Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pjetur Þórðarson Jeg verð að gera þá játningu, að mjer koma undarlega fyrir sjónir þær sveiflur, sem hv.þm. hafa á meðferð mála hjer í deildinni, og svo er það nú, um hina skyndilegu gerbreytingu á þessu frv., sem hjer er til umræðu, og hefir þó ekki farið fram venjuleg útlistun á jafngerbreyttu efni. Þótt frv. sje fyrirferðarlítið, þá eru þó ákvæði þess ekki ómerkileg, eins og jeg gat um við 2. umr., sem sje að nema burt jafnsjálfsagða hindrun, sem nú er í vegi fyrir því að stofna hjónaband, þótt sameiginlegur vilji hjónaefna sje fyrir hendi, og jafnvel án þess, þegar annaðhvort þeirra hefir þegið sveitarstyrk, sem þá er ekki endurgoldinn. Í slíkum tilfellum er oft gripið inn í hag annara manna. Þetta getur orðið ósanngjarnt og mesta ranglæti, og jeg álít, að þetta geti haft mikil áhrif á almenna framfærsluskyldu, og virðist mjer þá ekki kominn tími til þess, sem frv. þetta ákveður, nema ef samtímis væri þá komið betri skipun á almenna framfærsluskyldu, eða fátækralögin endurskoðuð í heild sinni. Jeg segi þetta ekki vegna þess, að jeg búist við að hefta framgang málsins, heldur til þess, að það gangi ekki fram alveg þegjandi og hljóðalaust. Fyrir mjer vakir það, að jeg vil ekki alveg láta það hlutlaust, að bundinn sje endir á hindrun slíkra hjónabanda og skyldur presta í þessu efni, og engu skeytt, hver áhrif frv. hefir á almenna framfærsluskyldu. Það er vitanlegt, að þegar svo stendur á, að þess er girnst á báðar hliðar að ganga í hjónaband og framfærendur brúðgumans samþykkja, þá veit jeg ekki til, að það sje venja að koma í veg fyrir það, jafnvel þó að svo sje fyrir mælt í 62. gr. fátækralaganna, að það þá skuli æ hindrast. Hitt mun vera öllu tíðara, að stofnað sje til hjónabands án slíks samþykkis, ef svo stendur á, að með því er hægt að koma framfærslu þeirra, sem hlut eiga að máli, yfir á annað sveitarfjelag. Jeg býst nú við, að þessu verði svarað með því, eins og hv. flutnm. brtt. (E. A.) tók fram, að þetta muni alt jafna sig. Það kann nú svo að vera, en þó álít jeg, að dálítið tillit beri að taka til þess, hvar byrðin kemur niður. Það getur verið, að hitt sje ekki skaði fyrir landið í heild sinni, hvaðan sem styrkurinn kemur. En það ber að athuga, að þessi byrði getur komið æði misjafnt niður. Jeg man ekki, hvort jeg nefndi dæmi þessa við 2. umr. En það er kunnugt, að þess eru mörg dæmi, að með því að stuðla að slíkum hjónaböndum hafa menn velt byrði ómaklega af sjer og yfir á annað sveitarfjelag. Að vísu mun þetta oft hafa verið lagfært, samkvæmt þeim lagaákvæðum, sem nú gilda, en þó ekki nærri altaf. Mjer fanst jeg geta ekki annað en sýnt fram á það, að hjer kemur fram misrjetti. Um leið og þetta frv. á að gefa öðrum aukin rjettindi, þá skapar það misrjetti í garð ýmsra annara. Jeg býst þó ekki við, að þessi orð mín valdi því, að þetta mál nái ekki fram að ganga, því að jeg þykist viss um, að frv. verði samþ., eftir þeim undirtektum að dæma, sem það fekk hjer við 2. umr. En það hefir enginn gert neitt til að sýna fram á, að þetta, sem vakir fyrir mjer, hafi ekki við rök að styðjast. Enda hygg jeg, að það sje ekki hægt.

Frsm. (Stefán Stefánsson) Það má má ske virða það háttv.þm. Mýra. (P. Þ.) til vorkunnar, þótt honum finnist þessar sveiflur í löggjöfinni nokkuð hastarlegar. Því að það skal játað, að þetta er fremur óveruleg breyting, sem hjer er um að ræða, bæði að efni til og formi á frv. En mentamálanefndin lítur svo á, að rjett sje að fallast á breytinguna. Ástæður fyrir sjálfu frv. hefi jeg áður tekið fram og tel því óþarft að taka þær upp aftur, enda standa þær sjálfsagt ljóst fyrir öllum háttv. þingdm., og hvað brtt.hv. 2. þm. Árn. (E. A.) snertir, þá gerði hann einnig mjög glögga grein fyrir þeirri breytingu, við 2. umr. málsins. Ef hv.þm. Mýra. (P. Þ.) nægja ekki þessar skýringar á málinu, hvað aðalbreytinguna snertir frá hv. 2. þm. Árn. (E. A.), ja - þá veit jeg ekki, hvert hann ætti að leita, til þess að fá þær betri. Háttv. sami þm. (P. Þ.) var að tala um það í ræðu sinni, að hann vildi ekki sporna við hjónaböndum, þegar svo stæði á, að vilji væri sæmilegur á báðar hliðar. En það er líka síður en svo, samkvæmt breytingunni, sem um er að ræða. En hver hefir reynslan venjulega orðið, þegar persónum hefir verið varnað þess að giftast? Þá hafa þau aukið kyn sitt fyrir utan landslög og rjett. En sú ábyrgð, sem hvílir á prestunum, er hvorki svo sjálfsagt fellur sú ábyrgð í framkvæmdinni á þá í flestum eða öllum tilfellum, án þess, að þeir geti að nokkru leyti við henni búist, og að láta presta, að eins vegna ókunnugleika þeirra, vera skylda til að framfæra þungar fjölskyldur um mörg ár, hljóta allir að viðurkenna að gengur óhæfu næst. Hvað hitt snertir, sem hv.þm. Mýra. (P. Þ.) talaði mikið um, að sveitirnar væru að ýta byrðinni, hver af sjer, yfir á aðra, þá finst mjer þetta frv. gera ekki neina verulega breytingu frá því, sem nú er á sveitfestismálum yfirleitt.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Þórðarson) Þessi frestur á 2. umr. þessa máls hefir orðið til þess, að nú hefir gengið saman með meiri og minni hluta landbúnaðarnefndar um helstu ágreiningsatriðin. Þetta kemur sjerstaklega fram á þgskj. 799. Og er það að mestu leyti fólgið í nýrri breytingu við 3. gr. frv. Þessi breyting gengur í þá átt að undanskilja að endurtaka allar merkjalýsingar, sem sjeu ágreiningslausar og áður þinglesnar. - Þetta er svo stórvægileg breyting, að hún ætti að geta numið burt mikið af þeim andmælum, sem þetta frv. mætti við fyrri umr. málsins. Að öðru leyti er hjer önnur ný brtt. á sama þgskj., við 4. gr. frv. á þgskj. 534. Þetta vonum við að nægi til þess, að þetta mál nái fram að ganga nú. Eins og jeg gat um, við fyrri umr. þessa máls, þá er aðalbreytingin frá gömlu lögunum sú, að þar, sem ágreiningur er eða ekki hefir verið gerð merkjalýsing, þá sje haft eftirlit með því, og að framkvæmdir við þetta eftirlit verði fengnar í hendur hreppstjóra, í staðinn fyrir sýslumanni, eins og er í lögunum frá 1882. Það er sem sje skoðun okkar nefndarmanna, að hreppstjórar standi oft betur að vígi en sýslumenn, sakir kunnugleika síns, til þess að jafna ágreining, sem kann að verða, og má ske er ekki svo mikilsverður, að það taki því að leggja út í málaferli fyrir þá sök. Að öðru leyti heldur nefndin fast við það álit sitt, að þar, sem. slíkur ágreiningur verður ekki útkljáður heima fyrir með þessu móti, þá beri að leiða hann til lykta á þann veg, að hlutaðeigandi sýslumaður höfði mál. - Það kann nú að vera, að mönnum þyki þetta nokkuð viðurhlutamikið. En jeg býst við, að ef brtt. á þgskj. 799 og frv .breytingin á þgskj. 534 verður samþykt, þá mundi það verða fátt, sem landamerkjadómur þyrfti að skera úr. Jeg vona, að hv. deild sjái, hve mikil nauðsyn ber til að lagfæra það, sem hjer hefir verið ábótavant, og að það sje gert með þessu, án þess að rjettur nokkurs manns sje fyrir borð borinn. Okkur nefndarmönnunum vanst ekki tími til að ráðfæra okkur við bestu menn deildarinnar um hvert einstakt atriði; það kemur mjer því ekki á óvart, þótt áfátt sje í einhverju, og að einhver kunni að koma með aðfinslur. En þess vegna væri æskilegt, að hv.þm. leiðrjettu góðfúslega þá smágalla, sem þeir fyndu, til þess að flýta fyrir málinu. Jeg vona, að stórgallar sjeu hjer engir á. En það sem ver kann að fara, mætti sem best lagfæra til 3. umr. málsins, því að hjer sje um talsvert nauðsynlegt mál að ræða efast jeg ekki um.

Pjetur Jónsson : Jeg fann að því við fyrri umræðu þessa máls, að það væri ekki fyllilega undirbúið, eins og hefir átt sjer stað um fleiri mál, er hafa komið hjer fram. En auk þess hefir verið svo mikil, málakássa hjer; á þinginu, og sumt stórmál, að hvorki mjer nje öðrum hefir unnist tími til að athuga þetta mál að neinu gagni. Svo hefir það og legið í nefnd í langan tíma. Nú loks þegar nefndin lætur álit sitt uppi, verður ekki annað sagt en að hún hefir ekki enn komist að fastri niðurstöðu. Jeg sje mjer því ekki fært að greiða atkvæði, um þetta mál nú. Ástæðan til þess er sjerstaklega sú, að mjer er ekki nægilega kunnugt um, í hverju merkjalögunum er ábótavant. Það þyrftu að liggja fyrir skýrslur um það, hve mikið vantar á, að lögin sjeu komin í framkvæmd, og hvað einkum stendur á. - Nú vill einmitt svo vel til að tækifæri býðst til að fá vitneskju í þessu máli, þar sem jarðamatið er að fara fram. Þá hygg jeg, að það muni, við jarðamatið, koma í ljós, ef ágreiningur er um merki, og jarðamatsmönnum er auðvelt að rannsaka það. Þetta mál er þannig vaxið, að mínum dómi, að það liggur beinast við að fá það í hendur stjórninni til athugunar. Það er hún sem sjá á um framkvæmdir á þessum lögum. Og svo framarlega, sem þörf er á að breyta lögunum eitthvað, þá á hún hægast með að finna þá galla, sem bæta þarf úr sjerstaklega. En þetta sull, sem komið hefir frá landbúnaðarnefnd er að mínu áliti óaðgengilegt til atkvæðagreiðslu. Jeg geri það því að tillögu minni, að máli þessu sje samkvæmt 42. gr. stjórnarskrárinnar vísað til stjórnarinnar.

Magnús Guðmundsson Jeg man ekki til að hv. framsm. landbúnaðarnefndar (P. Þ.) hafi vikið að því í ræðu sinni, að meðferð landamerkjamála er mikið breytt eftir þessu frumvarpi frá því sem nú er. Jeg vil því benda á nokkur atriði í þessu máli, sem jeg tel ekki að sjeu til bóta. - Fyrst vil jeg benda á það, að það sjest ekki neitt í þessu frv., sem bendir á, að ætlast sje til, að leita eigi sátta í landamerkjamálum. Það virðist helst vera meiningin, að ekki eigi að leita sátta. Þetta tel jeg heldur galla á frv., fyrir þá sök, að það kemur ekki ósjaldan fyrir, að aðiljar sættast einmitt í þesskonar málum. Eftir frv. er svo að sjá, sem tilætlunin sje, að að eins sýslumaður sje við þau rjettarhöld í landamerkjamálum, sem vitni eru leidd í eða skifst á innleggum, og á merkjagangan ekki að fara fram fyr en allri málsfærslunni er lokið, og við hana eru að sjálfsögðu allir dómendur. Þetta er breyting frá því, sem nú er, því að það er nú svo, að merkjagangan fer fyrst fram, í staðinn fyrir að hjer er ætlast til, að hún verði síðast. Eftir minni reynslu er þessi breyting mjög til hins verra, því að, eins og kunnugt er, er mjög ilt að átta sig á landamerkjamálum, nema með því að koma á staðinn og kynna sjer örnefni og annað, sem máli skiftir. Að vísu getur það bætt mikið úr skák, ef menn eiga völ á góðum uppdrætti af staðnum, en slíkur uppdráttur er sjaldnast fyrir hendi. Ef frv. á að ganga fram, er að minni hyggju alveg nauðsynlegt að breyta þessu í það horf, sem nú er, þannig að merkjagangan komi fyrst og rekstur málsins á eftir. En verði mörg rjettarhöld eftir merkjagönguna, virðist mjer, að vel mætti ákveða, að meðdómendur væru eigi við þau, sjerstaklega ef að eins er skifst á skjölum og lögð fram sókn eða vörn. Við vitnaleiðslur er aftur á móti best, að allir dómendur sjeu til staðar. Þá skal jeg drepa á ákvæði í 12. gr. um frestinn til að áfrýja merkjadómi. Það er hjer gert ráð fyrir, að hann sje 12 mánuðir, eins og í núgildandi lögum. Þetta finst mjer vera óþarflega langt, Jeg fæ ekki betur sjeð en að það sje nægilegt að hafa hann 6 mánuði, eins og í öðrum málum. Hitt er ekki til annars en að tefja málið meir en þörf er á. Auk þess gildir sú sjerstaka regla um landamerkjamál, að þeim er vísað til nýrrar meðferðar í hjeraði, ef yfirrjettur felst eigi á hjeraðsdóm, og þá tefur þessi langi frestur enn meir fyrir framgangi málsins. Mjer finst rjett að taka þetta fram, fyrst að verið er að breyta lögunum á annað borð, því að þessu ætti þá að breyta líka. Þá eru breytingarnar á þgskj. 799, og eru þær til talsverðra bóta. En þó get jeg ekki felt mig við allar þessar breytingar. Hjer stendur t. d.: „Nú verður samkomulag um breytingar á merkjum milli þeirra, er á hefir greint, og senda þeir hreppstjóra þá merkjalýsingu, en hann sendir hana sýslumanni til þinglestrar á næsta manntalsþingi“. Við þetta er ekkert að athuga. En svo stendur: „Senda skal hreppstjóra merkjalýsingu, þar sem ágreiningur er um merki, þótt ekki hafi orðið samkomulag“. Í þessu er mótsögn, því að hvernig á að senda merkjalýsingu, svo framarlega sem aðiljar eru ósamþykkir um merki? Merkjalýsing hefir enga þýðingu nema hún sje samþykt af aðiljum; ef svo er eigi, er að eins um kröfur þeirra að ræða, sem óvíst er um, að hverju leyti eiga að teljast rjettar. Þetta er því alveg óþarft. Svo kemur síðasta setning í síðustu málsgrein: „Sá, er ekki sendir merkjalýsingu í tíma, skal sæta tveggja króna dagsektum, uns úr er bætt“. Nú skulum við segja, að hann geti ekki fengið samkomulag við þann, er land á til móts við hann, er þá rjett að skylda hann til að senda merkjalýsingu?  (J. J.: Hann þarf ekki samkomulag.)  Hvað á merkjalýsingin þá að gera? Hún er þá bara villandi. Svo dugir ekki að binda þetta við dagsektir; það verður að vera sú takmörkun á, að menn verði að vera búnir að koma með merkjalýsinguna innan ákveðins tíma. Það má ekki ganga út frá því, að allir þekki þessi lög, og því ofhart að beita sektum án aðvörunar á undan. Jeg held því, að rjettast sje að samþykkja þessa till.hv.þm. S.-Þ. (P. J.), um að vísa málinu til stjórnarinnar, og losna þannig við frv., því að bæði hefi jeg enga von um, að það geti gengið fram á þessu þingi, og að öðru leyti er það svo úr garði gert, að það á ekki skilið að ganga fram.

Sveinn Ólafsson Jeg get að mestu leyti vísað til þess, sem hv.þm. S.-Þ. (P. J.) og hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) hafa tekið fram um þetta mál. Mjer finst undirbúningur málsins nokkuð losulegur, og jafnframt lít jeg svo á, að, eins fyrir brtt.hv. meiri hl. landbúnaðarnefndar, sje varhugavert að samþykkja frv. Jeg veit að vísu, að víða úti um land eru landamerki ógreinileg og hafa gengið úr sjer, hafa fyrnst síðan þau voru þinglesin, og er víða ágreiningur um þau, en það er ekki næg ástæða til þess að lögbjóða það feiknaverk, sem frv. ráðgerir. Ef víða er svona ástatt, er auðvitað full þörf að ráða bót á því, en jeg held, að þetta sje ekki heppileg leið. Jeg hallast þá heldur að því, sem hv.þm. S.-Þ. (P. J.) sagði, að rannsaka fyrst og fremst, hve mikil brögð eru að þessum merkjaágreiningi. Sjálfsagt virðist mjer líka, þegar lög eru sett um þetta efni, að tryggja betur en gert hefir verið viðhald merkjanna, svo að ekki þurfi að endurtaka á fárra ára fresti annað eins verk og unnið var 1884-1890. Jeg verð því að taka undir það með hv.þm. S.-Þ. (P. J.), að vísa beri málinu til stjórnarinnar og afgreiða það ekki frá þinginu að þessu sinni. Jeg gæti til viðbótar því, er hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) tók fram, sagt, að í 1. gr. er ákvæði, sem mjer virðist nokkuð hált. Það er ákvæðið, sem segir fyrir um viðhaldsskyldu landamerkja. Þar segir, að umsjónarmenn jarða, sem ekki eru einstakra manna eign, skuli halda landamerkjum við. Mjer skilst eftir því, að á öllum opinberum jörðum sjeu hreppstjórar eða umboðsmenn skyldir til að halda merkjunum við, gera vörður, grafa skurði o. s frv. Jeg hygg, að þetta sje þó ekki tilgangurinn frá upphafi, heldur að landeigandi eigi að gera þetta. Það væri að minsta kosti óeðlileg kvöð, ef umsjónar- eða umboðsmenn jarða ættu að hafa slíkt á hendi kauplaust. En þetta er þó að eins minni háttar smíðalýti. Svo er þetta, sem jeg drap áður á, að í þessu frv. er hvergi nægilega gert ráð fyrir stöðugu og tryggilegu viðhaldi merkjanna. Í brtt. á þgskj. 799 reynir hv. landbúnaðarnefnd að gera þá bragarbót, að undanskilja allar jarðir, þar sem landamerki eru ágreiningslaus og áður þinglesin. En það er aðgætandi, að þótt landamerkin sjeu í svipinn ágreiningslaus og þinglesin, þá er það víst, að ágreiningurinn liggur í loftinu, og kemur upp þegar minst varir, af því að landamerkin eru óglögg. Hitt er líka, að til eru þinglesin landamerki, er ekki hafa hlotið undirskrift allra, er hlut eiga að máli, og því tæplega lögum samkvæm. Og landamerkin geta verið ólöglega þinglesin, þótt sýslumenn viti ekkert um það. Út af öllu þessu hefir mjer komið til hugar að bera fram svo felda rökstudda dagskrá: „Í því trausti, að stjórnin, fram til næsta reglulegs þings, rannsaki nauðsyn á endursamningu landamerkjalaga, og leggi frv. um það efni fyrir þingið, ef nauðsyn virðist á vera, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Björn Stefánsson Jeg er ekki í nokkrum vafa um það, að tilgangur þessa frv. er orð í tíma talað. Samt hefi jeg frá upphafi þessa máls verið mjög í efa um, hvort jeg ætti að hallast að meiri eða minni landbúnaðarnefndar. Mjer dylst ekki, að þar sem ágreiningslaus landamerki eru, og það er víða þar sje stofnað til mikillar og óþarfrar fyrirhafnar og kostnaðar, þegar ætlast er til, að það hindri löglega merkjalýsingu, ef ekki næst til allra er land eiga að merkjum. Oft eru margir eigendur sömu jarðar, og getur sinn verið á hverju landshorni og sumir í öðrum löndum eða jafnvel heimsálfum. Hitt sje jeg aftur, að þótt fylgt væri ströngustu kröfum sem gerðar eru með frv. þessu, þá verður þó aldrei komist svo langt, að greitt verði úr öllum deilum eða fyrirbygt að þær geti komið síðar. Jeg man dæmi þess að það er ekki fullnægjandi, þótt jörð sje þinglesin, og þótt enginn sje ágreiningur enn kominn, að svo hagar til, að ágreiningsatriðið er fyrinsjáanlegt í framtíðinni. Jeg get t. d. vitnað til þess, þar sem jarðir liggja að sjó og árósar eða lækjarósar skifta löndum. Þá koma oft eyrar við sjóinn, og ósinn getur breytt sjer árlega. Sömuleiðis geta vötn breytt farvegi sem um byggð renna. Geta þá komið upp deilumál hvort nýi eða gamli ósinn eða farvegurinn skuli gilda sem landamerki. Þótt menn nú komi sjer saman um, að sá gamli skuli gilda, geta enn verið deilur um, hver gamli ósinn er, hvort það er sá elsti eða einhver annar. Þá getur maður og rekið sig á þau tilfelli, þar sem lönd liggja við fjarðarbotn, og þar myndast hólmar af framburði vatna. Að þeim leirum geta legið 3-4 jarðir, og þegar landamerkjalýsing er gerð, geta eigendur þeirra allra talið sig eiga nýmyndaða hólma eða eyjar, þar sem þær gróa fyrir þeirra landi. Það er svo víða á Austfjörðum, þar sem sandrif liggja við fjarðarbotn, að smáfyllast upp þær leirur, er inn af þeim liggja. Þótt ágreiningur sje ekki kominn enn þá, þá verður mönnum ljóst, að hann muni koma upp, er þessi nýmynduðu þrætulönd eru orðin verðmæt eign. Jarðir liggja t. d. að á þrjá vegu, og eigendur þeirra allra líta svo á, að það, sem upp fyllist, sje fyrir. sínu landi. Jeg vil líka benda á, að þótt merkjalýsingar sjeu þinglesnar og enginn ágreiningur sje um landamerki í landamerkjaskrá, þá eru ekki útilokaðar allar deilur fyrir því. Vjer getum t. d. sagt landamerki sje klettur, og heiti t.d. Hrafnakambur eða Grásteinn eða þess háttar. Nú líður langur tími frá því er merkjalýsing var gerð, og þá fara menn að rífast um landamerkin. Þeim kemur ekki saman um, hvort þessi eða þessi klettur sje sá rjetti klettur, sem í landamerkjaskránni er nefndur. Í einum stað veit jeg til, að ábúendur einnar jarðar viðurkendu að vísu, að svonefndur Grásteinn skifti löndum milli þeirra og nábúanna en þar, sem þeir sögðu landamerkin vera, fanst enginn slíkur steinn, en til að ráða fram úr því grófu þeir í jörð niður þangað til þeir fundu stein, ca. 80 pd. þungan á hann bentu þeir og sögðu: Sjá þarna er Grásteinn. Þannig myndast þrætur. Báðir eru sammála um, að Hrafnakambur eða Grásteinn skifti löndum, en þá vantar sönnun fyrir því, hvor af tveimur klettum í hlutaðeigandi landi sje sá, er eigi það örnefni. Hv. þm. S.-Þ. (P. J.) talaði um að þetta kæmi í ljós við jarðamatið, sem nú er að fara fram. Það er satt að því leyti, að matsmenn kynnast því, og koma alstaðar þar, sem líklegt er að slíkur ágreiningur eigi sjer stað, og þess vegna vildi jeg skjóta því fram, hvort ekki væri ástæða til, að það væri sett í lögin, að formenn undirmatsnefnda væru settir í merkjadóma, er skera skulu úr ágreiningi um merkjalýsingar. Annað greinir mig á við hv.þm. S.-Þ. (P. J.) Hann vill láta bíða með þessi lög þar til matinu er lokið. En jeg held, að matið ætti einmitt að herða á því, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Bæði eru jarðeigendur, út af skýrslunum um matið, og matsmenn með starfi sínu, nýbúnir að fara yfir þetta og rifja það upp. Þetta er nú sem stendur alls staðar í fersku minni; og nú eru til í hverri sýslu menn, sem eru vel kunnugir öllum málavöxtum. Jeg álít kunnugleika matsmanna svo mikils virði; þeir hafa kynt sjer margt, sem hlutaðeigandi jarðeigendur sleppa vísvitandi, þegar þræta er hafin, því að fyrir dómi talar hver um sína jörð sem málaflutningsmaður, og dregur má ske fjöður yfir ýmsar upplýsingar, sem hann hefir áður gefið matsmanninum eftir bestu vitund. En þegar til dóms kemur, lítur hann á sig sem málaflutningsmann, er á að sækja málið fyrir sína jörð. Og jeg tel mikils vert, að það, sem rifjast upp með matinu og við þá skýrslugerð, sem fram fór í sambandi við það sje ekki látið fyrnast áður en málið er tekið fyrir. Þar sem hv.l.þm. S.-M. (Sv. Ó.) talaði um þinglesna merkjalýsingu, þar sem allir hlutaðeigendur hefðu ekki skrifað undir, þá held jeg ekki, að slíkt sje til; jeg hefi ekki orðið var það. Jeg hefi sjeð allmargar landamerkjalýsingar liggja óinnfærðar, sem hefir verið vísað frá af því, að eitt einasta nafn vantar. Jeg hjelt, að það ætti sjer hvergi stað, að landamerkjalýsing hafi verið innfærð, ef vantað hefir undirskrift eins einasta hlutaðeiganda. Af þessum ástæðum vil jeg mæla með því, að frv. nái fram að ganga, þótt jeg játi, að því sje ábótavant. Væri gott, að nefndin vildi athuga það til næstu umr. Svo gæti hv.Ed. breytt til bóta, og væri þá ekki loku skotið fyrir, að það gæti komið til einnar umr., hjer í deildinni fyrir þinglok. En hvað sem framgangi þess líður, verð jeg að álíta heppilegt, að það komist sem lengst, svo að það fái sem bestan undirbúning undir næsta aukaþing að sumri, og verði þá ráðið til heppilegra lykta.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg hafði eiginlega ekki hugsað mjer að blanda mjer inn í umr. um þetta mikilsverða og margbrotna mál. Upptök og fyrstu framkvæmdir að samningu landamerkjalaganna átti Einar heitinn Ásmundsson í Nesi, einn af vitrustu og mentuðustu bændum á þingi. Það var vandað mjög til þessara laga í upphafi, og þau hafa því komið að talsverðu haldi. Fá lög, er snerta landbúnaðinn, hafa verið notuð jafnlengi óbreytt, en hitt skal viðurkent, að nú eru komnir í ljós ýmsir gallar á þessum lögum, og því þörf á endurbótum. Jeg hefi fylgst með þessu máli í mínu hjeraði, og skal jeg játa, að margt er rjett af því, sem hjer hefir fram komið í umr. En jeg vildi segja nokkur orð út af dagskránni. Það er ekki svo, að jeg hafi tínt upp nje talið hve mörgum málum hefir verið vísað til stjórnarinnar með rökstuddri dagskrá eða þingsályktunum, en þau munu þó orðin nokkuð mörg. Nú er, eftir þessari rökstuddu dagskrá, stjórninni ætlað að leita upplýsinga um málið og leggja svo frv. fyrir næsta reglulegt Alþingi. Jeg held, að sú úrlausn sje ekki heppileg, vegna þess að stjórnin á ekki svo auðvelt með þetta og jeg held, að það sje vandræðaúrlausn af hv. deild að samþykkja þessa dagskrá. Mjer finst líka varlegt að afgreiða málið til hv.Ed. í því trausti, að hún bæti það. Verði frumv. samþ. hjer í deildinni og gangi til Ed., hygg jeg, að ekki verði tími til að útkljá málið á þessu þingi. Jeg vildi helst skjóta málinu til þeirra áhugamanna, er mest hafa fengist við það hjer í deildinni, og biðja þá að athuga það nánar til næsta þings. En fyrir því mun ekkert form, og hygg jeg þá best, að málið færi ekkert út úr deildinni. Jeg býst sem sje við, að undirbúningur þessa máls heimti það mikið starf af hendi stjórnarinnar, að það verði ekki framkvæmt nema dagskránni sje breytt þannig, að í stað „næsta reglulegt Alþingi“ komi „þegar unt er“.

Sigurður Stefánsson Það voru að eins örfá orð. Jafnvel nú, er þó að nokkru er bætt úr ágreiningnum í landbúnaðarnefndinni, með brtt. á þgskj. 799, verð jeg að láta í ljós, að jeg álít best, að dagskrá hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) sje samþykt. Það er ekki við því að búast, að málið gangi fram á þessu þingi, og er þá rjett, að stjórnin athugi það, geri nauðsynlegar breytingar á frv. og undirbúi það undir næsta þing. Hún hefir nú fengið talsverð drög og bendingar, sjer til aðstoðar. Vil jeg því leggja til, að sú rökstudda dagskrá sje samþykt.

Jón Jónsson Jeg geri ráð fyrir, að þetta mál nái ekki fram að ganga á þessu þingi, þar sem svo mjög er liðið á þingtímann. Samt hefði jeg álitið rjettara, að deildin reyndi að afgreiða það í einhverri mynd. En að fara að vísa því til stjórnarinnar, án þess að fyrir henni liggi vilji deildarinnar um aðalatriði málsins, álít jeg ekki rjett. Stjórnin getur ekki vitað í neinu vilja deildarinnar, ef málið er afgreitt með rökstuddri dagskrá nú, án þess að atkvæðagreiðsla fari fram um breytingartillögur og einstakar greinar frv. Jeg held, að rjettara væri, að háttv. deild taki afstöðu til tillagnanna, sem fram hafa komið, og sýndi með atkvæðagreiðslu, hverja stefnu hún aðhyllist í málinu. Eins og háttv. deildarmenn vita er aðalkjarni frv. að fá sem best gert út um ágreining um landamerki, og eins og hv. 2. þm. S.-M. (B. St.) tók fram stendur nú svo vel á, að jarðamat er að fara fram, og þá vekst ýmislegt upp, sem ella hefði legið í þagnargildi. Þá er nú einmitt færi á að fá útgert um mál þessi, öll um sömu mundir. Annað aðalatriði er að tryggja með lögum fullnægjandi viðhald landamerkja. Eftir gömlu lögunum hefir þetta verið algerlega eftirlitslaust, en það er auðsætt, að nauðsynlegt er eftirlit með því, að þessi merki sjeu sem greinilegust, til þess að útiloka deilur síðar. Það er hjer ein brtt., á þgskj. 799, sem borin er fram í nafni landbúnaðarnefndarinnar. Jeg skal geta þess um hana, að jeg á mestan þáttinn í henni, og hafði jeg ekki tíma til að bera mig saman við hv. samnefndarmenn mína, svo að vel getur verið, að þeir verði henni ekki allir samþykkir. Þar er ekki gert ráð fyrir að þinglýsa öðrum merkjum en þeim, sem ekki hafa áður verið þinglesin. Þinglýsa á þó áður þinglesnum landamerkjum þar, sem ágreiningur hefir verið og hlutaðeigendur koma sjer saman um breytingar á merkjum. Þá er einnig gert ráð fyrir, að sá, sem ekki sendir merkjalýsingu í tíma, skuli sæta tveggja króna dagsektum, uns úr er bætt. Þetta ákvæði er þægilegt fyrir hreppstjóra, til þess að þeir geti látið þá menn, sem ekki hlýða lögunum, hafa dálítið aðhald. Háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) hafði ýmislegt að athuga við brtt. á þingskjali 799. Jeg bjóst við, að hann myndi sætta sig allvel við hana. Okkur fanst það „praktiskt“ og líklegt til samkomulags að falla frá þinglestri ágreiningslausra merkja, er þinglesin hafa verið, nauðsynlegt að fá þinglesin öll landamerki og sömuleiðis nýjan þinglestur um ágreiningsmerki, er sátt og samkomulag hefir komist á um, með breytingum, frá því sem áður var, án þess að til merkjadóms þurfi að koma. Og ákvæðið um að senda skyldi hreppstjóra merkjalýsingu, þótt ekki hefði orðið samkomulag, settum við inn til þess, að hann þyrfti sem minst fyrir að hafa. Dygði þá, að að eins einn hlutaðeigandi sendi merkjalýsingu; þá er ekki um annað að gera en að sýslumaður stefni hlutaðeigendum. Aðalatriðið í frv. er það, að hlutaðeigendur skuli vera neyddir til að gera út um landamerkjaþrætur sínar á löglegan hátt. Mjer liggur það í ljettu rúmi, hvað deildin gerir við þetta mál nú, en rjettast þætti mjer, að hún reyndi að laga það og færa það í það form, sem hún vildi hafa á því og láta svo efri deild um það, hvort hún vildi samþykkja það eða vísa því til stjórnarinnar. Ef deildin gerði það og hv.Ed. vísaði því svo til stjórnarinnar, þá vissi þó stjórnin, hver væri vilji Nd. í málinu. Þetta hygg jeg vera rjettustu leiðina. Hitt væri verra, að láta málið daga uppi í nefnd, því að þá hefði stjórnin enga hvöt til að koma fram með álit sitt í málinu fyrir næsta þing. Mjer virðist, að málinu eigi að vera svo fyrir komið, að stjórnin sjái fyllilega, hver er vilji deildarinnar. Og nauðsynlegt er, að málið komi fyrir næsta þing, ef það dagar nú uppi af undirbúningsskorti og tímaleysi.

Sigurður Stefánsson Jeg hafði ásett mjer að greiða þegjandi atkvæði um þetta mál og greiða atkvæði með því að vísa málinu til stjórnarinnar, því að jeg sje engin tök á að afgreiða þetta mál á þessu þingi, svo illa sem það er undirbúið, en jeg skal ekki fara út í það nú. - Það, sem kom mjer til að standa upp, var það, að jeg heyrði ekki betur en hæstv. atvinnumálaráðherra teldi það vandræðaúrlausn að vísa þessu og öðrum málum til stjórnarinnar. Mjer er það nú spurn, hvert á þingið að snúa sjer með vandamál sín, ef ekki til stjórnarinnar, stjórnarinnar, sem einmitt á að hafa frumkvæðið til allra helstu málanna, sem þingið fjallar um? Ef hún hefir það ekki, þá gegnir hún ekki þeirri skyldu, sem hún hefir á hendur tekist. - Mjer er það spurn, hvers vegna verið var að fjölga ráðherrunum, ef ekki einmitt í þeim tilgangi að hún hefði meiri starfskröftum á að skipa og yrði þar af leiðandi færari um að taka þann þátt í löggjafarstarfinu, sem heimta verður af hverri sæmilegri landsstjórn Þetta var það, sem jeg vildi taka fram, vegna ummæla hæstv. atvinnumálaráðherra. Jeg skal játa, að það er í mínum augum stjórnarfarslegt böl, hvað stjórnin hefir nú upp á síðkastið lítið látið til sín taka um ýms stórmál, sem hver stjórn í þingfrjálsu landi á að sjálfsögðu að hafa frumkvæði til og undirbúa sem rækilegast undir meðferð þingsins. Þess vegna er það, að störf þingsins lenda í svo miklu fálmi og fáti, fyrir þá sök, að ýms stórmál, er það hefir með höndum og stjórnin á að hafa frumkvæði til, koma inn í þingið ókláruð. Það er hörmulegt til þess að vita, að þetta samvinnuleysi milli þingsins og stjórnarinnar skuli fremur vaxa en minka, eftir því sem stjórninni aukast starfskraftar. Í þessu máli, sem hæstv. atvinnumálaráðherra vill ekki láta vísa til stjórnarinnar, víkur svo við, að hann sjálfur segist, sem betur fer, hafa fylgst ágætlega með, bæði heima og hjer á þinginu, en því undarlegra er það, að hann skuli vilja humma það fram af sjer, þegar kemur til hans kasta sem ráðherra að undirbúa það. Jeg verð að segja það, að hefði jeg verið í sporum hæstv. atvinnumálaráðherra og hefði haft þau orð, sem hann talaði áðan, þá hefði jeg ekki talið mig geta setið lengur í embætti. Það er nú svo sem ekki heldur svo, að stjórnin sje aðstoðarlaus í þessu máli, fremur en öðrum svipuðum málum. Henni er innan handar að leita álits Búnaðarfjelags Íslands, og auk þess á hún aðgang að öllum sýslumönnum, sýslunefndum og hreppsnefndum um alt land. Stjórn þessa lands ljet sjer áður sæma að leita álits embættismanna landsins um lagasetningar, og gaf svo út tilskipanir sínar, og voru þær oft betri en mörg þau lög, sem nú eru búin til af Alþingi. Jeg verð að segja það, að mjer fellur illa að heyra slík ummæli sem þessi koma frá stjórninni.

Þórarinn Jónsson Jeg skal ekki skifta mjer af þeim deilum milli hv.þm.N.-Ísf (S. St.) og hæstv. atvinnumálaráðherra, sem eru að gera þetta mál að landamerkjamáli milli þings og stjórnar. Það er líklega versta óhappið, sem fyrir þetta mál gat komið, að lenda hjá hv. landbúnaðarnefnd, enda vildi jeg láta það fara til allsherjarnefndar, því að þar voru lögfræðingarnir, sem helst áttu um málið að fjalla, þar sem það að mestu leyti er rjettarfarslegs efnis. Helsta breytingin, sem frv. gerir á gildandi lögum, er ákvæðið um, að sáttanefndirnar eða sáttafyrirkall hverfi. Þó að jeg telji þetta tvímælalaust til bóta og aðalkost frv., þá getur samt verið, að þurfi að orða það skýrar, eins og hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) benti á. Það er alkunnugt, að menn hlífast fremur við að stefna nágrönnum sínum. En þegar það er ákveðið, að merkjadómurinn stefni, þá er komið yfir þann þröskuld. Þá er annað atriði, sem jeg hefi minst á; það er um merkjagöngurnar. Það var einnig rjett, sem hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) tók fram, að það er, ef til vill, ómögulegt að útkljá málið fyr en það er komið í framkvæmd, og hefi jeg áður tekið fram um það. Við sjáum það nú, að nú er svo liðið á þingtímann, að ómögulegt er, að þetta mál komist fram, en eftir undirtektum hæstv. atvinnumálaráðherra er líklega vissara að reyna eitthvað að laga frv., áður en því er vísað til stjórnarinnar, því að ekki mun hún leggja mikla rækt við það. Þess vegna vænti jeg þess, að málið verði látið ganga til 3. umr. og að lögfræðingamir reyni þá að laga það þangað til, en hvað, sem ofan á verður, þá vona jeg, að stjórnin leggi frumvarpið fyrir næsta þing.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Að eins örstutt athugasemd. Orð mín áðan voru skilin svo, að jeg vantreysti stjórninni til að undirbúa þetta frv. undir þingið. Þetta er ekki rjettur skilningur. Jeg átti ekki við það, heldur hitt, að stjórnin hefði nú svo mikið að gera, að ekki myndi vinnast tími til að undirbúa málið undir næsta þing, eða næsta reglulegt Alþingi. Með þessu álít jeg hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) vera svarað.

Sigurður Stefánsson Aðeins fá orð. - Hæstv. atvinnumálaráðherra veit það vel, að það er siður hjer á þingi að setja frestinn aldrei lengri en þetta, og það er eðlilegt, að þetta sje gert, þegar þinginu þykir þörf á bráðri lagasmíði. Jeg skal játa, að nú eru meiri verkefni fyrir stjórnina en áður, enda eru nú fleiri en áður í stjórninni, og jeg sje ekki heldur, að hjer sjeu þau ljón á leiðinni, að stjórninni ætli ekki að vera vorkunnarlaust að ljúka af undirbúningi þessa máls fyrir næsta reglulegt Alþingi. Þessu máli víkur svo við, að það ætti ekki að vera ofvaxið gömlum, reyndum og greindum bónda að semja uppkast að öðrum eins lögum og þessum, ekki síst þegar hann getur notið eins góðrar aðstoðar og stjórnin á kost á, og get jeg í viðbót við það, sem jeg nefndi áðan, bent á lagadeild Háskólans. En þau orð mín, sem jeg sagði áðan, standa óhrakin, að stjórnin verður að hafa frumkvæðið til allra hinna mestu vandamála, er þingið hefir um að fjalla, eigi löggjafarstarfið að vera í nokkru lagi, enda er þetta grundvallarregla, sem fylgt er í öllum löndum þar, sem þingræðið er langt á veg komið.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það voru að eins örfá orð. Jeg vildi þakka hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) fyrir þá traustsyfirlýsingu, sem hann gaf stjórninni að endingu, og þá einkum atvinnumálaráðherranum. Jeg býst við, að ekki mundi skorta fyrirspurnir, ef ekki væri búið að undirbúa þetta mál fyrir næsta þing, en það er þá að svara þeim, þegar að þeim kemur, ef málinu verður vísað til stjórnarinnar og ekki hefir unnist tími til að koma fram með það í frv. formi.

Einar Arnórsson það er þegar búið að ræða þetta mál allmikið hjer í deildinni. Jeg stend að eins upp til að taka í sama streng og hæstv. atvinnumálaráðherra. hvað snertir traustið á honum sjálfum. Hann sjálfur, persónulega, hefir ekki betri skilyrði til að láta sjer þetta mál vel úr hendi fara en hv. landbúnaðarnefnd. Það væri sama að vísa þessu máli til hans eins og að fela mjer að semja frv. um böðun sauðfjár. En þegar einhverju máli er vísað til stjórnarinnar, þá er því ekki vísað til neins sjerstaks manns í stjórninni, heldur til stjórnarinnar í heild sinni. Nú er svo ástatt, að tveir lögfræðingar eru í stjórninni, forsætisráðherra, sem hingað til hefir ekki verið álitinn slakur lögfræðingur, og fjármálaráðherrann. Báðir hafa þeir verið dómarar, og eru því nákunnugir meðferð mála. Stjórnin gæti líka leitað aðstoðar til yfirdómsins - það hefir oft verið gert áður - eða lagadeildar Háskólans, eða þá Búnaðarfjelagsins. Jeg skal þó geta þess að í þessu efni hefi jeg enga trú á Búnaðarfjelaginu. Það hefir enga sjerþekkingu á rjettarfarsákvæðum. Sá misskilningur hefir ríkt hjer í deildinni, að þetta sje landbúnaðarmál. En svo er ekki. Það er „processuelt“. Það er því ekkert vantraust á hæstv. atvinnumálaráðherra eða Búnaðarfjelaginu, þó að jeg haldi því fram, að hann eða fjelagið kunni ekki með það að fara. Þetta mál er fyrir utan hans verksvið. En það væri vantraust á stjórninni í heild sinni að þora ekki að vísa því til hennar. Hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) virtist telja það skyldu mína að laga þetta frv. Hefði það komið í nefnd, þar sem jeg hefði verið, þá hefði það verið skylda mín. En nú var ekki svo, svo að það var ekki skylda mín, fremur en annara, að lagfæra frv. Það væri líka ofætlun að ætla okkur allsherjarnefndarmönnum meira en það, sem nefndinni er sent. Henni hafa borist um 40 mál. Nú er festum skilað, en hin eru á leiðinni. Meiri hluti málanna er þegar genginn í gegnum deildina. Hv. þm. (Þór. J.) sýndi mjer að vísu frv., og er það rjett eftir mjer haft, að jeg hafi talið það þurfa ýmsra breytinga við. Háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) benti á ýms atriði í frv., er eigi fengju staðist Jeg skal enn benda á það, að í 13. gr. frv. er fullkominn misskilningur á 13 gr. landamerkjalaganna. Ef hún er borin saman við 17. gr., er það auðsjeð, að hún fær ekki staðist. Þetta liggur í því, að 7. gr. landamerkjalaganna hefir ekki verið nægilega athuguð. En með því að jeg býst við, að málinu verði vísað til stjórnarinnar, skal jeg ekki fara nánar út í þessi atriði. En ef málið skyldi fá að ganga til 3. umr., þá gefst kann ske tími til að athuga sjerstaklega, að ekkert verður sjeð af frv. um það, hvernig fara skuli með mál, sem rísi út af ágreiningi um ítök. En nú eiga sum slík mál að sæta sama dómi og landamerkjamál. Ef athuga ætti þetta mál eins og þörf er á, þá mundi ekki nægja sá tími, sem eftir er þingsins. Í umræðunum hefir komið fram sú leiðinlega skoðun, að afgreiða megi málið í því trausti, að efri deild lagaði frv. eða svæfði það. En hver á það víst, að háttv.Ed. geri annaðhvort af þessu? Það eru dæmi til, að Ed. hefir á þessu þingi afgreitt frv., sem allir Nd. þingmenn töldu fela í sjer stjórnarskrárbrot. Það var lagað hjer og endurbætt, og voru þó ýmsir, sem ekki töldu það boðlegt, þrátt fyrir það. Jeg þarf víst ekki að nefna það, að jeg á við frv. um útmæling lóða, sem var hjer nýlega á ferðinni. Þetta ætti að vera næg viðvörun, svo að önnur deildin fari ekki að afgreiða nein mál í því trausti, að hin bæti úr göllunum. Það eru ekki nema tvær leiðir; annaðhvort er að samþykkja dagskrána, eða laga frv. svo, að skammlaust sje að láta það frá sjer fara. Hvorugt er mjer kappsmál, en jeg hallast fremur að því, að dagskráin verði samþykt. Jeg get ekki talið, að það sje ofætlun stjórninni að afgreiða það fyrir næsta þing.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Þórðarson) Jeg býst við, að fyrir mörgum deildarmönnum vaki hið sama og kom fram hjá hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), að ekki muni á þessu þingi vinnast nægur tími til að athuga þetta mál nógu rækilega. Hann (Sv. Ó.) virtist ekki treysta sjer til að segja, hvað að væri. Hann lagði því til, að því væri vísað til stjórnarinnar, án frekari athugasemda. En jeg get ekki látið vera að tala dálítið um málið sjálft. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) bjóst við því, að eitthvað væri hægt að græða á fasteignamatinu til undirbúnings þessa máls. En það var einmitt fyrir afskifti mín af fasteignamatinu, sem jeg komst að raun um, að þetta mál væri það nauðsynjamál, sem það er. Þessu máli þarf að koma í kring, svo að fasteignamatið geti farið vel úr hendi. Fasteignamatið á ekki að vera til undirbúnings þessu máli, heldur á þetta mál að vera til undirbúnings fasteignamatinu. Háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) talaði um málið sjálft og kannaðist við, að frv. hefir tekið bótum hjá nefndinni, en var þó ekki alls kostar ánægður með það. Jeg get þó samt verið honum þakklátur fyrir það, hve lítið hann hafði við málið að athuga, eins og það kom frá nefndinni, og vel er hægt að kippa því, sem hann drap á, í lag, ef ekki stendur annað málinu fyrir þrifum. Hann kvartaði yfir, að ekki hafi komið fram í framsögu málsins ástæðurnar fyrir því, hvers vegna væri verið að breyta meðferð merkjamála. Í frv. er það sem sje falið dómara að hefja málið, en ekki aðiljum, eins og áður hefir verið. Háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) benti á ástæðurnar fyrir því, og þarf jeg ekki að svara því frekar. Í staðinn fyrir sáttatilraunirnar, sem áður voru, koma í frv. samkomulagstilraunir og eftirlit hreppstjóra, og er það trúa mín, að hreppstjóri muni oft geta komið því til leiðar, að sæst sje á smærri ágreining, sem ekki borgar sig að stofna til málaferla út af. Eftir því, sem mjer skildist, var þetta aðalgallinn, sem hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) fann á frv. Annars fann hann líka að því, að fresturinn væri óþarflega langur. Jeg skal játa hreinskilnislega, að meiri hluti nefndarinnar lagði aðaláhersluna á að leiðrjetta hina npraktisku“ hlið þessa máls, en aftur minni áherslu á hið rjettarfarslega. Jeg fyrir mitt leyti geri meira úr eftirliti hreppstjóra og samkomulagstilraunum hans en hinu, að mönnum væri stefnt fyrir sáttanefnd. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) taldi vafaamt, hvort rjett væri að gera umboðsmönnum það að skyldu að halda við landamerkjum. Sama ákvæði er í núgildandi lögum, en ekki er mjer kunnugt um, að nein óánægja hafi risið út af því. Annars var flest, sem þingmaðurinn sagði, endurtekning á nál. meiri hlutans. Háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) sagði, að vitanlega væru sumar brtt. nefndarinnar til bóta, en það væri langt frá því, að svo væri um allar. Mjer þykir þetta koma úr hörðustu átt, þar sem honum hefði verið innan handar að koma að hjá nefndinni þeim tillögum og leiðrjettingum, sem honum hefði þótt með þurfa. Það er um mig, eins og háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), að mjer er það áhugamál, að bætt verði sem fyrst og sem best úr þeim vandræðum, sem stafa af ágreiningi um landamerki. Það er nauðsynlegt, að allar merkjadeilur verði útkljáðar áður en fasteignamatið er um garð gengið, því að það verður lagt til grundvallar nýjum skattakerfum. Það er kann ske ofmikið að búast við, að málið nái fram að ganga á þessu þingi. En það ætti að gilda einu, hvaða leið er farin, ef málið hefst samt fram, og því er flýtt eins og fært er.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg skal játa það, að jeg hefi ekki glöggvað mig svo á þessu máli, að jeg geti sagt um, hvort það eigi fram að ganga á þessu þingi. En það er varhugavert að flaustra af slíkum málum, sem þetta er. Það væri kann ske rjett, eftir atvikum, að vísa því til stjórnarinnar; hún gæti svo sent það til lögfræðideildar Háskólans. Síðan athugaði stjórnin málið lítils háttar, áður en hún skilaði því aftur til þingsins. Þetta ætti að minsta kosti að geta verið komið I kring fyrir næsta reglulegt þing. Og ekki er óhugsandi, að það yrði tilbúið fyrir næsta þing, hvort sem það verður reglulegt eða óreglulegt.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg mintist einu sinni fyr á mál þetta hjer í deildinni, og ætla því ekki að fara nú út í efni þessa frv. Jeg vona, að það fái að ganga til 2. umr., og með því að það er komið frá allsherjarnefnd í háttv.Ed., þá mun rjettast, að því sje vísað til allsherjarnefndar hjer í deild.  (S. S:: Ætli að veiti af því?)  . Að minsta kosti ættu gamlir stjórnarskrármenn að stuðla að því, með því að þeir munu hafa gert ráð fyrir því um það leyti, sem stjórnarskrárbreytingin var á döfinni, að mál þetta mundi bráðlega verða tekið til athugunar.

Bjarni Jónsson Sjálfsagt mun jeg ekki verða verri í garð frv. þessa en hv. 1. þm. Árn. (S. S.), ef að vanda lætur. En hins vegar vildi jeg leyfa mjer að spyrja hæstv. stjórn, hvort hún hugsi til að sinna málaleitun, sem nýlega hefir komið til þingsins frá kennurunum við Háskólann, um breytingu og bót á launakjörum þeirra. Hvað sem öðru líður, tel jeg víst, að sú málaleitun megi eiga von á öruggu fylgi háttv. 1. þm. Árn. (S. S.).

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get ekki svarað þessari fyrirspurn fyrir hönd ráðuneytisins; það hefir ekkert rætt saman um þetta mál. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að setja málaleitun háskólakennaranna í samband við frv. þetta. Það er ekki komið frá stjórninni, heldur frá nefnd í Ed. En þótt eigi sje ástæða til að blanda þessum tveim málum saman, þá má þó vel vera, að nefnd sú, sem jeg geri ráð fyrir að fái frv. þetta til meðferðar, taki og hitt málið eitthvað til athugunar.