Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi aðeins leyfa mér, áður en málið fer til 2. umr., að beina því til n., að hún kynni sér nánar, en þegar hefur verið gert í Ed. álit hreppsnefnda á málinu og þá fyrst og fremst þeirra, er hagsmuna hafa að gæta í sambandi við það, í Ed. var aðeins leitað álits fárra aðila, og ég tel því ástæðu til þess, þar sem þetta er vandasamt mál, að fleiri séu spurðir. Annað ætlaði ég ekki að segja, ég vildi aðeins beina þessu til hv. n.



Herra forseti. Ég er búinn að lýsa afstöðu minni til málsins einu sinni, en leyfi mér nú að bera fram nokkrar brtt. til lagfæringar á ákvæðum frv. Tek ég það þó fram, að ég tel, ef brtt. mínar verða felldar, frv. vera svo mikla skerðingu á lífskjörum almennings, að eigi verði við það unað. Vil ég nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þessar brtt.: 1. Við 1. gr. Orðin „systkini sín“ falli niður. Hér var það fólgið í, að leigusala er heimilt að segja upp íbúðarhúsnæði, ef hann hefur eignazt það fyrir þ. 9. sept. 1941 og þarf á því að halda fyrir sjálfan sig, skyldmenni í beinni línu, kjörbörn og fósturbörn. Þessu hefur verið breytt, þannig að ákvæðin eru og látin ná til systkina. Gerbreytir þetta allri aðstöðu og gerir húsaleigul. mjög þýðingarlítil. Mundu allmargar íbúðir vafalaust verða ruddar mjög fljótlega, og þetta yrði notað sem átylla til að losa húsnæði. Og eins og oft er, þá er þetta meira notað sem átylla til þess að losa íbúðina, en um raunverulega nauðsyn sé að ræða í sambandi við þær heimildir, eins og í l. eru nú. Í öðru lagi legg ég til, að í Reykjavík verði húsaleigunefnd skipuð fimm mönnum, og auk þeirra þriggja, sem tilgreindir eru í frv., verði tveir menn kosnir í n. af bæjarstjórn Reykjavíkur. Og í þriðja lagi legg ég til, að sú breyt. verði gerð á 7. gr. frv., að 2. tölul. gr. falli niður. En það er tölul. um það, að húsaleigulöggjöfin falli niður varðandi atvinnuhúsnæði og leiguíbúðir, sem eru í því sama húsi, sem húseigandi býr sjálfur í, 14. maí 1951. Og ef sú brtt. mín yrði samþ., mundi aðeins gilda 3. liðurinn, sem nú er, þannig að húsaleigul. féllu þá úr gildi eftir tvö ár í einu lagi. Vil ég leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessar brtt. mínar og biðja hann að leita afbrigða fyrir þeim.

Forseti (SB) : Hv. þm. hafa þegar heyrt fram komna brtt. frá hv. þm. Siglf. Hún er of seint fram komin og skrifl., og þarf því tvöföld afbrigði fyrir henni, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Það hefur undanfarið verið nokkuð rætt um þetta mál hér í hv. d. og jafnvel af vissum flokki lýst eftir skoðun ríkisstj. eða stjórnarflokkanna á þessu máli. Og ekki spurðu þeir, sem það gerðu, vegna þess, að þeir ekki vissu. Stefna Sjálfstfl. í þessu máli hefur aldrei verið neitt leyndarmál og er ekki enn, því að hann hefur alltaf stefnt að því að gera verzlunina frjálsa. Og þær ráðstafanir, sem nýlega hafa verið gerðar í sambandi við gengisbreyt., eiga m. a. að geta stuðlað að því, að þetta megi takast í náinni framtíð. Reynslan verður að vísu að skera úr því, hversu tekst um þessi mál í sambandi við þessa breyt., sem ég gat um. En ég hygg nú, að það komi á daginn, að þetta sé það átak, sem mest stuðli að því, af því sem gert hefur verið í þessum málum, að verzlunin geti orðið frjáls. Annars er það öllum hv. þdm. kunnugt, að flokkar þessir eru mjög skiptir í þessum málum, svo að þar otar hver sínum tota, ef svo mætti segja, og þess vegna er hætta á, þegar deilt er um svo stórt mál eins og þetta, að úr því verði lagavanskapnaður, sem svo ekki er hægt að framkvæma eða fara eftir, og mundi það þá stefna málunum í meira öngþveiti og erfiðleika, en nú er. - Þeir erfiðleikar, sem aðallega steðja nú að í verzlunarmálunum, er sá mikli skortur, sem er á erlendum gjaldeyri. Þarf ekki að skýra það mál frekar fyrir hv. þdm. En útlitið á því sviði er næsta geigvænlegt, og hefur aldrei, svo að ég viti til, verið jafnsvart útlit í þeim efnum og nú er um stund a. m. k. Í sambandi við það að gera verzlunina frjálsa þá mætti náttúrlega athuga ýmsar leiðir. Það mætti t. d. telja eðlilegt, að þær vörutegundir, sem eru fluttar inn án nokkurrar skerðingar, eins og t. d. matvörur og þá jafnvel kaffi og sykur, yrðu gefnar frjálsar, þannig að menn þyrftu ekki að sækja undir gjaldeyrisyfirvöldin um innflutning á slíkum vörum. Og einnig mætti hugsa sér, að ekki væri óeðlilegt, að nauðsynlegustu útgerðarvörur væri farið með á sama hátt, því að það er vitanlegt, að menn kaupa ekki meira af slíkum vörum en þeir þurfa að nota til útgerðarinnar. En það hefur verið þannig og verður meðan nokkur möguleiki er á því, að menn, sem sjávarútveg stunda, verði látnir hafa þær vörur og tæki, sem þarf til þess að halda útveginum áfram. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, miðar að því að festa það skömmtunarfyrirkomulag, sem nú er fyrir hendi, og auka það, því að frv. byggist á því. En eins og kunnugt er, er skömmtunin nú - og hefur verið um skeið komin svo að segja alveg úr reipunum. Og ég tel, að skömmtunin geri ekkert gagn eins og komið er. Það er því mál, sem þarf að athuga með mikilli gaumgæfni, hvort ekki væri betra hreinlega að afnema skömmtunina, en að halda henni áfram eins og nú er, þar sem skömmtunarseðlarnir eru miklu meiri, en svarar til vörumagnsins. Og þegar svo er komið, þá er þetta orðið að skriffinnskubákni, sem ekkert gagn gerir, bákni, sem kostar ríkissjóð nú nærri eina millj. kr. á ári. Þær vörur, sem skammtaðar eru nú, eru vefnaðarvörur og skófatnaður, smjörlíki, smjör og sykur og eru stærstu liðirnir þar skófatnaður og vefnaðarvörur, og sú skömmtun, sem hefur verið á þessum vörum, hefur ekki komið að haldi undanfarið, og það er ekki líklegt, að hún komi að haldi á næstunni, af þeirri einföldu ástæðu, að það verður síður en svo hægt að flytja þessar vörur inn í landið í því magni, að þær geti fullnægt þörfum manna svo að nokkru nemi. - Þungamiðja þessa frv. er einnig, að út verði gefin stofnleyfi fyrir ákveðnum vöruflokkum. Ég vil benda á það, að þetta nær ekki tilgangi sínum, nema því aðeins að hægt sé að gefa út þessi stofnleyfi í svo miklu magni, að það komi að notum. Eins og nú standa sakir, er ekki útlit fyrir, að hægt sé að úthluta vörum eins og verið hefur undanfarið. Úthlutunin á þessum vörum verður af svo skornum skammti á næstu mánuðum, að skömmtunarhlutirnir verða miklu minni, en verið hefur undanfarið. Maður verður að vonast til þess, að úr þessu rætist, þó að fyrir því sé engin trygging. En mér sýnist, að ef þessi stofnleyfi eiga að vera þungamiðjan í þessari framkvæmd, þá sé ekki heppilegur tími til þess nú að hefja slíka framkvæmd. Hér hafa komið fram ýmsar brtt. við frv., og ég vildi mælast til þess, að atkvgr. yrði ekki látin fara fram um frv. í dag, heldur að frestur fengist með það fram yfir helgina, til þess að athuga málið nánar og brtt. Umr. geta sjálfsagt haldið áfram að öðru leyti um málið í dag. Þó vildi ég mælast til þess, að umr. yrði ekki lokið nú á þessum fundi, þannig að hægt væri að koma með brtt. við það fyrir 3. umr.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú verið oft á dagskrá hér í hv. d., og ég hef ekki látið það til mín taka og ekki tekið til máls í því fyrr en nú. Það var flutt snemma í vetur og hefur verið nokkuð seinfara gegnum umr. hér í hv. d., þar sem 2. umr. þess fer nú fram um það í fyrri d. Það er nú ekkert óeðlilegt, að svona frv. fari nokkuð hæga ferð í gegnum þingið, og ólíklegt er, að það nái nokkurn tíma þeirri ferð, að það komist í gegn. Verzlunarmálin hafa verið mjög til umr. hinn síðari tíma, sérstaklega síðan fór að þrengjast um gjaldeyri og vöruskortur fór að gera vart við sig. Hefur þá verið sótt fastar á, eftir því sem meir hefur þrengzt um í þeim efnum, með að fá innflutningsleyfi fyrir þeim vörum sérstaklega, sem hefur skort. Ég býst við, að flestir séu þeirrar skoðunar, að stefna beri að afnámi hafta og skömmtunar, og ég er einn af þeim, sem vildu óska þess, að það mætti sem fyrst verða. Ég held, að það hljóti að vera takmarkið, að við getum búið við frjálsa verzlun og losnað við skömmtunarfarganið og allan þann kostnað og þau óþægindi, sem af því leiðir. En í dag búum við, við skömmtun, og við búum við innflutningshöft, og því miður verðum við sennilega að gera það að einhverju leyti enn um sinn. Er þá um það að ræða, hvernig við getum komið okkar málum þannig fyrir, að allir geti sæmilega við unað, undir þeim kringumstæðum, sem við er að búa. Ég er sammála hæstv. viðskmrh. um það, að skömmtunin komi ekki nema að takmörkuðu gagni, eins og hún er núna, og að það beri að aflétta henni eins fljótt og auðið er. En eftir þeim upplýsingum, sem hann gaf hér áðan, sem reyndar var vitað áður, að mun minna vörumagn muni verða á markaðinum hér á næstu mánuðum, en verið hefur, þá býst ég ekki við, að á næstu mánuðum verði horfið að því að aflétta skömmtuninni með öllu. Hitt þykir mér ekki ótrúlegt, þar sem svo fáir vöruflokkar eru skammtaðir, að það mætti á einhvern hátt draga úr þeim einnar millj. kr. árlega kostnaði, sem nú er vegna skömmtunarinnar. Og það er til athugunar fyrir hæstv. viðskmrh. og hæstv. ríkisstj., hvort nú er nauðsynlegt, eftir að þeim vörum hefur svo mjög fækkað, sem skammtaðar eru, að hafa jafnmikið húsnæði og jafnmikið starfslið við skömmtunina og var, þegar skömmtunin var yfirgripsmest. Eins og ég sagði áðan, þá tel ég, að það sé nauðsynlegt, meðan við getum ekki losnað að öllu leyti við skömmtunina og við höftin, að þessum málum sé skipað þannig, að sæmilega verði við unað, og helzt af öllu þannig, að við gætum losnað við þann leiðinlega reipdrátt, þau pólitísku átök, sem verið hafa undanfarið um verzlunarmálin. Og það munu flestir muna, að á síðasta hausti var í alþingiskosningunum hvað mest rætt um verzlunarmálin og mest átök hvað þau snerti af þeim málum, sem á dagskrá voru, og með þeim sterka áróðri, sem haldið hefur verið uppi undanfarið af vissum aðilum, hafa margir lagt trúnað á það, að skömmtunarseðlafrv. framsóknarmanna og sósíalista gæti orðið til þess að bæta til muna verzlunarástandið í landinu. Tæplega held ég þó, að þeir séu margir, sem gera sér það í hugarlund, að vörumagnið ykist nokkuð við það, þó að það frv. væri samþ. Hins vegar hafa menn gert sér vonir um það, að dreifing vörumagnsins gæti með því móti orðið á einhvern hátt réttlátari, enda hefur verið óspart á því hamrað, að hún sé óréttlát með því fyrirkomulagi, sem nú ríkir, og að þeir, sem í dreifbýlinu búa, hafi verið mjög afskiptir, miðað við þá sem búa í kaupstöðunum. Má vel vera, að þeir, sem fjærst eru kaupstöðum og verzlunum, hafi eitthvað orðið afskiptir, ég skal ekki leggja dóm á það, en ég vil þó fullyrða, að meira er gert úr þessu, en sanngjarnt er og raun ber vitni um. Sú breyting, sem gerð er með þessu frv. frá hinu upphaflega fósturbarni framsóknarmanna og sósíalista, er á 3. gr. þessa frv. Er sú breyt. allveigamikil og í því fólgin, að veita skuli stofnleyfi, sem skuli vera 50% af því vörumagni, sem ákveðið er að flytja inn, og stofnleyfunum skal skipta þannig, samkv. 3. gr. þessa frv., að Samband íslenzkra samvinnufélaga skal fá 45% í sinn hlut, og aðrar verzlanir skulu fá 55%. Það er áreiðanlegt, að það er alveg nýmæli hér á ferðinni. Það þekkist hvergi í löggjöf nokkurs menningarríkið, að það sé lögfest, að ákveðnir aðilar skuli fá svo og svo mörg prósent af heildarinnflutningnum, hvernig sem þeir annars rækja skyldur sínar við neytendur, hvernig sem þeir annars haga innkaupum sínum eða hvort þeir annars eru starfi sínu vaxnir til þess að þjóna hagsmunum neytenda og alþjóðar. Ég held nú, að þótt fjórir hv. alþm. hafi fengizt til þess að flytja þessa till., þá komi það ekki til mála, að meiri hl. alþm. fáist til þess að ljá henni atkvæði. Ég tel svo fráleitt, að það komi til nokkurra mála. Ég ætla ekki að fara að gera hér að umtalsefni hæfni S. Í. S. annars vegar og hæfni hinnar svokölluðu frjálsu verzlunar hins vegar til þess að annast vöruinnflutning og vörudreifingu til landsmanna. Ég ætla ekki að gera það hér að neinu umtalsefni. Ég býst við, að undir mörgum kringumstæðum megi telja ýmsa kosti báðum þessum aðilum til framdráttar. En mér þykir ekki nein goðgá að benda á, fyrst farið er að ræða þetta frv., sem ætlað er að veita S. Í. S. 45% af öllum heildarinnflutningnum, að á þeim tíma, þegar verzlunin var sama sem frjáls hér í landi, þegar innflutningsleyfin voru veitt aðeins að nafninu til, gjaldeyrir nógur og flestir fengu það, sem þeir óskuðu eftir, var innflutningskvóti S. Í. S. í skófatnaði og vefnaðarvörum 16% og í byggingarefni t. d. einnig 16%. Á þessum árum var í ríkisstj. maður, sem nú veitir S. Í. S. forstöðu, og á þeim tíma heyrðust engin óánægjuorð frá hans hendi um það, að þetta væri of lítið fyrir S. Í. S. Ég er ekkert að segja hér í dag, að þetta hafi verið nóg fyrir S. Í. S., þetta hafi verið það eðlilega og þetta sé það eðlilega nú í dag. En dálítill leiðarvísir ætti þetta að vera fyrir okkur á þeim villugjarna vegi, sem við göngum, að S. Í. S. skyldi ekki nota meiri leyfi, stærri kvóta, þegar enginn skortur var á innflutningsleyfum eða vörum í landinu. Ég minnist þess að hafa heyrt einn háttsettan alþýðuflokksmann gefa þær upplýsingar, að Alþfl. hefði raunar dugað S. Í. S. sérstaklega vel, því að meðan Alþfl. hefði átt viðskmrh., hefði kvóti S. Í. S. í byggingarefni, vefnaðarvörum og skófatnaði hækkað úr 16% upp í 33%, eins og hann mun hafa verið á síðasta ári. Þetta gerðist eftir að vöruskorturinn fór að gera vart við sig, eftir að það fór að ráða nokkuð miklu hinn sterki áróður og hin pólitíska togstreita í innflutnings- og verzlunarmálum, sem gilt hefur hina síðustu mánuði. Ég tel það hreina fjarstæðu, eins og ég áður tók fram, að vera að lögfesta hin svokölluðu stofnleyfi. Ég get, af því ég vona, að skömmtunin þurfi ekki að standa lengi, fallizt á að gera tilraun að nokkru með skömmtunarseðla, eins og till. mínar á þskj. 650 bera með sér. En um leið og það er lögfest, að skömmtunarseðlarnir skuli vera mælikvarði fyrir hverja smásöluverzlun, sá mælikvarði um það, hve miklar vörur hún skuli fá, vil ég, að allir byrji með hina sömu og jöfnu aðstöðu og þannig, að ekki sé um nein stofnleyfi að ræða, heldur aðeins það, að þeir, innflytjendur, sem gera bezt innkaup, verði látnir sitja fyrir innflutningsleyfum. Og ef hv. alþm. lesa tillögur mínar á þskj. 650, sjá þeir, að þar er orðað greinilega, þannig að ekki verður um villzt, að eftir að fjárhagsráð hefur gert áætlun um innflutning á hinum ýmsu vörutegundum, er því skylt að gera útboð á þessu vörumagni og láta þann innflytjanda sitja fyrir leyfunum; sem býður hagkvæmast verð. Það mun nú einhver segja, að þetta ákvæði sé í l. eins og þau eru í dag, en þetta er þannig orðað í l., að það er hægt að sigla fram hjá því, enda hefur það verið gert óspart og ekkert eftir þessum lagabókstaf farið, enda segir, að þetta skuli gert eftir því sem unnt er og ástæður leyfa, og fjárhagsráð og viðskiptanefnd hafa sagt: Það er ekki unnt - og notfært sér það, En það er þeim mun nauðsynlegra að lögfesta þetta ákvæði nú alveg ótvírætt, nauðsynlegra nú, en nokkru sinni fyrr, þar sem gjaldeyrir þjóðarinnar er jafntakmarkaður og nú. Dýrtíðin hefur vaxið gífurlega upp á síðkastið og kaupmáttur krónunnar minnkað. Það er þess vegna nauðsynlegra nú en nokkru sinni áður að tryggja það, að varan sé keypt til landsins á lægsta fáanlegu verði, sem ýtir undir dugnað og hæfni verzlunarstéttarinnar til vörukaupa. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að við eigum hér í landinu ötula og duglega verzlunarstétt, og það er ómögulegt um það að segja, hverjir verða ofan á og hverjir verða undir í þeirri samkeppni um vöruinnkaup, sem þetta ákvæði hlýtur að skapa. Ég ætla ekkert um það að segja, hvort það verður hin svokallaða frjálsa verzlun eða t. d. S. Í. S., sem fær meginið af innflutningnum vegna þessa ákvæðis. Það skiptir engu máli, en hitt skiptir höfuðmáli, að þjóðinni, sem hefur yfir litlum gjaldeyri að ráða, verði sem mest úr þessum gjaldeyri, og þetta ákvæði er til þess að drýgja gjaldeyri þjóðarinnar og er sennilega bezta baráttutækið gegn dýrtíðinni, sem við höfum ráð á í dag, því að enginn vafi er á því, að með því að lögfesta þetta ákvæði er stuðlað að því, að ýmsar vörur lækki mjög í verði. Er þá nokkuð annað frekar en þetta, sem getur tryggt almenning í landinu gegn því, að á honum sé okrað? Og er það nokkuð annað frekar en þetta, sem getur dregið úr minnkandi kaupmætti hinnar íslenzku krónu, sem svo mjög hefur verið talað um síðustu mánuðina? Ég held, að hverjir sem verða útundan eða hverjir sem verða duglegastir í því að ná innkaupum, þá verði ekki um það deilt, að þetta ákvæði þurfi að setja í l. og það verði svo ótvírætt, að fjárhagsráð geti ekki skorazt undan að framkvæma það, ekki undir neinum kringumstæðum. Það er þá í sambandi við þær vörur, sem enn eru skammtaðar og skammtaðar verða á næstunni, bætt sérstökum ákvæðum í þessum till. mínum, og í öðru lagi eru sérákvæði, svo sem eru í 3. gr. frv., um aðrar vörur, svo sem smávörur, sem skal úthlutað til smásöluverzlana af innflutningnum í hlutfalli við innlagða skömmtunarseðla fyrir skófatnaði og vefnaðarvöru, nema til sérverzlana, þar sé miðað við meðalumsetningu síðustu þriggja ára og úthlutað þannig til þeirra. - Þá er ákvæði um, að þurrkuðum og niðursoðnum ávöxtum, hvers konar kryddvörum og nýlenduvörum skuli skipt milli smásöluverzlana í hlutfalli við skilaða skömmtunarseðla fyrir sykri árið á undan. Virðist ekki hægt að finna betri úthlutun á þessum vörum. - Þá er till. í sambandi við úthlutun á varahlutum til bifreiða og bifreiðagúmmíi. Er lagt til, að þessu verði úthlutað til viðgerðarverkstæða í réttu hlutfalli við stærð og afkastagetu verkstæðanna. Það er enginn vafi á því, að svona verkstæði eru komin í hverja einustu sýslu á landinu, og stærð þeirra og afkastageta er áreiðanlega miðuð við það, hver þörfin er í hverju héraði. Virðist því rétt og eðlilegt að miða úthlutunina á hverjum tíma við stærð og afkastagetu héraðanna. Er gert ráð fyrir, að skömmtunarskrifstofa ríkisins semji skýrslu til innflytjenda þessara vara, sem þeir geti byggt á við úthlutun varanna til hinna ýmsu verkstæða. Að því er snertir byggingarefni, er um litla breytingu að ræða frá því, sem er í frv., að öðru leyti en því, að ég tel alveg fráleitt að skipta því byggingarefni, sem fer í mannvirki og framkvæmdir, sem ekki þarf fjárfestingarleyfi til, í réttu hlutfalli við framfærslu í sveitum og kaupstöðum, vegna þess að viðhald hlýtur að vera miklu meira í sveitum, en í kaupstöðum, og koma þar t. d. til öll peningshús, en í kaupstöðum aðeins íbúðarhús og verzlunarhús. Legg ég því til, að þessu verði breytt þannig, að byggingarefni, sem ætlað er til viðhalds mannvirkja og framkvæmda, sem ekki þarf fjárfestingarleyfi fyrir, skuli úthlutað til verzlana eftir skýrslum byggingarfulltrúa í bæjum og hreppstjóra eða oddvita í þeim sveitum, þar sem framkvæmdirnar eru gerðar. Um innflutning á öðrum vörum en þeim, sem nefndar eru í þessari grein, fer eftir áætlun fjárhagsráðs, og gildir það t. d. um útgerðarvörur og annað slíkt. Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) er hér með brtt. við þetta frv. Hann gengur nokkuð langt í því að nálgast flm. frv. Hann leggur til, að stofnleyfin séu 50% til samvinnufélaga og 50% til annarra verzlana, en mér er ekki ljóst, hvernig hann hugsar sér, að þessu væri skipt milli samvinnufélaganna. Ja, það er nú kannske eðlilegt, að Samband íslenzkra samvinnufélaga hafi sínar aðferðir um skiptingu til samvinnufélaganna. En það eru nokkuð mörg samvinnufélög utan S. Í. S., og hvað er þeim þá ætlaður mikill hluti af því, sem samvinnufélögunum er ætlað? Ef þessi brtt. yrði samþ., teldi ég eðlilegast, ef hv. flm. hefur gert sér nokkra grein fyrir því, að tekið væri fram í till., hvað samvinnufélög utan sambandsins eiga að fá mikinn hluta af þessum 50%. Ég segi, ef hún verður samþ., sem mér þykir harla ótrúlegt. Till. á þskj. 566 geri ég ekki að umtalsefni. því að ég geri ekki ráð fyrir, að hún verði samþykkt, og vil því ekki eyða tíma í að ræða hana. En ég vænti nú þess, sérstaklega ef atkvgr. verður frestað í dag og þm. fá góðan umhugsunartíma, að till. mínar á þskj. 650 verði samþykktar vegna þeirrar brýnu nauðsynjar, sem er á því að ráðast gegn dýrtíðinni. Ég vænti þess, sérstaklega ef þm. fá umhugsunarfrest, að þeir aðhyllist þessar tillögur mínar. Nú, það er alkunnugt og ekkert leyndarmál, að með þeim aðferðum, sem notaðar hafa verið fram að þessu um innflutning til landsins, þá hefur lítið verið að því spurt, á hvaða verði varan hefur verið keypt til landsins, og þeir hafa kannske alveg eins fengið innflutningsleyfi, sem ekki hafa gert hagkvæm kaup. En við höfum verðlagseftirlit, sem búið er að starfa í mörg ár, og munu sumir segja, að það sé mjög nauðsynleg og gagnleg stofnun. Menn hafa nú skiptar skoðanir um þetta efni. Ég minnist þess, að það er ekki langt síðan ég heyrði valdamenn í verðlagsmálum eyða góðum tíma í það að ákveða, hvort hrífuhaus ætti að kosta kr. 5.00 eða kr. 5.20. Ég gæti nú trúað því, að í sambandi við verðlagsmálin færi ákaflega mikill tími í smámuni, í það t. d. að ákveða, hvort einn hrífuhaus eigi að kosta kr. 5.00 eða kr. 5.20, en fram hjá því sé svo gengið, sem mestu máli skiptir, sem sé því, að varan sé keypt til landsins á því bezta verði, sem fáanlegt er á heimsmarkaðinum. Að vísu eru nú takmörk á því, sem við ráðum ekki við, því að við getum ekki alltaf keypt vörurnar eins og þær eru ódýrastar á heimsmarkaðinum, vegna „clearing“-viðskipta eða vöruskiptasamninga, en við ættum að geta ráðið því, að þær séu keyptar á því lægsta verði, sem þær eru fáanlegar á í því landi, sem við verðum að kaupa hverja vörutegund í samkvæmt samningum, því að það er kunnugt, að það eru mörg útflutningsfirmu í sama landi á hverja tegund, og þá skiptir mestu máli, að lægsta tilboðinu sé tekið. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessar till. mínar eða frv. að þessu sinni. Ég lýsti því í upphafi, að ég óskaði þess, að skömmtun og önnur höft mættu verða afnumin sem allra fyrst. Þessar till. mínar miða aðeins við það ástand, sem nú er, og við það, að við sennilega verðum nú um sinn að búa við höft að einhverju leyti, og ég tel þá, að þessar till. mínar, ef þær ná fram að ganga, skapi það réttlæti í löggjöfinni, sem allir landsmenn gætu unað við, og að þær yrðu það aðhald í verðlagningu og öðru slíku, sem er alveg nauðsynlegt núna, þegar kaupmáttur krónunnar hefur farið svo mjög minnkandi sem raun ber vitni um.



Herra forseti. Ég vil nú fyrst leyfa mér að taka undir það, sem hæstv. viðskmrh. óskaði, að umr. verði ekki lokið í dag, heldur frestur veittur a. m. k. til mánudags til þess að koma fram með brtt., sem að nokkru leyti hafa verið boðaðar af hv. þm. V-Ísf. (ÁÁ) og að nokkru leyti af hv. 8. landsk. (StJSt), þegar hann ræddi um þetta mál, svo að ég vildi vona, að forseti sæi sér fært að ljúka ekki umr. í dag. en gefa frest til mánudags, svo að gengið yrði frá þessum brtt., sem verið er að undirbúa í sambandi við það, sem boðað hefur verið. Að öðru leyti skal ég aðeins minnast með örfáum orðum á eitt eða tvö atriði í ræðu hæstv. viðskmrh. Honum þótti það nú í meira lagi óþarft að vera að spyrja um stefnu hæstv. ríkisstj. í þessu máli, þar sem vitað væri og ljóst og hefði lengi verið, hver stefna Sjálfstfl. væri í viðskiptamálum, nefnilega sú, að stefna að frjálsri verzlun, afnema höft og færa innflutninginn sem mest í það horf, sem hann var í áður en til þeirra laga var stofnað, sem hér væri verið að ræða um og áður hefði verið fylgt um innflutning og gjaldeyrismeðferð. Það er náttúrlega ekkert nýtt, og við vitum vel, hvað Sjálfstfl. hefur sagt, að sé hans stefna í málinu. En það spurðum við ekki um. Við spurðum um stefnu ríkisstj. í málinu, og það vantar, þó að ráðh. hafi skýrt okkur frá því, hvað hafi verið hin yfirlýsta stefna Sjálfstfl. Ef þeir aðilar, sem með þessi mál eiga að fara, koma sér ekki saman, þá er stefnulaust og leiðir að algeru öngþveiti. Hins vegar hlýtur stefnan í þessum málum sem öðrum að verða að byggjast á samkomulagi, þegar margir flokkar standa að ríkisstjórn og hver með sínar ákveðnu skoðanir. Hins vegar hef ég alltaf haldið fram, að framkvæmdin ætti að vera á einni hendi, enda viðkomandi um leið ábyrgur fyrir sínum gerðum. Þetta náðist ekki samkomulag um á meðan ég hafði með þessi mál að gera, heldur hafði ríkisstj. öll ákvörðunarvald, og tel ég það hafa verið mjög misráðið. Hæstv. viðskmrh. sagði áðan, að höfuðástæðan fyrir því slæma ástandi, sem nú ríkir, væri gjaldeyrisskortur og um leið vöruskortur. Þetta er að sjálfsögðu að miklu leyti rétt, en þrátt fyrir það vill þessi hæstv. ráðh. afnema alla skömmtun. Af hverju var skömmtunin sett á? Var það ekki einmitt af vöruskorti? Hefur þá verið bætt úr þessum vöruskorti? Nei, sannarlega ekki, og þar af leiðandi hefur sennilega aldrei verið eins rík ástæða til að skammta og einmitt nú. Ef skömmtunin verður nú afnumin, án þess að frekari aðgerðir komi til, þrengist enn hagur almennings frá því, sem nú er í sambandi við vöruútvegun. Að vísu má segja, að þær vörur, sem inn verða fluttar, lendi einhvers staðar, en þá verður klíkuskapurinn enn meiri í sambandi við úthlutunina, en nú er, þó að sízt sé á það bætandi. Afleiðingin hlýtur að verða sú, að þeir, sem hafa hin svokölluðu góðu sambönd, fá allar vörur, sem inn verða fluttar, en aðrir ekkert. Ég get fúslega viðurkennt, að margir gallar eru á núverandi skömmtunarfyrirkomulagi, en meginástæðan fyrir þeim göllum er sú, að meira hefur verið gefið út af skömmtunarseðlum, en flutt hefur verið til landsins af vörum, og ég get játað, að mér tókst ekki að kippa þessu í lag á meðan ég hafði með þessi mál að gera, en það var ekki mér eða mínum flokki að kenna. Á síðasta Alþingi flutti ég frv. um breytingu á þessum málum og tel tvímælalaust, að það frv., ef að lögum hefði orðið, hefði bætt mikið úr því öngþveiti, sem nú ríkir, en frv. náði ekki samþykki. Aðalatriði þessa frv. var meðal annars það, að flutt yrði inn meira magn af vörum, en útgefnir skömmtunarseðlar næmu, og þó að þetta sé ef til vill aðeins framkvæmdaratriði, þá hefur þetta ekki fengizt samþykkt, og má tvímæla1aust kenna því um, að framkvæmd þessara mála er ekki í höndum neins ábyrgs aðila. Ég ætla ekki að lýsa hér neinu sérstöku trausti á hæstv. viðskmrh., en þó vil ég óhikað heldur leggja framkvæmd þessara mála í hans hendur, en una við það ástand, sem nú ríkir. Ég tel að sá ráðh., sem með viðskiptamálin fer á hverjum tíma, eigi að hafa framkvæmd þessara mála í sínum höndum og ekki að þurfa að sækja undir neinar nefndir eða ráð eða aðra ráðh. stjórnarinnar. Það er áreiðanlega mjög óheppileg ráðstöfun að láta atkvgr. í nefnd eða ríkisstj. ráða úrslitum, þar sem oft ráða pólitískir duttlungar, og svo er enginn ábyrgur, þegar til þess kemur. Í tilefni af þessu er ein brtt., sem við berum fram við þetta frv., sú, að stjórn þessara mála verði hjá viðskmrh. og einungis stærstu atriðin, eins og innflutningsáætlun, heyri undir ríkisstj. í heild. Þetta ásamt fullkomnu samræmi milli innflutnings og útgefinna skömmtunarseðla teljum við, að geti bætt mikið úr því ófremdarástandi, sem nú ríkir. Hins vegar erum við Alþýðuflokksmenn þeirrar skoðunar, að ekkert vit sé í að afnema skömmtunina á meðan ekki er hægt að auka innflutninginn verulega frá því, sem nú er. - í þriðja lagi leggjum við áherzlu á, að innflutningnum verði ekki skipt eingöngu prósentvís milli innflytjenda, heldur verði þeir látnir sitja fyrir innflutningsleyfum, sem bezt innkaup gera, bæði hvað verð og vörugæði snertir. Hins vegar vil ég taka það greinilega fram, að stefna okkar Alþýðuflokksmanna í verzlunarmálunum er allt önnur, ef út í það er farið. En við teljum vonlaust að koma þeirri stefnu okkar fram, eins og nú standa sakir, og þess vegna berum við fram þessar till. sem eins konar málamiðlun og tilraun til að fá það út úr þessu máli, sem bezt er af því, sem mögulegt er að fá samkomulag um. Aftur á móti tel ég frv., eins og það liggur fyrir, stórgallað og að það muni ekki óbreytt ná þeim árangri, sem stefnt er að.



Herra forseti. Meðan þm. Hafnf. (EmJ) var viðskmrh., lýsti ég mig samþykkan þeirri skoðun, að það væri galli á l. um fjárhagsráð, að framkvæmd þeirra heyrði undir ríkisstj. alla. Í fyrsta lagi vegna þess, að erfitt væri að fá fastan grundvöll til að starfa eftir, þegar margir vildu ráða, og í öðru lagi vegna þess, að með því fyrirkomulagi væri ekki hægt að fá neinn sérstakan ábyrgan aðila í sambandi við framkvæmdina. Reynslan hefur líka sýnt, að þetta fyrirkomulag er ónothæft og blessast alls ekki til frambúðar. Hv. þm. Hafnf. hefur óskað eftir að vita, hver væri stefna stj. í þessum málum. Það stóð víst ekki á stefnunni, þegar hann var sjálfur ráðh. Þó verður maður nú að ætla eftir reynslunni, að sú stefna hafi verið eitthvað hlykkjótt, enda var sannleikurinn sá, að sú stjórn hafði enga heildarstefnu, þó að vísu hafi verið sett lögin um fjárhagsráð. Það virðist því koma úr hörðustu átt, þegar þessi þm., sem hefur að baki hina bitru reynslu, fer að krefja núv. stjórn um ákveðna stefnu í þessum málum, þar sem hún hefur ekki setið nema tiltölulega mjög skamman tíma, miðað við þau verkefni sem fyrir hafa legið. Annars ætla ég ekki að fara lengra út í það mál nú, en væntanlega verður hægt að gefa upplýsingar um þetta atriði fljótlega. Í sambandi við skömmtunina þá tel ég hana algerlega þýðingarlausa, eins og nú er komið. Þegar fólk getur ekki fengið út á sína seðla, til hvers á þá að vera að kasta of fjár í slíka endileysu sem skömmtunin þá er orðin? Og satt að segja hélt ég, að hv. þm. hafi verið búinn að sjá í gegnum þessa vitleysu, þegar hann var ráðherra. Ég er ekki að ásaka hann neitt sérstaklega; það hafa eflaust legið margar ástæður til þess, að skömmtunin varð ónothæf í framkvæmd og að af henni hlauzt ekki annað en kostnaður fyrir hið opinbera. Og það eru áreiðanlega ekki fleiri ráð til að kippa þessum málum í lag nú en í ráðherratíð þessa hv. þm., og þess vegna hljómar það dálítið einkennilega, að hann skuli nú fyrst vera að benda á þau. Hafi ekki verið hægt að tryggja nægar vörubirgðir í landinu þá, eru enn minni möguleikar til þess nú, og þetta hlýtur þessi hv. þm. að vita. Ég er líka sannfærður um, að ef við spyrðum fólk almennt, hvaða reynslu það hefði af skömmtuninni,, þá mundi svar flestra verða á þá leið, að reynslan væri afleit og skömmtunin væri einskis virði. En hvers vegna eigum við þá að vera að kosta upp á slíka starfsemi, þegar svo er komið? Er ekki bara réttara fyrir okkur að viðurkenna hreinlega, að slíkt sé einungis fálm, sem beri að afnema tafarlaust?



Herra forseti. Þetta frv. er orðið allgamalt hjá þessari hv. d. og vafasamt, að það nái fram að ganga, þar sem skammur tími er nú til stefnu. Ég skal ekki halda langa framsöguræðu, því að ég get látið mér nægja að vísa til nál. Einn nm. vill vísa frv. frá eins og hann mun gera grein fyrir. Í brtt. n. er annars bara um eina efnisbreyt. að ræða, þ. e. að þeir, sem eiga jeppabifreiðar og hlunninda njóta samkvæmt 2. gr. l. um bifreiðaskatt frá 1949, verði háðir sömu reglum og þeir, sem eiga heimilisdráttarvélar. Hér er um að ræða jeppabifreiðar, sem notaðar eru til landbúnaðarstarfa, en þær eru í 2. gr. l. undanþegnar skatti samkv. e-lið 1. gr. Að öðru leyti er frv. óbreytt. Einstakir nm. munu gera grein fyrir afstöðu sinni.



Herra forseti. Hv. frsm. hefur mælt fyrir n., en þar sem ég hef sérstöðu, vildi ég segja fáein orð. - Ég er með brtt. n., en á móti þeirri breyt., er gerð er með 2. gr. frv. Ég tel, að með breyt., sem gerð var á síðasta þingi, hafi verið þannig frá þessu gengið, að ekki sé ástæða til breyt. nú. Ég tel rétt, að landbn. Alþ. hafi hér hönd í bagga, enda var um þetta fullt samkomulag þá. Hins vegar finnst mér rétt, að dráttarvélar falli einnig undir ákvæði l. og að n., sem um þetta fjallar, afli sér fyllri gagna en unnt var síðasta ár og láti sér þau mistök, er þá áttu sér stað, að kenningu verða. Ég legg til, að 1. og 2. gr. frv. falli niður, en er annars fylgjandi öðrum breyt.



Herra forseti. Eins og sést á nál. landbn. á þskj. 560, er n. klofin í þrjá hluta, þó að allir nm. hafi skrifað undir álitið. Í fyrsta lagi eru þeir, sem vilja samþ. frv. með gagngerðum breyt., í öðru lagi hv. 2. þm. Skagf. (JS), sem vill fella niður 1. og 2. gr., og í þriðja lagi ég, sem tel ekki ástæðu til að samþ. frv. Ég lít svo á, að Alþ. hafi gert sér nóg til skammar í sambandi við jeppa, þó að það geri sér ekki fleira til skammar. Þetta eru vinsæl tæki, bæði meðal bænda og kaupstaðarbúa, en þó er þetta kannske eina varan, sem eyðilögð hafa verið leyfi fyrir innflutningi á frá árinu 1947. Enn eru óinnfluttir 94 jeppar; sem þá var búið að leyfa innflutning á. Á síðasta Alþ. var líka samþ. að flytja inn 600 jeppa, að vísu áttu þeir ekki að sitja fyrir öðrum vörum, en ekki einn einasti var fluttur inn, þrátt fyrir það, að stöðug ásókn er á alla þm. um að útvega þessi tæki. Við skulum segja, að gjaldeyrisskortur hafi verið orsökin til þess, en þó var allmikið flutt inn af öðrum bifreiðum. Samkvæmt l., sem sett voru 1949, átti að skipa n., er úthluta skyldi jeppabifreiðum. Þessi n. tók til starfa, því að þáv. landbrh., hv. þm. Mýr. (BÁ), fól henni líka úthlutun dráttarvéla ti1 landbúnaðarþarfa, og var allmikið flutt inn af þeim. Ef til þess kemur, að fluttir verða inn jeppar og dráttarvélar, held ég, að sama n. geti séð um dreifinguna, og verður hún ekki ofsæl af því. Þurfi að setja nýjar reglur, þá er það á valdi þess ráðh., sem málið heyrir undir, að breyta og auka við reglugerðina, sem sett var, og taka inn í hana þau atriði, sem hér eru sett inn í frv. Ég legg þess vegna til, að frv. verði vísað til stj., og vænti þess, að hægt verði að sættast á það. Þar sem hv. 1. þm. Skagf. er í forsrh.sæti, vænti ég þess, að hv. frsm. treysti honum til þess að leysa málið á þann hátt, sem heppilegast reynist.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð. Það er ástæða fyrir því, að frv. þetta var borið fram. Legg ég til, að það verði samþ. Tel ég rétt, að settar verði reglur um úthlutun heimilisdráttarvéla, eins og settar voru reglur um úthlutun jeppabifreiða, sem ráð var fyrir gert, að fluttar yrðu inn á s. l. ári. Hitt er annað mál, sem ég vil benda á, og tek ég þar undir ummæli hv. þm. A-Húnv. (JPálm), að Alþ. gerir sig hlægilegt og er sér til skammar í jeppamálunum, þar sem áætlað var að flytja inn 600 jeppa og sett l. um úthlutun þeirra, en enginn þeirra hefur komið. Nú er útlit fyrir, að engar dráttarvélar verði fluttar inn. Lítur út fyrir, að bændur eigi að láta sér nægja reglur og l. um þetta, og þannig verður að ætla, að ástandið verði í verzlunarmálunum almennt. Þetta vil ég benda á, þótt ég sjái eigi ástæðu til að vera á móti frv., þótt svo færi, að Marshallfé yrði notað til þessa, og tel rétt að setja reglur um úthlutunina, eftir upplýsingum um dráttarvélarnar á s. l. ári.



Herra forseti. Nú þegar er viðurkennt, að þörf sé á að hafa reglur um úthlutun jeppa, er fluttir eru inn. Um það er eigi hægt að segja, hvort tækin verða flutt inn, en við því verður að búast, að eigi verði ævinlega í framtíðinni búið við sömu kjör og í dag, greiðast muni úr þessu og þar með haldið áfram að flytja inn nauðsynleg tæki. Hv. þm. A-Húnv. (JPálm) viðurkenndi, að þörf væri á að skapa reglur, sem unandi væri við, um úthlutunina. Ég er sammála því. Ég vantreysti ekki hæstv. landbrh., en meira öryggi finnst mér í því, að þetta standi í l., fyrir bændur, fremur en þeir séu háðir landbrh. um það, hvaða reglur verði settar. Ég skil ekki, að í fyrra hafi gilt sérstakar reglur um þetta, því að málið kom þá einkennilega fyrir sjónir. Mér þykir rétt og nauðsynlegt að hafa reglur um þessi mál og vænti þess, að hv. þd. sjái sér fært að samþ. frv., svo að bændur geti talið sig örugga. Að öðru leyti mun ég ekki segja fleira, en vona, að málið fái skjóta afgreiðslu.



Herra forseti. Ég hef nú ekki miklu við að bæta í sjálfu sér, því að engin rök hafa komið fram um það, að nauðsyn sé á þessu frv., hvorki frá hv. frsm. né hv. 5. landsk. Aðalatriðið er, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er gersamlega óþarft, og Alþ. hefur annað þarfara við tímann að gera en eyða honum í slíkt mál. Hér liggja 12 mál á dagskránni, er mörg eru mikilvæg. Ef þessi tæki verða flutt inn og hæstv. ríkisstj. eru fengnar reglur um úthlutunina, þá verður að breyta reglugerð ráðh. og taka inn í hana það, sem vera vill, úr brtt. landbn. Legg ég áherzlu á, að hv. d. samþykki till. mína um að vísa málinu til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég get verið stuttorður, en mér fannst hv. þm. A-Húnv. (JPálm) taka það aftur, er hann var búinn að segja. Fannst mér hann viðurkenna, að fremur væri þörf á reglum nú en áður. Hann sagði og, að engin rök væru fyrir því, að frv. væri nauðsynlegt. En af hverju er verið að skapa lög og reglur nema fyrir það, að einhverjir í þjóðfélaginu telji sig eigi hafa þann rétt, sem þeir eiga? Og einmitt vegna þess er hér verið að skapa reglur eða lög, að ýmsir þegnar þjóðfélagsins telja sig eigi hafa verið svo réttháa við síðustu úthlutun, að þeir geti unað við það, og þannig er það með jeppana. Ég veit ekki, hvert hlutverk Alþ. er, ef það er ekki að skapa réttlæti mönnum til handa. Ef þetta eru eigi rök, þá veit ég ekki, hvað eru rök.

Forseti (SBI: Þá koma til atkv. 1. og 2. gr. frv.

Ég óska eftir, að 1. gr. sé borin upp sérstaklega.

Er það nú ekki óeðlilegt?

Ég vil benda á það, að þótt 2. gr. l. verði ekki breytt, getur 1. gr. frv. um kaflaskiptin vel staðizt. - EOl: Þótt allt annað sé fellt?

Greinarnar verða bornar undir atkv. í einu lagi. 1.–2. gr. felldar með 19:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JG, JörB PÞ SkG StgrSt, ÁB, BÁ, EystJ, GG, HÁ, HelgJ. nei: JóhH, JPálm, JS, JR, KS, MK, ÓTh, SG, StJSt, StSt, ÁkJ, ÁÁ, ÁS, BÓ, EOl, EmJ, GÞG, IngJ, SB. JÁ, PO, FJ greiddu ekki atkv. 2 þm. (SÁ, GTh) fjarstaddir.



Ég vil skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann treysti sér ekki til að úrskurða 3. gr. fallna og taka síðan 4. gr. til atkv.  (Nokkrir þm.: Hún er sjálffallin.)

Forseti (SB) : Það verður að líta þannig á, að 3. gr. frv. sé sjálffallin, og kemur þá til atkv. 4. gr. frv., þ. e. 1. gr. í II. kafla þess. 3. gr. kom ekki til atkv. 4. gr. (verður 1. gr.) samþ. með 18 shlj. atkv. Brtt.561,1 (ný 5. gr., verður 2. gr.) samþ. með 18 shlj. atkv. Brtt.561,2 (6. gr. falli burt) samþ. með 18 shlj. atkv. 7.–8. gr. (verða 3.–4. gr.) samþ. með 19 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 18 shlj. atkv.