Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögum. (Sigurður Stefánsson) : Eins og jeg tók fram við 2. umr., hefir nefndin nú komið fram með brtt. við 2. gr. Jeg gat þess þá, að nefndin tæki aftur brtt. sína við. 2. gr., vegna þess að henni þætti hún ekki vel orðuð, og hefir hún nú komið með nýja tillögu í. hennar stað. Hefi jeg svo ekki meira um þetta mál að segja.

Hákon Kristófersson : Jeg hefi leyft mjer að koma fram með breytingartillögu á þgskj. 566, og miðar hún í sömu átt og jeg mælti fram með, þegar málið var hjer síðast til umráða, sem sje að tímabilið, sem bannað er að flytja út hesta á, sje lengt til 1. júní. Jeg verð að halda fast við það, sem jeg sagði þá, að ekki sje hyggilegra að leyfa að flytja út hesta 1. maí, heldur en 1. apríl, bæði af því, að þá eru veður lítið farin að batna, og ef maður lítur til vellíðanar hrossanna á útleiðinni, en einkum vegna hins, að hross eru oft í svo slæmu ástandi, í byrjun maí, að það er ekki forsvaranlegt, að flytja þau út, því að útlit þeirra er lakara þá, en í byrjun aprílmánaðar. Þetta er svo ljóst, að það er óþarfi að eyða orðum að því. Jeg vona, að háttv, deild samþykki frumv.með þessari breytingu. Jeg hefði gjarna óskað, að tíminn hefði verið lengdur fram í miðjan júní, en sje mjer ekki fært, að fara fram á það, því að jeg bjóst við, að það mundi mæta mótspyrnu hjer í deildinni. En jeg vona, að háttv. deild sje mjer sammála um það, að auk þess, sem hrossin þola miklu lakar hina, að mínu áliti, slæmu meðferð, er þau verða fyrir á leiðinni millum landa, þegar þau eru mögur, þá sje það hin mesta vanvirða fyrir okkar, að senda þau í önnur lönd, ef þau eru illa útlítandi. Því verð jeg einnig að halda fram, að þó vert sje að taka sem mest tillit til þess, er ganga muni fram í háttv. neðri deild, megum við hjer í háttv. Fd. ekki þar fyrir hopa frá því, er við álítum að stefni að rjettu marki.

Framsögumaður (Sig. Stefánsson) : Jeg tók það fram, að við 2. umr. þessa máls, að sumir í nefndinni hefðu kosið að bannað væri að flytja út hross til 1. júní. En nefndinni var hins vegar kunnugt, að breytingartillaga í þá átt hefði komið fram í neðri deild og verið feld þar, og jeg get ekki fallist á, að það sje ekki rjett, að taka tillit til þeirrar deildar, þegar um mál er að ræða, sem menn óska að fái framgang. - Jeg tók það fram, að jeg fyrir mitt leyti felli mig betur við, að bannið næði til 1. júní, en við verðum að aðgæta, hvort það gæti ekki orðið málinu að falli, á þessu þingi. Það er ómögulegt að segja um, hve nær best er að flytja hrossin út. Stundum er það best í apríl, stundum seinna, eftir því hvernig vorar. Það er því ómögulegt, að sigla fyrir það, að hross verði flutt út, þótt mögur sjeu, nema því að eins, að bannið sje látið standa t. d. fram í miðjan júní, en það gæti komið mjög í bága við hagsmuni hrossaeigenda. Vorbati getur maður hugsað að altaf byrji í júní, en stundum ekki fyrr. Hjer er litið á það, hvað líklegt er um líðan hrossa á útleiðinni og það er sennilegt, að hún sje því betri sem lengra líður fram á. Að lokum vil jeg geta þess, að nefndin hefir óbundnar hendur í þessu máli.

Hákon Kristófersson : Jeg vildi mega leiðrjetta mishermi hv. þm. Ísfirðinga (S.St.) á orðum mínum. Jeg sagði ekki, að við ættum ekkert tillit að taka til hv. neðri deildar, heldur hitt, að við ættum ekki fyrir það, að hopa frá rjettu marki.



Jeg held, að það sje erfitt að. ganga svo frá þessum lögum, að hægt sje að tryggja hrossunum gott veður á útleiðinni. Til þess yrði að takmarka svo útflutningstímann, að það mundi þykja gengið helsti nærri atvinnufrelsi manna. Jeg held að það hefði þurft að athuga 2. gr. laganna ekki síður en 1. gr., þar sem ræðir um skipakostinn; og mest er undir því komið, að góður útbúnaður sje í skipunum, svo að vel fari um hrossin í þeim á leiðinni út. Jeg held, að það sje of langt gengið, að banna að flytja hrossin út til 1. júní, og vil leyfa mjer að benda háttv. deild á, að tillaga í þá átt var feld í neðri deild. Undir hinu er mest komið, að skipakostur sje góður,. og að eftirlit sje gott með því að ákvæðum 2. gr. laganna sje fylgt. Þar sem þetta er þriðja umræða málsins, og því of seint að koma með breytingartillögu; úr þessu, vil jeg leyfa mjer að stinga upp á því, að málið sje nú tekið út af dag- skrá, í því skyni að breyta 2. gr. laganna.



Það er rjett, sem háttv. þingm. G.-K. (K. D.) og tók fram, að nefndin gat ekki lagt út í að tryggja hrossunum gott veður á leiðinni út. Það er annað, sem þar ræður. En nefndin leit svo á, að meiri líkur væri á, að veðrið yrði betra, því lengra sem liði fram á. vorið. Sami háttv. þm. sagði, að meiri. þörf væri að athuga 2. grein en 1. grein. En þetta er algjör misskilningur hjá honum, því að brtt. nefndarinnar er einmitt við 2. grein. En jeg skal játa, að það geta verið fleiri atriði í 2. gr., sem þyrfti að laga, enda þótt mikið hafi verið gjört. til þess, að skepnunum geti liðið vel á. útleiðinni, ef fyrirskipunum þeirrar greinar er hlýtt. Þar er sagt, að öll skip, er er flytja hross frá Íslandi til útlanda, skuli vera hagkvæmlega útbúin í því skyni. Hross má eigi flytja á þilfari frá Íslandi til annara landa á öðrum tíma árs en frá miðjum júní til ágústmánaðarloka. Hrossin skal hafa í stíum, hæfilega stórum og traustgjörðum, og sje þeim ætlað nægilegt rúm. Á stíugólf og gangrúm skal strá hálmi eða sandi eða gjöra ósleipt á annan hátt. Sjá skal fyrir góðri loftræstingu og birtu, eftir því, sem ástæður frekast deyfa. Sje nú mikið af þessu vanrækt, þá er það ekki lögunum að kenna. Það mundi eins vera vanrækt, þó farið væri að gjöra fleiri breytingar í þessa átt. Sömuleiðis er ákveðið í 2. gr., að á hverju skipi, sem flytur hross til útlanda, skuli skipstjóri hafa nægilegan mannafla, til að gæta hrossa á leiðinni og að hentugur útbúnaður skuli vera við fóðrun hrossanna og við vötnun, að hrossunum skuli ætlað nægilegt fóður og vatn á leiðinni, og má fóðrið ekki vera minna en 10 pund af heyi, fyrir hvern hest á dag, eða sem því svarar af öðru fóðri. Þetta er alt til þess að tryggja, að hrossunum liði vel á sjónum, en þingið getur ekki ráðið við, hvort þessu er fram fylgt eða ekki. Háttv. þingm. Barð. (H. K.) sagði, að jeg hefði rangfært orð sín, en mjer virtist ekki mikill munur á því, sem hann sagðist hafa sagt og því, sem jeg sagði að hann hefði sagt.



Þetta mál er nýmæli, og því vafalaust rjett, að það sje athugað af nefnd, áður en það er afgreitt sem lög. Jeg vil því leyfa mjer að leggja það til, að þessari umræðu verði frestað, og að málinu verði vísað til kirkjugarðsnefndarinnar.



Þetta frumvarp er þannig til komið, að jeg komst í nefnd, sem skipuð var til að athuga frumvarp um afhendingu á landi til kirkjugarðsins í Reykjavík. Í því frv. var farið fram á, að tekið væri upp legkaup fyrir þá, sem grafnir eru í Reykjavík. Þetta varð til þess, að nefndin hefir klofnað. Jeg leit svo á, að ekki væri rjett að leggja slíkt gjald á einn söfnuð landsins, en sleppa öðrum. En jeg get ekki betur sjeð en að það sje gjört, ef það frv. nær fram að ganga. Fyrir því kem jeg fram með þetta frumvarp. Að vísu er það skoðun mín, að legkaup þurfi að taka upp í Reykjavík, til þess að bæta upp þann kostnað, sem kirkjan þar hefir orðið að bera á síðustu árum, en jeg vil að það nái ekki til Reykjavíkur einnar, heldur alls landsins. Jeg álít, að Alþingi hafi missýnst, þegar það nam burt legkaup árið 1909. Að því er kemur til Reykjavíkur, mun kirkjan þar hafa tapað við það þessi árin um 4000 kr. Það er öllum kunnugt, hvað kirkjan í Reykjavík stendur illa fjárhagslega og hvað landssjóður hefir oft orðið að hlaupa undir bagga með henni. Árið 1909 rýrnuðu tekjur kirkna um alt land. Áætlun skattamálanefndar um að 95 aura gjald á hvern safnaðarmeðlim mundi jafngilda þeim tekjum, sem kirkjurnar hefðu haft áður, hefir reynst röng, er til framkvæmdanna kom. Jeg held, að kirkjurnar hafi tapað miklu fje við þetta, einkum þær, sem áður höfðu miklar tekjur af kirkjugjaldi á húsum. Tekjur kirknanna voru ekki svo miklar, að þær mættu við þessari tekjurýrnun. Fjárhaldsmenn kirkna hafa fundið þetta síðan 1909, og jeg hefi heyrt marga þeirra segja, að það hafi verið misráðið að afnema legkaupið. menn hafa tekið það fram, að þetta var gjald, sem menn fundu ekki til, og að það var að eins lítill hluti af sjálfsögðum útfararkostnaði. Vil jeg leyfa mjer að benda á, að biskup álítur, að það hafi verið illa ráðið, að afnema legkaupið, og jeg vona að háttv. deild sjái, að það er ekki þýðingarlítið, hvernig sá maður lítur á málið, sem kunnugastur er fjárhag kirknanna. Jeg mundi þó ekki hafa komið með þetta frumvarp, ef frv., sem jeg gat um áðan, hefði ekki komið fram. En eftir því ættu Reykvíkingar einir að greiða legkaup. En til þess að bæta úr því misrjetti, sem slíkt hefði haft í för með sjer, hefi jeg komið fram með þetta frv. Kirkjugarðsnefndin leit svo á, að ekki yrði hjá því komist, að taka upp legkaup í Reykjavik. Einmitt til þess að bæta úr þeim misrjetti, sem þá yrði milli Reykjavíkur og út um land, er frv. þetta fram komið. Tilætlun mín er þá að 3. grein kirkjugarðsfrv. verði feld, eins og hún nú er, og í þess stað komi þetta frv. Jeg á ekki við, að brtt. meiri hluta nefndarinnar skuli feldar með öllu. Jeg gjöri ráð fyrir, að sumum þyki í nokkuð mikið ráðist, að leggja skatt á alla söfnuði landsins, en það er í raun og veru ekki svo ægilegt. Jeg vil reyna að sýna með tölum, hve miklu þetta munar. Jeg mun sýna útgjöldin af þessu um land alt og sjer fyrir Reykjavíkursöfnuð, og hvað kemur á hvert nef á landinu. Til þess hefi jeg orðið að fara í Landhagsskýrslurnar, og hefi sjeð í þeim, að árið 1909 dóu á öllu landinu 1329 menn; þar af innan tveggja ára 408, eldri 921; ekki eru þessir allir grafnir, því að svo er um fæsta, er í sjó drukna. Ef legkaup er nú reiknað út, eins og fram á er farið í frv., fyrir þessa menn, þá verður það alls 4500 krónur. Nú má ætla þar af 1/6 í Rvík, og verður það þá 750 kr., en skatturinn fyrir alt landið utan Reykjavíkur 3800 kr., sem verða þá tekjur fyrir hinar kirkjurnar. Ef þessu er nú jafnað niður á alla landsmenn, verður það 5 aura skattur á mann. Jeg skal einnig taka annað ár, 1910; þá dóu 1367, þar af innan tveggja ára 371, eldri 996. Eftir sama mælikvarða verður það 4726 kr.; þar af 788 kr. í Rvík og 3938 kr. utan Rvíkur. Það verða á sama hátt 51/2 eyrir á hvert nef. Jeg get skoðað þetta enn á einn veg, og ber þó að sama brunni. Dánartalan á landinu er alt af að færast niður, og eru orsakirnar til þess öllum kunnar. Nú er hún um 150/00; af þeim 15, er deyja, eru 4 innan tveggja 2 ára og hinir 11 eldri, og verður þá öll upphæð legkaupanna lík, nefnilega 52 kr. á eitt þúsund, eða 5,2 aurar á mann. Með öðrum orðum, skatturinn, sem þeir lifandi yrðu árlega að borga vegna hinna dauðu, er 5–6 aurar á nef, ef frv. mitt nær fram að ganga. Jeg vil geta þess, að jeg hefi stungið upp á 4 krónum fyrir heilt legkaup, en 2 krónur fyrir hálft. Mönnum getur litist ýmislega á það; sumum mun þykja það of lágt, og er þeim þá innan handar að breyta því við seinni umr. málsins. Tekjur Rvíkurkirkju mundu nema, ef legkaupið er 4 kr., um 800 kr. Á 10 árum verður það 8000 kr., og er það alt að því jafn mikið og landssjóður verður nú að leggja fram til nýs kirkjugarðs handa Rvík. Tekjur annara kirkna yrðu samtals 4000 kr. á ári, eða sem svarar verði einnar lítillar sveitakirkju. Jeg vil taka það fram, í sambandi við þetta mál, að það sem hefir valdið því, að frv. þetta er fram komið, er einmitt hið dýra land undir grafreit hjer. Það er sjerstaklega hjer í Rvík, en er þó sumstaðar annarstaðar líkt. T. d. er sagt að í Hafnarfirði sje dýrt land, og að með tímanum muni verða örðugt að útvega land undir þann mikla fjölda, er þar deyr, því að þar er sjúkrahús, og deyja þar því margir, sem ekki eru í söfnuðinum. Það getur orðið honum til mikillar byrði. Enn fremur má minna á kirkjugarðana, því að ástand það, sem þeir eru nú i, er tæplega viðunandi. Ef kirkjan fær meiri tekjur, má lagfæra það. Jeg skal þá ekki fara lengra út í þetta mál. Jeg hefi skýrt það nægilega frá mínu sjónarmiði. Þetta er ekki kappsmál fyrir sjálfan mig. En þó þetta mál falli nú, hygg jeg þess verði ekki langt að bíða, að áskoranir komi frá þjóðinni um að taka legkaup aftur upp. Jeg álít, að ef lög þessi kæmust á, mundu þau verða vinsæl. Jeg veit ekki betur en að legkaupið væri borgað með fúsum og góðum vilja, meðan það var í lögum. Mjer er ómögulegt að gefa því frv. atkv., þar sem Alþ. leggur gjald á 1/6 landsmanna, en sleppir hinum við það. Það finst mjer óþolandi misrjetti. Jeg skal ekki fara fleiri orðum um þetta frv., nema ef vera skyldi við 2. umr. Jeg vildi að það fengi að ganga svo langt, enda álít jeg að þessu frv. þurfi að ráða til lykta á undan kirkjugarðsfrv.



Jeg skal taka undir það með háttv. flutnm. (B. Þ.), að það er óviðurkvæmilegt misrjetti, að leggja gjald á suma landsmenn, en ekki á aðra. Við ræðu háttv. flutnm. (B. Þ.), vil jeg að öðru leyti leyfa mjer að gjöra nokkrar aths., og gefa bendingar um, hvernig mjer finst ástæða til að breyta þessu frv., ef það á fram að ganga. Fyrst vil jeg þá taka fram, út af því, sem hann sagði, að með lögum um sóknargjöld hefðu tekjur kirknanna rýrnað um land alt. Þetta er ekki rjett, að því er allar kirkjur snertir. Lögákveðnu gjöldin urðu sumstaðar hærri en áður, og leiddi það til þess, að frá einstaka söfnuði, þar sem voru bændakirkjur, komu kröfur um að færa 75 aura gjaldið niður. Háttv. þingdm. geta sjeð, að þetta hefir átt sjer stað, með því að líta í Stjórnartíðindin. Í þeim sjest einmitt, að stjórnarráðið hefir sumstaðar sett gjaldið lægra en lögskipað var. Þá er það og ekki fyllilega rjett, sem mjer virtist háttv. flutnm. (B. Þ.) segja, að áætlun skattamálanefndarinnar hafi verið röng. Áætlun skattamálanefndarinnar um, að nefskatturinn myndi vega upp tekjur kirknanna áður, var yfirleitt rjett, ef allar kirkjur eru teknar undir eitt; enda þótt tekjur þeirra hafi sumstaðar reynst rýrari en áður, en það er komið af örum ástæðum. Röskun á tekjum einstakra kirkna á sjer og sífelt stað af tilflutningi fólks, og fækkun þess í sumum söfnuðum, en fjölgun í öðrum. Margir söfnuðir hafa og síðan tekið kirkjurnar í sínar hendur, enda er það mjög æskilegt, en um leið hafa þarfir kirknanna vaxið. Sumpart hefir það komið af því, að nýir gjaldaliðir hafa myndast, söngur hefir verið endurbættur og borgaður af kirkjufje; kirkjurnar reistar af nýju, þær verið hitaðar upp o. fl. Þetta hefir leitt til þess, að söfnuðir hafa á mörgum stöðum farið fram á að mega hækka gjaldið úr því, sem lögákveðið var. Jeg get mjög vel tekið undir með háttv. flutnm. (B. Þ.), að söfnuðurnir munu fúsir á að taka upp nýja gjaldliði, jafn sjálfsagða, sem legkaupið er. Að mínu áliti er þó einn annmarki á. þessu. Jeg skýt því til háttv. flutnm: (B. Þ.), því við erum víst báðir sammála um, að æskilegast væri, að allir söfnuðir hefðu kirkjurnar í sínum höndum. Ef þetta, um legkaupið, á að gilda jafnt um safnaðarkirkjur og bændakirkjur, mundi frv. tálma því, að þetta yrði, því að sumar bændakirkjur eru nú lítt fáanlegar, og myndu því síður verða það, ef tekjur þeirra ykjust. Jeg held því að best væri, að þar sem bændakirkjur eru, verði það, sem inn kemur fyrir legkaup, lagt í sérstakan sjóð, til viðhalds kirkjugarði, sem söfnuðurinn hefir sjálfur í sínum höndum. Eitt atriði vil jeg nefna, sem mælir með þessari breytingu, eins og nú standa sakir, Þjóðkirkjusöfnuðirnir hafa kirkjugarðana nú á sínum örmum, verða að borga þá og halda þeim við; þeir borga því legkaup, þótt óbeinlínis sje. En utanþjóðkirkjusöfnuðir borga ekki neitt slíkt gjald. Slíkt misrjetti mundi því jafnast. Aðalgallinn er, að ekki er gjört neitt til þess að stuðla til þess, að söfnuðirnir nái kirkjunum í sinar hendur. Ef hv.flutnm. (B. Þ.) tekur bendingu mína til greina, mun jeg verða frv. meðmæltur.

Guðmundur Björnson : Þetta frv. er fram komið vegna skoðanamunar í kirkjugarðsnefndinni. Við hv. þm. Barð. (H. K.) vorum ekki sammála hv. 4. kgk. þm. (B. Þ.). Hann vill legkaup um land alt, en við helst hvergi. Við höfum talið okkur til neydda að mæla með legkaupi hjer í Rvík - í svipinn -, af því kirkjugarðsstæðið hjer verður að kaupa dýrum dómum. En við játum, að það er mjög óviðfeldið að heimta þennan skatt af Reykvíkingum, þeim einum og engum öðrum. En sje þetta ekki rjett gagnvart Reykvíkingum, þá er það ekki rjétt að gjöra öllum öðrum enn þá meira rangt til; - það er þó forsvaranlegt, að heimta legkaup hjer, af því að landið er svo dýrt, en það er óforsvaranlegt að heimta þennan skatt til sveita, þar sem kirkjugarðsstæðin fást fyrir ekki neitt. Nú vík jeg að því, hvers vegna jeg tel legkaup ranglátan skatt. Gætum að líkfylgdum – oftast fátæklingar, sem fylgja - og borga - hafa haft stórkostnað oft og einatt af banalegu hins framliðna eða mist forsorgara sinn. - Er það nú ekki óviðfeldið að heimta þennan skatt af sorgmæddum fátæklingum, ekkjum og munaðarlausum börnum ? Er ekki augljóst, að þetta er óviðfeldnasti skatturinn af öllum okkar sköttum? Rótgrónar landsvenjur herða fastar að fólki en nokkur landslög. Útfararkostnaður hjer á landi er minst um 70 kr. Rjettast væri - ekki að taka upp legkaup um alt land - heldur að jarða alla á opinberan kostnað - að hver sveit kosti jarðarfarir sinna manna. Það er þjóðfjelagsnauðsyn, að koma líkinu í jörðina, eins nauðsynlegt og að stemma stigu fyrir farsóttum, það er heilbrigðisráðstöfun, sóttvarnarráðstöfun. Þess vegna finst mjer að ekki eigi að íþyngja mönnum, heldur ljetta á þeim þessum kostnaði. Við vitum, að frá gamalli tíð hefir það þótt mannsmark að eiga fyrir útför sinni. Margur fátæklingurinn hefir stritað og erfiðað, til þess að geta átt fyrir útför sinni. Þetta er eðlileg og mannleg hugsun. Þess vegna eru líka altíðir í útlöndum „útfararsjóðir“. Menn borga í þá árlega lágt iðgjald, og þegar þeir deyja. borgar sjóðurinn útfararkostnaðinn. Þá þyrftum við að fá, styrkja þá, - en ekki auka kostnaðinn. Jeg kann ekki við að gjöra leiði framliðinna að fjeþúfu; - jeg tel það neyðarúrræði, að taka upp legkaup hjer í Rvík; - mjer væri kærast, að landið legði til kirkjugarðsstæði, án þess að heimta nokkuð í staðinn. Menn segja, að þetta gjald, legkaupið, verði ekki óvinsælt. Ef ekki strax - þá síðar - það hlýtur að verða óvinsælt. Jeg ann þjóðkirkjunni alls góðs, en bjarnargreiða hygg jeg það vera, að leggja nefskatt á þjóðina henni til viðhalds. En sje það óviðfeldið að leggja nefskatt á lifandi menn, þá veit jeg ekki hvað jeg á að segja um þetta - þetta að gjöra lík framliðinna að gjaldastofni.



Jeg ætla mjer að eins að segja örfá orð. Hv. 2. þm. Skagf. (J. B.) bar á móti því, að jeg hefði hermt það rjett, að áætlun milliþinganefndarinnar í skattamálum hefði ekki reynst rjett. En jeg get fullyrt, að jeg þekki fleiri kirkjur, sem hafa skaðast við að 75 aura sóknargjald var tekið upp fyrir allar hinar margvíslegu tekjur kirkjunnar, þótt aðrar kunni að hafa haft nokkurn tekjuauka af því. Hinn sami háttv. þm. spurði, hvort jeg vildi taka bendingu sína viðvíkjandi bændakirkjunum til greina, og get jeg svarað því svo, að jeg er fús á að bera mig saman við hann og aðra góða menn um það atriði, ef þess verður kostur. Mjer þótti kenna ekki alllítilla öfga í ræðu 5. kgk. (G. B.). Honum þótti óhæfilegt að taka upp legkaup um land alt og talaði um, að hjer væri verið að gjöra leiði látinna manna að fjeþúfu. Þetta er nú ekki vel til fundið, því að hjer ræðir auðvitað um skatt á lifandi mönnum en ekki dauðum. Legkaup hefir tíðkast hjer á landi frá hinni fyrstu kristni og aldrei verið óvinsælt gjald. Það er víst fyrst í dag, að það hefir heyrst, að með því væru leiði dauðra manna höfð að fjeþúfu eða gjörð að gjaldstofni. Hann sagði og, að ef Reykvíkingar yrðu nú fyrir ójöfnuði, þá væri ekki bætt úr skák með því, að sýna fleirum ójöfnuð. Hinn háttv. þm. hefir misskilið eða rangfært orð mín. Jeg sagði ekki, að það væri rangt að Reykvíkingar borguðu legkaup, en hitt sagði jeg, að það væri misrjetti, ef sú skylda ætti að hvíla á þeim einum, en allir aðrir að sleppa við það.



Jeg tel frv. þetta að mörgu leyti gott. Hjer er um það að ræða, hvort hækka eigi kirkjugjöldin, eða taka upp legkaup. Síðan kirkjugjöldin voru áætluð, hefir margt breytst, svo þau eru nú víða orðin ónóg, og þarf ekki að benda á annað en það, hvað miklu meiri kröfur menn gjöra nú en áður til þess, að kirkjubyggingarnar sjeu vandaðar. Það er að vísu gjörlegt, að hækka kirkjugöldin, en sjaldan mun það þó ganga hljóðalaust af, því að allir nefskattar eru óvinsælir. Hins vegar hefir legkaup aldrei verið óvinsælt, og ef það væri tekið upp aftur, mundi sjaldnar þurfa að grípa til þess að hækka kirkjugjöldin. Það var að vísu rjett, sem háttv. 2. þm. Skagf. (J. B.) sagði um bændakirkjurnar, en þó hygg jeg þess eins mörg dæmi, að söfnuðurnir vilji ekki taka við kirkjunum, eins og að bændur vilji ekki láta þær af hendi. Enda er nú kominn sá glundroði í alla kirkjulöggjöf vora, að það er alls ekki hættulaust fyrir einstaka menn að eiga kirkjur, því að þær geta staðið tekjulausar, þar sem söfnuðurnir, hve nær svo sem þeim ræður við að horfa, geta gengið úr þjóðkirkjunni og stofnað fríkirkju, og þannig að lögum losnað við öll gjöld til þjóðkirkjunnar, hve nær sem vera vill. Jeg held ekki að bændur mundu reynast ófúsari á, að fá söfnuðunum kirkjurnar í hendur, þó að legkaup yrði tekið upp, það yrði aldrei sá tekjuauki, að þeir yrðu ekki eftir sem áður fegnir, að sleppa við áhættuna. Jeg skal ekki fara langt út í ræðu hv. 6. kgk. þm. (G. B.), en jeg efast um, að hans fögru hugsjónum verði auðveldlega komið í framkvæmd. Almenningur hefir aldrei litið svo á, að leiðið væri fjeþúfa kirkjunnar, þótt legkaup væri tekið, en hitt liggur í augum uppi, að það getur orðið kirkjueigandanum talsvert tilfinnanlegt, að eiga að leggja land til kirkjugarðs endurgjaldslaust, sjerstaklega þegar kirkjugjöldin eru þar að auki ónóg. Legkaupið mundi því bæta nokkuð úr skák. Annars vil jeg hjer gjöra þá athugasemd, að mjer virðist öll okkar kirkjumál komin í slíkar ógöngur, að jeg sje enga leið út úr þeim, nema algjörðan skilnað ríkis og kirkju. Með þeim orðum á jeg ekki eingöngu við fjárhagsástæður kirkjunnar, heldur miklu fremur við ýmsar þær trúarskoðanir, sem nú eru látnar sigla undir flaggi þjóðkirkjunnar, þótt andstæðar sjeu sönnum evangeliskum kristindómi.

Jósef Björnsson Háttv. þm. Ísaf. (S. St.) sagði, að bændakirkjurnar væru svo hættuleg eign nú orðið, að eigendur þeirra. mundu nú víða vilja vera lausir við þær. Það má sjálfsagt færa dæmi þess, að þetta sje rjett í einstöku tilfellum, en þó hygg jeg fleiri dæmi hins, að bændur vilji ekki afhenda kirkjurnar. Það vakir sem sje fyrir mörgum, að fríkirkjuhreyfingin sje líkleg til sigurs, og þá losna kirkjueigendurnir við þær kvaðir, sem á kirkjunni hvíla, en halda þeim eftir. Út af legkaupinu vil jeg geta þess, að það er ekki skylda kirkjueigendanna að sjá um kirkjugarðinn, og því yrði þeim legkaupið sem gjald úr grjóti tekið. Jeg hygg því, að það geti tafið fyrir því, að söfnuðurnir fái kirkjurnar á sitt vald.



Jeg er algjörlega samdóma háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) í þessu máli. Mig furðar á því, að þetta frv, skuli hafa komið fram, og sjerstaklega á því, að hv. 4. kgk. þm. (B. Þ.) skuli vera flutnm. þess, því að hann er annars ekki maður, sem vill spilla tíma þingsins til ónýtra málalenginga. Jeg verð að játa, að hin tilvitnanaríka ræða hans sannfærði mig alls ekki. Legkaupið er svo lágt gjald, að mjer virðist óhugsandi, að það geti bjargað kirkjunum úr fjárhagslegum vandræðum. Og ekki get jeg heldur verið sammála um, að það hafi alt af verið vinsælt gjald; mjer er fullkunnugt um, að sumstaðar hefir það verið óvinsælt. Háttv. þm. Ísaf (S. St.) sagði, að ef legkaup yrði ekki tekið upp, þyrfti að hækka kirkjugjöldin. En jeg sje ekkert á móti, að sú aðferð sje höfð, ef aukning á tekjum kirkju eða kirkna er nauðsynleg. Hann sagði og, að það væri nú orðið hættulegt, að eiga kirkju, en jeg get ekki skilið, að legkaupið bjargi út úr þeirri hættu. Þá mintist hann og á, að það væri talsverð kvöð, að eiga að leggja land til kirkjugarðs, en ekki get jeg gjört mikið úr því. Jeg er sjálfur landseti á kirkjujörð, og tel mjer engan skaða að því, þótt land hafi þar verið lagt til kirkjugarðs. Jeg mun því greiða atkv. á móti frv. En áður en jeg setst niður, vil jeg geta þess, að mjer hefir þótt leiðinlegt að heyra, hve fast prestarnir fylgja frv. þessu, því tæplega ,trúi jeg því, að þeim þyki skattur, sem lagður er þannig á, ekki töluverð neyðarúrræði.



Mjer finst þetta mál ekki svo einfalt, sem mörgum öðrum, er um það hafa talað. Mjer virðist að um frv. megi hvorttveggja segja, að það sje þörf á því og ekki þörf. Legkaupið er ætlað til viðhalds kirkjugarðinum, en fyrir viðhaldi kirkjugarða er sjeð á annan hátt, með sóknargjaldalögunum, svo að óhjákvæmilegt er legkaupið ekki. En það er alls ekki þáttur í hinum eiginlega útfarakostnaði, eins og háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) virtist gjöra ráð fyrir. Ekki get jeg heldur sjeð, að hjer sje um heilbrigðisráðstöfun að ræða, því að frá heilbrigðislegu sjónarmiði, gjörði það sama gagn að grafa menn úti á víðavangi, en kirkju garðurinn væri með öllu þarflaus. Nei, málið er svo vaxið, að menn vilja geta grafið framliðna ættingja sína í sæmilegum grafreit, og því þarf fje til viðhalds kirkjugörðunum. Menn geta nú að vísu sagt, að fyrir því sje sjeð með sóknargjaldalögunum, og er það rjett, eins og jeg áður sagði. En þegar tekjur kirkna eru nú: af skornum skamti, er spurningin, hvortheldur eigi að hækka kirkjugjöldin, eða taka upp legkaup. Mjer fyrir mitt leyti stendur alveg á sama, á hvern hátt kirkjugörðunum er haldið við, en jeg álít, að í því efni sje, úr því sem komið er, rjettast; að fara eftir því, hvað almenningur helst vill. Aftur á móti sje jeg ekki, að þetta mál. þurfi að standa og falla með bændakirkjunum, því að það eru söfnuðurnir, en ekki eigendur bændakirknanna, sem eigaað halda kirkjugörðunum við, og legkaupið ætti sem sagt að ganga til viðhalds grafreitunum, en ekki til kirkjueigenda. Væri ef til vill best, að reikningar kirkjugarðsins væru alt af lausir við reikninga kirkjunnar. Hjer í Reykjavík stendur alveg sjerstaklega á þar sem kaupa þarf land til kirkjugarðsins, svo að ekki væri. fjarstæða, að setja lög um þetta hjer, þótt það bíði annars staðar um land.