Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhann Jósefsson Herra forseti. - Ég var nú satt að segja varla farinn að sjá þetta frv., þegar það var rætt á síðasta fundi í þessari d., og hafði á aðra lund ekki vitað af, að það væri neitt í uppsiglingu, en frv. er hins vegar allróttækt, og fannst mér þess vegna, að rétt væri að fara um það nokkrum orðum nú þegar við þessa 1. umr. Það er nú líklegt og gefur auga leið, að flugsamgöngur verða mikilvægur þáttur í okkar samgöngumálum, eins og segir í grg. þessa frv. Það er líka sýnilegt, að áhugi meðal almennings fyrir flugi er mikill, eins og fyrir öllum samgöngubótum, og tiltölulega margir ungir menn, sem hyggja gott til að geta gert flugmálin að starfi sínu. Nú er það að vísu svo, að hingað til hefur ríkisvaldið ekki látið sig þessi mál að verulegu leyti skipta að öðru leyti en því, að skipaður hefur verið flugmálaráðunautur og svo veittur nokkur styrkur til Flugfélags Íslands í fjárl. Án skilyrðis hefur það verið hingað til, sem flugfélagið hefur fengið þennan styrk, og hefur það sennilega þurft hans að ég hygg, því að allur byrjunarrekstur, sérstaklega á þessu sviði, hlýtur að verða fjárfrekur og erfiður. Það má segja, að það er vel farið, að sú reynsla er til, sem náðst hefur fyrir atbeina Flugfélags Íslands og líka fyrir atbeina þeirra félaga eða þess félags, sem gerði tilraun til að koma hér á flugsamgöngum, þegar Lufthansavélarnar voru fengnar hingað til lands. Allt þetta er mjög þýðingarmikið til þess að undirbúa frekara framtíðarstarf. Eftir l.gr. þessa frv. er ríkisstj. heimilt að leggja fram fé úr ríkissjóði til aukningar á hlutafé Flugfélags Íslands, þannig að ríkissjóður eigi helming af öllu hlutafénu. Þar með er stefnt að því, að ríkið sjálft gerist beinn aðili nú þegar á þessu stigi málsins að flugferðum í sambandi við þetta sérstaka flugfélag. Í 2. gr. frv. er svo að því vikið, að ríkisvaldið hafi fullkominn atkvæðisrétt að því er snertir það hlutafé, sem frá ríkissjóði er fram lagt. Þá kemur 3. gr. um einkarétt handa Flugfélagi Íslands, þegar svo langt er komið, að ríkissjóður er orðinn eigandi að helmingi félagsins, og á sá einkaréttur að ná til flugferða ekki einu sinni innanlands heldur einnig til útlanda bæði með póst og farþega. Hér er þá beint að því stefnt að búa til nú þegar félag, sem hefur einkarétt á flugferðum innanlands og til annarra landa. Ég gat þess áðan, að það væri gleðilegt og gott, að framtakssamir menn hefðu hafizt handa um stofnun flugfélaga hér á landi. En mér þykir fyrir því að verða þess var, að í þessu frv. virðist hæstv. stj. ekki gera ráð fyrir nema einum af þessum aðilum eða réttara sagt öðrum þeim aðila, sem nú er fyrir hendi, því að í viðbót við Flugfélag Íslands og aðrar fyrri tilraunir, sem gerðar hafa verið í þessu skyni, hefur verið komið hér upp nú fyrir tiltölulega skömmum tíma nýju félagi, sem heitir h/f Loftleiðir. Þetta félag hefur líka byrjað flugferðir hér á landi. Að vísu hefur það ekki eins langan starfstíma á bak við sig og Flugfélag Íslands, en þar er svo að segja bitamunur, en ekki byrðar, því að tíminn er svo stuttur hvort heldur er, en bæði er það, að að því standa menn, sem hafa fengið góða kennslu og mikla þjálfun, og í öðru lagi hefur þetta félag lagt út í stóran kostnað til þess að afla sér flugvéla. Mér þykir furðulegt, - og mætti kveða sterkara að orði, - að hæstv.ríkisstj. virðist með þessu frv. horfa alveg yfir, að hér sé annað félag til en Flugfélag Íslands, með allri virðingu fyrir því góða félagi, því að hvergi er gert ráð fyrir því í þessu frv. að taka minnsta tillit til þess, að borgarar í þessu þjóðfélagi hafa lagt út í stór fjárframlög til að afla flugvéla og hafa þegar hafið flugferðir og meira að segja annazt að öllu leyti síldarflugið í sumar. Til þessa virðist ekkert tillit tekið, og ef frv. hæstv. stj. verður samþ. óbreytt, virðist ekki annað liggja fyrir hjá þeim mönnum, sem hafa stofnað þetta flugfélag, en að gera upp sínar sakir og selja sínar vélar og þá ekki öðrum en Flugfélagi Íslands, sem þeir með miklum kostnaði og fyrirhöfn hafa eignazt eða eru sumpart á leiðinni. Þessi harðýðgislega aðferð hæstv. stj. er með þeim firrum, að menn hljóta að mótmæla gersamlega svona málsmeðferð. Það hefur verið venjulegt hvarvetna og líka hér í íslenzkri löggjöf, þegar ríkisvaldið hefur seilzt inn á svið athafnalífsins, þar sem hagsmunir einstaklinga og félaga hafa verið fyrir, en ríkið hefur séð þjóðarnauðsyn til að gera þar nokkurt strandhögg, að þá væri fyrir því séð, að þeir borgarar þjóðfélagsins, sem yrðu fyrir árekstri eða réttindamissi fyrir aðgerðir ríkisins, ættu skaðabætur eftir mati og yfirleitt að fyrir þeirra hlut yrði séð á sómasamlegan hátt. Þetta hafa verið, að ég held, taldir góðir mannasiðir á hinu háa Alþ. fram að þessu. En í þessu frv. bregður nú svo undarlega við, að það virðist vera óhjákvæmilegt, þó að ég vilji ekki segja, að það hafi verið tilgangurinn, ef frv. verður gert að l., eins og ríkisstj. leggur það fram, að með því sé hið nýja félag, h/f Loftleiðir, í hel slegið á einn eða annan hátt. Þetta er kannske ekki tilgangurinn, en afleiðing samþ. frv. mundi vera þetta, og væri það mjög ómaklegt. Ég skal ekki á þessu stigi málsins - og ekki án þess gefið verði sérstakt tilefni, en ef það verður gefið, þá kann það viðhorf að breytast - fara út í einstök atriði, sem snerta afskipti ríkisvaldsins af hinu nýja flugfélagi, heldur halda mér við það, sem er frv. ríkisstj. um þetta mál. En vera má, að það, sem ég nefndi, kæmi til athugunar. Það er ekki nauðsynlegt, því að frv. hæstv.ríkisstj. er nægilegt tilefni þeirrar gagnrýni, sem ég vil fyrst og fremst hafa hér í frammi. Nú er það svo, að því er ég hef fregnað, að enn einn aðili í þessu landi hefur áhuga á, að meiri flugferðir geti komizt á, sem ekki hefur eignazt flugvélar að því er vitað er, eins og h/f Flugfélag Íslands og h/f Loftleiðir, og er það Eimskipafélag Íslands. Mér er tjáð, að hjá Eimskipafélagi Íslands séu allmikil heilabrot um þetta mál og jafnvel standi til að boða til sérstaks hluthafafundar innan langs tíma til þess að ræða þessi mál. Ætla ég að þetta muni vera rétt. Að þessu öllu athuguðu virðist mér, að það sé nauðsynlegt að beina því til þeirrar hv.n., sem á að fjalla um þetta mál, sem eftir till.hæstv. ráðh. er hv. samgmn., að hún vildi athuga fleiri hliðar á þessu máli heldur en fram koma hér í þessu frv., t. d. að hún athugi það, að það er ekki vel frambærilegt, eins og ástæður liggja til, að samþ. það, að h/f Flugfélag Íslands fái einkarétt á flugvélum án þess að taka hið allra minnsta tillit til þess, að nýtt flugfélag hefur verið stofnað, sem þegar er tekið til starfa og á hér bæði vélar og áhöld. Þá væri æskilegt, að hv.n. heyrði einnig álit Eimskipafélags Íslands um þessi mál. Með þessu, sem ég nú segi, er ég á engan hátt að mæla á móti því prinsipi, sem kann að liggja fyrir að því er snertir það, að hér sé eitt öflugt flugfélag starfandi. Ég segi ekkert um það á þessu stigi málsins. Það hefur sína kosti, og það hefur líka, a. m. k. í byrjun, nokkra ágalla. Mér virðist, að það sé hægt að koma auga á það, að áhugi fyrir bættum farkostum hafi aukizt mikið síðan h/f Loftleiðir tók til starfa hér. Bendir það nokkuð í þá átt, að á sviði þessara mála, eins og á mörgum öðrum sviðum, sé hollt, að einhver samkeppni - hófleg þó - sé fyrir hendi. Hins vegar skal ég játa það, að margt getur mælt með því, að aðilinn, sem slíka starfsemi hefur á hendi, sé sá sterkari, jafnvel þótt það sé ekki nema einn aðili. En þetta þarf hvort tveggja að meta, og verður Alþ. að gera það, er það fær málið til framhaldsmeðferðar. Skal ég svo ekki fjölyrða um þetta mál að sinni. En ég hef bent hér á þessi atriði og ætla, að þau út af fyrir sig séu talsvert íhugunarefni fyrir hv. samgmn., en hins vegar alls ekki loku fyrir það skotið, að mér hafi láðst að geta um aðrar hliðar þessa máls, sem líka þurfa athugunar við. Kemur það þá að sjálfsögðu fram við meðferð málsins á þinginu.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Hv. þm. Vestm. gat þess, að hann væri á þeirri sömu skoðun, er kom fram í grg. þessa frv., um að flugmálin gætu orðið og væntanlega ættu að verða mikill þáttur í samgöngubótum hér á landi, ekki síður en í öðrum löndum. Hann gat þess og, að það væri rétt að minnast þeirra, sem hefðu haft dugnað til þess að hrinda flugmálunum áfram hér á landi. Nefndi hann þar til m. a. Lufthansa, félag, sem fyrir nokkru rak flugferðir hér og flaug mest með erlendum mönnum, og síðan h/f Flugfélag Íslands. Það er rétt að geta þeirra, sem með dugnaði og ósérplægni hafa unnið að framkvæmd þessara flugmála. En hv.þm. sleppti þar því úr af vangá, að upphafið að Flugfélagi Íslands var það, að fyrir 7 árum kom Agnar Kofoed-Hansen og vildi koma í framkvæmd flugferðum hér á landi. Hann fékk þá ekki á þeim tíma áheyrn til að koma sínum áhugamálum nokkuð á leið fyrr en hann fór til Akureyrar, og þar var þá það félag stofnað, sem varð upphafið að Flugfélagi Íslands. Þeir, sem höfðu forustu um þetta mál þar nyrðra, gerðu það ekki í von um peningagróða, heldur af sannfæringu um, að þetta væri þarft mál og mál framtíðarinnar. Svipað má segja um þá, sem tóku við, þegar félagið var flutt frá Akureyri til Reykjavíkur og stofnað Flugfélag Íslands, að menn hafa þá unnið að flugmálunum af sannfæringu um, að um mikið og gott framtíðarmál væri að ræða fyrir þjóðina. Í sambandi við frv. það, sem hér liggur fyrir, er aðalatriðið þetta: Er það heppilegt og æskilegt fyrir góðan framgang og árangur flugmálanna í landinu, til þess að þau komi að sem beztum notum fyrir fólkið í landinu, að hafa flugmálin í brotum, hafa þau á höndum margra félaga, eða er æskilegast fyrir fólkið í landinu, að þau séu á einni hendi hér eins og á öllum öðrum Norðurlöndum? Þetta er aðalatriði þessa máls, sem hv.þm. hljóta að gera upp við sig fyrst og fremst, þegar um þetta frv. er að ræða. Ríkisstj. lítur svo á, að svo hagi til hér á landi, ekki síður en á öðrum Norðurlöndum, að til þess að öryggi fáist og sem mestur árangur af flugmálunum í landinu, verði þau að vera á einni hendi. Og þá kemur tvennt til greina: Á ríkisvaldið sjálft að taka þau að sér, eins og það hefur gert um póst og síma, eða er sú leið fær, sem hér í frv. er lagt til, að farin verði, að sameina einstaklingsátökin og átök þess opinbera til framkvæmdar flugmálunum, þannig að samvinna sé á milli þessara aðila, báðir leggi fram fé til þessa og starfi að þessu? Ég lít svo á, og ég held, að ríkisstj. öll líti svo á, að þessi síðarnefnda leið sé heppilegri heldur en að ríkisvaldið taki þetta eingöngu í sínar hendur. Hv. þm. Vestm. dvaldi nokkuð lengi við það að skýra frá því, að hér væru tvö félög í landinu, sem rækju flugstarfsemi. Það er rétt. Annað félagið kom fyrir stuttu. Ég ætla, að það eigi eina flugvél nú, því að það varð fyrir óhappi með flugvél fyrir ekki löngu. Hef ég heyrt, að það muni vera í þann veginn að kaupa flugvél frá Vesturheimi, en er kannske ekki búið að því enn. En af viðkomandi Flugfélagi Íslands er það að segja, að það hefur í fullu gengi hér nú þrjár nokkuð stórar flugvélar og er búið að kaupa stórt flugskip í viðbót, sem er að dómi kunnugra manna nægilega stórt til þess að geta flogið milli Íslands og nærliggjandi landa. Er það svo stórt, að ætlað er að fljúga því frá Vesturheimi til Íslands áður en margar vikur líða. Þegar um er að ræða í frv. að lögfesta einkarétt annars þessara flugfélaga sem aðalfélags, þá virðist greinilegt, að það félagið kemur til greina, sem búið er að starfa í sjö ár og þrátt fyrir ýmis óhöpp alltaf hefur haft dug til þess að byggja upp í skörðin, þannig að það á nú 4 vélar. Hitt félagið, - ég veit ekki, hvort það er ársgamalt. Og þó að það hafi að ýmsu leyti farið vel af stað, þá er það ungt og lítið og getur þar af leiðandi ekki komið til mála, að það verði tekið fram yfir hitt félagið, sem er stærra og eldra. Með þessu er ég ekkert að draga úr því, að þeir ungu menn, sem þarna eru að verki í h/f Loftleiðum, séu dugandi menn. Ég er ekki að efast um, að þeir hafi góða flugmenn. En þegar um annað félagið á að vera að ræða sem aðalfélag í framtíðinni í sambandi við flugmálin, þá virðist augljóst, hvort félagið á að taka fram yfir hitt. - Um þetta unga félag vil ég líka segja það, að samkv. umsögn kunnugra manna í Flugfélagi Íslands, þá var reynt að fá þessa ungu menn í h/f Loftleiðum til samvinnu, þó að það misheppnaðist þá. Og með framlagningu þessa frv. er það ætlun ríkisstj. að sjálfsögðu, að flugfélaginu h/f Loftleiðum sé gefinn kostur á því að koma inn í Flugfélag Íslands, bæði með sitt fé og sínar flugvélar, sem það kann að eiga, og með þá menn og orku, sem það hefur til þess að byggja upp flugmálin í landinu. Frv. er gert, eins og það er nú, með þetta fyrir augum. Og ég hef átt tal um þetta við stjórnarmenn Flugfélags Íslands, og hafa þeir fyrir sína hönd lýst því ákveðið yfir, að slíkt væri opið hvenær sem væri. Ég vildi hafa tekið þetta fram, áður en málið fer til hv.n., til þess að það liggi skýrt fyrir, að þetta var fyrst og fremst hugmynd ríkisstj., þegar frv. var lagt fram, og í öðru lagi, að þetta stendur og hefur staðið hinu nýja félagi til boða og mun standa opið framvegis. Um hitt atriðið, sem kom fram í ræðu hv.þm. Vestm., að hann mundi ekki, nema að gefnu tilefni, fara að skýra frá viðskiptum þessa nýja flugfélags, h/f Loftleiða, við ríkisvaldið, vil ég segja það, að ég ætla ekki að biðja mig undan því. Ég veit ekki til þess, að í sambandi við mitt ráðuneyti hafi nokkuð átt sér stað í þeim viðskiptum, sem þarf að leyna.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Í l. þeim, er nú gilda um sláturfjárafurðir, er svo ákveðið, að kjötverðlagsn. sé heimilt að leggja verðjöfnunargjald á kjöt innanlands, hæst 10 aura á kílógramm. Eins og hv.þm. er ljóst, er þessi upphæð svo lítil, að hún hefur næsta litla þýðingu eins og kjötverð er nú í landinu. Þykir því nauðsyn bera til að gera breyt. á því. Frv. það, sem hér liggur fyrir, leggur til, að þessu sé breytt þannig, að kjötverðlagsn. geti lagt verðjöfnunargjald á kjötið, en ekkert hámark sett í l., heldur þurfi n. að fá samþykki landbrh. fyrir, hvað gjaldið skuli vera hátt. Kjötverðlagsn. er samþ. þessari till., sem hér er gerð til breyt. á l., og er þetta frv. að nokkru leyti fram borið vegna óska frá n. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og landbn.