Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur rætt þetta frv., síðan það var hér til umræðu síðast, athugað frv., eins og það er á þskj. 336 eftir 2. umr. í þessari hv. deild, svo og þær brtt., sem fram hafa komið, bæði á þskj. 328 og 327. Eins og b-liður 6. gr. er nú á þskj. 336, gerir hann ráð fyrir því, að sjóðsstjórnin verði að leita umsagnar sveitarstjórnar um umsóknina og umsagnar Fiskifélags Íslands, Búnaðarfélags Íslands, Iðnaðarmálastofnunar Íslands, eftir því sem við á, ef sótt er um lán samkv. 1. gr. b. Þegar fjhn. fór að athuga þetta ákvæði, þótti henni eðlilegra að leggja ekki þessa kvöð á umsækjanda yfirleitt. Hann hefur að mörgu leyti engan veginn létta aðstöðu til þess að geta aflað sér þessara upplýsinga. Og ef þess utan umsókn hans af einhverjum öðrum ástæðum er ekki tekin til greina, t.d. ef fé væri ekki fyrir hendi í sjóðnum eða önnur verkefni yrðu látin ganga fyrir, þá þykir óeðlilegt að vera að láta viðkomandi hafa af því bæði ónæði og fyrirhöfn að afla slíkra upplýsinga. Fjhn. leggur því til á þskj. 349, að b-liður 6. gr. orðist þannig: „Vottorð vinnumiðlunar (sveitarstjórnar) um atvinnuástand í sveitarfélagi, þar sem umsækjandi hyggst reka starfsemi þá, sem styrks eða láns er óskað til. Það er með öðrum orðum, að hér er aðeins miðað við það, að umsækjandi láti fylgja umsögn frá sveitarfélaginu, þar sem hann hugsar að veita því fé til atvinnuuppbyggingar, sem hann sækir um, og c-liður og d-liður séu felldir saman í einn lið og hann komi til með að hljóða þannig: „Þegar sjóðsstjórninni þykir ástæða til, skal hún leita umsagnar sveitarstjórnar, Fiskifélags Íslands, Búnaðarfélags Íslands eða Iðnaðarmálastofnunar Íslands, eftir því sem við á, áður en umsókn er afgreidd.“ N. var sammála um, að þetta væri eðlilegri meðferð á málinu. Hefur þetta verið borið undir hæstv. félmrh., sem hafði fallizt á, að þessi breyt. yrði gerð á frv. Þá hefur n. einnig lagt til, að á eftir 12. gr. komi bráðabirgðaákvæði, er hljóði svo: „Við gildistöku laga þessara skal í fyrsta sinn kjósa stjórn atvinnubótasjóðs. Kjörtími hennar er þar til ný stjórn er kjörin á fyrsta þingi eftir næstu almennar alþingiskosningar.“ Er óhjákvæmilegt að hafa slíkt ákvæði, ef frv. verður lögfest nú á þessu þingi, þar sem þá er ekki ætlazt til þess, að kosning stjórnarinnar gildi nema þangað til almennar alþingiskosningar hafa farið fram, sem væntanlega verður 1963. Það er enginn ágreiningur um þessar breyt., og vænti ég þess, að hv. deild fallist á þær. Þá hefur n. rætt á ný brtt. frá Skúla Guðmundssyni á þskj. 328. Það er, að í stað „atvinnubótasjóðs“ komi: jafnvægis- og framleiðsluaukningarsjóður. N. sá ekki ástæðu til að vera að breyta nafni sjóðsins. Hér er um langt og heldur óþjált orðalag að ræða. Það er ekkert höfuðatriði, hvaða nafn sjóðurinn fær út af fyrir sig, og hefur þetta verið skýrt áður. Meiri hl. leggur því til, að till. undir 1. lið verði ekki samþykkt. 2. till., er við 2. gr., að a-liður orðist þannig: „Framlag úr ríkissjóði að fjárhæð 10 millj. kr. árið 1962 og síðan 25 millj. kr. árlega í næstu 9 ár þar á eftir.“ Þetta atriði hefur n. einnig tekið til athugunar, og getur meiri hl. ekki fallizt á þessa breyt. Það verður að sjálfsögðu samin ákveðin reglugerð af stjórn sjóðsins og ráðherra, hvernig haga skuli vinnubrögðum í sambandi við þetta mál, þegar það hefur verið lögfest. Það verður sjálfsagt fyrsta verkefni þeirrar sjóðsstjórnar að taka til athugunar skipulagðar umbætur eftir ákvörðun frv. Nefndinni er í dag alveg óljóst, hvað slíkar framkvæmdir kynnu að hafa mikið fjárframlag í för með sér. Það kynni líka að vera meira eitt árið en annað, og það er engin ástæða til í dag endilega að binda þessa fjárupphæð við 25 millj. Það fer að sjálfsögðu mikið eftir getu ríkissjóðs annars vegar og þeirri þörf, sem Alþ. á hverjum tíma er sammála um að sé í þessum málum, og sér því meiri hl. n. ekki ástæðu til að breyta þessum a-lið frv. í þetta skipti. Það er sjálfsagt ágætt, ef hægt væri í framtíðinni að auka tekjur sjóðsins verulega, en ég vil í sambandi við þetta einnig benda á, að ef tekst að semja um það fé, sem sjóðurinn á að fá sem stofnfé, bæði um endurgreiðslu á því og vexti, þar til það hefur verið greitt að fullu, þá verður þar einnig um verulegar tekjur að ræða fyrir sjóðinn. Allt er þetta enn í óvissu, og er því ekki ástæða til að raska þessu við afgreiðslu málsins hér á þessu þingi. Aðrar till., undir 3., 4. og 5. lið, eru leiðréttingar á frv. miðað við, að fyrri till., undir 1. og 2, lið, yrðu samþykktar, og þarf ekki að ræða það nánar. Þá hefur n. einnig athugað till. frá Gísla Guðmundssyni á þskj. 327 við 1. gr. Það er, að aftan við b-lið gr. komi: „Og þá fyrst og fremst í þeim landshlutum, þar sem íbúum hefur fækkað undanfarið eða íbúafjölgun verið minni en sem svarar íbúafjölgun landsins í heild.“ En b-liður er nú í frv. á þskj. 336 svohljóðandi: „Að veita lán til þess að stuðla að hagnýtingu góðra framleiðsluskilyrða í landinu.“ Ef þessi brtt. yrði samþykkt, ætti fyrst og fremst að snúa sér að því að veita lán til þess að stuðla að hagnýtingu góðra framleiðsluskilyrða í landinu og þá alveg sérstaklega á þeim stöðum, sem um er getið í till. á þskj. 327. Nú kynni þannig að fara, að töluverð þörf væri á að stuðla að slíkri hagnýtingu í öðrum héruðum í þéttbýli og fyrir hendi væri ekki sama verkefni á þeim stöðum, sem till. getur um, og þá væri, eftir að till. væri samþykkt, ekki heimilt að sinna þeim verkefnum, jafnvel þó að ekkert slíkt verkefni væri fyrir hendi á þeim stöðum, sem till. gerir ráð fyrir. Ég skal í þessu sambandi leyfa mér að benda á eitt dæmi, sem mér er kunnugt um. Fyrir nokkru var gerð tilraun til þess að útbúa sjálfvirk löndunartæki úr togara til þess sumpart að flýta fyrir löndun og sumpart til þess að spara vinnuafl, einkum og sér í lagi þar sem svo stóð á, að erfitt var að fá vinnuafl til þessara starfa og togararnir urðu að bíða hér stundum tímum og dögum saman til þess að fá fólk. Engir þeir sjóðir, sem fyrir voru, töldu sér skylt að lána fé til þess að gera þessa tilraun. En ef þetta frv. hefði þá verið samþykkt eða orðið að lögum, þá er sýnilegt, að þessum sjóði bar að styrkja þá tilraun, sem þar var gerð, og ef hún hefði tekizt, þá er áreiðanlega uppfyllt það skilyrði, sem hér er rætt um. Þá var stuðlað að góðri hagnýtingu og betri framleiðsluskilyrðum í landinu. Þá hefðu togararnir getað stytt legutíma sinn hér í höfnum, og þá hefði einnig orðið e.t.v. miklu ódýrara að landa fiskinum heldur en landa honum á annan hátt. Þessi áhöld voru reynd, m.a. á Ísafirði, og reyndust ágætlega og leystu á þeim tíma þann vanda, sem steðjaði þar að útgerðinni, og alveg sérstaklega þann vanda að geta ekki fengið fólk til þess að sinna þessum störfum. Ég teldi, að ef þessi till. væri samþykkt. eins og hún liggur hér fyrir, þá væri mjög vafasamt, hvort það mætti raunverulega veita fé til slíkra umbóta, ef það væri ekki á stöðum. sem uppfylltu þau skilyrði, sem till. gerði ráð fyrir. M.a. af þeim ástæðum vill meiri hl. n. ekki leggja til, að till. verði samþykkt. Í þáltill., sem samþ. var á Alþ. 29. marz 1961, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skal tilgangur þessarar löggjafar fyrst og fremst vera sá að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og að hagnýtingu góðra framleiðsluskilyrða í landinu.“ Einn hv. nm., hv. 1. þm. Norðurl. v., hefur bent á, að það hefði verið eðlilegra að taka þetta upp í frv. og láta því a-lið 1. gr. hljóða meira í samræmi við þáltill., eða m.ö.o. að færa orðin „og jafnvægi í byggð landsins“ fram fyrir „að auka atvinnu“. Þetta telur meiri hl. vera algert aukaatriði. Það er vitað, að bessi sjóður á fyrst og fremst að vinna að því að viðhalda jafnvægi í byggð landsins, auka þar atvinnu, sem mest er þörf. Ég sé því ekki ástæðu til þess að breyta um orðalag af þeim ástæðum frá því, sem er á þskj. 336. Það hefur einnig verið minnzt á, hvort ekki væri hægt að taka það fé, sem hér væri fyrir hendi, og nota það, ef almennt atvinnuleysi væri á einhverjum stöðum. í því sambandi vil ég taka fram, að það er skoðun fjhn., að þetta fé eigi ekki undir neinum kringumstæðum að koma í staðinn fyrir verkefni atvinnuleysissjóðs, sem á að sjálfsögðu að standa undir því, ef atvinnuleysi kemur upp í landinu. Þessum sjóði er ekki ætlað að sinna því verkefni. Með þeim skýringum, sem ég hef gert, legg ég til fyrir hönd allrar n., að till. á þskj. 349 verði samþ. eins og þær liggja fyrir, og fyrir hönd meiri hl., að hinar tvær till. verði felldar og frv. verði þannig afgr. frá þessari hv. deild.



Herra forseti. Áður en gengið verður frá þessu máli í hv. d., langar mig til þess að segja um það nokkur orð. Eins og menn vita og greint er frá í aths. með frv., er það ekkert nýmæli, að veitt sé fé til atvinnuaukningar í landinu, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Samkv. fjárlögum undanfarin 10 ár - og þó raunar 11 ár - hefur verið veitt fé til atvinnuaukningar á fjárlögum, samtals rúmar 100 millj. kr., sem er mikið fé, þegar þess er gætt, að á þessum árum flestum var allt annað verðlag en nú. Þetta fé hefur mestmegnis verið lánað einstaklingum og félögum í sjávarplássum landsins til að koma þar á fót atvinnurekstri og auka þann, sem fyrir var. Þetta fé hefur haft þá sérstöðu meðal lána, að það hefur verið lánað með veði á eftir þeim lánum, sem fengist hafa annars staðar með ríkisábyrgðum eða úr stofnlánadeildum. Hér hefur í reyndinni orðið um elns konar áhættuframlag í mörgum dæmum að ræða af ríkisvaldsins hálfu móti því framlagi, sem eigendurnir hafa getað lagt í fyrirtækin. Ég fullyrði, að þetta fjármagn hefur átt ævintýralegan þátt í því að auka framleiðslu íslenzka þjóðarbúsins á undanförnum árum og stórfelldari þátt í því en flestir gera sér grein fyrir, hversu ánægjulega sjávarplássin mörg hafa byggzt upp undanfarið og stóraukið sína framleiðslu. Þetta fjármagn hefur orðið til þess að leysa úr læðingi framtak margra dugmikilla einstaklinga, sem að öðrum kosti hefði ekki getað komið til greina að yrðu sjálfstæðir atvinnurekendur. Þannig hafa t.d. fjöldamargir ungir, dugmiklir sjómenn fyrir tilstuðlan þessa fjár getað orðið bátseigendur og sjálfstæðir framleiðendur og moka nú upp fiski og síld fyrir þjóðarbúið, og mætti rekja um þetta glögg dæmi víðs vegar um landið. Ég efast um, að nokkurt fjármagn, sem ráðstafað hefur verið af opinberri hálfu, hafi komið að meira liði, þegar á heildina er litið, til eflingar framleiðslunni og uppbyggingu sjávarplássanna en þetta fé, einmitt vegna þess að það hefur verið látið til viðbótar öðrum venjulegum lánum og oft riðið baggamuninn að þessu leyti. Uppbyggingin gat því átt sér stað. Og fyrir unga fólkið, sem hefur verið að ryðja sér braut inn í framleiðsluna, hefur þetta fjármagn verið ómetanlegt. Á árunum 1957–58 var þetta fjármagn hækkað verulega. 1957 var það rúmar 15 millj. og 1958 131/2 millj. 1959 var því síðan aftur aðeins þokað upp, í 14.2 millj., og 1960 var þetta fé 141/2 millj., þannig að það má segja, að á þessum fjórum árum hafi þetta fé verið frá 131/2 millj. upp í rúmar 15 millj. En síðan bregður svo við, að á s.l. ári, 1961, á fyrsta heila ári viðreisnarinnar, er þetta fjármagn skorið niður um nær því þriðjung eða niður í 10 millj. kr., á sama tíma sem stofnkostnaður allur við að koma upp framleiðslutækjum hefur vaxið stórkostlega í öllum greinum. Eins og ég sagði áðan, hefur atvinnuaukningarstarfsemin verið í góðum gangi, þá að ekki hafi verið um hana sérstök lög, það hefur verið gert samkv. ákvæðum í fjárlögum. En nú er hér frv. til laga um atvinnubótasjóð, og er ekki nema gott um að segja að setja þessari starfsemi ákveðið lagaform. En sá galli er á gjöf Njarðar, að segja má, að aðalatriðið í þessu frv. frá því, sem áður hefur gilt, er að lögfesta lækkun á framlaginu til atvinnuaukningar, lögfesta aðeins 10 millj. kr. framlag til atvinnubótasjóðsins. Athugum svo, hvað kostnaður við framkvæmdir hefur vaxið, og íhugum, að innkaupsverð á ýmsum þýðingarmiklum vélum hefur hækkað um 90% síðan 1958, að verð á skipum og bátum hefur hækkað um 70–90%, mismunandi nokkuð eftir stærðum og gerðum, síðan 1958, og húsabyggingar hafa hækkað a.m.k. um 26% síðan 1958, eða þessir þýðingarmestu liðir í uppbyggingunni um a.m.k. 67% að meðaltali. Þegar við athugum þessa miklu byltingu, sem orðið hefur í verðlaginu, og íhugum síðan, að í þessu frv. er gert ráð fyrir að lögfesta aðeins 10 millj. í atvinnuaukningarfé, framlag í þennan sjóð, en atvinnuaukningarféð hefur áður verið frá 131/2 og upp í 15 millj., þá kemur glöggt í ljós, að með þessu frv. er í raun og veru verið að skera niður atvinnuaukningarféð um meira en helming, því að þessar 10 millj., sem nú er gert ráð fyrir að lögfesta, jafngilda áreiðanlega ekki meira en 6–7 millj. fyrir verðlagsbyltinguna, sem varð með viðreisninni, þannig að þær jafngilda alveg tvimæla- og ýkjulaust ekki meira en 6–7 millj. á móti 131/2–15. Hér er því verið að draga stórkostlega úr þeim stuðningi, sem veittur var, áður en hæstv. núv. ríkisstj. kom til valda og nýja stjórnarstefnan var tekin upp, draga stórkostlega úr þeim stuðningi, sem veittur hefur verið af því opinbera til þess að byggja upp atvinnulífið í sjávarplássunum og mesta þýðingu hefur haft allrar þeirrar starfsemi, sem beint hefur verið í þá átt. Við þessu vil ég alvarlega vara, og það hryggir mig, að hv. meiri hl. n. hefur ekki séð sér fært að taka til greina brtt. þá, sem flutt hefur verið hér um að hækka þetta framlag í 25 millj. kr., því að augljóst er af þeim rökum, sem hafa áður komið fram, og þeim, sem ég hef nú bent á, að minna má framlagið í raun réttri ekki vera, til þess að þessi starfsemi haldist í horfinu, miðað við það, sem hún var fyrir þessar byltingarkenndu ráðstafanir til þess að draga úr þessum stuðningi. Ég býst ekki við, að það þýði að flytja áskoranir til hv. meiri hl. úr þessu að breyta afstöðu sinni í þessu sambandi, en ég vil láta í ljós hryggð mína út af þessu. Og ég vil vonast eftir því, að hægt verði að fá hv. Ed. til þess að íhuga þetta mál betur og gera sér grein fyrir, hvað raunverulega er verið að gera með því að skera svona stórkostlega niður þennan stuðning við uppbyggingu atvinnulífsins í sjávarplássunum. Ég vil hér aðeins slá upp einni einustu mynd til að sýna mönnum viðfangsefnin í þessum plássum, eins og þau blasa við núna, eftir þær breytingar, sem gerðar hafa verið. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef bezt getað aflað mér, þá mun nýtt 75 rúmlesta eikarskip, innflutt með fullum búnaði, hafa kostað um áramótin 1959–60 sem allra næst 3 millj. kr. Fiskveiðasjóður veitti þá 2/3 að láni, eins og hann gerir enn, þegar skip eru innflutt, eða rúmar 2 millj. og þá var sú fjárhæð veitt til 20 ára með 4% ársvöxtum. Það, sem þurfti þá að skrapa saman í byggðarlaginu af hendi eigendanna á móti fiskveiðasjóðsláninu, var rúm milljón. Þá var alltaf nokkur hluti af því fenginn af atvinnuaukningarfé, af þessum 131/2–15 millj., sem það fé var um nokkur ár. En nú kostar 75 rúmlesta eikarbátur með fullum búnaði, sem að vísu mun vera nokkru fullkomnari, þ.e.a.s. tækin eru eitthvað fullkomnari en þau voru og dýrari þar af leiðandi, en ekki um annað að ræða en kaupa slík tæki samt sem áður, - þá mun kaupverð 75 rúmlesta eikarskips með fullum búnaði vera sem næst 5 millj. kr., eða tæpum 2 millj. kr. hærra en það var fyrir hinar nýju efnahagsráðstafanir hæstv. ríkisstj. Fiskveiðasjóður lánar eins og áður 2/3 af andvirði innfluttra skipa, eða í þessu falli 3.334 millj. og þá þurfa eigendur að ná saman sem næst 1.660 millj. til þess að geta komizt yfir svona bát. Vitanlega sækja þeir til atvinnuaukningarsjóðs, en það sjá allir, að það verður hreinn hégómi, sem atvinnuaukningarsjóður getur lagt af mörkum, miðað við þær ógnar fjárhæðir, sem þarf orðið til þess að komast yfir hin nýju tæki, þegar heildarframlag til hans er komið niður í 10 millj. kr. Á þessu dæmi sjá menn tvennt: í fyrsta lagi, hversu geigvænlegan vanda búið er að leiða yfir sjávarplássin og framleiðsluna og hversu torvelt það er orðið, a.m.k. fyrir nýja menn að komast inn í bátaútveginn, sem er þó alveg lífsnauðsyn, því að í bátaútveginum þarf þetta að ganga þannig, eins og komið var í gang, að þeir, sem vinna við framleiðsluna, dugmiklir sjómenn, gætu sameinað sig um að eignast bátana, ásamt þá öðrum, sem vildu vera með þeim í rekstrinum. En ofan á þetta bætist svo, að áður voru fiskveiðasjóðslánin til 20 ára með 4% ársvöxtum, en nú aðeins til 15 ára. Lánin hafa verið stytt og eru með 61/2% vöxtum. Það er því ekki aðeins, að það, sem menn þurfa sjálfir að leggja af mörkum í þessu falli, hafi hækkað á 7. hundrað þúsund, heldur eru fiskveiðasjóðslánin með miklu verri kjörum en áður var. Það sést af þessu dæmi, sem ég var að rekja, þótt ekki sé lengra farið, og enn fremur af því, hve stórhækkað hefur kostnaðurinn við alla uppbyggingu, en að sama skapi lækkar atvinnuaukningarféð, eins og nú á að lögfesta með þessu frv., að verið er með þessu óðfluga að gera þessa starfsemi að engu. Það dregur svo hratt saman, þegar annars vegar eru lækkuð framlögin, en hins vegar hækkar svona stórkostlega kostnaðurinn við framkvæmdirnar. Þetta vænti ég að allir hv. þm. hljóti að sjá, að hér er mikil alvara á ferðum, þegar þess er gætt, að aldrei má nema staðar í uppbyggingunni í sjávarplássunum fremur en annars staðar. Og það getur ekki lengi staðið þannig, að aðeins örfá skip séu keypt til landsins eða örfáir bátar, eða örfá skip byggð eða örfáir bátar í landinu, eins og varð s.l. ár. Þannig getur þetta ekki staðið. Uppbyggingin verður að halda áfram með mikilli atorku, enda verkefnin í þessum byggðarlögum alveg óþrjótandi. Koma þarf upp fullkominni fiskvinnslu og síldarvinnslu og endurbæta þær fiskvinnslustöðvar, sem fyrir eru, og koma upp líka öðrum atvinnurekstri, sem þyrfti að geta fengið stuðning. Ég vildi ekki láta þetta mál fara svo héðan, að ég tæki ekki í strenginn með þeim, sem hafa varað við og bent á, hvað hér er raunverulega að gerast, og vildi með þessum fáu orðum mæla mjög eindregið með þeirri brtt., sem flutt er um að hækka framlagið til sjóðsins. Hér er áreiðanlega um eitt allra stærsta þjóðmálið að ræða. Það er ekki nokkur vafi á því, að verði þetta látið ganga svona og atvinnuaukningarstarfsemin gerð að engu, þá verður það svo, að sjávarplássin úti um landið, sem þurfa að eflast, bíða stórkostlegan hnekki. Mönnum verður algerlega um megn að ná saman því eigin fjármagni, sem þarf til að leggja í fyrirtækin, þegar svo er komið, eins og ég vænti að menn hljóti að sjá. Ef menn skella algerlega skollaeyrum við þessu, þá hlýtur það að vera fyrir það, að menn kæra sig kollótta um, þó að uppbyggingarframþróunin í þessum plássum stöðvist. Þá hlýtur það að vera fyrir það, því að ef menn vilja, að hún haldi áfram, þá verður að draga inn í hana fjármagn af sameiginlegu fé þjóðarinnar. Og það er alls ekki nóg að ætla í því skyni þessi föstu stofnlán, hlutfallslega þau sömu sem verið hafa, en bara með verri kjörum. Það er alls ekki nóg, heldur verður hið opinbera að draga inn í þetta fjármagn eftir atvinnuaukningarleiðinni. Hér er að mínu viti um eitt allra stærsta þjóðmálið að ræða, því að ef hið opinbera kippir svo gersamlega að sér hendinni með stuðningi við uppbygginguna, þá annaðhvort stöðvast hún eða hún verður einhliða á vegum fjársterkustu aðilanna í landinu. Enda er alls ekki því að leyna, að það eru mjög ískyggileg teikn á lofti í því sambandi, jafnvel að þau atvinnufyrirtæki, sem fyrir eru og menn hafa verið an reyna að koma upp, vinnandi framleiðendur hafa verið að reyna að koma upp, séu nú að dragast úr höndum þeirra og lenda hjá þeim, sem meira hafa umleikis. Hafa nýlega komið fram um þetta hin ískyggilegustu dæmi, þar sem hinir allra dugmestu menn, sem hafa lagt allar eigur sínar í bátakaup, hafa orðið fyrir svo þungum áföllum í sambandi við tvennar gengislækkanir og aðrar fjármálaráðstafanir núv. ríkisstj., að þeir hafa misst þessi framleiðslutæki yfir til hákarlanna, sem eru í kjölfarinu eins og vant er. Það vantar ekki, þeir eru þar til þess að hirða eignir þeirra, sem verða fyrir svo þungum höggum, að þeir geta ekki staðizt þau. Þetta er sorgleg þróun, sorgleg saga, og þessi þróun þarf að stöðva sem skjótast með því að gerbreyta stjórnarstefnunni aftur í það horf að standa með þessu fólki, standa með einstaklingsframtakinu, eins og gert hefur verið, láta ríkisvaldið styðja það, og þá ekki sízt einstaklingsframtak þess vinnandi fólks, sem stendur sjálft í framleiðslunni, reyna að stuðla að því, að það geti eignazt atvinnutæki, eins og gert hefur verið undanfarið. Það þarf að gerbreyta stefnunni á nýjan leik í þá átt. Þess vegna gengur þetta ákvæði frv., að lækka nú atvinnuaukningarframlagið, lögbjóða lækkun á atvinnuaukningarframlaginu, alveg í þveröfuga átt við það, sem lífsnauðsyn væri að halda. Ég skal láta þessi fáu orð nægja og þessi dæmi, sem ég hef nefnt, sem ég vona að verði til þess, jafnvel þó að enginn í meirihlutanum vilji hlusta á þau hér í þessari d., að þetta mál gæti orðið athugað betur í Ed., áður en það yrði lögfest.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls mæltist hv. frsm. fjhn. - eða svo skildi ég orð hans - til þess, að brtt., sem þá hefðu verið fluttar á þskj. 327 og 328, yrðu teknar aftur til 3. umr., og var það gert. Hann gat þess í þessu sambandi, að n. þyrfti að taka til athugunar tiltekið atriði í sambandi við frv. og að þá mundi verða tækifæri til þess að ræða þessar tillögur. Það mátti því þykja ástæða til þess að ætla, að þessar brtt. yrðu teknar til greina að meira eða minna leyti í hv. n. Ég efast ekki um, að sá hafi verið vilji hv. frsm., að tekið yrði tillit til þessara brtt., því að ég þekki hug hans í þessu máli frá fyrra samstarfi okkar um þau mál, sem ég minnist með ánægju. Nú hefur niðurstaðan hins vegar orðið sú, sem ég skrifa ekki á reikning hv. frsm., heldur á reikning stjórnarflokkanna í heild, að till. þær, sem fyrir lágu eða voru til umr. og voru teknar aftur til 3. umr., hafa ekki að neinu leyti verið teknar til greina af meiri hl. nefndarinnar, - ekki að neinu leyti. Frsm. sagði hér áðan fyrir hönd meiri hl., að hann legði til, að brtt. á þskj. 327 og 328 yrðu felldar, ekki meira um það. Meiri hl. vill ekki fallast á till. hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) um að breyta nafni sjóðsins, vill ekki fallast á það. Hann vill ekki fallast á að kenna þessa stofnun við jafnvægi í byggð landsins og framleiðsluaukningu, en heldur fast við, að sjóðurinn skuli heita atvinnubótasjóður. Þá lagði hv. 1. þm. Norðurl. v. einnig til, að árlegt framlag til sjóðsins yrði 25 millj. kr., en meiri hl. n. verður ekki þokað frá 10 millj., eins og í frv. stóð frá stjórnarinnar hálfu. Þó er þetta, eins og tekið var fram hér áðan af hv. 1. þm. Austf. (EystJ), í raun og veru mun minna framlag en atvinnuaukningarféð áður var og minna hægt fyrir það að vinna. Sagt er, að þetta hafi verið bætt upp, og hv. frsm. minntist á það áðan, því að hann fann það sýnilega, að smátt var skorið. Hann minntist á það, að þetta mundi verða bætt upp með því, eins og gert er ráð fyrir í frv., að fara nú að innheimta atvinnuaukningarlán, sem lítt eða ekki hefur verið gengið eftir hingað til. Skal ég engu um það spá, hvað upp úr því hefst. En með því að samþ. till. hv. 1. þm. Norðurl. v. um 25 millj. hefði verið allmyndarlega af stað farið og þó sannarlega engin ofrausn miðað við það, sem í húfi er, ef sú þróun heldur áfram, sem verið hefur undanfarið í sambandi við byggð landsins og ég lýsti nokkuð með tölum við 2. umr. þessa máls og mun víkja lauslega að nú. Sama er að segja um afstöðu hv. meiri hl. til brtt. minnar á þskj. 327, sem ég tók aftur til 3. umr., um að lánveitingum til að hagnýta góð framleiðsluskilyrði, eins og það er orðað í 1. gr., skyldi fyrst og fremst beint til þeirra landshluta, þar sem íbúum hefur fækkað undanfarin ár, eða þar sem íbúafjölgun hefur verið minni en sem svarar íbúafjölgun landsins í heild. Á þetta getur meiri hl. ekki heldur fallizt. Það virðist þá eftir þessu vera stefna meiri hl., að lán úr þessum sjóði skv. 1. gr. b-lið eigi þrátt fyrir það, sem samþ. var sem ályktun Alþ. í fyrra, alveg eins og engu síður að veita í þau byggðarlög, sem taka við fólksstraumnum frá hinum, sem eiga í vök að verjast vegna fólksfækkunar, - alveg eins til þeirra, fyrst það fæst ekki fram, að þetta verði tekið fram á þennan hátt, að lánunum skuli fyrst og fremst varið til þeirra byggðarlaga, sem þar um ræðir. Það verður þá allt undir framkvæmdinni komið eða þeim mönnum, sem í sjóðsstjórnina veljast. Meiri hl. Alþ. virðist ekki vilja gefa fyrirmæli um, að með þessum lánveitingum skv. b-lið skuli unnið að jafnvægi í byggð landsins, þ.e.a.s. ef meiri h., þingsins tekur sömu afstöðu og meiri hl. fjhn. hefur gert. Hér er þó vissulega alvörumál á ferðum. Eins og ég gat um áðan, ræddi ég um það lauslega við 2. umr., hverjar horfurnar væru um misskiptingu fólksfjöldans eftir landshlutum, miðað við það, sem átt hefur sér stað á tveim síðustu áratugum í þeim efnum. Ég vakti athygli á því þá, að ef sú þróun héldi áfram til næstu aldamóta, sem verið hefur undanfarin 20 ár, ef hún héldi áfram í næstu 40 ár, þá yrði samanlögð íbúatala Reykjavíkur og næsta nágrennis hennar, þ.e.a.s. Kópavogs, Hafnarfjarðar og tveggja hreppa á því svæði, komin upp í 360 þús. og í öllum öðrum byggðarlögum landsins samtals þá jafnframt niður í 30 þús., miðað við, að fólksfjölgunin í landinu verði svipuð og hún hefur verið undanfarið. Ég benti á það þá, að í fjölda byggðarlaga færi fólki nú fækkandi og að jafnvel á Akureyri, sem er fjölmennasti bær á Norðurlandi og annar fjölmennasti bær landsins, hefði nú síðustu fimm árin verið um hlutfallslega fólksfækkun að ræða. Ég sagði þá eitthvað á þá leið, að ef þessu færi fram næstu 40 árin, yrði Ísland í lok þess tímabils orðið að borgríki hér á litlum bletti við innanverðan Faxaflóa, en telja mætti þá, að landið utan .ess væru að miklu leyti komið í eyði, ef þessi þróun heldur áfram. Þ.e.a.s. ég hygg, að allur fólksfjöldi landsins utan Reykjavíkur yrði þá í lok þessarar aldar álíka eða heldur minni en hann var eftir stórubólu í byrjun 18. aldar, en þá var um alveg sérstaka fólksfækkun að ræða, þar sem stórir hlutar landsins urðu auðir að mönnum. Þessi þróun byggðarinnar í landinu, sem í vændum sýnist vera að öllu óbreyttu, yrði áreiðanlega engum til góðs, a.m.k. ekki íslendingum, og það er ekki þetta, sem höfuðborgin þarfnast. Þetta er Reykvíkingum líka sjálfum ljóst, a.m.k. mörgum okkar, sem hér eigum heima. En það er ekki uppörvandi fyrir byggðarlögin úti um land ofan á það, sem á undan er gengið á umliðnum árum í þá átt að rýra fornt sjálfstæði þeirra, að þurfa að horfa upp á það, að hjá meiri hl. Alþ. ríki tómlæti um þessi mál og að sá mikli vandi, sem hér er vissulega fyrir hendi, sé gerður að sýndarmáli án innihalds, eins og nú virðast helzt horfur á. Þar við bætist svo, að haldið er uppi á ýmsan hátt áróðri fyrir því, að stórframkvæmdir í atvinnumálum, sem ráðizt kann að verða í hér á landi á komandi árum, megi helzt hvergi annars staðar vera en þar, sem þéttbýlið er mest fyrir. Mér er nú spurn: Ef fjármagnið og hinar stærstu framkvæmdir eiga alltaf að fylgja þéttbýlinu, hvenær verða þá skilyrði til þess, að íbúafjöldi fari vaxandi annars staðar á landinu? Hvenær verða þau? Það ætti að vera sæmilega auðskilið mál, að þeirra er þá langt að bíða. Ég held, að það hafi margir búizt við því í fyrra, þegar þál. var samþ. hér á hv. Alþ. um þessi mál, að sú stofnun, sem nú er verið að koma á fót eða talið er að verið sé að koma á fót, ætti að hafa það hlutverk eitt eða fyrst og fremst að vinna að jafnvægi í byggð landsins og henni væri helzt ekki annað ætlað, enda áreiðanlega ærið viðfangsefni fyrir hverja stofnun. Og það er líka áreiðanlega betra og hagkvæmara, að aðrar stofnanir sinni öðrum verkefnum, m.a. því að efla atvinnulífið, þar sem fólksfjölgunin aðallega á sér stað. Vitanlega heldur fólksfjölgunin áfram í þeim landshlutum, þar sem hún hefur verið mest undanfarið, og eins þótt hún yrði ekki eins mikil og hún er nú, það dettur engum annað í hug. Þess vegna þarf atvinnulífið þar líka að eflast í samræmi við eðlilegan vöxt, og þjóðfélaginu ber að sjálfsögðu að stuðla að því, einnig með aðgerðum hér á Alþingi. En því, sem þar þarf að gera og vissulega er margt og mikið, á a.m.k. að mínum dómi ekki að blanda saman við þá stofnun, sem að því miðar að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. því á ekki að blanda saman við þá stofnun og hennar starfsemi. Sú starfsemi er alveg sérstaks eðlis og á að vera út af fyrir sig. Um hana þarf að gera sérstakar áætlanir. Þetta var það, sem margir vonuðu að ætti að felast í þessu frv. og að þar yrði með nokkrum myndarskap og stórhug af stað farið. Menn byggðu það, eins og ég sagði áðan, á þáltill., sem samþykkt var á þingi í fyrra, og orðalagi hennar og ummælum, sem ýmsir létu um hana falla þá. En við, sem þá vorum minnihlutamenn í allshn. Sþ., hv. 5. þm. Norðurl. v., sem þá var um stundarsakir, Jón Kjartansson, hv. 4. landsk þm., Hannibal Valdimarsson, og ég, - við þessir minnihlutamenn, sem þá fjölluðum um þessa till. í allshn. Sþ., vorum hræddir um, að hér mundi verða minna úr, ef ríkisstj. fengi ekki ákveðnari fyrirmæli eða bendingar frá Alþ. Þess vegna vildum við orða till. í fyrra á þá leið, að væntanlegt frv. ríkisstj. skyldi í meginatriðum sniðið á þann hátt, sem nánar var tiltekið í brtt., sem við fluttum í Alþingi. En þar var aðallega miðað við efni frv. um þessi mál, sem nokkrir þm. úr Framsfl. fluttu í Ed. og lá þá fyrir þeirri hv. deild. En sú till. okkar minnihlutamanna í allshn. var þá felld á þingi og ríkisstj. raunverulega gefnar frjálsar hendur um undirbúning þessa máls. Það var þetta, sem við í minni hl. vildum ekki gera. Við vildum gjarnan samþykkja slíka þál., en við vildum, að í þál. fælist ákveðin ábending um það, hvers efnis Alþ. ætlaðist til að þetta frv. yrði, þegar það væri lagt fyrir Alþingi. Nú sýnir efni frv., eins og það er, og meira að segja nafnið á frv., eins og það er, hvernig um þetta mál hefur farið í höndum hæstv. ríkisstj. Árangurinn af ályktun Alþ. í fyrra er þá það stjórnarfrv., sem lagt var fyrir Alþ. í haust, frv. um atvinnubótasjóð, frv. um sjóð, sem samkvæmt heiti sínu á að bæta úr atvinnuleysi. Og ég verð þess greinilega var, að hv. frsm. finnur þetta, að þetta er einkennilegt nafn á frv., því að hann var að bera hér fram einhvers konar álitsgerð frá n. eða meiri hl. hennar um það, að þótt frv. héti þetta, þá ætti það ekki að vera aðallega til þess að ráða bót á atvinnuleysi samt. Auðvitað hefur verið rætt um þetta í n., og hv. frsm. talar á þessa leið vegna þess, að þeir meirihlutamenn sjá það og finna, að eins og frv. er sniðið mun flestum virðast við fyrstu sýn, að þetta sé í raun og veru frv. um atvinnuleysismál, sérstaklega eins og það var upphaflega lagt fyrir af hálfu hæstv. ríkisstj., og skal viðurkennt, að þar var lítils háttar umbót á gerð við 2. umr., en mjög lítil. En ráðstafanir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins eru ekki í eðli sínu atvinnuleysisráðstafanir. Þær eru það ekki í eðli sínu, þó að þetta tvennt geti auðvitað í einstökum tilfellum farið saman. Það getur í einstökum tilfellum, ef sérstaklega stendur á, farið saman. En í eðli sínu eru ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins ekki atvinnuleysisráðstafanir. Til þess að koma í veg fyrir hnignun og stuðla að eflingu byggðarlaga þarf að efla og auka atvinnulífið þar, sem skilyrði eru til þess, og alveg eins, þó að ekki sé um neitt atvinnuleysi á þeim stað að ræða. En hér í meðferð þessa máls er einhvern veginn blandað saman jafnvægi í byggð landsins og atvinnuleysisvandamálum, og á þessari blöndu er stjórnarfrv. byggt, eins og sum ákvæði þess bera glöggt vitni um, og sjóðurinn jafnframt skorinn svo mjög við nögl, að hann getur hvorugu verkefninu valdið, svo að gagn sé að. Það er auðvitað enn á valdi hv. d. að breyta þessu frv., gera það þannig úr garði, að það gefi fjölda fólks víðs vegar um landið nýja von um myndarleg átök þjóðfélagsins á komandi árum, gera það þannig úr garði, að þar komi fram skýr stefna og einhverjir möguleikar til að framkvæma hana. Þetta getur hv. d. enn þá gert, m.a. með því að samþykkja þær brtt., sem liggja fyrir á þskj. 327 og 328, þó að hv. meiri hl. fjhn. hafi lagt til, að þær verði felldar. Og ég vil nú, um leið og ég lýk máli mínu, snúa mér alveg sérstaklega til þeirra, sem ætla má að telji sér bera nokkra skyldu til að gæta hagsmuna þeirra landshluta, sem eru í vaxandi hættu vegna fólksflutninganna. Ég vil alveg sérstaklega beina því til þeirra að gefa nú þessu máli gaum og taka til athugunar, hvort ekki sé rétt fyrir þá að greiða atkv. um brtt. á annan hátt en hv. meiri hl. hefur lagt til.



Herra forseti. Fjhn, flytur brtt. á þskj. 349 við frv. til laga um atvinnubótasjóð, þar sem lagt er til, að sjóðsstjórnin geti, ef ástæður þykja til, leitað umsagna nokkurra aðila. Eru þar tilnefndar sveitarstjórnir viðkomandi staða, Fiskifélag Íslands, Búnaðarfélag Íslands og Iðnaðarmálastofnun Íslands. 2 sjálfu sér hef ég ekkert við það að athuga, að leitað sé álits þessara stofnana um atvinnuástand viðkomandi staðar og annað því tilheyrandi. Hins vegar teldi ég rétt og sjálfsagt, að jafnframt sé leitað umsagnar Alþýðusambands Íslands um slík mál sem hér um ræðir. Alþýðusambandið er ábyggilega sá aðili, sem mun kunnugast um atvinnuástand víðs vegar um land, og virðist því ekki nema sjálfsagt og eðlilegt, að leitað sé álits þess í slíku máli. Fyrir því hef ég leyft mér að flytja skriflega brtt. við b-lið 1. töluliðar um, að á eftir orðunum „Fiskifélags Íslands“ komi: Alþýðusambands Íslands, og svo till. áfram óbreytt. Þar sem till. er flutt skriflega, vil ég mega óska eftir því við hæstv. forseta að leita eftir afbrigðum um það, að till. fáist tekin fyrir. Brtt, mín hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta, - það er brtt. við brtt. á þskj. 349, um atvinnubótasjóð: Við b-lið 1. tölul. Á eftir orðunum „Fiskifélags Íslands“ komi: Alþýðusambands Íslands. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta, en vænti þess, að hv. alþm. samþykki þessa till. Að öðru leyti vil ég þó taka það fram, að ég tel það frv., sem hér liggur fyrir, vera til bóta, svo langt sem það nær, frá því ástandi, sem áður hefur verið í þessum málum, þótt ég hins vegar fyllilega viðurkenni það, að framlag úr ríkissjóði til atvinnubótasjóðsins er allt of lágt, og hefði mátt vænta þess, að til þeirra mála hefði verið varið hærri upphæð árlega en gert er ráð fyrir. Þrátt fyrir það tel ég samt sem áður, að frv. sé til bóta, og mun greiða því atkvæði.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 1. þm. Austf. vil ég aðeins benda á, að kjarninn í þeirri ræðu var raunverulega að koma að gagnrýni á efnahagskerfi hæstv. ríkisstj., sem nú situr, en ekki gagnrýni á það frv., sem hér liggur fyrir. Ég hygg, að ég fari ekki rangt með, að svo að segja í hverju máli, þar sem um er að ræða fjárframlög, hafi hv. 1. þm. Austf. haldið fram því sama, sem hann heldur fram hér, að það sé allt of lítið lagt fram til hvers máls. Slíkt kom fram við framlag til Búnaðarbankans, og það kom greinilega fram við afgreiðslu fjárlaga, að hv. minni hl. hér á Alþ. óskaði þess og krafðist þess, að lagt væri miklu meira fram til sérhverra framfaramála í landinu, og ef þær tillögur væru allar saman teknar saman, þá er sýnilegt, að það yrði að gera stórkostlega byltingu í sambandi við fjárhag ríkissjóðs og hagkerfið yfirleitt, ef ætti að samþykkja þær allar saman, eins og þær hafn komið fram, og er því hér ekki nein undantekning í þessu máli. Það er enginn vandi að halda því fram, að meira fé þurfi til ýmissa framkvæmda í landi, þar sem svo að segja allt er ógert. Hitt er svo meiri vandi, að bera jafnframt ábyrgð á því, hvernig fénu er varið og hvernig þess er aflað. Og ég þekki svo mikið hv. 1. þm. Austf., að ef hann hefði setið í ríkisstj. nú, þegar þetta mál er afgr., þá mundi engu hægara hafa verið að fá hann til þess að hækka framlagið til atvinnubótasjóðsins um 15 millj. kr., ef hann hefði þá setið sem fjmrh., en þá ríkisstjórn, er nú situr. Ég er ekkert að segja það til ásökunar, en það sýnir, að menn tala öðruvísi, þegar þeir bera ekki ábyrgð á málunum, en þegar þeir eiga að standa sjálfir og bera ábyrgð á framkvæmdunum. En mér þykir rétt í þessu sambandi að benda á, að mér sýnist stefna og skoðun hv. 1. þm. Austf. fara í allt aðra átt í þessu máli en hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. Hv. 3. þm. Norðurl. e. vill, að fé þessa sjóðs sé eingöngu varið til jafnvægis í byggð landsins, eins og hér hefur verið lýst. Ég er honum þar mjög sammála. En við þm. þurfum stundum að semja um mál til þess að fá þau samþykkt, og ég vil málið heldur fram, eins og það er nú, en að það nái ekki fram að ganga. Ef marka má ræðu hv. 1. þm. Austf., þá er það ekki höfuðmarkmið hjá honum, að sjóðurinn stuðli að jafnvægi í byggð landsins, heldur auki atvinnu, einkum í sambandi við sjávarútveg, einnig á þeim stöðum, sem fólkið flýr ekki frá. Ég vil í sambandi við það leyfa mér að spyrja: Hvernig hefur þessu fé verið varið, síðan farið var að verja fé til atvinnubóta? Því hefur hvorki í tíð vinstri stjórnarinnar á sínum tíma né í tíð núv. stjórnar eða yfirleitt síðan farið var að veita slíkt fé verið varið til jafnvægis í byggð landsins. Og mig undrar dálítið, að hv. 3. þm. Norðurl. e. skuli ekki hafa beitt áhrifum sínum meir í vinstri stjórninni en hann hefur gert í þessu máli, því að ef tekið er upp, hvernig því fé er úthlutað, þá fer það sannarlega ekki eftir þeim lögum, sem við hugsuðum okkur á sínum tíma, þegar unnið var að þessu máli hér á þinginu. Þessu fé hefur verið varið, eins og hv. 1. þm. Austf. lýsti, til þess að afla nýrra báta í landinu, ekki eingöngu fyrir þá staði í landinu, sem höfðu kannske mesta þörf á Þeim, heldur var þessu einnig varið til ýmissa bátakaupa hér í þéttbýlinu, m.a. til bátakaupa í Vestmannaeyjum. Við skulum aðeins fara yfir listann, hvar féð liggur. Því hefur verið varið til kaupa á bátum, að vísu í kringum allt land og ekkert bundið við hina sérstöku staði, sem fólkið var að flýja frá. Hvað ætli hafi t.d. verið varið miklu fé til Norðfjarðar? Eitthvað mun hafa farið þangað. Það eru fleiri staðir í landinu, þar sem fólkið er ekki að flýja frá og fé var varið til, alveg gagnstætt því, sem hv. 3. Þm. Norðurl. e. ætlast til. Ef stofna hefði átt sjóð til þess eingöngu að sinna þessum verkefnum, eins og ætlazt var til á Alþingi 1955, hvers vegna hefur það ekki verið gert allan tímann síðan? Hvers vegna fékk ekki Framsfl., sem fór með ríkisstj. frá 1956–58, frv. frá 1955 lögfest, sem hann hefur borið fram á tveimur þingum nú, eftir að hann fór úr ríkisstj.? Mér er ljóst, að það var vegna þess, að hann fékk ekki samkomulag um málið við samstarfsflokkana, og er það ekkert leyndarmál. Ég er ekkert að ásaka Framsfl. fyrir það. En þetta er það raunverulega í málinu, að hann fékk ekki samþykki sinna samstarfsflokka til Þess að koma Því máli í gegn. Mér er það fullkomlega ljóst persónulega, að hv. 1. þm. Austf. vildi koma þessum málum fram, hann lýsti því beinlínis yfir á fundi, sem ég var með honum á vorið 1956, að hann vildi koma frv. í gegn óbreyttu, eins og því var skilað hér inn í þingið á því ári. Og fólk þurfti ekki að fárast mikið yfir því, þó að það kæmi ekki fyrr en haustið 1956 í staðinn fyrir vorið 1956. En hann varð var við andstöðu frá hinum flokkunum, sem nægði til þess, að málið var aldrei samþ. Ég tel það því sigur, ekki einungis fyrir málið, heldur fyrir okkur, sem höfum barizt fyrir þessu, að málið skuli þó vera komið það langt nú, að meiri hl. Alþ. er sammála um, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir nú og við höfum lýst. Og því tel ég það ekkert höfuðatriði, hvaða nafn sjóðurinn ber, heldur hitt, hvaða verkum hann á að sinna, og það hef ég margtekið fram, að það er fyrst og fremst að bæta úr atvinnuleysinu, þar sem það er mest, og stöðva flóttann frá sveitunum, þótt hins vegar sé tekið upp samkomulag einnig um það, að það megi veita fé samkvæmt ákvæðum b-liðar 1. gr. Og ég verð að segja, að ef samkomulag hefði fengizt um þetta frv., eins og það er orðað nú, 1956, þá væru þessi mál í allt öðru og betra horfi en þau eru í dag, svo að það situr sannarlega sízt á þeim mönnum, sem hafa stöðvað þetta mál allan tímann, að gagnrýna þetta frv. nú, eins og það liggur fyrir, þegar þeir hafa ekki haft manndóm til þess að koma fram öðru betra frv. um þetta mál. Út af ummælum ekki einasta hv. 1. þm. Austf., heldur og ýmissa annarra, sem hafa talað hér fyrr um þetta mál, þykir mér rétt að leiðrétta það, að fé til atvinnubóta hafi verið lækkað úr 15 millj. niður í 10 millj., því að eins og ég hef tekið fram áður, var tekið upp í fjárlagafrv. 1960 13 millj. og 500 þús. til atvinnuaukningar, miðað við 15 millj. á sama lið 1957. En í fjárlögunum bæði þau ár er ekkert um það sagt, að það skuli fara til jafnvægis í byggð landsins. í fjárlögunum frá 1957 segir, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu á þann hátt, er ríkisstj. telur heppilegast, og má setja skilyrði fyrir aðstoð þessari um mótframlag og annað, sem ríkisstj. telur nauðsynlegt“ Þetta bendir ekki til þess, að þetta fé skuli endilega fara til jafnvægis í byggð landsins, nema síður sé, því að það hefur aldrei verið ætlazt til þess, að á móti því kæmi framlag frá öðrum aðilum. En þannig er þetta í fjárl. 1960, þegar frá þeim er gengið, og upphæðin er ekki 10 millj., heldur 13.5 millj. Að vísu er þar einnig ákveðið, að 4 millj. af þeirri upphæð skuli fara til ákveðinna verkefna, einmitt í byggðum landsins, þ.e. að bæta samgöngukerfið, þar sem fámennustu héruðin áttu við mesta erfiðleika að stríða, svo að raunverulega hefur verið varið það ár, eins og kemur raunverulega fram einnig í frv., rúml. 14 millj. kr. til atvinnubóta, og það nákvæmlega sama er á fjárlögum 1961 og einnig á fjárlögum 1962, nema við er þó bætt 1400 þús. kr. það er svo rétt, að þetta er fært yfir á annan lið í fjárlögunum, þar sem þessar 4 millj. kr. eru teknar beint inn í vegaframkvæmdirnar. En það raskar ekki þeirri staðreynd, að þessari upphæð er varið á þennan hátt, enda úthlutað af þessum aðilum. Þetta þykir mér rétt að láta koma fram. Ég hef svo ekki ástæðu til að ræða um fleiri atriði, en legg til enn, að till. meiri hl. verði samþ. Hvað snertir skrifl. till., sem kom hér fram áðan, þá hef ég ekki haft tækifæri til þess að ræða hana í fjhn., en persónulega hef ég ekkert á móti því, að sú till. sé samþ., finnst það ekki nema eðlilegt, að sjóðurinn leiti upplýsinga frá Alþýðusambandi Íslands um þessi mál, og sé ekki ástæðu til þess að fresta málinu til þess að ræða um það atriði í n. Ég mun sjálfur fylgja þeirri till. og tel eðlilegt, að sú till. verði samþykkt.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur atriði í sambandi við þetta mál, sem ég ætlaði að minnast á. Ég hafði alltaf verið þeirrar skoðunar, að hv. 1. þm. Vestf. væri áhugamaður um það, að ríkið legði fram ríflega fjárhæð árlega til þess að efla og viðhalda nokkru jafnvægi í byggð landsins, og þetta hafði ég haldið að hefði verið hans áhugamál um langt árabil. þegar ég því nú, þegar þetta mál kom fyrir þingið, heyrði, að hann væri mjög glaður í bragði yfir Því, sem nú væri að gerast í þessu máli, þá varð mér það fyrst að álykta, að þetta frv. hlyti að vera um stórkostlega aukin fjárframlög til þessara mála. En maður þurfti ekki lengi að líta á þetta frv. til að sjá það og sannfærast um það, að þessu er alveg þveröfugt farið. Hér er um að ræða frv., sem ákveður það að leggja minna frá ríkinu á ári hverju til þess að viðhalda jafnvægi í byggð landsins heldur en varið hefur verið til þessara hluta um langt árabil. þetta frv. er svo smátt í sniðum, að þó að það ákveði, að nú skuli lagðar 10 millj. kr. í svokallaðan sjóð, þá er það minni upphæð en á sínum tíma, þegar frv. var frammi um Það að efla og viðhalda jafnvægi í byggð landsins með 5 millj. upphæð, eins og þá var ákveðið. Það er afturför frá því, og leyfðum við okkur þá að gera hálfgert spott að því frv. og kalla það litlu gulu hænuna, eins og minnzt hefur verið á á flestum þingum síðan. Og það þótti þá af þingmeirihl. svo smátt í sniðum, að það tæki því ekki að láta hænuna lifa. Henni var slátrað, og harmaði enginn. Ég verð því að segja, að mér finnst gleði hv. þm., þessa áhugamanns í málinu, vera harla furðuleg. Og ég fæ ekki komið því saman, að hann sé enn þá sannur áhugamaður um fjárveitingar til þess að viðhalda jafnvægi í byggð landsins og gerist svo ákafur fylgismaður þessa frv., sem er um það að minnka fjárveitingar til þessa verkefnis. Yfir hverju er að gleðjast? Það er yfir því að gleðjast, að nú eru ætlaðar 10 millj. kr. til verkefnis, sem voru, þegar frv. um þetta var fyrst frammi, ætlaðar til 5 millj., en verðlag í landi hefur miklu meira en tvöfaldazt síðan, svo að hér er um lægri upphæð að ræða en þá. Ef maður lítur sér nær, þá er það staðreynd, eins og hér hefur verið tekið fram, að til þessara mála hefur verið varið sum árin upp í 15 millj. kr., önnur - og það nú seinast - a.m.k. 131/2 millj. kr. Og nú á að ákveða, að það skuli verða 10 millj., og hefur þó dýrtið farið og fer sífellt vaxandi. Hvort sem maður lítur lengra eða skemmra um öxl, er því um að ræða afturför, minni fjárframlög en áður hafa verið lögð fram til þessara mála. Og yfir því sé ég enga ástæðu til að gleðjast, síður en svo. Það hlýtur að vera öllum áhugamönnum um aukið jafnvægi í byggðum þessa lands áhyggjuefni og óánægjuefni, að svona skuli stefnt, og er engin bót að því, þó að atvinnu- og framleiðslubótaféð eigi nú að heita sjóður. Það er líka eitt af bjargráðunum núna, sem liggja fyrir þessu þingi, að kalla ríkisábyrgðaskuldasúpuna sjóð. Og ég get ekki séð, hve miklu það bjargar, að það á að stofna sjóð af ríkisábyrgðaskuldasúpunni. Hv. 1. þm. Vestf. vék að því áðan, að afstaða hv. 1. þm. Austf., sem ég þarf engu að svara fyrir, væri yfirleitt óábyrg, af því að hann væri í stjórnarandstöðu. Hann gerði meiri fjárkröfur nú í hverju máli heldur en stjórnarliðið vildi fram leggja. Þetta er sjálfsagt ekkert nýtt um stjórnarandstöðu, að tilhneiging sé í þá áttina. En það hefði kannske verið ástæða til að hafa orð á því, að hér væri stjórnarandstaðan óbilgjörn og of heimtufrek og óraunhæf í sínum kröfum, ef einhver þm. hefði verið að krefjast meiri fjárframlaga, sem hefðu meiri framkvæmdamátt, til þessa umrædda verkefnis, heldur en áður hefur verið lagt til þess. En um það er alls ekki að ræða. Menn hafa látið sér nægja að nefna í þessu sambandi 25 millj. kr., sem engan veginn hefur meiri framkvæmdamátt en 15 millj. kr., sem veittar voru til þessara mála á dögum vinstri stjórnarinnar. Þar virðist því stjórnarandstaðan vera innan þeirra hóflegu marka að ætla ekki nú að heimta meira af núv. ríkisstj. til þessa máls en þeir, sem nú eru í stjórnarandstöðu, hafa staðið að því að leggja fram til málanna. Og þá segi ég: meðan þeir halda sér við slíkar upphæðir, eru þeir innan hóflegra og ábyrgra takmarka og alveg tilefnislaust að bregða mönnum um óábyrga afstöðu í sambandi við þetta mál. Það eru engar öfgar nú að heimta það, að til atvinnu- og framleiðslubóta í landinu og til þess að viðhalda og efla jafnvægi í byggðum landsins séu nú lagðar fram þær upphæðir, sem a.m.k. jafngildi að framkvæmdamætti þeim upphæðum, sem áður hafa verið lagðar til þessara mála. Ég álít hins vegar, að ef það er meining hv. 1. þm. Vestf., að höfuðverkefni þessa frv. sé það að bæta úr atvinnuleysi, þar sem það verði mest, þá sé hann alveg á villigötum. Til þess höfum við fyrst og fremst atvinnuleysistryggingar og erum svo hamingjusamir, að síðan atvinnuleysistryggingarnar voru stofnaðar, hefur verið lítið um atvinnuleysi, og sá sjóður er nú svo sterkur, að hann á að vera nokkurn veginn fær um að gegna því hlutverki. Þetta litlu gulu hænu-frv. getur þar ekkert úr bætt. Sá 300 millj. kr. sjóður veldur miklu betur því hlutverki að hlaupa undir baggann, þar sem atvinnuleysi kann að berja að dyrum í héruðum landsins. Þó að þetta 10 millj. kr. framlag á ári ætti að fara að grípa þar inn í, mundi muna ákaflega lítið um það. En þetta sagði hv. 1. þm. Vestf. nú rétt áðan. Hann sagði, að hann endurtæki það enn, að höfuðhlutverk þessa frv. væri að bæta úr atvinnuleysi, þar sem það væri mest. Ég álít, að hlutverk frv. eigi ekki að vera það. Látum atvinnuleysistryggingasjóðinn um það. Og eins og stendur er hann fær um það. Þetta á að vera til þess að hlaupa undir bagga, þar sem fámenn byggðarlög eiga í þrengingum. Það er oft þróunin, sem leggst öndvert gegn þeim, og þá þarf að hjálpa með ýmsu móti öðru heldur en beint að fyrirbyggja atvinnuleysi. Það þarf að undirbyggja þar ýmislegt, sem einstaklingsframtak og einstaklingsfjármagn í hinu fámenna byggðarlagi orkar ekki að koma fótum undir, og það hefur einmitt verið gert í mýmörgum tilfellum með framleiðslu- og atvinnuaukningarfénu. Hv. 1. þm. Vestf. sagði það áðan og alveg ranglega, að atvinnu- og framleiðslubótafénu hafi yfirleitt ekki verið varið til jafnvægis í byggð landsins, heldur til kaupa á atvinnutækjum um allt landið. Þetta er rangt. Og mig furðar það, ef hv. þm. hefur ekki vitað um þetta. Þegar ég var í félmrn., var það gildandi og föst regla, að það var ekki varið einum einasta eyri af atvinnu- og framleiðslubótafénu til Vestmannaeyja eða neinna útgerðarplássa við Faxaflóa. Þau voru alveg í banni. Af hverju? Af því að fólksstraumurinn var frá þremur landsfjórðungum, frá Austfjörðum, Norðurlandi og Vestfjörðum. Og það var landssvæðið, sem atvinnu- og framleiðslubótafénu var varið til eingöngu og alls ekki til Faxaflóa eða Vestmannaeyja, sem fengu ekki einn einasta eyri af því í þann landshlutann, sem fólksstraumurinn stefndi til. Og þannig var fénu varið auðvitað til jafnvægis í byggð landsins. Þetta hlýtur að byggjast á misminni eða misskilningi hv. þm. Það var síður en svo, að þessar upphæðir, sem var úthlutað í hina þrjá landshluta, sem fólksstraumurinn stefndi úr, væru ætlaðar til bátakaupa, það var til margvíslegra annarra aðgerða og aðstoðar og hjálpar. Ég skal t.d. nefna Kópasker. Kópasker hafði þá hafnaraðstöðu, að þar var ekki hægt fyrir Breiðirnar að komast að landi, það varð að skipa upp og út vörunum á bátum fyrir stórt verzlunarsvæði. Þetta pláss hafði engar atvinnutekjur handa sinni höfn, og það varð að líta svo á, að þarna stæði nokkuð sérstaklega á, en höfn þyrfti þarna að koma, svo að strandferðaskipin kæmust þarna að landi og ekki þyrfti að búa við það að skipa út og upp vörum á báti. Og þessi staður fékk nokkur ár í röð allháar upphæðir til þess að endurbæta þarna landtökuskilyrðin og hafnarmannvirkin. Og þannig var um fjöldamarga aðra staði, að til þess, sem manni fannst vera undirstaðan og bezt létta lífsbaráttu fólksins á viðkomandi stað, var fénu varið að beztu manna yfirsýn. Sums staðar á Austfjörðum, Norðurlandi og Vestfjörðum, þar sem bátakostur var ónógur, var einstaklingum veitt viðbótaraðstoð af atvinnuaukningarfénu, en eingöngu í þessum landshlutum til að efla bátastólinn. Á stað, sem við hv. 1. þm. Vestf. þekkjum báðir gjörla, þá var hjálpað íshúsi, sem var í vandræðum með að halda áfram rekstri og sveitarfélagið átti, og þar var veitt aðstoð til þess að kaupa ónotaða fiskimjölsverksmiðju, sem þurfti að endurbæta og þurfti að taka þarna í notkun, heldur en að búa við það ófremdarástand, að allur fiskúrgangur þessa pláss væri fluttur fram á bryggju, niður í bát og fluttur þaðan óunninn til Bolungarvíkur. Þannig var þessu plássi hjálpað um aukinn bátastól, um endurbætur á hraðfrystihúsi, sem sveitarfélagið átti, og með því að gera virka og nothæfa beinamölsverksmiðju, sem er þar á staðnum, en hefur verið ónotuð sem einstaklingseign í mörg ár. Þannig var atvinnulíf þessa pláss byggt upp og gengið á röðina á stöðunum að koma þar hjálpandi til, sem mest nauðsyn var á í atvinnulífinu í þeim landshlutum, sem fólksstraumurinn stefndi frá, en sá landshluti, sem tók á móti fólksstraumnum, fékk ekkert, aldrei eyri af því. Í þessu frv. er ekkert um það, að það megi ekki veita hvert sem er á landinu þessu litla fé, sem sjóðurinn á nú að fá. Og ef það er meint og ekki bara mismæli hjá hv. 1. þm. Vestf., að þessi sjóður eigi ekki að koma hjálpandi til í atvinnuleysistilfellum, sem ég vona að sé bara mismæli, þá er hér alls ekki tryggt, að þessu litla fé verði varið eingöngu til framleiðslubóta í þeim héruðum, sem eiga við fólksflótta að stríða eða eiga hann vofandi yfir sér. En við það þarf sannarlega að takmarka verkefni þessa sjóðs. Annars verður hann ekki til aukins jafnvægis í byggð landsins. Það má vel vera, að það sé út af fyrir sig frekar til bóta, að þetta frv. verði í formi atvinnubóta- og framleiðslubótafjár í eins konar sjóðsmynd, að gerð sé tilraun til að endurheimta eitthvað af því fé, sem áður hefur verið veitt til atvinnu- og framleiðslubóta, og að sérstök sjóðsstjórn sjái um úthlutun þessa fjár í staðinn fyrir nefnd manna, sem á undanförnum árum hefur verið kosin til þess frá ári til árs af Alþ. Það má vel vera, og ég get vel fallizt á, að það sé frekar eðlilegt form, sem þessu sé sniðið. En hitt er til hins verra, í staðinn fyrir að hafa þó allt að 15 millj. kr. til þess að gegna þessu ákveðna hlutverki, að fá nú aðeins til þess 10 millj., - það er til hins verra. Og það er engin von til þess, að stjórnarandstaðan lýsi neinum fögnuði yfir því. Og ég hefði haldið, að það væri sízt ástæða til þess af þm. í stjórnarliðinu, sem hafa verið og ég vil segja hljóta að vera áhugamenn um það, að þessu verkefni sé sinnt af myndarskap, þótt þeir séu í stjórnarliðinu, að vera að fagna í ræðu eftir ræðu yfir því, að upphæðin er lækkuð að beinni krónutölu og meira en lækkuð um helming, þegar miðað er við framkvæmdamátt þess fjár, sem til þess á að fara. Ég verð að segja, að það hlýtur að vera ósk okkar í stjórnarandstöðunni til þess síðasta að skora á stjórnarliðið, meiri hl. hér á Alþ., að endurskoða það, hvort ekki sé hægt að ætla a.m.k. svo mikið fé til þessa verkefnis, jafnvægis í byggð landsins, sem mest hefur verið veitt til þess - því að málið er ekki leyst - og að upphæðin sé við það miðuð, að hún sé a.m.k. ekki minni að framkvæmdamætti heldur en atvinnubóta- og framleiðsluaukningarféð hefur verið, þegar það var hæst, en það var um 15 millj. kr., og mundi þá ekkert duga minna til jafns við það en upp undir eða um 30 millj. kr. Allt annað er samdráttur og að sinna þessu verkefni verr en áður hefur verið gert.



Herra forseti. Það voru aðeins tvö atriði í ræðu hv. 1. þm. Vestf., sem ég vildi gera aths. út af. - Hann sagði, að þetta fjármagn hefði ekki verið notað til að auka jafnvægi í byggð landsins eða viðhalda jafnvægi í byggð landsins, þegar ég og mínir félagar hefðum getað ráðstafað því. Þetta er alveg misskilningur. Ég efast ekkert um, að þetta er misskilningur hjá hv. þm. En þetta er alveg rangt, eins og hv. síðasti ræðumaður rækilega upplýsti, því að þetta fjármagn var einmitt notað til þess að leggja í þau byggðarlög, þar sem menn stóðu höllum fæti við að byggja upp nýtt atvinnulíf. Það var höfuðatriði málsins. En nú er þetta allt útþynnt orðið, eins og hann réttilega lýsti, og verður ekki neitt neitt, ef svo heldur áfram sem nú horfir um dýrtíðarvöxt og útþynningu á notkun fjárins. Ég er alveg sammála hv. 3. þm. Norðurl, e., Gísla Guðmundssyni, sem hélt fram þessu sjónarmiði, þó að ég sæi ekki ástæðu til að endurtaka það, sem hann hafði sagt um þetta. En hitt atriðið, sem ég vildi leiðrétta hjá hv. þm., var það, að hann bar mér á brýn, að ég væri frekari í kröfum um fjárframlög í þessu skyni núna en ég hefði viljað samþykkja, þegar ég hafði nokkuð með fjármálefni landsins að sýsla. Þetta er alveg rangt hjá hv. þm. og mjög óverðskuldað af hans hendi að bera mér þetta á brýn, því að ég hef mælt hér með því, að það yrðu settar 25 millj. á ári í þennan sjóð. En þessi ár, sem hv. þm. meinar, t.d. árið 1957 og 1958, voru annað árið lagðar fram 131/2 millj. og hitt árið 15 millj. Ég var þá fjmrh. og var mjög fylgjandi því, að þetta fjármagn yrði lagt fram, og það tókst að útvega Það og var greiðsluafgangur í ríkisbúskapnum samt. Ég held því fram, að það sé sízt meira núna, miðað við breytt verðlag og aðrar ástæður, að leggja fram 25 millj. Það er því alveg rangt hjá hv. þm., að afstaða mín í þessu tilliti hafi nokkuð breytzt, þó að ég sé nú í stjórnarandstöðu, en hafi þá veitt með nokkrum hætti forustu fjármálastjórn ríkisins. Það er fullkomið samræmi í þessari afstöðu. Og ég verð að segja, að ég vorkenni ekki stjórninni eða þingmeirihlutanum að útvega 25 millj. í þessu skyni. Ég álít, að henni eigi að vera það allt eins mögulegt að útvega 25 millj. núna, eins og verðlag er orðið og umsetning, og við gátum þá útvegað 15 millj. og haft samt afgang. Í þessu sambandi mætti minnast á, þó að ég ætli ekki að fara út í almennar umr., að síðan 1958 hafa ríkistekjurnar verið meira en tvöfaldaðar. En við erum ekki einu sinni að gera tillögu um að tvöfalda þetta framlag samt sem áður, heldur aðeins að hækka það í 25 millj. Þannig mætti halda lengi áfram til að sýna fram á, að vitaskuld nær engri átt að halda því fram, að þjóðarbúinu sé nú ófært að leggja 25 millj. á ári til þessarar uppbyggingar. Slíkar röksemdir standast ekki.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af ummælum frá tveimur hv. þm., sem síðast hafa talað. Í sambandi við ræðu hv. 4. landsk. þm., þá spurði hann, hvaða ástæða væri til að gleðjast yfir samþykkt þessa frv. Mér er ljúft að svara því, að það er fyrst ástæða til að gleðjast yfir því, að löggjöf skuli vera sett um þetta mál. Það tel ég vera mjög mikils virði, eins og ég hef tekið fram áður. Ef löggjöf hefði verið sett um þetta mál á sínum tíma, hefði þessi sjóður nú yfir mjög miklu fé að ráða. Ég skil hins vegar afstöðu þessa hv. þm. til málsins. Hann hefur alltaf verið andvígur því, að löggjöf væri sett um jafnvægi í byggð landsins, og hann beitti sér fyrir því mjög á þinginu 1956, að það frv., sem þá var raunverulega samkomulag um að næði fram að ganga, yrði fellt eða Því yrði breytt þannig, að ekki væri hægt að samþykkja það, og var það gert til þess að skapa möguleika til myndunar vinstri ríkisstj. eftir kosningarnar, og þá var sett það skilyrði, að þetta mál næði ekki fram að ganga, en út í það skal ég ekki fara frekar nú. Þetta er eitt af því, sem ég gleðst mjög yfir, að það skuli vera hægt að fá löggjöf um málið. Hitt hygg ég, að ef hv. 4. landsk. þm. fylgir yfirleitt nú þessu frv., þá sé það vegna þess, að hans flokkur er nú kominn á þá skoðun, að það sé sjálfsagt að setja löggjöf um þetta atriði, enda kom það fram í umræðum um málið í n. Og þess vegna kannske greiðir hann atkv. með frv., ég veit það ekki, en þá er það eingöngu af þessu, því að hann hefur sýnt málinu fulla andúð frá fyrstu stund. Um aths. hv. 1. þm. Austf. vildi ég aðeins segja það, að ummæli mín um afstöðu hans til fjárframlaga yfirleitt giltu ekki eingöngu um þetta sérstaka mál, heldur almennt. Við höfðum árum saman mikla og góða samvinnu, ég sem formaður fjvn. og hann sem fjmrh., og ég þekki vel, hversu fast hann þá hélt á ýmsum málum, að ekki væri farið upp fyrir það, sem hann treysti sér til þess að láta fjárlög standa undir á hverjum tíma. Ég er ekkert að ásaka hv. þm. fyrir það, nema síður sé. Afstaða hans til þessara mála hefur breytzt síðan, það er mannlegt. En afstaða hans hefur sannarlega breytzt, eins og ég hef áður tekið fram. Og hvað þetta atriði snertir, þá er það alveg rangt, eins og ég líka tók fram, að það hafi á s.l. þingi ekki verið látið nema 10 millj., því að það hafa verið látnar 14 millj. kr. til þessara mála, þó að því sé skipt niður á aðra liði. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að karpa meira um þetta atriði og skal ljúka máli mínu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég hef áður, við 2. umr. málsins, lýst því, að ég teldi, að það kæmi ekki nógu greinilega fram í þessu frv., eins og það var af stjórnarinnar hendi og eins og það er enn, að með því ætti fyrst og fremst að vinna að jafnvægi í byggð landsins. Mér hefur nú virzt meðnm. minn, hv. 1. þm. Vestf., vera þeirrar skoðunar einnig, að það ætti að vera aðaltilgangurinn með þessari lagasetningu að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þess vegna fannst mér nokkuð óheppilegt dæmi, sem hann kom með í ræðu sinni hér í dag um framkvæmd, sem hann taldi eðlilegt að atvinnubótasjóður veitti aðstoð til. Hv. þm. nefndi það, að þörf væri á að fá ný tæki til notkunar við að landa fiski úr togurum til þess að spara þar vinnuafl. Nú er Það þannig, að togaraútgerð er tæpast til hér á landi nú orðið nema frá stærstu kaupstöðunum, þar sem fólk er margt, og a.m.k. er það svo um þá staði, þar sem togaraútgerðin er að mestu leyti, að það hefur verið yfirleitt fólksflutningur til þeirra, en ekki frá þeim. Nú get ég tekið undir það með hv. þm. og er honum alveg sammála um, að það sé nauðsyn að fá vinnusparandi tæki við þetta verk, sem hann nefndi, eins og önnur - mikil nauðsyn á því. En ég tel, að fyrir útvegun þeirra ætti að sjá með öðru móti en því að fara að taka af mjög takmörkuðu fé þessa sjóðs til þess, því að það er ekki eitt af þeim verkefnum, sem hann ætti að styðja, að mínu áliti. Það er ekki í samræmi við þann höfuðtilgang, sem þessi sjóður hefur og þessi lagasetning, sem hér er stefnt að. Ég vildi aðeins láta uppi mína skoðun um þetta, af því að hv. frsm. fjhn. nefndi einmitt þetta sem dæmi um framkvæmd, sem sjóðurinn ætti að styðja. Ég tel, að það kæmi ekki til greina, a.m.k. ekki meðan verkefni væru fyrir hendi, sem þyrfti að sinna í þeim landshlutum, sem hafa orðið fyrir því, að fólk hefur flutzt þaðan og oft í stórum stíl til annarra staða á landinu, - það eigi að sitja fyrir að stuðla að uppbyggingu í þeim landshlutum fyrst og fremst og koma í veg fyrir áframhaldandi fólksflutninga þaðan.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. talaði hér áðan til þess að gera mér og öðrum skiljanlegt, af hverju gleði hans stafaði í sambandi við þetta frv. Og hann sagði: Ég er glaður yfir þessu máli með þeirri lausn, sem það á nú að fá, af því að það er verið að setja löggjöf um það. - Ég tók það fram áðan, að ég teldi það jafnvel heldur til bóta, að sett væru lög um það. En hitt skal ég líka taka skýrt fram, að ég tel það ekkert aðalatriði í sambandi við þetta mál. Það er ekkert aðalatriði, hvort fénu er úthlutað af sjóðsstjórn, eins og nú verður, eða af þingkjörinni nefnd, eins og verið hefur, né heldur hvort ákveðið verður í lögum, hvaða tekjur þetta verkefni skuli fá, ef það hefur verið ákveðið með fjárlagaákvörðun, hvaða fé væri til þess varið. Þetta eru ekki meginatriði málsins, svo að gleðin er á heldur völtum og veikum fótum, grundvöllurinn fyrir henni. En það, sem hann vildi koma að, er þetta, að ég hafi alltaf verið á móti þessu máli, móti því, að sett væri um það löggjöf. Það er mesti misskilningur. Ég var á móti frv. árið 1956 af því einu, að mér fannst upphæðin vera hjákátlega smá, til þess að hægt væri að gera sér nokkrar vonir um, að hún kæmi að gagni, eins og fólksflóttinn var þá mikið Þjóðfélagsvandamál í þremur landsfjórðungum. Það þurfti miklu meira en 5 millj. kr. á ári til þess að stöðva þann straum eða snúa honum við. Og þá fannst mér það vera allt of lítið að ætla til þess 5 millj. kr. og fannst því frv. ekki svara tilgangi sínum. Og í raun og veru er það sorgarsagan, að nú eru nefndar 10 millj., en það er að framkvæmdamætti minni upphæð en þá. Þess vegna er ekki stefnt fram á við, heldur í raun og veru aftur á bak, og allra helzt þegar til þess er horft, að í millitíðinni var búið að fá Alþ. til að fallast á að veita 13–15 millj. kr. á ári til þessa verkefnis. Þá er afturförin nú, þegar verið er að stíga það skref að binda þetta í lögum, að lögfesta þetta, þá er það enn þá augljósara, að það er verið að stefna aftur á bak, en ekki áfram. Það er verið að kippa að sér hendi, en ekki að rétta fram hönd með meiri fjárfúlgu í. Það er verið að sinna verkefninu verr en áður. Og að lögfesta slíka þróun málsins, það er mér ekkert gleðiefni. Hv. þm. vék í leiðinni að hv. 1. þm. Austf. og sagðist þekkja hann frá þeirra fyrri samstarfsárum og hann hefði verið afskaplega fastur á fé. Og það er víst ekkert ofsagt um hann, að hann var það. Hæstv. fyrrv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, var oft fastur á fé. En hann var þó ekki fastari á fé til þessa máls en svo, að hann gat fallizt á, að við þáverandi verðlag væru veittar til þess 15 millj. kr. En núna með þeirri verðlagsþróun, sem síðan hefur orðið, er ekki hægt að sarga út úr núv. ríkisstj. nema 10 millj., og eru það þó menn, sem eru ekki eins fastir á fé og fyrrv. fjmrh. og bruðla með ýmislegt, a.m.k. í annað, sem síður skyldi. Það er algerlega rangt og villandi að halda því fram, að það fé, sem á undanförnum árum hefur verið klipið af atvinnubótafénu til beinna vegaframkvæmda, sum árin bara bundið við þjóðvegi, sé nokkurt atvinnubóta- eða framleiðsluaukningarfé til jafnvægis í byggð landsins. Það var búið að klípa þessar 4 millj. af atvinnubótafénu, lækka fjárveitinguna til þess verkefnis, og af því að fjárveitingar til vegamála höfðu raunverulega dregizt saman líka, þótti mikil nauðsyn á að færa þessar milljónir þangað. Það er ástæða til þess að minna á það. að eitt af því, sem komið hefur fram og bendir til þess, að ætlunin sé að veita þetta fé jafnvel í fjölbýlið, en ekki í strjálbýlið, ekki í dreifbýlið, var einmitt þetta dæmi, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. minntist hér á að gefnu tilefni frá hv. 1. þm. Vestf., að það væri t.d. ákaflega eðlilegt og æskilegt að verja þessu fé til þess að endurbæta tæki við löndun úr togurum. Hvar fara landanir togara núna fram? Ekki á Austfjörðum. Síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við, eru allir togarar horfnir úr Austfirðingafjórðungi. Þar eru engar togaralandanir. Á Norðurlandi er togaraútgerð, af því að ríkið stendur undir henni á Siglufirði, og þar eru góð löndunartæki í sambandi við ríkisverksmiðjurnar. Og svo af því að Akureyrarkaupstaður er næststærsti kaupstaður landsins, þá stendur þar togaraútgerð enn. En hún er horfin af Ísafirði, hún er að hverfa af Patreksfirði, og hún er bráðum hvergi til nema í Reykjavík og Hafnarfirði. Og mér er spurn, eins og hv. 1. þm. Norðurl. v.: Er það virkilega ekki mismæli, að það sé eiginlega tilvalið að verja þessu litla fé til að bæta löndunarskilyrði í Reykjavík og Hafnarfirði? Ég trúi því ekki. Ég held, að það hljóti að vera ætlunin með þessu frv., þótt það sé hvergi nærri nógu skýrt, hvorki í heiti frv. né í greinum þess, að það eigi að verja því í dreifbýlið, strjálbýlið, þar sem fólk stendur höllum fæti, en hefur viðleitni, vakandi hug og viðleitni til þess að koma fótum undir nýjar greinar atvinnulífs, að þá eigi að veita þessa smáupphæð til hjálpar. En ég vil vona það í lengstu lög, ef ekki auðnast að fá það gert í þessari hv. d., að þá verði það gert í Ed. að knýja enn fastar á um að hækka fjárframlögin til þessa verkefnis, því að þau eru mun minni en bæði fyrr og síðar hefur verið tekið í mál að ætla til þessa verkefnis. Upphæðin má eigi vera minni, til þess að jafnast á við það, sem áður hefur verið, heldur en 25–30 millj. kr.



Herra forseti. Það verður náttúrlega ekki um það deilt, að til atvinnubótasjóðs er nú samkvæmt þessu frv. varið allmiklu lægri upphæð en áður hefur verið. Þetta er staðreynd. Hins vegar hefur engin löggjöf verið til um slíkan sjóð, og það er það, sem ég tel til bóta frá því, sem áður hefur verið. Tillaga til slíkra mála, sem hér hefur verið um rætt, hefur verið ákveðið við afgreiðslu fjárlaganna ár hvert, og hefur oltið þar á ýmsu. Stundum hefur það verið kannske upp í 15 millj., önnur ár 10. Ég vil taka skýrt fram, að ég er alveg sammála því, sem hér hefur komið fram, að 25 millj. kr. nú væru sízt hærra en t.d. árið 1957, en það ár voru veittar, að mig minnir, 15 millj. kr. til atvinnuaukningar. Miðað við verðgildi peninganna þá og nú, munu 25 millj. vera sízt betri en 15 millj. þá. Um það, hvort þörf sé fyrir slíkan atvinnubótasjóð, eru víst flestallir sammála, sem eitthvað hafa kynnt sér þessi mál. Það ástand er nú þannig, því miður, að straumurinn liggur frá vissum svæðum, bæði á Norður- og Vesturlandi og kannske frekar frá Norðurlandi, hingað suður til Faxaflóa, og aðalorsökin fyrir þessum straumi fólksins hingað suður er sú, hvað atvinnuástandið á viðkomandi stöðum er óöruggt. Á þeim stað, sem ég þekki bezt, er það svo alvarlegt, að á hverju einasta ári eru frá 12 og upp í 17–18 fjölskyldur, sem flytjast burt og hingað suður. Og þær flytjast fyrst og fremst vegna þess, að þeim finnst, sem er líka staðreynd, að atvinnuástandið sé svo óöruggt, að það sé ekki til þess að byggja á því til frambúðar. Ef hægt væri að finna einhverja örugga leið til að snúa þessari öfugþróun við, þá er það vel farið, því að það er ekkert sérstakt til að keppa að að stefna öllu fólkinu hingað til Faxaflóa. Ég vil bara benda á það í því sambandi, að ef síldin hefði ekki komið hér í haust og veitt jafnmikla atvinnu og hún veitti til kaupstaðanna og bæjanna hér við Faxaflóa, þá er ég hræddur um, að það hefði orðið þröngt fyrir dyrum hjá margri verkamannafjölskyldunni, því fór samt sem áður betur, að það var mikil síldveiði hér, og það er hún fyrst og fremst, sem bjargaði því, að hér varð ekki mjög mikið atvinnuleysi í sjávarþorpunum við Faxaflóa. En það kannske sýnir dálítið inn á það, við hvaða ástand bæirnir á Norðurlandi hafa orðið að búa undanfarin ár, sem hafa orðið að búa við það, að sá atvinnuvegur, sem þeir hafa treyst á að mestu leyti, hefur brugðizt að mjög miklu leyti í 15–20 ár. Það er þetta, sem ég held að menn ættu að hafa vel í huga, þegar verið er að ræða um þessi mál. Ég vil svo að lokum endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það hefði verið sízt of hátt 25 millj., miðað við þær fjárveitingar, sem hafa verið veittar til þessara mála að undanförnu. En þrátt fyrir það, þótt frv. geri ekki ráð fyrir nema 10 millj. kr., tel ég það allmiklu betra, að sett sé löggjöf um málið. Þó að sú brtt. við frv., sem hér liggur fyrir um að hækka tillagið úr 10 í 25 millj., kynni að verða felld, mun ég samt sem áður greiða frv. atkvæði, vegna þess að ég tel það til bóta, að sett sé löggjöf um málið.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. að ráði. Ég get tekið undir það, að það sé æskilegt, að sett verði löggjöf um þetta efni, en ég get ekki samglaðzt hv. 1. þm. Vestf. yfir þeirri tilvonandi löggjöf, sem hann lýsir af svo mikilli gleði. Það má segja, að það sé kannske að einu leyti vinningur, þrátt fyrir það hvað frv. er ófullkomið, það er það, að núv. stjórnarflokkar eiga þá ekki eins auðvelt á eftir með að lækka framlagið frá því, sem verið hefur og er nú. Það hefur sýnt sig, að þeim hefur verið það tiltölulega auðvelt að hafa þann hátt á, að það væri bara með fjárlagaákvæði, sem fjallað væri um upphæðina. Ég skal ekki fara inn í málið eða endurtaka það, sem nokkrir þm. hafa ljóslega fundið að frv., bæði við þessa umr. og fyrr. Þeir hafa ljóslega sýnt fram á það, hvað hér er í raun og veru mikil sýndarmennska á ferðinni í sambandi við stórvægilegt og þýðingarmikið mál. Og það gæti verið ástæða til, að þeir, sem draga í efa gildi þess að setja þessa löggjöf, hugsi sem svo, og ég er eiginlega á sama máli, að það sé hæpinn vinningur að hrapa að því að staðfesta þetta í þeirri von, að það kynni að vera hægt að fá hv. stjórnarflokka til að endurskoða afstöðu sína og gera betur, svo að það væri þó hægt að telja það viðunandi lágmarksafgreiðslu í bili. Ég stóð nú aðallega upp til þess að leiðrétta eitt af því, sem hv. 1. þm. Vestf. vék að, þegar hann var að gera tilraun til þess að verja og í raun og veru að bera á móti þeirri staðreynd, að hér hefði á undanförnum árum verið mjög lækkað framlagið til atvinnuaukningar í landinu. Þá greip hann til þess, sem hann veit nú ósköp vel að ekki hæfir að hafa slíkan málflutning í þessu máli, - greip til þess að vitna í þær 4 millj., sem voru fluttar á 20. gr. fjárlaga á sama tíma og hæstv. ríkisstj. lækkaði framlag til vega á 13. gr. fjárl., ef tekið er tillit til þess, hvað kostnaður við nýbyggingu vega hafði vaxið mikið með gengisbreytingunni. Þá var sem sagt gripið til þess að flytja 4 millj. af því fé, sem réttilega hefði átt að koma inn undir þann venjulega fjárlagalið um nýbyggingu þjóðvega, yfir á 20. gr. og setja þá fjárhæð saman við þær 10 millj., sem ríkisstj. hafði ráðgert að veita til, atvinnuaukningar. Þetta voru náttúrlega á sínum tíma talin ákaflega hæpin vinnubrögð, að taka úr höndum Alþingis það vald að ráðstafa fé til nýbyggingar þjóðvega. En það er nú annað mál. Þessu hefur með nokkru samkomulagi og eftir þessari einkennilegu leið verið úthlutað til nýbyggingar á þjóðvegum, en átti vitanlega eftir venjum að ganga til þeirra hluta í sambandi við afgreiðslu fjárveitinga til vegagerða samkv. 13. gr. Það er þess vegna alls ekki rétt, og það veit hv. þm., að hér er ekki um venjulegt atvinnuaukningarfé að ræða. Það er þess vegna staðreynd, þó að hv. þm. sé að reyna að berja í þann brest, að það hafi ekki verið lækkað fé til þessara hluta, að atvinnuaukningarféð hefur aðeins verið 10 millj. undanfarin ár. Það bendir til þess, hvað hv. þm. finnur til þess, að hann vanti rök og afsakanir fyrir, hvað þessi fjárveiting hefur lækkað á undanförnum árum, að hann skuli grípa til þessara ósanninda, sem í raun og veru allir þm. vita, hvernig er varið. Hv. 4. landsk. minntist á „litlu gulu hænuna“ frá 1956. Ég skal ekki tala neitt um það, hvað sú nafngift var sanngjörn. En það er rétt hjá honum, að það er vissulega ástæða til þess að minnast hennar núna, vegna þess að nú er þetta ekki orðin lengur lítil gul hæna, heldur ósköp pínulítill gulur hænuungi. Og það er náttúrlega eftir að vita, hvort hv. 1. þm. Vestf. og stjórnarflokkunum tekst að koma þessum kjúkling sínum svo upp, að hann verði nokkurn tíma að hænu og verpi eggjum til gagns dreifbýlinu.