Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að vera hér til svara við mig og svara spurningum sem ég hef beint til hennar varðandi námsframboð á háskólastigi fyrir fatlað fólk. Það er auðvitað þannig að við viljum að allir eigi sömu tækifæri í okkar góða samfélagi. Því miður hafa tækifæri fatlaðs fólks ekki alltaf verið þau sömu og okkar hinna. Landssamtökin Þroskahjálp fóru af stað með herferð fyrir um ári síðan sem þau kölluðu Hvað er planið? Það er kannski það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um: Hvað er planið? Í áskorun sinni segja þau að þau séu að varpa ljósi á stöðu fatlaðra ungmenna þegar kemur að námstækifærum að loknu námi á starfsbrautum framhaldsskólanna. Ungmennin sem koma að herferðinni eiga öll sína drauma og þrár og deila þeim með okkur og þetta voru hjartnæmar og skemmtilegar sögur þegar listapúkinn og fleiri flottir einstaklingar tjáðu sig um sína drauma og tækifæri og hvernig þau vildu geta þroskað sín tækifæri en hvernig þau hafa því miður haft takmarkaða möguleika til nákvæmlega þess. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er í gangi? Hvert er planið? Hvernig hyggjumst við tryggja að þessi frábæru ungmenni okkar sem hafa kallað eftir planinu hafi fjölbreyttari kosti þegar þau útskrifast af starfsbrautum framhaldsskólanna?

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er mikilvægt að ræða þetta hér reglulega og að þingið veiti aðhald í þessu sem öðru. Það var auðvitað ein af aðgerðunum í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að auka menntunartækifæri fyrir fatlað fólk. Síðan kemur þessi áskorun frá Þroskahjálp og fleira og ég lagði strax í að skoða hver staðan væri, hvernig við getum boðið fleiri tækifæri til háskólanáms og þá sérstaklega aðgang að auknu starfsréttindanámi. Við skoðuðum líka lögin og við erum auðvitað með sérstakt ákvæði í lögum um háskóla um að háskólar skuli veita fötluðum nemendum og nemendum með tilfinningalega eða félagslega örðugleika sérstakan stuðning í námi. Tilefni þessa ákvæðis voru ábendingar frá Háskóla Íslands og Þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu um að það væri þörf á lagaákvæði. Síðan hefur kannski staðan verið sú að hún hefur aðeins staðið í stað varðandi hverjir og hve margir hafa verið í námi við Háskóla Íslands. Samt sem áður, svo ég taki það líka fram, þá eru gríðarlega margir nemendur í Háskóla Íslands sem njóta sérúrræða í námi sem kemur af þeim stuðningi sem Háskóli Íslands veitir við almennt nám. Þar hafa verið um 1.000 lengi en nú eru yfir 1.600 sem nýta slík úrræði innan háskólans og ákveðinn stuðning við hinar ýmsu námsleiðir. Þar eru ýmsar ástæður, það getur verið líkamleg fötlun, sértækir námsörðugleikar, athyglisbrestur, ofvirkni eða önnur veikindi. Sá stuðningur hefur bara verið að aukast og fleiri nemendur sótt í þann stuðning. Varðandi þá sem eru í starfstengdu námi fyrir fólk með þroskahömlun sem hefur verið boðið upp á í Háskóla Íslands frá árinu 2007 þá voru t.d. árið 2018 15 nemendur, talan hefur farið upp í 25 en þeir eru nú 22. Ég taldi þetta vera ónægt, bæði að námsframboðið væri ekki nægjanlegt en líka að við þyrftum að tryggja, eins og hefur komið fram, aukið framboð m.a. í listnámi en ekki síst líka fyrir fatlað fólk utan af landi. Því höfum við gert samning og veitt stuðning Háskóla Íslands, Háskólanum á Akureyri og Listaháskóla Íslands sem eru að taka höndum saman og vinna að þróun, uppbyggingu og svo samvinnu milli háskólanna um aukið inngildandi nám á háskólastigi. Í samningi um verkefni sem ég undirritaði nýlega er kveðið á um 16,5 millj. kr. fjárstuðning til ráðningar verkefnastjóra sem er byrjaður að leiða þetta verkefni. Sá verkefnastjóri hefur starfsskyldur gagnvart öllum háskólunum og tryggir samstarf og aðkomu allra skólanna að verkefninu. Verkefnið hefur það hlutverk að Háskóli Íslands er að reyna að fjölga tækifærunum, fjölga leiðunum, skoða hvernig háskólinn getur fjölgað tækifærum fatlaðra hjá sér en líka hvernig hann getur miðlað sinni þekkingu til annarra skóla þannig að Háskóli Íslands er inni í þessu verkefni og samningi að bæði stuðla að frekari þróun innan síns skóla og að námið nái inn á fleiri fræðasvið, sem ég tel gríðarlega mikilvægt, en líka að miðla þekkingunni til hinna skólanna af því að Háskólinn á Akureyri ætlar með þessu að taka upp sambærilegt nám, og Listaháskóli Íslands er að skoða möguleikann á að bjóða einnig upp á slíkt nám og mögulega í samstarfi við hina skólana tvo. Háskólarnir þrír eru á mismunandi stað hvað varðar námið en með samvinnu held ég að það sé unnt að styrkja stoðir námsins, auka gæði þess, fjölbreytileika, aðgengi að því og tryggja einfaldlega að fleira fólk með þroskahömlun eigi kost á háskólanámi hér á landi. Virðulegur forseti. Ég er mjög stolt af því að háskólarnir hafi tekið sig saman við að stuðla að fjölbreyttara námi fyrir fatlað fólk og auknu aðgengi þess hóps að háskólanámi. Að mínu mati er mjög mikilvægt að auka aðgengi þess hóps að slíku námi, fjölga þeim lyklum sem þau hafa að samfélaginu okkar, bæði ef við lítum til landsbyggðarinnar og þess að auka fjölbreytni í því námi sem nú þegar er í boði. Samstarf háskólanna er ákveðið lykilatriði í þessu og ég hlakka til að fylgja þessu verkefni eftir sem er nú þegar komið til framkvæmda og sjá hvort við getum ekki með því gert miklu betur en nú er gert.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn; kannski ekkert ósvipuð þeirri sem ég setti fram fyrr í vetur en það góða er að frá svari ráðherrans þá og þar til núna hafa átt sér stað framfarir, hafa verið teknar ákvarðanir sem ýta undir það að lífsgæði þessa hóps, sem við viljum byggja undir, styrkist. Allt of lítið hefur verið gert síðan við settum námið á laggirnar árið 2007. Það er fyrst núna sem er svolítið verið að grípa boltann og þess þá heldur er mikilvægt einmitt að þingmenn komi með fyrirspurnir. Með þeim er verið að miðla upplýsingum en það er líka ákveðið aðhald gagnvart ríkisstjórn og ráðherra að koma með slíkar fyrirspurnir. Það má hrósa því sem vel er gert, við erum að sjá stærri skref stigin. Eru þau nógu stór?. Nei, þau eru ekkert endilega nógu stór en hér er fókusinn á boltanum þannig að ég er ánægð með það. Ég vil hins vegar deila því að ég hef samt ákveðnar áhyggjur af námsframboðinu sem þessi hópur stendur frammi fyrir og ég vil hvetja ráðherrann til að nýta hvatakerfið og þetta samstarfsverkefni háskóla til þess að ýta enn frekar undir það að tækifærum fjölgi. En ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn og svarið.

Frú forseti. Ég vil taka undir það að hér var mikilvæg fyrirspurn og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. 24. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks fjallar um menntun. Hún er mjög gott leiðarljós til að fylgja þegar kemur að úrbótum í þessum málum og þeirra er svo sannarlega þörf. Ég vil ítreka að það er mikilvægt að horfa til þess að fatlað fólk er fjölbreyttur hópur sem hefur ólíkar þarfir til þess að geta fengið réttindum sínum til að komast í nám fullnægt. Mér finnst mikilvægt hvernig Þroskahjálp hefur haldið á lofti málum sinna umbjóðenda og við eigum að hlusta á það en við þurfum líka að skoða þetta í hinu stóra samhengi. Það snýr m.a. að því að við útrýmum aðgengishömlum vegna skerðinga annarra hópa að menntun.

Virðulegur forseti. Mig langar að taka undir þakkir til hæstv. ráðherra fyrir það svar sem fram hefur komið hér og þau skref sem hafa verið stigin, planið sem markað hefur verið. En mig langar líka að hvetja hæstv. ráðherra áfram á þeirri braut. Frelsið er yndislegt, segir í fallegum söngtexta og það á svo sannarlega við. Frelsið er yndislegt. Frelsið á að vera okkar allra og fatlaðir sem ófatlaðir eiga að hafa frelsi til að velja sér nám við hæfi til að nýta sína hæfileika og til að skapa verðmæti fyrir samfélagið allt. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil bara þakka fyrir þessa góðu umræðu og þær mikilvægu ábendingar sem hafa komið hér fram í umræðunni sem lúta sérstaklega að námsframboðinu en líka aðgengismálum í háskólanum og fleira. Þarna er einfaldlega verk að vinna og við höfum sett þetta skýrt af stað með því að gera samning við þrjá háskóla sem verður fylgt eftir þar sem við setjum upp ákveðnar kröfur og ákveðna lýsingu á því hverju við ætlum að ná fram á þessu ári. Við munum síðan fylgja því eftir áfram, enda trúi ég því að ef skólarnir taka höndum saman og við pössum að forgangsraða aðeins í því, að gæta að því að þessi hópur hafi sama aðgang að fjölbreyttu háskólanámi og um landið allt þá getum við verið mjög framúrskarandi þegar við berum okkur saman við aðrar þjóðir og verið jafnvel fyrirmynd fyrir aðrar þjóðir varðandi hvernig háskólanám við erum að bjóða upp á fyrir fatlað fólk.

Frú forseti. Tilefni þessarar fyrirspurnar er það sem ég hef oft kallað uppáhaldssetning mín í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar þar sem kemur fram að ekki verði gefin út leyfi til olíuleitar í efnahagslögsögu Íslands. Þetta þykir mér sérstaklega vænt um vegna þess að rétt fyrir kosningar 2021 þá treysti meiri hluti þings sér ekki til að samþykkja frumvarp frá mér þess efnis heldur vísaði til ríkisstjórnar. Og eins og bestu hugmyndirnar þá skaut hún rótum í hugum fólks þar og skilaði sér í stjórnarsáttmála eftir kosningar. Það hefur að vísu eitthvað staðið á sér að fá frumvarp frá hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra til þess að festa almennilega rætur þessarar hugmyndar, að gera það fullkomlega skýrt að lögum að Ísland líti á allar hugmyndir um olíuleit sem arf fortíðar. Engu að síður þá er þessi yfirlýsing sterk og hún blæs fólki víða um lönd eld í brjóst vegna þess að þegar kemur að baráttunni við hamfarahlýnun þá vill fólk bara heyra góðar hugmyndir, vill heyra af löndum sem eru að taka rétt skref. Og þetta er eitt af þeim. Mig langar því að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvernig hún hefur tekið þetta verkfæri, þessa setningu úr stjórnarsáttmálanum, og farið með á alþjóðavettvang og hvort íslenska ríkið hafi kannski möguleika til að stíga fastar inn á ýmis þau alþjóðlegu svið þar sem þetta er til umræðu. Það er t.d. í gangi svokallað aðgerðabandalag ríkja til að hætta gas- og olíuframleiðslu eða, með leyfi forseta, Beyond Oil and Gas Alliance sem var hleypt af stokkunum á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Glasgow. Gæti íslenska ríkið hugsað sér að taka þátt þar nú eða að fylkja sér á bak við alþjóðasamning um bann við vinnslu jarðefnaeldsneytis, með leyfi forseta, The Fossil Fuel Non-Proliferation Treaty, eða styðja hugmyndir um alþjóðlegan gagnagrunn um þekktar birgðir jarðefnaeldsneytis í jarðskorpunni? Hér sitja ríkisstjórnir oft eins og ormur á gulli á grundvallarupplýsingum um hvað gæti mögulega komið upp úr jörðinni. Það skiptir höfuðatriði að vita hvað við erum að fást við. Svo eru hugmyndir um að friðlýsa, alla vega tímabundið, norðurskautssvæðið. Þegar ísinn bráðnar viljum við ekki að allt í einu mæti ekki jarðýturnar heldur borarnir og botnveiðiskipin, hvort íslenska ríkið gæti stutt þær hugmyndir. Ég spyr síðan hvað ráðherra sjái fyrir sér að gera á leiðtogafundi um metnað í loftslagsmálum hjá Sameinuðu þjóðunum nú í haust, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Varðandi fyrstu spurninguna, hvernig því hafi verið fylgt eftir á alþjóðavettvangi sem segir í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, þá kemur það vissulega eftir atvikum fram í ræðum og umræðum í panelum og öðru slíku þegar spurt er um okkar stöðu. En ekki hefur verið talin sérstök ástæða til að fylgja ákvörðun okkar eftir á alþjóðavettvangi, enda var enginn að leita að olíu og lá ekki fyrir að beiðni um það væri á leið inn á borð ráðherra. Það var því pólitísk breyting en ekki efnisleg á okkar nálgun hvað það varðar. Í málsvarastarfi fyrir stefnu íslenskra stjórnvalda um orkumál er síðan auðvitað lögð áhersla á mikilvægi orkuskipta og markmið Íslands í loftslagsmálum. Ég segi fyrir mitt leyti: Þegar ég ræði um orkuskipti þá nýti ég hvert tækifæri, sem mér finnst stundum skorta á í þessum þingsal, til að ræða samhengið á milli þess að ef við ætlum öll að hætta að nota jarðefnaeldsneyti - hætta að vera háð því og nota annað í staðinn og nota það sem við búum til úr náttúrunni með endurnýjanlegum hætti og grænni hætti - þá þarf sú orka að vera til staðar. Það er ekki staðan heilt yfir og þess vegna, varðandi spurningu tvö, höfum við ekki tekið ákvörðun um að vera aðilar að aðgerðabandalagi ríkja til að hætta gas- og olíuframleiðslu enn sem komið er. Á meðan við erum enn háð jarðefnaeldsneyti, og ekki bara við hér á Íslandi, og erum með stefnu um að hætta því, þurfum við að búa orkuna til einhvern veginn öðruvísi. Til þess þarf að raska náttúrunni vegna þess að öðruvísi er erfitt að búa til raforku með grænum endurnýjanlegum hætti. Og meðan við þurfum enn að reiða okkur á olíu, og löndin í kringum okkur, er varla gagnlegt að hvetja okkar helstu vinaþjóðir til að ákveða að hætta því og láta þannig alla framleiðslu sem enn er þörf fyrir í hendur ríkja sem oft og tíðum er síður hægt að treysta. Þörfin fyrir olíu er nefnilega ekki að minnka eins mikið og við myndum vilja. Liður í baráttunni við loftslagsbreytingar á alþjóðavettvangi er m.a. að stofna til margvíslegs fjölþjóðlegs samstarfs um einstaka þætti loftslagsbreytinganna og t.d. Beyond Oil and Gas Alliance sem nefnt var. Ísland hefur ekki tekið beina afstöðu til fjölmargra þessara samstarfsvettvanga en skoðar þá eftir því sem kostur er og hvar áherslur Íslands liggja. En síðan er stefna íslenskra stjórnvalda að vera með virka þátttöku í alþjóðlegu samstarfi eins og kostur er frekar en að vera einungis þátttakandi í orði. Hvað það varðar hvort stjórnvöld muni beita sér fyrir aðgerðum sem ráðast á framboðshlið jarðefnaeldsneytis í tengslum við leiðtogafund um metnað í loftslagsmálum, sem er í haust, þá er það forsætisráðherra sem verður fulltrúi Íslands á þeim fundi. Mér er ekki kunnugt um það á þessari stundu nákvæmlega hvert uppleggið verður á þeim fundi, það á eftir að ræða ítarlegar og nánar í ríkisstjórn. En að sjálfsögðu munum við fylgja stefnu stjórnvalda þegar kemur að þessum málum eins og öðrum. Um það hvort fulltrúar Íslands hafi komið á framfæri mótmælum við ríki eins og Noreg og Bandaríkin, sem hafa á undanförnum misserum veitt leyfi til leitar og vinnslu jarðefnaeldsneytis þvert á markmið Parísarsáttmálans, þá get ég ekki annað en a.m.k. nefnt að það hefur gríðarlega margt breyst í okkar umhverfi undanfarin misseri og við höfum séð ríki beinlínis hvetja til frekari olíuframleiðslu vegna breytinga í þá veru að ríki hafa tekið ákvörðun um að hætta viðskiptum við Rússland, hætta að kaupa olíu þaðan, sem er einfaldlega vara sem enn er mikil eftirspurn eftir. Við erum heldur ekki komin með nægt framboð af staðgönguvöru né tækni til að leysa alla olíunotkun af hólmi. Á meðan það er staðan þá verður einhver að vinna olíuna. Við kaupum okkar olíu, sem við erum enn háð, til að mynda frá Noregi. Ég myndi ekki vilja að íslensk stjórnvöld gætu ekki lengur - ekki það að það sé neitt inni í myndinni að það sé að fara að gerast - keypt af Noregi og þyrftu að leita eitthvert annað og lengra. Í tvíhliða samstarfi við ríki leggur Ísland áherslu á að ræða sameiginleg hagsmunamál og koma á framfæri helstu áherslum stjórnvalda í loftslagsmálum sem tengjast Parísarsamningnum og í tilfellum þar sem á vettvangi Parísarsamningsins koma upp ályktanir um sameiginlega eða fjölþjóðleg afstöðu til einstakra ályktana eru þær síðan skoðaðar hverju sinni. Við tölum mjög skýrt í samræmi við stefnu okkar og utanríkisstefnu, þ.e. bæði innanlandsstefnu og utanríkisstefnu, um mikilvægi þess að við náum að fara í orkuskipti í öllum geirum samfélaga og 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Mér finnst kannski örla á smámisskilningi varðandi afstöðu þeirra alþjóðlegu vettvanga sem eru nefndir í fyrirspurninni vegna þess að þar er enginn að segja að það verði bara að hætta á morgun. Ráðherra hljómaði dálítið eins og að ef við myndum fara að hvetja Noreg til að hætta að framleiða olíu myndi rússnesk olía bara flæða yfir allt. Það er alls ekki það. Ríkin sem standa að baki þessum vettvöngum eru raunveruleikatengd. Beyond Oil and Gas Alliance er leitt af Danmörku og Danir eru engir bjánar, þeir átta sig alveg á því hvernig stórar kerfisbreytingar í veröldinni ganga fyrir sig og að þær taki tíma. Það er auðvitað rétt sem ráðherrann segir, að á meðan grundvallarinnviðir samfélagsins ganga fyrir jarðefnaeldsneyti þá mun þurfa að nota jarðefnaeldsneyti til að halda þeim innviðum gangandi. Það breytir því hins vegar ekki að við setjum okkur markmið um að hætta því og að við þurfum einhvern veginn að fylgja þeim eftir. Við getum ekki bara sett okkur þau markmið þegar við erum búin að fasa út jarðefnaeldsneyti. Við þurfum að gera það áður annars náum við aldrei árangri. Hvernig er t.d. með markmið ríkisstjórnarinnar um að ná kolefnishlutleysi 2040? Það er bara akkúrat svona, það er bara sett varða langt inn í framtíðina. Við vitum ekki nákvæmlega hvenær við náum að komast þangað en við þurfum að setja þessar vörður til þess að við stefnum eitthvert. Út á það ganga einmitt allar þessar alþjóðlegu aðgerðir að benda á það að við verðum að hemja framboðshliðina. Áður en innrásin í Úkraínu átti sér stað var ofboðsleg offramleiðsla á olíu. Plön olíuframleiðsluríkja um það magn jarðefnaeldsneytis sem á að dæla upp á næstu árum - ef þau fullnusta þau öll munum við fara margfalt fram úr þeim markmiðum sem við erum sammála um að ná samkvæmt Parísarsáttmálanum. Þess vegna verðum við að fara að tala við þessi ríki sem framleiða olíuna um að vera ekki að búa til óraunhæf markmið þar á sama tíma og 

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni, ef ég skildi hann rétt, eða ég segi alla vega fyrir mitt leyti: Auðvitað er ljóst að það eru gríðarlegir hagsmunir undir fyrir ríki sem framleiða olíu að þau geri það áfram og að áfram verði eftirspurn eftir því. Og auðvitað þarf mótvægi við það og teikna upp skýra framtíðarsýn þar sem við segjum: Við ætlum okkur að minnka, takmarka og við ætlum fyrir okkar leyti að verða óháð jarðefnaeldsneyti. Það þarf að ræða það á alþjóðavettvangi og þá þarf að teikna upp þá framtíðarsýn og afla henni stuðnings, m.a. vegna þess að við sjáum þetta auðvitað ekki bara fyrir náttúruna og umhverfið og þar með okkur sjálf heldur er þetta líka út frá öryggishagsmunum sem mér finnst enn þá of lítið talað um. Hvernig breytist geópólitíkin, landfræðileg pólitík, og valdahagsmunir ef okkur tekst raunverulega að fasa út jarðefnaeldsneyti og aðrir orkukostir koma í staðinn; hvar verða þeir framleiddir, hvaða stöðu skapar það fyrir þau ríki sem það gera o.s.frv.? Allt þetta finnst mér skipta máli og auðvitað skiptir máli að hafa augun opin fyrir því að það eru gríðarlegir hagsmunir undir og það er annars konar hagsmunamat hjá þeim ríkjum sem eru að framleiða mikið af olíu en þeim sem þurfa að nýta sínar gjaldeyristekjur til að flytja það inn og sum þurfa því miður að flytja það inn frá fjandsamlegum stjórnvöldum sem notað það síðan í annarlegum tilgangi til að stýra sinni pólitík og hafa áhrif á alþjóðasviðinu. En í allri þessari umræðu finnst mér almennt skorta að ef við ætlum raunverulega að fasa út allt þetta gríðarlega magn af jarðefnaeldsneyti sem notað er þá þarf valkostina, sem eru endurnýjanlegir orkugjafar, og til að framleiða þá þarf að nýta náttúruna. Mér hefur fundist fólk einhvern veginn ekki alveg segja það sem það meinar eða meina það sem það segir þegar það talar annars vegar um að vera púristi í náttúruvernd og vilja ekki raska náttúrunni en vilja síðan loftslagsmarkmiðin og grænu orkuna. En það felur einfaldlega í sér rask á náttúru að gera það. Þetta þurfum við að segja hreint og klárt en ekki bara tala og vera síðan ekki tilbúin að gera það sem þarf til að framleiða þá orku sem á að koma í staðinn.

Virðulegi forseti. Flugvélar eru burðarásinn í sjúkraflugskerfi landsins. Mýflug, sem hefur um árabil annast sjúkraflug innan lands, með aðsetur og miðstöð á Akureyrarflugvelli, fór 890 sinnum í sjúkraflug á síðasta ári og hafa ferðirnar aldrei verið fleiri. Til samanburðar voru ferðirnar 807 árið 2021 og hafði fjölgað frá árinu áður. Flogið var með 975 sjúklinga sem einnig er metfjöldi. Inni í þessum fjölda eru ekki tölur frá Landhelgisgæslunni en flugdeild Gæslunnar sinnti 156 útköllum vegna sjúkraflutninga í fyrra og höfðu þau heldur aldrei verið fleiri. Áfangastaður sjúkraflugs er í langflestum tilvikum Reykjavíkurflugvöllur þar sem sjúklingarnir eru í flestum tilvikum á leiðinni á Landspítalann. Von er á 2,3 milljónum erlendra ferðamanna til landsins á þessu ári ef spár ganga eftir en lítil viðbragðsgeta er víða eins og birtist okkur í fjölmiðlum á undanförnum misserum. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að bregðast við aukinni þörf sjúkraflugs samhliða þessari fjölgun ferðamanna? Hyggst ráðherra tryggja aðgengi sjúkraflugs að fjölförnum ferðamannastöðum í dreifbýli? Ef svo er, hvernig? Hæstv. ráðherra skipaði samráðshóp um sjúkraflug og gert var ráð fyrir að hópurinn skilaði ráðherra minnisblaði um framvindu og niðurstöðu í lok árs 2022. Ég spyr því: Hvaða niðurstöðum skilaði hópurinn um aukna aðkomu þyrlna að sjúkraflugi og hyggst hæstv. ráðherra bregðast við niðurstöðum hópsins? Tilgangurinn með þessari umræðu hér er að vekja athygli hæstv. ráðherra og þingsins alls á ástandinu á sjúkraflugi í landinu. Á hverju ári eykst þörfin. Uppbygging sérhæfingar á einum stað á landinu og fjölgun ferðamanna er stór breyta í málinu og það verður að skoða alla þætti og hvernig þeir virka hver á annan. Þá lagði ég fram í fyrirspurn minni spurningu um aðgengi sjúkraflugs að Landspítalanum og hvernig hæstv. ráðherra ætli að tryggja það. Ég nefni Reykjavíkurflugvöll í þessu samhengi af því að staðreyndin er sú að á meðan til umræðu er að þrengja að vellinum áður en annar kostur er tekinn í gagnið ógnar það uppbyggingu á landsbyggðinni. Langflest sjúkraflug lenda á Reykjavíkurflugvelli, eins og ég sagði áðan, til að njóta þeirrar sérhæfingar sem ákveðið hefur verið að byggja upp á Landspítalanum, spítala allra landsmanna. Það er ólíðandi að íbúar sem óumflýjanlega upplifa öryggi sínu ógnað þurfi að búa við þessa óvissu sem fylgir umræðunni þegar þrengt er að vellinum. Rannsóknir sýna að ungt fólk, sérstaklega konur, setur það fyrir sig ef aðgengi að heilbrigðisþjónustu er ekki tryggt þegar kemur að vali á búsetu. Auk þess fara mikilvægir líffæraflutningar á milli Norðurlandanna um Reykjavíkurflugvöll og þar skipta mínútur ekkert minna máli en í sjúkraflugi innan lands. Virðulegur forseti. Hvar er völlurinn? Það verður að leggja algera áherslu á að íbúum á landsbyggðinni sé tryggt aðgengi að heilbrigðisþjónustu á Landspítala allra landsmanna. Að öðrum kosti verður ráðherra að skoða það af alvöru að byggja upp sterkari kjarna með sérhæfðri heilbrigðisþjónustu um allt landið. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Berglindi Ósk Guðmundsdóttur fyrir að taka þessa umræðu upp og fyrir þessa fyrirspurn um sjúkraflug. Hv. þingmaður fór mjög vel yfir mikilvægi þess og aukna þörf, m.a. vegna vaxandi fjölda ferðamanna og fjölgunar, og þessar áskoranir sem við búum við í dreifbýlu landi. Ég ætla tímans vegna að reyna að halda mig við spurningarnar, það kann að vera að ég þurfi að svara einhverjum þeirra í seinni umferð. Hv. þingmaður spyr fyrst hvernig ráðherra hyggist tryggja aðgengi sjúkraflugs að Landspítala. Fyrst vil ég segja að sjúkraflug hefur auðvitað aðkomu margra aðila sem bera ábyrgð á því að tryggja réttan sjúkraflutning á sem stystum tíma fyrir þau tilfelli sem á slíku viðbragði þurfa að halda, augljóslega. Sjúkraflug með þyrlu er yfirleitt svokallað fyrsta stigs viðbragð og sjúkraflug með sjúkraflugvél annars stigs viðbragð en í öllum tilfellum þá er það mikill kostur að lendingarstaður á áfangastað, Landspítala þá í þessu tilviki, sé sem næstur sjúkrahúsinu og það blasir við, og að leiðin sé greið. Í samræmi við samgönguáætlun til 2034 er unnið að því að Reykjavíkurflugvöllur þjóni áfram innanlandsfluginu meðan annar jafn góður eða betri kostur er ekki fyrir hendi, þannig að það sé alveg skýrt. Varðandi lendingarstað þyrlu við Landspítala mælir heilbrigðisráðherra með þyrlupalli á eða fast við nýjan meðferðarkjarna með beina tengingu við bráðamóttöku eða annan móttökustað svo að hægt verði að flytja sjúklinga á börum beint úr þyrlu og á bráðamóttöku. Það mat er í takt við erlend viðmið um val á lendingarstað þar sem tekið er mið af klínískum þörfum sjúklings og nálægð við bráðamóttöku. Í annan stað spyr hv. þingmaður hvort ráðherra hafi í hyggju að bregðast við aukinni þörf á sjúkraflugi samhliða fjölgun ferðamanna og ef svo er, hvernig. Einfalda svarið við þeirri spurningu er já. Eins og hv. þingmaður kom inn á er búið að vinna mikla vinnu með okkar besta fólki á þessum vettvangi og mjög gagnlegar tillögur í ágætri skýrslu sem þarf að vinna betur og útfæra. Útboð á sjúkraflugi er í undirbúningi þar sem tekið er mið af fyrirhugaðri fjölgun sjúkraflutninga til framtíðar, m.a. vegna ferðamanna. Eins og hv. þingmaður þekkir hafa verið hugmyndir um tilraunaverkefni með sérhæfðri sjúkraþyrlu á Suður- og Vesturlandi. Sérhæfðri sjúkraþyrlu á þessu svæði er ætlað að létta á öðrum viðbragðsaðilum á svæðinu og koma inn með sérhæft viðbragð í bráðatilvikum. Ef slíkt verkefni verður að veruleika, sem vonandi verður sem fyrst, er mikilvægt að leggja upp með samvinnu við Landhelgisgæsluna sem sinnir í dag sjúkraflugi með þyrlu ásamt leit og björgun fyrir landið allt. Sérhæfð sjúkraþyrla á suðvestursvæðinu þar sem fjöldi alvarlegra slysa er mestur samkvæmt tölum gæfi þá tækifæri til að færa eina af björgunarþyrlum Gæslunnar á Norður- og Austurland. Það eru hugmyndir í þá veru þar sem lengi hefur verið kallað eftir auknu þyrluviðbragði til að efla öryggi þeirra sem þar dvelja á sjó og landi. Í því gæti þessi samvinna m.a. falist. Hv. þingmaður spyr hvort ráðherra hafi í hyggju að tryggja aðgengi sjúkraflugs að fjölförnum ferðamannastöðum í dreifbýli og ef svo er, hvernig. Ég var að koma í svari við 2. lið fyrirspurnarinnar inn á sérhæfða sjúkraþyrlu og hugmyndir um hana. Hún myndi gagnast mjög vel sem viðbót inn í okkar kerfi og skipulag. En það verður auðvitað ærið verkefni og viðvarandi að auka og tryggja aðgengi að sjúkraflutningum um allt land. Þegar horft er til lendingarstaða og innviða og vægis þeirra sem öryggisflugvalla þarf að leggja mat á fjarlægð til veitanda heilbrigðisþjónustu ásamt möguleikum á flutningi sjúkra eða slasaðra með öðrum leiðum eins og vegsamgöngum. Starfshópur frá 2021 sem fjallaði um öryggishlutverk lendingarstaða lagði mat á hvern landshluta með tilliti til þess hvaða bjargir væru á svæðinu, hverjir væru veikleikar og hvaða úrbóta væri þörf þegar kemur að öryggi lendinga sjúkraflugs með flugvélum. Mér sýnist ég hafa tíma til að bregðast við því sem upp á vantar í seinni umferð.

Virðulegur forseti. Hér ræðum við mikilvægt mál en bráðaþjónusta utan spítala er löng keðja þar sem hver hlekkur þarf að vera sterkur. Hlekkirnir eru margir og fjölbreyttir og það skiptir miklu máli að við búum þannig um að við höfum alla þessa hlekki sterka. Þá er sjúkraflugið gríðarlega mikilvægt. Sérhæfð sjúkraþyrla, eins og var komið inn á, er gríðarlega mikilvæg. Björgunarþyrlur Landhelgisgæslunnar skipta þarna miklu máli. Bráðaviðbragð á sjúkrabílum og bráðaliðar sem eru sérhæfðir skipta gríðarlega miklu máli í þessu. Þróunin verður þannig að við erum að færa þjónustuna miklu meira út á vettvang og svo þarf að vera hægt að fá greitt aðgengi að flugvellinum þannig að ég segi bara: Komum þessum björgum öllum á legg. Hættum að festast í umræðunni um hvort það sé Landhelgisgæslan eða einkaaðili eða heilbrigðisstofnanir sem reka þetta, komum bara þessum úrræðum á legg og hugsum um úrræðin en ekki rekstraraðila.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Berglindi Ósk Guðmundsdóttur fyrir að taka upp þessa umræðu sem er gríðarlega mikilvæg og snýr að sjúkraflugi í landinu og mikilvægi Reykjavíkurflugvallar í því samhengi. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns hér áðan voru á síðasta ári flogin 800 flug með vélum Mýflugs með 900 sjúklinga. Gæslan hefur verið með 150 flug á ári að undanförnu, svona 15% af sjúkraflugi í landinu; gríðarlega stórt og mikilvægt að þetta gangi vel fyrir sig og þá er Reykjavíkurflugvöllur gríðarlega mikilvægur. Mig langar síðan í örstuttu máli að koma að mikilvægi þess að skoða að bæta þjónustuna á austurhluta landsins með þyrlukosti. Ég hef bent margoft á mikilvægi þess að koma slíkri þjónustu upp á Egilsstöðum eða Akureyri og mikilvægi þess vegna þess að austari hluta landsins er illa sinnt í dag með þyrlum Gæslunnar og örlítið brot þjónustað miðað við fjölda. Mikilvægið er mikið og úr þessu þurfum við að bæta með öflugum hætti.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og hv. þingmönnum fyrir athugasemdirnar sem voru gott innlegg í umræðuna. Það er gott að heyra að hæstv. ráðherra geri ráð fyrir þyrlupalli á eða við spítalann til að tryggja skjótt aðgengi að bráðaþjónustu á Landspítalanum og ræðir ráðherra hér hugmyndir um að koma með þyrlu á Norður- og Austurlandi. Það hefur verið kallað eftir því lengi og það er mín von að við getum hrint því verkefni í framkvæmd sem allra fyrst því að svokallaður viðbragðstími, tími frá því að hringt er og óskað eftir hjálp og þar til viðbragðsaðilar mæta á staðinn, er mjög langur. Veikir og slasaðir hafa þurft að bíða í 84 mínútur að meðaltali eftir sjúkraflugi. Fræðimenn sem rannsaka sjúkraflug segja að til að stytta biðtímann þurfi að koma upp fleiri bækistöðvum fyrir sjúkraþyrlur um allt landið, til að stytta vegalengdir frá sjúklingi og inn á sjúkrahús. Það er í fullu samræmi við það sem hæstv. ráðherra nefndi. Ég hlakka til að sjá þessa skýrslu sem í vinnslu er og vona að við getum tekið hana til umræðu hér á þinginu því svo sannarlega er tilefni til. Staðreyndin er þó sú að minni heilbrigðisþjónusta um allt land og uppbygging heilbrigðisþjónustu á Landspítalanum leiðir af sér aukið sjúkraflug. Þetta verðum við að skoða og ákveða hvort raunverulega sé vilji til að halda áfram á þessari braut. T.d. hafa engir skurðlæknar verið yfir hátíðirnar á sjúkrahúsinu í Neskaupstað og á Ísafirði og því hefði þurft að flytja sjúklinga með sjúkraflugi þaðan. Þetta er einnig staðan yfir sumartímann sem líður nú svo skjótt að, en minni heilbrigðisþjónusta er víða vegna sumarafleysinga og þá er fólk flutt annað í aðgerðir sem annars væri hægt að leysa á staðnum. Ég vil taka undir orð hv. þm. Vilhjálms Árnasonar sem sagði: Við þurfum aðgerðir strax, og ég hlakka til að sjá þær raungerast.

Hæstv. forseti. Það er oft gott að taka bara undir með síðasta ræðumanni. Hv. þm. Berglind Ósk Guðmundsdóttir sagði: Við þurfum aðgerðir strax, og það er bara þannig og okkur finnst hlutirnir ganga oft mjög hægt. Ég vil ítreka þakkir fyrir þessa umræðu og innlegg hv. þingmanna hér sem eru mjög mikilvæg. Þetta er mjög mikilvægt og brýnt mál af þeim sökum sem hv. þingmaður fór vel yfir í sinni framsögu og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson kom inn á þessar tölur sem við erum að sjá vaxa ár frá ári í sjúkrafluginu en minnir okkur á líka að það sem er gert er gert vel. Við þurfum þó að þétta þessa þjónustu, það er augljóst. Ég lauk máli mínu hér áðan, hæstv. forseti, á því að fjalla um öryggishlutverkið og lendingarstaðina og starfshópinn frá 2021. Nú var ég að vísa í annan starfshóp sem er að taka það svolítið áfram, þá vinnu. Á þeim svæðum þar sem ferðamenn eru mjög margir er oft langt í næsta stað þannig að þar kemur til kasta flugs og jafnvel þyrlu og bjargir oft og tíðum við erfiðar kringumstæður. Það var tillaga hópsins að þörf væri til að mynda á að byggja upp lendingarstaði við Skaftafell og Fagurhólsmýri sem og sjúkra- og öryggisflugvöll. Ég ætla að koma aðeins inn á spurninguna um niðurstöður samráðshópsins. Vinnan hvað þennan þátt varðar hefur fyrst og fremst miðast að því að stilla upp og skilgreina kröfur um viðbragð, þjónustustig um borð og tæknilega getu þyrlna og það er mjög mikilvægt að hafa það inn í framhaldið. Þá er lagt upp með forkönnun á möguleika á rekstri sjálfstæðrar sjúkraþyrlu miðað við uppgefnar kröfu með því að fela Sjúkratryggingum Íslands að leita tilboða.  
             Það er kannski við hæfi að enda á orðum hv. þm. Vilhjálms Árnasonar sem kom inn á það að Landhelgisgæslan er okkur mjög mikilvæg, sinnir sjúkraflugi ásamt leit og björgun fyrir landið allt og miðin ef því er að skipta. 

Næsti þingfundur hefst kl. 19.40 í kvöld þar sem almennar stjórnmálaumræður fara fram og verður þeim útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu.