Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á 25. fundi í Sþ., 5. febr., utan dagskrár, mælti forseti (BF): Hv. 5. þm. Austf. hefur kvatt sér hljóðs utan dagskrár, en ég vil leyfa mér að vekja athygli hv. alþm. á því, að til þessa fundar er fyrst og fremst boðað til þess að koma áleiðis þeim málum, sem á dagskránni eru. Þó mun ég gefa hv. 5. þm. Austf, orðið utan dagskrár í því trausti, að það mál, sem hann innleiðir, eða sú ræða, sem hann heldur, leiði ekki til allt of langra umræðna.



Herra forseti. Í fréttatilkynningu í Alþýðublaðinu, sem birtist í dag, er skýrt frá því, að ríkisstj. hafi nú nýlega skipað 7 alþm. í nefnd í svonefndum stóriðjumálum til þess að athuga sérstaklega um hugsanlega stórvirkjun og byggingu alúminíumverksmiðju í því sambandi. Í þessari fréttatilkynningu er frá því skýrt, að samkv. ósk ríkisstj., eins og segir í blaðinu, hafi lýðræðisflokkarnir þrír, Alþfl., Sjálfstfl. og Framsfl., fengið tækifæri til þess að skipa menn í þessa nefnd. Mér var vel kunnugt um, að það var á döfinni, að slík n. sem þessi yrði skipuð. Hæstv. iðnmrh. hafði haft samband við mig fyrir hönd okkar Alþb.-manna nokkuð um þetta mál og sagt okkur þá m.a. frá því, að í ráði væri, að skipa slíka nefnd sem þessa. Við höfðum í tilefni af því sett fram eindregna ósk og ákveðna kröfu um það, að menn frá þingflokki Alþb. ættu þarna jafnan rétt á við þm. úr öðrum þingflokkum, til þess að eiga sæti í þessari n., sem ynni að athugun fyrir Alþingi í jafnmikilvægu máli og hér er um að ræða. Og ráðh. tók málið til nánari athugunar. En þessi fréttatilkynning, sem hér er nú birt í Alþýðublaðinu, virðist vera staðfesting á því, að ríkisstj. hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að það ætti að ganga fram hjá einum þingflokknum í þessu máli, það ætti að synja þeim flokki um rétt til þess að fylgjast með undirbúningi þessa stórmáls. Ég hlýt því að mótmæla með hinum hörðustu orðum slíkum vinnubrögðum sem þessum og það því fremur sem um jafnstórt og veigamikið mál er að ræða eins og það, sem hér er um að ræða. Fyrir Alþingi hefur legið þáltill, um það, að Alþingi kysi 7 manna nefnd til þess að kynna sér öll gögn þessa máls og fá að fylgjast með framhaldsundirbúningi málsins. Og það hafa komið hér fram á Alþingi hvað eftir annað óskir um það frá alþm., að Alþingi fengi að fylgjast betur með þessu máli, en raun hefur verið á. Ríkisstj. hefur haft málið í sínum höndum eða í höndum sérstakrar nefndar, sem hún hafði valið, í 31/2 ár, hygg ég. En nú er sem sagt orðið við þessum kröfum, en þá á þennan hátt, að þáltill., sem hér liggur fyrir Álþingi, er ekki afgreidd, heldur látin liggja, en ríkisstj. bregður á það ráð að skipa 7 manna nefnd til þess að koma í veg fyrir það, að sá þingflokkur, sem á tvímælalaust þingræðislegan rétt til þess að eiga mann í 7 manna nefndum, geti fengið að fylgjast með jafnþýðingarmiklu máli eins og hér er um að ræða. Hæstv. forsrh. hefur tilkynnt það hér í ræðu, sem hann hefur haldið, þar sem hann hefur drepið á þessi mál, að hann teldi einmitt, að þessi mál væru langsamlega veigamestu málin, sem Alþingi það, sem nú situr, þyrfti um að fjalla. Og ég býst við því, að það sé nokkuð nærri lagi. Við vitum, að hér er um það að ræða, hvort Íslendingar eigi að ráðast í stærri raforkuvirkjun, en hér hefur verið rætt um að ráðast í áður, - virkjun, sem talið er, að muni kosta 1100–1200 millj. kr. og mundi að sjálfsögðu hafa mikil áhrif á það, hvernig verður í framtíðinni með raforkuverð. En það hefur einnig mikið að segja í þessum efnum, hvernig á að fara með þessa raforku, hvort það á að gera einhvern fyrirfram samning um ráðstöfun á henni til lengri eða skemmri tíma. Í slíkum málum sem þessum, eru að jafnaði lögð fram löng og mikil álít sérfræðinga, sem hafa unnið að athugun málsins um langan tíma. Slíkt álít er vitanlega ekki hægt að kynna sér til neinnar hlítar í stuttri þingmeðferð á málum, en það er að jafnaði gert einmitt í slíkum undirbúningsnefndum eins og þeirri, sem hér er verið að skipa. Það er líka skiljanlegt, að við undirbúning slíkra mála sem þessara þarf að yfirheyra sérfræðinga, spyrja þá um marga hluti og hlusta á þeirra svör. Það er því beinlínis að ganga á hlut þm. og þingflokka, þegar þannig er á málum haldið í slíkum stórmálum sem þessu, að þeim er ekki gefinn kostur á því eftir eindreginni ósk, að fá að eiga mann í slíkri undirbúningsnefnd sem þessari. Ég hlýt því hér við þetta tækifæri að mótmæla því harðlega, að svona er á málunum haldið. Auk þessa koma svo jafnveigamiklir þættir inn í þetta mál eins og samningar við erlenda aðila um atvinnuréttindi og aðstöðu í því sambandi í landinu, svo að full ástæða er einnig til, að allir þingflokkar fái að koma sínum sjónarmiðum að í sambandi við undirbúning málsins. Þá ber vitanlega að hafa það í huga, að í þessum efnum hefur Alþingi enn enga ákvörðun tekið. Alþingi hefur enn enga ákvörðun tekið um það, hvorki hvort í þessar framkvæmdir skuli ráðast né hvernig. Sú nefnd, sem því er skipuð nú, er undirbúningsnefnd í málinu og geta eðlilega öll sjónarmið komið fram. En það eru vitanlega engin rök að halda því fram: Þessi mun verða á móti málinu, af því hefur hann ekkert inn í nefndina að gera. Slíkt eru vitanlega óþingræðisleg vinnubrögð í mesta máta. Og ef þannig á að halda á þessu máli, mun það hefna sín grimmilega í sambandi við afgreiðslu annarra mála á Alþingi. Ef á að reyna að troða þannig á þingmannsréttindum heilla þingflokka, þá verður það ekki þolað með þögninni. Ég vil nú alveg sérstaklega í tilefni af því, sem þegar hefur gerzt í þessu máli í sambandi við þessa frétt, sem birzt hefur í Alþýðublaðinu, leyfa mér að skora alveg sérstaklega á hæstv. forsrh., að hann hlutist til um það, hafi þessi ákvörðun verið tekin, að hún verði tekin til endurskoðunar og þingmannsréttur okkar Alþb.-manna verði ekki brotinn á jafn herfilegan hátt eins og hér er sýnilega stefnt að, því að það er ekkert um það að villast, það þýðir ekki að vera með nein undanskot í máli eins og þessu, að hér sé aðeins um að ræða n., sem ríkisstj. er að skipa. Hún er að skipa hér n. alþm. til þess að fjalla um mál, sem Alþingi á eftir að taka ákvörðun um og till. hafa legið hér fyrir Alþ. um það, að Alþ. kysi þessa sérstöku n. og hefði Alþ. kosið n., áttum við hér fullan þingræðislegan rétt á því að eiga mann í n. Ég verð að segja, að það er einkennilegt pukur, sem virðist þurfa að vera í sambandi við þetta mál, ef það þarf að vinna þannig að undirbúningi þess, að það þarf að halda ákveðnum hópi alþm. þar fyrir utan, ef dagsljósið má ekki skína á þetta mál. Ég ítreka svo og þarf ekki að hafa mitt mál lengra að þessu sinni, - ítreka svo óskir mínar til hæstv. forsrh. sem forustumanns í ríkisstj., að hann sjái um það, hafi þessi ákvörðun verið tekin, sem Alþýðublaðið skýrir frá, á þennan hátt, þá verði hún tekin til endurskoðunar og réttur okkar Alþb.-manna verði ekki fyrir borð borinn á þann hátt, sem hér hefur verið greinilega stefnt að.



Herra forseti. Ég harma það, að hv. 5. þm. Austf. skuli ekki hafa haft samband við hæstv. iðnmrh., svo að hann gæti fengið upplýsingar hjá honum um málið, hvort heldur hér á fundinum eða utan fundar. Það er síður en svo ætlun ríkisstj. að halda nokkurri launung yfir þessu máli eða reyna að koma í veg fyrir það, að Alþb. fái að fylgjast með því, sem í því hefur gerzt og kann að gerast. Og hæstv. iðnmrh. hefur einmitt átt tal við hv. þm., fyrirspyrjanda, um það, hvernig bezt væri að koma því við, að Alþb. fylgdist með málinu. Það mun vera rétt, að hv. þm. lét uppi ósk um það, að flokkur hans fengi fulltrúa í þessari n. En hann var að því spurður, hvort það gæti komið til greina, að hans flokkur yrði með því að samþykkja samningsgerð við erlenda aðila um alúminíumverksmiðju hér. Og hv. þm. mun hafa lýst því yfir við hæstv, iðnmrh., að það kæmi ekki til neinna álíta, að þingflokkur hans yrði með þessu, um það væri ekki að ræða. Nú er þessi sérstaka nefndarskipun ætluð til að kanna það mál, hvort þingflokkur geti á það fallizt, að slíkur samningur verði gerður. Enginn þingflokkur hefur tekið ákvörðun um slíka samningsgerð, en þrír þingflokkar hafa talið málið þess vert, að það væri skoðað ofan í kjölinn, hvort þvílíkan samning ætti að gera. Fjórði þingflokkurinn hefur hins vegar nú þegar tekið ákvörðun um það að verða með öllu á móti málinu. Hann hefur því fyrir fram klofið sig frá þeirri athugun, sem nú á að fara fram. Ég get ekki séð, að það sé eðlilegt, að hann taki þátt í þeirri athugun, ef það er rétt, sem hæstv. iðnmrh. skildist á hv. 5. þm. Austf., að Alþb. væri þegar staðráðið í því að vera undir öllum kringumstæðum og hvað sem upplýstist í málinu á móti því, að þessi samningur yrði gerður. Þá er hans afstaða slík, eins og þegar búið er að kljúfa nefnd, þá starfa nefndarhlutar ekki saman. Byggt á þessu virtist okkur það eðlilegasta vera, að Alþb. tilnefndi fulltrúa til þess að fylgjast með málinu og eiga um það viðræður við hæstv. iðnmrh. jafnóðum og fá upplýsingar um allt, sem gerðist, þannig að engu væri fyrir þeim haldið leyndu og þeir ættu kost á því, eins og ég segi, jafnóðum að fá upplýsingar, sem fram koma. En það mundi einungis verða til tafar og að engu gagni, að þeir tækju þátt í að athuga þá ákvörðun, sem þeir þegar eru búnir að taka. Ef þetta er misskilningur og þeir hafa enn opinn huga í málinu og vilja taka þátt í efnisathugun þess, þá horfir málið öðruvísi við. En það verður þá að liggja fyrir, að þeir hafi opinn hug og séu ekki fyrir fram ákveðnir. Ef þeir eru búnir að taka sína ákvörðun, er þýðingarlaust fyrir þá að skipa menn til þess að rannsaka málið og komast að niðurstöðu, sem þeir þegar hafa fundið. Nú hafði iðnaðarmrh. ætlað sér að tala um þessa málsmeðferð við hv. þm., áður en störf væru tekin upp að málinu og ríkisstj. á engan þátt í þeirri birtingu fréttar, sem er í Alþýðublaðinu og ég hef ekki séð hana. Það er engin fréttatilkynning komin frá ríkisstj. um málið, og ætlun okkar var, að málsmeðferð yrði rædd við formann Alþb. eða formann þingflokks Alþb., áður en störfin hæfust. En ég held, að það hljóti allir að vera sammála um, að það sé þýðingarlaust fyrir þá að taka þátt í störfum að athugun, sem þeir þegar hafa framkvæmt og eru komnir að óhagganlegri ákvörðun um, eftir því sem iðnmrh. skildi hv. þm.



Herra forseti. Við Alþb-.menn erum ekki að biðja um neina náð í þessu sambandi, heldur erum við að heimta okkar rétt. Það er okkar réttur að fá að hafa mann í nefnd, sem skipuð er 7 alþm. og það er aðeins krókaleið til þess að komast hjá því, ef það á að fara að skipa það þannig, að það séu skipaðir af hálfu ríkisstj. 6 menn og svo einn ráðh. sem oddamaður. Það er satt að segja hálfundarlegt að vera að halda því fram, að það, hvaða skoðanir menn hafi á þessum málum, eigi að ráða því, hvernig sé skipað í nefnd eða ekki. Það er fyrir Alþingi og þjóðina í heild nauðsynlegt, að þessi mál séu athuguð í nefnd frá öllum hliðum og þeir menn, sem eru á móti því, að erlent auðvald nái tökum hér á Íslandi, þeir eigi fulltrúa í slíkri nefnd líka, en að aðrir, sem álíta, að slíkt væri heppilegt, séu þar ekki einir. Það er þess vegna alveg tvímælalaust, að frá hagsmunum þjóðarinnar séð og frá heiðri Alþingis séð á að skipa svona nefnd fulltrúum Alþingis án tillits til þess, hvaða skoðanir þeir hafa. Ef það á að fara að taka upp einhverjar utangarðsreglur að nýju, þá hefur það aldrei reynzt Alþingi vel fram að þessu og ég held, að það reynist ekki heldur núna. Ég held, að það sé bezt fyrir hæstv. ríkisstj. að athuga undireins sinn gang í þessu. Hæstv. forsrh. sagði, að hér ætti ekki neinu að leyna. Ég skal þá gefa smáupplýsingar, af því að það vill þannig til, að ég á sæti í nokkrum nefndum, sem hafa með vissa hluta af þessu máli að gera, bæði fyrir hönd ríkisstj., Alþingis og Reykjavíkurborgar. Og ég sé ekki betur, en það sé ýmislegt á ferðum, sem eigi að leyna þjóðina. Ég er fulltrúi í Sogsvirkjuninni fyrir Reykjavíkurbæ. Það hefur ekki verið haldinn fundur í henni, sem ætti þó að láta það nokkuð varða sig, um Búrfellsvirkjun og annað slíkt í allmarga mánuði, ef ekki meir en ár. Ég er fulltrúi Alþingis í raforkumálanefnd, þar sem talað var um fyrir nokkru að fara að ræða þetta mál og síðan hafa engir fundir verið haldnir þar. Ég var skipaður í sumar af hálfu hæstv. ríkisstj. í sérstaka landsvirkjunarnefnd, 10 manna, þar sem átti að ræða um landsvirkjun hjá Búrfelli og menn geta haft mismunandi skoðanir á Búrfelli og virkjuninni þar, hvort sem menn eru með eða móti útlendu auðvaldi, þannig að það mál kemur alveg jafnt til kasta manna, hvaða skoðanir sem menn hafa á slíku. Það voru haldnir fundir í sumar, 2–3, í þessari nefnd og síðan hefur það verið stöðvað. Og af hverju hefur það verið stöðvað? Af því að tæknilega séð liggur það nú þegar fyrir, að Búrfellsvirkjunin er hreinasta vitleysa, að leggja í, án frekari rannsókna. Og af því hafa þeir menn, sem þarna eiga sæti og hafa þarna forustu og þar með hæstv. fjmrh. sem formaður n., þeir hafa ekki treyst sér til þess að kalla saman fund í þessari nefnd aftur. Það mundi þá hafa verið óskað eftir því, að þeir menn, sem hæstv. ríkisstj. fékk til þess að athuga hér ýmislegt viðvíkjandi ísalögum og öðru slíku í sambandi við okkar fallvötn, norskir sérfræðingar, sem hingað komu og rannsökuðu þessi mál í haust, - það mundi hafa verið óskað eftir því, að þeir yrðu látnir segja sínar skoðanir á þessu, vegna þess að það er vitað, að þeir hafa þegar lýst því yfir, að Búrfellsvirkjun sé dýrasta virkjun, sem Ísland getur lagt í. En það á að leyna þjóðina þessum hlutum, því að það er verið að fara með menn út í hreina vitleysu þarna. Það á að reyna að útiloka alla þá, sem eru með opin augun og vilja gagnrýna þetta, frá því að geta komið þarna nærri og frá því að geta sett fram sínar spurningar. Síðan á að marka þessi mál innan þröngra vébanda og koma með þau sem fullgerðan hlut fram fyrir Alþingi. Ég þekki allt of vel af langri reynslu meðferð slíkra mála, til þess að ég noti ekki tækifærið til þess að vara bæði Alþingi og þjóðina við því, sem þarna er að gerast. Þau myrkraverk, sem tæknilega séð er þarna verið að undirbúa og menn ætla að vera komnir svo langt með, að búið sé að semja um þau erlendis, áður en Alþingi fær raunverulega nokkuð að segja, - þau verður að afhjúpa, og þess vegna er nauðsynlegt að ræða þessi mál í tíma. Ég skora ekki sízt á hæstv. raforkumálaráðh. að koma hér með yfirlýsingar frá þeim sérfræðingum, sem hérna voru, um útlit fyrir virkjun í Búrfelli og leggja þær fram. Það er ekki til neins að eiga að vera trúnaðarmaður ríkisstj., Alþingis og Reykjavíkurborgar í mismunandi nefndum og horfa síðan upp á það, að öll störf allra þessara nefnda eru stöðvuð, þegar málið er komið á þetta stig, sem núna er, af því að það er verið að reyna að pína þarna fram ákvarðanir á bak við tjöldin, án þess að þær fáist ræddar opinberlega. Svo verð ég að segja það og það datt mér satt að segja ekki í hug fyrr en í dag, að mig fór að gruna margt, þegar ég sá Alþýðublaðið í morgun, þegar það var allt í einu komið upp, að sú gamla afturganga, lýðræðisflokkarnir þrír, eru nú farnir að setja menn í að athuga sérstaklega undirbúning að því að fá erlent auðvald inn í landið. Hvað þýðir: lýðræðisflokkarnir þrír? Hvað dettur manni í hug, undir eins og minnzt er á þetta? Jú, manni dettur í hug hernám, hermang, sölunefnd setuliðseigna, allt þess háttar svínarí, sem þolir ekki dagsljósið, það, hvernig menn skipta á milli sín bak við tjöldin hinum og þessum gróða, sem hvergi kemur fram til skatts og láta hann renna eftir ýmsum brautum til hernámsflokkanna þriggja. Ég hef sjálfur flutt hér áður till. um að rannsaka starfsemi sölunefndar setuliðseigna, en aldrei fengizt neitt í gegn. Á þessi n., sem nú á að skipa, að verða eitthvað í þá áttina, að það fáist ekki einu sinni rannsókn á því, hvernig hennar undirbúningur hafi verið í sambandi við samningana og annað slíkt? Eða á þetta að merkja, að það sé verið að undirbúa að koma upp nýjum Keflavíkurvelli? Á að fara að koma upp nýjum Keflavíkurvelli hérna rétt í nánd við Reykjavík, einhverju sérréttindasvæði hentugu fyrir smygl eða eitthvað þess háttar, sem á að undirbúa? Það er bezt, að hlutirnir fari að koma alveg fram í dagsljósið, þegar farið er að vinna svona að þessum málum. Er það eitthvert samkomulag eins og Aðalverktakar eða eitthvað þess háttar? Þegar við heyrum talað um þetta, samstarf lýðræðisflokkanna þriggja og þeir eigi að vera þarna, þá vitum við fyrir fram, að það er eitthvert svínarí, sem á að fara að gera. Framsfl. - það er ekkert undarlegt, að hann komi þarna inn. Að vísu var hann að gefa ákaflega fagrar yfirlýsingar fyrir nokkru og sérstaklega formaður hans og einu sinni datt mér í hug að treysta þeim, að sá flokkur væri á móti því að vera að fá erlent fjármagn inn í landið. Hins vegar hefur maður þá reynslu, að sá flokkur er alltaf á uppboði, svo að ég býst við, að það muni vera búið að bjarga honum núna með þessa hluti og ég óska ríkisstj. til hamingju með það og allt það þokkalega, sem í sambandi við það stendur. Mér skilst, að það sé búið að kaupa Framsfl. til þess að vera með í þessu. Og það er náttúrlega ákaflega ánægjulegt fyrir okkur, að það skuli ekki aðrir eiga að vera í svona nefnd en þeir, sem sé hægt að kaupa. En hvort það sé jafnheppilegt fyrir þjóðina, það gegnir aftur á móti öðru málí. Mér sýnist sem sé verið að undirbúa þarna eina nefndina enn þá, sem muni ekki þola að sjá dagsljósið. En það er annað, sem er vert að menn geri sér alveg ljóst í þessu sambandi. Um hvað á að semja þarna? Það á að semja um að fá erlendan auðhring hér inn í landið, sem á að koma upp stærsta og ríkasta fyrirtæki, sem til verði í landinu. Það á að fá erlendan auðhring hingað, sem ef framhald verður á þessu kemur til með einn saman að eiga meira í fyrirtækjum á Íslandi, heldur en allir íslenzkir atvinnurekendur í sjávarútvegi til samans. Það á að semja við einn atvinnurekanda, sem verður ekki aðeins ríkastur allra atvinnurekenda á Íslandi, heldur ríkari, en allir aðrir til samans. Það á að semja á þeim grundvelli við þennan aðila, að hann á að fá sérréttindi eins og aðalsmenn í Frakklandi í gamla daga, sérréttindi fram yfir alla íslenzka atvinnurekendur. Ég efast ekki um, að hann eigi að fá raunverulegt skattfrelsi. Ég gæti trúað, að hann ætti líka að fá raunverulegt tollfrelsi og ég gæti trúað, að það ætti að tryggja honum allmörg fleiri sérréttindi. Á kannske að fara að semja við þennan erlenda auðhring eins og hann væri erlent ríki? Á að fara að veita honum með einhverjum milliríkjasamningi rétt til þess, að hann verði ekki skattlagður í framtíðinni á sama máta og aðrir atvinnurekendur á Íslandi? Á að fara að gera milliríkjasamning við eitt erlent félag eins og það væri eitthvert erlent ríki, sem í hlut ætti? Það er bezt að við spyrjum og það væri æskilegt, að það væri svarað einhverju, þegar svona hlutir eru að gerast. Og má ég þá spyrja: Er meiningin að semja við þennan erlenda atvinnurekanda þannig, að hann kannske fyrir utan visst skattfrelsi og visst tollfrelsi og viss sérréttindi fram yfir alla atvinnurekendur á Íslandi eigi líka að fá sérstök réttindi gagnvart íslenzkri verkalýðshreyfingu, þannig að þessi maður eða þessi hluthafi, þetta hlutafélag heyri ekki undir íslenzka vinnulöggjöf? Á að semja þannig, að allur sá réttur, sem íslenzkur verkalýður hefur áunnið til þess að heyja sína kaupgjaldsbaráttu og til þess að knýja fram í samningum við atvinnurekendur ýmsa hluti, sem knúðir hafa verið fram á undanförnum árum, það komi ekki þessum atvinnurekanda við? Á að semja þannig við þennan atvinnurekanda, að ef verkalýðshreyfingin semur við íslenzka atvinnurekendur um, að það skuli greiða 6%, 7%, 10% í orlof, þá skuli hann ekki heyra þar undir? Á að semja við hann um það, að ef íslenzk verkalýðshreyfing semur við íslenzka atvinnurekendur um, að það skuli leggja á launaskatt og ríkisstj. undirskrifar það, þá skuli hann vera undanþeginn honum? Á að semja við þennan aðila um það, að allt, sem íslenzk verkalýðshreyfing kann að gera á næstu 25 árum í samkomulagi við íslenzka atvinnurekendur og íslenzka ríkisstj., það skuli ekki gilda fyrir hann, ríkasta atvinnurekandann á Íslandi? Ef hæstv. ríkisstj. og sá nýi meiri hluti Alþingis hugsar sér, að hægt sé að gera einhverja þess háttar samninga, án þess að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar komi þar nærri og gera það bak við þá og útiloka þá fyrir fram frá því að reyna að koma í veg fyrir svona hluti, þá eru menn orðnir blindaðri, en ég hélt. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi, en sem svo, að hæstv. ríkisstj. hafi ákveðið í sambandi við þá nýju hernámsstefnu, sem nú skal upp taka og kannske yrði kennd við Straumsvík í staðinn fyrir Keflavík, að hún hafi ákveðið að kasta hanzkanum til íslenzkrar verkalýðshreyfingar, íslenzk verkalýðshreyfing skuli líta svo á héðan af, að hún skuli vera utan garðs. Ég hef satt að segja hingað til haft þá trú á skynsemi manna í stjórnarflokkunum og þeim tilvonandi stjórnarflokki, Framsfl., að það þýddi eitthvað að tala við þessa menn með rökum og þegar verið væri að athuga mál í n. eins og 7 manna n. frá Alþingi, skipaðri alþm., þá þýddi það eitthvað að koma fram með rök, þótt menn væru á móti útlendu auðvaldi, þá væri hægt að sýna mönnum fram á t.d., að eitthvað væri rangt í Búrfellsvirkjun eða vitlaust væri að gefa útlendu auðvaldi þessi og þessi stórkostlegu sérréttindi á Íslandi. Og ég hef haldið, að það hefði einhver áhrif, að menn, sem hafa opin augu fyrir slíku, en loka þeim ekki, ættu fulltrúa í slíkri nefnd, til þess að reyna að koma viti fyrir þá menn, sem eru að láta blindast. En það verður náttúrlega hæstv. ríkisstj, sjálf að ákveða, hvað henni finnst. Íslenzk verkalýðshreyfing mun náttúrlega taka afleiðingunum af því. Það er greinilegt, að hverju er stefnt. Það hefur áður verið reynt á Alþingi og það af þeim þrem lýðræðisflokkum, sem nú eiga að skipa þessa nefnd, að setja verkalýðshreyfinguna utangarðs á Alþingi og því lauk svo, að það var sú ríkisstj. og sú stjórnarsamsteypa, sem að því stóð, sem varð að fara, en ekki verkalýðshreyfingin. Fyrir mér er þetta hitamál, vegna þess að ég veit m.a., að hér hefur verið dreift meðal þm. plöggum, þar sem eru mjög villandi og einhliða upplýsingar og áróður frá hálfu þeirra manna, sem vinna að því að reyna að fá útlent auðvald hér inn í landið og það í svo ríkum mæli, að það yfirgnæfi alla íslenzka atvinnurekendur. Og mér er það fyllilega Ijóst, svo harðvítuglega sem við, sem nú erum í Alþb., börðumst gegn því að fá hernámið hér yfir landið, þá er innrás þessa útlenda auðvalds enn þá hættulegri fyrir efnahagslegt sjálfstæði Íslands og íslenzkt þjóðerni, heldur en nokkurn tíma hernámið hefur reynzt. Þess vegna er bezt, að menn frá upphafi geri sér alveg ljóst, hve harðvítuglega muni verða um þetta mál barizt. Við vitum það ósköp vel, og ég vona, að það sé ekki leyndardómur hér fyrir neinn, að það er meiningin skv. þessum samningi að stórhækka allt rafmagn til allra neytenda á Íslandi og ég hef séð því haldið fram í sumum blöðum í blekkingarskyni, að það ætti að tryggja með þessu eitthvað ódýrara rafmagn en ella. Það er nauðsynlegt, að þetta mál verði rætt og það nú þegar, ekki sízt ef það á að fara að stíla upp á svona undirbúning að því. Þegar lýðræðisflokkarnir þrír, þegar hernámsflokkarnir þrír ætla að fara að sameinast um það að innleiða nýtt efnahagslegt hernám yfir landið, nýja spillingu og allt, sem því fylgir, allt það, sem þolir ekki dagsins ljós, þá er bezt, að baráttan út af því sé tekin upp nú þegar.



Herra forseti. Það eru nokkur orð til þess að skýra það, sem Framsfl. hefur framkvæmt í þessu máli, síðan það var síðast hér til umr. og í sambandi við þá nefndarskipun, sem rædd hefur verið. Eins og hv. þm. er kunnugt, var útbýtt til þeirra nokkrum gögnum varðandi rannsóknir, sem átt höfðu sér stað í þessum málum, bæði varðandi virkjanir og hugsanlega alúminíumverksmiðju. Þetta var þm. afhent, ef ég man rétt, annaðhvort í byrjun desember eða seint í nóvember og þingflokkur framsóknarmanna gerði svofellda ályktun um þetta efni 7. des., sem send var í bréfi til hæstv. iðnmrh.: „Á fundi í þingflokki framsóknarmanna í gær, 7. des., var gerð eftirfarandi samþykkt:“ - Ég skal taka það fram, að við vildum, að þetta kæmi fram strax þá frá okkur til hæstv. ríkisstj., áður en nokkuð frekar yrði afhafzt í þessum málum, en búið var að setja í þær skýrslur, sem þá lágu fyrir. - „Í tilefni af bréfi iðnmrh., dags. 23. nóv. s.l. og skýrslum og grg. þeim, er því fylgdu, tekur þingflokkur framsóknarmanna þetta fram: 1. Flokkurinn telur aðkallandi að hraða svo sem unnt er virkjunarframkvæmdum til að bæta úri rafmagnsskorti í landinu. 2. Flokkurinn telur rétt, að athugaðir séu í sambandi við stórvirkjun, möguleikar á því að koma upp alúminíumverksmiðju. Jafnframt leggur flokkurinn á það megináherzlu, að hann telur, að slíkri verksmiðju beri, ef til kemur, að velja stað með það fyrir augum, að starfsemi hennar stuðli að jafnvægi í byggð landsins. 3. Flokkurinn leggur til, að þingkjörin nefnd, sbr. þáltill. á þskj. 13, taki þessi mál til frekari athugunar og geri um þau tillögur, svo fljótt sem verða má. Þetta tilkynnist yður hér með, hæstvirtur ráðherra.“ Í lok bréfsins er, eins og allir mega heyra, ítrekað það, sem oft áður hafði komið fram af hendi flokksins, að hann teldi eðlilegt, að þingkjörin nefnd yrði sett í þessi mál og vísað til þáltill. um þau efni. Í janúarmánuði bað hæstv. iðnmrh. mig um að ræða við sig og erindi hans var að segja mér frá því, að ríkisstj. hefði í hyggju að stjórnskipa n. til þess að fjalla um þessi efni á mjög hliðstæðan hátt og stungið var upp á í þáltill. framsóknarmanna. Þetta ætti þó að vera stjórnskipuð nefnd. Ég sagði hæstv. ráðh. þá, að okkar stefna væri sú í málinu, að í því starfaði þingkjörin n., og þá með það fyrir augum, að við álítum eðlilegt, að allir þingflokkar gætu átt þar hlut að máli. Spurðist ég fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvort ekki væri hægt að fá fylgi stjórnarflokkanna við þá lausn, að sú till. gæti orðið samþ. eða önnur till. hliðstæð að efni um þingkjörna mþn. Hæstv. ráðh. sagði, að stjórnarflokkarnir mundu ekki fylgja því, að á þessu þingi yrði sett þingkjörin mþn. og þar af leiðandi mundu þeir ekki veita fylgi okkar þáltill. um þetta efni. Það væri því einungis um það að ræða, ef fram ætti að fara athugun á málinu, að það yrði í stjórnskipaðri nefnd og ósk ríkisstj. væri sú, að Framsfl. legði til tvo þm. í slíka nefnd með mjög hliðstæðu verksviði og gert var ráð fyrir, að mþn. hefði. Við athuguðum þetta síðan í flokknum, og okkur fannst það vera í samræmi við tillögur okkar um þetta mál að taka þátt í slíkri nefnd, enda þótt við fengjum því ekki ráðið, að það yrði mþn. á þá lund, sem við höfðum gert uppástungu um. Þetta mótast af því, að við viljum, að þessi mál séu betur athuguð og skoðuð ofan í kjölinn, áður en afstaða verður tekin til þeirra. Höfum við oft lagt áherzlu á þetta hér áður og raunar vil ég enn taka fram, að ég tel það mikið tjón, að það hefur ekki verið efnt til mþn. um þetta mál fyrir æðilöngu. Að íhuguðu öllu þessu varð niðurstaðan sú, að við svöruðum hæstv. ráðh. og ósk hans á þessa lund með bréfi, dags. 2. febr.: „Með bréfi, dags. l. febr., mælizt þér til þess, að Framsfl. tilnefni af sinni hálfu tvo menn í stjórnskipaða nefnd til þess að athuga stóriðju- og virkjunarmál. Þingflokkur framsóknarmanna hefur ákveðið að verða við þessari ósk, þar sem upplýst er í viðræðum við yður, að stuðningur stjórnarflokkanna fæst ekki við þáltill. Framsfl. um þingkjörna mþn. í þessu máli, en kosningu slíkrar n, hefði flokkurinn talið heppilegasta meðferð á málinu. Hefur þingflokkurinn samþykkt að tilnefna í nefndina alþm. Gísla Guðmundsson og Helga Bergs.“ Þetta ætla ég, að skýri alveg, hvað gerzt hefur af hendi Framsfl. í sambandi við þetta og í tengslum við það, sem hann hefur áður lagt til. Það leiðir af því, sem ég þegar hef sagt, að við erum samþykkir því, að fulltrúar allra flokka verði í þessari n. og mundum vilja styðja eindregið fyrir okkar leyti, að svo yrði.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af fullyrðingum hv. 3. þm. Reykv. Hv. þm. talar um Búrfellsvirkjunina og vitnar í orð norskra sérfræðinga, að þeir hafi fullyrt, að þetta yrði dýrasta virkjunin og Búrfellsvirkjunin væri hrein vitleysa. Nú hefur hv. 3. þm. Reykv. eins og aðrir hv. þm. fengið greinargerð og skýrslur um virkjunarrannsóknir ekki aðeins í Búrfelli, heldur um marga staði, sem til greina gæti komið að virkja hér á landi og þessar skýrslur hafa hv. þm. vitanlega lesið og kynnt sér rækilega, þar sem þær voru afhentar nokkru fyrir áramótin. Og það kemur fram í þessum skýrslum, að fjórir tæknimenntaðir menn hafa sérstaklega athugað þessi mál og gefið út sameiginlegt álit, - er óþarfi að nefna þá, þar sem það liggur fyrir, - og auk þess hafa verkfræðingar frá alþjóðlegu firma, sem einnig er kunnugt um, lagt blessun sína yfir þessar athuganir. En ég ætla ekki að fara að ræða virkjunarmálin á þessu stigi, en vil lýsa því yfir, að til viðbótar því, sem fyrir liggur og hv. þm. hafa fengið, er alveg sjálfsagt að leggja fram frekari greinargerð um ísrekið, sem ég hygg, að hv. 3. þm. Reykv. hafi mesta ótrú á. En það liggur nú fyrir, að ísrek er í öllum íslenzkum jökulám og það hefur engum dottið í hug að afskrifa möguleikann til virkjunar í þessum ám, þótt það sé fyrir hendi. Og í áætlun um Búrfellsvirkjun eins og aðrar virkjanir, sem hefur verið gerð áætlun um, er reiknað með ísrekinu. Það er reiknað með þeim viðbótarkostnaði, sem af því leiðir að tryggja nægilegt varaafl, - varaafl, sem verður að vera fyrir hendi, þótt ekki væri um ísrek að ræða, vegna þess að bilanir geta komið á línum og öðru og til þess að skapa fyllsta öryggi og útiloka truflanir þurfa varastöðvar að vera til. Veit ég, að allir hv. alþm. gera sér fulla grein fyrir þessu. En mér finnst sérstök ástæða til þess að mótmæla þessum fullyrðingum og einnig því, að hér er sveigt mikið að okkar sérfræðingum og alþjóðlegum sérfræðingum, sem unnið hafa að þessu máli, að fullyrða þrátt fyrir þeirra niðurstöður, þrátt fyrir þeirra sameiginlegt álít, að hér sé um hreina vitleysu að ræða. Ég veit, að hv. 3. þm. Reykv. er á móti alúminíumverksmiðju, hann hefur sagt það. Hann er á móti því að fá erlent fjármagn inn í landið, í hvaða mynd sem það er og undir hvaða kringumstæðum sem það er og hv. þm. veit, að alúminíumverksmiðja hér á landi kemur því aðeins til greina, að virkjað verði í einu meira, en fyrir almenna notkun í landinu, að það verði ráðizt í stórvirkjun, sem getur látið af hendi rafmagn til þessarar verksmiðju. Það er ótrúlegt, að afstaða hv. þm. til Búrfellsvirkjunar mótist af þessu, að hún skapi möguleika fyrir alúminíumverksmiðju, en smáu virkjanirnar, sem hv. þm. hefur gerzt talsmaður fyrir, þær geri ekki mögulegt að setja upp slíka verksmiðju, sem flytur inn í landið erlent fjármagn. Ég held, að það sé sjálfsagt, að við höfum alla varúð á að hleypa erlendu fjármagni inn í landið. En við verðum að athuga það hverju sinni, undir hvaða kringumstæðum þetta erlenda fjármagn gæti komið, hvort við setjum okkar sjálfstæði eða atvinnuöryggi í hættu með því eða ekki eða hvort við erum að tryggja efnahagslegt og pólitískt sjálfstæði okkar með því. Norðmenn eru meðal smáþjóða, en þeir hafa ekki óttazt það að fá erlent fjármagn til sín. Þeir hafa talið, að þeir gætu tryggt réttindi sín öll með samningum, og vissulega hafa þeir gert það. Þeir hafa tryggt sitt efnahagslega öryggi með því að flytja erlent fjármagn inn í landið með þeim hætti, sem kunnugt er. Það er fáránleg fullyrðing, að ef að því ráði yrði horfið að byggja hér verksmiðju fyrir erlent fjármagn, þá væri verið að kasta hanzkanum á verkalýðinn, eins og hv. 3. þm. orðaði það hér áðan. Ég segi, að þar sem hv. þm. talaði um það hér áðan, eins og augljóst var, að honum væri sérstaklega heitt í hamsi, þá verði réttast að skoða fullyrðingar hans í því ljósi, að hann hafi sagt ýmislegt í fljótræði, því að ég er sannfærður um það, að íslenzkur verkalýður geti ekki litið svo á, að það sé verið að vinna gegn honum með því að auka fjölbreytni atvinnulífsins og skapa víðtækari möguleika til atvinnuöryggis, en hingað til. En ég sem sagt ætla ekki að fjölyrða meira um þetta. Ég vildi aðeins segja, að það, sem gert hefur verið í virkjunarmálunum, er gert fyrir opnum tjöldum. Þær upplýsingar, sem menn óska frekar eftir í sambandi við það, er sjálfsagt að láta af hendi, alveg sjálfsagt, og ákvörðun um það, hvar verður virkjað, verður vitanlega tekin að vel athuguðu máli. Það verður auðvitað stuðzt við álit sérfræðinganna í því efni og þar verður ekki nein tilfinningasemi látin ráða, heldur rökhyggja og skynsemi, sem byggð er á sérfræðilegum athugunum.



Herra forseti. Það voru nokkur orð í tilefni af því, sem hæstv. forsrh. sagði í þessu máli. Hann vildi túlka afstöðu ríkisstj. í þessu máli, þ.e.a.s. réttlæta það, sem gert hefur verið þegar varðandi skipun þessarar n., með því, að ég muni hafa sagt í viðtali við iðnmrh., að við Alþb: menn yrðum á móti þessu máli í öllum tilfellum, eða eins og hæstv. ráðh. sagði, undir öllum kringumstæðum og hvað sem upplýstist í málinu. Ég vil aðeins segja það, að þetta er með öllu rangt. Hæstv. ráðh. ætti að taka þetta mál upp á ný og kynna sér það og þá veit ég, að hann sannfærist um, að þetta er með öllu rangt. Það eina, sem ég hef sagt í þessum efnum við hæstv. iðnmrh., er það, að við Alþb.-menn værum að meginstefnu á móti því, að erlend auðfélög fái úrslitaáhrif í íslenzku atvinnulífi, - annað hef ég ekki sagt í þessum efnum, - að við værum að meginstefnu á móti því, að erlend auðfélög fái úrslitaáhrif á íslenzk atvinnumál. Ég hef ekki verið spurður neitt sérstaklega út úr í þessu máli og hef ekki heldur sagt neitt annað, en þetta. En auk þess vil ég svo segja, að það er með öllu rangt, að þingflokkur Alþb. hafi tekið einhverja sérstaka afstöðu í þessu máli, sem hefur ekki verið lagt fyrir það í einu eða neinu formi. Þingflokkur Alþb. hefur enga afstöðu tekið í sambandi t.d. við meginþátt þessa máls, sem er raforkuvirkjunin, engin sérstök afstaða hefur verið tekin til þess. Menn hafa verið að lýsa sig hafa vantrú á þessu eða vantrú á hinu, á meðan ýmsar sundurleitar upplýsingar koma fram í málinu. Það fer auðvitað heldur ekkert á milli mála, að við erum margir á talsvert mikið annarri skoðun, en ýmsir sjálfstæðismenn varðandi notagildi byggingar alúminíumverksmiðju í landinu og einnig um það, hvernig ætti að ganga frá slíkum samningum, ef til þeirra kæmi. Þá segir hæstv. forsrh., að tilgangur þessarar n., sem nú sé verið að skipa, sé sá, að þingflokkarnir þrír, sem hafi ekki tekið neina afatöðu í þessu máli enn þá, þurfi að skipa með sér nefnd til þess að reyna að finna út afstöðu sína í málinu, en við, fjórði þingflokkurinn, séum búnir að taka afstöðu í málinu og af því þurfum við auðvitað ekki inn í n. Ég verð að segja það, að svona málflutningur er ekki hæstv. forsrh. samboðinn, því að ég hygg, að það væri lítill vandi að halda því fram, að þeir í ríkisstj. og Sjálfstfl. væru búnir að mynda skarpar sína afstöðu til þessa máls heldur en t.d. við, sem höfum ekki fengið að fylgjast með undirbúningi málsins. Nei, það, sem um er að ræða og glögglega var líka staðfest í bréfum þeim, sem formaður Framsfl. las hér upp og Framsfl. hefur skipzt á við ríkisstj. um það, sem um er að ræða, enda kom það mjög skýrt fram í viðtölum iðnmrh. einnig við mig, að þessi n., sem nú er verið að skipa, á að fá það verkefni að rannsaka stórvirkjunarmálin; hvar á að vírkja, hversu stórt á að virkja og hvernig á að haga þeim málum. Hún á að rannsaka, hvort á að virkja með tilliti til þess, að mikill hluti af orkunni, sem fæst, verði seldur til langs tíma til erlends fyrirtækis, sem hér kæmi t.d. upp alúminíumverksmiðju. Þetta á n. að athuga. Hún á að athuga um lántökur þjóðarinnar í sambandi við þessar framkvæmdir. Og hún á að athuga um hugsanleg sérréttindi, sem fært þætti að veita þeim erlenda aðila, sem hér reisti alúminíumverksmiðju. Þetta á n. að athuga. Og ég vil aðeins segja: Vill hæstv. forsrh. neita því, að þetta sé verkefni, sem n. á að hafa? Nei, ég veit, að hann neitar því ekki, því að það er alveg augljóst mál, enda hefur það komið skýrt fram. Þetta eru verkefnin. Það getur vel verið, að þessi n. eigi að hafa eitt viðbótarverkefni enn. Þar kem ég að vísu með getgátu, en mér sýnist margt benda til þess, eins og að málinu er staðið, að þessi n. eigi að hafa það viðbótarverkefni, að það eigi að reyna að bræða saman þessa svonefndu lýðræðisflokka til þess að standa að málinu og halda saman um það á móti öllum öðrum og af því megi ekki aðrir vera þar nærstaddir, á meðan verið er að bræða slíkt saman. Það má vel vera. En það er sérstakt verkefni, sem Alþ. sem slíku kemur ekki við. Og það hefur verið skýrt tekið fram við mig, að verkefni þessarar n. ætti að vera framhaldsundirbúningur og athugun á þessu máli fyrir Alþingi, því að síðan ætti að leggja málið fyrir Alþingi og Alþingi ætti að taka endanlega ákvörðun um, hvað gera skal. Hér er því verið að setja á laggirnar undirbúningsnefnd fyrir Alþingi, og spurningin er um það: eiga þingflokkar Alþ. að fá rétt til þess að fylgjast með þessum undirbúningi málsins eða ekki? Um það snýst málið. Allt hitt eru undanbrögð. Og ég vil segja það við hæstv. ríkisstj., að það er með öllu þýðingarlaust fyrir hana að vera með slík undanbrögð sem hún reynir að hafa í þessu máli. Eða þá hitt, þegar það er sagt, sem hæstv. forsrh. sagði hér og ég hafði reyndar áður heyrt frá hæstv. iðnmrh., að það eigi ekki að leyna Alþb. neinu í þessu máli, hann, iðnmrh., ætlaði að vera svo elskulegur, að þó að við gætum ekki fengið rétt til þess að eiga mann í n., þá ætlaði hann að eiga viðtöl við okkur og segja okkur, ef við spyrðum, eitthvað eða það, sem honum þætti merkilegast að skýra okkur frá í sambandi við gang málsins. Hæstv. forsrh. var að láta í það skína, að þetta væri meiningin, að haga þessu svona. En þetta eru líka undanbrögð og ekkert annað. Hér er stefnt að því að halda heilum þingflokki fyrir utan undirbúning málsins, svipta þennan þingflokk þeim rétti, sem hann á samkv. réttum leikreglum hér á Alþingi. Við vitum það, að slíkar upplýsingar eru harla lítils virði. Þar á aðeins að velja það úr, sem gott þykir að láta aðra fá að vita um. En við eigum jafnan rétt til þess sem aðrir að vera í þessari n., sjá þar allt, sem fram er lagt, og heyra þau svör, sem þar koma fram og taka þátt í undirbúningi málsins að minnsta kosti allt fram að þeim tíma, sem Alþingi tekur endanlega ákvörðun um afgreiðslu málsins. Hæstv. forsrh. sagði, að það væri í rauninni illt, að ég skyldi ekki hafa haft tækifæri til þess að hafa samband við iðnmrh. um þetta mál, áður en ég kvaddi mér hér hljóðs utan dagskrár. Ég hafði haft samband við hann áður. Hann ræddi við mig einmitt snemma í morgun og baðst út af fyrir sig afsökunar á því, að Alþýðublaðið skyldi hlaupa fram fyrir hann og tilkynna okkur þetta, áður en hann tilkynnti okkur um þessi úrslit og svo það líka, að hann mundi út af fyrir sig vera fús til þess að svara fsp. okkar og láta okkur vita eitthvað til hliðar við n., þótt við gætum ekki verið nægilega hreinir eða góðir til þess að eiga sæti í þessari n. Þetta var það, sem hann hafði mér að tilkynna um málið og það er einmitt vegna þess, að þetta allt liggur fyrir og málið er svona, sem ég mótmæli þessum vinnubrögðum sem brotum á réttum leikreglum hér á Alþingi, sem freklegu lýðræðislegu broti. Og það er heldur hastarlegt, að þegar menn eru að vinna slík ólýðræðisleg verk sem þetta, skuli þeir sérstaklega flagga með því, að þetta sé gert í nafni lýðræðisflokkanna. Ég efast ekkert um það, að hæstv. forsrh. gerir sér fulla grein fyrir því, að hann sér það mætavel, hve óréttilega er hér á málum haldið og óviturlega. Þá er aðeins spurningin um það, hvort hann vill leiðrétta það, sem hér hefur verið misgert eða ekki. Það er vitanlega svo fráleitt sem mest má vera, að það geti skýrt þessa afstöðu ríkisstj., að hún hafi grun um það, hver sé afstaða manna til vissra þátta málsins, hvort þeir eigi að fá að vera í undirbúningsnefnd að málinu eða ekki. Það skyldu eiga eftir að koma þær reglur hér á Alþingi, að það megi yfirleitt ekki kjósa menn í nefndir, nema þeir hafi fyrir fram ákveðið það, hvaða afstöðu þeir hafa. Ég veit ekki nákvæmlega fyrir mitt leyti t.d. viðvíkjandi Framsfl., hvort hann er búinn fyrir fram að selja í hendur ríkisstj. loforð um það, hver sé hans endanlega afstaða í málinu. Satt að segja hefur mér virzt það, bæði á skrifum frá þeim flokki og ræðum, sem hér hafa verið haldnar, að ekki sé með öllu ljóst, hver yrði endanleg afstaða Framsfl. til vissra þátta málsins. Ég spyr því einnig um það: Hefur Framsfl. verið látinn gefa það upp, áður en hann var talinn nægilega góður til þess að eiga menn í þessari n., fyrir fram, hver væri afstaða hans til einstakra þátta málsins, eins og virðist vera ætlunin gagnvart okkur Alþb.-mönnum, að halda því fram, að við séum ekki nægilega góðir í þessa n., vegna þess að við munum hafa þannig afstöðu til vissra þátta? Ég skal svo ekki lengja þessar umr. frekar, en ítreka áskorun mína til hæstv. forsrh. að kippa þessum málum aftur í lag og leiðrétta það, sem hér hefur verið misgert. Það mun verða bezt, bæði fyrir vinnubrögð í þessu máli og öðrum málum, sem þarf að afgreiða hér á Alþingi.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda neinum óskyldum málum inn í það, sem ég segi um þetta mál, en það er sannfæring mín, að málið lítur ljósast út, ef það er bara skoðað út af fyrir sig. Hér eru þau vinnubrögð viðhöfð, að einn þingflokkurinn er talinn ósamstarfshæfur um eitt stærsta mál þjóðarinnar, sem Alþingi á um að fjalla, þegar þar að kemur. Og hann er talinn ósamstarfshæfur um undirbúning þessa máls. Ég hlýt að krefjast þess, að sá eða þeir herrar, sem hafa kveðið upp þann dóm um þingflokk Alþb., rökstyðji hann, færi fram skýr rök fyrir því, í hvaða máli þingflokkur Alþb. hefur brotið af sér svo stórlega gagnvart þingræðis- og lýðræðisvinnubrögðum, að hann sé dæmdur ósamstarfshæfur. Ef hæstv. forsrh. vill kveða upp þann dóm á eigin ábyrgð, þá geri hann það. Ef hæstv. samgmrh. vill gera það, þá geri hann það og rökstyðji sitt mál. En svona dómi er ekki hægt að una, nema skýr rök séu færð fram fyrir því, að þessi þingflokkur sé ósamstarfshæfur og þá leiðir fleira af því. Þetta mál ber þannig að, að mér skilst, að hæstv. iðnmrh. hafi rætt við formann þingflokks Alþb. Til hvers var það samtal? Var það ekki til þess að gefa Alþb. kost á því að eiga menn í þessari hugsuðu nefnd? Formaður þingflokks Alþb. hefur litið þannig á, því að hann lagði málið í spurnarformi fyrir þingflokkinn og spurði, hver væri afstaða þingflokksins, hvort þingflokkurinn vildi, að við ættum þá aðstöðu að fylgjast með störfum þessarar n. og eiga þar fulltrúa, 1–2. Þingflokkurinn svaraði því játandi, og eftir það átti ég ekki von á öðru, en það kæmi tilkynning um það, ef n. væri skipuð, að þá ættum við þar fulltrúa. En svo birtist það í einu af stjórnarblöðunum, að lýðræðisflokkarnir skipi nú 7 manna nefnd til þess að fást við undirbúning þessa stórmáls og eftir að búið er að ræða við þingflokk Alþb., er þingflokkurinn hunzaður. Hefði þá ekki þögnin verði sæmri og að ganga fram hjá honum frá byrjun? Fyrir okkur vakir ekki launung í málinu, sagði hæstv. forsrh. Hvað vakir þá fyrir þeim með útilokuninni? Ekki pukur. En einum þingflokki skal samt haldið utan við athugun og undirbúning málsins. Hvað annað? Segið þið það. Ekki launung. Ekki pukur. En hvað er það þá? Hvað er það þá, sem knýr ríkisstj. til þess að halda einum þingflokki utan við og brjóta þannig allar þingræðislegar reglur? Er það hræðsla kannske? Er það hræðsla? Og þá við hvað? Ég get ekki séð, að hér væri við neitt að vera hræddur, því að ef þátttakendur í Alþb. í slíkri undirbúningsnefnd beittu sér ofstækisfullt á móti öllum málsatriðum í athuguninni, kæmi það í ljós, þegar n. skýrði frá sínum störfum og ef þessi andstaða væri ekki byggð á neinum haldgóðum rökum, tefði þetta ekkert málið auðvitað. Það er eðli og andi lýðræðisins að skoða mál frá öllum hliðum og leyfa minni hl. sem meiri hl. að fjalla um þau. Það fer því ákaflega illa á því, eins og að var víkið hér áðan, að kenna þennan verknað einmitt við lýðræðisflokkana. Ég furða mig á því, að hæstv. forsrh. skuli stíga hér í stól og halda því fram sem meginrökum fyrir því, að Alþb.-mönnum sé haldið utan við þessa undirbúnings- og athugunarnefnd, að þeir hafi fyrir fram tekið afstöðu á móti málinu. í þingflokki Alþb. var það tekið fram, að auðvitað mundu fulltrúar bandalagsins taka málefnalega afstöðu til hvers atriðis í þessu starfi n., málefnalega afstöðu, hver sem endanlega niðurstaðan yrði í okkar þingflokki um afstöðu til málsins. Og auðvitað kemur ekki neitt annað til greina. Menn, sem taka hér þátt í störfum í þn., hafa auðvitað hinn fyllsta rétt og þingmannsskyldu til að taka málefnalega afstöðu til málsatriða og endanlegrar niðurstöðu máls og afstaða þeirra til niðurstöðu máls getur ekki mótazt, fyrr en búíð er að líta á hin einstöku málsatvik á athugunarstigi og framkvæmdastigi. Að halda annarri eins fásinnu fram og að við höfum brotið af okkur rétt þingflokksins til þess að eiga menn í athugunarnefnd, af því að það sé vitað um, að menn séu á móti þessum stóriðjuplönum, sem hér um ræðir, - ég veit, að þeir, sem segja þetta, finna það um leið og þeir segja það, að svona nokkuð tekur þjóðin ekki sem góð og gild rök og sér, að þarna er verið að fela eitthvað annað og hafa þetta að yfirvarpi og þetta er lélegt yfirvarp. Ég fullyrði það, að þátttakendur Alþb. í svona n. hefðu ekki umboð til neins annars frá þingflokknum heldur en taka málefnalega afstöðu til hvers málsatriðis, sem fyrir kæmi í starfi þessarar n. Á þeim grundvelli er ekki til minnsti flugufótur til þess að svipta okkur aðstöðu til starfa í nefndinni. Þingflokkur Alþb. sem allir aðrir þingflokkar á skilyrðislausan rétt til þátttöku í þessari n., án alls tillits til þess, hver verða kynni endanleg afstaða þingflokksins til lokaafgreiðslu málsins, það fullyrði ég. Ég tel, að yfirvarpsrök hæstv. forsrh. hafi verið á þessa leið: Ef fulltrúi frá þingflokki er á móti endanlegri afgreiðslu máls, - sem engan veginn er heldur gefið á þessari stundu, - þá hefur hann ekkert að gera fí n. Andstæðingar hafa einmitt verulegu hlutverki og þýðingarmiklu hlutverki að gegna í n. og við athugun mála, að bera fram rök, sem kynnu að mæla á móti, og það er alveg eins nauðsynlegt og að borin séu fram rök, sem mæla með máli, til þess að heildarathugun fáist. Athugun eintómra jákvæðra, er auðvitað ekkert annað en yfirborðsathugun á máli og þetta er svo þýðingarmikið og stórt mál, að þarna veitir ekkert af, að það sé notuð aðstaða út í yztu æsar, til þess að málið sé á undirbúningsstigi skoðað frá öllum hliðum. Og þeir, sem vilja loka þá möguleika úti, að málið sé þannig skoðað, vilja eitthvað annað, en þeir segja um endanlega niðurstöðu þessa máls og þar er eitthvað óhreint í pokahorni. Það mun þjóðin seinna segja, að óhreinindi hafi verið í pokahorninu, ef menn vilja útiloka það, að alhliða skoðun fari fram. Hins vegar, ef fulltrúar Alþb. væru með hégóma einn og ofstækisfulla afstöðu, sem styddist ekki við rök, er ég alveg viss um það, að meiri hl. hefði þrótt til þess að hrista allt slíkt af sér og láta það ekki verða til tafar í málinu. Dettur nokkrum manni í hug, að nokkur maður utan þings eða innan taki afstöðu til stóriðjumála á þann hátt, ef hann er spurður: Ertu á móti stóriðju? Það mundi enginn heilvita maður segja: Ég er á móti stóriðju. Er stóriðja alveg óþekkt fyrirbæri á Íslandi? Var ekki byrjað á stóriðju með togaraútgerðinni? Hefur það farið eftir flokkum, hvort menn voru með eða móti togaraútgerð? Eru ekki ríkisverksmiðjurnar stóriðja? Hefur það farið eftir flokkum? Nei. Er ekki verksmiðjan í Gufunesi stóriðjuvísir? Er ekki sementsverksmiðjan það? Hefur afstaða til þessara mála farið eftir flokkum? Alls ekki. Það verður ekki í afstöðunni til þessara mála fundinn grundvöllur undir þann fordæmingardóm, sem nú er ætlunin að kveða yfir þingflokki Alþb. Það verður að finna hann einhvers staðar annars staðar. Og þeir, sem kveða upp þennan dóm, eru ekki of góðir til þess. Þeir eru siðferðilega skyldir til þess að rökstyðja þennan dóm og segja með sanni, hvað veldur því, að þeir stíga það skref að útiloka þingflokk Alþb. frá þátttöku í starfi undirbúningsnefndar í stóriðjumálum. Hitt getur vel verið, að skiptar verði skoðanir um, hvort það skref að reisa með erlendu fjármagni alúminíumverksmiðju á Íslandi, sem eigi að fá kannske helminginn af raforku frá stórorkuveri á raunverulegu framleiðsluverði, þegar engir aðrir landsmenn fái það og enginn annar atvinnurekstur í landinu fái það með slíku verði, - um það geta orðið skiptar skoðanir. En þær skoðanir verða að mótast við meðferð málsins og endanlega afstaðan verður að byggjast á því og hlýtur að gera það og þá m.a. á matinu á því, hvort ekki sé hyggilegra að líta sér nær og stíga einhver smærri skref, fara t.d. í það nauðsynlega skref fyrir sjávarútveginn að byggja upp dráttarbrautir, skipasmíðastöðvar, svo að við séum menn til þess að annast sjálfir viðhaldið á okkar skipaflota. Það eitt að byggja 10–12 slíkar stöðvar, sem gerðu okkur fært að annast viðhaldið á okkar flota og byggja upp einhvern hluta af honum, það væri nærtækt verkefni og mætti kallast stóriðja og ég efast um, að við réðum við miklu meira, meðan við værum að því. Þannig hrópa á okkur nærtæk verkefni í iðnaði og iðju og stóriðju, sem álitamál mikið getur verið, hvort eigi að þoka aftur fyrir annað. Og afstaða manna endanlega til stóriðjumála hlýtur að markast af því, hvað menn vilja láta ganga fyrir af því marga, sem við þurfum að gera, en höfum ekki afl til að gera. Ég kallaði hér fram í áðan, þegar um það var rætt, hvort við hefðum gefið yfirlýsingu eða formaður okkar þingflokks hefði gefið yfirlýsingu um það, að við værum á móti þessu máli og yrðum það endanlega. Ég sagði: Hafi ráðh. spurt um þetta, þá er það áreiðanlegt, að hann hefur engan rétt til þess að spyrja um slíkt, hver yrði okkar endanlega afstaða, því að hún hlýtur, eins og ég sagði, að mótast af afstöðunni til hinna einstöku atriða málsins, sem blasa ekki nú við. Hefur Framsfl. verið spurður um þetta og hefur hann goldið þann inngangseyri fyrir að vera í n. að segja, lýsa því yfir: Ég er endanlega með málinu? Ef hann hefur ekki gert þetta, er ekki hægt að loka þingflokk Alþb. úti á þeim grundvelli, að hann neiti að gefa svona yfirlýsingu. Og spurningin er því: Eru þeir komnir inn í n., fulltrúar Framsfl., að gefinni svona yfirlýsingu um lokaafstöðu til málsins? Auðvitað er það svívirða við þingflokk Alþb. að bera honum þau boð, að hann geti fengið skilaboð, hann geti fengið vitneskju frá einhverjum úr n. eða einhverjum úr ríkisstj. af því, sem sé að gerast eða hafi gerzt í n. Það er svívirða. Það lætur enginn þingflokkur bjóða sér það að fá þannig fréttir undan og ofan af, en mega ekki starfa í n. Slíka vitneskju um einstök atriði hefðum við ekkert með að gera. Á því gætum við ekki myndað okkur neina heildarskoðun um málið. Einungis með því að fylgjast með starfi undirbúningsn. og meta hvert einasta atriði fæst það, sem leyfir okkur að undirbyggja endanlega afstöðu okkar. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég þykist hafa sagt hér fá orð í fullri meiningu, sem mega skiljast, ef menn vilja skilja. Það er krafa Alþb., að hér verði leiðrétting á gerð með einhverju móti á þann veg, að Alþb. fái fulltrúa að þingræðislegum rétti sínum og venjum í þessari n., annaðhvort með því að eiga 2 af 7 eða 2 af 9 mönnum, svo að þeir geti fengið að vera, sem þar eru, en Alþb. fái 2 menn í nefndina.



Herra forseti. Það er rétt, að það komi fram, að hæstv. iðnmrh. boðaði þegar í gær forföll sökum slæms kvefs, sem hann er með. En hann hefur í morgun talað við formann Alþb., tjáði honum þá lasleika sinn og jafnframt, að hann harmaði það út af fyrir sig, að fregn hefði komið af þessu máli, áður en þeirra samtal hefði átt sér stað, svo sem hann ætlaði, um það, með hverjum hætti væri hægt að koma því við, að Alþb. fengi að fylgjast með því, sem gerðist í þessu máli. Ég ítreka það, að það hefur aldrei verið ætlun hans né ríkisstj. að halda neinum upplýsingum í málinu fyrir Alþb. Hitt er svo annað mál, að það ríkir mjög mikill misskilningur hjá hv. Alþb.-mönnum á því, hvað gerzt hefur og til hvers þessi nefndarskipun er. Hér er vitanlega ekki um þn. að ræða, heldur að ríkisstj. hefur fengið sér til ráðuneytis aðila til undirbúnings tillögugerð fyrir Alþingi. Og það er ljóst, að áður en þessu máli verður ráðið til lykta, hlýtur Alþingi með venjulegum þinglegum hætti að taka tvær mikilsverðar ákvarðanir, annars vegar um, hvort ráðizt skuli í stórvirkjun, væntanlega við Búrfell og í öðru lagi, hvort samning eigi að gera við erlendan aðila um byggingu alúminíumverksmiðju. Þessi atriði eru auðvitað tengd hvert öðru, en mundu vafalaust koma fyrir Alþingi sitt í hverju lagi. Og að undirbúningi málsins er raunar unníð með mismunandi hætti. Hv. 3. þm. Reykv, skýrði frá því, að hann hefur af hálfu ríkisstj. verið fenginn til athugunar ásamt fleirum á virkjun í Þjórsá og hugmyndum um landsvirkjun. Hann segir að vísu, að ekki hafi verið lengi haldinn fundur í þeirri n. En vitanlega verður engin ákvörðun tekin um landsvirkjun eða virkjun í Þjórsá, nema málið komi fyrir þessa n. og málið komi fyrir Sogsvirkjunarstjórn, ef Sogið, eins og ráðgert hefur verið, yrði aðili að virkjuninni og síðan verði málið tekið upp á Alþingi með þinglegum hætti, fái hér löglega meðferð og þn. athugi málið. Segja má, að það, sem hér er um að ræða nú, sé sams konar athugun á hugsanlegri alúminíumverksmiðju og n., sem hv. 3. þm. Reykv. er í, á að framkvæma á landsvirkjun eða stórvirkjun. Og þá sjá það auðvitað allir menn, að það er með öllu óeðlilegt, að sams konar aðild eigi þeir að undirbúningi ákvörðunar um þetta mál, sem fyrir fram hafa lýst því yfir, að þeir séu algerlega á móti málinu, eins og hinir, sem segja: , Ég er ekki búinn að taka ákvörðun. Ég get hugsað mér að verða með málinu.“ Menn geta haft mismunandi ríka tilhneigingu til þess að vera með málinu eða á móti, en þeir segja: Ég hef opinn hug. Ég er ekki búinn að komast að niðurstöðu.“ Nú höfðum við talið, með réttu eða röngu, að Alþb. væri búið að taka sína ákvörðun. Við höfðum skilið það m.a. af daglegum skrifum Þjóðviljans að undanförnu og ég verð að segja, að ég held, að engum hafi blandazt hugur um það, sem hlustaði á hv. 3. þm. Reykv., að hann var búinn að taka ákvörðun, og hann talaði ekki fyrir sig einan, heldur fyrir allan sinn flokk. Hitt er svo annað mál, að hv. 5. þm. Austf. er dálítið loðnari í máli, eins og stundum hefur átt sér stað áður og hv. 5. þm. Vestf. segir, að þeir séu alls ekki búnir að taka ákvörðun, nei, alls ekki. Já, í mörgu er nú Alþb. klofið. Þarna höfum við m.a. mjög ólíkan vitnisburð frá þremur talsmönnum í þessu stórmáli nú á þessum fundi. Ég vil ekki segja, hvern af þessum þremur heiðursmönnum ég met mest og skal þess vegna ekkert gera upp á milli, hver sannast segir af þeim. En ef taka á mark á hv. 5. þm. Vestf., - ég hugsa, að hann vilji láta taka mest mark á sér, en lítið mark á hv. 3. þm. Reykv., - þá væri eðlilegt að taka þetta mál upp til endurskoðunar: En ef ég á að taka mark á hv. 3. þm. Reykv., er mjög erfitt að taka málið upp til endurskoðunar. Ég held, að menn hafi tekið sér tíma til umhugsunar, þegar um minna vafamál hefur verið að ræða en þetta. Við hljótum allir að vera sammála um, að það er þýðingarlaust, bæði fyrir andstæðinga málsins og fyrir meðhaldsmenn málsins og fyrir þá sem opinn hug hafa í málinu; að vera að eyða löngum tíma í bollaleggingar um það við menn, sem eru fyrir fram ákveðnir undir öllum kringumstæðum að vera á móti málinu. Það er alveg á sama hátt og ég sagði, að þegar kominn er slíkur skilsmunur fram í þn., klofnar þn. og hver hluti hefur sína sérstöku fundi. Það breytir ekki því, að hvor nefndarhluti á þinglegan rétt á því að fá vissar upplýsingar, líka sá hluti n., sem er á móti máli. Og ég ítreka það hér, að það hefur aldrei komið til álita að halda neinum upplýsingum, er máli skiptu, fyrir neinum þingflokki. Þingflokkum hefur verið gefin skýrsla um þessi mál og hæstv. iðnmrh. talaði einmitt um það á ríkisstjórnarfundi í gær, að hann mundi einhvern næstu daga gefa þinginu nýja skýrslu um málið, svo að tal um launung í þessu sambandi er gersamlega ástæðulaust. Og tal um það, að það sé verið að taka þinglegan rétt af Alþb., er þegar af þeirri ástæðu fjarstætt, að málið er ekki enn þá komið inn í þingið. Það má í raun og veru miklu frekar segja, að ríkisstj. hafi fengið menn til þess að vinna ákveðið verk fyrir sig að undirbúningi stjórnarfrv. Nú veit ég að vísu, að þessir mætu Alþb.-menn hafa mikið dálæti á ríkisstj., en að þeir vilji endilega komast í þann hóp að verða taldir hennar sérfræðingar, hef ég ekki haft hugmynd um, að þeir væru svo áfjáðir, fyrr en þá nú. Hv. Framsfl. hefur metið það svo, að afstaða hans í málinu væri slík, að hann teldi eðlilegt að taka upp þetta samstarf við stjórnina. En hann segir: Það er vegna þess; að hann er ekki búinn að gera upp sinn hug. Hv. 5. þm. Vestf. segir raunar það sama: Ég er ekki búinn að gera upp minn hug. Alþb. er ekki búið að gera upp sinn hug. - Hv. 3. þm. Reykv, kemur aftur og segir: Það er smáræði, okkar barátta gegn hernáminu, - sem hann svo kallar, - gegn þeim ósköpum, sem hér eiga að ske. Það er aðeins lítill forsmekkur af okkar baráttu, sem þið hafið séð, á móti þeirri baráttu, sem við ætlum að hefja á móti þessu máli. - Nú skal ég að játa það, að þegar þeir voru í ríkisstj., hv. 5. þm. Austf. og hv. 5. þm. Vestf., voru þeir ekkert ákaflega æstir á móti hernáminu og meira að segja gerðu nýjan samning um að halda því við, svo að það getur vel verið, að þeir yrðu dálitið meðgjörlegri í málinu, líka í þessu, heldur en hv. 3. þm. Reykv. En hans yfirlýsingar eru þarna alveg ljósar. Þær eru alveg ljósar. Og það er mjög eðlilegt, að ríkisstj. hugsi sig vel um, áður en hún taki þá menn til þess að að undirbúa þetta mál af sinni hálfu, sem hafa sömu afstöðu í málinu og hv. 3. þm. Reykv. hefur og okkur hingað til hefur skilizt, að a.m.k. hv. 5. þm. Austf. hefði, hvað sem hv. 5. þm. Vestf. líður. Alþb. á ekki frekari þinglegan rétt að því að koma að undirbúningi þessa máls á þessu stigi, en hverju öðru máli, sem ríkisstj. er með til athugunar og hyggst e.t.v. munu leggja fyrir Alþingi. Ríkisstj. hefur ekki tekið ákvörðun um að leggja málið fyrir Alþingi í frv.- formi. Það er hugsanlegt, að hún geri það, en þannig er um ótalmörg mál, og það á enginn, allra sízt andstöðuflokkur, rétt á því, meðan mál er til slíkrar athugunar hjá ríkisstj., að það sé komið til hans og leitað fyrir fram samstarfs við hann um málið. Það fer vitanlega algerlega eftir mati stjórnarinnar á öllum aðstæðum, hvort hún telur það vera sjálfri sér og sínum áhugamálum til styrktar að leita slíkrar samvinnu við andstöðuflokka stjórnarinnar. Það Iiggur alveg ljóst fyrir, af hverju leitað hefur verið til Framsfl. Það liggur alveg ljóst fyrir; að það var talað við hv. 5. þm. Austf., formann þingflokks Alþb. og að eftir að þeir höfðu skipzt á skoðunum, hæstv. iðnmrh. og hann, virtist okkur sú skoðun hafa komið fram hjá hv. 5. þm. Austf., að það væri þýðingarlaust að ætla að hafa við hann eða hans flokk samvinnu við undirbúning málsins. Ef hann hefði lýst því yfir: Okkar hugur er algerlega opinn í málinu, við höfum enga ákvörðun tekið, - þá hefði málið horft öðruvísi við af hálfu ríkisstj. En slík yfirlýsing kom a.m.k. ekki fram við hæstv. iðnmrh. og ég hef þrátt fyrir nokkra loðnu hjá hv. þm. nú ekki heyrt hann gefa þá yfirlýsingu af hálfu Alþb., svo að ég verð að ætla, að hv. 5. þm. Vestf. hafi frekar talað fyrir sjálfan sig, heldur en fyrir þingflokkinn í heild. Það er svo allt annað mál, hvort menn á sínum tíma verða með eða móti stórvirkjun. Eins og ég segi, við erum margir, sem teljum, að stórvirkjun og hugsanleg alúminíumverksmiðja hér með erlendu fjármagni muni verða til góðs fyrir landið og að þessu beri að keppa, svo framarlega sem viðunandi skilmálar fást. Og við teljum benda svo miklar líkur til þess, að þeir muni fást, að það sé sjálfsagt að kanna málið ofan í kjölinn. Margir okkar líta þannig á málið. Ýmsir segja: Okkur er málið of óljóst, til þess að við viljum nokkuð um það segja á þessu stigi, en við erum a.m.k. ekki fyrir fram á móti. Hingað til hefur Alþb. viljað láta mun ætla, að það væri fyrir fram algerlega á móti málinu. Og til hvers vill það þá komast í þessa n.? Getur tilgangurinn verið annar, en sá að reyna að drepa málinu á dreif, draga það, hindra með öllum líklegum ráðum, að málið fái framgang? Ég spyr hv. 3. þm. Reykv.: Er það ekki einmitt hans ósk og von, að þetta takist? Var það ekki vegna þess, að hann hafði trú á því, að það væri hægt að drepa málinu á dreif með smávirkjunum, sem gerð voru boð eftir tilteknum verkfræðingi hér í bænum austur til Moskvu í haust og málið þar tekið til athugunar á þann veg, hvort hugsanlegt væri, að Rússar með einhverju móti fengjust til þess að greiða fyrir smávirkjunum og gera þær líklegri í augum Íslendinga, heldur en þessa stórvirkjun, sem í huga hv. þm. er tengd við alúminíumverksmiðju og við heyrðum nú, að hann telur, að með öllu móti beri að gera tortryggilega í því skyni að hindra skjóta ákvörðun? Málið mun undir öllum kringumstæðum verða lagt fyrir Alþingi, ef og þegar þar að kemur, með þinglegum hætti. Og enginn flokkur þarf að óttast eða kvíða því, að hann verði sviptur þinglegum eða lýðræðislegum rétti. Og ég fullvissa hv. Alþb.-menn um, að þeir skulu fá allar efnisupplýsingar á málinu, eftir því sem stjórnin telur rétt vera og tímabært. Hitt, að þeir geti með hótunum eða svigurmælum fengið ríkisstj. til þess að hafa annan hátt á undirbúningi mála fyrir þing, kemur auðvitað ekki til mála. Þeir geta espað sig hér upp eins og þeir vilja, hótað að tefja þingstörf og framgang annarra mála og sagt, að annað meira muni á eftir fylgja, ef ekki verði að þeirra kröfum farið. Ég fullvissa þá um það, að slíkt orðbragð hefur engin áhrif. Þetta mál mun verða metið eftir efnislegum rökum. Ef menn sannfærast um, að það sé verulegur hluti Alþb., sem enn hafi raunverulega opinn hug í málinu og sé fús til efnislegra viðræðna, þá er eðlilegt, að það hafi áhrif á undirbúning málsins. En að svo miklu leyti sem rök hníga að því, að þeir séu raunverulega búnir að taka sína ákvörðun og m.a. þessar umr. hér séu einungis upphaf að þeirri gífurlegu andstöðu, sem hv. 3. þm. Reykv. boðaði, sýnir það einungis glögglega, að það er gersamlega þýðingarlaust að ætla að láta þá vera með í að undirbúa tillögugerð í málinu. Á hinu eiga þeir svo skilyrðislausan rétt, að málið verði undir þá borið á þinglegan hátt, þegar ríkisstj. hefur til sínar tillögur.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. spurði, til hvers við vildum vera með í n. Til þess að reyna að opna augun á þeim stjórnarsinnum og þeim tilvonandi stjórnarsinnum, framsóknarmönnum, fyrir því, hvað þeir eru að gera í þessu, vegna þess að það, sem við þekkjum af undirbúningnum í þessu sambandi nú þegar, er þannig, að það er einhliða áróður, sem rekinn er og plögg aðeins frá annarri hlið, sem lögð eru fyrir allar nefndirnar, líka landsvirkjunarnefnd. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. forsrh. að vera að reyna að breiða neitt yfir þetta. Ríkisstj. er búin að taka sína ákvörðun í þessu máli, það er greinilegt. Það, sem ríkisstj, vill gera með þeim undirbúningi, sem nú á að fara fram, er ekki að athuga málið frá báðum hliðum um, hvort virkja skuli t.d. við Búrfell og hvort komið skuli upp alúminíumverksmiðju, heldur skuli aðeins athuga málið frá annarri hliðinni og útbúa áróðursplögg, í sambandi við það. Það á að athuga málið einhliða, en ekki frá báðum hliðum og það er sú málsmeðferð, sem við erum á móti. Við álítum, að frá upphafi eigi að athuga þetta mál frá báðum hliðum og þess vegna eigum við að vera með í þessari nefnd. Ef ríkisstj. væri ekki búin að ákveða sig í þessu máli, mundi hún ekkert hafa við það að athuga, að við værum í svona nefnd, en af því að ríkisstj. er búin að taka ákvörðun í þessu máli og ætlar að útvega sér almennileg áróðursplögg og véla Framsfl. inn í þetta samsæri með sér, vill hún einvörðungu fá Framsókn þarna inn og ekki okkur. Hæstv. samgmrh. sagði hér nokkur orð út af því, sem ég hafði sagt og kom með nokkrar spurningar um leið til mín og aths. Hann sagði, að sérfræðingar, verkfræðingar, hefðu lagt fram sín plögg og þau hefðu verið send til þm. í þeim leyniskjölum, sem þeir hafa fengið. Þessi plögg sýna undireins, hvernig á að undirbúa þetta mál. Hæstv. samgmrh. veit það ósköp vel, að þessi plögg eru aðeins frá annarri hlið. Það eru aðeins plögg frá þeim verkfræðingum, sem eru með virkjuninni og reynt að drepa á dreif öllum aths., sem fram hafa komið. Það liggur fyrir nú þegar álit frá einum helzta sérfræðingi Íslands viðvíkjandi Búrfellsvirkjuninni, frá Sigurði Thoroddsen verkfræðingi. Þau plögg fá ekki að koma fram. Það liggja fyrir rannsóknir nú þegar frá sérfræðingum Sameinuðu þjóðanna, líka við Búrfell. Þau plögg fá ekki að koma fram. Og ég býst við, að það eigi að sjá um að skipa þessa n., sem ríkisstj. talar um, þannig að þessi plögg fái ekki að koma fram og það, sem gerir það að verkum, að við viljum vera með í þessari nefnd, er að koma með kröfurnar um það, að plöggin frá hinni hliðinni fái líka að koma fram. Hæstv. samgmrh. sagði, að vafalaust ættum við að virkja okkar jökulvötn í framtíðinni. Jú, vissulega eigum við að virkja okkar jökulvötn. En við eigum að undirbúa þá virkjun þannig, að við séum öruggir með, að þær virkjanir verði heppilegar fyrir okkur, en ekki dýrustu og ópraktískustu virkjanirnar, sem hægt er. Það er algerlega rangt hjá honum, að við höfum nokkurt öryggi í þessum málum enn þá, þótt við komum upp allmörgum varastöðvum og rekum þær með dísilvélahreyflum. Það er gefið mál, að svo framarlega sem við þurfum að reka samfleytt vikum saman, þegar lagt er saman yfir árið, slíkar varastöðvar þannig, þá er rafmagnsframleiðslan orðin dýrari, en hún mundi vera í sumum bergánum okkar núna. Það er ekki til neins heldur fyrir hæstv. samgmrh. að vera að segja það, að okkur liggi svo mikið á í þessu efni, að við getum ekki beðið. Við höfum bergár enn þá, sem við getum lagt í og við höfum, að því er hæstv. forsrh. sagði, látið að því liggja, að við höfum verið á móti stórvirkjun, við höfum meira að segja Laxá á Norðurlandi, jafnódýra virkjun og Búrfell með 9 þús. kw., sem við getum virkjað. Við getum komið með stórvirkjun nú þegar í bergá, þannig að það þýðir ekkert að fara að sletta neinu slíku fram, en þora svo hins vegar ekki að láta þær nefndir starfa, sem eiga að vinna að þessu, vegna þess að það er verið að drepa niður, að það komi fram upplýsingar í þessu máli, af því að þær eru óþægilegar fyrir þá agenta, sem vilja eindregið, hvað sem það kostar og hve dýrt sem það kann að verða þjóðinni, koma upp útlendu auðvaldi hérna suður í Straumsvík. Þarna er þess vegna um hreina vitleysu að ræða. Við getum alveg hreint ráðizt í okkar raforkuvirkjanir. Við getum líka ráðizt í stórvirkjanir. Við getum líka komið upp stóriðju og ráðizt í það strax á grundvelli þeirra virkjana, sem nú þegar eru mögulegar í okkar bergám. Þetta liggur fyrir. En það er bara reynt að stinga þessu undir stól, líka í þeim nefndum, sem þegar hafa verið skipaðar. Hæstv. samgmrh. fór svo að tala um, að Norðmenn hefðu hleypt inn útlendu auðvaldi. Hvert mundi verða hlutfallið? Ég þori ekki að segja það alveg nákvæmlega hérna, en mér er nær að halda, að af öllum auð Noregs muni það útlenda auðvald varla eiga yfir 5%. En hvað mundi alúminíumhringurinn eiga mikið af því fjármagni, sem fest væri í atvinnufyrirtækjum á Íslandi? Við vitum það allir, að það er ekki bara talað um þessar 1100 millj., sem 30 þús. tonna verksmiðjan kostar. Það er talað um að auka það rétt strax, þrefalda það, vegna þess að 100 tonna alúminíumverksmiðja er meðallagið, sem þarf í Evrópu nú, þannig að það mundi kosta yfir 3.000 millj. kr., það fyrirtæki, sem þarna væri komið upp. Þið vitið það náttúrlega allir, að við Íslendingar getum hvenær sem er þjóðnýtt þetta fyrirtæki. Það er ekkert, sem bannar Alþingi Íslendinga það. Það er Alþingi Íslendinga, sem ræður lögum hér, en ekki útlendur alúminíumhringur. En erlendur aðili, sem á 3.000 millj. kr. og meira til í íslenzku atvinnulífi, gerir sínar ráðstafanir til þess að eiga ekki neitt slíkt á hættu. Og hverjar eru þær ráðstafanir? Þær ráðstafanir eru að ná þeim tökum á stjórnmálaflokkum á Íslandi með ýmsum ráðum, að það verði ekki gerðar slíkar samþykktir. Þær ráðstafanir eru að kosta t.d. íslenzk blöð og hafa slík ítök þannig í stjórnmálalífi á Íslandi, að hann eigi ekki á hættu, að menn fari að komast á þá skoðun, að það eigi að þjóðnýta svona fyrirtæki. M.ö.o.: það er verið að bjóða upp á að fá voldugan auðhring inn í landið, sem skellir sér á bak við tjöldin inn í íslenzk stjórnmál, reynir að „fínansera“ íslenzka stjórnmálaflokka, reynir að ná tökum á þeim til þess að koma í veg fyrir, að seinna meir sé kannske farið að þjóðnýta eignir hans og annað slíkt, ósköp eðlilegt frá hans hálfu. En þeir flokkar, sem æskja eftir að fá slíkt inn, gera sér þá e.t.v. einhverjar vonir um að verða fyrir náðinni á eftir. Við skulum alveg horfast í augu við, hvað þarna er að gerast. Við höfum kynnzt því á öðrum sviðum líka. Við munum jafnvel þá tíma, þegar sérstakir passar voru gefnir út, til þess að atvinnulausir Íslendingar gætu komizt inn á Keflavíkurflugvöll og hvaða stjórnmálaflokkar stóðu að því að gefa þá passa út, til þess að veita mönnum atvinnu, þegar lá við skorti úti um allt land, þannig að það er bezt fyrir menn að tala ósköp varlega. Við höfum náttúrlega reynslu í þessum efnum hér á Íslandi, og við vitum, að Straumsvík og Keflavík eru ekki langt hvor frá annarri. Hæstv. samgmrh. fór að tala um, hvernig íslenzk verkalýðshreyfing gæti verið á móti þessu. Af hverju svaraði hann engu af mínum spurningum? Á að semja um það að gefa svona hring svo að segja exterritorial-rétt á Íslandi? Á að semja um það eða ekki? Því þorir hann ekki að svara? Á að semja um, að hann sé laus við þá venjulegu skatta, sem íslenzkir atvinnurekendur verða að bera, fyrir utan að fá lágt rafmagnsverð og allir Íslendingar verði að borga hærra rafmagnsverð þess vegna? Af hverju þorir hann ekki að svara? Á þá líka að semja við hann um það, að hann sé undanþeginn íslenzkri vinnulöggjöf? Hann getur svarað strax. Hann er varkár, vegna þess að hann veit, að hvert orð, sem hann mundi nota núna, mundi verða notað á móti honum seinna. Það er óþægilegt að binda sig, af því að megnið af hv. þm., er ég hræddur um, sé ekki farið að hugsa það langt, að þeir skilji, hvað við liggur í sambandi við þetta. Það var fyrir réttum 20 árum farið fram á að fá 3 afgirt svæði á Íslandi, Keflavíkurflugvöll, Skerjafjörð og Hvalfjörð, fyrir amerískt yfirráðasvæði í 99 ár, sem ekki átti að heyra undir íslenzka lögsögu. Ég er hræddur um, að það, sem vakir fyrir í sambandi við þennan alúminíumhring, sé að skapa sérstakt svæði á Íslandi, sem heyri ekki undir venjulega íslenzka lögsögu. Og ef enginn ráðh. þorir að gefa þá yfirlýsingu hér í dag, að það sé ekki meiningin að undanþiggja þennan hring undan íslenzkum sköttum, undan samningum milli verkalýðsfélaga og atvinnurekenda á Íslandi, þá er ég hræddur um, að það þýði, að þeir vilji hafa opna leið til þess að gera slíkt. Og ég sé, að þeir eru orðnir mjög varkárir strax. En við vitum fyrir fram, hver meiningin er í þessu, því að við höfum dálitla hugmynd um, hvernig svona samningar eru víða erlendis, einmitt við svona smáþjóðir eins og okkur. Ég veit ósköp vel, að þessi alúminíumhringur leyfir sér það ekki gagnvart Norðmönnum, sem hann nú þegar í því plaggi, sem við höfum, er farinn að fara fram á við Íslendinga. Hann leyfir sér það ekki. Nei, hann stendur þar suður í Sviss, talar við Norðmenn annars vegar, Íslendinga hins vegar og pressar báða á víxl. Það er það, sem er að gerast í dag. Og þeir menn hér á Íslandi, sem eru svona æstir í að fá þennan hring hingað, eru að hjálpa honum til þess að pressa á þennan máta. Og siðan verður haldið áfram að segja við þessa aðila, sem nú á að fá svona áfjáða í að fá þennan útlenda hring hér inn: Það fer til Noregs, ef þið látið ekki undan með þetta. - Svona á að pressa og pressa á víxl. Ég er ákaflega hræddur um, að meginið af hv. þm. geri sér enn þá ekki ljóst, inn í hvað þeir eru að fara með þessu. Þeir munu kannske gera það á eftir, þegar þeir eru búnir að láta hafa sig til þess að koma þessu í gegn. En þá er það of seint. Það er núna, sem á að athuga þetta mál. Við vitum það ósköp vel, - það þýðir ekkert að vera með þær yfirlýsingar, sem hæstv. forsrh. var með, - að þegar búið er að athuga þetta mál í þessari n., þá er búið að taka ákvörðunina og síðan er það mál pínt í gegnum þingið. Og af hverju er Framsókn tekin inn í það? Hún er tekin inn í það vegna þess, að þingmeirihl. stjórnarflokkanna hefði ekki dugað, ef Framsfl. hefði staðið á móti þessu máli. Þá hefðu þeir fyrir norðan farið að hreyfa sig, af því að það er vitað mál, að þetta verður hér syðra og það hefði ekki verið hægt að koma málinu í gegn. Þess vegna er unnið að þessum málum á þennan hátt, sem gert er. Þess vegna var það núna, þegar þessi nefnd er sett, þegar samsærið er bruggað um þetta, að tækifærið var, ef það væru einhverjir menn innan stjórnarflokkanna enn þá, sem væru ekki búnir að taka ákvörðun um að gera þetta, hvað sem það kostar, - þá var tækifærið núna til þess, að við ræddum sameiginlega um þessi mál í þessari n. og við, sem værum á móti þessum yfirráðum útlenda auðvaldsins hér, hefðum tækifæri til þess að vara ykkur hina við, sem anið út í þetta eins og blindir kettlingar. Og svo að síðustu ætla ég aðeins að koma með eina yfirlýsingu fyrir hönd Framsfl. Mér skilst það, að fyrst menn, sem eru á móti því að koma upp alúminíumverksmiðju í Straumsvík, eiga ekki að fá að vera með í þessari n., þá sé Framsfl. hér með búinn að gefa út yfirlýsingu um það, að hann standi með því, að í Straumsvík verði komið upp alúminíumverksmiðju með virkjun úr Búrfelli. Og ég vil um leið óska Framsfl. til hamingju með hans miklu og voldugu og heilögu baráttu fyrir dreifbýlinu á Íslandi, þegar hann stuðlar að því að fá upp nýjan Keflavíkurflugvöll hérna rétt fyrir sunnan Hafnarfjörð og stofnar til þess, að atvinnuleysingjarnir á Norðurlandi og Vestfjörðum fari í ríkara mæli að streyma hingað suður á næstu árum í vinnuna við það afmarkaða landssvæði, sem verður utan við íslenzka lögsögu suður í Straumsvík. Þetta er þá baráttan fyrir dreifbýlinu. Og ef Framsfl. er ekki með sjálfum sér, heldur bara á yfirborðinu búinn að taka þá ákvörðun að vera með alúminíumverksmiðju í Straumsvík, þá er bezt, að hann gefi yfirlýsingu um það nú þegar, - ef það eru einhverjar vomur á honum enn þá, ef hann er ekki búinn að selja sig gersamlega í þessu máli. Ég hef fylgzt með því hérna í þinginu, hvernig agnið hefur sigið lengra og lengra niður í kok Framsfl. Því var kastað út til hv. 3. þm. Norðurl. e., Gísla Guðmundssonar, með því, að það var látið í ljós, að það yrði dálítill spotti úr Búrfellsvirkjun og norður og e.t.v. gæti það komið til mála, að alúminíumverksmiðjan yrði reist við Eyjafjörð og að mín blómlega ættarbyggð ætti að fá þá blessun að láta drepa allan kvikfénaðinn í nánd hennar, eins og alls staðar hlýzt nú af, þar sem alúminíumverksmiðja kemur upp og hélt ég nú, að eyfirzkir bændur kærðu sig ekki um að lifa eins og þeir norsku bændur, sem lifa næst alúminíumverksmiðjunni á kinda- og kúalausu búi með styrk frá alúminíumverksmiðjunni, af því að búið sé að eitra þannig í kring, að kvikfénaður geti ekki þrifizt þar. En þessum litla, fallega spotta með þessari dásamlegu beitu á var kastað til Gísla Guðmundssonar í fyrra og hann gleypti við og Framsfl. svelgdi þetta og nú er fiskurinn dreginn inn á önglinum og þessi n. er komin. Því gaf ég þessa yfirlýsingu hér fyrir hönd Framsfl., að hann væri með alúminíumverksmiðju í Straumsvík, vegna þess að það þyrfti að flýta fyrir að eyða dreifbýlinu og það væri kannske um leið hægt að spilla fyrir sjávarútvegi við Faxaflóa. Ef Framsfl. er á annarri skoðun og vill lýsa því yfir nú, að þetta hafi verið alger misskilningur hjá mér og hann sé algerlega á móti því að koma upp alúminíumverksmiðju í Straumsvík, þá hefur hann tækifæri til þess að gera það.



Herra forseti. Það var einungis ein fsp. Við heyrðum það, að hv. þm. talaði fyrir hönd Framsfl., en ég spyr, talaði hann fyrir hönd Alþb.?



Herra forseti. Ég skal ekki halda ræðu, því að ég þykist skynja, að það muni vera áhugamál að ljúka þessum umr. utan dagskrár á þessum fundi. En ég get ekki varizt því, að í mínum augum eru þessar umr., sem fara fram á milli stjórnarliðsins og Alþb., dálítið kímilegar, þegar tillit er tekið til þess, sem hér gerðist rétt fyrir þinghléið, þegar hátíðlegar yfirlýsingar voru gefnar af sumum, sem hér eiga hlut að máli, um lýðræðislega nauðsyn þess, að allir flokkar væru með í athugun allra mála og ýmsar ráðstafanir voru gerðar, sem sumum komu dálítið einkennilega fyrir, til þess að, að því er sagt var, að tryggja slíkt. Þetta er því allt saman dálítið kátbroslegt í augum sumra. Ég vildi aðeins segja það, sem er þó raunar alveg óþarfi að taka fram, að Framsfl, er að sjálfsögðu alveg óbundinn í stóriðju- og stórvirkjunarmálinu og hefur lagt til menn í þessa n. til að greiða fyrir því, að hægt væri að komast að niðurstöðu um, hver afstaða manna verði í því máli og flokkurinn hefur enga yfirlýsingu varðandi þetta mál gefið aðra en þá, sem kemur fram í bréfi flokksins til ráðh, frá 7. des. og ég las hér áðan fyrir hv. þm.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. - Það hefur verið upplýst hér, að Framsfl. hefur verið tekinn í þessa n., þó að afstaða hans til málsins sé með öllu óbundin. En helzta röksemd forsrh. enn fyrir því, að halda beri Alþb. fyrir utan n., er sú, að hann telur, að Alþb. muni verða á móti málinu. Mér sýnist nú, að það sé alveg augljóst, að það er eitthvað annað og sennilega nær því, sem ég gat hér til áður, sem liggur á bak við það, að ríkisstj. leggur áherzlu á það, að fulltrúar Framsfl. eins verði með ríkisstj. í þessari n. Það er sennilega miklu nær því að vera það, að ríkisstj. vilji fá þessa n, til sérstakra samninga við Framsfl. til þess að standa að málinu með þeim hætti, sem ríkisstj. vill. En þrátt fyrir allt hefur nú hæstv, forsrh. gefið hér þá yfirlýsingu, að þessi n. eigi að undirbúa þetta mál fyrir Alþ. Það sagði hæstv. ráðh. nú í sinni ræðu. Og það er einmitt vegna þess, að hér er verið að skipa n., sem á að undirbúa þýðingarmikið mál fyrir Alþingi, sem við Alþb.-menn teljum okkur eiga rétt á því að vera í n. Hér er verið að safna gögnum fyrir Alþ., hér er verið að undirbúa málið sem bezt fyrir alla alþm., til þess að þeir geti tekið afstöðu til málsins, svo að ekkert verði undan dregið. Og það er einmitt, þegar málið liggur svona fyrir, sem það er réttmætt að halda því fram, eins og ég hef gert, að hér er unnið að málinu á ólýðræðislegan hátt og á óþingræðislegan hátt. En þegar hæstv. forsrh. sér, að þetta er svona, eins og ég hef rakið það nú, þá reynir hann að skjóta sér út um þá smugu að segja: Ja, þetta er nú ekki þn., þetta er ríkisstjórnarnefnd, það er ríkisstj., sem er að fá vissa menn til aðstoðar við sig, til þess að undirbúa málið fyrir ríkisstj., svo að ríkisstj. geti lagt það fyrir Alþingi. Og því hafa þingræðisreglur ekki verið brotnar, af því að Alþingi er ekki sjálft hér að setja þessa n. En það er þetta, sem ég hef leyft mér að kalla undanbrögð og tiltölulega ómerkileg undanbrögð. Þegar er verið að setja n. til þess að rannsaka viðamikið mál og undirbúa það í hendur Alþingis og sú leið er valin, að ríkisstj. skipar n., en kemur í veg fyrir það, að Alþingi fái að kjósa n., eins og till. liggur fyrir um í Alþ. Eru þetta undanbrögð? Það er verið að skjóta sér fram hjá kjarna málsins, til þess að hægt sé að svipta ákveðinn flokk þeim þingræðislega rétti, sem hann hefur. Hæstv. forsrh. varð að viðurkenna það líka hér í sinni ræðu, að verkefni þessarar n. ætti að vera það að athuga, hvort ráðast ætti í stórvirkjun eða ekki. Já, ætli ekki það? Ætli okkur Alþb.-mönnum komi það ekki við eins og öðrum alþm. að fá að sjá öll gögn og fylgjast með öllum undirbúningi þess, hvort á að ráðast í stórvirkjun og hvernig á að henni að standa? Og hann sagði enn fremur, að það ætti að ræða um það í n. og kanna það, hvort ætti að gera samninga við erlenda aðila og þá auðvitað hvernig og vitanlega kemur okkur þetta við eins og öðrum alþm. Þá reyndi hæstv. forsrh. í þessum efnum að skjóta sér fram hjá kjarna málsins á þann hátt, að það mætti lesa það út úr því, sem hér hefur verið sagt af hálfu okkar Alþb.-manna, að við værum kannske ekki allir sammála um afstöðu til byggingar alúminíumverksmiðju á vegum útlendinga í landinu. Hann veit mætavel, að það er rétt, sem hér hefur verið skýrt frá. Slíkt mál hefur ekki verið borið neitt undir Alþb. og það hefur engin sérstök samþykkt verið gerð í því. Hins vegar hafa komið fram margar hugmyndir og bollaleggingar manna og skrif í blöðum um það, hvernig að slíku ætti að standa og sumir telja, að þetta sé það mikilvægasta, sem gert verður í atvinnuuppbyggingu landsins, að láta erlend auðfélög fá þarna þá aðstöðu, sem Íslendingum er neitað um í íslenzkum atvinnurekstri og það fer ekkert á milli mála, að við Alþb.-menn erum yfirleitt með þá skoðun, sem ég hef hér lýst yfir, að við erum á móti því, að erlendum auðfélögum sé gefinn sá kostur til aðstöðu í íslenzku atvinnulífi, að þau fái þar úrslitaáhrif. En er það kannske það, sem um er teflt í þessu? Má ekki ræða þetta mál á öðrum grundvelli en þeim, að útlendingar eigi að fá hér úrslitaáhrif í íslenzku atvinnulífi? Það er í rauninni alveg óþarft að lengja þessar umr. frekar en orðið er. Ég vil bara ætla það, að hæstv. forsrh. og ríkisstj. í heild skilji það, að þeim hefur ekki tekizt að smeygja sér út úr þessu máli með einhverjum undanbrögðum. Það hafa allir alþm. séð gegnum málflutning þeirra, allir, hver og einn einasti. Og það mun öll þjóðin sjá í gegnum það, að þeir eru að hafa rangt við í þessu máll, Þeir eru hér að reyna að níðast á ákveðnum þm. í sambandi við undirbúning á þýðingarmiklu þingmáli, þeir eru að beita órétti. Undanbrögð stoða hér ekkert. Það eina, sem þeir eiga til í þessu máli, er það, sem ég hef bent á. Það er, að þeir sjái sóma sinn í því að endurskoða afstöðu sína, hætta við að brjóta hér þingræðislegar reglur og gefa þeim flokki, sem á raunverulegan rétt á því að eiga mann í 7 manna nefndum til þess að athuga þýðingarmikil þingmál, gefa þeim flokki þann rétt eins og öðrum, en svipta flokkinn ekki þessum rétti. Það er með öllu þýðingarlaust að segja, að þessi flokkur hafi þennan rétt, því að síðar meir komi þetta mál fyrir Alþ. og þá fái menn að sjá málið. Það vita allir menn, að þegar slík stórmál sem þessi eru lögð fyrir Alþ., er það í frv.-formi eða ályktunarformi með litlum grg., flestu skotið undan, sem máli skiptir. En við förum fram á það eins og aðrir að fá að fylgjast með undirbúningi málsins og fá aðstöðu til þess að mega segja allri þjóðinni um hvern einstakan þátt málsins, hvernig hann bar að og hvaða umsagnir lágu fyrir um hann. En spurningin er þá þessi: Þolir málið ekki dagsljósið? Þarf að hafa eitthvert rökkur yfir því? Ríkisstj. á auðvitað valið í þessum efnum, hvort hún ætlar að halda sér við þetta eða ekki eða hvort hún sér að sér í málinu.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. tók það fram í sinni seinni ræðu, að hér væri ekki brotinn á okkur Alþb.-mönnum réttur, vegna þess að hér væri um stjórnskipaða n., en ekki þingkosna að ræða. Víst er þetta rétt. Þó er það áreiðanlega miklu þinglegri aðferð, að hér hefði verið kjörin n. af þinginu, eins og Framsfl. virðist hafa lagt áherzlu á, enda flytjandi að slíku máli sem þingmáli. En ég er alveg sannfærður um það, að ef það hefði gerzt, að Sjálfstfl. hefði einn þingflokka verið skilinn eftir utan við stjórnskipaða nefnd, þá hefðu skapsmunir núv. hæstv. forsrh. sagt til sín, ef hann hefði verið í stjórnarandstöðu og verið traðkað þannig á mannréttindum hans og hans flokks. Það þarf enginn að segja mér annað. Og það er alveg víst, að ef Framsfl. hefði verið svona aðferðum beittur og Alþb. smeygt inn í stjórnskipaða nefnd, en hann einn tekinn út úr og sviptur aðstöðu til að fylgjast með stórmáli, þá hefði Framsfl. líka sagt til sín réttilega. Það eru engin rök í þessu máli að halda því fram, að þeir, sem séu andvígir þessu máli, eigi ekki að koma nálægt því. Það eru engin rök, alveg ósæmilegt að bera þau fram. Því var lýst hér áðan einmitt af hæstv. forsrh. sjálfum. Það gerist í hverri þn., að menn geta orðið ósammála. Menn eiga rétt á því að flytja sín rök, túlka sína skoðun og þegar ekki er hægt að brúa sjónarmiðin og komast að sameiginlegri niðurstöðu, þá klofna n. og þá kemur fram meirihluta- og minnihlutaálit og þjóðin á heimtingu á því, að skoðun meiri hl. og minni hl. komi fram og þá ekki sízt í stærstu málunum. Og það gæti varðað þjóðina allmiklu að fá að vita um það, hverjar væru hinar ýmsu skoðanir þm. í svona stóru og þýðingarmiklu máli. En sé nú lítið fram hjá þessari rökleysu og staðnæmzt við hitt, að það er búið að taka þingflokk góðan og gildan til starfa í þessari n. án skilyrða um afstöðu hans, að því er formaður Framsfl. hefur upplýst, en það er hamrað á því, að hinn þingflokkurinn, Alþb., hann fái ekki að taka þátt í nefndarstörfunum, nema hann lýsi því yfir, að hann verði endanlega með málinu og það standi í vegi, - eru þetta þingleg vinnubrögð? Er hægt að kenna þetta við lýðræði kannske? Er heppilegt að hafa orðið lýðræði á vörunum, um leið og þetta er gert? Nei, það held ég sé ekki. Þingflokkur Alþb. fjallaði um málið vegna orðsendingar hæstv. iðnmrh., þegar þingflokkurinn fékk að vita, að það stæði til að setja slíka n. á laggir. Það var afstaða þingflokks Alþb. að vilja taka þátt í þessari n. og það var tekið skýrt fram í umr. þar, að það yrði auðvitað að vera áskilið, að fulltrúar Alþb. hefðu óbundnar hendur um afstöðu sína og tækju auðvitað málefnalega afstöðu til allra málsatvika í nefndarstarfinu. Að lokum skal ég svo aðeins leysa hæstv. forsrh. úr þeim vanda að gera upp á milli þess í sínum huga, hvorn sé mest að marka, hv. 3. þm. Reykv. (EOl), hv. 5. þm. Austf. (LJós) eða mig og geri ég þó enga kröfu til þess sjálfur að fást við það vandamál, hvern sé mest að marka í röðum Sjálfstfl., ég leiði það alveg hjá mér og hef ekki verið að brjóta heilann um það. En hér liggur það skýrt fyrir, formaður þingflokks Alþb., Lúðvik Jósefsson, 5. þm. Austf., hefur hér lýst því yfir, að þingflokkur Alþb. hefur ekki tekið afstöðu til þessa máls og í þessu tilfelli er það því rétt, sem ég áðan sagði, að þingflokkurinn tekur afstöðu til þessa máls, þegar málsatvik liggja fyrir og vill fá að byggja skoðun sína, endanlega skoðun, á afstöðunni til hinna einstöku málsatriða með því að þekkja þau, fylgjast með þeim, starfa að þeim. Ég held, að við höfum ekki verið að fara með neina ósvífni, málflytjendur Alþb., þegar við höfum lýst því hér yfir úr ræðustól þingsins, að við teljum brotinn rétt á okkar þingflokki. Við teljum á honum traðkað, við teljum honum misboðið, þegar sagt er: Þið fáið að frétta af störfunum í nefndinni, - teljum honum misboðið með því og þess vegna berum við fram, ekki aðeins ósk um það, við leyfum okkur að leggja fram kröfu um það, að þingflokkur Alþb. sé ekki sniðgenginn í þessu nefndarstarfi og að málið verði tekið til endurskoðunar. Hæstv. forsrh. má taka það sem hótun, ef hann vill, en það er eindregin og skýlaus krafa okkar, ekki í neinum bænaskrárstíl.



Herra forseti. Það er nú mjög vaxandi gengi stjórnarinnar, þegar þeir keppast jafnákaft um að komast í okkar þjónustu, hv. stjórnarandstæðingar, eins og þessar umr. bera vitni um, því að hér er, eins og margoft hefur verið tekið fram, eingöngu um það að ræða að vinna ákveðið verk fyrir ríkisstj., sem síðan kemur með lögformlegum hætti undir ákvörðun hv. Alþingis. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta. Málið liggur alveg ljóst fyrir. En ég vil einungis leiðrétta það - og þess vegna kvaddi ég mér hljóðs - hjá hv. 5. þm. Vestf., að þess hefur aldrei verið krafizt, að menn lýstu fyrir fram stuðningi við málið og það gert að skilyrði þess að komast í þessa n. Ákvörðun ríkisstj. byggist á hinu, að menn hefðu opinn hug í málinu og væru ekki búnir að taka ákvörðun. Og það er alveg ótvírætt og hefur hér komið fram af málflutningi hv. 3. þm. Reykv., eins og ég hef áður vitnað til, að af hálfu Alþb. hefur hingað til verið talað um málið á þann veg.

Afstaða þingflokksins er ókunn.