveimur mánuðum eftir að ný ríkisstj. hafði tekið við völdum og boðað gengisfellingu sem varð um þetta leyti. Síðar var útflytjendum almennra iðnaðarvara tjáð að ríkissjóður sé reiðubúinn að greiða 2.5% af andvirði útfluttra iðnaðarvara fyrir þá fjóra mánuði ársins 1974 sem eftir höfðu verið skildir áður. Nokkru áður hafði þó ríkissjóður innt þessar greiðslur af hendi vegna lagmetisiðnaðar. Þarna virðist ríkissjóður m.ö.o. hafa fallið frá viðbárum um ranga gengisskráningu. Í maímánuði 1975 sendi fjmrn, frá sér skýrslu er nefndist: Greinargerð um virðisaukaskatt. Þar fjallar sérstakur kafli um uppsöfnunaráhrif söluskatts, á bls. 21–23. Þar er bent á að söluskattur sé ekki hlutlaus, heldur leggist á ýmis mikilvæg aðföng fyrirtækja, svo sem orku, orkugjafa og viðhaldsþjónustu, auk þess sem hann sé innheimtur af flestum fjárfestingarvörum. Þar segir enn fremur: „Af þessum ástæðum felur núgildandi söluskattskerfi í sér uppsöfnun skatts sem valdið getur m.a. ófyrirsjáanlegri mismunun í samkeppnisaðstöðu hinna ýmsu atvinnugreina.“ Skýrsluhöfundar munu hafa snúið sér til Þjóðhagsstofnunar og beðið hana um að mæla áhrifin, og eru niðurstöður þessarar athugunar birtar á bls. 22 í skýrslunni. Þar segir um hlutföll uppsafnaðs söluskatts af heildarrekstrargjöldum, að beinn söluskattur af útflutningsiðnaði sé um 2%, óbeinn skattur 11/2%, en samtals eru þetta 3.5%. Höfundar skýrslunnar útskýra síðan muninn á beinum og óbeinum söluskatti, en komust að lokum að þeirri niðurstöðu, að útreikningarnir sýni fremur vanmat á uppsöfnunaráhrifum en ofmat. Í febrúar 1977 kom út skýrsla Þjóðhagsstofnunar sem ber heitið: Hagur iðnaðar. Einnig þar er fjallað um uppsafnaðan söluskatt, en þar segir orðrétt á bls. 51, með leyfi forseta: „Þótt þannig megi álykta, að þegar á heildina sé litið hafi áhrifa tollalækkana ekki séð greinilega stað í lakari afkomu iðnaðarins á þessu tímabili, verður að hafa í huga að lækkuninni var í upphafi mætt með hækkun söluskatts úr 7.5% í 11%. Síðan hefur söluskattsálagningin þyngst verulega, úr 11% í 20%. Söluskatturinn er ekki lagður á hráefni, en hefur hins vegar yfirleitt verið greiddur af vélum og tækjum svo og ýmsum aðföngum til iðnaðarframleiðslu. Þótt söluskattur hafi nú verið felldur niður af iðnvélum og hlutum í þær er enn um nokkra uppsöfnun að ræða í iðnrekstri. Samkv. lauslegum áætlunum má meta þessa uppsöfnun nærri 21/2% af framleiðsluverðmætt iðnaðar vin skilyrði í árslok 1977. Þessi áhrif eru nokkuð misjöfn milli iðngreina.“ Síðan í skýrslunni, á bls. 52, eru raktar ástæður fyrir mismunandi niðurstöðum 1975 og 1977, og svo segir á bls. 55, með leyfi forseta: „Sú hækkun óbeinna skatta, annarra en tolla, sem orðið hefur á undanförnum árum, hefur vegna uppsöfnunar þessara gjalda í framleiðslukostnaði iðnaðar valdið nokkurri verndarröskun án þess að til væri ætlast. Með heimildum í nýjum tollskrárlögum og fjárlögum mætti án efa ráða nokkra bót á þessu, en til frambúðar væri almenn óbein skattheimta með virðisaukasniði eða viðtækum endurgreiðsluheimildum vegna skatta af aðföngum líklega rétta lausnin.“ Þetta ætti að gefa fulla vísbendingu á skoðun Þjóðhagsstofnunar um þetta mál, eins og hún kemur fram um hag iðnaðarins. Forstjóri Þjóðhagsstofnunar hefur birt eftir sig grein í Fjármálatíðindum, 2. maí 1977, en þar kemur hann inn á sama mál og segir m.a. á bls. 141, með leyfi hæstv. forseta: „Hækkun óbeinna skatta, annarra en tolla, hefur aftur á móti ótvírætt valdið nokkurri verndarröskun, án þess að til væri ætlast, vegna uppsöfnunar þessara gjalda í framleiðslukostnaði iðnaðar. Með heimildum í nýjum tollskrárlögum og fjárlögum mætti án efa ráða hér nokkra bót á, en til frambúðar væri almennt óbein skattheimta með virðisaukasniði eða viðtækum endurgreiðsluheimildum vegna skatta af aðföngum líklega rétta lausnin.“ Og í niðurstöðum greinar sinnar á bls. 146 heldur forstjóri Þjóðhagsstofnunar áfram: „Er ástæða til að benda á að hækkandi söluskattur og sérstakt vörugjald fela í sér óhagræði fyrir innlenda framleiðendur sem ráða þarf bót á. Einhvers konar virðisaukaskattur eða víðtækt kerfisbundið endurgreiðslukerfi með söluskatti á aðföngum virðist rétta frambúðarlausnin á þessu máli.“ Það fer því ekki á milli mála hvaða skoðun Jón Sigurðsson forstjóri Þjóðhagsstofnunar hefur á þessum málum. Heildarútflutningur iðnaðarvara án áls nam sem hér segir: Árið 1975 3474.2 millj. og 3.5% af því eru 121.6 millj. kr., 1976 5181 millj, rúm og 3.5% af því eru 181.4 millj. Nú segir hæstv. fjmrh. að 1977 muni það verða 235 millj., ef ég man rétt. Miðað við þær upplýsingar, sem nú liggja fyrir, gerir því útflutningsiðnaðurinn kröfu til endurgreiðslu sem nemur fyrir árin 1975 og 1976 303 millj. kr. + þær 235 millj. kr., sem fjmrh. gat um í ræðu sinni að væri upphæðin fyrir 1977. Félag ísl. iðnrekenda hefur í nokkur ár farið fram á það við ríkisstj., að hér á landi yrði tekinn upp virðisaukaskattur, eins og þegar hefur verið gert í öllum samkeppnislöndum okkar, eða annað skattform sem tryggi sambærilega neysluskattstöku. Hefur verið fjallað um þetta hjá ríkisstj., bæði núv. og fyrrv., en afstaðan er engin enn. Þá er upplýst í málinu að taka mun a.m.k. tvö ár frá ákvörðun um upptöku virðisaukaskatts að koma honum á, þar sem gert er ráð fyrir að þjálfa þurfi starfsmenn í ríkiskerfinu o.s.frv. áður en af því geti orðið. Iðnrekendur lita það mjög alvarlegum augum að sitja uppi með þá uppsöfnun, sem núverandi söluskattskerfi skapar, fram yfir þann tíma sem aðlögunartíminn nær, og hafa því til viðbótar við kröfuna um upptöku virðisaukaskatts krafist þess, að tekið yrði upp viðtækt endurgreiðslukerfi eða svokallað jöfnunargjald, þar til virðisaukaskatturinn hafi komið til framkvæmda. Umfram allt þarf að koma þessu máli í fast form þannig að verið sé að greiða og endurgreiða í svipuðum krónum. Og ég vona að svar hæstv. fjmrh. verði á þá leið að allir, sem hlut eiga að máli, geti vel við unað. - Ég bið hæstv. forseta afsökunar á að ég hef tekið þetta langan tíma.



Herra forseti. Í fjárlagaræðu minni gerði ég nokkra grein fyrir þeirri ákvörðun ríkisstj., sem áður hafði fram komið í ræðu hæstv. forsrh., að upp yrði tekin staðgreiðsla skatta hinn 1. jan. 1979 og í kjölfarið yrði tekinn upp virðisaukaskattur í stað söluskatts eins og hann er í dag. Ég gerði enn fremur grein fyrir kostum og göllum virðisaukaskattsins og vék sérstaklega að þeim göllum, sem iðnaðurinn telur að þar sé um að ræða. Ég gat þess í þeirri ræðu að uppsafnaður söluskattur, sem endurgreiddist þar sem virðisaukaskatturinn væri, hefði á árinu 1974 verið endurgreiddur útflutningsiðnaðinum, öðrum en fiskiðnaði, og grundvallaðist það á því að útflutningsiðnaðurinn, þ.e.a.s. samkeppnisiðnaðurinn, hefði búið við mjög óhagstæða gengisskráningu svo til allt það ár. Upprunalega var ákvarðað að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt til ágústloka 1974, en þeirri ákvörðun var breytt og uppsafnaður söluskattur endurgreiddur út árið 1974. En gengisbreyting var aftur gerð á árinu 1975, í upphafi þess árs, og þá gengisskráningin orðin með þeim hætti að ástæða var ekki talin til endurgreiðslu á þeim uppsafnaða söluskatti sem um hafði verið rætt. Á þessu ári hefur fjmrn. beitt sér fyrir því, að Þjóðhagsstofnun mæti uppsöfnun söluskatts að nýju miðað við forsendur ársins 1977. Þá kom í ljós að uppsafnaður söluskattur er að meðaltali 3.6% af heildarrekstrargjöldum útflutningsiðngreina, þá er fiskiðnaðurinn ekki meðtalinn. Hlutfallið er nokkuð mismunandi fyrir hinar ýmsu greinar, og gerði ég í fjárlagaræðu minni grein fyrir þeim mismun. En uppsafnaður söluskattur í þessum greinum nemur á árinu 1977 að dómi Þjóðhagsstofnunar 235 millj. kr. eftir vísbendingum sem fyrir lágu um afkomu þessara útflutningsgreina 1977. Af þeim sökum ákvað ríkisstj. að endurgreiða á árinu 1978 áætlaðan uppsafnaðan söluskatt af útflutningsvörum samkeppnisiðnaðarins vegna EFTA-aðildar á árinu 1977 og er söluskattsáætlun 1978 við það miðuð. Afkoma þessara atvinnugreina ræðst mjög á hverjum tíma af gengisskráningu og almennum aðstæðum í efnahagsmálum. Því er ekki unnt að segja á þessu stigi hvort ráðlegt sé að halda greiðslum af þessu tagi áfram. Á það var bent, að áform eru um að taka upp virðisaukaskatt sem frambúðarlausn í þessum efnum. Svar mitt er því að ríkisstj. hefur ákveðið að endurgreiða á árinu 1978 áætlaðan uppsafnaðan söluskatt á útflutningsvörum samkeppnisiðnaðarins vegna EFTA-aðildar á árinu 1977, en það er ekki gert ráð fyrir að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt 1975 og 1976.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Það skort dálítið á það að hv. fyrirspyrjandi og hæstv. ráðh, gerðu grein fyrir orsökum þessa máls. Það var svo í tíð fyrrv. ríkisstj. að í árslok 1972 blöstu við líkur á efnahagsvandkvæðum, og það leiddi til þess að fulltrúar stjórnmálaflokksins Samtaka frjálslyndra og vinstri manna báru fram þá till. í ríkisstj. að gengið yrði fellt af þessum sökum. Það var vitað að þessi hugmynd var runnin undan rifjum forustumanna í þessum samtökum, sem aldrei höfðu viljað taka þátt í fyrrv. ríkisstj. og vildu hana feiga, eins og síðar kom greinilega í ljós. Þeir ætluðust til að við ráðh. Alþb. tækjum þetta svo óstinnt upp að við slitum stjórnarsamvinnunni. Við lýstum andstöðu við þessa ráðstöfun, gengislækkunina, í árslok 1972, en við vildum ekki slita stjórnarsamvinnunni því að við töldum hana miklu mikilvægari en það mál. Það kom í ljós næstu mánuði á eftir, að þessi ráðstöfun hafði verið ekki aðeins óþörf, heldur algerlega röng. Verðlag á íslenskum útflutningsvörum fór hækkandi, og það kom í ljós snemma á árinu 1973 að forsendur voru fyrir sjávarútveginn til þess að hækka gengið. Það er kannske ástæða til þess að rifja það upp hér á hinu háa Alþ. að gengið var hækkað snemma árs 1973. Það er í eina skiptið sem það hefur gerst síðan núverandi verðbólguþróun hófst á árum síðustu heimsstyrjaldar. En það varð ljóst þá að þetta kæmi útflutningsiðnaðinum í vanda því að hann hafði ekki notið sömu verðhækkana á erlendum mörkuðum og afurðir sjávarútvegsins. því var farið í það að tryggja útflutningsiðnaðinum jafnrétti. Iðnaðurinn á Íslandi býr við það kerfi að þurfa að greiða meiri söluskatt en aðrir. Hann verður að greiða söluskatt af mörgum aðföngum sínum og auk þess söluskatt af heildarupphæðinni að lokum, þannig að þarna verður um hærri upphæð að ræða en í annarri framleiðslu. Þetta takmarkar að sjálfsögðu mjög getu iðnaðarins til útflutnings. Ég man eftir því, að þáv. hæstv. fjmrh. átti dálitið erfitt með að átta sig á þessu á þeim tíma og taldi sig verða að halda í þá upphæð sem þarna var um að ræða, en eftir nokkrar umr. tókst að sannfæra hann um að það væri hagur fyrir ríkissjóð að sleppa þessari aukaskattheimtu ef það yrði til þess að auka útflutning á iðnaðarvörum og auka þannig gjaldeyrístekjurnar sem gæfu ríkissjóði allmiklu meiri tekjur en þessi aukasöluskattur sem iðnaðurinn varð að borga af útflutningsvörum sínum. Því var farið í það að endurgreiða upphæð sem var talin jafngilda þessari aukagreiðslu útflutningsiðnaðarins af iðnaðarframleiðslu. Þessi upphæð nam árið 1973, ef ég man rétt, um 37 millj. kr. og á árinu 1974 um 50 millj. En það var raunar hægt, eins og fram kom áðan, að endurgreiða þennan aukasöluskatt 1. sept., eftir að ný ríkisstj. hafði verið mynduð, því að hæstv. núv. iðnrh. hefur haft það sem fasta mælistiku að haga öllum málum helst eitthvað öðruvísi en fyrirrennari hans. Það tókst að knýja fram endurgreiðslu fjóra mánuði fyrir árið 1974, en síðan hefur þessi baggi legið á íslenskum útflutningsiðnaði: það er innheimtur af honum meiri söluskattur en af öðrum, og þetta takmarkar að iðnaðurinn geti tryggt sér markaði erlendis. Ég tel þetta vera mikið alvörumál. Þarna er um að ræða, eins og fram kom í ræðu hv. fyrirspyrjanda, yfir 500 millj. kr. árunum 1975–1977, og það er upphæð sem munar um þegar iðnaðurinn er að reyna að brjótast inn á markaði erlendis. Þetta er iðngrein sem allir alþm. þykjast hafa áhuga á. En ef þannig er búið að henni að torvelda að hún geti framleitt til útflutnings, þá er verið að tefja óhjákvæmilega og eðlilega þróun hér á Íslandi.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós þá skoðun að hæstv. ríkisstj. hafi farið mjög óheppilega og óhyggilega að ráði sínu í þýðingarmiklu máli við meðferð endurgreiðslunnar á uppsöfnuðum söluskatti útflutningsiðnaðarins. Það liggur fyrir að þessum vaxtarbroddi í atvinnulífi landsins er bráðnauðsynlegt að fá jafnaða samkeppnisaðstöðu við erlenda samkeppnisaðila. Það liggur fyrir að ein greiðasta og fljótvirkasta leiðin til þess er að létta af útflutningsiðnaðinum þessum uppsafnaða söluskatti. Það liggur fyrir og er viðurkennt af öllum að heppilegast sé að virðisaukaskattur komi til framkvæmda. En meðan það er ekki gert er þetta sú leið sem allir eru sammála um, að heppilegust sé, og þegar hún hefur komið til framkvæmda, að hlaupa frá henni allt í einu, um leið og ný ríkisstj. kemur til valda, er að mínum dómi bæði óheppilegt og óhyggilegt. Annaðhvort er þetta réttlætismál eða ekki, og það er út í hött að tala um að það gildi einu fyrir útflutningsiðnaðinn að fá gengið skráð öðruvísi vegna þessa. Það er algerlega röng leið. Gengið á að skrá almennt. Hefði verið haldið áfram að endurgreiða hinn uppsafnaða söluskatt, þá hefði gengislækkunin getað orðið þeim mun minni. Herra forseti. Ég þarf næstum að biðja um tvöfaldan ræðutíma, því að ég tel mig þurfa að bera af mér sakir. Ég vísa gersamlega á bug af minni hálfu þeirri fullyrðingu hv. 3. þm. Reykv., að till. um mjög hóflega gengisbreytingu í árslok 1972 hafi verið tilræði við þáv. ríkisstj. 



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svar hans þó að það valdi mér miklum vonbrigðum. Ég ætla ekki að ræða hér kosti eða galla virðisaukaskattsins sem hann gerði að umræðuefni, en halda míg við fsp. um uppsafnaðan söluskatt af útflutningsiðnaði og vísa aftur til þeirrar greinar, sem ég vitnaði i, eftir forstjóra Þjóðhagsstofnunarinnar, Jón Sigurðsson. Ég vona að niðurstaða hans nú, eftir að ríkisstj. hefur beðið um nýtt álit, verði í samrætni við það sem hann hefur þegar skrifað í Fjármálatíðindi, 2. maí 1977, svo að það er ekki gamalt. Ríkisstj. hefur ákveðið að endurgreiða á árinu 1978 uppsafnaðan söluskatt fyrir árið 1977. Ég vissi ekki fyrir þessar umr. að ríkisstj. hefði tekið nokkrar ákvarðanir um endurgreiðslu eða ekki endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti fyrir 1975 og 1976, en ég heyrði það á máli hæstv. ráðh. núna að ríkisstj. virðist hafa tekið neikvæða afstöðu til endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti þeirra ára. Ráðh. sagði að gengisbreytingin 1975 hefði bætt hlut útflutningsiðnaðarins og þess vegna þyrfti ekki að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt fyrir árin 1975–1976. En greiðsla á uppsöfnuðum söluskatti eða skil á honum til réttra aðila á ekki að fara eftir sveiflum í rekstri atvinnugreina frá einu ári til annars. Slíkt er hrein firra. Ég álít að söluskattsskil ríkissjóðs til atvinnuveganna eigi að lúta sömu reglum og söluskattsskil almennt til ríkissjóðs. Spursmálið er hvort ríkissjóður á ekki að greiða vanskilavexti til útflutningsiðnaðarins vegna þess dráttar sem hefur orðið á þessum skilum. Ef staða ríkissjóðs batnar eitt árið tel ég ekki fært að söluskattsskyldir aðilar svari innheimtumönnum ríkisins á þá lund, að nú ári betur hjá ríkissjóði og því muni þeir ekki skila þeim peningum sem þeir hafa innheimt fyrir ríkissjóð, heldur halda þeim fyrir sjálfa sig. Ég álit að hér sé rangt að farið. Ef innheimtumenn ríkissjóðs störfuðu í sama anda og ríkissjóður gerir, þá mundu þeir náttúrlega taka ríkisstj. sér til fyrirmyndar. Haldi ríkissjóður eftir greiðslum fyrir árin 1975 og 1916 álít ég að það sé gert í skjóli þess að þeir aðilar, sem greiðslu eiga að fá, séu hlunnfarnir í skjóli vanmáttar gegn ríkisbákninu, í þessu tilfelli ríkissjóði - kannske ekki ríkissjóði einum, heldur ríkisstj. allri, þar sem hún virðist nú hafa tekið ákvörðun um að greiða ekki hinn uppsafnaða söluskatt áranna 1975 og 1916 sem samtals er um 303 millj. kr. og hækkar verulega ef dráttarvöxtum samkv. þeim lögum, sem aðrir verða að lúta, er bætt við. Lög og reglugerðir hljóta að vera þau sömu fyrir kerfið, jafnt einstaklinga sem fyrirtæki. Vonandi tekur ríkisstj. fljótlega nýja ákvörðun um að standa við skuldbindingar sínar hvað árin 1975 og 1976 snertir, eins og hún hefur nú ákveðið að gera fyrir árið 1977, þótt uppgjör dragist fram á næsta ár. Annað er í mínum huga óhugsandi.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka undir orð síðasta ræðumanns. Ég er því algjörlega sammála sem hann sagði. Ég sé ekki nein frambærileg rök fyrir því að söluskatturinn verði ekki endurgreiddur fyrir árin 1975 og 1976, og ég vænti þess vegna að hæstv. ríkisstj. endurskoði þessa afstöðu sína. Ég þykist sjá að fyrirspurn hv. flm. hafi haft góð áhrif að því leyti, að hér eru komin jákvæð svör við því að söluskattur verði endurgreiddur fyrir árið 1977. Ég vænti þess, að við nánari athugun þessa máls fáist söluskatturinn frá árunum 1976 og 1975 einnig endurgreiddur því að fyrir því eru fullkomlega gild rök.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að láta í ljós fylgi mitt við þá skoðun sem hv. fyrirspyrjandi hefur lýst hér. Ég fæ ekki séð rök fyrir því að endurgreiða ekki söluskatt 1975 og 1976. Því hefur verið borið við, að gengisskráning hafi verið leiðrétt á þeim árum og því sé ekki til þess nauðsyn eða grundvöllur. En uppsafnaður söluskattur er fyrst og fremst til umræðu til samanburðar við annað skattaform sem gildir í samkeppnislöndum, þar sem virðisaukaskattur er og slíkur uppsafnaður söluskattur myndast ekki. Á meðan við búum ekki við virðisaukaskatt sýnist mér að endurgreiða eigi söluskatt og með því móti einu sé staðið við þau loforð sem íslenskum iðnaði voru gefin. Ég vil því taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að það er von mín að ríkisstj. endurskoði þessa afstöðu sína.



Herra forseti. Fyrir nokkrum vikum var frá því skýrt í dagblöðum, að sú venja tíðkaðist hjá allmörgum íslenskum skipafélögum að veita afslætti af farmgjöldum eflir á, þannig að afslættirnir væru reiknaðir af ársviðskiptum og veittir í einu lagi. Um þetta urðu nokkur skrif og kom fram í viðtölum við embættismenn a.m.k. tveggja skipafélaga, að þeir játuðu þessu, sögðu, að talið væri sjálfsagt að veita slíkan afslátt, og töldu ekkert óeðlilegt við það. Þá var einnig fullyrt að þessi afsláttur næmi mjög oft 5%, sérstaklega þegar um mikið magn er að ræða, en gæti í tilvikum verið mun hærri. Nú er það alkunna, að margvísleg opinber gjöld, raunar flestöll innflutningsgjöld, eru reiknuð ofan á farmgjald vörunnar eftir að hún er komin hingað til lands, og ennfremur, að álagning er reiknuð ofan á allt þetta. Verður því ljóst að bæði opinber gjöld og álagning á vörum hljóta að hafa verið reiknuð af of háum grunni í allstórum stíl ef þessar frásagnir eiga við rök að styðjast. Hér hefur því bæði ríkið tekið meira fé af vöruinnflutningi en efni standa til og eins hafa neytendur orðið að greiða mun hærra verð en efni standa til, vegna þess að ekki er reiknað af hinu rétta farmgjaldi sem er að sjálfsögðu ekki hægt að kalla svo nema tekið sé tillit til þeirra afslátta sem veittir eru, þó að þeir komi ekki fyrr en eftir árið. Ástandið í verðlagsmálum hér er nógu slæmt, með sífelldum hækkunum þannig að neytendur hafa ekki við að fylgjast með, hvað þá að borga nauðsynlegustu vörur sem þeir kaupa, þó að ekki séu slík brögð í tafli, ef rétt er að þetta kerfi, að veita afslætti af farmgjöldum eftir á, sé notað á þennan hátt. Ég tel því ríka ástæðu til að óska eftir upplýsingum hæstv. viðskrh. um þetta efni og hef því leyft mér að leggja fyrir hann fsp. í þremur liðum sem eru á þessa lund: „1. Hafa verðlagsyfirvöld kannað, hvort skipafélög veita innflytjendum afslátt af farmgjöldum eftir á? 2. Ef svo er, hefur vöruverð ekki verið of hátt, bar sem ekki hefur varið tekið tillit til afsláttarins við verðlagningu? 3. Hvað hyggjast verðlagsyfirvöld gera til að koma í veg fyrir of háa verðlagningu af þessum sökum í framtíðinni?“



Herra forseti. Vegna fsp. hv. þm. Benedikts Gröndals óskaði ég eftir því, að verðlagsstjóri gæfi umbeðnar upplýsingar, og fara svör hans hér á eftir. Fyrst er spurt: „Hafa verðlagsyfirvöld kannað, hvort skipafélög veita innflytjendum afslátt af farmgjöldum eftir á?“ Þessu er svarað svo: Verðlagsyfirvöldum hefur verið kunnugt um að skipafélög veita innflytjendum afslátt af farmgjöldum og að hann er oft veittur eftir á. Í öðru lagi er spurt: „Ef svo er, hefur ekki vöruverð verið of hátt, þar sem ekki hefur verið tekið tillit til afsláttarins við verðlagningu?“ Svarið við þessu er á þessa lund: Við ákvörðun álagningar á innfluttum vörum taka verðlagsyfirvöld m.a. mið af afkomu innflutningsfyrirtækja, og hafi fyrirtækin fært afslátt til tekna af farmgjöldum eða öðru er tekið tillit til þess við endurskoðun á álagningarreglum. Almennt tíðkast það nú að skipafélögin veiti innflytjendum 5% afslátt af farmgjöldum. Afsláttur þessi var fyrst tekinn upp fyrir nokkrum áratugum vegna harðrar samkeppni við erlend skipafélög. Þegar hins vegar hagur íslenskra skipafélaga versnaði mjög um 1960 var þessi afsláttur lagður niður, en tekinn upp að nýju árin 1962 og 1963 og hefur tíðkast síðan. Það má því til sanns vegar færa að það ár, sem afslátturinn var tekinn upp að nýju, eða næsta ár á eftir hafi verðlag verið of hátt. En strax við næstu endurskoðun á álagningarreglum var tekið tillit til hans og hefur það verið gert síðan. Af þessu svari við 2. lið fsp. leiðir, að svar við 3, lið verður á þá lund, að verðlagsyfirvöld sjái ekki sérstaka ástæðu til aðgerða vegna þessa, þar sem talið er að tekið hafi verið tillit til afsláttarins þegar álagningarreglur voru ákveðnar.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir skýr og greinileg svör. Ég vil í fyrsta lagi láta í ljós óánægju yfir því, að verðlagsyfirvöldum skuli vera kunnugt um þetta kerfi. Mikið er við það unnið að vitneskja er þó fyrir hendi. Enn fremur er gott að heyra fullyrðingu þeirra um að tekið sé tillit til þessa við ákvörðun á álagningarreglum. Hins vegar er viðurkennt í svarinu að á tilteknu tímabili hafi verðlag af þessum ástæðum verið of hátt, en síðan tekið með við endurskoðun. Ég verð að segja að kerfi þetta, eins og það kemur í ljós, virðist vera nokkuð laust í reipunum og duttlungakennt og varla við því að búast að verðlagsyfirvöld viti ávallt nákvæmlega um þessa afslætti, t.d, þegar um sérstaka afslætti er að ræða sem oft geta verið miklu hærri en þau 5% sem talin eru algengust. Ég tel ríka ástæðu til að henda á þetta atriði og vill vænta þess, að verðlagsyfirvöld láti einskis ófreistað til að hindra að þessi aðferð verði notuð til þess að fá fram of hátt verðlag á varningi í landinu.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson). Herra forseti. Ég held að það sé ofmælt hjá hv. fyrirspyrjanda að álagningarkerfið sé eitthvað handahófskennt eða duttlungafullt.  Þetta, sem ég hef hér sagt, á við um hinn almenna verðlagningargeira sem heyrir undir verðlagsnefnd. En út af því sem hv. þm. Benedikt Gröndal sagði, að það gæti verið að þessi afsláttur væri misjafn og þyrfti að athuga það nánar, þá vil ég segja að það er réttmæt aths. hjá honum að mínu mati, að það væri eðlilegt og er í rauninni sjálfsagt að skylda skipafélögin til að senda lista yfir þá veittu afslætti sem þau gefa. Og ég tek undir það með honum, að það verður að hafa sem mest eftirlit með þessu þannig að það sé fullvíst, hvað það er sem þarna er um að tefla.



Herra forseti. Á þskj. 53 hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. utanrrh.: „1. Hverjir eru eignaraðilar Íslenskra aðalverktaka? 2. Hver varð heildarvelta Íslenskra aðalverktaka s.l. tvö ár, hvort árið um sig? 3. Hver hafa verið aðalverkefni Íslenskra aðalverktaka s.l. tvö ár? 4. Hversu margir eru starfsmenn fyrirtækisins? 5. Hversu háum upphæðum hafa launagreiðslur fyrirtækisins numið síðustu tvö árin? 6. Hver varð hagnaður Íslenskra aðalverktaka árin 1975 og 1976? 7. Hafa Íslenskir aðalverktakar samið s.l. þrjú ár um verk á Keflavikurflugvelli í erlendum gjaldeyri? Sé svo, hvað hefur félagið hagnast á gengisbreytingum? 8. Njóta Íslenskir aðalverktakar hlunninda í sambandi við innflutningsgjöld af vinnuvélum?" Hér er um upplýsingaatriði að ræða, sem skýra sig öll sjálf, og þarf ég því ekki að hafa neina grg. með þessum fsp. Ég vænti þess að hæstv. utanrrh. sjái sér fært að veita þessar upplýsingar.



Herra forseti. Svör við fsp. á þskj. 53, tölul. 2: 1. Eignaraðilar Íslenskra aðalverktaka sf. eru Sameinaðir verktakar hf. 50%, Reginn hf. 25% og Ríkissjóður Íslands 25%. - Félagið Íslenskir aðalverktakar sf. var stofnað árið 1954 fyrir tilstuðlan þáv. ríkisstj. í þeim tilgangi að það tæki að sér framkvæmdir fyrir varnarliðið í stað þeirra erlendu verktaka sem þá störfuðu hér. Sameinaðir verktakar hf. og Reginn hf. höfðu þá stafað sem undirverktakar við þessar framkvæmdir hjá hinum erlendu verktökum um nokkurt skeið. 2. Heildarvelta Íslenskra aðalverktaka sf. árið 1975 var 1 359 024 583 kr. og árið 1976 3 429 145 786 kr. 3. Aðalverkefni Íslenskra aðalverktaka sf. s.l. tvö ár hafa verið: Malbikun flugbrauta, uppsetning öryggisbúnaðar flugbrauta, endurbygging á þaki aðalflugskýlis, verkstæðisbyggingar, íbúðarhúsabyggingar, lagning dreifikerfis fyrir lokað sjónvarp o.fl. 4. Starfsmenn félagsins eru nú 526, en voru rúmlega 600 s.l. sumar. 5. Launagreiðslur fyrirtækisins vegna verkframkvæmda fyrir árið 1975 voru samtals 553 462 599 kr. og árið 1976 1 159 288 679 kr. 6. Rekstrarhagnaður félagsins árið 1975 var 23 906 167 kr, og árið 1976 142 537 046 kr. 7. Allir verksamningar Íslenskra aðalverktaka sf. eru í bandaríkjadollurum. Í samningum þeirra er ákvæði um endurskoðun samningsupphæðar á þriggja mánaða fresti ef gengi hefur breyst um 1% eða meira til hækkunar eða lækkunar á því tímabili. Ef gengisbreyting nemur 10% eða meira í einu skal samningsupphæð endurskoðuð miðað við þann dag sem slík breyting á sér stað. Félagið hagnast því ekki á gengisbreytingum. 8. Íslenskir aðalverktakar sf. greiða ekki aðflutningsgjöld af vinnuvélum sem notaðar eru við varnarliðsframkvæmdir. Sala varnarliðseigna tekur við og sér um sölu á öllum vinnuvélum og tækjum sem hætt er að nota. Ég vona að fsp. sé þar með svarað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. greið og glögg svör. Það var aðeins einn liður sem mér sýndist vera heldur óljós, en það er í sambandi við gengishagnað, því nú á dögum fer gengislækkun fram á þann sigandi hátt sem menn þekkja. Gengið er alltaf að síga og sveiflast því ekki um 10% í einu, svo að það kallar ekki á þá endurskoðun sem gert er ráð fyrir. Þarna getur því orðið um alldrjúgan gengishagnað að ræða þrátt fyrir þetta atriði, og væri gott að fá nánari upplýsingar um það við tækifæri.



Herra forseti. Fsp. mín til hæstv. viðskrh. er svo hljóðandi: 1. Hve margir starfsmenn vinna á vegum bankakerfisins og 10 stærstu sparisjóðanna? Hvað voru starfsmenn sömu aðila margir árið 1970? 2. Hverjar voru bókfærðar tekjur bankanna umfram gjöld 1976, þar með taldar tekjur af eigin fé? 3. Hve margir starfsmenn vinna á vegum olíufélaganna? Hvað voru þeir margir árið 1970? 4. Hve mörg fyrirtæki starfa nú að innflutningsverslun hér á landi og hve margir eru starfsmenn þeirra? Hvað hefur starfsmönnum þeirra fjölgað síðan árið 1970?“ Þessar spurningar eru líka allar skýrar og einfaldar og þarfnast ekki neinna skýringa af minni hálfu. Ég vænti þess að hæstv. viðskrh. sjái sér fært að svara þeim.



Herra forseti. Eins og fsp. gefa tilefni til verður nokkuð mikið af tölum í þessu svari, en ég vænti að hv. þm. geti áttað sig á þeim. Í fyrsta lagi er spurt: „Hve margir starfsmenn vinna á vegum bankakerfisins og 10 stærstu sparisjóðanna? Hvað voru starfsmenn sömu aðila margir árið 1970?“ Svarið er: Eftir upplýsingum Seðlabankans hafa starfsmenn verið sem hér segir: Seðlabanki 1970 99, í okt. 1977 117. Viðskiptabankar við bankastörf árið 1970 991, í okt. 1977 1438. Við húsvörslu, bifreiðastjórn o.fl. árið 1970 36, okt. 1977 56. 10 stærstu sparisjóðir árið 1970 60, í okt. 1977 110. Samtals gerir þetta 31. des. 1970 1186, en í okt. 1977 1721. Fjölgun starfsmanna frá 1970 er því 535 eða 45.1%. Í ofangreindum tölum eru ekki taldir með starfsmenn fjárfestingarsjóða, eins og veðdeildar Landsbankans, Stofnlánadeildar landbúnaðarins og Iðnþróunarsjóðs. Þá skal tekið fram að fjöldi þeirra, sem vinna við bankastörf, er miðaður við starfsmenn í fullu starfi, þ.e.a.s. að tveir menn í hálfs dags starfi teljast sem einn starfsmaður. Það sama mun í aðalatriðum eiga við um tölu starfsfólks við húsvörslu o.fl. Tölurnar ná þæði til fastráðins og lausráðins starfsfólks. Ekki þótti ástæða til að tilgreina fjölda þeirra er vinna við mötuneyti og ræstingu hjá bönkunum enda er þar um að ræða störf sem unnin eru hluta úr degi og að miklu leyti skv. uppmælingu. Til viðbótar framangreindu ber að nefna að Reiknistofa bankanna tók til starfa í ársbyrjun 1974 og starfa þar nú 30 menn. Í öðru lagi var spurt: „Hverjar voru bókfærðar tekjur bankanna umfram gjöld 1976, þar með taldar tekjur af eigin fé?“ Svar: Skv. ársreikningum viðskiptabankanna fyrir árið 1976 var tekjuafgangur þeirra samtals 686 millj. kr., og hafa vextir af eigin fé þá ekki verið reiknaðir til gjalda. Tekjuafgangur Seðlabankans 1976 nam samkvæmt upplýsingum frá Sveini Jónssyni aðstoðarbankastjóra, eftir afskriftir af gengistöpum og arðgreiðslu af stofnfé samkvæmt lögum, 158 millj. kr. sem sundurliðast þannig: Vextir af eigin sjóðum 123 millj. Til ráðstöfunar til eigin sjóða 35 millj. Í þriðja lagi er spurt: „Hve margir starfsmenn vinna á vegum olíufélaganna? Hvað voru þeir margir 1970?“ Svar: Eftir upplýsingum olíufélaganna þriggja var meðalfjöldi þeirra 1976 757 og er þá miðað við slysatryggðar vinnuvikur. Árið 1970 var samsvarandi tala 666. Hefur því starfsmönnum olíufélaganna fjölgað frá 1970 til 1976 um 91 eða um 13.7%. Í ofangreindum tölum eru ekki sjálfstæðir umboðsmenn félaganna eða starfsmenn umboðsmanna sem vinna við olíudreifingu. Í fjórða lagi er spurt: „Hve mörg fyrirtæki starfa nú að innflutningsverslun hér á landi og hve margir eru starfsmenn þeirra? Hvað hefur starfsmönnum þeirra fjölgað síðan 1970?“ Svar: Þær upplýsingar, sem hér fara á eftir, eru byggðar á skýrslu Þjóðhagsstofnunar um verslunina 1975 og skýrslu Hagstofu Íslands, en þær eru, ettir því sem næst verður komist, einu tiltæku upplýsingarnar í þessum efnum. Skýrslurnar ná hins vegar ekki lengra en til ársins 1975. Ef tekin er tala heildsölufyrirtækja í öðrum greinum verslunar en olíuvörum, byggingarvörum og bílum hefur fjöldi þeirra á öllu landinu 1975 verið 628. Af þeim eru fyrirtæki með starfsmannafjölda 5 menn eða færri - eða að 5 mannárum stendur hér - vorið 1975 524 eða 83.4% af heildartölu innflutningsfyrirtækjanna. Fyrirtæki með starfsmannafjölda 5–30 mannár voru 95 eða 15.1% af innflutningsfyrirtækjunum. Og fyrirtæki með 30 eða fleiri mannár voru 9 eða 1.4%. Sést af þessu að mjög mikið er um smá fyrirtæki í heildversluninni. Eftir sömu skýrslum hefur starfsmannafjöldi heildsölufyrirtækja í þessum flokki árið 1970 verið 1688 mannár, en 1975 2410 mannár, eða fjölgun um 722 mannár, sem er 42.8% . Ég vísa að öðru leyti um upplýsingar til ofangreindrar skýrslu Þjóðhagsstofnunar og til Hagtíðinda og þá einkanlega marsheftis 1977 og aprílheftis 1972. En því miður reyndist ekki unnt að leggja í það vinnu að afla upplýsinga um hvernig þessi mál stæðu í dag.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. glögg og greinargóð svör sem ég tel alveg fullnægjandi. Ég skil vel að skýrslur hafa ekki legið nákvæmlega fyrir um árið 1976. Um þessar tölur ætla ég ekki að ræða hér að þessu sinni, utan það að benda á að það virðist vera allgóð döngun í bankarekstri á Íslandi og rekstri innflutningsverslunar, því að það er engin smáræðisfjölgun á mannafla sem starfar í þessum greinum. Mættu menn hafa það í huga á sama tíma sem opinberar skýrslur sýna að fólki fækkar beinlínis frá ári til árs í ýmsum undirstöðuatvinnugreinum landsmanna.



Herra forseti. Eins og kunnugt er hafa verið samþ. hér á hinu háa Alþingi lög um Orkubú Vestfjarða. Þessi lög kveða á um nýskipan á skipulagsmálum orkumála í Vestfjarðakjördæmi, og sú tilraun, sem þar er gerð, hefur án efa mikil áhrif á frambúðarskipan þessara mála í öðrum landshlutum. Þess vegna er fylgst mjög vel með því, ekki aðeins á Vestfjörðum, heldur víðar á landinu, hvernig þessi tilraun tekst. Nú í sumar var að tilhlutun iðnrn, og fyrir forgöngu þess hraðað mjög öllum undirbúningi að stofnun Orkubús Vestfjarða, hraðað meira en margar sveitarstjórnir á Vestfjörðum áttu von á, jafnvel meira en sumar sveitarstjórnir í kjördæminu voru fyllilega sáttar við. Hvað sem því líður, þá urðu málalyktir þær að nú í haust var gengið formlega frá stofnun Orkubúsins á fundi á Ísafirði þar sem heimamenn m.a. kusu stjórnarmenn sína í stjórn Orkubúsins. En síðan gerðist harla lítið. Hæstv. ráðh. skipuðu ekki fulltrúa sína í stjórn Orkubúsins. Vikum saman hefur stjórnin því verið óstarfhæf og gat því ekki tekist:í við verkefni sin, sem m.a. voru á þá lund að semja við ýmis sveitarfélög sem gert höfðu fyrirvara þegar þau samþykktu að gerast stofnaðilar, m.a. vegna þess að ekki hafði gefist tími til þess að svara ýmsum erindum þessara sveitarfélaga. Ég lagði því fram á sínum tíma fskj. til hæstv. iðnrh, á þskj. 53 þess efnis: „Hvað veldur því, að svo lengi hefur dregist að ráðh. skipi fulltrúa ríkisins í stjórn Orkubús Vestfjarða?“ Fljótlega eftir að þessi fsp. var lögð fram bar hins vegar svo við að fulltrúar ríkisvaldsins í þessa stjórn voru skipaðir, og fagna ég því að sjálfsögðu. Því er fyrirspurnin í sjálfu sér óþörf að öðru leyti en því, ef hæstv. ráðh. hefur sérstaka skýringu á hvernig stóð á að þetta dróst svo mjög. Í annan stað vil ég vekja athygli á að á undanförnum missirum hefur verið mjög alvarlegt ástand í raforkumálum á Vestfjörðum. Í stuttum ræðutíma er ekki tími til að rekja það ástand, en það gerði ég mjög rækilega á Alþ. í fyrra þegar ég lagði fram og mælti fyrir till. um lagningu byggðalínu til Vestfjarða á tveim næstu árum. Þessi till. átti ríkan stuðning heimamanna og enn fremur hér á þingi ríkan stuðning þm. Vestfjarðakjördæmis. Till. var hins vegar ekki afgreidd þrátt fyrir það. Þegar undirbúningur hófst hins vegar að stofnun Orkubúsins nú í sumar var vitað að Rafmagnsveitur ríkisins höfðu tekið lagningu byggðalínu til Vestfjarða inn á framkvæmdaáætlun sína og ætluðu að leggja til við stjórnvöld að útvegað yrði fé til þess að leggja þessa linu á næstu tveim árum. Eitt af áhyggjuefnum Vestfirðinga í sambandi við stofnun Orkubúsins var hvort stofnun Orkubúsins mundi verka letjandi eða hvetjandi á þessa nauðsynlegu framkvæmd. Ýmis sveitarfélög gerðu þann fyrirvara fyrir samþykkt sinni að ganga til stofnunar Orkubúsins að þessi byggðalína yrði lögð, og á umræddum fundi, sem haldinn var vestur á Ísafirði, lofaði að mínu viti hæstv. orkuráðh. að þetta yrði gert á næstu tveim árum og Vestfirðingar þyrftu ekki að óttast að þessi lína kæmi ekki. Þegar frv, til fjárlaga var hins vegar lagt fram, kom í ljós að þar er ekki gert ráð fyrir svo mikið sem einni einustu krónu til lagningar á þessari linu. Á bls. 187 er skýrt frá því að samtals sé ráðgerð 2306 millj. kr, lántaka vegna byggðalína. Þar er síðan sagt frá, hvernig á að ráðstafa þessu fé og ekki eitt orð um það, að ein króna af þessu fjármagni eigi að fara til lagningar byggðalínu til Vestfjarða. Ég tel ekki ástæðu til að ætla að hæstv. iðnrh. ætli ekki að standa við það loforð sem hann gaf Vestfirðingum, að því er ég ætla að vona í nafni ríkisstj. allrar, á fundinum þegar Orkubúið var stofnað. En til þess að fá þetta loforð hans endurtekið hér og upplýst að hæstv. ríkisstj. muni við það standa hef ég leyft mér að flytja svo hljóðandi fsp, á þskj. 53 til hæstv. ráðh.: „Verður ekki staðið við þau fyrirheit, sem ráðh. hefur gefið Vestfirðingum um, að „byggðalína“ til Vestfjarða verði lögð á næstu tveim árum? Hvað veldur því, að í fjárlagafrv. ríkisstj, og því, sem vitað er um lánsfjáráætlun fyrir 1978, er engin till. gerð um fjárveitingar eða fjáröflun til framkvæmda við slíka línulögn?“ Hæstv. forseti. Ég vil svo, þó að það sé ekki í sambandi við þetta mál, vekja athygli á því, að á þessu sama þskj, er fsp. frá mér til hæstv. samgrh. um sjósamgöngur við Vestfirði sem ég veit ekki betur til en að samþykkt hafi verið hér á hinu háa Alþ., en hún hefur að einhverjum ástæðum ávallt fallið niður úr dagskrá fyrirspurnafunda í Sþ. og vil ég koma á framfæri við hæstv. forseta að það verði leiðrétt.



Herra forseti. Með ályktun Alþingis 5. apríl 1971 var ríkisstj. falið að kanna óskir sveitarfélaga á Vestfjörðum um þátttöku í virkjunarframkvæmdum með það fyrir augum að stofna sameignarfyrirtæki ríkisins og sveitarfélaganna. Þáltill. þessi var flutt af öllum þm. Vestfjarða. Málið lá að mestu í láginni næstu ár. Ávallt var þó mikill áhugi hjá Vestfirðingum á því að taka orkumálin í eigin hendur í samvinnu við ríkið. Á aukaþingi Fjórðungssambands Vestfjarða í júnímánuði 1975 er hvatt til þess að stofnað verði sameignarfyrirtæki ríkis og sveitarfélaga er hafi með höndum rekstur orkumannvirkja í fjórðungnum. Sams konar hugmyndir höfðu einnig komið fram í niðurstöðum á ráðstefnu Sambands ísl. rafveitna 1972 um skipulag orkumála. Iðnrh. skipaði í júlí 1975 n. til að vinna að orkumálum Vestfjarða og kanna viðhorf sveitarfélaga á Vestfjörðum til stofnunar Vestfjarðavirkjunar. N. þessi hlaut nafnið orkunefnd Vestfjarða, var skipuð 23. júlí 1975 og áttu 7 menn sæti í henni, þeir Jóhann T. Bjarnason, Engilbert Ingvarsson, Karl E. Loftsson, Ólafur Kristjánsson Guðmundur H. Ingólfsson, Ingólfur Arason og Þorvaldur Garðar Kristjánsson, sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. Þessi n. vann starf sitt af miklum dugnaði. Hún fékk til liðs við sig sérfræðinga og ræddi við fjölmarga menn sem höfðu til að bera staðarþekkingu, sérþekkingu eða voru í fyrirsvari í orkumálum Vestfjarða. Þegar n. hafði mótað till. sínar efndi hún til 8 funda á Vestfjörðum með sveitarstjórnarmönnum þar. Till. voru kynntar og skipst á skoðunum. Kom fram mikill einhugur og áhugi á framgangi þessa máls. Einnig átti n. fundi með þm. og Fjórðungssambandi Vestfjarða. Í lok mars 1976 skilaði n. till. sínum fullmótuðum til iðnrh. Var þar í fyrsta lagi um að ræða frv. til l. um Orkubú Vestfjarða og í öðru lagi till. um framkvæmdir í orkumálum. Var gerð ítarleg úttekt á orkumálum í því sambandi. Megininntak frv. var þetta: 1. Ríkissjóður og sveitarfélög á Vestfjörðum skulu setja á stofn orkufyrirtæki er nefnist Orkubú Vestfjarða. 2. Orkubúið er sameignarfyrirtæki ríkisins og sveitarfélaga á Vestfjörðum. Eignarhlutur ríkisins skal vera 40%, en eignarhlutur sveitarfélaganna skulu vera samtals 60%. 3. Tilgangur fyrirtækisins skal vera að virkja vatnsafl og jarðhita á Vestfjörðum þar sem hagkvæmt þykir. Skal Orkubúið eiga og reka vatnsorkuver og dísilraforkustöðvar til raforkuframleiðslu ásamt nauðsynlegum mannvirkjum til orkuflutnings og dreifingar. Fyrirtækið skal eiga og reka jarðvarmavirki og nauðsynlegt flutningskerfi og dreifikerfi fyrir heitt vatn. Skal fyrirtækið eiga og reka fjarvarmakyndistöðvar ásamt nauðsynlegu dreifikerfi. Fyrirtækið skal annast virkjunarrannsóknir og aðrar undirbúningsrannsóknir eftir því sem ákveðið er hverju sinni. 4. Rafmagnsveitur ríkisins og ríkissjóður svo og orkuveitur sveitarfélaga á Vestfjörðum skulu afhenda Orkubúinu til eignar sem stofnframlag öll mannvirki og dreifikerfi sín á Vestfjörðum og taka við skuldum vegna þeirra eftir nánara samkomulagi. 5. Stjórn Orkubús Vestfjarða skal skipuð 5 mönnum. Á aðalfundi fulltrúa sveitarfélaga skulu kosnir 3 menn, iðnrh, og fjmrh. skipa einn mann hvor. 6. Iðnrh. skal gangast fyrir að sameignasamningur sé gerður og stofnfundur haldinn. Frv. orkunefndar Vestfjarða um Orkubú Vestfjarða var síðan lagt fram á Alþ. sem stjórnarfrv. og tekið til 1. umr. í Ed. hinn 7. apríl 1976. Frv. var samþykkt og afgreitt sem lög frá Alþ. 18. maí 1976. Ettir samþykkt laganna varð að kanna ýmis fjármála- og framkvæmdaatriði og undirbúa sameignarstofnsamning. Voru þar ýmis atriði erfið viðfangs og tímafrek, svo sem yfirtaka lána. Að þessum undirbúningi unnu mest Þorvaldur Garðar Kristjánsson alþm., Þóroddur Sigurðsson verkfræðingur, Guðmundur Magnússon prófessor í samráði við iðrn. Í samræmi við till, og grg. orkunefndar skyldu meginforsendur fyrir stofnun Orkubúsins vera þessar: 1. Fullnægt verði orkuþörf Vestfirðinga með innlendum orkugjöfum. 2. Vestfirðingar búi við sambærilegt orkuverð og aðrir landsmenn. 3. Orkubúið hafi traustan rekstrargrundvöll. Málið var rætt á fundum ríkisstj., till. voru sendar öllum hreppsnefndum og bæjarstjórnum á Vestfjörðum og fundir haldnir með forráðamönnum orkuveitna á Vestfjörðum. Var síðan boðað til undirbúningsstofnfundar í Reykjavík 14. júlí 1977 og í framhaldi af því haldinn stofnfundur Orkubús Vestfjarða 26. ágúst 1977 á Ísafirði. Var þar undirritaður sameignarsamningur milli ríkis og sveitarstjórna á Vestfjörðum. Iðnrh. tók fram að samningsgerðin væri háð endanlegu samþykki ríkisstj, og að um sum atriði samningsins þyrfti samþykki Alþingis. Á ríkisstjórnarfundi 25. okt. 1977 samþykkti ríkisstj. sameignarsamninginn. Stjórn Orkubús Vestfjarða skipa Guðmundur H. Ingólfsson forseti bæjarstjórnar Ísafjarðar, formaður Jóhann T. Bjarnason framkvæmdastjóri Fjórðungssambands Vestfjarða, varaformaður Össur Guðbjartsson bóndi, oddviti Rauðasandshrepps, ritari, Engilbert Ingvarsson rafveitustjóri Rafveitu Snæfjalla, meðstjórnandi, Ólafur Kristjánsson, forseti bæjarstjórnar Bolungarvíkur, vararitari. Varamenn eru: Ingólfur Arason hreppsnefndarmaður, Patreksfirði Karl Loftsson oddviti, Hólmavík, Birkir Friðbertsson hreppsnefndarmaður, Suðureyri, Ágúst H. Pétursson hreppsnefndarmaður, Patreksfirði, Þóroddur Sigurðsson, vatnsveitustjóri í Reykjavík. Stjórnin hefur þegar tekið til starfa. Hafnar eru viðræður við sveitarfélög og Rafmagnsveitur ríkisins um yfirtöku orkumannvirkja þessara aðila á Vestfjörðum. Skriður er kominn á undirbúning reglugerðar fyrir Orkubú Vestfjarða og auglýst hefur verið eftir framkvæmdastjóra. Stjórn Orkubús Vestfjarða stefnir að því að yfirtaka rekstur raforkumannvirkja á samveitusvæðum Þverárvirkjunar og Mjólkárvirkjunar 1. jan. 1978. Með stofnun Orkubús Vestfjarða er stigið markvert spor í átt til betra skipulags orkumála og Vestfirðingar hafa nú fengið langþráða heimastjórn í orkumálum Vestfjarða. Sem svar við seinni hluta fsp., um byggðalínu til Vestfjarða, vil ég taka fram: Við samningu frv. til fjárlaga fyrir árið 1978 gerði iðnrh. till. um framlag til 132 kw. byggðalínu, áætlaður kostnaður árið 1978 639 millj. kr. og í aðveitustöðvar 54 millj. kr. Þessar till. voru ekki teknar upp í frv. til fjárlaga. Kemur til kasta Alþingis að tryggja framgang þessa máls. Út af ummælum í fsp. um hvort staðið verði við fyrirheit iðnrh., þá kennir hér misskilnings hjá hv. fyrirspyrjanda. Það er bókað á stofnfundinum vestra varðandi Vestfjarðalínuna, að iðnrh. hefði falið Rafmagnsveitum ríkisins að hefja undirbúning að lagningu svonefndrar byggðalínu eða Vestfjarðalínu. Í samræmi við þetta hafa Rafmagnsveiturnar og iðnrn. gert till. við samningu fjárlaga fyrir 1978 um að Vestfjarðalínan verði lögð á árunum 1978 og 1979 og verði tekin í notkun haustið 1979. Gert er ráð fyrir að heildarkostnaður við línuna verði um 2500 millj, kr, án úttaks fyrir Þverárvirkjunarsvæðið sem gert er ráð fyrir að komi síðar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans. Ég vil aðeins taka það fram, að ég og fleiri, sem sátum fundinn á Ísafirði þar sem gengið var frá stofnsamningi um Orkubú Vestf jarða og hann undirritaður, stóðum í þeirri trú og stöndum enn, að þar hafi hæstv. iðnrh. ekki aðeins gefið fyrirheit um að ef byggðalína verði lögð vestur á firði, þá verði Rafmagnsveitum ríkisins falið að framkvæma verkið, heldur þvert á móti hafi hæstv. ráðh. einnig gefið fyrirheit um að að því verki yrði staðið og það verk yrði kostað með nákvæmlega sama hætti og sú byggðalína sem áður hefur verið lögð, þ.e.a.s. byggðalínan norður í land. Þetta tel ég að hafi verið af hálfu allra fulltrúanna á þessum fundi algjör forsenda fyrir því að þeir skrifuðu undir stofnsamninginn. Og ég vil leggja áherslu á að ef þeir við það tækifæri hefðu haft pata af því, að þessar till. Rafmagnsveitna ríkisins um lagningu byggðalínu til Vestfjarða með sama hætti og lagning byggðalínu til Norðurlands átti sér stað, - ef þeir hefðu haft pata af því að slíkt mundi ekki verða gert á næstu tveim árum, þá mundu flestir, a.m.k. allmargir af þeim fulltrúum sveitarstjórna, sem voru staddir á fundinum á Ísafirði, ekki hafa skrifað undir stofnsamninginn. Það er stutt síðan ég átti tal við einn af stjórnarmönnum í Orkubúinu og hann tjáði mér - hann gat auðvitað ekki talað fyrir munn annarra stjórnarmanna - að a.m.k. hann stæði enn í þeirri trú að þetta væri fyrirheit frá hæstv. ríkisstj. Ég, eins og aðrir þm. Vestfirðinga og aðrir hv. alþm., bind að sjálfsögðu miklar vonir við þetta fyrirtæki. Og ég ætla að vona að fyrsta skrefið, sem tekið verður á vegum þess fyrirtækis hér á hinu háa Alþ. við afgreiðslu fjárlaga nú, verði ekki spor í öfuga átt.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að ræða nú slíkt mál sem Orkubú Vestfjarða er, og það er ekki tími til þess. Árið 1976 voru samþykkt á Alþ. heimildarlög um stofnun Orkubús Vestfjarða og varðandi afstöðu mína vil ég aðeins vísa til þess sem ég sagði þá. Hins vegar voru mörg atriði óljós þegar þau lög voru afgreidd, og ég vil leyfa mér að spyrja hvort það sé ekki rétt skilið að breytingar þurfi að verða á einhverjum lögum, t.d. lögum um verðjöfnun raforku, áður en Orkubú Vestfjarða tekur til starfa. Það hefur komið hér fram, að áætlað er að þetta fyrirtæki taki til starfa 1. jan. 1978, og ég vil aðeins leyfa mér að koma því á framfæri sem minni skoðun og spyrja að því, hvort ekki væri eðlilegra, áður en þetta mál kemst miklu lengra, að Alþ. samþykkti þær breyt, sem eru fyrirhugaðar, og hvort þessi frv., a.m.k. frv. um breyt. á verðjöfnunargjaldinu, séu ekki væntanleg. Ég tel að Alþ. hafi ekki endanlega staðfest vilja sinn í þessu máli fyrr en slíkar lagabreytingar hafa verið samþykktar.



Herra forseti. Út af athugasemd eða fsp. hv. 5. þm. Austurl. vil ég taka fram, að ég skýrði frá því áðan að á stofnfundi Orkubúsins hefði verið bókaður sá fyrirvari frá minni hendi, að viss atriði þyrftu að koma til kasta Alþ. Það, sem hér er átt við, er verðjöfnunargjaldið, þ.e.a.s. að Orkubú Vestfjarða skuli fá 20% af verðjöfnunargjaldi af raforku. Það þarf ekki breytingu á lögum út af fyrir sig í þessu efni. Lögin um verðjöfnunargjald falla úr gildi í lok þessa árs og þarf því að flytja sérstakt frv. um framlengingu þess gjalds. Í því frv., sem er tilbúið í iðnrn. og verður væntanlega flutt hér næstu daga, verður að sjálfsögðu tekið fram að 20% verðjöfnunargjaldsins skuli renna til Orkubús Vestfjarða. Mér virðist kenna nokkurs misskilnings í ummælum hv. fyrirspyrjanda. Það er ekki kunnugt að þessi hv. þm. hafi lagt fram neinn sérstakan skerf til að koma á fót þessu Orkubúi Vestfjarða. Hins vegar hefur hann haldið nokkrar ræður og sérstaklega skrifað nokkrar greinar til að gera allt málið sem tortryggilegast. En nú hefur hann mikinn áhuga, að því er virðist, á þessu máli öllu saman. Varðandi Vestfjarðalínuna vil ég endurtaka það, að Rafmagnsveitum ríkisins var falinn undirbúningur þessa máls og framkvæmdir við lagningu Vestfjarðalinu. Ég skal lesa kafla úr þeirri bókun, sem ég lét gera á stofnfundinum um þetta mál. til viðbótar því sem ég las áðan. Þar segir: „Iðnrh. hefur skipað n., sem geri till. um heildarskipulag orkumála í landinu, svo og n., er geri till. um rekstrarfyrirkomulag og eignaraðild Norðurlinu og annarra aðalorkuflutningslina. Þessar nefndir hafa enn ekki skilað till. og þar til afstaða hefur verið tekin til till, n. gildir sú ákvörðun, að Rafmagnsveitur ríkisins byggja Vestfjarðalínu og fjármögnun hennar verður með sama hætti og annarra aðalorkuflutningslína milli landsfjórðunga. Ef þessari skipan yrði breytt eftir að till. n. lægju fyrir og afstaða stjórnvalda þar um yrðu Vestfirðingar að hlíta sömu skilyrðum og aðrir landsmenn. Höfuðreglan yrði því að Vestfirðingar nytu sömu fyrirgreiðslu sem aðrir í þessum efnum.“ Þetta held ég að hafi legið alveg skýrt fyrir. Það fyrirheit, sem gefið var á fundinum og er bókað, er það sem ég lýsti hér áðan, að Rafmagnsveitur ríkisins og iðnrn. mundu gera till. við undirbúning fjárlaga 1978 um að Vestfjarðalínan yrði lögð á árunum 1978 og 1979, og það hefur verið gert. Ákvörðun um þetta atriði er í höndum Alþingis.



Herra forseti. Ég hef oft lýst þeirri skoðun minni, að stefna eigi að heildarskipulagi orkumála hér á landi, setja á fót landshlutaveitur í einstökum landshlutum, en landsveita sjái um alla meginorkuöflun og dreifingu um landið í heild. Ég hef litið á Orkubú Vestfjarða sem lið í þessari stefnu, þótt ég hefði að vísu heldur kosið að heildarstefna hefði verið ákveðin áður en Orkubúið var sett á fót. Ég hef oft rætt þetta mál við hæstv. iðnrh. og fleiri og ég hef ávallt lýst þeirri skoðun minni, að skilyrði til þess að Orkubú Vestfjarða fengi staðið nokkurn veginn sjálfstætt væri lína inn á Vestfirði. Raunar hef ég einnig lýst þeirri skoðun minni, að það væri hyggilegra, bæði fyrir Orkubúið og fyrir landið í heild, að meginorkuverin á Vestfjörðum yrðu rekin með einni landsveitu, þ.e.a.s. Mjólkárvirkjanir. Úr því hefur ekki orðið enn, en vel getur það að sjálfsögðu breyst ef landsveita verður sett á fót. Mér sýnist raunar verið að deila hér um keisarans skegg. Það kom raunar fram í svari hæstv. ráðh., að hann hét því á fyrrnefndum fundi að lina skyldi lögð vestur á firði á næstu tveimur árum, enda hlyti það samþykki Alþ. Þannig skildi ég þetta. Ég held að það skipti ekki öllu máli, hvort í bókun sé sagt að iðnrn. og Orkustofnun geri till. um slíkt. Þetta eru tvær stofnanir sem eru undir stjórn hæstv. ráðh. Það hefur valdið mér og fleiri mjög miklum vonbrigðum að þetta hefur ekki komist inn í fjárlagafrv. Ég treysti því, að hæstv. iðnrh. beiti sér fyrir samþykkt á þessari framkvæmd hér á hinu háa Alþ. Ég veit að við þm. Vestf. munum allir standa með honum að því. Og ég tek undir það, sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að það er áreiðanlega mjög ofarlega í hugum margra, sem inn í Orkubúið gengu, að þessi framkvæmd hæfist, og reyndar skilyrði fyrir þátttöku þeirra. Ég hygg að þeir líti svo á, að vilyrði ráðh., sem var gefið með fyrrnefndum fyrirvara, sé það þungt á metum að slíkt hljóti að nást fram.



Herra forseti. Aðeins fáein orð í tilefni þess að hæstv. orkumálaráðh. hefur flutt skýrslu um stofnun Orkubús Vestfjarða. Ég vil af þessu tilefni láta koma fram, að það hefði verið ómögulegt að koma þessu máli í höfn svo sem nú hefur gerst, þó að Alþ. hefði samþykkt heimildarlög um stofnun Orkubús Vestfjarða, nema fyrir ákveðnu vilja og stuðning og forustu hæstv. iðnrh. í þessu máli. Og ég vil nota þetta tækifæri til þess að láta heyrast hér og flytja þakkir sem hvarvetna á Vestfjörðum eru efst í hugum manna fyrir það sem hæstv. ráðh. og hæstv, ríkisstj. í heild hefur gert í þessu máli. Það eru vonir allra og ekki síst Vestfirðinga, að það, sem nú hefur gerst í orkumálum fjórðungsins, verði giftu- og heillaspor í sögu Vestfjarða. Ég held að það sé ekki ástæða til þess nú í upphafi og við þetta tækifæri að fara að vefengja það eða bera brigður á það, að staðið verði við elna meginforsenduna fyrir stofnun Orkubús Vestfjarða, þ.e.a.s. að séð verði fyrir orkuþörf Vestfirðinga með innlendum orkugjöfum. Ég, eins og allir aðrir sem hafa komið nálægt þessum málum, treysti auðvitað því, að svo verði haldið á þeim að bæði þessi og aðrar mikilvægustu forsendur fyrir stofnun Orkubúsins standist.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja fsp. um rafstreng til Vestmannaeyja á þskj. 80 og vil beina tveimur spurningum um það efni til hæstv. iðnrh. Það er víst öllum hv. þm. enn í fersku minni, að mikil viðgerð fór fram á rafstrengnum milli lands og Eyja snemma á þessu ári, en síðan urðu Vestmanneyingar fyrir því áfalli, að strengurinn bilaði tvívegis eftir það. Það eru sem sagt mjög alvarlegar, tvær mjög dýrar bilanir á versta árstíma á strengnum, enda má segja að bilana sé frekast að vænta á þessum tíma, en það er einmitt sá tími þegar rafmagnsnotkunin er mest í sjávarplássi á borð við Vestmannaeyjar með margar og afkastamiklar fiskvinnslustöðvar og fiskmjölsverksmiðjur. Á s.l. vetri var sem betur fer óvenjugóð tíð, sem gerði það að verkum að unnt var að gera við þessar bilanir og annast viðgerð á strengnum á miklu styttri tíma en gera má ráð fyrir í venjulegu árferði, þar sem strengurinn er þannig að það er erfitt að gera við hann nema í sérlega góðu veðri og kyrrum sjó. Og það getur tekið svo langan tíma að numið getur mörgum vikum og jafnvel mánuðum. Hlýtur hver maður að sjá að í byggðarlagi, sem notar hátt í 6 mw. og hefur ekki varaafl nema kannske eitthvað á 4. mw., verður um geysilega mikla röskun og erfiðleika að ræða og þeir erfiðleikar hafa alvarlegar afleiðingar fyrir rafveitu kaupstaðarins, fyrir fyrirtækin í bænum og allan almenning og raunar þjóðarbúið allt vegna þess hversu mikil framleiðsla fer þar fram á vörum til útflutnings. Það má þess vegna vera öllum ljóst, að það er full ástæða til að spyrja hæstv. ráðh. um framgang þessa nauðsynlega máls og hverja meðferð sú þáltill. hefur fengið sem samþykkt var í lok síðasta þings um þetta efni. Spurningarnar, sem ég hef leyft mér að leggja fyrir hæstv. iðnrh., eru svo hljóðandi: „1. Hvað hefur verið gert af hálfu iðnrn. í því skyni að lagður verði rafstrengur til Vestmannaeyja í samræmi við þál. á síðasta þingi? 2. Hvað hyggst ráðh. gera nú til að tryggja framgang þessa nauðsynjamáls?“

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) ; Herra forseti. Á Alþ. 4. maí 1977 var samþykkt svo hljóðandi ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Rafmagnsveitum ríkisins að gera nú þegar framkvæmda- og kostnaðaráætlun um lagningu nýs rafstrengs til Vestmannaeyja.“ Þá hafði þetta mál verið mjög til umr. að undanförnu milli iðnrn. og Rafmagnsveitna ríkisins. Nokkru áður en þessi þáltill. var afgreidd frá Alþ., eða 29. apríl sama ár, ritaði iðnrn. svo hljóðandi bréf til Rafmagnsveitna ríkisins: „Í framhaldi af fyrri viðræðum milli rn. og Rafmagnsveitnanna um lagningu nýs sæstrengs til Vestmannaeyja óskar rn. eftir því, að upplýsingum og kostnaðaráætlun verði hraðað til þess að hægt sé að undirbúa aðgerðir til fjáröflunar og framkvæmda.“ Þessi áætlun liggur fyrir og er gert ráð fyrir að kostnaður við nýjan sæstreng muni vera um 220 millj. kr. Iðnrn. gerði till. um að tekið yrði inn í frv. til fjárl. framlag til nýs sæstrengs milli Vestmannaeyja og lands eins og hér greinir. Við meðferð fjárlagafrv. á Alþ. og/eða lánsfjáráætlunar verður á einn eða annan hátt að tryggja fjármagn til þessa nýja strengs milli lands og Eyja.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir áhuga hans á þessu máli. Það var í fyrra, þegar strengurinn bilaði til Vestmannaeyja, ljóst hvað mikill háski væri á ferðum ef rafmagn færi af á vertíðinni þegar orkuþörf er mest. Það var þá sem Vestmanneyingar komu að máli við ýmsa þm. Suðurl. og óskuðu eftir því, að þeir ræddu þetta við stjórnvöld. Við ræddum málið við hæstv. iðnrh. við ræddum það við hæstv. fjmrh., við ræddum það við forstjóra Rafmagnsveitna ríkisins og fengum góðar undirtektir, sbr. bréf hæstv. iðnrh. til forstjóra Rafmagnsveitna ríkisins um þetta efni, að gera áætlun um kostnað við nýjan rafstreng til Vestmannaeyja. Það er aukaatriði hvort þetta var áður en till. til þál. um rafstreng til Eyja var samþykkt. Það var áður en till. var samþykkt, en ég vil ekki fullyrða hvort það var áður en hún var flutt. Það skiptir engu máli. En bréf ráðh. var sent í kjölfar viðræðna okkar við hæstv. ráðh. um þetta mál. Till., sem hér hefur verið minnst á, var samþ. á Alþ., að ég ætla, með öllum atkv. viðstaddra, svo sjálfsagt þótti alþm. að samþykkja þessa till. ef það mætti verða málinu til styrktar. Það er gert ráð fyrir að rafstrengurinn kosti 220 millj. kr. Gera má ráð fyrir að það þurfi að borga um 20% af verðinu við undirskrift, en eftirstöðvarnar fáist til 5–7 ára Í fjárlagafrv., á bls. 131, er liður sem nefnist: Fjárfestingar almennar, hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Ég hef spurt forstöðumann Rafmagnsveitna ríkisins hvort gert væri ráð fyrir rafstrengnum í þessari upphæð. Það vildi hann ekki segja og taldi að það væri æskilegt, ef ekki nauðsynlegt að hækka þennan lið eitthvað ef rafstrengurinn ætti að koma með. Ég hef sannfæringu fyrir því, að fjvn. muni leggja sig fram um að fá þann lið hækkaðan ef þörf er til þess að rafstrengurinn til Vestmannaeyja verði með. En það þarf að ákveða kaupin á honum nú fyrir áramót. Afgreiðslufrestur mun vera sjö mánuðir, og það má ekki verða seinna en í ágústmánuði n.k. sem strengurinn verður lagður.



Herra forseti. Í máli hæstv. iðnrh. kom fram, að hann og hans rn. hefðu gert till. um framlag til þessa verks á fjári. Hann gat þess einnig og sagði það síðar, að það yrði að tryggja fjármagn með einum eða öðrum hætti til þess að þetta verk næði fram að ganga. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. sérstaklega fyrir mjög góðar undirtektir og áhuga hans á því að Vestmanneyingar geti fengið aukið öryggi í rafmagnsmálum. Ég treysti því að unnið verði að þessu máli svo að Vestmanneyingar geti vel við unað.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika það, að þetta er mál sem okkur Sunnlendingum er ákaflega mikilsvert. Það er ákaflega mikið atriði og nauðsynlegt að geti náð fram að ganga, að við höfum meira öryggi en verið hefur í rafmagnsmálum fyrir þessa útgerðarstöð og fólkið sem býr í Eyjum. Það búa hátt í 5 þús. manns í Vestmannaeyjum og þarna er stærsta útgerðarstöð landsins, og ef rafmagn eða orka er ekki fyrir hendi er þarna vá fyrir dyrum. Það vildi svo til á síðasta vetri, að tvisvar sinnum slitnaði þessi strengur. Það varð til þess að opna augu manna fyrir því, að þarna er um að ræða alvarlegt mál sem getur orðið til þess að Vestmanneyingar hafi ekki nema litinn hluta þess rafmagns sem þeir þurfa, þann tíma sem er þýðingarmestur, þ.e. um vertíðina. Það er rétt, eins og kom hér fram hjá hv. þm. Garðari Sigurðssyni, að það getur orðið mjög hæpið að hægt sé að gera við bilanir á vissum tíma vetrarins. Það er oft svo, að það er erfitt að eiga við lagfæringu þegar vont er í sjóinn og jafnvel ekki hægt. Þess vegna getur það dregist allt of lengi að slíkar bilanir fáist viðgerðar. Því er mikil nauðsyn að tryggja það fyrr en seinna að Vestmanneyingar geti fengið aukastreng sem mundi tryggja þeim að þetta gæti vart komið fyrir, eða þá að þeir fengju varastöð úti í Eyjum. En ég vil taka það fram, að með því móti er líka stofnað til mikils kostnaðar, og ég veit ekki betur en á síðasta vetri hafi það valdið Rafveitu Vestmannaeyja miklum kostnaði að þessar bilanir urðu. Ég vil þess vegna leggja áherslu á það, að það er okkur ákaflega mikils virði og mikið atriði að þessi stóra verstöð ásamt því þéttbýli, sem þarna er, fái það öryggi að nýr strengur verði lagður.