Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Það þarf nú sjálfsagt ekki langa framsögu um þetta mál. Svo einkennilega stendur á, að Alþingi er í rauninni búið að samþ. það, þótt það eigi að forminu eftir að ganga hér gegnum tvær umræður. Við afgreiðslu fjárl. var þeim tekjum, sem hér um ræðir, ráðstafað að 4/5 til að greiða kostnað við lagningu akvega og malbikun þjóðvega, en 1/5 á að fara til brúargerða, og skal fyrst brúa Jökulsá á Fjöllum. - Þegar frv. þetta var lagt fyrir hv. Nd., gekk það fyrst og fremst út á það að heimila að leggja 5 aura viðbótartoll á hvern innfluttan lítra af benzíni á árinu 1943, sbr. þó nánari ákvæði, en ekki var ákveðið, hvernig með þær tekjur skyldi fara. En Nd. bætti inn ákvæðunum um það. Fjhn. hefur athugað frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Það kann að vera, að skoðanir hafi að einhverju leyti verið skiptar í n. um brúasjóðinn, en eins og málið liggur fyrir og vegna þess að áliðið er þings, lögðum við ekki til að gera neinar breytingar.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti! Allshn. hefur leyft sér að flytja hér brtt. á þskj. 714, og gengur hún út á það, að kauplagsnefnd skuli hafa lokið útreikningi viðhaldskostnaðar 1. marz og l. ágúst ár hvert, eða mánuði fyrr en í frv. stendur. Á byrjunarstigi þarf kauplagsnefndin mjög mikinn undirbúning og athugun við verkið, en hefði aðeins hálfan mánuð til verksins, ef frv. stæði óbreytt. Hlutfall húsaleigu og viðhaldskostnaðar og vísitalan, sem reiknuð er út eftir því, þarf að vera ákveðið í tæka tíð, og óskaði kauplagsnefndin því eftir þessari einföldu breyt., sem ég vænti, að d. geti fallizt á.

Frsm. (Ingvar Pálmason) : Það sýndi sig við atkvgr. um þetta mál við 2. umr., að þau atriði frv., sem allshn. taldi varhugaverðust í því, hafa nægilegt fylgi til þess að ná samþykki. Þó að allshn. sé fyllilega sömu skoðunar og hún var við 2. umr. um það atriði, þá hefur hún tekið þá afstöðu, sem minni hl. ber að gera í hverju máli, að hún sætti sig við orðinn hlut, þó að hún geti ekki fylgt því, og byggir það á þeirri staðreynd, að góð mál sigra alltaf að lokum, og gerir n. því ráð fyrir, að þó að þetta verði gert að 1. nú, þá muni það í framkvæmdinni sýna sig, að þetta er slæmt mál, og þess vegna muni það ekki standa lengi frekar en það vonda, því við höfum þá trú, að það verði alltaf að láta undan því góða á endanum. En þar sem sýnt var, að málið gengi fram, þótti n. rétt að gera tilraun til lagfæringar á frv. Það hafði hún ekki gert fyrir 2. umr., vegna þess að hún hafði lagt til, að málinu yrði víkið frá með dagskrá. Nú hefur n. komið með nokkrar brtt., sem hún telur til lagfæringar, og skal ég víkja að þeim nokkrum orðum. Það er aðeins ein brtt., sem snertir aðalmálefnið, eitrunarákvæðin í frv. Og ég ætla að minnast á það fyrst, af því að ég tel, að hinar brtt. séu þess eðlis, að engin ástæða sé fyrir flm. frv. að ganga á móti þeim, þó að þeir kynnu að ganga á móti þeirri brtt., sem snertir aðalefnið. Og vil ég þá lýsa þessari 2. brtt. fyrst. Þar gerum við ráð fyrir, að sú breyt. verði á gerð, að inn í þessa frvgr., 2. gr., verði felld þessi orð á eftir orðunum „í varplöndum“: þar sem meiri hluti viðkomandi hreppsnefndar eða bæjarstjórnar samþykkir. Okkur finnst, að þeim, sem með eitruninni halda, ætti að nægja það, að það yrði eitrað þar, sem menn vilja gera það, þó að eitrunaraðferðinni yrði ekki þröngvað upp á menn. Og ég vil bæta því við, að ég vil með þessari brtt. og n. öll fá úr því skorið, hvort það sé virkilega meiningin með þessu frv. að þröngva eitrunaraðferðinni upp á alla, hversu mikið sem þeir kunna að vera á móti henni. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta atriði, það skýrir sig sjálft. Þá vík ég að hinum brtt., sem allar eru til lagfæringar á frv. Skal ég fyrst víkja að fyrstu brtt., þar sem við leggjum til, að í 1. gr. komi í staðið fyrir „tvær krónur“: ein króna, - þ. e., að verðlaun fyrir að skjóta svartbak verði færð niður í eina krónu. Og ég hygg, að ekki verði á móti því mælt, að það séu sæmileg verðlaun. Og ég vil geta þess, að þessi brtt. er flutt af tilefni, sem gafst í ræðu hv. 5. landsk. við 2. umr. Ég geri mér því fyllilega von um, að hv. þd. fallist á þessa brtt., því að þó að menn vilji svartbaknum allt illt, finnst mér óþarfi að eyða á hann meiri peningum en þörf er. Þá kem ég að 3. brtt., sem er svo sjálfsögð, að ég skil ekki í, að nokkrum hv. þm. detti í hug að greiða atkv. á móti henni; er hún við 3. gr. frv. Hún hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Orðin „eða vitanlegt er, að hafa drepizt af eitri“ falli niður.“ Verður þá fyrri málsgr. 3. gr. frv., ef þetta er samþ., þannig: Bannað er að hagnýta á nokkurn hátt svartbaka, sem finnast dauðir, og skulu þeir grafnir tafarlaust, þar sem þeir finnast. Það sjá allir, að þetta ákvæði, sem við viljum fella niður, er hégóminn einber. Hvernig á ég að vita, ef ég finn svartbak, hvort hann hafi drepizt af eitri eða ekki? Mér er það vitanlega ómögulegt. Þetta ákvæði má því til að leiðrétta. Og ég skal játa, að okkar brtt. gengur of skammt, því að í raun og veru hefði átt að banna að hirða alla ránfugla, sem finnast dauðir, og fyrirskipa að grafa þá. Því að þrátt fyrir það, þó að hæstv. forsrh. héldi því fram við 2. umr., að hrædýra, sem drepast af eitri, séu ekki hættuleg, þá hefur lagasmiðnum þótt ástæða til að leggja svo fyrir, að grafa skyldi alla svartbaka, sem vitað er, að drepizt hafi af eitri. Og það getur varðað frá 100 upp í 1000 kr. sekt að fylgja ekki þessu ákvæði. Ég tel alveg víst, að þetta ákvæði verði þannig úr garði gert frá d., að það verði einhver dálítil skynsemi í því. Því að eins og það er nú er það gagnslaust og óþarft að láta það standa. Annaðhvort á að gera þessi hræ óskaðleg eða ekki, og þá væri réttast að beita því við hræ allra rándýra, sem dauð finnast, þó við höfum ekki gengið svo langt í brtt. n. Þá er 4. brtt., við 4. gr. Hún er að nokkru leyti afleiðing af fyrstu brtt. og að nokkru leyti leiðrétting á ákvæðum frv. og gerð með það fyrir augum, að hægt verði að framkvæma ákvæði frv. Ef 1. brtt. okkar verður samþ., þá lækka verðlaunin fyrir að drepa svartbak með skotum, og þá leggjum við til, að það verði aðeins ríkissjóður og sýslusjóðir, sem greiði verðlaunin til að byrja með, en hreppssjóðunum sé sleppt. Og að við leggjum þetta til, byggist á því, að ég sé ekki betur en að það verði afar erfitt að framkvæma það að fá þessu ákvæði fullnægt. Ef t. d. drepinn er máfur þar, sem ekkert æðarvarp er, jafnvel drepinn í stórum stíl, því að svartbakur er viða töluvert á vissum tíma árs í hreppum, þar sem ekki er um neitt varp að ræða, hvorki æðarvarp né svartbaksvarp, og af því að þetta getur orðið sæmileg atvinnugrein, að skjóta svartbak, því að fyrst og fremst er greidd eftir okkar brtt. ein kr. fyrir væng af honum, og svo þykir mér ekki ósennilegt, að það mætti fá, með því verði, sem nú er á kjöti, og líklega verður á næstunni, aðra krónu fyrir kjötið til refaeldis, þá eru allar líkur fyrir, að hreppsnefnd verði treg til að greiða sinn hluta af verðlaununum, og afleiðingin verði sú, að það reynist ókleift að innheimta þann hlutann, sem hreppurinn á að greiða, og leggjum við því til, að ríkissjóður greiði ¾ hluta af verðlaununum, en sýslusjóður ¼ hluta þeirra. Og ég held, að með þessu móti verði miklu hægara fyrir ríkissjóð að ná inn þessum hluta af verðlaununum, sérstaklega þegar þannig er um búið, sem við leggjum ekki til, að verði neitt breytt, að æðarvarpseigendur eiga að greiða eina krónu fyrir hvert hreinsað kg æðardúns, er þeim fellur næstu fimm ár eftir gildistöku þessara l., eins og í frv. getur. Þær tekjur ættu að gefa nægilegt til endurgreiðslu á framlagi sýslusjóða og ríkissjóðs. Þetta er a-liður 4. brtt. B-liður er orðabreyt., sem nauðsynleg er, ef a-liður er samþ. Skal ég svo láta við þetta sitja, af því að ég hef ekki löngun til að tefja fyrir þessu máli, og einnig er nú orðið áliðið fundartíma. Ég geri ráð fyrir, að 1. og 4. brtt. þurfi ekki að valda deilum, en get búizt við því, að þeim mönnum, sem fylgja eitrunaraðferðinni, þyki nokkuð skertur sinn hlutur með 2. brtt. En eins og ég sagði áðan, þá þykir mér rétt að fá úr því skorið með atkvgr., hversu fast dm. sækja hina skefjalausu eitrunaraðferð. Ég tel, að með frv. sé gengið miklu lengra í því efni en venja er til, þar sem á annað borð á að ríkja lýðræði. Ég læt við það sitja, sem ég hef sagt um þessar brtt., og mun alls ekki taka til máls frekar, þó að andmælum verði hreyft.



Ég skal vera stuttorður um þetta mál eins og endranær. Ég get tekið það fram, að allshn. hafði rætt við mig um þessar brtt., sem hér liggja fyrir. Við 2. umr. lýsti ég því yfir, að ég teldi verðlaunin fyrir það að drepa hvern svartbakinn of há, og eins, að ekki væri heppilega skipt niður greiðslunni fyrir að skjóta svartbakinn. Úr þessu hefur hv. allshn. bætt með 1. og 4. till. á þskj. 697, og get ég vel unað við þá úrlausn, enda var það gert í samráði við mig. Um 3. till. vil ég segja það, eins og hv. frsm. tók fram, að hún er alveg sjálfsögð, og þarf ekki að orðlengja um hana. Um 2. brtt. vil ég segja það, að ég álít, að þetta innskot, sem þar er sett, verði yfirleitt til óþæginda og erfiðleika, ef það næði fram að ganga. Ég álít nauðsynlegt að hafa hreint og beint boð eða skipun um það frá löggjafanum að eyða svartbaknum í varplöndunum, því að það er náttúrlega unnið fyrir gíg, þó að einstakir menn fari að eyða svartbaknum í sínum löndum, ef aðrir menn ala hann upp í varplöndum sínum. Ég verð að lýsa því yfir, að ég er andvígur 2. brtt. n., af því að ég tel, að hún sé til skaða fyrir frv. En ég hef þegar gefið yfirlýsingu (við 2. umr.) um það, að ég tel 1. og 4. brtt. til bóta, og tel nauðsynlegt að fá þær fram, og þess vegna verð ég að fylgja þeim við atkvgr., og einnig þeirri 3., sem er sjálfsögð brtt.



Frv. þetta er ekkert deilumál. Í rauninni er hér aðeins um að ræða löggjöf, sem er alkunn, því að veðdeild Landsbankans hefur áður fengið leyfi til að gefa út nýja og nýja flokka bankavaxtabréfa. Málið hefur ekki valdið ágreiningi hér í hv. d., og í hv. Nd. hefur það einnig orðið ágreiningslaust, og hafa Þar aðeins komið fram tvær litlar brtt. við frv. Önnur brtt. er við 18. gr. frv., sem hljóðar svo: „Höfuðstóll og vaxtafé, sem komið er í gjalddaga til útborgunar, rennur í varasjóð hlutaðeigandi veðdeildarflokks, sé þess eigi vitjað innan 20 ára frá gjalddaga“. Við þetta vill fjhn. Nd. bæta þessu: „enda auglýsi veðdeildin, á 5 ára fresti, skráð nafn, flokk, töluröð og upphæð bankavaxtabréfa, sem ekki er vitjað vaxta af“. Og á eftir 23. gr., sem er þannig: „Fé ómyndugra manna og opinberra stofnana og sjóða má verja til að kaupa bankavaxtabréf þessara veðdeildarflokka“, - vill n. bæta þessum orðum: „en þó eigi hærra verði en á skráðu gangverði, og aldrei hærra en ákvæðisverð þeirra er“. Þessar brtt. við frv. voru samþ. í hv. Nd., en teknar út úr frv. aftur hér í hv. d., og þó reyndar ekki nema síðari hluti viðbótarinnar við 23. gr., eða orðin: „og aldrei hærra en ákvæðisverð þeirra er“. Það er nú svo komið í landinu, að veðdeildarbréf fást ekki nema við hærra verði en ákvæðisverð er, og var því talið rétt að taka þessa viðbót út úr frv. aftur, til þess að unnt verði, hér eftir sem hingað til, að ávaxta fé opinberra sjóða o. s. frv. í veðdeildarbréfum, einnig meðan þau þarf að kaupa hærra verði en nafnverð þeirra er. Ég held, að það hafi verið af athugaleysi, að þetta var sett inn í frv., en ekki af því, að hér hafi verið um deiluatriði að ræða. Hv. fjhn. þessarar d. hefur fært þetta í horfið aftur með brtt. sinni á þskj. 709, og leggur n. þar reyndar aðeins til, að síðari hluti viðbótarinnar sé felldur niður. Það má segja, að orðalagið „en þó eigi hærra verði en á skráðu gangverði“ sé nokkuð undarlegt, það sem hér er ekki starfandi neitt kaupþing eða önnur stofnun, sem skráir þessi bréf, en svona hefur nú verið tekið til orða hingað til. Hins vegar er ekki hægt að binda þetta við ákvæðisverð, því að nú er ekki hægt að fá bréfin við ákvæðisverði. Var því sjálfsagt að breyta þessu aftur, og býst ég ekki við, að af því rísi ágreiningur. Þá er hin brtt., þar sem svo er mælt fyrir, að auglýsa skuli á 5 ára fresti „skráð nafn, flokk, töluröð og upphæð þeirra bankavaxtabréfa, sem ekki er vitjað vaxta af“. Ég veit satt að segja ekki, hvað þetta á að þýða, því að á hverju ári er auglýst, hvaða útdreginna bréfa hafi ekki verið vitjað. En það væri skrítin ráðstöfun að fara að auglýsa það sérstaklega, þó að einhverjir vitjuðu ekki vaxta af einhverjum bréfum. Þetta horfir öðruvísi við en um þá, sem vitja ekki útdreginna bréfa. Um vextina vita menn alltaf að þeir falla til, og er ekki ástæða til að skuldbinda veðdeildina til að stofna til þess kostnaðar að auglýsa þetta á 5 ára fresti, og þeir, sem ekki vitja þeirra í 20 ár, geta þá tapað sínum rétti. En auglýsing er ekki líkleg til að breyta nokkru um þetta, því að maðurinn , vissi alltaf, að hann átti vexti af bréfunum. Ég hef átt símtal við annan bankastjóra Landsbankans, og óskaði hann þess, að veðdeildin væri losuð við þetta. Ég kvaðst mundu bera fram skrifl. brtt. um þetta hér í hv. d., ef hæstv. forseti vildi taka við henni. Þetta hefur ekki verið borið undir hv. fjhn., og ber ég því brtt. fram á eiginn reikning. En fyrir n. hönd mæli ég með því, að frv. verði samþ. með brtt. þeirri, sem prentuð er á þskj. 709.



Það er rétt, sem hv. form. fjhn. gat um, að þetta atriði sérstaklega hefur ekki verið borið undir n., en ég get sagt það fyrir mitt leyti, að ég get vel fallizt á það. En till. á 709. þskj. er frá allri n., og þá að sjálfsögðu mér einnig, og mun ég greiða henni atkv. En í sambandi við 23. gr. frv. langar mig til að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. fjmrh. og þeim hv. þdm., sem sæti eiga f bankaráði Landsbankans, hvað sé átt við með skráðu gangverði veðdeildarbréfa. Hv. þd. er kunnugt, að hér lá fyrir frv. til 1. um kaupþing í Reykjavík, þar sem gert var ráð fyrir, að veðdeildarbréf og önnur verðbréf yrðu skráð opinberlega. Stj. Landsbankans skrifaði fjhn. út af þessu og lagði á móti því, að frv. yrði samþ. Taldi hún hættulegt að byrja á slíku stórræði, að skrá verðbréf, sem gengju kaupum og sölum í landinu, og það vegna þess, hve tímarnir væru nú óvenjulegir og alvarlegir. Bankastj. tilkynnti þó, að Landsbankinn mundi byrja að skrá þessi bréf. Leikmaður, eins og ég, á nú erfitt með að skilja, að hættulegt sé að setja 1. um kaupþing, sem er. í rauninni ekki annað en opinber skráning verðbréfa í landinu, en hættulaust sé, að Landsbankinn setji sjálfur á fót sams konar stofnun. En ég býst við, að hinn æðri vísdómur í peningamálum geti upplýst þetta, og því spyrst ég fyrir um það, hvað sé skráð gangverð bréfa, sem um er getið í 23. gr. Ef Landsbankinn setur upp þetta kaupþing, sem hann ráðgerir, þó að hann telji hættulegt, að landið geri það, er þá hægt að líta svo á, að gengi það, er hann skráir, sé opinberlega skráð gengi, þar sem ekki eru til nein 1. um þetta?



Ég býst við, að hv. meðnm. minn, 1. þm. Eyf., hafi beint spurningu sinni meðfram til mín. Náttúrlega bý ég ekki yfir neinum æðri vísdómi, og væru aðrir ef til vill færari um að svara fyrirspurn hans. En ég get endurtekið það, að þetta er ekki nýtt. Ég býst við, að þetta sé gamalt í 1. um deildina, sett til tryggingar því, að bréf yrðu ekki keypt yfir skráðu gangverði. Ef um sviksemi væri að ræða, væru dómstólarnir varla í vafa um, hvernig þeir ættu að dæma í málinu. Á verðbréfum hefur jafnan verið fast verð, t. d. hefur Landsbankinn keypt bréf föstu verði. Annars ættu menn að hafa minnstar áhyggjur af þessu nú, þegar í uppsiglingu er stofnun til að skrá verð þeirra.

Ég spurði, hvort hægt væri að kalla þetta opinberlega skráð gengi

. Já, ekki síður en það, sem verið hefur til þessa. Annars vil ég ekki fara út í erjur um þetta. Landsbankinn kvaðst vilja gera tilraun í þessa átt og varaði heldur við, að þingið færi að gera það. Ég vildi þess vegna, að þingið færi ekki nú að hlaupa hér fram fyrir skjöldu. Ég vil þó gera nokkra aths. við það, er hv. 1. þm. Eyf. taldi það ósamkvæmni hjá mér og Landsbankanum að draga úr því, að sett yrðu l. um stofnun. kaupþings, þar sem Landsbankinn ætlaði sjálfur að koma sér upp skráningarstofnun. Þetta væri eins og hjá drengnum, sem vildi láta banna öðrum krökkum að drepa flugurnar, af því að hann vildi fá að gera það sjálfur.

Já, einmitt.

. Um það frv. til i. um kaupþing, sem hér kom fram, get ég sagt það, að mér finnst það mjög varlega og hóflega samið þó að sumt í því orki nokkuð tvímælis. En stofnun kaupþings á þennan hátt væri þó ekki hið sama og ef Landsbankinn kæmi upp skráningu þessara bréfa. Landsbankinn og Útvegsbankinn eru að vísu skyldaðir til að vera kaupþingsfélagar, en ekki annað. Ef einhverjir „spekúlera“, bera bankarnir enga ábyrgð og draga sig að líkindum út úr þessum viðskiptum. En ef Landsbankinn hefði þetta með höndum sjálfur, hefði hann mikla ábyrgð. Og hann hefur möguleika til að stöðva spekúlation. Ef menn ætla að spenna bréfin upp úr öllu valdi, hefur hann umráð á svo mörgum bréfum, að hann gæti haldið verðinu niðri með því að bjóða þau því verði, sem hann telur sanngjarnt. Eins væri, ef menn ætluðu að lækka verðið mjög, gæti hann sagt: Ég er kaupandi að bréfum við betra verði. Þetta tvennt er því ekki hið sama. Ef nota mætti svo hátíðlegt orð, vildi ég segja, að hjá Landsbankanum gæti komið fram nokkur fórnarlund, þar sem hann segði sem svo : Á ég ekki að ríða á þetta hættulega vað á svo örðugum tímum sem nú eru? Mér þótti vænt um, að meðflm. minn lét í ljós fylgi sitt við hina till. einnig, þótt mér ynnist ekki tími til að bera hana undir n. áður en fundur hófst. - Ég hygg, að málið muni ekki tefjast neitt, þó að þessi brtt. sé samþykkt.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Af því að ég var hér staddur, þegar hv. 1. þm. Eyf. beindi til mín fyrirspurn um, hvernig hægt væri að úrskurða, hvað væri skráð gengi bréfa, ef ekki væri til í landinu sérstök stofnun, sem hefði þá skráning á hendi, þá vil ég ekki færast undan því svari, sem unnt er að gefa: Það yrði almennt talið það gengi, sem Landsbankinn keypti bréfin með, einkum þegar um erlend bréf væri að ræða. Þótt bankinn sé ekki í svipinn kaupandi bréfa, kaupir hann eitthvað alltaf öðru hverju og hefur á þeim eitthvert skráð gengi. Í sjálfu sér kæmi það til mála, sem hv. 1. þm. Reykv. vék að, að þetta gæti orðið dómstólamál, og yrði það þá að vera matsefni, hvað telja bæri skráð gengi. En hitt finnst mér sanni næst, að fara eftir landsbankagengi.



Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið, það sem það náði, og vitanlega er það ekki hans sök, að það náði heldur stutt. Ef það er rétt, sem mér finnst staðfest með ræðu hans, að þetta sé í lausu lofti, þýðir það, að ummælin í 23. gr. um opinbert skráð gengi eru vægast sagt hálfgerður hortittur. Ég bið hæstv. forseta að athuga, að ég gaf ekkert beint tilefni til, að farið yrði að tala hér um allt annað mál en fyrir liggur. Ef það hefði átt við, mundi ég hafa svarað ræðu hv. 1. þm. Reykv. allýtarlega, en þar sem ekki er rétt að hefja umr. um mál, sem ekki er á dagskrá, þó það sé þessu skylt, verð ég að láta fá orð nægja. Hv. 1. þm. Reykv. færði gild rök fyrir því, að það sé algerlega óhætt fyrir Landsbankann að setja upp kaupþing, en þó sé ákaflega hættulegt að setja lög um, að ríkið komi upp slíkri stofnun og gefa bönkunum völd um stjórn kaupþingsins. Fjárhagsleg hætta væri þetta vitanlega engin fyrir landið, því að ekki var ætlazt til, að kaupþingið keypti sjálft nokkurt bréf, heldur að það yrðu aðeins fundir, þar sem menn gætu mætzt og verzlað sín á milli. Það er til lítils sóma, að mínu áliti, fyrir hlutaðeigendur, að þjóðbanki landsins skuli hafa látið frá sér fara annað eins plagg og það, sem hv. 1. þm. Reykv. flaggar með í nál. sínu um frv. til 1. um kaupþing í Reykjavík.



Ég stend eiginlega upp til að bera af mér sakir. Ég skil ekkert í, að hv. 1. þm. Eyf. skuli ekki skilja, að enginn vafi er á, hvor fyrri hefur farið út fyrir efnið í þessari umr. Ég flutti mína fyrri ræðu án þess svo mikið sem að minnast á nokkur önnur mál. En hann byrjaði ræðu sína á því að reyna að gera mína afstöðu í öðru máli hlægilega. - Rétt er það, sem hann segir, að af kaupþingi þurfi ekki að stafa fjárhagshætta fyrir ríkið. En ég býst við, að þm. séu mér sammála um, að stórfelld og fölsk „spekulation“ í því sambandi gæti orðið að gífurlegu tjóni fyrir landið.



Herra forseti! Þó að þetta mál sé undirbúið af háskólaráði, sem ætla má, að í sitji okkar mestu menntamenn, sem ættu að vera þessu máli kunnugastir, vil ég bera fram brtt. við málið. Þær eru á þskj. 645 og 693. Fyrsta brtt. mín á þskj. 645 er um, að viðskiptafræðideild verði sérstök deild í háskólanum, þannig að deildirnar verði 6, í stað 5 núna. Þetta byggi ég á því, að eftir þeim kunnugleika, sem ég hef aflað mér, ætla ég, að lögfræðinemarnir hafi ærið námsefni, og ég hygg líka, að nægilegt námsefni væri handa viðskiptafræðingum. Önnur brtt. mín er bein afleiðing af þessu og þarf ekki skýringar við, sbr. 4. gr. háskólalaganna, um tölu deilda. 3. brtt. mín er við tvo staði í 2. gr. í henni felast þrjár breyt. frá því, sem er í till. háskólaráðs. Í fyrsta lagi fellur niður með minni brtt., að háskólaráð geti kveðið svo á í samþykkt, að aðeins ákveðinn fjöldi nýrra stúdenta skuli skráður í deildirnar á ári hverju. Í öðru lagi felli ég alveg burt, að gert er ráð fyrir, að þessi takmarkaði aðgangur að deildunum sé áframhaldandi, og í þriðja lagi tek ég upp það nýmæli, að inn í háskólann geti gengið aðrir en stúdentar, en vil binda það fyrst um sinn við viðskiptafræðideildina eina. Það er ljóst, virðist mér, að það þarf að opna háskólann fyrir fleirum. Ég hugsa mér, að svo verði haft sérstakt inntökupróf í viðskiptafræðideildina. Í þessu er aðalbreyt. fólgin við 2. gr. 4. brtt. leiðir af hinum, að 3. gr. falli burt. 5. brtt. er við 4. gr. Þar er um tvennt að ræða. Annars vegar er inntökuprófi í viðskiptafræðideild bætt við þau próf, sem tekin eru við háskólann, og hin er, að ekki sé gert að skyldu að kenna þar leikfimi. Bæði er ekki aðstaða til þess eins og nú standa sakir, og í öðru lagi er það svo alls staðar, að inn í háskóla ganga svo þroskaðir menn, að þeir vita bezt sjálfir, hvað. þeim hentar í þeim efnum. Mér skildist á ræðu hæstv. forsrh., þó að hann minntist ekki beinlínis á brtt., að hann mundi verða þeim fylgjandi. Hann taldi, að þingmeirihluti mundi verða fyrir því. Ég vænti því, að brtt. verði samþ. Hann taldi reyndar, að Það mundi vera vafasamt, hvort þeir menn, sem næstir standa háskólanum, mundu sætta sig við að fá aðra en stúdenta inn í hann, en ég hygg ekki, að hér séu þeir menn í meiri hluta, sem ekki vilja leyfa öðrum en stúdentum aðgang að háskólanum, og háskólaráð verður þar að lúta vilja Alþingis. Ég get því ekki orðið, við ósk hv. frsm, meiri hl. um að taka till. mína aftur. Ég hef þá trú, að eftir mínum till, eigi að leysa málið, en ekki eftir frv., þó að það sé undirbúið af prófessorum háskólans.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) : Ég gat ekki verið hér, þegar hv. frsm. meiri hl. hélt sína ræðu, en við þekkjum orðið skoðanir hvor annars á þessu máli. Mér þykir gott, að hv. 1. þm. N.-M. skýrði sínar brtt. strax. Það kom greinilega fram hjá honum, að hann finnur, hvað frv. er illa undirbúið, þar sem hann vill fella ég vil segja 75% af till., sem í því voru. Hann vill fella niður þrjú af fjórum aðalatriðum. Þetta sýnir það sama, sem ég hef tekið fram, að frv. þetta hefur gott af frekari athugun. Ég vil m. a. gera eitt atriði að umtalsefni. Þegar hv. 1. þm. N.-M. telur upp deildir háskólans, telur hann rannsóknarstofu atvinnuveganna. Sami maðurinn við háskólann, sem hefur baslað við að koma þessu frv. á laggirnar, hefur átt þátt í því að stofna rannsóknarstofu atvinnuveganna sem atvinnubótadeild. Það héldu margir unglingar, að þarna mætti læra margt gagnlegt. En ég hygg, að hv. 1. þm. N.-M. viti, hve mikið hefur orðið úr landbúnaðardeildinni. Málið var svo herfilega undirbúið af háskólans hálfu, að það vantar allt til alls nema stofurnar til að kenna í., enda hefur enginn nemandi verið í þeirri d. Ég mun síðar minnast á sérstök atriði í ræðu hv. síðasta ræðumanns, en vil nú snúa mér að byrjun þessa máls. Þegar ég hef verið að líta yfir hinn skrítna gang málsins, þá kemur í ljós, að um tvær stefnur viðvíkjandi kennslumálum er að ræða. Sá maður, sem stendur að annarri stefnunni, er löngu dáinn, Jón Sigurðsson forseti. Hinn maðurinn er Alexander Jóhannesson. Það þarf að meta aðstöðu þessara tveggja manna til að geta séð, hvað Alexander hefur til brunns að bera. Jón Sigurðsson skrifaði fyrstur manna um íslenzkan háskóla, fyrir 99 árum, og lagði til, að hér væri stofnaður mikill skóli, bæði fyrir embættismenn og vegna atvinnuveganna. Hann sá enga ástæðu til, að það gæti ekki farið saman. Það má segja, að Jón Sigurðsson hafi farið að kjörorði sjálfstæðismanna: stétt með stétt. Aftur á móti hefur Alexander reynt að grundvalla stofnunina á því, að í henni væri bara ein stétt, einungis stúdentar. Og hann leggur svo mikla stund á það, að hann hugsar sér jafnvel að leggja út í baráttu við fjárveitingarvaldið til að fá sínu framgengt. Markmið Jóns Sigurðssonar var, að háskóli Íslands, sem hann vildi kalla þjóðskóla, væri fyrir alla jafnt, en Alexander vill bægja öllum frá, nema einni vissri stétt, stúdentum. Þegar fyrir liggur að íhuga það, hvort betur sé hægt að trúa Jóni Sigurðssyni eða Alexander, er varla hægt annað en meta, hvað þeir hafa gert og unnið hvor fyrir sig. Annar hefur grundvallað allar pólitískar framfarir á Íslandi og haft mikil áhrif á andlegt líf í landinu. Ég ætla að hætta að tala og hvíla mig, þangað til hv. þm. koma inn í deildina. - Ég var að skýra frá verkum þeirra manna, hvors um sig, sem standa að tveimur ólíkum stefnum í skólamálum hér á landi, Jóns Sigurðssonar forseta og Alexanders Jóhannessonar. Áhrif Jóns Sigurðssonar eru svo alkunnug, að ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég sagði um hann: En ég ætla að gera hv. d. grein fyrir, hvað þessi nýja stjarna hefur til brunns að bera. Alexander Jóhannesson var stipendiat við háskólann um hríð, af því að hann þurfti að fá eitthvað að gera. Svo tókst Bjarna frá Vogi að skapa honum embætti. Það var ekki fyrir verðleika, að hann fékk það embætti, heldur vegna vináttu við Bjarna frá Vogi. Þegar þetta embætti kom til umr. hér í þinginu, var lesinn hér upp partur úr grein, sem Alexander hafði skrifað og var svo vitlaus, að hún vakti almennan hlátur á meðal þingmanna. Þar hélt hann því fram eftir einhverjum þýzkum manni, að ef menn fettu sig og brettu, ypptu öxlum og vögguðu sér í mjöðmunum og horfðu svo á vírhringi fyrir framan sig, gætu þeir breytt í sér röddinni. Þetta var táknrænt, og auðvitað var ljóst, að ef hann yrði starfsmaður við háskólann, var það aðeins vegna þess, að hann vantaði embætti. Það eru ekki nema fjórir menn, sem hann hefur útskrifað eftir 16 ára starf við þessa stofnun í þeirri grein, sem hann stendur að. Það vill svo til, að einn þessara manna er frábær málfræðingur, þó að það sé ekki honum að þakka. Nú hafa alþm. mikinn hug á að fá þann mann til kennslu í stafsetningu, og þingið hefur svo ljósan skilning á, að þetta sé rétt, að það samþ. í gær að veita honum aðstöðu til að kenna við háskólann það, sem Alexander ætti að kenna, ef hann hefði þekkingu til. Samkennarar Alexanders leggja og mikla áherzlu á að fá þennan kennara, en hafa aftur á móti minni áhuga á hinni nýju landvinningastarfsemi rektors. Samhliða þessum störfum, sem ég hef nefnt, tók Alexander fyrir tvennt annað. Hann kom hér upp flugfélagi, sem allir vita, hvernig fór um, það endaði með fjárhruni og skaða og loks algeru gjaldþroti. En seinna var stofnað annað flugfélag, og þar var við riðinn kaupfélagsstjórinn á Akureyri þáverandi, Vilhjálmur Þór. Það gengur ljómandi vel. En einmitt Vilhjálmur Þór og Jakob Frímannsson, sem á þennan hátt hafa sýnt, að þeir kunna sína viðskiptafræði, hefðu ekki getað fengið inngöngu í viðskiptaháskólann hjá Alexander. Um sama leyti og framkvæmdir Alexanders í flugmálunum voru að fjara út kom hin fræga Grænlandsför hans til sögunnar. Hann þóttist hafa í höndunum skeyti um, að hann væri beðinn að hjálpa mönnum, sem væra í hættu þar. Nú var uppi fótur og fit, varðskip ríkisins var sett í hættu, og Alexander fer af stað. Niðurstaðan varð sú, að hann bjargaði engu, en flutti til landsins nauðsynlegar vistir, svo sem kunnugt er. Eitthvert hugboð hefur Alexander haft um, að förin hafi ekki verið sem sigursælust, því að hann kaus að lenda ekki hér við bæinn, heldur lengra í burtu og láta bera lítið á. Það er ekki hægt að komast hjá því að spyrja, þegar þessi maður gerir sig svo breiðan: Hvernig er þessi maður? Er hann svona mikill skörungur? Ég hef lauslega bent á, hvernig hans almenna aðstaða er. Á hans braut eru ekkert nema ósigrar, að frátöldu einu máli, þar sem bann hefur notið styrks Alþingis. Hvort sem litið er á ljóð hans, ritgerðir, þýðingar eða Grænlandsförina frægu, þá sést, að hann er mesta flaustursskjóða, sem fæst við. almenn mál á Íslandi. Það síðasta, sem eftir hann liggur, er að fá nokkra unglinga til að fremja harakiri, og það afrek er einstakt í sinni röð. Með hvaða hætti byrjaði hann á að skipta sér af málum, sem ekkert komu honum við? Ég vil fyrst benda á annað, sem sýnir, að ég vil unna honum sannmælis. Hann hefur sýnt talsverðan dugnað í ráðstöfun fjár, sem veitt var til háskólabyggingarinnar. Um leið og ég neitaði að vera við vígslu háskólans, vegna þess að alþm. var ekki boðið almennt, beitti ég mér fyrir því, að Alexander fengi íslenzkt heiðursmerki. Ég sé bæði kosti og galla, og þarna var unnið verk, sem mér fannst ástæða til að meta og launa, og ég gerði það. Viðskiptaháskólinn var stofnaður af utanríkismálanefnd upp úr sjálfstæðisumr. á Alþingi 1937, og það er ekkert, sem hefur gefið Alexander minnstu ástæðu til að blanda sér í mál skólans, nema það, að síðastl. vetur var skólinn í húsum háskólans. Viðskiptaháskólinn var fyrsta árið til húsa í menntaskólanum, annað í atvinnudeildinni og nú þriðja árið í háskólanum. Þegar skólinn settist að í húsi háskólans, var hann honum álíka óviðkomandi eins og maður, sem leigir sér stofu í húsi, er húsráðanda. Þetta álit hafði ekki dr. Alexander. Hann vill fylla þetta mikla hús af stúdentum. Og ekki eingöngu stúdentum, heldur verða þeir líka að vera undir hans stjórn. Þess vegna datt Alexander það snjallræði í hug, þegar þessir 25 stúdentar stunduðu nám í húsi háskólans, að innlima þá stofnun, er þeir tilheyrðu, háskólanum. Þegar ríkisstj. vildi ekki gleypa við þessu, hafði dr. Alexander í hótunum um að reka viðskiptaháskólann úr húsnæðinu. Hæstv. forsrh. mun hafa sagt frá þessum skiptum í ræðu sinni í Nd. Alexander heimtaði, að viðskiptaháskólinn yrði innlimaður í háskólann með bráðabirgðal. s. l. haust, en verða húsvilltur ella. Ríkisstj. mun hafa látið dr. Alexander vita, að ef hann ætlaði þannig að launa húsnæðislánið til háskólans, er Alþingi hefur látið í té ókeypis öll fundarherbergin á neðri hæð alþingishússins, að ef hann ekki léti af þessari fávizku, þá mundi verða búið öðruvísi að honum og hans stofnun í framtíðinni. Enda er engin von til, að mönnum haldist uppi slík frekja, ósvífni og grunnhyggni. Piltunum var sleppt skilmálalaust inn í hús háskólans og var kennt þar eins og áður, samkv. skipulagsskrá, sem gerð hafði verið um starfsemi skólans fyrir þrem árum. Þar var nákvæmlega tekið fram, hvað gert skyldi í skólanum hvern vetur. Próf voru framkvæmd alla veturna og 1/3 hluta burtfararprófs var lokið, þegar Alexander fyrirskipaði verkfall. Alexander hafði í haust haft í hótunum um að krefja ríkissjóðinn um ísl. hluta sáttmálasjóðsins, hina svo nefndu háskólamilljón, sem ríkissjóður hefur haft að láni síðan 1919. En þegar stjórnin neitaði honum bæði um háskólamilljónina og bráðabirgðalögin, þá vildi hann innlima stofnunina í háskólann með tilstyrk Alþingis. Enda þótt dr. Alexander Jóhannesson sé ekki fróður maður, þá vissi hann þó svo mikið, að í menntmn. Ed. á sæti maður, sem hefur haft svo mikið með þessi mál að gera frá byrjun, að ekki mundi líklegt til stuðnings að leita þangað um flutning á frv. hans, og sneri hann sér því heldur til Nd. En þar mun m. a. ókunnugleiki hafa valdið þeim undarlegu undirtektum og afgreiðslu, sem málið hlaut og ég mun víkja að síðar. Liðskostur dr. Alexanders í Nd. voru fyrst og fremst allir kommúnistarnir og hinn fjórði, sem áður var kommúnisti, en er nú fallinn frá, allur Bændafl. og allur Alþfl. og órólega deildin í Sjálfstfl. Það var þetta skemmtilega lið, undir forustu kommúnista, sem Alexander hafði á að skipa. En eins og vænta mátti, skorti hann allan stuðning Framsfl. og meginhluta Sjálfstfl. En á hvern hátt þetta lið, kommar, kratar og órólega deildin, hafa sameinazt um þá línu, sem lögð var af dr. Alexander, er mér fullkomin ráðgáta. En svo mikið er víst, að Alþýðuflokkurinn virðist hafa gert hana að hreinu flokksmáli. Það hefur ekki gengið frábærlega vel fyrir kommúnistum upp á síðkastið. Þeir mega heita útlægir úr þinginu og það er ekki talað við þá. Þá er ekki glæsilegra ástandið hjá Bændaflokknum. Honum hefur vart verið hugað líf mörg seinustu árin, og veit það nú sjálfur og verður að játa, að hann er alveg dauður. Ef menn lesa hið litla blað kommúnista, sem er víst nokkurs konar arftaki Þjóðviljans, þá er þar fullyrt, að Alþýðuflokkurinn sé dauður. Órólegu deildinni hefur víst þótt þetta ágætur málstaður, enda hefur hún lengi verið ánægð með allt, fyrst með gengislækkunina, síðan með sjálfa sig og alltaf dansað nauðug eins og útburðurinn í dulunni. Dr. Alexander skipulagði verkfall meðal hinna 10 pilta, sem þegar höfðu lokið 1/3 hluta prófs, að því er virðist vegna þess, að hann tók að efast um fylgi við frv. sitt hér á Alþingi og til þess að knýja Alþ. til afstöðu til málsins. Hann tælir þessa drengi til þess að gera kyndugt verkfall á móti sjálfum sér. Þetta eru flest allt góðir drengir og færir til starfa, en hafa af óvitaskap látið frekar lélegan mann afvegaleiða sig til þess að neita að ljúka prófi nema Alþingi láti að vilja Alexanders og samþykki frv. hans. Þeir hafa víst ekki skilið, á hvern hátt þetta varðar Alþingi. Alþ. er fulltrúi gjaldendanna í landinu. Og það hefur greitt styrk til kennslu á þessum piltum í 3 ár. Piltarnir mega vita, að verkfall þeirra hefur engin áhrif á Alþ. eða ákvarðanir þess. Það lítur á þetta tiltæki eins og hvert annað saklaust gaman, sem gerir þá sjálfa aðeins dálítið hlægilega. En það er einn maður, sem ekki mun sleppa þægilega við þetta mál. Og það er rektor háskólans. Hann mun sjá, hvað það kostar að vera að skipuleggja verkföll í öðrum skólum. Og það sýnir bezt, hvað maðurinn er takmarkaður, að hann skuli vera að leika þann leik. Og það er rétt, að hann viti það, að refsiaðgerðir út af þessu brölti hans verða ekki látnar bitna á piltunum. Einum þeirra hef ég útvegað atvinnu, annar starfar hjá sama fyrirtæki og ég starfa hjá sjálfur. Það verður ekki spurt um það, hvort þeir hafi gert verkfall, heldur hvernig þeir hafi staðið sig í skólanum, og dæmt eftir því. Um leið og ég lýk við þennan kapítula, vil ég minna á þá spaugilegu hugsjón Alexanders að halda burtu frá háskólanum öllum, sem ekki hafa, stúdentspróf. Alexander vill hindra þá í að taka embættispróf, enda þótt það próf gefi á engan hátt aukinn rétt til starfa. Það vill nú svo til, að það eru tveir menn, og aðeins tveir, sem háskólinn minnist í sinni nýju byggingu. Annar þessara manna kom aldrei í menntaskóla, hvað þá að hann tæki embættispróf. Í byggingunni er stór höggmynd af Jóni Sigurðssyni, sem háskólinn vill kenna sig við. Jón kom aldrei í menntaskóla, og hann tók aldrei embættispróf frá háskóla. - Í anddyri eru 4 línur eftir Jónas Hallgrímsson letraðar á vegginn. Um Jónas er það líka vitanlegt, að hann lauk aldrei embættisprófi. En það er líka vitað, þótt þessir tveir menn lykju engu háskólaprófi, að þeim tókst samt að grundvalla alla menningu hér á landi um sína daga og eftir sinn dag, bæði pólitíska og andlega. Það er þess vegna vægast sagt spaugilegt, þegar Alexander fer að taka sér til inntekta þessa tvo menn, sem svo stóð á um. Jónas Hallgrímsson var á ýmsan hátt líkt settur og þeir menn, sem Alexander lét gera verkfallið. Ég get naumast óskað hinum ungu verkfallsmönnum betra hlutskiptis en að þeim tækist að vinna, þó ekki væri nema örlítið brot af verki hans, þótt hann hefði ekkert embættispróf. Dr. Alexander er á móti viðskiptaháskólanum, af því að um stofnun hans vanti löggjöf, og telur þess vegna rétt að láta piltana þakka fyrir sig með því að hlaupast á brott úr skólanum próflausa. Ég býst við, að dr. Alexander þekki menntaskólann og piltarnir líka. Þeir hafa verið þar, margir hverjir. Um hann hafa aldrei verið nein lög, bara launalögin. Hann hefur starfað áratugum saman fyrir því, og það þótt hann hafi aldrei haft fullkomna starfsskrá. Viðskiptaháskólinn hafði fullkomna starfsskrá, sem farið var eftir allan tímann, og lá hún fyrir tilbúin til undirskriftar, þegar Alexander lét hefja verkfall. Það er þess vegna merkilegt, að Alexander og piltarnir skyldu fara að gera uppreisn af því, að engin lög séu til fyrir stofnunina, þó að elzti skóli landsins hafi aldrei haft nein lög. Það er ein stofnun enn, sem ég býst við, að Alexander og piltarnir þekki, og það er sjálft brezka heimsveldið. Það hefur enga skrifaða stjórnarskrá. Það hefur samt haldizt þetta í nokkur hundruð ár fyrir því.

Þegnarnir hafa aldrei „strækað“!

Ég held, að Alexander viti, að brezka parlamentið er móðir allra núverandi parlamenta, þótt það hafi enga skrifaða stjórnarskrá. Þessi tvö dæmi, annað innlent, hitt útlent, ættu að nægja til að hnekkja þeirri firru, að skólar geti ekki verið góðir, þótt stofnlög vanti. Um leið og ég lýk þessum aths. út af þeirri röksemd verkfallsmanna, að skólann vanti lög, vil ég segja, að mest er undir því komið, að skólum séu settar fastar starfsreglur. Þetta var gert þegar í upphafi í viðskiptaháskólanum. Þar var búin til reglugerð og henni haldið allan tímann. Samkv. þessari reglugerð var öllu haldið í föstu formi um kennslu og próf eftir þessum fyrstu frumdráttum. Síðan var reglugerðin stækkuð og undirbúin betur af kennurum viðskiptaháskólans og tilbúin til undirskriftar í vetur, þegar Alexander byrjaði hernaðinn í Nd., og væri búið fyrir löngu að staðfesta hana, ef það hefði ekki þótt ástæðulaust, ef háskólalögum væri gerbreytt á þessu þingi. Ég ætla, um leið og ég minnist á þann sparnað, sem gætt var í viðskiptaháskólanum, að spyrja hv. 1. þm. N.-M., hvort hann geri það í sparnaðarskyni að leggja til, að skólinn verði innlimaður í háskólann. Ég vil segja honum það fyrst og fremst, að allar líkur benda til, að það þýði stórkostlega útgjaldaaukningu fyrir landið. Því að háskólinn hefur alltaf forðazt að taka menn í vinnu nema upp á föst laun. Það var þess vegna alger nýjung, þegar viðskiptaháskólinn réð eingöngu tímakennara. Háskólinn hefði aldrei tekið þá aðferð upp, ef utanrmn. hefði ekki verið búin að sýna, með afskiptum sínum af viðskiptaháskólanum, að mikið mátti spara með þeirri kennsluaðferð. Og forstöðumaður skólans hafði forstöðuna á hendi sem aukastarf fyrir litla þóknun. Tímakaupið var fyrst 4 kr., en er nú 5 kr. Þetta hefði verið ómögulegt í háskólanum með reglugerð hans, þótt vantað hefði lausakennara t. d. í lögfræði. En það er samt unnt að fá duglega menn fyrir tímakaup. Ég held, að hv. 1. þm. N.-M, viti ekki, að þegar dr. Alexander byrjaði hernaðinn, þá hafði hann tekið marga menn í vinnu fyrir 10 kr. á tímann til að segja til 5, eða 6 piltum í hinni nýju verkfræðideild sinni. Í stuttu máli: Háskólinn getur ekki komizt hjá því að taka tímakennara, en hann borgar þeim helmingi hærra kaup við þessa litlu byrjun á verkfræðideild en viðskiptaháskólinn borgar. Alexander segir, að það komi háskólanum ekkert við, hvort eða á hvern hátt Alþingi útvegi háskólanum húspláss. Hann er ekki neitt þakklátur fyrir það, þótt Alþ. hafi í meir en 30 ár lánað skólanum fundaherbergi flokkanna. Hann heimtar bara nýja dósenta. Hv. 1. þm. N.-M. hefur lítt sinnt þessu máli og er því ókunnugur, en fer nú allt í einu að flytja brtt. Enda er það fjarstæða að fara að setja viðskiptaháskólann undir sömu stjórn og lagadeildina, sem nú hefur 3 prófessora. Þeir gætu vel kennt sín fög í viðskiptaháskólanum án þess að hann væri sameinaður lagadeild. Þessi aðferð er því ákaflega ófullkomin og sýnir alveg dæmafá þrengsli í hugsun. Við skulum taka landa okkar í Vesturheimi til fyrirmyndar. Þeir mundu segja við Matthías Einarsson: Þú ert ágætur skurðlæknir. Þú kennir þína grein að nokkru leyti ókeypis hjá okkur fyrir heiðurinn. Hér ætti að vera auðvelt að fá t. d. hæstaréttardómarana til að kenna nokkuð ókeypis í háskólanum. Þetta finna þeir menn, sem meiri eru fyrir sér í, lögum en ég. Þetta er eitt af því, sem þarf að gera, og fá sem flestar deildir til að taka upp þessa nýjung, því þótt nú séu meiri peningar í ríkissjóði en verið hefur um langt skeið, þá getur samt bráðlega orðið full þörf mikils sparnaðar. Ég vil svo beina þeirri fyrirspurn til hv. 1. þm. N.-M. og óska. eftir svari, hvort hann geti búizt við því, að þeir, sem stofnuðu viðskiptaháskólann, til þess að ala upp duglega menn í verzlun og erindrekstur fyrir landið, vilji trúa dr. Alexander og háskóla hans fyrir viðskiptaháskólanum í framtíðinni. Það er engin ráðdeild að kaupa 7–8 menn fyrir 10 kr. á tímann til að segja mönnum lauslega til í verkfræði. Hv. þm. veit það vel frá dvöl sinni við nám utanlands, að menn verða aldrei verkfræðingar nema þeir vinni af kappi daglangt árum saman. Þetta brölt Alexanders er ekki af illvilja, heldur af óvitaskap og viðvaningshætti í meðferð stórra mála. Alexander hefur ekki þá dýpt í greindinni né þá reynslu eða þjálfun í hugsun, sem til þess þarf að hrinda þessum málum í framkvæmd af fyrirhyggju og hagsýni. Það er sama ósk þessa gamla flugkappa, Alexanders Jóhannessonar, að búa til hagfræðideild. Ég held, að hv. þm. hafi ekki kafað nógu vel niður í þetta frv., og það er eðlilegt, en það er meining Alexanders eins og frv, liggur fyrir, að fyrst og fremst verði lagadeild og svo sérstök hagfræðideild og svo komi viðskiptaháskólinn eins og einhver ranghali eða útbygging, eins og viðbót við þessar tvær deildir, en hv. 1. þm. N.-M. er til með að slátra annarri, og er ég honum þar sammála. Verkfræðideildin á að standa eftir, og það hefur verið reiknað út, hvað það mundi kosta að útskrifa 5 verkfræðinga á ári. Ég hef átt kost á að kynna mér þessa reikninga, og er þar gert ráð fyrir, að kennslan mundi kosta kringum 100 þús. kr. á ári. Nú geta menn reiknað, hvort betra væri að kosta eitthvað af þessum mönnum til útlanda til náms, jafnvel í landi, sem er dýrt, eins og Ameríka, eða kosta þessa kennslu, og til viðbótar við þessa upphæð kæmi svo kostnaður vegna verkstæða og alls annars, sem þarf til þess, að verkfræðikennsla geti farið þarna fram. Ég rakti dálítið þennan bylgjukennda ævintýraferil Alexanders Jóhannessonar; áður en ég hóf aðalræðu mína, af því að það er ómögulegt að skilja aðra eins vitleysu og þá, sem hér á að koma af stað, nema að skilja manninn, að hér sé flaumósa maður, sem sé að leika sér með þingið, og það er það, sem hann hefur gert í Nd. með þessum órólegu elementum, sem hann hefur fengið til fylgis sér. Ég skil kommúnistann vel, að hann skuli vera með þessu. Það er alveg í samræmi við þá stefnu, „jo galere jo bedre“. Hann reiknar út frá því, að þetta geti skaðað mannfélagið, þetta sé eitt af því, sem geti leitt út í byltingu. Ég skil vel, að ráðsmennska eins og sú að setja upp þessa verkfræðideild með öllu því, sem henni fylgir, sé ákaflega nærri því að passa vel fyrir kommúnista, en verkfræðideildin er aðeins önnur álman á því sama húsi, sem hér er talað um. Í þeirri virðulegu m., sem hafði þetta mál til meðferðar, var fyrir utan hv. frsm., sem hefur haldið mikla ræðu í málinu, einnig hv. 2. landsk., sem er einn af allra elztu og reyndustu mönnum Alþfl. Mig langar til, að hann fái tækifæri til að skýra fyrir mér ýmsa óljósa þætti í sinni afstöðu, þegar hann kemur og tekur til máls síðar við þessa umr. Eins og kenning Alexanders er, mundi maður segja sem svo um þessa tvo hv. samnm. mína, að annar þeirra tilheyri hærri stéttinni. Hann er stúdent, og hann mundi geta komizt í viðskiptaskólann og allar deildirnar, ef hann vildi. Hinn maðurinn er hálfmenntaður karl, sem er af allt öðru plani, miklu lægra plani, og væri alls ekki fær um að koma inn í sama hús og hv. frsm. Nú langar mig til að vita það hjá hv. 2. landsk., hvernig hann hugsar sér þennan samanburð, hvort hann hefur þessa skoðun á sjálfum sér eins og hann undirskrifar með sínu nál., hvort hann álítur sjálfan sig svona langt fyrir neðan hv. frsm. að greind og öllum innviðum. Það er ekki mitt verk að svara fyrir barnið, en ég get ekki látið hjá líða að gera lítils háttar samanburð á þessum tveimur mönnum og sjá á þann hátt, hvort Alexander hefur á réttu að standa, hvort svona menn séu óhæfir til að vera með svona fínu fólki. Ég ætla að byrja á hv. frsm. meiri hl. Það er fyrst um hann að segja, að hann er stúdent og hefur þar af leiðandi fengið þann tiltekna lærdóm, sem gerir hann hæfan til að vera í sálufélagi við Alexander. Svo hefur hann prófað ýmislegt, svo sem að vera verzlunarmaður hjá Zöllner og við verzlun á Vopnafirði. har átti hann sem kaupmaður og verzlunarforkólfur í höggi við kaupfélagsstjórann þar, sem er ágætur maður og heitir Ólafur Metúsalemsson. Hann er einn af þessum prýðilegu, lítið skólagengnu mönnum, sem stundum seiglast svo mikið. Og það er eitt, sem mér finnst gera málstað hv. samnm. míns veikari, að stúdentinn, maðurinn, sem hefði átt vísan aðgang að háskólanum og hefði átt að geta ráðið niðurlögum óskólagengna mannsins, hann gerði það ekki, heldur tók saman föggur sínar og fór burt, en hinn, sem alls ekki hefði getað komizt inn í viðskiptaháskólann, sat eftir eins og Wellington við Waterloo.

Þangað til hann fór

. Þangað til hann steig hærra upp, fór til Akureyrar . Eftir öllum réttum reglum átti skólagengna kaupmanninum að farnast betur, en reyndin var ð ekki sú, og það var ekki nóg með það, að hann færi burt, heldur dó verzlunin, en hin blómgaðist hjá þeim ólærða. Ég verð því að játa minn fullkomna vanmátt til að skilja, að þetta próf, sem Alexander hefur látið menn ganga undir, sé öruggt, því að ég tel, að þetta Vopnafjarðardæmi sé í algerðri mótsögn við það. Svo hefur þessi ágæti frsm. tekið að sér að stýra ýmsum fyrirtækjum, eins og brunabótafélagi og blöðum, og hann hefur verið umdeildur starfsmaður hjá S. Í. F., eftir því sem Keflvíkingar segja, og honum hefði átt að ganga miklu betur á Vopnafirði, í brunabótafélaginu, í ritstjórninni, í fisksölusamlaginu, ef þetta hefði verið rétt, að þessi ágæta frummenntun, sem okkar prýðilegi frsm. hefur, væri eins ákaflega kraftmikil og hann vill vera láta. Svo er það stuðningsmaður hv. frsm., hv. 2. landsk. Hann er lítt skólagenginn, en ég þykist vita, að hann hafi stýrimannspróf, en hann hefur stöðugt komizt hærra og hærra í mannvirðingum. Hann er mikill áróðursmaður síns flokks, öruggur þm. og mikill framkvæmdamaður. Hann hefur orðið höfundur stefnu, sem er ýmist kölluð Sigurjónismi eða Sigurjónska. Ég skal ekki segja, hvað góð stefna það er, en það er áhrifamikil stefna, því að mjög mikið af þeirri dýrtíð, sem nú er í landinu, er beint og óbeint sprottin af því, hvað þessi ágæti maður hefur verið sigursæll með sína stefnu. Hann er eini maður okkar samtíðar, sem sérstök stefna er kennd við, eins og grogg er kennt við vissan aðmírál, sem kom því af stað. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég verði hér, þegar þessir ágætu þm. falla frá, en við getum hugsað okkur, að ég líti kannske hingað frá öðrum heimi, þegar forseti sameinaðs Alþingis heldur minningarræður yfir þessum tveimur þm. eins og venja er og allir standa upp, og þá get ég ekki hugsað mér annað þrátt fyrir allt en að það verði miklu veglegri dánarminning hv. 2. landsk., þrátt fyrir það, að hann hafi ekki verið tækur í skóla hjá Alexander, en hins mannsins, sem eftir mínum kunnugleika varð að lúta í lægra haldi, ekki aðeins á Vopnafirði, heldur einnig í samanburði við þennan samþm. sinn. Ég hef nú tekið smádæmi, ég hef eins og Garðar Gíslason tekið myndir úr lífinu, því að þá skilst miklu betur þetta vandasama mál, ef við athugum í sambandi við það sérstök fyrirbrigði. Ég er að hugsa um að nota þennan tíma fram að kaffihléinu til að minnast á nokkra aðra merkismenn og reyna að leggja á þá það alinmál, sem hv. meiri hl. n. er sammála um að leggja á, nefnilega stúdentsmenntun. Ég ætla að lesa upp lista yfir nöfn nokkurra manna. Ég held, að þeir séu allir lifandi eða nálega allir, menn, sem hafa komizt í æðstu stöður í okkar fjármálum. Þessi listi er engan veginn tæmandi. Þessir menn eru engir stúdentar og því ekki hæfir hjá Alexander. Ég nefni þá fyrst tvo forstjóra Eimskipafélagsins, Emil Níelsen, sem var, sjómaður, og Guðmund Vilhjálmsson, sem er algerlega sjálfmenntaður og hefur engin meiri háttar próf. Ég vil nefna þrjá Kristinssyni, Hallgrím, Sigurð og Aðalstein og Jón Árnason. Þá vil ég beina til hv. 2. landsk, einu nafni, Jón Baldvinsson, sem hafði ekki próf nema sem prentari, og samt fól Alþfl. honum forustu þess eina atvinnufyrirtækis, sem hann átti, Alþýðu-brauðgerðarinnar. Þá vil ég nefna Garðar Gíslason, Thor Jensen, Ríkarð Thors og Ólaf Johnson stórkaupmann, sem er álitinn einhver allra færasti stórkaupmaður hér á landi, forstöðumann sláturfélagsins, Helga Bergs, Björn Ólafsson stórkaupmann, sem árum saman hefur gegnt vandasömum trúnaðarstöðum fyrir sína stéttarbræður, Jóhann Jósefsson alþm., sem hvað eftir annað hefur verið trúnaðarmaður ríkisstj. við samninga við önnur ríki. Þá vil ég síðast nefna frá Alþfl. Harald Guðmundsson, sem er einn aðalmaðurinn í Alþfl. og aðaltrúnaðarmaður við mikils háttar sendiferðir innan lands og utan. Að síðustu vil ég nefna hæstv. forseta þessarar d., sem hefur bæði verið formaður stærstu smásöluverzlunar og stærstu heildsöluverzlunar landsins. Hæstv. forseti þessarar d. hefði ekki getað fullnægt kröfum Alexanders á sínum yngri dögum nema bæta við sig námi, en hann hefur getað stýrt stærsta kaupfélagi landsins og Sambandi íslenzkra samvinnufélaga í mörg ár, án þess að kæmi að sök. Ég verð að játa, að ef ég sný mér sérstaklega að hv. 2. landsk., þá finnst mér það framúrskarandi merkileg leið, sem hann hefur komizt inn á í þessu efni og hans ágæti flokkur. Ég sá nýlega í flokksblaði hans, að þar var verið að undirstrika, að flokksmenn ættu að leggja í minningarsjóð Jóns Baldvinssonar í virðingarskyni við þann dána merkismann. Eftir því, sem ég veit, þá er þetta eini maðurinn, sem flokkurinn hefur heiðrað á þennan hátt. Það er litið á Jón Baldvinsson sem ákaflega þýðingarmikinn mann og einn af skörungum sinnar samtíðar. Þessi maður gekk ekki skólaveginn og tók ekki próf, heldur lærði hann ákveðna handiðn. En vegna hæfileika og menntunar, sem hann aflaði sér sjálfur, fór svo, að þessi flokkur, sem stóð að honum; fól honum forstöðu eina fyrirtækisins, sem flokkurinn átti. Og þegar flokkurinn átti að tilnefna mann í bankastjórastöðu, þá tilnefndi hann þennan mann, þó að hann uppfyllti ekki að neinu leyti þær kröfur, sem hv. 2. landsk. álítur óhjákvæmilegt að uppfylla til þess að hægt sé að komast áfram í þessum efnum. Mér þykir sennilegt, að þegar hv. 2. landsk. fer að svara þessu, þá segi hann sem svo, að þótt Jón Baldvinsson hafi að vísu verið ágætur maður, þá hafi hann samt tilheyrt þeim lágu andlegu vitsmunavegum, sem svo mætti kalla, og hann hafi haldið sig á þeim lágu andlegu vegum. Ég get ekki skilið hans afstöðu öðruvísi en að hann meini þetta. En ef hv. þm. álítur, að þrátt fyrir það, að Jón Baldvinsson væri óskólagenginn og hefði engan lærdóm haft til þess að geta undirbúningslaust komizt í skóla hjá Alexander, þá hafi hann verið frábær maður, svo að það hafi verið rétt af flokknum að gera hann að bankastjóra og fela honum forustu flokksins, þá er hv. 2. landsk. orðinn tvísaga, og þá er undirskrift hans undir nál. bara vitleysa, og þá hefur hann ekki vitað, hvað hann var að gera. Ef hv. þm. getur ekki gert skynsamlega grein fyrir þessu, þó að ekki sé tekinn nema þessi eini maður úr hans flokki; þá er hans málstaður hruninn eins og spilaborg. Annars vil ég meina, að þessi skoðun hans stafi ekki af neinni innri löngun hjá honum, heldur sé lekastaður við kjölinn, síðan Jón Baldvinssonar missti við, því að áhrif frá kommúnistum hafa seytlað inn í Alþfl. niðri við kjölinn, og þar hefur verið leki síðan. - Þetta dæmi eitt sýnir, að flokkurinn vegna leka við kjölinn hefur verið að vinna að því, sem er í mótsögn við stefnuskrá hans, gengið inn á stefnu kommúnista. Afstaða kommúnista í þessu máli finnst mér alveg réttmæt. Þeir hafa skilið málið réttilega. Það var ekki hægt að búast við öðru en að þeir hefðu viljað láta taka svona á því. En Alþfl., sem hefur valið sér það nafn, sem nú er kannske ekki meira en svo viðeigandi, en mun eiga að tákna, að hann vilji berjast fyrir málum þeirra fátækari, og þetta kemur fram í hans agitation, að það séu þeir fátækari, sem þeir vilja hjálpa, af því að aðrir geri það ekki, - þá þykir mér merkilegt, hvernig þessi stefna þróast nú hjá hv. 2. landsk. Það er vitanlegt, að hér á landi eru ekki nema tveir menntaskólar, svo að það hlýtur að vera, að þeir hafi ekki mesta þýðingu fyrir verkamannaflokkinn. Ef frá er tekinn Héðinn Valdimarsson, sem var ekki verkamannssonur, þá má segja, að Alþfl. hafi ekki fengið neitt af verkamannasonum, sem hafa gengið í gegnum menntaskólana. Af hverju mundi þetta stafa? Ég get ekki skilið, að það geti stafað af öðru en fátækt. Verkamenn hafa ekki ráð á að kosta börn sín fyrst í 6 ár í menntaskóla og svo kannske í mörg ár í háskóla. Þeir geta það ekki einu sinni hér í Reykjavík, þó að þeir þurfi ekki að fara burt af heimilum sínum. Og ef við förum svo austur á Eyrarbakka, austur á firði, upp í Borgarnes, fara þá verkamannasynirnir þar í menntaskóla? Ég held ekki. Þeir geta það ekki og gera það fæstir. Nú álít ég, að skipulagið eigi ekki að vera þannig, að efnilegir verkamannasynir geti ekki átt aðgang að okkar æðri menntastofnunum, og úr því að svo vel vill til, að hægt er að mæta óskum og kröfum efnilegra ungra manna, þó að fátækir séu, ef þeir eru duglegir, þá finnst mér sjálfsagt að gera það. Þeir, sem standa að verzlunarskólanum, eru margir efnaðir menn, og þeir hafa látið sér detta í hug að gera hann að verzlunarháskóla. En þó að verzlunarskólinn verði eingöngu fyrir stúdenta, þá er það út af fyrir sig ekki heppileg leið fyrir fátæka unga menn, sem vinna í búðum allan daginn og hafa bara kvöldið til náms. Ég get án þess að fara út úr þessari hv. deild bent hv. 2. landsk, á dæmi um það, hvernig ungir menn geta, jafnvel undir erfiðustu kringumstæðum, komið sér áfram eins og ég hugsa mér viðskiptaskólann, en ekki eins og hann hugsar sér hann. Ég ætla þá að taka hv. þm. Vestm., - ég sé, að hv. 2. landsk. er nú seztur í hans sæti. Hann er alinn upp í Vestmannaeyjum og var of fátækur til að fara í skóla. Hann starfaði að útgerðarmálum og vann í búð og varð síðar eigandi í verzlun. Hann aflaði sér margháttaðrar þekkingar í tungumálum, í félagsmálum, í verzlunarmálum. Hans þjóð, hans flokkur, hans hérað hefur kjörið hann öðrum fremur sem sinn sendiboða. Ég hef hugsað mér með leyfi hæstv. forseta að enda á þessu dæmi nú, áður en við fáum það eðlilega kaffihlé. Ég vil, að hv. 2. landsk, athugi það, hvernig hann í góðri trú hefur villzt út frá sinni stefnuskrá, sem maður hugsaði sér, að hann vildi vinna fyrir, og út í einhverjar hafvillur, þar sem lekur við kjölinn á alþýðuskútunni. [frh.].

Forseti (EÁrna): Hefur hv. þm. senn lokið ræðu sinni?

Nei, það er allmikið eftir.

Þá er fundi frestað til kl. 5. 

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) [Frh.] : Ég hafði, áður en fundarhlé varð, vikið nokkrum orðum að meðnm. mínum til þess að geta fengið frá þeim skýringu um það, hvernig viðskiptamál Íslendinga stæðu, ef þau væru borin saman við þá kenningu, sem þeir halda fram. Ég hafði sér staklega snúið mér að fulltrúa Alþfl., hv. 2. landsk., og sýnt fram á, hversu mikið ósamræmi væri milli þess flokks og eins af fyrrv. forystumönnum hans, Jóns Baldvinssonar. Enn fremur minntist ég á það, að Alþfl. í heild sinni stæði illa að vígi með þessa kenningu, af því að svo margir menn hafa haft sig áfram í óvenjulegri fátækt og komizt í ábyrgðarstöður innan þjóðfélagsins. Þá vil ég snúa mér að hinum flokknum, sem hv. aðalfrsm. telst til, og kem að þeim tveim fyrirtækjum, sem sjálfstæðismenn hafa mestar mætur á. Annað er Eimskipafélagið, sem þeir hafa sérstaklega kallað „óskabarn Íslendinga“. Þó að þeir eigi það ekki frekar en aðrir landsmenn, hafa þeir tæpt á þessu fallega gælunafni. Ég hef minnzt á það, að þeir tveir menn, sem mest starfa við Eimskipafélagið, Emil Nielsen og Guðmundur Vilhjálmsson, eru næstum algerlega sjálfmenntaðir menn. Nú finnst mér, ef hv. frsm. meiri hl. væri hér, þá ætti hann að gefa skýringu á því, hvernig hann geti hugsað sér, að hans nánustu vinir og þeir, sem stjórna Eimskip, ráði menn til forystu fyrirtækis fyrir 25 þús. kr. árslaun, sem eru með hæstu launum hér á landi, ef það væri ekki fyrir afburða hæfileika og yfirburði í viðskiptamálum. En ég tel, að svo sé háttað um þessa 2 menn við þetta fyrirtæki, sem svo sérstaklega hefur verið hampað af allri alþjóð, ekki síður en sjálfstæðismönnum. Annars hefur þessi flokkur líka afstöðu og Alþfl., þegar ráða skal menn til ábyrgðarstarfa, þá ganga þeir fram hjá mönnum með sömu einkunn og hv. 2. landsk. og leita til þeirra, sem hafa langa skólagöngu að baki og þykja þess vegna gjaldgengir í lífinu. Hitt fyrirtækið, sem hv. aðalfrsm. og sumum sjálfstæðismönnum þykir mikið til koma, er Kveldúlfur. Sá maður, sem stofnaði þetta fyrirtæki, Thor Jensen, hefur ekki gengið á nokkurn skóla, nema þá áberandi litið, hann hefur aðeins haft til brunns að bera meðfædda yfirburði og kunnað að læra af lífinu. Sá maður, sem nú stjórnar þessu fyrirtæki af röggsemi, Richard Thors, hefur einnig notið mjög takmarkaðrar skólagöngu og er að mestu leyti sjálfmenntaður maður. Þriðja stórfyrirtækið, sem stóð mjög nærri þeim mönnum, er hv. aðalfrsm. meiri hl. hafði samband við, er útgerðarfyrirtækið „Alliance“, og var það stofnað af Jóni Ólafssyni. Ef svo er farið út í hina eiginlegu kaupsýslu, þá eru langmestu stórkaupmennirnir Ólafur Johnson og Garðar. Gíslason, þó að sá síðarnefndi sé sá elzti og þekktasti hér á landi. Garðar byrjaði sína starfsbraut á þann hátt, sem ég hef látið mig dreyma um, að menn úr viðskiptaháskólanum gerðu. Garðar Gíslason fór ungur til Englands og setti þar á stofn verzlun, sem hann starfaði við um stund. Hann fluttist svo heim aftur og hefur síðan verið með helztu stórkaupmönnum landsins. Eins og kunnugt er, höfum við Garðar Gíslason ekki alltaf verið sammála, en þrátt fyrir það get ég látið hann njóta sannmælis og viðurkennt, að hann er einn af mestu núverandi stórkaupmönnum hér á landi og einn af forvígismönnum þess flokks, sem hv. aðalfrsm. telst til. Það lítur út fyrir, að sama sé, hvort lítið er til Alþfl. með Jón Baldvinsson eða Sjálfstfl. með Kveldúlf og kaupmenn eins og Ólaf Johnson og Garðar Gíslason. Alls staðar eru fyrir okkur menn, sem eru fordæmdir niður í kjallara viðskiptamálanna eftir kröfum og skoðunum hv. meiri hl. menntmn.. Nú ætla ég að gefa skýringu á hvaða afstöðu við samvinnumenn höfum í þessum málum. Við erum undir öllum kringumstæðum á móti þeim hugsunarhætti, sem kemur fram í frv. og nál. hv. meiri hl., og þetta stafar af okkar eigin reynslu. Við höfum í 70 ár verið að byggja upp verzlunarstétt í landinu, sem hefur nú með höndum verzlun fyrir næstum annað hvert heimili í landinu. Ef maður tekur þá 200 mest áberandi menn, sem staðið hafa að þessu fyrirtæki í þessi 70 ár, þá er aðeins um einn stúdent að ræða í þeim hóp, séra Sigfús Jónsson. Náttúrlega hafa margir góðir menn, bæði prestar og nokkrir lögfræðingar, stutt samvinnufélagsskapinn, en þeir hafa ekki verið þar í fremstu röð. Nú langar mig til að varpa einni spurningu til hv. aðalfrsm., sem er sonur eins af okkar gáfuðu, sjálfmenntuðu mönnum, sem hafa látið til sín taka í lífinu og orðið gagnmenntaðir, þrátt fyrir enga skólagöngu. Hvernig getur hv. aðalfrsm. dottið í hug, að við samvinnumenn, sem höfum notið starfskrafta Jóns í Múla og Sigurðar Kristinssonar, göngum inn á þá vitleysu, að viðskiptanám hér á landi sé bundið við langa skólagöngu, sem þessir menn hafa ekki haft aðstöðu til að veita sér? Ég get þess vegna sagt þeim það fyrirfram, hv. 2. landsk. og hv. aðalfrsm., hvernig sem afgreiðslan gengur nú um þetta mál, þá er þeirra máli engin lífsvon. Það mætti kalla þetta „Alexanderisma“ á hæsta stigi, og við verðum að loka verzluninni fyrir þeim mönnum, er gert hafa óþolandi axarsköft í sínu starfi. Ég hef áður sýnt fram á, að sá maður, sem stendur fyrir þessari fáránlegu vitleysu, dr. Alexander Jóhannesson, hefur verið að gera axarsköft allt lífið, og eftir þessa frammistöðu er næsta ótrúlegt, að hv. þm. láti hann hafa áhrif á sig við afgreiðslu þessa máls: Það, sem á að gera með þessu frv., er svo mikil fjarstæða, að það er eins og að veita læk upp brekku, það stríðir á móti öllum náttúrulögmálum og þess vegna verður aldrei hægt að koma því í framkvæmd. Um leið og ég legg frá mér blað, þar sem ég hef skrifað á, eftir því sem þau komu í huga minn, nöfn 20 þekktustu manna á þessu sviði, verð ég að reyna að útskýra, af hverju ég álít það ekki neitt höfuðskilyrði, þó að megi vera jöfnum höndum, að menn við þessi störf séu stúdentar. Ég held, að eins muni verða í framtíðinni og áður hefur átt sér stað, að það verði ekki stúdentar, sem mest skari fram úr á viðskiptasviðinu. Ég álít, að þetta stafi af því, að við höfum reynt að líkja eftir öðrum þjóðum og komið skyndilega upp ýmsum skólum, sem hafa tekið af alla sjálfsmenntun fyrri alda. En töluvert af þessum skólum okkar, bæði barnaskólar og menntaskólinn í Rvík, eru ekki að öllu leyti heppilegir til að auka fjör og þekkingu manna. Það var rangt hjá hv. 1. þm. N-M., þegar hann vék inn á það að fella niður íþróttakennslu í háskólanum, af því að sæmilega væri séð fyrir þessum hlutum í öðrum skólum. En nú er langt frá að svo sé. Ef við tökum til dæmis skóla hér í bænum, svo sem barnaskólana og menntaskólann, þá hafa þeir haft mjög léleg íþróttahús, þar til núna nýlega, að einn duglegur íþróttakennari kom upp góðu húsi, sem barnaskólar bæjarins hafa aðgang að. Menntaskólinn hefur líka lítið og gamalt hús til íþróttaiðkana, og má það heita ónothæft. Þess vegna er það, að þegar það er tekið saman, að okkar skólar eru mjög einhliða og vanrækja líkamsuppeldið mikið, sumpart af fátækt og sumpart af hirðuleysi, verður niðurstaðan sú, að nemendur hafa lítið annað eftir en leiðinlegar endurminningar um 7 ára barnaskólanám, lítið skemmtilegri endurminningar um 6 ár í menntaskólanum, að viðbættum 7 árum í háskólanum. Enda segir rektor, að lærisveinarnir í háskólanum vilji ekki sinna íþróttum, jafnvel þó að hann hafi boðizt til að borga fyrir þá. Þeir eru heldur ekki undir það búnir. Þeirra uppeldi er mótað á annan veg, en það þýðir það sama og vera minna mótaður í dugnaðaráttina. Ég hef hér nærtækt dæmi, sem ég held, að ekki sé gott fyrir hv. nefndarmeirihl. að komast undan. Okkar núverandi forsrh., sem er mjög þróttmikill íþróttamaður, er einn af þeim fáu stúdentum hér, sem komast í fremstu röð í íþróttum, og enginn vafi er á því, að hæstv. forsrh. er velviljaður Háskóla Íslands, þar sem hann hefur stundað nám. Þegar að því kom, að hann þurfti að velja mann í það embætti, sem hann hafði haft með höndum, prófaði hann 2 menn, sem ekki höfðu hans einkenni. Þeir höfðu ekki þá orku og það fjör, sem núverandi dómsmrh. áleit, að þyrfti að hafa í Því sambandi. Hann hefur ekki sagt þetta, en óbeinlínis látið það í ljós með því að láta ungan íþróttamann taka við lögreglustjórastarfinu hér í bænum, þó að þessi maður væri ekki lögfræðingur. Nú er svo stuttur tími liðinn síðan hann tók við störfum, að ég skal ekki segja um, hvernig hann reynist, en röskur maður hygg ég, að hann sé, og ég geri mér miklar vonir um hans hæfileika. Hvernig finnst nú hv. aðalfrsm. að skilja beri þetta dæmi? Ekki er hægt að skilja það sem árás á núverandi lögregluráðherra: Hann er áreiðanlega velviljaður sinni stétt, eins og gerist um flesta menn, og þykir mikið í hana varið. Ég er viss um, að hann mundi vilja, eins og hann að vísu hefur sýnt með forgöngu sinni að íþróttalögunum, haga uppeldinu í landinu þannig, að æskan fengi betri undirstöðu til þess að láta fjör og þrótt koma fram í gerðum sínum. Þegar hæstv. forsrh. þurfti að fá mann til þeirrar stöðu, sem hann hafði sett metnað sinn í, reyndi hann að fá sem beztan og duglegastan mann, án tillits til þess, hvort hann væri lögfræðingur eða ekki. Þá kem ég að því, sem ég álít undirstöðuvilluna á afstöðu hv. meiri hl. til þessa máls. Þeir skilja ekki, að það er ekki hægt að fá stór átök í iðnaði, verzlun eða útgerð, nema frá mönnum, sem eru hreystimenn, bæði andlega og líkamlega. Ég hef lesið það nýlega í amerískri hagfræði, að venjulega sé hægt að sjá, þegar maður heimsækir stór fyrirtæki í Ameríku, hver sé þar hinn leiðandi maður, á því hve hann sé föngulegur og hreystilegur og beri orkuna og þróttinn með sér. Ég held, að ómögulegt sé að neita því, að það er ekki bein tilviljun, að öll þessi miklu átök í verzlun Íslendinga síðan 1870 hafa verið framkvæmd af mönnum, sem ekki hafa langa skólagöngu að baki. Og úr því að menn með langa skólagöngu hafa ekki staðið framarlega í þeim málum, hlýtur orsökin að vera sú, að þeir hafa fengið skakkt uppeldi og orðið þreyttir á of löngu námi. En auðvitað eru margir af helztu mönnum landsins embættismenn, og þeir hafa heldur viljað ganga embættisleiðina heldur en þessa skapandi leið. Ef þetta er rétt, virðist það vera fásinna að hætta við að taka þessa sjálfmenntuðu menn í verzlunarstétt landsins, en leyfa þeim einum að fara þessa leið, sem eru stúdentar og foreldrarnir hafa kostað til margra ára menntaskólanáms, í því skyni að gera þá að „businessmönnum“. Ég býst við, að afleiðingin mundi verða sú, að alls staðar spryttu upp „businessmenn“ með svo takmarkaða hæfileika, að þeir gætu aldrei orðið annað en undirtyllur við ýmsar stofnanir, líkt og nú á sér stað með hagfræðingana íslenzku. Ég man ekki eftir neinum hagfræðing, sem hefur komizt í fremstu röð, heldur starfa þeir flestir sem undirtyllur við ýmis fyrirtæki bæjarins. Það er búið að þjaka þeim með of löngu námi og svipta þá möguleikanum til að þroska þá orku, sem nauðsynleg er til forystu. Þegar svo viðskiptaháskólinn verður settur sem deild inn í Háskóla Íslands og ákveðið verður fast skipulag fyrir hann, verður að miða við þá reynslu, sem við höfum fengið í þessum efnum. Nú finnst mér það mjög undarlegt, þar sem Sjálfstfl. er ekki aðeins flokkur allra stétta, heldur sérstaklega verzlunarstéttarinnar, sem fylgir honum trúlega, að þessum hv. frsm. Sjálfstfl. hér í deildinni hefur fundizt rétt að útiloka verzlunarstéttina frá þeim skóla, nema með því, að þeir leggi á sig mikið undirbúningsnám. Ég ímynda mér, að hv. frsm. átti sig ekki á því, að verzlunarmennirnir ala sig upp í starfinu við ýmiss konar verzlunarstörf, á meðan þeir eru ungir og geta því ekki stundað langa skólagöngu. Ég álít, að hér komi ekki til greina sá atvinnuklofningur, sem er á milli kaupmanna og samvinnumanna, því að um þau atriði geta þeir verið sammála. Það er staðreynd, að samvinnufélögin hafa enn helming verzlunarinnar, og þetta mun ekki breytast stórvægilega. Þess vegna má heita furðulegt hjá hv. frsm., að hann skuli gera beina árás á þá stétt, sem hann telur sér skylt að verja. Það lítur út fyrir, að hv. 1. þm. N.-M. sé ekki nærstaddur, svo ég verð að gera mínar aths. án hans. Ég býst við, að honum finnist, að með sinni seinni till. komi hann til móts við okkur, sem álítum, að ekki sé rétt að útiloka frá viðskiptanámi sjálfmenntaða menn. Ég efast um, að hv. l. þm. N.-M. viti, að þegar menntaskólapiltar komu í haust suður í háskólann, þá neitaði rektor háskólans þeim að ganga inn um aðaldyr skólans, og urðu þeir að fara inn um bakdyr til að komast upp á loft. Hvað liggur nú í þessu? Liggur í því ákaflega mikið traust á því, að þessir nemendur séu mikil og góð mannsefni? - Nú eru þeir það margir. En það var ekki einungis þetta atriði. Í fyrra vetur, þegar þessi ágæti rektor háskólans var að biðja um framlengingu á happdrættisleyfinu, þá hafði hann brugðizt þeirri skyldu sinni að útbúa kennarastofur, en vísað upp á efsta loft, að þar væri pláss fyrir þær, en þó að hér væri um fullorðna menn að ræða, þá máttu þeir ekki heldur ganga inn um aðaldyrnar. Nú var það hv. 1. þm. Rang., sem tók málstað Alexanders hér í hv. Nd., og lét gera yfirlýsingu um það, að fallið yrði frá þessari óvirðingu við kennara og þeim yrði leyft, ekki aðeins að ganga inn um aðaldyr skólans, heldur fengju þeir einnig stofur á aðalhæðinni til umráða. Fyrir 30 árum kynnti ég mér barnaskóla, bæði í Þýzkalandi og Englandi, og ég man eftir því, hvað börnin gengu fallega út. Í Þýzkalandi í þrísettum röðum, eins og hermenn, og í Englandi í einsettri röð eftir músík með mjög skemmtilegum hreyfingum, og maður sá engar skemmdir. Og þetta mun sennilega hafa tekið meiri bótum síðan. Ég er viss um, að ef það er rétt, að börnin hér í Reykjavík séu verri en börnin í stórlöndunum voru fyrir 30 árum síðan, þá er meira en lítið athugavert við það fyrirkomulag, sem hér er haft á þessu. En ef börnin í Reykjavík, sem fara í menntaskólann frá 13–18 ára aldri, ef þau eru ekki hafandi, nema með því að ganga inn um bakdyr, þá er ekki ástæða til þess að veita þeim yfirburðaréttindi í þjóðfélaginu. Ef till. hv. 1. þm. N.-M. verður samþ., þá tel ég, að hugsunarháttur Jóns Sigurðssonar sé ekki kominn í skólann og búinn að útrýma hugsunarhætti Alexanders Jóhannessonar. Ég þarf svo ekki að sinni að snúa máli mínu meira að hv. 1. þm. N.-M., vildi aðeins bregða þessu upp fyrir honum, og kem ég nú að niðurlagi máls míns um þetta efni. Ástæðan til þess, að þetta mál vakti töluverða eftirtekt, er, að menn fundu, að hér er í raun og veru um stefnumál að ræða. - Það skiptir ákaflega litlu máli í þessu efni, hvort fáeinum piltum í viðskiptaháskólanum er kennt í þessu eða hinu húsinu, en það, sem gerir það að verkum, að menn fylgjast með þessu máli, er, að hér eru átök um það, hvort sá andi, sem frelsishetjur okkar um 1840 byggðu á nýtt líf á Íslandi, hvort hann sigrar, eða hvort á að vera andlegur kotungsskapur, sem illa menntaðir menn halda fram, samhliða hugsjónum þess manns, sem lagði hinn stóra og víða grundvöll. Það er sama, á hvaða hlið litið er, það ber allt að sama brunni. Það er þá fyrst og fremst, hvort háskólinn og verzlunarmannafélagið geti átt samleið. Að því leyti er brtt. hv. 1. þm. N.-M. á sandi byggð, því að þótt hún verði samþykkt, þá getur enginn sagt um, hvort háskólinn sættir sig við þetta eða misnoti það ekki, þannig, að hann kæmi fram með ósanngirni við þá menn, sem þurfa að taka sérstakt inntökupróf. Það getur einnig vel verið, og mér þykir það trúlegt, að háskólinn vilji miklu heldur vera út af fyrir sig, en ekki vera að fá viðskiptaháskólann inn í. - En verði þessu skipulagi breytt, þá er sjálfsagt að gera það meðan mannfélagið vill það. En það er engum til bóta að þrýsta inn á þá mönnum, sem svo yrðu látnir sitja í öskustónni. Það er ólíklegt, að upp úr þeim jarðvegi kæmi sá þroski, sem ætlazt er til hjá þeim mönnum, sem þetta hafa undirbúið. Yfirleitt er viðskiptanám alveg aðskilið frá öðru námi í flestum löndum, eins og t. d. verkfræðinám. - T. d. er aðalviðskiptaháskóli Noregs í Bergen, og Kaupmannahafnarháskólinn er laus við viðskiptaháskóla. Það lítur út fyrir, að þetta hafi farið fram hjá forgangsmönnum málsins, og ég hygg, að það sé vegna þess, að þeir hafa ekki vitað um þetta. Mér finnst, að meðnefndarmenn mínir í menntmn. og aðrir hv. deildarmenn, þeir líti á þessa umr. eins og lítilfjörlega byrjun á miklu stærra máli, og hvernig það fer, skiptir engu verulegu í þessu efni. Átökin verða um þetta, hvort í framtíðinni eigi að meta menn hér á landi eftir þeirra verkum og eftir því, hvernig þeir standa sig, eða eftir vissum ytri titlum. - Ég held, að sá skoðunarháttur, sem dæmir Alexander Jóhannesson, með sinn þýzka doktorstitil og íslenzku prófessorsnafnbótina, meiri mann en Jón Sigurðsson, sem ekki hafði embættispróf, og Jónas Hallgrímsson, sem ekki hafði heldur embættispróf, hann sé ekki byggður á heilbrigðum grundvelli. Ef mat manna fer eftir því, að t. d. Alexander Jóhannesson, með þessa, titla sína, sé skipaður hærra en hinir mennirnir, sem háskólinn hefur sérstaklega heiðrað, þá verð ég að segja, að það er nokkuð út af fyrir sig, en ef um er að ræða menn eins og t. d. Alexander Jóhannesson, sem í raun og veru er lítils metinn, þrátt fyrir þessa titla, þá er ekki til batnaðar fyrir háskólann að leggja á þessi innantómu orð, því að þá eru þeir komnir út í það, að fjöldinn allur af háskólamönnum eru undirtyllur með lágum launum og litlum trúnaði. Það eru menn eins og einmitt Emil Nielsen, sem með sínum dugnaði skapa sér traust og tiltrúnað án tillits til þess, hvernig þeir hafa fengið álit sitt. - Þess vegna álít ég, að það sé mikils vert fyrir málið og þjóðina, að tekin sé sú dagskrá, sem ég flutti fram og flutt var af hv. þm. V.-Húnv. í Nd., því að það er eftir að velta því fyrir sér, hvernig þessi mál koma fyrir, og ég veit, að það líður að minnsta kosti eitt ár, án þess að menn geri ráðstafanir, sem þeir svo síðan sjá eftir að hafa verið of fljótir með.



Herra forseti! Ég þarf ekki mikið að svara þessari löngu og ýtarlegu ræðu hv. frsm. minni hl. Hann talaði um það, að mínar till. hefðu tekið miklum breytingum til bóta frá því á dögunum. Þetta er að sjálfsögðu alveg rétt. Prófessor Alexander Jóhannesson, sem hann gerði að miklu umtalsefni, var skipaður dósent árið 1925, en prófessor árið 1930.

Hann varð það skv. lögum

. Mér skildist, að hv. þm. S.-Þ. hafi breytt dálítið um skoðun frá því að hann sem kennslumálaráðh. lét Alexander verða prófessor, og að hann hafi þurft til þess lengri tíma en ég að breyta till. mínum.

Þetta er vitleysa. Maðurinn var prófessor eftir lögum. Menn verða prófessorar á 6 árum hér á landi, ef þeir eru dósentar áður, en það virðist hv. þm. ekki vita

. Ég ætla svo ekki að fara meira út í það. Hvað snertir kostnaðinn, sem hann talaði mikið um að mundi aukast mjög, þá skal ég ekki leggja dóm á það, en ég hélt, að yfirleitt það fé, sem háskólinn notar, í hvað svo sem það er, það væri veitt í fjárl. Ég held líka, að Alþingi hafi yfirleitt gert mikið að því að fara yfir til fjvn. Þess vegna skildist mér, að fjvn., sem hv. þm. S.-Þ. á sæti í, hafi það í hendi sér, hvað háskólanum er ætlað í þetta og hitt. Það má vel vera, að fjvn. hafi ekki getað gengið eins langt og hún vildi, og það kann að vera, að það sé af því, að fjvn. er farin að draga ýmis útgjöld þingsins út úr þinginu, með því að leyfa mönnum ekki að sjá, hvernig útgjöldin eru, en slengja þeim saman í einstaka liði. Það er ekki enn farið að gera það með skólamálin, en í ýmsum öðrum málum, og hver veit, nær fjárveitinganefnd býr til fjárlagalið, sem heitir „til skólamála“, og setur þar undir eitt héraðs¬skóla, barnaskóla og háskólann. Ég ber það traust til Alþingis, þó að því hafi mistekizt , að ganga frá fjárveitingu að þessu sinni, að þá munu þm. í framtíðinni gæta hófs í fjárveitingum sínum, bæði til háskólans og við¬skiptadeildarinnar og til hvers annars, sem er. Það getur vel verið, að þm. geti fundið upp hitt og annað til að veita fé til í bili, sem ekki er forsvaranlegt samanborið við annað, en ég held, að það gangi aldrei til lengdar. Þess vegna er ég ekkert hræddur um, að fjvn. verði svo útausandi til háskólans, að nein sérstök hætta sé hvað þetta snertir. Þá minntist ræðumaður á það, að margir á þessu landi, bæði fyrr og síðar, hafi orðið sjálf¬menntaðir. Ég vissi ekki almennilega, hvernig ég átti að skilja það. Hvort ég hefði átt að skilja það þannig, að það hafi aldrei þurft að stofna háskólann. Að hann væri bara til bölvunar. Að þeir, sem færu í hann, þeir yrðu verri eftir en áður. Ég vissi þetta ekki. Kannske Jóhann Jósefsson hefði versnað við háskólamenntun? Og sé það trú ræðumanns, að menntun í skólum sé óþörf, hví barðist hann þá með mér og öðrum fyrir stofnun héraðsskólanna og húsmæðraskólanna? Ég skil frsm. minni hl. svo, að aðalatriðin fyrir honum væru tvö. Það væru svo lélegir menn, sem kenndu í háskólanum núna, að þeim væri ekki trúandi fyrir kennslu. Hv. frsm. minni hl. talaði einnig um verk¬fræðingadeild, sem verið væri að stofna og yrði mjög dýr. Hvaðan hefur hún fengið fé?

Ekki einn eyri frá Alþingi

. Er það þá bara ríkisstj. á bak við Alþingi? Ég veit það ekki, en fjvn. hefur ekki minnzt á það, og að því er mér er kunnugt, þá hefur það hvergi komið fram. Ef það er rétt, þá finnst mér, að fjvn. hafi átt að gæta hófs í þessu, og þegar henni þykir of langt gengið, þá er það einmitt hennar að grípa fram í og koma með sínar till. og leggja þær fyrir þingið. Hins vegar skildist mér, að hann væri sam¬mála mér í því, að viðskiptadeildin, hvort sem hún yrði í háskólanum eða annars staðar, yrði opin öðrum en stúdentum, og því geri ég ráð fyrir, að hann fallist á mína till. - En mér skildist hann bera kvíðboga fyrir því, að engir aðrir geti kennt þar en fastir dósentar og prófessorar. En háskólinn getur líka notið góðra manna, sem ekki eru dósentar eða próf., því að ég hygg, að það sé rétt, að Alexander Jóhannes¬son hafi, áður en hann varð dósent, haft sérstök laun fyrir kennslu í háskólanum. Mig minnir líka, að það hafi verið tekin upp 2 þús. kr. fjárveiting sem styrkur til manna, sem hvorki eru dósentar né prófessorar, fyrir að flytja þar erindi fyrir guðfræðinga. Ég held, að það standi líka svipað á með dr. Símon Jóh. Ágústsson, að honum sé ætlað sérstakt fé til að kenna þar. Það er að sjálfsögðu hægt að koma svipuðu fyrirkomulagi á með ýmislegt fleira, bæði gegn¬um Alþingi og ef til vill líka gegnum ríkisstj., ef svo er, að hún veitir fé til háskólans á bak við Alþingi, en ég vænti þess, að ég fái upp¬lýsingar um það. Forsrh. lýsti yfir því við l. umr. þessa máls, að háskólinn heyrði undir sig, en ekki viðskiptaháskólinn, og hann heyrði ekki heldur undir viðskiptamálaráðh. Mér er ekki ljóst, undir hvað hann heyrir, þegar eng¬inn ráðh. vill kannast við, að hann sé yfir¬maður skólans. Ég álít, að það sé sjálfsagt fyrir framtíðina að hafa skóla, sem geti veitt sem bezta sérmenntun í viðskiptafræðum, og að með þessum skóla hafi verið stigið spor í rétta átt hvað markmiðið snertir, þó að aðra leið hefði átt að fara og sjálfsagt sé að setja þessa deild sem einn lið í háskólann. Og sjálfsagt er, að menn komist þar inn, þó að þeir hafi ekki stúdents¬próf, ef þeir að öllu leyti fullnægja þeim kröfum, sem inntökuprófinu fylgja. Þess vegna álít ég, að eigi að samþ. þá brtt., sem ég legg hér fram, ekki vegna þeirra pilta, sem nú hafa verið í viðskiptaháskólanum, sem allir eru stúdentar, heldur vegna framtíðarinnar. Ég tel, að skapa eigi möguleika fyrir aðra en stúdenta til þess að komast inn í þessa deild, og ekki aðeins þessa deild, heldur álít ég, að trúhneigðir menn, sem ekki eru stúdentar, eigi að hafa rétt til þess að ganga inn í prestaskólann og þá náttúrlega undir inntökupróf. Og þær breyt. geta komið¬seinna, þó að þær séu ekki gerðar nú.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) : Hv. 1. þm. N.-M. bætti nokkuð við sína fyrstu ræðu, og ætla ég að gera um það nokkrar athugasemdir. Ég get vel skilið, að þessi hv. þm. hafi ekki munað eftir 1., sem Héðinn Valdimarsson kom með frv. um á þing fyrir 1930, sem mæla svo fyrir, að þegar einn maður hefur verið dósent í sex ár við Háskóla Íslands, verður hann prófessor. Og leiðréttist þetta hér með. Þá kennir hv. þm. fjvn. um það, ef ógætilega er eytt peningum hjá háskólanum. Hv. þm. virðist ekki vita, að til sé nokkuð, sem heitir fjáraukal. Eins og ég, hef upplýst í mínu nál., veitir ríkisstj. háskólanum nokkra fjárhæð án þess að hera það undir þingið til þess að halda uppi kennslu í hagfræði, á sama hátt og þingið veitir nokkurn námsstyrk til stúdenta, sem samkvæmt l. fá 1200.00 kr. styrk til útlanda. Og mér finnst, að hv. þm. ætti að vita, að svona fjárhæðir veitast hjá öllum ríkisstj. Ef við tökum þá tvo ráðh., sem bezt hafa kunnað að fara með ríkiskassann, þá Jón Þorláksson og Eystein Jónsson, þá hefur það alltaf verið svo hjá þeim, að það hefur ekki aðeins skipt hundruðum þúsunda, heldur millj. kr., hjá hvorum þessara manna, sem útgjöld ríkisins fóru fram yfir þá fjárveitingu, sem ætluð var á fjárlögum. Það er þess vegna leiðinleg vanþekking hjá hv. 1. þm. N.-M., þegar hann býst við, að fjvn. geti gripið inn í það, sem gert er á þennan hátt. Fjvn. er engin yfirstjórn. Og það er því ekki hennar að meta það, hvort ríkisstj. hafi á réttu að standa: Það er ákaflega merkilegt, að hv. þm., því hann er enn þá með þeim titli, skuli vera svona ákaflega montinn af sinni frammistöðu í skólamálum. Ég held, að hann hljóti að lenda í alveg sérstökum vandræðum með sjálfan sig, þegar þessu þingi lýkur, er hann er dæmdur til þess, samkvæmt hans skoðun, að hverfa úr þinginu. Við höfum, eftir því sem hann segir, kosið okkur sjálfir. Þeir af okkur, sem lifa, munu halda áfram þingstörfum framvegis eins og. ekkert hafi í skorizt, og erum við ekki í neinni mótsögn við sjálfa okkur. En þessi hv. þm., sem hefur álitið, að við værum ólöglegir, getur ekki annað en dregið sig út úr þessum skarkala, vegna þess að hann hlýtur að fyllast viðbjóði af að vera með okkur, sem í hans augum erum óleyfilegir og ólöglegir. Og ég sé ekki annað en hann megi tala með sárum trega um framtíðina, þegar hans gamla umboð hverfur. Hv. þm. sagði, að það væri mótsögn í því, sem ég hefði bent á með dæmum um sjálfmenntaða menn í verzlunarstéttinni, því honum fannst ég vilja meina með því, að tilgangslaust og skakkt væri að hafa nokkurn viðskiptaháskóla. En hv. þm. ætti að geta skilið það, að úr því að ég var í þeirri n., sem átti þátt í því, að þessi tilraun var gerð, þá mundi ég vera fylgjandi málinu. Og þetta kom líka glögglega fram í ræðu minni; að það væri hinn mesti gróði fyrir okkur, að til væri þungur skóli með þungu inntökuprófi, þar sem duglegir menn gætu fengið mikla þekkingu á stuttum tíma og gjarnan stundað sína atvinnu fyrir því. Ég álít t. d., að piltar, sem væru starfandi við verzlun hjá kaupmönnum eða kaupfélögum, mundu, ef þeir væru sæmilega röskir, læra í raun og veru meira heldur en þarf til stúdentsprófs. Þess vegna er það allt annað, þegar heimtað er af mönnum t. d. 12 ára nám, sem í raun og veru verður beinlínis, þegar heimtuð er stúdentsmenntun. Það er þess vegna af því, að hv. 1. þm. N.-M. hefur ekki viljað skilja þetta mál, að hann hefur ekki séð, að einmitt skólinn, eins og hann er stofnaður, er alveg að þessu leyti miðaður við kröfur lífsins sjálfs. Þá talaði hv. þm. um það, að það væri alveg óþarfi að hafa nokkurt framhaldsnám, menn gætu orðið ágætir án þess. En einmitt brtt. hans eru svo tilfinnanlega gallaðar, að þær koma ekki til greina, því með þeim er liðsauki í þeim ófriði, sem dr. Alexander hefur komið á stað. - Vill hv. þm., að allir stúdentar komist að skólanum og aðrir menn að auki? Sumir stúdentar eru duglegir menn, sumir lélegir menn, en það skiptir ekki svo miklu fyrir dr. Alexander, hann vill fjölga deildum háskólans til þess að geta tekið á móti sem flestum stúdentum. Hann vill eins konar atvinnubót með þessu. Það, sem þarf í þessu máli, og það, sem einmitt hefur verið gert ráð fyrir í því uppkasti reglugerðar, sem hér liggur fyrir, er nýtt inntökupróf í þennan viðskiptaháskóla, sem er að nokkru leyti léttara en stúdentspróf og að nokkru leyti þyngra próf, þannig að þeir, sem búnir eru að stunda verzlunarstörf, standa betur að vígi, og svo er einnig í reglugerðinni gert ráð fyrir miklu meiri þekkingu í íslenzkum bókmenntum heldur en stúdentar yfirleitt hafa. Í stuttu máli, það eru allt aðrar kröfur en við stúdentspróf. Það, sem verkfallspiltarnir settu fyrir sig var, að ef viðskiptaháskólinn verður ekki innlim- aður í Háskóla Íslands, yrði hann svo lélegur og prófið svo lítils virði, að þeir yrðu dregnir niður af mönnum, sem koma seinna, og séu minni menn fyrir sér. En svo er ekki samræmi í þessu hjá þeim. Því að þegar þessir sömu piltar vissu, að prófið ætti að verða þyngra heldur en meðalstúdentspróf, þá settu þeir það líka fyrir sig, því að þeir treystu sér þá ekki til að bæta því við sig, sem þyrfti fyrir það próf. Hv. 1. þm. N.-M. sagði, að viðskiptaháskólinn heyrði ekki undir neinn sérstakan ráðh. og þess vegna væri það mjög erfitt fyrir þá, sem þar væru. Ég vildi þá spyrja hv. þm., undir hvern heyrir brezka stjórnarskráin. Hún heyrir ekki undir neinn. Samt lifir eftir henni stærsta veldi heimsins. Ég efast um, að það geri Bretaveldi til á neinn hátt, þó að enginn sérstakur ráðh. hafi skrifað. undir stjórnarskrána. Og ef þetta veldi getur staðizt á þennan hátt, þá býst ég við, að eins lítið fyrirtæki og slíkur skóli, sem viðskiptaháskólinn er, geti það. Þó að þessir verkfallspiltar taki ekki próf, þá býst ég við, að þeir af þeim, sem dugnaður er í, fái eitthvað að gera, og það verður þeirra lífsins próf, sem gildir fyrir þá. Annars býst ég við, að hægt verði að fá einhvern ráðh. til þess að skrifa undir reglugerð skólans, þegar skólinn losnar við áganginn frá dr. Alexander. Það er leiðinlegt, að hv. 1. þm. N.-M. veit ekki, hvernig stendur á um Björn Guðfinnsson. Hann er settur dósent við háskólann til þess að kenna það, sem dr. Alexander getur ekki kennt, og til þess að bæta upp þær eyður í dagsverki þess manns, sem hefur sent, þennan ófrið inn á Alþ. með. framferði sínu. Og af því að ég býst við, að hv. 1. þm. N.-M. hafi borið sig saman við rektor háskólans í fleiru undanfarið, ætti hann að vita þetta. Ég hafði beint nokkrum fyrirspurnum til meðnm. minna, og kom það í ljós, að þeir höfðu ekki mikinn áhuga fyrir málinu né heldur þekkingu. Og skoða ég það sem æskilegan hlut, ef þeir gefast upp í umr. og með því að sýna opinberlega það, sem kom fram á nefndarfundunum, að þeir vita ekkert um málið og eru því algerlega ókunnugir. Þegar kemur að atkvgr., mun ég mæla með því, að allar till. hv. 1. þm. N.-M. verði felldar og síðan samþ. dagskrá sú, sem ég hef tekið upp eftir hv. þm. V.-Húnv. Og ef hún skyldi falla, þá sé greitt atkv. á móti frv. til þess að sýna, að einhverjir séu a. m. k. til innan þessara þingsala, sem ekki kunna við, að menn eins og dr. Alexander séu með ófrið og verkföll á móti Alþ. Það getur verið, að hv. 1. þm. N.-M. og frsm. meiri hl. kunni við það. Annars er það sama, hvort dagskráin verður felld, því að það verður þá háð barátta um þetta á næstu missirum. Það er þess vegna enginn fengur, þó að frv. verði samþ., því að þá byrjar baráttan um að rífa niður þær meinlokur, sem með samþ. frv. yrðu að 1., og laga háskólann á miklu fleiri sviðum, og það bíður reyndar líka næstu mánaða og missira fyrir því.



Herra forseti! Í von um það, að næsta Alþ. beri gæfu til að breyta þessum 1. í rétt horf, þó að þau nú verði samþ. sem óskapnaður, þá segi ég já.



Í trausti þess, að sú heimild um takmörkun nemenda í læknadeild, sem veitt er í þessari gr., verði ekki notuð, segi ég já.

Það er aldrei hægt að treysta neinu.