Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurjón Friðjónsson Jeg býst við því, að jeg komist ekki hjá því að fara nokkrum orðum um brtt. mínar á þgskj. 749, og vil þá um leið nota tækifærið til að minnast nokkuð á málið alment. Jeg fór í þeirri trú af þingi í fyrra, að ekki yrði hjá því komist að bæta kjör embættismanna að mun. Og jeg kom aftur á þetta þing í þeim hug, að verða stuðningsmaður sanngjarnrar launahækkunar. En um það má segja, að „verður það, er varir, og það, er ekki varir“. Því eins og málinu er nú komið, er líklegast, að jeg geti ekki látið atkv. mitt fylgja frv. út úr deildinni. Vil jeg nú gera grein fyrir afstöðu minni til þess með nokkrum orðum. Þetta mál má skoða frá ýmsum sjónarmiðum, og skal jeg nefna fyrst sjónarmið landssjóðs og þeirra manna, sem fyrir hag hans eiga sjerstaklega að sjá. Þegar launamálið er athugað frá því sjónarmiði, tekur maður fyrst eftir því, að horfur eru á að minsta kosti 2. milj. kr. tekjuhalla á næsta fjárhagstímabili, og það þrátt fyrir það, þó bætt hafi verið tollum á tolla ofan á þessu þingi, bæði óvinsælum og rjettlátum. En megnið af þessum aukna tekjuhalla stafar einmitt einkum af hækkun embættalaunanna. Það er sjálfsagt rjett, að sjá verði embættismönnum fyrir sæmilegum launum, hvað sem líður hag landssjóðs. En menn eru litlu nær fyrir, þó það sje viðurkent, því skoðanir manna um það, hvað sje sæmilegt, eru mjög mismunandi. Og yfirleitt verð jeg að undrast það hversu litlar upplýsingar fylgja þessu frv. um raunverulega launaþörf embættismanna. Jeg minnist þess ekki að hafa sjeð neitt ábyggilegt í skjölum málsins um tekjuþörf embættismanna, nema helst áætlun um útgjöld embættismannsheimilis í Reykjavík í árbók háskólans f. á. En þó sú áætlun sje allsennileg, virðist mjer viðurhlutamikið að byggja á henni einni í svo stóru máli. Í þessu sambandi má til samanburðar minna á það, að 1916 komu víða í blöðum og tímaritum greinar og áætlanir um tekjur landbúnaðarins árið 1915, meðal annars eftir merkisprest á Austurlandi og bónda í Rangárvallasýslu. Beindust þær í þá átt að sýna, að landbúnaðurinn hefði tæplega eða ekki borið sig þá - og var þó veltiár. Er þetta til marks um það, hve áætlunum má ýmislega haga og hve lítið er einatt á þeim að byggja. Það er sjónarmið embættismanna, sem þetta mál hefir einkum verið athugað frá á þessu þingi. En frá því sjónarmiði sjeð virðast mjer sjerstaklega koma til greina þrjú atriði sem grundvöllur krafanna um launahækkun, í fyrsta lagi launahækkunarþörfin sjálf, í öðru lagi almenn verðhækkun lífsnauðsynja og rjettmæti tilsvarandi launahækkunar, og í þriðja lagi, að betri kjör sjeu í boði annarsstaðar en hjá ríkinu. Merkast af þessum atriðum virðist mjer það fyrsta, um launaþörfina, eða það, að launin nægi nú ekki, og mun jeg víkja að því á eftir. Um annað atriðið er það skemst að segja, að auðvitað eiga embættismenn heimting á launum í rjettu hlutfalli við aðra, en þá er eftir að rannsaka það hlutfall og ákveða, og kem jeg líka að því síðar. Þá er þriðja atriðið, og er ekki laust við, að reynt hafi verið að gera einna mest úr því, þó það sje í rauninni veigaminst. Menn þykjast sem sje sjá hættu á því, að embættismenn yfirgefi störf sín, ef ekki verði hækkuð launin eins og þeir vilja sjálfir. En jeg fyrir mitt leyti lít svo á, að aldrei geti komið til mála, að ríkið geti kept við bestu boð frá einstaklingum, t. d. kaupmönnum, sem venjulega skamta sjer launin sjálfir, og fá einatt orð fyrir að sníða fullbreiðar lengjur í skæði sín af hrygg almennings. Yfirleitt virðist mjer kenna fullmikillar frekju, sjerdrægni og samhendarleysis með almenningi hjá embættismönnunum í þessu máli, og tel þeim það ekki til sóma. Þá kem jeg að þeirri ástæðu, að embættismenn hafi rjett til launahækkunar í hlutfalli við verðhækkunina. Lagarjettur er þetta auðvitað ekki, en þar fyrir getur það verið náttúrlegur rjettur. Í þessu sambandi er það aðallega tvent, sem komið getur til greina, almenn tekjuhækkun landsmanna og verðhækkun nauðsynjanna Eftir bestu heimildum hafa tekjur landsins ekki aukist nærri því að sama skapi og launakröfurnar, sem farið er fram á. Samkvæmt verslunarskýrslum nam vöruútflutningurinn árið 1914 ca. 20 milj. kr., en rúmlega 40 milj. kr. síðastl. ár, eftir þeirra sögn, sem kunnugastir eru. En þegar litið er á verðlækkun lífsnauðsynja, er í Hagtíðindunum talið að hún sje um 233% í júlí þ. á., frá því 1914. Þetta er mikil hækkun, en þó skilst mjer, að sú launahækkun, sem gert er ráð fyrir, sje hlutfallslega enn þá meiri. Því eftir þeim gögnum sem fyrir liggja, var launaupphæðin áður, þ. e. fyrir stríðið, ca. 600 þús. kr., en nú um 736 þús. Samkvæmt stjórnarfrv. eiga föst laun að vera um 1 milj. kr., og hækkunin orðin um 66%, en samkvæmt till. nefndarinnar eiga sömu laun að verða ca. 1 milj. 145 þús. kr., og hækkunin þar er því um 90%, en öll laun saman lögð þ. e. með dýrtíðaruppbót, áætlast eftir till. nefndarinnar um 2 milj. og 200 þús. kr., og þar er því hækkunin um 270%, og er það augsýnilega meira en þær hækkanir, sem áður voru nefndar, á tekjum þjóðarinnar og lífsnauðsynjum. Að vísu má segja, að það rugli nokkuð þessi hlutföll, að launamönnum hefir fjölgað. En það virðist þó mega telja það víst, að launahækkunin sje yfirleitt fullkomlega á móts við verðhækkun lífsnauðsynjanna, og mikið meiri en hækkunin á meðaltekjum almennings, því ætla má, að hlutföll þeirra þjóðartekna, sem út eru fluttar, og þeirra, sem neytt er í landinu, hafi ekki breyst mikið á stríðstímanum. Og mjer sýnist ekki annað rjettara en að embættismennirnir verði að þola með þjóðinni súrt og sætt, og laun þeirra því aðallega að miðast við þjóðartekjurnar, með rjettu tilliti þó til námskostnaðar og annara sjerstaklegra menningarþarfa. Nú hefi jeg talað um tvær af ástæðunum fyrir hækkuninni og sýnt fram á, að þær eru reistar á hæpnum grundvelli. Þá er eftir þriðja og veigamesta ástæðan, launahækkunarþörfin. Jeg hefi áður tekið það fram, hversu ótrúlega lítið liggur fyrir af upplýsingum um launaþörf embættismanna. Jeg hefi því reynt að gera mjer nokkra grein fyrir þessu frá mínu sjónarmiði. Jeg get að vísu ekki hælt mjer af því, að þekking mín sje mikil á þessu sviði. En þó held jeg, að hún sje að ýmsu leyti meiri en margra annara. Jeg hefi verið deildarstjóri í einni af stærstu deildum kaupfjelags í Þingeyjarsýslu, og þar að auki endurskoðari reikninga þess. Við þetta hefi jeg fengið talsverða þekkingu á högum manna af ýmsum stjettum á allstóru hjeraðssvæði. Af því mjer virðist læknastjettin hafa togað sinn hlut í frekara lagi fram í þessu frv., skal jeg geta þess, að mjer er allvel kunnugt um fjárhag eins læknis á þessu svæði, og veit, að hann er að vísu fremur örðugur, en hefir þó farið heldur batnandi og staðist dýrtíðina ekki ver en í meðallagi þar í sveit, og hefir þó læknirinn leyft sjer meira, sem að lífsþægindum lýtur, en almenningur. En ef launahækkunin, sem gert er ráð fyrir í frv., nær fram að ganga, mundu tekjur hans að líkindum hækka um rúman helming frá því, sem nú er, en ca. fimmfaldast frá því, sem var fyrir stríðið, að frátöldum aukatekjum. Og af þeim kynnum, sem jeg hefi af högum presta og sýslumanna, virðist mjer, að þeir hafi sloppið ekki ver en almenningur, nema prestar þeir, sem lítið eða ekki hafa haft við bú að styðjast. En vel skil jeg, að þessu sje öðruvísi háttað hjer í Reykjavík og víðar í kaupstöðum, sökum dýrara húsnæðis, eldsneytis o. fl. Jeg hefi reynt að afla mjer upplýsinga um það, hvað þurfi til lífsframfæris hjer í Reykjavík, og hníga þær upplýsingar helst að því, að ekki sje á mann, og mun það þó tæplega hrökkva, þegar fáir eru í heimili - þó að spart sje á haldið - því þar verða ýms útgjöld tiltölulega meiri. Indriði Einarsson hefir í ritgerð um þjóðartekjurnar, í „Iðunni“ 1917, talið, að hjer á landi kæmu 3 menn á hvern framfæranda, þ. e. að meðalheimili væri ekki stærra en svo. Slíku heimili ætti þá að ætla 3000–3500 kr. lágmarkslaun, 7 manna heimili nálægt 7000 kr. launum o. s. frv. Lægstu laun einhleypra manna gætu þannig talist hæfilega sett 1200–1500 kr., hæstu lágmarkslaun fjölskyldumanna um 10000 kr. Jeg játa, að þetta væru ekki neitt sjerlega rífleg laun, en álít, að þau mættu, eftir atvikum, teljast viðunandi. Að öllu þessu athuguðu virðist mjer, að saman borið við allan hag almennings sje farið fulllangt í ýmsum atriðum launafrv., þegar dýrtíðaruppbótin er tekin til greina, og sje nokkur lækkun því ekki ósanngjörn.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg þykist ekki þurfa að tala langt mál við þessa umr. Jeg hefi áður gert grein fyrir afstöðu minni til málsins í heild og brtt., sem fram eru komnar, eða voru komnar við 2. umr. Jeg vil því að eins minnast lítillega á þær till., sem komnar eru fram við 3. umr. Jeg get mælt með brtt. á þgskj. 785, við 11. gr., því hún er í samræmi við frv. stjórnarinnar, og get jeg vísað til þess, sem jeg hefi áður sagt um skrifstofustjórann. Um brtt. við 11. gr., á þgskj. 778, get jeg sagt það sama, að hún er í samræmi við frv. stjórnarinnar, þó spurning gæti verið um það, hvort hún gangi nógu langt. En eins og jeg hefi oft tekið fram áður, var það ætlunin í upphafi, að allar aukatekjur fjellu í landssjóð. Og jeg býst við, að ætlunin sje einnig að telja þar með gjöld fyrir t. d. eftirlit með útlendum skipum; því engu minni ástæða virðist til þess, að þau falli í landssjóð, en t. d. tekjur af ýmsum tollum. Annars skýt jeg þessu fram til athugunar að eins, svo reynt verði að ganga þannig frá þessum ákvæðum, að engum ágreiningi valdi eftir á. Um brtt. á þgskj. 765 skal jeg segja það eitt, að ef aðstoðarlækninum á Akureyri eru engin laun ætluð, virðist ekki heldur ástæða til að launa slíkan lækni á Ísafirði. Sama reglan á að gilda um báða, hver sem hún verður. Brtt. á þgskj. 760 kemur einnig heim við það, sem jeg hefi áður látið í ljós í þessari hv. deild, að eftir því, sem nú er komið, væri rjettast að skifta öllum sýslumönnum og bæjarfógetum að eins í tvo flokka. Það er líka rjett athugasemd hv.þm. Ísaf. (M. T.) við þessa grein, að breyta þurfi orðalagi hennar að því er snertir bæjarfógetann í Vestmannaeyjum, sem er rangnefndur þar sýslumaður. En í sambandi við þessa grein verð jeg enn að geta þess, að rjettast hefði verið að telja þar einnig upp lögreglustjórann á Siglufirði, því samkvæmt frv. yrðu kjör hans lakari en þau eru nú. Þá er brtt á þgskj. 805, og tel jeg hana til bóta. Að vísu má segja, að þar sje um óþarfa hækkun að ræða að sumu leyti, því þessir embættismenn geti lifað á 9500 kr., ef aðrir geti það, eins og gert er ráð fyrir. En svo kemur hitt til greina, að það er ranglátt að gera jöfn þau laun, sem ætlast er til að sjeu ójöfn. Auk þessa má benda á það, að gagnstætt því, sem menn bjuggust við, er nú verð ýmsra lífsnauðsynja að hækka meira, og jafnvel mest það, sem ekki er talið á verðlagsskrá. Þess vegna eru horfur á, að þeir, sem búa við föst peningalaun, muni eiga enn þá örðugra uppdráttar framvegis en hingað til. Þess vegna tel jeg ekki rjett að samþykkja brtt. á þgskj. 749, sem fer fram á enn meiri takmörkun en háttv.Nd. Að vísu voru ýmsar athuganir háttv. flutningsmanns rjettar, svo sem það, að ekki væru nægilegar skýrslur til um það, hvað borga þyrfti embættismönnum í raun og veru. Á hinn bóginn liggja fyrir talsvert ábyggilegar skýrslur frá háskólanum um þarfir embættismannsheimilis hjer í Reykjavík. Hagstofustjórinn hefir skýrt mjer frá, að þær skýrslur komi heim við sína útreikninga og skýrslur annarsstaðar frá í þessum sökum er ekki mikill munur á kaupþörfinni hjer og í nágrannalöndunum, nema hvað dýrtíðin mun vera orðin meiri hjer. Mjer er því óhætt að segja, að laun embættismanna hefðu ekki verið of hátt talin, þótt frv. stjórnarinnar hefði verið látið halda sjer. Í frv., eins og það nú er, er að vísu um dálitla hækkun að ræða frá því, sem var í stjórnarfrv. Annað er læknarnir, og þar var ekki undanfæri. Hitt er prestarnir, og jeg játa fúslega, að þeim hefir verið gert of lágt undir höfði af stjórninni. Eftir síðar fram komnum upplýsingum er mjer ljúft að viðurkenna, að þeim eru síst ætluð of há laun í frv. Það er líka sú eina breyting, sem jeg sje að full ástæða hefir verið til að gera. Frv. yfirleitt er tæpast betra en það var, og beint skemt að því leyti, sem sett hefir verið hámark á uppbótina. Hámarkið er ekki rjettmætt. Þrátt fyrir þessi ummæli mín verð jeg samt að viðurkenna, að það er skoðun mín, að embættismönnum beri að sætta sig við frv. eins og það nú er, einkum ef till.háttv.þm. Ísaf. (M. T.) verður samþykt. Hún hæfir talsvert úr. Jeg býst ekki við að fá tækifæri til að taka oftar til máls um frv. Jeg skal að eins benda á, að þessi gífurlega hækkun, sem talað er um, stafar nær eingöngu af hækkun launa prestanna, sem er nauðsynleg til þess að þeir geti lifað, og hækkun læknalaunanna, sem var óhjákvæmileg vegna krafa þeirra. Auk þess hefi jeg engan heyrt bera brigður á, að laun þessi sjeu nauðsynleg, þegar á þörf embættismanna er litið.

Magnús Torfason Hæstv. forsætisráðherra (J. M.) talaði um, að landið væri fátækt, og þess vegna þyrftu laun embættismanna að vera lág. Jeg lít svo á, að launalögin sjeu fyllilega í samræmi við efnahag þjóðarinnar, því að áætluðu launin þar eru lág, ef rjett er saman borið. Það lítur út fyrir, að 1. landsk.varaþm. (S. F.) hafi tekið upp orð hæstv. forsætisráðherra (J. M.). Hann hjelt því fram, að tekjur þjóðarinnar hafi ekki vaxið að sama skapi og laun embættismannanna. Útfluttar vörur þjóðarinnar hefðu ekki hækkað nema upp í 40 milj. úr 20 milj. En það er við þetta að athuga, að háttv. 1. landsk.varaþm. (S. F.) miðar við það árið, sem við stundum undir bresku samningunum. Nú, óðar en ófriðnum lauk, hefir þetta gerbreyst. Nú hækka allar útfluttar vörur, og það svo, að búast má við, að útfluttar vörur á yfirstandandi ári nemi 60–70 miljónum kr., eða jafnvel meiru. Þá gat 1. landsk.varaþm. (S. F ) þess, að tekjuhalli væri mikill í fjárlögunum. En jeg vil benda honum á nál. á þgskj. 802 og brtt., sem fylgja því; því samkvæmt þeim verður tekjuauki. Þá talaði hann um, að skattabyrðin hafi aukist mjög á landsmönnum. Þetta er ekki rjett, nema að nokkru leyti. Skattarnir verða að miðast við vöruverðið. Það er ekki sama, hvort 1 eyris skattur er greiddur af tólgarpundi, þegar það selst á 25 aura, eða þegar kr. 1.80 fæst fyrir það. Skattabyrðina verður að mæla „procentvis“. Annars fanst mjer þessar kvartanir undan skattabyrðinni koma úr hörðustu átt, þar sem vitanlegt er, að skattar landbúnaðarins hafa að eins sáralítið aukist. Það eru kaupstaðabúarnir og sjávarútvegsmennirnir, sem gætu kvartað. Jeg vil benda hv.þm. (S. F.) á, að till. hans myndi hjálpa til þess að fækka fólki í landinu, ef hún næði fram að ganga. Þegar verið er að tala um, að þjóðin sje fátæk og geti ekki launað embættismönnum sínum, má spyrja, hvort þjóðin hafi þá efni á að launa embættismönnum sínum illa? Af lágum launum leiðir ljelegir menn. Aðsóknin að mentaskólanum er að vísu allmikil, en þeir, sem nokkur manndáð er í, eru farnir að gefa sig við alt öðru en embættisnámi, þegar mentaskólanáminu lýkur. Að því er snertir hækkun hámarksins, þá er það misrjetti að takmarka launahæð embættismanna. Það er misrjetti, að menn, sem ætluð eru misjöfn laun, fái jöfn laun. Það er misrjetti, að þeir, sem eytt hafa litlu til náms síns, beri jafnt úr býtum og þeir, sem eytt hafa miklum tíma og fje. Það er einnig árás á sjálft þjóðfjelagið að takmarka laun ábyrgðarmestu og þýðingarmestu embættismannanna, eins og gert er í frv. Þjóðfjelaginu er það áríðandi, að þeir standi vel í stöðum sínum og dreifi ekki kröftum sínum með því að blanda sjer í öll hugsanleg fyrirtæki. Þjóðfjelagið tryggir sig ekki gegn því, nema með því að launa menn sína vel. Þá fyrst er hægt að gera strangar kröfur til þeirra. Jeg kem ekki fram með brtt. um að hækka launamarkið mín vegna. Það er óvíst, að jeg komist nokkurn tíma undir launalögin. En þó svo yrði, þá skal jeg lofa því, að gefa þessar 1000 kr., sem það myndi muna mig, ef brtt. yrði samþykt, til einhverra þjóðnytja. Brtt. er því ekki gerð mín vegna, heldur til að leiðrjetta misrjetti, sem felst í frv.

Jóhannes Jóhannesson Starf skrifstofustjóra Alþingis er nú orðið svo umfangsmikið og vandasamt, að ekki er að hugsa, að aðrir en afbragðs skrifstofumenn geti annað því. Þegar farið verður að halda þing árlega, sem ekki verður langt að bíða, er óhugsandi, að skrifstofustjóri geti gegnt nokkrum öðrum störfum. Nú gildir sú skipan, að skrifstofustjóri sje skipaður til eins kjörtímabils og hafi að árslaunum kr. 2400, en forsetar líta svo á, að starfinn sje vandasamari en það, að skrifstofustjóraskifti megi verða í hvert sinni þegar meirihlutaskifti verða í þinginu. Forsetar leggja því til, að skrifstofustjórastarfinn sje gerður að föstu embætti, sem stjórnarráðið veiti, og skrifstofustjóra verði ákveðin laun í launalögum, en þau mega ekki vera lægri en ákveðið er í brtt. minni. Núverandi forsetar ætlast til, að núverandi skrifstofustjóri njóti húsnæðis þess, ásamt hita og ljósi, er hann hefir í Alþingishúsinu, meðan hann er við þetta starf. Enn fremur er ætlast til, að gerð verði breyting á 11. gr. þingskapanna, samkvæmt þeirri breytingu, sem verður gerð á embætti skrifstofustjóra, á næsta þingi, þegar þau verða endurskoðuð í tilefni af stjórnarskrárbreytingunni. Áður en jeg lýk máli mínu vil jeg leyfa mjer að beina stuttri fyrirspurn til hv.frsm. (K. D.) og hæstv. forsætisráðh. (J. M.), sem stendur í sambandi við það, að við 2. umr. hjer í deildinni var skotið inn í 33. gr. því ákvæði, að „allir þeir, sem njóta eftirlauna samkvæmt eftirlaunalögum“, skuli fá sömu dýrtíðaruppbót og þjónandi embættismenn. Nú er það spurning mín, hvort sama eigi ekki að ganga yfir þá, sem eru eða verða kunna á biðlaunum? Jeg spyr ekki um þetta vegna þess, að jeg sje í vafa um, að ætlast sje til þessa, heldur af því, að þeirra, sem njóta biðlauna, er sjerstaklega getið í lögum um dýrtíðaruppbót embættismanna, nr. 33, frá 22. nóvember 1918. Jeg vænti svo ákveðins svars frá háttv.frsm. (K. D.) og hæstv. forsætisráðherra (J. M.).

Eggert Pálsson Jeg ætla að eins að fara fáum orðum um brtt. mína á þgskj. 769. Þar er farið fram á, að allir sýslumenn sjeu settir í einn launaflokk, að undanteknum sýslumönnunum í Ísafjarðarsýslu, Norður-Múlasýslu og Eyjafjarðarsýslu. Jeg skal strax benda á, að það er rangnefni í till. að tala um sýslumanninn í Vestmannaeyjasýslu. Hann er að eins bæjarfógeti, og ætti að mega breyta þessu á skrifstofunni. Munurinn á launum sýslumanna, í 3. og 4. málsgrein, er orðinn svo lítill, að ekki er vert að vera að greina þá flokka sundur, nje halda nokkrum eftir. Það er, eins og allir vita, þörf sama undirbúnings og þekkingar til allra þessara embætta, og hvað snertir mismun á annríki þessara embætta, þá á það að koma fram í embættiskostnaðinum, en ekki í föstu laununum. Alt getur komið í sama stað niður, þó brtt. mín verði samþ. Það þarf ekki annað til en áætla kostnað af rekstri embættisins 200 kr. lægri fyrir þau embætti, sem hækkuð verða í launaflokki. Jeg tók ekki lögreglustjórann á Siglufirði með í brtt., því það embætti er nokkuð sjerstætt. Honum er ætlað 2500 kr. byrjunarkaup, sem er nokkru meira en laun fulltrúanna í stjórnarráðinu. Það liggur því næst að skoða þessar stöður sem prófstöður, áður en menn eru fluttir upp í hærri og ábyrgðarmeiri embætti. Lögreglustjórastaðan á Siglufirði er þar að auki ekki erfið Meiri hluta ársins er þar mjög lítið að gert. Jeg get ekki fylgt brtt.hv.l.landsk.varaþm. (S. F.), þegar af þeirri ástæðu, að þar er um svo stórfelda breytingu að ræða, að hún myndi stofna frv. í heild sinni í voða, ef hún væri samþykt svona seint á þingi. Í eðli sínu hefi jeg ekkert á móti brtt.hv.þm. G.-K. (K. D.), um hækkun á hámarkslaunum. En eins og komið er, álít jeg viðurhlutamikið að hrófla nokkuð við þessu ákvæði. Það gæti orðið frv. að fótakefli í hv.Nd. Eins mundi það koma illa heim, ef brtt. yrði samþ., að sagt er, að „engin uppbót skuli greidd af launum, sem eru hærri“, því þessi hærri laun eru ekki til. Jeg mun því greiða atkv. móti brtt.hv.þm. G.-K. (K. D.), en hefði þó sennilega geta felt mig við 10,000 kr. hámark, ef það hefði upphaflega verið lagt til.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Þegar jeg kom á þing, kveið jeg fyrir því, að erfitt yrði að ráða fram úr þessu máli svo vel sem þyrfti, svo að ríkinu yrði trygðir hæfir starfsmenn annars vegar, og hins vegar ætlað þó af með gjaldþolið. Auðvitað er aðalatriðið að fá sem allra besta menn. Skal jeg ekkert segja um, hvernig það tekst eða lítur út fyrir að muni takast, en jeg býst þó við, að málið sje nú komið í það horf, að farinn verði einskonar meðalvegur. Að vísu bætast töluverð útgjöld á landssjóðinn, en eigi er þó hægt að segja, að starfsmönnum sjeu ætluð hærri laun en viðunanlegt má telja, og að sjálfsögðu mundi ríkið greiða meira, ef það teldi sjer fært. Hv. 1. landsk.varaþm. (S. F.) sagði, að skylt væri að ræða málið einnig frá sjónarmiði þeirra, sem eiga að sjá um hag ríkisins. Það er að vísu rjett, en það verður líka að taka tillit til þess, fyrir hvaða laun hægt er að fá menn í þjónustu ríkisins. Þetta tvent verður að haldast í hendur. Þá mintist hann á, að hallinn yrði 2 miljónir, en í fjárlögunum, eins og þau liggja fyrir, er hann ekki nema ½ miljón. En þó hann yrði 2 milj., tel jeg ekki ástandið vonlaust. Aðalatriðið er, að ríkið fái góða og nýta menn í þjónustu sína. Þar sem hv. 1. landsk.varaþm.(S. F.) talaði um %-tölu, verð jeg að játa, að jeg gat ekki fylgst vel með; jeg hafði ekki gert mjer grein fyrir málinu á þann hátt, heldur hver uppbótin yrði í krónutali. Hækkunin nam eftir frv. Nd. um 792 þús. kr., og eftir meðferðinni í þessari hv. deild um 830 þús. kr. í beinum tölum. Jeg býst við, að það verði skiftar skoðanir um, hvernig þinginu tekst að ráða fram úr þessu máli. En það hefir altaf í hendi sjer að bæta úr þeim göllum, sem á lögunum kunna að verða. Hv. þm. eru kann ske ekki ánægðir með niðurstöðuna, en jeg hygg samt, að úr þessu máli sje ráðið nokkurn veginn viðunanlega. En ekki er að búast við, að úr jafnmiklu stórmáli og þessu verði ráðið svo, að öllum líki. Jeg vona, að hv.þm. hafi athugað brtt. Jeg skal fyrst minnast á brtt.hv.l.landsk.varaþm. (S. F.), á þgskj. 749. Hún haggar svo mjög undirstöðu þessa máls, að mjer finst ekki geta komið til greina að samþ. hana. Hún fer fram á að hækka þá, sem hæst eru launaðir, en draga úr launum miðflokksins, þannig að allir, sem væru á laununum 3–6000 kr., myndu skaðast, en þeir, sem hefðu 6–8000 kr., myndu hafa hagnað af. Jeg get því ekki verið með þeirri brtt. Þá skal jeg minnast á brtt á þgskj. 760, sem háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) flytur, en eigi í nafni nefndarinnar. Það hefir verið reipdráttur um 2 eða 3 sýslumannsembætti. Tillaga þessi munar ekki nema 1200 kr. á ári, og þó hún eigi hafi komið fram frá nefndarinnar hálfu, finst mjer hún skifta svo litlu máli, að jeg get ekki lagst á móti henni. Þá er brtt. á þgskj. 765. Getum við fallist á hana, enda fer hún í raun rjettri ekki fram á annað en það, sem til er ætlast í frv. sjálfu, að þessi staða falli niður með þeim manni, sem nú gegnir henni. En þó er þetta með því skilyrði, að honum sje bætt upp í fjárlögunum, svo að hann bíði ekki halla. Þá er tillaga nefndarinnar við 11. gr., þgskj. 778, um aukatekjur sýslumanna. Var rætt um það atriði við 1. umr., og teknar fram þær ástæður, sem eru orsök þess, að nefndin kemur með þessa brtt. Ætlast hún samkvæmt henni til, að sýslumenn haldi innheimtulaunum af ellistyrks- vátryggingar- og stimpilgjaldi. Jeg skal taka fram, að ætlast var til að stæði „tollum“ í staðinn fyrir „tolli“, og vona jeg, að hæstv. forseti lagi það við prentunina. Þá er brtt. á þgskj. 785. Fyrir nefndarinnar hönd hefi jeg ekki annað að segja en það, sem jeg sagði við 1. umr. málsins um þetta atriði. En hvernig sem fer um tillöguna, ætlast nefndin til, að forsetar bæti laun skrifstofustjóra eins og hann á skilið, og lít jeg svo á, þótt till verði samþykt, að með henni sje ekki breytt að öðru leyti 11. gr. þingskapanna. Breytingin nær að eins til launaákvæðisins og ekki annars. Nefndin legst auðvitað ekki á móti því, að skrifstofustjóri Alþingis fái laun sín hækkuð álíka og aðrir opinberir starfsmenn. Spurningin er að eins um það, hvort ákvörðunin um launabætur skrifstofustjórans skuli vera í höndum forsetanna eða í höndum löggjafarvaldsins. Þetta ætti ekki að vera margbrotið deilumál, og þótt afstaða háttv. deildarmanna kunni að vera mismunandi um þessi tvö atriði, ætlast þó allir til þess, að þessum starfsmanni sje sýndur allur sómi. Jeg er þess fullviss, að málinu væri vel komið í höndum forseta, og vantreysti þeim hvorki að því leyti, að þeir sýni starfsmanni þessum allan sóma, nje heldur að þeir muni ganga of langt eða lengra en til er ætlast. Skal annars ekki fjölyrða um þetta. Þá er brtt. á þgskj. 805, frá háttv.þm. Ísaf. (M. T.). Um afstöðu nefndarinnar í þessu efni er sama að segja og áður, hún er með öllu óbreytt. Hún leit svo á, að þegar laun eru orðin jafnhá ráðherralaunum, þá yrðu aðrir við það að hlíta, og viðunandi að telja. Í frv. er ef til vill þó ekki gætt fulls rjettlætis, og má svo fara að menn verði ófúsir á að ganga í vandasamar stöður, ef þess er ekki gætt, að launin sjeu vandanum sambærileg. Jeg hefi því hugsað mjer miðlunarleið, og hefi því komið fram með brtt. á þgskj. 809, þó ekki fyrir nefndarinnar hönd. Legg jeg það alveg á vald háttv. deildar, hvernig hún fer með málið. Það kom til orða að bera fram brtt. um launaviðbót til annars bókavarðar við Landsbókasafnið, Halldórs Briems; hann er viðurkendur fræðimaður, nýtur starfsmaður og alls góðs maklegur. En nefndin sá þó ekki næga ástæðu til þess að færa upp launin við stöðu hans fyrir hvern, sem henni gegnir, en hins vegar get jeg lýst yfir fyrir nefndarinnar hönd, að hún telur hann eiga rjett til þess að halda þeim eftirlaunum, sem hann hingað til hefir notið eftir það starf, sem hann áður gegndi, en þó án dýrtíðaruppbótar. Jeg átti tal um þetta við hæstv. forsætisráðh. (J. M.), og skildi jeg ummæli hans svo, að hann væri nefndinni sammála um þetta. Vona jeg, að háttv. deild láti sömu skoðun í ljós. Jeg býst við því, að breytingar nefndarinnar sæti ýmsum dómum, en vona þó, að háttv. deild gangi svo frá málinu, að háttv.Nd. fallist á frv. í þeim búningi, sem það fær í þessari háttv. deild, eða að minsta kosti ráðist ekki í stórvægilegar breytingar frá því sem nú er, en ráði málinu til viðunanlegra lykta.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get tekið undir með hv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.), á sama hátt og háttv.frsm. (K. D.), að biðlaun sjeu ein tegund eftirlauna, þó að oft sje gerður greinarmunur í lögum á þessu tvennu. Þennan skilning hygg jeg að hver stjórn muni telja sjer heimilan samkvæmt yfirlýsingu hv.frsm. (K. D.). Sökum þess, að laun Halldórs Briems eru bygð á sama grundvelli, tel jeg yfirlýsingu hv.frsm. (K. D.) fullnægjandi fyrir stjórnina, en það væri æskilegt, að samskonar yfirlýsing kæmi einnig frá hv.Nd., sjerstaklega ef borga á út eftirlaun, hvort þá eigi líka að borga út hækkun á þeim. Aftur á móti get jeg ekki verið samdóma hv.frsm. (K. D.) um laun skrifstofustjóra Alþingis eða þýðingu þess, að hann sje tekinn upp í launalögin. Jeg lít svo á, að með því að taka hann hjer upp sje gerð breyting á þingsköpunum, nefnilega að hann með því væri gerður að embættismanni ríkisins, launaður af því og honum veitt embættið fyrir lífstíð. En það kæmi í bága við reglurnar í heild sinni, ef hann þannig væri tekinn í flokk annara embættismanna; t. d. má nefna ákvæðin um ekkjutryggingarsjóð embættismanna o. fl.; þau ákvæði geta varla komið til greina, nema um lífstíðarembættismenn sje að ræða. Þar sem svo er álitið, að yngri lög venjulega breyti eldri lögum, þegar þeim ber eigi saman, en einmitt nú, samtímis þessu frv., er til meðferðar í þinginu frumvarp til laga um tryggingarsjóð embættismanna, sem þannig yrði að lögum jafnhliða þessu frv., þá kæmi fram ósamræmi í löggjöfinni, sem ekki væri hægt að skera úr eftir áðurnefndri reglu. Jeg átti tal um þetta við bestu lögfræðinga, og eru þeir á sama máli um þetta. En sje það ekki meiningin, að hann skuli vera fastur embættismaður, er engin ástæða til að taka hann upp í lögin; ráðning hans og launakjör geta þá verið á valdi forseta eins og áður.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg skal að þessu sinni ekki fara inn á fjármálahugleiðingar, enda heyrði jeg því miður ekki, hvað hv.þm. Ísaf. (M. T.) talaði um það efni. Jeg vildi að eins spyrja hv.frsm. (K. D.), hvort hækkun á eftirlaunum væri talin með í þeim 830 þús. kr. útgjaldaauka, er hann taldi að frv. þetta hefði í för með sjer fyrir ríkissjóð.

Magnús Kristjánsson Jeg hefi ásamt hv. 1. þm. Rang. (E. P.) komið með brtt. á þgskj. 765, og þarf jeg ekki að fjölyrða um hana, þar sem henni hefir verið tekið vel af þeim, er um hana hafa talað, en það eru hæstv. forsætisráðherra (J M.) og hv.frsm. (K. D.). Jeg álít, að það sje af misgáningi einum, að staða þessi er komin inn í launafrv., enda hefi jeg litið svo á, að hún gæti ekki skoðast sem fast embætti. Þegar starfi þessi var stofnaður og samskonar starfi á Akureyri, var aðallega haft tvent fyrir augum; annars vegar var litið á þörf þessara hjeraða, vegna stærðar þeirra og fólksfjölda, en hins vegar, að ungum kandidötum gæfist færi á að vera þar nokkurn tíma og kynnast starfinu, en ekki gert ráð fyrir, að nokkur ílengdist við það. Því fremur er ástæða til að nema þennan lið úr frv., þar sem á ferðinni er frv. um sjerstakt læknishjerað í Bolungarvík, enda væri landsfjórðungunum gert mishátt undir höfði, ef þrjú föst læknisembætti yrðu lögákveðin á þessu litla svæði. Frá þessu sjónarmiði sjeð finst mjer því sjálfsagt, að brtt. okkar verði samþykt. Hins vegar er það ekki ætlun okkar að baka þessum manni óþægindi eða fjártjón, og er því gert ráð fyrir, að honum verði í fjárlögunum veitt hæfileg upphæð, þangað til hann á kost á viðunanlegu embætti annarsstaðar. Annars er mál þetta svo augljóst, að jeg finn ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það, en vona að það fái góðar undirtektir

Sigurjón. Friðjónsson: Það eru að eins örfáar athugasemdir út af því, sem sagt hefir verið um brtt. mína á þgskj. 749 og ræðu þá, er jeg mælti fyrir henni. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) tók rjettilega fram, að tekjur þjóðarinnar undanfarandi ár hefðu verið minni, vegna bresku samninganna, en ella hefði orðið. Það er rjett, að tekjur hennar munu verða meiri á yfirstandandi ári, en ekki eru líkur fyrir því, að þær hækki að sama skapi og lífsnauðsynjarnar yfirleitt. Í sambandi við það, að útreikningur minn á því, hvern útgjaldamun frv. þetta hefði í för með sjer fyrir ríkissjóð, kom ekki heim við útreikning hv. sessunauts míns. (K. D.), skal jeg geta þess, að munurinn liggur í því, að hann reiknaði út mismuninn á laununum eins og þau eru nú og verða eftir frv., en jeg reiknaði aðallega út muninn á laununum eins og þau voru árið 1914 og verða eftir frv. Enn fremur er villa í reikningi hv.frsm. (K. D.), sem skiftir talsverðu máli. Hann gengur sem sje út frá því, að dýrtíðaruppbótin nemi nú 600 þús. kr. Það getur tæplega verið rjett, nema því að eins, að dýrtíðaruppbót lækna sje talin með og auk þess allra annara starfsmanna, einnig þeirra, sem ekki eru teknir upp í launafrumvarpið. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) mintist á, að ekki sæti á mjer sem fulltrúa landbúnaðarins að kvarta yfir, að sjávarbúum hafi verið íþyngt með sköttum. Jeg tel mig ekki sjerstaklega fulltrúa landbúnaðarins og þykist ekki hafa sýnt neina sjerdrægni eða ósanngirni í skattaukafrv. þeim, sem fram hafa komið.  Hv. þm. (M. T.) mintist á það, að þegar launakjörin væru ljeleg, fengist ekki annað en ljelegir embættismenn, og getur það verið rjett að nokkru leyti. En hitt hefir þó alloft komið fyrir, að mestu menn þjóðfjelagsins hafa átt við ljeleg kjör að búa, og mætti nefna ýms dæmi í þá átt. Hv. frsm. (K. D.) taldi að jeg hefði litið á frv. frá sjónarmiði þeirra, sem eiga að sjá fyrir hag ríkisins, en ekki litið eins til þeirra, sem launin eiga að fá fyrir starf sitt. Þó að jeg að sjálfsögðu hafi litið til hins fyr nefnda, þá hefi jeg þó fyrst og fremst litið á nauðsynina til þess, að halda launakjörunum í rjettu horfi. Það hefir rjettilega verið tekið fram, að brtt. mín verkar til lækkunar á launum, sem nema 3000–6500 kr., en til hækkunar á launum, sem þar eru fyrir ofan, en jeg sje ekki, að það sje ósanngjarnt, hafi launastiginn verið rjett settur upphaflega. Ef launastiginn er rjettur, eiga þeir embættismenn, sem hæst eru launaðir, rjett á dýrtíðaruppbót eins og hinir, sem lægri laun hafa.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Út af fyrirspurn hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) um það, hvort talin væri með í útreikningi mínum hækkun sú á útgjöldunum, er dýrtíðaruppbót á eftirlaunum hefði í för með sjer, skal jeg geta þess, að útreikningurinn er gerður þegar frv. kom frá Nd., en af því leiðir, að mismunurinn hækkar um ca. 40 þús. kr. við breytingu þá, er gerð var hjer í deild á launakjörum presta, og auk þess er hækkun vegna eftirlaunanna ekki talin með, svo láta mun nærri, að munurinn nemi einni miljón króna. Láðist mjer að geta þessa, er jeg tók til máls áðan. Út af ræðu hv. 1. landsk.varaþm. (S. F.) skal jeg taka það fram, að dýrtíðaruppbótarhæð sú, er jeg hefi nefnt, er reiknuð út af hagstofustjóra, eftir því sem ríkisfjehirðir hefir gefið upp að hún hafi verið greidd. Út af því, er hæstv. forsætisráðherra (J. M.) mintist á um skrifstofustjóra Alþingis, skal jeg láta þess getið, að jeg geri það ekki að neinu kappsmáli, hvort brtt. á þgskj. 785 nær fram að ganga eða ekki. Jeg er sammála honum um það, að yngri lög breyta eldri lögum að svo miklu leyti, sem þau fara í bág við þau, en ekki þeim ákvæðum eldri laganna, er geta staðist, þrátt fyrir yngri lögin. Ef t. d. brtt. á þgskj. 785 yrði samþ. breyttist auðvitað launaupphæðin í 11. gr. þingskapanna, en önnur breyting yrði ekki á þeirri grein.

Kristinn Daníelsson Samband starfsmanna ríkisins kom fram með þá málaleitan, að þegar endurgreidd væru iðgjöld úr lífeyrissjóði til embættismanna, vegna þess, að embætti það, er þeir skipuðu, væri lagt niður, væru einnig greiddir sparisjóðsvextir af þeirri upphæð, í stað þess, að í frv. er gert ráð fyrir því, að iðgjaldaupphæðin verði greidd vaxtalaus Þar sem jeg gat ekki annað sjeð en að ósk þessi væri eðlileg og hefði við full rök að styðjast, hefi jeg komið fram með brtt. við frv., er gengur í þessa átt. Lífeyrissjóðurinn nýtur, þó þetta verði samþykt, mismunarins á þeirri vaxtaupphæð, sem hann fær af fjenu, og sparisjóðsvöxtum. Á sama hátt nýtur hann vaxtavaxta af iðgjöldunum þann tíma, sem embættismaðurinn greiðir í sjóðinn. Þegar þar við bætist, að sjaldgæft mun verða, að embætti sjeu þannig lögð niður, hygg jeg, að bagi sá, er sjóðurinn kann að hafa af þessu, vegi ekki upp á móti sanngirniskröfu embættismannanna. Skal jeg ekki fjölyrða meir um mál þetta, en vildi að hv. deild skæri úr þessu atriði fyrir sitt leyti.

Frsm. (Guðm. Ólafsson) Jeg vildi að eins geta þess, að atriði þetta kom þó nokkuð til umr. í launamálanefndinni, og vildi hún halda sjer við það, sem í frv. stendur, enda verður ekki sjeð, að það geti talist órjettlátt.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg skal viðurkenna það að það er ekki þýðingarmikil breyting, sem farið er fram á í brtt.háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.), á þgskj. 804, um það, að þegar embætti er lagt niður og embættismaðurinn flyst eigi jafnframt í annað embætti, skuli hann eiga rjett á að fá endurgreidd úr lífeyrissjóði, með sparisjóðsvöxtum, saman lögð iðgjöld þau, er hann hefir greitt í sjóðinn; en í frv. er gert ráð fyrir, að hann fái þau endurgreidd vaxtalaust. Að vísu getur það verið sjóðnum beinlínis í óhag að hafa tekið við iðgjöldunum, en stórvægilegt verður það ekki. En þó verð jeg að vera sammála meiri hluta launamálanefndar um það, að rjett sje að breyta ekki frv. - Jeg held, að það sje fullkomlega sanngjarnt að fara ekki lengra en að embættismennirnir fái iðgjöldin endurgreidd að fullu. Margir slíkir sjóðir borga með frádrætti þegar líkt stendur á, og þegar frv. var samið, var meiningin með þessu að sýna fylstu sanngirni. Jeg veit, að ýmsir hv. þingdm. þekkja slíka sjóði, auk þess sem skilmálarnir eru oft þannig, að alt tapast, án þess embættismanninum sje sjálfum um að kenna. Ef sjóðurinn, auk þess að endurborga iðgjöldin að fullu, væri skyldaður til að greiða einnig sparisjóðsvexti, yrði það honum til skaða, því þegar hann stækkar, verður ekki hjá því komist að greiða af vöxtunum kostnaðinn af gæslu hans.

Forseti: Það er af vangá, að þetta mál og hið næsta er tekið á dagskrá í dag. Þau er ekki hægt að afgreiða frá þinginu, nema í sambandi við launafrv. Jeg tek þau því af dagskrá nú en mun taka þau á dagskrá aftur, þegar sjeð eru afdrif launafrv.

Forseti: Sökum annríkis fjárveitinganefndar verður þetta mál tekið af dagskrá nú, en tekið upp aftur næsta mánudag. Á 56. fundi í Ed., mánudaginn 15. sept., var frv. aftur tekið til 2. umr. (A. 642, n. 770, 771, 783, 784, 796).

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frv., með því að í nál. eru í 5 liðum færðar ástæður fyrir nauðsyn þess, og leyfi jeg mjer að vísa til þess. Þó er ein ástæða, sem ekki er tölusett þar, sem sje sú, að Bolvíkingar hafa þegar ráðið sjer fastan lækni með allháum launum, og sýnir það ljósast, að læknisþörfin er mikil og brýn. Vona jeg því, að frv. verði samþykt.

Frsm. (Halldór Steinsson) Það er ekki skemtilegt að þurfa þing eftir þing að flytja rjettmætt mál, án þess að fram nái að ganga. En slíkt hefir nú verið hlutskifti um þetta mál á hverju þingi, síðan jeg varð þingm., og hafði það þó einnig verið flutt af fyrirrennara mínum. Frv. þetta hefir verið felt hvað eftir annað, ekki af því, að menn hafi ekki játað nauðsyn þess, heldur ýmist af sparnaði eða af því, að menn hafa ekki viljað hrófla við læknaskipunarlögunum frá 1907. En þetta mál er svo vaxið, að það getur ekki sofnað, þótt það verði felt þing eftir þing; það hlýtur að risa upp aftur, uns það nær fram að ganga Sú stefna hefir komið fram, að nauðsyn bæri til að breyta læknaskipunarlögunum frá 1907, og á síðasta þingi var þetta frv. afgreitt til stjórnarinnar með rökstuddri dagskrá, sem hnje í þá átt, að stjórninni var falið að endurskoða lögin. Þessu hefir stjórnin ekki sint, svo að ætla má, að henni sje ekki treystandi til þess að koma skriði á málið. Nú liggja fyrir 6 frv. um stofnun nýrra læknishjeraða; hefir eitt þeirra, Hólshjerað, fengið þá viðurkenningu, að það er þegar komið í gegnum háttv.Nd. og annað, Bakkahjerað, á leiðinni þaðan. Nú er spurning um það, hvort öll þessi hjeruð hafa rjett á sjer, eða hvort eitt stendur öðrum framar. Jeg lít nú svo á, að 4–5 þeirra eigi fullan rjett á sjer. Ef velja ætti úr 1–2, þá yrði úr vöndu að ráða, og yrðu náttúrlega skiftar skoðanir um það, hver velja bæri, sökum ókunnugleika þingmanna. Jeg skal ekki lýsa, hver nauðsyn hjer liggur við um frv. það, sem nú liggur hjer fyrir, með því að jeg hefi gert það í greinargerðinni, og oft áður á þingi. Jeg vona, að hv.Ed. lofi því að ganga hjeðan í þetta sinn, svo að hv.Nd. gefist kostur á að athuga það, hvernig sem fer; ef það verður felt þar, þá hefir hv.Ed. gert sína skyldu, en ef það verður samþ., þá þarf Ed. engan kinnroða að bera fyrir að hafa samþ. það.

Frsm. (Halldór Steinsson) Eins og greinargerðin ber með sjer, er frv. borið fram samkvæmt endurteknum óskum manna á Kjalarnesi, í Kjós og Mosfellssveit. Það er einnig ljóst, að löggjafarvaldið hefir viðurkent þörfina, því að 1899 var með lögum stofnað þarna sjerstakt læknishjerað, þótt afnumið væri með lögum 1907, og er mjer ekki vel ljóst, af hvaða ástæðum það var gert. En hjeraðsbúum getur ekki verið það hagkvæmt að eiga að sækja lækni til Hafnarfj., enda þar svo mikið að gera, að þar er sestur að nýr læknir í viðbót, svo að Hafnarfjarðarlækninum er ofætlun að sinna þessum hjeruðum. En það er einnig ofætlun hjeruðunum að sækja lækni til Hafnarfjarðar, enda sækja hjeraðsbúar lækni til Reykjavíkur, en hjer er enginn skyldur til þess að sinna, þótt sóttur sje, og þótt þeir geri það, þegar þeir mega skilja við sjúklinga sína hjer, þá liggur í hlutarins eðli, að þeir verða altaf dýrari á verkum sínum en hjeraðslæknar úti um landið. Það er því auðsætt, að beitt er ranglæti við þessi hjeruð, og að þau verða hart úti með því fyrirkomulagi, sem nú er. Þess vegna er nú farið fram á að koma á svipaðri skipan, sem var sett með lögum 1899. - Nefndin í heild sinni er á svipuðu máli sem um frv. næst á undan, að það verði látið ganga til hv.Nd. -

Kristinn Daníelsson Jeg þakka hv. nefnd fyrir meðferð frv. og meðmæli, svo langt sem þau ná. Jeg vil ekki þreyta hv. deild með lýsingu á ástæðum fyrir þessu frv., með því, að jeg hefi oft látið hana í tje áður, enda hefir hv.frsm. (H. St.) lýst nauðsyn frv. mætavel. - Vona jeg að eins, að frv. verði látið sæta sömu meðferðar sem frv. næst á undan.