Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Í lögum um Hafrannsóknastofnun frá 1984 segir að eitt af hlutverkum hennar sé að stunda rannsóknir á eldi sjávarlífvera. Var fiskifræðingur ráðinn árið 1985 sem sérfræðingur stofnunarinnar í eldi sjávardýra. Á þeim tíma voru engar aðstæður fyrir hendi til tilrauna með eldi sjávarlífvera. Með samstarfi Hafrannsóknastofnunar, Íslandslax hf. og Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og með styrk frá Rannsóknaráði ríkisins hófust tilraunir með söfnun og eldi á smálúðu haustið 1985. Á næstu tveimur árum byggði Íslandslax hf. átta stór útiker þar sem lúðueldistilraunir hafa farið fram. Eru nú um 15 tonn af fiski þar og er gert ráð fyrir að markaðssetja hluta af framleiðslunni nú í haust. Tilraunir þessar þóttu lofa mjög góðu og bentu til að unnt væri að ala lúðuna við mikinn þéttleika sem er forsenda arðbærs fiskeldis. Þó að þetta samstarfsverkefni hafi skilað miklum árangri var samt ljóst að Hafrannsóknastofnun gæti ekki náð markmiðum sínum í eldi sjávarlífvera nema með tilkomu eigin tilraunaeldisstöðvar. Við staðarval kom í ljós að af ýmsum ástæðum væri álitlegt að staðsetja stöðina í næsta nágrenni við strandeldisstöð Íslandslax hf. Aðstæður til sjóöflunar eru þar mjög góðar þar sem gnógt er af hreinum og ómenguðum jarðsjó og heitu og köldu vatni. Árið 1986 gerði Hafrannsóknastofnun samning við Íslandslax hf. um afnot af landi, sjó, heitu vatni, ferskvatni og rafmagni fyrir tilraunaeldisstöð sem þar skyldi rísa. Eftir að tryggð hafði verið fjármögnun á þessari aðstöðu hóf Hafrannsóknastofnunin samstarf við tvær norskar rannsóknastofnanir um rannsóknir á lúðueldi. Sameiginlega var gerð rannsóknaráætlun til þriggja ára og sótt um styrk til Norræna iðnaðarsjóðsins. Þessi styrkur að upphæð 3 millj. norskra króna fékkst vorið 1988 og skyldu tilraunir með klak- og seiðaeldi fara fram í Noregi en tilraunir með matfiskinn í hinni nýju tilraunaeldisstöð Hafrannsóknastofnunar. Þann 2. nóv. 1988 var tilraunaeldisstöð Hafrannsóknastofnunar formlega opnuð og skömmu síðar voru öll eldisker komin í fulla notkun. Um er að ræða 560 m 2 stálgrindahús sem skiptist í eldissal og þjónusturými sem í eru m.a. tvær skrifstofur, rannsóknarstofa, fóðurherbergi og kaffistofa. Í eldissalnum eru 18 þriggja metra föst ker og allmörg smærri ker þar sem unnt er að stjórna bæði hita og seltu. Þá tilheyra einnig stöðinni 5 sex metra útiker. Nú eru í gangi þrjár tilraunir í stöðinni með eldi á lúðu. Ein til að kanna áhrif sjávarhita á vaxtarhraða og fóðurnýtingu, önnur til að bera saman sex mismunandi fóðurgerðir og sú þriðja beinist að því að kanna áhrif birtu og botngerðar á lit lúðunnar sem getur skipt máli í sambandi við markaðssetningu. Á næsta ári er fyrirhugað að hefja undirbúning á klaki og seiðaeldi sjávarfiska, en til að byrja með verður lögð áhersla á lúðu- og seiðaeldi. Í tilraunastöðinni fara einnig fram rannsóknir á laxi á vegum Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Um er að ræða annars vegar samanburð á norskum og íslenskum eldislaxi með tilliti til vaxtarhraða og kynþroska og hins vegar athugun á áhrifum hráefnisgæða á gæði laxafóðurs. Í stöðinni fer einnig fram reynslufóðrun á sæeyra, en sæeyrað er verðmætur sækuðungur frá Kaliforníu sem lifir á þara. Hefur komið í ljós að kuðungurinn þrífst vel í íslenskum þara og vaxtarhraði hans hefur verið meiri en í eldisstöðvum í Kaliforníu. Í tilraunastöðinni starfa nú alls fjórir starfsmenn sem allir eru búsettir í Grindavík. Ég vænti þess að þetta svar gefi nokkra mynd af því sem um er að vera á þessu sviði þótt það tengist að sjálfsögðu ekki eingöngu þessari fsp. og þessari þáltill.

Fyrirspyrjandi (Hreggviður Jónsson) Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir greinargott svar um þetta efni sem bendir til þess að það sé aukinn skilningur hjá stjórnvöldum á þessum málum enda eru þetta okkar stærstu og mestu hagsmunamál þannig að hér eru miklir fjármunir í húfi þegar til lengri tíma er litið. Það sýnir sig miðað við það svar sem hér kemur fram að það eru töluverðir möguleikar á þessu sviði. Það sýnir sig einnig að það gæti verið, þegar við lítum til þorskstofnsins, mjög mikilvægt að við fyndum leiðir til að klekja út þorskhrognum og sleppa seiðunum síðan til sjávar til að tryggja að stofninn vaxi á hverju ári með þeim hætti sem eðlilegt er. En í fregnum undanfarin ár hefur alloft borið við að menn telji að klak þorskstofnsins hafi ekki náð fram að ganga með þeim hætti sem eðlilegt væri. Með þeim hætti gætum við notað klakstöð til að klekja út þorskhrognum og gætum við þá tryggt klakið í framtíðinni.

Guðmundur G. Þórarinsson Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð í tengslum við þessa fsp. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu mikilsverða máli hér á þinginu og ráðherra fyrir ágætar upplýsingar og það að hann skýrði okkur frá því mikilvæga starfi sem þarna fer fram á stað nálægt Grindavík. Ég vil taka undir með fyrirspyrjanda að það er ákaflega mikilvægt, ekki síst nú þegar menn horfa fram til þess að þorskklak hefur brugðist nokkur undanfarin ár í hafinu við Ísland, að skoða það og hlýtur reyndar að verða framtíðin hvort við getum ekki hjálpað náttúrunni og klakið þorski í stöðvum uppi á landi. Í því sambandi vil ég sérstaklega vekja athygli á því að til þess þarf ekki að auka mikið aðstöðu. Seiðastöðvar eru mjög margar í landinu og með því að bjóða út slík rannsóknarverkefni í tengslum við þá miklu þekkingu sem Norðmenn þegar hafa eða leigja slíkar stöðvar mætti með tiltölulega litlum kostnaði koma af stað verulegu þorskklaki með það fyrir augum að sleppa þorskseiðum og hjálpa náttúrunni og auka þannig seiðagengd kringum landið. Ég hygg að þetta sé verðugt verkefni þegar horft er fram til minnkandi þorskveiða og reyndar minnkandi veiða í hafinu víðast í kringum okkur.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Það er að sjálfsögðu mjög nauðsynlegt að rannsaka klak á þorskseiðum. Sú hugmynd hefur komið upp að reyna að hjálpa náttúrunni með þeim hætti. Það verður hins vegar að hafa í huga að umhverfið, hafið umhverfis Ísland er afar mikið hafsvæði og það er flókið kerfi sem þar er að störfum þannig að ég á nú ekki von á því að hægt sé að ná gífurlegum árangri að því er varðar að hjálpa náttúrunni í þeim efnum. Hins vegar er ljóst að það eru margir þorskstofnar, það eru ýmsir staðbundnir stofnar sem menn hafa hug á að rannsaka. Það er líka verið að gera slíka hluti í Noregi, jafnvel að loka fjörðum í því skyni. En ég vil benda á það að nú fara fram mjög þýðingarmiklar rannsóknir hjá Fiskeldi Eyjafjarðar á klaki lúðu. Það eru mjög mikilvægar rannsóknir og þar á sér stað samstarfsverkefni þess fyrirtækis og Hafrannsóknastofnunar og sjútvrn. hefur reynt að koma inn í það mál. Þar eru einnig taldar ágætar aðstæður til að klekja út þorski. Ég vil taka undir það með hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni að það er mikilvægt að hafa um þessar rannsóknir samstarf við fyrirtæki í greininni og það er sú stefna sem sjútvrn. hefur rekið til þess að komast hjá mjög mikilli fjárfestingu í sambandi við rannsóknirnar. Þess vegna var þessi samningur gerður við Íslandslax hf. og þess vegna er þetta samstarf jafnframt hafið við Fiskeldi Eyjafjarðar, en þar fara í reynd fram frumrannsóknir á þessu sviði og það fyrirtæki hefur um nokkurra ára skeið ekki haft eina einustu krónu í tekjur og því er eðlilegt að hið opinbera taki þátt í slíkum frumrannsóknum.

Fyrirspyrjandi (Ingi Björn Albertsson) Hæstv. forseti. Þann 13. okt. gengust heildarsamtök fatlaðra og aðstandendur þeirra fyrir degi fatlaðra á Íslandi undir yfirskriftinni ,,Lífsgæði``. Þar kom m.a. fram sú staðreynd að í dag ríkir algjört neyðarástand í umönnun og húsnæðismálum hjá fjölmennum hópi fatlaðs fólks. Í dag eru á neyðarlistum 108 einstaklingar en hjá Öryrkjabandalaginu eru hins vegar um 300 manns á biðlista eftir húsnæði. Það er kunn staðreynd að Framkvæmdasjóður hefur verið skertur verulega í gegnum árin. Ef hann hefði hins vegar fengið að vera óskertur og framlög hefðu skilað sér eins og þeim bar væri staðan allt önnur og betri og jafnvel og sennilega viðunandi. Það er staðreynd að biðlistarnir hrannast upp, bæði hjá sveitarstjórnum og sveitarfélögum og málið er algjörlega óviðunandi. Þess vegna, eins og segir hér í ályktun frá fötluðum sem dreift var til formanna flokka á degi þeirra, segir, með leyfi forseta: ,,Þess vegna ætlast þjóðin til þess að fatlaðir njóti jafnréttis og lífsgæða á sama hátt og ætlast er til að hinir ófötluðu vinni hver með sínum hætti að bættum lífskjörum heildarinnar. Neyðarástand í málefnum fatlaðra er vandi samfélagsins og þennan vanda verða stjórnmálamenn að leysa án tillits til þess hvar í flokki þeir standa. Það er smánarblettur á þjóðinni að umönnun og húsnæðismál fatlaðs fólks skuli vera með þeim hætti sem raun ber vitni.`` Í framhaldi af þessum fundi fatlaðra leyfi ég mér, hæstv. forseti, að bera fram fsp. þá sem birtist á þskj. 34, 34. mál, til félmrh., um fjögurra ára áætlun, framkvæmdaáætlun fyrir fatlaða, eins og farið var fram á við og reyndar skorað á hæstv. félmrh. með því ávarpi sem flutt var hér úti og afhent félmrh. þá.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í þeirri fsp. sem hér er til umræðu hafa samtök fatlaðra lagt á það áherslu að gerð verði fjögurra ára áætlun í húsnæðismálum og þjónustu fyrir fatlaða. Ég tek undir með samtökum fatlaðra um nauðsyn slíkrar áætlunargerðar, en jafnframt verð ég þó að láta í ljós þá skoðun mína að þessi krafa samtaka fatlaðra um gerð slíkrar áætlunar kom mér nokkuð á óvart þar sem með fullri vitneskju og í samráði við samtök fatlaðra hefur slík áætlunargerð verið í undirbúningi í tæplega eitt og hálft ár. Sú áætlunargerð nær ekki eingöngu til húsnæðismála fatlaðra, heldur er unnið að alhliða áætlunargerð um uppbyggingu á framkvæmdum í þágu fatlaðra á komandi árum. Að mínu mati þarf slík áætlunargerð að byggjast á heildaryfirsýn og faglegu mati á þjónustuþörf hvers einasta fatlaðs einstaklings á þessu landi ásamt mati á forgangsröðun ef hún á að gagnast og skila árangri fyrir fatlaða í þessu landi. Sú vinna sem liggur nú að baki undirbúningi að slíkri áætlunargerð er að á sl. einu og hálfu ári hefur verið unnið að því á hverju svæði á landinu að meta þjónustuþörf með tilliti til fötlunarstigs einstaklinga sem á hverju svæði búa. Það hefur verið safnað saman upplýsingum í formi staðlaðrar skráningar á fötluðum á aldrinum 0--67 ára. Í þeirri skráningu kemur fram aldur viðkomandi, fötlun, búseta og þjónusta er sá fatlaði nýtur. Skráning þessi á síðan að vera grundvöllur að framkvæmdaáætlun innan málaflokksins á næstu fjórum til fimm árum. Skráning þessi á jafnframt að vera grunnur að kerfisbundinni skráningu fatlaðra á vegum Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Jafnframt því er þessari könnun ætlað að vera grundvöllur að framkvæmdaáætlun innan málaflokksins, en tilgangurinn er einnig að stuðla að því að í framtíðinni verði til samræmd skráning á fötluðum á landinu öllu sem haldið verði til haga í Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og viðhaldið með endurnýjuðum upplýsingum hverju sinni. Með þessu er auðvelduð yfirsýn í öllum kjördæmum landsins á fjölda fatlaðra, fötlunarstigi og þjónustuþörf þeirra en þessi samræmda skráning sem farið hefur fram og er núna á lokastigi á að vera grunnur sem áframhaldandi skráning fatlaðra mun byggja á. Hér hefur því verið um að ræða faglega undirbúningsvinnu fyrir gerð framkvæmdaáætlunar, en á grunni þessara upplýsinga er nú verið að tölvuvinna þörfina fyrir fjölda sambýla, sem og verndaðra vinnustaða, hjúkrunarheimila, meðferðarheimila, vistheimila, húsnæðis og annarra þjónustuþátta fyrir fatlaða á landinu öllu. Þegar við höfum heildaryfirsýn yfir alla þessa þætti þarf að leggja mat á forgangsverkefni auk pólitísks mats á það á hve mörgum árum hægt er að fullnægja uppbyggingu á framkvæmdum í hverjum einstökum þætti fyrir sig. Á grundvelli þessarar ítarlegu könnunar sem hér hefur verið gerð tel ég rétt að meta hvort rétt sé að gera sérstaka áætlun í húsnæðismálum fatlaðra og veita þar með húsnæðismálum fatlaðra forgang umfram uppbyggingu annarra þjónustuþátta. Þessi vinnubrögð tel ég skynsamlegri en að draga nú húsnæðismálin út úr áður en heildarsýn og mat á henni liggur fyrir og byggja í stað þess á þeim upplýsingum sem samtök fatlaðra hafa undir höndum sem ég hef kynnt mér að er á margan hátt ábótavant. Ég vil nefna það til marks um hve ítarlega hefur verið staðið að þessari könnun, og það er jafnframt skýring á því hve langan tíma hún hefur tekið, að félmrn. taldi brýnt að leita eftir samstarfi við Tryggingastofnun ríkisins um könnun á þessari þjónustuþörf, m.a. að fá upplýsingar og skráningu á fullorðnum fötluðum sem metnir eru 75% öryrkjar til þess að meta einnig sérstaklega þjónustuþörf þeirra. Að auki var leitað eftir leyfi Tölvunefndar til að skrá fyrrnefndar upplýsingar, sérstaklega hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, einnig var leitað heimildar menntmrn. um að fræðsluskrifstofurnar gefi upplýsingar vegna könnunarinnar um þá sem njóta sérkennslu og teljast fatlaðir. Með því að fara þessa leið hefur fengist mjög markviss yfirsýn yfir þá þjónustu sem fatlaðir á landinu öllu þurfa á að halda. Unnið hefur verið að því að skilgreina hina ýmsu flokka fötlunar og á grundvelli þess voru undirbúin samræmd skráningarform sem send voru öllum svæðisstjórnum á landinu sem annast hafa nú skráningu í viðkomandi umdæmum á grundvelli þeirra upplýsinga sem eru fyrirliggjandi. Ég dreg ekki í efa að að framkvæmd og uppbygging á þjónustu við fatlaða mun verða mjög mikil á komandi árum þrátt fyrir að mjög mikið hafi verið gert í þessum efnum á sl. 10 árum. Við þurfum hins vegar að gera betur og ýmislegt er enn óunnið í réttindabaráttu fyrir fatlað fólk hér á landi. Á undanförnum árum hefur framkvæmdafé Framkvæmdasjóðs fatlaðra verið á bilinu 150--200 millj. kr. en beiðnir sem fram hafa komið hjá svæðisstjórnum, sem hagsmunasamtök fatlaðra eiga m.a. aðild að, hafa iðulega verið fjórfalt meiri eða á bilinu 600--800 millj. Það gefur auga leið að ef þetta framkvæmdafé á að nýtast vel fyrir fatlaða er nauðsynlegt að úthlutanir byggist á faglegu mati og heildaryfirsýn yfir stöðu mála eins og nú er unnið að. Samtök fatlaðra hafa í sínum kröfum sett fram að 108 manns búi við óviðunandi aðstæður og fylli neyðarlista í húsnæðismálum fatlaðra. Þegar félmrn. leitaði til svæðisstjórna um land allt um staðfestingu á þessu neyðarástandi voru upplýsingarnar mjög misjafnar og er hægt að nefna hér nokkur dæmi. Nokkrir aðilar sem taldir eru á neyðarlistanum eru þegar á sambýli fyrir fatlaða. Sum svæði setja ekki fram neina neyðarlista. Í einu kjördæmi eru laus pláss á sambýli. Nokkrir sem eru á neyðarbiðlista samkvæmt mati Samtaka fatlaðra eru á vistheimilum fyrir fatlaða. Sjálfsagt væri eðlilegra og æskilegra að þessir aðilar væru á sambýlum en þeir búa þó á nýlegum vistheimilum fyrir fatlaða. Þó nokkrir aðilar eru á þessum neyðarlista sem þegar á næsta ári verður tryggð aðstaða bæði á vistheimilum og sambýlum sem tekin verða í notkun á næsta ári. Þó nokkrir búa í heimahúsum þar sem húsnæðisaðstaða er góð en foreldrar komnir yfir sextugt og því flokkað að þeir búi við neyðarástand í húsnæðismálum fatlaðra. Hér er um að ræða 22 af þeim 108 sem flokkaðir eru á neyðarlista í húsnæðismálum fatlaðra. Ég nefni þessi dæmi hér vegna þess að ég tel að þessi skráning á neyðarlista sé um margt ónákvæm og byggi ekki á raunverulega faglegu mati um að neyðarástand ríki í húsnæðismálum fatlaðra. Vissulega geta þessir einstaklingar búið við erfiðar aðstæður þar sem fötlun þeirra krefjist þjónustu sem foreldrar eru ekki í stakk búnir til að veita þeim í heimahúsum. Engu að síður tel ég að framsetning hagsmunasamtaka fatlaðra gefi ekki fullkomlega rétta mynd og í sumum tilfellum er of djúpt í árinni tekið þegar talað er um neyðarástand og að hvergi sé haldið í horfinu í uppbyggingu framkvæmda í þágu fatlaðra. Ég taldi nauðsynlegt, virðulegi forseti, að gera grein fyrir þeirri ítarlegu áætlunargerð sem nú fer fram um þjónustuþörf og framkvæmdaáætlun um málefni fatlaðra og nauðsyn þess að hér verði beitt faglegum vinnubrögðum sem gefa okkur heildaryfirsýn um málefni fatlaðra og sem gera okkur kleift að leggja mat á forgangsröðun bæði í húsnæðismálum og öðrum þáttum í uppbyggingu í framkvæmdum fyrir fatlaða. Af því sem ég hef hér sagt má ljóst vera að unnið er að því af fullum krafti í félmrn. að leggja fram framkvæmdaáætlun fyrir næstu ár um uppbygging á þjónustu og framkvæmdum í þágu fatlaðra, ekki aðeins í húsnæðismálum, heldur sem taki til allra þátta í þjónustu fyrir fatlaða, byggða á faglegu mati á þjónustuþörf hvers einasta fatlaðs einstaklings hér á landi.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegi forseti. Það ber oft við á hinu háa Alþingi þegar bornar eru fram annaðhvort fsp. eða þáltill. eða eitthvað þar sem verið er annaðhvort að spyrja um eða mælast til smáleiðréttinga að því er borið við að það séu heildaráætlanir sem verið sé að gera eða það sé verið að endurskoða lögin í heild. Með því er svo auðvelt að drepa á dreif ýmsum þeim atriðum sem hægt er að laga og þurfa ekki að bíða eftir heildarframkvæmdaáætlun eða heildarlagabreytingum. Það er einmitt það sem þetta mál snýst um. Þessir listar, sem forsvarsmenn fatlaðra eru að tala um, eru einmitt neyðarlistar og mér finnst skipta harla litlu máli hvort á þeim eru 108 eða tæplega 100. Það er auðvitað alltaf matsatriði, örlítið matsatriði, hvort neyð er nógu mikil eða nógu raunveruleg, en þarna er einmitt verið að biðja um forgang fyrir þá sem a.m.k. forsvarsmenn fatlaðra telja að séu í raunverulegri neyð. Það er auðvitað allra góðra gjalda vert að standa að framkvæmdaáætlun sem taki til allra þátta sem varða fatlaða og húsnæðismála þeirra allra o.s.frv. o.s.frv. en þessi fundur sem haldinn var hér á Austurvelli var einmitt til þess að vekja athygli á að það væru einstaklingar sem gætu ekki beðið. Ég tek það t.d. ekki sem góð og gild rök að einhverjir þurfi ekki að vera á neyðarlistum vegna þess að þeir búi við góða húsnæðisaðstöðu hjá foreldrum sínum. Það hlýtur að vera miklu meira virði hvort einstaklingarnir, eða foreldrarnir í þessum tilfellum, telji sér fært að sjá um þessa einstaklinga en hvort húsnæðið er gott. Þarna komum við enn einu sinni að einhverju veraldlegu mati sem tekur ekki til hins mannlega þáttar. Mér finnst það í rauninni heldur leiðinlegt að hlusta á að málflutningur snúist að stórum hluta til um það að hártoga hvort mat á neyð er réttmætt eða ekki. Mér fyndist miklu nær að allir sem hér eru inni reyndu að sameinast um að finna einmitt lausnir og hvernig standa megi að slíkri framkvæmdaáætlun, forgangsáætlun, fyrir þá einstaklinga sem þarna er um að ræða, hvort sem þeir eru 108, 98 eða 88. Það skiptir ekki öllu máli þó þeir væru bara 8.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Við náttúrlega stöndum að mörgu leyti ekki nógu vel að þessum málum og ég vil benda á það í þessu sambandi að um síðustu áramót biðu 1200 manns sem þurftu að komast á bæklunardeild til aðgerða og auðvitað er sumt af þessu fólki þannig að það fær bata og verður ekki í neyð. Það eru vissir hlutir sem við getum ekki sparað í þessu þjóðfélagi og það er einmitt gagnvart þeim sem eru í neyð. Mér er líka tjáð að það sé kominn nokkuð langur biðlisti í sambandi við sjónskerta vegna þess að það er ekki rúm fyrir þá. Það eru ekki fjármunir til þess að halda opnum sjúkrahúsum fyrir þetta fólk. Ég veit af eigin raun að víða, eða a.m.k. sums staðar á landinu, er neyð vegna þess að þroskaheft börn fá ekki vistun. Ég þekki þetta allt og ég held að hver einasti þingmaður hljóti að þekkja þetta. Og það þarf auðvitað að taka á öllum þessum þáttum. Ég verð því að taka undir með síðasta hv. ræðumanni að það verður að taka á, fyrst og fremst á neyðarþáttunum. Það er auðvitað ekki hægt að ræða þessi mál undir þessum lið, en ég segi að það að koma með einhverja heildaráætlun, að ætla að bíða eftir því þegar ástandið er eins og það er, er náttúrlega alveg fáránlegt. Það er ekkert annað. Nei, við verðum að skoða þessi mál, alla þessa þætti, hvað er hægt að gera, því það er hægt að spara á ýmsu öðru en ekki þessu.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir ítarlegt og langt svar við fsp. Það kom margt fróðlegt fram í því sem hefði verið ástæða til að taka hér til frekari umræðu, en ég geri hluta af því að umræðuefni. Það er mjög mikilvægt í þessum málaflokki að það verði unnið áfram að þessum málum með þeim hætti að sem bestar lausnir fáist fyrir fatlaða og ég ítreka hér og nú að það má ekki láta neina eina stefnu ríkja í því. Það verður að finna fleiri lausnir. Ef þær lausnir eru góðar sem til eru í dag á að nota þær og fara eftir þeim. Ég nefni sem dæmi að það er ekki endilega sú lausn að allir fari í sambýli sem er besta lausnin. Ég nefni hér að það eru ekki endilega alltaf þær lausnir sem ýmsir félagsfræðingar hafa viljað fara inn á sem eru þær réttu. Það verður að vera fjölbreytt kerfi sem er hægt að leysa þessi mál eftir, en ég vil samt ítreka að það er mjög mikilvægt að betur verði staðið að þessum málum og einnig að það verði ekki gengið á rétt þeirra einstaklinga sem eru t.d. vistmenn á stofnunum, svokölluðum, þar sem unnið hefur verið mjög vel að þessum málum, og ég nefni t.d. Skálatúnsheimilið. Það má ekki ganga á hlut þessara einstaklinga sem eiga rétt á jafnmikilli fyrirgreiðslu eins og aðrir.

Fyrirspyrjandi (Ingi Björn Albertsson) Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir langt svar en það var á stundum að ég hafði það á tilfinningunni að fsp. hefði verið misskilin og hefði kannski verið lesin á þann hátt að ég hefði verið að biðja um upplýsingar um skráningu, hvernig gengi að afla upplýsinga um fatlað fólk, en það var nú ekki meiningin. Auðvitað er það gott að það skuli vera unnið að heildarupplýsingaöflun og fá heildarmynd yfir sviðið. Það hefur nú tekið eitt og hálft ár. Það kom ekki fram hversu mikið verk er eftir. Ráðherra kom inn á það að það mætti kannski efast um gildi neyðarlistans upp á 108 manns. Ég held að það sé algjört aukaatriði og ég ætla ekkert að efast um málflutning ráðherrans í því efni, en eins og kom fram, þó að um 22 aðila sé að ræða sem ráðherrann efast um að eigi heima á þessum lista, þá eru engu að síður eftir 86 aðilar. Ég leyfi mér að túlka það sem neyðarástand engu að síður. Eins og ég sagði hér í upphafi væri staðan allt önnur og betri ef Framkvæmdasjóður hefði fengið sitt framlag óskert og ef ráðherrann vill þessum málaflokki vel, sem ég efast ekkert um, stuðlar hún náttúrlega að því að þetta fé renni óskert til þessa málaflokks. Ég harma það hins vegar að mér heyrist það ljóst að ráðherra ætlar ekki að verða við þeirri áskorun sem þessi samtök hafa lagt fram og bið hana að endurskoða þá ákvörðun sína.

Karl Steinar Guðnason Virðulegi forseti. Ég kem hér upp vegna þess að mér heyrist að þeir hv. alþm. sem gera lítið úr þessari heildarkönnun og skráningu fatlaðra skilji ekki málið. Það er talið af samtökum fatlaðra að það sé mjög mikils virði að þessi áætlun sé gerð og að skráning fatlaðra fari fram því hún hefur verið í mesta ólestri. Það er grundvallaratriði að hún sé í lagi. Og það er ekki bara skráningin. Það er spurning um það hvernig vinnubrögðin eiga að vera í framtíðinni. Ég vil að það komi líka hérna fram, vegna þess tóns sem er í sumum hér, að ég fullyrði að það hefur enginn ráðherra unnið betur að málefnum fatlaðra en núv. hæstv. félmrh. og það er viðurkennt af samtökum fatlaðra einnig. Ég vil spyrja ráðherrann: Er það ekki rétt að forustumenn þessara samtaka hafi tekið virkan þátt í þessum störfum og viti betur en kom fram í þeim kröfum sem lagðar voru fram hér fyrir nokkru síðan?

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Ég stend nú hér upp, virðulegi forseti, til þess að leiðrétta það sem kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl. að ég ætli ekki að verða við þeirri áskorun sem fram hefur komið hjá fötluðum varðandi slíka áætlunargerð. Ég held að hv. þm. hafi lítið lagt við hlustirnar þegar ég svaraði honum hér áðan. Það er einmitt verið að vinna að slíkri áætlunargerð og ég taldi mig þurfa að taka nokkuð langt mál í það að skýra hvers vegna þessi undirbúningsvinna hefði tekið þennan tíma. Það kom fram í mínu máli að þessi vinna væri nú á lokastigi og að á grundvelli þeirra upplýsinga sem nú liggja fyrir væri verið að tölvuvinna hvað þörfin væri mikil fyrir sambýli, í húsnæðismálum, á vernduðum vinnustöðum, á vistheimilum og fleiri þáttum. Þegar það liggur fyrir, sem væntanlega verður innan nokkurra vikna, þá verður farið að gera hina eiginlegu framkvæmdaáætlun. Ég mundi áætla að upp úr áramótum gæti slík framkvæmdaáætlun legið fyrir. Þess vegna spyr ég hvort það séu eðlileg eða skynsamleg vinnubrögð þegar þetta mál er komið svo langt og að þessari áætlunargerð er raunverulega verið að vinna, hvort til hliðar við þessa áætlun eigi þá að fara að vinna sérstaka áætlun í húsnæðismálum fatlaðra. Á hverju á hún að byggja? Er ekki skynsamlegra að hún byggi þá á þeirri vinnu og þeim undirbúningi sem hefur verið gerður í þessum málum, m.a. að því er varðar húsnæðismálin? Þess vegna vísa ég því auðvitað alveg á bug sem fram kom hjá hv. þm. að ekki sé verið að vinna í þessum málum. Það er einmitt verið að vinna að því að undirbúa slíka framkvæmdaáætlun. Við getum síðan lagt á það mat þegar þetta liggur fyrir hvort við eigum að taka sérstaklega út húsnæðismálin og veita þeim þá forgang. Við höfum úr takmörkuðu fjármagni að spila í þessum málaflokki eins og svo mörgum öðrum og þá þarf auðvitað að leggja mat á forganginn. Eigum við að láta húsnæðismálin hafa forgang á kostnað kannski verndaðra vinnustaða eða meðferðarheimila? Þetta er auðvitað alltaf matsatriði. Og ég útiloka það ekkert að þegar þetta liggur fyrir sé hægt að gera alveg sérstaka framkvæmdaáætlun að því er varðar húsnæðismálin ein og sér. En ég hefði þó talið skynsamlegra að gera þessa heildaráætlun á öllum þjónustuþáttum fyrir fatlaða. Ég ítreka því að þessi vinna er í fullum gangi og að þessi framkvæmdaáætlun muni sjá dagsins ljós innan tíðar.

Fyrirspyrjandi (Ingi Björn Albertsson) Hæstv. forseti. Áskorun þessara samtaka er eingöngu um húsnæðismál. Það hefur alls ekki komið fram í máli ráðherra að hann ætli að taka þau sérstaklega og gera áætlun um þau. Auðvitað er ég ekki að gera lítið úr þeirri upplýsingaöflun og skráningu sem fer fram. Ég fagna henni eins og allir að sjálfsögðu. En það er bara ekki það sem við erum að tala um akkúrat þessa stundina. Að sjálfsögðu ber ég fyllsta traust til ráðherrans í þessum málaflokki. Ég er hins vegar að reyna að krefja hana svara við ákveðnum málaflokki fyrir fatlaða sem eru húsnæðismálin og ég hef ekki fengið skýr svör. Mér finnst hins vegar alvarlegt þegar hv. þm. Karl Steinar Guðnason kemur hér upp og ásakar samtökin um það að hafa staðið fyrir útifundi og dreift þar villandi og sennilega, eftir því sem ég skildi hann, röngum upplýsingum. Ég tel að hann verði að standa fyrir því máli sínu.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Ég tel að hv. síðasti ræðumaður sé beinlínis að snúa út úr því sem ég sagði hér áðan og vil að það komi fram. Ég benti á það eða spurði ráðherra að því, sem reyndar var ekki svarað, að forustumenn samtakanna hafa verið með í öllum þessum undirbúningi og þeir vissu betur um þennan undirbúning en komið hafði fram bæði í fjölmiðlum og annars staðar frá þeim.

Fyrirspyrjandi (Ingi Björn Albertsson) Hæstv. forseti. Þann 28. mars 1989 undirritaði hæstv. menntmrh. reglugerð um innheimtu höfundaréttargjalds við tollafgreiðslu á óáteknum myndböndum og óáteknum segulböndum ásamt fleiri tækjum. Ég leyfi mér á þskj. 35 að leggja eftirfarandi fyrirspurn fyrir ráðherrann: ,,Hver er skýringin á því að greitt er höfundaréttargjald af óáteknum myndbandsspólum við tollafgreiðslu?`` Ástæðan er einfaldlega sú að ég sé ekki rökin fyrir því að höfundar eigi einhvern rétt á greiðslum af slíkum vörum, þar sem ekki er verið að vernda rétt þeirra á neinu efni. Þetta er mest notað til einkanota heimilanna og ef eitthvað efni er tekið upp, t.d. upp úr sjónvarpi, þá er það sennilega í 95% tilvika erlent efni hvort sem er.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Samkvæmt höfundalögum, nr. 78/1984, um breytingu á höfundalögum, nr. 73/1972, var gefin út reglugerð um höfundaréttargjald af hljóð- og myndböndum, fyrst 15. mars 1985 af Ragnhildi Helgadóttur og síðan af mér fyrr á þessu ári. Innheimta höfundaréttargjaldsins af óáteknum myndbandsspólum við tollafgreiðslu grundvallast á þessum ákvæðum höfundalaganna. Þar er staðfest að höfundar verka, sem útvarpað hefur verið eða gefin hafa verið út á hljóðriti eða myndriti, eiga rétt á sérstöku endurgjaldi vegna upptöku verka þeirra á hljóð- eða myndbönd til einkanota. Það eru rökin í málinu. Það er gert ráð fyrir því að greitt sé sérstakt gjald af þessum tækjum til upptöku verka á hljóð- og myndbönd til einkanota, svo og af auðum hljóð- og myndböndum og öðrum böndum sem telja má ætluð til hliðstæðra nota. Gjaldið er greitt af tækjum og böndum sem flutt eru til landsins og/eða framleidd hér á landi og hvílir skylda til að svara þessu gjaldi á innflytjendum og/eða framleiðendum. Gjald þetta er á einkaréttargrundvelli, þ.e. það flokkast ekki undir opinber gjöld og hafa höfundar sjálfir og eigendur höfundarréttar, hvort sem það eru tónskáld, hljómplötuframleiðendur, rithöfundar eða aðrir, forræði á gjaldinu í stofnun sem þeir reka og heitir Innheimtumiðstöð gjalda. M.a. í ljósi þess að nokkur óánægja var með þá tilhögun innheimtunnar sem í gangi var um skeið, og þá einkum það að óþarflega algengt var að aðilar kæmust hjá því að greiða þetta gjald, voru teknar upp viðræður milli Innheimtumiðstöðvar gjalda og Félags ísl. stórkaupmanna fyrir forgöngu menntmrn. til að finna lausn á þessu máli. Niðurstöður þeirra viðræðna voru þær að gert var samkomulag milli Innheimtumiðstöðvar gjalda og Félags ísl. stórkaupmanna um að leita eftir því við tollyfirvöld að innheimta gjald þetta í tolli. Framhald málsins var svo það eftir viðræður við fjmrn. að gefin var út reglugerð um innheimtu höfundaréttargjaldsins í tolli, reglugerð nr. 177/1989, sem ég hygg að sé sú reglugerð sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði til. Þessi nýja tilhögun á innheimtu gjaldsins hefur verið í gildi frá því í apríl á þessu ári og er talin hafa skilað góðum árangri. Þó er framangreind reglugerð um innheimtu gjaldsins í endurskoðun, m.a. í ljósi þess að það virðist vera nauðsynlegt að finna nákvæmari skilgreiningu á einstökum tegundum mynd- og hljóðbanda sem ekki eru tök á að nota til einkaþarfa. Höfundaréttargjaldið og innheimta þess byggist sem sagt á skýrri lagaheimild höfundalaganna frá 1985 og ef sönnur eru færðar á það að myndböndin séu ekki notuð til upptöku vegna einkaþarfa, endurgreiðir Innheimtumiðstöð gjalda viðstöðu- og undanbragðalaust þetta gjald þegar um slíkt er að ræða. Ég vænti þess að hið síðastnefnda sé alveg skýrt og Innheimtumiðstöð gjalda standi að sínu leytinu til við lagaákvæði í þessu efni líka. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að ég hafi svarað fsp. frá hv. 5. þm. Vesturl.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Ég ætla að fara fram á það við hæstv. menntmrh. að það verði kannað með höfundarrétt að myndböndum og segulböndum hvort ég muni nú ekki eiga höfundarrétt að þögninni, en eins og allir vita, þá stóð ég hér áður í þessum ræðustól og þagði eins og frægt er orðið. Og nú held ég því fram að ég eigi höfundarrétt að þögninni þar sem höfundarréttur er lagður á og vil fara fram á það að hann sjái um að greiðslur berist mér skjótt.

Fyrirspyrjandi (Ingi Björn Albertsson) Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir greinargóð svör. Auðvitað tek ég undir það að höfundar og tónskáld eiga fullan rétt á að fá höfundaréttargjöld greidd fyrir sín verk og upptökur á þeirra verkum. Hins vegar eru þessar spólur, hvort sem þær heita myndbandsspólur eða segulbandsspólur, í miklum mun meira mæli notaðar til einkanota heimilanna. Ég þarf ekki annað en líta til eigin heimilis að mér þykir ári súrt að vera að greiða eitthvert höfundaréttargjald af því þótt ég taki upp vídeómyndir af börnunum mínum, þá þurfi ég að fara að greiða einhverjum höfundum úti í bæ gjald fyrir það. Mér þykir það hins vegar ákaflega athyglisvert að ég geti farið með þá spólu niður í þessa innheimtumiðstöð og fengið þetta gjald endurgreitt og mér þykir enn þá athyglisverðara hvernig þeir ætla að fylgjast með því að ég taki ekki svo aftur yfir það seinna. En þetta er hins vegar allt í endurskoðun og ég fagna því að svo sé. Ég vil bara rétt í lokin að það komi fram að ég harma það að Félag ísl. stórkaupmanna skuli hafa staðið að slíkri vitleysu sem þetta er.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Ég hef ákveðið að verða ekki við tilmælum hv. þm. Hreggviðs Jónssonar. Ég tel að það sé annar sem hafi gefið okkur þessa auðlegð sem er þögnin og m.a. líka skapað okkur rétt til þess að nota okkur hana sem við gerum því miður allt of sjaldan.

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal) Hæstv. forseti. Kynningarrit menntmrh. um bókmenntir dregur dám af stjórnmálaskoðunum menntmrh. og er mestan part unnið af starfsmönnum Máls og menningar sem er óhæfa þar sem aðilar bókamarkaðarins eiga mest undir hvernig að slíku verki er staðið. Í ritinu eru talin upp þau bókmenntatímarit íslensk sem eru sögð skipta máli. Það kemur ekki á óvart að Rauðir pennar og Tímarit Máls og menningar skuli nefnd en ekki Skírnir, Vaka-Helgafell og Nýtt Helgafell. Ritgerðir um nútímabókmenntir eru að efni til í kreddufullum anda eins og við höfum vanist í Tímariti Máls og menningar og verða metnar og lesnar af Íslendingum sem slíkar, en valda misskilningi erlendis. Hvorki Guðmundur Daníelsson né Indriði G. Þorsteinsson eru nefndir til sögunnar sem lýsir pólitísku ofstæki smáborgarans. Þeir njóta báðir heiðurslauna Alþingis sem ráðherra menntamála er skylt að virða. Ekki er minnst einu orði á Kristján Karlsson sem hefur verið með afkastamestu ljóðskáldum okkar síðasta áratug og hafa önnur ljóðskáld ekki meira fram að leggja en hann. Kristján hefur fært út landhelgi íslenskrar ljóðlistar. Svar Guðmundar Daníelssonar lýsir vel skemmtilegum húmor hans þegar hann var spurður af Morgunblaðinu hvað hann vildi um það segja að vera ekki nefndur í ritlingi menntmrh. Guðmundur svaraði, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég giska á að þetta sé heldur lítið kver og að við Indriði höfum verið orðnir of stórir bitar til að kyngja. Það stendur svo væntanlega til að gefa út sérstaka bók með okkur tveimur einum. Þetta ætla ég að giska á án þess að geta sannað það.`` Hæstv. forseti. Það er ekki að ástæðulausu sem ég hef borið fram fsp. um hvað bókmenntaritlingur menntmrh. kosti íslensku þjóðina.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Kostnaður við það rit sem hér er til umræðu er 838 þús. og 11 kr. Eins og fram kemur í inngangi að þessu riti er þetta fyrsta ritið í ritröð um helstu þætti íslensks menningarstarfs sem ráðuneytið mun gefa út. Það eru eftir þrjú rit, þ.e. í fyrsta lagi um myndlist, listhönnun og húsagerðarlist. Þetta rit kemur út nú fyrir jól og í það skrifa Aðalsteinn Ingólfsson listfræðingur, Örn Jónsson hönnuður og Guðrún Jónsdóttir arkitekt. Í öðru lagi er rit um tónlist og Bergljót Jónsdóttir ritstýrir því. Aðalhöfundar eru Þorkell Sigurbjörnsson, Karólína Eiríksdóttir og Hjálmar H. Ragnarsson. Í þriðja lagi er rit um leiklist, listdans og kvikmyndir. Í það rita Sveinn Einarsson, dagskrárstjóri sjónvarps, Kristín Jóhannesdóttir kvikmyndagerðarmaður og Árni Ibsen, leiklistarráðunautur Þjóðleikhússins. Það er ljóst að kostnaður við fyrsta ritið um bókmenntir mun nýtast við útgáfu hinna ritanna þar sem kápa verður sú sama og uppsetning verður eins. Allir höfundar hafa þegar skilað inn greinum og munu því rit nr. 3 og 4 koma út fljótlega eftir áramót. Í ræðu sinni taldi hv. fyrirspyrjandi að hér væri um að ræða vélabrögð sem væru einvörðungu fundin upp af undirrituðum. Ég verð því miður að hryggja hv. þm. með því að það er ekki svo. Margir menntamálaráðherrar hafa um langt skeið lagt á það áherslu að koma á framfæri með einhverjum hætti upplýsingum um íslenska menningu á erlendum vettvangi. Það starf hefur því miður oft verið býsna tilviljunarkennt og ekki hefur verið nægilega vel að því staðið. Það hafa fleiri menntamálaráðherrar en ég séð. M.a. var um það fjallað í ráðuneytinu í tíð forvera míns, Birgis Ísl. Gunnarssonar, m.a. á síðustu dögum hans þar, þegar hann lagði svo fyrir að það yrði hafinn undirbúningur rits af því tagi sem hér er um að ræða. Ég hirði satt að segja ekki um pólitískan skæting í þessu sambandi og vísa honum á bug. Það er auðvitað alltaf álitamál hver á að vera í svona riti og hver ekki. Það er alveg rétt hjá Guðmundi Daníelssyni, þetta er lítið kver, þetta eru 32 bls. með stóru letri þannig að það er alltaf álitamál. En að þarna sé um að ræða einhverjar pólitískar markalínur, eins og hv. þm. Halldór Blöndal gaf í skyn af þjóðkunnri þröngsýni sinni, þá er það ekki svo. Það eru margir höfundar sem ekki eru með í þessu riti, m.a. ýmsir höfundar sem tæplega verða taldir borgaralegir höfundar. Þarna er t.d. ekki fjallað um Þórberg Þórðarson. Þarna er ekki minnst á Jóhannes úr Kötlum, Guðmund Böðvarsson, Stein Steinarr, Theódóru Thoroddsen, Steinar Sigurjónsson, Ástu Sigurðardóttur, Einar Braga eða Þorstein frá Hamri. Ég hygg að menn sjái af þessari upptalningu hvað það er í raun og veru fánýtt að mæla svona rit á grundvelli þess hverjir eru nefndir og hverjir ekki. En ég viðurkenni að það hlýtur alltaf að vera álitamál hverjir eru teknir með og hverjir ekki og það eru höfundar greinanna sem hljóta að bera ábyrgð á því í einstökum atriðum. Við temjum okkur ekki ritskoðun á verkum af þessu tagi í menntmrn.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Það vekur alltaf andstyggð mína þegar stjórnmálamenn taka sér það bessaleyfi að draga listamenn í flokkspólitíska dilka. Og ekki verð ég glaðari þegar listamenn láta draga sig í slíka dilka og ekki fundust mér orð hv. þm. Halldórs Blöndals góð þegar hann fór að telja upp hverjir hefðu hlotið náð fyrir augum þeirra sem skrifuðu bæklinginn. Engu betri fannst mér síðan listi hæstv. menntmrh. þegar hann fór að telja upp þá sem vantaði því að það vantaði ekki að þar voru flokkspólitískar merkingar sem hann tók sem dæmi um hvað þetta væri nú hlutlaus bæklingur. Ég ætla ekki að ræða hér um bæklinginn sjálfan eða hverjir 

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Að gefnu tilefni verður forseti að biðja hv. þm. sem biðja um orðið til að gera stuttar athugasemdir í fyrirspurnatímum að misnota ekki slíkan tíma með því að tala jafnlengi og fyrirspyrjandi má tala, sem eru tvær mínútur. Stutt athugasemd er hámark ein mínúta.

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal) Hæstv. forseti. Það er mjög vandasamt verk að gefa út yfirlit um íslenskar bókmenntir fyrir erlenda menn á erlendu máli og skiptir auðvitað miklu máli að það sé ekki bundið við þrönga hagsmuni lítils hóps eða eins útgáfufélags. Þvert á móti þurfa margir ólíkir aðilar að standa að slíku kynningarriti vegna þeirra hagsmuna sem í húfi eru og starfsmaður Máls og menningar lýsti raunar vel í Morgunblaðinu fyrir skömmu. Það var misskilningur eða fáfræði hjá hæstv. menntmrh. að þau skáld sem hann taldi upp væru ekki talin upp í þessu kynningarriti hér sem ég er með í höndum. Þar er bæði Theódóra Thoroddsen og þar er Steinar Sigurjónsson og þar er Jóhannes úr Kötlum og öll þau skáld sem hann nefndi. Það er meira að segja svo að í ritgerð annars starfsmanns Máls og menningar er Þorsteinn frá Hamri tekinn fram yfir Hannes Pétursson sem ég get ekki verið sammála. Ég verð að vísa þeim ummælum hv. 18. þm. Reykv. á bug að ég hafi verið að draga skáld í pólitíska dilka. Það sem ég var að gera var að ég vakti athygli á því að í opinberu riti menntmrh. er sleppt tveim rithöfundum sem mjög hafa komið við sögu sl. 40 ár, eru meðal okkar fremstu rithöfunda og njóta heiðurslauna Alþingis. Þess vegna er óhjákvæmilegt að telja þá upp meðal rithöfunda íslenskra sem koma við sögu eftir 1950 og skiptir engu máli pólitískt mat manna á rithöfundum eða neitt slíkt. Það er óhjákvæmilegt að nefna þá. Ég verð í öðru lagi að segja að þó ég nefni hér nafn Kristjáns Karlssonar er ég ekki að troða aðra niður. Ég er einungis að benda á að þessi rithöfundur, þetta skáld hefur ekki verið í röðum þeirra sem mest hafa verið í náðinni hjá tímariti Máls og menningar né þeim sem í það skrifa og það skýrir e.t.v. að ekki skuli minnst á það í þessum bókmenntaritlingi. Ég ætla satt að segja að vona að sú útgáfuröð sem menntmrh. hefur boðað beri ekki merki þeirrar þröngsýni sem fyrsti ritlingurinn gerir og ég ætla að vona að þeir sem sjá um þær útgáfur lyfti sér á ofboðlítið hærra plan en gert er með þeim bókmenntaritlingi sem ég hef gert hér að umræðuefni.

Fyrirspyrjandi (Birgir Ísl. Gunnarsson) Virðulegi forseti. Í lögum sem samþykkt voru hér á Alþingi á sl. vori, lögum nr. 87/1989, um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, er í sérstökum kafla fjallað um kostnaðaruppgjör milli ríkis og sveitarfélaga. Í 75. gr. þeirra laga segir að ríkissjóður greiði sveitarfélögum og félagasamtökum framlög vegna áfallinna skuldbindinga ríkissjóðs við byggingu dagvistarheimila, grunnskóla, íþróttamannvirkja og félagsheimila miðað við stöðu framkvæmda í árslok 1989. Síðan er í þessari grein nánar fjallað um þetta uppgjör en í 5. mgr. segir: ,,Menntamálaráðherra setur reglugerð í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga um framkvæmd þessarar greinar.`` Nú er nokkuð liðið á þetta ár og þessi reglugerð hefur ekki enn séð dagsins ljós. Mér er kunnugt um það að mörg sveitarfélög horfa til þess hvers efnis þessi reglugerð verði. Það er reyndar því meiri ástæða til að spyrja um þetta mál þegar fram kemur í frv. til fjárlaga að ekki er ætlað neitt fé til þess að ríkissjóður standi við þessa lagagrein og hefji uppgjör þegar á árinu 1990 eins og fyrir er mælt í lögunum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þess vegna hef ég leyft mér að bera hér fram fsp. til hæstv. menntmrh. á þskj. 60 og spyr, hvað líði setningu þessarar reglugerðar.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson hefur beint til mín fsp. um það hvenær verði gefin út reglugerð um kostnaðaruppgjör milli ríkis og sveitarfélaga. Hún verður gefin út núna fljótlega. Það er alveg rétt hjá honum að það er mikilvægt að niðurstöður í þeim efnum liggi fyrir en í raun og veru er málið ekki svo einfalt að það sé hægt að skrifa reglugerðina svo að segja á borðinu í menntmrn. Það þarf að hafa samráð við Samband ísl. sveitarfélaga um samningu hennar og svo að segja við öll sveitarfélögin í landinu vegna þess að við höfum orðið að skrifa nær öllum sveitarfélögum til þess að fara yfir þær skuldir sem ríkið stendur í við hin ýmsu sveitarfélög í landinu. Í lögunum nr. 97/1989 um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga er gert ráð fyrir því að ríkissjóður greiði sveitarfélögum og félagasamtökum á árunum 1990--1993 framlög vegna áfallinna skuldbindinga ríkissjóðs við byggingu dagvistarheimila, grunnskóla, íþróttamannvirkja og félagsheimmila eins og mælt verður fyrir um í fjárlögum. Í 5. mgr. 75. gr. laganna er ákvæði um að menntmrh. skuli setja reglugerð um framkvæmd uppgjörsmála í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Síðast þegar þessi mál voru til meðferðar á fundi með fulltrúum Sambands ísl. sveitarfélaga og menntmrn. óskuðu fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga eftir fresti til þess að fara yfir málið af sinni hálfu þannig að við höfum gert ráð fyrir því í menntmrn. að í þessari eða næstu viku fáum við viðbrögð Sambands ísl. sveitarfélaga og getum þá mjög fljótlega upp úr því gengið frá reglugerðinni. Staða uppgjörsmálanna er þannig að mati menntmrn. að eins og menn vita, þá er hér um að ræða grunnskóla, dagvistarheimili, íþróttamannvirki og félagsheimili. Við gerum ráð fyrir því, eins og staðan í þessum efnum er núna, að heildarskuldir ríkisins vegna allra þessara framkvæmda séu um 1,2 milljarðar kr. Þar af vegna grunnskóla við 150 mannvirki af ýmsu tagi 800 millj. kr. Vegna dagvistarheimila 155 millj. kr. vegna 30 dagvistarheima. Vegna íþróttamannvirkja 230 millj. kr. vegna 125 mannvirkja sveitarfélaga og íþróttafélaga. Og vegna félagsheimila 60 millj. kr. vegna 48 félagsheimila. Samtals er hér um að ræða 350--360 mannvirki í grunnskólum, íþróttum, dagvistum og félagsheimilum. Hér er þess vegna um að ræða geysilega flókið og mikið verk og það verður örugglega mjög snúið að komast til botns í því nákvæmlega hvaða reglur eiga að gilda fyrir hverja framkvæmd fyrir sig. Hvað gerist þá ef ekki næst samkomulag um málið? Þá ber skv. lögunum sem voru samþykkt hér í vor að skipa úrskurðarnefnd sem kveður upp úrskurð um ágreining um kostnaðaruppgjör. Við gerum ráð fyrir því að á þessum málum verði tekið núna alveg á næstunni og það er alveg rétt sem hv. 2. þm. Reykv. sagði að í frv. til fjárlaga fyrir árið 1990 er ekki komin inn tala á þennan lið. Það helgast m.a. af því að við uppgjör á rekstrarkostnaði og breytingar á rekstrarkostnaði, einkum heilsugæslunnar, komu upp atriði sem ríkið og Samband ísl. sveitarfélaga töldu rétt að kanna aðeins betur. Þess vegna er óhjákvæmilegt að höfð verði hliðsjón af því við niðurstöðu mála varðandi úthlutun á því fjármagni sem verður til ráðstöfunar á árinu 1990, en reglugerðin um vinnuferlið sem slíkt verður væntanlega gefin út fyrir miðjan nóvembermánuð.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu hérna. Það er nokkurt áhyggjuefni hvað málin virðast vera seint á ferðinni hér. Við þingmenn landsbyggðarkjördæmanna höfum sennilega flestir verið á ferð um landið og fundað með sveitarstjórnum á undanförnum vikum. Höfum við fengið margar fyrirspurnir einmitt varðandi uppgjörsmálin og samninga, hvort þeir haldi gildi sínu þegar lögin nýju um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga taka gildi nú um áramótin. Það hefur verið mjög óþægilegt að hafa ekki nein svör á reiðum höndum, ekki síst, vænti ég, fyrir þá sem styðja þessa ríkisstjórn. En ég vil aðeins benda á að það er ýmislegt fleira en uppgjörsmálin sem þarf að huga að og fólk spyr líka mikið um núna. Það snertir ekki einungis menntmrn. heldur fleiri ráðuneyti og er varðandi starfsmannamál. Þeir sem flytjast frá því að vera starfsmenn sveitarfélags og ríkis eins og gerist t.d. við fjölbrautaskóla, þeir verða nú starfsmenn ríkisins. Hvernig verður ráðið fram úr þeirra málum? Ég vildi aðeins koma að þessari athugasemd þó að hér sé verið að fjalla um uppgjör á fjármálunum, en bendi á annan mikilvægan þátt málsins.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 2. þm. Reykv. fyrir að bera þessa fsp. fram sem ekki er að ófyrirsynju. Lögin um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga voru sett á síðasta Alþingi og þegar fulltrúar sveitarfélaganna komu til fjvn. í haust, þá voru þessi mál gersamlega óljós fyrir þessum ágætu sendimönnum sveitarfélaganna víðs vegar af landinu. Enn er það svo að ekki hefur fengist sett reglugerð við lögin til þess að skýra hvernig þau eigi að framkvæma í mörgum atriðum. Nú er það svo að fyrir liggur vinna fjvn. að þessu máli vegna þess að fjvn. á að koma að uppgjöri á skuldum ríkisins vegna framkvæmda ríkis og sveitarfélaga frá fyrri árum. Meðan þessi mál eru öll eins óljós og fyrir liggur, þá verður það til þess að tefja þessa vinnu og e.t.v. hindra hana því að þær upplýsingar hafa verið gefnar, m.a. frá menntmrn., að verið sé að ræða við samtök sveitarfélaganna en lítið sem ekki farið að ræða við einstök sveitarfélög um þessi mál eins og nú standa sakir. Hins vegar verði sú vinna hafin nú og henni hraðað á næstu vikum og mánuðum. Meðan svo slælega er að verki staðið í þessum efnum, þá verður það að áteljast og ekki að ófyrirsynju, eins og ég hef hér þegar sagt, að fyrirspurnir um þetta mál komi hér fram á Alþingi.

Fyrirspyrjandi (Birgir Ísl. Gunnarsson) Virðulegi forseti. Ég stend nú hér upp fyrst og fremst til þess að þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Þau voru greinargóð svo langt sem þau náðu. Ástæðan fyrir því að ég bar fram þessa fsp. hefur reyndar komið mjög glögglega fram í ræðum þeirra tveggja hv. þm. sem hafa tekið þátt í umræðunni. Það er áhyggjuefni mjög margra sveitarstjórnarmanna að það skuli ekki hafa unnist hraðar og betur að vinna að þessari reglugerð. Ef það stenst að hún verði gefin út eftir hálfan mánuð, þá fagna ég því að sjálfsögðu. Þetta er mjög mikilvægt mál sem verður að taka mjög alvarlegum og föstum tökum. Þess vegna vænti ég þess að hæstv. ráðherra geri það og fylgi því eftir sem hann hefur hér sagt að nú verði farið í þetta mál af krafti og reglugerð gefin út því að auðvitað er reglugerðin sá grunnur sem uppgjörið hlýtur að þurfa að hvíla á.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Ég hlýt að láta það koma fram að ég er ekkert undrandi á því þó að menn vilji ræða þetta hér en bendi á að þetta er flókið verk satt best að segja. Þetta eru um 350 framkvæmdir sem þarf að gera upp og starfsmenn byggingardeildar menntmrn. eru samtals tveir sem sinna þessu verki ásamt ýmsu öðru. Ég vil að embættismenn mínir vandi sig við verk af þessu tagi og ljúki þeim ekki nema menn viti nákvæmlega hvað þeir eru að gera vegna þess að eftirkaupin geta orðið þjóðinni svo dýr. Þess vegna segi ég það af fullri hreinskilni, ég mun reyna að vanda þessi verk tæknilega eins og kostur er og leggja auðvitað á það áherslu að staðið verði við samninga sem gerðir höfðu verið. En ég spyr líka: Hvernig stendur á því að sveitarstjórnarmenn virðast margir hverjir ekki hafa gert sér nákvæma grein fyrir því að þau verk sem þeir voru að þrýsta á þingið að yrðu framkvæmd hér og ákveðin virðast svo koma þeim sjálfum eins og í opna skjöldu? Ég satt að segja undrast stundum það lýðræði sem tíðkað er í því félagslega fyrirbæri sem heitir Samband ísl. sveitarfélaga. Ég get ekki neitað mér um að láta það koma hér fram, virðulegi forseti.

Fyrirspyrjandi (Birgir Ísl. Gunnarsson) Virðulegi forseti. Þessi fsp. er af svipuðum toga og sú sem ég bar hér fram áðan, en hún á rætur að rekja til þeirra laga sem sett voru á síðasta þingi í tengslum við lögin um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þá voru sett ný lög um tekjustofna sveitarfélaga þar sem m.a. var gert ráð fyrir verulega breyttu hlutverki Jöfnunarsjóðs -- ég skal ekki fara nánar út í það hér -- en hið nýja hlutverk Jöfnunarsjóðs skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli fyrir sveitarfélögin í landinu, ekki síst hin smærri og veikburða. Í 20. gr. laganna var það síðan lagt á herðar félmrh. í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga að setja nánari reglur eða reglugerð um starfsemi sjóðsins. Drög að slíkri reglugerð voru sýnd þingnefndum í vor þegar verið var að fjalla um þetta mál. Það er ekki vafi á því að þau reglugerðardrög áttu nokkurn þátt í því að greiða fyrir því að þetta mál fór með góðu samkomulagi hér í gegnum þingið í vor. Þar komu m.a. fram ýmsar reglur, sérstaklega varðandi minni sveitarfélögin, sem gerðu a.m.k. suma þm. rólegri. Samkvæmt þeim drögum átti að bæta minni sveitarfélögum upp aukin útgjöld og Jöfnunarsjóðurinn átti að standa undir nafni og verða raunverulegur jöfnunarsjóður. Mér er kunnugt um að sveitarfélög eru orðin langeygð eftir þessari reglugerð, þau eru mörg hver farin að undirbúa sínar fjárhagsáætlanir fyrir næsta ár og þess vegna er ástæða til þess að spyrja um það nú hvað líði setningu reglugerðar um framlög úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem félmrh. ber að setja skv. 20. gr. laga nr. 91/1989 um tekjustofna sveitarfélaga.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda þá voru fyrstu drög að reglugerðum um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga kynnt þeim þingnefndum sem fjölluðu um frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga sl. vetur. Það var síðan strax í apríl sl. að þessi drög voru send til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Þessi reglugerðardrög voru nokkuð lengi til umfjöllunar hjá Sambandi sveitarfélaga eða þar til í lok september eða í um sex mánuði. Er það skiljanlegt vegna þess að hér er um mjög umfangsmikla og ítarlega reglugerð að ræða sem skiptir miklu máli fyrir sveitarfélög í landinu hvernig úr garði verður gerð. Frá því ráðuneytið fékk reglugerðardrögin aftur eftir umfjöllun Sambands sveitarfélaga, eða í lok september, hefur verið unnið að því að ganga frá reglugerðinni í ráðuneytinu. Nokkrar brtt. bárust frá Sambandi sveitarfélaga og nánari útfærsla á einstökum atriðum. Þessi mál hafa nú verið til skoðunar sl. 4--5 vikur í ráðuneytinu. Þessi reglugerð verður gefin út næstu daga og væntanlega í síðasta lagi um miðjan þennan mánuð. Ég geri mér ljóst, eins og reyndar kom fram í máli fyrirspyrjanda, að það er mikilvægt að þessi reglugerð verði sett hið fyrsta þannig að sveitarfélögin hafi svigrúm til þess að átta sig á innihaldi hennar áður en hún tekur gildi um næstu áramót.

Jóhannes Geir Sigurgeirsson Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda fyrir að koma fram með þetta mál hérna. Ég hef reyndar fyrir líklegast hálfum mánuði síðan lagt fram fsp. til hæstv. félmrh. þar sem ég fór fram á skriflegt svar varðandi einstaka þætti þessa máls. Það brennur mjög á smærri sveitarfélögum þar sem þannig hefur staðið á spori með framkvæmdir að þau hafa verið að ljúka stærri framkvæmdum á síðasta ári og þurft að fara á því ári verulega fram úr fjárveitingum. Það brennur mjög á þessum sveitarfélögum núna að fá svar við því hvernig ríkisvaldið hyggst standa að því að gera þessar framkvæmdir upp. Ég hef heyrt að það verði í gegnum Jöfnunarsjóðinn, í gegnum það sérstaka framlag sem á að fara til þess að styrkja framkvæmdir minni sveitarfélaga en menn hafa áhyggjur af því að hafa þetta ekki fast í hendi og eins að þessi upphæð sem þarna er til ráðstöfunar verði lág.

Fyrirspyrjandi (Birgir Ísl. Gunnarsson) Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin. Þau svör sem hún flutti hér fullnægja mér alveg. Ég tel að þetta sé vandaverk og þurfi auðvitað að vanda til þess og skil að það hafi tekið nokkurn tíma en fagna því ef það stenst sem hæstv. ráðherra segir, og ég dreg það að sjálfsögðu ekki í efa að reglugerðin verði sett nú um miðjan þennan mánuð.

Fyrirspyrjandi (Kristín Einarsdóttir) Virðulegur forseti. Á þskj. 65 hef ég beint fsp. til félmrh. um staðfestingu skipulags á Hvaleyrarholti sem hljóðar svo, leyfi með forseta: ,,1. Hvaða athuganir hafa farið fram vegna skipulags fyrir byggð á Hvaleyrarholti í Hafnarfirði með tilliti til mengunar frá álbræðslu í Straumsvík? 2. Hver er afstaða skipulagsyfirvalda til málsins? 3. Hvaða viðbótarathugana er talin þörf áður en hægt er að taka afstöðu til skipulagsins?`` Ég hef ætíð haft verulegar áhyggjur af mengunarhættu frá álverinu í Straumsvík, hvað þá heldur ef það á að byggja viðbótarálver á þessum sama stað. Í skýrslu Hollustuverndar ríkisins frá því sumarið 1986 kemur fram að mengunarvörnum var þá verulega ábótavant hjá álverinu í Straumsvík. Ekki veit ég hversu mikið er búið að gera síðan varðandi athuganir á mengun frá álverinu en þessi skýrsla er frá 1986. Í dagblaðinu Þjóðviljanum þann 3. október sl. er frétt á forsíðu um mengunarhættu. Það er talað um óvissa mengunarhættu á Hvaleyrarholti og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Nú er í undirbúningi bygging á nýju íbúðarhverfi á Hvaleyrarholti og hafa spurningar vaknað um hvort ekki stafi hætta af álverinu í næsta nágrenni, sérstaklega ef ákveðið verði að stækka það.`` --- Síðar segir í þessu sama viðtali sem er við Gunnar Rafn bæjarritara: ,,Við eigum því alls ekki von á öðru en að fá skipulagið samþykkt af skipulagsstjórn ríkisins og bíðum einmitt eftir því nú.`` Ég vildi þar af leiðandi leggja fram þessar spurningar til félmrh. varðandi það hvað almennt er gert þegar verið er að skipuleggja á þennan hátt og farið fram á staðfestingu skipulags vegna þeirrar hættu sem þarna getur stafað af stóriðjunni.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr um í þremur liðum atriði er varða staðfestingu skipulags á Hvaleyrarholti. Í fyrsta lagi er spurt um hvaða athuganir hafa farið fram vegna skipulags fyrir byggð á Hvaleyrarholti í Hafnarfirði með tilliti til mengunar frá álbræðslu í Straumsvík. Því er til að svara að Hollustuvernd ríkisins hefur samið greinargerð um athugun á hugsanlegri mengun frá iðnfyrirtækjum í fyrirhugaðri íbúðarbyggð á Hvaleyrarholti. Greinargerðin var unnin fyrir bæjarskipulag Hafnarfjarðar. Heilbrigðis- og skipulagsnefndir Hafnarfjarðar hafa einnig haft til athugunar hugsanleg mengunaráhrif í byggð vegna reksturs núverandi og fyrirhugaðra iðnfyrirtækja við Straumsvík. Sem lið í þessum athugunum var Hollustuvernd ríkisins falið að gera grófa dreifingarútreikninga. Bæjaryfirvöld í Hafnarfirði tóku nýlega í notkun mælistöð til að fylgjast með mengun frá álverinu í Hvaleyrarholti. Fyrst í stað er einungis mælt brennisteinstvíildi en mest ástæða er talin til að fylgjast með því efni. Síðan er ætlunin að hefja mælingar á fleiri mengunarefnum og á fleiri stöðum í bænum. Niðurstöður verða m.a. notaðar sem grundvöllur að hertum kröfum um mengunarvarnir ef þær gefa til þess tilefni. Þegar hefur verið ákveðið að fram fari ítarlegar athuganir á hugsanlegum mengunaráhrifum og annarri röskun lífríkis og að fyrstu niðurstöður liggi fyrir áður en ákvarðanir um framkvæmdir verða teknar. Reglulega hefur verið fylgst með flúormengun frá álverinu og hefur sérstök nefnd ríkisstjórnarinnar og Alusuisse annast framkvæmd þeirrar athugunar. Í öðrum lið fsp. er spurt um hver sé afstaða skipulagsyfirvalda til málsins. Skipulagsstjórn ríkisins hefur til umfjöllunar ósk bæjarstjórnar Hafnarfjarðar um að hún afgreiði til staðfestingar félmrh. breytingu á aðalskipulagi Hafnarfjarðar sem er fólgin í því að á svæði sem ætlað var til íbúðarbyggðar eftir árið 2000 eða í lok skipulagstímabilsins verði íbúðarbyggð á yfirstandandi skipulagstímabili. Skipulagsstjórn ríkisins hefur enn ekki tekið endanlega afstöðu til þess hvort hún mælir með staðfestingu breytingarinnar. Í þriðja lagi er spurt hvaða viðbótarathugana er talin þörf áður en hægt er að taka afstöðu til skipulagsins. Að mati Hollustuverndar ríkisins þyrfti, áður en afstaða er tekin til skipulagsins, að liggja fyrir nákvæmari könnun á svæðinu án þess að sú könnun hafi verið skilgreind nánar. Heilbrigðis- og skipulagsnefndir í Hafnarfirði hafa þegar hafið fullkomnari könnun á svæðinu og mælingar, en fyrri könnun náði einungis til útreikninga á hugsanlegri mengun. Í framhaldi af því mun skýrsla um þá athugun verða lögð fyrir skipulagsstjórn ríkisins sem þá tekur afstöðu til þess hvort hægt sé, á grundvelli þeirra upplýsinga, að afgreiða málið til staðfestingar ráðherra.

Fyrirspyrjandi (Kristín Einarsdóttir) Ég þakka ráðherra svörin og sé að það er reynt að taka á þessum málum og vona að það sé tekið tillit til mengunar þegar verið er að staðfesta skipulag. Þó svo að mengunarvarnir heyri að sjálfsögðu undir heilbrrh. og Hollustuvernd þá taldi ég samt rétt að beina þessum fsp. til félmrh. vegna þess að þarna er um að ræða staðfestingu skipulags. Ég lít á það sem mikið áhyggjuefni að það sé talin vera það mikil mengun, sérstaklega af brennisteins-díoxíði, að Hollustuvernd ríkisins hefur gert athugasemd við þá mengun. Hreinsunarbúnaður álversins í Straumsvík gerir ekki ráð fyrir hreinsun á brennisteins-díoxíði sem er verulegt áhyggjuefni því það er mengun sem þarf að hafa áhyggjur af svo sem af allri annarri mengun. Ég skora á félmrh. að taka þetta, í samvinnu við heilbrrh., föstum tökum og slaka ekki á neinum kröfum varðandi mengun vegna þess að það skiptir verulega miklu máli fyrir Hafnfirðinga að þarna sé ekki um neina óvissu að ræða vegna mengunarhættu. Talað er um að þarna verði framtíðaríbúðarhverfi Hafnfirðinga þar sem á að búa fjöldi fólks. Því má ekki vera nokkur vafi á að hættulaust sé fyrir fólk að búa þarna. Ég ítreka það að ég tel að áður en skipulagið er staðfest þurfi þetta að vera alveg ljóst og að ekki verði veittar neinar undanþágur að því er varðar mengunarvarnir.

Flm. (Hreggviður Jónsson) Hæstv. forseti. Hér er á dagskrá till. til þál. um tvöföldun Reykjanesbrautar en flm. auk mín er Ingi Björn Albertsson. Till. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að láta hefja nú þegar undirbúning að tvöföldun Reykjanesbrautar frá Hafnarfirði að Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Skal gert ráð fyrir því að lögð verði önnur akbraut við hliðina á hinni gömlu þannig að fullkomin hraðbraut með algerlega aðskildum akstursstefnum og tveimur akreinum í hvora átt tengi saman þessa tvo staði. Stefnt verði að því að ljúka verkinu fyrir árslok 1992. Þetta verkefni verði tekið út úr vegáætlun og meðhöndlað sem sjálfstætt verkefni óháð langtímaáætlun um vegagerð. Leitað verði leiða til þess að afla fjár til verksins utan vegáætlunar.`` Það er kunnara en frá þurfi að segja að umferð um Reykjanesbraut er afar mikil. Reykjanesbrautin hefur algjöra sérstöðu í vegakerfinu. Við getum orðað það svo að Reykjanesbrautin sé hlið Íslands að umheiminum. En það er ekki nóg með að umferð um Reykjanesbraut hafi vaxið gífurlega á undanförnum árum heldur er það einnig eðli hennar sem er sérstakt. Fjöldi bifreiða sem ekur um brautina bæði á síðkvöldum og árla morguns er mikill. Hér koma til tvö atriði. Í fyrsta lagi er fjöldi fólks sem fer til vinnu á hverjum degi eftir Reykjanesbrautinni og í öðru lagi er nær allt utanlandsflugið sem fer frá Keflavíkurflugvelli. Þessi tvö atriði skapa sérstöku umferðarinnar um Reykjanesbrautina. Jafnframt nota íbúar Suðurnesja Reykjanesbrautina mjög mikið utan þess sem snertir atvinnumál þeirra. Bæði sækja þeir margs konar þjónustu til höfuðborgarsvæðisins og einnig fjölbreytilegar tómstundir. Ég minni sérstaklega á mikinn fjölda Suðurnesjabúa sem fer á skíði, bæði í Bláfjöll, Skálafell og Hengilssvæðið, á hverjum vetri. Það er einnig svo að þessi mikla umferð hefur orðið til þess að Reykjanesbrautin er í dag þannig að við erfiðar aðstæður skapast mjög hættulegt ástand vegna þess að slitið á brautinni er svo mikið. Þetta hefur að vísu verið lagfært að hluta til með því að fræsa úr veginum annað slagið en áfram eru ákveðnir kaflar mjög hættulegir. Þá er það svo að umferðin um Reykjanesbrautina hefur, eins og ég sagði, algjöra sérstöðu miðað við aðra vegi landsins. Við frjálslyndir hægrimenn höfum það á okkar stefnuskrá að brautin verði tvöfölduð. Við teljum það ákveðna stefnu og þá með tilliti til þess að unnið hefur verið að álíka verkefnum í vegamálum með svipuðum hætti úti á landi. Ég minni hér á að Ólafsfjarðarmúlinn var mjög hættulegur vegur og því var ákveðið að leggja göng milli Dalvíkur og Ólafsfjarðar sem sérstakt verkefni. Ég tel að staða Reykjanesbrautarinnar sé með þeim hætti að það beri að tvöfalda hana og vinna með svipuðum hætti að því og ég nefndi varðandi göngin á milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur. Við þingmenn Reykn. höfum fengið mjög viðamikla úttekt um Reykjanesbrautina og hugsanlegar endurbætur á þeim vegi sem núna er og jafnframt upplýsingar um umferð um veginn og ýmiss konar fróðlegar upplýsingar frá Vegagerðinni. Þessar upplýsingar geri ég ráð fyrir að komi fram í umræðu hér á eftir um þetta. En ég tel mikilvægt að menn líti til þess að þetta er alveg sérstakt verkefni og því mikilvægt að að því verði staðið með þeim hætti sem við leggjum til. Þá ber ekki að draga það undan að slys hafa verið tíð á Reykjanesbrautinni og fjöldi banaslysa hefur orðið á henni síðan hún var lögð. Það er auðvitað svo að banaslys verða víðar og e.t.v. tíðari á mörgum stöðum þar sem umferð er meiri, en þrátt fyrir það er þetta afar hættulegur kafli, og sumir hafa viljað kalla hana dauðabrautina. Svo getum við litið til þess að nær allt utanlandsflug fer frá Keflavíkurflugvelli og umferðin því mikil frá Keflavík til höfuðborgarsvæðisins. Það er líka svo að erlendir þjóðhöfðingjar lenda á Keflavíkurflugvelli og eru keyrðir á miklum hraða til höfuðborgarinnar. Ég tel því að þessi braut sé í þeirri sérstöðu að við eigum að tvöfalda hana því að þetta er í raun og veru vegurinn til útlanda. Þetta er vegurinn að landamærunum. Þessi vegur hefur því algjöra sérstöðu miðað við aðra vegi sem eru hér á landi. Við höfum einnig séð það að á vetrum er mjög mikil hætta á þessari braut, en mikill hluti umferðarinnar er eldsnemma á morgnum, þegar fólk er að fara í flug, er að fara til vinnu eða er að koma úr vinnu frá Keflavíkurflugvelli. Þá er mikil umferð, eins og ég minntist hér á áðan, síðla kvölds þegar Suðurnesjabúar eru að koma héðan frá Reykjavík, en hingað hafa þeir sótt mikið í sínum tómstundum. Það er því mjög brýnt að það verði staðið vel að þessum málum og ég vonast til að þegar málið verður tekið fyrir í nefnd verði samstaða um að vísa því til ríkisstjórnarinnar til afgreiðslu og skoðunar með þeim hætti að unnið verði að þessum málum mjög hratt og vel og við fáum tvöfalda Reykjanesbraut sem allra fyrst. Það er líka brýnt að við lítum til þess að fé til vegamála hefur verið mun minna til Reykjaness, og það hefur farið minnkandi og einnig til höfuðborgarsvæðisins, miðað við það fé sem fer til annarra byggða á landinu undanfarin ár. Það er því tími til kominn að þessum málum verði snúið við og teknar upp vegabætur hér með meiri þunga en áður hefur verið gert. Ég vil minna á það að sú mikla aukning á bifreiðaeign sem núna hefur orðið er mest á þessu landsvæði og þeir notendur eru að sjálfsögðu flestir á þessu fjölmenna svæði. Annars vegar eru u.þ.b. 55% hér á hinu svokallaða höfuðborgarsvæði, en með Suðurnesjunum eru þetta 65% allra íbúa á landinu. Þess vegna er það í rauninni rökrétt að meiri fjármunum sé veitt til vegamála á þessu svæði en hefur verið gert. Og það er brýnt að svo verði gert, enda hafa tollar af bifreiðum og önnur gjöld komið að langstærstum hluta frá íbúum þessa svæðis, svo og gjald af bensíni. Það er því náttúrlega mikilvægt að íbúarnir sem greiða mest til þessara mála fái til vegagerðar meira en áður hefur verið. Ég tel að það sé tími til kominn að menn hugsi um þessi mál að þessu leyti og sameinist um það að svona brýnt verkefni eins og tvöföldun Reykjanesbrautarinnar verði framkvæmt nú fljótlega. Umferðin hefur margfaldast undanfarin ár. Ég tek sem dæmi að í kringum 1980 voru bifreiðar á Reykjanesbraut við Straumsvík í kringum 3000 en eru nú komnar upp í 10.000. Hins vegar er umferðin þar fyrir sunnan náttúrlega mun minni þegar er tekin talning og Straumsvík ekki talin með. Engu að síður er mjög mikilvægt að gerðar verði ráðstafanir þegar í stað til að tvöfalda brautina og jafnframt að það liggi fyrir áætlun um það með þeim hætti skipulag sveitarfélaga og skipulag flugstöðva geri ráð fyrir að nægilegt land verði fyrir slíka tvöföldun. Ég vil ekki á þessu stigi hafa þessa ræðu öllu lengri en vísa að öðru leyti til greinargerðar sem fylgir með frv. og vil þó að lokum rétt minna á að þetta var 1. mál er varaþingmaður Frjálslynda hægriflokksins, Kolbrún Jónsdóttir, flutti hér þegar hún settist á þing og ég tel að það hafi verið gott mál þá og sé ekki síðra núna og mikilvægi þess hafi vaxið með hverju árinu sem líður.

Matthías Á. Mathiesen Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu, 6. mál þessa þings, till. til þál. um tvöföldun Reykjanesbrautar, hefur verið til umræðu á Alþingi áður eins og fram kom hjá 1. flm. í ræðu hans áðan, hv. 11. þm. Reykn. Það er vissulega svo að Reykjanesbrautin er einn þýðingarmesti þjóðvegur þessa lands og þar kemur tvennt til. Annars vegar að þetta er tengibraut byggðarlaga sem um 65% íbúa landsins byggja eins og hér kom fram áðan og eins og segja má, og hv. 1. flm. sagði, er þetta vegurinn til útlanda, þetta er vegurinn að landamærunum. Það er alveg hárrétt. Þingmenn Reykn. gera sér mjög vel grein fyrir þessum hlutum og þeir hafa með fundi sem þeir héldu ekki fyrir löngu síðan viljað fá fram af hálfu Vegagerðar ríkisins álit á því með hvaða hætti er hægt að bregðast við því sem þarf að bregðast við með skjótum hætti, hver eigi að vera framtíðarverkefni varðandi þessa braut, og að við áttum okkur að sjálfsögðu á því í leiðinni hver kostnaður er í sambandi við þessa hluti. Við þurfum að hafa framkvæmdaröðina. Við þurfum þá líka í leiðinni að átta okkur á því hver kostnaðurinn er og með hvaða hætti möguleiki er á því að afla tekna í Vegasjóð til þess að standa straum af því sem um er að ræða. Á þessum fundi sem þingmenn Reykn. héldu mættu fulltrúar Vegagerðar ríkisins. Þeir gerðu grein fyrir þessum málum og þess var óskað að frá þeim kæmi greinargerð, sem þeir hafa nú látið þingmönnum Reykn. í té í dag, þar sem þeir gera grein fyrir þeim þáttum sem taka verður tillit til þegar um þessi mál er rætt og gera sér grein fyrir af þeirri skýrslu hvernig best verður að þessum málum staðið. Ég vildi, með leyfi forseta, víkja að örfáum atriðum sem fram koma í þessari greinargerð en taka fram í leiðinni að þm. Reykn. eru sammála um að þessi greinargerð verði einmitt send til þeirrar nefndar sem fær þá till. til meðferðar sem hér er til umræðu og það verði hægt að vinna þar orðalag að tillögu sem við gætum sameinast um og lagt yrði til að Alþingi samþykkti. Ef við aðeins virðum fyrir okkur umferðarþungann má segja að þar skiptist í tvennt, annars vegar Reykjanesbrautina frá Elliðaám og suður fyrir Krýsuvíkurafleggjarann, og á þessu svæði er, eins og talað er um, dagsumferð á ári að meðaltali 8--10 þús. bifreiðar, en mér er tjáð að á vissum tímum dags og vissa daga sé umferðin nærri 20 þús. bílar á þessu svæði. Þegar síðan kemur suður fyrir Krýsuvíkurveg er umferðin samkvæmt þeirra talningu um 5 þúsund bifreiðar, en á vissum tímum fer bifreiðafjöldinn þar upp í 8--10 þúsund bifreiðar. Við gerð vega er meðaltalsumferðin lögð til grundvallar og það sem fram kemur í skýrslu Vegagerðarinnar er, eins og ég sagði, að Reykjanesbrautin frá Breiðholtsbraut til Krýsuvíkurvegar er með 8--10 þúsund bifreiðar og Krýsuvíkurvegur að Víknavegi, sem er vegurinn á milli Njarðvíkur og inn til Keflavíkur, er með um 5 þúsund bifreiðar. Þegar við ræðum þessi mál er ekki óeðlilegt að þau slys sem verða í þessari miklu umferð komi til umræðu og þá er gjarnan horft á með hvaða hætti hlutirnir hafa gerst. Vegagerðin fylgist mjög náið með þessum slysum og hefur athugað fjölda slysa og borið saman fjölda slysa yfir allt landið og svo á þessum vegi. Það kemur í ljós að á Reykjanesbrautinni er slysatíðni, eins og það er orðað nú, orðin mest ofan Hafnarfjarðar og hefur þetta breyst miðað við það sem áður var. Lengi vel voru slys mjög oft suður frá. Síðan gerðu menn sér grein fyrir því að Arnarneshæðin var orðin slysagildra. Þar er nú verið að hefja miklar framkvæmdir til breytinga og vonandi verður það til þess að slysum þar fækkar. Hins vegar liggur ljóst fyrir að um leið og nýr kafli Reykjanesbrautar, frá Breiðsholtsbraut og inn til Hafnarfjarðar, var tekinn í notkun hefur slysum fjölgað þar. Ef við virðum svo fyrir okkur ástand Reykjanesbrautar eins og það er í dag er ljóst að sú umferð sem á sér stað um Reykjanesbrautina gerir það auðvitað að verkum að hér þarf að gæta vel að í sambandi við viðhald og ljóst að ekki verður hægt að bíða lengi í þeim efnum. Þegar við ræðum svo um hvernig við greiðum úr umferðinni koma enn fremur til greina nýjar leiðir sem gert er ráð fyrir að tengist Reykjanesbrautinni og hver verði forgangsröð þeirra í sambandi við Reykjanesbrautina og þau verkefni sem þar eru til umræðu. Þar á ég við veg sem nefndur hefur verið Ofanbyggðavegur og liggur fyrir ofan Hafnarfjörð. Ef sú braut yrði lögð yrði það til þess að draga mjög úr umferðinni þegar komið er suður að Hafnarfirði og suður fyrir Hafnarfjörð. Ég hef vikið hér að í fyrsta lagi öryggisaðgerðum vegna Reykjanesbrautarinnar, ég hef vikið að í öðru lagi aðgerðum vegna breytinga á öðrum tengibrautum, ég hef vikið að viðhaldsaðgerðum sem hér koma til greina, ég hef vikið hér að nýjum akstursleiðum sem tengjast Reykjanesbrautinni og síðan fjallar þessi till. sem hér er til umræðu um tvöföldun þá sem rétt er talið að verði farið út í. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa þessi orð mín fleiri hér en ég tek undir það sem hv. 1. flm. sagði, að vonandi verður þessi till. til afgreiðslu. Ég tók ekki eftir til hvaða nefndar flm. vísaði. 

Jóhann Einvarðsson Hæstv. forseti. Bara örfá orð í viðbót við þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég vil taka það fram strax í upphafi að þingmenn kjördæmisins hafa alla tíð haft mjög góða samvinnu um það hvernig að þessu máli skyldi staðið. Þessi tillaga um tvöföldunina hefur verið rædd hér áður en ekki hlotið neina afgreiðslu í þinginu. Trúlega er það vegna þess mikla kostnaðar sem er við það að tvöfalda brautina og ekki síst vegna þess að vegamálayfirvöld telja að umferðin sé varla orðin nægilega mikil til þess að réttlæta það í samanburði við aðra þjóðvegi á landinu. Ég tel hins vegar að þeir meti tölurnar kannski svolítið varlega. Umferðin á Reykjanesbraut er fyrst og fremst tvisvar á sólarhring, snemma á morgnana og síðla dags, og þess vegna held ég að sólarhringsmeðaltalið segi í raun og veru ekki alla söguna. Ég hygg að af okkur þingmönnum séum við, ég og kollegi okkar, hv. 4. þm. kjördæmisins, hvað kunnugastir þessum vegi og það er alveg ljóst að við tvennar aðstæður er hann verulega hættulegur, þ.e. í hálku, og að mínu viti e.t.v. hættulegri í votviðri og hvassviðri svo slitinn sem hann er orðinn. Eins og 1. þm. kjördæmisins tók fram fara nú fram ýmsar kannanir á þeim möguleikum sem eru til þess að bæta ástandið og ég hygg að við verðum að vera raunsæ í því hvað hægt er að gera. Ég er ekki viss um að okkur takist, nema þá með einhverri sérstakri fjáröflun sem ég sé ekki í hendi minni núna í augnablikinu, að ganga til tvöföldunar á brautinni sem áætlað er að kosti tæpan milljarð. Það eru ýmsar aðrar aðgerðir sem Vegamálaskrifstofan telur að mundu bæta ástandið mjög víða á leiðinni og undir þær margar tek ég. Það er eitt atriði sem mér finnst að vanti í skýrsluna hjá þeim, sem ég tel að væri mjög brýnt að kanna til þrautar og ég veit að þeir hafa hafið könnun á, og það er að setja upp hálkuvara, sjálfvirka eða ekki sjálfvirka, sem mundu leiðbeina ökumönnum mjög mikið ef hætta er á hálku eða hitastigið komið á það stig að hætta sé á hálku. Þetta væri að mínu viti ekki mjög flókið mál en mundi létta það að ýmsu leyti. Ég ætla ekki að fara að rekja þá möguleika sem Vegamálaskrifstofan mælir með eða telur möguleika á sem áfanga í tvöföldun brautarinnar. Ég legg áherslu á það að eins og verið hefur fram að þessu þá reynum við þingmenn kjördæmisins að hafa samstöðu í þessu máli, það er farsælast til þess að ná fram hagkvæmri lausn, og munum við hafa góða samvinnu við nefndarmenn í atvmn. þegar kemur til lokaafgreiðslu þessarar till. Það er eitt atriði að lokum sem þarf að auka mjög en hefur dregið úr núna á seinni árum og það er löggæslan. Ég held að það sé atriði sem mjög vantar á en mundi leysa marga hluti í þessu, sérstaklega á þeim tímum sem umferð er mjög mikil. Þessi atriði vildi ég að kæmu fram. Ég tel gott að till. kom hér fram, hún vekur þá þessa umræðu upp og hefur kannski flýtt fyrir þeim störfum sem Vegamálaskrifstofan hefur verið að vinna. En ég legg á það megináherslu að þingmenn kjördæmisins hafi, eins og fram að þessu, góða samvinnu um það á hvaða hátt hægt er að hrinda í framkvæmd nauðsynlegum endurbótum á þessum mikilvæga þjóðvegi.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Sú till. sem liggur hér fyrir er till. um að tvöfalda Reykjanesbraut. Vissulega er nauðsyn að það verði gert. Umferð á þessum vegi er þvílík, slysatíðni slík og nauðsyn þess slík að það verður að gera þá hluti sem allra fyrst. Hitt er annað að bæði ég og aðrir þingmenn Reykjaness gera sér það ljóst að um þessar mundir er ekki unnt að setja milljarð í þetta, beinlínis vegna fjárskorts. Því er hyggilegast, eins og fram hefur komið hér, að velja næstbestu leiðina þar til því marki verður náð að tvöfalda Reykjanesbraut, að gera verulegar úrbætur á veginum. Það er fyrirhugað að gera það. Það er algjör samstaða þingmanna Reykjaness í þeim efnum að ýta á það að svo verði gert og ég fullyrði að það verður líka gert. Ég minni á það líka að það þarf aukna löggæslu á þessum vegi. Það verður að leggja í þann kostnað á meðan ekki er hafist handa við tvöföldun Reykjanesbrautar. Það þarf úrbætur strax. Þess vegna er hyggilegt að gera þær betrumbætur sem unnt er að gera nú fyrir mun minni kostnað. Það er náttúrlega aðalatriðið að slysum verði fækkað og vegurinn verði eins og best verður á kosið og það er meiningin að svo verði. Þessi vegur, Keflavíkurvegurinn eða Reykjanesbrautin, var á sínum tíma nefndur, þ.e. vegurinn á undan Reykjanesbrautinni var nefndur Ódáðahraun íslenskra vega. Ég hygg að Ólafur heitinn Thors hafi nefnt veginn því nafni. Það var mikil barátta við að fá varanlegt slitlag á þennan veg. Í upphafi var ákveðið að steypa veginn, síðan komu upp raddir um það að malbika veginn. Þá brugðust Suðurnesjamenn mjög hart við og mótmæltu hástöfum. Það tókst að koma í veg fyrir það að vegurinn yrði hálfur malbikaður, þ.e. frá Straumi og til Keflavíkur. En ég vil varpa því aðeins fram til hugleiðingar ykkur hér í þingsal hvernig ástandið hefði verið ef vegurinn hefði allur verið malbikaður, hvert viðhaldið hefði verið, hver kostnaðurinn hefði verið fyrir þjóðarbúið. Sem betur fer tókst að koma í veg fyrir þetta. En ég vek líka athygli á því að þessi vegur hefur verið afskaplega viðhaldslítill og því hefur lítið af fé Vegagerðarinnar farið til þessara hluta og það segir okkur að nú er ástæða til að setja fé í þennan veg. Það má líka rifja það upp að þetta var fyrsti vegurinn og eini vegurinn sem lagt var á veggjald. Það var af tekið vegna háværra mótmæla þess fólks sem þennan skatt þurfti að greiða, sem neitaði þessum skatti vegna þess að það var fyrirsjáanlegt að þetta var eini vegurinn sem fyrirhugað var að taka skattgjald af. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta en ég legg áherslu á að það verða gerðar verulegar umbætur á þessum vegi. Við þingmenn Reykjaness munum ýta fast á eftir því. Framtíðin verður sú að tvöfalda veginn, en þessar úrbætur koma fyrst.

Kristín Einarsdóttir Virðulegi forseti. Ég má til með að blanda mér í þessar umræður þó að ég sé ekki þingmaður Reyknesinga. En ég þekki Keflavíkurveginn nokkuð vel og þekkti hann kannski einna best á meðan hann var, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, Ódáðahraun íslenskra vega, þegar ég var barn og átti heima í Keflavík og þurfti að fara oft um þennan veg. Ég fer miklu sjaldnar núna en ég hef þá sömu reynslu og þeir sem hér hafa talað á undan mér að það er fyrst og fremst slitinn vegur og sú hætta sem það skapar vegfarendum, þ.e. ástand vegarins. Ég held að aðalvandamálið sé ekki að vegurinn beri ekki þá umferð sem um hann fer. Ég hef að vísu ekki farið um veginn þegar hvað flestir bílar eru á honum, en vandamálið er fyrst og fremst þessi slysahætta, hversu mikið vatn safnast á hann, hversu erfitt er að aka um hann vegna annarra aðstæðna heldur en endilega að hann sé of mjór. Þetta bæði skilst mér á þeim sem hér hafa talað og eins þeim skýrslum sem maður hefur séð og þeirri umfjöllun sem hefur farið fram um þetta mál. Ég held því að það sem fyrst og fremst þarf að gera núna sé að taka á slysahættunni. Mér óar sá mikli kostnaður sem hér hefur verið talað um, 1 milljarður til að tvöfalda brautina. Það hlýtur að vera hægt að fara ódýrari leiðir og þurfi að gera það strax til þess að bæta veginn, því að hér eins og annars staðar er alltaf spurningin um forgangsröð. Þó að margir búi á þessu svæði þá verðum við líka að muna að það eru önnur svæði sem við verðum að taka tillit til og við sem búum hér megum ekki gleyma því að vegirnir eru líka mjög illa farnir annars staðar. Það þarf að gera stórátak í vegamálum annars staðar en akkúrat hér. Þess vegna held ég að þingmenn Reykjaness ættu að sameinast um að leita ódýrari leiða og hugsa um þessa margumtöluðu forgangsröð og leggja höfuðáhersluna á að vegurinn sé öruggari en ekki endilega að tvöfalda veginn.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég vil aðeins fá að segja örfá orð sem annar flm. að þessari till. Þó að ég sé fulltrúi fyrir annað kjördæmi þá tel ég þetta slíkt nauðsynjamál að það beri að horfa á það með hagsmuni landsins sem heildar að leiðarljósi. Það kom fram hér áðan í máli hv. þm. Jóhanns Einvarðssonar að vegamálastjóri telji að umferðarþunginn um þennan veg sé ekki nægjanlegur til þess að rökstyðja það að tvöfalda eigi þessa braut. Ég tel að við megum ekki horfa á umferðarþungann einan og sér í þessu dæmi. Við getum t.d. flett upp í þessu ágæta þskj. og séð þar töflu yfir slysatíðnina eða skoðað þá hrikalegu mynd sem er aftan á þskj. sem sýnir það glögglega að þetta er einhver hættulegasti, ef ekki allra hættulegasti vegarkafli á landinu. Það má líka horfa til t.d. Ólafsfjarðarmúlaframkvæmdanna. Það er engan veginn hægt að rökstyðja þær framkvæmdir með umferðarþunga en hins vegar hægt að gera það með slysatíðni. Ég minni á það að þingmenn Vesturlands hafa lagt fram svipaða till., ef svo má að orði komast, um jarðgöng undir Hvalfjörð, þar sem einnig er gert ráð fyrir að hún verði kostuð af fé utan vegáætlunar. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir því, bæði þingmenn Vesturlands og væntanlega þingmenn Reykjaness, að þetta kostar allmikið fé og verður ekki gert í einni hendingu. En það sem við erum kannski helst að kalla á er viljayfirlýsing þingsins um það að í þessar framkvæmdir verði farið, á hvaða tímapunkti sem það er, en ég tel nauðsynlegt að tímasetja það. Það er kannski fullstíft til orða tekið hér í þessari ályktun að verkinu verði lokið fyrir árslok 1992 en það má að sjálfsögðu laga það til og ég ætla ekkert að stinga upp á neinni ákveðinni dagsetningu á það. Ég vænti þess að sú nefnd sem fær þetta til umræðu skoði þann flöt á málinu. Það kom einnig fram hér hjá hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni að það er fjárhagslega hagkvæmt að steypa vegi, eins og ég held nú að allir hafi vitað, og það hlýtur að vera spurning fyrir okkur sem stefnumarkandi þátt hvort það á ekki að fara í æ ríkari mæli í það að steypa vegi landsins. Þó það sé dýrara í upphafi þá vinnur það sig fljótt upp í viðhaldi vega. Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins fá að segja þessi örfáu orð. Ég tel að hv. 1. flm. hafi mælt mjög vel fyrir okkar munn í þessu máli og lýk því ræðu minni.

Anna Ólafsdóttir Björnsson Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að taka undir orð þeirra sem lagt hafa sérstaka áherslu á slysahættuna á Reykjanesbraut. Ég tel að vænlegast til úrbóta sé þar að einbeita sér að þeim svæðum brautarinnar þar sem slys eru tíðust og vegurinn virðist hættulegastur. En eins og fram kemur í upplýsingum frá Vegagerðinni þá er það mjög misjafnt eftir svæðum. Þar má leita annarra brýnna úrbóta nú þegar og raða upp í þá forgangsröð að slysahættu sé bægt frá eftir því sem kostur er og síðan að hyggja að tvöföldun brautarinnar. Þetta má gera með góðri lýsingu, breikkun á einstökum svæðum og ýmiss konar góðum aðgerðum sem til eru tillögur um. Þetta held ég að sé okkar albrýnasta mál nú og það verður að bíða framtíðarinnar, vonandi ekki þó of mikillar, að stíga næsta skref til þess að gera Reykjanesbrautina að öruggum og góðum vegi.

Flm. (Hreggviður Jónsson) Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umfjöllun sem þetta mál hefur fengið hér í þinginu. Hún sýnir að það er mikill áhugi á þessu máli og jafnframt hve brýnt er að farið verði í þessar framkvæmdir. Ég held nefnilega að þegar við lítum á það mál þá sé ódýrasta lausnin tvöföldun vegarins strax, frekar en að fara út í alls konar vegabætur sem kosta mjög mikið með því leysa þetta vandamál til skemmri tíma, þannig að ef við lítum á kostnaðinn sem slíkan þá yrði hann minni með slíkum hætti. Þá er ekki úr vegi að varpa fram þeirri hugmynd hér að slík framkvæmd yrði boðin út og verktaki sem fengi verkið fengi jafnframt að gefa út skuldabréf fyrir kostnaðinum, t.d. kúlubréf sem yrðu þá gefin með slíkum hætti. Hér var einnig talað um vegatoll. Það er út af fyrir sig umhugsunarefni hvort gera ætti skoðanakönnun í næstu sveitarstjórnarkosningum sem verða á komandi vori um það hvort t.d. íbúar Suðurnesja mundu sætta sig við eða hefðu áhuga á því að farið yrði strax út í slíka framkvæmd ef taka ætti vegatoll. Það mætti auðvitað bera það undir íbúana og sjá hvort grundvöllur væri fyrir slíku í dag. Það er alveg ljóst að það verður núna að fara út í framkvæmdir við að bæta veginn eins og hann er, svo sem hér kom fram hjá allflestum ræðumönnum, og það er auðvitað án tillits til tvöföldunarinnar sem slíkrar. Það er hins vegar rétt hjá hv. 5. þm. Vesturl. að við verðum að hugsa um hagsmuni heildarinnar og um þjóðina alla í þessu verkefni. Það er svo að hér verður að hugsa um það að þetta er vegurinn til útlanda og hér búa 65% allrar þjóðarinnar þannig að framkvæmdafé til vegamála á þessu svæði er miklu minna en það ætti í raun að vera. Það er því brýnt að við stöndum saman um það að fengið verði aukið fé til þessara framkvæmda og raunar framkvæmda í vegamálum á þessu svæði og jafnframt að það fé sem á að fara til vegamála og hefur verið tekið út úr vegafé af ríkisstjórninni verði sett í hana líka. Ég hef saknað samgrh. hér í þessum umræðum sem hefði nú gjarnan mátt segja álit sitt á þessum málum, en hann hefur eins og allir vita meiri áhuga á því að bora göt, eins ágæt og þau nú eru, og hefði verið fróðlegt að fá að vita hvað mamma hæstv. ráðherra hefði sagt um þetta því eins og allir vita lagði hún til að hæstv. ráðherra boraði göt. Ég held að meginmálið sé hins vegar það að hér er framkvæmd sem er brýnt að við leggjum út í og það er brýnt að við fáum fram bætur í þessu því það er fyrir þjóðina alla en ekki bara fyrir kjördæmið.

Flm. (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 54 um nýja atvinnumöguleika á landsbyggðinni. Till. þessi var lögð fram hér á Alþingi í fyrra en komst ekki á dagskrá í önnum þingsins á síðustu starfsvikum þess. Flm. ásamt mér eru þingkonur Kvennalistans, Anna Ólafsdóttir Björnsson, Guðrún Agnarsdóttir, Kristín Einarsdóttir, Málmfríður Sigurðardóttir og Þórhildur Þorleifsdóttir. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna með hvaða hætti unnt er að nota nútíma tölvu- og fjarskiptatækni til að flytja verkefni á vegum ríkisstofnana og annarra aðila frá höfuðborgarsvæðinu til annarra landshluta. Sérstaklega verði kannaðir möguleikar á að nýta þessa tækni til þess að koma á laggirnar fjarvinnustofum í því skyni að fjölga störfum og auka fjölbreytni í atvinnulífi byggðarlaganna.`` Á landsfundi Kvennalistans um síðustu helgi var að vonum löngum tíma varið til að ræða stöðu kvenna, ekki síst kvenna á landsbyggðinni í ljósi atvinnuástandsins sem nú ríkir víða. Kvennalistakonur hafa reyndar verið ötular við það á undanförnum árum að ræða atvinnumál kvenna úti á landsbyggðinni og hafa haldið marga fundi og ráðstefnur um stöðu kvenna. Þar hafa komið fram margar frjóar hugmyndir þó að ekki kalli þær á stórvirkjanir eða önnur slík stórvirki sem oft eru talin hin einu eiginlegu atvinnutækifæri. Get ég fullyrt að allar þær hugmyndir sem konur hafa eru örugglega langt innan við 200 millj. fyrir hvert starf sem nú er talað um að hvert nýtt starf í fyrirhuguðu álveri kunni að kosta okkur. En konur skortir stuðning til þess að hrinda hugmyndum sínum í framkvæmd. Á landsfundi Kvennalistans kom fram hugmynd um að gera þær breytingar á starfsemi Byggðastofnunar sem fela í sér að ákveðnu fjármagni stofnunarinnar yrði varið til sérstakra aðgerða í þágu kvenna og ætti það að falla vel að fyrirheiti hæstv. ríkisstjórnar um að gera sérstakt átak í atvinnumálum kvenna á landsbyggðinni. Við kvennalistakonur munum reyna að fylgja þessari hugmynd eftir eftir þeim leiðum sem mögulegar reynast, en ég vil leggja áherslu á það að hugmyndin gerir ekki aðeins ráð fyrir ákveðnu fjármagni til kvenna frá Byggðastofnun heldur er ekki síst átt við ráðgjöf og stuðning konum til handa til þess að hrinda hugmyndum sínum í framkvæmd. Sá samdráttur sem orðið hefur á undanförnum árum í báðum okkar undirstöðuatvinnugreinum, þ.e. landbúnaði og sjávarútvegi, hefur komið harðast niður á konum og ekki hefur tekist svo um munar að auka fjölbreytni atvinnulífsins úti á landsbyggðinni sem allir virðast þó sammála um að gera þurfi. Á fskj. I með tillögu þessari má sjá hlutfallslega skiptingu nýrra starfa eftir landsvæðum á árunum 1981--1984 og eru þessar upplýsingar fengnar úr skýrslu byggðanefndar þingflokkanna. En eins og sjá má á fyrri mynd á fskj. urðu 3 / 4 hlutar nýrra starfa til á höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjum á þessum tíma. Atvinnuleysi er nú þegar umtalsvert og þar eru konur í meiri hluta. Þar með er reyndar ekki öll sagan sögð því að mikið dulið atvinnuleysi er meðal kvenna. Landbúnaður á undir högg að sækja eins og ég nefndi fyrr og tölur sýna að 40% búa eru svo smá að þau bera aðeins eitt ársverk en hjón reka þó flest þeirra, þ.e. tveir einstaklingar, en karlmaður er gjarnan talinn fyrir búinu. Sveitakonur láta ekki skrá sig atvinnulausar. Það gera ekki heldur þær konur sem um þessar mundir eru búnar að koma upp börnum sínum og væru tilbúnar til þess að fara út á vinnumarkaðinn en hafa ekki verið þar. Í nýjasta yfirliti vinnumálaskrifstofu félmrn., sem einnig fylgir með þskj. þessu, kemur ekki fram á hvaða aldri hinir atvinnulausu eru. Þetta yfirlit vinnumálaskrifstofunnar er frá 9. okt. sl. Í nágrannabyggðarlagi okkar, þ.e. á Akranesi hérna handan Flóans, hafa verið birtar tölur um atvinnuleysi þar sem fram kemur greining á aldri og kyni hinna atvinnulausu. Það er heldur dökk mynd sem við blasir ef litið er á atvinnuleysistölur úr þeim bæ því að af 137 atvinnulausum eru konur 119 og 77 af þeim eru undir 50 ára aldri, þ.e. á hápunkti starfsævinnar. Það er einnig dapurlegt að sjá að jafnvel ungt fólk innan við tvítugt stendur frammi fyrir því að fá ekki vinnu. Þannig eru nú 17 stúlkur á aldrinum 16--20 ára skráðar atvinnulausar á Akranesi. Ég nefni þessar tölur hér til fróðleiks til þess að gera þingheimi grein fyrir að hér er ekki aðeins um að ræða atvinnuleysi eldri kvenna sem jafnvel væru til í að hætta vinnu eins og oft hefur heyrst, heldur er þetta líka orðið vandamál meðal ungs fólks. En atvinnuleysi, lág laun og slæm staða kvenna eru ekkert einsdæmi fyrir Ísland. Ástandið er víðast eitthvað svipað, aðeins mismunandi eftir þjóðfélagsháttum. Sá munur er þó á okkur og frænkum okkar á Norðurlöndunum að þar hefur verið unnið heilmikið í jafnréttismálum og málefnum kvenna um langan tíma, jafnvel allt að 20 ár og mikil reynsla er komin á alls konar aðgerðir. Sumar hafa tekist vel en aðrar reyndar ekki vel. Eins og ég nefndi fyrr í máli mínu, þá bitnar skortur á fjölbreytilegum störfum fyrst og fremst á konum á landsbyggðinni. Þær eiga oft ekki annarra kosta völ en að flytja til þéttbýlisstaða í leit að atvinnu. Stóraukin atvinnuþátttaka kvenna og breytt staða þeirra í fjölskyldunni skiptir miklu í þróun byggðamála og að okkar mati er tímabært að taka mið af þeirri staðreynd. Fyrir þremur árum var efnt til sérstaks strjálbýlisátaks á vegum Evrópuráðsins þar sem sjónum var beint að landsbyggðinni í nærliggjandi löndum, en því miður bárum við Íslendingar ekki gæfu til þess að taka þátt í því af fullum krafti. Það eina sem stjórnvöldum hér í landi datt til hugar var að karlskipa eina fimm manna nefnd sem hafði væntanlega ekkert fjármagn til framkvæmda til þess að gera neitt sem að gagni gæti komið. Og það eina sem heyrðist frá þeirri nefnd var ein grein í Sveitarstjórnarmálum um umhverfismál sem er auðvitað líka mikilvægur málaflokkur. Nágrannar okkar á Norðurlöndunum efndu til mikillar umræðu og aðgerða fyrir dreifbýlið á þessu ári og urðu þar ýmsar framfarir sem íbúar landsbyggðarinnar byggja á síðan. T.d. voru uppi miklar aðgerðir í Svíþjóð undir kjörorðinu ,,Svíþjóð öll skal lifa`` og var þar sjónum beint ekki síst að konunum úti í hinum dreifðu byggðum. Að mörgu leyti eru vandamál byggðarlaga okkar meiri en hjá nágrönnum okkar og ber þá fyrst og fremst að nefna veðurfar og samgöngur sem oft hamla för fólks. Víða erlendis hafa stjórnvöld reynt að sporna við neikvæðri byggðaþróun með því að jafna aðstöðu þéttbýlis og dreifbýlis og gripið hefur verið til tímabundinna aðgerða til að ýta undir og auka fjölbreytni atvinnulífs í dreifbýli. Í Skandinavíu hefur víða verið gert sérstakt átak í uppbyggingu atvinnulífs og á síðustu árum hefur verið lögð mikil áhersla á að skapa nýja atvinnu fyrir konur í dreifbýli. Hér á landi hefur oft verið rætt um þann möguleika að flytja ýmsar stofnanir ríkisins af höfuðborgarsvæðinu í því skyni að fjölga störfum utan þess og draga úr miðstýringu. Vil ég af því tilefni benda sérstaklega á eina grein í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Gerðar verða ráðstafanir til aukinnar valddreifingar, m.a. með því að auðvelda flutning stofnana og svæðisbundinna verkefna frá miðstjórn ríkisvaldsins út í héruð.`` Að mínu mati ætti því till. þessi að hljóta góðan hljómgrunn hjá ríkisstjórninni þar sem hér er lagt til að reynt verði að flytja hluta af verkefnum ríkisins til annarra landshluta, að sjálfsögðu eftir einhverri áætlun sem þarf að gera þar um. Ég vil í því sambandi sérstaklega benda á að þær breytingar sem tölvutækni og ný fjarskiptatækni hafa í för með sér hafa þegar haft mikil áhrif á atvinnuhætti okkar og alla þætti mannlífsins. Nútímatækni á sviði tölvuvinnslu og fjarskipta hefur opnað nýjar víddir sem menn höfðu ekki hugboð um áður. Þessi nýja tækni gefur allt að því óendanlega möguleika til að safna, geyma og flytja upplýsingar án tillits til dvalarstaðar þess sem verkið vinnur. Í mörgum nágrannalanda okkar hafa verið settar á laggirnar fjarvinnustofur þar sem ýmis upplýsinga- og þjónustuverkefni eru unnin á tölvur auk þess sem þar fer fram nám og kennsla á tölvur. Um síðustu áramót var fyrsta fjarvinnustofan opnuð hér á landi í Vík í Mýrdal. Fyrirhugað er að starfsfólk hennar annist bókhald, ritvinnslu, gagnavinnslu og fleira. Starfsemi slíkra fjarvinnustofa hefur gefið góða raun á Norðurlöndum. Þar eru unnin ýmis verkefni sem áður voru inni í fyrirtækjum eða stofnunum, svo sem bókhald, upplýsingaöflun af ýmsu tagi og skýrslugerð. Ég vil aðeins nefna hér eitt dæmi um norska byggð, Dombas sem stóð mjög höllum fæti 1980. Þar er nú unnið að ýmsum mikilvægum verkefnum í fjarvinnustofum, t.d. skráningu upplýsinga úr kirkjubókum og fyrirhugað er að koma skjalasöfnum á tölvutækt form. Íbúar Dombas eru aðeins 3200. 15 þeirra hafa þegar vinnu í fjarvinnustofunni og takmarkið er að finna 15 ný störf á ári í sveitarfélaginu og er sérstök áhersla lögð á atvinnu fyrir konur. Ég nefni þetta hér til þess að benda á að hér eins og þar skiptir hvert einasta nýtt starf í dreifbýlinu miklu máli. Hér er talað um 15 ný störf í 3200 manna byggðarlagi og þau skipta auðvitað miklu máli fyrir þá sem þar búa. Ég bendi á að með því að færa hluta af þjónustu ríkisstofnana út á land má nýta tölvutæknina til að byggja upp nýja vinnustaði. Það er ein leið til að fjölga störfum, auka fjölbreytni atvinnulífsins í byggðarlögum og treysta um leið búsetu fólks. Með frumkvæði stjórnvalda við uppbyggingu fjarvinnustofa fyrir hluta starfsemi sinnar má ætla að ýmis önnur fyrirtæki og einstaklingar fylgi í kjölfarið. Mikilvægt er að vel takist til að notfæra sér nýja tækni á jákvæðan hátt. Verkefni sem þetta krefst góðrar skipulagningar og samstarfs. Það er því nauðsynlegt að gera áætlanir og skipuleggja starfsemi fjarvinnustofa í samráði við sveitarfélög og heimafólk á hverjum stað. Ég nefndi hér áðan dæmi um byggðarlag í Noregi þar sem hægt var að fjölga atvinnutækifærum með slíkri fjarvinnustofu og mig langar að nefna enn eitt dæmi. Ég heyrði að nýlega hefði lagasafn Íslands allt verið sett í tölvutækt form og það finnst mér vera dæmi um verkefni sem hægt hefði verið að vinna hvar sem var á landinu. Ég vil einnig benda á að fjarvinnustofur gegna mikilvægu hlutverki á Norðurlöndunum sem kennslumiðstöðvar fyrir tölvufræðslu. Við getum vænst þess að þörfin fyrir kunnáttu á tölvur aukist til muna á næstunni og því er mikilvægt að geta boðið upp á kennslu sem víðast um landið. Dettur mér þá fyrst í hug að nefna það sem skellur á okkur nú um áramótin, ef svo fer sem horfir, þar sem ætlunin er að taka upp virðisaukaskatt. Það mun auka mjög þörf bænda fyrir að halda nákvæmt bókhald. Það gæti veitt konum í byggðarlaginu atvinnu og þar með auðvitað bætt hag þeirra sem þar búa. Ég vil ítreka enn og aftur, forseti, áður en ég lýk máli mínu að atvinnuleysi er nú þegar umtalsvert og þar eru konur í meiri hluta. Ég nefni það sérstaklega hér þar sem þær eru svo stór hópur sem raun ber vitni. Ég vil að lokum benda á að víða um land standa hús ónotuð. Slíkar fjarvinnustofur þurfa ekki dýra umgjörð eða húsnæði. Það má koma þeim fyrir t.d. í félagsheimilum sem eru lítt eða ekki notuð. Ég vil einnig benda á þann möguleika sem slíkum fjarvinnustofum fylgir fyrir fatlaða, þá sem eru hreyfihamlaðir, til þess að búa áfram í sinni heimabyggð og fá þar verkefni við sitt hæfi. Að lokinni þessari umræðu, forseti, legg ég til að málinu verði vísað til hv. atvmn. Sþ. og síðari umræðu.

Rannveig Guðmundsdóttir Virðulegi forseti. Í þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir er hreyft mikilvægu máli sem efling atvinnumöguleika fyrir konur á landsbyggðinni er og ég hef áhuga á að blanda mér í þá umræðu með hliðsjón af því hvernig ég tengdist málefninu í félmrn. Eins og fram hefur komið er ákvæði í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um átak til að efla atvinnu fyrir konur í dreifbýli. Þessu ákvæði var á síðasta þingi fylgt eftir með samhljóða þáltill. og annarri þáltill. um úrbætur í atvinnumálum kvenna, sérstaklega hvað varðar starfsskilyrði þeirra sem starfa við iðnað, landbúnað og sjávarútveg á landsbyggðinni. Þá má einnig nefna að í norrænu samstarfsáætluninni á sviði jafnréttismála sem tekur til áranna 1989--1993 er gert ráð fyrir verkefnum sem snerta tækifæri kvenna í dreifbýli til þátttöku í atvinnulífinu. Á þeim tíma sem þessar þáltill. komu fram var starfandi óformlegur starfshópur í félmrn. um konur og rekstur fyrirtækja. Það mál hefur þróast í að verða eins konar samnorrænt verkefni og tengt ,,Brjótum múrana`` og var norræn ráðstefna um konur og rekstur fyrirtækja haldin á Helsingjaeyri í Danmörku í vor. Starfshópurinn stóð m.a. fyrir undirbúningi að þátttöku í þeirri ráðstefnu í samvinnu við verkefnisstjóra ,,Brjótum múrana`` og urðu þátttakendur af Íslands hálfu 14 og nutu styrkveitingar frá félmrn. og iðnrn. Þessi ráðstefna var hin fróðlegasta því að á Norðurlöndunum og reyndar á Vesturlöndum hefur mikil þróun átt sér stað í þessum málum. Á síðustu fimm árum hafa verið haldin mörg og mismunandi námskeið fyrir konur sem vilja stofna eða reka fyrirtæki. Sums staðar er konum boðinn sérstakur fjárstuðningur í því sambandi, en sums staðar er slíkur stuðningur líka bundinn því að viðkomandi hafi verið á atvinnuleysisskrá í ákveðinn tíma. Sérstök kvennahús hafa risið á vegum sveitarfélaga eða annarra opinberra aðila þar sem konur geta leitað ráðgjafar, hlýtt á fræðsluerindi og jafnvel leigt atvinnuhúsnæði. Allt er þetta gert til að skapa nýja atvinnumöguleika, auka fjölbreytni í atvinnuframboði, vinna gegn byggðaröskun, auk þeirrar viðleitni stjórnvalda að styrkja stöðu kvenna á vinnumarkaði og í þjóðfélaginu. Starfshópurinn, þessi óformlegi, sem starfaði á vegum félmrn. eins og áður segir gerði tillögu til iðnrn. og félmrn. um skipun formlegs starfshóps til að móta tillögur um stefnu íslenskra stjórnvalda um sérstakar aðgerðir til stuðnings konum sem stofna og reka fyrirtæki, m.a. að afla upplýsinga um stuðning við konur sem reka fyrirtæki og kanna fjölda, stöðu og aðstæður þeirra kvenna sem stunda slíkan rekstur. Þessi tillaga ásamt þingsályktunartillögunum, sem ég hef áður lýst, komu allar fram um líkt leyti. Það var því skoðað í ráðuneytinu hvernig framgangur þessara mála gæti orðið bestur þar sem þessi mál eru öll mjög samtvinnuð. Haft var frumkvæði að fundi í febrúar sl. með fulltrúum frá iðnrn., landbrn., Byggðastofnun, Stéttarsambandi bænda og Þjóðhagsstofnun þar sem þetta mál var til umræðu. Reyndar var fleiri fulltrúum boðið að taka þátt í fundinum en þeir áttu þess ekki kost að mæta. Þátttakendur þessa fundar voru sammála um að árangursríkast yrði að ráða starfsmann í 3--4 mánuði. Fyrst í stað yrði verkefni hans að safna saman upplýsingum um stöðu þessara mála og tillögur um meiri fjölbreytni í störfum kvenna í dreifbýli, þá ekki síst að kanna möguleika á fjárframlögum til að hrinda slíkum tillögum í framkvæmd, og hvaða stofnanir og sjóðir gætu síðar tengst verkefninu. Niðurstaðan varð að við félmrn. var ráðinn starfsmaður tímabundið í 3--4 mánuði til að sinna þessu verkefni og verður það kostað sameiginlega af iðnrn., félmrn.og landbrn. Þessar tillögur sem ég nefndi áðan ásamt fjölmörgum gögnum voru veganesti verkefnisstjórans sem ráðinn var, og er það Marta Jensdóttir sem áður starfaði hjá Iðntæknistofnun, en þar hefur einmitt verið unnið brautryðjendastarf fyrir konur í fyrirtækjarekstri og námskeið verið haldin víða um land. Og reyndar er staðreynd að fjölmargar konur hafa brotist í það að stofna eigin fyrirtæki í erfiðri stöðu og gengið það mjög vel. Mun fleiri slík smáfyrirtæki eru í gangi, rekin af konum, en við gerum okkur grein fyrir þó að þegar við berum það saman sé hlutfall kvenna á móti körlum afskaplega rýrt. Verkefnisstjórinn sem ég greindi frá hefur frá því í sumar unnið í þessu verkefni, farið í ráðuneyti og stofnanir sem með einhverjum hætti tengjast verkefninu, auk þess sem hún hefur farið í alla landsfjórðunga, fjölda byggðarlaga í hverjum þeirra og átt fundi með sveitarstjórnum eða sveitarstjórnarmönnum, iðnráðgjöfum og áhugaaðilum ýmsum um nýbreytni í atvinnumálum kvenna. Það hefur komið í ljós að víða er verið að fást við þessi verkefni en skrefin eru mjög smá og ósamræmd. Það hefur líka komið í ljós að áhugi er mismikill úti um land á breytingum og að oft er það þannig að þar sem eitthvað er að gerast byggist það á áhugasamri konu eða konum á viðkomandi stað sem tekið hafa málið í sínar hendur. Það er full ástæða til að binda vonir við það verkefni sem félmrn. er að láta vinna núna og náðst hefur samstaða um milli ráðuneytanna og það verður áhugavert að fylgjast með framvindu mála þegar skýrsla og tillögur verkefnisstjórans liggja fyrir, en það er von á að það verði núna næstu daga. Því segi ég að hver sem framvinda þeirrar till. til þál. sem hér liggur fyrir verður er það ákaflega þýðingarmikið að þessum málum er hreyft og þýðingarmikið að sameinast í átakinu um atvinnuuppbyggingu fyrir konur og sérstakan stuðning þeim til handa því eins og fram hefur komið er staða kvenna á vinnumarkaði um svo margt ólík stöðu karla og þó að konur hafi í mjög ríkum mæli haslað sér völl í atvinnulífinu og margar hverjar náð miklum árangri á sínu sviði og við lítum gjarnan til þess í umræðunni, þá verður ekki fram hjá þeirri staðreynd komist að sá árangur hefur oft kostað annars konar fórnir. Konurnar í frumvinnslugreinunum eiga yfirleitt ekki kost á miklum frama og eiga þess ekki kost að skipta yfir í önnur störf og konurnar í dreifbýlinu eru enn verr settar með val. Því finnst mér það mjög ánægjulegt ef við getum sameinast um átak í þessum efnum.

Jóhannes Geir Sigurgeirsson Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka kvennalistakonum fyrir að flytja þetta mál hér á Alþingi. Þetta er tillaga sem ég held að sé vel þess virði að við fylgjum eftir og sjáum til að fái þinglega meðferð nú í vetur og vilji Alþingis komi þar berlega í ljós. Ég hef eilítið fylgst með þeirri umræðu sem farið hefur fram um möguleika sem nútímatölvutækni gefur til þess að byggja upp atvinnulíf vítt og breitt um landið. Ég er þeirrar skoðunar að um allt land sé ungt vel menntað fólk, bæði karlar og konur, því mér hefur fundist þessi umræða hér bera nokkurn keim af því að vera einlit kvennaumræða, sem séu fullkomlega í stakk búin til þess að leiða starfsemi sem þessa og því þá heldur að þetta fólk vill í mörgum tilfellum ekkert frekar en geta stuðlað að eflingu atvinnulífs í sinni heimabyggð. Í öðru lagi, eins og hér hefur komið fram, er hér um atvinnu að ræða sem að mörgu leyti hentar mjög vel því fólki á landsbyggðinni sem erfiðast á með að fá atvinnu við sitt hæfi og mætir þeirri þörf sem oft hefur verið lýst sem dulbúnu atvinnuleysi. Ég ætla svo að lokum varðandi þessa umræðu að koma inn á einn þátt varðandi þetta mál. Það hefur mjög verið rætt um flutning ríkisstofnana út á land. Oftast hefur þeirri umræðu verið vísað til nefndar og í þeim nefndum hafa yfirleitt setið forstöðumenn viðkomandi stofnana og málið þar með sjálfdautt. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort þessi leið sé virkilega ófær, hvort ekki sé pólitískur vilji til þess að flytja ríkisstofnanir á þann hátt, því að margar þeirra eru þess eðlis að þær eru alveg eins vel komnar annars staðar eins og á höfuðborgarsvæðinu. Þarna hins vegar opnast kannski fyrir okkur möguleiki á að færa verulegan hluta af starfseminni út um land þó svo það verði að bíða betri tíma að höfuðstöðvarnar fylgi með. Og ég, eins og ég segi, geri mér miklar vonir um að einmitt starfsemi af þessu tagi geti komið slíku til leiðar. Þetta er það sem ég vildi koma á framfæri í þessari umræðu en ég ítreka að ég legg á það áherslu að þetta mál fái þinglega meðferð og við afgreiðum það til ríkisstjórnarinnar sem fyrst.

Anna Ólafsdóttir Björnsson Virðulegi forseti. Sú till. sem hér er til umræðu er liður í margþættu átaki sem er fram undan séu orð manna um að efla landsbyggðina meira en orðin tóm. Svo sem áður hefur komið fram úr umræðu hér á Alþingi er ein meginforsenda þess að byggð haldist á tilteknum svæðum sú að konurnar fáist til að vera þar. Styrkur þessarar till. sem hér er lögð fram er sá að hún er mjög vel framkvæmanleg. Reynsla nágrannaþjóða okkar sýnir svo að ekki verður um villst að mörg störf má færa með nýrri tækni út fyrir borgirnar. Ýmiss konar útgáfustarfsemi hefur t.d. færst sífellt meir á vettvang og er það vel. Upplýsingaöflun þarf ekki að vera svo miðstýrð sem nú er. Gegnum tölvunet er lítill vandi að senda gögn milli staða, yfirfara og bæta, senda til prentsmiðju til útgáfu í stað þess að vera að afla gagna og fjalla um málefni einstakra héraða út frá miðstýringu eða miðstöð á suðvesturhorninu og eyða miklu fé í ferðakostnað. Mig langar að nefna dæmi þó að það sé kannski ekki líkt því sem við sjáum fyrir okkur ástandið hér á Íslandi. Norðarlega í Austur-Finnlandi situr ung blaðakona. Tugir kílómetra eru í næstu byggð. Þar sinnir hún skrifum frá þessu strjálbyggða héraði. Gildi þess að halda neti byggða um landið er ekki dregið í efa. Býli fjölskyldu hennar ber ekki tvo fullvinnandi einstaklinga, en þessi kona nýtir starfsþrek sitt með aðstoð tiltölulega einfaldrar tækni. Þetta er aðeins eitt af ótalmörgum dæmum sem sýna að við getum hugsað atvinnumál kvenna upp á nýtt, hvar sem þær eru á landinu. Það er hagur okkar allra að byggð og blómlegt atvinnulíf haldist í hendur. Ég fagna því að heyra af þeim vilja sem er fyrir hendi til að vinna að atvinnumálum kvenna. Ég treysti því að þessi þáltill. bæti enn í þann hugmyndabanka sem sífellt virðist þurfa að bæta í og því vona ég að hún fái jákvæða afgreiðslu þingsins.

Flm. (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Virðulegi forseti. Ég þakka þau jákvæðu viðbrögð sem till. þessi hefur vakið og þann stuðning sem hún hefur fengið. Ég þakka sérstaklega hv. 9. þm. Reykn. fyrir mjög góðar upplýsingar og góðan stuðning við till. og sömuleiðis hv. 5. þm. Norðurl. e. Það er auðvitað mjög mikilvægt að fá stuðning þeirra sem geta haft bein áhrif á framgang mála innan ríkisstjórnarinnar. Ég get tekið undir flestallt sem þau sögðu og langar mig til að nefna þetta svokallaða tregðulögmál sem hv. 5. þm. Norðurl. e. nefndi um flutning stofnana út á landsbyggðina. Það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir að það er ekki náttúrulögmál. Þetta eru mannanna verk og því ætti að vera hægt að breyta því. Ég tek líka undir þau orð sem féllu hjá hv. 9. þm. Reykn. um nauðsyn þess að styðja konur í fyrirtækjarekstri. En við verðum að gera okkur grein fyrir því að konur sem stofna fyrirtæki á óhefðbundnum sviðum þurfa að berjast við ýmsa fordóma og hindranir. Fyrst og fremst eru þær að fara inn á svið sem eru þeim framandi og valda þeim minnimáttarkennd af því að þær þekkja ekki reglurnar. Þess vegna er ýmiss konar stuðningur mjög mikilvægur fyrir þær og það á að sjálfsögðu einnig við um öll önnur óhefðbundin svið sem konur voga sér inn á. Stuðningsaðgerðirnar geta verið með ýmsu móti, t.d. lán, styrkir, ódýrt húsnæði og síðast en ekki síst fræðsla, en það er trúlegt að með tímanum muni konur auka þátttöku sína í atvinnurekstri og ég vil nefna hér enn og aftur hugmynd Kvennalistans um sérstaka deild innan Byggðastofnunar þar sem bæði yrði hægt að sækja sér ráðgjöf og fjárhagsstuðning. Aukinn atvinnurekstur verður örugglega eitt af þeim viðbrögðum sem koma frá konum vegna lélegra kjara þeirra á vinnumarkaðnum. Í dreifbýli getur verið um að ræða atvinnuleysi fyrir konur eða mjög einhæfa og takmarkaða atvinnu. Núna eru karlar því sem næst einir um að meta vinnu kvenna og ef þeir meta störf þeirra minna en sín eigin yfirgefa konurnar vinnustaði þeirra og stofna sína eigin. Það er reyndar ekki víst að það muni hækka tekjurnar til muna en það veitir þeim aukið sjálfstraust og sjálfsvirðingu. Hér á landi er greinilegt að konur í dreifbýli og kannski alls staðar annars staðar á landinu bregðast við byggðaröskun með því að leita nýrra leiða í atvinnurekstri. Og við skulum gera okkur grein fyrir því að framtíð byggðarinnar hvílir að miklu leyti á konum og þar er átt við byggðina um allt landið. Hjá konum er að hluta til ónýttur forði hugmynda, orku og tilfinninga, en það er ekki síst á því síðastnefnda sem baráttan gegn byggðaröskun byggir. Ég vil gera þetta að mínum lokaorðum hér og þakka fyrir þá jákvæðu umræðu sem orðið hefur um þessa till. og leyfi mér að vænta þess að hún fái framgang hér í þinginu.

Flm. (Anna Ólafsdóttir Björnsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. um réttindi og skyldur á vinnumarkaði. Till. er að mestu samhljóða tillögu er flutt var á vorþingi 1988. Flm. eru Anna Ólafsdóttir Björnsson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Guðrún Agnarsdóttir, Kristín Einarsdóttir, Málmfríður Sigurðardóttir og Þórhildur Þorleifsdóttir. Till. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela félagsmálaráðherra að gera sérstakt átak til að kynna fólki á vinnumarkaðinum réttindi þess og skyldur. Í því skyni skipi ráðherra sjö manna nefnd er kanni: 1. Hvernig best megi tryggja að allir er ráðast til starfa á almennum vinnumarkaði þekki réttindi sín og skyldur, þar með talin launakjör, lífeyrisréttindi, reglur um hvíldartíma, orlofsgreiðslur og uppsagnarákvæði. Nefndin kanni hvort lögbinding starfssamninga milli einstaklinga og atvinnurekenda sé æskileg leið til að tryggja að enginn sé ráðinn í vinnu án þess að þekkja réttindi sín og skyldur. Nefndin kanni enn fremur hvernig fræðsla um þessi mál yrði best felld inn í skólakerfið. 2. Hvernig best megi tryggja að einstaklingar, er fá laun sín greidd sem verktakar eða eftir uppmælingu, njóti eigi lakari kjara en launþegar í hliðstæðum störfum. Tekið sé tillit til heildarlauna, vinnutíma, álagseinkenna, lífeyrisréttinda og orlofs. Leitað verði upplýsinga um hve margir eru utan stéttarfélaga á vinnumarkaðinum. Nefndin skili niðurstöðum eigi síðar en í júní 1990. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.`` Margt hefur breyst síðan þessi till. var flutt. Þá var þensla í atvinnulífi og mörgum þótti ástæðulítið að hafa áhyggjur af því þótt einhverjir væru að vinna á skjön við kjarasamninga og utan allra stéttarfélaga. Nú eru samdráttartímar og afleiðingar andvaraleysisins eru sem óðast að koma í ljós. Staða og réttleysi fólks, sem nú er farið að nefna gerviverktaka, er að verða skýrari. Eitt hefur þó ekki breyst, en það er þörfin fyrir að gera það átak sem lagt er til í þáltill. okkar kvennalistakvenna og það frekar fyrr en seinna. Í tímaritinu Vinnunni var í sumar fjallað ítarlega um málefni þessa hóps og brugðið upp dæmum um hve blekkjandi kostaboð um hærri laun til verktaka geta verið. Með leyfi forseta langar mig til að líta á það dæmi sem þar er tekið. Tekið er dæmi um að manni eru boðnar 80.000 kr. fyrir starf sem verktaki en hann fengi greiddar 60.000 kr. fyrir sama starf sem launamaður. Með útreikningum vegna kostnaðar lækkaði þessi tala í 70.200 og af henni greiddist auk þess í staðgreiðslu skatta og lífeyrissjóð 8600 og 2800, þannig að eftir í vasa þessa manns ættu að sitja u.þ.b. 46.000 kr. Ef viðkomandi væri launþegi liti dæmið þannig út að hann sæti þegar allt væri frá dregið uppi með 52.000 kr. í vasanum, eða heilum 6000 kr., sem kannski er ekki mikill peningur en munar um þegar launin eru á þessu bili, meira en hefði hann tekið því kostaboði að fá 20.000 kr. launahækkun, því það eru mjög margir sem hugsa málin þannig. Þetta er aðeins eitt af mörgum dæmum um þá umfjöllun sem verið hefur í ritum ýmissa félagasamtaka og þá fyrst og fremst stéttarfélaga. Í tímaritinu Dagsbrún hefur verið fjallað ítarlega um málaferli er spunnust út af því að Dagsbrúnarmaður varð fyrir slysi meðan hann starfaði sem undirverktaki. Í VR-tíðindum var nýlega ágæt grein eftir Guðmund B. Ólafsson lögfræðing um málefni svokallaðra verktaka og þar eru skilgreiningar á verktökum og gerviverktökum á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Að undanförnu hefur það færst í vöxt að fólk ráði sig í vinnu sem verktakar án þess að uppfylla hin almennu skilyrði er einkenna verktaka. Vinnuveitandi býður þá starfsmönnum hærri laun en launataxtar stéttarfélaga kveða á um gegn því að starfsmaðurinn telji fram til skatts sem sjálfstæður atvinnurekandi. Vinnuveitandi sparar sér þá m.a. að greiða launatengd gjöld af launum starfsmannsins. Helstu einkenni verktaka eru að þeir fá ákveðna greiðslu fyrir ákveðið verk. Þeir taka ábyrgð á því verki sem þeir vinna og þeir stjórna því hvernig verkið er unnið, þeir ráða því hver vinnur verkið, þeir njóta hagnaðar eða bera tap af verkinu, þeir nota eigin verkfæri eða þá tæki til verksins. En skiptir það starfsmanninn einhverju máli, þ.e.a.s. að hann kalli sig verktaka þó hann sé það í raun ekki, fyrst hann fær hærri laun í umslagið en launþegi sem vinnur sama starf?`` Þetta er sú spurning sem Guðmundur B. Ólafsson veltir upp og hann kemur með smálista um helsta mun á réttarstöðu verktaka og launþega: ,,Launþegi hefur rétt til launa í veikinda- og slysaforföllum, verktaki ekki. Launþegi hefur rétt til atvinnuleysisbóta, verktaki ekki. Launþegi greiðir 4% lífeyrissjóðsiðgjald af launum sínum, verktaki 10%. Launþegi hefur rétt til orlofs, verktaki ekki. Launþegi hefur rétt til uppsagnarfrests, verktaki ekki. Réttur til ýmissar fyrirgreiðslu, t.d. lögfræðiaðstoðar, er launþegans en ekki verktakans. Ábyrgð á skilum staðgreiðslu skatta og ýmsum öðrum launatengdum gjöldum er ekki launþegans en verktakans. Greiðsluskylda launaskatts er ekki launþegans, heldur verktakans. Greiðsluskylda söluskatts af vinnu er ekki launþegans, heldur verktakans. Og launþeginn hefur rétt til lífeyrissjóðsláns, en verktaki sem er í Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda á ekki kost á lífeyrissjóðsláni.`` Þar með lýk ég tilvitnunum mínum. Ýmsir hafa ályktað um það vandræðaástand sem óljós staða þessa hóps á vinnumarkaðinum hefur skapað og má þar nefna Alþýðusamband Norðurlands og ýmis stéttarfélög. Eitt er ljóst og sameiginlegt þeim dæmum sem rakin eru í þeim heimildum sem ég hef hér litið á, og það er að þessi umræða á sér stað innan stéttarfélaga. Þegar kært er vegna brota á verktökum á í hlut fólk sem hefur vitund og virkni innan stéttarfélaga og kann að notfæra sér það. Sennilega er aðstaða þeirra er sækja rétt sinn með aðstoð stéttarfélaganna, sem styður þá með ráðum og dáð, fjarri því að vera dæmigerð. Svo margir eru andvaralausir um þessa leið til að sækja rétt sinn. Er ekki eitthvað bogið við fræðslu um vinnumál fyrst hægt er að útskrifa á hverju ári fjölda fólks út í atvinnulífið án nokkurrar þekkingar á réttarstöðu sinni á vinnumarkaðinum? Hálf er ég hrædd um að unga fólkið sem vinnur t.d. á krám borgarinnar, ræður sig í bjórafgreiðslu og uppvask, viti lítið um réttindi sín eða skyldur, en þetta er nýjasti stóri hópurinn sem hér er um að ræða. Alla vega held ég að hann viti ekki um réttindi sín né heldur ófaglært fólk sem ræður sig í alls konar störf undir einhvers konar verktakaheiti, málningarvinnu t.d., ræstingar, pappírsröðun, pökkun á alls konar ritum. Þessi dæmi er að finna alls staðar. Sá fjöldi sem stendur utan stéttarfélaga fer án efa vaxandi. Þegar svo eru bornar brigður á lögmæti þess að skylda menn í stéttarfélög er ljóst að brýnt er að kynna rækilega hvað menn hreppa og hverju þeir sleppa með því að vera innan stéttarfélaga og taka laun samkvæmt töxtum þeirra þótt þeir séu ekki alltaf til að hrópa húrra fyrir. Vilji menn semja um hærri laun en taxtar kveða á um er það gott fyrir þá og útilokar engan veginn að launin miðist við taxta að viðbættu álagi en því miður er algengara að þegar upp er staðið beri menn minna úr býtum með svokölluðum frjálsum samningum, semji um einhverjar aukakrónur í vasann sem eru þó fjarri því jafnmargar og þeir ættu rétt á eins og dæmið sem ég rakti hér áður sýndi glögglega. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þeir sem fyrst og fremst gjalda þessarar þróunar eru konur. Þær hafa ekki bara mátt sæta því að vera taldar varavinnuafl og þurft að sitja undir því að vera kastað inn og út af vinnumarkaðinum eftir geðþótta einhverra annarra en þeirra sjálfra, heldur eru þær oft þar að auki réttlausar á þessum vinnumarkaði, ráðnar upp á óljós kjör, ekkert öryggi og varla einu sinni að þær fái neinar aukakrónur til að vega upp á móti réttleysinu. Spyrja má: Eru stéttarfélög að hverfa án þess að við tökum eftir því? Nei, sjálfsagt er það ekki miðað við stöðuna í dag. En gætum að okkur. Ef þróunin verður hröð gæti svo orðið. Við verðum því að spyrja: Hvað gerist? Vinnst eitthvað með þeirri þróun og hverju glötum við? Eitt dagblaðanna kallaði þessa þróun ,,að stimpla sig út úr velferðarþjóðfélaginu``. Því miður bendir margt til þess að þessi orð séu að verða að áhrínsorðum. Menn eru að átta sig á því á harðneskjulegan hátt hver staða þessa hóps er, þessa hóps sem tímaritið Vinnan nefnir þessu góða nafni, gerviverktakar. Og nú eru menn farnir að velta því fyrir sér hvað er að gerast og hvort stéttarfélögin, samfélagið eða hið opinbera eigi í raun einhverjar skyldur við þennan hóp. Um það eru menn nefnilega ekki á einu máli. Ég er ekki í nokkrum vafa um að hið opinbera á miklar skyldur í þessu máli. Við verðum að ná til fólks áður en það fer á vinnumarkaðinn, fræða það um almenn mannréttindi í starfi. Þetta er sundurleitur hópur, en það er trú mín að góð fræðsla muni skila fleirum inn í stéttarfélög og þar nái sú góða fræðsla sem víða á sér stað innan þeirra til þessa fólks því að ekki gerir hún það standi það utan félaganna. Þá verða líka þeir vindar að blása innan félaganna að fólk fýsi að starfa innan þeirra og þá á ég ekki síst við að gert verði átak til að rétta hlut kvenna sem eiga að búa við það allt of oft að vera látnar sitja eftir með smánarkaup eftir hetjulegar samningalotur. Ég sé fyrir mér samstarf stéttarfélaga og ríkisins í fræðslumálum um vinnuréttarmál. Hjá félögunum liggur mikil þekking og þar hefur verið haldið uppi öflugu fræðslustarfi. Þessa þekkingu verður að nýta og bæta við hana. En þessi fræðsla firrir ríkið ekki ábyrgð. Það þýðir ekki að kvarta bara, heldur þarf að taka til hendinni. Nú skiptir máli að leita leiða til úrbóta. Það þarf að komast að því um hve stóran hóp er hér að ræða. Það þarf að kanna við hvaða kjör hann býr. Það er nauðsynlegt að finna einhver ráð til að kynna fólki rétt og réttleysi á vinnumarkaði eftir því upp á hvaða býti það ræður sig og ég sé ekki betri leið en almenna fræðslu- og skólakerfið. Þetta ætti að vera verksvið þeirrar nefndar sem ég legg til að verði sett á laggirnar auk þess annars sem um er getið. Starfssamningar gætu t.d. verið á þann veg að það ætti að lögbinda það að ekki mætti ráða mann í vinnu nema gera við hann starfssamning eftir ákveðnum staðli og þegar komin væri sérstök lína fyrir lífeyrisgreiðslur, orlof og uppsagnarfrest og annað það sem hér er um rætt færi ekki á milli mála hvaða kjara menn nytu. Auð lína fyrir orlof, auð lína fyrir vaktaálag, auð lína fyrir lífeyrisgreiðslur mundu auðvelda mönnum að gera sér grein fyrir rétti sínum og réttleysi. Auk þess gætu stéttarfélög betur kynnt þau kjör sem menn njóta með því að taka laun sem miðast við samninga þeirra. Slíkir starfssamningar mundu þar að auki auðvelda kjararannsóknir, en þingkonur Kvennalistans hafa fengið samþykktar tillögur um eflingu þeirra. Varla yrðu samningar af þessu tagi til annars en að létta róðurinn í skattaeftirliti og hamla gegn svokallaðri svartri eða grárri vinnu. Og ekki má gleyma því að þótt hér sé sjónum beint að þeim launþegum í verktakastétt sem rýrust hafa kjörin eru einnig til hálaunamenn í sama hópi sem ekki gjalda allir sitt til samfélagsins. Ég efa það ekki að þetta verk verður að vinna og það verður til hagsbóta fyrir alla. Oft hafa stéttarfélögin í landinu orðið fyrir gagnrýni, stundum réttmætri, stundum ranglátri. Talað er um að breyta þurfi kerfinu, stofna vinnustaðastéttarfélög, leggja niður verkalýðshreyfinguna á einu bretti því hún sé svo duglaus og úrræðalaus. Lifandi umræða um kaup og kjör fólks, breytingar á vinnutilhögun og skipulagi vinnumarkaðarins er nauðsynleg. Menn verða hins vegar einnig að hyggja að því sem er að gerast nú þegar og taka mið af því í umræðunni. Sú breyting sem er að verða á vinnumarkaðinum hefur ekki orðið í kjölfar umræðna, samþykkta, samráðs eða áætlana, heldur óyfirvegað og tilviljunarkennt í flestum tilvikum. Það getur varla verið ákjósanlegt. Gott orðtak segi að rétt sé að hugsa fyrst og framkvæma svo. Ætli svo sé ekki í þessu máli? Að umræðu lokinni legg ég til að málinu verði vísað til síðari umræðu og félmn.

Flm. (Guðrún Agnarsdóttir) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um heilsufarsbók sem er endurflutt mál. Það var flutt hér á síðari hluta síðasta þings, en náði þá ekki afgreiðslu. Auk mín eru flm. aðrar þingkonur Kvennalistans, þær Anna Ólafsdóttir Björnsson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Kristín Einarsdóttir, Málmfríður Sigurðardóttir og Þórhildur Þorleifsdóttir. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra í samráði við landlækni að láta hanna heilsufarsbók sem fylgi hverjum einstaklingi frá vöggu til grafar. Í heilsufarsbókina skulu skráðar jafnóðum allar þær upplýsingar um heilsufar einstaklingsins sem máli skipta, svo sem sjúkdómar, læknismeðferð og lyfjanotkun.`` Á undanförnum árum og áratugum hefur það farið vaxandi að skrá og varðveita ýmsar upplýsingar um heilsufar einstaklinga. Þessar upplýsingar er langoftast að finna hjá heimilis- eða heilsugæslulækni hvers einstaklings, en einnig hjá sjúkrahúsum eða öðrum rannsókna- eða meðferðarstofnunum. Þrátt fyrir aukna tækni á tölvuöld er þó skipulag á þessum upplýsingum með ýmsum hætti og oft þarf víða að leita fanga til þess að fá heildarupplýsingar um heilsufar hvers einstaklings. Allt of sjaldan hefur sjúklingurinn sjálfur yfirsýn yfir eigin heilsufar, tímasetningu og niðurstöðu rannsókna og læknismeðferðar sem hann hefur fengið, t.d. bólusetningar barna og fullorðinna, lyfjagjöf, skurðaðgerðir og margt fleira. Þetta viðheldur vankunnáttu almennings og er ekki í samræmi við stefnu heilbrigðisyfirvalda sem hvetur til aukinna forvarna og frumkvæðis einstaklinga til að taka ábyrgð á eigin heilsugæslu. Til þess að svo gæti orðið þarf aukna og skipulega heilbrigðisfræðslu, bæði í skólum og meðal almennings. En fræðslan ein sér nægir þó ekki til að tryggja það að einstaklingar taki ábyrgð á eigin heilsuvernd. Þeim verður jafnframt að vera það kleift efnahagslega og félagslega að velja sér lifnaðarhætti í samræmi við þá heilbrigðisfræðslu sem stunduð er og vissulega þá heilbrigðisstefnu sem mótuð er af stjórnvöldum hverju sinni. Stjórnvöld hafa mikilvægu hlutverki að gegna í þessum efnum. Þeim ber t.d. að samstilla ýmsa þætti stjórnsýslunnar þannig að þeir verði samvirkir til að ná markmiðum heilbrigðisfræðslu. Einn þáttur þess að auka hlutdeild almennings í eigin heilsuvernd er að gefa fólki kost á því að skrá í eina bók allt það sem viðkemur heilsufari þess. Upplýsingarnar eru þannig í fórum einstaklingsins eða umsjáraðila hans allt frá vöggu til grafar auk þess sem þær er að finna hjá viðkomandi aðilum heilbrigðisþjónustunnar. Heilsufarsbækur hafa verið notaðar meðal ýmissa annarra þjóða um nokkurt skeið með góðum árangri. Slíkt skipulag eykur vitneskju einstaklingsins um eigið heilbrigði og heilsufar og skírskotar jafnframt til ábyrgðar og hvetur til þátttöku. Heilsufarsbók er því í fyllsta samræmi við yfirlýst markmið og stefnu heilbrigðisyfirvalda. Ég hef síðan í fórum mínum eintak af slíkri heilsufarsbók sem mér hefur áskotnast frá Frakklandi og hefði fullan hug á því að færa það nefndinni sem fær þetta mál til umfjöllunar. Að lokinni umræðu legg ég til að þessu máli verði vísað til hv. allshn. Sþ.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Eins og áður hafði verið tilkynnt hefst nú umræða utan dagskrár um stöðu íslensks skipaiðnaðar. Umræðan fer fram að beiðni hv. 5. þm. Norðurl. e. Umræðan fer fram skv. 32. gr. þingskapa og skal ekki standa lengur en í hálftíma.

Jóhannes Geir Sigurgeirsson Hæstv. forseti. Tilefni þessarar utandagskrárumræðu eru fréttir nú í vikunni um uppsagnir 220 starfsmanna Slippstöðvarinnar á Akureyri. Þetta kemur í kjölfar þess að þar hefur starfsmönnum fækkað á skömmum tíma úr því að vera í kringum 300. Til viðbótar þessu er atvinnuöryggi fjölmargra annarra í skyldum iðnaði í hættu og síðast í morgun heyrðum við fréttir af uppsögnum fólks í skipasmíðaiðnaði í Stykkishólmi. Ég beini þessu máli mínu hér annars vegar til hæstv. fjmrh. sem fer með meirihlutaeign ríkisins í Slippstöðinni á Akureyri og hins vegar til hæstv. hagstofuráðherra sem ég vona að komi hér í salinn mjög fljótlega. Ég vil beina þessu til fjrh.: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera til að snúa við þeirri þróun sem nú er hjá Slippstöðinni á Akureyri sem líta má á sem nauðvörn til þess að skapa stöðu til að efla íslenskan skipasmíðaiðnað á ný? 1. Er hæstv. fjmrh. tilbúinn til þess að beina verkefnum sem eru beint á vegum ríkisstofnana, svo sem Skipaútgerðar ríkisins, til innlendra skipasmíðastöðva? 2. Er fjmrh. tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að stofnanir sem beint eða óbeint njóta stuðnings ríkisins, svo sem ferjufyrirtæki, beini fyrirhuguðum nýsmíðum til íslenskra skipasmíðastöðva? Það er jafnljóst að á tímum þegar að þrengir eins og núna, þá ber ríkisvaldinu að grípa til slíkra aðgerða eins og það er óskynsamlegt að grípa til slíkra aðgerða á þenslutímum. Ég vil í framhaldi af þessu undirstrika það að það er lífsnauðsyn fyrir innlendan skipasmíðaiðnað að hafa nýsmíðaverkefni og þarna tel ég að ríkið geti gripið inn í núna. Þessi nauðsyn hefur að vísu orðið til þess að fyrirtæki í þessum iðnaði hafa gripið til nýsmíða sem á stundum hafa orkað tvímælis. Ég vil í öðru lagi skora á hagstofuráðherra að við mótun atvinnustefnu sem nú fer fram á hans vegum verði þetta mál tekið upp sem sérverkefni. Í fyrsta lagi: Það verði mótuð stefna sem gangi út frá því að nauðsynleg endurbygging flotans fari fram innan lands eftir því sem kostur er og þar verði m.a. gripið til ráðstafana varðandi lánamál sjóðanna o.s.frv. Í öðru lagi vil ég að hann kanni sérstaklega hvernig standi á því að það er stöðugt aukin sókn í að flytja smærri sem stærri viðhaldsverkefni utan, úr landi og kanni hvað sé hæft í því að þar njóti menn betri kjara og betri lánafyrirgreiðslu eða trygginga frá íslenskum bankastofnunum. Að lokum vil ég í þessari umferð hér beina því til ríkisstjórnarinnar að nú er mjög rætt um stóriðju. Þar ræða menn um hlut innlends iðnaðar, innlends þungaiðnaðar við þá uppbyggingu og ég spyr: Hvaða innlendi þungaiðnaður, hvaða íslensku vélsmiðjur ef þær verða allar liðnar undir lok þegar að því kemur? Ég veit reyndar að við fáum tækifæri til þess að ræða þessi mál sérstaklega við iðnrh. nú eftir helgina.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það er ljóst að íslenskur skipasmíðaiðnaður hefur um langt skeið átt í miklum erfiðleikum. Þeir erfiðleikar eru að verulegu leyti til komnir vegna þeirrar stefnu sem ríkt hefur í málefnum þessa iðnaðar um margra ára skeið. Þeir sérstöku erfiðleikar sem Slippstöðin á Akureyri á nú við að etja eru að verulegu leyti vegna þess að þáv. stjórnendur fyrirtækisins tóku fyrir nokkrum árum ákvörðun um að hefja nýsmíði á skipi án þess að hafa kaupendur að skipinu eða örugga lánafyrirgreiðslu á meðan smíðin færi fram. Það hlaut auðvitað að vera þó nokkur vogun sem fólst í þeirri ákvörðun. Hv. fyrirspyrjandi spurði hvað ríkisstjórnin hygðist gera. Fyrir nokkrum dögum síðan átti ég, ásamt hæstv. iðnrh. og hæstv. sjútvrh., fund með stjórnarformanni og framkvæmdastjóra Slippstöðvarinnar og þar voru rædd vandamál fyrirtækisins sem á næstu mánuðum felast fyrst og fremst í því að ekki er kaupandi að því skipi sem þar stendur nú á stokkum. Brýnasta lausnin á vanda Slippstöðvarinnar á Akureyri er að finna kaupanda að þessu skipi og ljúka þannig því verki sem þáv. stjórnendur fyrirtækisins og stjórnarmenn hófu fyrir nokkrum árum en höfðu ekki tryggt farsæl endalok á. Iðnrh. hefur síðan skipað sérstaka nefnd til þess að fjalla um þennan þátt málsins og nefndarmenn munu eiga fund á morgun norður á Akureyri með forsvarsmönnum fyrirtækisins og starfsfólki. Hv. málshefjandi spurði einnig um það hvort ríkisstjórnin væri tilbúin að beina verkefnum til íslenskra skipasmíðastöðva og nefndi þar sérstaklega annars vegar Skipaútgerð ríkisins og hins vegar smíði á ferjum fyrir samgöngur og átti þá væntanlega við t.d. á Breiðafirði eða milli Vestmannaeyja og lands. Staðreyndin er sú að ríkisvaldið hefur þurft að greiða umtalsverða fjármuni með Skipaútgerð ríkisins á undanförnum árum og gerir enn í ár. Ef ekki er leitað samkeppnishæfra tilboða í smíði á skipum fyrir það fyrirtæki mun það eingöngu hafa í för með sér viðbótarstyrk úr ríkissjóði til fyrirtækisins. Á sama hátt er nú í smíðum ferja fyrir Breiðafjörð í skipasmíðastöð á Akranesi og í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1990 er lögð fram tillaga um að afla lánsfjár til þess að tryggja að sú smíði geti haldið áfram. Hvað snertir nýja ferju milli Vestmannaeyja og lands þá hefur verið leitað víðtækra tilboða í smíði hennar, en því miður var niðurstaðan af frumathugun sú að erlend fyrirtæki reyndust vera með mun hagstæðara tilboð. Ríkisstjórnin mun hins vegar leitast við að leysa þennan vanda skipasmíðaiðnaðarins. Þetta er vandi sem við tókum í arf frá stjórnarstefnu Sjálfstfl. Sjálfstfl. stýrði hér iðnaðarmálum frá árinu 1983 til 1988. Hann hafði í hálfan áratug tækifæri til þess að leggja nýjan grundvöll að framtíð íslensks skipasmíðaiðnaðar og erfiðleikar skipasmíðaiðnaðarins í dag eru vegna þess að stjórn Sjálfstfl. á þessum málum í fimm ár skilaði ekki tilætluðum árangri. Þar að auki er ljóst að forustumenn Sjálfstfl. í stjórn Slippstöðvarinnar, ásamt þáv. forstjóra þess sem jafnframt var leiðtogi Sjálfstfl. á Akureyri, báru meginábyrgð á því að tekin var ákvörðun um það að hefja smíði skipsins án þess að kaupandi væri nokkur og ríkisstjórnin mun eins á fleiri sviðum leitast við að greiða úr þessum vanda sem Sjálfstfl. hefur skilið eftir sig.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Samkvæmt þingsköpum hefur ráðherra tvær mínútur til svara þegar umræður utan dagskrár eru í hálftíma. Forseti gerði ráðherra ekki aðvart fyrr en hann hafði talað í 4 mínútur. Síðan talaði hæstv. ráðherra í hálfa aðra mínútu til þess að veitast að sjálfstæðismönnum í svo stuttri umræðu að við fáum ekki svigrúm né tíma til þess að skýra þau ákæruatriði sem hæstv. ráðherra bar fram. Ég vil aðeins segja að lokum, hæstv. forseti, að ég þakka fyrir að hafa fengið heimild til þess að tala utan dagskrár á mánudag, ótímabundið, um ástand í atvinnumálum. Ástæður þess að ég fer fram á þessar umræður eru í fyrsta lagi að hæstv. ráðherrar hafa farið með ósannindi, bæði hér í þingsölum og í samtölum við fréttamenn sem nauðsynlegt er að leiðrétta og ég mun gera á mánudaginn. Í öðru lagi er ástæðan sú að ráðherrar svara ekki beinum fyrirspurnum sem til þeirra er beint í umræðum t.d. um lánsfjárlög og fjárlög. Í þriðja lagi vegna þess að hæstv. ráðherrar hafa tekið upp þann sið að vera ekki viðstaddir í þinginu þegar hin þýðingarmestu mál eru til umræðu eins og fjárlög og lánsfjárlög, rétt aðeins sá ráðherrann sem málið heyrir undir er við. Því er óhjákvæmilegt að efna til sérstakrar umræðu í Sþ. til þess að kalla þessa ráðherra til svara og þeir ráðherrar sem ég hef óskað eftir að mæti hér kl. 2 á mánudag eru hæstv. fjmrh., hæstv. forsrh., hæstv. iðnrh. og að lokum, þó af öðru tilefni sé en ég hef nú gert grein fyrir, hæstv. sjútvrh. sem ég vil þó taka fram að er mjög til fyrirmyndar í sinni embættisfærslu og í samskiptum sínum við þm.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Það mun vera rétt hjá hv. þm. að ég gaf hæstv. fjmrh. ekki merki fyrr en eftir að hann hafði talað í 3 mínútur, það voru ekki 4. En eins og hv. þingheimur síðan heyrði og sá lét hæstv. ráðherra illa að stjórn og talaði vissulega of lengi. Hann hefur því fyrirgert annarri ræðu sinni sem hann á rétt á að halda að öllu jöfnu sem tekur einnig tvær mínútur, en hann mun ekki fá orðið frekar hér í þessari umræðu. Ég bið velvirðingar á þessu.

Hagstofuráðherra (Júlíus Sólnes) Virðulegi forseti. Ég skal reyna að verða mjög stuttorður því að okkur gefst væntanlega tækifæri til að ræða þessi mál á mánudaginn á nýjan leik. En mig langar aðeins til þess að vekja athygli á því að það hefur komið fram hjá ýmsum forsvarsmönnum sjávarútvegsins í landinu að íslenskur skipasmíðaiðnaður sé ekki samkeppnisfær við erlenda skipasmíði. Þetta er rangt að mínum dómi vegna þess að ég hef í höndum tölur um að það er hægt að fá smíðað núna 300 tonna fiskiskip í íslenskum skipasmíðastöðvum fyrir innan við 300 millj. kr. Á sama tíma er verið að kaupa slík skip hjá erlendum skipasmíðastöðvum fyrir hærri upphæð eða rúmlega 300 millj. kr. Ég vísa því þar af leiðandi algerlega á bug að íslensk skipasmíði sé ekki samkeppnisfær. Það er því eitthvað annað sem er að og þar á ég við sjóða- og bankakerfið sem er ætlað að fjármagna skipasmíði. Hef ég í hyggju að fara rækilega ofan í þá sauma og mun það verða hluti af þeirri vinnu sem ég er núna að vinna þessar vikurnar um mótun nýrrar atvinnustefnu fyrir Íslendinga. Ég ætla skipasmíðaiðnaði og iðnaði tengdum sjávarútvegi verðugan sess í þeirri athugun. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það er hægt að koma skipasmíðum í gang aftur á Íslandi. Um það bera vitni fjölmargar fyrirspurnir sem nú berast til íslenskra skipasmíðastöðva frá erlendum aðilum. Þar á ég t.d. við fyrirspurnir sem berast núna frá Arabalöndum sem mjög gjarnan vilja fá hlutdeild í þekkingu og reynslu Íslendinga af nútíma fiskveiðum. Þeir fulltrúar Arabalanda sem ég hef átt viðræður við segja að þeir hafi að rannsökuðu máli komist að þeirri niðurstöðu að það sé engin þjóð í heiminum sem eigi annan eins hátæknifiskveiðiflota og Íslendingar, kunni að reka slíkan fiskveiðiflota eins og Íslendingar og þar af leiðandi trúa þeir því að það sé engin önnur þjóð sem kunni að undirbúa og skipuleggja smíði slíkra skipa sem Íslendingar. Þetta eigum við að nota okkur en ekki láta útlendingum það einum eftir að mata krókinn á grundvelli reynslu okkar og þekkingar í sjávarútvegi.

Árni Gunnarsson Virðulegi forseti. Sem stjórnarmaður Slippstöðvarinnar á Akureyri vil ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún er þörf, hefði þurft að fara fram fyrr. Tíminn er allt of skammur til þess að gera jafnflóknu og viðamiklu efni nokkur skil. Ég vil hins vegar, vegna orða hæstv. fjmrh. um nýsmíði þá sem málið snýst um núna, láta það koma fram, þótt ég hafi ekki átt sæti í stjórn Slippstöðvarinnar þegar ákvörðun um hana var tekin, að hún mun hafa verið tekin þegar bæði verkefnaleysi blasti við stöðinni og fyrirsjáanlegt var að segja yrði upp miklum fjölda starfsmanna. Nú er staðan sú að hjá stöðinni eru engin verkefni fram undan eftir 1. febrúar n.k. Öllum starfsmönnum hefur verið sagt upp og er fyrirsjáanlegt að þetta mál á eftir að hafa mjög alvarleg áhrif á atvinnulíf á Akureyri og á Eyjafjarðarsvæðinu. Það er ekki bara alvarlegt vandamál fyrir þessi svæði ef Slippstöðin á Akureyri lokar. Það er alvarlegt mál fyrir þjóð sem hefur 70% tekna sinna af sjávarútvegi að geta ekki rekið eina skipasmíðastöð sómasamlega. Ég vil minna á þál. sem var samþykkt hér á síðasta þingi og hv. þm. Stefán Guðmundsson hafði frumkvæði um að flytja, um úttekt á stöðu skipasmíðaiðnaðar hér á landi og hvernig mætti koma til móts við hann til þess að tryggja honum sambærilega stöðu við samkeppnisiðnað í nágrannalöndunum. Það nær náttúrlega ekki nokkurri átt að á sama tíma og Slippstöðin á Akureyri er í þessum gífurlega vanda, þá sjáum við í sjónvarpinu dag eftir dag myndir af glæsilegum fiskiskipum sem smíðuð eru erlendis. Þetta verður að breytast. Það er heildarstefnan í skipasmíðum sem verður að taka breytingum og núverandi stjórnvöld verða að hafa forustu um það.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Um 1980 var Slippstöðin á Akureyri eitt blómlegasta atvinnufyrirtæki þar í bæ. Á árunum 1981--1982 voru þar um 330 manns í vinnu. Skip og bátar voru þar í smíðum og viðgerðum og afköst og vinnubrögð þóttu standast fyllilega samanburð við það sem gerðist hjá slíkum fyrirtækjum erlendis. Fimm sl. ár hefur starfsemin dregist saman hjá þessu fyrirtæki jafnt og þétt vegna verkefnaskorts. Ekki vegna þess að landsmenn séu hættir að láta smíða skip heldur vegna þess að nú fer smíðin fram erlendis. Atvinnan er að flytjast úr landi. Stöðugur innflutningur er á erlendum skipum og viðgerðir og endurbyggingar fara í vaxandi mæli fram erlendis. Hvað veldur þessari öfugþróun? Stefnuleysi íslenskra stjórnvalda í atvinnumálum veldur. Það er ekki nóg að hafa uppi fögur orð í stjórnarsáttmálum um að efla og styðja íslenskt atvinnulíf. Það er ekki heldur nóg að prentaður sé þar hástemmdur texti um mikilvægi eflingar byggða um landið ef ekkert er að gert til að standa við fyrirheitin. Opinberir sjóðir virðast miklum mun fúsari til að lána fé til erlendra skipasmíða en innlendra. Þar gætu stjórnvöld þó haft hönd í bagga, ef þau ræktu þá skyldu við samvisku sína og við fólkið í landinu að standa við orð sín. Uppsagnir Slippstöðvarinnar á Akureyri, uppsagnir 220 manna endurspegla það sem nú er að gerast í atvinnulífinu. Úthald margra fyrirtækja er á þrotum eftir áralanga baráttu við rangt skráð gengi, okurvexti og skilningsleysi stjórnvalda á því að fyrirtæki verði að hafa eðlilegan rekstrargrundvöll. 220 manns atvinnulausir er há tala í bæjarfélagi á borð við Akureyri þegar litið er til þess að þar er þegar atvinnuleysi fyrir. Á bak við hvern og einn einasta af þessum 220 mönnum stendur fjölskylda, stór eða smá eftir atvikum, sem nú býr við ótta og óvissu um afkomu sína. Ég lýsi ábyrgð á hendur stjórnvöldum á því hvernig komið er fyrir atvinnulífi landsmanna og ég krefst svara um það hvað þau ætla að aðhafast í þessum málum, hvort þau ætla að marka einhverja atvinnustefnu eða setja fólkið bara á guð og gaddinn.

Skúli Alexandersson Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. framsögumanni þessa máls fyrir það að hafa hafið þessa umræðu þó að hún byggist fyrst og fremst á því hvað gerst hefur á Akureyri, uppsögnum starfsmanna Slippstöðvarinnar þar. Hann nefndi einnig að þessir hlutir væru að gerast víðar og við vorum að frétta það núna um mánaðamótin að það væri verið að segja upp öllu starfsfólki skipasmíðastöðvarinnar Skipavíkur í Stykkishólmi. Og nákvæmlega sama blasir við innan stutts tíma í flestöllum skipasmíðastöðvum landsins, a.m.k. þeim sem að einhverjum hluta hafa byggt afkomu sína á nýsmíði. Við þingmenn Vesturlands vorum í fyrradag uppi á Akranesi og fengum þá þær upplýsingar þar að svipaðir hlutir blöstu við á Akranesi í hinni stóru skipasmíðastöð Þorgeirs og Ellerts þegar því stóra verkefni sem hæstv. fjmrh. nefndi hér áðan væri lokið. Þar mundi ekki annað blasa við vegna verkefnaskorts en að segja starfsfólkinu upp að stórum hluta. Þetta er það sem blasir við í íslenskum skipasmíðaiðnaði í dag, ekki neitt sérstakt sem er að gerast á Akureyri og það er alveg rangt að tengja þá stöðu sem er á Akureyri við það að þeir hafi farið í þessa nýsmíði. Það getur gert hlutina að einhverju leyti erfiðari, en það er fyrst og fremst framtíðarverkefnaskortur sem þarna er orsökin. Ég segi það sem stjórnarsinni að mér finnst vera ansi langt í jafnvægið í íslenskum þjóðarbúskap ef það blasir við að jafnstór atvinnurekstur, undirstöðuatvinnurekstur eins og járniðnaðurinn í skipasmíðastöðvunum á að stöðvast. Það er allt annað en jafnvægi sem blasir við.

Kristín Einarsdóttir Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir að kveðja sér hljóðs um þetta mál hér á Alþingi. Það er ömurleg staðreynd að skipasmíðaiðnaðurinn skuli eiga svo undir högg að sækja sem raun ber vitni og er fyllsta ástæða til að óttast að hann sé að líða undir lok hér á landi. Til að koma í veg fyrir að svo verði þarf að verða hér stefnubreyting, bæði af hálfu stjórnvalda og ekki síður af hálfu útgerðarmanna. Það geta ekki verið hagsmunir útgerðarinnar þegar til lengri tíma er litið að ekki verði neinn skipasmíðaiðnaður stundaður hér á landi. Því hefur verið haldið fram af talsmönnum útgerðarmanna að íslenskar skipasmíðastöðvar standist ekki samanburð. Er það fyrst og fremst nefnt að íslenskar stöðvar geti ekki boðið sömu kjör og þær erlendu. Þarna held ég því miður að dæmið sé ekki reiknað til enda. Alvarlegar fréttir eru það einnig að íslenskum skipsmíðastöðvum er ekki gefinn kostur á að vera með þegar nýsmíðaverkefni eru boðin út. Í viðtali við Morgunblaðið í dag segir Sigurður Ringsted, forstjóri Slippstöðvarinnar á Akureyri, með leyfi forseta: ,,Straumur innfluttra skipa er hins vegar mikill og einungis á þessu ári eru í smíðum í útlöndum skip sem samsvara um 10 ára afkastagetu Slippstöðvarinnar.`` Hann segir einnig að vandi þeirra séu ekki óseld skip heldur verkefnaleysi og það er mjög mikil einföldun sem fram kom í máli hæstv. fjmrh. hér áðan að vandamál skipasmíðastöðvarinnar á Akureyri séu vegna þess skips sem þar er í smíðum. Hann verður að líta aðeins betur á málið áður en hann fullyrðir svona.

Stefán Guðmundsson Virðulegi forseti. Það er alvarlegt mál þegar atvinnufyrirtæki þurfa að grípa til þess ráðs að segja upp öllu starfsfólki sínu. Það er ekki bara alvarlegt fyrirtækisins vegna, heldur einnig og ekki síður vegna starfsfólksins sem hefur unnið hjá þessum fyrirtækjum vel og eytt þar gjarnan bestu starfsárum ævi sinnar. Það er því hörmulegt sem er að gerast í þessari atvinnugrein í dag. Ég hef hér á Alþingi margsinnis varað við þeirri þróun sem hér er til umræðu í dag og allir sjáandi menn hefðu átt að sjá. Ég hef á síðasta þingi og þar áður flutt tillögu í þessu efni og ég ætla að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að tryggja að allra leiða verði leitað til að efla og bæta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar og sporna við því að skipaiðnaðarverkefni fari úr landi. Ríkisstjórnin tryggi að útvegsmenn og opinberir sjóðir semji ekki um nýsmíði skipa eða viðhaldsverkefni erlendis án undangengins útboðs þar sem innlendir aðilar keppi á jafnréttisgrundvelli við erlendan skipaiðnað, m.a. varðandi meðhöndlun tilboða og fjármagnsfyrirgreiðslu. Tilboðin verði metin á viðskiptalegum grundvelli áður en lánveitingar eru ákveðnar. Gerðar verði staðlaðar reglur um útboð, veðskilmála og tilboð í skipaiðnaðarverkefni. Ríkisstjórnin beiti sér fyrir því að bankarnir veiti sambærilegar ábyrgðir vegna skipaiðnaðarverkefnis innan lands og veitt eru þegar verkefni eru unnin erlendis.`` Undirtektir við þetta mál voru ætíð góðar og ég hlýt því að spyrja nú eins og ég hef gert oft áður, ráðherrar góðir: Hvar eru efndirnar? Hvar eru efndirnar, ráðherrar góðir?

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Ég held að þeir sem hafa talað átti sig í raun og veru ekki nógu vel á því, eða a.m.k. kemur það ekki fram, hvað er að gerast í okkar landi. Það eru ekki eingöngu skipasmíðarnar sem eru að fara svona. Er ekki verið að flytja fisk til útlanda, óunninn? Er ekki frelsið yfirleitt að drepa okkur eins og er farið með það? Frjálsir vextir, frjálst að fara með verkefni til útlanda, jafnvel er krafist frjáls innflutnings á öllum vörum. Málið er ekki eingöngu þetta. Við þurfum að taka upp nýja atvinnustefnu í heild og auðvitað gengur þetta ekki, að skipin komi frá útlöndum, kannski ekki í tugum en mjög mörg, nýsmíðuð eða þá skipin eru endursmíðuð og gert við þau erlendis. En fólkið okkar hefur ekki atvinnu. 

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða síðasta hv. ræðumanns vill forseti upplýsa að á mánudaginn kemur hefur verið leyfð ótímabundin umræða um atvinnuástandið í landinu þannig að þar sem hér var um afmarkað svið að ræða þótti forsetum rétt að þessi umræða stæði einungis í hálftíma. En vitaskuld koma þessi mál til umræðu einnig á mánudaginn. Nú er það svo að einungis eru eftir 5 mínútur af þessum leyfða hálftíma og því ekki möguleiki að gefa fleiri ræðumönnum sem eftir þetta biðja um orðið leyfi til að taka þátt í umræðu.

Hagstofuráðherra (Júlíus Sólnes) Virðulegi forseti. Hv. 7. þm. Norðurl. e. nefndi að það væri stjórnvöldum að kenna hve illa væri komið fyrir skipasmíðum á Íslandi. Ég vil kannski taka dýpra í árinni. Ég held að hér sé um að kenna viðhorfi stórra hagsmunaaðila í þjóðfélaginu sem hafa engan áhuga á því að styrkja innlenda skipasmíði eða innlendan iðnað yfirleitt. Hér takast nefnilega á hagsmunahóparnir í þjóðfélaginu og það er sorgleg staðreynd að þessi 250 þús. manna þjóð sem hér býr getur ekki komið sér saman um það að snúa bökum saman og vinna sameiginlega að sínum vandamálum. Snúa sér að baráttunni gagnvart samkeppnisaðilunum erlendis í stað þess að berast á banaspjótum innan lands. Mig langar til að lesa hér byrjun á greinargerð varðandi verkefni sem hefur verið í undirbúningi núna í sumar og í vor, en það hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Nú um nokkurt skeið hefur staðið yfir athugun á hagkvæmni þess að breyta nokkrum stærstu fiskimjölsverksmiðjum landsins úr eldþurrkun yfir í svokallaða heitloftsþurrkun eða gufuþurrkun. Markmiðið með þessum breytingum er að þurrka mjölið við lægra hitastig og bæta mengunarvarnir og er það trú manna að betra mjöl fáist. Hér er um töluverða fjárfestingu að ræða og hafa heyrst tölur á bilinu 200--300 millj. á verksmiðju en sex verksmiðjur hafa verið nefndar í þessu sambandi. Gæti því verið um að ræða fjárfestingu upp á um það bil 2 milljarða kr.`` Í frétt í Morgunblaðinu 2. sept. sl. er fjallað um þetta mál og þar er haft eftir Jóni Reyni Magnússyni, forstjóra Síldarverksmiðja ríkisins, að ekki sé í bígerð að leita tilboða í búnaðinn hér heima. Stærstu aðilarnir í járniðnaði hérlendis séu umboðsmenn fyrir erlenda aðila sem eru að smíða þessar vélar og ef við semdum við einhvern slíkan hlyti hann að flytja hann inn í stað þess að smíða hann á Íslandi. Því viljum við snúa okkur beint til erlendu aðilanna í stað þess að fara í gegnum milliliði hér heima. Það er þetta viðhorfsvandamál sem við eigum við að stríða hér, en ekki vandamál þess að stjórnvöld hafi ekki gert sitt af hverju.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég skal nú reyna að verða fljótur og geyma mér aðalumræðuna þar til hæstv. iðnrh. er hér staddur á mánudaginnn. Ég verð að segja það að það er alveg furðulegt að hlusta hér á orð hæstv. hagstofuráðherra, þar sem hann hefur lýst eftirfarandi yfir í viðtali sem birtist við hann laugardaginn 28. okt. 1989 í blaðinu Degi á Akureyri, en þar segir hann, með leyfi hæstv. forseta: ,,Málefni skipasmíðaiðnaðarins hafa ekki verið rædd í ríkisstjórn síðan Borgaraflokkurinn gerðist aðili að henni.`` Ekki rædd. ,,Það er engu líkara en að áhrifamiklir menn í ríkisstjórninni ætli sér að láta þennan iðnað lognast út af og telji það jákvætt. Þessu verður ráðherrann náttúrlega að svara. Hvaða áhrifamiklir menn innan ríkisstjórnarinnar vilja að þessi iðnaður lognist út af?`` Þetta er mjög alvarlegt mál. Er ríkisstjórninni nákvæmlega sama um iðnaðinn? Þetta er sagt af manni sem á að vera að leita leiða í atvinnumálum. Ég krefst þess, hæstv. forseti, að ráðherra fái tök á því að svara þessum spurningum.

Eiður Guðnason Virðulegi forseti. Hér er sannarlega um viðameira mál að ræða en svo að því sé hægt að gera nokkur skil á þeim örstutta tíma sem ætlaður er til umræðunnar. Engu að síður er gott að þessi umræða skuli hafa verið vakin og það er rétt að undirstrika það að það vandamál sem hér er um að ræða er ekki bundið við Slippstöðina á Akureyri. Frá því hefur verið greint að skipasmíðastöðin Skipavík í Stykkishólmi hefur sagt upp sínum starfsmönnum og fram hefur komið í þessari umræðu að fram undan er verkefnaskortur í skipasmíðastöð Þorgeirs og Ellerts á Akranesi þegar þar lýkur smíði nýs Baldurs, sem verður á næstunni. Það er líka ljóst og liggur fyrir að íslenskar skipasmíðastöðvar eru fyllilega samkeppnisfærar við erlendar um gæði. Þær eru líka í mörgum tilvikum samkeppnisfærar um verð. Hér er á ferðinni mál sem ríkisstjórnin verður að taka á og það fyrr en seinna og gefst betra tækifæri til að ræða það í þeim utandagskrárumræðum sem hér hefur verið boðað að verði um atvinnumál á mánudag, en þar mun þetta mál verða tekið upp.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Mér er sagt að hæstv. fjmrh. hafi sagt að hér sé um að ræða vandamál sem hann hafi tekið í arf. Ég ætla ekki að ræða það frekar, við getum gert það á mánudaginn, en ég vil benda á það að í tíð síðustu ríkisstjórnar var hafist handa um samstarf á milli þeirra sem starfa í iðnaði og hinna sem starfa í sjávarútvegi um gerð skýrslu og tillagna sem kennt hefur verið við Appledore og það má segja að lykilatriðið í niðurstöðunni hafi verið sérhæfing og samvinna á milli skipasmíðastöðvanna þannig að ég vísa þessum ummælum algerlega á bug. Það sem skiptir máli að segja í þessari umræðu, og ég vil að hv. þm. viti, er þetta: Ég skrifaði hæstv. iðnrh. bréf í sumar, spurði hann hvað væri verið að gera í tilefni af þál. sem samþykkt var á síðasta þingi. Þá kom í ljós að hæstv. forsrh. hafði ekki einu sinni sent ályktunina til iðnrn. en eftir því var gengið, eftir að ég skrifaði þetta bréf. Það vil ég að komi hér skýrt fram. Og sama daginn og ég sendi inn bréfið lét hæstv. iðnrh. sem viðskrh. verða af því að senda bönkunum bréf sem ég hef hérna fyrir framan mig dags. 14. júlí varðandi þetta mál, þar sem hann lýsir því yfir m.a. að hann telji að það sé ekki rétt að skylda útvegsmenn fortakslaust til að bjóða út verk, en fer fram á það að bankar og sparisjóðir fari að því sem stendur í þáltill. Ég skal gjarnan fara yfir þetta mál á mánudaginn kemur og þá kemur í ljós að það er áhugaleysi sem hefur ríkt hjá stjórnvöldum nú. Það varð að sparka í stjórnvöld til þess að þau tækju upp þetta mál í sumar og samt var það einn af stjórnarþm. sem flutti þetta mál inn á þing á síðasta þingi. Meira var það ekki að þessu sinni, virðulegur forseti, en á mánudaginn skulum við halda þessum umræðum áfram.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Ég get ekki stillt mig um að lýsa bæði undrun, hneykslun og vonbrigðum á svörum hæstv. fjmrh. hér fyrr í dag. Nú skilst mér að hann fái ekki að taka til máls aftur og því ætla ég, um leið og ég þakka málshefjanda fyrir að efna til þessarar umræðu, að ítreka þá spurningu sem hann bar hér fram í upphafi og vænti þess að við fáum svar fjmrh. við henni á mánudaginn: Er ríkisstjórnin tilbúin að beina verkefnum til íslenskra skipasmíðastöðva? Það er mikil einföldun á þessu vandamáli að binda það við Slippstöðina á Akureyri því hér hefur komið fram í umræðunni að þegar hefur mönnum verið sagt upp í Stykkishólmi. Ég hef litið á það sem hluta af okkar vinnuskyldu að líta í blöðin og fylgjast með fréttum í fjölmiðlum, en í Morgunblaðinu í morgun er einmitt frétt um þessar uppsagnir í Stykkishólmi. Við sem áttum þess kost að sitja fund í sameinuðu þingi í morgun ræddum atvinnumál og áttum mjög góðar umræður um atvinnumál kvenna úti á landsbyggðinni. Skipasmíðarnar snerta kannski ekki svo mjög margar konur beint, en óbeint gera þær það, á þann hátt sem fram kom í máli hv. 7. þm. Norðurl. e., og það er ekki síður þörf á að ræða þessa alvarlegu stöðu í skipasmíðaiðnaðinum, sem reyndar er tengd íslenskum iðnaði yfirleitt. Núna meðan íslenskur iðnaður reynir að efna til íslenskra daga er hæstv. iðnrh. á ferð og flugi um heiminn og leggur höfuðáherslu á erlenda stóriðju í atvinnuuppbyggingunni á meðan íslenski iðnaðurinn er að líða undir lok. Það er nauðsynlegt að við ræðum þetta betur í sameinuðu þingi á mánudaginn.

Friðjón Þórðarson Virðulegi forseti. Innlendur skipasmíðaiðnaður er í vanda staddur allt í kringum landið. Ekki aðeins á Akureyri heldur einnig víðar og ég veit ekki hvað við tekur á Akranesi þegar smíði nýrrar Breiðafjarðarferju lýkur þar. Þetta er ekki nýtt mál hér og það vilja margir um þetta ræða. Hv. 3. þm. Norðurl. v. minnti á þáltill. sem samþykkt var hér 6. maí í vor þar sem ríkisstjórninni var falið að tryggja að leitað yrði allra leiða til að efla og bæta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar og sporna við því að skipaiðnaðarverkefni fari úr landi. Ég skal ekki eyða meiri tíma nú og mun því ekki víkja að árásum hæstv. fjmrh. á Sjálfstfl. þar sem hann fær ekki að tala aftur við þessa umræðu skv. ákvörðun forseta.

Nú er tíminn raunar liðinn en fjöldi áskorana hefur komið á forseta að hæstv. fjmrh. fái að gera athugasemd og býðst honum það hér með.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég lýsti því yfir í svari mínu að ríkisstjórnin hefði nú þegar skipað nefnd manna til þess að taka til sérstakrar meðferðar málefni Slippstöðvarinnar á Akureyri og leita að kaupanda að því skipi sem þar er í smíðum. Ég ítreka svo einnig það sem ég sagði hér áðan að brýnasta úrlausnarefnið varðandi Slippstöðina á Akureyri væri að finna kaupanda að því skipi sem þar er í smíðum. Ég vænti þess að hv. alþm. séu sammála því að það er brýnasta verkefnið. Hitt er svo alveg ljóst að til þess að finna langvarandi lausn á vanda íslenskra skipasmíðastöðva þarf víðtækar breytingar bæði á sjóðakerfinu í landinu en þó kannski ekki síst á viðhorfum og vilja þeirra frjálsu aðila í útgerð og öðrum atvinnugreinum á Íslandi sem kjósa frekar að leita til erlendra aðila en innlendra. Það er stóra verkefnið ásamt svo því að tengja saman og sérhæfa hinar innlendu skipasmíðastöðvar. Vegna þess að hv. þm. Friðrik Sophusson gagnrýndi mig fyrir mín orð og hann var ekki viðstaddur þegar þau féllu hér vil ég bara ítreka það að ég vakti athygli á því að Sjálfstfl. hefði í fimm ár farið með forræði þessara mála, frá árinu 1983 til ársins 1988. Það er lengsta samfellda tímabil sem nokkur flokkur hefur stjórnað íslenskum iðnaðarmálum og það var ekki fyrr en á allra síðustu mánuðum þess tímabils sem þáv. iðnrh. Friðrik Sophusson hóf þær aðgerðir sem hann lýsti hér, en fimm árin á undan höfðu ráðherrar Sjálfstfl. ekkert aðhafst í málinu.

Jóhannes Geir Sigurgeirsson Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram að þessir erfiðleikar eru ekki eingöngu varðandi Slippstöðina á Akureyri, þó það væri tilefni þessarar umræðu. Ég vil líka ítreka það við hæstv. fjmrh. að vandi skipasmíðastöðvarinnar, Slippstöðvarinnar á Akureyri, eða skipasmíðaiðnaðarins í heild er alls ekki þetta skip sem þar bíður. Vandinn er sá að það verður að tryggja þessari starfsemi framtíðarverkefni. Ég er hér með alveg nýjar tölur um þróun þessara mála. Árið 1988 framkvæmdu innlendar skipasmíðastöðvar fyrir 2,1 milljarð, skv. spá fyrir árið 1990 fer það niður í 700 millj., á árinu 1989 var það komið niður í 1200 millj., en á því ári minnkuðu erlendu framkvæmdirnar ekki neitt. Það stefnir sem sagt í hrun ef ekki verður gripið til aðgerða. Og ég vil ítreka eitt. Ég tel að útgerðin, með því að leita í svo miklum mæli erlendis með sín verkefni, sé að grafa undan eigin hagsmunum, vegna þess að hér verður engin öflug íslensk útgerð öðruvísi en hún geti leitað eftir innlendri þjónustu, ekki bara þegar henni þóknast. Að lokum. Undirtektir við þetta mál hafa verið það góðar að ég veit það og treysti því að ríkisstjórnin muni taka þetta mál upp af fullri einurð nú á næstu vikum og móta stefnu sem snýr þessari þróun við.

Ingi Björn Albertsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég hlýt að fara fram á það að hæstv. hagstofuráðherra fái tækifæri til að svara þeirri spurningu sem ég bar hér fram líkt og hæstv. fjmrh. var gefið orðið á ný. Það eru mjög alvarlegar ásakanir, ef svo má að orði komast, sem hæstv. hagstofuráðherra lætur sér um munn fara í viðtali við dagblað í dag, þar sem hann segir, staðhæfir, að það sé engu líkara en áhrifamiklir menn innan ríkisstjórnarinnar ætli sér að láta þennan iðnað lognast út af. Þingheimur krefst svara við þessari spurningu. Hvað er ráðherrann að fara? Hvaða menn eru þetta sem vilja þennan iðnað feigan?

Ég vil spyrja hv. 5. þm. Vesturl. hvort hann geti ekki sætt sig við að spyrja þessarar spurningar næstkomandi mánudag, þegar umræða um þessi mál fer að nýju fram.

Hæstv. forseti. Það var gefið fordæmi fyrir því hér fyrir nokkrum mínútum að manni sem var búið að meina að tala í annað sinn var gefið orðið á ný. Ég sé persónulega ekkert því til fyrirstöðu að hæstv. ráðherra Hagstofu verði veitt tækifæri til þess að svara þessari spurningu. Ef hins vegar hæstv. ráðherra treystir sér ekki til þess á þessari stundu þá er ég tilbúinn að bíða til mánudags.

Ég vil benda hv. þm. á að ráðherra Hagstofu hefur ekki beðið um orðið og forseti mun ekki skipa honum að taka til máls. --- Óskar ráðherra Hagstofu að taka til máls? Þá er honum heimilt að hefja mál sitt.

Hagstofuráðherra (Júlíus Sólnes) (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég skal með ánægju reyna að svara þessari spurningu. Ég hef nú ekki enn þá haft tækifæri til þess að lesa þetta viðtal en það er alveg rétt að ég gat um það að það væru þau viðhorf til innan ríkisstjórnarinnar að íslenskur skipasmíðaiðnaður ætti raunverulega ekki rétt á sér. Það eru að sjálfsögðu viðhorf sjávarútvegsins í landinu sem þar eru túlkuð og þarf ekkert að svara því nánar hverjir þar eru í forsvari. Það er alveg ljóst að sjávarútvegurinn telur að það svari ekki kostnaði að vera með innlenda skipasmíði. Sjávarútvegurinn vill fá að leita eftir hagstæðasta verði sem hann telur að fáist einungis erlendis. Þetta viðhorf túlka allir forsvarsmenn sjávarútvegsins og hæstv. sjútvrh. með.

Friðrik Sophusson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Það er áreiðanlega afar sjalfgæft í sögu Alþingis að einn hæstv. ráðherra skuli koma upp í ræðustól og bera annan hæstv. ráðherra þeim sökum sem hér hefur gerst. Það sem fram hefur komið nú, loks þegar hæstv. ráðherra Hagstofu hefur gefið færi á að svara fsp. sem gerð var af einum hv. þm. vegna blaðaviðtals norður á Akureyri, er að hæstv. ráðherra kemur hér í ræðustólinn og gefur ekki einungis í skyn, heldur segir nægilega skýrt þannig að allir geta fundið út hvað hann á við, að í raun og veru þá standi mál þannig að hæstv. sjútvrh. sé það afl innan ríkisstjórnarinnar sem vilji íslenskan skipasmíðaiðnað feigan. Þetta eru þung orð og ég held, virðulegur forseti, að það verði að krefjast þess hér á mánudaginn að hæstv. sjútvrh. verði viðstaddur umræðuna og fái tækifæri til þess að bera af sér þessar sakir ef hann kærir sig um eða staðfesta ummæli þess manns sem hæstv. forsrh. hefur falið að gera uppdrátt að framtíðarmöguleikum í íslensku atvinnulífi. Slíkar árásir, eins og þær sem komu fram hér hjá hæstv. ráðherra, eru þess eðlis að við hljótum að krefjast þess, almennir þingmenn, að á mánudaginn verði allir hæstv. ráðherrar við þá umræðu sem þar fer fram og hæstv. sjútvrh. fái tækifæri til þess að segja álit á þeim ummælum sem hér hafa fallið.

Forseti mun verða við þeirri beiðni hv. 1. þm. Reykv. að reyna að sjá svo til að hæstv. sjútvrh. verði viðstaddur umræðuna.

Hagstofuráðherra (Júlíus Sólnes) (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Ég vil lýsa vonbrigðum mínum með þann útúrsnúning sem kemur hér fram í málflutningi hv. þingmanna. Ég var að lýsa hér viðhorfum. Ég er að segja að það eru viðhorf forsvarsmanna sjávarútvegsins að íslenskur skipasmíðaiðnaður borgi sig ekki, að útgerðin verði að eiga aðgang að lægsta verði sem þeir telja að fáist einungis erlendis. Það þarf ekki að svara þessari spurningu nánar. Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. stjórnarandstöðunnar að koma hér upp og reyna síðan að snúa út úr því sem er sagt. Auðvitað hlýtur hæstv. sjútvrh. að túlka þar með hagsmuni sjávarútvegsins eins og þeir blasa við honum. Aðrir forsvarsmenn sjávarútvegsins hafa túlkað sína hagsmuni. Þeir eru með þeim hætti að þeir telja að það svari ekki kostnaði að smíða skip hér innan lands, hagsmunir sjávarútvegsins séu best tryggðir með því að leita hagstæðasta verðs sem þeir telja að einungis fáist í erlendum skipasmíðastöðvum. Þetta eru viðhorf sem mönnum er fullkomlega leyfilegt að hafa, en ég er ekki þar með að segja að þau séu rétt, og reyndar held ég því fram að þau séu röng.

Ég vil benda hv. þingmönnum á að hér verður ekki leyft að hefja efnislega umræðu um það mál sem hér var á dagskrá eða var rætt utan dagskrár áðan. Ég treysti því að hv. 2. þm. Norðurl. e. ætli í raun og veru að tala um þingsköp.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á því að hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands hefur lýst yfir mjög djúpum ágreiningi innan ríkisstjórnarinnar varðandi skipasmíðaiðnað. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að hæstv. forsrh. er staddur hér í þingsalnum og ég vil enn fremur vekja athygli hæstv. forseta á því að mér finnst eðlilegt að hæstv. forsrh. segi skoðun sína á ummælum hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands.

Forseti vill geta þess að það fer aldrei fram hjá henni þegar hæstv. forsrh. er í salnum.

Stefán Guðmundsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég kem hér til þess að mótmæla mjög ummælum hæstv. ráðherra Hagstofu sem komu hér fram um það að hæstv. sjútvrh. væri andvígur því að innlendum skipasmíðaiðnaði verði sköpuð eðlileg starfsskilyrði og samkeppnisaðstaða. Ég mótmæli þessu mjög. Ráðherra Hagstofu mun hvergi geta fundið því stað að sjútvrh. hafi talað á þennan veg. Ég hef unnið mjög mikið að þessum málum og reynt að þoka þeim áleiðis í hinu besta samstarfi við sjútvrh. Og ég harma það að slík ummæli skuli koma hér fram að sjútvrh. fjarstöddum.