Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að nota þetta tækifæri til þess að bera hér fram fyrirspurn til hv. sjútvn. þessarar hv. d., þar eð ég sé að form. hennar hv. þm. Ísaf., er hér viðstaddur. Ég flutti hér frv. til l. um breyt. á l. um hvíldartíma háseta á botnvörpuskipum ásamt hv. 8. þm. Reykv. Þann 8. okt. var málinu vísað til hv. sjútvn. þessarar d., en síðan eru nú liðnir 4 mánuðir. Ég vil nú leyfa mér að spyrja form. n. um það, hvað afgreiðslu þessa máls líður, og ég vænti þess mjög eindregið að fá álit n. um málið, áður en langt um líður.



Herra forseti. Það liggja nú nokkur mál fyrir hjá sjútvn., og eru þau á ýmsu stigi, ýmist í athugun eða hafa verið send til ýmissa manna til athugunar og umsagnar. Var ætlunin, að tekið yrði til óspilltra málanna að þinghléi loknu eftir nýárið, en af því gat ekki orðið sökum þess, að einn nm., hv. þm. Siglf., var ekki kominn og hefur ekki enn mætt til þings. En hv. þm. Siglf. hefur áhuga fyrir því að fá tækifæri til þess að fylgjast með þeim málum, sem fyrir n. liggja og þess vegna hefur nokkur dráttur orðið á afgreiðslu ýmissa mála af n. hálfu. Okkur nm. fannst rétt að bíða þess að hv. þm. Siglf. kæmi til þings, en ef til vill getur hv. 11. landsk. sagt, hvenær hv. þm. er von eða hvort flokkur hv. þm. hefur í hyggju að skipa annan mann í sjútvn. í hans stað:



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ísaf. og form. sjútvn. fyrir svarið við fyrirspurn minni. Hvað við kemur fjarvist hv. þm. Siglf., þá get ég upplýst, að það hefur verið búizt við honum á hverjum degi, og á ég bágt með að skilja, að hann muni tefja mál það, sem ég spurði um, né önnur mál, sem fyrir hv. sjútvn. liggja.



Herra forseti. Er lög um fjárhagsráð voru til meðferðar á síðasta Alþ., flutti ég brtt. við þau, sem miðaði í þá átt, að takmarkanir þær, sem gerðar eru með l. þessum, næðu ekki til sveitanna og hinna smærri kauptúna og þorpa úti um land. Þessi brtt. mín náði ekki samþykki þingsins, en það má öllum ljóst vera, að ef takmarka þarf á annað borð byggingar, þá hljóta þær takmarkanir fyrst og fremst að ganga yfir Rvík. Hitt er aftur á móti vitað mál, að hið opinbera hjálpar mönnum úti á landi með styrkjum til þess að koma upp byggingum, sem aðkallandi þörf er á. Reynslan hefur leitt í ljós, að það er mjög óþægilegt fyrir sveitamenn að þurfa að fá fjárfestingarleyfi fyrir hverri og einni byggingu. sem þeir reisa. Fjárhagsráð setti á sínum tíma reglugerð um það, að fjárfestingarleyfi þyrfti ekki fyrir húsum, sem kostuðu 50 þús. kr. eða minna. Samt sem áður virðist sú mikla fyrirhöfn, sem gerð er mönnum með þessu, vera alger óþarfi. Útihús og gripahús munu vart ná þessari fjárhæð, og virðist sem oddvitum sé bökuð óþarfa fyrirhöfn í skýrslusöfnun með þessum hætti. Hitt er nauðsyn, að fjárhagsráði berist skýrslur um það, hve mikið er byggt á hverjum stað. Það á að vera auðvelt án mikilla vafninga eða fyrirhafnar. Það er mjög auðvelt, því að til bygginga eru veitt lán úr Byggingarsjóði, Nýbýlasjóði og Ræktunarsjóði, Búnaðarbankinn á að geta gefið skýrslur um þetta til fjárhagsráðs og það má vel vera, að fjárhagsráði sé nauðsynlegt að fá vitneskju um þetta. Ég held því, að það sé rétt að samþ. það, sem segir í brtt. á þskj. 282. sem ég flyt ásamt hv. 2. þm. Rang., en þar er gert ráð fyrir, að ekki þurfi fjárfestingarleyfi til íbúðarhúsabygginga og útihúsabygginga í sveitum og kauptímum með færri en 500 íbúa né til annarra smærri framkvæmda, íbúafjöldinn er að vísu tekinn af handahófi. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta nú, en leyfi mér að vænta þess, að hv. þm. taki þessari brtt. vinsamlega.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Herra forseti. Hv. flm. brtt. á þskj. 282 hefur skýrt frá till. sinni, sem hann flytur ásamt öðrum hv. þm. Eins og hv. þm. sagði, flutti hann á síðasta Alþ. brtt., sem miðaði í sömu átt, en brtt. hans var felld þá. Eins og vitað er, hefur fjárhagsráð heimild til þess í l. að undanþiggja viss leyfi. Till. þessi, sem hér liggur fyrir, er sú að lagt er til að ekki þurfi að sækja um leyfi til fjárhagsráðs fyrir mannvirkjum, sem kosta 50 þús. kr. eða minna, eða að menn vinni sjálfir að verkinu. Nú er það svo, að hæstv. ríkisstj. hefur vald til þess að víkka eða þrengja, en þetta má ekki vera undir því komið, á hvaða stöðum er byggt. Allar undanþágur verða að gilda jafnt. Svo mun síðasta Alþ. hafa litið á. Hvað skýrslugerðum viðvíkur, - þá er búizt við að þær verði mun auðveldari í framtíðinni, en það er nauðsynlegt að afla sem nákvæmastra skýrslna, en slíkt tekur auðvitað nokkurn tíma, þegar um nýskipun er að ræða á málum. Fjhn.-menn eru mótfallnir þessari brtt., a. m. k. fjórir sem undirritað hafa nál., og leggja til, að hún verði felld.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Siglf. að flytja hér brtt. við frv. þetta, sem prentaðar eru á þskj. 281. Brtt. þessar eru shlj. brtt. þeim, sem hv. þm. Siglf. flutti hér 1947, er 1. um fjárhagsráð voru til umr. hér á Alþ., en þær náðu þá ekki samþykki. Aðalinnihald þessara brtt. er það, að innflutnings- og gjaldeyrisdeildir verði settar á stofn víðs vegar á landinu, en séu ekki eingöngu staðsettar í Rvík, eins og hingað til hefur verið venjan. Það er lagt til, að landinu verði skipt í ákveðin héruð, sem hvert hafi sínar innflutnings- og gjaldeyrisdeildir. Rökin, sem færð eru fyrir þessum breyt., eru að mikil óánægja er með það úti á landsbyggðinni, hve langt sé að sækja til þessara stofnana, sem fara með leyfisveitingar þessar. Áskoranir hafa og borizt Alþ. frá fjórðungsþingum um að gera breyt. á þessu fyrirkomulagi. Í þessu sambandi má og minna á, að oft hefur verið um það rætt og skrifað, að Rvík væri í of hröðum vexti. Það má vera, að það sé mestan hluta vegna þess, að í Rvík hefur þróazt mjög blómlegt atvinnulíf hin síðari ár, en hitt má segja með nokkrum sanni, að breyt. á þessu, hvar innflutnings- og gjaldeyrisskrifstofur eru staðsettar, getur haft nokkur áhrif í þá átt að draga úr sókninni til Rvíkur. En Rvík er eini staður landsins, sem hefur gjaldeyrisn. starfandi, og vegna þess hafa margir sótzt eftir því að koma sér þar fyrir, sem minni fyrirhöfn hefur verið að sækja til gjaldeyrisyfirvaldanna. Svona virðist mér ástandið vera í dag. Það má að vísu deila mjög um þetta, en ég held, að það muni koma að nokkru gagni, að kaupstöðum úti á landi verði sköpuð betri skilyrði en nú eru í þessum málum. Ég gat um það í byrjun máls míns, að síðasta Alþ. hefði fellt till. um sama efni. Ég vil nú leyfa mér að vænta þess, að þessi till. fari ekki sama veg. Ég vona, að hv. alþm. hafi breytt um skoðun og skilningur þeirra hafi vaxið svo, að þeir verði með þessari brtt. nú. Frá því að þessar brtt. komu fram á afviknu Alþ., hafa margar áskoranir borizt Alþ. um að samþykkja það, sem hér er lagt til, og er áhugi landsfólksins mikill, að þessi breyt. nái fram að ganga. Um síðari gr. brtt. á þskj. 281 er það að segja, að með henni er verið að samræma með tilliti til þess, sem á undan er gengið, ef sá liður brtt. nær samþykki. Það væri freistandi að ræða þessi mál nokkuð ýtarlega, en ég sé þess ekki þörf nú.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Í upphafi þessa þings var flutt stjfrv. til staðfestingar brbl., sem út voru gefin í haust. Voru þau l. sett til þess að herða á eftirliti með innfluttum og útfluttum erlendum gjaldeyri. L. fóru síðan til hv. fjhn., en hún felldi síðan ákvæði þessi inn í l. um fjárhagsráð. Þess vegna var efni stjfrv. flutt í því frv. formi, sem hér liggur fyrir. Mér var sama um formið og hið nýja form, sem hér liggur fyrir, er því staðfesting á brbl. En hér hafa komið fram brtt. frá hv. þm. A-Húnv. og hv. 11. landsk. þm. um allt annað. Þær brtt. fela í sér þá hlið málsins, hvaða fyrirkomulag muni bezt henta í þessum málum, en það er alveg fyrir utan mál það, sem hér liggur fyrir. Ég skal ekki fara að ræða um það hér, hvað bezt muni henta, þótt ég annars hafi ákveðna skoðun í þeim málum, en ég vil eindregið mælast til þess, að þessar brtt. tefji ekki afgreiðslu þessa máls. Það nær ekki neinni átt að fara að ákveða um það, hvort gjaldeyrisdeildir skuli settar á stofn úti um land, án undanfarandi rannsóknar á þeim málum. Það er ekki til neins að samþykkja slíkt. Jafnhættulegt er það að fara að undanskilja vissan hluta bygginga úti um land frá kröfum, sem gerðar eru til annarra aðila. Ég vil því vænta þess, hvað sem gert kann að vera í skipan þessara mála eftir að athuganir hafa fram farið á þeim, að þá fái frv. þetta fram að ganga, eða þá stjfrv., sem flutt var, fái fram að ganga í sinni upphaflegu mynd.



Herra forseti. Ég get verið hv. aðalflm. till. á þskj. 281 sammála um, að æskilegt væri að gera nokkrar ráðstafanir til þess, að verzlunin kæmist nokkuð í annan og eðlilegri farveg, þannig að vörur yrðu fluttar meir beint til staðanna úti á landi en verið hefur á meðan á stríðinu stóð. Sú umskipun, sem farið hefur fram á vörunum hér í Rvík, er dýr og óhagkvæm, en þetta átti sér eðlilegar orsakir meðan á stríðinu stóð. Nú er gert ráð fyrir, að á næsta ári fjölgi mjög skipum Eimskipafélags Íslands, þannig að félagið fer að halda uppi meiri beinum siglingum út á landið en verið hefur á stríðsárunum. En þó að ég sé hv. 11. landsk. sammála um þetta, þá tel ég ekki, að þessum tilgangi verði náð með því að samþ. brtt. hans, og eins og hæstv. ráðh. benti á, mundi þetta þurfa meiri undirbúning en orðinn er. Eins og nú standa sakir er það á valdi viðskiptan., hvernig gjaldeyris- og innflutningsleyfunum er skipt. Till. fer hins vegar fram á, að fjárhagsráð skipti gjaldeyrisupphæðinni milli landsfjórðunga. Ég tel þetta ekki heppilegt og get ekki mælt með því. Út af till. á þskj. 282, sem hv. þm. A-Húnv. og hv. 2. þm. Rang. flytja, vildi ég segja það, að sú rýmkun á fjárfestingarleyfum, sem ákveðin var í reglugerð, hefur verið framkvæmd út í yztu æsar. Það hefur því verið á valdi oddvitanna að gefa leyfi til bygginga, sem kostað hafa minna en 50 þús. kr. eða menn hafa unnið sjálfir að. Þær hafa allar verið látnar halda áfram, hvar sem er úti á landinu. Það er fyrst og fremst í Rvík og á Akureyri, sem byggingar hafa verið takmarkaðar. Ef farið er inn á það að gefa íbúðarhúsabyggingar í sveitum og kauptúnum með færri en 500 íbúa lausar, yrði það til trafala fyrir þá, sem vilja byggja. Skömmtunin á byggingarefni er miðuð við fjárfestingarleyfin, en sé þeim sleppt, veit fjárhagsráð ekkert um framkvæmdirnar á þessum stöðum. Fjárhagsráð yrði því að taka skömmtunina í sínar hendur, en hún er núna í höndum oddvitanna. Till. er flutt af misskilningi. Ég hef talað við hv. 2. þm. Rang., og hann hefur sannfærzt um, að rétt sé að falla frá till. Hv. þm. A-Húnv. er því raunverulega einn flm. hennar. Hv. 2. þm. Rang. er því miður ekki hér, en ég veit ekki betur en hann falli frá till. Ég vil því fara þess á leit við hv. þm. A-Húnv., að hann dragi till. til baka. Ég þykist vita, að flokksbróðir hans, formaður fjárhagsráðs, gefi honum þær sömu upplýsingar um þetta mál og ég hef gefið.



Herra forseti. Hv. samgmrh. undraðist það, að blandað væri inn í þetta mál óskyldum efnum. Ég sé ekkert undarlegt við brtt. mína. Ef fyrir liggur frv. um breyt. á einum l., er ekkert undarlegt, þótt fleiri brtt. séu bornar fram. Í þessum umr. hefur ekkert komið fram, er sanni nauðsyn fjárfestingarleyfa til bygginga úti á landi. Hv. þm. Ísaf. sagði, að sömu reglur þyrftu að gilda alls staðar. Þessi till. raskar ekki því, að sú regla gildi, að ekki þurfi leyfi fyrir hús, sem kosta minna en 50 þús. kr. Ég hef ekki fengið neinar sannanir, ekki einu sinni líkur fyrir því, að till. valdi trafala. Hins vegar veldur það bara vandræðum að krefjast skýrslna um allar framkvæmdir úti á landi. Það hefur komið harðast niður á oddvitunum. sem þurft hafa að safna öllum skýrslunum. Það er þakklætisvert, sem hv. þm. Ísaf. sagði, að byggingar í sveitum hefðu ekki verið stoppaðar. Þær eru raunar ekki svo miklar, enda hefur Alþ. unnið að því að halda þeim áfram og auka þær með fjárframlögum. Varðandi þá röskun, sem hv. þm. taldi að yrði á skömmtun byggingarefnis, þá fæ ég ekki séð, af hverju svo þarf að verða. Það er gefið, að skýrslur verða að koma til fjárhagsráðs, en þær er auðvelt að gera, því að þeir, sem byggja, þurfa að leita til Búnaðarbankans til að fá lánsfé eða Nýbýlasjóðs, og þar er hægt að fá nauðsynlegar upplýsingar. Hv. þm. Ísaf. hélt því fram, að ef þessi undantekning yrði leyfð, gæti skömmtunin á byggingarefni ekki verið lengur í höndum oddvitanna og taka þyrfti hana af þeim. Það er hreinn óþarfi, þeir geta haft hana með höndum eins og áður, þótt ekki sé sótt um fjárfestingarleyfi fyrir hverri byggingu. Þetta rekur sig líka á hjá hv. þm. Ísaf., því að byggingar, sem kosta innan við 50 þús. kr., eru undanskildar leyfum, og það þarf efni í þær eins og aðrar byggingar. Fjós og haughús kosta nú um 100 þús. kr., ef þau eru vönduð. Það er hálfundarlegt, ef leyfi þarf fyrir fjósi, sem kostar 100 þús. kr., en ekki fyrir fjósi sem kostar 50 þús. kr. Eins er það með íbúðarhúsabyggingar. Umsóknir til fjárhagsráðs hafa í för með sér óþarfa vafninga. Ég legg því áherzlu á, að till. mín verði samþ.



Herra forseti. Ég hef áður markað afstöðu mína í þessu máli. Mér skildist á hæstv. ráðh., að hann væri þess ekki fýsandi. að till. væri samþ. Ég ætla ekki að fara ýtarlega út í þetta mál, heldur láta það bíða. Hv. frsm. fjhn., hv. þm. V-Ísf., hefur lýst því yfir, að hann álíti ekki rétt að samþ. till., og hæstv. viðskmrh. taldi, að þetta þyrfti ýtarlegri athugunar. Fyrst till. eru fram komnar, er þó rétt, að þær séu ræddar, því að þær eru ekki fram komnar án tilefnis. Hvað vald fjárhagsráðs snertir, er vert að hafa það í huga, að Alþ. ber ábyrgðina á þeim l., sem það setur og ef fólkið er óánægt, á það að snúa sér til Alþ. og getur ætlazt til þess, að Alþ. bæti úr. Það er ekki hægt að skírskota til valds embættismannanna. Alþ. verður að skera úr um það, hvort þeir hafi þetta vald eða ekki. Ég verð að segja það, að ef þm. Ísaf. og hæstv. viðskmrh. álíta, að athuga þurfi málið ýtarlegar, gæti verið heppilegt að athuga það betur í fjhn. Hæstv. viðskmrh. þarf ekki að vera hræddur um. að frv. verði ekki samþ., þegar stjórnarandstaðan er með því óbreyttu, en fylgjendur stj. með því að breyta því. Hitt er svo annað mál, að tími er til þess kominn, að Alþ. gefi gaum þeirri reynslu, sem fengizt hefur af starfsemi fjárhagsráðs. Ég vakti athygli á því í fyrra, að rétt væri að athuga sum ákvæði l., t. d. skylduna á fjárfestingarleyfum, og benti á, að Rvík stjórnaði raunverulega þessum málum. Hæstv. fjmrh. ítrekaði mína aths. og kvað fastar að orði en ég og hv. þm. A-Húnv. einnig. Í fyrra var farið fram á nákvæmara eftirlit með fjárfestingunni en verið hefur nokkru sinni áður. Það þótti þá koma úr hörðustu átt, er við sósíalistar gagnrýndum þetta nákvæma kontrol. Eftirlit af þessu tagi hefur jafnan verið kennt við sósíalismann, og mér var það því áhugamál, að það yrði ekki óvinsælt, er því yrði komið á. Við vitum, að þegar byrjað var að ræða eftirlit með fjárfestingu, þótti það hættulegt fyrir þjóðfélagið, og það var talið sjálfsagt, að auðugustu einstaklingarnir gætu fest fé sitt eftir eigin geðþótta. Það, sem mestu varðaði í þessu sambandi. var þó það, að fjárstraumurinn skiptist ójafnt milli landshluta og leitaði fyrst og fremst til Rvíkur. Það var álit margra, að fjárstraumurinn beindist um of til Rvíkur og nauðsynlegt væri að beina honum meira út á land. Nýbyggingarráð vann veigamikið starf í þá átt, m. a. í sambandi við ráðstöfun togaranna til bæjarfélaga úti á landi. Ég hef ekki séð þess vott, að stj. og ráð hennar, er fara með völd, hafi haldið þessari stefnu áfram. Engin viðleitni hefur komið fram til þess að beina fjárstraumnum í réttari átt, fram yfir þær ráðstafanir, sem gerðar voru í tíð fyrrv. stj. Hins vegar hefur verið skapað skrifstofubákn og komið á strangari höftum varðandi verzlun og allar byggingar í landinu en verið hafa nokkru sinni áður. Og það hefur sýnt sig, að fólk utan af landi, sem þarf að fá fjárfestingarleyfi fyrir byggingum og í öðru lagi skömmtunarleyfi fyrir byggingarefni, það þarf að sækja þetta allt hingað til Rvíkur. Þetta er að gera fjölda manna úti um allt land nær því ókleift að notfæra það atvinnufrelsi, sem þeir eiga að hafa eftir stjskr. Og þetta er vissulega hlutur. sem Alþ. mun ekki hafa ætlazt til. Það mun ekki hafa ætlazt til þess. að þessar ráðstafanir mundu þýða meiri eða minni stöðvun á svo að segja öllum þorra framkvæmda, sem menn hugsuðu sér að gera. Nú er svo komið, að fjöldamargt af mönnum verður að gera sér ferð héðan og þaðan af landinu til Rvíkur til þess að tala við þá háu herra í fjárhagsráði og viðskiptanefnd um að fá að byggja sér hús, eða þeir verða að fá menn hér í Rvík til þess að vera fulltrúa fyrir sig, til þess að reyna að fá þetta í gegn. Og það hefur kveðið svo rammt að því, að þessi ráð, sem þetta mikla vald hafa fengið í hendur, væru umsetin af mönnum, að það hafa verið troðfullir gangar, þar sem menn hafa beðið eftir að fá að tala við þau, og þannig hefur verið setulið jafnvel upp á fleiri tugi manna, sem beðið hafa til þess að fá að tala við þessa menn. Og þeir hafa um svo og svo langan tíma neitað fólki um að fá að tala við sig. Menn. sem hafa komið utan af landi í þessum erindagerðum. hafa því orðið að bíða vikum saman til þess að fá árangur af sinni ferð, og oft ekki fengið erindum sínum af lokið. - Þetta er aðferð, sem er ekki hægt að bjóða mönnum upp á. Þetta þýðir líka fyrir okkur hér í Rvík. - sem höfum þó það fram yfir fólkið utan af landi í þessu efni, að við erum þó í sama bæ og þetta ráð eða þessar n. og bæjarbúar geta í bezta falli farið í sínum vinnutíma til þess að tala við þá, - að við Reykvíkingar getum sjálfir ekki komizt að, vegna þess hve þröngin er mikil af mönnum, sem bíða eftir því að fá að skýra þessum n. frá áhugamálum sínum. Það er því þannig í raun og veru, að þó að fólkið utan af landi, sem á undir þessar n. að sækja, sé nokkru verr sett en þeir, sem heima eiga í Rvík. þá er þetta líka stórkostlegur bagi fyrir Reykvíkinga. Og þetta er vafalaust ekki því að kenna, að mennirnir í þessum ráðum vilji ekki tala við fólkið, heldur er það svo, að ef þeir töluðu við fólkið eins og fólkið vill tala við þá, þá gætu þeir ekki gert neitt annað. Og þá er eðlilegt, að þeir loki að sér. Þetta þýðir, að búið er að skapa þarna bákn, sem er ofviða í framkvæmd. Þörfin er svo mikil fyrir fólkið að fá að tala við þessa menn, að með núverandi fyrirkomulagi á þessu geta þessir menn í þessum n. og ráðum ekki annað því. Þeir geta alls ekki komizt yfir það að rannsaka þarfir manna í slíkum efnum þannig, að það verði nokkur sanngirni í ályktunum þeim, sem þeir komast að. Það er því alveg óhjákvæmilegt að skapa þarna dreifingu þessa ráðs. Það ræður enginn við það, hvort sem um er að ræða meðalmann eða ofurmenni, að afgreiða þessi mál sæmilega, eins og nú er fyrirkomulagið á þessu. Þegar Alþ. sameinaði valdið svona á einum stað, þá verðum við að draga lærdóma af þeirri reynslu, sem fyrir liggur af þessu fyrirkomulagi, og breyta svo til, eftir því sem nauðsyn krefur. Það getur ekki gengið, að ýmsir bæir úti á landi fari að setja upp sendiráð hér í Rvík, sem séu stofnuð til þess að liggja hér við til þess að tala við þessar nefndir. Það kann að vera svo með ýmis fyrirtæki hér í Rvík. að þau geti haft forstjóra. sem geri lítið annað en tala við nefndir. En fyrir fólk úti á landi er ekki hægt að leggja í þann kostnað að hafa menn hér að staðaldri til þess að tala við þessa n. Það er óþolandi. En reynslan virðist benda til, að þetta verði þróunin. Á einokunartímunum hér var einokunarkaupmönnunum uppálagt að sigla skipum sínum á ákveðna staði á landinu. Og með þeim þrælalögum, sem þá voru, var mönnum ekki leyft að verzla við aðra staði en vissa verzlunarstaði, sem voru hver fyrir visst svæði af landinu. Nú er það þannig, að til þess að menn nái rétti sínum viðkomandi byggingum og atvinnu verða menn að koma til Rvíkur til þess að tala við eina nefnd hér. Það er engan veginn skemmtileg þróun, sem gerzt hefur í þessu. Og frá sjónarmiði þeirra, sem vilja koma á áætlunarbúskap hér á landi, þá er alveg ófært að láta þetta fara svona. Ég held þess vegna, að hér verði að verða breyt. á. Og það virðist líka vera svo, að fólkið úti á landi finni það skarplega til þessa vandræðaástands, að það láti skoðanir sínar um það í ljós alveg ótvírætt. Ég vil með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp eina samþykkt, sem gerð var snemma í desember í vetur, líklega 3. des. á fundi bæjarstjórnar Akureyrar einmitt út af gjaldeyrismálunum sérstaklega. Þar var þessi samþykkt gerð með samhljóða atkvæðum allra flokka í bæjarstjórninni, og það munu vera allir þeir flokkar. sem sæti eiga á Alþ. Samþykktin hljóðar svo: „Bæjarstjórn Akureyrar telur núverandi tilhögun á veitingu innflutningsleyfa og gjaldeyrisúthlutun óviðunandi fyrir allflest byggðarlög utan Rvíkur. Með núverandi fyrirkomulagi er bersýnilega að því stefnt að flytja til Rvíkur alla verzlun landsmanna. Er þegar svo komið, að fjöldi manna í öllum byggðarlögum verður að leita til smásala í Rvík um kaup á margs konar nauðsynjavörum sökum vöruskorts á staðnum. Af þeim ástæðum fer bæjarstjórn Akureyrar þess á leit, að þegar verði tekin upp sú regla að skipta innflutningi milli verzlunarstaða í hlutfalli við íbúatölu og þarfir hvers verzlunarsvæðis.“ Síðan er á þessum bæjarstjórnarfundi á Akureyri gerð önnur samþykkt viðvíkjandi flutningum til landsins. Og seinast í þeirri samþykkt er ákvörðun um það, að bæjarstjórnin felur bæjarráði eða nefnd með einum manni úr hverjum flokki að vinna að þessum málum við fjárhagsráð og ríkisstj. og Alþ., ef þörf gerist. - Þegar þessi samþykkt var gerð í bæjarstjórn Akureyrar, þá fylgdi eitt blað ríkisstj., Tíminn, þessu máli eftir með svo hljóðandi klausu meðal annars: „Með því ástandi sem hér er lýst, er verið að skapa stórkostlegt misrétti í þessum efnum. Það er enn verið að þrengja kost fólksins úti á landsbyggðinni. Það er í enn ríkari mæli en áður verið að draga verzlunina þaðan til Rvíkur.“ Nokkru síðar en þessi samþykkt var gerð í bæjarstjórninni á Akureyri barst hingað til Alþ. samþykkt frá bæjarstjórninni í Neskaupstað, þ. e. í bréfi 8. des. s. l., þar sem gerðar hafa verið líkar samþykktir því, sem ég las frá Akureyri. Vil ég lesa þær, með leyfi hæstv. forseta: „Bæjarstjórn Neskaupstaðar skorar eindregið á Alþingi að breyta fyrirkomulaginu um úthlutun erlends gjaldeyris í það horf, að hinir einstöku landsfjórðungar fái íhlutun um úthlutun hans í sem réttustu hlutfalli við framleiðslu hvers fjórðungs, enda séu þá sjávarafurðir taldar framleiðsla þess fjórðungs, sem viðkomandi fiskiskip eru heimilisföst í, þótt aflinn sé lagður á land í öðrum landshlutum. Telur bæjarstjórn sanngjarnt, að helmingur gjaldeyrisins skiptist milli fjórðunganna, en hinn helmingurinn gangi til sameiginlegra þarfa landsmanna. Eftir að Alþingi hefur samþykkt þetta fyrirkomulag, telur bæjarstjórn, að stofnsetja verði gjaldeyrisnefnd í hverjum landsfjórðungi, skipaða fulltrúum bæjar- og sýslufélaga innan hvers fjórðungs. Hlutverk þessara nefnda yrði að skipta gjaldeyrinum milli hinna einstöku byggðarlaga og fyrirtækja og starfsgreina innan fjórðunganna.“ - Og það fylgir grg. með þessu frá bæjarstjórn Neskaupstaðar. Síðar nú í byrjun janúar, barst svo hljóðandi ályktun frá bæjarstjórn Seyðisfjarðarkaupstaðar, með leyfi hæstv. forseta: „Bæjarstjórnin á Seyðisfirði lýsir hér með yfir eindregnum stuðningi sínum við ályktanir þær varðandi hlutdeild byggðarlaganna úti á landi í ráðstöfunum á nokkrum hluta gjaldeyristekna þjóðarinnar, sem gerðar hafa verið undanfarið af Fjórðungsþingi Austfirðinga, bæjarstjórn Akureyrar og bæjarstjórn Neskaupstaðar, og skorar á alla fulltrúa byggðarlaganna utan Reykjavíkur að flytja nú þegar á Alþingi frumvarp, og fylgja fast á eftir, um nýtt fyrirkomulag á gjaldeyrisverzluninni, sem tryggi byggðarlögunum utan Reykjavíkur sanngjarna íhlutun um ráðstöfun þess gjaldeyris, sem aflast fyrir starf fólksins í hinum dreifðu byggðarlögum landsins. Þá telur bæjarstjórnin, að meðan fjórðungs- og fylkisstjórnir hafa enn ekki verið settar á fót í landinu réttmætt, að stofnaðar verði úti á landi hæfilega margar gjaldeyris- og innflutningsnefndir, skipaðar fulltrúum bæjar- og sýslufélaga, til þess að úthluta þeim gjaldeyri og innflutningi, sem hverju landssvæði væri ætlaður.“ - Það er litlum efa bundið, að þær ályktanir, sem ég nú hef lesið upp, eru talaðar alveg út úr hjarta fólksins úti um allt land. Það er ríkjandi almenn óánægja með það fyrirkomulag í þessu efni, sem nú á sér stað. Og ég vil sérstaklega, einmitt sem þm. Reykv., lýsa yfir, að ég álít að það sé engan veginn í þágu alþýðunnar hér í Rvík, að hrúgað sé upp skrifstofum h'r, sem sitja fyrir hlut manna úti um land. Og ég veit og alþýðan úti um landið veit, að alþýðan hér í Rvík stendur með því, að komið verði upp slíku skipulagi, að landsmenn allir megi sem bezt við una. Það er hagsmunamál alþýðunnar hér í Rvík að fá skiptingu á þessu, en að ekki verði hrúgað hér í Rvík upp í þessu efni neinu skrifstofubákni. Ég held því, að Alþ. komist ekki hjá því að taka þessi mál til athugunar og komist ekki hjá því að afgreiða eitthvað um þessi mál. Ég kann ekki við, að menn hugsi ekki um þetta, þó að það sé á miðju kjörtímabili. Ég þykist vita, að þm. utan úr hinum dreifðu byggðum muni taka meira tillit til vilja kjósenda sinna rétt fyrir kosningar. Úr þessu þarf að bæta. Og ég er undrandi yfir því, að ekki skuli hafa komið till. um það frá fleirum en tveimur, fyrir utan menn úr flokki, sem ég tilheyri. Því að hér er um óviðunandi ástand að ræða, sem kemur að vísu niður á Reykvíkingum, en þó fyrst og fremst á fólkinu úti á landi. Ég fæ ekki betur séð en að sú breyt., sem hv. þm. Siglf. flutti í fyrra till. um viðkomandi gjaldeyrisúthlutuninni og var ekki tekin til greina þá og hv. 11. landsk. og annar hv. þm. flytja nú, eigi fyllsta rétt á sér og að ekkert sé í veginum með að láta framkvæma það. Ég veit, að nokkrir erfiðleikar eru á þeirri framkvæmd. En þeir eru þó ekki eins miklir og þeir erfiðleikar, sem skapaðir eru landsmönnum með þeirri aðferð, sem nú hefur verið höfð á þessum hlutum. Viðvíkjandi undanþágunni frá fjárfestingarleyfi, sem hér er till. um, þá skil ég það vel, að þeir hv. þm., sem fyrst og fremst skoða sig sem fulltrúa sveitanna, komi fram með slíka till. um, þá skil ég það vel, að þeir hv. þm., sem fyrst og fremst skoða sig sem fulltrúa sveitanna, komi fram með slíka till. Það er kannske allra erfiðast fyrir bændur að eiga að fást við að taka sig upp og fara til Rvíkur og ganga í setulið hér til þess að bíða eftir að fá að tala við þá háu herra hér og fá eitthvað gert til þess að greiða fyrir, að þeir geti byggð sér hús. Það er kannske það helzta fyrir þá, ef þeir geta komið að einhverjum áhrifum í þessum efnum gegnum sína þm., til þess að fá einhverju áorkað án þess að taka sér sjálfir ferð á hendur. En það er langt frá því, að menn séu jafnir fyrir lögunum, ef þeir eiga að hafa einhver sérstök sambönd til þess að fá réttlátum kröfum framgengt, þó að ekki sé annað en að fá að byggja yfir sig. En það er tvennt, sem þarf að athuga í sambandi við þetta. Í fyrsta lagi fjárfestingarleyfi, sem er það fyrsta, sem hver maður verður að fá, sem ætlar að byggja. Því næst þarf hann að fá byggingarefnisskömmtunarleyfi. Og ef hann er búinn að fá þetta tvennt og ef kaupfélag eða kaupmaður á viðkomandi stað hefur ekki byggingarefni handa honum, mun sá maður eða sá aðili þurfa að reyna að útvega sér gjaldeyris- og innflutningsleyfi. Og takist það, þá þarf þessi aðili enn fremur að fá sér gjaldeyri. Og þó að ekki sé talað um lán og annað, sem þessi aðili þarf að afla sér í því sambandi, þá er það nokkurs konar grindahlaup, sem þessir menn eða aðilar verða að fremja, ef þeir ætla að byggja yfir sig, eins og tíðkast á íþróttavöllum, þegar íþróttamenn þurfa að stökkva yfir svo og svo margar grindur, áður en þeir komast að marki. Ég hafði hugsað mér, þegar fjárhagsráð var sett á stofn, að þegar það veitti fjárfestingarleyfi fyrir einhverjum hlut, þá þýddi það það, að menn fengju skömmtunarleyfi og gjaldeyrisleyfi út á þetta. Ég sé hins vegar á þeim leyfum, sem ráðið útbýtir, að þegar það gefur út fjárfestingarleyfi, fylgir því enginn réttur til gjaldeyris eða skylda til að láta þann mann hafa gjaldeyris- og innflutningsleyfi, sem fjárfestingarleyfið fær, né efni til þess, sem fjárfestingarleyfið er veitt fyrir, eða annað slíkt. Það er þess vegna þannig, að meira að segja þó að þetta væri tekið upp með fjárfestingarleyfin eins og hv. þm. A-Húnv. leggur til og annar hv. þm. með honum, þá er næsta hindrunin eftir samt sem áður, byggingarefnisskömmtunarleyfið. Svo að ef þetta ætti að koma að einhverju gagni, sem þessir tveir hv. þm. leggja til, þannig að menn leystust undan þessu hindranafargani hvað þetta snertir, þá þyrfti að afnema skömmtunarleyfaskylduna í þessum tilfellum líka, sem þessir tveir hv. þm. tala um hér. Og þá er spursmálið um gjaldeyris- og innflutningsleyfin. Þannig er það um þau, að þau gilda ekki einu sinni þannig, að menn geti átt víst að fá gjaldeyri út á þau, þó að þeir hafi þau í höndum, og virðast það satt að segja vera einkennilegar ráðstafanir. Því að þó að menn hafi fengið þau, þurfa menn að fara þar á eftir til ákveðinna nefnda í bönkunum til þess að fá staðfestingu á því, að þau gildi. Og hv. þm. Ísaf. getur upplýst okkur um, hve mörg leyfin hafi verið staðfest. Svona getur þetta ekki gengið. Ef fjárhagsráð á að vera æðsta ráð í þessu efni, þá hlýtur það, þegar það gefur út einhver leyfi, að eiga að vera gert þannig, að annað fylgi, sem tryggi, að þessi leyfi komi að gagni. Fjárfestingarleyfi þarf nauðsynlega að fylgja réttur til vörukaupa og gjaldeyris. En heldur en að hafa fyrirkomulagið á þessu eins og það hefur verið, þá væri betra að láta bankana ráða og vera einasta aðilann í þessu efni hvað þetta snertir, þó að mér sé nú annars ekki of vel við þá. Það verður að láta einn aðila hafa þetta vald. Það er ekki gott, ef menn eru búnir að stökkva yfir þrjár af þessum grindum í þessu hindrunarhlaupi, að þeir séu þá stöðvaðir við hina síðustu. Þessi margskipting valdsins getur ekki gengið í þessum efnum. Það verður að gera þarna á breyt. Þess vegna vil ég vekja eftirtekt þeirra manna, sem flytja þessa brtt. um ótakmarkað fjárfestingarleyfi hvað snertir sveitirnar, á að það er ekki nema rétt fyrsta grindin, sem tekin væri burt með því að samþ. þeirra brtt. Ég fæ því ekki betur séð en Alþ. verði að taka þessi mál til mjög raunhæfrar endurskoðunar. Svona ástand, eins og nú hefur verið undanfarið, er óviðunandi. Og ég verð að segja, að það virðist ekki vera þannig, að það sé aðeins um það að ræða, að það séu svo mikil vandkvæði viðvíkjandi efninu, að þess vegna þurfi að beita þessu leyfakerfi svo skarplega. Ég veit ekki betur en nú sem stendur sé allmikið til af byggingarefni í landinu. Ég veit ekki betur en það sé til allmikið af bæði timbri og sementi í landinu. Og ég hygg, að mönnum, sem hafa átt timbur og sement, hafi verið neitað um að nota það, án þess að neitt hafi verið gefið út um það, hvernig eigi að nota það. Og mér er nær að halda, að sumt af þessu byggingarefni, sem í landinu er, liggi undir skemmdum, vegna þess að það hefur verið stöðvuð notkun þess. Nú er það svo, að Alþ. hefur sett nefndir til þess að ráða þessu, og þær n. hljóta að eiga að standa A1þ. skil á grein fyrir sínum aðgerðum, leggja reikningsskil fyrir Alþ. um störf sín. Og svo er mælt fyrir í l. um fjárhagsráð, að það skuli hafa gert áætlun um allar framkvæmdir í landinu og um efni til þeirra, og ákveðið er, að þessar áætlanir liggi fyrir um leið og fjárl. eru lögð fram. En við erum ekki farnir að sjá mikið af þeim áætlunum. Það eina, sem Alþ. fær að vita um, eru kvartanir alls staðar að af landinu út af því, að menn hafa verið stöðvaðir í framkvæmdum og að stöðvunin sé svo eða svo mikil, sérstaklega í byggingarframkvæmdum. En enga áætlun höfum við séð, sem liggi fyrir um það, hvað meiningin sé að gera. Þetta er það alvarlegt mál, að það er ekki nema eðlilegt, að fólkið almennt í landinu krefjist þess að fá að vita, hvað þarna sé að gerast. Og ég efast ekki um það fyrir mitt leyti, að ef innflutningsnefndir væru víðar úti um landið, eins og lagt er til í brtt. á þskj. 281, þá mundi vera tekið meira tillit til krafna fólksins í þessu sambandi. Áhrifa fólksins úti á landi mundi þá meir gæta gagnvart slíkum n. Menn eiga óhægra með að koma slíkum málum fram við þá háu herra hér í Rvík. - Sannleikurinn er, að þetta fyrirkomulag, sem nú er um þessa hluti, hefur ekki aðeins komið hart niður á byggingarframkvæmdum í landinu, heldur einnig hefur það komið illa við iðnaðinn í landinu, sem fjárhagsráð og gjaldeyran. líka hafa valdið yfir að veita hráefni til. Það hefur verið undirstrikað, bæði af minni hálfu og fleiri manna, að það yrði að veita innflutningsleyfi, sem ætlað væri að kæmu að gagni, svo snemma að það væri a. m. k. 5 til 6 mánuðum áður en ætla mætti, að hráefnið kæmi að gagni hér, sem leyfið er fyrir, svo framarlega sem þessi atvinnurekstur ætti ekki að stöðvast. Það hefur ekki verið um þetta hirt sem skyldi. Samt held ég, að um það hafi verið gerðar mjög ákveðnar kröfur, t. d. af hálfu iðnaðarmanna og iðnrekenda í landinu. Og það hafa komið fram mjög ítrekaðar kvartanir um, að þetta hafi ekki verið gert. Ég hef hér fyrir framan mig Iðnaðarritið og nokkrar tilvitnanir úr samþykkt, sem iðnrekendur hafa gert í þessu sambandi. Ég veit nú ekki, hvort ég á að fara að lesa upp þau bréf öll saman. Ég get a. m. k. sagt frá þeim. Ég veit, að í júlí í sumar var af hálfu sambands iðnaðarmanna og Félags íslenzkra iðnrekenda farið fram á, að iðnaðarmenn fengju að hafa fulltrúa í fjárhagsráði eða þá nefndinni. En því var ekki sinnt. Þá var gerð samþykkt um að fá að hafa a. m. k. einhver áhrif á þetta. Nú, þetta hefur orðið þannig, að það hafa verið heimilaðar skýrslur, sem gerðar séu af iðnrekendum um það, hvað þeir vilji fá mikið af innflutningi. Og menn hafa gefið þær skýrslur. En hins vegar hafa svörin orðið heldur lítil. - Hér er blaðið Íslendingur, frá 21. jan. þ. á. Þar er stór fyrirsögn í fyrstu síðu á þessa leið: „Fyrirsjáanleg stöðvun iðnaðarins, ef ekki verður bætt úr hráefnaþörfinni.“ Síðan er skýrt í mjög ýtarlegri grein frá þeirri skýrslusöfnun, sem fram hefur farið um innflutningsþörf iðnaðarins, og sagt að iðnrekendur á Akureyri hafi ekkert svar fengið um það, hvort þeir megi vænta einhverrar úrlausnar um innflutning á hráefni. Í þessari grein er sagt, með leyfi hæstv. forseta: „Þann 15. jan. s.l. kom stjórn Iðnrekendafélags Akureyrar saman á fund til þess að ræða ástand það, sem skapazt hefur í flestum iðngreinum hér í bænum vegna hráefnaskorts. Nú er svo komið, að sumar verksmiðjur hafa þegar hætt störfum og fleiri munu neyðast til þess að hætta eða draga saman seglin að verulegu leyti, ef ekki rætist úr með innflutning á nauðsynlegu hráefni innan skamms. Á fundinum kom fram megn óánægja yfir því aðgerðaleysi, sem virðist ríkja hjá þeim aðilum, sem með innflutnings- og gjaldeyrismálin fara. Sérstaklega vítti fundurinn þá þögn, sem verið hefur um þessi mál af hálfu fjárhagsráðs.“ Þetta er ekki áróður stjórnarandstöðunnar út af því, hvernig stj. standi sig, heldur blað stærsta stjórnarflokksins, sem kemur með svona harðvítugar ásakanir, og er þar tekið undir þær ásakanir, sem komu í öðru stjórnarblaði, Tímanum, og ástandið sagt óþolandi. Ég hef hér nokkrar samþykktir um sama efni, en mun ekki tefja þingið á að lesa þær. Í blaði íslenzkra iðnrekenda eru einnig harðvítugar ásakanir, sem allar fara í sömu átt. Það er ómögulegt að láta svona miklar og tíðar kvartanir koma fram án þess að sinna þeim neitt. Og Alþ. hefur valdið í þessu efni. Alþ. hefur skipað fjárhagsráð og viðskiptan. Og að Alþ. á þjóðin fyrst og fremst að ganga. Við getum vel skilið, að þegar ástandið er orðið þannig, að fjárhagsráð og viðskiptan. hafa orðið að byggja um sig einhvern kínverskan múr til að forðast viðtöl við almenning, þá verði þau einangruð og viti ekki, hvaða óánægjuraddir eru uppi meðal þjóðarinnar. Ég álít, að þingið geti ekki gengið fram hjá þessu máli án þess að gera eitthvað verulegt til úrbóta. Það hafa í þessu sambandi verið gerðar að umtalsefni þær reglur, sem innflutningsleyfum er úthlutað eftir. Það virðist, að það ár, sem þessi hæstv. stj. hefur setið, hafi ekki verið beitt neinum ákveðnum reglum og ekki heldur farið eftir þeim, sem áður var beitt. Þegar fjárhagsráð var stofnað, var gengið út frá, að þar væri myndað heilt nýtt kerfi. En þetta kerfi virðist ekki fungera, það virðist ekki ganga. Það virðist hafa skapazt stöðvun í öllum þessum hlutum. Af hverju? Það liggur ekki fyrir. Gjaldeyrisskorturinn er engin afsökun fyrir því að úthluta ekki í tíma þeim gjaldeyri, sem til er, til þess að tryggja, að þær vörur, sem flytja á til landsins, komi á réttum tíma. Það er enginn áætlunarbúskapur að úthluta ekki þeim gjaldeyrisleyfum, sem þarf að fá með 6 mánaða fyrirvara, fyrr en gjaldeyririnn er fyrir hendi. Það er útlit fyrir, að þetta þýði stöðvun meira og minna í atvinnulífinu. Þeir, sem slíkt gera, brjóta í bága við sjálf l., sem þeim ber skylda til að fara eftir, svo að maður tali nú ekki um, að brotið er í bága við heilbrigða skynsemi. Till. hv. þm. A-Húnv. gengur út á að höggva skarð í þetta kerfi. Hún er skiljanleg frá hálfu þeirra, sem hafa ekki mikla trú á slíku kerfi, þessu kerfi, sem átti að verða lyftistöng fyrir atvinnulíf og framkvæmdir, en verður farg. Alþ. verður að athuga, hvað hér er að gerast, þegar það sýnir sig, að það kerfi, sem átti að vera lyftistöng, er farið að leggjast sem dauð hönd á atvinnulífið og bannar mönnum að koma upp nýjum atvinnutækjum, þó að þeir vilji gera það, þá er það skylda manna að hugsa sig um. Og þá er ekki undarlegt, þó að fram komi till., annars vegar um að afnema þetta kerfi og hins vegar til að reyna að bæta eitthvað úr. Við verðum að gera okkur ljóst, að það er svo með hvert það kerfi, sem á að vera í atvinnulífi þjóðfélagsins, að það verður að vera einhver driffjöður. Meðan hið svo kallaða frjálsa framtak er aðalgrundvöllur atvinnulífsins, þá er gengið út frá því, að hver og einn geti brotizt og böðlazt eins og hann orkar. Af þessu leiðir svo og svo mikið skipulagsleysi í atvinnulífinu. En þetta svo kallaða kerfi hefur þó þann kost, að það er haldið áfram. Það er unnið, þó að það sé að mínu áliti unnið ópraktískt. Það fer mikið í súginn. En það er þó ákveðin driffjöður, sem heldur því gangandi og keppir að því, að atvinna sé hjá þjóðinni. En það kerfi, sem við sósíalistar höfum hugsað okkur, áætlunarbúskapur, er fjarri því að vera neitt í líkingu við þetta kerfi, þar sem allt stendur fast. Þeir menn, sem þessu stjórna, verða að hafa einlægan áhuga fyrir að hrinda nauðsynjamálum í framkvæmd, annars er þetta kerfi óhæft. Þetta kerfi er því allsendis óskylt þeim áætlunarbúskap, sem við sósíalistar viljum koma á, og við afbiðjum okkur, að það sé tengt við hugmynd sósíalista. Slíkt fyrirkomulag sem þetta er bláköld skriffinnska, framkvæmd af hálfu embættismanna, sem eru ekki fulltrúar þjóðarinnar, eins og sést á þeim kvörtunum, sem komið hafa frá öllum flokkum þjóðarinnar um þetta fyrirkomulag. Þess vegna er óhjákvæmilegt að gera þetta upp. Það verður að vera einhver drifkraftur í þjóðfélaginu. Þá er betra að fá eitthvert stjórnleysi en að það sé eins og dauður líkami. Ég held, að það sé rétt, að Alþ. athugi við þessa umr. vel afstöðu sína til þessara mála, upplýsi, hvort menn vilja taka tillit til þess vilja þjóðarinnar, sem hefur komið fram hjá öllum flokkum í þessum samþykktum. Það verður að sýna í verki, að menn vilji gera þetta. Ég held, að það væri bezt, að fjhn. fengi þessar till. og umr. væri frestað á ný og síðan reynt að ganga úr skugga um, hvort ekki er hægt að fá meiri hluta fyrir ákveðnum breyt., sem gætu orðið til bóta. Ég held, að sú reynsla, sem fengin er, geri óhjákvæmilegt, að málið sé tekið til alvarlegrar athugunar. Ég vil þess vegna gera að till. minni, a. m. k. hafi aðrir nm. ekkert við það að athuga, að n. fengi að athuga þessar till. allar og umr. verði frestað á ný.



Herra forseti. Þessar umr. og þá sérstaklega hjá hv. síðasta ræðumanni hafa farið nokkuð á víð og dreif, því að hann ræddi ástandið eins og það er og viðskiptamál almennt í landinu. Ef út af fyrir sig ætti að gera það, þá mundu eflaust margir þm. vilja koma með sínar athuganir og bendingar. Mér finnst það vera nokkuð einkennileg afstaða hjá hv. 2. þm. Reykv., hvað hann heldur fast við það, að allt of mikið fjármagn hafi lent hjá verzluninni. Það er eins og hann hafi engin bjargráð fyrir hendi önnur en að taka allt fjármagn af verzluninni. Það er vitað, að í öllum löndum, það er alveg sama hvaða ríkisstj. það er, alls staðar er keppt að því, að verzlunin hafi hæfilegt fjármagn. Við getum deilt um, hvort það komi ekki stundum tímar. þegar of mikið fjármagn lendir hjá einni stétt. En það verður jafnframt að gæta að því, hvernig fortíðin hefur verið síðustu 6 árin. Það hefur verið hlutverk verzlunarstéttarinnar að sjá landsmönnum fyrir nægilegum vörum til landsins, en svo var sett eftirlit með verzlun og innflutningi. og það kemur úr hörðustu átt, að hv. 2. þm. Reykv. skuli nú vera með gagnrýni á slíkt eftirlit, því að sjálfur telur hann sig föður nýbyggingarráðs, sem kom með ýmsar stórfelldar hugmyndir, sem urðu m. a. til þess að gera þeim erfiðara fyrir, sem tóku við á eftir. Annars fannst mér, að það, sem berlegast kom fram í ræðu hv. þm., það var gagnrýni hans á núverandi stj. og þeim ráðum, sem eru undir væng hennar. Ég get gjarnan tekið undir það með hv. þm., að það horfir til mjög alvarlegs ástands hvað verzlun og iðnað snertir, ef ekki er hægt að úthluta leyfum fyrir þetta nýbyrjaða ár svo fljótt, að svigrúm gefist til að ná í vörur. Og þó að leyfi hafi verið samþ., þá er ástandið þannig í heiminum hér um bil í öllum löndum, að það eru takmörk fyrir því, hvað þau geta látið af hendi og vilja afgreiða til annarra landa. Ég vil gjarnan, að þetta viðhorf sé athugað, svo að nægilegt svigrúm gefist til að ná í þær vörur, sem flytja á inn fyrir verzlunarstéttina, sem hv. 2. þm. Reykv. segir, að eigi ekki að starfa með neinu rekstrarfé. Og það mundi ekki koma mér á óvart, að þegar vöruþurrð yrði komin, þá risi þessi hv. þm. upp og segði: Svona er þetta frjálsa framtak. Það dugir ekkert nema landsverzlun. Skoðanamunurinn milli mín og hv. þm. er sá, að hann vill leggja að velli athafnafrelsi, kjark og dug einstaklingsins til að leggja í hættu sínar eignir og fjármuni og vinna að þeirri þróun, sem þeir með gleði vilja efla á sínu starfssviði hjá þjóðinni. Í þess stað vill hv. þm. koma á landsverzlun, og ég býst við, að hann vilji, að hún hafi höfuðaðsetur sitt í Rvík. Ég játa, að eins og viðhorfið er nú í verzlun og viðskiptum úti um land, þá óska ég miklu fremur að geta sett þar upp vörur á ýmsum stöðum, fremur en að umskipa öllu í Rvík. og það er ósk allra, sem hafa með höndum innflutning. En þegar um stór flutningaskip er að ræða, þá kemur annað til greina, - að þá verður að vera nægilega mikil eftirspurn á staðnum til að mögulegt sé fyrir skipin að koma þar við. Einnig er þess að gæta, að þótt Rvík sé talin dýr höfn, þá hefur t. d. stundum salt og kol orðið ódýrara með því að fá þessar vörur hér í land, jafnvel þó að orðið hafi að borga undir þær dýra fragt út um land, heldur en að fá þær beint á hafnirnar úti um land. Ég ætla ekki að nefna dæmi, því að þetta er aðeins svar við einstökum atriðum, sem hv. þm. kom með. Ég fyrir mitt leyti álít verulega þörf á að ræða þessi mál og að við misskiljum ekki hver annan, heldur sýnum hver öðrum meiri skilning, því að það munu fáar stéttir mæta öðrum eins misskilningi og verzlunarstéttin, en ég fullyrði, að hún, bæði kaupsýslumenn. kaupfélög og kaupmenn, hafa gert sitt ýtrasta til að standa í sinni stöðu og láta neytendurna fá vörur inn í landið. Hvað snertir önnur atriði, sem hann drap á, þá gætum við lengi skeggrætt um það, og mundu sjálfsagt margir vilja leggja þar orð í belg. Ég ætla þó ekki að gera það á þessu stigi málsins, því að ég álít ekki heppilegt að gera það í sambandi við það mál, sem hér er nú á dagskrá, til þess að hér komi fjöldi brtt., því að ef á að koma hér með almennar brtt. um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit, eins og við höfum verið að ræða hér um nú, þá finnst mér það vera allt annað mál en það, sem hér er á dagskrá, því að það er frv. um innflutning og útflutning á gjaldeyri. Meiri hl. fjhn. leggur til, að sett verði ný l., sem tekin verði út úr l. um fjárhagsráð, sem aðeins segi til um innflutning og útflutning á íslenzkum og erlendum gjaldeyri. Hann vill fylgja þessum nýju l. Eins og hann man, þá var þetta mál rætt við tollstjóra. Hann var þeirrar skoðunar, að eðlilegt væri, að þetta kæmi inn í 13. gr. l. um fjárhagsráð, en 5. málsgr. hennar hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Bannað er að flytja íslenzkan eða erlendan gjaldmiðil úr landi nema nauðsynlegan farareyri eftir reglum, sem ríkisstjórnin setur.“ En það skal fram tekið, að hv. 2. þm. Reykv. vildi heldur fylgja brbl. og hafa þetta í sérstökum l. Svo að ég er þeirrar skoðunar, að það sé annaðhvort fyrir okkur að komast að niðurstöðu um þetta eina atriði, sem fyrir n. lá. En ef við eigum að fara að ræða almennt um viðhorfið í þessu máli, þá býst ég við, eins og ég tók fram áðan, að við værum margir, sem vildum gjarnan hreyfa þessu eitthvað í aðra átt, en vildi á þessu stigi mælast til, að menn haldi sig við það annaðhvort að samþykkja brbl. eða þessa breyt. á till. meiri hl. fjhn., að þetta komi inn á þessum sama stað sem um ræðir í 5. mgr. 13. gr. Ég vildi því taka undir það, sem hæstv. samgmrh. lagði til í þessu máli, að við reyndum að afgreiða þessi l. út af fyrir sig. Viðvíkjandi þeim brtt., sem hér liggja fyrir á þskj. 281 og 282, þá er það um þá fyrri að segja, að ég held, að það sé varhugavert að fara að stofna ráð á hverjum stað í landinu, og vil benda á það, að í öllum nálægum löndum og í Bandaríkjunum er aðeins ein miðstöð fyrir öll þessi l., svo að ég held, að þótt eitthvað yrði bætt úr þessu, sem ég játa að eru miklir erfiðleikar fyrir menn að reyna að koma málum sínum fram og fá svar við þeim, þá hefur þetta skeð fyrir okkur hér hvort sem er í Rvík eða Hafnarfirði um áramótin, að það er engin ákvörðun komin fram enn um innflutning fyrir 1948, svo að ekki hefur verið um það að ræða að veita önnur leyfi en þau, sem nauðsynleg urðu að teljast, þ. e. fyrir vörum, sem sýnilegt var, að yrðu að koma til landsins. Svo að ég held, að það yrði að athuga þessa leið miklu betur en fram kemur í þessari till., ef hún ætti ekki að mynda aftur togstreitu og skapa ýmis óheilindi, því að það hefur komið fyrir, þegar vöruþurrð hefur orðið, að farið hefur verið að bjóða vörurnar úti á landi, og hefur þá verðið oft komizt upp í svartamarkaðsverð. Þá er líka þess að gæta, að fólkið sækir þangað, sem atvinnan er næst og bezt. Við vitum, að núna í vetur hafa sérstaklega Rvík og Hafnarfjörður tekið á móti mjög miklu vinnuafli og líka Siglufjörður. Það segir þá sig sjálft, að það er ekki hægt að haga úthlutuninni bara eftir fólksfjöldanum í þeim landsfjórðungi. Ég get því ekki fylgt þessari till. Um brtt. á þskj. 282 er það þegar upplýst af hv. þm. Ísaf. (FJ). að það hafi aldrei verið lagður steinn í veg fyrir fjárfestingarleyfi til íbúðarhúsbygginga af takmarkaðri stærð. En mér kom á óvart, að hv. þm. A-Húnv. (JPálm) vildi bara binda þetta við kauptún, sem hafa mest 500 íbúa, en geta má nærri, að það sama getur verið alveg eins óréttlátt á öðrum stöðum, hvort heldur er í Rvík. á Akureyri eða annars staðar á landinu, svo að ég held, að það væri bezt, ef hv. þm. vildi draga þessa till. til baka á þessu stigi, því að eins og ég hef tekið fram, er margt að athuga við þesst l., sem hafa verið nú aðallega til umr., um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit, sem eru að mörgu leyti á móti mínu skapi. Ég veit, að þetta er frekar gert í nauðvörn, til þess að reyna að koma fjárhag landsins á heilbrigðan grundvöll, en það er sönnun þess, að því meira sem það opinbera blandar sér í málið, verður það eitthvað óeðlilega þungt í vöfum og getur valdið hinu mesta misrétti. Ég vildi því hafa skýrt Þessa afstöðu mína, því að hún kemur heim við það, sem hv. 2. þm. Reykv. hefur sagt, en ég vildi bara binda afgreiðslu þessa máls, sem hér liggur eiginlega fyrir, við þessi upphaflegu brbl., sem hér voru lögð fram og hæstv. samgmrh. mæltist til, að d. tæki sérstaklega til meðferðar.



Sú brtt., sem meiri hl. fjhn. hefur lagt fram, gefur ekki tilefni til neinna almennra umræðna um fjárhagsráðsl. og raunar tæplega heldur þær 2 brtt., sem hér liggja fyrir til umr. En ég vil aðeins út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. minntist á þann mikla troðning og þröng, sem þessi lagasetning hefði haft í för með sér fyrir þá, sem þessi mál hafa með höndum, geta þess, að ég hef ekki orðið þess var sem fjárhagsráðsmaður. Í ráðinu eru viðtalstímar 3 tímar í viku, og a. m. k. þá tíma, sem ég hef verið til viðtals, hefur það sjaldan hent, að viðtölunum hafi ekki verið lokið á þeim eina klukkutíma. Lýsingar hv. 2. þm. Reykv. hvað átroðningi í fjárhagsráði viðvíkur eru þess vegna algerlega út í hött. Annað mál er það, að það má vera, að viðskiptanefnd verði fyrir allmiklum átroðningi, en starfssvið hennar hefur í rauninni ekki að neinu leyti verið breytt frá því, sem verið hefur mörg undanfarin ár. Hún afgreiðir innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, eins og hún hefur gert, og ekkert annað. Vera má, að þar sé um allmikinn troðning að ræða, en það stafar ekki af því, að valdsviði viðskiptanefndar hafi verið breytt, heldur af hinu, að vandi er orðinn mikill á höndum með gjaldeyri í landinu og þess vegna miklu erfiðara að fá innflutnings- og gjaldeyrisleyfi en verið hefur. Hv. 2. þm. Reykv. komst að vísu þannig að orði, að gjaldeyrisskortur væri engin afsökun fyrir því að ávísa ekki gjaldeyrisleyfum. en ég held, að viðskiptanefnd hafi ekki umboð til þess að ávísa á það, sem ekki er til. Annars hefur bæði hv. 2. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Reykv. gert að umtalsefni, að enn sé ekki búið að taka ákvarðanir um leyfaveitingar á þessu ári, og mun það fyrst og fremst stafa af því, að tekin hefur verið upp ný regla um útgáfu leyfanna, þannig að leyfin eru flokkuð miklu meira en áður í samræmi við tollskrána, en áður var það svo, þegar t. d. gefin voru út leyfi fyrir vefnaðarvörum, að kaupa mátti hvaða vefnaðarvöru sem var út á þessi leyfi, en nú eru gefin út leyfi fyrir þær vefnaðarvörur fyrst og fremst. sem nauðsyn er á að flytja til landsins. Jafnframt þessu hefur svo viðskiptanefnd tekið upp þann sið að skrásetja og flokka leyfin eftir löndum, áður en þau eru gefin út, en áður var siður að framlengja öll leyfi sem gefin höfðu verið út. án þess að haldin hefði verið yfir það nokkur skrá. Nú er ætlast til að haft sé yfir þetta bókhald til þess að sjá, hve mikið er úti af leyfum í hvert skipti í hverju landi, og hefði vitanlega átt að vera búið að taka upp þessa reglu fyrir löngu síðan. - Þetta vildi ég láta koma fram út af aths. hv. 2. þm. Reykv.