Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Vilmundur Jónsson) N. hefir athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Ég skal geta þess, að síðan 1. umr. fór fram, hafa borizt fregnir frá Færeyjum um árangur af sóttvarnarráðstöfunum, sem þar hafa verið gerðar gegn þessari veiki. Þær eru í stuttu máli þannig, að við veikina, sem hefir stungið sér niður í Færeyjum meira og minna á hverju ári síðan 1930, varð ekkert vart á síðasti. ári, en þá var fýlungatekja í fyrsta skipti bönnuð þar með öllu. Hinsvegar hefir aldrei borið á þessari veiki í sambandi við fullorðinn fýl, enda voru fullorðnir fýlar veiddir í Færeyjum á síðastl. ári og kom ekki að sök. Það virðist því munu vera nægilegt að banna hér fylungatekju, en leyfa veiði fullorðna fuglsins, vetrarfýlsins. verður þá jafnframt minni atvinnumissir fyrir menn af þessum ráðstöfunum.



Mér hefði fundizt viðkunnanlegra, ef hæstv. forseti vildi bíða með þetta mál nokkra stund, því að það hlýtur að vera von á hv. 2. þm. Skagf., sem mun hafa kvatt sér hljóðs í málinu.

Forseti (JörB): Það er ekki hægt að fresta málinu fyrir það, að menn mæti ekki á fundi, og get ég því ekki orðið við beiðni hv. þm. Barð.

Forseti (JörB): Við þetta frv. liggur fyrir brtt., sem afbrigði þarf fyrir. Nú mun d. ekki ályktunarfær, en ég ætla, að mæla megi fyrir brtt., þó að afbrigði hafi ekki verið samþ.



Ég þarf ekki að hafa mörg orð fyrir þessu frv. Ég hefi engu við það að bæta, sem ég sagði um málið við 1. umr. Það eina, sem ég vildi segja nú, er að óska eftir, að þeir hv. þm., sem hafa borið fram brtt. við frv., vildu taka þær aftur til 3. umr., svo að n. geti gefizt kostur á að athuga þær, áður en gengið er til atkv. um þær.



Ég vil verða við tilmælum hv. form. landbn. og taka aftur til 3. umr. brtt. á þskj. 206, og sé ég því ekki ástæðu til að ræða efni þeirra nú.



Fyrir hönd okkar þriggja, sem höfum borið fram brtt. á þskj. 201, vil ég lýsa því yfir, að við verðum við tilmælum hv. þm. Mýr. og tökum þær aftur til 3. umr.

forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi bréf frá hv. þm. Ísaf.: „Ég leyfi mér hér með að tilkynna yður, hæstvirti forseti, að ég hefi af hálfu síldarútvegsnefndar verið kvaddur til utanfarar í síldarsöluerindum. Mun ég leyfa mér að leggja í för þessa að fengnu leyfi Alþfl. og óska samþykkis yðar til þess að mæta ekki á þingfundum það sem eftir er þingtímans. Virðingarfyllst, Finnur Jónsson.“ Ég vil vænta þess, að hv. d. samþ. af sinni hálfu burtfararleyfi Finns Jónssonar, þar sem hann er að rækja áríðandi störf fyrir síldarútvegsnefnd.



Sjútvn. hefir haft þetta frv. til athugunar og ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þess. Vil ég gera nokkra grein fyrir áliti meiri hl. n. Eins og kunnugt er, þá hafa sjómenn víða í verstöðvum hér við land, sem ráðnir eru gegn hlut af afla, krafizt þess að fá svokallaða lágmarkskaupstryggingu, og hafa útgerðarmenn á ýmsum stöðum orðið að fallast á að tryggja þeim lágmarkstekjur. Nú er það hinsvegar svo, að þegar illa gengur útgerðin og hluturinn verður rýr, þá er ákaflega erfitt fyrir útgerðarmenn að taka á sig þessa kvöð. Því er það, að um það hefir verið rætt, og frv. flutt um það, að stofna svokallaðan jöfnunarsjóð aflahluta. Sjútvn. er á einu máli um það, að þess sé þörf að koma á einhverskonar hlutatryggingum, en hinsvegar taldi meiri hl. n., að þar sem hér væri um nýmæli að ræða og að mörgu leyti vandasamt viðfangs, þá væri æskilegt, að þetta mál fengi betri undirbúning en það hefir þegar fengið. Hv. þm. Ak. og hv. 6. þm. Reykv. telja þó fært að samþ. frv. eins og það liggur fyrir. Meiri hl. n. leggur til, að málið verði afgr. með rökst. dagskrá, sem prentuð er á þskj. 189 með nál. Ég skal geta þess, að þetta mál kom til meðferðar á nýafstöðnu fiskiþingi, og meiri hl. þeirrar n., sem hafði málið þar til athugunar, áleit það nauðsynlegt, að málið fengi betri athugun. Ég vil því vænta þess, að d. geti fallizt á að samþ. rökst. dagskrána á þskj. 189, og vænta flm. hennar þess, að stj. taki málið til athugunar, þannig að það geti komið fyrir næsta alþ., svo að þá verði hægt að setja löggjöf um þetta efni.

*Sigurður Kristjánsson: Hv. d. er þetta mál kunnugt. Það hefir legið hér fyrir til athugunar og umr. áður, og er liðið á annað ár síðan það kom fyrst fram í þessari d., sem þá afgr. það í mjög svipuðu formi og það er nú borið fram. Ég vil því vænta þess, að d. geti afgr. málið á annan hátt en hv. meiri hl. n. leggur til, eða á þann hátt, að frv. verði samþ. óbreytt eða með breyt. Ég hefi áður gert grein fyrir nauðsyn þessa máls og þarf ekki að endurtaka það. Þetta frv. er til orðið vegna þeirra vandræða, sem skapazt hafa vegna þess, að þeir, sem hafa fengið kaup sitt greitt með hlut af afla, hafa á undanförnum árum haft ákaflega rýra afkomu og hafa því ekki talið sig geta bundið sig yfir heilar vertíðir, nema fá einhverja kauptryggingu til þess að geta dregið fram lífið. Þessir menn hafa ekki á aðrar dyr að knýja en Alþ., því eins og kunnugt er, hefir bæði náttúran og löggjafinn búið þannig að sjávarútveginum, að þeir, sem teljast eiga útgerðina, eru flestir orðnir öreigar og eru þess ekki megnugir að tryggja hásetum sæmilega afkomu, ef aflabrestur verður. Það hefir þess vegna komið í ljós, að það verður að gripa til annara ráða en að hefja verkföll og knýja útgerðarmenn til að gefa skuldbindingar, sem þeir geta ekki staðið við. Ég held, að þeir, sem eitthvað þekkja til útgerðarmála, séu yfirleitt sammála um, að einhverjar ráðstafanir þurfi að gera í þessu efni í líkingu við þær, sem stungið er upp á með þessu frv. Frv. hefir fengið umsagnir fjölmargra manna, og hafa þeir svo að segja allir verið því fylgjandi, bæði sjómenn og útgerðarmenn. Fiskifélagsdeildir og nú síðast fiskiþingið hafa lýst eindregnu fylgi sínu og skorað á Alþingi að samþ. frv. óbreytt. Það er rétt, sem hv. frsm. gat um, að meiri hl. sjútvn. fiskiþingsins lagði hið sama til og meiri hl. hv. sjútvn. hér í deildinni gerir nú. En sá meiri hl. var þannig til orðinn, að maður, sem var algerlega móti málinu, án þess þó að færa nokkur rök fyrir þeirri afstöðu sinni, varð fyrir þrábeiðni annara með þeim, sem vildu setja nefnd í málið. Í þeim meiri hl. var einnig þm., sem á sæti hér í deildinni og hefir greitt hér atkv. með málinu. Aðalfundur Fiskifélagsins lét í ljós eindreginn vilja um, að frv. yrði að lögum á þessu þingi. Við, sem sæti eigum í sjútvn., höfum skrifað undir sameiginlegt nál. um þetta mál. Allir nefndarmenn hafa lýst yfir því, bæði nú og á síðasta þingi, að þeir teldu mikla nauðsyn á slíkum lögum, aðeins skildi á um það, hvort frv. skyldi afgr. á þessu þingi eða nefnd sett til að athuga það, áður en það yrði lagt fyrir næsta þing. Ég tel að vísu mikla þörf á lögum þessum sem allra fyrst. Það væri t. d. mjög óheppilegt, ef lög um þetta efni gengju í gildi, þegar aflahlutir væru rýrir, svo að strax þyrfti að taka til sjóða. Hitt væri ákaflega æskilegt. að byrja á uppgangsári fyrir útveginn, svo að sjóðunum gæti fénazt dálítið í upphafi. Það eru nokkrar vonir um, að svo verði á næsta ári. Þess vegna vildi ég, að frv. yrði afgr. nú, þótt ég viti, að það er líka framtíðarmál, sem þolir að bíða, sjálfs sín vegna. Yrði málið samþ. hér nú, væri það því aðeins greiði við það, ef hæstv. ríkisstj., og þá sérstaklega hæstv. atvmrh., vildi beita sér fyrir því, að það fengi afgreiðslu úr hv. Ed. á þessu þingi. Að öðrum kosti er betra fyrir málið, að rökst. dagskráin verði samþ. við, sem barizt höfum fyrir málefnum sjávarútvegsins á undanförnum árum, erum því vanir, að bíða eins lengi og þarf, þangað til góður málstaður hefir sigrað. Ég kýs heldur, að þetta mál fái góða afgreiðslu, ef ekki nú, þá á næsta þingi, en eiga á hættu, að það dagi uppi í Ed. En ef það á ekki fyrir frv. að liggja að ganga fram nú á þinginu, verð ég að segja, að þar er um að kenna þeirri gömlu tregðu, sem við könnumst við í öllum sjávarútvegsmálum, og ég vil bæta við, - ef hæstv. atvmrh. vildi hlusta á þau orð mín -, óskeleggri framgöngu hans í þessum málum.



Herra forseti! Það hefir orðið samkomulag um það í fjhn. að mæla með, að frv. þetta nái fram að ganga. Nefndin hefir gert við það tvær verulegar breytingar. Önnur er að bæta inn í það nýrri grein um það, að raforkuveitur, sem hafa vatnsafl til orkuframleiðslu og 100 kw. afl eða meira, skuli, eftir að þær hafa starfað 3 ár eða lengur, greiða nokkurt gjald í raforkuveitusjóð, og fer síðan gjaldið stighækkandi til 13 ára aldurs. Það er miðað við, að afkoma þeirra fyrirtækja batni, þegar liður frá stofnun þeirra og skuldir minnka. Um þessa brtt. erum við fjórir nm. alveg sammála, en hv. þm. V.- Ísf. hefir skrifað undir með fyrirvara, sem hann mun gera grein fyrir við umr. Hin brtt. er um að orða núv. 3. gr. þannig, að Búnaðarbankinn skuli hafa ákvarðanir um lán úr rafveitulánasjóði, annast stjórn hans og rekstur, fyrir þóknun, sem ráðh. ákveður með samkomulagi við stjórn bankans. En í frv. er gert ráð fyrir, að atvmrh. ábyrgist stjórn sjóðsins og feli hana Búnaðarbankanum. Ég hefi ekki talið þörf þessarar brtt., en þar sem niðurstaðan verður hin sama hvort sem heldur er, - Búnaðarbankinn fer með framkvæmdina, - þá hefi ég ekki séð ástæðu til að kljúfa nefndina út af því. Ég vil ekki fjölyrða um málið, óska því góðs gengis í deildinni og framgangs áður en þingi slitur.

*Ásgeir Ásgeirsson: Í sambandi við annað frv., sem lá hér fyrir deildinni og vísað var til ríkisstj., benti ég á, hve það væri stórum varhugavert, ef ríkið tæki ómakslaun fyrir ábyrgðir sínar. Þessu frv. fylgir ekki sá ágalli, og einnig er farið hóflegar í sakirnar í því að leggja byrðar á rafveiturnar. Þess vegna er ég ekki verulega á móti þessu frv., tel að vísu, að það ætti enn að bíða, en vilji hv. þdm. samþ. það nú, kostar það aðeins endursamning laganna síðar í samráði við ríkisstj. og aðra aðila, sem þar eiga einkum hlut að máli.

*Sveinbjörn Högnason: Það hefir orðið samkomulag um að afgreiða málið á þann veg, sem hv. frsm. lýsti. Við, sem stöndum að frv. um rafveitulánasjóð, getum eftir atvikum fellt okkur við þetta, og skal ég ekki ræða það frekar. nema tilefni gefist. - Um þann ágreiningsvott, sem hv. frsm. talaði um viðvíkjandi yfirstjórn þessara mála eða orðalagi um þau efni, vil ég segja, að það er miklu eðlilegra að orða þetta beint, eins og nefndin leggur til, en að láta heita svo sem ráðherra hafi með höndum yfirstjórnina og feli bankanum framkvæmd hennar. Hollara er það líka, ef um ágreining eða mismunandi stjórnaraðferðir yrði að ræða, að fela þessa starfsemi, sem heldur áfram árum saman, fastri stofnun fremur en ráðherrum, sem koma og fara. Vænti ég þess, að hv. þdm. verði okkur, meiri hl. n., sammála um þetta atriði.

*Pétur Ottesen: Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að samkomulag hefir náðst í meginatriðum um þetta mál og grundvöllur verið lagður að því að afla fjár til raforkuveitulána og dreifingar raforkunnar um byggðir landsins. Ég er mjög ánægður yfir því, að nefndin hefir fallizt á að nota þær till., sem ég flutti við 2. umr. annars nátengds frv., en komu ekki undir atkv., sem grundvöll að þessari lausn. Eftir till. n. nú á hámark gjaldsins að vera 6 kr. á ári á hvert kw., í staðinn fyrir 8 kr. í mínum till. Það er aukaatriði, en mest vert um hitt, að undirstaðan sé þarna lögð. Í brtt. n. er gert ráð fyrir, að raforkustöðvar séu gjaldfrjálsar fyrstu þrjú árin. Í því felst sama hugsun og hjá mér, að hafa gjaldið lægst fyrst, en hækkandi eftir því sem gjaldþolið eykst. Samkv. frv. er gert ráð fyrir 50 þús. kr. fjárveitingu til sjóðsins á ári úr ríkissjóði næstu tíu ár, en ekki ákveðið lengur. Samkv. mínum till. var ekkert tímatakmark. því vildi ég spyrja hv. frsm., hvort það hafi ekki verið tilætlun n., að framlagið yrði ótímabundið, þó að hún hafi ekki enn borið fram brtt. um það. Ef hann telur, að n. muni ekki ganga fram í því að lagfæra þetta, býst ég við að bera fram um það skrifl. brtt. og vænti þess, að hv. þdm. geti fallizt á, að um framlag þetta eigi að gilda hið sama og um rafstöðvargjaldið, sem sett er um ótakmarkaðan tíma.



Mér ber víst sem 1. flm. þessa máls að þakka hv. fjhn., að hún hefir orðið sammála um að mæla með, að frv. gangi fram. Aðalefni frv. var, að ríkissjóður ætti að leggja fram fé til að koma á fót raforkuveitusjóði. Nú er önnur fjáröflunarleið orðin engu minni þáttur í frv. Ég hefði heldur kosið, að hægt hefði verið að komast hjá þessu skattgjaldi raforkustöðvanna og afla sjóðnum annara tekna, helzt beint úr ríkissjóði. En ég sætti mig við afgreiðslu hv. fjhn., þar sem gjaldinu er bæði í hóf stillt og raforkustöðvarnar verða skattfrjálsar fyrstu og erfiðustu árin. Við síðari brtt. fjhn. get ég ekki fellt mig, þótt aukaatriði sé í málinu. Ég tel miklu eðlilegra, eins og ákveðið var í frv. okkar, að skilja ekki yfirstjórn þessara mála frá hinu almenna framkvæmdarvaldi í landinu og yfirstjórn atvinnumálanna, auk þess sem rétt er að minna á, að aðaltekjur sjóðsins koma beint frá hinu opinbera, bæði sem framlag og skattgjald, og væri óeðlilegt, ef því fylgdi ekki beint íhlutunarvald, án nokkurra krókaleiða gegnum sérstaka peningastofnun í landinu. - Ef við gerum ráð fyrir því, eins og í frv., að yfirstjórnin sé hjá ráðh., en starfrækslan í höndum bankans, hygg ég, að allir aðilar megi vel við una. Ég vil því skora á hv. þdm. að fella þessa brtt. En að öðru leyti er ég fylgjandi frv. með brtt. nefndarinnar.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Ég var einn af flm. þessa frv. á þskj. 129 og tel, að sá máti að stofna sjóðinn, sem þar er lagt til að hafa, sé sá rétti. Eins og kunnugt er, var hér fyrir skömmu fyrir deildinni frv. um þessi efni, sem ekki var drepið, eins og sumir segja um það, heldur vísað til ríkisstj. og kemur væntanlega frá henni á sínum tíma. Þess vegna er dálítið kynlegt að taka nú upp efni úr því frv. og brtt. við það og ætla að fella inn í þetta frv. Ég kann ekki við að barna söguna svona og taka efnið til þessa úr góðum höndum ríkisstj. á þessu stigi málsins. Því máli var til hennar vísað, en þetta frv. hefði mátt afgr. eins og það var. Nú er sótt fast frá ýmsum hliðum um að koma þar inn einhverju krulli og makki, eins og sjá má, ef brtt. á þskj. 217 eru athugaðar. Þegar þetta mál kom hér fyrst fram, ég held frá hv. þm. V.-Húnv., var það að sumu leyti í því formi, að vel mátti fallast á það. Höfuðrafveitur, sem fengið höfðu stuðning bankanna og hins opinbera, áttu að leggja fram fé til að styrkja menn annarstaðar til að koma upp rafveitum. Þessar till. eru of ágengar við þau fyrirtæki, sem komin eru á stofn, þegar tillit er tekið til þess, að þau eru enn mjög skuldug. En það er ekki nóg með þetta, heldur skal nú eftir þessu frv. fara um landið allt og skattleggja einnig þau fyrirtæki, sem almenningur hefir komið á stofn á undanförnum árum. Það væri frá mínu sjónarmiði að fara úr öskunni í eldinn að samþ. þessar till. í stað frv. hv. þm. V.-Húnv. Nú virðist mikill kurr í herbúðum út af þessu máli, og virðast fylkingar nú nokkuð hafa riðlazt við það, að till. eru komnar inn á þá braut aftur, sem sízt skyldi. En nú keyrir fyrst um þverbak, þegar á að ganga hart að smærri fyrirtækjum, sem aldrei hafa leitað til ríkis eða banka um fjárhagslegan stuðning. Hér er jafnvel gengið svo langt að skattleggja stöðvar, sem eru 100 kw., og þykir manni þá skörin heldur færast upp í bekkinn, að ganga svo langt í þessum efnum. Nú er því ekki að leyna, að það eru nokkuð fáar stöðvar, sem eru 100 kw. Þær eru annaðhvort minni eða stærri í flestum tilfellum. En þó eru nokkrar 100 kw., og skal ég geta tveggja, - önnur er á Reyðarfirði, en hin í Vík í Mýrdal. Stöðin í Vík kemst undir þessi ákvæði, ef að lögum yrðu, en hún er eins og kunnugt er reist af almenningi þar eystra, og hefir ekki verið leitað til ríkisins eða neins banka um stuðning til að koma henni upp; svipað er að segja um stöðina á Reyðarfirði. Þessar stöðvar eiga hinsvegar mjög í vök að verjast fjárhagslega; það nær því engri átt að ætla að fara að leggjast svo lágt að taka þessar stöðvar með og skattleggja þær. Mér finnst því þetta mark (100 kw.) vera allt of lágt; það ætti að vera miklu hærra, helzt ekki minna en 200 kw. Ég ætla mér þess vegna að bera fram skrifl. brtt.; hún fer að vísu ekki svona hátt, og vona ég þess vegna, að hv. þm. geti fallizt á hana. Brtt. mín er þannig, að í brtt. 217, c.-lið, 2. málsgr., kemur 150 kw. í stað 100 kw. Ég skil satt að segja ekki, að þm. geti hugsað sér að halda áfram þessari refsiaðferð gagnvart þeim. sem hafa lagt mikið á sig til þess að koma þessum stöðvum upp. Þessi brtt. mín er svo sanngjörn sem hugsazt getur og er borin fram í þeirri trú, að hv. þm. hljóti að sjá það, að það er ekki heppilegt að fara að skattleggja minni stöðvar en gert er ráð fyrir í minni brtt. Ég leyfi mér svo að afhenda forseta þessa brtt. mína.

*Sigurður Kristjánsson: Herra forseti! Þegar fyrst var borið fram frv. um rafveitulánasjóð, þá virtist það vaka fyrir, að koma fram refsiskatti á þær rafveitur, sem fyrir voru í landinu. Það var ekki hægt að sjá á því frv., að það yrði nokkur leið fyrir menn að taka lán úr sjóðnum, því það átti að falla þungur skattur á lántakendur. Það var þess vegna frá upphafi alveg loku fyrir það skotið, að sjóðurinn gæti orðið að nokkru liði, en var jafnbersýnilegt, að hann gat orðið að óliði. Þegar þessi afkáralega hugmynd birtist næst í frv.-formi, þá er nokkuð úr þessu dregið, en uppistaðan þó hin sama. En það frv. fékk eins og kunnugt er þá afgreiðslu, að því var vísað til ríkisstj. Nú kemur þetta frv. fram og er þannig, að það er í raun og veru framhald af þeirri hugmynd og þeim kröfum, sem fyrir löngu hafa komið fram hér á þinginu, um að byggja upp rafveitur um allt land, þar sem skilyrði eru annars til þess að framleiða raforku. Ég álít það alveg rétta aðferð, sem frv. fer fram á, að ríkið leggi grundvöllinn og hjálpi mönnum þannig af stað. í m það má vitanlega deila, hvað mikið ríkið eigi að leggja til, en ég álit samt, að hér sé byrjað alveg rétt og stefnt í rétta átt. Hv. þm. Borgf. hefir borið fram skrifl. brtt. við 2. gr. frv., þar sem farið er fram á, að tímatakmark sé ekkert fyrir framlagi ríkissjóðs. Ég verð að líta svo á, að það sé rétt, ef breyt. er gerð á þessari gr., að ákveða eitthvert tímatakmark. Í þessari gr. eins og hún er í frv. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram 1/2 millj. ,kr. á næstu 10 árum. En ef það þætti of lítið, mætti breyta því þannig, að hafa framlagið hærra, eða til eitthvað lengri tíma, t.d. 15 ára. Ég held, að það sé ekki rétt form að hafa þetta alveg ótímabundið; það mundi heldur ekki koma til mála, að ríkið greiddi sjóðnum áfram þetta 50 þús. kr. tillag, ef sjóðurinn yrði það stór, að hann þyrfti ekki á slíku framlagi að halda. Ég býst við, að það hafi vakað fyrir hv. flm. till. (PO), að framlagið væri of lítið, en þá hefði verið miklu réttara annaðhvort að hækka upphæðina, t. d. upp í 75 þús. kr., eða þá að lengja árabilið um ákveðinn árafjölda. Um till. n. vil ég ekki segja annað en það, að í þeim gengur aftur þessi afkáralega hugmynd um það, að leggja refsiskatt á þá, sem hafa komið upp hjá sér rafveitu með mikilli fyrirhöfn. Það er andúðin, sem gengur aftur í þessum till., því það er alveg vitað, að þessum tillögumönnum er vel kunnugt um, að þær rafveitur, sem til eru nú, berjast í bökkum, því að t. d. ein rafveita hefir orðið að leita hjálpar ríkisins. Margar af þessum rafveitum hafa fengið erlend lán, sem ríkið hefir stuðlað að að stórhækka með gengisbreyt. Ég mun þess vegna hiklaust greiða atkv. á móti þessari brtt. n. Ég get sagt hið Sama um till. II, að ég mun greiða atkv. á móti henni. Ég tel það höfuðatriðið, að ganga ekki inn á þennan tekjuöflunargrundvöll fyrir rafveitusjóð, að aflað sé tekna á þann hátt, að leggja þennan refsiskatt á rafveiturnar, þar sem þær berjast nú mjög í bökkum, og fjhn. hefir enga vissu fyrir því, að þær geti einu sinni staðið undir sínum skuldbindingum.

* Frsm. (Jón Pálmason): Það kom fram sú skoðun hjá 2 hv. síðustu ræðum., að brtt. fjhn., till. nr. I, væri einskonar afturganga af þeim till., sem hv. þm. N.-Húnv. o. fl. fluttu um rafveitulánasjóð. Þetta er á fullkomnum misskilningi byggt, því að þessi till. fjhn. er ekki að neinu leyti bundin við það, að ríkið hafi gengið í ábyrgð fyrir þessi fyrirtæki, eins og hv. þm. V.-Ísf. tók réttilega fram. Þessi till. er ekki heldur að neinu leyti bundin við það, eins og í hinu frv., að miða við skuldarupphæð viðkomandi fyrirtækis, heldur er hér um að ræða þá stefnu, sem er alveg í samræmi við það, sem hefir átt sér stað hjá landssimanum og fleiri samgönguþægindum hér á landi. Þar er þetta gjald lagt á þægindi, sem viðkomandi menn njóta, þegar skuldin hefir verið borguð fyrir þá. Ég verð að segja það, eins og ég tók fram við 1. umr. um rafveitulánasjóð, að ég tel, að sú stefna sé eðlileg og mjög sanngjörn. að þeir, sem bezta hafa aðstöðuna, greiði visst gjald til þess að aðrir landsmenn verði aðnjótandi sömu þæginda og hinir hafa þegar fengið. Ég get fullyrt, að fjöldi þeirra manna, sem ekki hafa fengið þessi lífsþægindi, myndu vera fúsir til þess að greiða hærra gjald heldur en nú er gert af þeim aðilum, sem þegar hafa fengið þau. Það er út af fyrir sig rétt, sem hv. síðasti ræðum. tók fram, að ýmsar þessar rafstöðvar hafa verið í fjárkröggum og verða sennilega fyrst um sinn, enda er alls ekki ætlun fjbn., að þessi félög borgi raunverulega það gjald, sem lagt er á, heldur komi það sem hækkun á hvert kílówatt, sem notað er. Þess vegna má segja, að hér sé um svipaða reglu að ræða eins og þegar símtal er reiknað 8–10 aur. hærra til þess að koma landssímanum sem viðast út um landið. Það er þess vegna annar grundvöllur. sem þessar till. eru byggðár á, en í frv., sem vísað var til stj. Þar var farið inn á alveg nýja braut í okkar löggjöf. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. V.- Sk. sagði, að það væri ósanngjarnt að leggja þetta gjald á fyrirtæki, sem ekki hafa tekið lán úr banka eða fengið ábyrgð, þá er því óbeinlínis svarað með því, sem þegar hefir verið tekið fram. Hiti getur að vísu orkað tvímælis, hvaða takmark eigi að setja fyrir því, hvað stöðin eigi að vera stór, og ég verð að segja það, að ég tel ekki of langt farið að því er þetta snertir. Það er náttúrlega nokkuð öðru máli að gegna, ef um smástöðvar er að ræða, sem einstaklingar hafa komið upp, heldur en þar sem um allverulegar félagsstöðvar er að ræða, eins og hlýtur að vera, ef stöðin er 100 kw. eða stærri. Annars er mér ekki sérstakt kappsmál að ákveða, hvað þetta takmark skuli vera hátt; þó mun ég greiða atkv. á móti brtt. um að hækka það verulega. Viðvíkjandi því, sem hv. Þm. Borgf. var að tala um, að hann ætlaði að flytja brtt. um, að ríkisframlagið skyldi vera ótímabundið, þá er það að segja, að fjhn. taldi ekki ástæðu til að fara frekar í sakirnar heldur en gert er með frv. að því er þetta snertir. Enda er það augljóst mál, að ef svipaður hugur verður ríkjandi hér á þinginu eins og nú er að nokkrum árum liðnum, þá verður auðvelt að framlengja greiðslu ríkissjóðs til handa sjóðnum. Hér er þó ekki lengra farið í sakirnar en það, að ákveðin er sérstök upphæð, sem ríkisjóður leggur fram í þessu skyni, og sé ég ekki ástæðu til þess að gera breyt. á því eins og sakir standa. Önnur atriði, sem fram komu snertandi þessa brtt. frá n., sé ég ekki ástæðu til að taka til athugunar, enda ekki um margt að ræða, sem verulegu máli skiptir, annað en þessar 2 till. n. - Ég vil svo óska þess, að þetta frv. megi ganga áfram og að samþ. verði brtt. fjhn.



Ég vil aðeins láta í ljós ánægju mína yfir þeirri brtt. við þetta frv., sem fjhn. hefir orðið sammála um að bera fram og prentuð er á þskj. 211. Hv. þm. A.-Húnv., frsm. n., sagði, að hér væri lagt til, að farin yrði allt önnur leið en í því frv. um rafveitulánasjóð, sem nýlega var vísað til stj. Að vísu er þetta rétt hjá honum, að gert er ráð fyrir, að tekjuöflun til sjóðsins verði með nokkuð öðru móti en í okkar frv. En því var lýst yfir bæði af mér og öðrum flm. frv. um rafveitulánasjóð, að við teldum það ekki aðalatriðið, hvort gjaldið af rafveitunum til sjóðsins væri miðað við þá ábyrgð, sem þær hefðu fengið frá ríkinu, eða miðað við stærð rafstöðvanna. Eins og hv. dm. muna, lýstum við því yfir, þegar brtt. komu frá hv. þm. Borgf., að við gætum fallizt á þær, en teldum þær ekki skipta miklu máli. En einmitt með brtt. fjhn., sem ég vona. að verði samþ., er frv. komið í svipað horf og okkar frv. hefði orðið, ef samþ. hefði verið brtt. hv. þm. Borgf. Það hefði því verið eins hægt fyrir hv. d. að afgr. það frv. þannig breytt. En þetta skiptir vitanlega ekki miklu máli, og er sjálfsagt að fagna því, að fleiri en áður hafa fallizt á, að það væri réttlátt að láta þá, sem fengið hafa rafmagnið með aðstoð ríkisins, greiða fyrir því, að fleiri geti fengið þessi lífsþægindi. Hv. þm. V.- Sk. virtist óánægður með þessa till. fjhn., og taldi jafnvel það frv., sem við fluttum um rafveitulánasjóð, skárra en þetta. Hann taldi það að fara úr öskunni í eldinn, að hafna frv. okkar, en samþ. þessar brtt. fjhn. Það er nú svo, að það er ekki í fyrsta sinn. sem mönnum kemur í koll að standa í vegi fyrir góðu máli, og svo fer um hv. þm. v.-Sk., að fyrir það, að hún vildi ekki styðja frv. okkar. getur farið svo, að hann fái annað, sem honum þykir engu betra. Af þessu mætti hann draga nokkurn lærdóm og haga sér þar eftir framvegis. Ég tel, að það hefði verið betra, að okkar frv. hefði náð fram að ganga og samþ. hefðu verið brtt., sem hv. þm. Borgf. flutti. En þar sem ekki munar miklu á tekjunum samkv. því frv. og þessu, ef samþ. verða brtt. fjhn., þá tel ég sjálfsagt að samþ. þær. Út af því, sem hv. þm. Snæf. sagði um brtt. n., vil ég benda á það, að mér finnst óeðlilegt. að ráðh. hafi á hendi ákvarðanir um lánveitingar slíkra sjóða. Ráðh. landsins hafa nógu mikið að starfa, þó að þeir eigi ekki að taka ákvarðanir um lánbeiðnir úr einstökum sjóðum, og finnst mér sjálfsagt, að bankarnir hafi þetta á hendi, en tel fyrir mitt leyti ekki skipta máli, hvort það er Landsb. eða Búnaðarb„ sem fer með þessi mál, og álít ég sjálfsagt, að þessi brtt. n. verði einnig samþ. Ég vil geta þess, að í brtt. er það ekki ákveðið, hvenær gjöldin frá rafveitunum til raforkuveitusjóðsins falla í gjalddaga. Í hinu fyrra frv. var sá gjalddagi ákveðinn 31. des. ár hvert, og gjöldin höfðu lögtaksrétt. Þannig er það líka í brtt. hv. þm. Borgf., og má taka það til athugunar við 3. umr., og læt ég því bíða að bera fram brtt. Hv. 6. .þm. Reykv. heldur sig enn á sömu linu og áður. Hann telur það ósanngjarnt að leggja, slíkt gjald á rafveitur og kallar það refsiskatt. Slíkt er öfugmæli, því þetta fé gengur til þess að greiða fyrir útbreiðslu raforkunnar, og þó fjárhagsvandræði kunni að vera hjá einstaka rafveitum, þá má segja, að þær geti alltaf selt rafmagnið svo ódýrt, að tekjurnar nægi ekki til að standa undir útgjöldunum. Hitt getur ekki talizt óeðlilegt, þó rafmagn til ljósa og hita verði hækkað eitthvað nú á þessum stríðstímum. þar sem þeir, sem ekki hafa rafmagn, verða að kaupa útlent ljósmeti og eldsneyti fyrir stórhækkað verð. Ég legg því til, að brtt. hv. n. verði samþ. og einnig brtt. hv. þm. Borgf.

*Sigurður E. Hlíðar: Herra forseti! Ég er að vísu einn af flm. þessa frv., sem birtist á þskj. 129, en finnst þó vera ástæða til fyrir mig að segja nokkur orð. Eftir því, sem till. hv. fjhn., sem hér liggja fyrir, bera með sér, þá hefir frv. orðið fyrir nokkrum breyt. í höndum hv. n., en hvort þær breyt. eru til góðs, skal ég láta ósagt, en samt eru þar þó nokkur atriði, sem ég vildi minnast á. Ég geri ráð fyrir, að þessar brtt. séu málamiðlunartill. til þess að friða samvizku þeirra manna, sem þykir of skammt farið í tekjuöflun til þessa væntanlega raforkuveitusjóðs, því eins og frv. ber með sér, er ætlazt til, að ríkissjóður leggi einn af mörkum í sjóðinn næstu 10 ár 50 þús. kr. á ári. Þar með hefir þessum mönnum ekki þótt nægilega séð fyrir tekjuöflun sjóðsins og því tekið upp þá aðferð, sem fram kemur í till. hv. þm. Borgf., þótt sú tilslökun sé þar gerð, að ekki er ráðizt á rafveiturnar fyrstu árin, heldur fái þær þá að vera gjaldfrjálsar. Þetta er miðlun í málinu, sem vert er að athuga, en þó hygg ég, að farið sé of langt í þessum till. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi fengið, munu einmitt stöðvar, sem byggðar eru fyrir lánsfé, þurfa að fá að vera í friði fyrstu 5 árin, en þeim munu ekki nægja fyrstu 3 árin. Að 5 árum liðnum myndi verða kominn tími til að athuga, hvort þær gætu staðið undir þessum álögum. Hér er aðeins gefinn 3 ára frestur, en það má segja, að á þeim tíma séu rafstöðvarnar að koma sér fyrir, án þess að öruggt sé um afkomu þeirra. Ég hefði því kosið, að þessu yrði breytt í 5 ár. Ég get ekki heldur fallizt á að taka ákvörðunarréttinn um lánveitingar úr höndum ráðh. Það er eðlilegt, að hann hafi yfirstjórn þessa máls, en geti falið Búnaðarbankanum úthlutunina. En hér er allt vald tekið úr höndum ráðh. og falið þessari stofnun, sem á að hafa þar ótakmarkað vald, en ráðh. fær aðeins að ákveða, hvaða þóknun bankinn skuli fá, og þykir mér hv. fjhn. hafa teygt sig helzt til langt þar. Hv. frsm. fjhn. komst þannig að orði, að hann vildi bera saman þennan skatt, sem leggja á á rafveiturnar, og fannst hann tilsvarandi hækkuninni á talsímagjöldunum hjá landssímanum. En þarna er sá stóri munur á, að annað er algert ríkisfyrirtæki, rekið af ríkinu, en hitt eru eignir bæjarfélaga og einkafélaga, svo þetta er alis ekki sambærilegt. Mér fannst vera talsverður lyftingur í hv. þm. v.-Húnv. yfir því, hvaða stefnu þetta mál væri að taka í áttina að því frv., sem hann bar hér fram. Það var eins og ánægjuhreim að heyra í honum yfir því, að nú kæmust rafstöðvarnar ekki hjá þessum álögum. Þessi tvö frv. finnast mér allólík, þar sem eftir hans frv. átti að leggja skatt á stöðvarnar fyrir það, að þær hefðu orðið að fá ábyrgð ríkissjóðs fyrir lánum sínum, en hér er ekki farið fram á þessa skattgreiðslu vegna fjárhagsstuðnings, sem stöðvarnar hafa fengið frá ríkinu, heldur vegna þess. að þar sem svo margir bæir og þorp hafa nú fyrir eigið framtak öðlazt þessi þægindi, þá þykir rétt, að þau beri einhvern bagga til þess, að fleiri geti öðlazt þau. Mér finnst ekki, að þetta mál, þrátt fyrir ágalla þess, bæti að neinu leyti þá afstöðu, er hv. þm. hetir sýnt, og gefi hinum enga ástæðu til að hlakka yfir því, að hans mál sé nú komið í gott horf. Ég held, að það sé óhætt að segja, eins og ég hefi tekið fram áður, að til þeirra rafstöðva, sem nú ern til í landinu, sé stofnað af vanefnum. Hv. þm. V.-Sk. gat um eina eða tvær rafstöðvar, sem byggðarlög hefðu komið upp af eigin rammleik. þar sem menn hefðu skotið saman og lagt fram allt fé sjálfir, án þess að leita fjárstyrks frá ríki eða bönkum. Eftir því, sem ég bezt veit, má hinsvegar segja það sama um allar rafstöðvarnar í bæjarfélögunum, eins og t. d. hefir orðið hjá jafnstóru bæjarfélagi og Reykjavík, að þeim hefir orðið um megn að reisa sínar stöðvar, nema með því að fá stór lán og ríkisábyrgð fyrir þeim. A. m. k. veit ég, að sama má segja um næststærstu stöð landsins, rafstöðina fyrir Akureyri. Sama máli gegnir og um rekstur þessara stöðva, þar sem mér er kunnugt um hann; hann er byggður á áætlunum, en þær eru þannig byggðar, að venjulega er reiknað með meiri rafmagnsnotkun fyrstu árin en raun verður á, því fyrstu 5 árin eru menn venjulega að venja sig á notkun rafmagnsins, svo eftir þann tíma fara áætlanirnar fyrst að standast og rafstöðvarnar að bera sig. Fyrr má hið opinbera ekki skerast í leikinn, því það getur gert stöðvunum erfitt með að standast sínar afborganir af lánunum. Það, sem athugavert var við fyrra frv., var aðallega þetta, að leggja átti þennan skatt á strax, en ef hann kemur á þetta tímabil, mun hann gera rafstöðvunum torveldara að bera sig.

*Eiríkur Einarsson: Herra forseti! Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í að ræða þetta mál, en það, sem gefur mér tilefni til að rísa úr sæti mínu, er aths., sem ég vildi gera við 2. brtt. á þskj. 217. Ég get ekki verið samþykkur till. hv. fjhn. um það, að fela rekstur þessa væntanlega sjóðs Búnaðarbanka Íslands. Ég held, að hv. n. fari heldur flausturslega að ráði sínu, þegar hún vill ákveða málið þannig. að Búnaðarbanki Íslands hafi einn öll ráð með lán úr raforkuveitusjóði. Mér þykir sennilegt, að hvaða bankastjórn sem væri yrði ekki hrifin af því að eiga að hafa ein slíkt vald með höndum. Þarna er um nokkuð stórt mál að ræða, og má búast við, að það verði keppni á milli landshluta um að verða þessara hlunninda aðnjótandi, og það er mikil ábyrgð að fela einni bankastjórn, sem ekki er hægt að gera ráð fyrir, að sérfróðir menn um þessi mál skipi. Tel ég þetta því flausturslegt ákvæði, sem bankinn myndi ekki verða þakkiátur fyrir. Vil ég því gera það að till. minni, að þetta atriði verði í nokkrar skorður bundið, og vil bera fram skrifl. brtt. í samræmi við það, sem ég hefi nú sagt, og skjóta inn í 2. gr., þar sem nú stendur „Búnaðarbanki Íslands hefir á hendi ákvarðanir um lán úr rafveitulánasjóði“: að fengnum tillögum trúnaðarmanna ríkisstj. um raforkumál, o. s. frv-. eins og í gr. stendur. Ég get ómögulega dulið, að mér finnst það vera nokkur trygging í þessu, að Búnaðarbankinn leiti slíkra till. og fylgi þeim. Þá verður e.t.v. spurt, hverjir séu trúnaðarmenn ríkisstj. um raforkumál. Þá er því til að svara, að það eru til lagaákvæði um slíka trúnaðarmenn. Ég veit ekki betur en að samkv. vatnal. sé vegamálastjóri það, og í öðru lagi má skv. l. frá 1932 setja til þess verkfræðinga að vera trúnaðarmenn ríkisstj. Ég skil ekki, þegar um slíka lagasetningu sem þessa er að ræða, hvernig fer, ef ekki eru sett ákvæði um það, hvernig fé skuli veitt, þegar farið verður að keppa um lán úr þessum sjóði. Ég vil svo hér með leyfa mér að leggja þessa skrifl. brtt. fyrir hæstv. forseta, svo hún geti komið til atkvgr. Þótt frv. sé á þann hátt, að menn hafi ekki séð sér fært að ákveða úr ríkissjóði meira en 50 þús. kr. tillag árlega, þá er það ekki af því, að menn sjái ekki, að æskilegra hefði verið að ákveða til hans hærra fjárframlag úr ríkissjóði, þar sem sjá þarf fyrir þörfum margra héraða, heldur af því, að ekki virðist gerlegt að krefjast meira af ríkissjóði, og svo bætist nokkuð fé við með þeirri brtt., sem hér liggur fyrir. En því betur þarf þá á fénu að halda og því fleiri verða til þess að keppa um það. því fremur á sérfræðingaaðstoð einnig rétt á sér, þegar til ákvarðana kemur um veitingu lána. Þá vil ég taka það fram, að hér liggur fyrir brtt. frá hv. þm. Borgf. um að nema burtu 10 ára takmarkið, og úr því að brtt. er fram komin, þá verð ég að segja, að ég á erfitt með annað en að greiða henni atkv. Það er engum tímatakmörkum bundið hvað snertir gjaldskyldu rafveitnanna, og sé ég því ekki, að réttmætt sé að takmarka gjaldskyldu ríkissjóðs við 10 ár, þótt tímatakmarkið sé sett í frv. af skiljanlegum ástæðum, þar sem það sýndist aðgengilegra fyrir ríkissjóð. Ég tel það því freistingu að vera einnig með þessari brtt.

Forseti (JörB): Mér hefir. borizt skrifl. brtt. frá hv. 8. landsk., sem hann hefir nú gert grein fyrir. Till. er of seint fram komin og skrifleg og þarf því tvennskonar afbrigði, svo hún megi koma fyrir.



Herra forseti! Mér er ekki fullkomlega ljóst, hvað meint er í b-lið fyrri brtt. hv. fjhn. á þskj. 217. Þar segir svo: „Næstu 5 árin greiðist 2 kr. á ári fyrir hvert kílówatt í málraun rafals í hverri vélasamstæðu.“ Ég veit ekki, hvort heldur þetta þýðir, að það eigi að miða við þá kílówatt-tölu sem fæst til hagnýtingar frá stöðinni, eða þá kílówatt-tölu. sem stöðin framleiðir árlega, og tel ég æskilegt, að hv. fjhn. vildi upplýsa þetta. Sessunautur minn segir, að þetta þýði það, sem rafstöðin getur framleitt árlega. En ég býst við, að þetta skipti nokkru máli, því á þessu mun vera verulegur munur hjá flestum stöðvum. Ég get sagt það um fyrri brtt. á þskj. 217, að ég er henni andvígur og get tekið undir með þeim hv. þm., sem hafa talið, að eins og hag flestra rafstöðva landsins er nú komið, þá sé ekki gerlegt að leggja skatt á þær, sízt af öllu svipað því eins mikinn og hér er gert. Það er auðvelt að segja, eins og hv. þm. v.-Húnv. sagði, að ekki sé annað en að hækka verðið á rafmagninu og þá borgi þeir, sem kaupa rafmagnið og nota það, en það er auðvitað, að alltaf verður það hlutfall á milli verðs á rafmagni og þess, hve mikið er notað af því, sem ekki er hægt að breyta, ef hagfelld niðurstaða á að verða á rekstrinum. Ég get ekki neitað því, að mér þykir langt seilzt í þessu efni, að fyrirtæki, stór sem smá, úti um land, sem engrar aðstoðar hafa notið frá hinu opinbera, skuli vera skattlögð í þessu skyni. Ef slíkar aðferðir væru notaðar yfirleitt, mætti finna ný og ný fyrirtæki, sem mætti skattleggja, því alltaf má finna óunnar framkvæmdir til að réttlæta skattana. Þar sem meiri hl. hv. fjhn. virðist vera sammála um þessa till., þykir mér ekki ólíklegt, að hún eigi það miklu fylgi að fagna í hv. d., að hún verði samþ., og ef slíkt á að ske, þá vil ég gera tilraun til þess að draga úr þessum álögum og leggja skrifl. brtt. fyrir hæstv. forseta til viðbótar við þessar brtt. Hún er í fyrsta lagi við a-lið l. gr., að í stað 3 ár komi 5 ár, svo að stöðvarnar séu gjaldfrjálsar fyrstu 5 árin, en þau eru erfiðust vegna þess, að þá er notkun rafmagnsins ekki komin upp í það, sem teljast verður nægilega mikið, og þá erfið aðstaða fyrir rafstöðvar, sem greiða þurfa ýmsar lausaskuldir. - Í öðru lagi er lagt til, að e-liður orðist svo: Úr því greiðist á sama hátt 4 kr. á ári fyrir hvert kílówatt. Þá verður gjaldið komið í hámark eftir 5 ár, eða 4 kr. á kílówatt. en svo greiðist aldrei hærra gjald. Þessa till. kem ég með af því, að ég vil reyna að minnka þessar óeðlilegu skattaálögur, svo að ef brtt. hv. fjhn. ná fram að ganga, þá verði þessi brtt. samþ., en ég er ekki frekar bundinn við að greiða frv. atkv. í heild en mér þykir ástæða til. Ennfremur þætti mér vænt um, að upplýsingar kæmu um það frá hv. fjhn., hvort það sé réttur skilningur hjá sessunaut mínum, að miðað sé við kilówatt-tölu þá, sem stöðin framleiðir, en ekki það, sem hagnýtt er á hverjum tíma. Einnig hefi ég saknað þess, að hafa ekki heyrt neitt um það frá hæstv. fjmrh., hvort hann telur tiltækilegt á þessum tímum, að ríkissjóður leggi raforkuveitusjóðnum 50 þús. kr. á ári í næstu 10 ár. Er erfitt að stofna til slíkrar sjóðmyndunar nú, þótt til mjög nauðsynlegra hluta sé, og baka ríkissjóði þessi útgjöld í 10 ár, á sama tíma og verður að fresta fjölmörgum framkvæmdum og lækka fjárl. Vil ég hér með leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. mína.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Seyðf., sem hann hefir nú lýst. Brtt. er of seint fram komin og skrifleg og þarf tvennskonar afbrigði til þess, að hana megi taka til meðferðar.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Í tilefni af fyrirspurn hv. þm. Seyðf. vil ég segja, að það liggur í augum uppi, að það muni fara eftir atvikum, hvort ríkissjóður getur lagt þetta af mörkum næstu ár. Ég verð að segja, að ekki er stór hætta á ferðum, þótt sett séu svona l., þar sem ríkið er eini aðilinn, sem gengur eftir, að framlagið verði innt af hendi, ef örðugleikar verða á því. Ég er sammála þeim efasemdum, sem komu fram í ræðu hv. þm. um það, að mögulegt verði að greiða þetta næstu ár, en það er ekki það eina, sem mér finnst athugavert í þessu sambandi, heldur finnast mér allar þær tekjuöflunarleiðir, sem ræddar hafa verið í þessu sambandi, vera ákaflega vafasamar, einnig þetta, að leggja skatt á þær rafveitur, sem lán hafa verið tekin til. Ég er hræddur um, að það kunni að valda nokkrum óþægindum í sambandi við lántökur til slíkra framkvæmda„ sem hér um ræðir, ef það verður þá ekki beinlínis talið óheimilt samkvæmt gerðum samningum. Það einasta er, að lánveitanda, sem hefir ríkisábyrgð fyrir lánum, má einu gilda, hvaða kvaðir ríkið leggur á þessi fyrirtæki. Ef þessi fyrirtæki standa ekki í skilum með greiðslur á lánum sinum, þá verður ríkið að hlaupa undir bagga með þeim, eins og stundum hefir komið fyrir og áður hefir verið rætt af hv. 6. þm. Reykv. Ég fyrir mitt leyti tel það mjög hæpna leið að afla fjár til slíkra framkvæmda með sköttum á þessi fyrirtæki, fyrr en þau hafa uppfyllt skuldbindingar sínar út á við.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég held, að það sé rétt, sem kom fram hjá hv. þm. V.Húnv. og fleiri samflokksmönnum hans, að þegar hafi sigrað hér í þinginu sú stefna, sem fram kemur í þessum brtt., sú stefna, að reyna að koma á meiri nefskatti á neytendurna og láta þá á þann hátt greiða fyrir framkvæmdirnar. Það er sama stefna og lá á bak við það að leggja skatta á skuldirnar, og hún liggur líka á bak við þær brtt., sem fluttar hafa verið við þetta frv. af hv. þm. Borgf. og hv. þm. v.-Húnv. taldi sig mundu fylgja. Það á þarna að leggja beinan skatt á rafveiturnar, og eins og kom fram í ræðu eins hv. þm., á að neyða bæjarfélögin til að hækka verðið á rafmagninu til neytendanna og ná þannig þessum skatti af neytendunum úti um land. Það á að hækka verð á nauðsynjavöru og skapa þar nýtt auðmagn í landinu til þess að leggja í framkvæmdir eins og rafveitur. Þetta er stefna, sem hv. þm. telur sérstaka ástæðu til að fagna, að hafi komið fram hjá hv. fjhn. Ég þarf ekki að lýsa því, hver andstaða hefir verið hjá þeim, sem fylgt hafa Framsfl., gegn vona skattstefnu, að ég nú ekki tali um Alþfl. og Sósíalistafl. En auk þess er hér gert ráð fyrir alveg sérstakri aðferð, þar sem slíkri aðferð hefir yfirleitt ekki verið beitt í sambandi við fjáröflun hér á landi. Ég hygg, að mönnum mundi þykja það undarlegt, að leggja sérstakan skatt á frystihús, sem nú eru til í landinu, til þess að styrkja aðra til að koma sér upp frystihúsum, eða það, til að styrkja bændur til þess að koma sér upp hlöðum, að fara að leggja til þess skatt á bændur, sem styrk hafa fengið til þess að koma upp hlöðum í sveit. Mönnum mundi, býst ég við, þykja undarlegt að finna upp á slíku. væri slíkt þó ekki eins fjarri lagi og andstætt neytendum eins og það, sem hér er stefnt að. Hvernig mundi þetta svo verða í framkvæmdinni, ef samþ. væri, að ríkissjóður skyldi leggja fram þessar 50 þús. kr. á ári til þessa sjóðs og hinsvegar yrði samþ. þessi nefskattur? Eftir reynslu þeirri, sem maður hefir af skattamálum hér á landi, mætti búast við, að skatturinn yrði aldrei afnuminn aftur. Því að reynslan er sú hér hjá okkur, að skattur, sem einu sinni er kominn á, er aldrei afnuminn aftur, heldur verður hann eilífur. Svo mundi og verða um þennan skatt. Það eru engin líkindi til þess, ef þessi skattur verður lagður á, að hann verði afnuminn aftur nokkurn tíma. Hvernig er aftur á móti um framlög úr ríkissjóði, sem lögákveðin hafa verið? Hvernig mundi fara um þetta 50 þús. kr. framlag? Ég skal ábyrgjast, að það færi svo, að ef ekki á þessu þingi, þá á næsta þingi yrði bætt við einum lið í bandorminn, þar sem lagt væri til að „fresta framkvæmd“ þessa fjárframlagsákvæðis. Og afleiðingin yrði sú, að nefskatturinn yrði einn eftir. Menn muna eftir því, hvernig það var, þegar það átti að byggja verkamannabústaði fyrir gróðann af tóbakseinkasölunni og byggja upp í sveitunum. Eftir 2 ár kom bandormurinn og lagði til, að ekki nema tiltölulega lítið af þessu fé skyldi renna til styrktar bygginga verkamannabústaða og bygginga í sveitum. Þegar skemmtanaskatturinn var settur, átti að verja honum í göfugum tilgangi, til að efla leiklist í landinu og byggja þjóðleikhús. Sú bygging er, eins og menn vita, ekki fullgerð og stendur ónotuð, en skemmtanaskatturinn er hirtur frá ári til árs í ríkissjóðinn. Þegar svona lagasmíðar eins og þessu frv. er ætlað að verða eru gerðar, er því í hvert skipti fyrst og fremst beinlínis verið að koma með skatta, sem eru meiri og minni nefskattar, og með því er verið að festa nýjar álögur á þjóðina. Hinsvegar hefir reynslan sýnt, og því miður er ekki útlit fyrir, að hún muni batna í því efni, að fjárframlög, sem ríkissjóður á að leggja fram til slíkra framkvæmda, eru ekki notuð, heldur er ríkissjóður fríaður við það eftir örskamman tíma. Ef þetta frv. verður samþ., mun komið verða sama fyrirkomulag óbreytt á, sem flm. fyrra frv. lagði til í fyrstu, en 50 þús. kr. framlagið mun verða afnumið með bandorminum. Ég vil ennfremur sérstaklega gera aths. við það, að hv. þm. V.-Húnv. talaði um það eins og eitthvað, sem væri óþrotlegt að taka af, þar sem væri gjaldgeta fólks í kaupstöðunum; það væri ekkert annað en bara að leggja þetta gjald á rafmagnið - alveg sama, þótt þjóðstjórnin felldi gengið tvisvar á ári og hækkaði allar skyldugreiðslur, sem hvíla á viðkomandi rafmagni - það væri sama, upp á hvað væri boðið, eins og alltaf væri af nógu að taka. Samtímis er svo verið að gera þeim, sem í kaupstöðunum búa, ómögulegt að framfleyta sér, svo að jafnvel þm. Framsfl. verða að segja þeim: Þið verðið bara að fara upp í sveit. - Það ætti að hugsa fyrir því fremur, að menn hefðu eitthvað til að borga með, heldur en að gera ráðstafanir til að hækka rafmagn á sama tíma sem verið er að þyngja tolla á nauðsynjum fólksins, sem mest koma niður á alþýðunni í kaupstöðunum. Kaupstaðabúar hafa ekki á móti því, og allra sízt verkamenn í kaupstöðum, að byggður verði rafveitur í sveitunum. En ég vil minna menn, sem vilja byggja rafveitur í sveitum, á það, að þeim standa til boða tekjuöflunarleiðir til þess og annars til þess að byggja sveitirnar upp. En þessir menn álíta, að alþýða kaupstaðanna geti alltaf borgað og borgað hver álög sem eru lögð á hana. En þessir sömu menn vilja hlífa þeim, sem sérstaklega græða nú í kaupstöðunum, við að borga; t. d. er nú allri togaraútgerð hlíft við að borga skatt af mjög miklum gróða, sem hún hefir. Þessir hv. þm., sem alveg sérstaklega virðast eiga að bera hagsmuni sveitanna fyrir brjósti, og sem alþýða kaupstaðanna, verkafólkið, viðurkennir, að þurfi að hugsa. um, þeir ættu að snúa geiri sínum þangað, sem þörfin meiri fyrir er, og taka gjöld þar af, sem gróði er af stóratvinnurekstri í kaupstöðunum, en taka ekki gjöld til slíkra hluta með nefskatti af alþýðunni, sem þeir ákaflega vel vita, að varla getur borgað hér í kaupstöðunum nú. Ég er þess vegna alveg andvígur till., sem hér liggur fyrir frá hv. fjhn., tölul. 1.



Herra forseti! Það er komið æðimikið fram af brtt. við þetta frv., og m. a. margar skrifl. brtt. Og þó að það sé kannske að bera í bakkafullan lækinn að bæta við einni slíkri, vil ég samt leyfa mér að koma fram með eina skrifl. brtt. við brtt., sem fyrir liggur frá fjhn. á þskj. 217. Ég hefi orðað þessa brtt. þannig, að á eftir orðunum í 1. málsgr. „vatnsafl til orkuframleiðslu“ komi: og njóta ábyrgðar ríkissjóðs eða annars fjárhagsstuðnings ríkisins, skulu o. s. frv. Það, sem liggur til grundvallar þessari brtt., er, að ég sé ekki annað en að full ástæða sé til að gera mun á þeim rafveitum, sem reistar eru með stuðningi ríkisins, og hinum, sem alls ekki fá neinn stuðning ríkisins. Á þessu tvennu er mikill munur, og sé ég engin rök fyrir því, að það eigi að skattleggja rafveitur, sem ekki njóta opinberrar aðstoðar, heldur hefir verið komið upp af aðilum af eigin rammleik án slíkrar aðstoðar, til þess svo að hjálpa öðrum, sem reistar eru með aðstoð eða fyrir atbeina ríkisins. Mér virðist mjög æskilegt, að hv. fjhn. vildi taka þetta mál til nýrrar athugunar, eftir að þær mörgu skrifl. brtt. eru komnar fram, fyrir 3. umr. Og n. þyrfti að fá nokkurt tóm til þessarar athugunar. Vil ég svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta brtt. mína.

* Frsm. (Jón Pálmason): Ég skal minnast á fyrirspurn hv. þm. Seyðf. um það, hvað n. eigi við með orðunum málraun rafals, því að þetta getur orkað tvímælis. N. ætlast til, að átt sé með því við rafmagn það, sem kemur til nota. Um þær brtt., sem hér eru fram komnar, skal ég ekki fara mörgum orðum. Þær eru orðnar nokkuð margar. Ég gæti búizt við, að það gæti orðið nokkur ruglingur í sambandi við þær við atkvgr. um þær nú. Held ég því, að rétt væri, eins og hv. þm. A.-Sk. lagði til, að láta hv. fjhn. fá tækifæri til að bera sig saman um þessar brtt. áður en þær koma til atkvgr. Vildi ég þess vegna fara fram á það við hæstv. forseta, að hann frestaði atkvgr. um málið til morguns. Það eru nú ekki mörg atriði, sem fram hafa komið í ræðum hv. þm., sem ég þarf sérstaklega að víkja að. Þó eru nokkur slík atriði í ræðu hv. þm. V.-Húnv. og fleiri hv. þm., sem ég vildi segja um örfá orð. Sá hv. þm. lýsti því yfir, að hann væri ánægður með brtt. hv. fjhn. og frv. eins og það væri orðið að þessum brtt. meðtöldum. Þetta er náttúrlega mér einnig ánægja, að þessi hv. þm. skuli hafa fallið svo frá villu síns vegar frá fyrri tíma, ef hann er ánægður með þessa afgreiðslu málsins, vitandi það, að hann hefir beðið ósigur með sitt frv. Því að hér er um gagnólíkt frv. að ræða því, sem frv. hans upphaflega var. Í fyrsta lagi var ekki ákveðið í því neitt framlag frá ríkissjóði. Í öðru lagi var það miðað við að leggja skatt á skuldir og binda þann skatt því skilyrði, að viðkomandi skattskyld fyrirtæki hefðu notið ríkisábyrgðar fyrir línum. Þetta var ný leið, og átti því í sjálfu sér, eftir eðli málsins, að koma til framkvæmda að því er snertir allar slíkar ábyrgðir. Hitt er rétt, að ekki er mjög mikill munur á þessu frv., sem hér liggur fyrir, að brtt. fjhn. meðtöldum, og hinu frv. að meðtöldum brtt. hv. þm. Borgf. En með þeim brtt. var náttúrlega um gagnólíkt mál að ræða hinu upphaflega frv. þessa hv. þm. Og þó er gengið hér miklu skemmra í þeim samþykktum eða till., sem fjhn. hefir gengið inn á, heldur en lagt var til í brtt. hv. þm. Borgf., því að hún fór fram á það sama mg upphaflega frv. hv. þm. V.-Húnv. gerði, að Leggja gjald á rafveitur undir eins, jafnvel meðan þær eru ekki fullgerðar. Viðvíkjandi því, sem einn hv. þm. minntist á, að hér væri ósambærilegt að bera saman raforkustöðvar og landssímann, því að landsíminn væri ríkisfyrirtæki, en rafstöðvar einkafyrirtæki og fyrirtæki bæjarfélaga, vil ég segja það, að ég sé ekki annað en að þetta tvennt sé sambærilegt, því að hér er að ýmsu leyti um hliðstæð fyrirtæki að ræða. Þau gjöld, sem lögð eru á símanot, eru stórkostlega miklu hærri en gjöld, sem lögð mundu vera á rafveitur samkv. þessu, því að það er ekki aðeins, að gjöld þau, sem lögð hafa verið á símaafnot, hafi nægt til þess að útfæra símann út um byggðir landsins, heldur hefir siminn verið ein af tekjulindum ríkissjóðs, svo að hægt hefir verið að nota tekjur af honum til annara framkvæmda. Mér er sagt. að meðalheimili þurfi að nota um það bil 3 kílówött á ári. Þá mundi þetta gjald verða 6 kr. á ári fyrstu 5 árin, 12 kr. á á ári næstu 5 árin, og úr því 18 kr. á ári. Nú er það að athuga, hvernig aðstaða þeirra manna er nú, sem alveg skortir þessi þægindi, samanborið við hina, sem hafa rafmagn til ljósa, suðu og hita. Hún er svo gagnólík, að það er að mínu áliti ekki fram á mikið farið, þó að þetta gjald sé lagt á þá menn, sem þessara þæginda njóta, til viðbótar við beina gjaldið fyrir rafmagnið. Ég þori að fullyrða, að víðast hvar úti um sveitir, þorp og smákauptún þessa lands mundi það af mörgum vera vel þegið að fá aðstoð til raforkuframleiðslu, þó að slíkt gjald væri lagt á og rafmagnið yrði því dálítið dýrara en ella mundi vera. Hitt er í sjálfu sér eðlileg mótbára og kemur betur heim við það, hvernig ástatt er í landinu, að þetta fé, sem við þetta fæst, er svo lítið, að það er ótrúlega lengi, sem verður að bíða eftir því, að hægt sé að framkvæma raforkuleiðslur fyrir það víðsvegar úti um land, það er því miður raunveruleikinn. Og þó að sjóður þessi komist á í þeirri mynd„ sem hv. fjhn. gerir ráð fyrir í brtt. sínum, þá er svo mikla örðugleika við að etja í því efni að útfæra raforkuna víðs vegar um landið, að ótrúlega langt verður samt að líða þangað til því er komið í kring, þrátt fyrir það, þó að þessu styrktarfé væri til að dreifa.

* Frsm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Samgmn. hefir að tilhlutun ríkisstj. borið fram þetta frv., og er n. að sjálfsögðu allskostar óbundin um einstök atriði málsins. Þetta mál er flutt hér nú, enda þótt ekki séu líkur til, að það nái fram að ganga á þessu þingi. Ég hefi einnig umboð til að lýsa því yfir f. h. ríkisstj., eða þess ráðh., sem þessi mál heyra undir, að póst- og símamálastjórinn hafi farið fram á það, að þetta mál kæmi fram, og að ríkisstj. hafi viljað verða við þeim tilmælum, en að hún telji sig ekki bundna við einstök ákvæði. Ég skal geta þess, að í frv. eru ýms atriði. sem má telja víst, að menn greini á um, einkum í sambandi við 2. og 3. gr. Ég vil því vænta þess, að frv. verði athugað vel, bæði af hv. d. og eins af n. Ég vil svo að lokum leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr.