Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslenskrar krónu var langt komið að ræða hér í hv. deild við 2. umr. í gær og sjáanlegt að umr. mundi ljúka innan nokkurra mínútna þegar upp hófust ræðuhöld tveggja ráðh.: Í fyrsta lagi fjmrh. sem gaf hér seinheppna og ákaflega vanhugsaða yfirlýsingu varðandi ábyrgð ríkissjóðs vegna lántöku sem gert er ráð fyrir í þessu frv. vegna loðnuafurða. En þó beit höfuðið af skömminni ræða forsrh. þar á eftir. Ég held að vart hafi heyrst vitlausari ræða af vörum ráðh. en ræða forsrh. hér í gær. Hún gerði það að verkum, og ræður þessara tveggja ráðh., að málinu er engan veginn lokið. Þetta frv. hefði orðið að lögum fyrir klukkan fjögur í gær ef þeir hefðu annaðhvort kunnað að haga málflutningi sinum með stillingu og hógværð og notað skynsemi eða setið á sínum rassi, sem hefði farið þeim báðum mun betur. Hitt var annað mál, hvernig hæstv. viðskrh. tók á málinu. Hann mælti fyrir þessu máli við 1. umr. Það eru skiptar skoðanir hér á milli stjórnar og stjórnarandstæðinga um afgreiðslu á þessu máli, en það voru ekki skiptar skoðanir um að það bæri að afgreiða þetta mál. Um það var ekki ágreiningur, og hæstv. viðskrh. hagaði sínum málflutningi á þann veg, að umr. var að ljúka þegar hinir köstuðu sprengjunni. Herra forseti. Ætli það sé engin leið að fá þessa hæstv. ráðh. til þess að sitja hér við umr. þegar mál sem þeir hafa verið að mæla fyrir og láta til sín heyra um, eru hér til umr. - eða er ekki ætlun þeirra að afgreiða nein mál?

Ég geri ráð fyrir að hæstv. fjmrh. sé tepptur undir lóð í hæstv. Ed. vegna 2. umr. um lánsfjárlög þar, en yfirþingvörður hyggst ganga á vit hæstv. forsrh. og gera honum viðvart.

Já, ég þakka fyrir. Það er nú svo komið á Alþingi, að formaður þingflokks Alþb., Ólafur Ragnar Grímsson, telst með hógværari þm. eftir ræður þessara tveggja ráðh. hér í deild í gær. Og hann má sannarlega spjara sig síðustu dagana ef hann ætlar að komast með tærnar þar sem þessir tveir hafa hælana. 



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til meðferðar frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að staðfesta fyrir Íslands hönd viðbótarsamning við Norðurlandasamning um aðstoð í skattamálum. Þessi samningur var upphaflega undirritaður árið 1972 og veitti Alþingi þá ríkisstj. heimild til að fullgilda hann. Síðan var staðfestur viðbótarsamningur við aðstoðarsamninginn 1977. Þær breytingar, sem hér er gert ráð fyrir að verði á þessum samningi, lúta annars vegar að upplýsingarskyldu varðandi eignarhald á fasteignum og hins vegar að ráðstöfunum til tryggingar greiðslu á skattkröfum. Fjh.- og viðskn. leggur einróma til að ríkisstj. fái þessa heimild og staðfesti þennan viðbótarsamning í framhaldi af því.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. iðnn. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 83/1974, um verðjöfnunargjald af raforku, ásamt síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir meiri hl. n. með samþykki frv. eins og það kom frá Ed. Iðnn. hv. Ed. stóð saman að nál. og mælti með samþykkt frv. eins og það lá þar fyrir. Þeir, sem mæla með samþykkt frv. án sérálits eru Magnús H. Magnússon, Páll Pétursson, Pálmi Jónsson, Guðmundur G. Þórarinsson ásamt þeim sem hér stendur. Magnús H. Magnússon og Guðmundur G. Þórarinsson undirrita nál. með fyrirvara. Jósef H. Þorgeirsson og Birgir Ísl. Gunnarsson skila séráliti.



Herra forseti. Við hv. 6. þm. Reykv., Birgir Ísi. Gunnarsson, skilum séráliti um frv. til 1. um breyt. á lögum nr. 83/1974, um verðjöfnunargjald af raforku, ásamt síðari breytingum. Við teljum að þetta sé ákafleg ósanngjörn gjaldtaka og byggjum það fyrst og fremst á þeim sjónarmiðum, að gjaldtaka á raforkusölu hér á landi sé úr hófi mikil. Á raforkusölu er hér lagður 23.5% söluskattur og einnig 19% verðjöfnunargjald. Samtals eru þessi gjöld til muna hærri en þekkist í nokkru nálægu landi við Ísland. Einnig teljum við að sú aðferð, sem viðgengist hefur lengi, að hafa þetta gjald í prósentutölu, sé framúrskarandi ósanngjörn og leiði til þess, að þeir, sem fyrir búa við hátt raforkugjald, verði að greiða enn þá hærra gjald eftir að gjaldið er lagt á. Við teljum sem fyrr, að það sé eðlilegt og sjálfsagt að leitað verði annarra úrræða til þess að leysa vanda Rafmagnsveitna ríkisins, og bendum á að verulegur hluti af framkvæmdum Rafmagnsveitna. ríkisins verður beinlínis að teljast til félagslegra framkvæmda og eigi þar af leiðandi að greiðast beint úr ríkissjóði. Ekki sé hægt að ætlast til þess að slíkar framkvæmdir greiðist af notendum raforkunnar. Þrátt fyrir þessi sjónarmið okkar höfum við ákveðið að sitja hjá við atkvgr. um frv. og er það í samræmi við afstöðu okkar á s. l. ári.



Herra forseti. Ég skrifa undir nál. meiri hl. með fyrirvara og vil skýra ástæður þess. Ég tel að verðjöfnunargjaldið eigi að vera ákveðið gjald af orkueiningu, mismunandi þó eftir notkun, en ekki hundraðshluti á útsöluverð eins og nú er og eins og lagt er til í þessu frv., því að þá greiða þeir mest verðjöfnunargjald sem hæst raforkuverðið hafa. Hæstv. iðnrh. sagði við 1. umr. um málið hér í þessari hv. deild, að þetta skipti minna máli en áður því að nú væri minni munur á verði. Nú væri t. d. verð hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða ekki eins miklu hærra og áður var. Þetta er út af fyrir sig rétt. Nú er raforkuverð hjá Rafmagnsveitum ríkisins aðeins 25% hærra en raforkuverð í Reykjavík og raforkuverð hjá Orkubúi Vestfjarða aðeins 18% hærra en í Reykjavík, og er þá miðað við heimilistaxta. En þetta eru þau fyrirtæki sem eiga fyrst og fremst að njóta góðs af verðjöfnunargjaldinu. Þetta er rétt. En nú er bara svo komið, að það eru margar rafveitur á landinu sem eru með hærra raforkuverð en Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða og verða að vera með hærra raforkuverð. Hér um bil helmingurinn af rafveitum landsins er kominn með hærra raforkuverð til heimilisnota heldur en Orkubú Vestfjarða og margar þeirra eru með hærra raforkuverð en Rafmagnsveitur ríkisins. Heimilistaxti í Vestmannaeyjum er t. d. 7% hærri en hjá Rafmagnsveitum ríkisins og 14% hærri en hjá Orkubúi Vestfjarða. Og ef við förum í taxta fyrir stórar vélar er munurinn miklu meiri. Þá er í Vestmannaeyjum 35% hærra verð en hjá RARIK og 24% hærra en hjá Orkubúi Vestfjarða. Þetta háa verð í Vestmannaeyjum stafar fyrst og fremst af því, að það vantar mjög mikið á að Rafveita Vestmannaeyja hafi bitið úr nálinni með það hrikalega tap sem hún varð fyrir í eldgosinu 1973. Það halda ýmsir að Vestmanneyingar hafi grætt á gosinu, en því fer víðs fjarri. Auk þess greiðir Rafveita Vestmannaeyja nokkru hærra innkaupsverð en aðrar rafveitur vegna neðansjávarrafstrengsins. En það er ekki aðeins Rafveita Vestmannaeyja sem er með hærri gjaldskrá en Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða, það eru ýmsar aðrar rafveitur sem þurfa að gera það sama. Og í framhaldi af því má spyrja: Er réttlætanlegt að skattleggja sérstaklega menn, sem borga 1.07 kr. á kwst., til þess að lækka verð hjá þeim sem borga 94 aura, eins og nú er gert? Ég tel að það verði að fara varlega í það. Ég er samþykkur verðjöfnunargjaldinu í grundvallaratriðum en tel að það þurfi endurskoðunar við. Auk þess tel ég miklu réttara að nota verðjöfnunargjaldið annaðhvort sem ákveðið gjald á orkueiningu eða þá sem gjald á heildsölu, því að erfiðleikar rafveitnanna koma aðallega fram í því, að ef skuldirnar eru miklar verður að leggja meira á en hjá hinum. Það er því miklu réttara að leggja gjaldið á sem ákveðna prósentu af innkaupsverðinu heldur en sem prósentu af útsöluverðinu. En þó að ég sé óánægður með fyrirkomulagið á þessu vil ég ekki setja fót fyrir þetta frv. Það verður að samþykkja fyrir áramót vegna þess að annars félli verðjöfnunargjaldið niður. En ég skora á hæstv. iðnrh. að endurskoða þetta, taka ekki stórar upphæðir af þeim, sem borga hærra rafmagn, til þess að borga til þeirra sem borga lægra, heldur að nota jöfnunina á miklu víðtækari hátt en gert hefur verið. Ég skora á hann að endurskoða þetta og sömuleiðis hvort ekki sé réttara að leggja skattinn á innkaupsverð heldur en útsöluverð. Með þeim fyrirvara og á þeirri forsendu styð ég þetta frv.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Varðandi það nál. sem tveir nm., sem skipa minni hl. iðnn. í þessu tilfelli, hafa lagt fram, þá er það rétt sem þeir segja, að í hvert skipti, sem þetta gjald hefur verið framlengt, hafa komið fram yfirlýsingar um að leysa eigi fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins - og nú í seinni tíð Orkubús Vestfjarða - á annan hátt. En lítið hefur orðið úr framkvæmdum. Engar breytingar hafa verið gerðar. Við 1. umr. kom fram fsp. til iðnrh. um hvað liði tillögum um verðjöfnun á orku, eins og er gert ráð fyrir og samið var um í stjórnarsáttmálanum, en þar segir orðrétt: „Unnið verði að verðjöfnun á orku, ekki síst á sviði húshitunar.“ Vitaskuld er lögð á það áhersla af þeim aðilum, sem stóðu að þessari ríkisstj., að jafna orkuverðið um allt land, sem er sanngirnismál, og þá auðvitað ekki síst hinn almenna heimilistaxta og sömuleiðis orkuverð til atvinnurekstrarins. Þrátt fyrir það að ekkert af þessu hefur verið lagt fram mun ég greiða atkv. með þessu frv., eins og ég hef jafnan áður gert, en ég ítreka þessa spurningu til iðnrh.: Hvenær má búast við framlagningu frumvarps frá ríkisstj. um verðjöfnun á orku, eins og hún ákvað í sínum málefnasamningi? Ég ætla ekki að lengja umr. um þetta atriði. Ég skil vel sjónarmið minni hl. iðnn., en hér er mönnum stillt upp við vegg á síðustu stundu, því að þetta frumvarp verður að hljóta afgreiðslu fyrir þann tíma sem Alþingi fer í jólafrí.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir viðhorfum mínum til þessarar gjaldheimtu. Ég tel að hún sé að vissu leyti réttlætanleg, þó að ég teldi að enn réttara væri að fara þá leið, sem hv. þm. Magnús H. Magnússon hefur hér gert að umræðuefni, og það kæmi réttlátlegar niður. En ég tel nauðsynlegt að í hvert skipti sem mál sem þetta ber hér á góma á Alþingi sé vakin athygli á hinum stóra vanda sem enn er óleystur að því er varðar jöfnun á orkuverði í landinu. Menn geta ekki endalaust vikið sér undan að leysa það vandamál. Ég sagði hér við 1. umr. að líklega þyrfti að flytja alla hæstv. ráðh. út á land og láta þá búa þar og borga það sem landslýður úti á landsbyggðinni þarf að borga fyrir upphitun á sínum híbýlum. Og þó að það munaði kannske ekki miklu af ráðherralaunum þá sæju þeir að minnsta kosti hver munurinn væri. Ég ítreka það, að ekki verður undan því vikist lengur að hér sé gerð bót á. Ég vil því spyrja hæstv. iðnrh. hvort uppi séu einhverjar hugmyndir og þá hverjar og hvenær um að jafna þennan kostnaðarmun. Og ég ítreka það enn einu sinni, að enn hefur heill landshluti ekki gert samninga á vinnumarkaðinum vegna þess að engin vitneskja fæst um það, engin fyrirheit einu sinni frá hæstv. ríkisstj. um að hún ætli sér að gera eitthvað í því að jafna þennan mun. En það er ein af meginkröfum þessara samtaka beggja, bæði Alþýðusambands Vestfjarða og Vinnuveitendafélags Vestfjarða, að þarna verði tekið til hendinni. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. forsrh. hefði líka verið hér til að hægt væri að spyrja hann um þetta mál, því að viðræður voru við hann af hálfu Alþýðusambands Vestfjarða og Vinnuveitendafélags Vestfjarða einmitt um þennan þátt mála. Það hefði verið æskilegt að hæstv. forsrh. hefði verið hér við og greint okkur frá því, hvaða hugmyndir hann hefði eða hæstv. ríkisstj. um þetta mál. En fyrst svo er ekki og ljúki umr. án þess að hæstv. forsrh. komi hér, þá vil ég beina þessari fsp. til hæstv. iðnrh.: Eru uppi einhverjar hugmyndir um það, og hverjar og hvenær, að jafna eigi þennan óréttláta skatt sem íbúar hinna ýmsu landshluta verða að borga og eru nú að kikna undir.



Herra forseti. Aðeins örfá orð af þessu tilefni. Fjölmargar vörur í landinu eru seldar á sama verði hvar sem er, allir landsmenn greiða sama verð fyrir þær. vörur. T. d. er bensín, olíur, mjólk eða aðrir orkugefandi vökvar seldir við sama verði um allt land. Sama gildir um marga aðra vöru og þjónustu. Það er skoðun mín að ríki og ríkisstofnanir megi alls ekki selja sömu vöru eða þjónustu með misháu verði og mismuna þannig landsmönnum. Þetta hefur verið lengi ljóst, en engir hafa enn þá haft manndóm í sér til þess að samræma þetta eins og skylt er. Það er sjálfsagt réttlætismál. Hins vegar lít ég svo á, að verðjöfnunargjald, sem hér er rætt um, sé skref í átt til verðjöfnunar, og þess vegna fylgi ég því. En á þessu formi eru verulegir gallar. Ég tel að hæstv. iðnrh. eigi að setja sína menn í það verk að sníða hnökrana af þessu formi. En umfram allt, herra forseti, vil ég leggja áherslu á að sama orkuverð verði um land allt.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. iðnn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli, meiri hlutanum fyrir stuðning við málið og minni hl. fyrir þann skilning sem hann sýnir, að málið fái hér afgreiðslu án þess að ganga gegn málinu. Þetta tel ég fulla ástæðu til að þakka. Þetta mál er vel kunnugt af árlegri umræðu um það og ég ætla ekki að taka langan tíma til að ræða það frekar efnislega en gert hefur verið. En vegna fsp., sem hér hafa verið fram bornar, vil ég nefna tvennt: Í fyrsta lagi það, að á undanförnum árum hefur verið beitt öðrum aðferðum en verðjöfnunargjaldinu til þess að ná niður kostnaði hjá þeim fyrirtækjum tveimur sem verðjöfnunargjaldsins njóta og mest er á lagt varðandi félagslegar aðgerðir í sambandi við uppbyggingu raforkukerfis og dreifingu raforku. Þetta á sérstaklega við um Rafmagnsveitur ríkisins, sem hafa fengið samkv. fjárlögum á undanförnum árum bein framlög úr ríkissjóði, í fyrsta sinn á árinu 1979 6 millj. kr., á árinu 1980 10 millj. kr. og á árinu 1981 14.25 millj. kr. til að standa undir kostnaði við félagslegan þátt framkvæmda. Á árinu 1982 er fyrirhugað að yfirtaka lán sem nemur 7.75 millj. kr. vegna félagslegra framkvæmda á vegum fyrirtækisins. Er þetta þó til muna minna en ástæða væri talin til af stjórn fyrirtækisins og iðnrn., en kemur þó til móts við það sjónarmið, sem gert er ráð fyrir í stjórnarsamningi, að fylgja fram þeirri stefnu varðandi félagslegan þátt framkvæmda að þessu leyti. Einnig hefur verið greitt fyrir því af hálfu ríkisvaldsins með tilstuðlan iðnrn. og fjmrn. að framlengja skuldabyrði Orkubús Vestfjarða vegna raforkuframkvæmda. Er það bæði skylt og nauðsynlegt, því að það fyrirtæki stendur undir verulega kostnaðarsömum þætti, sem er félagslegs eðlis og ekki skilar sér í markaði, nema þá með aldeilis óhóflegu orkuverði. Með samþykkt þessa frv. er í rauninni jafnað niður þeirri byrði, sem féll á raforkuiðnaðinn og raforkunotendur með olíukeyrslu á s. l. ári, og það sjónarmið viðurkennt sem þá voru gefin fyrirheit um. Stuðning við þetta vil ég þakka. Varðandi húshitunarþáttinn, sem hér hefur verið vikið að og hefur verið mikið ræddur í báðum deildum Alþingis að undanförnu, bæði í tengslum við þetta mál og í tengslum við sérstaka fsp. í Sþ. þar að lútandi, vísa ég til þess, sem þá kom fram hjá hæstv. viðskrh., að lögin um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, eða húshitunarkostnaðar eins og það mun heita, eru til endurskoðunar. Einn þáttur þeirra, þ. e. olíustyrkurinn eða niðurgreiðsla á olíu til húshitunar, hefur verið til meðferðar og er gengið út frá því, að hann verði hækkaður frá því sem verið hefur þannig að miðað við meðaltalstölur verði munurinn á rafhitunarkostnaði og kyndingarkostnaði með olíu ekki meiri en sem nemur 10%, sem olíukyndingarkostnaðurinn væri hærri. Ég geri ráð fyrir að ákvarðanir um þetta verði tilkynntar innan skamms. Ég hygg að allir hv. þm. séu á því, að ekki sé óeðlilegt að ákveðinn hvati sé til þess að breyta yfir á innienda orkugjafa, þannig að þarna sé ekki alveg farið í sömu mörk hvað snertir olíukyndinguna og rafhitunina. En eins og ég hef oft vakið athygli á er þessi jöfnun á hitunarkostnaði ekki mjög einfalt mál viðfangs, vegna þess að það eru margir aðilar sem þarna eiga hluta að máli, þar sem eru sjálfstæðar hitaveitur sem gera sínar tillögur og taka sínar ákvarðanir, en þær eru vissulega háðar verðlagsákvörðunum stjórnvalda. Og það hefur verið orðið við hækkunarbeiðnum víða úti um landið. Hins vegar er vísitöluviðmiðunin einskorðuð við Hitaveitu Reykjavíkur, sem ég tal vera óeðlilega skipan og þátt í því, að verð á orku til húshitunar í Reykjavík og nágrenni, því svæði sem Hitaveita Reykjavíkur sér fyrir, er óeðlilega lágt að mati þeirra sem fyrir þeirri veitu standa. Ég tel að þarna þurfi að fást leiðrétting á til þess að leitast verði við að jafna þennan mun úr báðum áttum, ef svo má setja. Ég vek athygli á því, að það eru þó nokkrar hitaveitur í landinu, jarðvarmaveitur sem eru með sinn kostnað yfir rafhitunarverðinu og jafnvel yfir meðaltalskostnaði miðað við niðurgreidda olíu. Á þessu öllu þurfa menn að hafa gát. Ef menn eru að tala um að jafna út húshitunarkostnaðinn í landinu í heild held ég að það hljóti að vera til umhugsunar hvort ekki sé ástæða til að koma þar upp einu heildstæðu fyrirtæki sem fyrir slíku standi. Meðan við erum með þessi dreifðu fyrirtæki, sem vilja axla sína ábyrgð og vilja vera sjálfstæðir aðilar, hljótum við að ætla þeim ákveðið svigrúm til sjálfstæðra ákvarðana. Ég tek undir það mjög eindregið að þarna þarf að nást árangur. Það er mjög langt frá því að náðst hafi fullnægjandi árangur í sambandi við húshitunarkostnað. Þar er um hróplegt misrétti að ræða milli manna eftir landshlutum. En hann er ekki eingöngu fólginn í mismunandi kostnaði við olíukyndingu og rafhitun. Einnig hitaveiturnar og ekki síst nýju veiturnar koma inn í það dæmi líka, og menn þurfa að gæta þess að draga ekki úr sókn að notkun innlendra orkugjafa í stað olíunnar.



Herra forseti. Mér finnst þetta ekki nægjanleg svör frá hæstv. iðnrh., og ég fagna því að hæstv. forsrh. er genginn í salinn, því að það, sem hér er verið um að tala, heyrir ekki síður undir hann og hans rn. Það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. iðnrh að RARIK hefur fengið nokkur undanfarin ár fjármagn úr ríkissjóði vegna hins svokallaða félagslega þáttar sem RARIK sinnir vissulega. En engu slíku er til að dreifa varðandi Orkubú Vestfjarða. Það hefur ekki á nokkurn hátt mér vitanlega fengið neitt sambærilegt til að sinna félagslegum þætti á því svæði þar sem það sér um þessi mál. Og að því er varðar framlengingu lána sem hæstv. iðnrh. vék að áðan, er það ekki styrkur eða fjárveiting af ríkisins hálfu til þess að létta byrði eða taka þátt í félagslegum þáttum á orkuveitusvæði Orkubús Vestfjarða. Þeim áföllum, sem Orkubú Vestfjarða hefur orðið fyrir, hefur í raun og veru verið velt yfir á orkunotendur á þessu svæði með hærra orkuverði. Eykur það því enn mismuninn milli orkunotenda á því svæði og t. d. hér á þessu landshorni. Ég hef vikið að því hér margoft áður, að jöfnun orkuverðs er meginkrafa þess fólks sem býr við þetta háa orkuverð. Mesta kjarabótin, sem hægt er að veita þessu fólki, er að jafna orkuverð á þessum svæðum. Það er ein meginkrafa af hálfu Alþýðusambands Vestfjarða og af hálfu Vinnuveitendasambands Vestfjarða. Um það hefur verið rætt við hæstv. forsrh. en ekkert úr þeim viðræðum komið annað en nei, og vísað á þá nefnd sem hæstv. iðnrh. gerði hér að umtalsefni og sagði að væri að vinna í málinu. Sú nefnd hefur til þessa, að ég best veit, einvörðungu fjallað um olíukostnaðinn sem er aðeins einn þáttur þessa stóra vandamáls. Ég spyr því hæstv. forsrh.: Er virkilega ekki hægt að fá fyrirheit um það af hálfu hæstv. ríkisstj., að hraði verði settur á endurskoðun þessara mála og að jöfnun orkuverðs verði stefnt á einhverjum tilteknum tíma? Það er staðreynd, sem ég held að menn verði að horfast í augu við, og því fyrr því betra, að verði þetta ekki gert - og það nú þegar - er hér verið að stefna að mestu byggðaröskun sem átt hefur sér stað í landinu. Og það verður enginn hægðarleikur að stöðva þá skriðu eftir að hún er komin á stað. Þess vegna er þetta brennandi mál þess fólks sem við þetta þarf að búa. Ég spyr enn, og vænti þess að hæstv. forsrh. gefi hér haldbetri svör eða yfirlýsingar en hæstv. iðnrh. Ég trúi því að hæstv. forsrh. sé ljóst þetta vandamál, hann hefur um það gögn, og ríkisstj. raunar öll, hver þessi munur er, svo að menn hljóta að hafa gert sér grein fyrir því, að það verður ekki undan því vikist að gera ráðstafanir til þess að leiðrétta þetta. Hæstv. iðnrh. sagði að það væri ekki einfalt mál að jafna þetta. Það má vel vera að það sé ekki einfalt mál. En til þess eru stjórnmálamenn - ég tala nú ekki um hæstv. ráðherrar - einu sinni settir, að fást við hin ýmsu og jafnvel flóknustu vandamál. Hér liggur fyrir frv. núna í hv. deild sem bendir á eina leið til lausnar á þessu máli, að ég held afskaplega einfalda, sem er hreinlega að heimila fólki að draga frá skatti þann kostnað sem það þarf að borga vegna upphitunar á húsnæði. Ég held að þetta sé afskaplega einföld leið og ætti að vera hægt að fara hana ef vilji væri fyrir hendi. En ég ítreka: Ég vænti þess að fá einhver viðbrögð eða svör frá hæstv. forsrh., því að það getur oltið á því hvort svör fást og þá hvaða svör við þessum þætti mála, hvort heill landshluti verður í verkfalli nú strax upp úr áramótum eða ekki. Ég er viss um að það er hægt nú þegar og það var hægt fyrr, að veita þau svör sem tryggðu það, að við eygðum lausn á þessu mikla vandamáli innan tiltölulega stutts tíma.



Herra forseti. Hv. 6. landsk. þm., Karvel Pálmason, beindi til mín fsp. sem sjálfsagt er að svara, varðandi jöfnun á orkukostnaði í landinu. Eins og hann gat um er það mál náttúrlega margþætt. Einn þátturinn, sem kannske brennur mest á ýmsum landsmönnum, er olíukostnaðurinn. Þegar hv. þm. ásamt fleiri fulltrúum Vestfirðinga kom til mín fyrir nokkru út af þessu máli skýrði ég þeim að sjálfsögðu frá því, að sérstök nefnd manna væri að verki til að gera tillögur um olíustyrkina og að öðru leyti væri þetta mikla mál til könnunar. Nú get ég skýrt frá því, að ríkisstj. hefur samþykkt allverulega hækkun á olíustyrknum. Sú fjögurra manna nefnd, sem hefur fjallað um það mál, hefur nýlega skilað tillögum og í samræmi við þær tillögur hefur ríkisstj. nú tekið ákvörðun um verulega hækkun á olíustyrknum fyrir þetta ár. Verður nánar skýrt frá því af hálfu viðskrh. í tilkynningu frá hans ráðuneyti. Varðandi verðjöfnun á orku að öðru leyti er hv. fyrirspyrjanda eins ljóst og öðrum þm. að hér er um stórkostlegt vandamál að ræða sem snertir ekki aðeins Vestfirðinga, heldur meira og minna alla landsmenn. Sumir hafa kannske þær hugmyndir að það eigi að jafna þetta verð með því að hækka verulega orkuverð þar sem það er lægst. Ég býst við að aðrir telji það ósanngjarnt. Sumir telja að ríkissjóður eigi að verja fé til þess og þá kostar það náttúrlega miklar fjárfúlgur. Allt þetta mál er svo stórt í sniðum að það er ekki sanngjarnt að ætlast til þess - eins og mér virtist hv. þm. gera - að því sé svarað þegar á stundinni, hvernig þeim málum verði hagað. Þessi þáttur málsins, hækkun olíustyrksins, er leystur, a. m. k. í bili. Að öðru leyti er málið til nánari könnunar.



Herra forseti. Þessar umr. hafa nú færst yfir á breiðara svið en efni þess frv. gefur tilefni til sem hér er á dagskrá. Engu að síður sýnist mér að hér hafi svo margt verið sagt að það sé ástæðulaust annað en að fylgja málinu örlítið betur eftir og leita eftir svari við því sem brennur náttúrlega á fjöldanum úti á landi. Það er einfaldlega þessi spurning: Á hvaða verði verður raforka til upphitunar íbúðarhúsnæðis seld á næstu árum? Í hugum íbúa landsbyggðarinnar er spurningin ekki fyrst og fremst um það, hvort verið sé að taka eitthvað af þeim svæðum sem hafa komið sér allvel fyrir í þessum efnum. Spurningin er fyrst og fremst þessi: Við hvaða borð á hinn íslenski neytandi að sitja í þessu landi? Við erum að tala um iðnaðaruppbyggingu og við erum með orkufyrirtæki sem kaupa raforku á mjög lágu verði. Okkur er ljóst að það þarf að ná meiri miðlunarmöguleikum í því raforkukerfi sem við erum með. Það næst þess vegna ekki viðunandi árangur nema með nýjum stórvirkjunum sem eru betri en þær sem eru á Þjórsársvæðinu á þann veg, að þar verði um meiri miðlun að ræða. Hins vegar breytir það engu um það, að almenningur í landinu, í hinum dreifðu byggðum, verður að fá svar við því sem allra fyrst, hver stefnan sé þegar horft er til lengri framtíðar í þeim efnum. Á hvaða verði á að selja raforkuna til upphitunar íbúðarhúsnæðis? Við þessu verður að fást svar. Og ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt, að ef ekki fæst svar við þessu og ef haldið verður áfram með þann mikla mun sem er, þá leiðir það til byggðaröskunar. Það getur aldrei leitt til annars en mikillar byggðaröskunar, meiri byggðaröskunar en hefur átt sér stað til þessa í landinu. Svo mikil er alvara þessa máls. En um leið og ég segi þetta vil ég þakka það sem áunnist hefur í leiðréttingu á töxtum á rafmagni til almennrar notkunar. Þar hefur vissulega þó nokkuð mikið áunnist í tíð núv. iðnrh.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af því sem hæstv. forsrh. sagði. Það er öllum ljóst að þetta er vandamál á fleiri svæðum en bara á Vestfjörðum. Ekki hefur mér dottið í hug og okkur Vestfirðingum að þetta mál yrði bara leyst fyrir okkur. En þetta er svo stórt vandamál að ekki verður horft fram hjá því að það verður að leysa. Hæstv. forsrh. sagði að það kostaði mikla fjármuni úr ríkissjóði ef þetta ætti að gerast. Það er þegar innheimt gjald til ríkissjóðs sem var ætlað til þess að jafna þennan mun. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1982 eru 192 millj. sem voru á sínum tíma lagðar á í skattformi til þess að jafna þennan mun. Og ég er alveg handviss um það, að lægi fyrir yfirlýsing af hálfu hæstv. forsrh. eða iðnrh., ég tala nú ekki um ríkisstj. í heild, um að þessum fjármunum yrði varið til þess að jafna þennan orkuverðsmun á næsta ári, sem fólk er skattlagt fyrir, þá mundi það greiða mjög fyrir og létta miklum byrðum af þessu fólki. En slíka yfirlýsingu virðist ekki vera hægt að fá fram. Ég sé ekki betur, bæði af orðum hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh., en að ekkert liggi fyrir um það, hvort eitthvað verður gert í þessum málum eða þá hvenær. En það er þessi yfirlýsing sem verður að fást. Það er lágmarkskrafa hjá því fólki, sem er skattlagt til þess að jafna svona verðmismun, að þeir fjármunir, sem teknir eru með slíkri skattheimtu, séu notaðir til þess sem á að verja þeim til. Það er lágmarkskrafa. Þó að ekki hafi fengist svör frá hæstv. forsrh. eða hæstv. iðnrh. að því er varðar þetta mál, þá eru fleiri mál hér í þinginu sem koma inn á þetta, snerta það, og það verður haldið áfram að knýja út svör eða yfirlýsingar frá hæstv. ráðh. um það, hvað þeir ætli sér að gera til þess að jafna þann geigvænlega mun sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Mér finnst svörin frá tveimur hæstv. ráðh. vera ákaflega loðin. Í málefnasamningi ríkisstj., sem er næstum tveggja ára gamall, 8. febr. á næsta ári er hann orðinn tveggja ára, er sagt: „Unnið verði að verðjöfnun á orku, ekki síst á sviði húshitunar.“ Forsrh. segir núna: Þetta er mikið vandamál.- Þetta var líka vandamál þegar stjórnarsáttmálinn var gerður, og eitthvað hefur verið rætt um það, hvernig eigi að leysa þetta vandamál, hvernig og með hvaða hætti eigi að vinna að verðjöfnun á orku. Ef það hefur ekki verið gert ítarlega þá, við myndun ríkisstj., hefur þá ekkert verið gert síðan? Er þetta sama óleysta vandamálið og sama óvissan og hefur verið? Til hvers er verið að semja um slíkt við myndun stjórnar ef það á aðeins að vera í málefnasamningi og ekkert meira? Vitaskuld er um margar aðferðir að ræða. Verðjöfnun á orku verður auðvitað ekki gerð nema með því að allir greiði sama verð fyrir orku eða farið verði inn á þá braut að greiða úr ríkissjóði. Ég hélt að fyrra atriðið hefði verið það sem um var rætt, en kannske eru menn að guggna á því. En það er líka annað sem kemur til með að auka sífellt þennan ójöfnuð. Það er að annars vegar er orkuverðinu haldið niðri á þeim stöðum þar sem það er lægst vegna þess að vísitölufjölskyldan býr í Reykjavík Þar er stigið á bremsuna, bæði hvað snertir rafmagnsverð og hitaveitu, til þess að geta falsað vísitöluna. Þetta vita allir menn. En svo má aftur fara upp með það hjá öðrum. Þetta bil er því sífellt að verða meira og meira. Árið 1980 var orkujöfnunargjaldið 130 millj., en í fjárlagafrv: fyrir 1982 er það áætlað 190 millj. Bein fjárveiting Orkusjóðs að frádregnu verðjöfnunargjaldi til hans var 47 millj. 520 þús. á árinu 1981, en er 45 millj. 100 þús. 1982. Olíustyrkirnir eru reiknaðir 30 millj. af þessari upphæð til niðurgreiðslu á olíuverði. Hér er verið að taka í ríkara mæli inn í ríkissjóðinn af orkujöfnunargjaldinu. Orkujöfnunargjaldið var sett á á sínum tíma með það fyrir augum að jafna þennan kostnað, en ekki til að vera skattur í sjálfan ríkissjóð. Afgangurinn af orkujöfnunargjaldinu á árinu 1981 var 3 millj. 380 þús., en í fjárlagafrv. fyrir árið 1982 á að taka í ríkiskassann 103 millj. 600 þús. M. ö. o.: ríkið ætlar að taka 100 millj. af orkujöfnunargjaldinu. Þetta er stefna ríkisstj. í því að jafna orkuverðið í landinu. Það er lagður á þessi skattur, orkujöfnunargjald, sem hefur verið innheimtur nú í nokkur ár, og eftir því sem lengra líður á starfstíma núv. ríkisstj. er þetta gjald notað í æ ríkara mæli til þess að fá peninga í ríkissjóð á fölskum forsendum. Alþingi afgreiddi þessi mál á sínum tíma, um orkujöfnunargjaldið. En nú er farið að leika sér að þessu á annan hátt og svíkja þau fyrirheit sem voru gefin. Svo kemur forsrh. landsins og segir: Þetta er mikið vandamál. - Hann segir ekki: Ég samdi um það með stjórnarsáttmálanum frá 8. febr. 1980 við þá hina að stefna að jöfnuði í þessu. - Nei, í staðinn er stefnt að því að taka þetta gjald inn í ríkissjóðinn með þessum hætti. Svo er annað mál hvort þm., sem eru kjörnir af því fólki sem verður að búa við þennan ójöfnuð, gera sér þetta að góðu, hvort þessir þm. ætla að vera svo sálarlitlir eða sálarlausir að láta bjóða sér þetta. Það sjáum við við afgreiðslu fjárlaga nú innan eins eða tveggja daga.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 199 frv. till. um breyt. á lögum nr. 40/1969, um umboðsþóknun og gengismun gjaldeyrisbankanna. 1. gr. hljóðar svo: „1. gr. laganna orðist svo: Bankar þeir, sem versla með erlendan gjaldeyri, skulu frá og með 1. jan. 1982 greiða ríkissjóði 60% af nettóheildartekjum sínum vegna mismunar sölugengis og kaupgengis gjaldeyris, svo og 60% af nettó-þóknun (provision) þeirri er þeir taka af viðskiptamönnum sínum fyrir þjónustu við yfirfærslu fjár til útlanda eða aðrar greiðslur erlendis. Þetta gildir jafnt um hvers konar ábyrgðarlaun, innheimtulaun og aðrar greiðslur, hverju nafni sem nefnast, fyrir þjónustu þá er hér um ræðir. Seðlabankinn hefur eftirlit með því, að hlutaðeigandi bankar inni gjald þetta af hendi svo sem fyrir er mælt í 1. mgr. þessarar greinar. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi“. Með leyfi forseta vil ég lesa grg., en hún hljóðar svo: „Skattur á gjaldeyrisviðskipti var innleiddur með lagasetningu árið 1958 og kom til framkvæmda árið 1960 og var þá 50% af mismun á kaup-.og sölugengi erlends gjaldeyris svo og 50% af þóknun af erlendum viðskiptum. Frá og með 1. jan. 1969 var gjaldið hækkað í 60%. Á þeim árum, sem gjaldeyrisskatturinn var innleiddur, var eiginlegt sölugengi ekki til á erlendum gjaldeyri, heldur voru auk skráðs sölugengis yfirfærslugjöld, mismunandi eftir greiðslum og vöruflokkum. Þessi lagasetning var nýlunda og raunar fráleit ráðstöfun að taka ákveðna prósentu af innkomnum tekjum vegna þjónustu án nokkurs tillits til þess, hversu háar fjárhæðir viðkomandi þjónusta kostaði gjaldeyrisbankana. Stjórnendur gjaldeyrisbankanna hafa allt frá fyrstu tíð mótmælt þessari skattlagningu á gjaldeyrisviðskipti og farið fram á að hún yrði afnumin eða þá að skattstofninn yrði nettó-hagnaður af gjaldeyrisviðskiptum, en ekki brúttó-tekjur eins og nú er, en engin leiðrétting hefur fengist. Þessi mótmæli hafa verið rökstudd með greinargerðum um afkomu gjaldeyrisviðskipta. Í skýrslu um þetta efni, sem Útvegsbanki Íslands sendi bæði forsætis- og viðskiptaráðherra 22. ágúst 1980, kom fram að skatturinn nam 520 millj. gkr. á ári og að honum greiddum vantaði 180 millj. gkr. á það, að bankinn hefði fyrir kostnaði af starfseminni. Allar fyrri kannanir hafa leitt til neikvæðrar niðurstöðu. Lengur verður ekki unað við þessa skattlagningu og er frv. þetta því flutt. Meðan bankarnir almennt greiða ekki meiri skatt en nú er til ríkisins telur flm. þó sanngjarnt að gjaldeyrisbankarnir greiði a. m. k. fyrst um sinn einhvern skatt af gjaldeyrisviðskiptum til ríkissjóðs, að því leyti sem þeir hafa hagnað af þessum viðskiptum. Breytingin er í því fólgin, eins og fram kemur í sjálfu frv., að gjaldeyrisbönkunum beri að greiða í ríkissjóð 60% af nettó-heildartekjum sínum vegna gjaldeyrisviðskipta, þ. e. af heildartekjum að frádregnum kostnaði. Rétt er að taka fram að stjórnvöld ákveða einhliða upphæð þóknunar og gjaldtöku vegna erlendra viðskipta. Stjórnir gjaldeyrisbankanna geta því ekki bætt sér upp skattinn með hækkun.“ Til viðbótar vil ég benda á fskj. sem hagdeild Útvegsbanka Íslands hefur gert, dags. 14. des., og er prentað hér með. Það er áætlun um tap á gjaldeyrisviðskiptum bankans á árinu 1981. Ég tel ástæðulaust að lesa það upp hér fyrir hv. þm. en eins og þar kemur fram er nettó-tap Útvegsbanka Íslands áætlað 295 millj. gkr. Þá vil ég leyfa mér þessu til viðbótar að benda á fylgiskjal, sem er prentað hér sem fskj. nr. 2 og er líka frá hagdeild Útvegsbankans, dags. 14. des. þetta ár. Það er um gjöld til ríkissjóðs vegna gjaldeyrisviðskipta 1960–1981. Tel ég ekki heldur ástæðu til að gera þá skrá að umræðuefni. Herra forseti. Ég lít á starf mitt sem formanns bankaráðs Útvegsbanka Íslands sem trúnaðarstarf fyrir hv. Alþingi. Því tel ég skyldu mína að benda hv. alþm. á það sem miður fer í rekstri þeirrar stofnunar og þau vandamál sem skapast fyrir reksturinn vegna þeirra laga sem bankanum er gert að starfa eftir. Ég bið hv. þdm. að skoða þetta frv. vel og hjálpa til að hraða afgreiðslu málsins svo að það nái fram að ganga áður en hv. Alþingi fer í jólafríið þó tíminn sé naumur. Mér er ljóst að ríkissjóður verður hér af nokkrum tekjum. En hæstv. ríkisstj. skilur að gjaldeyrisbankarnir eru að tapa eigin fé vegna þjónustu sem þeir veita í gjaldeyrisviðskiptum við landsmenn alla. Útvegsbankinn fékk myndarlega fyrirgreiðslu á þessu ári, en með þessum skatti er öll sú fyrirgreiðsla tekin af bankanum á skömmum tíma, skemmri tíma en ríkissjóður endurgreiðir þá fyrirgreiðslu sem Seðlabankanum var gert að veita Útvegsbankanum fyrr á þessu ári. Mér er ljóst að ríkissjóður má illa við að missa þessar tekjur og eins og fram kemur í frv. eru aðrar réttlátari leiðir til þess að bæta ríkissjóði upp tekjumissinn vegna samþykktar þessa frv. sem ég hér leyfi mér að flytja. Ég vil að lokum leggja til, herra forseti, að frv. verði vísað til fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Herra forseti. Í fyrradag flutti hæstv. fjmrh. framsögu hér í deildinni fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 120 31. des. 1976, um tollskrá o. fl., með áorðnum breytingum. Að framsöguræðu hans lokinni var umr. frestað og heldur hún nú áfram. Á undanförnum árum hafa risið upp hér á landi myndarleg fyrirtæki sem framleiða tilbúin hús og húseiningar. Forráðamenn þessara fyrirtækja og samtök þeirra hafa haft vaxandi áhyggjur að undanförnu vegna óeðlilegrar samkeppni erlendis frá - óeðlilegrar vegna þess að þegar húsin eru framleidd hér á landi þarf að greiða toll af ýmsum hlutum til þeirra, en ef húsin eru flutt inn er enginn tollur greiddur, hvorki af húsunum sjálfum né fylgihlutum. Forustumenn samtaka iðnaðarins hafa þess vegna undanfarnar vikur snúið sér til ýmissa þm. og þingflokka reyndar líka með beiðni um að leiðréttingar verði á þessu gerðar. Landssamband iðnaðarmanna sendi formönnum þingflokkanna bréf 4. des. s. l., sem ég ætla að leyfa mér að lesa, en það er stutt, með leyfi forseta, en þar segir: „Svo sem kunnugt er hafa tollar af innfluttum húsum og öðrum mannvirkjum verið felldir niður í samræmi við fríverslunarsamningana við EFTA og EBE. Í kjölfar þessa hefur innflutningur tilbúinna húsa aukist. Einkum virðist sýnt að innflutningurinn verði mjög mikill á þessu ári. Í þessu sambandi vísast til meðfylgjandi yfirlits um innflutning einingahúsa 1975–1980. Tekið skal fram að mikill innflutningur á árinu 1975 mun að verulegu leyti eiga rætur að rekja til innflutnings bráðabirgðahúsa vegna framkvæmda við Sigölduvirkjun. Auk þess er vitað að innflutningur heilsárshúsa hefur vaxið mjög á undanförnum misserum. Segja má að það sé í fullu samræmi við efni fríverslunarsamninganna að innlendir framleiðendur verði fyrir samkeppni erlendis frá. Hins vegar er þessi samkeppni að því leyti ósanngjörn að umrædd hús hafa verið flutt inn tollfrjáls með ýmsum búnaði og efnivöru sem er hátollavara sé hún flutt inn sér í lagi, þar með talið þegar íslenskir framleiðendur einingarhúsa kaupa þessar vörur. Til nánari upplýsinga um þetta vísast til meðfylgjandi yfirlits um aðflutningsgjöld á efnivöru til framleiðslu timburhúsa. Landssamband iðnaðarmanna og Samband einingarhúsaframleiðenda, sem er aðili að landssambandinu, telja að í ofangreindri tollameðferð felist óviðunandi mismunun sem stefni samkeppnisstöðu innlendra framleiðenda í voða. Hafa samtökin óskað eftir því við fjmrh. að misrétti þetta verði með einhverjum hætti leiðrétt hið allra fyrsta. Hér með er þess farið á leit við yður, herra formaður þingflokks, að þér og flokkur yðar beitið yður fyrir farsælli lausn þessa máls.“ Þessu fylgir síðan yfirlit yfir innflutning einingahúsa 1975–1980, en þar kemur fram að mikil aukning hefur orðið á þessum innflutningi á allra síðustu mánuðum. Á þessu ári frá janúar til sept. voru flutt inn 864.2 tonn að verðmæti 7 millj. og 18 þús., en til samanburðar voru á síðasta ári flutt inn á þessum sama tíma 304.5 tonn, en í verðmætum 2.2 millj. Þessu fylgir jafnframt skrá yfir hluta til íbúðarhúsa, sem bera aðflutningsgjöld við innlenda framleiðslu, en ekki við innflutning á fullbúnum einingahúsum. Ég skal ekki lesa þá skrá, en hún er ærið fjölbreytileg. Veggflísar eru t. d. með 35% tolli, en 24% vörugjaldi, en eru tollfrjálsar séu þær hluti af innfluttu húsi. Sama er með baðker og hreinlætistæki, krana, rafmagnsofna, þakjárn og þar fram eftir götunum. Allt er þetta tollað og með vörugjaldi, en þó í mismunandi tollflokkum. Verktakasamband Íslands hefur einnig látið þetta mál til sín taka og óskaði eftir fundi fyrir nokkru með fulltrúum þingflokkanna og fór þess á leit, að þingflokkarnir beittu sér fyrir leiðréttingu á þessu. Þar með létu þeir í té yfirlit um þetta mál sem ég skal ekki lesa hér upp, en það ber að sama brunni. Þeir benda á aukinn innflutning nú á allra síðustu mánuðum og hvernig tollur sé lagður á einstaka hluti, sem notaðir eru við framleiðslu á húsum hér innanlands, en eru tollfrjálsir ef þeir eru hluti af innfluttu húsi. Félag ísl. iðnrekenda hefur einnig látið þetta mál til sín taka. Á fjölmennum fundi, sem þingmenn voru boðaðir til og sumir þm. mættu á fyrir nokkru í Reykjavík, var þetta eitt af þeim málum sem var tekið upp og eindregið farið fram á það við þm. að þeir beittu áhrifum sínum til þess að leiðrétting fengist á þessu máli. Það er því ánægjuefni að hæstv. fjmrh. skuli flytja frv. sem felur í sér úrbætur í þessum efnum. Ég vil segja það sem mína skoðun, að ég er samþykkur þeirri meginstefnu, sem í þessu frv. felst, og meginefni þess. Hitt er annað mál, að frv. þetta er mjög gallað og greinilega mjög kastað til þess höndum. Í fyrsta lagi er frv. nánast illskiljanlegt. Það er á ákaflega slæmu máli og það úir og grúir af málvillum í þessu frv., auk þess sem orðalagið er svo knúsað og óljóst að ég varð að lesa þetta frv. margsinnis yfir til að skilja hver meiningin væri í því. Ég skal aðeins lesa, með leyfi forseta, upphafið að 2. málsgr., en þar segir: „Ráðh. skal heimilt að leggja jöfnunarálag á tollverð innfluttra mannvirkja og mannvirkjahluta. Jöfnunarálagið skal byggt á áætlun um hlutdeild uppsafnaðra aðflutningsgjalda í verksmiðjuverði eða byggingarkostnaði sambærilegra mannvirkja eða mannvirkjahluta sem framleitt er hér á landi.“ Þessi setning er ákaflega illskiljanleg og svo er um margar aðrar setningar í þessu frv. Hér er t. d. notað sagnorðið „að sérinnflytja“, sem ég hef aldrei heyrt áður, og þar fram eftir götunum. Að auki eru ákveðin efnisatriði í þessu sem mér finnst nauðsynlegt að hv. nefnd, sem fær málið til meðferðar, taki til athugunar. Mér finnst að í 4. málsgr. sé ráðh. lagt of mikið vald í hendur og það sé opnað fyrir ráðh. að leggja jöfnunarálag á í of ríkum mæli. Þess vegna vil ég biðja hv. n. að taka þetta sérstaklega til athugunar og vænti þess jafnframt, að hún leitist við að koma þeirri hugsun, sem í þessu frv. felst, á skiljanlegra og einfaldara mál. Ég held að það eigi að vera auðvelt. Ég tel að hv. Alþingi verði að sjá sóma sinn í því, að þau lög, sem afgreidd eru héðan, séu á sem bestu máli og almenningur eigi auðvelt með að skilja hvað Alþingi er að fara með lagasetningu sinni. Með þessum athugasemdum er ég reiðubúinn að greiða fyrir þessu máli. Ég tel að það sé mjög brýnt að tekið verði á þessu og að hv. Alþingi reyni að samþykkja frv. til l. í þessa átt eins fljótt og mögulegt er.



Herra forseti. Ég vænti þess að ég þurfi ekki einu sinni fimm mínútur. Ég vil fyrst og fremst lýsa stuðningi við þetta frv., sem leiðréttir óréttmæta samkeppni við veikburða íslenskan iðnað, sem mjög hefur átt undir högg að sækja ásamt með öðrum iðngreinum, eins og húsgagna- og innréttingariðnaði, sem nú er nánast að lognast út af í landinu vegna erlendrar samkeppni. En óréttmæti, sem felst í innflutningi þeirra húsa sem hér um ræðir, er einkum það, að þeim fylgja ýmsir hlutir, svo sem heimilistæki, teppi, flísar, hreinlætistæki og gólfdúkar, sem ekki lenda í tollaflokkum vegna þess að þeir munir fylgja húsunum sjálfum. Ég hefði gjarnan vitjað beina einni fsp. til hæstv. fjmrh., - hann er nú ekki í salnum, en ég mun koma þeirri fsp. til hans, - en hún er sú, að mér þykir gæta nokkuð í athugasemdum við lagafrv. að þar sé ekki nógu skýrt kveðið á um þann rétt, sem við höfum samkvæmt samningum við Fríverslunarsamtök Evrópu, að breyta svo til sem hér er gert ráð fyrir. Í athugasemdunum segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með álagningu jöfnunarálags er ekki talið að farið sé út fyrir þau takmörk sem aðildarsamningur Íslands að Fríverslunarsamtökum Evrópu og samningur við Efnahagsbandalag Evrópu setur okkur“ o. s. frv. Ég hefði viljað beina þeirri fsp. til hæstv. fjmrh., hvort það væri ekki tryggt að hér væri ekki farið út fyrir þau takmörk sem í athugasemdunum er getið. Mer finnst ekki nægilega tryggilega til orða tekið í frv. og hefði þess vegna viljað mælast til þess við hæstv. fjmrh. að hann gerði nánari grein fyrir þessu atriði málsins. Að öðrum kosti styð ég frv. og vænti þess, að það fái góða meðferð í nefnd. Ég hef ekki notað nema tvær mínútur, herra forseti. - Fundarhlé.



Herra forseti. Það er auðvitað laukrétt, sem stendur í þessu frv., að tollskráin, framleiðslugjaldið og raunar gjaldeyrispólitíkin í heild eru þannig byggð upp að það verkar sem verndartollar eða tollmúr fyrir erlendar iðnaðarvörur. Innflutt hús eru þar engin undantekning. Það er m. a. ástæðan fyrir því, hversu illa iðnaðurinn stendur. Á hinn bóginn er náttúrlega erfitt að sætta sig við það, þegar verið er að rétta hlut íslensks iðnaðar, að það verði að tekjulind fyrir ríkissjóð. Ég vil þess vegna biðja þá nefnd, sem fær þetta frv. til athugunar, að athuga hvort ekki sé unnt að verja því fé, sem inn kemur, til iðnþróunar þannig að þetta jöfnunargjald verði til eflingar íslenskum iðnaði. Vitaskuld er það erfiður kostur að sæta því að óskynsamleg og tilviljanakennd tollalöggjöf verði til að hækka húsnæðiskostnaðinn að óþörfu. Ég vil enn fremur benda á það, að þótt að sumu leyti sé kannske sanngjarnt eða óhjákvæmilegt að innflutningsgjöld séu á þeim vörum, sem til húsbygginga eru, get ég ekki fallist á að tollalöggjöfin sé réttlát að öðru leyti. Ég vil taka handlaugar sem dæmi. Ég sé ekki að það sé óhjákvæmilegt að handlaugar í baðherbergi til dæmis séu með 80% tolli eða klósettskál á sama tíma og eldhúsvaskar eru tollfrjálsir. Ég get nefnt fleiri dæmi að þessu leyti. Ég get ekki séð að það sé nauðsynlegt t. d. að eldhúsviftur séu með háum tolli og verði til þess m. a. að gera samkeppnisstöðu Rafha-eldavéla erfiðari en ella. Það nægir að eldhúsviftur séu tengdar við eldavél með einni skrúfu til þess að þær séu tollfrjálsar.  Ég get nefnt fleiri dæmi af þessu tagi, sem öll sýna okkur hversu fáránleg tollalöggjöfin er. Á bls. 2 í athugasemdum við lagafrv. þetta er t. d. talað um að kranar og þess háttar séu með 35% tolli. Það er nú undir ýmsu komið, og oft eru kranar tollfrjálsir þó þess sé ekki getið hér. Hér er talað um að tengibúnaður sé með 35% tolli. Oft og tíðum eru þeir líka tollfrjálsir þó þess sé ekki getið hér. Hér er talað um að tengibúnaður sé með 35% tolli. Oft og tíðum er hann líka tollfrjáls þó þess sé ekki getið hér. Fleira af þessu tagi er í tollalöggjöf okkar. Ég vil þess vegna beina því til þeirrar nefndar, sem fær þetta mál til meðferðar, hvort ekki sé rétt og nauðsynlegt að fara ofan í tollalöggjöfina í þessu samhengi og gera þá nauðsynlegar breytingar með það m. a. að markmiði að lækka byggingarkostnaðinn og koma til móts við húsbyggjendur. Ég vil svo að síðustu aðeins geta þess, að það mátti skilja svo af ræðu hæstv. fjmrh. sem m. a. ísskápar og sjónvarpstæki væru tollfrjáls ef þau væru flutt inn í þessum tilbúnu húsum.

Það sagði ég ekki.

Ég sagði að það mætti skilja það. Það var gefið í skyn. Ég skal lesa það til þess að lýður megi heyra. En það er góður siður hjá þessari ríkisstj. að gefa eitt og annað í skyn til að fegra málflutning sinn. Með leyfi hæstv. forseta hljómar þetta svo: „Ég vissi ekki af þessu fyrr en í sumar, að á það var bent að hafinn var mikill innflutningur húsa og að það tíðkaðist að flytja inn með húsunum ekki bara mikilvægar vörur, eins og eldhúsinnréttingar og hreinlætistæki, og að þetta væri meira eða minna tollfrjálst ef það kæmi eftir þeirri leiðinni, heldur væru jafnframt dæmi þess að fluttir væru inn ísskápar, þvottavélar, sjónvarpstæki, innbyggð sjónvarpstæki, og ýmsar aðrar vörur í tengslum við þessi hús.“ Þetta er orðrétt. Þetta er að gefa eitt og annað í skyn. - Hæstv. fjmrh. heldur áfram: „Við í fjmrn. töldum okkur hafa fulla heimild til þess að fyrirskipa að sá hluti húsa, sem ekki væri múr- og naglfastur, eins og t. d. þvottavélar eða sjónvarpstæki, yrðu tollaður sér á parti -“  Hann nefndi þessar vörur og talar þarna um tollamun. Ég vil einnig benda á að hann talar þarna um að þessi hús hafi verið flutt inn og þessi tæki hafi verið flutt inn tollfrjáls. Ég gekk úr skugga um þetta í dag með því að hringja í tollstjóraskrifstofuna. Það eru alveg hreinar línur um það, að hvað sem framkvæmdinni hefur liðið fyrst í stað er eftirlitið með þessum innfluttu húsum orðið miklu harðara en það var áður. Og þó svo að hafi verið að sjónvarpstæki eða ísskápar hafi fyrst í stað verið tollfrjáls, sem hæstv. fjmrh. gefur í skyn, á það ekki að geta verið lengur. Kjarni þessa máls er auðvitað sá, að þarna er boðið upp á hús sem hönnuð eru og framleidd í miklum og stórum verksmiðjum erlendis, þarna hefur mikilli framleiðni verið komið við. Á hinn bóginn hefur mikið á það skort að framleiðni íslenskra fyrirtækja hafi verið eins og best verður á kosið og er margt sem veldur því. Í fyrsta lagi veldur því náttúrlega sú tilviljanakennda gjaldeyrispólitík, sem hefur gert framleiðni iðnfyrirtækja að engu í einu vetfangi, með því að hlaðið er upp gjaldeyristollmúr fyrir erlendar iðnaðarvörur. Þegar verðbólgan er hér þetta 50 og 60% á ári verður lítið úr framleiðniaukningu, sem er kannske 2 eða 3% á ári, þegar fjármagnskostnaðurinn er eins mikill og hann er hér á landi, þegar vaxtapólitíkin er tilviljanakennd, þegar verðlagspólitíkin fer eftir því, hvernig liggur á þeim í stjórnarráðinu, þegar fyrirtæki verða að safna skuldum eitt misserið og þá kannske að greiða þær niður hið næsta, þegar atvinnupólitíkin er í raun og veru engin í landinu, þá er eðlilegt að smátt og smátt fari að halla á atvinnureksturinn. Erfiðleikar okkar núna í iðnaðinum eru einmitt af þessu sprottnir, að iðnfyrirtækin hafa ekki getað gert áætlanir fram í tímann. Þess vegna tel ég að við þurfum að leggja miklu meira fé í iðnþróun en við höfum gert og eigum að hjálpa þessum fyrirtækjum til að komast úr þeirri lægð sem þau eru núna í. Einungis ef þannig verður unnið að málunum er hægt að una því, að sú leið verði farin, sem hér er lagt til, að hækka verð þessara húsa. Auðvitað væri hitt miklu viðkunnanlegra og skemmtilegra, ef við gætum farið þá leið að jafna samkeppnisaðstöðuna með því að lækka byggingarkostnaðinn hér innanlands, því byggingarkostnaðurinn er orðinn svo mikill á íbúðum að ungt fólk er farið að veigra sér við því að leggja í húsbyggingar við samsvarandi eigna og tekjustöðu og fyrir nokkrum árum. Ef maður vill vera hreinskilinn verður að viðurkenna þá staðreynd, að það er eins og hvítt og svart kjör þessa fólks, sem hafði náð efnahagslegu sjálfstæði áður en hávaxtastefna var tekin upp, og kjör þess fólks, sem er að reyna að koma undir sig fótunum eftir að hávaxtastefna varð að veruleika. Þetta vitum við öll. Þess vegna vona ég að hæstv. fjmrh. muni nota það sem eftir lifir vetrarins til að hraða þeirri endurskoðun sem fram fer á tollskrá og innflutningsgjöldum yfirleitt og þess megi vænta síðar á þinginu, að ný tollskrá verði lögð fram hér á Alþingi, þar sem fyrir það verði girt að innlendar framleiðsluvörur þurfi eða geti átt það á hættu að verða að borga háa tolla fyrir hluta af sínu hráefni. Þetta hefur viðgengist. Skýringin á því, að húsin eru tekin hér undan, er auðvitað sú, að þetta sker mest í augu af því að húsin eru dýrust. Á hinn bóginn er eldavél t. d., svo ég taki það dæmi, miklu ódýrari og eldhúsviftan er tollfrjáls undir vissum kringumstæðum og hefur, - ég get nefnt dæmi þess - í vissum tilvikum komið í veg fyrir að Rafha-eldavélar hafi fengið markað. Ég veit, að hæstv. fjmrh. hefur á þessu fullan skilning, og skal ekki hafa þessi orð fleiri, en vil biðja þá nefnd, sem fær þetta til meðferðar, að athuga í fyrsta lagi, hvort ekki sé nauðsynlegt að gera breytingar á tollskrá í samhengi við þetta frv., og í öðru lagi hvort ekki sé ástæða til að leggja drög að því, að auknu fé verði varið til iðnþróunar hér á landi í tengslum við þessi gjöld.



Herra forseti. Ég talaði um þetta mál fyrr í dag í röskar tvær mínútur og beindi þá fsp. til hæstv. fjmrh. sem ekki var viðstaddur. Ég vil taka það fram, að ég er í höfuðdráttum samþykkur þessu frv. og tel að það geti a. m. k. jafnað nokkuð kjör þeirra fyrirtækja sem nú eru að basla við að framleiða m. a. einingahús hér á landi við mjög erfiðar aðstæður, eins og raunar margur annar íslenskur iðnaður á við að búa, og nefndi ég t. d. húsgagna- og innréttingaiðnað sem lepur dauðann úr skel vegna samkeppni við erlendan varning. Ég vil einnig taka undir það, sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson sagði, að það er ekki forsvaranlegt að senda þetta frv. með því orðalagi sem á því er, þ. e. íslenskulega séð, frá þinginu. Það verður að gera þá kröfu til nefndarinnar, sem fær frv. í hendur, að hún bæti orðalag frv. þannig að allur almenningur skilji það. En sú spurning, sem ég vildi beina til hæstv. ráðh., er varðandi setningu á 3. síðu í athugasemdum við lagafrv., en þar finnst mér ekki vera tekið nógu tryggilega til orða. Ég vildi fá svar frá ráðh. um það, hvort hann teldi að búið væri að ganga þannig frá málinu og sjá til þess að þarna væru ekki nein vafaatriði á ferðinni, en hér segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Með álagningu jöfnunarálags er ekki talið að farið sé út fyrir þau takmörk sem aðildarsamningur Íslands að Fríverslunarsamtökum Evrópu og samningur við Efnahagsbandalag Evrópu setur okkur, svo framarlega sem jöfnunarálagið er ekki hlutfallslega hærra en nemur þeim kostnaðarauka sem leggst á innlenda framleiðslu vegna uppsöfnunar aðflutningsgjalda og gerir hana að því leyti ósamkeppnisfæra við innfluttar vörur.“ Hér er sagt: „er ekki talið“. Þess vegna vil ég spyrja ráðh. að því, hvort ekki sé búið að ganga úr skugga um það, þegar frv. af þessum toga spunnið er lagt fram á hinu háa Alþingi, hvort lög sem yrðu væntanlega sett í framhaldi af því, kynnu að brjóta í bága við þá samninga sem Íslendingar hafa undirritað og gert við m. a. Fríverslunarsamtök Evrópu, EFTA.

Svarið er jú.

Svarið er jú. Þá þarf ég ekki að hafa þessi orð fleiri, herra forseti, og vænti þess, að þetta einfalda jú ráðh. tryggi að það sé búið að ganga fyllilega úr skugga um að þetta brjóti ekki í bága við samningana.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til að lengja þessar umr. ekki allt of mikið. Ég er hlynntur þessu frv. Ég tel efni þessa frv. gott og í rauninni alveg nauðsynlegt að fá frv. um þessi mál hér fram. Það er algerlega óviðunandi fyrir íslenskan iðnað að tollskrá geti á þann hátt, sem hér hefur komið fram, mismunað innlendum iðnaði og innfluttum. Það er algerlega óviðunandi að einstakir hlutar í slíkri heild sem þarna eru um að ræða, eins og heilum innfluttum húsum, geti komið þar inn tollfrjálsir, en gífurlega mikið tollaðir með vörugjaldi ef þeir eru fluttir inn sérstakir og innlendir húsaframleiðendur nota þá í sínum húsum og sinni vöru. Ég held þess vegna að það sé alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði hér í umr., að tollskráin er að þessu leyti ótrúlega vitlaus og það er enginn vafi á að hún verkar beinlínis sem tollvernd fyrir erlendan iðnað, fyrir innfluttar vörur. Þetta bendir til þess, að tollskráin þurfi víðar endurskoðunar við. Ég vil sérstaklega taka það fram, að ég er hlynntur 4. málsgr. í 1. gr., þar sem tekið er fram að ráðh. sé heimilt að leggja jöfnunarálag á aðra innflutta vöruflokka, vegna þess að um er að ræða fleira en bara innflutt hús. Það má vel vera að þessi grein eða heimildarákvæði eigi að fela í sér samráð við viðskrn., en ég vil benda á að ýmsar iðnaðarvörur, sem fluttar eru inn, lúta sömu lögmálum og innflutt hús að þessu leyti. Ég vil sérstaklega benda á það, sem húsgagnaframleiðendur gera sér tíðrætt um að hjónarúm, sem seld eru með útvarpstæki eða - öðrum elektrónískum hlutum í, eru flutt inn með slíkum hlutum tollfrjálsum, en vilji inniendir aðilar keppa við slík húsgögn verða þeir að greiða há aðflutningsgjöld af slíkum hlutum ef þeir setja þá í sína framleiðslu. En það, sem ég vildi segja, er að gott er að fá þetta frv. fram. Það er nauðsynlegt. Ég þakka fjmrh. hversu fljótt hann hefur brugðist við í þessu máli þegar ljóst var í hvert óefni stefndi hér. En þetta er ekki nóg. Það eru fleiri atriði sem þarna þurfa athugunar við en álagning þessa aðlögunargjalds. Ég vil í því sambandi alveg sérstaklega nefna gæðamat á innfluttum húsum. Við höfum heyrt iðnrh. lýsa því hér í þinginu, að ríkisstj. hafi samþ. að koma upp gæðamati á húsgögnum. Slíkt gæðamat tíðkast mjög í iðnríkjunum og mér er ekki grunlaust um að í mörgum löndum í kringum okkur sé slíkt gæðamat notað sem hömlur á innflutning eða nokkurs konar„ non-tariff barrier“. Það er a. m. k. alveg ljóst, að þau iðnfyrirtæki, sem hafa viljað flytja út innréttingar og húsgögn héðan, hafa margsinnis lent í því að vörur þeirra eru settar í gæðamat og síðan líða mánuðir ef ekki hálft ár eða lengri tími áður en nokkurt svar fæst. Þannig vernda löndin í kringum okkur sinn iðnað. Það er alveg nauðsynlegt líka fyrir okkur að koma upp slíku gæðamati þannig að innflutt séu ekki húsgögn og aðrar iðnaðarvörur sem eru af lakari gæðum en seljast í löndunum í kringum okkur. Sérstaklega hefur þetta mikla þýðingu þegar um er að ræða innflutt hús, vegna þess að af ýmsum ástæðum þurfa byggingareglugerðir hjá okkur að vera nokkru strangari en í nágrannalöndunum. Ég vil nefna það alveg sérstaklega í þessu sambandi, að gæðamat á innfluttum húsum er beinlínis neytendavernd. Íslendingar þurfa að reikna með meiri vindstyrk en nágrannaþjóðirnar. Það þýðir það, að þak þarf að festa betur niður en gert er í löndunum í kringum okkur. Það þarf hér meiri festingar á húsunum niður á sökklana en aðrir hafa. Ef húsin eru flutt inn án þess að slíkt sé athugað getur af því hlotist mikið tjón og mikill skaði. Samhliða þessum mikla vindi, sem við höfum, og vindálagi getur fylgt mikið regn eða slagregn þannig að nánast rigni lárétt. Það þýðir aftur að allar samsetningar í þessum húsum þurfa að vera sérstaklega þéttar og öll vatnsvörn mjög góð. Það eru því miður allt of mörg dæmi um að einstaklingar hafi keypt hús af þessu tagi og lent síðan í gífurlegum lekavandamálum eftir á. Við þetta vil ég bæta sérstaklega því, að það er nokkuð séríslenskt fyrirbrigði þessi þurri fínkornaði íslenski snjór sem í fokvindi fýkur inn í allar smugur og leitar sérstaklega inn á þök þessara húsa. Snjógildrur þurfa því að vera mjög vel útfærðar og betur en í þessum framleiðslulöndum almennt til þess að ekki hljótist tjón af. Það er algengur galli í þessum innfluttu húsum að slíkur snjór fýkur við vissar veðuraðstæður inn á þökin og bráðnar þar og veldur síðan miklu tjóni í loftum. Við þetta bætist auðvitað það, að þegar hús með vatnshitakerfum eru flutt inn á hitaveitusvæði þurfa ofnar að vera stærri en eru í löndum í kringum okkur, þar sem einföld hitaveitukerfi eru, sérstaklega til að fá meiri kælingu á vatnið. Við höfum aðrar kröfur og yfirleitt strangari í rafmagnsmálum en löndin í kringum okkur og jafnframt erum við með lofthæð 2.45, sem er skylda hér á Íslandi, en sum Norðurlöndin samþykkja lofthæð 2.40. Þarna er því ýmislegt, sperrubil og fleira, sem þarf athugunar við. Þegar innflutningur húsa er kominn á það stig sem hér er og hefur farið hraðvaxandi undanfarið er alveg ljóst að það er nauðsynlegt að komið sé upp neytendavernd, að komið sé upp gæðamati, þannig að þessi sérstöku álagsatriði vegna íslensks veðurfars þurfi einhverja samþykkt í landinu. Ég vil sérstaklega benda á þessi atriði, að það er ekki fullnægjandi að leggja á þetta gjald þó að nauðsynlegt sé. Þarna eru fleiri atriði sem þurfa að koma til og er nauðsynlegt að taka föstum tökum nú þegar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð vegna þeirrar athyglisverðu ræðu sem hv. síðasti ræðumaður var hér að flytja, hv. 12. þm. Reykv. Ég held að samkvæmt hans orðum komi í ljós að það sé ekki nema hálfsögð sagan með því frv. sem við erum að ræða hér. Ég vil heilshugar taka undir þau orð sem hann var að flytja okkur. Að öllum líkindum mundi slíkt eftirlit eiga heima hjá iðnrn. Ég vil leyfa mér að mælast til þess við hæstv. ráðh., sem voru fljótir til að leggja það frv. fram sem við erum að ræða hér nú. - Ég hef óljósan grun um að það sé jafnframt vegna þess að það eru nokkrar tekjur fyrir ríkissjóð samfara því að það verði samþ. og því hafi hæstv. fjmrh. brugðið svo skjótt við. Hins vegar, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, skulum við líka hafa í huga vernd neytandans. Það, sem hér var bent á, er svo athyglisvert í sambandi við innflutning slíkra húsa að mér finnst næsta skylt fyrir hæstv. ráðh. að taka þær ábendingar til athugunar sem hér komu fram áðan.

Frsm. meiri hl. (Matthías Bjarnason) [Frh.]: Herra forseti. Eins og ég sagði í dag gerðust þeir atburðir hér í gær að tveir ráðh. töfðu mjög framgang þessa máls.: Í fyrsta lagi hæstv. fjmrh. sem lýsti því yfir að hér væri aðeins um einfalda ábyrgð að ræða hvað snertir lántöku verðjöfnunarsjóðsins þvert ofan í það sem áður hefur verið rætt um. Það skrýtna átti sér stað, að þegar fulltrúar frá Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins mættu að beiðni okkar á fund fjh.- og viðskn. í morgun kemur fram að tregða fjmrh. hefur legið fyrir í alllangan tíma. Fram var lögð þar orðsending frá Verðjöfnunarsjóði til fjmrh., sem er dagsett 8. des., en fjh.- og viðskn. þessarar deildar er ekki skýrt frá því, hvernig þessum málum er varið. Það er ekki fyrr en kreist er yfirlýsing út úr fjmrh. í gær af hv. 3. þm. Vestf., Sighvati Björgvinssyni, að þessi yfirlýsing kemur. Það er því sjáanlegt að eins og þessi grein er núna í frv., eins og það liggur hér fyrir við 2. umr., getur engan veginn gengið. Þegar brbl. voru gefin út var upphæð þessi óþekkt og því ekki hægt að gagnrýna þó að hún hafi ekki verið nefnd í brbl., en vitaskuld er hægt að breyta brbl. í meðferð Alþingis. Um alllangt skeið hefur legið fyrir að hér er um 42 millj. kr. að ræða. Því átti að koma upphæðinni að þegar í meðferð nefndarinnar. En það var ekki gert. Því er sú breyting eðlileg núna. Hins vegar er einnig að fengnum yfirlýsingum fjmrh. nauðsynlegt að þessari grein verði breytt eftir að hann lýsti því yfir að hér er eingöngu um einfalda ábyrgð að ræða. Þess vegna er nauðsyn að breyta því orðalagi í sjálfskuldarábyrgð. Verðjöfnunarsjóður mun ekki taka þetta lán nema hér sé um sjálfskuldarábyrgð að ræða. Það er undarlegt að eftir því sem á undan er gengið í þessum efnum eru þessi loforð sett. Þó að við séum á öndverðum meiði í sambandi við afstöðu og afgreiðslu þessa frv. ættum við ekki að vera á öndverðum meiði við það, að ríkisstj. beri að standa við orð sín. Það er skuldbinding sem ríkisstjórnin sem ríkisstjórn hefur gefið aðilum í Verðlagsráði sjávarútvegsins þegar verð var ákveðið, að ríkissjóður ábyrgðist lán, og afstaða og atkv. fulltrúa seljenda í Verðlagsráði byggðust á þessu ótvíræða loforði ríkisstj. Þetta loforð kemur á borð Verðlagsráðsins frá oddamanni Verðlagsráðsins. Hann gefur þessa yfirlýsingu fyrir hönd sjútvrh., sem Verðlagsráð heyrir undir og er fyrst og fremst tengiliður á milli yfirnefndar og ríkisstj. þegar um deilur verður að ræða. Mér finnst hæstv. fjmrh. koma heldur betur í bakið á hæstv. sjútvrh., sem nú er kominn til landsins að nýju, - og ég nota tækifærið og býð hann hjartanlega velkominn til að ræða frekar um málefni sjávarútvegsins, - því að hann gefur þessa yfirlýsingu vafalaust eftir samþykkt ríkisstj. Fjmrh. er ekki eingöngu að koma í bakið á sjútvrh., hann kemur einnig í bakið á forsrh. Það er forsrh. sem mælir fyrir brbl. þegar þau koma til umr. í Ed. Það segir tvímælalaust í brbl., og er endurprentað í því frv. sem liggur fyrir Alþingi, að hér sé um ábyrgð ríkissjóðs að ræða. Þar með hefur verið gengið frá þessu. Þetta er skjalfest loforð til þeirra aðila sem á grundvelli þessa loforðs greiða atkv. með verðlagningunni á s. l. hausti. Við þetta ber auðvitað að standa. Alþingi verður að taka af allan vafa um hvernig verður farið með þetta í sambandi við framkvæmd málsins. Það er ekki nóg hér eftir að hafa þessa grein í heimildarformi til fjmrh., heldur verður að vera í henni bein fyrirskipun til hans að fjmrh. skal o. s. frv. og jafnframt að hér sé um sjálfskuldarábyrgð að ræða, en ekki einfalda ábyrgð. Eins og fjmrh. sagði í gær telur hann að það komi aldrei til greiðslu frá hendi ríkisins nema að gera verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins gjaldþrota. Ég skil ekki þá hugsun, hvernig hann hugsar sé að gera Verðjöfnunarsjóðinn gjaldþrota. Ég held að Verðjöfnunarsjóður geti aldrei greitt meira en hann á inni. Hins vegar getur hann komið honum í svipaða stöðu. Hann getur orðið greiðsluþrota þannig að hann geti ekki greitt meira þegar hann á ekki meira til. Er það þá ætlun fjmrh. að þennan sjóð sem á að taka á sig sveiflur sem verða á mörkuðum fiskafurða, eigi að leika þannig að hann verði greiðsluþrota? Það er ekki fyrr en sjóðurinn í heild, allur Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins, er orðinn greiðsluþrota að fjmrh. ætlar fyrst að greiða það lán, þegar það er fallið á ríkissjóð. Þetta sér auðvitað hver heilvita maður að getur ekki gengið og á sér enga stoð. Það er furðulegt frumhlaup þessa hæstv. ráðh. í gær við þessa umr. Og það er mikið langlundargeð sem hæstv. sjútvrh. er gefið ef hann lætur bjóða sér þetta. Vitaskuld er það hrein fjarstæða. Ef breyting verður gerð á þessari grein, sem verður að gera, verður að setja hér inn sjálfskuldarábyrgð, en ekki ábyrgð ríkissjóðs nema þá að fjmrh. lýsi því yfir að hann muni líta svo á að hér sé um sjálfskuldarábyrgð að ræða, en geri ekki kröfu til að Verðjöfnunarsjóður í heild verði greiðsluþrota. Hæstv. forsrh. hélt hér dæmalausa ræðu í gær og hún var eðlilega mikill fréttamatur, enda lítið sagt frá öðru, því það hefur sennilega ekki þótt fréttamatur í ríkisfjölmiðlum eða einkum í hljóðvarpi, en þessari vitlausustu ræðu sem nokkur forsrh. hefur flutt. Annað, sem rætt var, var ekki fréttamatur. Það er því helst vitleysan sem hefur eitthvað að segja í fréttamati hljóðvarpsins. Hæstv. forsrh. sagði að ég hefði í rauninni gert tvær till. Önnur væri sú, að gengi ísl. kr. yrði stórlækkað, sem þýðir náttúrlega mjög aukna seðlaprentun, og í öðru lagi yrði seðlaprentunin flutt inn í landið um leið. Þetta voru sem sagt mínar tillögur. Ég hef enga kröfu gert um gengislækkun og það gerir enginn kröfu um gengislækkun. Þegar gengislækkanir hafa átt sér stað í þessu landi hefur það yfirleitt verið eftir að gengi krónunnar hefur fallið. Þá hafa flestar ríkisstj. játað staðreyndir og skráð krónuna þá í bili - sjaldan hefur það nú staðið lengi - því verði sem hún á að vera í. Þetta gerði ég að umræðuefni og ég spyr nú hæstv. forsrh.: Hvers vegna lét ríkisstj. gengið síga, sem kallað er, sem er auðvitað nákvæmlega sama og láta gengið falla, allt árið 1980 og þá ekki minnst dagana milli jóla og nýárs? Þá var sagt að það væri nauðsynlegt vegna útflutningsatvinnuveganna, að gengið væri fellt með þessum hætti allt árið 1980 vegna þess að tilkostnaðurinn við framleiðsluna hér innanlands væri meiri en hækkun á verði á erlendum mörkuðum, og þá var gripið til þess að láta gengið siga og þá ekki minnst alveg fram á gamlársdag. Þá þótti þetta eðlilegt og gerði enginn maður kröfu til að þetta gengissig eða gengisfall yrði með þeim hætti, heldur sá ríkisstj. sína sæng uppreidda. Hún réð ekki við verðbólguna betur en það að gengið varð að síga eða falla til þess að útflutningsatvinnuvegirnir gætu gengið. Þetta var það sem gerðist. Svo er tekin upp ný stefna á gamlárskvöld, sem er hálfgert áramótaskaup og eiginlega það eina sem þessi stjórn hefur gert sem allir skynsamir og hugsandi menn hafa getað hlegið að. Það var áramótaskaupið sem forsrh. lék á gamlárskvöld í útvarpinu og kynnti þar efnahagsáætlun ríkisstj. Þar segir hann um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins að honum skuli útvegað fjármagn til að tryggja eðlilega afkomu fiskvinnslunnar ef þörf krefur vegna stöðvunar gengissigs. Á hliðstæðan hátt, segir líka í þessari efnahagsáætlun, verður útvegað fjármagn til að tryggja afkomu samkeppnisiðnaðar og útflutningsiðnaðar. Þetta hefur verið svikið allt árið. Samkeppnisiðnaðurinn er rjúkandi rústir. Enginn stjórnarliði hafði tíma eða gaf sér tíma til að sitja ráðstefnu Félags ísl. iðnrekenda þar sem rædd voru vandamál iðnaðarins. Ráðh. brá sér úr bænum og hélt á Alþb.-fund austur á fjörðum. Enginn kom í hans stað. Enginn kom frá Framsfl. Að vísu kom formaður þingflokks Alþb. á þessa ráðstefnu, en stóð stutt við. Þar komu greinilega fram ískyggilegar horfur samkeppnisiðnaðarins, sem er spegilmynd af því sem hefur gerst, að kostnaðurinn við framleiðsluna hefur verið miklu meiri, m. ö. o. verðbólgan innanlands hefur verið margföld á við verð sem hægt er að sel ja þessar vörur á til viðskiptalanda. Ég hygg að þegar litið sé á samkeppnisiðnaðinn í heild sé staða hans jafnvel lakari en heildarstaða sjávarútvegsins, þó að einstakar greinar í sjávarútvegi standi mjög höllum fæti af þessum ástæðum. Nú segja menn: Er ástæða til þess að vera að fella gengið? - Gengið hefur í för með sér hækkun á innfluttum vörum, það er alveg rétt. Það má því segja að ef stjórnin hefur aðrar lausnir eigi hún auðvitað að koma með þær. Hún hefur svo sem haft tímann til að koma með aðrar lausnir. Hún hefði getað komið með þá lausn að lækka útgjöld á atvinnuvegunum. Þá er kannske ástæðulaust að lækka gengið. En hvað hefur verið gert? Það, sem hefur verið gert, er að velflest atvinnufyrirtæki í útflutningi hafa verið rekin með miklum halla á þessu ári. - Er nú forsrh. horfinn?

Það fer lítið fyrir honum upp á síðkastið.

Ég var að koma að ræðu hans og þá dugir ekki að hásetarnir séu einir.  Ég veit ekki af hverju hæstv. forsrh. var svona reiður þegar hann kom í ræðustólinn í gær. Ég held sannast að segja að hann hafi verið reiðastur fjmrh. fyrir að hann skyldi leyfa sér að lítillækka forsrh. og sjútvrh. með þeim hætti sem fjmrh. gerði. Forsrh. sneri reiði sinni fyrst og fremst að mér og var afskaplega reiður yfir því, að ég skyldi hafa minnst á vandamát iðnaðarins. Hann hefur aldrei heyrt að ég hefði nokkrar áhyggjur af neinu öðru í atvinnumálum en í sjávarútvegi. Ég hélt að það væri skylda þm. að víkka sjónarsvið sitt og fylgjast yfirleitt með öllum hræringum í þjóðfélaginu, líta á hvað væri að gerast og hvað nauðsynlegt væri að gera. Ég sé því enga ástæðu til þess fyrir hann að vera reiðan við mig út at þessu atriði. Ég held að þeir hafi ekki staðið sig svo vel, hvorki hann né Hjörleifur Guttormsson, hæstv. iðnrh., að það sé ekki þörf á að fleiri fari að huga að málefnum iðnaðarins en þessir tveir menn, miðað við þá lýsingu sem við heyrum af málefnum iðnaðarins. - Og svo var forsrh. reiður að hann segir orðrétt: „Þess vegna er það náttúrlega órökstuddar staðhæfingar þegar talað er á þann veg, eins og stundum er gert, að útgerðin sé á heljarþröm, og m. a. kemur náttúrlega sú fáviska fram í hæðnishlátri ritara þessarar deildar.“ - Meira að segja sérstakur vinur forsrh. fer í taugarnar á honum. Ég sagði í ræðu minni í gær að ég teldi að hluti útgerðarinnar, hluti bátaflotans, hefði staðið sig nokkuð vel á þessu ári. Þá átti ég við vertíðarflotann og þó einkum hér sunnanlands. Forsrh. greip auðvitað þetta strá eins og hver annar drukknandi maður hefði gert. Það er gripið í það sem hægt er að grípa í. Þetta var það eina sem hann gat gripið í og breitt sig yfir. Ég endurtek það: Hluti bátaflotans hafði það fjárhagslega gott á þessu ári, en ekki vegna aðgerða ríkisstj., heldur fyrst og fremst vegna stórfelldrar aflaaukningar sem átti sér stað hjá þessum sama flota. Á því byggðist það. En þessi sami bátafloti hefur víðast hvar orðið að búa við miklu minni afla á undanförnum árum og oft á mörgum undanförnum árum og undanförnum áratug. Loksins þegar góð veiði á sér stað á svo að ganga út frá því sem vísu og það á að vera punkturinn sem skal ganga út frá þegar talað er um fiskveiðar almennt. Þetta sýnir hvílíkt óskaplegt rugl getur átt sér stað í kolli hæstv. forsrh. Hann viðurkenndi að það væri ljóst að togararnir og náttúrlega sumir nýrri bátarnir, eins og hann sagði, sem hafa mikinn fjármagnskostnað, en fyrst og fremst nýrri togararnir, sem þurfa að greiða miklar fúlgur í vexti og afborganir, stynja undir þungum fjármagnskostnaði. - Og hann fann eina lausn í sambandi við fiskverð: að mismuna mönnum eftir því, hvernig skip væru gerð út til veiða, að fiskverðið þyrfti að hækka til sumra þessara skipa og áhafna þeirra, en ekki til annarra, og það færi líka eftir því, hvort sá fiskur, sem væri fiskaður, færi í herslu, salt eða frystingu. M. ö. o.: það gætu auðveldlega orðið 70–100 fiskverð í gangi upp úr áramótunum ef forsrh. Íslands ætti að ráða ferðinni. Það yrði gaman fyrir sjútvrh. að standa frammi fyrir sjómönnunum, sem fiska á ódýru bátana og hafa haft góða afkomu, og horfa aftur á hina, sem eru á skuldugu skipunum, sem mega fá mun hærra fyrir fiskinn, horfa svo aftur á fiskvinnslustöðvarnar eftir því: Ert þú að leggja upp í frystingu? Þá getur þú ekki fengið mikið því að frystingin stendur svo illa. Það verður að lækka fiskverðið til þín. En ef þú ert að leggja upp til herslu og selja til Nígeríu færðu miklu hærra fiskverð. - Það er vit í þessum körlum! Ef annað fer eftir því í þessu þjóðfélagi, er þá við öðru að búast en þjóðarskútan sé farin að hallast, að það sé farið að koma á dekkið? Hugsa sér ógæfu þessarar þjóðar! Hugsa sér hvað menn hafa á samviskunni sem komu þessum skapnaði á og gerðu þennan skapnað að veruleika, núv. hæstv. ríkisstj., því að þeir ættu einhvern tíma að liggja andvaka um nætur þegar þeir hugsa misgerðir sínar fyrir tæpum tveimur árum. Hvað segir sjútvrh. um þessa merku tillögu forsrh. síns um mismunandi fiskverð eftir bátum og vinnslu? Líst honum ekki vel á að framkvæma þetta og fá aðra til þess? Forsrh. sagði að hann væri búinn að tala við marga menn og undirbúa mjög fiskverðsbreytinguna. Ef það er nokkur maður í þessu landi sem ég öfunda ekki er það hæstv. sjútvrh.: að sitja í svona ríkisstjórn og undir þessu forsæti. Guð minn góður! Hæstv. sjútvrh. skipaði á s. l. sumri nefnd til athugunar á rekstri skuttogara. Í þessari nefnd voru ágætir menn frá bæði rn., lánasjóðum og útgerðarmönnum. Þeir gerðu úttekt á reikningum 19 togara, unnum úr ársreikningum þeirra frá árinu 1980. Þegar við lítum á þessa 19 úrtakstogara verður ekki hægt að segja annað en að rekstur þeirra hafi verið erfiður á árinu 1980. Heildartap þessara 19 úrtakstogara á ávinu 1980 nam 52.5 millj. kr. eða sem samsvarar 4.6 millj. kr. á hvern togara. Í hlutfalli við tekjur nemur þetta 30.9% tapi til jafnaðar. Þetta er útkoman á togurunum samkvæmt þessari úttekt. Í rekstraryfirlitum, sem fylgdu frá þessari nefnd, kemur fram að hagnaður hinna einstöku togara er mismunandi. Er einn togarinn t. a. m. rekinn með hagnaði á árinu 1980. Í því tilfelli var eigið fé, eigið framlag viðkomandi útgerðar, mjög verulegt eða um 50% af kaupverði skipsins og útgerð skipsins hafði verulegar vaxtatekjur af ógreiddu hráefni. Samkvæmt þessu úrtaki hefur verið „konverterað“ lánum af þessum skipum um 10 millj. og 200 þús. kr. í Fiskveiðasjóði og 4.8 millj. í Byggðasjóði. Í fskj. 2 með þessari úttekt segir um rekstraryfirlit úrtakstogaranna 19, að miðað við að afskrifað sé 7.5% af vátryggingarverðmæti í stað skattalegra afskrifta samræmist slíkt endurmat afskrifta útkomu Þjóðhagsstofnunar á afkomuútreikningum. Samkvæmt því er útkoman þessi: 30.9% tap til jafnaðar, en í krónutali er tapið 5 milljarðar 233 millj. 570 þús. kr. Þetta er staða nýrri hluta togara okkar, 19 að tölu - togara sem eru skrásettir á árunum 1977 - 1980. Það er því risavaxið dæmi sem þarna á sér stað. Sama er að segja auðvitað um öll önnur skip sem eru nýleg, eru með áhvílandi miklar skuldir, þar með talin skip í loðnuflotanum. Þegar forsrh. greip hálmstráið í ræðu minni í gær talaði hann jafnan um allan bátaflotann, en loðnuflotinn er allstór hluti af bátaflotanum eða liðlega 50 skip. Sá floti er rekinn með miklum halla vegna þess að grundvellinum hefur verið kippt undan þeirri útgerð vegna þeirra aðgerða sem hefur orðið að beita í sambandi við takmörkun veiða. Þessi skip verða því að fara á aðrar veiðar í ríkara mæli en áður, en það fullyrði ég að þar er um geigvænlegan taprekstur að ræða þegar við lítum á þau í heild. Ég vil líka vekja athygli á því, að bátaflotinn, togaraflotinn og loðnuflotinn eru með gífurlegar lausaskuldir í sínum rekstri. Þegar vitnað er til útreikninga Þjóðhagsstofnunar, eins og forsrh. gerði, finnst mér að það beri vott um mikinn ókunnugleika og óvitaskap, nema það sé viljandi gert að vera að blekkja menn, að þessir útreikningar eru framreikningar frá árinu 1979. Það eru framreiknaðar tekjur, það eru framreiknuð gjöld, það er ekkert tillit tekið til taprekstrar sem orðið hefur á því tímabili, frá því að þessir útreikningar eiga sér stað. Vextir og dráttarvextir af því tapi eru hvergi teknir með. Hér er ekki nema hálfsögð sagan frá hendi forsrh., þegar hann vitnar í þessa útreikninga Þjóðhagsstofnunar. Ég er ekki að gagnrýna Þjóðhagsstofnun út af fyrir sig, en þessi aðferð er ekki einhlít og það veit ég að hæstv. sjútvrh. skilur og viðurkennir. Það er langt frá því að hún sé einhlít. Það eru ekki litlar skuldir sem hvíla á útgerðinni og kaldar eru þær kveðjur sem útgerðin fær nú frá hverjum ráðh. á fætur öðrum, fyrst hæstv. félmrh., en síðan forsrh., að hún þurfi eiginlega ekki á neinum hækkunum að halda, og annar telur að eigi að leggja niður olíugjaldið og stofnfjársjóðinn. Forsrh. skellti sér auðvitað strax upp að hliðinni á félmrh. og tók mjög undir að það væri mjög til athugunar að breyta þessu formi. Ég er ekki á þeirri skoðun, að þetta svokallaða olíugjald eigi að vera um alla framtíð, og ef ríkisstj. vill benda á aðrar tekjur til útgerðarinnar er mér þetta olíugjald ekkert heilagt. En að ætla að svipta útgerðina olíugjaldinu og stofnfjársjóðsgjaldinu er um leið að kippa grundvellinum undan rekstri útgerðarinnar almennt. Þetta vita allir menn. Og hvað hefur svo gerst núna að undanförnu? Hvernig ætlar ríkisstj. að sannfæra sjómenn og útgerðarmenn? Síðast þegar olíugjaldinu var breytt á valdatíma hennar var það þrefaldað frá því sem áður var. Það var hækkað úr 2.5% í 7.5%. Frá því að þessi aðgerð er gerð hefur olían hækkað um 60%, en fiskverð um 42% - og ætla svo menn að koma og segja okkur alþm., við útgerðarmenn og sjómenn að við þessar breytingar einar hafi opnast möguleiki á að afnema olíugjaldið með öllu? Ég spyr: Hvers konar menn stjórna þessu landi? Geta þessir menn hugsað fyrir sjálfa sig? Það efast ég um, hvað þá heldur fyrir alla þjóðina. Ég trúi því ekki að sjútvrh. taki undir þessa vitleysu. En þetta bauð forsrh. okkur þm. upp á að hlusta í gær. Það væri rétt að koma aðeins inn á fiskvinnsluna. Fiskvinnslan er á heljarþröm. Það er verið að gera ráðstafanir. Það er verið að segja hvað allt sé gott og slétt og fellt, eins og forsrh. sagði í stefnuræðu sinni fyrir ekki tveimur mánuðum, 22. okt. 1981. Þá lýsir hann afkomunni í fiskvinnslunni og hann lýsir henni með þessum orðum: „Verkun saltfisks og skreiðar er rekin með verulegum hagnaði. Afkoma frystingar er lakari“. - Ég hygg að það megi leita lengi að öðrum eins snillingi í blekkingum, að geta komið yfirliti og horfum í aðalatvinnuvegi okkar landsmanna fyrir í jafnfáum orðum og ljúga engu, en segja samt ekki neitt satt. Þetta er sennilega mikið rannsóknarefni og mætti gjarnan gefa út heila bók um það sem þarna er á bak við og hvernig menn geta leyft sé að blekkja þjóðfélag sitt. En þetta er flutt á ábyrgð ríkisstj. Þeir tóku undir þessa glansmynd, aðrir stjórnarsinnar, meðreiðarsveinar forsrh. báðir. Annar fór í spor Eiríks rauða, kom lítið inn á þessi mál, en Alþb. tók auðvitað undir þessa glansmynd. Það mega þó framsóknarmenn eiga, að þeir lýstu því yfir að hér væri um alvarlegt vandamál að ræða, bæði hæstv. sjútvrh. og enn fremur hæstv. viðskrh. Þeir mega eiga það, en þeir eyðilögðu auðvitað að verulegu leyti ræður sínar þegar þeir fóru út í þá vitleysu að segja að niðurtalningin hefði tekist með ágætum. Þegar allt verðlag er að fara upp á við segjast þeir alltaf telja niður á við, Steingrímur og Tómas. Allur Framsóknarflokkurinn er farinn að hlæja, en þjóðin hristir höfuðið. Þar þurfa þeir að taka sig á. Það er engin niðurtalningarleið til. Hún er bara til á vörum örfárra manna, en allt heldur áfram í öfuga átt. Er kannske niðurtalningarleið á bensínverðinu alltaf eða almennu verðlagi, smjörinu, kjötinu o. fl.? Er furða þó að margir þjóðfélagsþegnar segi núna: Það þarf að koma á alvöruríkisstjórn og losa sig við þessar leikbrúður, gefa þeim frí. Það mundi margborga sig fyrir þjóðina að láta þá fá frí á fullu kaupi, bara ef þeir færu strax, því þeir geta ekki stjórnað. Þeir hafa sýnt það. Það er löngu búið að sjást. Og þeir ná engri samstöðu. Það sést hérna. Þegar stjfrv. eru lögð hér fram og eru til afgreiðslu á lokastigi standa þessir menn upp og gefa yfirlýsingar hver gegn öðrum. Ég held að Eyjólfur Konráð sé búinn að nota forsrh. Ég sé að Eyjólfur er þarna. 

Hæstv. forsrh. veit að hans nærveru er óskað hér. Svo oft hefur þeim skilaboðum verið komið á framfæri við hann að ég sé ekki ástæðu til að ítreka það.

Er hann kannske hættur? Þá gæti ég nú lokið máli mínu ef ég væri viss um það. Jæja, mikið er nú sterk forustan í ríkisstj.

Hann er að hlusta á Þorvald Garðar.

Það var kastað hér fram fullyrðingum og vitleysu í gær. Það er búið að margóska eftir því við hann að vera viðstaddur þessar umr. Hann passar sig á því að flýja af hólmi hvað eftir annað. En ég ætla ekki að standa lengur í því að bíða eftir þeim sem ekki þorir að ræða málefnin eftir vitlausu ræðuna í gær. Hann sagði, hæstv. forsrh.: „Nú hafa samtök þessara aðila, sjómanna, útvegsmanna, fiskvinnslufyrirtækja, a. m. k. ýmis þeirra, boðað stöðvun útgerðarinnar um áramót ef nýtt fiskverð verði ekki komið. Það vill nú svo til að þetta eru einmitt sömu aðilar sem velja fulltrúa í Verðlagsráðið sem á samkvæmt lögum að ákveða fiskverð.“ - Og hann bætir við: „Það er auðvitað ágætt að reka þannig á eftir sjálfum sér, það er gott að slá í hjá sjálfum sér og getur vafalaust verið gagnlegt.“ - Þetta fá nú fulltrúar sjávarútvegsins frá forsrh. Íslands, fulltrúar stærstu atvinnugreinar í landinu. Hann kemur fram í sjónvarpi og útvarpi hverju sinni og er spurður: Hvað verður nú gert í sambandi við fiskverð? Þá setur hann upp sama andlitið og birtist á skjánum í sambandi við nýju bókina, sakleysislega spariandlitið, og segir: Það varðar okkur ekkert um í ríkisstj. Það er í höndum yfirnefndar Verðlagsráðs. Yfirnefnd Verðlagsráðs hefur algjörlega lögum samkvæmt með fiskverð að gera. - Hann veit þó að um leið og máli er vísað til yfirnefndar er það komið í hendur ríkisstj. En að láta sér detta í hug að segja þjóðinni satt hvarflar ekki að honum. Málið er eingöngu á ábyrgð ríkisstj. eftir að hennar fulltrúi er kominn inn. Þar er sjútvrh. á hverjum tíma tengiliður á milli Verðlagsráðs og ríkisstj. Nú hefur yfirnefnd Verðlagsráðs lýst því yfir að sjómenn hafi verið afskiptir, eigi rétt á fiskverðshækkun. Það hefur verið gengið á rétt þeirra að undanförnu. Það er alltaf gengið mest á rétt þeirra sem minnst mega sín þegar kommarnir eru í stjórn með Framsókn.  Það er líka þannig að Verðlagsráð sjávarútvegsins bíður eftir aðgerðum stjórnvalda vegna þess að útgerðin þarf fleiri krónur vegna þeirra verðbólgu sem er. Sjómenn og útgerðarmenn þurfa því hækkað fiskverð til þess að geta staðið undir rekstrinum. Þetta viðurkenna fiskkaupendur, fiskvinnslan. Söluaðilarnir, sjómenn og útgerðarmenn, segja: Okkur er ljóst að fiskvinnslan getur ekki tekið á sig meira. - Þannig standa málin. Báðir aðilar viðurkenna að þeir þurfi að fá hækkun og hinir að þeir geti ekki hækkað. Um þetta eitt er Verðlagsráðið sammála. Af hverju er þessi staða svona? Vegna þess að verðbólgan fer þannig með. Það er sífellt minna ráðstöfunarfé heimilanna og þá ekki síst sjómanna, sem hafa verið afskiptir umfram aðra launþega, og útgerðar í hækkuðum rekstrarkostnaði, í hækkuðum kauptryggingum. Allir fá sínar verðbætur á þriggja mánaða fresti. Það er hækkun á viðhaldi. Það er hækkun á öllum aðföngum til útgerðar, öllum innfluttum vörum. Fiskvinnslan verður að taka á sig hækkanirnar innanlands og hún fær ekki nema brot af þeim hækkunum í hækkuðu verði á erlendum mörkuðum. Þetta er það sem hefur skapað þá stöðu sem er og Verðlagsráð stendur frammi fyrir. Annars vegar er það, að stjórnvöld ákveða verðbætur og það fyrirkomulag sem er á verðbótum á laun. Stjórnvöld hafa ákveðið að stöðva gengi að verulegu leyti. Stjórnvöld hafa tekið í sínar hendur þessa stjórn og stjórnvöld hafa skapað þennan vanda og bera alla ábyrgð á honum. Svo kemur þessi ábyrgðarlausi forsrh. og segir: Mér kemur þetta ekkert við. - Þetta þykir formanni Verkamannasambands Íslands bara gott því hann hlýðir hverju kalli sem kemur frá þessum körlum. Ja, nú er Bleik brugðið.

Hann hressir sig á Svartahafsströndinni á meðan.

Nú er ekki lengur umhyggjan fyrir hinum vinnandi manni. Hvað er nú orðið af ævistarfi formanns Verkamannasambands Íslands? Kastaði hann því einn góðan veðurdag út um gluggann og gerist svo allt í einu taglhnýtingur þessarar ríkisstj. sem er að ganga á rétt hins vinnandi manns hvað eftir annað? Nú þykir mér karli vera brugðið frá því að hann var útflutningsbannsstjóri á sínum tíma. Hvernig getur ein ríkisstj. haldið áfram með slíkum vinnubrögðum og túlkað slíkan endemisþvætting sem forsrh. gerði hér í gær, að aðilar í sjávarútvegi séu á þennan hátt að reka á eftir sjálfum sér og það sé gott að slá í hjá sjálfum sér og geti vafalaust verið gagnlegt? Allt er botnfast hjá úrræðalausri ríkisstj., og svo segir forsrh.: Það er að vísu svolítið vandamál núna. - Það er mikil breyting frá stefnuræðunni 22. okt. Nú er viðurkennt. Hvað leið langur tími frá því að sú stefnuræða var flutt og þangað til neyðarópin komu frá fiskvinnslu- og útgerðarfyrirtækjum í landinu? Þá var fundið upp það „patent“ að Framkvæmdastofnunin ætti að afgreiða þessi lán. Voru það fyrirtækin, sem voru með þessa „blönduðu“ vinnslu, sem forsrh. var að tala um í gær, sem ættu að standa undir sér? Þau ættu að standa vel. Þau fyrirtæki, sem fyrst leituðu kreppulána, voru fyrirtæki með þessa „blönduðu“ vinnslu. Hún var ekki betri en þetta. Forsrh. segir 22. okt.: Það er allt slétt og fínt í þessu þjóðfélagi. - Með öðrum orðum gat hann alveg sagt: Hjá okkur er allt blúndulagt. - En litlu síðar tilkynna fyrirtækin hvert á fætur öðru: Við erum að stöðva. Við getum ekki borgað út vinnulaun á föstudaginn kemur nema fá aðstoð. - Hvað er verið að gera? Það er verið að taka núna um 40 millj. að láni og þarf að taka miklu meira. Meira að segja sjútvrh. orðaði það einu sinni að sennilega þyrfti að taka allt upp í 200 millj., en hann hafði auðvitað fyrirvara á vegna þess að dæmið lá ekki fyrir. Það er búið að taka 40 millj. að láni í Seðlabankanum. Það er búið að lána til þó nokkuð margra fyrirtækja með verðtryggðum lánum, - fyrirtækja sem eru að taka þessi lán til að greiða með halla. Það, sem er að gerast í þessu þjóðfélagi, fyrst og fremst vegna verðbólgunnar og vegna þess að gengi okkar gjaldmiðils er skráð röngu verði, er að það er verið að framleiða taprekstur og það er svo tekið lán til að borga þennan taprekstur, lán allt að 15 ár fram í tímann. Þetta er efnahagsstefna í lagi! Þetta er stefna sem þjóðin ætti að hrópa húrra fyrir! Meira að segja þeir, sem hafa gengið harðast fram að verja aðgerðir þessarar ríkisstj. og hæla henni, hafa hægt verulega á sér núna síðustu daga, þeim er farið að verða um og ó. Eins og ég sagði í dag hefur nú verið skipt um hlutverk. Sá vígreifi og djarfi stuðningsmaður núv. ríkisstj., formaður þingflokks Alþb., gerist nú með hógværustu mönnum. Fjmrh. og forsrh. hafa nú tekið að sér forustuhlutverkið í kapphlaupinu um að etja öllum atvinnurekstri út í taprekstur þannig að formaður þingflokks Alþb. kemst ekki með tærnar þar sem þessir tveir hlaupagikkir eru með hælana. Ég endurtek að nauðsynlegt er að afgreiða þetta mál. Það væri orðið að lögum fyrir rúmum sólarhring ef þeir hefðu kunnað að sitja á rassinum, þessir tveir ráðh., og ekki látið til sín heyra. En það er nú einhvern veginn þannig, að í því tímahraki sem Alþingi er í að afgreiða þau mál sem ríkisstj. óskaði eftir, eru einstakir ráðh. sjálfir að eyðileggja tímann og tefja fyrir eigin málum. Það er í samræmi við allt annað. Handarbakavinna er þeirra aðalsmerki frá því þeir vakna á morgnana og þangað til þeir sofna á kvöldin.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. hefur gert nokkra grein fyrir því máli, sem hér er til umr., og vék sérstaklega að þeim ræðum sem fluttar voru hér í gær þegar 2. umr. um málið hófst. Það er vissulega rétt, að þær tvær ræður sem hæstv. ráðherrar, forsrh. og fjmrh., fluttu hér, voru furðulegar. Það var furðuleg yfirlýsing, sem hæstv. fjmrh. gaf varðandi þá ríkisábyrgð sem gert er ráð fyrir í frv., og fávíslegar voru hugleiðingar hæstv. forsrh. þegar hann fjallaði í ræðu sinni um stöðu mála í dag og hvernig mögulegt væri að hans dómi að koma til móts við atvinnuvegi þjóðarinnar, til móts við sjávarútveginn og með einum eða öðrum hætti að rétta þar hjálparhönd, sem vissulega þarf og enginn maður efast um. Það er ekki úr vegi að hugleiða, þegar við ræðum þetta frv., sem er um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslensku krónunnar hinn 26. ágúst 1981, að þá hefur enn ein gengisfellingin átt sér stað. Alþingi hefur því ekki haft tækifæri til þess að fjalla um ráðstafanir vegna einnar gengisbreytingar þegar önnur hefur dunið yfir. Þannig hefur þetta verið allt frá upphafi valdatíma þessarar ríkisstj. Það er um að ræða að vísu samfelldar ráðstafanir, en samfelldar bráðabirgðaráðstafanir, og það hefur verið eins í þessu máli, þ. e. varðandi sjávarútveginn, og í öðrum málaflokkum. Einn þátturinn í þessu frv. er að heimila tilfærslu á fjármagni frá einni verkunargrein í sjávarútveginum til annarrar með því að saltfisks- og skreiðarframleiðslan er látin greiða með frystingunni. Ef við virðum þessa hluti fyrir okkur aftur í tímann skulum við átta okkur á því, að við fiskverðsákvörðunina frá því um seinustu áramót, sem reyndar kom ekki fyrr en 14. febr., var gerð ákveðin breyting í sambandi við stærðarflokkun á fiski í því skyni að létta af frystingunni hráefnishækkuninni sem þá átti sér stað, en þyngja hana að sama skapi h já söltuninni sér í lagi. Jafnframt var verð á einstökum tegundum fisks hækkað meira en á öðrum. Þetta var líka gert til þess að létta á frystingunni, fyrst og fremst á kostnað skreiðarinnar. Og það var ekki látið þar við sitja hjá núv. hæstv. ríkisstj., heldur var lögunum um útflutningsgjald af sjávarafurðum breytt í marsmánuði á þann veg, að útflutningsgjald af skreið var hækkað úr 51/2% af fob-verðmæti í 10% , en jafnframt lækkað í 4% af frystingunni. Af þessu má vera ljóst að ákveðnar greinar fiskvinnslunnar, þ. e. saltfisksvinnslan og skreiðarvinnslan, hafa axlað byrðar vegna frystingarinnar og sýnist ekki klyfjum þar á bætandi eins og hér er gert ráð fyrir. Það, sem hér hefur verið að gerast, er dæmigert fyrir ráðstafanir núv. hæstv. ríkisstj. í sambandi við efnahags- og atvinnumálin. Afkoma frystingarinnar, sem hefur verið slæm, hefur ekki verið tryggð með raunhæfum ráðstöfunum. Þar vegur að sjálfsögðu þyngst röng gengisskráning, sem ekki hefur verið miðuð við afkomu atvinnuveganna, heldur fyrst og fremst óljósar hugmyndir ríkisstj. til þess að koma fram svokallaðri niðurtalningu á verðbólgunni, þannig að hægt væri með einum eða öðrum hætti að sýna falska mynd og fá töluna 40–41 sem hækkun framfærsluvísitölu frá upphafi árs til loka. Það liggur ljóst fyrir, að við slíkar aðstæður eiga stjórnendur fyrirtækja erfitt með að skipuleggja rekstur fyrirtækja sinna. Starfsskilyrðin, sem þeim eru ákveðin, eru nánast frá degi til dags. Þetta er stefnulaus ríkisstj. sem gerir ráðstafanir eins og ég sagði áðan, frá degi til dags. Það eru eingöngu bráðabirgðaráðstafanir. Það er svo næsta furðulegt þegar hæstv. forsrh. kemur fram fyrir alþjóð og afgreiðir afkomu atvinnuveganna með einni setningu í stefnuræðu sinni, eins og hv. 1. þm. Vestf. benti á hér áðan. Hann sýnist annaðhvort ekki gera sér grein fyrir hvernig að málunum hefur verið staðið eða þá að um er að ræða vísvitandi blekkingu. Það nákvæmlega sama er uppi á teningnum þegar hæstv. fjmrh. kemur fyrir Alþingi og fyrir alþjóð með fjárlagafrv. og víkur þar að stöðu mála og segir í athugasemdum við fjárlagafrv., með leyfi hæstv. forseta: „Um það verður ekki deilt, að efnahagsstefna ríkisstj. hefur skilað árangri á því ári sem nú er að líða.“ Þetta er prentað í septembermánuði. Nú er komið fram yfir miðjan desember. Allir sjá hvert stefnuleysi ríkisstj. er í efnahagsmálunum. Við stöndum frammi fyrir geysilegu vandamáli við fiskverðsákvörðun sem á að taka gildi 1. jan. Þeir aðilar, sem eiga að búa við fiskverðið, hafa gert grein fyrir sinni afkomu. Ég held því að ekki verði um það deilt, að efnahagsstefna ríkisstj. - eins og þeir kalla það, hæstv. ráðherrar - hefur skilað mjög slæmum árangri, eins og hér hefur verið rakið. Sá árangur er að atvinnureksturinn er nánast stöðvaður. Fölsk gengisskráning veldur því, að nú verður að grípa til innborgana á innflutningi til þess að koma til móts við íslenskan iðnað. Sjávarútvegurinn, aðalútflutningsatvinnuvegurinn, stendur þannig að eftir örfáa daga er útgerðin búin að lýsa yfir veiðistöðvun. Þannig er staða máta þegar þetta ár er að renna á enda. Síðan stendur í greinargerð með fjárlagafrv.: „Tekist hefur að rétta fjárhag ríkissjóðs við og lækka skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann verulega.“ Svo kemur viðbótin: „að raungildi“. Þarna er mergurinn málsins. Þeim hefur tekist, með því að kynda undir bál verðbólgunnar, að lækka skuldir ríkissjóðs hjá Seðlabankanum að raungildi. Staðreyndin er sú, að krónutalan hefur hækkað. En stefnuleysi ríkisstj. hefur valdið því, að verðbólgan árið 1980 er nærri 60%. Og þó að framfærsluvísitalan frá upphafi árs til loka teljist 41–42% er verðbólgan töluvert yfir 50%. Það hefur komið fram í þeim skýrslum sem Þjóðhagsstofnun hefur látið frá sér fara. Í umr. í gær flutti hæstv. fjmrh. næsta furðulega ræðu, eins og ég gat um áðan, og gaf þar furðulega yfirlýsingu varðandi þá ríkisábyrgð sem þetta frv. gerir ráð fyrir að veitt verði í sambandi við verðákvörðun á loðnu á s. l. hausti. Hæstv. fjmrh. sagði, með leyfi forseta, eftir að hafa lesið greinina upp eins og hún var og er í frv., furðuleg í alla staði þegar hún er skoðuð: „Hér er sem sagt einfaldlega opnuð leið til þess að Verðjöfnunarsjóður geti á hverjum tíma tekið lán með ríkisábyrgð. En um er að ræða einfalda ríkisábyrgð, ekki sjálfskuldarábyrgð heldur einfalda ábyrgð, sem felur það í sér, að þá fyrst er upphæðin kræf á hendur ábyrgðaraðila að skuldari sé gjaldþrota.“ Það hefur komið fyrir áður að ríkisábyrgð hafi verið veitt í sambandi við verðákvörðun á sjávarafurðum. En það hvarflaði að sjálfsögðu ekki annað að neinum en að um væri að ræða sjálfskuldarábyrgð ef til ábyrgðar kæmi. Þessi mál voru þá leyst með gengismun, hann var þá látinn ganga alfarið til þeirra sem aflað höfðu þeirra afurða sem gengisbreytingin hafði áhrif á. Hér er áformað að fara inn á alveg nýjar leiðir í þessum málum. Og eins og fram kom í ræðu hv. 1. þm. Vestf. kom í ljós á fundum fjh.- og viðskn. í morgun að hér bar ekki saman þeim aðilum, sem tekið höfðu ákvörðunina á sínum tíma, og því, sem hæstv. fjmrh. sagði á þingfundi í gær. Í fyrsta lagi gerir greinin ráð fyrir að alfarið sé heimil ríkisábyrgð fyrir lánum til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Eðlilegt er að hér sé um hreint undantekningarákvæði að ræða og sú ábyrgð, sem ríkisstj. gaf á s. l. hausti, sé þess vegna sérstaklega tekin fram í þessari grein. Í framhaldi greinarinnar segir, með leyfi forseta: „Liggi ríkisábyrgð fyrir“-ég veit nú ekki hvar hún á að liggja, en það er sjálfsagt hugsað að ríkisábyrgð verði samþykkt - „er sjóðsstjórn Verðjöfnunarsjóðs heimilt að taka lán í því skyni að gera einstökum deildum sjóðsins kleift að standa við skuldbindingar sínar. Lán þessi mega þó aldrei nema samtals meiru en 70% af heildarinnistæðu í Verðjöfnunarsjóði hverju sinni.“ Hér er gert ráð fyrir að lán sé tekið með ríkisábyrgð til þess að leysa vanda einnar deildar Verðjöfnunarsjóðs, en eignir annarra deilda eiga að standa og vera þar að veði. Sú málsmeðferð, sem hér er lagt til að samþykki verði, reyndist síðan alls ekki í samræmi við þá yfirlýsingu sem oddamaður yfirnefndarinnar kom með frá hæstv. sjútvrh. Í gögnum, sem dreift var til nefndarmanna, var ljóst í hverju ábyrgðin var fólgin sem hæstv. sjútvrh. hafði gefið oddamanni yfirnefndarinnar að veganesti. Mig furðar að slík tilvik geti komið upp - og furðar það þó ekki - með tilvísun til þeirra vinnubragða sem viðhöfð eru á stjórnarheimilinu. En í því tilfelli, sem slík ábyrgð hafði áður verið gefin, var ekkert um það að villast, í hverju hún var fólgin. Þar var um að ræða samþykkt ríkisstj., textinn, sem samþykktur hafði verið, látinn í hendur þeim aðila, sem þá fjallaði um þessi mál, til þess að fá fram lausn á þessu dæmi. Það kom svo í ljós, þegar hæstv. sjútvrh. mætti á fundi nefndarinnar í morgun, að ekki bar saman því, sem hæstv. fjmrh. sagði í gær, að því, sem hæstv. sjútvrh. taldi sig hafa sagt þegar hann gaf oddamanni yfirnefndarinnar veganesti á sínum tíma. Þetta frv. ásamt brtt., sem forsrh. flutti, felur í sér þrjú meginatriði. Það er í fyrsta lagi ráðstöfun á hluta gengismunar útfluttra sjávarafurða framleiddra fyrir 1. sept. s. l. og sjálfdæmi ríkisstj. til handa um það, hvort gengismunur af einstökum afurðum sé gerður upptækur eða ekki. Hér er farið inn á alveg nýjar brautir í þessum efnum. Þessu hefur verið mótmælt af þeim aðilum sem við þetta eiga að búa. En það er í þessu eins og öllu öðru, á þá aðila er ekki hlustað, heldur fara menn sínu fram og halda að þeir séu þar með að leysa vanda. Það er að vísu verið að leysa vanda einnar viku. Þetta er svipað og með strútinn sem stingur höfðinu í sandinn og heldur að það sjái hann enginn. Í öðru lagi er heimildin til þess að ábyrgjast lán vegna Verðjöfnunarsjóðs, þ. e. loðnudeildarinnar. Í frv. er engin upphæð, eins og fram hefur komið. Hins vegar er nú ljóst að hér er um að ræða 42 millj. kr. En með hvaða hætti, með hvaða skilmálum ríkisábyrgðin verður veitt liggur ekki ljóst fyrir. Það er vitað, að upp á það skuldabréf, sem þessi deild Verðjöfnunarsjóðs hefur gefið út, hefur hæstv. fjmrh. ekki viljað rita vegna þess að hann hefur ekki viljað fallast á greiðsluskilmála. Hér er í raun og veru um að ræða hreint uppbótakerfi, millifærslu sem síðar hlýtur að sjálfsögðu að þurfa að leggjast á almenning í sköttum til þess að halda uppi fölsku gengi, eins og fram kemur m. a. í fskj. með nál., sem er álit stjórnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Í þriðja lagi er hér um að ræða eignaupptöku á endurgreiðslum Seðlabanka Íslands af gengisuppfærslu endurkeyptra afurða- og rekstrarlána. Bróðurparturinn af þessum endurgreiðslum, sem munu nema rúmum 34 millj. kr., á ekki að renna í þær deildir Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins sem í raun eiga þessar endurgreiðslur, heldur eru fyrirmæli í frv. um að allt að 29 millj. kr. skuli greiddar til freðfiskdeildar sjóðsins, án tillits til þess að endurgreidd gengisuppfærsla útfluttra s jávarafurða ætti að skiptast með allt öðrum hætti ef hún væri reiknuð af hverri afurð. Samkv. greinargerð, sem kom frá starfsmanni Verðjöfnunarsjóðs, sýndi það dæmi allt, allt annað. Með þessari brtt. er verið að ganga þvert á þá stefnu sem lá til grundvallar lagasetningu um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og hefur verið stefna stjórnar sjóðsins og stjórnvalda síðan, þ. e. að hver deild sjóðsins sé sjálfstæð og að algert grundvallaratriði sé að verðmæti verði ekki færð milli deilda sjóðsins eins og stefnt er að með þessari tillögu. Það hlýtur að vekja sérstaka athygli, þegar þessar ráðstafanir eru athugaðar, að hvergi er tekið á vanda fiskiskipa sem verða fyrir stórfelldri byrði af gengisfellingunni vegna gengistryggðra lána og aðfangakostnaðar og síðan hafa orðið enn fyrir stórfelldri byrði af nýrri gengisfellingu sem átt hefur sér stað. Þvert á móti hugleiðir hæstv. forsrh. það hér í gær í ræðu sinni, og tekur undir með hæstv. félmrh., að vel komi til greina að fella niður olíusjóðinn, vel komi til greina að fella niður ákvæðið um greiðslu í stofnfjársjóð. Mér er ekki nokkur leið að skilja að þær ráðstafanir, sem hér er verið að hugleiða, verði til annars en að þyngja enn fyrir útgerðinni. Það liggur að sjálfsögðu ljóst fyrir, að niðurfelling á olíusjóði og niðurfelling á stofnfjársjóðsframlagi gerir það hvort tveggja að verkum, að útgerðin, sem er þó grundvöllurinn að þessu öllu saman, kemur ekki til með að geta borið sig. Og hvað hyggjast menn þá gera? Jú, það var helst á hæstv. félmrh. að skilja í útvarpsviðtali fyrir nokkru, að ef þetta væri gert væri þó a. m. k. ekki til úrlausnar vandi nema hjá einum aðila, þ. e. útgerðinni. Það er auðvitað aðilinn sem allt þetta byggist á. Ef ekki er róið, þá fiskast ekki. Það liggur ljóst fyrir. Hagsmunir sjómanna eiga ekki upp á pallborðið í þessu frv., það liggur ljóst fyrir. Gjarnan hefur það verið svo, að það hefur verið með einhverjum hætti ráðstafað til sjómanna. T. d. var árið 1975 gengismun að hluta til ráðstafað til þess að lækka skuldir útgerðarinnar vegna þáverandi gengisfellingar og jafnframt komið til móts við sjómenn í þeirra hagsmunabaráttu. Þannig var leitast við að draga úr vanda framtíðarinnar, minnka víxlverkun gengisbreytingar. Nú er þessu öllu saman snúið við, enda þurfti að grípa til nýrrar gengisbreytingar nokkrum vikum síðar. Það er ljóst að góðæri hefur ríkt í sjávarútvegi að undanförnu. Áætlað er að verðmæti sjávarvöruframleiðslunnar 1981 verði 5.4 milljarðar og hafi aukist um 2.6% að magni til frá því í fyrra. Útlit er fyrir enn eitt metárið í þorskveiðum. Það er athyglisvert, að þorskveiði hefur aukist hér töluvert á undanförnum árum. Árið 1978 veiddust um 320 þús. tonn, árið 1980 var talan 428 þús. tonn og gert ráð fyrir á árinu 1981 um 450 þús. tonnum. Þorskveiðin í ár verður því 130 þús. tonnum meiri en hún var 1978. Samt hefur þjóðarframleiðslan sáralítið aukist síðan og segir það sína sögu um stjórnarfarið í landinu. Verðhækkanir á sjávarafurðum hafa orðið verulegar í ár á erlendum mörkuðum t. d. á saltfiski og skreið. Þótt nokkur stöðnun hafi verið á verði frystra afurða og verðlækkunar gætt á mjöli og lýsi er talið að verðmæti vöruframleiðslunnar hafi aukist vegna verðhækkana erlendis um 3% frá því í fyrra. Stórfelld hækkun á gengi Bandaríkjadollars á alþjóðlegum gjaldeyrismarkaði ætti einnig að öðru jöfnu að skila sjávarútveginum drjúgum tekjuauka svo og þjóðarbúinu í heild. Því miður hefur gefið á í íslenskum sjávarútvegi að undanförnu þrátt fyrir slíkt góðæri og hagstæð ytri skilyrði. Að mati Þjóðhagsstofnunar voru rekstrarskilyrði fiskveiðiflotans eftir síðustu fiskverðshækkun þau, að 12.4% halli var talinn vera á stærri togurunum, 4.1% halli á minni togurunum og 0.9% á bátunum sem ekki stunda loðnuveiðar, þ. e. 3.1% meðalhalli á rekstri fiskveiðiflotans, auk loðnubáta sem augljóslega eru verr staddir en önnur útgerð. Þá er talið að tap á frystingunni nemi 4% af tekjum. Þrátt fyrir þessa staðreynd er rætt um að fella niður olíugjaldið, rætt um að fella niður stofnfjársjóðsgjaldið og gera útgerðinni þar með miklu erfiðara fyrir. Það er dæmigert fyrir skammsýni og óraunsæi og ranga stefnu stjórnvalda í efnahags- og atvinnumálum að undanfarin þrjú ár hefur Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins verið gerður gjaldþrota. Í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. kemur þetta glöggt fram í skýrslu þeirri sem starfsmaður Verðjöfnunarsjóðs lagði fram á fundum nefndarinnar. S. l. þrjú ár hafa verið greiddar inn í sjóðinn 17.3 millj. kr. en úr honum 239 millj. kr. Þessi þróun hefur átt sér stað þótt ekki hafi verið um verulegt verðfall að ræða á þessu tímabili og oft og tíðum mjög hátt og gott verð á sjávarafurðum, eins og ég vék að áðan. Í fyrra var t. d. gott verð á loðnuafurðum, en þá var ekki greitt neitt af því í Verðjöfnunarsjóðinn. Sama er að segja um saltfiskinn í ár og enn fremur í fyrra. Þetta eru dæmi um það, að hátt verð á afurðum okkar hefur ekki nýst til að efla Verðjöfnunarsjóðinn og þaðan af síður sú hagstæða þróun sem hefur verið á gengi dollarans að undanförnu. Þannig hefur verið látið vaða á súðum að þessu leyti með framangreindum afleiðingum. Ég geri ráð fyrir að á milli 2. og 3. umr. þessa máls komi fjh.- og viðskn. saman til þess að fjalla um þá grein sem ég gerði að umræðuefni áðan, 3. gr. frv., um ríkisábyrgðina. Það liggur í augum uppi að sú grein verður að vera í samræmi við þá yfirlýsingu, sem hæstv. sjútvrh. gaf, og þá leiðbeiningu, sem hann gaf oddamanni yfirnefndarinnar. Það er ekki möguleiki á að greinin, eins og hún er í dag, samræmist þeirri yfirlýsingu. Þar verður að koma til breyting. Í fyrsta lagi tel ég ekki rétt að hér verði gefin almenn heimild til ríkisábyrgðar fyrir Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Ég tel að þessi heimild verði að vera einskorðuð við þá yfirlýsingu sem hæstv. sjútvrh. gaf og oddamaður nefndarinnar upplýsti á fundi hennar þegar verðákvörðunin átti sér stað. Það liggur nú ljóst fyrir, að um var að ræða 42 millj. kr. og tekið fram að sú ríkisábyrgð verði veitt þeirri deild sem lánið tekur. Ég tel enn fremur að hér verði að vera skýrt að um sjálfskuldarábyrgð sé að ræða. Að tala um einfalda ábyrgð, þegar verið er að ræða um ábyrgð fyrir Verðjöfnunarsjóð, er að mínum dómi að tala út í loftið. Það er að sjálfsögðu hægt að hafa tiltekinn frest og verði um verðhækkun að ræða á ákveðnum tíma renni sú verðhækkun til þess að greiða þá ábyrgð sem ríkissjóður hefur gengið í. Mér er tjáð að í því skuldabréfi, sem legið hefur hjá hæstv. fjmrh., sé talað um að verði hækkun á næstu tveimur árum umfram 30% skuli af því renna fjármagn til endurgreiðslu á láninu. Það hlýtur að sjálfsögðu að verða matsatriði. Mér sýnist að slíkt sé út af fyrir sig eðlilegt, en ef um það verður ekki að ræða, að þau skilyrði séu uppfyllt, liggur í augum uppi, að ríkissjóður lætur ekki gera Verðjöfnunarsjóð gjaldþrota. Ég á eftir að sjá þann fjmrh. sem sendir tilkynningu til yfirvalda og óskar eftir gjaldþrotaskiptum á verðjöfnunarsjóði til þess að hann geti samvisku sinnar vegna greitt þá upphæð sem ríkissjóður hefur gengið í ábyrgð fyrir. Ég tel og veit reyndar að formaður fjh.- og viðskn. muni á milli umr. nú gera sitt til þess að ná fram því sem hér þarf að taka skýrt fram, hver ábyrgðin sé. Samkvæmt þeim gögnum, sem fyrir lágu á nefndarfundi í morgun, var að mínum dómi fullkomlega skýrt hver ábyrgðin var sem þarna var gefin. Það liggur ljóst fyrir að mínum dómi að við það verður að standa.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram hafa tveir hæstv. ráðh., þ. e. hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh., orðið þess valdandi að það frv., sem hér er nú til umr., var ekki orðið að lögum fyrir röskum sólarhring, og má það eitt út af fyrir sig furðulegt telja að hæstv. ráðh. komi í veg fyrir að mál nái hér fram að ganga, þeirra eigin mál. En þetta mál er búið að fara í gegnum hv. Ed., gegnum þrjár umr. þar, og komið til 2. umr. hér, að því er mér sýnist eftir yfirlýsingu hæstv. fjmrh. á algjörlega fölskum forsendum. Það verður ekki annað séð því að þá virðist greina verulega á, hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh. Nú vill svo vel til að sagt er að hæstv. sjútvrh. sé staddur hér á landi um þessar mundir. Að vísu er ekki vitað um hversu löng dvöl það muni verða, en það ætti að vera hægt að fá um það vitneskju af hans hálfu hvort nokkuð hefur breyst hans viðhorf eða hans meining í þessu máli, því ef það er rétt, sem hæstv. fjmrh. segir að því er varðar ábyrgð ríkisins vegna þessarar margumtöluðu 42 millj. kr. lántöku, þá hefur bæði sjómönnum og útvegsmönnum verið gefið fyrirheit og falskar vonir að því er varðar ákvörðunarverð á loðnu nú í haust. Það er því alveg nauðsynlegt að fá um það vitneskju frá hæstv. sjútvrh., hvort þau fyrirheit og sá boðskapur, sem oddamaðurinn í yfirnefndinni flutti þessum aðilum í Verðlagsráði frá hæstv. sjútvrh., standa ekki enn óhögguð. Um það held ég að sé nauðsynlegt að fá vitneskju. - Það er eins og fyrri daginn, að það er fátt um hæstv. ráðh. hér, hvorki hæstv. fjmrh., hæstv. forsrh., hæstv. sjútvrh. er hér, en allir hafa þeir meira og minna blandast inn í þetta mál. Það má raunar furðu gegna að hæstv. ráðh. skuli ekki vera hér viðstaddir þessa umr. vitandi, svo augljóst sem það er, að það hlýtur að verða leitað upplýsinga hjá þeim um afstöðu í málinu. Við 1. umr. þessa máls vék ég örfáum orðum að því sem hér er um að ræða. Þá greindi hæstv. sjútvrh., eða staðgengill alvörusjútvrh., hæstv. viðskrh., á við hv. þm. Matthías Bjarnason og raunar fleiri um hvort verið væri að fara inn á nýjar leiðir með því sem hér er lagt til í sambandi við ábyrgð ríkissjóðs á lántöku. Ég held að það sé gjörsamlega út í hött að ætlast til þess, að Alþingi sé í neinum vafa um hvað er meiningin að gera í sambandi við ábyrgðina á þessari lántöku. Ef það er meiningin, eins og hæstv. fjmrh. túlkar þetta mál, að ábyrgð ríkissjóðs komi ekki til fyrr en Verðjöfnunarsjóður er í raun og veru gjaldþrota fyrirtæki, þá er það allt annað en það sem hæstv. sjútvrh. hefur gefið í skyn og fulltrúar í Verðlagsráði, bæði fulltrúar sjómanna og útvegsmanna, gera ráð fyrir. Það var a. m. k, svo í umr. í sjútvn. þessarar deildar, þar sem þessi mál bar á góma og fulltrúi útvegsmanna var mættur, að hann var þeirrar skoðunar, eins og hefur komið fram margítrekað, að hér væri um að ræða ótvíræða sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs vegna þessarar lántöku. Úr því verður auðvitað að fást skorið, og ég vil beina því til hæstv, forseta, hvort ekki væru nú möguleikar á að hæstv. sjútvrh. gæti verið hér viðstaddur og við fengjum enn einu sinni að vita hvort það hefur ekki verið rétt skýrt frá afstöðu hans í þessu máli, því að það er nauðsynlegt að svo verði gert. Það hefur áður komið fram í þessum umr. að burt séð frá þessum ágreiningi um ábyrgð ríkissjóðs er með því, sem hér er verið að gera, einvörðungu um það að ræða að það er verið að fresta vandanum. Hér er um að ræða frestun vandans. Hér er lántaka sem er ávísun á fiskverð í náinni framtíð. Það er alveg augljóst, að verði sá háttur á hafður, sem hér er lagt til, er það ekki það sem upphaflega var ætlað með eðli og tilgangi Verðjöfnunarsjóðs. Það verður að teljast furðulegt, ef þetta hefur verið meining hæstv. fjmrh., að sú yfirlýsing, sem hann gaf við 2. umr. málsins í seinni deild í gær, skyldi ekki koma fram í fyrri deild í umr. þar um málið. Það er hins vegar ekkert nýtt, að hæstv. fjmrh. efni til mikillar umr. undir það að Alþingi er að fara í jólaleyfi. Það gerðist rétt fyrir jólin í fyrra við umr. fjárlaga að hæstv. ráðh. hagaði málflutningi sínum með þeim hætti að umr. urðu langar. Einnig hefur hann gert slíkt hið sama núna í þessu máli, þannig að það er ekkert nýtt. En það, sem er nýtt, er hvernig hæstv. forsrh. hagaði sínum málflutningi hér í gær. Það má með eindæmum telja að hæstv. forsrh. skuli beinlínis í málflutningi hér á Alþingi egna hagsmunasamtök í landinu upp á móti bæði sér og hæstv. ríkisstj. með óskynsamlegum ummælum. Enn óskiljanlegra er þetta vegna þess að a. m. k. sjómannastéttin telur sig eiga margt vantalað við hæstv. ríkisstj. og ekki síst hæstv. forsrh., sem stýrir þeirri skútu, vegna þess að bæði hefur ríkisstj. gengið á hlut sjómannastéttarinnar að því er varðar kjaramál og ekki staðið við gefin fyrirheit og gefnar yfirlýsingar og nú liður óðum að því að á það reyni hvort í þriðja skipti á að svíkja þau gefnu fyrirheit og gefnu loforð sem hæstv. sjútvrh. hefur gefið sjómönnum að því er varðar olíugjaldið. Það eru örfáir dagar þar til nýtt fiskverð á að sjá dagsins ljós og það er eindregin krafa, hefur verið og er eindregin krafa sjómanna, að olíugjaldið verði fellt niður. Því hefur hæstv. sjútvrh. lofað tvívegis og gefið fyrirheit um. Það er því í hæsta máta óskynsamlegt af hæstv. ráðh. að vera að egna í þessu tilfelli sjómannastéttina og raunar líka útvegsmenn gegn stjórnvöldum. Það er óskynsamlegt ekki síst í ljósi þeirrar fenginnar reynslu, að á hlut sjómannastéttarinnar hefur verið gengið að því er varðar kjaramálin - eða hvernig halda menn að sjómenn og útvegsmenn túlki eftirfarandi í ummælum hæstv. forsrh., þegar hann segir, með leyfi forseta: „Nú hafa samtök þessara aðila, sjómanna, útvegsmanna og fiskvinnslufyrirtækja, a. m. k. ýmis þeirra, boðað stöðvun útgerðarinnar um áramót ef nýtt fiskverð verði ekki komið. Það vill nú svo til, að þetta eru einmitt sömu aðilar sem velja fulltrúa í Verðlagsráðið sem á samkv. lögum að ákveða fiskverð. Það er auðvitað ágætt að reka þannig á eftir sjálfum sér. Það er gott að slá í hjá sjálfum sér og getur vafalaust verið gagnlegt.“ Ég held að slík ummæli af hálfu hæstv. forsrh. séu ekki til þess fallin að greiða fyrir að lausn fáist á þeim mikla vanda sem fram undan er, lausn fáist í því, sem sjómenn telja að þurfi að gerast, að fiskverð hækki verulega og launakjör þeirra verði bætt, því að eins og margoft hefur verið ítrekað hafa sjómenn dregist aftur úr að því er varðar kjaramálin og telja að þeir muni nú láta sverfa til stáls og snúa þeirri þróun við. Ekki síst í ljósi þeirrar stöðu er afskaplega óskynsamlegt af hæstv. ráðh. að tala með þeim hætti sem hér hefur verið til vitnað. En það er auðvitað fleira í þeirri ræðu, sem hæstv. forsrh. flutti hér í gær, sem gefur tilefni til umhugsunar um hvað hæstv. ríkisstj. sé að hugsa að því er varðar aðgerðir í efnahagsmálum og ákvörðun nýs fiskverðs. Það hefði vissulega verið full þörf og nauðsyn á að hæstv. forsrh. hefði greint frekar frá því, hvaða hugmundir þar væru uppi, en ekki talað með þeim hætti sem hann gerði, að gefa ýmislegt í skyn án þess að nokkrar frekari upplýsingar eða hugmyndir fylgdu þeim hálfkveðnu vísum. Það verður ekki annað séð af ummælum hæstv. forsrh. en að hann sé hugsanlega að gefa í skyn að gilda eigi mörg fiskverð í landinu. Enginn veit hversu mörg, en sum ummæli hans gefa tilefni til að ætla að það eigi ekki bara að vera eitt og hið sama fiskverð, heldur gætu þau orðið mörg, eftir því hvernig staða viðkomandi greinar væri. Ef það er ætlunin er verið að fara inn á það kerfi sem einu sinni var hér, hið margumtalaða millifærslukerfi og uppbóta, sem ég held að a. m. k. sjómenn óski ekki eftir eða sætti sig við. Það hefði því verið ástæða til þess af hæstv. forsrh., fyrst hann hóf að fyrra bragði umr. í þessum dúr, að gefa örlítið betri upplýsingar og gefa betur í skyn hvort í raun og veru væri ætlunin að taka upp þetta margumtalaða uppbóta- og millifærslukerfi. Þessi ummæli hæstv. forsrh. verða ekki skilin á annan veg en þann, að það kunni hugsanlega að gilda eitt fiskverð fyrir bátaflotann, annað fyrir smærri togarana og enn annað fyrir hina stærri. Þá sjá menn út í hvaða ógöngur er komið, ef hér verður a. m. k. þrenns konar ef ekki fleiri fiskverð til handa sjómönnum og útverðarmönnum. Ég held að það verði ekki hjá því komist að Alþingi fái frekari vitneskju um hvort það er í raun og veru ætlun hæstv. ríkisstj. að fara inn á þær brautir aftur. Ég skal ekki, herra forseti, eyða öllu lengri tíma í ræðuhöld vegna þessa, en ég vil ítreka að ég teldi mjög æskilegt og raunar nauðsynlegt að þessari umr. um þetta mál yrði ekki slitið án þess að hæstv. sjútvrh. fengist til að upplýsa hvaða afstöðu hann hefur til yfirlýsingar hæstv. fjmrh. Ef ekki hefur breyst skoðun eða viðhorf hæstv. sjútvrh. tala þessir hæstv. ráðh., fjmrh. og sjútvrh., sinn í hvora áttina og við það verður auðvitað ekki unað. Það verður að fást úr því skorið, hvort hæstv. ríkisstj. er einhuga í þessu máli og hvaða stefnu þar á að taka eða þá að Alþingi verður að skera úr með því að breyta og taka af öll tvímæli þegar þetta mál verður endanlega afgreitt hér í þinginu, þannig að það gildi engin geðþóttaákvörðun hvorugs þessara ráðh., heldur sé ótvírætt og ljóst hvað við er átt þegar málið verður afgreitt.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð varðandi brtt. á þskj. 231, sem ég hef flutt ásamt hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni, Ingólfi Guðnasyni og Albert Guðmundssyni. Síðan frv. var flutt hefur ýmislegt skýrst varðandi þessi mál, m. a. um upphæð þá sem hér er um að tefla, og hefur þótt rétt að taka það skýrt fram í 3. gr., en greinin orðast þannig samkv. brtt.: „Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs skal veita ríkisábyrgð fyrir lánum að fjárhæð allt að 42 millj. kr. til þeirrar deildar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, sem tekur til afurða síldar- og fiskimjölsverksmiðja, til þess að gera þessari deild sjóðsins kleift að standa undir greiðslum vegna verðbóta á loðnuafurðir af framleiðslu tímabilsins 1. okt. til 31. des. 1981.“ Það kemur skýrt fram í fundargerð Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins skilningur þeirra aðila sem stóðu að ákvörðun loðnuverðs, en þar kemur m. a. fram, með leyfi hæstv. forseta: „Það er skilningur sjóðsstjórnar, að endurgreiðslukvöð sjóðsins falli endanlega niður 1. des. 1983, eins og kveðið er á um í skuldabréfinu“ - þ. e. uppkasti sem gert hafði verið að skuldabréfinu. - „Þetta er forsenda ákvörðunar loðnuverðs og verðjöfnunar í okt. s. l.“ Þetta kemur fram í fundargerð dags. 1. des. 1981. Hér er um það að ræða, að fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs skal veita ríkisábyrgð á þessu láni. Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins eða deild sem tekur til afurða síldar- og fiskimjölsverksmiðja er ábyrg fyrir greiðslu á þessu láni, enda verði markaðsverð með ákveðnum hætti eins og fram hefur komið. Ef deildin getur ekki staðið við þessa skuldbindingu liggur það fyrir, að ríkissjóður ber þar ábyrgð, en að sjálfsögðu mun fyrst þurfa að ganga að þessari deild. Hitt er svo annað mál, að að sjálfsögðu getur ríkisstjórn á hverjum tíma gripið til annarra aðgerða, svo sem tekjuöflunar í þessu skyni, til að standa undir þessari fjárhæð falli hún endanlega á ríkissjóð. Herra forseti. Ég vildi aðeins taka þetta fram varðandi þessa brtt., en þeir þm., sem flytja þessa till., telja nauðsynlegt að þessi breyting verði gerð á 3. gr.



Herra forseti. Við tillöguflutning sem þennan hljóta menn að hafa rétt til að ræða þá till., fyrr var það ekki hægt en hún kemur fram. Ég vil lýsa því yfir bæði fyrir mig, Matthías Á. Mathiesen og Sighvat Björgvinsson, að við teljum þessa till., eins og hún er hér orðuð, tvímælalaust vera til bóta og skýrari en ákvæði 3. gr. frv. Hins vegar lítum við svo á, að hér sé um skuldbindingu að ræða sem ríkisstj. hafði gefið og hafði þau áhrif á aðila í Verðlagsráði að þeir voru fáanlegir til að samþykkja loðnuverðið á s. l. hausti. Síðan er samið hið margumtalaða skuldabréf. Það er sent fjmrh. Það er bókað á fundi 1. des. í stjórn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnarmenn lýstu sig allir samþykka öllum efnisatriðum skuldabréfsins og sögðust fulltrúar veiða og vinnslu vilja árétta þann skilning sinn, að ekki komi til endurgreiðslu skuldarinnar nema því aðeins að markaðsverðið nái þeim viðmiðunarmörkum“ - það er 9.25 dollarar í mjöli og 4.80 dollarar í lýsi- „sem greind eru í skuldabréfinu og þá innan þeirra tímamarka sem tekin eru fram í bréfinu.“ Eftir nokkrar umr. var ákveðið að senda fjmrh. skuldabréfið til undirritunar og með því skyldi fylgja svohljóðandi bókun, sem allir stjórnarmenn stóðu að, bæði fulltrúar vinnslu og veiða og fulltrúar stjórnvalda: „Það er skilningur sjóðsstjórnar, að endurgreiðslukvöð sjóðsins falli endanlega niður 1. des. 1983, eins og kveðið er á um í skuldabréfinu. Þetta er forsenda ákvörðunar loðnuverðs og verðjöfnunar í okt. s. l.“ Þetta vildi ég að kæmi fram við umr. - Eins og ég sagði áðan teljum við að þessi till. sé til bóta, en við gátum ekki stutt hana eða flutt hana vegna þess að við vildum hafa skýr ákvæði um að hér væri um sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs að ræða fyrir þessu láni vegna þeirrar skuldbindingar sem ríkisstj. gaf mönnum í sambandi við verðákvörðunina. Annað mál er afstaða okkar til frv. í heild, en ég endurtek að við teljum þessa till. til bóta þó við getum ekki greitt henni atkvæði af þessari ástæðu.