Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (StgrA): Hæstv. atvmrh. hefur óskað eftir, að þetta mál yrði ekki tekið hér til umræðu nú, þar eð hann getur ekki verið viðstaddur. Ég vil verða við þessari beiðni, og er þetta mál hér með tekið af dagskrá.



Þetta mál hefur fengið meiri undirbúning en mörg önnur. Frv. er um breyting l. frá 1936. Við framkvæmd virtust koma fram á l. ýmsir agnúar, sem laga þyrfti. Það varð að ráði fyrir næstliðið búnaðarþing að fá athugula menn til þess að undirbúa umbætur á l., og var það gert, málið síðan lagt fyrir búnaðarþingið og athugað þar í n. Kom það frá n. og var samþ. á þinginu nærri því eins og það er hér borið fram. Í Nd., þar sem frv. var síðan flutt, var það samþ. án nokkurra verulegra efnisbreytinga. Landbn. Ed. hefur athugað frv. og ekki fundið ástæðu til að breyta því, heldur leggjum við 4 nm., sem á fundi vorum, til að frv. verði samþ. óbreytt. Með þessu frv. eru gerðar töluverðar breyt. á l. frá 1936, þótt ekki séu meiri en svo, að þær vekja yfirleitt ekki ágreining. Sérstaklega er þar meir skilgreint milli erfðaábúðar og óðalsréttar, en því var um of blandað saman í fyrri l. Þá koma hér ýmis ákvæði, sem létta heldur fyrir mönnum að taka óðalsrétt á jörðum, erfðafjárskattur af þeim fellur niður, og opinberir styrkir til þeirra verða ekki sérgreint fylgifé. Réttur er veittur til að gera að ættarjörðum þær jarðir, sem hafa verið setnar af sömu ætt öld eða meira, en því fylgja ýmis réttindi, og er greitt fyrir, að menn geti náð á þeim eignarhaldi á hagkvæman hátt, ef þeir eru annarra landsetar. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja meir um málið. Þm. er það vel kunnugt.



Ég hef orðið sammála mnm. mínum þrem í landbn. um að mæla með frv., eins langt og það nær. Í l. um erfðaábúð og óðalsrétt eru ýmis atriði, sem ég var og er mjög óánægður með, en sé ekki gagn í að bera fram brtt. um þau efni, því að þær mundu ekki ná samþykki. Þær breyt., sem í þessu frv. felast, eru sennilega allar til bóta, og sé ég enga ástæðu til að vera móti því, að þær út af fyrir sig nái fram að ganga.



Mál þetta er flutt af heilbr.- og félmn. þessarar d. Ég hafði skilið formann þeirrar n. svo, að samkomulag væri um, að þetta frv. kæmi ekki til umr. fyrr en á mánudag. Ég hafði ætlað mér að bera fram brtt. við frv., sem aðrir hv. þm. lýstu sig ekki reiðubúna að taka afstöðu til í gær.

Ég er reiðubúinn að taka afstöðu til hennar.

Það gleður mig, að hann hefur fengið vitrun á svo skömmum tíma. Ég sé ekki ástæðu til að vera á móti afbrigðum, en mér finnst það einkennileg vinnubrögð og eigi leið til varanlegs samkomulags í n., að þannig sé komið aftan að manni á slakan hátt, sem hv. form. n. hefur gert í þessu máli. Mér er skýrt svo frá, að brtt. mín hafi möguleika til að ná samþykki nú þegar og afbrigði muni fást fyrir henni, en ég skil ekki þessi vinnubrögð eða hvað hér er á ferðinni, allra sízt þar sem samkomulag varð um það í n. að afgr. málið ekki að svo komnu máli, ef svo á fyrirvaralaust að knýja það í gegn.



Mér þykir mjög leitt, ef misskilningur hefur orðið milli mín og hv. þm. Mig minnir, að ekki hafi verið talað um annað en ekki væri búizt við fundi fyrr en á mánudag, en þegar fundur var ákveðinn í dag, talaði ég við hæstv. forseta um möguleika á því, að málið yrði tekið á dagskrá. Ég tel, að ekki komi til mála að synja um afbrigði fyrir brtt. þeirri, sem hv. þm. hefur boðað, burtséð frá því, hvort ég er með henni. eða móti. Ef ég hef minnzt á mánudag við hv. þm., sem ég þori ekki að fullyrða, þá er það eingöngu af því, að ég bjóst ekki við fundi á laugardag nú frekar en venjulega.

Bjarni Benediktsson Hv. form. spurði mig, hvort ég væri á móti því, að málið yrði tekið fyrir með afbrigðum á fundi í nótt. Ég sagði þá, að ég teldi óeðlilegt, að málið fengi annað en þinglega meðferð, og þá sagði hann, að það yrði tekið fyrir á mánudag, og skildi ég það svo, að samkomulag væri um það okkar í milli. Hann segist telja sjálfsagt, að brtt. mín fái að komast að. Það gleður mig, og það er góðra gjalda vert, en ég sé ekki, hvað hér er á ferðinni, þar sem menn voru orðnir sammála um, að málið setti að fá þinglega meðferð, og svo er rokið í að næturlagi að boða fund á ný og þetta mál tekið á dagskrá, eftir að búið er að komast að samkomulagi um, að það skuli bíða eftir að vera tekið fyrir á skaplegan hátt og engum bolabrögðum sé beitt.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Ég fellst ekki á, að hér hafi verið viðhöfð nein bolabrögð. Ég man ekki heldur eftir, að samkomulag hafi verið gert um, að málið yrði ekki tekið fyrir fyrr en á mánudag. Mér þykir leitt, ef þetta veldur misskilningi og hv. þm. heldur, að hann hafi verið beittur bolabrögðum, og ég veit, að hann heldur það ekki í alvöru. Hér á að viðhafa fullkomlega þinglega meðferð, því að það er álitin þingleg meðferð, þótt mál sé afgr. með afbrigðum, enda skildi ég það ekki svo, að það væri bundið endanlega við, að málið væri ekki afgr. með afbrigðum.



Ég veit ekki um aðra hv. þm., en ég get skýrt frá því um mig, að ég fór á skrifstofu mína á venjulegan hátt, og þá hafði ég engin boð fengið um, að fundur yrði í dag. Það var af tilviljun, að ég kom hingað niður eftir, af því að flokksmenn mínir hringdu í mig og boðuðu mig á flokksfund. Það getur verið, að dagskráin hafi verið send heim til mín, en fyrir menn, sem starfa að mörgu, þá er það nú svona og svona gott, að dagskráin sé send á næturstað. Það var af tilviljun, að ég kom hingað á fund. Ég mun ekki greiða atkv. á móti afbrigðum og mun afhenda hæstv. forseta skrifl. brtt. við frv.

Forseti (StgrA): Út af þessum síðustu ummælum hv. þm., að hann hafi af tilviljun fengið að vita um þennan fund, vil ég geta þess, að það var að vísu áliðið, þegar fundi var slitið í gærkvöld, en þá var tilkynnt, að fundur yrði í dag og að hann yrði að öðru leyti boðaður með dagskrá, og ég geri ráð fyrir, að hún hafi verið borin út. Ég man ekki fyrir víst, hvort hv. 6. þm. Reykv. var í d., þegar fundi var slitið.

Nei, en ég var nærri

.

Frsm. ( Haraldur Guðmundsson) : Ég vil heldur ráða frá, að þessi till. verði samþ. Samkv. því, sem gert er ráð fyrir í frv., skulu 3–4 stærstu þingflokkarnir tilnefna. hver sinn mann, en ráðh. skipa formann. Þessi aðferð, að stærstu þingflokkarnir tilnefni hver sinn mann, er viðhöfð við ýmsar nefndarskipanir, og ef ætti að breyta því, sem ég út af fyrir sig tel, að gæti komið til mála, þá er eðlilegt, að samræmi sé í þeim aðgerðum. Til viðbótar þessu skal ég benda á, að gert er ráð fyrir í síðari hluta málsgr., að sérfræðingar verði í ráðinu, ef samkomulag getur fengizt um það, en slíku er örðugra að koma við með hlutfallskosningu en tilnefningu, en að sjálfsögðu er mjög æskilegt, að tryggingarráð sé skipað mönnum með sérþekkingu. Ég tel líka eðlilegra, að fjórir menn séu tilnefndir en fimm og ráðherra skipi siðan formann, en ekki sé bundið við, að hann sé einn af þeim, sem kosnir eru. Ég viðurkenni, að þetta er ekki ýkjaþýðingarmikil breyt., en ég tel þó, að hún sé ekki til bóta frá því, sem er í frv. sjálfu.

Bjarni Benediktsson Hv. 3. landsk. telur höfuðgalla á þessari till., að með henni sé erfiðara að ná samkomulagi um sérfróða menn en með tilnefningu. Þetta er misskilningur, því að það er alveg eins hægt að kjósa sérfræðinga með hlutfallskosningu, ef mönnum lízt svo og samkomulag næst. Yfirleitt er hægt að reikna út fyrir fram, hve marga menn hver flokkur á að fá, og geta þeir, ef þeim lízt, hagað kosningunni eftir því, svo að það kemur í einum stað niður. Það er eðlilegast, að atkvæðamagn ráði, hvernig tryggingaráð er skipað, það liggur svo í augum uppi, að um það þarf ekki að fjölyrða. Mér skilst, að í gr. sé ekki gert ráð fyrir, til hve langs tíma þessir menn skuli kosnir. Þykir mér eðlilegt, að þeir séu kosnir til fjögurra ára, og mun ég gera brtt. um það við mína skrifl. brtt.

Forseti (StgrA): Hv. flm. hefur bætt við skrifl. brtt., að kjörtími tryggingaráðs skuli vera fjögur ár. Ég sé ekki ástæðu til að leita afbrigða um þessa viðbót.



Ég mun greiða atkv. með þessari síðari brtt., því að það liggur í hlutarins eðli, að ef tryggingaráð er skipað með þeim hætti, sem hann gerir ráð fyrir, þá þarf að ákveða kjörtímabilið. Hins vegar verð ég á móti till. í heild.



Ég mun greiða atkv. með þessari brtt. hv. 6. þm. Reykv. Ég er á sama máli og hann, að eðlilegast sé að kjósa tryggingaráð með hlutbundinni kosningu, og þótt ekki hafi þótt taka að gera ágreining út af þessu í mþn., þá álít ég samt, að það sé ekki rétt að skipa ráðið á þann hátt, sem gert hefur verið, og í raun og veru leifar frá þjóðstjórnartímanum, þegar þurfti að hafa samkomulag um, hvernig n. skyldu skipaðar. Ég mun því greiða atkv. með þessari till.

Á 64. fundi í Ed., 11. des., var frv. enn tekið til 2. umr. (A. 85, n. 471 og 540) .



Mál þetta er komið frá hv. Nd., og hefur sjútvn. Ed. athugað það gaumgæfilega og birt álit sitt á þskj. 631. N. leggur með frv., en er einróma samþykk því að gera á því viðeigandi breytingar. Í niðurlagi 5. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hafnarsjóður á allt það land, sem flýtur yfir með stórstraumsflóði, en leigumálar þeir, sem nú eru í gildi, haldast, eftir því, sem samningar um lóðaleigu standa til.“ Hér er um nýmæli að ræða, en n. lítur svo á, að ekki sé hægt að afnema eignarrétt þeirra, er hlut eiga að máli, á þennan hátt, og telur það vera á móti stjskr. og gildandi l. um þessi efni. Samkv. þeim telst landeigandi eiga 60 faðma út fyrir fjöruborð, og getur Alþ. því ekki afnumið þennan rétt, nema þessum l. sé fyrst breytt. Mér hefur verið bent á það af frsm. sjútvn. Nd., að þetta sé ekkert einsdæmi, og tilnefndi hann Dalvík. En því er til að svara, að þar standa yfir málaferli um skilning á núgildandi l. um þetta efni, þar sem eigandinn álítur ekki hægt að taka af sér land á þennan hátt, meðan þau 1. eru í gildi. En ef þetta skyldi standa í öðrum hafnarl., sem mér er þó ekki kunnugt um, en getur þó skeð, að sé einhvers staðar annars staðar og þá líklega komið inn af þeim ástæðum, að landið er eign viðkomandi bæjarfélags, þá skerti það einskis manns rétt, og þá er það aðeins atriði milli hafnarstjórnar og sveitarstjórnar, hvernig farið er með það land, sem bærinn á. En þegar rætt er um land einstakra aðila, þá lítur sjútvn. svo á, að ekki sé rétt að lögbjóða, að réttur þeirra verði tekinn af þeim. Samkvæmt 3. gr. er sérhver skyldugur til að láta af hendi mannvirki og land gegn fullu verði. N. sér ekki annað en að hér sé tryggður að fullu réttur hafnarsjóðs Siglufjarðar og hann geti fengið ákveðið land tekið eftir þeim ákvæðum, sem eru í 3. gr. N. leggur því til, að þessi liður sé felldur úr frv. Í 6. gr. eru sérstök og víðtæk ákvæði snertandi eignarrétt einstaklinga. N. lítur svo á, að hér sé á ferðinni breyt., sem sé að sumu leyti mjög hættuleg. Þess vegna leggur hún til, að 6. gr. verði felld úr frv. N. hefur átt viðtal við hv. flm. frv., og viðurkennir hann, að þetta geti valdið stórkostlegum deilum, þó að það verði samþ. á Alþ. Einnig hefur n. leitað upplýsinga hjá bæjarstjóra Siglufjarðar. Hafa þeir báðir sameiginlega lýst yfir, að þeir óski eftir því, að ef þessar tvær gr. kæmu til með að valda ágreiningi á Alþingi, þá verði þeim heldur sleppt úr frv., til þess að unnt sé að fá frv. samþ. í heild. Siglufirði er bráðnauðsynlegt að fá frv. samþ., m. a. vegna þess, að það þarf að fá breytt 1. gr. um fjárframlög og 2. gr. um ábyrgð. Hins vegar eru möguleikar fyrir Siglufjörð að bera fram breyt. á næstu þingum um þau atriði, sem nú yrðu felld burt, og er þá undir þeim þingum komið, hvernig fer um það mál. Það er því samkomulag við þessa aðila, eins og ég hef tekið fram, að þetta sé fellt burt og frv. flýtt gegnum þessa d. eins og hægt er, og er þess að vænta, að það fái þá einnig greiðan gang gegnum Nd., svo að það öðlist gildi á þessu ári. Ég sé ekki ástæðu til að fara mikið út í efni 6. gr. Það er farið inn á það nýmæli, að hafnarstjórn geti fyrirskipað öðrum aðilum að byggja vissan hluta hafnarmannvirkisins, og þegar hann er byggður, geti hafnarstjórn haldið áfram að fylla upp landið á kostnað einstaklinganna. Sjútvn. telur, að þetta sé a. m. k. ekki nægilega vel undir búið, til að það verði samþ. á þessu þingi. En úr því að n. fór að gera breyt. á frv. á annað borð, þá þótti henni rétt að gera á því einnig smávægilegar breyt. til samræmis við það, sem gilt hefur í öðrum hafnarl. Hefur hún því lagt til, að 11. gr. verði breytt, en það er aðeins til að færa til samræmis við það, sem stendur í öðrum hafnarl., en engin efnisbreyt., og þarf því eigi að fjölyrða um það. Loks ber n. fram till. um, að nýrri gr. verði bætt aftan við frv., um, að l. skuli þegar öðlast gildi, en það var ekki í frv. upphaflega og ekki eins og það kom frá Nd. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta nánar. Ég vil óska þess, að d. samþ. frv. með þeim breyt., sem n. leggur til, og málinu verði svo flýtt áfram, því að Siglufirði er mikil nauðsyn að fá frv. afgr. sem l. frá þessu þingi.

Brynjólfur Bjarnason Hv. þm. Siglf. hefur tjáð mér, að þær breyt., sem hv. sjútvn. ber fram á þskj. 631, séu nokkru víðtækari en hann hafði gert ráð fyrir eftir samtal við n. Honum hefur ekki unnizt tími til að ræða málið við bæjarstjóra og bæjarstjórn og óskar að fá tækifæri til þess, áður en gengið er til atkv. um þessa till. Vil ég því fara þess á leit, að málinu verði nú frestað.



Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því, að málinu sé frestað eftir ósk hv. flm., en ég vil leiðrétta misskilning, sem kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv., að breyt. séu víðtækari en rætt hafði verið um, því að þær voru allar ræddar. Flm. segist ekki hafa haft ástæður til að tala um breyt. við bæjarstjóra, en eins og ég tók fram, hefur n. rætt þær við hann. Þetta vildi ég aðeins leiðrétta, en ég hef ekkert á móti því, að málinu sé frestað.

Forseti (StgrA): Eftir þessari framkomnu ósk mun ég fresta umr. um málið.



Herra forseti. Ég sé, að hér er 3. mál á dagskrá frv. til l. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt. Frv. þetta var afgr. frá hv. Nd. í gær og þá með ýmsum flóknum brtt. Þótt það sé nú komið nokkuð í samfellda heild, þá hef ég ekki enn haft tíma til að kynna mér það til hlítar, síðan það var afgreitt. En þar sem frv. þetta gerir ráð fyrir miklum breyt. á skattal., sem ég álít ekki heppilegar og vildi gjarnan fá svigrúm til að athuga og ræða síðan, þá óska ég eftir því við hæstv. forseta þessarar d., að hann taki þetta mál ekki til umr. í dag.



Ég sé litla ástæðu til að fresta umr. um þetta mál. Það hefur legið lengi fyrir þinginu, kom fram áður en því var frestað í vor, og hefur auk þess verið til athugunar í mþn., og liggur álit hennar fyrir þinginu. Frv. þetta, er var samþ. frá Nd. í gær, er öllum þm. jafn kunnugt, þótt það hafi ekki komið fyrir þessa hv. d. fyrr en nú, og hefur hæstv. ráðh. haft jafnlangan tíma til að átta sig á því og þingið. Því meiri ástæða hefði verið til að kynna sér þetta frv., sem búast mátti við, að það næði samþykki. Það hefur líklega verið ólíkt betri tími til að átta sig á þessu frv. en sumum stjfrv., eins og t. d. því, er var til umr. í Nd. í fyrradag, auk þess sem ekki voru í því jafnhreinar línur og þessu frv., svo að þm. eiga bágt með að átta sig á, hvernig það muni verka. Ég álít því alveg ófært að fresta þessu máli, þar sem það er með allra fyrstu málunum, sem fram hafa komið á þessu þingi.



Ég vil benda hv. 5. þm. Reykv. á, að þótt þetta mál hafi legið fyrir þinginu síðan í byrjun þessa þings, þá hlýtur hann að sjá, að ekki var séð fyrir, í hvaða formi það yrði samþ. Það kom fyrst í ljós í gærkvöldi. Það voru komnar fram flóknar brtt. við það, er gripu hver inn í aðra margar hverjar, svo að illt var að átta sig á. Ég sé ekki, að til mikils sé mælzt, þótt ein nótt sé látin líða enn, þar sem frv. var afgr. í gærkvöldi, svo að ég geti fengið að átta mig vel á þeirri endanlegu afgreiðslu, er það fékk.

Forseti (StgrA): Það er með þetta mál eins og fleiri hér á dagskránni, að það verður ekki tekið fyrir nema með afbrigðum. Það er því nokkuð á valdi hæstv. ríkisstj., hvort hún lætur það koma fyrir eða ekki. Hún getur náttúrlega neitað um afbrigði, ef hún sækir fast að fresta umr. þess.

Forseti ( StgrA) : Eins og hæstv. ráðh. veit, þá vildi ég verða við beiðni hans. En eins og hv. dm. vita, þá er ekki hægt að afgreiða mál, sem eftir eru, án afbrigða. Mér finnst því réttast, að hv. d. ráði fram úr því, hvort slá á málinu á frest eða ekki, og mun ég því leita afbrigða.



Ég lít á það sem ókurteisi við hæstv. ráðh., að þetta mál komi hér til umræðu nú, þar sem hann óskar eftir, að það verði tekið af dagskrá, og er ég því á móti því.



Þetta mál var samþ. hér við 2. umr. síðari hlutann í gær. Nú eru komnar hér fram 2 brtt. við það, þótt ég hafi ekki séð nema aðra þeirra hér á borðinu. Á hvorugri þeirra hef ég getað áttað mig. Þá er og til athugunar, hvort ekki þurfi að bera fram enn víðtækari brtt. í sambandi við lausn skattamálanna í heild, er hafa nú fengið nokkuð aðra afgreiðslu á þinginu en von var á og búizt var við. Þar sem því þetta mál komst í gegnum 2. umr. í gær með því, að sumum þm. var varnað máls óbeint, þar sem þm. hafa enn ekki getað áttað sig á þeim brtt., er fram eru komnar, og von er á fleirum, og þar sem nauðsyn er á íhugun málsins í sambandi við afgreiðslu skattamálanna í heild, þá tel ég ekki fært að taka málið nú fyrir og mun greiða atkv. á móti afbrigðum, og það sama munu meðflokksmenn mínir væntanlega gera.

Frsm. meiri hl. (Haraldur Guðmundsson) : Ég harma það mjög, ef mál þetta verður beitt þeirri aðferð, sem nú er fyrirhuguð. Það hefur legið fyrir þinginu frá byrjun þess, hefur verið til meðferðar í mþn. og er auk þess búið að liggja hér í hv. d., svo að nægur tími hefur verið til að athuga það gaumgæfilega. Brtt. á þskj. 584 var lögð fram fyrir 2. umr., en tekin aftur til 3. umr. Brtt. á þskj. 685 er að vísu ný, en ég veit, að jafnglöggur maður og hv. 6. þm. Reykv. er búinn að átta sig á efni hennar. Enn fremur bendi ég á, að málið á eftir að fá afgreiðslu í Nd., og væri þá sem hægast að koma að nánari athugun, þótt það væri hér ekki áfram að þvælast fyrir öðrum málum.

Forseti ( StgrA) : Of skammt er liðið frá 2. umr. þessa máls, og vil ég því leita afbrigða til þess, að það verði tekið til 3. umr.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af mér og hv. 1. þm. Reykv., og er tilgangurinn með því, að gerðar verði ráðstafanir til þess að bæta þeim sparifjáreigendum, sem safnað hafa fé og lagt það á vöxtu í þeim tilgangi að eiga þar framfærslueyri á elliárunum, að nokkru tjón það, sem þeir hafa beðið af verðrýrnun þeirri á peningum, sem stafar af vaxandi dýrtíð. Eins og hv. þm. munu sjá á 3. gr. frv., þá eru þessar bætur bundnar þeim skilyrðum, að sparifjáreigendur séu 50 ára eða eldri, ef um konur er að ræða, en 60 ára eða eldri karlar, og einnig, að spariféð hafi verið talið réttilega fram til skatts undanfarin ár. Þá er gert ráð fyrir, að þeir, sem svo er ástatt um, að þeir hafa orðið fyrir vaxtarýrnun vegna vaxtalækkunar bankanna, skuli fá greidda verðlagsuppbót miðað við 4% vaxtatekjur eftir skattaframtali 1940 að frádregnum vöxtum af skuldum. Þetta frv. er aðeins miðað við árin 1941–1943 og bindur ríkissjóði því engar framtíðarbyrðar á herðar. Okkur flm. er það ljóst, að Alþ. hlýtur að renna blint í sjóinn með það, hve stór baggi þetta muni verða fyrir ríkissjóð, þar sem engar nákvæmar skýrslur liggja fyrir um þetta. En þeir, sem hafa haft með undirbúning þessa máls að gera, hafa gizkað á, að þetta mundi nema 450–600 þús. kr. Þetta er aðeins ágizkun, sem gerð er til þess að gefa nokkra hugmynd um, hve miklu þetta muni nema. Sparifjáreigendur hafa undanfarið beðið tvöfalt tjón. Það er ekki einungis, að verðgildi peninganna hafi rýrnað, heldur hafa vextir einnig lækkað stórkostlega. Það verður því að játa, að öll sanngirni mælir með þessum uppbótum, enda er til hliðstætt dæmi, þar sem uppbætur eru greiddar úr ríkissjóði á lífeyrissjóðsgjald og eftirlaun og styrktarfé. Ég vil svo að lokum leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn. að lokinni þessari umr.