Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 25 leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. um það sem ég hef leyft mér að kalla myndvarp, sem einnig hefur verið nefnt kapalsjónvarp eða vídeó. Ég hygg að það þurfi ekki mörgum orðum að rökstyðja nauðsyn þess, að þetta mál verði tekið upp hér á Alþingi til umræðu. Fsp. mín til hæstv. menntmrh. er í fyrsta lagi sú: Hvaða ráðstófunum hyggst menntmrh. beita sér fyrir til að tryggja almenningi eðlileg not þeirrar nýju tækni og þeirra möguleika sem myndbönd og myndvarp veita, þannig að lágmarksgæðakröfur séu virtar og réttur skapenda, höfunda og flytjenda sé ekki fyrir börð borinn? 2. Telur menntmrh. að starfsemi þeirra fyrirtækja, sem nú dreifa sjónvarpsefni til almennings, aðallega á Reykjavíkursvæðinu, um myndstrengi, sé í samræmi við fjarskiptalög, nr. 30 frá árinu 1941, úrvarpslög, nr. 19 frá 1971, og lög um vernd barna og ungmenna, nr. 53 frá 1966? 3. liður fsp. er á þá leið, hvort menntmrn. hafi látið kanna efnisframboð þeirra fyrirtækja sem dreifa sjónvarpsefni til almennings um myndstrengi.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 25 leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. um það sem ég hef leyft mér að kalla myndvarp, sem einnig hefur verið nefnt kapalsjónvarp eða vídeó. Ég hygg að það þurfi ekki mörgum orðum að rökstyðja nauðsyn þess, að þetta mál verði tekið upp hér á Alþingi til umræðu. Fsp. mín til hæstv. menntmrh. er í fyrsta lagi sú: Hvaða ráðstófunum hyggst menntmrh. beita sér fyrir til að tryggja almenningi eðlileg not þeirrar nýju tækni og þeirra möguleika sem myndbönd og myndvarp veita, þannig að lágmarksgæðakröfur séu virtar og réttur skapenda, höfunda og flytjenda sé ekki fyrir börð borinn? 2. Telur menntmrh. að starfsemi þeirra fyrirtækja, sem nú dreifa sjónvarpsefni til almennings, aðallega á Reykjavíkursvæðinu, um myndstrengi, sé í samræmi við fjarskiptalög, nr. 30 frá árinu 1941, úrvarpslög, nr. 19 frá 1971, og lög um vernd barna og ungmenna, nr. 53 frá 1966? 3. liður fsp. er á þá leið, hvort menntmrn. hafi látið kanna efnisframboð þeirra fyrirtækja sem dreifa sjónvarpsefni til almennings um myndstrengi.



Herra forseti. Það er auðvitað ofureðlilegt að fram komi spurningar hér á hv. Alþingi um þetta efni og þessa þróun sem hefur verið mjög viðamikil og áberandi í samfélaginn síðustu misseri. Í annan stað vil ég vekja athygli á þáltill. sem flutt hefur verið á þskj. 106, þar sem lagt er til að Alþingi álykti að skipa nefnd fulltrúa þingflokkanna um sjónvarp á vegum einkaaðila - eða það sem kallað er myndband hér í fsp. eða vídeó - sem hafi að markmiði að breyta útvarpslögum þannig að í fyrsta lagi sé ótvírætt heimilt að senda sjónvarpsefni eftir lokuðum rásum gegn greiðslu og í öðru lagi að tryggt sé að sanngjarnar greiðslur komi til eigenda höfundaréttar, en það er einmitt eitt veigamikið atriði í spurningum hv. fyrirspyrjanda. Hins vegar eru svör hæstv. ráðh. alveg með ólíkindum við þessum fsp. og sá hroki sem fram gengur. Hvaðan kemur honum réttur eða leyfi til að tala um „vídeóæði“, eins og hann gerir, eða tala um „barbarisma“ sem af þessu hefur leitt? Það, sem hefur gerst í þessum efnum, er einfaldlega að tiltekin leið fjölmiðlunar hefur af tæknilegum ástæðum reynst verða ódýr með þeim hætti. Það, sem hér hefur gerst, er að fólk í samfélaginu hefur verið að setja upp þessi kerfi sem eru á lokuðum rásum og eru fullkomlega sambærileg við t. d. áskriftir að tímaritum. Það er enginn skyldaður til að vera kaupandi að þessu. Mér þykja svör hæstv. ráðh. vera svo ósvífinn og hrokafull, þær nafngiftir sem hann velur þessari þróun. að mér sýnist fyllsta ástæða vera til að hafa þetta ekkí í einhverjum lokuðum nefndum á vegum rn., sem enginn veit í raun og veru hvenær koma til með að skila álitum eða hvað í þeim verður, heldur taki Alþingi sjálft að sér á eigin vegum að skipa þessum málum með breytingum á útvarpslögum og það sé ótvírætt hver niðurstaða þess eigi að vera, þ. e. að þessi þróun sé lögmæt í alla staði og fólk lifi ekki í óvissu þar um og að tryggð séu full réttindi höfunda þessa myndefnis.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður hjó í sömu orð og ég ætlaði einmitt að gera í ræðu hæstv. menntmrh. Ég furða mig satt að segja á því, að hæstv. ráðh. skuli leyfa sér hér að tala um „videóæði“ þegar um er að ræða afskaplega eðlilega þróun hér á landi eins og annars staðar af hendi þeirra sem neyta. Hins vegar hefur ekki átt sér stað eðlileg þróun hjá stjórnvöldum, langt frá því. En hvað vídeóæði viðkemur væri alveg eins hægt að segja að ef einn ráðh. tæki sér aðstoðarráðh. og síðan hver af öðrum og allir fengju sér aðstoðarráðh. væri komið upp eitthvað sem heitir ráðherraæði. Ég fæ ekki skilið hvernig það fær staðist.

Jú, það fær staðist.

Ja, það fær staðist hjá núv. hæstv. ríkisstj. Það er rétt, hv. þm. Sverrir Hermannsson. Ráðh, sagði að það væru ýmis dæmi um lögbrot. Ég verð satt að segja að lýsa undrun minni yfir því, að hæstv. ráðh. skuli segja frá þessu hér í ræðustól - og þó kannske ekki þegar vitað er að tveir aðrir hæstv. ráðh. hafa lýst yfir hér áður í sambandi við önnur mál að þeim sé kunnugt um lögbrot. Hér situr hæstv. dómsmrh. og hlustar á menntmrh. segja: Ja, það er kunnugt um ýmis lögbrot. - Því í ósköpunum stendur maðurinn ekki upp og gerir eitthvað í málinu? Má ég spyrja hæstv. menntmrh. varðandi þessi lögbrot: Hvernig kemur Kvikmyndaeftirlitið inn í þá mynd? Má ég einnig spyrja hæstv. menntmrh.? Hversu miklar eru söluskattstekjur sem hafa komið inn í ríkissjóð af myndbandaleigum á síðustu misserum? Kannske væri hægt að fá með þessum svörum nokkra hugmynd um hve víðfeðm sú ólöglega starfsemi er sem á sér stað í þessum efnum hér á landi. En það er eins og þessi hæstv. ríkisstj. fljóti sofandi í einu og öllu öðru en því að ganga að launum og kjörum alls almennings.



Herra forseti. Ég hlýt að taka undir með tveimur hv. síðustu ræðumönnum. Ef hæstv. menntmrh. er kunnugt um lögbrot í sambandi við starfsemi hins skipulagða myndvarps, eins og það hefur verið orðað hér á landi, sé ég ekki betur en það mál horfi til hans friðar að sjá til þess, að þau verði stöðvuð og þurfi þá ekki að bíða álits einhverrar ráðherraskipaðrar nefndar í því skyni. Ég held að það hljóti að liggja í augum uppi. Aftur á móti hefur okkur verið ljóst frá upphafi þessa máls, að forusta Ríkisútvarpsins, sem lýtur þó þrátt fyrir allt hans rn. þótt um sjálfstæða stofnun sé að ræða, hefur verið ákaflega slöpp á þessu sviði. Ég vil ekki staðhæfa það nú, að allt það efni, sem til sölu er á myndsegulböndum, sé ósiðlegt eða slæmt. Ég er ekki bær að dæma um það. Ég hef ekki fylgst með slíku. Þó er mér kunnugt um að þetta efni er ákaflega misjafnt. En hitt er mér ljóst, að verulegur hluti af því efni, sem selt hefur verið á myndsegulböndum hingað til lands, er stolið. Það hafa ekki verið greidd af því höfundarlaun eða laun til rétthafa. Þetta er ljóst mál. Hvort heldur hæstv. menntmrh. vill nú snúa sér að því að ræða það mál víð hæstv. dómsmrh. eða hvort hæstv. dómsmrh. vill trúa orðum mínum í þessu skyni og eiga frumkvæði í þessu máli, þá er hér um að ræða mál sem hæstv. ráðherrum og raunar ríkisstj. allri ber að skipta sér af. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að við eigum að standa að því, að lög verði haldin á þessu sviði, og bíða ekki eftir áliti nefnda sem fjalla um breytingar á útvarpslögum í þessu skyni né heldur stúdera möguleika á því að vernda höfundarétt til efnis á myndsegulböndum. Við eigum að sjá til þess, að lög verði framkvæmd núna, og ef með þarf að lögum verði breytt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans við fsp. minni. Þau ollu mér raunar nokkrum vonbrigðum. Hins vegar er ástæða til að fagna því, að áfangaskýrslu skuli vænta frá svokallaðri myndbandanefnd eftir tiltölulega skamman tíma. Það væri vissulega ástæða til að ræða þetta mál hér ítarlega og mun ítarlegar en hægt er að gera í fsp.-tíma. 2. liður fsp. minnar fjallaði um hvort menntmrh. teldi starfsemi þessara fyrirtækja, sem dreifa sjónvarpsefni hér, vera í samræmi við lög. Auðvitað er það augljóst - og þarf ekki annað en lesa lögin til þess - að þessi starfsemi er lögbrot. Ráðh. sagði það raunar mörgum orðum áðan. Það sem auðvitað er meginefni þessa máls, er að þetta snýst í fyrsta lagi um virðingu Ríkisútvarpsins sem stofnunar sem hefur einkarétt til útvarps hér á landi lögum landsins samkvæmt, þetta snýst um virðingu hæstv. menntmrh. og í þriðja lagi, síðast en ekki síst, snýst þetta auðvitað um virðingu Alþingis. Hér eru sett lög, og ætla allir hv. þm. og hæstv. ríkisstj. að horfa á að þessi lög séu þverbrotin? Meðan þessi lög eru í gildi, meðan þeim er ekki breytt, finnst mér það vera meginatriði þessa máls, hvort Alþingi Íslendinga ætlar að þola að þetta ástand haldi áfram. Satt best að segja finnst mér þetta vera óþolandi ástand. Hæstv. menntmrh. getur notað þau orð sem hann kýs að velja þessu, kalla þetta „barbarisma“ eða hvað annað sem honum dettur í hug. Í Þjóðviljanum 7. nóv. sagði hæstv. menntmrh. - með leyfi forseta - orðrétt: Blaðamaður spyr: Hvernig koma þessi mál þér fyrir sjónir persónulega? „Mér finnst þetta æðiskoplegt í aðra röndina,“ segir hæstv. menntmrh. - Ég held að þetta mál sé alls ekki skoplegt. Það er býsna langt frá því að vera skoplegt. Það er mjög alvarlegt mál þegar hugverkum manna, innlendra og erlendra, er stolið í stórum stíl og þúsundir manna gerast þannig ekki þjófar, heldur þjófsnautar, sem ekki er betra. Það er svo aftur annar handleggur, hvernig þetta efnisframboð er. Ég ætla ekki að ræða það hér. Það, sem auðvitað liggur beinast við í þessu máli, er að nú starfar að endurskoðun útvarpslaga nefnd sem þingflokkar eiga fulltrúa í. Önnur nefndarskipan í þá veru sýnist því vera til lítils, óþörf. Auðvitað er eðlilegt að hæstv. menntmrh. feli þessari útvarpslaganefnd að gera hið fyrsta tillögur til breytinga í þessu efni á útvarpslögum og taka það verkefni út úr sér sem varðar þetta mál, því að heildarendurskoðun útvarpslaga hlýtur að taka meiri tíma. Það sýnist sjálfsagt og eðlilegt að þessi nefnd fjalli sérstaklega um þessi mál þannig að það ástand sé ekki viðvarandi að lög séu brotin. Það þarf þá að breyta lögunum til að aðlaga þau réttlætiskennd alls þorra fólks. Hitt er svo auðvitað alrangt, sem hér hefur komið fram, að þessi þróun hafi gerst alls staðar. Þessi þróun, sem hér hefur átt sér stað, að stofnað sé kapalsjónvarpskerfi, mörg frekar en eitt, sem taki til þúsunda eða tugþúsunda manna, hefur hvergi gerst annars staðar svo að ég viti til. Auðvitað hafa alls staðar komið til myndbönd og notkun þeirra á heimilum, en samtenging slíkra banda í kerfi hefur, að því er ég best veit, hvergi gerst með þeim hætti sem hér hefur gerst. Opinberir aðilar hafa hvarvetna haft afskipti af slíku, sett reglur um slíkt, sem er sjálfsagt og eðlilegt. Ég held að hér þurfi virðingar okkar sjálfra vegna að taka á þessum málum og þar fyrr en seinna. Og það er annað í þessu sambandi sem er mjög brýnt og ekki hefur verið tekið á hér, en það er endurskoðun höfundaréttarlaga með tilliti til þeirrar nýju tækni sem nú er okkur tiltæk. Það hefur viðgengist hér í mörg ár og enginn sagt neitt við því, að efni úr íslenska sjónvarpinu hafi verið tekið upp á segulbönd og sýnt t. d. um börð í togurunum. Við því hefur enginn sagt neitt og það er sjálfsagt hægt að sjá í gegnum fingur við slíkt meðan það er í smáum stíl og eingöngu með þeim hætti sem verið hefur. En þegar þetta er orðið eins og núna, að það er jafnvel tekið upp efni úr sjónvarpinu, hugverk íslenskra höfunda og listamanna, og þetta er sýnt í ágóðaskyni er málið orðið miklu, miklu alvarlegra. Það hlýtur að vera brýnt að umræður hefjist um endurskoðun höfundaréttarlaga og samningar við þá, sem þar eiga hagsmuna að gæta, þannig að hægt sé að nýta þessa nýju tækni. Það er ein af forsendum þess, að þessi tækni verði nýtt, að það sé samið eða a. m. k. talað við þá, sem eiga rétt samkv. lögum, og að hagsmunir almennings - neytenda - séu þar hafðir að leiðarljósi sömuleiðis.



Herra forseti. Satt að segja furða ég mig mjög á þeim umr., sem hér hafa orðið, og átta mig ekki fyllilega á því, hvernig þetta hleypur í skapið á hv. þm. sem hér hafa tekið til máls. Sannleikurinn er sá, að ég gerði afskaplega hógværa grein fyrir máli mínu og því, sem að var spurt, og lýsti ýmsum vandkvæðum sem eru m. a. á því að fara að taka á þessu sem lögbroti og standa í því að hringja í lögregluna út af hverju einu í sambandi við þessi mál. Ég bið hv. þm. að athuga að það er allt annað að ætla sér að halda lög, sem auðvitað allir vilja gera, en að að setjast í dómarasæti. Þetta bið ég menn að athuga. Það er alger misskilningur, að ég hafi eitthvert vald sem menntmrh. til að standa í þessum skærumálum, þ. e. kveða upp algilda dóma um að þarna sé um lögbrot að ræða.

Það bað enginn um það.

Vissulega stendur í útvarpslögum að Ríkisútvarpið hafi einkarétt til útvarps. En hvenær hefur fallið dómur í því máli hvað útvarp merkir?  Hitt er satt, sem hér hefur komið fram, og menn eru að reyna að gera meira úr þeim orðum en sagt var, að ég hafi sagt að vissulega væru ýmiss konar lögbrot framin í sambandi við þetta vídeóæði, sem ég leyfi mér að kalla svo. - Það finnst sumum hv. þm., a. m. k. hv. 9. þm. Reykv., einhver hroki þó að ég nefni fyrirbæri,sem snýr þannig við mér, því nafni sem mér finnst við eiga. Ég kalla það engan hroka. Sannleikurinn er sá, að þetta hefur verið hálfgert æði allt saman. Það er hverju orði sannara, sem hér hefur líka komið fram og ég held hjá hv. fyrirspyrjanda, að þróunin á þessum málum hefur verið með þó nokkuð öðrum hætti hér á landi en í ýmsum öðrum löndum. Þar hefur þetta nefnilega ekki gengið yfir sem æði, en svo er alveg greinilega í þessu tilfelli okkar. Hvernig á að bregðast við faraldri og einhvers konar æði af þessu tagi, þegar hver apar eftir öðrum að það þurfi endilega að koma upp hverfisstöðvum hér og þar? Auðvitað er þetta ekkert annað en faraldur og æði líkt eins og dansæði sem stundum grípur um sig og hefur gripið um sig í allri mannkynssögunni og er alþekkt. Hvaða svör hafa menn við því? Menn láta fólkið bara dansa út. Það er engin önnur leið til. Hvernig eigum við að koma reglu á þetta? Vissulega er það í mínum verkahring sem menntmrh. að koma reglu á þetta. En hver getur haft á móti því, að nefnd fjalli um þetta mál eins og fleiri slík mál sem vandasöm eru og sérstaklega flókin? Þetta er sú algilda venja sem við höfum í okkar stjórnkerfi. Þetta er sú algilda venja sem viðurkennd er á Alþingi. Oft er skorað á ríkisstj. að set ja nefndir í mál sem þarf að undirbúa vel. Það er nákvæmlega það sem ég hef verið að gera. Ég hef sett nefnd til að endurskoða útvarpslög sem nú eru orðin 10 ára gömul. Mikil breyting hefur orðið á þessum tíma frá því að útvarpslög voru sett. Ég vil taka það fram að útvarpslögin eru að mörgu leyti ágætislög og voru vel undirbúin þegar þau voru sett, en tími hefur samt liðið síðan og full ástæða til að endurskoða lögin í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa síðan 1971. Sama er að segja hvað snertir þessa nýju tækni eða myndbandatæknina. Ég finn ekki að það sé nokkur munur á skoðunum mínum og þeirra sem hér hafa talað um að þarna er um að ræða nýja tækni sem sjálfsagt er að taka í notkun.  En kjarni málsins er sá, að það verður að setja framtíðarreglur um þessi mál og ætli við séum ekki öll sammála um það hér í þessum þingsal. Ég hef skýrt frá því, að ætlun mín er að bíða þess, að myndbandanefndin gefi sína skýrslu og leggi á ráðin um hvernig best verði að haga reglum í sambandi við þetta mál. Ég held því, að menn verði að bíða þess arna, og ég bendi á, að hér er fyllilega eðlilega að verki staðið af minni hálfu.



Herra forseti. Það er stundum með ólíkindum hvað hæstv. menntmrh. getur flutt vondar og vitlausar ræður og var sú síðasta dæmi um það. Lög eru auðvitað sett fyrir fólk, en ekki til höfuðs fólki eða gegn fólki, og þannig var með þessi útvarpslög á sínum tíma. Það, sem hefur gerst í millitíðinni, er að átt hefur sér stað tæknibylting, fyrst erlendis og síðan hér heima, og þessi tæknibylting hefur verið að ganga yfir landið hin síðari misseri. Þar á sér auðvitað stað hvorki æði né „barbarismi“ af einu eða neinu tagi, heldur hefur fólk í stórum stíl kosið að taka þessa tækni í þjónustu sína. Það er auðvitað, eins og réttilega kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda og fleiri ræðumönnum, alveg óþolandi að vegna hægrar og seinnar stjórnar í landinu skuli þúsundir manna lifa í óvissu um hvort verið sé að brjóta lög eða ekki. Af þeirri ástæðu, að aðstæður allar hafa breyst, þarf að koma til frumkvæði, bæði frá framkvæmdavaldi og löggjafarvaldi, um að lögum sé breytt. Mínar skoðanir í þeim efnum eru ljósar. Ég vil að lögunum sé breytt á þann veg, eins og fram kemur í þáltill. sem ég er 1. flm. að, að gert sé nákvæmlega ljóst að þetta varði ekki við lög, en um leið séu settar reglur sem t. d. tryggi höfundum það sem höfundum ber,- það sé alveg ljóst að löggjafinn beygi sig fyrir þessari þróun sem átt hefur sér stað. Lög eiga ekki að vinna á móti fólki. Þau einokunarlög, sem hér standa, vinna á móti fólki því af einhverjum ástæðum hafa þúsundir og þúsundir séð ástæðu til að taka þessa tækni í þjónustu sína. Hæstv. menntmrh. getur talað hér um æði og „barbarisma“ og hvað hann vill, en þetta er engu að síður staðreynd. Þetta er vilji þúsunda og þúsunda, af því að þúsundir og þúsundir hafa kosið að setja þetta upp. Þá ber að breyta lögunum til handa þessu fólki því að þetta fólk á ekki skilið að hægt sé að bera á það lögbrot á lögbrot ofan, eins og hér hefur verið gert.



Herra forseti. Það mátti skilja á orðum fyrirspyrjanda að kapalsjónvörp væru næsta fátíð.  Hæstv. menntmrh. telur sig hafa lítið vald til að framfylgja þeim lögum sem falla undir embætti hans. Hér er um að ræða brot á fleiri lögum, sem falla undir aðra ráðh., dómsmrh. t. d. og að öllum líkindum fjmrh., því að eins og hér hefur verið bent á af mörgum ræðumönnum er hér að sjálfsögðu um margfatt brot á höfundarréttarlögum að ræða og í því efni hefur stórkostlegur þjófnaður átt sér stað. Það er líka vitað, að það hefur átt sér stað ólöglegur innflutningur á þessum myndböndum og það hefur átt sér stað ólögleg fjölföldun þessara myndbanda hér heima. Það hefur verið framið brot á þeim rétti sem leiguhafar kvikmyndasýningarréttar hafa keypt sér erlendis. Þessi þáttur hefur verið brotinn. Eins og ég minntist lauslega á áðan hafa líka verið brotnar reglur um kvikmyndaeftirlit, því að sömu myndir og kvikmyndahúsin sýna hér í Reykjavík og hafa verið klipptar og skornar af íslensku kvikmyndaeftirliti koma óbreyttar og óstyttar og óklipptar til sýningar meðal þúsunda Íslendinga, bæði barna og fullorðinna, í gegnum kapalsjónvarpið. Þetta vita allir ráðh. um, en þeir hafa ekkert gert í þessu. Þeir hafa ekki talað saman. Ráðherrarnir eru að dansa út. Þeir geta þá allir í ríkisstj. tekist í hendur væntanlega og sungið: „Dansi, dansi dúkkan mín“- og látið lögbrotin þróast.



Herra forseti. Menn tala um brot á lögum og það er sjálfsagt að ræða það. Ég gerði svolitla grein fyrir því í frumræðu minni, hvað mér fyndist um þetta. Ég held að það hafi komið nokkuð skýrt fram hjá mér, að ég hef hugleitt hvort rétt væri af mér að fara nú að hvetja útvarpið til að standa í kærumálum út af þessu. Niðurstaðan hjá mér varð að gera það ekki. Ég get sagt það hér, að ég hef ekki aðeins ráðgast við eigin samvisku í þessu efni, heldur rætt við ýmsa klóka lögfræðinga og slíka menn um þessi efni og þannig komist að þessari niðurstöðu. En ég segi það af einlægni, eins og ég sagði áðan í frumræðu minni, að ég legg engar hömlur á forráðamenn útvarpsins að kæra þetta ef þeim finnst þarna vera um þess háttar lögbrot að ræða sem ógni Ríkisútvarpinu. Ég held nefnilega að svo sé ekki. Þetta ógnar ekki útvarpinu sem stofnun. Hins vegar hygg ég að svo gæti orðið með tímanum, að ýmislegir fjárhagslegir hagsmunir útvarpsins væru þarna í veði. Ef þessar útvarpsstöðvar yrðu reknar sem eins konar auglýsingastöðvar og þannig gróðastöðvar hygg ég að fyrst sé farið að ógna hagsmunum Ríkisútvarpsins. Sannleikurinn er sá, að þessar stöðvar eru ekki svo merkilegar og útvarpið og sjónvarpið ekki svo ómerkilegar stofnanir að þarna sé um verulega hættu að ræða út frá sjónarmiði Ríkisútvarpsins. Þetta er alveg á misskilningi byggt. Hvað varðar brot á höfundarétti heyra auðvitað höfundaréttarmál undir mitt embætti. Hins vegar er það nú svo, að höfundaréttarhafar eiga sjálfir sókn í sínum málum. Menntmrh. er enginn sækjandi í einkaréttarmálum, alls ekki. Og hvað kvikmyndaeftirlitið snertir er það dálítið vandamál hvernig með skuli fara. Ég hygg að það sé alveg augljóst mál, að mjög væri æskilegt, þegar við setjum framtíðarreglur um þetta, um myndböndin, að kvikmyndaeftirlitið verði látið ná til þess arna. En sannleikurinn er sá, að það verður ekki séð af lögum að kvikmyndaeftirlitið, eins og það er sett upp, nái til þessa þáttar. Kvikmyndaeftirlitið hefur nefnilega þann þrönga verkahring að skoða fyrst og fremst kvikmyndir í kvikmyndahúsum. Þetta er svona. Menn verða að átta sig á því, að þetta mál er afskaplega flókið frá lögfræðilegu sjónarmiði fyrst og fremst, en líka frá þjóðfélagslegu sjónarmiði. Þess vegna held ég að sé best að taka þessu öllu með ró og leyfa t. d. myndbandanefndinni, þar sem sitja 10 menn, með einum af okkar ágætu lagaprófessorum í forsæti, að fjalla enn um stund um þessi mál og bíða þess, að hún gefi þá skýrslu sem hún hefur heitið mér að geti orðið innan tiltölulega stutts tíma. Það er að vísu svo, að nefndarmenn hafa talað um að það yrði bráðabirgða- eða áfangaskýrsla, en ég vona hins vegar að skýrslan verði um þau mál, sem fyrst og fremst eru efst á baugi, eru „aktuel“, eins og maður segir á vondu máli. Ég held að það sé engu spillt og menning þjóðarinnar bíði engan stórhnekki þó við bíðum 10 daga eða 12 eða 14, þó þeir yrðu yfir 20, eftir því að nefnd Gauks Jörundssonar fái að segja sitt álit. Ég held að Ríkisútvarpinu sé ekki ógnað þótt við bíðum niðurstöðu þessarar nefndar. Ef svo er stendur Ríkisútvarpið svo völtum fótum að ég sé ekki annað en það geti beinlínis rúllað hvenær sem er. Kjarni málsins er þessi: Ég tel að það beri að mæta þessari nýju tækni með skynsamlegum reglum. Þær reglur verður að setja eftir samráð góðra manna og sérfræðinga á ýmsum sviðum, lögfræðisviði og tæknisviði ýmiss konar. Ég held því að ég eigi ekki annars úrkosta en að bíða þess að heyra frá nefnd sem ég hef sett í þessu máli. Ég er alveg sannfærður um að þeir, sem hafa verið að gagnrýna orð mín hér og gerðir núna, muni komast að þessari sömu niðurstöðu þegar þeir hugsa sitt ráð. Þetta er sú skynsamlega leið. Það má náttúrulega lengi deila um hvort brugðist er nógu fljótt við, og það getur vel verið að ég hafi brugðist of seint við. En eigi að síður hefur þessi nefnd nú starfað nokkuð og mun skila áliti mjög fljótt. Við skulum vona að það, sem hún hefur að segja um þetta, verði okkur leiðbeining um framtíðarreglur um notkun þessarar nýju tækni, sem er í alla staði ágæt sem tækni og áreiðanlega hægt að nota til margra þarfra hluta.



Herra forseti. Ég verð að taka undir með hv. fyrirspyrjanda, að hálfgerð endemi þykja mér þessar umr. Við stöndum hér frammi fyrir því, að ef við leggjum bílunum okkar á rangan stað við götuhorn fáum við sekt þó nokkra og er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt að reyna að hafa reglu á þeim efnum. En við, sem eigum sæti í borgarstjórn Reykjavíkur, höfum mátt horfa upp á að fyrirtæki hér í bænum brjóta sig í gegnum götur borgarinnar, brjóta upp malbik, eyðileggja stórlega framkvæmdir borgarinnar, til að leggja kapalsjónvarp. Erindi þessa ágæta fyrirtækis, eins þeirra a. m. k., hefur nú legið fyrir borgarstjórn og kemur fyrir borgarstjórn aftur í dag, en því máli var frestað á síðasta fundi, þar sem þetta fyrirtæki sækir formlega um að fá að leggja kapalsjónvarp. Þetta sama fyrirtæki byrjaði verulegar framkvæmdir í þá veru áður en nokkurt slíkt leyfi var fengið. Ég vil biðja hv. þm. að fylgjast með því í dag, hvort slíkt leyfi verður veitt, en ég vil taka það fram, að borgarfulltrúar Alþb. hafa flutt till. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Borgarstjórn telur ekki fært að heimila fyrirtækinu Video-son hf. lagningu jarðstrengs til flutninga á sjónvarpsefni, þar eð starfsemi fyrirtækisins virðist fara í bága við landslög.“ Það verður að segja, að það er ansi hart að borgarstjórn Reykjavíkur skuli vera að basla við að halda uppi lögum og reglu í landinu. Það ætti ekki að vera hennar verkefni. Ég vil minna hæstv. dómsmrh. á harðar og strangar ákvarðanir á köldum vetri s. l. Án þess að ég sé að mæla með harkalegu dómsvaldi mætti nú heldur taka hér betur á. Ég vil ítreka að hér eru brotin höfundalög og Bernarsáttmálinn, hér eru brotin barnaverndarlög, en enginn hefur tekið eftir því eða sagt það hér, hér eru brotin útvarpslög og hér eru, eins og hv. þm. Pétur Sigurðsson minntist á, áreiðanlega brotin söluskattslög. Ég vil minna menn á menningarhlutverk Ríkisútvarpsins, sem hefur verið skilað með miklum sóma frá fyrstu byrjun. 



Herra forseti. Að svo miklu leyti sem nafn mitt eða dómsmrh. hefur verið nefnt í þessum umr. ætla ég að segja örfá orð, án þess að gera þó nokkra tilraun til að þvo hendur mínar sérstaklega. Ég hygg að þetta mál sé ekki alveg eins einfalt og af er látið. Það tala margir um að mörg landslög séu brotin, en þó taka menn ekki fastar til orða en svo, eins og síðasti ræðumaður, að hér sé um mál að ræða sem virðist fara í bág við landslög. Ekki er nú sannfæringarkrafturinn meiri, aldrei þessu vant. Í ósköp einföldu máli get ég sagt það, að mér er ekki kunnugt um að nokkur maður hafi „hringt í lögregluna“ út af þessu máli. Enginn lögbannskrafa hefur komið fram við þessum grefti, sem nefndur hefur verið, hvorki frá borgarstjórn né öðrum. Mér er ekki kunnugt um það. Ríkissaksóknari hefur ekki séð ástæðu til þess að hefjast handa í þessu máli og er hann þó æðsti handhafi ákæruvaldsins. Ef hv. alþm. vita það ekki nákvæmlega get ég sagt þeim að ég get ekki skipað honum fyrir verkum. Ákæruvaldið er sjálfstæður aðili í ríkiskerfinu. Auk þess hefur hæstv. menntmrh. upplýst að nefnd starfi að athugun þessara mála undir forsæti þess manns, sem er óumdeilanlega einhver færasti sérfræðingur landsins í eignarréttarmálum og öðru slíku, en það er Gaukur Jörundsson prófessor. Ég þarf ekki að segja meira. Ég held að við verðum að bíða eftir því, að þessi nefnd ljúki störfum sem allra fyrst svo að við þurfum ekki að vera að þrátta um þetta mál miklu lengur.



Herra forseti. Mér finnst það svolítið hlálegt þegar menn koma hér og draga í efa að hér sé um lögbrot að ræða. Ég held að það hafi afar rækilega komið hér fram, að hér er ekki aðeins um að ræða brot á einum lögum. heldur tvennum. þrennum. fernum eða jafnvel fleiri lögum. Það hefur verið minnst hér á kvikmyndaeftirlit. Lögum samkvæmt á kvikmyndaeftirlit að skoða allar kvikmyndir. Lögum samkvæmt annast sjónvarpið eigið kvikmyndaeftirlit. Það er sérstaklega tekið fram í útvarpslögum. Það hefur enginn aðili eftirlit með því efni sem þúsundir manna sjá í þessum lokuðu sjónvarpskerfum hér í Reykjavík. Hæstv. menntmrh. talar um að þetta sé ekki einfalt mál, ítrekar það hér hvað eftir annað. Það er sjálfsagt alveg rétt. En finnst mönnum það viðkunnanlegt ástand, að sjálfskipaðir sjónvarpsstjórar og útvarpsstjórar velji með einhverjum sjónarmiðum efni til handa almenningi án þess að fólk hafi nokkra möguleika til að hafa áhrif á það efni sem þar er sýnt? Auðvitað ógnar þetta ekki Ríkisútvarpinn, sagði hæstv. menntmrh. Ég er á öndverðri skoðun. Þetta ógnar Ríkisútvarpinu með nokkrum hætti. Það er afar stutt í það og um það talað, að tilkynningar og auglýsingar séu birtar í þessum kerfum. Hvernig er með skattheimtu af slíku, söluskatt af slíku og annað? Ég held að að menn ættu verulega að leiða hugann að alvöru þessa máls. Þó að menntmrh. leyfi sér að segja að þetta sé afar skoplegt í aðra röndina get ég ekki tekið undir það. Það er ýmislegt fleira í þessu sambandi, en ég vil ítreka þau tilmæli mín til hæstv. menntmrh. að hann óski þess við nefndina, sem er að endurskoða útvarpslögin og í eiga sæti fulltrúar allra þingflokka, að sú nefnd taki þennan þátt vandamálsins til sérstakrar athugunar og afgreiðslu og geri tillögur um lagabreytingar hið allra fyrsta.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika þetta: Það hefur enginn hv. þm., sem hér hefur tekið til máls, gert þá kröfu til hæstv. menntmrh., að hann kveði upp dóma í þessu máli á einn eða annan hátt. Hæstv. menntmrh. hefur lýst yfir þeirri skoðun sinni, að hér séu framin lögbrot. Hann hefur jafnframt lýst yfir því, að hann beini ekki þeim tilmælum til stjórnenda Ríkisútvarpsins sem sjálfstæðrar stofnunar, að þeir kæri lögbrotin.

Að sinni, sagði ég.

Að sinni, gort og vel. Ég stóð einhvern veginn í þeirri trú, að það væri hlutverk ráðh., aðila framkvæmdavaldsins, að sjá um framkvæmd laganna, gera ráðstafanir ef lög séu brotin, og þó að hæstv. dómsmrh. lýsi yfir því, að eftir því sem hann best viti hafi ekki einn einasti aðili kært þau lögbrot sem hér eru framin, þótt hæstv. dómsmrh. lýsi yfir því hér í þingsölum, staðhæfi ég að mér hefur ekki heyrst betur en hér hafi komið þm. eftir þm. og kært þessi lögbrot í eyru dómsmrh. Ef hann ætlar að skjóta sér á bak við að hann geti ekki sagt saksóknara fyrir verkum kynni hann einhvers staðar í fórum rn. að finna leyfi til að stemma stigu við lögbrotum, því hér eru framin lögbrot, mjög alvarleg lögbrot, og það kemur til kasta ráðh. að sjá til þess að réttir aðilar stemmi stigu við þeim. Ef á að bíða eftir því, að lögbrot helgist með hefð, með því að heimila það vitandi vits og með yfirlýsingu af því tagi, sem ráðh. hafa flutt hér, að lögbrot fái á sig rétt hefðar, vil ég aðeins minna á með hvaða hætti lögum er breytt vegna kröfu þúsunda og aftur þúsunda, segir hæstv. þm. Vilmundur Gylfason, sem talar mest um sæmd Alþingis.  (Gripið fram i: Hv. þm.)  Hann er það líklega, já. - Við höfum mörg dæmi um þetta. Ég vil minna hæstv. menntmrh. á það, vegna þess að atburðurinn gerðist í hans eigin kjördæmi og kjördæmi okkar beggja, að þegar kaupendum síldar á Hjalteyri hafði verið látið haldast uppi í þrjú ár að svíkja síldarmálið forna, sem var hektólítri, var lögunum breytt á þá lund, að það skyldu vera 136 lítrar í íslenskum hektólítra framvegis. Það er ekki með þessum hætti, hv. þm. Vilmundur Gylfason, sem lög eru sett.



Herra forseti. Það er orðið nokkuð um liðið frá því að ég bað um orðið og þess vegna margt af því komið fram sem ég vildi segja. En í fáum orðum sagt sýnist mér að hér hafi verið rædd tvö alls óskyld mál raunverulega. Annars vegar liggur ljóst fyrir, að vegna þeirrar tækniþróunar, sem orðið hefur, þarf að setja nýja löggjöf um þessi mál. Jafnframt fæ ég ekki séð að það sé rétt að biða lengi eftir því að höfða prófmál til að kanna hvort lög hafi verið virt eða hvort þau hafi verið brotin. Mér sýnist að þau hafi verið brotin, og ég held að það sé rétt að höfða prófmál í því skyni. Ég verð að segja að mér finnst saksóknari hafa verið ákaflega hógvær og aðgerðalítill á þessu sviði. Það má vel vera að hann hafi ekki fylgst með þeirri þróun sem þarna hefur átt sér stað, eða þá að hann telji hana rétta samkv. lögum. En það hlýtur að liggja alveg ljóst fyrir, að þar til lögum hefur verið breytt hljóta menn að vera dæmdir samkv. þeim lögum sem eru í landinu. Komi menn með tillögur um sakaruppgjöf er það þriðja málið. Það þyrfti þá alveg sérstaklega að taka það fyrir hér í sölum þingsins.



Herra forseti. Þetta hafa verið mjög undarlegar umr. á marga lund. Auðvitað liggur það fyrir í barnaverndarlögum að allar kvikmyndir eigi að skoða áður en börn hafa tækifæri til að sjá þær. Þar er náttúrlega átt við, að ef verslað er með kvikmyndir á að sjálfsögðu að gera það. Ég held að það sé alveg skýrt í 58. gr. þeirra, að ef um sölu á myndsegulbandstækjum á að vera að ræða hér verður að óbreyttum lögum að koma einhverju eftirliti við varðandi það myndefni. Annars stóð ég aðallega upp til að ítreka það, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði, að auðvitað er algerlega óþolandi að einstakir ráðh. lýsi því hér yfir í þingsölum, að þeim sé kunnugt um að lög hafi verið brotin, sem liggur jafnvel varðhald við, - það eru ekki aðeins sektir, það er varðhald við brotum á þessum lögum, - og þá skuli vera látið duga að setja nefnd í málið. Það dugir auðvitað ekki. Úr því að þetta mál er komið eins langt og það er komið nú verður ekki hjá því komist að Rannsóknarlögregla ríkisins taki það til meðferðar. Ég vænti þess, að óþarfi eigi að vera að þm. snúi sér til forseta Sþ. og biðji hann að hafa afskipti af málinu beint til þess að nauðsynleg rannsókn geti farið fram. Það ætti að vera tryggt án þess. Um leið og orð hafa fallið í þessum ræðustól, eins og hér hefur verið, er það auðvitað krafa, ekki aðeins einstakra þm., þingsins sem stofnunar, heldur borgaranna allra, að gangskör verði gerð að því að athuga af réttum aðilum, hvort um lögbrot sé að ræða, og síðan höfðuð mál eins og lög segja til um. Það er ekki geðþóttaákvörðun ráðh. að skipa nefnd í málum. Það hefur enginn gefið þeim slíkt vald. Það hefur enginn beðið þá að dæma dóma. Þeir eiga að reyna að framfylgja lögum. Þeirra umboð tekur ekki til þess að ráða lögum eða ákveða hvernig þeim sé framfylgt, heldur að fylgjast með því og hafa eftirlit með því, að opinberar stofnanir og borgararnir fari að lögum.



Herra forseti. Hv. þm. fara að verða ýmsu vanir í ræðuhöldum hér á hinu háa Alþingi. Ég verð að játa að ég minnist þess ekki að hafa setið undir jafnfurðulegum ræðuhöldum og hæstv. tveir ráðh. hafa haft um hönd hér nú. Hæstv. menntmrh. segir að í þessu efni hafi fólk tekið lögin í sínar hendur. Og hvaða ráð sér hann þá? Hann segir að það eigi að lofa því að „rasa út“. Mér dettur í hug, af því að ég var að horfa á ógnarlegan bruna í morgun, hvort væri kannske ráð að láta brennuvarginn rasa út. Það eru sumir sem halda því fram, að fangelsi sé ekki góður uppeldisstaður. Og hann hefur skipað 10 manna nefnd í málið - 10 manna nefnd - og svo kemur hæstv. dómsmrh. og fagnar þessari nefnd og segir að hann hafi enga kæru fengið, það hafi enginn hringt í lögguna út af þessu máli. Hér dynja kærurnar á sjálfri löggjafarsamkundunni frá þjóðkjörnum fulltrúum, - dynja kærurnar, lögbrot eru upplýst á allt að fjórum aðalbálkum laga, en hæstv. dómsmrh. fagnar því, að hæstv. menntmrh. er búinn að setja 10 manna nefnd og meira að segja valinkunnan mann í formennsku hvað þá meir, þannig að það er vandað til hlutanna. - Ég á ekkert einasta orð yfir þessum málflutningi. Ég verð að segja það, að ef ég væri einn af stjórnarsinnum hefði ég fyrir löngu gengið út úr þessum sal og hengt mig.



Herra forseti. Ég verð að segja að ekki skána nú ræðuhöldin eftir að 4. þm. Austurl. tók til máls áðan. Varla var hægt að segja að bitastætt væri í ræðu hans sem annars eru oft skemmtilegar og ágætar, sérstaklega skemmtilegar. En satt að segja sá ég hann fyrir mér í alveg nýju ljósi og reyndar suma aðra, eins og tvo ágæta félaga mína úr Norðurlandskjördæmi eystra. Alla þessa menn hef ég þekkt að því að vera fremur mannúðarlega í hugsun og síst af öllu refsiglaða. Ef það er nú talið til ágætis mönnum hér í þinginu að vera refsiglaðir fram úr hófi líst mér ekki orðið á það. Ég held nefnilega að menn verði að gæta sín svolítið í þessu. Vissulega hefur það komið fram í ræðum mínum, að telja megi víst að einhver lög hafi verið brotin í sambandi við þetta vídeómál í Reykjavík og kannske víðar. Það er alveg ljóst, en vandinn er að bregðast rétt við þessu. Ég hef talið að höfuðatriðið sé að bregðast við þessu á þann hátt, að við getum sett okkur skynsamlegar frambúðarreglur um þetta. Ég held nefnilega að menn geri allt of mikið úr því að þessi lögbrot, þó einhver kunni að hafa verið, séu svo voðaleg að einhverjum óbætanlegum almannahagsmunum sé ógnað, eins og t. d. þegar menn eru að bera þetta saman við það þegar brennuvargur gengur laus eða menn eru að bera það saman, hvort slík lög kunna að verða brotin eða hvort maður leggur bíl sínum rangt á bílastæði. Allur slíkur samanburður er auðvitað út í loftið. Það verður að meta hvert sérstakt atriði fyrir sig og vera ekki að bera það saman við eitthvað annað eða taka dæmi af öðru. Ég held að þegar upp er staðið séum við öll sammála í meginatriðum um þetta mál, að það þurfi að setja reglur um notkun og nýtingu þessarar nýju myndbandatækni. Það er einmitt það sem verið er að vinna að. Ég held að það séu mjög eðlileg vinnubrögð að það sé sett nefnd, sem í sitja ýmsir sérfræðingar, og hún njóti forustu góðs lögfræðings, eins og í þessu tilfelli er, þar sem er prófessor Gaukur Jörundsson. Ég hygg að það sé einmitt þess háttar nefnd sem á að fjalla um þetta. Hún er að störfum nú og mun fljótlega skila áliti.- Þetta er flókið mál, við skulum viðurkenna það, og hafi verið framin lögbrot er það auðvitað slæmt. En ég segi það enn og aftur: Ég hef ekki trú á allri þeirri refsigleði sem hér hefur komið fram í orðum annars mannúðarfullra alþm.



Virðulegi forseti. Ég hlustaði á hv. þm. Austurl., Sverri Hermannsson, með athygli. Ekki veit ég hvort ég harma að hann er ekki stjórnarþm. Einhvern tíma á hann kannske eftir að verða stjórnarþm. Hann horfði á mikinn bruna í næsta nágrenni við sig í morgun, sem við hörmum náflúrlega. Þar varð mikill skaði. Ég vona að það hafi ekki komið sót á þær þrifalegu rúður sem hjá honum eru, hann hafi haft gott útsýni. En þetta mál, sem hér er á dagskrá, er ekkert gamanmál. Hér eru lög brotin af ungum mönnum vegna þess að lögin eru gömul og ná fram í tímann, ná yfir tækni framtíðarinnar. Það eru lög sem eru sett fyrir löngu og ná yfir þá tækni sem er að þróast frá degi til dags. Auðvitað fleygir tækninni fram, við vitum ekkert hvað kemur á eftir myndsegulböndum, en lögin útiloka notkun þeirra tækja sem eiga eftir að koma. Það þarf að endurskoða og það þarf að breyta lögunum og það þarf að leyfa þá starfsemi sem myndvarp heitir á dagskrá hér í dag. Lögin mega ekki hefta þróun tækninnar. Alls ekki má undir neinum kringumstæðum koma í veg fyrir að Íslendingar geti frá degi til dags, frá ári til árs, skulum við segja, nýtt sér það sem er tímans tákn hverju sinni. Hér eru ungir menn að hrista af sér hlekki sem hefta athafnafrelsi nýrra kynslóða vegna lagasetningar fortíðarinnar. Við skulum hafa það í huga. Þeir eru að grípa tækifærið á líðandi stund. Ungir menn verða að fá að gera það á hverjum tíma. Ég styð frjálsa samkeppni í útvarpi, ég styð frjálsa samkeppni í sjónvarpi, og sjálfstæðismenn hafa ályktað um það frelsi. Ég tel að það eigi að breyta lögunum til aukins frelsis fyrir einstaklingana.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 52 lagt fram fsp. til dómsmrh. svohljóðandi: Hvort er þess að vænta, að senn sjái fyrir endann á útgáfu nýs lagasafns, eða hversu verður henni háttað?“ Síðasta lagasafn var gefið út 1973. Upplag þess er af svo skornum skammti, að í Þórshamri, þar sem eru nefndaherbergi þingsins, hafa ekki verið til eintök af lagasafninu sem þm. gætu notað við nefndarstörf sín og hefur þurft að senda í önnur hús ef nauðsynlegt hefur þótt að fletta upp lögum. Aðeins til að gefa hugmynd um þann mikla lagafjölda, sem við bætist á hverju ári, hef ég gert athugun á því s. l. 5 ár. Árið 1976 voru 63 lög samþykkt, 1977 108, 1978 82, 1979 63 og 1980 97. Í lögum um laganefnd frá 1929 er gert ráð fyrir að lagasafn skuli gefið út að nýju a. m. k. á 10 ára fresti og þá gætt þeirra breytinga sem orðið hafa á löggjöfinni. Þetta eru nú úrelt lög orðin, hálfrar aldar gömul, og óhjákvæmilegt að nýtískulegri vinnubrögð séu tekin upp en verið hefur þannig að lagasafnið megi oftar koma út eða þá hægt sé að nýta, kannske í breyttri útgáfu, jafnvel lausblaðabindi, - ég hef ekki vit á því, hvort hægt sé að beita tölvutækni í sambandi við útgáfu lagasafns. Það má öllum ljóst vera, að bæði löggjafarstarf og dómsstörf eru mjög erfið eins og sakir standa. Það þarf sérfræðinga til að ganga úr skugga um hvaða lög gildi um einföldustu efni. Þetta er náttúrlega ófremdarástand sem veldur mönnum óþægindum, töfum, fyrirhöfn og kostar stórfé fyrir borgara landsins, eins og auðvelt er að sýna fram á. Þessi fsp. er lögð fram til að reka á eftir því, ef hægt yrði, að nýtt lagasafn yrði gefið út, og spurt hvort þess sé að vænta, að senn sjái fyrir endann á útgáfu nýs lagasafns, eða hversu henni verði háttað.



Herra forseti. Lagasafn kom síðast út árið 1974 og er efni þess miðað við 1. okt. 1973. Efni þess hefur að sjálfsögðu tekið breytingum og því er þegar orðið tímabært að hefjast handa um útgáfu nýs safns. Útgáfa lagasafns 1973 var undir stjórn dr. Ármanns Snævars hæstaréttardómara, sem einnig annaðist ritstjórn lagasafns 1963 og var meðritstjóri lagasafns 1954. Nokkuð er síðan farið var að huga að útgáfu nýs lagasafns. Á fyrri hluta árs 1979 áttu sér stað viðræður dr. Ármanns og þáv. dómsmrh. og sendi dr. Ármann ráðh. minnisgreinar um útgáfu lagasafns í aprílmánuði það ár. Um sumarið ræddu fulltrúar rn. við forstjóra Ríkisprentsmiðjunnar Gutenberg um möguleika prentsmiðjunnar til að taka verkið að sér og prenttækniatriði. Við stjórnarskipti í október tók málið nýja stefnu. Ráðh. ritaði lagastofnun Háskólans bréf, dags. 30. okt. 1979, þar sem stofnuninni var falið að sjá um útgáfu nýs lagasafns sem gefið yrði út af rn. Var Lagastofnun falið að skipa ritstjórn til að annast undirbúning og framkvæmd útgáfunnar að höfðu nánara samstarfi við rn. Lagastofnun svaraði þessu bréfi 14. nóv. 1979. Féllst stjórn stofnunarinnar á að taka að sér verkið, ef um semdist að öðru leyti, en taldi nauðsynlegt, áður en lengra yrði haldið, að ræða nánar við rn. um framkvæmd verkefnisins, og taldi rétt að gert yrði samkomulag um þessi atriði milli rn. og Lagastofnunar. Í byrjun febrúar 1980 kynnti forstöðumaður Lagastofnunar rn. drög að samningi um útgáfuna. Málið lá síðan niðri nokkra hríð. Í lok október síðasta árs fóru fram óformlegar viðræður milli fulltrúa rn. og forstöðumanns Lagastofnunar og forseta lagadeildar. I febrúar s. l. ræddu síðan um málið ráðuneytisstjóri og forstöðumaður Lagastofnunar og skyldi málið þá tekið fyrir á aðalfundi Lagastofnunar. Í framhaldi af þeim fundi lagði forstöðumaður fyrir hönd Lagastofnunar til að hlutverkum við útgáfu safnsins yrði skipt sem hér greinir: l. Lagastofnun hafi með höndum þessi verkefni: 1. Að skipuleggja útgáfu lagasafnsins, að búa handrit til prentunar og lita eftir framkvæmd verksins. 2. Að sjá um samningu efnisyfirlits, skráa og lykla. 3. Að annast allan prófarkalestur. 4. Að ráða ritstjóra, einn eða fleiri, og aðra starfsmenn til að vinna framangreind verkefni eftir því sem ástæða þykir til. II. Dómsmrn. hafi með höndum þessi verkefni: 1. Að velja prentsmiðju og önnur bókagerðarfyrirtæki til prentunar og bókbands og annast allar samningsgerðir við þau. 2. Að ákveða ytra útlit ritsins, svo sem pappír, leturgerð, brot og band. 3. Að annast allar útborganir, aðrar fjárreiður og reikningshald vegna verksins. 4. Að sjá um dreifingu ritsins. III. Lagastofnun og dómsmrn. hafi þó samráð um öll atriði er greinir hér að framan. IV. Lagastofnun og dómsmrn. ákveði sameiginlega þóknun ritstjóra og annarra starfsmanna sem vinna að undirbúningi útgáfu. V. Lagastofnun láti í té án endurgjalds húsnæði og aðra aðstöðu til að vinna verkið. Dómsmrn. greiði annan kostnað við verkið, svo sem laun ritstjóra og annarra starfsmanna, þ. á m. vélritara. VI. Forstöðumaður Lagastofnunar staðfesti alla reikninga fyrir verk sem unnin eru í umsjón stofnunarinnar. VII. Lagastofnun fái endurgjaldslaust 25 eintök af lagasafninu í þeim búningi sem það ber á almennum markaði. Varla þarf að taka það fram, að gengið er að því vísu að allar tekjur af sölu lagasafnsins gangi til dómsmrn. Nokkrar viðræður hafa síðan átt sér stað milli forstöðumanns og fulltrúa rn., m. a. um skipun ritstjórnar. Þá hefur verið unnin nokkur undirbúningsvinna, en tveir laganemar hafa í haust unnið að því að færa inn lagabreytingar til undirbúnings efnisskrár. Á fundi Lagastofnunar 25. sept. s. l. var síðan kosin ritnefnd lagasafns og ritstjóri. Voru kosnir í ritnefnd: Ármann Snævarr hæstaréttardómari, formaður, Björn Friðfinnsson fjármálastjóri og Sigurður Líndal prófessor. Ritstjóri var kosinn Björn Þ. Guðmundsson prófessor. Ráðuneytið hefur síðan staðfest tillögur Lagastofnunar um verkaskiptingu við útgáfu safnsins. Umsjónarmaður að hálfu rn. með allri útgáfunni er Ólafur Walter Stefánsson skrifstofustjóri. Ég hef hér rakið nokkuð undirbúning að útgáfu nýs lagasafns, sem fallast má á að dregist hafi um of, en á því eru nokkrar skýringar, sem eigi skulu raktar hér. Hvenær er þess þá að vænta, að nýtt lagasafn komi út? Ég hef lagt á það ríka áherslu, að útgáfan verði í svipuðu formi og undanfarið, en að nýtt verði sú prenttækni sem komið geti að haldi gagnvart síðari tíma. Á þessu stigi verður erfitt að segja til um útgáfutíma. Frágangur handrits til prentunar tekur nokkra mánuði. Óvarlegt er að ætla minna en eitt ár til bókagerðarvinnu. Nýs lagasafns er naumast að vænta fyrr en á árinu 1983. Má það eigi síðar verða, en þá verður núverandi lagasafn 10 ára gamalt. Á það mun ég þó leggja ríka áherslu, að allri vinnu verði hraðað svo sem verða má.



Herra forseti. Ég hygg að það sé eðlileg þróun, að Lagastofnun Háskóla Íslands hafi þetta verkefni með höndum, þó allur hafi sá ferill orðið flóknari og fjölbreytilegri en ætlað var. En erindi mitt hingað er að spyrja hæstv. ráðh. um það, sem oft hafa verið hugmyndir uppi um, hvort lagasafnið verði gefið út á lausum blöðum. Miklu auðveldara væri þá, þegar lögum hefur verið breytt - en fram kom hjá fyrirspyrjanda að upp undir 100 lög bætast við á hverju ári - að taka út það, sem þarf að breyta, og bæta inn því, sem hefur komið nýtt, án þess að spilla heildarverkinu. Það er augljóst að þegar 10 ár líða milli útgáfu lagasafna, eins og hér er verið að lýsa, veldur það viða miklum óþægindum og miklu víðar en í þingnefndum á hinu háa Alþingi. Mig langar að spyrja dómsmrh.: Hvað miðar þeim hugmyndum eða hefur eitthvað verið um það fjallað frekar að lagasafn verði gefið út á lausum blöðum til að auðvelda allt þetta starf? Það virðist sem smæð þjóðfélagsins valdi því, að lagasafn sé svo sjaldan gefið út sem raun ber vitni, en það veldur aftur miklum óþægindum. Spurning mín til hæstv. ráðh. er því þessi: Hvað miðar hugmyndum um lagasafn á lausum blöðum?



Ég vil þakka hæstv. ráðh. hans svör. Eins og fram kemur er þetta allt á síðasta snúningi. En ég skildi hæstv. ráðh. svo, að það ætti að vera tryggt að ekki mundi standa á fjármagni til að útgáfan geti gengið eins hratt fyrir sig og kostur er. Það má auðvitað hugsa sér margt í sambandi við lagasafnið, löggjafarstarf og annað. Sú hugmynd hefur skotið sér niður, að kannske væri rétt að á bókasafni Alþingis væri lagasafn þar sem inn væru færðar þær lagabreytingar, sem orðið hefðu, með aðgengilegum hætti þannig að þm. gætu þar gengið að lögum eins og þau eru á hverjum tíma. Það er einnig hugsanlegt, að hér á Alþingi sé maður sem komi í stað laganefndar og leiðbeini þm. um hvað séu landslög, hvaða lög gildi um hvaða atriði. Um þetta hef ég oft hugsað, en auðvitað er nauðsynlegt að þær hugmyndir verði betur þróaðar en svo að ég sjái ástæðu til að reyna að gera grein fyrir þeim hér. Ég sem sagt þakka ráðh. fyrir svör hans og vænti þess, að hann beiti sér fyrir því, að nægilegt fjármagn verði til þess að þetta starf geti gengið eins hratt og kostur er.



Herra forseti. Ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því, að hægt verði að hraða útgáfunni svo sem frekast er kostur, eins og hv. fyrirspyrjandi drap á. Út af fsp. hv. 9. þm. Reykv., hvað miði hugmyndum um lagasafn á lausum blöðum, skal tekið fram að þessi hugmynd er í athugun sem og fleiri hugmyndir sem varða útgáfu lagasafns í framtíðinni. Sannleikurinn er sá, að öllum er ljóst að það er of lítið að gefa lagasafn aðeins út á 10 ára fresti. En þarna vorum við komnir í algjöra tímaþröng svo að við sáum þess ekki nokkurn kost að breyta um útgáfuform. Það hafa komið fram ýmsar hugmyndir um að breyta þessari útgáfu og bæta hana. Á Norðurlöndum mun besta lagasafnið og það safn, sem mest er til vandað, vera „Karnov-safnið“ danska, en það er dýr útgáfa og þarf að hyggja vel að því. Ég sá ekki annan kost en láta gefa lagasafnið út nú sem næst í þeirri mynd sem verið hefur. En það eru ýmsar hugmyndir á lofti um það, hvernig eigi að haga þessari útgáfu til frambúðar, svo sem hvort eigi að flokka lögin eftir efni, eins og nú er gert, eða hvort þeim skuli skipa í tímaröð, hvort þau eigi að vera á lausum blöðum eða með öðrum hætti. Allt þetta er til athugunar. En eins og nú horfir verðum við fyrst og fremst að einbeita okkur að því að lagasafnið geti komið út sem allra fyrst og þá í svipuðu formi og verið hefur.



Herra forseti. Nú er liðið um það bil 11/2 ár síðan samþykkt var hér á Alþingi þáltill. um kaup og sölu á fasteignum sem fól í sér endurskoðun á lögum um fasteignasölu. Þrátt fyrir að svo langur tími sé liðinn hefur slík endurskoðuð löggjöf um fasteignasölu ekki verið lögð fram hér á hv. Alþingi. Reyndar er mér ekki kunnugt um hvort yfirleitt hafi nokkuð verið gert í þessu máli af hálfu rn. síðan þessi þáltill. var samþykkt. Því þykir mér ástæða til að spyrja hæstv. dómsmrh. og hef lagt fram um það fsp. sem hljóðar svo: „Hvað líður framkvæmd á þál. sem samþykkt var á Alþingi 29. maí l980 um kaup og sölu á fasteignum er fól í sér endurskoðun á lögum um fasteignasölu, nr. 47/1938, og öðrum reglum sem um fasteignaviðskipti gilda?“



Herra forseti. Spurt er hvað liði framkvæmd þál. frá 29. maí 1980 um kaup og sölu á fasteignum er fól í sér endurskoðun á lögum um fasteignasölu nr. 47/1938 og öðrum reglum sem um fasteignaviðskipti gilda. Prófnefnd fyrir löggilta fasteignasala, sem starfar samkvæmt gildandi lögum um fasteignasölu, hefur tekið saman drög að frv. til nýrra laga um löggilta fasteignasala. Eru þau drög til athugunar í rn. og er þess að vænta, að unnt verði að leggja fyrir yfirstandandi Alþingi frv. til l. um löggilta fasteignasala.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. greinargóð svör hans og fagna því, að hreyfing er á þessu máli og við megum vænta þess, að fyrir þetta þing verði lögð fram endurskoðuð löggjöf um fasteignasölu. Ég tel mjög mikla nauðsyn á að slík endurskoðun fari fram á þessari löggjöf þar sem betur væri tryggð en nú er gert réttarstaða kaupanda og seljanda til að koma á bættum viðskiptaháttum í fasteignasölu, en reynslan sýnir að full ástæða er til að tryggja betur með lagasetningu en nú er gert slík viðskipti í fasteignasölu til að fyrirbyggja óþarfaágreining og koma í veg fyrir fjárhagslegt tjón sem af slíkum viðskiptum getur skapast. Það segir sig sjálft, að um er að ræða gífurlega fjármuni í slíkum viðskiptum og oftast aleigu fólks, þannig að mikilvægi fullkominnar og nákvæmrar lagasetningar um slík viðskipti hlýtur að vera ótvíræð, enda hagsmunir margra í húfi að vel sé frá slíku gengið. Ég ítreka þakklæti mitt til ráðh. fyrir greinargóð svör.