Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við verðákvörðun á fiski fyrir verðlagstímabilið 1. okt. til 31. des. á þessu ári kom í ljós, að nauðsynlegt væri að hækka fiskverð allverulega til þess að jafna launakjör sjómanna við það, sem launakjör annarra stétta segja yfirleitt til um, og einnig í því skyni að bæta afkomu útgerðarinnar í landinu, en fyrir lá, að veruleg aflaminnkun hafði orðið á þessu ári, og af þeim ástæðum sérstaklega hafði hagur útgerðarinnar versnað og laun sjómanna orðið minni en ráð hafði verið fyrir gert. Eins og kunnugt er, hefur Verðlagsráð sjávarútvegsins með þessi verðákvörðunarmál að gera. Ráðið fjallaði um málið og hafði það í sínum höndum, þar til fullt samkomulag hafði tekizt innan ráðsins, og því kom aldrei til þess, að málinu væri vísað til yfirnefndar til úrskurðar, eins og þó á sér stað æðioft. Það lá fyrir í sambandi við athuganir, sem fram höfðu farið, að vegna minnkandi aflamagns mundi láta nærri, að launakjör sjómanna hefðu orðið 12–15% lakari en ráð hafði verið fyrir gert. Það kom einnig í ljós, að vegna minnkandi fiskafla hefði afkoma bátaflotans orðið lakari, sem væri sennilegt að næmi 250–300 millj. kr. á ársgrundvelli. Sérstök athugun hafði farið fram um það, hvernig ástatt væri með rekstrarafkomu frystihúsanna í landinu. Þar höfðu unnið að fulltrúar frá sjútvrn., hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins og fiskiðnaðinum. Þessir aðilar skiluðu sameiginlegu áliti, og þar kom fram, að þeir teldu, að tvennt hefði aðallega komið til, til þess að gera rekstrarafkomu frystihúsanna í landinu lakari en reiknað hafði verið með við fyrri verðlagsákvarðanir. Annað var það, að fiskmagn frystihúsanna hefði minnkað verulega, og hitt, að sá afli, sem frystihúsin hafa fengið til vinnslu, hefur verið þeim óhagstæðari í rekstri, þar sem þar hefur aðallega verið um aukningu á þeim fisktegundum að ræða, sem ekki hafa hækkað í verði á erlendum markaði, en hinar tegundirnar hafa dregizt mest saman, þar sem mest hefur verið hækkunin á erlendum markaði. Í áliti þessarar n, segir m.a. sem meginniðurstaða um þessa athugun það, sem hér skal greint: „Það er sameiginlegt álit okkar, að meginniðurstaðan af þessum athugunum sé sú, að vegna minnkandi framleiðslumagns frá fyrra ári og vegna afurðarýrara hráefnis hafi hagur frystihúsanna versnað á ársgrundvelli um 200–250 millj. kr. frá því, sem áætlað hafði verið við síðustu fiskverðsákvarðanir í yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins“. Nánar kemur það svo fram í grg. þessarar n., að hún telur, að þessir tveir liðir vegi mjög svipað í sambandi við rekstrarútkomuna, þ.e.a.s. hið minnkandi aflamagn og samsetning aflans. Það er svo bent á það einnig í þessari skýrslu n., að þó að rekstrarafkoman út af fyrir sig hafi versnað um þetta af þessum tveimur ástæðum, þá komi hér annað til, sem verði hins vegar til þess að bæta rekstrarafkomuna, og er þá bent á það, að nýleg hækkun á fiskmjöli muni nema í auknum tekjum fyrir frystihúsin í landinu 100–120 millj. kr. á ársgrundvelli. Samkv. þessari niðurstöðu hefði í rauninni mátt ætla, að rað hefði átt að duga frystihúsunum í landinu að fá sem nemur 150 millj. kr. á ársgrundvelli í auknar tekjur til þess að búa við þá afkomu, sem reiknað hafði verið með í ársbyrjun. En það skal hins vegar tekið fram, að frystihúsaeigendur voru engan veginn ánægðir með þá niðurstöðu, sem þá var ákveðin í yfirnefnd verðlagsráðsins, en þá var gert ráð fyrir því, að rekstrarafkoma frystihúsanna í landinu yrði nokkru lakari en hún hafði verið árið á undan, sem varð að teljast mjög hagstætt ár. Það lá því alveg ljóst fyrir við fiskverðsákvörðunina nú að þessu sinni, að bað þurfti að hækka fiskverðið til þess að bæta launakjör sjómanna og til þess að vega nokkuð upp fyrir bátaflotann í landinu minnkaði aflamagn hans, en hins vegar stæði svo á, að fiskkaupendur og þá fyrst og fremst frystihúsaeigendur í landinu gætu ekki risið undir því að greiða hækkandi fiskverð. Það var við þessar aðstæður, sem það var ákveðið að fallast á þá till., sem Verðlagsráð sjávarútvegsins gerði, að fiskverð hækkaði nú á þessu verðtímabili um 15%, en að sú verðhækkun yrði greidd með sérstöku framlagi úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins og auk þess kæmi til nokkur viðbótargreiðsla úr verðjöfnunarsjóði til fiskiðnaðarins til greiðsla úr verðjöfnunarsjóði til fiskiðnaðarins til þess að mæta þar nokkuð versnandi rekstrarafkomu. Í þessum efnum var fallizt á till. Verðlagsráðs sjávarútvegsins að öðru leyti en því, að sú till., sem ráðið gerði um greiðslu til frystihúsanna, var lækkuð nokkuð, þannig að greiðslan til þeirra á þessu tímabili yrði ekki eins mikil og ráðið hafði gert ráð fyrir. En þó var fallizt á það, að greiðslan til frystihúsanna yrði allmiklu meiri en sem því næmi að jafna stöðu frystihúsanna við það, sem áður var. Þá vil ég einnig að gefnu tilefni undirstrika það, að það hefur komið í ljós við þessar athuganir og er staðfest af hagrannsóknastjóra, að rekstrarútgjöld frystihúsanna ern nánast þau sömu og reiknað hafði verið með við verðlagninguna í ársbyrjun og eins á miðju ári, en við bær ákvarðanir hafði verið tekið fullt tillit til þeirra kauphækkana, sem um hafði verið samið og vitað var um. Versnandi hagur frystihúsanna að þessu leyti til stafar því af minnkandi afla og óhagstæðari hráefnum. Varðandi aflaminnkunina má á það benda, að séu 3 aðalfiskitegundirnar teknar, sem frystihúsin byggja rekstur sinn mest á, þ.e.a.s. þorskur, ufsi og karfi, þá sýna tölur, að heildarmagn þessara tegunda minnkaði frá árinu á undan um 13% á 8 fyrstu mánuðum ársins. Þorskurinn hafði minnkað um 16%. Það eru þessar sveiflur, sem hafa gert það að verkum, að afkoman hjá útgerðinni hefur orðið miklu lakari en reiknað hafði verið með. Það hefur auðvitað alltaf verið svo, þegar fiskverð hefur verið ákveðið, að þá hafa verið uppi misjafnar skoðanir um það, hver ætti í rauninni að vera rekstrargrundvöllur fiskiðnaðarins í landinu og hver ætti að vera rekstrargrundvöllur bátaútgerðarinnar: Það þarf auðvitað engan að undra, hó að eigendur frystihúsanna í landinu hafi jafnan viljað fá betri afkomu sér til handa en um hefur samizt að lokum eða úrskurður hefur verið felldur um að lokum. Frystihúsaeigendur hafa sett fram kröfu um það, að áætlanir um rekstur frystihúsanna yrðu gerðar þannig, að þeir hefðu ekki aðeins fyrir fullum afskriftum, heldur þar að auki sem næmi 5% ágóða miðað við umsetningu frystihúsanna. Um síðustu áramót var gert ráð fyrir því, að frystihúsin hefðu í rekstrarafgang sem næmi á ársgrundvelli 300 millj. kr., þar af ættu að ganga í afskriftir í kringum 140 millj. kr. og sennilega þyrftu síðan húsin að greiða í skatta sem næmi 50–60 millj. kr., en afgangurinn átti þá að verða sem hreinn hagnaður bar umfram. Þessar áætlanir voru sem sagt miðaðar við það, að rekstrarafkoma húsanna yrði nokkru lakari en hún hafði verið. Þetta var sú niðurstaða, sem meiri hl. yfirnefndar verðlagsráðs náði samkomulagi um, bæði í upphafi ársins og eins síðar, á miðju ári, þó að frystihúsaeigendur væru þar ekki fullkomlega ánægðir. Það samkomulag, sem nú hefur verið gert, þýðir, að sé reiknað með því, að landað aflamagn til fiskvinnslunnar í landinu nemi 400 millj. kr. á hinu eldra fiskverði á verðlagstímabilinu frá 1. okt. til ársloka, þá mundu greiðslur samkv. þessu samkomulagi, sem hér er nú lagt til að lögfesta, nema í kringum 88 millj. kr. úr verðjöfnunarsjóði. 60 millj. kr. mundu þá gagna til þess að greiða 15% fiskverðshækkun, 26 millj. kr. mundu ganga til þess að bæta rekstrarafkomu frystihúsanna, og 2 millj. kr. mundu ganga til þess að bæta afkomu saltfiskverkunarinnar í landinu. Þessi viðmiðun, að landað aflamagn muni nema 400 millj. kr. á þessu ári, er ákveðin þannig, að þar er um nokkru meira heildaraflamagn að ræða en reyndist vera á s.l. ári, en hver aflinn verður á þessu tímabili, er auðvitað ekki hægt að segja um fyrir fram. Reynist aflamagnið minna, verður greiðslan úr verðjöfnunarsjóði tilsvarandi lægri, en ef aflamagnið reyndist meira, yrði heildargreiðslan úr verðjöfnunarsjóði meiri. Fiskverðið að þessu sinni var ákveðið þannig, að fyrst skyldi koma til 10% almenn fiskverðshækkun, sem dreift yrði á fisktegundir eftir ákvörðun Verðlagsráðs sjávarútvegsins og þá að sjálfsögðu miðað við það, hvað talið væri markaðsverð á hverri tegund. En auk þess var svo ákveðið, að til skyldi koma 5% viðbótarfiskverðshækkun á þessu tímabili og sú fiskverðshækkun skyldi ganga jafnt yfir allar tegundir. Þetta var ákveðið m.a. vegna þess, að í ljós kom, að annars hefði farið svo, að ekki hefði verið unnt að hækka karfaverð að neinu leyti og ekki heldur ufsaverð, en hækkunin á þorski og öðrum tegundum hefði þá orðið tilsvarandi meiri. En þar sem hækkunin á þorski og skyldum tegundum var nú greinilega allmikil, þar sem hún var ákveðin 19%, þótti réttmætt að tryggja við þessa afgreiðslu, að nokkur fiskverðshækkun kæmi einnig fram á þessum tegundum eða til þeirra aðila, sem einkum veiða þessar tegundir, sem standa svona miklu verr í sölunni erlendis. Það hefur í sambandi við þetta mál nokkuð verið á það minnzt, hvernig með þessi mál ætti að fara á næsta ári, hvort áfram ætti þá að greiða úr verðjöfnunarsjóði til þess að gera það kleift að halda uppi þessu fiskverði og þessari rekstrarafkomu fyrir fiskiðnaðinn í landinu. Að sjálfsögðu hefur engin ákvörðun enn verið tekin um það, hvernig þessum málum verður hagað á næsta ári. Það verður eins og venjulega gengið til þess verks í des. að kanna allar aðstæður útgerðarinnar og kanna það á milli þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, um hvað getur orðið samkomulag varðandi fiskverð og varðandi rekstrarafkomu hinna einstöku greina sjávarútvegsins. Og þegar ákvarðanir verða teknar um það, verður að sjálfsögðu að taka inn í það dæmi heildarmyndina alla, þ.e.a.s. rekstur einstakra greina, þar sem reksturinn nú stendur miklu betur en á þeim greinum, sem hér var einkum fjallað um. Síðan þessi ákvörðun var tekin, hefur t.d. verð á fiskmjöli hækkað enn verulega, og allar horfur eru á því, að reikna megi með mjög góðri afkomu hjá bátaflotanum og sjómönnum á komandi loðnuvertíð. Fiskverðsbreytingar á erlendum mörkuðum eiga sér líka oft stað á þessu tímabili á haustmánuðum og framan af vetri, og það verður að sjálfsögðu eins og venjulega að taka fullt tillit til þess, þegar nýr rekstrargrundvöllur verður ákveðinn. Þá gefur einnig auga leið, að staða efnahagsmálanna almennt kemur mjög inn í þessa mynd, því að afkoma frystihúsanna í landinu fer að sjálfsögðu eftir því, með hvaða kaupgjaldi á að reikna, hver verður kaupgjaldsvísitalan á næsta ári, og margt annað kemur hér til greina. Það verður sem sagt að sýna sig síðar, hvaða ráðstafanir verður að gera í des., til þess að hægt verði að tryggja sjómönnum sambærileg launakjör á við aðrar stéttir og til þess að hægt verði að tryggja útgerðinni í landinu viðunandi rekstrarafkomu. En um greiðsluna úr verðjöfnunarsjóði vildi ég segja það, að því hefur nokkuð verið haldið fram, að það væri óeðlilegt að reikna nú með þessari greiðslu úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, vegna þess að sá sjóður hefði verið hugsaður til þess að standa aðeins undir verðlækkun, sem verða kynni á mörkuðum erlendis. Þetta er ekki með öllu rétt, því að lögin um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins gera beinlínis ráð fyrir því, að viðmiðunarverð verðjöfnunarsjóðs skuli ákveðið með hliðsjón af almennri rekstrarafkomu sjávarútvegsins í landinu, enda hefur það verið gert margsinnis, þegar viðmiðunarverð hefur verið ákveðið að undanförnu. í sjálfu sér er enginn munur á því fyrir sjávarútveginn, hvort hann verður fyrir áföllum á þann hátt, að aflinn minnkar og tekjurnar verða minni af þeim ástæðum, eða hvort verðlag lækkar og tekjurnar minnka á þann hátt. Ég tel því fyrir mitt leyti, að það hafi verið sjálfsagt að verða við því að greiða þessa tiltölulega lágu fjárhæð, sem hér er um að ræða, úr verðjöfnunarsjóði fyrir þetta tímabil, sem gjarnan er eitt veikasta rekstrartímabil útgerðarinnar í landinu, og hefði enda talið furðulegt að ætla að halda útgerðinni í kreppu á þessum tíma, á sama tíma sem þessi sjóður er jafnstór og hann er nú. Hitt var hins vegar skoðun stjórnar verðjöfnunarsjóðsins og eins ríkisstj., að rétt væri að þessu sinni, að greiðslur úr verðjöfnunarsjóði yrðu með þeim hætti, sem lagt er til í þessu frv., þ.e.a.s. úr sjóðnum yrði tekin tiltekin fjárhæð, sem skipt yrði eftir ákveðnum reglum, en ekki á þann hátt, að viðmiðunarverði í sjóðnum yrði breytt. Viðmiðunarverð verðjöfnunarsjóðs stendur því í öllum aðalatriðum óbreytt á næsta verðlagstímabili eða til ársloka. Ég geri nú ráð fyrir því, að þetta frv. gangi til n. og verði athugað þar, en ég legg áherzlu á, að það geti fengið afgreiðslu hið fyrsta, því að hér er um það að ræða að staðfesta samkomulag, sem orðið hefur varðandi fiskverðsákvörðunina, þá fiskverðsákvörðun, sem raunverulega er komin til framkvæmda. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Þó að hæstv. sjútvrh. hafi lagt það til, að frv. yrði vísað til þeirrar n., sem ég á sæti í, sjútvn., þá tel ég þó rétt að ræða frv. nokkuð hér við 1. umr, og það kannske alveg sérstaklega vegna túlkunar hæstv. ráðh. á tilganginum með stofnun Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Ástæðan fyrir því, að ég tel þetta nauðsynlegt, er sú stefnumörkun hæstv. núv. ríkisstj., sem fram kemur í frv., að nota Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins í allt öðrum tilgangi en upphaflega var til ætlazt, þegar lög um hann voru samþ. hér á hinu háa Alþ. Frv. til l. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins var lagt fram í byrjun þings 1968 og afgreitt sem lög frá Alþ. veturinn 1969. Lögin um verðjöfnunarsjóðinn voru mjög skýr, og tilgangurinn með stofnun sjóðsins og einnig hvernig fé skyldi aflað til hans og eftir hvaða reglum fé skuli greitt úr sjóðnum er alveg afmarkað og fastákveðið í tilteknum gr. laganna 1. gr. laganna hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stofna skal sjóð, er nefnist Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins. Hlutverk sjóðsins er að draga úr áhrifum verðsveiflna, er verða kunna á útflutningsafurðum fiskiðnaðarins.“ Er þá að sjálfsögðu átt við verðsveiflur á erlendum mörkuðum. Enginn vafi er því á, í hvaða tilgangi sjóðurinn er stofnaður. Í 5. gr. l. er ákveðið, hverjar tekjur sjóðsins skuli vera. Þar segir í b-lið gr.: „Allt að helmingi af verðhækkun, sbr. 7. gr., sem verður á þeim afurðum fiskiðnaðarins til útflutnings, sem lög þessi ná til. Renna tekjur þessar til viðkomandi deilda sjóðsins.“ Það segir sig sjálft, að slík ákvörðun hlaut að hafa áhrif á fiskverð og skerða þar með einnig tekjur sjómanna og útvegsmanna, ef um verðhækkun væri að ræða á erlendum markaði. Það, sem hér gerist með stofnun verðjöfnunarsjóðsins, er, að verið er að leggja til hliðar nokkurn hluta af tekjum allra þessara aðila til að mæta tímabundnum verðhækkunum sjávarafurða, sem síðar kunna að verða á erlendum markaði. Ef lesnar eru umr., sem urðu um þetta mál. er það var til meðferðar hér í þessari hv. d. veturinn 1969, kemur alveg greinilega í ljós, að allir, sem um það ræddu, voru alveg sammála um, að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins væri óumdeilanleg eign þeirra aðila, sem þar áttu hlut að máli, þ.e. útvegsmanna, sjómanna og eigenda fiskiðnaðarins. Enginn lét uppi um þetta ákveðnari skoðun en einmitt hæstv. núv. sjútvrh., og mun ég víkja að því síðar. 6. gr. l. um verðjöfnunarsjóð fjallar um, í hvaða tilfellum eða undir hvaða kringumstæðum heimilt sé að inna af hendi greiðslur úr sjóðnum. Gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til greiðslu verðbóta úr verðjöfnunarsjóði kemur, þegar meðalverð framleiðslu til útflutnings á einhverri þeirra útflutningsafurða fiskiðnaðarins, sem lög þessi ná til, hefur lækkað á grundvelli eins árs framleiðslutímabils, sbr. 7. og 8. gr. Verðbætur skulu þó aldrei nema meira en helmingi verðlækkunarinnar og ekki umfram það fé, sem viðkomandi deild ræður yfir, þegar til greiðslu verðbóta kemur.“ Ég held, að enginn vafi geti leikið á því, eins og ég sagði áðan, í hvaða tilfellum og undir hvaða kringumstæðum stjórn sjóðsins er heimilt að inna greiðslur af hendi eða mæla með greiðslum úr sjóðnum. Ég held, að ef frv. það, sem hér liggur fyrir, verði samþ. óbreytt, sé þar ekki einasta um breytingu á lögum um verðjöfnunarsjóðinn að ræða, heldur er með breytingunni beinlínis verið að kippa stoðunum undan sjóðnum og fyrirsjáanlegt, að hann muni verða uppétinn, ef stjórnvöld ætla að framkvæma þá stefnu, sem í þessu frv. kemur fram, ekkert eftir til verðbóta, ef um verður að ræða verðlækkun sjávarafurða á erlendum markaði. Væri það illa farið, því að sjómenn sérstaklega hafa litið á sjóðinn sem tryggingu fyrir því, að þeir yrðu ekki fyrir kjaraskerðingu, þó að um yrði að ræða tímabundna verðlækkun sjávarafurða á erlendum markaði, slíkt hefði sem sé ekki áhrif á fiskverðið og þeir héldu óskertu kaupi sínu miðað við aflahlut. Ég sagði áðan, að þegar frv. til l. um verðjöfnunarsjóð hefði verið til umr. hér í þessari hv. d. veturinn 1969, hefði enginn kveðið fastara að orði eða undirstrikað það rækilegar en einmitt hæstv. núv. sjútvrh., að verðjöfnunarsjóðurinn, ef til hans yrði stofnað, væri óskoruð eign þeirra aðila, sem þar eiga hlut að máli, og eigendur einir ættu að hafa ráðstöfunarrétt á greiðslum úr sjóðnum. Hann hefur sjálfsagt séð ástæðu til að undirstrika þetta vegna þess, að hann hefur þá begar borið nokkurn ugg í brjósti um, að stjórnvöld kynnu síðar meir að falla í þá freistingu að misnota sjóðinn og éta hann upp í allt öðrum tilgangi en til var ætlazt, þegar löggjöfin var sett. Mér þykir rétt að lesa stuttan kafla úr ræðu hæstv. ráðh., sem hann hélt, er málið var til 2. umr. hér í Nd. Hann sagði þá m.a. orðrétt, með leyfi hæstv. foraeta: „Ef byggður er upp sjóður á þennan hátt, að lagður er til hliðar hluti af útflutningsverði sjávarafurða, þá skiptir auðvitað mjög miklu máli fyrir viðkomandi framleiðendur, ásamt svo með sjómönnum þar á móti, að þeir hafi lokavald yfir því, hvernig á að fara með þetta fé. Það er t.d. enginn vafi á því, að frystihúsamenn verða ekki ánægðir með það, þegar á þennan hátt verður tekinn verulegur hluti af útflutningsverðinu á seldum frystum fiski og lagður til hliðar, að þá geti sjóðsstjórnin, sem er að miklum meiri hluta skipuð öðrum fulltrúum en frá samtökum frystiiðnaðarins, ráðstafað þessu fé. Það er mín skoðun, að ráðstöfunin á því fé hefði átt að vera í höndum fulltrúa, varðandi t.d. frysta fiskinn, frá annars vegar samtökum frystihúsanna og hins vegar samtökum útgerðarmanna og sjómanna, sem eiga raunverulega þessi verðmæti, sem hér er um að ræða. En nú er lagt til í þessu frv.,“ sagði hæstv. sjútvrh. þá, „að hér verði um 7 manna stjórn að ræða, og ráðh. á að skipa 3 menn í stjórnina án tilnefningar, og síðan koma fulltrúar fiskseljenda og útgerðarmanna og sjómanna með sinn manninn hvor, en sjómennirnir eiga í þessu tilfelli að hafa fulltrúa frá Sjómannasambandinu og Farmannasambandinu, og svo eiga að koma tveir fulltrúar frá fiskiðnaðinum og þó gert ráð fyrir því, að fulltrúar fiskiðnaðarins geti verið hreyfanlegir eftir því, hvaða grein framleiðslunnar á þar hlut að máli. Það er auðvitað alveg ljóst mál, eins og stjórnin yrði upp sett samkv. þessum reglum, að þá hefðu fiskiðnaðarmenn tiltölulega lítið vald yfir þessu fé, sem þeir eiga þó í raun og veru.“ Og hæstv. núv. sjútvrh. lauk ræðu sinni orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Ég tel einnig, að þær reglur, sem á að setja um ráðstafanir á þessu fé, eigi ráðh. að setja samkv. ákvörðun sjóðsstjórnarinnar, en ekki að ráðh. setji þetta aðeins að fengnum till. sjóðsstjórnarinnar, því að á því er vitanlega grundvallarmunur.“ Hæstv. sjútvrh. er þarna greinilega á sama máli og enn frekar en aðrir hv. þm., sem um málið fjölluðu þá, mjög ákveðinn í því, hvernig skuli ráðstafa sjóðnum, og það er hans skoðun, að það eigi eingöngu að vera á valdi eigenda sjóðsins, en stjórnvöld eiga þar helzt hvergi að koma nálægt, þegar hann undirstrikar, að það eigi að vera eftir ákvörðun sjóðsstjórnar, en ekki að fengnum till. hennar. Þegar þetta allt er athugað, má það heita furðulegt, að hæstv. sjútvrh. skuli nú mæla með því frv., sem hér liggur fyrir, en ástæðuna þekkjum við allir. Síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við, hafa rekstrarútgjöld fiskiðnaðarins vaxið hröðum skrefum, sennilega verulega umfram það, sem almennt hefur gerzt hjá öðrum atvinnugreinum. Stafar þetta m.a. af því, að vinnutímastyttingin kemur frekar fram sem bein kauphækkun hjá fiskiðnaðinum en öðrum atvinnugreinum, sem hægara eiga með að breyta rekstrarformi sínu í kerfisbundna 8 tíma vinnu 5 daga vikunnar. Hraðfrystihúsamenn hafa tjáð mér, að þegar allar kaupbreytingar síðustu samninga eru komnar til framkvæmda, muni vinnulaunakostnaður og vinnulannatengdur kostnaður hafa hækkað milli 50 og 60% auk annarra hækkana á ýmsum rekstrarvörum fiskiðnaðarins. Það segir sig sjálft, að hér er um svo stórfelldar hækkanir að ræða, að engum þurfa að koma á óvart þeir rekstrarörðugleikar, sem fiskiðnaðurinn á við að búa þrátt fyrir verðhækkanir, sem orðið hafa á ýmsum tegundum sjávarafurða á erlendum markaði. Hæstv. sjútvrh. hefur mjög látið að því liggja í ræðum og riti og nú síðast hér í ræðu sinni áðan, að rekstrarörðugleikar fiskiðnaðarins stöfuðu fyrst og fremst, og hann taldi í ræðu sinni áðan, að þeir stöfuðu næstum eingöngu af minna aflamagni. Um 13%, segir í grg, frv., að aflamagnið hafi minnkað, og endurtók hæstv. ráðh. það hér áðan. Nú dettur mér ekki í hug að halda því fram, að minnkandi afli skerði ekki að einhverju leyti afkomu frystiiðnaðarins. Það liggur auðvitað í augum uppi. En ég tel, að hæstv. ráðh. fari mjög í kringum sannleikann, þegar hann heldur því fram, að þetta sé aðalorsökin. Talið er, að keypt hráefni sé um helmingur af rekstrarútgjöldum fiskiðnaðarins, vinnulaun og vinnulaunatengd útgjöld um 25% og fastakostnaður og önnur útgjöld um 25%. Minna keypt hráefni þýðir auðvitað lægri hráefniskostnað og að verulegu leyti lægri launakostnað. Ég held, að ekki fái staðizt, að minnkandi fiskafli sé aðalorsakavaldur versnandi afkomu fiskiðnaðarins, heldur sé þar um að ræða hinar almennu hækkanir, sem orðið hafa á rekstrarútgjöldum atvinnuveganna í tíð núv. ríkisstj., og sé því um heimatilbúna erfiðleika fyrst og fremst að ræða, sem við eigum við að stríða. Má í þessu sambandi benda á, að hjá frystihúsi, sem framleiðir miðað við 200 millj. kr. útflutning, sem í flestum tilvikum þýðir þá mjög nálægt þeirri upphæð í rekstrarútgjöldum, þá eru vinnulaun þar af 25% eða um 50 millj. Ef vinnulaun og vinnulaunatengdur kostnaður hafa hækkað og koma til með að hækka á næsta ári um 50%, þá liggur það ljóst fyrir, að þetta eru um 25 millj. kr. aukaútgjöld fyrir slíkt frystihús. Ef þau hækka um 60%, þá eru það 30 millj. kr. aukin útgjöld. Ég tel, að þetta segi sína sögn. Ég þekki nokkuð til rekstar hinna stærri frystihúsa í minni heimabyggð. Ég veit ekki til, að þau hafi haft þann tekjuafgang, að þau þyldu slík aukaútgjöld á einu eða hálfu öðru ári. Ég tel því, að skýring hæstv. ráðh., sem hann hefur mjög haldið á lofti, bæði í fjölmiðlum landsins og nú síðast hér í ræðu sinni áðan, að minnkandi aflamagn og verri samsetning aflans væri, eins og hann telur, aðalorsökin og hann vill meina kannske einasta orsökin fyrir versnandi aðstöðu frystihúsanna, - ég tel það mjög mikla rangtúlkun á málinu. Frystihúsin og aðrir, sem fiskiðnað stunda, hafa alltaf orðið að reikna með því og verða að reikna með því, að sveiflur séu í aflamagninu. Þetta er reynsla áratuganna, og það dettur engum í hug að byggja rekstur sinn þannig upp eða reikna með, að hann geti byggt rekstur sinn þannig upp, að alltaf sé nákvæmlega sama aflamagnið frá ári til árs, þannig að ég tel, að það sé allt mjög orðum aukið og rangtúlkun, sú niðurstaða, sem hæstv. ráðh. hefur komizt að í sambandi við, að þetta sé eiginlega eini orsakavaldur erfiðleika frystihúsanna. Þegar þetta er athugað, þá tel ég það í alla staði óforsvaranlegt að ætla að ráðast á Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, og láta hann borga brúsann vegna, að ég tel, óheillavænlegrar stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum. Ég kem þá að því aftur, sem ég benti á í upphafi máls míns, að þingheimur allur og enginn frekar en hæstv. sjútvrh. varð um það sammála, er lögin um verðjöfnunarsjóð voru samþ., að sjóðurinn væri óskoruð eign sjómanna og útgerðarmanna og fiskiðnaðarins. Eign sjóðsins er, eins og kunnugt er, í vörzlu Seðlabanka Íslands og varðveitt þar á bók eða sérstökum reikningi, og er að því leyti verðmætari en aðrir sjóðir í einkaeign, að hann er gengistryggður samkv. lögum, sem samþ. voru á síðasta Alþ. Ég vil í þessu sambandi benda á, að þegar l. um gengistryggingu verðjöfnunarsjóðs voru til umr. hér í þessari hv. d. á s.l. vetri, fóru þau, ef ég man rétt, í gegnum báðar deildir, bæði í gegnum þessa hv. d. og eins í gegnum hv. Ed. með shlj. atkv. Ég tel. að þetta sýni, hversu hv. alþm. töldu þá sjóðinn nauðsynlegan og það svo, að ekki einu sinni gengisbreyting mætti rýra gildi hans, hvað þá að það ætti að nota hann sem hagstjórnartæki í efnahagsmálum, þegar það sýnir sig, að sú stefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur rekið og komið hér á, er fyrst og fremst það, sem skapar fiskiðnaðinum og sjávarútveginum þá erfiðleika, sem nú er við að glíma. Þessi er staða verðjöfnunarsjóðsins, og held ég, að um það sé enginn ágreiningur. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, felst vissulega ný stefnumörkun í kjara- og efnahagsmálum, því að það gerir beinlínis ráð fyrir því, að ef menn eru sammála um, eins og nú er, að bæta þurfi laun sjómanna og auka tekjur útgerðar og fiskvinnslu, þá skuli það ákveðið með lagasetningu frá Alþ., að þessir aðilar fari í eigin sparisjóðsbók í Seðlabankanum og bæti kaup sitt og tekjur af eigin fé, eftir því sem samkomulag verður innbyrðis. Þetta er að sjálfsögðu ákaflega einföld lausn á vinnudeilu. En ég er ákaflega hræddur um, að ef ætti að fara að beita þessu gagnvart launþegasamtökum almennt, að segja þeim að leysa deilur sínar við atvinnurekendur með því að fara í eigin sjóði og greiða sjálfum sér launauppbætur, þá yrði því ekki vel tekið. En það er nákvæmlega þetta, sem frv. gerir ráð fyrir gagnvart sjómönnum og þeim aðilum öðrum, sem þar eiga hlut að máli. Og það er annað í sambandi við frv., sem ég vil spyrja um: Hefur hæstv. ríkisstj. gengið úr skugga um það, hvort ákvæði frv. stangast ekki beinlínis á við 67. gr. stjórnarskrárinnar, en þessi gr. kveður á um, að eignarrétturinn skuli friðhelgur og engan megi skylda til að láta af hendi eigu sína, nema almenningsþörf krefji, og þurfi til þess lagafyrirmæli og komi fyrir fullar bætur? Eins og ég hef áður bent á, eru allir sammála um, að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins sé óumdeilanlega eign þeirra aðila, sem lagt hafa fé í hann. Það er því ekki nema eðlilegt, að vakin sé athygli á því og hæstv. ríkisstj. um það spurð, hvort hún telji, að 67. gr. stjórnarskrárinnar heimili, að frv. verði samþ. í því formi, sem það hefur verið lagt fram, þ.e.a.s. að ríkisvaldið hrifsi til sín hluta sjóðsins til lausnar á aðsteðjandi vanda í efnahagsmálum, sem er í algeru ósamræmi við tilganginn með stofnun sjóðsins. Mér sýnist, að það liggi ákaflega nærri því, að hér sé um eignaupptöku að ræða á fjármunum, sem einkaaðilar eiga og yrðu þá að koma fullar bætur fyrir, ef frv. verður samþ. óbreytt, að mínum dómi. Ég vil að lokum taka það fram, að ég geri mér að sjálfsögðu fulla grein fyrir því, að leysa verður þann vanda, sem að steðjar í sambandi við útgerð og fiskvinnslu, þá mánuði, sem eftir eru af árinu. En ég tel, að breyta verði frv. í það horf, að um lán verði að ræða úr verðjöfnunarsjóði, en ekki framlag, og taka verði tillit til þeirra 88 millj. kr., sem frv. gerir ráð fyrir, að lagðar verði fram úr sjóðnum, og upphæðin tekin inn í dæmið, þegar rekstrargrundvöllur útgerðar og fiskvinnslu verður lagður um næstu áramót, eins og flestum mun ljóst, að óhjákvæmilegt verður að gera, ef ekki á til stöðvunar þessa atvinnuvegar að koma. Ég hafði ætlað að ljúka máli mínu með því að beina þeirri fsp. til hæstv. sjútvrh., hvort eigendur verðjöfnunarsjóðsins gætu ekki treyst því örugglega og gætu á því byggt, að hæstv. ríkisstj. héldi ekki áfram eða ætlaði sér ekki að halda áfram á næsta ári að éta upp fé sjóðsins, fé þessara manna, sem allir eru sammála um, að sé þeirra óskoraða eign, og hvort þeir gætu ekki treyst þessu. Nú hefur hæstv. ráðh. að nokkru svarað þessari fsp. minni með umr. um það og því, sem hann sagði í þessu sambandi, að það væri ekki enn þá farið að róta þessum málum til hlítar og yrði ekki gert fyrr en um næstu áramót, til þess væri ekki aðstaða. Það er alveg rétt, að ekki er aðstaða til að taka endanlega ákvörðun um þetta, fyrr en búið er að gera upp afkomu ársins og kanna allar horfur og viðhorf, sem þá verða. Hitt mundi ég segja, að það væri mjög eðlilegt og eðlileg krafa einmitt vegna þess frv., sem hér er komið fram, að eigendur verðjöfnunarsjóðsins fengju að vita það með nokkrum fyrirvara, hvort það er ætlun hæstv. ríkisstj. að halda áfram að ganga í sjóðinn og skerða hann í sambandi við efnahagsráðstafanir, sem um næstu áramót hljóta að koma. Ég tel, að þeir eigi nokkurn rétt á því, að þeim sé gefið nokkurt svigrúm til þess að gera þá sínar gagnráðstafanir, sem þeir teldu eðlilegar. Hæstv. ráðh. vildi skýra þetta frv. með því, að lögunum um verðjöfnunarsjóð fælist eiginlega heimild til þess að taka fé sjóðsins og verja á þennan hátt. En ég held, að það sé ákaflega hæpin túlkun. Þegar menn tala um viðmiðunarverð, þá er vitanlega átt við, að tekið sé tillit til þess við fiskverðsákvörðun, og þá tekið tillit til þess, þegar tekið er fé af seldum sjávarafurðum, að þetta hefur verið reiknað inn í dæmið, og framlag sjóðsins lækkað að sama skapi. En ég tel, að það fé, sem komið er í sjóðinn, verði ekki undir neinum kringumstæðum hreyft út úr honum aftur nema eftir þeim reglum, sem í lögum um sjóðinn er að finna og að mínum dómi eru alveg skýrar. Það er engum blöðum um það að fletta, að fé verður ekki með neinu öðru móti tekið út úr sjóðnum með eðlilegum hætti. Og hvers vegna væri hæstv. ráðh. að leggja fram þetta frv., ef hann teldi sig hafa heimild til að ganga í sjóðinn á þann veg, sem frv. gerir ráð fyrir og hann hér áðan vildi láta liggja að, að hann hefði heimild til. Ef svo væri, þá væri óþarfi að vera að leggja þetta frv. fram. Ég skal nú ekki í bili orðlengja meira um þetta, en ég vil segja það, að ef þetta á að verða reyndin, að þannig eigi að brenna upp Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, sem allir þeir aðilar hafa lagt fé í, bæði sjómenn og aðrir, - ef það á að brenna það upp í óðaverðbólgu núv. ríkisstj., þá er það illa farið, og ég er sannfærður um, að ríkisstj. á eftir að fá að finna fyrir því og fá margar ákúrur fyrir að hafa þannig staðið að málum, og ég endurtek, ég efast um, að hún hafi nokkra heimild til þess, eins og lög verðjöfnunarsjóðsins eru.



Herra forseti. Ég stend upp fyrst og fremst til þess að lýsa þeirri skoðun minni og míns flokks, að það hljóti að teljast í alla staði óeðlilegt að ráðstafa Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins til styrktargreiðslna til handa ákveðnum greinum útvegsins með hliðsjón af því markmiði sem verðjöfnunarsjóðnum er sett í lögum um hann. Ég þarf ekki að lýsa því fyrir hv. þm., í hvaða skyni verðjöfnunarsjóðurinn var stofnaður. Honum var frá upphafi ætlað það hlutverk að auðvelda íslenzkum sjávarútvegi að mæta verðfalli erlendis, en í ljós hafði komið á undanförnum áratug, að brýn þörf var á því, að slíkur sjóður væri til í íslenzku efnahagskerfi. Um það vona ég, að ekki geti talizt neinn ágreiningur. Nú er sjóðnum hins vegar ráðstafað í öðru skyni. Honum er ráðstafað til styrktar ákveðnum greinum íslenzks sjávarútvegs, sem ég ber engan veginn á móti, að hafi þurft á styrk að halda, eins og málum er komið, en sá styrkur er veittur úr sjóði, sem Alþ. hefur ætlað annað hlutverk. Þetta er í raun og veru viðurkennt af hálfu hæstv. ríkisstj. með því að flytja frv. um breytingu á lögum sjóðsins. Í því felst auðvitað viðurkenning á því, að gildandi lög gerðu ekki ráð fyrir slíkri notkun sjóðsins sem hér er um að ræða. Það er óneitanlega andkannalegt, óneitanlega óeðlilegt að ráðstafa sjóði, sem ætlaður er til þess að mæta verðlækkun, sem auðvitað getur orðið hvenær sem er, á ríma, þegar verðlag á íslenzkum sjávarafurðum erlendis er hærra en nokkru sinni fyrr. Þetta er hins vegar í raun og veru svo mikið rætt mál, að ég sé ekki ástæðu til þess við 1. umr. málsins að gera þetta ýtarlega að umtalsefni. Hér er um augljósar staðreyndir að ræða. Það, sem ég vil sérstaklega vekja athygli á í þessu sambandi, er, að þarna er um rímamótaatburð að ræða, að með þeirri ráðstöfun, sem ríkisstj. þegar hefur tekið ákvörðun um og þessu frv. er ætlað að staðfesta, er í raun og veru verið að koma á uppbótakerfi aftur. Það er aftur verið að taka upp það uppbótakerfi, sem lengstum var hér við lýði á áratugnum 1950–1960, - kerfi, sem reyndist leiða til spillingar, - kerfi, sem reyndist leiða til rangrar hagnýtingar á framleiðsluþáttum, - kerfi, sem reyndist smám saman leiða til óhagkvæmni í framleiðslu og sölu. Ég vil hér vekja athygli á og spyrja hæstv. sjútvrh.: Er hér eingöngu um bráðabirgðaúrræði eða bráðabirgðaástand að ræða. Er þessi ráðstöfun á fé verðjöfnunarsjóðs til bótagreiðslna handa tilteknum greinum sjávarútvegsins eingöngu bráðabirgðaákvörðun? Er hér eingöngu um bráðabirgðafyrirkomulag að ræða? Eða er hér um að ræða viljandi, skýra stefnumótun í þá átt, að leysa skuli vandræði sjávarútvegsins eftir uppbótaleiðinni? Þetta tel ég mjög æskilegt, að verði upplýst, ef ráðh. treysta sér til að upplýsa það. Það skiptir meginmáli fyrir íslenzka efnahagsstefnu, fyrir stefnuna í íslenzkum efnahagsmálum yfir höfuð að tala, hvort þessari ráðstöfun er eingöngu ætlað að gilda í þá þrjá mánuði, sem á skortir, að ríkisstj. hafi getað gert upp hug sinn um það, hver raunverulega eigi að vera stefnan í efnahagsmálunum. Er hér eingöngu um að ræða bráðabirgðaráðstöfun. Út af fyrir sig mætti segja, að það gæti verið viss afsökun fyrir því að taka þetta fé úr verðjöfnunarsjóði, fyrst ríkisstj. hefur ekki gert hug sinn upp almennt um málið. Ef aftur á móti er um upphaf að nýrri stefnu í íslenzkum efnahagsmálum að ræða, ef hér er um að ræða upphaf nýs uppbótakerfis, þá er hér um miklu, miklu alvarlegra mál að ræða, - ef svo er, ef meiningin er að leysa vanda sjávarútvegsins á næsta ári eftir líkum leiðum og þessum, þá hlyti næsta spurningin að vera: Á að ganga áfram á verðjöfnunarsjóðinn eða á hann að fá að vera í friði á árinu 1973 og afla annarra tekna til þess að standa undir fjárþörf uppbótakerfisins, sem auðvitað verður um að ræða? Ég hlýt að vekja athygli á því, að alveg augljóst er, og ég er sannfærður um, að manni, sem þekkir jafnvel til íslenzks sjávarútvegs og hæstv. sjútvrh., er það jafnvel enn ljósara en mér, sem auðvitað á ekki aðgang að jafnglöggum skýrslum um þessi efni og hann sjálfur á, honum er áreiðanlega ljóst, að vandi íslenzks sjávarútvegs á árinu 1973 er miklu meira en fjórfaldur á við þann vanda, sem við er að etja á þrem síðustu mánuðum þessa árs. Vandinn þá verður miklu meira en fjórfaldur á við vandann á síðasta ársfjórðungi þessa árs. Hvað hyggst ríkisstj. fyrir í þessum efnum? Ætlar hún að leysa þann vanda eftir uppbótakerfisleiðinni, og ef hún ætlar að gera það, ætlar hún að halda áfram á þeirri braut, sem hér er mörkuð, að ganga á verðjöfnunarsjóðinn? Ég vil óska þess, að hæstv. ráðh. svari þessari spurningu þannig, að hann segi: Það, sem hér er verið að gera, er alger bráðabirgðaráðstöfun, og í því felst engin stefnuyfirlýsing um það, að þannig muni verða haldið áfram á næsta ári. - Það mundi gleðja mig ef hæstv. ráðh. gæfi skýra yfirlýsingu um, að þó að gengið hafi verið á verðjöfnunarsjóðinn á þrem síðustu mánuðum þessa árs, þá muni það ekki verða gert á árinu 1973, ekki verða gert á næsta ári. En þm. fá það og alþjóð fær það væntanlega upplýst, hvað hæstv. sjútvrh. hefur að segja um þessi mjög svo mikilvægu atriði.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála, að þeir hv. stjórnarandstæðingar, sem hér hafa talað, hafa ekki áttað sig á eðli þess máls, sem hér er um að ræða. Hv. 3. þm. Sunnl. talaði hér allan rímann um það, að ríkisstj. væri að taka fé úr verðjöfnunarsjóði og ríkisstj, væri að ráðast á verðjöfnunarsjóð, ætlaði að brenna hann upp í eldi o.s.frv. Veit hv. þm. ekki, að þetta mál ber þannig að, að eigendur sjóðsins, sem ég hef kallað, fulltrúar sjómanna, fulltrúar útvegsmanna og fulltrúar fiskiðnaðarins í landinu, sneru sér til ríkisstj. og báðu um þetta? Þeir gerðu till. um, að þessu yrði ráðstafað á þennan veg. Það var ríkisstjórnarinnar að segja til um það, hvort hún vildi fallast á till. þeirra eða ekki, eins og lög gera ráð fyrir. Ríkisstj. er ekkert að taka úr þessum sjóði handa sér, það er vitanlega reginmisskilningur. En þá er rétt að koma nokkru nánar að eðli þessa sjóðs. Það er rétt, það átti að vera einn megintilgangur sjóðsins að bæta þessum aðilum, sjómönnum, útgerðarmönnum og fiskiðnaðarmönnum, upp áfall, sem þeir kynnu að verða fyrir vegna lækkandi verðs á erlendum markaði. Það er rétt. En lög sjóðsins segja líka, að það skuli taka tillit til annars í sambandi við greiðslur úr sjóðnum, og það hefur verið gert margsinnis. Og hvað segja lögin? Af hverju las ekki hv. 3. þm. Sunnl. upp þetta ákvæði, fyrst hann var að reyna að svara því, sem ég hafði sagt, þar sem ég hafði vitnað í þetta. 7. gr. frv. er þannig: „Við upphaf hvers árs eða framleiðslutímabils skal sjóðsstjórnin að fenginni staðfestingu sjútvrh. ákveða verðgrundvöll þann, sem miða skal við verðhækkun samkv. 5. gr. eða verðlækkun samkv. 6. gr.“ Og svo segir: „Skal hún þá einkum hafa hliðsjón af verðlagi þriggja undanfarinna ára, svo og af niðurstöðum Verðlagsráðs sjávarútvegsins um afkomu framleiðslunnar.“ Það er þetta, sem hefur verið gert. Ég heyrði, að hv. 3. þm. Sunnl. hafði ekki hugmynd um, hvernig þetta er framkvæmt. Ég skal ekkert ásaka hann um það út af fyrir sig. Ég vissi ekki fyllilega, hvernig þessu var háttað, lengi vel um greiðslur úr verðjöfnunarsjóði. Viðmiðunarverð í verðjöfnunarsjóðinn, sem ákveðið er og greiðslurnar úr sjóðnum miðast við, er ekki sett eftir því, hvað ákveðið er um hráefnisverð á fiski. Viðmiðunarverð er sett hjá verðjöfnunarsjóði miðað við, að það fáist fyrir útfluttar afurðir tiltekið verð á einingu. Og ef þetta viðmiðunarverð er sett jafnvel fyrir ofan það, sem er markaðsverð á einhverju tímabili, þá verður greitt úr sjóðnum. Og það er þetta, sem hefur verið gert hvað eftir annað, að viðmiðunarverð hefur verið sett svo hátt, að þannig hefur verið greitt úr sjóðnum einmitt eftir þessari reglu, að það ber að taka tillit ekki eingöngu til verðlagsins á afurðunum á erlendum markaði, heldur einnig til rekstraraðstöðu framleiðslunnar. Nú var það í þetta skipti till. Verðlagsráðs sjávarútvegsins, fulltrúa sjómanna, bátaútgerðarmanna og fiskiðnaðarmanna, að sá háttur yrði hafður á að ákveða viðmiðunarverðið svo hátt, að þessi greiðsla kæmi út úr sjóðnum, og þá þyrfti enga lagabreytingu. Það var rétt. Það var vitanlega hægt að framkvæma þetta svona, eins og þeir lögðu til. Þá yrði engin lagabreyting. Á þetta vildi ég ekki fallast fyrir mitt leyti, og hinir opinberu fulltrúar í stjórn verðjöfnunarsjóðs mæltu gegn þessu og töldu, að það væri mjög óæskilegt að fara að setja viðmiðunarverðið svo hátt, að greiðslur úr sjóðnum yrðu með þessum bætti. Og af því var það, að við lögðum til, að í þetta skipti, fyrir þetta tiltekna tímabil, yrði tekin úr sjóðnum samkv. samkomulagi þeirra aðila, sem eiga sjóðinn, tiltekin fjárhæð og henni deilt út eftir ákveðnum reglum, en viðmiðunarverðið yrði ekki hreyft, af því að vitanlega var hér um greinilegt bráðabirgðaástand að ræða, en ekki nein viðurkenning á því, að hér gæti orðið um varanlegt ástand að ræða. Hv. 3. þm. Sunnl. vitnaði hér mjög í ummæli mín, sem ég hafði látið hér falla um það leyti, sem var verið að ákveða að stofna til þessa sjóðs. Skoðanir minar í þessum efnum hafa sannarlega ekki breytzt, og ég álít, að sjómenn og útgerðarmenn og fiskiðnrekendur í landinu eigi þetta fé og það séu þeir, sem eigi að ráðstafa því.  Það, sem hér hefur því verið sagt af hv. 3. þm. Sunnl. og eins af hv. 7. þm. Reykv., er í rauninni algerlega byggt á misskilningi, því að þeir setja málið þannig upp, að ríkisstj. sé að taka fé úr þessum sjóði, og helzt að skilja, að hún sé að taka það handa sér. Hér er um það að ræða, að ákveðnir aðilar hafa á góðum tímum lagt fé til hliðar, og ég hef lagt á það áherzlu fyrir mitt leyti, að það eru þeir, sem eiga þetta fé, og það eru þeir, sem eiga að fá það fé, sem rennur út úr sjóðnum aftur. Ég tel fyrir mitt leyti, að vandi þessara aðila verði alveg sá sami, hvort hann verður fyrir verðfall á þeirra útflutningsafurðum eða hvort hann verður fyrir það, að aflinn hefur minnkað. Þetta er þeirra fé, og ef þeir vilja ráðst. því sér til handa, þá er réttmætt að verða við því. Hitt hef ég sagt allan tímann og segi og mun beita valdi mínu til þess, á meðan ég er ráðherra, sem þessir aðilar verða að leita til um staðfestingu, að ég vil sjá um það, að fé, sem kann að verða greitt úr sjóðnum, renni á eðlilegan og réttlátan hátt til þeirra, sem lagt hafa fé í sjóðinn. Af því er haldið þannig á málinu nú, að þegar svo stendur á, að t.d. ein fisktegundin, þ.e.a.s. karfinn, eða sú vinnsla getur ekki risið undir því verði, sem þarf í rauninni að vera á þessum fiski, ef hann á að verða veiddur, þá hef ég lagt áherzlu á það, að greiðslur til þess að reyna að halda uppi verði á karfa komi úr þeim hluta sjóðsins, sem myndazt hefur af karfaafurðunum, til þess að hér sé ekki um óeðlilegar millifærslur á milli aðila að ræða. Það er auðvitað eins og hver önnur fjarstæða að tala um, að það sé verið að kippa hér stoðum undan þessum sjóði, - sjóði, sem er upp á 1100 millj. kr., - þó að upphæð sem nemur eins árs vöxtum af þessum sjóði, sé ráðstafað núna, þegar sérstaklega stendur á, til þeirra, sem eiga sjóðinn. Það er svo til marks um það, hvað menn meina með því, sem þeir segja, að hv. 3. þm. Sunnl. talar hér um, að núv. ríkisstj. sé að brenna upp þennan sjóð í eldi verðbólgu, og var svo óheppinn í því efni að minnast á, að á síðasta þingi hefðu verið sett lög um að tryggja þennan sjóð í erlendum gjaldeyri. En hvernig liggja þessi mál við í rauninni? Í tíð núv. ríkisstj. þótti sjálfsagt að setja svona öryggi á þennan sjóð, að tryggja hann í erlendum gjaldeyri, en í tíð fyrrv. ríkisstj. kom þessi tillaga margsinnis fram, og hún kom fram frá eigendum sjóðsins, sjómönnum, útvegsmönnum og fiskiðnaðarmönnum, og hvaða afgreiðslu fékk hún þá? Þá kom það ekki til mála að tryggja sjóðinn. Þá var þessu neitað. En svo þegar búið er að tryggja þennan sjóð í erlendum gjaldeyri, þá koma þeir, sem neituðu áður, og segja, að nú séum við að brenna hann upp, brenna upp verðgildi hans með okkar verðbólgustefnu. Ég tók, líka eftir því, að hv. 3, þm. Sunnl. vildi sem minnst gera úr því, að fiskiðnaðurinn í landinu og útgerðin hefðu orðið fyrir einhverjum erfiðleikum vegna minnkandi fiskafla, en lagði hins vegar höfuðáherzlu á það, að mikil hækkun vinnulauna væri aðalvandinn. Það er vitanlega ekkert nýtt, að það sé ágreiningur á milli t.d. mín og þeirra sjálfstæðismanna um það, hver eigi að vera laun þess fólks, sem vinnur að fiskiðnaðinum í landinu. Þeir sjá alltaf ósköp í því, ef hækkuð eru laun þeirra manna, sem lægst eru launaðir í landinu og m.a. vinna í frystihúsum landsins. Ég tel, að sú launahækkun, sem ákveðin hefur verið þeim til handa, hafi verið alveg óhjákvæmileg og aðeins til samræmis við það, sem búið var að ákveða um launakjör þeirra, sem voru betur settir með launakjör í landinu, og fyrrv. ríkisstj, hafði samþykkt. Andstaða gegn þeirri launahækkun var vitanlega ekkert aunað en tilraun til að svelta sjávarútveginn með vinnuafl og ætla að reyna að halda vinnuaflinu þar niðri í launakjörum, þegar annað vinnuafl hafði verið verðlagt svo hátt sem gert var í tíð fyrrv. ríkisstj., og það hefði vitanlega orðið fiskiðnaðinum í landinu að mestum skaða. En þegar ég sagði, að þeir erfiðleikar, sem hér væri við að etja hjá okkar fiskiðnaði, stöfuðu fyrst og fremst, eins og rannsóknarnefndin segir, sem er að athuga þessi mál. af minnkandi fiskafla og óhagstæðara hráefni til vinnslu, þá er það vegna þess, að það var búið að taka tillit til hækkandi vinnulauna við þá útreikninga, sem lagðir höfðu verið til grundvallar áður. Auðvitað átti fiskiðnaðurinn í landinu og önnur framleiðsla ekki að fá alla þá miklu fiskverðshækkun, sem orðið hafði. Hann varð að láta eitthvað út af þessu í formi hækkaðra vinnulauna. Alveg eins og í upphafi ársins var búið að gera ráð fyrir því í tekjuáætlunum fiskiðnaðarins, að fiskiðnaðurinn ætti að fá hærra verð en árið á undan, af því að það hafði orðið verðhækkun, eins varð hann að taka á sig hækkandi útgjöld í formi hækkandi launa, og þannig hafði verið reiknað. Þessar áætlanir hafa ekki brugðizt að neinu leyti varðandi þetta. Þar sem þessar áætlanir hafa brugðizt, þá er það í sambandi við minna fiskmagn, sem frystihúsin hafa haft til vinnslu, og óhagstæðara fiskmagn. Ég held ég hafi lesið það í Alþýðublaðinu annaðhvort í gær eða í morgun, að það skýrði m.a. frá því, að forstjóri fyrir einu stóru frystihúsi á Norðurlandi, frystihúsinu á Húsavík, hefði látið það koma fram, að á 7 fyrstu mánuðum þessa árs væri rekstrarafkoma frystihúss hans betri en á sama tíma árið á undan, hún hefði batnað. Og hann var spurður að því, hvernig stæði á þessu, hvort hann hefði einhverja sérstaka aðferð til þess að fá svona góða útkomu, á sama ríma og önnur frystihús teldu sig vera rekin með halla. Hann benti einfaldlega á það, sem er í fullu samræmi við þær athuganir, sem fram hafa farið hjá hagrannsóknastjóra, að meginskýringin á þessu lægi í því, að hann hefði nálega eingöngu þorsk til þess að vinna úr og mjög sæmilegan fisk, en þorskurinn hefur hækkað það mikið í verði og er það hagstæður í vinnslu, að samkvæmt reikningum hagrannsóknastjóra á hann að gefa betri raun á þessu ári án alls viðbótarstuðnings en hann gerði á árinu á undan. En það sama gildir ekki um t.d. vinnslu á karfa eða vinnslu á ufsa. Afurðir af þessum fisktegundum hafa ekki hækkað neitt í námunda eins mikið og afurðirnar úr þorskinum. Og því er það, að þessar ráðstafanir eru gerðar þannig, að það er sérstaklega miðað við það í framkvæmdinni hjá fiskiðnaðinum í landinu, sem hefur þetta með höndum, að beita þessum greiðslum þannig, að það verði fremur þeim til hagsbóta, sem hafa þarna versta afkomuna, heldur en hinum. Það er mesti misskilningur að halda, að það sé ríkisstj., sem hafi ákveðið, að færa hér eitthvað á milli. Það eina, sem hún gerði, var, að hún mælti með því, að tiltekin fiskverðshækkun til sjómannanna og útgerðarinnar ætti sér stað einnig í sambandi við karfa og ufsa, en ekki þær aukagreiðslur, sem ganga til þessarar vinnslu í gegnum framkvæmdakerfi frystihúsanna. Það fór nú svo, að Verðlagsráð sjávarútvegsins ákvað ekki aðeins þá fiskverðshækkun á karfa og ufsa, sem ríkisstj. mæltist til, heldur ákvað verðlagsráðið enn meiri hækkun á þessum tegundum en við höfðum lagt til. þó að rekstur þeirra væri þetta erfiður. Það er auðvitað hægt að segja, að ef ekki hefði komið til nein vinnulaunahækkun, þá hefðu frystihúsin verið sæmílega stödd í dag, þó að aflinn hefði minnkað um 13–15% og þó að samsetning aflans væri óhagstæðari. Ef vinnulaunahækkunin hefði ekki komið til, þá hefði allt sloppið. Það er vitanlega hægt að setja dæmið þannig upp. En það er vitanlega alveg rangt. Það var grundvöllur til þess að hækka laun fólksins, sem vann að fiskvinnslunni, og það var réttmætt, að það ætti sér stað vegna hækkandi verðlags og tiltölulega góðrar afkomu í þessum rekstri, en það verður svo aftur að játa, að þegar til þess kemur, að aflinn minnkar og verður miklu óhagstæðari, þá verður auðvitað að taka tillit til þess. Hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, spurði hér mjög um það og taldi í rauninni, að það væri algert tímamótamarkmið í þessu að vita um það, hvort hér væri um bráðabirgðaráðstafanir eða ekki að ræða. Í þessum efnum tel ég ekki, að neitt annað sé hægt að segja en að biðja hv. þm. að lesa frv. Það er bara um bráðabirgðaráðstöfun. Þar er skýrt tekið fram, að þetta á að gilda bara tiltekinn ríma, fram að áramótum, síðan er ákvæði frv. úr gildi numið. Þetta liggur því í rauninni alveg skýrt fyrir, og ég hef þegar sagt, að á þessu stigi er ekkert hægt að segja um það, hvaða ráðstafanir kunna að verða gerðar í þessum efnum í desembermánuði, þegar málefni sjávarútvegsins í heild verða gerð upp. Fulltrúar sjávarútvegsins nú við þessa verðákvörðun töldu sig ekki vilja standa að því að fara að semja á þessum tíma árs um rekstrarafkomuna á næsta ári. Þeir vildu bíða þangað til í desember með slíkt, eins og jafnan hefur verið. Það er alveg rétt hjá hv. 7. þm. Reykv., að sá vandi, sem kemur fram m.a. við fiskverðsákvörðunina nú og metinn er að geti numið við sæmilega góða veiði í kringum 88 millj. á þessum 3 mánuðum, það væri alveg rangt að meta þann vanda þannig, að þetta væri fjórði parturinn af ársvandanum. Auðvitað veiðist á þessum tíma fjarri því að vera fjórði hluti af heildarársaflanum. Ef þyrfti að veita útgerðinni í landinu stuðning til jafns við það, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., í 12 mánuði eða í heilt ár, þá yrði auðvitað vandamálið miklum mun meira en þarna er um að ræða. En það er eins og ég sagði, það er í rauninni alveg ómögulegt um það að segja á þessu stigi, hversu mikill vandi þetta kann að verða, og þá verður líka að taka inn í þetta heildardæmi, eins og alltaf hefur verið gert, það sem horfir til hins betra hjá útgerðinni. Það er auðvitað ekkert smáræði, sem hefur gerzt, einnig til hins betra. Eins og ég hef sagt áður, er auðvitað alvarlegt, þegar aflinn minnkar t.d. um 10%. Þá er hætt við því, að slíkt þýði á ársgrundvelli í kringum 1200–1400 millj. kr., það er rétt. En sú hækkun, sem nú hefur orðið á fiskmjöli, mun færa okkur á ársgrundvelli varla undir 700–800 millj. kr., bara sú verðhækkun. Fleira kemur hér til, sem einnig horfir til hins betra. Þetta verður vitanlega allt að gerast upp í sambandi við hag útgerðarinnar, þegar tekin verður ákvörðun um rekstrarafkomuna síðar á árinu. En það bætir sig enginn á því að slá hér fram órökstuddum tölum, í rauninni alveg út í bláinn, eins og því miður hefur verið gert í blöðum landsins, þegar þessi mál hafa verið rædd þar nú að undanförnu. Ég minnist þess t.d., að nokkur af blöðunum hér í Reykjavík fullyrtu það dag eftir dag, að vandamál frystihúsanna væru af þeirri stærðargráðu nú, að það mundi þurfa allan verðjöfnunarsjóðinn eða 1000 millj. kr. til þess að bjarga rekstri þeirra fram að áramótum. Og spurt var af miklum þjósti: Hvað á svo að gera eftir áramótin? Þeir nefndu sem sagt 1000 millj. En hagrannsóknastjóri, sem hefur lagt grundvöllinn að öllum útreikningum varðandi þessi mál í mörg ár, reiknar dæmið þannig út, að þetta séu ekki 1000 millj., heldur 15 millj., 15 millj. fram að áramótum. En menn geta auðvitað geisazt um þetta í marga daga og sagt stórar sögur um þetta og skrifað heilu leiðarana á eftir um vitleysuna. En það bætir sig enginn á því að vera með fleipur af þessu tagi. Hið rétta er það, eins og hér hefur komið fram, að það var þörf á því nú að hækka fiskverð til þess að bæta launakjör sjómanna, þannig að laun þeirra væru til samræmís við það, sem algengist er í landinu, og á þetta féllust útvegsmenn, og það var líka réttmætt, að fiskverð hækkaði nokkuð á þessum haustmánuðum til þess að bæta afkomu bátaflotans, vegna þess að heildarafli bátanna hafði orðið minni en reiknað var með. Það atriði síðan, að fallizt var á það að borga frystihúsunum í landinu ekki aðeins 15 millj., eins og hagrannsóknastjóri taldi, að þau þyrftu að fá til þess að jafnast á við þann grundvöll. sem miðað hafði verið við, - að fallizt var á að borga þeim á þessu tímabili 26 millj, kr., en ekki 35, eins og þau höfðu óskað eftir, það er atriði, sem hægt er auðvitað að tala um fram og til baka, hvort gengið hafi verið of langt til móts við frystihúsin eða of skammt. En hér var ekki um neitt stórmál að ræða miðað við þetta tímabil. En þetta mál verður nú tekið fyrir í þn. og skoðað, og það gefst þá eflaust tækifæri til þess að halda áfram umr. um það síðar, ef óskað verður eftir.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. lauk máli sínu með þeim orðum m.a., að hér væri ekki um neitt stórmál að ræða. Hér er vissulega um mjög mikið stórmál að ræða og mikið vandamál og sannkallað alvörumál. Og það er mjög miður, ef á að reyna að hylja kjarna þessa máls í reyk með málalengingum og mjög tvíræðum og vafasömum fullyrðingum, eins og hæstv. sjútvrh. hefur gert tilraun til. Þetta er að vísu ekkert nýtt af nálinni hjá þessum hæstv. ráðh. Hann hefur löngum skipað sér í fyrsta sess meðal þm, í tviræðum málflutningi, og svo að maður hafi nú kurteíslegt orðbragð um það, í því að vera mjög leikinn í því að hagræða sannleikanum. Þegar sett voru brbl. að tilstuðlan þessa ráðh. á árinu 1971 um hækkun fiskverðs, þá befur ráðh. sagt og sagði það með miklum þunga í útvarpsumr. hér nýlega, að það væri ekki einn eyrir tekinn úr verðjöfnunarsjóðnum. Þetta má kannske bókstaflega til sanns vegar færa. En hæstv. ráðh. rýrði tekjurnar, sem sjóðurinn átti að fá, þannig að það kom 65–70 millj. kr. minna inn í sjóðinn til áramóta. Það er kannske hægt að segja við almenning: Það var ekkert tekið úr sjóðnum. En auðvitað var staða sjóðsins rýrð, og efnislega er þetta sama, hvort maður rýrir tekjur sjóðsins, þannig að hann fær minna, eða hann færir inn í sjóðinn þessa óbreyttu upphæð og hún er svo tekin út. En þetta er leikni hjá hæstv. sjútvrh. Hæstv. sjútvrh. lagði á það mikla áherzlu í sinni síðari ræðu, þegar hann var að svara hinni ágætu ræðu hv. þm. Guðlaugs Gíslasonar, að fulltrúar sjómanna og útgerðarmanna og fiskvinnslunnar hefðu beðið um þessa lausn og þeir ættu þennan sjóð og hann hefði náðarsamlegast orðið við beiðni þeirra um, að sjóðnum yrði ráðstafað svona. Er það þá ekki rétt, sem mér hefur verið sagt, að fulltrúar þessara atvinnuvega hafi komið á fund hæstv. sjútvrh., áður en hann fór til Bandaríkjanna, til þess að ræða við hann um úrlausn þess mikla vanda, sem sjávarútvegurinn var í, og hæstv. ráðh. hafi þá í skyndingu sagt við þessa fulltrúa sjávarútvegsins: Það er engin lausn, sem um er að ræða hér, annað en til bráðabirgða, að þið takið eitthvað úr verðjöfnunarsjóðnum, við tölum ekkert um efnahagsmálin fyrr en kemur fram að áramótum? - Var það hæstv. sjútvrh., sem gaf ávísunina á sjóðinn fyrstur manna, en ekki beiðnin frá þessum mönnum, og dæmið liggi þá, þegar umbúðirnar eru teknar utan af, þannig fyrir, að þeir hafi eftir þessa kveðju og meðan ráðh. var í Bandaríkjunum reynt að stilla upp till., sem miðaðar eru við þann eina grundvöll, sem sjútvrh. hafði sagt, að þeir gætu fengið úrlausn á? Það má svo segja eftir á: Þeir báðu um og lögðu fram till. um, að svona yrði farið að. Þetta sýnir líka leikni þessa hæstv. ráðh. Það er alveg laukrétt, sem fram kom hjá hv. þm. Guðlaugi Gíslasyni, að það var tilgangur og er andi þessarar löggjafar og um það á ekki að vera ágreiningur, að þessi sjóður væri fyrst og fremst varasjóður þeirra, sem í hann leggja, til þess að mæta erfiðu árunum eftir góð ár, á þeim tíma, þegar lagt er inn í sjóðinn við hækkandi verðlag. Ef á að kippa fótunum undan þessum grundvelli löggjafarinnar með einum eða öðrum krókaleiðum og mismunandi skýringum á orðalagi sjóðsins, þá á sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, að taka lögin til endurskoðunar að því leyti, til þess að þetta verði alveg tvímælalaust. Ég get að vísu alveg skilið, að það sé ekki óeðlilegt að taka aflabrest og verðbreytingar erlendis að einhverju leyti saman. Það eru atvik, sem aðilarnir ráða ekki við. Þegar verðfall verður erlendis eða þegar verðminnkun verður á heildarsölunni erlendis, vegna þess að aflinn hefur minnkað stórlega, þá má segja, að slíkt sé nokkuð svipaðs eðlis, og það mætti í slíku tilfelli nota fé sjóðsins einmitt sem bjargráðasjóð, þegar illa gengur af ástæðum, sem þannig eru og eru í eðli sínu þær sömu. En það eru gjörólíkar aðrar ástæður, sem hér hafa komið til. að ríkjandi stjórn á hverjum tíma geti spilað þannig sínum spilum, að hún geti gert sínar ráðstafanir og miðað við það, að hversu vitlausar sem þær eru og hversu æsandi þær eru fyrir verðbólguna í landinu, þá verði það þó tekið úr þessum sjóði. Þetta eru atriði, sem verður að setja algerlega loku fyrir, að verði hægt að nota þennan verðjöfnunarsjóð til þess að bæta og bæta afleiðingar af efnahagsráðstöfunum ríkisstj., sem situr, sem eru þess eðlis að auka verðbólguna og kippa grundvellinum undan blómlegum rekstri atvinnulífsins í landinu. Ef þetta kemur ekki ljóst fram í lögunum, þá verður að koma því inn í lögin. Hæstv. sjútvrh. tók það margsinnis fram, að hér væri um bráðabirgðaráðstafanir að ræða, og það er í sjálfu sér það eina góða, sem er í þessu máli. Hann tók það líka fram, að fulltrúar útvegsins hefðu ekki viljað miða till. sínar við það, að greitt yrði úr verðjöfnunarsjóði fram til miðs árs 1973. En skyldi vera, að ráðh. hafi haft einhverja löngun til þess, að hæstv. ráðh. hafi gjarnan viljað, að þetta væri ekki aðeins bráðabirgðaráðstöfun? Ef það er ekki, þá þykir mér vænt um, að hæstv. ráðh, lýsi því yfir, og í raun og veru eigum við að geta ætlazt til þess af honum hér, að hann lýsi því yfir sem stefnu sinni í þessu máli, að hvað sem öðrum ákvörðunum í efnahagsmálum líður, þá sé það meiningin og tilgangur þessa sjóðs og eigi að vera, að hann sé fyrst og fremst bjargráðasjóður fyrir útveginn, þegar illa gengur, þegar bregðast hlutir, sem við ráðum ekki við, eins og verðlag, og við skulum þá nefna aflabrest einnig, eins og það yrði þá sérstaklega metið af hlutaðeigandi aðilum. Það væri mikill fengur, ef hæstv. sjútvrh. fengist til þess að gefa yfirlýsingu um það, að hann væri samþykkur þessari skoðun, sem ég hér hef sett fram, og ég vil mega mælast til þess, ef hann treystir sér til þess, að hann staðfesti það. Það er alger misskilningur hjá hæstv. sjútvrh., að ég hygg, að nokkuð hafi verið um það rætt í blöðum, - það hefur þá farið fram hjá mér og ég hef séð allt annað í blöðum, - að það kostaði 1000 millj. kr. fyrir sjóðinn að greiða þessar uppbætur fram til áramóta. Það hefur þvert á móti verið sagt í blöðunum, eftir að það var upplýst af opinberum aðilum, sem hæstv. ráðh. staðfestir hér, að þetta kostaði fram til áramóta 88 millj. kr., og það er mat manna, að það sé um 1/10 hlutinn af ársaflanum, sem um er að ræða á þessu tímabili. En sé það rétt metið, sem einnig er hægt að vitna til opinberra aðila um, þá eru þetta 800–900 millj. kr. á ársgrundvelli, eins og blöðin hafa verið að tala um. Hafi það komið fram í einhverju blaði, að það kostaði 1000 millj. kr. fram að áramótum, þá fullyrði ég, að þá eru það mistök þess blaðs, og það hefur enginn lagt nokkra minnstu áherzlu á það og ég minnist alls ekki að hafa séð slíkt í ritstjórnargreinum eða fjallað um það í leiðurum blaða. Ég var farinn að halda, að hæstv. sjútvrh. ætlaði að fara að segja okkur, að þetta kostaði ekki 88 millj., heldur 15 millj. Það mátti skilja það á orðum hans, þegar hann allt í einu fór að tala um, að Jón Sigurðsson, sem gegnir starfi hagrannsóknstjóra, hafi reiknað út, að þetta kostaði fram að áramótum 16 millj. kr., en alls ekki 1000 millj kr. En svona talar hæstv. ráðh. Þm. þurfa að hafa sig við til að átta sig á því, sem hann er að fara. Svo kom hann og sagði 15 millj. í staðinn fyrir 25 millj., það væri hluti frystihúsanna, en ekki heildarupphæð, sem hann sjálfur hafði talað um, 88 millj. kr. Ég legg áherzlu á, að það verði ekki vafið inn í málaþras meginefni þessa máls. Þetta er mjög alvarlegt mál. Ég hef enga ástæðu til þess að ætla, að hæstv. sjútvrh. sé annars sinnis nú en hann var, þegar þessi lög voru sett og hv. þm. Guðlaugur Gíslason vitnaði til. Og því þá að vera að vefja þetta mál öllum þessum umbúðum, sem hér hefur verið gert, eins og hæstv. ríkisstj. eigi ekki neina sök á því, hvernig komið er um rekstur atvinnuveganna í landinu? Það eru fleiri en sjávarútvegurinn, - ég veit ekki betur en iðnaðurinn sé búinn að senda bænaskjal til ríkisstj. eða aðvörun um það, að afkoman sé orðin þannig, að atvinnuvegurinn standi ekki undir tilkostnaðinum í landinu. Það er ekki veiðitapi þar að kenna. Sannleikurinn er sá, og það vil ég að lokum árétta, að þegar við erum að tala um minnkandi afla, þá má að sjálfsögðu afsaka sig með minnkandi afla í afkomu útvegsins, ef hann er minnkandi á einhverjum ríma, þó að það sé rétt, að útvegurinn á alltaf og hefur alltaf verið viðbúinn vissum sveiflum. En hins vegar er það algerlega rangt, að hæstv. ríkisstj. geti falið sig á bak við það núna og afsakað aðstöðuna í efnahagsmálum, verðlags- og kaupgjaldsmálum í landinu eða verðbólgumálum með því að eitthvað lítillega hafi minnkað afli á vissum ríma á sumartímanum sérstaklega, hér á landi og þá sérstaklega á þorski, þegar það er upplýst af hæstv. forsrh., þegar hann flytur sína stefnuræðu, að útflutningsmagnið, sem skiptir máli fyrir þjóðarbúið í það og það skiptið, - útflutningsmagnið á þessu ári, á þeim ríma, sem við erum að tala um, verði meira á þessu ári en á s.l. ári vegna birgðaminnkunar, af því að birgðir hafa verið það miklar í landinu, og verðhækkanir munu að meðaltall verða um 7%. Á fiskimjölinu einu er meira en tvöföldun á verði. Fyrir afkomu þjóðarbúsins lítur þetta allt öðruvísi út heldur en fyrir hinar einstöku greinar útvegsins. Þótt eitthvað minnki þorskur á ákveðnum tíma og aðrar fisktegundir, þá bætist það upp hjá þjóðarbúinu, að loðnuafli verði meiri en í mannaminnum hefur verið, eins og varð hér á s.l. ári og vonir hæstv. sjútvrh. standa til að verða muni núna, og við skulum allir vona, að geti orðið til mikilla uppbóta í rekstri þjóðarbúsins. Og enn njótum við verðhækkana erlendis á sjávarafurðum. Það er allt of mikið gert af því sem sagt, að hæstv. ríkisstj. afsaki, hvernig komið er, hvernig alls staðar hallar undan fæti, með aflaminnkun. Ég legg svo megináherzlu á það, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi lögin vendilega í samræmi við það, sem ég sagði í upphafi máls míns, og menn geri sér grein fyrir því, að við megum ekki til lengdar, enda þótt bráðabirgðaráðstafanir séu gerðar, spilla þessari löggjöf, sem er ein merkasta löggjöf, sem sett hefur verið fyrir okkar þjóðarbú, eins og því háttar, með öllum þeim sveiflum, sem eru fyrst og fremst í sjávarútveginum, og til hagsbóta fyrir alla aðila sjávarútvegsins. Þetta skyldi að mínum dómi verða meginverkefni n., þegar hún athugar þetta mál nánar.



Herra forseti. Ég þarf ekki að tefja afgreiðslu málsins með neinum málalengingum og ætla ekki að gera það heldur, því að eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar áðan, þá fer þetta frv. væntanlega til n., sem ég á sæti í, og mér gefst þar kostur á að koma þeim aths. að, sem ég tel, að þurfi að koma. Ég verð að segja það, að það gladdi mig nokkuð sú yfirlýsing, sem hæstv. ráðh. gaf hér áðan, að það væri raunverulega alveg á valdi eigenda sjóðsins, hvort tekjur hans yrðu skertar á þennan eða annan hátt. Ég verð að segja, að ef þetta er þannig að hans dómi, að það sé sjóðsstjórnin ein, en ekki stjórnvöld, sem geta ráðið þessu, þá horfir málið fyrir eigendum sjóðsins náttúrulega mun betur við, því að væntanlega hafa þeir manndóm í sér til þess að sjá um það, að þeirra fulltrúar í stjórninni séu ekki að eyðileggja sjóðinn í höndunum á þeim. Um það, hvort ég hef misskilið lögin, ætla ég ekki að fara að ræða 7. gr. laganna, verður örugglega skoðuð í þeirri nefnd, sem málið fær, og þá kemur í Ljós, hvaða umboð stjórnin hefur til þess að ráðstafa sjóðnum á annan veg heldur en ég tel að lögin afmarki álveg greinilega í 6. gr. Það, sem hæstv. ráðherra sagði og vildi leggja mér þau orð í munn, að rekstrarörðugleikar fiskiðnaðarins væru eingöngu vegna vinnulaunahækkana og við sæjum alltaf eftir öllum vinnulaunahækkunum, þá vil ég benda honum á það, að vinnulaun voru ákveðin með samningum milli atvinnurekenda og launþega, og ég veit ekki til, að hvorki ég né annar þm. úr mínum flokki hafi nokkurn ríma haft nokkuð við það að athuga eða hreyft mótmælum við þeim. Þegar vinnutímastyttingin var hér ákveðin á Alþingi á s.l. vetri, þá man ég ekki betur en hún hafi verið samþykkt alveg samhljóða og mótatkvæðalaust, þannig að hvorki verður því dróttað að mér né öðrum með nokkrum rökum, að við höfum talið þær kauphækkanir eftir, sem orðið hafa á árinu. Það eru samningsatriði á milli réttra aðila, sem við höfum viðurkennt og ekkert haft við að athuga. En ég vil koma aðeins að því enn, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að hæstv. ráðh. vill halda því fram og endurtekur það hér, að hann telji, að það sé einvörðungu af aflabresti eða 18% minnkandi afla, sem erfiðleikar fiskiðnaðarins stafi. Ég tel alveg hiklaust, þetta fái ekki staðizt. Ég tel, að það hafi sýnt sig, og eins og hv. 1. þm. Reykn. benti hér á áðan, þá eru aðrar atvinnugreinar einnig farnar að kvarta undan þeim verðhækkunum sem hafa verið, og telja sinn rekstur í hættu. Ég vil vitna til þess, sem hefur verið birt opinberlega í skýrslu Kaupfélags Eyfirðinga, sem hér hefur verið minnzt á og var minnzt á í útvarpsumræðunum, að þeir telja vissulega, að þær verðhækkanir, sem hafa orðið í tíð núv. hæstv. ríkisstj. stefni í þá átt, að öllum atvinnurekstri í landinu sé hætta búin, þannig að það er vissulega fleira en minnkandi afli, sem verkar á það, að aðstaða fiskiðnaðarins er eins og hún er í dag. Ég vil t.d. benda á það, að í einni verstöð í Vestmannaeyjum þar var aflinn 1970 um 53 þús. tonn, hann lækkar, ef ég man rétt, ofan í 43 þús. tonn árið 1971. Frystihúsin þar hafa aldrei kvartað undan því eða telja, að það væri nein kollsteypa hjá þeim, þó að aflinn minnkaði þarna upp undir 20%. Ég veit ekki til, að þau hafi talið, eða að þeirra afkoma hafi verið þannig, að þau hafi haft ástæðu til þess. Það var samtímis verðhækkun á erlendum markaði, sem bætti þeim þetta upp. Það hafa líka orðið verðhækkanir á þessu ári, sem vissulega hafa bætt upp aðstöðu fiskvinnslunnar, eins og hæstv. ráðh. minntist réttilega á. En ég kom hér fyrst og fremst upp í ræðustólinn aftur til þess að undirstrika það, sem hæstv. ráðherra sagði, að hann teldi, að það væri einvörðungu á valdi sjóðsstjórnarinnar að ákveða um greiðslur úr sjóðnum, og gaf það í skyn, að hann hvorki teldi sig hafa heimild til þess né löngun til þess að skipta sér neitt af þessum málum. Um þessa ákvörðun núna er hægt að deila endalaust, og ég tel mig vita, að það sé alveg rétt, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði hér áðan, að sjóðsstjórninni var í raun og veru stillt upp við vegg og hún látin vinna eftir ákveðinni línu, um það hvernig ætti að komast út úr vandanum síðastu 3 mánuði ársins með að halda gangandi útgerð og fiskvinnslu hér á landi.