Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég vek athygli þingmanna á því að í dag, 15. september, er alþjóðlegi lýðræðisdagurinn. Sameinuðu þjóðirnar hafa frá árinu 2008 haldið merki lýðræðis sérstaklega á lofti þennan dag sem lið í eflingu lýðræðis um heim allan. Það eru ekki allar þjóðir svo lánsamar að búa við lýðræði og því getum við Íslendingar á þessum degi verið þakklát fyrir að hér standa lýðræðislegir stjórnarhættir föstum rótum.

Til svara eru: fjármála- og efnahagsráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Virðulegi forseti. Á þriðjudaginn í síðustu viku greiddi allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna atkvæði um tillögu sem byggð var á biturri reynslu Argentínu undanfarin ár af viðureign við hrægammasjóði. Tillagan fól í sér að búið yrði út fjölþjóðlegt regluverk um endurskipulagningu skulda þjóðríkja með það að markmiði að bæta hið alþjóðlega fjármálakerfi, auðvelda ríkjum í alvarlegum skuldavanda að komast undan óbærilegum skuldum og auka ábyrgð hins alþjóðlega fjármálakerfis, þeirra sem veita lánin, á útlánum. Þessi tillaga mætti andstöðu helstu fjármálavelda heims og kannski ekki mikil furða. Ellefu ríki greiddu atkvæði gegn tillögunni, 124 greiddu henni atkvæði en 41 sat hjá, þeirra á meðal Ísland. Það vekur mér nokkra undrun. Reynsla okkar af glímu við skuldavanda bankakerfis á undanförnum árum er án efa sú að það skiptir máli að afskrifa skuldir sem ekki er innstæða fyrir. Það skiptir máli að styðja ríki í baráttu þeirra við fjármálakerfi sem ekki sætir fullnægjandi ábyrgð á útlánum sínum og það er mikilvægt að komast hjá því að ríki þurfi að binda borgara sína í fjötra fátæktar og erfiðleika til að standa skil á lánum sem byggja á hæpnum siðferðilegum grunni. Það er líka mikilvægt að standa gegn alþjóðlegum hrægammasjóðum. Ég hef skilið þessa ríkisstjórn þannig að hún hafi áhuga á því að veita þeim viðnám. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hverju sæti að Ísland hafi ekki stutt þessa tillögu þar sem hann fer með stefnumörkun á þessu sviði innan ríkisstjórnarinnar og fyrirsögn til dæmis hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.

Herra forseti. Mér er svo sem ljúft að standa hérna og svara fyrir atkvæðagreiðsluna hjá Sameinuðu þjóðunum um þetta mál þó að ég telji reyndar að fyrirspurnin hefði kannski betur átt heima hjá utanríkisráðherra. Þau skilaboð fylgdu atkvæði Íslands að jafnvel þótt hér væri barist fyrir góðum málstað og vissulega þörf á því að gera átak í því með hvaða hætti er unnið að endurskipulagningu skulda ríkja og hvernig samskipti bæði yfir landamæri og við einstaka kröfuhafa fara fram og eru lögfest hafi í þessu tilviki ekki þótt vera nægjanlega vel búið um ýmsa lausa enda og málið þess vegna ekki fullþroskað að mati fulltrúa okkar Íslendinga og þeirra sem hafa haft veg og vanda af því að fylgjast með málinu. Af þeirri ástæðu var setið hjá í þessari atkvæðagreiðslu. Það er síðan önnur umræða í sjálfu sér hvaða skuldbinding felst í því á endanum að afgreiða mál hjá Sameinuðu þjóðunum og kannski miklu frekar að menn velti fyrir sér hvað menn geta gert bæði hver fyrir sig og síðan í því að raunverulega breyta lögum, en ég tel að þarna sé komin hreyfing á mjög mikilvægt mál sem að mati sérfræðinga okkar er þó ekki fullþroskað. Það er alls ekki lagst gegn því að lagaumhverfið verði bætt, en það þykir ekki nægilega vel unnið á þessu stigi.

Virðulegi forseti. Mér þykja þetta svolítið sérkennileg svör því að tillagan hljóðaði upp á að unnið yrði að mótun regluverks að þessu leyti og til þess gefinn ákveðinn tími. Ég sakna þess að Ísland skuli ekki taka ótvíræða afstöðu með ríkjum í skuldavanda í baráttu við alþjóðlegt fjármálakerfi sem við vitum alveg að hefur hvorki sætt lýðræðislegri ábyrgð né eðlilegri tapsáhættu. Ég sakna þess svolítið að það sé ekki sami gustur í orðræðu hæstv. ríkisstjórnar í garð hrægammasjóða nú og var þegar menn töldu hægt að mæta þeim með kylfum. Það er alveg greinilegt að ríkisstjórnin hefur ákveðið í að minnsta kosti þessu máli að fara blíðu leiðina að hinum alþjóðlegu hrægammasjóðum, standa með þeim frekar en þjóðum í vanda á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Það er mikilvægt að marka nýjar leikreglur á sviði alþjóðafjármálakerfisins til að gera ríkjum kleift að komast undan óbærilegum skyldum. Ísland ætti að vera þar fremst í flokki.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvort hv. þingmaður er að reyna að gera einhverja samlíkingu milli þessa máls og þess sem hefur verið að gerast á Íslandi undanfarin ár. Þar er auðvitað sá grundvallarmunur að við höfum ekki glímt við kröfur á hendur íslenska ríkinu nema þá vegna Icesave-reikninganna. Þeir voru svo sem til sem töldu að við hefðum siðferðilega skuldbindingu til að undirgangast þar kúgunarskilmála og ótrúlegar fjárskuldbindingar sem í ljós hefur komið að engin ástæða var til.  Mér finnst aðalatriði málsins vera að fulltrúi okkar hjá Sameinuðu þjóðunum lagðist alls ekki gegn þessari vinnu heldur mælti henni frekar bót. Atkvæðinu fylgdi sú skýring að málið á þessu stigi væri ekki nægilega vel undirbúið til að fá atkvæði okkar Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég beini spurningu til hæstv. fjármálaráðherra. Rafræn samskipti innan stjórnsýslunnar eru hugsuð til hagræðis og þæginda fyrir fólk. Nú bregður hins vegar svo við að engu er líkara en að eigi að nota svokallaða skuldaleiðréttingu stjórnvalda til þess að þvinga landsmenn alla inn í viðskipti við eitt tiltekið fyrirtæki, Auðkenni, sem er í eigu fjármálastofnana á Íslandi. Upphaflega var lagt af stað í þessa för með því að bjóða upp á veflykil ríkisskattstjóra og tæki og tól Auðkennis. Einhverra hluta vegna var ekki minnst á Íslykilinn sem þjóðskrá býður upp á. En síðan fyrir nokkrum dögum er horfið frá þeim hugmyndum og gert að skilyrði að menn skipti við fyrirtækið Auðkenni. Nú beini ég þeirri spurningu til hæstv. ráðherra: Hvað veldur þessu? Hver tók þessa ákvörðun? Var það ráðherrann sjálfur sem tók þessa ákvörðun, voru það embættismenn í fjármálaráðuneyti sem tóku hana og á hvaða forsendum er hún tekin?

Herra forseti. Það hefur einmitt verið mjög til hagræðis að öll samskipti vegna skuldaleiðréttingarinnar hafa verið höfð með rafrænum hætti allt fram til þessa dags og lítið verið um umkvartanir vegna þess. Var reyndar bundið í lögin að samskiptin skyldu vera með þeim hætti. Enginn var betur til þess fallinn til að taka að sér undirbúning að slíkum samskiptum en ríkisskattstjóri. Síðan þegar málið er komið á það stig að allar umsóknir hafa verið mótteknar og menn eru að undirbúa næstu skref kemur það upp í þeirri vinnu sem fram fer innan ráðuneytisins og í samstarfi við ríkisskattstjóra og aðra þá sem haldið hafa utan um þessi mál að miklu kunni að skipta að gæta ýtrasta öryggis við útgreiðslu á þeim 80 milljörðum sem til stendur að vísa inn á húsnæðislán þeirra sem fá samþykktar umsóknir. Það getur skipt miklu máli í ýmsu tilliti sem ég get ekki rakið í smáatriðum hér en það getur t.d. verið þegar breytingar hafa orðið á hjúskaparstöðu, fólk er fallið frá o.s.frv., til að fá samþykki fyrir því að útgreiðslunni sé ráðstafað með þeim hætti sem til stendur að gera. Í þeim samskiptum hefur ekkert annað vakað fyrir þeim sem hafa haft veg og vanda af undirbúningnum en að gæta ýtrasta öryggis. Í rafrænum samskiptum eru mishá stig öryggis og það stig öryggis sem gildir í samskiptum við Auðkenni og byggir á rót sem íslenska ríkið á þykir vera fullnægjandi og ásættanlegt á meðan ýmsir aðrir valkostir uppfylla ekki sömu öryggiskröfur. 

Hæstv. forseti. Það þykja mér ágætar fréttir að menn bakki frá fyrri ákvörðun. En ég furða mig engu að síður á þessum málatilbúnaði og sú spurning vaknar hvort menn þurfi ekki sams konar öryggi þegar þeir skila virðisaukaskattsskýrslum eða skattskýrslum almennt eða taka á móti peningum, miklum peningum, vaxtabótum til dæmis. Þessa hefur ekki verið krafist þá. Síðan spyr ég sjálfan mig líka og ég veit að margir gera það, ég er ekki einn um það, hvers vegna menn þurfi að staðfesta með undirskrift sinni útreikninga stjórnvalda hvað þetta snertir. Afsala menn sér einhverjum réttindum með því móti, réttinum til að áfrýja eða kæra? Ég hygg að eini rétturinn sem einstaklingur hafi byggist á hugsanlega einhverri jafnræðisreglu gagnvart öðru fólki, en til hvers þarf þessar undirskriftir? Það fæ ég ekki skilið. 
             Ég minni á það að innan stjórnkerfisins hafa verið miklar deilur um þetta. 

Herra forseti. Það sem hv. þingmaður var að vísa til undir lok ræðu sinnar voru einhver átök, kannski innan stjórnkerfisins og við aðra aðila utan stjórnkerfisins um það hvaða leið á að verða ofan á. Ég ætla ekki að nota tíma minn til þess að fara út í þá sálma. Aðalatriðið er þetta: Því miður er það svo að þegar nota á rafræn samskipti við kjósendur, við borgarana í þessu landi, munum við í auknum mæli þurfa að sætta okkur við það að setja þarf miklu hærri og sterkari öryggisstaðla en gilt hafa fram til þessa. Því miður er það svo að það er stórkostleg hætta á því í þessum samskiptum að óprúttnir aðilar brjótist inn í gögnin. Ég vil biðja menn aðeins um að hugsa þá hugsun til enda hvernig væri það fyrir þing og þá sem hafa staðið að baki þessu máli ef hakkarar kæmust inn í allar upplýsingar um það hvernig greitt hefði verið út, 

Það held ég ekki.

Virðulegi forseti. Mig langar til að beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra og ræða aðeins við hann um skattsvik sem við hljótum öll að vera sammála um að þurfi að berjast gegn. Á bls. 22 í frumvarpi til fjárlaga, fyrri hluta, er verið að tala um ferðaþjónustuna og að ferðamönnum hafi fjölgað en opinber gögn sýni hins vegar að hver ferðamaður eyðir lægri fjárhæð en áður sem sé í andstöðu við það sem ætla mætti af bakgrunni þeirra og lengd dvalar. Þetta ósamræmi gagna er talið geta gefið vísbendingar um svarta atvinnustarfsemi í greininni. Það er óþolandi fyrir þessa atvinnugrein að sitja alltaf undir ámælum um svarta atvinnustarfsemi og auðvitað er líka óþolandi að hún sé við lýði gagnvart þeim sem standa skil á öllu sínu. Síðan er það því miður þannig að okkur tekst ekki að innheimta skattkröfur eða skattskuldir eins og ætti að vera. Mér sýnist í fjárlagafrumvarpinu gert ráð fyrir auknum fjármunum til að koma á móts við það. Það er beinlínis til vandræða hvað okkur tekst illa að innheimta skattskuldir, Ríkisendurskoðun hefur ítrekað gert athugasemdir við það. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé ekki sammála því að skattsvik séu með öllu ólíðandi, skekki samkeppni, minnki skatttekjur ríkisins og séu samfélagsmein sem þurfi að uppræta.

Virðulegur forseti. Jú, ég tek svo sannarlega undir það að við eigum að beita öllum skynsamlegum ráðum til að draga úr skattsvikum, haga skattkerfinu þannig að það sé ekki að óþörfu verið að skapa einhvers konar freistni eða hvata til að haga sér með ólögmætum hætti. Við eigum líka að tryggja að það sé fullnægjandi eftirlit til staðar. Undanfarna daga hefur verið til umræðu að það skuli dregið úr framlögum til skattrannsóknarstjóra á fjárlögum næsta árs. Í því sambandi er vert að athuga að eftir hrun og þá atburði sem gerðust í tengslum við það þótti ástæða til að veita sérstakt viðbótarframlag til skattrannsóknarstjóra í tvö ár. Að þessum tveimur árum liðnum var ákveðið að gera það að nýju í önnur tvö ár, sérstakt viðbótarframlag sem sagt í fjögur ár. Í fjárlögum næsta árs er þessu sérstaka viðbótarframlagi að hálfu haldið áfram en vegna þess að nú er nokkuð um liðið síðan þeir sérstöku atburðir gerðust sem kölluðu á átak í starfsemi skattrannsóknarstjóra þykir það varlegt og fullnægjandi til að halda eðlilegri starfsemi þar áfram. Það felst engu að síður ákveðinn grundvallarmisskilningur í því að telja að allar skattrannsóknir á landinu fari fram hjá skattrannsóknarstjóra vegna þess að megineftirlitið fer fram hjá ríkisskattstjóra. Hann hefur til dæmis borið veg og vanda af eftirliti með skattskilum í ferðaþjónustunni með sérstöku átaki sem hefur ekki bara náð til höfuðborgarsvæðisins heldur víðar og fylgst hefur verið með því hvernig ferðaþjónustan starfar á internetinu, gistirými boðin þar o.s.frv. þannig að við eigum að halda áfram að berjast gegn skattsvikum en við eigum að gera það með 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er gott að heyra að við erum á sömu blaðsíðu. Ég velti samt fyrir mér einu. Það var farið í þetta átak eftir hrun. Var það þannig að við fórum allt í einu að svíkja skatt eftir hrun eða var það ekki kannski frekar þannig að þá þurftum við á hverri krónu að halda? Átakið sem var farið í eftir hrunið hefði í raun átt að hefja löngu fyrr. Mér finnst áhyggjuefni hér á landi hvernig viðhorfið gagnvart skattsvikum er og ég hefði haldið að hverri krónu sem væri varið í þetta eftirlit væri vel varið. Nú er það líka þannig að ef ég man rétt voru verkalýðsfélögin, ASÍ og Samtök atvinnulífsins í þessu átaki og lögðu ekki síður sitt af mörkum. Mér finnst áhyggjuefni að það sé verið að skera niður til skattrannsóknarstjóra. Það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að þetta eftirlit hafi skilað miklum árangri, vakið vitund, bætt skattrannsóknir og aukið tekjur ríkissjóðs. Hvers vegna þá að draga í land?

Virðulegi forseti. Ég tel reyndar að við ættum að hugsa þessi mál í aðeins víðara samhengi, ekki bara út frá eftirlitinu heldur líka innheimtunni. Það er mikið umhugsunarefni hversu háar fjárhæðir þurfti að afskrifa í ríkisreikningi fyrir árið 2013, afskrifa af skattkröfum, kröfum sem við töldum innheimtanlegar. Það er svo sem alltaf gert ráð fyrir því í tekjuáætlun ríkisins að ekki innheimtist allt álagt en þar þurfti að færa til gjalda rúmlega 20 milljarða af skattkröfum, 20 milljarða sem menn töldu að mundu innheimtast en sem innheimtust ekki. Það setur málið í miklu stærra samhengi en bara eitthvert skattrannsóknarsamhengi eða skatteftirlitssamhengi. Við þurfum að spyrja okkur hvort menn séu of auðveldlega, jafnvel með lögmætum hætti, að koma sér undan því að greiða álagða skatta og gjöld.

Herra forseti. Ég hitti nýlega konu sem þurfti að flýja heimili sitt með börnin sín vegna eitrunar af myglu í íbúðinni og sameign. Hún hefur leyft mér að segja þingheimi sína sögu. Börnin og hún eru greind með ofnæmi fyrir myglu af lækni hjá Domus Medica. Þau voru öll orðin mikið veik. Þau hafa núna náð ágætri heilsu nema sonurinn sem hefur ofnæmi fyrir hundum, en nú þurfa þau að búa á heimili með annarri fjölskyldu þar sem hundur er. Þetta er sjö ára saga þar sem þau fengu enga úrlausn, enga réttarúrlausn. Þau kaupa íbúðina í júní 2007, það eru fjórar íbúðir í húsinu og 48% berjast fyrir viðgerðum en 51% segja nei. Þegar farið er fram á dómkvaddan mann og farið alla leiðina er reynt að stöðva málið, tefja það, ekki mætt í dómsal, málið þæft, dómkvaddur einstaklingur kominn í málið og lætur rannsaka það, skýrslan engan veginn fullnægjandi. Það er klárlega mikill leki á heimilinu og mygla. Engin úrlausn fæst. Þessi kona bað mig um að bjóða þingheimi og hæstv. ráðherra í heimsókn til þeirra til að sjá ástandið. Hér er eitthvað ekki að virka. Ef einstaklingar sem búa í íbúð sem er svona skemmd af myglu, og læknir hefur sagt að fjölskyldan sé með mikla myglueitrun, fá ekki úrlausn í kerfinu er klárlega eitthvað mikið að. Þessi kona vill endilega bjóða þingmönnum og starfshópnum sem var skipaður á grundvelli þingsályktunartillögu hæstv. fyrrv. ráðherra Kristjáns Möllers sem við samþykktum í vor í vettvangsferð í Álfheima 23 til að sjá heimili sem fjölskylda hefur þurft að flýja vegna leka og myglueitrunar. Er ráðherra tilbúinn að koma í slíka vettvangsrannsókn? Og hvað sér ráðherra fyrir sér að hún geti gert í þessu máli? Hún veit náttúrlega ekki mikið um málið á þessum tímapunkti, en hverjar eru hugmyndir ráðherra hvað þetta varðar?

Virðulegi forseti. Hvað varðar þessa sögu sem hv. þingmaður kom hér fram með held ég að við öll þekkjum tilvik þar sem hafa komið upp sýkingar hjá fólki vegna raka í húsum. Það getur verið vegna leka eða vegna þess að hús séu of þétt. Það virðist vera eins og að þessi mál hafi komið oftar upp á undanförnum árum en áður var. Það getur hugsanlega verið vegna þess að ekki hefur verið gætt nógu vel að byggingu eða viðhaldi húsa eða vegna þess að við þekkjum betur hvaða áhrif svona sýkingar geta haft á heilsu fólks. Við í velferðarráðuneytinu höfum verið að fást við raka. Það komu upp heilsufarsvandamál hjá starfsfólkinu þannig að við könnumst ágætlega við þessi einkenni. Ég held að þetta hljóti að vera samstarfsverkefni mitt og þess ráðherra sem fer með eftirlit með byggingarframkvæmdum. Nýlega kom kona að máli við mig og sagði sína sögu af því hvaða áhrif þetta hefði haft á heilsufar hennar og fjárhag. Hún kom með ýmsar ábendingar sem mér fannst vera þess virði að skoða. Þær sneru sérstaklega að því að ef til vill þyrfti að huga að einhvers konar neyðarhúsnæði fyrir fólk þannig að það gæti flutt frá heimili sínu ef húsnæðið hefði haft slík áhrif á heilsufar fólks, það hefði veikst. Húsnæðið þyrfti raunar að uppfylla ákveðin skilyrði. Í þeim tilfellum væri til staðar neyðarhúsnæði. Þetta er fjölþætt vandamál og við höfum í auknum mæli óskað eftir upplýsingum frá sveitarfélögunum sem hafa það hlutverk samkvæmt lögum 

Herra forseti. Boðið í vettvangsferðina í Álfheima 23, fyrir þá sem áhuga hafa, er núna á föstudaginn kl. 14. Við mætum þar, hún tekur vel á móti okkur, boðið stendur. Sér í lagi væri mjög gott að sjá þá sem voru á þingsályktunartillögunni, það eru þingmenn sem hafa kannski sett sig betur inn í efnið en aðrir, og ráðherra. Varðandi annað mál sem tengist myglu, þá er fullt af fólki í Grindavík sem hefur þurft að flýja heimili sín sem Búmenn eiga. Nú virðast þeir ekki virða landslög sem Alþingi hefur sett um húsnæðissamvinnufélög. Þeir eiga að endurgreiða tryggingagjald með verðbótum til búseturéttarhafa eftir uppsögn, í sex mánuði eftir það. Þeir virðast ekki uppfylla þetta og þá er spurningin: Getur velferðarráðherra ekki sett reglugerð til að auðvelda búseturéttarhöfum, sem allir eru neytendur, að fá rétti sínum fullnægt án þess að fara í dómsmál? Það er ekki raunhæf leið fyrir marga neytendur, sér í lagi eldra fólk sem hefur ekki orku og þrek í það 

Virðulegi forseti. Ég þakka áhuga þingmannsins á húsnæðismálum. Það sem ég ætlaði að segja þegar ég var að ljúka máli mínu í fyrra svari er að við höfum kallað eftir upplýsingum frá sveitarfélögunum. Við gerðum könnun í sumar þar sem við spurðum nokkur af stærstu sveitarfélögunum hvernig þau sinntu því hlutverki sínu sem snýr að félagslegu húsnæði. Ég verð að segja að það var sláandi að sjá að aðeins 8% þeirra sem höfðu sótt um félagslegt húsnæði höfðu fengið húsnæði hjá sveitarfélögunum. Það segir okkur það að menn eru alls ekki að sinna því hlutverki sem þeim er falið af Alþingi Íslendinga. Hvað varðar rekstur húsnæðissamvinnufélaga þá var kaupskyldan afnumin með lögum árið 2003 þannig að hér verða menn að horfa til samþykkta viðkomandi félaga og átta sig á því innan hvaða lagaumhverfis þau starfa.

Hæstv. forseti. Síðasta vor samþykkti stjórnarmeirihlutinn hér að létta greiðslubyrði vegna húsnæðiskostnaðar af hluta íslenskra heimila með ákvörðun um 80 milljarða skuldaniðurfærslu á þá sem eiga eigið húsnæði á komandi fjórum árum. Samfylkingin lagði fram tillögu um að leigufélög og húsnæðissamvinnufélög mundu njóta svipaðrar fyrirgreiðslu af hálfu ríkisins en það var fellt í þingsal. Í umræðum um þessar niðurfærslur á skuldum komu oft fram áhyggjur okkar af stöðu þeirra sem eru búseturéttarhafar og leigjendur. Þá var vísað á framtíðina og sagt að fundnar yrðu leiðir til að mæta þessum hópum. Í ljósi þess að í fjárlagafrumvarpinu sér þess hvergi stað að þessum hópum sé mætt spyr ég nú hæstv. fjármálaráðherra hvað hann hyggist fyrir. Hvað stendur til að gera til að mæta búseturéttarhöfum og leigjendum til að húsnæðiskostnaður þeirra lækki sambærilega og þeirra sem eiga eigið húsnæði? Liggur fyrir hversu háar fjárhæðir þarf að ætla til þessa á milli umræðna? Það er líka vert að benda á í þessu samhengi að oddviti sjálfstæðismanna í Reykjavíkurborg, Halldór Halldórsson, sem jafnframt er formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, hefur bent á að seinagangur ríkisvaldsins við að koma á nýju húsnæðisbótakerfi hamli mjög ákvörðunartöku um frekari uppbyggingu til dæmis félagslegs húsnæðis en nú eru 1.800 manns á biðlistum í sjö stærstu sveitarfélögunum. Hvað hyggst fjármálaráðherra fyrir til þess að mæta þessum hópum?

Herra forseti. Í fyrsta lagi varðandi félagslega húsnæðið er sá málaflokkur á ábyrgð sveitarfélaganna og þau geta ekki vísað frá sér ábyrgð á ástandinu hvað það snertir. Varðandi að öðru leyti þá sem leigt hafa húsnæði og þá sem hafa haft búseturétt er í sjálfu sér rétt að það er hægt að gera tengingu á milli þeirra sem eru þar staðsettir á húsnæðismarkaðnum og þeirra sem tóku verðtryggð lán, en staða þeirra er hins vegar alls ekki með öllu samanburðarhæf. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa alla tíð verið hugsaðar og eru miðaðar við þá sem ekki hefðu notið nægilegra úrræða eftir síðasta kjörtímabil og skulduðu verðtryggð lán á árunum 2008 og 2009 þegar mesta verðbólgan geisaði. Ef við skoðum þetta síðan í samhengi við þær aðgerðir sem gripið var til eftir að kosið var árið 2009 kannast ég ekki við að fyrri ríkisstjórn hafi verið með nein viðlíka úrræði og boðin voru í 110%-leiðinni eða með sérstöku vaxtabótunum eða með öðrum þeim úrræðum sem kynnt voru til sögunnar fyrir þá sem voru á leigumarkaði eða áttu búseturétt. Hins vegar er ekki langt síðan gefin var út skýrsla um húsnæðismál í landinu sem er til frekari úrvinnslu í félags- og húsnæðismálaráðuneytinu. Sú vinna stendur yfir og við væntum þess að núna á haustmánuðum fæðist tillögur um það hvernig við getum betur komið til móts við þarfir sem eru á þessu sviði húsnæðismarkaðarins.

Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. fjármálaráðherra skilji sjónarmið sveitarfélaga. Það er hamlandi fyrir sveitarfélögin að byggja upp leiguhúsnæði á meðan ríkisvaldið tekur ekki þátt í húsnæðisstuðningi við þau heimili með sambærilegum hætti og í vaxtabótakerfinu. Það hindrar sveitarfélögin í uppbyggingu leiguhúsnæðis á meðan það hefur bein áhrif á aukinn kostnað sveitarfélaganna vegna húsaleigubóta. Nýtt húsnæðisbótakerfi er afgerandi hvað þetta varðar og til þess að auka framboð á húsnæði. Það er eðlilegt að hæstv. ráðherra vilji dvelja við síðustu ríkisstjórn, en ég er að beina sjónum mínum að fjárlagafrumvarpinu sem hann lagði fram núna sem sitjandi í ríkisstjórn. Við hækkuðum húsaleigubæturnar á síðasta kjörtímabili. Það er ekki verið að hækka þær núna. Það eru engin áform um slíka hækkun eftir því sem ég best fæ séð til að mæta 

Herra forseti. Það hefur engin ákvörðun verið tekin um slíkt og það er ástæðan fyrir því að slíkar hækkanir er ekki að finna í fjárlagafrumvarpinu eins og það var hér lagt fram og kynnt. Málin eru til skoðunar, þessi málaflokkur og þeir bótaflokkar og þau stuðningskerfi sem við búum við og hvernig þau spila saman. Það verður að segjast alveg eins og er að það er býsna flókið samspil þegar allt er tekið með sem mikill fengur væri að því að einfalda. Hins vegar get ég ekki samsinnt hv. þingmanni með hlut sveitarfélaganna í þessum efnum vegna þess að jafnvel þótt það valdi sveitarfélögunum einhverjum vandræðum við uppbyggingu á félagslega húsnæðinu er sá málaflokkur engu að síður á þeirra ábyrgð. Þetta er ekki einstreymispípa sem liggur frá ríkinu til sveitarfélaganna til að standa undir velferðinni í landinu. Við deilum með okkur byrðunum af því. Til þess hafa sveitarfélögin sína tekjustofna og ríkið hefur sína.

Virðulegi forseti. Við höfum undanfarna mánuði orðið vitni að sérkennilegri atburðarás vegna hins svokallaða lekamáls og tengdra mála. Ég ætla ekki að gera efnisatriði þess máls eða þeirrar rannsóknar sem nú stendur yfir af hálfu umboðsmanns Alþingis að umtalsefni hér og mikilvægt fyrir okkur að bíða niðurstöðu umboðsmanns í athugun hans. Það sem skiptir máli hins vegar að ræða núna eru viðbrögð formanns Sjálfstæðisflokksins við þeirri stöðu sem upp kom. Honum ber sem formanni stjórnarflokks að standa vörð um stjórnfestu og leikreglur réttarríkisins, að tryggja að ábyrgð fylgi valdi. Hluti af því er að tryggja að stjórnmálamenn beri ábyrgð og axli ábyrgð af gerðum sínum til að hlífa stjórnkerfinu og embættiskerfinu við óþarfaálitshnekki og gagnrýni. Þar bregst honum algerlega bogalistin. Þegar aðstoðarmaður ráðherra var ákærður fyrir að misfara með opinber gögn í ráðuneyti ráðherrans var ljóst að ráðherrann gat ekki setið áfram. Það var grundvallaratriði sem allir voru sammála um, jafnt helstu málsvarnarmenn ráðherrans og ráðherrann sjálfur. Enginn lét sér koma til hugar að ráðherrann gæti setið áfram við þessar aðstæður. Þá kemur að því hvað gerist næst. Í öllum öðrum löndum á öllum tímum og á Íslandi allt fram til þessa dags hefði það leitt til þess að ráðherrann axlaði pólitíska ábyrgð og segði af sér, en formaður Sjálfstæðisflokksins virðist ekki hafa ráðið við þá leið. Lausnin var frekar að koma í veg fyrir að ráðherrann axlaði ábyrgð á eigin verkum og aðstæðum sem upp voru komnar og þá þurfti frekar að brjóta upp ráðuneytið en að tryggja að ráðherrann axlaði pólitíska ábyrgð. Uppbrot innanríkisráðuneytisins er svo greinilega klæðskerasaumað að þessum flótta Sjálfstæðisflokksins frá pólitískri ábyrgð. Fyrir helgi var kynnt hér heildarstefnumörkun um réttarvörslukerfið. Á sama tíma er það brotið upp með þessari breytingu. Stjórnarflokkarnir hafa oft talað um fjölgun ráðuneyta og breytingu á Stjórnarráðinu en aldrei nefnt dómsmálaráðuneytið í því samhengi fyrr en nú að þessi breyting er gerð. Og hvað er gert? Jú, innanríkisráðherra heldur áfram að vera með fullnustu refsinga en dómsmálaráðherra með lögregluna. Innanríkisráðherra er áfram með fullnusturéttarfar en dómsmálaráðherra með dómstólana. Ekkert sýnir betur hversu sundurlaust kerfi réttarvörslunnar í landinu er orðið eftir þessar handahófskenndu breytingar. Það eru fjölmörg dæmi frá nágrannalöndunum um afsagnir ráðherra vegna mála mjög áþekkra þeim sem upp hafa komið í þessu tilviki. Fyrir því er ástæða. Dómsmálaráðherrar fara með þannig málaflokka, réttarvörslukerfið í heild, málefni innflytjenda, málefni fangelsa og svo mætti lengi telja. Það er hins vegar mjög alvarlegt mál ef Sjálfstæðisflokkurinn ræður ekki við að finna pólitískri ábyrgð farveg. Ef pólitíkin bregst verðum við að geta treyst því að pólitíkin bregðist við. Ef pólitíkin bregst á ekki að breyta stjórnkerfinu. Ef stjórnkerfið bregst hins vegar er sjálfsagt að breyta því, en í þessu máli er öllum ljóst að það var ekki stjórnkerfið sem brást. Það viðbragð að brjóta upp ráðuneytið, málaflokknum til ærins tjóns, byggir ekki á efnislegri greiningu heldur vandræðalegum viðbrögðum formanns Sjálfstæðisflokksins við málum sem upp eru komin. Við eigum mikið undir því, til að tryggja stjórnfestu, að við stöndum líka vörð um réttarvörslukerfið í heild. Umboðsmaður Alþingis er hluti af réttarvörslukerfinu í heild. Samt fannst formanni Sjálfstæðisflokksins eðlilegt að víkja að honum með aðfinnslum í yfirstandandi rannsókn hans. Ég velti þeirri spurningu upp: Hefði formaður Sjálfstæðisflokksins gert það ef um lögreglurannsókn væri að ræða? Er eðlilegt með þessum hætti að sveigja að umboðsmanni Alþingis meðan hann er með mál til meðferðar? Ég tel svo ekki vera. Með lögum skal land byggja, stendur á búningi hvers einasta lögreglumanns í landinu. Hluti af því er að réttarvörslukerfið í heild standi fyrir sínu og að forustumenn í stjórnmálum verji það og standi með því þegar að því er sótt. En það skiptir líka máli að pólitísk ábyrgð sé öxluð af stjórnmálamönnum en henni ekki ýtt á herðar embættiskerfisins eða stjórnkerfisins. Stjórnmálamenn verða að standa undir pólitískri ábyrgð.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að taka þátt í sérstakri umræðu um málefni Sjálfstæðisflokksins. Hér get ég vel staðið sem formaður Sjálfstæðisflokksins og veitt hv. þingmanni svör við þeim álitaefnum sem hann telur að hafi komið upp innan Sjálfstæðisflokksins. Ég kannast ekki við að hér hafi nokkurt einasta atriði verið nefnt sem tengist stöðu minni sem fjármála- og efnahagsráðherra. Það er víða komið við. Það er nefnt að tryggja þurfi stjórnfestu. Í núverandi ríkisstjórn sitja níu ráðherrar, það er sama fólkið og tók við fyrir rétt rúmu ári síðan. Eina breytingin sem hefur orðið er sú að með forsetaúrskurði frá 26. ágúst tók hæstv. forsætisráðherra við sex málaflokkum og gegnir nú embætti dómsmálaráðherra. Ráðuneytinu hefur ekki verið skipt upp. Þessi tilhögun er í fullkomnu samræmi við ákvæði stjórnarskrár og lög um Stjórnarráð Íslands. Ég vænti þess að hv. þingmaður sé mér sammála um það að forsætisráðherra og forseti Íslands hafi við útgáfu forsetaúrskurðar nr. 90/2014 verið fullkomlega innan þess ramma sem stjórnarskrá Íslands og lög um Stjórnarráð Íslands setja. Til að gæta að samhengi hlutanna er ekki úr vegi að líta aðeins á hvernig stjórnvörslu var viðhaldið hér í síðustu ríkisstjórn á árunum 2009–2013. Í þeirri ríkisstjórn sat einmitt málshefjandi, hv. þm. Árni Páll Árnason. Í ríkisstjórninni sem tók við árið 2009 og sat þar til ný ríkisstjórn tók við stjórnartaumunum sátu 15 ráðherrar. Af þessum 15 sátu einungis tveir allan tímann í sama ráðuneyti undir sama heiti, þau Jóhanna Sigurðardóttir og Össur Skarphéðinsson. Þrír voru fjármálaráðherrar, þrír gegndu embætti ráðherra í heilbrigðisráðuneytinu og svo varð það velferðarráðuneyti síðar með samruna við félagsmálaráðuneytið, tveir voru dómsmálaráðherrar en það ráðuneyti rann síðan saman við önnur ráðuneyti í innanríkisráðuneyti, tveir voru efnahags- og viðskiptaráðherrar o.s.frv. Menn þekkja þessa sögu, endalausar hræringar og allt annað en það sem gæti fallið undir heitið stjórnfesta í Stjórnarráðinu. Þess má geta að hv. málshefjandi gegndi tveimur ráðherraembættum í ríkisstjórninni, fyrst sem félagsmálaráðherra og svo sem efnahags- og viðskiptaráðherra en var síðan utan ríkisstjórnar frá áramótum 2011/2012. Það væri svo sem efni í sérstaka umræðu í þinginu ef við viljum fara að taka sérstaka umræðu um það sem er að gerast bak við tjöldin innan flokkanna o.s.frv. Hver var aðdragandi þess að hæstv. ráðherra þess tíma var beðinn um að víkja úr ríkisstjórninni? Var það til að lúta agavaldi formannsins til að tryggja framgang einstaka mála sem ríkisstjórnin hafði sett á oddinn? Hvað var á seyði? Hvers vegna hætti Jón Bjarnason í ráðuneytinu? Við höfum reyndar lesið um það í hans eigin skrifum. Þetta eru dæmi um mál sem hv. þingmaður vill taka til umræðu í þinginu og lúta að því hvernig formenn í stjórnmálaflokkum eiga að beita agavaldi sínu yfir ráðherrum í einstöku ráðuneytum. Það sem hv. þingmaður vék að og er rétt er það að málið sjálft er til skoðunar. Það er hjá umboðsmanni, ekki satt? Hæstv. ráðherra hefur nýlega veitt svör við þeim spurningum sem að henni hafa beinst. Hv. þingmaður vill bíða eftir svörunum og ég ætla líka að gera það. Það er sagt að ég hafi gagnrýnt umboðsmann. Ég hef ekki gagnrýnt umboðsmann fyrir neitt efnislegt í þessu máli. Ég áskil mér hins vegar allan rétt til að hafa skoðun á því hvernig formlega er staðið að hlutum í stjórnsýslunni hjá okkur og þar á meðal hjá umboðsmanni Alþingis og stend við það sem ég sagði í því sambandi. Mér þótti athyglisvert svo ekki sé meira sagt að sá sem mesta ábyrgð ber á því fyrir þingið að tryggja að málsmeðferðarreglur séu virtar, að andmælaréttar sé gætt, að meðalhófs sé gætt o.s.frv., skyldi velja þá leið án sýnilegrar ástæðu að hefja umræðu um málið með því að senda það til fjölmiðla áður en báðar hliðar þess höfðu komið fram og þeim sem spurður hefur verið hefur ekki gefist færi á að svara. Hv. þingmaður getur haft sínar skoðanir á því hvenær ráðherrar eigi að víkja til að axla pólitíska ábyrgð. Hann verður bara að geyma þær fyrir sig. Honum er frjálst að tala um þær eins og honum sýnist. Ég er hins vegar sjálfur þeirrar skoðunar að þetta sé tæplega vettvangurinn til að ræða um það við formenn í stjórnmálaflokkum hvort þeir hafi gengið nægilega eftir því við eigin flokksmenn að þeir axli pólitíska ábyrgð. Svo vitum við öll 

Herra forseti. Það er auðvitað ekki góður kostur að hringla í skipulagi ráðuneyta innanríkisráðuneytisins frekar en annarra ráðuneyta út af hörmungarmáli eins og þessu. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra verður nú að þola það að rætt sé um málin í dag, eins og menn megi það ekki vegna þess að eitthvað annað kunni einhvern tímann að hafa gerst áður. Það er reyndar skondin niðurstaða af þessu máli að hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er orðinn undirráðherra í innanríkisráðuneytinu, undir hæstv. ráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur sem fer með yfirstjórn ráðuneytisins samkvæmt forsetaúrskurðinum. Það er mér með öllu óskiljanlegt að hæstv. ráðherra skyldi ekki stíga til hliðar eða a.m.k. færa að færa sig í annað ráðuneyti og annar ráðherra færi þá tímabundið með innanríkisráðuneytið þegar í stað eftir að lögreglurannsóknin hófst. Það er óskiljanlegt. Var enginn með dómgreind eða reynslu þarna á bænum til þess að benda á hið augljósa í þessu máli? Lögreglurannsókn á ráðuneyti nánast án fordæma er grafalvarlegt mál, hvaða ráðuneyti sem á í hlut. Ef hún beinist að ráðherranum sjálfum, aðstoðarmönnum hans og æðstu embættismönnum, hvað þá ef í hlut á sjálft ráðuneyti lögreglu- og dómsmála - ráðuneytið sem fer með réttarfarsmál í landinu, að það sæti rannsókn lögreglu, undirstofnunar, er svo fráleit staða að ég skil bara ekki það dómgreindarleysi, reynsluleysi eða andvaraleysi sem þar var á ferð. Það er ekki einkamál hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur. Því er það eðlilegt að taka upp við forustumenn ríkisstjórnarflokkanna: Hvernig gat þetta gerst, samanber öll vandræðin sem af því hafa hlotist og þarf ekki að vísa til? Þannig að ég tel ekki nema eðlilegt að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og þá ekki síður hæstv. forsætisráðherra, sem ber auðvitað yfirábyrgð á því að 

Virðulegur forseti. Það er ágætlega talað um þetta á íslensku, maður gegnir embætti, maður gegnir stöðu. Maður ræður ekki embættinu eða nýtur þess eða eitthvað svoleiðis, við tölum ekki um það þannig. Við tölum um að gegna því, maður á að hlýða því, maður á að gera eins og embættið segir. Maður á að gera embættinu gagn. Maður er sem sagt minni en embættið, embættið er stærra en manneskjan sem gegnir því. Og ef maður gegnir embættinu á maður að passa upp á að embættið bíði ekki skaða af veru manns í því og skila því góðu til þess næsta sem gegnir því. Mér finnst þessi prinsipp hafa verið brotin í þessu máli. Ríkisstjórnin ákveður hvaða fagsvið eiga að vera hjá hvaða ráðherraembætti í ríkisstjórn. Þær ákvarðanir eru teknar væntanlega á faglegum grunni með hag stjórnsýslunnar að leiðarljósi, með hag almennings að leiðarljósi, með þjóðarhag að leiðarljósi. Hér er skipt upp fagsviðum vegna þess að ein manneskja hefur lent í vandræðum með stjórnsýslulegar ákvarðanir sínar. Það er sem sagt ekki þjóðarhagur sem ræður ferð, það er ekki hagur embættisins. Þetta er villan í málinu. Manneskjan sem gegnir embætti innanríkisráðherra var fyrir margt löngu orðin óhæf til að gegna því embætti vegna þess að hún sætti rannsókn, hún og hennar aðstoðarmenn. Hún fer með stjórn lögreglumála í þessu embætti. Það er alveg sama, burt séð frá því hvort það verði felldur dómur henni í óhag eða ekki þá snýst þetta um að vernda embættið og víkja einfaldlega til hliðar á meðan á þessu stendur. Tökum nærtækt dæmi eða bara dæmi sem gæti alveg komið upp einhvern tíma. Ef fjármálaráðherra í ríkisstjórn sætti skattrannsókn eða einhver aðstoðarmanna hans, væri það þá nægjanlegt til þess að verja embættið og stjórnsýsluna 

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því hér í upphafsorðum hv. þm. Árna Páls Árnasonar að um leið og hann ætlaði sér að fjalla um lekamálið þá ætlaði hann sér ekki að fjalla um það efnislega. Það er afar erfitt að fjalla um málið hér úr ræðustól Alþingis án þess að víkja að því efnislega með einum eða öðrum hætti. Ég mundi segja að það sé óhjákvæmilegt. Mér fannst hv. þingmanni ekki takast neitt sérstaklega vel upp. Umboðsmaður Alþingis er með málið til rannsóknar og skoðunar. Hann tók það upp að eigin frumkvæði samkvæmt 5. gr. laga um umboðsmann Alþingis og hann hefur gefið það út að hann muni gefa Alþingi sérstaka skýrslu um málið. Það er fullkomlega óeðlilegt og rangt að Alþingi fjalli efnislega um málið. Ég tek eftir því að hv. formaður eftirlits- og stjórnskipunarnefndar tekur ekki þátt í þessari umræðu sem lýtur jú beint að því efni sem nefndin hans mun fá til efnislegrar meðferðar. Ég tel að það sé nákvæmlega af þeirri einni ástæðu að við eigum ekki að fjalla efnislega um mál sem er til meðferðar hjá umboðsmanni Alþingis. Innanríkisráðherra verður að fá að njóta sannmælis í málinu. Ég held að við verðum að halda því til haga að hún hefur stigið til hliðar sem dómsmálaráðherra. Allir sem koma að þessu máli verða að fá að njóta sannmælis en það er okkar hlutverk hér á Alþingi að gæta að þrígreiningu ríkisvaldsins. Lýðræðið okkar er þannig skipað að vald fylgist með valdi, framkvæmdarvaldið, löggjafarvaldið og dómsvaldið eiga að tempra hvert annað. Það er líka rangt að umboðsmaður Alþingis sé hluti af réttarvörslukerfinu í heild. 

Virðulegi forseti. Það hefur þegar komið fram hjá hæstv. innanríkisráðherra hvers vegna hann baðst lausnar frá skyldum dómsmálaráðherra. Ástæðan er í einu orði lekamálið. Nú gæti ég haldið langa ræðu um að þau viðbrögð ráðherrans hefðu verið of lítil, of seint en sú ræða þyrfti að vera mun lengri en þær tvær mínútur sem hverjum þingmanni er úthlutað í þessari umræðu og jafnvel þótt hann talaði tvisvar. Því er ekki hægt að ræða þetta mál efnislega nógu ítarlega fyrr en til kasta kemur þingmál sem heimilar lengri ræðutíma. Slíkt þingmál verður lagt fram nema hæstv. innanríkisráðherra hafi vikið að fyrra bragði þegar að því kemur. Ein ástæðan fyrir því að vantrauststillaga hefur ekki þegar verið lögð fram er sú að píratar vilja allra síst þvælast fyrir vinnu umboðsmanns Alþingis meðan hann hefur málið til athugunar en við höfum leitað til sérfræðinga til að fá úr því skorið með vissu hvort við getum lagt fram vantrauststillögu án þess að stíga á tær umboðsmanns Alþingis. Um ráðuneytið sjálft og uppskiptingu þess má segja að það hlýtur að teljast subbulegt að brjóta upp innanríkisráðuneytið í þeim eina tilgangi að reyna að bjarga pólitísku lífi eins tiltekins ráðherra. Þvílík pólitísk meðvirkni er til skammar. Eina markmið þeirrar aðgerðar virðist vera að halda þessum tiltekna einstaklingi, hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, í ráðherrastól. Mér er fyrirmunað að ímynda mér hvaða heilvita manni þætti það málefnaleg ástæða. Hinn möguleikinn er sá að allt aðrar ástæður séu þar að baki og það hafi í raun verið löngu ákveðið. En þá er ekki hægt að láta eins og þetta séu viðbrögð við lekamálinu og liggur það því óafgreitt. Hvorugur kosturinn er ásættanlegur. Meint ábyrgð flokksformanns á ráðherranum í sínum flokki er hér einnig til umræðu, en nú er tíma mínum lokið og ég mun víkja að því efni í seinni ræðu minni.

Virðulegur forseti. Einn af meginlærdómunum sem við drógum af óförum okkar, því hruni sem hér varð árið 2008, er að við erum lítil þjóð, við erum aðeins 0,3 milljóna manna þjóð. Við þurfum að halda vel á spöðunum í því að standa vörð um eftirlitsstofnanir okkar í þessu litla samfélagi, um sjálfstæði þeirra og að skipuleggja stjórnkerfi okkar eins vel og við getum þannig að stofnanir stjórnkerfisins séu eins öflugar og kostur er í litlu landi eins og Íslandi. Þetta hefur verið viðleitnin á Alþingi alveg frá hruni. Sameining ráðuneyta á síðasta kjörtímabili sneri að því markmiði að styrkja Stjórnarráðið og styrkja ráðuneyti þess með því að sameina lítil og vanmáttug ráðuneyti í stærri og öflugri einingar til þess að styrkja og efla stjórnkerfi okkar. Það er dapurlegt að svona fáum árum eftir að illa fór séum við aftur farin að brjóta upp það sem við höfum skapað, bæði í tengslum við vandræði eins pólitísks ráðherra sem hefur beðist lausnar frá tilteknum embættisskyldum og í öðrum ráðuneytum í Stjórnarráðinu þar sem komnir eru inn fleiri en einn ráðherra í sama ráðuneyti og boðuð er uppskipting á ráðuneytum sem við vorum rétt í þessu að efla vegna þess að stjórnkerfi okkar var of veikt, að ekki sé nú talað um þann skelfilega vanda sem við erum komin í með eftirlitsstofnanir okkar, stöðu þeirra og þá virðingu sem við í þessum sal eigum að sýna þeim.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að þetta er svolítið undarleg umræða. Það var byrjað á að tala um að þetta snerist ekki um lekamálið heldur stjórnfestu. Hvert hefur umræðan farið? Hefur hún snúist um stjórnfestu í Stjórnarráðinu? Nei, hún snýst auðvitað bara um þetta eina mál. Það er mikilvægt að ráðherrar sem eru æðstu menn í ráðuneytum, æðstu menn framkvæmdarvaldsins, missi ekki almennt hæfi þegar að þeim er sótt. Vissulega getur verið vanhæfi hvað varðar sérstakt hæfi. Þess vegna er farin sú leið að færa málaflokka undir annan ráðherra sem er mjög eðlileg leið. Það yrði minni stjórnfesta ef menn þyrftu alltaf að rjúka alla leið út úr framkvæmdarvaldinu vegna mála af þessu tagi. Ég tel mikilvægt að sá sveigjanleiki sem síðasta ríkisstjórn kom á og taldi mikilvægan - við getum síðan deilt um það hvort það sé yfir höfuð gott, en þessi leið var farin og það er mjög eðlilegt að hún skyldi farin með þessum hætti. Mér finnst líka undarlegt að það sé verið að stilla formönnum stjórnarflokkanna upp með einhverjum hætti og ræða hvað þeir ætli að gera í þessu. Svona er þetta gert, menn bíða núna niðurstöðu umboðsmanns og þá verða teknar ákvarðanir sem þingið auðvitað gerir sjálft.

Herra forseti. Í 8. bindi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er texti sem ástæða virðist til að rifja upp, t.d. í ljósi síðustu ræðu. Þar segir, með leyfi forseta: „Í grunninn byggist íslensk stjórnsýsla á „miðstýringu þar sem ráðherrann hefur alla þræði í hendi sér“. Ráðherrar njóta mikils sjálfstæðis án þess að búa við ríkar kröfur um pólitíska og siðferðilega ábyrgð. Þetta er slæm blanda og í raun ávísun á óábyrga meðferð valds. Hérlendis hafa ekki tíðkast svokallaðar „heiðursmannaafsagnir þar sem ráðherrar hafa tekið afleiðingunum af því að stjórnsýsla á þeirra vegum hefur brugðist á einn eða annan hátt með því að segja af sér“. Í stað heiðursmannareglunnar hafa íslenskir stjórnmálamenn fremur vísað í sakamannaregluna sem kveður á um að þeim eigi að vera sætt uns sekt er sönnuð: „[S]tjórnmálamenn [...] afsaka oftast ávirðingar sínar með því að reglur skorti eða [...] að enginn teljist sekur fyrr en sök sannast og vafi komi sökunauti í hag. Hér samsama þeir sig sakamanninum og einblína á lagabókstafinn. Þeir gefa því engan gaum að í stjórnmálum á önnur regla að gilda, sú að vafi sé túlkaður gegn stjórnmálamanninum, því að nálægðin ein við spillingu veldur trúnaðarbresti, en fullur trúnaður er undirstaða fulltrúalýðræðis.““ Herra forseti. Höfundar þessa texta sem orða svo vel og í hnotskurn það sem hér á við, kjarnann í því, verða ekki sakaðir um að hafa sett þessi orð á blað með hliðsjón af lekamálinu því að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis kom út í apríl 2010.

Er það Jóhanna …?

Virðulegi forseti. Án þess að vilja hljóma klisjukennd held ég að hér sé fullkomin birtingarmynd af því þegar landsmenn kalla eftir og eiga skilið auðmýkt hjá leiðtogum sínum þar sem stolt og staðfesta er lögð til hliðar og traust á Alþingi og stjórnsýslan í heild er sett í fyrsta sæti. Framkvæmdarvaldið, einstök embætti og stjórnsýslan er nefnilega mun stærra en einstaka persónur innan hennar. Það er nefnilega ekki bara í lagi heldur nauðsynlegt að leiðtogar okkar geti viðurkennt vanmátt sinn þegar svona alvarleg mál koma upp, tekið ábyrgð og stigið til hliðar þegar störf þeirra og náinna samstarfsmanna þeirra eru til rannsóknar. Með því mundi hæstv. ráðherra sýna auðmýkt og styrk í senn. Það er sárt að horfa upp á atburðarás sem verður eiginlega bara vandræðalegri og vandræðalegri með hverjum deginum sem líður. Eftir heila rannsóknarskýrslu um lélega stjórnarhætti í aðdraganda hrunsins hljótum við að geta gert betur. Hvenær ætlar Alþingi að vera til fyrirmyndar í vönduðum stjórnarháttum?

Virðulegi forseti. Ein af áherslum hv. málshefjanda þessarar umræðu er ábyrgð formanns flokks á að tryggja að ráðherrar axli pólitíska ábyrgð. Þarna finnst mér skjóta skökku við. Formaður flokks gegnir ekki því hlutverki að tryggja að aðrir ráðherrar axli ábyrgð. Um þetta má vitna í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og gagnrýni hennar á svokallað oddvitaræði. Það er forsætisráðherra, ekki flokksformenn, sem ber ábyrgð á ráðherrum í sinni ríkisstjórn að því marki sem þeir rísa ekki undir henni sjálfir. Um þetta segir einnig í fræðiritinu Þingræði á Íslandi, með leyfi forseta: „Gæta verður að því í umfjöllun um ráðherra að embætti þeirra eru að því leyti sérstök að ráðherrar bera lagalega ábyrgð á stjórnsýslunni en eru háðir meiri hluta þingsins og forsætisráðherra um stöðu sína.“ Ergó, ráðherra er háður forsætisráðherra um stöðu sína en ekki formanni flokks síns. Ég dreg tvær ályktanir af þessu. Annars vegar styrkir þetta áhyggjur mínar sem ég hef ítrekað hér við önnur tilefni en það er að við virðumst ekki öll hafa lært nógu mikið af hruninu. Hitt er að enn og aftur lítur út fyrir að hæstv. fjármálaráðherra sé ívið líklegri til að afgreiða mál sem með réttu tilheyra hæstv. forsætisráðherra. Hvað varðar það að þessu ráðuneyti hafi verið skipt upp getur það ekki verið mikilvægara að einn tiltekinn einstaklingur sé innanríkisráðherra en að það sé traust til stjórnsýslunnar. Og hvort sem okkur líkar betur eða verr hefur þetta traust dvínað mjög mikið síðasta tæpa árið eða svo. Og það er ábyrgðarhlutverk hæstvirtra ráðherra og okkar hv. þingmanna að tryggja að almenningur og Alþingi geti treyst stjórnsýslunni. Á meðan svo er ekki af einni eða annarri ástæðu erum við að bregðast skyldum okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu hér í lokin. Ég held að hún hafi orðið til góðs og hún hefur skýrt ýmislegt. Það er mikilvægt að hafa í huga að hér er ekki hægt að bera þetta mál saman við ráðherrabreytingar sem stafa af því að forsætisráðherra fari með verkstjórnarvald, eða stjórnarflokkar. Hér er um það að ræða að það er ráðherra sem kemst sjálfur að þeirri niðurstöðu að hann geti ekki gegnt tilteknum málaflokkum sem undir hann heyra. Þá er farin sú leið að brjóta upp ráðuneytið og taka undan honum þá málaflokka. Það er það sem hér er gagnrýnt. Til þess þarf tilverknað formanna beggja stjórnarflokka og ábyrgðin er auðvitað á höndum formanns þess flokks sem ráðherrann tilheyrir. Ef það er svona sjálfsögð leið að taka ákveðna málaflokka undan ráðherra til að hann fái áfram að sitja, af hverju er þá ekki eitt einasta dæmi í stjórnmálasögu Vesturlanda um að þessu úrræði hafi verið beitt, ekki í nokkru ríki? Þegar við horfum á öll þau tilvik þar sem dómsmálaráðherrar hafa þurft að víkja vegna þess að tiltrú á þá hefur rýrnað vegna tiltekinna atvika, jafnvel atvika sem eru ekki þeim persónulega að kenna á nokkurn hátt, hefur það aldrei gerst svo dæmi sé tekið - það hefur oft gerst að dómsmálaráðherrar í nágrannalöndum okkar hafa sagt af sér vegna flótta hættulegra manna úr fangelsi sem er alls ekki á þeirra ábyrgð - að fangelsismál séu undan þeim tekin og þeir látnir sitja áfram. Virðulegi forseti. Ef haldið er áfram á þessari leið endum við í lausnum eins og þeirri sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson nefndi hér, að þá verði búið til sérstakt skattamálaráðuneyti ef fjármálaráðherra sætir skattrannsókn eða ef menntamálaráðherra gerir eitthvað sem veldur því að hann geti sinnt málefnum grunnskóla verði búinn til sérstakur grunnskólamálaráðherra. 

Herra forseti. Nokkur orð í lok umræðunnar. Í fyrsta lagi geta þeir sem sátu í síðustu ríkisstjórn talað sig hása um stjórnfestu en þeir sátu ekki í ríkisstjórn sem þekkt verður fyrir stjórnfestu, svo mikið er víst. Þær miklu breytingar sem urðu á síðasta kjörtímabili hafa til dæmis orðið formanni Lögmannafélagsins og formanni Dómarafélagsins tilefni til greinaskrifa um það að málaflokkar eins og dómsmálin hafi orðið út undan í áherslum í þeim breytingum sem voru gerðar á síðasta kjörtímabili. Um þetta má lesa í blaðagrein sem var rituð um efnið. Það var sérstaklega tekið fram að það væri ekki við starfsmenn þeirrar skrifstofu að sakast sem fer með málaflokkinn en þar var bryddað upp á því hvort ekki væri ástæða til að endurvekja dómsmálaráðuneytið. Ég vil líka segja hér vegna þess sem sagt hefur verið um heiðursafsagnir að þar er greinilega mun auðveldara um að ræða en í að komast. Og skyldi engan undra. Það hafa allir metnað til að skila vel af sér, eins og hefur verið komið inn á hér, þeim embættum sem þeir hafa tekið að sér að gegna. En við höfum svo sem alveg dæmin á undanförnum árum um að maður hafi velt því fyrir sér hvort ekki væri tilefni til afsagnar. Ef menn lenda til dæmis upp á kant við 98% þjóðarinnar í almennri atkvæðagreiðslu  Aðalatriði málsins er að af þessari umræðu hér í dag mætti ætla að stjórnarandstaðan eða yfir höfuð þingið hefði engin tæki, engin úrræði til að knýja fram afsögn ráðherra ef ástæða þætti til. En við vitum það sem erum hér samankomin að það tæki er til, það er hægt að lýsa yfir vantrausti á ráðherra ef menn telja að hann hafi ýmist brotið af sér eða njóti ekki lengur trausts til að gegna embættinu. Það hefur enginn tekið það tæki af neinum 

Herra forseti. Við ræðum hér stöðu og öryggi í fjarskiptum og uppbyggingu háhraðatenginga á landsbyggðinni í ljósi víðtækra bilana sem komu upp í búnaði Mílu og farsímakerfi Símans á Vestfjörðum 26. ágúst sl. Símasamband og gagnaflutningar urðu óvirkir og netið þar með. Það er með öllu óásættanlegt að heill landshluti verði sambandslaus í margar klukkustundir svo að algjört uppnám skapist í öryggismálum á því svæði sem bilunin náði til. Ekki var hægt að hringja í neyðarlínuna, lögreglu, sjúkrahús eða aðrar mikilvægar stofnanir á Vestfjörðum auk mjög mikilla óþæginda sem sambandsleysið hafði fyrir íbúa og atvinnulíf á svæðinu. Þetta alvarlega atvik leiddi í ljós mikinn veikleika í fjarskiptum og öryggismálum Vestfirðinga sem er að sjálfsögðu grafalvarlegt mál og með öllu óviðunandi og ógnar öryggi og velferð fólks og skapar ótta um að þetta geti gerst aftur. Ekkert varasamband var um svæðið og það vakti athygli hve langan tíma viðgerðin tók. Maður spyr sig hverjar afleiðingarnar hefðu getað orðið ef þessi bilun hefði átt sér stað í vonskuveðri að vetrarlagi. Það er ljóst að þrátt fyrir áætlanir Mílu um að styrkja örbylgjusambandið og endurnýja búnað sinn verður það aldrei fullnægjandi ráðstöfun til að tryggja fjarskiptaöryggi á Vestfjörðum. Stjórn Fjórðungssambands Vestfirðinga og sveitarstjórnir á Vestfjörðum hafa ítrekað bent á mikilvægi þess að ljósleiðarinn sem liggur um Vestfirði sé hringtengdur þar sem ekkert varasamband fjarskipta er um svæðið. Málið hefur verið í umræðunni um árabil og lítið þokast og lent m.a. sem bitbein á milli einkaaðila og hins opinbera um skilgreiningu svæða, hvort þau falli undir markaðsbrest eða hvort um næga samkeppni sé að ræða. Slíkt óöryggi hefur sýnt sig að er algjörlega óásættanlegt og því nauðsynlegt að koma á varanlegum úrbótum með hringtengingu og ljósleiðara hið snarasta. Einkavæðing Símans á sínum tíma hafði þær afleiðingar að grunnnetið fór úr eigu ríkisins til einkaaðila og rekstur þess var færður í sjálfstætt félag sem er Míla. Reynslan hefur sýnt hve mikil mistök það voru að einkavæða grunnnetið. Síðan hefur uppbygging á þeim svæðum sem ekki eru sterk markaðssvæði gengið allt of hægt fyrir sig, sem sýnir hvernig einkavæðingin leikur þau svæði sem eru fámenn og dreifbýl. Að sjálfsögðu ætti grunnnetið sjálft að vera í eigu þjóðarinnar þar sem fjarskiptafyrirtækin kepptu sín á milli og seldu sína þjónustu. Núverandi ástand hefur falið í sér miklar offjárfestingar með tilheyrandi óhagræði og peningasóun. Fjarskiptasjóður var stofnaður á sínum tíma til að stuðla að uppbyggingu fjarskipta á strjálbýlli svæðum þar sem virk samkeppni fjarskiptafyrirtækja var ekki til staðar. Hlutverk hans er því mjög mikilvægt í byggðalegu tilliti og brýnt að sjóðurinn sinni vel hlutverki sínu og er það ljóst að aukin framlög þurfa að koma til svo að sjóðurinn geti sinnt sínu hlutverki af krafti. Stjórnvöld verða að stíga strax inn í þessar aðstæður því að hér er um gífurlegt öryggismál að ræða fyrir heilan landshluta. Það er fullreynt að núverandi fyrirkomulag skilar ekki ásættanlegum árangri. Háhraðatengingar í dreifbýli eru ásamt öruggum fjarskiptum eitt af lykilatriðum í góðum búsetuskilyrðum í nútímasamfélagi. Ég var fyrsti flutingsmaður sl. vetur á þingsályktunartillögu um háhraðatengingar í dreifbýli. Tillagan fól í sér að innanríkisráðherra yrði falið í samstarfi við fjarskiptasjóð að gera nýja þarfagreiningu og landsáætlun um háhraðatengingar í dreifbýli með það að markmiði að allir landsmenn ættu kost á háhraðatengingu. Í þeim umræðum kom fram að farin væri af stað vinna í innanríkisráðuneytinu um endurskoðun á fjarskiptaáætlun. Ég vil því spyrja hæstv. innanríkisráðherra eftirfarandi spurninga: Hvernig hyggst hæstv. ráðherra bregðast við alvarlegu ástandi eins og var á Vestfjörðum í ágúst sl. þegar víðtæk bilun varð þar á búnaði Mílu og farsímakerfi Símans og hver er ábyrgð viðkomandi fyrirtækja? Hefur hæstv. ráðherra sett af stað rannsókn á því hvað fór úrskeiðis svo að slíkir atburðir sem stofna öryggi íbúa í hættu endurtaki sig ekki? Hvenær lýkur vinnu á vegum innanríkisráðuneytisins við að kortleggja og þarfagreina uppbyggingu á háhraðatengingu í dreifbýli landsins? Hvenær mun hringtengingu ljósleiðara á Vestfjörðum ljúka og öflug háhraðatenging standa öllum landsmönnum til boða? Og í lokin: Hvenær verður farsímasambandi komið á í Vestfjarðagöngum sem tryggir aukið öryggi vegfarenda líkt og er í öðrum nýlegum jarðgöngum?

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp hér á þingi. Öryggi í fjarskiptum og í fjarskiptakerfum landsins er ekki síður mikilvægt en annað sem snýr að því að tryggja með sem bestum hætti öryggi landsmanna. Hv. þingmaður ber hér upp nokkrar spurningar varðandi mál sem ég mun leitast við að svara. Þannig vísaði hv. þingmaður til þess að í ágúst sl. varð víðtæk bilun í búnaði Mílu og fjarskiptakerfi Símans á Vestfjörðum og spurði réttilega hvernig ráðherra hygðist bregðast við því. Því er til að svara að Póst- og fjarskiptastofnun fer með eftirlit með fjarskiptum á Íslandi og kallar eftir skýrslu um stærri bilanir ef þörf þykir og gerir nauðsynlegar ráðstafanir í kjölfarið í samræmi við heimildir og hlutverk stofnunarinnar. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef um málið kemur fram að bilun varð í ljósleiðarabúnaði Mílu sem varð til þess að samband viðskiptavina Mílu, þar með talið Símans á Vestfjörðum, rofnaði. Varasamband Mílu um örbylgjusamband lá á sama tíma niðri vegna bilunar og virkaði því ekki. Þess má geta að þessi bilun í búnaði Mílu hafði hins vegar engin áhrif á þjónustu Vodafone á svæðinu. Vodafone brást við ástandinu með því að heimila farsímanotendum Símans aðgang að sendum Vodafone. Slík samvinna undir erfiðum kringumstæðum er til eftirbreytni. Ljósleiðarahringtenging um Vestfirði mun efla fjarskiptaöryggi á svæðinu til muna og skiptir, líkt og hv. þingmaður nefndi, mjög miklu. Það er svo við þetta að bæta að í fjarskiptaáætlun 2011–2022 er að finna markmið er lýtur að ljósleiðarahringtengingu landsvæða með yfir 5 þús. íbúa. Um Vestfirði liggur ljósleiðari vestur um Reykhólahrepp til Vesturbyggðar og þaðan norður til Súðavíkur með viðkomu í helstu byggðakjörnum. Varasamband um örbylgjubúnað á að vera tiltækt verði bilun í ljósleiðarabúnaði. Það er samdóma álit hagsmunaaðila að þörf sé á hringtengingu ljósleiðara um Vestfirði, ekki síst vegna ríkra öryggishagsmuna íbúa og atvinnulífs. Það er þess vegna of snemmt að svara því sem spurt var um, hvenær hringtengingu við Vestfirði lyki nákvæmlega, og það væri óábyrgt af mér að nefna slíkar dagsetningar í því sambandi. Ég vil þó upplýsa þingheim og hv. þingmann um það að ég hef á grundvelli tillögu verkefnastjórnar fjarskiptaáætlunar lagt til við fjarskiptasjóð að styrkja lagningu ljósleiðara frá Súðavík að Brú í Hrútafirði með viðkomu í Hólmavík. Með því næst hringtenging ljósleiðara um Vestfirði sem mun, líkt og ég held að við getum öll verið sammála um, tryggja aukið öryggi á svæðinu. Heildarráðstöfunarfé fjarskiptasjóðs er tæpar 100 milljónir kr. sem er rúmur þriðjungur af áætluðum heildarkostnaði við verkið. Það eru margir sem hafa hag af þessu verkefni og eðlilegt að þeir leggi því lið beint eða óbeint. Rétt er þó að taka fram að fullkomið öryggi verður seint tryggt þar sem bilun í raforkukerfi og ýmislegt ófyrirséð getur haft áhrif á uppitíma fjarskipta líkt og við þekkjum. Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spurði einnig hvenær vinnu á vegum innanríkisráðuneytisins við að kortleggja og þarfagreina uppbyggingu á háhraðatengingu í dreifbýli landsins lyki. Því er til að svara að almennt liggja fyrir góðar upplýsingar um fjarskiptaþjónustu hér á landi og almenningur getur nálgast myndræna gagnagrunna um útbreiðslu fjarskiptakerfa á landsvísu. Þá vinnur verkefnastjórn undir forustu Arnbjargar Sveinsdóttur, fyrrverandi alþingismanns, nú að því að endurskoða fjarskiptaáætlun og stefnt er að því að leggja fram nýja áætlun fljótlega eftir áramót. Í henni verða sett fram markmið um uppbyggingu fjarskipta hér á landi og verkefni sem ætlað er að stuðla að því að þeim markmiðum verði náð. Þá er einnig starfandi verkefnahópur á mínum vegum undir forustu hv. alþingismanns Haraldar Benediktssonar að gerð tillagna um breytingar á alþjónustu í fjarskiptum. Gert er ráð fyrir því að hópurinn skili tillögum sínum í október nk. um mögulega uppbyggingu fjarskiptasambanda. Hv. þingmaður spurði einnig hvenær vænta mætti þess að farsímasamband yrði komið á í Vestfjarðagöngum líkt og nú þegar í öðrum nýlegum göngum. Það er allt í vinnslu eins og ég nefndi áðan og hafa ýmsir aðilar komið að því. Ég held hins vegar, virðulegur forseti, að það sem mestu skipti í þessu máli sé það sem við höfum reyndar oft rætt í þessum sal og ég vona að við náum samstöðu og sátt um, sem er það verkefni að tryggja almennileg, viðunandi, uppbyggilega og nútímalega tengingu víða á landinu. Það hefur ekki tekist enn þá og það eru ákveðnar breyttar forsendur sem valda því, kröfurnar eru meiri og við höfum ekki haft fjármagn til þess að fjárfesta nægilega mikið í innviðum. Við stöndum frammi fyrir því og við verðum að gera betur. Ég átta mig alveg á mikilvægi Vestfjarða í því sambandi, er sammála hv. þingmanni um að það stendur ekki einungis íbúum fyrir þrifum á þessu svæði heldur líka nútímalegri og öflugri atvinnuuppbyggingu og er mjög mikið og stórt mál. Ég skil vel að þingmenn hafi af því áhyggjur. Ég deili þeim áhyggjum en vona að mér hafi tekist að svara þeim spurningum sem hv. þingmaður lagði fyrir mig.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram um öryggi í fjarskiptum á landsbyggðinni og uppbyggingu háhraðatenginga í dreifbýli, enda er tilefni þessarar umræðu ærið því að það virðist sem menn hafi einfaldlega sofið á verðinum, steinsofið, um allnokkra hríð eins og við vorum rækilega minnt á núna nýlega þegar heill landshluti, Vestfirðirnir, misstu símsamband sitt, bæði aðal- og varakerfi. Þegar slíkt gerist vakna menn auðvitað upp við vondan draum, ekki síst þeir sem hafa daufheyrst við ítrekuðu ákalli um úrbætur, einmitt á sviði fjarskipta en ekki síður á sviði afhendingaröryggis raforku sem spilar nú inn í þetta líka því að fjarskiptin byggja að sjálfsögðu á raforkunni og án hennar getur illa farið eins og raunar þessi sami landshluti mátti reyna fyrir um það bil tveimur árum þegar illviðri orsakaði langtímarafmagnsleysi sem kostaði næstum það að Vestfirðir yrðu fjarskiptalausir með öllu - eins og síðan gerðist núna í ágústmánuði, raunar af annarri ástæðu, þegar landshlutinn varð símsambandslaus við umheiminn, bæði aðal- og varakerfi, sjúkrahús, skólar, lögregla, almannavarnir o.s.frv. Forsvarsmenn fjarskiptafyrirtækjanna sem bera ábyrgð á kerfinu stömuðu því út úr sér í fjölmiðlum að þetta væri einstök tilviljun sem það var þó alls ekki því að það er vitað að varakerfið var í lamasessi og svo veikt að það hefur aldrei annað nema brotabroti af því sem þarf ef aðalkerfið dettur út því að varakerfið er bara örbylgjusamband. Þetta vissu menn og þess vegna eiga þeir sem ábyrgð bera ekki að komast upp með það að vera hissa og tala um tilviljanir þegar í raun og veru var um 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa þörfu umræðu og hæstv. ráðherra fyrir hennar svör. Við ræddum þetta síðast á föstudaginn, ég og ráðherra. Þetta er gríðarlega brýnt mál. Við sem búum í þessum þremur landsbyggðarkjördæmum þekkjum það af eigin raun að hjá okkar fólki eru fjarskiptamál víða í miklum ólestri og það er gríðarlega mikið hagsmunamál að koma þeim í lag. Ég get tekið undir að mér finnst það áhyggjuefni þegar verið er að markaðsvæða grunnþjónustu eins og hringtenginguna. Mér finnst þetta flókinn málaflokkur vegna þess að oft vísar bara hver á annan. Þetta eru ýmist Míla, fyrirtækin eða Fjarskiptastofnun. Ég verð að viðurkenna það að ég skil ekkert allt of mikið í þessum málaflokki. Við erum með markaðssvæði eða markaðsbrest og fólk situr allt of víða uppi með að í rauninni sé ekkert hægt að gera. Ég vil halda því fram að það sé ekki hægt að vera með einhverja byggðastefnu hér sem eitthvert vit er í nema fjarskiptin séu, ekki bara í lagi heldur góð um allt land. Þetta snýst um atvinnulífið, þetta snýst um búsetu, þetta snýst um öryggi og þetta verður einfaldlega að vera í lagi. Þetta er í rauninni eins og samgöngur. Mér finnst líka athyglisvert að heyra og maður les fréttir af því að sveitarfélög úti á landi leggi víðast sjálf í kostnað og fari með ljósleiðara inn í hús og greiði það sjálf. Ég vona að ráðherra flýti aðgerðum eins og henni er unnt því að það er eiginlega ekki boðlegt fyrir fólk sem býr úti á landi að staðan sé svona. Maður upplifir sig í raun svolítið eins og annars flokks og það er ekki gott.

Virðulegi forseti. Þann 18. júní sl. hélt innanríkisráðherra málstofu um fjarskiptamál í samvinnu við fjarskiptasjóð. Þar kom fram að menn höfðu áhyggjur af fjarskiptamálum á Vestfjörðum þar sem vantaði hringtengingu. Í skýrslu fjarskiptasjóðs kom fram að þrjú þéttbýlissvæði á landinu uppfylltu ekki kröfur um hringtengingu og þar voru Vestfirðir efstir á áhættulistanum á undan Snæfellsnesi, Eskifirði og Norðfirði. Í sömu skýrslu kom fram að af 98 byggðakjörnum eru 61 tví- eða margtengdur, 29 eintengdir og 8 ekki tengdir, að ógleymdum þeim sem búa í strjálbýli en þeir eru um 16.700, eða 5,3% landsmanna. Fjarskiptasjóður lagði fram úttekt á stöðu fjarskiptamála á landinu og grófa kostnaðaráætlun um bæði hringtengingar þar sem það á við og tengingar til allra heimila í landinu með þeim skilyrðum að notast við þau kerfi sem fyrir eru. Á þessari málstofu var mikill samhljómur hjá fjarskiptafélögunum að ákveðin stöðnun væri í fjarskiptamálum á Íslandi. Félögin eru ekki á leiðinni að fjárfesta í innviðum fjarskipta í dreifbýli á meðan mikil offjárfesting hefur orðið í innviðunum á höfuðborgarsvæðinu og er þá verið að tala um milljarða. Á meðan hafa fjársterk sveitarfélög á landsbyggðinni brugðið á það ráð að leggja ljósleiðara á eigin kostnað. Samþætting á innviðum fjarskipta á landsvísu er löngu tímabær. Starfshópur um endurskoðun á alþjónustukvöðum í fjarskiptamálum, sem skipaður var sl. vetur, mun skila tillögum í næsta mánuði. Fátt er svo með öllu illt að ei boði gott. Þessi uppákoma á Vestfjörðum hefur vafalaust ýtt við mönnum því að nú stendur yfir fundur hagsmunaaðila fjarskiptamála á Vestfjörðum þar sem þeir ræða hugsanlegt samstarf um uppbyggingu fjarskiptainnviða á Vestfjörðum og fylgjast stjórnvöld vel með því 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda kærlega fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli sem er okkur pírötum mjög hugleikið. Eitt af forgangsmálum Pírata á þessu þingi er þingmál um jafnan aðgang allra landsmanna að internetinu enda um að ræða raunverulega forsendu þess að atvinnu- og byggðastefna flokksins gangi upp. Þann 26. ágúst 2014 lágu niðri svo gott sem öll fjarskipti að stórum hluta á Vestfjörðum - ekkert net, enginn sími, ekkert GSM-samband. Ef fólk sem var á þessum slóðum hefði slasast hefði það ekki getað hringt eftir hjálp. Fólk þurfi að sögn að nota reiðufé vegna þess að greiðsluþjónustur virkuðu ekki. Svona var þetta tímunum saman, um 7 tíma samkvæmt mínum heimildum. Nú er víða netvandamál á Íslandi en það hlýtur að vera verst á Vestfjörðum, ef ekki hefði maður heyrt af öðrum eins ógöngum. Það er rétt sem annar hv. þingmaður nefndi hér áður að þetta er ekki í fyrsta sinn sem við heyrum af þessu, við höfum heyrt af þessu margsinnis áður og ættum í raun og veru að vita betur. Þegar svo er komið tel ég einsýnt að ríkið þurfi að bregðast við. Þetta er nefnilega vandamál þegar kemur að veitingu internets úti á landi, sérstaklega þegar einkaaðilar og hið opinbera eru í störukeppni. Ríkið metur það sem svo að svæðinu henti samkeppni, síðan kemur í ljós að svo er ekki. Einkaaðilarnir líta einfaldlega ekki svo á, sennilega með réttu, að það borgi sig að hafa netið í lagi þarna og þegar svæðið er skilgreint sem samkeppnissvæði getur hið opinbera ekki gripið inn í. Þetta er eitt af stóru vandamálunum við þennan málaflokk og nokkuð sem við þurfum að taka á. Nú hef ég engan tíma lengur eftir til þess að ræða þetta en ég vildi nefna kostnaðinn vegna þess að hæstv. innanríkisráðherra nefndi að það færu 100 milljónir, sem um það bil þriðjungurinn af áætluðum heildarkostnaði, að mestu leyti í verkefnið. Mínar heimildir segja að heildarkostnaðurinn sé í kringum 500–600 milljónir. Nú þekki ég ekki nákvæmlega hver 

Virðulegi forseti. Eins og rakið hefur verið er ástæða þessarar umræðu hin grafalvarlega staða sem kom upp þegar stór hluti Vestfjarða varð sambandslaus við umheiminn í marga klukkutíma. Það er auðvitað óásættanlegt. Eins og hæstv. forsætisráðherra minnti okkur á í stefnuræðu sinni búum við í landi íss og elda og hætturnar sem geta skapast í umhverfinu kalla á að hægt sé að ná í viðbragðsaðila. Fyrir utan hversdagslega öryggið sem felst í því að geta gengið að því sem vísu að geta kallað eftir lögreglu eða læknisaðstoð þegar þess er þörf. Við öll hér inni sem og landsmenn allir vitum alveg að nútímasamfélag byggir ansi margt í afkomu sinni á því að fjarskiptin séu í lagi. Góð fjarskipti eru raunar forsenda þess að fjölbreytt atvinnulíf fái þrifist. Bændur færa skýrsluhald sitt með rafrænum hætti, sjómenn senda tölur um afla rafrænt á markaði áður en þeir eru komnir í land og raunar má sömu sögu segja um alla nútímaatvinnustarfsemi, hún kallar á örugg og stöðug fjarskipti. Uppbygging háhraðatenginga í dreifbýli landsins er stór forsenda eflingar byggðar. Hún er nauðsynleg svo að atvinnulífið fái þrifist og fólkið, einkum yngra fólkið, horfi til landsbyggðarinnar sem framtíðarvettvangs. En auðvitað kostar hún peninga, peninga sem hljóta að miklu leyti að koma úr sameiginlegum sjóðum. Í því sambandi má minna á að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er beinlínis rætt um uppbyggingu fjarskiptanets og stóraukna ljósleiðaravæðingu. Varðandi Vestfirði sérstaklega hefur réttilega verið bent á mikilvægi hringtengingar ljósleiðarakerfisins. Því miður 

Virðulegi forseti. Það ástand sem skapaðist á Vestfjörðum hefur í sjálfu sér lengi verið ljóst að gæti komið upp og á það hefur lengi verið bent að ekki hefur gengið enn þá að hringtengja svæðið þannig að rof á sambandi gæti skapað það rof á sambandinu sem raunin varð. Mínar upplýsingar aftur á móti segja að í meginatriðum hafi neyðarfjarskiptin verið tryggð með örbylgjusambandi við Djúpið sem Neyðarlínan hafði forustu um að byggja upp. Annar hluti þessarar umræðu er um uppbyggingu á háhraðatengingum í dreifbýli á Íslandi. Má nefna að með uppbyggingu á nýju dreifikerfi sem byggir á 4G-tækninni mun á næstu mánuðum verða mjög öflug tenging sem nær til 99,5% landsmanna fyrir árslok 2016. En sú tenging er ekki sú framtíðarlausn sem við viljum telja að sé viðunandi til lengri tíma og því er nauðsynlegt að herða á uppbyggingu á ljósleiðaratengingum í dreifbýli. Í sjálfu sér er ljósnetstæknin í mínum huga sú tækni sem mun duga fyrst um sinn á þéttbýlisstöðum en þá þarf líka að ljósleiðaratengja þau þéttbýli til þess að slík tækni gangi upp. Til að styðja frekari sókn á þeim vettvangi verður að horfa til fleiri þátta. Nátengdur þáttur í orkudreifingu og afhendingaröryggi er raforku eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir tæpti hér á. Nákvæmlega á þessari stundu þegar umræðan hér fer fram er á öðrum stað í bænum að fæðast tilraun til þess að taka með nýjum hætti á framförum í fjarskiptakerfum á forsendum öryggis þeirra og á forsendum samkeppni og gæða. Hugmyndafræði þeirrar tilraunar er að láta reyna á að skapa skynsamlega nýtingu þeirra fjárfestinga sem þegar eru til staðar til þess að styðja við framfarir. Á það sérstaklega við um Vestfirði sem við megum þá vænta tíðinda af. En ég vil undirstrika að allar slíkar þreifingar verða að vera á þeim forsendum að samkeppni í fjarskiptaþjónustu eflist, sem undirstrikar að íbúar næstum hvar sem þeir búa geti valið sér þjónustuaðila og fjarskiptafyrirtæki sem hafi möguleika á að markaðssetja sína þjónustu gagnvart öllum neytendum.

Frú forseti. Það hefur dregist allt of lengi að ráða bót á fjarskipta- og samgönguvanda þeirra byggðarlaga í landinu sem hafa til að mynda ekki fengið háhraðatengingar eins og nokkur byggðarlög fyrir norðan, að ég tali svo ekki um Vestfirðina. Ég vil í þessu samhengi minna á að stjórnvöld hafa á síðustu árum stefnt að aukinni samþættingu þjónustu og sameiningu bæði stofnana og sveitarfélaga víðs vegar um land, m.a. á Vestfjörðum þar sem sameining heilbrigðisstofnana er hafin. Gott internetsamband og traust fjarskipti á borð við gott símsamband er auðvitað grundvöllur fyrir eðlilegri atvinnuþróun og uppbyggingu rafrænnar stjórnsýslu og jafnræði íbúanna varðandi aðgengi að opinberri þjónustu, menntun, afþreyingu og atvinnusókn. Þetta er auðvitað sjálfsagður liður í því að jafna búsetuskilyrði í landinu og hlýtur að teljast sjálfsagður hlutur hvar á landinu sem er í nútímasamfélagi. Það er líka svo merkilegt að stefnan um uppbyggingu tryggra fjarskipta og hnökralaust aðgengi allra landshluta að interneti liggur fyrir. Hún hefur verið sett fram í byggðaáætlunum árum saman. Hún er núna í stefnumótandi byggðaáætlun 2014–2017. Fyrir þinginu liggja og hafa legið þingsályktunartillögur um aðgengi allra landsmanna að interneti, en það gerist lítið. Það er hins vegar algjörlega ljóst í ljósi byggðaþróunar og einhæfni atvinnulífs á Vestfjörðum hversu mikilvægt það er að byggðarlögin þar verði tengd ljósleiðara. Ég vona að bæði hæstv. ráðherra og þingið geri sér nú grein fyrir því í ljósi nýorðinna atburða að undan því verður ekki vikist lengur að koma á hringtengingu háhraðanets á Vestfjörðum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda fyrir að taka þessa þörfu umræðu upp og hæstv. innanríkisráðherra fyrir svörin og þeim sem hafa talað. Við tölum aldrei of oft um örugg fjarskipti á Íslandi og sá atburður sem kom upp fyrir vestan um daginn minnir okkur á það hversu gríðarlega mikilvægt er að hafa góð fjarskipti. Og talandi um Vestfirði þá er á sunnanverðum Vestfjörðum vegasamband eins og í fornöld, þannig að það er víða pottur brotinn. Við landsbyggðarþingmenn þekkjum það öll hversu gífurlega mikilvæg góð fjarskipti eru. Það brennur á fólki. Bara í mínu kjördæmi, Suðurkjördæmi, er þetta eiginlega alltaf fyrsta atriði sem er nefnt þegar við hittum sveitarstjórnarfólk vegna þess að þetta er svo gríðarlega mikilvægt upp á atvinnu og öryggi íbúanna. Það vita allir að góðir samskiptainnviðir eru lykilatriði fyrir Ísland í framtíðinni í öllu sem lýtur að velferð, lífsgæðum og atvinnuuppbyggingu. Það er lífsnauðsynlegt að hafa öruggan aðgang að samskiptum í fjarskiptamálum. Það hefur verið lögð fram fjarskiptaáætlun og mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra: Hvernig er staða fjarskiptaáætlunar 2011–2014 sem lögð var fram? Hvernig er hún? Ég hef lesið aðeins yfir hana og þingsályktunin er mjög metnaðarfull með fjögur markmið. Ef þeim hefði öllum verið náð - því að nú er 2014 - þá er ekki víst að þessi staða hefði komið upp og væri að koma upp á landinu. En ég hvet alla til góðra verka. Þetta er náttúrlega alltaf spurning um forgangsröðun á fjárveitingum. Þetta kostar peninga og þetta er bara spurning um hvernig við viljum forgangsraða.

Hæstv. forseti. Hérna er til umræðu staða og öryggi í fjarskiptum á landsbyggðinni og uppbygging háhraðatengingar í dreifbýli en á mínum heimaslóðum er ekki hægt að tala um öryggi í sömu setningu og fjarskipti eru nefnd. Það er ákveðinn vandi í því fólginn að tala um öryggi þegar símsamband dettur inn og út eftir hag og viðgerðargleði fyrirtækja. Er þrýstingur á þjónustufyrirtæki nægur? Er hlutverk þeirra skýrt? Ég hef eytt ófáum mínútum í bið hjá þjónustusíma símfyrirtækja. Þegar maður kvartar eru viðgerðarmenn ýmist lagðir af stað eða koma eftir helgi og á tímabili þorði maður varla að hringja í fyrirtækin ef eitthvað bjátaði á því að fæstir af viðgerðarmönnunum höfðu skilað sér og ekki vildi ég vera fyrst til að færa þeim þær fréttir að viðgerðarmenn þeirra væru væntanlega týndir einhvers staðar á milli Ísafjarðardjúps og Reykjavíkur því að það er frekar stórt svæði. Við getum sett endalaust af lögum og reglum, en gera þær gagn í þessum málaflokki? Það er nefnilega fáránlegt að ár eftir ár og fund eftir fund þurfi að ræða sama málefnið, bætt öryggi fjarskipta og uppbyggingu háhraðatengingar í dreifbýli. Eins og hæstv. innanríkisráðherra kom inn á eru þessir þættir ekki bara öryggistæki á svæðum þar sem snjóar þyngst á veturna, þar sem snjóflóð og aurskriður falla og þar sem langt er á milli byggða í dreifbýli heldur eru þessir þættir einnig verkfæri til að gera byggðarlög samkeppnishæf hvað varðar fyrirtækjarekstur og atvinnutækifæri. Vegna skorts á hringtengingu ljósleiðara á Vestfjörðum voru á tímabili umræður milli fyrirtækja í smærri byggðarlögum um að skipta á milli sín netnotkun á daginn og yfir nóttina til þess að létta álagi af kerfinu. Í eystri byggðarlögum er enn verið að setja upp úreltan búnað sem gerir íbúum ekki mögulegt að nýta allar þær tækninýjungar og breytingar sem völ er á. Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu hér í dag og vona svo innilega að allir hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn vinni saman að því að bæta úr málum svo að við þurfum ekki að halda enn einn fundinn um sama málið því þó svo að Vestfirðir séu mikið til umræðu hér í dag þá snertir þetta byggðirnar alls staðar í kringum landið.

Frú forseti. Eins og kom fram á World Economic Forum í fyrra þá var tekið alveg skýrt fram að internetið væri grundvöllur fyrir hagvöxt og nýsköpun í framtíðinni. McKinsey og Boston Consulting Group hafa gert úttektir á gæðum sem internetið skapar fyrir samfélög og það er alveg ljóst að 20% af hagvexti síðastliðinna ára er til kominn vegna internetsins. Af því hefur 75% verðmætasköpunar orðið til í hefðbundnum iðnaði. Það er líka alveg ljóst að ungt fólk á landsbyggðinni horfir til þess að geta skapað sér atvinnutækifæri á internetinu, atvinnutækifæri sem það getur ekki hugsað sér að sinna í heimabyggð sinni ef það á á hættu að internetið liggi niðri. Þá fer fólk eitthvert annað. Þetta er svo frábært tækifæri ef internetið er öruggt í heimabyggðinni því að þá getur unga fólkið, sem kann að skapa sér tækifæri og er í síauknum mæli að skapa sér tækifæri, miklu frekar hugsað sér að búa í sinni heimabyggð hafi það skapað sér atvinnutækifæri tengt internetinu. Tvö af þremur forgangsmálum okkar pírata, sem allir þingflokkar fá, varða þetta efni. Þriðja forgangsatriði okkar er þingsályktunartillaga sem Birgitta Jónsdóttir er frumflutningsmaður að, sem fjallar um að Alþingi álykti „að fela ríkisstjórninni að vinna aðgerðaáætlun um jafnt aðgengi allra landsmanna að internetinu óháð búsetu og fjárhag“. Þetta er aðgerðaáætlun. Svo er það fyrsta forgangsmál okkar. Það er mál sem ég frumflyt með þingmönnum allra flokka, þremur þingmönnum úr hverjum flokki, byggt á vinnu sem hæstv. Ragnheiður Elín Árnadóttir setti af stað fyrr á árinu, um „að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp til að móta stefnu 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu og þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég verð að viðurkenna það að ég hefði gjarnan viljað heyra hér að það væri verið að vinna að því að leggja meiri fjármuni í uppbyggingu bæði háhraðatenginga og að hringtengja Vestfirði með ljósleiðara, eins og er búið að sýna fram á að er ekki bara mikið byggðamál heldur fyrst og fremst mjög mikið öryggismál. Það kom í ljós að Vestfirðingar voru algerlega slitnir frá umheiminum í um sex klukkustundir, sem er óásættanlegt. Það mundi enginn láta bjóða sér að slíkt gæti gerst í raun og veru hvenær sem er. Míla hefur viðurkennt að þótt hún bæti örbylgjusambandið sé langt í frá að það sé öryggi til að treysta á. Ég vil því brýna hæstv. ráðherra til að berjast fyrir því að ná meiri fjármunum en þeim 100 milljónum sem eru í fjarskiptasjóði. Við megum ekki fara á hraða snigilsins í þessu máli. Það er óásættanlegt. Vissulega eru fleiri landsvæði þar sem landsmenn búa við sömu eða álíka aðstæður, en það er samt ekki í heildina stór hluti sem á eftir að tryggja háhraðatengingu og ljósleiðarasamband. Það verður einhvern tímann að gera meira en að lofa og fara um þetta fögrum orðum því að örugg fjarskipti og öflugar háhraðatengingar er ein skilvirkasta byggðaaðgerð sem stjórnvöld geta framkvæmt. Það er löngu kominn tími til að menn sýni það í verki en ekki bara í nefndarskipan og fögrum orðum að ljúka þessu 

Virðulegur forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka fyrir þessa góðu og málefnalegu umræðu sem staðfestir aftur það sem hefur auðvitað oft komið fram í þessum sal, sem er samstaða þingmanna gagnvart því verkefni er lýtur að því að tryggja að fjarskiptin í okkar dreifbýla og stóra landi séu í lagi. Ég er fyrst manna og kvenna til þess að viðurkenna að þau eru ekki með fullnægjandi hætti og við því verður að bregðast. Það er auðvitað þingsins að meta það í umræðu um fjárlög og vinnu í fjárlaganefnd hvort ástæða sé til þess að auka fjármagn í þessi verkefni. Við megum hins vegar ekki gleyma því þegar við erum að tala um öfluga háhraðatengingu, við erum öll sammála um mikilvægi hennar, að hún er engu að síður á hverjum tíma í raun og veru eilítið huglæg stærð. Ég bendi bara á að við hefðum aldrei talað með sama hætti fyrir nokkrum árum síðan. Við tölum örugglega með öðrum hætti eftir nokkur ár. Þetta er viðvarandi verkefni. Það er gott að við séum á tánum gagnvart því. Við búum samt sem áður á landi þar sem öllum landsmönnum stendur til boða einhvers konar sítengd nettenging. Árlega nýta fjarskiptafyrirtæki okkar 7–8 milljarða til þess að byggja upp fjarskiptakerfið. Það virðist ekki vera nóg, það virðist þurfa að gera betur. Þess vegna hef ég lagt áherslu á það og nefndi það hér áðan að gerð verði tillaga um að þetta verkefni verði styrkt af hálfu fjarskiptasjóðs, þ.e. háhraðatenging um Vestfirði. Síðan er líka í gangi mikilvægt verkefni til þess að tryggja það hvernig við komum betur að þessum verkefnum í heild sinni. Ég held okkur greini ekkert á um það. Hið eilífa vandamál og viðfangsefni Alþingis Íslendinga er takmarkað fjármagn, forgangsröðun fjármagns. Það stendur ekki á mér að forgangsraða í þágu þessara þátta. Ég vona að Alþingi nái því á einhverjum tímapunkti að gera eins vel og við mögulega getum, en auðvitað í góðu samstarfi við fyrirtæki og einstaklinga sem eru að efla þessa þætti um allt land.

Virðulegur forseti. Ég hef áður staðið í þessum stól og mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um nauðungarsölu og geri það nú aftur. Frumvarpið felur í stuttu máli í sér framlengingu á frestun á nauðungarsölum en sem kunnugt er samþykkt meiri hluti Alþingis frumvarp fyrir síðustu áramót sem fól í sér frestun á nauðungarsölum fram yfir mitt þetta ár, nánar tiltekið til 1. september á þessu ári. Með þessu frumvarpi er lagt til að fresturinn verði framlengdur til 1. mars 2015. Það frumvarp eða öllu heldur sú aðgerð að fresta nauðungarsölum var og er liður í aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að koma til móts við skuldsett heimili í landinu. Sem kunnugt er hefur ríkisstjórnin nú þegar kynnt höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána og þær aðgerðir eru að koma til framkvæmda um þessar mundir líkt og allir þekkja. Tilgangurinn með því að fresta nauðungarsölum á sínum tíma var sá að skuldurum gæfist tími til að leggja mat á aðgerðirnar og þau áhrif sem þær kynnu að hafa á skuldastöðu viðkomandi einstaklinga og heimila. Frestur til að sækja um höfuðstólslækkun lána rann út um síðustu mánaðamót. Gert er ráð fyrir að niðurstaða ríkisskattstjóra sem annast útreikning leiðréttingarinnar liggi fyrir í lok september en þá skal umsækjandi samþykkja útreikning og framkvæmd leiðréttingar innan þriggja mánaða frá birtingardegi. Ef umsækjandi samþykkir ekki niðurstöðu ríkisskattstjóra getur hann sótt um leiðréttingu á útreikningi eða kært málið til sérstakrar úrskurðarnefndar innan þriggja mánaða. Gera má ráð fyrir að niðurstaða í flestum málum er varða leiðréttingu fasteignaveðlána liggi fyrir innan sex mánaða frá því að umsóknarfresti um leiðréttingu lauk. Af þessum ástæðum er lagt til að heimilt verði að fresta nauðungarsölum fram yfir 1. mars 2015. Eins og fram kom í máli mínu fyrst þegar þetta mál var flutt hér á Alþingi hefur alltaf legið fyrir að frestun á nauðungarsölu væri aðgerð sem mundi fylgja heildartillögum ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimila. Líkt og í fyrra frumvarpi getur gerðarþoli óskað þess að tilteknum nauðungarsöluaðgerðum verði frestað fram yfir 1. mars 2015. Óski skuldari eftir því að ákvörðun um framhald uppboðs eða ráðstöfun eignar á almennum markaði verði frestað fram yfir 1. mars 2015 ber sýslumanni samkvæmt frumvarpinu að verða við þeirri beiðni án þess að leitað sé eftir afstöðu gerðarbeiðanda til beiðninnar. Þannig er lagt til að sýslumaður veiti frest á því að eign sé seld lokasölu á nauðungaruppboði fram yfir 1. mars 2015. Jafnframt er lagt til að hafi eign verið seld lokasölu en svokallaður samþykkisfrestur er ekki liðinn megi sýslumaður fresta aðgerðum að fengnu samþykki gerðarbeiðanda og hæstbjóðanda í eignina. Rétt er að taka fram að ekki er um sjálfvirka frestun nauðungarsölu að ræða heldur verður það val gerðarþola að óska eftir slíkri frestun. Ekki er gerð krafa um að samþykki kröfuhafa liggi fyrir svo veita megi frest, en heimildin er bundin við þær fasteignir þar sem gerðarþoli heldur heimili og hefur skrásett lögheimili enda sé um að ræða húsnæði sem ætlað er til búsetu samkvæmt ákvæðum skipulags- og byggingarlaga. Þá er þess krafist að viðkomandi hafi sótt um leiðréttingu fasteignaveðlána. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir frumvarpinu og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr. Ég vona innilega og veit að um þetta mál er hér góð sátt. Hún var þegar frumvarpið var áður flutt og er vonandi núna. Tíminn sem þessir útreikningar taka og tíminn sem við viljum gefa skuldurum til að kæra málið og fá í það niðurstöðu er lengri en áætlað var í upphafi þannig að ég vona að þingheimur taki vel í frumvarpið og vona innilega að afgreiðsla málsins taki eins stuttan tíma og mögulegt er miðað við þingstörf til að tryggja að þessi lausn geti nýst þeim sem helst þurfa á að halda.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna aðeins sé verið að veita þessa frestun hjá þeim sem hafa sótt um leiðréttingar vegna frumvarpa ríkisstjórnarinnar og hvort ekki væri hægt að setja aðra inn í, sér í lagi þá sem eru með verðtryggð húsnæðislán sem þeir hafa tekið eftir 2001 og þangað til lögunum var breytt núna nýlega. EFTA-dómstóllinn gaf nýlega álit um að það skyldi dæmt heima í héraði, hérna á Íslandi, um hvort verðtryggingin væri lögleg. Flestir telja, þar á meðal Hagsmunasamtök heimilanna, að verðtryggingin sé ekki ólögleg en útfærslan á flestum neytendalánum er það mjög líklega. Hverjir segja það? Jú, ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, segir það í áliti, framkvæmdastjórn Evrópusambandsins segir það, Neytendastofa á Íslandi segir það og seinna í þessum mánuði mun EFTA-dómstóllinn gefa álit um þessa útfærslu á neytendalánum, að í lánasamningunum frá 2001 hafi verið reiknuð 0% verðbólga. Það eru rangar upplýsingar um raunverulegt verð á lánum sem fólk hefur tekið. Þetta segja allir þessir aðilar að sé ólögmætt. Það er dómsmál í gangi sem Hagsmunasamtök heimilanna reka gagnvart Íbúðalánasjóði um nákvæmlega þetta atriði. Hæstiréttur mun þurfa að úrskurða um þetta á næstunni, um mitt næsta ár í síðasta lagi. Spurningin er hvort ekki væri hægt að taka þennan hóp inn í á einfaldan hátt þannig að ekki sé verið að selja ofan af honum eigur á grundvelli lána sem flestir segja að séu ólögmæt. Við erum að bíða eftir dómsorði, við erum að bíða eftir svari Hæstaréttar. Ef EFTA-dómstóllinn segir að þetta séu ólögmætir skilmálar eins og  
             Við erum að tala um heimili fólks. Getum við ekki passað upp á að þetta fólk missi þau ekki rétt áður en dómstólar segja, sem góðar líkur eru á, 

Virðulegur forseti. Við höfum áður rætt þessi mál sem hv. þingmaður kemur hér inn á og við eigum eftir að sjá nákvæmlega hver niðurstaðan frá dómstólum verður í því máli, það er alveg rétt. Eins og ég hef áður sagt, og kom fram í framsögu minni hér áðan og við höfum áður komið inn á í þessu máli, tengist þessi frestun á nauðungarsölum leiðréttingaraðgerðum ríkisstjórnarinnar, hefur alltaf tengst þeim og verið hluti af þeim. Ástæðan og rökin fyrir frumvarpsflutningnum á sínum tíma voru þær ráðstafanir. Við teljum rétt að það sé gert með sama hætti núna. Þess vegna eru sett inn ákvæði er lúta að því að viðkomandi skuldari hafi sótt um þessa leiðréttingu og sé þá hluti af þeim aðgerðum. Það var og hefur alltaf verið uppleggið þannig að við höldum okkur við það. Eins og hv. þingmanni er sjálfsagt ljóst sóttu mjög margir um leiðréttinguna, mjög margir sóttu um höfuðstólslækkun, þannig að við eigum von á því að þetta komi mjög mörgum til góða. Hins vegar verðum við líka að horfast í augu við það, virðulegur forseti, og hv. þingmenn og þingmaður, að þrátt fyrir að þessi aðgerð geti nýst mörgum - og vonandi nýtist hún sem flestum - er það auðvitað þannig að hún bjargar hugsanlega ekki öllum. Við megum heldur ekki vekja vonir sem síðan standast ekki. Þess vegna er þetta hluti af þeirri aðgerð er lýtur að leiðréttingunni og tækifærum fólks til að yfirfara fjármál sín á grundvelli þess. Það var uppleggið í byrjun. Þetta var liður í þingsályktunartillögu sem forsætisráðherra mælti fyrir í upphafi þessa þings. Þetta frumvarp sem nú er flutt ber þess öll merki og er stofn af sama meiði.

Frú forseti. Eins og hæstv. ráðherra segir er grundvöllurinn fyrir þessu frumvarpi sá að fólk hefur sótt um skuldaleiðréttingu. Ástæðan fyrir því að veita þennan frest er sú að sjá hvort fólk getur náð að bjarga sér eftir leiðréttinguna. Við vitum að það mun þurfa að klára þetta dómsmál efnislega fyrir íslenskum dómstólum. Hvers vegna ekki að taka líka með fólk sem við vitum að dómsmálið skiptir máli? Ef það verður dæmt eins og ESA, framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, Neytendastofa á Íslandi og mögulega núna EFTA-dómstóllinn kveða á um verður miklu stærri skuldaleiðrétting fyrir lántakendur sem eru með verðtryggð neytendalán frá 2001 fram til breytinga á lögunum. Þeir munu fá miklu stærri leiðréttingu en ríkisstjórnin er að bjóða upp á. Þetta er spurning um það fólk, það getur fengið gríðarleg tækifæri til að bjarga sér þar. Það sem er krafist í málinu er að lánin skuli endurreiknuð út frá því að þessir skilmálar hafi verið óréttmætir. Þetta þýðir gríðarlega skuldaleiðréttingu fyrir fólk sem er með þessi lán. Ef það verður selt ofan af fólkinu þangað til dómur er kveðinn upp þýðir það að fólkið fær ekki eignina sína aftur. Það er óafturkræft. Það er líklega þess vegna sem hæstv. ráðherra hefur hugsað sér að fara þessa leið, a.m.k. með þá sem sækja um leiðréttingu, en hvers vegna ekki með þessa aðila? Allir fagaðilarnir sem hafa gefið álit í þessu máli segja að þau séu óréttmæt. Með því að taka þá inn í þetta, 

Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt og það er þá annað mál. Því frumvarpi sem ég mæli hér fyrir er ekki ætlað að taka á þeirri niðurstöðu sem getur orðið hjá dómstólum. Það er ekki inntak þessa máls. Inntak þessa máls er, eins og ég hef áður sagt, liður í skuldaleiðréttingaraðgerðum ríkisstjórnarinnar. Hitt er annað mál sem verður sjálfsagt rætt á þinginu þegar sú niðurstaða liggur fyrir. Öll umræða um þessa þætti getur tekið á miklu stærri málum en við erum hér að fjalla um, getur verið miklu víðfeðmara og stærra mál. Ég held að það sé mikilvægt og ég hvet þingheim til þess, ekki það að ég sé að draga úr mikilvægi umræðunnar eða vinnunnar hér á þingi, að koma þessu máli í gegn, að við fáum niðurstöðu í það og það verði samþykkt vegna þess að það skiptir máli fyrir marga. Hitt sem hv. þingmaður nefnir er hluti af stærra máli sem þessu frumvarpi er ekki ætlað að taka á.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 46/2005, um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir, en frumvarpið felur að mestu leyti í sér innleiðingu á EES-tilskipun. Frumvarp þetta var flutt af þeirri sem hér stendur á 143. löggjafarþingi, fyrr á þessu ári, en fékk ekki afgreiðslu þingsins fyrir þinglok. Meginþættir frumvarpsins eru tvenns konar. Annars vegar felur það í sér að skuldakröfur verði nú innleiddar sem tryggingarráðstafanir samkvæmt lögum um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir og hins vegar þrengri skilgreiningu á hugtakinu fjármálagerningur í lögunum. Breytingarnar felast í innleiðingu á efni tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins frá 6. maí en með þeirri tilskipun var skapað samræmt lagaumhverfi fyrir notkun fjárhagslegra tryggingarráðstafana yfir landamæri. Þá voru flest formskilyrði sem venjulega fylgdu tryggingarráðstöfunum afnumin. Markmiðið var að stuðla að opnari og hagkvæmari fjármagnsmörkuðum og stöðugleika fjármálakerfisins og efla þannig frelsi í þjónustu og fjármagnsflutningum á sameiginlega markaðnum fyrir fjármálaþjónustu. Fjárhagslegar tryggingarráðstafanir felast í tvíhliða samningum um veðsetningu eða framsal verðbréfa eða reiðufjár til tryggingar fjárhagslegum skuldbindingum. Gert er ráð fyrir því að aðilar að slíkum samningum séu einkum stofnanir á fjármálamarkaði. Sú breyting sem gerð var með fyrrnefndri tilskipun er fyrst og fremst sú að tryggingarráðstafanir samkvæmt tilskipuninni ná nú einnig yfir skuldakröfur. Í tilskipuninni er skuldakrafa skilgreind sem peningakrafa á grundvelli samnings þar sem lánastofnun veitir fyrirgreiðslu í formi láns. Talið er að notkun á skuldakröfum muni fjölga tiltækum tryggingum og að meiri samhæfing á þessu sviði muni leiða til jafnari samkeppnisskilyrða lánastofnana í öllum aðildarríkjunum. Jafnframt er tekið fram í aðfaraorðum tilskipunarinnar að neytendur og lánþegar mundu hagnast á því að notkun skuldakrafna yrði auðvelduð þar sem það gæti að lokum leitt til meiri samkeppni og greiðari aðgangs að lánsfé. Með frumvarpinu er sem fyrr segir einnig lagt til að skilgreiningu á hugtakinu fjármálagerningur í lögum um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir verði breytt til samræmis við tilskipunina. Í núgildandi lögum er vísað til skilgreiningar eldri laga um verðbréfaviðskipti, en þau voru felld úr gildi árið 2007 með nýjum lögum um verðbréfaviðskipti og skilgreiningu á fjármálagerningi um leið breytt umtalsvert. Því er lagt til að skilgreining tilskipunarinnar verði tekin upp í lögin. Með þessari breytingu verður skilgreiningin þrengri en í gildandi lögum, en mestu skiptir þó að óframseljanlegar afleiður verða þá ekki sérstaklega tilgreindar sem fjármálagerningar samkvæmt lögunum. Þá er lagt til að skilgreiningar á samningi um framsal eignarréttinda yfir fjárhagslegri tryggingu og samningi um veðsetningu á fjárhagslegri tryggingu verði víkkaðar út til samræmis við efni umræddrar tilskipunar. Þar sem lagt er til í frumvarpinu að skuldakröfur bætist við sem tryggingarráðstafanir samkvæmt lögunum þarf að skilgreina skuldakröfur og bæta þeim við sem andlagi fjárhagslegra trygginga auk þess sem auka þarf við ákvæðið um fullnustuaðferðir svo þær taki einnig til skuldakrafna. Með breytingartilskipuninni er aðildarríkjum veitt heimild til að takmarka skilgreininguna á skuldakröfum og undanþiggja tilteknar skuldakröfur. Lagt er til að nýta þessa heimild og undanþiggja neytendalán sem skuldakröfur samkvæmt lögum um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir að undanskildum fasteignalánum og lánum sem eru undir ákveðinni fjárhæð. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við Seðlabanka Íslands, Samtök fjármálafyrirtækja, þáverandi efnahags- og viðskiptaráðuneyti og Fjármálaeftirlitið og tekið tillit til þeirra athugasemda sem bárust. Þá hefur nú verið tekið tillit til þeirra athugasemda sem gerðar voru við meðferð frumvarpsins í efnahags- og viðskiptanefnd á 143. löggjafarþingi. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir frumvarpinu og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til nefndar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir. Eins og fram hefur komið var þetta mál til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd á síðasta þingi. Þar voru gerðar nokkrar athugasemdir. Því miður virðast ekki hafa skilað sér í þessu nýja frumvarpi þær lagfæringar sem hefðu komið fyllilega til móts við athugasemdirnar. Það er tvennt sem helst voru gerðar athugasemdir við. Í fyrsta lagi er það skilgreining á skuldakröfunni, sem felur í sér tvöfalda neitun. Ég get lesið hana fyrir ykkur, þá áttið þið ykkur kannski á því að hún er gríðarlega torskilin og hafði greinilega misskilist að einhverju leyti. En skuldakrafa er í þessu frumvarpi skilgreind þannig, með leyfi forseta, sem „fjárhagsleg krafa sem hefur orðið til á grundvelli samnings þegar lánastofnun veitir fyrirgreiðslu í formi láns. Neytendalán, sbr. lög nr. 33/2013, um neytendalán, að undanskildum fasteignalánum …“. Hérna kemur sem sagt þessi tvöfalda neitun. Afleiðingin af þessu er sú að fasteignalán eru ekki undanskilin, þ.e. helstu eignir bankanna sem eru fasteignalán. Það er núna heimilt með þessum lögum að veðsetja fasteignalán eins banka, t.d. þegar banki tekur lausafjárlán hjá öðrum banka, væntanlega vegna þess að hann vantar lausafé. Þá getur hann sett að veði sín bestu eignasöfn, fasteignalánin. Það gæti valdið þeim vanda einhvern tímann í fjarlægri framtíð ef við lendum í þeirri sömu stöðu og við lentum í nýlega þegar hér varð bankahrun og ríkið kemur að því að bjarga innstæðuhöfum banka sem fellur, þá er bankinn búinn að veðsetja í burtu bestu eignir sínar og ríkið kemur að tómum kofanum og orðnum hlut. Þetta er því miklu varasamara en gæti virst við fyrstu sýn, en þegar allt er í lagi er þetta vissulega ekki áhyggjuefni. En við verðum að hugsa lengra hér á þingi og velta því fyrir okkur hvað gæti gerst. Við gerðum athugasemd við þetta. Það er svigrúm í þessari tilskipun frá Evrópusambandinu sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Geta aðildarríki ákveðið að skuldakröfur falli ekki undir gildissvið tilskipunarinnar ef skuldarinn er neytandi …“ Það væri hæglega hægt að nýta sér þetta til að undanskilja fasteignalán af því að þeir sem taka slík lán eru vissulega neytendur. Einnig er heimilt að undanskilja lánasamninga sem gerðir eru við lítil fyrirtæki, en lítil fyrirtæki eru öll fyrirtæki sem eru með færri en 50 starfsmenn og með veltu undir 10 millj. evra. Það eru 80% af öllum fyrirtækjum á Íslandi. Það mundi draga mjög úr því hættuspili sem felst í frumvarpinu og þessari heimild, að mínu mati, ef við mundum nýta þann rétt sem við höfum samkvæmt tilskipuninni til þess að draga úr þeim óæskilegu áhrifum sem hún getur haft í fjarlægri framtíð. Það er annað sem menn ættu að velta fyrir sér. Tilgangur þessarar tilskipunar í Evrópusambandinu gengur akkúrat þvert á þau markmið sem við erum að glíma við að ná á Íslandi. Í Evrópusambandinu er verðhjöðnun. Þar er mjög mikilvægt að auka möguleika banka til þess að búa til peninga. Við erum í þveröfugri stöðu því hér er frekar tilhneiging til verðbólgu. Það er allt of mikið peningamagn í umferð, hundruð milljarða of mikið af peningum í umferð, sem er líka ein af meginorsökum þess að við erum hér með fjármagnshöft. Þannig að það er vandséð að þessi tilskipun, sem gengur út á að mikilvægt sé að auka möguleika bankanna til þess að búa til aukið fé, þjóni tilgangi okkar hér innan lands til þess að stuðla að fjárhagslegum stöðugleika. Ég vildi vekja athygli á því að mér þykir hafa skort á það að tekið hafi verið tillit til þessara athugasemda sem vissulega komu fram í meðförum nefndarinnar á síðasta þingi, ég vildi láta vita af því. Við í nefndinni munum aftur fara yfir þessi mál og kanna hvort ekki sé hægt að sníða þessa vankanta af svo hægt sé að innleiða tilskipunina í þessu frumvarpi með öruggum hætti.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003, með síðari breytingum. Frumvarpið byggir á tillögum starfshóps um endurskoðun hafnalaga sem falið var að endurskoða hafnalögin til að styrkja rekstrargrundvöll hafna og gera þeim kleift að aðlagast breyttri notkun. Frumvarp þetta var flutt af þeirri sem hér stendur á 143. löggjafarþingi, fyrr á þessu ári, og gekk eftir 1. umr. til hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd tók frumvarpið fyrir á sjö fundum og skilaði nefndaráliti þann 14. maí sl. Nefndin gerði nokkrar breytingar á frumvarpinu og ég vil taka sérstaklega fram að við framlagningu þess nú hefur að flestu leyti verið tekið tillit til þeirra breytingartillagna. Markmið frumvarpsins er þannig fyrst og fremst að bregðast við fjárhagsvanda hafna og styðja betur við endurnýjun hafnarmannvirkja, en einnig eru aðrar breytingar gerðar. Meðal þeirra eru ákvæði um neyðarhafnir og um heimild ríkissjóðs til að eiga og reka mannvirki vegna ferja. Hafnir landsins búa, eins og þingheimur þekkir, sumar við bágan rekstrargrundvöll og eiga erfitt með að bæta afkomu sína, þ.e. auka tekjur eða deila kostnaði af rekstri með því að finna samlegð með öðrum rekstri. Reynslan bendir til að hafnarsjóðir séu of margir og eftir atvikum of smáir til að geta staðið undir rekstri og nauðsynlegri fjárfestingu. Erfitt er að sjá fyrir hvenær allir hafnarsjóðir verða færir um að standa undir nauðsynlegri fjárfestingu, en þangað til þarf að skapa þeim forsendur til að takast á við eðlilegan rekstur og nauðsynlegar fjárfestingar. Með aukinni samhæfingu, raunhæfara mati á arðsemi nýframkvæmda og forgangsröðun verkefna innan stærri heildar standa efni til þess að fleiri hafnir geti ráðið við verkefni sín án stuðnings ríkissjóðs, a.m.k. með minni stuðningi en nákvæmlega nú. Virðulegur forseti. Þær breytingar sem snúa að fjárhagsvanda hafna eru helst eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lagt til að eigendur hafna geti gert með sér samning um samrekstur einstakra þátta í starfsemi hafna í stað þess að samstarfið taki til starfseminnar í heild í formi hafnasamlags. Heimild til stofnunar hafnasamlags er þó enn fyrir hendi. Í öðru lagi er lagt til að kveðið verði sérstaklega á um þá hagsmuni og þau sjónarmið sem leggja ber til grundvallar við tillögugerð og forgangsröðun framkvæmda í samgönguáætlun. Loks er í þriðja lagi lagt til að ákvæðum hafnalaga um ríkisstyrki verði breytt. Þær breytingar fela helst í sér skýrari skilgreiningar á formi ríkisstyrkja. Þó er rétt að taka fram að ekki er um að ræða auknar fjárhæðir úr vasa ríkisins umfram það sem þegar er ákveðið í fjárlögum. Þau verkefni sem lagt er til að ríkissjóður geti styrkt samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi eru flokkuð í fimm þætti: Endurbyggingu og endurbætur á skjólgörðum og dýpkun þar sem reglulegrar viðhaldsdýpkunar er þörf. Greiðsluþátttaka ríkissjóðs fyrir þessi verkefni verður allt að 85% samkvæmt umræddu frumvarpi. Endurbygging og endurbætur á bryggjum og niðurrif hafnarmannvirkja sem þarf að fjarlægja vegna slysahættu er annar þáttur sem lagt er áhersla á að styrkja í þessu frumvarpi. Með frumvarpinu er lagt til að greiðsluþátttaka ríkissjóðs í þessum verkefnum verði allt að 75%. Í þriðja lagi eru sett skýrari skilyrði fyrir styrkjum vegna nýframkvæmda við bryggjugerð, skjólgarða og dýpkun í innsiglingu og innan hafnar, stofnkostnað við hafnsögubáta á stöðum þar sem aðstæður í höfn og nágrenni hennar kalla á slík öryggistæki og innsiglingarmerki, svo og löndunarkrana og hafnarvogir. Gera skal grein fyrir nauðsyn og arðsemi þessara framkvæmda og liggja þarf fyrir staðfesting á að höfn hafi skilað jákvæðum rekstrarafgangi að teknu tillit til vaxta. Með frumvarpinu er lagt til að greiðsluþátttaka ríkissjóðs verði allt að 60%. Heimild þessi tekur þó ekki til framkvæmda í þágu einstakra fyrirtækja þar sem gerður er sérstakur afnotasamningur til lengri tíma. Í fjórða lagi eru það aðgerðir eiganda hafnar sem miða að því að hætta eða draga úr hefðbundnum hafnarrekstri. Lagt er til að greiðsluþátttaka ríkissjóðs geti samkvæmt sérstöku samkomulagi numið allt að 60% af neikvæðu eigin fé hafnar. Í fimmta lagi eru aðgerðir hafnarsjóða vegna fyrirhugaðrar sameiningar. Þar er lagt til að greiðsluþátttaka ríkissjóðs skuli ákveðin með sérstöku samkomulagi milli viðeigandi hafnarsjóða annars vegar og ríkisins hins vegar. Þá er lagt til, virðulegur forseti, að heimilt verði að veita viðbótarframlag úr ríkissjóði til lítilla hafnarsjóða innan skilgreinds byggðasvæðis samkvæmt ákvörðunum Eftirlitsstofnunar EFTA með tekjur undir 40 millj. kr. og þar sem verðmæti meðalafla síðustu ára eru undir 1 milljarði kr. Viðbótarframlag þetta getur orðið allt að 15%. Skilyrði fyrir úthlutun ríkisstyrkja verði þau að um sé að ræða framkvæmd sem hefur mikla þýðingu fyrir almannahagsmuni á viðkomandi stað, viðkomandi höfn hafi skilað jákvæðum rekstrarafgangi að teknu tilliti til vaxta eða hafi nýtt kosti sína til tekjuöflunar með eðlilegum hætti og að framlag ríkissjóðs raski ekki samkeppni milli hafna. Þá er í þessu frumvarpi mælt fyrir um heimild ráðherra til að útfæra nánar ákvæði laganna í reglugerð, en í gildandi lögum er ekki að finna slíka heimild. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og einnig því að tekið hefur verið mið af þeim tillögum til breytinga sem komu frá þingnefndinni sem um málið fjallaði. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og síðan til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég fagna komu þessa frumvarps og harma um leið að við höfum ekki náð að klára það í vor. Nefndin hafði fjallað um málið og náð góðri sátt um það þannig að ég hlakka bara til þeirrar vinnu aftur í nefndinni núna og veit að við munum væntanlega klára þetta hratt og örugglega. Ég legg líka áherslu á öll þau sóknarfæri sem byggjast í höfnum landsins. Þess vegna er mikilvægt að bæði rekstrarumhverfi þeirra sé styrkt og að við gerð samgönguáætlunar verði horft til þessara tækifæra, t.d. hvernig ýmis tækniþróun er í fraktsiglingum milli landa og þá líka í gegnum ferjuflutninga þar sem bæði vörur og fólk er ferjað milli Íslands og meginlandsins. Þarna eru gríðarleg tækifæri sem geta skapast fyrir matvælaframleiðendur okkar til að koma sinni vöru ferskari út á markað og lengja þar af leiðandi tímann í hilluplássi úti sem er mjög mikilvægt. Þegar við erum líka að flytja ýmsar einingar til landsins er hagkvæmara að gera það í gegnum ferjusiglingar og annað. Þá þurfum við að hafa hafnir til staðar sem geta brugðist við þessu. Þess vegna er þetta mjög brýnt mál. Um leið er komin núna mikil þörf á að viðhalda þeim hafnarmannvirkjum sem við höfum í dag. Mörg þeirra eru farin að hafa þungatakmarkanir á höfnunum þannig að við nýtum ekki þá fjárfestingu sem við höfum farið í af því að hún þarfnast lagfæringar. Það eru mjög kostnaðarfrekar lagfæringar sem hafnarsjóðir munu aldrei geta borið sjálfir. Að minnsta kosti þarf áhrifa þessa frumvarps að gæta svolítið lengi áður en það kemur fram. Þetta þurfum við að hugsa núna samhliða því sem þörfin er mikil í vegakerfinu, samgöngumálum og annars staðar. Þessi mikilvægi þáttur má alls ekki gleymast og vildi ég bara vekja athygli á því.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 141/2001, um lögbann og dómsmál til að vernda heildarhagsmuni neytenda, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að innleidd sé tilskipun nr. 2009/22, um að setja lögbann til verndar hagsmunum neytenda. Þessi tilskipun er endurútgáfa eldri tilskipunar um sama efni. Frumvarpið var, líkt og nokkur þeirra frumvarpa sem ég hef mælt fyrir hér í dag, áður lagt fram á 143. löggjafarþingi og eftir 1. umr. var það sent til allsherjar- og menntamálanefndar. Nefndin óskaði eftir umsögnum hagsmunaaðila og bárust henni tvær umsagnir, frá Alþýðusambandi Íslands annars vegar og Neytendastofu hins vegar, og mæltu báðir aðilar með því að frumvarpið yrði samþykkt. Nefndin afgreiddi málið þann 6. maí sl. og lagði einróma til að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt. Ekki gafst þó tími til að ljúka málinu fyrir þingfrestun í vor og er það því lagt hér fram í áður óbreyttri mynd. Virðulegur forseti. Ég legg áherslu á að hugsunin og tilgangurinn með frumvarpinu er fyrst og fremst til einföldunar þannig að í hvert skipti sem viðauka við EES-tilskipunina er breytt þurfi ekki að fara út í lagabreytingar hér á landi sem geta verið tímafrekar. Þannig flýta eftirtaldar breytingar fyrir innleiðingu á tilskipunum hjá íslenskum stjórnvöldum og eru þannig í fullu samræmi við hina nýju Evrópustefnu sem er í þá veru að minnka halla á innleiðingu gerða frá Evrópusambandinu og hæstv. utanríkisráðherra hefur mælt hér fyrir. Þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu eru þrenns konar. Þær eru nokkuð tæknilegs eðlis en, eins og ég sagði í upphafi, einungis hugsaðar til einföldunar kerfisins sem alltaf er til bóta í íslenskri stjórnsýslu. Í fyrsta lagi er lagt til að í stað þess að þær EES-gerðir sem taldar eru upp í viðauka fyrrnefndrar tilskipunar sé að finna í sjálfum lagatextanum muni ráðherra gefa út reglugerð þar sem upptalninguna er að finna. Með því er sem fyrr segir komist hjá lagabreytingum í hvert skipti sem viðaukanum er breytt. Í öðru lagi er lagt til að tilvísunum til eldri tilskipunar, 98/27, sé breytt í tilskipun 2009/22. Í þriðja og síðasta lagi er lagt til að horfið verði frá því að ráðuneytið, sem lögin heyra undir, geti leitað lögbanns eða höfðað dómsmál fyrir stjórnvöldum eða dómstólum hér á landi eða í öðru EES-ríki. Sú breyting er í samræmi við það fyrirkomulag sem tíðkast í öðrum EES-ríkjum. Þess í stað er lagt til að ráðuneytið muni eingöngu útnefna önnur stjórnvöld og félagasamtök á sviði neytendamála til að fara fram á lögbann eða höfða dómsmál til að vernda heildarhagsmuni neytenda. Telja verður að slík stjórnvöld og samtök sem sérhæfð eru í málaflokknum séu betur í stakk búin en ráðuneytið til að leita eftir lögbanni eða höfða dómsmál í slíkum málum. Þetta var nokkuð rætt á síðasta þingi þegar málið var til umræðu hér en líkt og ég sagði áðan lagði nefndin hv. allsherjar- og menntamálanefnd síðar til að málið yrði samþykkt óbreytt. Ég hef, virðulegur forseti, nú rakið helstu atriði frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Frú forseti. Við hæstv. ráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir ræddum þetta góða mál á síðasta þingi. Ég hafði bara áhyggjur af einu, ég vildi að það væri tryggt að þeir aðilar sem hafa í dag þessar heimildir frá stjórnvöldum, eins og Hagsmunasamtök heimilanna og gott ef ekki Neytendastofa og fleiri aðilar, missi þær ekki. Ég vil ganga úr skugga um að þær heimildir séu enn til staðar hjá þeim. Ráðherra fullvissaði mig um að svo væri og ég sé að hún kinkar kolli núna. Þetta mál er mjög til bóta og fyrst það er enn hjá þessum aðilum er það mjög gott.