Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ágæt ræða hæstv. umhverfisráðherra áðan gaf það auðvitað til kynna sem við höfum verið að reyna að halda fram í umræðunni, að hér sé fullt tilefni til að skiptast á skoðunum um þetta viðamikla mál sem við í stjórnarandstöðunni fögnum í grunninn þó við gagnrýnum ákveðna þætti þess, eins og fram hefur komið. Ég saknaði þess úr ræðu hæstv. umhverfisráðherra að við fengjum að vita eitthvað um það hver samningsmarkmið íslenskra stjórnvalda koma til með að verða á næsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar. Fyrsti fundurinn að því er mér skilst varðandi undirbúning þess tímabils verður haldinn í haust á Balí og ég vil endilega fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvaða áform íslensk stjórnvöld séu með uppi í þeim efnum. Ég er sammála hæstv. ráðherra í því sem hún sagði að almennt mætti búast við þrengingum í þeim almennu skuldbindingum sem gert er ráð fyrir að þjóðríki undirgangist. Ég er sammála því að hægt sé að búa til kraftmikinn markað með losunarheimildirnar en það skiptir mestu máli að þrengja sviðið, draga úr losuninni og hafa minna til skiptanna. Markmiðið er að draga úr. Það væri líka forvitnilegt að vita hvort hæstv. ráðherra hafi einhverjar skoðanir á þeim tillögum sem við höfum lagt fram í stjórnarandstöðunni varðandi greiðslu fyrir losunarheimildirnar. Í breytingartillögu okkar við 9. gr. gerum við ráð fyrir að atvinnurekstur þurfi að greiða 100 kr. fyrir hverja losunarheimild sem honum er úthlutað og að Umhverfisstofnun verði fengin umsýsla með því gjaldi og gjaldið eigi síðan að renna í ríkissjóð og ónýttar losunarheimildir sé hægt að leggja aftur inn og skal þá fjárhæðin endurgreidd. Mér fyndist ágætt ef hæstv. ráðherra vildi aðeins tjá sig um þessar tillögur.

Frú forseti. Ég hef þegar haft orð á því að það eru skýr skilaboð m.a. í frumvarpinu til atvinnurekstrarins, að mönnum beri að stíga varlega til jarðar. Öll merki eru um að gerðar verði strangari kröfur, kröfur til meiri takmarkana á nýju skuldbindingartímabili Kyoto og það eru þau skilaboð sem m.a. er verið að gera með frumvarpinu. Svo vil ég aðeins leiðrétta hv. þingmann, að samningaviðræður hafa þegar hafist og það er meira að segja gert ráð fyrir að þeim ljúki ekki seinna en árið 2009 þannig að fyrirtæki geti sett sig í stellingar gagnvart því sem tekur við eftir að samningstímabilinu lýkur. Áherslan er lögð á að það verði ekki seinna en 2009 sem þessu ljúki. Það er því tiltölulega skammur tími til stefnu en viðræðurnar eru farnar af stað og það eru auðvitað sterk skilaboð um hvaða reglur muni gilda eftir árið 2012, m.a. í þeim markmiðum sem ríki heims hafa sett sér, Evrópusambandsríkin, íslenska stefnumörkunin og ýmis önnur. Mér sýnist það því gefa til kynna hvert við stefnum. Síðan aðeins varðandi losunarheimildirnar og verðlag þeirra, þá er líka rétt gagnvart markaðnum að halda því til haga, þetta er afskaplega óstöðugur markaður innan ESB og ein losunarheimild í dag leggst á 1,25 evrur þannig að þetta er ekki verðlagt hátt. Verðið var allt að því hundraðfalt hærra en svona lítur markaðurinn út í dag. Í grunninn er ég mjög sammála því og tel nauðsynlegt að við komum á þessum hagrænu hvötum og verðleggjum heimildirnar til lengri tíma litið.

Hæstv. forseti. Spurningarnar voru tvær, önnur um greiðslurnar og það kemur í ljós í svari hæstv. ráðherra að þegar til lengri tíma er litið, þ.e. seinna, sé rétt að leggja gjald á þær. Ég spyr þá aftur: Hvers vegna ekki strax? Er ekki tækifærið einmitt núna? Verður það ekki miklu erfiðara seinna? Ég vil fá svar við því hvort hæstv. ráðherra geti ekki haft skilning á því sjónarmiði sem við höfum sett fram í minni hlutanum, að setja þurfi gjald á heimildirnar frá fyrsta degi. Hver samningsmarkmið íslenskra stjórnvalda verði eða séu í viðræðunum sem eru þegar hafnar, og ég þakka fyrir leiðréttingarnar frá hæstv. ráðherra, ég sakna þess að við fáum svör við því. Það hlýtur þá að vera búið að setja í hendur samningamanna okkar einhver markmið, einhverjar hugmyndir. Við skulum ekki gleyma því að í lok skuldbindingartímabils nr. 1, 31. desember 2012, verðum við, ef fram heldur sem horfir og áformin um álverin sem verið er að vinna að orkuöflun fyrir nái fram að ganga, þá verðum við að losa 1,1 millj. tonna umfram meðaltalstöluna sem gildir fyrir þetta fimm ára tímabil. 
             Síðan vil ég segja það, hæstv. forseti, í lok andsvarsins, að ef öll áform um stóriðjuuppbyggingu ná fram að ganga þýðir það hvorki meira né minna en við verðum búin að átjánfalda álframleiðslu okkar árið 2012 miðað við árið 1990 úr 90 þús. tonnum í 1,5 millj. tonna. Þar með verður Ísland mesta álframleiðsluland í heimi og ég spyr hæstv. umhverfisráðherra: Er hún stolt af þeirri framtíðarsýn sem álfyrirtækin eru að búa til fyrir Ísland?

Frú forseti. Varðandi losunarkvótana og einhverja framtíðarsýn varðandi það, þá vil ég leggja áherslu á það sem fram kemur m.a. í fylgiskjali með nefndaráliti minni hluta umhverfisnefndar þar sem vísað er í Þorkel Helgason. Ég deili með honum þeirri framtíðarsýn þar sem hann bendir á að þar hefur kvótakerfið verið tekið upp að hluta. Hann bendir líka á í frumvarpi sem hann nefnir að hafi verið boðað hérlendis að þá séu fyrstu skrefin að slíku kerfi tekin. Eins og ég sagði áðan í fyrra andsvari þá er verið að tala um heimildir sem álfyrirtækin þurfa umfram losunarheimildirnar sem þau fá og byggja á áætlun sem gerð er til fimm ára, að það eru fyrstu skrefin, menn borga fyrir það á markaðsverði. Þetta eru fyrstu skrefin sem m.a. Þorkell Helgason leggur til að við tökum en hann tekur það líka fram í ágætri ræðu sem fylgir með sem fylgiskjal að það þurfi allt að hafa sína þróun og það kunni að vera eðlilegt að fara hægt í setningu losunarkvóta. Ég tel okkur því vera að taka mjög markviss fyrstu skref í þessu samhengi. Um samningsmarkmið Íslands að öðru leyti hef ég sagt það að frumvarpið er til að standa við þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar samkvæmt Kyoto til að setja losunarheimildunum takmark. Frumvarpið felur ekki í sér nokkuð varðandi samningsmarkmið okkar, en það er ávísun á það hvað tekur við og að fyrirtæki skuli búast við frekari þrengingum sem segir nokkuð um það hverjar eða hvaða rekstrarforsendur eru fyrir ýtrustu áfomum um álver á Íslandi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um Náttúruminjasafn Íslands. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti frá hinum ýmsu stofnunum og samtökum sem gerð er grein fyrir í nefndarálitinu. Frumvarpið var lagt fram á 132. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu og er nú lagt fram á ný með smávægilegum breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að stofnað verði höfuðsafn á sviði náttúrufræða, Náttúruminjasafn Íslands, og er það í samræmi við fyrirmæli safnalaga, nr. 106/2001. Í 5. gr. þeirra er kveðið á um að höfuðsöfn skuli stofna með lögum þar sem nánar sé kveðið á um starfsemi þeirra og í 5. mgr. 5. gr. er Náttúruminjasafn Íslands sérstaklega tilgreint sem höfuðsafn á sviði náttúrufræða. Í bráðabirgðaákvæði segir hins vegar að ákvæði 5. mgr. 5. gr. komi ekki til framkvæmda fyrr en sett hafi verið sérlög um safnið í samræmi við ákvæði laganna. Frú forseti. Nefndin leggur til ýmsar breytingar á frumvarpinu: Nefndin telur afar mikilvægt að verksvið Náttúruminjasafns Íslands og Náttúrufræðistofnunar séu skýrt afmörkuð. Nefndin leggur því til breytingu á 8. gr. frumvarpsins, sem varðar breytingu á 5. mgr. 5. gr. safnalaga, nr. 106/2001. Með þeirri breytingu er hlutverk Náttúruminjasafns Íslands skilgreint á þá leið að það annist söfnun gripa, skrásetningu þeirra og varðveislu, kynni náttúru Íslands og nýtingu náttúruauðlinda með sýningum og fræðslustarfi og annist rannsóknir á starfssviði sínu, sbr. 2. gr., einkum 2. mgr. Með þeim hætti er safninu fengið rannsóknarhlutverk samkvæmt safnalögum, svo sem eðlilegt má telja fyrir höfuðsafn. Ekki er lagt til að safnið stundi grunnrannsóknir eða almennar náttúrufarsrannsóknir, t.d. með vöktun, sem eru á verksviði Náttúrufræðistofnunar. Náttúruminjasafni Íslands er ætlað að fjalla um náttúrufyrirbæri sem ekki eru á verksviði Náttúrufræðistofnunar og er því nauðsynlegt að eiga jafnframt samstarf við aðrar rannsóknastofnanir á sviði náttúrufræða, svo sem Háskóla Íslands, Hafrannsóknastofnun, Íslenskar orkurannsóknir, Landbúnaðarháskóla Íslands, náttúrustofur, Orkustofnun, Veðurstofu Íslands og Veiðimálastofnun. Ljóst er þó að samstarfið við Náttúrufræðistofnun Íslands verður safninu einkar mikilvægt, sem og afnot af safnkosti þess og nýting þeirra rannsókna sem þar eru stundaðar. Í öðru lagi, frú forseti, leggur nefndin til þrjár breytingar á 2. gr. Í fyrsta lagi leggur nefndin til skýrara orðalag í upphafi 2. mgr. Þannig er lagt til að í stað orðsins „sýningarmunir“ verði talað um muni sem henta starfsemi safnsins. Ástæðan er sú að allir munir sem eru hjá söfnum eru skráðir og flokkaðir sem safnmunir. Með orðalaginu „að munir henti starfsemi safnsins“ er nefndin að skerpa skilin á milli safnahlutverks Náttúruminjasafnsins annars vegar og vísindastarfs Náttúrufræðistofnunar hins vegar, sem einnig felst að hluta til í söfnun. Ekki er gert ráð fyrir að stefnt sé sérstaklega að því að á Náttúruminjasafni Íslands verði komið upp sérstöku vísindasafni heldur byggist safneign þess sjálfs á þeim munum sem best henta fræðslu- og sýningarstarfi þess, sbr. 2. mgr. 2. gr. Þá er lögð til orðalagsbreyting í 2. mgr. á rannsóknarhlutverki safnsins þannig að ljóst sé að það skuli stunda svokallaðar safnarannsóknir á starfssviði sínu. Að lokum er lögð til orðalagsbreyting í 4. mgr. Í þriðja lagi leggur nefndin til tvær breytingar á 3. gr. frumvarpsins. Sú fyrri er að ekki verði kveðið á um í 1. mgr. að Náttúrufræðistofnun annist að verulegu leyti rannsóknarskyldu Náttúruminjasafnsins, og er hún í samræmi við þá breytingu sem lögð er til á 8. gr. frumvarpsins þar sem skerpt er á skilum á milli starfssviða þessara stofnana. Með síðari breytingartillögu nefndarinnar er lögð til orðalagsbreyting á 2. mgr. Í fjórða lagi er lögð til orðalagsbreyting á 5. gr. frumvarpsins þannig að í stað orðsins „starfsemi“ verði fjallað um þekkingu forstöðumanns á starfssviði safnsins. Ekki þykir rökrétt að ætla umsækjanda um starf forstöðumanns sérstaka þekkingu á sjálfri starfsemi safnsins frá degi til dags. Hins vegar er eðlilegt að gera kröfur um staðgóða þekkingu á starfssviði safnsins. Að lokum leggur nefndin til þá breytingu á ákvæði til bráðabirgða að orðin „en ekki vísindagildi“ falli brott þar sem hægt er að fullyrða að gripir sem hafa fyrst og fremst sýningargildi geti einnig haft vísindagildi. Í tilefni af ákvæði til bráðabirgða vill nefndin benda á að hinn 16. júní 1947 gerðu stjórn Hins íslenska náttúrufræðifélags og menntamálaráðuneytið með sér samning, og fylgir samningurinn nefndarálitinu á bakhlið skjalsins. Í samningnum var m.a. kveðið á um að stjórn Hins íslenska náttúrufræðifélags afhenti ráðuneytinu f.h. ríkissjóðs náttúrugripasafn félagsins til fullrar eignar og umráða, ásamt sjóði þeim er félagið hafði myndað í því skyni að reisa safninu hús, svo og bækur, áhöld, skjöl og allt annað, er safninu hafði fylgt og fylgir. Auk þessa afhenti félagið einnig allt það er varðaði fuglamerkingastarfsemi félagsins og útgáfu vísindaritsins Acta naturalia islandica. Fram kom í samningnum að í staðinn hafi menntamálaráðuneytið m.a. skuldbundið sig til að láta Hinu íslenska náttúrufræðifélagi í té ókeypis eitt herbergi í hinni nýju náttúrugripasafnsbyggingu. Telur nefndin eðlilegt að tekið sé tillit til þessa samnings við ákvörðun um safnkost Náttúruminjasafns Íslands. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert grein fyrir og fram koma í sérstöku þingskjali, nr. 1058. Undir þetta nefndarálit rita, ásamt mér, hv. þingmenn Dagný Jónsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Einar Már Sigurðarson Kjartan Ólafsson, Mörður Árnason, Sæunn Stefánsdóttir og Kolbrún Halldórsdóttir, með fyrirvara. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Áður en ég lýk máli mínu vil ég nota tækifærið og þakka nefndarmönnum fyrir mikið og gott samstarf varðandi frumvarpið. Þó svo að það hafi verið ágreiningur á fyrri stigum við vinnslu málsins tel ég að við vinnslu nefndarinnar hafi náðst býsna góð sátt um öll meginatriði frumvarpsins. Ég vona að það leiði til þess að staðið verði myndarlega að uppbyggingu Náttúruminjasafns Íslands og haldið verði vel á spöðunum varðandi það að koma þaki yfir þá safnmuni sem ríkinu voru afhentir til eignar með samningnum árið 1947 sem hér fylgir. En enn og aftur þakka ég nefndarmönnum í menntamálanefnd fyrir afar gott samstarf við vinnslu málsins.

Hæstv. forseti. Ólíkt því máli sem við ræddum áðan um losun gróðurhúsalofttegunda hlaut þetta mál nokkuð góða og vandaða umfjöllun í hv. menntamálanefnd og ég er þakklát fyrir að heyra að hv. formaður nefndarinnar sendir hér þakkarkveðjur til þeirra sem unnu málið með honum. Hins vegar vil ég segja í upphafi míns máls að það er að sjálfsögðu fagnaðarefni að nú skuli loksins hilla undir að áratugalangri baráttu fyrir Náttúruminjasafni Íslands ljúki. Það er sannarlega orðið tímabært að endahnútur verði bundinn á þá baráttu og í sjálfu sér vona ég og læt í ljósi þá einlægu ósk að tekið verði myndarlega á í þessum efnum og stofnað af framsýni og fagmennsku öflugt safn á sviði náttúruvísinda sem getur tryggt að þeir vísindamenn sem starfa að náttúruvísindum geti vel við unað. Þeir ferðamenn sem koma hingað til Íslands og vilja kynnast náttúru Íslands í gegnum öflugt, kraftmikið, framsækið og nútímalegt safn, fái það. Ég held því að gríðarlega miklar vonir séu bundnar við þá stofnun sem á grundvelli þessara laga þarf að rísa. Hitt er svo aftur annað mál að þegar frumvarpið leit dagsins ljós á Alþingi var það nokkuð gagnrýnt að efnisatriði frumvarpsins voru nokkuð óljós og veik. Segja mátti að frumvarpið væri lítið annað en umgjörð utan um starf forstöðumanns safnsins. Þetta er í sjálfu sér í samræmi við það sem virðist vera orðin lenska í menntamálaráðuneytinu. Frá hæstv. menntamálaráðherra koma frumvörp eftir frumvörp sem gera ráð fyrir að hitt og þetta sé sett á laggirnar og stofnað sé til þessarar og hinnar ríkisstofnunarinnar, en það má sama sem ekkert segja um fyrirkomulag eða skipulag viðkomandi stofnana en því meiri áhersla er lögð á að ráðinn sé forstöðumaður sem fái frjálsar hendur til að véla með málefni stofnunarinnar að vild. Þetta er að mínu mati veik löggjöf, veik prinsipp í svona málum. Þegar verið er að setja á laggirnar ríkisstofnanir sem eiga að standa undir lögbundnum verkefnum, þá skiptir verulegu máli að verkefnin séu skilgreind í lögunum og stofnuninni sé sett kannski ekki ítarleg skipulagsskrá í lögunum en engu að síður að skipulag stofnunarinnar sé að ákveðnu marki að minnsta kosti bundið í lagatextann. Eins og hv. formaður nefndarinnar gat um skrifaði ég undir frumvarpið með fyrirvara og fyrirvarar mínir lúta að m.a. þessu sem ég hóf mál mitt á að segja. En þó eru hér aðrir þættir sem mig langar til að gera frekari grein fyrir. Samningur Hins íslenska náttúrufræðifélags og menntamálaráðherra, Eysteins Jónssonar, frá 16. júní 1947, sem er fylgiskjal með nefndarálitinu, sýnir okkur tilurð þessa máls sem við hér ræðum. Stjórn Hins íslenska náttúrufræðifélags var búin að vinna að því lengi að reyna að koma þeim munum og gripum sem til voru í fórum félagsins inn í einhvers konar safnaform. Á endanum varð til sá samningur sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson las, og þar kemur í ljós að félagið leggur þar fram ákveðinn sjóð upp á 82.000 kr. rúmar sem félagið hafði safnað „í því skyni að reisa safninu hús, svo og bækur, áhöld, skjöl og allt annað, er safninu hafði fylgt og fylgir“ kæmist undir þak og gæti þá orðið vísir að metnaðarfullu náttúruminjasafni. Þessi samningur gaf mönnum fyrirheit um að eitthvað ætti að fara að gerast. Menn héldu það um miðja síðustu öld í alvöru að ríkisstjórnin ætlaði að taka af afli á málefni safnsins. Það gekk því miður ekki eftir. Við vitum nú við hvaða kost þetta safn býr í fórum Náttúrufræðistofnunar Íslands sem hefur við afar þröngan kost reynt að setja upp sýningu, sem er glæsileg að því leytinu til miðað við það húsnæði sem hún er í, sem er afar lítið og hentar engan veginn markmiðinu, að þá er sú litla sýning sem þar er í glerskápum afar athyglisverð og hefur reynst skólabörnum og öðrum sem vilja sækja það heim reglulega vel. Ég þekki það sjálf hafandi komið þangað nokkrum sinnum og skoðað þá muni sem þar eru. Það sem við sjáum þar er auðvitað hluti af því sem Hið íslenska náttúrufræðifélag ánafnaði ríkinu á sínum tíma. En þar er, eins og ég segi, húsakostur slíkur að þar fer ekki þannig um safnið að nægilegur sómi sé að því. Safninu fylgdi líka gríðarlega mikið vísindasafn og bækur og annað sem er auðvitað ekki til sýnis en er engu að síður geymt í geymslum Náttúrufræðistofnunar. Talandi um geymslur Náttúrufræðistofnunar Íslands þá könnumst við vel við það að sumarið 2006, síðasta sumar, glataðist gífurlegt magn af verðmætum sýnum sem voru í vísindasafni Náttúrufræðistofnunar þegar rafmagn fór af frystigeymslum sem teknar höfðu verið á leigu undir hluta safnsins og í haust og vetur lá við tjóni á óbætanlegum náttúrumunum þegar sprungu í tvígang vatnsrör í húsnæðinu á Hlemmi. Þetta segir meira en mörg orð, virðulegi forseti, um þær aðstæður sem Náttúrufræðistofnun Íslands hefur verið gert að búa Náttúruminjasafninu. Náttúrufræðistofnun Íslands hefur þurft að búa við fjársvelti svo árum skiptir. Ár eftir ár hafa komið inn á Alþingi óskir um aukna fjármuni til stofnunarinnar og það að húsnæðisvandi stofnunarinnar verði leystur á viðunandi hátt. En allt hefur komið fyrir ekki. Stærsti hluti vísindasafnsins er í geymslum einhvers staðar úti í bæ. Fuglshamir og vísindagögn í frystigeymslum og stór hluti þessara verðmæta er svo geymdur í óviðunandi húsnæði á Hlemmi. Það er auðvitað mjög miður að stjórnvöld skuli ekki hafa gripið fyrr í taumana en raun ber vitni í þessum efnum. En betra er seint en aldrei. Og núna kortéri fyrir kosningar þá skal hæstv. menntamálaráðherra tryggja það að hún geti komið með frumvarp til laga og nýsett lög rétt áður en kosið verður, varðandi mál sem hún hefur dregið lappirnar í frá því hún tók við embætti. Því auðvitað hefur verið legið í henni eins og öðrum menntamálaráðherrum um að gera bragarbót í þessum efnum en hingað til hefur verið skellt skollaeyrum við því. En núna, eins og ég segi, á kosningavetri er allt í einu gerð bragarbót og þetta frumvarp lítur dagsins ljós. Eitt af því sem þvælst hefur fyrir okkur í menntamálanefnd í vinnu við málið er aðskilnaður safnsins og Náttúrufræðistofnunar Íslands. Sá aðskilnaður er kominn til vegna safnalaganna sem kveða á um þrjú höfuðsöfn en safnalögin eru lög nr. 106 frá 31. maí 2001. Þau kveða á um þrjú höfuðsöfn sem eru þá Þjóðminjasafn Íslands, Listasafn Íslands og Náttúruminjasafn Íslands. Þetta er búið að vera í lögunum frá 2001 að Náttúruminjasafn Íslands sé eitt af höfuðsöfnum íslensku þjóðarinnar þó ekki hafi nú glitt í stofnun þess fyrr en nú. Sem sýnir auðvitað hvaða hugur hefur fylgt máli hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn. Þegar safnalögin voru sett eru það orðin tóm í 5. gr. safnalaganna þar sem segir að Náttúruminjasafn Íslands sé höfuðsafn á sviði náttúrufræða. Náttúruminjasafn Íslands eigi að annast söfnun, skrásetningu, varðveislu, kynningu og sýningar á náttúru Íslands og nýtingu náttúruauðlinda. Það er auðvitað vandkvæðum bundið eðli málsins samkvæmt þegar skilja á að rannsóknarstofnun á borð við Náttúrufræðistofnun Íslands og Náttúruminjasafn sem samkvæmt safnalögum á nú að heyra undir menntamálaráðherra. Það þekkja það allir sem kynnst hafa því hvernig vélað er um hluti og hvernig ráðherrar reyna að skipta á milli sín málaflokkum, að það getur reynst ansi snúið. Ég er hrædd um að það geti reynst snúið í þessu tilfelli. Það fengum við að heyra og sjá í umsögnum málsaðila í menntamálanefnd. Í því sambandi ég ætla að byrja á að vitna í bréf sem starfsfólk Náttúrufræðistofnunar Íslands skrifaði hæstv. umhverfisráðherra, Jónínu Bjartmarz, þann 25. janúar síðastliðinn. Það bréf varðar húsnæðismál Náttúrufræðistofnunar Íslands þar sem segir um aðbúnaðinn, með leyfi forseta: „Aðalstarfsemi Náttúrufræðistofnunar í Reykjavík er nú í 1.800 fermetra húsnæði á þremur hæðum við Hlemmtorg. Þar er afgreiðsla, skrifstofur 35 starfsmanna, bókasafn, rannsóknastofur og vísindasöfn, auk sýningarsafns“ - sem ég gat um áðan - „sem þar hefur verið í tveimur herbergjum um áratugaskeið. Meginhlutanum af vísindasöfnum stofnunarinnar, en þau eru mikilvæg undirstaða í rannsóknastarfi hennar, hefur hins vegar vegna þrengsla verið komið fyrir til bráðabirgða í 600 fermetra iðnaðarhúsnæði við Súðarvog. Í starfsstöð stofnunarinnar á Borgum á Akureyri vinna átta manns og er húsnæðismálum þar vel fyrir komið. Stjórnvöldum hefur um langt skeið verið ljóst að brýnt sé að leysa húsnæðisvanda stofnunarinnar í Reykjavík en fjárveitingar hafa ekki fengist til úrbóta.“ Í kjölfar þeirra óhappa sem ég gat um í máli mínu áðan fagna starfsmenn því að svo virðist sem hreyfing sé komin á málið. Þeir láta í ljósi ósk sína og hvetja eindregið til þess að allar áætlanir um betra húsnæði fyrir starfsemi stofnunarinnar og nýtt húsnæði fyrir Náttúruminjasafn miði að heildstæðri framtíðarlausn enda þótt framkvæmdum kunni að verða áfangaskipt, allt eftir aðstæðum, og að starfsemi þessara stofnana, sem eru greinar af sama meiði, sem er öflun og miðlun þekkingar í náttúru landsins verði skoðuð í því ljósi. Í því sambandi leggja starfsmenn Náttúrufræðistofnunar Íslands eftirfarandi til í bréfinu til hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „1. Fundin verði framtíðarlausn á húsnæðismálum Náttúrufræðistofnunar Íslands, vísindasöfnum hennar og Náttúruminjasafns. 2. Náttúrufræðistofnun ásamt vísindasöfnum sínum og Náttúruminjasafni Íslands verði á sama stað eða í nánum tengslum hvort við annað. 3. Starfsemi þessara stofnana verði í höfuðborg landsins.“ Þeir vísa í því sambandi til fylgiskjals sem fylgir bréfinu með eftirfarandi rökstuðningi, með leyfi forseta: „Safnalög og frumvörp um náttúruminjasafn: Með safnalögum, nr. 106/2001, voru sett í fyrsta sinn rammalög um starfsemi safna á Íslandi en samkvæmt þeim skulu starfa þrjú höfuðsöfn í landinu: Þjóðminjasafn, Listasafn Íslands og Náttúruminjasafn Íslands. Með safnalögum færðist yfirstjórn allra minjasafna, þar með talið Náttúruminjasafns, til menntamálaráðherra en umhverfisráðherra fer áfram með starfsemi Náttúrufræðistofnunar Íslands. Í safnalögum er gert ráð fyrir því að Náttúruminjasafn skuli vera höfuðsafn á sviði náttúrufræða, verða öðrum söfnum til ráðgjafar og stuðla að samvinnu safna og samræmdri safnastefnu í náttúrufræði; annast söfnun, skrásetningu, varðveislu, kynningu og sýningar á náttúru Íslands og nýtingu náttúruauðlinda. Rannsóknir á náttúru Íslands eru eftir sem áður verkefni Náttúrufræðistofnunar Íslands, sbr. 4. gr. laga nr. 60/1992, og gerir frumvarp menntamálaráðherra um Náttúrugripasafn Íslands ráð fyrir sérstöku samkomulagi um náið samstarf Náttúrufræðistofnunar og Náttúruminjasafns, sbr. 3. gr.“ Síðan fer starfsfólkið yfir hlutverk Náttúruminjasafns Íslands og gerir þar að umfjöllunarefni fræðsluhlutverkið sem er að miðla fræðslu um íslenska náttúru til skóla, fjölmiðla og almennings. Starfsfólkið viðurkennir að það sé eitt mikilvægasta hlutverk safnsins sem því miður hafi verið vanrækt. Það hefur kannski fyrst og fremst verið vegna hins bágborna húsakosts sem ekki hefur verið hægt að hafa til sýnis nema lítið brot af því sem til er af munum og erfitt að taka á móti fjölmennum hópum í þetta litla húsnæði við Hlemmtorg. Svo segir um fræðsluhlutverkið í rökstuðningi starfsfólks Náttúrufræðistofnunar að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir því að gripir úr vísindasöfnum Náttúrufræðistofnunar verði nýttir til sýninga og fræðslu. „Því er mikilvægt“ - segir starfsfólkið - „að um þetta verði náin samvinna milli Náttúrufræðistofnunar og Náttúruminjasafnsins.“ Í greinargerð með frumvarpinu sem þau vitna til í bréfi sínu er þess einmitt getið að mikilvægt sé að þessar stofnanir samnýti húsnæði til varðveislu gripa, forvörslu og rannsókna. Það er augljóst að fræðsluhlutverki Náttúruminjasafnsins, segir starfsfólkið í rökstuðningi sínum, verði best sinnt á þéttbýlasta svæði landsins, eins og gildir um hið höfuðsöfnin. Þess er getið að borgarráð Reykjavíkur hafi einmitt ályktað í sömu veru. Og þess er getið í bréfinu að á deiliskipulagi Háskólareits sé gert ráð fyrir lóð undir Náttúruhús sem ætlað var að hýsa m.a. Náttúrufræðistofnun Íslands ásamt vísindasöfnum og náttúrugripasafni. Lóðin er í Vatnsmýrinni, við hliðina á Öskju, kennsluhúsnæði Háskóla Íslands í náttúrufræðum. Sá staður er að mati þessa starfsfólks afar heppilegur fyrir þessa starfsemi. Nú fer þetta sjónarmið starfsmannanna alveg saman við niðurstöður nefndar sem skilaði ályktun og tillögum um úrlausn í þessum málum og það var ekki fyrsta nefndin sem starfaði til að reyna að finna niðurstöðu í þessi mál. Þessi nefnd skilaði af sér tillögum árið 1991, hún skilaði þessari svokölluðu bláu skýrslu sem þeir sem hafa fjallað um Náttúruminjasafn og Náttúrufræðistofnun Íslands í gegnum tíðina er vel kunn. Þessi skýrsla gerir einmitt ráð fyrir því að reist verði náttúruhús í Reykjavík í eigu ríkisins, Reykjavíkurborgar, Háskóla Íslands og hugsanlega fleiri aðila og í kjölfarið á þessari vinnu var einmitt tekin frá sú lóð sem starfsfólk Náttúrufræðistofnunar getur um í rökstuðningi sínum . Starfsfólkið fjallar einnig um fræðasamfélagið í bréfi sínu og segir, með leyfi forseta: „Helstu rannsóknastofnanir í náttúruvísindum eru auk Náttúrufræðistofnunar og Háskóla Íslands: Hafrannsóknastofnunin, Íslenskar orkurannsóknir, Veiðimálastofnun, Veðurstofa Íslands og Landbúnaðarháskóli Íslands. Meginþunginn í starfsemi allra þessara stofnana, annarra en Landbúnaðarháskólans, er í Reykjavík enda þótt þær hafi einnig starfsstöðvar annars staðar á landinu. Íslenska fræðasamfélagið í náttúruvísindum er fámennt og hefð fyrir nánu samstarfi vísindamanna og stofnana í rannsóknum og kennslu. Á síðustu sjö árum hafa árlega útskrifast 37–50 stúdentar úr líffræði, 12–19 úr landafræði og 6–16 úr jarðfræði við Háskóla Íslands. Þeir sem hyggja á rannsóknatengt framhaldsnám gera það oftar en ekki í samvinnu við eða á vegum þeirra rannsóknastofnana sem áður eru nefndar. Ljóst er að stúdentar í náttúrufræðum mundu hafa mikið gagn af öflugu Náttúruminjasafni sem og af vísindasöfnum Náttúrufræðistofnunar. Samstarf þessara stofnana mundi þannig bæði efla kennslu í náttúrufræðum á háskólastigi og rannsóknir á vegum Náttúruminjasafns og Náttúrufræðistofnunar.“ Í tengslum við þessa röksemdafærslu, hæstv. forseti, setti ég fram hugmynd í nefndinni þegar vinna við frumvarpið stóð yfir um það að búnar yrðu til í lagatexta tengingar á milli Háskóla Íslands, Náttúrufræðistofnunar Íslands og annarra vísindastofnana. Ég vildi reyndar að ákveðnar rannsóknastofnanir yrðu nafngreindar í frumvarpinu og lagði til hugmynd sem var rædd og reifuð í nefndinni og mig langar til að geta í máli mínu. Hún var orðuð með þessum hætti: Náttúrufræðistofnun Íslands, Háskóli Íslands og Hafrannsóknastofnun eru ásamt öðrum opinberum stofnunum sem samið er sérstaklega við vísindalegur og faglegur bakhjarl Náttúruminjasafnsins. Stofnanirnar skulu styðja við fræðslu- og sýningarstarfsemi safnsins og rannsóknir á þess vegum með því að veita safninu, eftir því sem um semst, aðgang að safnkosti og vísindalegum gögnum og rannsóknarniðurstöðum til afnota. Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um samstarf viðkomandi stofnana. Með þessari tillögu, hæstv. forseti, taldi ég jafnframt að bráðabirgðaákvæði frumvarpsins eins og hæstv. menntamálaráðherra lagði það fram væri óþarft en í því er eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður nefndarinnar, gat um áðan getið um það að gert skuli samkomulag á milli Náttúruminjasafnsins og Náttúrufræðistofnunar um tengsl og samvinnu þessara stofnana. Ég teldi algerlega eðlilegt og nánast einboðið að samkomulag af því tagi yrði líka gert við nafngreindar tilteknar stofnanir sem ég hefði talið að ættu að vera Háskóli Íslands og Hafrannsóknastofnun. Ég byggi þessa tillögu mína á áðurnefndri skýrslu sem gerði ráð fyrir þessum nánu tengslum. Nú er það auðvitað svo, að Hafrannsóknastofnun Íslands er líka á sama hátt og Náttúrufræðistofnun Íslands öflug rannsóknastofnun á sviði náttúrufræða og náttúruvísinda. Náttúran sem Hafrannsóknastofnun rannsakar er að hluta til í þágu atvinnuveganna, þ.e. fiskveiðanna, en að hluta til bara dæmigerð rannsóknarstofnun sem gerir grunnrannsóknir á lífríki sjávar, á hafinu sem slíku og vistkerfi þess. Ég lít svo á og tel að ég fari með rétt mál þegar ég segi að Hafrannsóknastofnun búi yfir gríðarlega miklu safni vísindagagna og eflaust muna sem mundu sóma sér afar vel í nýju Náttúruminjasafni Íslands. Ég hefði því talið verulegan feng að því að hafa þessar stofnanir nafngreindar inni í lagatextanum. Það er kannski vegna þess að ég tel eins og ég sagði í upphafi máls míns að kveða þyrfti nánar á um skipulag og útlit þessarar stofnunar í frumvarpstextanum eða í lagatexta en hæstv. menntamálaráðherra telur þörf á. Ég ætla að ljúka við að vitna í rökstuðning starfsmanna Náttúrufræðistofnunar Íslands sem auk þess að fjalla um fræðsluhlutverkið og fræðasamfélagið í bréfi sínu fjalla líka um landkynninguna og þann þátt sem lýtur að landkynningu í starfsemi safns af þessu tagi. Þar segja starfsmennirnir að flestir þeirra erlendu ferðamanna sem hingað komi geri það í þeim tilgangi að kynna sér náttúru landsins. Þetta er auðvitað stutt með rökum. Við höfum rannsóknir um þetta sem sýna hvað það er sem dregur erlenda ferðamenn í langflestum tilfellum hingað til landsins og það er náttúra Íslands. Þeir sem ekki komast upp á öræfi til að kynna sér hana þar sem hún er í öllu sínu veldi kysu auðvitað að eiga aðgang að glæsilegu nútímalegu náttúruminjasafn. Ég tek því undir þau sjónarmið þessara starfsmanna Náttúrufræðistofnunar að gott náttúrufræðisafn gæti orðið afar mikilvægt í landkynningarskyni. Þar sem flestir ferðamenn hafa viðkomu í höfuðborginni má búast við að rekstrargrundvöllur safnsins verði einna best tryggður þar og lýsi ég stuðningi við þau sjónarmið einnig. Þetta dreg ég fram, hæstv. forseti, til að sýna hversu augljóst það er að Náttúrufræðistofnun Íslands og væntanlegt Náttúruminjasafn þurfi að finna lausn á því hvernig stofnanirnar verði aðskildar og hvernig þær verði í samstarfi. Ég geri ráð fyrir að þetta sé mikil vinna og vandasamt verk og það hefði getað auðveldað þessa vinnu og þetta vandasama verk ef fleiri stofnanir hefðu verið til kallaðar formlega í lagatexta til þess að vera þessir vísindalegu bakhjarlar Náttúruminjasafnsins. Af því að ég hef verið að vitna til hugmynda starfshóps sem skipaður var á 10. áratugnum og skilaði tillögum sínum um Náttúruhús 1991 er kannski rétt að geta þess að starfshópurinn gerði tillögu í nokkuð mörgum liðum sem gekk að sumu leyti svipaðar brautir og þetta frumvarp sem við fjöllum um hér en að sumu leyti örlítið aðrar. Það er forvitnilegt að sjá að starfshópurinn fór svo langt að reikna út hvað það mundi kosta að byggja svona metnaðarfullt hús og komst að niðurstöðu um það að í heild yrði Náttúruhús í Reykjavík um 6.800 fermetrar og áætlaður byggingarkostnaður yrði rúmar 860 millj. kr. á verðlagi í júní 1991. Þar af var gert ráð fyrir að hluti náttúrusafns yrði rúmir 3.800 fermetrar og áætlaður byggingarkostnaður með innréttingum í sýningarsölum rúmar 590 millj. en húsnæði Náttúrufræðistofnunar yrði áætlað tæpir 3.000 fermetrar og kostnaður rúmlega 270 millj. kr. Á móti þeim fjárfestingum var talið að losna mundi 1.520 fermetra húsnæði stofnunarinnar við Hlemmtorg í Reykjavík. Af því að við höfum yfir að ráða afar öflugri upplýsingadeild á Alþingi Íslendinga óskaði ég eftir því við upplýsingadeildina að þessar tölur yrðu framreiknaðar til þess að við sæjum í hendi okkar út frá verðlagi dagsins í dag við hvað menn hafi verið að miða 1991. Það er forvitnilegt þegar litið er á þetta að tölurnar verða með framreikningi, miðað við hækkun vísitölu íbúðarhúsnæðis - framreikningurinn er reyndar svolítið flókinn, hann kemur til mín í tvennu lagi, annars vegar er getið um það að vísitala íbúðarhúsnæðis hafi hækkað um 98,1% frá júní 1991 til mars 2007 og hins vegar að vísitala íbúðarhúsnæðis hafi hækkað um 93% fyrir sama tímabil og ef við förum ákveðinn milliveg milli vísitölu iðnaðarhúsnæðis þá erum við kannski á einhverju svæði sem gæti talist raunsætt og þá eru 860 millj. sem heildarkostnaðurinn var áætlaður 1991 1 milljarður og 660 millj. fyrir heildarkostnað við Náttúruhús í Reykjavík sem hýsa ætti Náttúrufræðistofnun Íslands og Náttúrugripasafn. Þar af yrði safnhlutinn 1,1 milljarður og í hlut Náttúrufræðistofnunar kæmi 521 millj. Þetta er til gamans gert að geta þess að þarna hafa menn verið að tala um gríðarlega háar upphæðir sem við sjáum þegar búið er að framreikna þær og það er rétt að geta þeirra hér og nú til þess að við áttum okkur á því hversu stórt verkefni er fyrir dyrum. Í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið kemur í ljós að menntamálaráðuneytið hafði ekki lagt fyrir fjárlagaskrifstofu áætlanir um uppbygginguna eða rekstur Náttúruminjasafnsins og frumvarpið veiti takmarkaðar upplýsingar sem hægt sé að byggja á kostnaðarmat. Þó kemur fram að ráðinn verði forstöðumaður og að gripir sem tilheyra Náttúrufræðistofnun Íslands, sem hafi fyrst og fremst sýningargildi, verði á forræði safnsins og æskilegt sé að kanna möguleika á að stofnanirnar tvær sameinist um húsnæði og aðstöðu og geri samkomulag um ýmis atriði, svo sem varðandi sýningu á gripum í vísindasafni Náttúrufræðistofnunar og fleira. Úr því að engar áætlanir liggja fyrir gefur fjármálaráðuneytið sér afar einfaldar forsendur við gerð kostnaðarmats til að gefa grófar hugmyndir um áætlaðan kostnað. Þar kemur í ljós að forstöðumannsstaðan eigi að kosta 7–8 millj. á ári og útgjöldin vegna lágmarksskrifstofubúnaðar sé 1–2 millj. kr., verði fleira fólk ráðið megi vænta að útgjöld aukist um 3–10 millj. kr. fyrir hvert starf, að reikna megi með 4–6 starfsmönnum og rekstrarkostnaður geti numið 30–50 millj. kr. Ekki gerir fjárlagaskrifstofan ráð fyrir að byggt sé yfir safnið þannig að hér eru ekki tilgreindir neinir 1,5 milljarðar króna eða svo í húsbyggingu. Ég held að við verðum öll að átta okkur á þeirri skuldbindingu sem við, löggjafinn, Alþingi Íslendinga erum í raun að undirrita með því að samþykkja þessi lög. Kannski fyrst og fremst þess vegna samþykki ég frumvarpið og fagna því að þetta verði að lögum. Ég sé fyrir mér að hugmyndinni sem starfshópurinn skilaði 1991 verði að einhverju leyti fylgt þar sem gerð var metnaðarfull áætlun um náttúruhús í Vatnsmýrinni. Ég ætla ekki að vera að lengja mál mitt með því að vera að fara yfir skýrslu starfshópsins. Hún er afar fróðleg og sýnir hversu langt menn hafa verið búnir að hugsa þetta. Ég ráðlegg þeim sem eiga eftir að vinna við þetta mál áfram að kynna sér vel niðurstöðurnar. Ég tel að í þeim séu fólgnir ákveðnir lyklar að þessu máli, hvernig megi vinna það svo vel fari. Ég tek undir með umsagnaraðilum sem létu í ljós þær skoðanir að mikilvægt væri að vel tækist til við verkaskiptingu og samstarf Náttúrufræðistofnunar Íslands og hins væntanlega Náttúruminjasafns þótt ég hefði kosið að fleiri stofnanir yrðu teknar með. Ég vænti þess, svo notuð séu orð úr umsögn Veðurstofu Íslands, að strax verði hafist handa við að koma upp metnaðarfullu náttúruminjasafni sem stendur undir nafni og hæfir mikilvægi og fegurð íslenskrar náttúru. Hér segir, með leyfi forseta: „Það má ekki seinna vera og vonandi verður tekið á þessu verkefni af slíkum myndarbrag að 100 ára aðgerðaleysi verði eftir á talið réttlætanlegt.“ - Sannarlega, hæstv. forseti, tek ég undir þessi orð. 100 ára aðgerðaleysi í málefnum Náttúruminjasafns Íslands er dökkur skuggi sem stjórnvöld hafa ekki náð að reka af sér fyrr en nú. Það er vonum seinna, verð ég að segja, og nauðsynlegt að áformin og fyrirheitin sem fólgin eru í frumvarpinu verði efnd sem allra fyrst, af miklum glæsibrag og af raunsæi. Það þarf að tryggja að nýtt náttúruminjasafn á Íslandi verði eins og draumar manna hafa staðið til frá því að menn fóru að orða þessar hugmyndir í upphafi. Árið 1947 gaf Hið íslenska náttúrufræðifélag ríkinu til eignar safnmuni sem það hafði þá komið upp. Ég hefði haft gaman af því að vitna í nokkrar umsagnir. Það er fróðleikur í umsögnum sem nefndinni bárust og sjónarmið sem þar bárust eru þarft innlegg í umræðuna en eins ömurlega og hér háttar til, hæstv. forseti, er ekki svigrúm fyrir efnisumfjöllun um þetta mál því miður. Slík efnisumfjöllun ætti að vera og snautlegt að hæstv. ríkisstjórn skuli láta okkur ræða þetta mikilvæga og metnaðarfulla mál um miðja nótt á Alþingi Íslendinga örfáum stundum áður en menn þykjast ætla að fresta þinginu. Þetta ber ekki vott um mikla reisn í störfum þingsins og ítreka ég og undirstrika enn gagnrýni mína á þá sem hér fara með stjórn. Ég held að ég láti það verða lokaorð mín í stað þess að lesa úr umsögnum eða geta þeirra frekar. Það munu kannski aðrir ræðumenn gera á eftir mér. Ég ítreka enn og undirstrika þá von mína að hér verði haldið þannig á málum að það líði ekki langur tími þangað til við getum litið glæsilegt náttúruminjasafn og ég heiti því ef við í stjórnarandstöðunni komum til með að eiga hlut að ríkisstjórn á næstu missirum þá verður þetta eitt af forgangsmálunum sem við komum til með að beina kastljósinu að.

Herra forseti. Ég kem í ræðustól öðru sinni til að vekja athygli á því að á bls. 2 í nefndaráliti hefur slæðst inn örlítil villa. Þar er málsgrein sem hefst á orðunum „Í öðru lagi“ en ef menn skoða þann hluta nefndarálitsins, þá segir hérna í næstsíðustu setningunni: „Þá er lögð til orðalagsbreyting á 2. mgr. á rannsóknarhlutverki safnsins þannig að ljóst sé að það skuli stunda svokallaðar safnarannsóknir á starfssviði sínu.“ Textinn á að vera þannig að safnið stundi rannsóknir á starfssviði sínu þannig að orðið „svokallaðar“ og forliðurinn „safna“ á undan orðinu „rannsóknir“ falli út. Ég vildi vekja athygli á þessu, herra forseti, og hef óskað eftir því að þetta nefndarálit verði prentað upp með þessari leiðréttingu.

Forseti. Hér er til umræðu frumvarp sem verður væntanlega samþykkt á morgun, eftir helgi eða hvenær sem þinglok verða í vor. Við höfum náð að verða sammála um þetta í menntamálanefnd með breytingum sem við gerðum tillögu um og verður gerð grein fyrir í nefndarálitinu. Það er rétt sem fram kom hjá formanni nefndarinnar að samstarf um þetta tókst vel þrátt fyrir ýmsar blikur á lofti í upphafi og á meðan á þessu stóð. Það er dæmi um hvernig menn geta náð árangri í sínu starfi þegar menn ná saman yfir þessar hefðbundnu línur stjórnar og stjórnarandstöðu. Þá er að vekja athygli á því að með samþykkt þessa frumvarps er aðeins stigið lítið skref í áttina að því sem stefnt hefur verið að, að því að koma upp náttúruminjasafni. Að því hefur verið stefnt í áratugi. Sú saga er orðin dapurleg. Ég ætla ekki að rekja hana frekar. Það er gert í athugasemdum við frumvarpið ágæta vel og laglega. En eins og ég sagði í 1. umr. um málið snýst frumvarpið fyrst og fremst um að ráða einn mann. Það verður lítið meira sem frumvarpið í raun gerir og má minna á umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins í því sambandi þar sem hún segir, ekki til að gagnrýna frumvarpið heldur til að skýra hvernig umsögn hennar er til komin, að samkvæmt upplýsingum menntamálaráðuneytisins liggi engar áætlanir fyrir um uppbyggingu og rekstur náttúruminjasafnsins. Þar segir ekkert um fjölda og samsetningu starfsliðs. Það sé ljóst að þessi eini maður sem ráðinn verði samkvæmt frumvarpinu hljóti að vinna að áætlunum um stefnu, húsnæði og uppbyggingu safnsins en fjármálaráðuneytið hafði litlar forsendur til að meta kostnað við þessa áætlanagerð. Þetta er eins fátæklegt og verða má, frá menntamálaráðuneytinu eins og við höfum vakið athygli á í 1. umr., við stjórnarandstæðingar. Þó er þetta skref fram á við. Það er sem sé komið á fót svolítilli löggjöf um þetta safn og það starf hafið sem halda þarf gangandi á næsta kjörtímabili við að gera þessar áætlanir og undirbúa stofnun safnsins. Vandinn við þetta safn er að það sprettur með nokkrum hætti út úr stofnun sem fyrir er og heitir Náttúrufræðistofnun Íslands sem varðveitir mikið vísindasafn á sínum eigin vegum, sem að hluta til byggist á hinu forna Náttúrugripasafni sem Náttúrufræðistofnun má segja að varðveiti eða hafi orðið til utan um það safn þegar það kom til ríkisins. Þetta eru nokkuð flókin mál og verða enn flóknari við að söfn á Íslandi í ríkiseigu - eða í þjóðareigu og ríkisumsjón, sem væri réttara að segja, þótt orðalagið sé öðruvísi af einhverri kreddu í frumvarpinu, ég hirði ekki um það og hef ekki nennt að skeyta um það í umfjöllun um þetta mál - að slík söfn heyri undir menntamálaráðuneytið. En Náttúrufræðistofnun heyrir samkvæmt eðli máls undir umhverfisráðuneytið. Þess vegna er hætt við að í þeim samskiptum sem Náttúrufræðistofnun og Náttúruminjasafn eiga í framtíðinni, ef þau gerast stríð eða upp kemur einhver misskilningur, að við bætist sá núningur sem getur orðið á milli ríkisstofnana, núningur sem upp kemur í mannlegum samskiptum, og magnist upp vegna þess að hér eru tveir húsbændur, annars vegar umhverfisráðherra, hins vegar menntamálaráðherra. Mér er minnisstætt úr nefndarstarfinu að við fengum fjölmarga ágæta gesti sem sögðu sína skoðun á málinu. Mér er kannski minnisstæðast þegar kom að Margréti Hallgrímsdóttur þjóðminjaverði og hún lýsti skoðun sinni á því hvað gera ætti í þessu, sem ég var ekki endilega sammála að öllu leyti en hún sagði að lokum: Hvað sem þið gerið, reynið þá að hafa hreinar línur í þessum efnum, hreinar línur um hlutverk og um stjórnskipan þannig að ekki skapist af því vandræði í framhaldinu. Þessi orð hennar höfðu nokkur áhrif á mig, m.a. vegna þess að ég hafði fylgst úr fjarlægð með atburðum sem hafa orðið einmitt á sviði Margrétar Hallgrímsdóttur og kollega hennar innan þjóðminjavörslu og fornleifafræði og í tengdum greinum þar sem nú er loksins að komast á þokkalegur friður eftir nánast áratuga úfa sem þar höfðu verið uppi. Ég held ég megi segja að við fórum eftir þessum ráðleggingum Margrétar og reyndum að skilja sundur sem mest mátti verða hlutverk Náttúruminjasafnsins annars vegar og hins vegar Náttúrufræðistofnunar og þess vísindasafns sem Náttúrufræðistofnun styðst við. Þá verður að bæta við eða skjóta inn að tengsl vísindasafns Náttúrufræðistofnunar og starfsins á Náttúrufræðistofnun eru meiri en alla jafna er með þau söfn sem a.m.k. ég þekki best og kannski flestir, þ.e. söfn eins og Þjóðminjasafnið eða Árnasafn þar sem sjálft safnstarfið er nú nokkuð aðskilið frá rannsóknum og fræðslustarfi. En í Náttúrufræðistofnun verður varla á milli skilið vegna þess að vísindasafnið er auðvitað heimildasafn sem náttúrufræðingarnir þurfa að hafa beinan aðgang að til alls kyns sýnatöku og skoðunar og geta ekki virt fyrir sér safnið úr fjarlægð eða lesið úr safninu á netinu eins og menn geta í handritarannsóknum nú orðið, eða haft í raun og veru flest gagn sem hafa má af safnmunum með því að hafa séð hann kannski einu sinni á ævinni eða skoðað hann í bókum eins og háttar til um fornleifafræði og skyldar greinar. Við höfum náð þessum árangri með því að byrja á safnalögunum, eins og rakið var í framsöguræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, og tiltaka að Náttúruminjasafnið uppfylli rannsóknarskyldu sína sem höfuðsafn með því að rannsaka á starfssviði sínu og við höfum síðan með því bent á starfssviðið með sérstakri tilvísun. Starfssviðið kemur fram í 2. gr. og þó einkum í 2. mgr. 2. gr. þar sem segir að Náttúruminjasafnið safni munum sem henti starfsemi þess, skrái þá og varðveiti. Safnið aflar upplýsinga sem veita yfirlit yfir náttúru Íslands og nýtingu náttúruauðlinda innan lands og utan og annast kynningu með sýningum og annarri fræðslustarfsemi með það að markmiði að veita sem víðtækasta sýn á íslenska náttúru. Safnið skal miðla fræðslu um íslenska náttúru til skóla, fjölmiðla og almennings og annast rannsóknir á starfssviði sínu, sem er það sem að framan er nefnt. Þar með er ljóst að Náttúruminjasafnið fæst ekki við grunnrannsóknir á sviði náttúrufræða og ekki sértækar rannsóknir á því sviði í sjálfu sér heldur fæst safnið fyrst og fremst við rannsóknir sem varða fræðslu og sýningarhlutverk safnsins. Það fæst við safnfræðilegar rannsóknir sem kalla má. En auk þess fæst það auðvitað við rannsóknir sem varða samband manns og náttúru sem ekki er grunn- eða kjarnaverkefni Náttúrufræðistofnunar eða annarra þeirra stofnana sem við höfum komið okkur upp til að rannsaka náttúruna. Þetta höfum við gert og síðan vann nefndin í því að útfæra þessa hugsun í gegnum frumvarpsbálkinn og í raun og veru leit nefndin svo á að um safnkostinn gegndi sama máli. Þar eiga líka að vera hreinar línur. Við gerum ráð fyrir því að Náttúrufræðistofnun og Náttúruminjasafn geri með sér samning um afnot af safnkostinum. Í fyrsta lagi um það hvað Náttúruminjasafnið eigi að hafa í sinni vörslu eða hvort það eigi að hafa eitthvað í sinni vörslu af þeim safnkosti sem Náttúrufræðistofnun Íslands er yfir og þá hvað. Við bendum á að hafa til hliðsjónar samninginn sem Eysteinn Jónsson og Sigurður Þórarinsson skrifuðu undir, þetta er skemmtilegt að sjá á blaði, frá 1947. En hann verður nú aðeins hafður til hliðsjónar því málin hafa breyst ansi mikið síðan. Ég vil segja í þessu sambandi og tek undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um að Náttúruminjasafnið verður að hafa safnlegt samstarf við fleiri stofnanir og nýta sér náttúrugripasöfn annarra rannsóknarstofnana en Náttúrufræðistofnunar. Í sjálfu sér tel ég ekki nauðsynlegt að Náttúruminjasafnið hefji starf sitt á því að koma sér upp víðtækum safnkosti. Ég held að nútímalegt safn þurfi í raun og veru ekki á slíku að halda, geti það verið í samstarfi við vísindasöfn og annars konar söfn í því efni, og það eigi ekki að gera sér erfitt fyrir með því að hefja mikla söfnun muna og gripa heldur eigi það að byggja á því sem fyrir er. Ég get ímyndað mér það, þótt ég sé ekki að mæla með því fyrir þetta safn, að Náttúruminjasafn Íslands sé hægt að reka án þess að safnið eigi nokkurn einasta safngrip í sjálfu sér, hafi það trygga samninga um afnot af gripum og munum til langs tíma og skamms í öðrum söfnum og þá sérstaklega vísindasöfnum Náttúrufræðistofnunar Íslands. Þannig að við vorum að reyna að útfæra hinar hreinu línur í þessu máli líka. Ég vil svo halda áfram og taka undir með félaga mínum í nefndinni, hv. þingmanni Kolbrúnu Halldórsdóttur, um að næstu skref sem stíga þarf er að það þarf að gera áætlanir um uppbyggingu safnsins, um safnstefnuna. Það þarf að gera samninga við Náttúrufræðistofnun Íslands og aðrar stofnanir og rannsóknarmiðstöðvar og það þarf að ganga rösklega í að leysa húsnæðismál Náttúruminjasafnsins annars vegar og hins vegar Náttúrufræðistofnunar Íslands og vísindasafna þess. Nú ætla ég ekki að fara að kalla á neina ráðherra til þess að gera þetta, enda eru þeir ekki viðstaddir, heldur lýsa því yfir fyrir mína hönd að ég tel þetta mál vera næsta stórverkefnið í menningarframkvæmdum á Íslandi og held ég geti sagt það án þess að ég sé hátíðlegur að þetta sé að verða sameiginlegt álit flestra þeirra stjórnmálamanna sem láta sig þetta varða. Að minnsta kosti líti stjórnarandstöðuflokkarnir svo á að það verði hlutskipti þeirra ef þeir komast í stjórn í menningarmálum, og umhverfismálum reyndar líka, að koma þessu mjög rækilega af stað. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar en segja um ræðu Kolbrúnar Halldórsdóttur að öðru leyti, sem var prýðileg, að ég gat þó ekki fylgt henni í óskum hennar um að setja inn í lögin miklar upptalningar um aðrar rannsóknarstofnanir. Ég taldi það óþarft og væri nóg að minnast á það í nefndarálitinu. Ég sá ekki hvaða tilgangi það þjónaði, m.a. vegna þess að frumvarpið er auðvitað fyrst og fremst svolítil beinagrind sem á eftir að setja inn í líffæri og utan á vöðva og skinn og setja heilann í höfuðkúpuna og gera annað það sem galdrameistarar gera til þess að smíða nýjar lífverur. Það er nú töluvert eftir í það hvað Náttúruminjasafnið varðar. Ég veit ekki alveg hvort þessi samlíking er algerlega smekkleg en hún varðar svona nokkurn veginn það efni máls sem við ræðum hér, náttúruna og samhengi hennar. Að lokum hefur mér verið bent á vanda sem við áttum ekki við í menntamálanefnd og er ekki í frumvarpinu en er þó í safnalögum. En þar segir að forstöðumaður Náttúrufræðistofnunar Íslands, og vísindasafna hennar þar með, sitji í safnaráði. Það er mikilvægt starf sem fer fram í safnaráði. En þar á hann að sitja - ég er nú ekki með orðalagið hér í pontu - þangað til Náttúruminjasafnið er sett á stofn. Ég geri mér satt að segja ekki alveg grein fyrir því hvort Náttúruminjasafnið hefur verið sett á stofn við samþykkt þessa frumvarps sem laga. En ég tel þó að það sé ekki og þess vegna liggi fyrir að menn þurfi að finna, verði þetta frumvarp að lögum, þann heppilega áfanga í þeirri vinnu sem fram undan er til þess að geta kallað hann stofnsetningu Náttúruminjasafns og þar með taki forstöðumaður þess við af forstöðumanni Náttúrufræðistofnunar Íslands í safnalögunum. Ég vek athygli á þessum vanda og legg til þessa túlkun á honum eins langt og hún nær því það er sennilega ekki heppilegt fyrir hinn nýja forstöðumann sem fær mikil verkefni að glíma við að þurfa þar að auki að setjast í safnaráð án nokkurra safnmuna, án húsnæðis, og án nokkurra starfsmanna. Hins vegar er eðlilegt að sá sem gætir hins mikla vísindasafns Náttúrufræðistofnunar Íslands, þar með hins gamla eða forna náttúrugripasafns, sé fulltrúi náttúrugeirans í því ráði þangað til nýr maður getur tekið við. Að lokum þetta. Eitt af því sem við ræddum og hugleiddum í nefndinni var nafn þessa safns, Náttúruminjasafn Íslands, sem áður gekk undir nafninu Náttúrugripasafnið. Mönnum þykir það eitthvað betur við hæfi að kalla þetta náttúruminjar en náttúrugripi. Ef til vill er átt við að það séu ekki aðeins hamir af fuglum eða einstakir þeir gripir sem við þekkjum úr slíkum söfnum frá fornu fari sem átt er við, heldur alls kyns minjar aðrar. En nafnið er ekki alveg heppilegt. Það er í fyrsta lagi dálítið langt og stirt og þar að auki er skýringin á náttúruminjum í lögum, sem má segja að séu á næsta bæ, í náttúruverndarlögunum, ekki heppileg að þessu leyti því náttúruminjar samkvæmt þeim eru annars vegar náttúruverndarsvæði eða náttúrusvæði og hins vegar lífverur og kerfi þeirra o.s.frv. Þess vegna er nokkuð óljóst hvað þetta þýðir. Okkur datt í hug að þetta safn gæti heitið Náttúrusafn Íslands en vorum nú ekki nógu djörf til þess að leggja það til í breytingartillögum okkar þannig að ég sendi þá hugmynd hér með til framtíðar og getur vel verið að hún gangi upp. Því eflaust þarf að bæta þau lög sem úr þessu verða verulega þegar búið er að marka safninu stefnu, útvega því húsnæði og koma því í þann gang sem vert er fyrir íslenska menningu og íslenska náttúru.

Hæstv. forseti. Ég ákvað bara að nýta mér andsvarsformið til að segja hér eins og eina replikku, svo ég leyfi mér nú að sletta, í tilefni af síðustu orðum hv. þm. Marðar Árnasonar, ég gleymdi að geta þessara hugleiðinga okkar með nafnið. En ég tek undir orð hv. þingmanns um að þingmenn hugleiði hvort við eigum ekki að láta safnið heita Náttúrusafn Íslands. Mér finnst það hljóma vel og mér finnst það gefa góða mynd af því sem við erum að reyna að sjá fyrir okkur. Því við sjáum fyrir okkur húsrými í höfuðstað Íslands, a.m.k. við flest sem vorum að vinna við þetta í nefndinni, þar sem náttúru Íslands verða gerð skil á nýstárlegan hátt vonandi í formi margmiðlunar og sýningargripa og samspils arkitektúrs hússins og ljóss og skugga og þess sem skapar gott og gefandi húsnæði. Ég held að það færi vel á því að slíkt safn héti Náttúrusafn Íslands. Ég bið því hv. þingmenn að hugleiða hvort við ættum ekki að koma með breytingartillögu eða vísa því til menntamálaráðherra að það verði hugleitt að það verði nafnið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á samkeppnislögum, nr. 44/2005, en það er að finna á þskj. 1132. Á því þingskjali kemur fram hvaða gestir heimsóttu nefndina, að nefndin hafi fengið umsagnir og enn fremur er lýsing á frumvarpinu. Hvað varðar refsiábyrgð einstaklinga vegna brota gegn samkeppnislögum er með frumvarpinu lagt til að tiltekin samráðsbrot verði lýst refsiverð, sbr. 10. og 12. gr. samkeppnislaga. Er einnig lagt til að sú háttsemi sem miðar að því að spilla sönnunargögnum og torvelda rannsókn á samkeppnisbrotum verði lýst refsiverð. Þá er lagt til að ákvæði samkeppnislaga um sektir eða fangelsi nái einungis til einstaklinga og að fyrirtæki sæti stjórnvaldssektum vegna brota gegn samkeppnislögum. Er lagt til að refsihámark vegna brota einstaklinga verði hækkað úr fjórum árum í sex. Í 2. mgr. 2. gr. er mælt fyrir um skyldu Samkeppniseftirlitsins til að leggja stjórnvaldssektir á fyrirtæki eða samtök fyrirtækja vegna brota á samkeppnislögum. Í 2. málsl. 2. mgr. 2. gr. er lagt til sérstakt ákvæði um álagningu stjórnvaldssekta vegna brota samtaka fyrirtækja. Ákvæðið er svohljóðandi: „Ef brot samtaka fyrirtækja tengjast starfsemi aðila þeirra skal fjárhæð sektar ekki vera hærri en 10% af heildarveltu hvers fyrirtækis sem á fulltrúa í stjórn samtakanna.“ Nefndin telur óheppilegt að tengja sektarfjárhæð og -innheimtu við setu í stjórn líkt og lagt er til með þessu ákvæði. Fólk er kosið í stjórn sem einstaklingar en ekki sem fulltrúar einhverra fyrirtækja auk þess sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu að fyrirtæki þyrftu að sanna sakleysi sitt, þ.e. að hafa ekki tekið þátt í samráði samtaka, til að sleppa við sektir. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir að ef samtökin greiddu ekki sektina væri unnt að krefja hvert það fyrirtæki sem átti fulltrúa í stjórn samtakanna um greiðslu sektarinnar án þess að sök þeirra væri sönnuð. Leggur nefndin því til breytingu á frumvarpinu á þann veg að fjárhæð sektar nemi ekki hærri fjárhæð en 10% af heildarveltu hvers aðila sem er virkur á þeim markaði sem brot samtakanna nær til. Lagt er til að heimild Samkeppniseftirlitsins til að leggja á stjórnvaldssektir falli niður þegar sjö ár eru liðin frá því að háttsemi lauk en þetta tímamark miðast við varðveislu bókhaldsgagna, samanber lög um bókhald, nr. 145/1999. Herra forseti. Eitt af verkefnum nefndar um viðurlög við efnahagsbrotum var að fjalla um hlutverk eftirlitsaðila og verkaskiptingu þeirra á milli, þar á meðal skil milli annars vegar þeirra sem er heimilt að beita stjórnvaldssektum og hins vegar lögreglu og ákæruvalds. Markmið tillagna nefndarinnar lýtur meðal annars að því að eyða óvissu um verkaskiptingu. Í 5. gr. frumvarpsins eru sett ákvæði um verklag við rannsókn mála sem beinast bæði gegn einstaklingum og fyrirtækjum og um samskipti milli samkeppnisyfirvalda og lögreglu og ákæruvalds. Lagt er til að brot gegn samkeppnislögum sæti einungis opinberri rannsókn að undangenginni kæru Samkeppniseftirlitsins til lögreglu. Hér er um að ræða ákveðna takmörkun á valdi ríkissaksóknara og lögreglu til rannsóknar sakamála, sbr. 1. málsl. 2. mgr. 25. gr. og 2. málsl. 5. mgr. 27. gr. laga um meðferð opinberra mála. Nefndin telur mikilvægt að Samkeppniseftirlitið gæti samræmis við afgreiðslu mála og gæti að jafnræði sakborninga. Í 2. mgr. 5. gr. er kveðið á um að varði meint brot á lögunum bæði stjórnvaldssektum og refsingu meti Samkeppniseftirlitið með tilliti til grófleika brots og réttarvörslusjónarmiða hvort sá hluti málsins sem varðar refsiábyrgð einstaklings skuli kærður til lögreglu. Nefndin tekur undir það sjónarmið sem fram kom í minnisblaði saksóknara efnahagsbrota til nefndarinnar að ekki komi til greina að Samkeppniseftirlitið kæri til lögreglu mál þar sem meint brot varða einungis atvik, eitt eða fleiri, sem bersýnilega eru framin af gáleysi. Tilgangur ákvæðisins er því sá að ljóst sé að aðeins alvarlegustu málin, þau sem framin eru af ásetningi eða vítaverðu gáleysi, verði kærð til lögreglu. Í 3. mgr. 5. gr. er kveðið á um heimild Samkeppniseftirlitsins til að falla frá kæru á hendur einstaklingi hafi hann, eða fyrirtæki sem hann er í stjórn í eða starfar fyrir, haft frumkvæði að því að veita Samkeppniseftirlitinu upplýsingar eða gögn. Við umfjöllun nefndarinnar um þetta atriði kom fram að ákvæðið mætti skilja sem svo að Samkeppniseftirlitinu sé heimilt að afturkalla kæru sem send hefur verið til lögreglu með þeim afleiðingum að mál verði fellt niður hjá lögreglu. Nefndin leggur til að orðalag þessa ákvæðis verði breytt í þá veru að Samkeppniseftirlitið geti ákveðið að kæra ekki einstakling sem hefur haft frumkvæði að því að veita upplýsingar eða gögn. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu og lúta að verklagi byggjast á því markmiði frumvarpsins að samhæfa hið almenna viðurlagakerfi og viðurlagakerfi eftirlitsstofnana þegar bæði refsing og stjórnsýsluviðurlög liggja við broti. Með þessu er stefnt að því að mál tiltekins aðila sé ekki rannsakað á sama tíma hjá bæði stjórnvaldi og lögreglu. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingunum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Drífa Hjartardóttir, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingar á lagaákvæðum um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði en það er að finna á þskj. 1129. Á því þingskjali eru enn fremur taldir upp þeir gestir sem komu á fund nefndarinnar og þess getið að nefndinni hafi borist umsagnir. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um breytingu á samkeppnislögum, þskj. 788, 522. mál. Frumvörpin byggja á starfi nefndar sem forsætisráðherra skipaði um viðurlög við efnahagsbrotum en formaður nefndarinnar var dr. Páll Hreinsson. Í nefndarálitinu eru lýsingar á frumvarpinu og vísa ég til þess. Kveðið er á um það í frumvarpinu að brot gegn lögunum sæti aðeins opinberri ákæru ef kæra þar að lútandi berst lögreglu frá Fjármálaeftirliti. Einungis meiri háttar brot sæta kæru til lögreglu og er það sérstaklega skilgreint í frumvarpinu hvenær brot teljast meiri háttar. Fjármálaeftirlitinu ber að gæta jafnræðis og er sérstaklega kveðið á um það í frumvarpinu að gæta skuli samræmis við úrlausn sambærilegra mála. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Drífa Hjartardóttir, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, og lögum nr. 94/1996, um staðgreiðslu skatta af fjármagnstekjum, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Dórotheu Jóhannsdóttur, Jón Guðmundsson, Ingibjörgu Helgu Helgadóttur og Jón Guðmundsson frá fjármálaráðuneyti og Steinþór Haraldsson frá embætti ríkisskattstjóra. Nefndinni bárust einnig umsagnir um málið. Með frumvarpinu eru lagðar til þríþættar breytingar. Er í fyrsta lagi lagt til að inn í skattalöggjöf verði bætt ákvæðum um svonefnda starfstengda eftirlaunasjóði en nú er til meðferðar í þinginu frumvarp um heimild til starfrækslu slíkra sjóða hér á landi (568. mál). Lagt er til að starfstengdir eftirlaunasjóðir verði undanþegnir skattskyldu og staðgreiðslu á fjármagnstekjur á sama hátt og lífeyrissjóðir. Jafnframt er lagt til að í skattalegu tilliti verði farið með framlag launagreiðanda til starfstengdra eftirlaunasjóða og skattlagningu einstaklinga sem greiða í slíkan sjóð með sama hætti og gildir um greiðslur í lífeyrissjóð og til aðila sem hafa heimild til að taka á móti viðbótarlífeyrissparnaði. Í öðru lagi er lagt til að lögaðilum með takmarkaða skattskyldu á Íslandi sem eru heimilisfastir í öðru aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins verði heimilt að draga móttekinn arð frá skattskyldum tekjum. Hingað til hafa þessir aðilar greitt 15% afdráttarskatt af arði. Áfram mun verða til staðar heimild til að halda eftir 15% tekjuskatti af arðgreiðslum til lögaðila sem eru heimilisfastir í ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á skilyrðum fyrir samsköttun sambúðarfólks. Ástæðan er sú að með 11. gr. laga nr. 65/2006, um breytingu á lögum sem varða réttarstöðu samkynhneigðra, var sú breyting gerð að skráning óvígðrar sambúðar í þjóðskrá varð fortakslaust skilyrði þess að samsköttun samkvæmt lögum um tekjuskatt væri heimil. Þessi breyting mun standa í vegi fyrir því að fjöldi sambúðarfólks sem hefur verið samskattað á liðnum árum en er ekki skráð í sambúð uppfylli skilyrði til samsköttunar. Breytingin hefði jafnframt haft áhrif á ákvörðun vaxta- og barnabóta. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Birgir Ármannsson skrifar undir álit þetta með fyrirvara. Hv. þm. Ögmundur Jónasson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Birgir Ármannsson, með fyrirvara, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ásta Möller og Sæunn Stefánsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum er varða lífeyrisréttindi starfsmanna ríkisins en það er að finna á þskj. 1207. Í nefndarálitinu kemur fram hvaða gestir heimsóttu nefndina og einnig að umsagnir hafi borist. Þá er þar lýsing á málinu. Fram kom í umsögn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins um frumvarpið að sú lækkun sem hér sé lögð til hefði þýtt 1,7 milljörðum kr. lægri eignir sjóðsins nú ef reiknað væri með 7,5% viðbótarframlagi í stað 9,5% á árunum 1997–2006. Einnig kom fram að sé einungis litið til iðgjaldagreiðslna á árinu 2006 hefði lægra iðgjald haft í för með sér um 100 millj. kr. lægri eignastöðu sjóðsins og þá samsvarandi hækkun á bakábyrgð ríkissjóðs. Nefndin bendir á að sú hækkun á iðgjaldi vinnuveitenda í lífeyrissjóð sem kveðið er á um í lögum nr. 167/2006 sem öðluðust gildi 1. janúar 2007 var almenn og stafaði annars vegar af auknu langlífi þjóðarinnar og hins vegar af aukinni örorku í þjóðfélaginu. Nefndin telur að eðlilegt hefði verið að fara aðra leið en þá sem hér er lögð til og hvetur til þess að áðurnefnt samkomulag, sem gert var vegna flutnings grunnskólans, verði endurskoðað. Nefndin leggur til tvær breytingar á frumvarpinu. Er annars vegar lagt til að lokamálsliður 1. gr. frumvarpsins falli brott enda er slíkt ákvæði þegar í 1. mgr. 7. gr. laga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins þar sem fram kemur að stjórn sjóðsins setji samþykktir í samræmi við lög sjóðsins og önnur lög um lífeyrissjóði. Hins vegar er lagt til að sá hluti gildistökuákvæðisins sem kveður á um afturvirkni 2. gr. verði í ákvæði til bráðabirgða við frumvarpið enda er um tímabundið ákvæði að ræða. Tilgangur þess er sá að sveitarfélögin fái endurgreitt það sem þau hafa greitt frá áramótum, umfram það sem samið var um á sínum tíma, þ.e. við flutning grunnskólans. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem nefndar eru í álitinu. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson og Ögmundur Jónasson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Undir álitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Katrín Júlíusdóttir, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, með fyrirvara, Kjartan Ólafsson, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð um skýringu á því að ég undirrita þetta með fyrirvara. Ég get stutt 1. gr. frumvarpsins sem heimilar að sjóðfélagi sem dvelur erlendis á vegum ríkisins til starfa hjá alþjóðastofnun geti haldið tengslum sínum við B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þetta er í sjálfu sér ekki óeðlilegt. Fyrirvari minn lýtur að 2. gr. sem á rót að rekja í samkomulag sem gert var á sínum tíma milli ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga í tengslum við flutning grunnskólans. Þar tók ríkið á sínar herðar að greiða tiltekinn kostnað við flutninginn sem nú á að færa í bókhald lífeyrissjóðsins. Eðlilegra hefði verið að þetta yrði gert beint úr ríkissjóði en ekki farin sú leið sem valin er í frumvarpinu. Þetta kom fram í umræðu í nefndinni og var reyndar ríkjandi sjónarmið þar og áhersla lögð á þetta frá okkar hendi að við teldum eðlilegra að hafa annan hátt á.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins, nr. 61/1997, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er að finna á þingskjali 1255. Þar er getið um þá gesti sem komu á fund nefndarinnar og einnig að umsagnir hafi borist. Svo er lýsing á frumvarpinu en það er lagt fram samhliða frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun (þskj. 293, 280. mál) og frumvarpi forsætisráðherra til laga um breyting á lögum um Vísinda- og tækniráð (þskj. 308, 295. mál). Í því frumvarpi sem iðnaðarnefnd hefur haft til umfjöllunar er gert ráð fyrir að tryggingardeild útflutnings verði vistuð innan Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Hefur iðnaðarnefnd lagt til breytingu á því frumvarpi þannig að tryggingardeild útflutnings muni áfram vistast hjá Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins. Þykir því einsýnt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd leggi til breytingar á frumvarpinu í þeim tilgangi að þau ákvæði falli brott sem kveða á um brottfall þeirra ákvæða laganna sem fjalla um tryggingardeild útflutnings. Þá er í frumvarpinu lagt til að vöruþróunar- og markaðsdeild Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins verði lögð niður og verður eigið fé hennar hluti af eigin fé Nýsköpunarsjóðs, að sjóðnum verði heimilt að gera afleiðusamninga og að aðeins Ríkisendurskoðun hafi eftirlit með reikningum sjóðsins og eignum en ekki Fjármálaeftirlitið jafnframt. Að lokum skal nefnt að lagt er til að ákvæði laganna um refsinæmi brota verði fellt brott. Í umsögnum og í umræðum í nefndinni var vakin athygli á því að Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins var upphaflega myndaður að hluta úr eigin fé Fiskveiðasjóðs og Iðnlánasjóðs sem runnu í Fjárfestingarbanka Atvinnulífsins (FBA) og viðkomandi starfsgreinar töldu eign sína. Þetta skýrir t.d. tilnefningar í stjórn sjóðsins en tveir af fimm stjórnarmönnum eru skipaðir annars vegar af samtökum atvinnufyrirtækja í iðnaði og hins vegar af samtökum atvinnufyrirtækja í sjávarútvegi. Jafnframt var rætt um það í nefndinni að ráðherra staðfesti reglur um mat á fjárfestingartækifærum, auk umsókna um lán og ábyrgðir. Segja má að þetta sé grundvöllur þess að ráðherra geti sinnt sínu eftirlitshlutverki en það er ekki ætlunin að ráðherra hafi afskipti af störfum sjóðsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með áðurnefndum breytingum sem fram koma á þingskjalinu sem ég gat um. Hv. þingmenn Ögmundur Jónasson og Ágúst Ólafur Ágústsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þingmenn Anna Kristín Gunnarsdóttir og Jóhann Ársælsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Anna Kristín Gunnarsdóttir, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Jóhann Ársælsson, með fyrirvara, Drífa Hjartardóttir, Kjartan Ólafsson og Birkir J. Jónsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um opinber innkaup frá hv. frá efnahags- og viðskiptanefnd en það er að finna á þingskjali 1053. Á því þingskjali er að finna hvaða gestir komu á fund nefndarinnar og að umsagnir hafi borist frá fjölda aðila. Frumvarp þetta felur í sér heildarendurskoðun á lögum um opinber innkaup. Því er lýst í þessu nefndaráliti sem er að finna á þingskjali 1053. Nefndin ræddi talsvert um það til hvaða aðila reglur frumvarpsins taki en líkt og í gildandi lögum er ekki gert ráð fyrir að sveitarfélögin undirgangist þær skyldur sem kveðið er á um í 2. þætti laganna um opinber innkaup undir viðmiðunarfjárhæðum EES. Nefndin ræddi um að fara þyrfti rólega í sakirnar, enda eðlilegt að gætt sé sjálfsákvörðunarréttar sveitarfélaga. Fram kom á fundum nefndarinnar að við setningu gildandi laga hafi verið um það rætt að reglur um opinber innkaup undir framangreindum viðmiðunarfjárhæðum ættu einnig að gilda um sveitarfélögin. Ekki náðist samstaða um það á þeim tíma og var skipuð nefnd til að fjalla um málið sem hefur ekki enn lokið störfum. Sveitarfélögin sýsla með opinbert fé líkt og ríkið og töldu margir gesta nefndarinnar í ljósi þess ekki við það unað að sveitarfélögunum væri í sjálfsvald sett hvort þau undirgengjust þær auknu skyldur við opinber innkaup sem felast í 2. þætti laganna. Nefndin er sammála þessu, einkum í ljósi þess að mikið hefur verið rætt um hvort sveitarfélögin muni taka við sífellt fleiri verkefnum af ríkinu. Nefndin leggur til breytingu á frumvarpinu í því skyni að stíga hóflegt skref í átt að því að reglur um opinber innkaup taki til sveitarfélaganna. Þannig verði kveðið á um það berum orðum í lögunum að sveitarfélögum sé heimilt að beita reglum 2. þáttar frumvarpsins um innkaup sín. Geri þau það ekki beri þeim sjálfum að setja sér reglur um innkaup. Nefndin leggur þó til nokkurn aðlögunartíma, þ.e. til 1. janúar 2008. Nefndin hvetur einnig til þess að sú nefnd sem fjármálaráðherra skipaði í febrúar 2002 til að gera tillögur um gildissvið laga um opinber innkaup gagnvart sveitarfélögunum ljúki verkefni sínu og skili tillögum hið fyrsta. Á fundum nefndarinnar var fjallað um rammasamninga og þá hættu sem þeir geta haft í för með sér að tiltekin fyrirtæki eða bjóðendur verði útilokaðir frá markaðnum eða þá að nýir aðilar komist ekki inn á markaðinn. Ríkið er langstærsti kaupandinn og á sumum sviðum sá eini og varða því miklu þeir hagsmunir sem eru fólgnir í því að gera rammasamning. Rammasamningar sem slíkir teljast ekki andstæðir samkeppnislögum en hins vegar er það metið í hvert og eitt sinn hvort svo teljist vera. Hvað þessi atriði varðar þá skiptir tímalengd rammasamnings miklu. Í 3. mgr. 34. gr. frumvarpsins er kveðið á um að gildistími rammasamnings megi ekki vera lengri en fjögur ár, nema í undantekningartilfellum sem skulu helgast af málefnalegum ástæðum. Fram kom á fundum nefndarinnar að við samningu frumvarpsins hafi verið gengið út frá því að lög um opinber innkaup takmarki ekki gildissvið samkeppnislaga. Ræddi nefndin jafnframt þá stöðu sem upp getur komið ef kaupanda samkvæmt rammasamningi bjóðast jafngóðar vörur á mikið lægra verði, t.d. 30% lægra, á almennum markaði, t.d. á netinu. Telur nefndin eðlilegt að tekið sé mið af slíkum tilfellum í rammasamningnum sjálfum. Hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller og Ögmundur Jónasson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Svanhvít Aradóttir, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, með fyrirvara, og Sæunn Stefánsdóttir.

Hæstv forseti. Góð vísa er aldrei of oft kveðin, segir einhvers staðar og fróðlegt að heyra þessa upprifjun á nefndaráliti með frumvarpinu sem er að mörgu leyti hin ágætasta smíð. Frumvarpshöfundum hafa engu að síður verið settar pólitískar skorður. Frumvarpið, eins og fram hefur komið, fjallar um opinber innkaup og hvaða reglur skuli gilda um þau þegar ríkið eða ríkisstofnanir eru annars vegar. Þegar ég gerði hlé á ræðu minni við umræðuna í gær hafði ég farið nokkuð yfir gagnrýni mína á frumvarpið og ætla ég ekki að endurtaka það eða hafa um þetta langa ræðu nú. Ég áskil mér allan rétt að gera það við 3. umr. málsins en þó vil ég í örfáum orðum nefna þá þætti sem ég gagnrýni helst. Í fyrsta lagi eiga reglurnar einvörðungu að gilda um ríkið og ríkisstofnanir en ekki um sveitarfélög og stofnanir sveitarfélaga. Þetta var reyndar gagnrýni sem fram kom í nefndinni og þó ég sé ekki áhugasamur um að knýja sveitarfélög í öllum tilvikum til að ráðast í útboð á verkefnum þá finnst mér hins vegar mikilvægt að þegar það á annað borð er gert, þá gildi um það skýrar og gagnsæjar reglur og út á það gengur frumvarpið. Það hefði því í sjálfu sér verið eðlilegt að eitt yrði yfir alla látið ganga. Síðan má deila um það hvaða upphæðir eru lagðar til grundvallar. Hvenær ríkisstofnunum er gert að fara í útboð. Ég er þeirrar skoðunar að upphæðirnar sem hér eru lögbundnar séu einfaldlega of lágar. Talað er um að öll innkaup á vörum yfir 5 millj. kr. skuli fara í útboð og á verkum er talað um 10 millj. kr. grunnupphæð. Allt sem er á þeirri upphæð eða yfir skal fara í útboð. Ég hefði talið að þessar upphæðir hefðu gjarnan mátt vera hærri og bendi á að viðmiðunarupphæðir fyrir opinber innkaup á Evrópska efnahagssvæðinu eru mun hærri, 14 millj. kr. fyrir yfirvöld á vegum ríkisins eins og það heitir og síðan upp í 22 millj. kr. Þetta er því eitt atriði sem ég gagnrýni. Síðan hefði ég viljað setja í 1. gr. sem skýrir tilgang laganna skilgreiningu sem er víðari en sú sem hér er að finna. 1. gr. frumvarpsins hljóðar svo, með leyfi forseta: „Tilgangur laga þessara er að tryggja jafnræði fyrirtækja við opinber innkaup, stuðla að hagkvæmni í opinberum rekstri með virkri samkeppni og efla nýsköpun og þróun við innkaup hins opinbera á vörum, verkum og þjónustu.“ Á eftir orðunum „virkri samkeppni“ í 1. gr. vil ég bæta við, með leyfi forseta: ,,efla umhverfisvernd og félagslegar og siðrænar áherslur við opinber innkaup með sjálfbæra þróun í huga.“ Þetta er breytingartillaga sem ég flyt við frumvarpið og er í þeim anda sem verkalýðshreyfingin í Evrópu, samtök neytenda og samtök fatlaðra leggja áherslu á að sett verði í regluverk af þessu tagi. Við teljum að samþætta eigi umhverfisþáttinn í löggjöf af þessu tagi svo og hinar félagslegu áherslur. Í frumvarpinu er vissulega heimildarákvæði þar að lútandi. Ríkisstofnunum er heimilt að taka tillit til slíkra þátta. Ég ætla ekki að orðlengja þetta mjög og ekki að rekja einstakar greinar hvað þetta snertir en það er heimilt að setja slíkar kröfur eða fyrirvara eða hvað það á að kalla í útboðsgögn, en ég tel að þetta eigi að vera skylt. Það eigi að vera skylda að taka tillit til kjarasamninga og síðan margvíslegra félagslegra þátta. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Ég hef áður gert grein fyrir breytingartillögunni við frumvarpið sem við leggjum fram og ég áskil mér allan rétt til þess að skýra sjónarmið mín betur við 3. umr. málsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis. Það er frá 1. minni hluta iðnaðarnefndar. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að lesa hér upp allt nefndarálitið. Ég vísa til þingskjals 1010. En frumvarp þetta fjallar um breytingar á ákvæðum um lög um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis. Það frumvarp sem hér er til umræðu fjallar um réttindi og skyldur leyfishafa, leyfisveitingar og ýmis stjórnsýsluverkefni sem eru færð frá iðnaðarráðuneyti yfir til Orkustofnunar. En jafnframt er í þessu frumvarp gert ráð fyrir að styrkari stoðum verði skotið undir ýmsar gjaldtökuheimildir. Hér er um að ræða verkefni sem fyrst fremst lýtur að leit að olíu. Ég vísa enn til þingskjals 1010, en 1. minni hluti gerir hins vegar tillögu um tvær breytingar á frumvarpinu. Það er annars vegar í c-lið 5. gr. frumvarpsins þar sem er fjallað um leyfi til rannsókna og vinnslu kolvetnis án auglýsinga. 1. minni hluti var þeirrar skoðunar að eins og frumvarpið hljómar þá væru það heldur rúmar heimildir og leggur til þær breytingar á ákvæðinu þess efnis að birta skulu tilkynningu í Lögbirtingablaði annars vegar og hins vegar í stjórnartíðindum Evrópusambandsins þar sem fram komi afmörkun viðeigandi svæðis ásamt leiðbeiningum um hvar veittar séu frekari upplýsingar um leyfisveitingar á svæðinu. Hin breytingin sem 1. minni hluti leggur til eru á ákvæði 13. gr. frumvarpsins varðandi þagnarskyldu starfsmanna Orkustofnunar. 1. minni hluti telur að trúnaðarskylda á gögnum á rannsóknarleyfistíma þurfi ekki að vera eins fortakslaus og gert er ráð fyrir í frumvarpinu og að heimilt ætti að vera að semja við umsækjendur um heimildir til rýmri aðgangs að og notkunar á rannsóknargögnum, eins og rakið er í þingskjali 1011. Ég vísa að öðru leyti til þingskjala 1010 og 1011 varðandi þær breytingartillögur og nefndarálit sem 1. minni hluti leggur til. Undir það rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Sigríður A. Þórðardóttir, Kjartan Ólafsson og Birgir Ármannsson.

Hæstv. forseti. Í athugasemdum sem fylgdu þessu frumvarpi segir: „Helstu breytingar sem frumvarpið felur í sér eru að skýrar er kveðið á um stjórnsýsluhluta laganna. Í núgildandi lögum þykir skorta ítarlegri ákvæði um réttindi og skyldur leyfishafa sem og leyfisveitanda. Með frumvarpinu er stefnt að því að eyða allri hugsanlegri óvissu um réttindi og skyldur aðila. Í frumvarpinu eru ekki lagðar til breytingar á eignarrétti kolvetnisauðlinda sem áfram eru, og munu vera, í eigu íslenska ríkisins, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 73/1990, um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins. Samkvæmt lögum nr. 13/2001 er iðnaðarráðherra, í samræmi við eignarrétt íslenska ríkisins, leyfisveitandi vegna leitar, rannsókna og vinnslu kolvetnis. Hins vegar er lagt til að heimilt verði að semja um að handhafi vinnsluleyfis verði eigandi þess kolvetnis sem hann framleiðir.“ Þessi tillaga er í 2. gr. frumvarpsins og það sem í henni felst virðist vera aðalástæðan fyrir því að frumvarpið er flutt. Með þeirri aðferð sem þarna er lögð til breytist sú ótvíræða þjóðareign sem er á kolvetni í séreign við vinnsluna og eigandinn, íslenska þjóðin, tekur í raun alla áhættu af mismunandi rekstri þeirra fyrirtækja sem vinna kolvetni. Þessi aðferð þarfnast gaumgæfilegrar athugunar. Fulltrúar Samfylkingarinnar gerðu tilraunir til þess í nefndarstarfinu að kalla fram upplýsingar um hvernig gjaldtakan yrði í raun ákveðin og settu fram þá skoðun að samræmis yrði að gæta á milli þessa frumvarps og frumvarps til laga um breytingu á lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, sem einnig er til meðferðar í nefndinni, þ.e. 542. mál. Um þetta voru skiptar skoðanir og fulltrúar stjórnarflokkanna töldu ekki ástæðu til að samræma meðferð þessara auðlinda. Samfylkingin telur að við meðferð auðlinda í þjóðareign eigi að gilda leiðsögn auðlindanefndar frá árinu 2000 en á þeirri leiðsögn byggði sú nefnd sem samdi fyrrnefnt mál nr. 542. Vandséð er að sú leið sem er opnuð með 2. gr. frumvarpsins með samningum um skattgreiðslur samræmist stefnumörkun auðlindanefndar frá árinu 2000. Til þess að endanlega sé hægt að kveða upp úr með það þyrftu að liggja fyrir útfærðar tillögur um þessa aðferð. Slíku var ekki til að dreifa. Gjaldtaka vegna væntanlegrar nýtingar er á forræði fjármálaráðuneytisins. Á vegum þess er nú vinnuhópur að skoða leiðir til gjaldtöku. Það er ekki hægt að bera saman þau úrræði í þessu efni sem fram koma í 542. máli við reglur sem ekki hafa verið settar. Þá eru í 5. gr. frumvarpsins allt of víðtækar heimildir til Orkustofnunar til að úthluta svæðum til rannsókna og vinnslu kolvetna án auglýsinga. Gríðarleg verðmæti geta legið í auðlindum á og undir hafsbotni. Rétturinn til að rannsaka þau og nýta getur verið afar mikils virði. Alþingi verður því að gæta mikillar varúðar við framsal valds til ráðstöfunar slíkra verðmæta. Annar minni hluti leggur til að frumvarpinu verði vísað frá. Undir þetta rita hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Jóhann Ársælsson og Katrín Júlíusdóttir.

Virðulegi forseti. Það væri nú gaman að ræða hér stundarlangt um olíuleitarmál okkar og líkurnar á því að það kunni að finnast olía, eða að minnsta kosti gas einhvers staðar í nágrenni við Ísland, í íslensku sérefnahagslögsögunni. Það væri nú gaman því það er sem betur fer þannig frá málum gengið að auðlindir í og á hafsbotni og öllu íslensku yfirráðasvæði eru sameign þjóðarinnar eins og vinsælt er að kalla það nú til dags. 
             Að vísu er í þessu tilviki skýrt fram tekið að ríkið fari með eignarhaldið fyrir hönd þjóðarinnar. En sameign er það auðvitað engu að síður. Kannski er það ekki eins fjarlægur möguleiki og manni fannst það nú yfirleitt að hér gætu átt eftir að finnast nýtanlegar olíuauðlindir eða gasauðlindir. Aðallega er það vegna þess að verðþróun á jarðefnaeldsneyti kann að gera það að verkum að áhugi glæðist á því að leita og leggja fjármuni í rannsóknir, að einfaldlega með hækkandi olíuverði verði það mögulega áhættunnar virði að leita að vinnanlegum olíulindum eða gaslindum á hafsvæðinu þá væntanlega norður og norðaustur af landinu. Hér er sem sagt verið að lappa upp á lög sem þegar eru í gildi um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis. Þau hafa verið í gildi um nokkurra ára skeið og nú sýnist mönnum ástæða til að endurskoða þau lög og setja inn í þau ný ákvæði. Væntanlega vegna þess að sá möguleiki kunni að vera nær að á þau reyni beinlínis. Fram að þessu hafa í raun engar eiginlegar rannsóknir sem miða að því að afmarka möguleg vinnslusvæði eða staðsetja mögulegar tilraunaboranir farið fram heldur eingöngu forrannsóknir og kannanir með bergmálsmælingum eða endurvarpsmælingum. Þær rannsóknir eru síðan yfirleitt unnar af aðilum sem síðan hyggjast selja þær öðrum ef til leitar komi. En það er út af fyrir sig alveg hægt að taka undir það og viðurkenna að hugsanlega er sá tími nær okkur en maður hefði haldið fyrir nokkrum árum síðan að einhverjir fari að hyggja á alvörurannsóknir þarna og til þess geti jafnvel komið að sótt verði um leyfi til þess að fara út í tilraunaboranir og mögulegar vinnslutilraunir. Þá kemur auðvitað að því hvernig eigi að framselja leyfi til slíks frá ríkinu, sem eins og hér stendur, er óumdeilanlega eigandi að auðlindum hafsbotnsins. Ég verð nú að taka það fram, af því það er tekið fram hér í nefndaráliti og frumvarpinu að ekki séu lagðar til breytingar á eignarrétti kolvetnisauðlinda, að þá liggur við að maður segi að þakka skyldi það nú að ekki sé verið að leggja það til. Það hefði farið vel saman við auðlindaákvæðið fræga sem átti að setja inn í stjórnarskrána en nú er farið sína leið að hrófla eitthvað við þessum eignarrétti ríkisins. Það er hins vegar stórkostlega vandasamt mál hvernig um það er búið ef ríkið framselur vinnsluleyfi, nýtingarleyfi á sameiginlegri auðlind eins og þessari. Það er líka mikil spurning um það hvort menn vilji ekki að einhverju leyti hafa möguleika á að stýra vinnslunni í farveg sem þýðir uppbyggingu þekkingar og mögulega aðild innlendra aðila að slíkri vinnslu, jafnvel þó hún sé fjármagnsfrek. Sú leið var valin í Noregi eins og allir vita og Norðmenn eiga nú í dag einhver ríkustu fyrirtæki heims þar sem er ríkisolíufyrirtækið Statoil og eignarhaldsfyrirtæki sem á miklar auðlindir í formi vinnsluréttinda sem það hefur leigutekjur af, nýtir í gegnum það að fá aðra til samstarfs um vinnsluna. Danir fóru aðra leið. Þeir framseldu þessi réttindi beint í hendur einkafélaga og fyrir vikið byggðist þar af leiðandi ekki upp sjálfstæður iðnaður og sjálfstæð þekking, eignarhald, með sama hætti og gerðist í Noregi. Flestir eru nú þeirrar skoðunar sem borið hafa saman þessar tvær ólíku aðferðir sem frændþjóðir okkar þarna fóru að Norðmenn hafi reynst hyggnari og ekki feimnir við að beita ríkisvaldinu í því skyni að tryggja að í höndum Norðmanna sjálfra yrði öflugur iðnaður á þessu sviði á sama tíma og Danir seldu einfaldlega hinu ágæta fyrirtæki AP Möller-Maersk réttindi sín í Norðursjó og þar hafa þau verið síðan og þróunin orðið allt önnur. Ég hef verið talsmaður þess þar sem þessi mál hefur borið á góma að við fylgjum frekar fordæmi Norðmanna. Ég mundi vilja ganga frá því mjög tryggilega að menn hefðu í sínum höndum möguleika á að fara mismunandi leiðir eftir því hverjar aðstæður kynnu að verða þegar á það reyndi að hugsanlegu hygðu einhverjir á raunverulegar rannsóknir og jafnvel tilraunaboranir og mögulega vinnslu. Ég er því að mörgu leyti sammála því sem segir í nefndaráliti 2. minni hluta. Þar sem ég er áheyrnarfulltrúi í iðnaðarnefnd á ég ekki beina aðild að því en ég er að mörgu leyti sammála því að þarna séu ýmis ákvæði sem ástæða væri til að skoða betur. Í raun mundi ég vilja gera beinar breytingar á sjálfum lögunum til að hafa öflugri stýritæki í höndum ríkisins og valkvæðar leiðir í þessu sambandi til að ríkið gæti skilyrt útgáfu leyfa þannig að það áskildi sér til dæmis rétt til þess að mynda eignarhlut í vinnslufyrirtækjum í stað þess að taka leigugjald þá gerðist það í krafti eignar á auðlindinni meðeigandi að þeirri starfsemi sem þarna færi fram og tryggði þannig að arðurinn skilaði sér inn í efnahagslífið og til þjóðarinnar í gegnum hennar sameiginlega sjóð. Það er nú mjög í tísku að stofna sjóði. Það er eins og stundum gleymist að landsmenn eiga saman einn ágætan sjóð og hann heitir ríkissjóður. Það er til dæmis verið að tala um að stofna einhvern auðlindasjóð og var það til umræðu hér úti í bænum í gær, sem á víst að segja því kominn er laugardagur, á iðnþingi. Framsóknarmenn hafa tekið miklu ástfóstri við þessa hugmynd að stofna auðlindasjóð og telja það vera að kanadískri fyrirmynd. Það kann svo sem að vera ágætishugmynd í sjálfu sér. En það er ástæðulaust að gleyma því að við eigum einn ágætan sjóð saman sem heitir ríkissjóður. Það er ósköp einföld  Það er hægt að eyrnamerkja tekjur sem til hans berast á mismunandi hátt og binda þann tekjustofn tiltekinni ráðstöfun án þess að þurfa að stofna um það sérstakan sjóð. Þannig gæti það til dæmis verið í þessu tilviki að það væri ágætt að hugsa sér að mögulegur arður sem sprytti af vinnslu auðlinda á þessu sviði færi til sérstakra skilgreindra verkefna sem gætu verið til dæmis frekari rannsóknir og/eða stuðningur við uppbyggingu þekkingar og tækniþróun á þessu sviði o.s.frv. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta mál mikið með tilliti til aðstæðna hér, ágæti forseti, þótt margt mætti rabba um í þessu sambandi sem full ástæða væri til. Ég er sem sagt hallur undir þá skoðun sem sett er fram í áliti 2. minni hluta iðnaðarnefndar, að þetta frumvarp þurfi betri athugunar við og að ástæðulaust sé að flana neitt að þessum breytingum. Í sjálfu sér rekur ekkert þannig á eftir málinu vegna þess að augljóslega eru mánuðir og væntanlega ár til stefnu til þess að vanda þá breytingu á löggjöf sem þarf að vera klár þegar til stykkisins kemur eða kannski ef, er nú enn rétt að segja því auðvitað er enn ósýnt um hvort á það muni reyna að menn freisti gæfunnar í sambandi við olíu eða gasvinnslu við þær að mörgu leyti erfiðu aðstæður á þeim svæðum á milli Íslands og Jan Mayens sem líklegust eru í þessu sambandi að gefa eitthvað af sér. Þó ber að hafa í huga, eins og áður sagði, að margt er að breytast í þessum efnum og þar á meðal og ekki síst það að eftirspurn eftir olíuvörum vex gríðarhratt í heiminum á sama tíma og vinnslan nær varla að fylgja eftir þeirri þróun. Nú er svo komið að menn finna minna af vinnanlegum olíuauðlindum á ári hverju heldur en sem nemur vextinum þannig að þeir eru beinlínis farnir að ganga á þekktan forða. Þá fer það væntanlega að gerast nokkuð hratt. Hvort olíuna þrýtur á 50, 100 eða 150 árum er erfitt að segja á þessu stigi málsins. En slík er stærðargráðan. Til eru þeir sem halda að ástandið sé í raun orðið miklu alvarlegra en menn hafa almennt áttað sig á meðal annars vegna þess að risinn sjálfur, Sádi-Arabía sé að kikna undan því að skaffa olíu í því magni inn á heimsmarkaðinn sem menn hafa gert þar undanfarna áratugi. En það er nú önnur saga og ástæðulaust að fara út í þá sálma meir hér að þessu sinni. En ég hyggst sem sagt greiða atkvæði þeirri frávísunartillögu sem er í nefndaráliti 2. minni hluta með vísan til þess sem ég hef hér sagt að málið þurfi að skoðast betur.

Hæstv. forseti. Hér var víða komið við í ræðu hv. þingmanns. Ég held að það liggi nokkuð ljóst fyrir að jarðfræðingar spá því að í raun sé það aðeins tímaspursmál hvenær við munum finna olíu innan íslenskrar efnahagslögsögu. Að sjálfsögðu gengur frumvarpið sem við erum að fjalla um út á það að vera búin að skapa ákveðna umgjörð utan um olíuumhverfið þegar að því kemur að við munum ramba niður á olíu eða gas innan íslenskrar efnahagslögsögu. Þess vegna er ástæða til að afgreiða einmitt þennan ramma þannig að þeir sem fara í þennan mikla áhættubransa viti að hverju þeir ganga og út á það gengur frumvarpið. Steinar Guðlaugsson, starfsmaður Orkustofnunar, sem kom til nefndarinnar eins og hv. þingmaður man, er líklega sá Íslendingur sem er fróðastur um þá möguleika sem við eigum á þessu sviði. Ég freistast til þess að trúa orðum hans, enda er hann Grindvíkingur og sannur heiðursmaður og góður vísindamaður. Í máli hans kom m.a. fram að sú leið sem er verið að fara með frumvarpinu er mjög sambærileg við þá leið sem farin hefur verið á Norðurlöndum. Hins vegar hefði ég viljað spyrja hv. þingmann af því mér fannst hann taka nokkuð jákvætt í þessa möguleika á olíu- eða gasvinnslu í íslenskri efnahagslögsögu, en við vitum að þeirri vinnslu fylgir afskaplega mikill útblástur koltvísýrings og annað þar fram eftir götunum. Ég spyr því: Fer það ekki svolítið á skjön við almenna stefnu Vinstri grænna í umhverfismálum?

Herra forseti. Ég er alveg til að ræða langt inn í nóttina við hv. þingmann um þetta ef út í það er farið, hvort við Íslendingar eigum að taka þann pól í hæðina að við viljum láta liggja óhreyfðar í jörðu eða í hafsbotni þær auðlindir sem kunna að vera hér af kolvetnisefnum og í tengslum við þá umræðu um útblástur og gróðurhúsalofttegundir. Nú er það væntanlega þannig að olía og gas verður áfram nýtt í einhverjum mæli. Það er líka spurning um hvaða viðmiðunarreglur menn setja um það. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður þekkir umræðuna frá Noregi þar sem hörð átök hafa staðið t.d. um hvort leyfa eigi þar byggingu frekari gasvinnslustöðva öðruvísi en að þær séu útbúnar hreinsun frá byrjun. Sú tækni er ekki almennilega komin í gagnið en er væntanleg og þá er sá möguleiki vel hugsanlegur að menn geti stundað þessa vinnslu án beinnar losunar í vinnsluferlinu sjálfu. Vissulega er eftir sú staðreynd að þegar síðan til notkunar á eldsneytinu kemur, þá losna gróðurhúsalofttegundir. En það fylgir allri notkun á jarðefnaeldsneyti. Spurningin hvort uppruni þeirra er héðan frá Íslandi eða einhvers staðar annars staðar er sjálfstætt mál í sjálfu sér og yrði væntanlega innan einhverra samninga og takmarkana sem við Íslendingar yrðum þarna aðilar að. Við höfum því enga afstöðu tekið til þess að ekki megi halda áfram rannsóknum á þessum möguleika af einhverjum slíkum ástæðum. En ég get alveg lofað hv. þingmanni því að við munum sjá til þess eftir því sem okkar afl frekar leyfir í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að að því marki sem menn kunna að athafna sig á þessum sviðum verði það gert á þann hátt sem ýtrast samræmist ströngustu umhverfiskröfum á hverjum tíma. Auðvitað koma líka upp spurningarnar um möguleg óhöpp og slys á hafsvæðum sem kunna að vera verðmæt vegna fiskveiðimöguleika. Sú deila er líka vel þekkt frá Noregi, svo við nefnum það nú einnig í þessu samhengi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Um nefndarálit þetta vísa ég til þingskjals 1119. Nefndin fékk til sín fjölmarga gesti eins og rakið er á umræddu þingskjali. Í frumvarpi þessu er lagt til að þrjár stofnanir verði sameinaðar í eina, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, og er þeirri miðstöð ætlað að taka við hlutverki Byggðastofnunar, Iðntæknistofnunar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og leggja höfuðáherslu á nýsköpun og atvinnuþróun á Íslandi. Í þingskjali þessu er fjallað um hvert hlutverk Nýsköpunarmiðstöðvar er ætlað. Eftir að nefndin hafði farið vel yfir þetta mál og fengið til sín fjölmarga gesti og skriflegar umsagnir, eins og rakið er í þingskjali 1119, var það niðurstaða nefndarinnar að leggja til breytingar á frumvarpinu. Breytingarnar eru einkum fólgnar í því að í stað þess að leggja til að þrjár stofnanir verði sameinaðar, þ.e. Byggðastofnun, Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun, leggur nefndin til að það verði Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun, þær tvær stofnanir sem vinna hlið við hlið á Keldnaholti, verði sameinaðar en Byggðastofnun verði haldið utan við þessa sameiningu. Fyrir því eru raktar ástæður sem um er getið og raktar á þingskjali 1119. Jafnframt minnir nefndin á að hlutverk Byggðastofnunar er mikilvægt og nauðsynlegt er að taka starfsemi hennar til gaumgæfilegrar athugunar og ekki síst með það í huga að efla starfsemi Byggðastofnunar. Þetta var sameiginleg niðurstaða hv. iðnaðarnefndar og undir þetta rita, auk þess sem hér stendur, Sigríður A. Þórðardóttir og aðrir hv. þingmenn Kjartan Ólafsson, Helgi Hjörvar, Jóhann Ársælsson, Katrín Júlíusdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson, sem að vísu hefur fyrirvara, Gunnar Örlygsson og Kristinn H. Gunnarsson, sem einnig hefur fyrirvara. Steingrímur Jóhann Sigfússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og ritar undir þetta álit, en þó einnig með fyrirvara.

Herra forseti. Þetta er nánast sögulegt frumvarp eða öllu heldur sögulegar málalyktir sem hér eru að verða því nú er að ljúka meira en ársgamalli sögu sem hófst með því að frumvarp sem að stofni til mun hafa verið undirbúið og samið til þess að sameina Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun sem unnið hafði verið um alllangt skeið og eftir því sem best er vitað allgóð sátt var orðin um, að þegar frumvarpið var í drögum fékk þáverandi hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og byggðamálaráðherra Valgerður Sverrisdóttir þá ágætu hugmynd, eða kannski slæmu hugmynd, að láta Byggðastofnun fá far með þessari sameiningu Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnunar. Þannig var nefnilega að málefni Byggðastofnunar voru og eru og hafa verið í hinni mestu útideyfu hjá ríkisstjórninni um langt árabil og verður að segjast eins og er að það er mikil sorgarsaga hvernig farið hefur verið með þá stofnun um alllangt árabil. Má segja að hún hafi aldrei almennilega borið sitt barr eftir að hún var flutt vistaskiptum frá forsætisráðuneytinu og undir iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið og frá Sjálfstæðisflokknum og til Framsóknarflokksins. Stofnunin var líka flutt norður á Sauðárkrók fyrir allmörgum árum og þó það kunni að hafa verið og sé að mörgu leyti góð hugmynd urðu ýmsir hlutir til þess að hún hefur átt erfitt uppdráttar. Þar urðu miklar deilur, væringar og mannaskipti og síðan hefur verið illa að henni búið hvað varðar rekstrarfé og möguleika til að sinna sínu hlutverki. Það var svo illa komið fyrir tæpu einu og hálfu ári eða fyrir 15–18 mánuðum að stofnunin sá sig knúna til þess að hætta lánastarfsemi einfaldlega vegna þess að fjárhagur hennar leyfði ekki lengur að hún lánaði út fé miðað við reglur um lágmarks eigið fé fjármálastofnana. Það tókst að vísu svo undarlega til að ráðherra skipaði stofnuninni engu að síður að halda áfram að lána þótt hún mætti ekki gera það samkvæmt reglum. Svo kom þessi hugmynd um að hún fengi far á þessum vagni sameiningar Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnunar. Frumvarpið sem flutt var á síðasta þingi bar þess auðvitað augljós merki að þarna hafði verið klastrað saman í raun tveimur óskyldum þáttum. Annars vegar sameiningu þessara rannsókna- og þjónustustofnana sem eru, Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnunar, og hins vegar Byggðastofnunar og byggðamálunum sem slíkum. Þetta fór auðvitað illa, var hroðvirknislega og illa unnið og málið strandaði í fyrra eins og allir vita. En ósköpin komu aftur fram og það er loksins núna undir lok þessa þings sem stjórnarliðið og meiri hlutinn viðurkenna þessa vitleysu upp á sig og draga allt saman til baka. Eftir stendur þá, ef breytingartillögur iðnaðarnefndar verða samþykktar, í grunninn upphaflega frumvarpið um sameiningu Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnunar. Það er ágæt hugmynd og ef góð samstaða er um það hjá viðkomandi aðilum er sjálfsagt að greiða götu þess. Vissulega má færa fyrir því rök að það sé ekki endilega sjálfgefið að þær stofnanir passi vel saman. Þó gera þær það að ýmsu leyti og hugmyndin hefur jafnframt verið að þær kunni að færa sig um set og flytja sig í nágrenni við háskólasamfélagið í miðbænum. Það kann einnig að verða starfseminni til styrktar. Þá standa eftir málefni Byggðastofnunar. Þó hér sé vissulega farið fögrum orðum um það í nefndarálitinu að efla þurfi þá starfsemi og huga að henni þá örlar auðvitað hvergi á því enn þá. Núverandi ríkisstjórn er að ljúka sínum líftíma og hefur haft ærinn tíma til þess að reyna að gera eitthvað af viti í byggðamálum en verður varla úr þessu. Auðvitað skilur hún við málaflokkinn í uppnámi og hörmulega illa að því búið hvað varðar fjárhag og úrræði þeirra aðila sem eiga þarna að vera sinna verkum. Sú starfsemi er öll óskaplega veikburða, bæði Byggðastofnun að segja má, þó afkoman hafi heldur batnað eins og formaður iðnaðarnefndar er hér að upplýsa með frammíköllum. Svo má líka nefna hversu veikburða starfsemi atvinnuþróunarfélaganna er víða um landið og sár þörf er á því að efla þá starfsemi. Fyrirvari minn lýtur sem sagt að tvennu: Annars vegar því, svo ég útskýri það í lok máls míns, að það eru vissulega uppi sjónarmið sem ekki eru öll einboðin hvað það varðar að sameina Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun og þau þekkir maður. Þó miklu fremur að því að ég tel auðvitað að byggðamálin, Byggðastofnun og verkefni hennar og sá málaflokkur hafi stórskaðast af þessu hringli. Ábyrgðina af því verður auðvitað að senda beint þangað sem hún á heima og það er hjá ríkisstjórninni, hjá hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherrum fyrrverandi og núverandi sem  Fyrirvari minn lýtur því að því og auðvitað hefði verið æskilegt ef iðnaðarnefnd hefði haft til þess tíma og bolmagn  Mín trú er sú að það muni vora vel í pólitíkinni á Íslandi og að við fáum kraftmikla ríkisstjórn 

Hæstv. forseti. Ég skrifaði ekki undir þetta með fyrirvara einfaldlega vegna þess að við vorum búin að ræða þetta mál í iðnaðarnefnd bæði í fyrravetur og aftur í vetur og allan tímann héldum við því fram, samfylkingarfólkið, að þetta væri röng leið sem lagt var til í frumvörpunum, þ.e. að sameina þessar þrjár stofnanir, Iðntæknistofun, Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Byggðastofnun. Nú hefur það orðið niðurstaðan að gera það ekki heldur fara þá leið sem iðnaðarnefnd leggur núna til, þ.e. að þær tvær stofnanir sem upphaflega hafði verið unnið að að sameina yrðu sameinaðar, Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun. Að setja Byggðastofnun í þetta var auðvitað, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, afskaplega umdeilanlegt og var auðvitað, hvað eigum við að segja, endipunktur á endalausum vandræðagangi og aðför að Byggðastofnun í gegnum tíðina. Það er óskapleg hörmungarsaga sem ég ætla ekki að fara yfir hér að næturlagi en er auðvitað ástæða til að rifja upp oft og mörgum sinnum svo menn læri það. Ég ætla hins vegar að minna á að það hafa ekki allir verið sammála um þessa vegferð. Þegar fjallað var um byggðaáætlun á síðasta þingi varð um það samstaða að styrkja Byggðastofnun og fela henni aukið vægi hvað varðar framgang byggðaáætlunar og líka gefa um leið fjárlaganefnd Alþingis möguleika til þess að standa við bakið á Byggðastofnun og þeim málum sem þurfa á fjármunum að halda vegna byggðamála. Ég hef því þá trú að nú muni Byggðastofnun aftur rísa upp til þess að verða það verkfæri sem hún á að vera til þess að vinna að byggðamálum. Ef Íslendingar ætla á annað borð að sinna byggðaþróun og byggðamálum þarf auðvitað til þess verkfæri og Byggðastofnun átti að vera til þess. En sú ríkisstjórn sem hefur setið á undanförnum árum hefur helst viljað nota öll önnur verkfæri til þess að vinna að byggðamálum en Byggðastofnun og verið í því að hluta hana niður, flytja hingað og þangað og finna upp verkefni í byggðamálum sem Byggðastofnun hefur alls ekki átt að koma nálægt. Um það eru mörg dæmi og það er með eindæmum hvernig unnið hefur verið að þessum málum í gegnum tíðina. Ég lít þannig á að þessi vegferð sem núna endar með þessari niðurstöðu iðnaðarnefndar sé til marks um það að menn ætli nú að snúa af þessari braut og nota Byggðastofnun til þess sem henni er ætlað. Ég trúi því að sú ríkisstjórn sem sest að völdum eftir næstu kosningar muni nota Byggðastofnun til þess að vinna að byggðamálum, byggðaáætlunina til að skerpa áherslurnar til að vinna að byggðamálunum og að hún muni veita fjármuni til þess að standa við bakið á hinum veiku byggðum landsins þannig að Byggðastofnun fái bæði hlutverk og möguleika til þess að sinna því. Ég ætla ekki að hafa mörg um þessi mál en ég fagna þessari niðurstöðu vegna þess að það er full ástæða til þess þegar menn snúa af röngum brautum að hæla þeim þó fyrir það að viðurkenna að þeir hafi verið í ófæru og vitleysu og að þeir hafi viðurkennt að ástæða væri til að snúa af brautinni. Það er gert með þeirri niðurstöðu sem varð í iðnaðarnefnd og ég tel ástæðu til þess að koma hér og fagna henni.

Frú forseti. Undanfarin þing hefur komið fram tillaga til þingsályktunar um að ríkið setji á stofn ferðasjóð fyrir íþróttahreyfinguna. Þessi tillaga hefur jafnoft verið svæfð en nú ber svo við að þingsályktunin hefur getið af sér nefnd sem hæstv. menntamálaráðherra fól að gera úttekt á ferðakostnaðinum og leggja drög að stofnun ferðasjóðs. Í svari ráðherra við fyrirspurn minni þann 2. nóvember sl. kom fram að nefndin ætti að skila af sér 1. febrúar á þessu ári og því langar mig til að spyrja hæstv. menntamálaráðherra rétt áður en þingi lýkur: Hver var niðurstaða þessarar nefndar og hvað líður stofnun ferðasjóðsins?

Frú forseti. Það er rétt sem kom fram og nefndin hefur nýverið skilað ágætri skýrslu um ferðasjóð íþróttafélaga sem er fyrst og fremst til þess að styrkja svæði á landsbyggðinni sem eiga sérstaklega erfitt með að halda uppi íþróttastarfsemi sökum fjarlægðar við höfuðborgarsvæðið og mikils ferðakostnaðar sem leiðir til þess, eins og við þekkjum, hv. þingmenn, að erfiðlega gengur að halda úti íþróttastarfi og veita börnum alls staðar út um land tækifæri til að sinna íþróttum. Nefndin er nýbúin að skila af sér og ég kynnti skýrsluna núna í vikunni fyrir ríkisstjórninni og hún er þar til umræðu og afgreiðslu. Það er verið að fara yfir ítarlegar tillögur nefndarinnar og ég bind vonir við að hægt verði að afgreiða þetta mál út úr ríkisstjórn innan tíðar.

Frú forseti. Í gær urðu þau tíðindi að alþjóðlega matsfyrirtækið Fitch Ratings lækkaði lánshæfiseinkunn ríkissjóðs í erlendri og innlendri mynt úr AA- og AAA í A+ og AA+. Lækkunin nemur sem sagt einu stigi og eru horfur sagðar stöðugar. Sömuleiðis er matið á skammtímaskuldbindingum lækkað og sjálf landseinkunnin er lækkuð um einn flokk. Þetta er í annað sinn á stuttum tíma sem alþjóðleg matsfyrirtæki lækka lánshæfiseinkunn Íslands. Í greinargerð Fitch Ratings segir að þeir taki mið af nýjustu gögnum um greiðslujöfnuð og hreina erlenda stöðu þjóðarbúsins sem bendi til þess að staða Íslands gagnvart útlöndum hafi versnað verulega, og hér er væntanlega vísað til stórfelldrar aukningar erlendra skulda og hreinna erlendra skulda. Stórauknar vaxtagreiðslur til útlanda eigi nú sinn þátt í því að viðskiptahalli mælist meiri en ella. Enn fremur segir að íslenska hagkerfið sé að þeirra mati illa undirbúið undir aukna áhættufælni á alþjóðamörkuðum og hærra vaxtastig erlendis. Fitch telur auknar líkur á harðri lendingu í umhverfi þar sem aðlögunarbyrði þanins efnahagslífs hvílir að mestu á peningastefnu Seðlabankans sem skili sér í hærri vöxtum. Ekki verður nú sagt, virðulegur forseti, að lesningin sé mjög falleg. Það alvarlega er kannski ekki lækkunin sjálf heldur veruleikinn sem á bak við hana liggur, þær bláköldu staðreyndir sem matsfyrirtækin vísa í. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Telur hæstv. ráðherra enn að allt sé í himnalagi og engin ástæða til að hafa áhyggjur af neinu eins og ætla hefur mátt af málflutningi þeirra undanfarið, ráðherranna? Eða er það kannski þannig að þessi lækkun á lánshæfismati Íslands sé stjórnarandstöðunni að kenna eins og flest sem ríkisstjórnin er að klúðra þessa dagana?

Virðulegi forseti. Þrjú fyrirtæki meta lánshæfi íslenska ríkissjóðsins. Tvö þeirra hafa nýverið lækkað okkar einkunn sem þó er enn þá mjög góð miðað við mörg önnur ríki. Þriðja fyrirtækið, sem þekkir nú best til hér á landi og er með starfsfólk í sinni þjónustu sem hefur fylgst með íslenskum málum afar lengi, metur Ísland í hæsta gæðaflokki, þ.e. í AAA-flokknum. En auðvitað er það ekkert gamanmál þegar einkunn lækkar eins og gerðist í gær og það ber að taka alvarlega. Viðbrögð markaðarins í dag og síðdegis í gær eru hins vegar með þeim hætti að það er ekki að sjá að þar hafi orðið veruleg eða varanleg viðbrögð við þessari lækkun og það er ánægjulegt. Hins vegar er rétt að hafa í huga að matsfyrirtækið Fitch er formlega að meta lánshæfiseinkunn ríkissjóðs. Í því felst að sjálfsögðu mat á því hvort ríkissjóður er líklegur til að standa í skilum með skuldir sínar. Auðvitað er hann mjög líklegur til þess því að hann er orðinn nánast skuldlaus og ekki líklegur til að þurfa að taka lán í útlöndum og nýta sér lánshæfismatið. Það sem matsfyrirtækið gerir hins vegar er að leggja mat á þjóðarbúið í heild og byggir mat sitt á því að skuldastaða Íslands við umheiminn er há, ekki vegna þess að ríkissjóður hafi verið að taka lán í útlöndum heldur vegna þess að einkaaðilarnir, sérstaklega fjármálastofnanirnar, hafa tekið mikið af lánum erlendis. Ríkissjóður ber ekki ábyrgð á þeim lántökum að öðru leyti en því að fyrir rúmlega tíu árum var heimilað að flytja fjármagn hömlulaust á milli Íslands og annarra landa. Málið er það að matið er gott. Við viljum hins vegar gjarnan að það hækki aftur en forsendurnar fyrir þessu mati eru að mörgu leyti undarlegar að mínum dómi og eiga ekki fyllilega við rök að styðjast.

Frú forseti. Það eru tíðindi sem við hljótum að þurfa að taka alvarlega þegar við heyrum að alþjóðleg matsfyrirtæki lækki lánshæfismat á ríkissjóði Íslands. Það eru alvarleg tíðindi þegar staða Íslands gagnvart útlöndum versnar verulega. Hæstv. forsætisráðherra sagði hér áðan að ríkið bæri ekki ábyrgð á lántökum fjármálastofnana og það er alveg rétt hjá hæstv. forsætisráðherra. En hvað segir Fitch Ratings þegar verið er að fara yfir forsendur fyrir því að lækka lánshæfismatið á ríkissjóði? Jú, það má lesa úr því að meginástæðan fyrir lægra mati nú er mikil aukning á viðskiptahalla, aðallega vegna þess að erlendar vaxtagreiðslur hafa aukist mikið. Viðskiptahallinn nam 27% af landsframleiðslunni árið 2006 samanborið við rúm 16% árið 2005. Það sem Fitch Ratings segir er að ríkissjóður bregst ekki við þeirri miklu þenslu sem er hér á landi. Ríkissjóður stýrir ekki efnahagsmálum á þann hátt sem þarf að gera þegar þensla eins og nú er ríkir á Íslandi. Hæstv. forsætisráðherra getur ekki sagt að ríkissjóður sé stikkfrí og það sé í raun ekki ríkissjóði að kenna þó að lánshæfismatið á sjóðnum sé lækkað af þessu alþjóðlega matsfyrirtæki. Það er skylda ríkisstjórnar á hverjum tíma að bregðast við því ástandi sem uppi er í efnahagsmálum og það er skylda ríkisstjórnar að bregðast við með þeim hætti að draga úr opinberum útgjöldum á sama tíma og einkageirinn eykur útgjöld sín. Það hefur þessi ríkisstjórn ekki gert og því horfum við nú framan í versnandi lánshæfismat á ríkissjóðnum og þjóðarbúinu í heild og við verðum, ríkissjóður verður að bregðast við en getur ekki látið reka á reiðanum þó að 

Frú forseti. Aðhald á ríkissjóði hefur verið mjög mikið á undanförnum árum, eitt það mesta sem um getur í þessum heimshluta. Slakað hefur verið á aðhaldinu á þessu ári en vaxtagreiðslur og afborganir erlendra lána sem hafa áhrif á viðskiptahallann núna tengjast ekki því sem er að gerast á þessu ári. Á ríkissjóður að banna greiðslur á vöxtum og afborgunum? Hvaða afleiðingar hefði það í för með sér? Nei, frú forseti, það sem skiptir máli í þessu samhengi er hvaða áhrif þessi breyting getur haft í för með sér. Hún hefur að sjálfsögðu engin áhrif á ríkissjóð því að ríkissjóður er ekki að taka nein lán og þar af leiðandi skiptir þetta ekki máli fyrir hann en þetta getur haft áhrif á lántökur bankanna vegna þess fjármagns sem þeir síðan lána á innlendum markaði. Það þýðir að vextirnir hækka og það þýðir að það styður við þá stefnu sem Seðlabankinn hefur rekið með því að hafa vexti háa, og það hefur einmitt verið umræðuefni margra hv. þingmanna að vaxtahækkanir Seðlabankans séu ekki að skila sér. Þetta þarf ekki að vera neikvætt. Þarf það að vera neikvætt ef matið hjá Fitch styður við stefnu Seðlabankans? Hins vegar getur það verið neikvætt ef lántökukostnaður bankanna vegna lánveitinga þeirra erlendis hækkar og þá skaðar það samkeppnisstöðu þeirra á þeim mörkuðum. En lánveitingar bankanna á þeim mörkuðum og öryggi þeirra lánveitinga og tryggingarnar á bak við þær lánveitingar hafa nákvæmlega ekkert með efnahagsástandið á Íslandi að gera. Það er auðvitað ýmislegt sem huga þarf að í þessu sambandi en það eru áhrifin sem skipta máli eins og ég fór yfir og þau, frú forseti, eru engin fyrir ríkissjóð.

Virðulegur forseti. Tvö af þremur virtustu matsfyrirtækjum heims hafa lækkað lánshæfiseinkunn íslenska ríkisins og hæstv. forsætisráðherra kemur hér í ræðustól og segir að forsendur þeirra séu undarlegar. Hvað ætli Geir H. Haarde finnist undarlegt? Skyldi það vera sú niðurstaða beggja fyrirtækjanna, sem er sama niðurstaða og stjórnarandstöðunnar hér í umræðum í allan vetur, að það sé skortur á aðhaldi í ríkisfjármálum sem valdi hér miklu um? Að á kosningaári sé aðhaldi í ríkisfjármálum enginn gaumur gefinn og því séu vextir Seðlabankans eina stýritækið? Það er ástæða til að hafa áhyggjur af því, enda eru stýrivextir Seðlabankans met í þeim löndum sem við berum okkur saman við, og það er ástæða til að hafa áhyggjur af því að heimilin í landinu og fyrirtækin í landinu geti ekki til langframa þolað svo háa stýrivexti og svo mikla vaxtabyrði. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af þessum tíðindum vegna þess að á heimsmarkaðnum fer áhættufælni vaxandi í kjölfar þess að menn telja kínverska markaðinn jafnvel hafa verið ofmetinn. Í framhaldi af fréttum af vanskilum á fasteignalánum á Bandaríkjamarkaði fer áhættufælni vaxandi og það er hætta á því að vextir á heimsmarkaði vaxi og eftir þá óhóflegu skuldsetningu sem við höfum farið í gegnum getur það haft alvarlegar afleiðingar fyrir íslenskt efnahagslíf. Niðurstaðan sem við okkur blasir er ákaflega skýr, að andvaraleysi ríkisstjórnarinnar í þessum efnum og aðhaldsleysi í ríkisfjármálum er núna að skila okkur inn á gulu ljósi.

Hæstv. forseti. Enginn dregur í efa mikil áhrif matsfyrirtækjanna þriggja, Standard & Poor's, Moody's og Fitch, en það er mjög mikilvægt að beita varúð við ályktanir og túlkanir á því sem frá þeim koma. Þau meta í fyrsta lagi ríkissjóð, í öðru lagi hagkerfið í heild sinni og í þriðja lagi banka og fjármálastofnanir og það hefur margsinnis komið fyrir að þau meta ekki á sama hátt, komast ekki að sams konar niðurstöðum á sama tíma um sama efni og það eru aðgreindir sérfræðingahópar í þessum fyrirtækjum sem vinna þessar matsgerðir og það virðist vera lítið samband þeirra á milli. Af öllum þessum ástæðum er ástæða til að beita varúð við ályktanir og túlkun þess sem frá þeim kemur. Það mat sem hér er til umræðu snýst um ríkissjóð en í raun og veru má segja að það snúist alveg eins og jafnvel frekar um ytri skilyrði og ytri stöðu hagkerfisins. Þar er ekki gert mikið úr þeirri hjöðnun sem við höfum séð verða hér samkvæmt þjóðhagsáætlun og upplýsingum frá Hagstofu. Það kemur líka í ljós að það áfall sem ýmsir héldu að kæmi af þessu mati varð ekki því að gengi íslensku krónunnar hefur hækkað aftur og sama gerist með úrvalsvísitöluna. Í þessu mati koma fram sérstaklega ábendingar um einkaneyslu og viðskiptahalla en hvort tveggja, samkvæmt gögnum Hagstofu og þjóðhagsáætlunar og þjóðhagsreikninga, sýnist vera á réttri leið um þessar mundir. Ríkissjóður stendur ákaflega vel og hefur brugðist við og í raun og veru má segja að þarna sé verið að taka undir með ríkisstjórninni og Seðlabankanum um nauðsyn aðhalds og jafnvægis.

Frú forseti. Það sem skiptir mestu máli í þessari umræðu er hvort við séum borgunarmenn fyrir þessum miklu skuldum og þessari háu erlendu skuldasöfnun. Það er einmitt það sem hæstv. forsætisráðherra lagði áherslu á í ræðu sinni. Síðan koma tveir aðrir ráðherrar og reyna að rugla myndina eins og hæstv. viðskiptaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra og fara að tala um að ríkissjóður standi vel. Þjóðarbúið er gríðarlega skuldugt og ég vona að ráðamenn horfist í augu við að það eru alvarleg tíðindi þegar þjóðarbúið skuldar 5.000 milljarða samkvæmt upplýsingum frá Seðlabanka Íslands og að þessar skuldir hafa aukist um 2.000 milljarða frá árinu 2005. Þetta eru alvarleg tíðindi. Það sem hafa verður í huga í sambandi við þetta er að skammtímaskuldir eru 1.000 milljarðar, sem nema heilli þjóðarframleiðslu, og hættan er einmitt sú að þessi tíðindi skerði vaxtakjör sem Íslendingum bjóðast á alþjóðamarkaði, þannig að þetta mun koma illa við almenning vegna hærri vaxta. Hæstv. fjármálaráðherra fagnar þessu og telur að þetta vinni með ríkisstjórninni en ég er ekki sammála því. Einnig hafa hreinar skuldir þjóðarbúsins aukist gríðarlega og aukist meira en gert var ráð fyrir í spám þessara matsfyrirtækja og þess vegna erum við að fá lægri einkunn 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherrum fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Ég verð að segja að frekar finnst mér rýr huggunin sem hæstv. forsætisráðherra á sér í þessu máli að eitt af þremur matsfyrirtækjum hafi ekki lækkað matið á Íslandi enn þá. Enn undarlegri er málflutningur hæstv. fjármálaráðherra um að þetta komi ríkissjóði ekki við, þetta sé allt í lagi af því að ríkissjóður sé ekki virkur lántakandi á markaði. Hefur þeim yfirsést það, hæstv. ráðherrum, að það er talað um að líkurnar hafi aukist verulega á harðri lendingu í hagkerfinu?  Það er því brýnna en nokkru sinni fyrr að ná jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Þar er ríkisstjórnin ekkert að leggja af mörkum. Hún lætur vaða á súðum og reynir að finna sér afsakanir í því að þetta sé allt í góðu lagi. Það var ómögulegt að heyra annað á málflutningi ráðherranna áðan. Þá er það hvað? Það er sama afskiptaleysisveruleikafirringarstefnan áfram. Það er „Laissez–faire“–stefnan áfram í staðinn fyrir að horfast í augu við það að svona getur þjóðarskútan ekki siglt mörg ár í viðbót. Skuldaaukningin á síðasta ári er auðvitað gríðarleg og hreinar erlendar skuldir vaxa hratt. Með öðrum orðum, það er ekki nálægt því eignamyndun á móti lántökunni 

Frú forseti. Ég hyggst taka til máls þegar hljóð verður komið á í salnum. 
            

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Frú forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Fyrir liggur nefndarálit frá sjávarútvegsnefnd þar sem gerðar eru tillögur um nokkrar breytingar á því frumvarpi sem fyrir liggur. Verðlagsstofan er eins og flestir vita tæki til að fylgjast með fiskverði, fylgjast með því að lágmarksverð sé virt, tæki sem sett var á í tengslum við kjarasamninga sjómanna og útvegsmanna til að koma í veg fyrir að sjómenn tækju þátt í kvótakaupum. Með aukningu á viðskiptum með leigukvóta hafði það ágerst verulega að sjómenn væru látnir taka þátt í leigu á fiskveiðiheimildum og hún dregin frá verði áður en til skipta kom. Það má segja að það að setja Verðlagsstofu skiptaverðs á laggirnar hafi verið samkomulagsatriði milli útvegsmanna og sjómanna í kjarasamningum. Hugmyndin á bak við Verðlagsstofu skiptaverðs er góð og full ástæða var til að setja hana á laggirnar á þeim tíma sem henni var komið á. Í lögunum sem um Verðlagsstofu skiptaverðs gilda núna eru þessari stofnun veittar afar víðtækar heimildir til að sinna hlutverki sínu. Hún hefur leyfi til þess að afla ítarlegra gagna um fiskverð og fylgjast með þróun þess. Hún á að vinna mjög skipulega úr þeim upplýsingum sem hún aflar sér og birta upplýsingar um fiskverð og afurðaverð og horfur um þróun á þessu tvennu. Í lögunum segir að við athugun einstakra mála geti Verðlagsstofa skiptaverðs krafið ansi marga aðila um upplýsingar, sjómenn, útgerðir, kaupendur afla, flutningsaðila, fiskmarkaði, umboðsmenn og aðra þá sem milligöngu hafa um sölu á afla, um upplýsingar sem hún vill fá til að geta sinnt hlutverki sínu. Meira að segja má segja að heimildir í 5. gr. laga um Verðlagsstofu skiptaverðs gangi það langt að hún geti við athugun einstakra mála krafist upplýsinga frá öðrum stjórnvöldum. Hún getur krafist upplýsinga frá skattyfirvöldum og tollyfirvöldum sem og bönkum og sparisjóðum. Víkur þá skylda banka og sparisjóða um bankaleynd. Þessi stofnun sem sett var á laggirnar hefur afar víðtækar heimildir til að sinna hlutverki sínu. Það hefur komið í ljós við skoðun málsins að Verðlagsstofa hefur nýtt afar illa þær lögformlegu heimildir sem hún hefur. Verðlagsstofan hefur nánast virkað eins og bréfalúga fyrir samninga sem skrifað er undir milli sjómanna og útvegsmanna, lágmarkssamninga um fiskverð sem sendir eru til Verðlagsstofu. Uppfylli þeir þau skilyrði sem Verðlagsstofa setur eru gefin boð um að það sé allt í lagi að flytja aflaheimildir til viðkomandi skips því að í gangi sé samningur milli sjómannanna og útgerðarmannsins um lágmarksverð á fiski. Þrátt fyrir að Verðlagsstofa hafi heimildir til þess að ákveða sjálf að ráðast í athuganir virðist hún ekki hafa gert mikið af því, heldur eingöngu farið í úrtakskannanir og sinnt svo málum sem til hennar hefur verið beint og hefur því í raun ekki nýtt, eins og ég sagði áðan, þær heimildir sem hún hefur í gildandi lögum til að rækja hlutverk sitt, passa upp á að sjómenn séu ekki látnir taka þátt í kvótakaupum og fylgjast með því að sjómenn fái uppgerð laun í samræmi við þá samninga sem gilda milli útgerðar og sjómanna á hverjum tíma. Við fengum upplýsingar um það í sjávarútvegsnefndinni að meðalverð á þorski í þeim samningum sem nú liggja inni hjá Verðlagsstofu skiptaverðs sé í kringum 140 kr. Á grundvelli þessara samninga heimilar Verðlagsstofan það að flutt sé aflamark frá einu skipi til annars þrátt fyrir að vita að í dag er verðið á aflaheimildum mun hærra en þarna kemur fram. Útgerðaraðili sem ætlar að leigja til sín eitt kíló af þorski þarf í dag að borga fyrir það í kringum 180 kr., þ.e. leyfi til að sækja eitt kíló af þorski einu sinni í sjóinn. Samningurinn sem liggur inni hjá Verðlagsstofu skiptaverðs segir að það eigi að skipta á grundvelli verðs sem er 140 kr. Lágmarksverðið sem Verðlagsstofa skiptaverðs stimplar er sem sagt mun lægra en kostar að flytja þetta eina kíló sem verið er að sækja um leyfi fyrir yfir á skipið sem um ræðir. Þarna er eitthvað ekki í lagi og engin svör hafa fengist við því hvernig á því getur staðið að fjöldi útgerða sækist eftir því að borga fyrir eitt kíló af þorski 170–180 kr. en ætla sér að sækja það sama þorskkíló og selja á 140 kr. Þetta gengur einfaldlega ekki upp og ætti að vera ástæða fyrir Verðlagsstofu skiptaverðs til að hringja bjöllum og ráðast í einhverja athugun á því hvernig í ósköpunum geti staðið á því að svona margir útgerðarmenn hafi áhuga á að leigja til sín heimildir á verði sem er mun hærra en það verð sem þeir segjast fá fyrir aflann sem þeir ætla að sækja í sjóinn. Annað sem Verðlagsstofa skiptaverðs hefur ekki gert er að kanna og tryggja að samningar liggi fyrir áður en aflamark er flutt yfir á smábáta eða báta í krókaaflamarkskerfinu. Það hefur Verðlagsstofa ekki gert þrátt fyrir að hafa um það skýrar heimildir í þeim lögum sem nú þegar gilda. Niðurstaða sjávarútvegsnefndar var að leggja á það sérstaka áherslu að auðvitað gildir hið sama um flutning á öllu aflamarki, alveg sama hvort það er í stóra aflamarkskerfinu eða í krókaaflamarkskerfinu, í öllum tilvikum þyrfti að liggja fyrir samningur um lágmarksverð milli sjómanna á viðkomandi bát og útgerðarmanns bátsins. Við vitum að það hefur orðið mikil breyting á útgerð þessara báta í krókaaflamarkskerfinu. Áður reri einn eigandi á smábát, var ekki með launaða menn um borð. Sú rómantíska mynd hefur breyst, þessir bátar eru orðnir mun stærri og mun fleiri menn eru um borð. Sjómenn eru orðnir í auknum mæli launamenn um borð í krókaaflamarksbátum og auðvitað á að gilda það sama um flutning á aflamarki til þeirrar tegundar báta eins og annarra. Með því að leggja áherslu á þetta gerði nefndin sér grein fyrir því að það yrði að taka tillit til þess í úrskurðarnefndinni og að fulltrúar Landssambands smábátaeigenda og sjómanna á þeim bátum yrðu að eiga fulltrúa í henni. Hér liggja fyrir breytingartillögur þess efnis og aðlögunartími gefinn til áramóta þannig að Landssambandi smábátaeigenda og þeim sjómönnum sem á þessum bátum eru gefist tími til að búa sig undir það nýja umhverfi sem verið er að taka upp og skýrt er enn frekar í nefndaráliti sjávarútvegsnefndar. Í raun er verið að segja Verðlagsstofu skiptaverðs að henni beri að fara að lögum og skoða flutning á aflamarki frá öllum tegundum skipa innan beggja kerfanna. Það vekur athygli hversu fá mál koma til úrskurðar hjá úrskurðarnefndinni, sérstaklega þegar maður hefur það í huga sem ég sagði áðan um þá samninga sem inni liggja með mjög lágu verði á t.d. þorski og lægra verði en getur gengið í nokkrum rekstri. Einungis þrjú mál bárust til úrskurðarnefndar á árinu 2006. Kostnaður við að reka Verðlagsstofu skiptaverðs er í kringum 20 millj. kr. á árinu sem var að líða og við hljótum að spyrja okkur á þinginu hvort rétt sé að halda úti jafndýrri stofnun til að sinna hlutverki sem vissulega er mikilvægt en hún virðist hafa sinnt frekar illa á undanförnum árum. Í ársskýrslu Verðlagsstofu fyrir árið 2006 segir að verkefnaleysi hrjái starfsemina. Það er undarlegt í ljósi þess að Verðlagsstofan hefur allar heimildir til að ráðast í athuganir, vinna á fullu í því að gæta hagsmuna sjómanna og tryggja að þeir séu ekki látnir taka þátt í kvótakaupum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Það mætti fara mörgum orðum um starfsemina eins og hún er og þær nauðsynlegu breytingar sem þurfa að verða til þess að Verðlagsstofa skiptaverðs fari að sinna hlutverki sínu þannig að bragur sé á. Það er vonandi að það gerist með breytingu á lögunum og að allir aðilar geri sér grein fyrir því að þessi stofnun er þarna til þess að hafa þau áhrif að sjómenn séu ekki látnir taka þátt í kvótakaupum og það komi ekki niður á kaupi þeirra þó að útgerð þurfi að leigja til sín aflaheimildir. Um það hafa allir alltaf verið sammála og það þýðir ekki að horfa á staðreyndir sem segja að raunverulega myndin sé allt önnur og gera svo ekkert í því. Það eru lög að sjómenn eigi ekki að taka þátt í kvótakaupum, við erum með stofnun til að fylgja því eftir og henni ber að gera það. Takist ekki að tryggja það verðum við að breyta því kerfi sem nú er við lýði og nýta betur þá fjármuni sem settir eru í þetta eftirlit. Vonandi sjáum við það með þeirri breytingu á lögum um Verðlagsstofu skiptaverðs sem verið er að gera núna. Vonandi sjáum við breytingu á starfsemi stofnunarinnar.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér mál sem tengist kvótakerfinu og verðmyndun sjávarfangs. Það mál á sér margar hliðar og þær eru sumar þannig vaxnar að það er erfitt að fá rökrænt samhengi í þær hvernig málin geta gengið upp. Nægir þar að draga fram þá staðreynd sem vikið var að hér áðan, m.a. í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar, þar sem bent var á að meðalverð á þorski í verðsamningum Verðlagsstofu skiptaverðs er um 140 kr. en þegar menn leigja óveiddan fisk í sjó þarf að borga fyrir hann um 180 kr. í dag. Þetta er náttúrlega nánast, hæstv. forseti, óframkvæmanlegt. Ef maður hefði reynt að segja einhverjum manni þessa sögu fyrir 30 árum hefði maður sennilega lent inni á Kleppi, hefði maður sagt einhverjum að leigja ætti þorsk á 180 kr. og fara svo á sjó og fá fyrir hann 140 kr. Ég þori að fullyrða að ekki nokkur einasti Íslendingur hefði trúað manni ef maður hefði reynt að bera þetta á borð fyrir 20–30 árum. Það er náttúrlega þess vegna sem það er svo, þrátt fyrir að maður muni nú hundskast til, hæstv. forseti, fyrirgefðu orðalagið, að samþykkja þetta mál, að ég hef enga trú á því í raun og veru að þetta sé lausnin sem verið er að koma með hér. Það er nefnilega búið að gera álíka tilraunir í nokkuð mörg ár að reyna að ná fram eðlilegri verðlagningu í gegnum Verðlagsstofu skiptaverðs og tryggja þar með eðlilegt verð fyrir aflann til útgerða og sjómanna, m.a. með því lagi að koma í veg fyrir að svokölluð leiga og/eða sala á afla milli útgerðarmanna hafi áhrif á kaup sjómanna og hvað þá heldur, hæstv. forseti, það sem reyndustu útgerðarmenn í þessum bransa kalla kínversku aðferðina, sem ég ætla nú ekkert að skýra hér út fyrir hv. landsliði, en hún felst í ákveðnu leigufyrirkomulagi þar sem menn taka á milli sín ákveðna hluti á ákveðnum tímapunkti og færa hann svo til baka aftur eftir hentugleikum þegar ákveðin dagsetning er komin, þ.e. fiskveiðiáramótin. Það sem við hins vegar stöndum frammi fyrir þegar við skoðum þessi verðlagsmál í heild sinni er þetta og við hljótum öll að staldra við það að það sem gæti í rauninni leyst þessi mál er að fiskur væri almennt verðlagður á ferskfiskmörkuðum. Í þessu tilfelli erum við fyrst og fremst að tala um verðlagningu á ferskum fiski sem landað er til vinnslu hér innan lands í beinum viðskiptum svokölluðum, þar sem útgerð gerir verðsamning við einhvern kaupanda og sá verðsamningur þarf að vera viðurkenndur af Verðlagsstofu skiptaverðs um að hann nái ákveðnu hlutfalli sem reyndar sýnir sig að vera allt of lágt í viðmiðun Verðlagsstofu skiptaverðs þegar meðalverðssamningarnir eru á 140 kr. en meðalverð á mörkuðunum liggur sennilega á bilinu 220–230 kr. og hærra, hæstv. forseti, núna á vertíðinni þegar fiskurinn er fullur af hrognum og lifrarmikill. Ég hygg að núna meðan vertíðin gengur yfir séum við jafnvel að tala um verð þar sem þetta meðalverð upp á 140 kr. er nær því að vera um helmingur verðsins sem fæst á fiskmarkaði. Þetta eru staðreyndir málsins og segja okkur að verðmyndunarkerfið, sem við bjuggum til fyrir mörgum árum um Verðlagsstofu skiptaverðs til að reyna að koma í veg fyrir að sjómenn væru látnir taka þátt í kvótaleigu eða kvótakaupum, hefur ekki tekist. Með frumvarpinu á þó að reyna að bæta aðeins í og efla starfsemina og gera hana markvissari. En ég verð að segja, hæstv. forseti, að þó svo að við munum nú greiða þessu máli atkvæði hef ég ekki mikla trú á að þetta sé sú lausn sem muni nást til framtíðar. Það eru margar ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi fá allir sjómenn á frystiskipum allt annað verð. Þeir fá heimsmarkaðsverð, það verð sem fæst fyrir unna vöru eða lítið unna vöru eftir því hvað er verið að vinna með fiskinn um borð í frystiskipunum. En hann er seldur úr landi eða á einhverja markaði, ef til vill hér innan lands, t.d. til veitingahúsa í litlu magni, miðað við það heildarmagn sem frystiskipin veiða en á því verði sem fæst fyrir hann á heimsmarkaði og sjómenn fá skipt úr því verðmæti, heimsmarkaðsverðinu. Og enginn getur jú ætlast til þess að fá skipti úr verði sem er umfram það verð sem endanlega fæst fyrir afurðirnar upp úr sjónum. Við sem höfum verið að fjalla um þetta teljum, og sá sem hér stendur hefur nú gert það í nokkur ár áður en hann kom á Alþingi, að það sé eðlileg verðmyndun og menn geti fallist á hana. Sama má segja um ferskan fisk sem er fluttur út í gámum. Hann er fluttur á uppboðsmarkað erlendis og seldur þar á því verði sem Evrópumarkaðurinn er tilbúinn að borga fyrir hann. Þar lítum við einnig svo á að þegar verið er að reyna að ná hæsta verði fyrir aflann, það sama á við, hæstv. forseti, um þann afla sem seldur er á fiskmörkuðum innan lands, fyrir hann fæst, eins og ég sagði áðan, miklu hærra verð en næst í samningum Verðlagsstofu skiptaverðs og er í raun og veru það verð sem bestu verkendur hér innan lands treysta sér til að kaupa fiskinn á á hverjum tíma miðað við að þeir séu að gera úr honum hámarksverðmæti í vinnslu sinni og meðferð. Það eru að stórum hluta þær fiskvinnslur sem kaupa nánast allan afla sinn á uppboðsmörkuðum sem ekki eru með neinum hætti tengdar útgerð, svokallaðar fiskvinnslustöðvar án útgerðar. Þessi fyrirtæki hafa á undanförnum árum fundið marga markaðsholuna sem gefið hefur hámarksverð og hærra verð en t.d. stóru fyrirtækin hafa fundið þótt stóru fyrirtækin með sína sterku kvótastöðu hafi svo sótt inn í þá verðsamninga eftir á þegar frést hefur af þeim. Þar eru fyrirtækin oft í harðri samkeppni. Því hefur verið haldið fram, hæstv. forseti, að á undanförnum árum hafi dregið úr þátttöku sjómanna í kvótakaupum. Minna hafi borið á því á undanförnum árum að sjómenn væru látnir taka þátt í kvótaleigu eða kvótakaupum. Þessu vil ég mótmæla, hæstv. forseti, vegna þess að ég lít svo að á verðsamningar sem eru að meðaltali með þorskverð upp á 140 kr. eins og gefið er upp af Verðlagsstofu skiptaverðs, þar sé í raun og veru falin kvótaleiga og kvótakaup. Jafnvel þó að viðkomandi útgerð landi í sína eigin fiskvinnslu og inn á fyrirtækið sé ekki leigt eitt einasta kíló. Þá segir verðið okkur það að í rauninni er verið að taka mið af því sem ella gæti fengist. Og þar er sá sem veiðiheimildirnar hefur að reikna sér ákveðinn arð, um það bil helming þess arðs sem kostar að leigja heimildirnar, svona um það bil. Miðað við 140 kr. verð er alveg hægt að halda því fram að sá sem veiðiheimildirnar hefur, ef það er bæði útgerð og fiskvinnsla sem býr til verðsamning og meðalverðið er um 140 kr., þá eru menn í raun og veru að taka til sín miðað við markaðsverðið um það bil 80 kr., hæstv. forseti. Ætli það sé ekki nálægt því að vera helmingur þess meðalverðs sem var á óveiddum fiski á leigumarkaðnum á þessu fiskveiðiári, þ.e. framan af árinu þótt verðið sé orðið nokkru hærra núna þegar farin er að verða vöntun á markaðnum og það sé komið upp í 180 kr. Þetta er nú staðreynd máls, hæstv. forseti. Þess vegna er það auðvitað svo að við náum ekkert að leysa þetta vandamál með þessari aðferð þó væntanlega verði eitthvað bætt í í störfum Verðlagsstofu skiptaverðs með þeim heimildum sem Verðlagsstofan hér fær. En ég vil líka segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að miðað við lögin sem í gildi voru gat Verðlagsstofan gert meira. Það liggur bara fyrir að mínu viti. Það var hægt aðhafast meira í að vinna í málunum á undanförnum árum en raun ber vitni um. En hér er sem sagt verið að taka af tvímælin um það að Verðlagsstofan fái meira vald til þess að afla sér upplýsinga og fylgjast með verðsamningum og kalla inn upplýsingar þó hún verði að vísu að gæta meðalhófsreglu eins og kemur fram í nefndarálitinu. Þar segir að tilgangurinn með frumvarpinu sé að veita Verðlagsstofu skiptaverðs auknar heimildir til að hafa eftirlit með því að samningar um fiskverð séu réttilega efndir. Guð láti gott á vita, hæstv. forseti, ef það tekst. Það segir einnig að megintilgangur frumvarpsins sé aftur á móti að styrkja heimildir stofunnar til að synja staðfestingar af sömu ástæðum þegar hennar hefur verið óskað í tilefni af kvótaframsali, þ.e. ef ekki eru á viðeigandi verðsamningar o.s.frv. Ég vænti því þess, hæstv. forseti, að þótt ég hafi nú ekki mikla trú á þessu fyrirbæri þá sé þetta þó til bóta en lýsi þeirri skoðun minni og okkar í Frjálslynda flokknum að við teljum þetta ekki framtíðarlausn, hæstv. forseti, og teljum að þessi mál verði eingöngu leyst í framtíðinni með því að fiskur sé almennt verðmyndaður hér á fiskmörkuðum og þar fái allir það raunvirði fyrir aflann sem raunverulega er hægt að borga fyrir hann. En menn geti ekki búið sér til þá aðstöðu, sem ég hef hér getið um, að þeir hafi veiðiheimildir og fiskvinnslu geti búið sér til fiskverð sem er ekkert í námunda við það sem meðalverðið er og ætti að vera. Ég held ég hafi dregið, hæstv. forseti, fram það sem ég vildi aðallega segja um þetta mál og við munum ekki leggjast gegn málinu. Við munum samþykkja málið í Frjálslynda flokknum. Einnig er verið að taka fyrir Landssamband smábátaeigenda og lögin öðlast gildi 1. janúar, gefin aðlögun til þess. Og við væntum þess vissulega að það verði einhver árangur af þessu en ég er fullur efasemda um að svo verði. Framtíðarsýn okkar er sú að um þetta verði markaðsöflin að sjá um fyrst og fremst, klára þetta mál. Þannig held ég að framtíðin verði að vera, hæstv. forseti.

Frú forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um Verðlagsstofu skiptaverðs hefur verið rætt allítarlega, bæði við 1. umr. og einnig í nefnd. Hér hafa verið fluttar mjög ágætar ræður um málið. Ég vísa t.d. til ræðu hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar áðan. Ég tek undir þau orð um þetta kerfi Verðlagsstofu skiptaverðs, mér finnst það bara vera úrelt og ekki virka. Það ber að vera kerfi sem tryggir að samningar við sjómenn séu haldnir og ekki sé hægt að þvinga þá í þátttöku á leigu fyrir kvóta eða kaup á kvótum. Það er nú svo að ef brotavilji er fyrir hendi af hálfu útgerðar í þessum efnum er mjög erfitt að koma í veg fyrir hann með einhverjum svona aðgerðum. Ég hef áður bent á það í umræðunni að kvótakerfið og framsal í kvótakerfinu býður þessu heim, að sjómönnum sé látið blæða, látnir taka þátt í kvótabraskinu. Stundum getur það komið upp, og hægt er að beita þá þeim þvingunum að ef þeir ekki geri það fái skipið ekki aflaheimildir og þá fá þeir ekki atvinnuna sína. Þegar þvingunaraðgerðir eru til þá er auðvitað hægt að beita þeim ef brotaviljinn er fyrir hendi. Nú er ekki sanngjarnt að segja að allar útgerðir geri svona og bara fjarri því. Og það er fjarri mér að halda því fram að svo sé. Ég hef heyrt um margar útgerðir sem standa sig vel og enginn er að væna þær um að vera að beita þeim brögðum sem við nú erum að reyna að setja lög til að vernda gegn, sem betur fer. Við skulum vona að meginþorri útgerða í landinu sé með þeim hætti að ekki þurfi stöðugt að setja ný og ný lög um hvernig megi passa upp á að þær brjóti ekki lögin. Meginþorri útgerða er vafalaust þannig. En engu að síður eru tilvik, og við þekkjum mörg þau alvarlegu tilvik sem eru í umræðunni, en þau virðast hvorki hafa komið inn á borð Verðlagsstofu né lögreglu. Það segir okkur einungis að þetta kerfi er ekki virkt. Hér er veikluleg tilraun til að styrkja núverandi kerfi sem hefur sýnt sig að stendur sig engan veginn. Við skulum vona að það skili einhverju öðru en því að verða dýrara í rekstri. Þegar eru 20 millj. kr., það hefur verið upplýst hér, í rekstrarkostnað á þessu kerfi sem virðist ekki skilvirkara en þetta. En við skulum vona að það verði. Frú forseti. Þetta kvótakerfi, framsal á kvóta sem við höfum búið við, er ranglátt og býður þessari hættu heim. Frumvarp þetta er viðleitni til að takast á við það innan þessara laga sem hér eru sett, en ég efast um að það virki með þeim hætti sem menn vonast eftir. Við styðjum þó þá viðleitni með fyrirvara um að við teljum kvótakerfið vera ranglátt og að það bjóði þessum hættum heim áfram. En við styðjum þá viðleitni sem hér er verið að leggja til, frú forseti.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Kjartan Gunnarsson frá viðskiptaráðuneyti. Frumvarpinu er ætlað að bregðast við nýjum verðsöfnunartíma vísitölu neysluverðs vegna innleiðingar á reglugerð frá Evrópusambandinu en gerðin mælir fyrir um samræmt tímabil fyrir söfnun verðupplýsinga fyrir hina samræmdu neysluverðsvísitölu EES-svæðisins. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ásta Möller, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson. Frú forseti. Ég ætla rétt aðeins að geta um hugleiðingar í kringum þetta. Það sem er að gerast er að í mars 2008, þ.e. næsta ár, mun vísitalan ekki lengur miðast við verðupptöku 1. og 2. febrúar eins og verið hefur, heldur um miðjan janúar. Þetta þýðir að vísitalan frestast um 16 daga. Þetta þýðir jafnframt að allar verðtryggðar skuldir og eignir landsmanna verða eilítið verðminni en skyldi fyrir bragðið. Það er mjög erfitt að átta sig á því hvernig þetta kemur út ef þetta yrði reiknað langt fram í tímann. En ef við göngum eingöngu frá þessum punkti í mars 2008 og þeirri spá sem nú er gert ráð fyrir, 3–4% verðbólgu, þá er þetta um það bil 1,5 prómill sem það skiptir máli, sem maður getur litið þannig á að allar verðtryggðar eignir og skuldir landsmanna rýrni. En að sjálfsögðu dreifist það yfir langan tíma. Og að hluta til líka húsnæðisverð. Ég vildi bara að þessar athugasemdir kæmu fram. Þetta hefur mikið verið rætt og m.a. við lífeyrissjóði og aðra og þar á bæjum telja menn ekki ástæðu til að gera athugasemdir við þetta.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um samvinnu stjórnvalda um neytendavernd, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Atla Frey Guðmundsson og Áslaugu Árnadóttur frá viðskiptaráðuneyti. Nefndinni bárust einnig umsagnir um frumvarpið. Lagt er til að með frumvarpinu verði reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 2006/ 2004, um samvinnu milli innlendra yfirvalda sem bera ábyrgð á framkvæmd laga um neytendavernd, innleidd í íslenska löggjöf. Nefndin leggur til að við frumvarpið bætist ákvæði þar sem skýrt verði kveðið á um gildissvið laganna. Leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu. Á eftir 1. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Lög þessi gilda um innbyrðis aðstoð stjórnvalda aðildarríkja EES-samningsins vegna brota á þeim ákvæðum um neytendavernd sem falla undir lögin og eiga uppruna sinn í öðru ríki en afleiðingar þess koma fram í. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Lúðvík Bergvinsson, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ásta Möller, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna samvinnu stjórnvalda á Evrópska efnahagssvæðinu um neytendavernd, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum sem nauðsynlegt er að gera til að innleiða reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 2006/2004 frá 27. október 2004, um samvinnu milli innlendra yfirvalda sem bera ábyrgð á framkvæmd laga um neytendavernd, en fyrir þinginu liggur nú frumvarp til laga um innleiðingu á þeirri reglugerð. Breytingar frumvarpsins miða að því að tryggja að þau stjórnvöld sem fara með framkvæmd þeirra laga sem reglugerðin tekur til og tilnefnd hafa verið af Íslands hálfu sem lögbær stjórnvöld hafi þær heimildir sem gerð er krafa um í reglugerðinni. Markmið reglugerðarinnar er að tryggja eftirfylgni við lagaákvæði á sviði neytendaverndar, einkum þegar um viðskipti yfir landamæri er að ræða. Nefndin leggur til að þær heimildir Neytendastofu til vettvangsrannsókna, sem mælt er fyrir um í frumvarpinu, nái einnig til heimildar Neytendastofu til að leggja hald á gögn sem kunna að finnast við vettvangsrannsókn. Þá leggur nefndin til að nokkur ákvæði falli brott þar sem þau hafa verið færð yfir í annað frumvarp sem hún hefur haft til meðferðar (378. mál). Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: Á eftir orðunum „lög þessi taka til“ í 1. efnismgr. 1. gr. komi: og lagt hald á gögn. II.–IV. kafli falli brott. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Lúðvík Bergvinsson, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ásta Möller, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um starfstengda eftirlaunasjóði, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin fékk á sinn fund gesti eins og getið er um á þskj. 1130 og málið sem um er að ræða er enn fremur skýrt í því þingskjali. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu í samræmi við umsögn Fjármálaeftirlitsins um það, það er að við frumvarpið bætist þrjú ákvæði sem fjalli um varasjóð, upplýsingaskyldu og eftirlit. Slík ákvæði er að finna í tilskipuninni en voru ekki tekin upp í frumvarpið. Á það má benda að um þessar mundir eru engir slíkir sjóðir starfræktir hér á landi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Lúðvík Bergvinsson, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ásta Möller, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson.

Hæstv. forseti. Eins og hér kom fram þá er ég í hópi þeirra nefndarmanna sem skrifa undir þetta nefndarálit. En frumvarpið fjallar um starfstengda eftirlaunasjóði. Þetta er eitt af þeim málum sem tengjast aðild okkar að hinu Evrópska efnahagssvæði enda fylgir hér sem fylgiskjal tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins frá því í júní árið 2003. Það gildir um þetta eins og margt sem frá Evrópusambandinu kemur að við eigum ekki annarra kosta völ en fallast á þetta þó að í sumum tilvikum séu áhöld um hvort við höfum gengið of langt. Á dagskrá þingsins fyrr í dag var vikið að raforkutilskipun Evrópusambandsins sem kom fram í tilskipun og fyrir þingið á tíunda áratug síðustu aldar. Við vorum þá mörg með efasemdir um að það væri hyggilegt að samþykka þá tilskipun og spurðum hvort ekki væri eðlilegra að leita eftir undanþágu. Þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, taldi að við gætum ekki fengið undanþágu en nú hefur komið í ljós að svo var. Við þekkjum það t.d. núna með raforkumarkaðinn, ég held að Malta hafi fengið sérkjör hvað þetta snertir og er þá vísað til þess að efnahagseiningin sé smá og sama á að sjálfsögðu við um Ísland. Ég vildi vekja athygli á því að þetta er af sama meiði. Þetta er tilskipun frá Brussel sem við eigum fárra annarra kosta völ en að samþykkja. Hins vegar er eitt sem ég vildi ræða í þessu samhengi. Það er hugmyndin um starfstengda eftirlaunasjóði, hversu heppilegt fyrirkomulag það yfirleitt er. Í vetur kom fram hugmynd hjá fulltrúum stórfyrirtækja á Íslandi að þau settu á laggirnar starfstengda lífeyrissjóði þannig að öllum starfsmönnum - ég man nú ekki hvaða fyrirtæki það var, var það ekki FL-group sem setti fram þá hugmynd að allir starfsmenn FL-group greiddu inn í starfstengdan lífeyrissjóð? Þessi umræða fléttaðist síðan inn í fjárfestingarstefnu lífeyrissjóða og ég fyrir mitt leyti hef um það miklar efasemdir að fyrirtæki fái slíkt tangarhald á starfsfólki sínu og ráðstöfun fjármuna þess. Þannig að ég er með ákveðnar efasemdir um þessa hugmynd, um starfstengda eftirlaunasjóði. Ég held að Íslendingar hafi farið réttu brautina þegar við breyttum lífeyrislöggjöfinni eða grunnlöggjöf um lífeyrissjóð á árinu 1996. Sú löggjöf tók gildi í ársbyrjun 1997. Þá var tekin ákvörðun um að efla lífeyrissjóðakerfið en stefna að því í framtíðinni að færa ýmislegt sem nú er í almannatryggingum yfir á herðar lífeyrissjóðanna. Það er eitt sem stundum vill gleymast í þessari umræðu. Það er sú stóra spurning hvort hægt sé að geyma peninga. Menn sjá stundum lífeyrissjóði fyrir sér eins og eins konar söfnunarbauka, sparigrísi, sem menn setji peninga í og geymi þar til á þeim þarf að halda. Þannig eru lífeyrissjóðirnir ekki. Lífeyrissjóðirnir þurfa þegar þar að kemur að færa fjármuni til á nákvæmlega sama hátt, þótt leiðin sé önnur, og í gegnumstreymisskattkerfi. Peningana þarf að taka út úr atvinnulífinu og færa þá yfir til lífeyrissjóða og þá þarf atvinnulífið að hafa burði til þess að greiða vexti eða arð til lífeyrissjóðanna. Það er á þeirri forsendu sem ég hef verið hvatamaður þess að lífeyrissjóðirnir gæti hófsemi í vaxtastefnu sinni. Þeir mega ekki reisa of stífar kröfur á hendur heimilum og fyrirtækjum vegna þess að atvinnulífið verður að standa traustum fótum, stoðir þess þurfa að vera traustar, til þess að það geti risið undir þessari ábyrgð. Mér finnst menn oft hugsa of þröngt og gleyma því að þegar lífeyrissjóðirnir eru orðnir eins fyrirferðarmiklir í fjármálakerfi þjóðar og lífeyrissjóðirnir okkar eru þá ber þeim að hafa víðan sjóndeildarhring og hugsa um hagsmuni samfélagsins alls, ekki síst þegar vaxtaákvarðanir eru teknar. Ég var andvígur því ákvæði sem sett var inn í lífeyrissjóðalögin á sínum tíma, lögin frá 1996, þar sem segir að lífeyrissjóðirnir skuli ávallt leita eftir hæstu ávöxtun sem byðist hverju sinni að því tilskildu að fjárfestingin væri traust. Lífeyrissjóðunum ber alltaf að leita eftir hæstu ávöxtun. Þannig hafa vaxtahækkanir líka verið réttlættar.

Bestu.

Bestu, segir hv. þm. Pétur H. Blöndal og leitar þannig greinilega, eins og ég hef reynt að gera í túlkun þessa ákvæðis, að einhverjum leiðum fram hjá því að alltaf sé leitað eftir hæstu ávöxtun. Besta ávöxtun gæti þá rúmast innan þeirrar skilgreiningar sem ég er að reyna að draga hér upp. Það hafa nú hins vegar ekki allir verið á þessu máli í stjórnum lífeyrissjóða eins og dæmin sanna. Sjónarhornið er iðulega að mínum dómi of þröngt. Hvers vegna er ég að nefna þetta? Jú. Þrengst yrði sjónarhornið hjá hinum starfstengdu lífeyrissjóðum sem er tengt og nátengt fyrirtæki eða starfsgrein, þá væntanlega. Það má hafa mörg orð um þetta málefni, lífeyrissjóðina og lífeyrissjóðakerfið. En ég sé að fleiri þingmenn hafa óskað eftir orðinu og ég mun hugsanlega taka aftur til máls í þessari umræðu um mjög mikilvægt málefni.

Frú forseti. Þetta var afskaplega áhugaverð pæling hjá hv. þingmanni, heimspekileg, og minnir mig á það að árið 1979 flutti hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson frumvarp sem ég hafði samið fyrir hann um Lífeyrissjóð Íslands, gegnumstreymissjóð. Rökin í því frumvarpi voru einmitt þau að það skipti ekki máli þegar heil þjóð er að spara hvort það er gegnumstreymi eða söfnun. Það frumvarp dagaði reyndar uppi. Hv. þingmaður talaði um ávöxtunina, það má segja að öll ávöxtun sé eins á góðum og gegnsæjum markaði. Ef það eru háir vextir er fólgin í því áhætta. Ríkisskuldabréf eiga að gefa tóninn, það er hin raunverulega besta ávöxtun. Þess vegna er þetta orðað þannig í lögunum. Ég man sérstaklega eftir því að þetta er orðað sem besta áhætta og besta ávöxtun miðað við áhættuna. Áhætta og vextir tengjast því alltaf. Ég tek alveg undir með hv. þingmanni að þegar heil þjóð er farin að spara og lána sjálfri sér er þetta náttúrlega ekkert annað en tilflutningur. Það er alltaf hinn vinnandi maður sem á endanum borgar lífeyrinn. Hann sér alltaf um kynslóðirnar bæði fyrir framan sig og aftan. Þetta er hinn svokallaði kynslóðasamningur. Ég ætla ekki að fara nánar út í það svona seint að kvöldi á næstsíðasta degi þingsins, en það er áhugavert einmitt að ræða það hver stendur undir öllum bótum í þjóðfélaginu. Það er á endanum alltaf hinn vinnandi maður.

Hæstv. forseti. Nú bregður svo við að við erum sammála í lífeyrismálum, ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal, hvað varðar samskipti kynslóðanna. En ég vil benda á eitt, að þegar við tölum um ávöxtun þá erum við ekki bara að tala um vexti. Við erum einnig að tala um hlutabréf og annars konar fjárfestingar. Eitt af því sem ég hef viljað horfa til í fjárfestingum lífeyrissjóðanna er að þeir reyni að beina fjárfestingum sínum í farvegi sem eru uppbyggilegir fyrir samfélagið. Þetta hefur gerst í Þýskalandi og víðar þar sem lífeyrissjóðir hafa fjárfest í húsnæði, eru stóreigendur á því sviði. Ég hef verið með hugmyndir um hvernig hægt væri að ná þessu markmiði. Fyrst yrði að koma félögunum á laggirnar þannig að þau gætu plumað sig og sýnt fram á að þau væru arðsöm fyrirtæki. Þá væri komið að lífeyrissjóðunum að fjárfesta hugsanlega í slíkum fyrirtækjum.  Hver skyldi hafa grætt mest á fjárfestingum í fjármálafyrirtækjum þegar sviptingar hafa verið þar? Lífeyrissjóðirnir. Hvers vegna? Hvers vegna hafa þeir verið öflugustu braskararnir? Vegna þess að þeir hugsa um það eitt að ná í arð af fjárfestingunni sinni en eru  Niðurstaðan er sem sagt þessi, að lífeyrissjóðirnir eru 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta umhverfisnefndar um frumvarp til laga um losun gróðurhúsalofttegunda. Eins og fram kemur í nefndarálitinu þá fengum við nokkra gesti til að ræða málið og einnig bárust nefndinni umsagnir. Í örstuttu máli, virðulegi forseti, þá er í frumvarpi þessu fellt inn efni laga um að skrá losun gróðurhúsalofttegunda en í þeim lögum er kveðið á um þrjú meginatriði. Í fyrsta lagi um bókhald um losun gróðurhúsalofttegunda og bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi. Í öðru lagi er í þeim lögum ákvæði um skráningarkerfi fyrir losunarheimildir og í þriðja lagi er þar kveðið á um upplýsingaskyldu fyrirtækja sem losa verulegt magn gróðurhúsalofttegunda. Ákvæði þessara laga munu að mestu haldast óbreytt. Helsta nýmæli sem kveðið er á um í frumvarpinu er að tveimur flokkum atvinnurekstrar, annars vegar staðbundinni orkuframleiðslu með brennslu jarðefnaeldsneytis sem losar meira en 30.000 tonn koldíoxíðs árlega og hins vegar staðbundinni iðnaðarframleiðslu sem losar meira en 30.000 tonn koldíoxíðs árlega, verði óheimilt að starfa á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2012, nema aflað sé losunarheimilda vegna losunar koldíoxíðs. Lagt er til að þriggja manna úthlutunarnefnd, sem skipuð verði af umhverfisráðherra og í munu sitja fulltrúar iðnaðarráðuneytis, umhverfisráðuneytis og fjármálaráðuneytis, geri áætlun um úthlutun losunarheimilda vegna atvinnurekstrar sem fellur undir gildissvið laganna. Nefndin hefur það hlutverk að gera áætlun um úthlutun á losunarheimildum fyrir skuldbindingartímabilið, þ.e. fimm ár. Atvinnurekstur sem þegar er starfandi eða mun hefja starfsemi fyrir upphaf skuldbindingartímabilsins mun hafa forgang. Samkvæmt frumvarpinu er kveðið á um margþætt hlutverk Umhverfisstofnunar. Eins og samkvæmt lögum um að skrá losun gróðurhúsalofttegunda er stofnuninni ætlað að sjá um bókhald yfir losun gróðurhúsalofttegunda og bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi, auk skráningarkerfisins þar sem losunarheimildir Íslands eru færðar inn. Við þessi verkefni bætist að Umhverfisstofnun er falið að fara yfir umsóknir sem berast frá atvinnurekstri um losunarheimildir, að sjá um reikninga atvinnurekstrar og annarra lögaðila í skráningarkerfinu og fara yfir skýrslur atvinnurekstrar um losun koldíoxíðs. Undir þetta skrifa og leggja til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt sá sem hér stendur og hv. þingmenn Guðjón Ólafur Jónsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Kjartan Ólafsson og Sigurrós Þorgrímsdóttir. Meiri hlutinn telur að með frumvarpinu sé stigið mikilvægt skref í þá átt að móta lagaumgjörð um þennan mikilvæga málaflokk og búa til stjórntæki fyrir stjórnvöld til að skapa skilyrði fyrir því að staðið verði við alþjóðlegar skuldbindingar vegna losunar gróðurhúsalofttegunda.

Virðulegi forseti. Ég hafði vonast eftir meiri upplýsingum í framsöguræðu nefndarformanns, talsmanns meiri hlutans í málinu um það hvernig meiri hlutinn sjái fyrir sér að mögulegir stórlosendur á tímabilinu sem þurfa þá að afla sér heimilda ef þeir eiga að hefja hér starfsemi, hvernig þeim verði það mögulegt í ljósi stöðu þessara mála bæði innan lands og í alþjóðlegu samhengi, í ljósi þess hvernig ástandið er t.d. hjá Evrópusambandinu þar sem nokkur upplausn er nú í þessum málum, eins og kunnugt er, og markaðurinn ekki að virka sérstaklega vel Hvernig sér ríkisstjórnin eða meiri hlutinn fyrir sér að þetta gangi fyrir sig í þeim tilvikum? Er þetta ekki bara ávísun út í loftið á eitthvað sem kannski liggur alls ekki fyrir að geti gengið fyrir sig. Hvernig eiga þessir stórlosendur að afla sér þeirra heimilda og hvernig fer það fram í samhengi við þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands að þessu leyti?

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég áttaði mig ekki alveg á hvað hv. þingmaður var að fara. Það var ekki nokkur aðili sem hafði áhyggjur af því að við værum ekki að uppfylla þau skilyrði sem við höfum undirgengist með Kyoto-sáttmálanum með frumvarpinu. Í raun var það þannig að þær stofnanir sem eiga að halda utan um þetta eins og Umhverfisstofnun lögðu mjög hart að nefndinni að samþykkja frumvarpið. Um er að ræða tímabilið 2008–2012. Ef hv. þingmaður er að spyrja þann sem hér stendur hvað muni gerast eftir þann tíma og hver þróunin verður getur sá sem hér stendur eðli málsins samkvæmt ekki svarað því. Það liggur alveg hreint og klárt fyrir og við þekkjum það að við stöndum betur en aðrar þjóðir þegar kemur að loftslagsmálum og ef menn ætla að ná einhverjum árangri á því sviði verða menn að fara íslensku leiðina. Um það er ekki deilt. Þegar við berum okkur saman við önnur svæði, t.d. Evrópusambandið, er staða okkar sem betur fer góð. Hins vegar er alveg ljóst að ef menn ætla að ná árangri í loftslagsmálum í heild sinni verða mun fleiri aðilar að koma inn en einungis þær þjóðir sem núna hafa undirskrifað Kyoto-sáttmálann. Jafnvel þó að allt útstreymi frá þeim löndum, ríkjum, sem hafa skrifað undir Kyoto-sáttmálann, það væri skrúfað fyrir allt saman, þá mundi það duga lítt miðað við þær spár sem eru uppi, mjög lítið, varðandi útstreymi gróðurhúsalofttegunda. Þetta er bara liður í því og nauðsynlegt tæki fyrir þau eftirlitskerfi sem við erum með til þess að hafa stjórn á útstreymismálunum. Út á það gengur frumvarpið.

Virðulegi forseti. Ég er að sjálfsögðu að spyrja um stöðu þessara mála innan ramma gildandi samkomulags, Kyoto, fram til ársins 2012. Við vitum öll að framtíðin er óráðin þó að allt hnígi í þá átt að menn muni vilja taka miklu stærri skref á næsta tímabili til samdráttar í losun. Hér er um samning að ræða sem Ísland er aðili að og er þjóðréttarlega skuldbindandi í þeim skilningi. Ég held að það sé mjög ódýr leið, ef ég má orða það svo, að ætla að vísa ábyrgðinni yfir á fyrirtækin og segja að þau verði að kaupa sér losunarkvóta, það sé bara þeirra mál, því skuldbindingin er þjóðréttarleg. Ísland hefur undirgengist þetta og ef þarna er verið að vísa á viðskipti samkvæmt einhverju regluverki sem tæpast er til eða alls ekki til og óvíst er að muni nokkuð virka eða verði nokkuð til staðar er þetta þá í raun og veru ekki feluleikur, hálfgerður flótti, til þess að reyna að láta líta svo út sem við séum að taka á þessum málum þó við séum kannski alls ekki að gera það? Ríkisstjórnin er auðvitað í grenjandi vandræðum með framgöngu sína í málinu vegna þess að það hafa ekki verið settir neinir fyrirvarar í undirbúningsferlin hjá stóriðjufyrirtækjunum sem eru að undirbúa gríðarlega aukningu í losun. Auðvitað eru það gríðarlega afdrifarík mistök að hafa ekki sett strax fyrirvara þannig að fyrirtækjunum væri það ljóst að óvissa væri um það hvort þau gætu nokkuð hafið hér starfsemi vegna þess að þessi mál yrði að leysa. Eða ætlum við að standa þannig að málum að í lokin á tímabilinu, jafnvel þó að losunin sleppi vegna meðaltalsreglunnar, séum við komin langt út fyrir öll mörk í fullkominni óvissu um hvað við tekur eftir 2012? Þetta verkar á mig eins og hálfgerður kattarþvottur og þess vegna var ég að vona að hv. þingmaður gæti útskýrt: Hvað hefur ríkisstjórnin fyrir sér í því að þetta muni yfir höfuð ganga?

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki á því hvað hv. þingmaður er að fara þegar hann talar um að ríkisstjórnin sé í grenjandi einhverju, ég náði ekki hvað það var. Það er aukaatriði. Og að halda því fram að það sé ábyrgðarlaust að vísa þessu á fyrirtækin, það er mjög sérkennilegt. Það hefði verið ábyrgðarlaust ef við hefðum vísað þessu á ríkissjóð. Það hefði verið ábyrgðarlaust. Algerlega ábyrgðarlaust. Það er alveg ljóst að samkvæmt þessu frumvarpi, verði það að lögum, er ábyrgðin fyrirtækjanna. Það er ekki á ábyrgð ríkisins að sjá til þess að þau hafi losunarheimildir um alla framtíð. Það er lykilatriði. Það er algerlega lykilatriði. Ég trúi því ekki að hv. þingmaður sé fylgjandi því að ríkissjóður ætli að gangast í ábyrgðir.  Ef við berum okkur saman við önnur lönd, sem er mjög gott, og sérstaklega hvet ég menn til þess að skoða samanburð við Evrópusambandið, kemur margt athyglisvert í ljós í því samhengi.

Forseti. Þetta mál, það er rétt að segja það í byrjun, er merkilegt. Vegna þess að í því er í fyrsta sinn hérlendis brugðist með lögum við þeirri loftslagsvá sem þegar ógnar aðstæðum manns og náttúru á jörðinni og markar af okkar hálfu upphaf baráttu gegn loftslagsbreytingum þeim sem hættulegar eru og auðvitað líka aðlögun að þeim tíma sem í vændum er. Það verður líka að segja að frumvarpið er vel samið og greinilegt að hér hafa góðir fagmenn verið að verki, væntanlega starfsmenn umhverfisráðuneytisins. Þá verð ég í þriðja lagi að segja að þetta er ekki gott frumvarp vegna þess að í því er að vísu brugðist við loftslagsvá að orðinu til en í raun og veru er verið að skapa stjórnvöldum leið til þess að sleppa fram hjá skuldbindingum sem þau hafa tekist á hendur fyrir hönd íslensku þjóðarinnar með þjóðum veraldar í þessu efni. Það er ástæðan til þess að minni hluti umhverfisnefndar gat ekki orðið samferða meiri hlutanum í afstöðu sinni til málsins. Meiri hlutinn gerði það að vanda að taka einfaldlega undir það sem að honum var rétt og það kemur ágætlega fram í því stutta og efnislitla nefndaráliti sem var hér lesið áðan í stuttri og efnislítilli ræðu formanns hv. umhverfisnefndar. En nefndarálit okkar er öllu lengra og við það eru fest nokkrar umsagnanna, þær sem einkum snerta það mál sem við gerum athugasemdir við, þannig að menn fyrtist nú ekki aðrir sem umsagnir sendu alveg ágætar. Ég bendi m.a. á vandaðar umsagnir Skógræktar ríkisins og Landgræðslunnar um málið, auðvitað þann þátt þess sem sérstaklega snýr að þeim og ber ekki hæst í hinni almennu umræðu um málið þó það séu ákaflega merkileg fræði og merkileg framtíð sem gæti blasað við í þeim efnum. Minnihlutaálit okkar er svona: Markmið frumvarpsins er í 1. gr. sagt vera að skapa skilyrði fyrir stjórnvöld til þess að standa við alþjóðlegar skuldbindingar Íslendinga um að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda. Skilyrði þessi á með frumvarpinu að skapa á þann hátt að stjórnvöld fá lagaheimild til að úthluta stóriðjufyrirtækjum losunarkvóta og eru laus allra mála gagnvart stóriðjunni þegar þeim kvóta sleppir. Hér er fyrst og fremst um að ræða losunarheimildir samkvæmt undanþáguákvæðinu við Kyoto-bókunina, 14/CP.7, eins og hún heitir, en einnig verður úthlutað til stóriðju hluta af almennum losunarkvóta Íslendinga á fyrsta Kyoto-tímabilinu, 2008–2012. Treyst er á að hlutdeild annarra uppsprettna en stóriðju verði á þessum tíma minni en svo að gangi á stóriðjukvótann, sem alls er talinn 10,5 millj. tonna af koltvísýringi, CO2, og koltvísýringsígildum. Þar af teljast 8 millj. tonna heimilar samkvæmt undanþáguákvæðinu (1,6 millj. tonna á ári) en 2,5 millj. tonna koma af almenna kvótanum, sem samtals er rúmar 18,5 millj. tonna á tímabilinu eða rúmlega 3,7 millj. tonna á ári. Þessum heimildum, 10,5 milljónum tonna, skal úthlutað árlega en þó ekki í jöfnum skömmtum á hverju ári heldur er gert ráð fyrir að úthlutunarnefndin geti úthlutað fleiri losunarheimildum á síðari hluta tímabilsins en hinum fyrri. Og reyndar öfugt ef í það færi en samkvæmt eðli máls er hér gert ráð fyrir því að þær verði færri á fyrri hluta tímabilsins en að lokum þess. Losun stóriðju samkvæmt undanþáguákvæðinu getur því verið umtalsvert meiri á síðasta Kyoto-árinu, árið 2012, en að meðaltali á tímabilinu. Fyrirtækin sem um sækja fá heimildirnar ókeypis. Þegar fer að þynnast í heimildabirgðunum skal nefndin úthluta samkvæmt matskenndum reglum sem miðast við að fyrstur fái sá sem fyrstur kemur. Fyrirtæki sem ekki hefur náð frísæti í kapphlaupinu getur aflað sér meiri kvóta með því að kaupa losunarheimildir erlendis. Auk þess er hægt að afla sér aukaheimilda með bindingu í gróðri eða með samstarfi í þróunarríkjum og Austur-Evrópuríkjum einkum, samkvæmt svokölluðum sveigjanleikaákvæðum Kyoto-bókunarinnar. Minni hluti umhverfisnefndar fagnar því að loksins skuli komið fram frumvarp sem gerir íslenskum stjórnvöldum kleift að hafa hemil á losun frá stóriðju, segjum við hér í nefndarálitinu eftir að hafa stuttlega lýst meginatriðunum í frumvarpinu. Við teljum hins vegar að frumvarpinu sé verulega áfátt í mikilvægum atriðum og flytjum breytingartillögur sem ætlað er að bæta úr helstu ágöllunum. Í fyrsta lagi. Við gagnrýnum að í frumvarpinu er í raun ekki kveðið á um neins konar árangur við samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Tengsl frumvarpsins við nýlega loftslagsstefnu ríkisstjórnarinnar eru engin. Þar er talað um samdrátt um 50–75% árið 2050, eftir 43 ár, miðað við losunina 1990 en í frumvarpinu er í raun gert ráð fyrir verulegri aukningu losunar á Íslandi til 2012 og jafnvel eftir þann tíma. Þetta stríðir gegn markmiðum loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna og stríðir gegn skuldbindingum Íslendinga með þeim samningi. Ríkisstjórnin er óspör á fögur fyrirheit fyrir hönd næstu kynslóða í loftslagsstefnuplagginu. En þegar kemur að stóriðjuáformum í þessu frumvarpi gleymast hinar háleitu hugsmíðir. Í öðru lagi. Við teljum óheppilegt að blandað sé saman úthlutun samkvæmt undanþáguákvæðinu og úthlutun úr almenna kvótanum, og gagnrýnum að tekinn sé af handahófi hluti almenna kvótans og settur til stóriðjuúthlutunar. Vissulega er rökrétt að til slíkrar úthlutunar séu settar losunarheimildir í samræmi við losun frá verunum í Straumsvík og á Grundartanga fyrir 1990. Ekki er hins vegar eðlilegt að reikna með úthlutun til stóriðju úr almenna kvótanum umfram það, nema um sérstök tilvik sé að ræða. Fyrir þeim ætti þá að gera ráð sérstaklega, svo sem Sementsverksmiðjunni, sem rætt hefur verið um í þessu sambandi en lítið fjallað um í frumvarpi hæstv. ráðherra, og hugsanlegri rafskautaverksmiðju á Katanesi sem þegar hefur fengið starfsleyfi en efast er um að í gagn komist. Og má bæta við að flestir þeir sem ég hef heyrt í vona nú að það verði ekki. Þessi staða er sérlega óheppileg vegna þess að gert er ráð fyrir að losunarheimildirnar séu ókeypis en að fyrirtækin sem ekki komast í fríriðilinn þurfi að kaupa sér heimildir. Gallarnir verða hins vegar þolanlegri ef samþykktar eru breytingartillögur okkar um gjaldtöku og takmörkun á aukaheimildir. Í nafni einfaldleikans höfum við því ekki borið fram beinar breytingartillögur við þetta. Í þriðja lagi. Við höfnum reikningskúnstum með þær heimildir sem fylgja undanþáguákvæðinu. Vissulega er það rétt að heimildirnar á Kyoto-tímabilinu, 2008–2012, miðast við meðaltal áranna fimm. Með þeirri reglu var raunar reynt að koma í veg fyrir í samningunum að rustaríki fyndu sér þá löglegu leið fram hjá skuldbindingum sínum að losa mikið hluta af tímabilinu en lækka sig síðan niður í lokin, ef miðað hafði verið við síðasta árið. Með því að treysta á uppsöfnunaraðferðina, með þessari reikningskúnst, fer ríkisstjórnin á svig við skuldbindingar Íslendinga. Ljóst er að sú stóriðja sem nú er ákveðin, þ.e. Alcan án stækkunar umfram 1990-losun, Járnblendið umfram 1990-losun án frekari stækkunar, Norðurál og Fjarðaál, mundi að meðtaldri stækkun í Straumsvík losa meira í lok Kyoto-tímabilsins en nemur ársmeðaltalinu 1,6 millj. tonna. Í athugasemdum við frumvarpið segir að heildarlosun sem fellur undir undanþáguákvæðið frá framangreindum verum fullbyggðum auk álvera í Helguvík og við Húsavík yrði 2,7 millj. tonna, 1,1 millj. tonna meiri en ársmeðaltal samkvæmt undanþáguákvæðinu. Ég endurtek. Í athugasemdum við frumvarpið segir beinlínis að ein þeirra sviðsmynda eða „scenarioa“ sem reiknað hefur verið út og er mjög sennilegt, eitt af því sem er sennilegt að gerist, þó að menn kunni að hafa aðra löngun, er það að heildarlosun sem fellur undir undanþáguákvæðið frá verunum sem ég taldi áðan, auk álveranna í Helguvík og á Húsavík, yrði samtals 2,7 millj. tonna, 1,1 millj. tonna meiri en gert er ráð fyrir að meðaltali á þessum árum fimm samkvæmt hinu fræga undanþáguákvæði sem stundum er kallað íslenska ákvæðið en ég hef nú nefnt stundum íslensk/mónakóska ákvæðið vegna þess að það eru tvö ríki í heiminum sem hafa tilkynnt að þau vilji nýta sér það. Það eru stórveldin Ísland og Mónakó. Svona er þetta. Þetta þýðir það, forseti, að menn væru auðvitað komnir langt yfir þetta meðaltal 1,6 millj. sem að vísu er heimilt en í ársbyrjun 2013 eru menn sem sé með þessar 2,7 millj. ef ekki í ársbyrjun 2013, þá á árinu 2014, 2015, 2016 eftir því hvað þessi ver eru ör í uppbyggingu og má í raun og veru einu gilda. Hér segir líka: Að vísu er ekki líklegt að losunin gæti orðið svo mikil árið 2012 vegna byggingarhraðans en mundi ná því marki næstu árin þar á eftir. Þótt heildarlosun árin 2008–2012 næði enn ekki þeim 8 millj. tonna sem leyfð eru á tímabilinu er augljóst að íslensk stjórnvöld væru með þessu að misvirða skuldbindingar sínar þar sem varla væri unnt að koma þessari losun niður fyrir meðaltalsmörkin á næstu árum frá 2013 þegar almennt er búist við dagskipun um verulegan samdrátt í þeim samningi sem nú er verið að hefja viðræður um. Með kúnstum af þessu tagi kynnu Íslendingar að verða settir í skammarkrók samkvæmt Kyoto-bókuninni og gert að draga meira úr losun en ella. Verra væri þó jafnvel að þjóðin og stjórnvöld hennar yrðu talin meðal skussa og rusta í alþjóðlegum umhverfismálum. Það veikti virðingu þjóðar og ríkis, ímynd, viðskiptavild alls kyns og samningsstöðu. Í þýsku lögfræðiáliti sem skrifað var fyrir Náttúruverndarsamtök Íslands eru lokaorðin þessi, í þýðingu Markmáls sem samtökin létu útbúa, með leyfi forseta: „Til að sinna skyldum sínum samkvæmt alþjóðalögum, en þó einkum og sér í lagi samkvæmt ákvæði 14/CP.7, er Íslandi heimilt að nýta að fullu undanþáguna um þær 8 milljónir tonna af CO2 sem veitt var og ber ekki skylda til að sækja um á ári hverju að fá til ráðstöfunar 1,6 milljónir tonna af CO2. Þrátt fyrir þetta“ - segja Þjóðverjarnir - „getur ríkisstjórnin ekki sótt um að auka umfang verkefnisins og útblástur sem fellur undir þetta ákvæði með það fyrir augum að skapa óbreytt ástand (status quo)“ - í frumtexta - „og heimila landi að undanskilja iðnaðinn frá reglugerð um útblástur. Slíkt myndi brjóta í bága við þá skyldu Íslands að draga úr útblæstri til lengri tíma litið. Ef Ísland reyndi að semja á ný um svipaðar undanþágur fyrir næsta samningstímabil myndi það ganga á svig við og vera andstætt skuldbindingum þess samkvæmt alþjóðalögum.“ Ég kýs að endurtaka þessa setningu vegna þess að hún er mikilvæg, með leyfi forseta: „Ef Ísland reyndi að semja á ný um svipaðar undanþágur fyrir næsta samningstímabil myndi það ganga á svig við og vera andstætt skuldbindingum þess samkvæmt alþjóðalögum. Slíkt gæti einnig orðið efniviður í hugsanlega kröfu um ábyrgð ríkisins þar sem slíkt væri ekki í samræmi við að sýna kostgæfni við að hindra og lágmarka tjón af völdum loftslagsbreytinga.“ Það má spyrja sig hvað þetta álit þýsku lögfræðinganna þýðir. Þar kemur tvennt til greina. Ef Íslendingar fara óvarlega þá getur auðvitað vel verið að í gang fari refsiákvæði Kyoto-samningsins. Það segja þó vísir menn að það sé ólíklegt, í fyrsta lagi að Íslendingar fari svo óvarlega og í öðru lagi að menn mundu beita því. En það er auðvitað alveg ljóst ef þetta fer svona að menn fara ekki bara yfir heldur bara verulega yfir þau mörk sem sett eru að meðaltali jafnvel þó þeir færu ekki yfir heildartöluna þá mundu Íslendingar ekki njóta neinnar vildar í samningunum framvegis og eiga þó við það að stríða að eftir það sem fyrirhugað er núna í stóriðju, sem umhverfisráðherra hefur sagt sem frægt er að sé ekki vandinn heldur lausnin, þá er hætt við að hin fræga umhverfisásýnd Íslendinga brotni niður gagnvart tölum um meðallosun á íbúa sem yrði þá sennilega komin í það sem stundum er kallað topp tíu listinn og jafnvel komin í topp fimm listann. Uppsöfnun losunarheimilda, segjum við hér í nefndarálitinu, stríðir gegn markmiðum loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna og skuldbindingum Íslands gagnvart þeim samningi. Við leggjum því til að við úthlutun losunarheimilda samkvæmt undanþáguákvæðinu verði miðað við að losun sé ekki meiri en 1,6 milljón tonn á síðasta ári Kyoto-tímabilsins, 2102. Hér er fyrsta efnislega breytingartillaga okkar. Hér hefur henni verið lýst. Hún felst í því að við úthlutunina skuli þess gætt að árið 2012 sé ekki meiri heildarlosun frá stóriðju á Íslandi samkvæmt undanþáguákvæðinu en nemur meðaltalinu á þessum fimm árum. Það er gert til þess að næsta ár, árið 2013, verði síður hætta á því að á Íslandi sé losað meira af koltvísýringi samkvæmt þessu ákvæði en nemur þessu meðaltali og er gert beinlínis til að bæta samningsstöðu Íslendinga og sjá til þess að núverandi ríkisstjórn brjóti ekki með ráðslagi sínu í raun þann samning sem hér er um að ræða og geri okkur torvelt að fara í næsta tímabil. Í fjórða lagi. Losunarheimildir Íslendinga á Kyoto-tímabilinu eru takmörkuð verðmæti. Ég kýs að nota það orð hér og við í nefndarálitinu í staðinn fyrir takmörkuð gæði, hvað þá auðlindir, vegna þess að þau orð eiga miklu síður við um það sem hér er um að ræða. En „takmörkuð verðmæti“ hljóta menn að fallast á að geti gilt um þessar heimildir. Sjálfsagt er að skapa hagræna hvata sem víðast til að draga úr notkun losunarheimildanna. Hætt er við að með úthlutun gjaldfrjálsra losunarheimilda sé ýtt undir hefðarhald á þessum heimildum, að fyrirtækin sem úthlutað verður ókeypis kvóta telji sig eiga hann með nokkrum hætti og geri á þeim grunni kröfur í framhaldinu, eftir árslok 2012. Saga fiskveiðistjórnar á Íslandi undanfarna áratugi sýnir vel hætturnar sem í þessu felast. Andrúmsloft fellur undir náttúrugæði í skilningi auðlindanefndarinnar sem skilaði skýrslu sinni árið 2000. Þar er vísað til þess að með tímanum kynni að vera æskilegt að fella andrúmsloft eins og aðrar nýtanlegar auðlindir sem ekki eru í einkaeign undir þjóðareign. Þetta kannast menn við úr umræðu síðustu daga. Sá tími virðist nú runninn upp þar sem réttur til að nýta auðlindina andrúmsloft með þeim hætti sem frumvarpið fjallar um er orðinn takmarkaður og eftirsóttur. Í því ljósi er allsendis óhæft að úthluta þeim rétti án reglna um jafnræði og endurgjald. Við tökum í þessum efnum undir sjónarmið sem fram koma í umsögn Orkustofnunar, þar sem talið er, með leyfi forseta: „... mjög mikilvægt að strax í upphafi sé mótuð heildarstefna um þá aðferðafræði sem notuð verði til framtíðar við úthlutun og hugsanlegt endurgjald fyrir þau takmörkuðu gæði sem til verða við takmarkanir á losun gróðurhúsalofttegunda.“ Orkustofnun lýsir áhyggjum sínum af því að með þessu sé verið, með leyfi forseta: „... að skapa fordæmi um varanlega ráðstöfun á losunarkvótum á grundvelli sögulegra viðmiða, án endurgjalds“. Þetta kannast menn líka við. Hér hljómar saga fiskveiðistjórnarmála. Minnt er á það kerfi framseljanlegra losunarkvóta sem nú er verið að koma upp innan Evrópusambandsins og að lokum væntanlega á öllu Evrópska efnahagssvæðinu, og bent á að hinar takmörkuðu losunarheimildir hafi þegar fengið á sig verðgildi, með leyfi forseta: „Löggjafarvaldið verður því að vera sér meðvitað um að með úthlutun á losunarheimildum“ - segir Orkustofnun - „nú kunni að vera lagður grunnur að fyrirkomulagi sem muni hafa afleiðingar langt fram yfir það tímabil sem frv. þetta fjallar um, þ.e. árin fram til 2013.“ Ég ætla að lesa þessa setningu aftur ef vera kynni að hæstv. umhverfisráðherra hefði ekki heyrt hana. Orkustofnun segir, með leyfi forseta: „Löggjafarvaldið verður því að vera sér meðvitað um að með úthlutun á losunarheimildum nú kunni að vera lagður grunnur að fyrirkomulagi sem muni hafa afleiðingar langt fram yfir það tímabil sem frv. þetta fjallar um, þ.e. árin fram til 2013.“ Það sem hér er auðvitað verið að segja á ákaflega kurteislegan hátt, þann hátt sem hæfir virðulegri ríkisstofnun eins og Orkustofnun, er að ef menn samþykkja þetta frumvarp óbreytt þá leggja þeir sig í þá hættu að hafa þar með samþykkt gjafakvóta til tiltekinna fyrirtækja sem þau verði mjög treg að láta af hendi og kunni að lokum að líta á sem sína eign. Allt þekkjum við þetta einmitt úr hinni löngu og erfiðu sögu fiskveiðistjórnar sem er ekki lokið og átti hér á umliðnum dögum einn í senn dapurlegasta og fyndnasta, hlægilegasta, kaflann í sinni sögu. Að nefndarálitinu á ný: Við leggjum til að hugsað verði til framtíðar í þessum efnum og strax komið á fót skipan sem miðast við að losunarheimildirnar séu takmörkuð verðmæti í þjóðareigu sem afhentar eru til tímabundinnar nýtingar gegn gjaldi. Þessi skipan er í góðu samræmi við mengunarbóta- eða greiðsluregluna sem væntanlega verður lögleidd á þessu þingi sem ein af meginreglum umhverfisréttar. Nú er það að vísu í tvísýnu. En það er að minnsta kosti ekki vegna andstöðu okkar við þessar meginreglur í stjórnarandstöðunni sem þær kunna að þurfa að bíða hér á löggjafarþinginu. Eðlilegt er að miða við að gjaldsupphæð sé hverju sinni sem næst markaðsverði. Gjaldsupphæð sem hér er lögð til, 100 kr. fyrir losunarheimildina á ári, miðast við 10% af markaðsverði á losunartonni innan ESB nú. Hér þarf kannski nánari útskýringu. Eins og menn vita sem hafa aðeins fylgst með þessum málum þá hefur saga losunarheimilda sem vöru, eða sem að minnsta kosti sem verðmætis sem borgað er fyrir, sem keypt er og seld innan Evrópusambandsins, þ.e. hún hefur rokkað nokkuð til. Upphaflega var nokkuð hátt eða hærra verð á þessum heimildum. Um nokkra hríð var verðið um tíu evrur, rétt fyrir neðan tíu evrur. Þegar ég gúgglaði verðið inn um daginn á tölvuna þá fékk ég átta dollara. Það var svona fyrir þremur vikum eða svo, á einum stað. En nú mun verðið vera allmiklu lægra, sem nemur einni evru. Menn búast nú ekki við að það standi lengi. En við verðum að taka mark á því sem hér segir enda erum við ekki að setja gjaldsupphæð til þess einkum að ríkið hagnist, ekki að sinni, heldur til þess að skapa grundvöll að því kerfi sem Orkustofnun meðal annars óskar eftir. Það er síðan að sjálfsögðu ætlunin að löggjafinn fylgist með þessu verði í samvinnu við ráðuneytið og hækki það og lækki eftir því sem þurfa þykir miðað við heimsmarkað eða einkum markaðinn innan Evrópusambandsins og ef til vill á öllu Evrópska efnahagssvæðinu þegar fram líða stundir. Við höldum áfram að lýsa örlítið hvers vegna við miðum við 10%: Árið 2008 fá samsvarandi fyrirtæki þar aðeins 90% af losunarheimildum gjaldfrítt og þurfa því að draga saman um 10% eða kaupa losunarheimildir sem því nemur. Þess er vænst að verðið hækki ytra á næstu árum og er eðlilegt að fylgja þeirri þróun eftir með nýrri lagasetningu um gjaldið þegar þurfa þykir, jafnvel fyrir hverja úthlutun, eins og tíðkast um önnur gjöld sem Alþingi ákveður. Vel kann svo að vera að í framtíðinni þyki uppboðsleið heppilegri við úthlutun losunarheimilda, einkum ef hún verður víðtækari en nú er fyrirhugað. Því álver í vinnslu hefur í sjálfu sér ekki mikinn möguleika á að draga saman notkun sína eða losun sína innan árs og möguleikinn fyrir álver felst auðvitað hvað koltvísýringinn varðar einkum í því að þróa nýja tækni sem kæmi í stað kolarafskautanna sem nú eru notuð. Það er auðvitað það sem álverin hafa hikað við að gera. Það er kostnaðarsamt að koma þeirri tækni áleiðis. Því er haldið fram meðal þeirra sem með þessu fylgjast að þau séu treg til þess meðal annars vegna þess að þau ætli sér áður að fullnýta alla þá ódýru orku sem í heiminum finnst sem er auðvitað ástæðan fyrir því að álverin eða álfyrirtækin eru nú að flýja Evrópu og þá hluta Bandaríkjanna þar sem raforkan er dýr og setjast að á, mér liggur við að segja, þróunarsvæðum hvað þetta varðar, svo sem á Íslandi þar sem stjórnvöld auglýstu fyrir aðeins fáum árum að hér væru „lowest energy prices“, segi ég á alþjóðaviðskiptatungumálinu, lægsta orkuverð í heimi, nánast útsöluverð eða eins konar brunaútsöluverð. Í frumvarpinu er miðað, segir í nefndarálitinu, við árlega úthlutun losunarheimilda og er ekki líklegt að heimildir verði framseldar innan ársins nema þá í sérstökum tilvikum. Ekkert mælir í sjálfu sér gegn slíkri sölu, vegna þess að þá er ekki verið að selja eignir heldur í raun bara verið að selja afgang af heimildum innan árs eins og við þekkjum úr fiskveiðiumræðunum, en búa þarf svo um hnúta að hægt sé að skila heimildum aftur á kaupverði, að leggja heimildirnar inn. Ég gleymdi að geta þess að þessi kafli var auðvitað um aðra breytingartillögu okkar, þá að tekið verði gjald fyrir heimildir þær sem úthlutað verður, 10,5 milljónir tonna samkvæmt frumvarpinu, sem er tala sem við út af fyrir sig breytum ekki þó við efumst um hana eins og áður segir. Þetta er ein af þremur breytingartillögum sem við hér flytjum, auk orðalags sem skýrt verður síðar. Í fimmta lagi: Við teljum afar óheppilegt að leyfa fyrirtækjum sem ekki telja sig fá nægar losunarheimildir við úthlutun að kaupa ótakmarkaðan aukakvóta erlendis. Eins og mál standa nú yrði úthlutunarkerfi losunarheimilda eina stjórntækið sem almannavaldið hefði til að stýra þróun og frekari uppbyggingu stóriðju á landinu, en með leyfi því sem í frumvarpinu felst til að kaupa losunarheimildir óhindrað að utan væru öll bönd brostin. Ekki má gleyma að þetta er einnig siðferðilegt álitamál og varðar meðal annars ímynd og orðspor þjóðarinnar. Áður en lagt er á þá braut að heimila kaup á losunarheimildum erlendis þarf að fara fram grundvallarumræða um hvort Ísland eigi að verða miðstöð stóriðju sem rekin er á erlendum losunarheimildum. Losun á hvert mannsbarn er þegar orðin veruleg á Íslandi og ef heldur fram sem horfir gætu Íslendingar við lok Kyoto-tímans lent í hópi þeirra þjóða sem mest menga að höfðatölu og værum þar með orðin helstir ábyrgðarmenn loftslagsvárinnar sem losunin veldur. Þá er ljóst að óheft kaup að utan ykju þrýsting á enn frekari uppbyggingu stóriðju, sem nú þegar hefur krafist mikilla umhverfisfórna í íslenskri náttúru vegna orkuöflunar, auk þeirra beinu skaðlegu áhrifa sem stóriðja hefur á næsta umhverfi sitt. Við tökum undir með Náttúrufræðistofnun sem segir í umsögn sinni að það sé „siðferðilega rangt að heimila fyrirtækjum sem hér starfa kaup á losunarheimildum erlendis fyrir atvinnustarfsemi sem getur spillt íslenskri náttúru“. Við leggjum því til að kaup losunarheimilda að utan séu háð samþykki Alþingis hverju sinni. Þetta er þriðja tillaga okkar. Við leggjum ekki til að þau verði bönnuð. Við viljum sýna skilning og skapa svigrúm til þeirra aðstæðna sem upp geta komið hér á næstu árum í því kapphlaupi sem ríkisstjórnin hefur skapað með stóriðjustefnu sinni milli álfyrirtækjanna. Við erum ekki í sjálfu sér að dæma það fyrir fram hvernig það verður en við erum að segja að það eigi að vera háð samþykki Alþingis hverju sinni með þeim hætti að óski fyrirtæki eftir kaupum á erlendum losunarheimildum eða komi hér með slíkar losunarheimildir í vasanum þá skuli umhverfisráðherra leggja það mál fyrir þingið til samþykktar eða synjunar hverju sinni. Um bindingu í gróðri (og hugsanlega í bergi í framtíðinni) gegnir öðru máli, enn fremur um erlent samstarf. Á skrifstofu loftslagssamningsins í Bonn er nú unnið að því hörðum höndum að semja reglur um bindingu og lítur út fyrir að þær verði viðamiklar og strangar. Ólíklegt er að hér verði um verulega umfangsmikil verkefni að ræða á þessu sviði - og þá er átt við gróðurinn því að hitt er auðvitað það langt fram í tímann að erfitt er að ræða það í alvöru á þessu stigi - en ákvæðið um gróðurbindingu gæti þó reynst landgræðslu- og skógræktarverkefnum talsverð lyftistöng. Þess verður að gæta í því sambandi að ekki sé ráðist í gróðurbindingu þvert á náttúruverndarsjónarmið, og sjálfsagt er einnig að leggja slík sjónarmið til grundvallar erlendu samstarfi. Við leggjum því fram breytingartillögu þá sem bent er á í umsögn Náttúrufræðistofnunar um að gæta slíkra sjónarmiða við hagnýtingu sveigjanleikaákvæðanna. Hér höfum við farið yfir þau fimm atriði sem við teljum athugunarverð og aðfinnsluverð í þessu frumvarpi og þær þrjár breytingartillögur, þrjár og hálfa, fjórar raunar, sem við leggjum fram. Lokaorð okkar í nefndarálitinu eru þessi: Nái þetta frumvarp fram að ganga óbreytt kann það að leiða til þess að samningsmarkmið ríkisstjórnarinnar í viðræðum um framhald Kyoto-bókunarinnar taki öðru fremur mið af hagsmunum stóriðju en ekki þeim brýnu hagsmunum íslensku þjóðarinnar að vinna með öðrum innan alþjóðasamfélagsins að því markmiði að draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda og vinna með því gegn hættulegum loftslagsbreytingum. Þá ber að hafa í huga að Íslendingar eiga þess kost að verða í fararbroddi við að draga úr brennslu jarðefnaeldsneytis með nýtingu endurnýjanlegrar og umhverfisvænnar orku. Til að nýir orkugjafar eða orkuberar leysi jarðefnaeldsneyti af hólmi í samgöngum og fiskveiðum þarf mikla innlenda orkuframleiðslu. Gáleysisleg ákvæði frumvarpsins um uppsöfnun og innflutning losunarheimilda ýta undir enn frekari stóriðju sem gæti tekið upp orkuöflunarleiðir sem ella væru nýttar til þess arna. Að samþykktum þeim breytingartillögum sem hér eru lagðar til getur frumvarpið markað þáttaskil í starfi Íslendinga gegn loftslagsvá í heiminum. Það getur einnig skapað stjórnvöldum skilyrði til að virða með sóma skuldbindingar Íslendinga samkvæmt Kyoto-bókuninni og undanþáguákvæðinu frá Marrakesh. Með breytingartillögunum væri einnig dregið úr þeim vanda sem skipan mála að frumvarpinu óbreyttu skapar Íslendingum við lok Kyoto-tímabilsins. Frumvarpið svo breytt legði grundvöll að skynsamlegum og framsýnum samningsmarkmiðum Íslendinga í komandi viðræðum um næsta tímabil eftir árslok 2012. Hér stendur í nefndarálitinu ártalið 2102 en ég óska eftir að það verði rækilega leiðrétt hjá þeim sem það geta, 2012, við enda Kyoto-tímans. Hins vegar kann að vera, forseti, að Kyoto-bókunin hafi áhrif til ársins 2102 og ekki ósennilegt að þá séum við enn að glíma við þennan vanda, vonandi þó leifar hans og komin m.a. í hagkerfi og samfélag sem tekur mið af þeirri hættu sem nú steðjar að okkur. Allt annað samfélag að ég vona, þó að það verði vonandi líka byggt á grundvallargildum í íslensku samfélagi og vestrænum samfélögum, allt annað hagkerfi þó að ég telji að það verði líka byggt á grunngildum heiðarlegrar samkeppni og samfélagslegrar ábyrgðar sem er ekki lengur pólitískur kostur heldur samfélagsleg þörf. Ég ætla að lokum, forseti, að lesa úr nokkrum umsögnum sem þessu nefndaráliti fylgja. Fylgiskjöl með þessu nefndaráliti eru umsagnir frá Náttúrufræðistofnun Íslands, Orkustofnun, Landvernd og Náttúruverndarsamtökum Íslands. Ég gat þess áðan að fleiri merkar umsagnir hefðu borist okkur um þetta frumvarp en þessar fjalla aðallega um það efni sem ég er hér að lesa upp í nefndaráliti okkar í minni hlutanum. Í umsögn frá Náttúrufræðistofnun Íslands, sem áður var vitnað til, segir þetta m.a., með leyfi forseta: „Náttúrufræðistofnun Íslands vill einnig nota þetta tækifæri til að lýsa ánægju með nýja loftslagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem umhverfisráðherra kynnti hinn 5. febrúar sl. Eitt af meginmarkmiðum loftslagsstefnunnar er að „nettólosun gróðurhúsaloftegunda minnki um 50–75% til 2050 miðað við nettólosun árið 1990“ Þessa metnaðarfulla markmiðs sér þó því miður ekki stað í umræddu lagafrumvarpi sem gerir ráð fyrir því að Ísland fullnýti Kyoto-heimild til að auka losun gróðurhúsalofttegunda til 2012 um 10% miðað við 1990 og fullnýti íslenska ákvæðið svokallaða, sem nemur um 1.600 tonnum af koltvísýringi.“ - Hér er átt við 1,6 millj. tonna af koltvísýringi. - „Fyrirhugaður samdráttur í losun gróðurhúsalofttegunda fram til 2050 hefst því á mikilli aukningu í losun þessara sömu lofttegunda sem dregur vissulega úr trúverðugleika loftslagsstefnunnar og eykur þrýstinginn á atvinnulíf og samfélag eftir 2013. Náttúrufræðistofnun leggst gegn opinni heimild atvinnurekstrar, þar með talið stóriðju, til að afla sér losunarheimilda með öðrum hætti „svo sem með fjármögnun verkefna á sviði bindingar kolefnis í gróðri og jarðvegi … eða með kaupum á losunarheimildum erlendis frá“.“ Síðan bendir stofnunin m.a. á að innlend uppgræðslu- og skógræktarverkefni geti, þó að þau séu jákvæð, einnig verið andstæð náttúruverndarsjónarmiðum og leggur að lokum fram þá tillögu sem við höfum gert að okkar, að atvinnurekstri sé heimilt að afla sér þessara losunarheimilda að teknu tilliti til umhverfis- og náttúruverndarsjónarmiða. Umsögnin frá Orkustofnun er merkileg. Ég hef oft staðið í þessum stól og kannski ekki vikið nógu góðu að Orkustofnun. Ég held þó að ég hafi alltaf tekið fram að ég ber mikla virðingu fyrir þeirri stofnun og því mikla starfi og þeim faglegu vinnubrögðum sem þar eru alla jafna sýnd. Ég hef hins vegar gagnrýnt að þeirri stofnun séu falin verkefni sem ekki eiga þar heima heldur ættu betur heima og væru heppilegar niðurkomin hjá undirstofnunum umhverfisráðuneytisins og í því hefur gagnrýni mín falist en ekki á Orkustofnun sjálfa. Hér segir Orkustofnun m.a. að „í lögum um losun gróðurhúsalofttegunda ætti að marka heildarstefnu um alla þá starfsemi sem veldur losun gróðurhúsalofttegunda hérlendis en ekki taka aðeins tvo þætti fyrir. Í því sambandi bendir stofnunin á að u.þ.b. þriðjungur losunar kemur frá samgöngum og annar þriðjungur frá skipaflota landsmanna. Því telur stofnunin mjög mikilvægt að tekið verði á losun gróðurhúsalofttegunda hérlendis í heild í stað þess að fjalla um afmarkaða hluta.“ Þetta er, forseti, í raun og veru svipuð gagnrýni og við höfum í frammi og fleiri á þessi lög. Að í þeim sé eingöngu verið að bjarga stjórnvöldum á Íslandi frá klandri sem þau lenda í ef þau búa sér ekki til verkfæri til þess að úthluta heimildum samkvæmt undanþáguákvæðinu. Í raun og veru er ekki í þessu frumvarpi verið að takast á við loftslagsvána eða reyna raunverulegan samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Orkustofnun orðar þetta kurteislega. Við tökum undir þessa gagnrýni en, eins og ég sagði áðan, í nafni einfaldleikans sættum við okkur hins vegar við þann ramma sem þetta ágætlega samda frumvarp setur í kringum stóriðjuna. Enn merkari kafli og kannski kjarninn í þessari umsögn er svona: „Orkustofnun telur einnig varhugavert að fjalla um og lögfesta losunarheimildir og kvótasetningu með þeim hætti sem gert er í frumvarpinu. Stofnunin telur mjög mikilvægt að strax í upphafi sé mörkuð heildarstefna um þá aðferðafræði sem notuð verði til framtíðar við úthlutun og hugsanlegt endurgjald fyrir þau takmörkuðu gæði sem verða til við takmarkanir á losun gróðurhúsalofttegunda. Stofnunin hefur af því áhyggjur að með 11. gr. frumvarpsins, ef að lögum verður, sé verið að skapa fordæmi um varanlega ráðstöfun á losunarkvótum á grundvelli sögulegra viðmiða, án endurgjalds. Í því sambandi verður að hafa í huga að stefnt er að almennu kerfi framseljanlegra losunarkvóta innan Evrópusambandsins og þá væntanlega jafnframt innan EES. Þau takmörkuðu gæði sem felast í losunarheimildum hafa þegar fengið á sig verðgildi, og líklegt er að verðmæti slíkra kvóta muni fara vaxandi. Löggjafarvaldið verður því að vera meðvitað um að með úthlutun á losunarheimildum nú kunni að vera lagður grunnur að fyrirkomulagi sem muni hafa afleiðingar langt fram yfir það tímabil sem frumvarp þetta fjallar um, þ.e. árin fram til 2013.“ Ég vek enn athygli á því að hér eru ekki einhverjir hálfvitar í lopapeysum með fjallagrös að tala, einhverjir terroristar sem vaða hér uppi og eyðileggja vinnuvélar með maurasýru eða einhverjir stórhættulegir þjóðníðingar sem ekkert kunna fyrir sér og sitja á kaffihúsum í Reykjavík seint og snemma, heldur er það Orkustofnun sjálf og forustumenn hennar, þau Elín Smáradóttir og Þorkell Helgason, sem marka þessa stefnu og gera þessar athugasemdir við frumvarpið. Ég vil líka til glöggvunar lesa þingheimi einn kaflann í fylgiskjali með umsögninni, þ.e. fyrirlesturinn „Orkumál á krossgötum – Hvert stefnir? – Hvað viljum við?“ sem var ávarp sem Þorkell Helgason orkumálastjóri flutti á hádegisverðarfundi í kjölfar ársfundar Samorku 9. febrúar 2007, en þetta hafa forustumenn Orkustofnunar lagt með umsögninni. Ég ætla að lesa hér 11. kafla ávarpsins til þess að skýra það sem Orkustofnun byggir á með umsögn sinni. Hann heitir Losunarkvótar og er svona, með leyfi forseta: „Öll gæði sem eru takmörkuð eða þarf að skammta með einhverjum hætti fá á sig verðmæti. Ég sagði fyrr að farsælasta leiðin til að kljást við loftslagsmálin væri að það kæmust á víðtækir losunarkvótar sem verða virtir til fjár. Evrópusambandið er þegar búið að taka upp kvótakerfi að hluta og boðað hefur verið frumvarp hérlendis þar sem fyrstu skrefin að slíku kerfi eru stigin.“ - Þetta er reyndar sagt áður en frumvarpið verður til og óljóst hvort þau hafi verið stigin, a.m.k. er niðurstaða Orkustofnunar sú að það geti farið í alveg öfuga átt. - „Kannski þarf allt að hafa sína þróun og það kann að vera eðlilegt að fara hægt í setningu losunarkvóta. En í samræmi við það sem ég hef þegar sagt um ráðstöfun annarra takmarkaðra gæða vil ég leggja áherslu á að þegar í byrjun verði ferlið hugsað til enda. Verði kvótakerfi á losun víðtækt í heiminum og þrengt að losuninni svo einhverju nemur fá þessir kvótar hátt verðgildi; kannski 50–100 evrur á tonnið, en ekki aðeins þær 20 evrur eða svo sem verðið er í nú.“ - Og hefur lækkað mjög síðan. - „En hvað merkir það þá fyrir okkar stöðu á orkumarkaðnum? Auðvitað að hún batnar. Verðmæti orkulinda okkar getur því stóraukist við það að mannkynið taki á loftslagsvandanum. Það kann því að fara fyrir okkur í væntanlegum „hernaði í þágu loftslagsins“ - hér er Þorkell væntanlega að vitna í Bill Clinton, að ég held, - „eins og í seinni heimsstyrjöldinni að við græðum á öllu saman!“ - Segir orkumálastjóri, með bros á vör. „En hvar kemur gróðinn fram? Í fyrirlestri sérfræðings Hydro fyrir nokkrum missirum kom fram að losunarkvótaverð upp á 10 evrur á tonnið gæti leitt til kostnaðarhækkunar á áltonni upp á 100 evrur, sem auðvitað þarf ekki að þýða sömu hækkun á álverði, en gefur þó vísbendingu um líklega þróun. Við þetta batnar auðvitað staða álframleiðslu þar sem rafmagnið er unnið án koltvísýringslosunar. Þá leyfi ég mér að spyrja: Ef almennt losunarkvótakerfi kemst á hver á þá að njóta ábatans af því að markaðsstaða raforkugeirans og áliðnaðarins hérlendis kann að batna umtalsvert? Mér finnst það ekki nóg að segja: „Ja, fyrst skulum við nú sjá ágóðann verða til, áður en við förum að ráðstafa honum“, eins og sagt var fyrir aldarfjórðungi um hugsanlegan fiskveiðiarð. Er ekki betra að ræða um leikreglurnar áður en mönnum fer að hitna í hamsi!“ Spyr orkumálastjóri í þessu fróðlega erindi. Ég vil í þriðja lagi vekja athygli á umsögn Landverndar en henni fylgdu til umhverfisnefndar glæruútprent sem voru nokkuð merk. Þar er innlegg í þá umræðu sem hér hefur nokkuð viðgengist undanfarið, þ.e. hvort Íslandi beri siðferðisleg skylda til þess að verða eins konar reykháfur veraldar. Sú umræða hefur meira að segja skilað sér til hæstv. umhverfisráðherra í þeim frægu orðum hennar að álver á Íslandi séu ekki hluti af vandanum, heldur hluti af lausninni. Lausnin er þá sú að Ísland taki að sér vegna manngæsku sinnar og ábyrgðar gagnvart heimsbyggðinni að setja hér upp stóran reykháf og að hann sé ekki endilega kyntur með kolum heldur með þessari endurnýjanlegu orku. Landvernd vekur athygli á því í glæru nr. 7 að álfyrirtækin sækja auðvitað hingað vegna orkuverðsins sem sé ákaflega lágt hér á landi. Hér er glæra af vef Alcoa m.a. þar sem Alain Belda, forstjóri þess fyrirtækis, talar um að orkuverð á Íslandi sé helmingurinn af 30 dollurum á megavattstund. Þetta var víst tekið fljótt af vefnum og má ekki tala um mikið hér á landi því eins og við vitum er það eitthvert allra helgasta leyndarmál á Íslandi hvert orkuverðið er sem við notum til samninga við álverin, þó það viti auðvitað allir í áliðnaðinum og er eitthvert heimskulegasta leyndarmál og bjánalegasta viðskiptatrúnaðarmál sem ég hef nokkurn tíma komist í kynni við. Það sem Landvernd gerir í glærum sínum er líka það að þeir fara í umræðuna og taka mark á þeim forsendum sem hún gefur sér, þ.e. að það beri að hlusta á þau rök, og ég get tekið undir það, sem menn hafa borið fram um þetta. Ég verð að vísu að segja strax að ég tel að á móti þeim rökum verði að vega umhverfisspjöll á Íslandi. Ég hef ekki orðið var við það þrátt fyrir greinar nokkurra Íslendinga um þetta, orkumálastjóra fyrrverandi og annarra orkuáhugamanna. Ég hef ekki séð heimsbyggðina standa hér í stúkusætum í kringum okkur og hvetja okkur til þess að taka að okkur reykháfshlutverkið, heldur þvert á móti. Það sem ég verð var við er það að útlendir menn segja við okkur að það sé óskynsamlegt, það sé óábyrgt af okkur sem erum gæslumenn þessarar merkilegu náttúru á þessu einstæða landi að fórna henni í þessu skyni og biðja okkur alveg öfugt um að standa okkur í að gæta náttúrunnar og reyna að afla okkur fjár og hafa grundvöll atvinnulífsins í samræmi við það en ekki þvert á það. En rökin eru fyrir hendi og þá verður líka, segir Landvernd, að skoða allt ferlið. Hún minnir á að til þess að framleiða 1 tonn af áli þarf 2 tonn af súráli. Minnir á það að súrálsnámurnar, nú ætla ég ekki að fara að lýsa þeim eins og gert var um daginn úr þessum stóli, en súrálsnámurnar eru niðurkomnar í heimshlutum nokkuð fjarri okkur, ein er held ég í Jamaíka, önnur í Gínea-Bissá og í enn öðrum heimshlutum. Menn verða því auðvitað að reikna ekki bara með kostnaði, heldur fyrst og fremst losun koltvísýrings frá jarðefnaeldsneyti sem til fellur við flutninginn. Þegar menn verða búnir að leggja þetta allt saman fer dæmið að líta aðeins öðruvísi út en gert er í hinum, mér liggur við að segja, kristilegu greinum orkuáhugamanna sem um þetta fjalla. Þetta var útúrdúr sem kom til af því að þeir lögðu fram þessar merkilegu glærur og sögðu með þeim m.a. þetta, að álframleiðsla á Íslandi væri í hnattrænu samhengi óhagstæðara en álframleiðsla í þeim heimshlutum þar sem bæði er að finna vatnsafl og báxítnámur. Þetta er fróðlegt innlegg í umræðu sem þyrfti auðvitað að taka á þinginu og í samfélaginu öllu á þessum miklu umhverfistímum okkar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, þannig að ég haldi áfram í útúrdúrum, hefur með sínum mikla reikniheila komist að þeirri niðurstöðu að það sem við þurfum að gera næst sé að verja okkur fyrir umhverfisverndarmönnum, flokkum umhverfisverndarmanna sem muni í framtíðinni krefjast þess að við virkjum hér hverja sprænu til þess að verða þessi reykháfur heimsins. Það er skemmtileg framtíðarsýn hjá Pétri H. Blöndal og kannski ætti hann að fá einhvern til að skrifa úr því kvikmyndahandrit því hún er eiginlega svo góð að maður sér fyrir sér smekklega litla hryllingsmynd um það hlutskipti Íslendinga að verjast umhverfisverndarsinnum sem hér koma og vilja reisa reykháfa í landinu. Greenpeace-menn í miklum flokkum og væntanlega vinur okkar, Paul Watson, sem hér kæmi með sitt skip að neyða upp á okkur álverksmiðjum og öðrum spúandi eiturverksmiðjum af öðru og verra tagi. Landvernd er hins vegar ekki bara að fræða okkur um þessa hluti heldur eru þeir auðvitað líka að tala um frumvarpið í sjálfri umsögninni. Þeir segja að hvað varði 9. gr. um áætlun um úthlutun losunarheimilda þá sé athyglisvert að á tímabilinu 2008–2012 verði samkvæmt frumvarpinu til úthlutunar 10,5 milljón tonn af koltvísýringi eða sem nemur, og þá deila þeir með fimm í þá tölu, 2,1 milljón tonna á ári. Á bak við þá tölu eru m.a. 8 milljón tonn af koltvísýringi sem eru til úthlutunar samkvæmt svokölluðu íslensku ákvæði Kyoto-bókunarinnar, eða sem nemur 1,6 milljónum tonna á ári. Þetta fór ég í gegnum áðan. Síðan segja þeir þetta: „Ljóst er að losun á fyrstu árum tímabilsins verður úthlutun talsvert undir 2,1 milljón tonna, sem er meðal úthlutunarheimild á ári yfir tímabilið. Til þess að fullnýta þær losunarheimildir, sem hér er gert ráð fyrir að lögfesta, þyrfti því markvisst að auka losun gróðurhúsalofttegunda umtalsvert eftir því sem líður á tímabilið. Ekki fæst betur séð en að þessi mörk mundu t.d. rúma stækkun álvers í Straumsvík, álver í Helguvík og Húsavík og jafnvel einnig í Þorlákshöfn, svo fremi sem einhverjar þessara eininga eru gangsettar tiltölulega seint á tímabilinu.“ Landvernd gerir hér ekki annað en að framlengja varfærnisleg orð athugasemdanna með frumvarpinu sem er, eins og ég sagði áður, vel unnið og vel skrifað miðað við það flókna mál sem frumvarpið fjallar um og athugasemdirnar eru að reyna að skýra. Landvernd heldur áfram og leggur þetta út af þessum staðreyndum: „Svo virðist sem ekki sé vilji til þess að nýta það tækifæri sem þessi lagasetning felur í sér til þess að stemma stigu við fyrirsjáanlega hraðri uppbyggingu stóriðjunnar með tilheyrandi virkjunum, háspennulínum, landraski, spjöllum og losun gróðurhúsalofttegunda. Fullt tilefni er til þess að staldra við í þeim efnum … Nú er ráð að læra af reynslunni áður en lengra er haldið. Víða skortir á grunnrannsóknir og grundvallarupplýsingar til þess að hægt sé að taka góðar ákvarðanir um frekari uppbyggingu stóriðjunnar. Vonir standa til að með 2. áfanga rammaáætlunar verði breyttar og betri forsendur til ákvarðanatöku og því hlýtur að vera skynsamlegt að staldra við fáein ár, enda gríðarlegir hagsmunir í húfi, til langs tíma litið.“ Þessi orð er mér unun að bera í þingið þar sem menn hafa verið með glósur bæði um minn flokk og aðra flokka í stjórnarandstöðu vegna þess að þeir hafa sett fram áætlanir um það að hér eigi að hinkra í stóriðjumálum. Sjálfstæðisflokkurinn er reyndar farinn að taka undir það utan þingsalarins og sett fram tillögur sem við í Samfylkingunni höfum kallað Fagra Ísland eða hluti af tillögum sem við í Samfylkingunni höfum kallað Fagra Ísland um að þessari vinnu við rammaáætlun um vatnsafl og jarðvarma verði með nokkrum hætti snúið í raunverulega rammaáætlun um náttúruvernd áður en frekari ákvarðanir séu teknar í stóriðjuefnum. Það er auðvitað engin furða að Landvernd sé á svipuðum slóðum því auðvitað sækjum við til þeirra manna sem hér hafa best unnið í umhverfismálum undanfarin ár og áratugi. Ég vil lesa lokaorð Landverndar. Öll umsögnin er prýðilegur texti og athyglisverð, en þeir segja þetta að lokum: „Það er einlæg von Landverndar að þær háu úthlutunarheimildir sem lagðar eru til í frumvarpinu, þ.e. 10,5 milljón tonn á tímabilinu 2008–2012, verði lækkaðar umtalsvert. Verði mörkin ekki lækkuð í meðferð þingsins þá hljóta landsmenn allir að vona að stjórnvöld nýti ekki þessar umfangsmiklu heimildir til hlítar. Til þess þyrfti að koma óhemju mikil uppbygging stóriðju með tilheyrandi orkuverum og háspennulínum. Uppbygging sem óhjákvæmilega mundi setja mark sitt á dýrmæta náttúru landsins vítt og breitt ófæddum kynslóðum til handa.“ Hér lýkur umsögn Landverndar. Forseti. Að lokum vil ég minna á og benda á rækilega umsögn Náttúruverndarsamtaka Íslands. Kannski rækilegasta af þeim umsögnum sem fjalla um málið almennt. Enn einu sinni tek ég fram að þó ég lesi ekki úr umsögnum Skógræktarinnar og sérstaklega Landgræðslunnar þá eru þær einnig mjög merkar. Ég ætla aðeins að lesa að sinni, umræðan er rétt að hefjast, það sem Náttúruverndarsamtök Íslands segja um andstæð markmið. Það er svona: „Meginmarkmið loftslagsstefnu ríkisstjórnarinnar er „að minnka nettólosun GHL“ - gróðurhúsalofttegunda - „um 50–75% fram til 2050, miðað við árið 1990.““ - Þetta er tilvitnun í hina frægu stefnumörkun í loftslagsmálum frá því í febrúar 2007 á sama tíma og verið var að semja frumvarpið. - „Með nettólosun er átt við losun að frádreginni bindingu kolefnis úr andrúmsloftinu. Í frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir að útstreymi frá „stóriðju“ frá 1990 sem gæti fallið undir skilgreiningar íslenska ákvæðisins gæti aukist um allt að „1,1 millj. tonna umfram árlegar heimildir Íslands á tímabilinu 2008–2012 samkvæmt því ákvæði.““ Síðan rekja Náttúruverndarsamtökin beint úr frumvarpinu þær tölur sem þar eru kynntar til sögu um losun frá þeim álverum sem nú eru annaðhvort þegar í gangi eða eru að hefja starfsemi sína og reikna með stækkun í Alcan. Minna má á það að ef ekki verður af henni nemur hún nokkurn veginn Húsavík og Helguvík samanlagðri. Þeir segja síðan þetta: „Þannig virðist íslenska ákvæðið“ - sem ég kalla hér undanþáguákvæðið og við í nefndaráliti okkar, þ.e. ákvæðið frá Marrakesh - „hafa laðað til sín fjárfestingar í stóriðju án þess að á móti komi trúverðug áform um samdrátt í útstreymi GHL. Gert er ráð fyrir tveimur nýjum álverum, í Helguvík og á Bakka á Húsavík. Hvorugt hefur fengið starfsleyfi en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að samtals mundu þessi tvö álver auka útstreymi GHL á Íslandi um 820 þúsund tonn á ári. Þar af gætu 750 þúsund tonn fallið undir hið íslenska undanþáguákvæði en það skiptir tæpast máli því heimildir Íslands verða löngu uppurnar þann 1. janúar 2013.“ Náttúruverndarsamtökin minna á það lögfræðiálit sem þau létu vinna og hafa látið þýða í lokaorðin sem ég las áðan. Um leið og þau fagna frumvarpinu á svipaðan hátt og við höfum gert í stjórnarandstöðunni sem því skrefi sem það vissulega er - fyrsta skrefinu að því að taka mark á loftslagsvánni og reyna að standa við skuldbindingar sínar frá Kyoto og Marrakesh - vara þau alvarlega við þeim atriðum sem ég hef gagnrýnt. Ég bendi á þessa góðu umsögn sem ágætisinngang í þau fræði jafnframt Ég lýk hér ræðu minni, forseti. Hún hefur tekið nokkuð langan tíma enda er um feikilega stórt mál að ræða og ég minni á að við höfum sett fram þrjár breytingartillögur sem ég bið þingheim að kynna sér og veit að þingheimur bregst vel við því á þeim tíma sem eftir er til þingloka. Að þeim breytingartillögum samþykktum getur frumvarpið verið verulegt skref fram á við í baráttu okkar gegn loftslagsvá með þá ábyrgð á herðum sem við berum gagnvart öllu mannkyni. Þó að við séum smá erum við hluti af því og við eigum ekki að lifa í eilífri undanþágutilveru eins og ríkisstjórnin virðist stefna að bæði fyrr og síðar.

Hæstv. forseti. Eins og vant er á síðustu dögum þings koma til umræðu dagskrármál sem útheimta talsvert mikla efnislega yfirferð ef vel ætti að vera. Við skulum ekki gleyma því að þegar sett eru flókin lög á löggjafarsamkomunni er eðlilegt að umræður um mál séu teknar með í lögskýringum hvers konar. Hann er því afar þreytandi, sá plagsiður þessarar ríkisstjórnar, að koma með mikil umræðumál í kippum undir lok þinghalds sem í sjálfu sér skrúfar fyrir allar vitrænar umræður um málin. Annaðhvort ræða menn málin og flytja ræður fram á nótt, eins og nú er þegar klukkan er farin að ganga tólf. Þingheimur bíður þá óþreyjufullur eftir því að þinghaldi ljúki og menn eru því í blóðspreng við að ljúka afgreiðslunni á tíma sem er óboðlegur, sé efni frumvarpanna sem hér fara í gegn skoðað. Málið sem hér um ræðir fékk allt of litla umfjöllun í umhverfisnefnd, fyrst og fremst vegna þess hversu seint það var fram komið. Málinu var ekki dreift fyrr en undir lok febrúar og ekki tekið inn í nefndina fyrr en í byrjun mars. Það gefur augaleið að á þeim fáu dögum sem liðnir eru frá því að nefndin tók málið til umfjöllunar hefur ekki verið mikill tími til að fjalla um það svo vel geti talist. Ég leyfi mér að fullyrða, frú forseti, að hér er um vanreifað mál að ræða sem útheimtir mun meiri umfjöllun en þetta mál hefur fengið og er það afar miður. Enda ekki um neitt smámál að ræða. Sannleikurinn er sá að við okkur blasir gríðarlegt vandamál sem er kannski ekki þörf á að fara um mörgum orðum. Samt má geta þess að nýja skýrslan frá milliríkjanefnd Sameinuðu þjóðanna IPCC sem kynnt var í síðasta mánuði staðfestir að yfirvofandi loftslagsbreytingar munu valda gríðarlegri hlýnun á heimsvísu eða á bilinu 1,1 gráðu til 6,4 gráðu hærri meðalhita á næstu 100 árum. Skýrslan sú staðfestir að þessar loftslagsbreytingar séu af manna völdum, sem úrtölumenn hafa reynt að halda fram að sé ekki, alveg fram á þennan dag. Þess er skemmst að minnast er hæstv. fyrrv. forsætisráðherra gat þess í ræðustóli Alþingis um árið að menn væru að mála skrattann á vegginn með því að hrella alþýðu manna með hrakspám um áhrif loftslagsbreytinga. Hæstv. fyrrv. forsætisráðherra Davíð Oddsson talaði um það í ræðum sínum að menn væru að mála skrattann á veginn og hafði á orði að skrattinn væri heldur leiðigjarnt veggskraut. Það eru aðeins örfá ár síðan þessi orð voru mælt úr ræðustól en nú er svo komið að menn fara ekki lengur í grafgötur um hver áhrifin eru eða hvert þau má rekja. Í viðleitni sinni við að koma böndum á loftslagsbreytingarnar hafa þjóðir heims gert með sér samning, loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna og við hann Kyoto-bókunina, sem gerð er grein fyrir í málum sem tengjast þessu þingmáli, þ.e. í nefndaráliti minni hluta a.m.k., í frumvarpinu sjálfu og greinargerð með því. Skuldbindingar okkar samkvæmt Kyoto-bókuninni og loftslagssamningnum eru þess eðlis að við skuldbindum okkur til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þess vegna gagnrýnum við í stjórnarandstöðunni nýlega stefnumörkun í loftslagsmálum og frumvarpið sem við ræðum um hér. Þegar þessi tvö skjöl eru borin saman er gagnrýni okkar sú að markmiða í stefnumörkuninni um samdrátt sjái ekki stað í frumvarpi um losun gróðurhúsalofttegunda. Það er afar ámælisvert, frú forseti, þegar um jafnalvarleg mál er að ræða eins og þau sem hér er um fjallað, að ekki skuli vera samræmi á milli þess sem langtímastefnumörkunin felur í sér og þingmálsins sem á að spanna og ná utan um framkvæmdina á þessum málum. Í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar er þess getið að íslensk stjórnvöld ætli sér að standa við alþjóðlegar skuldbindingar sínar samkvæmt loftslagssamningnum og Kyoto-bókuninni, leita allra hagkvæmra leiða til að minnka losun gróðurhúsalofttegunda og jafnframt segja þau að markvisst eigi að stuðla að samdrætti í notkun jarðefnaeldsneytis, að í stað jarðefnaeldsneytis muni koma endurnýjanleg orka í auknum mæli, loftslagsvænt eldsneyti eða vistvænir orkugjafar. Sömuleiðis segir ríkisstjórnin að hún vilji stuðla að því að auka bindingu kolefnis úr andrúmslofti með skógrækt og landgræðslu, endurheimt votlendis og breyttri landnotkun. Fjallað er um rannsóknir á nýsköpunarsviði loftslagsmála. Þessa þætti á að efla og styðja við útflutning á íslensku hugviti á sviði endurnýjanlegrar orku og tækni auk þess sem undirbúa á aðlögun að loftslagsbreytingum, jafnhliða því sem leitað verði leiða til að draga úr hraða þeirra og styrkleika. Svo kemur rúsínan í pylsuendanum: Meginmarkmið með stefnumótuninni er að minnka losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi um 50–75% frá árinu 1990, sem er viðmiðunarár loftslagssamningsins, til ársins 2050. Hæstv. forseti. Ég lýsi yfir stuðningi við þetta markmið ríkisstjórnarinnar. Ég lít á það sem metnaðarfullt og mikilvægt en ég harma um leið að þess skuli ekki sjá stað í því frumvarpi sem við hér ræðum. Tvískinnungurinn í málflutningi ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálunum er hörmulegur, frú forseti. Ef við værum að ræða þessi mál undir eðlilegum kringumstæðum stæðu fréttamenn í röðum og biðu þess að hæstv. umhverfisráðherra skýrði þennan tvískinnung í stefnu ríkisstjórnarinnar og talaði tæpitungulaust um hvernig ríkisstjórnin getur lagt það til að fara 1,1 millj. tonna fram úr meðaltalslosuninni sem við fengum í undanþáguákvæðinu við Kyoto-bókunina þegar fyrsta bókunartímabilinu lýkur. Í lok árs 2012 verðum við komin 1,1 millj. tonna fram úr þeim ramma sem Kyoto-bókunin setti okkur. Með öðrum orðum munu íslensk stjórnvöld, ef heldur fram sem horfir varðandi þessi stóriðjumál, þau verk sem nú eru í pípunum og ríkisstjórnin hefur laðað til landsins, sprengja alla ramma. Þessi ríkisstjórn og hæstv. umhverfisráðherra þarf að svara því hver er forsendan fyrir stefnumörkuninni til langs tíma þegar skammtímaáætlunin er jafnsubbuleg og raun ber vitni. Ef við værum að ræða þetta mál undir eðlilegum kringumstæðum stæðu fjölmiðlamenn í röðum og óskuðu þess að hæstv. umhverfisráðherra skýrði þessi mál. Þess vegna harma ég að hæstv. ríkisstjórn skuli stýra þessu máli inn í þennan farveg , að það skuli svo seint fram komið að það fái ekki tíma í umhverfisnefnd til eðlilegrar umfjöllunar og að það skuli síst af öllu gefinn tími til að ræða það í þingsölum þannig að málinu fylgi efnisleg umræða og skoðanaskipti fólks úr öllum flokkum. Allt er þetta hið snautlegasta, hæstv. forseti. Meðferðin á málinu er hálfgrátleg og sama má segja um rök hæstv. umhverfisráðherra í þessum málum þegar hún hefur svarað gagnrýni okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem við höfum komið fram með vegna þessa tvískinnungs alls, þá er varnarræða hennar afar ósannfærandi. Hæstv. ráðherra Jónína Bjartmars svaraði í þingræðu í febrúar, sennilega 11. febrúar síðastliðinn, þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurði hana um losunina sem gera má ráð fyrir að verði frá stóriðjunni á tímabilinu 2008–2012, að stóriðja á Íslandi væri ekki hluti af loftslagsvandanum, stóriðja á Íslandi væri hluti af lausninni vegna endurnýjanlegra orkugjafa okkar. Ég leyfi mér að segja úr þessum ræðustól, virðulegi forseti, heyr á endemi. Að umhverfisráðherra á Íslandi skuli leyfa sér að halda því fram að stóriðja á Íslandi geti verið hluti af lausninni á loftslagsvandanum. Hæstv. ráðherra til upplýsingar þá er lausnin á þessum loftslagsvanda, eftir því sem færustu vísindamenn segja, samdráttur í losun gróðurhúsalofttegunda. Að sigla með súrál frá Jamaíku eða Ástralíu þvert yfir heimshöfin með ómældri losun á koltvísýringi upp til Íslands til að bræða það hér, og losa áfram af verksmiðjunum, jafnvel þótt lítil losun verði af raforkuframleiðslunni, er ekki lausnin á loftslagsvandanum. Þetta er hluti af vandamálinu. Við verðum þannig samábyrg með þeim sem menga mest, skussunum sem ekki ætla að taka á sig ábyrgð í loftslagsmálunum með því framferði sem við höfum sýnt og því ábyrgðarleysi sem ríkisstjórnin hefur sýnt í þessum efnum. Þetta er ríkisstjórnin sem segir í öðru orðinu að stóriðjustefnan sé liðin undir lok, ekki sé lengur rekin stóriðjustefna á Íslandi. Auðvitað er þetta mál hið versta fyrir ríkisstjórnina og auðvitað er þetta málið sem á stóran hlut í því fylgistapi sem skoðanakannanir eru að sýna að hrjái Framsóknarflokkinn þessa dagana og það skyldi engan undra þegar menn leyfa sér að varpa fram sjónarmiðum sem eru jafnuppfull af hroka gagnvart vandamálinu og tvískinnungi gagnvart því hvernig á að takast á við það. Virðulegi forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram á Alþingi þingmál sem hefur að geyma okkar helstu sjónarmið í þessum efnum og hvernig við sjáum skynsamlegast að takast á við þennan vanda. Því þingmáli var dreift á Alþingi einhvern tíma í október eða nóvember, held ég, a.m.k. fljótlega í byrjun þings. Þingmálið er að finna á þskj. 259 og er tillaga til þingsályktunar um loftslagsráð. Í því þingmáli álítum við að einfaldast sé og skynsamlegast fyrir okkur að setja á fót loftslagsráð sem hafi tiltekin verkefni með höndum, m.a. það að stuðla að samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda á markvissan hátt og annarra þeirra efna sem geta haft skaðleg áhrif á andrúmsloft og loftslagsþróun. Loftslagsráð af þessu tagi þyrfti líka að hafa með höndum verkefni sem fæli það í sér að meta líkleg áhrif loftslagsbreytinga á þjóðarhag og þjóðaröryggi, því að þó að í stórum erlendum skýrslum sé hægt að fá talsvert miklar upplýsingar um áhrif loftslagsbreytinganna, líkleg áhrif loftslagsbreytinganna á t.d. náttúru- og vistkerfi þá er þjóðunum í sjálfu sér uppálagt hverri og einni að meta þau áhrif sem hlýnunin og áhrif á vistkerfið geta síðan á endanum haft á samfélag, á þjóðarhag og þjóðaröryggi. Þetta þarf að skoða á landsvísu og við Íslendingar þurfum auðvitað að skoða þetta eins og aðrar þjóðir. Loftslagsráð að mati okkar Vinstri grænna þyrfti líka að vera til ráðgjafar um rannsóknarþörf og viðbrögð á sviðum sem mestu varða m.a. um mannvirkjagerð, um skipulag byggðar, samgöngur, atvinnuhætti, þróun lífríkis. Það nægir að nefna núna gríðarleg áform um uppbyggingar á landfyllingum rétt vestan við okkur sem fræðimenn og fræðingar ýmiss konar hafa verið að vara við, bæði erlendir og innlendir. Það er eðlilegt að hið opinbera setji á laggirnar einhvers konar stofnun sem kanni þetta með hlutlægum hætti og leggi á þetta mat hvað sé skynsamlegt í þessum efnum, hvað sé eðlilegt að heimila eða hægt að fara í ef tekið er mið af þeim spám sem vísindamenn hafa komið fram með og hvað sé í rauninni ófæra í þessum efnum. Loftslagsráð getur líka miðlað fræðslu og rækt alþjóðatengsl sem orðið geti viðfangsefni ráðsins til framdráttar og sömuleiðis er gert ráð fyrir því í tillögu okkar Vinstri grænna að loftslagsráð geti beint að eigin frumkvæði tilmælum til opinberra aðila og annarra eftir því sem tilefni þykir til. Þetta er þekkt módel þar sem við getum nefnt sem dæmi hvernig stjórnvöld hafa tekist á eða eru að reyna að takast á við jafnréttismálin þar sem komið er á einhverju ákveðnu opinberu batteríi þar sem jafnréttisfulltrúar mynda með sér tengingu sem á að skoða jafnréttismálin í opinbera kerfinu. Við getum nefnt Staðardagskrá 21 þar sem sveitarfélög hafa með sér ákveðið samstarf sem á að meta umhverfisáhrifin af framkvæmdum í sveitarfélögum og það hvernig sveitarfélög geta staðist þær kröfur sem gerðar eru til okkar varðandi sjálfbæra þróun. Loftslagsráð gæti samkvæmt hugmyndum okkar haft innan borðs fulltrúa þingflokkanna á Alþingi, fulltrúa frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, frá ráðuneytunum og opinberum stofnunum, frá samtökum á vinnumarkaði og frá umhverfisverndar- og neytendasamtökum og svo gerum við ráð fyrir að þetta loftslagsráð skili skýrslu um störf sín til Alþingis eigi sjaldnar en annað hvert ár. Við höfum með þessu máli okkar afar efnismikla greinargerð sem fjallar m.a. um brýnustu verkefni alþjóðasamfélagsins í þessum málum, m.a. hvernig draga þurfi úr heildarlosun og hvernig þáttur Íslands hingað til hefur þróast og losun gróðurhúsalofttegunda hérlendis, hversu lagasetningu hér hefur verið ábótavant og hversu sorglegur skortur hefur verið á afstöðu núverandi ríkisstjórnar til mótunar framtíðarstefnu í þessum efnum. Ráðleysið sýnir sig ekki síst í því að í fyrra þegar við fengum til umfjöllunar frumvarp til laga um skráningu á losun gróðurhúsalofttegunda, frumvarp sem var gert að lögum á síðasta þingi en verður nú breytt með því að það er innifalið í þessu frumvarpi hér, þá fengum við einmitt frá Orkustofnun umsögn og því frumvarpi fylgdi meira að segja uppkast að öðru frumvarpi þar sem sameinað var í eitt áætlun um losunina, þ.e. með hvaða hætti ætti að skrá losunina og sömuleiðis svipuð ákvæði og er að finna í þessu frumvarpi, þannig að ein af stofnunum okkar opinbera kerfis var á síðasta ári búin að skila til umhverfisnefndar tillögu að frumvarpi sem hafði að geyma sömu og svipuð prinsipp og loksins er verið að leggja fram hér af ríkisstjórninni. Farið var vel yfir það af hv. þm. Merði Árnasyni áðan þegar hann fór yfir nefndarálitið hvernig Náttúruverndarsamtökin og Landvernd hafa tjáð sig í þessum efnum. Það má líka nefna að Umhverfisstofnun hefur tjáð sig um þessi mál bæði í fyrra og eins núna. Ef ég glugga í það sem Umhverfisstofnun sagði um málið sem varðar skráningu gróðurhúsalofttegunda frá því í fyrra þá töldu starfsmenn Umhverfisstofnunar og forstjóri hennar afar mikilvægt að ráðist yrði í markvissa vinnu sem miði að því að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda, tekur sem sagt undir þær kröfur sem í orði kveðnu eru settar fram í stefnumörkun til langs tíma. Umhverfisstofnun segir að það þurfi að setja lagalega bindandi losunarmörk ásamt því að útfæra reglurnar um losunarheimildirnar. Þetta var allt saman komið fram fyrir löngu síðan og stjórnvöld bregðast þess vegna afar slælega við og hægt að mínu mati þar sem hvatningin hefur verið til staðar frá öllum stofnunum í kerfinu, að ekki sé talað um umhverfisverndarsamtökunum sem hafa reynt að brýna hæstv. ríkisstjórn árum saman í þeim efnum ásamt okkur sem hér höfum farið fremst í flokki stjórnmálaflokka í þessum málaflokki, við Vinstri græn. Það er ágætt að rifja upp, hæstv. forseti, að í norrænu samstarfi höfum við skuldbundið okkur og ráðherrar okkar hafa undirritað metnaðarfull markmið ekki hvað síst í umhverfismálunum og þar með loftslagsmálunum og það er ekki lengra síðan en í janúar sl. sem á fundi Norðurlandaráðs var haldið málþing sem fjallaði um norræna orkustefnu sem svar við hnattrænum áskorunum á sviði loftslagsmála þar sem farið var yfir það hvernig ríkari hluti heimsins, þar með talin Norðurlöndin, er valdur að mestum hluta gróðurhúsalofttegunda og fram kom á fundinum að ríku löndin, bæru ákveðnar skyldur í þessum efnum, Norðurlöndin ekki hvað síst. Okkur bæri að ganga á undan með góðu fordæmi og endapunkturinn var að minnka losun. Það er nauðsynlegt þar sem þekkingin er til staðar og þar sem fjármagnið er til staðar að tekið sé betur á heldur en raun ber vitni og á þessu málþingi voru norræn stjórnvöld áminnt um það að standa saman og sýna í verki pólitískan vilja og pólitíska getu til að minnka losunina. Þetta eru málin sem Norðurlandaráð segir að verði efst á baugi í Norðurlandaráðsþinginu í Ósló í lok október og á því þingi verður örugglega gerð grein fyrir þeim stefnumiðum sem norrænar ríkisstjórnir hafa sett sér. Ég geri ráð fyrir að þar verði skoðað á hvern hátt Norðurlöndin geta í sjálfu sér gengið á undan með samþættingu þessara mála, þ.e. hvernig Norðurlöndin geta á róttækan hátt farið fyrir ríkjum veraldarinnar með því að búa til marktæka stefnu fyrir lönd sín um hvernig megi draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Mér þykir miður, hæstv. forseti, að ekkert skuli benda til þess að ríkisstjórn Íslands geti verið í flokki með þessum framsæknu ríkisstjórnum sem Norðurlandaríkisstjórnirnar ætla sér að reyna að vera. Íslenska ríkisstjórnin getur ekki með hreinni samvisku gengið á undan eða farið í þennan flokk þeirra þjóða sem þykjast ætla að ganga á undan með góðu fordæmi þegar verið er að auka losun gróðurhúsalofttegunda á þeim nótum sem hér hefur verið gerð grein fyrir í nefndaráliti minni hluta umhverfisnefndar. Hæstv. forseti. Ég sé svo sem ekki ástæðu til að lengja umræðuna mjög. Ég tek undir allt það sem hv. þm. Mörður Árnason sagði í framhaldi af því sem hann sagði þegar hann fylgdi úr hlaði nefndaráliti okkar. Mér finnst einungis erfitt að þessar aðstæður skuli vera með þeim hætti sem raun ber vitni. Mín tilfinning er alltaf í lok þings sú að stjórnarandstaðan, sem eðli máls samkvæmt og lýðræðið gerir ráð fyrir að sé eitthvert aðhald á ríkisstjórnina, hafi ekki þau tæki og þau tól í höndunum sem eru nauðsynleg til að veita ríkisstjórninni aðhald þegar hægt er að setja á okkur þá pressu sem raun ber vitni í lok þinghalds hvert einasta ár. Sjónarmið þau sem við setjum fram í umræðunum, eins og t.d. í þessari tilteknu umræðu um loftslagsbreytingarnar og frumvarp hæstv. umhverfisráðherra um losun gróðurhúsalofttegunda fær ekki þá athygli sem það verðskuldar, það fær ekki þá umræðu sem það verðskuldar og sjónarmið okkar verða auðvitað hunsuð við afgreiðslu þess. Það er ekki beint uppörvandi að ræða málið við þessar aðstæður en maður setur undir sig hausinn og lætur sig hafa það. Við Íslendingar einblínum mjög á orkunotkun. Okkur hefur ekki lánast að setja upp metnaðarfull markmið um að spara orku. Mér dettur í hug af því að ég var að horfa á fréttir í kvöld þar sem kom fram að við værum í óða önn að reyna að setja upp háskóla, tvo frekar en einn á sviði orkurannsókna. Tveir orkuháskólar í bígerð á Íslandi, kom fram í sjónvarpsfréttum í kvöld. Það að við skulum beina athyglinni svo mjög að orkunni og orkuframleiðslu segir mér að við séum með nokkuð skakkan fókus í þessum efnum og ég er sannfærð um að við værum að ná miklu lengra í því að breyta hugarfari þjóðarinnar ef við einblíndum frekar á umhverfismálin og á sjálfbæra þróun. Ef við settum upp tvo háskóla, sem einbeittu sér að sjálfbærri þróun og rannsóknum á sjálfbærri þróun, mundi það skipta meira máli fyrir umhverfi veraldarinnar og fyrir upplýsingu og fyrir meðvitund þjóðarinnar frekar en að einblína einlægt á orkuna, orkuframleiðsluna og orkunotkunina því sannleikurinn er sá að leitun er að þeirri þjóð á byggðu bóli sem eyðir jafnmikilli orku og Íslendingar gera. Athyglisvert var að lesa grein í Morgunblaðinu í lok febrúar þar sem fjallað var um þessi mál. Sigurður Ingi Friðleifsson, framkvæmdastjóri Orkuseturs, fjallaði í viðtali við blaðið um það hvernig Íslendingar gætu lækkað raforkureikning landsins verulega með afar einföldum aðgerðum. Hann sagði að almenn raforkunotkun á Íslandi, að stóriðjunni undanskilinni, næmi 2.681 gígavattstund og hann taldi raunhæft að það mætti spara 15% af því án þess að það kæmi nokkuð niður á lífsgæðum eða framleiðslu. Meðalraforkunotkun heimila er um 4,5 megavattstundir á ári, sagði Sigurður Ingi Friðleifsson. Því gæti 15% sparnaður numið 6.000 kr. á heimili sem er kannski ekki há fjárhæð en á móti kemur að ástæðulaust er með öllu að eyða í óþarfasóun. Sigurður Ingi segir að þetta sjáist best á því þegar heildarnotkun okkar er skoðuð en þá komi í ljós að slíkur sparnaður sem hann er að leggja þarna til næmi sem svaraði 402 gígavattstundum, sem í peningum talið gæti numið um 3,2 milljörðum kr. Það munar um minna, virðulegi forseti, á þessum síðustu og verstu tímum. Ef dugur væri í ríkisstjórninni og ef hún meinti eitthvað með langtímaáætlunum í loftslagsmálunum og þeirri stefnumörkun sinni í loftslagsmálum, sem út kom í síðasta mánuði, þá hefði fylgt með þeirri stefnumörkun öflug tímasett áætlun um hvernig við ætluðum að draga úr orkusóun. Ljóst er að langtímamarkmið okkar er og þarf að vera að draga úr gróðurhúsalofttegundum um a.m.k. 50% fyrir miðja 21. öldina. Það er nauðsynlegt að setja bindandi losunarmörk og útfæra þær reglur sem hér er byrjað að vinna að á yfirgripsmeiri hátt en raun ber vitni og vitna ég þar kannski sérstaklega til þeirra reglna sem þarf að setja varðandi bindingu í gróðri en eins og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans er það enn óskoðað mál. Ekki er ólíklegt að skrifstofa loftslagssamningsins í Bonn setji fram um það mál ákveðnar hugmyndir eða réttara sagt framkvæmanlegar hugmyndir sem geti verið nýtilegar, en ég efast um að þau verkefni sem hægt væri að setja á legg hér af því tagi verði umfangsmikil. Mér finnst það ofurbjartsýni af þeim sem hafa verið að vinna fréttir af ljósvakamiðlunum upp á síðkastið og hafa verið að setja niður græna fótboltavelli vítt og breitt um Ísland, sem eiga að sýna hversu mikið sé hægt að binda eða þurfi að binda í gróðri til að vega upp á móti stóriðjunni. Ég minnist þess þegar ég hef sótt fundi og málþing á erlendum vettvangi um loftslagsmál hafa ævinlega verið varnaðarorð uppi varðandi bindinguna í gróðrinum og nauðsynlegt sé að fara þar með mikilli gát. Eftir því sem kom fram í upplýsingum frá umhverfisráðuneytinu í meðförum nefndarinnar á málinu er ljóst að flækjustig slíkrar vinnu er gríðarlega hátt. Slíkt er því enn að miklu leyti fugl í skógi og langt í land að útfærðar reglur líti dagsins ljós í þeim efnum en auðvitað er nauðsynlegt að unnið sé að slíku og á endanum náð lendingu í þeim efnum. Það er skoðun mín að Ísland hafi haft tækifæri til að vera í hópi þeirra forustuþjóða sem ég nefndi áðan í þessum málum en því miður hefur stóriðjustefnan sett okkur stólinn fyrir dyrnar með það, því að á alþjóðavettvangi á þjóð, sem leyfir sér að gera það sem við erum að gera með því að fara út fyrir alla þá ramma sem við þó höfum skuldbundið okkur til að vera innan, ekki skilið góða einkunn í loftslagsmálunum. Núverandi ríkisstjórn fær í mínum huga falleinkunn. Um það vitna þau áform sem gerð er grein fyrir í fylgiskjölum og athugasemdum með frumvarpinu og við höfum gagnrýnt málefnalega í stjórnarandstöðunni í efnismiklu nefndaráliti sem hefur að geyma umsagnir málsmetandi aðila í þessum málaflokka sem styðja sjónarmið okkar.

Forseti. Þótt mál mitt hafi ekki verið stutt þegar ég mælti fyrir áliti minni hlutans um þetta þingmál þá bar það nokkuð brátt að. Ég hef það mér til afsökunar í síðara innleggi mínu í kvöld að það var verið að ræða mál nr. 18, 19 eða 20 á dagskránni og þá birtist allt í einu á sjónvarpsskjánum sem var í námunda við mig formaður umhverfisnefndar. Ég horfði á hann svolitla stund og fannst ég eitthvað kannast við manninn en vissi ekki alveg hvað hann var að tala um en uppgötvaði síðan að hann var að tala um losun gróðurhúsalofttegunda. Ég hljóp hingað upp og setti mig á mælendaskrá og hafði ekki undirbúið mál mitt meira en það sem nefndarálitið lýsti. Ég tel því rétt að gera eina leiðréttingu, leiðrétta eitt atriði sem ég minntist á hér áðan og gera tveimur umsögnum aðeins betri skil og skal vera stuttorður um hvort tveggja. Leiðréttingin felst í því að ég bar það upp á Þorkel Helgason að hann hefði verið að vitna í Bandaríkjaforsetann Bill Clinton þegar hann var þvert á móti að vitna í George W. Bush. Það er nú nokkur munur á og sjálfsagt að hafa það nákvæmlega rétt. Þorkell hefur fyrirlestur sinn frá ársfundi Samorku 2007 einmitt með því að rifja það upp að fyrir níu árum hafi hann í fyrsta sinn farið á heimsþing Alþjóðaorkuráðsins, sem svo sannarlega væri gaman að sækja, sem þá var haldið á miklum orku- og olíuslóðum í Texas og hátíðarræðumaður var George W. Bush sem þá var þar ríkisstjóri. Þorkell heldur, eða er a.m.k. búinn að festa það í minni sér, að styrktaraðili þingsins, eins og sagt er á góðri íslensku, hafi verið fyrirtækið Enron. Hann hefur greinilega gaman af því að hvor tveggja sé nokkuð á fallandi fæti, annars vegar fyrirtækið Enron og hins vegar George þessi Bush sem þá var ríkisstjóri í olíuríkinu Texas. Hann leggur nokkuð út af því í ræðu sinni um orkumál á þessum loftslagstímum. Ég ætlaði líka að gera skárri skil þeim niðurstöðum sem felast í glæruútprenti Landverndar en þær fylgja umsögn þeirra nokkuð rækilegar en ég gaf til kynna áðan. Mig langar að lesa niðurstöðurnar. Þetta eru sjö atriði, punktar, og hljóða svo, með leyfi forseta: „1. Álframleiðsla á Íslandi er í hnattrænu samhengi óhagstæðari en álframleiðsla í þeim heimshlutum þar sem bæði er að finna vatnsafl og báxítnámur. 2. Flutningur á hráefnum heimshorna á milli veldur losun gróðurhúsalofttegunda. 3. Með því að nýta „íslenska ákvæðið“ í þágu áliðnaðar stuðla Íslendingar að aukinni losun gróðurhúsalofttegunda með óþarfa flutningi á hráefnum. 4. Ef ákvæðið væri notað í iðngrein þar sem framleiðsla hérlendis mundi draga úr heildarlosun gróðurhúsalofttegunda horfði málið öðruvísi við. 5. Við getum hins vegar lagt okkar af mörkum í formi þekkingar og aðstoðað við uppbyggingu í heimshlutum þar sem hráefni og vatnsafl eru til staðar. 6. Miðað við samfélagsþátt sjálfbærrar þróunar eiga undirboð Íslands á orkuverði heldur ekki rétt á sér. Ætla má að samfélög í sumum þeim álfum sem eiga vatnsafl og báxít hafi ríkari þörf fyrir uppbygginu af þessu tagi en velmegunarlandið Ísland. 7. Líta ætti á heimildina um 1,6 milljónir tonna sem hámarksheimild á síðasta ári tímabilsins en ekki sem meðaltal á samningstímanum.“ Ég tel að ég hafi þurft að gera umsögn Landverndar þessi skil úr því að ég hóf máls á henni og las hér úr henni. Þessar niðurstöður, það sem sést á glærunum, eru svo sannarlega sjálfur kjarni umsagnarinnar og ég tek undir hvern einasta punkt og get staðið við það því að við í minni hluta nefndarinnar höfum gert þann síðasta þeirra að einum af þremur eða fjórum breytingartillögum okkar í málinu. Hæstv. umhverfisráðherra hefur verið svo kurteis að sitja hér í þessari umræðu sem er auðvitað viðeigandi að hún geri. Hún þarf þess ekki samkvæmt ströngum þingvenjum því að málið er ekki lengur á hennar forræði heldur á forræði þingsins og framsögumaður nefndarálits meiri hlutans er ábyrgðarmaður í málinu að þingvenju. En þar sem ráðherra er viðstaddur vil ég lesa þann kafla úr umsögn Náttúruverndarsamtakanna sem ég hefði átt að gera meira úr í framsöguræðu minni en hann fjallar um samningsmarkmið Íslands. Ég tel ástæðu til að hæstv. umhverfisráðherra upplýsi það hér við þessa umræðu, þegar við ræðum um að stíga þetta skref og hvert á að stíga, upplýsi okkur um áætlanir sínar og ríkisstjórnarinnar þann tíma sem eftir lifir - starf ríkisstjórnar miðast ekki eingöngu við líf hennar heldur við landsins gagn og nauðsynjar og þarf að halda áfram hvað sem líður kosningum og stjórnarskiptum. Ég tel ástæðu til að hún upplýsi okkur um afstöðu ríkisstjórnarinnar í þeim viðræðum sem eru að hefjast á næstunni um tímabilið eftir að Kyoto-tímabilinu, 2008–2012, lýkur. Í umsögn Náttúruverndarsamtakanna segir, með leyfi forseta: „Forustumenn ríkisstjórnar Íslands hafa lýst yfir að markmið Íslands sé að afla heimilda til frekari uppbyggingar stóriðju á Íslandi. Þáverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, lýsti því yfir á Alþingi 6. febrúar 2006, að: „Það liggur fyrir að við höfum heimild til að byggja stóriðju sem samsvarar 1.600 þús. tonnum af CO 2 . Það ákvæði gildir til 2012. Hvað tekur við eftir 2012 vitum við ekki. Ég hef svarað því mjög skýrt að við hljótum að gera þá kröfu áfram að geta nýtt okkar endurnýjanlegu auðlindir og tekið þátt í því að minnka mengun í heiminum með því að framleiða rafmagn með vistvænum hætti á Íslandi. Það vil ég að sé alveg skýrt.““ Þessi ummæli, svo að ég skreppi út úr greinargerðinni, eru náttúrlega á þann veg að það sem hann er í raun og veru að segja, ekki það sem hann í sjálfu sér segir þegar hann segir að þetta sé alveg skýrt, er þannig að hann ætli sér í raun að halda áfram kröfugerð af Íslands hálfu um frekari undanþáguákvæði á næsta Kyoto-tímabili. Náttúruverndarsamtökin segja síðan áfram: „Umhverfisráðherra, Jónína Bjartmarz, hefur ítrekað lýst yfir sams konar skilningi á hlutverki Íslands og í stefnuræðu sinni við setningu Alþingis sl. haust lagði forsætisráðherra, Geir Haarde, áherslu á sérstöðu Íslands. Flest bendir því til að frumvarp þetta sé biðleikur nema skýrt komi fram í athugasemdum við það á hvern hátt það tengist loftslagsstefnu stjórnvalda og samningsmarkmiðum ríkisstjórnarinnar á vettvangi Kyoto-bókunarinnar.“ Með athugasemdum tel ég að umsagnarritarinn eigi kannski við ræðurnar um frumvarpið og nefndarálitin við það en ekki hinar eiginlegu athugasemdir sem við köllum svo í okkar þingslangri. Og áfram segir, með leyfi forseta: „Brýnt er að fram komi sá skilningur löggjafans að íslenska undanþáguákvæðið verði ekki endurtekið og að álfyrirtæki á Íslandi verði í framtíðinni að finna leiðir til að draga verulega úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda eða bæta fyrir losun með öðrum hætti. Á sama hátt og gert er ráð fyrir í frumvarpinu að þau fyrirtæki geri sem ekki rúmast innan losunarheimilda Íslands 2008–2012. Það má ekki gerast að ríkisstjórnin fari aftur fram með kröfur um undanþágur fyrir orkufrekan iðnað á Íslandi í anda þess ákvæðis sem samþykkt var á 7. fundi aðildarríkja loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna í Marrakesh árið 2001. Slíkt samningsmarkmið samrýmist hvorki yfirlýstum tilgangi lagafrumvarps þessa né loftslagsstefnu ríkisstjórnarinnar.“ Þetta segir m.a. í umsögn Náttúruverndarsamtaka Íslands og ég framlengi þessar staðhæfingar og þessar spurningar til hæstv. umhverfisráðherra sem hér er stödd. Í fyrsta lagi óska ég eftir því að hún greini okkur frá því með hvaða hætti þetta frumvarp tengist loftslagsstefnu ríkisstjórnarinnar og hvernig á því stendur að fyrsta skrefið í þeirri stefnu er að auka losun sem á að minnka um 50–75% árið 2050 frá því sem var árið 1990, fyrir 17 árum. Í öðru lagi spyr ég hæstv. ráðherra: Hver eru samningsmarkmið ríkisstjórnarinnar í þeim viðræðum sem eru að hefjast, eða eru í raun og veru hafnar má segja, um næsta tímabil eftir það sem við kennum við Kyoto?

Frú forseti. Mér finnst eðlilegt í þessari umræðu að bregðast við einhverjum þeim atriðum sem komið hafa fram í ágætri framsöguræðu Marðar Árnasonar af hálfu minni hluta umhverfisnefndar og reyna að svara einhverjum af þeim spurningum eða álitaefnum sem hv. þingmaður hafði orð á í ágætri og yfirgripsmikilli ræðu sinni. Ég vil byrja á því að segja að mér finnst ánægjulegt að minni hluti umhverfisnefndar fagnar frumvarpinu, tilgangi þess og efni, í grundvallaratriðum eins og kemur fram í áliti minni hlutans þótt hann leggi fram breytingartillögur við það. Tengingin við loftslagsstefnu ríkisstjórnarinnar er vissulega til staðar. Ef hér verður áframhaldandi uppbygging stóriðju í áliðnaði er í fyrsta lagi ljóst að hún þarf að hlíta ströngustu mögulegum skilyrðum um lágmörkun losunar. Íslensk álver sem framleiða á heimsmarkaði losa aðeins um þriðjung til fjórðung af gróðurhúsalofttegundum miðað við meðalálver í heiminum og til lengri tíma munu þau þurfa að gera enn betur og m.a. þróa tækni um kolefnalaus rafskaut á næstu árum eða áratugum. Ég hef fulla trú á að svo geti orðið. Losun frá álverinu í Straumsvík á framleitt tonn af áli hefur minnkað um tvo þriðju eða meira frá 1990 og markmið stjórnvalda um 50–75% minnkun losunar til 2050 eru mjög sterk skilaboð til atvinnulífsins og almennings um að hefja markvissa þróun í átt að loftslagsvænni atvinnustarfsemi. Ef árangur þjóðfélagsins í heild verður jafngóður á næstu 40 árum og áliðnaðarins á Íslandi á sl. 15 árum næst þetta markmið. Mig langar að nefna, frú forseti, varðandi það atriði að losunarheimildin sé takmörkuð gæði - minni hlutinn leggur til að að gjald verði lagt á losunarheimildir stóriðju á komandi skuldbindingartímabili og vitnar þar til kerfis ESB máli sínu til stuðnings. Þar er þó miklum meiri hluta heimilda úthlutað ókeypis en fyrirtækjum er gert að minnka losun með samdrætti eða með kaupum á heimildum þeirra sem ná að minnka meira en þeir þurfa. Það verður að leggja áherslu á það að áliðnaðurinn er ekki inni í kerfi ESB. Því má segja að minni hlutinn sé að krefjast sérstakrar skattlagningar á stóriðju á Íslandi sem er ekki fyrir hendi í ESB varðandi þá starfsemi sem fellur undir það frumvarp sem hér um ræðir. Engin tilefni eru til slíks og við megum ekki gleyma því í þessu samhengi að íslensk ákvæði setja stóriðju mjög þröng skilyrði þannig að losun hér verður að vera eins lítil og besta fáanlega tækni gerir á annað borð mögulegt. Þetta hefur kostnað í för með sér fyrir fyrirtækin og með frumvarpinu verða settar nýjar kvaðir á stóriðjufyrirtæki. Þau geta fengið úthlutað heimildum af þeim kvóta sem Ísland fær úthlutað frá skrifstofu Kyoto-bókunarinnar en losun umfram það þurfa fyrirtækin að greiða á markaðsvirði. Við verðum að hafa það í huga í allri umræðunni um þetta mál að í dag eru engar hömlur á losun koldíoxíðs frá stóriðju en með samþykkt frumvarpsins eru settar slíkar hömlur sem verða til þess að stjórnvöld hafa tæki til að tryggja að við stöndum við Kyoto-skuldbindinguna. Við megum ekki gleyma því grundvallaratriði sem frumvarpið gengur út frá. Jafnframt hefur minni hlutinn haft á orði að það sé óheppilegt að blanda saman úthlutun samkvæmt undanþáguákvæðinu og úthlutun úr almenna kvótanum og gagnrýnir að tekinn sé af handahófi hluti almenna kvótans og settur til stóriðjuúthlutunar. Ég viðurkenni að útreikningurinn á bak við þetta er vissulega nokkuð flókinn en því fer hins vegar fjarri að tölurnar séu teknar af handahófi og er ítarlegar skýringar að finna um þetta í frumvarpinu  Það er ýmislegt annað, frú forseti, sem ég hefði viljað koma inn á og bregðast við sem kom fram í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar, sem framsögumanns minnihlutaálitsins, og þó ætla ég til þess að reyna að stytta mál mitt að nefna nokkur almenn atriði varðandi stóriðju- og loftslagsmál í tilefni af ræðu bæði hv. þm. Marðar Árnasonar og Kolbrúnar Halldórsdóttur og segja að það er full ástæða til að fara með gát varðandi bæði virkjun og stóriðju og það á sérstaklega við vegna náttúruverndarsjónarmiða. Við megum ekki rasa um ráð fram við virkjun fallvatna og háhitasvæða og breyta ásýnd landsins meira og hraðar en við kærum okkur um. Margir eru eindregnir andstæðingar stóriðju af öllu tagi af þessum sökum en við megum hins vegar ekki láta slíka andstöðu blinda okkur gegn staðreyndum. Virkjun fallvatna og jarðhita getur verið neikvæð frá náttúruverndarsjónarmiðum en nýting endurnýjanlegrar orku er jákvæð frá loftslagssjónarmiðum. Tilgangur og grunnur þessa frumvarps er að setja stóriðju skorður vegna skuldbindingar okkar samkvæmt Kyoto-bókuninni og það sendir líka skilaboð fyrir framtíðina um, og nú tel ég mig vera að svara fyrirspurnum hv. þingmanna, að almennt megi búast við þrengingu um heimildir til losunar gróðurhúsalofttegunda vegna nýrra alþjóðlegra skuldbindinga. Frumvarpið getur þess vegna ekki á nokkurn hátt talist hvetjandi til frekari uppbyggingar stóriðju hér á landi. Þetta ætla ég, frú forseti, að láta duga sem svar vegna þess hversu háttar með tíma og hversu mikil áhersla er lögð á undir lok þingsins að menn tali stutt svo að hægt sé að flýta fyrir þingstörfum en ekki tefja þau.

Forseti. Ég kannast ekki við að hæstv. umhverfisráðherra þurfi að taka tillit til sérstakra tilmæla um að tala stutt. Það hefur enginn skipað hæstv. umhverfisráðherra að tala stutt. Þvert á móti er það alger vanvirða við - þetta er sérkennileg uppákoma, forseti, að sjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur í háarifrildi við hæstv. umhverfisráðherra en ég stöðva í andsvari mínu, get ekki annað. Á þeim stutta tíma sem ég á eftir vildi ég koma því að að það er gersamlega út í hött að kalla það skattlagningu sem við höfum lagt til, sérstaklega þegar sá sem það gerir hefur hugsað sér að gefa þann kvóta sem hér um ræðir án nokkurs gjalds en láta síðan næstu fyrirtæki sem koma þar á eftir borga þannig að þá er verið að skattleggja án jafnræðis. En það sem við erum þó að gera er það að við gætum fulls jafnræðis í þeirri gjaldheimtu sem við flytjum tillögu um að ráði orkumálastjóra sjálfs. Ég vildi hins vegar spyrja beint um þetta: Merkilegt er að hæstv. umhverfisráðherra minntist á kolefnalaus rafskaut vegna þess að það er tækniþróun sem kynni að vera að skila árangri á næstunni. Gallinn við það er skortur á fjármagni álfyrirtækjanna. Eins og ég rakti í ræðu minni áðan vilja álfyrirtækin ekki takast almennilega á við þetta verkefni vegna þess að þau fá enn þá afar ódýra raforku í löndum eins og Íslandi. Ég vil spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Hefur hún með einhverjum hætti hvatt til að þetta verði gert? Hefur hún staðið fyrir stjórnvaldsaðgerðum með einhverjum hætti til að það verði gert eða telur hún að frumvarpið stuðli með einhverjum hætti að því þar sem hún ætlast til að kvótinn verði frír sem hún afhendir flestum þeim fyrirtækjum sem nú starfa?

Frú forseti. Ég náði ekki alveg öllu andsvari hv. þingmanns vegna anna utan dyra. Hv. þingmaður bar fyrst og fremst í tal hvort ætlunin væri að úthluta þessum kvóta fríum og í nefndaráliti minni hluta umhverfisnefndar hefur verið komið inn á að það sé rétt með þessi takmörkuðu gæði að þau séu seld, að menn þurfi að greiða fyrir þau. Í svari mínu áðan gerði ég grein fyrir því að innan Evrópusambandsins, sem horft hefur verið til, er áliðnaðurinn ekki inni í kerfinu og versluninni með kvótann en það er vissulega svo að þar sem menn fara fram yfir þessar heimildir þurfa menn að greiða fyrir það á markaðsverði, þær heimildir sem þeir kaupa annars staðar frá sem er í sjálfu sér heldur ekki einfalt heldur mjög flókið fyrirbæri. Ég tel að þetta séu til lengri tíma litið fyrstu skrefin, sem m.a. orkumálastjóri hefur bent á, sem við eigum að taka. Eins háttar hjá Evrópusambandslöndunum mörgum, allt að því 90% af losunarheimildum eru fríar fyrir þau fyrirtæki sem falla undir það kerfi en fyrirtækin greiða þá fyrir það sem þau þurfa umfram það sem þau fá úthlutað frítt.

Forseti. Það ætti kannski að reyna að hafa gæslu við þingdyr þannig að ráðherrar geti fylgst með umræðum án afskipta aðvífandi hv. þingmanna. Um Evrópusambandið er það að segja að hafi ráðherra fylgst með málum áðan þá er gjaldheimild okkar einmitt miðuð við þá staðreynd að undir 2008 fá fyrirtækin í Evrópu úthlutað 90% af sínum losunarheimildum ókeypis. Við gerum ráð fyrir öðru kerfi, m.a. vegna þess að við erum fyrst og fremst með álver og svigrúm þeirra til hegðunar gagnvart losunarheimildum er hreinlega annað en þeirra fyrirtækja sem miðað er við í Evrópusambandinu. Þar eru álver vissulega ekki inni í kvótanum. Það eru sérstakar ástæður til þess, m.a. sú að þeim er að fækka mjög í Evrópu og sú líka að þau eru ekki talin svara þessum hagræna hvata sem kerfið þar á að koma upp. Við teljum þess vegna heppilegast hér, og á bak við það lá auðvitað ákveðin hugsun, að vera með sömu gjaldheimtuna á alla, að gera þetta sem sé þannig. Við gerum okkur grein fyrir að þau geta ekki dregið saman á þessu fyrsta tímabili - en kannski mætti hvetja þau til þess beinlínis að draga saman. Þar með tengist það þeirri spurningu sem ég var að leggja fyrir ráðherrann, vegna þess að hún minntist á þessa merkilegu þróun, þessa merkilegu tækni sem kynni að vera að koma upp, að rafskaut í áliðnaði séu kolefnislaus og þar með sé hægt að draga verulega úr losun í áliðnaðinum, hvað hefur ráðherra gert til að hvetja álfyrirtæki hér eða hvað hyggst hæstv. ráðherra gera til að hvetja álfyrirtæki hér til að taka þátt í þessari þróun?

Frú forseti. Varðandi kolefnislausu rafskautin þykist ég vita að íslensk álfyrirtæki taka þátt í þessari alþjóðlegu þróun og þeirri tilraunastarfsemi sem fer nú þegar fram, hefur ekki tekist sem skyldi, með því að þróa þessi skaut og með það að markmiði að draga úr gróðurhúsalofttegundum. Að öðru leyti vil ég segja að ég get á margan hátt tekið undir með Þorkeli Helgasyni og þessari framtíðarsýn. Þetta eru takmörkuð gæði losunarheimildirnar og við hljótum með því að markaðssetja þetta lengra fram í tímann. Ef við horfum lengra fram í tímann, ég tel okkur vera að taka fyrstu skrefin í þá áttina, hljótum við jafnframt að vera með því að beita eins konar hagrænum stjórntækjum á álverin til þess að þau leggi meira á sig til að þróa hvers konar tækni, bæði álbrennslan og hvers konar önnur stóriðja, til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. En hvað umhverfisráðherra hér hefur sérstaklega gert við tiltekin tvö álver? Það hefur svo sem ekki verið mikið en ég veit að þetta eru alþjóðleg fyrirtæki og á vegum þeirra er verið að leitast við að þróa þessa tækni með það að markmiði að draga úr losuninni og verðlagningin á kvótanum, losunarheimildin, markaðssetningin, hlýtur að leiða til þess að þau leggja meira á sig í þá veru.