Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur orðið við óskum ríkisstj. um að hraða afgreiðslu þessa máls og hefur þegar komið saman til að ræða frv. Nefndin fékk á sinn fund hæstv. menntmrh. og bauð einnig á sinn fund hv. 9. þm. Reykv. (AGI) sem sérfræðingi í geð- og taugasjúkdómafræðum, en um þau fræði fjallar eitt af þeim embættum, sem hér um ræðir. Frv. þetta gerir ráð fyrir því að lögfesta þrjú prófessorsembætti. En í raun og veru er hér ekki um ný störf að ræða. Hér er í öllum þremur tilfellunum um að ræða störf, sem hafa verið til, og því skipulagsbreyting eða formbreyt., sem um er að ræða. Í fyrsta lagi er hér um að ræða að lögfesta prófessorsembætti í efnafræði við læknadeildina. Þessu embætti hefur Trausti Ólafsson efnafræðingur gegnt um langt skeið við góðan orðstír. Hann lætur nú af störfum. En það hefur komið í ljós, að formlega hefur embættið verið bundið við hans nafn, og það er ekki hægt að auglýsa það eða skipa í það eftirmann, nema það verði fest í lög. Er því væntanlega óumdeilt, að embætti þessu verði bætt inn í háskólalögin. Í öðru lagi er hér um að ræða stofnun prófessorsembættis í geð- og taugasjúkdómum. Aðdragandi málsins er sá, að um langt árabil gegndi yfirlæknir á Kleppi einnig kennslustörfum í þessum greinum við háskólann. Þegar yfirlæknisstaðan var auglýst laus eftir fráfall dr. Helga Tómassonar 1958, benti landlæknir á, að rétt væri að gera nú úr þessu embætti prófessorsembætti, sem jafnframt væri yfirlæknisembætti, á svipaðan hátt og gert er með sameiningu á prófessorsembættum og yfirlæknisembættum við landsspítalann. Við meðferð málsins komu upp tvö ólík sjónarmið. Annað er það að hafa þetta prófessorsembætti tengt yfirlæknisembættinu á Kleppi. Hitt sjónarmiðið var, að nauðsynlegt væri að stofna sérstaka geðveikradeild við landsspítalann, aðalsjúkrahús landsins, þegar slík deild væri komin á laggirnar, mundi eðlilegast, að prófessorsembættið við háskólann í þessum fræðum væri tengt deildinni við landsspítalann. Þetta mun hafa orðið til þess, að málið var ekki afgr. á sínum tíma. En nú standa sakir svo, að landlæknir og forráðamenn læknadeildarinnar, svo og þeir hæstv. ráðh., sem þessi mál heyra undir, hæstv. heilbrmrh. og hæstv. menntmrh., eru sammála um, að rétt sé að stefna að því að koma upp slíkri deild við landsspítalann, og liggur raunar fyrir yfirlýsing um, að í áætlunum um hina nýju landsspítalabyggingu sé gert ráð fyrir slíkri deild. Þegar slík deild verður tilbúin, sem því miður getur ekki orðið fyrr en eftir 3–4 ár, þá sé sjálfsagt, að prófessorsembættið við háskólann í geðsjúkdómafræðum verði tengt þeirri deild, en þangað til deildin verður sett á laggirnar, finnst þessum aðilum eðlilegast og sjálfsagt, að prófessorsembættið sé tengt yfirlæknisstarfinu á Kleppi. Menntmn. hefur fallizt á þetta sjónarmið, eftir að hafa rætt það m.a. við hv. 9. þm. Reykv., sem var nokkur aðili að einni skoðun um málið, þegar það var hér til meðferðar áður. Í nál. segir svo, að nm. áskilji sér rétt til þess að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Þetta var sett inn í álitið á fundi nefndarinnar s.l. laugardag með tilliti til þess, að nm. töldu eðlilegt, að það væri sett örlítið nánari skilgreining á því inn í frv., að ætlun manna væri sú, að þetta prófessorsembætti tengdist í framtíðinni öðru geðveikisjúkrahúsi en Kleppi. Þetta var rætt við nokkra af þeim aðilum, sem málið heyrði undir, og er nú svo komið, að ég vil flytja hér brtt., sem er á þá leið, að í 2. gr. þessa frv., sem fyrir liggur, þar sem segir, að prófessorinn í geð- og taugasjúkdómafræði skuli vera forstöðumaður geðveikrahælisins á Kleppi, bætist við þessi orð: „unz komið hefur verið á fót fleiri sjúkradeildum fyrir geðveika“. Þá er það tryggt í lögum, að þetta skipulagsatriði verði tekið til endurskoðunar, strax og fyrir liggur önnur sjúkradeild fyrir geðveika. Það er ekki bundið við landsspítalann, sökum þess að ýmsir læknar telja hugsanlegt, að slík deild gæti eins orðið við bæjarsjúkrahúsið, en hvor þeirra, sem fyrr kæmist á fót, yrði til þess, að þetta ákvæði endurskoðaðist. Það var um þetta atriði rætt og nm. sammála um þetta á laugardaginn var, en ekki gengið frá till. þá vegna þess, að það var talið rétt að ræða hana við nokkra aðila, og þess vegna flyt ég þessa till. formlega, þótt ég geri ráð fyrir því, að ef tími hefði verið til eða ástæða til að halda sérstakan nefndarfund um það, hefðu aðrir nm. fallizt á, að n. í heild flytti till., því að allir voru sammála um þetta atriði á fundinum s.l. laugardag. - Þetta var um prófessorsembættið í geð- og taugasjúkdómum að segja. Þriðja embættið, sem frv, gerir ráð fyrir að lögfesta, er prófessorsembætti við verkfræðideild háskólans. Um nokkurt skeið hefur verið til kjarnfræðinefnd Íslands, sem hefur fengið 100 þús. kr. fjárveitingu á fjárlögum. Þetta fé hefur verið notað til þess að kosta einn starfsmann, ungan eðlisfræðing, sem hefur fjallað um kjarnorkumál fyrir ríkisstj. landsins. Hefur þótt sjálfsagt fyrir íslenzka lýðveldið að gera einhverjar ráðstafanir til þess, að ekki geti gerzt hlutir á hinu tæknilega sviði kjarnorkunnar í öðrum löndum, sem kynnu að hafa áhrif á hag okkar eða afkomu, án þess að nokkur maður vissi um það hér á landi. Það hefur því verið talið sjálfsagt öryggisatriði í þessum efnum og öllu kjarnorkunni viðkomandi, að íslenzka ríkið hefði í sinni þjónustu a.m.k. einn færan ungan mann, sem hefði það að aðalstarfi að fylgjast með þessum málum. Nú er það talið eðlilegt, að þetta starf verði flutt frá kjarnfræðanefnd og inn í verkfræðideild háskólans, þar sem þessi sami maður gæti stundað nokkra kennslu og einnig tekið þátt í öðrum eðlisfræðistörfum, sem þar eru unnin, m.a. mælingum á geislavirkni lofts og annarra hluta hér á landi. Ungur eðlisfræðingur hefur haft þetta starf, en hefur nú um a.m.k. eins árs skeið verið ráðinn til starfa við Busch-stofnunina í Kaupmannahöfn, og þykir það bera vott um traust í hans garð. Er það vitað mál, að þeir menn, sem að þessu standa, vilja ekki sízt gera þessa breyt. til þess að geta tryggt þjóðinni starfskrafta hans áfram, jafnframt því sem þessum málum er komið á fastan fót og í eðlilegan farveg. Menntmn. mælir með því, að þetta frv. verði samþ., og legg ég hér fram skriflega brtt. um efni, sem n. varð sammála um á fundi sínum og ég hef þegar lesið.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að láta í ljós óánægju yfir því, hve seint þetta frv. er fram komið, þar sem það er ekki lagt fram á Alþ, fyrr en komið er að þingslitum, þó að það virðist hins vegar, að það hefði verið mjög auðvelt að leggja það fyrr fram. En ég álít, að það séu ekki sízt slík mál eins og þessi, sem Alþ. eigi að fá nægan tíma til þess að athuga, þegar um það er að ræða að stofna ný embætti, og þetta segi ég burt séð frá því, hvort þau embætti, sem hér um ræðir, séu nauðsynleg eða ekki. Ég álít, að við þurfum yfirleitt að stinga þannig við fótum í sambandi við embættismannafjölgun, að þingið eigi að fá nægilegan tíma til að athuga það í hvert skipti, sem farið er fram á fjölgun embættismanna af hálfu ríkisstj., og þess vegna segi ég þetta með tilliti til þess, að ég álít, að það eigi að vera almennt venja, að þegar ríkisstj, leggur til, að embætti séu stofnuð, þá sé það gert svo tímanlega, að þm. geti fengið nægan tíma til að kynna sér alla málavexti. Því er að vísu haldið fram í grg. frv., að hér sé ekki um ný embætti að ræða. En mér sýnist þó á því, sem kemur fram í áliti landlæknis, að a.m.k. eitt embættið, stofnun prófessorsembættis í geð- og taugasjúkdómafræði, muni innan tíðar eða mjög fljótlega hafa það í för með sér, að stofnað verði annað embætti á eftir. En það kemur fram í áliti landlæknis, að hann telur starf Kleppsspítalans nú orðið slíkt og verkefnið þar svo fjölþætt, að ofviða megi kallast einum manni að sinna öllu í senn án aukinnar læknisaðstoðar frá því, sem nú er, stjórn sjúkrahússins, umönnun sjúklinga með allar tegundir geðsjúkdóma og kennslu í geðsjúkdómafræðum. Þess vegna sýnist mér, þó að það verði ekki kannske beinlínis niðurstaðan á þessu þingi, að þá mundi það mjög fljótlega, ef þetta prófessorsembætti verður stofnað núna og tengt saman við yfirlæknisstöðuna á Kleppi, leiða til þess, að stofnað verði annað yfirlæknisembætti þar. Og þetta er dálítið sýnishorn þess, að þegar verið er að koma á nýjum embættum, er jafnan byrjað á að segja, að þetta muni engan aukakostnað hafa í för með sér og til þeirra útgjalda, sem því fylgi, sé raunverulega búið að stofna áður. En áður en varir er þetta komið í þann farveg, að það þarf að bæta nýju embætti við sem afleiðingu af því, sem áður hefur verið gert og hefur verið fóðrað með því, að ekki yrði um frekari embættismannafjölgun að ræða, enda held ég, að það gefi auga leið, að það að stjórna jafnstórum spítala og Kleppsspítalanum á þann veg, að það fari sæmilega vel úr hendi, hlýtur að vera svo veigamikið starf, að það sé ofvaxið hverjum manni að ætla ofan á það að bæta því á sig að vera prófessor við Háskóla Íslands og gegna því starfi svo, að vel sé. Hitt dæmið, sem hér liggur fyrir, í sambandi við aukninguna í verkfræðideildinni, sýnir líka, hvernig embætti verða til. Það er byrjað á því að láta ungan mann hafa einhvern styrk til kjarnfræðirannsókna, og áður en varir, er þetta komið inn á þá braut, að það þykir nauðsynlegt að gera þetta að föstu starfi og að prófessorsembætti. Mér finnst ástæða til að segja þetta hér til þess að vekja athygli á því, hvernig embætti verða yfirleitt til, og ef sú þróun á ekki að halda hér áfram, eins og verið hefur að undanförnu, að embættismannakerfið fari sívaxandi, þarf að fara að stinga betur við fótum. Alþ. þarf að veita þessum málum meiri athygli en það hefur hingað til gert. Yfirleitt hafa störf þess verið fólgin í því að segja já og amen og leggja blessun sína yfir slíkar till., þegar þær koma frá ríkisstj., í stað þess að slík mál ættu að fá sem vandlegasta athugun hér á þinginu, og helzt ætti það að vera alveg sérstök n., sem hefði það til meðferðar að kynna sér till., sem koma fram um embættismannafjölgun hér í þinginu, en ekki verið að fara í eina eða aðra n. eftir því, hvaða málefni eða hvaða starfssvið viðkomandi embætti snertir. En það er lítið dæmi þess, hvað menn hugsa nú lítið um það að stöðva sig á þeirri braut að fjölga embættum, t.d. það frv., sem var til meðferðar hér í þinginu rétt áðan, þar sem lagt var til að bæta við tveimur nýjum bankaráðsmönnum og einum bankastjóra. En það er einmitt athugunarleysi eða gáleysi, vil ég jafnvel segja, bæði ríkisstj. og Alþ., sem á sinn þátt í því, hve embættismannakerfið hefur þanizt ört út á undanförnum árum og heldur áfram að þenjast út, ef ekki verða settar frekari hömlur til þess að sporna á móti því.



Herra forseti. Það má vissulega segja, að þetta frv. sé seint fram komið. En ein höfuðástæðan fyrir því, að það kom ekki allmiklu fyrr, var sú, að það, sem e.t.v. er mikilvægast af þessum þrem embættum, sem frv. fjallar um, embættið við læknadeildina, var umdeilt mál áður, og þótti sjálfsagt að bíða eftir umsögn hins nýja landlæknis um það, en hann tók ekki við embætti sínu fyrr en um eða upp úr áramótum. Hann gat ekki skilað þessu áliti þá þegar í stað, svo að þar er að finna eina höfuðástæðuna fyrir því, að málið kom ekki fram þegar í byrjun þings. En um þau tvö embætti, sem hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) gerði sérstaklega að umtalsefni, vil ég benda á, að málið er hvorugt að koma hér fyrir í fyrsta skipti. Alþ. er áður búið að fjalla allýtarlega um skipan yfirlæknisembættis á Kleppi og prófessorsembættis í geðheilsumálum. Það eru búnar að koma fram mismunandi skoðanir, það er búið að leita álits frá forustumönnum læknadeildar háskólans, frá tveimur landlæknum og frá að ég hygg ýmsum fleiri aðilum, þannig að þar er um að ræða langan aðdraganda með ýtarlegri umhugsun og athugun margra aðila um, hvernig koma megi fyrir þessu máli. Það breytir því, sem hér er að gerast, í engu, þó að á það sé bent, að það hljóti að koma að því, að yfirlæknar á geðveikraspítölum verði fleiri. Þjóðinni fjölgar, og enginn maður hefur mótmælt því, að við þyrftum á að halda betri sjúkrahúsakosti en við höfum haft. Það er ósköp litíð gagn í því að hafa myndarleg sjúkrahús, ef ekki eru á þeim læknar. Þar að auki er þróunin á þessu sviði í þá átt, að geðveikrasjúkdómum er veitt meiri athygli en áður og gert meira til þess að hjálpa þeim sjúklingum, þannig að engan þarf að undra, þó að einhver fjölgun yrði þar. En sú fjölgun er ekki í þessu frv. Þetta frv. gerir ekkert annað en að lögfesta þá skipun, sem verið hefur um langt árabil, að yfirlæknir á Kleppsspítalanum kenni jafnframt við háskólann. Að vissu leyti má segja sömu sögu um kjarnorkumálin. Ég hefði satt að segja vænzt þess, að stjórnarandstaðan stæði hér upp og gagnrýndi ríkisstj. - og það mætti þá kannske gagnrýna aðrar fyrri ríkisstj. - fyrir að veita ekki kjarnorkumálunum miklu meiri athygli en hér hefur verið gert. Ég verð að segja, að mér finnst það vera algert lágmark til öryggis í þessum málum, sem eru þannig, að ein smásprengja gæti bundið endi á allt líf hér og annars staðar, að sett var upp þessi kjarnfræðanefnd eða hvað hún hét, tínt saman til hennar örlítið fé, 5000 kr. frá þessum, 5000 kr. frá hinum og svo einn 100 þús. kr. styrkur, og fenginn ungur maður til að starfa þar. Ef það dytti kjarnorkusprengja einhvers staðar nálægt okkur, ef það kæmi geislavirkt ryk hér inn yfir úr einhverjum áttum, ef það gerðist eitthvað á sviði kjarnorkunnar, sem gæti snert okkur annaðhvort til góðs eða ills, þá hygg ég, að menn mundu allt í einu vakna og segja: Hvernig stendur á því, að íslenzka ríkið hefur ekki fylgzt með þessu? Hvernig stendur á því, að þetta, sem er að gerbreyta lífi eða eyða lífi þjóðanna annars staðar í veröldinni, hefur farið fram hjá okkur? En hér er farið eins hóflega og rólega í sakirnar og verjandi er með því að byrja á því að setja upp þessa kjarnorkumálanefnd. Þar með var ríkið eða aðrir aðilar ekki bundnir til framtíðar. Af störfum og mönnum þar hefur fengizt nokkurra ára reynsla, og á þeirri reynslu er það byggt að festa þetta skipulag með því að færa það inn í háskólann, en hér er ekki um að ræða neina aukningu. Það byggist því ekki á raunveruleikanum, þegar hv. þm. er að tala um, að höfuðatriði þessa frv. byggist á athugunarleysi eða gáleysi eða einhverju slíku. Hér er um að ræða mál, sem hafa haft töluverðan aðdraganda, og formbreytingar, sem hafa ekki nein veruleg útgjöld í för með sér. Er því engin ástæða til, að hv. þm. geti ekki á viku til 10 dögum áttað sig á þessu máli nógu vel til þess að greiða atkvæði með því eða á móti. Ef mönnum finnst tíminn ekki nægilegur, er þó alltaf sú nauðvörn þm. eftir að greiða atkv. á móti, ef hann getur ekki áttað sig á því, um hvað málið snýst.



Herra forseti. Ég tel það alveg óverjandi framkomu hjá ríkisstj. að fleygja slíku máli sem þessu inn í þingið á allra síðustu dögum þess og vera að velkja því hér milli deilda og smábæta inn í það ákvæðum um ný embætti í háskólanum, þannig að menn hafi enga möguleika til að kynna sér raunverulega, hvað hér er á ferð. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum og segi nei.



Herra forseti. Með skírskotun til þess, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði, segi ég nei.



Herra forseti. Eftir að hv. Ed. samþykkti breyt. við þetta frv. og það kom aftur til þessarar hv. d., sendi forseti d. málið til menntmn. og óskaði eftir því, að hún tæki það fyrir. Menntmn. hefur haldið fund og rætt málið. Fram hefur komið í sambandi við þá breyt., sem Ed. gerði á frv., umsögn frá háskólaráði um þetta frv., og mun ég nú lesa þessa umsögn háskólaráðs: „ Menntmn. Nd. Alþingis hefur með bréfi, dags. 30. maí, sent háskólaráði til umsagnar frv. til laga um breyt. á l. nr. 60 1957, um Háskóla Íslands. Háskólaráð hélt fund um málið næsta dag, 31. maí, og gerði um það svofellda ályktun: Menntmn. Nd. Alþingis sendi með bréfi 30. þ. m. til umsagnar frv. til l. um breyt. á l. nr. 60 1957, um Háskóla Íslands, en þar er lagt til að bæta við tveim prófessorum í læknadeild og einum í verkfræðideild. Háskólaráð samþykkti að mæla með frv. þessu með skírskotun til bókana læknadeildar og verkfræðideildar. Enn fremur samþykkti háskólaráð samkv. till. laga- og viðskiptadeildar, að tekið verði upp í frv. þetta ákvæði um stofnun prófessorsembættis í viðskiptafræðum, sbr. fundargerð d. í dag. Bókun verkfræðideildar, sem til er vitnað í samþykkt háskólaráðs, var gerð á fundi d. 30. maí, eftir að borizt hafði bréf menntmn., og er hún svo hljóðandi: „Frv. þetta var lagt fram á Alþ. hinn 27. f.m., og hafði deildarforseti áður skýrt menntmrh. frá umr. um málið á fundum deildarinnar hinn 25. og 26. þ.m. Deildin hefði kosið að hafa rýmri tíma til að skila áliti um málið, en vill nú taka fram eftirfarandi atriði: Deildin telur, að það geti verið eðlileg þróun mála, að henni sé falið að vera ríkisstj. til ráðuneytis í kjarnfræðimálum, og telur, að með þeirri aukningu á starfsliði deildarinnar, sem frv. gerir ráð fyrir, ætti hún að geta annað þessu verkefni, enda hafi hún til þess nauðsynlega skrifstofuaðstoð. Hins vegar er ljóst, að hin öra þróun á þessu sviði getur krafizt nýrra starfskrafta og breyttrar verkaskiptingar, er tímar liða. Má því telja eðlilegt, að d. skipi þessum málum í samráði við ríkisstj., eins og bezt hentar á hverjum tíma.“ Læknadeild gerði á fundi 29. ágúst 1958 svo hljóðandi ályktun varðandi stofnun prófessorsembættis í geðsjúkdómum: „Deildin telur mikla nauðsyn á kennarastóli í geðsjúkdómum, telur að vísu æskilegt, að fyrst hafi verið stofnað prófessorsembætti í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp. En með tilliti til þess, að nú stendur fyrir dyrum að skipa í yfirlæknisstöðu Kleppsspítalans, þykir rétt nú þegar að fara þess á leit, að stofnað verði prófessorsembætti í geðsjúkdómum, enda verði frestað að skipa yfirlækni á Kleppi, þar til ákveðið hefur verið um þessa málaleitun.“ Ályktun hefur eigi verið gerð síðar um málið, en deildarforseti lýsti því yfir á háskólaráðsfundi, að deildin væri einhuga um að mæla með stofnun þessa embættis. Varðandi stofnun prófessorsembættis í efnafræði hefur ekki verið gerð sérstök ályktun af læknadeild eða í háskólaráði, en forseti læknadeildar lýsti því, að deildin væri sammála um nauðsyn þess og mælti með því, og hefur rektor skrifað menntmrh. bréf um það efni. Samþykkt laga- og viðskiptadeildar, sem til er vitnað í ályktun háskólaráðs, var gerð á fundi d. 31. maí og er svo hljóðandi: „Deildarforseti skýrði frá því, að flutt hefði verið á Alþ. frv. til l. um breyt. á háskólalögum, en samkv. því frv. er gert ráð fyrir stofnun tveggja prófessorsembætta í læknisfræði og eins í verkfræði. Í tilefni af þessu samþykkir deildin með skírskotun til fyrri samþykkta og umræðna, svo og til ákvæðisins í 9. gr. háskólal., að fara þess á leit, að tekið verði upp í áðurgreint frv. ákvæði um stofnun prófessorsembættis í viðskiptafræðum.“ Er menntmn. Nd. Alþ. óskaði eftir umsögn háskólaráðs, hafði hún þegar gefið út nál., og er nú kunnugt, að málið hefur verið afgreitt í Nd. og er komið til Ed. Háskólaráð leyfir sér því að senda umsögn þessa til menntmn. Ed. Alþ. Virðingarfyllst. Ólafur Jóhannesson, varaforseti háskólaráðs.“ Í 9. gr. l. um Háskóla Íslands, sem nefnd er í þessari umsögn, segir m.a. svo: „Viðskiptadeild skal vera sjálfstæð deild, þegar þrjú föst kennaraembætti hafa verið stofnuð í viðskiptafræðum.“ Menntmn. hélt fund um þetta mál nú fyrr í kvöld og skilar því skrifl. nál. En það hljóðar efnislega svo: „Forseti Nd. hefur vísað málinu til n., eins og það var afgreitt frá Ed. N. hefur komið saman og rætt þá breyt., sem Ed. gerði á frv. N. er sammála um að mæla með samþykkt frv. í núverandi mynd. Björn Fr. Björnsson og Geir Gunnarsson áskilja sér rétt til að fylgja frekari brtt., ef fram kynnu að koma. Alþingi, 2. júní 1960.“ Undirskriftir allra nefndarmanna. Menntmn. mælir því með því, að þetta frv. verði samþ., eins og það kemur frá efri deild.



Herra forseti. Mér finnst fara að tíðkast nú hin breiðu spjótin. Hefur hv. Ed. annaðhvort án vitundar hæstv. ríkisstjórnar eða með vitund einhverra úr henni tekið upp á því að gerbreyta frv., sem kvartað var yfir hér í Nd. að hefði verið lagt seint fyrir og þurfti á alveg sérstakri sanngirni að halda til þess að afgreiða það í þessari hv. d. frá menntmn., sem hafði með það að gera, og frá d., þannig að það hefði ekki gengið svona skjótt, ef mönnum hefði dottið í hug, að maður ætti að fá þetta endursent svo að segja á siðasta degi þingsins með stórbreytingum. Og ég er hræddur um, að ef þetta á að fara að verða vani hér um afgreiðslu mála, verði að fara að athuga dálítið betur um þingsköpin og rétt okkar þm. til þess að afgreiða lög frá Alþingi. Það er svo mælt fyrir í Sþ., þegar þar eru afgreiddar, þó að það séu ekki nema litlar og lélegar tillögur, sem kosta peninga, að það skuli hafa um þær tvær umr., en þegar ákveðið er að setja lög, þurfa þó að vera 3 umr. í hvorri deild. En nú á að bæta inn í, stofna ný embætti og annað slíkt og gefa Nd. eina umr. um það mál til þess að ákveða það. Ég verð að segja það í fyrsta lagi viðvíkjandi þessu, að ég kann ekki við svona vinnubrögð. Það stendur yfirleitt aldrei á mér að vera með því að veita afbrigði í þingi, ég álít það sjálfsagðan hlut. En ég vildi aðeins mótmæla svona aðförum með því fyrir mitt leyti að leggja til að neita um afbrigði, ef á að fara að taka Alþ. þessum tökum til þess að pína mál í gegn. Ég vil taka það fram strax í upphafi, ef það er meiningin að afgreiða þetta mál, eins og það nú liggur fyrir, og breyta því ekki í þessari hv. d., að ég álít ósvinnu og ókurteisi gagnvart Alþ. að fara svona að. Mér er tjáð, að að einhverju leyti standi háskólaráð á bak við þetta. Ég heyrði það ekki svo nákvæmlega, sem upp var lesið, og hefði kunnað betur við, að það hefði legið hér fyrir prentað með þeim undirskriftum, sem þar eiga að vera, þannig að við hefðum getað séð það og athugað og kannske þá kallað á okkar fund menn úr háskólaráðinu til þess að ræða við þá um þetta. Þann rétt hafa nefndir þessarar hv. d. að geta talað við embættismenn ríkisins, en ekki að hlýða þeim og beygja sig í auðmýkt. Sá tími er liðinn, að embættismenn ríkisvaldsins geti skipað Alþ. fyrir verkum, og það þurfa jafnt háskólaprófessorar og aðrir embættismenn ríkisins að gera sér ljóst, a.m.k. meðan þeir hafa þá ekki eitthvert herravald á bak við sig til þess að reka þingið heim og fangelsa þingmenn, eins og í voru mikla vinalandi, því fyrirmyndarlýðræðislandi, Tyrklandi. Þar kann að vera, að háskólaprófessorum þyki það þægilegt og geti jafnvel verið einhver framför í því, að þeir geri sig allstóra og segi þingi fyrir verkum. En meðan við erum kosnir af almenningi í landinu til þess að stjórna þessu landi, kann ég ekki við það, að embættismenn utan þessara veggja segi okkur fyrir um, hvernig við eigum að stjórna hér. Ég hef sjálfur staðið í því við þá aðalendurskoðun, sem fór fram á háskólalögunum fyrir þremur árum, að hafa með háskólaráð að gera og taka þar þátt í, einmitt í menntmn. þessarar hv. d., heildarendurskoðun á l. um háskólann, og ég kann ekki við það, að farið sé að kasta hér inn til okkar á síðustu stundu einhvers konar kákbreytingum á þessum lögum, án þess að okkur gefist tækifæri til þess að ræða þetta almennilega og hugsa um þetta. Og ég held, að Háskóli Íslands hafi ekki þurft að kvarta yfir því, að hann hafi ekki yfirleitt átt hauk í horni, þar sem er sá flokkur a.m.k., sem ég tala fyrir, og mér finnst það þess vegna mjög hart, að það sé farið að beita þannig aðförum af hálfu háskólaráðs eða manna úr því, að ætla að neyða menn svo að segja á síðustu stundum Alþingis til að fara að ræða svona mál og láta í ljós sínar tillögur um það og gefa ekki neinn eðlilegan umhugsunarfrest til þess að geta rætt þessi mál, svo að af einhverju viti sé. Ég hafði því satt að segja ekki búizt við því, að við mundum á þessari kvöldstund eiga að fara að ræða endurskoðun á háskólal., svo og svo mörg ný prófessorsembætti, nýja deild í háskólanum og nýja skiptingu á háskólanum. Og ég sé satt að segja alls ekki, hvað það er eiginlega, sem rekur þannig á eftir, og hef hvergi getað fengið neina skýringu á því, enda held ég, að enginn þm. hafi fengið neina skýringu á því. Ég held meira að segja, að þegar þetta var afgr. í Ed., hafi fæstir menn í Ed, vitað, hvað þeir voru að gera, með allri virðingu fyrir þeirri hv. deild. A.m.k. treystu menn sér ekki almennt til þess að ræða þetta mál þar, vegna þess að þeir þekktu litið inn á það, og enginn tók til máls við 3. umr., heldur var þessu ýtt í gegn með einhvers konar rýtingi á bak við tjöldin á nokkrum mínútum. En ef það er meiningin, að við eigum að fara að ræða hér endurskoðun á háskólal., skal ég taka þátt í því. Það er ekki nema það, sem hægt er að heimta af okkur. Háskólinn er 50 ára nú á næsta ári, og ég geng út frá því, að það hefði verið mjög viðkunnanlegt, að Alþingi Íslendinga hefði þá gert þær breyt. á Háskóla Íslands, sem það teldi heppilegastar. Og ef það er háskólaráð, sem stendur á bak við þessa brtt., má ég þá spyrja: Er þetta þá það, sem háskólaráð óskar eftir að sé gert fyrir Háskóla Íslands á 50 ára afmæli hans? Er þetta allur stórhugurinn? Eru þetta allar óskirnar? Hvað er það þá, sem hér er í gangi, eða eru einhverjar tilviljanir þarna að verki? Datt einhverjum manni úr háskólaráðinu í hug að kasta inn einhverri brtt. og síðan átti Alþ. að gleypa við þessu og þar með búið? Er það svona, sem á að afgreiða lög um Háskóla Íslands? Ég verð að segja það, að það hefur oft komið fram ýmiss konar krítik á háskólann, og það er máske eðlilegt, eins og með fleiri stofnanir í okkar unga endurreista lýðveldi, að okkur gangi erfiðlega með það. En eitt af því, sem mér hefur fundizt vera erfiðast í sambandi við háskólann og þá stefnu, sem tekin væri með hans löggjöf, það er, að það virðist loða svo mikið við hans gamla uppruna, að hann sé fyrst og fremst hugsaður sem embættismannaskóli. Af því, að hann er stofnaður upprunalega úr prestaskólanum og læknaskólanum og slíku, loðir það við hann, og jafnvel ýmsum af þeim æðstu mönnum, sem eiga sæti við þá stofnun, hættir við að hugsa þennan skóla sem embættismannaskóla. Og ég held, að ef á að fara að ræða endurskoðun á háskólalögunum, sé nauðsynlegt, að við alþm. gerum okkur það ljóst, að við ætlumst til meira af háskólanum en hann sé embættismannaskóli. Við höfum stolt fyrir hönd Háskóla Íslands, við höfum stolt fyrir hönd íslenzku þjóðarinnar og gerum kröfu til þess, að háskólinn sé stofnun, sem hún geti litið upp til, geti jafnvel litið upp til meira en nokkurrar annarrar stofnunar. Og eitt af því, sem þarf að gerast, til þess að háskólinn verði slík stofnun, það er, að jafnhliða því, sem hann er embættismannaskóli, verði hann vísindamiðstöð, ekki aðeins vísindamiðstöð þannig, að prófessorarnir sjálfir geti stundað vísindi og Alþ. og ríkisstj. gefi þeim aðstöðu til þess, heldur líka frá hinu sjónarmiðinu, að háskólinn og kennslan í honum sé rekin með það fyrir augum, að hann útskrifi vísindamenn, að hann útskrifi menn, sem séu færir um að hafa vísindaleg störf með höndum og sinna slíkum störfum. Ég skal segja, af hverju ég legg áherzlu á þetta og minni á það. Þegar lagafrv. var lagt hér fyrir Alþ. 1956, á þskj. 415, var tekið fram í 1, gr. þess lagafrv., eins og það lá fyrir, með leyfi hæstv. forseta: „Háskóli Íslands skal vera vísindaleg rannsóknarstofnun og vísindaleg fræðslustofnun, er veitir nemendum sínum menntun til þess að gegna ýmsum embættum og störfum í þjóðfélaginu.“ Það var háskólaráð, sem hafði undirbúið þetta frv. og lagt það hér fyrir. Í meðferð Alþ. og það einmitt hér í Nd. var bætt aftan við þetta um að veita nemendum menntun til að gegna ýmsum embættum og störfum í þjóðfélaginu: „og til þess að sinna sjálfstætt vísindalegum verkefnum.“ Alþingi sá ástæðu til þess að bæta því aftan við það, sem prófessorar háskólans höfðu undirbúið, það frv., að þeir skyldu veita nemendum sínum menntun með tilliti til þess, að þeir yrðu færir um að sinna sjálfstætt vísindalegum verkefnum. M.ö.o.: það væri ekki bara hlutverk Háskóla Íslands að útskrifa embættismenn, Háskóli Íslands ætti ekki bara að vera embættismannaskóli, hann ætti líka að vera skóli, sem útskrifaði vísindamenn. Alþ. sagði með þessari samþykkt í 1. gr. Háskóla Íslands og háskólaráði, hvað Alþ. ætlaðist til af þeim og hvað háskólaráð ætti að hugsa um, þegar það væri að undirbúa till. um breyt. á háskólalögunum. Nú veit ég, og það vita allir þm, líka, að hvað snertir embættismenn og embættismannaskóla, að svo miklu leyti sem háskólinn er slíkur, þá er alltaf tilhneiging - og háskólinn er ekki einn um það, það eru margar stofnanir - til að auka við það, sem fyrir er, það sem kallað hefur verið á síðari tímum Parkinsons-lögmálið, sem virðist vera mjög að verki. Og það virðist vera svo, að bara ef einhverjum háskólaprófessor, t.d. í Ed., dettur í hug að bæta við einhverja deild í háskólanum t.d. einu embætti, þá sé bara samkv. Parkinsons-lögmálinu alveg sjálfsagt að samþykkja þetta, það sé alltaf hægt að finna nóg verkefni handa einum prófessor í viðbót. En ég held, að við eigum ekki hér á Alþ. að afgreiða lög eftir Parkinsons-lögmálinu. Ég held, að við eigum að afgreiða mál út frá því sjónarmiði, hvað við álítum nauðsynlegt fyrir þjóðina. Og þegar við hugsum um slíkt viðvíkjandi háskólanum, held ég, að við verðum að muna eftir því, að auk þess sem hann útskrifar embættismenn, lækna, lögfræðinga, presta, þá eigi háskólinn að sjá um að standa á allháu stigi hvað vísindi snertir. Og það er á tveimur sviðum, sem við hljótum að gera þær kröfur til háskólans eða athuga, að hve miklu leyti við getum orðið við þeim kröfum. Það er annars vegar hvað snertir þau hugvísindi, sem við hann eru, og hins vegar hvað snertir þau raunvísindi, sem við gjarnan vildum að við hann væru. Þegar við þess vegna athugum, hvar við viljum láta setja prófessora, þá held ég, að við verðum að athuga það út frá því sjónarmiði, hvar okkur finnst æskilegast, að nýjum prófessorsembættum sé komið upp, ef á að fara að fjölga þeim. Og ég skal manna sízt draga úr því almennt, að prófessorsembættum sé fjölgað við Háskóla Íslands, ef það er vel undirbúið, ef það er gert á sómasamlegan hátt, en ekki stolizt til þess, og ef það er gert þannig, að það hafi þó verið hægt áður að ræða og koma einhverjum rökum að viðvíkjandi slíkum málum. Ég verð að segja hvað hugvísindin snertir, að þá er það fyrst og fremst ein deild við háskólann, sem ég álit að eigi að auka og eigi að bæta prófessorum við, ef við viljum sýna Háskóla Íslands þann sóma, sem okkur ber að sýna honum. Þetta er eini háskólinn, sem við eigum, og háskóli, sem við eigum að geta verið stoltir af. Og sú deild, sem ég álít að ætti að bæta við í fyrst af öllu, það er það, sem nú er kallað formlega heimspekideild, það sem við köllum oft í daglegu tali norrænudeildina. Ég álít það ekki vansalaust, hvað lítið stolt íslenzka þjóðin hefur sett í að útbúa norrænudeildina almennilega. Við Íslendingar höfum hvað snertir tungu okkar og raunar einnig hvað snertir sögu okkar og bókmenntir sérstöðu í fyrsta lagi meðal allra germanskra þjóða, og í öðru lagi höfum við sérstöðu í Evrópu. Við erum sú eina af germönsku þjóðunum, sem heldur því máli eða líku því máli, sem upprunalega var talað, tiltölulega ómenguðu af latneskum áhrifum. Við tölum tungu, sem er raunverulega hvað Evrópu snertir og jafnvel þótt víðar væri leitað sú eina klassíska tunga, sem uppi er í veröldinni að heita má, vegna þess að þær tungur, eins og grískan, eru svo ólíkar, þær nýju, að það er vart sama mál lengur. Ef við og okkar vísindamenn við háskólann hefðum verulegt stolt um, hvað þjóð okkar ætti að gera við háskóla sinn, finnst mér, að sú fyrsta till., sem ætti að liggja fyrir frá þeim, væri að gera norrænudeildina við háskólann að myndarlegustu og öflugustu deildinni í germönskum fræðum, sem til væri við nokkurn germanskan háskóla, þannig að hingað yrðu menn að leita, vegna þess að hér væru svo færir vísindamenn og prófessorar í slíkum efnum, ef menn ætluðu að öðlast þá þekkingu, sem bezta væri hægt að fá í þeim greinum, þannig að það þætti sjálfsagt, að þeir menn, sem ættu að læra slík mál, ættu yfirleitt að læra sín eigin mál sem vísindamenn, hvort sem það eru Þjóðverjar, Englendingar eða Skandinavar eða þeir, sem væru að nema slíkt í öðrum löndum utan germönsku þjóðanna, - þeir þættu ekki menn með mönnum í sínum vísindagreinum, fyrr en þeir væru búnir að koma hingað og vera hér við háskóla okkar um nokkurt skeið, vegna þess, hvernig hann og prófessorar hans sköruðu fram úr í slíkum málum. Þetta álít ég að þyrfti að gera, svo framarlega sem við ætluðum að sýna, að við vildum eitthvað meira með Háskóla Íslands en bara hafa hér embættismannaskóla. Og ég held, að fátt mundi vera betra til þess að undirstrika, hverja áherzlu við legðum á, að við fengjum t.d. handritin okkar heim, en við gerðum einmitt sem mest úr okkar norrænu deild við háskólann í þessum efnum. Það hefur verið þveröfugt allan þann tíma, sem Háskóli Íslands hefur starfað. Það hefur hvað eftir annað verið þannig, að í staðinn fyrir, að það kæmu tillögur og væru settar fram hér á Alþ., væri barizt fyrir að fá þetta í gegn, þá hefur það verið svo, að ýmsir færustu menn íslenzkir í norrænum fræðum hafa hlotið prófessorsembætti við háskóla annarra landa eða verið boðið prófessorsembætti þar. Og kannske þá fyrst, þegar menn horfðust í augu við, að við værum að missa þá, hefur verið talað um að stofna prófessorsembætti hér. Hvað snertir okkar háskóla og endurskoðun á háskólalöggjöfinni, þá er þetta þess vegna eitt af því fyrsta, sem okkur bæri að gera út frá okkar þjóðarstolti, út frá okkar kröfu til háskólans sem vísindastofnunar. Út frá því að gera Háskóla Íslands að slíkum háskóla eins og hann á að vera einmitt í íslenzkum fræðum, þá væri þetta það fyrsta, sem við ættum að gera, þ.e. stórfelld aukning á prófessoratölunni þar, fjölgun á þeim vísindamönnum, sem þar störfuðu og þar rannsökuðu og þar kenndu. Og þetta er ekki aðeins vegna þess, sem við ættum að gera út á við í þessu efni. Þetta er líka vegna þess, sem við eigum og verðum að gera vegna okkar eigin þjóðar. Hvernig eru rannsóknirnar og hvernig er starfið, það vísindalega starf, viðvíkjandi okkar eigin fræðum, okkar sögu, okkar bókmenntum? Ég er hræddur um, að það sé svo, að nokkur hluti Íslandssögunnar sé alls ekki kenndur við háskólann. Ég er hræddur um, að það sé svo, að við, sem erum að heimta handritin heim, veitum ekki einu sinni aðstöðu eða tíma fyrir þá vísindamenn, sem við viljum hafa til þess að lesa þau handrit, sem eru til hérna heima. Og ég er hræddur um, hvað snertir íslenzka sögu, hagsögu, bókmenntasögu og annað slíkt, að það vanti ákaflega tilfinnanlega, að þau vísindalegu störf séu unnin, sem þjóðin þarf á að halda að unnin séu, og er það ekki vegna þess, að þarna séu ekki ýmsir færir menn og meira að segja ágætir, heldur vegna þess, að það er ekki hugsað betur um þessa deild, sem ætti að vera stolt háskólans og stolt þjóðarinnar, heldur en þetta. Enda virðist komið svo, að í staðinn fyrir, að fyrir nokkrum öldum var það svo, að það vorum við íslendingar, sem skrifuðum sögu þeirra manna, sem þá þóttu frægastir á Norðurlöndum, og geymdum hana handa Norðurlandaþjóðunum, þá er það farið að verða svo nú, að það eru háskólakennarar við erlenda háskóla, t.d. sænska háskóla, sem skrifa sögu þeirra manna á Íslandi, sem þykja frægastir á Norðurlöndum nú. M.ö.o.: það er horft upp á það af hálfu stjórnarvaldanna og hálfu Alþingis og mér liggur við að segja af hálfu háskólaráðs, að það sé ekki aukið, eins og vísindalegur heiður Háskóla Íslands og þjóðarstolt íslendinga ætti að krefjast, við þá deild, sem ætti fyrst og fremst að vera stolt þjóðarinnar í þessum efnum. Af hverju? Ég get svo sem gert mér í hugarlund, af hverju það muni vera. Það er vafalaust ekki þörf á að útskrifa nein ósköp af embættismönnum í íslenzkum fræðum, það er ekki rúm fyrir svo marga, ef allt er hugsað út frá því. En okkur vantar aftur á móti menn í vísindastörf, sem þarna þarf að vinna, og okkur vantar aðstæður, sem við gæfum þeim. Ég held þess vegna, að ef við eigum að fara að endurskoða háskólalöggjöfina, fara að bæta við nýjum prófessorum, þá sé þetta eitt af því, sem við eigum fyrst og fremst að athuga. Ég sé það á þeirri þróun, sem verður með prófessorana í deildum háskólans, að það er ein deild, sem þar ýtir mest á eftir og eykur, það er læknadeildin. Það er ýmislegt gott um það að segja. Þó er ég ekki fjarri því, að það mætti, áður en miklar breytingar eru gerðar á læknadeildinni, endurskoða þá deild og hennar kennslu og hennar kennsluform og athuga dálítið, hvernig það er erlendis nú. Ég er hræddur um, að það sé allmargt í fyrirkomulagi læknadeildarinnar, sem sé úrelt, með þeirri gífurlegu þróun í sérfræði, sem við höfum nú, og ég er hræddur um, eftir þeim litlu kynnum, sem ég hef af því, að nágrannaþjóðir okkar margar séu búnar að breyta þarna nokkuð mikið um. En læknadeildin hefur reynzt hér allmiklu íhaldssamari í þessum efnum. Ég held það komi m.a. fram í því, að nám sé orðið mun lengra í læknadeildinni en eðlilegt væri og jafnvel sum af þeim fögum, sem þar eru kennd, orki tvímælis að væri nauðsynlegt að læra fyrir alla þá, sem ætla að verða læknar. Og svo mikið er víst, án þess að ég skuli fara sérstaklega að ræða það efni nú, það yrði vafalaust of langt, að mér er grunur á, að prófessorarnir við læknadeild háskólans hafi breytt á móti anda laganna með þeirri reglugerð, sem þeir fengu gefna út, eftir að háskólalögin voru samþ. 1957. Því frv. var þá nokkuð breytt í meðferð Alþ., og ég vissi, að þá voru sumir prófessorar læknadeildarinnar nokkuð óánægðir með það, og ég er hræddur um í sambandi við ýmis reglugerðaratriði viðvíkjandi prófum og öðru slíku, að einmitt það, sem menntmn. þessarar hv. d. var fullvissuð um, að ekki yrði gert, hafi verið gert eftir á, þannig að það hefur svo að segja verið farið í kringum lögin. Og sú framkoma, sem við urðum fyrir í sambandi við þau bráðabirgðaákvæði, sem þá voru sett, og framkvæmd þeirra af hálfu þess prófessors, sem með það hafði að gera, bar ekki vott um sérstaklega mikla virðingu fyrir Alþ. og lögunum af hálfu þess prófessors, sem hafði með það að gera, þannig að háskólaráðið getur samkvæmt þeirri framkomu, sem það sýndi þá eða ákveðnir menn úr prófessorastétt háskólans, ekki vænzt þess, að við, sem þá reynslu fengum og þá vorum í menntmn. þessarar hv. d., hlaupum allt of mikið til, þannig að hægt sé að vingsa okkur eins og einhverjum prikum, þegar einhverjir og einhverjir prófessorar vilja. Ég held þess vegna viðvíkjandi hugvísindunum, ef þar ætti að fara að fjölga prófessorum, að þá ætti Alþ. fyrst og fremst að athuga, hvað það álítur rétt að gera viðvíkjandi þeirri deild, sem á að annast um vísindastörf í íslenzkri tungu, sögu og bókmenntum og fræða þá, sem vísindastörf eiga að iðka og öðrum að kenna í þeim efnum. En svo er annar þáttur, sem ég að vísu er ókunnugri, en ég veit að hlýtur eðlilega að verða eitt höfuðatriði, þegar fara á að fjölga prófessorum við háskólann, þ.e. að stofna nýjar deildir, að tekinn sé til athugunar hvað raunvísindin snertir sá þáttur í starfi háskólans, sem snýr að tæknimenntun og atvinnulífi þjóðarinnar. Þegar háskólafrv. var lagt fyrir Alþ. 1956, eins og háskólaráð þá hafði undirbúið það, var í því lagt til, að það væru fimm deildir við Háskóla Íslands. Það var sleppt úr þeirri deild, sem alltaf hefur verið nefnd á nafn í sambandi við háskólann og kölluð var atvinnudeild, atvinnudeild háskólans. Þegar Alþ. tók þetta frv., sem háskólaráð hafði undirbúið eða ákveðnir menn úr háskólanum, til meðferðar, þótti Alþ. ekki rétt stefnt með því að fella algerlega burt atvinnudeildina úr háskólanum, jafnvel þó að hún hefði ekki verið annað en rannsóknarstofnun, sem næstum því bara að nafninu til var við hann tengd, en mun þó hafa notið á vissan hátt nokkurrar aðstoðar, sem háskólanum kom til fjárhagslega. Því var þess vegna breytt svo í meðferð Alþ. og einmitt hér í Nd., að það var bætt inn í 9. gr.: „Þá skal og starfa við Háskóla Íslands rannsóknarstofnun í þágu atvinnuveganna, er nefnist atvinnudeild háskólans.“ Af hverju breytti Alþ. þessum lögum? Af hverju breytti Alþingi því uppkasti, sem prófessorarnir við Háskóla Íslands höfðu gert, þar sem atvinnudeildin var felld burt? Alþingi breytti þessu vegna þess, að Alþingi áleit, að það ætti að taka til athugunar, hvort ekki bæri að vera við Háskóla Íslands ekki aðeins rannsóknardeild, sem héti atvinnudeild háskólans og hefði þar rannsóknarstofnun, heldur jafnvel, að inn í háskólann yrði bókstaflega tekin sjálf fræðslan í þessum efnum. Við stöndum hér frammi fyrir vandamáli, sem hefur legið fyrir þessu þingi og er verið að ræða af fullum krafti í blöðunum hér nú. Það er þessi spurning um: Hvernig á Háskóli Íslands og hvernig ætlar íslenzka þjóðin að útskrifa tæknimenntaða menn? Ætlum við einvörðungu að senda alla okkar menn, sem eiga að fá slíka menntun, til erlendra háskóla, eða ætlum við að koma hér upp við háskólann slíkum deildum? Þeir eru orðnir margir á síðustu 30 árum, vísindamennirnir, sem hafa hrakizt burt frá Íslandi vegna þess, að ekki hafa verið til störf fyrir þá við háskólann einmitt í vísindalegum fræðum, og við eigum aðelns að þakka mikilli ósérplægni og föðurlandsást ýmissa okkar beztu vísindamanna, að þeir hafa neitað ekki aðeins prófessorsembættum, heldur jafnvel tengslum í sambandi við það, sem jafnvel meiri heiður væri að, til þess að geta unnið við léleg kjör hér í föðurlandi sínu. Til allrar hamingju á þjóð okkar það mikið af gáfuðum mönnum, sem hafa fengið á undanförnum áratugum vegna okkar aðstæðna aðstöðu til þess að mennta sig, að þeir skara fram úr, ekki bara meðal okkar þjóðar, heldur jafnvel á heimsmælikvarða. En það hefur ekki verið sinnt sérstaklega um að skapa vísindalega aðstöðu handa þessum mönnum. Þeir hafa jafnvel hrakizt í burtu. En svo getur komið fyrir, ef einhverjum og einhverjum prófessor í Ed. dettur í hug af einhverjum og einhverjum orsökum að fara að stinga upp á að bæta einum prófessor við, að þá er gleypt við þessu undireins, án þess að það sé litið við því af þeim nefndum þingsins, sem um þetta ættu að hugsa, að taka málin raunverulega frá sjónarmiði Háskóla Íslands, frá sjónarmiði vísindalegrar starfsemi og frá sjónarmiði þarfa háskólans. Hér liggur fyrir, - ég man ekki, hvort það er í þessari deild, en það liggur fyrir þinginu nú m.a. frv. um landbúnaðarháskóla, ef ég man rétt, eða till. um landbúnaðarháskóla. Það er verið að ræða í frv. um landbúnaðarháskóla um það, hvar hann skuli vera staðsettur, og það er byrjað á því, svo undarlegt sem þetta er. Kannske eigum við eftir að upplifa það einhvern tíma við 3. umr. í Ed., að bætt verði aftan í háskólalögin ákvæði: Enn fremur skal vera starfandi landbúnaðardeild. Hún skal vera uppi á Hvanneyri. - Og svo fáum við málið hér eina kvöldstund, og kannske verður menntmn. hv. d. kölluð saman, kannske fær hún hálftíma til þess að taka ákvörðun. Og það er ekki hlægilegt. Þetta er auðsjáanlega að verða vani, að svona eigi að afgreiða málin. Ég var að sjá grein nýlega í einu af blöðunum, - ég held, að það hafi verið í Morgunblaðinu, - eftir einn af okkar fræðimönnum, sem starfa nú í Ameríku, sem einmitt er að skrifa um þörfina á því að hafa deild við háskólann, sem útskrifi tæknimenntaða menn í sérstökum fræðum. Og það er engum efa bundið, að það er nauðsynlegt fyrir okkur að taka þessi mál til athugunar. Ef við ætlum að heita sjálfstæð þjóð og vera fyrst og fremst stoltir af því, sem við afrekum á því andlega sviði, eins og kallað er, okkar vísindalegu starfsemi, afrekum okkar í bókmenntum eða öðru slíku og vísindum, þá verðum við að gera þannig við okkar háskóla, gera hann þannig úr garði, að hann fullnægi þeim kröfum, sem slík þjóð gerir til hans. Við eigum ekki að hlaupa til bara, ef háskólaráð hefur samþykkt eitthvað, því að í háskólaráði eru prófessorar eða fulltrúar frá ákveðnum deildum, sem þar eru fyrir, og þeir hugsa oft og tíðum um þessar deildir. Þeir eru kannske ekki að hugsa um þær nýju deildir, sem þyrfti að veita háskólanum, og ef prófessorarnir í einhverri d. væru sæmilega ánægðir með það, þeir væru nokkuð margir þar og þeir vildu ekki gera neinar sérstakar kröfur um aukningu, jafnvel þótt þjóðinni væri nauðsyn á, þá koma þeir kannske ekki með neitt. En aðrir eru svo aftur ýtnari og pína sitt í gegn. Svona eigum við ekki að láta Háskóla Íslands vaxa. Við eigum ekki að láta Háskóla Íslands vaxa á sama hátt og ríkiskerfið hefur vaxið hjá okkur, á sama hátt og bankakerfið hefur vaxið hjá okkur, þannig að það sé eins og einhver villigróður í hvert skipti, sem farið er að skipta um einhvern mann. Við skulum segja t.d. eins og 1950, þegar ákveðinn bankastjóri í Landsbankanum er ekki nógu þægur við Ameríkana hér á Íslandi, þá er skapaður nýr banki á Íslandi, Framkvæmdabanki Íslands. Og þannig eru bankarnir látnir vaxa á Íslandi. Svo þegar Framkvæmdabanki Íslands er kominn upp og allir eru sammála um, að það sé ekki til neins að vera að hafa hann, þá vill enginn Leggja hann niður. Parkinsonslögmálið heldur honum föstum. Og jafnvel þó að kannske maðurinn, sem við hann vinnur, væri einn af færustu mönnum til þess að vera vísindamaður, má ekki gera það. Það er þess vegna alveg ófært að taka mál eins og mál Háskóla Íslands svona tökum. Ég tala hér um fjölgun á prófessorum og annað slíkt vegna þess, að ég veit ósköp vel, að íslenzka ríkið hefur vel efni á því, Íslenzka ríkið þykist hafa efni á því t.d. að dandalast með svo og svo marga ríkisbanka. Það þykist hafa efni á að halda uppi skrifstofum, sem gera ekki nokkurn skapaðan hlut. Það hefur í stjórnarráðinu menn, sem ráðherrarnir sjálfir vita ekki, hvað þeir eiga við að gera. Það er fullt í ríkiskerfinu af embættum, sem við höfum ekkert við að gera. En okkur vantar að fá að skapa embætti á því sviði, sem væri stolt fyrir þjóð okkar, og gefa mönnum, sem hafa framúrskarandi hæflleika til þess að vinna á vísindalegu sviði, aðstöðu til þess, og þessir menn eru venjulega ekki mennirnir, sem heimta mestu launin í þjóðfélaginu. Það er ekki gert. Ég held þess vegna, ef á að fara að taka Háskóla Íslands til endurskoðunar og lögin um hann, að það verði alvarlega að rannsaka það, eigi að fara að fjölga deildum í háskólanum, hvort við eigum ekki, sérstaklega í tilefni af því, að háskólinn verður fimmtugur á næsta ári, að gera þá endurskoðun almennilega, bæta virkilega við á þessum sviðum, annars vegar á því sviði, sem okkur er andleg og siðferðisleg nauðsyn, eins og viðvíkjandi norrænudeildinni, og hins vegar á því sviði, sem okkur er efnahagsleg nauðsyn, eins og viðvíkjandi þeim raunvísindum, sem sérstaklega snerta tæknina. Ég verð að segja það, að ef við höfum t.d. efni á því og möguleika að fara að koma upp landbúnaðarháskóla, hljótum við líka að hafa efni á að koma upp sjávarútvegsháskóla. Og ef maður á að fara að hafa iðnaðinn eins og talað er um hann hér núna og við eigum að fara að geta staðið öllum þjóðum þar á sporði, er ég hræddur um, að vísindastarf okkar í atvinnugreinum verði að fara að taka þó nokkrum stakkaskiptum. Ég held þess vegna, að það verði að athuga þessi mál mjög alvarlega, ef við erum að ræða um að fara að gera stórbreytingar í þessum fræðum. Nú er lagt til með þeirri breyt., sem gerð var í Ed., að stofna nýja deild við Háskóla Íslands. Hingað til hafa verið þar fimm deildir. Það hefur verið guðfræðideild, læknadeild, lagadeild, heimspekideild, verkfræðideild, og lagadeildin hefur fram að þessu heitið laga- og hagfræðideild, held ég sé nafnið, sem við völdum henni. Laga- og viðskiptadeild var nafnið, sem henni var valið seinast, og í háskólalögunum er ákveðið, að þegar þrír prófessorar yrðu við viðskiptadeildina, skyldi hún verða sérstök deild. Ég kann ekki við það, að stofnuð sé ný deild í háskólanum með tveimur umr. svo að segja í Alþ. og það aðeins einni umr. í Nd. Alþ. Ég kann ekki við það. Ef á að fara að stofna nýja deild í háskólanum, vil ég, að það sé athugað betur áður, hvort það eigi að vera einhver önnur deild. Viðvíkjandi laga- og viðskiptadeildinni vil ég segja það alveg hreinskilnislega, að hefði ég átt sæti í menntmn. þessarar d., hefði ég viljað fá að ræða í fyrsta lagi við hæstv. menntmrh., í öðru lagi við prófessora laga- og viðskiptadeildarinnar um alla kennslutilhögun í þessum málum. Mér sýnist á því litla, sem ég veit, - því miður skal ég viðurkenna, að ég veit mjög lítið um starfsemina í þeirri deild, - en mér sýnist það vera svo, að ákaflega mikill þáttur í kennslu þessarar d., laga- og viðskiptadeildar, sé nú orðinn sá að útskrifa menn, sem síðan fara svo að segja í fésýsluna. Upphaflega var lagadeildin annars vegar til þess að útskrifa okkar sýslumenn og dómara og annað slíkt, og það er takmarkað, sem við höfum not fyrir embættismenn í því kerfl, og gæti ég jafnvel trúað, að það yrði farið frekar að fækka þeim en fjölga. Mér hefur þess vegna virzt, að mjög mikið af þeim mönnum, sem fara í lögfræðideildina, fari beinlínis í hana með það fyrir augum að fara að stunda jafnvel fésýslu, og ég held þess vegna, að það væri rétt að athuga miklu betur, áður en þarna er breyting á gerð um fyrirkomulagið í þessari deild. Ég held, að það væri rétt að athuga það. Ég mun ekki fyrir fram kveða upp neinn dóm, til þess hef ég ekki þekkingu á þessu augnabliki. Ég vildi fá tækifæri sem einn af þeim aðilum, sem eiga að setja lög um þetta, til þess að setja mig inn í þetta. Ég vildi fá tækifæri til þess að ræða við þá menn, sem eru sérfræðingar í þessu, og fá að mynda mér á grundvelli þess skoðun á því, hvort það væri e.t.v. rétt að breyta þarna á einhvern hátt um þessa hlið. Mér skilst, að jafnvel þótt farið væri að stofna það, sem mundi verða kallað viðskiptadeild, mundi það vera meiningin raunverulega fyrst og fremst að kenna það, sem hefur verið kallað viðskiptafræði. Mér skilst, að það mundi ekki vera meiningin með því að fara raunverulega eins að og við skulum segja mundi vera gert í hagfræðivísindum Kaupmannahafnarháskóla, að útskrifa hagfræðinga sömu tegundar og þar mundu vera útskrifaðir. Ég get ekki sagt um þetta, vegna þess að mér hefur ekki gefizt tækifæri til þess að ræða við nokkurn mann um þetta, áður en á að taka ákvörðun um þetta. Ég verð að segja, að ef ætti að stofna hér viðskiptadeild og hún á bara að vera viðskiptadeild, bara elns og er menn voru að fara á verzlunarháskóla í Danmörku eða eitthvað slíkt, þá held ég, að það gæti jafnvel verið allt önnur stofnun, sem væri hentug, og ætti að tengja þá kannske við verzlunarskólann eða eitthvað þess háttar. Ég efast um, að þetta væri réttasta aðferðin í sambandi við það. Ef ætti hins vegar að mynda hér fullkomna vísindalega hagfræðilega deild, er ég hræddur um, að það sé allt annað og meira, sem við erum að ráðast í. Þetta segi ég vegna þess, að það liggur alls ekki fyrir hér og hefur ekki legið fyrir menntmn. þessarar d. og enginn þm. hefur haft aðstöðu til þess að kynna sér það, hver afleiðingin af þessu yrði. Það má vel vera, að um leið og þau rök væru lögð fyrir mig, yrði ég fyrstur manna til þess að fallast á það. En ég bara læt ekki taka mig svona tökum. Það er á móti þeim kröfum, sem ég geri til mín og til annarra þingmanna, að afgreiða mál á þennan hátt. Þó að ég væri 100% með þessu máli eftir að vera búinn að kynna mér það, tek ég ekki þátt í því að afgreiða það á þennan máta. Ég vil, fyrst ég á annað borð á sæti á þingi, hafa aðstöðu til þess að ræða svona mál við þá menn, sem hafa vit á þessu, kynna mér það, og ég álít það alls ekki forsvaranlegt af hæstv. ríkisstj. og vil alveg sérstaklega skjóta því til hæstv. menntmrh., sem er sjálfur líka prófessor í þeirri deild, sem hér er um að ræða, að það er alls ekki sanngjarnt og alls ekki hægt að ætlast til þess, að við afgreiðum svona mál á þennan máta. Ég segi það ekki vegna þess, að ég vilji sýna neinn skort á samstarfi við hæstv. ríkisstj. eða hæstv. menntmrh. í þessu efni. Ég held, að hæstv. ríkisstj. þurfi ekki að kvarta yfir því, að stjórnarandstaðan hafi ekki sýnt fulla sanngirni í sambandi við afgreiðslu mála hér á Alþ. Ég skal viðurkenna um leið, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. forseti okkar deildar hefur verið mjög samstarfsgóður um slíkt, og til þess að gott samstarf takist, verður það að hjálpast að, en þessi aðferð, sem nú er höfð hérna, er aðferð, sem stingur í stúf við allt, sem gert hefur verið fram að þessu hér á Alþ. Ég mundi sem sé vilja, áður en ég samþykkti að gera viðskiptadeildina að sérstakri deild, fá tækifæri til þess að ræða þessi mál á þennan máta. Og nú sé ég á öllu, að nú er það ekki sjálfur hæstv. menntmrh., sem hefur átt upptökin að þessu. Ég veit, að hefði hann átt upptökin að þessu, hefði hann komið með þetta um leið og hann lagði það frv. fyrir þingið, sem upprunalega var lagt fyrir okkur. Ég er fyllilega sannfærður um, að það er ekki hans aðferð að ætla að skjóta inn á síðustu augnablikum svona breyt. Ég get hins vegar skilið, að það séu viss vandkvæði, jafnvel fyrir hann, einmitt í svona máli, vegna þess að hann er einmitt prófessor í þessari deild. Það er verið að auka þessa deild, það er verið að gera þessa deild sjálfstæða, og ég get vel trúað því, að hann yrði fyrir ámæli jafnvel af þeim mönnum, sem eru prófessorar með honum, ef hann að einhverju leyti setti fót fyrir slíkt. En ég vil þá, af því að ég get fyllilega skilið, að hann mundi e.t.v. verða fyrir þrýstingi frá hálfu háskólaráðs í slíkum efnum, skírskota til hans frá hinni hliðinni, skírskota til hans sem ráðh. frá mér sem þm. og mælast til þess, að við verðum ekki settir frammi fyrir slíku. Það er vitanlegt, að þetta kemur ekki að neinu gagni nú. Það er ekki undir vorprófin í vor hægt að breyta neinu um þetta. Þetta kæmi þá fyrir næsta ár, og alveg eins væri þá hægt að athuga undir næsta haust og jafnvel hægt að reyna að hafa svo góða samvinnu um það, að menn fengju aðstöðu til þess að hugsa um þessi mál. Ég vil þess vegna skírskota til hans sem ráðh., að hann setji ekki fyrir okkur þm. slíkt vandamál. Ég hef fært hér fram rök í nokkru máli fyrir hugmyndum, sem ég hef um, hvernig ég álít að ætti að breyta háskólanum. Ég segi ekki, að það séu allt réttar hugmyndir, síður en svo. En ég vil halda því fram, að það séu hugmyndir, sem verðskuldi, að það sé hugsað um þær, og að þær séu fyllilega þess virði, að það sé hugsað jafnt um þær og hitt, hvort við bætum við einum prófessor á einum degi nú í þinginu í viðskiptadeildinni og gerum þar með viðskiptadeildina að sjálfstæðri deild í háskólanum. Ég vil þess vegna alveg eindregið, af því að ég hef haft ágæta samvinnu við hæstv. menntmrh. bæði fyrr og nú, skírskota til hans um það, að hann setji okkur ekki í þessa aðstöðu, að neyðast til þess að fara að berjast út af þessum málum núna, út af þessari breyt., sem þarna er gerð. Ég leyfi mér þess vegna að leggja fram brtt. við frv., eins og það er nú á þskj. 623, eftir 2. umr. í Ed. 2. júní. Og brtt. mín er sú, með leyfi hæstv. forseta: „Við 1. gr. Greinin orðist svo: 2. og 5. tölul. 37. gr. orðist þannig: 2. Í læknadeild 10. 5. Í verkfræðideild 5.“ M.ö.o., að frv. verði nákvæmlega 1. gr. þess eins og hún var, þegar hæstv. menntmrh. lagði þetta frv. fyrir okkur, og eins og það var afgr. frá þessari hv. d. Og í öðru lagi, við 2. gr., eins og nú er, að greinin falli burt. Ég hef haft lítinn tíma til þess að athuga þetta, en ég held, að þetta sé formlega rétt hjá mér. Þá mundi sem sé, ef brtt. mín væri samþ., 1. gr. verða alveg eins og hún var, þegar þetta stjórnarfrv. var lagt fyrir Alþ., og vera eins og það var, held ég líka, þegar það var afgr. frá þessari hv. d. 2. gr., eins og hún er nú, mundi falla burt. En 3. gr., sem var 2. gr., þegar þetta var lagt upphaflega fyrir, mundi halda sér eins og Ed. hefur gengið frá henni. Ég veit ósköp vel, að hæstv. ríkisstj. hefur valdið í þessum efnum. Ég veit ósköp vel, að hún hefur sitt þinglega fylgi hér til þess að knýja svona mál fram. Ég veit vel, að það er vafalaust hægt að knýja jafnvel menn, sem væru óánægðir í stjórnarflokkunum, til þess að hlýða ríkisstj., þegar slíkt er gert. Ég efast ekki um það. Ég ætla ekki að reyna að skáka því valdi neitt. En ég ætla að skírskota til þeirrar sanngirni og þeirrar skynsemi, sem er rétt að viðhafa í meðferð mála. Og ekki sízt um mál, sem á að vera okkur eins viðkvæmt og okkur ætti að þykja eins vænt um og Háskóla Íslands, þá eigum við ekki að hrapa svona að þeim málum. Gagnvart því frv., sem kom seint fram frá hæstv. menntmrh. um þetta efni og hann lagði hér fyrir, sýndi þessi d. og menntmn. hennar mjög góðan vilja, og það hefði ekki komið til neinna leiðinda hér í sambandi við þetta mál, ef það hefði verið afgreitt bara með þessari litlu breyt., sem gerð var á núv. 3. gr., frá Ed., þannig að ég vil eindregið mælast til þess við hæstv. menntmrh., að hann leyfi nú þessari d. að breyta þessu frv. í það horf, sem hún svo að segja gekk frá því. Hæstv. forseta verð ég að biðja um að leita afbrigða fyrir þessari brtt„ hún er of seint fram komin og skrifleg.



Herra forseti. Ég verð að játa, að það er mjög mikið til í því, sem hv. 3. þm. Reykv. (EOI) hafði sem aðalinnihald í ræðu sinni, að meðferð þessa máls hér er því miður ekki með þeim hætti, sem æskilegast hefði verið og ég hefði sannarlega kosið að hún gæti orðið. Hv. d. gefst því miður allt of lítill tími til þess að ræða málið og ég vildi einnig segja of lítill tími til þess að færa fram þau rök, sem ég tel mega færa fram fyrir því, að einnig sú breyt., sem hv. Ed. gerði á frv., er skynsamleg og horfir til bóta. Ástæðan til þess, að mér fannst þó forsvaranlegt, að málið kæmi til þessarar hv. d„ var fyrst og fremst sú, að hv. Ed. afgr. málið svo að segja alveg ágreiningslaust, þ.e.a.s. með 1 mótatkv. Ef það hefði ekki verið, ef þetta mál hefði reynzt vera harðvítugt deilumál í Ed., hefði ég ekki mælt með því, að það yrði tekið til slíkrar skyndiafgreiðslu hér í hv. Nd. Mér kom satt að segja mjög á óvart, að eftir afgreiðslu málsins í hv, menntmn. Ed. og hv. Ed. í dag skyldi það þurfa að verða ágreiningsefni hér í þessari hv. d., og harma mjög, að svo skuli vera. Ég átti þess ekki kost að vera á fundi hv. menntmn. og skal ekki lengja þessar umr. með því að telja fram þau rök, sem ég veit að liggja að baki ósk háskólaráðs gagnvart menntmn. hv. Ed. fyrir því að fjölga prófessorum í viðskiptafræðum í þrjá. Þau eru í örstuttu máli þau, að þegar kennslu í viðskiptafræðum var hér fyrst komið á fót árið 1941, var sú kennsla skipulögð sem þriggja ára nám, en hún hefur í reyndinni smám saman verið að aukast og í reyndinni fyrir allmörgum árum er orðið um fjögurra ára nám að ræða. Þegar í upphafi voru skipaðir 2 prófessorar til viðskiptafræðikennslunnar auk nokkurra aukakennara, og þá var það að sjálfsögðu miðað við þá upphaflegu kennsluskrá, þá upphaflegu starfsskrá, sem lögð var til grundvallar og miðuð við þriggja ára námstíma stúdentanna í deildinni. En reglugerðin hefur tvívegis verið endurskoðuð siðan og í þessari deild eins og í öðrum deildum prófkröfur og námskröfur sífellt auknar, þannig að nú er námið í raun og veru orðið fjögurra ára nám. Það hefur enginn stúdent s.l. 5–6 ár lokið prófi á skemmri tíma en 4 árum, en margir hins vegar á 41/2 og jafnvel 5 árum. Og það segir sig sjálft, að þegar námsefni og prófkröfur vaxa frá því að vera miðaðar við 3 ár í það að vera miðaðar við 4 ár hið minnsta, er ekki hægt að komast af með sömu kennslukrafta. Þess vegna hefur það verið ósk d. nú um nokkurt skeið, s.l. 4–5 ár, að einum prófessor verði þarna bætt við. Ástæðan til þess, að ekki hafa enn ákveðnari kröfur verið um þetta gerðar en raun ber vitni um, er sú, að mikill skortur er á sérmenntuðum hagfræðingum í einmitt þeim greinum, sem nauðsynlegast er að bæta við kennslukröftum í. En á allra síðustu árum hafa nokkrir ungir hagfræðingar einmitt helgað sig þeim greinum, sem ég veit að helzt er hugsað til að veita kennslu í, og gerir það því nú kleift, að hægt mundi vera að fá hæfa kennslukrafta til þessarar nýju kennslu, þó að það hafi ekki verið hægt fyrir 3–4 árum eða a.m.k. erfiðara. Það hefur þess vegna orðið sama þróun í viðskiptafræðikennslunni og í öllum öðrum greinum háskólans, hvort sem mönnum þykir sú stefna eða sú þróun vera æskileg eða óæskileg, að námsefnið er sífellt að vaxa, prófkröfur sífellt að vaxa, og allir, sem til þekkja, eru á einu máli um, að það sé nú orðið alveg ofviða 2 mönnum að kenna það námsefni, sem ætlað er til fjögurra ára náms undir kandídatspróf í viðskiptafræðum. Þetta eru meginrökin, sem ég veit að liggja til grundvallar ósk laga- og viðskiptadeildarinnar og háskólaráðs um fjölgun prófessora í þessari deild í þrjá. Í tilefni af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um hlutverk deildarinnar, vil ég aðeins taka fram, að það er réttur skilningur, sem kom fram í ræðu hans, að þrátt fyrir þetta mundi ekki vera unnt að búa menn hér undir kandídatspróf í hagfræði. Starfskraftar þessa nýja manns, ef þessar till. ná fram að ganga, mundu verða að helgast undirbúningi undir viðskiptafræðiprófið, eins og það er nú eða öllu heldur ætti að verða og mundi verða, strax og starfskrafta nýs prófessors nyti við, því að nokkrar breyt. þarf að gera á námsefni og prófkröfum, sem beinlínis er ekki hægt að hrinda í framkvæmd fyrr en þriðja embættið er stofnað við þessa kennslu. Ég skal láta þessi orð nægja til rökstuðnings erindi háskólaráðs og laga- og viðskiptadeildar við menntmn. hv. Ed. Þó að mér hafi að sjálfsögðu verið kunnugt um óskir laga- og viðskiptadeildar og háskólaráðs um stofnun þessa embættis í tvö til þrjú ár, tók ég ekki inn í þetta frv. ákvæði um stofnun þessa embættis, fyrst og fremst af því, hve frv. var hér seint á ferðinni af ástæðum, sem ég hef áður skýrt, og ég gat búizt við því, að ákvæði um stofnun nýs prófessorsembættis í viðskiptafræðum mundi verða deiluefni hér á hinu háa Alþ. Hins vegar kom í ljós, ég verð að segja mér til mikillar ánægju, í menntmn. hv. Ed., þegar leitað var eftir skoðunum manna á málum þar, að þar voru allir á einu máli um, að þetta væri æskilegt, og sömuleiðis reyndist hv. Ed. á einu máli um að verða við þessum tilmælum háskólaráðs, að einum hv. þm. Ed. frátöldum. Með hliðsjón af þessari einróma skoðun þeirra meðlima menntmn., sem á fundi voru, og svo að segja einróma skoðun hv. Ed. taldi ég, með tilliti til þeirrar þekkingar, sem ég tel mig hafa á nauðsyn embættisins, ekki forsvaranlegt annað en málið fengi að ganga til úrskurðar þessarar hv. d. En ég fyrirverð mig ekkert fyrir að játa, að meðferð málsins er engan veginn sú, sem ég hefði kosið að hún gæti orðið, fyrst og fremst vegna þess, að ég tel mér ekki hafa gefizt það tækifæri, sem ég vildi þó gjarnan hafa haft, til þess að skýra málið fyrir hv. menntmn. og ekki heldur fyrir hv. þingdeild.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. um Háskóla Íslands var vísað til hv. menntmn. á allra síðustu dögum þingsins. Þar sem frv. fjallaði um fjölgun prófessorsembætta við háskólann, kom í n. fram óánægja með það, hversu seint þetta mál kom til þingsins, þar sem ekki gafst fullnægjandi tími til athugunar á málinu, ef unnt átti að vera að afgreiða það til Ed. nægilega fljótt fyrir þingslit. Ed. hefur síðan í meðferð málsins bætt inn í frv. ákvæði um nýtt prófessorsembætti við viðskiptadeild háskólans. Mér þótti nóg um, þegar upprunalega frv. var fleygt inn í þingið á síðustu stundu, en taldi þó ekki ástæðu til að beita mér gegn því, að það yrði samþykkt. En mér þykir keyra um þverbak, þegar nú skal næstsíðasta dag þingsins breyta frv. og bæta við það ákvæði um enn nýtt embætti, og mun því fylgja þeirri brtt., sem fram hefur komið um, að frv. verði samþ. eins og hv. Nd. afgreiddi það fyrir fáum dögum, en fellt verði úr frv. ákvæðið um enn nýtt prófessorsembætti til viðbótar. Ég mun að sjálfsögðu standa með frv., eftir að sú brtt. hefði verið samþ., en mun greiða atkvæði gegn því, verði hún felld. Ég var boðaður á fund hv. menntmn. 20 mín. áður en hann skyldi hefjast kl. 8 í kvöld og var þá staddur í Hafnarfirði og hafði ekki tök á að mæta fyrr en um það bil að fundi var lokið, og kemur afstaða mín í n. því ekki eins skýrt fram í nál. og ég hefði kosið. En ég fékk þó bókað, að ég áskildi mér rétt til að fylgja brtt., sem fram kynnu að koma, og mun ég, eins og ég áður greindi, fylgja fram kominni brtt, hv. 3 þm. Reykv. (EOI). Menntmn. var áður einróma búin að gefa út nál. um þetta mál og var þar búin að lýsa því, hvernig hún vildi láta samþ. frv. Ég er enn sama sinnis og þá og legg því til, að fram komin brtt. verði samþ., svo að frv. komist aftur í sitt fyrra horf, og er á móti því, að því verði breytt. Ég tel það fullkomna óvirðingu við Alþ. og jafnvel háskólann líka að ætla að afgreiða mál skólans hér í hv. Alþ. eins og hér er lagt til og stórvarhugavert fordæmi.



Herra forseti. Áður en ég vík sérstaklega að því frv., sem hér liggur fyrir, vil ég árétta alveg sérstaklega eitt atriði, sem kom fram í ræðu hv. 3. þm. Reykv. (EOI). Þetta atriði var, að það ætti að vinna að því enn betur en gert hefur verið hingað til, að Háskóli Íslands yrði miðstöð norrænna fræða. Ég tel, að það sé alveg rétt fullyrðing hjá honum, að það vanti mikið á, að svo sé, en að því bæri að stefna, og ef einhverjar slíkar breytingar lægju hér fyrir, sem gengju í þá átt, mundi ekki standa á mínum stuðningi. Ég minntist nokkuð á það við fyrri umr. hér í hv. d., að þetta frv. bæri merki þess, hvernig ekki ætti að leggja mál fyrir Alþingi, og mér finnst rétt vegna margs þess, sem síðar hefur fram komið, að gera þessum atriðum nokkru fyllri skil. Ég vil þá í fyrsta lagi átelja það enn, hve seint þetta mál er fram komið. Ég álít, að mál, sem hefur í för með sér verulega embættafjölgun, eins og þetta frv., eigi ekki að koma fram seinustu þingdagana. Slík mál ættu að réttu lagi að koma fram snemma á þingi, og ætti jafnvel að setja einhver takmörk um það, að öll slík mál yrðu að vera fram komin t.d. á fyrsta mánuði þingsins og þannig tryggt, að slík mál fengju nægilega athugun. Og ég álit enn fremur, að ef Alþ. samþ. l. um ný embætti, þá eigi þau því aðeins að taka gildi, að búið sé að veita fé á fjárl. til hinna nýju embætta. Sú aðferð að láta slíkt mál koma fyrir þingið, þegar fáir dagar eru eftir af starfstíma þess og mörg mál liggja þá oft fyrir til afgreiðslu, ber þess allt of mikinn keim, að það sé eins og verið að lauma einhverju máli, sem sé ekki nægilega hreint, í gegnum þingið. Og það finnst mér sé líka verið að gera í raun og veru hér. Önnur ástæðan til þess, að ég áfellist þessa starfsaðferð, er sú, að mér finnst, að hér sé alveg rangt að farið um það, hvernig eigi að fjölga embættum við Háskóla Íslands. Ég álít, að þegar slíkt er gert, prófessorsembættum fjölgað, eigi fyrir að liggja um það ákveðin grg. og ósk frá háskólanum sjálfum. Um öll þau embætti, sem gert var ráð fyrir í frv., eins og það var lagt fyrir upphaflega, gildir það, að ekki lá fyrir ósk frá háskólanum um neitt þeirra. Frumkvæði þeirra hafði átt sér stað á allt öðrum vettvangi. Í sjálfum háskólal. er líka gert ráð fyrir því, að í raun og veru hafi háskólinn slíkt frumkvæði og engin slík mál séu afgreidd öðruvísi en að þau séu borin undir hann. Í 2. gr. l. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Áður en lögum, er snerta háskólann eða háskólastofnanir, verður breytt eða við þau aukið, skal leita umsagnar háskólaráðs um breytingar eða viðauka, svo og um nýmæli. Nú varðar málefnið sérstaklega tiltekna deild, og skal háskólaráð þá leita álits deildarinnar, áður en það lætur uppí umsögn sína.“ Þetta sýnir, að Alþ. hefur á þeim tíma, sem það setti háskólal., ætlazt til þess, að engar breyt. eða embættismannafjölgun eða prófessorafjölgun ætti sér stað á vegum háskólans öðruvísi en að fyrir lægi áður álit háskólans sjálfs um það efni. Hins vegar er sá háttur hafður hér á, að t.d. þessi hv. d. afgreiðir þetta mál án þess, að nokkurt slíkt álit liggi fyrir, og munaði sennilega minnstu, ef ekki hefði verið vakin athygli á þessu af mönnum í Ed., að þetta frv. væri látið ganga í gildi með þeim hætti, að þessa álits væri aldrei leitað og háskólal. þannig raunverulega brotin. En ég vil endurtaka það aftur, að ég álít hér rangt að farið varðandi starfsmannafjölgun við háskólann, að frumkvæðið á að koma frá háskólanum sjálfum, óskirnar um embættismannafjölgun eiga að koma frá háskólanum sjálfum, en ekki frá einhverjum óviðkomandi aðilum, og svo sé reynt að koma þeim í gegnum þingið án þess eiginlega að háskólinn fái sjálfur nokkuð um það að fjalla. Það, sem ég átel í þriðja lagi í sambandi við meðferð þessa máls, er, að það eru látnar fylgja því algerlega ófullnægjandi og að sumu leyti rangar upplýsingar. Því er t.d. haldið fram, það kemur bæði fram beint eða óbeint í grg. og eins í þeim orðum, sem hæstv. menntmrh. lét falla, þegar hann fylgdi þessu máli úr hlaði, að hér væri um mikil nauðsynjaembætti að ræða og það þyrfti að afgreiða þetta mál sem allra fyrst af þeirri ástæðu. En í ljós kemur svo við athugun málsins, að hér er ekki um meira nauðsynjamál en það að ræða, að háskólinn og forustumenn hans hafa engar sérstakar óskír borið fram um það, að framgangi þessara mála væri hraðað. Og þegar þeir aðilar, sem bezt eiga að þekkja til í þessu sambandi, eins og háskólaráð og forustumenn hinna ýmsu deilda, leggja enga sérstaka áherzlu á, að þessum málum sé hraðað, finnst mér það vera ofmælt hjá þeim, sem að þessu máli standa hér á Alþ., hæstv. menntmrh. og fylgismönnum hans, að halda því fram, að það sé einhver sérstök nauðsyn að afgreiða þessi mál. - Og það er líka komizt svo að orði í grg. frv., og því hefur líka verið haldið fram í ræðum bæði hér í þessari hv. d. og eins í hv. Ed. af menntmrh., að það mundi enginn aukakostnaður fylgja því, að þessi embætti væru sett á laggirnar. Þetta er hins vegar augljóslega rangt. Sá kostnaður, sem hefur verið við geðlækningakennslu eða tilsögn í háskólanum, er ekki eins mikill og sá kostnaður mun verða, sem hlýzt af hinu nýja prófessorsembætti í geðlækningum, sem ætlazt er til að verði stofnað, svo að hér er um augljósa missögn að ræða. Það kemur líka greinilega fram í áliti núv. landlæknis, að sú breyt. að bæta fullu prófessorsstarfi á yfirlækninn á Kleppi hlýtur að leiða til þess, að þar verður að hafa 2 yfirlækna, að þar verður að bæta við nýju embætti. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi þess, að þær fullyrðingar eru alveg rangar, - og það gildir ekki aðeins um þetta embætti, - þegar því er haldið fram í grg. og af forsvarsmönnum frv., að það muni enginn aukakostnaður fylgja því, að þetta frv. verði í lög tekið. Það var svo einnig fullyrt af hæstv. ráðh., og það kemur einnig fram í grg. frv., að hér sé í raun og veru ekki um neinar skipulagsbreytingar að ræða, sem einhverju máli kunni að skipta. Þetta álít ég rangt og tel, að þetta sé engan veginn nægilega upplýst og athugað. Á ég þar sérstaklega við það prófessorsembætti, sem ráðgert er að stofna við verkfræðideildina, og þá breyt., sem ráðgerð er í sambandi við það. Mér finnst þess vegna rétt að rifja nokkru nánar upp forsögu þessa máls. Það var á Alþ. 1955, sem kom saman þá um haustið og stóð fram á vetur 1956, að 5 þm. Framsfl., þeir Skúli Guðmundsson, Vilhjálmur Hjálmarsson, Karl Kristjánsson, Gísli Guðmundsson og Helgi Jónasson, lögðu fram sérstaka till. til þál. um kjarnorkumál, sem hljóðaði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram rækilega athugun á því, hverjir möguleikar eru til hagnýtingar kjarnorku og geislavirkra efna hér á landi í þágu atvinnuveganna og til lækninga, og gera ráðstafanir til, ef heppilegt þykir að athuguðu máli, að sérstök stofnun fylgist með nýjungum í þeim efnum og hafi með höndum rannsóknir og forgöngu um framkvæmdir, eftir því sem gagnlegt þykir og viðráðanlegt er.“ Þessi till. hlaut góðar undirtektir á Alþ. og var samþ. með þeirri breyt., að í stað þess, þar sem í henni er talað um, að sérstök stofnun annist rannsókn þessara mála, væri það starf falið rannsóknaráði ríkisins eða umsjón þess. Og þetta leiddi til þess, að á vegum rannsóknaráðsins var sett upp svokölluð kjarnfræðinefnd til að sjá um þessar rannsóknir, og beitti þáv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, í sambandi við fjárlög ársins 1957 sér fyrir því, að tekin væri upp sérstök fjárveiting í þessu skyni, 100 þús. kr., og hefur hún verið á fjárlögum síðan. Á vegum kjarnfræðinefndar undir yfirstjórn rannsóknaráðs hefur síðan verið unnið að athugun þessara mála. Samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, er raunverulega lagt til að fella þessa skipun niður að mestu eða öllu leyti, þessa rannsóknarstarfsemi á vegum kjarnfræðinefndar og rannsóknarráðs og leggja handa undir verkfræðideild háskólans. Og það kom fram óbeint a.m.k. í því áliti verkfræðideildarinnar, sem lesið var upp hér áðan, að hún bersýnilega lætur uppi nokkurn vafa um það, hvort þessi breyt. sé að öllu leyti rétt, óskar m.a. eftir meiri tíma til þess að athuga þetta mál, og kemst svo ekki sterkara að orði en svo, að það geti kannske gengið að leggja þetta verkefni undir verkfræðideildina. En jafnframt tekur verkfræðideildin það fram, að ef þetta verkefni verði lagt undir hana, verði hún að fá aukin fjárráð til skrifstofukostnaðar, og hlýtur þar af leiðandi nokkur aukinn kostnaður að koma til greina, ef þessi skipan verður upp tekin. Ég verð að játa, að á þessu stigi, vegna þess að ég hef ekki haft aðstöðu til að afla mér nægilegra upplýsinga um það, þá tel ég mig ekki færan um að dæma um það, hvort hér sé um rétta skipulagsbreytingu að ræða eða ekki. Og ég býst við, að það sé þannig um fleiri þm., að þeir hefðu viljað fá rýmri tíma til þess að gera sér grein fyrir því, hvort það sé rétt að taka þetta verkefni af rannsóknaráðinu og kjarnfræðinefndinni og leggja það undir verkfræðideild háskólans. En af hálfu þeirra, sem hafa mælt með þessu frv., hafa ekki neinar fullnægjandi skýringar á þessu atriði verið gefnar. Nefni ég þetta m.a. sem dæmi þess, hve ófullnægjandi undirbúningur þessa máls er, og það ásamt öðru, sem ég hef nefnt, sýnir, að hér er um algerlega óforsvaranleg vinnubrögð að ræða, þar sem jafnstóru máli og þessu er varpað inn í þingið á annan hátt en háskólalögin raunverulega gera ráð fyrir og án þess að nauðsynlegar og réttar upplýsingar fylgi, og svo er ætlazt til þess, að þm. afgreiði þetta athugasemdalaust og án nokkurrar frekari rannsóknar, segi bara já og amen við því, þó að það komi svo upp á eftir, að þeir vita ekki nema takmarkað um það, sem þeir eru búnir að gera, eins og er vafalaust ástatt um flesta þá hv. þm., sem greiddu atkv. með þessu máli í Nd. hér á dögunum. Ég hygg, að eftir að þeir eru búnir að fá frekari upplýsingar um málið, muni þeir vera nokkurn veginn sammála um, að það hefði verið heppilegra, að betri upplýsingar og betri undirbúningur þessa máls hefði átt sér stað. Það má svo vel vera, - ég skal ekki leggja neinn endanlegan dóm á það, - að þessi embætti eigi einhvern rétt á sér. Ég tel, að það liggi ekki fyrir, eins og ég hef nú reyndar rakið, fullnægjandi upplýsingar um það, að svo sé, og það mun valda því, að á þessu stigi treysti ég mér ekki til þess að fylgja þessu frv. En ég álít hins vegar, að ríkisbákn okkar sé orðið svo stórt og viðamikið, að það eigi að gæta fyllstu varfærni, þegar verið er að bæta við nýjum dýrum embættum. Það eru nú ekki fyrir nema 30 prófessorar við háskólann, sem hafa verið að bætast við hann frá fyrstu tíð, en nú er gert ráð fyrir því að bæta við í einu stökki 4 nýjum prófessorsembættum, án þess að fyrir liggi beinar óskir frá háskólanum sjálfum nema um þetta eina þeirra, sem bætt var inn í frv. í Ed. Ég skal fullkomlega játa, að það væri æskilegt að geta búið háskólann að mörgu leyti betri kennslukröftum en hann hefur nú. En við verðum í þessu tilfelli eins og fleirum að taka tillit til þeirrar getu, sem þjóðin hefur til þess að halda uppí dýrum stofnunum. Við verðum vegna þess, hvað við erum fáir og fátækir, að spara við okkur marga hluti, sem eru nauðsynlegir og þeir, sem stærri eru, geta leyft sér, og þetta lögmál hlýtur að gilda um háskólann eins og aðrar stofnanir. En ég verð að segja það, að mér finnst nú að undanförnu, og reyndar hefur það átt sér stað oft áður, gæta nokkuð lítillar varfærni í sambandi við fjölgun embætta. Síðan núv. stjórnarsamsteypa tók hér við völdum, er búið að bæta við allmörgum nýjum embættum, sem ég tel að auðvelt hefði verið að komast hjá. Það er t.d. búið að bæta við einu nýju ráðherraembætti, og virtist mönnum þó, að það væri alveg nægilegt að hafa 6 ráðh., eins og var hér áður og var hlutfallslega hærri ráðherratala en þekktist hjá nokkurri þjóð. En þrátt fyrir það hefur núv. stjórnarsamsteypu þótt nauðsynlegt að bæta einum við. Það hefur líka verið bætt við S þm., þótt að ég held flestir geti verið fullkomlega sammála um, að það hefði vel mátt komast af með 52 þm., eins og áður var, og jafnvel færri. Það hefur verið sett á laggirnar nýtt og dýrt ráðuneyti, sem satt að segja er ekki minnsta nauðsyn á að stofnað sé til, þar sem er efnahagsmrn. Þar var aðeins fyrir einn efnahagsráðunautur, en það þótti nú ekki nógu flott að hafa bara ráðunaut og hafa einn mann í því starfi, heldur varð að setja á laggirnar nýtt efnahagsmrn. með ráðuneytisstjóra, deildarstjóra, fulltrúa og skrifstofustúlku, án þess, held ég, að hægt sé að benda á nokkrar eðlilegar röksemdir fyrir því, að til slíks embættisbákns væri stofnað, vegna þess að þær stofnanir, sem fyrir eru, og þá sérstaklega hagstofan og svo hagfræðideildir bankanna, geta fullkomlega annazt þá skýrslusöfnun og upplýsingasöfnun, sem efnahagsmrn. á að hafa með höndum. Þar gerist þess vegna alveg nákvæmlega sama sagan og hv. 3. þm. Reykv. var að rekja hér áðan, þegar Framkvæmdabankinn var settur á laggirnar, að í stað þess að festa og styrkja þær stofnanir, sem fyrir eru, og gera þær færari um að leysa verk sitt af höndum, er bara hleypt af stað nýjum, dýrum ríkisbáknum, eins og efnahagsmrn. Hér var í dag verið að samþykkja að bæta við einum nýjum bankastjóra við einn af ríkisbönkunum og tveimur bankaráðsmönnum. Það munu flestir hafa haldið, að bankastjórar ríkisbankanna væru orðnir nægilega margir. Hv. stjórnarlið virðist hins vegar ekki líta svo á, og það er talið, að það telji ekki nægilegt, að bæta við þessum eina, heldur hugsi sér enn meiri fjölgun á bankastjórum með haustnóttum, ef stjórnin lifir þá þangað til. Það mætti halda áfram að nefna fleiri slík dæmi lík þessum, en ég læt þessa upptalningu nægja nú að sinni. Ég held, að þessi dæmi nægi til að sýna, á hvaða braut við erum og hvaða nauðsyn sé að fara að sporna við þeirri þróun, sem hefur átt sér stað í þessum efnum að undanförnu. Það væri svo ástæða til þess, og það er alveg rétt, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að vegna þess tilefnis, sem hér hefur gefizt, væri mikil ástæða til þess að ræða starfsemi háskólans í heild og að hvaða leyti væri þar þörf á endurbótum. Ég vil enn á ný taka undir það, sem hann sagði, að það er mikil nauðsyn á því að efla norrænudeildina alveg sérstaklega og gera hana að sannri miðstöð norrænna fræða, sem hefði þá almennu viðurkenningu, að hún skaraði fram úr öðrum slíkum stofnunum í heiminum. Og það er ekki sízt ástæða til þess, að hafinn sé undirbúningur að því að hrinda þessu fram, þar sem við getum gert okkur von um að fá okkar fornu handrit, sem nú eru í Danmörku, innan tíðar, og það leggur okkur þá skyldu á herðar að sýna rannsóknum í sambandi við þau alveg sérstaka alúð. En ég er hræddur um, að eins og nú er í pottinn búið, vanti okkur einmitt aðstöðu til þess að gera það svo, að nokkurt lag sé á. Það væri áreiðanlega vel þess vert, eins og hv. þm. minntist líka á, að þetta mál væri tekið sérstaklega til athugunar í sambandi við það stórafmæli háskólans, sem fram undan er. Og mér þætti líklegt, að þó að menn séu ósammála um þetta frv. af ástæðu, sem eðlileg er, ættu allir þm. og allir flokkar að geta sameinazt um að vinna að því að taka upp þessa hugmynd, sem hv. þm. hreyfði, sem er sú, að þetta sérstaka afmæli háskólans verði notað til þess að koma þessu máli, eflingu norrænudeildarinnar, alveg sérstaklega áleiðis, með tilliti til þess líka, að við getum vænzt þess að fá hingað handritin, sem nú eru í Danmörku, innan tíðar. Ég hygg, að það sé líka alveg rétt hjá hv. 3. þm. Reykv., að það sé nauðsynlegt að endurskoða starfsreglur læknadeildarinnar. Læknadeildin leysir vafalaust að mörgu leyti starf sitt mjög sæmilega af höndum. En þó er hætt við því, að á víssum sviðum haldi hún kannske enn þá í nokkuð gömul og úrelt form, og það þarf að taka til athugunar, hvort ekki sé hægt að gera þar bætur á. En okkur er að sjálfsögðu mikil nauðsyn, að læknadeildin sé búin sem bezt úr garði, og má í því sambandi minna á, að það prófessorsembætti, sem læknadeildin hefur sérstaklega óskað eftir að væri stofnað og ætti að ganga fyrir öðrum prófessorsembættum, er ekki það prófessorsembætti, sem um er fjallað í þessu frv., heldur prófessorsembætti í kvenlækningum og fæðingarhjálp. Og ég verð að segja það, að mér finnst dálítið einkennilegt, þar sem þessi ósk læknadeildarinnar liggur ákveðið fyrir, að ekki skuli vera tekið tillit til hennar og þetta starf látíð ganga fyrir því, sem hér er verið að stofna til, fyrst á annað borð er verið að stofna til nýs embættis við læknadeildina. Ég vil svo á ný endurtaka það að lokum, að ég tel þá málsmeðferð, sem hæstv. menntmrh. hefur haft í sambandi við þetta mál, að leggja það svona seint fram og jafnilla undirbúið og raun ber vitni um, vera alveg óverjandi og þess vegna sé ekki hægt að afgreiða málið á þessu stigi, jafnvel þó að það kunni að vera svo, að það upplýsist við nánari athugun, að stofnun þessara prófessorsembætta, sem það fjallar um, hafi nokkuð til síns máls.



Herra forseti. Þetta mál hefur sætt verulegri gagnrýni hér í d., bæði þegar það var fyrst flutt, að því leyti að þinginu gæfist litíð tóm til að athuga málið, og einkum og sér í lagi eftir að málið kom breytt frá Ed, og breytt í þeirri mynd, að með þeirri breyt. var ákveðið að stofna nýtt embætti í viðskiptafræðum við viðskiptadeildina, sem þá yrði sérstök deild, en er nú laga- og viðskiptadeild í háskólanum. Bæði hv. 3. þm. Reykv. (EOI) og hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) hafa gert þessa málsmeðferð sérstaklega að umtalsefni, að með henni sé þinginu engan veginn gefið nægjanlegt tóm til þess að hafa í höndum sér eða fjalla um jafnþýðingarmikið mál og það er að stofna nýtt embætti, prófessorsembætti við háskólann, sem mundi leiða af sér stofnun nýrrar deildar. Hins vegar var það svo, að þó að nokkuð væri deilt á það, þegar málið kom hér fyrir í öndverðu, að það væri seint fram komið, þá varð þó samkomulag um afgreiðslu málsins og málinu hleypt áfram til Ed. og olli þá ekki neinum ágreiningi, a.m.k. ekki sem fram kæmi, að teljandi væri. Nú ber að viðurkenna þessi sjónarmið og hæstv. menntmrh. gerði það einnig í ræðu sinni áðan, og þetta var, eins og ég sagði, að vissu leyti meginuppistaðan í þeirri gagnrýni, sem fram kom hjá þeim tveimur hv. þm., sem töluðu, þeim hv. 3. þm. Reykv. og hv. 7. þm. Reykv. Ég fellst einnig á þessi sjónarmið, sem fram hafa komið hjá báðum þessum hv. þm. og einnig eru viðurkennd af hæstv. menntmrh., og vildi mega freista þess með flutningi brtt. að koma nokkuð til móts við þau sjónarmið í trausti þess, að það gæti skapað frið um afgreiðslu þessa máls nú, alveg á elleftu stundu fyrir þinglausnir. Hv. 3. þm. Reykv. hefur flutt brtt., sem er þess efnis, að málið er fært í hið sama form og það var afgr. héðan frá d. Við þessa brtt. mundi ég vilja flytja brtt. þess eðlis að efni til, að það verði tekið fram í 1. gr. frv., sem eins og það fór héðan fjallaði aðeins um 2. og 5. tölulið í 37, gr., að það verði óbreytt, en skotíð inn ákvæði um 3. tölulið í 37. gr., þ.e.a.s. að þar komi til viðbótar, að í laga- og viðskiptadeild skuli vera 7 embætti, en með þeirri viðbót: „en þó skulu prófessorsembætti í viðskiptafræðum ekki verða 3, fyrr en fé er veitt til þess á fjárlögum.“ Þá fer málið efnislega eins út úr þessari d. og það var áður afgreitt, en með þeirri einu breyt., að þriðja prófessorsembættið í viðskiptafræðum geti þó orðið stofnað, þegar fé er veitt til þess á fjárl. Kemur það sjónarmið til móts við þær breyt., sem gerðar voru í Ed., en viðurkennir hins vegar þau meginrök, sem hér hafa komið fram, að málið er enn þá, stofnun viðskiptadeildarinnar og stofnun þriðja prófessorsembættisins í viðskiptafræðum, í höndum þingsins, og gefst nægur tími til þess að taka það til meðferðar, hvort og hvenær hv. Alþ. vill veita fé til þess, að þetta þriðja prófessorsembætti skuli stofnað verða og þar með viðskiptadeildin verða að sérstakri deild. Þetta er efni þeirrar brtt., sem ég vildi nú, með leyfi forseta, leyfa mér að flytja hér skriflega. Það er brtt. við brtt. á þskj. 626, þ.e. brtt. hv. 3. þm. Reykv. við frv. til l. um breyt. á l. nr. 60 1957, um Háskóla Íslands, og brtt. er þessi: „1. töluliður orðist svo: Við 1. gr. Greinin orðist svo: 2., 3. og 5. tölul. 37. gr. orðist þannig: 2. Í læknadeild 10. 3. Í laga- og viðskiptadeild 7 - en þó skulu prófessorsembætti í viðskiptafræðum ekki verða þrjú, fyrr en fé er veitt til þess á fjárlögum. 5. Í verkfræðideild 5. Leyfi ég mér svo að afhenda hæstv. forseta þessa brtt. með tilmælum um, að óskað sé afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, kemur ekki fram á hv. Alþ. fyrr en 27. maí, kemur því ekki fram fyrr en örfáum dögum áður en hv. Alþ. er ætlað að ljúka störfum. Og þegar þetta frv. kemur fram, er annríki orðið svo mikið á hv. Alþ., að í raun réttri er ekkert tóm orðið til þess, að menn geti sett sig inn í ný mál. Það er t.d. orðið þannig um fundarhöld hér, að það eru ekki gefnir tímar til flokksfundahalda. Það eru settir fundir í hv. Alþingi, ýmist deildarfundir eða fundir í Sþ., á þeim tímum, sem venjulega eru hugsaðir til flokksfundahalda. Hér munu hafa verið til meðferðar þá í Nd. bæði útsvarsmálið og nýja efnahagsmálafrv. o.fl. og fundir, eins og ég hef þegar lýst, alla daga og fram á kvöld. Ég held, að það sé þess vegna ekkert ofmælt í því, að fæstir hv. þm. hafi haft aðstöðu til að kynna sér til nokkurrar hlítar, hvað í þessu máli var, þegar það kom hér fram og var hér til meðferðar. Það er alls ekki svo einfalt mál, hvernig haga skuli prófessorsembættum við Háskóla Íslands, og áreiðanlegt, að það er ekki hægt fyrir hv. þm. að átta sig á slíku til nokkurrar hlítar nema hafa aðstöðu til þess að fá sér upplýsingar og kynna sér málið með margvíslegu móti. En svo var að mönnum þrengt um þessar mundir sem ég hef lýst og þannig, að ég efast um, að það hafi t.d. verið hægt að taka þetta mál fyrir á flokksfundum með reglulegum hætti. Þessi málsmeðferð er stórvítaverð af hendi hæstv. ríkisstj. Það er stórvítavert að draga það svo lengi að leggja fyrir mál, sem ætlað er að gangi fram, og þessi málsmeðferð er í raun og veru alveg óskiljanleg, þegar þess er gætt, að þetta er ekki mál, sem getur hugsanlega borið að í skyndingi. Þetta er mál, sem hlýtur að hafa verið á döfinni alllengi í stjórnarráðinu. En hvers vegna er þessi háttur á hafður? Mönnum gæti dottið í hug, að það væru hálfgildings hrekkjabrögð að fara svona að, það væri meiningin að koma málinu fram lítt athuguðu eða óathuguðu í skjóli þess annríkis, sem hér verður ætíð seinustu daga þingsins, og það væri skákað í því skjólinu, að hv. þm. hefðu ekki tóm til þess að fara ofan í þetta og tækju létt á málinu, enda er sannleikurinn sá, að meðferð málsins hér í Nd. varð í raun og veru þannig. Ég segi fyrir mitt leyti, ég játa það, að ég hafði ekki getað kynnt mér til nokkurrar hlítar, hvað í þessu máli var, þegar það fór hér í gegn, en ég lét það afskiptalaust í því annríki, sem þá var. Mig minnir hæstv. menntmrh. segja þá eitthvað í þá átt, að í þessu frv. væri ekki neinn kostnaðarauki fólginn og í rauninni væri hér varla um ný embætti að ræða, þau þrjú, sem þá voru áformuð í frv. Ég man ekki, hvort hæstv. ráðh, fullyrti þetta, en þetta var a.m.k. blærinn á því, sem maður heyrði út undan sér um málið, því að það var varla, að maður heyrði þetta nema út undan sér, vegna þess, hve maður var aðþrengdur við meðferð annarra mála. En nú kemur það vitaskuld í ljós, þegar þetta hefur allt rifjazt upp aftur við það, að málið hefur komið fyrir á nýjan leik og um það hafa orðið meiri umræður en áður, - þá rifjast það upp, að þessu er alls ekki til að dreifa, eins og hér hefur raunar verið sýnt fram á af öðrum. Það er t.d. um kjarnorkustarfið að segja, kjarnorkuprófessorinn nýja, að vitaskuld þurfum við að hafa nokkra menn, sem kunna þessi fræði, eins og hér hefur verið tekið fram, þó að ekki væri nema til þess að við vitum, hvað er að gerast í þessum efnum. Ef það væri ekki, gætum við átt á hættu, að nýjungar, sem hefðu stórfellda þýðingu fyrir okkur, kæmu fram, án þess að við vissum, og það gæti orðið óbætanlegt tjón fyrir landið, ef þannig tækist til. Og einmitt af því, að málið er þannig vaxið, beitti fyrrv. stjórn, þ.e.a.s. ekki sú síðasta, heldur sú, sem þar áður var, sér fyrir því, að það var sett löggjöf um nefnd, ég held, að hún heiti kjarnorkuráð eða kjarnorkunefnd, og hún átti að hafa framkvæmdastjóra. Auk þess er einn af prófessorunum við háskólann, sem áður var framkvæmdastjóri rannsóknaráðs, sérfræðingur í þessum efnum. Nú er stungið upp á því að breyta þessu og sagt, að það sé í raun og veru ekki nema formsbreyting, þessi maður, sem hefur verið eins konar framkvæmdastjóri þessarar nefndar, verði prófessor. En er þá nokkur trygging fyrir því, að þessi maður verði í raun og veru framkvæmdastjóri þessarar nefndar, eftir að hann er orðinn prófessor? Mér skilst, að þetta hafi ekki verið nægilega upplýst eða þetta liggi ekki nægilega ljóst fyrir og það, sem manni sýndist svona einfalt í upphafi, sé máske alls ekki svona einfalt. Og gæti vel farið svo, að eftir örstutta stund yrði talið alveg nauðsynlegt, einmitt af því, að þessi maður var gerður að prófessor, að nýr og annar framkvæmdastjóri kæmi fyrir kjarnorkunefndina. Hér gæti því í raun réttri orðið um nýtt starf að ræða í framkvæmdinni. Þetta er sem sagt atriði, sem þm. hafa ekki haft neina aðstöðu til þess að hugleiða, hvað þá heldur til að kynna sér málavexti. Eins er það, eins og hér hefur verið minnzt á, varðandi prófessoratið í geðsjúkdómafræðum eða hvað það er kallað. Náttúrlega er ekki mjög mikið kennt í þeim fræðum við háskólann í læknadeildinni, því að það er auðvitað mjög takmarkað, sem hægt er að ætlast til, að þeir, sem ætla að verða læknar án þess að verða sérfræðingar, viti um hverja grein læknisfræðinnar og þ. á m. um geðsjúkdóma. Það hlýtur því að vera út af fyrir sig fremur lítið verk og ekki tilefni til embættis að kenna geðsjúkdómafræði við háskólann, hana eina út af fyrir sig. Og sjálfsagt er það ekki nema lítið brot af prófessorslaunum, sem fram að þessu hefur verið greitt fyrir kennslu í þeim fræðum. Þarna er því auðvitað líka um mál að ræða, sem a.m.k. þarf verulegrar íhugunar við. Að vísu vitum við, að prófessorsembætti og dósentsstöður við háskólann hafa verið notaðar til launauppbóta fyrir lækna, myndarlega lækna, sem hafa gengið í þjónustu ríkisins, og ég skal fullkomlega játa, að oft hefur verið þörf á því að hafa það þannig. En þá á heldur ekkert að vera að reyna að fela það á þá lund að halda því fram, að þar sé ekki um kostnaðarauka að ræða. Það er mál, sem þarf að skoða gaumgæfilega, hversu langt á að ganga í því að stofna prófessors- og dósentsstöður við háskólann til launabóta fyrir lækna, sem vinna við aðrar stofnanir ríkisins. En eins og ég sagði, ég viðurkenni, að það hefur þurft á þessu að halda. En það þarf að skoða það gaumgæfilega í hvert sinn, hvort það sé knýjandi og rík ástæða til að gera þetta. Og ástæða væri vafalaust til þess að skoða þessi mál ofan í kjölinn. T.d. væri ákaflega fróðlegt að fá upplýsingar um það hjá hæstv. menntmrh„ hvað margir prófessorar og dósentar eru í læknadeildinni t.d., ég hef a.m.k. ekki orðið var við, að það hafi komið fram í þessum umr. Má vera þó, að það hafi farið fram hjá mér. Þá vil ég benda á eitt, sem er ákaflega einkennilegt í þessu máli og ég satt að segja víssi ekki um, fyrr en það kom fram nú á síðasta stigi þess, en það er, að þessu máli fylgdi engin umsögn frá háskólanum til Alþingis, þegar frv. var lagt fram. Á hinn bóginn stendur í háskólalögunum, að það skuli leita umsagnar og koma umsögn frá háskólanum; þegar kemur til mála að setja upp nýjar stöður þar, og mér skilst því, að þessi lagaákvæði hafi í raun og veru verið brotin með því að láta ekki koma fram strax umsögn háskólans um þetta mál. Mér hefur verið sagt, að ástæðan til þess, að svona undarlega var farið að, að þetta mál hafi ekki verið nú í vetur borið undir háskólann eða háskólaráðið, sé einfaldlega sú, að háskólinn eða háskólaráðið hafi áður ekki óskað eftir þessum prófessorsstöðum, sem voru í frv., þegar það kom fram. Þetta þykir mér ákaflega einkennilegt, og ég vil fá upplýsingar um, hvort þetta er rétt, að það sé raunverulega þannig, að háskólaráðið hafi ekki óskað eftir þessum stöðum, hvort það sé þá raunverulega þannig, að þetta frv. hafi alls ekki verið samið í samráði við háskólaráðið, eins og mér skilst að skylt sé samkv. háskólalöggjöfinni. Og ef þetta er rétt, hvað er það þá, sem þarna er raunverulega að gerast? Það virðist líka ákaflega einkennilegt, eða ég fæ ekki betur skilið af þessari umsögn, sem hefur komið fram frá háskólaráði síðar í málinu, en að háskólaráðið hafi í raun og veru fremur viljað, að önnur prófessoröt gengju á undan þeim, sem voru í stjórnarfrv. upphaflega, t.d. viðskiptafræðiprófessor. Að dómi háskólaráðs hefði verið meiri nauðsyn á að fá það starf sett á fót en þau störf, sem hæstv. ríkisstj. hafði í sínu frv. Ég sé ekki, hvað þessu getur legið á, og mér finnst öll þessi málsmeðferð óheppileg og ekki rétt, og ég hef þess vegna fyrir mitt leyti ákveðið að vera á móti þessu frv. Ég mun greiða atkv. á móti þessu frv., og við það að hafa haft tækifæri til að kynna mér efni málsins, þá sýnist mér alveg einsýnt að greiða atkv. á móti frv. Mér sýnist hér vera stefnt að því með ónógum undirbúningi og ónógum upplýsingum og á óviðeigandi hátt að stofna til nýrra embætta, og það væri miklu skynsamlegra að láta þetta mál bíða og athuga þetta allt betur í heild fyrir næsta fjárlagaþing. Ég get alls ekki komið auga á neina knýjandi ástæðu fyrir hæstv. ríkisstj. eða nokkurn að vera að nota síðustu þingnóttina til þess að knýja fram mál eins og þetta. Það sýnir kannske bezt, hvað fáránleg öll þessi málsmeðferð er, að hæstv. menntmrh. sagði hér áðan, að hann hefði ekki tíma, - ekki tíma, sagði hann, það væri ekki tími til, að hann gæti rakið þau rök, sem gerðu það eðlilegt að fallast á þá breyt., sem gerð var á frv. í Ed. Einmitt þessi fullyrðing hæstv. ráðh., að þannig er komið málum, að hann hefur ekki einu sinni tíma til að gera þingmönnum grein fyrir málinu eða einstökum þáttum þess, sýnir betur en nokkuð annað, að það er alveg ósæmilegt, blátt áfram ósæmilegt að ganga frá þessu sem lögum nú, eins og þetta er komið. Ég mun ekki þreyta hv. þm. á löngum ræðuhöldum um þetta, en ég vildi gera þessa grein fyrir afstöðu minni. Ég mun greiða atkv. á móti þessu frumvarpi.



Herra forseti. Ef eitthvað stórvítavert hefur gerzt við meðferð þessa máls hér í þessari hv. d., þá er það alger fáfræði hv. 1. þm. Austf. (EystJ) um mál, sem búið er að hafa þrjár umr. um hér í d. Ræða hans áðan bar vott um það, að honum er alls ekki kunnugt um neitt af því, sem komið hefur fram af minni hálfu og hv. menntmn. um málið við þrjár umr. málsins í d. Ræða hans í heild bar vott um það, að hann hefur alls ekki gert sér grein fyrir því, hver er kjarni málsins í öllum meginatriðum þess. Og það finnst mér satt að segja ekki vera frambærilegt að stunda ekki þingstörf þrátt fyrir annir betur en svo, að mergur málsins í umr. fari gersamlega fram hjá mönnum. Í beinu framhaldi af ræðu hv. þm. vil ég benda á það, að þetta frv., eins og það nú liggur fyrir þessari hv. d., hefur verið afgreitt samhljóða í báðum menntmn. Alþ., með atkv. allra nm., atkv. manna frá öllum flokkum, flokksmönnum hans sömuleiðis, og málið var afgr. til 3. umr. hér með shlj. atkv. allra dm. Ekki veit ég, hvort hann var þá viðstaddur eða ekki, en ekkert mótatkv. kom hér fram. Í hv. Ed. var málið samþ. eins og það er nú með atkv. allra dm. gegn einu, og það var að vísu flokksmaður hv. þm. Að viðhafa þau ummæli um þingið, um þessa deild og hv. Ed., að þm. hafi ekki vitað, hvað þeir voru að gera, þegar þeir samhljóða afgreiddu frv. samkv. shlj. meðmælum beggja menntmn., nálgast að vera ósvífni í garð þd. og Ed. Ég skal nú víkja fáeinum orðum að efnisatriðum, sem komu fram hjá hv. þm. og báru vott um, að hann hefur alls ekki fylgzt með meðferð málsins hér í þessari hv. d. Hann dró í efa, að það væri rétt staðhæfing, að stofnun prófessorsembættis í eðlisfræði við verkfræðideildina mundi ekki hafa í för með sér aukinn kostnað, og sagði, að stjórn Hermanns Jónassonar hefði beitt sér fyrir löggjöf um kjarnfræðinefnd. Engin slík löggjöf er til, og það eru höfuðrökin fyrir því, að talið var eðlilegt af öllum aðilum, sem um máliðfjölluðu, að embættið yrði stofnað og ráðgjafastörfin í kjarnorkumálum yrðu flutt frá kjarnfræðinefndinni í verkfræðideild háskólans, eða a.m.k. að verkfræðideildin hefði þessi ráðgjafastörf ásamt kjarnfræðinefndinni. Ef sett hefði verið löggjöf um kjarnfræðinefnd, eins og þm. hélt að hefði verið gert í hans stjórnartið, mætti segja, að óþarfi hefði verið að leggja til, að embætti í eðlisfræði yrði stofnað við háskólann, sem ætti að hafa það sérstaka hlutverk að vera ríkisstj. til ráðuneytis um kjarnfræðimál. Það, sem gerðist og hv. þm. rámar dálítið í, er, að í stjórnartíð Hermanns Jónassonar var samþ. fjárveiting til kjarnfræðinefndar að upphæð 100 þús. kr. En um n. er engin löggjöf til og þar af leiðandi enginn lagabókstafur til um starf framkvæmdastjóra n., og það hafa allir aðilar talið, kjarnfræðinefndin sjálf og ráðuneytin, að væri mjög óheppilegt. Það er einmitt til þess að koma lagagrundvelli undir þetta ráðunautarstarf við ríkisstj., sem þetta atriði í frv. er flutt. M.ö.o.: frv. er flutt til þess að gera það, sem hv. þm, hélt að hefði verið gert í hans stjórnartíð, en var ekki gert þá, því miður. Þá sagði hann, sem einnig ber vott um algera fáfræði um það, sem þegar er rækilega upplýst í málinu áður, að hætta kynni að vera á því, það yrði a.m.k. athugað betur, hvort ekki mundi verða svo, að framkvæmdastjórastarf yrði áfram hjá kjarnfræðinefndinni. En það hefur verið skýrt tekið fram, bæði af mér við 1. umr. málsins og af frsm. hv. menntmn. hér, sömuleiðis tvitekið fram í Ed., að svo er ráð fyrir gert, að fjárveiting á fjárl. til kjarnfræðinefndarinnar flytjist til verkfræðideildarinnar, færist til hennar. Framkvæmdastjóralaunin hjá kjarnfræðinefnd hafa verið greidd af þessari fjárveitingu, og þar af leiðir alveg af sjálfu sér, að framkvæmdastjórastarfið hjá kjarnfræðinefnd fellur niður, m.ö.o. flyzt yfir í verkfræðideildina og verður að prófessorsstarfi þar. Hins vegar mun kjarnfræðinefndin starfa áfram, eins og hún hefur starfað, sem frjáls samtök manna, sem áhuga hafa á kjarnfræðimálum, og njóta sömu tekna, sömu frjálsu framlaganna, sem kjarnfræðinefndin hefur haft, en hún mun hins vegar leggja niður sjálfstæða skrifstofu. í því er sparnaður, og það er sannarlega skynsamleg stefna, að kjarnfræðinefndin sé ekki að hafa sérstaka skrifstofu fyrir einn starfsmann, þegar aðstaða er til þess að koma honum fyrir innan veggja háskólans og skapa honum starfsaðstöðu þar. Hér mun því fækka um eina skrifstofu, þótt að vísu lítil sé, og hefði ég haldið, að hv. þm. ætti að geta orðið það nokkurt ánægjuefni. Það, sem þm. sagði um þetta atriði, var því allt saman á hreinum misskilningi byggt eða réttara sagt á vanþekkingu á því, sem fram hefur komið í málinu hér áður. Þá sagði hv. þm. dálítið svipað um hið nýja embætti, sem stofnað verður við læknadeildina í geðveikisfræðum. Hann dró í efa, að sú staðhæfing væri rétt, að af þessari breyt. mundi ekki hljótast neinn kostnaðarauki, sem máli skipti. Þm. veit auðsjáanlega ekki það, sem þó hefur verið sagt a.m.k. einu sinni hér í hv. d., að nú er dósentsembætti í geðiæknisfræðum við háskólann og það dósentsembætti er greitt með 35 þús. kr. launum á ári. Ef prófessorsembætti verður stofnað, fær prófessorinn hálf önnur yfirlæknislaun, og það er svo að segja alveg sama upphæðin og nú er greidd fyrir yfirlæknisstörf og dósentsembætti. Hinn nýi prófessor, sem mundi verða jafnframt yfirlæknir, mundi fá svo að segja alveg sömu laun og yfirlæknir og dósent fá nú Það, sem því í raun og veru gerist með þessu, er það að sameina yfirlæknisstarf og dósentsstarf fyrir nákvæmlega sömu fjárupphæð. Hv. þm. gagnrýndi þá stefnu, sem nokkuð hefði verið uppi, að því er hann taldi, að stofna kennsluembætti sem einhvers konar launabót fyrir lækna. Það, sem einmitt er höfuðtilgangurinn með því að gera yfirlæknisstöðuna á Kleppi og síðar yfirlæknisstöðu við landsspítalann að prófessorsembætti, er að koma í veg fyrir, að yfirlæknisstöðurnar séu aukastörf hjá starfandi læknum í Reykjavík, en á því yrði sannarlega mikil hætta, ef þessi breyting næði ekki fram að ganga. Tilgangurinn með þessum hluta frv. er því einmitt að tryggja, að það gerist ekki, sem hann var að vara sérstaklega við. Þá sagði hv. þm. og hafði um það stór orð, að ég hefði brotið lög um háskólann með því að láta ekki umsögn frá háskólanum fylgja þessu frv., og talaði þannig eins og ríkisstj. væri skylt að leita álits háskólans, áður en hún leyfði sér að flytja till. til breyt. á háskólalögunum. Þetta er auðvitað alger misskilningur og hefur rækilega verið upplýst hér áður í hv, deild, svo að það hefði ekki þurft að henda hann að viðhafa þessa missögn, ef hann hefði hlustað á það, sem hér hefur komið fram áður. Í háskólalögunum segir, að áður en lögum um háskólann sé breytt, skuli leita álits háskólans á þeim brtt. Um þetta ákvæði er að vísu það að segja að dómi lögfræðinga, að það er í sjálfu sér markleysa, því að ekkert þing getur bannað næsta þingi að gera breyt. á hvaða lögum sem er á þann hátt, sem þingi sýnist. En hitt er annað mál, að þetta ákvæði hefur verið skilið sem ábending, þótt hún sé ekki bindandi, til þings um að afgreiða ekki breyt. á l. um háskólann án þess að gefa háskólanum kost á að segja álit sitt um þær breytingar. Mér vitanlega hefur engum dottið í hug að skilja þessi ákvæði þannig, að ríkisstjórn eða þingmönnum væri óheimilt að bera fram brtt. við lög um háskólann án þess að spyrja háskólann áður. Hvar væri þá frelsi þingmanna? Ætti þá t.d. nú að fresta þessum fundi hér vegna tveggja brtt., sem eru komnar fram, og biðja um fund í háskólaráði, til þess að því mætti þóknast að segja álit sitt á þessum till.? Dettur nokkrum manni í hug í alvöru að skilja lögin á þennan hátt? Það hefur heldur engum dottið í hug, að ríkisstj. væri skylt eða óheimilt að bera fram frv. um breyt. á háskólalögum nema láta fylgja umsögn háskólans. Hitt er annað mál, að ég tel sjálfsagða kurteisisskyldu, ekki aðeins við háskólann, heldur hvaða stofnun sem er, ef þingið er að fjalla um till. til breyt. á lögum um þá stofnun, að gefa þeirri stofnun kost á að segja álit sitt á þeim brtt., sem á döfinni eru, í meginatriðum. Það hefur einnig verið gert hér. Háskólinn hefur fengið tækifæri til þess að segja álit sitt á frv., eins og það liggur fyrir, og mælt með því, eins og það liggur fyrir. Þá staðhæfði hv. þm. ekki aðeins, að ég hefði vanrækt að bera þetta mál undir háskólann, áður en ég flutti það, heldur jafnvel, að háskólinn hafi alls ekki óskað eftir þeim stöðum, sem gert væri ráð fyrir í þessu frv., lét jafnvel orð liggja að því, að engu væri líkara en ég væri að troða prófessorsstöðum upp á háskólann að honum nauðugum. Þetta hefði hv. þm. einnig látið ósagt, ef hann hefði gefið sér tíma til að vera hér við umr. og hlusta á það, sem fram hefur komið í umr., því að meginkjarni þessa frv., fyrsta atriðið í frv., sem er um stofnun prófessorsembættis í geðlækningum við háskólann, er frv., sem hér hefur áður verið til meðferðar í hv. þd. samkv. beinum tilmælum háskólaráðs og læknadeildar háskólans. Háskólaráð og læknadeildin óskuðu eftir því á þinginu 1958–1959, að það frv. yrði flutt, og ákvæðin í þessu frv. eru nákvæmlega samhljóða því frv., sem þá var flutt eftir beinum tilmælum háskólans. Þó hafði ég samráð um það við forseta læknadeildarinnar, áður en frv. var flutt, leitaði álits hans á því, hvort nokkur breyt. væri á afstöðu læknadeildarinnar, og hann sagði: Nei, á henni er engin breyting, og við óskum enn eftir því, að frv. sé flutt í þessari sömu mynd. - Þetta atriði er því sannarlega gert samkv. beinum tilmælum háskólans. Um hitt embættið í læknadeildinni, prófessorsembættíð í efnafræði, skrifaði háskólarektor menntmrn. bréf fyrir tæpum þremur vikum með tilmælum um, að ég flytti frv. um stofnun prófessorsembættis í efnafræði við háskólann af þeim ástæðum, sem ég er búinn að rekja hér tvivegis áður í þinginu og sé ekki ástæðu til þess að endurtaka hér, þó að hv. þm. hafi ekki nennt að hlusta á það áður. En mér þykir hart að hlusta á það hér eftir þetta, eftir þessar upplýsingar, að hann skuli segja, að þetta frv. sé ekki aðeins flutt, ekki eftir óskum háskólans, heldur jafnvel í óþökk hans. Þessi tvö læknisfræðiembætti eru flutt samkv. beinum bréflegum tilmælum rektors háskólans til menntmrn. Um þriðja embættið, í eðlisfræði í verkfræðideildinni, gegnir hins vegar nokkuð öðru máli. Það skal ég fúslega játa, að hugmyndina að stofnun þess embættis átti ég og taldi sökum kunnugleika minna á störfum kjarnfræðinefndarinnar í næstsíðustu ríkisstj., að þeim málum yrði miklu betur skipað á þann veg, sem hér er gert ráð fyrir. Hins vegar tók ég ekki ákvæði um það embætti inn í þetta frv. án þess að hafa rætt það við verkfræðideild háskólans, forseta hennar, kjarnfræðinefndina og formann hennar. Ég óskaði eftir því, áður en frv. var flutt, að verkfræðideildin héldi fund um málið og segði skoðun sína um, hvort hún óskaði eftir þessari skipan eða ekki. Og ég óskaði eftir því, að kjarnfræðinefndin héldi fund og segði skoðun sína á málinu. Ég fékk um það skýlausar yfirlýsingar beggja þessara aðila, bæði kjarnfræðinefndarinnar og verkfræðideildarinnar, að þessir aðilar væru á einu máli um, að þessi skipan, sem hér er gert ráð fyrir, sæi miklu, miklu betur fyrir þeim þörfum, sem óumdeilanlegar eru og hv. þm. undirstrikaði einnig að væru réttmætar, að til væri maður eða menn hér í landinu, sem skoðuðu það sem embættisskyldu sína að fylgjast með því, sem væri að gerast á hverjum tíma í kjarnfræðimálum, til þess að það væri öruggt, að á því sviði gerðist ekkert stórkostlegt, sem væri Íslendingum framandi. Þessir aðilar, bæði í kjarnfræðinefndinni og verkfræðideildinni, voru á einu máli um, að nauðsynlegt væri að búa þessu ráðgjafastarfi einhvern lagagrundvöll og væri eðlilegast að gera það með því að stofna kennsluembætti í eðlisfræði, þar sem prófessorinn hefði einnig það hlutverk að vera ríkisstj. til ráðuneytis í kjarnfræðimálum. Það, sem hv. þm. sagði um þetta, er því líka algerlega úr lausu lofti gripið. Ég hefði ekki flutt frv. í þessari mynd, að því er þetta embætti snertir, nema því aðeins að ég víssi áður, að verkfræðideildin var því einróma samþykk. Ég sá hins vegar ekki ástæðu til þess að senda frv. fullbúið til umsagnar háskólans, því að ég taldi eðlilegu málsmeðferðina þá, að þingnefnd sendi háskólanum frv. til umsagnar, svo sem þingnefnd einnig hefur gert, og háskólinn hefur sent umsögn sína um málið og mælt með stofnun allra embættanna þriggja, sem voru í stjórnarfrv. Tvær hlutaðeigandi deildir mæltu einróma með stofnun embættanna beggja, og háskólaráð mælti einróma með stofnun þessara þriggja embætta, sem í stjórnarfrv. voru. Öll svigurmæli um, að hér hafi eitthvað verið að gerast, sem ég hafi verið að pukra með, jafnvel að smygla hér inn í þingið á síðustu stundu, eru ekki aðeins úr lausu lofti gripin, heldur ósæmileg. Ég taldi mig hafa fulla ástæðu til þess að gera mér vonir um, að þingið tæki vel á máli, sem væri undirbúið með þessum hætti og allir sérfróðir aðilar, sem um hefðu fjallað, væru sammála um að væri nauðsynjamál, enda kom það líka í ljós, og það er ekki fyrr en nú á elleftu stundu, sem hjáróma raddir heyrast í málinu. Menntmn. þessarar n. tók málinu mjög vel, einnig flokksbróðir hv. 1. þm. Austf., sem skrifaði undir nál. fyrirvaralaust, og sama gerði flokksbróðir hans í hv. Ed. Það, sem kannske skiptir ekki minnstu máli, flokksbróðir hv. þm., sjálfur varaforseti háskólaráðs, stendur hér undir bréfi frá háskólanum, þar sem hann mælir með stofnun allra þriggja embættanna, sem formaður þingflokks hans er nú að lýsa sig algerlega andvígan. Háskólinn óskaði eftir því, að eitt prófessorsembætti enn yrði stofnað við háskólann. Stofnun þess embættis mundi hafa í för með sér aukin útgjöld háskólans og á fjárlögum, sem nemur prófessorslaunum. Ástæðan til þess, að ég tók ekki ákvæði um það embætti inn í frv., var einfaldlega sú, að ég bjóst við því, að það mundi verða deiluefni, og ég vildi ekki sýna þinginu svo seint till., sem ég gat rennt grun í að yrði deiluefni, vegna þess að hún þýddi útgjöld. Ég bjóst ekki við því, að hitt mundi verða deiluefni, vegna þess að þar var ekki um útgjöld að ræða, eins og líka kom á daginn. Þegar hins vegar kom á daginn í hv. Ed., að hv. þn., menntmn. þar öllsömun, einnig hv. framsóknarmaður í n., vildi samþykkja þessa útgjaldaaukningu, þá varð ég að sjálfsögðu manna fegnastur. Hins vegar hefur hér komið fram mikil gagnrýni á þessari málsmeðferð, og ég hef þegar lýst því yfir og ég játa, að hún er óheppileg. Ég hefði sjálfur kosið hana öðruvísi og get fyrir mitt leyti fallizt á þá till., sem hv. forseti d. hefur borið fram um, að háskólalögunum skyldi breytt þannig, að þetta þriðja embætti skyldi stofnað, enda hef ég áður gert grein fyrir því, að á því er brýn nauðsyn, en þó ekki fyrr en fé er veitt til þessa á fjárl. Þá er öllu réttlæti fullnægt. Hins vegar virðist það koma í ljós, að hv. Framsfl. vill stofna embættið án þess, að beinlínis sé veitt fé á fjárl. Ég hef farið þetta mörgum orðum um þetta af því, að ég sé enga ástæðu til þess að sitja þegjandi undir svigurmælum, sem fram koma á elleftu stundu og eiga augljóslega rót sína að rekja til þess, að sá, sem þau viðhefur, hefur ekki fylgzt með umræðum um málið, eins og honum þó bar skylda til.



Herra forseti. Ég hef deilt á þá meðferð, sem þetta mál hafði fengið í Ed., að breyta á síðustu stundu þessu máli og stilla okkur frammi fyrir því að verða nú að taka þetta mál til meðferðar, í staðinn fyrir að láta það ganga sína reglulegu göngu í gegnum d., að verða að afgreiða það á einni nóttu. Ég deildi á þetta sérstaklega vegna þeirra breyt., sem fram hafa komið í Ed. Hvað snerti hins vegar það, sem við höfðum gert hér í Nd, og að vísu hafði verið gert á mjög skömmum tíma, en engu að síður á reglulegan máta, þá var ég ekki að finna að því, það hafði verið afgreitt hér hjá okkur. Ég held það hafi verið einn eða tveir þm., einn þm. sérstaklega, sem talaði á móti því. Annars var það í n. samróma. Gagnrýni mín beindist þess vegna að því, sem gerzt hafði í Ed. og þarna hafði verið bætt inn í viðvíkjandi þriðja prófessor í viðskiptadeild, sem um leið þýddi að gera deildina að sjálfstæðri deild í háskólanum, sem sé fjölga deildunum í háskólanum. Nú hefur hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), hæstv. forseti okkar d., komið fram hér með skriflega brtt. Ef sú brtt. hans er samþ., þýðir það, að málinu er raunverulega frestað til næsta þings. Það þýðir, að við höfum tækifæri á næsta þingi, ef það er vilji þessarar d., að breyta háskólalögunum hvað þetta snertir, líka viðvíkjandi þeim þremur prófessorum, líka viðvíkjandi því, hvort við stofnum þarna nýja deild, jafnvel þó að þriðja prófessorsembættið sé myndað. Nú er í háskólalögunum tekið fram, að þegar þrír prófessorar séu í viðskiptadeildinni, skuli verða stofnuð ný deild, sem sé viðskiptadeild. Þessi brtt. hv. 5. þm. Reykv., hæstv. forseta d., þýðir það, að þetta ákvæði kemur ekki til framkvæmda nú, að ný deild verði stofnuð, og ekki heldur hitt, að nýr prófessor verði settur. því aðeins að næsta Alþ. samþykki á sínum fjárl. þá að stofna slíkt embætti, kæmi það til framkvæmda, svo fremi sem háskólalögunum, áður en það hefur gerzt, hefur ekki verið breytt. Það þýðir m.ö.o., að okkur gefst tækifæri til þess að ræða þetta á eðlilegan og þinglegan hátt hér í þingi í haust, flytja brtt., reyna að koma þeim í gegn, ræða um þetta í sambandi við fjárlög, og þar með er hafður alveg þinglegur háttur um afgreiðslu þessa máls. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. hefur vald til þess að koma málinu í gegn eins og það er nú. Hins vegar vil ég segja það, að þótt ég hefði helzt kosið, að till. mín yrði samþ. eins og hún v ar, get ég sætt mig við þá brtt., sem hv. 5. þm. Reykv., hæstv. forseti, hefur flutt. Hún þýðir það, að okkur gefst tækifæri til þess að meðhöndla þetta mál á þinglegan hátt, koma fram með breytingar, freista þess að fá þessum lögum breytt og enn fremur að hafa áhrif á það, hvort þetta verður í fjárl. eða ekki, þannig að það, sem ég hef hér fyrst og fremst deilt á, að stilla okkur frammi fyrir þessu á síðustu stundu, - okkur er forðað frá því með þessari brtt. hans líka. Ég mun þess vegna fyrir mitt leyti samþykkja hana. Ég vildi um leið, fyrst þessar deilur hafa orðið um háskólann hér, ítreka það, sem ég minntist á í minni fyrri ræðu, að reynt yrði af hálfu Alþingis að gera eitthvað, beinlínis frá þess hálfu, til þess að undirbúa 50 ára afmæli háskólans. Það er slæmt, hvernig gengur hjá okkur með undirbúninginn undir lagabreytingar við háskólann, og ég held, að Alþingi sjálft hafi haft of lítið frumkvæði í þessum efnum. Þegar síðast var breytt háskólalögunum 1956–57, var það eingöngu nefnd svo að segja af prófessorum, sem við þetta fékkst. Ég tek eftir því alltaf, að þegar prófessorar okkar við háskólann, að þeim annars ólöstuðum, fjalla um þessi mál, eru þeir tiltölulega takmarkaðir við þær deildir, sem þar eru þegar. Það er nokkurn veginn gefið, að eigi að koma veruleg nýmæli, verulega stór nýmæli, verða þau að koma frá Alþingi. Ég álít, að það hefði verið ákaflega heppilegt, að sett hefði verið nefnd í samráði við þingflokkana til þess að athuga undir næsta þing, hvað Alþingi Íslendinga vilji gera til að minnast 50 ára afmælis háskólans. Ég kann varla við sjálfur a.m.k. að vera að flytja brtt. um slíkt núna, enda væri viðkunnanlegt, að það kæmi frá öðrum. En því vildi ég þó alvarlega skjóta til athugunar, bæði til hæstv. ríkisstj. og þdm., hvort okkur bæri ekki að gera eitthvað slíkt. Leiðindin eru, hvað þetta er orðið allt saman seint, hvar þetta lendir nú út af því, hvað þetta er seint í hörðum deilum hér hjá okkur. Og jafnvel þó að úr því leysist að nokkru leyti hvað snertir það mál, sem ég deildi á, þá er samt greinilegt, eins og hér hefur komið fram í d. nú, að umræður verða um önnur mál, sem hér höfðu þó verið nokkuð rædd fyrr. Ég mun þess vegna fyrir mitt leyti greiða atkv. með brtt. frá hv. 5. þm. Reykv., hæstv. forseta, sem gerir það að verkum, að það losar okkur við að standa frammi fyrir gerðum hlut, sem Ed. hefur gert, og verða að gefast upp frammi fyrir því. Það gefur okkur möguleika á því að geta fjallað um þetta mál á þinglegan hátt á næsta þingi, bæði í sambandi við fjárlög og í sambandi við breytingar á háskólalögunum, sem ég satt að segja álít heppilegast að hefðu verið undirbúnar af n., sem ynni í því til haustsins, einmitt í samráði við þingflokkana.



Herra forseti. Af því að ég var einn af þeim, sem greiddu atkvæði á móti afbrigðum í þessu máli, er það var tekið til umræðu hér í kvöld, vildi ég ekki láta umr, fara fram hjá án þess að segja fáein orð. Ég skal að öðru leyti ekki vera mjög langorður. Maður gerir það ekki að jafnaði að greiða atkvæði á móti afbrigðum, og ástæðan til þess, að ég gerði það, var sú, að ég taldi meðferð málsins hér í þinginu ekki vera eins og hún ætti að vera. Málið er lagt fyrir 27. maí, fyrir örfáum dögum, og þegar það er lagt fyrir, óskar menntmrh. þess sérstaklega, að því sé flýtt, og við þeirri ósk var orðið. Síðan sendi að vísu menntmn. Ed. það til háskólaráðs, og svo kemur hér og er nú lesið upp álit háskólaráðs, og þm. hafa ekki fengið að sjá það fyrir sér á borðum, verða aðeins að styðjast við það, sem þeir hafa heyrt úr því lesið hér upp einu sinni úr ræðustól. Þegar málið kemur aftur nú til þessarar hv. d. frá hv. Ed., er búið að breyta því þannig, að það á að stofna hella háskóladeild, og þessi d, stendur frammi fyrir því, að hún eigi annaðhvort að samþykkja þetta eðafella það og þar með að láta málið raunverulega falla algerlega. Það er þessi meðferð, sem gerði það að verkum, að ég greiddi atkvæði á móti afbrigðum í þessu máli núna. Ég tel, að það sé ekki rétt að fara svona með breytingar á lögum háskólans. Eins og hefur komið fram hjá öðrum hv. þm, hér í þessum umr., kom þetta mál allt of seint fram, að það skyldi ekki koma fram fyrr en fimm eða sex dögum áður en gert var ráð fyrir að slíta þinginu. Háskólinn er sú stofnun okkar, sem við eigum að vanda vel til lagasetningar um, og ég vil benda á, að það er ekki rétt að vera mjög þétt að breyta lögum háskólans. Það á að gera sjaldan og gera það vel, þegar það er gert. Þegar háskólalögin eru tekin fyrir, á að ganga svo frá þeim, að þá sé háskólanum sniðinn stakkur, sem hann getur unað við a.m.k. nokkur ár, helzt nokkuð mörg ár, eftir því sem ástæður leyfa, en ekki að vera að gera smábreytingar á því af handahófi með örstuttu millibili. Það er venja, að slík lagasetning í stórum málum verður óskapnaður og ekkert annað. Ég vil benda á þetta, að ég tel slíka meðferð á háskólalögunum vera langt fyrir neðan virðingu Alþingis.



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af því, sem hæstv. menntmrh. sagði hér áðan. Hæstv. ráðh. var ákaflega hneykslaður yfir því, að ég skyldi finna að meðferð þessa máls, og taldi sumt af því, sem ég sagði, bera vott um mikla fáfræði um þessi efni og raunar vanrækslu á þingstörfum, því að það hlyti að hafa farið algerlega fram hjá mér, sem hann og fleiri höfðu upplýst um málið. En sérstaklega var hann hneykslaður yfir því, að ég skyldi finna að því, hvernig hann hefði undirbúið þetta mál og lagt það fyrir hv. Alþingi. Ég vil leyfa mér að rifja upp aðeins örlítið, hvernig hæstv. ráðherra hefur unnið að þessu. Þetta mál var lagt hér fram 27. maí, eins og hér hefur oft verið tekið fram, og hæstv. ráðh. vissi það, að ríkisstj. og þingmeirihluti hennar hafði ákveðið, að þingi skyldi ljúka fyrir hvítasunnu. Þetta vissi hæstv. ráðh. Samt sem áður ætlar hann þinginu þetta innan um öll þau verkefni, sem fyrir voru og voru þannig, eins og ég greindi frá og hann gat ekki vefengt, að þingmönnum var haldið hér á stöðugum fundum út af öðrum málum og svo hart að gengið af hæstv. forsetum, að flokksfundatímarnir voru teknir og var ekki einu sinni hægt að halda flokksfundi. Hæstv. menntmrh. vissi, að svona var ástandið í þinginu. Þá leggur hann fyrir stjórnarfrv. um þetta efni, sem hér hefur verið rætt, og krefst þess eða biður um það, raunar krefst, að það verði gert að lögum, fari í gegnum sex umr. á þeim örstutta tíma, sem til stefnu var, og raunar enginn tími til stefnu til þess að fjalla um þetta mál. Ofan á þetta bætir svo hæstv. ráðh. því, að hann lætur enga umsögn frá háskólanum fylgja frv., eins og þó raunar er skylt að gera og ég mun koma síðar að nánar, að gefnu tilefni frá hæstv. ráðherra. Hann lætur ekki umsögn háskólaráðs fylgja frv., þegar það kemur fram, þannig að þm. geta ekki haft hana til þess að styðjast við, til að létta sér að taka afstöðu til málsins. Hæstv. ráðh. er ákaflega hneykslaður yfir því, að það skuli vera fundið að þessari málsmeðferð af hans hendi. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað var hann að gera í allan vetur? Hvers vegna gerði hann þetta? Hvers vegna lét hann ekki þetta mál koma fram fyrr en 27. maí? Hann hefur ekki gefið neina skýringu á því. Ef hann gæti gefið einhverja fullnægjandi skýringu á, hvers vegna hann gat ómögulega komið málinu fyrr fyrir þingið en 27. maí, örfáum dögum áður en þingi lauk, væri kannske hægt að taka þá skýringu til greina. En hver er skýringin á því? Og getur hæstv. ráðh. ekki skilið, að ef hann var ekki tilbúinn með málið fyrr en 27. maí, átti hann aldrei að sýna þetta mál í vor? Hann átti bara að geyma það þangað til á næsta þingi, það var það, sem hann átti að gera. Ég veit ekki betur en hæstv. ráðh. hafi verið mjög bljúgur hér í kvöld að játa, að meðferðin á þessu máli hafi alls ekki orðið eins og hún hefði þurft að vera. En hvers vegna er hann þá að belgja sig upp út af því, þó að það sé hógværlega að því fundið, sem hann sjálfur hefur játað að er ekki eins og það á að vera? Gat hæstv. ráðh. ekki búizt við því, að einhver vildi skoða þetta mál eða máske gera brtt. við það? Var það óhugsandi? Og er það sæmilegt að vera þannig á ferðinni með málefni eins og þetta, að það sé fyrir fram sjáanlegt, að enginn tími sé til þess að skoða neinar brtt. eða átta sig á þeim, því að hæstv. ráðh. veit, að þetta mál hefur gengið með fyllsta hraða, meira að segja óeðlilegum hraða gegnum þingið? En samt sem áður er ekki meiri tími til stefnu en svo, að hann verður sjálfur að játa það hér í kvöld í ræðu, að hann hafi ekki tíma til þess að greina eða tína fram þær ástæður, sem þyrftu að koma fram í sambandi við tillöguna um hið nýja prófessorsembætti, sem bætt var inn í frv. í Ed. Það er engin ástæða til þess fyrir hæstv. ráðh. að vera með neinn hroka eða belging í þessu sambandi. Það er langbezt fyrir hann að játa, að það eru stórfelld missmíði á því, hvernig þetta mál er lagt fyrir. Og allra sízt er ástæða til þess fyrir hann að stökkva upp á nef sér út af hógværum ábendingum í þessa átt, sem allir finna auðvitað inni á sér að eiga fullkomlega rétt á sér. Hver er sá hv. þm., sem finnur ekki inni á sér, að öll meðferðin á þessu máli er alls ekki eins og hún á að vera? Það finna auðvitað allir, og það er kannske þess vegna, sem hæstv. ráðh. reiddist. En hann verður bara að gera sér ljóst, að það er ekki hægt að komast hjá því, að á þetta sé bent. Það finna auðvitað allir, að svona á ekki að halda á málum, eins og hæstv. ráðh. hefur gert í þessu dæmi. Og það er alveg út í hött, að hæstv. ráðh., sem hefur komið svona fram, skuli leyfa sér að rjúka hér upp með brigzlum í garð manna, þó að hógværlega sé að þessu fundið, ásaka menn um fáfræði og annað slíkt, þó að þeir við þau skilyrði, sem menn hafa búið hér undanfarna daga, hafi ekki getað heyrt hvert einasta vísdómsorð, sem fallið hefur af vörum þessa hæstv. ráðh. í sambandi við þetta mál, þar sem jafnvel svo langt hefur gengið, að það hefur orðið stundum að nota beinlínis deildarfundatímana til þess að tala sig saman um afstöðuna í málinu. Flokkarnir hafa ekki getað haldið fundi, þannig að menn hafa verið neyddir til að fara út af deildarfundunum til að tala sig saman um það, hvaða afstöðu eigi að taka í atkvæðagreiðslum og öðru slíku. Þannig eru vinnuskilyrðin, sem menn eiga við að búa, og svo koma hæstv. ráðh. og leyfa sér að saka menn um fáfræði og vanrækslu á þingstörfum, þó að það hafi farið fram hjá mönnum einhverjar setningar, sem hæstv. ráðh. hafa sagt. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri auðheyrt á því, sem ég hefði tekið fram, að ég hefði ekki gert mér grein fyrir kjarna málsins í öllum meginatriðum þess. Það væri sannarlega ekkert undarlegt, þó að svo væri. Ég veit eiginlega ekki, hvernig hægt er að gera þá kröfu til þm., að þeir hafi getað það, eins og á þessu hefur verið haldið. Og ég hefði gaman af að vita, hvað það væru margir þm., sem vildu segja það með hreinni samvizku, að þeir, við þau skilyrði, sem við höfum búið nú undanfarna daga, hefðu getað kynnt sér til fullrar hlítar kjarna þessa máls í öllum aðalatriðum. Á hinn bóginn má ásaka menn fyrir að hafa tekið of mikið tillit hér í d. til óska hæstv. ráðh. um að hraða þessu máli. Það kemur nefnilega í ljós, að slíkt á alls ekki að gera, eins og mönnum þó stundum vill verða á. Mönnum vill stundum verða það á að gera of mikið eftir tilmælum frá hæstv. ráðherrum og öðrum, sem hafa áhuga á því að koma málum fram. Það sýnir sig, að það er varasamt að verða of fúslega við slíkum tilmælum. Og það sýnir sig líka, að þeir, sem bera slík tilmæli fram, launa það með brigzlum í garð þeirra, sem verða við tilmælunum, eftir á, þegar þeir hafa tækifæri til, eins og hæstv. ráðh. hefur gert. Það var tekið of mikið tillit til hans hér um daginn, þegar hann vildi fá þetta mál áfram og lýsti því, hvað það væri einfalt, og þakkirnar, sem menn hafa fyrir að hafa í fljótræði orðið við þessum óskum hans, eru brigzl af hans hendi nú um vanrækslu á þingstörfum, fáfræði og flan. Þetta eru þakkirnar, sem menn fá fyrir, að mönnum hefur orðið það á að taka tillit til ráðherrans. Það væri ekkert óeðlilegt, þó að menn létu sér þetta að kenningu verða, sem hæstv. ráðh. hefur nú sagt um þessi efni, og tækju með meiri fyrirvara og meiri tortryggni undir óskir hans framvegis um það að flýta málum langt fram yfir það, sem venja er til og raunar er verjandi. Hæstv. ráðh. viðhafði þau orð í þessu sambandi, að það stappaði nærri ósvífni - hann notaði það orð - af minni hendi að gefa í skyn aðra eins fjarstæðu og þá, að þm. hefðu afgreitt þetta án þess að hafa grandskoðað það ofan í kjölinn. Ja, þvílík hræsni! Eins og hæstv. ráðh. sé ekki alveg fullkomlega ljóst, að þegar haldið er á máli eins og hann hefur gert í þessu sambandi og það knúið fram með slíkum hraða, þá er því alls ekki til að dreifa, að hv. þm, hafi hver um sig getað rannsakað það ofan í kjölinn? Menn gera slíkt í þeirri trú, þegar þannig stendur á, að það sé óhætt að treysta þeirri forustu, sem þá og þá er fyrir málunum. Menn leiðast út í þetta, þegar þeir eru settir í slíka klemmu eins og gert er, þegar þannig er haldið á málum. Þess vegna finnst mér, að hæstv. ráðh. ætti að vera hógvær, en ekki fullur hroka í sambandi við þetta mál. Þá sagði hæstv. ráðh., að það sýndi bezt af öllu, hvað ég væri illa að mér um þessi mál, að ég hefði talað um, að kjarnfræðinefndin hefði verið sett á fót með löggjöf. Hann talaði um þetta lengi nætur, hvað þetta sýndi fádæma vanþekkingu af hálfu þm., að hann hefði haldið þessu fram. En var nú ástæða til þess fyrir hæstv. ráðh. að vera að eyða nóttinni í þetta? Ég efast um það. Ég vil í þessu sambandi upplýsa, ef hæstv. ráðh. kynni að vera búinn að gleyma því, að um þetta efni hafa a.m.k. tvisvar verið gerðar samþykktir á hv. Alþingi. Í annað skiptið er það 1955. Þá er samþ. þáltill. svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram rækilega athugun á því, hverjir möguleikar eru til hagnýtingar kjarnorku og geislavirkra efna hér á landi í þágu atvinnuveganna og til lækninga, og gera ráðstafanir til, ef heppilegt þykir að athuguðu máli, að rannsóknaráð ríkisins fylgist með nýjungum í þeim efnum og hafi með höndum rannsóknir og forgöngu um framkvæmdir, eftir því sem gagnlegt þykir og viðráðanlegt er.“ Þetta er þáltill. um kjarnorkumál, sem samþ. er 1955. Í framhaldi af þessari þáltill. er svo sett ákvæði inn í fjárl. Og um hvað er það ákvæði, sem sett er inn í fjárl. fyrir árið 1959? Ákvæðið er um kjarnfræðinefnd. Það er sett ákvæði, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Til kjarnfræðanefndar, til rannsókna á hagnýtingu kjarnorku, 100000 kr.“ M.ö.o., kjarnfræðinefndin er stofnuð með fjárlagaákvæði. Ætli það hefði ekki verið betra fyrir hæstv. ráðh. að sofa þessa stund, sem hann eyddi af nóttinni til að býsnast yfir því, að þm. skyldi leyfa sér að kalla það lagasetningu um kjarnorkunefnd, að n. er ákveðin með ákvæði í fjárl.? Eru fjárl. ekki lög? Eru fjárlagaákvæði ekki lagasetning frá Alþingi? Ég leyfði mér í sambandi við lagaákvæðið um kjarnorkuprófessorinn að segja, að það gæti verið hætta á því, að þar væri raunverulega verið að stofna alveg nýtt embætti. Og ég færði þær ástæður fyrir þessu, að það gæti vel farið svo, að þegar frá liði, væri það ekki talið samræmanlegt, að kjarnorkuprófessorinn væri framkvæmdastjóri kjarnorkunefndar. En hæstv. ráðh, segir, að þetta sé alveg út í hött. Þetta hljóti að stafa af því, að ég hafi ekki hlustað nógu vel á hann, því að hann hafi tekið þetta fram, hæstv. ráðh., að svo væri ráð fyrir gert, að fjárveiting til kjarnfræðinefndar flyttist til háskólans. Ef ég hefði heyrt þetta, hlyti ég að hafa verið alveg rólegur. Þegar hann hefði sagt, að það væri ráð fyrir þessu gert, þá væri engin hætta á öðru en að það yrði þannig um ófyrirsjáanlega framtíð, af því að hann hefði tekið fram, að það væri ráð fyrir þessu gert. En væri nú alveg óhugsandi, að einhverjum dytti í hug síðar að hafa þetta öðruvísi en hæstv. ráðh. sagði hér um daginn að ráðgert væri? Gæti það ekki einmitt vel komið til, alveg eins og ég var að minnast á í kvöld, að mönnum fyndist síðar, að það gæti ekki farið saman, að kjarnfræðiprófessor yrði framkvæmdastjóri kjarnfræðinefndar? Má vera, að það vaki fyrir hæstv. ráðh., það er ekki alveg ljóst, en það mætti álykta svo af orðum, sem féllu, að það ætti að leggja kjarnfræðinefndina alveg niður. Það er máske hugsun hæstv. ráðh. En þá er það eitt atriði nýtt og nýtt vafaatriði í sambandi við þetta mál. Er meiningin að leggja kjarnfræðinefndina algerlega niður? Og ef svo er, að meiningin er að leggja kjarnfræðinefndina alveg niður, er það ekki nokkuð vafasamt, að slíkt sé heppilegt? Gæti það ekki verið vafasamt að leggja niður kjarnfræðinefndina, því að henni er ætluð mikilsverð forusta einmitt í kjarnorkumálunum? Og er það víst, að forustan í þeim málum yrði nægilega samræmd og skelegg, ef n. yrði lögð niður? En ef hæstv. ráðh. ætlast til þess, að n. verði ekki lögð niður, kemur þessi spurning aftur, sem ég var að velta fyrir mér áðan: Kemur þá ekki að því, að n. vilji fá annan mann en prófessorinn til þess að starfa sérstaklega fyrir sig? Mér sýnist því, að þetta mál þurfi íhugunar við og það sé alls ekki ófyrirsynju, að minnzt hefur verið á þessi atriði. Raunar gæti líka það, sem hæstv. ráðh. sagði áðan, - hann sagði, að þarna yrði fækkað um eina skrifstofu, - bent til þess, að ætlunin væri að leggja kjarnorkunefndina niður. En mér sýnist, ef það er meiningin, að þá geti verið fullkomlega vafasamt, að heppilegt sé að skipta þannig algerlega um forustu í kjarnorkumálunum og hafa aðeins háskóladeildina til að sinna þeim efnum. En það er með þetta eins og fleiri atriði í sambandi við þetta mál, sem sýnir, að málið er ekki nægilega rætt hér í hv. Alþ. og ekki hefur gefizt tóm til að skoða það nógu vel. Hæstv. ráðh. bætir á hinn bóginn ekkert fyrir sér með því að vera að brigzla mér eða öðrum um fáfræði í því sambandi eða vanrækslu á þingstörfum eða annað þess háttar og vera með reiðiyrði út í bláinn. Allt slíkt sýnir, að það er þannig á þessu haldið, að það er ekki von, að menn hafi náð til hlítar tökum á málinu. Ég þykist ekki vanrækja þingstörf fremur en aðrir hér, en játa það alveg hreinskilnislega, að þegar málið var til meðferðar um daginn, hafði ég alls ekki tóm til þess að sinna því neitt. En mér varð það á að sveigjast fyrir tilmælum þessa hæstv. ráðh., sem aldrei skyldi verið hafa, og mun ég gæta mín í því efni á næstunni, og einnig mun ég gæta þessa, þó að slík tilmæli komi frá þeim hæstv. ráðh., sem rétt í þessu hvíslaði að mér nokkrum orðum, því að það má segja hér um, að laun heimsins eru vanþakklæti. Kemur það berlega fram í þeim þjösnaskap, sem hæstv. ráðh. hefur sýnt, þar sem hann ræðst nú að mönnum með fúkyrðum fyrir að hafa orðið við hans eigin tilmælum um að skoða ekki málið. Í raun og veru voru tilmæli hæstv. ráðh. um daginn um það að skoða ekki málið, en fara eftir því, sem hann hafði lagt til. Það er sannast að segja nokkuð harðleikið að fá ekki nema dólgslegar skútur fyrir að hafa tekið þetta til greina hér á dögunum í hv. Nd. Þá sagði hæstv. ráðh., að það hefði verið mjög ófyrirsynju, að ég fann að því, að ekki hefði verið farið eftir háskólalöggjöfinni varðandi undirbúning málsins. Vildi hæstv. ráðh. alls ekki játa, að þar hefði nokkuð verið farið óeðlilega að. En ég vil í allri vinsemd benda hæstv. ráðh. á, að allt það, sem hann sagði um það efni, staðfesti það, sem ég hafði haldið fram. Skal ég færa að því nokkrar ástæður. Í lögunum um Háskóla Íslands stendur, með leyfi hæstv. forseta, í 2. gr.: „Áður en lögum, er snerta háskólann eða háskólastofnanir, verður breytt eða við þau aukið, skal leita umsagnar háskólaráðs um breyt. eða viðauka, svo og um nýmæli.“ Þetta stendur í lögum um háskólann. Nú segir hæstv. ráðh., að það standi ekkert í þessari lagagrein um, að ríkisstj. skuli leita álits háskólaráðs, áður en hún leggur stjórnarfrv. um háskólann fyrir Alþingi, og hæstv. ráðh. heldur sér dauðahaldi í, að þetta standi ekki í lagagreininni. Þess vegna sé það alveg út í bláinn, - og ég man ekki, hvaða viðeigandi orð hann hafði um mig í því sambandi, - alveg út í bláinn að finna að þessu. En ég hygg, að hæstv. ráðh. verði að viðurkenna, að það er ekki hægt að skilja þetta lagaákvæði á aðra lund en þá, að það sé hreinlega skylda ríkisstj. að bera undir háskólaráðið fyrirhugaðar breytingar á háskólalöggjöfinni, það sé sú eina eðlilega framkvæmd á þessu lagaákvæði, að þannig sé farið að af hendi ríkisstj. Og ég efast ekkert um, að inn á sér viðurkennir hæstv. ráðh. þetta. Það er engin önnur aðferð í fullu samræmi við lagaákvæðið, anda þess og efni. Það er ekki hægt að uppfylla þetta lagaákvæði með því að eiga samtal við deildarforseta háskólans, eins og hæstv, ráðh. var að telja fram í þessu sambandi. Það stendur þarna alveg berum orðum, að það skuli leita umsagnar háskólaráðs, og þetta lagaákvæði er því ekki uppfyllt með því að ræða einstök atriði frv. við aðra, eitt atriði við þennan deildarforsetann og annað atriði við hinn o.s.frv. Með slíku er hreinlega verið að fara fram hjá þessum ákvæðum l., því að þessi ákvæði eru auðvitað sett inn til þess, að háskólaráðið, sem er yfirstjórn háskólans, fái þær breyt. til umsagnar í samhengi, sem hugsunin er að gera hverju sinni. Hitt er bara eins og að læðast í kringum hús að vera að ræða við einn og einn á afskekktum stöðum, um eitt atriði hvern af þeim breyt., sem fyrirhugaðar eru. Við sjáum þá einnig, hversu fáránleg þessi málsmeðferð öll er, að frv. er ekki sent til umsagnar háskólaráðinu, fyrr en það er komið í gegnum Nd., eftir því sem ég bezt veit. Þá fyrst er það sent háskólaráðinu til umsagnar. Ég veit ekki, hvort það var sent háskólaráðinu til umsagnar að frumkvæði hæstv. ráðh. eða hvort það var n., sem hafði frumkvæði um það. En auðvitað er hæstv. ráðh. skylt að sjá um framkvæmd háskólalaganna, og hæstv. ráðh. var því skylt að sjá um, að þessu ákvæði háskólalaganna væri fylgt. Og það var hann, sem átti að senda þetta mál háskólaráðinu til umsagnar, áður en hann lagði það fyrir þingið. Ég veit, að hæstv. ráðh. er alveg ljóst, að þannig átti að halda á málinu. En af einhverjum einkennilegum ástæðum, sem enn eru ótilgreindar, kaus ráðh. að sniðganga þetta ákvæði l. og leita ekki umsagnar háskólaráðs um málið í heild, eins og þó átti að gera. Ég tel ekki líklegt, að hæstv. ráðh. finnist það í raun og veru vera eðlileg meðferð á málum varðandi háskólann, sem hann virðist hafa hugsað sér í þessu falli, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkarnir ákveði, hvernig þeir ætla að breyta háskólal., og taki ákvarðanir um að berja það í gegnum þingið án þess að leita álits hjá háskólaráði. Ég vil leyfa mér að halda fram, að með slíku sé verið að fara algerlega í kringum háskólalöggjöfina, og það er í raun og veru brot á löggjöfinni, eins og ég hélt fram í kvöld. Ég verð því að telja, að ég hafi fært fullnægjandi rök fyrir því, að meðferð þessa máls er alveg óviðeigandi, og full rök fyrir þeirri afstöðu minni að greiða atkv. á móti málinu, þótt ég leiddist út í að láta það afskiptalaust í fyrra sinnið, sem það fór hér í gegnum hv. d. Og ég verð að segja, að ég hef ekki heyrt frá hæstv. ráðh. eða neinum öðrum nokkur rök fyrir því, að málinu liggi nokkurn skapaðan hlut á og ekki sé hægt að láta það fá þinglega meðferð. En sú ein meðferð væri alveg þingleg að láta málið nú eiga sig og taka það þá upp aftur, þegar þing kemur saman næst.



Herra forseti. Ég hef aldrei farið neitt dult með það, að ég hef mestu mætur á hv. 1, þm. Austf. (EystJ). Þess vegna þótti mér beinlínis miður, að hann skyldi verða til þess á elleftu stundu og um miðja nótt hér að hefja umræður í máli á veg, sem honum er því miður sízt til sóma, því að ræða hans öll áðan bar þess glöggan vott, að hann hafði engan veginn sett sig inn í málið með þeim hætti, sem eðlilegt var að hann hefði gert og er hans vandi um þau mál, sem hann annars hefur áhuga á. Ég játa fúslega, að mér rann í skap við að heyra mann eins og hann fara með digurmæli og svigurmæli í minn garð, sem voru jafnfullkomlega órökstudd og ég hef í aðalatriðum sýnt fram á, og skal nú bæta því við, sem hann gaf tilefni til í sinni seinni ræðu að ég gerði. Hvað er það í raun og veru, sem hér hefur gerzt, góðir þdm.? Hér er um að ræða stjfrv. um stofnun þriggja prófessorsembætta við háskólann, stjfrv., sem enginn ágreiningur var um í þessari d. og enginn ágreiningur var um í hv. Ed., fyrr en háskólaráð undir forustu flokksbróður hv. 1. þm. Austf. beitir sér fyrir breyt. á frv. Sú breyt. er þó ekki hættulegri eða alvarlegri en svo, að hv. Ed. samþykkir hana með öllum atkv. gegn einu. Þegar málið kemur aftur hingað til Nd., verður það fyrst að stórdeiluefni. Deiluefnið er alls ekki upphaflega stjórnarfrv. Það, sem veldur deilunum hér, er brtt., sem gerð er á frv. fyrir beiðni háskólaráðs undir forustu flokksbróður hv. 1. þm. Austf., og eftir að einn annar hv. þm. hefur hafið mótmæli gegn frv. vegna þessarar brtt., rís hv. 1. þm. Austf. upp á elleftu stundu og hefur mikla sókn gegn upphaflega frv., sem báðar þd. voru búnar að afgreiða algerlega samhljóða. Hvað er hér eiginlega að gerast? Ég hefði sannarlega unnt hv. 1. þm. Austf. miklu veglegra og betra hlutverks á síðasta starfsdegi þingsins en leika annan eins leik og þennan, og ég skil satt að segja ekki, hvað honum gengur til að leika þennan leik. Það er alveg óskiljanlegt. Hv. þm. spurði nú, hvers vegna frv. hefði verið lagt svona seint fram, ekki fyrr en 27. maí. Það var ég búinn að skýra rækilega hér í þessari d., búinn að gera það í hv. Ed., það voru frsm. beggja deilda búnir að gera hvor í sinni deild. Til þess liggja mjög eðlilegar skýringar. Að stofni til er þetta frv. gamall kunningi hér frá þessari hv. d., upphaflega flutt samkv. beinum tilmælum háskólaráðs og læknadeildar. Frv. dagaði þá uppi, vegna þess að upp kom deila um efnisatriði í frv. Þá var því ekki haldið áfram. Skömmu eftir það rofnaði sú stjórn, sem setið hafði, þegar frv. var fyrst flutt. Alþfl.-stjórnin, sem þá tók við, vildi ekki gera þetta mál að sinu, ekki flytja það á þingi, sem hafði allt önnur verkefni, enda stóðu þá fyrir dyrum tvennar kosningar. Það var talið eðlilegt að láta frv. um stofnun prófessorsembættis í geðlæknisfræðum bíða myndunar meirihlutastjórnar. Þegar sú stjórn var mynduð nú í nóvember s.l., stóðu fyrir dyrum landlæknisskipti, og það var talið eðlilegt bæði í heilbrmrn. og menntmrn. að bíða þess, að hinn nýi landlæknir gæti kynnt sér þann efniságreining, sem upp hafði komið um málið hér í þessari hv. d., og léti í ljós skoðun sína á málinu. Hann gerði það ekki á fyrstu starfsvikum sínum, og getur enginn láð honum það. En um það leyti, sem hinn nýi landlæknir lét skoðun sína í ljós á málinu, fór hæstv. heilbrmrh. á Genfarfundinn og var fjarverandi í 2 mánuði. Hæstv. heilbrmrh. kom ekki til landsins fyrr en - að því er ég held - 13., 14. eða 15. maí, en hann var annar höfuðaðili að þessu máli. Það dróst því ekki nema um það bil 10 daga, frá því að þeir aðilar, sem þurftu um málið að fjalla, höfðu aðstöðu til þess að fjalla um það, þangað til málið kom fyrir hið háa Alþingi. Að kalla þetta lélegan málarekstur af minni hálfu er auðvitað hin mesta ósanngirni og á sér ekki minnstu stoð. Þá sagði hv. þm, í lok ræðu sinnar, að hann hefði enn þá ekki heyrt, hvers vegna málinu lægi svona mikið á. Hér ber enn allt að sama brunni. Hann hefur ekki heyrt það, sem um málið hefur verið sagt. Ástæðurnar til þess, að málinu liggur mikið á, eru tvær. Annars vegar sú, að það má ekki dragast lengur, að yfirlæknisembættinu á Kleppi sé ráðstafað. Það er búið að dragast of lengi og það mátti undir engum kringumstæðum bíða aðgerða næsta þings. Um þetta eru allir aðilar sammála, heilbrmrn., landlæknir, læknadeild háskólans og stjórnendur Kleppsspítalans. Hin ástæðan til þess, að málið má ekki dragast til næsta þings, er rökin fyrir stofnun prófessorsembættis í efnafræði. Trausti Ólafsson, sem gegnt hefur því embætti undanfarið, hefur nú nýlega sagt því endanlega af sér sökum heilsubrests, og verður að ráða fullgildan mann í hans stað fyrir haustið. Það er ekki hægt að gera, nema gengið sé formlega frá stofnun þessa embættis, því að embætti Trausta hefur ekki verið formlegt prófessorsembætti, heldur hefur hann einungis haft prófessorsnafnbót og prófessorslaun. Það er því ekki hægt að ráða formlega prófessor í efnafræði í haust, nema þetta frv. nái fram að ganga. Það, sem segja má með nokkrum sanni, að ekki sé nauðsyn á að afgreiða núna, er stofnun embættisins í eðlisfræði við verkfræðideildina. Það mætti að skaðlausu bíða - og þó ekki að skaðlausu, því að ég tel það vera svo mikið framfaraspor, sem þar er um að ræða, að tvímælalaust sé til bóta, að það gerist sem fyrst. Þá sagði hv. þm. enn, að ég hefði enga umsögn látið fylgja frv., eins og skylt væri, og endurtók fyrri röksemdir sínar nú með því að lesa tilvitnað ákvæði í háskólalögunum um það, að ríkisstjórn væri skylt að bera undir háskólaráð brtt. við háskólalögin. Ég vil taka það skýrt fram hér, að þessum skilningi andmæli ég algerlega. Ef ríkisstj. væri skylt að bera undir háskólaráð brtt. við háskólalögin, áður en hún leggur þær fram, þá er þingmönnum líka skylt að bera undir háskólaráð brtt., sem þeir leggja fram. Og nú spyr ég: Dettur nokkrum heilvita manni í hug að skilja lagaákvæðið svona? Það hvarflar ekki að mér, að hv. 1. þm. Austf. láti sér detta í hug, að önnur eins lagaskýring komi til greina. Það getur ekki gilt annað um þm. í þessu efni en ríkisstj. Ef ekki má bera fram neinar till. án þess að spyrja háskólaráð, gildir það um alla, sem hafa rétt til að bera tillögurnar fram, en slíkt er auðvitað fráleitt. Ákvæðið þýðir að vísu ekkert að lögum, það er einungis ábending um það, að það sé eins konar kurteisisskylda Alþingis að gefa háskólanum kost á að segja til um breyt. á háskólalögunum, meðan þau eru til meðferðar í þinginu. Er hafið yfir allan efa, að þetta er réttur skilningur. Þá sagði hv. þm., að til sanns vegar mætti færa ummæli hans um það, að kjarnfræðinefndin hafi verið stofnuð með lögum, þegar fjárveiting til hennar var samþykkt í fjárl. 1956. Ég vil nú upplýsa hv. þm. um það, að kjarnfræðinefndin hafði starfað í mörg ár, þegar þetta fjárlagaákvæði var samþykkt. Þetta fjárlagaákvæði var samþ. samkv. till. frá mér, þegar vinstri stjórnin svonefnda útbjó fjárlagafrv. í fyrsta skipti. Þá hafði kjarnfræðinefndin starfað í - að mig minnir - fjögur eða fimm ár. Svo fjarri lagi er, að hún hafi verið stofnuð með fjárlagaákvæðinu um þetta frv. Enn þá fráleitara var hitt, að telja lagagrundvöll undir ráðunautarstörfum í þál. frá 1955 um kjarnorkumál, því að í þeirri þál. er kjarnfræðinefndin alls ekki nefnd, heldur fjallað um viss verkefni atvinnudeildar háskólans. Hv. þm. spurði nú í þessari ræðu, klukkan meira en hálftvö á aðfaranótt föstudags, eftir sex umræður um þetta mál í tveimur deildum Alþingis, hvort meiningin væri að leggja kjarnfræðinefndina niður. Þó að hann hefði aldrei hlustað á neitt orð, sem sagt hefur verið um þessi mál hér í hv. þingi, hefði honum dugað að lesa grg. fyrir frv., og skyldi maður halda, að hann hefði einhvern tíma haft tíma til þess þrátt fyrir miklar annar, þó að hann hafi ekki setið hér á þingfundi. Í sjálfri grg. stendur skýrum stöfum, að ekki sé tilætlunin að leggja kjarnfræðinefndina niður og beinlínis ekki æskilegt, að svo sé gert. Hún á að starfa áfram sem frjáls samtök manna, sem áhuga hafa á kjarnfræðimálum, og fá tekjur sínar með frjálsum framlögum, eins og hún hefur haft frá stofnun sinni. Hv. þm. sagði, að háskólaráði mundi ekki hafa verið sent þetta frv. fyrr en eftir að málið var afgr. út úr hv. Nd. Þetta er líka rangt. Háskólaráði var sent frv. til umsagnar frá menntmn. Nd. fyrir 2. umr. málsins í Nd. Að síðustu, varðandi það atriði, að ríkisstj. hafi verið skylt að bera frv. undir háskólaráð, áður en það var lagt fram, vil ég enn ítreka, að till. um tvö af þessum embættum, sem frv. fjallar um, er komin frá háskólaráði og er í frv. samkv. bréfum háskólarektors til menntmrn. Ég hef ekki gengið úr skugga um bréf, sem háskólarektor sendi menntmrn. með beiðni um vissa fyrirgreiðslu af hálfu rn., hvort hann hafi áður afgreitt þau formlega í háskólaráði, það skoða ég ekki mitt verkefni. En um tvö embætti af þremur liggja fyrir bréf í menntmrn. með beiðni um flutning á Alþingi frá háskólarektor. Það átti ekki við um það þriðja, eins og ég hef margtekið fram, en um það hafði ég áður gengið úr skugga um stuðning verkfræðideildarinnar og taldi því síður en svo goðgá að flytja frv., enda hefur það líka fengið meðmæli háskólaráðs nú undir meðförum þingsins. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta og bið hv. þdm. í rauninni afsökunar á því að hafa þurft að endurtaka svo mörg af þeim atriðum, sem sumpart ég og sumpart frsm. hv. menntmn. hafa látið koma fram í umr. um þetta mál, og hefði mjög vel getað unnt hv. 1. þm. Austf. þess að hafa ekki efnt til þessara umræðna.



Herra forseti. Mér finnst rétt, áður en ég kem að þeirri brtt., sem hæstv. forseti hefur lagt fram, að víkja að nokkrum atriðum, sem komu fram í seinustu ræðu hæstv. menntmrh. Hæstv. menntmrh. sagði, að það hefði ekki verið deilt neitt á málsmeðferðina hér í Nd., þegar málið var þar fyrr til umr. Þetta er ekki rétt. Ég gerði þá strax aths. við málsmeðferðina og átaldi hana. En ástæðan til þess, að málið fór hins vegar umræðu- og athugunarlítið í gegnum d., eins og hann minntist á, var fyrst og fremst sú, að þm. höfðu þá að miklu leyti villandi og rangar forsendur við að styðjast. Ef málið hefði legið jafnljóst fyrir þá og það liggur fyrir nú, er áreiðanlegt, að það hefði ekki gengið eins fljótt gegnum d. og raun varð á. Hæstv. ráðh. var með nokkrar skýringar á því, hvers vegna frv. hefði verið lagt svona seint fram, og færði það fram sem aðalástæðu, að það hefði þurft að bíða eftir áliti hins nýja landlæknis. Það kemur fram í grg. fyrir þessu frv., að álit hins nýja landlæknis hefur legið fyrir 1. apríl s.l. og þess vegna hefði verið vegna hans auðvelt að leggja þetta mál fyrir þingið fyrir tveimur mánuðum. Þá var hæstv. menntmrh. með þá skýringu, að þetta hefði dregizt vegna þess, að hæstv. dómsmrh. hefði verið fjarverandi. Trúi því nú hver sem vill, að hæstv. dómsmrh. hafi verið einhver sérstakur dragbítur í vegi þessa máls og þess vegna hafi orðið að fresta að leggja það fyrir þingið. Ef það væri hins vegar svo, að hæstv. dómsmrh. sem heilbrmrh. hefði viljað athuga þetta mál eitthvað sérstaklega og talið það eitthvað vafasamt og þess vegna sé það ekki lagt fyrir þingið fyrr en nú, væri gott að heyra skýringar á því. Og það væri mjög fróðlegt að heyra t.d. álit hæstv. heilbrmrh. á því, hvort það sé vegna einhverrar afstöðu hans og tregðu í málinu, að hefur dregizt að leggja það fyrir þingið. Þá var hæstv. menntmrh. að færa rök fyrir því, hvers vegna lægi á að afgreiða þessi mál nú þegar. Hann taldi, að það þyrfti að fara að ráðstafa yfirlæknisembættinu á Kleppi. Sú skipan, sem nú er þar á, er búin að standa í nærri því tvö ár, og ég held, að það sé engin hætta, þó að það dragist í nokkra mánuði enn. Ég held, að þetta hafi gengið mjög sæmilega á Kleppi og þess vegna sé engin ástæða til þess hvað yfirstjórnina snertir að vera að gera einhverja sérstaka lagabreytingu nú af þeirri ástæðu. Og ég er ekki viss um a.m.k., ef það hefur verið eitthvað að þar, að það muni neitt breytast við það og menn fái betri heilsu þar, þó að þetta frv. verði samþ. nú þegar í stað þess að dragast til haustsins. Þá er það hreinn misskilningur hjá hæstv. ráðh., að þessu frv. liggi á vegna þess, að það þyrfti að ráða mann í stað Trausta Ólafssonar. Að sjálfsögðu er hægt að ráða mann í stað Trausta nú strax á sama hátt og Trausti hefur verið ráðinn áður, svo að það er engin ástæða til þess að vera að leggja neitt ofurkapp á þetta mál af þeirri ástæðu. Hæstv. ráðh. viðurkenndi, að þessu máli lægi ekkert á vegna verkfræðideildar, því að það væri ekki svo aðkallandi að stofna prófessorsembætti þar. Þegar menn fara að kryfja þetta til mergjar, eru þær ástæður harla lítilvægar, sem hæstv. ráðh, færir fyrir því, að þessu máli liggi einhver ósköp á. Þá var ráðh. að segja, að það sé ekki nein sérstök skylda ríkisstj. að bera till. sínar um fjölgun prófessora undir háskólaráð. Fram hjá hinu kemst hann ekki, að það stendur í háskólalögunum, sem hann hefur sjálfur haft forgöngu um að setja, að það megi ekki breyta lögum eða setja viðauka við háskólalögin, nema því aðeins að það sé borið undir háskólaráð, og ef þeir gera það ekki, sem það flytja, á sú n. að sjálfsögðu að gera það, sem fjallar um slík mál í þinginu. En það er staðreynd, að þetta mál fór í gegnum þessa hv. d. án þess, að nokkurt álit frá háskólaráði lægi fyrir, og fram hjá því kemst hæstv. ráðh. ekki. Það var lagt slíkt ofurkapp á að hraða þessu máli hér athugunarlítið í gegnum d., að það var alls ekki hirt um að leita eftir áliti háskólaráðs, eins og skylt er lögum samkvæmt. Þá var hæstv. ráðh. í fyrri ræðu sinni með mikinn belging í sambandi við það, að með því frv., sem hér lægi fyrir, væri verið að koma á fastan lagagrundvöll ákvæðum um kjarnorkumál og kjarnorkurannsóknir, en það væru mjög óákveðin og óljós fyrirmæli, sem giltu um þetta núna, og helzt engin lagaákvæði. Ég hef nú, síðan hæstv. ráðh. sagði þetta, verið að reyna að leita eftir því t þessu frv., hvar er að finna þennan lagagrundvöll, sem kemur kjarnorkumálum og kjarnorkurannsóknum á einhvern fastan grundvöll. Hvar er það ákvæði í þessu frv.? Þetta frv. er svo stutt, að það er auðvelt að lesa það til að sjá, hvað hæft er í þessari staðhæfingu ráðherrans, að með þessu frv. sé lagður einhver grundvöllur að slíkum rannsóknum og slíku starfi. 1. gr. frv. hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „a. 1. málsl. 9. gr. l. orðist þannig: Í Háskóla Íslands eru þessar 6 deildir: guðfræðideild, læknadeild, lagadeild, heimspekideild, verkfræðideild og viðskiptadeild. b. 3. málsl. 9. gr. fellur niður.“ Er hér að finna nokkur ákvæði um það, að kjarnorkumál séu sett á öruggan lagagrundvöll? 2. gr. hljóðar á þessa leið.

Það er óþarfi að fara að lesa lagagreinar, sem þm. hafa fyrir sér.

Ég vona samt, að hæstv. forseti geri ekki athugasemd við það, ef ég bið um leyfi hans til að lesa þær upp. 2. gr. hljóðar þannig: „1. mgr. 37. gr. laganna orðist þannig: Við Háskóla Íslands eru þessi prófessorsembætti: 1) Í guðfræðideild 4, 2) í læknadeild 10, 3) í lagadeild 4, 4) í heimspekideild 8, 5) í verkfræðideild 5, 6) í viðskiptadeild 3.“ Hvar er að finna í þessari grein öruggan lagagrundvöll um það, hvernig kjarnorkurannsóknum og ráðuneytisstarfi í kjarnorkumálum skuli fyrir komið? Ég get gert það til samkomulags við hæstv. forseta, vegna þess að hann virðist vera orðinn eitthvað sérstaklega óþolinmóður, að lesa ekki upp 3. gr., því að það þarf ekki vegna þess, að hún fjallar eingöngu um það, hvernig skipa skuli málum hjá læknadeildinni. Þar er þess vegna ekki að finna neinn öruggan lagagrundvöll um það, hvernig eigi að koma kjarnorkumálunum fyrir í framtíðinni. Þetta er algerlega út í hött hjá hæstv. ráðh., að með þessu frv. sé stefnt í þá átt að koma þessum málum á einhvern öruggari og traustari grundvöll en áður var. - Það skal svo viðurkennt, að í grg. frv. kemur fram, að það sé ætlazt til þess, að verkfræðideildin annist ráðuneytisstarf í samráði við ríkisstj. varðandi kjarnorkumálin. En það, sem stendur í grg., hefur að sjálfsögðu ekkert lagagildi, og það ákvæði, sem þar stendur um starf verkfræðideildarinnar í sambandi við kjarnorkumálin, er miklu veikara en þau ákvæði, sem standa í þáltill. frá 1955, sem hefur verið lesin hér upp og þessi starfsemi er byggð á núna og eins á þeirri grein í fjárl., sem um þessi mál fjallar. Þess vegna er það mikill misskilningur, að með þessu frv. sé verið að koma kjarnorkurannsóknunum á nokkurn öruggari grundvöll, eins og hæstv. menntmrh. hefur haldið fram. Það er þvert á móti ekki nokkurn bókstaf í þessum lögum um þau mál að finna. Hins vegar er sú breyt. gerð, að það er verið að draga stórlega úr starfsemi kjarnfræðinefndarinnar og mestar líkur til þess, að hún verði að hætta störfum, ef þetta verður samþ., og getur það vel orðið til þess, að það verði verri skipan á þessum málum en þó sú, sem nú er. Hæstv. menntmrh. var að halda því fram, að það væri rangt hjá hv. 1. þm. Austf., að það gæti komið til greina samkv. þessu nýja fyrirkomulagi að leggja kjarnfræðinefndina niður, og vitnaði í grg. frv. þessu til sönnunar. Það segir ekkert um þetta í grg. annað en það, að það sé æskilegt, að kjarnorkunefndin starfi áfram. Það er ekkert fullyrt um það, að hún starfi áfram, og engin trygging þess vegna fyrir því, að hún starfi áfram, ef þessi breyt. verður gerð. Ég hirði svo ekki að rekja öllu meira það, sem hæstv. menntmrh, hafði um þessi mál að segja. Það, sem hann hefur um þau sagt, breytir ekki þeirri staðreynd, að málsmeðferðin á þessu frv. er fyrir neðan allar hellur. Það er fyrir neðan allar hellur að leggja slíkt mál sem þetta fram seinustu daga þingsins og ætla þá að lauma því í gegn, án þess að þm. hafi nægilega aðstöðu til þess að athuga það. Og það er líka fyrir neðan allar hellur að ætla að reyna að lauma þessu máli í gegnum þingið án þess að bera það undir háskólann, háskólaráð, eins og lög háskólans mæla þó greinilega fyrir um. En það var vissulega viðleitnin, vegna þess að þetta mál var látið ganga í gegnum þessa hv. d., án þess að nokkuð væri eftir áliti háskólans leitað. Og það er líka fyrir neðan allar hellur að gefa jafnvillandi og að ýmsu leyti rangar upplýsingar um þessi mál og hæstv. ráðh. hefur gefið. Þess vegna verður þessi málsmeðferð ekki varin, og hæstv. ráðh. finnur það líka að sumu leyti, vegna þess að hann viðurkenndi tvívegis eða þrívegis hér áðan, að það væru gallar á málsmeðferðinni, þó að hann hafi reynt að gera sem minnst úr þeim. Ég ætla þá að seinustu að víkja nokkrum orðum að þeirri brtt., sem hæstv. forseti þessarar d., hv. 5. þm. Reykv., hefur lagt fram. Ég viðurkenni, að á vissan hátt gengur hún til móts við þau sjónarmið, sem hér hafa komið fram, því að um eitt það embætti, sem um ræðir í frv., eins og það er núna, er gert ráð fyrir því, að það verði ekki endanlega til þess stofnað, fyrr en fé hefur verið veitt til þess á fjárlögum. Mér finnst hins vegar dálítið einkennilegt að taka þetta eina embætti þannig út úr og setja um það þetta ákvæði, vegna þess að hér er um að ræða það eina embætti af þessum fjórum, sem háskólaráð hefur lagt sérstaka áherzlu á og hefur haft forustu um og frumkvæði að, að tekið yrði upp í þetta frv. Satt að segja finnst mér það vera hálfgerð móðgun við háskólann, að það skuli vera farið þannig með till. frá honum, að einmitt það embætti, sem hann leggur mesta áherzlu á, skuli vera sett undir þetta ákvæði, en ekki hin embættin. Mér mundi finnast eðlilegt, úr því sem komið er, og ég held, að það væri vænlegast til samkomulags um málið, að svipað ákvæði væri látið gilda um embættin öll, og þess vegna leyfi ég mér að leggja hér fram brtt. við 2. gr. á þann veg, að aftan við gr. bætist: „Hin nýju prófessorsembætti við læknadeild og verkfræðideild skulu ekki veitt, fyrr en fé hefur verið ákveðið til þeirra á fjárlögum.“ Ef þessi till. er samþ., fá báðir þeir deiluaðilar, sem hér hafa átzt við, fram nokkuð. Þá verður það lögtekið, að þessi embætti skuli stofnuð, en hins vegar kemur það þó ekki til framkvæmda, fyrr en fé hefur verið veitt til þess á fjárl., og þess vegna gefst nýtt tækifæri til þess að athuga þessi mál að nýju. Þess vegna vil ég nú vænta þess, að þessar löngu og stundum nokkuð hörðu umr. geti endað þannig, að það geti orðið endanlegt samkomulag um þær á þessum grundvelli, því að með því er tryggt, að báðir aðilar fá nokkuð fram og jafnvel það helzta, sem fyrir þeim vakir. Þeir, sem vilja slá stofnun þessara embætta föstum, fá þá sinn vilja, og hins vegar fá þeir, sem vilja þó fá á þessu frekari athugun, það líka fram, að endanlega verði ekki frá þessu gengið, fyrr en fjárlagaheimild liggur fyrir.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Mér verður satt að segja með hverjum stundarfjórðungnum óskiljanlegra, hvað hv. framsóknarmenn, sem hér hafa talað, meina með pexi sínu um þetta mál. Þeir endurtaka sömu atriðin aftur og aftur, jafnvel þó að búið sé að sýna fram á, að það, sem þeir staðhæfa, eru staðlausir stafir. Hv. síðasti ræðumaður sagði, tvísagði meira að segja, að ég hefði hér þríviðurkennt í d., að meðferð þessa máls í heild hafi verið mjög gölluð. Allir hv. þdm. vita, við hvað ég átti, þegar ég sagði, að ég harmaði það, að meðferð málsins væri ekki eins og ég hefði kosið að hún væri. Það var þessi síðasta umr. í þessari hv. d. um þá breyt., sem Ed. hafði gert á málinu að frumkvæði háskólans undir forustu hv. vararektors, prófessors Ólafs Jóhannessonar. Fram til þessa var meðferð málsins algerlega eðlileg, og enginn hafði undan henni kvartað. Málið hafði verið afgr. í n. beggja þd. einróma og allir þm. að einum undanteknum goldið frv. jákvæði sitt. Meðferð málsins var því algerlega eðlileg, þangað til fleygur var í það rekinn í hv. Ed. og frv. var þar breytt í verulegu atriði. Það var það, sem ég játaði og stend við enn, að meðferð þeirrar breyt. á einum kvöldfundi hér í hv. Nd. eftir stuttan fund í hv. menntmn. var það, sem að mátti finna. Og það stend ég við enn. En hinu andmæli ég algerlega, að ég hafi nokkurt orð látið um það falla né nokkur ástæða verið til þess að láta slík orð falla, að meðferð málsins hafi verið ábótavant fram til þessa tíma, enda kom engin aðfinnsla fram um það við 6 umr. í báðum d. þingsins. Þá gerði hv. síðasti ræðumaður, hv. 7. þm. Reykv., mikið veður út af því, að enginn staður fyndist fyrir því í frv., að verkfræðideildin ætti að verða ríkisstj. til ráðuneytis um kjarnorkumál og ekki hinn nýi prófessor. Það finnst heldur enginn stafur fyrir því í háskólalögunum, að kenna skuli t.d. stjórnlagafræði við háskólann eða að það skuli kenna hagfræði eða að það skuli kenna stærðfræði eða að það skuli kenna handlæknisfræði. Það eru engin ákvæði í sjálfum háskólalögunum um það, hvaða einstakar greinar þar skuli kenna. Í háskólalögunum eru eingöngu ákvæði um tölu prófessora í hverri deild, ótiltekið, hvaða fög hver prófessor skuli kenna. Í háskólalögunum eru engin ákvæði um það, hverjar séu starfsskyldur prófessoranna, og hafa aldrei verið, frá því fyrst voru sett lög um háskólann. Hins vegar er stjórnlagafræði kennd, handlæknisfræði er kennd, hagfræði er kennd o.s.frv. eftir ákvörðun háskóladeildanna sjálfra. Það er þeirra réttur og þeirra skylda að kveða á um það, hvernig þær sinna þeim verkefnum, sem þeim eru falin í heild með því, að til skuli vera læknadeild, verkfræðideild, viðskiptadeild eða þær deildir aðrar, sem við háskólann starfa. Ef verkfræðideildin á að vera ráðgefandi um kjarnfræðimál, verður það samkomulagsatriði milli verkfræðideildarinnar og ríkisstj. Verkfræðideildin hefur lýst sig reiðubúna til að takast slík ráðunautarstörf á hendur, ef þetta prófessorsembætti verður stofnað við deildina. Slíkur samningur verður gerður við verkfræðideildina, þegar þetta frv. er komið fram. Þess vegna er það fullkomlega út í bláinn mælt hjá hv. þm., að það sé enginn grundvöllur í frv. sjálfu fyrir þessu ráðunautarstarfi. Það mætti með alveg sama hætti segja, að það væri enginn grundvöllur fyrir því í frv., að kenndar væru helztu greinar lögfræðinnar, læknisfræðinnar eða verkfræðinnar. Þá sagði hv. þm., að starfsemi kjarnfræðinefndarinnar væri byggð á þáltill. frá 1955. Fyrir þessu er ekki minnsti fótur. Hún er ekki nefnd, kjarnfræðinefndin, í þeirri till. Henni hafði verið komið á fót áður. Hún er eldri en till., svo að það er algerlega rangt, sem þeir hafa endurtekið hvor eftir öðrum, að kjarnfræðinefndin sé einhver afleiðing af þessari þáltill. eða fjárveitingunni, sem samþ. var að minni till. 1956. Enn fremur sagði hv. þm., að þetta frv., ef samþ. yrði, mundi lama starfsemi kjarnfræðinefndarinnar. Nefndin hefur sjálf mælt með samþykkt frv. Finnst dm. líklegt, að kjarnfræðinefndin mæli með skipan, sem mundi lama hennar eigin starfsemi? Þá hafði hv. þm. nokkuð stór orð um það, að ég hefði haft viðleitni í þá átt að koma frv. fram án þess að bera það undir háskólann og jafnvel hefði haft tilburði til þess að lauma málinu í gegnum þingið, mér skilst eiginlega bara að þm. forspurðum. En það verð ég að segja, að það er meir en lítil lítilsvirðing á þm. þessarar d. og hv. Ed. að endurtaka það sí og æ, að þm. hafi ekki vitað, hvað þeir voru að gera, þegar þeir svo að segja samhljóða hafa samþ. frv. eftir meðmælum sammála n. Þetta ætti ekki að endurtaka meir í nótt. Þá sagði hv. þm., og það skal verða hið síðasta, sem ég leiðrétti í ræðu hans, þó að af enn þá meira væri að taka, að nú væri meiningin að binda stofnun eina embættisins af 4, sem háskólaráð hafi lagt til að stofnað yrði, við það, að fé yrði veitt til þess á fjárl. Þetta leyfir hv. þm. sér að segja hér í þessari hv. d., eftir að því hefur verið marglýst, að ákvæðið um stofnun embættisins í geðlæknisfræðum og ákvæðið um stofnun embættisins í efnafræði eru í frv. samkv. bréfum háskólarektors til menntmrn., þ.e. beinum tilmælum háskólaráðs til menntmrn. Samt þarf maður að hlusta á það hér einu sinni enn, að þetta embætti, embættið í viðskiptafræði, sé eina embættið, sem háskólaráð hafi óskað eftir, að því þó slepptu, að hv. þm. hefur haft fyrir framan sig hér í pontunni bréf frá háskólaráði, þar sem það mælir með stofnun allra fjögurra embættanna til þingsins. Þetta er satt að segja allt þess konar málflutningur af hálfu þessara tveggja hv. framsóknarmanna, sem hér hafa talað, að ég skil ekki, hvað að baki liggur. Þetta meiningarlausa pex er þess eðlis, að það hlýtur að verulegu leyti að vera mælt gegn betri vitund þessara þm., a.m.k. eftir þær upplýsingar, sem nú eru fram komnar í málinu. Að síðustu aðeins fáein orð um þá brtt. hv. 7. þm. Reykv. að láta það ákvæði gilda um öll embættin 4, að þau skuli ekki taka gildi, fyrr en fé til þeirra hefur verið samþ. á fjárl. Um þetta er það að segja, að þessi till. ber enn vott um, að þm. veit alls ekki, um hvað frv. er. Það eru ákvæði í fjárl. um hin 3 embættin. Það eru fjárveitingar í fjárl. til embættisins í geðlæknisfræði, það eru fjárveitingar í fjárlögum til embættisins í efnafræði, og það eru 100 þús. kr. í fjárl. til að standa undir kostnaði við prófessorinn í verkfræði. Ég mundi segja, að till. væri varla þinghæf, sem fjallaði um það að binda stofnun þessara embætta því, að fé sé veitt til þeirra í fjárl., þegar í gildandi fjárl. eru ákvæði um fé til þessara þriggja embætta.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér í þær umr., sem hér hafa farið fram, að öðru leyti en því, sem að mér var vikið og fsp. borin fram til mín, að mér skildist, hvort það væri rétt, að það hefði staðið á mér að einhverju leyti um flutning þessa frv. Það liggur í augum uppi, að hér er að meginstofni til, varðandi ráðstöfun geðveikralæknisembættis og tengingu þess við háskólann, um að ræða mál, sem hlýtur að koma til athugunar bæði heilbrmrn. og menntmrn. Umsögn landlæknis um málið lá ekki fyrir, fyrr en eftir að ég fór út á Genfarráðstefnuna, og mér gafst ekki kostur á að kynna mér hana til neinnar hlítar. Þó að ég að vísu sæi hana þann dag, er ég kom heim, áður en ég fór aftur af landi brott, gafst mér ekki kostur á að kynna mér hana eða setja mig inn í málið, fyrr en eftir að ég kom heim um miðjan maí, og að sjálfsögðu var ekki hægt að taka ákvörðun um þetta mál, fyrr en búið var að athuga það af hálfu beggja rn., heilbrmrn. og menntmrn. Ég staðfesti því í einu og öllu það, sem hæstv. menntmrh. sagði um þetta.



Herra forseti. Það er auðheyrt á því, sem kemur frá hæstv. menntmrh., að honum er ekki rótt út af því, sem upplýst er um meðferð hans á þessu máli. Býst ég ekki við, að það hafi farið fram hjá neinum, sem hlustað hefur á málflutning ráðherrans í nótt. Ég hef aðeins örstutta aths. og skal minnast á tvennt í örfáum setningum. Það er til dæmis um málflutning hæstv. ráðh., að hann segir, að meðferð málsins hér í þinginu hafi verið alveg eðlileg, þangað til fleygurinn var rekinn í málið í Ed. Honum finnst það alveg óeðlilegt, að Ed. geti komið fram sínum vilja um að breyta málinu. En hann sér ekkert athugavert við það, þó að fyrir hans eftirrekstur hafi málið verið afgr. hér frá þessari d., án þess að beðið væri eftir umsögn háskólaráðs. En það liggur ljóst fyrir, að það var afgr. hér frá d., áður en sú umsögn var komin. Það finnst ráðh. ekkert athugavert. Og svo þetta: Ég spurði hæstv. ráðh. að því, hvers vegna það hefði dregizt svo furðulega, að þetta mál hefði verið lagt fyrir þingið. Hann segir, að til þess liggi alveg eðlilegar ástæður, menn verði að skilja það. Landlæknirinn hafi þurft margar vikur til þess að skoða málið, og er hann þó þessum efnum þaulkunnugur og hefur alla aðstöðu til að komast fljótlega að niðurstöðu um þau. Ráðh. hafi þurft margar vikur, jafnvel mánuði. Þá hafi ekki verið hægt að taka ákvörðun, á meðan hæstv. heilbrmrh. var fjarverandi, enda þótt allir viti, að öðrum hæstv. ráðh. var falið að fara með heilbrigðismál á meðan og hann gat auðvitað alveg eins tekið afstöðu til þessa máls eins og sá ráðh., sem burt fór. M.ö.o.: allir þeir, sem komu nálægt málinu, þurftu margar vikur eða mánuði hver til þess að átta sig á því. En handa Alþingi var alveg nógu gott að ætla 5 eða 6 daga fyrir 6 umr. Það var nógur tími fyrir þm. til að setja sig inn í málið. Ætli nokkuð sýni betur ávirðingar hæstv. ráðh. í málinu en einmitt þetta, að allir aðrir þurftu að sjálfsögðu vikur og mánuði, en það var nóg fyrir Alþ. að hafa örfáa daga?

forseti (JóhH): Þá er ekki fleira á dagskrá, og má þá ætla, að störfum þessarar d. að þessu sinni sé lokið, að vísu með þeim fyrirvara, að enn komi ekki verkefni frá Ed. En það liggur fyrir, að því er mér sýnist, að svo muni ekki vera. Ég vil þá leyfa mér, áður en við ljúkum þingstörfunum í þessari hv. d., að þakka öllum hv. þdm. fyrir góða samvinnu við mig á þessu þingi. Þegar ég tók við þessum forsetastörfum algerlega óvanur, var mér ljóst, að það reið mikið á því, að hv. þdm. sýndu mér umburðarlyndi, enda hefur það reynzt svo í mörgum málum. Við höfum haft mörg og stór mál til meðferðar. Ég hef ástæðu til þess að þakka öllum hv. þdm. fyrir góða samvinnu og umburðarlyndi í minn garð. Ég óska þeim, sem eiga nú heim um langan veg að fara, góðrar heimkomu og vil svo að lokum óska þess, að við megum aftur hittast heilir, þegar skyldan kallar okkur á ný til sameiginlegra starfa. Ég vil mega við þetta bæta þakklæti fyrir mína hönd - og þá vil ég mæla fyrir hönd deildarinnar - til skrifstofustjóra þingsins fyrir aðstoð og góða samvinnu við margháttuð störf og einnig færa þakkir og árnaðaróskir til starfsmanna þingsins.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér f.h. þdm. að þakka góðar óskir forseta í okkar garð, og ég vil um leið, - og ég veit, að ég mæli þar fyrir munn allra hv. þdm., - þakka honum fyrir gott samstarf við okkur allt þetta langa þingtímabil, sem nú er að ljúka. Ég vil óska honum og hans fjölskyldu alls góðs og vona, að við megum sjá hann aftur heilan á húfi hér í haust, þegar við hittumst að nýju. Ég vil biðja hv. þdm. um að rísa úr sætum og taka þannig undir árnaðaróskir mínar til hæstv. forseta. - Dm. risu úr sætum.

Forseti (JóhH): Ég leyfi mér að þakka hlý orð í minn garð og undirtektir hv. þm. við þau.