Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Jónsson Jeg bið um orðið vegna brtt. á þskj. 47, sem fer fram á sjerstakar dómþinghár fyrir Ljósavatns- og Bárðdælahreppa. Þegar hinum forna Ljósavatnshreppi var skift, árið 1907, var engin breyting gerð á dómþinghánni, sem þó hefir verið hin mesta þörf. Frammi í lestrarsalnum liggur nú erindi frá hreppsnefnd Ljósavatnshrepps, þar sem þess er óskað, að hreppurinn verði sjerstök dómþinghá, og eru þar færðar fram ýmsar ástæður fyrir nauðsyninni á framgangi þess máls, og get jeg að mestu leyti látið mjer nægja að vísa til þeirra ástæðna, máli þessu til skýringar. Við flm. tillögunnar á þskj. 47 álitum einfaldara að koma þessu máli á framfæri í sambandi við frumvarp það, sem hjer liggur fyrir frá háttv.Nd., heldur en að koma fram með sjerstakt frv. um málið, þó frv. þurfi þá að ganga aftur til Nd., væntanlega þó aðeins til einnar umræðu. Jeg er talsvert kunnugur staðháttum í þeim hreppum í Skagafjarðar- og Húnavatnssýslum, sem frv. ræðir um, og tel fulla þörf á því, að þar verði látið fara saman hreppur og dómþinghá. En á þessu er þó enn meiri þörf í hinum forna Ljósavatnshreppi, sem á undan skiftingunni var víst lengsti hreppurinn á landinu. Vonum við flutningsmenn, að hv. deild samþykki breytingartillögur okkar og greiði fyrir framgangi málsins í þeirri mynd.

Jóhannes Jóhannesson Mjer þykir fyrirsögnin orðin nokkuð löng, eins og hún verður með brtt. Mætti t. d. kalla það frv. til laga um skiftingu dómþingháa. Væri æskilegt, að háttv.flm.brtt. athuguðu þetta og kæmu fram með breytingu um það til 3. umr.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Jeg sje ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um frv. þetta. Læt mjer nægja að vísa aðallega til ástæðna þeirra, sem því fylgja frá stjórninni. Það er einkum kostnaðarhliðin á málinu, sem ýmsum kann að þykja athugaverð. Sá kostnaður er þrennskonar: 1. Hitunartæki. 2. Eldiviður. 3. Vátrygging. Eftir frv. stjórnarinnar er kostnaðurinn af hitunartækjum kirkjunnar lagður á herðar kirkjueiganda, og sömuleiðis vátryggingargjald. Þetta virðist nefndinni eðlilegt, þar sem þetta hvorttveggja er svo nátengt eigninni í kirkjunni sjálfri. En þar á móti er eldsneytiskostnaður lagður á herðar safnaðarins, og er það gert til þess að ljetta kostnað kirkjueiganda og komast hjá því að ganga of nærri því, sem talist gæti eignarrjettur hans. Þess eru dæmi, að sumir kirkjubændur, sem eiga kirkjur, vilja eigi sleppa eignarhaldi sínu á þeim við söfnuðinn, og eigi heldur leggja á sig aukin útgjöld þeirra vegna, og veitir þá frv. þetta, ef að lögum verður, söfnuðunum rjett á að fá því framgengt, að þær verði hitaðar, og virðist nefndinni það fullkomlega rjettmætt, á ofannefndum grundvelli. Nefndin felst því á frv. stjórnarinnar og leggur til, að háttv. deild samþykki það óbreytt.

Halldór Steinsson Eins og hv. þm muna, lagðist jeg á móti frv. þessu við 1. umr., og hefir skoðun mín í því efni haldist óbreytt. Hæstv. forsætisráðherra (J. M.) taldi undarlegt, að læknir legðist á móti frv. þessu. Leitt, að hann er nú ekki við. En jeg tók fram þá, að jeg teldi víst, að söfnuðir mundu hita upp kirkjur sínar, án þess að til lagaboðs kæmi, enda víða verið gert. Vil ekki láta þvinga þetta fram með lögum. Verð því á móti frv. og býst við, að svo verði um fleiri.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Frv. leggur það algerlega á vald meiri hluta safnaðar, hvort hita skal kirkjuna eða eigi. Um þvingun er því að eins að ræða, ef kirkjueigandi setur sig upp á móti vilja meiri hluta safnaðarins í þessu efni. Og vil jeg telja það ilt, ef bændum, sem eru kirkjueigendur, getur haldist það uppi að setja sig á móti vilja safnaðarins í þessu efni, sem snert getur svo mjög heilsu almennings.

Guðmundur Ólafsson Það eru aðallega orð háttv.frsm. nefndarinnar (S. F.), er koma mjer til að taka til máls. Jeg get ekki fallist á, að það sje ósanngjarnt að gera kirknaeigendum að skyldu að leggja til ofna í kirkjur sínar, því að til þeirra renna allar tekjur þeirra, sem nýlega hafa verið hækkaðar að góðum mun. Söfnuðirnir eru því þeir, sem fyrir skakkafallinu verða, er þeir eru neyddir til að greiða kirkjugjöld til þeirra kirkna, sem venjulega eru ekki nothæfar, vegna kulda, annan helming ársins. Reyndar vil jeg ekki mótmæla því, að þessu megi koma í lag án þess að frv. þetta verði að lögum, en samþykt þess mundi þó gera það auðveldara og flýta fyrir því. Þingið hefir líka áreiðanlega oft samþykt ýms frv., er við minni rök höfðu að styðjast. Annars sýnir það sjálfsagt mikla fáfræði hjá mjer, að jeg veit eigi vel, hvað þessar ljenskirkjur eru, sem svo mikið er talað um. Mun svo vera um fleiri hv.þm., því að hjá engum þeirra, er jeg hefi spurt að þessu, hefi jeg fengið skýlaust svar. Væri því gott að fá upplýsingar um það frá hv. nefnd.