Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Því er þannig farið með þetta mál, að það hefur legíð nokkuð lengi fyrir þessari hv. d., og er í raun og veru nauðsynlegt að koma því til hv. Nd. Þegar málið var hér til 2. umr., hreyfði hæstv. dómsmrh. athugasemdum varðandi 6. og 7. lið á þskj. 159 og taldi, að í rauninni væri réttara, að frv. væri óbreytt hvað þá snerti. En aftur á móti álitum við nm. að athuguðu máli og leggjum til, að breytingar verði gerðar samkvæmt þessum liðum á frv. og þeim verði nú skotið undir atkvæðagreiðslu. Það er í raun og veru mjög lítill ágreiningur, sem um er að ræða, en þó töldum við þetta til bóta. Hvað a-lið 6. brtt. á þskj. 159 viðvíkur, þá töldum við, að ef beðið væri um kyrrsetningu, jafnvel þótt sýslumaður eða fógeti synjaði þeirri beiðni, þá gæti sú beiðni orðið viðkomandi manni til miska, t.d. valdið lánstraustsspjöllum, þótt sýslumaður eða fógeti neitaði að framkvæma slíka beiðni. Því töldum við réttara að leggja til að þessi liður yrði samþykktur. - Varðandi b-liðinn held ég, að ekki séu skiptar skoðanir að ráði. Ef maður á að fá miskabætur fyrir lánstraustsspjöll, og ef hann fellur frá, áður en þær bætur eru greiddar, þá er eðlilegt, að um þær bætur fari eins og aðrar skaðabætur eða réttarkröfur, sem dánarbúið á rétt á. Þá kem ég að 7. brtt, á þskj. 159, sem fjallar um það, að um bætur fyrir miska og lánstraustsspjöll sakir lögbanns fari eins og um slíkar bætur vegna kyrrsetningar. Við töldum, að varðandi lögbann gæti í raun og veru verið svipað ástatt og um kyrrsetningu, miski og lánstraustsspjöll væru lík í báðum tilfellum eða lítill munur þar á. Ef ekki er talið líða á löngu, að hæstv. dómsmrh. komi aftur, ef hann er þá kominn af stað til útlanda, þá væri kannske rétt að bíða með afgreiðslu þessa máls, svo að honum gefist kostur á að eiga þar hlut að máli. En mér virtist hann ekki gera þessi atriði að neinu kappsmáli hér við 2. umr., og verður þá að skeika að sköpuðu um það, hvernig hv. d. afgreiðir málið. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. dómsmrh. hafi verið meira áfram um, að frv. þetta næði fram að ganga, en að þessi smáatriði yrðu til að tefja nokkuð fyrir því, og vildi ég því leggja til, að það yrði nú afgreitt, ef enginn hv. dm. hefur neitt á móti því. Ég læt því kylfu ráða kasti með þetta, ég veit ekki, hvort hæstv. dómsmrh. er farinn, en hann hefur a.m.k. ekki talað neitt við nefndina um þetta.



Herra forseti. Þegar hér var til umræðu í d. á síðasta þingi frv. að nýjum útsvarslögum, þá gat ég þess, að í fjmrn. væri til athugunar að semja nýja löggjöf um manntal og einnig væri þar til athugunar, hvort rétt væri að semja ný lög um lögheimili. Félmrh. fól hæstaréttardómurunum Einari Arnórssyni og Gissuri Bergsteinssyni ásamt skrifstofustjóra ráðuneytisins að athuga þetta allt. Niðurstaðan varð sú, að ekki þótti rétt að setja ný lög um lögheimili, en rétt þótti og nauðsynlegt að setja ný lög um manntal, og árangurinn er þetta frv. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í þau rök, sem liggja til þess, að ekki hefur verið borið fram nýtt frv. um lögheimili, en vísa um það til grg. frv., þar sem þessir ágætu lögfræðingar, sem ég nefndi, lýsa skoðunum sínum um það, að gagnslaust sé að setja ný lög um lögheimili, og er ég þeim sammála. Hins vegar hefur þetta frv. hér verið rækilega undirbúið og er nýmæli. Eins og kunnugt er, hafa prestar annazt manntal og fært svokallað sálnaregistur allt fram á þennan dag utan Reykjavíkur, en um aldamótin var lögreglustjóra, og síðan borgarstjóra, falið þetta starf í Reykjavík. En manntölin eru ekki eins nákvæm og skyldi, þótt þau séu tekin árlega, og ekki nógu mikið samræmi í þessum hlutum. Úr þessu hefur að vísu verið nokkuð bætt með allsherjarmanntali tíunda hvert ár, en að því er stefnt með þessu frv. að semja og halda við allsherjarmannskrám, þar sem enginn maður í landinu er undanskilinn, og í þessum skrám séu upplýsingar um nafn, aldur, kynferði, heimilisfang, fæðingarstað dvalarstað, hjúskap, ríkisfang, trúarbrögð, stöðu, atvinnu og flutning eða bústaðaskipti. Eðlilegast er, að félmrn. hafi afrit af öllum þessum skrám í fórum sínum, svo að þær séu aðgengilegar á einum stað. Breytingar á framkvæmd manntalsins frá því, sem nú er, verða í stuttu máli þær, að félmrn. lætur gera eyðublöð undir manntalsskýrslurnar og sendir þau síðan oddvitum og bæjarstjórum og borgarstjóra, og síðan eiga þeir að taka manntalið samkvæmt ákvæðum frv., og senda oddvitar manntalsskrárnar til sýslumanns. Gert er ráð fyrir heimild handa félmrn. til að kveða á um það, að allar manntalsskrár skuli gerðar í tvíriti, og á afritið þá að liggja í ráðuneytinu. Með þessu móti er hægt að gera ráð fyrir, að manntalið verði allmiklu fullkomnara og nákvæmara en áður. Sérstaklega má benda á 12. gr. í því sambandi, sem fjallar um tilkynningar um breytingar á eða viðbót við manntalsskrárnar, svo sem tilkynningar um fæðingar, andlát, nafnaskipti, hjúskaparstofnun og slit, bústaðaskipti o. s. frv. Með þessu móti ætti að vera hægt að halda fullkomna skrá yfir alla Íslendinga með upplýsingum um stöðu þeirra og stétt, heimilisfang, aldur og lögheimili og ýmislegt fleira. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta, frv. skýrir sig sjálft. Ég vænti þess, að því verði vel tekið og það nái fram að ganga á þessu þingi. Ég legg svo til, að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og væntanlega til allshn.



Herra forseti. Ég vil fyrir mitt leyti lýsa ánægju minni yfir því, að þetta frv. skuli vera komið fram í þessu formi, og ætti það að ráða bót á manntali á öllu landinu, en mikið hefur vantað á, að nógu nákvæmar nafnaskrár og meðfylgjandi upplýsingar væru jafnan fyrir hendi. Ég bendi á eitt atriði í því sambandi, sem er í mikilli niðurlægingu hjá okkur, en það eru atvinnuskýrslur í landinu. Að vísu eru einhvers staðar til lög um söfnun atvinnuskýrslna, sem hagstofunni er falið að mestu að annast, en þetta er hreint kák, og hagstofan hefur ekki gengið eftir þessu sem henni hefur borið, og skýrslur um þetta eru því ekki til. En það er ljóst, að ef farið væri út í þá sálma að halda uppi skipulagðri atvinnu í landinu, er fyrsta skilyrðið, að slíkar atvinnuskýrslur séu fyrir hendi, og mér kemur í hug, hvort ekki sé hægt að safna þeim a. m. k. einu sinni á ári, ef það væri nóg. Það væri þó a. m. k. mikil framför að fá nákvæmar atvinnuskýrslur einu sinni á ári, ef unnið væri fljótlega úr þeim, En að sjálfsögðu væru skýrslurnar ekki mikils virði, ef ekki væri strax unninn úr þeim allur fróðleikur um atvinnuhættina í landinu, sem af þeim mætti ráða yfirleitt og í einstökum atriðum. Að mínu áliti þyrftu að vera fyrir hendi mánaðarlegar atvinnuskýrslur, og fyrr en málið er komið í það horf höfum við oft ekki hugmynd um, hvernig atvinnunni er háttað í landinu í ýmsum greinum. Ég vildi aðeins benda á þetta og vænti þess, að hv. allshn., sem mun fá þetta mál til meðferðar, taki einnig athugasemdir mínar til athugunar.



Ég skal taka undir það með hv. 1. þm. Reykv., að nákvæmar atvinnuskýrslur, sem hægt er að reiða sig á, vantar mjög tilfinnanlega. Að vísu er hér mjög „fljótandi“ atvinna, þ. e. a. s. tíðum breytingum og umskiptum undirorpin.. Þennan tímann vinnur maður við byggingar, annan tímann í sveit, svo er farið til sjós o. s. frv., þannig að oft er erfitt að fylgjast með þessum tíðu breytingum á atvinnu manna. En það er a. m. k. hægt einu sinni á ári að gera sér ljósa grein fyrir, hvernig atvinnu manna er háttað í landinu, og í 10. gr. þessa frv. er tekið fram, að félmrn. ákveði tilhögun manntalsskránna, sem eiga að innifela handhæga greinargerð um hvern einstakling, eins og stendur í greininni, en að öðru leyti setur ráðuneytið reglur um, hvern fróðleik þær skuli geyma, m. a. er atvinna manna skýrt fram tekin þar. Með því móti er safnað atvinnuskýrslum einu sinni á ári, og ég er sammála hv. 1. þm. Reykv. um, að nauðsynlegt sé að fá þessar skýrslur, enda er þeim oft safnað erlendis. Hins vegar er þess að minnast, að þar er yfirleitt stöðugri atvinnumarkaður en hér á landi og því auðveldara að safna atvinnuskýrslum þar en hér, þar sem menn skipta svo oft um atvinnu.



Herra forseti. Ég get verið fáorður um frv. þetta, því að það var lagt fram í þessari hv. d. á síðasta Alþ. Skýrði ég það þá, og hygg ástæðulaust að endurtaka þau orð. Frv. komst þá aldrei úr n. þeirri, sem hafði það til meðferðar, en lá til umsagnar hjá lagadeild háskólans vegna þess atriðis, hversu langt mætti fara í þessum efnum varðandi ákvæði stjskr. um eignarrétt. Ég sé ástæðu til, að mál þetta sé athugað að nýju, leitað sé umsagnar lagadeildarinnar og þreifað fyrir sér um, hvort hún vilji eigi bera upp brtt. við frv. Hins vegar treystir ráðuneytið sér ekki til þess, því að ráðunautar þess ráða frá því. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um málið frekar, mælist til, að afgreiðslu þess verði hraðað, og legg til, að frv. verði vísað til allshn.