Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pétur Ottesen) Fjvn. hefur athugað þessa till. á nokkrum fundum og rætt við hæstv.atvmrh. um hana og leitað umsagnar forstöðumanns rafmagnseftirlits ríkisins um hana. Eins og kunnugt er, var samþ. á Alþ. 12. nóv. 1943 þál., þar sem stj. er heimilað að verja allt að 1 millj. kr. til kaupa á efni í háspennulínu til Keflavíkur. Þessi efniskaup hafa nú farið fram, og í áframhaldi af því hefur ríkisstj. ráðizt í að leggja þessa línu fyrir ríkisfé. En áður en ríkisstj. gerði þetta, leitaði hún til þingflokka á Alþ. og fékk hjá þeim samþykki fyrir því, að ríkisstj. léti reisa línuna og auk þess heimild þeirra til þess að veita fé til viðbótar þeirri upphæð, sem þyrfti til þess að hrinda þessu verki áfram. Og um leið tókust um það samningar milli ríkisstj. og Keflavíkurhrepps og Njarðvíkurhrepps, að þeir hreppar legðu til innanbæjarkerfið á sinn kostnað, þannig að ríkisstj. sæi einungis um það að koma upp háspennulínunni suður eftir. Í þessu nál. getur fjvn. um það, að ríkisstj. hljóti að afla sér formlegrar heimildar Alþ. fyrir þeim fjárveitingum, sem muni þurfa til þess að koma upp þessari línu. Auk þess bendir n. á það, að eðlilegt sé, að ríkisstj. afli sér enn fremur með löggjöf heimildar til þess að lína þessi verði lögð fyrir fé frá ríkissjóði. Samtímis því, sem nál. var útbýtt hér á Alþ., var einnig útbýtt frv., sem stj. flutti og lagt var fram í hv.Ed., þar sem ríkisstj. er heimilað að koma upp þessari háspennulínu frá Hafnarfirði til Keflavíkur, og er heimilað viðbótarfé í þessu skyni, 1 millj. og 800 þús. kr. Ég skal geta þess í sambandi við þessa tölu, 1800000, að í viðræðum, sem fjvn. hefur átt við forstöðumann rafmagnseftirlits ríkisins, hefur það komið fram, að sízt muni of í lagt að áætla þessa tölu 2 millj. kr., og þar sem þetta virðist vera síðasta niðurstaða, mundi verða eðlilegra að miða við þá upphæð heldur en þá, sem stendur þarna nú. Hæstv. ríkisstj. hefur því algerlega uppfyllt það, sem fjvn. þótti á standa af hálfu stj. um undirbúning þessa máls, með því að leggja þetta frv. fram hér á hæstv.Alþ., og ætlunin var að taka frv. til meðferðar í Ed. s.l. föstudag. Þá er það viðvíkjandi þáltill. um það að fá heimild til handa ríkisstj. til þess að ganga í ábyrgð fyrir 1½ millj. kr. láni fyrir Keflavík og Njarðvíkur, til þess að koma upp innanhreppskerfinu. Fjvn. mælir með því, að stj. verði veitt þessi heimild, eins og fram kemur í nál. Nefndin byggir meðmæli sín á því, að löng reynsla í því að koma upp stærri rafveitum hefur sýnt, að ríkið hefur þurft að ganga í ábyrgð fyrir slíkum lánum, og þegar slík ábyrgð hefur verið veitt, hefur hún einnig tekið til þess kostnaðar, sem leitt hefur af því að koma upp innanhreppskerfi viðkomandi staðar. Þó að í þessu tilfelli standi þannig á, að það sé sinn aðilinn, sem stendur að hvorri framkvæmd, þá leit n. svo á, að rétt væri að veita þessa upphæð, enda er það í samræmi við það, sem áður hefur verið gert í slíkum málum. Fjvn. mælir þess vegna með því, að till. verði samþ. eins og hún liggur fyrir frá hendi flm. hennar.

Jónas Jónsson Ég hef leyft mér að flytja viðbótartill. við þessa þáltill., sem ég vil mæla fyrir. Till. er á þskj. 420 og fer fram á að bæta við þessa þáltill. 100 þús. kr. til Grenjaðarstaðar- og Múlahverfis í Suður-Þingeyjarsýslu, í því skyni að leiða rafmagn til 12 heimila frá Laxárvirkjuninni. Rafmagnseftirlitið telur, að það mundi kosta 110 þús. kr. að leiða rafmagn að þessum bæjum, en ég tel ekki ástæðu til að hafa ábyrgð fyrir allri upphæðinni. En á hinn bóginn mælir margt með því, að þetta sé gert. Þannig er ástatt um Laxárvirkjunina eins og Sogsvirkjunina, að hún liggur í miðju frjósömu héraði, en það er ekki nema einn bær við hvora virkjun, sem hefur fengið rafmagn til afnota, og hafa þessar virkjanir því ekki orðið til þess að bæta úr rafmagnsþörf héraðanna, þar sem veitan er. Það hagar svo til við Laxárvirkjunina, að þar eru 12 býli í samfelldu túni í 1–2 km. fjarlægð frá veitunni. Rafstrengurinn liggur þarna rétt hjá, og hvergi á Íslandi veit ég til, að sé auðveldara um framkvæmd en einmitt á þessum stað. Þarna er sem sagt nærri stórri virkjun tiltölulega mikið þéttbýli. Ég álít því, að fyrir utan það að hjálpa þeim heimilum, sem hér eiga hlut að máli, þá sé hér tækifæri til þess að fá reynslu um það, í fyrsta skipti um hið eiginlega dreifbýli, hversu hægt væri að fullnægja rafmagnsþörfinni í dreifbýlinu og standa undir kostnaðinum. Ég geri ráð fyrir því, að þessi framkvæmd muni verða gerð um leið og Húsavík fær sitt rafmagn frá Laxárvirkjuninni, og það mun væntanlega verða þegar flutningar verða teknir upp við Svíþjóð. Ég vænti þess, að það muni ekki þykja óeðlilegt, þó að þessari till. sé bætt við hina fyrri.

Eiríkur Einarsson Ég ætla að leiða hjá mér að ræða sérstaklega um efni þeirrar þáltill., sem hér er flutt, eða þá brtt. við hana, sem síðasti ræðumaður var að skýra. Það, sem gefur mér tilefni til að segja örfá orð, er einungis í sérstöku sambandi við fram komna brtt., sem sé það, að þarna er leitað hjálpar ríkisins til að leiða raforkuna frá þeim stöðum á landinu þar sem raforkuver eru fyrir. Í sambandi við þetta verður ekki fram hjá því gengið, að þegar rætt var um rafveitur til Keflavíkur og Njarðvíkurhrepps, þá var einnig, með nokkrum vilyrðum af hálfu Alþ., rætt um rafveitur til Stokkseyrar, Eyrarbakka, Selfoss og Hraungerðis, og ég vil minna á það, að samkvæmt rannsókn hefur verið ákveðið, að Sogsvirkjunin skuli gilda fyrir þessi þorp. En eftir upplýsingum rafmagnseftirlits ríkisins, þá er það tilviljun, að Keflavíkurlínan fer fram fyrir, sem ég vil þó að engu leyti gera að umræðuefni nú. Þetta var nokkuð rætt í fyrra á Alþ., og mun ég því ekki ræða það frekar nú. Málið er komið í sinn farveg, og við það situr. Úr því að brtt. eru komnar fram, skal ég ekki véfengja, að þær eigi rétt á sér, en hæstv.Alþ. verður að gera sér grein fyrir því, að það er víðar þessi aðstaða, sem rætt er um í brtt., og því verður að nota þá aðstöðu þegar efni til slíkra framkvæmda fæst flutt til landsins. Hæstv. Alþ. verður að gera sér grein fyrir því, í hvaða röð slíkt eigi að takast. En sá réttur, sem þar kemur fram, hlýtur að fara eftir fylgi við málið á Alþ. og í samræmi við þær niðurstöður, sem þar koma fram.

Ólafur Thors Herra forseti. - Ég vil aðeins leyfa mér að þakka hv.fjvn. fyrir góðar undirtektir og skjóta afgreiðslu á þessu máli. Varðandi þá brtt., sem borin hefur verið fram, sé ég ekki ástæðu til þess að beita mér gegn henni, og í trausti þess, að ekki verði hnýtt aftan í þessa till. svipuðum till. til þess að granda höfuðtill., get ég sætt mig við, að þessi brtt. verði samþ. Mér er hins vegar tjáð af form. fjvn., að eigi sé ætlunin að svo verði, og vil ég í trausti þess, að þingið fljótlega afgr. endanlega þá till., sem ég ásamt tveim öðrum hv.þm. hef leyft mér að flytja, mæla með þessari brtt. Í trausti þess, að hæstv.Alþ. afgr. þessa till. okkar, vil ég ekki sem sagt verða meinsmaður þeirrar brtt., sem flutt hefur verið af hv.þm. S.-Þ.

Frsm. (Pétur Ottesen) Fjvn. hefur ekki rætt brtt.hv.þm. S.-Þ. Hann gat þess þó í n., að hann mundi flytja slíka till. sem varatill. eða brtt. við aðaltill. og skýrði frá, hvað í till. fælist. En n. hefur ekki tekið neina ákvörðun um till., en ég get sagt það sem mína persónulegu skoðun, að ég álít sanngjarnt, að slík till. sem þessi verði samþykkt. Þarna er um að ræða alveg sérstaka aðstöðu til hagnýtingar á rafmagni frá Laxárvirkjuninni. Þarna er um marga sveitabæi að ræða, og þegar það er athugað, hvað kostar að framkvæma útfærslu rafmagnsins yfirleitt og hvað hér er um litla upphæð að ræða, þá má telja mjög réttmætt, að brtt. þessi verði samþ.

Jónas Jónsson Ég vil aðeins bæta því við, að ég hef tekið þetta litla mál af því að ég álít, að þarna standi alveg sérstaklega á. Það er hins vegar fjöldi sveita í mínu kjördæmi, sem ég hef hugsað mér að fengju rafmagn, en þar sem framkvæmdir virðast svo langt framundan, sé ég ekki ástæðu til að ræða það frekar. En ég vil taka það fram, að það, sem mælir nokkuð með þessari litlu tilraun, er ekki aðeins það, að það yrði í fyrsta skipti, sem reynt yrði að koma rafmagni inn á mörg heimili í sveit, heldur líka hitt, að þarna á sveitin kraftinn. Laxárvirkjunin er sem sé tekin í landi einnar af þessum jörðum, sem er eign ríkisins, rafmagnið á Akureyri er tekið frá þessari jörð, þannig að það hefði átt að muna eftir þessum bæjum fyrr. Þetta er ekki nein allsherjar sókn, heldur aðeins undantekning.

Kristinn Andrésson Ég vil taka undir með þeim hv.þm., sem mælt hafa með því, að brtt.hv.þm. S.-Þ. verði samþ. Það stendur sérstaklega á þarna, þarna eru mörg heimili saman, og liggur því beint við að veita ríkisábyrgð fyrir rafveitu á þessa bæi. Það stóð til, að þetta yrði framkvæmt um leið og rafmagnið var leitt til Akureyrar frá Laxárvirkjuninni, og það hefði verið mjög réttmætt að það hefði verið gert þá strax. En af því hefur þó enn ekki orðið. Ég vil því mæla með því, að þessi till. verði samþ.

Áki Jakobsson Herra forseti. - Þetta mál, sem hér um ræðir, er orðið allgamalt hjá Siglfirðingum. Síldarverksmiðjan Rauðka hefur frá 1938 verið rekin fyrir bæjarins fé og nú á síðasta ári með tapi, sem nemur um 1 kr. á hvert mál. Var nú horfið að því að reisa nýja verksmiðju. En þá kom í ljós, að hægt var að fá hagkvæmari lán með því móti, að ríkisábyrgð fengist fyrir nokkru af því fé, er útvega þurfti. Á síðastliðnu vori var öllum ljóst, að vinda þurfti að þessu bráðan bug, því að eina leiðin til þess, að verksmiðjan gæti tekið til starfa sumarið 1945, var, að bygging hennar væri hafin þegar í sumar. Var það og gert, strax og unnt var. Ef hins vegar hefði verið beðið eftir því, að þing kæmi saman, hefði verið loku fyrir það skotið, að verksmiðjan gæti tekið til starfa næsta sumar. Þess vegna var tekið það ráð að safna undirskriftum meðal þm. viðvíkjandi ríkisábyrgðinni, með því og að vitað var, að allir þm. voru þegar búnir að taka afstöðu til þessa máls. Og á þennan hátt reyndist unnt að byrja á verkinu þegar í sumar. Nú er að vísu búið að fleygja milljónum króna í sjóinn í síld, og ef togararnir hefðu verið á síld í sumar, hefði útkoman orðið enn verri. En búast má við aukningu síldveiðiflotans á næsta sumri. Það er því hagsmunamál allrar þjóðarinnar, að verksmiðjan komist upp. Nú kom okkur auðvitað ekki til hugar, að ég eða þm. Seyðf., sem hafði forystu í því að afla álits þm. um ríkisábyrgð, gætum á nokkurn hátt haft áhrif á atkvæði þeirra, enda kom í ljós, að þm. voru yfirleitt fyrir fram ákveðnir í því, hvaða afstöðu þeir tækju til þessa máls, og svöruðu flestir ákveðið já eða nei. Þm. Seyðf. hefur með starfi sínu í þessu máli unnið allri þjóðinni gagn og þá auðvitað Siglfirðingum fyrst og fremst. Hv. þm. Barð. telur, að sökum þess að unnið hafi verið að þessu máli á ósæmilegan hátt, eigi að neita Siglfirðingum um þessa ábyrgð. Hann ræddi málið ekki á þeim grundvelli, hvort það væri nauðsynjamál, enda mundi honum ganga illa að sannfæra nokkurn þm. um annað. En ég vil lýsa yfir því hér, að allar aðdróttanir þm. Barð. til þm. Seyðf. eru tilhæfulausar, og þótt hann aðstoðaði Siglfirðinga í lánsútvegunum, þá er það einungis af því, að hann telur þetta nytjamál og er því fylgjandi. Það hefði verið full ástæða til, að forseti hefði vítt framkomu þm. Barð., svo fáheyrð sem hún var. Hann vændi hv.þm. Seyðf. um að hafa selt atkv. sitt og jafnvel annarra þm. fyrir peninga. Ég vil benda á, að sú leið, er hér var farin, - að leita álits þm., - er ekkert einsdæmi. Þess er skemmst að minnast, þegar tvennir 14 þm. ákváðu utan þings uppbæturnar til landbúnaðarins, enda þótt sumir þeirra fengju uppbætur sjálfir, svo að tugum þúsunda skipti. Annars kæri ég mig ekki um að taka hér þátt í deilum á þeim grundvelli, sem þm. Barð. byrjaði á, enda ekki sæmilegt. Varðandi þær till., sem hér hafa komið fram, þá vil ég þakka undirtektir fjvn. Munurinn á hinum tveim till. er lítill, svo að ég vænti, að það verði þessu máli ekki til falls. Þá hefur hv. 2. þm. S.-M. flutt brtt., sem er þess efnis, að lántaka í 3. veðrétti verði 3½ millj. í stað 4 milljóna. Til þess að sem minnstar deilur verði um þetta mál og það nái fljótt fram að ganga, vil ég mælast til, að þessi brtt. verði samþ., með því að bæjarstjórn Siglufjarðar telur sig geta útvegað nægilegt fé, þótt þetta sé ekki hærra. Eins og ég gat um áðan, var þegar byrjað á byggingunni og hægt var í vor, og nú er húsið fokhelt og útivinnu að miklu lokið. Nú hafa verkföll þau, er staðið hafa yfir undanfarið, tafið eitthvað fyrir vélum, en þó má ætla, að öllu verði lokið í tæka tíð, þannig að verksmiðjan geti tekið til starfa á næstu vertíð, ef þessi ríkisábyrgð fæst.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Ég vil að sjálfsögðu svara nokkru þeim ásökunum, sem beint hefur verið gegn mér. Hv. þm. Siglf. sagði, að ég hefði ekki rætt kjarna málsins. Þetta er ekki rétt. Ég benti á, að til væri önnur leið til þess að fjölga verksmiðjunum, - leið, sem kosta mundi ríkissjóð minna. Og ég benti einnig á það, að fyrir Alþ. lægju ekki nein gögn í þessu máli um, að þetta væri fjárhagsleg nauðsyn fyrir Siglufjörð. Þau hafa að minnsta kosti ekki verið lögð fram af hv.þm. Siglf. Hann fullyrti það aðeins alveg út í bláinn, að ég hefði ekki komið með neitt til að byggja á í þessu máli, en þær fullyrðingar hv.þm. eru einskis verðar. En hv.þm. gefur nýjar upplýsingar, sem hafa ekki legið fyrir áður, það er, að engin þörf sé fyrir Siglufjörð að fá þessa ábyrgð til þess að geta fengið lán, heldur sé hér bara um að ræða spursmálið um vaxtabyrðina. Þetta ætti að gefa hv.alþm. ástæðu til að drepa þetta mál algerlega, því að sé hér aðeins um smáupphæð að ræða, er því síður ástæða til þess að viðurkenna þá aðferð, sem beitt hefur verið hér í þessu máli til þess að útvega atkvæði, og því engin ástæða fyrir hæstv.Alþ. að samþ. þessa till. Og þess vegna þykir mér vænt um þessar upplýsingar, sem hér hafa komið fram. Hv. þm. Siglf. talaði um það, að hæstv. forseti hefði átt að víta mig fyrir ræðu mína. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. forseti sé orðinn það þingvanur, að hann þurfi ekki að ganga í skóla til þm. Siglf. til þess að læra það, hvenær víta á þm., og ég fór engum þeim orðum um þetta mál, sem gæfu tilefni til þess, ekki frekar en hv.þm. Siglf., sem bar það fram, að ég hefði verið með persónulegar dylgjur í garð hv.þm. Seyðf., sem ég var alls ekki með. Það er eins og hv.þm. hafi ekki hlustað á ræðu mína, og ef hann er ekki kunnugri aðalefni málsins, sem þessa verksmiðju varðar, þá hefði hann átt að fá einhvern annan mann til þess að bera það fram og ræða það. Hv. þm. Seyðf. hefur ekki mótmælt því, að hann hafi fengið peninga til þess að útvega þetta lán. Hv. þm. Siglf. sagði, að það hefði verið hægt að fá lán, en fyrir því vantað meiri tryggingu. Hann þurfti því að ná atkv.alþm. til þess að útvega tryggingu. Þannig var málið, og það hefur ekki verið hrakið af hv.þm. Siglf. Hér er því ekki um að ræða fé til þess að útvega lán, heldur fé til þess að útvega atkvæði. Ég læt aðra hv.þm. um að dæma um það, hvort hér sé um persónulegar svívirðingar að ræða. Hv. þm. gerði samanburð á máli því, sem afgreitt var hér áðan og hann taldi, að líkt stæði á um í aðalatriðum, en það var um ríkisábyrgð á rafveituláni fyrir Keflavíkurhrepp. En það er allt annað atriði, hvort hæstv.ríkisstj. leitar til þingflokkanna um álit þeirra, áður en hún gerir einhverjar ráðstafanir, en að alþingismaður gangi á milli alþm. til þess að binda atkvæði þeirra skriflega um lán, sem nemur stórri fjárhæð, með þeirri öruggu vissu, að þingmennirnir gangi ekki frá því, sem þeir hafa skrifað undir. Hv. þm. Siglf. vitnaði í, að nákvæmlega það sama hefði átt sér stað, þegar undirskriftirnar fóru fram um uppbæturnar til bændanna á sínum tíma. Það var þó mál, sem búið var að ræða í þingflokkunum og var til þess að spara ríkissjóði miklar fjárhæðir. Það hefur sýnt sig, að margir hv.þm. hafa breytt skoðun sinni í því máli, því að það er vitað, að ódýrasta og heppilegasta aðferðin í dýrtíðarmálunum var að láta dýrtíðina ekki fara upp, heldur greiða hana niður, eins og gert var. Á þessu tvennu er ekki hægt að gera samanburð. Á hinu breyti ég ekki skoðun minni, að það sé ósæmilegt að hafa slíkar aðferðir á hæstv.Alþ., að láta hv.alþm. skrifa undir skjal, til þess að þeir skuli standa við loforð sín í máli, sem í rauninni er fram komið til þess að afla nokkurra atkv. Það er á móti þingsköpum og óþarfi að senda málið í n., ef slík hrossakaup eiga sér stað. Um hitt segi ég ekkert, hvort þetta er einn liður í samningunum, sem gerðir voru við kommúnista (1940). Um það vita aðrir betur.

Eysteinn Jónsson Herra forseti. - Ég skal ekki blanda mér í þær umr., sem orðið hafa í þessu máli, eða undirbúning þess. En út af brtt. minni á þskj. 385 vil ég segja örfá orð. Guðmundur Hannesson bæjarfógeti á Siglufirði talaði við mig s. l. sumar og skýrði mér frá því, að það væri ætlun bæjaryfirvaldanna á Siglufirði að byggja upp síldarverksmiðjuna Rauðku, og lagði fram áætlun um kostnað við að byggja upp verksmiðjuna. Hann skýrði mér frá því, að leitað hefði verið fyrir um lántökur í þessu skyni og að það væri ekki hægt, eins og þá stóð á, að afla þeirra lána, sem til þyrfti, án þess að hægt væri að gefa það upp um leið, að ríkisábyrgð væri föl fyrir einhverju af láninu. Hann skýrði mér frá því, að áætlaður endurbyggingarkostnaður væri 4½ millj. kr., og jafnframt, að af þessu fé mundu fást lánaðar heima fyrir 500 þús. kr. frá Sparisjóði Siglufjarðar og bæjarstjórn hefði fengið Rauðku leysta úr veðböndum og hún yrði einnig lögð fram sem áhættufé af hálfu bæjarins, en hún hefur verið metin um 2 millj. kr. virði. En hún var talsvert mikils virði sem grundvöllur að fyrirtækinu. Ég skýrði honum frá því, að ég teldi eðlilegt, að málið gæti verið framkvæmt, án þess að ríkisábyrgð kæmi til, og eðlilegt væri, að Siglfirðingar legðu það mikið fram til verksmiðjunnar, að lánsstofnanir treystust til að lána á móti það, sem á vantaði, án þess að ríkisábyrgð kæmi til. - Bæjarfógetinn kvaðst fús til þess að gera allt, sem í hans valdi stæði, til þess að þetta gæti orðið, en kvað naumt á um tíma, vegna þess að út væri að renna frestur, sem settur var um tilboð um bygginguna frá firma hér í Reykjavík, svo að ekki væri hægt að fá svigrúm um þessa lausn á málinu. Hann kvað því vera um tvær leiðir að ræða: að hætta við málið eða hitt, að nægilega margir alþm. gæfu kost á að vera með ríkisábyrgð. Nú hefur það verið mitt hlutskipti fyrir nokkrum árum að setja fótinn fyrir, að þessi verksmiðja væri endurreist, og ég gerði það þá vegna þess, að málið lá þá þannig fyrir, að það var um tvennt að velja, annaðhvort að síldarverksmiðjur landsmanna yrðu stækkaðar með þeim hætti eða ríkisverksmiðjan á Raufarhöfn yrði stækkuð. Þegar nú um þetta tvennt var að velja, þá vildi ég heldur, að ríkið stækkaði sína verksmiðju. En það var ekki vegna þess, að ég væri því mótfallinn, að þessi verksmiðja efldist, frá því sem verið hafði. Nú taldi ég þess vegna eðlilegt að gefa kost á því að styðja þetta mál, þó að einhver ríkisábyrgð komi til. Ég sagði þá sem mína skoðun, og ég er sömu skoðunar enn, að ef Siglfirðingar legðu fram 1-l½ millj. kr. í peningum og svo eignirnar, eins og ráðgert er, þá hefðu lánsstofnanir hér getað lánað líkum fyrirtækjum án þess að hafa ríkisábyrgð. Þetta ætti þá að vera fullkomlega eins tryggt og annað, sem gert er um þessar mundir. Nú hefur, að því er mér skilst, verið gengið linlegar fram í því að afla þessa fjár en eðlilegt hefði verið, en þó er mér kunnugt um, að byrjað er á að selja skuldabréfalán á Siglufirði, sem á að ganga til þessa fyrirtækis, til viðbótar því, sem Sparisjóður Siglufjarðar hefur lofað að lána. Brtt. mín er miðuð við, að í framkvæmdinni verði þessu hagað þannig í Siglufirði. Þannig verður ekki ábyrgzt 1½ millj., nema sýnt sé, að Siglfirðingar hafi gert allt, sem í þeirra valdi stóð, til þess að afla lána heima fyrir til verksmiðjubyggingarinnar. Nú hefur verið lögð fram till. um það, að ábyrgjast 1½ millj. kr. á eftir 4½ millj. kr. Ég get ekki skilið, á hverju þessi till. er byggð, og mér virðist óþarfi, að ríkið gangi í svo mikla ábyrgð fyrir þetta fyrirtæki, - það ætti að vera augljóst mál, eins og till. mín er á þskj. 385. Þar geri ég ráð fyrir því, að ríkissjóður ábyrgist 1 millj. kr., sem komi á eftir 3½ millj. kr., en ekki á eftir 4½ millj. kr., eins og hv.flm. gerir ráð fyrir í till. sinni. Þá ætlast ég til, að því næst sé heimilt að bæta við ½ millj. kr., ef kostnaðurinn fer fram úr 5 millj. kr. Ég hugsa mér sem sé, að fyrst komi 3½ millj. kr., svo ½ millj. kr. frá Sparisjóði Siglufjarðar og síðan 1 millj. kr., sem ríkisstj. yrði falið að ábyrgjast, en því aðeins nokkur viðbót, að verksmiðjan fari fram úr 5 millj. kr. fullreist. Till. mín er flutt með þeim skilningi, að ríkið þurfi aldrei að ábyrgjast meira en 1 millj. kr., sem komi á eftir 3½ millj. kr., það er að segja, að á verksmiðjunni hvíli 4½ millj. kr. Rauðka verður lögð fram frá Siglufjarðarkaupstað eins og hún er og ½ millj. kr. frá Sparisjóði Siglufjarðar, og fyrir því, sem á vantar, verði boðin út heima fyrir almenn skuldabréfalán. Ég hef ekki trú á því, að það sé nein veruleg áhætta fyrir ríkið að ábyrgjast þessa einu millj. kr. með þessum hætti. Mér er sagt, að þetta sé heppilegur staður fyrir verksmiðju og aðstaða til rekstrar hennar eins góð og frekast verður á kosið. Ég vil segja það einnig, að ég teldi mjög heppilegt, ef illa færi fyrir Siglufjarðarbæ og hann gæti ekki staðið í skilum með greiðslur á þessum lánum, að ríkið eignaðist þessa verksmiðju upp í skuldina. Verksmiðjan á að geta tekið 5 þús. mál, og með litlum tilkostnaði mætti stækka hana upp í 10 þús. mál, þannig að ég er ekki hræddur um, að þetta verði svo mjög áhættusamt fyrir ríkið, ef haldið er á þessu máli eins og brtt. mín gerir ráð fyrir. Ég skal að lokum minnast á, að ég var ekki viðstaddur, þegar hv.þm. Siglf. talaði, en mér hefur verið sagt, að hann og ýmsir aðrir hv.þm. ætli að fallast á þessa brtt. Það mun þurfa að breyta brtt. þannig, að hún orðist við brtt. á þskj. 337 í stað brtt. á þskj. 345, þ.e.a.s. orðist við nál. meiri hl. fjvn. í stað minni hlutans, og vil ég afhenda forseta till. skriflega með þessari einu breytingu.

Forseti (GSv): Það hefur komið fram brtt. við brtt. á þskj. 385, um, að till. orðist við þskj. 337 í stað 345, og skoðast hún samþ. án atkvgr., ef enginn mælir því í gegn. - Breyting þessi er samþykkt.

Bjarni Benediktsson Herra forseti. - Ég hafði ekki ætlað mér að blanda mér í þær umr., sem hér hafa átt sér stað, enda hef ég ekki átt þess kost að fylgjast með þeim öllum. En ég hef þó heyrt þess getið, að hv.þm. Barð. hafi, síðast er þetta mál var til umr., farið allhörðum orðum um þá hv.þm., sem ritað hafa undir loforð um að styðja þá ábyrgð, sem hér um ræðir. Í ræðu sinni áðan ítrekaði og áréttaði svo hv.þm. Barð. þessi ummæli sín á þann hátt, að hann sagði eitthvað á þá leið, að sannað væri, að hv.þm. Seyðf. hefði fengið fé fyrir að útvega atkv.hv.alþm. með þessu máli. Af því tilefni, að ég er einn þeirra alþm. Sjálfstfl., sem einna fyrstur undirritaði þessa yfirlýsingu, er hér um ræðir, þá vil ég fyrir mitt leyti algerlega mótmæla þeim aðdróttunum, sem í þessu felast. Ég vil mótmæla því og tel það mjög miður farið, að slíkt skuli hafa komið fram og a.m.k. virðingu sjálfs mín stórlega misboðið að því, sem aðdróttuninni er til mín stefnt, með því að því sé haldið fram, að einstakir alþm., í hvaða flokki sem þeir eru, geti verzlað með atkvæði mitt, og hygg ég, að hv.þm. Barð. hafi ekki gert sér ljóst, hvað í orðum hans felst. Ég vil halda því fram, hvað varðar mig persónulega og aðra flokksbræður mína og aðra þá hv.alþm., er ég þekki til og undirritað hafa þetta skjal, að við höfum gert það í þeirri eindregnu sannfæringu, að við styddum rétt mál, og að því fari fjarri, að við höfum verið fé bornir, og enn síður, að við höfum látið aðra menn verzla með atkvæði okkar. Það lýsir furðulitlu áliti þessa hv.þm. á dómgreind okkar og þingmannshæfileikum, ef hann telur, að nöfn okkar séu svo auðfengin til undirskrifta, sem hann vildi með þessu gefa í skyn. Eins og ég sagði, þá hef ég ekki átt þess kost að fylgjast að öllu leyti með þessum umr. og skal þess vegna ekki blanda mér frekar inn í þær, að öðru leyti en þessu, að mótmæla algerlega þessum ummælum, sem í ræðu hv.þm. Barð. fólust. Og ég harma það mjög, að menn skuli láta slíka aðdróttun sér um munn fara hér á hv. Alþingi. Það er vitað mál, að fjöldi málefna er afgreiddur með svipuðum hætti og þær undirskriftir, sem hér um ræðir. Það er vitað mál, að áður en alþm. skrifa undir slíkt, þá kynna þeir sér það og taka afstöðu með málunum eða móti. Það má að vísu segja, að heppilegra væri, að afgreiðsla mála færi ætíð fram á formlegan hátt á þingi, en ef menn bera ekki meira traust til alþm. en svo, að þeir láti nafn sitt falt fyrir fé til slíkra undirskrifta, þá er líka ekkert því til fyrirstöðu, að hið sama geti átt sér stað við handauppréttingu á þingi eða að menn hreyfi tunguna til þess að segja já í þingsölunum. Ásökun hv.þm. Barð. hefur því enga stoð í raunveruleikanum eða því, sem hér hefur átt sér stað. Er og vitað mál, að jafnvel hinar mestu fjárgreiðslur hafa áður verið skuldbundnar með svipuðum hætti. Er þess skemmst að minnast, að ýmsir hv.alþm. bundust undir það á síðasta ári að styðja margra millj. kr. greiðslur úr ríkissjóði með undirskriftum. Og því verður ekki í móti mælt, þótt þar sé ef til vill ekki um mjög stórar upphæðir að ræða, að sumir þeirra manna áttu þar hagsmuna sjálfra sín að gæta. Verður að hafa það í huga, ef nú á að fara að hefja ofsóknir gegn einstaka alþm. fyrir það, að hann sem alþm. hefur tekið að sér að útvega málinu já-atkvæði, þótt hann e.t.v. sem málflutningsmaður hafi haft einhver önnur skipti af málinu og fengið greiðslu fyrir þau, svo sem tíðkanlegt er. Ef gera á slíkt að sönnun fyrir spillingu hv.alþm. og að þeir selji atkvæði sín fyrir fjárgreiðslur, þá kynnu vissulega fleiri atriði að koma þar til skoðunar, áður en lyki. Og vildi ég þar í allri vinsemd t.d. skjóta því að upphafsmanni þessara umræðna, hv.þm. S.-Þ., að ég veit ekki betur en hann hafi áratugum saman tekið fé úr sjóði samvinnuhreyfingarinnar til þess að vinna henni gagn, m.a. hér í þingsölunum og m.a. með þeim lítt viðurkvæmilega hætti, að hann hefur stórum dregið fram hlut skóla síns, - þess skóla, sem hann hefur lífsuppeldi sitt af að stjórna, - miðað við aðra hliðstæða stofnun hér í landinu. Og það misrétti, sem þar hefur átt sér stað, verður vandskýrt með öðru en því, að þessi skólastjóri hafi notað þingmannsaðstöðu sína til framdráttar stofnun sinni, en niðurdreps annarri stofnun. - Þannig mætti lengi telja, ef hv.þm. vildu fara út í slíkan leik. - Og varðandi minn ágæta vin, hv.þm. Barð., er sannast bezt að segja, að við höfum hér oft, - e.t.v. með misjafnri ánægju, - séð hv.þm. Barð. standa hér upp og heyrt hann þá ræða um einkamálefni sín á þinginu og nota þingmannsaðstöðu sína til þess að verja aðstöðu sína sem einkaatvinnurekanda. - Hér situr til hægri hliðar mér hv.þm. Mýr. Mér kemur það til hugar, að á s.l. sumri var án þingssamþykktar og með samþykki flokkanna ákveðið af hæstv.ríkisstj. að kaupa setuliðsskála af því tilefni, að koma ætti í veg fyrir brask með þessa skála. Ég held, að ég fari með rétt mál í því, að hv.þm. Mýr. hafi fyrir allstóra fjárhæð gerzt kaupandi að þessum setuliðsskálum og þar með gerzt kaupandi að þeim mannvirkjum, sem hann hafði með atkv. sínu og skuldbindingu stutt til þess, að ríkið keypti, í stað þess að þeir yrðu rifnir niður og fluttir á brott. Þannig má lengi telja. - Um sjálfan mig get ég sagt það, að ég hef óhikað hér á þingi notað aðstöðu mína til framdráttar því bæjarfélagi, sem ég hef lífsuppeldi mitt af að standa fyrir og stjórna. Ég held, að við séum þess ekki umkomnir að ætla að fara að krafsa augun hver úr öðrum um, að við misnotum þingmannsaðstöðu okkar til þess að hrinda málum fram hér á þingi í eiginhagsmuna skyni, og það sé bezt að láta orðræður um slíkt falla sem fyrst niður. Það er oft erfitt að greina í sundur eigin hagsmuni og opinbera afstöðu til mála og af hverju menn eru með máli eða á móti. Í stjskr. segir, að þm. eigi að fara eftir samvizku sinni einni. Og ég hygg, að þm. ættu a.m.k. að telja, að allsterk rök í gagnstæða átt þyrftu að vera komin fram, áður en þeir færu að bera hver öðrum á brýn, að það væri annað en samvizkan, sem atkv. þeirra réði. Og allra sízt ætti nokkur hv.þm. að gera svo lítið úr vegi þingsins og meiri hl. hv.þm. að gefa það í skyn, að það væri á valdi nokkurs einstaks þm. að geta verzlað með atkv. þingbræðra sinna.

Forseti (GSv): Ég verð nú, eins og málum er komið og að gefnu tilefni frá hv.þm., að fara fram á, að þeir héðan af haldi sér við málefni það, sem fyrir liggur, en fari ekki út í aðra sálma, sem, - eins og nú horfir, - geta orðið nokkuð misjafnlega sungnir.

Frsm 2. minni hl. (Pétur Ottesen) Herra forseti. - Ég get náttúrlega ekki um það sagt, hvað menn segja um þann söng, sem ég mun hefja hér. En ég skal verða við þeim tilmælum hæstv. forseta, hvað því viðvíkur að blanda mér ekki í þær umr., sem hér hafa farið fram og lotið hafa að því, sem hv. síðasti ræðumaður gerði sérstaklega að umræðuefni. Í tilefni af yfirlýsingu, sem hv.þm. Siglf. gaf í síðustu ræðu sinni, vil ég segja nokkur orð. Svo er mál með vexti, eins og kunnugt er, að hv. 2. þm. S.-M. hefur flutt hér brtt., sem hann nú að vísu stílaði við brtt. annars minni hl. fjvn., þ.e. þá brtt., sem ég flutti, en hann hefur nú óskað eftir við hæstv. forseta, að hann beri upp brtt. sína við brtt.hv. meiri hl. fjvn. Þessi brtt., sem hv.þm. S.-M. flytur, er í raun og veru alveg samhljóða þeirri brtt., sem ég flyt, að öðru leyti en því, að þar er gert ráð fyrir í brtt. hans, að á 1. og 2. veðrétti hvíli ekki nema 3½ millj. kr., í stað þess, að í hinum till. er gert ráð fyrir því, að á þessum veðréttum megi hvíla 4 millj. kr. Að öðru leyti er brtt.hv. 2. þm. S.-M. efnislega alveg eins og sú brtt., sem ég flyt. En ef hún hins vegar er borin saman við brtt. meiri hl. fjvn., þá skilur þar á um, auk þess sem ég áður nefndi (þ.e., að ekki megi hvíla á 1. og 2. veðrétti nema 3½ millj. kr.), að í brtt.hv. meiri hl. fjvn. er það látið óbundið, hvaða veðrétt ríkið fær fyrir sinni ábyrgð. Og þetta kom til af því, að í fjvn. var því haldið fram af þeim mönnum, sem fluttu málið þar fyrir Siglufjarðarkaupstað, að það gæti valdið stöðvun á þessu verki, ef þessi 4 millj. kr. lántaka væri bundin við 1. og 2. veðrétt, heldur gæti komið til, að það þyrfti að nota frekari veðrétti til þess að afla þessa 4 millj. kr. láns. Þannig lá málið fyrir í fjvn. Og yfirleitt var lögð á það mjög mikil áherzla í n., að till. yrði að samþ. með þessum hætti, að upphæðin, sem hvíla mætti á veðréttum á undan veðrétti ríkisins, væri ekki lægri en 4 millj. kr., og í annan stað gæti það valdið erfiðleikum við lánsútvegunina, ef 3. veðréttur væri ætlaður ríkinu. Nú þykir mér þess vegna bregða nokkuð undarlega við, þegar hv.þm. Siglf. lýsir nú yfir, að það sé nú fullnægjandi til þess að afla þessara lána og til þess að koma því verki í framkvæmd, sem hér er um að ræða, að samþ.brtt.hv. 2. þm. S.-M., sem lækkar upphæðina, er áður mátti hvíla á þessum veðréttum, um 500 þús. kr., en auk þess bindur 3. veðrétt til handa ríkissjóði. Mér þykir þetta hálfundarlegt, af því að menn veltu dálítið vöngum við samþykkt þessarar till. í fjvn., og hefði sjálfsagt verið með þökkum þegið frá upphafi í n., ef hægt væri að draga úr þeirri áhættu, sem óneitanlega getur fylgt því, að ríkið gangi í svo háa ábyrgð fyrir Siglufjarðarkaupstað. Þetta mál stóð þannig, þegar það var rætt í n., að það var ekki einasta álitið ófært að draga úr þeim upphæðum, sem hvíldu á 1. og 2. veðrétti, heldur þótti ótækt að ætla að binda 3. veðrétt til handa ríkissjóði. Ég lýsi yfir því sem form. fjvn., að mér þykir þetta miður góð framkoma gagnvart n., því að það má fullkomlega líta svo á, að þarna hafi verið gerð tilraun til að blekkja fjvn. í sambandi við afgreiðslu þessa máls og í raun og veru með tvenns konar hætti, með því, að nú er hægt að komast af með lægri upphæð, sem hvíli á 1. og 2. veðrétti, og auk þess þykir nú fært að binda 3. veðrétt til handa ríkissjóði. Svona framkoma þykir mér miður góð og ég vil segja miður sæmileg gagnvart fjvn. og ekki síður gagnvart hæstv.Alþ. Það kann að vera, að eitthvað hafi komið fram í þessu máli síðan, sem útskýri þessa framkomu, og skil ég það þó ekki, því að við gengum í n. allríkt eftir því að fá að kynna okkur þessar lántökur og lántökumöguleika í þessu efni. Ég verð sem sagt að láta í ljós óánægju mína yfir því, sem fram hefur komið að þessu leyti í þessu máli, því að framhaldið af þessu gæti alveg eins orðið það við lengri meðferð þessa máls, að Siglufjarðarkaupstaður þyrfti ekki einu sinni á þeirri aðstoð að halda, sem í brtt.hv.þm. S.-M. felst, og e.t.v. mætti færa þetta enn þá niður. Og máske hefði Siglufjarðarkaupstaður ekki þörf fyrir neinn slíkan stuðning, sem hér um ræðir. Ég vildi aðeins segja þetta í sambandi við þá brtt., sem hér liggur fyrir, að ég kann illa við þessa framkomu, - svo framarlega sem ekki sé eitthvað alveg nýtt til komið í þessu máli, sem gefi tilefni til þeirra breyt., sem hér er um að ræða. Það er vitanlega alveg sjálfsagt fyrir hæstv.Alþ. að samþ. þá brtt. í þessu efni, sem felur í sér minnsta fjárhagsábyrgð fyrir ríkið. En mér hefði fundizt miklu eðlilegra, að það hefði komið strax fram á fyrri stigum þessa máls, að álitið er, að Siglufjarðarkaupstaður þarfnist ekki meiri aðstoðar í þessu efni en gert er ráð fyrir eftir brtt. 2. þm. S.-M., þar sem mér virðist, að litlar líkur séu til þess, að aðstaða til lánsútvegunar í þessu sambandi hafi breytzt, síðan málið var borið fram, er gefi tilefni til þessara brtt.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Mér finnst nú, að ýmislegt hafi skýrzt í þessu máli undir umr., m.a., að það sé ekki þörf á þeirri háu ábyrgð, sem beðið var um í fyrstu, og jafnvel sé engin þörf á ábyrgð fyrir Siglufjarðarkaupstað í þessu sambandi. En ég vil leiðrétta misskilning, sem kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv. og varð þess valdandi, að hann bar á mig þungar sakir. Ef hann hefði hlustað á umr. um þetta mál, þá hefði hann getað sparað sér þá ræðu. - Ég hef ekki haldið því fram, að borið hafi verið fé á neinn þeirra manna, sem undirskrifuðu skuldbindinguna um að vera með í að samþ. þessa ríkisábyrgð hér á hæstv.Alþ., en að ég hefði gert það, var uppistaða ræðu hv. 6. þm. Reykv. Enda var því mótmælt af hv.þm. Seyðf. sjálfum. Hv. þm. S.-Þ. bar á hv.þm. Seyðf., að hann notaði fé til þess að kaupa atkv. þingmanna  Hinu vil ég vísa á bug sem óhugsuðu, að ég hafi hér á hæstv.Alþ. rætt einkamál mín, og vildi ég heyra persónulega utan þingfunda, hvaða slík mál hv.þm. á við með því að segja, að ég hafi rætt mál hér á Alþ., sem hafi verið einkamál fyrir mig.

Frsm. 1. minni hl. (Jónas Jónsson) Það er nú orðið nokkuð langt, síðan þetta mál kom á dagskrá. En það hefur verið mikill ávinningur að því, að málið hefur dregizt, vegna þess m.a., að fjárhagur Siglufjarðar virðist á þeim tíma, sem liðinn er, síðan málið kom fram, hafa batnað að verulegum mun, - og mun sá bær eiga nógu erfitt samt. Annars vil ég fáort víkja að ræðu hv.þm. Seyðf. Hann gaf hér skýrslu um afskipti sín af þessu máli. Kom þar fram, sem ég hafði sagt í nál. mínu, að hann hefur tekið þetta mál að sér, eftir að Siglfirðingar sjálfir hafa strandað með lántökuna. En honum kemur náttúrlega ekki við forsaga málsins eins og hv. 2. þm. S.-M. Hv. þm. Seyðf. kemur í þessu máli fram aðeins sem hjálparmaður og fær peninga fyrir þá hjálp, sem hann veitir í málinu. Svo lýsir hann yfir skýrt og skilmerkilega, hvernig það fé, sem hann gæti fengið að láni hjá Útvegsbankanum og tryggingastofnuninni, var bundið því skilyrði, að ríkið gengi í ábyrgð. Enda er það staðreynd, og þess vegna hefur hv.þm. komið með það hér, að hv.þm. Seyðf. gat ekki útvegað þetta lán öðruvísi. Niðurstaðan var þessi, að hann komst ekki þá leið, sem hann hafði ætlað sér, leið, sem var þess eðlis, að ef um það hefði verið að ræða, að hann hefði getað farið hana, þá hefði enginn fundið að því, þó að hann hefði fengið 90 þús. kr. fyrir að útvega lánið, samkvæmt siðferðisreglum þeirrar stéttar, sem hann tilheyrir. En niðurstaðan varð, að hann komst ekki þessa leið. Og ef hann hefur ekki áttað sig á því, hve geysilegur munur er á því annars vegar, meðan hann var sem málafærslumaður að leita láns hjá lánsstofnun, og því hins vegar að koma hér fram á Alþ. í sömu lánsleit, þá álít ég, að þessar umr. hér hafi gert gagn, - því að ég treysti því, að málið falli hér. En þó að svo verði ekki, heldur álíti hv.þm. sig bundna við undirskriftir sínar, - þótt þær hafi vafalaust verið gerðar þannig, að menn hafi ekki áttað sig á því, hvernig málið var undir komið, - þá mun enginn maður fara í þau spor hv.þm. Seyðf., - sem ég þykist vita, að hann vildi fara úr, ef hann gæti, - að vera upp á hlut til þess að afla máli fylgis á þingi, eins og nú hefur verið gert. Ef slíkt hefði gerzt í þingum, þar sem almenningsálitið hefur sterk áhrif, t.d. í Englandi, að maður eða menn hefðu fengið stórfé fyrir framgöngu sína í að afla máli fylgis, þá mundi málið fyrst og fremst falla; svo mundi alþýðan krefjast þess, að sá þm., sem slíkt hefði framið, segði tafarlaust af sér, og ef hann vogaði að bjóða sig oftar fram til þingsetu, mundi hann falla við kosningar og aldrei á þing aftur koma. - En ég álít, samt sem áður, að hv.þm. Seyðf. sé vorkunn. Hann hefur lent inn á þessi síðari spor óviljandi. Engu síður álít ég, að dæmi hans eigi til varnaðar að verða. Þessi hv.þm. vék að því, sem hann á manna bezt að vita, að hann hefur ekki þurft að fá neina borgaða hjálparmenn til þess að vinna að þessari lánsútvegun með einum eða öðrum hætti. Hitt er svo öllum kunnugt, enda viðurkenndi hann það við mig, þegar hann kom til viðtals við n., að hann fær 90 þús. kr. fyrir þetta mál. Og þegar sveigt var að því, að hann þyrfti að borga 20 þús. kr. af því í kostnað við það verk, tók hann því ekki ólíklega. En eins og ég ræði málið, kemur mér ekki við, hvernig hann fer með þessa peninga. Það, sem ég segi, er það, að orðrómur er um það á Siglufirði, að þessi maður hafi af sínum peningum, sem hann hafi sem málafærslumaður tekið við og á málafærslumannsgrundvelli, borgað til tveggja annarra manna, annars úr Alþfl., en hins úr Framsfl. En það er ekki ástæða til að gera hávaða út af því, því að það kemur engum manni við nema hv.þm. Seyðf., hvað hann gefur eða lætur fyrir vinnu, enda gæti það verið mörg önnur vinna en fram fer í þingsölunum. En ég álít ekki undarlegt, þó að Siglfirðingar reyni að gera sér grein fyrir, hvað verður af þessum 224 þús. kr., sem nú er búið að festa í þessu máli. Þetta er óvenjulegur kostnaður, og hv.þm. Seyðf. hefur játað, að hann fengi 90 þús. kr. af því. Hitt fannst mér rétt að taka fram, - af því að mér fannst það bera vott um eðlilega og rétta sómatilfinningu hjá þingmönnum, einkum þeim, sem standa að sérstakri lánsstofnun, - að ég hef ekki fengið vitneskju um það, að nein lánsstofnun hafi verið fjármunalega tengd þessu fyrirtæki. Ég vil taka fram, að menn mega ekki verða hissa á því - og sízt hv. 6. þm. Reykv., - þó að það hljótist eitthvað leiðinlegt af máli eins og þessu. Honum hlýtur að vera það ljóst, - því að m.a. hefur hann skrifað merka bók um Alþ., vegna sögulegra rannsókna hlýtur honum að vera það ljóst, að það hefur aldrei komið fyrir fyrr í sögu þingsins, að einn þm. hafi upp á prósentur, ekki minni upphæð en 90 þús. kr., reynt að koma máli fram á Alþ. og það þann veg, að hætta er á, að ábyrgð á því lendi á ríkissjóði. Þegar hv. 6. þm. Reykv. gefur út næstu bók með sögu Alþ., þá geri ég ráð fyrir, að hann taki það fram, að umr.hv.þm. Barð. og mínar um þetta mál hafi orðið til þess, að eftir þetta hafi þótt alveg óhæfilegt, að nokkur hv.þm. væri á prósentuveiðum hér á þessum stað. Ég sé því ekki annað en það sé réttlátt og eðlilegt að fella þetta mál, eins og ég hef lagt til í nál., því að með því eina móti getur þingið sýnt, að þingmenn hafi, eftir að þeir hafa prófað málið, komizt að þeirri niðurstöðu, að það eigi ekki fram að ganga. Ég vil svo enn fremur, - þó að aðrir hafi ýtarlega um það rætt, - víkja að því, að það sýnist fullkomin ástæða til að fella þetta mál á fjárhagsgrundvelli, og vil ég í því sambandi sérstaklega víkja máli mínu til hv. 2. þm. S.-M., sem hefur flutt hér brtt., sem er eins og undirskrift hans algerlega í ósamræmi við fyrri afstöðu hans í þessu máli. Ef þessi verksmiðjuaukning á að kosta a.m.k. 8 millj. kr. og kannske meira, og þar sem 4 síldarverksmiðjur eru til í landinu jafnstórar, sem kostuðu ekki nema 2 millj. kr. hver, þá er þetta fyrirtæki fjárhagslega dauðadæmt, því að þetta fyrirtæki hlýtur samkvæmt óhagganlegu lögmáli gjaldþrota að verða gjaldþrota og lenda síðan á ríkinu. Það er því óafsakanleg glópska af hv.þm. að fylgja þessu máli frá því sjónarmiði. Og nú vil ég spyrja hv. 2. þm. S.-M.: Hvað hefur breytzt, síðan hann með miklum dugnaði tók afstöðu með okkur fleirum til að vinna á móti því í byrjun stríðsins, að Rauðka yrði endurbyggð? Þá hefði það þó orðið margfalt ódýrara að byggja upp verksmiðjuna en nú. Þá grundvallaði sá hv.þm. það á sömu röksemd, sem nú er borin fram, þó veikari þá en nú, af því að þá hefði verið ódýrara að byggja verksmiðjuna en nú mundi verða, því að það gerir það fyrst og fremst óaðgengilegt að byggja þessa verksmiðju upp nú, hve það yrði dýrt, því að það er nú svo dýrt að byggja, að engin gróðafyrirtæki og enginn gróðamaður byggir nú verksmiðju. Enginn hreyfir sig í þeim sökum, heldur bíða menn betri tíma. Ég get þess vegna ekki annað en óskað þess, að hv. 2. þm. S.-M. geri grein fyrir þessu gagnvart okkur, sem stóðum með honum í fyrra skiptið, þegar hann vildi ekki, að endurbygging þessarar verksmiðju gengi fram, og í öðru lagi, hvað hann meinar með undirskrift sinni í sumar. Hann telur nú, að málið eigi ekki að koma til þingsins kasta. Hvað meinar hann með því að skrifa undir? Ætlar hann, þó að hann hafi ekki viljað ríkisábyrgð nú, að greiða atkv. með ríkisábyrgð, eftir að sýnt er, hversu óeðlilegt er, að málið gangi fram? Hv. þm. Borgf. virtist vera nokkuð undrandi yfir þeim mótsögnum, sem kæmu fram viðvíkjandi fjárhagsatriðum þessa máls. Mér finnst hann ætti ekki að tala um það. Hann er sá maður, sem nú hefur setið hér lengst á þ. og ætti að vera ljóst, að í svona máli koma alltaf fram einhver leiðindi því lengur sem um það er rætt, því að það er byggt á óheilbrigðum grundvelli. Þessar mótsagnir eru minni háttar sjúkdómur, en ekki af stærstu tegund. Þá víkur hv. 6. þm. Reykv. nokkrum orðum að siðferðislegri hlið þessa máls. Hann hlífir sér þó við því að taka fram, að einn af hv.þm. fær 90 þús. krónur, ef hann getur komið fram þessari till., út á atkv.hv. 6. þm. Reykv. Ef þessir menn tækju upp á að segja: Við viljum ekki standa í ábyrgð, - þá fellur þetta allt niður og Siglufjörður mundi ekki fá lán, ef hann fær það ekki út á annað en ríkisábyrgð. Ég hef nú 20 ára þingreynslu að baki og hef aldrei vitað dæmi þess fyrr en nú, að maður hafi gefið atkv. fyrir atkv. Allt, sem einkennir þetta mál, sker sig úr öllum öðrum málum, sem verið hafa til meðferðar á þingi í 100 ár. - Eftir að hv. 6. þm. Reykv. var búinn að hleypa sér í hita í málinu, fór hann að koma með heimspekilegar ályktanir um það, að mjög væri algengt, að ég syndgaði hér með alls konar eigingirni og fjárdrætti. Það var nú samt bersýnilegt, að honum var það ljóst, að þetta var ekki annað en vindhögg, því að hann fór að afsaka sig sjálfur og þóttist ekki sekur. Ég vil víkja að því dæmi, sem hann beindi til mín, ekki af því, að það sé nauðsynlegt, heldur til þess að sýna hv.þm., á hve veikum ísi hann er í þessum efnum. Hann hélt því fram, af því að ég er skólastjóri Samvinnuskólans og hann hefur í mörg ár fengið 5 þús. kr. styrk, að þar sem ég hafi verið hér þm., hafi ég greitt atkv. með þessu. Hefði ég verið með fjárdrátt í þessu skyni. Ég vil benda honum á það, að oft á ýmsum árum þessa tímabils hefði ég auðveldlega og án þess að bíða spillingu getað komið því til leiðar, að skólinn hefði fengið miklu hærri styrk. En ég hef frekar dregið úr því, að það væri gert, og reyndin er, að hann hefur verið miklu minna styrktur en nokkur annar skóli á landinu, og það munar svo miklu, að ef þessi skóli hefði verið ríkisskóli, þá hefði af því hlotizt tvítugfaldur kostnaður á við það, sem verið hefur fyrir minn tilverknað með þessum litla styrk. - Samvinnufélögin, sem hv.þm. minntist á einnig í þessu sambandi, eru nú stærstu fyrirtæki okkar, og á bak við þau er fullur helmingur allra heimila á landinu. Það hefur nákvæmlega enga þýðingu fyrir samvinnufélögin, hvort þau fá þann litla styrk, sem ég hef haft forgöngu um að veita þeim, eða ekki. Það, sem ríkið leggur fram á þennan hátt, hefur engin áhrif á aðstöðu Samvinnuskólans, engin áhrif á aðstöðu mína, og því er það, að röksemdir hv.þm. í þessum efnum eru alveg tilgangslausar nema að því leyti að kasta birtu á þá mestu eigingirni, sem hann er að afsaka, með því að vera svo óheppinn að taka dæmi um mestu óeigingirni, sem hefur komið hér fram. Ég skil, að hv. 6. þm. Reykv. hefur haldið sína ræðu í svipuðum tilgangi og verkamenn gera samúðarverkfall, til þess að hjálpa þessum flokksbræðrum sínum, sem hafa lent hér í nokkuð miklum vandræðum, og verður að líta á það, að þessar rökvillur, sem hv.þm. lenti í, standa ekki í sambandi við hans góðu greind, heldur stafa af því, að hann hefur verið að reyna að rökstyðja mál, sem ekki verður varið. Ég mun, áður en þessari umr. lýkur, leggja fram rökst. dagskrá um, að málinu verði vísað frá, því að ég álít óviðeigandi að samþ. það.

Bjarni Benediktsson Herra forseti. - Umr. þær, sem hér hafa farið fram, eru að ýmsu leyti merkilegar og einstæðar í sögu þingsins. Það er alveg rétt hjá hv.þm. S.-Þ., að vissulega er það einn höfuðkostur og einkenni hvers góðs stjórnarfars, að fjármálaspilling eigi sér ekki stað. Þegar ásakanir koma fram um það, er nauðsynlegt, að það sé skoðað ofan í kjölinn. Hins vegar á þetta góða áform ekki að verða til þess, að hafnar séu ofsóknir og ásakanir gegn einstökum þm. fyrir það, að þeir gerast stuðningsmenn máls, sem aðrir þm. eru á móti, þegar það í raun og veru liggur fyrir og er viðurkennt, eins og nú þegar er viðurkennt í þessari umr., að ekkert óleyfilegt hafi átt sér stað. Undirstaðan fyrir þeim ásökunum, sem hér hafa átt sér stað frá hv.þm. S.-Þ. og hv.þm. Barð., hlýtur þó að vera sú, að þingmeirihluti hefði ekki fengizt fyrir þessu máli nema því aðeins, að sú þóknun hefði verið greidd, sem hér er um að ræða. En þóknunin hefði ekki getað fengið þessu áorkað nema því aðeins, að hefði hún ekki verið greidd, hefðu menn ekki goldið þessu atkv. Það er ekki nema tvennu til að dreifa. Annaðhvort hefur þóknunin haft áhrif eða ekki. Hv. þm. halda því ekki einu sinni fram, að meiri hl. þm. eða yfirleitt nokkrir aðrir en einn þm. hafi haft af þessu nokkurn fjárhagslegan hagnað. Það er bara einn þm., sem þeir taka út úr og segja, að hafi hagnazt á þessu, en hinir allir skuldbundið sig með málinu, án þess að fjárhagslegum hagnaði hafi verið til að dreifa hjá þeim. Þar með er a.m.k. komið í ljós, að málið sjálft hefur haft nægan stuðning, hvað sem afstöðu hv.þm. Seyðf. líður. En svo kemur það einkennilega fram, að þó þessir hv.þm. segi í öðru orðinu, að hv.þm. Seyðf. hafi auðvitað ekki borið fé á aðra þm., þá halda þeir því fram í hinu orðinu, eins og hv.þm. Barð. sagði berum orðum, að hann hefði fengið fé fyrir að útvega atkv.hv.þm. 

Flm. (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. - Ég leyfi mér að flytja hér till. á þskj. 419 um að koma í veg fyrir skattsvik. Varla er nokkur fundur eða þing svo haldið, að þar sé ekki klifað á því, hve skattsvikin séu almenn og stórkostleg og að árlega skaðist ríkissjóður um hundruð þús. kr. af þeim sökum. Ef þetta væri rétt, þá er í rauninni níðzt á hinum fáu samvizkusömu borgurum, sem rétt telja fram, og raunar kann að vera, að skattarnir séu óþarflega háir, ef allt er fram talið. Nú er öllum kunnugt, að afla þarf ríkissjóði tekna, og væri þá ekki úr vegi að athuga þetta. Kynni þá svo að fara, að viðbótarskattarnir þyrftu ekki að vera eins háir. Ég hygg, að óþarft sé að halda um þetta langa ræðu. Flestir munu sammála um nauðsyn þess að koma í veg fyrir skattsvik og því augljós nauðsyn endurbóta á þessum málum. Ég sé, að ákveðin hefur verið ein umr. um till. Ég get og sætt mig við, að henni verði vísað til n., þótt mér þætti eðlilegra og réttara, að hún væri afgreidd nú þegar, svo sjálfsögð sem hún er, en ég legg þetta þó á vald forseta. Verði till. vísað til n., legg ég til, að hún fari til allshn.