Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þegar ríkisstjórnin fékk það samþykkt á Alþingi að selja Landssímann á vordögum 2001 ríkti um það mikill ágreiningur. Landssíminn hafði um langt árabil skilað milljörðum kr. beint í ríkissjóð. Notendur, einkum úti um hinar dreifðu byggðir, óttuðust að uppbygging fjarskiptakerfisins mundi sitja á hakanum við fyrirhugaða einkavæðingu og að öll þjónusta yrði minni og verri. Það var einfaldlega ekki búist við því að hömlulaus samkeppni mundi sjá öllum landsmönnum fyrir jafnræði í fjarskiptaþjónustu. Menn úr fjármálaheiminum töldu óráð að selja Landssímann við núverandi aðstæður á fjármagnsmörkuðum. En þrátt fyrir allar þessar viðvaranir hélt ríkisstjórnin áfram á fullri ferð í útboð á Landssímanum. Herra forseti. Í Dagblaðinu 28. janúar sl. segir hæstv. samgrh., með leyfi forseta, að ekki hafi verið veðjað á rétta hestinn þegar Landssíminn undir hans stjórn tapar 500 millj. kr. í furðulegum fjárfestingum erlendis sem lýsir reyndar best hugsunarhætti og vinnubrögðum hans í málefnum Landssímans. Ákveðnu fyrirtæki var falið að verðmeta Landssímann til sölu. Niðurstöður þess voru gagnrýndar og haft á orði að annað fyrirtæki hefði frekar átt að sjá um verðmatið. Búnaðarbankanum var síðan falið að annast útboð hlutabréfanna. En almenningur hafði engan áhuga á að kaupa hlutabréf í Landssímanum af sjálfum sér og innlendir fjárfestir sýndu lítinn áhuga. Í stað þess að staldra við og velta málunum fyrir sér var sala Landssímans enn keyrð áfram og nú hafði ríkisstjórnin bara veðjað á rangan hest. Almenningur og lífeyrissjóðirnir voru skammaðir fyrir að kaupa ekki. Rætt var um samsæri og Búnaðarbankanum kennt um dugleysi við sölu Símans. Eftir þetta var ákveðið að leita út fyrir landsteinana. Gefin voru út kostaboð. Ef einhver útlendingur hefði áhuga á að kaupa minni hluta í félaginu fengi hann meiri hluta í stjórn í kaupbæti. En ekki gekk þar betur til. Þá þurfti að finna nýjan sökudólg. Landssíminn seldist ekki. Forstjóra Landssímans er vikið fyrirvaralaust úr starfi. Hann hafði verið leiddur til forustu í Landssímanum af tveimur samgönguráðherrum Sjálfstfl., fyrst sem stjórnarformaður og frá 1999 sem forstjóri til næstu fimm ára. Þá hafði ríkisstjórnin þegar ákveðið að Landssíminn skyldi seldur svo ljóst var að verið var að ráða mann sem ríkisstjórnin treysti til að framkvæma stefnu sína í sölu Landssímans allt til loka. Aftur hafði verið veðjað á rangan hest. Nú stendur deilan um hvernig samningur um starfslok verði efndur, sem öllum þykir nóg um. Þá berast fregnir um það innan úr fyrirtækinu að það hafi tapað 500 millj. kr. í áhættufjárfestingum erlendis á síðasta ári. Við að lesa fréttaskýringar um málið, m.a. í Dagblaðinu 25. og 28. janúar sl., er líkara að um reyfara sé að ræða en ábyrga fjármálaumsýslu. Þessar 500 millj. sem þarna tapast í fjárhættuspili gátu kannski flýtt lagningu breiðbandsins til Raufarhafnar eða lækkað gjaldskrá á gagnaflutningum til Vestfjarða eða runnið sem arður í ríkissjóð. En viðbrögð samgrh. eru aðeins þau að stundum er ekki veðjað á rétta hestinn. Herra forseti. Nú standa yfir samningar við alþjóðlega stórfyrirtækið Tele Danmark. Í Ríkisútvarpinu 7. janúar sl. er greint frá því að dönsk samkeppnisyfirvöld ætli að rannsaka kvartanir sem borist hafa frá keppinautunum um að fyrirtækið misnoti markaðsráðandi aðstöðu sína á fjarskiptamarkaði og hrekji keppinauta út af markaðnum. Þessar fréttir þurfa ekki að koma á óvart. Menn geta séð fyrir sér stöðuna hér þegar eitt alþjóðlegt stórfyrirtæki hefur rutt öllum samkeppnisaðilum út af markaðnum og ríkir eitt í skjóli fákeppni eða einokunar, og sú verður raunin ef stefna ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga varðandi sölu Landssímans. Einkavæðingarnefnd forsrh. hefur stýrt sölu Landssímans, þar á meðal samningaviðræðunum við hina erlendu aðila. Á fjáraukalögum nýverið voru henni réttar rúmlega 300 millj. kr. aukalega. Nú hafa þau stórtíðindi gerst að formaður hennar í nærri áratug telur sig ekki lengur njóta trausts forsrh. og segir af sér. Þó nokkuð seint sé telur ríkisstjórnin sig einnig þar hafa veðjað á rangan hest. Herra forseti. Hvað þarf frekar að gerast og á hversu marga ranga hesta má veðja í öllu klúðrinu um sölu Landssímans áður en sagt er stopp og öll ákvörðun um sölu Landssímans endurskoðuð?

Herra forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér fer fram í dag utan dagskrár um sölu Landssíma Íslands hf. vil ég í stuttu máli rifja upp helstu staðreyndir málsins. Alþingi samþykkti sölu á hlut ríkisins í Símanum 19. maí á síðasta ári. Sala Símans er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar að halda áfram að einkavæða ríkisfyrirtæki. Þess vegna segi ég nú, líkt og ég gerði við umræðuna um sölu Símans í þinginu í fyrravor: Það er ekki aðeins eðlilegt heldur beinlínis nauðsynlegt að ríkið gefi einstaklingum og félögum færi á að eignast hlut í Símanum og verða þátttakendur í að starfa á fjarskiptamarkaði. Framkvæmdanefnd um einkavæðingu hefur unnið að sölu hlutafjár í Símanum. Ákveðið var að salan færi fram í áföngum en þannig er auðvelt að bregðast við stöðu á markaði eins og raun hefur orðið. Öllum er ljóst að þróunin á hlutabréfamarkaði hefur orðið önnur en vænst var þegar söluferlið hófst. Rík áhersla var lögð á að í fyrsta áfanga yrði selt í áskrift til almennings, ákveðinn hlutur boðinn starfsmönnum til kaups og ákveðinn hlutur yrði seldur í tilboðssölu. Almenn áskriftasala og tilboðssala fór fram í september sl. Tæplega 2.000 einstaklingar skráðu sig fyrir hlut í fyrirtækinu og rúmlega 600 starfsmenn. Þá bárust 19 tilboð í tilboðssölunni. Í öðrum áfanga sem hófst sl. sumar var ákveðin sala til kjölfestufjárfestis. Alls bárust yfirlýsingar frá 17 fjárfestum sem lýstu sig tilbúna til þess að gera tilboð í 25% hlut. Tilboð bárust frá sjö bjóðendum sem voru samþykktir. Á meðal þeirra eru sum öflugustu síma- og fjarskiptafyrirtæki í Evrópu. Í desember rann út frestur til að skila inn gildandi tilboði í Símann. Frá því að tilboðin bárust hefur verið farið yfir innihald þeirra í samráði við ráðgjafa einkavæðingarnefndarinnar. Ákveðið var að ganga til viðræðna við TDC í Danmörku. Þær viðræður standa nú yfir og er ekki hægt að greina frekar frá þeim að svo komnu máli eins og hv. þingmenn hljóta að skilja. Varðandi þá spurningu þingmannsins að hvaða marki íslensk stjórnvöld geti gefið skuldbindingar um að gjaldskrá fyrirtækisins hækki ekki er það eitt að segja að á þessum markaði ríkir samkeppni þar sem lykillinn að árangri er að bjóða þjónustu á betra verði en samkeppnisaðilinn. Síminn hefur sýnt það í gegnum árin, m.a. í opinberum samanburði milli OECD-ríkjanna, að verðlagningu hans hefur verið stillt í hóf. Ég vil af þessu tilefni árétta að Síminn er í dag á samkeppnismarkaði og þó svo að kjölfestufjárfestir komi að fyrirtækinu verður fyrirtækið að semja sig að þeim reglum sem fjarskipta- og samkeppnislög setja okkur. Og það er hlutverk samkeppnisyfirvalda og Fjarskiptastofnunar að sjá til þess að eðlilegar samkeppnisreglur verði í heiðri haldnar. Síminn er traust og öflugt fyrirtæki sem veitir þjónustu um allt land og mun að sjálfsögðu gera það áfram þó að hluthöfum fjölgi frá því sem nú er. Starfsleyfið er gefið út með ströngum skilyrðum um þjónustu og hin framsækna fjarskiptalöggjöf mun tryggja hagsmuni símnotenda á Íslandi. Auk þess verður að gera ráð fyrir að fyrirtæki líkt og hið umtalaða Lína.Net muni tryggja hagsmuni símnotenda í landinu með öflugri samkeppni og þjónustu. Ég geri ekki ráð fyrir að starfsemi Línu.Nets hafi farið fram hjá þingmönnum, hvað þá borgarfulltrúum Vinstri grænna sem nú standa í því að selja Perluna og hafa hlutafélagavætt félagsíbúðakerfið í borginni. 
             Þingmaðurinn gerir tilraun til þess að draga kjarkinn úr ríkisstjórninni og fullyrðir að mikil andstaða sé við sölu hlutabréfa Símans og það eigi að hætta við. Hann vill að við gefumst upp. Enda þótt um stund blási á móti, hv. þingmenn, í einkavæðingunni munum við halda okkar striki þrátt fyrir nöldur stjórnarandstöðunnar. Ríkisstjórnin gaf almenningi færi á á kaupa hlut í Símanum á hagstæðum kjörum sem á þriðja þúsund manns notfærðu sér. Aðalástæða þess að hægt hefur gengið að selja ráðandi hlut í Símanum er fyrst og fremst og eingöngu vegna þess að einkavæðingarnefndin hefur viljað vanda það verk og tryggja hagsmuni ríkisins. Ég vænti þess að stjórnarandstaðan sé ekki á móti því. Að lokum vil ég minna á að síma- og internetsnotkun á Íslandi er með því mesta sem þekkist í veröldinni. Ástæður eru lágt verð og mikil útbreiðsla. Það skapar okkur mjög mikilvæg tækifæri til framtíðar.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. í umboði ríkisstjórnarinnar tilkynnti þjóðinni í lok ársins 2000 að Landssíminn yrði seldur. Á fyrri hluta þessa árs áætlaði Búnaðarbankinn -- Verðbréf að verðmæti Landssímans lægi á bilinu 42--70 milljarða kr. Þegar ríkisstjórnarflokkarnir loksins komu sér saman um söluna og tilkynntu þjóðinni það höfðu verðmæti Landssímans dottið niður í 35--40 milljarða kr. Í öllu söluferli Landssímans hefur hvert klúðrið rekið annað og verðfellt þessa miklu eign okkar Íslendinga um fleiri milljarða kr. Ráðherrar komu fram hver á fætur öðrum og kenndu einhverjum öðrum um. Samgrh. sagði t.d. að Búnaðarbankinn hefði ekki ráðið við útboðið. Þáverandi forstjóri Landssímans sagði hins vegar að sennilega hefði ekki verið hægt að finna verri tíma til að fara með fyrirtæki á markað og að dræm þátttaka hafi ekki komið sér á óvart. Herra forseti. Ritstjórnargrein Morgunblaðsins um þetta klúður segir allt sem segja þarf. Þar sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Niðurstaðan í fyrstu umferð hlutafjárútboðs í Landssíma Íslands er áfall fyrir einkavæðingarnefnd, sem hefur undirbúið útboðið og tekið lykilákvarðanir um það ...`` Herra forseti. Má ég minna á að samkvæmt svari forsrh. til mín um laun og störf einkavæðingarnefndar hefur eitt aðalstarf þessara sérfræðinga einkavæðingarnefndar einmitt verið að undirbúa sölu Landssímans. Mistök á mistök ofan einkenna söluferli Landssímans og þar ber hæstv. ríkisstjórn höfuðábyrgð á að fara blint eftir ráðleggingum þessara sérfræðinga einkavæðingarnefndar sem réttara væri framvegis að kalla einkavinanefnd ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Mikil símadrengjavandræði dynja yfir land og þjóð um þessar mundir. Ég legg til að sala Símans verði tekin úr höndum ríkisstjórnarinnar og henni frestað áður en hæstv. ríkisstjórn klúðrar fleiri atriðum og verðfellir og skaðar þetta ágæta fyrirtæki, Landssímann, enn frekar. Herra forseti. Það má með sanni segja að framkvæmd og sala Landssímans sé orðinn hreinn skrípaleikur.

Herra forseti. Sala á hlutabréfum ríkisins í Landssímanum hefur ekki gengið eftir eins og áform stóðu til. Ýmsar ástæður eru fyrir því eins og hér hafa komið fram. Ég vil rifja upp að þegar ákvörðun var tekin um það á síðasta ári að hefja sölu á hlutabréfum í fyrirtækinu gerði þingflokkur Framsfl. m.a. þann fyrirvara að mótuð yrði framtíðarstefna um uppbyggingu fjarskiptakerfisins um allt land þannig að landsmenn eigi aðgang að sem sambærilegastri þjónustu fyrir sama verð og að fjármagn til nauðsynlegra framkvæmda yrði tryggt í því skyni. Einnig lagði þingflokkur framsóknarmanna áherslu á að eftirlitsstofnanir ríkisins sem koma að fjarskiptageiranum verði styrktar, m.a. til að tryggja eðlilega verðlagningu þjónustunnar og eðlilega samkeppni á fjarskiptamarkaði. Í nefndaráliti meiri hluta samgn. vegna frv. um sölu Landssímans kemur m.a. fram að í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar telji meiri hlutinn eðlilegt að nýta hluta af söluverðmæti fyrirtækisins til að ná markmiðum um að upplýsingatæknin nýtist öllum landsmönnum sem best og að fjarlægð frá höfuðborgarsvæðinu takmarki ekki samkeppnisstöðu fyrirtækja á landsbyggðinni. Meiri hluti samgn. beindi því til hæstv. samgrh. að hann ynni í samstarfi við samgn. tillögur um að jafna kostnað við gagnaflutninga og þar með samkeppnisstöðu fyrirtækja um allt land og lagði meiri hluti nefndarinnar áherslu á að þeirri vinnu skyldi lokið fyrir árslok 2001. Ég hef ekki uplýsingar um það frekar en fleiri hv. þm. hvernig staðan nákvæmlega er í dag um sölu á hlutabréfum Símans til kjölfestufjárfesta, en fregnir hafa borist af því að þeir séu ekki tilbúnir að greiða ásættanlegt verð fyrir eignarhlut í fyrirtækinu. Ef það er rétt hlýtur að vera fullt tilefni til að endurskoða áform um söluna og í þeim efnum hljótum við að líta til framtíðar og heildarhagsmuna í stað þess að drífa í að selja núna á verði sem við teljum ekki ásættanlegt. Herra forseti. Ég legg áherslu á að ekki verði hvikað frá þeim markmiðum og áherslum sem framsóknarmenn hafa haft um fjarskiptakerfið, þjónustuna og verðlagningu hennar á landsvísu. Einnig legg ég áherslu á að hlutabréf ríkisins í Landssímanum verði ekki seld kjölfestufjárfestum nema fyrir ásættanlegt verð.

Herra forseti. Þjóðin á Landssímann en þegar ákvörðun var tekin um að svipta þjóðina þeirri eign sinni á sínum tíma með því að einkavæða Póst og síma, fyrst með því að hlutafélagavæða starfsemina og síðan ráðast í sölu, þá var þetta réttlætt með skírskotun til tvenns: Í fyrsta lagi ættu ríki og sveitarfélög ekki að vasast í rekstri sem einkaaðilar gætu sinnt. Þeirri kennisetningu var mótmælt á Alþingi og m.a. bent á að svo alhæfingarsamir mættu menn aldrei verða. Það gæti verið kostur að viðhalda starfsemi undir handarjaðri almannavaldsins ef um væri að ræða þjónustustarfsemi sem allir þegnar landsins þyrftu að hafa jafnan aðgang að, þar sem mestu skipti að viðhalda vandaðri þjónustu sem rekin væri á hagkvæman hátt og með lágmarkskostnaði. Þetta hefði Póstur og sími gert. Hitt atriðið sem notað var til þess að sýna fram á nauðsyn einkavæðingar var að hlutafélag væri ekki eins svifaseint í ákvarðanatöku og opinber stofnun. Það hefði meira svigrúm til samninga við einstaka starfsmenn og gæti tekið skjótar ákvarðanir um fjárfestingar innan lands sem utan. Nú höfum við verið að kynnast því hvernig ákvarðanir hafa verið teknar í Landssímanum hf. á þeim stutta tíma sem liðinn er frá því að stofnunin var gerð að hlutafélagi. Við höfum líka fengið að kynnast sölumönnum ríkisstjórnarinnar. Við sjáum hvernig hundruðum milljóna hefur verið kastað á glæ í glæfralegum áhættufjárfestingum. Við höfum séð forstjórasamninga sem nema milljónatugum. Við höfum séð kærumál á hendur erlendum fjárfestum sem erindrekar ríkisstjórnarinnar í einkavæðingarnefnd hafa rennt vonaraugum til. Og nú spyr ég, herra forseti: Er ekki mál að linni? Er ekki rétt að horfa til reynslunnar af einkavæðingunni hjá erlendum þjóðum því spilling og sukk í tengslum við einkavæðingu er ekki einsdæmi hér á landi? Eigum við ekki einnig, fyrst tilefnin gefast af nýfenginni reynslu, að horfa til okkar eigin reynslu? Það er áhyggjuefni að hlusta á hæstv. samgrh. og hans ábyrgðarlausa tal. Honum væri nær að sýna þann manndóm að viðurkenna mistökin, horfast í augu við þau og endurskoða allar fyrri ákvarðanir.

Herra forseti. Hv. málshefjandi, hv. þm. Jón Bjarnason, gerði mikið úr því að fyrirtækið sem við værum nú í viðræðu við vegna sölu Landssímans stæði í útistöðum vegna meintra verðskrárbrota í Danmörku. Sannleikurinn er sá og rétt er að rifja það upp að hér hafa verið sett ný lög um samkeppni og fjarskipti. Ég spyr því hv. þm. hvort hann sé virkilega þannig hugsandi að við höfum gengið of langt í því að tryggja okkur nákvæmt eftirlit með því fyrirtæki sem hér er og ætlar að hasla sér völl á sviði fjarskipta sem hér er rætt um. Einnig er athyglisvert að heyra hv. þm. tala um að nær hefði verið að leggja til fjármagn til að flýta lagningu breiðbands á Norðausturlandi, á sama tíma og þessir aðilar tala um að eðlilegt hefði verið að tvískipta sölu Landssímans þannig að dreifikerfið væri sér og Landssíminn með öðrum hætti. Við sjálfstæðismenn höfum talið, og stjórnarþingmenn, að eðlilegt sé að þetta sé í einum og sama pakka og ég held að það hafi verið gæfa að það spor var stigið. Allt tal um að hér sé óvarlega farið er rangt mál og því vísað til föðurhúsanna í ljósi þeirrar lagasetningar sem við höfum verið að setja til þess að tryggja betra eftirlit með því sem væntanlega mun gerast og mun verða til góðs, þ.e. sala Landssímans.

Herra forseti. Sala Símans öll er dæmalaust klúður frá upphafi til enda og það er ekkert sem ríkisstjórnin hefur gert sem henni hefur tekist að klúðra jafnskelfilega og sölu Landssímans. Mestu mistökin voru auðvitað þau, fyrst menn ákváðu að selja Símann á annað borð, að þeir skyldu ekki hafa gert það fyrir tveimur árum þegar markaðirnir stóðu í hámarki. Þeir sem tóku ákvörðun um að gera það ekki þá eru ábyrgir fyrir því að þessi eign Símans hefur fallið um 30--40 milljarða í verði. Einhvers staðar, herra forseti, hefði svona eins og eitt stykki ríkisstjórn þurft að fara frá vegna þess að misfara með eigur skattborgaranna á þennan hátt. Allir hafa gefið þessu söluferli falleinkunn. Almennir fjárfestar, stofnanafjárfestar innan lands og nú síðast í gær erlendi fjárfestirinn. Ég spyr líka, herra forseti: Hverjum dettur í hug að stofna til samninga bara við eitt fyrirtæki? Herra forseti. Ég tek einnig eftir því að hæstv. samgrh. er í reynd að boða þjóðinni það að hið nýja fyrirtæki sem mun reka símaþjónustu á Íslandi hyggist hækka þjónustuna. Ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi. Hann talaði um að þetta væri samkeppnismarkaður og það væri ekki hægt að setja nein skilyrði. Samfylkingin gerir þá kröfu úr því sem komið er og miðað við þá stöðu sem nú er uppi í verðlagsmálum á Íslandi að þetta fyrirtæki verði ekki selt, nema það sé alveg ljóst að menn fari ekki í það að hækka þjónustu eins og fyrirtækið er þekkt fyrir að gera hvar sem er. Herra forseti. Var ekkert að marka það sem einkavæðingarnefnd sagði í fjölmiðlum 8. desember? Hún sagði þá að borist hefði bindandi kauptilboð, m.a. um verð, og hún sagðist vera mjög ánægð með það tilboð. Hún gaf markaðnum til kynna að verðið kynni þar með að vera hærra en útboðsgengið. Í kjölfarið hækkaði verðið. Þremur dögum seinna er það komið í 6,35. Ég spyr, herra forseti: Var verið að tala falskar væntingar inn í markaðinn? Ég er hræddur um að hæstv. forsrh. mundi koma eins og sleggja í hausinn á vini sínum Jóni Ólafssyni ef hann hefði leyft sér slíkar vinnuaðferðir.

Herra forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram í umræðunni að aðstæður hafa að mörgu leyti breyst frá því sem þær voru á þeim tíma þegar ákveðið var að selja Landssímann. Ljóst er að það verð sem stendur til boða að fá fyrir fyrirtækið er ekki í samræmi við þær væntingar sem hafðar voru uppi á þeim tíma þegar um þetta var rætt. Einnig er ljóst að einkenni einokunar og fákeppni á fjarskiptamarkaði eru miklu sterkari en ætla hefði mátt miðað við aðstæður eins og við töldum þær vera á sínum tíma. Eðlilegt er að stjórnmálamenn endurmeti ákvarðanir sínar í ljósi breyttra aðstæðna og ég tek undir þau sjónarmið varaformanns stjórnar Símans, hv. þm. Magnúsar Stefánssonar, að við þessar aðstæður er rétt að endurskoða áform um sölu hlutabréfa Landssímans. Ég tel að við þessar aðstæður eigi að leggja meiri áherslu á að uppfylla það skilyrði þingflokks framsóknarmanna að byggja upp fjarskiptakerfi um land allt og tryggja verðlækkun á þjónustu þess þannig að hún verði sem sambærilegust um land allt. Ég held, herra forseti, að það sem mestu máli skiptir sé að hafa slíka þjónustu til staðar í þeim mæli sem við teljum ástæðu til og að verðlagningin fyrir þá þjónustu sé sem jöfnust því það er stærsta málið sem við er að glíma og getur hjálpað okkur verulega í viðleitni okkar til að tryggja jafna stöðu þeirra aðila sem standa í atvinnurekstri um land allt.

Herra forseti. Það var mikið ólánsflan þegar farið var af stað með einkavæðingu Landssímans, þessa þjónustufyrirtækis sem er vegna aðstæðna í náttúrlegri einokun að langmestu leyti með starfsemi sína. Eðli málsins samkvæmt getur slík einkavæðing aldrei orðið annað en til tjóns fyrir notendur og ekki síst þá sem búa á þeim svæðum þar sem viðskiptin eru síst ábatasöm. Með einkavæðingunni hófst sú atburðarás sem á síðustu mánuðum hefur verið að taka á sig mynd fáránleikans í æ ríkari mæli. Vendipunktur varð í málinu þegar Framsfl. lak niður á síðasta ári og kokgleypti einkavæðingarstefnu Sjálfstfl. En sé svo, sem heyra mátti í umræðum áðan, að nú séu að renna tvær grímur á þingmenn Framsfl. þá er það vel og ég fagna þeim sinnaskiptum og hæstv. samgrh. þarf að fara að hugsa sinn gang því ég get ekki betur séð en niðurstaða þessarar umræðu sé að verða sú að þingmeirihluti sé brostinn fyrir því að ana lengra áfram út í fenið. Það sé ekki lengur fyrir hendi meiri hluti á Alþingi fyrir því að halda áfram með söluna. Ef þeir tveir þingmenn Framsfl. sem hér hafa talað fyrir þann þingflokk tala þar í umboði félaga sinna, þá blasir það við að samgrh. og Sjálfstfl. eru komnir í minni hluta með sína afstöðu í málinu og þá á að sjálfsögðu að láta staðar numið. Herra forseti. Ef farið er yfir þá sögu frá því að einkavæðingaröflin komu klóm sínum í Póst og síma, þá er hún svo ofboðsleg að leitun er að öðru eins. Pósthúsunum er lokað á landsbyggðinni, jólarjúpurnar úldnar, hálfum milljarði er hent út úr Landssímanum í áhættufjárfestingar erlendis. Þrír forstjórar eru á ofurlaunum. Einn mætir í vinnuna. Og það á að reyna að koma á danskri einokun á nýjan leik á þessu sviði viðskipta í landinu, vísi að gömlu dönsku einokunarfyrirkomulagi og með því mundi náttúrlega núv. samgrh. komast á spjöld sögunnar ef honum tækist það, en við skulum vona að svo verði ekki.

Herra forseti. Hv. málshefjandi, hv. þm. Jón Bjarnason, var að reyna að gera samninginn sem gerður var við fyrrverandi forstjóra Símans tortryggilegan. Rétt er að taka fram að ekkert er óeðlilegt við það að tryggja með samningum störf eða starfstíma milli aðila. Fyrirtæki sem ræður starfsmann reynir að tryggja sér starfsmanninn í ákveðinn tíma og hann reynir að hafa tímann sem lengstan til að hafa sína hluti á hreinu. Hvers vegna var gerður samningur til fimm ára? Jú, það er þannig samkvæmt lögum um opinbera starfsmenn að forstjórar ríkisstofnana eru ráðnir til fimm ára í senn, til að upplýsa hv. þingheim um það, og auðvitað var þessi samningur við þáverandi forstjóra gerður á þeim grunni. Að gera hæstv. samgrh. og fyrrv. forstjóra Símans tortryggilega er algerlega út í hött og á ekki að vera málinu viðkomandi.

Það er meira að segja búið að afnema biðlaunarétt hjá opinberum starfsmönnum.

Síðan er það hitt versið varðandi samkeppnina. Menn voru tortryggnir á að ekki yrði samkeppni. Ég vil benda á að það eru önnur símafyrirtæki í landinu. Það eru Íslandssími og Tal. Síðan má ekki gleyma niðurgreiddri samkeppni frá R-listanum, af því að menn voru að hrósa sér af honum áðan, niðurgreidd samkeppni með skattfé Reykvíkinga. Menn ættu þá væntanlega ekki að vera í vandamálum með að ekki væri nóg samkeppni á markaðnum eftir það. En það kemur mér ekkert á óvart í þessu varðandi flokk hv. málshefjanda. Hann er flokkur aukinnar samneyslu, aukins ríkisrekstrar, aukinnar skattheimtu, niðurgreiddrar landsbyggðarstefnu, engrar stóriðju, engra framfara en láta fólkið borða úr hendi miðstýringar ríkisins.

Herra forseti. Hér hafa í sjálfu sér stórtíðindi gerst. Þingmenn Framsfl. sem hér hafa talað hafa lýst yfir því að þeir telji að staldra eigi við og endurmeta stöðuna um sölu Landssímans. Þingmenn Sjálfstfl. sem hér hafa talað fara út um víðan völl og forðast að ræða málið efnislega og tala helst um það sem ekki var til umræðu, enda skiljanlegt. Herra forseti. Ég tel að um leið og hæstv. samgrh. hættir við að selja Landssímann, sem ég tel einboðið að hann standi frammi fyrir nú, beri honum að gera þjóðinni grein fyrir því hvað er að gerast þar innan veggja, að hundruð milljóna kr. tapist úr landi í glæfrafjárfestingar, forstjóranum sé sagt upp án skýringa, þrír forstjórar á launum. Þjóðin hlýtur að krefjast skýringa frá þeim sem fer með umboð á eign Símans. Herra forseti. Reynslan erlendis í öðrum og mun þéttbýlli löndum sýnir að í flestum tilfellum hækkar verð á þjónustunni við einkavæðingu á símafyrirtækjum og fjarskiptum og mismunun eftir búsetu og efnahag verður meiri. Ég nefndi dæmi í Ástralíu í umræðunni sl. vor um sölu Landssímans. Ég er að því leyti til sammála hæstv. samgrh. að ég held að veðjað hafi verið á rangan hest í málefnum Landssímans, ekki aðeins þegar verið var að kasta 500 millj. kr. úr landi, hálfum milljarði, í glæfrafjárfestingar, heldur hafi líka í öllu ferlinu verið veðjað á rangan hest frá byrjun til enda og nú sé mál að linni. Ég get sagt hæstv. samgrh. á hvaða hest hann á að veðja. Hann á að veðja á íslenskan almenning, hina íslensku þjóð. Hin íslenska þjóð vill eiga Landssímann og það á að veðja á hana og láta hana eiga Landssímann.

Herra forseti. Þessi umræða hefur um margt verið athyglisverð en í sannleika sagt hefur ekkert nýtt komið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar umfram það sem kom fram við umfjöllun um frv. sem var samþykkt þar sem salan var heimiluð.

Hann er að biðja um upplýsingar frá þér.

Það er alveg ljóst að Alþingi hefur samþykkt heimild og sett sérstök lög um sölu á Símanum. Ég man eftir því þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem hér talaði áðan, tók til máls þá taldi eins og nú að við hefðum átt að vera búin að selja Símann fyrir löngu. Hann vildi hlaupa svo til þess verks að sleppa nánast öllum undirbúningi og aðdraganda sem við sem viljum vanda þetta verk teljum að hafi þurft að hafa. 
            

Hef aldrei ... drepa mann og annan.

Nú er það þannig, hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, að ég hef orðið og ég er að vekja athygli á því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem hér talaði áðan hvatti til þess að fara hraðar og selja og hefði að hans mati átt fyrir löngu að vera búið að selja Símann. En hvað um það, við leggjum áherslu á að vanda allan þennan feril og það verður ekki hlaupið  Hv. þm. Jón Bjarnason taldi mikilvægt að þjóðin ætti Símann áfram. Aðalatriðið í mínum huga var auðvitað það að við gefum ekki Símann eins og sumir hv. þm. hafa viljað gera með því að hraða sölunni, ganga miklu hraðar fram en eðlilegt er. Á þeim nótum er ég ekki tilbúinn til að vinna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta sjútvn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, á þskj. 696. Með þeim breytingum sem voru gerðar á lögunum um stjórn fiskveiða sem tóku til smábáta skömmu fyrir síðustu jól var brugðist við þeim tekjusamdrætti sem var fyrirsjáanlegur hjá bátum sem róa í svokölluðu krókaaflamarki. Þessar breytingar snerta hins vegar í meginatriðum ekki aðra hluta smábátaflotans. Það kom fram í áliti meiri hluta sjútvn. þá að við höfðum hugað nokkuð að málefnum svokallaðra dagabáta við þessar aðstæður og töldum mjög mikilvægt að betri grundvöllur fyndist fyrir rekstur þeirra báta og sögðum í nál. eitthvað á þá leið að slíkt yrði að vera komið fyrir 1. feb. nk. Hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram frv. sem hér er til umfjöllunar þar sem einmitt er verið að taka á þessum málum. Með þessu frv. má segja að verið sé að taka á málunum með ferns konar hætti. Í fyrsta lagi er verið að leggja til að sóknardagarnir verði á þessu fiskveiðiári 23 en ekki 21 eins og lögin höfðu gert ráð fyrir. Ástæðan er m.a. sú að verið er að taka upp nýtt kerfi, og það er kannski mál nr. tvö í þessum efnum, nýtt kerfi til þess að mæla sóknareiningarnar. Eins og við vitum er sóknareiningin í dag sólarhringur, 24 tímar, en þetta frv. gerir ráð fyrir að horfið verði frá því og sóknareiningin verði klukkustund. Til þess að menn átti sig síðan á hvaða breytingar það hefur í för með sér fyrir sóknarþungann verður að vera hægt að mæla þetta nákvæmlega og þá verða menn auðvitað að hafa til viðmiðunar jafnmarga daga og voru í fyrra. Forsendan fyrir þessu er, eins og menn vita, að tilkynningarskyldukerfið verði tekið upp sem mælitæki í þessum efnum þannig að nú á það að liggja fyrir mjög nákvæmlega hver sóknin er hjá þessum bátum. Það hefur verið nokkur ágreiningur um það hver nýtingin á sóknardögunum hefur verið. Menn hafa verið með hugmyndir um að hún sé allt upp í 100% --- við skulum ekki fara hærra en það --- eða talsvert minni. Raunveruleikinn í nýtingunni kemur ekki í ljós nema hún verði mæld með sjálfvirkum hætti eins og verið er að leggja til með því að taka upp þessa tengingu við tilkynningarskyldukerfið. Í þriðja lagi er verið að leggja til breytingu sem felur það í sér að tekið er að hluta til, að hálfu leyti skulum við segja, úr sambandi það kerfi sem gat falið í sér ýmist minnkun eða aukningu á sóknardagafjölda. Ef eigandi báts kaus að leggja stærri bát og kaupa minni þýddi það það að hann fékk fleiri sóknardaga sem hlutfall af þeirri stærðarminnkun sem átti sér stað og á sama veg verkaði það þegar eigandi báts seldi lítinn bát eða tók úr notkun lítinn bát og keypti stóran bát, þá fækkaði sóknardögunum. Það var auðvitað lógík fyrir þessu ákvæði vegna þess að menn litu svo á að sóknarþunginn ykist í réttu hlutfalli við stærð bátsins og þess vegna voru sóknareiningarnar á vissan hátt metnar með tilliti til stærðar bátsins. Það kom hins vegar á daginn að menn nýttu sér þetta lógíska ákvæði laganna til að gera hluti sem menn sáu auðvitað að höfðu skelfinguna í för með sér, þ.e. menn voru að minnka bátana niður í nánast ekki neitt, gera þá að hálfgerðum kollum sem líktust varla bátum, og fá þannig út fjölda sóknardaga. Þetta hefði að lokum auðvitað leitt til þess að kerfið hefði sprungið og það er verið að bregðast við því. Þess vegna er m.a. nauðsynlegt að málið fái þessa hröðu afgreiðslu sem það hefur fengið í góðu samkomulagi í þinginu. Ég vil aðeins í þessu sambandi lesa og fara yfir texta nál. að þessu leytinu þar sem segir svo, með leyfi virðulegs forseta: Í þriðja lagi er lagt til að felld verði brott regla laganna um að flutningur sóknardaga yfir á minni báta leiði til fjölgunar daganna. Þessi breyting hefur ekki áhrif á þá aðila sem fyrir gildistöku laganna hafa flutt sóknardaga frá stærri bátum til minni, enda njóta þeir núgildandi ákvæða laganna um fjölgun sóknardaga. Skilyrði þess að dagar verði fluttir með þessum hætti milli báta er að báturinn, sem dagarnir eru fluttir til, hafi fengið leyfi til veiða í atvinnuskyni fyrir gildistöku laganna, en veiðileyfi er ekki gefið út fyrr en gefið hefur verið út haffærisskírteini fyrir viðkomandi bát. Flutningur sóknardaga eftir gildistöku laganna leiðir því ekki til fjölgunar sóknardaga. Í fjórða og síðasta lagi er í frumvarpinu að finna það nýmæli að ráðherra er gert að setja nánari reglur um flutning sóknardaga milli báta í eigu sömu aðila. Meiri hlutinn leggur til eina breytingu á frv. sem lýtur einmitt að þessari reglugerðarheimild, og henni er ætlað að afmarka betur heimild ráðherrans til reglugerðarsetningar vegna flutnings sóknardaga milli báta í eigu sömu aðila. Það er enginn vafi á því að þessar breytingar almennt talað eru mjög til bóta fyrir dagabátana í heild og smábátakerfið. Áralöng barátta smábátasjómanna hefur lotið að því að fá viðurkennda sóknareininguna, klukkustundir í stað daga, og fyrir því eru auðvitað margvísleg rök, t.d. þau sem lúta að öryggi manna. Það eru líka rök sem lúta að bættri meðferð afla og síðast en ekki síst er þetta ómanneskjulegt kerfi, eins og margoft hefur komið fram og hæstv. sjútvrh. hefur stundum haft orð á, menn nánast píndir til að standa í 24 tíma, og við sjáum einfaldlega að þetta er ekki bjóðandi nokkrum manni. Menn reyna auðvitað að nýta sóknareiningarnar sínar eins og þeir geta, eru þá úti í 24 tíma og við svo búið getur ekki staðið mjög lengi. Þetta er auðvitað ekki nema fyrir allra hraustustu menn og þetta færakerfi sem við erum þarna með, sumarkerfi getum við sagt, handfæra- og sumarkerfi sem þetta er, hefur í rauninni þess vegna hætt að þjóna þeim tilgangi sem við viljum m.a. að þetta kerfi þjóni, að það geti hentað mörgum, ekki bara allra hraustustu og yngstu mönnunum í þessum flota. Það eru þannig mjög mörg rök fyrir því að gera þetta með þessum hætti og ég held að um það sé í sjálfu sér mikil samstaða. Menn hafa dálítið velt fyrir sér hver áhrifin af breytingunum verði á afla þessara báta. Það var athyglisvert að í umfjöllun nefndarinnar komu fram gagnstæð sjónarmið í þessum efnum. Annars vegar er það skoðun framkvæmdastjóra Landssambands smábátaeigenda að þetta mundi ekki leiða til aukins afla, m.a. vegna þess að við erum að skrúfa fyrir möguleikana á því að menn sæki sér fleiri sóknardaga með því að minnka bátana, en líka vegna þess að þetta verði til þess --- og á það hafa fleiri bent, m.a. hv. 4. þm. Vestf. --- að menn muni fara fleiri sjóferðir þannig að það fari auðvitað tími í að sigla úr höfn og til hafnar og þess vegna sé alls ekki víst að þetta muni leiða til aukinnar sóknar eða aukins afla. Um þetta vitum við auðvitað ekki nákvæmlega. Framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra útvegsmanna lét í ljósi þá skoðun sína að þetta mundi leiða til mjög mikillar aukinnar sóknar. Ég hallast þó frekar á sveif með framkvæmdastjóra Landssambands smábátaeigenda og er þeirrar skoðunar að áhrifin á veiðina verði ekki mikil og geti jafnvel dregið úr henni. En þetta verður auðvitað bara tíminn að leiða í ljós. Ég held að mjög mikilvægt sé að létta af þessari pressu sem hefur verið í kerfinu, og það ætti að öllu jöfnu að leiða til heldur minni og skaplegri sóknar. Virðulegi forseti. Hér er auðvitað um að ræða fiskveiðistjórnarkerfi sem snertir býsna marga báta. Það snertir svokallaða dagabáta og þeir eru, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk í sjútvrn. áðan, 218 talsins og síðan er gert ráð fyrir því að svokallaðir þakbátar, þ.e. bátar sem máttu veiða tiltekið magn tonna á tilteknum fjölda daga, megi velja sig þarna inn í þetta kerfi. Þeir geta allt eins valið sig inn í krókaaflamarkskerfið en mér finnst ekki ólíklegt miðað við þær upplýsingar sem ég hef að mikill meiri hluti þeirra muni fara inn í þetta dagakerfi. Með þeim breytingum sem við gerðum á lögunum fyrir áramótin var gert ráð fyrir því að þeir hefðu tíma til 15. feb. til að taka ákvörðun og þess vegna er mjög mikilvægt að við getum einmitt núna sem allra fyrst gengið frá lögunum, af þeim ástæðum líka að menn hafi þá svigrúm og átti sig á því hvaða kostir séu í boði, hvaða stöðu menn séu í og hvað þeir geti þess vegna haft um að velja. Virðulegi forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Þetta er mál sem ég held að mörgum hafi létt við að komst til heillar hafnar. Það var kvíði í mjög mörgum yfir þessu kerfi eins og það hefur verið og áhugi mjög margra, bæði eigenda þessara báta og margra annarra, er að finna á málinu bærilega lausn. Það tókst í þessu samkomulagi sem varð á milli Landssambands smábátaeigenda og sjútvrn. og er grundvöllurinn að þessu frv. Ég fagna því og er ekki í nokkrum vafa um það raunar að þegar þetta frv. verði að lögum muni það efla og styrkja þennan þátt smábátaútgerðarinnar sem skiptir svo miklu máli fyrir okkur í landinu í heild.

Hæstv. forseti. Í nál. vegna breytinga á lögunum um stjórn fiskveiða sem samþykkt var fyrr á þessu þingi kom fram sú skoðun undirritaðra að taka þyrfti málefni dagabáta til endurskoðunar. Sú breyting sem skiptir mestu máli í þessu frv. er að útgerðarmenn þessara báta munu geta skipulagt veiðar sínar í klukkustundum í stað daga. Þetta eykur öryggi og dregur úr óhóflegu vinnuálagi sem hefur fylgt þeim sólarhringsveiðileyfum sem í gildi hafa verið. Gert er ráð fyrir að til eftirlits með róðrartíma bátanna verði stuðst við sjálfvirka tilkynningarkerfið sem eykur á öryggi og nákvæmni eftirlitsins. Í öðru lagi er fallið frá því að beita á þessu ári þeirri 10% skerðingu á dagafjölda sem er í gildandi lögum. Lagt er til að endurskoðun á sóknarstýringarákvæðunum fari fram í lok yfirstandandi fiskveiðiárs þegar reynsla hefur fengist af því fyrirkomulagi sem gert er ráð fyrir að verði tekið upp. Með frumvarpinu er því frestað að taka afstöðu til mikilvægasta deiluefnis stjórnvalda við útgerðarmenn þessara báta, sem er um þá kröfu þeirra að 10% skerðingarákvæðið verði fellt úr gildi. Ekki verður komist hjá því að vekja athygli á því mikla ósamræmi sem er milli leyfilegrar sóknar í dögum og þeirri lágu viðmiðunarprósentu sem er í lögunum. Reynsla undanfarinna ára af veiði þessa flota liggur fyrir og er margföld fyrrnefnd viðmiðun. Það er ekki Alþingi til sóma að setja nú enn einu sinni lög um stjórn fiskveiða sem fyrir fram er ljóst að ekki geta staðist. Í þriðja lagi er lagt til að felld verði brott sú regla sem er nú í lögunum að dögum fjögi hlutfallslega miðað við stærðir báta í brúttótonnum ef þeir eru fluttir yfir á minni bát. Sú breyting er nauðsynleg vegna þess að auðsæilega hefði hún annars þau áhrif að útgerð örsmárra báta stórykist vegna þess að þeir fengju fleiri daga en stærri bátarnir. Þetta mundi valda aukinni slysahættu en einnig stóraukinni sóknargetu þessa flota. Almennt eru ákvæði þessa lagafrumvarps til bóta. Hins vegar er sá grundvöllur sem veiðikerfið byggist á, þ.e. framseljanleg einkaeignarréttindi útgerðarmannana á veiðiréttinum, algerlega andstæður stefnu Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum. Þetta fyrirkomulag varð til í kjölfar svokallaðs Valdimarsdóms sem stjórnvöld kusu að túlka þannig að allir sem ættu skip gætu fengið veiðileyfi, annað væri brot á stjórnarskránni. Þeir yrðu hins vegar að kaupa hinn raunverulega rétt til að veiða fisk af þeim sem voru svo heppnir að vera við útgerð tiltekin ár á síðustu öld eða hafa keypt slíkan rétt af handhöfum kvótans. Til að innleiða sambærilegt fyrirkomulag hjá þessum hópi útgerðarmanna voru framseljanlegir veiðidagar lögfestir. En sú lagasetning kom ekki til framkvæmda fyrr en sl. haust. Af framangreindum ástæðum getum við ekki stutt frumvarpið og munum sitja hjá við afgreiðslu þess. Undir þetta ritar sá sem hér stendur og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir. Við erum enn einu sinni að skilja við mál í óvissu hér á hv. Alþingi. Áfram ríkir óvissa um framtíð þeirra útgerðarmanna sem hér um ræðir og atvinnustarfsemi þeirra. Þó að ákvæðin sem hér eru til umræðu séu til bóta er 10% skerðingarákvæðið enn þá í lögunum og talað um að endurskoða það eftir árið. Enn er gert ráð fyrir því í lögunum að þessi floti veiði 0,67% af heildarveiðinni í þorski og einungis bætist til viðbótar lágt prósentubrot sem mun fylgja þeim bátum sem bætast í þennan flota. Hér er því ekki verið að undirbúa örugga framtíð fyrir þennan atvinnurekstur heldur er því frestað að taka afstöðu til þess hver sú framtíð eigi að vera. Það er ekki björgulegt þegar það liggur líka fyrir, í margítrekuðum yfirlýsingum, að það eigi að endurskoða heildarlögin um stjórn fiskveiða á þessum vetri. Þess vegna virðist svolítið undarlegt að endurskoða eigi málefni þessara báta eftir ár, eftir að þetta fiskveiðiár er liðið. Maður veit satt að segja ekki hverju maður á að trúa, hvort ekkert verði af heildarendurskoðuninni eða hvort mönnum finnist út af fyrir sig eðlilegt, fari heildarendurskoðun fram, að þessi floti verði þar fyrir utan. Mundu þá grundvallarbreytingar sem fylgt gætu heildarendurskoðuninni alls ekki eiga við um þennan flota. Mér finnst mesti gallinn á þessu máli, fyrir utan þann galla sem ég hef þegar gert grein fyrir, að grundvöllur eignarhaldskerfisins á veiðiréttinum er gjörsamlega óásættanlegur fyrir okkur sem styðjum þá sjávarútvegsstefnu sem Samfylkingin hefur boðað og lagt fram frumvörp um hér á hv. Alþingi. Við teljum hins vegar brýnt að þær lagfæringar sem eru fólgnar í þessu frv. komist til framkvæmda. Við teljum ekki verjanlegt að hafa áfram í lögum þetta heimskulega ákvæði, að bátar fái því fleiri daga til veiða sem þeir eru smærri. Við teljum líka að það sé þó til bóta að gefa mönnum eitt ár eins og þetta lítur út hér, fremur en að hafa lögin óbreytt eins og þau eru. Við vitum að ef ekki verður brugðist við snarlega munu margir taka upp á að nýta ákvæðin sem hér hafa verið rædd, um að fjölga dögum með því að færa dagana á minni báta. Í ljósi þess munum við standa að því að hraða þessu máli eins og kostur er í gegnum hv. Alþingi. Eins og ég sagði áðan munum við sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins.

Herra forseti. Hér erum við að ræða frv. sem snýr að veiðum hinna svokölluðu dagabáta, handfærabáta í 23 daga kerfinu. Í þessu frv. felst að þeir sem áður voru í 40 daga kerfinu fá að velja um að fara hér inn. Þeir fá 23 daga og ekki er minnst um vert að í þessu frv. er tekin er upp tímamæling á sjósókninni. Þar með er hin óeðlilega spenna varðandi 24 klukkustunda sóknina, sem gat verið beinlínis hættuleg, tekin burtu og kerfið í raun og veru gert mun eðlilegra að því leyti að bæði eldri og yngri menn geta þá unnið í því, hver með sínum hætti. Það er auðvitað það sem þurfti að lagfæra í þessu kerfi. Það var óásættanlegt að láta kerfið þróast eins og það var með 24 klukkustundum eingöngu. Það leiddi til þess að inn í kerfið réðust einungis öflugustu sjósóknarar landsins, þ.e. ungir og dugandi menn sem höfðu þrek til að standa í 24 klukkustundir við fiskveiðar samfellt. Það varð auðvitað líka til þess að sóknin í kerfinu varð enn virkari og hefði orðið enn þá virkara ef kerfið hefði verið óbreytt með þessu lagi. Ég tel þetta til mikilla bóta, bæði frá vinnutímasjónarmiði, frá öryggissjónarmiði skipanna og sjómannanna, og einnig tel ég að þetta verði til þess að sá afli sem berst að landi muni að jafnaði verða betri. Ég hygg að sjóferðirnar muni frekar styttast og oftar verði farið með fiskinn til lands. Það sem hins vegar vantar inn í þetta frv., og að því snýr fyrirvari minn, er að mér finnst enn vanta botn í dagana. Það er enn þá inni að skerða dagana um 10% á milli ára og enn er óljóst hvort gert er ráð fyrir einhverju lágmarki. Í atvinnurekstri sem þessum er óásættanlegt fyrir menn að vita ekki hvernig veiðikerfinu muni reiða af til framtíðar. Sá fyrirvari sem ég geri við frv. snýr að því að það vanti botn í þetta dagakerfi. Þó að það sé auðvitað ráðgert að skoðað verði eftir þetta fiskveiðiár hvernig sóknin og aflabrögðin verða í þessu kerfi virkar það samt eins og að óbreyttu muni dagarnir keyrast niður. Mér finnst 23 dagar, eða klukkustundir samanlagðra 23 daga, til sjósóknar ekki vera of í lagt sem atvinna fyrir sjómann. Að öðru leyti en því sem ég nú hef gert grein fyrir þá er þetta frv. sem hér er verið að ræða nánast eins og frv. sem við þrír þingmenn lögðum hér fram fyrir jól, sá sem hér stendur, hv. þm. Karl V. Matthíasson og Árni Steinar Jóhannsson. Þess vegna styð ég þetta frv. þrátt fyrir þá agnúa sem ég hef gert grein fyrir. Fyrirvari minn snýr að því.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum, nr. 38 5. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Ég hef skrifað undir þetta frv. með fyrirvara. Ég vil að það komi fram líkt og í fyrri ræðu minni um þetta mál að efnislega er frv. líkt frv. sem við þrír hv. þm. lögðum fram fyrir jól, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, hv. þm. Karl V. Matthíasson og sá sem hér stendur. Fyrirvari minn er fyrst og fremst vegna þess að í frv. söknum við ákvæða sem voru í frv. okkar. sem lagt var fram fyrir jólin, þ.e. varðandi gólf á sóknardagana. Við vildum að sett yrði gólf þannig að tryggt væri að menn hefðu alltaf vissan grunn til að byggja á. Það hefur verið skýrt allvel frá því sem þetta frv. inniheldur en ég vil koma því að að ég tel mikilvægt fyrir þá sem stunda sjóinn á dagabátum, sú breyting sem hér er boðuð, að farið er úr sólarhringssókn yfir í klukkutíma. Ég held að hún sé einhver merkasta breytingin hér og eftir því sem við fáum upplýst þá fagna henni allir. Sólarhringskerfið lagði grunn að því og hvatti menn til þess að þrauka í vondum veðrum. Það þurfti harða menn til sjósóknar í því kerfi ellegar að tapa kannski heilum degi ef snúið var til lands. Að vísu var í gamla kerfinu ákvæði um að menn mættu snúa aftur úr veiðiferð innan þriggja klukkutíma. Ég held hins vegar að það sé borðleggjandi að með þessu ákvæði um að breyta talningunni yfir í klukkutíma í stað sólarhringa, muni það leiða til miklu manneskjulegra umhverfis að vinna í og miklu jafnari sóknar. Ég vil lýsa ánægju minni með það. Virðulegi forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að þó að ég styðji þetta frv. og nál. sem lagt er fram, reyndar með fyrirvara, sakna ég þess, eins og fram kom í ræðu minni við 1. umr. frv., að við skulum ekki standa í þeim sporum að vinna að mótun nýrra tillagna um nýtt og breytt fiskveiðistjórnarkerfi í heild sinni, fremur en að stunda þær plástranir sem hér eru stundaðar í þinginu, með leiðréttingum af því tagi sem hér eru. En þrátt fyrir allt er þetta til bóta fyrir þennan flokk í útgerðinni. Við höfum marglýst því yfir, stjórnarandstaðan, að við teljum að það hefði átt að freista þess á hinu háa Alþingi að fara heildstætt í þessi mál, fiskveiðistjórnarmálin, í stað þess að taka þetta í smábitum eins og nú er boðað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það sem hefur valdið mönnum áhyggjum í sambandi við frv. er að þessi breyting muni e.t.v. leiða til aukins afla og aukinnar sóknar. Menn hafa sagt sem svo að ef klukkutímamæling fer í gang þá muni það leiða til þess að menn eigi kost á og muni að öllum líkindum veiða meira. Þetta eru hlutir sem verða að koma í ljós. Aðrir eru þeirrar skoðunar að þetta muni engu breyta. Við verðum að sjá hvernig þetta reynist, enda á að endurskoða frv. og skoða hvernig útkoman af því verður innan eins árs. Virðulegi forseti. Þokkalegt samkomulag er um að fara þessa leið þó menn vilji undirstrika sérstöðu sína. Ég sé kannski ekki ástæðu til að fjölyrða meira um frv. Það hefur verið ágætlega unnið að því í hæstv. sjútvn. Þangað hafa komið nokkrir sérfræðingar sem hafa upplýst okkur um skoðanir sínar á þessum breytingum. En að síðustu, virðulegi forseti, vil ég segja að þetta eru smáskammtalækningar af hálfu stjórnarmeirihlutans. Við förum enn fram á og viljum hefja heildstæða endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða sem taki til allra þátta. Hér er verið að taka út úr eitt og eitt atriði og boðað er að ein tvö eða þrjú ný frv. muni sjá dagsins ljós fyrir vorið. Þetta teljum við ótæk vinnubrögð og lýsum eftir því verklagi að fjallað verði heildstætt um fiskveiðistjórnarkerfið og breytingar á því.

Herra forseti. Ég vil leggja nokkur orð inn í umræðuna um frv. sem hér er verið að ræða um stjórn fiskveiða. Gagnvart dagróðrabátunum, þeim smáu bátum sem róa og hafa hingað til verið með ákveðna daga og hafa verið skikkaðir til eftir ákveðna útiveru að telja tíma sinn niður í sólarhringum, þá tel ég að sú breyting sem hér er verið að gera með því að færa þetta yfir í klukkustundir sé jákvæð breyting á þessum þætti á annars stórgölluðu fiskveiðistjórnarkerfi sem ég ætla ekki að fara að ræða og lengja þar með umræðuna. En þetta er jákvæð breyting á þessu stórgallaða fiskveiðikerfi fyrir þá aðila sem það varðar, þ.e. þá sem eru með dagaróðrarbáta. Ég átti þess kost, herra forseti, á síðasta sumri að vera á þeim ágæta stað Bolungarvík í smáfríi og hitti þar mjög marga efnilega og duglega sjómenn sem þar róa. Ég átti samtal við einn sem lýsti þessu kerfi fyrir mér mjög nákvæmlega. Hann lýsti því og tók sem dæmi, vegna þess að hjá honum stóð maður sem hafði verið á slíkum bát sem sokkið hafði, að mig minnir daginn fyrir sjómannadaginn það ár, e.t.v. vegna þess að menn voru að reyna að fullnýta rétt sinn. Viðkomandi bátur var búinn að vera það lengi á sjó, í klukkustundum talið, að hann gat ekki farið til baka og afskráð sig út úr þessum degi eins og margir aðrir gerðu þegar veður versnaði. Hann neyddist sem sagt til þess að vera áfram á sjó, þrátt fyrir það að veður væri að versna, halda áfram að fiska og fiskaði vel sem endaði svo með því að báturinn sökk. Sem betur fer varð mannbjörg í þessu slysi. En það er eins og greypt inn í huga minn, herra forseti, það orð sem þessi ágæti sjómaður í Bolungarvík gaf þessu kerfi. Hann kallaði þetta einfaldlega ,,taugakerfið``. Hann kallaði þetta taugakerfið í íslenskri fiskveiðistjórn og gaf því þetta orð vegna þess fyrirkomulags sem þar var, að vera skyldugur til vera og draga frá allan sólarhringinn, þó hann gæti ekki verið á sjó nema fjóra, fimm tíma á sólarhring vegna þess að ef veður breyttist eða enginn afli væri þá mundi hann neyðast til að fara í land. Þess vegna segi ég alveg hiklaust að sú breyting sem hér er lögð til er til mikilla bóta, þ.e. að breyta sólarhringum í klukkustundir og leyfa mönnum að veiða í þann klukkustundafjölda sem þeir vilja, þeir geti farið í land ef veður versnar og tími þeirra verði þá talinn í klukkustundum. Í nál. minni hluta sjútvn., samflokksmanna minna, segir, með leyfi forseta: ,,Sú breyting sem skiptir mestu máli í þessu frumvarpi er að útgerðarmenn þessara báta munu geta skipulagt veiðar sínar í klukkustundum í stað daga. Þetta eykur öryggi og dregur úr óhóflegu vinnuálagi sem hefur fylgt þeim sólarhringsveiðileyfum sem í gildi hafa verið. Gert er ráð fyrir að til eftirlits með róðrartíma bátanna verði stuðst við sjálfvirka tilkynningarkerfið sem eykur á öryggi og nákvæmni eftirlitsins.`` Herra forseti. Ég sagði áðan að það væri eins og greypt inn í huga minn orðið sem umræddur sjómaður gaf þessu gamla kerfi sem hér er verið að leggja til að verði breytt, þ.e. orðið taugakerfi. Hann reyndar gat þess hvað margir fjölskylduaðilar kölluðu þetta kerfi, en ég ætla ekki að hafa það orð uppi hér. Þetta er ástæða þess, herra forseti, að ég kem upp og ræði þetta mál og segi: Ég er hjartanlega sammála þessari breytingu sem gerð er og tel hana vera mjög jákvæða fyrir þennan flokk útgerðaraðila og fyrir þá sjómenn sem róa eftir slíku kerfi.

Herra forseti. Fram hefur komið í umræðunni að útgerðarmenn og sjómenn þeirra báta sem reru í dagakerfinu hafi oft búið við það að leggja á djúpið og hefja veiðar en síðan hafi veður skyndilega versnað og þeir þurft að snúa við eftir þrjá, fjóra tíma. Þeir sem til þekkja vita að það gengur ekki upp ef margir slíkir dagar detta út og fiskur veiðist náttúrlega ekki fyrir þær sakir. Þess vegna er þetta góð breyting sem komið hefur fram í frv. hæstv. sjútvrh. Hún er líka í samræmi við brtt. sem komu fram í þessum málum fyrir jól. Ég lýsi ánægju minni með það og sérstaklega ákvæðið í sambandi við klukkustundirnar. Hins vegar má alltaf setja fram spurningar um sölu á dögum og að þetta kerfi skuli vera svona opið. Og að þeir sem eru að selja veiðiheimildir eða daga skuli fá það í eigin vasa í staðinn fyrir að þeir skili þeim dögum, þessum veiðistundum eða veiðiheimildum, og að þær verði settar á markað og þá fái fleiri að bjóða í heldur en þeir sem eru eingöngu í þessu. Herra forseti. Þetta eru góðar breytingar og mér líst vel á þær. Ég vona að þær eigi eftir að koma þessum flokki smábáta til góða. En hversu lengi þær verða látnar gilda er vandi að spá um, því gert er ráð fyrir að nýtt frv. til laga um stjórn fiskveiða verði lagt fram á þessu vorþingi.