Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Guðmundur 7. Guðmundsson): Herra forseti. Mál það, sem hér er um fjallað á þskj. 475 er ekki viðamikið að efnisbreytingum, en þó býsna viðkvæmt fyrir ýmsa þá sem hlut eiga að máli. Hin fræga 66. gr. laga um tekju- og eignarskatt hljóðar svo nú, með leyfi forseta: „Heimilt er skattstjóra að taka til greina umsókn manns um lækkun tekjuskattsstofns þegar svo stendur á sem hér greinir: 1. Ef ellihrörleiki, veikindi, slys eða mannslát hafa skert gjaldþol manns verulega“. Síðan eru talin hér upp sjö atriði. Sjöundi liðurinn er sem dæmi: „Ef maður lætur af störfum vegna aldurs og gjaldþol hans skerðist verulega af þeim sökum.“ Brtt., sem felst í frv. sem við flytjum, er sú, að í staðinn fyrir að heimilt sé skattstjóra komi: „Skattstjóri skal taka til greina umsókn manns um lækkun tekjuskattsstofns þegar svo stendur á sem hér segir.“ Síðan eru allir liðir óbreyttir, en síðasta málsliðnum breytt til samræmis við upphafið. Sannleikurinn er sá, að það er ekki minnsti vafi á að hugsun löggjafans, þegar þessi lög eru samþykkt, er sú, að þegar svo stendur á fyrir fólki sem hér er til greint, skuli taka til greina umsókn manns um lækkun tekjuskattsstofns. - Reyndar ætti að lögleiða sérstaklega ef maður lætur af störfum vegna aldurs og gjaldþol hans skerðist verulega af þeim sökum o. s. frv. Það er full ástæða til að lögleiða slíkt alveg sér á parti. Það, sem knýr okkur til að flytja í frv. þessa brtt., kemur fram í grg., að eins og ég tók fram áðan er ekki vafi á hver er hugsun löggjafans þegar þessi lög voru sett, en reyndin er sú, að túlkun er mjög mismunandi hjá hinum ýmsu skattstjórum og ákaflega mismunandi úrskurðir skattstjóra í þessum efnum þó í sama skattumdæmi sé. Að vísu er það, að mörgum þeim, sem hlut eiga að máli og þarna hafa mesta þörf, er hreinlega ekki kunnugt um þessi ákvæði og þennan rétt sinn, að þeir eigi þennan rétt ef þeir verða fyrir þessum áföllum. Við flm. viljum taka þarna af öll tvímæli um það, að skattstjóra beri skylda til að taka fullt tillit til lækkunar á tekjuskattsstofni vegna veikinda o. fl. samkvæmt þessari grein. Ég vil fá það afdráttarlaust og skýrt fram í lögum að það sé skylda skattstjóra. Það eru hér skýringarákvæði sem fylgja um að þetta sé ekki heimildarákvæði, - ef þessi skilyrði séu fyrir hendi sé það skylda viðkomandi skattstjóra að gefa eftir, það sé engin geðþóttaákvörðun tekin þar að lútandi. Ég tek það fram, að í fjölmörgum tilfellum bregðast skattstjórar vel við og afgreiða þessi mál vel og drengilega. Í öðrum tilfellum er mér hulin ráðgáta hvernig þeir úrskurða oft og tíðum og skjóta sér oft og tíðum bak við að í 66. gr. sé heimildarákvæði sem nánast sé á þeirra valdi hvort þeir nýti eða nýti ekki. Með því að samþ. frv. þetta tel ég að réttur þess fólks, sem lendir í erfiðleikum á borð við þá sem eru tilgreindir í lögunum, sé betur tryggður en fyrir var og þess vegna sé frv. til bóta. Ég legg til að eftir 1. umr. verði frv. vísað til fjh.- og viðskn. Nd.



Herra forseti. Við hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson höfum leyft okkur að flytja hér frv. til l. á þskj. 476 um breyt. á lögum nr. 40 frá 1978, um tekju- og eignarskatt, sbr. lög nr. 7 frá 1980. Í 1. gr. hljóðar svo: „Á eftir 2. málslið 1. mgr. 113. gr. laga nr. 40/1978 (sbr. 49. gr. laga nr. 7/1980) bætist nýr málsliður er orðist svo: Aldrei skulu launagreiðendur þó halda eftir meira en nemur 75% af heildarlaunagreiðslu hverju sinni. 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Með leyfi forseta vil ég lesa hér upp grg. sem fylgir. Hún er stutt. „Oft hefur verið undan því kvartað, að innheimta opinberra gjalda gangi svo langt að launafólk hafi ekki til hnífs og skeiðar milli launagreiðsludaga. Frv. þetta er flutt til þess að koma í veg fyrir að áfram verði haldið á þeirri braut, að launagreiðendum verði gert að skyldu að taka allt að fullum launum launþega upp í opinber gjöld. Með því að takmarka það við 75% af heildarlaunagreiðslum, sem launagreiðendur innheimta hverju sinni, er tryggt að launþegi fái ávallt a. m. k. l/4 launa sinna til ráðstöfunar milli launagreiðsludaga. Það hlýtur að vera hverjum manni ljóst, að vandi heimilanna er mikill, ef fyrirvinna fær eingöngu greiðslukvittun fyrir opinberum gjöldum í stað peninga á útborgunardegi. Frv. þetta er flutt til að minnka þennan vanda og verja launþega gegn þeim hörðu aðgerðum sem þeir verða annars fyrir af hálfu innheimtumanna opinberra aðila.“ Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en um leið leyfi ég mér að gera að tillögu flm. að frv. þessu verði vísað til fjh.- og viðskn. þessarar virtu þd., og ég vil um leið biðja hv. þm. um að styðja þetta frv. og veita því brautargengi bæði í nefnd og eins við lokaafgreiðsluna.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við frv. sem hér er lagt fram. Það minnir okkur vissulega á þá miklu nauðsyn, að staðgreiðslukerfi skatta verði að veruleika. Hér er talað um að taka megi allt að 75% af heildarlaunagreiðslu hverju sinni. Það sér náttúrlega hver maður, að ef um lágtekjumann er að ræða og hafi ruglingur komist á varðandi greiðslur hans er það sáralítið sem hann fær greitt út, - miklu minna en eðlilegt væri ef staðgreiðslukerfi skatta væri komið á. Þess vegna tel ég, að þetta frv. muni ýta mjög á eftir því máli, og tel það vel. - Ég vil þakka flm. fyrir að leggja þetta frv. fram.



Herra forseti. Árið 1972 urðu miklar umr. hér á Alþingi varðandi tryggingamál sjómanna, þ. e. tryggingar við dauða og örorku. Þá náðist samkomulag á hv. Alþingi um að tryggja samningsbundnar bætur á þann veg, að sett voru ákvæði þess efnis til bráðabirgða inn í siglingalögn sjálf. 1977 voru svo gerðar miklar umbætur og breytingar á þessu bráðabirgðaákvæði og gilda þær enn í dag, - breytingar sem fólu m. a. í sér ákveðnar upphæðir, sem kæmu til greiðslu þegar slík slys bæri að, og jafnframt viðmiðunarupphæðir við sambærilegar bætur frá almannatryggingum. Jafnframt var í þessu nýja lagaákvæði tekið fram, eins og segir orðrétt, með leyfi forseta: „Nú verður breyting á vikukaupi í almennri verkamannavinnu, og skal ráðh. þá innan 6 mánaða breyta upphæðum bóta samkv. bráðabirgðaákvæði þessu í samræmi við það.“ Nú er sú staðreynd ljós, að sjómönnum hefur þótt nokkuð á skorta að þessu lagaákvæði væri fylgt og telja það hafa dregist úr hófi fram oft og tíðum. Sú skoðun hefur líka komið fram hjá tryggingasérfræðingum, að þótt ráðh. sé þetta skylt verði ekki talið að breytingar á fjárhæðum bráðabirgðaákvæðisins taki gildi nema ráðh. auglýsi þær. Því hefur líka verið haldið fram af sömu aðilum, að breyting fjárhæða bráðabirgðaákvæðisins taki þá fyrst gildi er ráðh. auglýsir breytingu, en gildi ekki aftur fyrir sig frá þeim tíma er breyting varð á vikukaupi í almennri verkamannavinnu. Gildandi bætur til sjómanna eru nú miðaðar við 16. okt 1980 og voru dánarbætur við áramót 83 860 nýkr. - 1. jan. 1981, og örorkubætur 1. jan. 1981 frá 16. okt. 251 570 nýkr. Ef hækkun hefði komið á þessar bætur 1. des. 1980, eins og lagaheimild er fyrir að mati flm., hefðu dánarbæturnar átt að hækka og verða 101 340 nýkr. eða tæpum 2 millj. kr. hærri í gkr. Örorkubæturnar hefðu átt að verða 304 þús nýkr. eða rúmum 5 millj. kr. meira í gkr. Frv. þetta er m. a. flutt vegna þeirra mannskaða sem hafa orðið á tímabitinu frá 1. des. s.l. Þeir hljóta að vekja þá spurningu, hvort það sé einhver ástæða fyrir löggjafann að skapa efa í brjóstum þeirra, sem bótanna eiga að njóta, eða hafa af þeim réttmætar fjárhæðir, ef lagaákvæðum er ekki fylgt og ekki brugðið nógu fljótt við þegar breyting er heimil. Það er þess vegna sem ég hef flutt þetta frv. nú að beiðni aðila úr sjómannasamtökunum. Þeir hafa margoft bent á nauðsyn þessara breytinga, ekki aðeins í síðustu samningum, heldur og áður. Þeir hafa löngum fengið vilyrði um að þessar breytingar muni komast á, en það hefur ekki enn orðið og því er þetta frv. nú flutt. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta, nema frekara tilefni gefist til, og leyfi mér að leggja til að þegar þessari umr. er lokið verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég stend upp til að lýsa fylgi mínu við þessa breytingu. Mér er að sjálfsögðu einnig kunnugt um tilmæli sjómannasamtaka og hafði gefið fyrirmæli um, að frv. um þetta efni yrði útbúið. Nú er slíkt frv. fram komið og ég fagna því og lýsi stuðningi mínum við málið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir undirtektir hans við frv. þetta. Ég óska eftir því, sem ég gleymdi í framsöguræðu minni, að hv. sjútvn. taki til athugunar 2. mgr. í bráðabirgðaákvæði þessu, sem talið er af tryggingasérfræðingum að sé með öllu úrelt orðið. Það ákvæði er um að frá bótum sem greiddar eru dragist dagpeningar sem áður hafi verið greiddir af Tryggingastofnuninni. Ég óska eftir því, að hv. n. taki þetta ákvæði jafnframt til greina, og endurtek þakklæti mitt til hæstv. sjútvrh.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. á þskj. 221 um breyt. á lögum nr. 81 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, sbr. lög nr. 42 13. maí 1977 og lög nr. 67 30. maí 1979. Þetta frv. flyt ég sem sjútvrh. og á því eru ákveðnar skýringar. Ég óskaði ekki eftir því sérstaklega að þetta yrði flutt sem stjfrv. eða að þingflokkar væru fyrir fram á einn eða annan máta bundnir af fylgi við þetta mál. Hér er um að ræða dragnótaveiðar í Faxaflóa, sem hafa verið mjög umdeilt mál, og ber að á dálítið sérstakan máta. Fram hafa farið tilraunir að ósk sjútvrn., og það er á grundvelli niðurstöðu af þeim sem ég taldi mér skylt að flytja þetta frv. þannig að Alþingi geti ákveðið hvort breyta beri þeim ákvæðum sem um dragnótaveiðar í Faxaflóa gilda nú. Sjálfur er ég sannfærður um, eftir þær tilraunir sem hafa verið gerðar, að svo beri að gera. Um þá umræðu, sem um dragnótaveiði hefur fram farið á undanförnum áratug, mætti margt segja. Má segja að þær hafi ýmist verið bannaðar eða leyfðar og líklega háðar meiri takmörkunum, bönnum og boðum en flest önnur veiði. Ég skal þó ekki fara ítarlega í það, en vil þó nefna nokkur meginatriði. Í fyrsta lagi má nefna að 1923 var veitt heimild fyrir ríkisstj. til að banna dragnótaveiðar í landhelgi, en heimild þessi mun aldrei hafa verið notuð. Með lögum frá 1928 um bann gegn dragnótaveiðum í landhelgi eru dragnótaveiðar bannaðar í landhelgi með vissum undantekningum. Dragnótaveiði var þó leyfð frá 1. sept. til 30. nóv. ár hvert. Síðan eru rýmkaðar heimildir til dragnótaveiða með brbl.1932, en svo fór að þingið felldi frv. þegar það var lagt fyrir Alþingi. Hins vegar er 1933, með lögum nr. 52, um bann gegn dragnótaveiðum í landhelgi, dragnótaveiði í landhelgi leyfð, auk þeirrar heimildar sem veitt var með lögum frá 1928 á vissum svæðum, þ. e. frá Hjörleifshöfða vestur undir Látrabjarg frá 15. júní - 30. nóv., en á Faxaflóa og Breiðafirði þó eingöngu heimilt þeim bátum sem skrásettir eru innan lögsagnarumdæmisins. Þannig má sjá að þegar á fyrstu árum eru mjög skiptar skoðanir um dragnótaveiði og má segja að þar sveiflist bönn og boð fram og aftur. Með lögum nr. 45 13. júní 1937 um bann gegn dragnótaveiðum í landhelgi, eru heimildir til dragnótaveiða enn rýmkaðar til muna. Með þeim eru dragnótaveiðar leyfðar frá 15. maí til 30. nóv. ár hvert á svæði frá Eystra-Horni sunnan um land að Straumnesi og frá 15. júní til 30. nóv. ár hvert á svæði frá Straumnesi austur um land að Eystra-Horni. Þó eru skipum 35 brúttórúmlestir eða stærri bannaðar dragnótaveiðar frá 15. maí til 30. sept. ár. hvert. Og enn er gerð breyting með lögum nr. 1940. Þá er dragnótaveiði í landhelgi leyfð á tímabilinu 1. júní - 30. nóv. bátum sem eru innan við 35 rúmlestir að stærð. Aftur 1945, með viðauka við lög frá 1937, nr. 45, um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi, getur ráðh. með vissum skilyrðum heimilað að ákveða frekari takmörkun eða bann gegn notkun dragnótar en eldri lög höfðu áður gert ráð fyrir. Síðan eru með reglugerðarákvæðum, sem ég ætla ekki að rekja hér, gefnar út ýmsar reglur og bönn við dragnótaveiðum öll þessi ár, t. d. 1945 og 1950 með breytingu á reglugerðum. Þá vil ég koma nokkuð meira inn á það sem hér er til umræðu: dragnótaveiðar í Faxaflóa. Með lögum nr. 50 frá 16. apríl 1971, um breyt. á lögum nr. 21 10. maí 1969, um breyt. á lögum nr. 62 18. maí 1967, um bann gegn veiðum með botnvörpu, flotvörpu, voru dragnótaveiðar bannaðar í Faxaflóa. Bann þetta er síðan ítrekað í lögum frá 27. des. 1973, um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni, og aftur með lögum nr. 81 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Því hafa dragnótaveiðar ekki verið stundaðar í Faxaflóa nema í tilraunaskyni síðan sumarið 1970. En á þeim tíma hefur Hafrannsóknastofnun gert tilraunir með kolaveiðar í dragnót á hverju sumri og hausti síðan 1976. Stofnunin hefur ítrekað í bréfum til rn. lagt til að dragnótaveiðar verði leyfðar í Faxaflóa með sömu skilyrðum og annars staðar við landið. Stofnunin telur að veiða megi í Faxaflóa 1500 lestir af kola án þess að skaða kolastofninn eða aðrar fisktegundir. Á Alþingi 1978–1979 var lagt fram frv. til l. um breyt. á lögum nr. 81 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, og gerði það ráð fyrir að dragnótaveiðar yrðu leyfðar í tilraunaskyni í Faxaflóa 1979 og 1980. Flm. voru Ólafur Björnsson og Guðmundur Karlsson. Máli þessu var vísað til ríkisstj. með ákveðinni ósk um að ríkisstj. hlutaðist til um að Hafrannsóknastofnunin héldi áfram tilraunaveiðum í Faxaflóa svo úr því yrði skorið, hvort nýta mætti þennan fiskstofn á skynsamlegan hátt þannig að ekki skaðaði fiskislóð á þessu þýðingarmikla svæði. Haustið 1979 veitti því sjútvrn. tveimur bátum heimild til tilraunaveiða á kola í dragnót í Faxaflóa undir stjórn og eftirliti Hafrannsóknastofnunar og stóðu tilraunir yfir ágúst til september. Skilaði Hafrannsóknastofnun ítarlegri skýrslu um árangur þeirra tilrauna. Í umræðum, sem urðu á Alþingi 28. maí 1980 vegna fsp. frá hv. alþm. Pétri Sigurðssyni um þessar veiðar, svaraði ég, að ég hefði í huga að þessum tilraunum yrði haldið áfram s. l. sumar og yrði bátum fjölgað, og jafnframt lysti ég því yfir, að ég mundi leggja fram frv. um opnun fyrir dragnót í Faxaflóa yrðu niðurstöður þeirra framhaldstilrauna hinar sömu og fengist höfðu áður. Í framhaldi af þessu voru gerðar enn ítarlegri tilraunir með dragnót í Faxaflóa og tóku nú fimm bátar þátt í þeim. Þessar veiðitilraunir stóðu frá 1. júlí til 15. nóv. ítarlegar skýrslur Hafrannsóknastofnunar hafa verið gefnar út. Hygg ég að hafi verið dreift hér á Alþingi skýrslum Aðatsteins Sigurðssonar um tilraunaveiðar með dragnót. Þar kemur greinilega fram hver árangur varð af þessum tilraunum, m. a. rakið hver annar afli var á hinum ýmsu svæðum og hinum ýmsu tímum. Ég ætla því ekki að rekja þetta hér í smáatriðum, en vil segja að þessi annar afli var hverfandi lítill og er meginniðurstaðan eins og segir í upphafi skýrslunnar frá 1979, með leyfi forseta: „Samkvæmt tillögum Alþingis frá síðari hluta vetrar 1979 veitti sjútvrn. tveimur bátum leyfi til tilraunaveiða með dragnót í Faxaflóa í þrjá mánuði á árinu 1979, þ. e. ágúst-október. Auk áframhaldandi rannsókna Hafrannsóknastofnunar á skarkolaveiðum með dragnót í Faxaflóa mæltist Alþingi til þess að gerð væri athugun á hagkvæmni veiðanna. Hafrannsóknastofnun hefur unnið að rannsóknum á áhrifum dragnótaveiða á aðra fiskstofna í Faxaflóa en skarkola síðan 1976 og komist að þeirri niðurstöðu, að þau séu sáralítil.“ Ég vísa til þessara skýrslna fiskifræðingsins til nánari upplýsingar um einstakar fisktegundir sem fengist hafa í þessum tilraunum. Með hliðsjón af niðurstöðu Hafrannsóknastofnunar er lagt til að banninu við dragnótaveiðum í Faxaflóa verði aflétt, en þó aðeins leyfðar veiðar á skarkola. Gert er ráð fyrir því, að Hafrannsóknastofnun geri tillögur um skipulag þessara veiða, þ. á m. um aflahámark þess skarkola sem veiða má árlega, veiðisvæði og veiðitíma. Ráðuneytið getur síðan bundið úthlutun leyfa þeim skilyrðum sem þurfa þykir, t. d. um leyfilegt hámark annars afla en skarkola. Veiðarnar yrðu síðan undir ströngu eftirliti og gæti rn. fyrirvaralaust svipt leyfishafa leyfum brjóti þeir gegn ákvæðum leyfisbréfa, enn fremur fyrirvaralaust stöðvað allar veiðar á ákveðnum svæðum ef ástæða þykir til. Um dragnótaveiðar þessar mætti fara mörgum fleiri orðum og um suma hluti hefur verið spurt sem ég skal reyna að hlaupa yfir, en þó stytta mál mitt. Veiðisvæðið hafa menn spurt um. Ég vil upplýsa að tilraunaveiðar þær, sem farið hafa fram undanfarin ár, hafa einkum verið gerðar á svæðum þeim sem opin voru fyrir dragnótaveiðum fyrir lokunina 1970. Hefur innsti hluti Faxaflóa með allri strandlínunni verið lokaður, þ. e. innan línu sem dregin er úr Hólmbergsvita um bauju nr. 6, þaðan um Þormóðsskersvita í Gölt á Snæfellsnesi. Talið er að á því svæði, sem opið var, sé helstu kolamiðin að finna. Hins vegar þyrfti að kanna fleiri svæði undir eftirliti Hafrannsóknastofnunar og þá einkum á norðanverðum flóanum. En eins og ég hef áður lýst yrðu engin svæði opnuð nema Hafrannsóknastofnun teldi það vera í lagi með tilliti til þess, sem ætiíð hefur verið haft í huga, að takmarka sem allra mest veiðar á öðrum fiskstofnum. Um eftirlit með veiðunum hefur töluvert verið rætt. Að mínu mati er ýmislegt sem gerir sjútvrn. og Hafrannsóknastofnun kleift að fylgjast mjög vel með þessum veiðum. Í fyrsta lagi er það nálægð veiðisvæðisins og löndunarstaða sem gerir auðvelt að fylgjast með þessum veiðum og að sumu leyti betur en öðrum veiðum, bæði af Hafrannsóknastofnun og eftirlitsmönnum ráðuneytisins. Enn fremur verður að telja að auðveldara verði fyrir Landhelgisgæsluna að fylgjast með því, að dragnótabátar fari ekki inn á lokuð svæði, þar sem skip og flugvélar gæslunnar eiga að sjálfsögðu mjög oft leið um flóann úr og í eftirlitsferðir. Einnig má minna á að á tveimur undanförnum sumrum hefur rn. orðið vart við marga aðila, t. d. trillukarla, sem vilja hafa eftirlit með þessum veiðum - við getum sagt í sjálfboðavinnu - og eru fljótir að láta frá sér heyra ef þeim þykir eitthvað brotið af þeim reglum sem settar eru. Að vísu er mér tjáð, þegar ég hef spurt um slíkar upplýsingar, að þær hafi ekki ætíð reynst nægilega öruggar, en enginn vafi er á að í þessu er töluvert aðhald. Eftirlit ráðuneytisins yrði, eins og verið hefur, einkum fólgið í því að fylgjast með aflasamsetningunni, en fyrirvaralausri leyfissviptingu varðar að vigta ekki allan aflann sundurliðaðan eftir tegundum. Enn fremur verður farið í veiðiferðir með bátum til þess að fylgjast með veiðarfærum, veiðiaðferðum og fleira. Um möskvastærðina er það að segja, að fram til ársins 1975 var lágmarksmöskvastærð í dragnót 110 millimetrar, en var breytt í 135 millimetra með reglugerð sem var gefin út 9. sept. 1974. Með reglugerð sem var gefin út 26. mars 1976 var lágmarksmöskvastærð í poka, þ. e. í fimm öftustu metrum pokans, ákveðin 170 millimetrar, en var áfram 135 millimetrar í öðrum hlutum nótarinnar. Sú reynsla, sem fékkst af þessari möskvastærðarstækkun í 170 millimetra, reyndist ekki vel. Fiskimenn töldu sig missa of mikinn fisk, næstum allan bolfisk og kola langt yfir hirðanlegri stærð. Afleiðingin af þessu varð að margir hættu að stunda þessar veiðar, en aðrir gripu til ýmissa ráða til að minnka möskvann, t. d. klæðningar eða bundu einfaldlega fyrir belginn fyrir ofan 170 millimetra möskva, og er það að sjálfsögðu ekki góð leið. Eftir miklar umræður var þó ákveðið að fallast á tillögur Hafrannsóknastofnunar og gripið til þess með reglugerð frá 23. maí 1979 að ákveða 155 millimetra lágmarksmöskvastærð í allri nótinni. Ég held ég megi segja að sú millileið hafi gefist vel og menn hafi bæði sætt sig við hana og talið að viðunandi árangur með veiðum náist með þeirri möskvastærð. Um dragnótaveiðar á svæðum öðrum en Faxaflóa mætti flytja nokkuð langt mál, því þær eru víða stundaðar þó að þær hafi farið mjög minnkandi undanfarin ár. T. d. má nefna að 76 veiðileyfi voru veitt 1975, 62 leyfi 1976, 60 leyfi 1977, 57 leyfi 1978, 46 leyfi 1979 og 37 leyfi 1980. Þannig hefur jafnt og þétt úr þessum veiðum dregið. Helstu verstöðvarnar eru Ólafsvík, Patreksfjörður, Sauðárkrókur, verstöðvar við Eyjafjörð, Húsavík, Raufarhöfn og Þórshöfn, og 2–3 bátar hafa stundað slíkar veiðar frá Austfjörðum. Sá samdráttur, sem hefur orðið í þessum veiðum, stafar af því, að við stækkun möskvans hefur bolfiskafli minnkað og víða er lítill áhugi á því að fá kola til vinnslu eða a. m. k. var þó að það sé von mín að það kunni nú að breytast. Ráðuneytið hefur þó reynt að auka kotaveiðarnar með því að veita rýmri veiðisvæði og hefur, eins og ég sagði áðan, dregið úr andúð á þessu veiðarfæri, að okkar mati, og einnig andstöðu gegn þeim möskva sem nú er ákveðinn. Ég hygg að stækkun möskvans eigi töluverðan þátt í því að menn snúast minna gegn notkun þessa veiðarfæris almennt. Enn fremur vil ég geta þess, að rn. hefur oft gripið til þess að veita dragnótabátum frá ákveðnu byggðarlagi rýmri heimild til kolaveiða í þeim firði þar sem byggðarlagið stendur. Hefur það verið gert í samkomulagi við útgerðar- og sjómenn frá þeim stað og gefist vel. Ég vil að lokum, með leyfi forseta, lesa bréf frá vinnsluaðila, því um það var beðið í tilvísun sjútvn. til rn. að vinnslan yrði einnig könnuð. Hef ég því fengið bréf frá Ísbirninum hf. sem ég vil leyfa mér að lesa. Það er dagsett 10. febr. 1981 og segir svo: „Sem svar við bréfi sjútvrn., dagsettu 26. jan. s.1., um skarkolavinnslu Ísbjarnarins hf. s. l. sumar, viljum við láta eftirfarandi upplýsingar í té: Tveir bátar, Aðatbjörg RE 5 og Guðbjörg RE 21, lögðu upp skarkolaafla sinn hjá félaginu. Veiðar hófust 7. júlí og lauk þeim 29. okt. Afli bátanna, sem Ísbjörninn hf. tók á móti, var sem hér segir: Aðalbjörg 177 410 kg í róðrum, þar af 5976 kíló af öðrum fiski en skarkota eða 2765 kíló af skarkola í hverjum róðri að meðaltali. Guðbjörg 195 352 kíló í 65 róðrum, þar af 4569 kíló af öðrum fiski en skarkola eða 2935 kíló af skarkola í hverjum róðri að meðaltali. Yfirleitt var afli nokkuð jafn. Minnsti afli í róðri var um 1000 kíló og sá mesti um 5700 kíló. Samtals tók félagið í vinnslu af ofangreindum bátum 362 217 kíló af skarkola. Veiðunum var þannig háttað, að bátarnir fóru yfirleitt í róður milli kl. 6 og 8 að morgni og komu milli 20 og 22 að kvöldi. Gert var að aflanum um borð og hann þveginn og ísaður í kassa. Aflanum var strax landað er komið var að landi og settur í stálkör með ísvatni, geymdur í kælikistu til morguns þar til vinnslan hófst. Dagsaflinn var ætíð unninn upp á einum degi. Vinnslunni var hagað þannig, að fyrst var kolinn þveginn í þar til gerðri þvottavél og síðan var hann flakaður í kolaflökunarvél. Að flökun lokinni var kolinn snyrtur, stærðarflokkaður í sjö flokka og flökin sérfryst í bandfrystilæki. Loks var flökunum pakkað, ýmist í 35 punda kassa eða 10 punda kassa, hvort tveggja fyrir Bretland. Enn fremur var nokkuð magn pakkað í 2 punda poka fyrir innanlandsmarkað. Vinnslan tókst mjög vel að öllu leyti, nýting var góð og hráefnisgæðin voru eins og best verður á kosið. Sala á framleiðslunni hefur gengið allsæmilega, en eins og áður var getið var kolinn nær eingöngu framleiddur fyrir Bretlandsmarkað, en aðrir helstu markaðir eru Bandaríkin, Danmörk, Vestur-Þýskaland og fleiri lönd í Mið-Evrópu. Til þess að innflutningur til ríkja Efnahagsbandalagsins geti verið arðbær er nauðsynlegt að flaka kolann, en innflutningur til EBE-landa er tollfrjáls, en 15% tollur á heilfrystum fiski. Enn fremur er meiri og betri markaður í Evrópu fyrir sérfryst kolaflök heldur en blokkfryst og þurfa flökin þá jafnframt að vera nákvæmlega stærðarflokkuð. Óhætt er að fullyrða að þessar vinnslutilraunir Ísbjarnarins hf. s.l. sumar leiði ótvírætt í ljós að vinnsla á skarkola getur verið arðbær og eigi mikla framtíð fyrir sér.“ Undir þetta skrifar f. h. Ísbjarnarins hf. Jón Ingvarsson. Eftir þessar tilraunir, og ég leyfi mér að segja: ítarlegar tilraunir, og athugun á kolaveiðum í Faxaflóa er ég eindregið þeirrar skoðunar, að slíkar veiðar beri að heimila en undir ströngu eftirliti, bæði Hafrannsóknastofnunar og sérstakra eftirlitsmanna, til að koma í veg fyrir að það tjón skapist af þessum veiðum sem getur orðið ef óvarlega er að þeim staðið. Ég tel að þessar tilraunir hafi sýnt að hægt er að standa að þessum veiðum þannig að slíkt tjón verði algjörlega í lágmarki. Það hefur einnig áhrif á afstöðu mína í þessu máli, að kolastofninn er einn af þeim fáu fiskstofnum sem við nýtum ekki til hlítar. Þar má auka sóknina nokkuð. Ég held að okkur sé nauðsynlegt að nýta fiskstofna okkar alla að því marki sem óhætt er talið og því æskilegt að auka sóknina í kolastofninn. Auk þess er ljóst að markaður er fyrir þessa framleiðslu. Þessi framleiðsla er mjög góð. Þessi fiskur er ákaflega góður. Það veit ég að þeir geta borið um sem hafa reynt. Ég sagði í upphafi að mér er ljóst að um þetta mál eru verulegar deilur. Því er þetta mál ekki flutt sem stjfrv., heldur að sjálfsögðu lagt í ákvörðun Alþingis og einstakra þm. að ákveða hvort Faxaflói skuli lokaður áfram, eins og verið hefur, eða opnaður með þeim takmörkunum sem ráð er fyrir gert. Að svo mæltu, herra forseti, legg ég til að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í löngu og ítarlegu máli hæstv. sjútvrh. fjallar frv. það, sem hér er til umr., um breyt. á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Eins og hæstv. ráðh. gat réttilega um voru dragnótaveiðar bannaðar í Faxaflóa með lögum nr. 50 frá 16. apríl 1971. Þetta bann hefur verið í gildi síðan, með ýmsum smávægilegum takmörkunum þó, en þó má segja að dragnótaveiðar hafi ekki verið stundaðar í Faxaflóa síðan sumarið 1970 nema í algjöru tilraunaskyni. Frá árinu 1976 hefur Hafrannsóknastofnunin gert tilraunir með kolaveiðar í dragnót á þessu svæði á hverju sumri og hausti. S. l. sumar munu fimm bátar hafa tekið þátt í þessum veiðitilraunum í Faxaflóa. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. vék að, að mál þetta hefur löngum verið mikið deilumál á Alþingi. Þeir, sem muna hvernig málum var komið á þessu fiskveiðisvæði áður en bann það gekk í gildi sem hér er til umræðu, óttast mjög ef flóinn verður opnaður á ný. Með þessu frv. er að vísu gert ráð fyrir því, að banninu við dragnótaveiðum í Faxaflóa verði aflétt á þann veg, að aðeins verði leyfðar veiðar á skarkola. Eigi að síður hygg ég að menn séu síður en svo á einu máli um þetta frv. og þau rök sem það byggist á. Þess vegna vil ég taka undir það sem hæstv. sjútvrh. sagði, að frv. þetta hefur að vísu verið rætt í ríkisstj., en það er ekki flutt sem stjfrv., heldur af sjútvrh., en einstakir ráðherrar hafa fyrirvara um stuðning við þetta mál og þar á meðal er ég. Ég leyfi mér aðeins, án þess að gera þetta mál að löngu umræðuefni við þetta tækifæri, að vitna í öll þau rök sem hafa verið flutt á mörgum undanfarandi þingum gegn tillögum af þessu tagi, þegar slík mál hefur borið á góma, - mörg og mikilvæg rök, ótta manna við opnun þessa veiðisvæðis sem byggður er á langri sögulegri reynslu. Ég skal ekki hafa mál mitt lengra að sinni, en tek fram að ég hef fullan fyrirvara um þetta frv. og hef ekki lýst yfir stuðningi við það.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að halda langa ræðu um þetta efni. Ég undrast að enn skuli vera til menn sem eru á móti því að reyna að nýta kolann, svona góðan og dýran fisk. Á sama tíma er alltaf veríð að reyna að vísa fiskiflotanum okkar á svokallaðar vannýttar tegundir, sem sumar hverjar eru líklega miklu verr á vegi staddar en þorskurinn sem allir eru að passa. Ég ætla ekki að fara út í það. Kolinn er bókstaflega ekkert veiddur hér við land, hvorki skarkolinn né þykkvalúran, sem fær að vera alveg í friði. Við þurfum að finna einhver ráð til að breyta lögum og reglum okkar þannig að við getum líka nýtt þann stofn, - það mikla og dýra sælgæti sem er á ferðinni í mynd þykkvalúrunnar. Hæstv. ráðh. nefndi í sinni ræðu að hann flytti þetta mál einn sem sjútvrh., en það væri ekki flutt sem stjfrv. Þá vil ég segja það, þó að ég þurfi auðvitað ekki að tala lengi hér vegna þess að ég er í þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar, að þó að ég sé ekki valdamaður í Alþb. af skiljanlegum ástæðum hef ég þó ráð á einu atkvæði enn þá og lýsi yfir stuðningi mínum við þetta frv. og hefði stutt það þó gengið hefði verið lengra. Það er ólíku saman að jafna, hvernig var með dragnótaveiði hér fyrr meir og þá dragnótaveiði sem nú er stunduð. Þá var dragnótin öðruvísi notuð og allt annað veiðafæri en nú er. Og þó að menn tali um að þeir, sem muna ástandið fyrir 1970, hvernig þá hafi verið komið fyrir flóanum, - að þeir óttist að flóinn verið opnaður á ný, eins og hæstv. dómsmrh. orðaði það, er þarna ólíku saman að jafna. Í fyrsta lagi er ósannað að veiði hafi dregist svona mikið saman í Faxaflóanum vegna dragnótarinnar. Hún hafði dregist saman býsna mikið víða um land þó að dragnót hefði þar hvergi verið hreyfð. En friðun landhelginnar og stækkun hennar og útilokun útlendinga á þessu tímabili hefur orðið til þess, að fiskigengd á grunnmiðum af smáfiski hefur vaxíð. Fiskigengd hefur aukist þrátt fyrir allt of mikla veiði að því er talið er. Það er allt annað veiðarfæri sem er með 100 millimetra möskva eða 150 millimetra möskva eða þar yfir, enda sýndi það sig að þegar möskvinn í poka var stækkaður í 170 millimetra gátu menn hreint ekki stundað þessar veiðar vegna þess að þá sleppur bókstaflega allt út. Það er svo með troll með 155 millimetra möskva. Það heldur ekki t. d. þykkvalúrunni, lemmanum eins og kallaður er. Hann skríður út, leggur sig saman og kveður. Það er áreiðanlegt að það er mikill fiskimaður sem getur veitt mikið að smáfiski á snurvoð, sem er með 155 millimetra möskva. Hann er klókur sá.

Þeir eru seigir undir Jöklinum.

Já, þeir eru seigir, en varla nógu seigir til þess. Ég vil benda á það, sem stendur hér í grg., að Hafrannsóknastofnunin hefur ítrekað lagt til að dragnótaveiðar yrðu leyfðar. Á einum vígstöðvunum erum við sífellt að ragast út í þessa stofnun fyrir að vilja leyfa allt of litlar veiðar og mikið um það talað og hátt barist í þeim efnum í þjóðfélaginu, en svo leggur þessi sama stofnun til ár eftir ár að veiðar verði auknar á kolanum og þá eru menn tregir til að taka undir. Það undrast ég. Ég er alveg viss um að þessi tala, sem stofnunin nefnir þarna, 1500 tonn, er ekki of há. Þeir fara varlega í þessar sakir. Það er ekki nokkur vafi á því. Ég er hissa á því að Reykvíkingar skuli ekki sérstaklega berjast fyrir því, að menn skuli fá að veiða sér í flóanum svo ágætan matfisk sem kolinn er. Það eru aðeins sumir af þm. Reykv. sem hafa gert það, en aðrir ekki. Ég vil sem sagt strax í upphafi lýsa yfir því, að ég er fylgjandi þessu frv. og ég vildi gjarnan láta gera meira að því að auðvelda duglegum fiskimönnum að ná í kolann víðar, ekki bara í dragnót, heldur í einhver önnur veiðarfæri, því að sannleikurinn er sá, að það skiptir ekki máli hvort við fiskum stóran og góðan fisk innan eða utan við einhverjar ákveðnar línur og ekki heldur hvort við fáum hann í þetta eða hitt veiðarfærið. Dauður fiskur er jafndauður hvort hann er drepinn á línu eða í troll. Það þarf bara að haga þessu skynsamlega og reyna að koma ákveðnum skikk á allar veiðar. En það er rangt að mínum dómi, á meðan við sækjum heldur grimmt í suma fiskstofna, að skilja þá aðra alveg eftir sem við vitum að eru orðnir of stórir sumir hverjir.



Herra forseti. Þetta frv. um að leyfa dragnótaveiðar í Faxaflóa tel ég eðlilegt að komi fram, og ég vil lýsa því hér yfir að ég er fylgjandi því, að veiðar í dragnót í Faxaflóa verði leyfðar. Ég er því einnig fylgjandi, að Hafrannsóknastofnunin eigi að gera tillögur um skipulag þeirra veiða og þá sérstaklega aflamagn, veiðitíma og veiðisvæði. Hitt finnst mér ekki rétt, eins og er í frv., að Hafrannsóknastofnunin eigi að segja til um fjölda veittra leyfa. Það er ekki á verksviði vísindamanna eða vísindastofnunar. Það hlýtur að vera á verksviði stjórnvalda eingöngu. Ég held að með því að taka slík ákvæði inn í þessi veiðileyfi ein og sér sé verið að skapa mjög víðtækt fordæmi á ýmsum öðrum sviðum. Þar sem ég á sæti í þeirri n., sem fær frv. til meðferðar, ætla ég ekki að fjölyrða frekar um þetta atriði. En ég er efnislega sammála því sem hæstv. ráðh. sagði í framsöguræðu sinni fyrir frv. Ég vil einnig taka undir það sjónarmið sem kom fram hjá hv. 4. þm. Suðurl., að það hefur margoft verið bent á að skarkolastofninn færi vaxandi, hann væri því vannýttur hjá okkur á sama tíma og við gengjum mun lengra en vísindamenn leggja til við nýtingu aðalfiskstofnsins, þorskstofnsins, og teldum okkur hafa getað leyft okkur það, enda hefur það verið nú árum saman, en þrátt fyrir að það hefur verið gert hafa vísindamenn hækkað sínar tillögur verulega, þrátt fyrir svartsýni á þeim árum sem hin svokallaða „svarta skýrsla“ var gefin út. Það kemur því ákaflega undarlega fyrir sjónir þegar menn eru að bera saman dragnótaveiðar nú, með þeim breytingum, sem gerðar hafa verið, og öllum þeim takmörkunum, sem fylgdu, - bera þær saman við dragnótaveiðar eins og þær voru fyrir nokkrum áratugum. Þetta þolir auðvitað engan samanburð og fær ekki staðist, að á sama tíma og við veiðum meira en vísindamenn leggja til af aðalfiskstofnunum geti menn verið á móti því að nýta það sem vísindamenn leggja til að nýtt verði. Ég fyrir mitt leyti get alls ekki staðið á því að leggjast gegn því hér á Alþingi sem vísindamenn leggja til, eins og Hafrannsóknastofnunin hefur lagt til í þessu máli. Sérstaklega hefur fiskifræðingurinn Aðalsteinn Sigurðsson fylgst með skarkolastofninum víðs vegar kringum landið og þá ekki síst í Faxaflóa og hefur birt í tímaritinu Ægi mjög merkilegar greinar um tilraunaveiðar með dragnót og síðast í desemberhefti Ægis á s.l. ári um tilraunaveiðar með dragnót í Faxaflóa sem þeir framkvæmdu sumarið 1980. - Við megum ekki gera svona atriði að trúaratriði þó að í ákveðnum kauptúnum eða kaupstöðum hafi menn skipast á móti dragnót og aftur á öðrum stöðum með dragnót. Ég held að þingmenn eða stjórnmálamenn eigi ekki að láta segja sér fyrir verkum í þeim efnum. Það er til ágæt saga af þingmanni, einum þekktasta stjórnmálamanni landsins. Þegar hann kom á fund í sínu kjördæmi, í Keflavík, það var Ólafur Thors, voru menn almennt með dragnót. Þá sagði hann: Auðvitað er ég með dragnót hér í Keflavík, en þegar ég kem í Garðinn er ég á móti dragnót. - En hann gat leyft sér ýmislegt sem aðrir geta kannske ekki. Ég held að það sé sama hvort maður kemur í Keflavík eða Garðinn eða Keflavík eða Akranes, að ef við teljum vera óhætt að veiða meira og nýta fiskstofnana betur, þ. e. þá stofna sem eru í uppbyggingu og eru vannýttir, eigum við tvímælalaust að nýta þá. Og við verðum líka að gæta þess í sambandi við það, að við höfum haldið fram á alþjóðavettvangi - og þá á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna - að við teljum okkur geta nýtt og þurfa að nýta alla fiskstofna. Ef við verðum uppvísir að því að nýta ekki ákveðna fiskstofna eiga aðrir rétt á að fá að nýta þá. Á sama tíma og við erum að beita fiskimenn okkar og útgerð ákaflega hörðum og róttækum aðgerðum og draga með því úr veiði megum við ekki í leiðinni gera okkur seka um að nýta ekki þá fiskstofna sem vísindamenn okkar telja að séu vannýttir. Þetta er það sem ræður afstöðu minni til þessa máls, og því vit ég styðja frv., en vil gjarnan að það falli niður úr greininni sem ég nefndi í upphafi máls míns.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. til l. um breyt. á útvarpslögum, nr. 19 15. apríl 1971, ásamt Alexander Stefánssyni og Stefáni Valgeirssyni. Ég vil - með leyfi forseta - lesa greinina eins og hún kæmi þá fram breytt: „Ríkisútvarpið hefur einkarétt á útvarpi, þ. e. útsendingu til viðtöku almennings á tali, tónum, myndum eða öðru efni, hvort sem er þráðlaust, með þræði eða á annan hátt. Í þessu skyni reisir Ríkisútvarpið sendistöðvar og endurvarpsstöðvar eftir þörfum. Ríkisútvarpið skal hafa til útlána fyrir almenningssöfn og sjómannastofur myndsegulbandsspólur með öllu því efni til fróðleiks og skemmtunar er á dagskrá þess hefur verið í a. m. k. tvo mánuði eftir útsendingu, enda takist samningar við réttarhafa efnis. Heimilt er Ríkisútvarpinu að flytja inn, eiga og reka senditæki, viðtæki og önnur slík tæki, sem eru sérstaklega framleidd fyrir útvarp, enda fullnægi tækin þeim skilyrðum um öldutíðni, útgeislun o. fl. sem ákveðið er samkvæmt atþjóðasamþykktum og reglugerðum varðandi fjarskipti, sem Ísland er aðili að.“ 2. gr. þessa frv. hljóðar svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Það er kunnara en frá þurfi að segja, að sjónvarpið er áhrifamesti fjölmiðillinn. Samt er það svo, að fjölmennir hópar í þessu þjóðfélagi eiga þess ekki kost að fylgjast með dagskrá þess. Hér veldur annars vegar að þeir þurfa að sinna störfum sínum til sjós eða á landi á sama tíma og útsending sjónvarpsins stendur yfir eða þá að þeir eru búsettir eða dveljast á stöðum sem útsending sjónvarpsins nær ekki til. Hér er um mikla þjóðfélagslega mismunun að ræða. Sú lausn, sem hér er lögð til, er ekki fullnægjandi til frambúðar hvað dreifingu útsendingarefnis varðar, en ætti að gera mönnum biðina léttari. Sanngjarnt væri að tollar af myndsegulböndum til þeirra, sem ekki gætu notið sjónvarps með öðru móti, væru felldir niður. Ég tel að hér sé hreyft sjálfsögðu máli, að útvarpið sinni þjónustu á þann hátt sem hér er lagt til, en að sjálfsögðu væri eðlilegt að gjald kæmi fyrir. Ég vil bæta því við það sem er minnst á í grg., að ég hygg að skólar muni í framtíðinni nota myndsegulbönd sem kennslutæki og þetta ætti að auðvelda þeim að koma sér upp innan sinna veggja safni af efni sem sýnt hefur verið í sjónvarpinu og hefur kennslugildi. Ég vænti þess, að menn horfi á þetta frv. með velvild, vitandi að þær stéttir þjóðfélagsins, sem helst verða út undan, eiga það vissulega inni hjá íslenskri þjóð að þær fái að njóta efnis sjónvarpsins sem aðrir þegnar í þessu landi.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni að sjá hér frv. til breyt. á útvarpslögunum sem snertir þennan sérstaka þátt. Hér er um að ræða mál sem lengi hefur verið talað um af mörgum aðilum, sérstaklega í útvarpsráði, en enn fremur var á sínum tíma sett á laggirnar nefnd til að vinna sérstaklega að þessu viðfangsefni. Sá, sem skipaði þá nefnd, var þáv. menntmrh. Vilhjálmur Hjálmarsson. Þessar umræður hafa auðvitað átt sér stað meðfram vegna þess, að það er opinbert leyndarmál að flestöll meiri háttar útgerðarfyrirtæki á landinu láta taka upp efni sjónvarps og senda það síðan með veiðiskipum þannig að þeir, sem stunda sjómennsku, eiga margir hverjir kost á því að fylgjast með efni sjónvarpsins, völdu af útgerðinni, ef svo má að orði komast. Venjulegast er efnið frá þeim tíma er síðasta veiðiferð skipsins stóð yfir. Menn hafa séð í gegnum fingur við þetta, en það er auðvitað ólögmætt athæfi, þar sem íslenskir sjómenn eiga þess ekki kost að fylgjast með efni sjónvarpsins vegna hinna slæmu móttökuskilyrða á miðunum og hins gífurlega kostnaðar sem mundi verða ef ætti að leysa það mál sérstaklega með öðrum hætti en samstarfi við önnur Norðurlönd, t. d. Nordsat eða með öðrum slíkum aðferðum. - Samstarf við Breta um gervihnetti kæmi auðvitað til greina. Reyndar hafa íslensk yfirvöld látið panta sér stað úti í himinhvolfinu og halda því opnu með hverjum við höfum samstarf, annars vegar Norðurlöndum og hins vegar Bretum. Það er ljóst að sá iðnaður hefur vaxið gífurlega að undanförnu sem fjöldaframleiðir myndsegulbandspólur með ýmiss konar kvikmyndum og öðru efni sem áhugavert þykir. Slíkt efni flæðir nú um heiminn. Til skamms tíma var ekki ljóst hvaða tæknikerfi yrði ofan á í þessu sambandi, en íslenskir aðilar hafa fylgst mjög náið með því. Þar á meðal má nefna verkfræðing sjónvarpsins, Hörð Frímannsson, en hann var einn þeirra sem skipaðir voru í nefnd hæstv. menntmrh. á sínum tíma. Vegna erfiðleika út af höfundarrétti er ákaflega erfitt fyrir íslenska sjónvarpið, án þess að það kosti gífurlega fjármuni, að gera samninga við erlenda rétthafa efnisins, því að öllum er ljóst að endurútsending kostar sitt og verðviðmiðunin er með þeim hætti að það er aðeins miðað við eina útsendingu í þessu fámenna þjóðfélagi. Þess vegna er verð til íslenska sjónvarpsins miklu lægra en til annarra sjónvarpsstöðva. Hitt er svo annað mál, að tiltölulega einfalt væri fyrir íslenska sjónvarpið að gefa út fréttir og annað efni sem sjónvarpið á algjöran höfundarrétt yfir. En ég veit ekki hve áhugavert slíkt efni yrði eftir smátíma. Sama má reyndar segja um þætti sem sjónvarpið vinnur algjörlega á eigin spýtur og á umráðarétt yfir. Slíkir þættir geta þó vissulega haft varanlegra gildi en fréttaefni sem dugir frá degi til dags. Varðandi frv. sjálft vil ég aðeins taka það fram, að mér finnst það vera virðingarvert að frv. komi fram og það er sjálfsagt að það fái góða skoðun í nefnd og þar sé tekinn upp þráðurinn sem frá var horfið. Mér er það til efs, sem stendur í grg., að það geti verið sanngjarnt að tollar á myndsegulböndum til þeirra, sem ekki geta notið sjónvarps með öðru móti, væru felldir niður, einfaldlega vegna þess hve auðvelt er að þurrka út af þessum spólum og setja annað efni á þær. Þær geta líka auðvitað gengið kaupum og sölum, eins og allir kannast við. Hitt er svo annað mál, hvort á annað borð eigi að vera tollar af slíkum tækjum hér á landi sem eru jafnmikilvæg við miðlun á ýmsu efni, og má til sanns vegar færa að sama regla ætti að gilda um myndsegulbönd og t. d. bækur sem engir tollar eru á. Til upplýsingar fyrir þá, sem eru flytjendur þessa frv., og eins fyrir aðra hv. þm. má geta þess, að í nefnd þeirri, sem Vilhjálmur Hjálmarsson skipaði á sínum tíma, voru þeir Ingólfur Ingólfsson, hann var form. nefndarinnar, Hörður Frímannsson verkfræðingur sjónvarpsins og Ómar Ragnarsson fréttamaður. Aðeins voru haldnir örfáir fundir nefndarinnar. Hörður, eins og ég sagði áður, kannaði rækilega hvaða kerfi helst kæmi til greina. Ingólfur kannaði jafnframt hjá forráðamönnum sjónvarps og útvarps um höfundarrétt eins ítarlega og hægt var. En vegna þess hve starfið gekk illa og hægt endaði starf þessarar nefndar með því að formaðurinn, Ingólfur Ingólfsson, sagði af sér. Síðan hefur þetta starf legið niðri, því miður. Ég tel fulla ástæðu til þess að þingnefnd, sem fær frv., kanni þetta mál og kanni hvernig hægt sé að bregðast við. Það er auðvitað hægt að gera það með ýmsum öðrum hætti en að Ríkisútvarpið sjái um þetta hlutverk. Það gætu ýmsir aðrir aðilar komið til greina. Tækninni fleygir fram á þessu sviði og gera má ráð fyrir að á næstu árum og áratugum verði myndsegulbönd á hverju íslensku heimill. Á sama tíma er hugsanlegt að gervihnettir - annaðhvort yrðum við þá í samvinnu við Norðurlönd eða við aðrar þjóðir - geri það að verkum að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af dreifingu sjónvarpsefnis því að þeir koma í stað núverandi dreifikerfis. Með útbúnaði, sem hægt er að koma fyrir á fiskiskipum og eflaust verður þá betri en nú er, má gera ráð fyrir að fiskiskip við Íslandsstrendur geti þá náð efni íslenska sjónvarpsins beint með aðstoð gervihnattar. Ég vona að hv. flm. telji þau sjónarmið, sem koma fram í minni ræðu, vera jákvæð sjónarmið. Ég er ekki viss um að það sé hægt í einu vetfangi að samþykkja þau atriði sem koma fram í frv., en mér finnst sjálfsagt að kalla til þá, sem hafa kannað þetta rækilega, og hafa það í huga fyrst og fremst á þessu stigi málsins, hvernig við getum komið til móts við sjálfsagðar óskir íslensku sjómannastéttarinnar.



Herra forseti. Það gat ekki annað verið en að þyrfti mikið til þess að breyta áður kunnri stefnu Framsfl., enda sést það á hv. flm. þessa frv. En það er að sjálfsögðu af hinu góða þegar þeir sameinast þessir þrír hv. þm. um að koma góðu máli áfram. Ég man þá tíð þegar ég flutti þetta mál í einni eða annarri mynd ár eftir ár, að harðasti og eini andstæðingurinn, sem kom í ræðustól á hv. Alþingi, var þáv. menntmrh. Framsfl., hv. fyrrv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson og komu engin mótmæli þá úr þingmannaliði Framsfl. gegn skoðunum hans. En batnandi mönnum er best að lifa, stendur einhvers staðar, og ég fagna því, að þetta frv. er komið fram í þessari mynd, og fagna því jafnframt að sjá hér, bæði í grg. og reyndar í frv. sjálfu, sumt af mínum fyrri orðum og tillögum flutt af þeim framsóknarmönnum. Ég held að það geti ekki verið rétt sem segir í grg., með leyfi forseta. „Sanngjarnt væri að tollar af myndsegulböndum“ o. s. frv., eigi að vera: myndsegulbandstæki. - Er það ekki rétt skilið? Mér er ekki kunnugt um að það séu sérstakir tollar af sjálfum böndunum frekar en af kvikmyndum. Hins vegar voru tillögur hér uppi frá mér og öðrum í eina tíð um það, að innflutningsgjöld af myndsegulbandstækjum, sem færu um borð í skipin, væru felld niður því að þetta gat þýtt gífurlegar fjárupphæðir. Þingið vildi ekki fallast á þær tillögur að þeir hópar manna, sem ekki fá notið sjónvarpsins hér í landi, fengju þarna tollfríðindi. Í flestum tilfellum, ef um fjölskyldumenn er að ræða, borga þeir sitt afnotagjald. Því er margt sem mælir með því, að þessi hópur manna fái myndsegulbandstækin á tollfrjálsu verði um borð í skipin. Ég óttast ekki það, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að það þurfi að vera neinn ótti samfara því að þessi tæki fari að ganga kaupum og sölum í landi. Það er afskaplega auðvelt að innsigla þessi tæki um borð. Þetta er iðulega gert og var gert meðan sjálf sjónvarpsviðtækin voru fyrst að koma um borð í skipin. Þau voru innsigluð um borð. Hefði þurft að fara með þau í land til viðgerðar hér heima sáu tollverðir um að þau kæmu um borð aftur.  (Gripið ham í: En myndsegulbönd?)  Ég er að tala um tækin líka. Ég var að segja það áðan, þegar hv. þm. var einhvers staðar fjarverandi, að mér væri ekki kunnugt um að það væru tollar á þeim. Það má hins vegar vel vera að það séu tollar á áteknum myndsegulböndum, en t. d. á kvikmyndafilmum er það ekki. Alla vega er orðinn undarlega mikill innflutningur þessa efnis t. d. hér á höfuðborgarsvæðinu. Reyndar eiga þar lögbrot í stórum stíl sér stað. Mér er kunnugt um að það eru kannske í uppsiglingu fyrstu alvarlegu átökin á þeim vettvangi vegna þess að eitt kvikmyndahúsanna er að undirbúa kæru á húsfélag hér í bænum. Það húsfélag er með í sínu húsi nýja kvikmynd á segulbandi sem viðkomandi kvikmyndahús er nýbúið að kaupa á okurverði frá dreifingaraðila. Þar er tekið fram, að það hafi ekki verið seld nein réttindi til segulbandssýningar. Þarna er því augljóslega um lögbrot að ræða og hreinan þjófnað. Það hlýtur að vera erfitt fyrir útgerðirnar að þurfa að standa að því, - ég vil samt sem áður þakka flm. fyrir þá hugulsemi sem hefur komið fram hjá þeim í garð áhafnanna á skipunum, - að láta taka upp eitt og annað innlent efni til að flytja um borð í skipin. Það hlýtur að vera viss freisting í því fólgin til að taka upp um leið annað efni sem kannske er utan við lög og rétt í eiginlegri merkingu. Það er leitt að vita til þess, að þeir skuli þurfa að standa í því eða þá að áhafnir skipanna verði neytendur slíkrar vöru. Ég mun fagna því, ef frv. gengi fram eftir nánari skoðun, og mun mæla með því og taka þátt í að greiða fyrir því. Vegna þess að hér er jafnframt um fréttaflutning að ræða, sem kemst þótt seint sé um borð í skipin, get ég ekki varist því að minnast hér á, fyrst ég er kominn hér í ræðustól, það sem varð mér að spurnarefni ekki alls fyrir löngu á Alþingi, um ástæðu þess að morsfréttasendingar voru felldar niður til skipa. staðinn eða jafnframt voru teknar upp svokallaðar stuttbylgjusendingar, talsendingar, sem fullyrt var að mundu heyrast um allan heim. Nú komu til mín tveir sjómenn í gær niður í þing og töluðu við mig, af sitt hvoru skipinu, og sögðu mér þær sögur, að þeir væru búnir að vera tvo mánuði að heiman og þeir hefði í um það bit sex eða sjö vikur af þeim tíma ekki heyrt eitt einasta orð frá Íslandi og engar fréttir fengið. Það er auðvitað fyrir neðan allar hellur að ekki skuli vera hægt að halda uppi þeirri lágmarksþjónustu að senda út á morsi fréttir til íslenskra skipa einu sinni á hverjum degi. Það eru gerðar kröfur um það til útgerðanna, að þegar skip hafa náð ákveðinni stærð og eru með ákveðinn fjölda skipverja um borð eigi þar að vera loftskeytamenn sem eru sérlærðir til slíkra verka, - og reyndar fleiri en þeir um borð í skipunum. Það eru líka þeir sem skipstjóralærðir eru, þeir eru farnir að læra þetta mjög ítarlega núna, - og það er ekki nokkur mynd á því, að ekki skuli vera hægt að ná sambandi fljótt og vel ef á þarf að halda með þessari móttökutækni og að fréttirnar séu sendar út. Að sjálfsögðu er hægt að hafa samband um loftskeytastöðina, það verður tekið við því, en fréttirnar reglulegu hafa ekki verið sendar út um langt skeið. Ég harma það og ég vildi óska þess, að nefndin, sem fær það mál, sem hér er til umræðu, til meðferðar, beiti sér fyrir því að gera eitthvað í því máli til úrbóta.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af þessu máli. Ég vil þó fyrst víkja að því, sem hv. þm. Pétur Sigurðsson kom hér að síðast, morsfréttum. Það komu hingað í Alþingi sjómenn sem höfðu verið fjarverandi allt upp í þrjá mánuði og sögðu mér að þeir hefðu ekki heyrt eitt einasta orð héðan frá landi allan þann tíma. Slíkt er auðvitað gersamlega óþolandi. Mér skilst, án þess að ég vilji um það fullyrða, að ekki sé um að ræða ýkjamikinn kostnað við að inna slíka þjónustu af hendi. Það hefði verið fróðlegt undir þessum umr., ef hæstv. samgrh. hefði getað upplýst þingheim eitthvað um stöðu þessa máls eða kannske menntmrh. - það er sama hvaðan það kemur, báðir eru þeir í Framsfl. En það er auðvitað óþolandi ástand ef þessu heldur áfram. Þessi fréttasending var felld niður á áramótum, að mér er tjáð. Það hlýtur að vera krafa sjómannastéttarinnar að aftur sé kippt í liðinn. Ef ég man rétt, - nú skal ég ekkert um það fullyrða, - minnir mig að eitthvað hafi verið á þetta minnst í „sjómannapakka“ á sínum tíma. Ég hafði ekki tækifæri til að kynna mér það frekar núna, en ég man ekki betur en að eitthvað hafi verið um það rætt í sambandi við lausn á sjómannadeilu að fyrir því yrði séð að þessi fréttaskeyti féllu ekki niður. Nokkur orð út af frv. á þskj. 478. Ég hefði gjarnan viljað sjá viðbrögð hv. þm. Framsfl. í þessa átt fyrr en nú, en ég fagna því eigi að síður að þau koma fram þótt seint sé. Þing eftir þing var flutt frv. um bættar sjónvarpssendingar á fiskimiðin til handa sjómönnum. Hvert þingið á eftir öðru var slíkt frv. flutt, en hlaut aldrei náð fyrir eyrum þeirra sem þá réðu ferðinni. Ég hefði gjarnan viljað fá stuðning Framsfl. á þeim tímum við það mál. En ég endurtek: Ég fagna því, að augu manna hafa nú opnast og sjá nauðsyn á því. Það er líka frumkrafa sjómannastéttarinnar að hún fái að njóta sambærilegrar aðstöðu að því er þetta varðar og það fólk sem í landi býr - ekki síðri. Hér er um að ræða einstaklinga sem eru fjarri heimilum sínum svo vikum eða mánuðum skiptir. Það er auðvitað lágmarkskrafa að allt sé gert sem hægt er til þess að þeir njóti sambærilegra réttinda að því er þetta varðar og við sem í landi búum. Að því leyti er það fagnaðarefni að hv. þrír þm. Framsfl. hafa ná tekið sig saman um að flytja hér frv. í þessa átt. Er það vonandi vegna þess og í ljósi þess að þeir treysta því, að náverandi meiri hluti á Alþingi ásamt okkur í minni hluta, sem höfum barist fyrir þessu máli um árabit, komi málinu þessu fram og í gegnum þingið. Ég treysti því, að það sé það leiðarljós sem hv. flm. hafa stefnt á og fara eftir, - ekki til þess að svæfa það, heldur knýja á að málið verði afgreitt. Ég tek því mjög undir það, að við gerum það sem í valdi okkar stendur til að koma til móts við þær meginóskir sem uppi hafa verið um langt árabil af hálfu sjómannastéttarinnar um að hér verði bætt úr frá því sem nú er og verið hefur. Hv. þm. Friðrik Sophusson, útvarpsráðsmaður með meiru -  Ég vil líka út af því, sem hér kom fram í sambandi við útgerðaraðila, segja að það er rétt, að þeir hafa tekið upp það sem ríkinu í raun og veru bar skylda til að framkvæma: að láta sjómenn fá einhverja nasasjón af því sjónvarpsefni sem hefur verið í gangi. Þeir eiga að sjálfsögðu þakkir skyldar fyrir það. Það má vera að einhverjir hafi talið að það væri skylda útgerðaraðila að sjá fyrir þessu. Ég er þeirrar skoðunar, að svo hafi ekki verið. Það hefur verið fyrst og fremst skylda ríkisvaldsins að sjá þeim einstaklingum, sem eru um borð í skipunum, fyrir þessum fjölmiðli eins og öðrum landsmönnum. Ég tek mjög undir þetta mál og fagna breyttum viðhorfum af hálfu þm. Framsfl. Þau hefðu gjarnan mátt koma fyrr fram. En ég vænti þess, að þau verði ná til þess, þó ekki sé stærra skref stigið en hér um ræðir, að það sé gert í ljósi þess, að málið nái fram að ganga og því sé borgið í höndum núverandi stjórnarliða með stuðningi okkar hinna.