Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég vil minna þingmenn á að kenna þingmann við kjördæmi eða nefna hann fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Fyrst ætla ég nú bara að segja hv. þingmanni til fróðleiks að ég hef alltaf talað fyrir hraustlegu auðlindagjaldi. Ástæðan fyrir því að ég segi hraustlegt en ekki hóflegt er að sumir mistúlka hugtakið hóflegt auðlindagjald á þann veg að það eigi að vera samkvæmt óskum þess sem gjaldið leggst á. Mér finnst ég kenna nokkurn keim af þeirri afstöðu í því frumvarpi sem hér er til umræðu. Hraustlegt auðlindagjald er auðvitað þannig að allir þeir sem það er lagt á eru þokkalega ósáttir við það en það er hins vegar rétt. Þeir sem þurfa að greiða það bölva því eðlilega og telja það alveg í hæsta lagi en það er rétt, fyrir mér er það skilgreiningin á hraustlegu auðlindagjaldi. Ég ætla nú ekki, af því að ég er ekki hagfræðingur og ekki sérfræðingur í auðlindarentu og skilgreiningu á henni, að útskýra það í of miklum smáatriðum. En það er auðvitað ekki þannig að auðlindarenta sé fasti, eins og ég sagði áðan í ræðunni, og sé þar af leiðandi sú sama í öllum greinum. Hún getur verið ólík í ólíkum greinum vegna þess einfaldlega að arðsemin er ólík í ólíkum greinum. Þá er arðurinn af aðganginum að auðlindinni mismikill. Það þýðir á móti að verðmætið af nytjum hennar er mismikið og þess vegna er eðlilegt að gjaldið sem innheimt er sé mismikið.

Virðulegi forseti. Hv. Árni Páll Árnason, þú ert nú samt búinn að tala hérna í 40 mínútur eins og sérfræðingur í auðlindarentu  Að ætla að fara að ákveða það eins og tillaga minni hlutans er - hún er sú að hækka bara af því að þeim finnst auðlindarentan of lág á bolfisk, þá á bara að hækka hana. Þeir eru alveg sáttir við að útreikningar passi við uppsjávarfiskinn af því að hann hækkaði en hitt lækkaði og þá á bara að breyta því svona eins og einhverjum dettur í hug.

Ég vil enn og aftur minna þingmenn á að kenna þingmann við kjördæmi eða nefna fullt nafn hans, ekki að ávarpa í 2. persónu.

Virðulegi forseti. Aftur til áréttingar; á bls. 2 í áliti minni hlutans, sem er afskaplega gott plagg og ég hvet hv. þingmann til að lesa vandlega vegna þess að þar er vitnað í auðlindastefnunefndina frá 2012 í september, segir, með leyfi forseta: „Auðlindarenta myndast m.a. í atvinnugrein sem byggir á sérleyfum til nýtingar náttúruauðlinda. Hún er sá umframhagnaður sem eftir stendur þegar atvinnugreinin hefur greitt allan rekstrarkostnað og staðið undir eðlilegri ávöxtun þess fjár sem bundið er í greininni með tilliti til þeirrar áhættu sem í rekstrinum felst.“ Með öðrum orðum, auðlindarentan getur verið mjög misjöfn. Hún getur verið misjöfn milli greina, hún getur verið misjöfn milli fyrirtækja eftir því hvernig aflasamsetningin er og á hvaða veiðum menn byggja fyrst og fremst. Hún getur verið misjöfn frá einum tíma til annars og það getur verið ólík áhætta af ólíkum tegundum. Þess vegna finnst mér besta leiðin til að ákvarða auðlindarentuna sú sem ég rakti í ræðu minni, sem er að það sé gert í frjálsum viðskiptum á markaði. Þá þarf nefnilega ekkert að þrasa um hvort hún sé of hraustleg eða of léttvæg. Þá er það bara þannig að fyrirtæki borga það verð sem þau sjá sér hag í að borga fyrir viðbótarveiðiheimild. Það er besti mælikvarðinn að frjálsar útgerðir í frjálsu samkeppnisumhverfi leggi með frjálsum hætti mat á hvað þær eru tilbúnar að borga á hverjum tíma og það ráði skilgreiningunni á auðlindarentunni. Ég hlakka nú bara til að vinna með hv. þingmanni að því að koma þessu mikla baráttumáli Samfylkingarinnar lengra en það hefur þegar komist.

Til svara eru fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Í síðustu viku ályktaði Evrópuráðsþingið um mál er varða aðskilnað stjórnmálalegrar og refsiréttarlegrar ábyrgðar stjórnmálamanna. Í framhaldi af því hefur hæstv. fjármálaráðherra réttilega, og ég vil hrósa honum fyrir það, mælt fyrir því að lög um landsdóm verði felld úr gildi og að sú stofnun verði lögð niður. Ég held að sú reynsla sem við gengum í gegnum á síðasta kjörtímabili í landsdómsmálinu hafi hvorki verið okkur til sérstaks ávinnings né virðingarauka eða skilað okkur miklum almennum ávinningi í íslenskri stjórnmálaumræðu. Ég tel líka að okkur beri skylda til þess að taka alvarlega ábendingar Evrópuráðsþingsins. Evrópuráðið skiptir miklu máli. Það er grundvallarstofnun í því stjórnkerfi sem komið var á í Vestur-Evrópu í kjölfar seinni heimsstyrjaldar og hefur verið burðarás í þróun lýðræðis og mannréttinda og eðlilegra stjórnarhátta. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé ekki sammála mér um að það skipti miklu máli að grípa ekki til einhvers hálfkáks nú heldur taka raunverulega af skarið og leggja af ákvæði um landsdóm í stjórnarskránni. Nú búum við svo vel að fyrir þessu þingi liggur frumvarp mitt og tveggja annarra þingmanna til staðfestingar á frumvarpi til stjórnarskipunarlaga frá síðasta þingi sem gerir okkur kleift að ráðast í slíka stjórnarskrárbreytingu án tafar og við þurfum ekki að bíða til loka kjörtímabils í því efni. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra 

Herra forseti. Spurningin um hvort staðfesta beri frumvarp sem samþykkt var á síðasta þingi til breytinga á stjórnarskránni getur staðið og ætti ávallt að standa alveg sjálfstætt óháð öðrum álitaefnum, en það er hægt að taka undir það með hv. þingmanni að það mundi þá skapast tækifæri til að gera þá breytingu. En við erum svo sem rétt að hefja umræðuna um það hvað taka ætti við. Ég sé það fyrir mér að við getum verið án landsdóms jafnvel þó að við ætlum að hafa skýr ákvæði í ráðherraábyrgðarlögum um að gerist menn brotlegir við lög sem gegnt hafa æðstu embættum, eins og ráðherrar, þurfi þeir að sæta ábyrgð vegna þess. Við erum svo sem komin langt á veg í þessari umræðu. Við munum þurfa að ræða það t.d. hvar vista eigi ákæruvaldið, hvort eða með hvaða hætti þingið ætti mögulega að hafa aðkomu að því, hvort menn ættu að treysta á það fyrirkomulag sem við erum með núna almennt í refsimálum eða hvort það ætti að koma upp einhverju sérstöku fyrirkomulagi vegna ráðherraábyrgðarlaganna. Það er umræða sem við eigum eftir að taka, en það er hárrétt hjá hv. þingmanni að stjórnarskrárbreytingin er liður í því og það er hugsandi að við getum hrint þeirri breytingu í framkvæmd strax á þessu kjörtímabili. Hitt er síðan algert aðalatriði, af því að við ræðum ályktun Evrópuráðsins, að það heyrist hátt og snjallt hingað til þingsins að 

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan setjast yfir það með þingmönnum úr öðrum flokkum að finna fyrirkomulag ráðherraábyrgðar sem við getum öll verið sátt við til framtíðar. En það hefur verið stefna jafnaðarmanna lengi að það eigi að vera eitt réttarkerfi í þessu landi fyrir alla, alveg eins og það á eitt að gilda um starfskjör alþingismanna og annarra í samfélaginu. Þess vegna höfum við ítrekað það, og hv. fyrrverandi þingmaður og hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, lagði fram frumvörp og tillögur um það árum saman að landsdómur yrði lagður af. Vandinn var að þær tillögur voru aldrei teknar til efnislegrar afgreiðslu vegna þess að það er svo flókið og snúið að breyta stjórnarskránni. Það var aldrei hægt að finna farveg fyrir breytinguna eða að mönnum fannst önnur mál brýnni. Þess vegna ítreka ég að tækifærið er núna. Það er tækifæri fyrir okkur að grípa núna þann möguleika að hægt sé að breyta stjórnarskránni með fulltingi þjóðarinnar á þessu kjörtímabili og að við getum gert það strax og ýtum því ekki á undan okkur. Ég held að það skipti miklu máli.

Virðulegi forseti. Það mun gefast nægur tími til að fara yfir tæknilegar hliðar þessa máls; hvernig stjórnarskrárákvæðið á að taka breytingum, hvernig við eigum að breyta öðrum lagaákvæðum sem um þetta fjalla. Á þessum tímapunkti, eftir ályktun Evrópuráðsins, er hins vegar aðalatriðið fyrir okkur í þinginu að heyra skilaboðin um að Evrópuráðinu þyki eitthvað hafa farið úrskeiðis, að menn hlusti eftir því að fólki finnist það fyrirkomulag sem menn störfuðu eftir á síðasta kjörtímabili, sem leiddu á endanum til útgáfu ákæru og síðan til meðferðar málsins fyrir landsdómi, vera algjörlega á skjön við nútímamannréttindi. Það líki því við dæmi í öðrum löndum sem við mundum meira að segja sjálf í þessum sal horfa til sem einungis fjarlægs möguleika á Íslandi á þessari öld. Það er mikið meginatriði og við eigum að ræða um hvernig við eigum að taka 

Herra forseti. Fréttir hafa verið að berast hingað í fjölmiðlum um njósnamál og hafa verið gerðar athugasemdir við það að bandarísk yfirvöld hafi staðið fyrir njósnum í ýmsum Evrópuríkjum. Utanríkisráðherra Bandaríkjanna lætur hafa það eftir sér nú nýlega að slíkar njósnir og njósnastarfsemi um bandamenn séu ekki óvenjulegar eða óeðlilegar í alþjóðasamskiptum. Ég tel að það sé mikið alvörumál ef þetta er rétt, sem það væntanlega er, vegna þess að enginn forsvarsmaður bandarískra stjórnvalda hefur í raun haldið öðru fram og mér finnst mikilvægt að við tökum þetta líka til umfjöllunar hér á landi. Þetta tengist meðal annars málefni Edwards Snowdens sem hefur komið til umræðu hér á Alþingi nýlega. Mér finnst mikilvægt að við ræðum þetta líka að því er varðar samskipti okkar við þau ríki sem hér eiga hlut að máli. Ég vil þess vegna inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því hvort honum sé kunnugt um að bandarísk stjórnvöld hafi njósnað um íslenska aðila, þar með talið stjórnvöld og stjórnmálamenn hér á landi. Og hvort utanríkisráðherra sé reiðubúinn til að krefja bandarísk stjórnvöld um upplýsingar um hugsanlegar njósnir sem beinst hafa að Íslandi. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hann sé sammála því mati bandarísks starfsfélaga síns að njósnir um bandamenn séu ekki óeðlilegar í alþjóðasamskiptum og hvort hæstv. utanríkisráðherra sé reiðubúinn að láta fara fram rannsókn á hugsanlegum njósnum gagnvart íslenskum aðilum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég held að það sé í upphafi mikilvægt að gera sér grein fyrir því að væntanlega - nú er kannski ekki allt alveg staðfest og á hreinu með þetta mál allt saman, en það ætti ekki að koma okkur á óvart að öflugustu og stærstu ríki heims stundi einhverja njósnastarfsemi enda hefur komið í ljós að bresk stjórnvöld eru með eitthvert svona batterí á sínum snærum. Það er hins vegar alvarlegt ef satt reynist að stjórnvöld, hverju nafni sem þau heita, séu að njósna um sína helstu bandamenn og ég held að það kalli að sjálfsögðu á skýringar, í það minnsta að það sé þá upplýst hvort það hafi átt sér stað. Það er ekki ljóst að mínu viti hvað er algerlega satt og rétt í þessum fréttaflutningi en svo virðist vera að einhvers konar starfsemi hafi verið gagnvart bandamönnum innan Evrópu og Evrópusambandsins og höfum við að sjálfsögðu áhyggjur af því. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur krafið Bandaríkjamenn svara og við fylgjumst grannt með hvernig það mál mun þróast. En við höfum nú þegar, svo að það sé sagt, gert athugasemdir við bandarísk stjórnvöld hér á Íslandi, þ.e. við höfum haft samband við sendiráðið í Reykjavík og í gegnum sendiráð okkar í Washington og komið athugasemdum okkar á framfæri og spurt þeirrar spurningar eða sagt að það hljóti að vera óheppilegt og jafnvel óhugsandi að bandarísk stjórnvöld hafi stundað slíka starfsemi á Íslandi og það sé þá þeirra að svara því. Það er sá bolti sem við sendum í rauninni til þeirra. En við eigum að sjálfsögðu ekki að vera það barnaleg að halda, séu einhver erlend ríki að njósna um önnur ríki í Evrópu eða annars staðar, að við séum eitthvað undanskilin þar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir hreinskiptin svör hvað þetta snertir. Mér finnst mikilvægt að fram komi hjá ráðherranum að þegar hafi verið haft samband, utanríkisþjónustan hafi verið notuð til að hafa samband við bandarísk stjórnvöld. Mér finnst hins vegar áríðandi að menn tali enga tæpitungu í því efni og bandarísk stjórnvöld séu krafin skýrra svara um hvort slík njósnastarfsemi gagnvart íslenskum aðilum hafi átt sér stað. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að gera það. Ég heyri líka að hæstv. utanríkisráðherra er ekki sammála leiðarahöfundi Morgunblaðsins í dag sem finnst það bara gott á njósnarana að hafa þurft að hlusta á það sem talað er í höfuðstöðvum Evrópusambandsins. Hæstv. utanríkisráðherra lítur það greinilega alvarlegum augum og það er ágætt. Ég vil líka að lokum spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvaða áhrif hann telur, ef þetta reynist nú rétt sem ég tel að sé talsverður fótur fyrir, að slíkar njósnir kynnu að hafa á samskipti ríkjanna.

Virðulegi forseti. Ég er ekki búinn að lesa leiðara Morgunblaðsins í dag en heyri á hv. þingmanni að hann hafi verið áhugaverður. Ég vil segja við hv. þingmann að við munum að sjálfsögðu fylgjast mjög grannt með framvindu þessa máls. Ég hef trú á því að þetta geti undið upp á sig að því leyti til að það munu eðlilega vakna spurningar hjá fleiri ríkjum en bara hjá Evrópusambandinu, t.d. Bretlandi, Bandaríkjamenn og fleirum. Við þurfum að fylgjast náið með því. Ef ástæða er til að krefjast einhverra frekari upplýsinga eða svara hjá bandarískum stjórnvöldum eða öðrum stjórnvöldum sem eru grunuð um eitthvað slíkt þá munum við að sjálfsögðu fylgja því eftir og gera það. Ég ætla ekki að segja til um að svona uppákoma þurfi að hafa alvarlegar afleiðingar á samskipti ríkja. Það er nú einu sinni þannig að samskipti ríkja, hvort sem það eru Bandaríkin eða aðrir, eiga sér stað á margvíslegum nótum. Það eru alls konar mál í gangi en ég ætla ekki að standa hér og segja að þetta komi til með að hafa einhverjar alvarlegar afleiðingar. Það er hins vegar mjög slæmt ef við teljum að vinir okkar séu að hlera eða njósna um okkur, þá er það aldrei þægilegt.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að vera hér í dag og fá tækifæri til að ávarpa þingið í fyrsta sinn með fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um fyrirhugaðar breytingar hjá LÍN. Ég vil byrja á að útskýra málið aðeins. Vegna kröfu á Lánasjóð íslenskra námsmanna um niðurskurð hefur stjórn hans ákveðið að hækka einingafjölda með þeim hætti að háskólanemar verði að ljúka 22 einingum á önn í stað 18 til að vera taldir lánshæfir. Ef skoðað er undanþáguákvæði í reglugerð LÍN er ljóst að ákveðnir hópar sem geta átt í miklum erfiðleikum með að ljúka þessum einingafjölda falla ekki undir þetta undanþáguákvæði. Hóparnir sem áhyggjur mínar beinast helst að eru einstæðir foreldrar barna sem eru eldri en 12 mánaða, einkum mæður, sem þurfa auk þess að stunda nám og sinna barnauppeldi, að vinna með skóla til að ná endum saman. Jafnframt beinast áhyggjur mínar að foreldrum langveikra og/eða fatlaðra barna en foreldragreiðslur til þeirra vegna umönnunar barnanna falla niður við upphaf náms. Einn annar hópur sem ég lít svo á að þessi breyting geti komið illa við er fatlað fólk sem ekki flokkast sem 75% öryrkjar en á í erfiðleikum með að ljúka fjölda eininga, oft vegna skorts á einstaklingsmiðuðu námi og viðeigandi aðstoð. Ef umræddar breytingar LÍN taka gildi munu þessir nemendur þurfa að bæta við sig umtalsverðum fjölda af einingum þar sem fjórðungur af námskeiðum, t.d. í Háskóla Íslands, er til 10 eininga. Getur það haft þær afleiðingar að sumir nemendur munu eiga í frekari hættu vegna álags á að falla og uppfylla þar með ekki skilyrði til námslána eða geta ekki stundað nám yfir höfuð. Vil ég því spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, í ljósi áherslu ríkisstjórnarinnar á að efla menntakerfið með fjölbreyttum hætti, með hagsmuni nemenda og þjóðarinnar að leiðarljósi, hvernig hann telji að hægt sé að koma í veg fyrir mismunun þessara hópa hvað varðar tækifæri til háskólanáms, ef þessi breyting LÍN á fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Nú síðar í dag mun ég funda með fulltrúum námsmannahreyfinganna til að ræða þær athugasemdir sem hafa komið fram í kjölfar þeirrar ákvörðunar sem var tekin á fundi stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Ég tel rétt að ítreka í upphafi máls míns að með því að taka upp kröfuna um 75% námsframvindu er í raun og veru verið að taka upp sömu kröfu og var hér fyrir örfáum árum síðan. Öll þau mál og allar þær athugasemdir sem er verið að benda á hér og hefur verið bent á í umræðunni voru að sjálfsögðu líka til staðar þá. Ég vil einnig benda á að almenna krafan á Norðurlöndum varðandi námsframvindu er 75%. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að það verða uppi ýmsar aðstæður í þessu kerfi hjá okkur sem nauðsynlegt getur verið að bregðast við, sérstaklega t.d. eins og var bent á í fyrirspurninni sem snýr m.a. að fötluðum, foreldrum langveikra barna og einstæðum foreldrum. Það eru allt atriði sem ég mun alveg örugglega ræða við talsmenn stúdenta í dag. Ég bendi á að nú þegar eru úrræði inni í reglum lánasjóðsins sem snúa að þeim hópum og það er sjálfsagt mál og nauðsynlegt að fara nákvæmlega yfir það, m.a. á þessum fundi í dag, hvort þar séu atriði sem hægt er að bregðast við sérstaklega og er nauðsynlegt að taka til skoðunar. En ég ítreka þetta: Verið er að taka upp sama kerfi og var hér fyrir örfáum árum síðan, sama fyrirkomulag og er á Norðurlöndunum. Ég bendi líka á, og það hefur svolítið gleymst í þessari umræðu, að um leið og verið er að gera þetta er verið að ganga frá því og leggja það til að námslánin hækki um 3%, sem er mjög mikilvægt til að halda nokkurn veginn í við aukna verðbólgu. Samantekið er í sjálfu sér í engu verið að slá af kröfu um félagslega aðstoð í námslánakerfinu og það er alveg sjálfsagt mál og nauðsynlegt að bregðast við öllum þeim athugasemdum sem koma upp um þá hópa sem hv. fyrirspyrjandi nefndi í fyrirspurn sinni.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir góð svör. Það vekur ánægju mína að þessi fundur skuli fara fram á eftir og ég bind vonir við að þetta verði rætt þar. Ég vil hins vegar bregðast við því sem kom fram í máli hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Þrátt fyrir að verið sé að gera breytingar, færa frá því sem er núna og yfir í það sem var áður, eru það ekki endilega rök í sjálfu sér. Væntanlega breyttum við úr því sem var áður í eitthvað annað af því að það var ekki gott. Annað sem ég vil benda á er að mér finnst ekki heldur vera mikil rök í málinu að segja að þetta sé sambærilegt á Norðurlöndum, bæði vegna þess að þar er yfirleitt um að ræða styrk en ekki lán og vegna þess að þar eru aðstæður til dæmis fatlaðs fólks mun betri hvað varðar aðstoð. Þar hefur verið náð lengra í einstaklingsmiðuðu námi og auk þess er betur staðið að greiðslum til foreldra fatlaðra barna eða langveikra barna sem þurfa að vera mikið heima til að sinna þeim. Þarna eru ekki sambærilegar aðstæður fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Ég ítreka að það er miklu meira en sjálfsagt, það er nauðsynlegt að fara vel yfir þá þætti sem hv. fyrirspyrjandi vakti máls á. Það er tvennt sem ég vil gera athugasemd við. Annars vegar varðar það lán Lánasjóðs íslenskra námsmanna en því er oft haldið fram í umræðunni að ekki sé um neina styrki að ræða og þetta sé því ekki samanburðarhæft við það sem gerist á Norðurlöndunum. Það er rangt, virðulegi forseti. Það er gríðarlega mikill styrkur fólginn í til dæmis vaxtaniðurgreiðslunni sem er á lánum frá lánasjóðnum. Í því er fólginn töluvert mikill styrkur og það er ekki rétt að líta fram hjá því. Í öðru lagi er alveg rétt, og ég er sammála hv. fyrirspyrjanda um það, að það eru ekki rök í sjálfu sér að benda á fyrra ástand, en þegar saman er virt, það sem við bjuggum við hér og fyrirkomulagið sem er almennt á Norðurlöndunum, tel ég að þetta sé skynsamleg ákvörðun vegna þess að krafan um 60% námsframvindu er bara krafa um að í sjálfu sér sé í lagi að vera á rétt rúmlega hálfum hraða. Ég vil benda á, virðulegi forseti, að við þurfum að skoða menntakerfi okkar, 

Virðulegi forseti. Í dag, 1. júlí, eru 168 ár síðan endurreist Alþingi kom fyrst saman í Reykjavík. Ég vil óska hv. þingmönnum, hæstv. ráðherrum og virðulegum forseta til hamingju með það og daginn. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, ráðherra ferðamála, varðandi eftirfylgd ferðamálaáætlunar 2011–2020, en Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu um hana 7. júní 2011 með atkvæðum allra viðstaddra þingmanna, 52 talsins. Hið opinbera hefur sett 300 milljónir á ári í markaðsátak og markaðsherferðir síðan 2010 og ég veit að hagsmunaaðilar vilja meira frá hinu opinbera í þeim efnum. Hið opinbera hefur einnig sett á fót Framkvæmdasjóð ferðamannastaða sem þegar er byrjað að veita fé úr, nú síðast um 150 milljónum á vordögum. Þetta er vel þó að ég vilji auðvitað minna á mikilvægi hönnunar og gæða þegar kemur að framkvæmdum á einstaka ferðamannastöðum, enda gæði upplifunar undirstaða arðsemi af greininni. Þegar hins vegar kemur að áherslum ferðamálaáætlunar hefur hvorki Ferðamálastofa né aðrir fengið fé til að fylgja eftir markmiðum hennar. Markmið hennar eru fjögur. Í fyrsta lagi að auka arðsemi atvinnugreinarinnar. Í öðru lagi að standa að markvissri uppbyggingu áfangastaða, öflugri vöruþróun og kynningarstarfi til að skapa tækifæri til að lengja ferðamannatímabilið um land allt, minnka árstíðasveiflur og stuðla að betri dreifingu ferðamanna um landið. Í þriðja lagi að auka gæði, fagmennsku, öryggi og umhverfisvitund ferðaþjónustunnar. Í fjórða lagi að skilgreina og viðhalda sérstöðu Íslands sem áfangastaðar ferðamanna meðal annars með öflugu greiningar- og rannsóknastarfi. Ég vil því spyrja ráðherrann hvort til standi að vinna að þeim meginmarkmiðum og hvernig? Og jafnframt því hvernig hæstv. ráðherra hyggst tryggja tekjur til að standa að skipulagi og markvissri uppbyggingu ferðamála og ferðaþjónustu í landinu?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hún er mjög viðeigandi nú á tímum þar sem þessi mál eru mikið til umræðu og við horfum upp á stöðuga aukningu ferðamanna. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að ýmislegt vantar í að fylgja eftir þeirri ferðamálaáætlun sem unnið er eftir. Ég get fullvissað hv. þingmann um það að gott samstarf er á milli þeirra aðila sem bera ábyrgð á einstökum þáttum þess svo sem Ferðamálastofu og Íslandsstofu sem heldur utan um mikið af markaðssetningarmálum og sérstöku átaki þar sem snertir sérstaklega að dreifa ferðamannastraumnum allt árið. Frumvarp um ný ferðamálalög dagaði uppi á síðasta þingi. Verið er að vinna að undirbúningi nýs frumvarps sem ég mun væntanlega leggja fram í haust á nýju þingi. Þar sem sú frumvarpssmíð er að fara af stað mun verða farið vel yfir þau atriði sem hv. þingmaður nefndi. Varðandi tekjurnar og úthlutunina úr sjóðnum varðandi fjölsóttu ferðamannastaðina vil ég aðeins nefna í lokin að það er rétt sem hv. þingmaður segir að úthlutað hefur verið úr honum. Það sem er merkilegt við það er að til ráðstöfunar voru í kringum 500 milljónir, en þær hafa ekki allar verið sóttar, ef svo mætti að orði komast. Styrkjunum hefur verið ráðstafað eftir þeim fjárheimildum sem þar um ræðir, en síðan hafa þeir ekki verið sóttir. Það kemur kannski að því sem hv. þingmaður nefndi líka að undirbúningstíminn er lengri. Það þarf því að skoða 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýr og góð svör og augljósan metnað fyrir málaflokknum. Það sem fyrir mér vakir er - samhliða fjölgun ferðamanna til landsins sem er gríðarmikil, sérstaklega á undanförnum tveimur árum, allt upp í 20% milli ára sem þeim fjölgar, að mjög mikilvægt er að efla opinberar valdastofnanir eins og Ferðamálastofu og Umhverfisstofnun samhliða fjölgun gestanna til að halda utan um þá uppbyggingu sem er. Ég fagna því að ný ferðamálalög líti dagsins ljós á haustþingi væntanlega og treysti því að gott samráð verði haft við gerð þeirra eins og ævinlega er og hvet til þess endilega að hafa háskólasamfélagið með í því samráði, hönnuði og arkitekta - við eigum mikið af góðu fólki í þeim greinum - vegna þess einmitt að varðandi arðsemi af greininni er undirstaða hennar gæði upplifunar. Okkar góðu hönnuðir og arkitektar geta komið þar að og þekking háskólasamfélagsins. Þá verða kannski líkur til þess að fleiri styrkir verði sóttir ef vandað yrði til meira þar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ábendingarnar og get fullvissað hann um að það er einmitt ætlun þeirrar sem hér stendur að viðhafa gott samstarf, ekki bara við aðila innan opinbera geirans heldur einnig innan greinarinnar sjálfrar við þær ákvörðunartökur sem fram undan eru í málaflokknum. Eitt af því sem hv. þingmaður nefndi og ég get rætt frekar hér er sú gagnrýni sem hefur lengi verið innan greinarinnar að á skorti rannsóknir um hvers konar ferðamenn koma hingað, hverju þeir sækjast eftir, hvaða fjármunum þeir verja hér og hversu miklar tekjurnar eru sem við höfum af greininni. Við höfum rætt þetta upp á síðkastið og ég get upplýst að ætlunin er að styrkja slíkar rannsóknir sem eru jú svo aftur grundvöllur þess að við getum tekið skynsamlegar og góðar ákvarðanir í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Æ meiri áhersla er lögð á skattskil og hert skatteftirlit bæði hér og erlendis. Þannig hafa helstu leiðtogar heims skorið upp herör gegn skattsvikum á svokölluðum aflandseyjum og nýlega hefur hópur erlendra rannsóknarblaðamanna komist yfir gríðarlegt magn af upplýsingum um bankareikninga og félög á svokölluðum aflandseyjum sem við höfum lesið um í fréttum síðustu vikur og mánuði. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji ástæðu til þess að ætla að í þeim upplýsingum sé eitthvað að finna um íslenska aðila og hvort hann hafi gert ráðstafanir til þess að við Íslendingar fáum aðgang að þessum upplýsingum. Ég geng út frá því að það sé forgangsatriði hjá ríkisstjórninni að taka fast á skattsvikum í gegnum aflandseyjafélög og aflandseyjareikninga og vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort ríkisstjórnin muni halda áfram að efla skatteftirlit og setja aukna fjármuni til þess á næsta ári. Það geri ég vegna þess að ég veit að hæstv. fjármálaráðherra situr við erfiða forgangsröðun í fjárlagagerðinni einmitt um þessar mundir og vil bara minna á að hver króna sem við verjum í hert skatteftirlit er ekki útgjöld. Hver króna skilar margfalt fleiri krónum í tekjur því að svo árangursríkt er það að verja meiri fjármunum í skatteftirlit að alþjóðlegar rannsóknir sýna ítrekað að það er fjárfesting sem borgar sig hratt, vel og örugglega. Ég vil inna hæstv. fjármálaráðherra um leið eftir því hvort hann ætli ekki að halda áfram að efla skatteftirlitið og setja meiri fjármuni til ráðstöfunar þar.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að aukið skatteftirlit hefur skilað talsvert miklum árangri og framlög hafa verið aukin til þeirra embætta sem þessum málum sinna á undanförnum árum. Á næsta fjárlagaári er ekki gert ráð fyrir öðru en að þessar stofnanir haldi sínum framlögum og verði auk þess undanskildar þeirri hagræðingarkröfu sem almennt er þó verið að gera í ríkisrekstrinum. Það má því segja að með þeim hætti hafi þegar verið tekin ákvörðun um það í mínu ráðuneyti að forgangsraða þegar kemur að hagræðingarkröfum. Varðandi aflandsfélög og önnur skattaskjól skiptir auðvitað mjög miklu máli að gera mun á því þegar menn eru með löglega starfsemi sem gefin er upp á slíkum stöðum og svo hins vegar starfsemi sem skotið er fram hjá öllum skattskýrslum og skattyfirvöldum og menn nota hreinlega slíkar aflandseyjar til þess að komast hjá skattgreiðslum. Í því efni hafa ekki verið gerðar neinar ráðstafanir í sjálfu sér í fjármálaráðuneytinu til þess að komast yfir upplýsingar sem kunna að vera á boðstólum í alþjóðlegu samstarfi heldur er fyrst og fremst treyst á að þær stofnanir sem gegna helstu skyldum í þessum efnum láti vita ef þörf er á því að fá auknar heimildir eða eftir atvikum frekari fjárveitingar til þess að komast yfir slík gögn eða einhvers konar milligöngu stjórnvalda. En að öðru leyti þá eru mál af þessum toga í höndum ríkisskattstjóra.

Virðulegur forseti. Ég vil hvetja hæstv. fjármálaráðherra til þess að íhuga það að halda áfram að efla skatteftirlitið og leggja meiri fjármuni í það á næsta ári því að það er alveg augljóst að við megum þar enn taka betur á. Það er alveg klárt að hver króna sem varið er í það skilar sér margfalt til baka og hér hafa ágætisstjórnarliðar vakið athygli á þeim málstað á þessu sumarþingi. Ég hvet líka hæstv. ráðherra til þess að kanna það hvort við Íslendingar getum fengið aðgang að þessum gríðarlega miklu upplýsingum vegna þess að þetta eru náttúrlega meiri upplýsingar en heimurinn hefur nokkurn tímann séð um þessar svikamyllur sem settar hafa verið upp á aflandseyjum, bæði í reikningum og félögum, til að svíkja undan skatti. Það er rétt hjá ráðherranum, auðvitað erum við að tala um þá sem gera það í þeim tilgangi sem svo allt of oft er. Ég hvet ráðherrann til að gera ráðstafanir til þess að skattyfirvöld fái 

Virðulegi forseti. Já, ég get svo sem ekki annað sagt við þessu en að mér finnst sjálfsagt að gerðar verði ráðstafanir til þess að fá þær upplýsingar sem kunna að standa okkur til boða. Við eigum að taka mjög alvarlega öllum tilraunum, allri viðleitni til þess að sporna við skattsvikum, við því að svíkjast undan því að leggja samfélaginu til á jafnræðis- og sanngirnisgrundvelli. Vegna þess að hv. þingmaður spurði að því áðan hvort ekki væri ástæða til að ætla að einhverjir íslenskir aðilar ættu þarna einhvers staðar hlut að máli held ég að við hljótum alltaf að gera ráð fyrir því að það sé eins hér og annars staðar að það kunni að vera gerðar tilraunir til að komast undan lögboðnum skattgreiðslum og af þeirri ástæðu þurfum við að fylgjast vel með. Á undanförnum árum hefur verið mjög að aukast samstarf ríkja til að komast í kringum allar slíkar tilraunir. Því ber að taka 

Virðulegi forseti. Við höldum hér áfram umræðum um breytingu á veiðigjöldum sem hófust fyrir helgi. Í þeim umræðum er fram fóru á föstudaginn, sem ég kem nú jöfnum höndum til með að vísa í, kom margt ágætt fram sem við skulum ekkert gera annað með en taka sem mjög málefnalegt innlegg inn í þessa umræðu - á þeim nótum vildum við gjarnan geta rætt um sjávarútveg og framtíð hans. Í upphafi vil ég segja að það er merkilegt og mikilvægt að við munum og áréttum það að við eigum útgerð og fiskvinnslu í samfélagi okkar sem er burðug, stöndug og skapar þjóðinni gríðarleg verðmæti og er í raun undirstaða undir lífskjörum okkar. Við erum sem þjóð í þeirri öfundsverðu stöðu að geta rætt um útgerð á þann hátt sem við gerum hér, hvað við ætlum sem samfélag að taka út úr útgerðinni, en margar aðrar þjóðir ræða miklu frekar um útgerð út frá því hvernig þær geti komið henni til aðstoðar til að halda henni áfram. Á þessu er grundvallarmunur er varðar okkar íslensku útgerð. Það skulum við alltaf hafa í huga og við skulum þakka fyrir það. Þetta er gríðarlega mikilvægt og mér finnst að við eigum á hverjum tíma að vera upptekin af því að hlúa að þessari stöðu íslensku útgerðarinnar og vinna þannig með hana áfram, hvaða sjónarmið sem við höfum um málefni útgerðar að öðru leyti. Ég vil vísa í ræðu sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason flutti undir dagskrárliðnum um störf þingsins fyrir nokkrum dögum þar sem hann gerði að umræðuefni orðræðu um útgerðarmenn og sjómenn. Ég vil taka undir margt af því sem hann flutti hér yfir þingheimi. Bara í því sambandi sem ég ræddi áðan, að við þyrftum líka að temja okkur annað umræðulag um útgerðina og útgerðarmenn en hefur kannski verið áberandi í opinberri þjóðfélagsumræðu á undanförnum árum. Ég ætla ekki að dvelja langdvölum við það, en því miður hefur útgerð verið hlutgerð sem birtingarmynd neikvæðni og jafnvel öfundar og hagsmunum útgerðarinnar stillt upp gegn hagsmunum þjóðfélagsins og þjóðfélagsþegnanna. Í umræðum um veiðigjaldið nú, sem hefur verið mikil, og meðal annars á þessum vettvangi hér, vil ég aðeins segja það að sama hvaða stjórnmálaflokki við tilheyrum eða lífsskoðun við aðhyllumst viljum við öll aðeins það eitt að treysta og efla útgerðina, þessa mikilvægu atvinnugrein okkar. Í raun og veru er ekki himinn og haf á milli þeirra sjónarmiða sem koma fram í þessari umræðu. Þess vegna geng ég til hennar tiltölulega bjartsýnn og jákvæður á að við munum á næstu vikum og mánuðum geta náð frekari framförum, ef við getum orðað það þannig, um hina ytri umgjörð þessarar mikilvægu atvinnugreinar. Ég hef í starfi nefndarinnar pælt í gegnum margar umsagnir um fiskveiðistjórnarfrumvörp, bæði gömul og ný. Í einni af þeim umsögnum sem þar liggja inni segir, með leyfi forseta: „Útgerðarmenn hafa í yfir 30 ár farið eftir þeim leikreglum sem hafa verið settar af stjórnvöldum. Þeir eru því ekki þjófar eða lögbrjótar, heldur hafa þrátt fyrir allt gengið vel um þá auðlind sem þeim hefur verið treyst fyrir.“ Það kemur mjög skýrt fram í þeirri umfangsmiklu umsögn, sem ég er að vitna í, að í öllum þeim gríðarlegu breytingum sem orðið hafa á undanförnum 30 árum megi segja að lagðir hafi verið gríðarlega miklir skattar á útgerðina. Öll hagræðing undanfarinna ára, sem við erum nú að uppskera ríkulega af, hefur verið sársaukamikil og hún hefur verið erfið mörgum byggðarlögum og mörgum útgerðum, en hún hefur skilað þjóð okkar gríðarlega miklum og mikilvægum ávinningi. Það er kannski einmitt þess vegna sem við stöndum og ræðum hvernig við getum skattlagt mikla og góða arðsemi í þessari atvinnugrein. Undanfarna áratugi hefur margt verið gert sem orkar tvímælis. Ég ætla ekki að dvelja við mörg þeirra atriða. En við höfum, svo að dæmi sé tekið, skert veiðiheimildir til verndar og uppbyggingar fiskstofna og um það erum við almennt sammála. Í ofanálag höfum við skert veiðiheimildir ákveðins útgerðarflokks hér á landi um næstum þriðjung - útgerðarflokk sem ég vil kalla grunnútgerð eða burðarásinn í okkar útgerðarfélögum. Sú útgerð hefur á hverjum tíma mætt þeim skerðingum með því að kaupa veiðiheimildir af öðrum útgerðaraðilum sem annaðhvort hafa minnkað við sig, breytt áherslum eða hætt. Þannig hefur útgerðin í sjálfu sér fjármagnað þá gríðarlega miklu hagræðingu sem orðið hefur. Við höfum líka notað veiðiheimildir til að bregðast við neikvæðum áhrifum, þeim breytingum sem orðið hafa á samfélagsmynstrinu allt í kringum landið, breytingum sem stjórn fiskveiða hefur valdið á undanförnum árum. Þannig höfum við með ákveðnum hætti litið á aflaheimildir sem nokkurs konar fjármunaprentvél til að setja í þau verkefni sem talin hafa verið rétt og mikilvæg samstaða hefur oft á tíðum myndast um, meðal annars hér á Alþingi, til að sníða þá galla af athöfnum og afleiðingum ríkjandi fiskveiðistjórnarstefnu. Ég vil draga þetta fram hér til að minna á þá staðreynd að með þessum aðgerðum höfum við lagt, eins og ég hef sagt áður, miklar álögur á útgerðina. Þannig höfum við, og ég segi það aftur, skattlagt hagnað hennar með ákveðnum hætti til að standa undir öðrum þáttum. Við höfum til að mynda fært til heilmikið af veiðiheimildum til að dempa áföll er hrun hefur orðið í öðrum fiskstofnum til að bregðast við erfiðleikum sem hafa orðið svæðisbundin í nokkrum byggðarlögum kringum landið o.s.frv.; til að dempa þau áföll höfum við verið að færa til heilmiklar veiðiheimildir. Margar þessar aðgerðir, hvort sem við nefnum þær sértækar aðgerðir eða pottaaðgerðir, hafa ekki gengið til baka til upphaflegra handhafa veiðiheimilda. Þannig séð höfum við bætt stöðu margra útgerða og byggðarlaga, en á móti skekkt myndina hjá þeim sem af var tekið. Allt þetta verðum við að viðurkenna og meta þegar við ræðum um mismunandi hagsmuni og afleiðingar þeirra háu veiðigjalda sem við fjöllum um hér. Ég vil líka draga fram að vegna þessara aðgerða, sem ég er ekki að lýsa mig andvígan, verðum við að átta okkur á því hve þol atvinnugreinarinnar til skattgreiðslu er takmarkað. Það sjónarmið er þekkt, það á sér vafalaust sterk rök, að taka mætti mun hærri fjárhæðir í arðgreiðslur eða skattgreiðslur á útgerð. Það kom meðal annars fram í máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur hér á föstudaginn var, að taka mætti miklu hærri fjárhæðir út úr útgerðinni í auðlindagjöld. Á sama tíma verðum við þá að viðurkenna að sú hugsun kallar á meiri samþjöppun veiða og vinnslu, sem aftur kallar fram enn meiri breytingar á byggðamynstri allt í kringum landið. Sjónarmið um að taka út 40–50 milljarða í veiðigjöld á ári hafa komið fram. Ef þangað á að stefna getum við líka alveg gleymt allri hugsun um fjölbreytt útgerðarmynstur, hagsmuni einstakra byggða o.s.frv. Það má örugglega rökstyðja að hægt sé að taka tugi milljarða í skatt af útgerðinni en þá hefur það þær neikvæðu afleiðingar að gríðarleg samþjöppun hefst með tilheyrandi röskun á byggðamynstri allt í kringum landið. Ekki aðeins að hún skapi óvissu um rekstrarumhverfi útgerðar og byggðarlaga til lengri eða skemmri tíma heldur er engum greiði gerður með slíkri ofurskattlagningu. Ríkissjóður þarf tekjustofna sem eru endurnýjanlegir eins og fiskstofnarnir. Það eru ekki hagsmunir okkar til lengri tíma að taka í fáein skipti út miklar skatttekjur ef það leiðir til stöðnunar, til þess að tæki og búnaður úreldist og framþróun stöðvist. Þá er ótalinn sá þáttur sem er gríðarlega mikilvægur sem er nýting og tilraunaveiðar á ýmsum stofnum í hafinu sem eru vegna breyttra aðstæðna, vegna þess að komin er til aukin veiðitækni, rannsóknir, menn hafa uppgötvað nýja nytjastofna og oft og tíðum hefur þurft heilmikla fjármuni til að plægja þann akur að gera þá arðbæra til veiða og vinnslu. Ofurskattlagning virkar nefnilega neikvætt á slíka hvata, að við sækjum fram með það að markmiði að finna fleiri nytjastofna, gera úr þeim markaðsvöru og breyta þeim í verðmæti. Við höfum með öðrum orðum verið að nota sjávarútveg og útgerð og stjórn fiskveiða jöfnum höndum sem nýtingarstefnu auðlinda og líka til byggðaaðgerða á sama tíma og við ætlum að hámarka hagnað okkar af sömu auðlind. Þetta hefur gengið bærilega upp að mínu viti á undanförnum árum. Á fundum nefndarinnar mátti glögglega heyra, og það má lesa í gömlum og nýjum umsögnum, hve alvarlega óbreytt gjaldtaka mundi fara með mörg fyrirtæki. Líkt og fram kom á fundum atvinnuveganefndar hafa endurskoðendur og rekstrarráðgjafar metið og reiknað framtíðarrekstrarhorfur fyrir einstakar útgerðir. Glöggt kom þar í ljós að í allmörgum tilfellum mátti jafnvel binda skipin eða selja þau strax og hætta útgerð, enda hefur það verið í umræðunni að litlar og meðalstórar útgerðir hafi leitað eftir möguleikum á að stærri útgerðarfélög mundu kaupa þau minni. Það er staðreynd, það er afleiðing af mjög háum álögðum veiðigjöldum. Þess vegna meðal annars stöndum við í því á þessu sumarþingi að breyta álögðum veiðigjöldum til að koma í veg fyrir kollsteypu. Verkefni okkar hér er öðrum þræði að lappa upp á löggjöf sem þegar hefur verið sett. Á fundi atvinnuveganefndar kom fram að þau verkfæri sem ætluð voru til að reikna út veiðigjöldin dygðu ekki til. Umræðan hefur síðan nokkuð snúist um það hvort mögulegt hefði verið að fiffa þau verkfæri til. Því er til að svara, eins og fram kom á fundum atvinnuveganefndar, að kannski dygði ekki að opna heimildir á milli einstakra stofnana, heldur væri einnig óljóst um gæði þeirra gagna sem sækja þyrfti til að geta lagt á þau gjöld; og tíminn að renna frá okkur. Þessir útreikningar þurfa að liggja fyrir á næstu dögum. Minna hefur farið fyrir umræðunni um atriði er kemur fram í umsögn fjármálaskrifstofunnar sem fylgir frumvarpinu. Ég vil, með leyfi forseta, vitna beint í hana. Þar segir: „Í þessu sambandi þarf þó einnig að líta til þess að efasemdir hafa verið um að sjávarútvegsfyrirtæki fengju risið undir því að greiða núgildandi veiðigjöld að fullu án þess að rekstrargrundvöllur a.m.k. sumra þeirra teldist vera orðinn brostinn.“ Þetta kemur fram í umsögn fjármálaskrifstofunnar um það frumvarp sem við höfum hér til umræðu. Við þurfum ekkert að deila um það að þegar við lækkum fjárhæðirnar muni krónutalan lækka sem komi inn í ríkissjóð. Það er augljóst. Sú áætlun er líka háð mörgum öðrum óvissuþáttum eins og gengd fiskstofna og hvernig gengur að veiða og nýta o.s.frv. Ég vísa aftur í ofangreinda tilvitnun úr umsögn fjármálaskrifstofunnar, um að efasemdir hafi verið um að sjávarútvegsfyrirtæki fengju risið undir því að greiða núgildandi veiðigjöld að fullu, og mér fyndist það mikill ábyrgðarhluti ef við tækjum ekki slíka aðvörun mjög alvarlega. Þetta er í umsögn um gildandi lög, lög sem eru nú þegar í gildi, þannig að ekki ætti nokkur maður að velkjast í vafa um að tilefni til breytinganna er ærið og verkefni okkar að koma í veg fyrir kollsteypu, eins og ég rakti hér áðan. Í annan stað vildi ég vitna í atriði er komu fram í skýrslu OECD sem hefur verið gerð að umtalsefni hér á undanförnum dögum. Þar segir, með leyfi forseta: „Draga þarf úr áætlaðri hækkun á sérstöku auðlindagjaldi á sjávarútveginn sérstaklega á botnfisksveiðar, þannig að atvinnugreinin standi undir því.“ Ég hef nú vitnað í tvö álit sem komið hafa fram um mikilvægi þess að við leiðréttum þessa gjaldtöku og fyrirhuguðu álagningu á veiðigjöldum. Við yfirferð og greiningu á málinu hefur komið skýrt fram að gildandi lög, og miklu frekar þróun afurðaverðs frá setningu þeirra á sínum tíma, mismuna veiðigreinum. Í þessu frumvarpi er því leitast við að leiðrétta þann mun sem þar hefur orðið og hér er verið að stórhækka veiðigjöld á uppsjávarveiðar. Minna fer fyrir umræðunni um verulega hækkun á veiðigjöldum fyrir uppsjávarveiðifyrirtækin. Miklu meira er talað um lækkunina sem gera þarf á botnfisksveiðunum, en við þeim blasti sú hryllilega staða, sem ég hef áður rakið, að mörg fyrirtæki risu ekki undir því. Tekjustofnar ríkisins þurfa að vera sjálfbærir rétt eins og fiskstofnarnir og grasvöxturinn og hvað sem við höfum. Í sjálfu sér er hægt að taka í eitt, tvö eða þrjú skipti mjög mikla skatta út úr atvinnugreinum en skilja þær síðan eftir sem rjúkandi rústir. Ég held að það sé ekki ætlan nokkurs manns sem situr á Alþingi að gera slíkt. Það eru fleiri atriði sem maður kemst varla í gegnum og þarf að ræða þegar fjallað er um veiðigjöld. Það er sú arfavitlausa aðferð að skattleggja óskylda aðila eða óskyldan rekstur. Langstærsti hluti þeirra fjármuna sem á að innheimta í gegnum veiðigjaldið er tekinn af vinnsluhlutanum en ekki eru allar útgerðir með vinnslu. Ég sé ekki hvernig við getum leyft okkur til lengri tíma að skattleggja hjá einum aðila fyrir hagnað einhvers óskylds aðila. Það og afleiðingar af háu veiðigjaldi og afleiðingar af þeim lögum sem við ætlum að breyta, erum að ræða um að breyta, segja okkur að þetta kerfi allt saman og þessa hugsun alla verður að endurskoða. Fram kom í umsögnum um fiskveiðistjórnarfrumvarp, sem lagt var fram á síðasta kjörtímabili, að endurnýjun fiskiskipa hefur verið sáralítil. Þegar við setjumst yfir það og náum saman um þetta mikilvæga mál, stjórn fiskveiða og rentu til íslensku þjóðarinnar af auðlindinni, vil ég að við reynum að horfa til þess hversu mikilvægt er fyrir útgerðina að geta endurnýjað fiskiskip. Þó ekki væri nema fyrir þá einu staðreynd að skip sem nýkomið er til landsins eyðir 40% minni olíu en sambærilegt skip í sömu útgerð gerði áður. Við getum líka tínt til bætta vinnuaðstöðu um borð, bætta meðferð afla o.s.frv. Ég vil líka draga eflingu íslenskrar skipasmíði fram við þessa umræðu. Gríðarleg fjárfesting þarf að eiga sér stað við endurnýjun skipakostsins og í mínum huga er ekkert sjálfgefið að hún renni öll úr landi. Með því gætum við að sjálfsögðu horft til fleiri þátta og iðnaðar sem undirstöðuatvinnugreinar eða frumatvinnugreinar í þessu landi með sín afleiddu störf og þau miklu áhrif sem það getur haft á fjölmörg önnur fyrirtæki, lítil og stór, að beita skynsamlegri innheimtu á auðlindagjaldi sem jafnframt er hvetjandi til þess að byggja hér upp hagkvæman skipastól að nýju. Framtíð fiskveiða er gríðarlega björt. Framtíð Íslands er að sama skapi óskaplega merkileg. Fáar auðlindir í heiminum eru jafn verðmætar og matarauðlindir. Af þeim erum við mjög rík. Ekki þarf að fara lengra en á vef FAO, og fletta aðeins í gegnum heimasíðu þeirra, til að sjá að þar er meðal annars verið að spá 15–18% raunhækkun á fiskverði í heiminum til ársins 2021. Í íslenska efnahagslögsögu munu gríðarleg verðmæti verða sótt á næstu árum og verðmæti auðlindarinnar mun aðeins halda áfram að hækka. Ekki síst þess vegna er okkur gríðarlega mikilvægt að standa í stafni með skýra sýn á það hvernig við viljum stjórna fiskveiðum og hvernig við viljum nýta afrakstur af þeim fyrir samfélag okkar. Frumvarp það sem við ræðum nú er til eins árs og er nokkurs konar bráðabirgðaaðgerð, er ekki ætluð til að standa lengur. Þannig að við getum öðrum þræði lagt þann skilning í þetta frumvarp til breytinga á lögum nr. 74/2012 að það sé bráðabirgðaráðstöfun en jafnframt mikilvæg tekjuöflunaraðferð fyrir ríkissjóð. Grundvallaratriðið er þetta: Við getum ekki gengið fram með óbreytt veiðigjöld. Við verðum að horfa til þess að afurðaverð hefur breyst. Við verðum að horfa til þeirra varúðarorða sem að okkur hefur verið beint. Við getum að sjálfsögðu áfram verið fullkomlega ósammála um hvort lækkunin sé mikil eða lítil eða hækkunin sé eðlileg. Grundvallaratriðið er það að til lengri tíma litið er framtíð Íslands sem matvælaauðlindalands gríðarlega björt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu hans. Það var kannski ályktunin sem var nokkuð erfitt að átta sig á. Nú er það þannig að í íslenskum sjávarútvegi er meiri hagnaður í ár en nokkru sinni fyrr í Íslandssögunni. Framlegðin í greininni nálgast það að vera 100.000 milljónir. Hér kemur hv. þingmaður og vekur athygli á því sem ég vissi ekki, og er ákaflega góð ábending í þessa umræðu, að FAO sé að spá því að á næstu átta árum verði 15–18% raunhækkun á verðinu á fiskinum án þess að kostnaður við að sækja muni hækka að sama skapi. Gangi þær spár eftir er allar líkur á því að á næstu átta árum muni hagnaðurinn í sjávarútvegi enn aukast og verða enn meiri og þá er það ályktun stjórnarmeirihlutans að rétt sé að lækka gjaldið. Hvernig hangir þetta saman, virðulegur forseti? Þegar hagnaðurinn er meiri en nokkru sinni fyrr í sögunni, þegar bullandi verðhækkanir virðast vera fram undan næstu átta árin til hagsbóta fyrir greinina þá á ekki að hækka gjaldið heldur lækka það. Það er nokkuð skrýtin rökfræði fyrir mér. Mér sýnist að verið sé að lækka gjaldið úr 34 kr. á kíló niður í 17 kr. Ég spyr hv. þingmann: Heldur hann að það sé einhver aðili í heiminum sem væri ekki tilbúinn til þess að veiða þorsk á Íslandsmiðum ef hann þyrfti ekki að borga nema 34 kr. fyrir hvert kíló sem hann veiddi?

Virðulegi forseti. Ég vil nú spyrja á móti hvort það teljist endilega vera rétt vinnubrögð að reikna út framlegð einnar atvinnugreinar og blanda saman ólíkum þáttum bæði veiða og vinnslu og sækja það með þessum hætti til annars aðilans sem er útgerðin. Ég segi sem betur fer er ágæt afkoma - og ég rakti það í upphafi ræðu minnar - það er ágæt afkoma í útgerð og fiskvinnslu. Aðferð til gjaldtöku með þeim hætti sem við ræðum hér er hins vegar hættuleg. Ég bið þingmanninn sem hér spyr hvort hann hafi ekki kynnt sér þá þessa umsögn fjármálaráðuneytisins sem ég vitnaði til um að óbreytt gjald gæti stofnað mörgum fyrirtækjum í hættu. Hitt er að framtíð matvælaauðlindanna er geysilega björt. En deilan stendur í sjálfu sér um það hvað sé mikill eða lítill hagnaður, er eðlilegt að taka af miklum hagnaði. Þannig að ég spyr á móti: Nú voru um það fréttir fyrir nokkrum dögum að tiltekið verslunarfyrirtæki hér á Íslandi greiddi 40% í arð til sinna eigenda. Er það eðlilegt?

Virðulegur forseti. Það er mikilvægt að það sé góð rekstrarafkoma í sjávarútvegi og hún er það, hefur aldrei verið betri. Það er einfaldlega þannig. Það er auðvitað ýmislegt í veiðigjaldinu sem má lagfæra, samanber þær breytingartillögur sem minni hlutinn í nefndinni flytur hér við 2. umr. Auðvitað má taka tillit til sérstakra aðstæðna í tilteknum útgerðarflokkum eða tilteknum stærðum, flytja til gjöldin innan greinarinnar, létta hjá einum og auka hjá öðrum. Um það snýst deilan ekki. Deilan snýst um það hvort skynsamlegt sé þegar við eigum ekki nægilega fjármuni til þess að bæta til að mynda þær skerðingar á ellilífeyri og örorkulífeyri sem hafa orðið, þegar við eigum varla fyrir því að reka landspítalann okkar, þegar ríkissjóður er rekinn með verulegum halla, hvort þá eigi að skrifa 10 milljarða gjafabréf handa útgerðarmönnum í landinu. Þegar hv. þingmaður kemur svo og upplýsir til viðbótar, sem ég vissi ekki áður en þessi umræða hófst, að spáð sé 15–18% raunhækkun á fiskverði á næstu átta árum, sem þýðir enn þá meiri hagnað í greininni, og þá sé ályktunin sú að lækka eigi gjaldið er það ákaflega einkennilegt. Þegar við skoðum það er þetta mjög íþyngjandi gjald. Ég nefndi tölurnar hér áðan, 34 kr. fyrir kíló af þorski. Ég fullyrði að útgerðarmenn um víða veröld væru tilbúnir til þess að sækja á þeim grundvelli. Ef við settum upp 34 króna gjald fyrir að sækja kíló af þorski yrðu slagsmál um það innan lands af hálfu útgerðarmanna hver fengi að sækja það vegna þess að það er einfaldlega mjög sanngjarnt gjald. Hér er stjórnarmeirihlutinn að lækka það niður í 17 kr. Fyrir vikið verður ekki hægt að efla aftur velferðarþjónustuna, bæta aftur í lífeyriskerfið og ná niður 

Virðulegi forseti. Það er sem betur fer þannig, og ég vil enn og aftur vekja athygli á því, að þjóð okkar á geysilega framtíðarmöguleika vegna matarauðlinda sinna. Það eru auðlindir sem hækka í verði samkvæmt áliti alþjóðastofnana. Það er ekki bara sjávarútvegsauðlindin, það er líka grasið okkar, lambakjötið, smjörið eða hvað svo sem það er. Það eru stóru tækifæri Íslands. Þetta er það sem mun í framtíðinni standa undir því að við getum sótt enn betri lífskjör hér en áður, sem betur fer. Ég vil að sama skapi að við tökum mjög alvarlega, og ég rakti það í ræðu minni, fyrirtæki sem hafa fengið þær greiningar á rekstri sínum að betra sé fyrir þau að loka en halda áfram veiðum, binda skipin. Þær útgerðir eru ekki að skapa verðmæti og tekjur til þess að standa undir velferðarsamfélaginu sem við viljum byggja. Það skulum við alveg taka alvarlega. Enn og aftur vil ég ræða um þetta sem stóru tækifærin okkar og ítreka það sem hefur endurtekið komið fram í umræðum allra þeirra sem taka þátt í umræðunni um þetta frumvarp, að ekki er mjög langt á milli okkar í að skapa samstöðu um það hvernig við eigum að haga skattheimtu, hvernig við eigum að sækja til samfélagsins þá fjármuni sem við viljum taka út úr þessari atvinnugrein. Við verðum að gera það með sjálfbærum hætti. Það er þungavigtarpunkturinn.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs í þessari umræðu þar sem nauðsynlegt er að halda til haga bæði áliti minni hlutans í umræðunni allri og auðvitað markmiði og tilgangi þeirra lagabreytinga sem fyrir liggja í áliti meiri hlutans. Ég vil samt byrja á því að undirstrika og ítreka mikilvægi sjávarútvegs fyrir Íslands, mikilvægi sjávarútvegs í uppbyggingu landsins á 20. öldinni og þeirri 21. Við eigum sjávarútveginum nánast allt að þakka. Við eigum sjómönnum og útgerðarmönnum ansi margt að þakka við uppbyggingu þessa lands og í sókn þeirra til sjávar til að ná í mat og auðvitað arð og auð fyrir landið sem stóð undir uppbyggingu og nútímavæðingu þessa lands, við skulum ekki gleyma því. Það er enginn í þessum þingsal - ég fullyrði: enginn, ekki nokkur þingmaður sem vill sjávarútveginum illt, sem vill vinna sjávarútveginum mein, sem sér útvegsmenn sem einhvers konar djöfla eða púka, sem sér sjómenn sem einhverja djöfla eða púka. Því fer fjarri. Þetta eru hetjur hafsins, útgerðarmenn hafa byggt þetta land að mörgu leyti. Spurningin er einungis um á hvers forsjá byggja eigi landið til framtíðar. Á það að vera á forsjá þeirra sem taka til sín arðinn eða á forsjá þeirra sem endurúthluta honum með lýðræðislegu aðhaldi? Í því liggur pólitíkin í fiskveiðum sem ég vil viðra. Frumvarp nr. 74/2012, um veiðigjald, sem samþykkt var á síðasta þingi er svar við kröfu kjósenda um breytingar á kerfi sem flestir telja ósanngjarnt og þurfi að breyta. Þjóðin krafðist þess að fá raunverulegan arð af auðlind sinni og að eignarhald hennar á þessari auðlind sé tryggt. Viðbrögð margra útgerðarmanna við þessum tillögum voru fyrirsjáanleg enda eru þeir margir að fara að missa spón úr aski sínum með þessum lögum. Um það snýst hins vegar pólitík, þ.e. að færa til gæði í samfélaginu. Spurningin núna er: Hvað er verið að færa til? Hið sérstaka veiðigjald er beintengt arði sjávarútvegsfyrirtækjanna eins og er í núverandi lögum. Það virkar einfaldlega þannig að þegar búið er að draga rekstrarkostnað frá tekjum verður eftir höfuðstóll. Að auki kemur til frádráttar 8–10% ávöxtunarkrafa á svokölluðum fastafjármunum og af því sem þá stendur eftir mun ríkið taka 70% eftir þriggja ára aðlögunartíma. Fyrsta árið 60%, svo 65% og svo 70% eftir þriggja ára aðlögunartíma. Hvað þýðir það á mannamáli? Það þýðir einfaldlega að ef útgerð gerir út skip með mannskap sem veiðir fisk fyrir eigin vinnslu í landi þá dregst allur kostnaður við veiðar og vinnslu frá sölutekjum útgerðarinnar af fiskinum. Þar að auki getur útgerðin dregið frá 8% af metnu virði allra veiðitækja og 10% af metnu virði allra vinnslutækja. Þessar prósentur eru það sem áætlað er að kosti fyrirtæki að endurnýja tæki og búnað og má geta þess að Hagstofa Íslands styðst við 6% fyrir fyrirtæki almennt í landinu. Með öðrum orðum; veiðigjald er ekki reiknað út nema af hreinum hagnaði af rekstri útgerðanna - hreinum hagnaði af rekstri útgerðanna, svokölluðum umframarði eða rentu og er rétt að halda því til haga. Vel rekin útgerðarfyrirtæki geta meira að segja lagt fyrir þessi 8% af metnu virði veiðitækja og 10% af metnu virði vinnslutækja í afskriftasjóð til þess að endurnýja tæki. Í raun er hvati inni í þessu kerfi að vera með sem nýjust og best tæki til vinnslu og veiða vegna þess að þau verða þá metin hæst og þá verður prósentan hæst og mest kemur til frádráttar af sérstaka veiðigjaldinu. Það sem er mikilvægt að vita er að ofangreindir reikningar snúa sem sagt aðeins að rekstri fyrirtækisins. Það þýðir að ef fyrirtæki er ákaflega skuldugt og borgar mikið í vexti af lánum sínum þá verður að taka það af hinum hreina hagnaði sem áður var nefndur, sem fyrirtækin eiga eftir, eftir að þau hafa greitt sérstaka veiðigjaldið. Það þýðir þá einfaldlega og gefur augaleið að mörg af hinum skuldsettari fyrirtækjum munu ekki ráða við sérstaka veiðigjaldið og það eru fyrirtækin sem hv. þm. Haraldur Benediktsson vísaði til áðan að muni ekki ráða við sérstaka veiðigjaldið. Það eru þau sem eru of skuldsett. Þar með fara þau á hausinn. Og með frumvarpinu er í raun ekki hægt að stofna til mjög skuldugs rekstrar í sjávarútvegi og það skiptir líka máli. Fyrirtæki sem þegar eru of skuldug munu ekki ráða við sérstaka veiðigjaldið, þau munu fara á hausinn. Ekki verður hægt að stofna til nýrra fyrirtækja í sjávarútvegi sem verða mjög skuldug. Það verður ekki hægt með sérstaka veiðigjaldinu eins og þau eru í núverandi lögum. Þá verður gerð bragarbót á því sem við höfum séð til þessa þar sem mörg sjávarútvegsfyrirtæki hafa vissulega skuldsett sig fram úr hófi og því er það jákvætt ef auðlindagjaldið mundi takmarka möguleikann á frekari skuldsetningu og ýta undir hagræðingu að þessu leyti. Þau útgerðarfyrirtæki sem standa vel eru allmörg og þau hafa gott svigrúm til fjárfestingar. Að auki hvetur kerfið þau til fjárfestinga í eigin tækjum og búnaði þar sem þær prósentur sem ég nefndi áðan koma til frádráttar stofninum þannig að sjávarútvegsfyrirtæki eru í raun hvött til að veiða á sem bestum og nýjustum skipum og vinna afla með nýjustu tækjum. Að auki, og það skulum við athuga vel, eru laun fiskverkafólks og sjómanna hluti rekstrarkostnaðar og þar með frádráttarbær frá sérstaka veiðigjaldinu. Með öðrum orðum; það er líka kominn hvati til þess að hækka laun sjómanna og fiskverkafólks. Það er í gegnum laun þeirra og útsvarsgreiðslur innan sveitarfélaga sem arðurinn mun skila sér til samfélagsins og samfélagslegrar uppbyggingar. Þannig er einmitt hægt að skila þessum skatti í gegnum útsvarstekjur fiskvinnslufólks og sjómanna vegna hækkaðra launa þeirra. Það hlýtur að vera gott. Staðan er sú að vel stöndug sjávarútvegsfyrirtæki fjárfesta nú víða af hagnaði sínum. Þau kaupa upp alla eigin virðiskeðju auk þess sem þau fjárfesta mörg að í alls kyns óskyldum rekstri; með fjárfestingum erlendis, fjárfestingum innan lands, olíufélögum, jarðborunum, bönkum - nefnið það bara. Þau fjárfesta í óskyldum rekstri auk þess að kaupa upp eigin virðiskeðju. Sum þeirra eru meira að segja í því að niðurgreiða óarðbærar veiðar t.d. eins og hvalveiðar. Þau nýta hagnað sinn til þess að niðurgreiða hvalveiðar, sem er umdeilt mál, en nóg virðast þau eiga til að dreifa. En því meira sem fólk eignast því meiri völd hefur það og það birtist akkúrat í því að þegar hagnaður sjávarútvegsfyrirtækja er mikill, methagnaður upp á 100 milljarða - þá er verið að fjárfesta í samfélagi okkar, kaupa upp fyrirtæki, kaupa upp virðiskeðju síns eigin fyrirtækis og fjárfesta í alls kyns óskyldum rekstri - þá færast völdin á hendur þessara einstaklinga sem ráðstafa svo hagnaði sínum. Völdin eru að færast í hendur útgerðarmanna og útgerðarfyrirtækja. Völdin eru sem sagt að safnast á hendur þeirra, safnast á fárra hendur. Handhafar veiðiheimilda lúta í engu aðhaldi kjósenda, en það gerir ríkisreksturinn sannarlega. Sú hugmynd að við tökum þarna til okkar 70% af hreinum hagnaði í gegnum umframrentuna, eins og núverandi lög gera ráð fyrir, snýst þannig í raun um að færa völdin í hendur fólksins í landinu, að taka völdin og færa til gæði og færa völd í hendur fólksins í landinu. Það er það sem hugmyndin snýst um og skiptir máli. Það er pólitíkin í fiskveiðum. Mig undrar þá auðvitað ekki að þeir sem eru að missa frá sér völdin kvarti yfir því. Mikill vill vissulega meira. Það sem fólk verður að gera upp við sig er spurningin um hvort það sé ekki lýðræðisleg nauðsyn. Í því samhengi er vert að minna á að fiskurinn verður áfram í sjónum og sá mannauður og þekking sem skapast hefur í landinu við veiðar og vinnslu hverfur ekki heldur. Og eins og hv. þm. Helgi Hjörvar benti á þá verða örugglega margir til þess að berjast um það ef boðið verður upp þorskkílóið á Íslandsmiðum fyrir 34 krónur, eins og núverandi lög gera ráð fyrir að sérstaka veiðigjaldið verði. Núna leggur hins vegar meiri hluti atvinnuveganefndar til breytingar á núgildandi lögum nr. 74/2012, um veiðigjald. Hverjar eru þær breytingar? Jú, þær felast fyrst og fremst í því að lækka sérstaka veiðigjaldið á botnfiskstegundum úr rúmum 23 kr. í rúmar 7 kr. Þá skulum við gera skýran greinarmun á hinu almenna veiðigjaldi, sem eru þá 10 kr. á kíló, og svo aftur hinu sérstaka veiðigjaldi sem lagt er til í núgildandi lögum að sé rúmar 23 kr. Sérstaka veiðigjaldið er, eins og ég lýsti nákvæmlega áðan, tekið af umframarði fyrirtækjanna, eftir hagnað og eftir afskriftir og rekstrarkostnað - tekið af umframarði. Sérstaka veiðigjaldið á botnfiskstegundum á að lækka. Það skal hins vegar hækka veiðigjaldið á uppsjávarveiði samkvæmt núgildandi lögum og skal því halda vel til haga. Jú, vissulega mun það hækka sérstaka veiðigjaldið fyrir uppsjávartegundir, enda hefur nú heyrst í þeim fyrirtækjum sem í hlut eiga. Það sem minni hlutinn bendir hins vegar á í áliti sínu og skiptir miklu máli er að veiðigjöld eru fyrst og fremst auðlindagjöld til að tryggja þjóðinni arð af auðlind sem er í hennar eigu. Minni hlutinn undirstrikar að meiri hluti þjóðarinnar, og meira að segja yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar, hefur lýst sig fylgjandi sterkum stjórnarskrárákvæðum um sameignina, sameign þjóðarinnar á auðlindinni. Slíkt ákvæði er harla innihaldslítið ef því fylgir ekki tilkall til sanngjarns hluta auðlindarentunnar eða umframarðsins af náttúruauðlindum. Veiðigjöldin almennt og sérstaka veiðigjaldið þarf að ákveða með hlutlægum og gagnsæjum hætti og til þess voru sett inn ákvæði um hvernig þau skyldu reiknuð og það sem Hagstofan á að standa skil á. Það hefur einnig sýnt sig að sú gjaldtaka sem lögð var til í lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld, er hófleg og þrengir ekki óeðlilega að rekstrarskilyrðum sjávarútvegsfyrirtækja. Þvert á það sem hv. þm. Haraldur Benediktsson lét hér í veðri vaka þegar hann flutti ræðu sína þá þrengir þetta ekki óeðlilega að rekstrarskilyrðum sjávarútvegsfyrirtækja. Það þrengir að sumum. Hv. þm. Haraldur Benediktsson vildi meina að það þrengdi að mörgum. Nei, það þrengir að sumum. Hver eru sum fyrirtæki? Jú, það eru þau sem eru skuldsett eða þau sem eru lítil, smá. Þess vegna kemur minni hlutinn í atvinnuveganefnd með breytingartillögu sem lýtur að því að hækka aflamarkið þannig að í raun falla ekki smæstu útgerðirnar undir hið sérstaka veiðigjald fyrr en á seinni stigum. Það skiptir miklu máli. Umsagnaraðilar hafa vissulega lýst því og rökstutt það að fyrirtæki ráði vel við gjaldtökuna. Umsagnaraðilar sem fjallað hafa um breytingar meiri hlutans sem nú eru lagðar til, hafa bent á að nýja sérstaka veiðigjaldið upp á rúmar 7 kr. þýði í raun að ekkert sérstakt veiðigjald verði greitt af botnfiskstegundum vegna þess að í núgildandi lögum, nr. 74/2012, eru ýmis ákvæði um afslátt, ýmis ákvæði eru þar tilgreind um afslátt af sérstaka veiðigjaldinu og þegar þau eru öll tiltekin á botnfisksveiðarnar mun þetta sjö komma eitthvað krónu gjald þurrkast út. Það mun einfaldlega ekki vera fyrir hendi. Það verður með öðrum orðum ekki greitt neitt sérstakt veiðigjald ef til kemur. Vissulega munu einhver fyrirtæki gera það en ekki öll. Það sem skiptir máli í umræðunni, sem er merkilegt og er haldið til haga í áliti minni hlutans, og það var rætt á þingi fyrr í dag, er að þegar við ræðum um olíu- og gasvinnslu og ríkisolíufélag í kringum olíu- og gasvinnslu hugsanlega á Drekasvæðinu þá er engin spurning um ríkisfyrirtæki sem eigi að útdeila sérleyfum og hirða af því arð og umframarð og auðlindarentu. Þar er engin spurning um það, allir eru sammála um það. Sæju menn mögulega fyrir sér einhvers konar ríkisfyrirtæki í kringum sjávarútveg? Einhvers konar Icefish sem héldi utan um sérleyfi til veiða og tæki af því ákveðið gjald, segjum til dæmis 34 kr. fyrir hvert kíló á botnfisksveiðum, af þorskígildistonni? Gætum við séð það fyrir okkur? Af hverju ekki? Ekki stendur á mönnum að þetta sé hægt varðandi olíu- og gasvinnslu. Af hverju er það ekki hægt með fiskveiðar? Nei, það er ekki hægt af því að um fiskveiðar standa gríðarmiklir hagsmunir. Það eru gríðaröflug hagsmunasamtök sem heita Landssamband íslenskra útvegsmanna, LÍÚ, sem standa vörð um þann tilflutning gæða og tilflutning auðs í samfélaginu sem birtist okkur í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, sem stóð sem sagt til að breyta með núgildandi lögum nr. 74/2012. LÍÚ stendur vörð um þá hagsmuni. Það eru engin samsvarandi samtök hagsmunaaðila í olíu- og gasvinnslu enda ekki skrýtið, hún hefur aldrei verið hér á landi. Þess vegna er ekkert mál að koma þar á auðlindagjaldi og koma upp ríkisfyrirtæki í kringum útgáfu sérleyfa. Kjarni málsins er einfaldlega sá að íslenska þjóðin á auðlindina og veitir með lögum einkaaðilum tímabundið sérleyfi til nýtingar hennar og á því rétt á hluta af auðlindarentunni. Það er réttlætiskrafa, eins og ég nefndi áðan. Það er lýðræðiskrafa, eins og ég nefndi áðan. Þetta er spurning um völd í samfélaginu. Þetta er einfaldlega spurning um hver ræður. Hins vegar má alveg halda því vel til haga, og meiri hlutinn í atvinnuveganefnd gerir það og réttlætir breytingartillögur sínar á núgildandi lögum þannig, að vandkvæði hafa komið upp með framkvæmd laga um veiðigjöld. Það er rétt. Minni hlutinn leggur þess vegna fram tillögur til breytingar á lögunum. Vandkvæðin sem meiri hlutinn bendir á lúta til að mynda að upplýsingaöfluninni og hefur meiri hlutinn haldið því helst á lofti að það sé upplýsingaöflunin sem skipti máli. Auðvitað eiga viðbrögðin við því þá ekki að vera þau að lækka veiðigjaldið. Það skiptir engu máli varðandi galla eða annmarka á upplýsingaöfluninni. Það er hægt að laga það og í tillögu minni hlutans er gert ráð fyrir að bregðast við framangreindum vanda, að ríkisskattstjóra verði gert skylt að afhenda Hagstofu Íslands og veiðigjaldsnefnd rekstrarframtöl og aðrar upplýsingar úr skattframtölum sem þýðingu hafa fyrir ákvörðun veiðigjalda. Það er mikilvæg breyting, mikilvæg bragarbót í áliti minni hlutans og væri hæglega hægt að bæta inn í lög nr. 74/2012, til þess að laga þann annmarka um gjaldstofn og reiknigetu eða upplýsingar til að reikna hið sérstaka veiðigjald. Minni hluti leggur einnig til breytingar á lögum um tekjuskatt þannig að skýrt verði að Hagstofu Íslands sé skylt að vinna úr upplýsingum til samræmis við lög um veiðigjald, þ.e. að segja horfa til tekjuskattsins og horfa til ríkisskattstjóra varðandi það hvernig reikna skuli hið sérstaka veiðigjald. Það er bragarbót á því sem var ambaga og meinbugur á núgildandi lögum nr. 74/2012. Því er einmitt ætlað að koma til móts við þá gagnrýni meiri hluta atvinnuveganefndar, sem er réttmæt, að erfitt hafi verið að reikna út hið sérstaka veiðigjald og að það hafi byggt á of gömlum upplýsingum, nánar tiltekið að sérstaka veiðigjaldið í ár þyrfti að reikna út frá upplýsingum frá árinu 2011. Það er hægt að laga með þeirri tillögu sem minni hlutinn leggur hér til og með því að gera ríkisskattstjóra skylt að afhenda Hagstofu Íslands upplýsingar um skattframtöl og rekstrarframtöl sem þýðingu hafa. Hinn gallinn sem meiri hlutinn hefur bent á og kom fram mjög snemma er sá að lítil fyrirtæki sem veiða lítið eiga erfitt með að standa undir hinu sérstaka veiðigjaldi, fyrirtæki sem eru með lítinn rekstur, lítil umsvif og litla veltu eiga erfitt með þetta. Til að koma til móts við þau, í því skyni að minnka álögur á minni og meðalstór sjávarútvegsfyrirtæki þá leggur minni hluti til breytingar sem felur í sér að sérstakt veiðigjald verði ekki greitt af fyrstu 50 þús. þorskígildiskílóunum í stað fyrstu 30 þús., eins og kveðið er á um í a-lið greinarinnar, og í framhaldinu verði hálft gjald af næstu 200 þús. þorskígildiskílóum í stað 70 þús. áður. Það er hugsað til að koma til móts við lítil og meðalstór sjávarútvegsfyrirtæki og skiptir gríðarlega miklu máli vegna þess að það léttir undir með þeim en rýrir ekki tekjumöguleika ríkisins af hinu sérstaka veiðigjaldi nema um mun minna en annars hefði verið. Það skiptir máli, það er mjög mikilvægt og gerir þá smærri útgerðum kleift að komast betur af, ekki hins vegar hinum skuldsettu. Hin skuldsettu sem hafa skuldsett sig um of, jafnvel tekið út hagnað sinn og arð og notað í eitthvað allt annað án þess að fjárfesta í eigin fyrirtæki. Þau fyrirtæki mega kannski bara fara á hausinn eða hvað? Með breytingartillögum minni hluta atvinnuveganefndar á núgildandi lögum, nr. 74/2012, er brugðist við þeirri gagnrýni sem beinst hefur að lögunum um veiðigjöld samhliða því að styrkari stoðum er skotið undir starfsemi veiðigjaldsnefndar og lagagrundvöll veiðigjaldanna. Því miður fékkst ekki mikil efnisleg umræða í atvinnuveganefnd, ef þá nokkur, um frumvarp og tillögur minni hlutans sem sneru að því að laga til lög nr. 74/2012, um veiðigjöld. Þær sneru að því að laga til þá galla sem bent hafði verið á og sem komið höfðu í ljós við framkvæmd laganna. Það er óhjákvæmilegt að einhverjir annmarkar finnist þegar lög koma til framkvæmda. Við þeim er hægt að bregðast og þá er hægt laga. Hvað gerir meiri hlutinn hins vegar? Hann fer engu að síður fram með breytingartillögu sína á lögum nr. 74/2012. Hann breytir aðeins hinu sérstaka veiðigjaldi, færir það til þannig að það verði nánast hverfandi í tilfelli botnfisks, hækkar verulega í tilfelli uppsjávarfisks, en þegar öllu er á botninn hvolft, rýrir það mjög það sem hið opinbera mun hafa út úr hinu sérstaka veiðigjaldi, svo mikið að stjórnarmeirihlutinn á í stökustu vandræðum, að hluta til þess vegna, með að móta nýtt fjárlagafrumvarp. Enn er ekki neitt komið fram í þeim efnum og jafnvel er rætt um að fresta þingi í haust til þess að gefa þeim meira andrými til þess að skapa fjárlagafrumvarp sitt. Auðvitað eru menn í vandræðum með fjárlagafrumvarp þegar verið er að rýra og veikja tekjustofnana eins og raun ber vitni. Þegar öllu er á botninn hvolft þá snýr frumvarp meiri hlutans í atvinnuveganefnd um breytingar á lögum um veiðigjaldið að því að veikja tekjustofna almannaþjónustunnar og það er miður. Stjórnarflokkarnir eru nú tveir, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, en stefna Sjálfstæðisflokksins hefur alltaf verið skýr; hann hefur ævinlega verið á móti hinu sérstaka veiðigjaldi enda ganga sjálfstæðismenn erinda útgerðanna og það hefur engum dulist. Þeir hafa heldur ekki farið leynt með það. Þeir standa stoltir með því sem málsvarar útgerðarmanna og er það bara vel. Það er gott að þeir eiga sér pólitíska málsvara. Hins vegar eru ansi mörg samtök í þessu landi sem eiga sér enga pólitíska málsvara. Það er nefnilega þannig að pólitískir málsvarar almennings, sem er auðvitað mjög óljós hópur, eru frekar fáir. Hvað varðar hinn stjórnarflokkinn, Framsóknarflokkinn, þá hefur hann ævinlega viljað vinna á grunni skýrslu sáttanefndar frá 2010. Framsóknarmenn hafa ævinlega viljað vinna á grunni þeirrar sáttanefndar og ég kalla eftir því núna: Hvar er sú vinna? Af hverju nýta menn sér ekki vinnu sáttanefndar frá árinu 2010? Og af hverju fylgir Framsókn því ekki eftir, eins og stefna þeirra var og eins og mátti lesa út úr kosningabaráttu þeirra? Þar var verið að leggja grunn að sátt um veiðigjöld, sátt um kvótakerfið og það skiptir gríðarlegu máli vegna þess að sú vinna var þverpólitísk með aðkomu allra flokka, allra hagsmunaaðila. Eins og allir vita sem þeirri vinnu tengdust og komu henni nálægt þá var ansi nærri því að sátt næðist. Það var mjög nærri, það ber alls ekki mikið í milli. Sú breyting sem meiri hluti atvinnuveganefndar stendur fyrir er mjög róttæk. Verið er að klippa niður um rúmlega helming hið sérstaka veiðigjald, a.m.k. á botnfiskstegundir og í raun af engum sjáanlegum ástæðum. Ég endurtek það sem komið hefur ítrekað fram hér að árið í ár er metár í hagnaði sjávarútvegsfyrirtækja. Og það hefur einnig komið fram, m.a. í máli hv. þm. Haraldar Benediktssonar, að matvælasamtök Sameinuðu þjóðanna, FAO, spá 15–18% raunvirðishækkun á matvælum í heiminum, þar á meðal fiskstofnum. Fátt bendir til annars en að það sé gósentíð fram undan hjá íslenskum sjávarútvegi - gósentíð. Eigum við þá ekki að tryggja það að endurúthlutun umframarðsins sé í höndum lýðræðislega kjörinna fulltrúa en ekki útgerðarmanna einna? Útgerðarmenn hafa góð tækifæri samkvæmt gildandi lögum um veiðigjöld til þess að byggja upp sterk og öflug fyrirtæki. Þeir hafa ríflegar afskriftaprósentur samkvæmt núgildandi lögum umfram það sem fyrirtæki almennt í landinu hafa. Það er því ekkert sem ætti að standa í vegi fyrir því að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki geti haldið áfram að byggjast upp með öflugum hætti og verði áfram þær styrku stoðir, styrku undirstöður í íslensku efnahagslífi og hjá íslenskri þjóð sem þær hafa verið um áratugaskeið. Það er ekkert sem bendir til þess að svo geti ekki orðið. Heimurinn allur leggst á sveif með íslenskum sjávarútvegi, en það sem meira er, af einhverjum dularfullum ástæðum - ja, þær eru kannski ekki endilega svo dularfullar - þá kýs stjórnarmeirihlutinn að leggjast á sveif með heiminum öllum og íslenskum sjávarútvegi. Mér finnst það undarlegt. Mér finnst skrýtið að ekki megi reyna að taka hluta umframrentunnar með eðlilegum hætti af sjávarútveginum. Mér finnst það skrýtin forgangsröðun hjá núverandi stjórn. Ekki það að hún komi á óvart, því var svo sem lofað og það eru fleiri þættir, lækkun virðisaukaskatts af ferðaþjónustu og ýmislegt annað sem er tekið. Verið er að veikja mjög tekjustofna almannaþjónustunnar á fyrstu dögum þingsins eins og komið hefur fram í ræðu og máli margra hv. þingmanna, verið er að veikja tekjustofna almannaþjónustunnar mjög markvisst á þessum fyrstu dögum þingsins og það slær mjög tóninn fyrir það sem fram undan er. Ég veit að hér höfum við hægri stjórn, það er engin spurning um það jafnvel þó að hæstv. forsætisráðherra kalli það einhvers konar, ja, hvað kallaði hann það? Hann lýsti því sem einhvers konar samsæri á Rauða þræði samfylkingarmanna, einhvers konar spjallþræði þeirra sem kallast víst Rauði þráðurinn. Hæstv. ráðherra sagði að það að kalla stjórnina hægri stjórn væri samsæri þar. Ég vil meina að stjórn dæmist af verkum sínum og ef við horfum til þeirra verka sem unnin hafa verið hér á fyrstu dögum þessa þings, sem snúa fyrst og fremst að því að veikja tekjustofna almannaþjónustunnar og í annan stað að veikja möguleika á andsvari með því að herða að fjölmiðlum í þessu landi, þá með frumvarpinu um RÚV, þá munum við sjá í framkvæmd harðsvíraða hægri stefnu sem ég tel að við munum sjá enn meira af á næstu missirum. Og hvernig mun hún birtast? Jú, með því að veikja tekjustofna almannaþjónustunnar og skapa þannig svigrúm, eins og þeir kalla það, svigrúm til einkavæðingar, svigrúm til þess að selja út hluta almannaþjónustunnar til einkaaðila og svo framvegis. Ég get ekki trúað því að þeir góðu og gegnu framsóknarmenn sem ég þekki víða um héruð og sérstaklega í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi, þeir félagshyggjumenn sem þar er að finna, samvinnumenn sem er að finna í öllum kjördæmum og tilheyra Framsóknarflokki, geti sætt sig við og lifað með þessari forgangsröðun núverandi stjórnar. Ég get ekki ímyndað mér það. Ég held að þeim mundi frekar hugnast samvinnuform á útgerðina, að endurvekja slíkt. Það væri áhugavert að sjá. Af hverju er ekki talað fyrir því? Af hverju er ekki Framsóknarflokkurinn, stærstur flokka á þessu landi, að tala fyrir samvinnu í útgerð, samvinnufyrirtækjum í útgerðum? Það þætti mér meiri og skemmtilegri forgangsröðun og það lofaði betur fyrir okkur og framtíð þessa lands ef við sæjum Framsókn, hæstv. forsætisráðherra jafnvel tala fyrir því að útgerð þessa lands væri rekin á grundvelli samvinnuhugsjónarinnar. Það væri áhugaverð nálgun og þá mundi ég ekki standa hér og fullyrða að í framkvæmd væri hægri stefna og að í landinu væri hægri stjórn. Langt í frá, ég mundi aldrei þora að fullyrða það, ég mundi eiginlega ekki vita hvað ég ætti að kalla það. Blöndu af samvinnuhugsjón og sjálfstæðismönnum? Ég mundi reyna það en ég gæti alla vega ekki kallað það hægri stefnu. Til eru mýmörg fordæmi fyrir auðlindagjaldi eins og því sem er í gildi í lögum nr. 74/2012. Nærtækasta dæmið er frá Noregi og er mjög mikilvægt að horfa til fordæmanna sem eru við lýði víða um heim. Auðvitað verður alltaf deilt um nákvæma krónutölu og nákvæma útfærslu á því gjaldi. Auðvitað verða alltaf einhverjir sem líða fyrir þetta gjald, en staðan eins og hún er í dag er sú að tekjustofnar almannaþjónustunnar verða látnir líða fyrir það. Það kemur nú í ljós, sennilega á haustþingi þegar forgangur í niðurskurði verður tilkynntur, að tekjustofnar almannaþjónustunnar verða látnir líða fyrir auðlindagjaldið ef þessi breyting meiri hlutans verður samþykkt. Ég legg áherslu á að það eru fjölmargar umsagnir um frumvarp meiri hlutans í atvinnuveganefnd, um breytingar í veiðigjaldi aftur til þessara 7 kr., sem mæla ekkert sérstaklega mikið með því. Hv. þm. Haraldur Benediktsson tiltók álit í fyrri ræðu sinni sem sögðu að þetta væri hið besta mál, en önnur álit, aðrar umsagnir segja að þetta sé hið versta mál, að þarna sé ekki vel að verki staðið. Það er mikilvægt að við horfum til beggja sjónarmiða. Með breytingum á veiðigjöldum, eins og í núgildandi lögum nr. 74/2012, þá munu auðvitað einhverjir líða fyrir álagningu þeirra en það er hægt að stilla það af og það er hægt að laga það með ýmsum öðrum hætti en bara með því að slátra veiðigjaldinu nánast eins og það leggur sig, eins og meiri hlutinn leggur til. Meiri hlutinn leggur í raun til að sérstaka veiðigjaldinu, sérstaklega á botnfisk, sé slátrað og það er slæmt. Það er hægt með ýmsum öðrum hætti og það birtist einmitt í áliti minni hlutans frá atvinnuveganefnd, þ.e. með því að stilla til kvótamarkið og með því að auka valdheimildir Hagstofunnar til þess að kalla eftir upplýsingum til þess að reikna hið sérstaka veiðigjald. Það eru leiðirnar sem er hægt að nota til að stilla það af. Það þarf ekki að slá gjaldið af, langt í frá. Það er hægt að stilla af innheimtuna á því þannig að menn líði ekki óhóflega og að þeir sem síst skyldi líði ekki vegna þess. Þetta eru allt möguleikar, en var það til umræðu? Var hægt að ræða það í atvinnuveganefnd? Nei, það var ekki tími til þess. Það lá mikið á að koma þessu í gegn á sumarþingi. Það var aðalatriðið á sumarþingi. Þetta þurfti að keyra í gegn vegna þess auðvitað að búið var að lofa útgerðinni því. Og Sjálfstæðisflokkurinn er sá flokkur sem er pólitískur málsvari útgerðarinnar, hann hefur aldrei leynt því og er bara stoltur af því og má vera það. Eins og ég lagði áherslu á í upphafi ræðu minnar er full ástæða til að vera stoltur af íslenskri útgerð og ég get staðið hvar sem er á erlendri grund og sagt stoltur frá því að ég sé Íslendingur og hvernig íslenskri útgerð tókst að ganga um auðlindina, íslenskan fisk og sjávarútveg, sem eru eiginlega fá fordæmi fyrir annars staðar í heiminum. Sjálfur hef ég unnið í Kanada, í Noregi og víðar. Ég nefni Kanada sérstaklega og ef ég horfi aftur til 1991 og Grand Banks þá var það nú ekki fögur sjón. Hér hefur tekist með einstökum og undraverðum hætti að byggja upp auðlindina og rækta til vaxtar þessa auðlind sem mun vaxa um 15–18% að raunvirði að mati FAO. Það skiptir gríðarlegu máli, það er alveg glæsilegt. Við getum verið stolt af íslenskri útgerð öll sem eitt og hvernig hún hefur undirbyggt íslenskt samfélag og hvernig hún gefur okkur möguleika á því. En við verðum auðvitað að tryggja að útgerðin geti áfram verið burðarásinn í íslensku samfélagi og það gerum við ekki með því að gefa henni fríspil með allan sinn umframhagnað. Það er leiðir ekki til góðs. Það leiðir til þess að völd hafa safnast á fárra hendur, eins og ég rakti í upphafi máls míns. Það leiðir til þess að keypt er á ýmsum stöðum, sem er oft miður kræsilegt, eins og útgerð við strendur Vestur-Afríku, eða hvað við getum kallað það. Það er margt sem mælir með því að umframarði auðlindarinnar íslenskum sjávarútvegi sé endurútdeilt með lýðræðislegum hætti, með lýðræðislegum og gegnsæjum hætti, með aðhaldi kjósenda. Það er það sem við þurfum að tryggja og það er það sem við þurfum að standa vörð um. Ég mæli sérstaklega með því að atvinnuveganefnd taki frumvarpið aftur til umfjöllunar, taki til efnislegrar umfjöllunar álit og tillögur minni hlutans um breytingar á útfærslu veiðigjaldsins og þar af leiðandi lögum nr. 74/2012. Það mundi vera metið mikils vegna þess að það er alveg ljóst að útgerðin getur getur staðið undir þessu gjaldi og ætti að geta það vegna þess að ekki er þetta nú hátt gjald, 34 krónur á kílóið, að frádregnum rekstrarkostnaði, að frádregnum afskriftareikningi. Það er gaman að segja frá því að ég sat og hlustaði á erindi Arngríms Jóhannssonar sem stofnaði Flugfélagið Atlanta. Hann lýsti því sem meginuppistöðu árangurs í uppbyggingu stórfyrirtækis síns, sem hann á náttúrlega ekki lengur, þessu merka fyrirtæki, Flugfélaginu Atlanta, hversu vandlega var haldið utan um afskriftareikning, þ.e. það hlutfall sem ganga átti til afskrifta var lagt inn á sérstaka bók. Það var afskriftareikningur sem vextir voru síðan auðvitað hirtir af og nýttust vel. Sjávarútvegurinn ætti væntanlega að geta gert það sama vegna þess að hann fær frádregið af sérstöku veiðigjaldi 8% af metnu virði allra veiðitækja og 10% af metnu virði allra vinnslutækja. Það skiptir máli. Ég legg því til að í stað þess að ráðist sé í að lækka hið sérstaka veiðigjald, lækka það bara beint vegna þess að útgerðin hefur krafist þess, sérstaklega á botnfisk, verði það óbreytt eins og fram kemur í áliti minni hlutans sem ég styð. Ég legg til að það verði óbreytt. Ég legg til að við nýtum okkur umræðu og ræðum efnislega um tillögur um lagfæringar á lögum nr. 74/2012, hvernig við getum lagað þau og sniðið þau til eftir því sem reynsla kemur á þau við útfærslu, útreikninga og innheimtu á sérstöku veiðigjaldi, vegna þess að þetta sérstaka veiðigjald hefur lagt grunninn að til að mynda fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem í voru meðal annars Norðfjarðargöng og ýmsar aðrar framkvæmdir, uppbygging rannsókna í samfélaginu, uppbygging skóla og fleira. Þetta var meðal annars það sem hið sérstaka veiðigjald átti að standa undir og meðal annarra gjaldstofna. Ég legg þess vegna til að það sé óbreytt og að við nýtum það í þær framkvæmdir sem tillögur hafa þegar komið fram um og að við ræðum efnislega á þessu þingi, sérstaklega á haustþingi, hvernig við eigum að ráðstafa þessu sérstaka veiðigjaldi frekar en við séum að ræða hér hvort við eigum að hafa það yfirhöfuð eða ekki. Þetta er óumdeilanlega krafa þjóðarinnar; 34 þúsund manns hafa skrifað undir undirskriftalista þess efnis að ekki eigi að breyta veiðigjaldinu. Þjóðin vill halda sérstöku veiðigjaldi, þjóðin vill fá sanngjarnan og raunverulegan arð af auðlind sinni, sem er vissulega sameign þjóðarinnar og enginn hefur deilt um þó að það reynist raunar mjög erfitt að setja afdráttarlaus ákvæði þar um í stjórnarskrá. Það er alveg merkilegt hversu mikið staðið er í vegi fyrir því að hafa afdráttarlaus ákvæði um það í stjórnarskrá á meðan dómstólar dæma þannig að kvótinn erfist, sem er nánast eins og að breyta því í eignarrétt, þannig að málið er vandmeðfarið. En þjóðin á þessa auðlind, hún vill og á að fá af henni arð. Það er útfærslan á því sem við eigum að vera að ræða. Ég frábið mér með öllu þann málflutning sem bar á í ræðu hv. þm. Haraldar Benediktssonar hér áðan að um væri að ræða ofurskattlagningu þar sem teknir væru tugmilljarðar út úr greininni. Það eru fráleitar fullyrðingar. Það er enginn - enginn að tala um tugi milljarða sem taka á með sérstöku veiðigjaldi, það er enginn sem talar um ofurskattlagningu í því samhengi. Það skiptir máli að halda því til haga vegna þess að verið er að undirbyggja einhvers konar goðsögn um að það eina sem vaki fyrir þeim sem vilja sérstakt veiðigjald sé einhver skattamanía. Að við viljum bara skattleggja allt sem við sjáum, skattleggja það til dauða, pína það þannig að ekkert verði eftir. Hirða út úr því tugi milljarða og skilja eftir rjúkandi rústir eftir tvö til þrjú ár. Það er bull. Það hefur aldrei staðið til. Og eins og ég hef rakið ítarlega í máli mínu þá er íslenskur sjávarútvegur og íslensk útgerð ein af undirstöðum þessa samfélags. Hún er orðin ein af þremur undirstöðum efnahagslífsins í dag ásamt áli og ferðaþjónustu. Það færi enginn heilvita maður að svipta einni af þremur stoðum efnahagsins undan íslensku samfélagi bara sisvona, á tveimur til þremur árum. Það er bara bull og það er óþolandi að menn tali þannig. Það er óþarfi, það er enginn að ræða það á þeim nótum og ég minni á hversu nærri samkomulagi sáttanefndin var árið 2010. Það ber ekki mikið í milli og það vita allir sem til þekkja. Þetta snýst um útfærsluna og í áliti minni hluta atvinnuveganefndar eru vandlega útfærðar tillögur að því hvernig laga má útfærsluna á lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld, sem fela áfram í sér að hið opinbera fái af þeim eðlilegan arð. Ég tala um eðlilegan arð, ekki ofurskattlagningu heldur eðlilegan arð. Það er mikilvægt að halda því til haga. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra um þetta, ég tel þetta vera komið. Þetta frumvarp, breyting á lögum um veiðigjöld, sem fram er komið hjá stjórninni, er eitt nokkurra sem lögð eru fram nú á sumarþingi. Öll ber að sama brunni; málið snýst um að veikja tekjustofna almannaþjónustunnar, veikja tekjustofna okkar til að halda úti almannaþjónustu og velferðarkerfinu og önnur frumvörp snúast í ofanálag um að passa upp á að þessi mál verði ekki rædd á öðrum nótum í þjóðfélaginu - að þeim verði alla vega haldið vel við hælinn sem ætla að ræða málin á einhverjum öðrum nótum. Tónninn var gefinn í alveg fádæma ávarpi forsætisráðherra í blaðagrein í síðustu viku þar sem hann talaði um loftárásir stjórnarandstöðu og fjölmiðla. Þar var auðvitað gefinn tónninn fyrir hvernig farið verður með þá sem leyfa sér að andæfa þeirri hægri stjórn og hægri stefnu sem hér er í framkvæmd.

Hæstv. forseti. Það frumvarp sem hin frjálslynda miðjustjórn sem ríkir hér hefur lagt fram er ekki lagt fram til einskis. Það er lagt fram til þess að leiðrétta það sem hv. þm. Edward H. Huijbens kallaði áðan annmarka eða vandkvæði við lög sem samþykkt voru á þingi í fyrra. Að kalla það vandkvæði að ekki sé hægt að innheimta gjald samkvæmt lögunum, það er ekki hægt að innheimta gjald samkvæmt efni þeirra, er líkt og að segja að opið fótbrot sé minni háttar áverki. Ég vil hins vegar benda á að það var ákveðinn misskilningur í máli hv. þingmanns sem ég vil gjarnan eiga við hann orðastað um. Í fyrsta lagi: Hvaðan fær hann þessa 100 milljarða króna tölu um hagnað í greininni? Í öðru lagi vil ég vekja athygli hans á því að samkvæmt þeim breytingum sem meiri hluti atvinnuveganefndar hefur gert á þessu frumvarpi munu stærstu fyrirtæki landsins greiða 75% af sérstöku veiðigjaldi, með öðrum orðum LÍÚ. Eru það þau samtök sem hv. þingmaður er að berjast fyrir? Það sem þetta frumvarp gerir hins vegar er að eftirstöðvar af því gjaldi sem verður innheimt, þ.e. eftir þessi 75% sem stærstu fyrirtækin greiða, þetta er sett á til þess að hjálpa litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Frítekjumarkið sem var talað um áðan dugar þeim ekki, þau eru samt stærri en það, en þetta verður til þess að tryggja betur til framtíðar meðalstór og lítil fyrirtæki í sjávarútvegi. Hverjir borga? Þeir sem hafa bolmagn til þess. Stærstu fyrirtæki Íslands borga 75% af sérstöku veiðigjaldi.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir athugasemdirnar. Það er rétt, þetta eru vandkvæði. Ég kalla þetta vandkvæði, ég vona að ekki sé um opið beinbrot að ræða heldur einungis vandkvæði sem einmitt hægt er að laga. Og það eru tillögur fyrirliggjandi um hvernig á að laga þetta. Hv. þingmaður segir að ekki hafi verið hægt að innheimta samkvæmt lögunum. Það væri hægt ef þetta yrði lagað eins og lagt er til í áliti minni hlutans og ekki er vandamál með það. Opin beinbrot má græða eins og hver önnur beinbrot. Þannig er það nú bara. Hvað varðar 100 milljarðana greip ég það nú einungis úr ræðu hv. þm. Helga Hjörvars sem talaði um 100 þús. milljónir sem ég geri ráð fyrir að séu þá 100 milljarðar. Hann nefndi þá tölu og ég greip hana á lofti, hef hana því ekki dýrari en ég keypti hana frá hv. þm. Helga Hjörvari. 75% fyrirtækja munu standa undir veiðigjaldinu, hinu sérstaka veiðigjaldi. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson nefnir að breytingin á álagningunni muni ekki duga hinum smæstu. Það er gott að heyra það og gott þá að heyra rök fyrir því vegna þess að það tilheyrir efnislegri umræðu um málið sem hefur ekki farið fram. Tillaga minni hlutans snýr einmitt að því að leggja fram eitthvað um það hvernig má laga hið opna beinbrot sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson talar um og ef hv. þingmaður metur það sem svo að þetta dugi ekki til þá má einmitt ræða það að hve miklu leyti, hvernig og hvað hann hefur fyrir sér í því, í staðinn fyrir að slá af veiðigjaldið.

Forseti. Já, enn um þetta sem kom fram áðan að þetta dugi ekki litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Hv. þm. Edward Huijbens sagði áðan að lítil fyrirtæki mundu einfaldlega fara á hausinn. Það er alveg rétt hjá honum. Og hverjir eru þá líklegir til þess að taka til sín þær veiðiheimildir sem hin litlu og meðalstóru fyrirtæki höfðu áður? Það eru stærri fyrirtæki. Það að fara fram með óbreytt veiðigjald eins og það var fyrirhugað, ef hægt hefði verið að innheimta það, hefði að óbreyttu valdið samþjöppun í greininni. Er það það sem við viljum? Nei, það viljum við ekki. Það frumvarp sem fyrir liggur er ekki gallalaust eins og ég sagði áðan. Það er til eins árs, það er bráðabirgðaráðstöfun. Við höfum tímann fram á næsta þing til að vinna hér sjávarútvegs- og fiskveiðistefnu til framtíðar vonandi í sem mestum friði og sem mestri sátt en sú sátt verður ekki gerð með því að þjappa enn saman veiðiheimildum til örfárra risastórra fyrirtækja. Það sem fyrirliggjandi frumvarp gerir líka er að það kemur til góða þeim fyrirtækjum sem eru á þeim landsvæðum þar sem erfiðast hefur verið að halda úti sjávarútvegi undanfarið, þ.e. Suðurland, Reykjanes, Vesturland, Vestfirðir, þannig að um leið og þetta frumvarp veitir aukið rekstraröryggi litlum og meðalstórum fyrirtækjum þá er það líka byggðaaðgerð í sjálfu sér. Vonandi getum við nýtt tímann vel í framtíðinni til að setja okkur alvörustefnu til framtíðar, að því ári liðnu sem við erum að nota núna í þessa bráðabirgðaráðstöfun og tökum saman höndum um að finna lausn á málinu til framtíðar sem allir eða flestir geti unað við.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni aftur fyrir athugasemdir hans. Ég er honum hjartanlega sammála, ekki viljum við sjá frekari samþjöppun í greininni, fjarri því. Hvað varðar hina frjálslyndu miðjustjórn sem hann talar um og nefndi í upphafi þá er það auðvitað ekki svo að hægt sé að kalla hana það miðað við það sem fyrir liggur af frumvörpum og tillögum. En af verkum verður hver dæmdur, eins og ég segi, og það sjáum við bara til með í haust. En það er rétt, við viljum ekki sjá frekari samþjöppun í greininni. Það að breyta hér markinu, og það sem við erum þá farnir í raun að ræða efnislega, ég og hv. þingmaður, er einmitt að hve miklu leyti hægt er að breyta því marki, það er einmitt spurningin. Ég sagði ekki að lítil fyrirtæki færu á hausinn, ég talaði fyrst og fremst um að þau skuldsettu mundu ekki ráða við þetta gjald. Svo nefndi ég að lítil fyrirtæki mundu mögulega ekki ráða við þetta - mögulega ekki ráða við þetta - og til þess eru breytingar minni hluta atvinnuveganefndar fallnar, einmitt til að laga það með því að hækka frítekjumarkið. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson telur það ekki duga til. Nú verð ég að bera við fávisku að því leyti að verið getur að það dugi ekki til, en ég tel að þetta sé skref í rétta átt, álit minni hlutans, og það megi þá ræða efnislega að hve miklu leyti það dugi til eða dugi ekki til, frekar en að slá af veiðigjaldið. Það er alveg klárt mál að það mun ekki laga þá meinbugi sem eru á lögum nr. 74/2012 að lækka einfaldlega veiðigjaldið. En það er hins vegar það sem vakir fyrst og fremst fyrir stjórnvöldum, það er að lækka einfaldlega veiðigjaldið til að umframarðurinn haldi áfram að renna í þeim mæli sem hann hefur gert í vasa þeirra sem gera út skipin. Ég vil breyta þessu, ég legg áherslu á það. Ég vil halda því sem lög nr. 74/2012 lögðu áherslu á, að veiðigjöldin væru óbreytt, það vil ég sjá áfram. En ég vil þá geta lagað það til þannig að ekki líði þeir sem síst skyldu fyrir þessi veiðigjöld og útfærslu gjaldanna.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að nefna aðra hv. þingmenn fullu nafni í máli sínu.

Virðulegi forseti. Hér fer fram mjög ítarleg og efnismikil umræða um efni frumvarpsins og er ýmislegt sem kemur fram þar mjög fróðlegt. Reyndar væri hægt að endurtaka meira eða minna allt sem svokallaður minni hluti hefur sagt og það sem svokallaður meiri hluti hefur sagt aftur og aftur. Það sem er kannski áhugaverðast við alla umræðuna er að hún á sér stað í ákveðnu lýðræðislegu tómarúmi. Hún fer fram án tillits til þess hvað það er sem þjóðinni sjálfri finnst. Það er nefnilega ekki svo að kvótamál og veiðigjaldamál séu ný af nálinni. Þetta er margra áratuga gamalt bitbein íslensku þjóðarinnar og það lítur ekki út fyrir að það lagist mikið í bráð ef vinnubrögðin halda áfram að vera eins og þau hafa verið síðastliðna áratugi eða jafnvel lengur. Dæmi hver fyrir sig. En það er lýðræðisleg umræða í gangi í samfélaginu á meðal þjóðarinnar, ekki bara í netheimum heldur líka í kaffistofunum og heima í stofunni hjá fólki, við eldhúsborðið, og þessi umræða hefur átt sér stað áratugum saman. Það er ekkert nýtt, það er alls ekkert nýtt. Eins og staðan er í dag eru 34 þúsund Íslendingar búnir að skrifa undir mótmæli gegn þessu frumvarpi. Það er meira en var skrifað undir gegn hinu svokallaða fjölmiðlafrumvarpi eða fjölmiðlalögum sem forseti lýðveldisins, Ólafur Ragnar Grímsson, neitaði að skrifa undir, sem í þá daga hefði í kenningunni knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu en gerði ekki vegna þess að ríkisstjórnin tók frumvarpið til baka. Það áhugaverða við þá tíma, þegar það leit út fyrir það í nokkra daga eða vikur, eða hvað það var, að þjóðin fengi í fyrsta skipti í sögu lýðveldisins að ákveða sjálf framvindu laga sem hefðu verið samþykkt á Alþingi var að það átti sér stað ítarlegri, og ég segi betri, umræða en nokkru sinni fyrr um þau lög. Þar áður einkenndist umræðan fyrst og fremst af upphrópunum og ásökunum hingað og þangað og óljósum fréttatilkynningum frá hinum og þessum um hvernig þetta væri, árás á lýðræðið eða til að bjarga lýðræðinu eða hvaðeina. Þegar fólk, venjulegt ókjörið fólk sem lifir sínu venjulega lífi fékk skyndilega þá hugmynd í kollinn, klikkaða nýstárlega hugmynd, að það sjálft hefði meira en einn bókstaf á fjögurra ára fresti að segja um gang mála þá fór það skyndilega að hugsa miklu meira, það fór að lesa meira, taka þátt í mun skipulagðari, þroskaðri, og eins og ég segi ítrekað, betri umræðu. Þannig verða lýðræðisumbætur til. Þótt núverandi ríkisstjórnarflokkar, og kannski ríkisstjórnarflokkar almennt, treysti þjóðinni allra síst fyrir eigin ákvörðunum eru talsvert góðar ástæður fyrir því að það lítur oft svo út að þjóðin hafi ekki vit á neinu. Það er vegna þess að hún ber ekki beina ábyrgð á neinu sem er gert af Alþingi okkar nema með þessum eina bókstaf á fjögurra ára fresti. Með þeim eina bókstaf á fjögurra ára fresti finnst ríkisstjórnarflokkum gjarnan gaman að nefna að þau hafi heimild, þau hafi umboð þjóðarinnar og geti þar af leiðandi gert, að því er virðist, meira eða minna það sem þeim sýnist. En ég er kominn með annað umboð. Það hefur nefnilega margsinnis verið spurt í þjóðfélaginu hvað þjóðinni finnist sjálfri, ekki bara um þessa ríkisstjórn og ekki bara um þessa svokölluðu stjórnarandstöðu heldur þetta mál, þetta frumvarp. Samkvæmt fjölmiðlum eru 70% þjóðarinnar, ég sel það ekki dýrara en ég keypti það, á móti þessu tiltekna frumvarpi. Ef hv. þingmenn hafa góð rök, og sumir hafa allt í lagi rök, alla vega rök sem eru þess virði að íhuga og tala ítarlega og lengi um, ættu þeir sömu hv. þingmenn ekki að veigra sér við því að taka þátt í þeirri umræðu í fjölmiðlum með það að leiðarljósi að þeir þurfi ekki að sannfæra þá þingmenn sem sitja hér inni, og hvað þá þingmenn sem sitja ekki hér inni, heldur þjóðina sjálfa sem á þetta land og náttúruauðlindir þess. Það er ekki þannig með okkur pírata að við séum endilega með sterka efnislega stöðu í þessu tiltekna frumvarpi en við stöndum ótvírætt með sjálfsákvörðunarrétti þjóðarinnar og frá okkar bæjardyrum séð snýst þetta aðallega um það. Auðvitað er óþægilegt þegar það er um 30–40 milljarða kr. halli eða hvað það er. Hvernig svo sem það er reiknað út og á hvaða grundvelli er mjög greinilega um tekjumissi að ræða, um það virðist ekki vera mjög hart deilt. Mér finnst það persónulega svolítið eins og að fá lán fyrir fjárfestingum, mér finnst það tiltölulega óábyrgt svo ekki sé meira sagt, en því miður tiltölulega dæmigert líka. Eins og ég segi er það eitt af þeim efnislegu atriðum sem væri alveg þess virði að ræða. Þegar sagt er við mig að einhver lög virki ekki þá hlusta ég nokkuð vel vegna þess að það er til ofboðslega mikið af lögum sem virka ekki. Sum lög eru sett fram í góðum tilgangi en hafa jafnvel þveröfug áhrif. Að mínu mati er eitt fullkomnasta dæmið um það fíkniefnastefnan sem er ætlað að draga úr neyslu, draga úr misnotkun og draga úr mannlegri þjáningu en gerir lítið annað en þveröfugt. Sem betur fer eru önnur úrræði í þjóðfélaginu til þess að taka á þeim tiltekna vanda, en meira um það á haustþingi. Afsökunin fyrir þessu frumvarpi - og ég ætla að nota orðið afsökun - er tvíþætt, virðist vera tvíþætt, sem mér finnst svolítið sérstakt. Það er annars vegar það að ekki sé hægt að framfylgja þessum lögum eða að meta gjöldin rétt. Eins og svokallaður minni hluti hefur margítrekað bent á, og jafnvel sett fram hugmyndir um hvernig megi laga þetta, er hægt að laga það. Það hefði verið aðeins trúverðugra ef ríkisstjórnin hefði sett fram frumvarp sem miðaði að því að laga það tiltekna vandamál. Enn sem komið er hef ég ekki heyrt hvernig það á að vera svo óyfirstíganlegt að ekki sé hægt að klára það frekar hratt á sumarþingi. Hin afsökunin sem er notuð er sú að við megum ekki leggja of mikið á útgerðina. Á sama tíma er algjörlega óumdeilt að útgerðin stendur sig vel og mun hafa það jafnvel enn þá betra í framtíðinni. Þetta minnir mann óneitanlega á blessað virðisaukaskattsmálið þegar kom að gistiþjónustu í ferðamannaiðnaðinum, mjög undarleg forgangsröðun, eins og er svo oft sagt í þessu ágæta háttvirta púlti. Ef við tökum ekki tillit til lýðræðisins þegar við tökum þessar ákvarðanir getum við ekki sagt að við höfum einhvers konar umboð. Við höfum umboð til þess að þjóna vilja þjóðarinnar. Það er eins með börn og með þjóðir að ef þær fá ekki að læra af mistökum sínum munu þær aldrei læra af mistökum sínum. Ef það að fella þetta frumvarp í þjóðaratkvæðagreiðslu eru mistök sem munu leiða af sér engin gjöld eða sérstök gjöld, látum það bara vera þannig, hefur þjóðin kannski lært eitthvað. Næst þegar við spyrjum þjóðina um hennar eigin málefni, það sem henni kemur helst við, hennar eignarrétt, hefur ef til vill myndast betri umræða eins og gerist, ég vil meina undantekningarlaust, þegar þjóðinni er gefið leyfi til að taka eigin ákvarðanir á eigin forsendum. Það stendur alltaf eftir að stjórnarflokkunum virðist finnast gjörsamlega óhugsandi að rökstyðja mál sitt fyrir þjóðinni. Ímyndum okkur í smástund að þetta færi í þjóðaratkvæðagreiðslu, að forseti lýðveldisins væri á landinu, sem við höfum því miður ekki fengið tæmandi upplýsingar um enn þá með tilheyrandi afleiðingum, og hann neitaði að skrifa undir lögin, ímyndum okkur þær aðstæður í smástund. Hvað væri það fyrsta sem mundi gerast? Ég get sagt ykkur að háttvirtur Egill Helgason mundi kalla til sín sérfræðinga, það kæmu fram gröf í litum og alls konar kökurit og pælingar og hugmyndir o.s.frv. Fólk mundi tala miklu meira um þetta í staðinn fyrir að kenna einfaldlega okkur hv. þingmönnum um allt sem miður fer og gleyma að þakka okkur fyrir nokkurn skapaðan hlut, eins og er eðlilegt undir þessum tilteknu lýðræðislegu kringumstæðum, þ.e. þessum vondu lýðræðislegu kringumstæðum. Það er nefnilega þannig með lýðræði Íslands að þótt hér sé meiri hluti kjörinn til ríkisstjórnar hefur meiri hlutinn líka forseta Alþingis, hæstv. virðulegan forseta Alþingis, og hefur því 60% þings í reynd 100% valdsins. Því er afskaplega kaldhæðnislegt að hlusta á stjórnarliða hverju sinni tala um að það verði að setja lýðræðinu mörk vegna þess að annars sé hætta á kúgun meiri hlutans yfir minni hlutanum. Þau rök endurspeglast hvergi betur en í nákvæmlega því fyrirkomulagi sem við höfum hér. Til þess að laga það mætti kannski gefa hinum svokallaða minni hluta aðeins meiri völd, þ.e. að breyta frá því fyrirkomulagi að 60% þingmanna hafi í reynd 100% valdsins. Minni hlutinn hefur afskaplega lítið að segja og þessi 60% gera það sem þeim sýnist gagnvart þessum 40% og jafnvel gagnvart 70% þjóðarinnar ef út í það er farið, eins og hefur komið fram í fjölmiðlum þegar kemur að þessu frumvarpi. Þær aðferðir sem minni hlutinn neyðist - og ég vil undirstrika neyðist - til að nota til þess að tryggja framgang lýðræðisins, ættu ekki að heita lýðræðisleg vinnubrögð. Það sorglega, það virkilega sorglega við fyrirskipunina eins og hún er í dag er að nauðsyn er á þeim og það hryggir þann sem hér stendur meira en ég get í raun og veru lýst. Mér er illa við að nota orðið sem við vitum öll að ég er að tala um vegna þess að mér finnst það ljótt orð, mér finnst það leiðinlegt tól og mér finnst ömurlegast við þetta allt að það sé það eina sem við höfum til þess að reyna að gera hlutina aðeins lýðræðislegri hér, kaldhæðnislegt nokk. Um leið og það væri á hreinu að forseti lýðveldisins væri hér á landi til þess að annaðhvort að skrifa undir þetta frumvarp eða skrifa ekki undir það, væri mun auðveldara fyrir þann sem hér stendur að þegja, leyfa málinu að ganga sinn gang og væntanlega, ef marka má orð hæstv. forseta lýðveldisins, færi þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu og þá væri ekkert að tala um hér, ekki lengur. Við höfum sagt margsinnis, ítrekað, æ ofan í æ, allt sem segja þarf um málið. Það er búið að tala um samþjöppun á markaðnum. Persónulega finnst mér það allt í lagi rök, það er eitthvað sem ég mundi vilja eiga við ekki bara aðra þingmenn heldur við aðra borgara á kaffihúsum, í matarhléinu, í skólanum, í vinnunni, í lýðræðislegri umræðu, í sjónvarpinu, á Facebook og svo framar og svo víðar. En það er ekki hægt, það er víst ekki hægt nema auðvitað með þeim aðferðum sem mig langar helst ekki að nefna á nafn. Yfirvöld ættu ekkert að vera hissa á því að frumvarpið sé mjög umdeilt. Jafnvel þótt yfirvöld telji sig hafa mjög góð rök, svo sem samþjöppun á markaðnum eða að þeir sem verst standa muni ekki þola þessar hækkanir - þótt mér skiljist reyndar að það séu helst þeir sem eru of skuldsettir, sem eru þá væntanlega ekki í það góðri stöðu hvort eð er, það munar litlu um að fara á hausinn einu sinni og tvisvar á sama tíma - verður ekki hjá því litið að þetta er margra áratuga deila. Það hefði alveg verið hægt að gera þetta með aðeins siðmenntaðri hætti. Það hefði til dæmis verið hægt að bjóða fram lagfæringar, eins og hefur ítrekað verið bent á, á upplýsingasöfnun þannig að þær upplýsingar lægju fyrir sem þarf til þess að ákvarða gjöldin. Það hefði verið hægt að gera en það var ekki gert. Það hefði líka verið hægt að búa þannig um, væntanlega tímabundið eins og það á víst allt að vera, og tryggja með einhverjum hætti að ríkissjóður yrði ekki af þessum tekjum með því að taka hærri gjöld af öðrum aðilum eða eitthvað í þeim dúr. Sjáið til, hv. þingmenn. Það eru ekki breytingarnar á aðferðunum sem fólk, sem 34 þúsund manns hafa skrifað undir gegn, sem 70% þjóðarinnar telja sig vera á móti, er að mótmæla. Fólk er að mótmæla því að það vanti 6,4 milljarða í fjárlög 2014 samkvæmt rekstrargrundvelli og 3,2 milljarða núna í ár. Því er fólk að mótmæla. Ef það hefði verið komið til móts við það við gerð frumvarpsins þyrftum við ekki að standa hér, að því er virðist dögunum saman, að rífast um eitthvað sem á hvort sem er heima í dómi þjóðarinnar. Þess í stað þurfum við að vera hér og rífast um þetta fram og til baka, alla vega nokkur okkar, þegar það eina sem þurfti var í raun og veru að höfundar frumvarpsins hefðu hugsað með sér, háttvirtir höfundar frumvarpsins - eða hæstvirtir, hver veit - að hugsanlega gæti það þurft að fara fyrir dóm þjóðarinnar. Hvað ef yfirvöld þyrftu í hvert sinn sem þau semdu frumvarp, að hugsa með sér: Hvað ef forsetinn segir nei? Hvað ef við þurfum að rökstyðja það fyrir alþýðunni? Ég get skilið að það sé kannski svolítið erfitt með þetta frumvarp með hliðsjón af því að þetta er lækkun í reynd, í leynd, ef við tölum tæpitungulaust er þetta lækkun á veiðigjöldum. En kannski hefði það verið hannað betur, kannski hefði einhver á þessum fundi eða fundum hugsað með sér: Er ef til vill leið til þess að laga vandamálin, að reyna að ná einhverri sátt án þess að 70% þjóðarinnar séu á móti því, án þess að 34 þúsund manns skrifi undir sem andvíg því? Ég held nefnilega að það hefði alveg verið hægt. Sum þessi rök - ég vil ekki vera of vondur við hæstv. ríkisstjórn - sum þeirra finnst mér persónulega pínulítið sannfærandi. Ég vil ekki samþjöppun á markaðnum, það virðist vera samhugur um það, enginn virðist vilja það og það er gott vegna þess að samþjöppun á markaðnum er slæm. Sömuleiðis eru skuldsettu fyrirtækin eitthvað sem væri gaman að skoða betur o.s.frv. Það er ekki það sem þjóðin er á móti því að skoða, það er ekki það sem þjóðin mundi vera að rífast um heldur þessi lækkun vegna þess, enn og aftur, að þetta er margra áratuga deila og hún fer ekki neitt með þessu áframhaldi, hún verður áfram hérna. Það er títtnefnt á meðal sumra hv. þingmanna að hér sé talað um veiðimenn sem glæpamenn og lögbrjóta en það þarf auðvitað ekki að brjóta lögin ef lögin eru ekki til staðar til að byrja með, fyrir utan það að ég hef ekki heyrt hv. þingmenn tala svona. Kannski er ég ekki að fylgjast með, það getur verið. Sum þessara raka sem koma með öðrum hluta réttlætingarinnar, nefnilega þeim að við verðum að passa að setja ekki of mikið á útgerðina, standast ekki. Það er allt í blóma í útgerðinni og með réttu, það er frábært og allir eru rosalega ánægðir með það. Það þýðir að á sama tíma er ekki hægt að segja: Við erum að skattleggja allt of mikið, pössum okkur því að annars fer allt á annan endann. Það er samhugur um að það fer ekkert allt á annan endann, þessi grein ræður vel við þetta, sem er gott, það er frábært. Ég er sammála hv. þingmönnum um að því beri vissulega að fagna. Við skulum þó ekki gleyma þessu margra áratuga bitbeini, við skulum ekki gleyma því að við þurfum einhvern veginn að ná sátt. Það að lækka veiðigjöld, sem hluta af sumarþingi í þokkabót, er ekki leið í átt að sátt, það er bara ekki þannig. Það sama gildir um fiskverðið, það virðist enginn ágreiningur vera um að fiskverð mun hækka í framtíðinni, sem er frábært og gott, alla vega fyrir okkur núna, við sjáum að vísu til hvort það verður til frambúðar. Það eru einfaldlega ekki þau teikn á lofti að þessi gjöld muni verða útgerðinni um of, það er einfaldlega ekki svo. Það var nefnt í fyrri ræðu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar að ekki þurfi endilega að vera himinn og haf á milli fólks í þessu sem ég tek heils hugar undir, það þarf ekki. Ef höfundar frumvarpsins hefðu hugsað með sér að þetta gæti endað í þjóðaratkvæðagreiðslu og þau gætu þurft að sitja fyrir framan Egil Helgason og útskýra það þannig að þjóðin tæki mark á hefðu þau kannski skrifað annað frumvarp sem væri snyrtilegra og ekki jafn auðvelt að vera á móti. Það er mjög auðvelt að vera á móti þessu frumvarpi, sérstaklega með hliðsjón af fjárlagahallanum sem er umtalsverður og ætti eiginlega að vera forgangsatriði. Það skiptir svolítið miklu máli í því sambandi að þungamiðja deilunnar er lækkandi tekjur ríkisins sem afleiðing af þessu frumvarpi. Það er það sem fólk er svona óánægt með. Undir þeim kringumstæðum þegar kvartað er með réttu, aftur og aftur, yfir því að ríkissjóður standi ekki undir sjálfum sér - sem er að því er virðist, og eftir því sem sá sem hér stendur fær best séð, bara vegna skulda því að við erum stöðugt að fá lánað meira og meira, það er það sem halli þýðir, þegar við fáum lánað á hverju einasta ári einungis til þess að standa undir skuldbindingum okkar og öðru því sem ríkið þarf að leggja út peninga fyrir - er ekki mjög snjallt, hvað þá ábyrgt, að lækka tekjurnar og auka útgjöldin. Það er ekki það sem sá sem hér stendur gerir þegar hann þarf meiri peninga og sér fram á að hafa ekki efni á því sem hann þarf að borga fyrir. Ég fer ekki að eyða meiru. Ég fer ekki og bið um launalækkun, það er vitfirring. Fyrirgefið orðbragðið, virðulegi forseti, en það er vitfirring, ábyrgðarlaust er kannski skárra orð í pólitísku samhengi. Ef við ætlum að sýna einhverja ábyrgð, jafnvel þótt það sé stundum erfitt fyrir sumar greinar, þá verður, fyrirgefið, bara að hafa það. Við skuldum fáránlegt magn af peningum, við eyðum um 75–90 milljörðum kr. á ári einungis í vexti. Ef ekki væri fyrir skuldir ríkisins væri ríkið, að því er virðist, næstum því í hagnaði ef það væri ekki hreinlega í hagnaði. Ég hef tölur frá mínus 4 milljörðum upp í plús 18 milljarða, það væri allt í lagi ef ekki væri fyrir skuldirnar. Þess vegna er sérstaklega slæmt að stanslaust sé verið að auka skuldirnar því að í hvert sinn sem við setjum lög sem minnka tekjurnar eða auka útgjöld skulum við gera okkur grein fyrir því hvaðan peningarnir koma. Þingmenn koma hingað upp í pontu og spyrja aftur og aftur: Hvaðan eiga þessir 6,4 milljarðar hérna að koma, hvar annars staðar á að skera niður, hvar á að hækka skatta á móti? Svörin eru auðvitað eins og þau eru en ég skal segja ykkur það. Það er engin ráðgáta hvaðan þessir peningar koma, við fáum þá lánaða. Hér er verið að fá lán fyrir 6,4 milljarða kr. tekjulækkun á næsta ári og 3,2 milljarða á yfirstandandi ári á rekstrargrundvelli. Við erum að fá þetta lánað þegar ein ástæðan fyrir því að hér er ríkishalli halli er sú að við höfum þegar fengið of mikið lánað. Spurningin er ekki hvort iðnaðurinn hafi efni á þessu, þeim tölum, eða hvort við höfum efni á því sem skattgreiðendur heldur hvort börnin okkar og barnabörn hafi efni á því, því að þetta verður borgað, þessir peningar verða borgaðir. Eina spurningin er hver borgar og með hversu miklum vöxtum. Með áframhaldandi stefnu, sem virðist snúa að því að minnka tekjuleiðir á iðnaði sem er í blóma, munu þessar skuldir aukast og þessi vaxtabyrði mun aukast. Þá munum við einn daginn horfa fram á enn eina kynslóðina sem freistast til þess að bölva forfeðrum sínum. Ég panta að vera ekki í þeim hópi sjálfur enda get ég ekki stutt þetta frumvarp einfaldlega vegna þess að mér finnst það óábyrgt. Burt séð frá réttlætissjónarmiðum, burt séð frá því hvað mér finnst um útgerðarmenn, og hvað þá hæstv. sjómenn, er þetta óábyrgt, alveg sama hvernig maður lítur á það. Jafnvel þótt ég væri harðasti hægri maður, sem ég á til að kalla sjálfan mig stundum, af og til, þegar ég er í vondu skapi, er þetta óábyrgt. Það er ekki ábyrgt samkvæmt neinni skilgreiningu sem ég veit um. Það vantar ekki að auka fjárfestingu í þessum bransa, það vantar ekki að passa upp á að hann græði meira, hann mun græða meira, það er óumdeilt. Hann ræður við þessi gjöld og ef hann ræður ekki við þau má spyrja hvers vegna, ekki að það sé mikið um svör við því. Þessi fyrirsláttur að ekki sé hægt að rukka þetta vegna skorts á upplýsingum, við finnum þá bara upplýsingarnar. Það veit ég úr allsherjarnefnd að þessi ríkisstjórn á ekki í neinum vandræðum með að heimta upplýsingar, jafnvel ef það gengur ansi nærri friðhelgi einkalífsins. Ég hef ekki skoðað nákvæmlega útfærslurnar á því hvernig á að verða við því þegar kemur að þessu tiltekna málefni en það virtist ekki vera neitt mál fyrir höfunda Hagstofufrumvarpsins að heimta allar fjárhagsupplýsingar um alla landsmenn að því er virðist án mikils tillits til stjórnarskrárinnar og mannréttinda almennt eða borgararéttinda. Ég velti því fyrir mér hvers vegna þessi ríkisstjórn mundi hugsa með sér: Engar upplýsingar, við skulum pakka saman og minnka veiðigjaldið ellegar ekki rukka það inn. Mér finnst það ekki alveg í samræmi við það sem ég þekki af Hagstofumálum. Þegar allt kemur til alls ættum við að ræða þessi mál í lýðræðislegu samhengi og það hefur okkur greinilega mistekist. Það sannast á því að það eru 34 þúsund undirskriftir gegn þessu frumvarpi. Það hefði ekki gerst ef frumvarpið hefði verið unnið og kynnt með viðunandi hætti. Þegar um er að ræða svo umdeilt mál sem þetta væri það ekki svoleiðis en það er svoleiðis vegna þess að það var ekki unnið og kynnt nógu vel með hliðsjón af kringumstæðum og lýðræðislegum vinnubrögðum. Sömuleiðis væru 70% þjóðarinnar ekki á móti því ef það hefði verið kynnt og unnið nógu vel. Af hverju er þetta svona mikið mál? Það er það sem ég skil ekki. Mig langur aftur að freista þess að fá þau sem standa að frumvarpinu til að hugsa með sér hverjum þjóðin geti kennt um fari þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef þjóðin fellir það, væntanlega eftir tiltölulega langa, ítarlega og sjálfsagt mjög þreytandi umræðu á köflum, hverjum gæti þjóðin kennt um að ekki væri hægt að rukka neitt veiðigjald þegar upp væri staðið? Hvernig væri það sem sátt við útgerðina? Eigum við ekki bara að hafa það þannig að þetta fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og að sennilega segi þjóðin nei, ef við ætlum að vera svo hrokafull að ákveða fyrir fram hvernig það fer eftir lýðræðislega umræðu. Ef þjóðin segir nei er ekki hægt að rukka þessi gjöld, þjóðin verður brjáluð út í sjálfa sig og þá getur ríkisstjórnin sagt: Við sögðum ykkur það. Við sögðum ykkur það, vitlausa, vitlausa þjóð. Þið hefðuð átt að samþykkja frumvarpið. Kannski lærir þjóðin eitthvað af því. Það gæti gerst en gerist auðvitað ekki ef þjóðin fær aldrei tækifæri til þess að læra af mistökum sínum. Það er að sjálfsögðu að því gefnu að þjóðin samþykki þetta eftir viðamikla umræðu því að það er það sem vantar alltaf, það vantar alltaf umræðuna um þessi mál þar til þau komast í þjóðaratkvæðagreiðslu. Áður en forseti lýðveldisins, Ólafur Ragnar Grímsson, neitaði að skrifa undir fjölmiðlalögin höfðu verið núll þjóðaratkvæðagreiðslur í sögu lýðveldisins, fimm þar áður. Færa mætti rök fyrir því að við hefðum í reynd verið lýðræðislegri á ákveðinn hátt áður en við urðum lýðveldi, kaldhæðnin í því væri auðvitað yfirþyrmandi. En nú höfum við einhverja reynslu af þjóðaratkvæðagreiðslum. Fjölmiðlafrumvarpið var dregið til baka þannig að ríkisstjórnin þurfti ekki að hafa frekari áhyggjur af því. Síðan var neitað í Icesave I og svo í Icesave II og þjóðin kaus, þvert á við ýmsa spekúlanta og sérfræðinga og vissulega þann sem hér stendur viðurkenni ég hér og nú, ítrekað og aftur. Það fór ekki allt til fjandans. Það virðist ekki vera sem of mikið lýðræði hafi komið Íslandi í einhver vandræði, þvert á móti ef eitthvað er, merkilegt nokk. Það er ekkert sem bendir til þess að of mikið lýðræði mundi valda því að hér væri ekki hægt að hafa stefnu um sjávarútveg sem sátt væri um þegar allt kæmi til alls eftir lýðræðislega umræðu, eftir að búið væri að vinna þetta frumvarp með hliðsjón af lýðræðinu, með hliðsjón af því að kjörnir fulltrúar, jafnvel þótt þeir hafi umboð, geti varið gjörðir sínar frammi fyrir alþjóð þannig að hún sannfærðist. Hér stöndum við og tölum auðvitað með tilliti til þess að það eru fjögur ár í að góðir landsmenn hafi einn bókstaf til að meta gjörðir okkar, einn bókstaf eftir fjögur ár til að segja okkur hvað þeim fannst um þetta frumvarp. Er það lýðræðislegt? Er það sanngjarnt? Ég get ekki sagt að það sé það. Ég veit ekki um betri mál til þess að setja í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég get ekki ímyndað mér hvaða mál væri betur til þess fallið því að það felur allt í sér. Það felur í sér ítarlega lýðræðislega umræðu, það felur vissulega í sér góð rök gegn frumvarpinu en líka, ég skal viðurkenna það, einhver rök með því. Þá tökum við það í lýðræðislegri umræðu í fréttum og í gröfum og þegar spekúlantarnir fara að útskýra innviði þess fyrir almenningi. Þetta varðar einnig auðlindir landsins, þjóðarinnar, það varðar margra áratuga bitbein, almenningur hefur áhuga á málinu, sem ætti að tryggja að hann taki þátt í því. Hann hefur sýnt þann áhuga á málinu með 34 þúsund undirskriftum, hann hefur sýnt það í könnunum við fréttamenn. Eins og ég segi get ég ekki ímyndað mér frumvarp sem ætti betur heima í þjóðaratkvæðagreiðslu. Að lokum langar mig að nefna eitt sem mér fannst svolítið merkilegt við réttarhöldin fyrir EFTA-dómstólnum og það var þegar við unnum. Þá hafði ég rætt það fram og til baka við marga vini og fjölskyldumeðlimi hvað þetta væri allt hallærislegt og forseti lýðveldisins væri í einhverjum pólitískum leik o.s.frv. Persónulega hafði ég miklar áhyggjur af því að við mundum tapa málinu og að afleiðingarnar yrðu talsvert verri en ella. Það merkilega gerðist að við unnum, þrátt fyrir að ég tryði fólkinu sem ég var að tala við, sem hafði sannfært mig prívat og persónulega um ákveðna afstöðu vegna þess að það voru sérfræðingar, það var lögfrótt fólk, það var fólkið í ríkisstjórn sem ég ber mikið traust til. Ég trúði því að það hefði lög að mæla og að við ættum að semja en samt unnum við málið. Það má kalla það heppni, enda sannast enn og aftur að við vantreystum þjóðinni stundum aðeins of mikið, jafnvel allt of mikið, sérstaklega þegar það er bara einn bókstafur á fjögurra ára fresti til að segja til um hlutina. Við eigum að láta þjóðina um að meta svona stór mál, frekar of mikið en of lítið, frekar of oft en of sjaldan, frekar of snemma en of seint.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir mjög áhugaverða ræðu um það málefni sem hér er til umfjöllunar. Ég tók eftir því að í ræðu sinni ræddi hann talsvert mikið um aðkomu þjóðarinnar að ákvörðunum, bæði í þessu máli og ýmsum öðrum, og ég veit að þingmaðurinn og sú stjórnmálahreyfing sem hann er fulltrúi fyrir á þinginu ræddi mjög mikið einmitt um aukna möguleika á beinu lýðræði og hefur barist fyrir því. Ég fagna því. Í umræðunni um þetta mál hafa komið upp ýmis sjónarmið. Við höfum heyrt einstaka ráðherra, ég held bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegsráðherra, tala um að það gæti vel komið til álita að það frumvarp sem við erum hér að fjalla um færi í þjóðaratkvæðagreiðslu en á hinn bóginn tala þeir um að þetta mál henti ekki mjög vel til þjóðaratkvæðis. Við könnumst við það að forseti lýðveldisins, sem eftir okkar stjórnskipun í dag hefur möguleika á að vísa málum í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og dæmin sanna, hafði í umfjöllun um þetta mál á síðasta ári lýst þeirri skoðun sinni að það hentaði vel til þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar að inna hv. þingmann eftir afstöðu hans til þess hvort þetta mál sé vel til þess fallið að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki út frá efni þess og út frá því að auðvitað eru hér á ferðinni ákveðnar tæknilegar útfærslur. Mig langar að heyra sem sagt sjónarmið þingmannsins til þess hvort það gæti verið bæði heppilegt, málið sjálft, og æskilegt að þetta mál færi í þjóðaratkvæðagreiðslu með hvaða hætti svo sem því yrði komið þangað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það má spyrja 34 þús. undirskrifara hvort þetta eigi heima í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki. Fyrir mig persónulega er það í reynd nóg en úr því að hv. þingmaður víkur að tæknilegu atriðunum er í raun og veru lítið að segja um tæknilegu útfærsluna fyrr en fólk hefur fundið með sér að það hafi eitthvað að segja um málið. Segjum að forseti lýðveldisins mundi neita að skrifa undir, þá yrði fréttin sú að þetta færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá fyrst mundi myndast sá þrýstingur sem þyrfti til til að umræðan næði því stigi að hægt væri að tala um það sem er kallað tæknileg atriði með viðunandi hætti. Að því sögðu skal ég viðurkenna að eins og það er núna er það ekki mjög heppilegt til umræðu vegna þess að enginn hefur séð sér neinn hag í því að kynna sér þessi tæknilegu atriði. Það er vegna þess að fólk hefur ekkert val, það hefur ekkert um málið að segja. Það hefur bara þennan eina bókstaf eftir fjögur ár - og til hvers? Til hvers ætti venjulegur maður úti í bæ núna að fara að kynna sér muninn á botnsjávarfiskum og uppsjávarfiskum og öllu þessu? Hann hefur enga ástæðu til þess. Það er ekki fyrr en ákvörðunin er lögð í hendur þjóðarinnar sem þjóðin fær raunverulega ástæðu til að kynna sér málin þannig að lýðræðið verði virkara og umræðan að öllu leyti betri.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessi viðbrögð sem mér finnst fela í sér athyglisverða nálgun. Ég get alveg viðurkennt sjálfur að afstaða mín til þess hvaða mál henta og hver ekki hefur breyst dálítið á nokkuð löngum tíma. Í kjölfar mikillar umræðu um þessi mál í samfélaginu og ekki bara fyrir þessar kosningar heldur almennt á undanförnum missirum og árum, bæði hér og annars staðar, hef ég í ríkari mæli aðhyllst það að menn ættu að nýta sér beina lýðræðið í meira mæli en gert hefur verið. Ég er sammála hv. þingmanni um að það að gefa það út að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla um tiltekið álitaefni knýr fólk til að setja sig betur inn í það. Það knýr líka þá aðila sem vilja hafa áhrif og hafa hagsmuna að gæta til þess að setja sín mál fram skýrt og skilmerkilega gagnvart þjóðinni og draga fram kjarnann og aðalatriðin í því máli sem um er að ræða. Hér held ég að í raun sé mjög auðvelt að halda því fram að kjarninn í þessu máli sé einfaldur. Þó að það kunni að vera alls konar tæknilegar útfærslur sem menn geta deilt um og haft alls konar skoðanir á held ég að kjarninn í málinu sé tiltölulega einfaldur þannig að ég fagna þessu. Ég vil líka velta því upp við þingmanninn hvort hann sjái möguleika á öðrum leiðum til að koma málum í þjóðaratkvæðagreiðslu en þá að forsetinn beiti 26. gr. stjórnarskrárinnar til að synja málinu staðfestingar. Þess eru dæmi í þinginu, og það tiltölulega nýleg, að það hafa verið lagðar fram breytingartillögur við frumvörp um að lögin öðlist ekki gildi fyrr en að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er dæmi um það að menn hafi lagt það til hér þó að það hafi að vísu ekki fengist samþykkt. Telur hv. þingmaður að það gæti komið til greina í þessu máli að leggja fram breytingartillögu í þessa veru?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi góðu viðbrögð. Það er ekki bara það sem hv. þingmaður nefnir réttilega, að þegar þrýstingurinn á það að sýna gögnin og frumvarpið og rökstyðja það með viðundandi hætti er til staðar myndist betri umræða, það er líka ágætt að yfirvöld hafi það alltaf á bak við eyrað að hlutirnir geti endað í þjóðaratkvæðagreiðslu í óþökk þeirra. Það er hollt vegna þess að þá einmitt undirbúa þau málin kannski með þeim hætti að þau séu skýrari fyrir almenningi eins og hv. þingmaður minntist á. Sú leið sem við neyðumst til að fara undir núverandi stjórnarskrá er afleit. Við höfum í raun bara eina leið til að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu og hún er að treysta á forseta lýðveldisins til að hafna því að skrifa undir lög. Þetta þykir mér og okkar flokki mjög óeðlilegt fyrirkomulag en því miður það eina sem við höfum. Allar leiðir til að koma svona málum í þjóðaratkvæðagreiðslu með skilvirkari hætti, svo sem við mótmæli einhverrar prósentu kjósenda gegn lögum til að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu, eru akkúrat það sem við mundum helst vilja og það væri mun eðlilegri farvegur. Með hliðsjón af því að nú hafa borist 34 þús. undirskriftir gegn þessu frumvarpi af einni eða annarri ástæðu liggur í augum uppi að þetta frumvarp hefði farið í þjóðaratkvæðagreiðslu undir slíkum kringumstæðum. Með það í huga kemur alveg til greina að ræða breytingartillögur að því að lýðræðisvæða þetta frumvarp, að sjálfsögðu, með þetta frumvarp og öll frumvörp, það má vera alveg skýrt. Ef þjóðaratkvæðagreiðsla hefði einhver meint neikvæð áhrif, að góð lög yrðu felld, er samt mikilvægt að sá þrýstingur sé til staðar fyrir yfirvöld svo þau hugsi sinn gang þegar þau semja frumvörp.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um svokallað veiðileyfagjald við 2. umr. og þær tillögur sem þar hafa komið, bæði frá meiri hluta og minni hluta atvinnuveganefndar. Það hefur réttilega komið fram í þessari umræðu að við erum hér að ræða um eina mikilvægustu atvinnugrein landsins, sjávarútveginn, sem gegnir gríðarlega miklu hlutverki fyrir allt landið, ekki hvað síst hinar dreifðu byggðir. Það hefur hins vegar alltaf verið notað sem skjól þegar eitthvað hefur átt að ræða um hvernig ágóðanum af þessari auðlind er skipt eða með hvaða hætti menn haga veiðum, þá hafa menn dregið það fram að hér sé verið að ráðast á hinar dreifðu byggðir. Þá gleymist gjarnan að þegar kvótakerfið var sett á á sínum tíma, þá til þess að hagræða í sjávarútvegi, urðu auðvitað gríðarleg áföll og miklar breytingar á mörgum svæðum. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að margt af því var óhjákvæmilegt og nauðsynlegt að þar færi fram ákveðin hagræðing og breytingar, en allt frá þeim tíma og alveg fram á daginn í dag hafa alltaf verið notuð sömu rökin, að hver einasta lítil breyting sem gerð yrði mundi setja sjávarútveginn á hausinn. Víst er að um langan tíma bjó sjávarútvegurinn við það að vera nánast eins og gengistrygging í landinu, þ.e. afkoma sjávarútvegsins var núllstillt þannig að útgerðin fékk ekki leyfi til þess að hafa hagnað heldur var þess gætt að afkoman væri nokkurn veginn á núlli og þannig stýrðu menn efnahagslífi landsins. Á þessu hafa orðið breytingar. Núna þegar við lentum í hinum miklu áföllum vegna hrunsins breyttist gengið á íslensku krónunni mjög hratt og staða útflutningsgreinanna batnaði verulega. Á þessum tíma, þó skömmu áður, árið 2007, greip þáverandi sjávarútvegsráðherra, og ríkisstjórnin sem þá var ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, til þess ráðs að skera niður þorskkvóta um allt að 30% vegna þess hvernig þorskstofninn hafði þróast. Miðað við allar þær fullyrðingar sem menn höfðu haft í frammi um hvað útgerðin þyldi hefði sjálfsagt allt átt að fara samstundis á hausinn. Sem betur fer var það ekki þannig heldur lifðu menn þetta af. Þeir sem höfðu fjárfest í aflaheimildum skömmu fyrir hrun, skömmu fyrir þessa breytingu þegar kvótinn var skertur árið 2007, ættu réttilega að eiga einhvern forgang á að fá hann til baka þegar betur áraði. Á þessu hefur verið skilningur þótt það sé auðvitað misjafnt hvaða skoðanir menn í landinu hafa á málinu. Engu að síður held ég að menn hafi haft á þessu ákveðinn skilning. Á þessum tíma, fyrir hrun, í því æði sem greip um sig þar sem menn fjárfestu gríðarlega, bjuggu til verðmæti með því að kaupa hlutabréf, fjárfesta í hlutum til þess að halda uppi verði, var útgerðin auðvitað einn af þeim aðilum sem tók þátt í því að töluverðu marki þó að það væri mjög ólíkt eftir fyrirtækjum og svæðum. Það þýddi að greinin skuldsetti sig verulega. Þó að þeir hafi réttilega bent á að hún hafi ekki skuldsett sig meira en aðrar greinar hefur hún auðvitað verið íþyngjandi fyrir þessa grein eins og allt atvinnulíf á Íslandi, sú skuldsetning sem þarna átti sér stað. Sem betur fer hefur átt sér stað veruleg hreinsun á þessum skuldum og lækkun og eignamyndun er byrjuð að nýju. Ég hef þennan inngang vegna þess að það er ávallt sett þannig fram að við sem höfum verið stuðningsmenn þess að breyta ákveðnum þáttum við útgerð og veiðar séum andstæðingar útgerðarmanna, sjómanna og landsbyggðar. Það er allt saman óttalegt bull og ómálefnaleg rökræða og eiginlega dæmigerð fyrir það þegar menn vilja ekki fara í rökræðuna heldur vilja gjarnan slá um sig með fyrirsögnum til að eyðileggja hana. Við 1. umr. rakti ég aðeins söguna. Það kemur ágætlega fram í skýrslu starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða – álitamálum, greiningum, skýrslum og valkostum við breytingar á stjórn fiskveiða, eins og skýrslan heitir. Hún kom út í september 2010 og þar kemur mjög vel fram, og ég rakti það þá og ætla að gera það að hluta til aftur núna, hversu lengi þessi umræða hefur staðið. Allt frá því að hér var sett nefnd sem kölluð var tvíhöfðanefndin 1993, þegar kvótakerfið var að byrja, eru menn að glíma við þetta verkefni og strax um ágreininginn hver eigi auðlindina og hvernig eigi að ráðstafa arðinum af henni. Þetta er löngu fyrir tíma þeirra flokka sem hafa svo gagnrýnt kerfið hvað harðast, þ.e. þeir héldu þá uppi harðri gagnrýni undir öðrum heitum. Samfylkingin var ekki stofnuð fyrr en árið 2000. Það er forvitnilegt að lesa í þessari skýrslu sem ég vitnaði í á bls. 8 þar sem fjallað er um tvíhöfðanefndina í stuttu máli. Þar er einmitt tekið fram að nefndin var skipuð af sjávarútvegsráðherra í ágúst 1991 og skilaði tillögum í apríl 1993. Það er forvitnilegt að athuga hverjir voru þá við stjórnvölinn. Í skýrslu nefndarinnar segir að nefndin hafi meðal annars sett sér þau leiðarljós við gerð tillagna að mótun sjávarútvegsstefnu að tryggja uppbyggingu fiskstofna, hámarksafrakstur, hámarksarð af auðlindinni í hafinu og um leið rekstraröryggi sjávarútvegsins, að starfsfólki í greininni yrðu boðin eftirsóknarverð kjör og, sem er athyglisverðast, að sátt næðist meðal þjóðarinnar um meginstefnuna í sjávarútvegsmálum. Þetta markmið hefur verið í umræðu alveg frá því 1993, ég þekki söguna ekki aftar en það, að reyna að ná einhverri sátt, ekki eingöngu við útgerðaraðila, ekki við þá, hvort menn voru smábátaeigendur eða í stórútgerð, ekki farið eftir því hvar þeir bjuggu á landinu, heldur líka við þjóðina sem taldi sig eiga þessa auðlind, telur sig eiga hana og á að eiga hana. Þrátt fyrir þessa nefnd 1993 og síðan kvótakerfið í framhaldi og verulegar breytingar í sjávarútvegi er sett á stofn árið 2000 auðlindanefnd sem var falið það hlutverk að skoða með hvaða hætti ætti að fara með auðlindir landsins og skipta arðinum af þeim. Sú nefnd var kosin 1998 og fyrsti fundur hennar var þá en síðan skilaði hún áfangaskýrslu 1999 og lokaskýrslu í september 2000. Þá var nefndinni falið að fjalla um auðlindir sem voru eða kynnu að verða í þjóðareign. Það var sérkafli í skýrslu nefndarinnar um fiskveiðiauðlindir sem svo er fjallað um á bls. 9 í þeirri skýrslu sem ég vitnaði í áðan. Þar er fjallað nokkuð ítarlega um fiskveiðiauðlindir, atvinnurétt, eignarrétt, stjórnarskrána sem er þó ekki rakin sérstaklega í skýrslu sáttanefndarinnar sem ég sat í, en þetta er allt saman dregið fram á þessum tíma. Nefndin kemur með þá skoðun, með leyfi forseta, „að rétt sé að stefna að greiðslu fyrir afnotarétt af öllum auðlindum sem eru í eigu ríkis eða þjóðar af tveimur ástæðum: annars vegar til að greiða kostnað ríkisins af stjórn og eftirliti með viðkomandi auðlind, hins vegar til að tryggja þjóðinni í heild sýnilega hlutdeild í þeim umframarði“ - takið eftir að það orð er notað - „(auðlindarentu) sem nýting hennar skapar“. Þetta var árið 2000. Síðan er áfram fjallað um þetta. Þarna var tekist á um það hvaða form ætti að vera á gjaldtöku. Þá var rætt um fyrningarleið eða hvort fara ætti í veiðileyfagjald. Það gekk ekki vel að ná niðurstöðu, en endaði þó með því að menn sögðu í lokin, með leyfi forseta: „Nefndin telur brýnt að mótuð verði samræmd stefna um stjórn á nýtingu náttúruauðlinda á Íslandi sem skapi heilsteyptan lagaramma um hlutverk og ábyrgð ríkisins á ráðstöfun og nýtingu náttúruauðlinda. Reynt verði eftir föngum að beita hagrænum stjórntækjum á grundvelli vel skilgreinds eignar- eða afnotaréttar þar sem því verður við komið ásamt leiðréttandi sköttum og uppbótum þar sem það á við.“ Þetta er á bls. 10 í þessari skýrslu. Það er mikilvægt að skoða að þarna er strax mótuð þessi stefna. Síðasta ríkisstjórn, sú sem er nýfarin frá, var einmitt að glíma við þetta sama viðfangsefni, að búa til samræmda auðlindastefnu, og skilaði um það skýrslu nú fyrir kosningarnar. Þetta leiddi ekki til niðurstöðu á þessum tíma. Þess vegna var skipuð endurskoðunarnefnd árið 1999 sem skilaði svo tillögu 2001. Þar var aftur fjallað um afnotarétt af auðlindinni og gjaldtöku fyrir þann afnotarétt og í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn taldi æskilegt að skýra betur þau réttindi sem veiðiheimildirnar fælu í sér. Nefndin skoðaði ítarlega þá leið að gerðir yrðu nýtingarsamningar við rétthafa, sem og veiðigjaldsleiðina og fyrningarleiðina sem áður hefur verið lýst. Niðurstaða meiri hlutans var að leggja til að niðurstöðum auðlindanefndar yrði fylgt og að mörkuð yrði stefna fyrir greiðslu fyrir afnotaréttinn með hliðsjón af afkomu fiskveiða. Nefndin lagði til að veiðigjaldsleiðin yrði farin og jafnframt yrðu önnur gjöld á útgerðir felld niður. Nefndin lagði til að veiðigjaldið yrði tvískipt, annars vegar fastur hluti sem tæki mið af kostnaði ríkisins vegna stjórnar fiskveiða og hins vegar breytilegur hluti sem réðist af afkomu greinarinnar og er þetta ítarlega útfært í skýrslu nefndarinnar.“ Þarna er strax komin sú hugmynd að vera með einhvern ákveðinn grunn sem er greitt eftir næstum óháð afkomu og síðan viðbótargjald sem miðast við afkomu greinarinnar. Ef maður setur þetta í það samhengi að afkomuna er nánast hægt að leika sér með, ég segi það ekki fullum fetum en það eru ýmsir þættir sem geta haft áhrif á hana, hafa menn yfirleitt verið að tala um að taka heildarafkomu í greininni eða að minnsta kosti afkomu ákveðinna fyrirtækja eða sviða innan útgerðarinnar og jafnvel fiskvinnslunnar til að meta hvað væri hóflegt eða sanngjarnt gjald fyrir auðlindanotkunina. Það er einmitt þetta sem við höfum glímt við á undanförnum árum og alltaf endað með upphrópunum um að þetta sé ekki hægt, þetta sé ósanngjarnt og drepi þessi fyrirtæki og hin. Svo hafa menn hrökklast frá borðinu á hverjum tíma. Nefndin árið 2001 fjallaði mjög mikið um byggðamál og hvernig menn gætu tryggt að sjávarbyggðirnar nytu góðs af þessum gjöldum og hvernig hægt væri að tryggja að menn þjöppuðu ekki saman útgerðinni þannig að hún flyttist öll inn á stærri staðina. Við þekkjum öll hvernig það hefur gengið í sjálfu sér. Ég rifja þetta upp hér enn einu sinni vegna þess að mér finnst þetta skipta miklu máli. Síðan var lagt á þetta veiðileyfagjald upp úr árinu 2000 og fylgdu því ákveðnar reglur hvað ætti að draga frá í kostnaði áður en veiðileyfagjald yrði lagt á. Síðan byrjuðu undanþágurnar frá þessu veiðileyfagjaldi. Afkoman var ekki betri en svo að menn aumkuðu sig yfir útgerðina og treystu sér ekki til að leggja á gjaldið að fullu, það átti að koma til í áföngum sem var síðan frestað. Þannig var það til dæmis þegar menn fóru í 30% niðurskurð árið 2007 á þorskheimildum, þá var veiðileyfagjaldið dregið niður í nánast núll, það var lækkað verulega. Við þetta hafa menn búið alla tíð þannig að útgerðin hefur komist hjá því að greiða veiðileyfagjald. Á undanförnum nokkrum árum hefur afkoma sjávarútvegs verið með albesta móti. Eftir gengisbreytingarnar hefur afurðaverð haldist gott. Það hefur verið aukning í aflaheimildum og menn hafa greitt niður skuldir og haft mjög góða afkomu. Þetta er hægt að sjá og skoða. Það kom vel fram í þessari vinnu sem við vorum í þótt því miður birtist upplýsingar gjarnan seint. Sérstaklega var Hagstofan þá töluvert á eftir, en ef við skoðum skýrsluna frá Hagstofunni frá árinu 2011 sést að afkoman hefur batnað verulega og er orðin mjög góð á þeim tíma. Síðan þegar á að fara að ræða um að leggja á gjöld sem vegna seinni upplýsinga eru oft lögð á miðað við raunveruleika sem er aðeins orðinn eldri, sem er galli og auðvitað ættum við með nútímatækni að geta verið með upplýsingarnar miklu nær í tíma og þurfum að vinna að því, segja menn: Ja, nú er markaðsverð farið að lækka. Og allar kvartanirnar koma aftur. Það er erfitt að ná sátt í svona grein ef við eigum alltaf að búa við þá aðferðafræði að menn komi ekki hreint að borðinu. Menn eru í rauninni meira eða minna alltaf að reyna að koma sér hjá því að borga gjöld. Að vísu verður að taka það fram að það er mjög misjafnt eftir fyrirtækjum og þeim sem um þetta fjalla hvernig menn bera sig, en það var til dæmis mjög táknrænt í þessum vinnuhópi yfir 20 manna úr öllum stjórnmálaflokkunum og stéttarfélögum og víðar sem unnu í þessari svokölluðu sáttanefnd sem skipuð var á sínum tíma og ég hef áður rifjað upp ítrekað að strax haustið 2010, þegar nýbúið var að skipa nefndina, hljóp LÍÚ frá borðinu, sem allir aðrir sátu við, út af því að það var komið inn eitthvað sem hét skötuselsfrumvarp sem þýddi úthlutun á skötusel. Sá fiskur var farinn að dreifa sér öðruvísi, það var magnaukning í honum og þá var honum úthlutað með öðrum hætti en beint í gegnum kvótakerfið. Það er kómískt að það ákvæði var svo framlengt af nýrri ríkisstjórn með nýlegum lögum sem hér voru samþykkt á sumarþingi. Það hefur enginn hrökklast frá borði út af því. Þetta var dæmigert fyrir umræðuna á þessum tíma. Ég vil líka rifja upp að allur hópurinn ákvað, eins og ég segi, að halda áfram þrátt fyrir að LÍÚ færi frá borði. Í desembermánuði eftir að við erum bara rétt komin inn í þriggja mánaða vinnu er búið að samþykkja í stjórn Landssambands íslenskra útvegsmanna að sigla flotanum í land, efna til fundaherferðar og koma með hótanir um það að flotinn muni ekki fara á veiðar aftur fyrr en við hættum þessari vinnu. Hvernig í veröldinni ætlum við að ná sátt í sjávarútvegi með þessum aðferðum? Sáttin er svo mikilvæg vegna þess að það er útilokað að búa við það að ein atvinnugrein skuli vera í kosningum á fjögurra ára fresti, það skuli endalaust vera deila um það með hvaða hætti við rekum fyrirtæki í sjávarútvegi. Það er fullkomlega óþolandi og líka fyrir greinina sem slíka. Það kemur ágætlega fram í niðurstöðum frá þessum hópi að allir verða að leggjast á eitt til að niðurstaða náist. Það var það sem við reyndum á þessum tíma. Flokkur eins og Samfylkingin sem hafði ákveðnar hugmyndir um útfærslur og lét vinna þær fyrir sig og færði rök fyrir því að það væri góð og skynsamleg leið vék frá þeim tillögum til að reyna að ná sátt og fór út í svokallaða samningaleið sem var ein af tillögunum sem komu út úr vinnu svokallaðrar sáttanefndar. Það sem hefur þróast á undanförnum árum allt frá auðlindavinnunni á sínum tíma, auðlindastefnunni núna, og síðan sem kristallaðist í umræðunni um nýja stjórnarskrá og ákvæði sem þar fór í þjóðaratkvæðagreiðslu voru fjögur grundvallaratriði varðandi auðlindirnar ekki hvað síst og sérstaklega tekið fram varðandi auðlindir sjávar. Það var í fyrsta lagi að auðlindir sjávar skyldu vera alveg óyggjandi í eigu þjóðarinnar og óheimilt að framselja þær, fénýta með nokkrum hætti og undir engum kringumstæðum gæti myndast eignarhlutur í þessari auðlind. Það var tekið fram í öðru lagi að þessari auðlind mætti ráðstafa með afnotarétti til tilgreinds tíma þar sem viðkomandi aðilar gátu fengið leyfi til þess að nýta auðlindina. Það fylgdi ekki akkúrat í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu en fylgdi mjög í vinnu starfshópsins að það ætti að vera með. Það var líka í eldri starfshópum að það ætti að vera með tilgreindum skilyrðum um hvernig menn færu með afla og menn gætu misst þennan rétt ef þeir uppfylltu ekki ákvæðið. Hjá okkur var oft tilgreint til dæmis að menn færu eftir kjarasamningum, væru ekki að svindla á vigtunarreglum o.s.frv. Það voru tilgreind fjöldamörg atriði sem skiptu auðvitað máli því að það er engin ástæða til að láta menn veiða sem eru afbrotamenn í greininni. Þar hafa að vísu verið refsiákvæði og margir verið sektaðir, en almennt fylgja menn þessum reglum þannig að þetta átti ekki að vera íþyngjandi á neinn hátt. Í þriðja lagi var grundvallaratriði að þessu væri úthlutað til tilgreinds tíma, var númer tvö, en það yrði gegn gjaldi. Menn töluðu um hóflegt gjald og menn töluðu um sanngjarnt gjald. Það voru skilgreiningar í því í stjórnarskrárvinnunni að það ætti að vera gjald sem miðaðist við markaðsvirði á hverjum tíma og spurningin var svo hvernig átti að finna það og allt þetta, en það er klárt að við viljum fá gjald fyrir auðlindina sem nýtist almennt þjóðinni og er hluti af kostnaði við að gera út. Í fjórða lagi var svo talað um jafnræði sem yrði gætt við úthlutunina sem menn hafa svo sem túlkað á mismunandi vegu, en þegar kvótakerfið var sett á var miðað við aflareynslu þriggja undangenginna ára. Hefur komið mikil gagnrýni á að það hafi verið viðmiðið og spurning hvort veiðireynsla sem var jafnvel sjálfsköpuð ætti að ráða hvaða aflaheimildir menn fengju til dæmis í nýjum tegundum. Þar kom upp með makrílinn, þegar hann kom inn í íslenska lögsögu og menn fóru að veiða hann í meira mæli var spurningin hvernig ætti að deila honum út. Átti að kvótasetja hann? Hverjir áttu að fá þær heimildir? Þessi umræða hefur svo sem ekki verið kláruð og skiptir mjög miklu máli hvernig farið verður með slíka hluti. Ég held að þeir sem þekkja til hefðu ekki viljað missa af því. Ég held að 200 smábátar séu núna að veiða makríl til viðbótar við stórútgerðirnar sem taka auðvitað stærsta hlutann og hafa til þess búnað, tækni og þekkingu. Þetta voru grundvallaratriðin. Þetta er það sem þjóðin er að biðja um, það sem hún samþykkti í þjóðaratkvæðagreiðslu í umræðunni um stjórnarskrána. Yfir 80% þjóðarinnar töldu að þetta ætti að vera með þessum hætti, þetta væri þjóðareign, við ættum að úthluta þessu til tilgreinds tíma gegn gjaldi og gæta jafnræðis. Nýleg könnun sýnir svo líka að yfir 70% vilja óbreytt veiðigjald. Hæstv. ríkisstjórn sem er að vinna í anda sáttar og ætlar að hlusta á þjóðina hlýtur að verða að hlusta á þetta. Við erum síðan komin með undirskriftir yfir 35 þús. aðila, sjálfsprottna undirskriftasöfnun, þar sem aðilar sem hafa fylgst með umræðunni og hafa ríka réttlætiskennd kalla eftir því að þessu máli verði fylgt eftir. Ákallið sneri fyrst og fremst að þinginu, um að þessu verði breytt þannig að sanngjarnt verði og ekki gefið eftir með upphæðir. Meiri hluti atvinnuveganefndar hefur ekki orðið við því sem kemur í tillöguformi milli umræðna, en þá hafa menn sagt að hinn öryggisventillinn sé forseti Íslands. Þarna eru held ég komin nálægt 15% atkvæðisbærra aðila sem óska eftir því að þetta fari til forsetans og hann synji lögunum. Ég held að ekki verði hjá því komist að hlusta á þetta. Ef við ætlum að reyna að ná þessari varanlegu sátt í sjávarútvegi held ég að menn verði að hlusta á þessar raddir, taka sér tak og vinna útfærslu sem er sanngjörn. Það er tilraun sem minni hlutinn gerir hér með sínu nefndaráliti. Hvað var það sem menn kvörtuðu yfir? Menn segja: Það er ekki hægt að leggja veiðileyfagjaldið á vegna þess að við höfum ekki nægar upplýsingar. Svarið við því er: Veitum heimildir til að afla þeirra upplýsinga. Menn segja: Ja, það er kannski erfitt. En það var ekki erfitt þegar við vorum að tala um hagstofufrumvarp sem veitir ótrúlega víðtækar heimildir í sambandi við söfnun upplýsinga um skuldastöðu heimilanna. Ég líki þessu saman vegna þess að ég held að hið sama gildi um hvort tveggja. Þarna eru ríkir hagsmunir um að sækja þessar upplýsingar og reyna að leggja á sanngjörn gjöld miðað við bestu upplýsingar. Þegar við ræðum um þetta veiðileyfagjald og þennan ágreining, sem er líka verið að glíma við í þessu nefndaráliti minni hlutans, erum við að tala um tvennt. Við erum að tala um réttlæti, við erum að tala um réttlátan arð af auðlindinni sem við viljum að þjóðin fái sjálf og fái tækifæri til að deila út í gegnum Alþingi, gegnum fjárveitingavaldið, til fólksins í landinu í þá þætti sem við teljum mikilvæga í rekstri samneyslu okkar. Í því felst um leið að það er ekki nægjanlegt að afkoman sé svo góð í útgerðinni að hún geti keypt sér einhver önnur fyrirtæki og skapað hugsanlega atvinnu með þeim hætti. Það er ekki sú aðferðafræði sem menn geta notað um allt. Þeir eiga að hafa sinn arð og sína afkomu, og sinn arð af sínum peningum. Þeir eiga að hafa þá möguleika að reka hagkvæma útgerð. Það er alls staðar í öllum þessum skýrslum og alls staðar í öllum nefndarálitum, líka frá minni hluta atvinnuveganefndar í þessari 2. umr., þá er talað um að allir vilji sjá arðbæra, hagkvæma og sjálfbæra útgerð. Þannig á það að vera. Menn vilja ekki eingöngu fá aðila sem geta deilt og drottnað og skammtað af sínum hagnaði, heldur viljum við að þessir peningar nýtist í samneysluna og í velferðarkerfið okkar, þá mikilvægu þætti sem við viljum hafa hér sem góða þjónustu. Það er líka sérstaklega áhugavert að skoða þessar gjaldtökur sem við höfum í samanburði við til dæmis að sum af fyrirtækjum okkar eru að kaupa aðgang að sjávarauðlindum annars staðar býsna háu verði. Þau hafa líka framleigt veiðiheimildir frá sér innan ársins til minni aðila. Þá er ekki spurt um 10, 20 eða 30 kr. Þar eru menn að tala um 100, 200 eða 300 kr. Þessar litlu útgerðir verða þannig leiguliðar hjá þeim stóru. Þetta er einn af þeim þáttum sem hafa vakið óánægju og er meðal þess sem þarf að taka á í sambandi við útgerð í landinu til lengri tíma. Ég vitna aftur í sáttanefndina af því að það er vitnað í hana í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar. Ég fagna því, það er hægt að sækja heilmikið þangað þó að því miður hafi menn skilað sínum eigin textum í lokin með ýmsum fyrirvörum um hvernig þetta ætti að útfærast og fóru varlega inn í þetta. Það er margt mjög athyglisvert í þeim niðurstöðum, t.d. að það eigi áfram að vera aflamarkskerfi. Það var sameiginleg niðurstaða alls hópsins. Sameiginleg niðurstaða obbans af hópnum var að það ætti að vinna þetta út frá samningum til tilgreinds tíma. Það var deila um til hversu langs tíma. Það varð líka samkomulag um að það væri óhjákvæmilegt að skipta á milli þessara samninga og síðan svokallaðrar pottaleiðar, þar sem menn voru með byggðaívilnanir til þess að mæta ákveðnum sérþörfum ákveðinna hópa. Einn af þeim þáttum kemur fram í gagnrýninni á veiðileyfagjaldið, þ.e. að það fari býsna illa með ákveðna tegund af útgerðarflokkum, minni og meðalstóra báta. Rökin fyrir því eru að þarna eru felld niður eða lækkuð verulega gjöld á bolfisksútgerðum. Menn hafa af ríkinu tekjur upp á jafnvel 3,2 milljarða, er áætlað á þessu ári, 6,4 milljarða á ársgrundvelli. Það munar um minna, þetta eru gríðarlega háar upphæðir. Þeir sem einmitt unnu skýrslur fyrir sáttanefndina á sínum tíma, Akureyringarnir, hafa svo komið með yfirlýsingar um að það sé engin ástæða til þess að hlífa bolfisksútgerðinni með þessum hætti. Í nefndaráliti minni hlutans er einmitt gert ráð fyrir að breyta mörkum á því hverjir munu ekki borga veiðileyfagjald og breyta hlutunum þannig að það verði komið til móts við þessar smærri og meðalstóru útgerðir, þessar skuldsettu útgerðir, það var í frumvarpinu í fyrra, og þannig komið til móts við þá gagnrýni sem lögð hefur verið fram. Minni hlutinn leggur hér fram lausnir á þeim vanda sem hefur verið meginrökstuðningur fyrir því að ekki væri hægt að leggja á veiðileyfagjald, með því að skaffa upplýsingarnar, með því að koma til móts við litlu og meðalstóru fyrirtækin þannig að við héldum fjölbreytni í útgerðinni. Við styðjum þá breytingu sem ný ríkisstjórn gerði um það eða gerum enga athugasemd við það að hækkuð verði gjöldin á uppsjávarfyrirtækin sem hafa skilað hvað bestum arði en haldið þá óbreyttu gjaldi á þá sem hafa ekki einhverja sérstaka afslætti hvað varðar bolfiskinn. Alveg eins og hér hefur komið fram, m.a. í andsvörum frá hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans, er þetta ekki fullkomið. Þetta er ekki gallalaus leið að öllu leyti. Þegar menn fara að leita að lausnum byrja þeir ekki á að lækka þessi gjöld, heldur dreifa þeim öðruvísi. Óánægjan sem hefur brotist út bæði hjá minni hlutanum og eins líka í landinu öllu er meðal annars vegna þess að í erfiðu árferði, þegar við komum út úr fordæmalausum erfiðleikum eftir hrunið, þar sem ríkissjóður tapaði gríðarlega miklum tekjum og er þar að auki enn þá að borga um 90 milljarða í vaxtakostnað, þurfum við á öllum þeim tekjum að halda sem við getum fengið með eðlilegum hætti án þess að leggja atvinnulífið í dróma. Við þurfum að fara þannig fram að við getum haldið úti velferðarkerfinu. Það var draumur flestra, að því er menn segja. Við börðumst að minnsta kosti fyrir því að núna þegar aðeins betur áraði gæti maður farið að skila til baka inn í heilbrigðiskerfið, menntakerfið og löggæsluna, komið til móts við þær þrengingar sem hafa verið varðandi kjarasamninga, sérstaklega hvað varðar kynbundinn launamun, og komið til móts við lífeyrisþega. Við sjáum að nú er búið að leggja fram frumvarp þar sem lífeyrisþegar eiga að fá 1,6 milljarða fram að næstu áramótum, þeir 45.000 aðilar. Að vísu deilist það bara á 7.000 og raunar fá ekki nema 4.500 af þeim greiðslur núna. Þetta er helmingurinn af því sem við erum að afsala okkur með breytingu á veiðileyfagjaldinu. Þetta er það sem svíður líka, þ.e. hvernig menn forgangsraða hjá nýrri ríkisstjórn. Hún hefur valdið vonbrigðum miðað við yfirlýsingar sem voru látnar falla fyrir kosningar um það hverjir ættu að hafa forgang. Það út af fyrir sig segir manni að við verðum að gera betur, við verðum að reyna að ná þessum peningum með eðlilegum hætti. Það er ekkert verið að hrifsa það af neinum. Það er ekki verið að taka af fyrirtækjum sem fara á hausinn við þetta. Afkoman er gríðarlega góð. Hún á líka að vera góð og hún á að vera þannig að viðkomandi fyrirtæki njóti arðsins af því að fara vel með auðlind og nýta fiskinn vel. Þar hafa menn fundið sífellt betri og tæknilegri aðferðir þannig að það er farið að fullnýta fiskinn miklu betur en nokkurn tímann áður. Það er vel vegna þess að þarna erum við í matvælaframleiðslu fyrir heiminn sem skiptir líka mjög miklu máli. Það þýðir ekki að menn geti alltaf grátið sig frá því að taka eðlilegan þátt í að borga arðinn til samfélagsins. Þessir aðilar verða að koma að borðinu til að leita sátta þannig að við getum til framtíðar fundið lausn á þessu. Vonandi verður það þannig í haust að menn geti svo útfært þetta betur, en þá ekki með því að gefa endalausa afslætti. Það eru engin rök fyrir því. Það þarf að færa til eins og hefur verið ákveðið, en það ætti að duga. Það hefur oft vakið kátínu hjá mér þegar við heyrum frá einstökum sveitarfélögum úti á landi, sem mörg hver eru í erfiðleikum vegna skuldsetningar og hafa það ekki allt of gott, að veiðigjöldin muni beinlínis fara úr bæjarsjóðnum. Ég hef stundum sagt: Bíddu, ókei, við getum þá látið þetta veiðileyfagjald falla niður og þá fá staðir eins og Bolungarvík 400–500 milljónir frá útgerðinni. En þessir peningar hafa aldrei skilað sér með þessum hætti, því miður. Þetta samhengi er ekki svona einfalt. Ég held að það sé frekar hægt að treysta því að við reynum að nýta veiðigjaldið til að byggja upp atvinnu úti á landsbyggðinni, skila peningunum inn á þau svæði, hjálpa fólki að komast úr sínum skuldafjötrum þar plús að byggja upp velferðarkerfið eins og ég ræddi hér áðan. Helstu niðurstöður þessa sáttahóps, starfshópsins, eru í 1. kafla á bls. 12 í umræddri skýrslu. Þar eru í fyrsta lagi tilgreind einstök atriði núgildandi laga og þau álitamál sem þar voru uppi. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa þann inngang: „Í skýrslunni er fjallað um helstu álitaefni við stjórn fiskveiða og gerðar tillögur til úrbóta á þeim flestum. Starfshópurinn mælir með því að áfram verði stuðst við aflamarkskerfi við stjórn fiskveiða,“ eins og ég nefndi áður. „Meiri hluti hópsins er þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að takmarka hámarkshandhöfn aflaheimilda eins og gert hefur verið.“ - Þetta er til dæmis mjög forvitnilegt atriði þar sem menn halda 12%-reglunni eða 11%, hver sem hún er nákvæmlega í prósentum. Áfram, með leyfi forseta: „Hann telur að gera beri frekari úttekt á tengslum fyrirtækja í sjávarútvegi og setja skýrar reglur um innbyrðis tengsl fyrirtækja.“ - Þetta er einmitt ákvæði sem menn höfðu miklar áhyggjur af í þessum starfshópi, að menn gætu falið hagnað, fært á milli aðila, komið honum frá einum aðila til annars til að fela hann. Það er gríðarlega mikið vandamál, ekki vegna þess að menn séu endilega að brjóta lögin, heldur hafa lögin verið með svo víðtækar heimildir í sambandi við þetta og skilgreiningin á því hverjir væru skyldir aðilar hefur ekki verið nógu nákvæm. Þarna hafa menn talað um að fara inn á hlutabréfamarkaði sem ég held að hafi verið mjög góð aðferð þar sem eru miklu strangari reglur um það hverjir teljast skyldir aðilar. Það er til dæmis með ólíkindum ef Samherji á Akureyri telst ekki aðaleigandi að Síldarvinnslunni þótt hann hafi um 50% eignarhlutdeild, að þetta sé ekki tekið sem eitt fyrirtæki þegar menn meta handhafa aflaheimilda. Ég les áfram, með leyfi forseta: „Það er og álit meiri hluta hópsins að þau viðskipti sem leyfð verða með aflaheimildir skuli fara fram í gegnum opinberan markað og gjald af nýtingu á auðlindum sjávar renni í sameiginlegan sjóð landsmanna. Þá er það mat hópsins að rétt sé að fela sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að vinna frekari greiningu á málefnum eigenda sjávarjarða.“ Það var sérmál. Fyrsti hlutinn er um auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Niðurstaða hópsins á þeim tíma er að það eigi að ganga frá því og raunar senda bréf frá hópnum til stjórnarskrárnefndar um að þetta eigi að vera með þessum hætti. Takið eftir innganginum í kaflanum á bls. 12, með leyfi forseta: „Starfshópurinn, að undanskildum fulltrúum LÍÚ, telur nauðsynlegt að skýrt ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum, þar með talið auðlindum sjávar, komi í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Hópurinn leggur til að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sendi erindi þar að lútandi til nýskipaðrar stjórnlaganefndar sem er að undirbúa þjóðfund og stjórnlagaþing.“ - Það var svo gert. Annar kaflinn í þessum niðurstöðum, þetta eru bara stuttir kaflar með samantekt um heila skýrslu, er um úthlutun aflaheimilda. Þar er alveg skýrt markmið, eins og var líka hjá fyrrverandi ríkisstjórn, að við úthlutun aflaheimilda skuli, með leyfi forseta, „gæta þjóðhagslegrar hagkvæmni, langtímasjónarmiða til að tryggja afkomu sjávarútvegsins, að hámarka afrakstur auðlindarinnar og tryggja sjálfbæra nýtingu fiskstofna við landið. Þá skal að mati hópsins gæta jafnræðis við úthlutun veiðiheimilda og atvinnufrelsis …“ Þá er vitnað í mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna, en það álit var töluvert mikið rætt í hópnum á þeim tíma. Síðan er ákvæði um að auðvitað þurfi aðlögun að miklum breytingum. Þess vegna töluðu menn í stjórnarsáttmála síðustu stjórnar um aðlögun þar sem var talað um innköllun á endurúthlutun á 20 ára tímabili. Ég ætla í sjálfu sér ekki að vitna öllu meira í þessa skýrslu. Mér þykir vænt um að menn skuli ætla að nýta úr henni meginhugmyndirnar, en þá verða menn einmitt að horfa á þessi atriði. Við verðum að ná sátt um það hver á auðlindina, hvernig við nýtum við hana og hvernig arðurinn er greiddur. Með þessi atriði öll í huga ætlum við að sjá til þess að hér verði rekinn hagkvæmur, arðbær sjávarútvegur sem gengur ekki á auðlindina, enda er hagur allra að menn nýti hana vel en varðveiti hana um leið þannig að hún gefi af sér til langs tíma. Það skiptir miklu máli að við fetum þessa leið. Þar er viðurkenning á því að jafnvel þótt menn geti með einhverri sanngirni sagt að það sé ekki ýtrasta hagkvæmni í því að vera með þessa litlu báta sem eru að veiða við landið, samanborið við stóru bátana sem er nú mjög umdeilanlegt engu að síður, sumir fullyrða að þetta sé þannig, er mikill vilji og skilningur á því að við ætlum að reyna að halda fjölbreyttum útgerðarformum þannig að menn geti stundað smábátaveiðar við landið og veiðar á millistórum bátum. Þess vegna koma strandveiðarnar inn. Þess vegna koma byggðasjónarmiðin inn. Þess vegna er líka verið að reyna að koma í veg fyrir að menn geti farið í burtu með kvótann öðruvísi en að sveitarfélögin eigi að minnsta kosti möguleika á að stöðva það, samanber það sem var reynt í Vestmannaeyjum en tókst ekki, að búa til þannig lagaumhverfi að enginn geti lagt heilt byggðarlag í rúst með breytingum á sínum rekstri. Við erum sem sagt hér að tala um frumvarp sem snýst um prinsipp og réttlæti en um leið tekjuöflun ríkisins. Ég vona að menn sjái að sér og reyni að ná sátt um þetta, hindri það að hér þurfi tilstilli forsetans til að berja þetta í gegn með þjóðaratkvæðagreiðslu. Fyrsta ákall þess hóps sem þar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Ég held að það sé tvennt sem ég mundi vilja spyrja hv. þingmann út í. Í fyrsta lagi var hann á sínum tíma formaður í svokallaðri sáttanefnd sem var fengið það verkefni að smíða frumvarp um stjórn fiskveiða og reyna að ná sem víðtækastri sátt. Í málflutningi í þinginu hefur komið fram og kom reyndar fram af hálfu fulltrúa Framsóknarflokksins, flokks sjávarútvegsráðherra, fyrir kosningar að þeir lögðu mikið kapp á að nýta sér vinnu sáttanefndarinnar og að nýskipan í þeim málum tæki mið af því sem þar var lagt upp með - við getum auðvitað haft ýmsar skoðanir á því - en ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort hann telji að verið sé að gera það í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og í hverju þá frávikin frá því liggja. Svo mundi ég líka vilja spyrja hv. þingmann - því að hann nefndi í lok ræðu sinnar undirskriftasöfnun þar sem hvatt er til þess að forseti lýðveldisins synji þessum lögum staðfestingar og í umræðunni hafa komið fram álitaefni um það hvort þetta mál sé þess eðlis að það henti vel í þjóðaratkvæðagreiðslu - sem þekkir þennan málaflokk býsna vel hvaða afstöðu hann hefur til þess, hvort hann telji að eitthvað væri því til fyrirstöðu að þjóðin greiddi atkvæði um málið, hvort sem það yrði gert með því að forseti synji málinu staðfestingar á grundvelli 26. gr. stjórnarskrárinnar eða með því að það yrði hreinlega sett inn í gildistökuákvæði frumvarpsins ákvæði um að lögin öðluðust ekki gildi nema meiri hluti þjóðarinnar samþykkti það í almennri þjóðaratkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Varðandi það hvort veiðigjaldið sé akkúrat í anda sáttanefndarinnar þá er í sjálfu sér - grundvallarhugmyndin að leggja á gjald er í anda sáttanefndarinnar, þ.e. menn voru allir sammála um það. Menn voru líka sammála um að það þyrfti að vera á tvískiptan hátt en nánar varðandi upphæðir og annað þá var það ekki útfært í smáatriðum. Það er því ekki hægt að feðra það beint á sáttanefndina svo að við séum alveg einlæg. Aftur á móti, eins og ég gerði grein fyrir í ítarlegu máli, tel ég að það að leggja á auðlindagjald eða taka auðlindarentu en ekki að fara í gegnum tekjuskatt sé í anda sáttanefndarinnar og þeirra fyrri nefnda sem hafa starfað. Ég held að mikilvægt sé að menn haldi sig við þá aðferð og reyni að bæta upplýsingaöflun frekar og forsendur þess sem þar er lagt til grundvallar. Það er auðvitað svo að þegar menn taka einhverja meðaltalsafkomu mun það vera sumum til gagns en öðrum ekki, það verði hvatning til þess að þeir geri betur til að þeir ráði betur við að borga það og það er bara hið besta mál. Aftur á móti varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna þá er ég mjög hlynntur því að menn noti þjóðaratkvæðagreiðslur. En forsenda þess að þær virki þannig að við notum þær er að gera það hóflega. Ég hef verið þeirrar skoðunar að ekki hefði þurft að spyrja þjóðina aftur, það er búið að spyrja um grundvallaratriðin þar sem 80% segja að menn vilji fara inn í stjórnarskrána með ákvæði um auðlindir og vilji hafa gjaldtöku. Það ætti því ekki að þurfa að spyrja aftur. En eins og málið er núna komið finnst mér ekkert óeðlilegt við að forsetinn vísi þessu til þjóðarinnar og fái þá frekari staðfestingu á því hver sé vilji þjóðarinnar hvað þetta varðar. Því að þetta varðar verulega hagsmuni, þetta er réttlætismál en þetta er líka tekjuspursmál fyrir ríkissjóð.

Frú forseti. Já, það er einmitt mikilvægt sem hv. þingmaður benti á, þ.e. spurningin um auðlindarentuna annars vegar og hins vegar um almenna skattlagningu. Þarna þarf að sjálfsögðu að gera greinarmun. Þegar hv. þingmaður segir að í sáttanefndinni hafi - ja, ég skildi hv. þingmann þannig að í sáttanefndinni hafi verið samstaða um að fara auðlindarentuleiðina. Ber þá að skilja hv. þingmann þannig að hann líti svo á að með þeirri leið sem lögð er til í því frumvarpi sem liggur fyrir sé verið að hverfa í raun frá henni og frekar yfir í annað form af gjaldtöku en auðlindarentu? Mér finnst mikilvægt að þetta komi skýrt fram vegna þess að í umræðunni er þessu stundum svolítið blandað saman, menn horfa kannski á þetta í einhvers konar einni púllíu og gera ekki alveg greinarmun á auðlindarentunni annars vegar og hinni hagfræðilegu nálgun á hana sem fyrirbæri og hins vegar einhvers konar almennri skattlagningu, tekjuskattlagningu eða eitthvað í þá veru. Hins vegar aftur um þjóðaratkvæðagreiðsluna þá minnti þingmaðurinn á að í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október í fyrra var spurt sérstaklega um auðlindir í þjóðareigu og þar með talið fiskstofnana og afdráttarlaus stuðningur var við það. Telur þingmaðurinn að í ljósi þess að málið kemur inn í þingið með þeim hætti sem það gerir sé verið að gera lítið úr niðurstöðu þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu? Og þess vegna sé tilefni til þess að gera kröfu um að málið gangi til þjóðarinnar með einum eða öðrum hætti, eins og sagt væri á sumum bæjum? Þannig að það komi þá skýrt fram, afstaða þjóðarinnar, hvort sem það er með tilstuðlan forsetans á grundvelli 26. gr. stjórnarskrárinnar eða bara með einfaldri ákvörðun Alþingis í gildistökuákvæði frumvarpsins.

Forseti vill minna þingmenn á að ávarpa eða nefna þingmenn fullu nafni.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í ræðu minni hér áðan þurfum við til langs tíma að koma á auðlindarentu eða greiðslu fyrir allar auðlindir. Annaðhvort þurfum við að gera það í gegnum arð af ríkisreknum fyrirtækjum, sem eru rekin og nýta auðlindirnar, þannig að aðföngin, sem eru auðlindin, kalli á að menn greiði ákveðið gjald. Ég held að það sé mikilvægt að þetta sé auðlindarenta frekar en skattlagning því að skattlagning lýtur ákveðnum lögmálum er varða frádrátt og kostnað og annað slíkt sem ekki er með sama hætti. Það er svolítið merkilegt að sú tillaga sem lögð var fram í fyrra og var samþykkt var í raunveruleikanum niðurstaða stjórnar og stjórnarandstöðu á þeim tíma, hvað varðaði upphæðina. Hugmyndir voru uppi um miklu hærri upphæðir í byrjun, síðan lempuðu menn þetta sameiginlega og komust að niðurstöðu. Þess vegna kom það mjög á óvart að menn skyldu svo víkja frá því, engar nýjar upplýsingar komu fram um afkomu sjávarútvegs sem réttlætir það. Af hverju gripu menn tækifærið? Var það það sem þjóðin var að kjósa, að veiðigjöld yrðu lækkuð, þegar hún kaus stjórnarflokkana? Ég held ekki, ég held að það hafi hvergi komið fram í umræðu eða stefnumótun að þeir ætluðu að lækka þetta með einhverjum ósköpum nema kannski á einhverjum svæðum, en það er alla vega ekki meginástæðan fyrir fylgi þessara flokka. Varðandi það hvort menn hafi verið að gera lítið úr þjóðaratkvæðagreiðslunni um stjórnarskrána - já, ég held að segja megi að með því að fara svona hart í þetta og forgangsraða með þessum hætti séu menn að gefa niðurstöðum þeirrar vinnu langt nef og það finnst mér miður. Þetta lýsir ákveðinni forgangsröðun sem ekki öllum líkar. Ég ætla að vona að menn snúi af þessari leið og bæti ráð sitt og að við finnum leið til að leggja eðlilega og sjálfsagða auðlindarentu á sjávarútveginn.

Forseti. Ekki er svo ýkja langt síðan ég stóð í þessum ræðustól, nánar tiltekið fyrir fjórum sumrum, og ræddi um mjög svipaðan hlut. Ég ræddi um það hve mikilvægt væri að við fengjum að fara með Icesave-samninginn í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ástæðan fyrir því að mér þótti það svo mikilvægt og lagði svo mikla áherslu á það - ég svaf nánast ekkert það sumarið, út af því að maður þurfti að vera hér æði oft í ræðustólnum til að tryggja að almenningur og þingmenn fengju allar þær upplýsingar sem lágu fyrir og voru að koma fram, til að geta tekið upplýsta ákvörðun. Manni er sagt að þetta mál sé svo flókið - þó er þetta mál sem forseti lýðveldisins hefur sagt að sé vel til þess fallið að fara í þjóðaratkvæði - og þá gildir einu hvaða ríkisstjórn er við völd, manni er bara sagt að málið sé of flókið. Almenningur er greinilega of vitlaus til að geta sett sig inn í málið samkvæmt því sem æðstu ráðamenn þjóðar halda fram. Ekki nóg með það heldur er því einatt haldið fram að ef við tökum svona mál eins og Icesave eða þetta tiltekna mál þá sé almenningur svo einfaldur að hann greiði atkvæði á þann veg að það leiði okkur út í ómældar hörmungar. Ég man svo vel að okkur var sagt - og það setti nú að mér pínulítinn ugg þó að ég teldi mig hafa aðrar forsendur út frá upplýsingum sem ég hafði viðað að mér - að Ísland mundi breytast í Kúbu norðursins, að mat á okkur hjá þeim fyrirtækjum sem leggja mat á lánshæfni landa mundi fara í rusl. Mótrökin hjá okkur voru á þeim tíma einmitt þau að ef við tækjum á okkur skuldir sem við mundum ekki ráða við, eins og var í því tilfelli, þá færum við í ruslflokk. Síðan kemur í ljós að með því að hafna því að taka á okkur skuldir sem við vorum ekki borgunarmenn fyrir þá vorum við skyndilega færð upp. Það er því ekki alltaf alveg að marka það sem kemur frá æðstu embættismönnum þjóðarinnar og ég hef það að leiðarljósi hér. Það sem mér þótti svo rosalega mikilvægt við Icesave-ákvörðunina var þetta: Á sínum tíma, þegar við fengum þetta risastóra verkefni í fangið og þessa risastóru ákvörðun, vorum við enn ekki farin að sjá til lands, við vorum enn niðri og höfðum ekki getað reist okkur á fætur eftir það gríðarlega mikla áfall sem hrunið var. Ef þessu hefði verið velt á okkur af ytri öflum hefðum við verið enn bognari. Þegar við því tökum þessa ákvörðun sameiginlega sem þjóð tókum við ákvörðun, sem var eins upplýst og mögulegt var, um að gera þetta á þann veg ef svo bæri undir - það var einmitt ákall í þessari umræðu að við vildum fá þetta fyrir dómstóla út af því að við vorum sannfærð um að við værum í rétti. Þegar þetta svo fór dómstólaleiðina var ég eins og margir aðrir sannfærð um - þó að maður viti aldrei - að við mundum hafa betur. Það var einmitt út af því að allir þjöppuðu sér saman þegar ytri váin var virkilega til staðar. Þetta var ekki lengur flokkspólitískt heldur nauðvörn þjóðar. Segjum sem svo að við hefðum tapað málinu fyrir dómstólum að þá var ákveðinn styrkur í því að við sem sögðum nei, sem vorum mörg, hefðum þá borið ábyrgðina saman. Í staðinn fyrir að hægt væri að benda á einhverja einstaklinga var það fjöldinn sem tók þessa mikilvægu ákvörðun saman. Það er einmitt það sem heillar mig við beint lýðræði. Það sem heillar mig svo mikið við beint lýðræði er ekki bara það að gera sér grein fyrir því að það að búa í lýðræði þýðir að maður þurfi að leggja pínulítið á sig til að rækta skyldur sínar í lýðræðissamfélaginu. Þá tekur maður sameiginlega ábyrgð og maður stendur og maður fellur þar, ekki einn heldur með mörgum. Það er einmitt það sem vantar svo í samfélagið okkar að við gerum hluti sem styrkja okkur mörg saman. Það er allt of mikið um að fólk sé einangrað í samfélögum þar sem sífellt fleiri sækja inn í stóra byggðakjarna. Í tengslum við þetta dæmi, veiðigjaldið, auðlindarentuna svokölluðu, erum við ekki bara að tala um fiskinn, þetta er bara einn liður í því sem þjóðin tók svo eindregna afstöðu með þegar boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort við vildum tillögur stjórnlagaráðs til grundvallar nýrri stjórnarskrá eða ekki, spurt var sérstaklega hvort almenningur vildi að auðlindir þjóðarinnar væru í þjóðareign og undir þjóðarforsjá. Svarið var afgerandi, 83% þeirra sem komu á kjörstað sögðu já. Því vekur það óneitanlega mikla furðu, og kom mér satt best að segja verulega á óvart, að það væri í forgangi hjá þessari nýju ríkisstjórn að afnema vilja þjóðarinnar, afnema vilja þjóðarinnar á þennan hátt. Ég varð satt best að segja svolítið móðguð fyrir hönd þess vilja sem svo eindregið hafði verið settur fram. Síðan vill svo ánægjulega til að einstaklingar úti í samfélaginu setja af stað undirskriftasöfnun til þess að skapa á eindreginn og skýran hátt vettvang fyrir þjóðina til að sýna hver hennar vilji er og til að sýna að við höfum ekki gleymt neinu. Við höfum nefnilega fengið að bragða á beina lýðræðinu og nú verður ekkert aftur snúið. Við, almenningur í landinu, viljum fá að taka þátt í ákvarðanatöku hér, því að þessi vinnustaður á ekkert að vera aftengdur samfélaginu. Við erum hér í samfélagsþjónustu, því megum við aldrei gleyma, við erum hér sem millistykki til þjóðarinnar. Nú erum við að fá ofboðslega skýr skilaboð frá almenningi, á milli 34 og 35 þúsund hafa sett nafn sitt við undirskriftasöfnun um að þessum lögum verði ekki breytt. Það sem fólk er að segja okkur er: Við viljum þessa 6 milljarða í okkar sameiginlegu sjóði. Það er það sem verið er að segja, við skulum ekkert flækja málið. Fólk er að segja: Við viljum fá hlut af arðinum til að setja í okkar sameiginlegu sjóði. Það er ekki eins og fólk sé að biðja um þessa aura til að kaupa sér fjórhjól eða hjólhýsi. Nei, við erum nefnilega með þannig ástand í samfélaginu að heilbrigðiskerfið þolir ekki meiri niðurskurð og það þolir ekki að ekki sé gefið í. Það er orðið svo veikbyggt, því að alveg sama hvað fólk segir, hér varð gríðarlega mikið hrun. Það varð svo rosalega mikið hrun hérna að um var að ræða þriðja mesta hrun í heimssögunni og sumir vilja bara kalla það „svokallað“. Þess vegna eru innviðir samfélags okkar svo veikir að þeir þurfa enn frekar en nokkru sinni - og þetta ætti að vera einfalt mál, þetta er ekkert flókið fyrir þessa ríkisstjórn að skilja, að með því að setja 6 milljarða kr. gat í fjárlögin hlýtur eitthvað að bresta. Það er það sem almenningur er að segja. Það er það sem þessi 70% þjóðarinnar sögðu: Við viljum að þessir 6 milljarðar komi í ríkiskassann. Það er ekki svo að þessir 6 milljarðar séu einhvers staðar annars staðar til. Við erum mjög skuldug. Við erum til dæmis að borga ofboðslega mikið úr okkar sameiginlegu sjóðum í vexti af erlendum lánum. Þó að ég sé ekki mikill aðdáandi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vill svo til að ég fæ tækifæri til að hitta fólkið sem er í íslensku sendinefndinni reglulega þegar það kemur hingað. Ég hef átt því láni að fagna að vera alltaf hlutlausi aðilinn út af því að ég skilgreini mig ekki beint sem andstöðuþingmann heldur miklu frekar sem samstöðuþingmann með málefnum sem skipta máli og andstöðuþingmann þegar mér finnst að verið sé að brjóta gegn því sem mér finnst skýr vilji vera fyrir hjá þjóðinni. Ekki það að ég er enginn sérstakur talsmaður þjóðarinnar, hún er ekkert á bak við mig, ég er bara að reyna að endurspegla það sem hún kallar eftir eins og í þessu máli. Nú, ég hef setið dálítið marga fundi með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þeir hafa verið athyglisverðir og það fólk hefur stundum þurft að þola mikið harðræði af minni hendi þegar ég minni þau á Grikkland þegar þau tala um Ísland sem óskabarn sitt. Það var svolítið sérstakt að heyra Alþjóðagjaldeyrissjóðinn lýsa yfir gríðarlega miklum áhyggjum af stefnu þessarar ríkisstjórnar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur áhyggjur af því að þarna sé verið að setja rosalega stórt gat í áætluð fjárlög og á sama tíma á að leiðrétta skuldir húseigenda um 20% á línuna. Ég held að það hljóti bara að vera einhverjir galdramenn í þessari ríkisstjórn. Ég horfði einu sinni á mjög pólitíska mynd sem hét Galdrakarlinn frá Oz. Þar kom fram að hinn gríðarlega mikli og svakalega öflugi galdrakarl var bara lítill karl inni í einhverjum brelluklefa, og ég vona að það verði ekki veruleikinn með þau mál sem við glímum við í dag. Ég og minn ágæti þingflokkur, Pírataflokkurinn, höfum verið að eltast við einn þjóðhöfðingja núna í viku til að fá að vita hvenær hann ætlar að vera á landinu. Þetta er hinn ágæti forseti lýðveldisins, Ólafur Ragnar Grímsson. Það hvílir mikil leynd yfir því hvenær hann er á landinu vegna öryggissjónarmiða og því fæst ekki svar við því hvort hann verði á landinu þegar honum ber að undirrita umrætt frumvarp. Mér finnst það svolítið merkilegt, ég hefði talið eðlilegt fyrir okkar ástkæra forseta að upplýsa bæði þjóðina og þingmenn um það hvenær hann er á landinu til að gegna skyldum sínum. Hann er jú forseti lýðveldisins Íslands og skyldur hans hljóta fyrst og fremst að vera gagnvart okkur. Nú hefur borist ákall til forsetans og hann hefur verið mjög duglegur að hlusta á þjóðina þegar hann skynjar að gjá er orðin á milli þings og þjóðar. Honum væri í lófa lagið, okkar ágæta forseta, að sýna þinginu og þjóðinni þann virðingarvott að upplýsa okkur um það hvenær hann verður hér og hvort hann verði fjarstaddur þegar þessi lög þarfnast undirritunar. En samkvæmt upplýsingum frá hans ágæta aðstoðarmanni kveða starfsreglur á um að enginn megi vita hvenær forsetinn er á landinu, mjög sérstakt. Ég heyrði þetta símtal í dag og varð mjög hissa. Það er því ágætt að þingheimur og fleiri viti að þegar forsetinn ferðast þá má enginn vita hvar hann verður á næstu dögum, það þykir mér eiginlega ótækt. Mig langaði líka að nefna þessa auðlindarentu sem við erum að tala um. Sumir kalla þetta skatt, en ég mundi ekki vilja tala um þetta sem skatt, ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað á þann veg. Þetta eru peningar sem koma af hreinum arði, það er ekki eins og verið sé að kreista og blóðmjólka fólk. Ef verið er að blóðmjólka einhverja útgerðarmenn þá þarf að sjálfsögðu að laga það. En gleymum því ekki hvað það var sem þjóðin var að kalla eftir, svo að ég endurtaki það: Þjóðin var að kalla eftir því að fá þessa 6 milljarða í notkun í okkar sameiginlegu sjóði, það er ekkert öðruvísi. Ef illa gengur að fá upplýsingar frá einni stofnun til annarrar þá leysum við það bara. Til þess erum við hér, til þess að leysa málin. Það eru líka fleiri fyrirtæki sem mætti skoða, fyrirtæki sem nýta okkar góðu auðlindir eins og til dæmis orkuna. Það vantar töluvert mikið upp á að þjóðin fái að njóta þess arðs sem þau fyrirtæki fá í sinn hlut og dálítið merkilegt hve lítið hefur farið fyrir því að ræða um það hér og hvernig við gætum lært af mistökum fyrri tíma með það, samningarnir sem voru gerðir við þessi risastóru alþjóðlegu álfyrirtæki eru að sjálfsögðu hneisa. Lengi vel var því haldið leyndu hvernig þeim samningum var háttað en sem betur fer búum við svo vel að til eru aðilar hérlendis sem þora að upplýsa almenning um það sem hann á rétt á að vita. Þá hefur jafnframt verið talað töluvert um að mikið skorti á gagnsæi í þessum málum og líka á umræðu um þessi mál á mannamáli. Ég held - og ég held það ekki, ég er sannfærð um það - að með því að taka þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu munum við fá nákvæmlega þá umræðu sem okkur skortir svo mjög og þær upplýsingar og þá orðræðu til þess að geta tekið upplýsta ákvörðun um hvernig þessum málum er best háttað. Ég er svolítið skrýtin og fylgdist oft með þinginu áður en ég ákvað að gerast þingmaður eða fara í samfélagsþjónustu um stund. Ég man að þegar farið var að tala um kvótamál og slíkt þá bara sofnaði eitthvað inni í mér, þetta var svo ömurlega leiðinleg umræða, ég verð bara að segja það. Hún var einhvern veginn á þannig tungumáli að ef maður ætlaði að reyna að ræða um þetta við vini sína þá var eins og maður væri að tala um sjálfsvíg, það var nú bara þannig. Ég hvet því þingmenn, út af því að við tölum svo mikið um þessi mál hér í þingsölum, til að fara og finna lýsingar og myndlíkingar sem stuðla að því að almenningur geti skilið þetta og tekið þetta til sín - þetta eru eiginlega alltaf karlar sem tala um þetta, af alveg gríðarlega mikilli þekkingu um botnfisk og uppsjávarfisk og allt þetta. En við þyrftum að reyna að setja þetta í, það kannski hljómar dálítið asnalega, aðeins skáldlegri búning þannig að þetta verði umræða sem fólk getur sett sig inn í. Ég lenti oft í því þegar ég var að ræða um málefni er varða netið og allt það sem þar fer fram - fyrst þegar ég var að tala um þetta, þegar ég var að byrja að vinna á netinu í gamla daga, 1995, fyrst íslenskra kvenna, og talaði svona nördísku - að fólk bara slökkti alveg eins og ég geri þegar farið er að tala um kvótamálin, fiskveiðistjórnarkerfið o.s.frv. Það var ekki fyrr en ég fór að geta sett þetta í samhengi við hið daglega líf og það sem snertir við fólki að fólk fór að hlusta. Þetta skiptir mjög miklu máli út af því að þetta er burðarbitinn í samfélagi okkar. Mér finnst líka dálítið óþægilegt þegar þingmenn hafa stigið í þessa pontu og haldið því fram að þeir sem gagnrýna þetta fyrirkomulag séu hatursmenn sjómanna. Hvers konar - ég er bara svo móðguð yfir þessu. Ég er alin upp í sjávarplássi og faðir minn heitinn var skipstjóri. Það vildi svo til að hann var útgerðarmaður áður en kvótakerfið kom á. Ég er alin upp í samfélagi sjómanna og fiskverkenda. Ég ber mikla virðingu fyrir og hef mikinn skilning á þeim veruleika sem þetta fólk býr við, því að þetta fólk er ég. Faðir minn heitinn var meira að segja aflakóngur og fékk bikar, svona aflakóngsbikar, þegar ég var krakki. Hann hefði örugglega ekki orðið það undir kvótakerfinu, í þá daga voru skipin og bátarnir þannig að þau rétt náðu í land, það var svo mikill afli í þeim. Það var á þeim tíma. Ég er sannfærð um að ef faðir minn hefði vitað hvernig trollin fóru með sjávarbotninn hefði hann ekki gerst sekur um þau skemmdarverk sem sáust þegar farið var að mynda sjávarbotninn - skemmdarverkin sem faðir minn var meðal annarra ábyrgur fyrir, þó að hann hefði ekki stóra útgerð, það var bara eitt skip. Mér finnst ekki hægt að við drögum þessa umræðu út í það að búa til einhverja gjá á milli fólks. Það er svo dæmigert í þessum þingsal að alltaf er verið að reyna að búa til einhverjar fylkingar, sem eru hvor á móti annarri, landsbyggðin og 101, Hveragerði og Selfoss. Þingmenn sem vilja breytingar á veiðigjaldinu, kvótakerfinu og fiskveiðistjórnarkerfinu eru allt í einu á móti útgerðarfólki og sjómönnum. Það er bara ekki þannig. Mér finnst vænt um sjávarbyggðir. Þó að mér hafi ekki þótt rosalega gaman að alast upp í Þorlákshöfn finnst mér vænt um þennan hluta menningar okkar og mér hefur fundist vont að sjá hvernig farið hefur verið með þessi þorp þegar kvótinn hverfur úr þorpunum. Það er ekki fallegt. 
            

Forseti vill spyrja hv. ræðumann - og þykir leitt að þurfa að trufla hana í ræðu, ég sé að 15 mínútur eru eftir af ræðutímanum - hvort hún eigi mikið eftir. Boðuð hefur verið atkvæðagreiðsla og ég mundi vilja mælast til þess við hv. þingmann að hún gerði hlé á ræðu sinni.

Hæstv. forseti. Hvenær er atkvæðagreiðslan?

Hún hefur verið boðuð núna kl. 18.45.

Það er alveg sjálfsagt að ég geri hlé á ræðu minni. Ég var reyndar svo ánægð með hve margir voru í þingsalnum að ég á svolítið bágt með það, en ég skal verða við ósk forseta og gera hlé á máli mínu.

Forseti þakkar fyrir það. Nú verður hringt til atkvæðagreiðslu og þingmaðurinn getur haldið áfram ræðu sinni þegar þingfundur hefst á ný.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? 
            

Herra forseti. Nú leitar forseti heimildar þingsins fyrir því að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp kveða á um. Það er ekki svo óvenjulegt að það sé gert en við höfum hins vegar ekki mikla vitneskju um það hver hugsun ríkisstjórnarmeirihlutans í þingsalnum er um þinghald á næstunni. Það hafa að vísu verið einhverjir fundir og einhver samtöl en þetta liggur ekki alveg ljóst fyrir. - Herra forseti, hef ég 5 mínútur til að ræða þetta mál?  Við vitum ekki nákvæmlega hvernig fyrirhugað er að halda þinghaldi áfram á næstu klukkutímum og næstu sólarhringum. En við vitum að í gangi eru samtöl á milli stjórnmálaflokkanna um það og í trausti þess að forseti muni ekki misfara með þá heimild sem hann leitar eftir og fær væntanlega í dag 

Forseti. Mig langar að taka undir orð hv. þingmanns sem var hér á undan mér í pontu. Mér finnst mjög mikilvægt að við vitum hvort við ætlum að vera hér til miðnættis eða hvort við ætlum að vera til kl. 5 í nótt og óska eftir því að forseti upplýsi hve lengi stendur til að hafa þingfund í kvöld. Mér skilst að mælendaskráin sé nokkuð löng í málinu og langar að fá að vita þetta, bara upp á að geta skipulagt sig, hvort maður þurfi að fá sér kaffi eða ekki. 

Forseti vill geta þess að hann hefur í hyggju að halda þessum fundi áfram til miðnættis.

Forseti. Mér finnst ákaflega mikilvægt að forseti lýðveldisins láti þingmenn vita hvenær hann hyggst dvelja á landinu. Ástæðan fyrir því að mér finnst það mikilvægt er sú að 70% þjóðarinnar hafa sagst vilja hafa þetta frumvarp óbreytt, eða það sem kjarni málsins snýst um, að þeir 6 milljarðar sem átti að nota í okkar sameiginlegu sjóði verði notaðir í þá. Mér finnst það vera mikið tilefni fyrir forsetann sem hefur verið mikill maður beins lýðræðis og viljað hlusta á þjóðina. Og þegar gjáin er orðin þetta mikil finnst mér að honum beri að upplýsa hvenær hann hyggst vera á landinu. Valdið á Íslandi liggur þannig að ef forseti er ekki á landinu þá er það hjá aðilum sem tilheyra þeim sama meiri hluta og vill koma þessum lögum í gegn. Það væri mjög gagnlegt að fá hreinskiptin svör um það hvort forseti lýðveldisins ætlar sér að hlusta á þetta mikla ákall þjóðarinnar. Í máli mínu hefur komið fram að ég er mikill talsmaður beins lýðræðis og ástæðan fyrir því er sú að við höfum búið um mjög langa hríð við þetta stjórnarfar lýðræðisríkja, þar sem kjörnir fulltrúar eru og fjöldi þeirra vex ekki í sama hlutfalli og umbjóðendur þeirra. Fyrir vikið hefur skapast einhvers konar pólitísk, það sem stundum er kallað yfirstétt, mér finnst það kannski ekki rétta orðið en það hefur orðið einhvers konar gjá á milli þinganna, þjóðþinganna og þjóðanna. Fólk upplifir líka mjög sterkt að kerfin sem voru hönnuð fyrir allt önnur samfélög virka ekki lengur. Þess vegna er fólk á torgum úti um allan heim að kalla eftir betra aðgengi að lýðræði því að fólk almennt séð gerir sér grein fyrir því hvað það er dýrmætt að fá að hafa einhvers konar aðkomu að ákvörðunarferli fulltrúa sinna. Nú er það miklu erfiðara fyrir almenning að komast að hverjum fulltrúa og að hafa áhrif á stjórnmálaflokkana. Stjórnmálaflokkar nú til dags eru farnir að minna mig æðimikið á - þeir eru mjög svipað uppbyggðir og trúarsamtök. Það passar ekki við þá lýðræðislegu vakningu sem hefur átt sér stað. Þess vegna er mér mjög mikið í mun að við höldum áfram á þeirri merkilegu vegferð sem við höfum verið hér á Íslandi. Sú merkilega vegferð hefur fært okkur fleiri þjóðaratkvæðagreiðslur en ég hafði nokkurn tíma tekið þátt í fyrir hrun og mér finnst það vera ein af jákvæðu hliðum hrunsins. Þó að margir eigi erfitt með að sjá hvað hefur margt merkilegt gerst á Íslandi þá höfum við náð því að fara ansi langt í þeim tilraunum með lýðræðið, hvernig við getum látið lýðræðið virka betur. Ég verð að segja fyrir mig sem fulltrúi fólks að mér finnst mjög gott að fá aðhald utan frá. Hérna erum við að fá mjög gott aðhald frá samfélaginu. Við erum að fá mjög skýr skilaboð og einlæga ósk. Mér finnst einhvern veginn að þingið eigi að bregðast við þeirri ósk út af því að ég upplifði það mjög sterkt á hinu kjörtímabilinu mínu að ríkisstjórnin sem þá var við völd varð oft ekki við slíku ákalli. Þeir sem eru núna í meiri hlutanum höfðu ekki orðið við því ákalli þegar þeir voru við völd en ég vonast til að við getum fundið einhverja leið. Kannski þurfum við ekki það millistykki sem forseti vor er, forseti lýðveldisins. Kannski getur þingið tekið þá ákvörðun að þetta sé þannig mál og þannig ákall - það skýrar leiðbeiningar hafa komið, við höfum fengið lánaða það skýra dómgreind frá almenningi - að við getum hreinlega sett þetta beint í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ákveðið að verða við óskum almennings. Mér finnst það eiginlega vera svolítil skylda okkar og ég vonaðist til þess að nýja stjórnin mundi verða svolítið í takt við það sem hún lagði ríka áherslu á þegar hin ríkisstjórnin var við völd. Mér finnst það vera svolítið sorglegt að þegar fólk er komið með tækifærin til að sýna í verki að það meini það sem það segir þegar það er í minni hluta eða svokallaðri stjórnarandstöðu, þá geri fólk það ekki. Ég skora því á ríkisstjórnina að sýna þjóðinni þá virðingu. 70% er mjög stór hluti þjóðarinnar og eru líka kjósendur þessara flokka fyrir utan það að ríkisstjórn kennir sig jafnan við það að vinna í þágu allra landsmanna. Meðan kvöldmatarhlé var þurfti ég að rjúka af bæ og fara með son minn í annan bæjarhluta, hljóp inn til mín og fann ljóð. Þegar ég er spurð á erlendri grundu hvað ég geri kalla ég mig einatt „poetician“ en ekki „politician“. Mér finnst ljóð oft segja miklu meira en mörg orð. Fyrsta ljóðið sem ég datt inn á eftir Örn Arnarson finnst mér passa býsna vel við þessa umræðu. Það heitir, með leyfi forseta, Legg í lófa. Herðalotinn, hæruskotinn húkir undir vegg, starir blindum bænaraugum blæs í úfið skegg, terrir ellitærða hendi töturdúðum frá: Legg í lófa karls, karls, karl skal ekki sjá. Ör af kæti, fim á fæti flýtir æskan sér, ætlar að grípa geislabrot, sem glampa þar og hér. Ellin hrum og yndissnauð er aðeins sinustrá. Legg í lófa karls, karls, karl skal ekki sjá. Tízkulóa og tildurrófa tifa um borgarstig. Skraut-Oddi og Glæsi-Gísl í gluggum spegla sig. Aldrei munu örðug lífskjör af þeim skartið má. Legg í lófa karls, karls, karl skal ekki sjá. Bumbufeitur, búlduleitur burgeis stígur gleitt. Hann á skip og skrautbygging og skuldar engum neitt. Aldrei verður hann einstæðingur, auðnumaðurinn sá. Legg í lófa karls, karls, karl skal ekki sjá. Legg í lófa karls, karls, karl skal ekki sjá, að þeir gefa manna minnst, sem mikið berast á. Fátækur af fátækt sinni fórnar því, sem má. Legg í lófa karls, karls, karl skal ekki sjá. Það er merkilegt hvað lítið hefur breyst í samfélagi okkar. Þeir sem eiga mest gefa oft og einatt minnst og það finnst mér sorglegt. Við vitum að það sem við erum að kalla eftir hér og umræðan sem við höfum frammi, þau okkar sem viljum að eitthvað komi af arðinum af sameiginlegri auðlind okkar í ríkiskassann, við erum ekki að fara fram á mikið. Ég verð að segja að það hljómar kannski kaldhæðnislega eða kaldlynt réttara sagt að ef maður rekur fyrirtæki ekki nægilega vel til að geta haft arð af því þá er eitthvað að. Faðir minn heitinn, skipstjórinn og útgerðarmaðurinn frá Þorlákshöfn hafði þann sið á að hann tók aldrei lán, aldrei. Hann byggði húsið sitt fyrir sparifé og það var stærsta húsið í Þorlákshöfn. Hann staðgreiddi alltaf og borgaði alltaf sjómönnunum sínum áður en hann borgaði sér. Ég ber mikla virðingu fyrir slíkum útgerðarmönnum. Þetta er eitthvað sem ég hef sem betur fer fengið sem grunn í líf mitt. En kannski er það einstrengingslegt að ætlast til þess að þeir sem fá mikinn arð af auðlind sem er sameiginleg okkur taki þátt í því. Við vitum öll að það er mjög misjafnt hvernig ástandið hefur verið hjá fyrirtækjum og mörg hafa verið rekin mjög vel. En það er engin lína af fyrirtækjum á landinu sem er þannig að þau séu öll rekin vel. Mikið er um að fólk eyði meiru en það á en það er ekki gert endilega út af því að það viti ekki hvað það er að gera. Miklir ævintýramenn eru í öllum starfsstéttum og það á líka við um útgerðarmenn og þeir eru misjafnir eins og í öðrum starfsstéttum, alveg eins og hér á þingi. Það er mjög misjafnt fé hér inni en fólk hefur sem betur fer ólíka hæfileika og ólíka þekkingu og það er vel á stofnun sem á einhvern veginn að endurspegla samfélagið. Sem betur fer eru ekki bara lögfræðingar á Alþingi, bara kennarar eða bara skáld. Það er gott að hér sé fjölbreyttur hópur. Að lokum vil ég minna á að hér varð alvöruhrun. Það varð alvöruhrun, þriðja stærsta fjármálahrun heimsins og það má líkja því við kraftaverk að við erum ekki í verri stöðu. Það má þakka fyrrverandi ríkisstjórn fyrir að hafa staðið vörð um þá sem minnst mega sín í samfélaginu. En núna er það svo að þau loforð um að rétta til dæmis hlut ellilífeyrisþega og öryrkja eru ansi rýr. Ég hef talað við fólk sem fær 2–3 þús. kr. aukningu á tekjum sínum. Er það leiðréttingin? Er það þannig að ríkiskassinn getur ekki staðið við loforðaflauminn af því að 6 milljarða kr. gat er í fjárlögum? Ætlum við að sætta okkur við þetta? Nei. Ég skora á forseta lýðveldisins að gera okkur það ljóst, lýðnum sínum, hvenær hann verður á landinu þannig að hann geti haldið áfram að vera talsmaður beins lýðræðis og talsmaður þess að þegar þjóðin kallar eftir því að fá að taka þátt í ákvarðanatöku er hana varðar fái kost á því. Ég sé mig knúna til að ræða mikið um þessi mál í þingsalnum þar til ég veit hvenær forseti lýðveldisins ákveður að sýna okkur þá virðingu, bæði þjóðinni og þinginu, að upplýsa hvort hann verði á landinu þegar á að skrifa undir þessi lög því að það er þannig í okkar pólitíska strúktur að meirihlutavaldið sér um undirskriftirnar ef forseti landsins er ekki hér. Að lokum langar mig að minna á að ekkert mál er svo flókið að þjóðin geti ekki sett sig inn í það, ekki neitt. Þetta mál er, eins og forseti lýðveldisins sagði, einstaklega vel til þess fallið að þjóðin fái að kjósa um það.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir ræðu hennar og umfjöllun um þetta mál og ekki síst áhrifamikinn kafla undir lok ræðunnar þar sem hún fjallaði um réttlætið, jafnréttið og hvernig menn legðu sitt af mörkum til samfélagsins. Ég þakka henni fyrir það. Ég held að það sé þörf ádrepa sem kom fram hjá hv. þingmanni. Þingmaðurinn ræddi líka í lokin um hugsanlega aðkomu þjóðarinnar að afdrifum þessa máls og það hefur komið fram í ræðum fleiri hv. þingmanna í umræðunni í dag. Nú er það svo að það fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla 20. október síðastliðinn þar sem leitað var álits þjóðarinnar á ýmsum álitamálum, sérstaklega er varða stjórnarskrána og þar var meðal annars fjallað um auðlindir í þjóðareigu þar sem um 80% þeirra sem tóku þátt í atkvæðagreiðslunni lýstu sig fylgjandi því að auðlindir, þar með talið fiskstofnarnir, væru lýstar þjóðareign í stjórnarskrá. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um er hvernig hún sér samhengið á milli þjóðaratkvæðagreiðslunnar um það efni og svo frumvarpsins sem er til umfjöllunar. Lítur hv. þingmaður svo á að í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu hafi í raun verið tekin afstaða til þeirra grundvallaratriða sem eru undir í því máli sem við erum að ræða í dag og þá er ég ekki að tala um einstakar útfærslur á því hvort veiðigjaldið á að vera 10 kr., 20 kr. eða 30 kr. á þorskígildiskíló eða eitthvað slíkt heldur þá grundvallarþætti sem við erum að fjalla um í frumvarpinu? Ég vil gjarnan heyra viðhorf hv. þm. Birgittu Jónsdóttur til þess, hvort hún líti svo á að í raun sé búið að taka afstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu um þau álitaefni sem eru undir hér.

Forseti. Ég þakka þessa spurningu. Þetta hefur verið mér afar hugleikið af því að ég var svo einstaklega stolt þegar ég sá niðurstöðurnar eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna 20. október, mér fannst skilaboðin eindregin og skýr. Ég verð að segja að það að leggja fram þessa breytingartillögu er eins og blaut tuska í andlitið á mér sem tók þátt í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu og öllum þeim 83% sem sýndu eindreginn vilja í þveröfuga átt við það sem liggur hér á borðum. Það hryggir mig. Ég verð að segja að í raun og veru er viljinn svo skýr að það þarf nánast ekki aðra þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta ætti að vera nægilegur dómur fyrir þessa ríkisstjórn frá þjóðinni um það hvað hún vill. Það er bara þannig. Það var fleira sem var spurt um og var afgerandi meiri hluti og það hlaut líka þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðin er miklu upplýstari og meðvitaðri um hvað hún vill en valdhafar vilja horfast í augu við. Kannski verður það svo að við þurfum að eiga þessa umræðu í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að það fari ekkert á milli mála að almenningur veit hvað er best fyrir hann. Það er ljóst að ríkisstjórnin hefur tekið þá ákvörðun að hunsa eindreginn vilja sem kom fram í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október 2012.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir þetta svar. Eins og þingmaðurinn gat um má kannski segja að í grundvallaratriðum hafi þjóðin sagt skoðun sína í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október um þau grundvallarálitamál sem það frumvarp sem er til umræðu fjallar í raun og veru um eða tekur á. Þingmaðurinn vísaði enn fremur til þess og hvatti í raun forseta lýðveldisins til að beita ákvæðum 26. gr. stjórnarskrárinnar og synja frumvarpinu staðfestingar til að tryggja að verði það að lögum hér í þingsal gangi það til þjóðarinnar. Hún vakti máls á því eða óskaði eftir því að forsetinn gerði þjóð og þingi grein fyrir ferðum sínum, ef svo má segja. Í sumum löndum tíðkast að birta alltaf sérstakar fréttatilkynningar um það þegar þjóðhöfðingjar fara úr landi og koma úr landi, hverjir fylgja þeim á flugvöllinn, taka á móti þeim o.s.frv. Kannski þyrftum við að taka upp þann sið hér. Í öllu falli má líka velta fyrir sér hvort hægt sé að fara aðra leið til að tryggja að þetta mál færi í þjóðaratkvæðagreiðslu og það er einfaldlega sú leið sem stundum hefur verið gerð tillaga um á Alþingi, að binda gildistöku laganna við að meiri hluti þjóðarinnar eða meiri hluti gildra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu samþykki þau, sem hægt væri að efna til á grundvelli laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún hafi skoðun á því að sú leið yrði hugsanlega farin. Það kemur ekki í veg fyrir að 26. gr. stjórnarskrárinnar sé nýtt í sjálfu sér, en mundi þingmanninum hugnast að binda gildistökuákvæði þess frumvarps sem er til umfjöllunar við eitthvert slíkt ferli?

Forseti. Sem mikill talsmaður lýðræðislegrar tilraunar þætti mér ekkert úr vegi að kanna þá leið og mundi gjarnan vilja sjá hana útfærða áður en ég gef eindregið svar. Ég hef oft brennt mig á því að vera aðeins of fljótfær, samanber tillögu Péturs H. Blöndals um 50% þröskuld sem ég hélt að snerist um eitthvað allt annað en að 50% þyrftu að segja já, en ég áttaði mig á villu míns vegar þegar það var útskýrt fyrir mér. Mér finnst líka gríðarlega mikilvægt í þessu máli að við gerum okkur grein fyrir því að við búum í samfélagi sem er að breytast þar sem fólk vill hafa meiri aðkomu að málum. Eitt það besta sem kom út úr þessu hruni var rík meðvitund og þær leiðir sem almenningur fann sér til að hafa áhrif. Ég vona að við hverfum ekki af þeirri leið. Nú erum við með sama forseta lýðveldis þannig að mér þykir þetta líka vera ákveðinn prófsteinn á einlægni hans varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Það á ekki að skipta máli frá hvaða ríkisstjórn lögin eru sem er synjað eða eru samþykkt ef það er ríkur þjóðarvilji um að fá að hafa aðkomu að málinu. Mér finnst mjög mikilvægt að hafa það í huga en er tilbúin til að skoða fleiri leiðir, svo sannarlega. Þessi leið hefur væntanlega ekki verið farin áður þannig að ég væri jafnframt tilbúin til að leggja blessun mína yfir tilraun til að fá Alþingi til að fara þá leið.

Frú forseti. Mér fannst hv. þingmaður lesa ljóðið vel og segi að þó að oft hafi ég heyrt menn fara með ljóð úr ræðustól Alþingis þá hef ég fáa heyrt fara jafn vel með ljóð og hv. þingmann sem væntanlega er ljóðskáld. Hún ætti eiginlega að gera það miklu oftar að gleðja okkur hér á síðkvöldi með því að lesa ljóð sín og annarra. Ég ætla að renna töluvert sömu slóð og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson. Mér finnst dálítið merkilegt hvað píratar festa sig í það hvort herra forseti, þ.e. forseti lýðveldisins, sé hér á landinu eða ekki. Ég held að hægt sé að fá mjög grandgóðar upplýsingar um ferðir hans með því að lesa heimasíðu hans. Mér finnst liggja í þessu eins og forseti Íslands sé ekki ærlegur gagnvart þjóðinni í þessu máli. Margt má um forseta Íslands segja og ekki hef ég alltaf verið honum sammála, en eitt hljóta þó allir sem fylgst hafa með ferli hans að geta verið sammála um; að hann er ekki deigur, hann flýr ekki undan áraun. Ég held að það sé algerlega fjarstæðukennt að láta að því liggja, eins og mér fannst hv. þingmaður gera, að hann væri á flótta undan þessu máli. Ég get fullvissað hana um að forseti Íslands mun ekki skirrast við að taka sína ákvörðun ef það er sannfæring hans. Um það get ég hins vegar ekkert sagt. En ég vil hins vegar taka undir með hv. þingmanni, sem undir lok ræðu sinnar og í andsvörum hér áðan reifaði það, sem er auðvitað mjög í anda okkar anarkista og pírata, að fara þá leið að þingið samþykki einfaldlega tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvers vegna ekki? Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir, að það er vaxandi byr í samfélaginu, ekki bara á Bessastöðum heldur annars staðar í samfélaginu líka, til að fara þá leið. Eitt af því sem við vorum að slást um varðandi stjórnarskrána var akkúrat það að búa til farveg þar sem fólk gæti krafist slíkrar atburðarásar. Og hvers vegna ekki að samþykkja það og fara þá leið? Þá er alltaf eftir 

Forseti. Til að svara fyrri spurningu eða yfirlýsingu fyrrverandi utanríkisráðherra, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, þá vill svo til að við píratar höfum ítrekað reynt að fá svör frá skrifstofu forseta Íslands og síðast nú í dag. Þá var okkur sagt að ekki væri hægt að láta okkur vita hvort hann væri kominn, í gær eða í dag, og það lægi ekki fyrir hvort hann yrði á landinu þegar lögin yrðu undirrituð. Mér fannst það vera dónaskapur hvernig talað var við þann sem spurði, ég heyrði það bara út undan mér þegar hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni var svarað. Ég get fullvissað embættismenn hér um að við mundum ekki fara að rjúfa trúnað. Við þurfum bara að vita hvort - og ég er ekki að segja að forsetinn sé ekki tilbúinn að standa með þjóðinni, þvert á móti. Mér finnst það vera prófsteinn fyrir hvern þann sem er í embætti, hvort sem það er hann eða einhver annar, á það hvort ekki sé full ástæða - og það sem ég upplifi og ég er alveg sammála, mér finnst að við eigum að taka þinglegu leiðina, að sjálfsögðu. En ég vil sjá það útfært þannig að ég sé ekki enn og aftur að hlaupa fram með yfirlýsingar sem ég get síðan ekki staðið við. Ég þarf að sjá þetta útfært og sjá hvort þetta er mögulegt. Það þarf væntanlega meiri hluta þings. Kannski er hv. þingmaður betur meðvitaður um framsetningu á þessu því að hann hefur nú töluvert meiri þingreynslu en sá þingmaður sem hér talar.

Frú forseti. Ég ítreka það bara sem ég sagði áðan að forseti Íslands mun aldrei hlaupa undan slíkri áskorun eins og þeirri sem kynni að felast í þeim 35 þúsund undirskriftum sem safnast hafa til að mótmæla þessu frumvarpi. Hann mun gera það sem honum finnst rétt. Þannig þekki ég nú þann karl sem þar hefur setið mjög lengi. Ég hef hins vegar velt því fyrir mér með hvaða hætti hægt væri að fara þá leið sem hv. þingmaður reifaði í ræðu sinni og við höfum spjallað örlítið um. Ástæðan er sú að ég hef mörgum sinnum - í fyrsta sinn skömmu eftir að ég settist á þing árið 1991 flutti ég tillögu um að þjóðaratkvæðagreiðslur yrðu teknar upp sem ákvæði í stjórnarskrá. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar. Menn þurfa ekki að vera píratar til þess að telja að fólkið eigi að hafa farveg til að geta hrundið svona atburðarás af stað sem leiðir til þess að vilji þess er staðfestur. Í þessu tilviki er það hins vegar dálítið erfitt og ég skal viðurkenna það fyrir hv. þingmanni að ég hef velt þessu fyrir mér. Það er fullkomlega eðlilegt að stjórnarandstaðan leggi fram slíkar tillögur til að undirstrika vilja sinn, þ.e. það sé þjóðin sem ákveði það. Í þessu tilviki er það erfiðara en oft áður. Ástæðan er sú að ef lögunum er ekki breytt, vegna þess að það eru ákveðnir annmarkar á þeim þá verður mjög erfitt að leggja á veiðigjald á næsta ári. Það er ástæðan fyrir því að stjórnarandstaðan, með stuðningi Pírata, hefur lagt fram tiltölulega einfaldar breytingartillögur þar sem fyrsta breytingartillagan gerir það kleift að vinna bug á þeim annmörkum sem er að finna á núverandi lögum, því að þeir eru vissulega til staðar. Þau lög eru ekki fullkomin. Ég vil líka segja að það frumvarp sem hér liggur fyrir er ekki alvont. Það er ýmislegt gott í því líka, eins og t.d. hækkunin á sérstaka veiðigjaldinu gagnvart uppsjávarútgerðunum. Niðurlag ræðu minnar verður þá að skora á hina góðu hausa píratanna að leggja sig í bleyti og koma fram með tæknilega lausn á málinu. Ég mun styðja 

Forseti. Ég vil að það sé alveg skýrt að ég er ekki að væna núverandi forseta lýðveldisins um eitt eða neitt, ekki frekar en ég hafði ekki hugmynd um hvað mundi koma fram þegar hann tók ákvörðunina varðandi Icesave I og II. Ég verð að segja að ég fagnaði henni mjög þó að ég viti að sumir hér inni gerðu það ekki. Við píratar munum svo sannarlega leggjast yfir það hvort við getum fundið einhvern kerfisgalla í lögunum og hakka okkur í gegnum þau en við óskum þá eftir góðu samstarfi við restina af minni hlutanum. En nú er ég farin að skilja þessar spurningar; hv. þingmenn í restinni af minni hlutanum vilja sem sagt að við förum að hakka okkur í gegnum lögin til að finna einhverja mögulega lausn. Við bregðumst við því að sjálfsögðu og tökum þeirri áskorun og munum reyna að nota okkar gríðarlega fjölbreyttu heila sem eru víðs vegar um bæ sem elska einmitt svona laganördisma. Við tökum því áskoruninni. En mér finnst samt mjög mikilvægt að við höldum okkur líka við - því að það er ekkert víst að við finnum lausn á því, því að stundum er maður bundinn í klafa laga sem eru mjög stíf. Við búum í landi 

Ef þið Helgi biðjið um þá fer ég í málið.

Hæstv. forseti. Íslenska fiskveiðistjórnarkerfið er komið til ára sinna. Það var að uppistöðu til sett á laggirnar á fyrri hluta 9. áratugarins, árið 1984, en ýmsar breytingar, stórar og smáar, hafa síðan verið gerðar á útfærslu kerfisins, veigamesta og sú umdeildasta árið 1991 þegar heimilað var framsal. Menn hafa í þessum sal ekki deilt svo ýkjamikið um grundvöll kerfisins eins og hann er skilgreindur í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða en þar segir, með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Ég man í rauninni ekki eftir því að nokkur deildi um þessa lagagrein í umræðum um fiskveiðistjórnarkerfið í þessum sal svo lengi sem ég hef verið hér. Menn hafa hins vegar deilt um hvort hún væri í framkvæmd samkvæmt orðanna hljóðan, hvort í framkvæmd það væri svo að nytjastofnar á Íslandsmiðum væru sameign þjóðarinnar og hvort það væri svo að úthlutun veiðiheimilda mynduðu ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila á veiðiheimildum. Um þetta hafa menn deilt. Ég hygg að það séu fá efni sem hafa valdið eins miklum deilum í íslensku samfélagi, utan og innan veggja þessa húss, og fiskveiðistjórnarkerfið. Menn hafa deilt um það annars vegar hvernig eigi að skipuleggja kerfið og hins vegar hvernig eigi að veita arð af þessari mikilvægustu auðlind íslensku þjóðarinnar til hennar þannig að það gagnist samfélaginu sem best. Hvað varðar skipulag kerfisins hafa verið uppi ýmis sjónarmið. Í fyrsta lagi eru þeir sem hafa viljað að uppistöðu til halda óbreyttu kerfi. Aðrir hafa viljað gera á því róttækan uppskurð, setja veiðiheimildirnar á markað. Sumir hafa viljað ganga alla leið í því efni, setja allar veiðiheimildir á markað. Samfylkingin hefur verið merkisberi þeirra sjónarmiða. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum viljað fara aðra leið, setja hluta veiðiheimilda á markað og annar hluti verði fenginn í hendur sveitarfélögunum við sjávarsíðuna til ráðstöfunar og það mætti síðan standa að úthlutun veiðiheimildanna á því svæði eftir ýmsum reglum. Þegar við settum upphaflega fram tillögur okkar vildum við gefa okkur 20 ár til að koma því fyrirkomulagi á. Við töluðum um þriðjunginn á markað, þriðjunginn til sveitarfélaganna og þriðjunginn hjá þeim útgerðum sem eru nú við lýði en þá gegn ákveðnu gjaldi. Síðan er það sú lausn sem varð ofan á á síðasta kjörtímabili um að ráðstafa, úthluta veiðiheimildum til útgerðanna til tiltekins tíma en tryggja með því eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni á traustari hátt en nú er gert þrátt fyrir ákvæði 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. En hvernig á að tryggja að arðurinn af auðlindinni renni til þjóðarinnar? Þar eru líka mismunandi sjónarmið uppi. Annars vegar að tryggja að fyrirtæki í sjávarútvegi séu í íslenskri eigu og treysta síðan á að arðurinn af vinnslunni renni endanlega til þjóðarinnar í gegnum skattkerfi, bæði af útgerðarfyrirtækjum og fiskvinnslufyrirtækjum og einnig frá þeim sem við greinina starfa, þá í formi tekjuskatts, og að samfélagið njóti þannig góðs af arðinum sem kemur frá sjávarauðlindinni. Þetta er sú hugsun sem hefur verið æðisterk í langan tíma. En síðan er það hitt sjónarmiðið sem við höfum verið að færa okkur nær í seinni tíð, þ.e. að taka sérstakt gjald af aðgengi að auðlindinni og þangað erum við komin núna, nema hvað menn deila síðan um hve hátt það gjald eigi að vera. Hvað er sanngjarnt í því efni, hverju rís útgerðin undir og hvernig við eigum að haga þeim málum? Við þekkjum það þegar við breyttum fiskveiðistjórnarkerfinu og settum auðlindagjaldið á í annarri mynd en áður hafði verið þá urðu um það verulegar umræður í þjóðfélaginu og í þessum sal í langan, langan tíma. Það ætti enginn að furða sig á því núna, þegar farið er að vinda ofan af því sem við töldum vera grundvallaratriði í skattlagningu og nýtingu auðlindarinnar, fyrirkomulaginu á því, að við viljum gefa okkur tíma til að skoða málið og ígrunda það. Ég ætla að gera grein fyrir því á eftir hvers vegna svo er. Aðeins varðandi skipulag kerfisins aftur. Í ljósi þeirrar umræðu sem fram hefur farið á síðustu missirum þrátt fyrir það sem ég sagði áðan að í þessum sal hefði ég ekki minnst þess að menn vefengdu 1. gr. laga um stjórn fiskveiða sem kveða á um eignarréttinn í sameign þjóðarinnar, þá var nú annað upp á teningnum í þjóðfélaginu í umræðunum um málið á sínum tíma. Ég held að ég geti nafngreint ágætan fyrrverandi prófessor í lögum við Háskóla Íslands, Sigurð Líndal, sem staðhæfði að frumvarpið, eins og við lögðum það fram, stríddi gegn einkaeignarrétti. Við værum að taka einkaeignarrétt af mönnum, skerða þennan einkaeignarrétt. Þetta var staðhæft á síðum Morgunblaðsins man ég og margir urðu til að taka undir það. Það var í fyrsta skipti, hæstv. forseti, að ég minnist þess að farið var að vefengja opinberlega 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna og segja fullum fetum að þjóðin ætti ekki auðlindina. Það væri búið að ráðstafa henni til útgerðarmanna eða útgerðarfyrirtækja á óafturkræfan hátt því að ef við þessu yrði haggað þá væri það í stríði við einkaeignarrétt stjórnarskrárinnar. Þarna erum við komin inn í nýjar lendur vil ég meina. Varðandi hitt atriðið, þ.e. hversu hátt þetta gjald eigi að vera, fengum við að heyra það ótæpilega frá ýmsum útgerðarfyrirtækjum að verið væri að stefna afkomu þeirra í mikið óefni með þeim breytingum og voru höfð uppi stór orð um það af hálfu ýmissa talsmanna útgerðarinnar. Á hinn bóginn hafa komið fram aðilar sem hafa viljað ganga í gagnstæða átt. Mig langar til að vitna í grein eftir Kristin H. Gunnarsson, fyrrverandi alþingismann, sem birtist í Bæjarins besta 20. júní síðastliðinn, þar sem hann fjallar um það frumvarp sem nú er til umræðu í þinginu. Hann segir, með leyfi forseta: „Fyrirhuguð lækkun veiðigjaldsins á útgerðarfyrirtæki mælist frámunalega illa fyrir meðal almennings eins og undirskriftasöfnunin sýnir. Fyrir því er einföld ástæða, sjávarútvegsfyrirtækin greiða ekki sanngjarnan hlut af hagnaði sínum til samfélagsins. Þegar litið er til mjög góðrar afkomu undanfarin ár væri eðlilegra að hækka gjaldtökuna en að lækka hana. Handhafar kvótans borga of lítið fyrir aðganginn að arðvænlegri auðlind. Þeir hafa komist upp með það að koma sér undan því að taka þátt í erfiðleikum þjóðfélagsins eftir hrun. Þeir hafa frá þeim tíma grætt sem aldrei fyrr og greitt smánarlega lítið af gróðanum til hins opinbera.“ Þetta segir Kristinn H. Gunnarsson. Hér alhæfir hann um útgerðina, sem hugsanlega getur verið varasamt að gera, en á sama tíma skulum við ekki gleyma því að málsvarar útgerðarinnar hafa leyft sér að alhæfa æðimikið. Það er því ekki undarlegt að Kristinn setji málið fram með þessum hætti. Hann segir áfram, með leyfi forseta: „Hreinn hagnaður ársins 2009 varð 46 milljarðar kr. Þá var greiddur 1 milljarður í veiðigjald og 1,5 í tekjuskatt af hagnaðinum. Árið 2010 varð hreinn hagnaður 44 milljarðar kr. og veiðigjaldið og tekjuskatturinn samtals aðeins 5 milljarðar kr. Í hittiðfyrra varð metár. Þá varð hreinn hagnaður 60 milljarðar kr. samkvæmt gögnum Hagstofunnar. Greiðslur í formi veiðigjalds og tekjuskatts af hagnaði urðu samtals aðeins 9 milljarðar kr. Síðasta ár, 2012, mun hafa orðið enn betra en 2011 en lokatölur liggja ekki fyrir.“ Kristinn H. Gunnarsson, fyrrverandi alþingismaður, heldur áfram í grein sinni, með leyfi forseta: „Almenningur hefur fengið yfir sig mikla kjaraskerðingu og skattahækkun og spyr í forundran hvað þessir örlætisgerningar eiga að þýða. Hvers vegna er þessi atvinnugrein meðhöndluð eins og örsnauðir hreppsómagar? Auðvitað er fólki nóg boðið þegar fyrsta raunverulega aðgerð ríkisstjórnarinnar er að lækka gjöldin á þá sem hafa grætt á tá og fingri og lítið hafa lagt af mörkum á erfiðum tímum.“ Kristinn H. Gunnarsson heldur áfram, með leyfi forseta: „Það er óþarflega yfirlætislegur tónn í tilsvörum sjávarútvegsráðherra þegar hann gerir lítið úr viðbrögðunum við lækkun veiðigjaldsins. Það er hrokagikksháttur að halda því fram að valið sé aðeins milli þess að lækka gjaldið og að fella það niður. Ef ekki fást nauðsynleg gögn í óbreyttum lögum til þess að reikna út gjaldið er einfalt að bæta úr því og afla þeirra heimilda. Það þarf ekki að lækka gjaldið. Ef þarf að breyta niðurjöfnun gjaldsins á einstök fyrirtæki er einfalt að gera það. Það þarf ekki að lækka heildargjaldið. Þau rök sem ráðherrann færir fyrir lagabreytingunni styðja ekki lækkun gjaldsins í heild sinni. Honum væri nær að rökstyðja lækkunina fremur en að snupra tugi þúsunda landsmanna fyrir að andmæla honum.“ Nú kemur Kristinn H. Gunnarsson að máli sem hlýtur að vera kjarnaatriði í þessari umræðu og það lýtur að framsalinu. Hann segir, með leyfi forseta: „Það liggja fyrir opinberar upplýsingar sem staðfesta að aðgangurinn að fiskimiðunum gengur kaupum og sölum fyrir miklu hærri upphæðir en ríkið hyggst innheimta. Fiskistofa fylgist með og birtir upplýsingar um verð á leigukvóta, aflamarki. Um þessar mundir er greitt um 180 kr. fyrir réttinn til þess að veiða 1 kg af þorski. Veiðigjaldið á þessu fiskveiðiári er 32,70 kr. fyrir bolfisk og 37,00 kr. af uppsjávarfiski. Þetta þýðir að rétthafi kvóta, t.d. í þorski, fær hann frá ríkinu fyrir tæplega 33 kr. og getur leigt réttinn áfram fyrir 180 kr. Sá sem tekur kvótann á leigu og veiðir fiskinn fær engu að síður tekjur, sem standa undir útgjöldum og leiguverðinu, samanber skýrslu Hagfræðistofnunar Háskólans. Það blasir við að hagkvæmast fyrir þjóðarbúið er að þeir sem ekki geta staðið undir 32,70 kr. leigugjaldi hverfi frá útgerð og hinir sem greiða 180 kr. veiði stærri hlut kvótans. Er það ekki einmitt sem kvótakerfinu er ætlað að gera?“ Kristinn heldur áfram, með leyfi forseta: „Lækkun veiðigjaldsins til ríkisins hefur í för með sér að þá eykst að sama skapi hlutur þess sem hefur veiðiréttinn undir höndum, enda lækkar ekki leiguverðið fyrir kvótann á áframleigunni til þriðja aðila. Á milli veiðigjaldsins til ríkisins og veiðigjaldsins til útgerðarmannsins er beint samband. Eins og staðan er núna fær ríkið um 20% af leiguverðinu til sín fyrir þorskkvóta en útgerðarmaðurinn sem er handhafi kvótans fær 80%. Sjávarútvegsráðherra vill lækka hlut ríkisins en auka hlut útgerðarinnar. Þetta er ósanngjörn skipting og er ástæða mótmælanna. Öll rök hníga til þess að ríkið auki hlut sinn í veiðigjaldinu fremur en að minnka hann. Útgerðarmenn sjálfir hafa verðlagt aðganginn að fiskimiðunum og innheimta margfalt hærra verð en ríkið gerir. Þetta fyrirkomulag gengur ekki þar sem útgerðarmenn eiga ekki fiskimiðin. Það á ekki að borga þeim fyrir að fá að veiða, heldur eiga þeir að borga almenningi. Hið opinbera á að fá leigutekjurnar til þess að standa undir almennum þörfum, svo sem heilbrigðiskerfinu, almannatryggingum, uppbyggingu á innviðum samfélagsins o.s.frv. Það er of lítið greitt til samfélagsins fyrir veiðiréttinn,“ segir Kristinn H. Gunnarsson að lokum og læt ég þar með tilvitnun í grein hans lokið. Hér var komið að ýmsum þáttum í þessari umræðu og tölur nefndar um hagnaðinn sem útgerðin hefur þegar á heildina er litið af sjávarauðlindinni og síðan hver skiptingin er og umhugsunarverðar eru vangaveltur Kristins H. Gunnarssonar um framsalið og skiptinguna á arðinum þar. Þetta finnst mér að hljóti að eiga að vera hluti af umræðunni því að þetta snýst um hið stóra samhengi. Í frumvarpinu er að finna, eins og lög gera ráð fyrir og hefðir og venja er, álitsgerð frá fjármálaráðuneytinu um áhrif frumvarpsins á stöðu ríkissjóðs. Mig langar til að vitna í það sem þar segir, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum má gera ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af veiðigjöldum fyrir aflaheimildir verði 3,2 milljörðum kr. lægri á árinu 2013 frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum og að tekjurnar geti orðið 6,4 milljörðum kr. lægri á árinu 2014 en áætlað var. Hins vegar má gera ráð fyrir að tekjuskattsgreiðslur sjávarútvegsfyrirtækja í ríkissjóð muni aukast að einhverju marki þar sem veiðigjöld eru frádráttarbær rekstrarkostnaður. Á þessu stigi liggja ekki fyrir aðrar ráðstafanir til að vega upp á móti þessari lækkun á áformaðri tekjuöflun ríkissjóðs. Því verður að gera ráð fyrir að staða ríkissjóðs muni versna sem nemur þessari umtalsverðu tekjulækkun frá því sem áformað var og að þar með verði til muna lengri leið að jöfnuði í heildarafkomunni en gert hafði verið ráð fyrir í ríkisfjármálaáætlun sem fylgdi með fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013.“ Hvað er verið að segja hér? Verið er að segja að á komandi fjárlagaári rýrni tekjur ríkissjóðs um 6,4 milljarða og á síðustu mánuðum þessa árs rýrni þær um 3,2 milljarða. Með öðrum orðum, á lokum þessa árs og á næsta ári er verið að tala um að rýra tekjur ríkissjóðs um tæpa 10 milljarða kr. Hvað er nýbúið að gera í þinginu með samþykkt stjórnarmeirihlutans? Jú, búið er að falla frá áformum um að hækka virðisaukaskatt á fyrirtæki í ferðaþjónustu, þá atvinnugrein á Íslandi sem hefur búið við skástan hlut undanfarin missiri og skerða þar með tekjur ríkissjóðs á þessu ári um tæpan hálfan milljarð og á komandi fjárlagaári um hálfan annan milljarð. Hvað erum við að tala um þá? Við erum að tala um að með þeim pennastrikum sem við erum að verða vitni að núna er verið að skerða á næstu mánuðum tekjur ríkissjóðs um 12 milljarða kr. Síðan heyrist það fljúga fyrir hér í þinginu að menn séu að tala í alvöru um að fresta þinghaldi í haust vegna þess að ríkisstjórnin kunni að þurfa meiri tíma til að ganga frá fjárlögum. Það er ekki að undra ef vinnubrögðin eru þessi, að afsala okkur tekjum, að afsala Landspítalanum, lögreglunni og skólunum í landinu tekjum með þessum hætti. Hvers vegna var verið að falla frá sköttum á ferðaþjónustuna? Jú, samkvæmt fjármálaráðherra landsins og samkvæmt því sem kemur fram í greinargerð hans með því frumvarpi mundi það skaða markaðssókn ferðaþjónustufyrirtækja ef ekki yrði gripið til þeirra ráða. En á sama tíma eru allir sammála um að við eigum fullt í fangi með að taka við þeirri helmingsaukningu á komu ferðamanna til Íslands sem orðið hefur frá aldamótum og fram á þennan dag. Markaðssóknin stendur því ekki í vegi fyrir því að íslensk ferðafyrirtæki eða fyrirtæki í ferðaiðnaði fái viðskiptavini til sín. Það er ekki að gerast. En samt sem áður er gripið til þessara ráðstafana. Síðan lesum við um það í fjölmiðlum, ég las um það í fjölmiðlum að gera ætti að meðaltali það sem kallað var hálft annars prósents hagræðingarkröfu, eins og það hét, á stofnanir hjá hinu opinbera. Hvað þýðir þetta, hagræðingarkrafa? Það hljómar óskaplega flott á máli hagspekinganna. Þetta þýðir niðurskurður. Við gengum í gegnum eitthvert mesta hrun ekki bara Íslandssögunnar heldur sem flestar þjóðir hafa fengið að kynnast. Það varð hrun í tekjum ríkissjóðs og sveitarfélaga með þeim skelfilegu afleiðingum að við vorum nauðbeygð til að draga verulega úr útstreymi úr ríkissjóði og hjá sveitarfélögunum. Í því ráðuneyti sem ég þekki best til nam sá niðurskurður á milli 20–25% að raungildi. Það eru miklir peningar. Það var gagnrýnt iðulega í þessum sal og í samfélaginu að við værum að ganga of langt. Ég held að nokkuð sé til í þeirri gagnrýni, hún hafi víða átt við rök að styðjast, í heilbrigðiskerfinu, í löggæslunni, skólunum og víða, en þetta var nokkuð sem menn töldu að þyrfti að gera. Auðvitað er það vandrataður vegur hversu langt eigi að ganga í niðurskurði og hversu langt eigi þá á hinn bóginn að ganga í því að safna skuldum. En það er náttúrlega hinn kosturinn í stöðunni. Það er spurning um að finna hinn vandrataða gullna meðalveg í þessum efnum. Við vorum öll sammála um þetta, hélt ég. Við tókum til umræðu skýrslu sem þverpólitísk nefnd gerði um stöðu löggæslunnar á Íslandi. Hún komst sameiginlega að þeirri niðurstöðu að á ársgrundvelli þyrfti að bæta í 3,5 milljörðum til að löggæslan væri í viðunandi horfi. Allir sem tóku þátt í því nefndarstarfi voru á einu máli um þetta. Ég sagði og ég segi enn að að sjálfsögðu yrðum við þegar til kastanna kæmi að horfa til stöðu ríkissjóðs um hversu hratt við gætum farið í það að bæta stöðu löggæslunnar. Ég var ekkert að gefa því undir fótinn að við gerðum það í einu vetfangi og á einu ári, en þetta var engu að síður sameiginlegt markmið okkar allra. Núna heyrum við það án þess að því sé mótmælt af nokkrum manni af hálfu stjórnarmeirihlutans að skera eigi niður áfram. Á það við um lögregluna líka? Ég bara spyr. Á það við um heilbrigðisþjónustuna? Á það við um menntakerfið? Á að skera niður um 1,5% í Landhelgisgæslunni? Á að gera það? Ég spyr: Getur verið að ganga þurfi enn lengra eftir þann skattafslátt sem ríkisstjórnin er að spila hér út í hverju málinu á fætur öðru? Finnst mér óskaplega gaman að borga skatta? Ég vil gjarnan borga til samfélagsins. Ég held að við viljum það öll en þetta er spurning um að finna meðalhófið í því eins og öllu öðru. Þetta er spurning um að finna meðalhófið. Eru menn að gera það með þessu frumvarpi? Eru menn að gera það með hliðsjón af þeim tölum sem liggja á borðinu og eru framreiddar af opinberum aðila? Ég endurtek að að sjálfsögðu er ekki hægt að alhæfa um öll fyrirtæki. Alhæfing er alhæfing. Alhæfing er meðaltal. Sumum gengur betur, sumum gengur lakar þannig að við þurfum að horfa á myndina af raunsæi að þessu leyti. En þetta eru engu að síður stóru tölurnar í þessari atvinnugrein landsmanna og í öðrum atvinnugreinum, ég hef vikið að sjávarútveginum og líka að ferðaþjónustunni, þeim tveimur frumvörpum sem fela í sér að ríkið afsalar fjármunum til almannaþjónustunnar og sem við erum að fá staðfest í fjölmiðlum að eigi að birta okkur með þessum hætti. Nú heyri ég að áhugi manna standi til þess að ljúka þinginu sem fyrst og það vilja að sjálfsögðu allir. Að sjálfsögðu vilja allir ljúka þinginu sem fyrst og veita starfsfólki þingsins tækifæri til að fá sitt sumarfrí. Samkvæmt þingskapalögum ber því að fá sitt frí í júlímánuði og fram í miðjan ágúst, eða fram til 10. ágúst alla vega, við erum því að ganga á rétt þess. En ríkisstjórnin ætlar hins vegar að svína á þeim rétti til að fá fram þessar ívilnanir í garð sinna manna. Það er málið. Það er búið að klára þetta með ferðaþjónustuna og nú þarf að taka útgerðina, svara loforðunum þar. Hver voru þau? Að lækka veiðigjaldið verulega. Stærðarmunurinn á afstöðu fyrrverandi ríkisstjórnar og núverandi ríkisstjórnar í krónum talið ef veiðigjaldið er annars vegar er um helmingur, það er helmingur sem skilur þar á milli. Þegar við tölum um 10 milljarða sem gefnir eru eftir með þessum hætti þá fara ýmsar spurningar að vakna. Ég hef rifjað það upp áður þegar við afgreiddum fjárlög fyrir þetta fjárlagaár og mönnum þótti við hafa skorið of mikið niður við löggæsluna - og ég var sammála því, þá vorum við að tala þar um 1,25% eða þar um bil og var ákveðið að bæta í um 200 millj. kr. og það þótti skipta mjög miklu máli í lögregluumdæmum landsins. En hvað segja menn núna? Hvað segja menn núna þegar þeir horfa upp á það að á 14–15 mánaða tímabili verður ríkissjóður af 12 milljörðum kr. Hvað segja menn þá? Hvað segja menn í framhaldsskólunum? Hvað segja menn á Landspítalanum? Fylgjast menn ekki með því sem er að gerast þar? Hvað segja menn í öðrum skólum landsins? Ég held að ríkisstjórnin þurfi að hugsa sinn gang áður en hún tekur ákvörðun um að halda þessum málum til streitu. Að lokum langar mig til að víkja að því að það er sitthvað sem vekur óhug í upphafi þessa kjörtímabils. Að sjálfsögðu er alvarlegast að ríkisstjórnin skuli ganga fram fyrir skjöldu með stuðningi stjórnarmeirihlutans á þingi að afsala almannaþjónustunni þessum miklu peningum. Það er alvarlegast. En síðan vekur hitt að sjálfsögðu einnig spurningar, ég óttast að verið sé að þrengja og skerða lýðræðisvíddina í þjóðfélaginu þegar menn gerast mjög flokkspólitískir í vali í stjórnir. Auðvitað á það rétt á sér að ríkisstjórn vilji setja sitt mark á stjórnsýsluna við framkvæmd stefnu sinnar. En menn þurfa að fara varlega í þeim efnum tel ég vera. Menn eiga ekki að búa til stjórnir sem eru einsleitar, sem eru alveg eins á litinn eins og við sjáum gerast í Lánasjóði íslenskra námsmanna, svo að dæmi sé tekið. Lýðræðisvíddin er líka að þrengjast þegar kemur að Ríkisútvarpinu. Það mál er enn óafgreitt í þinginu og hæstv. menntamálaráðherra hefur haft á orði að við séum að hverfa aftur til fyrra fyrirkomulags þegar Alþingi skipaði útvarpsráð og vissulega er nokkuð til í því. Og það er líka nokkuð til í því að það er í sjálfu sér lýðræðislegt að fulltrúasamkunda eins og Alþingi Íslendinga skipi stjórnir. Það er að sjálfsögðu lýðræðislegt fyrirkomulag. Ég er ekki að segja að svo sé ekki. En þá þarf að hafa líka til hliðsjónar aðrar breytingar sem hafa verið gerðar á fyrirkomulagi þeirrar stofnunar með breyttum lögum sem samþykkt voru síðasta vor þar sem útvarpsráð eða stjórn útvarpsins er fengið annars konar vald eða víðfeðmara vald en gamla útvarpsráðið hafði, sem skipað var eingöngu af Alþingi, þ.e. beinni afskipti og beinni aðkomu að dagskrárstefnunni. Gamla útvarpsráðið gat haft puttana í ráðningarmálum, það er alveg rétt, og menn voru að fikra sig frá þeirri hugsun, þeirri stefnu, en síðan gera menn þessar breytingar aðrar á útvarpinu sem valda því að kerfisbreytingin nú tekur á sig aðra mynd og varhugaverðari. Hvað kemur það þessu frumvarpi við sem er til umræðu núna? Að sjálfsögðu ekki neitt annað en það að við erum að tala um hið stóra samhengi hlutanna. Við erum að tala um hvernig ríkisstjórnin forgangsraðar málum, annars vegar fjárhagslega og hins vegar hvernig hún forgangsraðar pólitískt, hvernig hún fer að því að forgangsraða pólitískt. Þegar við heyrum að fara eigi að breyta þingskapalögum í einu vetfangi á fáeinum dögum, er það þá fyrir alla framtíð, eða hvað? Ég veit það ekki. Ríkisstjórnin telur sig ekki hafa tíma til að vinna vinnuna sína en hún hefur tíma til að veita útgerðinni afslátt upp á 6,2 milljarða. Hún hefur tíma til að veita ferðaþjónustunni afslátt upp á hálfan annan milljarð á næsta ári og rúmlega 500 millj. kr. á þessu ári. Ég veit ekki hversu viljugir menn eru almennt til að taka þátt í vinnubrögðum af þessu tagi. Ég á afskaplega erfitt með að gera það. Hv. þingmaður fyrir framan mig hristir höfuðið. Ég hef áður séð hv. þingmann hrista höfuðið, hann gerði það stundum á síðasta kjörtímabili og ég man ekki betur en vandlætingartóns gætti hjá ýmsum þingmönnum, ekki þessum þingmanni neitt sérstaklega, en hjá stjórnarandstöðunni yfir höfuð. Ég man ekki betur þegar við ræddum nákvæmlega þetta frumvarp, fiskveiðistjórnarmálin og veiðigjaldið; þá lék hér allt á reiðiskjálfi. Útgerðarfyrirtækin smöluðu fullan Austurvöll og hér innan þingsins var haldið uppi langri umræðu. Mér fannst það í sjálfu sér ekki óeðlilegt. Þegar snert er við hjartanu í fólki, innstu hugsjónum um að verja útgerðarauðvaldið rísa menn auðvitað upp og reyna að passa upp á sína. Þar fór fram að mínum dómi ein augljósasta hagsmunabarátta í íslensku samfélagi sem við höfum lengi séð með fulltrúa einkaeignarréttarins í pistlum sínum á síðum Morgunblaðsins að verja einkaeignarréttinn, það mætti ekki hrófla við honum þrátt fyrir lögin, 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna sem kveður á um sameign þjóðarinnar. Og þegar átti að fara að nýta þessa sameign til að bjarga þjóðfélagi sem var á hnjánum upp á fæturna þannig að við gætum rekið spítalana okkar, heilbrigðiskerfið, skólana, löggæsluna á sómasamlegan hátt - nei, nei. Hingað og ekki lengra sögðu menn. Núna þegar þeir flokkar eru komnir til valda þá byrja þeir á því - fyrsta verkið er að skipa nefndir til að ræða það með hvaða hætti þeir geti hugsanlega framkvæmt kosningaloforð sín. Það er fyrsta verkið. Síðan númer tvö var að setja dómsmál í flýtimeðferð meðan á réttarhléi stendur og dómstólarnir ekki starfandi, það var forgangsmál númer tvö fyrir fólkið. En síðan kemur að hinu fólkinu sem hefur peningana handa á milli, þá þarf að drífa sig. Þá skiptir ekki máli þótt verið sé að afsala ríkissjóði og almannaþjónustunni um 12 milljörðum kr. á næstu 14–15 mánuðum. Því mótmæli ég.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson, sem sat í stjórnarmeirihluta á síðasta kjörtímabili, sem sat í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili, hvort þau áminningaratriði hafi verið rædd í ríkisstjórninni sem komu frá svokallaðri veiðigjaldsnefnd í desember og aftur í mars, þ.e. að þau lög sem við samþykktum hér á Alþingi hvað þetta varðar væru af okkar hálfu svo illa úr garði gerð að ekki væri hægt að leggja á veiðileyfagjald frá og með næsta fiskveiðistjórnarári 1. september næstkomandi. Í öðru lagi þykir mér harla skrýtið að þingmaðurinn skuli fara hér mikinn og tala eins og ríkissjóður hafi engar aðrar tekjur en virðisaukaskatt á gistináttaþjónustu og veiðileyfagjöld til að standa undir almannaþjónustu, eins og það sé brúin í því sem við höfum verið að gera undanfarin ár. Mér þótti hins vegar ekkert skrýtið orðfæri hv. þingmanns sem stendur nú sem stjórnarandstöðuþingmaður og tekur upp að nýju orðfærið „auðvald versus alþýða“.

Hæstv. forseti. Mér finnst orðið auðvald fallegt orð. Mér finns það lýsandi um að hafa vald í krafti auðs. Þannig er það á Íslandi í allt of ríkum mæli. Þannig er það í heiminum í allt of ríkum mæli. Það var kannski á síðustu árum, þetta féll svolítið úr tísku á sínum tíma, menn voru feimnir að nota þetta orð, en mér finnst þetta gott orð af því þetta lýsir veruleika, hverjir ráða í krafti fjármuna og auðs. Ég hef aldrei gengið að því gruflandi að menn afla ríkissjóði og sveitarsjóðum tekna á annan hátt en með veiðigjöldum einum eða skatti á ferðaþjónustu. Við erum að tala um skatt á mig og þig, skatt á hátekjufólk og miðlungstekjufólk og lágtekjufólk. Síðast þegar þessir flokkar voru í ríkisstjórn sneru þeir áherslum þannig að álögur voru auknar á tekjulægsta fólkið og þeim var létt af tekjuhæsta fólkinu. Þetta voru áherslur ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem réðu ríkjum á Íslandi á árunum 1995–2007. Við erum að tala um það með hvaða hætti stjórnmálin koma að tekjuöflun ríkissjóðs og sveitarsjóðanna. Hvort tæknileg vandkvæði hafa verið til umræðu í ríkisstjórninni? Já, þessi mál komu oft til umræðu. Það eru fá mál sem komu eins mikið til umræðu í ríkisstjórninni og hér í þinginu á þessum tíma. Það sem máli skiptir er þetta. Hvaða markmið eru það sem menn setja sér? Þar er munurinn á núverandi stjórn og fyrrverandi stjórn afgerandi vegna þess að núverandi stjórn vill skattleggja útgerðina, eða taka til þjóðarinnar, helmingi minna 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, fyrrverandi ráðherra í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili, segir: Jú, það var margoft rætt að lögin væru ekki í lagi, lögin sem átti að fara eftir við álagningu veiðigjalds. Ef það var margrætt í fráfarandi ríkisstjórn, af hverju í ósköpunum var þessum lögum þá ekki breytt? Af hverju standa menn hér á öndinni ef þeir höfðu tækifæri til að breyta þessum lögum þannig að hægt væri að leggja veiðigjaldið á frá og með 1. september, á því fiskveiðiári sem þá hefst, ef það hafði verið margrætt í ríkisstjórn? Virðulegur forseti. Það er harla sérkennilegt af ríkisstjórn, hafi hún vitað að hún gæti ekki framfylgt þeirri ósk sem hún átti og því sem hún vildi gera samkvæmt gildandi lögum, að hún skuli ekkert hafa gert í því að lagfæra það. Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að innheimta veiðigjald. Ég er þeirrar skoðunar að auðlindir eigi að vera í umsjá ríkisins og eigu þjóðar - það er reyndar sérstakt að segja að eitthvað sé í eigu þjóðar vegna þess að ríkisstjórnin og ríkið er þá umboðsaðilinn. Ég er þeirrar skoðunar og hef alltaf verið. Virðulegur forseti. Ég vil koma að öðru atriði. Það er leiðigjarnt að heyra sagt að maður gangi erinda og hugi að hagsmunum einhverra annarra en þeirra sem maður er kosinn af, í mínu tilviki kjósenda í Suðvesturkjördæmi, og síðan þjóðarinnar í heild. Að vera sífelld vændur um að ganga erinda annarra frekar en að maður hafi trú og traust á því sem maður er að gera er álíka hvimleitt og andstæðurnar sem hv. þingmaður dró alltaf upp 

Hæstv. forseti. Það sem helst hann varast vann varð þó að koma yfir hann. Ég heyri ekki betur en hv. þingmaður sé að gera mér upp orð. Ég kannast ekki við að ég sé að tala á annan veg núna en ég hef gert áður. Ég skal alveg trúa hv. þingmanni fyrir því að mig langar til þess að ganga erinda hagsmuna ákveðins hóps í þjóðfélaginu. Það er lágtekjufólk, sjúklingar, það eru þeir sem eiga við einhvers konar erfiðleika að stríða. Ég vil frekar ganga erinda þeirra en hinna sem eru aflögufærir. Það er misskilningur ef hv. þingmaður hefur skilið orð mín þannig að ég hafi litið svo á eða að ríkisstjórnin hafi litið svo á að lögin sem við erum með til umfjöllunar hafi verið óframkvæmanleg. Ég sagði að tæknilegar útfærslur, eða það var það sem ég vildi segja og tel mig hafa sagt, hafi margoft verið á borði ríkisstjórnarinnar til umræðu hér. Ég hef aldrei sagt að ríkisstjórnin hafi verið á því máli eða ég hafi verið á því máli að lögin væru óframkvæmanleg. Það var alla vega ekki meining mín að segja það og ég skal skoða það í þingtíðindum þegar þar að kemur. Hugsunin er ekki sú, heldur að útfærslur þessa gjalds hafi iðulega verið á borðum ríkisstjórnarinnar, á borðum þingflokkanna og hér í Alþingi.

Forseti. Ég þakka ræðuna. Mig langaði aðeins að inna hv. þm. Ögmund Jónasson eftir lýðræðisvinklinum. Hann fór yfir hann í ræðu sinni og gerði það vel. Mig langaði að vita hvað þingmanninum finnst um þann yfirgnæfandi meiri hluta almennings sem kallar eftir því að fá að hafa áhrif á samfélag sitt og í þessu tilfelli erum við að tala um að yfir 35 þúsund manns hafa sett nafn sitt á undirskriftarlista sem kallar eftir því að þessum lögum verði ekki breytt. Ég geri mér grein fyrir því að þessi lög eru ekki alslæm, en það sem fólk er að kalla eftir er að þeir 6 milljarðar sem áttu að fara að renna inn í ríkissjóð, sem þarf svo mjög á að halda, verði ekki að engu fyrir almannaheill. Mig langaði að spyrja þingmanninn hvort honum finnist tilefni til þess að reyna að finna leið til að þingið beiti sér fyrir því að þjóðin hafi einhver áhrif á lögfestingu á málinu eða hvort réttara sé að kalla eftir því að forseti lýðveldisins vísi málinu til þjóðarinnar. Nú hefur komið fram að 70% þjóðarinnar vilja að þetta sé óbreytt. Hver finnst þingmanninum vera réttasta leiðin til þess að ná að framfylgja þeirri ítrekuðu ósk landsmanna?

Hæstv. forseti. Í þjóðaratkvæðagreiðslu um ýmsa þætti stjórnarskrárdraga kom fram yfirgnæfandi vilji þjóðarinnar til að auðlindir eigi að vera í þjóðareign. Eins og ég gat um hér áðan, og vitnaði fiskveiðistjórnarlögin, er kveðið á um það í 1. gr. Staðreyndin er hins vegar sú að þetta hefur ekki verið veruleiki. Ég er því almennt fylgjandi að þjóðin komi beint að ákvarðanatöku og að virða eigi rétt þjóðarinnar. Hér erum við að fjalla um grundvallarmálefni. Ég hef fullan skilning og stuðning við þá hreyfingu sem er að verða til í landinu um að hvetja til þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta grundvallarmál. Ég tek heilshugar undir það. Síðan hafa ýmsir komið fram og hvatt til þess að reynt verði að finna einhverjar millilendingar í þessu. Ég vísa til dæmis í grein eftir fyrrverandi þingmann, Jóhann Ársælsson, sem var þingmaður Samfylkingarinnar, hann var með eina tiltekna útfærslu um að hluti af kvótanum færi á markað. Ég er ekki að taka undir það, en ég er að benda á að menn eru að reyna að hugsa út úr boxinu. Þá væri hugsunin sú að hverfa frá þessari ráðstöfun og leita slíkra leiða, líka lausna. Mér heyrist ekki vera nokkur einasti áhugi á því hér í stjórnarmeirihlutanum eða ríkisstjórninni að reyna að opna málið með þeim hætti. Ég hef fullan skilning á þessum mikla stuðningi við undirskriftasöfnunina, ég tala nú ekki um ef ríkisstjórnin neitar að reyna að finna einhverjar leiðir til málamiðlunar.

Forseti. Væri það kannski heillavænlegasta leiðin fyrir meiri hlutann og fyrir þjóðarbúið ef orðið yrði við breytingartillögum minni hlutans á þessum lögum, þessum breytingum? Mig langaði jafnframt að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson - ég man eftir því þegar við vorum í þessu mikla karpi um Icesave að það var áberandi utan frá, en innan frá var unnin mikil og góð þverpólitísk vinna í að finna bestu mögulegu lausnina. Telur þingmaðurinn það vera gott aðhald að fá svona skýr skilaboð úr samfélaginu, hvort sem möguleiki er á að framfylgja því eða ekki? Á þetta ekki að hjálpa til þess að við vinnum vandaðri vinnu hér innan húss, í nefndum til dæmis, og finnum þverpólitíska sátt? Hefur þingmaðurinn fundið fyrir þessum vilja hjá meiri hlutanum? Við náðum ótrúlega góðum árangri, sérstaklega með Icesave I, með þessu þverpólitíska starfi þar sem allir lögðust á eitt við að laga það sem var ónýtt alveg eins og þessi lög birtast manni, það er of mikið af göllum í þeim til að hægt sé að sætta sig við að bjóða þjóðinni upp á það, sem er að kalla eftir því að fá arð af auðlindinni sinni, fá hluta af honum, brotabrot - og það er ekki eins og verið sé að skattleggja fólkið sem nýtur þess að fá að sýsla með okkar burðarbita sem er undirstaða alls samfélagsins.

Forseti vill minna þingmenn á að kenna þingmenn við kjördæmi eða nefna þá fullu nafni.

Hæstv. forseti. Ég tek hjartanlega undir það sem fram kom í máli hv. þingmanns - nú verður maður svo nervös að hafa þetta ekki allt rétt - hv. þingmanns Birgittu Jónsdóttur, varðandi þau tvö meginatriði sem hún nefnir; í fyrsta lagi að tillaga minni hlutans er tilraun til málamiðlunar, sem ég teldi heppilegt að samþykkja. Í annan stað tel ég að samstarf undir lýðræðislegum þrýstingi og vökulu auga þjóðarinnar sé bara til góðs og geti ekki orðið til annars en góðs. Ég skal játa það að þegar ég var að rekja aðdragandann í umræðunni var ég upphaflega aldrei á því máli að stóra málið væri auðindarentan af fiskveiðistjórnarkerfinu, heldur hitt að tryggja aðkomu að kerfinu, að tryggja að það væri ekki markaðsvætt, að heimildin gengi ekki kaupum og sölum. Og ég vil að sjálfsögðu, eins og við viljum öll, að sjávarútvegsfyrirtækjum vegni sem allra best. Síðan erum við bara komin þar til sögunnar að við þurfum að reyna að tryggja meira flæði upp úr þessari mikilvægustu auðlind íslensku þjóðarinnar inn í samfélagshirslurnar til að geta rekið þá grunnþjónustu sem ég hygg að við flest viljum hafa. Þá þarf bara að velja og hafna. Hvar ætlum við að skattleggja? Hvar ætlum við að ná í fjármunina? Ætlum við að ná í þá í gegnum sameiginlega sjóði eða ætlum við að láta fólk fara að borga beint, t.d. aðgangseyri að Landspítalanum eða í skólana? Ég hef ekki áhuga á því. Við munum fljótlega standa frammi fyrir spurningum af því tagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir mikið talnaflóð. Það er ekki að sökum að spyrja, hann er mjög talnaglöggur, sem lýsir sér best í því þegar hann vitnar í fyrrverandi alþingismenn og finnur út að eðlilegt kvótaverð sé 180 kr. á hvert kíló af þorski. Sem segir mér  Það er líka hugarfarið hjá fyrrverandi ráðherra sem stingur mig svolítið. Ég er reyndar aðeins farinn að venjast því. Hann talar um útgerðarauðvaldið og ekki er langt síðan ég heyrði í öðrum fyrrverandi ráðherra sem talaði um útgerðarliðið. Þetta sýnir viðhorf sumra til þessarar atvinnugreinar. Við erum að ganga hagsmuna einhverra úti í samfélaginu, einhverra vina eða jafnvel okkar sjálfra, það glymur hér oft. Hvað erum við að gera, þessir stjórnarflokkar? Jú, við erum að standa við loforð. Þessir tveir flokkar lofuðu báðir að lækka veiðigjald, sögðu að veiðileyfagjaldið væri of hátt. Það þarf ekki að koma neinum á óvart, það er ekki langt síðan voru kosningar þannig að það þarf ekki að koma neinum á óvart þó að við lækkum veiðigjaldið. Svo má deila um það hvort verið sé að lækka það. Það heyrðist hér í síðustu ræðu að útgerðarvinirnir væru að fá afslátt upp 6 eða 10 milljarða eða hvað menn kjósa að kalla það eða hvaða tölur menn nefna. Hvað segir það ef afslátturinn er upp á 10 milljarða, hve hátt átti gjaldið að vera þá? Hvaða tölur eru menn að tala um? Ef þú hættir við að hækka einhverja vöru er ég þá að lækka hana? Þetta eru svo afstæð hugtök og það má æsa fólk upp í það að verið sé að lækka og lækka en það eru svo margar breytur í þessu, hvað ætlum við að veiða mikið o.s.frv. Við erum með arðsemi frá 2011, heimfærum hana upp á árið 2013 eða 2014 en samt erum við ekki alveg með sömu magntölur í afla. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem telja að aldrei hafi borið jafnlítið á milli ólíkra sjónarmiða varðandi stjórn fiskveiða. Allir eru sammála um að útgerðin eigi að greiða eðlilegt veiðileyfagjald, aðeins er deilt um útfærslu þess og hversu hátt gjald útgerðin þoli, um það snýst málið. Það er verið að vitna í Framsóknarflokkinn, að bera það upp á hann að hann hafi verið að vísa í sáttanefnd margumtalaða. Það er alveg rétt. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður þeirrar nefndar, staðfesti það í ræðu hér fyrr í kvöld að þessi breytingartillaga, þetta frumvarp, væri alveg í anda þessarar sáttanefndar, í niðurstöðum sáttanefndar. Það er bara þannig. Ég tel að vinnubrögðin í atvinnuveganefnd hafi verið málefnaleg og upplýsandi fyrir alla nefndarmenn og mat meiri hlutans var að flestir gestir töldu þær breytingar sem frumvarpið felur í sér vera mjög til bóta þótt sumir vildu nálgast sömu markmið á annan hátt og aðrir vildu gera enn meiri breytingar á gildandi lögum. Það var nú bara þannig. Sá einlægi sáttavilji sem birtist hjá minni hluta nefndarinnar í lok síðasta fundar fólst í því að hækka gjaldið umtalsvert eins og sést í breytingartillögu þeirra. Það var öllum ljóst, það þurfti ekki að eyða miklum tíma í að ræða það. En minni hlutinn er ekki að leggja til aðra aðferðafræði. Þeir leggja til að breyta handvirkt þeim tölum sem þeim ekki þóknast. Þeir taka tölur sem þeim finnst lágar og hækka þær handvirkt, tölur sem þeim persónulega finnst lágar. Til hvers er þá verið að reikna, til hvers er þá verið með einhverjar formúlur? Við erum að reikna út arðsemi, við erum að reikna út þennan margumtalaða umframhagnað. Eigum við þá ekki að nota einhverja formúlu? Eigum við að nota hana bara þegar það hentar, bara ef gjaldið hækkar? Þessi útreikningur á auðlindarentunni - það er ekki gallalaust að reikna sameiginlegan hagnað út frá stórri atvinnugrein. En við erum sammála um að borga sérstakt veiðileyfagjald sem hlutfall af reiknaðri rentu, um það er ekki deilt. Endalaust er hægt að deila um aðferðafræði við arðsemisútreikningana, að ég tali nú ekki um svo stóra og flókna atvinnugrein. En það er ekki verið að stinga upp á því. Hvers vegna hækkar sérstakt gjald á uppsjávarfisk en lækkar á botnfisk? Ástæðurnar eru tvær. Annars vegar hefur verðvísitala uppsjávarafla hækkað um 25% á meðan verðvísitala botnfisksafla hefur lækkað um 6,2%. Hins vegar er verið að koma til móts við þá gagnrýni að útgerð án vinnslu sé að greiða gjald af arði sem verður til við vinnslu aflans. Útgerðin greiðir í sumum tilfellum hlutfall af rentu sem verður til í óskyldum rekstri, hvaða sanngirni er í því? Deila má um það hve hátt hlutfall af reiknaðri rentu í fiskvinnslu á að reiknast inn í veiðileyfagjald til útgerðar. Ef við hækkum hins vegar handvirkt gjald á botnfiski, eins og minni hluti atvinnuveganefndar leggur til, af því að einhverjum finnst það of lágt, þá er ekki til neins að hafa nefnd og nota flókna útreikninga frá mörgum stofnunum til að reikna út ímyndaðan umframhagnað. Annaðhvort notum við þessa reiknireglu eða ekki. Útgerð án fiskvinnslu greiðir hagnað sem verður til í fiskvinnslu. Í gögnum veiðigjaldsnefndar og atvinnuvegaráðuneytis kemur fram að útgerð án fiskvinnslu stendur ekki undir veiðigjöldum þar sem 80% af reiknaðri rentu úr fiskvinnslu reiknast með. Því leggur hún til að 20% af reiknaðri rentu í fiskvinnslu reiknist inn í gjaldið. Áfram þurfa útgerðir án fiskvinnslu að greiða hluta af arði ótengdrar vinnslu. Meiri hluti atvinnuveganefndar notast við þessar reikniaðferðir. Mönnum verður tíðrætt um gjá á milli þings og þjóðar. Það má vera en ég skynja frekar gjá á milli höfuðborgar og landsbyggðar. Höfuðborgarbúar verða að gera sér grein fyrir því að þeir þurfa á landsbyggðinni að halda og landsbyggðin á höfuðborginni. Það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að skattleggja landsbyggðina. Tökum sem dæmi sveitarfélagið Fjarðabyggð. Hvað borgar sjávarútvegurinn í Fjarðabyggð?  Mönnum verður tíðrætt um kvótakerfið og misskiptinguna og að þetta sé að þjappast á færri hendur, en staðreyndin er að 2011 gerðu 20 stærstu fyrirtækin í aflamarkinu út 126 skip, veiddu 84% kvótans, voru með 4.350 manns í vinnu. Aðeins tvö þeirra voru yngri en 30 ára. Þau eru á sama stað, þau hafa verið á sama stað í gegnum tíðina. Starfsfólk í íslenskum sjávarútvegi, þá tala ég um tæknigeirann og þjónustu tengda sjávarútvegi - árið 2012 eru það 25 þúsund plús sem vinna í þessum geirum, einum eða tveimur, hvernig sem við orðum það. Starfsfólk í sjávarútvegi og fiskvinnslu var um 9 þúsund, þannig að það eru þá um 16 þúsund í þessum tæknigeirum sem þjónustar sjávarútveginn. Hvar eru þau störf? Þau eru hérna í Reykjavík, þannig að virðisaukinn frá þessum sjávarplássum skilar sér inn í Reykjavík. Þessi tæknigeiri er í Reykjavík. Við erum að framleiða flökunarvélar, við erum að framleiða ýmsan tæknibúnað sem fækkar störfum í sjávarútveginum, í frumgreinunum, sem þýðir að fólki fækkar frekar í frumgreinunum á meðan störfum fjölgar hér í Reykjavík. En það dugar ekki til, það er ekki nóg, við þurfum að ná meiru af landsbyggðinni. Við þurfum að skattleggja hana meira. Er ekki mál að linni? Úti á landsbyggðinni þar sem ég þekki til, í Grindavík, er verið að mynda klasastarf sem snýst um að vera hluti af neti eða klasa og hafa þannig aðgang að utanaðkomandi þekkingu, viðskiptatengslum og hráefni, vera staðsettir í hringiðu upplýsingaflæðis. Ég held að menn geri sér ekki alveg grein fyrir því hvað er að gerast í sjávarútveginum, ég held að menn ættu að fara oftar og kynna sér málið. Við þurfum þannig samvinnu á landsbyggðinni, tengjast fyrirtækjum böndum og eiga þess kost að byggja á styrkleikum hver annars. Þetta er það sem þessi samfélög eru að gera víða úti á landi. Virðiskeðja fullvinnslu - við höfum nánast verið hráefnisþjóð. Við framleiðum dýrafóður, matvæli, við erum byrjuð að framleiða fæðubótaefni, aðeins byrjuð að fitla við snyrtivörur og heilsufæði, en við eigum lyfin eftir. Mörg þessi fyrirtæki úti á landi eru lögð af stað í þá vegferð og nota hluta af umframhagnaðinum, eða hvað menn kjósa að kalla hagnaðinn, í þá starfsemi, nota hluta í þessa starfsemi. Er ekki hreinlegra að leyfa þeim að gera það, þurfum við endilega að skattleggja þessi fyrirtæki og úthluta þeim svo einhverjum nýsköpunarstyrkjum? Eigum við ekki að veita þeim einhvern afslátt og peppa þau upp frekar en að vera að skattleggja þau til þess að geta svo veitt þeim nýsköpunarstyrki við hátíðlega athöfn? Ég bara spyr. Höfuðborgin - hérna er margmennið og fjölbreytnin, menning og afþreying, samgöngumiðstöðvar, flutningstæki. Hérna er þjónusta tæknifyrirtækjanna, sölustarfsemin, hið opinbera, læknar og spítalar og flugvöllurinn hér í miðjunni. Nú heyrast háværar raddir um að færa þurfi flugvöllinn. Það er ekkert spurt um hvað það kostar marga milljarða að færa flugvöllinn af því að það vantar pláss til að byggja á, það vantar land hér á Íslandi. Okkur vantar hektara eða einhverja fermetra til að byggja á. Erum við ekki á einhverri vitlausri leið? Við þurfum að fara að sættast, landsbyggðin og höfuðborgin. Við þurfum að brúa þessa gjá á milli landsbyggðar og höfuðborgar. Það er bara þannig. Við þurfum að fara að sættast. Landsbyggðin er mjög sátt við að fá að hafa sinn sjávarútveg og landbúnað, orkuiðnað, að einhverju leyti, og ferðaþjónustu, þó að ferðaþjónustan sé mörgum sinnum öflugri hér í Reykjavík eðli málsins samkvæmt. En eins og tölurnar sýna, að fara að skattleggja grunnatvinnuveginn, það er ekki verið að tala um þeir borgi ekki neitt. Þetta snýst um að borga sanngjarnt auðlindagjald, sanngjarna rentu, um það snýst málið. Við erum ekki að deila um hvort það eigi að borga það eða ekki, við erum ekki að deila um fiskveiðikerfið. Það eru allir sammála um að við erum með fullkomnasta og arðbærasta fiskveiðikerfi í heimi. Menn hafa verið að vitna í Noreg, hvernig menn hafa auðlindagjöldin í Noregi. Það hefur komið fram að það er enginn arður út úr sjávarútveginum í Noregi þó að þeir veiði miklu meira en við. Hann ætti að vera miklu hagkvæmari, sjávarútvegurinn þar. Við viljum hafa þjónustuna hér í Reykjavík, þetta er höfuðborgin. Þetta er höfuðborg okkar landsmanna og opinbera þjónustan, fyrir mig persónulega á hún bara að vera hér. Ég vil bara að fólk hvar sem það er á landinu geti flogið til Reykjavíkur og þar er spítalinn og hin opinbera þjónusta, þar er þetta allt saman. Mér finnst þetta alveg brilljant tækifæri. Við eigum að geta haft það mjög gott hérna ef við bara hættum þessu þrasi, hættum að þrasa um kvótakerfið - nú erum við að tala um auðlindarentuna, það er ekki einu sinni verið að rífast um hvernig eigi að reikna hana. Það eru einhverjir sem vilja grípa handvirkt inn í og hækka einhverja tölu af því að hún er of lág. Ég segi bara: Annaðhvort notum við þessa tölu eða ekki, annaðhvort notum við þessa reikniaðferð eða ekki. Við í atvinnuveganefnd fengum flottar töflur frá veiðigjaldsnefndinni með öllum þessum útreikningum og ýmsa möguleika: Viljum við hafa 80% rentu af vinnslunni, að útgerðin borgi það, 60%, 40%, 20%? Við fórum í 20% af því að þetta geta í mörgum tilfellum verið óskyldir aðilar. Þar er uppsjávarfiskurinn með 38 kr. á meðan botnfiskurinn er 7,38 kr. Af hverju er það? Af því að það bara reiknast þannig, það er sama reikniregla á báða flokka. Þetta lítur ekki vel út á pappír en ef við ætlum að nota þessa reikniaðferð skulum við fara eftir henni. Við förum ekki að hækka þetta og lækka hitt. Þá gætum við eins sett puttann upp í loftið og ákveðið þetta þannig. Við þurfum að hætta þessu þrasi, við þurfum að ná þessu unga og menntaða fólki sem við eigum inn í sjávarútveginn. Það gerum við með þessari klasastarfsemi, það gerum við með því að reyna að komast upp í lyfjageirann. Við erum byrjuð að framleiða plástra og ýmis smyrsl. Menn eru að opna augun fyrir því hversu gífurleg verðmæti eru í þessum fiski okkar þannig að við skulum frekar sameinast um að gera sem mest úr þeim verðmætum. Menn hafa misjafna pólitíska sýn á hlutina. Sumir vilja skattleggja og skammta það svo í formi einhverra nýsköpunarstyrkja. Aðrir vilja leyfa þessu að koma af sjálfu sér og umbuna mönnum á einhvern annan hátt. En þetta argaþras og þessar gömlu lummur sem maður hefur verið að hlusta á hér í kvöld, litlu útgerðirnar að leigja kvóta af þeim stóru, þessu er alltaf stillt upp litlu gegn stóru, endalaust verið að því. Þá kemur alltaf einhver meðaumkun með þeim litlu. Stórútgerðir, ég er búinn að spyrja nokkra aðila sem tala mest um þessar stórútgerðir hvar mörkin séu. Hvað er stórútgerð? Fyrir mér er smábátaútgerð, það eru þessi 30 tonn þar sem frítekjumarkið er. Venjulegur trillukarl, það kom í ljós þegar aflaheimildum var úthlutað eftir reynslu að það voru ekkert margir yfir 30 tonnum af þessum einyrkjum sem voru einir á báti, þannig að 30 tonnin eru, finnst mér, eðlileg ef við viljum á annað borð umbuna þessum hópi, ef við viljum umbuna þessum fiskimönnum á sama tíma. Og svo koma forsvarsmenn þeirra og ítreka hvað þetta sé hagstæður veiðimáti, hvað þetta sé hagstæð útgerð, hvað það kosti lítið fyrir samfélagið að veiða á þessar trillur, að hitt séu bara olíuhákar og ég veit ekki hvað og hvað. Samt ætlum við ekki að láta þá borga neitt sem eru með hagstæðasta og að margra mati skemmtilegasta veiðiskapinn, 30 tonn, einhverjar 6–10 tonna trillur. Við vitum að þessi sjávarpláss byggja ekki afkomu sína, þau halda ekki uppi vinnslu í fiskhúsum sínum, út á svona smábáta. Það vita allir sem það vilja vita. 80% þjóðarinnar vilja hafa gjaldtöku, það er alveg rétt, það vilja allir hafa gjaldtöku, það vilja útgerðarmenn líka. Það vilja allir borga, það vilja meira að segja allir borga sérstakt veiðileyfagjald, sé það bara hóflegt. Svo getum við þrasað um það eða deilt um það hvað er hóflegt, hve mikið af reiknaðri rentu á að ganga til útgerðar og hve mikið til þjóðarinnar. Menn eru enn að tala eins og deilt sé um það hvort þetta sé sameign þjóðarinnar. Ég hélt að það væri bara ekki deilt um það, það væru allir sammála um að þessi auðlind er sameign þjóðarinnar. Ég hvet menn til að ræða þetta á málefnalegum nótum, fara ekki í gömlu sporin og voðalega þætti mér vænt um ef menn hættu nú að tala svona niður til útgerðarinnar, þetta útgerðarlið og útgerðarauðvald og hvað það er, það væri hægt að skrifa heila bók. Í guðanna bænum förum að tala á jafnréttisgrundvelli.

Hæstv. forseti. Hættum þessu þrasi og verum bara öll sammála, látum menn njóta sannmælis. Ég hélt að hv. þingmaður ætlaði að haga máli sínu þannig þegar ég misskildi hann í upphafi um hve talnaglöggur ég væri, auðvitað var það háð. Hann gerði því skóna að ég liti svo á að 180 kr. fyrir þorskveiðikíló væri eðlilegt gjald. Ég var að vitna í blaðagrein sem vísaði síðan aftur í upplýsingar frá Fiskistofu um útleiguverð á þorskkílóinu. Það var það sem ég var að gera. Ég var ekki að segja að það væri mín skoðun að það væri eðlilegt, þvert móti hef ég margoft bent á að það væri óhóflegt verð. Varðandi skatta almennt má náttúrlega færa þá umræðu inn á aðrar brautir vegna þess að við stöndum alls staðar frammi fyrir þessari spurningu: Hvað á að skattleggja mikið? Telur þingmaðurinn að við skattleggjum almenning, launafólk, of mikið og að við verjum of miklu af þessum sömu sköttum í greiðslur á borð við barnabætur eða almannatryggingar eða eitthvað af því tagi? Sú umræða á að sjálfsögðu við alls staðar. Síðan er það hitt, um hagsmunatengslin. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður hafi lýsti því yfir að hann ætli ekki að greiða atkvæði í þessari umræðu vegna þess að hann sé hagsmunatengdur. Ég vil hvetja þingmanninn til þess að greiða atkvæði, alla vega tel ég að menn sem koma hreint fram, eins og hann hefur gert hvað það snertir, eigi miklu frekar að greiða atkvæði en þeir þingmenn sem gera það ekki. Vísa ég þá í þá styrki sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur fengið 

Þakka þér fyrir það, hv. þm. Ögmundur Jónasson. Varðandi styrkina sem Sjálfstæðisflokkurinn fékk frá hagsmunaaðilum og eins Framsóknarflokkurinn þá vísa ég til ræðu minnar áðan. Bjóst fyrrverandi ríkisstjórn - bjóst hv. þm. Ögmundur Jónasson við því að þegar hann kæmi inn í útgerðarfyrirtæki eða fiskvinnslufyrirtæki að menn færu að moka í hann einhverjum styrkjum eins og hann var búinn að koma fram? Ég er ekkert hissa á því að það hafi ekki verið gert miðað við hvernig hann er búinn að tala í kvöld. Datt honum virkilega í hug að hann gæti farið inn í þessa atvinnugrein og fyllt hjá sér bækur innan kvóta? Ég er ekkert hissa á því ef það gengur ekki.

Ef hann ætlar að kaupa sér atkvæði.

Varðandi mig og hagsmunatengslin þá hef ég talið mig vera fulltrúa útgerðarinnar og hef ekkert farið leynt með það. Ég er smábátasjómaður og þær tillögur sem minni hlutinn leggur til eru miklu hagstæðari fyrir mig persónulega, ég get alveg lýst því yfir. Hver veit nema ég hlusti bara á hv. þingmann einu sinni og greiði atkvæði. Ég þakka honum góð ráð.

Hæstv. forseti. Ég hvet þingmanninn eindregið til að gera það. Menn eiga að koma hreint fram. Það hefur hv. þingmaður gert. Hins vegar finnst mér skorta mikið á að upplýst sé nánar um styrki sem gengið hafa til flokkanna, stjórnarflokkanna, frá öflugum útgerðarfyrirtækjum til að fjármagna kosningabaráttu þeirra og styðja hugsanlega einstaka þingmenn. Ég frábið mér þá skinhelgi sem fram kemur þegar rætt er um hagsmunatengsl. Hagsmunatengslin eru þessi og hv. þingmaður var að benda þinginu á það að þau væru fyrir hendi, að hann ræki hagsmuni útgerðarinnar. Það er bara skýrt á sama hátt og við önnur reynum að reka aðra hagsmuni, en við látum ekki greiða okkur til þess. Þegar stórfyrirtæki í landinu eru farin að stjórna stjórnmálum á Alþingi er hægt að nota það orð sem ég viðhafði fyrr í kvöld, auðvald. Þá hefur auðurinn vald inn í þennan sal og það er ekki gott.

Það má túlka mín orð eins og hver vill. Það sem ég hef sagt er að ég bauð mig fram hérna sem útgerðarmaður og sem talsmaður sjávarbyggða og útgerðar. Mér fannst það ekkert of mikið þó að það væri einn af 63 þingmönnum úr útgerð. Mér sýnist nú á þessari umræðu og nefndarstarfi að það hafi ekkert veitt af því. Varðandi hagsmunatengslin. Við lýstum því yfir á öllum fundum að veiðigjaldið væri of hátt. Ég er í bæjarstjórn Grindavíkur. Ég skilaði inn umsögn ásamt allri bæjarstjórninni í fyrra um að veiðigjaldið væri allt of hátt. Það voru fleiri í þeirri bæjarstjórn. Einn af þeim er kominn inn á þing. Núna hentar það bara ekki að vera á þeirri skoðun að lækka veiðigjald. Ég spyr bara: Hvernig geta menn snúist svona á innan við ári? Sem bæjarstjórnarmaður var ég að verja hagsmuni sveitarfélagsins og benda á arðsemi eða benda á samfélagið í heild. Ég er enn þá á þeirri skoðun. Það er ekkert nýtt. Ég var ekki keyptur til þess. Það eru alls konar fyrirtæki sem styrkja þessa flokka. Það er ekki eins og það séu bara sjávarútvegsfyrirtæki. Ég veit að sjávarútvegsfyrirtæki hafa verið að styrkja hina flokkana. Ég veit það bara að það hefur verið gert þar sem ég þekki til. 

Virðulegi forseti. Það er svolítið gaman að fylgjast með þessum umræðum. Það er alltaf gaman að sjá þegar gegnsæið fær að ráða. Ég vil bara minna á að gegnsæið eitt og sér réttlætir ekki allt sem sést, en ég ætla ekki að segja meira um það að svo stöddu. Mig langar til þess að minna hv. þm. Pál Jóhann Pálsson á þegar hann segir að hér sé aðeins deilt um útfærslu og hversu mikið útgerðin þoli að það er í raun og veru enginn sérstakur ágreiningur um það í þjóðfélaginu. Ágreiningurinn í þjóðfélaginu er út af þeim 6,4 milljörðum sem vantar inn í næsta ár við kringumstæður þar sem þarf að skera niður vegna þess að við fáum ríkisreksturinn að láni á hverju einasta ári. Núna þurfum við að fá meira að láni í nafni sanngirni. Við búum við þær kringumstæðum núna að engin skattlagning er í reynd sanngjörn. Hvað með virðisaukaskatt á mat, er sanngjarnt að vera með skatt á mat sem við notum til þess að lifa, til þess að halda áfram að anda? Það er ekki sanngjarnt. Það er ekki endilega sanngjarnt að taka 36–46% af tekjum fólks, en við búum við þann ríkisrekstur að þurfa peninga. Þá peninga sem við fáum ekki fáum við sjálfkrafa að láni. Við erum að fá sanngirni fyrir útgerðarmenn að láni. Það er það sem fólk er ósátt við. Ef ríkisstjórnin hefði komið með tillögur þar sem ekki hefði verið þetta tekjutap fyrir ríkið, hvort sem við köllum það lækkun eða frestun eða afbókun á hækkun eða hvað sem við köllum það, ef eitthvað hefði komið til móts við það, jafnvel þótt það hefði verið tímabundið, hefðu viðbrögðin í samfélaginu ekki verið þau sömu. Þá væru ekki 34 þúsund undirskriftir gegn þessu. Það væru ekki 70% aðspurðra á móti því. Það væri mun skárra, það hefði verið hægt að gera það með meiri sátt, en það var einfaldlega ekki gert.

Hvernig ætlum við að reikna veiðileyfagjöld? Ætlum við að hafa þau hlutfall af rentu úr veiðunum, jafnvel rentu úr veiðum og vinnslu, eða ætlum við að hafa þau eftir því hvað okkur vantar í ríkissjóð? Ef okkur vantar 6 milljarða í ríkissjóð, eigum við að reikna okkur niður á ígildi? Ég er frekar á því að við eigum að reikna okkur á það sem reksturinn þolir og á hvert ígildi. Þannig förum við í þá útreikninga, ekki eftir því hvað vantar í ríkissjóð. Mér finnst það vera að byrja á öfugum enda. Varðandi meiri hluta þjóðarinnar skil ég að auðvitað er best að skattleggja útgerðina sem mest ef það vantar í kassann. Það gefur augaleið.

Virðulegi forseti. Mér skilst að vitað sé hvaða upplýsingar þarf til að reikna þessi gjöld. Mér skilst að vitað sé hvað vantar upp á. Mér skilst að það hafi verið hægt úr nefndinni, án þess að ég sé í þeirri nefnd sjálfur, að vega upp á móti þessu í gegnum tekjuskattinn. Hv. þingmaður má endilega leiðrétta mig ef ég fer með rangt mál. Ef við ætlum að miða við hvað reksturinn þolir held ég ekki að hv. þingmaður vilji endilega fara þá leið vegna þess að mér skilst líka að hægt sé að ganga nokkuð lengra. Við skulum ekki tala um það í bili heldur um hvernig þetta mál hefur verið sett á dagskrá án tillits til vilja þjóðarinnar og til dæmis þess hvað reksturinn þolir. Það sem ég vildi ekki stinga upp á við hv. þm. Pál Jóhann Pálsson er að við miðum þetta einfaldlega við hvað ríkissjóður þolir. Það sem ég var að minnast á, það sem ég meinti er að ekkert okkar býr við sanngjarna skattlagningu núna, en það er engu sanngjarnara að börn og barnabörn okkar borgi fyrir það sem við höfum eytt, ýmist með því að minnka tekjur, auka útgjöld, með hruninu eða hvaða útgjaldaliðir það svo sem eru sem bera ábyrgð á núverandi fjárrekstri ríkisins. Við stöndum frammi fyrir því að annaðhvort munum við borga þetta, og með okkur á ég við þessa kynslóð, okkar kynslóð, þá sem eru lifandi núna, eða þeir sem koma næst. Það eru bara þeir tveir valmöguleikar í boði. Akkúrat núna er ekkert hægt að lækka skatta eða gjöld á sjávarútvegi út frá þeim forsendum að reksturinn þoli það ekki eða þetta sé ekki nógu sanngjarnt. Auðvitað er það ekkert sanngjarnt. Núverandi kringumstæður bjóða ekki upp á það. Við þurfum að borga skuldir okkar. Við þurfum að laga fjárhag ríkisins áður en við förum að hygla sjávarútveginum vegna þess að hann þolir meira. Hann þolir meira, er það ekki?

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í gögnum veiðigjaldsnefndar eða frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu að útgerð án fiskvinnslu þolir ekki þau gjöld sem voru. Það hefur komið fram í gögnum málsins. Það kom einnig fram á nefndarfundum að það dugði ekki til að sækja gögn til skattstjórans, setja einföld lög til þess að ná þeim. Það þurfti að setja lög á Hagstofuna. Ef við hefðum sett lög á Hagstofuna til þess að fá þau gögn sem eru trúnaðargögn hjá þeim og þeir mega ekki afhenda hefðum við verið að brjóta einhverja Evrópusáttmála eða sáttmála sem við erum aðilar að. Þetta hefur allt saman komið fram á þeim mörgu fundum sem við höfum haldið. Sú leið var ekki fær. Þau gögn sem vantar aðallega eru varðandi þessa fjárfestingu, fjárfestinguna í greininni, rekstrarfjármuni, nákvæmar tölur um rekstrarfjármuni. Að öðru leyti gaf þetta nokkuð glögga mynd. Ef við setjum lög til að sækja þetta erum við farin að brjóta Evrópusáttmála þannig að það var ekki inni í myndinni, ekki af minni hálfu.

Virðulegi forseti. Það hefur verið áhugavert að hlýða á þá umræðu sem farið hefur fram í dag og hófst á föstudaginn um þetta stóra mál sem liggur fyrir þinginu. Mig langar að gera tvennt að umræðuefni í ræðu minni: Það er annars vegar fjárlagahlið málsins og hvaða áhrif það hefur að leggja hér fram frumvarp á miðju ári sem hefur veruleg áhrif á fjárlög þessa árs og kallar að sjálfsögðu á aðgerðir til að mæta þeirri tekjuskerðingu sem ríkissjóður verður fyrir sem og fjárlagavinnu næsta árs og ríkisfjármálaáætlun til lengri tíma. Hins vegar langar mig að gera að umtalsefni þá hugmyndafræði sem liggur að baki auðlindarentunni og þá hugmyndafræði sem liggur að baki tekjuöflun á borð við þessa, sem er kannski sá hugmyndafræðilegi ágreiningur sem hefur staðið yfir um tekjuöflun af þessu tagi. En mig langar fyrst að beina sjónum að því sem er praktískt viðfangsefni þingmanna sem horfa framan í fjárlagagerð fyrir árið 2014 og sem horfa framan í gerð fjáraukalaga fyrir árið 2013, hreinlega með því að ræða hér aðeins um umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis þar sem farið er yfir þau áhrif sem þetta frumvarp, verði það að lögum, hefur á stöðu ríkissjóðs. Ég held að allir hv. þingmenn hljóti að vera sammála um að meginverkefni undanfarinna ára allt frá hruni frá því að við horfðum framan í gjaldþrot Seðlabankans, frá því að við horfðum framan í risavaxinn halla á ríkissjóði og frá því að við horfðum framan í öll þau áhrif sem efnahagshrunið hér hefur haft. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir ræddi einmitt stærðargráðu hrunsins áðan og við skulum ekki gleyma því að gjaldþrot þeirra þriggja banka sem hér urðu gjaldþrota rötuðu inn á topp 10 lista yfir stærstu gjaldþrot mannkynssögunnar, ekki Íslandssögunnar, mannkynssögunnar. Hér varð auðvitað risavaxið hrun sem haft hefur áhrif á kjör alls almennings í landinu og má eiginlega segja að við höfum fátt gert annað, að minnsta kosti hefur þetta verið langtum fyrirferðarmesta viðfangsefni okkar hv. þingmanna hér í þessum sal, en að ræða það hvernig við eigum að koma Íslandi upp úr kreppunni í gegnum efnahagsþrengingarnar, hvernig við eigum að ná hér jöfnuði í ríkisfjármálum og hvernig við eigum í raun að koma landinu út úr stórfelldustu efnahagsþrengingum sem það hefur gengið í gegnum á lýðveldistímanum. Eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson kom inn á í andsvari sínu áðan þá skýtur það alveg stórkostlega skökku við að á þeim tíma sem við erum enn að reyna að sauma saman fjárlög, á þeim tímapunkti þar sem við erum enn að horfa framan í það að vera að greiða 90 milljarða í vaxtagjöld af skuldum hins opinbera, séu fyrstu verk nýrrar ríkisstjórnar frumvörp sem miða að því að draga úr tekjum ríkissjóðs. Ef við lítum bara á álit fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis sem hér er lagt fram með frumvarpinu þá segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum má gera ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af veiðigjöldum fyrir aflaheimildir verði 3,2 milljörðum kr. lægri á árinu 2013“ - við erum ekki að tala um næsta ár, við erum ekki að tala um þarnæsta ár, við erum að tala um þetta ár - „og að tekjurnar geti orðið 6,4 milljörðum kr. lægri á árinu 2014 en áætlað var.“ Því er skellt hér fram og enn hefur ekki verið skýrt hvernig mæta á þessari tekjuskerðingu í fjárlögum. Við vitum að búið er að senda út bréf og boða 1,5% niðurskurð á rekstri og stofnunum hins opinbera og ég ætla að leyfa mér að segja það hér í ræðustól Alþingis að ég hélt hreinlega að komin væri ákveðin sátt um það í þessum sal þegar við afgreiddum síðustu fjárlög að svo stór hluti rekstrar hins opinbera væri kominn að þolmörkum að ekki yrði gengið lengra í niðurskurði. Ég get nú bara nefnt nærtækt dæmi, ég get nefnt framhaldsskóla landsins þar sem búið er að skera niður nánast hvern einasta lið, þar sem við horfum framan í það að alls staðar er búið að draga úr öllu og skera allt sem einhver gat hugsanlega kallað fitu. Við erum löngu komin inn að beini í rekstri framhaldsskóla landsins. Síðast horfðum við framan í það hreinlega að framhaldsskólarnir fengu viðbót fyrir fjárlög ársins 2013 því að annars hefði þurft að vísa frá nemendum. Annars hefðu íslensku framhaldsskólarnir ekki getað tekið við öllum þeim nemendum sem þangað vilja sækja í samfélagi sem vill efla menntunarstig. Allir stjórnmálaflokkar tala um að þeir vilji efla menntunarstig, að þeir vilji fjölga þeim sem ljúka framhaldsskólaprófi og við horfum framan í það að nú á að fara að skera meira niður í þessum stofnunum sem eru löngu komnar inn að beini. Framhaldsskólinn á Íslandi er ekki dýr, ekki í alþjóðlegum samanburði, og hvað þá háskólarnir. Kostnaður Íslendinga við háskólastigið er langt undir alþjóðlegu meðaltali ef við miðum við OECD. Heildarkostnaðurinn er 23 milljarðar kr. Það er sem sagt fjórðungur af öllum heildarkostnaði við íslenska háskólakerfið sem nú er ætlunin að skerða tekjur ríkisins um. Háskólarnir eiga væntanlega að taka sinn skerf af því með þessum 1,5% niðurskurði sem boðaður hefur verið og er væntanlega líka boðaður í heilbrigðiskerfi. Og það er nú eitt af því sem hvað mest hefur verið rætt í þessum sal í þeim erfiðu aðgerðum sem við höfum þurft að grípa til, til að mæta því hruni sem varð og þeim risagjaldþrotum sem hér urðu. Þá var farið í niðurskurð á heilbrigðiskerfinu og ég er nokkuð viss um að allir þeir hv. þingmenn sem tóku þátt í afgreiðslu síðustu fjárlaga voru nokkurn veginn sammála um að heldur yrði ekki lengra gengið í þeim efnum. Hvort sem litið er til Landspítalans, Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, heilbrigðisstofnana um landið eða heilsugæslunnar þá held ég að allir hv. þingmenn hafi verið sammála um að þarna var búið að ganga hart fram og að ekki yrði gengið lengra fram. En aftur er boðaður niðurskurður af því að við horfum nú framan í tekjuskerðingu hjá ríkinu upp á 6,4 milljarða króna á ársgrundvelli og ekki aðeins það, heldur þarf að bregðast við því á miðju ári. Verið er að hrófla við fjárlögum ársins 2013 og ekki liggur neitt fyrir um það hvernig mæta eigi tekjuskerðingunni. Það liggur ekkert fyrir um hvernig standa eigi við áætlanir um að ná fram jöfnuði í ríkisfjármálum á árinu 2013 en eigi að síður er verið að leggja til tekjuskerðingu á miðju ári. Þegar við ræðum þetta mál t.d. við nágrannaþjóðir okkar og vinaþjóðir sem einnig hafa staðið í efnahagsþrengingum og niðurskurði þá furða þær sig á því að við sem höfum einmitt verið á leið út úr kreppunni og höfum séð fram á að geta hreinlega náð hér jöfnuði á næsta ári séum enn að auka á kreppuna með því að skerða tekjur ríkisins á miðju ári 2013. Lánasjóður íslenskra námsmanna hefur verið talsvert til umræðu hér. Þar þarf að skera niður. Hér var fyrirspurn frá hv. þm. Freyju Haraldsdóttur í dag um hvernig nákvæmlega eigi að koma til móts við þá sem af einhverjum ástæðum geta ekki verið í svo háu námshlutfalli eins og gert er ráð fyrir í tillögum stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Það á að skera lánasjóðinn niður um 1,5% en framlag ríkissjóðs til hans eru rúmir 9 milljarðar þannig að þetta er um það bil 2/3 af því framlagi - 2/3 af því framlagi, ef við setjum það í samhengi. Ég gæti haldið hér lengi áfram og farið yfir ýmsa liði í rekstri ríkisins. Ég var til að mynda að fletta upp hér áðan heildartölunni sem rennur til heilsugæslunnar í landinu. Jú, það eru einir 8,5 milljarðar kr. Þetta er dágóður skerfur af því. Um þetta ætlum við að skerða tekjur ríkisins. Ég ítreka að við höfum ekki fengið svör um hvernig á að mæta því og ég hef nefnt hér rekstrarþætti sem búið er að boða niðurskurð á. Það er líka hægur vandi fyrir ríkisstjórnina að ráðast þá frekar í að skerða tímabundin verkefni og það er eitt af því sem áhugavert væri að fá svör hv. ríkisstjórnar við. Nokkrir hv. þingmenn í þessum sal, sem áður voru miklir áhugamenn um að hér yrði opnað náttúruminjasafn, hafa nefnt það sem hugsanlega leið til sparnaðar að ekki verði ráðist í stofnkostnað við að setja hér upp náttúruminjasýningu á vegum Náttúruminjasafns Íslands í Perlunni, náttúruminjasafn sem við erum margoft búin að ræða í þessum sal. Hv. þingmenn hafa haft uppi málflutning um að enginn sómi sé að því eftir að ný lög voru samþykkt um þetta höfuðsafn á sviði íslenskra náttúruminja að þetta safn sé hvergi með sýningu. Því var unnið að því hér á undanförnum árum hvernig koma mætti því í kring, án þess að ráðast í gríðarháan stofnkostnað eða reisa hér nýbyggingu, mætti gera Náttúruminjasafninu, einu af höfuðsöfnum Íslendinga, kleift að opna sýningu á sínum vegum þannig að íslensk börn og ungmenni, til að mynda hér á höfuðborgarsvæðinu hafi aðgang að sýningu um náttúruminjar, þannig að ferðamenn sem hingað til lands koma, ekki síst vegna náttúrunnar, hafi viðkomustað hér á höfuðborgarsvæðinu þegar þeir vilja kynna sér náttúru og umhverfi landsins. Ráðist var í þetta en þetta er eitt af því sem er nefnt að skera megi niður. Fjárfestingaráætlun sú sem síðasta ríkisstjórn kom á laggirnar snerist einmitt um að efla hér fjárfestingu á vegum hins opinbera, sem fór að sjálfsögðu í sögulegt lágmark eftir hrunið sem ég lýsti hér áðan, eftir þau gjaldþrot sem íslensku bankarnir fóru í og höfðu ómælanleg áhrif bæði á stöðu ríkissjóðs og stöðu almennings í þessu landi. Þá fór fjárfesting að sjálfsögðu í sögulegt lágmark og hv. þingmenn núverandi stjórnarflokka hafa gert það að tíðu umtalsefni hér, þ.e. skort á fjárfestingum. Hvert rekjum við þann skort? Að sjálfsögðu til hrunsins. Að sjálfsögðu hefur dregið úr fjárfestingu einkaaðila en ekki síst úr opinberri fjárfestingu og til þess að glæða þetta kynnti ríkisstjórnin áætlun um aukna fjárfestingu á vegum hins opinbera. Það sem er merkilegt við þá áætlun er að þar er vissulega ráðist í framkvæmdir, þar er ráðist til að mynda í byggingu Húss íslenskra fræða. Þar er ráðist í samgöngubætur, til að mynda Norðfjarðargöng. Þar er líka ráðist í annars konar fjárfestingu; fjárfestingu í hugviti með því að efla Rannsóknarsjóð um helming, um 700 milljónir króna - það er bara brotabrot af þeirri fjárhæð sem nú á að skerða tekjur ríkisins um - með því að efla Tækniþróunarsjóð, með því að efla Verkefnasjóð skapandi greina og Kvikmyndasjóð. Hér töluðu margir hv. þingmenn úr stjórnarflokkunum um að þeir væru sammála þeirri forgangsröðun að efla Kvikmyndasjóð sem þurfti að mæta niðurskurði vegna hrunsins. Í kjölfarið fór fram mikil umræða bæði hér í sölum þingsins en líka út um samfélagið allt um verðmætasköpun hinna skapandi greina. Í samvinnu nokkurra ráðuneyta við samráðsvettvang skapandi greina var ráðist í mikla vinnu við það að greina hagræn áhrif hinna skapandi greina. Niðurstaðan varð sú að hinar skapandi greinar velta 189 milljörðum króna á ári og fólk sagði: Það er kostur að fjárfesta í einhverju öðru en bara byggingarframkvæmdum, að fjárfesta líka í hugvitinu því að við sjáum það að hver króna sem þangað er lögð skilar sér margfalt til baka. Það kom á daginn að hinar skapandi greinar veltu 189 milljörðum króna, svona álíka miklu og áliðnaðurinn sem er sérstakt áhugaefni nokkurra hæstv. ráðherra. Margir töldu að það væri vegna þess að ríkisframlagið væri hátt og sögðu: Bíddu, eru þetta nú ekki framlög ríkisins sem velta þarna? Nei, það voru um það bil 24 milljarðar af þessum 189 en grunnurinn sem allt hitt hvílir á. Við viljum byggja hér fjölbreytt atvinnulíf eins og fulltrúar allra stjórnmálaflokka boðuðu fyrir síðustu kosningar. Allir töluðu um hugvit, allir töluðu um nýsköpun, allir töluðu um fjölbreytni. Fólk kepptist við að ræða um nýsköpun og skapandi greinar. Að sjálfsögðu viljum við þannig atvinnustefnu. Og hvert er fyrsta verkið? Það er að lækka hér veiðigjald á sjávarútveg, skerða þannig tekjur ríkisins og því hefur ekki verið svarað. En hver verður framtíð allra þessara tímabundnu framlaga sem ætlað var að glæða fjárfestingu í landinu og efla hér fjárfestingarstig, sem skiptir alveg gríðarlegu máli fyrir efnahagslega stöðu Íslands til að halda áfram á réttri leið út úr kreppu? Það sem mér finnst verulega athugavert við að leggja þetta mál fram á miðju ári, sumarþingi, og hleypa þannig fjárlögum ársins 2013 í algjört uppnám er að engu hefur verið svarað um það hvaða tekjur á að skerða á móti. Engu hefur verið svarað um það hvernig ná eigi markmiðum um jöfnuð í ríkisfjármálum. Þar er bara autt blað. Svo ég vitni aftur í álit fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis þá stendur þar, með leyfi forseta: „Á þessu stigi liggja ekki fyrir aðrar ráðstafanir til að vega upp á móti þessari lækkun á áformaðri tekjuöflun ríkissjóð. Því verður að gera ráð fyrir að staða ríkissjóðs muni versna sem nemur þessari umtalsverðu tekjulækkun frá því sem áformað var og að þar með verði til muna lengri leið að jöfnuði í heildarafkomunni en gert hafði verið ráð fyrir í ríkisfjármálaáætlun sem fylgdi með fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013.“ - Til muna lengri leið að jöfnuði en gert var ráð fyrir í ríkisfjármálaáætlun 2013. Það er það sem boðið er upp á í ríkisfjármálum. Verið er að lengja leiðina að jöfnuði, gæta að hagsmunum útgerðarinnar á kostnað þess að ná hér jöfnuði í ríkisfjármálum á sama tíma og fyrir liggur að gefinn verður út aukinn kvóti og útgerðin getur vænst þess að fá auknar tekjur, þá er það forgangsatriði að lækka veiðigjaldið til hagsbóta fyrir útgerðina. Á móti mun væntanlega koma niðurskurður í ríkisrekstri, hvort sem það verður á kostnað fjárfestingar í landinu, hvort sem það verður á kostnað menningar og mennta í landinu eða hvort sem það verður á kostnað heilsugæslunnar. Við erum þegar farin að sjá fyrstu áhrifin í skerðingu á Lánasjóði íslenskra námsmanna og við eigum eftir að sjá frekari áhrif. Það væri auðvitað lágmark í anda þess sem rætt hefur verið um ríkisfjármál að hér legðu menn þá fram hugmyndir um hvernig mæta eigi tekjuskerðingu en það er þögn um það. Það er algjör þögn um það. Einstaka hv. þingmenn velta hér upp einstaka hugmyndum í þeim efnum en sá pakki kemur seinna. Hann er ekki sama forgangsatriði og að lækka hér álögur á útgerðina. Þá kemur kannski að því sem ég vildi gera hér að umræðuefni, þó að þetta sé í raun og veru nægt umræðuefni fyrir þann stutta ræðutíma sem hér er til þess að ræða þetta mikilvæga mál og ég gæti rætt það alla mína ræðu. Það er samt mikilvægt að ég komist aðeins í það að ræða þennan tekjustofn sérstaklega og af hverju ég tel að hæstv. ríkisstjórn leggi svo mikla áherslu á að skerða einmitt þennan tekjustofn. Eins og við munum sem vorum hér á Alþingi, hv. þingmenn, þegar lögin um veiðigjöldin voru samþykkt þann 26. júní 2012 þá voru þau auðvitað mjög umdeild. Ef við veltum því fyrir okkur af hverju þau voru umdeild má segja að með þeirri löggjöf birtist í verki sá skilningur að þjóðin eigi að njóta ávaxtanna af auðlindinni. Skilningur sem byggir á þeirri hugmynd að auðlindin sé sameign þjóðarinnar, nokkuð sem stjórnmálamenn úr öllum flokkum hafa talað um að sé skilningur þeirra; að sjálfsögðu er auðlindin sameign þjóðarinnar. Hér fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla um nokkur ákvæði úr tillögum stjórnlagaráðs auk þess sem spurt var um stuðning almennings við það að tillögur stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá yrðu nýttar sem grundvöllur að nýrri stjórnarskrá. Þar sem þeirri spurningu var svarað játandi var líka spurt um einstök atriði og þar lýsti yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem tóku þátt, yfir 80%, sig fylgjandi sterku stjórnarskrárákvæði um sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum landsins. Þegar við ræðum þessi mál segja allir: Að sjálfsögðu erum við sammála um þetta. En hvað þýðir það í raun að segja að við séum fylgjandi sameign þjóðarinnar á auðlindum? Hvað þýðir það að við, almenningur í landinu, eigum saman vatnið, fiskinn í sjónum, jarðhitann, fallorkuna? Hvað þýðir það í raun og veru? Hvernig finnum við fyrir því? Jú, ákvæðið er nefnilega innihaldslítið ef það skilar sér ekki með einhverjum hætti inn í samneysluna, inn í sameign þjóðarinnar. Í ágætu nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar stendur einmitt, með leyfi forseta: „Slíkt ákvæði er innihaldslítið form ef því fylgir ekki tilkall til sanngjarns hluta auðlindarentunnar eða umframarðsins af náttúruauðlindunum.“ Við þekkjum auðvitað dæmi um innheimtu slíkrar auðlindarentu hvaðanæva að úr heiminum og má segja að lögin um veiðigjaldið feli í sér í verki þann skilning á auðlindunum að þær séu einmitt sameign þjóðarinnar og þarna er það útfært hvernig sú sameign birtist. Jú, það er með þeim hætti að í gegnum ríkissjóð, sem er auðvitað hinn sameiginlegi sjóður almennings í landinu, innheimtum við tiltekið gjald af hagnaði þeirra sem nýta auðlindina. Það er auðvitað stóra grundvallaratriðið. Þeir sem hafa sagt: Er ekki eðlilegra að sjávarútvegsfyrirtækin greiði bara tekjuskatt eins og önnur fyrirtæki? Þeir kjósa að líta fram hjá þessari hugmyndafræðilegu spurningu sem er auðvitað grundvallaratriði og snýst um það hvernig við förum með auðlindirnar. Ég vil minna á það í þessu samhengi þó að það sé ekki til umræðu hér að um það hefur auðvitað stóra deilan snúist þegar við höfum verið að ræða sjávarútvegsmálin í hinu stóra samhengi og kvótakerfið, þ.e. hvort sá skilningur sé réttmætur að nýting á sjávarauðlindinni geti skapað óbeinan eignarrétt eins og haldið hefur verið fram hér af einhverjum aðilum. Aðrir, og þeirra á meðal ég, hafa bent á að það geti aldrei myndað óbeinan eignarrétt að nýta auðlind sem við köllum sameiginlega auðlind þjóðarinnar. Um það hefur deilan snúist, þ.e. hvort þeir sem nýta fiskinn í sjónum eigi kvóta eða hvort þeir hafi leyfi til þess að nýta hann og taki því að sjálfsögðu arð og reki fyrirtæki sín og greiði sínu fólki laun. En er þá ekki eðlilegt að þeir sem fá leyfi til að nýta þessa eign sem við eigum öll saman láti eitthvað af hendi rakna til okkar allra? Það er hin hugmyndafræðilegi ágreiningur. Ég vil nefna hér sérstaklega umsögn sem borist hefur við málið frá Jóni Steinssyni, hagfræðingi við Columbia-háskóla. Ég tek það fram að Jón setur þetta hreinlega upp og segir, með leyfi forseta: „Með nokkurri einföldun má segja að hægri menn hafi í gegnum tíðina barist fyrir tvennu í sjávarútvegsmálum: 1. Hagkvæmu markaðskerfi framseljanlegra veiðiheimilda. 2. Að auðlindaarðurinn (rentan) renni til eigenda útgerðarfyrirtækja. Og vinstri menn hafi í gegnum tíðina einnig barist fyrir tvennu: 1. Að auðlindaarðurinn (rentan) renni til þjóðarinnar, eiganda auðlindarinnar. 2. Boðum, bönnum og pottum sem myndu grafa undan hagkvæmni í greininni.“ Jón segir svo í framhaldinu að hann vilji að við náum sátt um það að annars vegar verði tekið upp hagkvæmt markaðskerfi og hins vegar að auðlindaarðurinn renni til þjóðarinnar, eiganda auðlindarinnar. Þó að auðvitað sé þetta allnokkur einföldun má segja að þarna birtist að einhverju leyti hugmyndafræðilegur ágreiningur sem snýst um stóra málið sem er sameign auðlindarinnar og á ekki bara við um sjávarútvegsauðlindina. Það á auðvitað líka við um fallvötnin okkar, vatnið okkar, jarðvarmann og hvað annað sem við skilgreinum sem auðlindir. Það er umræða sem átt hefur sér stað um allan heim. Hvað er að gerast til að mynda í ríkjum Afríku, svo dæmi sé tekið? Ef við horfum bara á það sem verið hefur að gerast þar er þar alltaf baráttan um auðlindir landsins sem sett hefur svip sinn á alla stjórnmálaumræðu þar alla síðustu öld og þótt lengra væri leitað aftur. Það snýst auðvitað um baráttu um yfirráð yfir auðlindum og þessi umræða er að sjálfsögðu líka talsverð hér, ekki síst í auðlindaauðugu landi eins og Íslandi þar sem miklu skiptir hvernig við förum með þær, þannig að þetta er hápólitískt mál. En af því að hæstv. ríkisstjórn hefur líka orðið afskaplega tíðrætt um skynsemi er það einnig mikilvægt sem segir í umsögn téðs Jóns Steinssonar, hagfræðings við Columbia-háskóla. Það er atriði sem mér finnst merkilegt að meiri hlutinn virðist hafa kosið að hlusta hreinlega ekki á, að taka ekki til frekari umræðu. Þar segir, með leyfi forseta: „Einn mikilvægur kostur við veiðigjald er að það er sérstaklega hagkvæm leið til þess að afla tekna fyrir ríkið.“ Jón heldur áfram og segir að flestir skattar séu vinnuletjandi, dragi þrótt úr hagkerfinu, en veiðigjaldið hefur ekki þann ókost svo fremi sem gjaldið er lægra en auðlindaarðurinn í sjávarútvegi. Jón segir, með leyfi forseta: „Ef gjaldið er lægra en auðlindaarðurinn tryggir það blómlegan rekstrargrundvöll sjávarútvegsfyrirtækja og veitir þeim næga hvata til þess að fjárfesta. Arður sem er umfram það er hreinn hagnaður sem leiðir einungis til hærri arðgreiðslna til eigenda.“ Og í ljósi þess að forsvarsmenn ríkisstjórnar hafa einmitt lagt áherslu á að skattar séu hvetjandi fyrir atvinnulífið, að þeir skapi störf, samkvæmt því sem hér er sett fram - ég er algjörlega sammála enda var það stefna okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fyrir síðustu kosningar. Okkar stefna var sú að með því að halda áfram á þeirri vegferð sem við höfum verið á þurfi ekki að ráðast í frekari niðurskurð, hægt sé að fara að leggja línurnar til þess að skoða hvernig við getum farið að byggja upp samfélagið, byggja upp heilbrigðiskerfið, byggja upp skólakerfið og velferðarkerfið með því að lækka ekki skatta og skoða frekari grundvöll fyrir innheimtu auðlindarentu á fleiri auðlindum en bara í sjávarútvegi. Þetta er annars vegar staðfesting á þeirri hugmyndafræði sem allir flokkar segjast vera sammála um, að auðlindirnar eigi að vera sameign þjóðarinnar. Þar af leiðandi hlýtur að vera eðlilegt að þeir sem fá að nýta auðlindirnar greiði af þeim eðlilega rentu til þjóðarinnar. Hins vegar er þetta gjald tekið af hagnaði og á þar af leiðandi ekki að hafa þau letjandi áhrif sem stundum eru talin skapast af skattheimtu í kerfinu. En ekki hefur verið hlustað á að veiðigjaldið sé hagkvæm tekjulind. Ráðist er í þetta án þess að gengið sé frá því hvernig mæta eigi tekjuskerðingunni og ekki er heldur hlustað á þær breytingartillögur sem minni hlutinn hefur lagt fram sem miða að því að sníða þá agnúa af veiðigjaldinu sem vissulega hafa einhverjir verið fyrir hendi. Það er kannski það undarlega við þetta mál allt saman að skömmu eftir að það var samþykkt sem lög þá var lögð fram lagabreyting og í og með var það gert með þeim rökstuðningi að talsverðir agnúar hafi verið á framkvæmd og því sé langtum best að fara þessa leið. Minni hlutinn í hv. atvinnuveganefnd leggur hér fram breytingartillögur sem miða einmitt að því að koma til móts við þá gagnrýni sem uppi hefur verið á framkvæmd laganna um veiðigjaldið þannig að unnt sé að sníða þá agnúa af framkvæmd laganna án þess að ríkið verði fyrir svo gríðarlegri tekjuskerðingu sem hér er boðuð. Tillögur minni hlutans eru hér kostnaðarmetnar upp á það að þær lækki tekjur ríkissjóðs á ársgrundvelli um 310 milljónir, ekki 6,4 milljarða. Hér eru því lagðar fram breytingartillögur við frumvarpið sem snúast um það að ríkisskattstjóra verði gert að afhenda Hagstofu Íslands og veiðigjaldsnefnd rekstrarframtöl og aðrar upplýsingar úr skattframtölum sem þýðingu hafa fyrir ákvörðun veiðigjaldanna og snýst fyrst og fremst um heimildir stofnana til þess að geta aflað sér réttra upplýsinga. Hér er enn fremur verið að leggja til aukið frítekjumark og síðan er gert ráð fyrir að sérstaka veiðigjaldið á botnfisk verði fært aftur úr 7,38 krónum í 23,20 krónur í ljósi umsagna sem komið hafa fram en líka í ljósi áætlaðrar afkomu í sjávarútvegi. En eftir því sem mér heyrist á þeirri umræðu sem hér hefur verið er ekki ætlunin að hlýða á þessar breytingartillögur þó að þær bregðist að miklu leyti við þeirri gagnrýni sem beinst hefur að lögunum um veiðigjöld um leið og skotið er mun styrkari stoðum undir starfsemi veiðigjaldsnefndar og undir lagagrundvöll veiðigjalda. Mér þykir það leitt í ljósi þess að mönnum hefur orðið mjög tíðrætt um samræðustjórnmál og ný stjórnmál og nýjar umræðuhefðir að hér sé bara haldið áfram óháð umsögnum, óháð þeim tillögum sem lagðar eru fram í nefndum. Ég reikna með því að málið hljóti að fara aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. og vonast ég til þess að einhver breyting verði á störfum hv. atvinnuveganefndar. Ég vil nú aðeins nefna það hér af því að það kom ekki fram þegar ég ræddi um hugmyndafræðina, að það er ekki eins og við höfum verið að finna þessa hugmyndafræði upp í fyrra, árið 2012, þegar við samþykktum lög um veiðigjald. Auðlindarentan er auðvitað málefni sem lengi hefur verið rætt í íslensku samfélagi, það var eitt af viðfangsefnum auðlindanefndarinnar sem skilaði af sér árið 2000. Síðan var sett á laggirnar auðlindastefnunefnd í tíð síðustu ríkisstjórnar sem gerði auðlindarentuna líka að umtalsefni. Að sjálfsögðu er þetta ekki séríslensk uppfinning heldur er hér verið að nýta fordæmi til að mynda frá Noregi sem hefur notað þessa hugmyndafræði t.d. varðandi nýtingu á olíuauðlindunum þar sem Norðmenn taka rentu af þeim sem nýta þá auðlind. Það er líka mikilvægt að horfa til þess, eins og fram kom í umsögn Jóns Steinssonar hagfræðings, að þessi gjaldheimta er talin hafa minni neikvæð áhrif á rekstur en hefðbundin skattheimta eða önnur gjaldtaka. Og af því að það var nú hæstv. forsætisráðherra sem gerði það að umtalsefni að hann vildi nú ekki hlusta um of á skammstafanir þá ætla ég að nefna nokkrar skammstafanir sem hafa einmitt sett fram þessa skoðun, til að mynda hinn fræga Alþjóðagjaldeyrissjóð, AGS, einnig OECD og fleiri sem mæla einmitt með gjaldheimtu á borð við þessa. Ég held því að hæstv. forsætisráðherra og hans ágæta ríkisstjórn ætti nú kannski frekar að hlusta á það sem skammstafanirnar hafa að segja en að hafna öllu sem þar kemur fram. Ég vitna til þess sem fram kemur í áliti minni hluta atvinnuveganefndar í hinu ágæta nefndaráliti þeirra þar sem kemur fram að í stöðuskýrslu OECD um Ísland frá því í júní 2011 segi orðrétt, með leyfi forseta: „Frá sjónarhóli efnahagslegrar hagkvæmni er auðlindarentuskattur í grundvallaratriðum besta skattlagningin því hann skekkir ekki efnahagslegar ákvarðanir og leggur þar af leiðandi ekki á neinar auka byrðar (þ.e. engan kostnað umfram þær tekjur sem aflað er með skattinum).“ Ég hef enn þá ekki heyrt í þessari umræðu frá hv. þingmönnum þeim sem styðja það að frumvarpið fari óbreytt í gegn, ég hef enn þá ekki heyrt rök sem þeir tefla fram gegn þessu. Ég hef ekki enn þá heyrt þá umræðu tekna sem ég hefði viljað heyra sem svarar þessum sjónarmiðum, sjónarmiðum um að þetta sé tiltölulega hagkvæm tekjuöflun fyrir ríki sem enn hefur ekki getað lokað gatinu á ríkissjóði. Nú stefnir í að það gat stækki með þeim ráðstöfunum sem hv. ríkisstjórn hefur lagt fram á þessu sumarþingi. Ég hef vísað hér til fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis sem gerir ráð fyrir 10 milljarða tekjuskerðingu á 18 mánuðum, þ.e. 3,2 milljörðum í minni tekjur á yfirstandandi ári og 6,4 milljörðum á því næsta og raunar, miðað við nýjustu fregnir af afkomu í sjávarútvegi og væntanlegri aflaaukningu sem búið er að boða, má gera ráð fyrir að þarna séum við að missa 3–4 milljarða til viðbótar á ársgrunni, bara svo við höfum heildarmyndina undir. Það vekur líka athygli mína að þegar veiðigjöldin voru rædd hér á sínum tíma var farið í talsverða rannsóknarvinnu og teiknaðar upp ýmsar sviðsmyndir, en þegar þetta frumvarp var lagt fram núna var ekkert samráð haft við hagsmunaaðila eða farið út í neinar sviðsmyndateikningar af því hvaða ólíku útfærslur það gæti haft í för með sér. Staða útgerðarinnar hefur farið batnandi, við heyrum fréttir af aukinni fjárfestingu í útgerðinni og ég veit ekki betur en að hér hafi útgerðir keypt ný skip, nýja togara og að farið hafi verið í miklar fjárfestingar þvert á það sem hér var boðað um að öll fjárfesting mundi stoppa, að það mundi allt frjósa við samþykkt veiðigjaldafrumvarpsins á sínum tíma. Ég sé ekki betur en að greinin hér hafi fjárfest fyrir einhverja tugi milljarða frá miðju síðasta ári. Fjárfestingar hafa því sannarlega ekki staðið í stað og við sjáum fram á aflaaukningu. Ég held því að efnahagslega séð sé þetta feigðarflan. Þarna er verið að skerða tekjulind sem er efnahagslega hagkvæm. Þetta er pólitískt feigðarflan. Meiri hluti hv. atvinnuveganefndar leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og hlýðir ekki á þær breytingartillögur sem ég nefndi áðan sem minni hluti hv. atvinnuveganefndar leggur fram í von um að hægt sé að sníða þá agnúa af framkvæmd laganna sem orðið hefur vart við frá því að lögin voru samþykkt. Minni hluti hv. atvinnuveganefndar leggur fram skynsamlegar breytingartillögur sem ekki er hlýtt á. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og ég held að það þýði að sama skapi pólitískt feigðarflan því að við færumst fjær nokkurri sátt um sjávarútveginn og við þekkjum það öll sem hér erum. Kannski er það óvinnandi vegur að ná sátt um sjávarútveginn, en ég held að verði þetta frumvarp að lögum óbreytt færumst við fjær þeirri sátt. Segja má að samþykkt laganna um veiðigjaldið hafi staðfest þann skilning að auðlindin sé sameign þjóðarinnar og að eðlilegt sé að þjóðin njóti þeirrar sameignar. Ég tel þetta því vera efnahagslegt feigðarflan, pólitískt feigðarflan og auðvitað hleypir það fjárlögum ársins 2013 í uppnám, það hleypir ríkisfjármálaáætluninni til lengri tíma í uppnám og að því leytinu til er þetta líka feigðarflan í þeim efnum. Ég vil að lokum koma aftur að því sem ég hóf ræðu mína hér á. Ég kalla eftir því að hæstv. ríkisstjórn svari því hvaðan hún ætlar að taka þessa 3,2 milljarða í samþykktum fjárlögum ársins 2013. Ætlar hún bara að fara þá leið að auka hér hallann á ríkissjóði af því að tekjurnar skila sér ekki eða á að fara hér í niðurskurð í september, október? Á þá að fara að gera stofnunum það að skila inn 3 milljörðum til þess að halda plani? Ef niðurstaðan verður sú að hér eigi bara að auka hallann á ríkissjóði sem tekjuskerðingin hefur í för með sér þá er það vægast sagt slóðaskapur af verstu gerð í ríkisfjármálum og boðar ekki gott eftir þá þrotlausu vinnu sem allar stofnanir hins opinbera hafa lagt á sig hér undanfarin ár. Þar hafa allir tekið höndum saman um það, eins og hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir sem var að ganga í salinn, þekkir mæta vel. Hver einasti framhaldsskóli er búinn að draga saman í rekstri þannig að allt er komið inn að beini. Ég veit að hv. þingmaður hlýtur að vera mér sammála um að það er ekki hægt að ganga lengra í niðurskurði í rekstri framhaldsskóla. Þá er boðaður 1,5% niðurskurður á framhaldsskólana, það er boðað á allar stofnanir ríkisins til þess að hægt sé að ívilna útgerðinni og lækka gjöldin á útgerðina eftir alla þá vinnu sem allar opinberar stofnanir hafa lagt á sig, sem allur almenningur hefur lagt á sig. Þegar við ræðum um forsendubrestinn víðfræga í hruninu má segja að hver einasti íslenski ríkisborgari, hver einasti skattgreiðandi í landinu hafi orðið fyrir forsendubresti og það þurfti að endurskoða hér allar áætlanir því að skyndilega var bara ekki hægt að gera allt það sem allir vildu gera. Það hafa allir lagt sitt af mörkum og það vitum við, ég og hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir, við vitum allt um það hvað framhaldsskólarnir eru búnir að leggja á sig; skólameistarar, kennarar, nemendur, hvað allir eru búnir að leggja á sig til að taka á því, til þess að koma ríkissjóði á réttan kjöl, til þess að Ísland geti haldið áfram og til þess að Ísland geti farið að greiða niður skuldir sínar og komast út úr því efnahagslega svartnætti sem hér hefur staðið. En þá er fyrsta verk hæstv. ríkisstjórnar að skerða tekjur og boða meiri niðurskurð og eins og ég segi þá verður sá niðurskurður tekinn út annaðhvort í rekstri, í rekstrinum á heilbrigðisstofnunum og heilsugæslunni og framhaldsskólunum og lánasjóðnum, eða með því að draga úr fjárfestingum á vegum hins opinbera. Hvað er verið að tala um þar? Byggingarframkvæmdir í byggingariðnaðinum sem hrundi hérna 2008? Langmesta atvinnuleysið hefur verið þar. Eða erum við að tala um að skerða hinar skapandi greinar sem velta jafnmiklu og áliðnaðurinn? Ætlum við kannski að skerða rannsóknir og nýsköpun sem allir töluðu um fyrir kosningar að íslenskt atvinnulíf ætti að hvíla á? Virðulegi forseti. Tími minn er því miður á þrotum en svo sannarlega er mjög mörgum spurningum ósvarað í þessu máli. Ég hefði talið það eðlilegt ef við ætlum að ganga frá þessu sumarþingi með einhverri reisn að við vissum hvernig mæta á þessari tekjuskerðingu eða hvort ætlunin er virkilega sú að hafa hér meiri halla á ríkissjóði 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir skilur ekki margt eftir til að spyrja að í raun og veru en mig langaði bara - vegna þess að þingmenn hinna svokölluðu vinstri flokka spyrja aftur og aftur, hvaðan þessir peningar koma, hvað verði skorið niður. Ég vil bara ítreka að það þarf ekkert að skera niður, það er ekkert mál að gefa öllum ókeypis peninga ef maður fær þá einfaldlega lánaða. Þá er eina spurningin hversu mikið meira munu komandi kynslóðir fá að borga fyrir það. Það er svo sem enginn ágreiningur um það, þetta er bara eitthvað sem mér finnst mikilvægt að rifja upp aftur. Þetta er ekki spurning um hægrið, að lækka skatta, eða vinstrið, að auka útgjöld. Í stærra samhengi snýst þetta líka um að halda jafnvægi í ríkissjóði til lengri tíma, burtséð frá því hvort við erum til hægri eða vinstri og hvort sem við erum að hækka skatta eða auka útgjöld eða hvað það er. Einnig hefur verið vikið að því í þessum umræðum áður að svokallaður hugmyndafræðilegur ágreiningur - aftur varðandi þetta vinstri hægri dæmi allt saman, sem á sér kannski einhverja réttlætingu, þó að mínu mati frekar mikið ýkta - vegna þess að þegar kemur að eignarrétti, sem ég held að allir hérna trúi á, þá er gamla spurningin um kvótakerfið einmitt spurning um eignarrétt einstaklingsins á móti eignarrétti þjóðar. Það er sama spurningin og á milli einstaklingsfrelsis og lýðræðis, eignarréttur yfir náttúruauðlindum er í raun bara eignarréttur á öðrum skala á öðrum stað. Mig langaði að spyrja hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur aðeins meira út í þetta þar sem þetta er kallað veiðigjald. Nú vitum við öll að þetta er viðurkenning á því að þjóðin eigi auðlindina. En mætti þetta ekki alveg eins heita auðlindagjald ef markmiðið er að setja þetta gjald á fleiri auðlindir?

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins um það sem hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni, um muninn á vinstri pólitík og hægri pólitík sem hv. þingmaður vill ekki gera of mikið úr en ég held að skipti samt mjög miklu máli þegar við skoðum sögu umræðunnar um auðlindamálin, ekki bara hér á Íslandi heldur miklu víðar í heiminum. Við horfum auðvitað á átök um hvort við erum að tala um samfélag eða bara einstaklinga. Eins og Margrét Thatcher orðaði það einhvern tíma að ekki væri til samfélag heldur bara einstaklingar og fjölskyldur þeirra. Að sjálfsögðu hefur það verið ákveðin hugmyndafræði sem hefur birst í hægrinu að ekki sé til samfélag heldur bara einstaklingar og fjölskyldur þeirra. Þar hefur orðið gríðarlegur ágreiningur við þá sem telja sig til vinstri flokkanna og vinstri stefnunnar sem leggja áherslu á að til sé samfélag og að vissa hluti eigi að reka á samfélagslegum forsendum, dæmi heilbrigðiskerfi og menntakerfi. Um þetta hefur verið gríðarlegur ágreiningur í öllum hinum vestræna heimi á undanförnum árum þó að við höfum auðvitað séð markaðsvæðinguna fara inn á æ fleiri svið samfélagsins sem áður var talið eðlilegt að væru í samfélagslegum rekstri. Þar nægir að nefna heilbrigðisþjónustuna en við getum líka nefnt fleiri dæmi þar sem við erum að tala um - og ég nefni sem dæmi, af því að það hefur verið í fréttum, staðgöngumæðrun á Indlandi, þar sem staðgöngumæðrun er rekin á markaðslegum forsendum, sem er mjög nýtt fyrirbæri. Umhugsunarefnið hlýtur að vera hvað við teljum samfélagslegt mál og hvað markaðslegt mál.. Hv. þingmaður spyr: Er ekki eðlilegra að tala bara um auðlindagjald í víðfeðmum skilningi? Svo að ég svari spurningu hv. þingmanns: Jú, það tel ég vera. Það hefur verið stefna minnar hreyfingar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að það sé eðlilegt að þessi hugmyndafræði á bak við veiðigjaldið 

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki mikið eftir að ræða í sjálfu sér hvað viðkemur þessu tiltekna máli. Við erum í raun og veru sammála um niðurstöðuna þegar kemur að veiðigjöldunum. Mér finnst umræðan um hægri og vinstri áhugaverð vegna þess að ég sé það aðeins öðruvísi en hv. þingmaður. Það er klassískt séð togstreitan milli samfélags og einstaklings þegar samfélagið er í raun og veru, eins og margir hægri menn eiga til að segja, lítið annað en samansafn af einstaklingum og sömuleiðis mætti saka hið klassíska vinstri um að átta sig ekki alveg á því að hægt sé að segja einstaklingar í fleirtölu. Það er kannski eitthvað sem við ættum að ræða betur yfir kaffibolla eða eitthvað svoleiðis. Mér finnst veiðigjaldið og auðlindagjaldið og munurinn þar á svolítið mikilvægt vegna þess að þegar við segjum veiðigjald er eins og við séum að tala um einhverja sérstaka sátt þegar kemur að kvótakerfinu eða öllu heldur veiðiheimildum. Ég tel að við ættum að líta á þjóðareignir í sama skilningi og við lítum á eignarrétt einstaklings, í gegnum sama stækkunargler og við sjáum lýðræðið þegar kemur að sjálfsákvörðunarrétti einstaklings. Eins og lýðræðið er sjálfsákvörðunarréttur á stórum skala er einstaklingsfrelsið sjálfsákvörðunarréttur á litlum skala. Það sem ég meina með því - og ég þakka undirtektir hv. þingmanns um að frekar beri að kalla þetta auðlindagjald en veiðigjald - er að mér finnst að það ætti kannski að endurspeglast meira í nefndarstörfum og þegar við tölum um það almennt, vegna þess að eignarréttur hlýtur að eiga við þar og er enginn ágreiningur um það eftir því sem ég best fæ séð. Svo lengi sem við tölum um það á réttum skala ætti það heita auðlindagjald en ekki veiðigjald.

Virðulegi forseti. Ég held að ekki sé ágreiningur milli mín og hv. þingmanns um þetta, kannski snýst umræðan frekar um orðanotkun og hvort við kjósum að nota orðið auðlindagjald, eins og hv. þingmaður gerir, eða veiðigjald. En af því að hann gerði það að umtalsefni að ég hefði tengt þetta við almenna umræðu hér á landi um kvótakerfið og um sáttina um sjávarútveginn þá held ég að sú tenging sé eðlileg. Það má kannski segja að sú umræða hafi náð langmestum hæðum í hinni pólitísku umræðu hér á landi langt aftur í tímann. Og eiginlega má segja að á síðari árum fari aðrar auðlindir og umræða um annars konar auðlindanýtingu að bætast í þann flokk, til að mynda þegar kom til einkarekstrar í orkugeiranum, sem áður var allur á samfélagslegri hendi. Því má segja að þarna hafi umræðan þróast lengst, allt frá því í rauninni að núverandi kvótakerfi var tekið upp og sú umræða hófst hvort nýtingin á auðlind geti skapað óbeinan eignarrétt eða ekki. En að sjálfsögðu á sú umræða sem ég gerði að umtalsefni í ræðu minni áðan auðvitað heima þegar kemur að nýtingu á jarðvarma, þegar kemur að nýtingu fallvatnanna, þegar kemur að nýtingu vatnsauðlindarinnar sem er orðin ein eftirsóttasta auðlind heims. Og svo ég vitni aftur til annarra ríkja er þetta kannski stóri slagurinn þar sem vatnsauðlindin hefur verið einkavædd upp að einhverju marki, og þá erum við með nákvæmlega sömu umræðu. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að þetta sé regla sem eigi að gilda almennt um auðlindanýtingu og eðlilegt að ræða því bara um auðlindagjald.

Herra forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir lagði út af hinum frægu orðum Margrétar Thatcher sem sumir hafa sagt að næði því að greypa í eina setningu kjarna frjálshyggjunnar. Það mætti kannski segja miðað við þær áherslur sem hafa birst í umræðunni og þessu frumvarpi af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að í hennar útgáfu væri ekkert samfélag, bara útgerðarmenn. Þannig eru áherslurnar sem birtast hér. Mér fannst hv. þingmaður tala af skyggnu mannviti um sjávarútveg og veiðigjöld og greinilegt að hún fiðrast vel í þeim málaflokki. Ég var henni algjörlega sammála nema þegar hún kom að afleiðingum frumvarpsins. Hv. þingmaður sagði að það væri alveg ljóst að í haust mundum við standa frammi fyrir því að ríkisstjórnin þyrfti að reyna að bæta upp það tekjufall sem hún er að skapa hér í kvöld og þessa daga og enginn vissi hvað yrði. Það er rangt. Frú forseti. Námsmenn vita það. Það kom skýrt fram í dag að hæstv. ráðherrarnir eru þegar byrjaðir að kroppa af þeim sem aumastir standa og minnst skjólið hafa. Það var reifað mjög ítarlega í jómfrúarræðu hv. þm. Freyju Haraldsdóttur í dag. Það kom fram í fréttum í kvöld að formenn stjórnarflokkanna fara nú fram á það við stjórnarandstöðuna að hún fallist á að samkomudegi þings verði frestað í haust. Af hverju? Vegna þess að þeir hafa sjálfir búið sér til þá stöðu á þessum dögum að alveg ljóst er að með því að tapa töluvert miklum tekjum úr ríkissjóði með þeim frumvörpum sem þeir hafa lagt fram komast þeir ekki til þess í tíma að búa til fjárlagafrumvarp. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann, sem er formaður stjórnmálaflokks, telur hún að það eigi að verðlauna þá fyrir þetta með því að verða við því?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég fyllist alltaf andakt þegar ég hlýði á hv. þm. Össur Skarphéðinsson tala og þakka honum fögur orð um fjaðrir mínar. Það er hárrétt sem hv. þingmaður benti á að við erum auðvitað farin að sjá fyrstu merki afleiðinga þessara frumvarpa og það sést í þeirri niðurskurðarkröfu sem ég nefndi áðan sem er búið að gera á opinberar stofnanir. Það er búið að senda út bréf og námsmenn eru þeir fyrstu sem finna fyrir niðurskurðinum. Að því leytinu til held ég einmitt að við sjáum þarna endurspeglun á vinstri og hægri pólitík. Af því að hv. þingmaður gerði orð mín um Margréti Thatcher að umtalsefni má kannski segja að hennar pólitíska barátta hafi snúist um að draga pólitíkina úr stéttabaráttunni og breski Íhaldsflokkurinn hafi í raun og veru háð mestu stéttabaráttuna í Bretlandi, þ.e. gegn verkalýðsstéttinni fyrir yfirstéttina og fyrir það sem við getum kallað efri miðstéttina með því að halda þeim málflutningi á lofti að allir ættu möguleika á að tilheyra miðstéttinni ef þeir hefðu nægilega hæfileika til. Það má kannski segja að að einhverju leyti hafi það tekist með því að setja verkalýðsstéttina niður í breskri orðræðu þannig að nú höfum við séð hvernig yfirstéttin og efri millistéttin hafa náð öllum völdum þar og er afar áhugavert að sjá arfleifð Margrétar Thatcher. Hvað varðar fréttina sem var á Stöð 2 er það svo að umræða hefur verið af hálfu formanna stjórnarflokkanna um þingsetningardag og hugsanlega frestun hans. Ég held hins vegar að það sé rétt að formenn stjórnmálaflokkanna ljúki þeim samræðum áður en þær fara fram í þingsal.

Frú forseti. Enn á ný kemur hv. þm. Katrín Jakobsdóttir mér á óvart með orðsnilld sinni. Hún skilgreinir auðvitað stöðu þessa máls með hárréttum hætti. Hún er að segja að Sjálfstæðisflokkurinn hafi tekið upp stéttabaráttu fyrir hönd stórútgerðarinnar. Ég er henni algjörlega sammála um það. Að öðru leyti vildi ég að ég gæti komið hér til þess að þakka henni kærlega fyrir skýr svör en oft hefur hv. þingmaður þó tekið skýrar til orða en einmitt núna. Það er hins vegar algjörlega klárt að minn formaður, og reyndar aðrir þeir sem stýra liði stjórnarandstöðunnar, munu þurfa að aka þungu hlassi á mig til þess að ég fallist á málið. Ég er nefnilega algjörlega sammála því sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sagði áðan að þetta væri efnahagslegt feigðarflan sem ríkisstjórnin hefur att sjálfri sér út í með framlagningu þessa frumvarps. Það sviptir burt hálfum fjórða milljarði króna á þessu ári, úr heldur naumt skömmtuðum fjármunum ríkisins, og sex og hálfum á næsta ári. Það er auðvitað algjörlega ljóst að þetta skapar ríkisstjórninni mikla erfiðleika. Hún veit ekki hvernig í ósköpunum hún á að koma saman fjárlögum og hún veit ekki hvernig hún á að ná saman tekjufrumvörpum til að vega upp á móti þessu. Ég mundi telja fyrir mína hönd og pólitískra venslamanna minna að það væri að bíta höfuðið af skömminni og kóróna hana síðan að fallast á að við rífum þessa herramenn og hefðarfrýr upp úr því díki sem þau hafa sjálf komið sér ofan í, að samþykkja sérstakt ákvæði í þingskapalög til bráðabirgða til þess að koma þeim undan því hlassi sem þau hafa sjálf steypt yfir sig. Ég segi það enn og aftur að það mun þurfa að beita mig tiltölulega miklu harðræði til þess að ég fallist á það.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt að við krefjum formenn stjórnarflokkanna svara.  Af því að hv. þingmaður nefndi þær tölur sem eru gefnar upp í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis vil ég líka benda á, sem kom raunar fram í ræðu minni og mér finnst full ástæða til að endurtaka, að bara miðað við aflaaukningu og afkomu útgerðarinnar eins og hún lítur út núna getum við jafnvel átt von á því að þær tölur séu í hærri. Það eru því í raun og veru meiri fjármunir sem samfélagið er að missa yfir í hagnað útgerðarmanna sem rennur til úgerðarmanna verði þetta frumvarp að lögum. Ég er sammála ágætri greiningu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um að segja megi að þetta sé liður í stéttabaráttu ríkisstjórnarinnar og það er alveg ljóst með hvaða stétt ríkisstjórnin stendur, það sést á þessu frumvarpi. Stétt útgerðarmanna er þar fremst í flokki þannig að þeir eiga sér væntanlega einhverja bandamenn í breska Íhaldsflokknum sem hefur háð grimma stéttabaráttu í öllum aðgerðum sínum til að takast á við kreppuna og hafa allar aðgerðir þeirra miðast nákvæmlega við að gæta að vissum stéttum umfram aðrar.

Virðulegur forseti. Það er nokkuð liðið á þessa umræðu en ég vildi inna hæstv. forseta eftir því hvort hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, sem málaflokkurinn heyrir undir, sé hér við umræðuna. Getur forseti upplýst um það hvort hæstv. ráðherra er hér við umræðuna?

Forseti getur upplýst um það að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra er ekki í húsi.

Hefur forseti í hyggju að gera boð fyrir ráðherrann um að vera viðstaddur umræðuna? Að minnsta kosti þætti mér tilhlýðilegt, og ég held að segja megi að það hafi verið venja við 2. umr. um frumvörp sem afgreidd eru út úr nefnd, að nefndarformaðurinn sjálfur væri viðstaddur. Hv. þm. Jón Gunnarsson er formaður atvinnuveganefndar, er hann í húsi? Ég held að það sé býsna löng hefð fyrir því að formaður eða a.m.k. staðgengill formanns eða fagnefndar 

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar. Þessi umræða hefur staðið í allan dag en reyndar er rétt að geta þess að 2. umr. um veiðigjaldið hefur í sjálfu sér ekki tekið langan tíma miðað við hversu umfangsmikið mál þetta er og stórt, ég held að hún sé á öðrum degi eða svo. En það er rétt sem hv. þm. Helgi Hjörvar gat um að það er a.m.k. hefð fyrir því að þeir sem bera ábyrgð á umfjöllun máls í þinginu, forusta viðkomandi þingnefndar, séu viðstaddir umræðuna, taki þátt í henni og svari spurningum og þess háttar. Oft er líka óskað eftir viðveru ráðherra. Rétt er að geta þess að þetta er mál sem væntanlega mun ganga til nefndarinnar að nýju eftir 2. umr. og fyrir 3. umr. þannig að það er eðlileg ósk og krafa að þeir sem munu halda utan um málið í nefndinni séu viðstaddir umræðuna. Mér finnst að nú þegar klukkan er farin að slaga í miðnætti, 

Frú forseti. Eins mikið og ég dái minn ágæta þingflokksformann, hv. þm. Helga Hjörvar, verð ég að leyfa mér þann munað að vera honum ósammála. Ég tel alls ekki að það mundi greiða fyrir störfum þingsins í kvöld ef hæstv. sjávarútvegs-, landbúnaðar- og umhverfisráðherra kæmi hingað til þessarar umræðu. Ef mín orð vega eitthvað í því máli mundi ég óska eftir því að hann héldi sig heima. Eins og hv. þingmaður sem hóf máls á þessu veit, er Framsóknarflokkurinn nú þegar búinn að líma þykkan heftiplástur fyrir munninn á þeim ágæta manni sem hefur skandalíserað nánast í hvert einasta skipti sem hann hefur talað við fjölmiðla hingað til og ég held að það bjargi engu þótt hann komi hingað. Hins vegar leyfi ég mér að taka undir með hv. þingmanni að það er eiginlega vinnuhefð á hinu háa Alþingi að formenn viðkomandi fagnefnda séu staddir við umræðuna. Það er algert lágmark. Ég ítreka hins vegar, og þetta er svo sem ekkert persónulegt gegn þessum ágæta ráðherra, að ég er almennt ekki þeirrar skoðunar að hæstv. ráðherrar eigi að vera dregnir til umræðunnar þegar málið er komið í hendur þingsins eins og núna. Þá er það úr þeirra höndum.

Frú forseti. Nú bregður svo við að ég er ekki alveg sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um hversu gagnlegt það væri að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra væri viðstaddur umræðuna og tæki jafnvel þátt í henni. Ég held að það gæti einmitt orðið fóður í góða umræðu ef hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kæmi hingað og tæki þátt í umræðunni á köflum. Ég held að það gæti verið gagnlegt. Varðandi það að það sé ekki endilega góður siður að óska eftir því að ráðherrar séu viðstaddir þegar mál er komið inn í þing eru auðvitað ýmsar hliðar á því. Það er ekkert endilega sjálfgefið að þeir þurfi að vera það, þegar þeir eru í raun búnir að leggja málið inn í þing og það er komið hingað til meðferðar, en á meðan við búum enn þá við það kerfi að ráðherrar eru líka þingmenn og hafa atkvæðisrétt hér finnst mér ekki útilokað að hægt sé að æskja þess að ráðherrar séu viðstaddir umræðuna, a.m.k. hlýði á þann málflutning sem hér fer fram vegna þess að hann getur verið 

Frú forseti. Þetta var auðvitað sjónarmið út af fyrir sig hjá hv. þingmanni. En almennt er ég á móti því að þegar mál er komið til þings og komið til umfjöllunar fagnefnda að verið sé að draga ráðherra til að svara fyrir það, það er ekki lengur í þeirra höndum. Það er partur af þeirri glöggu skiptingu sem á að vera milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins að við einmitt undirstrikum það með því að draga einungis til ábyrgðar fyrir málsins hönd á því stigi þá eða þann sem leiðir viðkomandi fagnefnd. Ráðherra má þess vegna vera víðs fjarri og stundum er það betra fyrir málið. Ég held líka að hv. þingmaður hafi ekki sterka trú á sínum eigin málstað í umræðunni ef hann telur að það sé fallið til að styrkja málstað hans að fá hingað ráðherra beinlínis til að honum verði fótaskortur í öðru hverju spori og hægt sé að notfæra sér það. Við erum í málefnalegri umræðu sem hefur að ýmsu leyti verið ákaflega málefnaleg. Ég tek því alls ekki undir þetta.

Virðulegur forseti. Eins og forseti tók eftir krafðist ég þess ekki að hæstv. ráðherra væri við umræðuna, vakti einfaldlega athygli á þeirri staðreynd að hann er ekki einasta fjarri úr þingsalnum heldur er hann ekki einu sinni í Alþingishúsinu að fylgjast með umræðunni eins og þó oft er um ráðherra. Hinu kallaði ég eftir að nefndarformaðurinn, Jón Gunnarsson, sem ég hygg að til séu nokkrar ræður eftir héðan úr stólnum síðustu fjögur árin eða svo um mikilvægi þess að menn séu við umræður, að sá ágæti þingmaður sé við umræðuna enda fer hann fyrir nefndinni og fyrir þeim tillögum sem eru til umfjöllunar. Ég spyr hæstv. forseta hvort hann hyggist gera hlé á þingfundi þangað til nefndarformaðurinn er kominn hingað til fundar og auðvitað geta einhverjar skýringar verið á því. Það hefur hent alla nefndarformenn kannski einu sinni eða tvisvar að þeir hafa þurft að vera fjarri umræðu, en að vera klukkutímum saman fjarri umræðuna án þess að vera hér til að svara spurningum eða bregðast við er náttúrlega algerlega óviðunandi, virðulegur forseti.

Virðulegur forseti. Ég hyggst gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Mér hefði þótt það við hæfi að þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson ræddi um hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra með þeim hætti sem hann gerði hér í tvígang þá hefði forseti slegið í bjöllu og beðið hv. þingmann um að gæta orða sinna. 
             Ég biðst afsökunar, virðulegur forseti, ég átti við hv. þm. Össur Skarphéðinsson.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að fá loksins færi til að  Sú staðreynd að það skuli vera fyrsta mál nýrrar ríkisstjórnar, sem lofaði mörgum miklu og líklega meiru en dæmi eru um í Íslandssögunni til að komast til valda, segir mikla og dapurlega sögu um forgangsröðun í starfi ríkisstjórnarmeirihlutans. Það er grundvallarhugmynd í skynsamlegri hagstjórn að leggja gjöld á ókeypis aðgang að sameiginlegum auðlindum vegna þess að ef svo er ekki gert búum við til skekkjur í hagkerfinu og við höfum af því áratuga reynslu, og reyndar árhundraða reynslu, hvaða áhrif það hefur. Ef menn fá ókeypis aðgang í atvinnurekstri að sameiginlegum gæðum þjóðar skekkir það innbyrðis samkeppnisstöðu atvinnugreina og það dregur úr almennri velsæld því að þjóðin fær ekki arð af sameiginlegri auðlind sinni. Þess vegna hefur það lengi verið grundvallarstefna jafnaðarmanna að sameiginlegar auðlindir séu í sameiginlegri eigu og þjóðin fái afgjald af sameiginlegum auðlindum sínum. Það hefur verið grundvallarviðmið í allri efnahagslegri málafylgju jafnaðarmanna í áratugi og má alveg fara aftur til, ef ég man rétt, 1930 til að sjá fyrstu frumvörpin um eignarhald almennings á auðlindum í jörðu og virkjunarrétti fallvatna, sem voru síðan lögð fram á Alþingi áratugum saman og voru merkismál jafnaðarmanna alla tíð. Þegar menn ákveða að fyrsta mál nýrrar ríkisstjórnar sé ákvörðun um að draga úr gjaldtöku fyrir not af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar eru menn þar af leiðandi að segja mikla sögu um forgangsröðun og viðhorf til réttlætis í hinu efnahagslega umhverfi. Í grunninn snýst þetta um spurninguna hvort menn telji mikilvægara að leggja skatta og álögur á fólk eða láta þá sem njóta aðgang að sameiginlegum auðlindum borga fyrir þann aðgang og létta á móti skattbyrðar venjulegs fólks og venjulegra fyrirtækja. Það er sú skakka forgangsröðun sem birtist í frumvarpinu hér sem vekur þess vegna miklar efasemdir og vangaveltur um þá stefnu sem ríkisstjórnin er að taka. Það er auðvitað hægt að færa ýmis rök fyrir lækkun þess veiðileyfagjalds sem var lagt á í fyrravor. Það er alveg hægt að rökstyðja til dæmis að gjaldið eigi að leggja á með öðrum hætti og það er fræðilega séð hægt að rökstyðja lækkun þess með ýmsum hætti. Það er til dæmis hægt að segja að gjaldtakan sé of mikil, að þanþol greinarinnar sé ekki slíkt að hún standi undir greiðslum gjaldsins, gjaldið sé með öðrum orðum of mikið og taki til sín of mikinn hluta af hagnaði greinarinnar og meira en réttlætanlegt er. Þá kemur að spurningunni hvort við getum prófað þá staðreynd. Er það kannski þannig? Ég vitna til skrifa hagfræðinganna Jóns Steinssonar og Gauta B. Eggertssonar, sem hafa fært fyrir því rík rök að gjaldtakan sé ekki umfram þanþol greinarinnar. Þvert á móti þyldi greinin meiri gjaldtöku og á móti væri hægt að létta sköttum af fólki. Þetta segja doktorar í hagfræði við merkustu háskóla í Bandaríkjunum, Princeton og Colombia, og færa fyrir því gild efnahagsleg rök. Ég nefni líka Alþjóðagjaldeyrissjóðinn - eina af þeim víðfrægu erlendu skammstöfunum sem hafa svo mjög truflað svefn hæstv. forsætisráðherra síðustu daga - sem hefur gert athugasemdir við þá hugmynd að rétt sé að setja lækkun veiðigjalds í forgang. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur gengið lengra, hann hefur sagt að þeir hafi kannað gjaldið sérstaklega og komist að þeirri niðurstöðu að það væri skynsamlegt og hagkvæmt. Það má nefna líka athugasemdir frá OECD. Með öðrum orðum komast greiningaraðilar sem horfa á hið íslenska hagkerfi utan frá ekki að þeirri niðurstöðu að gjaldið sé meira en svo að greinin ráði við það, þ.e. að gjaldið sé ekki umfram þanþol greinarinnar. Þá má auðvitað gagnrýna gjaldið og vekja upp efasemdir um það vegna þess að það leggist með óréttmætum og ósanngjörnum hætti á ólíka hluta sjávarútvegsins og þá sérstaklega að það leggist þyngra á bolfisksveiðar en réttlætanlegt er. Ég hef samúð með því sjónarmiði. Ég hef farið mikið um landið síðasta árið og hitt útgerðarmenn og fiskvinnslufólk um allt land og auðvitað hefur sitt sýnst hverjum um áhrif gjaldsins á rekstur á hverjum stað. Síðan má horfa á ummæli Stefáns B. Gunnlaugssonar, lektors við Háskólann á Akureyri, sem ég held að sé virtur í sjávarútveginum og virtur í samfélaginu almennt séð sem mjög skynsamur og hógvær greinandi á þessu sviði. Hann er eini maðurinn sem ég veit til þess að hafi lesið alla rekstrarreikninga allra íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja í nokkur ár og starfaði hann til dæmis fyrir sáttanefndina margfrægu. Ég fékk hann til verka þegar ég var efnahags- og viðskiptaráðherra til að leggja mat á gjaldþol sjávarútvegsins og hann skilaði mjög mikilvægri skýrslu sem síðan nýttist í frekari vinnu við mótun fiskveiðistjórnarkerfis og gjaldtöku. Þegar Stefán B. Gunnlaugsson kemst að þeirri niðurstöðu að það hafi verið rúm til hækkunar gjaldsins á uppsjávarfisk, eins og gert er ráð fyrir í tillögum hæstv. sjávarútvegsráðherra, en kemst líka að þeirri niðurstöðu að gjaldið á bolfiskinn sé að lækka of mikið finnst mér að okkur beri einnig að taka mark á því. Í fyrsta lagi er hin almenna hagfræðilega greining á því hvort heildargeta greinarinnar til að standa undir gjaldtöku sé í lagi. Við erum með fræga hagfræðinga, sérfræðinga sem segja: Það er ekki þannig að þar sé verið að leggja á of mikið. Svo horfir maður á einstaka hluta greinarinnar og þá liggja líka fyrir álit þeirra innlendu sérfræðinga sem hafa hvað mest kafað í þessa stöðu, horft á rekstrarreikning ólíkra sjávarútvegsfyrirtækja út frá samsetningu afla í hverju og einu tilviki. Stefán B. Gunnlaugsson kemst að þeirri niðurstöðu að verið sé að lækka bolfiskinn um of og bendir á að vegna fjölbreyttra frádráttarreglna í lögunum sem komu veiðigjaldinu á séu svo margar leiðir til þess að telja fram og fá afslátt vegna kvótakaupa að það sé undir hælinn lagt hvort mörg bolfisksfyrirtæki borgi nokkuð sérstakt veiðigjald ef tillögur ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga. Hann segir þar af leiðandi að þetta sé ekki skynsamleg leið. Í þriðja lagi er hægt að gagnrýna álagninguna út frá því að hún mismuni útgerðum eftir stærð, hún leggist þyngra á minni útgerðirnar en þær stærri og þá einkanlega í bolfiski. Þar segi ég aftur: Já, það er rétt, það eru sjónarmið sem eru gild. En aðferðin sem er lögð til af hálfu ríkisstjórnarinnar, og meiri hluti nefndarinnar treystir sér einhvern veginn ekki til þess að gera neina breytingu á, felur ekki í sér að koma með neina eðlilega lausn á því vandamáli, sem er í hlutfalli við vandamálið sem verið er að leysa. Þvert á móti er gripið til groddalegri almennrar lækkunar á veiðigjaldinu á bolfisk en ástæða er til þegar skynsamlegri leið er að fara fram með þeim hætti sem minni hluti nefndarinnar leggur til, að koma á rýmra frítekjumarki sem nýtist auðvitað minni útgerðunum og mætir þörfum þeirra. Þannig er það í þessum þremur grundvallaratriðum sem lúta að veiðigjaldinu og mögulegum ágöllum við álagningu þess: Í fyrsta lagi að meira sé lagt á en greinin í heild þolir, í annan stað að lagt sé meira á bolfiskinn en hann þolir og í þriðja lagi að lagt sé meira á minni útgerðirnar en þær þola. Í öllum tilvikum er niðurstaðan sem lögð er til í frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra ekki sú sem er skynsamlegust, ekki sú sem fellur best að almannahagsmunum heldur þveröfugt. Ég vil í því samhengi ræða aðeins aðrar leiðir. Það er auðvitað gagnrýnivert að við séum alltaf að reyna að finna leiðir til að leggja veiðigjald á með einhverjum viðmiðum sem eru umdeilanleg. Það er óhjákvæmileg afleiðing þess að við erum að reyna að ná utan um það sem heitir umframrenta, auðlindarenta, sem er umfram eðlilega arðsemi í greininni en er erfitt að skilgreina nákvæmlega og það leiðir af eðli greinarinnar og sveiflum í sjávarútvegi að rentan sveiflast eftir gengi greinarinnar. Ef menn gætu sagt að hér væri fitulagið í sjávarútveginum og þeir ætluðu bara að taka það væri það einhver fasti og þá værum við náttúrlega í voðalega þægilegri stöðu til að gera þessa hluti. En það er ekki þannig vegna þess að rentan verður meiri á uppgangstímum og hún verður minni og getur jafnvel horfið á samdráttartímum í sjávarútvegi. Það er því ákveðið vandamál að fara þá leið að leggja með almennum hætti á þetta gjald. Ég hef alltaf aðhyllst þá leið sem Samfylkingin hefur talað fyrir árum saman, að auðlindarentan sé ákvörðuð í frjálsum viðskiptum á markaði, að það sé ekki stjórnvaldsákvörðun að úrskurða að borga eigi þetta og þetta, heldur sé það þannig að nægjanlegt magn veiðiheimilda sé á markaði á hverjum tíma til þess að það myndist raunverulegt verð með þær heimildir í frjálsum viðskiptum manna á milli til þess að ákvarða í reynd verðið sem greinin er að leggja á veiðiheimildirnar. Þannig að frekar en að allar veiðiheimildir séu alltaf að skipta um hendur sé nægilega mikill hluti á markaði á hverjum tíma til þess að raunhæft úrtak sé til að prófa afrakstursgetu greinarinnar á hverjum tíma. Sú leið hefur það í för með sér að þegar vel gengur í sjávarútvegi, aðstæður eru góðar, borga fyrirtækin mikið fyrir viðbótaraflaheimildir. Með sama hætti borga þau lítið þegar kreppir að. Þannig væri það tryggt í kerfi sem þessu, án nokkurra vandkvæða og án þess að við þyrftum eitthvað að velta því fyrir okkur hversu hátt krónuhlutfallið ætti að vera á bolfisks- eða uppsjávarveiði, að afgjaldið réðist einfaldlega í frjálsum viðskiptum manna á milli. Þjóðin mundi þannig deila kjörum með sjávarútveginum, sem er grundvallaratriði, að þjóðin og sjávarútvegurinn séu bandamenn, vegna þess að þegar vel gengi í sjávarútveginum nyti þjóðin ríkulega og þegar á bjátaði, því að vitum öll að sjávarútvegur er sveiflukenndur rekstur og það er ekkert gefið í því hvernig afkoma í honum er frá einu ári til annars eða einu árabili til annarra, væri þessi grundvallarhlekkur tryggður áfram sem bindur saman þjóðina og sjávarútveginn um sameiginleg örlög. Ég hef alltaf verið talsmaður þess að við fyndum betri leið til að leggja gjald sem þetta á og að það gjald væri lagt á, eins og ég segi, á grundvelli frjálsra viðskipta. Auðvitað er hægt að segja: Þetta er ósanngjarnt gagnvart fyrirtækjum sem eiga allar sínar heimildir og hafa átt þær lengi og eiga ekki nein viðskipti með heimildir. En á móti kemur að ef magnið er meira en agnarlítill pottur myndast það sterkur grunnur að það ætti að geta myndast raunveruleg verðmyndun með veiðiheimildir í svona potti og þar með ætti hann að geta ráðið afgjaldi fyrir greinina í heild. Því er ég að rekja þetta? Því að ég tel að sú niðurstaða sem við erum að leggja upp með í áliti minni hlutans í þessu máli hér setji fram viðunandi málamiðlun meðan við erum ekki með betra kerfi en það að leggja gjaldið á í rauninni með almennum stjórnvaldsákvörðunum. Besta leiðin væri að mínu viti án efa að búa til umgjörð með því að tryggja að fullnægjandi hluti veiðiheimilda væri á markaði til þess að afgjaldið réðist á markaði á hverjum tíma og þar af leiðandi þyrfti minni þrætur um hver væri raunveruleg afrakstursgeta sjávarútvegsins á hverjum tíma. Eitt langar mig líka að nefna hér sem er hugmyndin um sjávarútveginn vegna þess að okkur talsmönnum hraustlegs veiðigjalds, hraustlegs afgjalds fyrir aðgang að sameiginlegum auðlindum, hefur stundum verið legið á hálsi fyrir að vera óvinir sjávarútvegsins. Ekkert er fjær mér í hugsun. Ég held að það sé grundvallaratriði fyrir íslenska þjóð að við höfum áfram öflugan sjávarútveg og að við höfum áfram samkeppnishæfan sjávarútveg. Sjávarútvegurinn er í dag burðarstoð íslensks efnahagslífs og verður það um ókomna tíð. Hann hefur getið af sér gríðarlegan ávinning fyrir íslenskt samfélag umfram það sem hefur orðið til í greininni sjálfri. Umgjörð greinarinnar, stærð hennar, kraftur og fjárfestingargeta hefur valdið því að myndast hefur öflugur þekkingariðnaður til hliðar við sjávarútveginn á Íslandi, sem aldrei hefði myndast nema af því að greinin var svona sterk og öflug og hafði mikla fjárfestingargetu. Endurnýjunarhæfni íslensks sjávarútvegs er mjög merkilegt fyrirbæri. Það er ótrúlegt að horfast í augu við það að þessi grein skuli á árunum í kringum 1990 hafa tapað meiru en helmingnum af þorskaflanum en komist í gegnum þær hremmingar með gríðarlegri endurnýjunarhæfni, mikilli fjárfestingu í nýrri tækni og nýrri þekkingu. Menn gerðu einfaldlega meiri verðmæti úr minna magni, sífellt meira verðmæti úr minna magni. Ég þori ekki að fara með tölurnar hér því að þær enda í þingtíðindum, ekki hverjar þær eru nákvæmlega, en það er ólíku saman að jafna hvað við erum að nýta af hverjum þorski nú eða árið 1990. Mig minnir að hlutfallið hafi verið ekki nema um 40% af hverjum þorski sem við nýttum 1990 og við erum komin langt, langt, langt upp fyrir það núna. Ég þekki ekki einu sinni hlutfallið en það eru dæmi um þorska sem menn eru að vinna í einstökum fyrirtækjum og ná alveg upp í 97%, þannig að það er nokkurn veginn ekki nokkur skapaður hlutur sem út af stendur. Til að til dæmis þetta kraftaverk hafi verið mögulegt þurfti greinin að búa við tvennt. Hún þurfti að búa við frjálst framsal veiðiheimilda og hún þurfti að geta fjárfest, hún þurfti að búa við arðsamar forsendur. Ég held að það skipti óskaplega miklu fyrir okkur sem þjóð að þetta verði áfram umgjörð íslensks sjávarútvegs, að hann geti áfram verið þessi burðargrein því að alveg eins og hann með fjárfestingargetu sinni upp úr 1990 varð stoð fyrir fjöldamörg þekkingarfyrirtæki sem þá voru að slíta barnsskónum og voru að þróa lausnir fyrir sjávarútveginn, hvort sem það voru hátæknilausnir eins og Marel eða lausnir sem voru meira í almennri þjónustu í veiðarfærum og slíku, getur hann í dag orðið burðarás fyrir svo margt annað, fyrir fyrirtæki sem eru að vinna í líftækni o.s.frv. Tækifærin eru svo óendanlega víða. Kvótakerfið og frjálst framsal innan þess er að mínu viti grundvallarþáttur í árangri sjávarútvegsins og velsæld íslensks samfélags og ég er fylgjandi hvors tveggja. Ég vil frjálst framsal veiðiheimilda og það er mikilvægt að kvótum sé úthlutað til fyrirsjáanlegs tíma þannig að fyrirtæki geti fjárfest. Það fjárfestir auðvitað enginn í dýrum tækjum ef fullkomin óvissa er um það hversu lengi fólk heldur veiðiheimildunum eða jafnvel ef fólk þarf að sækja sér veiðiheimildirnar á ársfresti á opinn markað og borga óvíst verð frá einum tíma til annars. Það er einmitt grunnurinn sem er fólginn í kvótum, framseljanlegum kvótum sem fyrirtækin vissu að þau höfðu um fyrirsjáanlega framtíð, sem hefur auðvitað valdið því að fyrirtæki hafa getað tekist á við ný tækifæri í greininni og nýtt þau með tæknilausnum sem eru öfundaðar úti um allan heim. Það er alveg sama hvort það er í uppsjávarfisknum á síðustu árum, hvort það er í rækjuvinnslunni eða hvort það er í þeirri þróun í bolfisksvinnslu sem ég var að rekja áðan samhliða minni þorskafla, í öllum þeim greinum hefur orðið tæknistökk sem hefur verið knúið áfram af nánu sambandi innlendra framleiðenda, þ.e. innlendra þjónustufyrirtækja og framleiðenda vélbúnaðar, og svo sjávarútvegsfyrirtækjanna sjálfra. Greiðsla hóflegs auðlindagjalds, hraustlegs auðlindagjalds, er engin andstaða við arðbæran sjávarútveg. Það er mjög mikilvægt að greitt sé hraustlegt auðlindagjald af greininni. Grein sem leggur ekki meira af mörkum en felst raunverulega í umframrentunni í þröngum skilningi verður ekki fyrir neinu tjóni. Um það hafa verið skrifaðar margar fræðigreinar og hugmyndin að baki skilgreiningunni á auðlindarentu felst akkúrat í því að menn gangi ekki of langt í að taka af fyrirtækjunum hinn raunverulega arð af reglulegri starfsemi og taki hann satt að segja alls ekki heldur bara umframhagnaðinn, rentuna sem er umfram það sem starfsemin sjálf byggir upp. Ef þarna tekst rétt til í skilgreiningunni á auðlindarentunni og hún er réttilega tekin og ekki oftekið þá skaðar það ekki uppbyggingu fyrirtækjanna, nema síður sé. Þarna kemur aftur að því sem ég var að rekja áðan, það þarf að taka rétt, það þarf að ná að ákvarða auðlindarentuna með réttum hætti þannig að ekki sé tekið of mikið. Þess vegna skiptir umræðan sem við eigum hér um fjárhæð veiðigjaldsins og eðli þess auðvitað miklu máli því að það hefur afleiðingar ef menn taka of mikið af í veiðigjöldum og skaða samkeppnishæfni fyrirtækjanna og rekstrarforsendur þeirra. Ég vil í framhaldi af því vekja aftur máls á og koma aftur að hugmyndinni um forgangsröðunina sem felst í þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Ég held reyndar að í aðdraganda síðustu kosninga hafi menn almennt ekki gert ráð fyrir því miðað við málflutning stjórnarflokkanna sem þá var hafður í frammi að fyrsta forgangsmál á nýju sumarþingi væri að lækka fjárhæð veiðigjalds eins ríkulega og raun ber vitni, og jafnvel gengið lengra en hógværustu sérfræðingar telja eðlilegt, heldur að fyrstu verk ríkisstjórnarinnar væru líklega að efna eitthvað af þeim digru fyrirheitum sem gefin voru, hin hugumstóru skattalækkunarloforð sjálfstæðismanna eða fyrirheit framsóknarmanna um tafarlausa skuldalækkun strax í sumar, heimilin í forgang, framsókn fyrir heimilin. Alla vega er þetta frumvarp ekki í nokkru samræmi við fyrirheitið um framsókn fyrir heimilin. Ég held því að fólki hafi brugðið nokkuð í brún þegar það sá frumvarpið og að þetta skyldi vera fyrsta forgangsmál nýrrar ríkisstjórnar. Við erum í þeirri stöðu að erfitt er að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og við þurfum að treysta tekjuöflunargrunn ríkissjóðs. Þegar síðasta ríkisstjórn tók við blasti við að með innstæðulausum skattalækkunum á árunum fram að hruni var búið að veikja svo tekjuöflunargrunn ríkissjóðs að ekki var hægt að reka ríkissjóð í einu einasta meðalári, hvað þá þegar kom að hruni. Þegar kom að hruni voru tekjurnar sem menn höfðu byggt á frá bankakerfinu náttúrlega horfnar og það þurfti að byggja upp tekjuöflunargrunninn. Það er mjög erfitt að byggja upp tekjuöflunargrunn í kreppu. Ætlarðu að leggja skatt á hagnað fyrirtækjanna frá því í fyrra? Það er löngu búið að eyða honum, það er eins og að virkja vatnið sem rann til ósa í Þjórsá í fyrra. Það er ekki hægt, það er hægt að virkja vatnið sem rennur í dag. Ekki geturðu lagt þunga skatta á almennar launatekjur í miðri kreppu þegar fólk upplifði það vegna þess snilldarfyrirbæris sem íslenska krónan er að kaupmáttur launa rýrnaði um tugi prósenta í einu vetfangi. Okkur var því mikill vandi á höndum við að byggja upp tekjuöflunarkerfið. Það var búið að rýra það svo skipulega árum saman að meira að segja í efnahagsspám fjármálaráðuneytisins sjálfs árið 2006 er gert ráð fyrir því að þegar framkvæmdum ljúki á Kárahnjúkum árið 2008 verði halli á ríkissjóði. Með öðrum orðum var búið að veikja svoleiðis tekjuöflunargrunn ríkissjóðs að ekki var hægt að reka ríkissjóð hallalausan í meðalári. Það þurfti viðvarandi ofþenslu, botnlaust innflæði erlends lánsfjár og stöðutökur erlendra spekúlanta til þess að halda hinu götótta fleyi Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks á floti á kjörtímabilinu 2003–2007. Þegar við tökum síðan við ríkissjóði, sem hefur ekki bara orðið fyrir miklum heimatilbúnum búsifjum vegna ófjármagnanlegra skattalækkana sem engin innstæða var fyrir heldur líka vegna þess að stórir gjaldendur opinberra gjalda eins og bankarnir voru komnir í þrot og borguðu þá náttúrlega engin opinber gjöld, var okkur vandi á höndum, eins og fyrr segir. Eitt af fyrstu verkefnunum sem við horfðum á til að styrkja tekjuöflunargrunn ríkissjóðs var að efla tekjurnar sem við gætum fengið af nýtingu auðlinda. Það var ekki einungis efnahagslega skynsamlegt að leggja gjöld á til dæmis nýtingu orkuauðlinda og nýtingu sjávarauðlindarinnar heldur var það einfaldlega líka rökrétt út frá eignatilfærslunni sem hafði orðið í hruninu þar sem heimilin áttu í vök að verjast, efnahagsreikningur þeirra hafði versnað mjög vegna skuldsetningar þeirra sem hafði hækkað upp úr öllu valdi á sama tíma og blessuð krónan varð verðminni og verðminni. Á sama tíma fólust auðvitað í gengisfellingunni og þessum hamförum öllum - sem Framsóknarflokkurinn kallar reyndar í stjórnarsáttmálanum verðbólguskot og þykir mér það hófleg nafngift - gríðarlegar tilfærslur á verðmætum frá heimilageiranum í samfélaginu til samkeppnis- og útflutningsgreina. Það voru því ekki bara hagræn rök fyrir því að auka arð okkar af sameiginlegum auðlindum, orkuauðlindum, sjávarauðlindum og öllum öðrum auðlindum, heldur var það líka réttlátur tilflutningur á byrðum innan samfélagsins að reyna sem kostur var að létta byrðum af heimilum og fella byrðarnar frekar á útflutnings- og samkeppnisgreinar sem voru í miklu, miklu betri færum til að standa undir þeim. Þetta sést náttúrlega afskaplega vel þegar maður ber saman afkomu einstakra atvinnugreina í atvinnugreinagreiningum Hagstofunnar hversu verslunin hefur átt undir högg að sækja frá hruni og hversu framlegðin í sjávarútvegi hefur verið gríðarlega góð. En það er eins og annað í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar að það rekur sig hvert á annars horn. Ríkisstjórnin er sammála þeirri stefnumörkun sem við réðumst í 2009, að létta heimilunum byrðarnar sem kostur er og vill meira að segja ganga lengra og leiðrétta með almennum hætti verðbólguskotið frá 2008 og afleiðingar þess, en hún er alls ekki tilbúin að ætla samfélaginu neinn hlut af þeim gríðarlega ávinningi af gengisfellingunni sem sumir aðilar í samfélaginu höfðu. Þvert á móti kemur ríkisstjórnin fyrst hér inn og lækkar fyrirhugaðar skattahækkanir á ferðaþjónustu sem þó var búið að gefa árs fyrirvara á og væntanlega flest fyrirtæki búin að fella þá hóflegu hækkun úr 7% virðisaukaskatti upp í 14% inn í sína katalóga og verð sitt gagnvart kaupendum. Ríkisstjórnin kom ekki einungis með það inn heldur kemur hún síðan líka með þennan sérkennilega gjafapakka í veiðigjaldinu. Ég vil segja að það er ómögulegt að átta sig á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Ef það er þannig að tjónið af verðbólguskoti er samfélagslegt tjón mundi ég halda að gróði af verðbólguskoti ætti að vera samfélagsleg eign. Fyrir því eru mörg dæmi í íslenskri hagsögu. Á fimmta og sjötta áratug síðustu aldar voru settir á sérstakir dýrtíðarskattar, dýrtíðargjöld, með ýmsum hætti til þess að ná utan um hagnað þeirra sem voru að græða á verðbólgunni, þannig að það eru meira að segja fordæmi fyrir slíku. En ríkisstjórnin kemur hér á sama tíma og hún segist ætla að hjálpa heimilum sem urðu fyrir tjóni vegna verðbólgu, hún setti það reyndar í nefnd og allt óvíst um efndir þeirra fyrirheita, með gullbróderaðan gjafapakka handa þeim sem græddu á sömu verðbólgu. Af hverju í ósköpunum ætlar ríkisstjórnin að ríkisvæða tjónið af verðbólgunni en gefa þeim sem græddu á verðbólgunni aukagjafir úr ríkissjóði? Hver á að borga fyrir þessa veislu til handa vildarvinum sem ríkisstjórnin er að efna til? Það er greinilega engin heildarsýn sem heldur í þessum tillögum. Ég mundi segja að það að hvika núna - meðan menn eru ekki enn þá búnir að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og eru satt að segja að færast fjær því markmiði vegna þeirra miklu lausataka sem nú eru í stjórn ríkisfjármála og þess að ráðherrar eru uppteknari við að afsala ríkinu tekjum en að reyna að afla tekna eða skera niður útgjöld - ég hefði haldið að menn ættu að passa sérstaklega fordæmisgildi þess að hræra að óþörfu í nýjum tekjustofnum fyrir almenning eins og álagning gjalda fyrir afnot af sameiginlegum auðlindum er sannarlega. Það fylgja því hagræn rök að byggja upp slíka tekjustofna. Við sjáum til dæmis hverju ný stefna Landsvirkjunar um aukinn arð af orkusölu skilar í sjálfu sér varðandi framtíðarhorfur um hag þjóðarinnar af þessu fyrirtæki. Ef okkur tekst að forðast að éta útsæðið, forðast að gefa aðganginn að auðlindum okkar. Ég hef stundum sagt að stærsti ávinningur þeirrar ríkisstjórnar sem sat á síðasta kjörtímabili var að við skyldum ná þeim mikla árangri sem við náðum í glímunni við ríkisfjármálin án þess að fara þá leið sem allar aðrar þjóðir sem hafa náð skjótum árangri við slíkar aðstæður hafa beitt, sem er að gefa aðgang að auðlindum þjóðarinnar. Við gerðum það ekki, þvert á móti höfum við verið að auka arðinn af auðlindum þjóðarinnar og ætlað þjóðinni ríkara afgjald af auðlindunum en áður. Það er þess vegna sem ég hef áhyggjur af því ef verið er að hverfa frá þeirri stefnu. Hún er nefnilega ekki bara efnahagslega mikilvæg, hún er mikilvæg forsenda réttrar og góðrar hagrænnar þróunar. Hún er forsenda jafnra samkeppnisaðstæðna milli atvinnugreina en hún er líka forsenda fyrir félagslegt réttlæti í landinu, að þjóðin viti að við fáum arð af auðlindum okkar og hún mun auðvitað styðja við tilraunir til að loka fjárlagagatinu. Ríkisstjórnin verður náttúrlega að átta sig á því, þó að hún hafi ekki sýnt mikinn áhuga á því að loka þessu fjárlagagati enn þá, að ríkisstjórn sem ætlar að mæta þörfum íslenskrar þjóðar á svona óvissutímum verður að sýna aga í ríkisfjármálum. Það mun þessi ríkisstjórn þurfa að læra fyrr eða seinna ef ekki á að fara illa fyrir henni.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Árna Pál Árnason, sem titlar sig talsmann hraustlegs veiðileyfagjalds - hingað til hafa nú flestir talað um hóflegt veiðileyfagjald, þannig að ég hef ekki heyrt þetta fyrr, enda ætlarðu bara að taka umframhagnaðinn. Ég spyr: Hvernig rökstyðurðu það að þú viljir aðra arðsemi af uppsjávarveiðum en bolfisksveiðum? Af hverju ekki bara eina auðlindarentu, af hverju viltu ekki fá sömu auðlindarentu af uppsjávartegundum og botnfiski? Hvaða rök eru fyrir því að vera ekki með sömu arðsemiskröfuna í báðum þessum tegundum?