Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[15:04] Virðulegi forseti. Í umræðum á þinginu 27. nóv. sl., þar sem rædd voru frv. um virkjunarrétt fallvatna og jarðhitaréttindi, kom fram hjá hæstv. iðnrh. að ríkisstjórnin hefði ákveðið 17. okt. að skipa vinnuhóp til að undirbúa löggjöf um eignarrétt á auðlindum í jörðu og rétt til virkjunar fallvatna. Ráðherra boðaði jafnframt að vinnuhópurinn mundi skila af sér ekki síðar en 15. des. nk. og störf hans og tillögur yrðu lagðar til grundvallar við framhaldsmeðferð. Hæstv. ráðherra gerði ekki ráð fyrir að lokið yrði við að ganga frá löggjöf um þessi efni fyrir áramót en hafði vonir um að það tækist á yfirstandandi þingi. Í því sambandi er vert að minna á að allir fyrirvarar samkvæmt samningnum um Evrópskt efnahagssvæði varðandi þessi efni að því er Ísland varðar féllu úr gildi við síðustu áramót og málið er því í rauninni brennheitt. Í iðnn. þingsins liggja nefnd frv. sem ég og þingmenn Alþb. erum flutningsmenn að og hefur að ég hygg verið beðið með umfjöllun um málið eftir tillögum frá ríkisstjórn. Því spyr ég hæstv. iðnrh. hver sé staða málsins í ljósi yfirlýsinga hans í nóvembermánuði.

[15:06] Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að iðnrh. hefur skipað nefnd til að fara yfir þau lagafrv. sem hafa legið í drögum í ráðuneytinu í nokkurn tíma. Í þessum vinnuhópi eru Stefán Guðmundsson alþingismaður, sem er formaður nefndarinnar, Sturla Böðvarsson alþingismaður, Tryggvi Gunnarsson lögfræðingur og Páll Gunnar Pálsson lögfræðingur. Þetta er í vinnu milli stjórnarflokkanna. Í skipunarbréfi nefndarinnar var gert ráð fyrir að nefndin gæti hugsanlega skilað af sér þessum frv. til ríkisstjórnar fyrir 15. des. Það verður hins vegar að segjast eins og er og það veit ég að hv. þm. skilur að þarna er um mjög erfiða og flókna hluti að ræða. Það sýnir kannski allur sá fjöldi frv. sem um málið hafa verið flutt í gegnum tíðina. En nefndin er að störfum og ég vonast til að hægt verði að sýna frv. á þinginu.

[15:07] Virðulegi forseti. Nú er ekki kveðið eins fast að orði og af sömu bjartsýni af hæstv. ráðherra og í nóvember sl., hvorki varðandi starfshópinn né lögfestingu að því er varðar þessi mikilsverðu mál. Það er sannarlega áhyggjuefni, ekki síst í ljósi yfirlýsinga á fyrri þingum. En ég vil nefna að ríkisstjórnin, sem mynduð var árið 1991, batt það fastmælum í stjórnarsáttmála að á 115. löggjafarþingi skyldu koma frv. um þessi mál sem síðan sáust aldrei allt stjórnartímabilið því að ekki tókst samstaða um málið þótt bundið væri í stjórnarsáttmála. Þetta er mikið áhyggjuefni og ég vil hvetja hæstv. iðnrh. til að ýta fast á eftir í þessum efnum því að málið er opið samkvæmt samningi hvernig farið sé með náttúruauðlindir okkar. Það er afar brýnt að vinna málið. Iðnn. hefur frv. fyrirliggjandi sem hafa verið margflutt á Alþingi um að lýsa þessi auðæfi þjóðareign. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra ýti fast á eftir.

[15:08] Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið á milli mála að undanfarið hafa vextir í landinu verið að hækka. Nýlega hafa nokkrir viðskiptabankar tilkynnt sérstaklega um vaxtahækkun. Þetta gerist á sama tíma og fréttir berast um það að verðbólga hér á landi sé lægri en gerist og gengur í Evrópusambandsríkjunum. Þetta gerist á sama tíma og dregið hefur verulega úr fjárfestingu ríkisins og mun gera á þessu ári. Þetta gerist á sama tíma og verið er að hrinda í framkvæmd nýjum fjárlögum sem fela í sér minnkandi opinbera lánsfjárþörf. Þetta gerist á sama tíma og útlánatöp bankanna fara minnkandi. Þetta gerist á sama tíma og bankarnir sjálfir segja frá því að rekstrarkostnaður þeirra sé minni en áður sem ætti að þýða að öllu óbreyttu lægra vaxtastig og minni vaxtamun. Hæstv. viðskrh. greindi frá því í sjónvarpsfréttum í gærkvöldi að hann hygðist bregðast við þessum óvæntu og alvarlegu tíðindum úr bankaheiminum um hækkun vaxta með einhverjum hætti sem hann tilgreindi þó ekki nánar. Ég hygg að það sé mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra ræði þessi mál hér og nú þegar tækifæri gefst til og greini hv. þingi frá því með hvaða hætti hann hyggst taka upp þessar viðræður við bankastofnanirnar sem hann vill að leiði síðan til þess að vextirnir lækki að nýju eins og öll efnahagsleg skilyrði eru til staðar fyrir hér á landi. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðherra með hvaða hætti hann hyggist beita sér fyrir viðræðum og aðgerðum sem kunni að leiða til þess að vaxtastigið hér á landi lækki að nýju eins og öll efnahagsleg skilyrði eru fyrir og ég hef þegar rakið.

[15:10] Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að það eru að mínu viti og margra fleiri allar efnahagslegar forsendur fyrir því að vextir geti farið lækkandi. Þegar fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar kom fram í byrjun október lækkuðu vextir allnokkuð og sú lækkunaralda ef svo má að orði komast hélt áfram fram til mánaðamóta nóvember/desember þegar kjarasamningar voru lausir eða öllu heldur þegar órói var hér á vinnumarkaði. Síðan þá hafa vextir hins vegar farið hækkandi þrátt fyrir að vextir í löndunum allt í kringum okkur hafi farið lækkandi. Það er svo með bankakerfið hér að þegar talað er um hvort ekki séu forsendur til vaxtalækkana þá vitna menn yfirleitt til þess að vextir í löndunum í kringum okkur hafi farið hækkandi og þess vegna þurfi bankakerfið á Íslandi að hækka sína vexti. Það hlýtur þá líka að gerast að þegar vextir í löndunum í kringum okkur lækka að vextir á Íslandi muni fara lækkandi. Það eru meginrökin fyrir því m.a. fyrir utan að lánsfjáreftirspurn ríkisins hefur minnkað, lánsfjáreftirspurn sveitarfélaga hefur minnkað, lánsfjáreftirspurn fyrirtækja er að minnka, það dregur úr lánsfjáreftirspurn heimilanna og þannig mætti lengi telja. Allar forsendur eru til staðar og við í ríkisstjórninni munum reyna að leita leiða til þess í samvinnu við aðila á vinnumarkaði að skapa hér þær aðstæður að vextir muni fara lækkandi. Það var hald manna að þær tölur sem núna væru að berast um vísitöluhækkanir væru meiri en niðurstaðan varð af þeim útreikningum sem komu í morgun. Það undirstrikar enn frekar fyrir utan þá kyrrstöðu eða það jafnvægi sem er á vinnumarkaði að þær forsendur eru til staðar að vextir fari lækkandi. Á fimmtudaginn er gert ráð fyrir að við munum eiga fund með Seðlabankanum um hvaða leiðir hægt sé að fara í þessum efnum. En fyrst og fremst held ég að menn þurfi í þessum efnum að reyna að skapa samstöðu á fjármagnsmarkaðnum um þá leið niður á við sem nauðsynleg er.

[15:13] Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau náðu. Þau náðu kannski ekki nema fyrst og fremst til þess að hæstv. ráðherra endurtók svipað og ég hafði gert að það væru forsendur fyrir vaxtalækkun í landinu. Allar eðlilegar efnahagslegar forsendur fyrir vaxtalækkun væru nú til staðar. Það hafði ég út af fyrir sig bent á í máli mínu en mér fannst hins vegar nokkuð skorta á að hæstv. ráðherra svaraði skilmerkilegar en hann gerði hér áðan hvernig farið yrði í það mál að reyna að laða fram þá vaxtalækkun sem hæstv. ráðherra sagði mjög réttilega að væri til staðar í landinu. Það hefur verið að koma í ljós að fjármagnsmarkaður okkar er þrátt fyrir allt svo sérkennilegur að hann bregst mjög einkennilega við skýrum boðum frá markaðnum í landinu. Það eru að berast mjög skýr boð inn á fjármagnsmarkaðinn um möguleika til vaxtalækkunar en fákeppnin á þessum markaði gerir það m.a. að verkum að þessarar vaxtalækkunar sér ekki stað. Þess vegna ítreka ég spurningu mína til hæstv. ráðherra með hvaða hætti hann muni reyna að laða fram og opna augun á þeim mönnum sem hafa sannarlega yfir því að ráða að stýra vaxtastiginu í landinu því hér ríkir fákeppni eins og ég hef þegar rakið.

[15:15] Herra forseti. Það mikilvægasta í þessu er auðvitað að menn eru sammála um að aðstæðurnar séu til staðar til þess að vextir geti farið niður á við. Seðlabankinn gegnir mjög mikilvægu hlutverki í því að hafa áhrif á skammtímavexti. Af þeirri ástæðu er stefnt að því að halda fundi með Seðlabankanum til þess að leita leiða í þessum efnum. Langtímavextirnir gætu hins vegar fylgt þar í kjölfarið. Ég tek undir það með hv. þm. að það er gríðarlega mikilvægt að ná þessu fram núna. Ef íslenskt atvinnulíf þarf að búa við að vera með allt upp í 4% hærri vexti en atvinnulífið í nágrannalöndunum skekkjum við allar samkeppnisaðstæður. Ef við ætlum okkur að búa við þetta til frambúðar erum við með öðrum orðum að sigla aftur inn í það kyrrstöðu- og stöðnunartímabil sem dregur úr fjárfestingunni, dregur úr hagvextinum og ýtir okkur aftur út í atvinnuleysi sem við höfum núna verið að burðast við að komast út úr á síðustu mánuðum og missirum. Þess vegna er enn mikilvægra en nokkru sinni fyrr að ríkisstjórnin leiti samstarfs við aðila á vinnumarkaðnum og á fjármagnsmarkaðnum til að ná þessu fram.

[15:16] Herra forseti. Mig langar til að beina spurningu til hæstv. menntmrh. um málefni fréttastofu sjónvarps. Í lögum um Ríkisútvarpið, nr. 68/1985, segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisútvarpið skal m. a. veita almenna fréttaþjónustu og vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir á þeim málum sem efst eru á baugi hverju sinni eða almenning varða.`` Þetta er í 15. gr. Og síðar í sömu grein: ,,Það skal veita almenna fræðslu og gera sjálfstæða dagskrárþætti sem snerta Ísland og Íslendinga sérstaklega. Útvarpsefni skal miðað við fjölbreytni íslensks þjóðlífs.`` Nú hefur verið þrengt svo að fréttastofu sjónvarps að hún heldur rétt úti lágmarksfréttaþjónustu. Ekki eru lengur á dagskrá þættir um þingmál, svo sem Þingsjá, umræðuþættir á vegum fréttastofu hafa verið fáir ef nokkrir, Kastljós hefur verið lagt af og fréttaskýringar eru nánast engar. Dagskrárgerð á vegum fréttastofu hefur nánast verið aflögð. Síðan er á döfinni að leggja niður starf fréttamanns í Kaupmannahöfn eða á Norðurlöndum. Því spyr ég hæstv. menntmrh. hvort hann telji að fréttastofa sjónvarps standi undir þeim kröfum sem gerðar eru til hennar í lögum þegar svona er þrengt að henni fjárhagslega.

[15:18] Herra forseti. Ég tel að um þetta mál eigi að fjalla í ljósi þeirra fjárráða sem Ríkisútvarpið hefur og ég tel að Ríkisútvarpið hafi rúm fjárráð miðað við íslenska fjölmiðla. Ríkisútvarpið býr við ágætan fjárhagsramma að mínu mati. Síðan er það stofnunarinnar að komast að niðurstöðu um það hvernig þessu fé skuli varið til einstakra deilda innan stofnunarinnar eða einstakra stofnana á vegum Ríkisútvarpsins, ef þannig má að orði komast. Því fé hefur verið skipt með ýmsu móti í gegnum árin og þróunin verið á ýmsan hátt. Ef svo er komið, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi, að fréttastofu sjónvarps sé sniðinn það þröngur stakkur að hún geti ekki sinnt lögboðnum verkefnum sínum ber stjórnendum Ríkisútvarpsins að huga að málefnum fréttastofunnar með það í huga að sinna þeirri lagaskyldu sem á stofnuninni hvílir. Hins vegar ber að líta til þess að uppi hafa verið hugmyndir og á það bent, m.a. af Ríkisendurskoðun, að unnt væri að ná fram hagræðingu í starfsemi Ríkisútvarpsins með því að sameina fréttastofu sjónvarpsins og fréttastofu hljóðvarpsins og þetta mál hefur verið hér til umræðu. Ég hef í sjálfu sér ekki tekið undir þá skoðun Ríkisendurskoðunar endilega að það beri að stefna að þessu og ég held að það tryggi m.a. ekki þá þjónustu sem hv. fyrirspyrjandi minntist á en meginafstaða mín í þessu máli er sú að fjárhagsrammi Ríkisútvarpsins sé rúmur og innan hans eigi stofnunin að geta sinnt þeim verkefnum sem henni ber lögum samkvæmt en það sé stjórnenda hennar að skipta þessum fjármunum og sjá til þess að einstakir aðilar innan Ríkisútvarpsins geti sinnt sinni lagaskyldu.

[15:20] Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég tek ekki undir að fjárhagur Ríkisútvarpsins sé rúmur. Það hefur verið þrengt mjög að þeirri stofnun. Aftur á móti tel ég að við þurfum að huga að forgangsröðun þar sem sú stofnun er jafnt og annars staðar í opinberum rekstri. Ég tel alvarlegt þegar svo er komið fyrir fréttastofu sjónvarps að hún geti ekki sinnt verkefnum sínum betur en þetta. Þar hafa menn þurft að búa við flatan niðurskurð eins og annars staðar og ég tel að það verði ekki lengra gengið á þeirri leið. Ég vonast til þess að það verði tekið á fjármálum þeirrar stofnunar og aukið fé til fréttastofunnar. Ég tel einnig alvarlegt ef ekki er hægt að halda úti fréttamannsstöðu í Kaupmannahöfn. Jafnframt er sífellt verið að lækka ráðstöfunarfé fréttastofunnar þótt kostnaður sé sífellt að hækka, bæði við sjónvarpsreksturinn og launagreiðslur.

[15:23] Nú hagar svo til um 2.--4. dagskrármál að þau fjalla öll um breytingu á sömu lögum, um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Það er því tillaga forseta, samkvæmt 3. mgr. 63. gr. þingskapa, að umræða um þau þrjú dagskrármál fari fram saman, þannig að ráðherra og flutningsmenn flytji framsöguræður en síðan fari umræða fram á venjulegan hátt. Ef ekki eru athugasemdir um þessa skipan mála skoðast það samþykkt. Þá hefur borist bréf frá formanni þingflokks Alþb. og óháðra, svohljóðandi: ,,Með vísan til 3. mgr. 55. gr. laga um þingsköp Alþingis og hliðsjón af því að til stendur að ræða 2.--4. dagskrármál saman leyfi ég mér að óska eftir því fyrir hönd þingflokks Alþb. og óháðra að umræðutími um þau mál þrjú, um erlenda fjárfestingu, verði tvöfaldur. Svavar Gestsson, formaður þingflokks Alþb. og óháðra.`` Þessi er réttur þingflokka og verður ræðutími því tvöfaldur. Ráðherra og flutningsmenn hafa eina klukkustund til framsögu hver en hver þingmaður 40 mín. í fyrra sinn og 20 mín. í síðara sinn. Mér sýnist því að við ættum að hafa framsöguræðurnar af fyrir kvöldmat ef vel gengur.

[15:24] Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 34/1991, um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Frv. er á þskj. 425. Frv. þetta er að stofni til byggt á frv. um sama efni sem lagt var fram mjög seint á síðasta þingi en var ekki tekið til umræðu. Það frv. var í haust yfirfarið af nefnd sem ég skipaði í því skyni. Í henni áttu m.a. sæti fulltrúar iðn.- og viðskrn. og sjútvrn. Nefndinni var annars vegar ætlað að kanna hvort ákvæði frv. fullnægðu alþjóðlegum samningsskuldbindingum Íslands, einkum gagnvart EES-samningnum, og hvort ástæða væri til að ganga lengra en þar væri kveðið á um. Hins vegar var nefndinni ætlað að kanna hvort breyta ætti ákvæðum laga þannig að þau verði frekar til þess fallin að örva erlenda fjárfestingu hér á landi. Nefndin hefur lokið fyrra verkefninu og er þetta frv. árangur þess starfs. Helstu breytingar í frv. frá gildandi lögum eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi. Heimiluð er óbein fjárfesting erlendra aðila í fyrirtækjum sem stunda fiskveiðar og frumvinnslu sjávarafurða. Fljótlega eftir að lögin um erlenda fjárfestingu tóku gildi í mars 1991 kom í ljós að nánast er útilokað að framfylgja afdráttarlausu banni laganna við óbeinni fjárfestingu erlendra aðila í þessum greinum íslensks atvinnulífs. Dæmi: Samkvæmt lögum er ólöglegt að erlendur aðili eigi hlut í fyrirtæki sem við getum kallað D, jafnvel hinn smæsta hlut, ef fyrirtæki D á hlut í C sem á hlut í B sem á hlut í sjávarútvegsfyrirtækinu A. Eftir því sem hlutabréfamarkaður eflist, hagkerfið opnast og íslensk hlutafélög breytast úr fjölskyldufyrirtækjum í almennings hlutafélög þar sem hlutabréf ganga kaupum og sölum á markaði verður erfiðara að framfylgja afdráttarlausu banni af þessu tagi. Þá er ekki síður mikilvægt að afdráttarlaust bann við óbeinni fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegsfyrirtækjum dregur úr möguleikum þeirra til að afla sér eigin fjár á markaði. Það er sérstaklega bagalegt þar sem skortur á eigin fé hefur löngum þótt helsti veikleiki íslenskra fyrirtækja sem búa við sveiflukenndar efnahagslegar aðstæður. Fjölmörg dæmi eru nú þegar um óbeina eignaraðild erlendra aðila í sjávarútvegsfyrirtækjum. Hún er fyrst og fremst tilkomin vegna þess að erlendir aðilar eiga hlut í fyrirtækjum hér á landi og þau eiga aftur hlut í sjávarútvegsfyrirtækjunum. Hingað til hefur ekki verið amast við þessari óbeinu eignaraðild og virðist svo sem flestir átti sig á að í henni felst engin hætta. Í frv. er lagt til að óbein eignaraðild erlendra aðila í sjávarútvegsfyrirtækjum verði heimiluð innan tiltölulegra þröngra skilyrða. Þannig verða lögaðilar sem eiga hlut í sjávarútvegsfyrirtækjum að vera íslenskir og undir yfirráðum íslenskra aðila. Í þessu felst að lögaðilinn verður að eiga heimili hér á landi og að íslenskir aðilar verða að eiga meiri hluta í félaginu, fara með meiri hluta atkvæðisréttar eða hafa með öðrum hætti raunveruleg yfirráð yfir viðkomandi félagi. Í því felst að ákvarðanir um stefnu fyrirtækisins og aðrar ákvarðanir er lúta að daglegri starfsemi þess eru teknar af íslenskum aðilum en ekki erlendum. Í þessu sambandi vil ég vekja sérstaka athygli á því að samkvæmt 2. gr. frv. geta stjórnvöld brugðist við ef þau komast að þeirri niðurstöðu að farið sé gegn þessum ákvæðum um íslensk yfirráð í félagi sem á hlut í sjávarútvegsfyrirtæki. Í öðru lagi má bein eign erlendra aðila ekki vera meiri en 25% hlutafjár eða stofnfjár í íslenskum lögaðila sem á hlut í sjávarútvegsfyrirtæki. Þó er heimilt að þessi hlutur fari upp í 33% af hluta- eða stofnfé þegar lögaðilinn sem um ræðir á ekki meira en 5% af hlutafé eða stofnfé í íslensku sjávarútvegsfyrirtæki. Þetta verður best skýrt með dæmi: Ef fyrirtæki B á meira en 5% af hlutafé í A, sem er sjávarútvegsfyrirtæki, þá mega erlendir aðilar ekki eiga með beinum hætti meira en 25% af hlutafé í fyrirtækinu B. Ef fyrirtæki B á hins vegar innan við 5% af hlutafé í A, sem er sjávarútvegsyrirtæki, þá mega erlendir aðilar eiga með beinum hætti allt að 33% af hlutafé í B. Til viðbótar við þau skilyrði sem ég hef þegar nefnt þurfa íslenskir lögaðilar sem eiga hlut í lögaðila sem á í sjávarútvegsfyrirtæki að vera undir íslenskum yfirráðum. Hér er um að ræða lögaðilann C sem á hlut í B sem á hlut í sjávarútvegsfyrirtækinu A. Þetta þýðir að íslenskir aðilar verða að eiga meiri hluta í C eða fara með meiri hluta atkvæðisréttar eða hafa með öðrum hætti raunveruleg yfirráð yfir honum. Eignarhlutur erlendra aðila í fyrirtæki C má fara upp í allt að 49%. Að endingu nefni ég að í 2. gr. frv. eru mjög ítarleg ákvæði um það hvernig brugðist skuli við ef brotið er gegn reglum um fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegi og öðrum sviðum þar sem um takmarkanir verður að ræða. Með þessu móti tel ég að unnt sé að heimila óbeinar fjárfestingu erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum án þess þó að hætta sé á að sú fjárfesting fari yfir þau mörk að yfirráð Íslendinga yfir sjávarútvegsfyrirtækjum skerðist. Það er kjarni málsins. Ég vil undirstrika að fullt samráð var haft við sjútvrn. um mótun þessara tillagna. Sjútvrh. hefur lagt fram, samhliða þessu frv., frv. til laga um breytingu á lögum um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands þar sem sömu reglur um fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegsfyrirtækjum eru lögfestar. Þess skal einnig getið að nefndin sem samdi frv. bar tillögurnar undir bæði Landssamband íslenskra útvegsmanna og Samtök fiskvinnslustöðva og skriflegt samþykki þeirra við tillögurnar liggur fyrir. Þá vík ég að þeim breytingum sem lagt er til að gerðar verði á ákvæðum laga um takmörkun á möguleikum erlendra aðila til að eiga virkjunarrétt fallvatna og jarðhita hér á landi og stunda orkuvinnslu eða orkudreifingu. Samkvæmt 40. gr. EES-samningsins, sbr. XII. viðauka hans, urðu íslensk stjórnvöld að fella úr gildi í síðasta lagi hinn 1. janúar sl. ákvæði er mismuna milli innlendra aðila og annarra aðila á EES-svæðinu þegar kemur að fjárfestingu á orkusviðinu hér á landi. Þetta er afdráttarlaus samningsskuldbinding og undan henni verður ekki vikist. Því er í 1. gr. frv. kveðið á um að einstaklingar sem búsettir eru í öðru EES-ríki og lögaðilar sem heimilisfastir eru þar hafi sama rétt til fjárfestingar á þessu sviði og innlendir aðilar. Í greininni er gert ráð fyrir þeirri meginreglu að þetta svið verði áfram lokað fyrir öðrum erlendum aðilum. Þó er kveðið á um að við gerð fjárfestingarsamninga við ríki utan EES-svæðisins verði unnt að heimila þarlendum aðilum að fjárfesta á þessu sviði, enda verði slíkir samningar lagðir fyrir Alþingi til staðfestingar með þingsályktun. Sem dæmi um samninga af þessu tagi má hér nefna tvíhliða fjárfestingarsamninga sem gerðir eru við einstök ríki, væntanlegan annan áfanga orkusáttmála Evrópu og alþjóðlegan fjárfestingarsamning sem unnið er að á vegum OECD. Þrátt fyrir þessa opnun má ekki gleyma því að opinber fyrirtæki eru allsráðandi hér á landi á orkusviðinu og til þess að reisa og reka orkuver stærra en 2.000 kwst. þarf leyfi Alþingis og ef orkuverið er á bilinu 200--2.000 kwst. þarf leyfi iðnrh. Þessi ákvæði orkulaga munu að sjálfsögðu gilda áfram þannig að afnám mismununar í fjárfestingarlögum milli innlendra aðila og aðila innan EES-svæðisins er fremur í orði en á borði. Loks er á orkusviðinu lagt til að tekin verði af tvímæli um að erlendum aðila sem öðlast eignarrétt og afnotarétt yfir fasteign samkvæmt ákvæðum laga um eignarrétt og afnotarétt fasteigna sé heimilt að nýta jarðhita til beinnar notkunar í atvinnustarfsemi sinni. Þetta gæti t.d. átt við um fiskeldi. Að sjálfsögðu verður nýting á jarðhitanum að vera í samræmi við ákvæði orkulaga sem þýðir m.a. að hömlur eru á því að hann sé virkjaður til almennra nota. Þá vík ég að öðrum takmörkunum í gildandi lögum sem lagt er til að falli brott eða breytist. Í fyrsta lagi er lagt til að brott falli 25% hámark á eignarhlut erlendra aðila í hlutafélagabanka. Sama gildir um það skilyrði að leyfi viðskrh. þurfi þegar fjárfesting eins aðila eða fjárhagslega skyldra aðila fer yfir 250 millj. kr. á ári og þegar fjárfesting erlendra aðila í tilteknum atvinnugreinum fer yfir 25% af heildarfjárfestingu í þeim. Samkvæmt EES-samningnum þurfti að fella á brott þessi ákvæði gagnvart aðilum innan EES-svæðisins fyrir 1. janúar sl. og engin rök standa til þess að viðhalda þessum takmörkunum gagnvart aðilum utan EES-svæðisins. Í öðru lagi er lagt til í samræmi við ákvæði EES-samningsins að 49% hámarkið á fjárfestingu erlendra aðila í félagi er stundar flugrekstur hér á landi falli brott gagnvart aðilum innan EES-svæðisins. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir að þessu hámarki verði aflétt gagnvart aðilum utan EES-svæðisins. Þetta stafar af því að atvinnugreinin byggist að miklu leyti á kerfi tvíhliða loftferðasamninga milli ríkja og því þykir engin ástæða til að veita erlendum aðilum rýmri rétt til fjárfestinga en samningsskuldbindingar samkvæmt EES-samningnum kveða á um. Þess má geta að svipaðar takmarkanir gilda enn í flestum vestrænum ríkjum. Af öðrum meginatriðum læt ég nægja að benda á að í 6. gr. frv. er kveðið á um að viðskrh. skuli á fyrri hluta hvers árs flytja Alþingi skýrslu um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri hérlendis næsta ár á undan. Í gildandi lögum er þessi upplýsingaskylda á herðum Seðlabankans. Hann hefur sinnt henni með því að birta upplýsingar í ársskýrslu sinni. Samkvæmt eðli málsins þykir hins vegar rétt að leggja til að Alþingi verði árlega gerð grein fyrir þessum málaflokki. Auk upplýsinga um fjárfestingu erlendra aðila er lagt til að viðskrh. geri Alþingi grein fyrir aðgerðum stjórnvalda til að auka fjárfestingu erlendra aðila hér á landi, beitingu öryggisákvæðisins og hvort stjórnvöld hafi þurft að grípa til aðgerða vegna þess að fjárfesting erlends aðila fór umfram þau mörk sem heimiluð eru. Virðulegi forseti. Það er við hæfi að þetta frv. skuli rætt skömmu eftir að samningur um stækkun álvers í Straumsvík var undirritaður. Í þeim umræðum fjallaði ég ítarlega um mikilvægi þeirrar fjárfestingar og erlendrar fjárfestingar almennt fyrir íslenskt atvinnulíf. Ég hef engu við þau orð að bæta. En til að erlend fjárfesting geti orðið að veruleika verður hún að vera heimil samkvæmt landslögum. Með því frv. sem nú er til umfjöllunar er stigið afar mikilvægt skref í þá átt að afnema takmarkanir sem reynslan sýnir að ekki er þörf á og skapa tiltölulega frjálslega löggjöf um fjárfestingu erlendra aðila hér á landi. Ég vil einnig nefna að reynslan sýnir að vilji Íslendingar laða til sín erlenda fjárfestingu þýðir ekki að sitja með hendur í skauti og bíða eftir því að erlendir aðilar komi hingað að eigin frumkvæði. Það gerist að sjálfsögðu við og við, en við viljum ná árangri á þessu sviði og ég tel hiklaust að við eigum að keppa að því. Á síðustu missirum hefur verið unnið að því að endurskipuleggja markaðsstarf á þessu sviði af hálfu opinberra aðila. Markaðsskrifstofa iðnn. og Landsvirkjunar hefur sinnt þessu verkefni um árabil en nýlega tók til starfa fjárfestingarskrifstofa viðskrn. og Útflutningsráðs. Þeirri síðarnefndu er ætlað að sinna öðrum atvinnugreinum en orkufrekum iðnaði auk þess sem hún beitir sér almennt fyrir því að laða að erlenda fjárfesta til landsins. Til að fyrirbyggja allan misskilning vil ég taka fram að mjög gott samstarf ríkir milli þessara tveggja fjárfestingarskrifstofa. Fjárfestingaskrifstofu viðskrn. og Útflutningsráðs er m.a. ætlað að sinna erlendum fjárfestingum sem hingað koma eða falast eftir upplýsingum um land og þjóð og fjárfestingartækifæri. Erlendir fjárfestar hafa kvartað yfir því að ekki væri unnt að fá upplýsingar á einum stað heldur hafi þeim verið vísað frá einum stað til annars og upplýsingaefni hafi reynst ófullnægjandi. Úr þessu hefur nú verið bætt með fjárfestingarskrifstofu viðskrn. og Útflutningsráðs. Þá hefur fjárfestingarskrifstofan skilgreint ákveðin áherslusvið þar sem ætla má að Ísland höfði til erlendra fjárfesta vegna landkosta eða annarra aðstæðna hér á landi. Þar með er ekki sagt að við séum að keppa um erlenda fjárfestingu á þeim grunni að hér standi til boða gull og grænir skógar í formi ríflegra skattaívilnana, fjárfestingarstyrkja eða annarrar fyrirgreiðslu af því tagi, enda höfum við ekki fjárhagslega burði til þess að takast á við það af fullum krafti. Þegar hafa verið sett af stað átaksverkefni í samvinnu við þá aðila sem hagsmuna hafa að gæta. Fyrst var undirritaður samningur um átaksverkefni í samvinnu við Hitaveitu Suðurnesja og fleiri aðila á Suðurnesjum. Þá var í síðustu viku undirritaður samningur um átaksverkefni milli Iðnþróunarfélags Eyjafjarðar, atvinnumálanefndar Akureyrar og héraðsnefndar Eyjafjarðar og fjárfestingarskrifstofunnar um sérstakt matvælaverkefni og átaksverkefni í Eyjafirði. Eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar er frv. þetta samið af nefnd sem hafði tvíþættu hlutverki að gegna. Frv. er annað þeirra. Hitt er, eins og ég nefndi, að kanna hvort breyta ætti ákvæðum laga þannig að þau verði frekar til þess fallin að örva erlenda fjárfestingu hér á landi. Þar kemur einkum tvennt til álita. Annars vegar að kveða á um í lögum um þá markaðsstarfsemi sem ég vék hér að á undan og hins vegar að veita einhverjar heimildir til að bjóða takmarkaðar ílvilnanir til erlendra aðila sem vilja fjárfesta hér á landi. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

[15:40] Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Flm. auk mín er hv. þm. Svanfríður Jónasdóttur. Það hefur orðið samkomulag um málsmeðferð varðandi þetta mál að frv. hæstv. viðskrh., sem hann mælti fyrir áðan, og það frv. sem ég mæli fyrir auk frv. fjögurra þingmanna Sjálfstfl. séu samtímis í umræðu, enda fjalla þau um skyld efni. Frv. það sem ég mæli fyrir snertir meginþátt í frv. hæstv. viðskrh. Frv. okkar í Þjóðvaka gerir ráð fyrir að erlendir aðilar megi eiga allt að 20% hlut í fyrirtækjum sem vinna sjávarafurðir hér á landi og/eða stunda fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Hér er gerð sú breyting á núverandi lögum að í stað fortakslauss banns fjárfestinga erlendra aðila í sjávarútvegi er þeim heimilt að fjárfesta allt að 20% hlut. Hér er ekki gert ráð fyrir svokallaðri óbeinni fjárfestingu, heldur er gert ráð fyrir að erlendum aðilum sé heimilt að fjárfesta beint í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum, þó ekki hærri hlut en sem nemur 20%. Núgildandi lög banna algerlega fjárfestingu erlendra aðila í útgerð og fiskvinnslu. Þau voru sett 1991 og leystu af hólmi eldri ákvæði sem kváðu um algert bann við fjárfestingu í útgerð hérlendis en heimiluðu að fjárfesta mætti í fiskvinnslu af hálfu erlendra aðila. Þjóðvaki telur rétt að breyta ákvæðum núverandi laga. Frv. byggir á stefnuskrá Þjóðvaka auk þess sem við gerðum þetta mál að umtalsefni í kosningabaráttunni á síðasta ári. Við erum hins vegar þeirrar skoðunar að það beri að fara varlega í að heimila fjárfestingar útlendinga í íslenskum sjávarútvegi og það á sér ýmis söguleg rök. Landhelgisstríðin eru okkur í fersku minni og það hefur verið lögð rík áhersla á að gæta þess að útlendingar komist ekki bakdyramegin inn í íslenska landhelgi. Við höfum oft tekið eindregna afstöðu gegn því að heimila erlendum þjóðum veiðirétt í okkar lögsögu og er skemmst að minnast deilna sem tengdust EES-samningnum á sínum tíma. Erlendar þjóðir hafa lítinn veiðirétt í íslenskri lögsögu en það sem er er byggt á gagnkvæmum rétti. Þetta hefur hins vegar ekkert með fjárfestingar útlendinga í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum að gera. Munurinn á landhelgisdeilum okkar og frumvarpinu er sá að hér erum við að tala um íslensk fyrirtæki sem lúta íslensku forræði og lögum. Landhelgisbrjótar fortíðarinnar voru útlend fyrirtæki sem fiskuðu hér í skjóli hervalds erlendra ríkja. Hér er um ekkert slíkt að ræða, málið snýst um það að heimila takmarkaða aðild útlendinga að íslenskum fyrirtækjarekstri. En almenna reglan í okkar löggjöf er sú að það eru ekki lagðar neinar hömlur á fjárfestingar útlendinga í íslenskum atvinnurekstri. Kostir fjárfestinga erlendra aðila í sjávarútvegsfyrirtækjum eru nokkrir. Til að mynda eru slíkar fjárfestingar ein leið til að auka eigið fé fyrirtækja en eigið fé sjávarútvegsfyrirtækja er tiltölulega lítið og mætti vel aukast á næstu árum. Erlend þátttaka gæti verið liður í þeirri stefnu. Í öðru lagi er rýmkun á fjárfestingarmöguleikum útlendinga í samræmi við breytta viðskiptahætti alls staðar í kringum okkur. Flest ríki reyna nú að breyta löggjöf landa sinna í átt til frjálsræðis og má þar einnig nefna alþjóðlega samninga sem miða að því að auðvelda og örva alþjóðleg viðskipti. Við Íslendingar höfum tekið þátt í þessari þróun m.a. með EES-samningnum og hinum nýgerða GATT-samningi. Rýmkun á þessu sviði eins og frumvarp okkar gerir ráð fyrir er því ekkert annað en eðlilegt framhald á þessum alþjóðlega hugsunarhætti. Í þriðja lagi má nefna að tengsl erlendra fyrirtækja í íslenskum fyrirtækjarekstri geta opnað margvíslega markaðsmöguleika og samstarfsmöguleika og á það einkum við innan sjávarútvegs. Þannig getur takmörkuð erlend eignaraðild stuðlað að örari vöruþróun og beinni markaðssetningu á ýmiss konar sjávarafurðum. Það hefur heyrst sem mótbára gegn fjárfestingum útlendinga í íslenskum sjávarútvegi að þá væri opnaður möguleiki á útflutningi á óunnum fiski til frekari verðmætasköpunar erlendis. Þessi andmæli eru byggð á misskilningi vegna þess að hér er um að ræða íslensk fyrirtæki sem lúta íslenskum lögum og reglum. Það gilda ákveðnar reglur varðandi útflutning á óunnum fiski þannig að það mundi gilda nákvæmlega það sama fyrir íslensk fyrirtæki þótt erlendur aðili ætti takmarkaðan hluta í því. Þetta byggist á nokkurri vanþekkingu á því hvernig hlutafélög starfa. Erlend eignaraðild að takmörkuðu leyti eins og við gerum ráð fyrir, 20%, mundi við eðlilegar aðstæður í fimm manna stjórn gefa möguleika á einu stjórnarsæti. Því fylgja vitaskuld ekki mjög mikil áhrif. Ef hins vegar eru gerðar ólöglegar athafnir eins og dæmi er um þýskt fyrirtæki í fyrra, þá getur það gerst hvort sem heimiluð er óbein eða bein fjárfesting erlendra aðila eða lagt bann við slíku. Það þarf einnig að hafa í huga að það er ekki mögulegt að greina á milli fiskvinnslu og útgerðar í þessu sambandi. Mörg fyrirtæki í sjávarútvegi stunda fiskvinnslu og útgerð. Aðgreining þar á milli er ekki möguleg og í reynd ekki skynsamleg. Eftirlit með fyrirtækjum í sjávarútvegi er alveg eins hvort sem útlendingar eiga í þeim eða ekki. Það er misskilningur og vanþekking ef menn halda því fram að takmörkuð eignaraðild fylgi því að verið sé að framselja veiðirétt til útlendinga. Þetta eru yfirborðskennd rök sem ekki eru rétt vegna þess að íslensk fyrirtæki með eða án erlendrar eignaraðildar lúta sömu lögum. Íslendingar hafa alls ekki slæma reynslu af meðeign eða eign útlendinga í atvinnufyrirtækjum hér síðustu áratugi. Stærstu dæmin eru vitaskuld í stóriðjurekstri en það eru fjölmörg dæmi um erlenda eilgnaraðild hér á landi. Við búum við erlenda eignaraðild t.d. í verktakaiðnaði, ferðaþjónustu, sjónvarpsrekstri, olíufélögum, fiskeldi, skiparekstri og tölvuþjónustu svo nokkrir atvinnuvegir séu nefndir. Þar hefur hin erlenda eignaraðild aldrei valdið neinum vandræðum nema síður sé. Menn verða að hafa í huga að heimurinn er að minnka í þeim skilningi að alþjóðleg viðskipti og þátttaka fyrirtækja á alþjóðlegum mörkuðum verður sífellt meiri. Og það er nú eins og kom fram í máli hæstv. viðskrh. þegar nokkur óbein eignaraðild í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum þrátt fyrir að hún sé bönnuð. Frv. hæstv. viðskrh. kveður á um ekkert annað en að lögfesta það sem fyrir hendi er. Það hefur ekki verið gerð nein gangskör að því að láta gildandi lög koma til framkvæmda en þau kveða á um fortakslaust bann erlendra fjárfestinga í íslenskum sjávarútvegi og skiptir þar engu þótt um óbeina fjárfestingu sé að ræða. Vitaskult er það ámælisvert að lögum hefur ekki verið framfylgt í þessu efni. Ástæðan er einföld. Það var ekki möguleiki á því. Hins vegar er önnur hlið á þessari mynd. Íslendingar hafa góða reynslu af fjárfestingum í sjávarútvegi erlendis. Þar ber hæst fjárfestingar íslensku fisksölufyrirtækjanna í Bandaríkjunum sem eru nokkurra áratuga gamlar en einnig má benda á fjárfestingar í Bretlandi og Frakklandi. Öllum er í fersku minni hinar miklu fjárfestingar Akureyringa í þýskri togaraútgerð. En nú er svo komið að Íslendingar ráða nær alveg yfir þýskri togaraútgerð. Það er ekki áhyggjuefni þýskra yfirvalda eða þýskra stjórnmálamanna nema síður sé. Einnig hafa íslensk fyrirtæki í sjávarútvegi fjárfest í Afríku, Suður-Ameríku og í Asíu. Þetta er mjög ánægjuleg þróun sem mun vafalítið halda áfram á næstu árum. Það er því óeðlilegt að banna allt hér en nýta frelsið erlendis. Ýmsir spyrja sig vitaskuld: Er ekki nóg að heimila óbeina fjárfestingu útlendinga í íslenskum sjávarútvegi? Þarf að heimila beinar fjárfestingar eins og frv. okkar gerir ráð fyrir? Hér er til að svara að óbein eignaraðild eins og gert er ráð fyrir í frv. hæstv. viðskrh. felur í sér ekkert annað en staðfestingu á núverandi ástandi. Það eru engin sóknarfæri í frv. ríkisstjórnarinnar hvað viðvíkur sjávarútvegi. Óbein eignaraðild felur ekkert annað í sér en að erlendum aðilum verði gert erfiðara fyrir að fjárfesta. Kostir þess að auka eigið fé fyrirtækja eru hvorki nýttir né það að markaðstengsl gætu skapast með beinni fjárfestingu. Hins vegar er mikill ókostur við óbeina fjárfestingu því að eftirlit með henni er því nær útilokað. Hæstv. viðskrh. sagði áðan í framsöguræðu sinni að skriflegt samþykki Landssambands ísl. útvegsmanna og samtaka fiskvinnslustöðva lægi fyrir varðandi ákvæði frv., hafi ég tekið rétt eftir. Þegar maður heyrir þessi ummæli spyr maður sig: Hvar liggur löggjafarvaldið í þessu landi ef það er talinn rökstuðningur með máli að það liggi fyrir skriflegt samþykki hagsmunaaðila? Ég vona að annaðhvort hafi ég tekið rangt eftir eða hæstv. viðskrh. hafi orðið á við rökstuðning í sínu máli vegna þess að þessi framsetning, hafi ég heyrt hana rétt og skilið hana rétt, er satt best að segja fyrir neðan allar hellur. Það er rétt að vekja athygli á áhrifum frv. viðskrh. t.d. gagnvart Olíuverslun Íslands. Olíuverslun Íslands eða Olís er að 35% í eigu erlendis fyrirtækis, Texaco. Olíuverslunin á jafnframt 7% hlut í Síldarvinnslunni í Neskaupstað. Þetta verður samkvæmt hinu nýja frv. ólöglegt. Þarna verður annaðhvort Texaco að selja hluta af eigin eign sinni í Olíuversluninni eða Olís verður að selja öll hlutabréf sín í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum, þar með talin hlutabréf í Síldarvinnslunni. Þetta dæmi sem er tekið um afleiðingar af frv. viðskrh. sýnir betur en margt annað hvað þetta er óeðlileg braut sem verið er að ganga inn á með óbeinni eignaraðild. Þessi hlutafjáreign Olíuverslunarinnar í Síldarvinnslunni hefur síður en svo valdið nokkrum vandræðum í íslenskum sjávarútvegi og frekar styrkt viðkomandi fyrirtæki. En hér eru rýrðir möguleikar eins af olíufélögunum til þátttöku í innlendum atvinnurekstri. Nú háttar svo til að annað olíufélag er líka að stórum hluta eða nokkuð stórum hluta í eigu erlendra aðila. Það er Skeljungur hf. Stærsti hluthafi þar er Shell Petroleum sem á 17% hlut. Þeir eru hins vegar undir þeim mörkum sem getið er um í frv. viðskrh. þannig að þeir geta átt í innlendum sjávarútvegsfyrirtækjum án nokkurra takmarkana, t.d. 90% í Síldarvinnslunni ef þeir kærðu sig um. Ég vil geta þess að allar þessar tölur um eignaraðild eru opinberar vegna þess að þessi fyrirtæki eru skráð á verðbréfaþingi. Ef reiknuð er hlutdeild útlendinga í Síldarvinnslunni í gegnum aðild Olís, er hún um 2% og samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar má það ekki. En ef Skeljungur hf. ætti 90% í Síldarvinnslunni og erlend eignaraðild væri þá um 15%, þá væri það í lagi samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar. Þetta er vitaskuld tóm tjara. Frv. ráðherra um óbeina eignaraðild er einfaldlega tæknilega óframkvæmanlegt og ósanngjarnt. Hér er vitaskuld um óeðlilega takmörkun að ræða á viðskiptaháttum. Eftirlit með þessum þætti er einnig óframkvæmanlegt vegna þess að stöðugt yrði að fylgjast með öllum hlutabréfaviðskiptum. Ef menn lesa frv. viðskrh. varðandi það hvernig eftirlitið fer fram og sú framkvæmd sem er gerð í kjölfar þess, þá er það ekki skemmtileg lesning. Það er vitaskuld hægt að hugsa sér þá útfærslu að fjárfestingar erlendra aðila væru ekki heimilaðar nema í fyrirtækjum sem væru skráð á Verðbréfaþingi Íslands eða á sambærilegum hlutabréfamörkuðum til að hafa þetta betur fyrir opnum tjöldum. Hins vegar hefði slík þrenging þá ókosti í för með sér að lítil og meðalstór fyrirtæki sem hefðu e.t.v. fyrst og fremst gagn af erlendri eignaraðild með tilliti til markaðsmála yrðu af slíkri fjárfestingu. Það er því niðurstaða flm. þessa frv. að takmörkun við óbeina eignaraðild eins og gert er ráð fyrir í frv. viðskrh. sé óeðlileg og skili engu. Hins vegar teljum við að það eigi að fara með varkárni að þessum málum og við höfum bundið okkur við 20% eignaraðild. 20% eignaraðild er hægt að rökstyðja með því að það er aðeins undir mörkum sem gilda í núverandi lögum um takmörkun á fjárfestingu útlendinga í viðskiptabönkum. Þau hafa verið til 25% til skamms tíma en það er gert ráð fyrir að afnema þau í frv. ríkisstjórnarinnar. Það er sömuleiðis hægt að færa rök fyrir 20% eignaraðild. En það gefur tækifæri eins og ég nefndi á einum manni í stjórn af fimm. Það gefur líka möguleika á svokallaðri hlutdeildaraðferð við bókhaldsuppgjör samkvæmt íslenskum lögum ef menn kjósa. Hins vegar er fyrst og fremst um að ræða opnun á mikilvægum þætti sem menn geta síðan endurmetið í ljósi reynslunnar hvort ástæða er til að víkka út frekar. Í frv. viðskrh. sem hér er einnig til umræðu er gert ráð fyrir heimild til óbeinnar fjárfestingar allt að 25%. Ef eignaraðild íslensks fyrirtækis fer ekki yfir 5%, þá má hinn erlendi eignarhluti nema allt að 33%. Þessi útfærsla er ekki góð eins og ég rakti með dæminu áðan. Þetta er erfitt í framkvæmd og þetta nær ekki fram þeim kostum sem takmörkuð eignaraðild getur haft í för með sér. Það eru ýmis önnur atriði í frv. hæstv. viðskrh. sem lúta að samningum um Evrópska efnahagssvæðið og eru þess eðlis að það er hægt að lýsa stuðningi við þau. Hér er m.a. átt við möguleika aðila á EES-svæðinu að eiga fyrirtæki sem tengjast virkjunarrétti og jarðhita og stunda orkuvinnslu og orkudreifingu. Þetta er hluti af EES-samningnum og má búast við því að þessi rýmkun geti orðið okkur til framdráttar. Þannig eru einnig í frv. viðskrh. felldar brott skorður við fjárfestingu aðila á EES-svæðinu í félögum sem stunda flugrekstur hér á landi. Samt sem áður er lagt til að hámark laganna um 49% eignarhlutfall gildi áfram gagnvart aðilum utan þess svæðis. Það hefði mátt spyrja hvort ekki hefði verið eðlilegt að láta hið sama gilda gagnvart aðilum utan hins Evrópska efnahagssvæðis þannig að t.d. bandarísk flugfélög hefðu getað átt aðild að flugrekstri hér. Mér finnst að það hefði getað komið fyllilega til greina. Það er sömuleiðis jákvætt að felld er niður takmörkun á 25% eignarhluta erlendra aðila í íslenskum hlutafélagsbönkum en þetta ákvæði hefur verið um hríð í íslenskum lögum. Það er einn slíkur banki starfandi hérlendis sem er Íslandsbanki hf. og mér vitanlega er engin erlend eignaraðild þar. Og það sem meira er um vert; ég veit ekki til þess að erlendir aðilar hafi sýnt nokkurn áhuga á eignaraðild. Þetta lýsir e.t.v. betur en margt annað að útlendingar standa ekki í biðröðum eftir því að komast inn í íslensk fyrirtæki. Í heildina má segja að frv. viðskrh. sé til bóta að öllu leyti nema því sem snýr að fjárfestingum erlendra aðila í sjávarútvegi. Fjórir þingmenn Sjálfstfl. leggja síðan fram þriðja frv. í þessum málaflokki þar sem þeir gera ráð fyrir að heimila erlenda fjárfestingu, allt að 49%. Það er mjög óvanalegt þegar verið er að ræða stjfrv. að þá komi fjórir stjórnarþingmenn og leggja til aðra löggjöf varðandi aðalþátt stjfrv. Ég átta mig ekki á því, herra forseti, hvort með þeirri málsmeðferð sem kemur fram í þessum frumvarpsflutningi sé um að ræða stefnubreytingu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og Sjálfstfl. Ég sé að hvorki hæstv. forsrh., formaður Sjálfstfl., né hæstv. fjmrh., varaformaður Sjálfstfl., eru í salnum til að spyrjast fyrir um hvort um sé að ræða stefnubreytingu annars stjórnarflokksins varðandi þetta efni. Reyndar sé ég, herra forseti, að það er enginn ráðherra viðstaddur í salnum og er það svona eftir öðru sem við þingmenn höfum mátt búa við þegar verið er að ræða mikilvæg mál. Rök þessara fjögurra sjálfstæðisþingmanna, og þeir eiga eftir að mæla fyrir málinu betur á eftir, eru að það sé óeðlilegt að mismuna á þessu sviði og þeir sjái enga hættu í slíkri heimild. Persónulega tel ég að 49% eignaraðild eins og þeir gera ráð fyrir sé ekki heppileg á þessu stigi málsins. Það er betra að taka þessi skref hægar og sjá reynsluna af því sem við leggjum til áður en menn fara að víkka þetta út. Það mál vel vera að menn staðnæmist eftir einhvern tíma í 49%. Ég skal ekkert um það segja. En ég tel ekki rétt á þessu stigi málsins að stíga svo stórt skref. Það verður að skoða þessi mál sem hér eru til umræðu í víðara samhengi. Það gerist ekki að lífskjör í landinu batni af sjálfu sér og frjálsræði í viðskiptum sem má segja að sé meginefni frv. sem við mælum fyrir, er okkur Íslendingum ekkert sérstaklega tamt. Við skulum hafa í huga að seinni hluta þessarar aldar bjuggum við Íslendingar við höft í viðskiptum mun lengur en aðrar þjóðir. Við höfum oft og tíðum haldið uppi misskilinni verndarstefnu, ekki áttað okkur á þeim alþjóðlegu straumum sem leika um hagkerfið og það sem verra er; við höfum verið að valda okkur sjálfum tjóni með þessari afstöðu. Við höfum magnað upp hræðslu við útlendinga sem á sér vitaskuld sögulegar skýringar því að oft þurftum við eins og ég vék að áðan að berjast við útlent herveldi og útlend ríki um okkar landhelgismál. En það á ekki að tengja það saman við þær fjárfestingar sem hér eru til umræðu. Það er rétt sem sagt er í Morgunblaðinu --- og nú er Morgunblaðið ekki þekkt fyrir það að skipta mjög hratt um skoðun á málefnum líðandi stundar --- en í leiðara Morgunblaðsins frá því sl. sunnudag sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það voru á sínum tíma full rök fyrir þeirri afstöðu, að erlend fjárfesting í íslenskum sjávarútvegi kæmu ekki til greina. En tímarnir eru breyttir. Íslensku sjávarútvegsfyrirtækin sjálf hafa skapað ný viðhorf. Við megum ekki loka okkur inni í viðhorfum liðins tíma.`` Undir þessi orð leiðarahöfundar Morgunblaðsins vil ég taka. Ég tel að þau lýsi nokkuð vel því sem við erum að ræða um. Þessi umræða mun sennilega snúast um það hvort menn skynji að ný viðhorf og ný staða séu komin upp. Við skulum líka átta okkur á því að heimild útlendinga til fjárfestinga í sjávarútvegi mun hjálpa okkur að auka fjárfestingar. Fjárfestingar hérlendis eru hættulega litlar. Þær eru núna um það bil 17% af landsframleiðslu. Þær voru til skamms tíma 25--30%. Þær hafa dregist hættulega mikið saman ef við ætlum að hugsa til góðra lífskjara í framtíðinni. Það gerist ekki af sjálfu sér. Af 20 ríkjum innan OECD vorum við í 17. sæti með framlög til rannsóknar- og þróunarstarfsemi. Þetta er einn mælikvarði á því hvernig við gætum hugsanlega bætt okkar lífskjör. Það er sömuleiðis hægt að vísa til athugana sem hafa verið gerðar á samkeppnisstöðu Íslendinga. Það liggur fyrir t.d. alþjóðleg skýrsla sem hefur líka verið birt hér á landi sem bendir til þess að við séum í 25. sæti af 49 þjóðum eða í 18. sæti innan OECD varðandi samkeppnisstöðu. Við erum sem sagt mjög aftarlega á merinni í þessum samanburði. Mörgu er mjög ábótavant í okkar umhverfi. Þetta frv. sem við erum að ræða um, tekur á einum þætti þess. Mig langar til að benda hv. þm. á grein í síðasta tölublaði Fjármálatíðinda eftir Vigdísi Wangchao Bóasson um alþjóðlega samkeppnisstöðu Íslands. Þetta er grein byggð á meistaraprófsritgerð höfundar. Í henni kemur fram að ýmsu er ábótavant í menntun, skipulagi, markaðsmálum, frumvinnslu, hugsunarhætti og samkeppni innan lands. Þetta er fræðileg úttekt á samkeppnisstöðu okkar, hlutur sem fjölmargar aðrar þjóðir hafa gert. Það má sömuleiðis benda á að framleiðni íslenskra fyrirtækja er með því lægsta sem þekkist í Evrópu. Þetta eru allt alþjóðlegir þekktir mælikvarðar sem ég er hér að draga upp. Einkenni þeirra allra er að við erum einna neðstir á þeim skala. Við skuldum mikið erlendis. Það er eitt sem alþjóðaviðskipti geta kennt okkur. Það er það að ef menn vilja sækja fram, þá eiga menn að sækja fram á þeim sviðum sem þeir kunna til verka. Menn eiga helst ekki að sækja fram þar sem þeir kunna lítið til verka. Sjávarútvegur er okkar sérsvið. Það heitir að reyna að ná samkeppnisforskoti og reyna að tryggja sér samkeppnisforskot með aðgerðum af hálfu hins opinbera. Það eru þannig séð fjölmörg rök sem mæla með því að við eigum að heimila beina fjárfestingu að takmörkuðu leyti í íslenskum sjávarútvegi. Þetta er ekki einangruð tæknileg ákvörðun sem hér er til umræðu, heldur mikilvægur þáttur í efnahagsstjórn. Það er engin hætta fólgin í takmarkaðri beinni eignaraðild útlendinga í íslenskum sjávarútvegi. Þvert á móti myndi slík eignaraðild skapa ýmsa möguleika og það væru líka alltaf tök á því fyrir hið háa Alþingi að breyta lögum til þrengingar eða útvíkkunar eftir því sem reynslan kenndi okkur. Í frv. viðskrh. um óbeina eignaraðild er í reynd engin breyting fólgin þannig að það leiðir ekki til neins í íslenskum sjávarútvegi, hvorki til góðs né ills. Breytingarnar verða sáralitlar hvað þetta viðvíkur. Frv. sjálfstæðismannanna fjögurra gengur of langt að mínu mati að svo komnu máli, hvað sem síðar verður. Ef frv. okkar þingmanna Þjóðvaka yrði fellt inn í frv. viðskrh., væri komin heilsteypt löggjöf um fjárfestingar útlendinga sem mundi marka mikilvægt spor í átt til aukins hagvaxtar hér á landi. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

[16:10] Virðulegi forseti. Mér fannst að síðasti ræðumaður hefði þurft að gera betri grein fyrir því hvers vegna hann leggur til að leyfð verði bein fjárfesting í sjávarútvegi með takmörkuðum hætti. Mér fannst skorta í hans málflutningi skýringar á því hverjar hætturnar eru ef við leyfum fjárfestingu í íslenskum sjávarútvegi ótakmarkað. Þetta er einmitt ágreiningurinn í málinu. Hvort og hversu mikið á að leyfa fjárfestinguna í sjávarútveginum. Því er mjög brýnt að fá fram viðhorfið til þess hvaða hættur við sköpum okkur með því að ganga lengra en frv. það sem hv. þm. er 1. flm. að og hvaða áhættu við tökum með því vegna þess að hér liggja frammi tillögur um að ganga einmitt mun lengra.

[16:11] Herra forseti. Ég reyndi að draga aðeins fram í máli mínu söguna varðandi þetta mál. Þetta snýst ekki aðeins um hagstjórn og skynsamlega efnahagsstefnu, heldur er líka mikil saga fólgin í afstöðu manna gagnvart útlendingum í íslenskum sjávarútvegi. Að vísu rökstuddi ég málið með því að reyna að komast út úr tilfinningaróti fortíðarinnar varðandi söguna vegna þess að hér væri ekki um að ræða neina hættulega hluti. Þrátt fyrir það tel ég að við eigum að breyta þessu hægt og rólega. Þess vegna er lögð til 20% eignaraðild. Það er til þess að aðilar í sjávarútvegi og þjóðin sjálf venjist við það starfsumhverfi og sjái, sem ég er sannfærður um, að það er engin hætta fólgin í þessu. Ég tel að það sé nauðsynlegt að breyta þessu eins og ég lagði til, 20% fyrst. Ég get alveg séð fyrir mér að þessi eignaraðild verði stighækkandi þegar fram líða stundir. En ég geri mér fulla grein fyrir því að málið er þannig vaxið að það er mjög auðvelt að koma með yfirborðskennd rök gegn þessu og spila á tilfinningar manna varðandi söguna og það að útlendingar komi hér inn, rifja upp deilur um landhelgisstríð og brigsla mönnum jafnvel um landráð þegar þeir koma fram með þessa tillögu. Þessi umræða hefur oft verið í slíkum farvegi. Það er þess vegna, herra forseti, sem við leggjum til að það sé farið rólega í þetta.Við venjumst því að búa við takmarkaða eignaraðild. Það má vel vera að það verði hægt að hækka hana síðar. Sjálfur held ég að svo verði. Hugsanleg verður það þannig að við verðum ekki með neinar takmarkanir á eignaraðild útlendinga, hvorki í sjávarútvegi né öðrum atvinnugreinum þegar fram líða stundir hér á landi. Það má vel vera að hlutirnir þróist í þá átt. Ég ætla ekki að fullyrða um það á þessu stigi málsins en ég tel rétt að við opnum þessi mál með gætni.

[16:14] Virðulegi forseti. Erindi mitt hingað er einungis til að undirstrika það að ég skil hv. þm., Ágúst Einarsson þannig að það sé fyrst og fremst til að valda ekki tilfinningaróti með þjóðinni, þ.e. fyrst og fremst af sálfræðilegum ástæðum sem hann leggur ekki til að ganga lengra. Mér finnst athyglisvert að hann skuli fyrst og fremst líta svo á að það sé af þessum orsökum sem hann er ekki reiðubúinn til að ganga lengra í þessu máli.

[16:14] Forseti vill geta þess að mælendaskrá liggur frammi í hliðarherbergjum. Auk frsm. þriðja frv. eru níu hv. þingmenn á mælendaskrá. Það þýðir, ef forseti reiknar rétt, sjö klukkustundir ef allir nýta ýtrasta rétt sinn. Forseti fer fram á við ræðumenn að þeir stytti mál sitt þannig að 1. umr. ljúki á skaplegum tíma.

[16:15] Virðulegi forseti. Áður en komið er að því að ræða þriðja frv. sem hér hefur verið lagt fram vil ég fara nokkrum orðum um með hvaða hætti þessi mál ber að hér á hv. Alþingi sem hæstv. forseti hefur tekið ákvörðun um að skuli ræðast öll saman. Hér er um að ræða annars vegar stjfrv., væntanlega samþykkt af tveimur stjórnarflokkum, borið fram af ráðherra fyrir hönd ríkisstjórnar og kynnt sem samkomulagsmál. Hins vegar er um að ræða frv. stjórnarandstöðuþingmanna. Og síðast en ekki síst er um að ræða frv. fjögurra þingmanna Sjálfstfl. úr stuðningsliði ríkisstjórnarinnar sem hafa væntanlega fjallað um stjfrv. og staðið að því með hæstv. ráðherra sem flytur það úr ríkisstjórninni. Áður en lengra er haldið vil ég fá að vita eftirfarandi: 1. Var haft samráð við hæstv. viðskrh. um það að þessi frv. yrðu öll flutt saman undir einum og sama dagskrárlið og leitað samþykkis hans við því áður en sú ákvörðun var tekin? Vissi hann af henni? 2. Ég tel nauðsynlegt að hér komi fram hvort hæstv. viðskrh. var skýrt frá því að fjórir þingmenn Sjálfstfl., þar á meðal formaður þeirrar nefndar sem væntanlega á að taka við þessu máli, mundu leggja fram á Alþingi frv. sem gengur í berhögg við það frv. sem hann hefur mælt fyrir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna? Vissi hæstv. ráðherra þetta? Gegndi samstarfsflokkur hans þeirri skyldu sinni að skýra ráðherra frá því að svona væri í pottinn búið áður en frv. kom fram á Alþingi eða ekki? Herra forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að fá að vita þetta. Ég man ekki til þess að samdægurs hafi verið lagt fram annars vegar stjfrv., kynnt sem slíkt, stutt af þeim flokkum sem standa að ríkisstjórninni og hins vegar frv. frá fjórum þingmönnum eins stjórnarflokksins sem gengur í allt aðra átt. Þá er auðvitað spurningin sú: Hafði Sjálfstfl. fyrir þeirri kurteisi í eðlilegum samskiptum stjórnarflokka að skýra hæstv. viðskrh. frá þessu fyrir fram þannig að honum kæmi þetta ekki á óvart eða vissi hæstv. viðskrh. þetta ekki?

[16:18] Forseta þykir sem þessi ræða hefði betur verið flutt í upphafi umræðunnar. Forseti lagði til í upphafi hennar að málin yrðu rædd öll í samhengi og við það var ekki gerð athugasemd. En hér hefur verið beint fyrirspurnum, ekki bara til forseta, heldur líka til ráðherra undir þessum dagskrárlið og forseti vill gefa hæstv. ráðherra tækifæri til að svara.

[16:18] Herra forseti. Ég geri engar athugasemdir við það að þessi þrjú mál sem hér hafa legið fyrir þinginu í nokkurn tíma séu öll tekin til umræðu á þessum degi. Reyndar hefði þurft að vera búið að mæla fyrir þeim talsvert fyrr en af óviðráðanlegum ástæðum hefur það ekki tekist. Ég gerði því engar athugasemdir við málsmeðferð hæstv. forseta í upphafi fundar. Varðandi síðari spurninguna þá er það frv. sem ég hef nú þegar mælt fyrir um óbeinu fjárfestinguna stjfrv., frv. ríkisstjórnarinnar sem báðir stjórnarflokkarnir standa að. Það hefur verið samþykkt í ríkisstjórn, báðir þingflokkar hafa rætt það og gengið hefur verið frá því með eðlilegum og formlegum hætti. Mér var ekki gert viðvart um að hér kæmi fram frv. frá fjórum þingmönnum Sjálfstfl. Ég lít hins vegar svo á og veit að það er stjfrv. sem ríkisstjórnarflokkarnir standa að og vilja fá hér samþykkt í þinginu. Ég lít frekar á frv. sjálfstæðismanna sem dæmi um smásamkeppni milli þingmannanna sem það flytja og þingmanna Þjóðvaka um það hvorir bjóði betur, á að bjóða 25% eða 49%? Ríkisstjórnin stendur að því frv. sem viðskrh. hefur mælt fyrir og það er ætlun ríkisstjórnarinnar að fá það samþykkt á þessu þingi, enda nær það til ýmiss konar skuldbindinga gagnvart alþjóðlegum samningum sem við erum aðilar að.

[16:20] Virðulegi forseti. Af orðum hæstv. ráðherra marka ég að það hafi ekki verið haft fyrir fram samráð við hann um að ræða þessi mál öll undir einum dagskrárlið, hann hafi bara ekki gert athugasemdir við það hér í þinginu þegar hæstv. forseti bar það upp. Það tel ég umhugsunar- og athyglisvert. Í öðru lagi, sem er nú mikið merkilegra því hitt er formsatriði, kemur fram hjá hæstv. ráðherra að honum er ekki skýrt frá því, hvorki af ráðherrum Sjálfstfl., þingmönnum hans né þingflokksformanni, að fjórir þingmenn flokksins hafi tekið ákvörðun um að flytja á Alþingi frv. sem gengur gegn þeirri stefnu sem hæstv. viðskrh. og hæstv. sjútvrh. hafa orðið sammála um. Mér er vel kunnugt um það frá fyrri tíð hver skoðun sjútvrh. er í þessu máli. Ég veit ekki hver er skoðun viðskrh. En þarna er um samkomulag að ræða, þannig að sé spjóti beint gegn einhverjum þá er því beint gegn hæstv. sjútvrh. og vilja hans en ekki hæstv. viðskrh. þótt hann flytji málið. Mér finnst athyglisvert að ráðherra sé ekki skýrt frá því að þingmenn úr samstarfsflokki hans hyggist flytja mál af þessu tagi gegn því frv. sem hann ber ábyrgð á gagnvart ríkisstjórninni og gegn samkomulagi sem hann hefur gert við hæstv. sjútvrh. um hvernig skuli haldið á málinu. Mér fannst líka athyglisvert í máli hans að hann skyldi lýsa ástæðunum fyrir þessu svo að þingmenn Sjálfstfl. væru komnir í keppni við þingmenn stjórnarandstöðunnar um uppboð gegn ríkisstjórninni. Þingmenn Sjálfstfl. og stjórnarandstöðunnar eru sem sé farnir að keppa um það hvor geti boðið betur gegn samkomulagi sem ríkisstjórnin hefur náð innan sinna vébanda. Það var mjög athyglisverð yfirlýsing og örugglega sett fram að vandlega íhuguðu máli, hafandi skoðað aðstæður, virðulegur forseti, og komist að skynsamlegustu niðurstöðu sem hægt er að komast að. Virðulegi forseti. Mér fannst ekki eðlilegt að taka þessa umræðu í upphafi þegar rætt var um frv. hæstv. viðskrh. En mér fannst eðlilegt að biðja um orðið um fundarstjórn forseta þegar kom að yfirboðsfrumvarpi stjórnarandstæðinga í Sjálfstfl.

[16:23] Herra forseti. Ég held að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson geri úlfalda úr mýflugu. Staðreyndin er sú að ég sá strax í morgun að þessi mál voru öll á dagskrá og gekk þá út frá því að þau yrðu öll tekin til umræðu á sama degi, án þess þó að mér hafi verið tilkynnt sérstaklega að þau yrðu tekin öll saman eins og hér hefur verið gert. Ég geri engar athugasemdir við það, ég tel að það sé fyrst og fremst til að flýta fyrir þingstörfum. Varðandi hið síðara þá er það að sjálfsögðu stefna ríkisstjórnarinnar að koma stjfrv. í gegnum þingið. Ég veit að það er stuðningur við málið í báðum stjórnarflokkunum, einróma að því er ég vona. Ég hef enga ástæðu til að halda að þeir hv. þm. Sjálfstfl. sem lagt hafa fram frv. um beina fjárfestingu í sjávarútvegi styðji ekki stjfrv. þótt það gangi skemur. Auðvitað hljóta þeir að styðja það þótt ég treysti mér ekki til þess að styðja það frv. sem þeir hafa mælt fyrir. Stjórnarflokkarnir hafa ekki sameinast um slíkt frv., það frv. sem þeir hafa sameinast um er stjfrv.

[16:25] Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sló því föstu að yfirlýsing hæstv. viðskrh. um málsmeðferð og þá staðreynd að honum hafi ekki verið tilkynnt um það fyrir fram af samstarfsflokknum að hér stæði til að flytja þetta yfirboðsfrv. væri gefin af mjög vandlega athuguðu máli. En hæstv. viðskrh. vill vera kurteis maður og ég tók sérstaklega eftir því hvernig hann hagaði orðum sínum, nefnilega að með athugasemdum sínum væri hv. þm. Sighvatur Björgvinsson að gera úlfalda úr mýflugu. Samkvæmt orðanna hljóðan er það þá viðhorf hæstv. viðskrh. að þeir fjórir hv. yfirboðsmenn í þingflokki Sjálfstfl., sem hér hafa lagt fram yfirboðsmál séu mýflugan. Spurningin er hvort það sé eitthvert bit í mýbitinu.

[16:26] Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri, nr. 34/1991, með síðari breytingum. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Pétur H. Blöndal, Vilhjálmur Egilsson og Guðjón Guðmundsson. 1. gr. hljóðar svo: Í stað 1. og 2. tölul. 1. mgr. 4. gr. laganna kemur nýr töluliður er orðast svo: Erlendir aðilar mega eiga allt að 49% hlut í fyrirtækjum sem vinna sjávarafurðir hér á landi og/eða stunda fiskveiðar. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Í upphafi máls míns vil ég aðeins gera athugasemdir við þann málatilbúnað sem hér hefur orðið varðandi þetta frv. af hálfu stjórnarandstöðunnar. Ég vil benda þeim á þá staðreynd að það frv. sem við fjórmenningarnir leggjum hér fram gengur lengra en frv. ríkisstjórnarinnar. Það er einfaldlega ásetningur okkar að láta reyna á það hvort það geti verið þingmeirihluti fyrir því að ganga lengra en stjórnin hugðist gera. Ef það frv. sem við mælum fyrir nær ekki fram að ganga munum við að sjálfsögðu styðja stjfrv. Ég vil einnig minna hv. stjórnarandstæðinga á það að þingmenn Sjálfstfl. fara í þessu máli eftir sannfæringu sinni sem okkur er tamt og við skulum segja skylt að gera samkvæmt þeim eiðstaf sem við skrifuðum undir þegar við gerðumst þingmenn á hv. Alþingi. Það kemur mér því mjög á óvart að hv. stjórnarandstæðingar skuli taka það óstinnt upp að hér skuli koma fram frumvörp sem eru ekki nákvæmlega eins og stjórnarfrumvörp sem lögð eru fram af ríkisstjórninni. Ég verð að segja að það undrar mig mjög að virtir stjórnmálamenn eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson og Jón Baldvin Hannibalsson skuli undrast að mál komi fram með þessum hætti. Þeir þurfa að skoða söguna betur ef þeim finnst þetta einstætt. 
             Í greinargerð sem við höfum lagt fram með þessu frv. segir: Með þessum lögum er verið að heimila beina fjárfestingu erlendra aðila í fyrirtækjum sem stunda fiskveiðar og fiskvinnslu. Skorður eru þó settar við slíkri fjárfestingu og má hún ekki verða meiri en 49%. Íslenskur sjávarútvegur hefur á síðustu árum átt í verulegum erfiðleikum vegna samdráttar í þorskveiðum. Innan greinarinnar hefur verið brugðist við breyttri stöðu með endurskipulagningu framleiðslunnar, sameiningu fyrirtækja, endurfjármögnun lána og með skráningu sjávarútvegsfyrirtækja á hlutabréfamarkaði. Allar þessar aðgerðir hafa orðið til þess að efla fyrirtækin í greininni og þau snúið vörn í sókn. Ljóst er að velflestar greinar fiskvinnslunnar eru reknar með töluverðu tapi og ekki er fyrirsjáanlegt að það breytist. Það er áhyggjuefni í ljósi þess að launafólk í fiskvinnslu hefur tekið mikið af þessum erfiðleikum á sínar herðar með hógværð í launakröfum. Ekki er hægt að búast við því að slík þolinmæði verði viðvarandi og eru þegar brögð að því að íslenskt fiskvinnslufólk leiti til útlanda eftir vinnu í fiski. Búast má við miklum breytingum á stöðu fiskvinnslu og útgerðar á Íslandi ef frumvarp þetta verður að lögum. Þar ber helst að nefna að áhættufjármagn kemur inn í greinina, meiri möguleikar til markaðsöflunar, breyttar aðferðir í fiskvinnslunni og sterkari fyrirtæki í sjávarútvegi. Með tilkomu samninga um Evrópska efnahagssvæðið var gert ráð fyrir að fjárfesting aðila innan þess yrði heimil á Íslandi með undantekningum í orkufyrirtækjum, flugi og sjávarútvegi. Í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um erlenda fjárfestingu, sem lagt hefur verið fram, er gert ráð fyrir að bein fjárfesting erlendra aðila í flugrekstri á Íslandi sé heimil allt að 49%. Ekki er hægt að sjá nein rök fyrir því að mismuna fyrirtækjum á Íslandi að þessu leyti. Ástæður eins og að sjálfstæði landsins sé stefnt í hættu eiga ekki við lengur enda öryggisákvæði 6. gr. frumvarps ríkisstjórnarinnar, sem heimilar viðskiptaráðherra að stöðva erlenda fjárfestingu ógni hún öryggi landsins eða gangi gegn allsherjarreglu, almannaöryggi eða almannaheilbrigði, sett til að koma í veg fyrir slíkt. Á síðustu áratugum hefur verið reynt að fá erlenda fjárfestingu til landsins og þá sérstaklega til orkufrekrar starfsemi, t.d. álvera. Þrátt fyrir mikla fyrirhöfn hefur miðað hægt í þeim málum. Á síðustu árum hefur einnig verið opnað fyrir aðra erlenda fjárfestingu með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í þeim tilfellum var miðað við að hámarksfjárfesting erlends aðila í einu fyrirtæki yrði ekki hærri en 250 millj. kr. án sérstakrar heimildar ráðherra. Í frumvarpi ríkisstjórnarinnar er nú gert ráð fyrir að fella það ákvæði út því að ásókn útlendinga er mjög lítil og fjárhæðir lágar. Erlendir fjárfestar leita ekki hingað nema þeir sjái hagnaðarvon og að hingað sé eitthvað nýtt að sækja. Í sjávarútvegi eru Íslendingar fremstir meðal jafningja og íslenskir ráðgjafar eftirsóttir um heim allan. Það sem við höfum helst að bjóða erlendum fjárfestum er því tengt sjávarútveginum, bæði þekking og framleiðsla. Þetta verður að hafa í huga ef auka á áhuga erlendra aðila fyrir fjárfestingu á Íslandi. Frumvarp ríkisstjórnarinnar er aðeins breyting á lögunum í átt til ríkjandi ástands á óbeinni eignaraðild erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegi. Ekki er hægt að sjá að sú þróun verði stöðvuð að fyrirtæki renni meira og minna saman fjárhagslega þvert á landamæri ríkja ef atvinnurekstur og þjóðfélag hefur hag af því. Þannig hafa komist á legg hliðarfyrirtæki sem beinlínis verða til við fjárfestingu nýrra aðila. Þessi þróun hefur t.d. orðið mjög áberandi á Írlandi þar sem blómleg fyrirtæki og menntasetur hafa risið með tilkomu frísvæða. Því fyrr sem stór skref verða stigin í átt til frjálsari samskipta við erlenda fjárfesta og íslenskum fyrirtækjum er gefinn kostur á að tileinka sér breytingar sem nú eiga sér stað í hinum vestræna heimi því betur gengur að bæta kjör almennings á Íslandi. Það má spyrja þess hvort breyting á lögunum núna sé nauðsynleg. Það er alltaf hægt að spyrja sig þess hvort breytingar séu nauðsynlegar eða hvort þær megi bíða um sinn. Skoðun mín er sú að íslenskur sjávarútvegur sé eins tilbúinn og hann getur verið til að taka á þeirri óhjákvæmilegu samkeppni sem hann lendir í fyrr en síðar um afnot af auðlindum hafsins. Það tel ég sjást vel á tilraunum íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja víða erlendis á sviði sjávarútvegs og má þar benda á útgerðarrekstur Útgerðarfélags Akureyringa og Samherja í Þýskalandi, Granda í Chile og ráðgjafarstörf og rekstur Íslenskra sjávarafurða í Kamtsjatka og Íslendinga víða um heim. Það hefur einnig orðið mikil breyting í flóru íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja og þau sameinast og ná þannig mikilli hagkvæmni í rekstri sem hefur aukið arðsemi þeirra mikið. Þó íslensk sjávarútvegsfyrirtæki hafi náð að breyta miklu hjá sér til batnaðar er samt mjög veik fjárhagsstaða hjá þeim flestum. Þau vantar áhættufé sem lánsfé. Þau vantar einnig að víkka út sjóndeildarhringinn. Þó við séum með þeim fremstu á sviði sjávarútvegs er ljóst að við getum lært mikið af öðrum þjóðum. Þar ber sennilega helst að líta til frænda okkar Dana sem virðast reka botnfiskvinnsluna mun betur en við. Þeir eru einnig miklir sölumenn og geta kennt okkur meira á þeim sviðum. Þótt margt gott hafi gerst í rekstri sjávarútvegsfyrirtækjanna þá gerast hlutirnir ekki nógu hratt, laun fólks í þessari grein eru ekki nægilega há. Ástæðan er fyrst og fremst sú að virðisaukinn í vinnslunni er ekki nægilega mikill til að geta greitt hærri laun. Ég tel að betri eiginfjárstaða og meiri virðisauki náist með beinni aðild erlendra fjárfesta í greininni. Þá náist þau markmið frekar að bæta kjör fiskverkafólks. Um leið og það tekst eflist staða þjóðarbúsins. Í þessu sambandi ber einnig að líta til þess að í ljósi vaxandi fjárfestingar íslenskra fyrirtækja erlendis hlýtur að vera nauðsynlegt fyrir okkur að opna fyrir slíkt hér svo ekki verði stigið á þá útþenslustefnu sem nú er hjá íslenskum fyrirtækjum í sjávarútvegi. Það má spyrja sig þeirra spurningar: Því ekki að stíga skrefið til fulls og leyfa útlendingum að eiga íslensk sjávarútvegsfyrirtæki 100%?  ,,Til fiskveiða í efnahagslögsögu Íslands má aðeins hafa íslensk skip en íslensk nefnist í lögum þessum þau skip sem skráð eru hér á landi.`` Þetta er sá kafli í lögunum sem verður óbreyttur þrátt fyrir breytingar þær sem ríkisstjórnin leggur til. Þetta þýðir með öðrum orðum og er grundvallaratriði að kvóta verður ekki úthlutað nema til íslenskra skipa. Í frv. okkar er verið að tryggja meirihlutaeign Íslendinga. Það er talað um meirihlutaeign Íslendinga og minnihlutaeign útlendinga. Ég vil einnig geta þess að fjárfesting erlendra aðila í íslenskri útgerð var heimil í tæp 70 ár eða allt til ársins 1991. Í lögum nr. 33/1922 segir svo í 11. gr.: ,,Hlutafélög hafa því aðeins rétt til að reka fiskveiðar og fiskverkun í landhelgi, að allt hlutaféð sé eign íslenzkra ríkisborgara. Þó mega hlutafélög, er ríkisborgarar annarra ríkja eiga hlut í, reka fiskveiðar í landhelgi, ef meira en helmingur hlutafjárins er eign íslenzkra ríkisbogara, félagið á heimili á Íslandi, stjórn þess skipuð íslenzkum ríkisborgurum og sé helmingur þeirra búsettur þar.`` Með öðrum orðum: Útlendingar höfðu í tæp 70 ár heimild til að eiga 49,999% í íslenskum útgerðarfyrirtækjum. Ég hef ekki heyrt um að á þessum 70 árum hafi það valdið miklum erfiðleikum í íslenskri útgerð. Ég held að þær hættur sem talað er um séu ekki fyrir hendi og fyrst og fremst sé verið að reyna að fiska í gruggugu vatni hræðsluáróðurs um að útlendingar muni gleypa allt og selja allt sem íslenskt er ef þeir komast að. Skoðun mín hefur alla tíð verið sú að við eigum að fagna því að fá útlenda aðila með okkur til að reka íslensk fyrirtæki, það sé okkur einungis til góðs. Ég tel að við verðum að stíga stór skref í átt til frjálsræðis í sjávarútveginum í dag svo við drögumst ekki aftur úr öðrum vestrænum þjóðum í afkomu. Sagan segir okkur að mikil erlend samskipti hafa lyft okkar þjóð upp og má þar minnast Sturlunga og kappa okkar í Íslendingasögunum sem sóttu auð og völd til útlanda og dvöldu langdvölum erlendis en komu allir aftur. Ég er ekki hræddur við frjálsræðið því undir þeim kringumstæðum höfum við Íslendingar einmitt staðið okkur best. Góður árangur ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í efnahagsmálum hefur skapað þær forsendur að stór skref eru möguleg í dag. Virðulegur forseti. Í ljósi þess sem ég hef rakið er ekkert að óttast við að heimila erlenda aðild beina erlenda aðild að íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Hvorki að þeir kaupi upp kvótann né flytji hann úr landi. Við eigum frekar að nýta okkur erlent fjármagn og þekkingu. Það tel ég að sé þjóðinni til framdráttar. Varðandi stefnubreytingu í ríkisstjórninni í því sem kom fram í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar er eins og ég sagði áðan einungis um að ræða frv. fjögurra þingmanna sem gengur lengra heldur en stjfrv. gerir ráð fyrir. Ég tek undir flest af því sem kom fram í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar. Það var vel flutt og rökfast að öðru leyti en því að það væri mikil hætta á einhverri allsherjaruppreisn í þjóðfélaginu þó svo að farið yrði upp í 49%. Ég held að Íslendingar séu í raun orðnir það upplýstir um samskipti erlendra ríkja og Íslendinga við önnur ríki að þeir skilji að þar er engin hætta. Það var mér mikið ánægjuefni eins og hv. þm. Ágústi Einarssyni að Morgunblaðið lýsti í leiðara yfir stefnubreytingu í þessu máli og talaði um ný viðhorf. Ég vil gera þau orð að mínum og um leið og ég lýk máli mínu vísa ég þessu frv. til efh.- og viðskn.

[16:41] Herra forseti. Stærsta skrefið sem stigið hefur verið á seinni árum í þá átt að aðlaga íslenskan þjóðarbúskap og efnahagskerfi að nútímaháttum og þeim almennu reglum sem gilda í heimsviðskiptum var án efa innganga okkar í Evrópska efnahagssvæðið. Þar áður voru stærstu umbæturnar sem gerðar hafa verið á efnahagskerfi okkar í upphafi 7. áratugarins undir svonefndri viðreisn þegar skipt var um efnahagskerfi frá því hafta- og skömmtunarkerfi sem var smám saman innleitt á Íslandi upp úr fyrri heimsstyrjöld og stóð allan þann tíma. Engu að síður erum við Íslendingar í alþjóðlegum samanburði skemmra á veg komnir en flestar þjóðir í kringum okkur að því er varðar frjálsræði í efnahagsmálum og almenn samkeppnisskilyrði. Þegar við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu vorum við að gerast aðilar að hinu svokallaða fjórfrelsi, þ.e. við vorum að leiða í lög að hér skyldi ríkja fríverslunarstefna, hér skyldu gilda frjáls viðskipti með vörur, þjónustu, fjármagn og hér skyldi einnig ríkja frjáls för launafólks. En þetta eru þau grundvallaratriði Evrópusambandsins sem heyra undir aukið frjálsræði og öflugari markaðsbúskap. Engu að síður þá settum við ákveðna fyrirvara að því er varðar stór mál. Fyrsta málið var það að Evrópusambandið tók út af borðinu upphaflegar kröfur sínar í samningum við okkur um að fá veiðiheimildir innan íslenskrar lögsögu í staðinn fyrir markaðsaðgang. Evrópusambandið féll frá þeim kröfum sem er auðvitað gríðarlega mikilvægt fordæmi í öllum framtíðarsamskiptum okkar við Evrópusambandið. Í annan stað náðum við varanlegum fyrirvara frá almennu reglunni um fjárfestingarrétt að því er varðar íslenskan sjávarútveg. Í þriðja lagi fengum við tímabundinn fyrirvara að því er varðaði fjárfestingarréttindi í orkugeiranum. Loks má nefna að tímabundinn fyrirvari var einnig að því er varðaði landbúnað og reyndar eignarhald á landi. Við brugðumst við því með því að boða breytingar á innlendri löggjöf, sem okkur var að sjálfsögðu heimilt, með því að setja svonefnd girðingarlög varðandi eignarhald á bújörðum. Allt var þetta gert á þeim pólitísku forsendum að ástæða væri til að óttast ásókn erlends fjármagns inn í íslenskt efnahagslíf, ekki hvað síst á þessum sviðum. Nú erum við reynslunni ríkari. Við vitum að erlendir fjárfestar biðu ekki í röðum fyrir utan íslenska lögsögu til þess að reiða fram digra sjóði til fjárfestingar í arðbæru íslensku atvinnulífi. Það hefur ekki orðið nein eftirspurn eftir eignarhaldi á íslensku landi eða bújörðum svo orð sé á gerandi. Girðingarlöggjöfin hefur því fyrst og fremst bitnað með neikvæðum hætti á íslenskum bændum. Að því er varðar orkugeirann rifja ég upp að við jafnaðarmenn sögðum þá þegar að við teldum að við ættum að nýta aðlögunartímann til að lögleiða heildstæða löggjöf um sameign þjóðarinnar á orkulindunum, fallvötnum og jarðhita, til þess að tryggja forræðið yfir auðlindinni. Með nákvæmlega sama hætti og Norðmenn lögðu á það höfuðáherslu í samningum sínum við Evrópusambandið þegar þeir stóðu í aðildarsamningum að tryggja óbreytt forræði Norðmanna yfir olíu- og jarðgasauðlindum þeirra sem þeim tókst. Þeir hefðu getað búið áfram við óbreytta skipan, t.d. ríkisrekstur og ákvarðanir stjórnvalda um heimildir, leigu á leyfum til erlendra aðila við nýtingu á þeirri auðlind en algerlega á þeirra forræði. Nú er þetta stjfrv. um það að standa við skuldbindingar okkar í samningunum um Evrópska efnahagssvæðið. T.d. að búa okkur undir að hinn tímabundni fyrirvari varðandi orkugeirann er liðinn. En þá kemur að því sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson vakti athygli á með fyrirspurn fyrr í dag að enn bólar ekkert á þeirri heildstæðu lagasetningu sem við höfum verið að gera okkur vonir um að nái fram að ganga að því er varðar eignarhald þjóðarinnar á orkulindunum. Það er gríðarlega mikilvægt mál og ég tek undir með hv. þm. að það er kominn tími til og reyndar löngu síðan að það mál verði lagt fyrir Alþingi. Fyrir utan þetta má segja að stjfrv. er fyrst og fremst um það, að því er sjávarútveginn varðar, að lögleiða óbreytt ástand, að heimila óbeina fjárfestingu sem allir vita að er staðreynd eins og fram hefur komið í umræðunum. Í raun og veru er því þannig háttað að hinn varanlegi fyrirvari okkar sem við settum af öryggisástæðum í EES-samninginn er í fyrsta lagi óþarfur og í annan stað óframkvæmanlegur. Síðan liggja fyrir önnur frv. Annars vegar frá hv. þm. Þjóðvaka og hins vegar fjórum stjórnarþingmönnum í Sjálfstfl. sem vilja ganga lengra en þetta stjfrv. Það ætti ekki að koma neinum manni á óvart þótt umræður um fjárfestingarrétt í sjávarútvegi, hvort heldur í fiskveiðum eða fiskvinnslu, þyki viðkvæmara mál af sögulegum og pólitískum ástæðum hér á landi en umræður um margt annað. Í hugum sumra er eins og Ísland sé eingöngu verstöð og aðrir atvinnuvegir skipti engu máli. Það skyldi maður ætla t.d. af þeirri gríðarlegu umfjöllun um málefni sjávarútvegsins sem t.d. einkennir íslenska fjölmiðla. Samt sem áður er það staðreynd að um það bil 87% Íslendingum vinna í öðrum atvinnugreinum en við fiskveiðar og fiskvinnslu. Það er líka staðreynd að svona um það bil 44% af gjaldeyristekjum Íslendinga af útflutningi, vöru og þjónustu koma úr öðrum atvinnugreinum en sjávarútvegi. Engu að síður er það að sjálfsögðu staðreynd að sjávarútvegurinn er gríðarlega mikilvæg atvinnugrein. En þegar menn ræða hann eru menn fyrst og fremst að spyrja einnar spurningar, þ.e. um forræðið yfir auðlindinni. Eins og fram hefur komið í þessum umræðum er það svo að auðlindin er að íslenskum lögum sameign þjóðarinnar og veiðiheimildir eru bundnar íslenskum aðilum. Hér er ekki lagt til að því verði á nokkurn máta breytt. Það breytir því engu hvort eignaraðild í fyrirtækjum er að einhverjum hluta erlend eignaraðild. Þessi fyrirtæki eru íslensk. Þau lúta íslenskum lögum og íslenskum reglum og veiðileyfin verða ekki látin öðrum í té. Spurningin um erlent fjármagn í fyrirtækjum í sjávarútvegi er því nákvæmlega sú sama og spurningin um erlent fjármagn í öðrum fyrirtækjum. Er það okkur í hag, er það okkur eftirsóknarvert eða er það ekki svo? Af hálfu okkar jafnaðarmanna leggjum við að sjálfsögðu áherslu á að það sem við eigum að gera að því er varðar sjávarútveginn er að festa í sessi gildandi löggjöf um eignarhald á auðlindinni og tryggja jafnframt að úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum til þeirra sem veiðiheimildir hafa í íslenskri lögsögu, þ.e. íslenskra aðila, verði ekki framvegis ókeypis heldur verði veiðileyfagjald tekið fyrir þær. Það er m.a. af þeim hagstjórnarástæðum að við verðum að tryggja að Ísland geti í framtíðinni byggt upp fjölbreytt nútímalegt atvinnulíf þannig að aðrar greinar eins og iðnaður, þjónusta, verslun og viðskipti geti þróast við hlið sjávarútvegsins en fari ekki á vonarvöl vegna þess að hágengi sem sjávarútvegurinn skilgreinir kemur í veg fyrir að þau hafi starfsskilyrði. Það vefst fyrir mörgum að skilja þessi mál. Þó er athyglisvert að efnahagslegur árangur þjóða er ekki endilega bundinn því hversu ríkulega þeim hafa verið látnar í té auðsuppsprettur í formi náttúrulegra auðlinda. Það er t.d. athyglisvert að því er okkur sjálfa varðar að hlutfall útflutnings af vergri landsframleiðslu hjá okkur Íslendingum hefur að mestu leyti staðið í stað allt frá stríðslokum. Í raun og veru má segja ef nokkuð er að hlutur sjávarútvegsins hafi fremur aukist heldur en hitt á seinni árum. Það er einnig athyglisvert að þannig háttar til með mörg ríki sem byggja efnahag sinn og atvinnustarfsemi fyrst og fremst á hagnýtingu auðlinda. Það er athyglisvert að þannig háttar til með Noreg t.d. Þetta hlutfall útflutnings af þjóðarframleiðslu er þýðingarmikill mælikvarði á framþróun í hagkerfinu vegna þess að í alþjóðavæðingu nútímaviðskipta hefur hlutfallið vaxið hraðast hjá þeim þjóðum sem hafa bætt hag sinn hvað best. En þetta hlutfall hefur staðnað hjá okkur og Norðmönnum. Þannig má nefna fjöldamörg dæmi um þjóðir sem byggja efnahag sinn á hagnýtingu einnar eða tiltölulega mjög fárra auðlinda að þeim hefur ekki vegnað að sama skapi vel. Við getum litið á dæmi eins og Nígeríu svo við nefnum nú ekki land eins og Saudi-Arabíu eða hinn efnahagslega ófarnað fyrrum Sovétríkja sem voru þó vissulega þannig útbúin frá náttúrunnar hendi að naumast var hægt að nefna þær náttúruauðlindir sem ekki var þar að finna. Með öðrum orðum erum við hér að ræða ákaflega þýðingarmikið mál, þ.e. spurninguna um erlent fjármagn almennt í okkar þjóðarbúskap. Það hefur komið fram í þessum umræðum áður að það er hægt að nefna fáar þjóðir sem ekki hafa þurft á að halda og notið atbeina erlends fjármagns á uppbyggingarskeiði. Íslendingar voru þar engin undantekning. Frá seinustu áratugum nítjándu aldar og fram yfir fyrra stríð er hægt að nefna mörg jákvæð dæmi um atbeina erlends fjármagns við uppbyggingu okkar atvinnulífs. Í þeim fjármagnsskorti sem háði okkur var þessi innflutningur á erlendu fjármagni, erlendri tæknikunnáttu, lyftistöng fyrir íslenskt atvinnulíf. Á þetta var hins vegar síðan bundinn endi með haftabúskapnum um miðja öldina. Þetta er nú sú regla sem gildir um efnahagsþróun þjóða ekki síst þegar þær eru að brjótast úr fátækt til bargálna eða fara í gegnum tæknilega byltingu í atvinnuháttum. Það er ástæða til að biðja hv. þm. að staldra við það að ef ekki hefðu orðið þau umskipti sem áttu sér stað fyrir atbeina viðreisnarstjórnarinnar í upphafi sjöunda áratugarins þá eru engar líkur á því að það væri neitt erlent fjármagn á Íslandi. Þar sem ríkir miðstýrt skömmtunarkerfi stjórnmálamanna þannig að efnahagsstarfsemin byggir fyrst og fremst á miðstjórnarboðum og bönnum frá stjórnvöldum, þar sem innflutningur er annaðhvort bannaður eða hindraður með ofurháum innflutningstollum og síðan stundað millifærslukerfi, fjár er aflað með fjáröflunartollum á innflutning til þess síðan að útdeila styrkjum til útflutningsatvinnuveganna og forðast þannig að hafa hreint gengi, boðið er raunverulega upp á margvíslegt gengi sem byggt er á pólitískum geðþóttaákvörðunum, þá þróast smám saman hagkerfi sem reyndar var komið hér á vonarvöl undir lok sjötta áratugarins. Það hefði að lokum ekki bara þýtt algjöra stöðnun á Íslandi heldur jafnframt komið með öllu í veg fyrir, ef það ástand hefði haldið áfram, að nokkur erlendur aðili hefði fjárfest í slíku hagkerfi. Þannig að um erlenda fjárfestingu þýddi nánast ekki að ræða fyrr en þær umbætur sem viðreisnarstjórnin kom á voru farnar að hafa áhrif. Þeim var síðan fylgt eftir með aðild okkar að EFTA árið 1970. Enn er það svo þrátt fyrir allt að þrátt fyrir þær umbætur sem orðið hafa í tíð viðreisnarstjórnarinnar og í tíð fyrrv. ríkisstjórnar og þá ekki síst í tengslum við EES-samninginn og með einstökum aðgerðum öðrum, endurskipulagningu á fjármagnsmarkaði og frelsi í fjármagnsflutningum, að við erum miklu skemmra komnir á þeirri leið að skapa viðunandi umhverfi fyrir atvinnustarfsemi en flestir aðrir. Það sem er hvað athyglisverðast í því efni er þó fyrst og fremst það að hinn örsmái íslenski heimamarkaður er enn mjög mótaður af fákeppni og einokun. Í úttekt sem gerð er í seinasta hefti Fjármálatíðinda undir heitinu Erlend fjárfesting á Íslandi eftir Jón Óskar Þorsteinsson hagfræðing sem starfar á vegum hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, er m.a. vakin athygli á því einkenni íslensks þjóðarbúskapar að samkeppni gætir lítt eða ekki í mjög mörgum greinum og að hagkerfið einkennist af einokun, oft ríkisverndaðri og fákeppni sem hefur þekktar afleiðingar fyrir lífskjör þjóðarinnar. Þannig segir, með leyfi forseta: ,,Í bankakerfinu fara 75% viðskipta um ríkisreknu bankana. Langtímalán til atvinnureksturs eru öll í höndum opinberra fjárfestingarlánasjóða. 90% íslenskra skuldabréfa eru með ríkisábyrgð. Raforkuiðnaður er ríkisrekinn án samkeppni. Flest fjarskiptakerfi eru í eigu hins opinbera. Langstærsta fjölmiðlafyrirtækið er ríkisfyrirtæki. Póstþjónusta er ríkisrekin. Landbúnaður er bundinn í fjötra og innflutningur óheimill eða skattlagður eins mikið og mögulega má. Afleiðingar þessa rekstrarfyrirkomulags eru minni hagvöxtur, hár kostnaður, lægri framleiðni og lakari lífskjör.`` Ég held að þessi lýsing á fortíðareinkennum íslensks þjóðarbúskapar skýri að mörgu leyti hvers vegna laun á Íslandi eru miklu lægri en í nálægum löndum; hvers vegna framleiðni í íslenskum fyrirtækjum er miklu lægri en í samanburðarlöndunum; hvers vegna framlegð á vinnustund er að nálgast botninni í samanburðarlöndunum innan OECD og hvers vegna arðsemi íslenskra fyrirtækja er lítil, eiginfjárstaða þeirra er tæp og hagnaður sem hlutfall af tekjum er lítill. Allt eru þetta sígild einkenni efnahagskerfis þar sem samkeppni ríkir ekki, þar sem fákeppni eða einokun er ríkjandi. Þetta eru meginskýringarnar á því hvernig komið er fyrir okkur, þ.e. að samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs er því miður á heildina litið afar bág í samanburði við aðrar þjóðir og frelsi í íslensku efnahagslífi er svona um miðbik í heimssamanburðinum. Þetta eitt með öðru getur auðvitað orðið að vítahring. Ég nefndi það áðan að það hefði ekki hvarflað að neinum erlendum fjárfestum að fjárfesta í því hagkerfi sem ríkti á Íslandi fyrir árið 1960. Frá þeim tíma hefur þó þrátt fyrir allt þokast nokkuð í rétta átt en samt sem áður með nánast hraða snigilsins þegar við berum þetta saman við hraða breytinganna sem eiga sér stað í löndunum allt í kringum okkur. Ef við lítum nú á það hversu vænlegt Ísland er sem fjárfestingarkostur fer ekki hjá því að þeir sem hefðu kannski hug á því að fjárfesta í íslensku atvinnulífi spyrja ekki síst spurninga eins og þeirra sem ég fór yfir áðan. Þ.e. þeir spyrja: Hversu frjálst er rekstrarumhverfið? Hversu vel má treysta því að almennar leikreglur séu virtar fremur en boð og bönn eða höft stjórnvalda? Hversu traustur er stöðugleikinn? Er gengið stöðugt í landi þar sem hafa orðið 29 gengisfellingar á 20 árum? Það er að sjálfsögðu spurt um vinnumarkaðinn og það er spurt um hversu gott framboð er af menntuðu vinnuafli. Eða eins og nú er þegar Ísland er orðið að láglaunalandi þá er spurt um hversu gott er framboðið af ódýru vinnuafli. Því næst er að sjálfsögðu spurt um arðsemi atvinnurekstrar og um allan laga- og stofnanarammann utan um það. Það kom fram í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar áðan að í alþjóðlegum samanburði eru veikleikarnir í íslensku efnahagslífi því miður allt of fyrirferðarmiklir þrátt fyrir þann árangur sem t.d. náðist á síðasta kjörtímabili í því að auka stöðugleika, lækka verðbólgu, skapa skilyrði fyrir fyrirtæki til að greiða niður skuldir, stöðugleika í gengi, tiltölulega hagstætt gengi. En þrátt fyrir allt er ótti manna mjög mikill um að þetta hvíli á tiltölulega veikum grunni. Það er kannski ekki úr vegi að nefna eitt dæmi um það sem var umræðan sem fór hér fram áðan þegar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson 1. þm. Vestf. beindi fyrirspurnum til viðskrh. um það hvernig á því stæði að vextir færu hækkandi á Íslandi. Bæði fyrirspyrjandinn og viðskrh. töldu að það væru allar efnahagslegar forsendur fyrir því að vextir færu nú lækkandi. Þeir bentu á staðreyndir um það að þrátt fyrir allt hefur eitthvað mjatlast í því að draga úr hallarekstri í ríkisbúskapnum, að lánsfjárþörf hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga fer minnkandi, að verðbólga í samanburði við nágrannalöndin er tiltölulega lág og rekstrarkostnaður bankakerfis fer lækkandi. Engu að síður er það svo að vextir á Íslandi fara allt í einu hækkandi. Þá spyr maður: Er það þá svo að markaðskerfið á Íslandi skili allt öðrum skilaboðum en þessar efnahagsstærðir gefa til kynna? Vextir fara lækkandi í grannlöndunum en þeir fara hækkandi hér. Hvers vegna? Á að skilja það svo að ef hér er markaðskerfi að markaðurinn sé að koma þeim boðum áleiðis að hann trúi því ekki þegar hæstv. fjmrh. lýsir því yfir að þessi ríkisstjórn muni ná jafnvægi í ríkisfjármálum á tveimur árum? Skyldi ekki vera eitthvað hæft í því, því að þær yfirlýsingar hafa verið gefnar áður. Og ég hygg að raunsætt mat þeirra sem standa í viðskiptum og rekstri sé að þeir treysti því ekki að núv. stjórnarmeirihluti valdi því verkefni. Annað dæmi má nefna sem er athyglisvert. Það er að íslensk fyrirtæki eru í stórum stíl að kaupa gjaldeyri á hagstæðum kjörum --- það eru lágir vextir í útlöndum, mun lægri en hér --- m.a. til að greiða niður skuldir, sem er jákvætt, en einnig kannski til að afla sér fjár ef ske kynni að hinn rómaði stöðugleiki á Íslandi reyndist nú á veikum grunni. Þetta eru þá skilaboð markaðarins. Hann trúir ekki skilaboðum stjórnvalda, lýsingu stjórnvalda um það að góðæri sé gengið í garð. Það geta ekki verið nema tvær skýringar. Annaðhvort er skýringin sú að það er enginn opin samkeppnishæfur markaður á Íslandi heldur tiltölulega lokaður, þröngur fákeppnismarkaður sem tekur ekkert mark á því sem gerist á markaðnum heldur tekur geðþóttaákvarðanir meira og minna af pólitískum ástæðum. Eða þá að það er markaðskerfi en menn treysta ekki að fenginni reynslu lýsingu stjórnvalda á því að sá árangur sem þeir keppast við að lýsa sé að nást. Það er nú einu sinni svo að það er ekki hending að erlent fjármagn er afar takmarkað á Íslandi. Það voru nefndar hér tölur áðan. Fyrir ekki mjög mörgum árum var hlutfall fjárfestingar af vergri landsframleiðslu á bilinu 30--35%. Það er komið niður í 15--16% núna. Það er undir þeim mörkum sem þarf til þess að endurnýja fastafjármuni. Þetta er þrátt fyrir þann árangur sem náðst hefur í að lækka verðbólgu, auka stöðugleika og þrátt fyrir það að gengið er, eins og afar fátítt hefur verið í okkar sögu, tiltölulega hagstætt. Kannski er það m.a. þess vegna að erlendur fjárfestir, sem lítur raunverulega eitthvað undir yfirborð íslensks efnahagskerfis, er sennilega ekkert mjög ginnkeyptur fyrir því að fjárfesta. Ef íslensk fyrirtæki eru svona skuldug, ef eiginfjárstaða þeirra er svona bág, ef arðsemi þeirra er svona lítil, ef framleiðnin í atvinnulífinu er svona lítil, eftir hverju er að slægjast? Það er sennilega ekki eftir mjög miklu. Í ljósi þessarar greiningar er ég þeirrar skoðunar að því miður beri að harma að þær umbætur, sem hófust í tíð viðreisnarstjórnarinnar og var haldið áfram í tíð fyrri ríkisstjórnar en með mjög takmörkuðum hætti þó þrátt fyrir allt, hafa verið allt of hægar. Íslenska þjóðfélagið einkennist af því að það býr við úreltan skipulagsramma á mjög veigamiklum sviðum. Hér yrði allt öðruvísi um að litast ef búið væri t.d. að taka ákvarðanir um að spretta upp hinu lamandi ríkisforsjárkerfi í landbúnaði. Ef hér væru við völd stjórnvöld sem tækju ákvarðanir um nauðsyn þess að taka upp veiðileyfagjald fyrir veiðiheimildirnar, ef hér væri búið að koma á miklu víðtækari einkavæðingu á fjármagnsmarkaðnum, í bankakerfinu. Þetta eru skipulagsumbætur. Vafalaust mætti nefna vinnumarkaðinn líka. Á hverju hafa þær strandað? Þær hafa strandað vegna þess að ráðandi hagsmunaöfl, sérhagsmunaöfl, sem hafa þvílík heljartök í stjórnarflokkunum báðum telja sig hafa beinna hagsmuna að gæta af óbreyttu ástandi og það er skýringin á því hvers vegna lífskjör á Íslandi eru miklu lakari en þau ella ættu að vera. Þess vegna er alveg dæmigert að þetta málamiðlunarfrv. sem hér er flutt milli hæstv. sjútvrh., sem er fulltrúi útgerðaraðilanna í landinu, og hins vegar hæstv. viðskrh., sem á að vera fulltrúi yngri kynslóðarinnar í Framsfl., er ekki meira en það er. Það er samkomulag um óbreytt ástand.  Spurningin um það hvort við eigum að gera eitthvað til þess að fá erlent áhættufjármagn inn í íslenskt atvinnulíf birtist okkur m.a. vegna þess að við erum nú þegar sokknir í skuldir. Sú þjóð, sem reynir að halda sér gangandi án þátttöku erlends fjármagns, gerir það að sjálfsögðu í formi erlendra lána af því að fjármagn á Íslandi er lítið, hlutfall sparifjármyndunar í landinu er lítið og við höfum þegar gengið þá slóð á enda. Opinberi geirinn á Íslandi greiðir á ári hverju um það bil 60% af ráðstöfunarfé sínu í afborganir og vexti af erlendum skuldum. Fyrirtækin í landinu eru skuldug, heimilin í landinu eru skuldug og við erum komin á enda þeirrar vegferðar. Jafnvel þótt hér yrði tímabundið örlítill efnahagsbati sem sóttur er í Smuguna, úthafsveiðar og um eitthvert skeið í erlendri stórfjárfestingu í eitt skipti fyrir öll í formi álvers, jafnvel þótt hér yrði einhver tímabundinn efnahagsbati af því tagi, erum við í þeirri stöðu að afrakstur efnahagsbatans á í raun og veru allur að fara í að greiða niður erlendar skuldir og verður að gera það fremur en standa undir bættum lífskjörum. Sá er reginmunurinn á okkur og Norðmönnum sem á síðasta ári greiddu upp allar erlendar skuldir sínar, auðlindaþjóðfélagið norska og okkur sem höfum haldið áfram að hlaða upp skuldum bæði í góðæri og eins þegar á móti blæs. Það er í ljósi þessarar reynslu sem við hljótum einfaldlega að spyrja okkur þeirrar spurningar: Hvers vegna ættum við ekki í fyrsta lagi að reyna að framkvæma þær skipulagsbreytingar sem þarf til þess að íslenska efnahagsumhverfið verði eins opið, eins frjálslegt og eins nútímalegt eins og þjóðirnar í kringum okkur eiga að gera? Í annan stað hvers vegna ættum við ekki að sækjast með virkum hætti eftir erlendu fjármagni og erlendri tæknikunnáttu og samstarfi í markaðsmálum eins og allar aðrar þjóðir eru að gera í kringum okkur? Er ástæðan sú að við erum verstöð og við verðum að útiloka það fyrir sjávarútveginn sérstaklega? Svarið við því er nei. Við erum ekki að taka neina áhættu með því að stíga stærri skref en við höfum gert í því efni. Við ættum satt að segja á þessum tíma að líta á þjóðfélagsumbæturnar sem framkvæmdar hafa verið í Austur-Evrópu sl. fimm ár, í sumum þessara þjóðfélaga með miklu meiri hraða en nokkuð það sem hér hefur sést. Þeir eru komnir lengra í mörgum þessara þjóðfélaga í að stokka upp þjóðfélag sitt og efnahagskerfi en við. Við erum í alþjóðavæddu samfélagi þar sem spurningin um það hvort þjóðir dragast aftur úr eða hvort þær eiga að gera sér vonir um að geta haldið sínum hlut er ekki hvað síst um þetta. Ekki bara um aðgang að erlendu fjármagni heldur um þær skipulagsreglur að hér sé raunverulega heilsteypt markaðskerfi þar sem markaðskerfi ríkir í stað leifanna af gamla skömmtunarkerfinu með ríkisforsjánni og boðunum og bönnunum. Þetta er ekki hvað síst sjónarmið manna sem gera sér grein fyrir því að ef við viljum standa undir velferðarþjónustu á Íslandi sem rís undir nafni og ef við viljum af pólitískum og siðferðilegum ástæðum ekki aðeins halda til jafns við aðrar þjóðir í lífskjörum heldur einnig tryggja aukinn jöfnuð í lífskjörum þá verðum við að koma þessari efnahagsvél í gang vegna þess að þar verða til þau verðmæti sem við getum ekki sótt annað til þess að borga reikninga velferðarþjóðfélagsins. Virðulegi forseti. Það er mjög algengt meðal Íslendinga að ræða samskiptin við útlendinga fyrst og fremst út frá sjónarmiðinu: Hvað er að varast? Hverjar eru hætturnar? Þess vegna er fróðlegt að líta á umfjöllunina sem ég vitnaði til áðan, þ.e. þessarar ítarlegu greinar um erlenda fjárfestingu á Íslandi eftir Jón Óskar Þorsteinsson en hann telur þar upp jákvæð og neikvæð áhrif. Meðal hinna jákvæðu áhrifa má nefna, með leyfi forseta: Aukið fjármagn og aukna fjármagnsmyndun, aukna atvinnu, innflutning á framleiðslu og stjórnunartækni nýrri, aukna samkeppni, jákvæð áhrif á greiðslujöfnuð, markaðsaðgengi, aukna fjölbreytni í útflutningi, framþróun í landshlutum. Meðal neikvæðra áhrifa, sem ber að skoða og kanna, getur verið um að ræða of mikil áhrif eins erlends aðila af því að þjóðfélagið er smátt. Getur verið um að ræða minni samkeppni ef um er að ræða fyrirferðarmikinn aðila sem hefur einhvers konar einokunaraðstöðu, tæknileg bönd, óæskileg menningaráhrif, arður fari úr landi o.s.frv. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að þegar menn kynna sér þessa þætti og meta það sem jákvætt er í samanburði við það sem er að óttast eru hin jákvæðu áhrif yfirgnæfandi enda bendir reynsla allra annarra þjóða alveg eindregið til þess. Að lokum, virðulegi forseti. Sjónarmið okkar jafnaðarmanna eru að sjálfsögðu kunn í þessu efni. Við höfum allt frá tímanum um 1960 verið fulltrúar þeirra stjórnmálaafla á Íslandi sem hafa viljað ganga lengst í frjálsræðisátt við þróun íslensks efnahags- og atvinnulífs og höfum sýnt það í verki í hverju stórmálinu á fætur öðru. Við erum þess vegna afar jákvæðir gagnvart þeim breytingum að opna þjóðfélag okkar meira en verið hefur fyrir erlendu fjármagni. Það hefur þegar komið fram í þessum umræðum að stjfrv. sjálft gengur allt of skammt. Það er ekkert annað en einfaldlega málamiðlum fulltrúa sérhagsmunaaðila um staðfestingu á óbreyttu ástandi. Eins og fram kom í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar eru engin sóknarfæri í því. Það er bara stimpill á óbreyttu ástandi. Það gengur ekki nógu langt. Það er ástæða til að spyrja: Er einhver tæknileg eða efnahagsleg ástæða til fyrir því að við þurfum að setja takmörk sérstaklega að því er varðar sjávarútveginn? Hér tala menn um 20% eða 49%. Að sjálfsögðu ber að staldra við það hvort menn eigi að viðhafa almenna varúðarreglu, þ.e. við eigum að opna landið og við viljum feta þessa slóð í áföngum og setjum okkur því af pólitískum ástæðum þá varúðarreglu að segja: Við áskiljum okkur meiri hluta innlendra aðila íslenskra ríkisborgara og meirihlutaeign í fyrirtækjum. Eru einhverjar tæknilegar ástæður fyrir því að við ætlum að fara þar eitthvert millibil? Út af fyrir sig er það ekki. Ég geri ráð fyrir því að það sé bara eðlilega sagt eins og fram kom í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar að hann hafi sagt: Þetta er bara almenn varúðarregla sem við skulum skoða í ljósi reynslunnar þegar á reynir síðar. Ég er út af fyrir sig sammála því. Það eru engin tæknileg rök eða efnahagsleg rök fyrir því að setja þessu sérstakar skorður. Það kann að vera skynsamlegt út frá bara almennu varúðarsjónarmiði vegna þess að þarna erum við að reyna að fitja upp á breytingum og meta þær svo í ljósi reynslunnar. Þess vegna munum við í efh.- og viðskn. fyrst og fremst beina umræðunni að því hver þörf sé á því að setja slík takmarkandi ákvæði og hvort það er þá eitthvað sem er okkur hulið á þessari stundu sérstaklega sem mælir með því að þau takmarkandi áhrif séu skilgreind við meirihlutaeign eða eitthvert annað hlutfall.

[17:19] Herra forseti. Það er nokkur tímamótaumræða sem hér fer fram af ýmsum ástæðum, bæði hvað varðar innihald og form. Satt best að segja er nokkuð óvenjulegt að hér skuli vera rædd saman í kippu þrenns konar frumvörp. Það er í fyrsta lagi stjfrv. sem var lagt fram án nokkurra fyrirvara af einu eða neinu tagi, þ.e. sem venjulegt stjfrv. stutt af báðum stjórnarflokkunum. Í öðru lagi er rætt frv. stjórnarandstæðinga með stjfrv. og það er fremur óvenjulegt en þó kannski ekki einsdæmi en ég hygg að það sé algert met að í þriðja lagi er svo rætt hér frv. sem fjórir hv. þingmenn úr stjórnarliðinu flytja, úr flokki sjútvrh., sem er ekki bara stigsmunur á og stjfrv. heldur eðlismunur. Það að þetta skuli allt tekið saman í kippu eru held ég mikil tímamót, herra forseti. Maður spyr sig að því hvaða fordæmi þetta gefur í þingstörfunum. Er það þar með svo að við stjórnarandstæðingar megum almennt treysta því að frumvörp okkar verði tekin til umræðu með stjórnarfrumvörpum ef þau fjalla um sama efni? Er okkur t.d. óhætt að treysta því að öll frumvörp okkar um tekjuskatt og eignarskatt verði alltaf tekin til umræðu um leið og stjfrv. á því sviði? Ég held að þetta geti verið nokkuð góð tíðindi fyrir stjórnarandstöðuna og þar með lýsi ég yfir vissri ánægju með það að þetta nýmæli og þessi tíðindi eru uppi. Óhjákvæmilegt er að vekja athygli á þessari sérkennilegu stöðu í ríkisstjórnarsamstarfinu og þegar það bætist svo við að fram hefur komið að hæstv. viðskrh. var ekki látinn vita af því að hópur þingmanna úr samstarfsflokknum hygðist flytja frv. um allt annað efni á þessu sviði, ekki einu sinni aðvaraður af ráðherrum samstarfsflokksins, heldur birtist þetta bara á borðunum í þinginu. Þetta er með ólíkindum og maður spyr sig hvernig andrúmsloftið hljóti að vera á stjórnarheimilinu í þessu sambandi. Enn kostulegra er það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson vakti athygli á áðan í umræðum um fundarstjórn forseta að einn af flutningsmönnum í hópi stjórnarliða er formaður efh.- og viðskn., sérstakur trúnaðarmaður stjórnarflokkanna á því sviði, er flutningsmaður að frv. sem gengur í allt aðra átt en stjfrv. Hverjar verða áherslur hv. þm. Vilhjálms Egilssonar? Þykir hann ekki trúr sannfæringu sinni að reyna að berja sínu máli brautargengi í nefndinni og verður þá ekki stjfrv. næsta munaðarlaust inni í hv. efh.- og viðskn.? Þó er aldrei að vita nema einhverjir skynsamir menn taki það upp á arma sína og kem ég að því síðar. Herra forseti. Ég held að þessi kostulega uppákoma sé næsta einstæð þegar það bætist við að þeir stjórnarþingmenn fjórir ganga býsna langt í þessu efni. Þeir leggja í reynd til að útlendingum verði heimiluð ráðandi staða í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum ef svo ber undir. Það liggur í hlutarins eðli að ef einn einstakur fjársterkur aðili á 49% hlutafjár í fyrirtæki á móti dreifðri aðild meðeiganda getur hann verið gersamlega ráðandi aðili í fyrirtækinu. Sumir vilja meina að ónefnt flutningafyrirtæki í landinu hafi ráðandi undirtök í ónefndu flugfélagi með því að þeir eiga 34%, eru yfir samþykktum og hafa þá stöðu að eiga þetta móti dreifðri aðild fjölmargra aðila, það þurfi jafnvel ekki meira til. Oft er í samkeppnislöggjöf erlendis miðað við þessi mörk frekar en helming. Herra forseti. Ég lýsi yfir stuðningi við þá meginhugsun sem liggur að baki stjfrv. Ég tel að það sé tiltölulega skynsamlega í það farið eins og þar er lagt til að taka á því vandamáli sem uppi er og er ekki gott til afspurnar. Það ríkir ólögmætt ástand í fjölmörgum tilvikum sem við vitum öll að er þó nokkur óbein eignaraðild í íslenskum sjávarútvegi í veiðum og frumvinnslu og er ekki við öðru að búast í því umhverfi sem við störfum í dag með frelsi fjármagnshreyfinga milli landa og fjárfestingarfrelsi erlendra aðila í efnahagslífi okkar. Þetta er auðvitað ekki gott og engum til sóma að þetta ástand hefur varað nú um nokkurra ára skeið. Það er löngu tímabært að taka á því með því að setja skynsamlegar og hófsamlegar reglur sem gera ráð fyrir því að tiltekin slík óbein eignaraðild geti átt sér stað. Ég hygg að menn líti almennt ekki á hana sem vandamál og það hvar menn draga akkúrat þau mörk er umræðuefni út af fyrir sig. Frv. leggur til að þar verði miðað við 25% í óbeina eignaraðild útlendinga í öðrum lið gegnum einn innlendan lögaðila. Ég held að það sem skipti langmestu máli í umræðum um þessi mál sé að menn reyni að glögga sig svolítið á framtíðinni, hver sé líkleg þróun þessara mála og hver yrði möguleg afleiðing af því að útlendingar kæmu með umtalsvert fjármagn inn í veiðar og frumvinnslu íslenskra sjávarafurða. Ég held að það gerist engin ósköp í núinu og hef ekki miklar áhyggjur af því. Ég spyr mig að því hver þróunin gæti orðið. Liggja hættur í því máli fyrir þróunina til lengri tíma litið að erlent fjármagn komist til áhrifa gagnvart uppsprettu þessara verðmæta og nýtingu auðlindarinnar sjálfrar. Þar liggja þeir þættir sem ég tel að við eigum að varast og vera á varðbergi gagnvart, ekki í því að samstarf við erlenda aðila af ýmsu tagi í sjávarútvegi og t.d. samstarfsfyrirtæki með erlendum aðilum á sviði frumvinnslu og markaðsmála geti ekki verið af hinu góða. Lögin og frv. gera reyndar ráð fyrir því að slíkt verði heimilt. Þar held ég að sé eftir miklu að slægjast. Þar geti einmitt legið þeir álitlegu möguleikar sem menn hafa verið að gera dálítið að umtalsefni. En ég held að það sé misskilningur að við Íslendingar þurfum á einhverri sérstakri hjálp að halda við að gera það sem við gerum sannanlega betur en nokkur önnur þjóð í heiminum og það er að veiða fisk. Þar eru satt best að segja ekki margir sem geta kennt okkur mikið, a.m.k. ekki hvað varðar afköst og tækni við veiðar á miðum okkar. Ég leyfi mér að fullyrða það. Hitt er ljóst að á ýmsum framhaldsstigum í ferlinu getum við notið mjög góðs af samstarfi við útlendinga og það eigum við að nýta okkur. Það eru ýmsir álitlegir kostir fyrir okkur varðandi fjárfestingar í þessari grein á alþjóðavísu. Ég held að í sambandi við það hvort hér sé ekki þörf á að ganga hægt um gleðinnar dyr sé ástæða til þess að spyrja sig að því hvaðan fjármagn gæti komið inn í veiðar og frumvinnslu íslenskra sjávarafurða ef það kæmi og í hvaða tilgangi. Þar liggur í raun og veru hundurinn grafinn. Ég segi ,,ef`` því að ég er ekki að fullyrða að það kæmi einhver holskefla erlendrar fjárfestingar inn strax þó að það væri opnað fyrir það. Við skulum þar af leiðandi einfaldlega ræða þetta út frá þeim fyrirvara. En ef það kæmi, hvaðan er líklegt að það kæmi? Hverjir gætu haft áhuga á því að koma inn í íslenskan sjávarútveg, sérstaklega inn í veiðarnar? Jú, þeir sem hefðu augastað á þessari hráefnisuppsprettu, þeir sem sæju sér hugsanlega hag í því að komast til áhrifa gagnvart því hvernig þetta hráefni yrði meðhöndlað og hvert því yrði beint til frekari vinnslu og verðmætisauka. Ég fullyrði að mikil misskilningur kemur fram í greinargerð með frv. hv. þingmanna Ágústs Einarssonar og Svanfríðar Jónasdóttur þar sem segir að engin ástæða sé til að ætla annað en útlendingar sem vilja eignast lítinn hlut í sjávarútvegsfyrirtækjum séu fyrst og fremst að hugsa um arð af fjárfestingu sinni. Ég óttast mjög að lítið mundi fara fyrir hlutlausri erlendri fjárfestingu sem ætlaði sér ekkert annað með fjárfestingunni hér en arð af fénu. Ég óttast að það yrði ekki mikið um það. Til marks um það nefni ég afkomuna í íslenskum sjávarútvegi og arðsemi eigin fjár sem hefur verið bundið í íslenskum sjávarútvegi að undanförnu og er því miður allt of lítið. Menn telja það miklar upphæðir þegar stærstu íslensku sjávarútvegsfyrirtækin eru að hagnast um hundruð eða 150 millj. kr. en hvað er það í hlutfalli við veltu og eigið fé sem í þeim er bundið? Það er ekki líklegt að erlendir fjárfestar sem væru eingöngu að hugsa um arðsemina standi á höndum út af því. En ef þessir erlendu fjárfestar hefðu annað í huga, ef þetta væri til að mynda erlendir vinnsluaðilar, við skulum segja á meginlandi Evrópu sem ofan í kaupið njóta ríkisstyrkja og styrkja úr sjóðum Evrópusambandsins, eru hungraðir í hráefni, vantar hráefni, þá getur málið farið að líta öðruvísi út. Þá geta aðrir hagsmunir komið til sögunnar sem réttlæta fullkomlega það að kaupa sig inn til áhrifa í íslensk fiskveiðifyrirtæki og fyrirtæki sem ættu myndarlegan kvóta, 20--30 þús. þorskígildi. Þau geta verið býsna spennandi fjárfestingarkostur fyrir slíka aðila sem á hálftóma ríkisstyrkta fiskvinnslu úti á meginlandi Evrópu. Við skulum hugsa okkur í öðru lagi að þessi erlendi fjárfestingaraðili væri fiskmarkaður eða samtök um fiskmarkaði eða fjármagn á bak við fiskmarkað á meginlandi Evrópu eða á Humber-svæðinu í Bretlandi þar sem það er mikið hagsmunamál viðkomandi reksturs, viðkomandi byggðarlags að ná auknu hráefni gegn. Þekkja menn það ekki? Við skulum hugsa okkur í þriðja lagi að þessi aðili væri fjársterk erlend höfn eða aðilar á bak við rekstur slíkrar hafnar. Hafnirnar í Cuxhaven og Bremerhaven eru ekki nein smásmíði. Þeir senda menn á sjávarútvegssýningar og kynna starfsemi sína og bjóða mönnum til viðskipta. Þeir hafa reyndar gert meira, þeir ágætu menn. Ég kem að því síðar. Við skulum hugsa okkur í fjórða lagi að hinn erlendi aðili væri ekki fjárfestingarfélag, banki eða eitthvað því um líkt, heldur væri þetta matvælahringur, mjög stór og öflugur, svo stór og öflugur að hann velti margföldum íslenskum fjárlögum, svo stór og öflugur að hagnaðurinn á fyrsta ársfjórðungi sé nóg til þess að kaupa upp fjögur stærstu íslensku sjávarútvegsfyrirtækin með húð og hári, taka þau í nefið án þess að hnerra. Þá gæti dæmið snúið öðruvísi við. Þessi aðili getur átt hagsmuna að gæta í því að tryggja sér aðgang að einhverju besta fáanlega hráefni í heiminum inn í sína vinnslu. Auðvitað getur vel verið að hann komist að þeirri niðurstöðu að það sé hagkvæmt að vinna vöruna á Íslandi en það er ekkert sjálfgefið í því. Um leið og hann hefði tangarhald á hráefninu ræður hann því í gegnum ákvarðanir stjórna viðkomandi fyrirtækja. Þó að það séu íslensk fyrirtæki að nafninu til skráð hér og jafnvel að 51% í innlendri eigu gæti hinn erlendi hluti fullkomlega nægt til þess að ráða ferðinni í slíkum málum. Við gætum haldið áfram með þessi dæmi. Við skulum hugsa okkur í fimmta og síðasta lagi að hinn erlendi fjárfestingaraðili væri keðja af fyrirtækjum í sjávarútvegsvinnslu og dreifingu í Japan. Gæti það ekki verið býsna freistandi fyrir slíka aðila að komast inn í nokkur stykki af kvótasterkustu tegundunum af loðnu og síld? Við getum líka spurt okkur, herra forseti, hvar er líklegt að hið erlenda fjármagn ef til sögunnar kæmi að það yrði ekki á ferðinni? Ég held að það yrði ekki á ferðinni í gustukaskyni til þess að bera tapið af hefðbundinni íslenskri landvinnslu eins og hún er rekin í dag. Ég held að það sé ægilegur misskilningur hjá flutningsmönnum frv., hv. þm. Kristjáni Pálssyni og félögum að það sé líklegt að erlent fjármagn streymi inn í íslensk frystihús til þess að hækka kaupið hjá fiskvinnslufólkinu eins og látið er að liggja í greinargerð með frv. og 1. flm. sagði beinlínis í útvarpinu í morgun. Ég held að sé óskaplegur misskilningur að útlendingar bíði í röðum með peninga í buddunni til þess að hækka kaupið í íslenskum fiskiðnaði. Það er ekki þannig. Erlenda fjármagnið færi ekki þangað að mínu mati. Áhuginn yrði fyrst og fremst á því að fjárfesta í veiðunum, að komast sem næst uppsprettunni sjálfri og geta haft áhrif á meðferð mála. Þannig er það, herra forseti, það er spurningin um þróunina í kjölfarið sem mestu máli skiptir. Íslenskir heildarhagsmunir í þessu dæmi snúast fyrst og fremst um eitt: Það er að tryggja að þróunin og uppbyggingin í íslenskum sjávarútvegi verði þannig til lengri tíma litið að verðmætisaukinn sé á hverjum tíma hámarkaður innan lands. Það sé unnið eins mikið úr vörunni og hægt er hér heima og það sé gerður eins mikill verðmætisauki úr viðskiptunum og nokkur kostur er í þágu íslenskra hagsmuna en ekki erlendra. Til þess að geta haft áhrif á þessa þróun megum við ekki missa vissa hluti út úr höndunum á okkur. Hér er ekki lítið í húfi, ein meginundirstaða efnahagslegs sjálfstæðis þjóðarinnar er hér á ferðinni. Það er ósambærilegt að tala um þessa hluti eins og tvær hliðar á sama peningnum, þ.e. annars vegar sjávarútveginn á Íslandi og hvaða reglur við reynum að hafa um hann og hins vegar fjárfestingar okkar í sjávarútvegi erlendis vegna þess að þar sem við erum að fjárfesta er sjávarútvegurinn allt önnur atvinnugrein í þeim löndum en sjávarútvegurinn er hér. Þar er hann víðast hvar aukabúgrein, jafnvel ríkisstyrkt aukabúgrein sem menn eru yfirleitt dauðfegnir að fá erlenda samstarfsaðila með sér til þess að reyna að lappa upp á reksturinn. Er ekki ástæðan fyrir því að Íslendingar eru komnir inn í sjávarútveg víða erlendis að sá rekstur var á hnjánum? Þýsku einkavæðingarfyrirtækin voru auðvitað dauðfegin því að fá samstarfsaðila á móti sér sem höfðu eitthvert vit á sjávarútvegi í nútímaumhverfi og í markaðshagkerfi. Hver er ástæðan fyrir því að Íslenskar sjávarafurðir eru komnar inn í rekstur á Kamtsjatka? Ástæðan er sú að menn voru í þrot með þann rekstur. Menn komu skipunum ekki út og þeir þurftu að fá bæði fjármagn, þekkingu, aðstoð og hjálp til þess að geta rekið þann sjávarútveg í nútímaumhverfi. Þær aðstæður gilda ekki hér, eða er það? Það er sem betur fer ekki þannig ástatt í sjávarútvegi okkar. Sjávarútvegurinn eru kolanámur Íslands. Hann er eins og skógar Finnlands eða einhver önnur sambærileg undirstöðuauðlind í atvinnulífi okkar og þess vegna er ekki hægt að leggja það að jöfnu að mörgu leyti við aðra hluti. Með þessu er ekki verið að tala gegn erlendri fjárfestingu í sjávarútveginum sem slíkum og það er misskilningur sem hér bar aðeins á í máli framsögumanna frumvarpanna að svo sé. Við erum ekki að því. Við erum hins vegar að draga ákveðna markalínu um það hvar við viljum hafa þá fjárfestingu. Með þessu er ekki verið að reka einangrunarstefnu eða leggjast gegn því að íslenskur sjávarútvegur alþjóðavæðist sem slíkur enda er hann að því á fullri ferð og hefur þó þetta fjárfestingarbann verið algert þannig að það hefur ekki staðið honum fyrir þrifum. Út af fyrir sig breytir stjfrv. sem löggildir tiltekna óbeina eignaraðild ekki miklu, það er alveg hárrétt. En það er þó a.m.k. mun þrifalegra að hafa reglurnar þannig úr garði gerðar að þær taki á því ástandi sem við búum við. Ég held því að menn megi enn að því hyggja hvað íslenska hagkerfið er agnarsmátt þegar verið er að ræða um þessa hluti. Íslensku sjávarútvegsfyrirtækin sem okkur er tamt að líta á frá okkar sjónarhóli sem risa og stórar einingar eru agnarsmáar, eru pínulítil og mega sín í sjálfu sér mjög lítils ef út í það er farið, hvað efnahagslegt bolmagn og styrk snertir. Ég get aftur vitnað til dæmis til stóru matvælahringanna sem ráða lögum og lofum þrír eða fjórir talsins á meginlandi Evrópu og að miklu leyti í Bandaríkjunum. Herra forseti. Ég held að það séu kannski tvær efnislegar meginundirstöður fyrir efnahagslífi þjóðarinnar sem okkur ber nauðsyn til að halda skynsamlega utan um öllu öðru fremur og það eru fiskimiðin og orkan. Fyrir utan fólkið sjálft og þekkinguna held ég að þetta sé það mikilvægasta fyrir okkar framtíðarhagsmuni og er þar ekki verið að gera lítið úr svo mörgu öðru sem dafnar og blómgast sem betur fer enda nefni ég þetta hina efnislegu undirstöðu eða auðlindir sem stundum eru kallaðar. Þetta frv. snýr reyndar líka að orkumálunum með tilteknum hætti. Það verður að segjast alveg eins og er að því miður hafa menn ekki unnið heimavinnuna sína. Því miður hefur ekki verið farið í þá lagasetningu sem hefur þó verið lofað sem tryggir stöðu okkar og þjóðareign á orkulindunum, sem er auðvitað eina vitið, eins og gengið er frá þessu gagnvart fiskimiðunum. Það er ekkert annað hægt en hvetja til þess að menn hysji upp um sig í þeim efnum. Ég held að hæstv. iðnrh. og viðskrh. hafi ekkert annað þarfara að gera í vetur en að drífa þessa vinnu áfram þannig að það frv. geti helst orðið samferða þessu hér, líka vegna þess að þeir fyrirvarar sem gengið var frá í samningnum um EES hafa fallið niður nú um áramótin. Ég held að það sé eins með orkuna og fiskimiðin að áhugi erlendra fjárefsta gæti vel beinst að því að komast nálægt orkunni ef menn kæmust að þeim krana. Það skyldi ekki vera að þeir sælu Irving-feðgar, sem þjóðinni var talin trú um að blóðlangaði svona óskaplega til þess að reka tvær bensíndælur eða sjoppur uppi á Íslandi hefðu hugsanlega eitthvað meira í huga, þeir hefðu hugsanlega verið að kíkja á fyrirtækið Ísland hf. t.d. með orkuna í huga einhvers staðar á bak við. Herra forseti. Hv. þm. Ágúst Einarsson sagði í framsöguræðu sinni um að stjfrv. eða einhver sambærilegur frágangur á málum hvað varðar óbeina eignaraðild væri óframkvæmanlegt. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég held að endalaust væri hægt að finna dæmi eins og hv. þm. var að taka. Einhvers staðar draga menn mörkin og þá er auðvitað líklegt að einhverjir lendi aðeins yfir þeim mörkum o.s.frv. og það koma upp slík jaðartilvik og þá er eðlilegast að taka á þeim með tilteknum sveigjanleika og aðlögunartíma að mínu mati. Hv. þingmenn leggja til 20% beina eignaraðild. Kæmi ekki upp nákvæmlega eins tilvik í því sambandi innan skamms? Ef fyrirtæki fjárfestu fyrir tilviljun hvort í sínu lagi í innlendu fyrirtæki og allt í einu væri eignaraðildin orðin 23%, er það þá eitthvað öðruvísi en eign Olís eða Texaco í Síldarvinnslunni? Ég sé það ekki sem neitt stórkostlegt vandamál þótt þessir aðilar stæðu frammi fyrir því að að tilteknum aðlögunartíma liðnum hefðu þeir orðið að samræma eign sína þessum reglum svo lengi sem þær séu skýrar, liggi ljóst fyrir og ferlið sem að þeim liggur sé klárt. Þá er mönnum engin vorkunn í slíku. Bankarnir mega ekki eiga í atvinnurekstri almennt talað en þeir hafa heimildir til þess að leysa til sín fyrirtæki til þess að gæta hagsmuna sinna samkvæmt vissum reglum og hvað gerist þá? Hvað gerist þá? Þeim ber að afsetja þá eign aftur samkvæmt tilteknum reglum og hafa til þess tiltekinn tíma. Svo einfalt er það. Með nákvæmlega sama hætti er hægt að ganga frá slíkum jaðartilvikum sem koma upp og menn eru að drepa málinu á dreif með því að gera úr því eitthvert óskaplegt vandamál. Ég lít ekki svo á að svo sé. Vissulega er hægt að taka dæmi af því tagi sem hér voru tekin í gegnum olíufélögin, Olís og Skeljung, og sýna fram á að það er ekki endilega þar með fullt samræmi í hinni eiginlegu erlendu eign þegar reglur af þessu tagi eru settar. Að Texaco eigi 33% í Olís, svo að notuð séu dæmin sem hv. þm. var með, síðan aftur 7% í Síldarvinnslunni og þar með sé það ekki nema 2% eiginlega erlend eign er út af fyrir sig rétt og reiknað svo það dæmi út að fyrirtæki sem lendir rétt niður fyrir 25% mörkin, á 24% í innlendum lögaðila eða 17% eins og er víst í tilviki Skeljungs en á svo sjávarútvegsfyrirtæki að fullu, sé þá með meiri raunverulega erlenda eign og þá það. En þetta er óhjákvæmileg afleiðing af því að draga einhvers staðar mörkin. Og hv. flm. eru sammála því að það verði að draga mörkin einhvers staðar. Hv. þingmenn hafa valið að gera það við 20% af beinni eignaraðild. Sú rökræða öll sömul er á sínum stað þannig að ég held að hv. þm. hafi þar lent í ógöngum að ætla að fara að drepa stjfrv. með því að segja að svona mörk af einhverju tagi sköpuðu alls konar vandamál, einhver lendi fyrir ofan og einhver fyrir neðan en mæla svo í framhaldinu fyrir öðru frv. sem kveður á um tiltölulega sambærileg mörk, að vísu bara um beina fjárfestingu í staðinn fyrir óbeina. Ég var búinn að ræða þá fullyrðingu hv. flm. frv. á þskj. 547 að erlendar fjárfestingar í veiðum mundu sérstaklega lækna erfiðleika fiskvinnslunnar eins og þeir standa nú um stundir og ætla ekki að hafa um það fleiri orð. Ræða formanns Alþfl., hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar, var stórkostlega skemmtileg í ljósi þess að hv. þm. er nýkominn út úr ríkisstjórn sem ég man ekki hvort frekar tvisvar eða þrisvar heldur en einu sinni lagði fram nánast nákvæmlega sams konar stjfrv. og hér hefur verið mælt fyrir af hæstv. viðskrh. Þá hlýtur hugur að hafa fylgt hugur máli hjá jafnheilsteyptum flokki og Alþfl. að styðja slíkt frv. Ég er að vona að ekki hafi verið upplýst að Alþfl. hafi staðið að því máli algerlega gegn betri samvisku, betri vitund. Ég hélt að það gerðist ekki í þeim merka flokki að menn opinberuðu slíkt þannig að þetta var hin skemmtilegasta leikflétta eða hinn fallegasti kollhnís sem hv. þm. fór hér. Rökfimi hans var mikil þegar hann útskýrði að auðvitað hefði Alþfl. alltaf einarðlega barist fyrir öðrum hlutum þó hann hefði að vísu staðið að því að leggja fram þetta stjfrv. um nákvæmlega þennan frágang á málinu. Mikið meira er ekki um það að segja, satt best að segja. Herra forseti. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að það sé skynsamlegt að fara fram hófsamlega og með gát. Við erum nánast með meginfjöregg þjóðarinnar í höndunum. Það er svo, hversu oft sem menn ræða um mikilvægi þess að fjölga stoðunum undir íslensku atvinnulífi, að sjávarútvegurinn er enn að afla um 80% gjaldeyristeknanna fyrir vöruútflutning og um 55% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar í heild. Það hlýtur því að liggja í hlutarins eðli að menn fari varlega gagnvart breytingum á starfsumhverfi slíkrar greinar og ég tala ekki um ósköpin þegar á spýtunni hangir aðgangur að mikilvægustu auðlind landsmanna. Rétturinn til að nýta fiskimiðin umhverfis landið, sem við höfum barist harðri baráttu fyrir að helga okkur í gegnum tíðina, er mönnum væntanlega fyrst og fremst hugleikinn. Hvað með vinnsluna? Er ekki nóg að binda þetta við veiðarnar? Þá kemur að þeirri staðreynd, herra forseti, að yfirgnæfandi meiri hluti stærri fyrirtækja í sjávarútvegi á Íslandi eru blönduð. Þau stunda bæði veiðar og einhverja vinnslu sjávarafurða og einhvern tíma var sagt að nota sem viðmiðun að 70% útgerðarinnar væri annaðhvort í tengslum í sömu fyrirtækjum og stunduðu fiskvinnslu eða í beinum tengslum við fyrirtæki sem stunduðu fiskvinnslu. Þar af leiðir að það er hægara sagt en gert að skilja þarna á milli. Ég er því þeirrar skoðunar að sú skilgreining sem lögin um stjórn fiskveiða, sem fyrirvarinn í EES-samningnum og sem stjfrv. gengur út frá, sé skynsamleg. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þetta sé eina færa leiðin, þetta séu einu landamærin sem hægt er að nota í þessu sambandi. Augljóslega er ekki hægt að draga slíka takmörkun þvert í gegnum efnahagsreikning fyrirtækjanna eða í gegnum miðjuna á þeim ef þau stunda bæði veiðar og vinnslu. Þau þjóðhagslegu rök eru líka fyrir þessu að mínu mati að við eigum miklu meiri möguleika og það er eftir miklu meiru að slægjast í framhaldsferlinu. Þar held ég að þekking og reynsla og jafnvel fé útlendinga geti nýst okkur, ýmist til uppbyggingar hér heima eða erlendis í samstarfsfyrirtækjum eins og enn er að gerast. Það er ekki nýtt að Íslendingar byggi upp annaðhvort algerlega á eigin vegum eða í samstarfi við aðra slík fyrirtæki bæði innan lands og utan. En mikilvægast af öllu í er spurningin um þróunina í þessum efnum. Það er mjög auðvelt að benda á hættu sem gæti falist í því að erlendir hagsmunir og erlend sjónarmið kæmust þannig til áhrifa varðandi þróun og uppbyggingu greinarinnar til framtíðar litið að aðrir hagsmunir en þeir og þeir einir sem ég tel að eigi að leggja þarna til grundvallar ráði ferðinni. Þeir myndu ætíð hámarka á hverjum tíma virðisaukann innan lands út úr þessari grein eða það sem fellur íslenskum aðilum í skaut vegna vinnslu hér og út af fyrir sig einnig vegna umsvifa erlendis frá sem geta skilað hingað tekjum, fært mönnum störf og skapað mönnum veruleika. Það er kannski eitt af því ánægjulegasta sem hefur verið að gerast í íslenskum sjávarútvegi upp á síðkastið á allra síðustu árum að við erum í reynd í vissri yfirfærðri merkingu þess orðs að færa landhelgina út á nýjaleik í gegnum umsvif íslenskra fyrirtækja og sölusamtaka erlendis og í gegnum veiðar íslenskra skipa á fjarlægari miðum utan efnahagslögsögunnar. Við eigum að styðja og hlúa að þróun í þá átt. Hins vegar fannst mér mikill misskilningur koma fram í máli hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar að vegna þess að þjóðin væri skuldsett, sjávarútvegsfyrirtækin illa stödd og við ættum í erfiðleikum, væri tímabært að selja frá sér það dýrmætasta sem menn eiga.

[17:50] Herra forseti. Þetta voru athyglisverð sjónarmið hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Það er auðheyrt að hann hefur engu gleymt og ekkert lært. Hann áttar sig ekki á breyttum aðstæðum. Ritstjórar Morgunblaðsins, sem ég gerði að umtalsefni í framsögu minni, eru mun víðsýnni í afstöðu sinni til þessa máls en hv. þm. Markaðssamvinna er einn helsti kostur eignaraðildar eins og fjölmörg dæmi geta sýnt. Útlendingar eru ekki verri en það að þeir fá allan okkar fisk. Hryllingsmyndir um þátttöku fiskmarkaða og hafnir Japana og fleiri aðila voru dregnar upp. Það er m.a. þess vegna sem við ræðum um að eignaraðildin eigi að miðast við 20% sem þýðir engan ráðandi hlut. Ótti við misbeitingu eins og kom fram af hálfu hv. þm. er einfaldlega ástæðulaus. Hv. þm. misskilur dæmið eða vill misskilja það. 2% eignaraðildin í dæmi Olís/Texaco er bönnuð meðan 15% eignaraðild í dæminu um Skeljung er leyfð. Þetta snýst ekki um að verið sé að finna ákveðin mörk heldur að þessi aðferðafræði með óbeina fjárfestingu er beinlínis óskynsamleg. Í ræðu hv. þm. opinberaðist hins vegar samstaða stöðnunar. Samstaða stöðnunar hjá ráðherra, hjá LÍÚ og hv. þm. Þetta er afskaplega fríður flokkur, hæstv. viðskrh., hæstv. sjútvrh., hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Kristján Ragnarsson. Sá hópur sem ég nefndi þarna til er ekki hópur sem mun breyta miklu í íslensku þjóðlífi.

[17:52] Herra forseti. Ég bjóst alveg við svona svörum. Ég hef svo oft áður upplifað sambærilegan þvætting og útúrsnúning að ég er þessu ekkert óvanur. Þetta er afar algeng aðferð til þess að reyna að afgreiða þá sem vilja vara við hlutum og hvetja til þess að menn fari rólega yfir málin. Ég reyndi að ræða þetta mál með rökum og mér þætti vænna um að hv. þm. hefði t.d. reynt að sannfæra mig um að áhyggjur mínar væru ástæðulausar en hann færi með þvætting og útúrsnúninga af því tagi sem hann gerði hér eða brigslyrði eins og að ég sé fyrst og fremst að ganga erinda annarlegra hagsmuna úti í bæ, ég sé senditík Kristjáns Ragnarssonar eða Þorsteins Pálssonar, hæstv. sjútvrh., eða einhverra slíkra manna. Þegar ég reyndi að draga upp þá mynd að við reyndum að átta okkur á því hvaða hagsmunir og hvaða hvatir gætu stýrt þróuninni til lengri tíma litið þegar fjárfesting erlendra aðila, sem horfðu á hlutina og ættu annarra hagsmuna að gæta en þeirra sem við þurfum að passa upp á, hámarka virðisaukann innan lands. Hver urðu þá svör hv. þm.? Engin önnur en að fara með brigslyrði. Þetta er lágkúrulegur málflutningur og dæmir sig sjálfur og ég þarf ekki að hafa um hann fleiri orð. Ég þarf ekki að svara því hvort einhver samstaða eða áskorun um stöðnun í íslenskum sjávarútvegi felist í afstöðu af mínu tagi. Það er svo hlálegt. Sjútvn. Alþingis var í morgun í heimsókn hjá Íslenskum sjávarafurðum. Ég held að sú heimsókn hafi ekki gefið okkur þá tilfinningu að stöðnun ríkti í íslenskum sjávarútvegi, að það væri alger stöðnun vegna þess að frv. hv. þm. væri ekki komið fram. Þeir minntust ekki mikið á að það stæði þeim fyrir þrifum 

[17:55] Herra forseti. Ég þóttist í framsögu minni færa rök fyrir frv. Ég tel ástæðulaust að fara yfir það á þessu stigi. Ég bendi hv. þm. á að ég kallaði hann hvorki senditík né sagði að hann gengi erinda eins eða neins. Ég vakti hins vegar athygli á samstöðu í málflutningi hans og annarra aðila sem tengjast þessu máli, hvort sem það er formaður Landssambands ísl. útvegsmanna eða þeir tveir ráðherrar sem ég gerði að umtalsefni. Mér finnst hafa komið skýrt fram í málflutningi þingmannsins að hann vill engar breytingar á þessum sviðum og kemur mér ekki mikið á óvart. Ég harma það hins vegar að hann skuli ekki vera víðsýnni um þennan málaflokk eins og ég veit að hann hefur fulla þekkingu til.

[17:56] Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flutti áðan ágæta ræðu. Kannski kom ekki margt á óvart miðað við það sem ég hef heyrt frá honum í dag að hann er einfaldlega á móti því að leyfa beina aðild að sjávarútvegi í gegnum erlenda aðila. Mér fannst eima dálítið af sambærilegum málflutningi og maður heyrði úr sölum Alþingis þegar rætt var um inngöngu Íslands í Evrópska efnahagssvæðið, þegar rætt var um að við mundum missa dalina okkar, fjöllin og fossana til útlendinga vegna þess að þeir mundu strax koma og kaupa þetta og við sætum eftir slyppir og snauðir. Sama virðist mér vera þegar talað er um þetta frv. um að heimila 49% beina aðild, að þá séu komnir hingað matvælahringar, hafnir, markaðir og japanskir aðilar til að kaupa upp allan kvótann og allar veiðiheimildir. Mér finnst sorglegt að umræðan skuli þróast svona því að ekkert bendir til þess í reynslusögu Íslendinga í samskiptum við erlenda aðila að þeir mundu haga sér svona þó að þeir gætu. Þeir gátu hugsanlega haft þessa stöðu með Evrópska efnahagssvæðinu en það er ekki hægt að sjá það neins staðar í þeim samskiptum að þeir séu að reyna það. Í 70 ára sögu þeirra laga sem giltu allt frá árinu 1922 til 1971 þar sem erlendir aðilar höfðu heimild til þess að eiga 49,9% í útgerðarfyrirtækjum virtist ekkert benda til þess að þeir hefðu hug á því að sölsa undir sig útgerð á Íslandi með einhverjum annarlegum hætti. Ég held því að öll rök og reynsla okkar af samskiptum við þessa aðila bendi ekki til þess að við þurfum að óttast nánara samstarf. Það er eins og kom fram hjá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni ein af bestu leiðunum til þess að öðlast meiri víðsýni og meiri möguleika í framtíð fjárfestingar og atvinnulífs í íslensku þjóðfélagi.

[17:58] Herra forseti. Ég kýs að fá að svara þessari ræðu því að hún var tiltölulega málefnaleg. Ég nefndi fyrst og fremst dæmi um erlenda aðila til þess að reyna að útskýra það sjónarmið mitt að það gætu fundist erlendir aðilar, erlent fjármagn sem hefði sértækra hagsmuna að gæta gagnvart því að ná áhrifum í íslenskum sjávarútvegi, fyrst og fremst ná forræði á veiðiheimildum af hráefni. Það var það dæmasafn sem ég taldi upp. Við þurfum ekki að fara í grafgötur um að þetta er svona vegna þess að þetta hefur gerst. Vita menn ekki af því að það er mál í gangi út af því að þýskir peningar voru að reyna að lauma sér bakdyramegin inn í íslenskan sjávarútveg --- til hvers? Hvaðan voru þeir? Þeir voru af því tagi sem ég nefndi. Það voru þýskir aðilar sem vildu ná sér í og tryggja sér hráefni í sína þágu þannig að reynslan talar skýru máli í þessum efnum. Ég er þeirrar skoðunar ef um væri að ræða það sem kalla mætti fjárfesta eða hlutlaust erlent fjármagn sem kæmi inn í íslenskan sjávarútveg á hreinum arðsemisforsendum þá gegndi það allt öðru máli. Ef þeir aðilar væru fjárfestar sem ættu engra hagsmuna að gæta í sjávarútvegi, úrvinnslu eða dreifingu sjávarafurða á heimsmarkaði væri sú hætta ekki fyrir hendi sem ég vara hér við. Enda væri þá ekki ástæða til að ætla annað en hinir erlendu aðilar vildu fyrst og fremst gera þetta vegna þess að þeir vildu hafa arð af fé sínu. Ég óttast hins vegar að slíkir aðilar kæmu því miður ekki og það segir auðvitað sína sögu. En síðan sakna ég þess og kannski kemur að því síðar í umræðunni að hv. þm. Kristján Pálsson upplýsi okkur betur um það hverjir þessu erlendu aðilar eru sem naga þröskuldinn og bíða eftir því að komast inn til þess að hækka kaupið á Íslandi.

[18:01] Herra forseti. Ég sagði í ræðu minni varðandi þann möguleika að hægt væri að hækka kaup íslensks fiskverkafólks með því að fá erlenda aðila inn í landið og fjárfesta í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum að það mundi fyrst og fremst gerast þannig að hægt væri að auka eigið fé fyrirtækjanna, styrkja stöðu þeirra fjárhagslega. Við gætum opnað fyrir markaðssetningu með öðrum hætti og náð þannig meiri virðisauka út úr framleiðslunni. Ég talaði einnig um að það væri fyrst og fremst í botnfiskvinnslunni sem við gætum nýtt okkur þessa möguleika. Í útgerð eða við skulum segja veiðum er ég sammála hv. þm. um það að sennilega standa engar þjóðir okkur framar á því sviði. Ég tók sérstaklega fram að við gætum líklega lært mikið af Dönum í þeim efnum. Þeir hafa getað borgað mun hærri laun en við og hafa þá trúlega fengið betri og hærri greiðslu fyrir afurðir sínar. Ég held að við höfum með ýmsum rökum bent á hvernig þetta væri hægt og íslensk alþýða og íslenskt fiskverkafólk gæti hagnast á því að erlendir aðilar kæmu inn í íslenskan sjávarútveg.

[18:02] Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mun vera líffræðingur að mennt.

Nei, jarðfræðingur.

Jarðfræðingur, þar fór í verra. Ef hann hefði verið líffræðingur hefði hann skilið betur þróunarhugtakið. Hann vildi leggja það út á þann veg að það væri ósamkvæmni í því að ráðherra Alþfl., viðskrh., skyldi leggja fram þetta stjfrv. á sínum tíma en nú viljum við ganga lengra. Frv. er ekki um annað en að standa við alþjóðlegar skuldbindingar okkar sem við sömdum um á sínum tíma, þ.e. laga þetta að EES-veruleikanum. Annað dæmi: Við sömdum um það á sínum tíma að fá fram varanlega fyrirvara varðandi fjárfestingarrétt útlendinga í sjávarútvegi. Það gerðum við einfaldlega til þess að það væri í höndum Íslendinga sjálfra að taka ákvarðanir um það hvort við vildum beita honum til hins ýtrasta eða hvort við vildum víkja frá því. Það var einfaldlega innlent ákvörðunarefni að við værum ekki seldir undir forræði annarra í því efni. Og af því að óhjákvæmileiki hægfara þróunar er sósíaldemókratískt prinsipp, hv. þm., er eðlilegt að við endurmetum það nú í ljósi reynslunnar. Nú virðist það vera svo að skoðanamyndun í landinu er smám saman að breytast, líka í þessu efni. Í stað banns, og þegar við sjáum að við getum ekki einu sinni framfylgt ákvæðum um hina óbeinu fjárfestingu sjálfir, eru menn víða reiðubúnir til að ganga smám saman lengra en við ákváðum í upphafi. Það er engin ósamkvæmni í þessu. Þetta er fyrst og fremst spurning um það hvernig við viljum halda á samningum okkar við aðrar þjóðir, áskilja okkur vald og forræði yfir hlutunum eins og við erum sammála um að við eigum að gera, bæði að því er varðar orkulindirnar og fiskimiðin. Hitt er svo annað mál að við þurfum ekki að setja þessa fyrirvara sem hengingaról um hálsinn á sjálfum okkur.

[18:04] Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. um það að það er afar mikilvægt að við höfum forræði þessara mála í eigin höndum. Þess vegna var það að sæmileg þverpólitísk samstaða ríkti t.d. um það á sínum tíma að ganga frá málum með svipuðum hætti og gert var þegar lögin um fjárfestingu erlendra aðila voru sett á Alþingi 1991, ef ég man rétt. Þótt mjög skiptar skoðanir hafi verið um ágæti EES-samningsins tel ég samt að samstaða hafi verið um það að fjárfestingarfyrirvarinn gagnvart sjávarútveginum, sem er í raun og veru þau lög sem enn gilda, væri til bóta. Það var betra en ekki að ná honum. Þess vegna finnst mér að það standi fáum mönnum nær en einmitt hv. þm. sem hefur öllum núlifandi Íslendingum betur lofað hugverkið mikla, EES-samninginn og gerðina alla, að verja þennan fyrirvara. Málið snýst um það. Það er líka hárrétt að við getum svo sem hvenær sem er slakað á umfram það sem hann gerir ráð fyrir. En ég er þeirrar skoðunar að þar eigum við að fara afar gætilega. Við núverandi aðstæður á ekki að gera neina breytingu á því að hafa landamærin eða víglínuna þá að leyfa enga beina eignaraðild í sjávarútvegsfyrirtækjunum. Ég sé ekki inn í framtíðina frekar en hv. þm., a.m.k. ekki með neinni vissu. Maður reynir þó að spá í hlutina og vera á varðbergi fyrir þeim hættum sem gætu leynst með fram veginum sem fram undan er. Og það held ég sé afar mikilvægt fyrir litla þjóð eins og okkur sem er að burðast við það að lifa efnahagslega sjálfstæðu lífi hér úti á þessari úteyju. Það hlýtur að vera mikilvægara en flest annað að passa upp á fjöreggið sjálft sem hér er í húfi, sjávarútveginn.

[18:07] Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið eru hér til umræðu þrjú mál í senn sem öll lúta að eignaraðild útlendinga í íslensku atvinnulífi með einum eða öðrum hætti. Ég vil vekja á því athygli, herra forseti, í þessari umræðu að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki hafa undanfarið verið ótrúlega dugleg við að sprengja af sér þau höft sem niðurskurður veiðiheimilda hefur sett þau í. Þau hafa í fyrsta lagi stefnt skipum sínum á úthafsmið og bætt sér þannig upp að hluta minni veiðiheimildir innan lögsögunnar og þau hafa einnig með slíkum veiðum, sem í sumum tilfellum er brautryðjendastarf, opnað möguleika til framtíðarveiða íslenskra skipa á viðkomandi miðum. Þau hafa í öðru lagi efnt til samvinnu við önnur fyrirtæki í greininni landshorna á milli og hafa jafnvel stofnað til nýrra til að nýta sem best bæði veiðiheimildir og fjárfestingar og þau hafa í þriðja lagi leitað út fyrir landsteinana með fjárfestingar sínar, sölu á hugviti, reynslu og þekkingu. Í kjölfarið hafa þeir íslensku aðilar í iðnaði sem á undanförnum árum hafa verið að byggja upp sérhæfðan þjónustuiðnað við sjávarútveg markaðssett og selt vöru sína og þjónustu. Það er því eðlilegt að mikið hefur verið fjallað um landvinninga íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja og sölusamtaka erlendis og ljóst að ekkert lát er á dirfsku okkar manna og áræði þegar kemur að samstarfi við útlendinga erlendis og er það vel. Við höfum löngum þóst vita að íslenskt hugvit og dugnaður mætti sín nokkurs í samkeppni við erlenda aðila, ekki síst á sviði sjávarútvegs. Það leiðir hugann að fjárfestingum útlendinga hérlendis og því samstarfi sem eðlilega ætti að geta átt sér stað hér á landi á sama hátt. Sú reynsla sem íslensk fyrirtæki hafa öðlast af fjárfestingum erlendis og viðskiptum við erlend sjávarútvegsfyrirtæki gerir það að verkum að menn hafa endurmetið þá stöðu sem er hér heima og í mörgum tilfellum komist að þeirri niðurstöðu að hér væri breytinga þörf. Menn hafa þrátt fyrir þann fyrirvara sem samið var um í EES-viðræðunum komist að þeirri niðurstöðu að e.t.v. væri hann orðinn okkur myllusteinn, e.t.v. væri að lágmarki rétt að lögfesta a.m.k. þá óbeinu eignaraðild sem þegar er til staðar. Auðvitað endurspeglast þetta endurmat í því að nú liggja hér fyrir hinu háa Alþingi þessi þrjú frv. sem eru hér til umræðu. Eins og fram hefur komið hafa fjárfestingar erlendra aðila í atvinnulífi á Íslandi verið afar litlar undanfarna áratugi og miklu minni hér en á hinum Norðurlöndunum sem við gjarnan berum okkur saman við. Fjárfestingar hafa verið alveg bannaðar í íslenskum sjávarútvegi undanfarin ár en í ljós hefur hins vegar komið að bannið heldur ekki og við því þarf auðvitað að bregðast, annaðhvort með því að leyfa erlenda eignaraðild í fyrirtækjum eða að skera upp herör gegn þeirri þróun í átt til óbeinnar eignaraðildar sem verið hefur og fylgja þá banninu eftir af fullri hörku. Til þess hafa menn ekki treyst sér og e.t.v. er eðlilegt í því samhengi að efast um að það yrði tekið á jaðartilvikunum sem rætt var um hér áðan af þeirri festu sem menn væntanlega reikna með. En af sögulegum ástæðum eins og menn þekkja hefur verið mikil tortryggni gagnvart erlendri fjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Ekki síst hefur þetta átt við í sjávarútvegsfyrirtækjum. Eins og hér hefur komið fram þá tengist það eðlilega þeim hluta sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar sem sneri að fullum yfirráðum yfir auðlindinni. Söguleg rök í þessu máli eru ekki minna virði en önnur og fyrir þjóð sem að stórum hluta til er alin upp við Íslandssögu Jónasar Jónssonar og lærði ung að meta íslenska hagsmuni út frá því sjónarhorni sem þar er sett á hlutina, er svo sannarlega ekki óþarfi að gæta að sögulegum ástæðum þegar verið er að fjalla um samvinnu við útlendinga. Eins og ég gat um, herra forseti, hefur óbein eignaraðild erlendra aðila fengið að þróast víða í íslenskum sjávarútvegi þrátt fyrir bann, t.d. í gegnum þá hluti sem olíufélögin eiga í mörgum sjávarútvegsfyrirtækjum. Það er staðreynd að íslensk fyrirtæki hafa líka þurft að bægja frá möguleikum sem þeim hafa boðist á erlendu áhættufé og viðskiptasamböndum vegna bannsins. Ekki veit ég í hve miklum mæli það er en þess eru dæmi. Það er vandséð hvernig unnt er að komast hjá eignaraðild erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegi miðað við þá óbeinu eignaraðild sem þegar er til staðar og þess að við viljum gjarnan fá meiri erlenda fjárfestingu inn í landið í ýmsum greinum. Vegna mikilvægis sjávarútvegsins í okkar þjóðarbúskap er e.t.v. verjandi að vera með þrengri löggjöf varðandi áhrif erlendra aðila í þeirri grein en öðrum en það má þó ekki ganga svo langt að það svipti greinina möguleikum til uppbyggingar, þróunar og fjárhagslegrar styrkingar. Jafnframt ættum við að huga að því hvort það að leyfa erlendum aðilum að fjárfesta takmarkað í sjávarútvegsfyrirtækjum gæti laðað þá að fjárfestingum á öðrum sviðum atvinnulífsins og hvort sjávarútvegurinn gæti þá orðið sú beita sem þarf til að laða að frekari erlenda fjárfestingu. Þá er vert að benda á öryggisákvæði það í stjfrv. er heimilar viðskrh. að stöðva erlenda fjárfestingu ef hún ógnar öryggi landsins eða gengur gegn allsherjarreglu, almannaöryggi eða almannaheilbrigði. Þess misskilnings hefur gætt jafnvel hjá forsvarsmönnum hagsmunasamtaka í sjávarútvegi að með því að rýmka þau lagaákvæði er varða fjárfestingar erlendra aðila í sjávarútvegsfyrirtækjum sé verið að heimila erlendum aðilum aðgang að auðlindinni, að verið sé að afsala forræði yfir auðlindinni. Slíkir aðilar spyrja til hvers hafi þá verið barist, til hvers hafi lögsagan verið færð út. Þessir aðilar hafa ekki lýst stuðningi við það að þjóðareign á auðlindinni væri styrkt með upptöku veiðileyfagjalds en viðbrögð af þessum toga sýna ótrúlega vanþekkingu sem þessum aðilum er ekki samboðin. Nærtækara er þó, virðulegi forseti, að álykta að verið sé að hafa uppi hræðsluáróður til að rugla þá í ríminu sem minna kunna fyrir sér í lögum um hlutafélög og áhrif í krafti eignahluta þar. Athyglisvert er að sömu aðilar telja í lagi að útlendir peningar séu í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum sem lánsfé eða ef þeir hafa verið þvegnir með því að fara í gegnum íslensk fyrirtæki. En það hlýtur að vera okkur öllum íhugunarefni af hverju forsvarsmenn hagsmunasamtaka, sem samkvæmt því sem fram kom í máli viðskrh. eru búnir að skrifa upp á stjfrv., bregðast við eins og þeir gera í viðtali við Morgunblaðið frá 16. nóvember sl. þar sem þessi mál voru reifuð. Viðbrögð þeirra eru af allt öðrum toga en margra sem vinna úti í fyrirtækjunum og taka þátt í þeirri merkilegu þróun sem ég rakti í upphafi. Þar á bæ hafa menn öðlast það sjálfstraust sem þarf til að þora að hugsa sig inn í nýjan veruleika og eiga ekki sömu hagsmuna að gæta í óbreyttu ástandi. Starfandi menn í greininni hafa margir hverjir ekki talið það til kosta í íslenskum sjávarútvegi að fjárfestingar erlendra aðila séu bannaðar. Þvert á móti vísa þeir gjarnan til reynslunnar af samstarfinu erlendis og óeðlilegt sé að greina á milli fiskvinnslu og annarrar matvælaframleiðslu og gera þannig upp á milli þessara tveggja greina sem eðlilegt væri að flokka báðar til iðnaðar. Í stjfrv. er reynt að taka á því hvað er vinnsla. Þar er það ekki talin vinnsla að umpakka afurðum í neytendaumbúðir eða frekari vinnsla afurða en þar er getið um. Ég á eftir að sjá, virðulegi forseti, að hægt sé að kljúfa íslensk sjávarútvegsfyrirtæki upp með þeim hætti að sá angi þeirra, sem menn hafa verið að þróa undanfarin ár til þess að bregðast við bæði minni veiðiheimildum og erfiðleikum sem hafa verið á markaði með hefðbundnar afurðir, verði klofinn frá vegna þess að einungis þar megi koma inn erlent fjármagn. Ég þykist þó skilja mætavel þau rök sem eru að baki og finnst þau fyrir sitt leyti eðlileg. Hins vegar held ég að okkur sé nauðsynlegt að efna til enn frekara samstarfs við útlendinga en þegar er og að það eigi að gera það mögulegt fyrir fleiri fyrirtæki en þau sem eru það stór að þau vogi sér sjálf á erlenda markaði. Þeir sem vinna í greininni benda á að nú þegar séu möguleikar erlendra aðila til áhrifa í íslenskum sjávarútvegi umtalsverðir og engin takmörk fyrir því hve mörg erlend lán greinin megi taka né heldur hvert afurðirnar eru seldar eða til hve langs tíma sölusamningar eru gerðir. Stóru matvælahringirnir sem hér var getið um áðan geta því sem best gert þau viðskipti við íslensk sjávarútvegsfyrirtæki að lána þeim peninga með þeim skilyrðum að tilteknar afurðir fari annaðhvort í gegnum þeirra sölukerfi eða til frekari vinnslu á þeirra vegum. Það er ekkert sem bannar það og ekkert sem bannar þau áhrif. Jafnframt hefur verið á það bent, ekki síst af forsvarsmönnum iðnaðarins, að ef við viljum markaðssetja Ísland sé leiðin e.t.v. sú að leyfa meira áhættufjármagn í sjávarútvegsfyrirtækjum þar sem landið er þekktast fyrir sjávarútveg, en vanþekking erlendra fjárfesta á kostum Íslands sé stærsti þröskuldur í vegi þess að erlendir fjárfestar þori að setja fé í íslenskt atvinnulíf. Reynsla af fjárfestingum í sjávarútvegsfyrirtækjum kynni því að leiða til frekari fjárfestinga í öðrum greinum. Kostir erlendrar eignaraðildar geta verið margvíslegir eins og hér hefur verið rakið. Fyrirtæki geta sótt sér erlent áhættufé sem hlutafé og verða þá í minna mæli háð lánsfé sem nú er að sliga mörg þeirra. Einnig má ætla að slíkt samstarf geti örvað markaðssamstarf og gefið ýmsa nýja möguleika. Við leggjum mikla áherslu á og vinnu í að fá erlenda fjárfesta til samstarfs hér á landi, ekki síst út á matvælaiðnað því að það er ímynd okkar sem matvælaframleiðenda sem við reynum í flestum tilvikum að selja. Það er því kaldhæðnislegt ef við ætlum að undanskilja þar aðalmatvælaiðnaðinn, sem er sjávarútvegurinn eða fiskvinnslan. Það er ekki rétt skref að löggilda óbeina eignaraðild og löggilda þannig óbreytt ástand eða skapa aðstæður sem kalla jafnvel á stofnun leppfyrirtækja ef við viljum skapa okkur nýja möguleika. Til þess þyrftum við að leyfa beina eignaraðild, kaup erlendra aðila á skilgreindum hlut í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. 20% hlutur eins og lagt er til sem fyrsta varfærna skrefið, m.a. af sögulegum ástæðum, í því frv. sem sú sem hér stendur er flm. að ræður ekki úrslitum um stjórn fyrirtækja eða þær ákvarðanir sem stjórnendur þess taka en gæti, ef vel tekst til, nægt til að gefa fjárhagslega og viðskiptalega nýja möguleika fyrir viðkomandi fyrirtæki, jafnvel erlendis. Þá má geta þess að eftirlit með beinni eignaraðild er auðveldara en óbeinni og því betri möguleikar á að fylgjast með framvindu mála og grípa inn í með takmarkandi aðgerðum ef þurfa þykir. Ég tel rétt, herra forseti, að benda á þetta þrátt fyrir það sem fram hefur komið um það að eftirlit verði erfitt hvort sem bein eignaraðild er leyfð eða ekki vegna þess að ég lít svo á að stjórnarfrumvarpið sem hér liggur fyrir og heimilar óbeina eignaraðild beinlínis hvetji til hennar með einum eða öðrum hætti og sé varasamt að hluta til fyrir þær sakir. En það er ekki síst nauðsynlegt í ljósi umsvifa íslenskra fyrirtækja erlendis og þeirrar áherslu sem lögð er á aukin alþjóðleg viðskipti að teknar verði ákvarðanir af hálfu löggjafans sem horfi til framtíðar, ekki vegna sjávarútvegsins í þrengsta skilningi heldur fyrir atvinnulíf allt og þróun þess. Ég held að við verðum að reyna að hafa í huga í þessari umræðu að ef við leyfum óbeina eignaraðild, 20% eða hvar sem við staðnæmumst með það, erum við þar í öllum tilfellum að tala um íslensk fyrirtæki sem lúta íslenskri löggjöf. Fyrst við erum að breyta henni á annað borð varðandi sjávarútveginn og okkur er ljóst að sú sem við búum við núna hefur ekki haldið, er mikilvægt að sú löggjöf sem við setjum núna geri meira en að staðfesta ríkjandi ástand, að hún sé þannig að hún haldi, að hægt sé að vinna eftir henni og hún styðji við framþróun í íslensku atvinnulífi.

[18:24] Virðulegi forseti. Það er grundvallarviðhorf okkar kvennalistakvenna að rétt sé að íslenska þjóðin eigi fiskimiðin og það verði að tryggja að það sé þjóðin sem njóti afraksturs af auðlindinni. Það er okkar skoðun að svo sé ekki nú á meðan sægreifar fá auðlindina á silfurfati án afnotagjalds og vissulega má færa rök fyrir því að ekki verði betur tryggt að þjóðin njóti afrakstursins ef erlendir fjárfestar fá arð af sínum fjárfestingum sem hlýtur að vera meginmarkmið þeirra. En e.t.v. skiptir litlu máli hvort það eru erlendir eða íslenskir sægreifar sem hirða arðinn af auðlindinni. Ef erlendir fjárfestar tryggja betur að fiskstofnarnir verði nýttir í þágu þjóðarinnar og ef áhættufjármagn verður í raun til þess að vaxtabyrði fyrirtækja minnkar og geri þau færari til að borga almennileg laun og tryggja betur störf og stöðu sjómanna og fiskvinnslufólks, er það vel. Aðalatriðið er að festa eignaraðild þjóðarinnar á auðlindinni betur í sessi, t.d. með því að festa ákvæði um slíkt í stjórnarskrá, taka upp veiðileyfagjald og tryggja að arðurinn komi íslensku þjóðinni til góða en fari ekki í vaxandi mæli til erlendra stórfyrirtækja. Ef auðlindin væri ótakmörkuð yrði tvímælalaust til bóta að fá inn erlent fjármagn því þá mætti væntanlega margfalda ágóðann með vaxandi umsvifum. Ég held að öllum sé ljóst að svo er ekki, auðlindin er takmörkuð. Því er nauðsynlegt að fara mjög vel ofan í það hvaða afleiðingar það hafi að heimila erlendar fjárfestingar í íslenskum sjávarútvegi, hvort sem þar yrði miðað við 20% eins og frv. hv. þingmanna Þjóðvaka hljóðar upp á eða 49% eins og frv. hv. þingmanna Sjálfstfl. kveður á um. Frumvarp ríkisstjórnarinnar gerir í raun lítið annað en að lögbinda það ástand sem þegar er komið á í reynd svo það er eiginlega varla þess virði að ræða það. Það er algert lágmark að samþykkja það. En það er mjög athyglisvert, eins og kom fram í ræðu fyrr í dag, að frv. ríkisstjórnarinnar þótti framsýnt eða jafnvel ógnvekjandi fyrir aðeins einu ári síðan, m.a. vegna ágreinings innan ríkisstjórnarinnar. Nú hefur orðið sú viðhorfsbreyting að tvö frumvörp eru komin fram sem ganga lengra. Mér er spurn hvort þessi viðhorfsbreyting er eitt birtingarform þess sem almennt virðist vera að gerast bæði í viðskiptum og stjórnmálum að fjölþjóðlegum fyrirtækjum vex fiskur um hrygg en þjóðríkið sem slíkt er farið að þvælast fyrir. Allt gengur út á aukna hagkvæmni og aukna arðsemi en fólkið sem býr í viðkomandi löndum eða starfar í viðkomandi fyrirtækjum er orðið algert aukaatriði. Því er stýrt eftir lögmálum fjármagnsins. Það er rétt að við Íslendingar höfum verið að fjárfesta í erlendum sjávarútvegi, enda erum við fyrsta flokks á því sviði og getum selt þekkingu okkar. Við höfum einnig fengið inn í landið viðhald og annað sem tengist því. Þess vegna sjá margir ákveðna kosti við það að Íslendingar skuli sækja út að þessu leyti. En þá er vert að velta því fyrir sér hvað það er sem erlendir fjárfestar eru að sækja hingað. Hvað vilja þeir fá fyrir sinn snúð? Það má vel vera að þeir vilji kynnast íslenskum sjávarútvegi vegna þeirrar þekkingar sem hér er. En ég held að það sé alveg ljóst að þeir vilja fá arð af fjárfestingu sinni en ég er hrædd um að þessi arður eigi að byggjast áfram á lágum launum fiskvinnslufólks og veikri stöðu verkalýðshreyfingarinnar í landinu því þannig er Ísland gjarnan kynnt fyrir erlendum fjárfestum. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Ágústs Einarssonar áðan þegar hann var beðinn um að rökstyðja hvers vegna þeir þjóðvakamenn takmörkuðu prósentu sína við 20 en færu ekki upp í 49 eins og er í frv. þingmanna Sjálfstfl. að þá nefndi hann réttilega að málið væri viðkvæmt þjóðernislega og hann vildi forðast tilfinningahlaðna umræðu um landráð o.s.frv. Í raun færði hann engin efnisleg rök fyrir því að fara upp í 49% önnur en þau að þetta væri sálfræðilega hæfileg prósenta til að halda þjóðinni rólegri. Ég vil á þessu stigi vera mjög varkár eins og hann. Ég er sammála honum í því en ekki bara til þess að landar mínar haldi ró sinni heldur þarf að vera alveg tryggt að erlendar fjárfestingar þýði aukinn arð til íslensku þjóðarinnar, eiganda auðlindarinnar. Það þarf að vera tryggt að arðurinn verði notaður til að fólk haldi vinnu sinni og að laun fólks, sem starfar í sjávarútvegi, og helst laun allrar þjóðarinnar, sem á auðlindina, hækki og verði sambærileg við það sem tíðkast í nágrannalöndunum. Því er ég þeirrar skoðunar að það beri að tryggja sameignarákvæði fiskveiðistjórnunarlaganna, t.d. með því að stjórnarskrárbinda það og koma á veiðileyfagjaldi. Þá ætti að vera óhætt að leyfa erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi svo framarlega sem fyrirtækin eru í meirihlutaeigu Íslendinga. Hve hátt hlutfall ætti að vera leyfilegt þarf að skoða mun betur. Það þarf að skoða það vel í hv. efh.- og viðskn. Einnig þarf að fara vel ofan í hvaða ávinningi erlendir fjárfestar sækjast eftir. Eru þeir tilbúnir að greiða almennileg laun eða á að nota sér þá stöðu að íslenskt verkafólk er ódýrt sem við værum í þróunarlandi? Þeirri þróun verður að snúa við hið fyrsta og ef fjárfestingar erlendra aðila geta orðið til þess þá er það vel. Ég leyfi mér þó að efast um að það vaki fyrir erlendum fjárfestum og því verði að tryggja breytta vinnulöggjöf og bætt laun samfara slíkum samningum. Annars gætum við farið út í ógöngur sem erfitt væri að komast út úr. Ég get tekið undir þau orð sem koma fram í greinargerð í frv. hv. þm. Kristjáns Pálssonar og fleiri þingmanna Sjálfstfl. að ekki verði séð að sú þróun verði stöðvuð að fyrirtæki renni meira og meira saman fjárhagslega þvert á landamæri ríkja ef atvinnurekstur og þjóðfélag hefur hag af því. Þetta mál er því mjög mikið prinsippmál og að takmarka erlendar fjáfestingar í sjávarútvegi virkar núna sem frekar íhaldssamt sjónarmið og að heimila slíkar fjárfestingar hefur á sér yfirbragð framsýni. Það mun því koma í hlut okkar alþingismanna núna á þessu þingi að ákveða hvort þessara viðhorfa verður ofan á. Þetta er mjög vandasamt mat sem verður að undirbúa vandlega og það erum við kvennalistakonur svo sannarlega tilbúnar að gera. Hins vegar getur einungis framtíðin leitt í ljós hvort það er þjóðinni til góðs að sýna íhaldssemi eða framsýni að þessu leyti. Ég er sjálf alveg sannfærð um að það er gott fyrir íslensk sjávarútvegsfyrirtæki að fá erlent áhættufjármagn inn í fyrirtækin og kannski hlýst einnig af því aukinn markaðsaðgangur. Hins vegar sé ég ekki alveg fyrir mér hver ávinningurinn verður fyrir erlendu fyrirtækin og hver hann verður fyrir íslensku þjóðina sem á auðlindina. Horfa verður til framtíðar með heildarhagsmuni þjóðarinnar í huga.

[18:35] Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur vil ég benda á að hún telur að fólkið sé að verða aukaatriði í umræðunni en fjármagnið aðalatriði. Mér finnst þetta mikill misskilningur og þau frumvörp sem við sjálfstæðismenn flytjum fara öfuga leið. Við erum að reyna að tryggja betri afkomu launafólks með auknu fjármagni. Ég bendi og hef reyndar gert áður að Danir hafa verið afskaplega framarlega í að opna fyrirtæki sín fyrir áhrifum erlendis frá. Þar hefur að ég hygg gert þeim kleift að borga mun betri laun en aðrir í fiskvinnslu og þeir hafa þótt ótrúlegt megi virðast náð miklu meiri tökum á því en við. Ég minni á að 49% af hluta ríkisins í símanum í Danmörku var seldur á opnum markaði í New York og víðar um heiminn. Þessi sami sími borgar nú einhver bestu laun sem þekkjast á þessu sviði í heiminum. Ef þau eru t.d. borin saman við laun starfsmanna Pósts og síma á Íslandi erum við að tala um allt að þrefalt hærri laun hjá símanum í Danmörku. Mér finnst þetta sláandi dæmi um það hverju þjóðir sem eru opnar fyrir alþjóðasamskiptum og fjárfestingum hafa áorkað þrátt fyrir allt. Mér finnst að hv. þm. sé tiltölulega frjálslynd í skoðunum varðandi þessi mál. Það er nauðsynlegt að sýna dæmi um að það er fólkið sjálft sem græðir mest á því frjálsræði sem við erum að boða.

Forseti vill minna þingmenn á að í andsvörum er mjög strangur tími og ber að fylgja tímamörkum.

[18:38] Virðulegi forseti. Ég efast ekki um hug hv. þm. en hvað telur hann tryggja að jafnvel þó að einstök sjávarútvegsfyrirtæki standi betur þýði það betri laun fyrir starfsfólkið? Þessi söngur heyrist oft en við höfum mjög afturhaldssama vinnulöggjöf og afturhaldssama launastefnu sem virðist vera til þess að hækka ekki laun óháð afkomu einstakra fyrirtækja.

[18:39] Herra forseti. Ég held að forsenda þess að yfirleitt sé hægt að hækka laun og bæta kjör sé að fyrirtæki geti gengið vel. Mér finnst því vera dálítil mótsögn í því að segja að íslensk fyrirtæki hafi jafnvel trassað að hækka laun starfsfólks síns þrátt fyrir bætta afkomu. Ég kannast ekki við það og hefði gjarnan viljað fá betri skýringar á því. Ég held að óhætt sé að segja að atvinnulífið hefur yfirleitt brugðist þannig við þegar tækifæri hefur verið til að bæta afkomu fólksins og það hygg ég að gerist enn frekar eftir því sem samskiptin eins og ég sagði áðan verða meiri við sem flesta í heiminum.

[18:39] Herra forseti. Þingmaðurinn sem ég ætlaði að veita andsvar við hvarf úr salnum en klukkan gengur þannig að ég verð að vera fljótur til. Hv. þm. nefndi nokkur rök varðandi ákvæði okkar um 20%, þ.e. að fara varlega í þessi mál og sögulegar ástæður sem mér fannst hún taka undir. Ég vil reyndar geta um ein viðbótarrök í málinu sem ég nefndi í framsögu minni að 20% hlutur er alls ekki ráðandi hlutur. 49% hlutur er hins vegar alráðandi í félögum að langmestu leyti. Oft og tíðum er 30--40% hlutur nægjanlegur til að ráða ferð í félögum. Menn þurfa að átta sig á því að það er grundvallarmunur á 20% eins og við leggjum til og 49% reglunni sem sjálfstæðismenn leggja til. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að fara varlega í þetta. Það á að fá reynslu af þessu máli. Ég er ekki reiðubúinn til að taka skrefið lengra en nemur nokkurn veginn þeim 20% af þessum ástæðum sem ég nefndi. Ég vona að hafi komið skýrt fram í afstöðu minni og málflutningi að hér er um verulegan efnislegan mun að ræða á þessum tveimur frumvörpum.

[18:41] Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Einarssyni fyrir þessi svör. Mér fundust þetta gild rök og ég er sammála honum að þessu leyti. Ég get tekið undir að það skiptir máli hvor prósentan er og efnislega er afstaða mín nær hans en því sem kemur fram í frv. sjálfstæðismanna.

[18:42] Virðulegur forseti. Hér er til umræðu eitt af grundvallarmálefnum íslensku þjóðarinnar, þ.e. spurningin um hvort erlendir aðilar skuli eiga eignarhald í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum eða ekki. Umræðan í dag hefur verið um margt mjög athyglisverð, ekki síst fyrir það að hér er til umræðu í senn þrjú frumvörp um sama málefnið. Í fyrsta lagi stjfrv. um óbeina aðild erlendra aðila að íslenskum sjávarútvegi, síðan tvö frumvörp sem kveða á um beina eignaraðild. Það sem vekur einna helst athygli mína í þessu sambandi er það að annað þessara frumvarpa er borið fram af hluta af þingmannaliði Sjálfstfl. sem er annar stjórnarflokkurinn og ætti því að eiga fulla aðild að því stjfrv. sem hér liggur fyrir sem lýsir stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum. Þess vegna fer ekki hjá því að það veki athygli manna að hluti af stjórnarliðum komi fram með þessum hætti. Þetta vekur óneitanlega upp ýmsar spurningar og þá er ég fyrst og fremst að tala um frv. nokkurra hv. þingmanna Sjálfstfl. sem hv. þm. Kristján Pálsson er 1. flm. að. Þetta gæti vakið upp spurningar um það hver stefna Sjálfstfl. er í þessum málum. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir þingheim að heyra það í þessari umræðu hreint út hver stefna þingflokks Sjálfstfl. er í þessu máli. Það er hins vegar svo að á þessari stundu er enginn forustumanna Sjálfstfl. í salnum þannig að ég geri a.m.k. ekki ráð fyrir því að úr þeirri áttinni komi yfirlýsing í þessa veru en ég tel að þetta sé mjög mikilvægt mál og auðvitað þarf þingheimur að heyra það. Það vekur einnig upp spurningu um það hvort hv. flutningsmenn hafi kannað afstöðu atvinnugreinarinnar, þ.e. fyrirtækjanna, aðila vinnumarkaðarins til þessa máls eða hvort þessir aðilar hafa kallað eftir þeirri breytingu sem lögð er til. Það væri fróðlegt að heyra það. Einnig kallar þetta fram spurningu um það hvort hv. flm. úr þingliði Sjálfstfl. munu ekki flytja frv. til breytinga á lögum um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands eins og hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram. Ég tel að það hljóti að vera rökrétt að hv. þm. geri það og þess vegna væri gott að fá svar við því hér og nú hvort það muni verða svo og jafnframt hvort hæstv. sjútvrh. muni fá að vita af því fyrir fram. 
             Eins og fram kom hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni í sinni framsöguræðu, var erlendum aðilum til skamms tíma heimilt að eiga allt að helmingi eignarhluta í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. En fyrir nokkrum árum þótti ástæða til að breyta þessu og loka fyrir þetta til að tryggja full yfirráð Íslendiinga yfir okkar helstu auðlindum sem eru fiskimiðin í hafinu umhverfis landið. Ég tel einmitt að þessi umræða um beina eða óbeina eignaraðild eða yfir höfuð eignaraðild útlendinga að íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum hljóti að tengjast því hvers eign þessar auðlindir eru því það hefur verið almenn sátt um það í þjóðfélaginu að fiskstofnanir séu sameign þjóðarinnar. Ég tel að þessi tvö atriði tengist beint saman. Eins og kom fram í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar áðan er 49% eignarhlutur í fyrirtæki leiðandi eignarhluti. Með því að heimila útlendingum að eiga 49% í sjávarútvegsfyrirtæki, ég tala nú ekki um þar sem eignaraðild Íslendinga er dreifð, að þá sé það fullkomlega leiðandi eignaraðild. Það vekur aftur upp spurninguna um aðganginn að auðlindinni og yfirráðin yfir henni. Eitt atriði enn vil ég nefna í þessu sambandi og það er varðandi aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég er einn af þeim sem hafa talið að ekki sé efni til þess að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu, fyrst og fremst vegna þess sem felst í sjávarútvegsstefnu sambandsins því að ég hef talið að ef við gerumst aðilar að Evrópusambandinu við óbreyttar aðstæður, þá missum við þessi yfirráð. Ég tel að þetta tengist beint saman. Ég tel að ef það yrði samþykkt hér á hinu háa Alþingi að heimila útlendingum 49% eignaraðild að sjávarútvegsfyrirtækjum værum við í raun búin að tapa þessum yfirráðum. Það er mitt mat á þeirri stöðu. Ég tel að það sé mjög ólíklegt að erlendir fjárfestar hafi áhuga á því að leggja fjármagn í íslensk sjávarútvegsfyrirtæki þar sem eingöngu er um að ræða fiskvinnslu. Það hlýtur að liggja í augum uppi að ef til þess kæmi þá mundu útlendingar fyrst og fremst sækja í aðgang að fiskimiðunum, þ.e. útgerðinni. Allt tal um að aðild útlendinga að íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum muni verða til að hækka laun fiskverkafólks finnst mér því ekki rökstutt og ég kaupi þau rök ekki því verði sem hér er lagt upp með. Eitt atriði er nefnt í grg. með frv. hv. þm. Sjálfstfl. þar sem er borin saman eignaraðild að flugfélögum annars vegar og sjávarútvegsfyrirtækjum hins vegar. Ég tel ekki raunhæft að bera þetta tvennt saman þar sem flugrekstur er beinn alþjóðlegur samkeppnisrekstur en sjávarútvegur hér á Íslandi byggir öðru fremur á nýtingu auðlinda hafsins og aðgangi að þeim. Mér finnst því ekki raunhæft af hv. þm. að leggja þetta tvennt að jöfnu. Virðulegi forseti. Það eru að sjálfsögðu ýmis jákvæð rök fyrir því að opna fyrir erlent fjármagn inn í íslensk sjávarútvegsfyrirtæki. Það ber að viðurkenna það. En það eru einnig ýmis rök fyrir því ekki skuli opna fyrir beina eignaraðild erlendra aðila að íslensku sjávarútvegsfyrirtæki. Og það er niðurstaða ríkisstjórnarinnar eins og fram kemur í tveimur stjfrv. sem lögð hafa verið fram og hæstv. viðskrh. hefur hér kynnt annað þeirra í dag, að ekki verði opnað fyrir beina eignaraðild útlendinga að sjávarútvegsfyrirtækjum. Ég mun fyrir mitt leyti standa að baki ríkisstjórninni í þessu máli og veita þessum frv. brautargengi. 
             Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni vil ég biðja hv. þm. og flm. frv. að vanvirða ekki skoðanaskipti hv. þm. í sölum Alþingis um þessi mál með því að skilgreina mótrök gegn beinni eignaraðild í sjávarútvegsfyrirtækjum sem einhvern hræðsluáróður. Ég frábið mér slíka umræðu því ég tel að málefnaleg umræða hafi farið fram um þessi mál. Ég get ekki tekið undir það að þeir aðilar sem eru andvígir beinni eignaraðild séu með einhvern hræðsluáróður. Ég vildi bara vekja athygli á þessu. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu öllu lengur en í upphafi máls míns kallaði ég eftir afstöðu þingmanna Sjálfstfl. til þeirra frv. sem hér liggja fyrir því ég tel mjög mikilvægt að afstaða þeirra komi fram við þessa umræðu þannig að sá hugsanlegi misskilningur liggi ekki eftir að Sjálfstfl. sé sammála beinni eignaraðild erlendra aðila að íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum.

[18:51] Herra forseti. Það er einn þáttur í ræðu hv. þm. Magnúsar Stefánssonar sem ég vil gera að umtalsefni. Það eru ummæli hans varðandi það frv. sem fjórir þm. Sjálfstfl. hafa lagt fram. Það er augljóst af því sem hv. þm. sagði og reyndar kom fram fyrr í dag í máli hæstv. viðskrh. að það er viss brestur í stjórnarsamstarfinu. Hv. þm. Magnús Stefánsson spurði eðlilega: Hver er stefna Sjálfstfl. í þessu máli? Þetta er ekki gamanmál. Það liggur fyrir stjfrv. Það liggur fyrir frv. frá stjórnarþingmönnum sem gengur þvert á það frv. Þetta er ekki minni háttar breyting. Það gengur þvert á þetta frv. Mér skilst, herra forseti, að það verði gert hlé á umræðunni kl. sjö en ég vil biðja hæstv. forseta um að gangast fyrir því að einhverjir forsvarsmenn Sjálfstfl. aðrir en þeir sem hér eru verði til svara þegar umræðan verður tekin upp aftur. Það getur verið forsrh., formaður flokksins, fjmrh., varaformaður flokksins eða formaður þingflokks 

[18:53] Herra forseti. Það kom mér nú á óvart að heyra í hv. þm. Ágústi Einarssyni. Ég ætla ekki að eyða tímanum í að svara því heldur vil ég ítreka það sem ég sagði áðan að það frv. sem fjórir þingmenn Sjálfstfl. lögðu fram gengur lengra en stjfrv. og það er flutt þess vegna. Það er samt hægt að ítreka það að við samþykktum frv. hæstv. viðskrh. og munum að sjálfsögðu styðja það ef okkar frv. nær ekki fram að ganga og standa á bak við það ef það frv. sem við teljum að gangi lengra nær ekki fram. 

Í hvaða flokki eru þeir?

en ekki ráðherrar flokksins.

Í hvaða flokki eru þeir?

Þið farið ekkert í neinar grafgötur með það úr hvaða flokki þessir þingmenn eru. Þeir eru skráðir hér í þingbækur í ákveðinn stjórnmálaflokk sem heitir Sjálfstæðisflokkurinn, ef hv. þm. Össur Skarphéðinsson skyldi hafa gleymt því. 
             Það er ýmislegt sem hv. þm. Magnús Stefánsson beindi til okkar sem er kannski erfitt að svara í svo stuttu máli. 

[18:56] Virðulegi forseti. Ég sakna svars við einni spurningu sem ég lagði fram, þ.e. hvort flutningsmenn hyggjast leggja fram frv. til laga um breytingu á lögum um rétt til veiða í efnahagslögsögunni sem tengist því frv. sem hér hefur verið til umræðu. Ég vil vekja athygli á því að hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram frv. í þessa veru til samræmis við frv. sem hæstv. viðskrh. mælti fyrir í dag. Mér finnst sú spurning eðlileg í þessu sambandi. Varðandi hræðsluáróðurinn var þetta rétt góðlátleg ábending frá minni hendi. Ég vil vekja athygli á því að ég heyrt hv. frummælanda þessa frv., þ.e. hv. þm. Kristján Pálsson, í tvígang tala um hræðsluáróður þeirra sem eru að mæla gegn beinni eignaraðild. Það var í fyrsta lagi í útvarpsþætti í morgun og síðan hér í umræðunni í dag. Ég er því ekki að gera neinum þetta upp. Þetta var bara einfaldlega góðlátleg ábending vegna þeirrar umræðu sem fram hefur farið.

[18:57] Herra forseti. Ástæða þess að þetta frv. þingmanna Sjálfstfl. var lagt fram núna var að hv. þm. Þjóðvaka höfðu þegar lagt fram frv. svipaðs efnis og fengið að tengja það frv. ríkisstjórnarinnar. Þess vegna var okkur bent á það að það gæti verið þægilegt að hafa þessi þrjú frv. saman í umræðunni. 

[18:59] Virðulegi forseti. Enn vakna spurningar. Hv. þm. talaði um það að honum hafi verið bent á að leggja fram þetta frv. Það væri nú gaman fyrir okkur sem sitjum hér að heyra hvaðan sú ábending kom 

[19:00] Herra forseti. Varðandi ummæli hv. þm. Kristjáns Pálssonar um það að þingflokkur Þjóðvaka fékk sitt frv. rætt með frv. ríkisstjórnarinnar tel ég rétt að það kom fram í þessari umræðu að engin slík ósk var borin fram af hálfu flm. þessa frv. Það var alfarið ákvörðun forseta að tengja saman þessi tvö frv. Mér skilst að ekki sé óalgengt að slíkt sé gert án þess að ég þekki þar vel til. Síðan er þriðja frv. tengt við en þessi tenging hefur ekkert með óskir okkar flm. þessa þingmannafrv. að gera. Þetta var ákvörðun sem forseti tók. Við vorum bara spurðir hvort okkur fyndist þetta í lagi og við játuðum því. Okkur fannst þetta eðlileg málsmeðferð enda skildist okkur, sem erum ekki svo mjög þingreyndir, að þetta væri ekki óalgeng málsmeðferð varðandi sambærileg frumvörp. Ummæli hv. þm. varðandi frumkvæði að þessum málum voru sem sagt röng.

[19:01] Herra forseti. Varðandi fyrirkomulagið á því að leggja mál fram, tek ég fram að forseti sagði mér ekkert um það hvernig þetta hefði verið gert. Mér var sagt að það hefði verið borið undir viðskrh. hvort frumvarp þingmanna Þjóðvaka gæti tengst hinu frv. og hann hefði heimilað það. Talið var að umræðan yrði kannski samþjappaðri og almennari ef þessi þrjú frumvörp kæmu fram saman. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki langa þingreynslu og veit ekki hvort þetta er almenn venja. En eftir því sem þingreyndari menn segja er mjög óvanalegt að tengja saman stjórnarfrumvarp og frumvarp frá stjórnarandstöðunni og bæta svo enn einu frv. við hin tvö. Það ætti þó að vera óþarfi að flækja umræðuna og vaða úr einu í annað eins og mér finnst hv. þm. Ágúst Einarsson gera. Allt í einu er hann farinn að tala um að það sé eitthvert aðalmál að okkar frv. sé með þessu. Ég verð að segja að það vekur mér furðu að tenging þessara frumvarpa skuli verða tilefni til sérstakra umræðna.