Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er um lítið frv. að ræða, sem gerir ráð fyrir því að heimila veðdeild Landsbankans að gefa út bankavaxtabréf, nokkru hærri fjárhæð en heimiluð er í núgildandi l., eða hækka heimildina úr 200 millj. í 300 millj. kr., en sú fjárhæð, sem heimild hefur verið fyrir í l., er þegar notuð að fullu. Eins og kunnugt er, hefur veðdeild Landsbankans starfað um langan tíma og veitt nokkur smærri lán í sambandi við endurbætur á eldri húsum, og er þar um að ræða lán, sem ekki falla undir hið almenna húsnæðismálakerfi. Þetta frv. hefur þegar gengið í gegnum Ed. og hlotið samþykki þar, og vænti ég þess, að það fái einnig góða fyrirgreiðslu í þessari hv. deild. Herra forseti. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til í fjh.- og viðskn. til fyrirgreiðslu.

Flm. (Guðmundur Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram frv. til l. um breyt. á l. nr. 74 frá 28. apríl 1962, um innflutning búfjár, og er það prentað á þskj. 202, sem útbýtt hefur verið í deildinni. Frv. til þeirra laga, sem hér um ræðir, var samið af nefnd, sem skipuð var af þáv. landbrh., og með því var mörkuð sú stefna að heimila innflutning á djúpfrystu sæði af Galloway-holdanautastofninum. En þá er þetta frv. var samið, hafði um nokkra áratugi verið bannaður allur innflutningur á búfé, eða allt frá því að sannað þótti, að karakúlpestirnar svonefndu, þ. e. garnaveiki og mæðiveiki, hefðu borist hingað með innfluttu sauðfé. Afleiðingum þessara pesta þarf ekki að lýsa fyrir þm., og innflutningsbönn voru eðlileg og sjálfsögð viðbrögð við þessum atburðum. Með tilkomu nýrrar tækni í geymslu sæðis við mjög lágt hitastig sköpuðust hins vegar ný viðhorf, og með setningu áðurnefndra laga 1962 og endurskoðun þeirra 1972 var komið til móts við eindregnar óskir ýmissa bænda og stofnana þeirra um innflutning holdanautasæðis. Þar sem svo skammt er síðan um þessi mál var fjallað hér á Alþingi, er mér væntanlega óhætt að fara fljótt yfir þá sögu, en þó vil ég aðeins drepa hér á fáein atriði. Gert er ráð fyrir í núgildandi l., að komið verði upp sérstakri sóttvarnarstöð, þar sem 12 kýr af íslenska Galloway-stofninum verði frjóvgaður með innfluttu sæði af sama stofni, sömuleiðis þau afkvæmi, sem af þeim fæðast, og þannig áfram til þess að fá sífellt hreinni stofn. Gert er ráð fyrir, að eftir u. þ. b. 12 ár frá fyrsta innflutningi sæðis verði kominn þarna tiltölulega arfhreinu stofn, sem síðar yrði notaður til einblendingsræktunar með íslenska mjólkurkúastofninum. Fyrirkomulag þetta er tvímælalaust mjög öruggt varðandi sjúkdómshættur, en gallarnir við það eru þeir, að það er bæði fjárfrekt, rekstur stöðvarinnar og þetta stranga eftirlit, sem gert er ráð fyrir, og þar að auki nokkuð seinvirkt. Stærstan ókost við þetta tel ég þó vera þann, að engin vitneskja fæst með þessari starfsemi um það, hvort önnur kyn kynnu ekki að henta að ýmsu leyti betur eða a. m. k. jafnvel til þessara nota fyrir íslenska bændur, en það er skoðun margra þeirra, sem eru kunnugir þessum málum. Allar tilraunir á þessu sviði með mismunandi holdanautakyn eru útilokaðar með ákvæðum þeirra l., sem í gildi eru, og ég hef flutt þetta frv. til þess að bæta úr því. Tilraunum með slík kyn fylgir augljóslega allmikill kostnaður, en hér er um svo mikið hagsmunamál að ræða, að full ástæða er til að verja nokkrum fjármunum til að afla sem fyrst einhverrar vitneskju í þessum málum. Einblendingsræktun holdakynja er í því fólgin, að þær kýr, sem ekki eru líklegar til kynbóta, eru frjóvgaðar með sæði úr holdanautum, til þess að afkvæmin verði verðmætari sláturgripir vegna bættra holdsöfnunareiginleika, sem þau afkvæmi erfa frá föðurnum. Vegna langrar húsvistar og mikils fóðurkostnaðar nautgripa hér á landi virðist ólíklegt, að fyrir hendi sé grundvöllur fyrir hagkvæmri framleiðslu nautakjöts af hreinum holdakynjum, svo sem gerist í öðrum löndum, þar sem mjólkurnyt kúnna fer nær öll til uppeldis kálfanna. Hins vegar er um að ræða tvær stefnur í framleiðslu nautakjöts með einblendingsræktun. Önnur stefnan er í því fólgin að nota harðgert beitarkyn til blöndunar, eins og t. d. Galloway-kynið, þó að ýmis fleiri kyn komi þar einnig til greina, og miða notkun þessara kynja við lágan fóðurkostnað og sætta sig þá jafnframt við langan vaxtartíma og hægari umsetningu. Að hinu leytinu er sú stefna, sem að mestu leyti mun vera fylgt í nágrannalöndum okkar í V-Evrópu nú, en hún er í því fólgin að nota stórvaxin og hraðvaxta holdakyn, kappala kálfana og stefna að miklum vaxtarauka á sem skemmstum tíma. Á þessu sviði hafa á seinni árum orðið ákaflega örar framfarir, bæði á sviði kynbóta og einnig hafa víðtækar tilraunir á sviði fóðurfræði og lífeðlisfræði leitt til næsta ótrúlegs árangurs á þessu sviði. Það er ekki óalgengt að heyra talað um, að kálfar, sem þannig hefur verið stofnað til, þyngist um allt að 2 kg. á hverjum degi. Á undanförnum árum hafa aukist tveir þættir í hina innlendu fóðurframleiðslu fyrir búfé. Þar er annars vegar um að ræða undanrennuduft, sem bætt er í tólg og notað er til fóðurs ungkálfa í staðinn fyrir nýmjólk. Hins vegar er svo hraðþurrkað og kögglað gras eða grænfóður, sem hafin er framleiðsla á á þó nokkrum stöðum á landinu og er í örum vexti. Ef þær vonir, sem bundnar eru við þessa fóðurframleiðslu, rætast að miklu leyti, sýnist mér einsætt, að sú hámarksafurðastefna, sem ég var að lýsa áðan, eigi fullan rétt á sér, a. m. k. meðfram og til jafns við hina stefnuna, að nota beitarþolin kyn með hægri umsetningu. Eins og þm. geta séð, bendi ég í grg. með frv. mínu á hugsanlega leið til þess að gera samanburð á kostum og göllum hinna ýmsu kynja í blöndun við íslenska mjólkurkúastofninn. Hún er í því fólgin, að teknar verði inn á sóttvarnarstöðina eins og tíu kýr af íslenska mjólkurkúastofninum og þær sæddar sitt árið með hverju kyninu, þ. e. a. s. innfluttum holdakynjum, og fengist þannig hópur kálfa á hverju ári af ákveðnum kynjum, sem álitleg þættu til að gera tilraunir með. Þetta eru að vísu ekki mjög vandvirknislega unnar tilraunir, en þetta fyrirkomulag mundi hafa þann kost í för með sér, að það yrði ekki nálægt því eins dýrt og að ætla sér að stofnrækta þessi ákveðnu kyn. Auk þess mundum við fá á 4–6 árum sýnishorn af blöndun með jafnmörgum kynjum, og yrði slíkt forval, ef svo mætti kalla, ábending um það, hvaða kyn ætti að taka til stofnræktar og notkunar með íslenska mjólkurkúastofninum. Með þessu fyrirkomulagi, sem nú er gert ráð fyrir, að stofnrækta á 12 árum fyrst Galloway-kyn og síðan eitthvert annað, sem yrði fyrir valinu, - ég er ekki að benda á neitt sérstakt, - en ef það tekur 10–15 ár að stofnrækta hvert kyn, þá er það alger hending, ef við fáum úr því skorið á næstu 50 árum, hvort eitthvert kyn sé heppilegra en Galloway-kynið eða ekki. Slíkt er að mínu áliti allt of langur tími, hér er allt of mikið í húfi og þetta er of mikið hagsmunamál til þess, að við getum sætt okkur við, að þessi háttur verði hafður á. Væri hins vegar sú aðferð notuð, sem ég bendi á í grg. minni, ætti að liggja fyrir eftir 5–7 ár, frá því að innflutningur sæðis hefst, hvert af þeim kynjum væri vænlegast til góðs árangurs við blöndun með íslenska mjólkurkúastofninum. Að lokinni stofnrækt Galloway-kynsins væri þá hægt að snúa sér að stofnrækt þess kyns, sem mestar vonir gefur. Eins og ég drap á áðan, er stutt síðan þessi mál voru til umr. hér á Alþingi, þ. e. a. s. rúml. eitt ár, svo að ég tel ekki ástæðu til að fylgja þessu frv. úr hlaði með langri ræðu, en legg til, að að þessari umr. lokinni, að frv. verði vísað til hv. landbn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um umboðsmann Alþingis á þskj. 173, er samið samkv. fyrirmælum Alþingis. Hinn 16. maí 1972 samþ. Alþingi svo hljóðandi þál. um undirbúning löggjafar um embætti umboðsmanns Alþingis: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um stofnun embættis umboðsmanns Alþingis. Skal hliðsjón höfð af sambærilegri löggjöf annarra þjóðþinga á Norðurlöndum. Frv. þessa efnis skal lagt fyrir næsta reglulegt Alþingi“. Sigurði Gizurarsyni hrl. var falið að semja það frv., er þál. fjallaði um. Er þetta frv. hans verk, nema hvað fáeinar breytingar voru gerðar á því í samráði við rn. Hin ýtarlega grg., sem frv. fylgir, er samin af Sigurði Gizurarsyni, og má segja, að henni til viðbótar sé ekki þörf á ýtarlegri frumsögu. Mun ég því ekki að svo stöddu hafa um frv. mörg orð. En það ber sannarlega ekki að skilja svo, að ég telji ekki um merkilegt mál að ræða. Það má segja, að uppruni embættis umboðsmanns sé á Norðurlöndum. Það er að vísu langelst í Svíþjóð, en þar var hliðstætt embætti, sem heitir að vísu öðru nafni, sett á fót þegar árið 1809, og það var gert samkv. 96. gr. sænsku stjórnarskrárinnar á þeim tíma, og síðan hefur þessi umboðsmaður í Svíþjóð, eða justitieombudsmann, eins og hann heitir á sænsku máli, starfað þar, einn eða fleiri, og hafa getið sér þar gott orð. Þessi embætti hafa þar yfirleitt verið skipuð merkum lögfræðingum, og er talið, að þetta embætti og starf hafi verið í góðu áliti þar og gert gagn, en án þess þó, að þessi starfsemi vekti um langa hríð sérstaka athygli utan Svíþjóðar, enda er stjórnarkerfið þar nokkuð á annan veg upp byggt en t. d. í Danmörku og Noregi. Þegar Finnar stofnuðu lýðveldi og settu sér stjórnarskrá, tóku þeir sænska stjórnarhætti til fyrirmyndar, og þess vegna tóku þeir upp í sína stjórnarskrá ákvæði um umboðsmann ríkisþingsins 1919, eða rúmri einni öld síðar en embætti umboðsmanns var sett á fót í Svíþjóð. Það voru svo Danir, sem næst settu á fót embætti umboðsmanns þjóðþingsins, en eftir að styrjöldinni lauk var stjórnarskrá Danmerkur tekin til endurskoðunar og sett niður mikil nefnd sérfræðinga og annarra til að endurskoða stjórnarskránna, og sú n. endurskoðaði jafnframt ýmislegt í danskri stjórnsýslu og skilaði mjög ýtarlegum ályktunum um þetta efni. Í sambandi við stjórnarskrárendurskoðunina var horfið að því ráði að baka upp í hina nýju stjórnarskrá, sem öðlaðist gildi 1953, sérstakt ákvæði um umboðsmann þjóðþingsins. Það ákvæði og sú löggjöf, sem sett var samkv. stjórnarskrárákvæðinu í Danmörku, er að vísu nokkuð á annan veg en þær reglur, sem gilda um þetta embætti í Svíþjóð, enda eru stjórnarhættirnir og stjórnkerfið talsvert annað í Danmörku en í Svíþjóð. Umboðsmaður þjóðþingsins í Danmörku tók svo til starfa 1954, og í það valdist merkur og þekktur lögfræðingur, m. a. okkur Íslendingum að góðu kunnur, Stephan Hurwitz, prófessor, og má segja, að hann hafi átt sinn mikla þátt í því að hefja þetta starf til þess vegs, sem það hefur hlotið. En einmitt til Danmerkur hafa ýmis ríki, sem síðar hafa horfið að því ráði að setja á stofn hliðstætt embætti, sótt fyrirmynd, svo sem nánar er rakið í athugasemdum með þessu frv. M. a. voru það Norðmenn, sem fetuðu í fótspor Dana og lögfestu umboðsmannstilhögun hjá sér, og tók norski umboðsmaðurinn til starfa árið 1963. Hlutverk hans er í aðalatriðum svipað og hins danska. Það mun síst of mælt, að starfsemi þessi hafi gefið sérlega góða raun í Danmörku og Noregi. Við samningu þess frv., sem hér liggur fyrir til umr., hefur einkum verið stuðst við hinar dönsku og norsku reglur. Samkv. frv. á umboðsmaður Alþingis að vera trúnaðarmaður Alþingis, og er honum ætlað það hlutverk að hafa eftirlit með stjórnsýslunni og veita stjórnvöldum aðhald og vera borgurunum til halds og trausts, ef þeir telja rétti sínum hallað af embættis- og sýslunarmönnum, eða eins og það er orðað í 4. gr. frv.: „Hlutverk umboðsmanns Alþingis er að kappkosta að tryggja góða opinbera stjórnsýslu og að stjóravöld heiti ekki nokkurn mann rangindum.“ Einstök ákvæði frv. eru svo samin með hliðsjón af þessu hlutverki og markmiðinu, sem stefnt er að. Í samræmi við það er að sjálfsögðu eðlilegt, að Alþingi sjálft kjósi umboðsmanninn og að kjör hans gildi um tiltekinn tíma. Er um það ákvæði í 1. gr. frv. Þar er einnig að finna ákvæði um starfsgengisskilyrði hans. Eru þau hin sömu og gilda um hæstaréttardómara, enda skal hann hafa sömu launakjör og þeir, sbr. 2. gr. Í 2. gr. er einnig ákvæði um sérstaka þingkjörna n., sem á að fylgjast með starfsemi umboðsmannsins og fjalla um málefni hans. Í 6. gr. er svo fyrir mælt, að umboðsmaður skuli bæði fjalla um opinbera sýslu ríkis og sveitarfélaga með þeim takmörkunum, sem þar segir og ég fer ekki nánar út í hér, en það er sérstök ástæða til þess að undirstrika það, að vald umboðsmannsins nær einnig til sýslusveitarfélaga. Í 7. gr. eru fyrirmæli um það, með hverjum hætti mál geta komið til kasta umboðsmannsins. Það getur verið bæði samkv. kæru og eins getur hann látið mál til sín taka að eigin frumkvæði. Megineinkennið á þessu er, að það er ekki sérstaklega formbundið. 8. gr. fjallar um skyldu til að láta umboðsmanni í té upplýsingar og um rétt hans til þess að afla upplýsinga. Enn fremur er í 9. gr. mælt fyrir um rétt hans til aðgangs að skrifstofum og vinnustofum o. s. frv. í 11. gr. er kveðið á um þagnarskyldu hans. Í 12. gr. er svo fjallað um það, hver málslok geti orðið hjá umboðsmanni Alþ., og fer ég ekki að telja það upp, en þau geta sem sagt orðið með ýmsum hætti, eins og þar er gerð grein fyrir . Í 14. gr. eru ákvæði um skýrslu umboðsmanns til Alþ. Um einstakar gr. frv. skal ég ekki fara fleiri orðum, en leyfi mér að vísa til aths. við þær. Um það almennt, hvaða hlutverk umboðsmanni Alþ. er ætlað, vil ég sérstaklega vísa til aths. á bls. 5–6 og bls. 9–11 í aths., og er ekki ástæða til að endursegja hér það efni, sem þar er að finna. Vissulega eru aðstæður hér hjá okkur að ýmsu leyti aðrar en hjá fjölmennari þjóðum og jafnvel hjá okkar nágrannaþjóðum. En ég er ekki í vafa um, að stofnun umboðsmannsembættis mundi á ýmsan hátt leiða til bættrar stjórnsýslu og horfa til réttaröryggis fyrir þegnana. Fyrir slíkt er mikið gefandi. Hinu er ekki að leyna, sem Alþ. verður auðvitað einnig að hafa í huga og meta, að hér er um stofnun nýs embættis að ræða, sem hafa mun í för með sér verulegan kostnað. Ég tel því mjög eðlilegt, að Alþ. gefi sér góðan tíma til að athuga þetta mál. Ég persónulega álít eðlilegt, að þn. sú, sem fær þetta mál til meðferðar, leiti umsagnar ýmissa aðila, bæði stjórnarvalda og fyrirsvarsmanna almannasamtaka, og ég tel ekkert óeðlilegt, þó að um jafnmikilvægt nýmæli í lögum og hér er um að ræða sé fjallað á tveim þingum, en það verður auðvitað Alþingis að ákveða, hversu skjótt það vill afgreiða þetta mál. Ég verð svo að benda á í sambandi við 15. gr., að þar hafa mistök átt sér stað að því leyti, að þar, sem á að kveða á um gildistökudaginn, er spurningarmerki. Það var ætlunin, að þar stæði 1. janúar 1975. Ég verð að láta starfsmönnum Alþ., eftir að ákveða, hvort þeir telja nauðsyn á að endurprenta frv. þess vegna eða hvort þeir telja, að þetta sé hægt að leiðrétta í þingtíðindum án þess, eða hvort þetta megi svo standa og n. ákveði gildistökudag, eftir því sem henni sýnist við eiga. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að frv. sé vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að fagna því, að þetta frv. skuli komið fram. Málið sjálft er ekki nýtt fyrir okkur hér á hv. Alþ., það á sér töluverðan aðdraganda, að þetta frv. var samið. Á þinginu 1964–1965 var það, sem þáv. varaþm. Framsfl., Kristján Thorlacius, flutti þáltill. um, að Alþ. ályktaði að skipa nefnd til að semja frv. þessa efnis. Hann endurflutti þessa till. sína tvisvar síðar, 1966 og 1967, en þá átti hann í bæði skiptin sæti stuttan tíma hér á Alþ. Ég tók síðan till. upp á þinginu 1970 og flutti hana einnig á næsta þingi á eftir, þinginu 1971–1972, var hún samþ. hér á Alþ., En hún var nokkuð frábrugðin till. Kristjáns. Ég lagði til, að ríkisstj. væri falið að láta undirbúa löggjöf um embætti umboðsmanns Alþingis, og auk þess valdi ég það orðalag yfir þennan væntanlega embættismann, umboðsmannsheitið, en Kristján Thorlacius hafði verið með till. uppi um, að hann bæri nafnið lögsögumaður. Ég skal ekki ræða frv. efnislega núna, enda tek ég alveg undir orð hæstv. dómsmrh. um, að þingið eigi að gefa sér góðan tíma til þess að athuga frv. Hér er mikið og merkilegt mál á ferðinni. Hann bendir réttilegu á, að þessu muni fylgja töluverður kostnaður. Ég geri ráð fyrir því, að ekki aðeins hann, heldur og aðrir hv. alþm. vilji taka til greina aðvaranir hans um þennan lið, sem frv. fylgir, kostnaðarliðinn, ekki síst, ef litið er á, hvernig ástatt er og horfur eru í okkar fjármálum. En ég vil aðeins endurtaka þakkir mínar fyrir, að frv. skuli komið fram, og tek undir þá skoðun hæstv. ráðh., að þingið gefi sér góðan tíma til að athuga það.



Herra forseti. Þegar mál þetta kom til umr. hér á hv. Alþ. næstliðinn fimmtudag, vakti það að sjálfsögðu mikla athygli, að báðir flm. till. og hv. 5. þm. Vesturl., sem þá var, hv. þm. Jónas Árnason, allir yfirlýstir stuðningsmenn ríkisstj. kepptust við að lýsa þeirri skoðun sinni, að hæstv. forsrh. og dómsmrh. ætti hér enga sök á og till. væri ekki beint að honum sem slíkum, þótt æðsti maður landhelgisgæslunnar sé. Hv. 1. flm. till., Karvel Pálmason, sagði m. a., að hann hefði ekki ástæðu til annars en ætla, að forsrh. hafi farið með rétt mál, þegar hann lýsti því yfir hér á hv. Alþ., að engin breyting yrði á framkvæmd landhelgisgæslunnar meðan samningar stæðu yfir. Og hv. 5. þm. Vesturl. vissi, hvar sök var að finna. Þá sök var að finna í röngum og villandi upplýsingum frá starfsmönnum landhelgisgæslunnar sjálfrar, en ekki hjá þessum viðurkennda drengskaparmanni, hæstv. forsrh. og dómsmrh. Bæði ég og hv. 2. þm. Vestf. bentum á, að þessi till. hlyti fyrst og fremst að vera ákæra og vantraust á æðsta stjórnanda landhelgisgæslunnar, sjálfan hæstv. dómsmrh., og þess vegna ætti að samþykkja hana einmitt með það í huga og af þeirri ástæðu. En það, að ég stend upp núna og tek til máls aftur um málið, er sérstaklega að gefnu tilefni í ræðu hæstv. forsrh. og dómsmrh. Ég held, að það megi sjá það í þingtíðindum, að hvorki ég né 2. þm. Vestf. veittumst nokkru sinni að áhöfnum varðskipanna, enda er hlægilegt að ætla sér að gera það í sambandi við þetta mál. Það vita allir, að skipshöfnin, frá næstæðsta til lægsta manns, tekur við sínum fyrirmælum og skipunum frá skipherranum á viðkomandi varðskipi, en hann frá stjórnendum landhelgisgæslunnar í landi, og æðstur þeirra stjórnenda er hæstv. dómsmrh., það fer ekkert á milli mála. En hæstv. dómsmrh. notaði meginhluta ræðu sinnar til þess að bera af áhöfnum skipanna einhverjar ímyndaðar ásakanir, sem engir okkar hinna, sem töluðum, minntist nokkurn tíma á, og ég heyrði það aldrei frá öðrum ræðumönnum, sem hér töluðu í þessu máli. En hann varð auðvitað eitthvað að segja, og hann tók það fram, að sér þætti miður, að hann skyldi ekki falla undir þessa till. líka, eins og hún væri orðuð, enda var fyrir það tekið hjá hv. flm. Ég tel ekki, að það sé rétt fyrir hv. flm. að vera svona hugulsama við æðsta stjórnanda landhelgisgæslunnar, ef þeir ætla sér að komast til botns í málinu og halda, að eitthvað sé til grundvallar þeim ásökunum, sem á landhelgisgæsluna hafa verið bornar. Ég vil þess vegna flytja brtt. við till. þeirra tvímenninganna, að tillgr. orðist svo: „ Nd. Alþingis ályktar að kjósa 7 manna n. samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka framkvæmd landhelgisgæslu frá útfærslu 1. sept. 1972 og kanna, hvort ásakanir, sem fram hafa verið bornar um, að gæsla landhelginnar á Vestfjarða- og Austfjarðarmiðum hafi ekki verið með eðlilegum hætti, hafi við rök að styðjast. N. skal hafa rétt til að krefjast skýrslna munnlegra og bréflegra, bæði af embættismönnum og ráðh. dómsmála, svo og starfsmönnum landhelgisgæslunnar og öðrum einstaklingum. Að loknum störfum skal n. gefa Nd. skýrslu um niðurstöður sínar.“ Ég vil, herra forseti, leyfa mér að leggja þessa till. fram nú þegar sem skriflega brtt. Ég tel nefnilega, að fyrst verið er að fara út í þetta á annað borð, þá eigi að stíga sporið til fulls til þess að sjá, hvort um sekt er að ræða hjá stjórnendum landhelgisgæslunnar, sem í landi eru, því að ég tel ekki, að um aðra sé að ræða, nema þá máske minni háttar brot hjá einum og einum skipherra, sem ég hef þó ekki heyrt talað um nema í einu tilfelli og kom ekki þessu máli við, heldur var það í sambandi við annað. Ég tel, að það eigi ekki að vera að undanskilja æðsta og ábyrgasta aðilann, heldur eigi rannsókn jafnframt að ná til hans og hans verka í sambandi við stjórnun þessara þýðingarmiklu stofnunar.

Flm. (Karvel Pálmason) : Herra forseti. Það er nú æðilangt um liðið, síðan þessi till. var hér á dagskrá síðast til umr., það er komið eitthvað á þriðju viku, að ég held. Það var rösklega hálfur mánuður, frá því að till. var lögð fram og þangað til hún kom til umr. fyrst, og nú er komið aftur á þriðju viku, frá því að hún var síðast rædd hér og þangað til nú, að hún er hér til framhaldsumr. Ég veit, ekki, hvort dæmi eru slíks seinagangs í málsmeðferð hér á Alþ., mér er ekki um það kunnugt, en heldur finnst mér þetta langur tími, sem líður milli þess, að mál eru tekin hér til umr. Það hafa ýmsir hv. alþm. tekið til máls um þetta mál, og er ég ekki hissa á því. Ég tel, að þarna sé um að ræða mál, sem er þess eðlis, að það hljóti að höfða til alþm. um það, að þeir láti í sér heyra varðandi málið. Ég held, að allir þeir, sem um málið hafa fjallað, hafi tjáð sig samþykka till., að vísu með ýmsum tilbrigðum varðandi þann stuðning, en í heild séð held ég, að allflestir ræðumanna hafi verið till. fylgjandi. Ég tel ástæðu til þess að gera nokkrar aths. við það, sem fram hefur komið í ræðum manna. Það er þó ekki ýkjamikið eða margar aths., en ég vil víkja að nokkrum atriðum varðandi það, sem fram hefur komið. Hv. 10. þm. Reykv., Pétur Sigurðsson, taldi eins og aðrir þeir stjórnarandstæðingar, sem til máls hafa tekið varðandi þetta mál, að þessu væri fyrst og fremst beint gegn hæstv. forsrh., og hann og aðrir hv. stjórnarandstæðingar, sem talað hafa, töldu, að hér væri í raun og veru, um vantraust á viðkomandi ráðh. að ræða.

Eru bara stjórnarandstæðingar um það?

Þeir, sem hafa látið í sér heyra enn, það kemur kannske fram síðar, og þá tökum við það til meðferðar. Það hefur komið fram, kom bæði fram hjá mér varðandi framsögu fyrir þessu máli og einnig var það tekið fram af hv. 3. þm. Vestf., að þessi till. sakfellir engan né sýknar engan ákveðinn aðila. Hún er eingöngu til þess fram borin að fá úr því skorið, hvað og af hvaða orsökum beri á milli þess, sem viðkomandi skipstjórnarmenn á Vestfjarðamiðum halda fram, og þess, sem talsmenn Landhelgisgæslunnar hafa látið frá sér fara. Ég vil segja þessum hv. þm., sem telja, að þessi till, sé fram borin sem vantraust á hæstv. forsrh., og ef þeirra stuðningur við till. er einungis vegna þessa álits þessara hv. þm., ekki vegna þess, að þeir vilji fá málið upplýst, að þá skýrist a. m. k. fyrir mér ýmislegt varðandi réttlætiskennd þeirra hv. þm., sem þarna eiga hlut að máli. Hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, gerði að umræðuefni þær till. um rannsóknarnefndir, sem áður hafa komið fram, hér á Alþ., og sagði, og var, að því er mér skildist, aðalhneykslunarefnið, að aldrei hafi slík till. verið flutt nema af stjórnarandstæðingum. Þarna finnst mér vera komið að athyglisverðu atriði í ræðu þessa hv. þm. Það var á honum að skilja, að þessi till. hefði verið góð og gild og ætti fullan rétt á sér, hefði t. d. hann, þ. e. a. s. hv. 2. þm. Vestf., og t. d. hv. 5. þm. Vestf., þeir kollegar, staðið saman, að slíkum tillöguflutningi sem stjórnarandstæðingar. Hefðu þeir flutt þetta mál, hefði allt verið með felldu og málið verið gott. Þarna finnst mér vægast sagt um mjög pólitískt brengl eða mengað hugarfar að ræða hjá þeim hv. þm., sem svona hugsa, a. m. k. það brenglað hugarfar, að ég vil ekki á það fallast og telja það réttlætanlegt, því að ef þessi till. á rétt á sér, á engu þar að breyta, hver hana flytur, hvort það er stjórnarsinni eða stjórnarandstæðingur. En það er því miður ekki bara hjá þessum hv. þm., 2. þm. Vestf. og 10. þm. Reykv., sem vart verður þessa brenglaða hugarfars. Það hefur víða og hjá mörgum komið fram, því miður. En þetta sýnir berlega, að breytinga er þörf til hins betra í íslenskri pólitík. Þá bar hv. 2. þm. Vestf. hæstv. forsrh. mjög fyrir brjósti, og vel sé honum fyrir það. Ekki er að efa, að sú góðvild, sem þar lýsti sér í garð hæstv. forsrh., kemur frá innstu hjartarótum þessa hv. þm. Að lokum spurði hv. 2. þm. Vestf., hvort ekki hefði verið hægt að fá skýrslu með friðsamlegri hætti en þessari stríðsyfirlýsingu, eins og hann nefndi það. Vel má vera, að það sé mat hv. 2. þm. Vestf., að hér sé um stríðsyfirlýsingu að ræða, þegar reynt er á eðlilegan hátt, að því er mér finnst, að fá fram sannleikann í mjög mikilsverðu máli. En ég er þó þeirrar skoðunar, að undirrót þessarar afstöðu hv. 2. þm. Vestf. sé sú, að hann hafi mjög gjarnan sjálfur viljað flytja slíka till., en misst af lestinni nú sem stundum áður og reyni því að beina athygli manna inn á aðrar brautir varðandi málið, brautir, sem ekki er á nokkurn hátt hægt að finna út úr till. sjálfri. Og þá er komið að hæstv. forsrh. Hann taldi, að vel mætti vera, að Íslendingar hafi verið of íhaldssamir í því að skipa rannsóknarnefndir, og taldi sig ekki andstæðan því að breyta þar til, en taldi þó, að þar þyrfti að fara að með gát. Síðan vék ráðh. að því, hver verkefni Landhelgisgæslunnar væru samkv. lögum, og taldi, að menn hefðu ekki gert sér grein fyrir, hversu fjölþætt þau verkefni væru. Einnig taldi ráðh. ýmis tormerki á því hjá gæslunni að sinna öllum þeim verkefnum, eins og að henni hefði verið búið, og um þetta er ég ráðh. alveg sammála. En síðan komu ýmis atriði í ræðu hæstv. forsrh., sem ástæða er til að gera aths. við. Hæstv. forsrh. fór út á þá braut að reyna að gera þetta að tilfinningamáli, sagði, að sjómenn töluðu kuldalega um gæsluna, þm. ættu að setja sig í spor varðskipsmanna og fjölskyldna þeirra. Hann minnti þm. á, að oft væru varðskipin í flutningum með þm. sjálfa, og sagði síðan, að till. sem þessa mætti skilja á þann veg, að henni væri beint gegn starfsliði gæslunnar, og væri þetta köld kveðja til þessara okkar bestu löggæslumanna, þ. e. varðskipsmanna. Alþ. ætti fremur að senda sérstakt þakklæti til þessara manna, það hefðu þeir átt betur skilið. Ég verð nú að segja það, að mér finnst hæstv. forsrh. falla þarna í hliðstæða gröf og þeir stjórnarandstæðingar, sem halda því fram, að þessari till. sé beint gegn honum. En hver er tilgangur hæstv. forsrh. með að gripa til þessa? Getur hæstv. forsrh. bent á, þótt ekki væri nema eitt dæmi þess, að flm. þessarar till. eða þm. almennt hafi haft í frammi gagnrýni á störf varðskipsmanna? Geti hæstv. forsrh. komið með einhver slík dæmi, þá ætti það að koma fram rökstutt, en ekki gefið í skyn á dulmáli. Mér er ekki kunnugt um, að einn eða neinn þm. hafi á Alþ. eða annars staðar beint spjótum sínum að varðskipsmönnum eða áhöfnum varðskipanna í þessum málum.  Nei, ég held, að hæstv. forsrh. hafi tekið skakkan pól í hæðina, þegar hann reyndi að höfða til tilfinninga manna í þessu sambandi. Ég er þess fullviss, að varðskipsmenn ekki síður en aðrir telja fulla þörf á því, að hið rétta upplýsist í þessu máli. Og svo spurði hæstv. ráðh.: „Er það viðeigandi að setja þessa menn eina undir þetta?“ - og bætir svo við: „Það er víða pottur brotinn í íslensku stjórnkerfi og kannske ástæða til að rannsaka víðar.“ Hvað á hæstv. ráðh. við með þessu? Er hann að gefa í skyn, að honum sé kunnugt um einhverja misbresti í stjórnkerfinu, sem ástæða hefði verið til að rannsaka, en hann hafi látið slíkt undir höfuð leggjast? Ég skil þetta ekki á annan veg. En sé þetta svo, þá er það miður, ráðh. En hafi þetta gerst, þá er það að bæta gráu ofan á svart að nota það sem skálkaskjól gegn rannsókn á því, sem hér er verið að ræða. Og það vil ég segja hæstv. forsrh., að minn stuðning á hann vísan til þess að upplýsa um alla þá brotnu potta í íslensku stjórnkerfi, sem hann telur þess eðlis, að ástæða sé til að rannsaka. Minn stuðning hefur hann í því. Hafi hann eitthvert slíkt dæmi, viti um eitthvað slíkt, sem hann hefur ekki enn fundið ástæðu eða hvöt hjá sér til þess að fara af stað með rannsókn á, en telur þörf til þess, þá á hann minn stuðning vísan í því. En ég tel, að hafi það gerst, að ástæða væri til slíkrar rannsókna, en þær ekki verið framkvæmdar, þá sé ekki frambærilegt að skjóta sér á bak við rannsókn sem þessa á þeim forsendum. Ég ítreka það, að ég vísa því á bug, að nokkur alþm. hafi á einn eða neinn hátt beint sínum spjótum að áhöfnum varðskipsmanna í þessum efnum. Ég vísa því einnig á bug, að nokkur þm. það ég viti til hafi á einn eða annan hátt haft við það að athuga, að íslensku varðskipin þjónuðu þeim tilgangi, sem hæstv. ráðh. kom hér inn á, þ. e. a. s. ýmsum flutningum á ýmsum þarflegum hlutum milli svæða, sem illa eru sett með samgöngur. Ég veit ekki dæmi um, að nokkur íslenskra þm. hafi beint spjótum sínum að Landhelgisgæslunni fyrir slíkt. Það er því verið að fara út á allt aðrar brautir, þegar farið er út í að reyna að gera slíkt sem þetta að tilfinningamáli og höfða til slíkra hluta sem hæstv. forsrh. gerði hér í umr. síðast. Þessi till. er flutt til þess og þess eins að fá upplýst, í hverju sá mikli misskilningur flest, sem er milli ásakana skipstjórnarmanna annars vegar og talsmanna Landhelgisgæslunnar hins vegar. Um það og það eitt er beðið. Og það á eftir að sýna sig, hver afstaða hæstv. alþm. til þeirrar beiðni er, þegar að því kemur, að þetta mál fær endanlega afgreiðslu hér í þingi.



Herra forseti. Ég var alinn upp á mannmörgu heimili, og faðir minn hafði samband við sjómann í Bolungarvík, og hann útvegaði honum jafnan kaupafólk. Ég var því alinn upp með fólki að nokkru leyti vestan úr Bolungarvík, bæði körlum og konum. Mér líkaði vel við þetta fólk, og ég held, að það sé e. t. v. ástæðan fyrir því, að mér hefur alltaf verið hlýtt til Vestfirðinga og haft miklar mætur á þeim sem dugnaðar- og heiðursmönnum. Þetta hefur ekki breyst, síðan ég kom í þessa þd., því að marga ánægjustund hafa þeir veitt okkur. Eins og við vitum, er það venja þeirra, a. m. k. þeirra, sem eru af vestfirskum ættum, að ef einn talar, þá koma hinir og halda ræðu líka, og hér höfum við fengið gjarnan skemmtilega kosningafundi hjá þeim, og þeir hnakkrífast út af ýmsum hlutum mjög svo ánægjulegum. Með þessa hluti skara þeir langt fram úr okkur hinum þm., því að við erum yfirleitt friðsamir og nennum ekki að vera að deila um ekki neitt. Hvað sem þessu öllu líður, - það er ekki aðalatriði málsins, - þá er hér komin fram þáltill., og er hún dálítið einkennilega orðuð. Hún er þannig: „Neðri deild Alþingis ályktar að skipa n. samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka framkvæmd landhelgisgæslu frá 15. okt. s. l. og kauna, hvort ásakanir, sem fram hafa verið bornar um, að gæsla landhelginnar á Vestfjarðamiðum hafi ekki verið með eðlilegum hætti, hafi við rök að styðjast.“ Þarna er bara miðað við Vestfirði. Ef við viljum athuga, hvernig stendur á þessu, að þetta er borið fram, þá held ég, að við þurfum ekki að íhuga það mál lengi, að ástæðan er, að það er kapphlaup um atkv. vestfirskra sjómanna milli hv. 2. þm. Vestf. og Karvels, vinar okkar, 7. landsk. Þeir eru að reyna að veiða atkv. vestfirskra sjómanna. Ég sé ekki, þó að þeir deili um þetta, að þá þurfi þeir að vera að reka hnýflana í aðra menn í leiðinni, þeir geta stangast bara innbyrðis. Það er verið að tala um það, að Bretar hafi veitt þarna meira en venjulega og jafnvel farið inn á friðað svæði. Það er nú einhver orðrómur um, að það hafi hent einhvern vestfirskan skipstjóra líka að fara inn á friðaða svæðið. En hvað sem því líður, þá er það ekki aðalatriðið. Það er verið að deila á forsrh. fyrir ummæli hans um það, að engin breyting yrði á starfsemi Landhelgisgæslunnar, þó að herskipin væru farin út fyrir þessa 50 mílna línu og samningar væru í undirbúningi. Hvað átti hann að segja annað? Átti hæstv. forsrh. að tilkynna, að landhelgin yrði ekkert varin? Ætli þeir hefðu orðið saklausari þá? Hvað gat hann sagt annað? Átti hann að bjóða þeim heim með því að tilkynna, að landhelgin yrði ekki varin, þangað til hann væri búinn að fara til fundar við breska forsætisráðherrann og vita, hvort samningar tækjust? Hvað átti hann að segja?  Ég geri ráð fyrir, að enginn okkar, sem greiddum atkv. með þessum samningum, sé ánægður. Það var um tvennt að velja: að halda þessari baráttu áfram eða semja, og hvorugur kosturinn góður. Ég álít, að við höfum tekið betri kostinn, og þess vegna greiddi ég atkv. með honum. Ég hef ekkert við að athuga, þótt það séu skiptar skoðanir um það. Það hefur hver maður rétt til að hafa sína skoðun á þeim hlutum, en mín skoðun var þessi. Ég efast ekki um, að skoðun forsrh. hafi verið sú, að ef átti að halda áfram deilunum, halda áfram að klippa aftan úr bresku togurunum og þýsku, - og Bretar voru farnir með herskipin, - á meðan var verið að undirbúa þessa samninga, þá hefði ekki verið auðveldara að semja. Það má sjálfsagt eitthvað segja um það, hvort réttar leiðir hafi verið farnar hjá yfirmönnum Landhelgisgæslunnar. Það var gersamlega ómögulegt fyrir neinn að gera svo að öllum líkaði, og það er ekki hægt að hlaupa eftir skoðunum Péturs og Páls. Þeir, sem eiga að ráða svona hlutum, verða að taka ábyrga afstöðu og mega ekki láta það hafa áhrif á sig, hvað einhver skipstjóri segir eða einhver starfsmaður í landi. Þeir verða að gera það, sem þeir álita rétt, þeir, sem bera ábyrgð á hlutunum. Það var aðeins í eitt skipti, sem ég var svolítið uggandi, og það var þegar þeir létu kúluskotin dynja á Everton, og ég sagði forsrh., að ef það hefði verið endurtekið hvað eftir annað, þá hefði það hlotið að enda með slysum. Það var nú ekki gert nema einu sinni, og þarf ekki að deila á það. En annars fannst mér þessu mjög í hóf stillt og þó farið það, sem óhætt var, þannig að ég álít, að við ættum að vera þessum mönnum þakklátir, og yfirleitt eru engir mannasiðir að vanþakka það, sem vel er gert, og er aldrei gæfuvegur. Ég álít, að við ættum miklu frekar að þakka þessum mönnum fyrir störf þeirra, bæði yfirmönnum og undirmönnum, heldur en fara að tilefnislausu að álykta um það að skipa rannsóknarnefnd til að rannsaka störf þeirra. Hvað þýðir það í slíku tilefni að skipa rannsóknarnefnd samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka framkvæmdina? Vitanlega á þingið ekki að samþykkja slíka till., nema það hafi rökstudda ástæðu til að ætla, að um mikla vanrækslu og yfirsjón hafi verið að ræða. Annars er það alger móðgun að skipa slíka n. á saklausa menn, sem hafa unnið sín störf vel, og ég er sannfærður um, að það er ekki til skammar mönnunum, sem hafa rækt sín störf vel, heldur væri það til skammar fyrir þingið að samþykkja slíkt. Grikkir voru furðufuglar hér áður, og ef þeir áttu afburðamenn, var það oft siður þeirra að gera þá útlæga. Ég las það, - ég hef lesið talsvert í mannkynssögu, - um einn af þessum afburðamönnum þeirra, að það var verið að greiða atkv. um refsinguna, og maðurinn, sem var verið að ákæra, spurði einn Grikkjann að því, hvers vegna hann ætlaði að greiða atkv. með, að hann væri sekur. Það var af því að hann var orðinn leiður á því, að allir töluðu svo vel um hann og hældu honum. Það er náttúrlega hægt að samþykkja að feta í fótspor Grikkja. Þeir gátu aldrei komið sér saman um neitt, og þess vegna deildu þeir, þangað til þeir voru orðnir örmagna og aðrir gátu hrifsað þeirra ríki, lagt það undir sig. En þetta er enginn gæfuvegur. Við eigum að þakka það, sem vel er gert, en það er sjálfsagt að finna að því, sem illa er gert. En þarna liggur það ekki fyrir, heldur er það aðalatriðið, að þeir eru að smjaðra fyrir einhverjum fámennum sjómönnum á Vestfjörðum, þeir eru að reyna að koma sér vel við þá, vafalaust upp á væntanleg atkv., eins gáfulegt og það er, og afleiðingin af því er þessi þáltill. Það má vel vera, að hv. 2. þm. Vestf. hafi bætt fyrir sér eitthvað hjá sjómönnum með því að greiða atkv. á móti samningnum við Breta. En ég er alveg sannfærður um það, að hv. 7. landsk. aflar sér engra atkv. með að koma með þessa þáltill. Ég er sannfærður um, að það er ekkert illt, sem stendur á bak við þetta, og það er ekki meining hv. 7. landsk. þm., að þetta sé nein vantrauststill. á forsrh. eða ríkisstj., heldur sé þarna um yfirsjón að ræða, og það er hæpið, að hann sé ekki farinn að sjá eftir því nú þegar að hafa komið með þessa till. Hitt er náttúrlega mannlegt að viðurkenna ekki yfirsjónir sínar. Mönnum verður það á að verja það í lengstu lög, og undir vissum kringumstæðum má kannske ekki viðurkenna, að mönnum hafi yfirsést, jafnvel þó að svo hafi verið. Nú er það með Vestfirðingana, að það er ákaflega mikill lífsþróttur í þeim miðað við okkur hina. Þeir eru eins og stríðaldir folar, sem hlaupa og hlaupa, sem tala og tala. En það er ekki ævinlega, að mestu fjörhestarnir séu vitrastir, og vitrustu hestar, sem ég þekki, eru gamlir reiðhestar, en þeir hlaupa bara, þegar þeir þurfa að hlaupa en fara sér hægt þess á milli. Ég hef átt svo vitran reiðhest, að hann fór bara fetið, þegar hann sá, að mér lá ekkert á, en ef ég þurfti að elta skepnur, þá þurfti ég ekkert að stjórna honum. Hann komst alltaf fyrir skepnuna, og það var alveg ótrúlegt, hvað aumingja hesturinn gat hlaupið. En lífsfjör þeirra Vestfirðinganna er það mikið, að þeir hlaupa og hlaupa, þó að þeir þurfi ekkert að hlaupa, og þeir tala og tala þó þeir þurfi ekkert að tala. Nú vill það til með þessa fjörgapa, að þeir geta bæði fótbrotnað og hálsbrotnað. Það er svo með okkur þessa bændur, að það er ákaflega fjölþætt líf í kringum okkur, og við vitum það með lömbin, að þau fara stundum ofan í holur, og það eru ýmsar ástæður fyrir því. Stundum fara þau ofan í holur, þegar þau eru nýfædd og óburða og hafa ekki vit á að sjá holurnar. Stundum eru þetta bara slys, þau eru að hlaupa. Stundum eru þau bara að stangast, og annað lambið fer ofan í holu. Og þá er það venjulegt, að móðirin stendur á bakkanum og jarmar og horfir á lambið, og þannig finnum við vanalega lambið. En í þessu tilfelli hefur orðið breyting á. Nú hefur móðirin farið ofan í holuna til lambsins. Þar á ég við, þegar hv. 3. þm. Vestf., Hannibal Valdimarsson, fer ofan í holuna til Karvels. Vitanlega er hann miklu eldri og reyndari maður, en ást hans er svo heit, að hann hefur ekki getað séð þetta pólitíska afkvæmi sitt niðri í holunni, jafnvel þó að hún væri þurr, og farið ofan í holuna líka. Nú dettur mér ekki í hug, að þessir hv., þdm. hér séu svo manndómslausir, að þeir fari að samþykkja þessa vitleysu, því að það yrði náttúrlega, eins og ég tók fram áðan, ekki þeim mönnum til skammar, sem þessu væri beint að, heldur yrði það okkur til skammar. Og ég veit, að við erum vinir þeirra hv. 3. þm. Vestf. og hv. 7. landsk. og viljum þeim vel og viljum reyna að forða þeim upp úr holunni. Þess vegna eigum við að hjálpast að, eins og þegar við erum að draga lömb upp úr holum. Við eigum að seilast ofan í holuna og kippa þeim upp úr og dusta af þeim rykið, og þá er þetta allt saman komið í besta lag.



Herra forseti. Hv. fyrri flm. þessarar till. kvartaði sáran yfir því, hvað hafi gengið illa að fá þetta mál tekið til umr. hér í hv. þd. Það var þó að lokum gert 22. nóv., og síðan var gert alllangt hlé á umr., og þær fara ekki fram fyrr en í datt. Hann kvartaði mjög yfir því, hvað hefði verið farið illa að ráði sínu gagnvart þeim flm. till., lambinu og móðurinni, eins og þeim var líkt við hér áðan, en loksins eru þeir ánægðir yfir að hafa fengið till. til framhaldsumr. Ég verð nú að segja eins og er, að þegar jafnþungar ásakanir og þessi till. í raun og veru gerir ráð fyrir eru fluttar, þá vil ég taka undir þau orð hv. fyrri flm. málsins, að það væri fullkomin ástæða til þess að hraða umr. og koma málinu til n. og sú n., sem fengi málið til athugunar, skilaði sem allra fyrst áliti. Hins vegar finnst mér skjóta nokkuð skökku við hjá hv. fyrri flm. þessarar till., þegar hann segir, að till. sé ekki stefnt gegn neinum, hvorki einum né öðrum. Þessari till. hlýtur að vera stefnt gegn þeim, sem sekur er, þó að hún geri ekki ráð fyrir því fyrir fram, hver sé sekur. Till. er flutt í þeim tilgangi að komast til botns í því, hver er sekur. Þess vegna er till. í raun og veru stefnt gegn þeim, sem sekur er. En fyrri flm, till. dró mjög í land, þegar hann flutti framsögu fyrir till., og hann dró enn meira í land áðan. Það eina, sem hann dró ekki í land, var raddstyrkurinn, hann varð eftir. En hann hefur ekki orðið meira á bak við þessa till. en það, að það væri mjög mikils virði, að hann kæmi í ljós, þessi mikli misskilningur, sem væri hér um að ræða. Þetta er nú orðið að miklum misskilningi, svo að ég noti orð hans sjálfs. Eftir allt saman er enginn sekur. Það eru sem sagt allir saklausir, en það er einhver mikill misskilningur, sem þarf að flytja till. um og skipa rannsóknarnefnd samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til þess að kanna þennan mikla misskilning. Þannig er nú af flm. dregið. Og ef hæstv. 1. varaforseti Nd., sem situr nú hér í forsetastóli, þm. úr hópi stjórnarandstöðunnar, hefði ekki séð aumur á hv. flm. og tekið þessa till. fyrir, þá hugsa ég, að hann hefði verið algerlega búinn, því að hann er alveg að ganga út. Þetta er eins og vekjaraklukka, sem hefur verið trekkt upp og er búin að hringja, hann er eiginlega útgenginn. Sá ágæti maður, hv. 3. þm. Norðurl. v., var að tala hér áðan og flutti skemmtilega ræðu. Það má nú segja, að ber er hver að baki, nema sér bróður eigi. Það má þá segja um forsrh., að hann átti þó hauk í horni að fá slíkan málsvara hingað í ræðustólinn. En þó að hv. 7. landsk. hafi upprunalega ætlað að klípa í hæstv. forsrh., þá hugsa ég, að hann hafi ekki búist við því, að hv. 3. þm. Norðurl. v. mundi æpa eins og hann gerði hér í ræðustól áðan. Það fer ekki á milli mála, að þessari till. er auðvitað fyrst og fremst stefnt gegn þeim, sem ábyrgðina ber. Mér dettur ekki í hug að halda, að matsveinar eða hásetar á varðskipunum geti verið sekir í þessum efnum eða aðrir menn á varðskipunum. Auðvitað eru það þeir, sem ábyrgðina bera, sem eru sekir, og það eru þeir, sem till. er stefnt að. Svo talaði hv. fyrri flm. till. um það, að við stjórnarandstæðingar vildum aðeins líta á þessa till. sem vantraust á forsrh. Hv. flm. þessarar till., fyrri flm., veit það mætavel og hefur fengið að heyra það, síðan hann lagði þessa till. fram, frá mörgum stjórnarþm., að þeir telja þessa þáltill. algert vantraust á hæstv. dómsmrh., svo að það er hrein blekking, þegar hann er að koma hér og belgja sig út um, að það væru stjórnarandstæðingar einir, sem hefðu þessa skoðun á flutningi þessa máls. Nei, hann þarf ekki að leita til stjórnarandstæðinga í þeim efnum. Það eru fjölmargir stjórnarþm., sem líta sömu augum á þetta mál og við hv. 10. þm. Reykv. gerðum í upphafi þessara umr. En út af ræðu hæstv. forsrh., sem hann hélt hér 22. nóv., þegar hann fór að tíunda hlutverk Landhelgisgæslunnar, þá er það alveg rétt, að það voru engar ásakanir á Landhelgisgæsluna viðhafðar í þeim umr. Landhelgisgæslan hefur hlaupið undir bagga fyrir hinar strjálu byggðir landsins, þegar hefur þurft að sækja sjúkan mann eða gera mönnum greiða, koma vöru á milli hafna, sem hefur verið erfitt að flytja. En hitt fer ekki á milli mála, að það var litið á það mjög öðrum augum, þegar það ástand hafði skapast, sem var á þessum tíma, og hæstv. forsrh. sagði, að Íslendingar ættu í styrjöld á miðunum og okkar her, varðskipin, þyrftu að verja íslenska fiskveiðilögsögu. Það var styrjöld, sem við áttum i, í þessu tilfelli við breska ræningja. Og þá verð ég nú að segja, að þó að það þurfi að sækja fóðurbæti fyrir eitt bóndabýli, og það í því kjördæmi, sem ég er frá, og hvar sem það hefur verið, þá finnst mér tæplega hægt, þegar Ísland á í styrjöld, að taka af flotanum til þess að flytja nokkur tonn af fóðurbæti. Hitt hefði verið sönnu nær og sjálfsagt að fá einhvern bát til þess að flytja þetta, en minnka ekki gæsluna að sama skapi. Ég er hræddur um það, að eitthvað hefði verið sagt í Bretlandi á stríðstímunum, ef Churchill hefði kallað á Montgomery úr baráttunni við Rommel og skipað honum að koma heim til Bretlands með allan 8. herinn til að taka upp kartöflur. Ég er hræddur um, að það hefði eitthvað verið sagt þá. Það er ósköp eðlilegt, að komi fram gagnrýni, þegar gæslan er veikt undir slíkum kringumstæðum sem þessum. Og það er það, sem menn hafa fullt leyfi til þess að gagnrýna. En það, sem við gagnrýnum og viljum gagnrýna, er það, að hæstv. dómsmrh. sagði í umr., sem urðu hér utan dagskrár út af landhelgisgæslunni, að það væri komið annað skip við gæsluna og gæslan væri hert verulega. Þessu hefur verið mótmælt af öðrum aðilum, sjómönnum og útgerðarmönnum, að hafi átt sér stað, og þess vegna liggur nokkurn veginn ljóst fyrir, að ekki var staðið við þessi orð að herða á gæslunni, og það er það, sem við viljum fá úr skorið, þó að það hefði kannske mátt hafa einhvern annan hátt á en þennan. Hitt tek ég ekki aftur, sem ég sagði við þessar umr., þegar þær fóru fram 22. nóv., að það er fátítt, að stjórnarþm. flytji rannsóknartill. á ráðh., sem þeir styðja, og það hefur ekki átt sér stað áður. Það hlýtur að liggja í augum uppi, að stjórnarþm. eiga greiðari aðgang að ráðh., þó að þeir séu ekki úr sama flokki, heldur sé um að ræða ráðh., sem þessir þm. styðja, að fá glöggar og fullnægjandi upplýsingar um það, sem þeim liggur á hjarta. Það er skiljanlegra, að ráðh. séu undir sömu kringumstæðum ekki eins fúsir að veita okkur stjórnarandstæðingum allar slíkar upplýsingar, sérstaklega ef það er í einhverjum málum, sem þeir telja, að komi þeim illa. Ég spurði þennan hv. þm. að því, hvort flm. hafi ekki reynt að fá þessar upplýsingar með öðrum hætti, en hann fór í kringum þá spurningu í ræðunni áðan, eins og köttur í kringum heitan graut. Sannleikur málsins er sá, að hv. fyrri flm. þessarar till. hefur verið að draga í land, frá því að till. kom fram og til þessa dags. Hann hefur dregið í land á öllum sviðum, nema raddstyrkurinn hefur ekki minnkað. Það er það eina, sem eftir er. Ég ætla svo ekki að halda þessum umr. lengur áfram. En það er líka eftirtektarvert í sambandi við flutning þessarar till„ að þegar flm. kvarta undan því, að till. þeirra komi ekki til umr. vikum saman, þá reyna þeir að halda uppi málþófi um eigin till. í staðinn fyrir að reyna að gera allt, sem hægt er, til þess að till. komist til n. og fái þinglega afgreiðslu. Af hverju er það gert? Oft og tíðum er það þannig, að þegar menn flytja mál og jafnvel tilefni gefast til einhverra andsvara, þá vilja flm. máls ekki lengja umr. til þess að koma ekki í veg fyrir, að forseti taki málið út af dagskrá, þannig að málið komist til n. og fái þinglega afgreiðslu. En í þessu tilfelli hefur fyrri flm. þessarar till. gert sér leik að því að efna til áframhaldandi umr. um þessa till., til þess eiginlega að þreyta forseta og þingheim og til þess að umr. sé haldið áfram, og sennilega í trausti þess, að umr. verði einu sinni enn frestað og till. komist ekki til n. og fái ekki þinglega afgreiðslu. Þetta er enn ein sönnun þess, að hv. fyrri flm. þessarar till. hefur ekki mikinn áhuga á því, að hún fái þinglega meðferð.