Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Við kvennalistakonur höfum ætíð viljað efla og styrkja umhvrn. Við teljum sjálfsagt að flytja málaflokka sem eðlilega heyra undir umhvrn. sem eru í öðrum ráðuneytum til umhvrn. Þetta frv., sem við erum nú að greiða atkvæði um, gerir ráð fyrir að flytja matvælaeftirlit og heilbrigðiseftirlit Hollustuverndar ríkisins frá heilbrrn. yfir til umhvrn. Ég tel að það muni hvorki styrkja né efla umhvrn. að þessir málaflokkar fari til þess ráðuneytis, heldur þvert á móti. Þess vegna greiði ég atkvæði gegn þessu frv.

Virðulegur forseti. Eins og fram kemur í áliti meiri hluta allshn. og minni hluta umhvn. um þetta mál hafa engin viðhlítandi fagleg rök verið færð fyrir þeirri breytingu sem hér er lögð til í sambandi við Hollustuvernd ríkisins og þau málefni sem snerta heilbrigðiseftirlit að flytja það frá heilbrrn. til umhvrn., þar á meðal reglugerðir á þessu sviði sem snerta salerni, gistihús, matsöluhús og veitingastaði, rakarastofur, hárgreiðslustofur, nuddstofur og hvers konar aðrar snyrtistofur og margt fleira sem undir heilbrigðiseftirlit heyrir. Ég undrast það mjög að þetta skuli valið af hæstv. umhvrh. að taka við þessum málaflokki og enn frekar undrast ég að hæstv. heilbrrh. skuli telja það að málefni sem snerta jafnnáið heilbrigði mannsins skuli afhent frá heilbrrn. yfir til umhvrn. Það er margt annað sem þarf að gera til að efla umhvrn. áður en þessi breyting ætti að ná fram að ganga. Ég segi nei við þessu.

Virðulegi forseti. Þótt færa megi ýmis rök fyrir því að þessi flutningur kunni að vera állitamál, þá hef ég talið mikilvægt að stuðla að því að efla og styrkja umhvrn. Við áttum þátt í því mörg hver í þessum sal að setja umhvrn. á laggirnar og það olli miklum ágreiningi. Ég tel okkur bera vissa ábyrgð á því að styrkja þetta barn á fyrstu árunum og þótt það væri hægt að finna ýmist annað form fyrir það, að fyrst vilji er fyrir því að flytja frá öflugu fagráðuneyti veigamikinn þátt til þessa nýja umhvrn. þá tel ég að athuguðu máli rétt að styðja það.

Virðulegur forseti. Við þingmenn Framsfl. styðjum þetta mál á grundvelli þeirra brtt. sem komið hafa fram á þskj. 682. Við munum hins vegar greiða atkvæði á móti 3. gr. frv. Við teljum að það standist ekki að gera breytingar á réttindum og skyldum starfsmanna ríkisins með þeim hætti að taka út einstaka starfsstéttir. Ef breytingar verða þar gerðar á, sem ýmis rök eru með og móti, þá þurfi gera það með almennum hætti. Við höfum gert grein fyrir þessari afstöðu okkar í öðrum málum og ég vísa til hennar, en að öðru leyti munum við styðja málið.

Virðulegi forseti. Það kom fram í umræðum um þetta mál í gær að það standa nú yfir viðræður milli ríkisins og BSRB, sveitarfélaganna og Reykjavíkurborgar um framtíðarskipan hinna umdeildu mála sem vikið er að í 3. gr. þessa frv., þ.e. um stöðu launafólks hjá ríkisfyrirtækjum sem breytt er í einkafyrirtæki. Ég tel að með því að samþykkja þetta frv. núna og gera það að lögum sé verið að stofna þeim viðræðum öllum í stórfellda hættu. Ég tel því eðlilegast að leggja frv. til hliðar eins og ég nefndi í umræðunni í gær en fjmrh. hefur hafnað. Af þeirri ástæðu að hann hefur hafnað þessu mun ég greiða atkvæði gegn 1. gr. og að sjálfsögðu 3. gr. líka sem fjallar um hið umdeilda mál sem lýtur að samskiptum BSRB og ríkisins varðandi stöðu launamanna. Ég tel að ríkisstjórnin sé hér á háskalegri braut og skora enn á hæstv. fjmrh. að endurskoða afstöðu sína.

Hæstv. forseti. Þetta er kunnuglegt ákvæði sem hér er á ferðinni í síðari málsl. 3. gr. þar sem stendur til af hálfu löggjafans að ákveða það með lögum að tiltekin ákvæði laganna um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna skuli ekki eiga við. Nú er það ekki hlutverk löggjafans að túlka lög með þessum hætti heldur dómstólanna og enn fráleitara að standa í afgreiðslu á ákvæði af þessu tagi þegar mál af sambærilegum toga eru fyrir dómstólum. Með vísan til þess einnig sem fram hefur komið um viðræður ríkisvaldsins og opinberra starfsmanna, þá er afgreiðsla þessa ákvæðis alveg fráleit við núverandi aðstæður. Ég gerði grein fyrir því við umræðu málsins og jafnframt því að ég áskil mér allan rétt til að hverfa frá stuðningi við þá málamiðlun sem hér er á ferðinni í formi tillögu efh.- og viðskn. ef ekki tekst ásættanleg niðurstaða varðandi meðferð þeirra mála sem snúa að réttindum og skyldum opinberra starfsmanna. En efh.- og viðskn. mun væntanlega kanna málið milli umræðna og vita hvernig þau mál standa áður en kemur til lokaafgreiðslu á málinu.

Virðulegi forseti. Við síðustu atkvæðagreiðslu sem hér fór fram í þessu máli var samþykkt sú regla sem kemur fram í fyrri málsl. 3. gr. þar sem segir að fastráðnir starfsmenn Lyfjaverslunar ríkisins skuli hafa rétt til að starfa hjá hinu nýja félagi.

Þó það nú væri.

Í þessum lið sem hér er verið að greiða atkvæði um er hins vegar verið að aftengja 14. gr. laga nr. 38/1954. Ég tel að það sé að sjálfsögðu óeðlilegt að það starfsfólk sem vinnur sömu störf eftir breytinguna hjá nánast sömu aðilum þótt um formbreytingu sé að ræða hafi tvöföld laun, en um það fjallar þessi grein. Viðræður á milli aðila, ríkisins og BSRB, ganga ágætlega og fjalla um réttindamálin en eiga ekki að þurfa að tefja það mál sem hér er til umræðu. Þess vegna styð ég að sjálfsögðu frumvarpsgreinina eins og hún liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Ég vildi aðeins taka það fram að í þessari brtt. við 5. gr. sem hefur verið hér til atkvæða er gert ráð fyrir því að þetta fyrirtæki taki til starfa 1. maí 1994. Það liggur fyrir að það getur ekki orðið og þess vegna þarf þetta mál að koma til endurskoðunar á milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Vegna skilyrða samkeppnisreglna EES-samningsins og til þess að aðgangur vátryggingarfélaga á brunatryggingarmarkaði hér á landi verði frjáls og jafn öllum á EES-svæðinu og að vátryggingartakar geti sjálfir valið það vátryggingarfélag sem þeir vilja skipta við. Vegna skyldubrunatryggingar þarf að afnema annars vegar einkarétt Húsatrygginga Reykjavíkurborgar á brunatryggingum í Reykjavík og hins vegar að fella niður heimild bæjar- og sveitarstjórna utan Reykjavíkur til að binda húseigendur í sveitarfélaginu við vátryggingarfélag sem þau hafa samið við. Í frv. því sem hér liggur frammi er lagt til að lög nr. 25/1954, um brunatryggingar í Reykjavík, og lög nr. 59/1954, um brunatryggingar utan Reykjavíkur, verði felld úr gildi og í staðinn komi ein lög um brunatryggingar, enda er eðlilegt að ein lög gildi í landinu öllu um þessi mál. Gert er ráð fyrir að brunatrygging verði eftir sem áður skylduvátrygging. Í ákvæði til bráðabirgða í frv. er kveðið á um sérstaka aðlögun að hinu nýja fyrirkomulagi í og utan Reykjavíkur auk ákvæða um framhald starfsemi Húsatrygginga Reykjavíkur. Í bráðabirgðaákvæðinu er gert ráð fyrir að húseigendur utan Reykjavíkur verði bundnir af gerðum samningum og skilmálum til ársloka 1994 en geti eftir það valið það vátryggingarfélag sem þeir kjósa að undangenginni tilkynningu um uppsögn ásamt staðfestingu á því hvar þeir verði brunatryggðir. Að öðrum kosti framlengist vátrygging til eins árs í senn. Í bráðabirgðaákvæðinu er sérstaklega fjallað um framhald starfsemi Húsatrygginga Reykjavíkur. Undanþága sú sem Húsatryggingar Reykjavíkur hafa í EES-samningnum gildir áfram að öðru leyti en því að einkaréttur þeirra til brunatrygginga er afnuminn. Skilyrði þess að undanþágan gildi áfram um rekstrarformið er þó sú að Húsatryggingar breyti í engu fyrirkomulagi eða umfangi starfsemi sinnar. Húseigendur í Reykjavík geta með sama hætti sagt upp brunatryggingum sínum frá og með 1. jan. 1995 enda hafi þeir tilkynnt það til Húsatrygginga Reykjavíkur fyrir 30. nóv. nk. ella endurnýjast tryggingin til eins árs í senn. Um önnur ákvæði þessa frv. er ekki ástæða til að fjölyrða enda eru þau í samræmi við ákvæði eldri laga um brunatryggingar í Reykjavík og utan Reykjavíkur. Þó er rétt að geta þess að frv. gerir ráð fyrir að Fasteignamat ríkisins skuli framvegis annast virðingu skylduvátryggðra húseigna í stað dómkvaddra matsmanna áður. Er að mati ýmissa talið heppilegt að sami aðili annist framkvæmd fasteignamats og virðingar til brunatryggingar. Á hinn bóginn hefur á það verið bent og athugasemdir komið fram um það að þennan þátt frv. þurfi að skoða nánar og legg ég til og tel eðlilegt að hv. nefnd fari um það höndum og skoði þann þátt sérstaklega. Virðulegi forseti. Eins og áður sagði er þetta frv. eitt svokallaðra EES-frumvarpa. Það er því mjög brýnt að frv. hljóti afgreiðslu á þessu þingi. Ég leyfi mér því að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar í hv. heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. er hér er um að ræða eitt af þeim frv. er tengjast samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Það er hins vegar svo að þetta frv., kannski ekki eins og það er nákvæmlega í þeirri mynd sem það liggur fyrir hér heldur hafa öll efnisatriði þessa frv. áður komið til kasta Alþingis og vegna ósamkomulags í stjórnarflokkunum þá gafst hvorki tækifæri né tími til þess að ganga frá málinu á síðasta vori. Nú hefur hins vegar að manni sýnist og ekki er annað vitað en að um þetta mál hafi náðst bærileg samstaða á milli stjórnarflokkanna og því birtist nú það frv. til laga um brunatryggingar sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur mælt fyrir. Það er að mörgu leyti mjög frábrugðið því sem áður var kynnt hér og á því er sú grundvallarbreyting að nú er ekki lengur skilið á milli annars vegar brunatrygginga í Reykjavík og brunatrygginga húseigna utan Reykjavíkur. Ég kem kannski aðeins inn á þetta efnisatriði nánar síðar við umræðuna en eins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir er í 1. gr. frv. gert ráð fyrir því að húseigendum sé skylt að vátryggja allar húseignir gegn eldsvoða. Það er auðvitað afskaplega mikilvægt. Ótti manna stóð hins vegar til þess þegar fyrra mál var hér til umræðu að þetta atriði yrði hugsanlega ekki tryggt ef losað yrði um einkarétt Húsatrygginga Reykjavíkur á brunatryggingu fasteigna í Reykjavík. Varðandi 2. gr. frv., eins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir, þá er gert ráð fyrir því að Fasteignamat ríkisins skuli annast virðingu skylduvátryggðra húseigna. Markmið virðingar er að finna hið sanna vátryggingarverðmæti þ.e. brunabótamat á þeim tíma er virðing fór fram. Síðan er hins vegar gert ráð fyrir því í greininni að sé annar hvor aðili ósáttur við virðinguna þá geti hann óskað yfirmats. Með þessari breytingu sem hér er verið að leggja til og í tengslum við hana langar mig að vitna í grein eftir Jón G. Tómasson borgarritara í Morgunblaðinu í gær þar sem hann lýsir því yfir og er rétt að þessi virðing hefur farið fram á öllum húseignum í Reykjavík. Taki Fasteignamat ríkisins þetta að sér og verði sú breyting gerð þá spyr ég hæstv. ráðherra að því hvort til standi að slíkt mat fari aftur fram. Verði sú krafa uppi að slíkt mat fari fram eins og frv. gerir núna ráð fyrir þá er hér um skattlagningu á Reykvíkinga að ræða upp á í kringum 18 millj. kr. ef ég man rétt. Og ef ég vitna hér í áðurnefnda blaðagrein í Morgunblaðinu eftir Jón G. Tómasson, þá segir þar, með leyfi forseta: ,,Árlegur skattur á húseigendur í Reykjavík gæti því orðið um 18 millj. kr. og um 40 millj. kr. á húseigendur á landinu öllu.`` Nú hygg ég að það sé svo að virðingar á fasteignum hafi farið fram, ekki bara hér í Reykjavík heldur einnig annars staðar á landinu og ég ítreka þá spurningu til hæstv. ráðherra hvort það sé meiningin að láta fara fram endurmat á þeim eignum sem búið er að meta og láta þá greiða fyrir þetta. Í öðru lagi er í 2. gr. gert ráð fyrir grundvallarbreytingu á matinu þannig að nú skuli Fasteignamat ríkisins annast alla þessa matsgerð og eins og segir í 2. gr. þá er það gert til þess að tryggja að það sé sambærilegt mat alls staðar á landinu og það sé framkvæmt af sömu aðilum. Þetta hefur verið með þeim hætti að það hafa verið dómkvaddir menn sem um þetta hafa séð og síðan hefur verið hægt að vísa því til yfirmats. Það hefur hins vegar verið gert í mjög fáum tilfellum eftir því sem upplýst hefur verið. Mér hefði fundist eðlilegra að snúa þessu við og hafa þetta með svipuðum hætti og það er í dag að það séu dómkvaddir menn sem annist matið en að Fasteignamat ríkisins geti hins vegar skorið úr og annast yfirmat komi til þess að ágreiningur sé um það mat er dómkvöddu mennirnir hafa lagt á eignirnar. Þessari athugasemd vildi ég koma hér á framfæri við 1. umr. Í 2. mgr. 3. gr. frv. segir svo, með leyfi forseta: ,,Vátryggjanda er heimilt að veita undanþágu frá byggingarskyldu að höfðu samráði við skipulagsyfirvöld. Vátryggjanda er þá heimilt að víkja frá brunabótamatsfjárhæðinni eftir ákvæðum sem nánar er kveðið á um í reglugerð.`` Nú er það svo að í 5. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir því að hæstv. heilbr.- og trmrh. fái mjög víðtækt vald til setningar reglugerðar. Mér finnst það orka tvímælis hvort það sé rétt að veita svo víðtækt vald í reglugerð eins og þarna er gert ráð fyrir, þ.e. að það geti verið háð reglugerðarákvæði hæstv. ráðherra um hversu mikið skuli greitt og þá vil ég vísa til þess að í 16. gr. núgildandi laga um Brunabótafélag Íslands, nr. 9/1955, segir svo, með leyfi forseta: ,,Bætur fyrir tjón á húsum má aðeins greiða til þess að gera við hús sem skemmst hefur við bruna eða endurbyggja á sama stað hús er brunnið hefur, eða þar sem félagið í samráði við byggingarnefndir í kaupstöðum, kauptúnum og hreppsnefndir í sveitum ákveður og er félaginu skylt að tryggja áður en brunabæturnar eru greiddar að þeim sé réttilega varið. Félaginu er heimilt að veita undanþágu frá byggingarskyldu samkvæmt ákvæðum fyrri málsgreinar greinar þessarar, þó svo að 15% af brunabótaupphæðinni sé þá dregið frá, nema almannahagur heimti að vikið sé frá þessu ákvæði um frádrátt eða ástæður sem tjónþola er ekki sjálfrátt um.`` Í þessum lögum um Brunabótafélagið er þetta ákvæði alveg skýrt hvernig með skuli farið og því finnst mér það, eins og ég sagði áðan, orka tvímælis hvort svona víðtækt vald eigi að veita í reglugerð, hvort ekki sé eðlilegra að setja þetta inn í lagafrv. Hitt er svo aftur annað mál að það orkar líka tvímælis hvort rétt sé að binda þetta með þessum hætti, og það veit ég að fram hafa komið athugasemdir um, hvort rétt sé að binda þetta við 15% ef ekki er um endurbyggingu að ræða. Það gæti verið svo --- og ekki er ég að segja að það sé hið ákjósanlegasta --- að á mörgum stöðum gæti sú staða komið upp að fyrirtæki brenni og það sé alls ekki æskilegt eða eðlilegt að það sé endurbyggt með tilliti til þess að það væri jafnvel betur komið að það væri ekki lengur til og þá vil ég vísa til frv. sem hér er í þinginu um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Og þá komum við að fiskvinnslufyrirtækjum þar sem menn eru að leita leiða til þess að fækka þeim. Ekki held ég að rétta leiðin sé að brenna þau en í mörgum tilfellum vaknar sú spurning hvort það sé eðlilegt að endurbyggja og ef ekki er um endurbyggingu að ræða þá vaknar sú spurning á hvaða verði eigi að greiða viðkomandi fasteign út. Matsverð fasteigna er mjög mismunandi eftir því hvar þær eru staðsettar á landinu. Brunabótamatið er hins vegar nokkuð sambærilegt en gefur hins vegar að mörgu leyti alls ekki raunhæfa mynd af því hvert verðmæti eignanna er. Ef það yrði horfið frá brunabótamatsfjárhæðinni og þarna yrði sett inn markaðsverð þá væru menn hugsanlega að verðfella margar eignir úti um land. Að þessu þarf að gæta, ekki síst í ljósi þess að margar lánastofnanir hafa í raun og veru lánað út á þessar eignir á brunabótamatsverði af því að þær hafa staðið í þeirri trú að brunabótamatið væri í einhverju samræmi við markaðsverðið. Jafnvel er það svo að ef markaðsverðið yrði notað og horfið yrði frá brunabótamatsfjárhæðinni þá mundu þau veðbönd sem á þessum eignum hvíla hugsanlega ekki standa undir markaðsverðinu á eigninni ef hún væri seld og yrði greidd út á því mati er talið væri markaðsverð. Það þarf því að skoða vel þær hugmyndir fram hafa komið og uppi eru um að breyta, en þetta mál hefur örlítið verið rætt í hv. heilbr.- og trn. áður en það kom til 1. umr., og þarf auðvitað að athuga slíka hluti. Í 5. gr. frv. er gert ráð fyrir, eins og ég sagði áðan, mjög víðtæku valdi hæstv. heilbr.- og trmrh. til þess að gefa út reglugerðir. Að því finnst mér að við þurfum örlítið að gá og skoða nánar þegar málið kemur til frekari umfjöllunar hv. heilbr.- og trn. Í 6. gr. frv. er gert ráð fyrir því að felld verði úr gildi lög um brunatryggingar í Reykjavík, nr. 25/1954, og lög um brunatryggingar utan Reykjavíkur, nr. 59/1954. Og því er þetta frv. fram komið þar sem þetta er sameinað í einu og sama lagafrumvarpinu. Á fund hv. heilbr.- og trn. hefur komið borgarritari í Reykjavík, Jón G. Tómasson, og gert nefndinni grein fyrir afstöðu Reykjavíkur til þessa máls. Einnig hefur borgarstjóri ritað nefndinni bréf þar sem gerðar hafa verið athugasemdir við frv. eins og það liggur nú fyrir. Þær athugasemdir snúa fyrst og fremst að 1. tölul. ákvæðis til bráðabirgða. Í fyrsta lagi er lagt til af hálfu borgarstjórnar Reykjavíkur eða borgarráðs að heiti þessa frv. verði breytt þannig að það heiti frumvarp til laga um brunatryggingar utan Reykjavíkur og síðan verði vísanin í 6. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir að lög nr. 25/1954 verði felld úr gildi, verði fellt út og það ákvæði efnislega samhljóða því sem er í 1. tölul. ákvæðis til bráðabirgða verði sett inn í lög nr. 25/1954, um brunatryggingar húsa í Reykjavík. Auðvitað er hér um gríðarlega mikla efnisbreytingu að ræða á frv. og ég spyr því hæstv. heilbr.- og trmrh.: Finnst hæstv. ráðherra það koma til greina að þessi breyting verði framkvæmd með þessum hætti? Eins og þetta stendur nú í frv., 1. tölul. ákvæðis til bráðabirgða og síðasti málsliður þess ákvæðis hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Tekjur sem Reykjavíkurborg kann að hafa af rekstri Húsatrygginga Reykjavíkur skal leggja í sjóð til eflingar brunavörnum og tryggingarstarfsemi.`` Það hafa komið fram athugasemdir af hálfu þeirra aðila sem mætt hafa til fundar við hv. heilbr.- og trn. að það sé hæpið að þetta ákvæði, eins og það stendur þarna, standist samkeppnisreglur EES. Í 59. gr. EES-samningsins, þar sem fjallað er um samkeppnisreglur og aðrar reglur, er skýrt kveðið á um að opinber fyrirtæki eða fyrirtæki með einkaleyfi eða sérleyfi skuli aðlaga sig þessum samkeppnisreglum EES. Það er því hæpið að hægt sé að halda því fram að þetta ákvæði, eins og það stendur þarna nú, standist samkeppnisreglur EES. Þar fyrir utan er í 14. gr. nýrra samkeppnislaga gert ráð fyrir því að samkeppnisráði sé heimilt að gera athugasemdir við opinbert fyrirtæki eða fyrirtæki sem starfar að einhverju leyti í skjóli opinbers einkaleyfis eða verndar. Eins og þetta er sett upp hér í frumvarpstextanum þá finnst mér að það orki mjög tvímælis hvort þetta standist, bæði samkeppnisreglur EES og eins 14. gr. samkeppnislaganna, nr. 8/1993. Því vil ég spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. að því áður en þetta frv. er hér lagt fram, hvort þessi hluti málsins hafi verið kannaður af ráðuneyti hæstv. ráðherra. Að öðru leyti er margt ágætt í þessu máli. Mér finnst þær tillögur sem fram hafa komið frá borgarráði Reykjavíkur allrar athygli verðar og rétt að þær verði kannaðar alveg sérstaklega, ekki síst með vísan til þess sem fram kemur í áðurnefndri blaðagrein í Morgunblaðinu í gær eftir borgarritara, Jón G. Tómasson, þar sem því er haldið fram að verði Húsatryggingar Reykjavíkur lagðar niður og tryggingarstofninn sem þar er inni fluttur allur yfir til vátryggingarfélaganna þá geti það hugsanlega leitt til 47% hækkunar á iðgjöldum Reykvíkinga á brunatryggingum. Það væri auðvitað gríðarlega alvarlegt ef svo færi. Hins vegar liggja ekki að baki neinar rannsóknir í þessu eftir því sem ég veit best. En menn verða að hafa það í huga þegar slík breyting er gerð að við höfum samþykkt þessar samkeppnisreglur EES og við höfum samþykkt ný samkeppnislög og um leið og við erum að lögfesta slíka hluti þá verður það að vera alveg tryggt að við séum ekki að brjóta lög eða reglur á öðrum sviðum. Að öðru leyti ætla ég ekki að orðlengja frekar um þetta mál þar sem ég hef tækifæri til að fjalla um það í hv. heilbr.- og trn.

Virðulegur forseti. Hér er verið að mæla fyrir frv. til laga um brunatryggingar og hér er í rauninni má segja um framhald að ræða frá umræðu sem átti sér stað á síðasta þingi þegar heilbr.- og trn. fékk til umfjöllunar frv. til laga um breytingar á lagaákvæðum á sviði heilbrigðis- og tryggingamála vegna aðildar að samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Þetta var bandormur sem var hér til umfjöllunar og fól í sér breytingar á mjög mörgum lögum, þar á meðal breytingu á lögum um brunatryggingar utan Reykjavíkur, breytingu á lögum um Brunabótafélag Íslands og breytingu á lögum um brunatryggingar í Reykjavík, þ.e. reyndar gerði bandormurinn ráð fyrir því að lögin um brunatryggingar í Reykjavík féllu brott, eins og þau lögðu sig, að í heild sinni féllu þau brott og þar með yrðu Húsatryggingar Reykjavíkurborgar lagðar af. Í umfjöllun í heilbr.- og trn. var þetta mál sérstaklega skoðað og þegar það kom aftur inn í þingið rétt undir vor þá komu fram brtt. bæði frá meiri hluta nefndarinnar og minni hluta. Meiri hluti nefndarinnar gerði þá brtt. á frv. að borgarstjórn Reykjavíkur ætti að hafa með höndum brunatryggingar húseigna í Reykjavík til ársloka 1994 en 1. júlí 1994 áttu brunatryggingar að falla niður og þá voru Húsatryggingar Reykjavíkurborgar skyldugar til að tilkynna húseigendum í Reykjavík að brunatrygging þeirra félli niður og þeir skyldu stofna til brunatryggingar hjá öðru vátryggingafélagi frá 1. jan. 1995. Þá er gert ráð fyrir því að íbúar í Reykjavík skuli stofna til trygginga annars staðar en hjá Húsatryggingum Reykjavíkurborgar. Mönnum var þó ljóst að það yrði kannski einhver stofn eftir, að einhverjir einstaklingar mundu ekki ganga þannig frá sínum málum að tryggt væri að íbúðir væru tryggðar og þá var gert ráð fyrir því í brtt. meiri hlutans að borgastjórn Reykjavíkur, eins og segir hér, ,,skal þó skylt að semja við eitthvert vátryggingarfélag um yfirtöku þessa stofns í síðasta lagi 1. jan. 1995 að undangengnu útboði``. Breytingartillaga meiri hlutans gerði sem sagt ráð fyrir því að skylda borgarstjórn Reykjavíkur til þess að vera með útboð á þessum tilteknu tryggingum, að einkavæða þær með einhverjum hætti. Þetta mætti mikilli andstöðu í borgarstjórn Reykjavíkur og vegna andstöðu þaðan held ég og eins vegna andstöðu okkar í þinginu, stjórnarandstöðunnar í þinginu, þá fór þetta aldrei hér í gegn. Stjórnarandstaðan og minni hluti heilbr.- og trn. var hins vegar með brtt. í þessu efni sem gerðu ráð fyrir því að íbúar í Reykjavík gætu sagt sig undan Húsatryggingum Reykjavíkurborgar ef þeir óskuðu þess, þeim væri sem sagt frjálst að tryggja annars staðar ef þeir óskuðu þess, þannig að einkaréttur Húsatrygginga félli niður. En eftir sem áður yrði heimilt að starfrækja Húsatryggingar Reykjavíkurborgar. Það voru hugmyndir stjórnarandstöðunnar. Að borgin hefði heimild til þess að starfrækja Húsatryggingar Reykjavíkurborgar en einkaréttur hennar félli niður þannig að einstaklingurinn gæti sagt sig undan. Nú sé ég að í frv. sem hér liggur fyrir, frv. til laga um brunatryggingar, hefur í rauninni þessi hugsun og hugmynd okkar í stjórnarandstöðunni frá síðasta þingi verið tekin upp, reyndar í ákvæði til bráðabirgða, þar sem segir, með leyfi forseta: ,, . . . einkaréttur Reykjavíkurborgar vegna brunatryggingar húseigna í sveitarfélaginu fellur niður frá og með 1. jan. 1995. Húseigendur skulu þó í síðasta lagi fyrir 30. nóv. 1994 tilkynna Húsatryggingum Reykjavíkur skriflega hyggist þeir flytja þessar tryggingar til annars félags.`` Þannig er hugsunin sem við vorum með í okkar tillögum á síðasta þingi komin hér inn, en eins og ég segi er þetta ákvæði til bráðabirgða og eðli málsins samkvæmt gildir ákvæði til bráðabirgða til bráðabirgða. Því gef ég mér það að hugmyndin sé þá sú að þetta falli síðar meir brott og Húsatryggingar Reykjavíkurborgar falli niður. Ég vil a.m.k. spyrja hvort sú sé hugmyndin og það sé þess vegna sem þetta er sett inn í ákvæði til bráðabirgða. Borgarstjórn Reykjavíkur hefur fjallað um þetta frv. og þar hefur m.a. komið fram andstaða við að þetta sé í ákvæði til bráðabirgða. Þeir vilja hafa sama hátt á og við lögðum til á síðasta þingi að það yrði hreinlega kveðið á um að einkaréttur Húsatrygginga Reykjavíkur félli niður og fólk gæti sagt sig þar undan og tryggt annars staðar en eftir sem áður væri gert ráð fyrir því að Húsatryggingar Reykjavíkurborgar störfuðu áfram. Þeir eru kannski enn þá með sömu hugmyndir og við í stjórnarandstöðunni á síðasta þingi. Sá sem talaði á undan mér, hv. 11. þm. Reykv., Finnur Ingólfsson, var að velta því fyrir sér hvort frv. eins og það lægi fyrir núna og sérstaklega hvað varðar Húsatryggingar Reykjavíkurborgar samræmdist samkeppnislögunum og samkeppnisrétti á Evrópsku efnahagssvæði. Um það þarf í sjálfu sér ekki að velta óskaplega mikið vöngum vegna þess að þegar samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði var gerður þá fengu Húsatryggingar Reykjavíkurborgar undanþágu frá ákvæðum á sviði skaðatrygginga. Nú hafa reyndar þau ákvæði breyst og það er komin svonefnd þriðja skaðatryggingatilskipun á Evrópsku efnahagssvæði. Sú tilskipun útilokar hins vegar alls ekki að Húsatryggingar Reykjavíkurborgar geti starfað áfram í óbreyttu formi. Það eina sem hún krefst er að þetta einkaleyfi borgarstjórnar Reykjavíkur verði fellt brott. Ég vil spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. hvort þetta sé ekki réttur skilningur hjá mér og skilningur reyndar hjá borgaryfirvöldum, a.m.k. hjá borgarritara eins og hann hefur sett þetta fram. Ég hygg líka að Björn Friðfinnsson, fulltrúi Íslands í eftirlitsstofnun EFTA, hafi lýst þessu áliti jafnframt. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki alveg skýrt að þessi undanþága sé enn í gildi enda er svo sem kveðið á um það í þessu ákvæði til bráðabirgða sem ég vitnaði hér áðan til að undanþágan gilti áfram þannig að í sjálfu sér komi þá ekki samkeppnislögin eða samkeppnisréttur EES neitt inn í þetta mál. Ég vísaði til þess að borgaryfirvöld í Reykjavík væru þeirrar skoðunar að það bæri að tryggja áframhaldandi rekstur Húsatrygginga Reykjavíkur og þá er ég kannski öðru fremur að vísa í það sem borgarritari, Jón G. Tómasson, hefur látið frá sér fara um þetta mál og reyndar álitsgerð sem hann lagði fyrir borgarráð nú nýverið og var samþykkt þar samhljóða eftir því sem ég best veit. Eitt af því sem borgarritari vísar til í sinni álitsgerð er varðandi það sem kveðið er á um í 2. gr., að Fasteignamat ríkisins annist virðingu skylduvátryggðra húseigna. Hann bendir á að það hafi þegar farið fram virðingagjörð á öllum húseignum í Reykjavík og allir húseigendur í Reykjavík hafi þegar greitt virðingargjald og því yrði þarna um tvísköttun að ræða og í rauninni um tekjustofn fyrir ríkið að ræða ef það ætti að fara fram ný virðing á öllum húseignum í Reykjavík. Hann bendir á að þetta séu um 18 millj. kr. á ári bara í Reykjavík. Þá segir hann jafnframt að í 2. gr. sé gert ráð fyrir því að starfsmenn vátryggjandands meti tjón vegna eldsvoða. En hann segir: Vegna húsatrygginga er hins vegar nauðsynlegt að dómkvaddir matsmenn meti tjón vegna eldsvoða. Er þá rökrétt að sömu aðilar meti virðingarverð, þ.e. að fyrst það eru dómkvaddir matsmenn sem meta tjónið í því tilviki þá ættu þeir líka að meta virðingarverðið en ekki Fasteignamat ríkisins. Það væri gott ef ráðherra gæti svarað einhverju varðandi þessa hluti og sagt hver skoðun hans er á þessu. Ástæðan fyrir því að borgarritari hefur verið að láta þetta mál til sín taka er ekki síst sú að meðaltal iðgjalda af brunabótamati er mun lægra í Reykjavík heldur en nokkurs staðar í kringum okkur og nokkurs staðar í nágrannalöndum. Hann segir í grein sem hann skrifaði í Morgunblaðið 13. apríl sl. að ef hlutfall iðgjalda af brunamati væri það sama í Reykjavík og t.d. á Akureyri eða í Hafnarfirði mundu iðgjaldagreiðslur húseigenda í Reykjavík hækka um 47% eða um tæplega 100 millj. kr. á þessu ári. Það munar um minna. Það er því hæpið að sjá að það sé til hagsbóta fyrir íbúa í Reykjavík að leggja niður Húsatryggingar Reykjavíkurborgar og hætta þeirri tryggingu sem þeir hafa þar haft fyrir húseignir sínar. Nú er ekki gert ráð fyrir því í frv. eins og það liggur hér fyrir, en eins og ég sagði þá er þetta ákvæði til bráðabirgða og maður gefur sér að þau gildi til bráðabirgða. En þetta eru sem sagt skoðanir sem borgarritari hefur sett fram. Það er hins vegar athyglisvert að Morgunblaðið hefur nokkrar áhyggjur af þeirri afstöðu sem þarna kemur fram og telur að menn séu orðnir of linir í einkavæðingarhugmyndum sínum í borgarkerfinu. Borgarstjóri, Árni Sigfússon, segir í viðtali við Morgunblaðið 9. apríl um Húsatryggingar Reykjavíkurborgar: ,,Ég tel ekki æskilegt á þessari stundu að leggja niður Húsatryggingar Reykjavíkur, sagði hann, ég vil sjá hvað borgarbúum býðst í staðinn og hvort þessi kostur getur orðið til þess að þeir nái betri kjörum annars staðar. Ef það reynist auðvelt og það sýnir sig að ekki er þörf fyrir Húsatryggingar Reykjavíkur þá er rétt að taka ákvörðun um það síðar.`` Hann vísar því í raun inn í framtíðina hvort það eigi að einkavæða Húsatryggingar Reykjavíkurborgar eða ekki. Og eins og ég sagði þá er Morgunblaðið orðið dálítið þreytt á hversu aðgerðalausir menn eru í einkavæðingarmálum og hversu afstöðulausir menn eru að verða núna í einkavæðingarmálum hjá Sjálfstfl. og þeir segja í leiðara í Morgunblaðinu 10. apríl að þær breytingar sem nú séu að eiga sér stað í þessum brunatryggingum séu eðlilegar og hefðu í rauninni átt að eiga sér stað fyrr. Þeir segja um Húsatryggingar Reykjavíkur: ,,Fyrirtækið er í raun og veru ekkert annað en opinbert tryggingafélag í eigu Reykjavíkurborgar. Rökin fyrir því að Reykjavíkurborg reki slíkt tryggingafyrirtæki eru ekki lengur til staðar.`` Svo segja þeir: ,,Brunatryggingar eiga að vera í höndum hinna almennu tryggingafélaga ekkert síður en aðrar tryggingar. Á tímum einkavæðingar er engin ástæða til að halda í opinberan rekstur á þessu tiltekna sviði fremur en mörgum öðrum. Raunar hefur einkavæðingu miðað allt of hægt og á yfirstandandi kjörtímabili hafa ekki orðið þau átök til einkavæðingar sem búist hafði verið við.`` Morgunblaðið er sem sagt að reyna að halda mönnum við efnið og að þeir standi sig í þessum einkavæðingarhugmyndum sem þeir hafa boðað. Morgunblaðið bendir þarna á að það sé samkeppni í tryggingum þannig að með þeim rökum sjá þeir ekki ástæðu til annars en að einkavæða Húsatryggingar Reykjavíkurborgar. Nú hafa sjálfstæðismenn í borginni sagt að þeir vilji ekki einkavæða þar sem ekki er samkeppni en einkavæðingin eigi fullan rétt á sér þar sem samkeppni eigi sér stað þannig að með þeim rökum ættu þeir að sjálfsögðu að fallast á það að Húsatryggingar Reykjavíkurborgar yrðu lagðar niður og þetta flutt til tryggingafélaganna ef þau rök eiga að halda. En eins og ég sagði þá væri það ekki til hagsbóta fyrir íbúa í Reykjavík eins og málum er háttað í dag og gæti kostað þá 100 millj. kr. á ári. Varðandi önnur ákvæði þessa frv. sem er í sjálfu sér ekki stórt, þetta er afskaplega lítið frv. og kannski ekki margt um það að segja, það eru aðallega þessi ákvæði til bráðabirgða sem í fyrsta lagi varða Húsatryggingar Reykjavíkurborgar, í öðru lagi húseigendur utan Reykjavíkur, þá vil ég gera fyrirvara um þær dagsetningar sem komu fram í þessum ákvæðum, bæði hvað varðar Reykjavíkurborg og eins hvað varðar húseigendur utan Reykjavíkur. Ég bendi á að í tillögum sem við í minni hluta heilbr.- og trn. fluttum í fyrra þá gerðum við ráð fyrir því að um tryggingar húseigna utan Reykjavíkur giltu þeir samningar sem sveitarfélög hafa gert við vátryggingarfélög, að þeir samningar héldu gildi sínu út tryggingartímabilið samkvæmt eigin ákvæðum. Það mundi í rauninni þýða til seinni hluta árs 1995 og þá ætti að vera hægt að opna þennan markað að fullu og öllu 1996 ef samningar sveitarfélaganna við vátryggingarfélögin fengju að haldast út gildistímann. Ég vil biðja ráðherra að velta því fyrir sér hvort hann væri til umræðu um einhverja slíka breytingu þannig að aðlögunartíminn yrði lengdur eilítið og þetta tæki gildi 1. jan. 1996.

Virðulegi forseti. Það er ekki ástæða til að hafa langt mál um þetta frv. í ljósi þess sem þegar er fram komið af hálfu annarra ræðumanna um málið. Hér er um það að ræða að laga löggjöf um brunatryggingar að þeim reglum sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu og þar af leiðandi er hér um að ræða nauðsynlegar og sjálfsagðar breytingar. Inn í það spilar hins vegar sú sérstaða sem verið hefur í Reykjavík að því er varðar Húsatryggingar Reykjavíkur og þá ágætu starfsemi sem þar hefur farið fram á undanförnum áratugum. Það er ljóst að Húsatryggingar Reykjavíkur njóta undanþágu samkvæmt EES-samningnum og um það er að sjálfsögðu ekki deilt. Hins vegar hefur komið fram, eins og vitnað var til af hv. síðasta ræðumanni, nokkur skoðanamunur um það hvernig skynsamlegast sé að ganga frá þessari lagabreytingu þó að í sjálfu sér sé ekki á ferðinni mikill efniságreiningur í þessu máli. Ég hygg að það sé nokkuð samdóma skoðun flestra að skynsamlegasta leiðin í málinu sé sú að leggja ekki niður Húsatryggingar Reykjavíkur að svo komnu máli heldur að fara þá leið sem hér er lögð til, þ.e. þá að heimila jafnframt öðrum tryggingafélögum aðgang að þeim tryggingamarkaði sem um er að tefla í Reykjavík. Hins vegar hefur borgarritari eins og bent hefur verið á haft uppi nokkuð önnur sjónarmið varðandi það hvernig best sé að því staðið og hann hefur komið þeim á framfæri til alþingismanna og væntanlega heilbr.- og trn. þingsins, auk þess sem hann hefur ritað um það grein í Morgunblaðið. Ég held að það eigi að vera tiltölulega einfalt mál að vinna úr þessu í heilbr.- og trn. og er ekki ástæða til annars en að ætla að um það geti náðst góð samstaða. Þeir sem hafa fylgst með þessum málum að undanförnu hafa orðið varir við að uppi er nokkur skoðanaágreiningur um það hvort yrði ódýrara fyrir húseigendur í Reykjavík ef Húsatryggingar héldu áfram sinni starfsemi eða aðrir tækju þetta yfir. Þetta er auðvitað ein af þeim spurningum sem enginn veit svarið við fyrir fram. Ég hef tröllatrú á tryggingafélögunum í landinu. Ég held að þau geti staðið sig ágætlega á þessum stóra markaði sem hér er um brunatryggingar í Reykjavík. En auðvitað hlýtur maður líka að horfa til þess að Húsatryggingar Reykjavíkur hafa staðið sig með afbrigðum vel í því að tryggja hús húseigenda hér í Reykjavík og gera það mjög ódýrt. Ég vildi eingöngu reifa nokkuð þessi sjónarmið, láta það koma fram að ég tel eðlilegt að hv. heilbr.- og trn. fjalli nákvæmlega um sjónarmið borgarritara í málinu, m.a. það sem lýtur að virðingu húsa í Reykjavík, hvort rétt sé að fela Fasteignamati ríkisins að annast það að öllu leyti, og jafnframt um spurninguna um það hvort kalla eigi til dómkvadda matsmenn þegar tjón verður eða hvort það sé viðunandi að starfsmenn tryggingafélaganna sem greiða bæturnar annist það verkefni. Þetta eru helstu umhugsunarefnin í þessu máli. Ég tel ekki að hér sé um neinn stórfelldan ágreining að ræða milli flokka eða stjórnar og stjórnarandstöðu, síður en svo, eins og þegar er fram komið í umræðunum en hins vegar viðfangsefni sem leysa á í hv. þingnefnd.

Hæstv. forseti. Í sjálfu sér er engin þörf á því að setja hér á langar umræður um þetta mál eftir þær ágætu ræður sem fluttar hafa verið og ég er sammála. Ég vitna til þess að á síðasta þingi urðu talsverðar umræður um þessi mál þegar það átti að breyta allri tryggingalöggjöf okkar til samræmis við EES-samninginn. Sem betur fer tókst að stöðva það frv. í lok þingsins í fyrra í þeim miklu sviptingum sem þá urðu. Þetta var eitt af þeim stjfrv. sem stjórnarandstaðan knúði á um að væru tekin út á síðustu dögum þingsins og af þessu sést m.a. nú í þessum umræðum að það kemur fyrir að stjórnarandstaða getur gert gagn sem bersýnilega allir viðurkenna í dag og það er ástæða til að þakka fyrir þá óbeinu lofræðu um stjórnarandstöðuna sem hér var flutt af hv. síðasta ræðumanni. Varðandi Húsatryggingar Reykjavíkur þá er það ljóst að Húsatryggingar Reykjavíkur er gott fyrirtæki, félagslegt fyrirtæki sem hefur skilað bæði ótrúlega lágum iðgjöldum Reykvíkinga af brunatryggingum og sömuleiðis staðið undir kostnaði við slökkviliðið og brunavarnir að nokkru leyti. Þegar svo virðist vera að allir flokkar og einnig Sjálfstfl. vilja standa að málum með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir, þ.e. að reka félagslegt tryggingafyrirtæki, þá stendur ekki á okkur að taka þátt í slíku. Ég tel að hér sé hreyft mjög þörfu máli og væri út af fyrir sig ágætt ef hægt væri að breyta því þannig að samstaða yrði um það á þessu þingi þó stutt sé eftir af því. Staðreyndin er sú að hv. heilbr.- og trn. hefur unnið þegar mjög myndarlegt starf í þessum málum með brtt. sem voru fluttar í fyrra af stjórnarandstöðunni þannig að í sjálfu sér má segja að þegar hafi farið fram talsverð þingleg vinna við málið og þess vegna ætti í sjálfu sér ekki að vera neitt að vanbúnaði við það að ljúka málinu núna á yfirstandandi þingi. Það er a.m.k. mín skoðun. Ég ætla enn fremur að segja það að ég teldi að það væri alveg fráleitt að standa að þessu máli öðruvísi en að hlusta mjög rækilega á samþykkt borgarstjórnar Reykjavíkur og að ég held einróma samþykkt borgarráðs. Það virðist vera mjög breið pólitísk samstaða um málið í borgarráði og í öðru máli sem hér var á dagskrá fyrir nokkrum dögum, þar sem um var að ræða atriði sem sérstaklega snertir Reykjavík. Þá var verið að koma á nánast afbrigðilegri skipan fyrir Reykjavík í tilteknum málaflokki að því er varðar öldrunarmálaráð. Mín skoðun var sú að öldrunarmálaráð og sú skipan sem þar var gerð tillaga um væri óþarfi en þar sem borgarstjórn Reykjavíkur virtist hafa náð um það samstöðu að gera tillögu af þessu tagi, þá taldi ég sjálfsagt og eðlilegt að hlusta á það a.m.k. mjög rækilega áður en þeim tillögum yrði á nokkurn hátt hafnað hér af þessari virðulegu stofnun. Enda má segja að þrátt fyrir ágreining um meðferð frv. að öðru leyti þá hafi tillögurnar um öldrunarmálaráð verið samþykktar efnislega hér af öllum aðilum og hið sama á við um Húsatryggingarnar. Ég tel að við eigum að standa að því að afgreiða Húsatryggingarnar og reyna að stuðla að sem bestri samstöðu við Reykjavíkurborg um þær. Ég vil aðeins, hæstv. forseti, hreyfa þeirri hugmynd hvort það er ekki einfaldast að standa þannig að þessu að ákvæði laganna um brunatryggingar í Reykjavík, nr. 25/1954, fái að haldast í öllum meginatriðum, þó auðvitað með hliðsjón af þeim breytingum sem hér er verið að gera tillögur um. Í þeim efnum tek ég algerlega undir þau minnisatriði sem borist hafa frá borgarritaranum í Reykjavík og eru dagsett 7. apríl 1994 varðandi þetta mál, þar sem hann hreyfir breytingartillögum sem hafa það í för með sér að gömlu lögin mundu gilda áfram. Ég vildi beina því til hv. heilbr.- og trn. að íhuga það mjög alvarlega hvort ekki væri hægt að hugsa sér að hún nánast flytji brtt. við lögin eins og þau eru núna, lög nr. 25/1954, með hliðsjón af þeim umræðum sem hér hafa farið fram þar sem mér hefur heyrst að allir talsmenn allra þeirra flokka sem hér hafa átt fulltrúa í þessum stóli hafi í raun og veru stutt þá málsmeðferð í öllum meginatriðum. Ég teldi a.m.k. alveg fráleitt, hæstv. forseti, að standa þannig að þessum málum að Reykjavík væri skyldug til að loka þessu fyrirtæki með einum eða öðrum hætti þó það væri eftir mörg, mörg ár. Ég tel að Reykjavík eigi að hafa sjálfstæði og frelsi til þess að reka þetta fyrirtæki áfram og bendi á það í þessu sambandi að á Evrópska efnahagssvæðinu eru tugir húsatryggingafélaga nákvæmlega af því tagi sem Húsatryggingar Reykjavíkur eru burt séð frá kröfum um einkavæðingu, samkeppni og annað sem yfirleitt eru uppi á hinu Evrópska efnahagssvæði þannig að rekstur Húsatrygginga Reykjavíkur rímar í raun og veru í einu og öllu við þær reglur sem þegar hafa verið samþykktar í þessum efnum á hinu Evrópska efnahagssvæði. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að hið sama gæti gilt í grófum dráttum um Brunabótafélag Íslands. Þar er um að ræða félagslegt fyrirtæki sveitarfélaganna í landinu. Ég sé hins vegar að menn hafa kosið aðeins aðra leið í þeim frumvörpum sem fyrir liggja um það mál og ætla ég ekki að fjölyrða um það hér á þessu stigi málsins, en ég endurtek að ég fagna þeirri samstöðu sem hér virðist vera að nást um húsatryggingar í Reykjavík og vil fyrir mitt leyti stuðla að því að hún geti orðið til og taldi rétt þar sem ég á ekki sæti í hv. nefnd að láta þessi sjónarmið mín koma hér fram.

Virðulegi forseti. Hv. heilbr.- og trn. er með þrjú veigamikil frumvörp á sviði tryggingamála til meðferðar nú um þessar mundir og hefur nú haft hluta þessara mála meira og minna til umfjöllunar síðan í fyrra eins og fram hefur komið. Það eru miklir kostir við að hafa þessi þrjú frumvörp saman vegna þess að þessi mál tengjast hvert öðru mjög náið, en ókosturinn er auðvitað sá hversu seint þessi mál hafa verið lögð fram. Í heilbr.- og trn. höfum við verið að ræða þessi mál án þess að það væri búið að mæla fyrir þeim hér til 1. umr. en menn hafa verið allir af vilja gerðir að koma þessum málum áleiðis. Það er mikil samstaða um þessi mál og þar af leiðandi hafa menn verið tilbúnir að leggja á sig nokkra aukafundi um þessi mál án þess að það hafi verið svo mikið sem mælt fyrir þeim hér á hinu háa Alþingi. Menn hafa verið að gantast með það jafnvel í nefndinni hvort við ættum ekki við 1. umr. að leggja fram nefndarálit í leiðinni því að svo langt er nefndin komin í umræðu um þetta málefni. En það er víst ekki hefð á hinu háa Alþingi að gera það. Það eru margar spurningar sem vakna við umfjöllun þessara vátryggingarmála því að það er mikil breyting að eiga sér stað. Það er verið að auka frelsi í tryggingamálum almennt og maður spyr sig um það hvort það sé kannski framtíðin að þessi málaflokkur fari frá heilbr.- og trn. yfir í viðskrn. og mig langar að heyra álit hæstv. heilbrrh. á því. Mér finnst ekkert óeðlilegt að það sé skoðað. Við vorum að afgreiða mál hér áðan þar sem var verið að flytja málefni Hollustuverndar yfir til umhvrn. og sýndist sitt hverjum í því. Mér finnst ekkert óeðlilegt einmitt þegar þetta er að verða jafnmikið viðskiptamál eins og nú virðist vera að þetta sé skoðað mjög gaumgæfilega. Ég vil taka það fram að mér finnst að í þessu frv. sé mjög mikilvægt ákvæði strax í 1. gr. þar sem húseigendum er skylt að vátryggja gegn eldsvoða allar húseignir, þar með talin öll útihús, hvort heldur eru gripahús, útihús, hlöður, geymslur eða annað sem metið verður sem hús skv. 2. gr. Hús í smíðum skal einnig vátryggja og fer vátryggingarupphæð þeirra á hverjum tíma eftir samkomulagi milli eigenda og vátryggingarfélaga. Það er auðvitað mjög mikilvægt að þetta sé tryggt. Þrátt fyrir mikið frelsi á öllum sviðum, þá er þetta svona svipað og almannatryggingar að því leytinu til að hér er verið að tryggja það að allir húseigendur tryggi sínar húseignir. Það er annað ákvæði í þessari 1. gr. sem er ekki síður mikilvægt núna þegar er verið að auka frelsið. Það er þannig í dag að Brunabótafélag Íslands og Húsatryggingar Reykjavíkur sjá um 90% allra húsatrygginga í landinu. Það er mjög mikilvægt ákvæði í 1. gr., með leyfi forseta: ,,Vátryggingarfélag skal ekki taka gilda uppsögn á skyldutryggingu skv. 1. mgr. nema uppsögn fylgi staðfesting á að húseigandi hafi stofnað til nýrrar skylduvátryggingar hjá öðru vátryggingarfélagi. Við eigendaskipti skal viðkomandi vátryggingarfélag ekki taka gilda uppsögn nema henni fylgdi staðfesting um að nýr eigandi hafi stofnað til skylduvátryggingar.`` Þetta er mjög mikilvægt atriði, sérstaklega núna þegar margir húsatryggjendur fara yfir til annars vátryggjanda, þannig að það sé alveg tryggt að það tryggja allir. Í 2. gr. þessa frv. er annað atriði sem mig langar að fjalla nánar um þó aðrir hafi gert það hér varðandi það að Fasteignamat ríkisins annist virðingu skylduvátrygginga. Þarna verður um vissa einokun að ræða hjá Fasteignamati ríkisins og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, hvort það sé eðlilegt að það sé ekkert svigrúm þarna. Það hafa verið lögð fram rök fyrir því að matsverð muni hækka gífurlega og húseigendur muni borga allt að 40 millj. kr. í aukinn skatt vegna nýs mats. Þetta er auðvitað nýr skattur og töluvert mikill skattur. Það er talið að í Reykjavíkurborg einni séu þetta 18 millj. kr. Þetta er töluvert mikill viðbótarskattur. Hv. þm. Finnur Ingólfsson fór verulega ofan í 3. gr. frv. og lagði fram fyrirspurnir til hæstv. heilbr.- og trmrh. varðandi 3. gr. frv. og ég vil ítreka hvort það sé ekki rétt í þessu tilviki þegar verið er að gera breytingar á þessum málum í heild sinni --- það er þannig í dag að verði tjón á eign vegna bruna, þá er nánast skylda að byggja húsið aftur á sama grunni, það nánast hvílir sú skylda. Það kann að vera afar óhagkvæmt á ýmsum stöðum að gera það, t.d. ýmsum stöðum úti á landi þar sem atvinna er takmörkuð. Það getur verið óhagkvæmt fyrir einstaklinginn að byggja upp aftur á sama stað og það er lítið svigrúm í þessari 3. gr. varðandi þetta mál. Það hefur verið lagt til við nefndina að skrefið yrði stigið til fulls og markaðsverð fái að ráða matinu, en þá kemur aftur sú spurning að markaðsverð úti á landi er allt annað heldur en hér í Reykjavík og mér finnst þetta ekki fullathugað í nefndinni og okkur ber skylda til að skoða þetta miklu betur. En það verður fróðlegt að heyra álit hæstv. heilbr.- og trmrh. á þessari grein. Mér finnst líka vera margar spurningar varðandi 2. mgr. 4. gr., sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Séu iðgjöldin eigi greitt innan sex mánaða frá gjalddaga er heimilt að láta selja hina vátryggðu eign á uppboði, án undanfarins dóms, sáttar eða lögtaks en tilkynna skal vátryggjanda í ábyrgðarbréfi eða á annan öruggan hátt að sölu hafi verið beiðst. Á sama hátt skal sýslumaður aðvara eiganda með tveggja vikna fyrirvara áður en hann sendir söluauglýsingu til birtingar.`` Mér finnst þetta allt of skammur tími. Við verðum að skoða það í nefndinni hvort við eigum ekki að lengja þennan tíma og langar mig einnig að heyra álit hæstv. ráðherra á þessu. Hér hefur verið mikið rætt um brunatryggingar í Reykjavíkurborg og er það eðlilegt. Ég tel að menn séu komnir á dálítið góða braut með það málefni. Það fer ekki á milli mála að Húsatryggingar í Reykjavík hafa getað boðið upp á lægri tryggingagjöld en almennt gerist og það er fullyrt t.d. að Reykvíkingar borgi allt að 46% lægri vátryggingargjöld heldur en t.d. Hafnfirðingar. Auðvitað þurfa menn að skoða þetta mjög náið. Við erum ekki bara að hugsa um markaðinn og samkeppnina, við erum líka að hugsa um neytandann. Ég tek því undir það sem hér hefur verið sagt um Húsatryggingar Reykjavíkur þó að það hljóti að vera afar erfitt fyrir Sjálfstfl. að standa að þessu máli vegna þess að þeir hafa náttúrlega talið eðlilegast að markaðslögmálið réði alfarið í öllum slíkum viðskiptamálum. En það er ekki skoðun mín í þessu sambandi. Ég tel að við verðum líka að skoða það hvað sé neytendum fyrir bestu og mér finnst menn vera komnir hér á mjög góða braut í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég mun fjalla um þetta nánar í heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir almennt jákvæðar undirtektir við frv. því sem ég hef hér kynnt. Ég hygg að þegar saman er dregið sé tiltöluleg góð og almenn sátt um meginefni þessa frv. og innihald þess. Ég mun stikla hér á þeim atriðum sem upp hafa vaknað í þessari umræðu og kannski hefja leikinn viðvíkjandi álitamál sem borgarritari hefur sérstaklega vakið máls á og sumir hv. ræðumanna hafa tekið upp og gert að sínum skoðunum. Það er þessi spurning hvort frv. til laga um brunatryggingar ætti að vera í tvennu lagi, þ.e. hvort ein lög ættu að gilda um Reykjavík og önnur um landið og dreifbýlið. Mín skoðun er sú að vitaskuld sé langeðlilegast að ein lög gildi um landsmenn alla og það eru engin efnisrök til þess að í Reykjavík skuli gilda sérlög um brunatryggingar hér í höfuðborginni og önnur lög, raunar sambærileg lög, um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Það eru engin efnisatriði til þess. Og því sem hér hefur verið hreyft að það mundi einfalda málið í meðferð þingsins að gera lítils háttar breytingar á gildandi lögum um brunatryggingar í og utan Reykjavíkur, það held ég að sé ekki rétt því eins og komið hefur fram í máli ræðumanna, þá er þessi lagasetning í sex greinum og tveimur ákvæðum til bráðabirgða ákaflega einföld og skýr, getur ekki einfaldari verið hygg ég. Þannig að ég sé engin efnisrök standa til þess að skipta þessu lagafrv. upp í tvö eins og verið hefur, heldur hafa þær breytingar og sú þróun mála sem orðið hefur undirstrikað hið rétta og sanna og þannig skuli það vera að ein lög gildi í þessu landi. Varðandi skyldur húseigenda til trygginga, þá er það auðvitað alveg skýlaust. Hér var lýst nokkrum áhyggjum með það að svo kynni að fara í tilfærslum í þessa veru þegar vátryggingartaki af einhverjum ástæðum óskar eftir því og tekur um það ákvörðun að breyta um vátryggingarfélag, að það verði einhverjir dauðir blettir, það verði einhver tímabil sem geti orsakað það að viðkomandi húseign reynist ótryggð. Fyrir það er girt í 1. gr. með þeim hætti að vátryggingartaka skal gert að láta fylgja staðfestingu á að húseigandi hafi stofnað til nýrrar skylduvátryggingar áður en fyrra tryggingafélagi er heimilt að taka uppsögn hans gilda á fyrri skylduvátryggingu. Þarna er algjörlega skýlaust að ekki komi til þess að einhver tími renni upp þar sem viðkomandi húseignir eru ótryggðar. Varðandi 2. gr. laganna sem ræðumenn flestir hverjir hafa staldrað við og lýtur að Fasteignamati ríkisins og þeim breytingum sem frv. gerir ráð fyrir í þá veru, þá nefndi ég það í minni inngangsræðu að vissulega væru þar álitamál uppi. Meginhugsunin á bak við þessa tillögu í frv. um að færa þessa matsgerð á hendur Fasteignamats ríkisins liggur í augum uppi. Þar eru tæki og tól og mannafli til að inna þessa vinnu af hendi og hún er og hefur verið um margt unnin og innt af hendi í því fasteignamati sem Fasteignamat ríkisins hefur lögum samkvæmt framkvæmt og ber að framkvæma. Það hefur verið á það bent í gegnum árin að í mörgum tilfellum er um tvöfalda vinnu að ræða. Og allt of lengi raunar hefur það verið þannig að niðurstaða fasteignamats annars vegar og brunabótamats hins vegar er eitthvað algjörlega ólíkt og þar skildi mjög á milli. Gjarnan var það þannig að brunabótamatið var miklu hærra en fasteignamatið miklu lægra. Ég skal ekki út af fyrir sig segja til um ástæður þessa. Því var hins vegar gjarnan fleygt hér á árum áður að vátryggingartaki hefði kannski eitthvað um það að segja í samráði við hina dómkvöddu matsmenn hvernig niðurstaða mála yrði, en ekki áhugasamur um það að raunvirði húseignarinnar skilaði sér í brunabótamati og það væri gagnkvæmur vilji vátryggingartakans og matsmanna að lyfta þessu upp. Þegar aftur á móti kom að fasteignamati sem er ekki síst skattstofn, þá væri nálgun málsins með öðrum hætti og kannski frekar vilji til þess að hafa það lægra en hærra. Um þetta vil ég ekki fullyrða, það vil ég árétta, virðulegur forseti. En í tímans rás hafa þessi tvö möt nálgast hvort annað. Mörg sveitarfélög hafa gengist í því að fara í mjög rækilegt endurmat á fasteignamati húsa í viðkomandi sveitarfélögum sem hefur í mörgum tilfellum leitt til verulegrar hækkunar og þannig nálgast raunvirði viðkomandi húseignar og þar með það mat sem til kvaddir matsmenn hafa látið fara fram vegna brunatryggingar þannig að þarna er munurinn orðinn miklu minni en áður var. Með öðrum orðum er hugmynd frumvarpssmiða sú að þarna megi þegar til lengri tíma er litið tryggja að það sé eitt sambærilegt mat sem gangi yfir, þ.e. fasteignamat og brunabótamat, raunverulegt verðmæti viðkomandi húseignar, en þar þurfi ekki að vera skil á milli auk þess, eins og ég sagði áðan, sem Fasteignamat ríkisins hefur yfir þeim möguleikum að ráða að vinna þetta mat ódýrt og vel. Það liggur ekkert fyrir um það í þessu frv. að Fasteignamat ríkisins ráðist í það að meta upp á nýtt hverja einustu húseign í landinu. Ég held að á því sé ekki þörf. Þetta eru þau sjónarmið sem eru að baki þessari breytingu sem er að finna í frv. Á hinn bóginn gat ég þess og vil árétta að mér finnst fyllilega til greina koma að menn skoði það ítarlega hvort núverandi fyrirkomulag mála í þessu veru, þ.e. hinir dómkvöddu matsmenn, hafi ekki gengið ágætlega bæði sökum þess að það hafi verið virt og í annan stað hafi það verið tiltölulega ódýrt fyrir þá sem borga brúsann þegar til lengdar lætur sem er auðvitað neytandinn sjálfur. Ég vil því árétta það enn og aftur sem ég sagði í inngangi að ég tel sjálfsagt að hv. heilbr.- og trn. fari í saumana á þessu atriði sérstaklega. Það er mér ekki á móti skapi þó að menn komist að gagnkvæmri eða annarri niðurstöðu í þessa veru ef sannanleg rök liggja fyrir því. Varðandi 3. gr. sem hv. ræðumenn hafa nokkrir hverjir staldrað talsvert við, þ.e. 2. mgr. 3. gr. þar sem getið er um heimild vátryggjenda að veita undanþágu frá byggingarskyldu að höfðu samráði við skipulagsyfirvöld þegar tjón er gert upp, þá hefur á það verið bent hvort ekki sé nauðsynlegt að hafa skýrari reglur í þessa veru í frv. sjálfu. Hugmyndin að baki þarna er sú að ráðherra hafi til þess heimild í lögunum að skipa þessum málum í reglugerð og það er fyrst og síðast gert til þess að hafa sveigjanleikann meiri en minni. Í núgildandi lögum er þetta nokkuð njörvað og niður neglt og sveigjanleiki þar af leiðandi til þess að falla frá byggingarskyldu þegar tjón verða er kannski minni en ástæða væri til. Þarna hygg ég, og get tekið undir með hv. ræðumanni, að sé mjög nauðsynlegt að hafa aukið svigrúm. Hvort það er gert með lagatexta eða með reglugerðarsmíð skal ég ósagt látið, en tel þó raunar að reglugerðarsmíð gefi möguleika á því að mæta málum og þróun mála frá einum tíma til annars miklum mun hraðar og betur heldur en lagasetning. Þetta eru hins vegar sjónarmið sem hér hafa verið reifuð almenns eðlis um aukinn sveigjanleika. Þau fara mjög saman við mín. Spurningin er sú, hvaða aðferðafræði er best í þeim efnum og ég vænti þess að þau mál fái ítarlega og málefnalega umræðu í nefndinni. Varðandi 4. gr. frv. sem hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir kom inn á, þá eru þau efnislega óbreytt frá núgildandi lögum um brunatryggingar í Reykjavík og utan Reykjavíkur. Hvað varðar heimildir til þess að innheimta iðgjöld með hörðu, ég skal ekkert útiloka það að tímafrestur þarna sé of skammur, en þetta er hins vegar óbreytt að efni til frá því sem gilt hefur. Helst hafa hv. ræðumenn staldrað við ákvæði til bráðabirgða og hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir gerði það að sérstöku umtalsefni af hverju þessi ákvæði laganna væru til bráðabirgða. Ég held að almennt sé því til að svara að við erum að fara úr einu kerfi í annað og þess vegna er ákveðinn yfirgangstími sem þarf að fara fram, þ.e. frá þeim tíma að nýtt fyrirkomulag tekur gildi og hið eldra hættir. Það er fyrst og fremst ástæðan fyrir því að ákvæði þetta er til bráðabirgða því að síðan væntir maður þess að öll almenn ákvæði laganna geti gengið sjálfstætt og áfram út af fyrir sig. Á hinn bóginn hvað varðar undanþágu Reykjavíkurborgar til rekstrarformsins, þá er það háð ákveðnu undaþáguákvæði EES og undanþága er samkvæmt orðanna hljóðan og samkvæmt raunar ýmsu því sem ætla má tímabundin. Við hvaða tímamörk get ég ekki svarað og kannski engin. En hitt er ekkert launungarmál, og það var rakið hér nokkuð í umræðunni, að fyrir nokkrum mánuðum og missirum var það mat manna og ýmissa sérfræðinga á þessu sviði að þessi undanþága Reykjavíkurborgar hvað varðar óbreytt rekstrarform, húsatryggingar í Reykjavík, mundi falla niður við þriðju tilskipun. Það gerðist ekki og frumvarpið tekur af öll tvímæli í því og engin tillaga er um það gerð af minni hálfu að á því verði nein breyting að frumkvæði heilbrrn. né hv. Alþingis. Með öðrum orðum að Reykjavíkurborg verði heimilt að nýta sér til fullnustu þá undanþágu sem sannanlega er að finna í EES-samningnum. Jafnframt er enginn ágreiningur um það heldur að EES-samningurinn tekur af öll tvímæli um það að einokun sú, sem annars vegar bæjar- og sveitarfélög og höfuðborgin og þar með Húsatryggingar hafa haft yfir að ráða hvað varðar sölu þessara trygginga, er afnumin. Mín skoðun er sú að þó að ekki væri það EES sem ýtti því úr vör, þá væru öll efni til þess hvort heldur væri að húseigendur hér á Íslandi hefðu um það nokkurt val hverju sinni að velja sér tryggingafélag vegna þessarar skyldutryggingar. Ég ætla mér það ekki að fara að bera saman kaup og kjör á þessari eyri. Það hafa menn reynt að gera árum og áratugum saman, þ.e. hvort Húsatryggingar hafi í gegnum árin getað boðið betri kjör heldur en önnur tryggingafélög, heldur en Brunabótafélag Íslands í hinum ýmsu sveitarfélögum. Það er ekki aðalatriði þessa máls. Aðalatriði þessa máls er að það eru vátryggjendur sjálfir sem geta metið það og vegið, hafa um það val hvort boðið sé betra af Húsatryggingum í Reykjavík, af einhverjum ónefndum tryggingafélögum víða um land eða af öðrum. Og ég vil að það komi mjög skýrt fram --- og kannski sérstaklega vegna þess að hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir reifaði það hér hvort mál af þessum toga ætti ekki betur heima í viðskrn., væru hrein og klár viðskiptamál --- að þá lít ég alls ekki þannig til. Ég lít fyrst og síðast þannig til að hér sé verið að tryggja ákveðinn rétt vátryggingartakans, launamannsins, og að því leytinu til er hér um samfélagslega þjónustu að ræða en ekki hreinan og kláran bisniss, fyrirgefðu orðbragðið, virðulegur forseti. Það gildir raunar um hinar frjálsu tryggingar líka að stórum hluta að minni hyggju, að hér sé um ákveðið öryggisnet að ræða fyrir almenning í þessu landi og við þurfum ekki síður að nálgast það mál út frá hinni samfélagslegu hlið málsins heldur hinni viðskiptalegu. Yfir það hefur verið farið mjög nákvæmlega hvort þetta fyrirkomulag mála sem kveðið er á um í þessu frv. falli ekki að samkeppnnislögum og öllum ákvæðum EES-samningsins og það er niðurstaða okkar sérfræðinga að svo sé. Ég held því að þegar á allt er litið og nokkuð langa forsögu þessa máls, þá geti flestir aðilar verið nokkuð sáttir um þessa niðurstöðu og heyri ég ekki annað en svo sé þó að menn geti haft á því misjafnar skoðanir hvernig þingtæknilega verði best að málinu staðið. Ég vil hins vegar enda mína ræðu, virðulegur forseti, eins og ég byrjaði hana, og segja það enn og aftur að ég sé ekki nokkur efnisrök standa til þess að hér gildi sjálfstæð lög um brunatryggingar í Reykjavík og önnur sjálfstæð lög um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Næst kæmi kannski að þeir á Skaganum óskuðu eftir sérstökum brunatryggingum um Akranes eða önnur sveitarfélög því að öll meginatriði þessa frv. eru auðvitað jafngild hér í höfuðborginni sem annars staðar á landinu. Það er hins vegar eitt sértækt atriði sem lýtur að undanþágu vegna EES og um rekstrarform Húsatrygginga í Reykjavík sem þýðir það að Reykjavíkurborg hefur ákveðna sérstöðu í málinu. Annað er það nú ekki þannig að ég hafna því að menn fari að sigla þá leið nema náttúrlega það sé almennur vilji á þingi að borgarritarinn í Reykjavík sjái um hinar þingtæknilegu hliðar málsins. Það er ekki mín skoðun. Það kann að vera annarra. Virðulegur forseti. Umfram allt legg ég á það áherslu að þessi góða og málefnalega samstaða haldi sem er um meginefni málsins og að hv. þingnefnd, sem í raun og sanni hefur nú þegar fjallað um mörg stór atriði í þessu frv., vinni hratt og vel þannig að við getum afgreitt þetta mál í góðri sátt og góðu samlyndi fyrir mánaðamótin.

Þrír hv. þm. hafa beðið um að fá að veita andsvar. Nú stendur þannig á að til stendur að gera hlé á þessum fundi kl. hálfeitt. Forseti vill því biðja hv. þm. að reyna að stytta mál sitt svo sem kostur er og forseti er auk þess tilneyddur að færa tíma niður í eina mínútu.

Virðulegi forseti. Ég spurði hæstv. heilbr.- og trmrh. hér áðan nokkurra spurninga. Hann hefur nú að megni til svarað þeim. Eitt atriði þó finnst mér standa út af sem snýr að því hvort hæstv. ráðherra hafi látið kanna það sérstaklega hvort síðasti málsliður 1. tölul. ákvæðis til bráðabirgða, þar sem stendur að tekjur sem Reykjavíkurborg kunni að hafa af rekstri Húsatrygginga Reykjavíkur skuli leggja í sjóð til eflingar brunavörnum og tryggingarstarfsemi, standist samkeppnisreglur EES, þ.e. 59. gr. þar og svo 14. gr. samkeppnislaganna. Ég vil ítreka þessa spurningu hvort hæstv. ráðherra sé þeirrar skoðunar að þetta muni vera með þeim hætti. Varðandi annað sem hæstv. ráðherra sagði, að honum fyndist ekki að það þurfi að gilda sérlög um húsatryggingar í Reykjavík, þá svaraði hæstv. ráðherra því sjálfur að það væri nauðsynlegt vegna þess að það væri verið að viðhalda heimild sveitarfélagsins að reka tryggingafélag.

Virðulegur forseti. Raunar kom ég inn á það áðan, ég svaraði því ekki beint en nefndi það í framhjáhlaupi, að það er mat manna að EES-samningurinn og sú undanþága á rekstrarformi Húsatrygginga Reykjavíkur standi svo fremi sem umfang og eðli starfseminnar breytist ekki. Þar með lít ég þannig til að arður af þessari starfsemi sem runnið hefur til Slökkviliðsins í Reykjavík megi gera það áfram. Hvað varðar samkeppnisaðstöðuna að öðru leyti og samkeppnislög í því sambandi, þá er það auðvitað þekkt að tryggingafélög hafa í gegnum tíðina styrkt með einum eða öðrum hætti fyrirbyggjandi aðgerðir hér og þar í sveitarfélögum allt í kringum landið. Ég lít þannig til og það er mitt mat að þetta sé sams konar stuðningur því að stærstur hluti þessa hygg ég að hafi farið í fyrirbyggjandi eldvarnaeftirlit hér í Reykjavík og nýjan tækjabúnað þannig að það geti látið sig gera. Þetta vildi ég segja um þetta.

Virðulegi forseti. Í þessum málslið sem ég var að vitna í stendur: ,,Tekjur sem Reykjavíkurborg kann að hafa af rekstri Húsatrygginga Reykjavíkur skal leggja í sjóð til eflingar brunavörnum og tryggingarstarfsemi.`` Eins og þetta frv. er hér þá er það hvergi útilokað að Húsatryggingar Reykjavíkur fari hugsanlega að sinna annarri tryggingarstarfsemi og það er þess vegna sem ég held að það gæti verið að þetta ákvæði frv. standist ekki samkeppnisreglurnar eða íslensku samkeppnislögin. Þess vegna getur það verið mikilvægt að hafa sérstök lög um Húsatryggingar Reykjavíkur til að taka af öll tvímæli í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Hæstv. heilbr.- og trmrh. sagði hér áðan að þetta efni frv. væri samfélagslegt öryggismál, tryggingar almennt, og ég er alveg sammála honum um það. En hvað tryggir það samfélaginu að málaflokkar séu vistaðir í heilbr.- og trmrn.? Ég hef ekki séð það almennt um heilbrigðismál að það sé nein trygging. Og hvað er það raunverulega sem tryggir hagsmuni neytenda betur í heilbr.- og trn. en í viðskrn. nú þegar þetta er allt frjálst? En bíðið aðeins við. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að það ættu að gilda ein lög í landinu um allar tryggingar. Ég get líka verið sammála því og það er alveg hægt að láta þau ein lög gilda þannig að Brunabótafélag Íslands fái sama rétt og Húsatryggingar Reykjavíkur og þá er það alveg frjálst fyrir alla landsmenn að tryggja hjá Brunabótafélagi Íslands, þeir sem það vilja áfram.

Virðulegur forseti. Það er aðeins örstutt. Það gæti vel látið sig gera varðandi Brunabótafélag Íslands. En það gengur ekki vegna þess einfaldlega að Brunabótafélag Íslands af einhverjum orsökum naut ekki sömu undanþágu frá EES-samningnum eins og Húsatryggingar Reykjavíkur. Það er kannski einfaldleikinn í málinu.

Hæstv. forseti. Ég tel að það sé alveg nauðsynlegt að ítreka það að Húsatryggingar Reykjavíkur og þar með Reykvíkingar búa bersýnilega við sérstöðu í þessu máli að því er varðar húsatryggingar og sá aðili sem fer með umboð Reykvíkinga á milli sveitarstjórnarkosninga, þ.e. borgarstjórn Reykjavíkur og borgarráð, hefur óskað eftir því að hafa þá sérstöðu áfram. Ég tel að þau bréf sem hæstv. ráðherra vitnaði til og eru undirrituð af borgarritaranum í Reykjavík túlki viðhorf borgarstjórnar Reykjavíkur. Það hafa engin andmæli komið fram í borgarstjórn Reykjavíkur við þau sjónarmið sem þar birtast og ég tel það varhugavert af Alþingi og ríkisstjórn að sniðganga einróma sjónarmið borgarstjórnar Reykjavíkur í þessu máli, enda vænti ég þess ekki að ráðherrann sé að leggja það til, heldur vilji hann koma til móts við þau sjónarmið og ég tel að það sé brýnt að það verði gert helst núna á þessu vori til að þessi mál hangi ekki mikið lengur í lausu lofti.

Virðulegur forseti. Ég sagði það hér áðan að ég vil gjarnan koma til móts við þessi sjónarmið varðandi Fasteignamat ríkisins sem reifað hefur verið í erindi borgarinnar. Hvað varðar sérstöðu Húsatrygginga, þá skulum við aðeins gæta að því í hverju hún liggur. Hún liggur í því að borgin á Húsatryggingar. Önnur er sérstaðan ekki því að um landið allt eftir sem áður munu sveitarstjórnir gera samninga við sérstök tryggingafélög og bjóða sínum íbúum, hv. þm., upp á það að ganga inn í þá samninga. Íbúarnir munu þurfa að hafa fyrir því að segja sig frá þeim samningum sem sveitarstjórnir munu gera út um allt land þannig að það er algjörlega sami hluturinn sem gengur hér í Reykjavík og annars staðar á landinu um þessi efni. Það er algjörlega sami hluturinn og engin efni til þess að skipa málum í sjálfstætt lagafrumvarp af þeim sökum einum að rekstrarformið skuli vera sérstætt hér í Reykjavík.

Hæstv. forseti. Ég tel að þessi umræða sé á misskilningi byggð eins og þetta er sett upp hér af hæstv. heilbrrh. og ástæðulaust að vera að byrsta sig mikið í kringum þetta mál. Aðalatriðið er að það er í grófum dráttum samstaða um það að Húsatryggingar Reykjavíkur fái að starfa áfram og ég tel að menn eigi þá að ákveða í hvaða lagabúningi það verður í grófum dráttum. Menn þurfa ekkert að vera að pexa um það mikið lengur í sjálfu sér og ekkert að mylja það með sér. Það er gott að Reykjavíkuríhaldið vilji hafa hér félagslegan rekstur á þessum þætti mála og ég tel ástæðu til að fagna því.

Aðeins einn hv. þm. er á mælendaskrá og forseti vill nú þrátt fyrir loforð um að gera hlé á fundinum kl. hálfeitt bjóða hv. 10. þm. Reykv. að ljúka ræðu sinni. 

Virðulegur forseti. Ég skal hafa þetta mjög stutt. Ég ákvað að kveðja mér hljóðs í stað þess að fara í andsvör af því að hér höfðu margir beðið um að fá að taka þátt í andsvörum þannig að ég vildi ekki stytta þau enn frekar en raunin varð. Ég tek undir með hv. 9. þm. Reykv. að í rauninni er alveg ástæðulaust að vera að byrsta sig mikið út af þessu máli eða fara hér í einhvern garra út af þessu litla frv. sem hér er til umfjöllunar vegna þess að eins og ég hef skilið umræðuna hér og eins og komið hefur fram í máli manna, þá eru menn sammála um það að Húsatryggingar Reykjavíkurborgar eigi að fá að starfa áfram. Þannig skil ég það. Og ég skil það þannig að Sjálfstfl. sé líka þeirrar skoðunar að þetta félagslega fyrirtæki, sem hér hefur verið bent á að starfar á tryggingasviðinu þrátt fyrir að þar sé um samkeppni að ræða frá tryggingafélögum, eigi að fá að starfa áfram, það eigi að fá að vera félagslegt fyrirtæki í eigu borgarstjórnar Reykjavíkur. Um þetta erum við sem sagt sammála hérna. Þá er bara spurningin um að finna þessu eitthvert form. Við getum auðvitað haft mismunandi skoðanir á því í hvaða form þetta eigi að fara. Ég hef bent á að mér finnist óeðlilegt að það sé kveðið á um þetta í ákvæði til bráðabirgða vegna þess að slík ákvæði eiga eðli málsins samkvæmt að vera til bráðabirgða. Og það er eðlilegt eins og seinni liðurinn í því ákvæði til bráðabirgða er. Það er bara kveðið á um það á hvaða tímabili fólk utan Reykjavíkur skuli tryggja eða vera með sína samninga bundna eins og þeir eru núna og síðan rennur það í rauninni sjálfkrafa út. Fyrra ákvæðið til bráðabirgða um undanþágu Reykjavíkurborgar er í rauninni ótímasett. Reykjavíkurborg fær þarna ótímasetta undanþágu og þá eiga Húsatryggingar Reykjavíkur að starfa alltaf samkvæmt ákvæði til bráðabirgða og mér finnst það ekki eðlilegt í lagasetningu. Menn geta svo verið viðkvæmir fyrir því hvort það eigi að gilda einhver sérlög í Reykjavík og Reykjavík eigi að fá einhverja sérmeðhöndlun. Ég er nú ekki að tala um það að við höfum einhver sérstök lög um brunatryggingar í Reykjavík. Ég hefði getað séð það fyrir mér að við hefðum einhver lög um Húsatryggingar Reykjavíkurborgar. Það er á dagskrá í dag á þinginu lög um Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands þannig að við ætlum að vera með sérlög um Brunabótafélag Íslands. Ég sé alveg eins fyrir mér að við getum verið með lög, einföld lítil lög um Húsatryggingar Reykjavíkur þannig að þær viti þá á hvaða grunni þær fá að starfa áfram. Síðan erum við auðvitað með almenn lög um brunatryggingar eins og hér er verið að setja og svo erum við með almenn vátryggingarlög o.s.frv. Þetta eru í rauninni þá bara lög um Húsatryggingar Reykjavíkurborgar en ekki brunatryggingar almennt í Reykjavík. Ég mundi a.m.k. vilja skoða hvort það væri hægt að hafa einhvern slíkan hátt á þannig að þetta fyrirtæki sem starfar þá samkvæmt undanþágu í EES-samningnum þurfi ekki að byggja alltaf á ákvæði til bráðabirgða. En ég legg þetta sem sagt bara inn í umræðuna.

Virðulegi forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir var samið af stjórnskipaðri nefnd sem falið var að endurskoða lög um Brunabótafélag Íslands. Í nefndinni voru Dögg Pálsdóttir, skrifstofustjóri í heilbr.- og trmrn., sem var formaður, Erlendur Lárusson, forstöðumaður Tryggingaeftirlitsins, Guðmundur Oddsson bæjarfulltrúi, tilnefndur af Sambandi ísl. sveitarfélaga, Ingi R. Helgason forstjóri, tilnefndur af Brunabótafélagi Íslands, og Sigmar Ármannsson framkvæmdastjóri, sem var tilnefndur af Sambandi ísl. tryggingafélaga. Í frv. er lagt til að Brunabótafélagi Ísland verði breytt í eignarhaldsfélag, er hætti jafnframt beinni vátryggingarstarfsemi. Stjórnarfarsleg tengsl félagsins við Alþingi eru rofin og fulltrúaráði félagsins sem tilnefnt er af þeim sveitarfélögum í landinu er brunatryggja fasteignir hjá félaginu er fengið fullt forræði yfir félaginu. Vegna skuldbindinga okkar samkvæmt EES-samningnum þarf að aðlaga löggjöf og rekstrarskilyrði atvinnugreina að leikreglum EES. Á vátryggingarsviði þarf ýmsu að breyta, samanber frv. til laga um vátryggingarstarfsemi sem ég mælti fyrir fyrir nokkrum vikum síðan. M.a. þarf ýmsu að breyta varðandi tilhögun brunatrygginga. Fyrir þinginu liggur sérsakt frv. til laga um brunatryggingar. Þar er fjallað af afnám einkaréttar til brunatrygginga. Það frv. sem hér liggur fyrir er liður í því endurskoðunarstarfi sem nauðsynlegt er vegna EES-samningsins. Það starf miðar að tvennu. Í fyrsta lagi að skapa öllum þeim sem vátryggingarstarfsemi stunda sem jafnasta aðstöðu og rekstrarskilyrði hvar sem er innan EES og öðru lagi að ryðja hindrunum úr vegi svo að vátryggingartakinn geti keypt sér vátryggingu hjá því vátryggingarfélagi sem hann sjálfur kýs. Í byrjun árs 1989 var hlutafélagið Vátryggingafélag Íslands hf. stofnað í samvinnu Brunabótafélags Íslands og Samvinnutrygginga g.t. Allir vátryggingarstofnar þessara félaga aðrir en brunatryggingar fasteigna voru fluttir til VÍS með leyfi tryggingamálaráðherra. Að undanförnu hefur legið fyrir að brunatryggingar húseigna yrðu gefnar frjálsar. Það þýðir að grundvöllurinn fyrir starfsemi Brunabótafélags Íslands er brostinn því að brunatryggingarsamningar við sveitarfélögin hafa verið undirstaða skipulags þess. Fulltrúaráð Brunabótafélags Íslands hefur því ítrekað á undanförnum árum ályktað um nauðsyn þess að breyta félaginu í eignarhaldsfélag. Frv. það sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir að Brunabótafélag Íslands sem starfað hefur sem gagnkvæmt vátryggingarfélag síðan 1. jan. 1917 verði breytt í eignarhaldsfélag og að eignarhaldsfélagið yfirtaki öll réttindi og allar skyldur Brunabótafélags Íslands að öðru leyti en því að vátryggingarstofn Brunabótafélagsins í brunatryggingum fasteigna flyst til Vátryggingafélags Íslands hf. Tilgangur félagsins og starfssvið er einkum að taka þátt í vátryggingarstarfsemi með eignaraðild að vátryggingarfélögum, að stunda lánastarfsemi og stuðla að þróun vátrygginga með fræðslu og menntun á því sviði. Eigendur félagsins yrðu: 1. Þeir sem hafa brunatryggingu fasteignar hjá Brunabótafélagi Íslands við gildistöku frv. ef að lögum verður. 2. Þeir sem vátryggðir voru hjá Brunabótafélagi Íslands 31. des. 1988 og færðir voru með leyfi tryggingamálaráðherra til VÍS 1. jan. 1989. 3. Sameignarsjóður eignarhaldsfélagsins. Eignarréttindi sameigenda eru óvirk nema til slita á félaginu komi. Frv. gerir ráð fyrir að stofnaður verði sjóður er heitir Sameignarsjóður Eignarhaldsfélagsins Brunabótafélags Íslands og skal tilgangur hans vera hinn sami og tilgangur félagsins. Til sjóðsins falla metin eignarréttindi sameigenda við andlát þeirra og þegar lögaðili er ekki lengur skráður sem slíkur. Sameignarsjóðurinn skal vera í vörslu félagsins, en fulltrúaráðið ákveður meðferð hans. Í fulltrúaráði eignarhaldsfélagsins sitja fulltrúar sveitarfélaga í landinu sem hafa samning um brunatryggingu fasteigna hjá Brunabótafélagi Íslands við gildistöku frv. ef að lögum verður og segir þeim samningi ekki upp. Í frv. er ákvæði um aðalfund fulltrúaráðsins, stjórn þess og hvernig standa skuli að ákvörðunum um slit á félaginu. Auk þess eru ákvæði um að fulltrúaráðið skuli setja félaginu samþykktir. Virðulegi forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir er eitt svokallaðra EES-frumvarpa því það tekur á nauðsynlegum breytingum sem gera þarf á starfsemi Brunabótafélags Íslands í framhaldi af breytingum vegna EES-samningsins á reglur um brunatryggingar í landinu. Það er því mikilvægt að frv. hljóti afgreiðslu hér á þessu þingi. Ég leyfi mér því að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar í hv. heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í máli hæstv. heilbr.- og trmrh., þá er þetta frv. einn hluti af þessu EES-máli. Um þá leið sem valin var til þess að tryggja stöðu Brunabótafélags Íslands til framtíðar náðist samkomulag í þeirri nefnd er hæstv. ráðherra skipaði á sínum tíma eða í mars 1993. Það má auðvitað endalaust deila um það hvaða leið sé heppilegust í þessum efnum. Á það ætla ég beinlínis að leggja mat hér og nú. Þessi leið sem valin er sem gagnkvæmt tryggingafélag er þekkt fyrirbæri. Um margt held ég að sú leið geti verið gölluð. Hún getur að mörgu leyti líka hentað vel. Við þekkjum og vitum hvaða aðstæður hafa skapast hjá tryggingafélögum sem þannig hafa búið um hnútana. Hin leiðin hefði auðvitað verið sú að gera þetta að hlutafélagi og finna út hverjir væru þá hluthafar. Það er önnur leið í þessu. Eigendur í 5. gr. frv. eru skilgreindir. Það má líka endalaust deila um hverjir séu í raun og veru eigendurnir. Í 5. gr. er þess getið að þeir sem hafa brunatryggt fasteignir hjá Brunabótafélagi Íslands þegar lög þessi taka gildi eru fluttir til vátryggingarfélagsins skv. 4. gr. Það eru í fyrsta lagi eigendur. Í öðru lagi eru þeir eigendur sem vátryggðir voru hjá Brunabótafélaginu 31. des. 1988 og færðir voru þá með leyfi tryggingamálaráðherra yfir til Vátryggingafélagsins og svo í þriðja lagi er það þessi sameignarsjóður sem þegar fram líða stundir mun eiga allt en þeir sem eru tilgreindir í 1. og 2. tölul. munu ekkert eiga. Og það er hárrétt hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. að þarna er um algjörlega óvirka eign í félagi að ræða nema komi til slita félagsins. En komi til slita félagsins, þá hefði það náttúrlega víðtæk áhrif líka gagnvart því vátryggingarfélagi sem starfandi er og þetta félag á helminginn í þannig að það er auðvitað hárrétt að það er ekki um neina virka eign að ræða í þessu samhengi. Ég sagði að það megi endalaust deila um það hverjir séu eigendur. Ég held hins vegar á þeim tíma er Brunabótafélagið var stofnað, ef ég man rétt 1. jan. 1917, þá megi telja að þeir, sem þá greiddu iðgjöld og lögðu það á sig að stofna þetta félag og lögðu grunninn að öllu því starfi og öllu því sem núna er til, þeir eru sjálfsagt ekki á lífi margir, séu upphaflegu eigendurnir og þeir sem síðan hafa erft eignarhlut þeirra í þessu félagi. Með þeirri leið sem núna er valin eru þessir eigendur allir þurrkaðir út og það má endalaust deila um það við hvaða tímamörk á að miða í þessum efnum. Ég ætla ekkert að fara að hártoga það í einu eða neinu atriði. Þetta er sú leið sem nefndin komst að samkomulagi um að skynsamlegt sé að fara. Ég mun eiga þess kost í hv. heilbr.- og trn. að skoða málið og mun skoða það með jákvæðu hugarfari vegna þess að ég geri mér ljósa grein fyrir því að það er mikilvægt fyrir Brunabótafélagið að það sé skýrt hver sé lagaleg staða þess. Það er mikilvægt fyrir þá sem eru vátryggingartakar hjá Vátryggingafélagi Íslands að það sé skýrt hverjir það eru sem eiga það félag þannig að þetta fylgist að fyrir utan þriðja atriðið sem mér skildist á hæstv. ráðherra að væri aðalástæðan fyrir því að frv. væri flutt, þ.e. krafan um það vegna samnings okkar um hið Evrópska efnahagssvæði. En ég mun skoða málið í hv. nefnd með opnum huga og í ljósi þess hvað þarna er í húfi.

Virðulegi forseti. Frv. til laga um Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands er eitt þriggja frv. sem hv. heilbr.- og trn. hefur verið að fjalla um og varðar tryggingamál. Um þetta frv. virðist vera sæmileg sátt þeirra sem komu að því að semja það, alla vega skila þeir þessum tillögum til okkar einróma samþykktum. Það eina sem ég velti fyrir mér við fyrstu yfirferð er eignarhaldið og með hvaða hætti það verður í framtíðinni og hvers virði það raunverulega er þar sem segir að sameigendur séu skráðir á sameignarskrá og um leið og þeir falla frá gengur hin óvirka eign þeirra í sérstakan sameignarsjóð félagsins sem sveitarfélögin ráða yfir. Og þá veltir maður því fyrir sér hvers virði er þessi eign og með hvaða hætti er hún skattlögð eða skoðast með tilliti til skattalaga ef arður er ekki greiddur til eiganda og við fráfall eiganda þá gengur eignin í sérstakan sameignarsjóð sem sveitarfélögin ráða yfir. Þetta er það atriði sem ég hef mest velt fyrir mér í þessu stutta frv. sem þó getur skipt verulegu máli og er auðvitað eitt af þessum EES-málum okkar hér sem við verðum að breyta hvort sem okkur líkar betur eða verr vegna aðildar okkar að EES. En í þessu tilviki virðist mér þó hafa tekist vel til þar sem sæmileg sátt ríkir um málið og ég mun fyrir hönd Alþb. skoða þetta með mjög jákvæðu hugarfari í hv. heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Brunabótafélag Íslands á sér mjög merka sögu, 77 ára gamla sögu, og hefur skipt húseigendur á Íslandi miklu máli. Það var 1891 sem fyrsta frv. á Alþingi var flutt um vátryggingar á Íslandi en ekki svo fyrr en 1917 að lög um Brunabótafélag Íslands voru samþykkt. Það hamlaði mjög öllum framförum úti á landi að ekki voru neinar vátryggingar í landinu fyrr en þetta. En Reykvíkingar bjuggu þá við betri hlut heldur en landsbyggðin því 1874 sömdu Reykvíkingar við Dani um vátryggingar. Þannig breytti það mjög miklu fyrir landsbyggðina þegar Brunabótafélag Íslands var stofnað og mér finnst rétt að geta þess hér nú að leiðarlokum því auðvitað er Brunabótafélag Íslands allt um þessar mundir. Það má segja að um leið og Brunabótafélag Íslands er kvatt á vissan hátt þá liggur erfðaskráin líka fyrir. Um hana hafa menn deilt mjög lengi. Það var lengi álitið að sveitarfélögin ættu Brunabótafélag Íslands en síðan hefur komið í ljós að það eru tryggjendur, eigendur fasteigna sem hafa tryggt hjá Brunabótafélagi Íslands sem eiga Brunabótafélag Íslands. En þeir hafa nú hverjir fyrir sig óskaplega lítið að segja um það fé sem hér um ræðir því það eru sveitarfélögin sem fara með þá eign. Auðvitað má deila um það og það má hugsa sem svo hvort það hefði verið eðlilegt að eignarhlutanum hefði bara verið skipt jafnt upp, nákvæmlega, að hver húseigandi --- ég veit að það er mjög flókið því það eru 106 þús. eigendur að Brunabótafélagi Íslands. En það má samt sem áður hugsa sem svo að það eru hinir raunverulegu eigendur sem hafa tryggt hjá Brunabótafélagi Íslands. Ég ætla að láta það koma hér fram að það gleður mig sú samstaða sem er um hvernig þessum málum verður lokið. Ég held að það sé nokkuð ljóst að það verða ekki margar brtt. í hv. heilbr.- og trn., mér sýnist að menn séu komnir með sátt í þessu máli og það er gott því um þetta hefur verið deilt mjög lengi, um eignarhald á Brunabótafélagi Íslands. En að öðru leyti hef ég tækifæri til að fara nánar ofan í saumana á þessu frv. í hv. heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær jákvæðu og góðu undirtektir sem frv. þetta hefur fengið. Það er vissulega hárrétt hjá hv. þm. sem hér hafa tekið til máls að uppi voru ýmis álitamál þegar í upphafi hvaða leið skyldi fara og hver væri heppilegust. Þetta var hin sameiginlega niðurstaða þeirra aðila sem frv. sömdu og þeir, eins og ég gat um í inngangi, koma nokkuð víða að, þ.e. frá sveitarfélögum, frá félaginu sjálfu, frá Sambandi ísl. tryggingafélaga, frá Tryggingaeftirlitinu og síðan frá heilbrrn. Vissulega voru uppi álitamál um það hver í raun ætti þetta félag og sviplíkar vangaveltur hafa komið upp um annað félag sem erfiðlega hefur gengið að leysa úr. Ég tek undir það með hv. þingmönnum sem hér hafa talað að það er út af fyrir sig fagnaðarefni að jafnvíðtæk samstaða takist um þessa leið þó að hún sé auðvitað ekki gallalaus fremur en önnur mannanna verk. Hér var til að mynda nefndur til sögu sá möguleiki einfaldlega að leysa félagið upp, breyta því í hlutafélag og selja eignarhlutina og greiða þá til rétthafa. Það kæmi auðvitað sáralítið í hvers hlut, sérstaklega þeirra einstaklinga sem tryggingu eiga hjá félaginu, þannig að ekki er þar um fjárhagslega hagsmuni þeirra að ræða. Í annan stað legg ég líka talsverða áherslu á það að hvað varðar eignarhald í hinni virku tryggingarstarfsemi hér á landi, þ.e. hjá hinum stóru tryggingafélögum, þá verði ákveðinn stöðugleiki til staðar. Að það verði ekki um umtalsverðar eignabreytingar eða sölu nýrra stórra hluta eins og yrði með sölu hugsanlegs hlutafélags Brunabótafélags Íslands og að vægi á markaðnum mundi hugsanlega breytast stórkostlega í því sambandi, ekki síst þegar við eigum væntanlega von á því að erlend tryggingafélög vilji láta til sín taka hér á landi. Ég held að það sé mikilvægt að viss stöðugleiki ríki í þessu. Á hinn bóginn virðist það liggja nokkuð ljóst fyrir að hér er ekki verið að tjalda til einnar nætur heldur nokkurra áratuga því það má vænta þess að um virka félagseign verði tæpast að ræða. Sveitarfélögin eru eitthvað sem varanlegt er en við guðs börn erum auðvitað dauðleg og sú óvirka inneign sem menn kunna að eiga hjá Brunabótafélagi Íslands rennur til þess sveitarfélags sem hefur alið önn fyrir þessum einstaklingum. Nú er ég orðinn býsna hátíðlegur og læt þessu lokið.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er stjfrv. og ég vil lýsa því hér við þessa umræðu að ég styð það. Það hafa verið að gerast miklar breytingar á tryggingamarkaðinum á undanförnum árum, stóru og stærstu tryggingafélögin, Brunabótafélag Íslands og Samvinnutryggingar voru sameinuð á sínum tíma undir nafni Vátryggingafélags Íslands. Það var á sínum tíma mjög umdeild aðgerð og það voru ýmsir sem höfðu sitthvað við það að athuga. Brunabótafélag Íslands, sem er enn þá til og er eignaraðili að Vátryggingafélaginu, hefur verið rekið undanfarna áratugi í mjög nánum tengslum við sveitarfélögin í landinu. Að vísu hafa ekki öll sveitarfélög tryggt hjá því félagi en það fer ekkert á milli mála að Brunabótafélagið veitti sveitarfélögunum mjög mikla þjónustu, bæði sem tryggingafélag og ekki síður veitti Brunabótafélag Íslands sveitarfélögunum beinan stuðning og styrk í gegnum lánafyrirgreiðslu. Framlag Brunabótafélagsins var allt saman mjög mikilvægt, sérstaklega hvað varðaði lánafyrirgreiðslu vegna brunavarna, vatnsveituframkvæmda o.s.frv. Það frv. sem hér er til meðferðar fjallar hins vegar um breytta skipan á eignarhaldi þessa fyrirtækis og ég tel að með þeirri niðurstöðu sem þar er fengin sé komist að bærilega ásættanlegri niðurstöðu. Ég hef látið þá skoðun í ljósi á öðrum vettvangi að ég tel og hef talið að sveitarfélögin, sem hafa tryggt og í rauninni stýrt í gegnum fulltrúaráðið Brunabótafélaginu, ættu þetta félag. Með því frv. sem hér er til umfjöllunar er fallist á þessi sjónarmið. Ég tel ekki ástæðu til að lengja þessa umræðu en lýsi yfir stuðningi við frv. og vona að hv. heilbr.- og trn. taki það til skoðunar og kalli til umsagnir frá þeim aðilum sem málið varðar þannig að sem fyrst megi ljúka afgreiðslu þessa máls hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Það var ágætt hjá hv. 1. þm. Vesturl. að taka það sérstaklega fram í upphafi að um stjfrv. væri að ræða og hann styddi það, ekki það að hann væri ódyggari við að styðja stjfrv. heldur en aðrir stjórnarliðar. Það er hins vegar bara mikilvægt við þessar aðstæður að taka það fram hvort frv. sem ríkisstjórnin kemur með séu yfirleitt studd af ríkisstjórnarflokkunum eða ekki. Aftur á móti fannst mér gæta nokkurs misskilnings í máli hv. 1. þm. Vesturl. Það er, eins og ég les frv., alls ekki eign sveitarfélaganna. Það er eign þeirra aðila sem tilgreindir eru í 1. og 2. tölul. 5. gr. frv., ef ég man rétt, einstaklinganna sem tryggðu á ákveðnum tíma hjá Brunabótafélaginu og fluttir voru yfir til Vátryggingafélagsins og svo sameignarsjóðurinn. Þetta eru allt saman einstaklingar. Hins vegar er það svo að sveitarfélögin stjórna Brunabótafélaginu í gegnum fulltrúaráðið þar sem þeir tilnefna menn í fulltrúaráðið þannig að það eru sveitarfélögin sem stjórna. Það er í sjálfu sér alveg eðlilegt vegna þess að það þarf auðvitað að finna samstarfsvettvang fyrir þennan hóp sem þarna eru eigendur. En að lokum verður það bara einn tiltölulega óskilgreindur aðili sem mun eiga Brunabótafélagið þegar árin líða og það verður sameignarsjóðurinn sem mun verða stjórnað af sveitarfélögunum.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Finnur Ingólfsson sagði og er í rauninni einungis staðfesting á því sem í frv. segir. Ég gat þess ekki að ég hefði annan skilning á þessu en fram kom hjá hv. þm. Hins vegar var það hárrétt hjá honum að ég tók það skýrt fram að ég styddi þetta stjfrv. og það verður hver að leggja út af því eins og hann vill. En sem betur fer þá koma hin merkustu mál frá ríkisstjórninni og að sjálfsögðu tek ég afstöðu til þeirra á málefnalegum forsendum. Í þessu tilviki styð ég það frv. sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur undirbúið og ég vil þakka honum alveg sérstaklega fyrir það hversu vel hefur verið að þessu máli unnið.

Virðulegi forseti. Það er nú svo eins og fyrri daginn að það er lítið um ráðherra hér í salnum og það er kannski í samræmi við annað og kem ég að því nánar síðar. Hins vegar þætti mér gott ef hæstv. sjútvrh. væri aðvaraður um að þessi umræða væri byrjuð en ég ætla samt eigi að síður að hefja ræðuna.

Forseti ætlar að greina frá því að hæstv. sjútvrh. er í þinghúsinu og honum verða send boð um það að umræðan sé hafin.

Já, það er gott. Það má segja sem svo að hér sé sjávarútvegsmál komið á dagskrá frá hæstv. ríkisstjórn og eru það eiginlega nokkuð tíðindi því að sannleikurinn er sá að það er ekki á hverjum degi að málefni varðandi sjávarútveginn sem ríkisstjórnin virðist standa saman um kemur til umræðu á Alþingi. Þetta mál er reyndar ekki við fyrstu sýn mjög stórt í sniðum. Það fjallar um afnám laga Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins og er aðeins tvær greinar sem fjalla um að leggja þennan sjóð niður og greiða til viðkomandi framleiðenda þær innstæður sem standa inni á reikningum á nafni einstakra framleiðenda í Verðjöfnunarsjóði og aðrar eigur skuli renna til Hafrannsóknastofnunar. Það er orðið nokkuð langt síðan og nokkuð um liðið síðan ég kom að málefnum þessa sjóðs síðast en það vildi svo til að ég átti sæti í nefndum sem um hann fjölluðu á sínum tíma þannig að ég fór að rifja upp þetta mál. Sannleikurinn er sá að þegar ég fór að lesa þessi gögn þá finnst mér það aldeilis með ólíkindum að það skuli eiga að keyra þetta mál í gegn hér á annasömum dögum í lok þingsins, þegar aðeins nokkrir vinnudagar eru eftir, eins og þetta lítur út og eins og þessi þingskjöl eru hér sem liggja frammi og um þetta fjalla og þau gögn sem liggja að baki. Ég veit eiginlega ekki hvað vakir fyrir hæstv. sjútvrh. að draga þetta mál ekki til baka og geyma það. Og eins og ég kem að síðar þá held ég að það væri mjög óskynsamlegt fyrir hann að láta þetta mál fara hér í gegnum þingið á lokadögunum ef svo skyldi vilja til að stjórnarliðið væri sammála um þetta mál sem er reyndar alls ekki víst því ferill þessarar hæstv. ríkisstjórnar í sjávarútvegsmálum er alveg með eindæmum. Það er nú svo að þessir dagar eru notaðir í það að reyna að berja stjórnarliðið saman um stefnu í sjávarútvegsmálum. Það hafa komið véfréttir um það héðan úr húsinu að nú sé jafnvel að ganga saman en svo eru þær fréttir bornar jafnóðum til baka aftur. Og ekki batnar málið með þeim fréttum sem nú koma, og virðast hafa komið nokkru róti á stjórnarliðið hér, að það sé búið að flýta flokksþingi Alþfl. vegna þess að það séu veður öll válynd í stjórnmálum, eins og formaður Alþfl. lætur hafa eftir sér, en hann er eins og alþjóð veit staddur úti í Marrakesh og hefur fengið þar einhverja vinda að heiman og segir að veður séu öll válynd og það sé best að skerpa stefnuna. Sannleikurinn er sá að m.a. út af sjávarútvegsmálum er þessi ríkisstjórn í öndunarvél og ef einhver stígur harkalega á slönguna þá er hætt við að það fari að styttast hjá henni. Það hafa sumir orðað það þannig að stjórnarsamstarfið sé eins og hjá hjónum sem séu skilin að borði og sæng og eigi aðeins eftir að ganga formlega frá skilnaðinum. En þetta er m.a. út af sjávarútvegsmálunum. Það er rétt að rifja upp aðeins þann feril af því að hann kemur einmitt inn á það mál sem hér er til umræðu. Ríkisstjórnin hóf sinn feril með því að skipa nefnd til þess að fara yfir sjávarútvegsstefnuna. Hún kom sér ekki saman um formann fyrir þessa nefnd og skipaði henni tvo formenn. Nefndin starfaði í tvö ár og kom þá loksins frá sér áliti. Frv. var byggt á þessu áliti og var lagt fram í haust og það er einmitt þetta frv. sem er verið að reyna að berja saman afgreiðslu á hér á göngum og í þingflokksherbergjum þingsins og hefur ekki tekist. Allar aðgerðir í sjávarútvegsmálum á þessu tímabili, á þessum þremur árum sem ríkisstjórnin hefur setið við völd hafa verið af skornum skammti svo ekki sé meira sagt. En ein aðgerðin var einmitt sú að greiða úti innstæður þessa Verðjöfnunarsjóðs sem við erum að leggja niður eða tillögur eru um að verði lagður niður. Það var nefnilega þannig, þrátt fyrir allt tal um sjóðasukk sem menn muna eftir og hæstv. forsrh. hafði forustu um og leiddi, að þá voru innstæður í þessum sjóði verulegar. Á árinu 1992 var það nánast eina efnahagsaðgerð ríkisstjórnarinnar varðandi sjávarútveginn að greiða út þessar innstæður. En það má þá spyrja: Hvers vegna er þetta frv. lagt fram nú? Liggur svona á að leggja þennan sjóð niður? Er starfsemi hans sjávarútveginum til trafala? Hefur það eitthvert gildi fyrir starfsemi sjávarútvegsins í landinu? Styrkir það sjávarútveginn að leggja þennan sjóð niður? Nei, það gerir það ekki, það hefur engin áhrif á það hvort sjávarútveginum gengur betur eða verr. Það hefur ekki verið greitt inn í sjóðinn, hann hefur nánast ekki verið starfandi. Hins vegar er sjóðurinn eins og hann starfaði og þegar þannig árar hagstjórnartæki og ég kem nánar að því aðeins síðar í mínu máli. Eins og ég sagði átti ég fyrir nokkrum árum sæti í nefndum sem fjölluðu um þetta mál, um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins og tilveru hans. Reyndar hafði fyrri nefndin það hlutverk að endurskoða sjóðakerfi sjávarútvegsins og starfaði árið 1986 en á þeim tíma var mjög viðamikið og flókið sjóðakerfi í sjávarútvegi sem þáverandi stjórnvöld og þáverandi sjútvrh., Halldór Ásgrímsson, hafði forustu um að einfalda. Þetta flókna sjóðakerfi var lagt niður að meginhluta til en einn sjóður var skilinn eftir til umfjöllunar síðar og það var Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins. Í bréfi til sjútvrh. sem var dagsett þann 17. sept. 1986 segir svo, með leyfi forseta: ,,Í skilabréfinu frá 4. apríl kom þó fram að nefndin hyggst fjalla síðar um starfsemi Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins [eins og hann hét þá]. Þetta hefur nefndin nú gert og fylgir þessu bréfi yfirlit yfir starfsemi Verðjöfnunarsjóðsins árin 1970--1985 sem nefndin hefur látið taka saman. Nefndin kannaði í vor og sumar viðhorf helstu samtaka í sjávarútvegi til Verðjöfnunarsjóðsins. Þessi könnun leiddi í ljós að samtök fiskvinnslunnar eru á þeirri skoðun að leggja beri sjóðinn niður en samtök sjómanna og útvegsmanna telja aftur á móti að hann eigi að standa áfram. Að þessu athuguðu og á grundvelli þeirrar könnunar sem nefndin hefur sjálf gert á starfsemi sjóðsins telja nefndarmenn, aðrir en Árni Benediktsson og Knútur Óskarsson, ekki ástæðu til að breyta gildandi lögum um sjóðinn.`` Þessi nefnd taldi sem sagt ástæðu til þess að athuguðu máli að sjóðurinn starfaði áfram og það gerði hann næstu árin. Það var svo árið 1990 að skipuð var nefnd til að endurskoða lög um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og hún skilaði þann 3. apríl greinargerð ásamt frv. til laga til sjútvrh. um málið sem var síðan samþykkt á Alþingi og sjóðurinn hefur starfað eftir þeim lögum síðan. Þar segir m.a. að að baki frv. liggi að verðjöfnun á útfluttum sjávarafurðum geti stuðlað að betra jafnvægi í sjávarútvegi og þjóðarbúskapnum í heild. Það byggist á greiðslum inn í Verðjöfnunarsjóð þegar verð á sjávarafurðum er hátt og greiðslum úr sjóðnum þegar verðið er lágt. Kúfurinn af uppsveiflunni er notaður til að draga úr niðursveiflunni. Í þessu felst viðleitni til að koma í veg fyrir þenslu og verðbólgu í góðæri og til að milda áhrif samdráttar á kaupmátt og atvinnu. Þessi áhrif koma m.a. fram í minni sveiflum á raungengi íslensku krónunnar. Og enn fremur segir, með leyfi forseta: ,,Þetta frv. felur í sér miklar breytingar frá núverandi Verðjöfnunarsjóði. Þrennt skiptir þó mestu máli. Í fyrsta lagi verða inngreiðslur á nafni framleiðanda. Engar tilfærslur verða á milli framleiðenda. Í öðru lagi eru greiðslur inn í sjóðinn og úr honum byggðar á hreinum verðjöfnunarsjónarmiðum. Í þriðja lagi er verðjöfnunarkerfið einfaldað verulega frá núverandi kerfi.`` Þetta gekk eftir og frv. um sjóðinn var samþykkt í framhaldi af áliti nefndarinnar. Nú er sem sagt ætlunin með því frv. sem hér liggur fyrir að afnema þessi lög. Eins og ég kom að áðan mætti spyrja hvort afnám þessara laga væri það sem sjávarútvegurinn þarf helst á að halda núna. Sannleikurinn er sá að það er engin samstaða í ríkisstjórninni um aðgerðir til styrktar sjávarútveginum í landinu. Það er engin samstaða um það eftir hvaða ramma sjávarútvegurinn eigi að vinna í framtíðinni. Það hefur dregist von úr viti að endurskoða fiskveiðistefnuna, til stórtjóns auðvitað. Ekki vegna þess að það fyrirkomulag sem nú er sé svo vont heldur er algjör óvissa um það hvort það fær að vera áfram eða ekki. Það er náttúrlega til stórtjóns og eykur óvissu fyrir þá sem vinna í þessari undirstöðuatvinnugrein okkar. Þannig hefur afnám Verðjöfnunarsjóðsins engin bein áhrif á afkomu sjávarútvegsins fyrst í stað. Hins vegar er það mjög alvarlegt mál í þessu sambandi að með því að samþykkja þetta frv. og leggja niður Verðjöfnunarsjóð þá er hagstjórnartæki horfið, það hagstjórnartæki sem sjóðurinn hefur verið og það er ekkert hagstjórnartæki til í staðinn. Það hefur sem sagt ekkert verið ákveðið um framhaldið. Það er hið alvarlega í þessu máli og það er óskiljanlegt, eins og ég kom að í upphafi, hvað rekur hæstv. sjútvrh. til þess að vera að keyra þetta frv. fram hér í kastþröng á lokadögum þingsins. Rökstuðningur meiri hluta hv. sjútvn. sem kemur fram í nál. á þskj. 667 er alveg furðulega rýr í roðinu og satt að segja er það algjörlega óskiljanlegt að meiri hlutinn skuli láta undir höfuð leggjast að segja og rekja í nál. þær umsagnir sem hafa borist um málið. Hér er þessi venjulega klásúla í upphafi um það hverjir hafi komið til nefndarinnar og hverjir hafi sent umsagnir. Síðan kemur rökstuðningurinn, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn telur að ekki sé þörf á sérstökum Verðjöfnunarsjóði, sérstaklega eftir að meginhlutinn af innstæðum hans voru greiddar út á síðasta ári.`` Þetta er rökstuðningurinn fyrir málinu. Þetta er rökstuðningur meiri hluta sjútvn. Ein setning um þetta mál sem, eins og ég kem að á eftir ef aðeins er litið í þær umsagnir sem fylgja, er ekkert smámál. Hér er verið að leggja niður mikilvægt hagstjórnartæki í þjóðfélaginu eins og umsagnirnar gefa til kynna og meiri hlutinn leyfir sér að rökstyðja þetta með einni setningu í nál. á þskj. 667. En við skulum rekja okkur örlítið áfram í málinu og líta á það hvers vegna var greitt út úr sjóðnum. Það er grundvallaratriði sem verður að festa sér í minni varðandi þetta mál. Það var greitt út úr sjóðnum vegna slæmrar stöðu sjávarútvegsins almennt en ekki vegna verðfalls eingöngu eins og var þó ætlunin þegar þessi sjóður var settur á laggirnar. Í athugasemdum við frv. kemur þetta fram. Þar er vitnað í álit þeirrar nefndar sem undirbjó þetta mál á vegum þessarar ríkisstjórnar og segir svo hér, með leyfi forseta: ,,Loks rekur nefndin í áliti sínu ákvæði laga nr. 29/1992 varðandi útgreiðslur úr Verðjöfnunarsjóði en samkvæmt þeim lögum hafa 2.873 millj. kr. verið greiddar úr sjóðnum vegna slæmrar afkomu sjávarútvegsins án þess að verðfall afurða hafi gefið tilefni til.`` --- Takið eftir: Án þess að verðfall afurða hafi gefið tilefni til. Og enn fremur segir: ,,Er það niðurstaða nefndarinnar að með hliðsjón af aðstæðum í sjávarútvegi, andstöðu hagsmunaaðila við áframhaldandi starfsemi sjóðsins og stöðu sjóðsins eftir að fjármunir hans hafa verið uppurnir með útgreiðslu til þess að bæta stöðu sjávarútvegsfyrirtækja séu ekki raunhæf skilyrði fyrir því að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins starfi áfram. Leggur nefndin því til að lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins verði afnumin og sjóðurinn lagður niður.`` Það sem vekur athygli hér er að útgreiðslan úr sjóðnum, og það staðfesti nefndin, er ekki vegna verðfalls heldur er hún vegna slæmrar stöðu sjávarútvegsins almennt. Það má í rauninni segja að þessi sjóður hafi verið notaður til nokkurs konar sértækra aðgerða í sjávarútvegi og þær hafi kannski byrjað heldur fyrr en hæstv. ríkisstjórn vill vera láta. Eins og fram hefur komið þá skipaði sjútvrh. í október 1991 nefnd til að endurskoða gildandi lög um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að það beri að leggja sjóðinn niður. Hins vegar er það svo einkennilegt að ef álit nefndarinnar er lesið þá kemur í ljós að þetta sé líklega bara nokkuð góður sjóður því það verður ekki séð á hverri síðu í þessu áliti að það sé ástæða til að leggja sjóðinn niður. Það segir t.d. á bls. 6 í fskj. I með frv. þar sem fjallað er um reynsluna af Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins, með leyfi forseta: ,,Þegar Alþingi samþykkti í maí sl. lög um útgreiðslu úr Verðjöfnunarsjóði hafði sjóðurinn aðeins starfað um tveggja ára skeið. Raunar hafði hann starfað enn skemur að fullu þar sem tekið var fyrir inngreiðslur í sjóðinn með sérstökum lögum í desember 1991. Langvinn reynsla hefur því ekki fengist af starfsemi sjóðsins og því naumast unnt að draga endanlegar ályktanir af því verðjöfnunarkerfi sem lögin kveða á um.`` Hér kemur fram að í rauninni er engin reynsla komin á það hvernig þessi sjóður virkar til langframa og það er enginn tími til þess að láta reyna á það vegna þess hve mikið liggur á að leggja sjóðinn niður. Hér segir enn fremur á bls. 7 í fskj. I með frv.: ,,Reglurnar um ákvörðun verðjöfnunar þykja þannig hafa aukið mjög á festu í starfsemi sjóðsins og dregið úr misklíð og tortryggni um framkvæmd verðjöfnunarinnar. Þær virðast hins vegar ekki hafa valdið breytingum á viðhorfum hagsmunaaðila til opinberrar verðjöfnunar og starfsemi sjóðsins yfirleitt.`` Það segir að þær hafi aukið mjög á festu og dregið úr misklíð og tortryggni. Þetta er úr áliti þeirrar nefndar sem kemst að þeirri niðurstöðu að leggja beri þennan sjóð niður og það liggur svo mikið á að það er ekki einu sinni hægt að leggja það niður fyrir sér hvað á að koma í staðinn fyrir þetta hagstjórnartæki. Hér segir enn fremur, og er hér vitnað í álitsgerð frá Árna Benediktssyni sem vann hana á vegum Íslenskra sjávarafurða hf. að álit hans hafi verið á þá leið að sjóðurinn hefði haft veruleg áhrif og sé hann eitt af örfáum hagstjórnartækjum sem komi að gagni til að viðhalda stöðugleika. Sjóðinn megi því ekki leggja niður fyrr en náðst hafi skilningur á því hvernig sjávarútvegurinn geti sjálfur jafnað sveiflur og að í þjóðfélagi, sem býr við óstöðugt afurðaverð, verði að gera ráð fyrir að kostnaður, ekki síst hráefnisverð, geti þurft að lækka í stað þess að gripið sé til gengisfellingar.`` Það hefur engin athugun farið fram á því hvernig sjávarútvegurinn geti sjálfur jafnað sveiflur. Þannig er þetta mál allt saman með miklum ólíkindum. Það væri hyggilegast fyrir hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnina að draga það til baka og beita kröftunum að því að koma sér saman um önnur sjávarútvegsmál sem liggja hér óafgreidd í þinginu og veitir víst ekki af tímanum í það. Áður en ég vík frá þessu áliti sem liggur til grundvallar frv. þá vil ég vitna til lokaálits nefndarinnar á bls. 15 í frv. þar sem nefndin leggur til að hafin verði athugun á því með hvaða hætti megi bæta skilyrði fyrirtækja til að beita virkri sveiflujöfnun á vettvangi fyrirtækjanna sjálfra. Ég hef ekki orðið var við það að þessi athugun hafi farið fram og væri fróðlegt ef hæstv. sjútvrh. sem hlýðir hér á þessa umræðu upplýsti okkur um það áður en henni lýkur hvert framhaldið verður í þessum efnum. Það hefur komið í hlut minni hluta hv. sjútvn. að lýsa umsögnum aðila um þetta frv. þar sem meiri hlutinn stingur höfðinu í sandinn og lætur algjörlega undir höfuð leggjast að rekja efnisatriði málsins. Sannleikurinn er sá að mann rekur fyrst í rogastans þegar flett er í gegnum þau fylgiskjöl sem fylgja minnihlutaálitinu. Frv. hefur, eins og títt er um mikilvæg mál, verið sent til ýmissa stofnana sem maður skyldi ætla að hæstv. ríkisstjórn taki mark á. Það hefur verið sent til Seðlabankans. Það hefur verið sent til Þjóðhagsstofnunar, sem er ráðgjafarstofnun ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og heyrir undir forsrn. Það hefur verið sent til aðila vinnumarkaðarins, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Sannleikurinn er sá að umsagnir allra þessara aðila eru á einn veg. Þeir vara mjög við að þetta frv. verði samþykkt og það er gegnumgangandi í þeim viðvörunum að það hefur ekkert komið í staðinn fyrir það hagstjórnartæki sem hér er verið að leggja niður. Í umsögn Seðlabanka Íslands segir, með leyfi forseta: ,,Hið yfirgnæfandi vægi sjávarútvegsins í útflutningsgrundvelli þjóðarbúsins veldur því að verðjöfnun eða aðra sveiflujöfnun á hans vegum ber fyrst og fremst að skoða sem hagstjórnartæki eða a.m.k. almennt hagstjórnarskilyrði. Almennt gildi verðjöfnunar mótar rekstrarskilyrðin í heild í samspili við gengisskráningu, hráfiskverð, laun og vexti, og felur þannig ekki í sér íhlutun í hag einstakra sjávarútvegsfyrirtækja sérstaklega.`` Niðurstaða Seðlabankans sú að bankinn mælir með áframhaldi verðjöfnunar í sjávarúvegi. Framlagt frv. yrði þá dregið til baka en hæfilegur tími veittur til þess að fela sérfræðingum og hagsmunaaðilum að semja tillögur til umbóta á kerfinu sem tryggt gætu rekstur þess til frambúðar. Og þá segir að lokum í áliti Seðlabankans, með leyfi forseta: ,,Vera kann þó að besta umbótin verði sú að láta kerfið óbreytt en stjórnvöld stilli sig um frekari íhlutun í það.`` Það er greinilegt að það er ekki hlustað mikið á þessar ráðleggingar í hæstv. ríkisstjórn en þó kastar fyrst tólfunum þegar litið er á umsögn Þjóðhagsstofnunar sem er þó sú stofnun sem á að ráðleggja ríkisstjórninni í efnahagsmálum og er stofnuð til þess. Ef litið er svona á ráðleggingar hennar þá held ég að það sé rétt að dusta rykið af tillögum hv. 4. þm. Reykv. sem hefur lagt til að þessi stofnun yrði lögð niður. Ef ekkert er hlustað á það sem þessi stofnun segir þá á náttúrlega að leggja hana niður eins og hv. 4. þm. Reykv. hefur lagt til. En í umsögn Þjóðhagsstofnunar um frv. segir, með leyfi forseta: ,,Þjóðhagsstofnun telur óskynsamlegt að afnema lög um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegs fyrr en gerðar hafa verið aðrar ráðstafanir sem þjónað gætu þeim tilgangi að jafna sveiflur í þjóðarbúskapnum. [ . . . ] Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins er hagstjórnartæki sem stuðlar að því að draga úr sveiflum í þjóðarbúskapnum. Ekki er umdeilt að sjóðurinn gegndi þessu hlutverki í síðustu uppsveiflu afurðaverðs á árunum 1990 og 1991.`` Það er einnig komið inn á þetta í áliti þeirrar nefndar sem undirbjó frv. Hún bendir á þetta en samt á að leggja sjóðinn niður. Enn fremur segir í umsögn Þjóðhagsstofnunar: ,,Ef Verðjöfnunarsjóður verður lagður niður án þess að nokkuð komi í staðinn, eins og umrætt frumvarp gerir ráð fyrir, verður að beita öðrum hagstjórnartækjum (gengi, vöxtum og sköttum) meira í því skyni að jafna sveiflur í þjóðarbúskapnum. Þetta hefur óþægilegar hliðarverkanir fyrir aðrar atvinnugreinar og fyrir vikið verður hagvöxtur líklega hægari en án sveiflujöfnunar í sjávarútvegi.`` Þetta er umsögn þar sem hlutirnir eru sagðir umbúðalaust en það virðist ekki nægja því það er ekkert hlustað á þetta. Eða ætlar ríkisstjórnin að beita þessum hagstjórnartækjum í staðinn, gengi, vöxtum og sköttum, til þess að jafna sveiflur í þjóðfélaginu? Er það ætlunin með því að fella þessa löggjöf úr gildi? Hvað á að koma í staðinn fyrir þessa löggjöf? Eða er ætlunin að jafna ekkert sveiflur? Ég kem aðeins að því síðar hvaða afleiðingar það mundi hafa. Það er nokkuð sama hvar borið er niður í þessum umsögnum. Í umsögn Vinnuveitendasambands Íslands, svo vitnað sé í hana en hæstv. sjútvrh. og hæstv. ríkisstjórn eru víst alveg hætt að taka mark á þeim sem þar tala, en þar segir m.a.: ,,Í ljósi þess sem að framan er rakið er æskilegt að fresta afnámi laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Í því felst ekki að verið sé að mæla með óbreyttri starfsemi sjóðsins því að mikilvægt er að sæmileg sátt náist um hagstjórnaraðferðir sem til þess séu fallnar að takmarka raungengishækkun í næstu uppsveiflu, þótt vandséð sé hvaða aðrar leiðir tryggi hagsmuni sjávarútvegsins betur.`` Hér sem sagt allt á eina bókina lært. Einnig fylgir ítarleg greinargerð þeirra Hannesar G. Sigurðssonar og Þórarins V. Þórarinssonar hjá Vinnuveitendasambandinu sem er dagsett 23. apríl 1991, og ég get ekki stillt mig um að benda á lokamálsgrein hennar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Í lok næsta árs falla niður síðustu leifar haftakerfis gjaldeyrisviðskipta en þá mun öllum frjálst að kaupa og selja gjaldeyri að vild. Frá þeim tíma verður gengi íslensku krónunnar hvorki haldið uppi né niðri með handafli þó formleg skráning þess verði trúlega í Seðlabanka. Verði rekin ótrúverðug efnahagsstefna munu fjármunir flytjast úr landi, gjaldeyrisvarasjóðir tæmast og enginn gjaldeyrir verða til greiðslu fyrir innflutning. Gengi krónunnar hlyti að falla og óðaverðbólga að hefja innreið sína. Um slíka efnahagsstefnu getur ekki orðið sátt og er því óhjákvæmilegt að stjórnvöld miði aðgerðir sínar á sviði efnahags- og peningamála við það meginmarkmið að varðveita stöðugleika, lága verðbólgu og á þann veg verðgildi gjaldmiðilsins.`` --- Síðan segir: ,,Afnám Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins, án þess að aðrar jafngildar ráðstafanir komi á móti, væri atlaga að þessum markmiðum.`` --- Takið eftir ,,atlaga að þessum markmiðum``. Hér er nú ekki töluð nein tæpitunga. Að gjaldeyrisvarasjóðurinn tæmist, enginn gjaldeyrir til fyrir greiðslu fyrir innflutning, gengið félli, óðaverðbólga héldi innreið sína. Enda er framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins þekktur fyrir að kveða að og ég er ekki að segja að það sé allt gullsatt sem hann mælir en það er þó a.m.k. skylda hæstv. sjútvrh. að svara með viðhlítandi hætti slíkum ábendingum sem hér koma fram úr því að meiri hluti hæstv. sjútvn. hefur enga tilraun gert til þess að segja einu sinni frá í nál. þessum neikvæðu umsögnum sem hefur snjóað inn um þetta mál. Hins vegar er svo ein hlið á þessu máli sem er stórpólitísk og hún snertir það hvað við tekur ef þetta mál verður samþykkt eins og ekkert hafi í skorist hér í þinglokin og verðjöfnun verði afnumin og Verðjöfnunarsjóður lagður niður. Það opnar auðvitað fyrir umræðu sem verið hefur í gangi um álagningu auðlindaskatts sem Alþfl. hefur borið mjög fyrir brjósti.  ,,Umræða um arftaka Verðjöfnunarsjóðs hefur enn ekki farið fram.`` Svo segja þeir og takið nú eftir: ,,Búast má við að aukinn kraftur færist í umræðuna um að tengja upptöku gjalds fyrir veiðiheimildir við sveiflujöfnun í hagkerfinu.`` Hér álykta þeir auðvitað rétt. Þetta þýðir auðvitað að aukinn kraftur kemst í umræðuna um auðlindaskatt. Og svo segir: ,,Ekki má líta svo á að umræða um leiðir til að draga úr sveiflum í starfsskilyrðum íslensks atvinnulífs sé einkamál samtaka í sjávarútvegi.`` En þeir sem eru á annað borð andsnúnir auðlindaskatti, þeir sem eru andsnúnir sérstakri skattlagningu á sjávarútveginn skyldu athuga mjög grannt að ef þetta mál fer í gegn hér á næstu dögum, þá er búið að opna leið fyrir auðlindaskattinn. Þá er búið að opna leið fyrir Alþfl. sem er að ydda og skerpa málflutning sinn þessa dagana og ætlar að halda flokksþing í júní til þess að mæta vondum veðrum en það gæti verið að það flokksþing yrði haldið til þess að brjóta upp á þá loftslöngu sem heldur lífinu í ríkisstjórninni. Það er nefnilega engin ástæða til þess að ætla annað heldur en það geti komið uppsveifla í sjávarútvegi og ég veit ekki hvort hæstv. sjútvrh. reiknar með því að það verði alls engin glæta fram undan í þessari grein. Ef það kemur uppsveifla, þá getur hún haft neikvæð áhrif á afkomu annarra atvinnugreina vegna áhrifa á gengið, ef ekkert tæki er til til þess að jafna þessar sveiflur. Það eru færð mjög veigamikil rök fyrir því í þeim umsögnum sem fylgja þessu máli að það gæti verið skynsamlegt jafnvel að reka þennan sjóð áfram eins og átti að reka hann til þess að jafna verðsveiflur í sjávarútvegi. Það höfðu verið gerðar á honum veigamiklar lagfæringar. Auðvitað kann að vera að lögin um þennan sjóð hefðu enn þurft einhverrar lagfæringar við en það er fullkomið ábyrgðarleysi að fella niður það hagstjórnartæki sem sjóðurinn er og getur verið án þess að nokkuð komi í staðinn þó að aðstæður séu þannig nú um stundir að þetta hafi ekki bein áhrif fyrst í stað. Ég tók þátt í þessari umræðu vegna þess að mér þótti mér bera skylda til að ítreka þessi sjónarmið og rekja nokkur atriði í þeim málsgögnum sem fyrir liggja. Það hefur verið farið ítarlega yfir málið af þeim ræðumönnum sem hafa talað hér á undan mér og kann að vera að eitthvað af þeim rökum hafi komið fram áður, en þau þurfa að koma nógu oft fram til þess að ná eyrum hæstv. sjútvrh. og hæstv. ráðherra. Ég geri mér náttúrlega ekki vonir um að það komi nokkrir aðrir ráðherrar til að hlýða á þessa umræðu vegna þess að þeir hafa nóg að gera við annað. Þeir hafa nóg að gera við það að reyna að ná samkomulagi um framtíð sjávarútvegsins í landinu, þann ramma sem hann á að starfa eftir og starfsskilyrði hans, en það verkefni hefur staðið frá 1. maí 1991 þegar þessi ríkisstjórn tók við og það hefur ekkert miðað. Ég segi það þangað til frv. um fiskveiðistefnuna kemur hér inn í þingið til 2. umr. með þeim breytingum sem hafa verið að sjá dagsins ljós undanfarna daga en ekkert liggur fyrir um hvort þingflokkar stjórnarliðsins hafa samþykkt. Það getur verið að þetta frv. sé hér til umræðu til þess að hæstv. ráðherra geti sagt að það hafi þó verið samþykkt eitt frv. sem varðar sjávarútveginn á þessu þingi, en það er bara allt of hættulegur leikur að hleypa því fram og ég vil ráðleggja hæstv. sjútvrh. að beita áhrifum sínum til þess að þetta mál verði dregið til baka og það verði athugað rækilega hvaða sveiflujöfnun á að vera í þjóðfélaginu ef aðstæður verða þannig sem vonandi verða að það kemur uppsveifla í sjávarútveginn á ný.

Hæstv. forseti. Ég á sæti í sjútvn. þingsins og hef tekið þátt í umfjöllun um þetta mál í hv. nefnd. Það hefur verið gerð skilmerkilega grein fyrir afstöðu Alþb. í þessu máli. Það gerði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. En ég tel samt vegna eðlis þessa máls að ég komist ekki hjá því að gera nokkuð ítarlega grein fyrir minni afstöðu til þess. Ég tel að þetta mál eigi rætur sínar í því allsherjarrugli í sjávarútvegsmálum sem hæstv. ríkisstjórn hefur plagað frá því að hún tók við. Ákvörðunin um það að leggja Verðjöfnunarsjóð niður var tekin vegna þess að ríkisstjórnin missti tökin á því samkomulagi sem hún hafði gert á sínum tíma um að innheimta auðlindaskatt af útgerðinni með sölu á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs. Þegar það samkomulag, sem var eitt af þessum hrossakaupasamkomulögum þessarar ríkisstjórnar í sjávarútvegsmálum, sprakk á sínum tíma, þá þurfti að fara að leita að peningum í staðinn fyrir þá peninga sem átti að hafa upp úr sölu á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðsins. Það var kannski ekki um auðugan garð að gresja en þó fundu menn í þessum sjóði peninga sem ekki hafði verið ráðstafað og gáfu möguleika á því að koma peningum til Hafrannsóknastofnunar í staðinn fyrir þá peninga eða í ríkissjóð í staðinn fyrir þá peninga sem ríkissjóður hafði lagt Hafrannsóknastofnun til vegna þess að veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs var ekki hægt að selja. Þá geta menn í upphafinu sjálfu séð að þegar undirrótin er slík vandamál og vandræði, þá er kannski ekki von að ákvörðunin sé byggð á mikilli skynsemi og þá er kannski ekki heldur von að það hafi verið tekin skynsamleg afstaða með skoðun á þeim álitsgerðum sem hv. nefnd voru sendar. Ég verð að segja það fyrir mig að mér finnst þessi afstaða ríkisstjórnarflokkanna vera óábyrg. Mér finnst þetta vera flumbrukennd vinnubrögð og ekki upp á þau bjóðandi. Ég ætla að fara nokkrum orðum um þær umsagnir sem komu til meðferðar í nefndinni og sem eru flestar á einn veg um það að þjóðhagslega sé mjög nauðsynlegt að viðhafa þá sveiflujöfnun sem Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins var ætlaður til. Og það er eiginlega má segja með miklum eindæmum að það skuli hafa orðið niðurstaða meiri hluta sjútvn. að leggja til að þetta frv. yrði samþykkt með einni smábreytingu vegna þess að meira að segja hv. formaður sjútvn. hefur haft þau orð um þessa hluti sem ekki er hægt að misskilja, hann er í raun og veru andvígur því að leggja niður þessa sveiflujöfnun. Og það má segja að hann hafi nánast orðað það þannig að vegna þess að þeir sem eiga að búa við þessa sveiflujöfnun og hafa af henni kannski mesta gagnið, þ.e. sjávarútvegurinn sjálfur eða þeir sem þar stjórna málum, séu svo vitlausir að þeir vilji ekki hafa þetta fyrirkomulag, þá sé mátulegt á þá að verða við þessum tilmælum og leggja sjóðinn niður. Hv. meiri hluti sjútvn. flytur eina brtt. og hún gengur út á það að ráðstafa 10 millj. kr. af þeim fjármunum sem liggja inni í þessum sjóði. Brtt. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við 2. gr. Síðari málsliður greinarinnar orðist svo: Aðrar eignir sjóðsins skulu renna til reksturs Hafrannsóknastofnunar utan 10 millj. kr. sem skulu renna til Félags rækju- og hörpudiskframleiðenda.`` Í nál. meiri hlutans er þessi tillaga rökstudd með því að Félag rækju- og hörpudiskframleiðenda eigi peninga þarna inni og það eigi að gera þeim kleift að hrinda af stað markaðsátaki með það fyrir augum að styrkja markaðshlutdeild íslenskrar kaldsjávarrækju erlendis. Þetta er út af fyrir sig gott málefni og ekkert nema gott um það að segja og ég ætla ekki að leggjast á móti þessari tillögu ef þetta mál fær framgang í þinginu. En ég er alfarið á móti því að leggja Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins niður. Mér finnst það vera dálítið kaldhæðnislegt að sú eina tillaga sem meiri hluti sjútvn. leggur fram, þ.e. þessi tillaga um að láta 10 millj. til rækju- og hörpudiskframleiðenda, er hugsuð til að koma til móts við þann hluta fiskiðnaðarins í landinu sem býr við hvað mestar sveiflur í verði og það eru kannski sterkustu rökin fyrir sjávarútveginn sjálfan hægt að sækja í einmitt þennan hluta atvinnugreinarinnar. Það eru auðvitað fleiri sem búa við miklar verðsveiflur í sjávarútveginum heldur en rækju- og hörpudiskframleiðendur en það má segja að einna mestu sveiflurnar séu þar. Í upplýsingum sem komu til nefndarinnar frá Félagi rækju- og hörpudiskframleiðenda er t.d. sýnt hvernig verðþróun var á þeirra vörun á árinu 1993 og það er satt að segja mikið umhugsunarefni að þeir eigi að horfast í augu við framtíð þar sem ekki sé á ferðinni neins konar sveiflujöfnun til handa þessum hluta sjávarútvegsins. Ég ætla að nefna tölur úr þessum upplýsingum sem eru einungis fyrir árin 1989--1993 og þær sveiflur sem hafa orðið á því tímabili. Þá er vísitala þessara upplýsinga miðuð við janúar 1989 og þetta er til nóvember 1993. Í janúar 1989 er þessi vísitala SDR frá 1986 í 90. Hún fer hæst í um 102 í mars árið 1989. Hún fer lægst í nóvember árið 1993 og þá er hún líklega 57--58. Það er sem sagt um það að ræða að það sé nánast helmings verðlækkun á þessu tímabili á þessum vörum og það sér auðvitað hver maður að það er mikil nauðsyn á sveiflujöfnun í jafnsveiflukenndum atvinnurekstri og þessum. Og þó að sveiflurnar í verði annarra sjávarafurða séu kannski ekki alveg svona miklar þá eru þær verulega miklar. En það er ekki bara verið að hugsa um hagsmuni sjávarútvegsins þegar menn reka slíkan sjóð eins og hér er verið að tala um að leggja niður. Það eru fyrst og fremst hagsmunir landsins í heild og efnahagskerfisins sjálfs. Ég held að það sé hollast fyrir menn að minnast þess sem síðast gerðist þegar við lentum í hremmingum vegna sveiflu í sjávarútvegi. Það var á árinu 1987 þegar hæstv. forsrh. var sá sem nú er hæstv. sjútvrh., Þorsteinn Pálsson. Þá varð mikil uppsveifla í sjávarútvegi og verð á sjávarafurðum hækkaði bæði austan hafs og vestan. Sérstaklega varð mikil verðhækkun á sjávarafurðum í Evrópu og íslenskur fiskur seldist sem aldrei fyrr. Ríkisstjórnin sem þá sat við völd hafði tekið upp það sem var kallað fastgengisstefna. En einhvern veginn hafði mönnum láðst að festa gengið nema í annan endann. Því þó að gengi íslensku krónunnar væri fast miðað við verðlag á erlendum gjaldeyri óð verðbólgan áfram innan lands og gengið breyttist þess vegna mjög hratt. Það sem var ömurlegast við þetta var að sjávarútvegurinn, sem aldrei hafði í langan tíma búið við annað eins verð á erlendum mörkuðum, var rekinn með bullandi tapi og tapaði aldrei meiru en þegar verðið var hæst erlendis. Þetta segir sína sögu um að það er ekki hægt að hafa efnahagsstjórn með þeim hætti sem þarna var framkvæmt. Það sem þó má segja er að það hefði ekki bjargað öllu þó að þá hefði verið til sjóður sambærilegur við þennan sem nú er til. Auðvitað hefði ríkisvaldið líka þurft að standa sig betur en gerðist á þessum tíma. En þá var hreinlega ágreiningur í ríkisstjórn um hvernig ætti að bregðast við málum og niðurstaðan varð sú að það var ekkert brugðist við og verðbólgan óð áfram, sjávarútvegurinn var rekinn með bullandi tapi langtímum saman og vandi sjávarútvegsins sem nú er á ekki síst rætur að rekja til þessa tímabils. Síðan þetta tímabil gekk yfir hefur sjávarútvegurinn ekki fengið að njóta neins sem hægt er að kalla góðæri. Það má kannski segja að í gegnum tíðina hafi verið óskaplega miklar sveiflur í sjávarútveginum. Ef við förum t.d. yfir það hvernig saltfiskverkunin hefur farið út úr þessum sveiflum þá var það oft sagt að það væri þriðja, fjórða hvert ár sem saltfiskverkunin gerði það gott á Íslandi. En það eru liðin þó nokkuð mörg ár núna sem saltfiskverkun hefur ekki spjarað sig og menn eru orðnir langeygir eftir því að fá góð ár í þeim atvinnuvegi. Enda hefur saltfiskverkun hrakað, hún hefur fallið saman og því miður eru nú fréttir um það að gæði framleiðslunnar hafi líka fallið og að við séum að byrja að tapa mörkuðum erlendis af þeim ástæðum. Það er vissulega mjög alvarlegt mál ef það bætist ofan á aðrar hremmingar í þessum atvinnuvegi. Eins og ég sagði áðan komu umsagnir frá ýmsum aðilum um þetta frv. til hv. nefndar og ég ætla að nefna fyrst umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna en í henni kemur fram að stjórn LÍÚ sé samþykk því að þessi sjóður verði lagður niður og mælir með því. Hún leggur það til að eftirstöðvar sjóðsins gangi til rekstrar Hafrannsóknastofnunar og mælir með því að þær gangi til þess að stofna sjóð til að standa undir kostnaði við smíði nýs hafrannsóknaskips. Það er út af fyrir sig góð tillaga og ef mönnum lánast þetta ætlunarverk sitt að leggja sjóðinn niður þá finnst mér ástæða til að skoða þá hugmynd betur. En það eru reyndar fleiri hugmyndir á ferðinni í þessum plöggum um það hvað eigi að gera við þessa peninga annað en það sem ríkisstjórninni hefur dottið í hug, þ.e. að peningarnir renni í ríkissjóð. En það er fullur rökstuðningur fyrir því að nota þessa peninga, ef þeir verða til ráðstöfunar, í það að undirbúa byggingu nýs hafrannsóknaskips því ef ég man rétt þá er elsta skip Hafrannsóknastofnunar 34 ára gamalt og það yngsta líklega 23 eða 24 ára þannig að það er komin full ástæða til þess að skoða þau mál upp á nýtt. En ég verð að segja það eins og er að mér finnst það undarlegt af stjórn LÍÚ að leggja það til að þessi sjóður verði lagður niður. Þeim er manna best kunnugt um það á þeim bæ að það eru margs konar hugmyndir á ferðinni um auðlindaskatt og annað því um líkt sem er umræða sem mun kvikna og magnast um allan helming þegar þessi möguleiki til sveiflujöfnunar hefur verið lagður niður, eins og hér er lagt til. Vinnuveitendasamband Íslands kemur með athyglisvert innlegg inn í þetta mál og ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í þeirra greinargerð. Þar stendur á einum stað: ,,Reynslan af sjóðnum á þeim stutta tíma sem hann starfaði sýndi m.a. að sjávarútvegurinn þoldi ekki að búa við þær aðstæður að einungis væri miðað við afurðaverð en ekkert mið tekið af aflamagni. Þessi aðkoma tók meira mið af þjóðhagslegum markmiðum, sér í lagi gengisstöðugleika, en afkomu sjávarútvegs. Aflasamdráttur og versnandi afkoma af völdum hans leiddi til þess að fyrst voru sett lög um stöðvun innborgana í sjóðinn og síðan útgreiðslur úr honum sem annars hefðu ekki átt sér stað. Þegar lögin um sjóðinn voru sett á sínum tíma gerðu menn sér ekki í hugarlund þann mikla aflasamdrátt sem fram undan var og því voru starfsreglur sjóðsins ekki sniðnar að slíkum aðstæðum. Viðmiðunarreglurnar tóku þannig einungis mið af verði en ekki verðmæti eins og e.t.v. hefði verið eðlilegt.`` Það sem hér kemur fram er að það hafi verið ákveðinn galli á þessum sjóði og ég tel að það sé alveg hárrétt. Ég tel hins vegar að það sé fráleitt að það eigi að vera niðurstaðan af þessum vangaveltum eða skoðun á þessum galla sem kom fram við notkun þessa sjóðs að það eigi að leggja hann niður. Ég held að það sé auðveldlega hægt að setja inn í reglur sjóðsins ákvæði sem virka þannig að aflasamdráttur sem veldur versnandi afkomu verði líka tekinn inn í þær reglur sem sjóðurinn starfar eftir. Þetta má gera með ýmsum hætti og ég ætla ekki að eyða tíma hv. þm. í það að lýsa því. Það þýðir heldur ekkert um það að ræða nema það sé vilji hjá meiri hluta hv. alþm. fyrir því að halda þessari verðjöfnun áfram og að endurbæta það tæki sem þessi sjóður er til þess. Í umsögn Alþýðusambands Íslands kemur fram athyglisverð afstaða sem ég tel ástæðu til að vekja athygli á. Þar stendur á einum stað, með leyfi forseta: ,,Afstaða Alþýðusambandsins til þessa frv. er þessi: Alþýðusambandið telur brýnt að tryggja að þau markmið sem lágu til grundvallar starfsemi Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins, þ.e. nauðsyn þess fyrir uppbyggingu annarra atvinnugreina að sveiflur í afkomu sjávarútvegs verði jafnaðar með einhverjum hætti, nái fram að ganga. Verði það ekki gert standa stjórnvöld frammi fyrir því að jafna afkomusveiflur í sjávarútvegi með breytingum á gengi krónunnar eða vöxtum með þeim skaða sem það hefði fyrir aðrar greinar sem ekki nytu t.d. sambærilegrar uppsveiflu og í sjávarútvegi. Íslenskt efnahagslíf hefur farið í gegnum mjög erfiða aðlögun að sífelldum samdrætti í þorskveiðiheimildum á undanförnum árum og ljóst er að leggja verður höfuðáherslu á að efla aðra útflutningsstarfsemi ef okkur á að takast að treysta og auka það velferðarstig sem við höfum búið við. Ef það á að takast þá verðum við einfaldlega að jafna afkomusveiflur í sjávarútvegi með einum eða öðrum hætti, þó þannig að sú sveiflujöfnun hafi ekki skaðleg áhrif á aðrar greinar. Á þessu er ekkert tekið í frv. og hvorki liggur fyrir nein stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnar né Alþingis hvernig bregðast eigi við. Það er t.d. óljóst hvort hér er verið að undirbúa ákvörðun um að taka upp auðlindaskatt en ákvörðun um að fella lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins úr gildi mun óhjákvæmilega færa meiri þunga yfir á þá umræðu. Ef snögg umskipti verða á afkomu sjávarútvegs gæti sú umræða þurft að fara fram í verulegri tímaþröng þar sem við stæðum frammi fyrir annaðhvort gengishækkun eða upptöku auðlindaskatts. Það er að sjálfsögðu óviðunandi og því telur Alþýðusambandið eðlilegra að Alþingi fresti ákvörðun um framtíð Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins um sinn eða þangað til ljóst er hvers konar sveiflujöfnunarkerfi eigi að taka við og þegar í stað verði teknar upp viðræður um mótun slíks kerfis.`` Ég held að það sem segir í þessari greinargerð eða umsögn Alþýðusambands Íslands sé nákvæmlega það sem segja þarf um þetta atriði. Það er óábyrgt af forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar og stuðningsmönnum hennar að ætla að leggja niður Verðjöfnunarsjóð án þess að það liggi fyrir hvað eigi að koma í staðinn. Ég tel það einsýnt að Alþingi eigi að fresta þessu máli. Þjóðhagsstofnun kemst að álíka niðurstöðu. Ég ætla að grípa niður, með leyfi forseta, á einum stað í umsögn Þjóðhagsstofnunar. Þar segir: ,,Ef Verðjöfnunarsjóður verður lagður niður án þess að nokkuð komi í staðinn, eins og umrætt frumvarp gerir ráð fyrir, verður að beita öðrum hagstjórnartækjum (gengi, vöxtum og sköttum) meira í því skyni að jafna sveiflur í þjóðarbúskapnum. Þetta hefur óþægilegar hliðarverkanir fyrir aðrar atvinnugreinar og fyrir vikið verður hagvöxtur líklega hægari en án sveiflujöfnunar í sjávarútvegi. Jafnframt verður ekki séð að sjávarútvegur bíði tjón af sérstakri sveiflujöfnun innan greinarinnar. Þvert á móti má færa rök fyrir því að slík tilhögun geti styrkt greinina þegar til lengri tíma er horft.`` Hérna er sagt skýrt og greinilega að það muni hreinlega draga úr hagvexti ef ekki sé um að ræða þá sveiflujöfnun sem hér hefur verið möguleiki á að hafa. Höfum við efni á því að stjórna okkar málum þannig á Íslandi í dag að við drögum úr hagvexti með sjálfri efnahagsstjórninni? Eigum við að leggja þau tæki til hliðar sem hefur verið hægt að nota til þess að láta atvinnulífið í landinu snúast betur og til að styrkja það? Ég tel það ekki vera. Ég tel að við þurfum á öllu öðru að halda en að sleppa þeim möguleikum fram hjá okkur sem við höfum til þess að hafa góð áhrif á atvinnulífið. Það er líka athyglisverð umsögn frá Íslenskum sjávarafurðum sem kom til nefndarinnar. Ég vil, með leyfi forseta, grípa niður í þá umsögn: ,,Í Félagi Sambandsfiskframleiðenda og síðar í hagsmunanefnd Íslenskra sjávarafurða þótti lengstum rétt að styðja Verðjöfnunarsjóð af ástæðum sem fyrr eru taldar í þessari greinargerð. Þegar allir aðrir innan sjávarútvegsins höfðu hins vegar fallið frá stuðningi sínum snemma árs 1993 og krafist útborgunar úr sjóðnum varð niðurstaða hagsmunanefndarinnar að ekki þýddi lengur að halda uppi vörnum og mælti hún með að greitt yrði úr sjóðnum. Hagsmunanefndin taldi að með því að tæma sjóðinn væri í raun búið að taka ákvörðun um að leggja sjóðinn endanlega niður og að ekki yrði aftur snúið. Það er enn þá skoðun hagsmunanefndarinnar og getur hún þess vegna mælt með því að sjóðurinn verði formlega lagður niður.`` Svo kemur: ,,Hinu er svo ekki að leyna að nú er þeirri skoðun að vaxa fylgi innan sjávarútvegsins að rétt sé að endurvekja verðjöfnun í einhverju formi. Ákveðið hefur verið að taka það til umræðu á fundi í stjórn Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins síðar í þessum mánuði.`` --- Þetta bréf er skrifað þann 6. jan. 1994. --- ,,Hér verður samt sem áður ekki gert ráð fyrir því að út úr því komi nokkuð að viti en samt getur verið rétt að bíða þessa fundar og sjá hvort þar koma einhverjar bitastæðar hugmyndir fram. Þrátt fyrir þetta verður hér gert ráð fyrir að sjóðurinn verði lagður niður og kemur þá til ráðstöfunar þess fjármagns sem eftir stendur. En frv. gerir ráð fyrir því að það renni til reksturs Hafrannsóknastofnunar. Það er að sjálfsögðu hið þarfasta verk. En engu að síður er sú skoðun ríkjandi innan sjávarútvegsins að rétt sé að nota þetta tækifæri til þess að leggja til hliðar allnokkurt fé til rannsókna og þróunar og í sjávarútvegi. Undir það er tekið hér. Þrír aðilar hafa í raun lagt í Verðjöfnunarsjóð, þ.e. fiskvinnslan, útgerð og sjómenn. Þegar lögunum var breytt árið 1992 í því skyni að hægt væri að tæma sjóðinn var nokkurt tillit tekið til þátttöku sjómanna á þann hátt að ákveðin fjárhæð var lögð í lífeyrissjóði sjómanna en þeir sjóðir eru mjög vanburða og veitir ekki af að styrkja þá. Það fjármagn sem lagt var í sjóðinn var þó væntanlega minna en hlutdeild sjómanna í inngreiðslum í sjóðinn. Hér verður lagt til að bætt verði úr því og hluti þess fjár sem eftir stendur í sjóðnum verði greiddur í lífeyrissjóði sjómanna.`` Þarna er sem sagt komin önnur tillaga um það með hvaða hætti eigi að ráðstafa þessum peningum og þá eru komnar fjórar hugmyndir um það með hvaða hætti eigi að nota þá peninga sem eru í þessum sjóði. Ég held að þetta sé hugmynd sem þurfi að ræða betur og það þarf reyndar að ræða miklu betur ef niðurstaðan verður sú að leggja þennan sjóð niður, hvað eigi að gera við þessa peninga. Það er ekki einsýnt að láta þá renna í ríkissjóð. Í umsögn Sölusambands íslenskra fiskframleiðenda hf. koma fram eftirfarandi atriði sem ég vil, með leyfi forseta minna á: ,,Stjórn SÍF hf. er því einnig meðmælt fram komnu frv. um afnám laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, þ.e. 1. gr. frv., en stjórn SÍF getur ekki fallist á það ákvæði 2. gr. frv. þar sem kveðið er á um að aðrar eignir sjóðsins skuli renna til reksturs Hafrannsóknastofnunar. Ástæðan er þessi:`` --- Og síðan rökstyður Sölusamband íslenskra fiskframleiðenda hf. þessa skoðun sína með eftirfarandi orðum: ,,Þessir peningar voru á sínum tíma teknir af skilaverði útfluttrar skreiðar og lagðir í þennan sjóð og sérstaklega eyrnamerktir skreiðinni. Því telur SÍF hf. grundvallaratriði að þessu sérstaka eyrnamerkta framlagi verði ráðstafað til skreiðarframleiðenda í formi verðbóta á sama hátt og gert hefur verið undanfarnar vikur. Þó sjóðurinn verði lagður niður hlýtur að vera hægt að fela t.d. Seðlabanka Íslands að ljúka greiðslu verðbóta þar til peningar í skreiðardeildinni verða uppurnir. Í annan stað getur SÍF ekki mælt með því að 205 millj. kr. af sameiginlegum reikningi, sem m.a. hefur orðið til vegna gjaldþrota fiskvinnslufyrirtækja og að hluta til af sérstökum reikningi saltfiskafurða og humars, renni til reksturs Hafrannsóknastofnunar. Eðlilegra er að þessir peningar renni til stuðningsverkefna innan fiskiðnaðarins þar sem þeir mynduðust að stórum hluta á sínum tíma, en ekki að þeir renni í ríkissjóð. Má í því sambandi m.a. nefna verkefni á sviði vöruþróunar í fiskiðnaði og markaðsöflunar. Einnig getur stjórn SÍF hf. stutt þær hugmyndir sem uppi eru að þessir peningar, 205 millj. kr., geti runnið til Þróunarsjóðs sjávarútvegsins sem framlag greinarinnar til hans.`` Þarna eru á ferðinni viðbótarhugmyndir við þær sem ég hef áður nefnt í mínu máli um það hvað eigi að gera við þessa fjármuni. En engin af þessum hugmyndum hlaut náð fyrir augum meiri hluta hv. sjútvn. heldur, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, einungis ein tillaga frá hv. meiri hluta nefndarinnar um það að veita 10 millj. af þessum peningum til Félags rækju- og hörpudiskframleiðenda. Ég ætla að víkja að erindi frá Samtökum iðnaðarins sem kom hingað til nefndarinnar. Ég tel að það sé ástæða til þess að gefa gaum að sjónarmiðum þeirra sem þar ráða húsum. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa þá greinargerð því að hún er stutt og á fullt erindi inn í þessa umræðu að nokkru leyti. Hér stendur: ,,Með vísan til sambúðarvanda iðnaðar og sjávarútvegs í gegnum tíðina, sem lýsir sér helst í því að þróun raungengis hefur verið látin haldast í hendur við afkomu í sjávarútvegi og valdið þannig miklum sviptingum í starfsskilyrðum iðnaðar, er ljóst að sveiflujöfnun er afar þýðingarmikil fyrir atvinnurekstur á Íslandi. Samtök iðnaðarins líta svo á að stöðugleiki hljóti að verða höfuðmarkmið hagstjórnar á næstunni. Það er ekki hægt að búast við að fjölbreytt atvinnulíf vaxi og dafni á Íslandi ef samkeppnisstaða og starfsskilyrði eru stöðugum breytingum undirorpin, allt eftir því hvernig árar í sjávarútvegi. Iðnaðurinn þolir ekki þá raungengishækkun sem hlýtur að fylgja ef ekkert verður að gert þegar fer að rofa til í sjávarútvegi. Það eru ekki boðleg starfsskilyrði að lúta slíkum utanaðkomandi og óþörfum sviptingum í samkeppnisstöðu og fá ekkert við því gert. Það er á ábyrgð stjórnvalda að sjá til þess að hér ríki viðunandi starfsskilyrði og góð samkeppnisstaða fyrir allan atvinnurekstur. Raungengishækkun yrði ekki aðeins slæm fyrir útflutnings- og samkeppnisgreinar heldur einnig viðskiptajöfnuð og skuldastöðu. Í gegnum tíðina hefur hátt gengi krónunnar stuðlað að þrálátum viðskiptahalla og meðfylgjandi skuldasöfnun í útlöndum. Það ætti að vera útgangspunktur þegar stjórnvöld móta stefnu sína í efnahagsmálum að stuðla að afgangi í viðskiptum við önnur lönd svo að unnt sé að hefjast handa við að grynnka á erlendum skuldum. Tæki til sveiflujöfnunar gegnir lykilhlutverki í að skapa viðvarandi stöðugleika í þjóðarbúskap Íslendinga. Samtök iðnaðarins leggja á það þunga áherslu að það þurfi að liggja fyrir hvað taki við af Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins áður en hann verður lagður niður eins og lagt er til. Frumvarpið er því ótímabært. Umræða um arftaka Verðjöfnunarsjóðs hefur enn ekki farið fram. Búast má við að aukinn kraftur færist í umræðuna um að tengja upptöku gjalds fyrir veiðiheimildir við sveiflujöfnun í hagkerfinu. Ekki má líta svo á að umræða um leiðir til að draga úr sveiflum í starfsskilyrðum íslensks atvinnulífs sé einkamál samtaka í sjávarútvegi.`` Þetta var umsögn Samtaka iðnaðarins og við höfum heyrt frá forráðamönnum þeirra áður um það að þeir eru auðvitað og af eðlilegum ástæðum að krefjast starfsskilyrða þar sem þeir geta þokkalega búist við því að þar sé nokkurn veginn jafnvægi á hlutunum. Og það er ekki hægt að neita því vegna þess að það liggur nokkuð í augum uppi að þær sveiflur sem hafa verið í okkar hagkerfi vegna mismunandi hás verðlags á sjávarafurðum erlendis hafa eyðilegt og drepið í dróma möguleika okkar í alls konar iðnaðarframleiðslu. Það þarf ekki að líta langt aftur í tímann til þess að sjá þá hluti. Þá ætla ég að fara fáeinum orðum um það með hvaða hætti væri hugsanlegt að jafna þessar sveiflur ef þessi sjóður verður lagður niður, en ég tel að það yrði mikið slys ef það gerðist núna meðan ekkert annað er fyrir hendi því að það er enginn vafi á því. Ég er a.m.k. ekki í neinum vafa um það að landið mun rísa á ný fyrir þá sem eru í atvinnurekstri í sjávarútvegi og við eigum eftir að sjá uppsveiflu í honum. Og vandamálið sem er út af fyrir sig góðkynja, þ.e. að sú uppsveifla komi, það nálgast okkur og við þurfum þess vegna að vera við því búin. Og það væri skelfilegt ef við yrðum ekki betur undir þá uppsveiflu búin heldur en við vorum 1987 þegar allt fór úr böndunum með þeim hætti sem allir hljóta að muna sem hafa verið komnir af bernskuskeiði þegar sá tími leið. Það er hægt að gera með fjölmörgum aðferðum ef menn vilja jafna út sveiflur. Hér erum við með í höndunum sveiflujöfnun sem byggist fyrst og fremst á því að verðjafna þessum afurðum sem hér er verið að tala um. Samtök iðnaðarins hafa bent á það að það þurfi að taka upp auðlindaskatt, það megi nota hann til þess að jafna þessa samkeppnisaðstöðu og halda verðlagi stöðugu og gengissveiflum í lágmarki. Þá eru þau auðvitað að tala um að það verði mismunandi hátt gjald innheimt af þeim sem stunda sjó á Íslandi eða útgerð eftir því hvernig árar og þannig verði þessar sveiflur jafnaðar út. Ég tel að þetta sé hluti af þeirri sjávarútvegsstefnu sem á að reka í landinu og ég held að það sé ástæða til þess að ræða hina ýmsu möguleika til að jafna út þessar sveiflu, menn eigi ekki fyrir fram að vera með mótaðar skoðanir í því. Mér hefur fundist á þeim sem um þessar mundir tala um auðlindaskatt og vilja koma honum á að þeir séu meira að hugsa um eitthvað annað en sveiflujöfnun í sjávarútvegi þegar þeir tala um þennan auðlindaskatt þó svo að ég geri ráð fyrir því að flestir þeirra muni vilja nýja sér möguleika auðlindaskattsins til þess að jafna út sveiflur í sjávarútvegi ef hann á annað borð verður settur á. Ég hef sett fram hugmynd og ber ábyrgð á hugmynd sem var dreift hér í þinginu í fyrra og fylgdi þáltill. Alþb. um sjávarútvegsstefnu í fyrravor sem var framlag Alþb. til þess að reyna að koma af stað víðtækari umfjöllun um sjávarútvegsmál heldur en þessi hæstv. ríkisstjórn hefur staðið fyrir á kjörtímabilinu. Í þeirri tillögu er reyndar hugmynd um aflagjald. Þetta aflagjald er auðvitað nothæft til sveiflujöfnunar í sjávarútvegi ef því verður komið á. Það er að vísu eingöngu miðað við þarfir sjávarútvegsins og gæti verið það alfarið þó að það væri notað til sveiflujöfnunar því að hugmyndin um aflagjald byggist á því að innheimta gjald, mismunandi hátt eftir hverri tegund og eftir þeim aðstæðum sem eru í sjávarútvegi á hverjum tíma. Og það er ekki bara hugsað sem stjórntæki í sjálfum sjávarútveginum til þess að stýra veiðum og hafa áhrif á þær. Það er líka hugsað sem sveiflujöfnunartæki. Þegar verð væri mjög hátt í sjávarútveginum þá væri hægt að frysta hluta af því aflagjaldi sem innheimt væri og geyma til síðari tíma þegar verr áraði og þannig væri mögulegt að jafna sveiflurnar út. Þetta er í sjálfu sér ákaflega einfaldur hlutur og ég ætla ekki að fara í neinar meiri vangaveltur um þetta nú en ég tel að ef það verður af áformum ríkisstjórnarinnar um að leggja þennan sjóð niður þá muni þessi umræða öll fara af stað og þá muni myndast mikill þrýstingur á stjórnvöld í landinu að taka til alvarlegrar umfjöllunar með hvaða hætti eigi að jafna sveiflurnar í okkar hagkerfi og auðlindaskattur verður það sem margir munu þrýsta á að verði tekið upp. Ég er einn af þeim sem hafa ekki viljað að tekinn yrði upp auðlindaskattur með þeim hætti sem t.d. Alþfl. hefur lagt til sem stjórntæki í sjávarútveginum. Ég tel að sú tillaga, sem ég lýsti í örfáum orðum áðan sem er hluti af hugmyndinni um það hvernig eigi að stjórna fiskveiðum án þess aflamarkskerfis sem nú er í gangi, þ.e. að létta af sjávarútveginum þeim hluta stjórnkerfis fiskveiða sem felst í aflamarkinu, en taka upp í staðinn sóknarstýringar ásamt þeim sóknarstýringum sem fyrir eru því að þær eru æðimargar, að sú hugmynd, sem ég nefndi þarna áðan sem er hluti af þessu, getur í sjálfu sér vel gengið sem sveiflujöfnun í sjávarútveginum. Og það er hægt að nýta þetta með margvíslegum hætti. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar þá er allt þetta auðvitað hluti af þessu vandræðarugli ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum. Hún hraktist til þess að leggja til að þessi sjóður yrði lagður niður eingöngu vegna þess að hún þurfti á því að halda að fá þá peninga sem í sjóðnum eru til þess að bæta ríkissjóði upp tekjutap sem hann varð fyrir vegna þess að hann fékk ekki þá peninga sem hann átti að fá fyrir veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs sem átti að selja. Og það verður að segjast eins og er að það er ekki upp á það bjóðandi að hæstv. ríkisstjórn í landinu hrekist áfram og berist með straumnum með þessum hætti takandi ákvarðanir út í loftið án rökstuðnings, takandi ekki mark á góðum rökstuðningi þeirra manna sem best þekkja og hafa besta menntun og þekkingu á efnahagslífinu í landinu. Það er sem sagt engum rökum tekið. Þetta er í raun og veru ömurleg staða sem hv. Alþingi er í og hv. meiri hluti þessa þings, að hann skuli þurfa að rétta upp hendur eða ýta á takkana við atkvæðagreiðslur hér í þinginu til þess að standa að framgangi mála sem þannig eru undirbúin og ákvarðana sem eru teknar með svona rökstuðningi eins og við höfum hér séð, þ.e. að meiri hluti hv. nefndar leggur bara til að tillagan verði samþykkt og rökstyður það ekki með nokkrum hætti þrátt fyrir að það hafi komið fram mjög öflugur og sannfærandi rökstuðningur fyrir því að halda þessum sjóði á lífi áfram og nýta hann þegar öðruvísi fer að ára í þjóðfélaginu. Ég ætla, hæstv. forseti, að láta þessari ræðu minni lokið. Það kann svo sem að vera að ég sjái ástæðu til að taka til máls aftur í þessari umræðu en ég hef verið að vonast til þess að hv. þm. stjórnarliðsins tækju hér til máls og rökstyddu þá skoðun sína ef hún er þá þannig að þeir ætli að styðja þetta mál. Mér finnst það vera Alþingi Íslendinga til lítilsvirðingar að mál eins og þetta skuli nánast eingöngu vera rætt af stjórnarandstæðingum og að þeir sem ætla að styðja málið og styðja sína ríkisstjórn við það að koma því í gegnum þingið skuli ekki leggja það á sig þó ekki sé nema með fáum orðum að rökstyðja sína skoðun.

Herra forseti. Þær umræður sem hér hafa farið fram eru um margt athyglisverðar. Því hefur verið haldið fram af sumum hv. þm. stjórnarandstöðunnar að þetta frv. sé einvörðungu flutt hér til þess að ná í ríkissjóð þeim fjármunum sem brunnið hafa inni í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins. Það er á miklum misskilningi byggt. Það var ákveðið að endurskoða gildandi lög um Verðjöfnunarsjóðinn. Niðurstaðan liggur fyrir í þeirri skýrslu sem fylgir frv. þar sem lagt var til að sjóðurinn yrði lagður niður. Vitaskuld er það rétt að það hafa verið uppi mismunandi sjónarmið um þýðingu verðjöfnunar og með hvaða hætti mætti koma henni við. Það hefur svo komið hér fram í máli eintakra þingmanna stjórnarandstöðunnar að lítið sé gefandi fyrir álit hagsmunasamtaka sjávarútvegsins í þessum efnum og rétt sé að taka einvörðungu mið af þeim álitum sem komið hafa frá Seðlabanka Íslands og fleiri aðilum og ganga í aðra átt. Það hefur verið gert lítið úr því að í rökstuðningi nefndarinnar hefur verið á það bent að erfitt sé að starfrækja sveiflujöfnunarsjóð af þessu tagi í andstöðu við þá aðila sem við þessi lög eiga að búa. Mér finnst það býsna kynlegt, ekki síst af hálfu þeirra sem gerst þekkja til að bera þessi rök á borð. Vandinn sem við er að etja í þessu efni er ekki síst fólginn í því að það koma upp erfiðar aðstæður vegna þess að Verðjöfnunarsjóðurinn er ekki almennur sveiflujöfnunarsjóður og því geta komið upp þær aðstæður að sjávarútvegsfyrirtækin séu að tapa peningum án þess að verðbreytingar gefi tilefni til þess að draga úr inngreiðslum í sjóðinn, til að mynda vegna þess að afli dregst saman eða kostnaður eykst hér innan lands. Það er mjög skiljanlegt að við slíkar aðstæður sé það óásættanlegt fyrir fyrirtækin að búa við framkvæmd verðjöfnunar með þeim hætti sem núgildandi lög mæla fyrir um. Þær aðstæður voru uppi þegar gripið var til þess að stöðva inngreiðslur með sérstökum lögum og síðan að endurgreiða innstæðurnar áður en verðtilefni samkvæmt lögunum gáfu tilefni til. Og mér finnst ekki að það sé hægt að gera lítið úr þessum rökum þeirra sem í forustu eru fyrir atvinnugreininni. Það er ugglaust svo að verðjöfnun getur haft góð almenn efnahagsleg áhrif. Ég er ekki að mæla á móti því að á árunum 1990 og 1991 hafi Verðjöfnunarsjóðurinn haft áhrif í þá veru og komið í veg fyrir launahækkanir sem ella hefðu orðið og hugsanlega leitt til hefðbundinnar víxlverkunar kaupgjalds og verðlags í landinu. Sérstaklega er athygli vert að þingmenn Alþb., sem jafnan hafa verið talsmenn kauphækkana burt séð frá því hvort efnahagslegar forsendur væru fyrir þeim eða ekki, skuli einmitt í þessari umræðu leggja svo ríka áherslu á að sjóður af þessu tagi skuli vera fyrir hendi til þess m.a. að koma í veg fyrir óraunhæfar kauphækkanir. Menn hafa rætt ýmsa möguleika til sveiflujöfnunar, aðrar útfærslur en þá sem verið hefur í gildi. Til að mynda þá að fyrirtækin hefðu meira frjálsræði í þessu efni. Til að mynda þá að hún væri meira í formi skyldusparnaðar og breytti ekki því að innstæðurnar væru eign viðkomandi fyrirtækja. Á móti hefur á það verið bent að hætta væri á að slík aðferð hefði ekki þau sveiflujöfnunaráhrif sem menn sækjast eftir. Auðvitað er ekkert algilt í þessu efni og enginn einfaldur einn sannleikur uppi í þessu efni. Það er ekki útlit fyrir það að á næstunni komi til, því miður, að inngreiðslur mundu hefjast í sjóðinn ef lögin giltu óbreytt áfram. En ég hef hlýtt á þær umræður sem hér hafa farið fram með athygli. Þó að ég sé ósáttur við margt af því sem hér hefur verið sagt og geti ekki fallist á ýmislegt í þeim rökstuðningi sem hér hefur komið fram, þá finnst mér að það komi vel til álita að taka tillit til þeirra viðhorfa. Til þess að koma til móts við þau sjónarmið get ég vel hugsað mér að málið verði tekið til skoðunar milli 2. og 3. umr. á þann veg að inngreiðslur í sjóðinn yrðu stöðvaðar og hugsanlega á þann hátt að ráðherra yrði heimilt að hefja þær á nýjan leik þegar tilteknum skilyrðum væri fullnægt, til að mynda að þorskafli væri kominn upp í 250 þús. lestir eða verð á afurðum hefði hækkað að meðaltali um eitthvert tiltekið hlutfall og að ráðstöfun þeirra fjármuna sem inni í sjóðnum eru yrði óbreytt frá því sem frv. er núna. Ég fyrir mitt leyti væri til málamiðlunar alveg tilbúinn til þess að skoða slíkt á milli umræðna í ljósi þess að hér hafa verið fluttar ræður um þetta efni sem ég tel ástæðu til að hlusta á og freista þess að koma til móts við sjónarmið þó ég sé ekki að öllu sáttur við það með hvaða rökum þau hafa verið flutt. En ég er tilbúinn til þess að beita mér fyrir slíkri skoðun á þessum forsendum á milli umræðna.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að fagna því að hæstv. ráðherra kemur hér, að því er ég skildi hann hans ræðu, í raun í grundvallaratriðum til móts við þau sjónarmið sem stjórnarandstaðan hafði uppi í umræðum í gær og í dag sem eru þau að það sé okkur nauðsynlegt að hafa sveiflujöfnunartæki virk í sjávarútvegi. Ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef ég hef ekki skilið þetta rétt. Hins vegar skildi ég hæstv. ráðherra þannig að það yrði ekki hægt að víkja frá því að ráðstafa þeim fjármunum sem nú eru í sjóðnum eins og reiknað er með í frv., þ.e. að þeir rynnu í ríkissjóð. Ég hlýt því að spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af þessu hvort hæstv. ráðherra hafi með ræðu sinni hér, seinni hluta ræðu sinnar, verið að staðfesta það að aðalástæðan fyrir flutningi þessa frv. hafi verið að ná þessum 200 millj. inn í ríkissjóð.

Herra forseti. Síðari spurning hv. þm. er á misskilningi byggð. Ég gerði skýra grein fyrir því í minni ræðu að það hefði ekki verið aðalástæða fyrir flutningi þessa frv. Þetta álit lá fyrir frá þeirri nefnd sem skipuð hafði verið til að endurskoða þessi lög. Ég er sammála þeirri niðurstöðu sem þar er gefin að það sé ekki unnt að halda áfram með sveiflujöfnun af þessu tagi í fullkominni ósátt við atvinnugreinina. Ef menn vilja beita slíkri sveiflujöfnun þá verður að finna aðrar leiðir og ég minnti mjög rækilega á það hvernig þessi sjóður virkaði á þeim tíma þegar verulegur hallarekstur hvolfdist yfir sjávarútveginn án þess að um væri að kenna því verðfalli að leitt hefði til þess að inngreiðslur í sjóðinn stöðvuðust. Slíkt misgengi getur ekki gengið og verðjöfnun af því tagi fær ekki staðist að mínu mati. Menn verða þá að finna aðrar leiðir. Að þessu leyti er ég algjörlega sammála niðurstöðum nefndarinnar um að leggja sjóðinn niður og því var þetta lagt til. Ég hef hins vegar lýst því hér að ég er tilbúinn til að hlusta á þann málflutning sem hér hefur verið hafður frammi og hef boðist til þess að miðla málum með þeim hætti sem ég hef lýst og vona að það verði metið.

Virðulegur forseti. Það hefði þótt lélegur búskapur hér fyrr á árum að hætta heyskap vegna þess að menn hefðu léleg amboð. Ég skil hæstv. ráðherra þannig í raun að hann hafi skilning á því að við verðum að hafa virka sveiflujöfnun í sjávarútvegi áfram. Út frá þeim forsendum finnst mér það ábyrgðarleysi að byrja á því að fella algjörlega niður það sem við þó höfum áður en menn í nokkru segja hvað á að taka við. Hæstv. ráðherra nefndi ýmsa galla á því verðmiðlunarsjóðskerfi sem við höfum haft. Vissulega hafa verið á því gallar en menn voru þó búnir að sníða ýmsa agnúa af því kerfi. Við ættum miklu frekar að hafa burði til þess að halda þeirri vinnu áfram og ég tel að hæstv. ráðherra geti átt stuðning stjórnarandstöðunnar varðandi það mál. Varðandi það sem hæstv. ráðherra sagði um endalok eigna í sjóðnum sem voru greiddar út á árinu 1992 þá var búin að vera mikil gagnrýni á sjóðinn og menn sögðu að reglurnar væru þannig að það kæmi aldrei til með að vera greitt út úr sjóðnum. Menn sáu ekki lengra fram í tímann þá. Ég var að ræða við útgerðarmenn í gærkvöldi sem bentu mér á að menn sáu ekki lengra fram þá en sem nemur því að við óbreyttar reglur þá væru útgreiðslur fyrir löngu hafnar. Þannig að sjóðurinn var kannski ekki alveg eins ónýtur eins og menn vildu vera láta.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara út í frekari efnisumfjöllun um þetta mál. Það er út af fyrir sig alveg rétt að það er ósátt um þetta mál við marga hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Ég vil ekkert gera lítið úr þeirra áliti. Ég hef aðeins sagt að þeirra álit eigi ekki eingöngu að ráða í þessu máli. Ég minni á það að inngreiðslurnar á árunum 1990 og 1991 fóru fram í verulegri ósátt við hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Þeir voru hins vegar ekkert ósáttir við það að taka á móti þeim peningum þegar þeir voru greiddir út 1992. Þannig er það oft í þessum málum og ég hefði haldið að þeir hefðu nokkuð lært af því. Aðalatriðið er að það þarf að ljúka þessu verki. Það þarf að ljúka því verki sem hafið var með þessu nefndarstarfi, þ.e. hvað á að taka við. Hvers konar sveiflujöfnun á að taka við? Það er aðalatriði málsins. Það á ekki að leggja þennan sjóð niður, a.m.k. ekki fyrr en það er vitað hvað tekur við. Ég met það svo að hæstv. ráðherra vilji taka mið af því í framhaldinu enda er ekkert verið að borga inn í þennan sjóð og því miður ekki líkur á því að svo verði. Þess vegna held ég að það sé eðlilegast þar sem þessum fundi átti að ljúka mjög fljótlega að þessari umræðu verði frestað og málið kannað á næstunni því ég held að það sé langbest að taka einhverja daga í það og fresta umræðunni á meðan. Því vil ég fara þess á leit, hæstv. forseti, að í ljósi þessara ummæla hæstv. ráðherra, sem ég met og tel mikilvæg, þá verði umræðunni frestað enda átti þessum fundi að ljúka mjög fljótlega.

Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að umræðunni verði frestað. Ég hef lýst því með hvaða hætti ég geti séð möguleika á því að menn nái saman í þessu eða komið verði til móts við þau sjónarmið sem hér hafa verið sett fram og eðlilegast væri að það væri rætt í hv. sjútvn. milli umræðna. Það má auðvitað gera meðan þessi umræða stendur þannig að ég geri í sjálfu sér engar athugasemdir við það að umræðunni verði frestað á þessu stigi og málið rætt frekar á milli aðila og þá væntanlega einnig í hv. sjútvn.