Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pjetur Jónsson Jeg ætla að leyfa mjer að mæla nokkur orð fyrir hönd nefndarinnar um brtt. þær, sem hún hefir leyft sjer að gera við frv. Fyrst er brtt. við 5. gr. Hún er um frestinn til þess að menn hafi óskað að nota þann rjett til síldarsölu, sem þeim er veittur með lögum þessum. Það er auðsætt, að fresturinn, sem hugsaður var í frv., er orðinn of stuttur, þar sem nú er korninn 11. júlí. Þess vegna hefir nefndin hugsað sjer að hafa frestinn til 31. júlí, þó að síldarveiði yrði þá byrjuð. Þá er brtt. við 6. gr. frv. Hún fer í þá átt, eins og jeg drap á við 1. umr. málsins í gær, að gera nokkra málamiðlun milli þeirra, sem þótti greiðslutíminn helst til langur. Það er hagað svo til, að fyrir þrjú greiðslutímabil, lok októbermánaðar, árslok og lok marsmánaðar 1919, komi að eins tvö tímabil, lok desembermánaðar og lok aprílmánaðar. Er þar og farið fram á þá breytingu, að landsstjórnin skuli greiða seljendum helming verðsins að fullu í lok desembermánaðar og hinn helminginn fyrir lok aprílmánaðar, þó að hún hafi ekki fengið inn í desemberlok svo mikið, að nemi helming innkaupsverðs. Jeg vona, að þetta verði ekki svo fráfælandi fyrir seljendur, að það spilli fyrir frv., en hins vegar er það töluvert aðgengilegra fyrir landsstjórnina. Þriðja brtt. er mestmegnis fólgin í því, að breyta ákvæðinu í 7. gr., um að næsta þing skuli ráðstafa arðinum, sem kynni að verða af síldarsölunni. Nefndin fer hjer fram á, að það sje nú þegar fastákveðið, hvernig arðinum skuli varið. Að vísu hafa heyrst raddir um það frá síldarútgerðarmönnum - meðal annars í brjefi, sem þinginu hefir verið sent frá síldarútgerðarmönnum -, að nema í burtu ákvæðið um að landssjóður fái nokkuð af hagnaðinum. En nefndin áleit þetta ekki sanngjarnt og hjelt að það mundi mælast illa fyrir, með því að landssjóður tæki að sjer ábyrgðina á síldarkaupunum. En hins vegar kom nefndarmönnum saman um það, að ekki væri vert að landssjóður slægðist of mjög eftir arðinum og ætlaði honum þess vegna 20% eða 1/5 af hagnaðinum. En í brtt. við þessa gr. er og orðabreyting, sem fer í þá átt, að með kostnaðinum dragist einnig frá útflutningsgjald. En þetta er raunar óþarft, því að það hefir verið tekið fram í 2. gr., b.-lið, að seljandi greiði útflutningsgjald af síldinni. Kemur ekki til mála, að gjaldið þurfi að draga aftur frá. Ef ekki verður hægt að komast að samkomulagi við forseta um að nema þennan hluta brtt. í burtu, geri jeg ráð fyrir að það verði hægt við 3. umr. Mál þetta fjekk svo góðar undirtektir við 1. umr., að jeg býst ekki við, að jeg þurfi að skýra það nánar.

Sigurður Sigurðsson Jeg ráðgerði í gær við 1. umr. þessa frv. um landsstjórnarinnar á síld, að gera grein fyrir aðstöðu minni til málsins. Mjer hefir skilist, að upphaflegur tilgangur þessa máls og þessa frv. hafi verið sá, að tryggja það, að síldveiðar yrðu stundaðar í sumar, svo að síldarútvegsmennirnir gætu notað og komið í verð því, sem þeir eiga fyrirliggjandi af tunnum og salti. Hjer var verið að hlaupa undir bagga hjá síldarútvegsmönnunum og ljetta af þeim áhættu og ábyrgð. Þá var enn óákveðið um verðið, er fást mundi fyrir síldina, eða það af henni, er flytja má til Svíþjóðar. Það mun því auðsætt, að með því að láta landsstjórnina kaupa fyrir hönd landsins þetta mikið af síld, 100 þús. tunnur, voru síldarútvegsmenn eða síldarútvegurinn nálega úr allri hættu, er síldveiðin ella var undirorpin. En síðan málið var fyrst flutt hjer á Alþingi, hefir sú breyting á orðið, að fengin mun nokkur vissa um gott verð fyrir það af síldinni, sem leyft er að flytja til Svíþjóðar. Síldarútvegsmenn, hinir stærri að minsta kosti, segja því nú, að áhættan við síldveiðina sje horfin. Og jeg heyri því haldið fram hjer á þingi, að það sje engin áhætta heldur fyrir landssjóðinn að kaupa þessar 100 þús. tunnur af síld. Frá sjónarmiði síldarútvegsmanna virðist því óþarft, hvað áhættuna snertir, að samþykkja þetta frv. Enda hafa hinir stærri síldarútvegsmenn látið það brjeflega í ljós við Alþingi, að þeir óskuðu ekki eftir að frv. yrði samþykt, úr því sem komið væri, og síst af öllu, ef síldarútveginum yrði ekki ákveðinn allur sá ágóði, er kynni að verða á sölu síldarinnar. Jeg vil nú strax lýsa yfir því, að þessi upphaflega grundvallarhugsun fyrir frv., að koma allri áhættunni af síldveiðinni og síldarsölunni yfir á landssjóðinn, er lítt forsvaranleg. Og mig undrar það satt að segja, að nokkur þm. skyldi ljá frv. fylgi sitt, meðan svo stóð, að útlit var fyrir, að landssjóði væri bökuð stórábyrgð og áhætta með síldarkaupunum. En þó að þessi áhætta sje nú að líkindum miklu minni, eftir að fengin er von eða nokkur vissa um það verð, er muni fást fyrir þessa síld, sem leyft er að senda til Svíþjóðar, þá á landssjóður samt sem áður nokkuð á hættu, ef frv. verður samþykt og landsstjórninni falið að kaupa síldina. En sje það nú hins vegar svo komið, að öll áhætta með síldarkaup og síldarsölu sje horfin úr sögunni, þá ætti um leið að vera rutt á braut ástæðunni fyrir því, að samþykkja þetta frv. Og sumir telja einnig, eins og áður er getið, að svo sje. Þeir, sem nú halda því eigi að síður fram, að það beri að samþykkja frv., færa það sem ástæðu, að með því sje trygður rjettur hinna smærri síldarútvegsmanna til sölu á sinni síld móts við hina, eða í rjettu hlutfalli við hina stærri og meiri máttar útvegsmenn. Og jeg skal strax kannast við, að þetta er nauðsynlegt. Það er vitanlega alveg sjálfsagt að tryggja það með einhverjum ráðum, að efnamunurinn og þeir, sem kraftinn hafa, geti ekki undirokað hina í samkepni um sölu á síldinni. Það segir sig sjálft. En það þarf ekki að gera það á þennan hátt, sem hjer er farið fram á, eða með því að samþykkja þetta frv. um kaup landsstjórnarinnar á síld. Það má gera það á annan hátt. Ráðið til þess er ósköp einfalt. Það á að fela útflutningsnefndinni að jafna því niður, hvað hver einstakur síldarútvegsmaður má eða fær að flytja mikið út af síld. Útflutningsnefndinni er falið að sjá um útflutning á þessum 1.000 hrossum, sem Englendingar - af náð sinni og miskunn - hafa leyft okkur að selja til Danmerkur. Hjer skal ekki rætt um það, hvað smánarlega lítið þetta er móts við þörfina, ekki nema 1/8 eða 1/10 hluti þess, er landsmenn þyrftu nú að selja af þessari vöru. En hvað sem því líður, þá er útflutningsnefndinni falið að jafna þessum útflutningi niður á helstu hrossahjeruð landsins. Og það er síst vandaminna eða ábyrgðarminna en að jafna niður síldarútflutningnum eftir sömu eða svipuðum reglum og gert er ráð fyrir í frv. Mjer virðist því, að frv. þetta, um kaup landsstjórnarinnar á síld, sje algerlega óþarft, hvað þessa hlið - niðurjöfnun síldarinnar til útflutnings - snertir, en að öðru leyti ekki alveg hættulaust fyrir landssjóðinn að samþ. það. Enn fremur má benda á það, að frv., ef það verður að lögum, skapar óheyrilegt misrjetti milli atvinnuveganna, bæði beint og óbeint. Beinlínis með því, að síldarútveginum eða sjávarútveginum er gert þarna hærra undir höfði með því að skylda landssjóð til þess að kaupa síldina. Ef jafnrjettis hefði verið gætt, átti landssjóður einnig að kaupa hrossin - 2000 hross - og selja svo annað þúsundið hjer innan lands til manneldis og skepnufóðurs, og jafna síðan verðinu niður milli seljanda. Óbeinlínis kemur misrjettið fram í því, að hjer er sjerstaklega verið að hlynna að þeim útveginum, sem að undanförnu og enn þann dag í dag er versti keppinautur landbænda, hvað verkafólk snertir. Fólkið þyrpist að síldarútveginum, og það oft svo, að úr hófi keyrir, og sjer jafnvel til skaða og skammar. Bændur sitja svo eftir mannfáir og geta ekki fengið nægilegan mannafla til nauðsynlegra verka, jafnvel hvað sem í boði er. Þá skal jeg minnast á tvö atriði. Í annari málsgrein 4. gr. er sagt: „Þegar ákveðin er hlutdeild frambjóðenda í sölunni, koma - auk framleiðenda - þeir einir síldarkaupendur til greina, sem hafa greitt minst 20 krónur fyrir máltunnu nýrrar síldar“. Jeg vil leyfa mjer að vekja athygli á því, að þótt jeg telji 20 kr. fyrir máltunnuna sjálfsagðar, ef gert er á annað borð ráð fyrir, að menn fái að kaupa síld, þá get jeg ekki neitað, að landið er að hlynna að braski þeirra, sem síldina kaupa, að minsta kosti í öðru veifinu. Hjer hefðu ekki aðrir átt að koma til greina en framleiðendur. Ef þessi leið hefði verið farin, sem jeg benti á, ætti þeim að vera innan handar, er síldina kaupa, að selja tunnurnar og salt til framleiðslunnar. Jeg tel 7. gr. óþarfa og varhugaverða. Varhugaverða tel jeg hana fyrir ákvæðið um, hvernig hagnaðinum skuli skift niður. Jeg hefi litið svo á, að ef landssjóður keypti síld og bæri áhættuna af þeirri verslun, að þá væri sjálfsagt, ef um ágóða væri að ræða, að hann lenti óskiftur hjá landssjóði. Meiri hluti bjargráðanefndar hefir að vísu komið með brtt. um, að væntanlegum arði verði skift að 4/5 og 1/5. En mjer þykir 1/5 í hlut landssjóðs alveg óhæfilega lítið. Til mála gat komið helmingur í hvorn stað. Mjer virðist, að það liggja í hlutarins eðli, að sá aðilinn, sem ber hættu og ábyrgð á sölunni, eigi að njóta arðsins. Jeg álít því frv. þetta gersamlega óþarft, og mun greiða atkv. móti því.

Pjetur Jónsson Jeg ætla mjer ekki í orðakarp um frv. þetta. En mjer þótti leiðinlegt, að háttv. 1. þm. Arn. (S. S.), sem er vitanlega sá maðurinn á þingi, sem er ókunnugastur þessu máli, af því að hann var ekki viðstaddur, er það var undir búið, og hefir þess vegna ekki haft tækifæri til þess að kynna sjer það nema síðan í fyrradag, skyldi ráðast á það. Tvo undanfarna mánuði hefi jeg kynt mjer málið, og þó er jeg ekki eins öruggur um mína sannfæringu, eins og hann virtist vera um sína. Og þetta mun stafa af því, að jeg hefi sennilega sjeð fleiri hliðar á málinu en hann, og það gert mig hikandi. Jeg get síst verið því samþykkur, að þm. sjeu hjer að vinna óforsvaranlegt verk með því að flytja frv. þetta. Víst er það, að jeg hefi ekki treyst mjer að magna mig svona upp á móti því á einum degi. Það er að vísu rjett, sem háttv.þm. (S. S) sagði, að síldarútvegurinn er keppinautur landbúnaðarins. En það kemur ekkert þessu máli við. Vjer tölum um síldarútveginn sem keppinaut landbúnaðarins, þegar alt gengur sinn vanagang, þegar reka má útveginn óhindrað og verð á síld er sæmilegt. En nú horfir svo við, að það gerir ekki neinn usla í landbúnaðinum, þótt landssjóður kaupi 100 þús. tunnur af síld til hjálpar landbændum. En hitt ætti hver maður að geta sjeð, að ef síldarútvegurinn hyrfi með öllu úr sögunni, væri það mikið tjón fyrir landið, þó að ekki sje til annars en hafa gjaldeyri fyrir lífsnauðsynjar. 100 þús. tunnur eru áætlaðar á 6 milj kr., og er ilt að vera án þeirra. Auðvitað stendur og fellur síldarútgerðin ekki með þessu frv., því að nú lítur nokkru betur út um þennan atvinnuveg en áhorfðist. Síldveiðum verður þess vegna ekki yfirleitt hætt, þótt þingið láti málið afskiftalaust. En sumir treysta sjer ekki til þess, að reka síldarútveg í sumar, einkum hinir smærri útgerðarmenn, ef þeir eru ekki vissir um sölu og verð fyrir fram. Með þessu frv. hlaupum vjer undir bagga með hinum veikbygðari, en það eru ekki þeir, sem mest fólkið hrifsa til sín, heldur hinir sterkari, sem tunnurnar hafa og stærsta útgerðina. En þeir menn, sem vjer hjálpum með þessu, eru þeir, sem hafa tunnur og hafa ef til vill nú þegar ráðið fólk til sín, en eru svo í vandræðum með að selja það sem aflast. Jeg ætla svo ekki að svara þessu atriði frekar. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S) vjek þá að því, að hann feldi sig ekki við það atriði 4. gr., sem kveður á um, í hvaða hlutfalli skuli kaupa síldina Þetta er margyfirvegað mál, hvernig ætti að skifta kaupunum á þessum 50.000 tunnum, hvort ætti að skifta þeim eftir því, hversu margar tunnur hver útgerðarmaður ætti fyrirliggjandi hjer á landi, eða þá eftir einhverjum öðrum mælikvarða. Þetta atriði hafði útflutningsnefndin til athugunar og síðar síldarútvegsnefndin. Niðurstaðan verður alt af sú, eftir langa yfirvegun, að best sje að skifta eftir tunnueign í landinu, en þó skuli þeir, sem eiga tunnur og ekki gera út, verða að gefa vel fyrir síldina, sem þeir kaupa, og þetta síðasta er líka trygt í síðari hluta 4. gr. En úr því að það var álitið hallkvæmast, að kaupa síldina í hlutfalli við tunnutal, þá er síðari hluti 4. gr. nauðsynlegur, því að þar er ljett undir baggann með framleiðendunum, með því að gera þeim, er tunnur eiga það að skilyrði fyrir því, að verða hluttakandi í þessu hnossi, að þeir kaupi síldina af framleiðendunum við góðu verði. Eins og eðlilegt var gerði háttv. sami þm. (S. S.) athugasemd við 7. gr., og vildi hann halda því fram, að úr því að landssjóður yrði að bera þá áhættu, sem þetta hefði í för með sjer, yrði hann og að fá allan gróðann, ef hann yrði nokkur. Jeg hefi frá öndverðu litið svo á, að þetta gæti aldrei komið til nokkurra mála. Landssjóður tæki aldrei á sig svo mikla áhættu, að hann gæti borið hana saman við hugsanlegan gróða. Það er heldur alls ekki ætlunin, að gera þetta að gróðavegi fyrir landssjóðinn, heldur er þetta gert út úr ítrustu neyð og til þess að halda síldarútgerðinni við, svo að atvinnuvegur sá falli ekki í kalda kol. Það er og enginn vafi, að ef þetta yrði til þess, að þessi atvinnugrein gæti staðið með blóma í sumar, þá væri það sú besta björg og dýrtíðarhjálp, sem hægt væri að veita almenningi. Og ef oss tækist að halda framleiðslunni yfirleitt í samræmi við þörfina, þá væri slíkt betri hjálp en nokkuð annað. En vjer höfum, því miður, ekki haft miklu úr að spila til slíkra hluta. En þótt þetta megi telja útlátalítið, þá vil jeg þó ekki, að landssjóður kippi að sjer hendinni.

Þórarinn Jónsson Jeg skal ekki fara mikið út í þetta mál. Jeg verð að leggja áherslu á það, að mál þetta er í öndverðu tekið upp sem bjargráðamál. Það er þó ekki og getur ekki verið alþjóðarbjargráðamál, þar sem á bak við stendur fjárhætta einstakra manna þjóðfjelagsins, en eigi heildarinnar. Hætta sú, sem samfara er samþykki þessa frv., er að sjálfsögðu töluverð fyrir landssjóðinn, en þar sem frv. miðar til þess, að styðja hina smærri síldarútvegsmenn í samkepninni við þá stærri og það einnig getur á annan hátt horft til bjargráða, sem jeg síðar skal sýna fram á, er jeg hlyntur anda frv. Jeg hlýt að gera ráð fyrir, að Svíar kaupi og borgi á ákveðnum tíma þá síld, sem þeir vilja fá, og að vjer þurfum eigi að sjá um flutning til þeirra, því að það gæti verið óþægilegur böggull, eins og nú er ástatt um skipakost. Jeg geng því hiklaust út frá, að háttv. stjórn sjái svo um, að Svíar borgi þá síld, sem þeir kaupa hjer, á ákveðnum degi, hvort sem hún verður til þeirra komin eða eigi, og að þeir sjái um flutningstæki. Með þessum fyrirvara get jeg fylgt frv., með því að jeg þykist sjá, að það einnig á annan hátt geti horft til bjargráða, eins og jeg vjek áður að, sem sje á þann veg, að sá hluti síldarinnar, sem eigi fer til Svía eða Ameríkumanna, verði notaður til fóðurbætis hjer í landi. Þetta getur orðið mikilsvert vegna þess, hversu afarilla nú lítur út um grasvöxt hjer á landi, sjerstaklega þegar tekið er tillit til, að eftir því verði, sem sagt er að Svíar muni gefa, ætti að vera hægt að selja hinn hluta síldarinnar fyrir 15 kr. tunnuna, án þess að landssjóður hefði halla, og væri slíkt ódýr fóðurbætir og vel leggjandi í nokkra áhættu með þetta fyrir það, að fá svo ódýran fóðurbæti. Ef stjórnin tæki þann kost um sölu síldarinnar, sem jeg hefi bent á, gæti hjer einmitt verið um bjargráð að ræða fyrir landbúnaðinn og það verð jeg að ætlast til, að hún geri. Það hvetur mig einnig nokkuð til að fylgja máli þessu, að hinir stærri síldveiðamenn, sem í öndverðu fluttu málið af töluverðu kappi, hafa nú snúið við blaðinu og vilja helst að málið strandi, sennilega vegna þess að þeir sjá nú, að hættan er eigi slík sem þeir hjeldu í byrjun, og bendir þetta eindregið í þá átt, að þeir hafi ætlað landssjóði áhættuna, en sjer gróðann. Og jeg verð að segja, að jeg er ekkert hrifinn af slíkum hugsunarhætti.

Sigurður Stefánsson Það eru örfá orð, sem jeg vildi sagt hafa, því að háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J) hefir nú tekið til athugunar þá hlið málsins, er snertir landbúnaðinn. Þegar vjer lítum á frv., eins og það er nú, þá er það hrein og bein bjargráð fyrir landbúnaðinn. Vjer verðum að gæta þess, að samkvæmt horfunum á sölu síldarinnar til Svíþjóðar, þá er hægt að selja þar 50.000 tunnur, sem ef til vill yrðu seldar hjer í landinu fyrir mjög lágt verð. Það er því ekki ástæða til þess fyrir formælendur landbúnaðarins, að setja sig upp á móti þessu frv., því að jeg veit ekki hve nær auðfenginn fóðurbætir kemur sjer vel ef ekki nú. Jeg verð að álíta, að stjórninni sje alt hægara um vik, er hún er sjálfráð um þennan hluta, hefir umráð yfir allmiklum síldarforða, heldur en ef hún ætti að fá hann hjá framleiðendum með því verði, er þeir settu á hana, eða takmarka útflutninginn á þeirri síld, sem þeir hefðu yfir að ráða. Þá dugir ekki í þessu efni að vera að tala um misrjetti milli sjáfarútvegsins og landbúnaðarins, því að jeg álít löggjafarvaldinu það skylt, að styðja hvern þann atvinnuveg, sem í nauðum er staddur. Þá verð jeg einnig að játa, að hversu mikið „lotteri“, sem síldarútvegurinn er, þá hefir hann þó og einkum aflað landssjóði stórkostlegra tekna, og þar að auki auðgað ýmsa menn. En eins og þessum atvinnuvegi er nú komið, þá er hann mjög svo nauðulega staddur, og munu nú þeir vera miklu fleiri, sem svo að segja fljóta meðan þeir ekki sökkva, heldur en hinir, sem nægilegt bolmagn og fjármagn hafa. Þessi leið, sem hjer er gert ráð fyrir að farin verði, er því ágæt til þess að bjarga þeim, sem illa eru staddir, og halda þannig við útgerðinni Auk þess ber þess að gæta, að þótt þetta frv. verði nú felt hjer, þá bætir það ekkert úr um fólkshald bænda á þessu sumri. Útgerðin er sem sje komin af stað og útgerðarmennirnir hafa þegar ráðið fólkið til sín, svo að bændur ná ekki í það í þetta skiftið. Auk þess hygg jeg, að margur búandinn muni hugsa sig um tvisvar, áður en hann fer að ráða dýrt kaupafólk til þess að vinna jörðina, eins og hún nú er á sig komin. Ef frv. verður aftur á móti samþykt, þá tel jeg, að það ljetti að vonum undir með landbúnaðinum, að landssjóður hefir ótakmarkað vald yfir miklum síldarbirgðum til fóðurbætis fyrir búpening. Frv. þetta var í fyrstunni samið að ráði fulltrúa síldarútgerðarinnar, bæði af Vestur- og Norðurlandi, sem sátu á ráðstefnu hjer í Reykjavík fyrir skömmu. Auðvitað eru nokkrir stórgróðamenn hjer, sem ekki þykjast kæra sig um neina liðveislu löggjafarvaldsins en það er allkynlegt, að þegar svo leit út, sem þetta mundi verða áhættuspil, þá þögðu þeir, en nú, þegar það er sjeð, að áhættan er lítil eða engin, þá þjóta þeir upp til handa og fóta og vilja engin afskifti þingsins af þessu máli. Þessi framkoma þeirra verður ekki skýrð á annan veg en þann, að nú sjái þeir, að gróðavon þeirra verður minni en ef alt hefði setið við það, sem áður var. Þá ber og þess að gæta, að þótt þetta frv. verði samþ., þá er öðru nær en að útgerðarmönnum sje öllu góðu bættir. Hjer er að eins gert ráð fyrir, að landssjóður kaupi 100.000 tunnur, en vitanlega eiga þeir þrátt fyrir þetta 2/3 af tunnum sínum liggjandi. Fiskist nú ekki meira en það, sem ráð er gert fyrir að landssjóður kaupi, þá liggja útgerðarmennirnir með stórt „kapital“, þó að þetta bjargi að nokkru. Jeg held því, að það væri ekki rjett af þinginu að fleygja málinu frá sjer, og það sem gerir mig enn ótrauðari fylgismann þess, eru horfur landbúnaðarins að þessu sinni. Það hafa líklega fáir núlifandi manna horft fram á önnur eins stórvandræði fyrir landbúnaðinn og nú, en ef síldin veiðist hefir maður von um vissan og ódýran fóðurbæti. Jeg vil taka undir það með háttv. 1. Húnv. (Þór J.), sem hann sagði um sölu síldarinnar. Jeg álít og vona, að stjórnin gangi svo frá samningunum, að hættan verði engin, og að Svíar borgi síldina þegar hjer á staðnum, þó að ekki sje hún komin í skip Jeg veit, að margir eru áhyggjufullir um þetta atriði, en jeg verð að treysta því, að svo verði gengið frá þessum samningum, að ekkert sje í hættunni. Og þó að einhver þau forföll komi fyrir, að skipasendingin farist fyrir, þá lendi sá skaði á Svíum en ekki á landssjóði. Það væri mjög ákjósanlegt, að stjórnin gæti nú þegar gefið skýlausa yfirlýsingu um þetta atriði. Jeg vona svo að málið gangi fram, og sest því niður.

Einar Jónsson Jeg á ekki hægt með að tala í þessu máli, því að jeg er síldarútgerðinni ókunnugur. En þegar það kom til mála hjá háttv.þm. S. Þ. (P. J.), að þessi ráðstöfun mundi verða til góðs fyrir landbúnaðinn, þá get jeg að sumu leyti fallist á að svo kunni að geta orðið, en hins vegar hygg jeg þó, að öll ákvæði vanti í frv., sem tryggja það. Það er og orðið ljóst, að síldarútvegsmennirnir fóru fram á þessa ráðstöfun, af því að þeir þóttust í vanda og hættu staddir, og það furðar mig ekki. En nú hefi jeg heyrt, að ekki rauni verða tjón af síldarsölunni vegna samninga við Svía, sem kaupa muni síldina góðu verði. En þá kemur það upp úr kafinu, að síldarútvegsmennirnir kæra sig ekkert um, að frv. nái fram að ganga, og þykir mjer því framkoma þeirra nokkuð blendin. En nú vil jeg ekki láta landssjóð nota sjer þetta, heldur vil jeg láta framleiðendurna njóta hagnaðarins, ef nokkur verður. Jeg er samþykkur háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) um, að það er athugavert að láta landssjóðinn bera alla áhættuna, en fá þó ekki nema af hagnaðinum, því að jeg álít, að sá, sem beri áhættuna, eigi og að fá gróðann. Svo er það eitt, sem jeg vildi spyrja háttv.frsm. (P. J.) að og aðra, af því að jeg skil það ekki vel, þar eð jeg hefi haft lítinn tíma til þess að athuga það. En það er þetta, að í 5. gr. geta allir lesið, að hver, sem óskar að nota þennan rjett, segi til þess fyrir 31. júlí 1918. En mjer er spurn: Hvernig fer þá fyrir þeim, sem ekki nota rjettinn og geta ekki komið síldinni á markaðinn? Getur hann þá sloppið með sína síld, eða á hann að vera útilokaður frá því, að geta selt sína síld til landssjóðsins? Það sýnist í 1. gr., að landssjóður hafi heimild til þess að kaupa alla síld, en við það getur 5. gr. komið í mótsögn. Á þessu vildi jeg beiðast skýringar. Jeg segi ekkert um það, hvort jeg greiði atkvæði með þessu frv. En jeg segi aftur á móti, að landbúnaðurinn gæti haft verulegt gagn af þessu, eins og grasbresturinn er fyrirsjáanlegur, og síldin góður fóðurbætir; en tryggingin fyrir því, að þetta verði landbúnaðinum til góðs, er engin. Háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) sagði, að ef 50.000 tunnur yrðu seldar til Svíþjóðar fyrir sæmilega hátt verð, þá væri hægt að selja mest af því, sem eftir væri, fyrir viðráðanlegt verð hjer innanlands, en því miður vitum vjer ekki með vissu, eða höfum neina tryggingu fyrir því, að svona muni fara; því að ef þetta væri víst, þá gæti hver bóndi greitt atkvæði með frv.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg heyri sagt, að háttv. formaður bjargráðanefndar (P. J.) hafi spurt um skilyrðin fyrir sölu á þeirri síld, sem selja á til Svíþjóðar. Jeg get ekki sagt neitt um það núna. En ef bjargráðanefnd óskar eftir því, mun stjórnin fús á að sýna henni skeyti, sem um það hafa í milli farið, og eru í þeim skeytum allar þær skýrslur, er nú er hægt að fá hjer um þetta efni. Jeg þykist þess fullviss, að hinir ráðherrarnir hafi ekki neitt á móti því, eða nokkuð við það að athuga. Jeg ætla mjer ekki að taka til máls um sjálft málið að svo komnu. Jeg er að vísu í dálitlum vafa um það, hvort alt frv. er svo heppilegt eða sjálfsagt, sem margir háttv.þm. virðast álíta. En það er eitt atriði í frv., sem jeg tel aðalatriðið, og sem er sjálfsagður hlutur, að þingið setji einhver ákvæði um. Það er ákvæðið í 4. gr. um það, hvernig skifta skuli síldinni á milli þeirra, sem framleiða hana. Jeg hygg, að í þessu efni sje ákvæði frv. mjög svo heppilegt og skynsamlegt. En hvað önnur atriði í frv. snertir, þá mun það vera nokkuð mikið vafamál, hvort alt er rjett athugað, sem þar stendur. Jeg geri ráð fyrir, að ekki þurfi að leggja aðaláherslu á önnur atriði en þetta eina, sem jeg hefi nefnt, en sum hinna eru samt nokkuð varhugaverð. Fyrst og fremst er þess að geta, að varlegra væri að hafa frestina til greiðslu á síldinni af landssjóðs hálfu lengri. En fjármálaráðherrann mun ætla að koma með brtt. um greiðslufrestinn við 3. umr., og skal jeg því ekki tala frekar um það atriði. En annað atriði er líka allviðsjárvert. Það er að skuldbinda landssjóðinn til þess að taka síldina á þeim höfnum öllum, sem nefndar eru í 3. gr. frv., þó að ekki sje hugsað um nema þessar 6 hafnir, er beinlínis er skyldað að kaupa síldina á. Það eru Seyðisfjörður, Eyjafjörður, Siglufjörður, Reykjarfjörður, Önundarfjörður og Ísafjarðarkaupstaður. Nú getur vel farið svo, að ómögulegt verði að taka síldina til útflutnings á einni eða tveimur höfnum. Það getur því orðið nokkuð mikill kostnaður að flytja alla síldina á útflutningshafnirnar. Mjer skilst, að í frv. sje ætlast til, að seljendur selji síldina á skipi á þeim höfnum, sem nefndar eru í frv.  (P. J.: Jú, svo er til ætlast)  . Kostnaðurinn við að flytja hana til þeirra hafna, sem hún verður flutt út frá, legst því á landssjóðinn.  (P. J.: Síldin verður landssjóði þeim mun dýrari, sem því nemur)  . Já, síldin verður þeim mun dýrari. En það er alveg óútreiknanlegt, hvað það getur orðið mikið. Menn hafa rekið sig á það, hverjum annmörkum þetta getur verið bundið, svo að þetta getur orðið mjög óþægilegt atriði. Svo vildi jeg að eins drepa lauslega á það, að framleiðendur eru skyldaðir til að hafa umsjón með þeirri síld, sem þeir selja, þó ekki endurgjaldslaust, nema til ársloka. Nú getur vel farið svo, að þó að síldin sje seld, þá verði hún falin framleiðendum til geymslu fram á sumar. Það mun hafa komið fyrir áður. Þetta atriði getur því orðið varhugavert, þó að ekki sje líklegt að mikil hætta stafi af því. Jeg legg ekki mikla áherslu á gróðahlutann, sem landssjóður fær. Jeg lít svo á, að það eigi ekki að vera tilgangurinn, að landssjóður græði á þannig lagaðri aðstoð við framleiðsluna. Það, sem sjerstaklega þarf að tryggja, er að landssjóður bíði ekki skaða við þá ábyrgð, sem hann tekst á hendur, þegar framleiðendur eru búnir að fá það fyrir sína vöru, sem þeir þurfa, til þess að geta framleitt hana. Mín skoðun er sú, að frv. eigi fram að ganga. Í frv. er sem sagt eitt mjög nauðsynlegt atriði um skiftingu síldarinnar. Að öðru leyti er frv. varla eins mikils virði og menn virðast halda. Þessi einstöku atriði vildi jeg að eins nefna ná, ef ske kynni að nefndin vildi athuga þau til 3. umr. En líklega hafa þau þegar verið athuguð í nefndinni. Að lokum skal jeg láta þess getið, að áhættu landssjóðs tel jeg eftir atvikum ekki mikla eftir frv.

Sigurður Sigurðsson Háttv. þm. S.-Þ. (P. J.) byrjaði ræðu sína með því að furða sig á því, að jeg ljet í ljós svo ótvíræða skoðun í málinu, þar sem jeg hefði að eins haft mjög stuttan tíma til þess að kynna mjer það. Í tilefni af þessu skal jeg lýsa yfir því, að jeg hefi lesið þau gögn, sem fyrir liggja í málinu, og kynt mjer þau. En jeg hefi ekki gengið í skóla til síldarútvegsmannanna sjálfra eða leitað fræðslu til þeirra. Jeg álít ekki nauðsynlegt fyrir mig að gera það, til þess að afla mjer fræðslu, óháðri öllum málspörtum, sem eiga hagsmuna að gæta í þessu máli. Jeg ætla ekki að fara langt út í þetta mál, en að eins leyfa mjer að rekja þann hugsanagang, sem fylgt hefir verið í þessu máli hjer á þinginu. Þessi hugsanagangur er á þá leið, að landssjóður kaupi síldina af útgerðarmönnunum fyrir ákveðið verð, til þess að taka af þeim áhættuna og leggja hana á þjóðina í heild sinni. Þetta mun hafa verið meginástæðan til þess, að frv. kom fram. Síðan það kom í ljós, að áhættan mundi ekki verða eins mikil og menn bjuggust við í fyrstu, þá hafa útvegsmennirnir dregið sig sem mest í hlje og vilja eins vel að frv. hverfi úr sögunni. Nú er það aðalástæðan til þess að halda því fram, að það sje nauðsynlegt til þess að jafna sölu síldarinnar niður á framleiðendurna og tryggja það, að þeir, sem eru minni máttar, verði ekki bornir ofurliði. Um þetta get jeg verið meðmælendum frv. alveg samdóma. Það er nauðsynlegt að setja undir þann leka. En það er ofureinfalt mál. Til þess þurfti ekki annað en þingsáltill., er hljóðaði um það, að fela útflutningsnefndinni að takmarka hve mikið hver síldarframleiðandi flytti út af síld. Líka hefði mátt gera við þessu með sjerstöku frv., þar sem ákvæði 4. gr. um skiftingu síldarinnar væru látin haldast. Því hefir verið haldið fram af tveimur háttv.þm., að þetta frv. beri með sjer bjargráð fyrir landbúnaðinn. Jeg fæ ekki skilið með hvaða rökum er hægt að halda þessu fram. Jeg sje ekki í hvaða sambandi það stendur við þetta frv., þó að í till., sem er næst á dagskrá, sje talað um, að stjórnin sjái um útvegun á síld til skepnufóðurs handa bændum og veiti þeim ívilnun með flutning á henni milli hafna. Sú tillaga kemur ekkert frv. við. Þegar menn því eru að segja, að þetta mál sje bjargráð fyrir landbúnaðinn, þá verð jeg að segja, að með því sje verið að, - ja, nærri því sagt - strá sandi í augu manna í þessu efni. Aðalatriði frv. er, eins og kom svo greinilega fram í ræðu háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að liðsinna síldarútvegsmönnum. Háttv. þm. (S. St.) komst einmitt þannig að orði. Jeg sje því enga ástæðu til þess að samþ. frv., að minsta kosti verður það ekki talið nauðsynlegt. Jeg hefi styrkst í þeirri skoðun síðan jeg talaði síðast, eftir að hafa heyrt ræðu hæstv. forsætisráðh. En það hefir verið sýnt, að það er til leið til þess að jafna sölu síldarinnar niður á framleiðendurna, án þess að skylda landssjóð til þess að kaupa þessar 100.000 tunnur. Frv. hefði ekki átt að fjalla um neitt annað en skiftingu síldarinnar milli útvegsmanna. Jeg finn svo ekki ástæðu til þess að fara frekari orðum um þetta mál. Jeg var þegar búinn að lýsa skoðun minni á því. Hún hefir ekki að neinu leyti breyst síðan, svo að jeg mun greiða atkv. á móti frv.

Pjetur Jónsson Út af ræðu hv. 2. þm. Rang. (E. J ), sem flutti fyrirspurn til mín um þá menn, sem ekki selja landsstjórninni þá síld, sem þeir framleiða, hvort þeir muni geta flutt sína síld út sjálfir og þannig kept við landsstjórnina um markaðinn, þá vil jeg benda háttv.þm. (E. J.) á það, að samkvæmt lögum er ekki heimilt að flytja neitt út úr landinu án leyfis landsstjórnarinnar, hvorki síld nje annað. Það er því undir henni komið, hvort hún vill leyfa einstökum mönnum að flytja út síld, með ábyrgðinni á þessum 100.000 tunnum, sem landssjóður kaupir. Jeg geng út frá því, að hún muni engum leyfa útflutning á síld, nema hún sjái sjer borgið með þá síld, sem hún hefir handa á milli. Hæstv. forsætisráðherra mintist á ýmislegt, sem honum finst athugavert við frv. Meðal annars nefndi hann það, hve margar hafnir væru teknar inn í það, sem afhendingastaðir fyrir síldina. Jeg neita því ekki, að þótt hafnirnar sjeu allar góðar, og vel mætti fá skip til þess að koma á hverja þeirra um sig, þá sje ekki víst að skip, sem flytja síldina út, fáist til þess að koma á þær allar. En það er erfitt að velja úr 3 eða 4 hafnir. Eyjafjörður er nú sjálfsögð útflutningsböfn, því að þar er útvegurinn svo mikill.  En þar sem ekki varð búist við að fá síldina flutta út frá öllum þeim höfnum, sem síldin er veidd á, þá varð samt verðið að vera jafnt, sem framleiðendurnir fá fyrir hana. Það, sem legst á síldina frá einstökum stöðum, fyrir flutning til útflutningshafnanna, er sameiginlegur kostnaður á allri síldinni, sem landssjóður kaupir, og hækkar hana dálítið í verði, en það getur ekki orðið tilfinnanleg hækkun. Það er ekki heldur líklegt að það þurfi að vera svo mikið, sem flytja þarf til, ef hægt verður að flytja mestalla síldina út áður en ísa fer að leggja að landinu. Eyjafjörður er alveg sjálfsögð útflutningshöfn og þá Ísafjörður. Frá þessum höfnum mun verða reynt að flytja síldina fyrst, og svo fljótt sem auðið er. Þótt þessi grýla kunni að líta illa út í augum sumra þingmanna, þá verð jeg að álíta, að hún sje ekki mjög hættuleg. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) gat þess, að útvegsmenn kærðu sig nú ekki mikið um það, að frv. gengi fram. Það getur verið að sumir sjeu komnir á þá skoðun; jeg hefi ekki talað við svo marga alveg nýlega. En mjer er kunnugt um það, að þeir sem unnu að undirbúningi þessa máls undir þingið, unnu allir að því með þeirri ósk, að það mætti ganga í gegnum þingið í sem líkastri mynd og þeir gengu frá því. Þar voru fulltrúar bæði fyrir stærri og smærri útvegsmenn, og allir voru á einu máli. Jeg hefi ekki heyrt, að neinn þeirra hafi snúist á móti frv. síðan, enda þótt útlitið fyrir síldarútveginn hafi batnað síðan um daginn.

Fjármálaráðherra (S. E ): Jeg veitti því ekki eftirtekt fyr en í morgun, að þetta mál væri á dagskrá hjer í deildinni í dag. Þá var orðið of seint að koma með brtt., en jeg hafði ætlað mjer að koma með brtt. um sama efni og brtt. mín, sem feld var í háttv.Ed., það er að segja um greiðslufrestinn. Háttv. bjargráðanefnd þessarar deildar kemur að vísu með brtt., sem fara nokkuð áleiðis í sömu átt, þar sem þeir setja fyrri greiðslutímann þann sama og jeg setti í minni brtt., en síðari greiðslufrestinn nokkru styttri. En jeg verð að halda fast við það, að til 1. júlí sje ekki of langur frestur. Jeg tók það fram í háttv.Ed., að jeg yrði að leggja mikla áherslu á það, frá sjónarmiði landssjóðs, að ekki þyrfti að borga út andvirði síldarinnar fyrir þann tíma, sem landssjóður fær fjeð í hendur. Fyrir útvegsmenn hefir þetta ekki mikið að segja, og margir þeirra leggja ekki sjerstaka áherslu á þetta atriði. Auk þess sem aðalatriðið fyrir þá er, að þegar vissa er fyrir að fjeð verður útborgað á ákveðnum tíma, þá er lánstrausti þeirra að sjálfsögðu borgið í bönkunum. Fyrir landssjóð skiftir það afarmiklu, ef hann þarf að taka lán til þessara nýju útborgana, og þau gætu numið miljónum. Samkvæmt því, sem hjer er tekið fram, mun jeg bera fram við 3. umr.brtt. um frestinn, þá sem feld var í Ed. Jeg ætla svo ekki að fara frekar út í þetta mál. Jeg vildi að eins sýna fram á, að hjer er um verulegt atriði að ræða frá landssjóðsins hálfu.

Pjetur Ottesen Jeg skal ekki lengja umræðurnar mikið. Að eins vildi jeg leita mjer upplýsinga um það, áður en gengið er frá þessu máli, hvað liði samningunum um sölu á þessum 50.000 tunnum, sem heimilt er að flytja til Svíþjóðar, hvort borgun á þeim er bundin því skilyrði, að síldin sje komin um um borð í skip, eða hvort tiltekinn er einhver tími, sem síldin skuli borgast á, hvernig sem fer um flutning á henni til Svíþjóðar. Þetta er mikilsvert atriði nú, þegar svona þröngt er um skipakost til flutninga og siglingaleiðir ótryggar. Hæstv. forsætisráðherra mintist á þetta út af athugasemd háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.). En það svar var ekki fullnægjandi. Hann sagði að bjargráðanefnd gæti fengið að sjá skeyti, sem stjórninni hefir borist um þetta efni; en það er ekki nóg. Það er að vísu gott fyrir þá, sem sæti eiga í bjargráðanefnd, en við hinir, sem ekki eigum þar sæti, þurfum líka að fá tækifæri til þess að kynnast þessu máli. Það er mikið undir því komið, hvernig greiðsluskilyrðin á þessum hluta síldarinnar eru. Og jeg vildi helst, að málinu væri ekki ráðið til lykta hjer á þinginu fyr en þeir samningar eru fullgerðir. Þá er annað atriði, sem jeg vildi vekja athygli á. Það er það, að þessar 100.000 tunnur sem landssjóður kaupir, verði að sjálfsögðu látnar ganga fyrir annari síld, sem veiðist í sumar, til útflutnings. Jeg veit, að útbúnaður er nú til þess að veiða allmikla síld á þessu sumri og einn útvegsmaðurinn hefir sagt mjer það, að ef afli yrði í meðallagi í sumar, þá mundi veiðast helmingi meira en þetta, sem gert er ráð fyrir að landssjóður kaupi.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg fæ ekki skilið, að háttv.þm. Borgf. (P. O) geti ætlast til, að jeg fari að skýra opinberlega frá samningum, sem eru ekki fullgerðir. Háttv. þm. (P. O.) hlýtur að vera svo kunnugur þeim málum, að hann veit að það er ekki unt. Stjórnin hefir stöðugt sagt, að samningar væru ekki fullgerðir og gæti hún því ekki skýrt nánara frá þeim en hún hefir gert. Jeg get því alls ekki svarað fyrirspurn háttv.þm. (P. O.). En ef samningar væru þegar gerðir, þá væri auðveldara að fást við þetta mál. Þá hefði síldarútgerðarmönnum líklega ekki komið til hugar, að leita til þingsins um annað en skiftinguna.

Pjetur Ottesen Það getur verið, að málið sje þannig vaxið, að ekki sje hægt að skýra frá því opinberlega. En mjer finst, að fleirum en háttv. bjargráðanefnd ætti að standa til boða, að vita um þá samninga, sem þegar eru gerðir eða þá drög til samninga, sem fram eru komin og fyrir liggja. Jeg fyrir mitt leyti vil fá að vita þetta, og svo mun því vera varið með fleiri. Atkv. manna getur oltið á því, hvernig samningum er komið, og verð jeg því að telja sjálfsagt, að mönnum sje gefinn kostur á að kynnast þeim. Að vera að halda þessum samningum leyndum fyrir þingmönnum er öldungis óviðeigandi.

Sigurður Stefánsson Jeg er þakklátur hæstv. forsætisráðherra fyrir þann ádrátt, sem hann gaf um, að sýna bjargráðanefnd skeyti það, sem fjallar um málið frá hendi kaupenda síldarinnar. En jeg vildi gjarnan óska þess, að því fylgdi yfirlýsing stjórnarinnar um það, hvernig hún lítur á ýms atriði, svo sem hve nær síldin skuli greidd, hvort hún skuli greidd, þegar hún er komin í skip eða áður. Þetta er ef til vill ekki svo hættulegt atriði, þegar litið er á fyrri reynslu. Bretar hafa t. d. keypt síld frítt um borð, en samt greitt hana áður en hún var flutt í skip, og sama ætti reyndin að veiða hjer. En skoðun mín er sú, að það geri menn efasamari og meira hikandi við að greiða frv. atkv., ef nokkuð er í óvissu um þetta atriði. Stjórnin getur ef til vill ekki sagt neitt um þetta með vissu, en hún ætti að láta uppi við bjargráðanefnd álit sitt um þetta, og hvort nokkuð sje að óttast fyrir þingið í þessu efni, þótt svo færi, að samningar væru ekki fullgerðir, þegar málinu verður ráðið til lykta. Það er því ósk mín, að stjórnin gefi bjargráðanefnd ábyggilegar upplýsingar um, hvað hún telur fært í þessu efni. Auðvitað væri einnig æskilegt að vita skoðun stjórnarinnar í þessu máli, hvort hún er frv. andvíg, eða ekki. Það höfum við ekkert heyrt um, en mjög mikilsvert er, að þingið viti, hverjum augum stjórnin lítur á málið í heild sinni. Það heyrir til mjög mikilvægrar samvinnu milli þings og stjórnar, að þingið renni ekki blint í sjóinn um skoðun stjórnarinnar. Jeg hefi heyrt, að hæstv. fjármálaráðherra hafi greitt atkv. gegn frv. í Ed. Jeg vil ekki skilja það svo, sem hann hafi verið „principielt“ andvígur frv., heldur mun hann hafa álitið frv. óaðgengilegt af því, hve greiðslufresturinn er stuttur. Um skoðun hinna hæstv. ráðherra veit jeg ekki. Hæstv. forsætisráðherra hefir að vísu hreyft athugasemdum, sem eru vel þess verðar, að nefndin íhugi þær, en hann hefir ekki lýst yfir því, hvort það muni kosta atkv. hans, ef bjargráðanefnd felst ekki á, að taka þær til greina. Mjer þótti háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) kveða nokkuð djarft að orði, þar sem hann sagði, að hann sæi ekkert samband milli þessa máls og landbúnaðarins. Þó að hjer sje ekki um landbúnaðarafurðir að ræða, þá er ekki hægt að líta á þetta mál öðruvísi en í sambandi við landbúnaðinn, eins og horfur hans eru nú. Jeg skal minna háttv.þm. (S S.) á, að hve miklu gagni síldin kom landbúnaðinum á síðastliðnu voru. Þá keypti stjórnin hundruð sekki af síldarmjöli, sem til voru í landinu, og bjargaði það bændum frá því að fella skepnur sínar.  (S. S.: Það kemur ekki þessu frv. við)  . Mjer þykir það kynlegt, ef það kemur ekki málinu við, að trygging sje fyrir því, að mörg þúsund tunnur af fóðurbæti sjeu til í landinu, sem hægt er að grípa til eftir þörfum.  (S. S.: Sá fóðurbætir verður til hvort sem er)  Háttv. þm. (S. S.) getur ekkert um það sagt; við getum ekki fengið neina vissu fyrir því að svo verði.  (S. S.: Hjer hafið þið fengið snaga til að hengja hattinn ykkar á)  . Þetta er enginn snagi; jeg vil frábiðja mjer þau orð. Jeg þykist vera jafnmikill vinur landbúnaðarins sem sjávarútvegsins Og þegar 20 milj. krónur standa í síldarútveginum finst mjer, að landið ætti að hlaupa undir bagga með honum, ef þörf krefur, án þess að taka tillit til þess, að hann sje keppinautur landbúnaðarins. Enda verður erfitt að reisa skorður við samkepni þessara atvinnuvega, og efast jeg um, að þeir muni sitja nokkurntíma á þingi, er það gætu með lögum gert, svo að rjettlátt yrði. Hjer er að eins að ræða um lítilsháttar aðhlynningu fyrir síldarútveginn. Um neinn stórgróða fyrir þennan atvinnuveg getur ekki verið að ræða, heldur að eins að hann fljóti yfir verstu torfærurnar, sem nú eru á leið hans. Það er mjög leitt, ef samningarnir við Svía verða ekki fullgerðir áður en þessu máli er ráðið til lykta. Vitanlega er ekki unt, að gefa stjórninni sök á því. En jeg vona, að fá skýr svör hjá stjórninni um afstöðu hennar í málinu og einnig um borgunarskilmálana. Jeg vænti þess, að hæstv. stjórn láti sjer ekki nægja, að kasta þessu skeyti í bjargráðanefnd, heldur láti hún einnig nefndinni í tje skilning sinn á því. Jeg hefi ekki heyrt um þetta skeyti fyr en nú. Jeg heyri sagt, að hæstv. fjármálaráðherra hafi skýrt frá því í háttv.Ed., en um það var mjer ekki kunnugt.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hjelt, að jeg myndi ekki þurfa að bæta neinu við það, er jeg sagði áðan. Jeg hafði þegar svarað því, sem háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.) talaði um. Jeg hefi sagt, að bjargráðanefnd standi til boða að sjá þau skeyti, sem hjer ræðir um. Þau skeyti eru þannig vaxin, að þau þurfa engrar skýringar frá hendi stjórnarinnar; hver sem les þau skilur þau. Jeg sagði, að í frv. væri eitt atriði, sem jeg byggist við, að nauðsynlegt væri að ákveða með lögum, og mætti þegar af þeirri ástæðu ekki fella frv. nú.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Þegar frv. var til umræðu í háttv.Ed., hygg jeg, að áhersla hafi verið lögð á það, að nauðsynlegt væri að endanlegir samningar við Svía væru fyllilega kunnir og bindandi fyrir þá, áður en málið yrði til fulls afgreitt frá þinginu. Því vil jeg benda á, að heppilegt muni að hraða málinu ekki meir en svo, að það verði afgreitt áður en þingi er slitið, ef við kynnum að fá frekari vissu um samningana þangað til. Málið ætti ekki að taka til 3. umr. fyr en svo, að tími sje einungis til þess, að það geti gengið til háttv.Ed., sem gæti afgreitt það með afbrigðum frá þingsköpunum, eins og líklega verða forlög fleiri mála. Jeg verð að leggja áherslu á það með hæstv. fjármálaráðherra, að greiðslufresturinn verði sem haganlegastur fyrir landssjóð. í þá átt stefnir og brtt.háttv. bjargráðanefndar, en jeg taldi æskilegt, að fá greiðslufrestinn enn hagkvæmari, og vona, að brtt. verði borin fram í þá átt við 3. umr. Um afstöðu mína til málsins læt jeg mjer nægja, að vísa til atkv. míns við 3. umr. í háttv.Ed., þar sem jeg greiddi frv. atkv., og sýndi með því, að jeg vil stuðla að því, að það nái að ganga fram. Eftir þekkingu minni á landbúnaði og eftir því, sem horfur eru á um fóðurbirgðir, hygg jeg að heppilegt sje að eiga einhvern forða af fóðursíld í bakhendinni. Síðastliðinn vetur rjeðist landsstjórnin í að kaupa mjög mikið af síldarmjöli og hefir verið skýrt frá því í þessari hv. deild, að hve miklu gagni það kom. Finst mjer álitlegra að tryggja sjer einnig nú einhvern forða fyrir næsta vetur. Auðvitað yrði samkepni milli þessarar síldar og þess, sem kynni að veiðast umfram það, sem leyft er að flytja út, en sú samkepni ætti síst að vera landbúnaðinum í óhag. Miklu fremur ætti áhætta landssjóðs að vaxa við það. Frá sjónarmiði landbúnaðarins ætti það að vera heppilegt, að sem mest veiddist umfram það, sem nú er leyft að flytja út, því að verið getur að eitthvað rætist úr og auðið verði að flytja enn meiri síld til útlanda en nú eru horfur á.

Pjetur Jónsson Jeg vildi að eins minnast á aðalefni málsins í örfáum orðum. Hjer er verið að hlaupa undir bagga með einum atvinnuvegi, með því að landssjóður taki á sig dálitla ábyrgð. En þeir sem fluttu þetta frv. gerðu það ekki fyr en þeir sáu, að ábyrgðin gat ekki orðið stórhættuleg. Aðalábyrgðin er í því fólgin að tryggja útgerðarmönnum sölu á nokkrum hluta af síldarafla þeirra með því verði, er síldin stendur fyrir í landina sjálfu. Annar hluti ábyrgðarinnar liggur í því, að landssjóður leggi fram fje fyrir þann hluta af aflanum, er kynni að liggja óseldur til næsta árs. Jeg hygg, að ekki geti til þess komið, að landssjóður yrði fyrir fjárhagslegu tjóni af þessu, en ef til vill þyrfti að hafa talsvert fyrir því að útvega fje það, sem nauðsynlegt er. En stjórninni ætti ekki að veitast það erfiðara en útgerðarmönnum sjálfum. Geti þeir fengið bankalán, ætti stjórninni að vera það auðveldara heldur en mönnum, sem hafa lagt mikið í kostnað og eiga mikið í hættu, en hins vegar geta ekki búist við miklum gróða í aðra hönd. Þetta er aðalatriðið. En ef á að draga úr þessum tilraunum Alþingis með því að heimta, að trygging sje fyrir því, að alt síldarverðið verði goldið áður en landssjóður leggur fram einn einasta eyri, þá finst mjer fult svo sæmilegt að kippa hendinni alveg að sjer.