Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm,. (Páll Zóphóníasson): Herra forseti. Fyrir hönd landbn. lofaði ég hv. þm. Barð. því við síðustu umr. um þetta mál að taka til athugunar á fundi n. tvær athugasemdir, sem hann þá gerði við frv. Þetta var rætt á fundi n. í morgun. Við sáum okkur ekki fært að setja inn í þessi l. nein sérákvæði um hina einstöku sérsjóði, sem héruðin eiga. Það er ætlazt til þess, að sýslun. eða bæjarstj. setji um það sérstakar reglur, sem ríkisstj. svo samþ. Þær geta orðið misjafnar í ýmsum héruðum og verða það vafalaust, en okkur fannst, að við gætum ekki gengið lengra en það, að hver sýslun. og bæjarstjórn geti sett um það sérreglur innan ramma l. og eftir því, sem ráðh. vill samþ. Hitt atriðið var það, að hv. þm. Barð. vill breyta þeim ákvæðum 10. gr., þar sem talað er um, að ráðh. geti veitt sýslun. og bæjarstj. heimild til þess að hækka bjargráðasjóðsgjaldið. Hann benti á það, að þessi l. heyra nú undir félmrn. Og þau munu væntanlega gera það áfram, en þó veit maður ekki, hvernig ríkisstj. kann að skipta með sér verkum, og sá ráðh., sem hefði með höndum yfirstjórn þessa sjóðs, gæti, án þess að fjmrh. gæti fylgzt með því, lagt þær kvaðir á ríkissjóð að leggja fé á móti, ef bæjarfélag eða sýsla vill auka sinn séreignarsjóð fljótt og meira en l. gera ráð fyrir. Má þá eftir 10. gr. hækka iðgjaldið upp í 3 kr., og er þá ríkissjóði skylt að leggja fram, auk þess, sem fyrir er mælt í 3. gr., fé, er nemur hálfu viðbótargjaldinu, og það á að renna í séreignarsjóð viðkomandi sveitarfélaga. Hv. þm. Barð. óttast, að annar ráðh. legði kvaðir á ríkissjóð, án þess að fjmrh. vissi um það. Hann benti hér réttilega á það, að fjmrh. á að bera ábyrgð á fjárreiðum ríkisins öllum saman. N. fannst geta komið til mála breyting á þessu og fól mér að tala við hv. þm. Barð., og hefur okkur komið saman um það, - það er líka í samráði við þá nm., sem á fundinum voru, - að í stað „Ráðherra“ í upphafi 10. gr. komi: „Ríkisstjórnin“. Þá er ætlazt til, að það sé bæði fjmrh. og sá ráðh.. sem þetta heyrir undir, sem veiti samþykki sitt til hækkunarinnar. Í 2. málsgr. 10. gr. stendur: „með leyfi ráðherra“, en verður þá: „með leyfi ríkisstjórnarinnar“. Ef þessar tvær breyt. verða gerðar, þá er það að okkar dómi tryggt, að hver sá ráðh., sem l. heyra undir, getur ekki gert þetta einn eða í blóra við fjmrh., heldur verður að bera það, sem gert verður, undir hann. Mér skildist, að hv. þm. Barð. gæti vel við þessar breyt. unað, enda virðist mér, að með þessu sé náð því, sem hann taldi að þyrfti að ná, góðri samvinnu milli ráðh., sem fer með þessi mál, og fjmrh. á hverjum tíma. Ég leyfi mér svo að leggja þessar brtt. fram.



Herra forseti. Hv. frsm. landbn. tjáði hv. d., að n. hefði ekki séð sér fært að setja sérákvæði um séreignarsjóði sýslu- eða bæjarfélaga. Mér er það ljóst, að eftir að málið er komið í það horf, sem það nú er komið í, og sjóðurinn fær nokkru meira fé til umráða, þá kunna að koma kröfur um það síðar meir. Reynslan mun sýna, að það kunni að verða þörf á því seinna. Ég sé ekki ástæðu til að tefja framgang málsins, þó að þessi breyting sé ekki tekin með nú. Ég hef einnig getað fallizt á þær brtt., sem fram eru komnar og gerðar eru í samráði við mig, og ég lýsi mig fylgjandi frv.



Herra forseti. Það er sérstaklega eitt atriði í þessu frv., sem ég get a.m.k. ekki að svo komnu máli fallizt á að hafa á þann veg, sem hér er ráð fyrir gert. Það er um skiptingu á sjóðnum milli sameignarsjóðs og séreignarsjóða sveitarfélaga. Það var svo í l. áður, að þessi skipting var þannig, að séreignarsjóðir sveitarfélaga áttu sjálfir allt það fé, sem þau lögðu í sjóðinn. Að vísu var það miklu minna en nú er gert ráð fyrir, að þau leggi í sjóðinn, en prinsipið var það, að viðkomandi sveitarfélag átti sem séreign það fé, sem það hafði lagt í sjóðinn, en sameignarsjóður aðeins það fé, sem ríkissjóður lagði fram. Nú er þessu breytt þannig, að sameignarsjóður fær aukið ríkisframlag og helming af því fé, sem sveitarfélögin gjalda til sjóðsins. í raun og veru væri kannske réttasta leiðin í þessu að hafa enga skiptingu á þessu, heldur að sjóðurinn væri allur sameignarsjóður, sem allir landsmenn hefðu aðgang að, þegar þannig lagað tjón yrði, sem ætti að bæta með fé úr sjóðnum, og þá yrði enginn reipdráttur um þetta milli einstakra sveitarfélaga, eftir því hvar menn eru búsettir í landinu. En fyrst haldið er í þessa skiptingu á sjóðnum í sameignarsjóð og séreignarsjóði sveitarfélaga, þá sé ég ekki, hvaða rök liggja til þess, að verið sé að rýra sérsjóði sveitarfélaga hlutfallslega á þann hátt, sem nú er ætlazt til að gert sé. Mér finnst, að sé skiptingunni haldið á annað borð, þá eigi sveitarfélögin að hafa í sínum sjóðum allt það fé, sem frá þeim er runnið. Það er að vísu sagt, að með þessari breyt. á l. sé tilgangurinn sá, að sameignarsjóður hafi meira fé til umráða og verði þá þess megnugur að hlaupa undir baggann, þar sem stór tjón kunna að verða. Ég sé ekki, að þetta gefi ástæðu til að gera þessa breytingu á skiptingu sjóðanna. Þegar tjón verður, hvort sem það er meira eða minna, þá á samkvæmt l. alltaf fyrst og fremst að grípa til séreignarinnar, og eftir því sem hún er minni - eins og hún verður með þessari skiptingu - þá hrekkur séreignarsjóður viðkomandi sveitarfélags auðvitað skemmra og verður þá fyrr að grípa til sameignarsjóðsins. Sé hins vegar séreignarsjóðurinn myndaður af öllu því fé, sem í hann hefur runnið, endist hann lengur, og er þá í mörgum tilfellum ekki þörf á að gripa til sameignarsjóðsins. En hvernig sem með þetta er farið, þá verður það heildarfjármagn, sem bjargráðasjóður hefur yfir að ráða, alltaf það sama, svo að ég sé þess vegna ekki, að þessi skipting sé nein trygging fyrir því, að frekar verði hægt að bæta tjón eða lána. Ég álít miklu eðlilegra, að ef þessari skiptingu er haldið, þá hafi sveitarfélögin í sínum sjóði allt fé, sem frá þeim er komið, og sameignarsjóður það, sem ríkið leggur fram, og vexti af því. Sá sjóður verður a.m.k. alltaf eins hár og allir séreignarsjóðirnir til samans, svo að mér virðist, að samanborið við séreignarsjóðina, þá muni hann verða tiltölulega mikill varasjóður til að grípa til, þegar séreignarsjóðurinn hrekkur ekki. Ég álit sem sagt, að ekki sé ástæða til að breyta þessu hlutfalli prinsipielt frá því, sem verið hefur áður, og ég leyfi mér því að leggja fram skriflega brtt., sem fjallar um það, að haldið verði sömu hlutföllum, og er hún þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Við 9. gr. Greinin orðist svo: Það fé, sem ríkissjóður leggur sjóðnum til samkv. 3. gr., að vöxtum meðtöldum, skal vera sameign allra landsmanna. Hins vegar skal það fé, sem í sjóðinn rennur samkv. 2. gr., vera séreign þeirrar sýslu eða kaupstaðar, er gjaldið greiddi, og leggjast vextir af því við séreignina.“ Eins og ég tók fram áðan, álít ég kannske heppilegast að hafa sjóðinn bara í einu lagi, svo að allt saman verði sameignarsjóður. En af því að þessi skipting hefur verið áður, þá geri ég ráð fyrir því, að hv. þdm. geti frekar fallizt á þá skipan, og hef ég því bundið mína till. við það, sem áður var í l. Úr því að ég er staðinn upp, vil ég aðeins benda á það, að ég tel það dálítið vafasamt, að það ákvæði, sem hér er í 11. gr. l., sé kannske í öllum tilfellum heppilegt, en það er talað um, að veita megi bætur vegna hallæris eða harðinda, og er það í gr. orðað svo: „enda hafi það, sem skemmdist eða ónýttist, verið óvátryggt fyrir tjóni þessu.“ Það er sem sagt skilyrði fyrir því, að tjónið verði bætt, að það, sem skemmzt hefur, hafi verið óvátryggt með öllu. Hugsunin í þessu er sú, að vátryggingarnar, ef fyrir hendi eru á annað borð, séu þannig, að tjónið verði nokkurn veginn eða kannske alveg bætt með þeim. Og þá leiðir það af sjálfu sér, að ekki þarf að bæta tjónið úr bjargráðasjóði. Hins vegar held ég, að allmörg dæmi séu um það, að þótt hlutir séu vátryggðir, t.d. fasteignir, þá er vátryggingin svo lág, að ef eignin eyðileggst, þá verður eigandinn þrátt fyrir vátrygginguna fyrir stórtjóni. Ég álít dálítið vafasamt, að það eigi að binda það skilyrðislaust við það, að ekki megi bæta tjón, ef eignin er eitthvað vátryggð, jafnvel svo lágt, að eigandinn verði fyrir stórtjóni. Ég held, að mælikvarðinn verði að vera sá, hvort um svo mikið tjón sé að ræða, að ástæða sé til þess að bæta það, en hitt sé aukaatriði, hvort eignin hefur verið vátryggð, ef þrátt fyrir vátrygginguna verður um að ræða stórtjón fyrir eigandann. Ég hef ekki gert till. um þetta, en mér virðist rétt að benda á það, því að ég hygg, að slík tilfelli hafi átt sér stað og geti eins hér eftir átt sér stað. Ég sé ekki ástæðu til að tefja málið við 3. umr. af þeim sökum, en ef hv. n. vildi athuga þetta nánar, væri æskilegt, að það yrði gert.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. gerði grein fyrir sinni brtt. og talaði auk þess nokkuð um 11. gr., sem hann taldi, að mundi þurfa að breyta. Ég held, að það sé óþarfi. Ég hef verið að velta því fyrir mér, hvað hér geti verið um að ræða, sem er vátryggt og mundi koma undir bætur úr sjóðnum, og ég finn þar eiginlega ekki annað, en búfé. Og sé það vátryggt eftir l. um tryggingu á búfé, þá fæst það búfé, sem ferst, bætt að þrem fjórðu, og ég held, að maður mundi ekki sjá ástæðu til að bæta það meir, ef það væri tryggt. Ég held, að það sé mjög óvenjulegt að tryggja bryggjur gegn sjóflóðum, skriðuföllum eða snjóflóðum, og fyrir því er mjög óvenjulegt að tryggja. Ég held þess vegna, að ekki sé þörf á að breyta þessu. Hvað hitt atriðið snertir, að hlutföllin milli séreignarsjóðs og sameignarsjóða verði eins og þau áður voru, þá er það við það að athuga, að þegar þessi breyting er gerð - en fyrrv. landbrh., sem hefur verið í stjórn sjóðsins í mörg ár, og núverandi formaður sjóðsstjórnar, skrifstofustjórinn í félagsmálaráðun., leggja það til, að þessi breyting sé gerð - þá vakir það að mínu áliti fyrir þeim, að það hefur viljað ganga svo til öll þau mörgu ár síðan 1913, að séreignarsjóðurinn hefur tiltölulega lítið aukizt. Það hefur verið leyft og er enn leyft viðkomandi héraðsstjórnum - sem hafa þar fyrsta rétt til þess að ráða yfir, þó að þær verði að bera það undir ráðh. síðar, - að láta beinar greiðslur úr sjóðnum til þess að mæta stórum skakkaföllum. Þetta hefur hvað eftir annað verið gert, og þess vegna eru eignir margra sýslufélaga í séreignarsjóðnum sama sem engar. Sameignarsjóðnum hefur hins vegar ekki verið ætlað að fara inn á þetta svið, en hefur fyrst og fremst verið ætlað að mæta þessum skakkaföllum með lánveitingum. Og ég held, þegar þeir hafa breytt þessum hlutföllum, þá hafi þeir gert það til að efla þann hluta sjóðsins, sem fyrst og fremst var ætlað að vaxa, svo að hann gæti mætt þessum stærri skakkaföllum með því að hlaupa undir bagga með landsmönnum, en að minni áherzla hafi verið lögð á það að láta þann sjóð vaxa, sem gat horfið, ef stærri skakkaföll urðu í því héraði, ef viðkomandi héraðsstjórnir lögðu á það mikla áherzlu. Ég álít þetta, án þess að ég sé þó alveg viss um, að þetta hafi vakað fyrir þeim. Ég held, að þegar þessir tveir menn, og sérstaklega landbrh., sem búinn er að vera í stjórn sjóðsins í meir en 20 ár og fylgjast með honum á seinni tíma - og hinir stjórnarnefndarmennirnir hafa fylgzt með honum líka - þegar það er eiginlega öll stjórn sjóðsins, sem óskaði eftir þessari breyt. á l., sem gert er ráð fyrir í frv., þá held ég, að við eigum ekki að breyta þessu ákvæði frv. nú, heldur eigum við að lofa sameiginlega sjóðnum, sem á að vera lánsstofnun, að vaxa, en láta hina sjóðina heldur vaxa hægar, þ.e. séreignarsjóðina, sem reynslan hefur sýnt, að geta orðið eyðslufé, - án þess að ég átelji það að neinu leyti, að svo hefur orðið um séreignarsjóðina, því að það mun ekki hafa verið látið fé úr þeim sjóðum, nema full ástæða hafi verið til. En reynslan hefur orðið sú, að þeir sjóðir hafa vaxið lítið. Þess vegna álit ég, að við eigum ekki að breyta þessu hlutfalli, og þess vegna ekki að samþ. þessa brtt. frá hv. 4. landsk. þm.



Mér þykir miklu eðlilegra, að skiptingin á fénu sé eins og hún hefur verið áður og eins og gert er ráð fyrir 1 tillgr., og sé ekki annað en að það sé hægt að fyrirbyggja, að sjóðsfénu sé eytt um of, þó sú skipan verði höfð, og segi því já. Brtt. 342 samþ. með 11 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 14 shlj. atkv. og endursent Nd.



Herra forseti. Ég skal verða við þeim tilmælum að taka aftur 2., 4. og 5. brtt. mína til 3. umr. Það var óskað eftir því, að ég gerði það, og mér þykir sjálfsagt að verða við þeim óskum. - Í öðru lagi langar mig til að benda á - og það vil ég sérstaklega benda þeim hv. þm. á, sem nú eru hér í hv. þd. og vilja mjög ákveðið láta réttindi og skyldur karla og kvenna í landi hér verða allar hinar sömu, og ég viðurkenni, að þeirri reglu hefur verið fylgt miklu frekar í þessum l. en flestum l., sem frá Alþ. hafa komið. En þó er það nú samt sem áður svo, að í þessum l. eru kvenmenn víða settir skör hærra en karlmenn, hvað réttindi snertir. Ég skal ekki fara út í það, en ætla að óska, að n. taki það til athugunar. Eins og nú er komið, er það nú orðið svo, að það er ekki endilega karlmaðurinn, sem er fyrirvinna hvers heimilis, heldur þekkir maður dæmi þess, að kvenmaður sé fyrirvinna heimilis, og þar hvílir á húsbóndanum, ekki síður en húsmóðurinni, að sjá um uppeldi barnanna. Ef maðurinn í þessu tilfelli verður ekkill, hverfur fyrirvinna heimilisins. Þá nýtur maðurinn ekki sömu kjara eftir l. og ekkja nýtur. En ef konan verður ekkja, hvort sem er í þessu tilfelli eða öðrum, þá á hún að fá meðlag með börnum sínum. En ef karlmaður verður ekkill, þá á hann ekkert slíkt að fá. Ég vil benda hv. n. á þetta. Og ef frv. verður tekið til athugunar á milli 2. og 3. umr., vænti ég, að hv. n. taki þetta til athugunar, og það því fremur sem í n. eru menn, sem mjög ákveðið eru með því, að réttindi karla og kvenna verði alveg hin sömu í öllum greinum.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Út af því, sem hv. 1. þm. N-M. (PZ) sagði nú síðast, vil ég taka fram, að það er fullkomlega rétt, að samkv. almannatryggingal. er réttur kvenna í mörgum tilfellum gerður meiri en réttur karla, - eins og sumir hafa orðað það, að það þyrfti að stofna karlréttindafélög til þess að bæta úr þessum halla. Þetta byggist að nokkru leyti á fornri venju, en í aðalatriðunum er þetta viðurkenning á því, sem er staðreynd, að í langflestum tilfellum er það karlmaðurinn, sem aflar tekna til heimilisins, þó að mörg dæmi séu þess, að konan vinnur utan heimilisins og aflar tekna til heimilisins, þó að meginreglan sé, að karlmaðurinn sé sá aðilinn, sem aflar teknanna fyrir heimilið, en það er aftur undirstaðan undir ákvæðum l., sem hv. 1. þm. N-M. minntist hér á. En dæmið, sem hv. 1. þm. N-M. tók um ekklana, er rétt, og í 9. gr. þessa frv. er tekið tillit til þessa. Í gildandi l. er nú ákveðið, að ekki megi greiða ekkium nema hálfan lífeyri með börnum, en í 9. gr. frv. er gert ráð fyrir, að það megi greiða allt að fullum barnalífeyri, þegar ekklar eiga í hlut. Svo að það er þegar byrjað að stíga spor í þá átt, sem hv. 1. þm. N-M. benti á, að ástæða væri til að gera. Við hv. þm. Barð. (GJ) hef ég ekki mjög mikið að segja. Það er aðeins ein af brtt. hans, sem gefur mér tilefni til þess að ræða við hann, það er brtt. hans um breyt. á upphæð mæðralaunanna. Hv. þm. sagði, og réttilega, að frsm. hefði láðst að sanna, að rétt hlutfall væri á milli mæðralauna til kvenna, sem hafa tvö börn og hinna, sem hefðu þrjú börn, og í þriðja lagi þeirra, sem hefðu fjögur börn. Þetta er vissulega alveg rétt. Hins vegar fæ ég ekki séð, hvernig hv. þm. getur til þess ætlazt, að hægt sé að sanna nokkurt rétt hlutfall í þessu efni. Sannleikurinn er, í þessu eins og öðru, að það er matsatriði, hvaða hlutfall skuli vera hér á milli, hvort sem hægt er að færa sönnur á það eða ekki, sem ég tel ekki vera beinlínis hægt, hvort barnalífeyririnn eigi að hækka um 200 kr. eða 400 kr., er tala barna hækkar um eitt barn. Ég hygg, að það verði alltaf matsatriði, hvað sé það rétta í þessu efni, en hins vegar geti hvorki ég né hv. þm. Barð. sannað, hvort réttara er. Till. frv. miðast við það, að ef börnin, sem móðir á að sjá fyrir, eru orðin fjögur eða fleiri, megi telja, að hennar aðstaða til að afla tekna utan heimilis sé eiginlega engu skárri en hjá þeim, sem eru komnir yfir 67 ára aldur og þess vegna njóta fulls lífeyris. Við það eru till. frv. miðaðar, að það sé ekki hægt að gera ráð fyrir, að hún geti leitað sér atvinnu utan heimilis, ef hún á fyrir fjórum börnum að sjá. Hvort þetta er rétt mat, er ekki hægt fyrir mig að færa sönnur á. Og ég skal viðurkenna, að þótt brtt. hv. þm. Barð. í þessu efni verði samþ., þá gerir það ekki mjög mikinn mun að því leyti, að það skakkar ekki nema um 180 þús. kr. á ári þess vegna, sem heildarupphæðin, sem greidd væri til þessa fólks, væri lægri, en það gengi út yfir þær konur, sem þyrftu að vinna fyrir þremur börnum eða fleiri. Hv. þm. Barð. leggur til, að upphæðin til þessara kvenna, sem þeim yrði greidd sem barnalífeyrir, hækki um 200 kr. fyrir hvert barn, sem hver slík kona á umfram tvö, þannig að miðað verði við 400 kr. barnalífeyri með tveimur börnum. En n. hefur lagt til, að tröppurnar væru 400 kr., þannig að lífeyririnn hækkaði um 400 kr. við hvert barn, sem slík kona ætti umfram tvö börn. Ég hygg, að það sé um matsatriði að ræða, þar sem ákveða skuli, hvort af þessu tvennu sé það heppilegra, sem hv. þdm. leggja sinn dóm á með atkv. sínum. Hitt er rétt, eins og hv. þm. tók fram, að í erindi, sem milliþn. barst um þetta efni frá Kvenréttindafélagi Íslands, þá voru tröppurnar, sem miðað var við, þannig, að gert var ráð fyrir, að mæðralaun yrðu 400 kr. til viðkomandi mæðra með 2 börn og að þessi lífeyrir hækkaði um 200 kr. við hvert barn. En þar var ekki aðeins gert ráð fyrir, að mæðralaun til ekkna, fráskilinna kvenna og ógiftra mæðra hækkuðu um 200 kr. fyrir hvert barn, heldur er hins að gæta, að í þeim till. er gert ráð fyrir, að það væri greitt þegar með fyrsta barni 200 kr., og það er meginmunurinn á milli þess, sem Kvenréttindafélagið lagði til að greiða þegar með fyrsta barni, og hins, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Sem sagt, úr þessu verða hv. þm. að skera, hvað ákveða skal í þessum efnum. Ég hygg, að það, sem í frv. er gert ráð fyrir, sé nær því, sem hóflegt megi teljast. Hv. 4. landsk. hafði ýmislegt við till. frv. um breyt. á l. og orð mín hér að athuga. Það er vitanlega rétt, sem hann sagði í sambandi við greiðslu barnalífeyris til ekkna og ógiftra mæðra, að það má fá fullkomið samræmi í þessu efni á þann hátt, sem hann leggur til, að afnema takmörkun á lífeyri til ekkna, sem gifta sig aftur, þannig að þær fái sama lífeyri með börnum sínum til 16 ára aldurs eins og ógiftar mæður. Það má færa margt fram því til stuðnings. Hins vegar er um þetta ágreiningur hér í þinginu., og ég hygg, að sú regla, sem loks varð niðurstaðan þegar l. voru afgreidd, að láta þriggja ára regluna gilda fyrir ekkjur í þessu tilfelli, sé mjög nærri sanni, og fyrir þá þekkingu, sem hefur fengizt á þessu máli með reynslu, þá hygg ég, að megi segja, eftir þeirri reynslu, sem er komin á þetta, að ekki sé mjög mikil óánægja með þessa reglu. Allir virðast á sama máli um það, að samræmi eigi að vera á milli ekkna og ógiftra kvenna í þessu tilliti, og ég hygg, að réttast sé að halda sér við ákvæði frv. í þessu efni, sérstaklega þegar hlutur ógiftra mæðra er stórlega bættur með ákvæðum frv. frá því, sem var. Hv. 4. landsk. þm. virtist hafa misskilið orð min í ræðu minni, því að hann taldi, að ég hefði talið ofrausn að greiða 600 kr. í grunn í mæðralaun. Ekki sagði ég þetta. Ég sagði, að það væri ofrausn borið saman við aðrar bætur, sem greiddar eru samkv. almannatryggingal., og mætti bæta því við, að samanborið við hámarkslaun þá væri þetta mjög um of. Það er rétt, að þegar bæta á upp fyrir einhvern flokk manna, þá megi líta til annarra flokka. Og ef litið er annars vegar til hjóna, sem hafa þrjú börn á framfæri og ekki hafa aðrar tekjur en þær, sem maðurinn vinnur sér inn, maður, sem greiðir full gjöld til trygginganna og þar að auki skatta til hins opinbera, og þessi hjón fá engan eyri frá tryggingunum, þá er býsna mikill munur gerður á þeim annars vegar og því hins vegar, ef kona, sem er á góðum aldri, fullvinnandi, á aðeins eitt barn og fær greitt með því frá föðurnum 200 kr. á mánuði. Þessari konu á að vera miklu auðveldara með að sjá um sitt eina barn með barnalífeyrinum en almennum verkamanni að sjá um sitt heimili, sem með vinnu sinni á að framfleyta fimm manna fjölskyldu og greiða einnig skatta og skyldur, en fær engan eyri frá tryggingunum. Og þegar litið er til þarfa bótaþeganna, þá verður líka að líta til þeirra, sem eiga að greiða í sjóðina, sem þarf að hafa, til þess að hægt sé að greiða bætur, en í þessu efni mundi þannig verða mismunað mönnum, ef farið væri að till. hv. 4. landsk. þm., - að ég ekki tali um ekklana, sem hafa engan rétt til þess að fá nema hálfan barnalífeyri, ef þeir eiga fjögur börn, þó að þar sé nú rýmkað um, ef 9. gr. frv. verður samþ. - Ég minntist alls ekki á, að þetta væri ofrausn að greiða þetta til kvenna, heldur, að það væri ofrausn með tilliti til þeirra sumpart, sem eiga að fá bæturnar, og hins vegar þeirra, sem eiga að greiða til trygginganna. Ég er hv. þm. algerlega ósammála um, að það sé engu tímafrekara að sjá um fjögur börn en eitt. Ég þekki þetta prýðilega. Ég hef átt bæði eitt barn og fjögur og samtals eitt og fjögur, og ég veit, að það er miklu tímafrekara að sjá um fjögur börn en eitt. Og ég efast ekki um, að ef hv. þm. kemst í sömu aðstöðu og ég að þessu leyti, þá sannfærist hann um þetta. Hitt er rétt, að æskilegt væri að geta létt undir með mæðrum, fremur en gert er með l., þó að þær eigi ekki nema eitt barn. En það er ekki hægt að ætlast til þess, að hægt sé af þjóðfélaginu að láta konu, sem á eitt barn, geta bundið sig við að sjá um eitt barn, enda er það að vísu ekki hægt eftir till, hv. 4. landsk. þm. Ég er þeirrar skoðunar, að ef um er að ræða hrausta og vel vinnandi konu, sem á ekki nema eitt barn, og það, hvort hún eigi að fá með því barnalífeyri, þá sé a. m. k. meiri ástæða til að styrkja ýmsa aðra, en að veita henni fjárstyrk umfram það, sem gert er ráð fyrir eftir l. nú. Ef brtt. hv. 4. landsk. þm. verða samþ., munu mæðralaunin hækka um 1.600.000 kr., eða verða samtals hátt á þriðju millj. kr. Og það er óhætt að fullyrða, að það er ekki hægt að hækka svo útgjöld á þessum lið án þess að afla tryggingunum aukinna tekna. Ég get því ekki mælt með till. hv. þm. af þeim ástæðum, sem ég hef nefnt. Hv. 4. landsk. hélt því fram, að því er mér skildist, að Tryggingastofnun ríkisins eða löggjafarsamkoman hefði svikið bótaþega og greitt lægri bætur, en til var ætlazt samkv. l., og ef þeir hefðu fengið bætur sínar með dýrtíðaruppbót, þá væri hlutur þeirra betri, en hann sé eftir frv. og till. Ég furða mig á þessari fullyrðingu, því að í l. segir, að bætur skuli greiddar með verðlagsuppbót. Árið 1947 voru bætur greiddar með vísitölu 315, eins og þá var almennt gert, og 1948 var einnig greitt með vísitölu 315. Ef nú yrði greitt með vísitölu 340, sem mun vera nær sanni, þá mundi hækkunin nema 13% á lífeyrinn, en ef till. n. yrði samþ., mundi hann hækka um 15% og sjúkrasamlagsgjald að auki, svo að hækkunin mundi nema um 20%. Hlutur bótaþega yrði því stórum lakari, ef það fyrirkomulag yrði haft, sem hv. 4. landsk. vill hafa, og ætti hann að sjá það. - Þá sagði hv. þm., að hefði till. hans og flokks hans 1946 um 25% hækkun á bótagreiðslum frá því, sem þá var í l., verið samþ., hefði Tryggingastofnunin samt haft nægar tekjur. Þetta er alger misskilningur hjá hv. þm. Árið 1947 hafði Tryggingastofnunin 42 millj. kr. tekjur, 25% þar af eru 10½ millj. kr., en afgangur það ár nam rúmum 7 millj. kr. Það hefði því orðið tekjuhalli það ár. Árið 1948 námu tekjurnar 47 millj. kr. og 25% af því nemur tæpum 12 millj. kr., en tekjuafgangur það ár nam aðeins 5,5 millj. kr., sem er tæpur helmingur þess, sem þurft hefði til að framfylgja þessu. Ég held satt að segja, að reynt hafi verið eins og hægt er að fylgjast með verðlagsbreytingum, svo að hlutur bótaþega yrði ekki skertur. Ef frv. og till. n. verða samþ., verður lífeyrir 4.140 kr. og sjúkrasamlagsiðgjöld 192 kr. fyrir þetta bótatímabil á 1. verðlagssvæði og tilsvarandi á 2. verðlagssvæði. Þá er heimild til að greiða þeim, sem eru eigna- og tekjulausir og þurfa hjúkrunar eða eru algerir einstæðingar, allt að 50% hærri bætur, svo að greiðslan getur numið 6.200 kr., ef hækkunarheimildin er notuð til fullnustu, og þar að auki kemur svo það, sem sjúkrasamlagið greiðir. Ég fullyrði því, að svo langt er gengið til að mæta þörfum hins tryggða, að ef lengra væri gengið í þeim efnum, væri óhjákvæmilegt, að allmikill hluti af greiðslunum mundi lenda hjá mönnum, sem ekki þyrftu á þeim að halda. Þá verður að bera saman almennar tekjur þeirra, sem greiða til trygginganna, og bótaþega, því að óhæft er að ganga svo langt í bótagreiðslunum, að æskilegra sé að vera bótaþegi, en að vinna fyrir sér og greiða til trygginganna.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður, því að ég geri ekki ráð fyrir, að það muni breyta neinu um afstöðu hv. þm., en ég vildi segja nokkur orð út af orðum þeim, er hv. 4. þm. Reykv. (HG) beindi gegn till. mínum. Það, sem okkur greinir einkum á um, eru mæðralaunin og uppbætur á ellilauna- og lífeyrisgreiðslur. Hv. þm. heldur því fram, að ekki sé nauðsyn að greiða mæðralaun þeim konum, sem aðeins hafa eitt barn á framfæri sínu, og heldur því fram, að kona með eitt barn geti unnið fyrir sér, og sagði, að þjóðfélagið hefði ekki efni á að láta hana binda sig yfir einu barni. Ég er honum sammála. í því, að slíkt sé ekki heppilegt, en það er reynslan, að hafi kona eitt barn, þá er hún bundin yfir því, þar eð þjóðfélagslegum ástæðum er enn svo háttað hjá okkur, að hún á ekki annars kost. Ég veit, að hv. 4. þm. Reykv. veit það eins vel og ég, að hér í Reykjavík eru vísar að dagheimilum fyrir börn, en það eru aðeins vísar, og víðast hvar um land eru þeir ekki einu sinni til, hvað þá meira, en þessi dagheimili fullnægja hvergi nærri þörfum, svo að konur, sem jafnvel eiga aðeins eitt barn, eiga þess engan kost að vinna utan heimilisins, þar eð þær eru bundnar yfir barninu. Þess vegna verður að láta ákvæðin um mæðralaun ná einnig til kvenna, sem hafa aðeins eitt barn, og það var í þessu tilefni, sem ég viðhafði þau orð, sem hv. þm. var að fetta fingur út í, en ég sagði, að kona væri jafnbundin yfir einu barni og 3 eða 4, en hitt datt mér ekki í hug að segja, að fyrirhöfnin væri jafnmikil, því að þar er að sjálfsögðu ekki saman að jafna. Það er þessi aðstaða, sem veldur því, að þm. verða að sjá svo til, að þessar konur verði ekki settar hjá við slíkar greiðslur. Hvað viðvíkur uppbótum á ellilífeyri og greiðslum í því sambandi, þá tekst víst hvorugum að sannfæra hinn, en ég hefði þurft að fá frekari skýringu á því, að væru bætur þessar greiddar með núverandi vísitölu, 340 stigum, þá yrði það lægra en gert er ráð fyrir í frv. og till. n. Ég hef að vísu ekki reiknað þetta út, eins og hv. frsm., en ég furða mig dálítið á þessu. Um hitt atriðið, sem þeir héldu fram hv. frsm. og hv. þm. Barð., að ákvæði það, sem stæði í l. um, að greiða skyldi verðlagsuppbót á bætur, þá skýra þeir það á þann veg, að átt sé við þá verðlagsuppbót, sem greidd sé á hverjum tíma, en þegar l. voru sett, var allt greitt með fullri verðuppbót, og því var bótaþegum lofað, en síðar voru svo samþ. l. um að greiða eftir lægri vísitölu en rétt var, og var því hlutur bótaþega rýrður, þó að þeim séu greiddar bætur með vísitölu 315 stig. Þegar svo dýrtíðin hefur vaxið svo, að nauðsyn hefur verið talin að greiða opinberum starfsmönnum 20% uppbót á þeirra laun, þá skil ég ekki, hvaða rök liggja fyrir því, að bótaþegum sé ekki greidd nema 10% uppbót, þó að ekki væri farið eins langt niður með þá og hina. Og þó að þeir fengju 20% uppbót, yrði það samt sem áður miklu minni hækkun, sem þeir fengju, heldur en embættismennirnir, og einkum yrði þó mikill munur miðað við þá, sem hæst eru launaðir, þar sem þeir fá í hlutfalli við laun, svo að það eykur enn á misræmið, þegar sumir fá hærri uppbætur en nemur allri bótaupphæðinni. Ég fell því ekki frá því, hvað svo sem hv. frsm. segir, að verr er farið með bótaþega en Alþ. getur látið sér sæma, ef þeir fá ekki hlutfallslega eins mikið og embættismennirnir. - Ég mun nú ekki ræða þetta frekar, enda sannfærir líklega hvorugur annan, en ég vildi taka þetta fram í tilefni þess, sem hv. frsm. sagði hér áðan.