Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Þessari ríkisstjórn er umhugað um að boða ný og breytt vinnubrögð, að hér þurfi allt að vera uppi á borðum og mikilvægt að gegnsæi sé mikið í öllum verkum. Er þetta meira í orði en á borði ef litið er til þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin hefur gripið til og ég vil í þessum fyrirspurnatíma spyrja hæstv. forsætisráðherra sérstaklega um það vinnulag sem hefur verið viðhaft við gerð fjárlaga. Látum liggja á milli hluta núna, þótt að sjálfsögðu sé ástæða til að spyrja nánar út í það, hvernig stendur á því að forsendur fjárlaga hafa verið á fleygiferð alveg frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram og hvernig stendur á því að ekki virðist vera stuðningur við fjárlagafrumvarpið í öðrum ríkisstjórnarflokknum, sem er afskaplega óvenjulegt og ég hygg að hafi aldrei gerst, að stjórnarþingmaður hafi með svo afgerandi hætti, eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir, faktískt hafnað fjárlagafrumvarpinu eins og það liggur fyrir. 

Virðulegi forseti. Nú vill svo til að ég hef verið heldur lengur á þingi en hv. fyrirspyrjandi og hef farið í gegnum mörg fjárlög síðustu áratugina, m.a. fjárlög sem sjálfstæðismenn hafa staðið að þar sem þeir hafa átt fjármálaráðherrann. Það er ekkert nýtt að tekjuhliðin liggi ekki fyrir. Mér er ekki alveg kunnugt um það varðandi þessa liði, ég hélt að þeir lægju fyrir, 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg dæmigert svar. Þetta fjárlagafrumvarp er bara tilraunaverkefni á útgjaldahlið og enn er óljóst hvað verður á tekjuhlið. Það getur vel verið að það sé rétt - ég veit náttúrlega að gjaldahlið hefur verið samþykkt áður en tekjuhliðin hefur verið fullkomlega tilbúin - en við erum að tala um að hún er enn þá í nefnd eftir 1. umr. fjárlagafrumvarps sem hefur tekið stórkostlegum breytingum frá því að það var lagt fram. Hagvaxtarspá sem er forsenda fjárlagafrumvarpsins brást nánast sama dag og frumvarpið var lagt fram og menn eru látlaust að hræra í útgjaldahliðinni. Menn virðast ekki einu sinni geta tryggt að fullu stuðning við málið innan annars stjórnarflokksins. 
             Það er verið að tala um að vanda þurfi vinnubrögðin. Það kemur mér mjög mikið á óvart í ljósi allra þeirra yfirlýsinga sem gefnar hafa verið að hæstv. forsætisráðherra skuli nú grípa til þess að segja: Ja, þetta hefur verið gert einhvern tímann áður. Þess vegna er þetta allt í lagi. Þetta veldur mér miklum vonbrigðum og það er augljóst að svona geta menn ekki staðið 

Virðulegi forseti. Það er ekkert nýtt við þessa afgreiðslu nema það að þessi ríkisstjórn hefur tekið með mjög ábyrgum hætti á fjárlagagerðinni, bæði á gjalda- og tekjuhlið, við þær erfiðu aðstæður sem við erum í núna. Þegar horft er í gegnum tíðina býst ég ekki við að annað sé hægt en að hrósa ríkisstjórninni fyrir það hvernig hún hefur staðið að þessu máli. 

Frú forseti. Nú hefjum við enn á ný umræðu um tillögu ríkisstjórnarinnar að lausn Icesave-deilunnar miklu. Ég held að það væri gott fyrir þingið að hæstv. forsætisráðherra útskýrði fyrir okkur í hverju meginmunurinn liggur, að mati hæstv. forsætisráðherra, á nýja tilboðinu og því gamla, að sjálfsögðu að frátöldum vaxtamuninum sem er gríðarlega mikill. Þetta er önnur spurningin: Hver telur hæstv. forsætisráðherra að sé meginmunurinn og meginástæðan fyrir því að það á, að hennar mati, að samþykkja nýtt Icesave-tilboð? Af því að ég hef heyrt hæstvirtan ráðherra, og hæstvirta ráðherra í ríkisstjórninni, tala um að sparnaðurinn vegna lægri vaxta nemi 100 og eitthvað milljörðum króna er spurningin: Hvernig tekst mönnum að lækka töluna úr þeim 400–500 milljörðum kr. sem er augljós munur á því sem menn höfðu reiknað út að væri kostnaðurinn við fyrra tilboð og svo því sem haldið er fram að sé kostnaðurinn við þetta? Hvernig koma til þessir rúmu 100 milljarðar kr.? Hver eru rökin fyrir því að taka gengistryggða upphæð og afvaxta hana með 6% ávöxtunarkröfu? Ég sé ekki nokkur einustu rök sem geta mælt með þessu og í raun held ég að með því sé eingöngu verið að falsa tölur. Að vísu hefur þetta þá þau áhrif að tilboðið hið nýja lítur ekki út fyrir að vera eins miklu betra og það þó raunverulega er. Það væri gott ef hæstv. forsætisráðherra gæti útskýrt þessi tvö atriði fyrir okkur. Nú endurtek ég spurningarnar. Annars vegar: Hvernig fær hæstv. forsætisráðherra út þessa rúmu 100 milljarða kr. úr 400–500 milljörðum kr.? Hins vegar: Hver er að mati hæstv. forsætisráðherra meginmunurinn á gamla samningnum og nýja tilboðinu að undanskildum vaxtamuninum?

Nú er gott að halda því til haga, virðulegi forseti, að samninganefndin sem kom heim með drög að samningi var mjög einhuga um þau drög sem hafa verið lögð fyrir þingið og í þeirri nefnd átti líka sæti fulltrúi stjórnarandstöðunnar. Þeir útreikningar sem hv. þingmaður vísaði í og sem betur fer heyri ég hann ekki endurtaka vitleysu íhaldsmanna um að 432 milljörðum kr. muni á þessum samningi og síðasta en hann spyr hvernig þetta hafi verið fundið út. Það hefur nú verið reiknað út af þessum samningamönnum sem stjórn og stjórnarandstaða treystu að þetta séu um 110 milljarðar kr. Þá hefur þetta ekki verið núvirt. Aðalmunurinn er sá að aðstæður eru miklu hagstæðari en í fyrri samningi. Gjaldeyrisforðinn er slíkur nú sem hann var ekki þá sem gerir okkur kleift að hefja greiðslur miklu fyrr en var í fyrri samningi þannig að vaxtagreiðslur eru greiddar fjórum sinnum á ári sem munar um 50 milljörðum kr. 40–60 milljarða kr. má rekja til hagstæðari gengismunar en var í fyrri samningi. Vextir eru líklega um 1 prósentustigi lægri auk þess sem hv. þingmaður veit að endurheimtur úr búinu eru miklu betri en voru þá. Allt þetta hefur lagst með okkur, m.a. fyrir tilverknað ríkisstjórnarinnar, það efnahagsumhverfi sem við erum í er miklu hagstæðara en það var þá sem gerir okkur kleift að fara í þennan samning. Síðan hefur Lee Buchheit sagt að hann telji ekki hægt að ganga lengra í því að ná hagstæðari samningi en við höfum þegar náð. Ég er sammála honum í því. Síðan er auðvitað spurning við hvaða samning á að miða. Á að miða við 5,5%  
            

Frú forseti. Allt er þetta jafnþversagnakennt og fyrr. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. forsætisráðherra hafi verið að reyna að halda því fram að vegna þess að ástandið er orðið svona miklu betra núna í framhaldi af því að gamla Icesave-samningnum var hafnað - það kom ekki þessi ísöld sem Samfylkingin talaði um. Þvert á móti telst Ísland núna vera traustari lántakandi en Spánn. Skuldatryggingarálag Íslands hefur lækkað jafnt og þétt frá því að gamla Icesave-samningnum var hafnað - séu aðstæður allar miklu betri núna til að semja. Spurningunni er samt ekki svarað um hvernig hæstv. forsætisráðherra ætlar að færa rök fyrir því að munurinn á kostnaðinum sé ekki nema rúmir 100 milljarðar kr. þegar það er svart á hvítu ljóst að munurinn á því eins og þetta var reiknað á sínum tíma og því sem ríkisstjórnin heldur fram að sé kostnaðurinn núna nemur 400–500 milljörðum kr. Samninganefndarmenn eru nefndir og þá er rétt að geta þess að Lárus Blöndal, fulltrúi í samninganefndinni, tók það fram á blaðamannafundinum þar sem samningurinn var kynntur 

Ég held að það sé alveg ljóst, virðulegi forseti, að það þarf að fara ítarlega yfir þessa útreikninga, þessa 432 milljarða kr. Það er spurning hvað hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fær út ef hann reiknar út 6,7% samninginn  Ég hef ekki reiknað út þessa 110 milljarða kr. Samningamennirnir okkar hafa reiknað það út og sýnt fram á að munurinn er 110 milljarðar kr.  
             Síðan vil ég endilega láta reikna hvað var á borðum  
            

Láttu endilega reikna það út.

Frú forseti. Jólin eru allmörgum ansi þung byrði og ekki mikið til af fjármunum í lok mánaðarins en margir vilja halda áramótin gleðileg í faðmi fjölskyldu og vina og geta boðið börnum sínum og fjölskyldu upp á t.d. góðan mat. Það er hins vegar erfitt þegar bæturnar koma ekki fyrr en á miðnætti 31. desember. Mig langar því til að skora á hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra að beita sér fyrir því að örorku- og atvinnuleysisbætur verði greiddar út þann 30. desember 2010 ef ekki hefur nú þegar verið tekin ákvörðun um að gera það. Mig langaði að spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hvort þetta hafi verið kannað, hvort þetta sé möguleiki. Jafnframt langar mig að spyrja hann út í frétt sem ég sá í gærkvöldi um að þau samtök sem úthluta mat séu á móti matarkortum. Hver eru rökin sem honum voru færð fyrir því? Hefur verið lagt til að það yrðu örari matarúthlutanir þannig að fólk þyrfti ekki að standa í svona löngum röðum og er ekki hægt að samhæfa þetta hjálparstarf við aðgerðir ríkisins varðandi þessi mál?

Hæstv. forseti. Við hv. fyrirspyrjandi deilum áhyggjum af því að fólk komist ekki gegnum jól og áramót á mannsæmandi hátt því að öll viljum við að fólk geti haldið upp á þennan tíma með fullri sæmd. Við reyndum að grípa inn í þetta með þeim hætti sem við mögulega gátum. Hinn svokallaði þriðji geiri fundaði með félags- og tryggingamálaráðuneytinu, það var ráðstefna í heilan dag þar sem einmitt var reynt að samhæfa aðgerðir og vinna markvisst að því að ná utan um hverjir það eru sem mynda biðraðir og hverjir þurfa á aðstoð að halda. Síðan var leitað ýmissa leiða með hvaða hætti væri hægt að samhæfa þetta. Því miður náðist ekki verulegur árangur í því. Það voru skiptar skoðanir innan þessara samtaka um með hvaða hætti væri rétt að fara í þetta og þá var m.a. skoðað hvort hægt væri að færa sig yfir í matarkort eða annað. Það sem við gerðum hins vegar, sem var gríðarlega mikilvægt að mínu mati, var að við settum inn 280 millj. kr. til að greiða út desemberuppbætur á atvinnuleysisbætur sem hefur ekki verið gert síðustu fimm árin. Svo er mikill slagur við tímann um að ná að borga það út fyrir jól sem mér finnst skipta mjög miklu máli. Varðandi 30. desember hefur þessi umræða komið upp. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki spurst fyrir um hvernig staðan er nákvæmlega á því núna en mun spyrja í framhaldi af þessari fyrirspurn hvort hægt sé að hnika því til. Varðandi málið í heild hafa sveitarfélögin líka greitt út desemberuppbætur og ég minni á, sem mér finnst vera mjög mikilvægt að skili sér í umræðuna, að desemberuppbætur eru greiddar á nánast allar bætur í kerfinu, þ.e. örorkubætur og annað slíkt. Það er upphæð sem nemur um 733 millj. kr. í desembermánuði fyrir utan þessar 280 millj. kr. sem fara til atvinnuleysisbóta sem eru hrein og klár viðbót akkúrat núna. Það er verið að bregðast við þessu með margvíslegum hætti og hjálparsamtökin hafa auðvitað gegnt þar mikilvægu hlutverki. 

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það gleður mig að heyra að verið sé að taka á þessu mikla vandamáli. Mig langar að ítreka þá áskorun mína að það verði í það minnsta tryggt að þeim sem þiggja örorkubætur verði greitt út 30. desember. Það er sá hópur sem á mjög erfitt og á hverjum einasta degi heyri ég sögur af fólki sem getur t.d. ekki farið í þessar biðraðir af því að það hefur ekki tök á að standa í svona löngum biðröðum eða treystir sér ekki út úr húsi af heilsufarsástæðum. Mig langar til að skora á ráðherra að eitthvað verði gert til að tryggja að fólk fái aðstoð. Ég hef heyrt svo skelfilegar sögur að maður á erfitt með að festa svefn á kvöldin.

Hæstv. forseti. Það kann að virka hálfaumingjalegt en það eina sem við getum gert eða beðið fólk sem er í þessari stöðu að gera er að leita til sveitarfélagsins síns. Það er sá vettvangur þar sem menn bera ábyrgð á því að tryggja að fólk geti haldið framfærslunni.

Þeim er vísað annað.

Hv. þingmaður segir að þeim sé vísað annað. Það er alveg hárrétt, það er líka mismunandi eftir sveitarfélögum og eftir því hver staðan er. Þau fylgja ákveðnum kvörðum. Þess vegna sagði ég að í sjálfu sér væri þetta aumt úrræði. Á sama hátt hefur sá sem hér stendur sem ráðherra engan úthlutunarpott til að taka á móti einstaklingum og veita þeim fé. Það sem skiptir mestu máli er að við vinnum sameiginlega að því að finna út hverjir þetta eru. Í fjárlagatillögunum í dag kemur hækkun á verðtryggingu á örorkubætur. Það er verið að stíga skref í þessa átt. Það kemur reglugerð frá mér í mánuðinum um að framfærsla sveitarfélaganna verði hækkuð verulega eins og Reykjavíkurborg er þegar búin að ákveða og ég veit að Kópavogur 

Virðulegi forseti. Árum saman hafa Evrópusambandið og Norðmenn gengið fram af mikilli hörku og óbilgirni gagnvart okkur varðandi makríldeiluna svokölluðu. Lengst af fengum við ekki heimild til að ræða þessi mál á eðlilegum vettvangi þrátt fyrir að við hefðum til þess ótvíræðan lagalegan rétt. Síðan hafa þeir með þessu fótumtroðið rétt okkar sem strandríkis sem er auðvitað mjög ámælisvert. Viðræður hófust á þessu ári en þar var okkur mætt sömuleiðis af mikilli hörku og óbilgirni. Það sést m.a. á því að nú hafa Evrópusambandið og Norðmenn tekið einhliða ákvörðun um að úthluta sjálfum sér makrílkvóta sem er hér um bil allur úthlutaður afli miðað við ráðleggingar Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Þeir gera ráð fyrir því að Færeyingar, Rússar og við eigum að veiða 62 þús. tonn af makríl sem er einn fjórði af því sem við veiddum á þessu ári. Í annan stað hefur Evrópusambandið núna bætt gráu ofan á svart með purkunarlausum hótunum í okkar garð. Sjávarútvegsstjóri Evrópusambandsins, sérfræðingur í femínískum bókmenntum, Maria Damanaki, greindi frá því að hún hefði innan framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins rætt leiðir til að takmarka landanir Íslendinga á makríl í ESB-höfnum. Það getur vel verið að þetta hafi ekki mikla praktíska þýðingu í sjálfu sér en þarna fer hins vegar ekki á milli mála að það er verið að hóta okkur, það er verið að reyna að kúga okkur og beygja í þessu mikilvæga máli. Nú spyr ég hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig verður brugðist við þessu af hálfu íslenskra stjórnvalda? Verður þessu með einhverjum hætti mótmælt og mótmælum okkar gagnvart Evrópusambandinu komið á framfæri í sambandi við þessar purkunarlausu hótanir? Ég spyr jafnframt hæstv. ráðherra hvort hann telji að þetta muni hafa áhrif á aðildarviðræður okkar við Evrópusambandið.

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr hvort það sé hugsanlegt að makríldeilan kunni að hafa einhver áhrif á viðræður okkar við Evrópusambandið um mögulega aðild Íslands. Það er erfitt að svara því á þessu stigi en það kann vel að vera að þegar fram í sækir muni það verka eins og möl í gangvirki. Ég er ekki viss um það. Ég tel að þessi deila sé mjög hefðbundin fiskveiðideila. Hún hófst með því að þegar makríllinn fór að ganga inn í efnahagslögsöguna í töluvert miklum mæli tóku Íslendingar sér kvóta eftir að ljóst var að það var ekki ætlast til þess að þeir kæmu að samningaborði. Við tókum okkur ríflegan kvóta en það er samkvæmt hefð til að ryðja okkur braut að samningaborðinu. Það tókst. Við náðum því að vera talin strandveiðiríki og settumst að samningaborðinu. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við samningaborðið hlaut málflutningur okkar ekki mikinn hljómgrunn. Hins vegar er ég viss um að hv. þingmaður veit það eigi að síður að það var himinn og haf á milli málflutnings Norðmanna annars vegar og Evrópusambandsins hins vegar. Íslenskir samningamenn hafa greint frá því að þeir áttu mun jákvæðari tvíhliða fundi með Evrópusambandinu, eina þrjá, þar sem miklu meiri skilningur kom fram á okkar högum en af hálfu Norðmanna. Eigi að síður héldum við uppteknum hætti eins og við höfum gert í deilum af þessu tagi, við tókum okkur einhliða kvóta, gerðum það reyndar á undan Norðmönnum og Evrópusambandsríkjunum. Að því er varðar þær hótanir sem hv. þingmaður nefnir hafa þær komið fram áður og þær hafa ekki til þessa vakið nein sérstök viðbrögð af okkar hálfu með formlegum hætti. Við höfum gefið yfirlýsingar um að við teljum þetta óheppilegt og á fyrsta stigi þess máls skrifuðum við bréf, ég og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að hæstv. utanríkisráðherra segir að þetta kunni að hafa áhrif á samningaviðræður okkar við Evrópusambandið. Auðvitað hlýtur þetta að hafa áhrif að þessu leytinu vegna þess að það blasir við að á sama tíma og við erum að ræða um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu hefur einn af framámönnum Evrópusambandsins í hótunum við okkur. Auðvitað hljótum við að taka það alvarlega þegar slíkar hótanir eru settar fram á fundi sjávarútvegsráðherra Evrópusambandsins. Vitaskuld eru þær settar fram til að hafa áhrif. Þetta er augljós tilraun af hálfu Evrópusambandsins til að brjóta okkur á bak aftur. Þetta er tilraun til efnahagslegrar kúgunar sem við eigum að mæta af fyllstu hörku. Svar hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á sínum tíma var gott en ég tel ástæðu til að íslensk stjórnvöld ítreki, ekki bara það að við teljum þetta óheppilegt, þetta er líka ósiðlegt og óboðlegt og það er ekki hægt að láta Evrópusambandið ganga fram með þessum hætti. Við höfum ekki gengið á nokkurn hátt fram með óeðlilegum hætti í þessari deilu. Við höfum eingöngu óskað eftir þeim rétti 

Frú forseti. Það kann vel að vera að þessi deila magnist með þeim hætti að það verði rétt af hálfu Íslands að bregðast einhvern veginn öðruvísi við en við höfum gert. Ég vek hins vegar athygli hv. þingmanns á því að það er ekki bara Evrópusambandið heldur hefur líka önnur þjóð utan Evrópusambandsins talað um að beita einhvers konar refsiaðgerðum. Ég ítreka hins vegar að Íslendingar kunna að reka fiskveiðideilur. Ef það er eitthvað sem þeir hafa getið sér orð fyrir er það einmitt það. Við höfum rekið þetta bara hefðbundið og við höfum náð því að öðlast rétt strandríkis. Við höfum náð því að komast að borðinu til að koma sjónarmiðum okkar á framfæri og það munum við gera áfram. Við brugðumst hefðbundið við, við tókum einhliða kvóta og slógum ekkert af. Ég held að þessi deila muni eins og aðrar leysast um síðir en ítreka það sem ég sagði áðan um að ég veit ekki hvort þetta muni hafa áhrif á gang viðræðna. Það getur vel verið. Deilur eru alltaf óheppilegar en við skulum bara sjá til og eins og formaður þingflokks 

Virðulegi forseti. Við erum á síðustu dögum þingsins og þurfum við að afgreiða fjárlög sem eru augljósasta stefna ríkisstjórnarinnar til eins árs. Því langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra, þar sem ríkisstjórnin hefur stefnt að og lýst því yfir í löngu máli allt frá því hún tók við, í tvö ár, að menn stefni að norrænu velferðarsamfélagi, hvar þess sjái stað í fjárlögum næsta árs. Nú vitum við ekki nákvæmlega hvernig fjárlögin standa. Það er boðað að talsverðar breytingar verði í 3. umr. í dag. Mig langar að ræða við hæstv. forsætisráðherra um þá neikvæðu hluti sem við þekkjum frá norræna velferðarkerfinu, viðvarandi atvinnuleysi og bótakerfi, sem talsvert hefur verið til umræðu og við þekkjum þegar Íslendingar hafa farið þangað til þess að komast á bótakerfið. Í fjárlagafrumvarpinu og í stefnu ríkisstjórnarinnar til lengri tíma höfum við, í stað þess að fá atvinnuuppbyggjandi umræðu, fengið inn frumvörp og stefnur um að lengja bótakerfið og lagfæra og fara í alls kyns úrlausnir á því. Ég held að það hefði verið áhugaverðara, skemmtilegra og betra og í anda þess að byggja upp norrænt stöðugt velferðarkerfi þar sem meiri sátt ríkir en á Íslandi. Að menn færu að byggja upp í atvinnumálunum í stað þess að skera niður í heilbrigðismálunum um allt land. Þá hefði verið áhugavert að stefnan sem ríkisstjórnin hefur talað um í heilsutengdri þjónustu og heilsutengdri ferðaþjónustu kæmi þannig fram að menn ætluðu sér að nýta alla heilbrigðisstarfsmenn og heilbrigðiskerfið á Íslandi til atvinnusköpunar og gjaldeyrisöflunar í stað þess að skera það niður, fjölga fólki á atvinnuleysisskrá og bótaþegum. Mér fyndist áhugavert 

Virðulegi forseti. Ég kvíði ekki þeim dómi. Enginn í þessum sal eða annars staðar getur neitar því að við erum að glíma við erfiðasta efnahagsvanda sem nokkur ríkisstjórn hefur glímt við. Við höfum glímt við það í þessum mikla niðurskurði sem við erum í, þar sem við erum að tala um að við tökum við búi þar sem við þurfum að skera niður á þriðja hundrað milljarða með vexti sem voru á annað hundrað milljarðar sem við erum búin að ná verulega niður, að reyna eins og kostur er að hlífa velferðarkerfinu. Það á enginn jafnmikið undir því og sá sem hefur lítið milli handanna að tekið sé á efnahagsstjórninni þannig að verðbólga sé viðunandi og við getum náð niður atvinnuleysi. Hvort tveggja höfum við verið að gera. Verðbólgan var 18% þegar við byrjuðum en hún er að komast niður í 2–3%. Það skiptir verulegu máli. Atvinnuleysi var spáð um 11%. Við erum að tala um atvinnuleysi um 7%. Stýrivextir hafa lækkað verulega sem skiptir máli. Og í fjárlagaafgreiðslunni má víða sjá stað, ég vona að menn fari í það í dag, að velferðarkerfinu hefur verið hlíft. Það er miklu minni niðurskurður í velferðarkerfinu, þá erum við að tala um menntamálin, félagsmálin og heilbrigðismálin, en annars staðar. Núna við 3. afgreiðslu á fjárlögum er verið að verðlagsbæta lágmarkstrygginguna í almannatryggingakerfinu um 2,3% og 350 millj. kr. sem skiptir verulegu máli. Í fimm ár, líka í góðærinu þegar Sjálfstæðisflokkurinn stjórnaði, voru ekki greiddir jólabónusar til atvinnulausra. Núna er verið að greiða jólabónus til atvinnulausra sem kostar um 250 millj. kr. Fólk fær um 44 þús. kr., þeir sem mest fá, núna í jólamánuðinum. Það er líka verið að setja 

Virðulegi forseti. Þakka svör hæstv. forsætisráðherra. Þau staðfesta nákvæmlega það sem ég sagði. Öll úrræðin sem ríkisstjórnin er með eru á sviði atvinnuleysisbóta og bótaþega. Það er ekki skrýtið að verðbólgan fari niður því við erum í samdráttarskeiði sem ríkisstjórnin gerir ekkert í að snúa við. Á næstu árum munum við halda áfram að skera niður og hækka skatta með þessari stefnu. Við munum stefna út úr norrænu velferðarkerfi. Við munum stefna í kerfi sem við viljum ekki einu sinni hugsa til. Staðreyndin um minnkandi atvinnuleysi hefur eitthvað með það að gera að það flytja 10 manns á dag til útlanda, m.a. til Norðurlandanna. Það er líka tilfellið að stefnan sem birtist í öllum málum, að ríkisvæða alla hluti í stað þess að efla einkaframtak og frelsi einstaklingsins, gerir það að verkum að menn sjá ekki mikla framtíð 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að ríkisstjórnin hafi tekið á öllum sviðum ekki bara í efnahagsmálunum og að standa vörð um velferðarkerfið eins og kostur er heldur hefur hún líka unnið gott verk að því er varðar atvinnuuppbygginguna. Við sjáum að hagvaxtarspár eru að glæðast og munu gera það á næsta ári. Það skiptir verulegu máli fyrir efnahagslífið, atvinnuþróun og þar með velferðina í landinu. Fólksflótti er vissulega eitt dæmi um það hvernig hefur til tekist. Það er staðreynd að á fyrstu níu mánuðunum fluttu 1.600 fleiri frá landinu en til þess. Hagstofan hafði spáð nettóbrottflutningi 4.000 manns. Þannig að þótt það eigi eftir að koma þrír mánuðir inn í þessa tölu, 1.600, býst ég við að fólksflótti frá landinu sé allt of mikill, þótt hann sé helmingi minni en Hagstofan spáði.

Forseti. Við erum komin að lokum 2. áfanga í talsverðu löggjafarverki, um skipulags-, mannvirkja- og brunavarnamál. Þeim 1. lauk í september með nýjum skipulagslögum sem taka gildi um áramót og standa vonir til þess að okkur takist nú að gera að lögum frumvarp um mannvirki. Þessu lýkur þá með þeim 3. síðar í vikunni þegar við förum í 3. umr. um frumvarp sem breytir brunavarnalögunum. Þetta hefur tekið átta ár, samvinna verið einkar góð í umhverfisnefnd um þessi mál öllsömul og farsælar lausnir fundist á ýmsum álitamálum. Ég mæli með að þetta frumvarp og breytingartillögur okkar við það verði samþykktar.

Virðulegi forseti. Frekar mikil sátt var um frumvarpið í umhverfisnefnd. Það var samt sem áður uppi ágreiningur varðandi það hvert markaðseftirlit með rafföngum skyldi fara. Málið hefur því breyst í meðförum nefndarinnar. Ég skrifaði undir þetta nefndarálit með fyrirvara vegna þess að að mínu mati á markaðseftirlitið að vera í nýrri Mannvirkjastofnun í stað þess sem það er núna, hjá Neytendastofu. Það er loforð í frumvarpinu um að ráðuneytin sem á málunum snerta skoði þau og verði þá færð þegar þar að kemur. Við í þingflokki framsóknarmanna samþykkjum frumvarpið með það fyrir augum að sem mest sátt sé um málið.

Hæstv. forseti. Eins og kom fram við 2. umr. hef ég tekið þátt í störfum umhverfisnefndar og afgreiðslum hennar á málinu sem hér er til umfjöllunar. Ég ætla ekkert að víkja mér undan ábyrgðinni og fylgja málinu alla leið í gegnum þetta á minn hátt í þeirri meðferð. Ég ber á því ábyrgð eins og aðrir nefndarmenn í hv. umhverfisnefnd. Hins vegar, eins og við 2. umr. málsins, eru sjónarmið ekki þau sömu meðal allra í mínum þingflokki. Ég geri ráð fyrir að það muni endurspeglast í atkvæðagreiðslunni á eftir.

Hæstv. forseti. Ég tel rétt að vekja athygli á því að ég styð ekki þetta mál. Ég tel að mögulegt hefði verið að koma hlutum þannig fyrir að hægt hefði verið að koma verkefnunum sem eiga að fara inn í nýja ríkisstofnun fyrir hjá öðrum stofnunum sem þegar eru starfræktar af hálfu ríkisins. Hér hefði verið hægt að draga saman kostnað hjá ríkinu. Þess vegna styð ég ekki þetta mál.

Forseti. Það hefur í átta ár verið uppi sú stefna að gera úr tveimur stofnunum, sem nú eru við lýði, aðrar tvær stofnanir, annars vegar Skipulagsstofnun og hins vegar Mannvirkjastofnun. Það kemur mér á óvart að hluti þingheims skuli vilja flytja verkefni sem Mannvirkjastofnun hin nýja á að fást við, svo sem eins og brunavarnir, yfir í eitthvað annað sem er tilfallandi. Síðast nefndi hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir Þjóðskrá sem gott vistheimili fyrir brunavarnir í landinu. Mér finnst ekki hægt að taka mark á svona málflutningi, enda kom hann ekki fram í 3. umr. um mannvirkjafrumvarpið í gær. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hér er verið að leggja til álagningarhækkun sem bitnar á heimilum og atvinnulífinu öllu. Sem dæmi má efna hækkar úrvinnslugjald á heyrúlluplasti um 140%, olíuvörur 130%, leysiefni 114%, blýsýrurafgeymar um 40%, framköllunarefni um 17% og hjólbarðar um 167%. Svona má lengi telja. Framsóknarflokkurinn situr hjá við þessa miklu hækkun sem verið er að leggja á það atvinnulíf sem er starfandi enn.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða styttingu á fyrningu krafna í gjaldþrotamálum úr fjórum, tíu og tuttugu árum niður í tvö ár. Þetta er gríðarlega mikilvæg réttarbót að mínu mati fyrir skuldug heimili. Það hefur mikill tími farið í að vinna þetta mál innan allsherjarnefndar. Ég tel að það hafi verið mjög vönduð vinna. Þessi breyting gerir fólki í miklum erfiðleikum, sem hefur þurft að fara í gegnum gjaldþrot, kleift að rísa fyrr á fætur og hefja að nýju þátttöku í atvinnulífinu.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið við 1. og 2. umr. málsins höfum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins stutt meginmarkmið frumvarpsins að stytta fyrningartíma krafna að gjaldþrotaskiptum loknum og teljum að í því felist mikilvæg breyting. Við höfum hins vegar bent á í þessari umræðu að það kunni að vera gallar á formi leiðarinnar sem lagt er upp með, tæknilega séð. Eins að verið sé að vekja of miklar væntingar í sambandi við þetta frumvarp. Gjaldþrot hlýtur alltaf að vera neyðarlending frekar en úrræði fyrir fólk í skuldaerfiðleikum. Engu að síður er meginbreytingin jákvæð. 

Virðulegi forseti. Því miður er ekki hægt að setja afturvirk lög þrátt fyrir að Íslendingar hafi gengið í gegnum dæmalausar aðstæður á haustdögum 2008. Varðandi lagaskil er löggjafanum ekki heimilt að fara yfir þau mörk því réttindin eru varin í stjórnarskránni. Yngri lögum verður ekki beitt um stofnuð réttindi eða annars ástands þó samningur sé enn virkur eða ástandið vari enn, auk þess sem gildi löggjörningsins ber að meta samkvæmt reglum sem giltu þegar stofnað var til hans. Frú forseti. Ég vil koma þessu á framfæri því miklar væntingar eru bundnar við frumvarpið verði það að lögum. Þeir samningar sem koma til með að reyna sérstaklega á eru löngu gerðir. Ég vísa í dóm Hæstaréttar frá því fyrr á þessu ári þar sem það kom skýrt fram að nýrri lögum yrði ekki beitt fram yfir eldri lög. Ég sit því hjá við afgreiðslu málsins alls.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2011. Nefndin hefur fjallað áfram um frumvarpið frá því 2. umr. fór fram 7. desember síðastliðinn. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 3. umræðu nema samtals 9.042,1 millj. kr. til hækkunar á sundurliðun 2, þ.e. fjármálum ríkisaðila í A-hluta. Þar munar mestu um vaxtabætur og sérstakar vaxtaniðurgreiðslur til heimila sem nema alls 7.900 millj. kr. Tekjur hækka um 6.094 millj. kr. við 3. umr. en þar vegur hlutdeild fjármálastofnana í sérstökum vaxtaniðurgreiðslum til heimila langmest eða 6 milljörðum kr. Afkoma ríkissjóðs í A-hluta verður neikvæð um 37,3 milljarða kr. Heildartekjur eru áætlaðar 472,5 milljarðar kr. og heildargjöld 509,8 milljarðar kr. Frumjöfnuður verður um 15,5 milljarðar kr. Gerð er ein breytingartillaga á 5. gr. um hækkun lánsfjárheimilda um 6 milljarða kr. vegna áforma um vegaframkvæmdir. Síðastliðið vor voru samþykkt á Alþingi lög þar sem heimiluð var stofnun félaga sem mundu byggja, annast rekstur og innheimta veggjöld vegna umræddra vegaframkvæmda á grundvelli sérleyfis milli þeirra og Vegagerðarinnar. Heimildin felur í sér að allur kostnaður við byggingu og rekstur veganna verði færður í bókhald félaganna. Upphafleg hafði verið gert ráð fyrir að fjármögnunin yrði með beinum samningum félaganna við lífeyrissjóði en nú er gert ráð fyrir að ríkissjóður afli þessa fjár á markaði með almennri sölu ríkisverðbréfa og endurláni til félaganna. Ríkissjóður mun þurfa að taka lán til að fjármagna framkvæmdirnar og endurlána það síðan aftur til félaganna. Það þýðir að í bókhaldi ríkissjóðs færist umrædd fjármögnun til skuldar sem lántaka en á móti færist hið veitta lán sem krafa á félögin. Gerð er ein breytingartillaga við 6. gr. frumvarpsins, þ.e. að liður 4.11 falli brott. Heimildin er um að selja Mosfellsbæ jörðina Þormóðsdal á grundvelli 35. gr. jarðalaga, nr. 81/2004. Lagt er til að heimildin falli brott en ástæðan er ekki sú að fjárlaganefnd leggist gegn því að Mosfellsbær fái að kaupa jörðina heldur þarf ekki sérstaka heimild til að selja jörðina til sveitarfélagsins. Ég mun skýra helstu breytingartillögur meiri hlutans. Gerð er tillaga um að dregið verði úr aðhaldskröfu til umboðsmanns Alþingis og framlag hækkað um 6 millj. kr. Aukning hefur verið á kvörtunum og margvíslegum fyrirspurnum sem embættinu berast m.a. í kjölfar áfalla í fjármálakerfi landsins haustið 2008. Þá hafa umboðsmanni Alþingis verið falin aukin verkefni með lögum nr. 86/2010, þ.e. að hafa eftirlit með því að stjórnsýslan fari fram í samræmi við siðareglur sem settar eru á grundvelli laga um Stjórnarráð Íslands og laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Í frumvarpi til laga um farþegagjald og gistináttagjald er gert ráð fyrir nýrri gjaldheimtu á ferðamenn með það að markmiði að stuðla að uppbyggingu, viðhaldi og verndun fjölsóttra ferðamannastaða, friðlýstra svæða og þjóðgarða. Áætlað er að tekjur af þessum gjöldum muni afla ríkissjóði um 400 millj. kr. tekna á heilu ári. Gert er ráð fyrir að veitt verði samsvarandi framlög í fjárlögum til framangreindra verkefna og að 3/5 hlutar þeirra renni í framkvæmdasjóð ferðamannastaða, nýjan sjóð sem heyrir undir iðnaðarráðuneytið, en 2/5 hlutar verði veittir til þjóðgarða og friðlýstra svæða sem heyra undir umhverfisráðuneytið og forsætisráðuneytið. Reiknað er með að gjaldtakan hefjist 1. september 2011 og tekjur á síðasta ársfjórðungi næsta árs verði 94 millj. kr. Í samræmi við þetta er gerð tillaga um 10 millj. kr. framlag til uppbyggingar í þjóðgarðinum á Þingvöllum og verndunar viðkvæmra svæða. Gert er ráð fyrir að á fyrsta ári sem þessi gjöld verða innheimt falli til samtals 14 millj. kr. tímabundinn stofnkostnaður frá tollstjóra og ríkisskattstjóra vegna innleiðingar gjaldtökunnar, þar af er 10 millj. kr. einskiptiskostnaður hjá ríkisskattstjóra vegna breytinga á tölvukerfum og útgáfu skýrslu og leiðbeiningar- og kynningarefnis og um 4 millj. kr. einskiptiskostnaður hjá tollstjóra vegna aðlögunar á tölvukerfum, auk auglýsinga og kynningarefnis. Einnig er gert ráð fyrir 48 millj. kr. framlagi til framkvæmdasjóðs ferðaþjónustustaða á árinu 2011 vegna þessa. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundið framlag til Háskólaseturs Vestfjarða vegna samnings um meistaranám í haf- og strandveiðistjórnun. Lagt er til að dregið verði úr aðhaldskröfu sem nemur 3,8 millj. kr. til Keilis, menntastofnunar á Ásbrú á Suðurnesjum. Aðhaldskrafan verður þá eins og til framhaldsskóla almennt. Heildarfjárveiting verður þannig 102,1 millj. kr. til náms á framhaldsskólastigi á Keili. Að auki er gert ráð fyrir fjárveitingu til Lýðháskóla Íslands vegna 20 ársnemenda til viðbótar þeim 30 sem fyrir eru í tæknifræðinámi á háskólastigi sem fer fram á vettvangi Keilis samkvæmt samningi milli Keilis og Háskóla Íslands en þetta eru alls 18,8 millj. kr. Í nýlegri Suðurnesjayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir fjármagni fyrir tvo sérfræðinga sem vinna eiga með menntastofnunum á Suðurnesjum, sveitarfélögum og menntamálaráðuneytinu að framtíðarsýn í menntamálum Suðurnesjamanna. Með því starfi verður lagður grunnur að langtímasamningi milli menntamálaráðuneytisins og Keilis og jafnframt að vexti og samstarfi Keilis, Miðstöðvar símenntunar á Suðurnesjum og Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Gerð er tillaga um 30 millj. kr. framlag vegna RES-orkuskóla, annars vegar eru það 15 millj. kr. til að greiða skuld skólans við Háskólann á Akureyri og hins vegar 15 millj. kr. til að unnt sé að útskrifa núverandi nemendur skólans. Gert er ráð fyrir að framlög til fornleifarannsókna aukist um alls 28,6 millj. kr. Gerð er tillaga um að veita Bíói Paradís 10 millj. kr. framlag til reksturs. Bíó Paradís er samstarfsvettvangur flestra þeirra sem koma að kvikmyndamálum í landinu. Má þar nefna dreifingaraðila kvikmynda, alþjóðlega kvikmyndahátíð í Reykjavík auk ýmissa smærri hátíða, Kvikmyndamiðstöð Íslands, Kvikmyndasafn Íslands, Kvikmyndaskóla Íslands, Kvikmyndafræðideild Háskóla Íslands, sérstakt átaksverkefni alþjóðlegrar kvikmyndahátíðar og menntasviðs Reykjavíkurborgar um kvikmyndalæsi fyrir börn og unglinga og fagfélög íslenskra kvikmyndagerðarmanna. Auk þess á bíóið samstarf við ýmsa aðra aðila um sýningarhald og aðra kvikmyndatengda viðburði í húsinu. Þá er gerð tillaga um 10 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands. Grunnur elli- og örorkulífeyris var frystur á árinu 2010, þ.e. var ekki verðbættur. Gerð er nú tillaga um 150 millj. kr. verðbætur á grunn ellilífeyris og um 200 millj. kr. verðbætur á grunn örorkulífeyris. Miðað er við verðbólguspá ársins 2011. Lagt er til að veittar verði 55 millj. kr. til Vinnumálastofnunar í aðgerðir til að bregðast við vanda ungs fólks í atvinnuleit. Í verkefninu felst að ungmennum á aldrinum 18–24 ára verði boðið starf, námstækifæri, námsþjálfun eða önnur verðug verkefni innan þriggja mánaða frá skráningu á atvinnuleysisskrá. Sértekjur stofnunarinnar hækka að sama skapi um 55 millj. kr. og eru því heildaráhrif þessara breytinga á útgjöld engin. Gerð er tillaga um 180 millj. kr. hækkun á fjárheimild Atvinnutryggingasjóðs þar sem kostnaður sjóðsins hækkar í tengslum við frumvarp til laga um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar. Áætlað er að ákvæðið um tilfallandi veikindi í allt að fimm daga á tímabili virkrar atvinnuleitar geti leitt til 30 millj. kr. viðbótarútgjalda hjá sjóðnum. Þá er áætlað að ákvæði um hlutaatvinnuleysisbætur leiði til 40 millj. kr. kostnaðarauka en gert er ráð fyrir að það skilyrði að starfshlutfall launafólks verði að skerðast um 30% hið minnsta í stað 20% áður eigi eingöngu við um þá sem sækja um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar á grundvelli bráðabirgðaákvæðis í fyrsta skipti 1. janúar 2011 eða síðar. Sú breyting að færa til dagsetninguna 1. maí 2008 til 1. mars 2008 leiðir til 110 millj. kr. viðbótarútgjalda frá því sem áður hefur verið áætlað vegna lengingar á rétti til atvinnuleysisbóta úr þremur árum í fjögur. Gerð er tillaga um 15 millj. kr. framlag til reksturs á sérhæfðri deild á Reykjalundi fyrir ungt fólk með heilaskaða. Þessi tillaga barst fjárlaganefnd frá heilbrigðisnefnd Alþingis og var við hana þverpólitískur stuðningur í báðum nefndum. Lögð er til 25,3 millj. kr. lækkun á fjárveitingu til Heilsustofnunar Náttúrulækningafélags Íslands sem er til viðbótar við 39 millj. kr. lækkun sem gerð er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Alls er því lögð til 64,3 millj. kr. lækkun á fjárheimildum til stofnunarinnar sem samsvarar 10% niðurskurði. Gerð er tillaga um að hagræðingarkrafa til Heilbrigðisstofnunar Sauðárkróki verði samtals 168,5 millj. kr. svo stofnunin mæti ekki meiri samdrætti en sem nemur 10% frá gildandi fjárlögum. Gerð er tillaga um að hagræðingarkrafa til Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga verði samtals 285,4 millj. kr. svo stofnunin mæti ekki meiri samdrætti en sem nemur 10% frá gildandi fjárlögum. Virðulegur forseti. Þegar ég horfi á þessar tölur vil ég aðeins staldra við þær. Aðalatriðið varðandi Heilbrigðisstofnun Sauðárkróks og Heilbrigðisstofnun Þingeyinga er að miðað er við 10% aðhaldskröfu í stað 12% kröfu eins og rætt var um við 2. umr. en var kölluð aftur til 3. umr. Gerð er tillaga um að hjá Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja lækki hagræðingarkrafan á öllum sviðum stofnunarinnar um alls 119,4 millj. kr. Þetta er leiðrétting sem misfórst að taka með í 2. umr. um fjárlagafrumvarpið þegar breytingar á tillögum vegna annarra heilbrigðisstofnana voru fluttar. Lagt er til að fjárheimild til vaxtabóta hækki um 1.900 millj. kr. Árið 2009 og 2010 voru allar viðmiðunarfjárhæðir við greiðslur vaxtabóta hækkaðar tímabundið um 30% og var það hluti af ráðstöfunum stjórnvalda til að bæta stöðu skuldsettra heimila. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2011 var gert ráð fyrir að þessi hækkun gengi til baka vegna aðhaldsráðstafana. Með þessari tillögu er fallið frá áformunum í tengslum við nýtt samkomulag ríkisstjórnarinnar við lánastofnanir og lífeyrissjóði um víðtækar aðgerðir vegna skulda- og greiðsluvanda heimilanna. Jafnframt er gert ráð fyrir að gerðar verði breytingar á greiðslu almennra vaxtabóta þannig að þær komi í auknum mæli til móts við heimili með þunga skuldabyrði og lágar tekjur og miðlungstekjur. Er nú unnið að útfærslu þeirra breytinga. Lagt er til að veitt verði 6.000 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár á nýju viðfangsefni fyrir sérstakar vaxtaniðurgreiðslur. Í samræmi við samkomulag ríkisstjórnarinnar við lánastofnanir og lífeyrissjóði um víðtækar aðgerðir vegna skulda- og greiðsluvanda heimilanna er fyrirhugað að nýtt tímabundið úrræði verði mótað til að greiða niður vaxtakostnað vegna fasteignalána. Gert er ráð fyrir að niðurgreiðslan verði almenn óháð tekjum en falli niður þegar hrein eign skuldara er umfram tiltekin mörk. Unnið er að nánari útfærslu á þessu fyrirkomulagi með það að markmiði að þetta nýja úrræði verði í gildi árin 2011 og 2012. Fyrirhugað er að fjármálafyrirtæki og lífeyrissjóðir fjármagni þessa vaxtaniðurgreiðslu samkvæmt nánara samkomulagi og er því gert ráð fyrir jafnmikilli hækkun tekna frá þeim aðilum á tekjuhlið frumvarpsins. Ráðstöfunin hefur því ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Lögð er til 180 millj. kr. lækkun á framlagi til liðarins Flugvellir og flugleiðsöguþjónusta vegna aðhaldsaðgerða. Fyrirhugað var að lækka framlag til starfsemi Isavia ohf. um 300 millj. kr. við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Þar sem gera má ráð fyrir að lægri framlögum verði mætt að einhverju marki með hækkun þjónustugjalda félagsins og verðlagningar á vörusölu er nú lagt til að lækkun á framlagi nemi ekki 300 millj. kr. heldur 180 millj. kr. til að komist verði hjá því að hækka verð á innanlandsflugi umtalsvert. Lagt er til að 175 millj. kr. framlag verði veitt til að gera ráðuneytum kleift að bregðast enn frekar við en fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir á árinu 2011 í eftirfarandi málaflokkum: Heilbrigðismálum allt að 60 millj. kr. Til málefna barna og ungmenna allt að 40 millj. kr. Vegna framhaldsskóla 50 millj. kr. Til löggæslu og mannréttinda 25 millj. kr. Frumvarpið er lagt fram með óbreyttri ráðuneytaskipan. Nú hafa ráðuneyti verið sameinuð, þ.e. heilbrigðisráðuneyti og félags- og tryggingamálaráðuneyti í eitt velferðarráðuneyti og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti og dóms- og mannréttindaráðuneyti í eitt innanríkisráðuneyti. Eru breytingar gerðar á framsetningu þar um. Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við breytingartillögu á þskj. 516 frá meiri hluta fjárlaganefndar þar sem gert er ráð fyrir að hækkun á safnlið verði alls 7 millj. kr. í stað 5,5 millj. kr. Ég mæli einnig fyrir breytingartillögu frá þeirri sem hér stendur, Kristjáni Þór Júlíussyni, Höskuldi Þórhallssyni og fleirum. Breytingartillagan gengur út á að liðurinn Ýmis fræðistörf hækki um 2,5 millj. kr., þ.e. úr 16 millj. kr. í 18,5 millj. kr. Ég mæli einnig fyrir breytingartillögu við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2011 frá þeirri sem hér stendur, Kristjáni Þór Júlíussyni, Höskuldi Þórhallssyni og fleirum þar sem gert er ráð fyrir að aðhaldskrafa á Háskólann á Akureyri verði lækkuð um 20 millj. kr. vegna námsframboðs og nemendafjölda. Aðhaldskrafan alls á stofnunina verði um 70 millj. kr. Virðulegi forseti. Að síðustu mæli ég fyrir breytingartillögu um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2011 frá fjárlaganefndinni allri. Það er lagt til að liðurinn Kostnaður samkvæmt lögum um farsóttir, sóttvarnir og ónæmi hækki um 50 millj. kr. Lagt er til að þetta framlag, 50 millj. kr., verði veitt til að undirbúa og hefja seint á næsta ári eða eftir mitt næsta ár bólusetningu allra 12 ára stúlkna gegn HPV-sýkingum og leghálskrabbameini í samræmi við ályktun Alþingis frá 10. júní 2008. Það er mér sérstakt gleðiefni að segja frá því að öll fjárlaganefndin sameinaðist um þetta mikilvæga forvarnamál. Í greinargerð er rétt að vísa til ítarefnis sem lagt var fram með þingsályktunartillögunni frá því í júní sem flutt var af Steinunni Valdísi Óskarsdóttur og fleiri konum úr öllum flokkum og Hreyfingunni. Einnig er vísað til skýrslu ráðgjafahóps um mat m.a. á kostnaðarhagkvæmni þessa, álits sóttvarnaráðs og heilbrigðisráðuneytisins og þeirrar niðurstöðu heilbrigðisnefndar Alþingis að um verðugt og þarft verkefni sé að ræða. Meginorsök leghálskrabbameins eru Human papilloma-veirur, HPV, og í 70% tilfella eru það þeir stofnar sem finnast. Niðurstöður greininga sýna að út frá ákveðnum forsendum virðist bólusetning gegn HPV vera kostnaðarhagkvæm miðað við aðstæður hér á landi og bólusetningin getur komið í veg fyrir um 1,7 dauðsföll á ári og vinnur um tæp 17 lífsgæðavegin lífár. 13 aðrir HPV-stofnar hafa fundist í leghálskrabbameinum og sterkum forstigsbreytingum. Benda niðurstöður rannsókna til að bóluefni sem er á markaði geti komið í veg fyrir 69% leghálskrabbameina og 53% alvarlegra forstigsbreytinga. Árlega greinast um 17 ný tilfelli leghálskrabbameins hér á landi og jafnframt verða um þrjú dauðsföll á hverju ári. Frú forseti. Ég vil að lokum þakka félögum mínum í fjárlaganefnd fyrir mjög gott samstarf. Einnig vil ég þakka starfsmönnum nefndasviðsins fyrir sérlega gott samstarf, lipurð og dugnað, ekki síst fyrir alla þolinmæðina sem þeir hafa sýnt fjárlaganefndarmönnum, einkum formanni nefndarinnar, allt frá því vinnan hófst við fjárlagafrumvarpið í byrjun október síðastliðinn.

Virðulegur forseti. Ég þakka fjárlaganefnd fyrir þær tillögur sem hér eru lagðar fram, ekki síst tillögu að breytingum á lífeyri almannatrygginga til aldraðra og öryrkja sem hér liggja fyrir. Eins og kom fram í umræðu fyrr í dag eru til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd ýmis frumvörp er lúta að tekjuhlið og ráðstöfunum í ríkisfjármálum, m.a. upphafleg tillaga um að bætur almannatrygginga skyldu frystar á næsta ári eins og þessu. Það sjónarmið hefur verið uppi í þingflokkum stjórnarflokkanna að mikilvægt væri að reyna að koma til móts við þá hópa sem búa við lægstu og lökustu kjörin og reyna að tryggja að þeir fengju a.m.k. verðlagsbætur þó að ekki væri unnt að hækka allar bætur í landinu almennt. Er gott að fjárlaganefnd skuli hafa skapað svigrúm til að unnt sé að gera þær breytingar á frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum með þeirri tillögu sem hér var gerð grein fyrir. Ég legg þó um leið áherslu á það að að gengnum 

Frú forseti. Ég þakka fyrir ræðu hv. formanns fjárlaganefndar um framhaldsnefndarálit meiri hlutans. Mig langar að spyrja nokkurra spurninga. Gert er ráð fyrir að lagður verði skattur á fjármálastofnanir til að standa undir sérstökum vaxtaniðurgreiðslum til heimila. Þetta eru um 6 milljarðar. Hvar eru lögin eða lagafrumvarpið sem stendur að baki þessu? Hefur verið gert samkomulag o.s.frv.? Þá langar mig til að spyrja líka um vegamál, 6 milljarðar sömuleiðis, þetta eru allt saman 6 milljarða slumpar. Þetta á að greiðast með skatttekjum framtíðarinnar. Er þetta heimilt? Er heimilt að segja að við ætlum að leggja skatt einhvern tímann á umferðina og það eigi að standa undir einhverri lánsfjárheimild núna? Ég efast um að þetta sé heimilt, frú forseti.

Virðulegi forseti. Varðandi sérstakar vaxtabætur og áætlanir þar um, að lífeyrissjóðir og fjármálafyrirtæki muni fjármagna 6 milljarða til þess að koma á móts við þessar sérstöku niðurgreiðslur til heimilanna. Þetta er byggt á yfirlýsingu frá aðilum sem birt er m.a. á vef Stjórnarráðsins. Þetta er ekki byggt á lagafrumvarpi en áformin eru byggð á þessari yfirlýsingu og unnið er núna að samkomulagi og útfærslu á því hvernig þessu verði háttað. Ég get ekki svarað öðruvísi. Varðandi vegaframkvæmdirnar þá er löglegt að gera þetta svona er mér sagt og ég trúi því og treysti, þ.e. í gegnum þau sérstöku félög 

Frú forseti. Í vaxandi mæli detta ofan af himnum alls konar framkvæmdir og enginn borgar þær. Þetta er eitt af því. Ég fullyrði að þetta stenst ekki stjórnarskrá því að ekki má skuldbinda ríkissjóð nema með fjárlögum eða fjáraukalögum. Þetta er skuldbinding því að fjármálaráðherra framtíðarinnar verður að leggja þessa skatta á, hann kemst ekki hjá því. Síðan vildi ég spyrja um Íbúðalánasjóð, hvort hann sé inni í þessum pakka varðandi 6 milljarðana frá fjármálafyrirtækjunum, hann er jú fjármálafyrirtæki og þar kæmi þetta út og inn og þá verður að gera ráð fyrir gjöldum annars vegar. Svo vildi ég spyrja út í liðinn um Bíó Paradís sem er einkafyrirtæki hér í bæ. Það fær 10 milljónir, ég las óvart 10 milljarðar en þarna eru 10 milljónir. Ég spyr um áhrif þessa á samkeppni við önnur bíó. Af hverju fá ekki öll bíó svona og af hverju fá ekki bara allir skemmtistaðir svona líka?

Virðulegi forseti. Hér eru ekki fluttar breytingartillögur sérstaklega varðandi Íbúðalánasjóð eins og hv. þingmaður kom inn á áðan. Varðandi Bíó Paradís þá er það alveg sérstakt kvikmyndahús sem rekið er eins og ég fór vandlega yfir áðan, það stendur fyrir kvikmyndahátíðum, bæði smáum og stærri, og það stendur líka fyrir fræðsluverkefnum sem stuðla m.a. að kvikmyndalæsi unglinga. Styrkur til rekstrar kemur, ef þessi tillaga nær fram að ganga, frá ríkinu en einnig frá Reykjavíkurborg einmitt í sama tilgangi, til að ýta undir það fræðslu- og menningarstarf sem þarna er frábrugðið öðrum kvikmyndahúsum.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að spyrja hv. þingmann, formann fjárlaganefndar, um afdrif Keilis í þessum tillögum meiri hlutans. Við sjáum hér í tillögunum að niðurskurður til Keilis er minnkaður um heilar 3,8 milljónir og 18,8 milljónir koma til viðbótar vegna tæknináms. Nú veit hv. þm. Oddný Harðardóttir eins vel og ég, við áttum fínan fund með hæstv. menntamálaráðherra og forsvarsmönnum skólans þar sem gefið var sterklega til kynna að á þessu yrði tekið við 3. umr. fjárlaga og við mundum mætast einhvers staðar á miðri leið, það var alla vega óskin. Miðja leiðin var á milli 100 og 200 milljóna ef mig 

Virðulegi forseti. Nú er það svo að ekki er um niðurskurð til Keilis að ræða hér heldur viðbót upp á 22,6 millj. kr. Nú má vera að hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur þyki það ekki nægilegt en á fundi sem hún vitnar til var farið yfir málefni Keilis og mig rekur ekki minni til að þar hafi sérstaklega verið rætt um fjármuni við 3. umr. Hins vegar var margítrekað á þeim fundi að yfir stæðu viðræður á milli Keilis og sveitarstjórnarmanna og sérfræðinga frá menntamálaráðuneytinu um framtíðarskipan þeirrar stofnunar. Það sem er nauðsynlegt fyrir Keili er framtíðarsýn og samningur til lengri tíma en eins árs í senn en hingað til hefur staða Keilis verið eins og hv. þingmanni er kunnugt. Á grundvelli þessa samnings 

Virðulegur forseti. Það er erfitt að hugsa til framtíðarinnar þegar nútíðin er svo mikilli óvissu háð. Nú er það þannig að þessir fjármunir duga ekki til. Ég vil því ítreka þá yfirlýsingu sem hæstv. ríkisstjórn gaf, ef hv. þingmaður er búin að gleyma henni, þar sem stóð að rekstrargrundvöllur menntastofnana á Suðurnesjum yrði tryggður. Það er ekki verið að gera slíkt með þessum fjárveitingum. Og það er rétt sem hv. þingmaður sagði, það á eftir að gera samning en ég og hv. þingmaður vitum mætavel hvað stendur þeirri samningagerð fyrir þrifum, það vantar að setja aukið fjármagn inn í þann samning til að geta tryggt rekstrargrundvöllinn eins og ríkisstjórnin lofar á hátíðarstundum. Eins og ríkisstjórnin lofar á sérstökum fundum sem ætlaðir eru til að setja af stað leikrit og vekja vonir hjá íbúum Suðurnesja sem eru algjörlega innstæðulausar þegar til kemur. Það er gjörsamlega óásættanlegt að skuli ekki vera hægt að gefa frekari fyrirheit um þetta mikilvæga starf, vegna þess 

Virðulegi forseti. Mér er umhugað um menntamál Suðurnesjamanna eins og hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur en hún velur að tala sérstaklega um eina menntastofnun, sem er Keilir. Allar þrjár menntastofnanirnar þurfa að spila saman og vinna að þessu sameiginlega samfélagslega verkefni sem er að bæta menntunarstig á Suðurnesjum. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska hv. þm. Oddnýju Harðardóttur til hamingju með það að vera komin með málið út úr nefnd og líka að hafa komist nokkurn veginn ósködduð frá samskiptum sínum við Vinstri græna og þá aðallega órólegu deildina sem nefnist þessa dagana ýmsum nöfnum. Í ljósi þessara vinnubragða langar mig til að spyrja hv. þingmann, ekki síst með það í huga að hv. þingmaður var í svonefndri þingmannanefnd Atla Gíslasonar sem skilaði af sér ákveðnu áliti um bætt vinnubrögð á þinginu: Hvernig ætlar hún sem formaður fjárlaganefndar að beita sér fyrir bættum vinnubrögðum innan fjárlaganefndar? Mig langar líka til að spyrja hv. þingmann um samgöngumálin og fyrirætlanir í framkvæmdum sem áætlaðar eru á suðvesturhorninu og fyrir norðan: Telur hún, hvert er mat hennar á því, að þingið hafi fjallað nægilega mikið um þær breytingar sem hafa verið gerðar á fyrirætluninni? Hefur Alþingi tekið um þetta nægilega mikla umræðu og fjallað um þær breytingar sem hafa orðið á aðferðafræðinni við að 

Virðulegur forseti. Eins og ég hef áður sagt úr þessum ræðustól eru áform um að breyta vinnulagi í fjárlaganefnd. Ég fullyrði það hér að hver einasti nefndarmaður er tilbúinn til að leggja sitt af mörkum til þess að breyta vinnulaginu. Það voru starfandi tveir starfshópar og strax í janúar munum við endurvekja starf þeirra. Við höfum ekki unnið í þeim starfshópum einfaldlega vegna anna við fjárlagafrumvarpið. Þessir tveir starfshópar fjalla annars vegar um safnliðina og hins vegar um aðkomu Alþingis að gerð fjárlagafrumvarpa og ekki síst um framkvæmd fjárlaga. Varðandi vegaáformin tel ég að það að fara út í aðgerðirnar hafi verið nokkuð vel rætt hér. Hins vegar varðandi 

Frú forseti. Þessar tvær spurningar verða í rauninni ekki sundur skildar. Þetta snýst á endanum um vinnubrögð og vinnubrögð þingsins. Hv. þingmaður kom nákvæmlega inn á það sem ég var að reyna að fiska eftir, að við viljum öll þessar framkvæmdir. Ríkisstjórnin hefur nánast ekki gert neitt til að hrinda af stað framkvæmdum á suðvesturhorninu. Loksins þegar hún ætlar að fara að gera er hún algjörlega óundirbúin í því hvernig hún eigi að gera það. Ég ætla ekki að álasa hv. þingmanni fyrir það hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á sínum málum. Stóra málið er hins vegar það að vinnubrögðin innan fjárlaganefndar verða að breytast, ekki síst með tilliti til þess að fara af stað með framkvæmdir upp á a.m.k. 6 milljarða á næsta ári algjörlega óútfært. Menn eru þegar byrjaðir að rífast um hvort það verði 700 kr. gjald fyrir að keyra austur á Selfoss, menn eru ekki sammála um það. Það var alveg greinilegt innan fjárlaganefndar að menn voru ekki sammála um þá aðferðafræði sem hæstv. samgönguráðherra fjallaði um í viðtali um daginn. Við erum að fara af stað ófullbúin í þessa ferð, algjörlega ófullbúin. 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður gagnrýnir þau áform að við séum að fara af stað með 6 milljarða kr. framkvæmd í vegamálum. Ég er henni ekki sammála um að þetta sé algjörlega óundirbúið og ófullbúið mál. Ég held að það sé mikilvægt fyrir atvinnustigið að við förum í þessar framkvæmdir. Hin vegar þarf að ræða betur útfærsluna á vegtollunum og veggjöldunum, hvaða nöfnum sem við viljum kalla það. En það stendur ekki í vegi fyrir því að við getum farið að undirbúa þessar framkvæmdir og undirbúa fjármögnun þeirra.

Forseti. Vinna fjárlaganefndar og það frumvarp sem hér liggur fyrir endurspegla augljóslega erfiða stöðu ríkissjóðs. Markmið frumvarpsins eru þau að ná þeim tölusettu markmiðum sem stjórnvöld og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sömdu um haustið 2008 í ríkisfjármálum um afkomu. Jafnframt er gert ráð fyrir lítils háttar rekstri í landsframleiðslu, verðbólga er því sem næst komin niður að settu marki og vextir hafa að sama skapi lækkað verulega. Við þau tímamót sem fjárlagafrumvarpið óneitanlega er er ekkert óeðlilegt að menn spyrji sig hvert við stefnum, á hvaða leið við erum í ríkisfjármálum. Þegar við lítum upp úr fjárlagafrumvarpinu og þeirri niðurstöðu sem þar greinir, horfum yfir viðfangsefnið í stærra og breiðara ljósi, lítur myndin kannski út með öðrum hætti en þeim að við séum að halda áætlun með AGS að öllu leyti. Þess ber nefnilega sérstaklega að geta að í samstarfsáætluninni var gert ráð fyrir hraðari hagvexti en raun hefur orðið á og í stefnir. Sömuleiðis hafa væntingar ekki ræst um það að krónan mundi skila þjóðinni nauðsynlegum hagvexti svo unnt verði að hefja endurreisn efnahagslífsins. Ástæður þess liggja m.a. í rangri skattstefnu, óvissu í sjávarútvegsmálum, andstöðu við auðlindanýtingu og erlenda fjárfestingu ásamt pólitískum óstöðugleika. Við þessar aðstæður bætist síðan að þjóðin býr við gjaldeyrishöft sem vinna gegn nýsköpun og nauðsynlegum viðgangi og vexti atvinnulífsins. Allir þessir þættir sem ég hef rakið hér bjóða síðan hættunni heim varðandi hugsanlegan atgervisflótta frá landinu. Seðlabankinn birti spá sína um hagvöxt fyrir skömmu. Bankinn gerir ráð fyrir því í spá sinni núna að samdráttur í landsframleiðslu á þessu ári verði meiri en talið var fyrir ári í spá bankans þá og að hagvöxtur næsta árs verði minni en áður var gert ráð fyrir. Jafnframt kom fram hjá Seðlabankanum að hagvöxtur yrði á næstunni einkum drifinn áfram af aukinni einkaneyslu og að fjárfestingar atvinnulífsins yrðu í sögulegu lágmarki. Til viðbótar þessum fyrirvörum sem Seðlabankinn er að senda og setja á flot eru miklar efasemdir uppi hjá sérfræðingum á þessu sviði um þennan vöxt í einkaneyslunni og þarf ekki að fara lengra en til forsvarsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem hafa umsjón með framgangi samstarfsáætlunar hér á landi, en þeir hafa sett ríka fyrirvara um þennan þátt í spám um hagvaxtarþróun innan lands, þ.e. því sem lýtur að einkaneyslu, og telja forsvarsmenn AGS að ekki sé innstæða fyrir því að meta drifkraft einkaneyslunnar með þeim hætti sem menn hafa gert hér. Til viðbótar þessu benda flestar aðrar spár sem við höfum fengið spurnir af og skoðað til þess að a.m.k. næstu þrjú ár miði í sömu átt. Ef þetta gengur allt saman eftir mun að öllu óbreyttu stefna í að Íslendingar lifi fremur á lánum en verðmætasköpun á næstu árum og það er ekki gott upplegg. Reynslan kennir að slíkt endar ekki nema á einn veg, hagvöxtur sem ekki byggir á framleiðslu heldur lántökum og neyslu leiðir til dýpri kreppu en þyrfti að vera. Mikið hefur verið rætt um forsendur fjárlagafrumvarpsins og við sem stöndum að þessu áliti, 1. minni hluti fjárlaganefndar, sem samanstendur af okkur þremur einstaklingum, fulltrúum þingflokks Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, auk þess sem hér stendur hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, erum sammála um það, ásamt raunar mörgum öðrum, að forsendur fjárlagafrumvarpsins fyrir næsta séu byggðar á mjög veikum grunni. Öllum þeim sem horfast í augu við raunveruleika íslenskra efnahagsmála má vera ljóst að til þess að vinna þjóðina út úr þeim erfiðleikum sem við er að glíma verða stjórnmálamenn, almenningur og forsvarsmenn á vinnumarkaði að snúa bökum saman. Það verða allir að leggja sitt af mörkum til lausnar á þeim gríðarlega erfiðu viðfangsefnum sem við er að glíma. Forsenda þess að ná árangri við þau verkefni er að hægt sé að skapa breiða samstöðu um úrlausn verkefna. Af þessu tilefni teljum við rétt að ítreka og undirstrika að 1. minni hluti fjárlaganefndar gerði stjórnarmeirihlutanum það boð við afgreiðslu fjárlaga núna og við gerð fjárlaga ársins 2010 að eiga samstarf um lækkun og hagræðingu í ríkisrekstrinum að upphæð 8 milljarðar kr. þá. Því boði var því miður hafnað af stjórnarmeirihlutanum fyrir fjárlagagerð ársins 2010. Við buðum með sama hætti upp á samstarf við hagræðingu í frumvarpi 2011, þó ekki tölusett. Því var aftur hafnað. Ég tel hins vegar alveg augljóst að af þeim tillögum sem meiri hlutinn gerir til breytinga á fjárlagafrumvarpinu nú fyrir 3. umr. sé hægt að ráða að stjórnarmeirihlutinn ráði ekki almennilega við og hafi í sumum tilvikum gefist upp á þeim sparnaðarráðstöfunum sem ætlunin var að grípa til. Það er hins vegar óhjákvæmilega verkefni sem verður að vinna. Ég er þó þeirrar skoðunar að öllu alvarlegri sé sá litli skilningur sem virðist vera á því hvert grundvallarsamhengi hlutanna er í þessum efnum, þ.e. það er brýn þörf á að skapa skilyrði til að tekjur þjóðarbúsins aukist eigi það að geta staðið undir þeim skuldbindingum sem á því hvíla. Að undanförnu hefur verið látið í það skína að erfiðasti hjallinn í fjárlagagerðinni sé að baki með því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ég tel rétt að benda í því sambandi á að til þess að ná markmiðum um heildarjöfnuð í ríkisfjármálum árið 2013 þarf að ná hallarekstri ríkissjóðs niður um ríflega 37 milljarða kr. á tveimur árum. Í þessu sambandi ber einnig að nefna að þá er ekki tekið tillit til hugsanlegra útgjalda ríkissjóðs vegna svokallaðra samninga um Icesave-reikninga Landsbankans. Vonir lágu til þess að hagvöxtur mundi vinna að verulegu marki á hallanum, en eins og ítrekað hefur verið eru hagvaxtarspár og -horfur á niðurleið frá því sem áður var og því miður sjáum við í úttekt Ríkisendurskoðunar á framkvæmd fjárlaga vísbendingar um að mjög mikilvægir tekjustofnar skili ekki þeim tekjum sem ætlunin var að ná á árinu 2010. Gangi eftir þessir fyrirvarar sem ég er að nefna hér er alveg augljóst að viðfangsefnið við fjárlagagerð áranna 2012 og 2013 verður til muna stærra og erfiðara úrlausnar en að þar liggi einungis 37 milljarðar kr. þó að það sé gríðarlega há fjárhæð. Ef þessir þættir ganga eftir er viðfangsefnið orðið enn erfiðara úrlausnar. Ég undirstrika að í öllum málflutningi okkar sjálfstæðismanna höfum við alltaf undirstrikað að mjög brýnt er að markmið um sjálfbæran ríkissjóð nái fram að ganga. Það er meginforsenda þess að hagkerfinu verði aftur stýrt á rétta braut. Útgjöldum ríkissjóðs hefur verið leyft að vaxa nær hömlulaust undanfarin ár án þess að grundvöllur væri fyrir þeim vexti til lengri tíma. Óhjákvæmilegur niðurskurður opinberra útgjalda er ekki auðveldur í framkvæmd, svo sem dæmi undanfarinna vikna sanna, og síðustu daga raunar. Ástæður þessarar hörðu andstöðu má fyrst og fremst skýra að mínu mati með illa grunduðum tillögum og algjörum skorti á samráði við hagsmunaaðila. Þá hafa stjórnvöld gengið með nýjum álögum mjög langt í að þurrausa tekjumöguleika ríkissjóðs. Við sjáum þess stað í samdrætti mikilvægra skattstofna sem ég nefndi áðan langt umfram áætlanir og í þeim umræðum sem orðið hafa um fjármagns- og fyrirtækjaflótta sem borið hefur mjög á að undanförnu. Það er mat okkar í 1. minni hluta að verði ekki snúið af þessari braut sé hætt við að ríkisstjórnin lokist inni í vítahring skattahækkana og niðurskurðar til að bæta upp dræmar vaxtarhorfur hagkerfisins. Þetta er verulegt íhugunarefni og kallar á að við förum þokkalega vel og til muna betur en við höfum gert yfir allar forsendur fjárlaga og hvaða möguleikar eru til að vinna úr því. Það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu eins og það birtist alþjóð í byrjun október að markmið þess hafi verið að lækka útgjöld um 33 milljarða kr. og hækka skatta um 11 milljarða kr. Þegar við höfum síðan tillögur stjórnarmeirihlutans hér fyrir framan okkur við lokafrágang fjárlagafrumvarpsins og rýnum þær af þeirri mestu skynsemi og kunnáttu sem við höfum tök á, ég vil undirstrika að tíminn til þess hefur verið fremur knappur því að þær komu fram á fundi nefndarinnar í gærkvöldi, kemur berlega í ljós að þau markmið sem sett voru fram í upphaflegu fjárlagafrumvarpi ganga ekki eftir. Ég vil þó undirstrika sérstaklega að tilteknir útgjaldaliðir hafa þurft að þola raunverulegan og sársaukafullan niðurskurð, það skal ekkert undan dregið. Það á sérstaklega við um heilbrigðisþjónustu víða á landsbyggðinni. Að öðru leyti hefur lækkun útgjaldaliða byggt að verulegum hluta á frestun útgjalda. Slík aðferðafræði mun ekki duga til að tryggja sjálfbærni ríkissjóðs til lengri tíma. Reksturinn sjálfan þarf að laga að breyttum aðstæðum. Að teknu tilliti til þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á skattkerfinu frá miðju ári 2009 og boðaðra breytinga á næsta ári má ætla að heildaráhrif allra tekjuaðgerða í fjárlögum ársins 2010 og frumvarpi ársins 2011 nemi um 152 milljörðum kr. Ef við lítum til útgjaldahliðarinnar á sama tíma í fjárlögum ársins 2010 og í frumvarpinu fyrir árið 2011 má ætla að útgjöldin hafi hins vegar lækkað á verðlagi hvors ár samtals um 50 milljarða kr. Þegar við skoðum það nánar sjáum við að í áætlanagerð um vaxtagreiðslur lækkuðu þær - þar var um að ræða frávik upp á 25,5% þannig að vaxtagreiðslur lækka um 20 milljarða kr., þ.e. sem nemur hátt í helmingi þessarar útgjaldalækkunar, um 40%. Þetta þýðir þá að aðrir útgjaldaliðir hafa lækkað um 30 milljarða kr. Ég vil þó geta þess við þennan samanburð og við þessa úttekt að við verðum að hafa fyrirvara á þessari tölu einfaldlega af þeirri ástæðu að framsetning gagna við vinnu fjárlaganefndar er með þeim hætti að það er illgerlegt fyrir fjárlaganefndina að fá heildarmynd af þeim aðgerðum sem verið er að grípa til. Þetta eru atriði sem við verðum að bæta, þ.e. upplýsingagjöf til nefndarinnar og möguleika hennar til að vinna úr þeim upplýsingum. Við sátum yfir þessum atriðum og reyndum að rýna í þau í kringum miðnætti í gærkvöldi og það er tæpast boðlegt annað þegar maður kynnir þetta en að hafa og setja þennan fyrirvara. Engu að síður sýnir þessi stutta úttekt að það er töluverður munur á skattahækkunum og útgjaldaliðum og að tekjuaukinn hefur borið uppi þá hagræðingu sem menn hafa náð og tekið á varðandi efnahagsáætlunina. Ég tel einboðið í ljósi þessara meginlína sem við skulum kalla svo, 152 milljarðar kr. á móti 50 milljörðum kr., að stjórnarmeirihlutinn hafi unnið að gerð fjárlaga með þeim hætti að augljóslega er erfitt innan búðar í þeim sama meiri hluta að ná samstöðu um meginlínur fjárlaganna. Þar af leiðandi er það fyrst og fremst heimatilbúinn vandi sem stafar af innbyrðis átökum. Ég nefndi hér áðan líka illa ígrunduð vinnubrögð í tengslum við fyrirhugaðan niðurskurð í ríkisrekstrinum. Það er líka skortur á hugmyndum, sérstaklega þar sem ekki er leitað eftir betra samstarfi. Jafnframt vil ég nefna, sem ég vil ekkert víkja stjórnarflokkunum undan, að kjósendum voru gefin ákveðin fyrirheit fyrir alþingiskosningarnar 2009 um það hvernig ný ríkisstjórn mundi vinna. Að sjálfsögðu eru eðlileg viðbrögðin við þeim tillögum sem koma fram og ganga þvert á gefin fyrirheit, slík vinnubrögð munu kalla á mjög harða andstöðu meðal þeirra sem treystu stjórnarflokkunum fyrir atkvæði sínu. Ég vil nefna hérna nokkur atriði um tryggingagjaldið sem hefur verið allumdeilt. Atvinnulífið gekk fram fyrir skjöldu og bauð fram að það skyldi taka á sig útgjöld vegna hækkandi atvinnuleysis og samþykkti þar af leiðandi hugmyndir í þá veru að hækka tryggingagjaldið í ljósi þess að atvinnustigið var að versna, þ.e. atvinnuleysið jókst og þá var atvinnulífið þeirrar skoðunar að það mundi hvort eð er bera þennan kostnað. Nú hefur komið á daginn að atvinnuleysið reynist sem betur minna en menn ætluðu og var gert ráð fyrir og því væri eðlilegt að lækka gjaldið að nýju þannig að atvinnulífið gæti fremur nýtt það fjármagn til fjárfestinga og atvinnuuppbyggingar en að greiða það sem skatt til ríkissjóðs. Í mínum huga eru það ákveðin griðrof í því samkomulagi sem gert var á milli stjórnvalda og vinnumarkaðarins ef ríkissjóðurinn gerir alvöru úr þeim áformum að viðhalda háu tryggingagjaldi við þær aðstæður sem nú eru uppi. Það er vert að geta þess hér að hækkun tryggingagjaldsins eykur sömuleiðis útgjöld fjölmargra sveitarfélaga, um 2,7 milljarða kr. Í ljósi erfiðrar fjárhagsstöðu fjölmargra sveitarfélaga lýsum við í 1. minni hlutanum yfir áhyggjum af þessari tilfærslu frá sveitarfélögum til ríkisins. Sveitarfélögin eru stærsti launagreiðandi landsins á eftir ríkissjóði og því koma þessar breytingar mjög hart við þau. Sveitarfélögin hafa kynnt það fyrir ekki mjög löngu að áætlanir þeirra gefi til kynna að tekjutap þeirra milli áranna 2010 og 2011 muni nema u.þ.b. 7 milljörðum kr. Öll vitum við hér í þessum sal að svigrúm sveitarfélaga til að mæta þessu tekjutapi er ekki sambærilegt við það sem ríkissjóður hefur. Við í 1. minni hluta áteljum það að við þessar aðstæður sveitarfélaganna skuli ríkisstjórnin ekki í það minnsta endurgreiða seinni hluta tryggingagjaldsins líkt og gert var á árinu 2010. Ég ítreka sömuleiðis ábendingar okkar og athugasemdir við þeim veikleika í fjárlagagerðinni að í tekjuhluta frumvarpsins er gert ráð fyrir að laun á almennum markaði hækki og skili samsvarandi hækkun tekna til ríkisins. Á hinn bóginn er ekki gert ráð fyrir launahækkunum handa ríkisstarfsmönnum og við hljótum að ætla að útgjöld ríkisins séu að þessu leytinu til vanmetin sem nemur mögulegum launahækkunum í komandi kjarasamningum. Við bendum á að það er afar ólíklegt að svo fari að starfsmenn í opinberri þjónustu, hjá ríkinu sérstaklega, muni sætti sig við áframhaldandi launalækkanir komi til þess að laun á almennum vinnumarkaði hækki líkt og gengið er út frá í forsendum fjárlaga, um 4–5% launabreytingar á almennum vinnumarkaði. Ég vil þó sérstaklega geta þess hér að það hefur komið fram í viðtölum sem fjárlaganefnd hefur átt við forstöðumenn heilbrigðisstofnana að starfsfólk í þeim stofnunum, í láglaunastörfum í mörgum tilvikum, fái ekki notið ýtrustu ákvæða kjarasamninga, t.d. varðandi kaffitíma eða matartíma. Starfsfólk tekur með öðrum orðum á sig ákveðnar byrðar með þessum hætti sem lýtur að launum. Þá er það náttúrlega að allra réttsýnna manna mati og áliti gjörsamlega óásættanlegt að á sama tíma koma fyrir fjárlaganefnd forstöðumenn einstakra stofnana þar sem þeir kvarta undan því að geta ekki ráðið til sín starfsmenn nema að uppfylltum ákveðnum launakröfum. Ég held að ég sé ekki að upplýsa nokkurn skapaðan heilagan hlut þegar ég greini frá því að almenna viðmiðunin í þessu sambandi er á bilinu 500–550 þús. kr. á mánuði. Við höfum fengið til okkar forstöðumenn sem tala um þetta á þessum nótum og höfum raunar eitt dæmi um að áætlaður kostnaður við ráðningu eins lögfræðings til efnahags- og viðskiptaráðuneytisins er 10 millj. kr. Embætti sérstaks saksóknara var með ákveðnar viðmiðanir um laun. Umboðsmaður Alþingis. Ég gæti talið fleiri svona viðmiðanir. Þetta er veruleiki sem við getum ekki látið ganga með þessum hætti öllu lengur. Það verður einhvern veginn að taka á þessum efnum, misskiptingunni varðandi möguleika fólks til þessara kjarabóta ef við getum sagt sem svo. Þetta gengur ekki svona og á ekki að ganga svona. Það virðist vera launaskrið í hærri hluta tekjuhópa hjá ríkinu á meðan þjarmað er að tekjulægri hópum eins og við höfum upplýsingar um. Ég treysti því að á þessu verði tekið af ábyrgð og röggsemi. Þetta ósamræmi getur með öðrum orðum ekki endað nema með sprengingu og það er óþarfi að til þess komi. Ég vil enn fremur nefna hér dulinn halla sem við í 1. minni hluta fjárlaganefndar, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, höfum yfirleitt alltaf haldið mjög stíft fram í umræðunni. Í samningi sem fjármálaráðherra gerði við skilanefnd Kaupþings banka í júlí 2009 var því lýst yfir að stjórnvöld muni halda Kaupþingi banka og Nýja Kaupþingi banka skaðlausum vegna kröfu þess síðarnefnda á hendur Dróma ehf. vegna yfirtöku innstæðuskuldbindinga sem gengið var frá með skuldabréfi að fjárhæð 96,7 milljarðar kr. Ríkissjóðurinn ber fjárhagslega ábyrgð gagnvart bankanum ef greiðslufall verður af skuldabréfinu. Samkvæmt því er skuldbindingin byggð á ákveðinni grein laga um heimild til fjárveitinga úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði, svokölluðum neyðarlögum. Í framangreindu samkomulagi sem ég er að gera hér að umtalsefni felst skuldbinding af hálfu ríkisins, ég undirstrika það, sem kann að leiða til útgjalda á næstu árum en hennar er ekki getið í ríkisreikningi. Sambærilegar skuldbindingar eru í gildi vegna yfirtöku Íslandsbanka á skuldbindingum Straums – Burðaráss. Þar er fjárhæðin upp á 43,7 milljarða kr. skuldabréf sem gefið var út, ástarbréf eins og menn hafa kallað þau. Ég vil nú geta þess hér að ég skil ekki hvaða ást liggur í slíkum gjörningum en það er annarra sem betur þekkja til að skýra það út. Þetta er gert og afhent þess í stað ríkisskuldabréf sem eru hæf til notkunar í endurhverfum viðskiptum við Seðlabankann. Ákvæði þessa bréfs eru þannig að ef Íslandsbanki hefur ekki fengið fullnaðarafgreiðslu skuldabréfsins í mars árið 2013 er honum heimilt að halda eftir eftirstæðum skuldabréfum. Sömuleiðis er ekki gerð grein fyrir þessu samkomulagi í ríkisreikningi fyrir árið 2009. Með sama hætti undirstrika ég að þetta kann að leiða til útgjalda á næstu árum. Ég fullyrði ekki að þetta gerist en ég er þeirrar skoðunar og við í 1. minni hluta að tvímælalaust beri að greina frá ábyrgðum sem þessari í ríkisreikningi. Þá viljum við nefna hér að við teljum ekki nægilega skýra grein gerða fyrir skuldbindingu ríkissjóðs á tónlistarhúsinu Hörpu, hvorki í ríkisreikningi né fjárlögum. Sú skuldbinding verður virk á næsta ári. Það er augljóst að starfsemi í húsinu verður vart látin fara í þrot reynist reksturinn ekki standa undir skuldum þótt starfsemin sé rekin í hlutafélagaformi. Sömuleiðis liggur fyrir að ekki hefur verið gengið frá samkomulagi við lífeyrissjóðina um að þeir muni ekki taka tillit til bóta almannatrygginga við samanburð á tekjum örorkulífeyrisþega fyrir og eftir örorkutap. Það er óhjákvæmilegt að ætla að þarna ríki töluverð óvissa um þann 700 millj. kr. fyrirhugaða sparnað á fjárlögum sem ná átti fram með þessum samningum. Sömuleiðis vil ég nefna hér að eins og kom fram í ræðu hv. formanns fjárlaganefndar og andsvörum við henni er ekki búið að ganga frá samkomulagi við lífeyrissjóði og fjármálastofnanir um 6 milljarða kr. innheimtu tekna á móti sérstakri tímabundinni viðbót í vaxtabótakerfinu. Til dulins halla telst líka uppgjör skulda við ýmsar stofnanir, þar á meðal heilbrigðisstofnanir. Stærst inni þar var uppgjör við Landspítalann upp á 2,8 milljarða kr. Þetta er ófrágengið og hefur ekki verið gert upp. Í því samhengi má nefna að hér er um að ræða nokkurra milljarða króna uppgjör sem á eftir að gera. Ég vil enn fremur nefna málefni Byggðastofnunar. Í fjárlagagerðinni er uppi tillaga um að eiginfjárstaða Byggðastofnunar verði styrkt um 1 milljarð kr. með beinu framlagi úr ríkissjóði. Það er almælt og það upplýstu stjórnarformaður og forstjóri stofnunarinnar á fundi með fjárlaganefnd að að þeirra mati þarf 3,5 milljarða kr. til að koma stofnuninni fyrir vind í þessum efnum. Þar af leiðandi á eftir að leysa fjármögnun í þessum efnum upp á 2,5 milljarða kr. Forsvarsmenn Byggðastofnunar greindu frá því á fundi með fjárlaganefnd að þau hefðu í upphafi gert grein fyrir því hver fjárþörf stofnunarinnar væri til að koma eiginfjárgrunni hennar á réttan kjöl. Við þeim óskum hefur ekki verið orðið. Þar af leiðandi eru þau neydd til þess að setja fram óskir á hverju ári, koma fyrir fjárveitingavaldið og ráðuneytin og biðja sýknt og heilagt um að stofnunin fái að starfa á grundvelli þeirra laga sem um hana gilda. Þetta er að minni hyggju óþolandi aðstaða sem forsvarsmenn þessara stofnana eru settir í. Það liggur fyrir að ríkissjóðurinn kemst ekki undan því að standa við þær skuldbindingar sem þarna eru á ferðinni. Byggðastofnun hefur ríkisábyrgð á öllum sínum skuldbindingum. Samtals námu þær í ríkisreikningi rúmum 22 milljörðum kr. þannig að við komumst ekkert hjá því að takast á við þetta vandamál. Ég held að umræðan um Byggðastofnun hafi á mörgum tímum verið afskaplega neikvæð á grunni ónógra upplýsinga um það með hvaða hætti þessari stofnun er ætlað að starfa. Það er ósanngjarnt að gera því fólki sem þar er í forsvari og sinnir þeim störfum, hvort tveggja í stjórn og starfsmönnum stofnunarinnar, að ganga þessa götu sýknt og heilagt. Ég vil loks nefna Íbúðalánasjóð. Þar ríkir enn þá töluverð óvissa um fjárhagslega stöðu þess sjóðs að því leytinu til að fjáraukalögin sem við gengum frá um daginn á Alþingi gáfu fjármálaráðherra heimild til að styrkja eigið fé sjóðsins um allt að 33 milljarða kr. þrátt fyrir að ekki væri þá ljóst, og það er raunar ekki enn, hver hinn eiginlegi fjármögnunarvandi væri. Við í 1. minni hluta teljum að raunhæfar áætlanir um eiginfjárþörf sjóðsins hefðu átt að liggja fyrir áður en ákveðið var að veita heimild fyrir framangreindum framlögum. Þá liggur ekki fyrir hvort töpuð útlán verða afskrifuð í ársreikningi ársins 2010 eða þau komi til gjalda í reikningi ársins 2011. Vegna þeirra fyrirvara sem ég er að fara hér í gegnum úr nefndaráliti okkar vil ég nefna að síðustu þær hugmyndir sem uppi hafa verið um samgönguframkvæmdir. Áður en ég kem að textanum í áliti okkar beinist gagnrýni okkar og umfjöllun ekki að framkvæmdunum einum og sér. Við höfum verið talsmenn þess að koma á þeim samgöngubótum sem þarna hafa legið undir en þær athugasemdir sem við gerum lúta að málsmeðferðinni og því hvernig sú niðurstaða er fengin sem kynnt var nú um daginn. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram breytingartillögu við fyrirhugaðar stórframkvæmdir í samgöngumálum upp á 6 milljarða kr. framlag og endurlánaheimild úr ríkissjóði til væntanlegs hlutafélags. Upphaflega stóð til að lífeyrissjóðir fjármögnuðu framkvæmdir við Reykjanesbraut, Suðurlandsveg, Vesturlandsveg og göng undir Vaðlaheiði. 1. minni hluti telur að forsendur hafi brostið fyrir samþykkt Alþingis á verkefninu. Ástæður þess eru þær að verkefnið var samþykkt þegar talið var að veggjald mundi nema 160 kr. og yrði greitt út af öllum stofnbrautum. Umræða síðustu daga hefur verið um kílómetragjald sem verði allverulega hærra en áður var gert ráð fyrir. Um það verður að segja að nýr grunnur að þessu máli hefur lítt verið kynntur í fjárlaganefnd. Ég held að óhætt sé að orða það með þeim hætti. Hvorki viðskiptaáætlun né áhættumat hefur verið lagt fram né kynnt. Við í 1. minni hluta teljum nánast vítavert að samgönguframkvæmdir að fjárhæð 40 milljarðar kr. verði samþykktar og staðfestar án þess að Alþingi hafi átt þess kost að kynna sér og ræða nýjar forsendur fyrirhugaðra framkvæmda. Ég vil svo, forseti, koma að lokum að þeim breytingartillögum sem 1. minni hluti fjárlaganefndar leggur fram. Það er vaxandi skilningur á því, bæði innan lands og ekki síður erlendis, að ríkisstjórn Geirs H. Haardes og Seðlabanki Íslands hafi brugðist rétt við hruni bankakerfis landsins. Bönkunum var ekki forðað frá falli með sama hætti og t.d. Írar gerðu, þ.e. að leggja ómælda fjármuni almennings inn til varnar þeim. Með þeim ráðstöfunum sem gripið var til sköpuðust færi til að vinna þjóðina á skemmri tíma en ella út úr þeim ógöngum sem fyrirsjáanleg kreppa leiddi yfir okkur. Hins vegar verður röng efnahagsstefna í kjölfar falls bankakerfisins ekki endalaust réttlætt með því að hér hafi orðið hrun. Hættan sem við stöndum frammi fyrir sem þjóð er að aðgerðir og aðgerðaleysi stjórnvalda geti leitt til meiri samdráttar og aukinna erfiðleika við efnahagsstjórnina. Eins og við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd höfum ítrekað í umræðu um fjárlög og fjáraukalög hefur þingflokkur okkar í þrígang lagt fram tillögur og hugmyndir sínar að úrlausn þeirra erfiðu verkefna sem við er að glíma. Síðast í nóvember lagði þingflokkurinn fram heildstæða þingsályktunartillögu í 41 tölulið, en tillagan miðaði að því að ýta undir verðmætasköpun í þjóðfélaginu og skapa störf. Samkvæmt þeim tillögum sem við höfum lagt hér fram er gert ráð fyrir að afkoma ríkissjóðs batni um 40 milljarða kr. Ég undirstrika að þessar tillögur felast fyrst og fremst í breytingum á tekjuhlið ríkissjóðs. Hér erum við með tillögur um 80 milljarða kr. tekjur af séreignarsparnaði. Þetta er tillaga sem sjálfstæðisþingmenn lögðu fram í frumvarpi síðasta haust. Við gerum jafnframt ráð fyrir því að skattar lækki frá 1. maí 2011 um 40 milljarða kr. Þar yrði undið ofan af þeim skattbreytingum sem við teljum hafa staðið mest í vegi fyrir því að atvinnulíf og einstaklingar næðu vopnum sínum og gætu átt möguleika á því að skapa hvata til að fjárfesting og atvinnurekstur færu í gang. Við erum hér í þriðja lagi með tillögu um að auka þorskveiðiheimildir upp á 35 þús. tonn og gerum ráð fyrir að það verði gert á grunni aflamarkskerfisins eins og það liggur fyrir í dag. Gróft mat sem við höfum fengið á þessa hugmynd bendir til þess að við megum reikna með því að beinar tekjur ríkissjóðs aukist um 5 milljarða kr. vegna þessa. Sömuleiðis má geta þess til að gleðja þá sem það aðhyllast að auðlindagjaldið mundi hækka um 225 millj. kr. við þessa einu aðgerð. Í fjórða lagi erum við hér með tillögu um lækkun á tryggingagjaldi sem er í rauninni aukinn skattur á vinnuafl og leiðir til fækkunar starfa. Við ætlum að það geti leitt til 6 milljarða kr. tekjulækkunar fyrir ríkissjóð. Ég vil þó geta þess í því sambandi að við það að lækka þetta gjald metum við stöðuna þannig að það skapist færi á aukinni atvinnu. Hvert starf sem hverfur af atvinnuleysisskrá bætir afkomu ríkissjóðs um 3 millj. kr. Loks nefni ég vaxtagjöld sem þessar aðgerðir munu leiða til að dragist saman um sem nemur 2,7 milljörðum kr. að okkar mati. Ég hef hér fyrst og fremst rætt ákveðna afmarkaða þætti úr efnahagstillögum sjálfstæðismanna sem við lögðum fram í nóvember. Fjölmargar aðrar tillögur lúta beint að aðgerðum í atvinnumálum o.s.frv. sem ég hef ekki tekið tillit til og við erum heldur ekki með í breytingartillögum okkar. Þetta er ákveðinn grunnur sem við bjóðum upp á í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og vonumst til að því verði ágætlega tekið. Við höfum gert okkur fullljóst að það eru skiptar skoðanir um þetta en þó höfum við orðið vör við það, sérstaklega á síðustu vikum, að menn hafa horft meira til þessara tillagna en áður var og metið það svo að hægt sé að nýta hluta af þessu til að bæta úr þeim erfiðu viðfangsefnum sem við er að glíma. Ég undirstrika sérstaklega og legg mjög mikla áherslu á að það er beint samhengi á milli þeirrar tillögu okkar sjálfstæðismanna um að ríkissjóður taki til sín þann hluta skattsins sem hvílir í séreignarsparnaði og þess sem við leggjum fram um breytingar á skattkerfinu. Með öðrum orðum stöndum við ekki að því að flytja breytingartillögu um þessa séreignarsparnaðarleið til að forða því að ríkisútgjöld verði dregin saman. Við leggjum þetta þvert á móti fram til að stuðla að auknum vexti og viðgangi í samfélaginu á atvinnumarkaði og teljum að tekjuskattur ríkisins af séreignarsparnaðinum og breytingar á skattkerfinu verði að skoðast í samhengi. Enn fremur má geta þess í þessum efnum að ef gengið verður til þessa verks mun létta mjög á fjárhag sveitarfélaga, einfaldlega vegna þess að sveitarsjóðirnir eiga geymda töluverða fjármuni á séreignarsparnaðarreikningum. Það er einboðið að ef þetta gengi eftir yrðu þeir fjármunir nýttir til greiðslu skulda sveitarfélaga fyrst af öllu, sérstaklega í ljósi þess að yfir ríkissjóði vofir að geta þurft að leggja út fé vegna ábyrgða sem kunna að falla á hann vegna skuldbindinga eða verkefna sem sveitarfélögin hafa staðið í. Að lokum, forseti, þakka ég það samstarf sem hefur átt sér stað í fjárlaganefnd. Þar vinna menn undir mikilli tímapressu oft og tíðum. Fólk er þar á margan hátt sett í erfiða aðstöðu og ég tel að það hafi verið leyst mætavel. Sömuleiðis er álagið á starfsmenn þingsins, sérstaklega á fjárlagasviði, á þessum tíma gríðarlega mikið. Enn þá er engin bognun sjáanleg í því ágæta fólki þannig að við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins þökkum kærlega fyrir gott samstarf og væntum þess að svo verði áfram.

Frú forseti. Ég þakka formanni fjárlaganefndar og oddvita stjórnarandstöðunnar þeirra framsöguræður sem báðar voru málefnalegar og góðar, góð yfirferð á þessu. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að við deilum öll áhyggjum af því hvernig okkur gengur inn í framtíðina, hvernig mun takast til við að glíma við fjárlagagerð fyrir árið 2012 og síðan 2013. Ég ætla ekki að halda því fram að það sé hægt að fullyrða að það verði auðvelt. Ég hef ekki breytt þeirri skoðun minni að við séum að fara í gegnum erfiðasta skaflinn núna, að þetta verði erfiðasta einstaka fjárlagagerðin, á margan hátt var þetta ekki létt 2009. Ég byggi það mat fyrst og fremst á árangrinum sem við höfum þegar náð og sannfæringu minni að forsendur fjárlaganna sem hér eru til umræðu séu tiltölulega traustar. Þá er eitt að gerast sem ekki verður horft fram hjá. Við erum að ná gríðarlegum árangri í því að ná heildarhallanum niður. Það er allt annað að glíma við 30–40 milljarða halla og hafa til þess tvö ár, vonandi leggst þá eitthvað með okkur í því, eða að sitja föst í 70, 100, 120, 140 milljörðum eða hvað það er. Það liggur algjörlega í hlutarins eðli að áhættan sem er í því fólgin er af allt annarri stærðargráðu. Það er minna í húfi í sjálfu sér hvort okkur miðar þá jafn vel áfram eða hægar eftir því sem undirliggjandi hallinn er orðinn minni. Það er einfaldlega minni skuldasöfnun og minni vaxtagreiðslur. Af hverja að segja að forsendur fjárlaganna séu tiltölulega traustar? Jú, vegna þess að það er búið að reikna niður hagspárnar og byggt á þeim eins og þær standa í dag. Ég byggi það á því að tekjuáætlun yfirstandandi árs stenst. Haustmánuðirnir sem nú eru að koma í hús, þar á meðal sá síðasti, nóvember, sem ég hef verið að glugga í undanfarna daga, færa okkur betur inn á tekjuáætlun ársins 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið og vil af því tilefni lýsa því yfir að að sjálfsögðu fögnum við sjálfstæðismenn hverju skrefi sem stigið er til þess að ná tökum á hallarekstri ríkissjóðsins. Það hefur ekkert staðið á okkur í umræðunni að fagna áföngum sem þar hefur verið náð. Ég byrjaði raunar ræðu mína með framsögu úr nefndarálitinu og nefndi heildarrammann um fjárlögin sem við erum að vinna með. Allar meginlínur ganga eftir áætluninni sem lögð var upp haustið 2008. Ég segi sem betur fer. Það sem ég hef áhyggjur af, og deili áhyggjunum með mörgum öðrum, eru viðvörunarljósin sem við sjáum á öðrum þáttum en þeim sem við getum rammað innan fjárlaganna sjálfra. Við fáum merki úr öðrum breytum inn í efnahagslífinu sem vigta inn í það með hvaða hætti afkoma ríkissjóðsins verður næstu árin. Við höfum töluverðar áhyggjur af þessu. Ég deili skoðun með hæstv. ráðherra að það er auðveldara og verður einfaldara viðfangs, sérstaklega eftir að búið er að temja menn betur en raun ber vitni, að eiga við það að ná tökum á 37 milljörðum frekar en 70 milljörðum, það leiðir af sjálfu sér. Varðandi tekjuáætlunina er því til að svara að á árinu 2010 er hún borin uppi að stærstum hluta af einskiptisaðgerðum, það er atriði sem ber að undirstrika, en ég fagna því hins vegar ef það eru að koma fram nýjar 

Frú forseti. Að sjálfsögðu eru fjölmargir utanaðkomandi þættir utan fjárlaganna sem við ráðum ekki við. Svo sem efnahagsframvinda í Evrópu og í okkar markaðslöndum og annað slíkt sem að sjálfsögðu hefur áhrif. Við getum best gert í því að gera það vel sem við höfum tök á, það eru ríkisfjármálin. Ég segi bara að gangi það í grófum dráttum eftir að við náum þeim árangri á árinu 2011 sem að er stefnt núna með forsendum eins og þær liggja fyrir við 3. umr. fjárlaga, erum við komin langan veg úr 215 milljarða halla ársins 2008, úr 140 milljörðum 2009, sem var mun betri útkoma en fjárlögin sem gerðu ráð fyrir 172 milljarða halla, úr einhverjum 75 milljarða halla í ár, sem er mun betri útkoma en fjárlög gera ráð fyrir sem reiknuðu með 98,9 milljarða halla, og niður í 37. Þetta verður ekki á spjöldum sögunnar talinn lítill árangur við erfiðar aðstæður. Upplýsingarnar sem ég get veitt með fyrirvara, þetta eru bráðabirgðatölur frá Fjársýslunni um útkomu nóvembermánaðar, glöddu mig miklu meira en hitt. Ég ligg spenntur yfir þessum tölum þegar þær koma í hverjum mánuði með þeim fyrirvörum sem verður að hafa á slíku. Það er þannig í grófum dráttum að tekjuáætlunin er komin aftur í hús, það er vissulega frávik frá því hvernig tekjurnar eru saman settar. Tekjuskatturinn er nokkuð undir. Þar virðast ákveðin mistök hafa átt sér stað í áætlunargerðinni, en nánast allar aðrar tekjur að frátöldu bensíngjaldi eru komnar upp í áætlun. Ég get meira að segja glatt hv. þingmenn sem hafa haft miklar áhyggjur af því á undanförnum mánuðum að við höfum gengið svo hart fram í skattlagningu á áfengi að tekjurnar muni hrynja. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson kann ekki að hafa verið einn af þeim. En hvað er að gerast í nóvembermánuði? Það stefnir hreinlega í að tekjuáætlunin í sölu á áfengi standist. Það þýðir að þessi áætlunargerð var raunhæf og skattlagningin hefur ekki verkað 

Forseti. Það verður örugglega gaman þegar fjárlagaumræðunni lýkur miðað við sölutölurnar úr áfengisversluninni. Þar er hæstv. fjármálaráðherra orðinn allsráðandi. Þetta hefur væntanlega eitthvað með breytinguna að gera ef stjórnin var lögð niður og umboðið fært inn í ráðuneytið, það er mikill árangur af því. Ég tek undir það eins og hæstv. ráðherra lýsir þessu að breytingin er mikil, úr 215 milljarða halla niður í 37 milljarða. Það er gleðilegt. Ég hef líka haft uppi ákveðnar efasemdir eða athugasemdir við það hvernig hallinn var búinn til og hvað fólst í honum. Ég vil að gefnu tilefni ítreka það að mér finnst að við þurfum að skoða stærðirnar sem þar voru inni. Ég er ekkert viss um að við höfum vitað í rauninni hvað við gerðum í öllum atriðum þegar við vorum að búa það til. Ég held að það hafi verið mikil ónákvæmni í tölunum sem unnið var með, ekki síst í ljósi stöðunnar sem var uppi. Ég ítreka það sem ég sagði í ræðu minni áðan að þegar maður lítur yfir breytingarnar sem voru gerðar um mitt ár 2009 á fjárlagafrumvarpi sem unnið var í gríðarlegu hasti haustið eða rétt fyrir jól 2008, skoðar fjárlög ársins 2010 og frumvarpið núna 2011 þá er hagræðing sem er að sjá í ríkisrekstrinum borin uppi að stórum hluta af einskiptisaðgerðum þar sem við erum að hætta við framkvæmdir og annað því um líkt, endurreikningi bóta sem hafði verið ofáætlaðar, vaxta o.s.frv. Ég óttast að hinn raunverulegi sparnaður sem þarf að 

Frú forseti. Það er töluverð umræða út af fyrirhuguðum einkaframkvæmdum í vegagerð og rétt að nefna það mál. Um leið þakka ég hv. talsmanni 1. minni hluta fyrir málefnalega og góða ræðu og fínt samstarf í fjárlaganefndinni. Umræðan um fyrirhugaðar einkaframkvæmdir í vegagerð sem var nokkur samstaða um í þinginu fyrir tveimur árum minnir mig að heimila ríkinu í gegnum lög að stofna til slíkra einkahlutafélaga og ráðast í framkvæmdir. Eins og hv. þingmaður nefndi var þetta hugsað þannig að lífeyrissjóðirnir kæmu inn í fjármögnunina. Það var alveg fram á lokasprettinn og verður kannski þegar þetta verður loksins boðið út. Umræðan hefur snúist um útfærsluna sem liggur alls ekki fyrir. Þetta mál er óútfært með öllu. Í síðustu viku skaut því allt í einu upp í fréttum og fjölmiðlum að lífeyrissjóðirnir og Vegagerðin hefðu farið að tala um kílómetragjald, 7 kr. á ekinn kílómetra. En forsendan fyrir umræðunni í upphafi, forsendan fyrir samstöðu um þessa stóru aðgerð í samgöngumálum sem svo sannarlega kæmi mörgum þjóðþrifaframkvæmdum á framkvæmdastigið, var að það yrði lágt samræmt gjald á allar stofnbrautir, burt séð frá framkvæmdastiginu á hverri þeirra fyrir sig. Það var talað um 150–180 kr. inn á hverja braut. Allt í einu skýtur þessu upp í umræðunni gegnum vinnugögn frá lífeyrissjóðum og Vegagerð og farið er að tala um 7 kr. á kílómetra sem stórhækki gjaldið inn á sumar stofnbrautir, mismuni fólki eftir búsetu og fleira. Algjörlega óásættanleg leið með öllu. Algjörlega óútfært. Hefur aldrei komið til tals inni á Alþingi. Aldrei komið til tals í fjárlaganefnd, samgöngunefnd eða þingflokkunum. Þess vegna er ástæða til að eyða öllum vafa um að þessar fyrirætlanir nái fram að ganga. Þær hafa aldrei fengið pólitískt bakland hér. Ég vildi fá staðfest 

Forseti. Jú, ég bendi hv. þingmanni á að líta á textann sem við erum með í nefndaráliti okkar og vil sömuleiðis þakka fyrir ágætt samstarf í fjárlaganefndinni. Ég nefni það, og nefndi það í minni framsögu, að í rauninni væri ógerlegt að ætlast til að Alþingi Íslendinga staðfesti þessi áform, því það hefði engar forsendur til þess miðað við það upplegg sem var í umræðunni um þessi efni í síðustu viku. Það eru gerbreyttar forsendur. Ég held að þetta kalli á að farið verði yfir málið alveg frá grunni. Af því ég er kominn upp í þetta andsvar, og þakka hv. þingmanni fyrir það, vil ég líka gera að umtalsefni verkefnið sem ætlunin var að fara með í einkaframkvæmd upp á 40 milljarða eða guð má vita hversu há fjárhæðin átti að verða. Þá erum við sömuleiðis að velta fyrir okkur annarri sambærilegri framkvæmd sem er bygging Landspítala – háskólasjúkrahúss upp á 50, 60 milljarða miðað við þær tölur sem síðast voru uppi. Ég hef töluverðar áhyggjur af þessum stóru verkum sem við erum að setja út þó svo það sé töluverður eðlismunur annars vegar á samgönguframkvæmdum og hins vegar byggingu húss. Þarna er um slíkar stærðir að ræða að ég óttast að við séum að skjóta út fyrir sviga þessum greiðslum sem um ræðir í ætt við þær hremmingar sem sveitarfélagið Álftanes lenti í og kölluð hefur verið „gríska leiðin“. Ég vildi gjarnan heyra í hv. þingmanni hvort hann gæti ekki upplýst mig um hugrenningar sínar sérstaklega varðandi þessi efni. Hin leiðin, varðandi uppleggið um samgönguframkvæmdirnar, mætti alveg eins hugsa sem svo og spyrja og kalla eftir svörum við því: Fyrst svona er komið varðandi samgönguverkefni, hvers vegna í ósköpunum gerir ríkissjóðurinn 

Frú forseti. Mér hefur alltaf þótt þessi leið í sjálfu sér koma til greina til að flýta fyrir nauðsynlegum framkvæmdum, bæði framkvæmdanna vegna og því sem af þeim hlýst eins og umferðaröryggi og greiðari götur og allt þetta. En forsendurnar skipta að sjálfsögðu gífurlega miklu máli og þess vegna er nauðsynlegt að það komi fram hér í umræðu við 3. umr. fjárlaga og samþykkt laganna að lokum að útfærslan liggur ekki fyrir. Og þær forsendur sem lífeyrissjóðirnir voru að vinna með og fóru svo í fjölmiðla og ráðuneytið staðfesti á fundi fjárlaganefndar í síðustu viku að væru hvergi til nema í einhverjum hugmyndaskjölum frá lífeyrissjóðum og hugsanlega viðræðunum við Vegagerðina og ríkið á sínum tíma, þær hugmyndir hafa aldrei komið fyrir sjónir okkar og liggja þessari samþykkt ekki til grundvallar. Þvert á móti var það staðhæft við þingheim og nefndirnar á sínum tíma að útfærslan sem lægi til grundvallar hugmyndinni um einkaframkvæmdir á stofnbrautum og tvöföldun og breikkun og aðskilnað akreina á vegunum væri jafnræði, jafnræði íbúanna óháð búsetu, jafnt gjald, lágt gjald inn á allar stofnbrautir sem yrði innheimt með rafrænum hætti þannig að það væri ekki hlið. Í öðru lagi var því alltaf haldið til haga að um leið yrði að draga úr gjaldtöku og skattheimtu í eldsneytisgjaldinu af því að þarna væri verið að færa hluta af þeirri gjaldtöku yfir í notendagjöld, sem er í sjálfu sér ágæt hugmynd og ágæt leið til að fjármagna stórar framkvæmdir og brýnar. Það verður að koma því skýrt til skila að umræðan um veggjöldin hefur verið á villigötum af því að útfærslan liggur ekki fyrir og hugmyndir um kílómetragjald eru fráleitar og óútfærðar og eru ekki uppi á okkar borðum. Hvað hitt varðar sem þingmaðurinn spurði um þá má taka undir mörg varnaðarorð hans um að áhættumat og fleira þurfi að liggja fyrir. En í það heila 

Forseti. Það er augljóst að athugasemdir 1. minni hluta fjárlaganefndar varðandi þær hugmyndir sem nýjastar eru uppi um samgönguverkefnin eru sameiginlegar þeim sem þingmaðurinn lýsir hér í andsvörum sínum og ég geri því ráð fyrir því að menn gefi sér tíma til að fara yfir forsendur þessa. Engu að síður breytir það ekki þeirri staðreynd að í fjárlögunum er gert ráð fyrir 6 milljarða kr. upphafsfjárveitingu sem er endurlán frá ríkissjóði til þessara hlutafélaga þannig að grunnurinn er þar kominn og í sjálfu sér allt í lagi og án athugasemda. En ég spyr mig að því og það er atriði sem hlýtur að verða að ræða: Hvernig á að nýta þessa fjárveitingu og á hvaða forsendum á að hleypa verkinu í gang? Ég átta mig ekki á því, satt að segja, hvort með afgreiðslu þessar heimildargreinar í fjárlögunum sé þar með búið að opna á það fyrir framkvæmdarvaldið að fara í þetta verk á sínum forsendum. Þeirri spurningu er ósvarað. Og ef svo er áliti ég það mikið slys ef vilji Alþingis er sá að kanna þetta mál til þrautar áður en því er hleypt af stokkunum. Ég mundi álíta, miðað við orðræðu þingmannsins hér, að yrði þetta samþykkt óbreytt í þeirri mynd sem stjórnarmeirihlutinn leggur til þá hefði átt sér stað afgreiðsla sem væri í andstöðu við þau sjónarmið sem þingmaðurinn hefur talað fyrir.

Virðulegi forseti. Hér kemur fjárlagafrumvarpið til 3. umr. Ég er talsmaður 2. minni hluta og hef lagt fram nefndarálit. Ég boðaði breytingartillögur við 2. umr. Ég held að samt sé vert að fara aðeins yfir þá stefnu sem við framsóknarmenn stöndum fyrir og endurspeglast í áhersluatriðum okkar. Breytingartillögurnar byggjast á hóflegri og ábyrgri miðjustefnu. Við höfum útfært í þeim leiðir til að auka tekjur ríkissjóðs, örva hagvöxt og koma hjólum atvinnulífsins af stað. Þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og byggjast á hugmyndafræði vinstri flokka hafa því miður leitt af sér minni hagvöxt, rýrari tekjur og kólnun hagkerfisins. Hvað útgjaldahliðina varðar leitumst við við að vernda velferðarkerfið. Við höfum gagnrýnt mjög hinn boðaða niðurskurð gagnvart heilbrigðisþjónustu landsmanna. Við teljum að þar megi ekki ganga lengra en hefur verið gert, fögnum reyndar því að töluvert hefur verið dregið til baka en gagnrýnum að stefnan sjálf um uppstokkun heilbrigðiskerfisins hefur ekki verið dregin til baka. Við höfnum þess vegna tillögum ríkisstjórnarinnar um breytingar í heilbrigðiskerfinu en munum heldur ekki taka undir tillögur hægri manna um aukinn niðurskurð í þá veru. Þá höfum við lagt áherslu á að komið verði til móts við þá tekjulægstu í þjóðfélaginu og við hörmum að ríkisstjórnin hefur dregið til baka loforð um að persónuafsláttur fylgi verðlagi og verði hækkaður um 3 þús. kr. Við leggjum til að staðið verði við þessi lögbundnu og skýru loforð sem ríkisstjórnin er því miður að draga til baka. Samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar sem voru til umfjöllunar í fjárlaganefnd fyrir 2. umr. og að teknu tilliti til þeirra tillagna sem meiri hlutinn gerði þá voru tekjur ríkissjóðs áætlaðar um 466,4 milljarðar kr. sem var um 11 milljarða kr. lækkun frá frumvarpinu. Það er fyrst og fremst vegna þess að þjóðhagsspár eru verri en áður var talið. Heildarjöfnuður var talinn neikvæður um 34,1 milljarð kr. sem er 2,3 milljarða kr. minni halli en var á upprunalega frumvarpinu sem var lagt fram í haust. Tillögur meiri hlutans núna lúta að því að tekjur hækka um 6,94 milljarða kr., þar vegur hlutdeild fjármálastofnana í sérstökum vaxtaniðurgreiðslum til heimila langmest, 6 milljörðum kr. Tekjuafkoma ríkissjóðs í A-hluta verður 37,3 milljarðar kr. Heildartekjur eru áætlaðar 472,5 milljarðar kr. og heildargjöld 509,8 milljarðar kr. Það er ágætt að minnast á það strax að þessar tekjur sem meiri hlutinn áætlar að muni hækka eru óútskýrðar, væntanlega skattbreytingar á lífeyrissjóði og fjármálafyrirtæki, jafnvel fleiri stofnanir, en þessi tekjuliður er algjörlega óútskýrður af hálfu meiri hlutans og hefur í rauninni ekkert verið ræddur í fjárlaganefnd. Við lok 2. umr. boðaði meiri hlutinn breytingu á þremur liðum. Sjálfsagt er að taka fáa liði til endurskoðunar milli 2. og 3. umr., en í gærkvöldi lagði hann fram meira en 50 breytingartillögur á gjaldahlið frumvarpsins sem sýnir á hvílíkri fleygiferð fjárlagafrumvarpið hefur verið. Landsmenn hafa fylgst með því í gegnum fjölmiðla að mikill ágreiningur ríkir milli stjórnarflokkanna  Af þessum 50 breytingartillögum er því miður stærstur hluti þeirra óræddur í nefndinni. Lítil sem engin gögn liggja líka fyrir um tilurð þeirra. Við óskuðum eftir að þau yrðu rædd frekar. Því var hafnað. Stærsti útgjaldaliðurinn er um 7,9 milljarða kr. hækkun vaxtabóta. Sá sem hér stendur fagnar þeim breytingum en um leið verðum við að átelja ríkisstjórnina fyrir að skýra ekki hvernig fjármagna eigi þau útgjöld. Eins og ég kom inn á áðan eiga lífeyrissjóðir og fjármálafyrirtæki auk hugsanlega fleiri stofnana að fjármagna vaxtaniðurgreiðslurnar samkvæmt nánara fyrirkomulagi sem verður væntanlega útskýrt seinna. Það sem vakti líka mikla athygli var að ríkisstjórnin boðaði að farið yrði í vegaframkvæmdir fyrir allt að 6 milljarða kr. Við höfum lengi beðið eftir því að heyra hvernig samræðum ríkisstjórnarinnar og lífeyrissjóðanna reiddi af varðandi fjármögnun á vegaframkvæmdum, ekki bara á suðvesturhorninu heldur líka á norðanverðu landinu, hvað varðar Vaðlaheiðargöng. Fyrir nokkrum vikum fengum við þau skilaboð að hætt hefði verið við hina svokölluðu samgöngumiðstöð. Það var útskýrt á þann hátt að borgarstjórn Besta flokksins og Samfylkingarinnar legðist gegn því að samgöngumiðstöð yrði á áður boðuðum stað, austan megin við flugvöllinn, var reyndar búin að gera alls kyns athugasemdir við þessa byggingu. Það lá fyrir að meiri hlutinn er á einhvern hátt andvígur þessari byggingu. Það má segja að samgöngumiðstöð hafi verið blásin af en þó á að byggja upp á einhvern hátt vestan megin við flugvöllinn, þ.e. þar sem flugstöðin er í dag. Út af fyrir sig er jákvætt að það eigi að bæta þar aðstöðu en flugvöllurinn er einfaldlega grunnskilyrði þess að í Reykjavík sé miðstöð stjórnsýslu og líka að Landspítali – háskólasjúkrahús eigi að vera í miðborg Reykjavíkur. Fyrir um hálfum mánuði lá fyrir að slitnað hefði upp úr viðræðum við lífeyrissjóðina, ekki hefði náðst samkomulag um vexti eftir því sem ég best fæ skilið, en í kjölfarið ákvað ríkisstjórnin að stofna hlutafélag um framkvæmdirnar á grundvelli laga nr. 97/2010. Það verður að setja spurningarmerki við þá ákvörðun. Það liggur fyrir að ríkissjóður mun fjármagna þessar framkvæmdir að öllu leyti. Væntanlega er eina ástæða þess að farið er út í að stofna hlutafélag sú að gjaldfærslan fari fram innan þess félags en komi ekki fram á ríkisreikningi. Við höfum séð slæm dæmi um slíkt á Álftanesi þegar sundlaugarbyggingin var tekin út úr efnahagsreikningi sveitarfélagsins og framkvæmd til hliðar, svo þegar þessu var loksins skellt saman og hin raunverulega skuldastaða blasti við var sveitarfélagið komið á hausinn. Þetta er væntanlega gert til þess að komast fram hjá einhvers konar samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn en 2. minni hluti lýsir sig algjörlega andvígan svona hókuspókusbrellum með fjármál ríkisins. Annar minni hluti lýsir sig þó fylgjandi því að ráðist verði í þau verkefni sem boðuð hafa verið. Það er jákvætt að það eigi að ráðast í tvöföldun Suðurlandsvegar og Vesturlandsvegar, einnig að loksins eigi að hefja framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng. Í fjölmiðlum landsins hefur farið fram umræða um gjaldtöku á þessum vegum. Nú á að taka hið svokallaða kílómetragjald sem mun gera það að verkum að það verður mun dýrara en áður var talið að fara um Suðurlandsveg og Vesturlandsveg. 2. minni hluti gagnrýnir að það eigi að sækja auknar tekjur með þessari sérstöku skattlagningu. Það hefur ríkt mikil sátt og samstaða um það kerfi sem hefur verið hér á landi um að sækja fjármuni með svokölluðu olíugjaldi eða bensíngjaldi sem þýðir að allir landsmenn þurfa að greiða jafnmikið. Þeir sem aka mikið og kaupa meira bensín hafa þó hlutfallslega greitt meira. Ég tel afar ósanngjarnt, svo ekki sé dýpra tekið í árinni, að nú ráðist þetta af búsetu fólks. Harðar athugasemdir hafa komið fram frá íbúum, sérstaklega á Suðurlandi. Margir hverjir hafa kosið að búa austan við fjall og aka í vinnuna á hverjum degi og fyrir þau heimili er þetta gríðarleg útgjaldaaukning. Margir hverjir hafa lýst því yfir að verði þetta að veruleika sjái þeir sér ekki annað fært en að flytja í höfuðborgina, slíkur er skaðinn sem heimilisbókhaldið verður fyrir. Við verðum að spyrja okkur hvort þetta sé stefna sem við viljum taka upp á Íslandi. Við höfum haft það að leiðarljósi og það hefur verið samstaða um það að hvar sem maður býr á landinu eigi maður að njóta sömu lífskjara. Það hefur verið reynt að taka mið af því að við búum í stóru landi þrátt fyrir að við séum fámenn þjóð. Mér finnst þetta skref vera stórt skref aftur á bak þegar kemur að hagsmunum þeirra sem búa úti á landi annars vegar og hins vegar þeirra sem búa í Reykjavík. Loksins á að hefja framkvæmdir við Vaðlaheiðargöngin. Ég man eftir kosningaloforði Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi árið 2007 þar sem fullyrt var, og stóð á borðum sem hengdir voru á Akureyri og víðar, að hún vildi að Vaðlaheiðargöngin kæmu strax. Það eru að verða fjögur ár síðan það var. Samgönguráðherra, þá nýskipaður reyndar, dró eigin loforð til baka allsnarlega um leið og hann settist í samgönguráðherrastólinn og sagði að því miður yrði að bíða aðeins. Þetta verkefni hefur verið unnið í samvinnu allra flokka. Það hefur líka verið gott samkomulag um að taka hóflegt veggjald. Í rauninni hefði sú framkvæmd ekki orðið að veruleika nema vegna þess að menn sammæltust um það að í þessu sérstaka tilviki yrði hóflegt veggjald tekið fyrir þá sem fara í gegnum göngin. Það hefur verið rætt um 500 kr., að hámarki 600 kr. Ég held að ef gjaldtakan á að fara upp fyrir það mark sem sátt ríkir um í samfélaginu muni það gera það að verkum að göngin verði mun minna notuð og þá skulum við spyrja okkur hvað við erum að gera áður en farið verður af stað. Engu að síður verða göngin gríðarleg búbót fyrir svæðið. Þau munu tengja saman byggðir og gera fólki auðveldara að búa fyrir austan Vaðlaheiði og vinna á Eyjafjarðarsvæðinu sem og öfugt fyrir þá sem búa á Akureyri, að vinna fyrir austan fjall, svo ekki sé talað um það þegar við loksins sjáum atvinnuuppbyggingu á Bakka við Húsavík fara af stað. Þá verður aksturstíminn til Húsavíkur um 40 mínútur, sem er gríðarlega mikill munur frá því sem er núna. Mývatnssvæðið, fallegasta náttúrusvæði landsins, verður líka í hæfilegri akstursfjarlægð frá Akureyri sem ég tel að verði til mikilla bóta, svo ekki sé nú minnst á að ef hinn boðaði niðurskurður í heilbrigðismálum verður að veruleika er þetta mikið öryggistæki fyrir þá sem þurfa að sækja sjúkrahúsið á Akureyri. Víkurskarðið er lokað oft og tíðum á veturna og afar erfitt yfirferðar. Eins og ég sagði áðan hefur ríkt sátt um það að vegaframkvæmdir séu fjármagnaðar með olíu- og bensíngjaldi. Það er ágætt við þetta tilefni að gagnrýna að sá skattstofn skuli ekki renna óskiptur til samgöngubóta. Ríkissjóður sækir sér tekjur í þennan lið og notar í annað en vegaframkvæmdir. Annar minni hluti hefur lagt fram ýmsar breytingartillögur. Við viljum auka tekjurnar en um leið vernda velferðarkerfið eins og ég sagði áðan. Það fyrsta sem ég vil nefna er að við viljum að aðalskrifstofur ráðuneytanna geri sömu hagræðingarkröfur og öðrum stofnunum er skylt og rétt að gera. Þess vegna er lagt til að hagræðingarkrafan verði aukin í 9% eins og lagt var upp með við fjárlagagerðina, en það má gera ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs lækki um 144 millj. kr. og á þeim tímum sem við lifum munar gríðarlega um 144 millj. kr. Mér finnst við þetta tækifæri nauðsynlegt að benda á skýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2009. Þar gagnrýnir Ríkisendurskoðun einmitt framkvæmd ráðuneytanna á boðuðum launalækkunum. Við höfum horft á það hvernig Alþingi hefur verið veikt á undanförnum árum og framkvæmdarvaldið notið góðs af. Ríkisstjórnin virðist ekki hika við að svíkjast undan í þessum efnum meðan landsmenn allir eru látnir taka á sig skellinn. Um framkvæmd tilmæla um launalækkun segir, með leyfi forseta: „Hinn 14. ágúst 2009 gaf ríkisstjórnin út tilmæli til ráðuneyta og stofnana um lækkun launa umfram 400 þús. kr. á mánuði. Stefnt var að því að ná fram 3–10% lækkun launa með fækkun eininga og yfirvinnustunda og átti fjármálaráðuneytið í samvinnu við hlutaðeigandi ráðuneyti að hafa forgöngu um að útfæra leiðir til að ná þessu markmiði. Gerð var könnun meðal ráðuneyta og stofnana og spurt hvernig tilmælin hefðu verið framkvæmd á árunum 2009 og 2010. Könnunin náði til samtals 197 aðila. Í ljós kom að 61% af þeim aðilum sem svöruðu könnuninni hafði farið að tilmælunum á árinu 2009 en 39% höfðu ekki gert það.“ - Tæp 40% höfðu ekki farið að tilmælum um lækkun launa. - „Mismunandi var til hve margra starfsmanna breytingarnar náðu. Hjá nokkrum svarendum voru einungis lækkuð laun forstöðumanns í samræmi við úrskurð kjararáðs. Hjá mörgum þeirra svarenda sem ekki höfðu lækkað laun fengu starfsmenn ekki greitt fyrir ómælda fasta yfirvinnu. Hjá 47% svarenda stendur til að lækka laun á árinu 2010 í samræmi við tilmælin. Hjá öllum aðalskrifstofum ráðuneytanna voru heildarlaun umfram 400 þús. kr. á mánuði lækkuð.“ Svo heldur Ríkisendurskoðun áfram og gagnrýnir harðlega að fjármálaráðuneytið hafi ekki haft forgöngu um útfærslu leiða, þ.e. hvernig eigi að ná þessu markmiði tilmælanna. Ráðuneytið lét nægja að kynna möguleg úrræði til að ná markmiðinu en hafði ekki sérstakt eftirlit með því að stofnanirnar framkvæmdu tilmælin með samræmdum hætti. Síðan gagnrýnir Ríkisendurskoðun hvernig fjármálaráðuneytið og önnur ráðuneyti stóðu að því að kynna tilmæli ríkisstjórnarinnar um launalækkun og leiðbeina um framkvæmd þeirra: „Stofnunin bendir á að nauðsynlegt er að tilmæli til stjórnenda stofnana séu skýr og valdi ekki misskilningi eða misræmi í framkvæmd.“ Það verður að horfa á þetta í því ljósi að ekki fyrir svo löngu var samþykkt á Alþingi með öllum greiddum atkvæðum viðstaddra þingmanna að styrkja þyrfti Alþingi á kostnað framkvæmdarvaldsins. Haldnar voru kosningar til stjórnlagaþings og nánast hver einasti maður sem bauð sig fram kom inn á mikilvægi þess að aðgreina löggjafarvald og framkvæmdarvald og styrkja Alþingi. Þau einu sem virðast ekki hafa tekið eftir þessum skýru skilaboðum úr samfélaginu eru hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra. Fyrir tveimur dögum sendi forsætisráðherra út fréttatilkynningu þess efnis að enn ætti að fjölga aðstoðarmönnum ráðherra og styrkja ráðuneytin enn frekar. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sem flutti hér ágæta ræðu kom einmitt inn á það að stofnanirnar væru með óhóflegar kröfur í launakostnaði og rakti það ágætlega en allt þetta bendir til þess að ríkisstjórnin virðist ekki vera með fingur á púlsinum, virðist ekki vita hvað þjóðin vill og hvað þarf að gera til að auka virðingu Alþingis. Við leggjum fram fleiri tillögur, t.d. að liðurinn Ófyrirséð útgjöld verði lækkaður um 2 milljarða kr. Það er í sjálfu sér ágætt að gera ráð fyrir einhverjum ófyrirséðum kostnaði en að ætla um 4 milljarða kr. í þann kostnað er að mínu mati allt of mikið. Það hafa verið tilmæli allra sem hafa fjallað um framkvæmd fjárlaga, Ríkisendurskoðunar, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og jafnvel ríkisstjórnarinnar sjálfrar, að það verði að fara eftir fjárlögum, að ráðherrar megi ekki koma með útgjöld sem eru ekki samþykkt í fjárlagafrumvarpinu. 2 milljarðar kr. ættu að vera nóg í þeim efnum en því miður fór ríkisstjórnin langt fram úr eigin tillögum þegar við fórum í gegnum fjáraukalögin fyrir ekki svo löngu. Það hefur kannski ekki farið fram hjá neinum að við höfum verið afar óhress með nýjar tillögur í heilbrigðismálum. Það þarf ekkert að fara langt aftur í tímann til að rifja upp að hér átti að keyra í gegn án umræðu, án samráðs og án gagnrýninnar hugsunar nýja stefnu í heilbrigðismálum. Niðurskurðurinn sem var boðaður átti að bitna fyrst og fremst á fólki úti á landi. Það voru haldnir fjölmargir íbúafundir, fjölmörg mótmæli, jafnvel í Reykjavík, sem þó fóru öll mjög friðsamlega fram. Þau sýndu samstöðu og einhug íbúa um að þetta mætti ekki verða að veruleika. Ég tek sérstaklega fram að ég fagna því að dregið er allverulega úr þeim niðurskurði. Það má segja að þessi nýja stefna sé hálfpartinn söltuð en þó ekki. Allir þeir sem vinna á þessum stofnunum átta sig vel á því að ef það verður farið í þann 10% boðaða niðurskurð eins og í Þingeyjarsýslum og á Sauðárkróki á árinu 2011 og síðan haldið áfram með stefnuna eins og hún er boðuð í tillögum nefndar sem heilbrigðisráðuneytið setti á laggirnar mun niðurskurðurinn nema um 25% á næsta ári á þessum tveim stofnunum. Með öðrum orðum er verið að keyra stefnuna áfram jafnvel þótt hægt sé á henni. Ég tel þetta mjög einfalt, það sem átti að gera á einu ári á núna að gera á tveimur til þremur árum. Það mun leiða af sér gjörbyltingu að skera niður hjá stofnunum um 20% á tveimur árum. Verði það raunin er einboðið að það þarf að halda áfram. Ég veit að íbúar og starfsmenn eru þegar búnir að undirbúa sig, því miður. Einhverjir hugsa fram í tímann og velta fyrir sér hvar framtíð þeirra liggur. Það er sárt að hugsa til þess að þetta er á svæðum þar sem atvinnuleysi hefur verið mikið. Það hefur reyndar ekki mælst eins hátt og það er í raun vegna þess að fólk hefur flust af svæðinu. Við horfum upp á það núna á landinu öllu, atvinnuleysið mælist minna en reiknað var með, jafnvel þótt allar hagvaxtartölur séu verri en áður, það hægist á einkaneyslunni, á samneyslunni, á hjólum atvinnulífsins, einfaldlega vegna þess að um 10 manns flytja úr landi hér daglega. Tillögur okkar ganga í þá áttina að farið verði í flatan niðurskurð hvað varðar þær heilbrigðisstofnanir sem eru úti á landi. Við boðum flatan niðurskurð og segjum að áður en farið er í breytingarnar á kerfinu sé algjörlega nauðsynlegt að ræða þær málefnalega og hlutlaust. Ef menn telja svo næsta haust eftir mikla umræðu að það þurfi að hagræða er mun auðveldara að ná því í gegn, þ.e. ef menn vilja. Við viljum þess vegna að hinn flati niðurskurður hvað varðar heilbrigðisstofnanir úti á landi verði 4,7%, þá undanskil ég reyndar Heilbrigðisstofnun Patreksfjarðar og Heilbrigðisstofnun Vestfjarða vegna þess að hagræðingarkrafa þeirra er minni en við leggjum til. Það lá fyrir áður en fjárlagafrumvarpið var kynnt í haust að heilbrigðisstofnanirnar úti á landi væru reiðubúnar að taka á sig u.þ.b. 5% niðurskurð. Menn voru í startholunum með þær breytingar. Eins og ég sagði áðan leggjum við minni kröfur á Heilbrigðisstofnun Patreksfjarðar og Vestfjarða, það er of harkalegt að ganga svona nálægt þeim, auk þess sem við tökum undir hagræðingarkröfur meiri hlutans hvað varðar Landspítalann og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þessar tillögur okkar kosta um 620 millj. kr. lauslega áætlað. Ríkisstjórn sem getur aukið ríkisútgjöldin um 9 milljarða kr. á milli 2. og 3. umr. ætti ekki að verða skotaskuld úr því að snara út þessum fjármunum. Við leggjum til að sóttir verði um 40 milljarðar kr. í skattlagningu á séreignarsparnaði. Við tökum þar með undir tillögur sjálfstæðismanna sem hafa lagt fram lagafrumvörp í þá veru, ef ég man það rétt, en þeir vilja skattleggja pottinn að fullu og sækja þannig um 80 milljarða kr. 40 milljarðar kr. mundu renna til sveitarfélaga. Við viljum ganga hægar á þennan pott. Við viljum skattleggja helminginn af honum nú fyrir fram, helminginn eftir á og sækja þar með um 40 milljarða kr., 20 milljarðar kr. mundu þá renna til sveitarfélaga sem yrði gríðarleg búbót fyrir þann hluta af stjórnsýslunni. Við leggjum samt til að stærstur hluti þess fjármagns verði nýttur sem hluti af gjaldeyrisvaraforða til að sporna við frekari lántökum ríkissjóðs. Við horfum upp á það að stærsti hallinn er til kominn vegna hárra vaxtagreiðslna sem munu væntanlega hækka töluvert verði Icesave-frumvarpið samþykkt eftir áramót, en áætlað er að við munum borga um 73 milljarða kr. í vaxtagreiðslur. Það er gríðarlega há tala og það er vert að minnast á að við framsóknarmenn höfum lagt land undir fót og barist harðlega gegn því að ríkissjóður samþykki að taka öll þau lán sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vildi leggja á landsmenn. Við sögðum þá að ef það yrði að veruleika mundi það þýða enn meiri niðurskurð í heilbrigðis- og menntamálum en við horfum þó fram á í dag. Við bentum á að það mundi rústa hið norræna velferðarkerfi sem við Íslendingar getum svo vel státað af á Íslandi. Eitthvað hefur mótþrói okkar virkað vegna þess að minni lán hafa verið tekin frá samstarfsþjóðum okkar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, auk þess sem stórum hluta hefur verið breytt í lánalínur sem þýðir að við erum ekki að borga vexti af lánum sem hafa ekki verið tekin. Eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar leggjum við til að fallið verði frá hugmyndum um að bótaflokkar almannatryggingakerfisins verði ekki uppfærðir í samræmi við verðlag. Við leggjum líka til að hætt verði við skerðingu barnabóta og leggjum til að aukið verði frekar í. Við fögnum því að það eigi að leggja umtalsverða fjármuni í vaxtabæturnar en við verðum að horfast í augu við að ungt barnafólk er sá hópur fólks sem hefur orðið hvað verst úti í hruninu. Það er einmitt fólkið sem neyddist, hvort sem því líkaði betur eða verr, til að kaupa sér þak yfir höfuðið á vondum tíma. Það er ekki hægt að kalla ákvarðanir þess óráðsíu, eins og stundum hefur heyrst hér. Lánin hafa stökkbreyst og vandi þessa fólks er mikill. Við getum horft til Færeyinga, og jafnvel Finna en kreppan sem þeir gengu í gegnum bitnaði hvað mest á ungu barnafólki. Ég hef ítrekað sagt úr ræðustól að það er nokkuð sem við megum ekki láta gerast hér. Við megum ekki standa uppi þegar kreppunni er lokið og segja þá að það hefði átt að gera betur við þennan hóp einstaklinga. Ég tel að það sé hægt að gera mun betur en hefur verið gert og þess vegna leggjum við til að barnabætur verði auknar. Það var gert samkomulag við ASÍ og fleiri, í rauninni hafa tvær síðustu ríkisstjórnir tekið þátt í því samkomulagi að hækka persónuafslátt í samræmi við verðlag og um leið hækka persónuafslátt um 3 þús. kr. Þetta var svikið í fyrra af hálfu ríkisstjórnarinnar en um leið sagt að hún mundi standa við hækkun næsta árs. Það hefur svo verið svikið aftur núna. Þetta er ekkert annað en skattheimta á þá sem minnst mega sín í samfélaginu. Jafnvel þó að ríkisstjórnin leggi út einhverja tugi milljóna núna til þessara hópa er hún engu að síður að skattleggja þá með þessum svikum um 8 milljarða kr. Það má nú ekki bæta ofan á skattheimtuna vegna þess að þetta þýðir að ríkisstjórnin ætlar sér að sækja u.þ.b. 20 milljarða kr. í vasa einstaklinga og fyrirtækja. Við leggjum til að staðið verði við þessi loforð. Þau eru lögbundin, komin í lög og við segjum að það megi ekki fresta gildistöku þeirra ákvæða lengur. Eins og ég hef sagt hér áður fagna ég því að farið verði í stórar samgöngubætur en ég hef gagnrýnt á móti að það eigi í rauninni alveg að gera það á kostnað hinna smærri samgönguverkefna. Þess vegna leggjum við til að útgjöld í þann málaflokk verði aukin um 1,5 milljarða kr. Við gerum ráð fyrir því að um 500 millj. kr. verði settar í almennt viðhald á vegum. Það liggur fyrir núna að það verður t.d. að breikka veginn milli Akureyrar og Reykjavíkur. Það er sá vegur sem þarf að þola hvað mesta þungaflutninga á landinu. Hvað mest umferð fer um þennan veg og 500 millj. kr. mundu hjálpa þar verulega til. Þá leggjum við til að settar verði um 1.000 millj. kr. í að fækka einbreiðum brúm. Þetta mundi líka gera það að verkum að verktakar úti um allt land sem eru núna við það að leggja upp laupana, margir hverjir, mundu fá aukin verkefni. Það mundi líka stórbæta samgönguöryggi, ekki síst á Austurlandi þar sem enn eru því miður fjölmargar einbreiðar brýr. Þeim verður einfaldlega að fækka. Síðan leggjum við til að fjármagn til lögreglunnar verði aukið víðs vegar um landið. Við erum þá að tala um almenna löggæslu. Það er svo komið að fólk getur ekki treyst því að lögreglan geti mætt á vettvang á skikkanlegum tíma ef eitthvað gerist. Lögreglan úti á landi þarf oft og tíðum að keyra langar og miklar vegalengdir. Samt er búið að skera niður aksturspeninga þannig að hún hefur ekki sömu heimildir og hún hefur haft til þess að keyra á milli staða og þá held ég að það blasi við að það verði að tryggja mönnun á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum horft á það í gegnum tíðina að kreppur fjölgi brotum. Við viljum auka almenna löggæslu þannig að hinn almenni lögregluþjónn verði sýnilegri en hann hefur verið hingað til. Við leggjum til að þessar 500 millj. kr. skiptist jafnt á milli viðkomandi stofnana. Síðan leggjum við til að setja um 1,7 milljarða kr. í að hækka framfærslugrunn námsmanna. Það er ótrúlegt að hugsa til þess að ungir námsmenn þurfi að búa við það í námi sínu að hafa einungis um 120 þús. kr. til að lifa af en atvinnuleysisbætur eru um 30 þús. kr. hærri. Samt gerum við ráð fyrir að nemar greiði til baka þessar fjárhæðir. Við teljum því mjög mikilvægt að hækka framfærslugrunninn upp í 150 þús. kr. Þá er hér tillaga um að fjárframlag til Hagsmunasamtaka heimilanna verði hækkað um 7,5 millj. kr. Hagsmunasamtökin hafa að undanförnu sannað tilverurétt sinn. Þau hafa verið gríðarlega mikilvæg í baráttunni fyrir heimilin. Það lá fyrir þegar kreppan skall á að þessi stóri hópur átti sér enga hagsmunagæsluaðila. Nú er svo komið að nefndir Alþingis senda varla frá sér lagafrumvörp án þess að fulltrúar þessara samtaka séu kallaðir til. Þeir eru beðnir um að skila áliti á öllum mögulegum lagafrumvörpum og þingsályktunartillögum. Þeir hafa líka verið boðaðir í samráðshópa sem ríkisstjórnin hefur sett á laggirnar. Besta dæmið er hópur sem átti að fara yfir fjármál heimilanna sem ríkisstjórnin setti á laggirnar. Hann skilaði skýrslu í byrjun desember og fulltrúar Hagsmunasamtakanna voru einu launalausu aðilarnir sem sátu þá fundi. Jafnvel þó að ég viti að hinir fjölmörgu aðilar sem þar starfa geri það af hugsjón held ég að það sé ekki hægt að ætlast til þess að þeir gangi verulega á fjármuni sína vegna þess að nógur er nú tíminn sem þeir eyða í þessa hluti. Við erum ekki að tala um háar fjárhæðir í þessu sambandi. Ég hef talað fyrir daufum eyrum hjá meiri hluta fjárlaganefndar. Í rauninni finnst mér ótrúlegt miðað við hvað fjárlaganefnd hefur verið að styrkja upp á síðkastið að þessi aukafjárveiting skuli ekki hafa verið samþykkt. Ég geri mér hins vegar enn þá vonir um að þegar þessi tillaga kemur til atkvæða verði meiri hluti fyrir henni á Alþingi. Ég held einfaldlega að þessi samtök séu komin til að vera og að þau verði hér um langa framtíð. Ég hef þá lokið við að fara yfir þær breytingartillögur sem við lögðum fram. Verði þær að veruleika er hægt að gæta að velferðarkerfinu, við getum þá líka komið til móts við þá sem minnst mega sín í samfélaginu. Það er samt eitt sem við verðum að horfast í augu við, ríkisstjórninni hefur mistekist ætlunarverk sitt nánast hvernig sem á það er litið.  Hæstv. fjármálaráðherra hefur neitað að horfast í augu við staðreyndir, hann vísar í samstarfsyfirlýsingu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá árinu 2008, samstarfsyfirlýsingu sem ríkisstjórnin á þeim tíma gerði. Þetta er svipað og ef knattspyrnulið setur sér það markmið að tapa ekki meira en 40:0, en fagnar svo gríðarlega þegar það tapar ekki nema 35:1, ég ætla að gefa liðinu eitt mark. Á morgun verður atkvæðagreiðsla. Ég vil af þessu tilefni þakka fyrir samstarfið í fjárlaganefnd sem hefur á margan hátt verið mjög ánægjulegt. Við höfum náð samkomulagi um fjölmarga jákvæða liði. Fjárlaganefnd hefur m.a.s. sammælst um framlag til að bólusetja ungar stúlkur við leghálskrabba, það náðist góð samstaða um það. Við höfum einnig sammælst um að fornleifarannsóknir geti haldið áfram víðs vegar um landið og fjölmörg smærri verkefni sem barist hefur verið í að verði styrkt meira en boðaður niðurskurður gaf til kynna. Við atkvæðagreiðsluna á morgun mun ég svo fara ítarlega yfir tillögur okkar framsóknarmanna þegar þær koma til atkvæða. Ég vonast til þess að meiri hlutinn styðji a.m.k. einhverjar þeirra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er eitt sem ég vil spyrja hann sérstaklega um, þ.e. það sem kemur fram í nefndaráliti hv. þingmanns um að hann fagni sérstaklega þeirri framkvæmd sem mun eiga sér stað með gerð Vaðlaheiðarganga. Síðan kemur líka fram í nefndarálitinu gagnrýni á stofnun hlutafélaga. Nú vitum við, virðulegi forseti, að það er verið að vinna eftir svokallaðri samstarfsáætlun við AGS og ef menn ætla að fara í þessar vegaframkvæmdir verður að gera það með þeim hætti að stofna hlutafélög og taka þau fyrir utan ríkisreikning. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þingmanni um að við þurfum náttúrlega að fara að hugsa okkar ráð, hvað við erum komin með mikið fyrir utan efnahagsreikning ríkisins sem eru um 140 milljarðar eða eitthvað svoleiðis. Ég tek undir þær áhyggjur. Mig langar að spyrja hv. þingmann þeirrar spurningar: Verði ekki hægt að fara í þessa framkvæmd öðruvísi en að stofna hlutafélög og taka þau út fyrir ríkisreikning, mundi hann styðja þessa framkvæmd eigi að síður? Í öðru lagi: Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að talað væri um hóflegt veggjald, 500–600 kr. Nú kom það fram þegar sveitarstjórnarmanna voru að kynna drög að stofnun félags um Vaðlaheiðargöng að menn voru að tala um 700–800 kr. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hv. þingmaður það of mikið að greiða 700–800 kr. eins og sveitarstjórnarmenn hafa sagt? Svo vil ég víkja örlítið að breytingartillögum hv. þingmanns sem ég get að sumu leyti tekið undir, nokkrar. En ég er algjörlega mótfallinn einni þeirra, algjörlega, og það hef ég sagt hv. þingmanni áður. Hún er sú að lækka liðinn ófyrirséð útgjöld um 2 milljarða. Í ljósi þess vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki miklu minni líkur á því að fjárlög standist ef við höfum þennan lið ekki eins og hann er í dag, sérstaklega í ljósi allrar annarrar óvissu við fjárlagagerðina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir spurningarnar. Ég skal reyna að svara þeim eftir bestu getu. Í fyrsta lagi hvort ég styðji framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng, þá segi ég já heils hugar. Það er staðreynd að lagt var af stað í þessa framkvæmd, sem að mínu mati er ekki sjálfsagður hlutur að hafi átt að gera nema vegna þess að menn sammæltust um að hluti hennar yrði í einkaframkvæmd og að tekið yrði hóflegt gjald. Það liggur líka fyrir að samfélagið í heild sinni styður þessa tilhögun hvað varðar Vaðlaheiðargöngin. Hv. þingmaður nefndi hér 700–800 kr. Ég nefndi 500–600 kr. Ég held að 500–600 kr. sé hæfilegt gjald í göngin og að 700–800 sé með allra hæsta móti. Ég ítreka það að ég vara við því að gjaldtakan verði of mikil vegna þess að ef hún fer hærra en þetta leiðir það einfaldlega til þess að menn aka Víkurskarðið a.m.k. að sumri til þegar það er fært. Varðandi veggjöld almennt er ég bara mótfallinn þeim. Hv. þingmaður spurði mig út í hlutafélög og nefndi að það væri í rauninni nauðsynlegt út af samstarfinu við AGS að fara þá leið. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum leggur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn blessun sína yfir það að við förum í framkvæmdir sem hafa sannarlega í för með sér aukinn kostnað fyrir ríkissjóð svo framarlega sem þess sér ekki stað í efnahagsreikningi ríkisins? Í mínum huga er þessi stofnun að segja okkur að gera hluti til að 

Virðulegi forseti. Svo ég taki af öll tvímæli um það þá er ég ekki að mæla því bót að menn fari eftir þessum leiðbeiningum. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns og hann benti réttilega á erum við að fara eftir þessum leikreglum og erum í raun og veru að blöffa okkur sjálf með því, því að auðvitað munum við síðan bera ábyrgð á öllum lánunum og þurfa að greiða fyrir framkvæmdirnar. Það hefur stundum verið sagt að þetta sé svokölluð Álftanesleið sem við erum í raun og veru að fara sjálf hjá ríkissjóði. Ég nefndi áðan í andsvari að við værum komin með eina 140 milljarða fyrir utan ríkisreikning þannig að menn eru svona að setja höndina a.m.k. fyrir annað augað. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um aðra breytingartillögu. Hún felst í því að skattleggja helming af inngreiðslu séreignarlífeyrissparnaðar. Mig langar að fá útskýringar á því hjá hv. þingmanni af því að við höfum fjallað töluvert um þetta mál, þingflokkur sjálfstæðismanna, eins og þingmanni er kunnugt um. Hver er ástæðan fyrir því að menn vilja taka einungis helminginn af þessu? Og til viðbótar, það kemur ekki fram hvort skattleggja eigi inngreiðslurnar sem verða áfram en eftir því sem við höfum skoðað þetta mál betur verðum við æ sannfærðari um að mjög mikilvægt sé að taka allan stabbann, þ.e. allan séreignarlífeyrissparnaðinn og skattleggja hann í eitt skipti fyrir öll og skattleggja síðan inngreiðslurnar í sjóðina til að skapa ekki flókið ástand í kerfinu sem slíku. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hver sé ástæðan fyrir því að hann vill ekki ganga svo langt að taka af öllum sparnaðinum. Eins og komið hefur fram á að sjálfsögðu að nota þessa peninga til að greiða niður vaxtagjöld og reyna að draga úr vaxtaútgjöldum ríkissjóðs sem yrðu þá enn frekari, en þetta hefur engin áhrif innbyrðis á milli launagreiðanda og eiganda séreignarsparnaðarins hvort heldur allur skatturinn er tekinn af strax eða ekki.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður kom inn á að við viljum skattleggja hluta af stabbanum. Það er líka rétt að það er flóknara en að skattleggja hann í heild sinni. Það er í sjálfu sér einföld aðgerð og þá mundu koma um 80 milljarðar til ríkissjóðs, 40 milljarðar til sveitarsjóða. Við höfum ekki alveg sömu stefnu. Við erum t.d. ekki á því að það hafi ekki átt við í fjárlögunum í fyrra og líka núna að sækja engar tekjur í skattstofna. Okkur hefur greint þar á. Við höfum sagt að við þær aðstæður sem við höfum verið í hefði átt að skattleggja að einhverju leyti til að auka tekjurnar. En við höfum þó sagt að það hafi verið gert langt, langt umfram það sem við hefðum viljað gera. Við erum líka með tillögur um að það verði t.d. ekki staðið við það að fresta ákvæðum um að persónuafsláttur fylgi verðlagi sem og að hann verði hækkaður um 3.000 kr. Ég hafði einfaldlega hugsað mér þetta þannig að helmingurinn af greiðslunum eða þeim fjárhæðum sem einstaklingar eiga í sjóðunum yrði skattlagður núna og hinn helmingurinn við úttekt. Það liggur líka fyrir að ef við skattleggjum þetta núna fyrir fram munu útgreiðslurnar úr séreignarsjóðunum lækka við úttekt. Við erum kannski að mæta því á einhvern hátt þannig að við höfum farið bil beggja. Stundum er erfiðara að vera miðjumaður en 

Frú forseti. Við ræðum framhaldsnefndarálit Hreyfingarinnar eftir 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Að okkar mati var þetta fjárlagafrumvarp afgreitt með allt of miklu hraði og allt of lítilli yfirlegu eins og því miður svo margt annað í þinginu. Mér finnst rétt að leggja áherslu á að þingið reyni að bæta verklag sitt við vinnslu mála, ekki síst svona mikilvægra mála. Þriðji minni hluti hefur farið vandlega yfir þær breytingar sem gerðar eru af hálfu meiri hlutans og lýsir enn og aftur furðu sinni á vinnubrögðum og ákvarðanatökum hans. Þrátt fyrir gagnrýni hefur tekju- og útgjaldaáætlun fjárlagafrumvarpsins og þær þjóðhagsforsendur sem liggja henni til grundvallar ekki verið endurskoðaðar og byggjast enn á óraunhæfum hagvexti. Það er ekki líklegt að fyrirhugaðar skattahækkanir skili sér í auknum tekjum til ríkissjóðs. Það er hætt við að þessar skattahækkanir muni einfaldlega leiða til enn frekari samdráttar en þegar hefur orðið þar sem þær þýða að ráðstöfunartekjur heimilanna munu skerðast. Í þessu samhengi er vert að benda á að ef hugmyndin er að auka eftirspurn og einkaneyslu, eins og gert er ráð fyrir í þjóðhagsspánni, þ.e. að hagvöxturinn muni koma úr henni, er myndarleg niðurfærsla á verðtryggðum höfuðstól íbúðalána heimilanna miklu líklegri til að leiða til þeirrar auknu eftirspurnar sem ætlunin er að ná fram í frumvarpinu og hefði jafnframt mjög góð sálræn áhrif á heimilin þar sem bjartsýni þeirra á framtíðina mundi aukast öfugt við það sem aukin skattheimta gerir. Í svari efnahags- og viðskiptaráðherra 9. desember sl. á þskj. 465 við fyrirspurn Margrétar Tryggvadóttur, þingmanns Hreyfingarinnar, segir orðrétt um áhrif skattahækkana á vísitölu neysluverðs, með leyfi forseta: „Áhrif skattahækkana á vísitölu neysluverðs eru um 1,26% frá febrúar 2009 til október 2010 samkvæmt mælingum Hagstofu Íslands. Það þýðir að verðtryggð lán íslenskra heimila hækkuðu sem því nemur. Samkvæmt skýrslu sérfræðingahóps um skuldavanda heimilanna voru verðtryggð fasteignalán heimilanna um 1.236 milljarðar kr. 1. október 2010 og því nemur hækkunin um 15,6 milljörðum kr. á tímabilinu.“ - Þetta er vegna skattahækkana ríkisstjórnarinnar. Hér er eingöngu verið að tala um fasteignalán heimilanna, ekki önnur lán sem eru þriðjungur af þessum 1.200 milljörðum kr. til viðbótar. - „Almenn vörugjöld eru ekki meðtalin þar sem Hagstofan greinir áhrif þeirra ekki með beinum hætti í vísitölunni.“ Í sama svari kemur einnig fram að skattahækkanir á fyrirtæki hafi hækkað verðtryggð lán fyrirtækja um 2,6 milljarða kr. Það eru fleiri dæmi um alvarlegar rökvillur í lagasetningu, svo sem fyrirliggjandi frumvarp fjármálaráðherra um breytingar á vörugjöldum bifreiða. Þær breytingar eru fyrirhugaðar á vörugjöldum og verða með tengingu við kolefnislosun þeirra og eru að okkar mati algjörlega óraunhæfar og órökréttar þar sem í frumvarpinu er gert ráð fyrir 29 undanþáguflokkum. Í undanþáguflokkunum eru allir þeir sem keyra mest og menga mest. Þar má nefna vöruflutningabíla, dráttarbíla, leigubíla, rútur og bílaleigubíla sem ásamt öðrum undanþágum gerir það að verkum að nánast allt atvinnulífið er undanþegið, skattstofninn þrengist og skatturinn lendir nánast alfarið á fjölskyldum og einstaklingum sem þurfa að keyra í vinnuna og út í búð. Hér er fjármálaráðherra búinn að gefast algjörlega upp fyrir sérhagsmunahópum og almenningur borgar brúsann. Það eru einfaldlega engin haldbær rök fyrir því að flutningabílar sem menga gríðarlega eða erlendir ferðamenn á bílaleigubílum, svo fá dæmi séu tekin, séu undanskildir kolefnisskatti. Hér er því ekki um stefnubreytingu í skattheimtu að ræða eins og ráðherrann vill telja fólki trú um nema að því leyti að það er verið að færa skattstofninn í meira mæli yfir á almenning og láta undan þrýstingi frá sérhagsmunahópum undir yfirskini umhverfisstefnu. Þetta er ekki fyrsta frumvarpið af þessu tagi sem kemur frá formanni Vinstri grænna. Auknir skattar á heimilin eru erfið viðbót við þær hremmingar sem þegar hafa dunið á þeim og að sama skapi er tryggingagjaldið á fyrirtækjunum í raun gjald fyrir að hafa fólk í vinnu sem getur takmarkað frekar vilja og möguleika til mannaráðninga. 3. minni hluti telur því brýnt að leita annarra leiða til að rétta við hag ríkissjóðs en þeirra sem fyrirhugaðar eru í fyrirliggjandi frumvarpi og leggur 3. minni hluti til að í stað þeirra skattahækkana og niðurskurðar útgjalda í heilbrigðis-, velferðar- og menntamálum sem gert er ráð fyrir skuli leitast við að afla ríkissjóði tekna sem hér segir: Í fyrsta lagi að tekið verði upp auðlindagjald af raforkusölu til stóriðju í stað sérstaks skatts af allri seldri raforku. Gjald þetta verði 1 kr. á kílóvattstund af seldri raforku. Miðað við tölur Orkustofnunar um raforkusölu til stóriðju gæti þetta gjald skilað tekjum upp á 12,4 milljarða kr. á ári. Þar sem raforkusala til járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga er nánast meitluð í stein þarf að leitast við að útfæra auðlindagjaldið til járnblendiverksmiðjunnar sem hlutfall af útflutningsverðmæti verksmiðjunnar þannig að það nemi samsvarandi upphæð. Lagt er til að dregið verði úr fyrirhuguðum niðurskurði í útgjöldum til heilbrigðis-, velferðar- og menntamála til samræmis við þetta. Í öðru lagi er lagt til að tekið verði upp auðlindagjald á úthlutaðar aflaheimildir til fiskveiða. Gjald þetta verði að meðaltali 50 kr. á úthlutað kíló. Miðað við úthlutaðar aflaheimildir ársins 2009/2010 gæti gjaldið skilað tekjum upp á u.þ.b. 18,3 milljarða kr. á ári. Lagt er til á móti að fyrirhugaður niðurskurður í útgjöldum til heilbrigðis-, velferðar- og menntamála verði minnkaður til samræmis við þetta og að það sem út af stendur verði notað til lækkunar tryggingagjalds. Slík skattheimta sem að framan greinir er hlutlaus fyrir heimilin og leggst á þær greinar atvinnulífsins sem standa best allra í dag vegna lækkunar á gengi krónunnar. Hér er einnig um að ræða réttláta skattlagningu í þeim skilningi að þessar atvinnugreinar nota auðlindir landsins án endurgjalds, auðlindir sem eru sameign allrar þjóðarinnar. Auk þess er miklu auðveldara að innheimta auðlindagjald með þessum hætti en með einhverjum hugmyndum um tekjuskatt eða veiðileyfagjald sem hlutfall af hagnaði. Hvað varðar útgjaldahlið frumvarpsins er augljóst að alvarlegir meinbugir eru á starfsemi Alþingis þegar kemur að útgjaldahlið fjárlaga. Nefndarmenn eru vikum saman með viðtöl við fólk frá alls konar félögum og stofnunum og við einstaklinga sem koma á fund nefndarinnar til að biðja um peninga. Þetta hef ég oft gagnrýnt og margir nefndarmenn eru kannski ekki fyllilega sáttir við fyrirkomulagið heldur, en þeim gengur illa að breyta út af vananum og virðist þetta vera áfram eðlileg framvinda mála. Það mátti oft heyra á máli nefndarmanna að menn yrðu að snúa bökum saman fyrir sitt kjördæmi. Við gerð síðustu fjárlaga, í fyrra, þegar gestir komu á fund nefndarinnar og sögðust vera spákonur, skrímslasérfræðingar og mývetnskir jólasveinaáhugamenn gerði 3. minni hluti sér ekki grein fyrir því að alvara fylgdi máli heldur reiknaði með að hér væri enn eitt dæmið um hina alræmdu íslensku ofurkurteisi að ræða og að hefð væri fyrir því að hlusta á alla. Fulltrúar meiri hlutans ákváðu hins vegar að taka þetta fólk alvarlega, afhenda því milljónir af skattfé landsmanna og deila því sem jafnast hver í sitt kjördæmi. Þetta fyrirkomulag með samsvarandi afgreiðslu hefur haldið áfram við fjárlagagerðina í ár og nú eru gæluverkefnin til kjördæmanna sem nefndarmenn sjálfir úthluta a.m.k. 120 ef ekki fleiri og upphæðirnar skipta hundruðum milljóna. Meira að segja vernd íslenskra fornleifa er orðin háð geðþóttaákvörðunum fjárlaganefndar sem telur sig hafa sérfræðiþekkingu á því hvernig á að forgangsraða verkefnum á sviði fornleifaverndar. Þetta er furðulegt þegar haft er í huga að enginn nefndarmanna er menntaður á sviði fornleifafræði og greinilegt af umræðum í nefndinni að aðferðafræði fornleifafræðinnar er nefndarmönnum framandi hugsun. Á meðan ómetanlegar fornleifar skolast burtu af ágangi sjávar, rennandi vatns eða veðrunar sökum fjárskorts fá sérstök verkefni á áhugasviði og áhugasvæði nefndarmanna meiri hlutans sérstaka úthlutun. Það er með þetta eins og fjölmarga aðra útgjaldaliði í tillögum meiri hlutans að hér er ekki endilega farið skynsamlega með almannafé. Tillögur fjárlaganefndar um framlög til húsafriðunar eru enn eitt dæmið þar sem í stað þess að láta faglega nefnd sem þegar er til á vegum ríkisins, húsafriðunarnefnd, sjá um að forgangsraða því brýna verkefni sem friðun og endurbygging gamalla húsa er kjósa fjárlaganefndarmenn að veita fé í fjölmörg gæluverkefni í eigin kjördæmum, alls 26, undir formerkjum húsafriðunar. Meiri hlutinn mokar hreinlega fjármunum í hvers kyns gæluverkefni heima í héraði í stað þess að láta fagstofnanir og fagaðila um úthlutanir og tilheyrandi eftirlit. Þetta er gert á einhverri mestu ögurstundu íslenskra ríkisfjármála þegar á sama tíma er verið að skera niður fé til heilbrigðis-, velferðar- og menntamála. Úthlutun hundruða milljóna króna til stjórnmálaflokka er enn eitt dæmið um hvernig sitjandi þingmenn reyna að tryggja sér áframhaldandi völd en í fjárlögum næsta árs úthlutar fjórflokkurinn sjálfum sér án umræðu um 304 millj. kr. Það er mat 3. minni hluta að flestöllum svokölluðum safnliðum beri að fresta. Flestir rúmast nú þegar innan starfssviða ýmissa sjóða og hinum ætti tafarlaust að koma fyrir annaðhvort innan ráðuneytanna eða nýrra sjóða, t.d. svæðisbundinna, sem gætu lagt faglegt mat á umsóknirnar og fylgt því eftir að fjármununum væri varið í þau verkefni sem ætlast er til. Þriðji minni hluti vekur athygli á nýju atriði sem kom inn í fjárlögin núna milli 2. og 3. umr. en það er að á grundvelli laga nr. 97/2010 verða stofnuð tvö hlutafélög um fyrirhugaðar vegaframkvæmdir. Annað þeirra mun reka Suðurlandsveg og Vesturlandsveg og verða alfarið í eigu ríkissjóðs. Hitt mun reka Vaðlaheiðargöng og vera að hálfu í eigu ríkissjóðs og að hálfu í eigu heimamanna. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður taki lán á markaði og endurláni hlutafélögunum til að þau geti fjármagnað vegaframkvæmdirnar. Er hér um mikla breytingu að ræða frá því sem upphaflega var gert ráð fyrir því að nú er framkvæmdin komin í hendur ríkisins en átti áður að vera utan þeirra. 3. minni hluti telur að svo miklar breytingar hafi orðið á málinu öllu að ekki séu forsendur til að samþykkja það án þess að vinna það betur innan þingsins. Viðskiptaáætlanir verkefnisins hafa ekki verið lagðar fram í fjárlaganefnd, væntanlegur fjármögnunarkostnaður hefur ekki verið kynntur fyrir fjárlaganefnd, umferðarspár hafa hvorki verið kynntar fyrir fjárlaganefnd né annað sem skiptir máli við mat á framkvæmdinni. 3. minni hluti telur ámælisvert að reynt sé að keyra jafnstórt mál og hér um ræðir í gegnum fjárlaganefnd á tveimur stuttum kynningarfundum en gert er ráð fyrir að framkvæmdir þessar kosti a.m.k. 40 milljarða kr. Fjárlaganefnd hefur, að mati 3. minni hluta, ekki haft möguleika á að kynna sér málið nægilega vel til að geta afgreitt það núna. Með því að afgreiða það nú er ekki brugðist nægilega við gagnrýni sem Alþingi hefur sætt vegna vinnubragða sem mættu sannarlega vera faglegri. Þriðji minni hluti gagnrýnir einnig þá óvissu sem enn ríkir um fjárhagsáætlanir Íbúðalánasjóðs en í fjáraukalögum fyrir árið 2010 var ríkissjóði heimilað að veita sjóðnum allt að 33 milljarða kr. framlag til að styrkja eiginfjárstöðu hans og gera honum kleift að mæta afskrift útlána. Ekki hefur enn verið útfært með hvaða hætti fjárstuðningi ríkissjóðs við sjóðinn verður háttað. Málefni Íbúðalánasjóðs eru enn í skoðun og fyrirhuguð er rannsókn á starfsemi hans og því liggur ekki fyrir hvort þörf er á og hvernig þurfi þá að breyta fjárhagsáætlunum sjóðsins frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Því er ljóst að komi til þess að grípa þurfi til frekari aðgerða í málefnum Íbúðalánasjóðs eða breyta lánsfjáráætlunum hans kann að þurfa að leita eftir heimildum til þess í fjáraukalögum fyrir árið 2011. Þriðji minni hluti gagnrýnir þessa óvissu og telur að nægilegur tími hafi ekki gefist til að skýra þessi mál. Þriðji minni hluti lýsir að lokum undrun sinni á þeim vinnubrögðum sem viðgengist hafa við gerð fjárlaga, hvort sem um er að ræða efnahags- og skattanefnd eða fjárlaganefnd. Viðamiklar breytingar á viðkvæmum tímum eru mjög varasamar og ber ekki að afgreiða með þeim hætti sem gert er í þessum fjárlögum. Sú tilraun sem verið er að gera með að endurskipuleggja heilbrigðiskerfi landsins í gegnum fjárlögin en ekki á faglegum forsendum er beinlínis forkastanleg. Einnig er kollvarpað öllum venjum og hefðum í vegagerð á landinu og almenningur margskattlagður í þágu sömu framkvæmda með því að taka upp vegatolla. Hér er einfaldlega komin í gang, ekki tvísköttun heldur þrísköttun sem er sennilega einsdæmi. Við innflutning í landið eru bílar skattlagðir til vegagerðar, olía og bensín er skattlagt við dælingu á tankana til vegagerðar fyrir almenning í landinu og nú á að skattleggja almenning í þriðja sinn fyrir það að keyra á vegunum sem hann er tvisvar sinnum búinn að borga fyrir. Þetta eru ótrúlegar aðferðir og 3. minni hluti mótmælir svona skattpíningu. Ekki hafa heldur verið gefnar fullnægjandi skýringar á ríkisábyrgðum þeim sem fjármálaráðuneytið hefur gefið Arion banka og Íslandsbanka og hvergi er getið um í ríkisreikningi, ábyrgðum sem geta numið yfir 140 milljörðum kr. ef þær falla á ríkissjóð. Fyrirkomulag þessara ábyrgða og ferli þeirra í gegnum kerfið virðist mjög svipað því og nefnt var ástarbréfakerfið fyrir hrun þar sem Seðlabanki Íslands sat í lokin uppi með risavaxna skuld sem var svo velt yfir á almenning í landinu. Hér eru fetuð sömu spor inn í algjöra óvissu með hundruð milljarða króna án þess að menn viti um niðurstöðuna. Þetta er stórhættulegt og mun hugsanlega gera það að verkum að þetta lendi á ríkissjóði og almenningi í landinu og virðist sem menn hafi einfaldlega ekkert lært af reynslunni sem hrunið bauð upp á. Svo virðist sem enn sé verið að flytja skuldir bankakerfisins yfir á almenning í gegnum Seðlabankann og fyrirhugaðan Icesave-samning á sama tíma og þúsundir heimila eru við það að leysast upp og verða gjaldþrota. Stefnumótun ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum eins og hún birtist í fjárlögum ársins 2011 er í molum og hér sannast hið fornkveðna að aldrei hafi þjóð sem lotið hefur tilskipunum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í efnahagsmálum komið undan því öðruvísi en með gríðarlegu tjóni fyrir þorra almennings. Það merkilega er að á Íslandi jafnt og í öðrum löndum hefur heldur aldrei skort stjórnmálamenn til að fylgja stefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins Þótt erfitt geti verið að bæta úr því sem komið er mundu tillögur 3. minni hluta um nýja skattstofna gefa öllum hlutaðeigendum nægilegt svigrúm til að undirbúa betur breytingar og hagræðingu í rekstri ríkisins og hafa mun jákvæðari áhrif á almenning og fyrirtæki í landinu en þær fjárlagatillögur sem nú eru fyrirhugaðar. Af nógu er að taka í einstökum málum sem má gagnrýna í fjárlagafrumvarpinu. Það er oft bent á að menn eigi ekki að gagnrýna einstök mál því að það sé svo auðvelt en þegar frumvarpið samanstendur af einstökum málum sem eru nánast öll gagnrýniverð er kannski erfitt að standast freistinguna. Ég mun þó gera það hér í dag. Ég bið þingmenn og almenning einfaldlega að lesa fjárlagafrumvarpið og spyrja svo þingmenn í kjölfarið hvers vegna t.d. milljónir hafi verið settar í kartöflugarð í Ólafsdal. Ég þakka samstarfið í nefndinni og formanni nefndarinnar, Oddnýju Harðardóttur. Vinnan hefur gengið ágætlega. Menn eru ekki sammála um allt, menn eru alls ekki sammála um heildarstefnumótunina, það er alveg á hreinu, en vinnan hefur gengið vel og samstarfið hefur verið ágætt. Formaður nefndarinnar hefur staðið sig með prýði í þessu máli og ég þakka fyrir það.

Forseti. Við erum komin að leiðarenda við umræðu um fjárlagafrumvarp næsta árs, ársins 2011. Umræðan um það hefur tekið alllangan tíma, bæði á þingi og í nefndum þess, þ.e. frá því að frumvarpið var fyrst lagt fram í byrjun október. Er u.þ.b. tveir og hálfur mánuður liðinn síðan Alþingi tók þetta frumvarp til meðhöndlunar og umræðu og hefur það tekið allnokkrum breytingum á þeim tíma þó að heildarramma frumvarpsins hafi ekki verið raskað svo nokkru nemi. Það er búið að fara ágætlega yfir þær helstu breytingar sem lagt er til að verði á frumvarpinu milli 2. og 3. umr., þ.e. að samþykktar verði við lok umræðunnar núna. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í að endurtaka það sem áður hefur verið sagt í þeim efnum hér en ætla þó að nefna örfá dæmi sem ég tel vert að nefna í þessu sambandi, stærstu breytingarnar, í hverju þær eru fólgnar og á hvaða sviðum þær eru. Er þá fyrst að nefna verðbætur á grunn ellilífeyris og örorkulífeyris. Þar er samtals gerð tillaga um breytingar upp á 350 millj. kr. Verði þessar tillögur samþykktar á Alþingi er ætlunin að grunnlífeyririnn verði verðbættur á næsta ári, þ.e. að þeir sem eru á hinum strípaða lífeyri upp á 180 þús. kr. fái verðbætur á sín laun. Þetta er gríðarlega mikilvægt í því ástandi sem við búum hér við og kemur þeim best sem verst standa og hafa ekki úr öðru að moða en þessum tiltölulega lágu upphæðum. Í öðru lagi er gerð tillaga um breytingu upp á 180 millj. kr. hækkun á fjárheimild til Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna ýmissa breytinga. Þar er áætlað að ákvæði um tilfallandi veikindi í allt að 5 daga á tímabili virkrar atvinnuleitar geti leitt til 30 millj. kr. viðbótarútgjalda hjá sjóðnum. Síðan er gert ráð fyrir að ákvæði um hlutaatvinnuleysisbætur muni kosta um 40 millj. kr. til viðbótar því sem þegar er og í þriðja lagi er verið að flýta því að fjórða árið taki gildi, þ.e. að þegar fólk hefur verið lengur en þrjú ár á atvinnuleysisskrá fái það fjórða árið bætt, en upphaflega var ætlunin að það tæki gildi frá og með 1. maí á næsta ári. Því hefur verið flýtt til 1. mars og áætlað að það kosti u.þ.b. 110 millj. kr. Ég vil sömuleiðis nefna fleiri háar upphæðir. Ákveðið hefur verið að leggja til að ríkið greiði út vaxtabætur að upphæð 1.900 millj. kr., en á árunum 2009 og 2010 voru allar viðmiðunarfjárhæðir við greiðslu vaxtabóta hækkaðar tímabundið sem nam um 30% hluta af ráðstöfunum stjórnvalda til að bæta stöðu skuldsettra heimila. Í fjárlagafrumvarpinu sem við ræðum hér var síðan gert ráð fyrir að þessi hækkun gengi til baka, en með tillögunni sem hér liggur frammi er gert ráð fyrir að þetta komi inn aftur. Það er sömuleiðis hluti af því að reyna að bæta stöðu skuldsettra heimila og einstaklinga og er liður í þeim aðgerðum sem þar hefur verið gripið til og þær kynntar. Þessu til viðbótar er lagt til að veittar verði 6 þús. millj. kr. tímabundið sem framlag í tvö ár til sérstakra vaxtaniðurgreiðslna. Er það gert í samræmi við samkomulag ríkisstjórnarinnar og lánastofnana sem hluti af þeim aðgerðum sem gripið verður til til hjálpar skuldsettum heimilum. Um það samkomulag segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun í samstarfi við aðila þessarar yfirlýsingar leita leiða til að fjármálafyrirtæki og lífeyrissjóðir fjármagni nýja tegund tímabundinnar vaxtaniðurgreiðslu. Um er að ræða niðurgreiðslu vaxta í gegnum vaxtabótakerfið. Niðurgreiðslan er almenn og óháð tekjum, en fellur niður þegar hrein eign skuldara er umfram tiltekin mörk. Reiknað er með að útgjöld vegna þessa úrræðis verði allt að 6 milljarðar króna á ári og verði í gildi árin 2011 og 2012.“ Þetta er afar mikilvægur liður í því samkomulagi sem hefur náðst til að reyna að koma til móts við skuldsett heimili í kjölfar efnahagshrunsins og verður fjármagnað af fjármálafyrirtækjum, bönkum, sparisjóðum og lífeyrissjóðum, um allt að 6 milljarða kr. eins og áður hefur verið getið. Að auki gerir meiri hlutinn tillögu um minni hagræðingarkröfu vegna starfsemi Isavia. Áður hafði verið gert ráð fyrir því að fyrirtækið yrði krafið um 300 millj. kr. aðlögun í rekstri en horfið hefur verið frá því. Nú er lagt til að lækkunin nemi ekki 300 millj. kr. heldur 180 millj. kr. og með fylgir að þessi ráðstöfun muni ekki leiða til þess að hækka þurfi umtalsvert verð á innanlandsflugi frá því sem nú er. Önnur atriði sem vert er að nefna er að nú er gert ráð fyrir því í tillögum meiri hlutans að ráðuneyti mennta-, heilbrigðis-, félags- og dómsmála fái til ráðstöfunar sérstaka potta til að mæta ófyrirséðum útgjöldum á næsta ári og til að geta gripið til leiðréttinga vegna þeirra aðgerða sem verið er að fara í núna í ríkisfjármálunum og kunna að koma upp á næsta ári. Þar er gert ráð fyrir að til ráðstöfunar í menntamálaráðuneytinu verði um 50 millj. kr. pottur vegna nemendafjölda og verða gerðar tillögur um það af hálfu menntamálaráðherra þegar að því kemur að veita þessa fjármuni. 40 millj. kr. fara í samsvarandi pott í félagsmálaráðuneyti, 60 í heilbrigðisráðuneyti og 25 í dómsmálaráðuneytinu til að bregðast við frekari útgjöldum og leiðréttingum sem eflaust þarf að grípa til. Það er rétt að vekja sömuleiðis athygli á því að meiri hlutinn gerir ráð fyrir því að engin heilbrigðisstofnun verði látin lúta hærri samdráttarkröfu en 10%, en við 2. umr. stóðu tvær stofnanir eftir með 12% hagræðingarkröfu. Hér er sem sagt gert ráð fyrir hámarkshagræðingarkröfu upp á 12%. Þá er um að ræða stofnanir á Sauðárkróki og í Þingeyjarsýslum sem þetta mun koma til góða og minni kröfur verða gerðar til hagræðingar þar en áður. Sömuleiðis eru hér leiðréttingar á Heilbrigðisstofnuninni Vestmannaeyjum og rétt að geta þess í leiðinni að villur slæddust inn í skjal sem lá hér frammi í morgun, þskj. 516, varðandi framlög til heilbrigðisstofnana annars vegar og Heilbrigðisstofnunarinnar Vestmannaeyjum hins vegar, sem breyta ekki tölulegum staðreyndum, heldur þarf að leiðrétta það á sérskjali, þskj. 541, sem hefur verið lagt hér fram. Fyrri tillögur sem falla út af þessum sökum eru nr. 23 og 26 á þskj. 516. Ég endurtek að hér er ekki um efnislega breytingu eða upphæðir að ræða heldur fyrst og fremst leiðréttingar við yfirlestur. Sömuleiðis gerir meiri hlutinn hér tillögu um 40 millj. kr. viðbótarframlag til lækkunar á húshitun á köldum svæðum. Það er hækkun á lið í iðnaðarráðuneytinu þar sem gert er ráð fyrir að fjárveiting verði 974 millj. kr. og horft þá til þeirra sjónarmiða að bæta orkunýtingu og sparnað og einfalda forgangsröðun sem grundvallast á að hitun íbúðarhúsnæðis gangi fyrir. Í morgun var sömuleiðis rætt um eina af tillögum meiri hlutans, þá um framlag til RES-orkuskólans á Akureyri sem mér finnst rétt að gera hér grein fyrir. Meiri hlutinn gerir tillögu um að 30 millj. kr. framlag vegna RES-orkuskólans verði annars vegar nýtt til helminga við að greiða skuld skólans við Háskólann á Akureyri og hins vegar 15 millj. kr. til að unnt sé að útskrifa núverandi nemendur skólans, samtals um 30 millj. kr. Það er skemmst frá því að segja að ríkið mun þurfa að taka á sig þessa upphæð vegna reksturs þessa skóla, þ.e. við að ljúka þar námi, koma nemendum frá skólanum með sóma þannig að orðspor okkar versni nú ekki frá því sem verið hefur á þessu sviði í það minnsta og að gerð verði upp skuld RES-orkuskólans við Háskólann á Akureyri sem hefur auðvitað ekki burði til að tapa þessari upphæð á samstarfinu. Allt útlit er fyrir að RES-orkuskóli verði í það minnsta ekki rekinn með sambærilegum hætti og gert hefur verið til þessa og ekki útilokað að um síðasta veturinn sé að ræða í þessi starfsemi. Önnur tillaga sem hér liggur fyrir og ég vil nefna sömuleiðis er sameiginleg tillaga fjárlaganefndar allrar um að veita 50 millj. kr. til þess að undirbúa og hefja á miðju næsta ári bólusetningu allra 12 ára stúlkna gegn HPV-sýkingu og leghálskrabbameini í samræmi við ályktun Alþingis frá 10. júní 2010. Þetta mál var lagt fram á Alþingi eins og ég sagði áðan og samþykkt í sumar, borið fram af þingmönnum allra flokka, þingkonum allra flokka, ég hef tekið eftir því að einhverra hluta vegna eru eingöngu konur flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu. Ég vek athygli á þessu máli því að ég tel um mjög gott mál að ræða, bæði út frá heilbrigði, þ.e. að bólusetja gegn leghálskrabbameini og HPV-sýkingu, og ekki síður fjárhagslega. Þarna er lagður grunnur að framtíðinni, jafnt að forða mannslífum og draga úr útgjöldum til heilbrigðismála sem annars kæmu til ef ekki yrði gripið til þessara ráðstafana. Ég fagna því að fjárlaganefnd skuli leggja þetta mál fram sameiginlega og vera einhuga í afstöðu sinni til þessa máls. Það er merk yfirlýsing af hálfu fjárlaganefndar að taka þetta mál upp á arma sína og gera það að sínu. Önnur tillaga sem hér liggur hér fyrir og ég vil nefna sömuleiðis, sameiginleg tillaga fjárlaganefndar allrar, er að veita 50 millj. kr. til þess að undirbúa og hefja á miðju næsta ári bólusetningu allra 12 ára stúlkna gegn HPV-sýkingu og leghálskrabbameini í samræmi við ályktun Alþingis frá 10. júní 2010. Þetta mál var lagt fram á Alþingi eins og ég sagði áðan og samþykkt í sumar, borið fram af þingmönnum allra flokka, þingkonum allra flokka, ég hef tekið eftir því að einhverra hluta vegna eru eingöngu konur flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu. Ég vek athygli á þessu máli því að ég tel um mjög gott mál að ræða, bæði út frá heilbrigði, þ.e. að bólusetja gegn leghálskrabbameini og HPV-sýkingu, og ekki síður fjárhagslega. Þarna er sömuleiðis lagður grunnur að framtíðinni, jafnt að forða mannslífum og draga úr útgjöldum til heilbrigðismála sem annars hefðu komið til ef ekki hefði verið gripið til þessara ráðstafana. Ég fagna því að fjárlaganefnd skuli leggja þetta mál fram hér sameiginlega og vera einhuga í afstöðu sinni til þessa máls. Það er merk yfirlýsing af hálfu fjárlaganefndar að taka þetta mál upp á sína arma og gera það að sínu. Hér hefur talsvert verið rætt um breytingartillögu um vegaframkvæmdir. Breytingartillaga á þskj. 519 hljóðar m.a. svo, með leyfi forseta: „b. Við bætist nýr liður, svohljóðandi: 2.2 Hlutafélaga sem komið verður á fót á grundvelli laga nr. 97/2010, um stofnun hlutafélaga um vegaframkvæmdir, allt að 6.000 m.kr.“ Lögin sem vísað er í í þessu sambandi, um stofnun hlutafélaga um vegaframkvæmdir, sem samþykkt voru á Alþingi í vor gera ráð fyrir framkvæmdum annars vegar á Suður- og Suðvesturlandi og hins vegar á Norðurlandi og er ekki alveg um sambærilegar framkvæmdir að ræða, þ.e. aðkomu ríkisins að öllu leyti. Í fyrsta lagi varðandi framkvæmdir á Suður- og Suðvesturlandi er gert ráð fyrir að samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sé heimilt að stofna opinbert hlutafélag sem verði alfarið í eigu ríkisins með hlutafé upp á 20 millj. kr. og er ætlað til ákveðinna tiltekinna framkvæmda sem tilteknar eru í 1. gr. laganna. Í öðru lagi, og 2. gr. laganna, er hins vegar heimild til Vegagerðarinnar til að taka þátt í stofnun hlutafélags. Þar er Vegagerðinni heimilt að eiga allt að 51% hlutafjár í félagi til að gera jarðgöng undir Vaðlaheiði, það sé hámarkið sem Vegagerðinni er heimilt að eiga í því félagi. Í upphafi var gert ráð fyrir aðkomu lífeyrissjóðanna að þessu máli, þ.e. þeir mundu sjá um að tryggja fjármagn í þessar framkvæmdir. Það var rætt í umræðum um þetta lagafrumvarp hér í vor og í greinargerð með frumvarpinu var í einhver skipti talað um mikilvægi þess að lífeyrissjóðirnir kæmu þarna að. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um að ekki náðist saman með lífeyrissjóðunum um fjármögnun þessa verks. Lífeyrissjóðirnir voru ekki tilbúnir til að fjármagna það á þeim kjörum sem ásættanlegt þótti að taka og því gengu þeir frá því verki. Það er reyndar ekkert í lögunum sem kveður á um að lífeyrissjóðirnir þurfi að koma að fjármögnun þessa verks svo það sé skýrt. Lögin takmarka það ekki að aðrir komi að þessu verki, hvorki að ríkið geri það né aðrir aðilar en lífeyrissjóðirnir. Það var hins vegar afar mikilvægt á sömu stundu, þeirri sömu mínútu sem það var tilkynnt að lífeyrissjóðirnir hefðu horfið frá þessu verki og ekki staðið undir þeim væntingum sem gerðar voru til þeirra hvað þetta varðar, að strax lægi fyrir að það yrði tryggt að af framkvæmdunum yrði og séð til þess að þær færu af stað. Það var afar mikilvæg yfirlýsing og nauðsynleg strax í kjölfar þess að lífeyrissjóðirnir hrukku úr skaftinu hvað þetta varðar. Fyrir því verður séð. Það er tryggt að farið verður í þessar framkvæmdir með þeim breytingartillögum sem hér er verið að samþykkja, og ég vona að Alþingi allt samþykki, hvað sem síðar kann að verða um aðkomu annarra að þessu verki. Við skulum ekki útiloka að einhverjir aðrir en ríkissjóður eða lífeyrissjóðirnir komi að verkinu, einhverjir aðrir aðilar koma hugsanlega að því að framkvæma verkið og sjá um reksturinn sömuleiðis. Þessi verk þarf að bjóða út á Evrópska efnahagssvæðinu, þetta eru umfangsmikil og stór verk, og við skulum ekki heldur útiloka að aðrir aðilar komi að þessu en ríkið í framtíðinni þó að við munum tryggja að þessi verk fari af stað. Það mátti ekki koma neitt hik á menn í því máli og þess vegna er frá þessu gengið með þessum hætti. Aðalmálið er að hvergi verði hvikað frá þeim hugmyndum. Hér er vissulega um háar upphæðir að ræða, 6 milljarða kr., til að leggja upp með á næsta ári en það breytir því ekki að í það verður farið og frá því gengið að þær muni hefjast sem allra fyrst. Vonandi er stutt í að fyrstu framkvæmdirnar hefjist. Virðulegi forseti. Við getum rætt um ýmsar breytinga við 3. umr. sem hér hafa komið fram. Þær eru margar smáar og margar stærri. 9 milljarða kr. útgjaldaaukning milli umræðna þykir að sjálfsögðu há, en inni í þeirri tölu er 6 milljarða kr. sérstakar vaxtaniðurgreiðslur sem fjármagnaðar eru af fjármögnunarfyrirtækjum, bönkum, sparisjóðum, lánafyrirtækjum og lífeyrissjóðunum, sem fer út í gegnum vaxtabótakerfið en er ekki greiðsla úr ríkissjóði með þeim hætti sem við erum vön að verði. Aðrar breytingar sem ég hef talið upp snúa fyrst og fremst í eina átt, þ.e. inn í heilbrigðiskerfið og bótakerfið, þ.e. bæta grunnlífeyri, ellilífeyri, örorkulífeyri, inn í Atvinnuleysistryggingasjóð, og inn í heilbrigðiskerfið. Það er andinn í stærri breytingunum sem hér eru lagðar til. Aðalatriðið er samt í mínum huga þegar við ræðum um fjárlagafrumvarp, þetta fjárlagafrumvarp sem önnur, er að við reynum að leggja mat á það hvort við förum fram á við, stöndum í stað eða sígum aftur á bak. Það er heildarmyndin sem skiptir öllu máli þegar upp er staðið þótt við getum deilt um tíma og haft mismunandi áherslur á það hvernig við röðum til inni í þeim ramma sem við höfum, þeirra fjármuna sem við ætlum að reka ríkið á og þeirra tekna sem við ætlum að afla okkur. Aðalatriðið er þessi heildarmynd og það á hvaða vegferð við erum. Við höfum áður farið yfir það hér við 1. og 2. umr. þessa frumvarps sem og umræðu um frumvarp til fjáraukalaga yfirstandandi árs sem varð að lögum fyrir nokkrum dögum að okkur miðar svo sannarlega áfram. Okkur kann að greina á um hvers vegna það er, hvaða ástæða er fyrir því, hvort það er einhverjum að þakka eða einhverjum að kenna að komast ekki hraðar áfram, en ég held að við getum hins vegar öll verið sammála um að skref hafi verið stigið í rétta átt varðandi ríkisfjármálin. Þær breytingar sem hafa orðið á þessu frumvarpi frá 1. umr. til dagsins í dag bera þess sömuleiðis merki að þeir sem höfðu hugsanlega í hyggju að kollvarpa frumvarpinu með einhverjum hætti eða stöðva það hafa ekki haft erindi sem erfiði, sem betur fer. Við 3. umr. fjárlagafrumvarpsins sem við erum að fjalla um núna kemur í ljós að tiltölulega litlar breytingar eru á heildarmyndinni, á tekjum og útgjöldum. Áætlanir um frumjöfnuð haldast innan skekkjumarka frá því að lagt var af stað með frumvarpið 1. október og við höldum dampi, þeirri áætlun og þeirri stefnu, sem við ætluðum okkur við upphaf þessa máls sem er afar mikilvægt. Við erum að vinna eftir efnahagsáætlun okkar sjálfra í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og við önnur lönd. Því er afar mikilvægt, bæði fyrir okkur sjálf, fyrir okkur inn á við og fyrir trúverðugleika okkar erlendis, að við höldum þeirri áætlun sem mest við getum. Auðvitað hafa orðið einhverjar breytingar en miðað við það ástand og þær umræður sem hér hafa verið, bæði á þingi og í samfélaginu, eru þær tiltölulega litlar og flestar á einu sviði, til leiðréttinga og bóta að mörgu leyti meðan við höfum haldið okkar striki á öðrum vettvangi. Við 1. umr. var lagt upp með gjöld í ráðuneytum upp á 548 millj. kr. Við erum hér við 3. umr. með tölu sem er 3,6 milljörðum kr. lægri, 544,5 milljarðar kr. Við reiknum með að greiða úr ríkissjóði til reksturs málaflokka ráðuneyta 409 millj. kr. sem er rúmum 4,5 milljörðum kr. undir því sem lagt var af stað með í upphafi, þ.e. 1. október þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Þá var gert ráð fyrir að frumjöfnuður yrði um 1% af þjóðarframleiðslu og næmi um 16,8 milljörðum kr. Nú við 3. umr. og eftir alla þá vinnu sem farið hefur fram á Alþingi og í nefndum þingsins liggur fyrir að frumjöfnuður verður um 15,5 milljarðar kr., rétt tæpt prósent af þjóðarframleiðslu. Með orðum höfum við náð að halda sjó með það frumvarp sem lagt var af stað með í upphafi. Það hafa orðið innbyrðis breytingar á því, innbyrðis breytingar milli málaflokka, en heildarmyndin er sú sama. Ramminn hefur haldið að langstærstum hluta og það er mikilvægt. Það er afar mikilvægt eins og ég sagði hér áðan fyrir okkur innan lands sem og varðandi trúverðugleika okkar erlendis. Mikil átök hafa orðið um þetta fjárlagafrumvarp í samfélaginu frá því að það var lagt fram. Við höfum öll orðið vör við það og tekið þátt í þeirri umræðu. Það voru mikil átök og skoðanaskipti inni á Alþingi og í nefndum þess og það ber ekki að vanþakka þá umræðu sem hér hefur farið fram, ekki síst í fjárlaganefnd þar sem mikilli og gagnrýninni umræðu hefur verið haldið uppi á fjárlagafrumvarpið sem hefur að mörgu leyti orðið til þess að skapa þar frjóa umræðu um málið og leitt til bærilegri niðurstöðu fyrir flesta aðila og leiðréttingar á ýmsum málum sem þurftu leiðréttingar við. Þannig lagað hefur umræðan skilað miklu inn í þessa vinnu og orðið til þess að gera það fjárlagafrumvarp betra en það var í upphafi, tryggara, þéttara og skotið sterkari og fleiri stoðum undir það en var. Heildarmyndin heldur sér. Ramminn heldur sér innan allra skekkjumarka. Áætlunin stendur. Við erum á plani við það sem lagt var upp með og það er meiri árangur, virðulegi forseti, en sá sem hér stendur þorði að vona við upphaf þessarar vegferðar á miðju ári 2009, meiri og betri árangur en ég þorði að vona og bjóst við að við mundum ná ef þetta fjárlagafrumvarp verður að lögum á Alþingi á morgun. Eins og ég sagði áðan hefur umræðan verið gagnrýnin og oft og tíðum óvægin úti í samfélaginu. Í fjárlaganefnd hefur hún verið uppbyggileg. Þar hafa menn tekist á, stundum býsna fast og hart, en þar hafa menn tekist á og umræðan hefur verið uppbyggileg og lausnamiðuð. Mér hefur fundist, eins og ég hef áður sagt hér, að í fjárlaganefnd hafi valist fólk sem ætlar sér að ná árangri, ætlar sér að ná þeim markmiðum sem okkur hafa verið sett og ég þakka öllum þeim fjárlaganefndarmönnum sem hafa komið að þessu mikla verki. Við höfum haft fjárlagafrumvarpið í höndunum í tvo og hálfan mánuð, 75 daga, og rætt það nánast á hverjum degi fram og til baka alla virka daga og sumar helgar, bæði innan nefndarinnar og úti í samfélaginu. Vil ég bera þeim öllum bestu þakkir fyrir þá niðurstöðu og þá vinnu sem skilar sér hér, í tillögum meiri hluta og þeim tillögum minni hluta sem hér liggja fyrir og þeim sameiginlegu tillögum sem við höfum lagt fram. Ég þakka líka starfsfólki nefndasvið fyrir ómetanlega aðkomu þess að málinu. Ég held að fáir geri sér grein fyrir því utan þessara veggja sem við störfum innan hve gríðarlega mikla vinnu starfsmenn Alþingis leggja á sig við frumvarp af þessu tagi og hve mikil þekking og færni er til á meðal starfsmanna þingsins á málum sem við erum hér með. Færi ég þeim mínar bestu þakkir fyrir samstarfið við gerð þessa fjárlagafrumvarps við lokaumræðu þess í dag.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni, varaformanni fjárlaganefndar, málefnalega og góða ræðu og ágæta yfirferð. Ég er að vísu ekki sammála upplegginu í því að draga upp þá mynd að þetta hafi allt gengið samkvæmt áætlun. Eins og ég kom að í framsögu minni og andsvörum við hæstv. fjármálaráðherra, er þetta spurning um það hvernig niðurstöðurnar eru fengnar. Af því að hv. þingmaður nefndi það áðan að einhverjir hefðu viljað stöðva frumvarpið og koma í veg fyrir að það yrði afgreitt eða því breytt, þá var ég í þeim hópi sem settu fram óskir um að frumvarpinu yrði umbylt eins og það var lagt fram. Við sjáum þess stað í breytingartillögunum sem gerðar eru við 2. og 3. umr. að það eru lagðar til breytingar á útgjaldahliðinni upp á 10 milljarða sem að mínu mati, ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni, eru á sumum sviðum til stórra bóta hvernig horfið er frá ákveðnum áformum. Til viðbótar þessu sem við sjáum langar mig að heyra frá hv. þingmanni hugleiðingarnar sem ég varpaði fram um þessa duldu þætti, þennan óuppgerða halla sem við höfum hér og þar í ríkisrekstrinum sem ekki er tekið á í fjárlögunum. Niðurstaðan eins og við sáum í fjáraukanum af góðri afkomu miðað við fjárlög á árinu 2010 skýrist að stærstum hluta af tveimur aðgerðum, annars vegar 19 milljörðum á tekjuhliðinni sem er einskiptisaðgerð og síðan 20–25 milljörðum á gjaldahliðinni sem er endurreikningur vaxta. Þetta er eitthvað sem við eigum von á á árinu 2011. Við erum í kröppum dansi 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Vissulega hafa orðið, eins og ég sagði í ræðu minni, miklar breytingar á fjárlagafrumvarpinu frá því það var lagt fram í vor. Mér er sagt af mér fróðari mönnum á þessum vettvangi að líklega hafi ekki oft verið gerðar jafnmiklar breytingar á fjárlagafrumvarpi. Það segir tvennt að mínu mati, að það hafi verið vilji til að gera breytingar, í fyrsta lagi, af hálfu stjórnarmeirihlutans að gera breytingar á frumvarpinu og síðan að minni hlutinn hafi haft árangur sem erfiði. Þetta segir mér að sá tími er vonandi liðinn að hér séu lögð fram frumvörp sem menn gangi með óbreytt í gegnum alla umræðuna og afgreiða síðan að lokum án umræðu eða heimilda til að gera breytingar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að þeir sem lögðu upp í þá vegferð í haust, hvort það hafi verið hv. þm. Kristján Þór Júlíusson eða aðrir, að berja frumvarpið niður, jafnvel rústa því eða snúa því á hvolf, þeim mistókst herferðin. Við erum með frumvarp sem gefur sömu heildarmynd á útgjöldum ríkisins og lagt var upp með og heildarmynd af rekstrinum. Það sýna allar tölur varðandi breytingar sem hafa orðið frá 1. umr. í dag þar sem frumjöfnuður er nánast sá sami af vergri þjóðarframleiðslu og lagt var af stað með. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns um ýmislegt sem við höfum ekki rætt, um dulinn halla sem maður nefnir og fleira. Það kemur ekki fram í fjárlagafrumvarpinu með beinum hætti. Við þurfum að taka á því og höfum rætt það í fjárlaganefnd hvernig við drögum fram í gögnum úr bókhaldi ríkisins, ríkisreikningi og áætlunum með betri hætti en hingað 

Forseti. Það mætti ætla af orðum hv. þingmanns að frumvarpið hafi allt verið prentað á sama pappír. Svo það sé ekkert umdeilanlegt hafa sjálfstæðismenn aldrei hvikað frá markmiðum, hv. þingmaður, að ná jöfnuði á þessu árabili. Það var innihaldið í frumvarpinu sjálfu sem við töluðum um að þyrfti að taka gagngerum breytingum. Sem betur fer gekk það eftir þannig að þetta sé sagt hér. Mig langar líka í síðara andsvarinu að heyra í hv. þingmanni einfaldlega vegna þess að hann hefur gefið út þær yfirlýsingar að engar tillögur hafi komið fram frá sjálfstæðismönnum til breytinga á frumvarpinu. Við lögðum fram tillögur og lögðumst gegn allnokkrum sinnum varðandi efnahagsmálin. Vissulega lögðum við ekki fram tillögur um breytingar á frumvarpinu sjálfu fyrr en fyrir stuttu síðan. Þar eru veigamiklar breytingar. Mér þætti vænt um að heyra örstutt frá hv. þingmanni viðhorf hans í grófum dráttum til uppleggsins sem er að finna í efnahagstillögunum.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að við höfum öll sömu markmið. Ég trúi því að þeir sem sitja á þingi hafi það markmið að ná tökum á efnahagslífi landsins. Við ætlum að halda okkur við þá efnahagsáætlun sem hefur verið unnið eftir síðan haustið 2008. Ég veit það með fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd að þar ætlum við að stefna að að ná því markmiði saman, þó okkur greini á um leiðirnar. Það sem ég er að benda á og vísa til í ræðu minni er að breytingarnar sem hafa verið gerðar innbyrðis í frumvarpinu eru minni háttar miðað við það sem lagt var upp með. Þó hér hafi verið um háar tölur að ræða sem ég nefndi áðan þá er hluti af því greiðslur inn og út úr ríkissjóði eins og vaxtabætur upp á 6 milljarða o.s.frv. Varðandi tillögur Sjálfstæðisflokksins þá stend ég við það að ekki hafa komið formlegar tillögur inn í fjárlaganefnd frá minni hluta nefndarinnar utan Hreyfingarinnar sem lagði  
            

Herra forseti. Þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir ræðuna. Það var sérkennilegt þetta með að þeim sem hefðu hugað að því að kollvarpa frumvarpinu hefði ekki orðið ágengt. Það er einfaldlega þannig að innihaldið er horfið í frumvarpinu sem lagt var fram í upphafi og komið er nýtt frumvarp sem er að innihaldi töluvert breytt frá því sem fram var lagt. Það má segja að frumvarpinu hafi verið kollvarpað án þess að heildarmyndinni hafi verið mikið breytt. Mig langar að spyrja hv. þingmann um tvö ekki mikilvæg atriði í sjálfu sér í heildarpakka fjárlaganna. Ég velti því fyrir mér hvort atriðin geti hugsanlega verið fordæmisgefandi. Annars vegar er niðurfelling skulda vegna RES-orkuskóla upp á 30 milljónir. Mun þetta verða fordæmisgefandi fyrir skóla sem skulda annaðhvort öðrum skólum eða skulda ríkinu? Er hér um tilfallandi dæmi að ræða? Hins vegar er grunnskólinn lögbundið verkefni sveitarfélaga. Hér ákveður fjárlaganefnd þvert á fagnefnd, þ.e. menntamálanefnd, að veita til sérstaks verkefnis innan grunnskólans í ákveðnum hluta samfélagsins, 4,5 verkefnum í afmarkað sérkennsluverkefni. Ég spyr hv. þingmann: Er þetta fordæmisgefandi fyrir fræðsluskrifstofur vítt og breitt um landið að geta sótt stuðning til fjárlaganefndar við sérkennsluverkefni sem þær vinna að? Ég tek það fram að verkefnið sem um ræðir er gott og þarft en þetta er lögbundið verk grunnskólans sem fjárlaganefnd ákveður þvert á tillögur menntamálanefndar að fara með. Ég er ekki að lasta verkefnið, það er gott, en er það fordæmisgefandi fyrir fræðsluskrifstofur vítt og breitt um landið að geta farið til fjárlaganefndar og 

Forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Fyrir það fyrsta varðandi breytingar sem hafa verið gerðar á fjárlagafrumvarpinu, svo ég endurtaki það einu sinni enn. Þær eru innan skekkjumarka sem lagt var upp með í upphafi. Heildarmyndin stendur og vel það. Ég vitna í það hvernig lagt var af stað við 1. umr. frumvarpsins 1. október síðastliðinn varðandi heilbrigðismálin sem hafa mikið verið í umræðunni. Þar voru útgjöld til heilbrigðismála 103 milljarðar 98 millj. Við 3. umr. í dag erum við með útgjöld til heilbrigðismála upp á 104 milljarða 474 milljónir. Er verið að kollvarpa einhverju í heilbrigðiskerfinu, úthluta til heilbrigðismála hvað þetta varðar? Nei, það er ekki verið að gera það. Það er verið að gera ákveðnar skipulagsbreytingar. Breytingar fyrir 3. umr. eru upp á 1 milljarð í velferðarkerfið, félagslega kerfið og heilbrigðiskerfið. Það er ekki verið að kollvarpa neinu hérna. Þess vegna ítreka ég það að þeir sem héldu og trúðu að þeir gætu lagt frumvarpið að velli í byrjun október, þeim hefur ekki tekist vel upp. Hins vegar hef ég tekist á við að verja það. Það er lagt fram með sömu heildarmynd og lagt var upp með í upphafi. Varðandi niðurfellingu skulda RES-orkuskólans, eins og hv. þingmaður nefndi, þá er ekki verið að fella niður skuldir RES-orkuskólans, það er ekki gerð tillaga um það. Hins vegar blasir við að eftir langvarandi erfiðleika í rekstri skólans, því miður, horfir til þess að skólinn muni ekki verða rekinn í því formi sem hefur verið hingað til, nema hugsanlega þetta ár. Þar mun ríkissjóður þurfa að koma að til að útskrifa nemendur og sjá til þess að þeir ljúki námi eins og gert hefur verið í fleiri skólum að undanförnu. Til viðbótar að skólinn geri upp skuld sína við Háskólann á Akureyri sem eru í ríkiseigu og er opinber háskóli. Hann mun ekki geta tekið því tapi sem hugsanleg niðurlagning RES-orkuskólans mun hafa í för með sér hvað þetta varðar. Það er ekki verið að fella niður skuldir skólans, löng leið frá því.

Herra forseti. Ég bið bara um svar við seinni hluta spurningar minnar sem var hvort það væri fordæmisgefandi að fjárlaganefnd fari inn í með þessum hætti, gegn vilja menntamálanefndar, og veiti sértækan stuðning við verkefnið sem er lögbundið verkefni grunnskólans. Ég óska eftir svari. Ég ítreka hins vegar það sem ég sagði áðan. Það kann að vera að heildarmynd fjárlagafrumvarpsins hafi ekki verið breytt en innihald þess hefur breyst verulega í meðförum fjárlaganefndar og meðförum þingsins. Það kann að vera að það sé til bóta.

Virðulegi forseti. Varðandi verkefnin sem hv. þingmaður vitnar til, sérkennsluverkefni í grunnskólum, ef ég hef tekið rétt eftir, hvort um fordæmisgefandi ákvörðun sé að ræða af hálfu fjárlaganefndar. Þar sem hér er um lögbundið verkefni sveitarfélaga að ræða en ekki ríkisins og hvort það sé til fyrirmyndar að fjárlaganefnd grípi til þessara ráðstafana þó svo menntamálanefnd hafi ekki mælt með því þá er hér ekki um nýjung að ræða af hálfu fjárlaganefndar eða ákvæðum fjárlaganefndar að slíkum verkefnum. Þess vegna er það ekki fordæmisgefandi að þessu sinni heldur en það hefur verið til þessa að mínu mati. Langur vegur frá því. Hér er sótt um til ýmissa verkefna, einnig þeirra sem er utan lögbundinnar skyldu grunnskóla að sjá nemendum sínum fyrir eins og þetta verkefni. Það er ekki lögbundin verkefni skólans að sinna verkefnum sem sótt er um. Þess vegna eru veittir fjármunir til þess í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég ætla ekki að fara í andsvar um það sem hann sagði áðan en hvet hann til að nema af fyrrverandi skólastjóranum, hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, því að það er augljóst að hann á eitthvað ólært í því máli sem við ræddum rétt áðan. Ég ætlaði að spyrja hann út í annað mál sem ég hef vakið athygli á áður, bæði í hv. fjárlaganefnd og hv. heilbrigðisnefnd og sömuleiðis í þingsal, og snýr ekki að neinum smáaurum, þetta er ekki lítið mál. Það er um hvorki meira né minna en það að ná á niður kostnaði, miðað við óbreyttar forsendur, um 3.000 milljónir hjá Sjúkratryggingum Íslands. Það nákvæmlega sama var á ferðinni fyrir nákvæmlega ári síðan og þá spurðist ég fyrir um hvernig menn ætluðu að ná þá 2.800 milljóna sparnaði eða hvort það voru 3.000 milljónir, það skiptir ekki máli. Niðurstaðan var sú að það var ekki gert. Hæstv. þáverandi ráðherra hamaðist á forstjóra stofnunarinnar, henti á endanum út stjórninni og fékk síðan ákúrur frá ríkisendurskoðanda, eftir að beðið var sérstaklega um álit Ríkisendurskoðunar, þar sem hann áréttaði hið augljósa að það er ríkisstjórnin og meiri hlutinn sem verður að gefa línuna um það hvernig menn ætla að ná þessum sparnaði. Ekkert hefur komið fram í þeirri miklu umfjöllun sem hv. þingmaður var að lýsa hér hvernig menn ætla að ná þessum 3.000 millj. kr. sparnaði. Ég ætla ekki að lesa hér upp hvaða málaflokkar heyra undir Sjúkratryggingar en ég get fullyrt að þeir eru allir viðkvæmir, allir mikilvægir og allir snerta þá sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda. Ég vildi því spyrja hv. þingmann hvernig menn ætla að ná þessum sparnaði.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi taka undir orð hv. þingmanns um að það megi ýmislegt gott læra af hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur og það megi að mörgu leyti taka hana sér til fyrirmyndar, bæði í störfum á þingi sem og í öðru því sem hún hefur góða og haldbæra þekkingu á. Ég mun taka þessari ábendingu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar vel og hafa hana mér til fyrirmyndar á ýmsum sviðum hér eins og vonandi fleiri. Varðandi Sjúkratryggingar Íslands sem hv. þingmaður nefndi sem eru með gríðarlegan halla, þá minnir mig, ef ég man rétt, að sú tala hafi verið rúmir 2 milljarðar á yfirstandandi fjárlagaári, eitthvað á þriðja milljarð sem var skilið eftir í halla þá, sem er auðvitað gríðarlegt vandamál við að eiga. Það verður auðvitað gripið til ráðstafana af hálfu stjórnar Sjúkratrygginga til að reyna að ná niður þeirri tölu sem þarna er umfram það sem áður hefur verið gert. Hvernig nánari útfærslu á því verður háttað af hálfu stjórnar Sjúkratrygginga Íslands kann ég ekki skil á við þessa umræðu. Ég get gjarnan leitað eftir þeim hugmyndum og uppfrætt hv. þingmann og aðra sem hafa áhuga á að afla sér upplýsinga um það. En það er mjög mikilvægt að þarna verði breyting á, enda er þetta eini liðurinn sem er umfram, þ.e. eina ráðuneytið sem fer umfram í rekstri. Samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga er heilbrigðisráðuneytið eina ráðuneytið sem fer umfram áætlanir og það er eingöngu vegna umframkeyrslu Sjúkratrygginga Íslands. Það er verkefni sem bíður okkar að taka vel til í og ná utan um.

Virðulegi forseti. Þetta gengur ekki svona. Bara til að upplýsa að hallinn hefði verið 2.800 milljónir ef ekki hefði komið til gengishagnaður og þess vegna var hann 1.800 milljónir. Ríkisendurskoðandi benti á að ríkisstjórnin verður að móta stefnu í þessum málaflokki eins og öðrum, móta stefnu um það hvernig á að ná þessum markmiðum, ekki stjórn Sjúkratrygginga. Pólitíska línan verður að koma frá ríkisstjórninni og ríkisstjórnarmeirihlutanum - þetta ætti öllum að vera ljóst en ríkisendurskoðandi tók þetta sérstaklega fram - alveg eins og í öllum öðrum málaflokkum. Hv. þingmaður verður að upplýsa okkur, ekki segja að hann ætli að kanna málið, hann verður að upplýsa það þegar hann kynnir fjárlagafrumvarpið hvernig eigi að ná þessu. Ég fer fram á það við hv. þingmann að hann kynni pólitísku stefnuna í þessu eins og 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að móta þurfi stefnu, pólitíska stefnu um það hvernig á að leysa vanda Sjúkratrygginga.

Ríkisendurskoðun segir það.

Það segir Ríkisendurskoðun sömuleiðis af gefnu tilefni að sjálfsögðu, því að eins og hv. þingmaður nefndi áðan hafa verið gríðarlegir erfiðleikar í rekstri Sjúkratrygginga til þessa. Það er þá afleiðing þeirrar pólitísku stefnu, það hlýtur að vera, sem hv. þingmaður mótaði bæði sem þingmaður og fyrrverandi heilbrigðisráðherra, 

Svaraðu.


            

Ég vil biðja hv. þingmann að hafa ró í salnum.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að ræða um það hér að hv. þm. Björn Valur Gíslason áttar sig ekki á hlutverki sínu, það kemur í rauninni virðulegum forseta ekki við. Virðulegi forseti á hins vegar að sjá til þess að við fáum svör við fyrirspurnum, en þar sem búið er að brýna fyrir okkur hv. þingmönnum að vera í jólaskapi og léttir ætla ég ekki að velta virðulegum forseta sérstaklega upp úr því að við fáum ekki svör, þó svo að ég hvetji hann til þess að sjá til þess að svo verði. Það er nefnilega þannig að á morgun, 16. desember, er hálfs árs afmæli svarleysis hæstv. forsætisráðherra út af kostnaði ríkissjóðs vegna sérfræðivinnu starfsmanna háskólanna. Og svona bara í anda jólanna ætla ég að fá að spyrja - ég er búinn að biðja svo oft um þetta svar - spyrja virðulegan forseta hvort það verði gert í tilefni dagsins því að ég held að þetta hljóti að vera algjört einsdæmi að þurfa að bíða 

Herra forseti. Við tökum til lokaumræðu frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2011. Á það hefur verið bent og reyndar nokkuð rætt og gagnrýnt að töluverðar, jafnvel miklar, breytingar hafi farið fram á fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram fyrir allnokkrum vikum, nú í haust, og sumir ganga reyndar svo langt að segja að þessu fjárlagafrumvarpi hafi verið hafnað, alltént kollvarpað. Ég tek í sjálfu sér undir það, herra forseti, að þessu fjárlagafrumvarpi hafi verið breytt og það mikið. Það er vel og það ber vitni um ný vinnubrögð á þingi, að þingið er í reynd komið til starfa, hefur einhver völd og getur breytt framlögðu fjárlagafrumvarpi. Það var ekki sjálfgefið á árum áður að þingheimur gæti breytt fjárlagafrumvarpi en nú er það gert, ekki einungis með tillögugerð stjórnarandstöðunnar heldur og með margvíslegri tillögugerð stjórnarliða sem var næsta óþekkt hér um langt árabil þegar tími hinna stóru og sterku foringja var slíkur að menn þögðu jafnan úti í horni þegar skattarnir komu úr þeirri áttinni. Tímarnir eru breyttir. Alþingi er að taka til valda og er hér að breyta framlögðu fjárlagafrumvarpi, það sem ég vildi kannski fremur segja er að það er að bæta það. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við að svo sé því að margt mátti færa til betri vegar og hefur nú verið komið til móts við langflestar þær gagnrýnisraddir sem létu hæst í sér heyra hér á fyrri vikum þessa vetrar. Herra forseti. Ég benti á það í ræðu minni um fjárlög og fjárlagafrumvarp fyrr á þessum vetri að endar næðu ekki saman. Við erum að eyða um efni fram. Rétt eins og á hverju heimili foreldra og fólks þarf að laga það. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að jafnt sjálfstæðismenn, framsóknarmenn, liðsmenn Samfylkingar og Vinstri grænna séu sammála um að stefna beri að sjálfbærni í ríkisbúskapnum árið 2013 eins og efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gengur út á. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að fólk sé yfirleitt sammála um þá leið. Hún er afskaplega brýn og mikilvæg, að við stefnum að því að við rekum ríkissjóð án halla árið 2013. Það er að takast. Það er ljóst af þessum fjárlögum sem nú eru sett fram að við förum að ná frumjöfnuði í þessum búskap, og sjálfbærni árið 2013 ef allt gengur eftir. Mörg teikn eru á lofti í þá veru að það sé að takast. Það er vel. Frumforsenda fjárlagagerðarinnar er að við náum endum saman og ánægjulegt, eins og ég gat um, að jafnt stjórnarandstaða sem stjórnarliðar séu sammála um þá leið. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á þessu fjárlagafrumvarpi eru verulegar og nema á annan tug milljarða. Við 2. umr. voru teknir fyrir allnokkrir milljarðar til endurbóta á fjárlagafrumvarpinu og endurbæturnar nú að þessu sinni á milli 2. og 3. umr. nema á tíunda milljarð, en stærsta talan þar er vissulega 6 milljarða kr. vaxtaniðurfærsla sem kemur í sjálfu sér ekki inn í bókhald ríkisins á endanum heldur er greitt af þar til bærum fjármálastofnunum þótt það fari að vísu fyrst í gegnum vaxtabótakerfið. Það er önnur saga. Ég lít svo á að þær endurbætur sem fram hafa farið á þessu fjárlagafrumvarpi séu fyrst og fremst til jafnaðar. Það er vel. Þær koma fyrst og fremst til góða fólki sem býr við lítil efni. Það jafnar ekki einasta kjör á milli hálaunafólks og láglaunafólks, heldur og jafnar það lífsskilyrði í landinu öllu. Mun ég nú koma inn á þau atriði. Við sjáum að skattkerfið hefur tekið breytingum. Tekjuöflunarkerfi okkar hefur breyst með þeim hætti að láglaunahópar koma betur undan þeim breytingum en aðrir. Hjón sem eru með ráðstöfunartekjur upp undir 500 þús. kr. á mánuði greiða nú lægri skatta sem nemur um 2,5% en áður var. Þetta er vel. Ég vil líka geta þess að það er mjög til jafnaðar að koma til móts við allra tekjulægstu hópana í formi verðbóta á grunnlífeyri til handa elli- og örorkulífeyrisþegum. Hér er verið að bæta í 350 millj. kr. sem leggjast á strípaðar bætur, 180 þús. kr. og minna. Það er ánægjulegt að geta tekið þátt í því að koma til móts við þennan hóp fólks sem hefur kannski úr minnstu að spila fyrir þau jól sem nú eru fram undan í lífi okkar Íslendinga og fleiri þjóða. Það er einnig gleðilegt að geta tekið þátt í breytingu er varðar Atvinnuleysistryggingasjóð þar sem 180 millj. kr. er varið til veikindadaga þannig að fólk í atvinnuleit geti tekið sér að hámarki fimm veikindadaga og búið þannig við eitthvað í námunda við þann rétt sem fólk hefur úti á vinnumarkaði. Auk þess er þar tekið á hlutaatvinnuleysi og komið fyrr til móts við þá sem eru mjög lengi atvinnulausir. Það er því miður allstór hópur fólks. Þótt atvinnuleysi hafi minnkað á undanliðnum árum megum við aldrei gleyma því að 4.500 manns hafa samkvæmt tölum Vinnumálastofnunar verið án atvinnu í meira en 12 mánuði, þar af samkvæmt nýjustu tölum hafa einir 1.900 Íslendingar verið án atvinnu í þrjú ár. Þess vegna er verið að bregðast við þessum hópi fólks og koma inn með fjórða árið í atvinnuleysisbótum fyrr en stóð til, 1. mars í stað 1. maí. Þetta kostar peninga og þeir eru fram réttir í þeim breytingum sem hér er fjallað um í fjárlagafrumvarpi. Þetta er vel. Mest um verð er vaxtaniðurgreiðslan upp á eina 6 milljarða kr. og útskýrir að mestum hluta þá 9 milljarða kr. leiðréttingu á þessu fjárlagafrumvarpi sem ég gat um áðan. Hér er um mikla pólitíska ákvörðun að ræða sem er mjög til bóta fyrir breiðan hóp fólks hringinn í kringum landið, ekki síst barnafólks sem er að koma sér þaki yfir höfuðið og ætti vel að njóta þeirra 6 milljarða kr. sem hér eru settir fram til að greiða niður vexti. Þetta er stór pólitísk ákvörðun og enn eitt dæmi til jafnaðar í þeim breytingum sem nú eru gerðar á fjárlagafrumvarpinu. Herra forseti. Ég ítreka að langflestar ef ekki allar þær breytingar sem er verið að gera á þessu fjárlagafrumvarpi og varða allmarga milljarða króna eru til jafnaðar í samfélaginu, ekki einungis á milli tekjuhópa heldur einnig á milli hópa fólks á landinu, allt eftir því hvar þeir búa. Þetta er vel. Vil ég sérstaklega geta þeirra leiða þar sem komið er til móts við fólk á köldum svæðum landsins, en það er upp á einar 140 millj. kr. til að orkukostnaður fari ekki fram úr hófi. Það er mikilvægt að halda því til haga í þessum lið, herra forseti, að hér er um afskaplega brýnt hagsmunamál að ræða sem því miður hefur farið leynt og lágt í umræðunni lengi vel, enda er kannski þessi hópur fólks sem býr á köldum svæðum landsins ekki háværasti hópurinn í íslenskum efnahagsaðstæðum hverju sinni. Við skulum halda því til haga í þessari umræðu að orkukostnaður venjulegs fólks á köldum svæðum getur verið allt að þrefalt hærri en hjá því fólki sem býr við bestu aðstæður hvað orkukostnað snertir. Þetta er gríðarlegur munur á nauðsynjum fólks og því eðlilegt og rétt að ríkið komi til móts við þessa hópa. Hér er verið að gera enn betur en verið hefur og leiðrétta þennan mun. Það á að jafna lífsskilyrði fólks hringinn í kringum landið. Aðstæður eru mismunandi, ekki bara hvað samgöngur snertir og þjónustu, heldur líka liði eins og þá sem ég nefni hér og lúta að húshitunarkostnaði. Herra forseti. Sú megingagnrýni sem fram hefur komið á fjárlagafrumvarpið í öllum umræðum um það snýr að heilbrigðismálum sem er kannski vel skiljanlegt. Sumir vildu líkja fram komnum tillögum í fjárlagafrumvarpinu við aðför að landsbyggðinni og haldnir voru gríðarlega fjölmennir fundir víða um land vegna fram kominna tillagna um kerfisbreytingu á heilbrigðisþjónustu hringinn í kringum landið. Í sjálfu sér var ánægjulegt að sjá hvað almenningur tók vel við sér, lýðræðisvitundin var mjög virk hringinn í kringum landið þegar þessar tillögur komu fram og minnist ég sérstaklega 1.300 manna fundar á Húsavík, í sveitarfélagi sem telur nokkuð undir 5 þús. manns. 1.300 manns mættu á þann fund og höfðu uppi samræmda kröfu um að þessari meintu aðför að heilbrigðisstofnunum væri hrundið. Í þessum breytingum á fjárlagafrumvarpinu hefur verið komið til móts við þessar gagnrýnisraddir. Það er vel. Vil ég hrósa þeim sem það hafa gert, t.d. með því að fara hringinn í kringum landið og efna til fjölda funda með heimafólki og þeim sem reka viðkomandi sjúkrastofnanir. Að því er mér sýnist hefur náðst þokkaleg sátt um þær leiðir sem nú verða farnar. 40% niðurskurði á sumum sjúkrasviðum og gott betur á viðkvæmum stofnunum er lúta að heilbrigðisöryggi landsmanna hefur verið breytt og aðhaldskrafan færð niður í 12% að mestu fyrst um sinn en nú við 3. umr. niður í 10% er varðar Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki. Þetta er vel. Þetta sýnir vilja til sátta. Þetta sýnir að bæði þing og þjóð geta haft áhrif á fjárlagagerðina og það er vel. Þetta sýnir í rauninni mátt lýðræðisins á hverjum tíma. Það er hægt að breyta hlutunum með samstöðu. Það er hægt að breyta hlutunum með því að skiptast á skoðunum og þetta á jafnt við um þing og þjóð í þessu tilviki. Það er vel. Ég vil hins vegar geta þess að ég mun ekki taka þátt í að fleyta þessari kerfisbreytingu í heilbrigðismálum yfir á næstu tvö ár, fjárlagaárin 2012 og 2013. Ég hef lagt fram þá bókun í fjárlaganefnd, virðulegur forseti, þar sem ég tel að við fjárlagagerð áranna 2012 og 2013 eigi aðhaldskrafan á sjúkrahúsum hringinn í kringum landið ekki að fara fram úr almennri niðurskurðarkröfu til heilbrigðismála í landinu. Ég tel að stórfelldri kerfisbreytingu verði ekki komið á í heilbrigðismálum á landinu nema á lengra tímabili og með meira og betra samtali við heimamenn en gert var í aðdraganda þessa fjárlagafrumvarps og ég gagnrýndi einmitt. Var reyndar svo um mjög marga fleiri. Ég tel jafnframt að stórfelld kerfisbreyting á heilbrigðismálum geti ekki gerst nema að uppfylltri þeirri forsendu er lýtur að samgöngubótum og auknu samgönguöryggi, en að þeim forsendum uppfylltum geta menn vissulega tekið til við að breyta heilbrigðiskerfinu að einhverju leyti. Þar nefni ég vissulega aukið samgönguöryggi og auknar samgöngubætur. Við sjáum nýleg Héðinsfjarðargöng. Við sjáum yfirvofandi Vaðlaheiðargöng. Og við sjáum almennt séð aukna hagræðingarmöguleika sem eru fólgnir í bættu samgönguöryggi og er nægilegt að nefna þar Bolungarvíkurgöng. Það er ekki sjálfgefið að sýslumaður sé beggja vegna við þau þegar þau verða komin í fulla notkun. Að þessum forsendum uppfylltum er vissulega hægt að hagræða mikið í heilbrigðiskerfinu og, ef út í það er farið, gera einhvers konar kerfisbreytingu á heilbrigðisþjónustunni í landinu þegar fjarlægðir hafa verið minnkaðar og samgönguöryggi aukið og horfa þar til þess að reka hér tvö fullburða hátæknisjúkrahús í Reykjavík og á Akureyri og vera með eftirmeðferðina á einhvers konar líflæknisdeildum sjúkrahúsanna sem nú eru fyrir hendi heima í héraði. Þegar kemur að heilbrigðismálunum tel ég hins vegar að því verði ekki hrundið á komandi árum, einkanlega sakir þess að við breytum ekki landakortinu og því síður veðurlaginu, að áfram verði rekin umdæmissjúkrahús á Ísafirði, á Norðfirði og í Vestmannaeyjum. Jafnframt verður að taka sérstakt tillit til svæða sem iðulega lokast af vegna veðurs og þar sem fyrir eru lítil sjúkrahús, einkum með hjúkrunarrúmum, en þó held ég í öllum tilvikum einu bráðarúmi. Þarna horfi ég til staða eins og Patreksfjarðar, Vopnafjarðar og Seyðisfjarðar, allt byggðarlaga sem geta lokast af með stuttum fyrirvara, jafnvel svo dögum skiptir. Við höfum efni á að vera áfram með eitt bráðarúm á þessum stöðum. Kerfisbreytinguna má ekki slíta úr tengslum við íslenskar aðstæður, það má aldrei verða svo. Við getum hagrætt að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, en við breytum ekki veðurlaginu. Herra forseti. Ég endurtek þakkir mínar til þeirra sem fremst fóru í lagfæringum á heilbrigðisþætti fjárlagafrumvarpsins og nú er svo komið að ríkulega hefur verið komið til móts við allar þær gagnrýnisraddir sem voru viðhafðar um þá þætti. Ég vil næst koma að vegagerð en forsenda þess að hagræða enn frekar í heilbrigðismálum eins og ég gat um er einmitt að auka þarf þróttinn og fjármagnið til að geta hagrætt í margvíslegri opinberri stjórnsýslu, með bættum vegum, auknu samgönguöryggi og styttri vegalengdum. Það er sérlega ánægjulegt, herra forseti, að horfa til nýsamþykktra aðgerða í vegamálum er lúta að skuldabréfaútboði ríkisins og gefur færi á einum 6 milljarða kr. framkvæmdum á næsta ári og 30–40 milljarða kr. framkvæmdum á næstu árum til mjög brýnna og arðbærra verkefna á suðvesturhorninu og milli Eyjafjarðar og Þingeyjarsýslna. Hér er um að ræða mjög merkileg verkefni er lúta að auknu samgönguöryggi á suðvesturhorninu, tvöföldun vegar til Árborgar, lúkningu vegarins sem er orðinn tvöfaldur að mestu leyti milli Reykjavíkur og Keflavíkur og tvöföldun hluta vegar um sunnanvert Vesturland. Þetta eru afskaplega mikilvægar aðgerðir, ekki aðeins fyrir íbúa suðvesturhornsins, heldur og íbúa hringinn í kringum landið sem þurfa mjög að sækja þjónustu til suðvesturhornsins. Þar að auki þakka ég sérlega þeim aðilum sem af mikilli þolinmæði hafa aldrei gefist upp með þær miklu vegabætur sem hljótast af Vaðlaheiðargöngum og styttingu hringvegarins um eina 16 kílómetra milli Eyjafjarðar og Þingeyjarsýslna, en þau 8 km göng komast í forval jafnvel nú fyrir jól og framkvæmdir geta hafist þegar um mitt næsta ár. Þetta er gríðarlega mikil samgöngubót og leysir af Víkurskarðið sem er veðravíti á veturna og getur lokast með engum fyrirvara. Þetta gefur jafnframt færi á aukinni hagræðingu í opinberri þjónustu með því að tengja betur þau atvinnusvæði sem eru beggja vegna Vaðlaheiðar, á Eyjafjarðarsvæðinu, með sína 25 þús. íbúa og svo þar fyrir austan, á Þingeyjarsvæðinu þar sem allt iðar af orku í jörðu niðri og menn eru farnir að horfa til uppbyggingar, e.t.v. í nokkrum áföngum. Með þessum hætti getum við komið hjólum atvinnulífsins aftur af stað og endurtek ég þakkir mínar til þeirra sem helst fóru hér fram og náðu að lenda þessari lausn í vegagerð sem að mínu viti er farsæl, einkum á sviði þeirra vega sem eru mest notaðir og fyrir vikið arðbærastir þegar kemur að þessari leið í fjármögnun. Herra forseti. Ég hef hér staldrað við ýmsa þætti, nú síðast vegagerð og held áfram í samgöngumálum. Það er jafnframt ánægjulegt og enn til marks um þær leiðir til jafnaðar sem eru í þessum breytingum á fjárlögum að aðhaldskrafan hvað flugvellina varðar hefur verið minnkuð úr 300 millj. kr. í 180 millj. kr. og munar mikið um. Sú ríka aðhaldskrafa hefði ella farið út í verðlagið og væntanlega hækkað gjöld flugfarþega sem eru gríðarlega mikil nú sem stendur og í reynd landsbyggðarskattur sem rýrir lífskjör fólks sem þarf mjög að sækja þjónustu til höfuðborgarinnar og lendir á þeim ágæta velli sem Reykjavíkurflugvöllur heitir og fer ekki úr þessu. Allt leggst þetta á eitt, herra forseti. Þessar breytingar sem ég gat um í upphafi máls míns eru aðallega til jafnaðar eins og þessi stjórn hefur stefnt að, hún er til jafnaðar milli launahópa í landinu, hún er til jafnaðar lífskjara fólks hvar svo sem það býr á landinu og svona á velferðarstjórn að starfa, jafnvel þó að aðstæðurnar séu verri en nokkur ríkisstjórn hefur þurft að búa við í efnahagsumhverfi sínu. Hér hefur verið unnið að margvíslegum breytingum og þær eru til bóta. Ég get tekið undir þær svo að segja allar, en ekki síst þær er lúta að heilbrigðismálum. Ég vil, herra forseti, að lokum koma inn á menntamálin en þar eins og í öðrum flokkum þessara fjárlaga hefur aðhaldskrafan verið minnkuð til að bregðast við þeim aðstæðum sem nú eru uppi í íslensku samfélagi. Eins og ég gat um í fyrri ræðum mínum um fjárlagafrumvarpið hefur aðhaldskrafan gagnvart Háskóla Íslands verið minnkuð að mun og almennt hefur aðhaldskrafan í menntamálum verið lækkuð um 600 millj. kr. Þeim peningum er að mínu mati vel varið. Nú við 3. umr. er komið í ljós að bætt verður um betur og einnig komið til móts við Háskólann á Akureyri. Ég tek algjörlega undir þær hugmyndir. Þær varða 20 millj. kr. til að það nám sem lýtur að sjávarútvegsfræðum verði ekki einfaldlega lagt niður og hefur verið einn af hornsteinum og hreinlega partur af ímynd Háskólans á Akureyri um langt árabil. Ég vil geta þess, herra forseti, í þessu samhengi að stjórnendur Háskólans á Akureyri hafa gengið á undan með góðu fordæmi í aðhaldi í rekstri á undanliðnum árum og snarbreytt umhverfi hans hvað allan rekstur snertir. Mættu margir forstöðumenn ríkisstofnana taka þann skóla sér til fyrirmyndar þegar kemur að launagreiðslum og öðru er varðar dýrasta þátt rekstrarins hjá opinberum stofnunum. Háskólinn á Akureyri hefur lækkað laun umtalsvert hjá yfirstjórn og kennurum, ekki einu sinni heldur tvisvar, og ætti að vera mörgum öðrum hvatning sem hafa ekki einasta staðið í stað í launakjörum hjá opinberum stofnunum heldur bætt þar í eins og nýlegar tölur sýna. Hér er verið að koma til móts við háskólaumhverfið og framhaldsskólaumhverfið með 600 millj. kr., nú síðast með 20 millj. kr. til Háskólans á Akureyri. Einnig er reyndar með RES-verkefninu verið að bæta Háskólanum á Akureyri 15 millj. kr. skuld frá Orkuskólanum þar um slóðir og ljúka verkefni hans sem hefur verið þeim skóla nyrðra ákaflega erfitt á undanliðnum vikum og mánuðum. Hefði sá kostnaður hvort eð er lent á ríkinu ef hinn pósturinn hefði verið valinn, þ.e. sá að neita Orkuskólanum um þá fjármuni, þannig að það kemur í sjálfu sér út á eitt. Hér hef ég nefnt heilbrigðismálin, menntamálin, samgöngumálin, húshitunarmálin og vaxtaniðurgreiðslur. Þetta er til aukins jöfnunar í samfélaginu og það er vel að stjórnin og þingið fari þá leið nú á tímum þegar við erum að endurreisa samfélagið í meiri jöfnuði og meiri sátt milli hópa í landinu. Herra forseti. Það er engu að síður svo að það ár sem fram undan er í lífi landsmanna er ekki síðasta niðurskurðarárið. Við þurfum að rétta við halla ríkissjóðs sem nemur rösklega 30 milljörðum kr. á því ári sem kemur eftir það fjárlagaár sem hér er til umræðu og ég hef gagnrýnt það mjög að kerfisbreytingum verði flett yfir á þarnæstu ár. Ég vil að þeim verði lógað í umræðunni. Þess vegna er afskaplega brýnt að vöxtur í hagkerfinu aukist. Ég hef tekið undir með sjálfstæðismönnum í þessari umræðu um að skattstofnar verði með öllum ráðum breikkaðir. Það er gríðarlega brýnt fyrir ríkissjóð að fá til sín auknar tekjur, í fyrsta lagi til að þurfa ekki að hækka skatta enn frekar því að þeir eru komnir að endamörkum, bæði hjá fyrirtækjum og fjölskyldum, og í öðru lagi svo að ekki þurfi að skera enn frekar niður hjá hinu opinbera, jafnvel hjá viðkvæmum stofnunum sem nú þegar hafa verið skornar inn að beini. Þess vegna tel ég það lykilverkefni komandi árs í íslenskri pólitík að benda á og fara þær leiðir sem eru hvað mest atvinnuskapandi hringinn í kringum landið og rétta við hlut fyrirtækja. Norræn velferðarstjórn verður að hafa það í huga, herra forseti, að velferðin verður ekki síst til hjá þeim fyrirtækjum sem útvega Íslendingum atvinnu til að þeir geti greitt skuldir sínar og borgað þann mat sem við á að éta hverju sinni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, sérstaklega fyrir lokin þar sem hann var farinn að taka undir tillögur okkar sjálfstæðismanna og koma inn á það sem hann er algjörlega sammála okkur um. Það verður að verða vöxtur í hagkerfinu til að komast út úr þessum vítahring og hann benti réttilega á að skattahækkanir og skattpíning ríkisstjórnarinnar væru fyrir löngu komnar að endimörkum. Hv. þingmaður sagði í lok ræðu sinnar að norræn velferðarstjórn yrði að gera sér grein fyrir því að það yrði að aflétta álögum af fyrirtækjunum til að þau gætu skapað störf þannig að fólkið fengi vinnu til að geta staðið undir skuldbindingunum. Um það deilum við hv. þingmaður ekki. Þegar tryggingagjaldið var hækkað í kjölfar þess að atvinnuleysi jókst brást atvinnulífið mjög vel við og tók jákvætt í það en síðan þegar atvinnuleysið minnkar, sem er sem betur fer að gerast núna, er afgangur af þessu tryggingagjaldi sem rennur beint í ríkissjóð. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir með okkur sjálfstæðismönnum um að nú væri einmitt lag að lækka aftur tryggingagjaldið til að bregðast við því sem hv. þingmaður sagði. Í annan stað kom hv. þingmaður inn á það í upphafi ræðu sinnar að mikilvægasta verkefnið væri að ná jöfnuði í ríkisfjármálum, gera ríkissjóð sjálfbæran eins og hv. þingmaður orðaði það. Það kom líka fram í ræðu hv. þingmanns að skattpíningin væri komin að endimörkum. Margir hv. þingmenn hafa talað um að þetta sé erfiðasta fjárlagafrumvarpið sem lagt hefur verið fram. Ég er því miður ekki alveg sannfærður um það en vona svo sannarlega að svo sé. Hallinn á næsta ári er 37 milljarðar kr. og ef það verður hugsanlega gengið frá Icesave-samkomulagi eru það 23 milljarðar kr. til viðbótar þannig að við erum enn þá hugsanlega með 60 milljarða kr. halla. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að við þurfum að fara í blóðugan niðurskurð aftur á árunum 2012 og 2013.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir innlegg hans í umræðuna. Ég hef nefnt það áður hvað tryggingagjaldið varðar að það á að vera eins og aðrir tímabundnir skattar. Við erum að bregðast við mjög sérstöku ástandi sem við skulum rétt vona að verði ekki viðvarandi. Þess vegna er hækkunin í rauninni tímabundin, ætti að vera það og miðast við þær breytingar sem eru á atvinnustiginu hverju sinni. Þess vegna tek ég undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að þegar augljós breyting er orðin á atvinnustiginu ber að skila þessum peningum aftur til atvinnulífsins og reyndar sveitarfélaganna líka sem þetta gjald bitnar verulega á og hv. þingmaður þekkir ágætlega til. Hvað varðar aukinn hagvöxt sem þarf að koma til móts við verkefni næsta árs tel ég að þeir 34 milljarðar kr. sem e.t.v. standa út af í lok næsta árs og hv. þingmaður nefndi líka, þær skuldbindingar sem tengjast Icesave sem væntanlega leggjast þar ofan á, þurfum við eins og ég gat um í lok ræðu minnar að nota þann tíma sem fram undan er, þetta heila ár fram undan, til að nota allar leiðir til að auka við hagvöxtinn svo við þurfum ekki að grípa til þessara tveggja verstu hugsanlegu leiða, annars vegar hækkunar skatta og hins vegar niðurskurðar. Við höfum alltaf þessa þriðju leið, hún er sú að bæta í, og við höfum mörg færi til að takast á við bætt og betra atvinnulíf. Kem ég kannski að því í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Hv. þingmaður segir að þegar aðstæður skapist til að greiða tryggingagjaldið til baka muni það verða gert. Ég tel, virðulegur forseti, að nú þegar hafi myndast svigrúm til að fara að gera það. Nú rennur hluti af tryggingagjaldinu beint í ríkissjóð en ekki til að láta fyrirtækin fjárfesta og búa til störf. Það kom bersýnilega í ljós við afgreiðslu fjáraukalaganna um daginn að fjárfestingin hafði einmitt dregist saman um 25% sem er gríðarlega alvarlegt mál og getur ekki gengið til lengdar. Við verðum að koma hagvextinum í gang og ein af forsendum þess er lækkun tryggingagjaldsins. Þess vegna ítreka ég þessa spurningu til hv. þingmanns: Hvenær telur hv. þingmaður að komið sé svigrúm til að skila fyrirtækjunum tryggingagjaldinu til baka? Ég tel svo vera núna því að nú renna upp undir 3 milljarðar kr. í ríkissjóð út af ofteknu tryggingagjaldi sem er það sem sveitarfélögin eru klárlega að greiða þar sem ríkisvaldið færir tekjur frá sveitarfélögum til sín og hælir sér síðan af því að hafa náð einhverjum árangri. Mig langar að spyrja hv. þingmann um annað sem hann kom inn á í ræðu sinni, ég tók sérstaklega eftir því, að í frumvarpinu væri jöfnuður milli hálaunafólks og láglaunafólks og það allt saman. Ég ætla ekki að fara að deila við hv. þingmann um skattstefnuna, ég fer yfir hana í ræðu minni á eftir. Það hefur komið fram á fundum fjárlaganefndar, forstöðumenn heilbrigðisstofnananna tveggja sem hv. þingmaður nefndi hér komu, bæði frá Sauðárkróki og Þingeyjarsýslu. Það kom fram að þessir aðilar eru búnir að ganga mjög nærri fólkinu sem er m.a.s. bara með 150 þús. kr. í laun á mánuði, það fær ekki lengur greitt aukalega þótt það vinni í kaffitíma eða matartíma til að ná hagræðingu. Síðan vitum við tveir, við hv. þingmaður, um beiðnir í fjárlaganefnd um eitt stöðugildi upp á 10–11 millj. kr. Telur hv. þingmaður ekki að það þurfi að fara að taka almennilega á þessu? Mér finnst mjög margir og margar stofnanir hafa sloppið við að fara í einhverja hagræðingu af viti miðað við þessar heilbrigðisstofnanir sem hafa gert þetta með þessum hætti.

Herra forseti. Hvað tryggingagjaldið varðar tel ég mjög eðlilegt að komið verði á einhvers konar viðmiði, þá í samtali ríkisvalds og Samtaka atvinnulífsins. Það er ekki eðlilegt að tryggingagjaldið taki ekkert tillit til þeirra breyttu aðstæðna sem eru að verða í samfélaginu á hverjum tíma. Þess vegna tel ég mjög eðlilegt að koma á einhvers konar viðmiðun, ég vil ekki kalla það rauð strik en e.t.v. eitthvað sem menn geta sætt sig við í atvinnustiginu og að tryggingagjaldið taki tillit til þeirra breyta sem þar verða hverju sinni. Hvað launabilið í landinu varðar hjá hinu opinbera tek ég hreinlega undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, auðvitað blöskrar manni að annars vegar sé gengið svo nærri starfsfólki í láglaunastörfum á heilbrigðisstofnunum úti á landi, reyndar í menntastofnunum líka víða úti á landi, að þeir hópar, gjarnan konur, taki á sig kannski mestu skerðinguna í efnahagsáfalli Íslendinga en svo geti forstöðumenn fínna stofnana, gjarnan á suðvesturhorninu, hagað sínum launagreiðslum að vild þvert á það sem hæstv. forsætisráðherra hefur lagt fram og menn virða að því er virðist í engu. Auðvitað þarf að taka á þessu. Ég heiti á hæstv. forsætisráðherra að beita sér fyrir því og hefur hún til þess ærið afl að taka á þessum vanda. Þetta er óréttlátt og þetta eru ömurleg skilaboð til þess fólks sem nú starfar á viðkvæmustu stofnunum landsmanna, í heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu og meðal fatlaðra, að það taki á sig hlutfallslega mestu launalækkunina en 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Það er afskaplega mikilvægt að fara yfir málin sem tengjast fjárlögunum, þetta eru nú ekki litlir hagsmunir. Ég vildi nota tækifærið og spyrja hv. þingmann af því ég veit að hann er áhugamaður um málið og þekkir vel til, enda hefur hann bæði setið í hv. fjárlaganefnd og hv. heilbrigðisnefnd og er málið því skylt. Ég vildi spyrja hann að sömu spurningu og ég spurði hv. þm. Björn Val Gíslason áðan. Hv. þm. Björn Valur Gíslason brást hins vegar frekar önugur við og svaraði ekki efnislega. Ég á von á að hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson muni nálgast málið með öðrum og meira upplýsandi hætti. Eins og við vitum vantar hvorki meira né minna en 3.000 milljónir í Sjúkratryggingar Íslands eins og kynnt hefur verið fyrir hv. fjárlaganefnd og hv. heilbrigðisnefnd. Við vitum líka að svipuð staða var uppi á síðasta ári. Ríkisendurskoðun gerði athugasemdir við að hæstv. ráðherra og ríkisstjórn voru ekki með neina stefnumótun um hvernig ætti að nálgast þennan niðurskurð, með öðrum orðum var engin stefna um það. Því fór sem fór og hallinn hefði verið 2.800 milljónir ef ekki hefði komið til gengishagnaður sem gerði það að verkum að hallinn á Sjúkratryggingum Íslands varð 1.800 milljónir á þessu ári. Ríkisendurskoðun lagði sérstaka áherslu á að mótuð yrði pólitísk stefna af hendi hæstv. ráðherra og stjórnarmeirihluta. Ég vildi þess vegna fá að vita hjá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni hver stefnan væri varðandi þennan mikilvæga þátt, þessar 3.000 milljónir?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir þessa spurningu og ábendingu. Nú tekst ég á við fyrrverandi heilbrigðisráðherra sem þekkir betur til þessa málaflokks en sá sem hér stendur. Ég skal fúslega viðurkenna að í mörg horn er að líta í fjárlagafrumvarpinu og ég hef að meginhluta notað starfskrafta mína til að reyna að ná fram lagfæringum á heilbrigðisstofnunum víða um land. Ég hef ekki kynnt mér nægilega þann sparnaðarþátt er snýr að Sjúkratryggingum og er reyndar ekki lengur í heilbrigðisnefnd þannig að ég hef ekki fylgst með nýjustu umræðum í nefndinni hvað þetta varðar, ef þær hafa á annað borð verið einhverjar. Ég vil hafa þann háttinn á þegar ég svara í pontu Alþingis að vita eitthvað um það svar sem ég fer með fremur en að fara með staðlausa stafi þannig að ég hyggst reyna að kynna mér þetta efni, það er partur af starfi mínu. Eins og ég gat um er í mörg horn að líta og ég tel mjög eðlilegt að þingið fái hrein svör við þessari spurningu hv. þingmanns. Það skal vera réttur þingsins á hverjum tíma að fá svör. Ég mun beita mér fyrir því, ásamt hv. þingmanni vonandi, að fá fram svör hjá viðkomandi ráðherra og ráðuneyti. Ég tel einsýnt að svar þurfi að liggja fyrir mjög fljótlega vegna þess að málaflokkurinn er viðkvæmur og hefur verið rekinn með erfiðismunum á liðnum vikum, mánuðum og árum. Ekki er ljóst hvert svarið er við spurningu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og rétt að fá það fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mér fannst það heiðarlegt og gott. Hv. þingmaður benti á, sem er bara mjög eðlilegt því að í mörg horn er að líta í fjárlagafrumvarpinu og það var mjög heiðarlegt og rétt af hv. þingmanni að segja eins og er, að hann hefði ekki sett sig inn í þennan þátt málsins. Ég tek það að fullu gilt og það er til fyrirmyndar að menn segi hlutina eins og þeir eru. Hins vegar er ég ánægður að heyra að hv. þingmaður vill að við vitum hvert er verið að fara með þessu. Málið snýst um mjög stóra upphæð, 3.000 milljónir. Þetta er hærri upphæð en allur sparnaðurinn hjá heilbrigðisstofnunum. Hér er um að ræða hluti eins og lyfjakostnað og lækningakostnað. Þarna eru lyf með S-merkingu sem þýðir að lyfin eru notuð sérstaklega á spítölum fyrir fólk með mjög alvarlega sjúkdóma. Þetta eru hjálpartæki, tannlækningar, þjálfun, brýn meðferð erlendis, sjúkraflutningar, sjúkrakostnaður vegna veikinda eða slysa erlendis, sjúkradagpeningar og heimahjúkrun. Ég trúi því að hv. þingmaður sé algjörlega einlægur í að berjast fyrir því á vettvangi stjórnarmeirihlutans að upplýst verði hvernig menn ætla að ná þessu. Það vita allir hvert verkefnið er og eftir allan þennan tíma getur ekki verið að menn ætli í sama farið, menn brenndu sig nóg á þessu ári. Það getur ekki annað verið en að menn hafi hugsað um hvernig hægt er að ná þessum fjármunum. Við erum ekki að tala um einhverja smáaura. Við erum að tala um 3.000 milljónir og viðkvæman málaflokk, ekki fyrir okkur þingmenn heldur fólkið sem þarf á þjónustunni að halda 

Herra forseti. Ég tek þessari áskorun hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarson vel og mun fylgja henni eftir. Eins og hann gat réttilega um er þetta með viðkvæmari málaflokkum sem er að finna í fjárlögum og kemur inn á heilsuöryggi tugþúsunda Íslendinga sem þurfa á lyfjum að halda. Bent hefur verið á að hægt sé að ná margvíslegri hagræðingu fram í lyfjainnkaupum og nefnt hefur verið að fara í einhvers konar samvinnu við nágrannaþjóðir okkar í innkaupum en ég hef enn ekki séð mótaðar leiðir eða tillögur í þeim efnum, þær eru enda mjög umdeildar, ekki síst á meðal þeirra sem nú þegar flytja lyfin inn. Það er mjög erfitt og jafnvel ósanngjarnt að slá hér af margvíslegum kröfum og við verðum að horfa til þess hvort við viljum yfirleitt greiða fyrir sum lyf. Nú horfum við til breytinga sem lúta að leghálskrabbameini og bólusetningu á 12 ára stúlkum sem samþykkt var nýverið af kvenþingmönnum hér og var sköruglega gert. Þar verjum við 50 millj. kr. á næsta ári að ég held, og kostnaður verður nokkur hundruð milljóna á hverju ári hér eftir. Svar mitt við þeim peningum er já. Ég held að þetta borgi sig á löngum tíma og gott betur, klárlega ekki bara í peningum heldur líka í lífi, því mikilvægasta sem við eigum. Sparnaður í þessum geira getur eins og víða annars staðar komið í bakið á okkur þegar til lengri tíma er litið.

Virðulegi forseti. Við erum hér við 3. og síðustu umræðu um fjárlög fyrir árið 2011. Ég vil byrja á því að fara aðeins yfir það sem ég hef mestar áhyggjur af í fjárlagafrumvarpinu en það er tekjuhliðin. Allar þær hagvaxtarspár sem við höfum fjallað um undanfarið benda því miður til þess að allt sé eiginlega á niðurleið. Hagvaxtarspáin sem frumvarpið byggði á var mun hærri og gerði ráð fyrir 3,2% hagvexti. Síðan fengum við endurskoðaða þjóðhagsspá í nóvember og þá er spáin komin niður í 1,9% og er 0,2% lægri en spá Seðlabanka sem er upp á 2,1%. Eigi að síður er hún í hærri kantinum miðað við eina spá til viðbótar frá OECD sem er upp á 1,5% hagvöxt. Ef sú spá gengi eftir mundu tekjur ríkissjóðs minnka um 15 milljarða umfram það sem ráð er fyrir gert í frumvarpinu. Því til viðbótar, virðulegi forseti, höfum við líka spá frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins þar sem gert er ráð fyrir 0,7% hagvexti. Það þýðir að við gætum verið með 27 milljarða minni tekjur á næsta ári en ráð er fyrir gert. Ég ætla að sjálfsögðu að vona að þessar spár muni ekki ganga eftir. Hins vegar vil ég bara í þessari umræðu minna á í ljósi reynslunnar - við erum nýbúin að fjalla um skýrslu þingmannanefndarinnar þar sem það kom skýrlega fram og við lærðum það af bankahruninu eða hefðum a.m.k. átt að læra það - að við tökum þau varnaðarorð sem okkur berast mjög alvarlega. Ef þetta færi nú á þann veg að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefði rétt fyrir sér værum við núna með 37 milljarða halla sem við gerum ráð fyrir í frumvarpinu sem slíku. Við eigum eftir 23 milljarða viðbótarútgjöld vegna hugsanlegs Icesave-samnings, þá eru komnir 60 milljarðar. Ef versta spáin gengi síðan eftir værum við komin upp í tæplega 90 milljarða halla á ríkissjóði. Það er sko ekki létt verk, sérstaklega í ljósi þess að við erum nú þegar búin að pína alla skattstofna eins og mögulegt er og þurrausa þá. Þegar vinstri menn eru orðnir sammála um að ekki sé hægt að skattleggja meira er sko alveg öruggt að það er ekki hægt. Að mínu mati erum við þá reyndar komin langt út fyrir það sem getur talist skynsamlegt. Ég vil að þetta komi skýrt fram, virðulegi forseti, vegna þess að ég hef heyrt það í málflutningi margra hv. þingmanna - ekki allra heldur sumra - þar sem þeir kveinka sér og segja: Þetta eru erfiðustu fjárlög sem lögð hafa verið fram. En það er því miður ekki sjálfgefið. Og þó svo að allt gangi eftir miðað við frumvarpið erum við samt með 60 milljarða halla ef á Alþingi verður samþykkt að ganga til samninga við Breta og Hollendinga vegna Icesave. Eftir er að skera niður um 60 milljarða og ég vil bara benda á það svo við setjum hlutina í rétt ljós. Við erum búin að skera niður á árinu 2010 og eftir árið 2011 verðum við búin að skera niður um 50 milljarða í heildina og við eigum hugsanlega eftir 60 milljarða. Sjá nú ekki allir verkefnið sem fram undan er? Það sjá það allir. Auk þess höfum við líka skorið niður með mjög mörgum einskiptisaðgerðum, þ.e. við höfum minnkað framkvæmdastigið hjá hinu opinbera í verklegum framkvæmdum og öðru en við erum ekki búin að skera eins mikið niður og við þurfum að gera í mörgum stofnunum. Mig langar að nefna eitt, virðulegi forseti, af því að menn tala um þann árangur sem ríkisstjórnin hefur náð. Ekki er deilt um að árangur hefur náðst í að ná niður halla ríkissjóðs og við erum sammála um það, a.m.k. flest hér inni, ef ekki öll, að mikilvægasta verkefni okkar fram undan er að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Það er stefnt að því og miðað við planið í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn á það að nást á árinu 2013. Þetta plan hefur gengið eftir hingað til. Búið er að lækka vexti og verðbólgan er að lækka. Ég ætla mér að halda til haga staðreyndum í þessu svo menn haldi því ekki fram að enginn árangur hafi náðst. Ég vil hins vegar gera það að umtalsefni hvernig þetta hefur tekist. Ef við tökum bara árin 2010 og 2011 þá eiga skattahækkanirnar að skila ríkissjóði 152 milljörðum kr. Búið er að hækka álögur á fólkið og heimilin í landinu og fyrirtækin um 152 milljarða á tveimur árum. Á sama tíma hafa ríkisútgjöld verið skorin niður um 50 milljarða. En hvað er það sem hefur lagað afkomu ríkissjóðs mest? Það eru vaxtagjöld og frekar óvæntar tekjur og fleira. Mjög sársaukafullar aðgerðir eru því eftir. Það er mikilvægt að fólk geri sér grein fyrir því. Síðan getum við rætt hvernig við höfum skipt álögunum og hvernig við höfum skorið niður. Það kom fram í andsvari sem ég átti við hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson áðan að búið er að skera niður hjá fólkinu sem vinnur á heilbrigðisstofnunum, konurnar sem eru með 150 þús. kr. á mánuði fá ekki lengur greitt fyrir að vinna kaffitíma eða matartíma. En á sama tíma leggur meiri hluti fjárlaganefndar og ríkisstjórnin fram tillögur um að búa til eitt starf sem kostar 10–11 milljónir á ársgrundvelli. Það eru því mjög margir, virðulegi forseti, sem ekki hafa þurft að taka þátt í þessum sársaukafulla niðurskurði. Þetta er ekki í samræmi við yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um að allir eigi að taka á sig launalækkun. Í skýrslum Ríkisendurskoðunar hefur komið skýrt fram að þau áform ríkisstjórnarinnar hafa ekki gengið eftir. Það er fullt af fólki og einstaklingum sem hafa spilað frítt í þessu. Síðan skulum við taka til viðbótar skattahækkanirnar sem ég nefndi upp á 152 milljarða. Þær ákvarðanir, þessar álögur, hafa á einungis tveimur árum, 2010 og 2011, hækkað skuldir heimilanna um 18 milljarða. Það hljóta allir að sjá hvers konar öngstræti við erum komin í með þessar skattahækkanir. Við getum líka rætt annað sem ég er mjög ósáttur við og hef ekki leynt því í umræðunni þann tíma sem ég hef verið hér, það eru álögurnar þar sem ríkisstjórnin færir verkefni frá sjálfri sér yfir til sveitarfélaganna. Núna er búið taka tæpa 3 milljarða frá sveitarfélögunum inn í ríkissjóð. Þetta er nú eitt af því sem býr að baki þegar hæstv. ríkisstjórn státar sig af því að hafa náð miklum árangri. Tekjur hafa verið færðar frá sveitarfélögunum í landinu inn í ríkissjóð. Ég hef miklar áhyggjur af stöðu sveitarfélaganna í landinu, virðulegi forseti, líka í ljósi þess að nú liggur fyrir að tekjur sveitarfélaganna á næsta ári munu rýrna eða minnka um 7 milljarða. Það er ekki allt út af ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar, margir samverkandi þættir gera það að verkum að tekjur sveitarfélaganna munu rýrna um 7 milljarða á næsta ári. Ég hef af þessu verulegar áhyggjur. Eitt er jákvætt sem kemur fram í breytingartillögum meiri hlutans - sumt er þar reyndar mjög jákvætt, ég skal viðurkenna það, annað ekki. Nú við 3. umr. á að bæta við 350 milljónum til að verðlagsbæta grunnlífeyrinn. Það er mjög jákvætt vegna þess að áform ríkisstjórnarinnar á vorþinginu 2009 gengu út á að skerða tekjur ellilífeyrisþega og öryrkja um 7 milljarða. Hvað gerðist síðan við afgreiðslu fjáraukalaga á árinu 2010? Skerðingarnar urðu 4 milljörðum meiri en var lagt upp með í frumvarpinu fyrir 2010. Það liggur því fyrir að sú skerðing sem gerð var hjá ellilífeyrisþegum og öryrkjum var mun áhrifameiri en gert var ráð fyrir. Það var líka staðfest í málflutningi þeirra fulltrúa sem komu fyrir fjárlaganefnd, eins og t.d. fulltrúa eldri borgara, sem bentu einmitt á að þessar skerðingar væru mjög miklar og með þeim hætti að við því yrði að bregðast. Mig langar líka, virðulegi forseti, að ræða meira um þann ójöfnuð í niðurskurði sem ég nefndi. Tökum sem dæmi aðalskrifstofur ráðuneytanna, hver er niðurskurðurinn þar? Hæstv. forsætisráðherra gaf það út að skerða ætti um 9% hjá stjórnsýslustofnunum og eftirlitsstofnunum. Mér er mjög minnisstætt þegar fulltrúar forsætisráðuneytisins komu á fund og við spurðum um þetta, svörin voru mjög skýr. Hæstv. forsætisráðherra gerði kröfu um að niðurskurðurinn á aðalskrifstofu hennar yrði 9% og ekki yrði hætt fyrr en þeim niðurskurði væri náð. Skoðum síðan aðrar aðalskrifstofur, aðalskrifstofur í sameinuðum ráðuneytum, t.d. í nýju innanríkisráðuneyti þar sem sameinast hafa dóms- og kirkjumálaráðuneytið og samgönguráðuneytið. Forsenda þess að fara í sameiningu á ráðuneytum á jú að vera að ná fram hagkvæmni í rekstri, það er eitt af meginmarkmiðunum fyrir utan margt annað. Tvær aðalskrifstofur eru settar saman í eina en samt er hagræðingarkrafan annars vegar 3,6% og hins vegar 4,8%, þó svo að hæstv. forsætisráðherra hafi gefið það út að stefnan væri 9% niðurskurður og unnið eftir því. Við gætum nefnt löggæsluna eða heilbrigðisstofnanirnar, þær verða að uppfylla kröfuna um að fara í þennan niðurskurð. En aðalskrifstofurnar, nei, þær bara gera það sem þeim hentar. Þetta er algjörlega óþolandi og ólíðandi. Þetta staðfestir í raun og veru að þó að hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórn gefi út einhver fyrirmæli er ekki einu sinni farið eftir þeim á skrifstofunum sem starfa þó beint undir ráðuneytunum, fólkinu við hliðina á þeim. Hvað er að marka svona? Það er ekkert að marka það. Og meira um ójafnvægi í niðurskurði. Fullt af stofnunum hafa verklegar framkvæmdir á sinni könnu. Þær hafa komist upp með að skera niður verklegar framkvæmdir til að ná hagræðingarkröfunni en stjórnsýslan og stofnunin er alltaf sú sama. Eitt besta dæmið um þetta er Vegagerðin. Framkvæmdir í vegagerð hafa, eins og við þekkjum öll, verið skornar niður um marga, marga milljarða en samt hefur ekkert fækkað á aðalskrifstofu Vegagerðarinnar, ekki neitt. Búið er að fækka um tvö stöðugildi. Þau voru í 54,8, eru nú komin niður í 53. Samt er búið að skera niður allar framkvæmdir. Það verður að fara mjög vandlega yfir með hvaða hætti menn hafa brugðist við niðurskurðarkröfum ríkisstjórnarinnar. Margar sjúkrastofnanir og menntastofnanir sem eru kannski þær viðkvæmustu, sérstaklega sjúkrastofnanirnar, hafa engin svona verkfæri til að bregðast við. Þær verða bara að skera niður, lækka launin hjá konunum og reka þær úr vinnu á sama tíma og aðrir komast upp með þetta. Það er óþolandi og ólíðandi. Virðulegi forseti. Mig langar að fara aðeins yfir það sem við sjálfstæðismenn höfum bent á og gerðum varðandi dulinn halla í fjárlögunum. Manni finnst eins og fólk vilji ekki horfast í augu við það. Til að mynda Byggðastofnun. Í fjárlögin fyrir árið 2011 er settur 1 milljarður til að rétta af eiginfjárhlutfall stofnunarinnar þó svo að fyrir liggi að þörf Byggðastofnunar sé 3,5 milljarðar. Það hefur komið skýrt fram í tvígang á fundi fjárlaganefndar, nú síðast fyrir nokkrum dögum. Þess vegna spyrjum við: Hvers vegna horfast menn ekki í augu við vandann og hækka þessa upphæð upp í 3,5 milljarða eins og þarf til að stofnunin geti haldið sig innan lögbundins eiginfjárhlutfalls? Í fjárlögunum er 1 milljarður en það vantar klárlega 2,5 milljarða. Þetta er nákvæmlega það sama og gerðist við afgreiðslu fjárlaga í fyrra þegar við bentum á kröfuna sem gerð var á Landspítalann. Krafan var annars vegar um 2,8 milljarðar sem var uppsafnaður halli og hins vegar um niðurskurð upp á 3,2 milljarða. Við bentum á það trekk í trekk að það væri óraunhæf krafa að Landspítalinn gæti dregið saman á einu ári um 6 milljarða sem væri í raun og veru rúm 20% af heildarfjármagni spítalans. Á þetta var ekki hlustað og engu breytt. En hvað gerðist síðan á árinu 2010? Sem betur fer tókst forstöðumönnum og starfsfólki Landspítalans með miklu og góðu samhentu starfi að halda stofnuninni innan fjárlaga, þ.e. að hagræða í rekstri upp á 3,2 milljarða. Viðbrögð heilbrigðisráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins voru þá að setja þennan 2,8 milljarða uppsafnaða halla í frost, eins og kallað er. Það er hins vegar ekkert sem heimilar að það sé gert. Það liggur ekki fyrir að það sé heimilt. Ekki eru til að mynda greiddir af þessu vextir til ríkissjóðs. Þetta er bara sett í frost og geymt og svo fjarar þetta út og verður afskrifað einhvern tíma í framtíðinni. Menn horfast því ekki alltaf í augu við vandann og það er mjög mikilvægt að við breytum þeim vinnubrögðum því að nóg höfum við gert af því að gera það ekki. Til viðbótar er 700 milljóna hagræðingarkrafa inni í bótakerfinu en eftir er að semja við lífeyrissjóðina um hvernig það verði útfært. Enginn fyrirvari er samt gerður, sagt er bara að ná eigi 700 milljón kr. hagræðingu. Ekkert samkomulag er um það hvernig hún á að nást. Upplýsingarnar úr ráðuneytinu segja: Það eru kannski ekki miklir möguleikar á að öll þessi hagræðing náist. Samt er hér inni 700 milljóna hagræðing þó svo að við gerum okkur kannski grein fyrir því að við náum henni aldrei allri. Þetta er eitt af því sem býr til dulinn halla í fjárlögunum og allir ættu að gera sér grein fyrir en vilja einhvern veginn ekki horfast í augu við. Virðulegi forseti. Mig langar að koma aðeins inn á samgönguframkvæmdir sem fyrirhugaðar eru núna og við sáum í fréttum á undanförnum dögum. Svo ég rifji það upp þá voru sett lög um það á vorþinginu að fara í svokallaðar einkaframkvæmdir í samgöngumálum, þ.e. annars vegar að stofna hlutafélag sem færi í framkvæmdir á Reykjanesbraut, Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi og hins vegar annað hlutafélag sem héldi utan um Vaðlaheiðargöng. Breytingin var sú að ríkið gat annars vegar átt allt hlutaféð í öðru hlutafélaginu, þ.e. því sem færi í stofnbrautirnar á suðvesturhorninu, og hins vegar allt að 51% eign í hlutafélaginu sem héldi utan um Vaðlaheiðargöngin. Þegar málið var lagt fyrir og kynnt í þinginu var talað um eitt hlutafélag sem færi í samgönguframkvæmdirnar á suðvesturhorninu. Hver var hugsunin á bak við það? Hún var mjög skynsöm. Hún byggðist á því að menn ætluðu að fara í framkvæmdir á Suðurlandsvegi, Vesturlandsvegi og Reykjanesbraut, misjafnlega langt komnar framkvæmdir á viðkomandi stöðum, en forsendan fyrir því, sem ég taldi mjög skynsamlega, var að menn ætluðu að hafa eitt veggjald, u.þ.b. 160–180 kr. á hverja stofnbraut, þ.e. jafndýrt átti að vera að keyra til Hveragerðis eða Reykjanesbæjar eða upp í Borgarnes eða upp á Kjalarnes. Síðan gerist það í meðförum málsins að upp úr slitnar í viðræðum við lífeyrissjóðina. Það var mjög dapurlegt því að alltaf var talað um að lífeyrissjóðirnir mundu fjármagna þetta og koma að þessu þó svo að ekki væri sett skilyrði um það í lögunum sem slíkum. Aðrir aðilar gátu alveg komið að þessu verkefni en menn gerðu sér mestar vonir um það að lífeyrissjóðirnir gerðu það og tækju þannig þátt í þeirri atvinnuuppbyggingu sem þyrfti að hefjast til að koma hjólum efnahagslífsins af stað. Það er mjög mikilvægt. Upp úr þessum viðræðum slitnaði einhverra hluta vegna. Við tókum síðan ákvörðun um það núna við lokaafgreiðslu fjárlaga fyrir 3. umr. að setja 6 milljarða í þessar framkvæmdir. Ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, að mér finnst þetta mál hafa verið allt of, allt of lítið rætt. Ég geri mér ekki nákvæmlega grein fyrir því hvernig á að framkvæma þetta. Í fyrsta lagi finnst mér forsendan sem lagt var upp með í byrjun vera brostin því nú er talað um að leggja á kílómetragjald sem verður misjafnt á milli stofnbrautanna, það er annað en talað var um í upphafi. Í öðru lagi virðist vera sem lífeyrissjóðirnir hrökkvi frá verkefninu. Ég er dálítið hugsi yfir þessu vegna þess að varla geta verið nema tvær ástæður fyrir því að upp úr viðræðum slitnaði milli lífeyrissjóðanna og ríkisvaldsins um að fara í þessar framkvæmdir. Annars vegar gætu það verið vaxtakjörin á lánum sem lífeyrissjóðirnir vilja lána til ríkisins til að fara í framkvæmdirnar, menn gætu deilt um ávöxtunarkröfuna. Hins vegar gæti það verið viðskiptamódelið, þ.e. að lífeyrissjóðirnir hafi ekki haft trú á viðskiptamódeli okkar. Á fundi fjárlaganefndar var upplýst að vaxtakjörin væru ástæðan fyrir því að upp úr viðræðunum hefði slitnað, lífeyrissjóðirnir gerðu hærri ávöxtunarkröfu. Þá skulum við taka næsta skref, hvað gerist þá? Ríkið gefur út ríkisskuldabréf upp á 6 milljarða eins og verið er að samþykkja hér og fer í framkvæmdirnar. Hver skyldi nú kaupa þetta ríkisskuldabréf? Mér dettur fljótlega einn aðili í hug, lífeyrissjóðirnir, þeir munu kaupa það. Ég er ekki alveg búinn að ná samhenginu í því af hverju lífeyrissjóðirnir gátu þá ekki fjármagnað þetta beint, í staðinn fyrir að kaupa hugsanlega ríkisskuldabréfið frá ríkissjóði, því að ávöxtunarkrafan ætti að vera sú sama. Ég er dálítið hugsi yfir því hvort viðskiptamódelið hafi eitthvað verið að trufla lífeyrissjóðina í þessu máli. Ég tel mjög mikilvægt að farið verði heildstætt yfir þetta, sérstaklega í hv. samgöngunefnd og fjárlaganefnd, svo við getum áttað okkur á hvað hér er á ferðinni. Ég ræddi það í upphafi ræðu minnar, virðulegi forseti, og fór mjög vel yfir hvernig sú hagræðing sem menn hæla sér mjög mikið af hefur náðst, og ég geri ekki lítið úr henni, árangur hefur náðst í ríkisfjármálunum svo að ég ítreki það. Ég fór hins vegar yfir það í ræðu minni hvernig það var gert. Það var gert með því að hækka skatta. Við höfum ekki farið í mikinn niðurskurð - sums staðar reyndar, á sumum stöðum hafa heilbrigðisstofnanir þurft að fara í blóðugan niðurskurð - og enn þá er fullt af gæluverkefnum inni og verið er að bæta líka í núna. Mér finnst við því ekki vera búin að ná tökum á því sem við ætluðum okkur. Við sjálfstæðismenn höfum hins vegar talað fyrir því að fara nýja leið. Því miður hefur ekki náðst að klára umræðuna um þingsályktunartillöguna sem við lögðum fram og eiga efnislega umræðu um hana. Ég held að það sé alltaf mikilvægt fyrir okkur, sama hvar maður stendur í flokki og hvort sem við í þingflokki Sjálfstæðisflokksins teljum þetta vera eina réttu lausnina eða ekki, að eiga málefnalegar umræður við fólk sem er á annarri skoðun því að ekkert er sjálfgefið. Það er ekki þannig að við höfum alltaf rétt fyrir okkur og ekki alltaf rangt fyrir okkur. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn eigi efnislegar og gagnlegar umræður og ég er þeirrar skoðunar að þegar málefnalegar umræður fara fram um einhverja ákveðna hluti sé það vísasti vegurinn til að komast að skynsamlegustu niðurstöðunni. Þá verðum við líka að bera virðingu fyrir skoðunum annarra og fyrst og fremst að trúa því að við höfum ekki alltaf rétt fyrir okkur. Við höfum lagt til alveg nýja sýn á þessi mál og því miður teljum við að núna bendi margt til þess að mikið kul sé komið í hagkerfið. Við þurfum ekki annað en að taka fjáraukalögin sem við samþykktum fyrir nokkrum dögum. Þar dregst tekjuskattur einstaklinga saman um 5,1 milljarð þó svo að atvinnuleysi hafi minnkað og sé minna en ráð var fyrir gert. Fjárfesting dregst saman um 25,5% og er þá orðin minnsta fjárfesting í sögu lýðveldistímans. Það bendir því mjög margt til þess að við séum komin langt út fyrir þolmörk í skattpíningu. Ég tel, virðulegi forseti, að við þurfum að breyta um kúrs. Svo að ég taki bara tvær stærstu tillögurnar í þingsályktunartillögu þingflokks Sjálfstæðisflokksins þá höfum við í fyrsta lagi lagt til að taka tekjurnar af séreignarsparnaðinum. Ég er alltaf að verða sannfærðari og sannfærðari um að rétt sé að gera það vegna þess að það muni skila ríkissjóði 80 milljörðum. Niðurstaðan af þeim breytingum sem við leggjum til er sú að afkoma ríkissjóðs verður betri um 40 milljarða. Þetta mun engin áhrif hafa á fólkið sem á þennan séreignarsparnað af því að hér er eingöngu átt við séreignarsparnaðinn. Því til viðbótar munu sveitarfélögin fá 40 milljarða kr. út úr þessari aðgerð. Við erum nú þegar að færa upp undir 3 milljarða frá sveitarfélögunum til ríkisins og menn vilja ekki horfast í augu við það. Ég hef varað við því, virðulegi forseti, að ef það mun gerast að við fáum hugsanlega hingað inn stór vandamál frá sveitarfélögunum, sem ég vona að verði ekki, mun ég rifja upp allar þær ábendingar og viðvörunarorð sem ég haft uppi varðandi sveitarfélögin. Við setjum það skilyrði að sveitarfélögin megi ekki nýta þessa peninga til að fara í framkvæmdir. Þau verða nefnilega að greiða niður skuldir og ná niður vöxtum því að þau mörg hver eiga við sama vandamálið að etja og ríkissjóður. Það er gríðarlega mikilvægt að við náum að gera ríkissjóð sjálfbæran eða ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Gleymum ekki því að þegar við höfum náð jöfnuði í ríkisfjármálum 2013 eins og við stefnum að, þá þurfum við að eiga fyrir rekstri og vöxtum. Þá eigum við eftir að borga niður lánin, við skulum ekki gleyma því. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn snúi ekki af þeirri braut að ná jöfnuði í ríkisfjármálum þó okkur greini á um hvernig eigi að gera það. Það er það mikilvægasta sem við þurfum að gera því að annars lendum við í algjöru öngstræti. Í öðru lagi leggjum við til til viðbótar að auka fiskveiðiheimildir. Á síðasta þingi talaði ég mig margsinnis hásan um að bæta við fiskveiðiheimildir. Þá færði ég rök fyrir því að ef við bættum 40 þús. tonnum við þorskkvótann mundum við samt byggja upp þorskstofninn. Hann var áætlaður 702 þús. tonn og samkvæmt aflareglunni var markmiðið að byggja hann upp í 762 þús. tonn. Hefðum við bætt 40 þús. tonnum við og skapað þær tekjur fyrir ríkissjóð sem því hefði fylgt, hefðum við samkvæmt vísindalegum gögnum Hafrannsóknastofnunar byggt hann úr 702 þús. tonnum upp í 718 þús. tonn. Og hvað var það sem ég benti á í mörgum ræðum? Eins og margir þeir sem starfa á vettvangi bentu líka á, sjómenn, var þorskstofninn miklu sterkari en ráð var fyrir gert í tillögum Hafrannsóknastofnunar. Samt miðuðum við eingöngu við vísindalegar rannsóknir Hafrannsóknastofnunar. Síðan kom nefnilega í ljós, þegar Hafrannsóknastofnun fór aftur í rallið í vetur og endurskoðaði áætlun sína um að byggja þorskstofninn upp í 762 þús. tonn, að stofninn var orðinn 846 þús. tonn. Ég spyr: Ef við þurfum ekki störf og tekjur núna hvenær þurfum við það þá? Því miður eru markaðsmálin ekki eins góð núna og þau voru fyrir ári þannig að ég tel að það hafi verið mjög mikill afleikur að hafa ekki bætt við veiðiheimildir. Ég hef reyndar aldrei skilið af hverju það var ekki gert. Virðulegi forseti. Þessu til viðbótar er mjög mikilvægt, til að ná tökum á ríkisfjármálunum, að breyta vinnunni við fjárlagagerðina Í fjárlaganefndinni er mjög lausnamiðað fólk og þar ríkir gott samstarf og menn þurfa að setjast niður og breyta vinnubrögðunum við fjárlögin. Nú þurfum við nefnilega að vinna saman að því að finna allar þær matarholur sem enn eru inni í kerfinu og menn hafa misjafna sýn á það. Mér finnst vera bruðl hér og öðrum þar svo við verðum að setjast yfir það og reyna að finna allar matarholur og skera af þann lúxus sem er víða og sem við erum enn að bæta í, algjörlega óþörf verkefni. Síðan er líka mjög mikilvægt að við látum allar markaðar tekjur fara inn í ríkissjóð. Þegar stofnanir hafa ekki markaðan tekjustofn geta þær bara þanist út eins og þeim dettur í hug. Í sumum tilfellum hafa þær jafnvel sjálfsvald um að hækka gjöldin til að þenja út starfsemi stofnunarinnar. Allar markaðar tekjur eiga að fara í ríkissjóð og Alþingi á að ákveða fjárlagaramma viðkomandi stofnana. Þetta tel ég líka vera mjög mikilvægt. Að lokum, forseti, vil ég þakka öllum þeim hv. þingmönnum sem eiga sæti í fjárlaganefnd fyrir einstaklega gott samstarf í nefndinni. Ég vil líka nota tækifærið til að þakka því góða starfsfólki sem vinnur á nefndasviði Alþingis og sérstaklega því sem vinnur hjá fjárlaganefnd og vinnur að sjálfsögðu mest með okkur sem þar störfum. Það fólk á þakkir skildar fyrir einstaka lipurð og góð samskipti við nefndina.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ágæta ræðu hans áðan. Það er eitt sem ég vil fá svör við frá hv. þingmanni í nefndaráliti og tillögum sjálfstæðismanna, það er um skattamál. Í kafla í nefndaráliti fulltrúa sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd segir, með leyfi forseta: „Að teknu tilliti til þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á skattkerfinu frá miðju árinu 2009 og boðaðra breytinga á næsta ári má ætla að heildaráhrif allra tekjuaðgerðanna í fjárlögum ársins 2010 og frumvarpi ársins 2011 nemi um 152 milljörðum kr.“ Það er að segja skattahækkanir upp á 152 milljarða kr. Það er býsna vel í lagt finnst mér, það er tíundi hluti þjóðarframleiðslunnar sem sjálfstæðismenn segja í nefndaráliti sínu að skattahækkanir ríkisstjórnarinnar hafi aflað. Mér finnst þetta talsvert bratt. Þetta er í raun og veru hærri tala en sú sem felst í þeim árangri sem náðst hefur í að draga úr halla ríkissjóðs frá 180 milljörðum á miðju síðasta ári í 37 milljarða á næsta ári, þ.e. það er afgangur miðað við þessa niðurstöðu, afgangur af 152 milljörðunum eftir niðurskurðinn sem við höfum náð í hallanum á ríkissjóði. Ég vil spyrja hv. þingmann, virðulegi forseti, eða fá svar við því hvernig þessi tala, 152 milljarðar, er fengin út og einnig hvernig sjálfstæðismenn hyggjast afturkalla allar skattabreytingar, eins og boðað er í þingsályktunartillögu þeirra, með 10 milljörðum strax á næsta ári og afganginum árið 2012. Þeir hyggjast því afturkalla 142 milljarða á því ári miðað við tillögurnar sem komu upp um að afturkalla skatttekjur ríkissjóðs upp á 152 milljarða á tveim árum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni fyrir andsvarið. Hann spyr: Hvar fáum við töluna um 152 milljarða tekjuöflun ríkissjóðs? Hún kemur fram í fylgiheftinu með fjárlagafrumvarpinu, þar er þetta skrifað niður af fjármálaráðuneytinu, það er ekki flóknara en það. En veigamesti punkturinn í því sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni er kannski sá þegar hann bendir á að þetta sé mjög hátt hlutfall. Við sjálfstæðismenn höfum nefnilega bent á það hér að það er ekki samasemmerki milli þess að hækka skattprósentur og aukningar á skatttekjum. Það er aðalatriði málsins. Þess vegna viljum við fara aðrar leiðir vegna þess að þegar skattar eru lækkaðir, sérstaklega í svona ástandi, þá munu skattarnir skila sér enn frekar, það er alveg kristaltært. Gleymum ekki því að þegar sjálfstæðismenn voru í ríkisstjórn og lækkuðu skattprósentuna þá skilaði hærri tala sér í skatta. Hvert var þá aðalumræðuefnið í þingsölum? Þá var hæstv. forsætisráðherra í stjórnarandstöðu og var hún alltaf að rífast við þingmenn Sjálfstæðisflokksins um að þetta hefði ekki verið skattalækkun þó svo að við hefðum lækkað prósentuna vegna þess að tekjurnar urðu hærri, þetta væri því í raun og veru skattahækkun. Hins vegar getum við verið sammála um að á tímum uppsveiflu er mjög varhugavert og kannski ekki til eftirbreytni að lækka skatta mjög mikið. Menn verða þá líka að skilja það að á þeim tímum sem nú eru, þegar búið er að skattpína þjóðina algjörlega á vonarvöl, verða menn að draga andann og meta líka áhrif skattahækkana og læra af því sem við blasir og kveikja ljósin sem því fylgja. Ég tel, virðulegi forseti, að skattpíningarstefna ríkisstjórnarinnar sé löngu komin út fyrir öll velsæmismörk.

Forseti. Ég verð að segja eins og er að ég er engu nær um hvernig í ósköpunum hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins fá út að þær skattaaðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til hafi hækkað skatta um 152 milljarða kr. þó að tekjur hafi aukist. Ég er engu nær um það. Það hlýtur þá að vera miðað við þær skatttekjur sem áætlaðar eru á næsta ári upp á 445 milljarða kr., ef ég man rétt. Það væri þá um tíunda hluta vergrar þjóðarframleiðslu lægra á næsta ári, miðað við ef ekki hefði verið gripið til þessara skattahækkana, ef ekki hefðu komið inn tekjur á móti upp á 152 milljarða. Ég átta mig ekki heldur á tillögum sjálfstæðismanna um að kalla til baka alla skatta og væntanlega þær skattahækkanir sem þeir réðust sjálfir í haustið 2008 eftir hrunið þegar þeir hækkuðu nánast alla skatta á einstaklinga en slepptu fyrirtækjum og fjármagnseigendum í það skiptið eins og hingað til. Eins og segir í þingsályktunartillögu sjálfstæðismanna, með leyfi forseta: „Því er hér lagt til að allt að 10 milljörðum kr. verði varið til að lækka skattbyrðina á næsta ári og skattahækkanir ríkisstjórnarinnar verði að fullu dregnar til baka árið 2012.“ Það eru þá væntanlega 152 milljarðar að núvirði. Mig langar til að fá að vita hvernig þetta gengur allt saman upp því að þarna stangast á tölur á milli gagna frá Sjálfstæðisflokknum. Hver reiknaði þessa vitleysu eiginlega ofan í þingmenn? Ég átta mig engan veginn á því hvernig í ósköpunum mönnum dettur þetta í hug, að tíundi hluti vergrar þjóðarframleiðslu hafi náðst með skattahækkunum á einu og hálfu ári. Hver kemst að svona niðurstöðu? Hvernig í ósköpunum voru þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þessir annars ágætu þingmenn, narraðir til að setja svona vitleysu inn í nefndarálit?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur oft mikla löngun til að ræða efnahagstillögur okkar sjálfstæðismanna, sérstaklega í svona einnar, tveggja mínútna andsvörum, þó að hann hafi ekki haft mikinn áhuga þegar við kynntum þær í fjárlaganefnd. Hann hafði þó kallað mjög mikið eftir því að þær kæmu þar til umfjöllunar en benti síðan snarlega á að hann gæti ekki tekið þær til umræðu því að tíminn var svo lítill. En honum finnst nægur tími vera til að ræða þær hér á þessum stutta tíma. Hv. þingmaður spyr: Hver narraði sjálfstæðismenn til að setja þetta inn í tillöguna? Það er kannski hægt að svara því bara þannig að hæstv. fjármálaráðherra hafi gert það. Eigum við ekki að taka neitt mark á hæstv. fjármálaráðherra?  Menn verða að horfast í augu við að það sem menn áætluðu með hækkun skatta skilar sér ekki. Það veit hv. þingmaður mætavel eins og ég. Við ræddum fjáraukalagafrumvarpið fyrir örfáum dögum. Tekjuskattur einstaklinga skilar um 5,1 milljarði minna en ráð var fyrir gert þrátt fyrir minna atvinnuleysi. Samt kveikja menn ekki ljós á því að skattpíningarstefnan hefur mistekist algjörlega. Það er mjög mikilvægt að margir fari að átta sig á því. Svo segir hv. þingmaður: Hvernig ætlið þið að lækka skattana um þessa tölu hér? Ég hvet hv. þingmann til að gefa sér aðeins meiri tíma til að lesa tillögur okkar og breytingartillögur við fjárlögin við 3. umr. Þar útfærum við þetta nákvæmlega. Við viljum lækka skattana frá og með 1. maí á næsta ári. Það kostar ríkissjóð 40 milljarða. Við viljum lækka tryggingagjaldið, það kostar ríkissjóð 6 milljarða. Þetta er því alveg klárt. Hv. þingmaður verður að gefa sér tíma til að lesa tillögurnar og kalla ekki alltaf eftir því að fá umræðu um þær þegar það er ekki hægt. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér þær betur, það mætti þá kannski verða til þess að forða ríkissjóði frá enn frekara tjóni.

Hæstv. forseti. Við erum nú að ljúka 3. umr. um fjárlög fyrir árið 2011, fjárlög sem ég var búin að kvíða fyrir að vinna að og ganga í gegnum þá vinnu því að samkvæmt því uppleggi sem við vinnum eftir, rammafjárlögunum og áætlun um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum haustið 2013, var fyrirsjáanlegt að næsta ár yrði erfiðasta árið í ferlinu sem við lögðum upp með. Svo langt erum við komin að við erum nú að ljúka vinnunni. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir góða stjórn á fundum nefndarinnar og vinnustýringu í þessari erfiðu vinnu nefndarinnar frá því að fjárlagafrumvarpið kom fram. Vinnan hefur að mínu mati gengið ótrúlega vel og ekki síst fyrir það að við vorum búin að einsetja okkur að taka upp nýtt vinnulag á þessu hausti og afgreiða fjárlögin með öðrum hætti en gert hefur verið. En eins og margoft hefur komið fram náðist ekki að vinna undirbúninginn að þeim breytingum með nægilegum fyrirvara þannig að þær munu ekki koma fram fyrr en á þarnæsta ári. Gömlu vinnubrögðin sem við sitjum uppi með gera vinnuna dálítið stirðbusalegri og fer mikill tími í vinnu sem betur væri varið á annan hátt. En hingað erum við komin og þegar ég segi að þetta séu erfiðustu fjárlög sem við horfum fram á er það ekki síst fyrir stofnanirnar og reksturinn sem heyrir undir fjárlög íslenska ríkisins, þetta verður þriðja ár niðurskurðar. Hjá mörgum stofnunum varð niðurskurður strax árið 2009 og núna á þessu ári verður hann erfiður. Það verður erfitt að taka á sig þriðju skerðinguna. Ákveðin áætlun var lögð upp og henni hefur verið framfylgt þó svo að fram hafi komið í máli manna að hér sé engin stefna á ferðinni. Af því tilefni vil ég minna á áætlunina sem var sett fram um hvernig skyldi fara í þennan niðurskurð. Stjórnsýslustofnanirnar skyldu taka á sig mest, velferðarþjónustan skyldi taka á sig minnst. Eftir þessu hefur verið unnið. Ég vil því fagna þeim breytingartillögum sem nú hafa komið fram, bæði við 2. umr. og núna fyrir þá 3., sem gera okkur kleift að draga úr niðurskurði eða aðhaldskröfum á margar velferðarstofnanir og ýmsar aðrar stofnanir sem teljast ekki vera velferðarstofnanir. Þær síðarnefndu þurfa oft ekki svo há framlög en hverjar 100 þúsund krónur geta skipt máli með tilliti til þess hvort þær geta hreinlega starfað áfram eða ekki. Þetta á ekki síst við um félög á hinum svokölluðu safnliðum eða rekstur á safnliðum, þar eru ýmis verkefni, stór og smá, sem eru mikilvæg eftir sem áður. Oft á tíðum er þar unnið mikið starf í sjálfboðavinnu. Mörg þessara félaga eru í raun hlekkur í ákveðinni þjónustukeðju sem við megum ekki missa og mörg hver draga vagninn eins og t.d. í forvörnum eða eru í fylkingarbrjósti þegar kemur að nýmælum o.s.frv. Þau eru mikilvæg þó að þau séu ekki öll stór. Ég tel að í þessari vinnu og með viðbótarfjármagninu sem hægt var að setja inn í fjárlögin núna höfum við reynt að gera bæði stofnunum í velferðarþjónustu og þeim sem eru á safnliðum lífið aðeins bærilegra á næsta ári. Það munar um marga liði og nýmæli sem hafa verið tekin upp fyrir 3. umr. Vil ég fagna aðkomu efnahags- og skattanefndar og hvatningu hennar og ég vil líka nefna heilbrigðisnefnd hvað varðar breytingar á frumvarpinu og aðgerðir á næsta ári og ekki síst ríkisstjórnina og vinnu hennar til að ná samningum við lífeyrissjóði og fjármálafyrirtæki til að koma til móts við skuldug heimili og þær aðgerðir sem verið er að fara í núna í samvinnu þessara aðila til að létta byrðar á fjölskyldum. Einnig vil ég nefna fyrstu aðgerðir til að rétta hag lífeyrisþega. Þetta er fyrsta skrefið. Það er einlægur vilji ríkisstjórnarinnar að um leið og hægt verður að draga úr niðurskurði og fara í, eins og maður segir, eðlilegan rekstur miðað við þær skyldur sem viðkomandi stofnanir hafa, með því eftirliti sem þær þurfa á að halda, um leið og hægt verður að hætta þessum aðhaldsaðgerðum, verði það lífeyrisþegar og þeir sem hafa lægri tekjur sem verði fyrstir til að njóta þess. Þetta er fyrsta skrefið á því ferli og því fagna ég. Það er líka ánægjulegt að fylgjast með því hvað stofnanir eru ábyrgari í rekstri og hafa tekið sig mjög á í að halda rekstri innan ramma fjárlaga og farið í fjölmargar aðgerðir til að draga úr útgjöldum. Ég vil þakka forstjórum og forstöðumönnum þessara stofnana, sama hvar þeir eru í opinberum rekstri en þó ekki síst innan velferðarþjónustunnar allrar sem er viðkvæmur rekstur, fyrir það hvað þeir hafa lagt sig fram við að finna leiðir til að draga úr kostnaði, kostnaði sem við töldum okkur hafa efni á fyrir hrun. Við nánari athugun mátti sjá að spara mátti þannig að hægt væri að verja kjarnann sjálfan, þjónustuna sjálfa, og komast hjá því að segja upp fólki og þeim sem lægstu launin hafa. Það eru fyrirmælin sem stofnanirnar fengu, að byrja á því að reyna að draga úr launum þeirra sem hæst hefðu launin og hlífa þeim sem lægst hefðu launin og reyna að hagræða í rekstri áður en kæmi til uppsagna. Vissulega er það þannig að við jafnmikið hrun og við stöndum frammi fyrir er ekki hægt að komast í gegnum skipulagsbreytingar og hagræðingu öðruvísi en það komi niður á störfum. Vissulega hafa margir vegna þessara aðgerða, sem eru bein afleiðing hrunsins, misst störf sín. Þá skiptir máli hvernig að því er staðið og að reynt sé á allan hátt að gera það með varkárni og reyna að fara þá leið að ráða ekki í þau störf sem losna og það hafa margar stofnanir gert. Við getum þó öll glaðst yfir því hvað hallinn á ríkissjóði hefur lækkað mikið og hvað það kemur okkur í miklu betri stöðu hvað varðar allan rekstur og m.a. er það þess vegna sem við getum aðeins slakað á núna. Ég tel að við áframhaldandi vinnu þurfi Alþingi og ríkisstjórn, við öll, að leggja áfram áherslu á velferðarþjónustuna. Eins og kom fram í umsögn heilbrigðisnefndar er mjög mikilvægt að aðhaldsaðgerðum og niðurskurði sem kemur fram í fjárlögum verði fylgt vel eftir, ekki eingöngu til að fylgjast með hvort stofnanirnar séu innan fjárlaga heldur ekki síður til að halda áfram því starfi sem hafið var í haust. Við erum með ákveðið sérfræðiteymi sem getur stutt við stofnanir, fylgst með hvort reksturinn sé í lagi, hvort eitthvað í rekstrinum gangi of nærri þeim og hvort einhverjar áherslubreytingar ættu að koma fram og einnig getur það gefið leiðbeiningar um frekari sparnaðarleiðir innan stofnananna og veitt stuðning ef stofnanir sameinast eða fara í samstarf. Þessi faglegi stuðningur frá heilbrigðisráðuneytinu verði meiri, betri og sýnilegri en hefur verið. Þessi sérfræðihópur heilbrigðisráðuneytisins fór hringferð og heimsótti heilbrigðisstofnanir, fór yfir rekstur þeirra, fór yfir sviðið, tók út starfsemina í dag og fór yfir hvort greiðslurnar til stofnananna væru samkvæmt rekstrinum eða hvort eitthvað hefði breyst. Þá var starfsemin kortlögð svo fjármagn væri veitt í rétta liði en ekki þannig að verið væri að færa fjármagn á milli eins og margar stofnanir hafa þurft að gera vegna þess að ekki hefur orðið leiðrétting innan fjárlagaramma stofnananna. Það gerist jú að áherslur breytast og stofnanir þróast og ef við lítum eingöngu á öldrunarþjónustuna og hjúkrunarheimili aldraðra þyngist oft á tíðum fjöldi þeirra einstaklinga sem inni liggja samkvæmt RAI-mati þannig að fleiri einstaklingar fara inn á hjúkrunarrýmið en ekki dvalarheimilisrýmið en greiðslurnar fylgja ekki eftir. Ef við ætlum að gefa rétt verður grunnurinn líka að vera réttur og ég held að það sé mjög mikilvægt að þessu sé fylgt eftir og stutt við þessar stofnanir. Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni með að algjör einhugur skyldi vera í þingsalnum þegar þingsályktunartillagan um bólusetningar stúlkna gegn HPV-veirunni var samþykkt í sumar og eins að því skyldi vera fylgt eftir með fullri samstöðu. Í raun og veru er það fjárlaganefndin sjálf sem stendur að tillögunni um að hefja þessar mikilvægu bólusetningar næsta haust. Þær verða fyrir allar stúlkur í framtíðinni sem er mikil vörn gegn þessum fyrrum illskæða sjúkdómi sem leghálskrabbamein er. Ég vil líka minna á að þó svo að við förum þessa leið sem er okkur til mikils sóma er jafnmikilvægt að standa vörð um það að Krabbameinsfélag Íslands geti haldið áfram eftirliti sínu og allar konur, stúlkur og konur, verði áfram hvattar til að sinna því eftirliti því að bólusetningin er ekki 100% vörn og þessu þarf því að fylgja eftir. Ég ætla ekki að fara í einstakar greinar og lengja þessa umræðu, hv. formaður heilbrigðisnefndar, Oddný G. Harðardóttir, hefur farið yfir það og þær breytingartillögur sem liggja fyrir fyrir 3. umr. frá meiri hluta fjárlaganefndar. Í upphafi máls míns þakkaði ég hv. þingmanni og formanni nefndarinnar sérstaklega fyrir góð störf. Ég vil líka þakka nefndarmönnum öllum fyrir málefnalegar og góðar umræður og vinnu í nefndinni. Sérstakar þakkir færi ég starfsmönnum nefndasviðs og sérstaklega öllum á sviði fjárlaganefndar fyrir ótrúlega vinnu, faglega vinnu og góðan stuðning. Ég vil segja það frá hjartanu að mér finnst ótrúlegt að við skulum geta, á þessum vinnustað og á þingi, haldið utan um alla þessa vinnu og allar breytingar með svo fámennu starfsliði sem nefndin hefur. Hjartans þakkir til allra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta, yfirgripsmikla og málefnalega ræðu. Ég ætla að spyrja hv. þingmann sömu spurningar og ég er búinn að spyrja í hv. heilbrigðisnefnd, hv. fjárlaganefnd og í dag hv. þm. Björn Val Gíslason og Sigmund Erni Rúnarsson um mál sem er mjög stórt og ekki um neinar smáupphæðir að ræða, hvorki meira né minna en 3.000 milljónir, og snýr að Sjúkratryggingum Íslands. Upplýst hefur verið í hv. fjárlaganefnd og sömuleiðis í hv. heilbrigðisnefnd að miðað við þær áætlanir sem hafa verið í gangi og miðað við þá stefnu sem hefur verið fylgt vantar 3.000 milljónir til þess að endar nái saman. Ég vildi einfaldlega fá að vita hvernig menn ætla að ná því og vísa til þess - sem ég er líka búinn að gera í dag - að Ríkisendurskoðun lagði sérstaka áherslu á að slík stefnumótun kæmi eðli málsins samkvæmt fram frá hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnarmeirihluta. Það hefur ekki verið gert í þessu máli og ég trúi því ekki að menn ætli að afgreiða fjárlögin án þess að vita hvernig þeir ætla að taka á málinu. Ég þarf ekki að útskýra fyrir hv. þingmanni sem þekkir þau mál mætavel að hér er um afskaplega viðkvæm mál að ræða og ég veit líka að hv. þingmaður vill ekki lenda í því sama og við lentum í í fyrra. Við tókum þessa umræðu nákvæmlega eins í fyrra og þá kom engin stefnumótun frá ríkisvaldinu og niðurstaðan varð sú að mikill halli var á málaflokknum. Ég vildi því kanna hvort hv. þingmaður gæti upplýst þing og þjóð um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég get svarað því til að þetta eru sannarlega háar upphæðir, tæplega 3.000 milljónir kr., einhvers staðar á milli 2.500 og 2.600 millj. kr., en það skiptir ekki máli, það er mjög há upphæð. Ég veit hvernig Sjúkratryggingum Íslands var ætlað að ná þessu. Þar stendur aðallega út af að ekki tókust samningar við sérfræðinga. Sérfræðingar og ríkið eru bundin samningum þar til næsta vor. Í samningaviðræðum við sérfræðinga - í samningunum við sérgreinalækna liggur hæsta upphæðin - náðist sá árangur eða niðurstöður samninganna voru á þá leið að sérfræðingarnir gáfu eftir fyrirhugaða hækkun á gjaldi, en lengra var ekki gengið. Nú verða samningar þessara sömu sérfræðinga lausir næsta vor. Ég ætla ekkert að segja til um það fyrir fram og taka þannig fram fyrir hendurnar á samninganefndinni og gefa einhver fyrirmæli um hvernig vinna eigi á þessum halla í gegnum samningana. Það er þó fleira sem væri hægt að vinna með. Það er t.d. lyfjakostnaður og brýn meðferð á sjúklingum erlendis. Verið er að leita eftir samningum við önnur sjúkrahús en þau sem hafa sinnt brýnni meðferð og þá sérstaklega barna. Ég get ekki vísað til annars en þess að þarna liggja hæstu upphæðirnar og vonandi tekst Sjúkratryggingum Íslands að vinna á hallanum með þessum ráðum.

Virðulegi forseti. Hæsta upphæðin er 8,5 milljarðar. Það er lyfjakostnaður. Lækniskostnaður er 4,9 milljarðar og lyf með S-merkingu eru 4,3. Síðan eru hjálpartæki, tannlækningar, þjálfun o.s.frv. Ég áttaði mig ekki alveg á svari hv. þingmanns: Er það svo að menn ætli að ná öllum 3.000 milljónunum, sem hafa verið tilgreindar og komið fram í minnisblaði sem fór bæði fyrir hv. fjárlaganefnd og hv. heilbrigðisnefnd undir yfirskriftinni Áætlun Sjúkratrygginga Íslands um útgjöld við sjúkratryggingar árið 2011 í samanburði við fjárlagafrumvarp 2011 - hérna er þetta allt saman sundurgreint þannig að allar upplýsingar liggja fyrir. Er það svo að menn ætli að ná öllum 3.000 milljónunum í gegnum breytta samninga við sérfræðilækna? Ég vek athygli á því að nú er gert ráð fyrir því að sú upphæð sem sett er í það sé um 4,9 milljarðar. Ætli það yrði þá ekki lækkun á lækniskostnaði um 60%, eitthvað svoleiðis? Það er ágætt ef svo væri. Hvort ætla menn þá að ná þessu fram með því að fækka verulega aðgerðum eða reyna að ná því fram með lækkun taxta? Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég á svolítið erfitt með að átta mig á því eða trúa að menn ætli bara að ná þessu niður þarna, það tel ég að sé fullkomlega útilokað. Það væri ágætt ef hv. þingmaður mundi skýra það út fyrir okkur.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður las upp. Samkvæmt gögnum Sjúkratrygginga Íslands er kostnaðurinn mestur vegna greiðslna til sérfræðinga og þar hljóta því að liggja mestu möguleikarnir á að ná inn einhverju af þessum kostnaði.  Varðandi lyfjakostnaðinn eru þar mörg tækifæri eða möguleikar, getum við sagt frekar, að ná lækkun á almennum lyfjum með útboði o.s.frv., ég ætla ekki að fara sérstaklega yfir það og eins eru líka möguleikar í dýrari lyfjum til frekari lækkunar. Þetta eru stóru tölurnar, lyfjakostnaðurinn og sérfræðilæknarnir. Auðvitað verður svo að koma í ljós hvernig þessir samningar ganga og útboð og annað hvað varðar lyfin. Það er ekkert hægt að segja um það fyrir fram og gefa þar með upp spilin hvað varðar samningagerð og útboð á því sviði. En það er feikilegt verkefni sem stofnunin stendur frammi fyrir, að reyna að vinna upp hagræðingarkröfur bæði fyrir 2009 og þetta ár og fara inn í næsta ár með hagræðingarkröfur samsvarandi öðrum stofnunum, það er gífurlegur vandi. Þarna sat allt fast vegna þess að ekki var hægt að hreyfa við samningum við sérfræðinga nema að þessu leyti, með þeim 9% sem þeir gáfu eftir. Verkefni Sjúkratrygginga Íslands er mjög víðfeðmt og stórt, ég ætla ekki að draga dul á það.

Virðulegur forseti. Ég vil gjarnan fá að heyra álit hv. þm. Þuríðar Backman á vinnunni sem hefur farið fram í fjárlaganefnd. Venjan er sú þegar frumvarp kemur inn, fjárlagafrumvarpið, að tekinn er heilmikill pólitískur slagur um það. Gerðar er breytingar á því fyrir 2. umr., þá koma þessar stóru breytingar yfirleitt inn. Það er stóri slagurinn. Síðan þegar búið er að taka þann slag fer málið til 3. umr. Þá eru yfirleitt ekki gerðar miklar breytingar á frumvarpinu. Reyndar er dæmi um að það hafi ekki verið gerðar neinar breytingar. Einhverjar breytingar eru oftast gerðar en þó held ég ekki svona miklar eins og núna. Ég vil gjarnan heyra hvort hv. þingmaður eða fjárlaganefnd hefur skoðað það í sögulegu ljósi hvort vinnubrögðin núna eru algjörlega úr takti við vinnubrögð fyrri ára. Sú er hér stendur hefur tilfinningu fyrir því að það gæti verið. Það sem hefur átt sér stað að þessu sinni er eins og það hafi verið tveir stórir slagir. Fyrst er stóri slagurinn áður en 2. umr. lauk og við greiddum atkvæði um breytingartillögur. Við drógum m.a. verulega úr hagræðingu á heilbrigðisstofnunum eins og við fórum yfir fyrir stuttu síðan. Síðan er tekinn annar slagur og þá er eins og allt sé hriplekt í fjárlaganefndinni. Það koma inn alls konar tillögur, stórar og smáar. Margar smáar. Ég vil ekki nota orðið „dekurverkefni“, þetta eru allt góð verkefni í sjálfu sér en það er eins og fjárlagafrumvarpið sé hriplekt. Ég vil gjarnan spyrja hvort hv. þingmaður deili þessum skoðunum með mér. Af hverju er þetta? Er það af því að fjárlagafrumvarpið var svona hryllilega illa unnið í upphafi? Er þetta af því að verið er að dekstra einhverja þingmenn eða hvað er hér á ferðinni? Er þetta agaleysi? Hvað er hér á ferðinni?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég er að lýsa eigin skoðunum núna, hvernig ég upplifi þetta. Ef við horfum á heilbrigðisþjónustuna og þáttinn sem sneri að heilbrigðisráðuneytinu var krafan um 44,7 milljarðar kr. Það var vitað fyrir fram að það yrði erfitt að verða við þessari hagræðingarkröfu. Það voru margar stofnanir, ég mundi segja allar stofnanir, sem voru vanbúnar tækjum og búnaði. Við þekkjum það í gegnum árin að það er varla fjárfest í tæki öðruvísi en það séu líknarfélög sem gefa þau. Landspítalinn varð allra verst úti hvað varðaði tækjabúnað, viðhald og annað. Þegar við horfum til þess að stofnanirnar voru í raun og veru vanbúnar og margar máttu við litlu, að fá í þriðja sinn á sig þetta miklar niðurskurðarkröfur. Það sem var gert núna var að hlífa Landspítalanum og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri sem höfðu fengið á sig mestu kröfurnar fyrri tvö skiptin. Menn sögðu: Þetta gengur ekki. Það var vitað fyrir fram þannig að þar liggur hinn fyrri póstur að bregðast svona við. Þegar við förum síðan í alla liði fjárlaganna þá þurfa þetta ekkert alltaf að vera svo háar upphæðir en þetta getur verið mjög viðkvæm starfsemi. Það má því segja að fjárlagafrumvarpið hafi orðið hriplekt en fyrir það að við sáum fram á að hægt var að leyfa sér slaka. Vegna þess að árið í ár hefur verið okkur hagstæðara en spár höfðu gert ráð fyrir gátum við leyft okkur að slaka á og það var gert á þessum sviðum.

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt að tillögurnar í heilbrigðismálum voru allt of brattar. Það varð að bakka með þær og það er búið að gera. Ég studdi það og talaði fyrir því. Hins vegar er ég að tala um að það er eins og það hafi breyst vinnubrögðin í fjárlaganefnd að því leytinu að það hafa verið gerðar miklar breytingar fyrir 3. umr. Það á að gera þessar breytingar fyrir 2. umr. að mínu mati. Þá fer þessi mikla faglega vinna fram og það á að reyna að halda öllu sem mest lokuðu eftir það. Það er eins og núna hafi verið teknir tveir slagir í þinginu varðandi þessi mál. Ég held að það sé varasamt að gera þetta. Þegar maður lítur yfir verkefnin eru þau mörg þess eðlis að maður spyr: Af hverju var það ekki afgreitt fyrir 2. umr.? Skýringin hlýtur að vera sú að það hefur eitthvað átt sér stað í fjárlaganefnd sem varð þess valdandi að menn fóru að gefa eftir í mörgum smáum atriðum. Þetta eru oft ekkert stórar upphæðir en það er mjög varasamt að gera þetta. Þetta eru varasöm vinnubrögð. Ég held að ef þetta er ekki undantekning, það sem átti sér stað núna, séum við komin á hála braut. Þá verður gríðarlegur þrýstingur við næstu fjárlagagerð. Á að taka svona tvo slagi aftur? Menn munu ekki linna látum í alls konar röksemdafærslum í fjárlaganefnd, í þinginu og í öllum hópum sem eru innan dyra. Menn munu ekki linna látum fyrr en gefið er eftir. Ég held að það bjóði upp á gríðarlegt agaleysi að vinna þetta svona. Það á að reyna að vinna alla faglegu vinnuna við 2. umr., breyta fjárlagafrumvarpinu, og svo verður að halda þessu öllu sem mestu lokuðu. Vinnubrögðin sem hér eru viðhöfð eru gríðarlega varasöm og ég óttast að skýringin sé að það hafi verið mikil ósamstaða hjá stjórnarflokkunum og svo mikill kjördæmaþrýstingur frá öðrum þingmönnum og 

Virðulegi forseti. Ég get að nokkru leyti tekið undir með hv. þingmanni. Ef við tökum heilbrigðisstofnanirnar, af því að það kom fram mikil gagnrýni hvað varðaði heilbrigðisþjónustuna, þá voru við 2. umr. dregnar til baka nokkrar stofnanir vegna þess að það var vitað að það þyrfti að vinna það betur. Það var gert. Ég tek undir það að fyrir 3. umr. eiga aðeins að vera aðgerðir eins og núna, þegar búið er að ákveða að létta undir skuldavanda heimilanna vegna íbúðalána. Það er tekin pólitísk ákvörðun um að fara í verðlagsbætur á örorku og ellilífeyri. Slíkar breytingar eiga að koma inn við 3. umr. Ég tek líka undir það að það er mikilvægt að við náum að breyta þessu hvað varðar safnliði og minni liði. Að þetta sé unnið í fagráðum á einhvern annan hátt en gert er því að um leið og gefið er eftir, og það var gert núna en kannski vegna þess að við sáum að við gátum slakað aðeins á, er svo erfitt að gera upp á milli. Það eru margir sem ekki höfðu sig í frammi og lýstu því hversu erfiðleikarnir yrðu miklir ef þeir fengju ekki 100 þúsund í viðbót eða hálfa milljón í viðbót, þeir sitja þá eftir. Ég get líka sagt að vinnan sem fór fram í fjárlaganefnd - það var farið yfir málin og það er ekki hægt að flokka þetta að mínu mati undir kjördæmapot en við erum með mörg verkefni úti í kjördæmunum þar sem viðkomandi þingmenn þekkja betur til en aðrir og eru duglegri að bera skilaboð til nefndarinnar. En það var ekki afgreitt nema það væri vel ígrundað og fagleg rök væru þar að baki.

Frú forseti. Við höldum nú áfram með 3. umr. fjárlaga. Ég vil taka upp þráðinn þar sem frá var horfið í andsvörum hér áðan þegar verið var að tala um breytingarnar …

Forseti biður um þögn í salnum. Takk fyrir.

… milli 2. og 3. umr., þær eru töluverðar. Margt hefur breyst milli umræðna, ekki bara fjárhagslega heldur ekki síður ákveðin vinnubrögð. Með þessu er ég alls ekki að kasta einhverri rýrð á vinnubrögð formanns nefndarinnar sem hefur haldið af miklum sóma utan um allt vinnulag, en henni er líka ákveðin vorkunn því að hún þurfti ítrekað að fresta fundum fjárlaganefndar. Það var ekki hægt að afgreiða tillögur fjárlaganefndar út í þingið fyrir 3. umr. vegna missættis hjá hinum stjórnarflokknum. Það eru kannski ekki allir hjá Vinstri grænum sem falla undir órólegu deildina en þeir eru þó nokkrir og við vitum öll sem hér erum inni af hverju þurfti að fresta fundum svona mörgum sinnum, það var ekki endilega út af kjördæmapólitík eins og sumir ræddu, það er kannski ekkert óeðlilegt að álykta sem svo, en þetta var fyrst og fremst ósætti við ákveðinn hóp innan Vinstri grænna sem þurfti líka að fá sitt. Það má vissulega tala almennt um þær tillögur sem eru núna til útgjaldaauka fyrir ríkissjóð, því miður, milli 2. og 3. umr. Úr því að talið berst að vinnubrögðum er langstærsti þátturinn í þessu vegna lausna sem tengjast skuldastöðu heimilanna. Ég spyr: Af hverju í ósköpunum var ekki hægt að koma fyrr með þann pakka sem nemur um 7,9 milljörðum kr. með öllu? Af hverju var ekki hægt að leggja hann fyrir þingið fyrir 2. umr. þannig að við værum nokkurn veginn búin að klára málið eins og venja hefur verið fram til þessa, hafa ákveðinn aga á störfum þingsins þannig að það væru ekki nema óvænt tilvik sem yrðu tekin inn á milli 2. og 3. umr.? Það hefur ekki verið gert. Ég veit að hv. þm. Oddný Harðardóttir, formaður nefndarinnar, hefur hug á því að breyta þessu vinnulagi, a.m.k. þannig að þetta vinnulag festist ekki í sessi. Eins og ég gat um áðan er henni vorkunn að þurfa að klappa öllum þeim sem eru innan stjórnarliðsins, ekki síst meðal Vinstri grænna, þegar kemur að fjárlögunum. Það þarf ekkert að tipla á tánum í kringum þetta. Við erum að tala um ákveðna þingmenn sem hafa bæði lýst yfir efasemdum um fjárlagafrumvarpið og vilja verulegar breytingar á frumvarpinu sem slíku. Við sjálfstæðismenn höfum sent frá okkur framhaldsnefndarálit og förum í því yfir ákveðna þætti. Ég hjó eftir því að það fór eitthvað fyrir brjóstið á stjórnarþingmönnum að við skyldum tala um 152 milljarða kr. skattahækkanir og vorum beðin um að rökstyðja það. Það var m.a. gert hér áðan. Á bls. 34 í fylgiskjali með frumvarpi til fjárlaga koma berlega í ljós áhrif tekjuaðgerða ríkisstjórnarinnar fyrir árin 2009–2011. Til að gæta allrar sanngirni tókum við sjálfstæðismenn ekki áhrif tekjuaðgerðanna frá árinu 2009 og við tókum ekki inn séreignarsparnaðarheimildina, bara til að reyna að gæta hófs og sanngirni í nálgun okkar. Það sem hins vegar vekur athygli mína og ég vil sérstaklega ræða hér er lækkunin á þessu árabili til útgjalda. Við höfum rætt um að þetta verði eitt erfiðasta fjárlagafrumvarp sem um ræðir en þegar betur er að gáð er raunútgjaldalækkun á ríkissjóði ekki mjög mikil. Hvað er ég að segja með þessu? Ég tel að við höfum ekki farið markvisst í að skera niður á þeim stöðum sem duga til lengri tíma. Á þessum tveimur árum er um að ræða um 50 milljarða kr. til útgjaldalækkunar. Meginstabbinn af því, um 40%, er 20 milljarðar kr. vaxtagjöld sem lækka töluna, þá eru 30 milljarðar kr. eftir. Þá erum við að tala um einskiptisaðgerðir, frestun framkvæmda og stóra stofnkostnaðarliði. Það sem hefur ekki verið gert í þessu frumvarpi og við bentum sérstaklega á, bæði við 1. og 2. umr., er m.a. að móta heilbrigðisstefnu. Í þeim tillögum sem lagt var upp með í byrjun var um stórfelldan niðurskurð að ræða á heilbrigðissviðinu. Gott og vel, þar á að vera hægt að hagræða eins og annars staðar en sá niðurskurður var vanhugsaður, enda hefur þetta meira og minna verið dregið til baka. Ég tel að það hefði verið hægt að komast hjá öllum þessum hringlanda ef menn hefðu verið búnir að móta fyrir fram stefnu í heilbrigðismálum. Það var ekki gert, m.a. út af þeim hringlandahætti sem hefur verið í tíðum ráðherraskiptum innan vinstri stjórnarinnar þegar kemur að heilbrigðisráðuneytinu. Ég held að við höfum ekki nýtt tækifærið sem við höfðum til þess að móta heilbrigðisstefnu sem er verið að reyna að lappa upp á samhliða fjárlögunum í staðinn fyrir að vera með hana skýrt mótaða fyrir fram. Annað dæmi er varnarmálin sem að mínu mati eru algjörlega upp í loft, ákveðin dúsa fyrir Vinstri græna, a.m.k. hæstv. dómsmálaráðherra sem við vitum að lagði sig mjög í líma við að leggja niður Varnarmálastofnun. Enginn fór gegn því að leggja niður Varnarmálastofnun, það þurfti bara að vera skýrt afmarkað hvert verkefnin færu, hvert þau yrðu sett í stjórnkerfinu þannig að varnarmálin væru skýr innan þess. Það var ekki gert á undan framlagningu fjárlagafrumvarpsins, heldur samhliða. Þetta höfum við upplifað núna í umræðunni á undanförum dögum og það hefur verið dregið fram. Þetta eru tvö dæmi um að menn móta stefnu í mikilvægum málaflokkum meðfram fjárlagafrumvarpinu. Það gefur ekki góða raun. Fjárlagafrumvarp var lagt fram 1. október lögum samkvæmt og það hafði ákveðna hagvaxtartölu. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu var miðað við 3,2% hagvöxt. Síðan var gert ráð fyrir því að hann mundi lækka niður í 1,9%. Við drógum fram að OECD spáir 1,5% hagvexti. Evrópusambandið spáir innan við 1% hagvexti og það sama má segja um Íslandsbanka. Hvað þýðir þá þessi hagvöxtur? Hvað þýðir þetta fyrir venjulegt fjölskyldufólk? Af hverju leggjum við sjálfstæðismenn svona mikla áherslu á að auka hagvöxtinn í landinu, hagvöxt sem byggir ekki á einkaneyslu og lántökum heldur framleiðslu? Af hverju erum við að því? Til þess að fjölskyldufólk hafi meira á milli handanna, til að bjartsýni aukist í samfélaginu, að þegar Jón og Gunna eru búin að borga af lánum sínum vegna húsnæðis- eða bílakaupa eða hvað það er hafi þau eitthvað á milli handanna til að fjárfesta með, hvort sem það er til þess að styrkja sig varðandi menntunarmöguleika eða hvað. Við aukum bjartsýni í samfélaginu með því að segja: Við ætlum að efla hagvöxt hér. Það verðum við að gera til þess að komast út úr þeim vítahring sem ríkisstjórnin er búin að festa sig í, vítahring skattahækkana og tilrauna til niðurskurðar eins og við höfum bent á. Þetta var ekkert annað en tilraun til niðurskurðar í þessu fjárlagafrumvarpi. Þetta var sem sagt frumvarp sem lagði upp með hagvöxt. Þetta var líka frumvarp sem lagði upp með ákveðinn halla. Hallinn hefur aðeins aukist og útgjöldin líka eins og við vitum þannig að ekkert stenst. Svo náttúrlega má draga fram þriðja atriðið varðandi kynjuðu hagstjórnina og félagsauðinn sem var mjög skýrt sagt varðandi stefnumörkun ríkisstjórnarinnar, að núna væri í fyrsta sinn lagt fram fjárlagafrumvarp sem byggði á kynjaðri hagstjórn, vessgú. Auðvitað stóð ekki steinn yfir steini í þessu eflaust göfuga markmiði af því að menn voru ekki búnir að hugsa þetta til enda. Þetta var allt gert bara til að búa til einhverjar umbúðir en innihaldið var síðan ekki neitt, enda stendur lítið eftir af upprunalega frumvarpinu. Það sama má segja um að þingið hafi tekið málið í sínar hendur og breytt því á þann veg að það væri þá nær ákveðinni kynjaðri hagstjórn. Hagvaxtarspáin og forsendurnar standast ekki. Afgangurinn stenst ekki og kynjaða hagstjórnin stenst ekki miðað við upphaflega frumvarpið. Það sorglega í þessu er að þegar núna er kallað eftir samstöðu og samvinnu buðum við sjálfstæðismenn bæði við síðustu fjárlagagerð en ekki síður núna upp á samvinnu. Ég sit í fyrsta sinn í fjárlaganefnd. Það var bæði boðið fyrir lok 2. umr. og nú við 3. umr. að við færum saman í það verkefni að skoða hvað hægt væri að gera, hvernig hægt væri að sameinast um að fara í niðurskurð. Sú tillaga var ekki einu sinni rædd.

Það er eftir öðru.

Það er eftir öðru. Af hverju var ekki hægt að taka í, ekki bara sáttarhönd heldur líka vinnuhönd okkar sjálfstæðismanna til að fara í þetta erfiða verkefni sem er erfitt fyrri alla stjórnmálamenn, alla stjórnmálaflokka? Við vitum að það þarf að hagræða í almannaþjónustunni, það þarf m.a. að hagræða með því að sameina stofnanir o.fl. Þá er betra að við reynum að gera það saman þannig að þokkaleg sátt náist um slík erfið verkefni frekar en að menn reyni að gera þetta hver í sínu horni. Enda hefur ríkisstjórninni mistekist hrapallega hvað þetta varðar. Það er eitt og annað sem hefur breyst á milli umræðna, ekki bara það að það sé, ég ætla ekki að segja fordæmislaust, en hins vegar er mjög sérstakt hversu miklum breytingum frumvarpið tekur milli 2. og 3. umr. Gott og vel, þær eru ákveðnar og ég ætla að fara aðeins út í nokkrar sem ekki hefur verið rætt um og nokkrar sem hefur verið imprað á hér. Samgönguframkvæmdirnar. Ég held að það sé afar mikilvægt að við reynum að fara af stað með samgönguframkvæmdir. Við erum búin að kalla eftir því hér, ekki síst á suðvesturhorninu þar sem atvinnuleysið er mest, að reynt verði að ýta undir verðmætasköpun og framkvæmdir, m.a. á sviði jarðvinnuverktakastarfsemi sem hefur algjörlega legið í láginni undanfarin missiri. Þegar við leggjum af stað er algjörlega búið að kúvenda frá því sem var lagt upp með á sínum tíma í samgöngunefnd. Það eru forkastanleg vinnubrögð hjá þinginu ef við ætlum að fara í gegnum þessa umræðu hér án þess að hafa rýnt nægilega vel í framkvæmdina, rætt um það hvaða aðferðafræði við beitum því að það er algjörlega búið að kollvarpa því sem var lagt upp með í upphafi, enda var auðvitað eftirtektarvert að heyra m.a. hv. þingmann Samfylkingarinnar, Björgvin G. Sigurðsson, tala afgerandi á móti þessari leið sem stjórnarmeirihlutinn leggur hér upp með í dag. Ég held það sé vanhugsað hvernig við erum að gera þetta. Ég er ekki viss um að fólkið á suðvesturhorninu sætti sig við að upphaflegu hugmyndunum verði kollvarpað, það átti líka eftir að sannfæra fólk um að það væri rétt að fara þá leið. Ég held að það hefði verið hægt með því að segja að við værum um leið að flýta framkvæmdum gegn hóflegu gjaldi, en það sem er verið að segja við okkur er hrein og klár móðgun við þá sem búa á suðvesturhorninu en ekki síður þá sem búa í bæjunum næst suðvesturhorninu, hvort sem það er Selfoss, Reykjanesbær eða Skaginn. Ég held að þetta sé þáttur sem við verðum að fara betur yfir. Við skulum þá reyna að einblína á það sem sameinar okkur í þessu máli. Það sem sameinar okkur er að við viljum framkvæmdirnar af stað. Reynum þá að einblína á þann þátt og útfæra hann af skynsemi. Gefum okkur ákveðinn tíma til að fara yfir það. Ég hvet til þess að stjórnarmeirihlutinn virki stjórnarandstöðuna í þessu þannig að það náist sú nauðsynlega sátt um þessa framkvæmd sem skiptir máli til að hún fari af stað. Ég vil koma örstutt inn á St. Jósefsspítala. Ég hef ítrekað sagt að ég er ekki á móti sameiningu St. Jósefsspítala og Landspítala – háskólasjúkrahúss svo lengi sem hægt er að sýna fram á að það leiði í fyrsta lagi til aukinnar hagkvæmni, í öðru lagi að við munum passa upp á þá sérhæfingu sem hefur verið byggð upp í áranna rás, um áratugaskeið á St. Jósefsspítala, og í þriðja lagi að við pössum upp á starfsfólkið. Ég bind vonir við að þetta ferli verði eins farsælt og hægt er að hafa það. Þegar ég las fréttir um daginn um að í starfshópnum vegna sameiningar St. Jósefsspítala og LSH væru eingöngu þrír starfsmenn frá LSH hugsaði ég: Jæja, er nú að koma á daginn það sem varað var við? Það er ekki um sameiningu að ræða, heldur yfirtöku stóra spítalans á litla. Þetta er dæmi um það sem oft gerist nú á tímum, fjölmiðlar hafa ekki fylgt þessu nægilega vel eftir. Þetta er að mér skilst sex manna starfshópur, þrír frá St. Jósefsspítala og þrír frá LSH og menn vinna þetta, a.m.k. enn sem komið er, bara þokkalega með það í huga að varðveita þá sérhæfingu sem byggð hefur verið upp á St. Jósefsspítala. Ég vona að þetta ferli verði gott og gegnsætt og að starfsmenn, ekki síst St. Jósefsspítala, verði hafðir með í ráðum. Það skiptir miklu máli að menn nálgist verkefnið þannig að þetta sé sameining en ekki yfirtaka verkefna. Ég vil koma að þeim skattbreytingum sem menn hafa bent á. Þær tengjast líka stóru myndinni sem ég kom inn á í ræðu minni við 2. umr., það er ekki bara verið að breyta skattkerfinu heldur svo mörgu í íslensku samfélagi í átt til aukinnar miðstýringar. Ég nefndi mörg dæmi í ræðu minni við 2. umr. Við höfum fengið svar um það inn í þingið að m.a. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn telji skattkerfisbreytingar ríkisstjórnar vinstri manna sem leiddu til þessa flókna skattkerfis auka mjög flækjustigið. Hér stendur í frétt úr Fréttablaðinu, með leyfi forseta: „Flækjustig hefur þá aukist og mælst er til þess að ákveðnir þættir verði látnir ganga til baka.“ Þetta segir Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn. Í þessari sömu frétt segir líka að skattasérfræðingur mundi ekki lengur vilja lenda flugvél sinni á Íslandi vegna þess að skattumhverfið sé orðið svo óhagstætt hér á landi. Það eru vinsamleg tilmæli til vinstri ríkisstjórnarinnar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, en mjög hörð tilmæli af minni hálfu, að þetta verði að laga til þess að auka aðdráttarafl, ekki síst erlendra fjárfesta, hingað til lands og líka þannig að við getum farið af stað til að ýta undir verðmætasköpun, að fyrirtæki geti farið af stað o.s.frv. Hvað er ég að segja með þessu? Jú, skattkerfisbreytingarnar sem ríkisstjórnin lagði af stað með hafa ekki bara kostað nokkra tugi milljóna, heldur hátt á annað hundrað milljónir, bara skattkerfisbreytingin sem slík. Þær upplýsingar höfum við fengið. Hvað undirstrikar þá það að skattkerfisbreytingar eru mjög þungar í vöfum? Það er m.a. þessi Framkvæmdasjóður ferðamannastaða sem er verið að koma á. Bara slík skattkerfisbreyting kostar 14 millj. kr., bara að ýta af stað slíkri skattkerfisbreytingu. Hvað geta menn þá ímyndað sér að slíkur kostnaður hafi orðið hár þegar menn eru búnir að rugla öllum tekjuskattinum og setja flækjustigið í botn? Þar fyrir utan hafa skatttekjur ríkissjóðs ekki aukist með því að auka þessa skatta. Tekjuáætlanir hafa ekki gengið eftir eins og við þekkjum öll. Það er enn þá margt óljóst. Það hefur verið minnst á Sjúkratryggingar. Enn þá er ekki búið að sýna fram á hvernig á að leysa 3 þús. millj. kr. sparnað sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Okkur hefur ekki enn verið skýrt svarað um það hvernig heilbrigðisráðuneytið ætlar að ná fram 3 þús. millj. kr. sparnaði hjá Sjúkratryggingum. Hvað erum við að tala um? Við erum að tala um lyfjakostnað sem tengist m.a. S-merktum lyfjum, læknakostnað, heimahjúkrun, sjúkraflutninga, hjálpartæki og ferðakostnað tengdan sjúkum. Þetta eru allt saman þættir sem þessar 3 þús. millj. kr. munu snerta og það er bagalegt, svo vægt sé til orða tekið, að við þingmenn fáum ekki næg svör frá framkvæmdarvaldinu til að vita hvert þessi mikilvægi þáttur velferðarkerfisins á að fara. Þetta er enn þá óljóst. Það er margt annað sem ekki hefur verið skýrt á milli umræðna. Ég ætla ekki að minnast á þá umræðu sem bíður okkar á morgun, Icesave-umræðuna. Miðað við frumvarpið sem liggur fyrir mun kostnaður ríkissjóðs aukast verulega á næsta fjárlagaári þannig að það má kannski segja að við greiðum atkvæði um fjárlagafrumvarpið í fyrramálið, gerum það að lögum og dembum okkur síðan í Icesave og setjum til viðbótar á þriðja tug milljarða kostnað á ríkissjóð.  Launaliðirnir eru enn þá algjörlega óútskýrðir, ekki er tekið tillit til þess að menn gera ráð fyrir ákveðnum hækkunum á hinum almenna markaði og menn gefa sér að þær hækkanir muni engin áhrif hafa á laun opinberra starfsmanna. Ég efast um að hæstv. dómsmálaráðherra, fyrrverandi formaður BSRB, muni láta það yfir sig ganga umræðulaust innan ríkisstjórnarinnar. Við sjáum til með hvort hann nær einhverju fram í því máli sem öðrum. Ég vil geta sérstaklega verkefnis sem tengist Reykjalundi sem er ein af þeim heilbrigðisstofnunum sem stóðu líka frammi fyrir miklum niðurskurði. Það var ekki tekið tillit til hans með sama hætti og annarra heilbrigðisstofnana. Ég fagna því sérstaklega að gerð er tillaga um 15 millj. kr. framlag til reksturs á sérhæfðri deild fyrir ungt fólk með heilaskaða. Það framlag mun stuðla að því að þessi tiltekna starfsemi Reykjalundar nær að fara af stað og halda áfram. Það er líka mikilvægt í tengslum við það að miklar fjárfestingar hafa verið á Reykjalundi sem munu stuðla að því að væntanlega, eins og mér hefur verið sagt, verði rekstrarkostnaður þá líka minni vegna þessara fjárfestinga sem hafa verið gerðar á staðnum. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli. Það er hægt að fara út í marga þætti fleiri sem tengjast fjárlagafrumvarpinu. Ég nefndi það áðan að mér finnst yfirbragðið á öllu fjárlagafrumvarpinu og allri stefnumótun ríkisins bera keim af því sama, margir hverjir úr stjórnarmeirihlutanum nota hér ræðurnar til að segja að það þurfi að breyta hinu og þessu af því að hér varð efnahagskreppa. Já, hér varð efnahagskreppa, það varð bankahrun, en það réttlætir ekki allar kerfisbreytingarnar sem við stöndum frammi fyrir. Það réttlætir ekki flókið skattkerfi sem margir hafa gagnrýnt okkur fyrir, eins og ég gat um áðan, t.d. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn. Það réttlætir ekki það að við drögum úr valfrelsi í menntakerfinu eða heilbrigðiskerfinu. Það réttlætir ekki ýmsar aðrar kerfisbreytingar sem við sjáum með marktækum hætti af því að hér er vinstri stjórn við völd. Við sjáum, og það er ekki tilviljun, að minni hagvexti er spáð. Það er engin tilviljun því að ríkisstjórnin, með fullri virðingu fyrir því sem hefur verið rætt í þessum ræðustól og víðar, hefur ekki farið af stað af þeim krafti sem hægt hefði verið í atvinnusköpun í landinu. Þurfa menn að draga fram atriði eins og gagnaverið suður með sjó sem er eins mjög gott dæmi um það hvernig viðhorfið hefur verið innan stjórnkerfisins til að bregðast við því hvernig erlend fjárfesting kemur inn í landið? Það var ekki verið að biðja um mikla sérmeðferð umfram önnur Evrópulönd, heldur um það að hér yrði farið samkvæmt Evrópusambandsreglum, en það hefur þvælst fyrir í kerfinu. Ég veit ekki hvort það er út af þeirri tortryggni sem almennt ríkir, ekki síst meðal Vinstri grænna varðandi erlenda fjárfestingu. Þess sér víða stað að sú tortryggni hafi stuðlað að því að hér hafi ekki orðið eins miklar fjárfestingar og hefði verið hægt að fara í. Við sjálfstæðismenn lögðum til tillögur okkar fyrr í vetur. Við setjum þær líka fram núna með þessu fjárlagafrumvarpi. Það skiptir okkur mestu máli og tengist því að við leggjum ofuráherslu á að auka hagvöxt í landinu því að um leið eflum við atvinnustigið í landinu. Frá miðju ári 2008 hafa tapast um 22.500 störf á Íslandi.  Þegar maður heyrir ríkisstjórnina segja að hún vilji halda áfram með verkefnið á Bakka fagna ég því sérstaklega en ég velti fyrir mér hvort hugur fylgi máli. Á sama tíma er nefnilega verið að skera gríðarlega niður hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, á því svæði þar sem framkvæmdirnar verða hvað mestar. Ef menn ætla að fara í framkvæmdir á Bakka á næstu missirum verður auðvitað að vera þar öflug heilbrigðisþjónusta. Eða ætla menn bara að koma eftir á og redda heilbrigðisþjónustunni eða menntakerfinu á svæðinu þegar menn fara í Bakkaframkvæmdir? Ég spyr: Er ríkisstjórninni alvara með því að fara í framkvæmdirnar og atvinnuverkefnin á Bakka? Mér er spurn í ljósi þeirra tillagna sem við höfum séð í fjárlagafrumvarpinu um þjónustuna á heilbrigðissviði í Norður-Þingeyjarsýslu. Við eigum að nýta orkuauðlindirnar. Við eigum að einfalda skattkerfið. Við höfum farið yfir það, bæði í þessari umræðu og á fyrri stigum. Við eigum að hvetja til aukinnar fjárfestingar. Það skiptir miklu máli að við förum af stað í það verkefni sem ég gat um hér áðan, að fara saman í að draga úr rekstri ríkissjóðs og það á stóru sviðunum sem eru almannaþjónustan og mennta- og heilbrigðiskerfið. Við sjálfstæðismenn höfum talað um að við eigum ekki að skera niður í þeim mæli sem ríkisstjórnin hefur verið að gera í menntakerfinu. Af hverju? Jú, af því að það er lykillinn að því að reyna að koma hagvextinum af stað. Stór hluti af þeim hagvexti sem varð hér á árunum 1970–1995 varð vegna fjárfestingar í menntun. Við eigum ekki að skera niður menntun eins og verið er að gera og rannsóknasjóðina. Við erum einfaldlega að pissa í skóinn okkar hvað það varðar. Við eigum að halda áfram þeirri grundvallarbreytingu sem við vorum lögð af stað með, þingið búið að samþykkja, að fara hægt og rólega í að fjölga nemum með þriggja ára stúdentspróf. Allt er tilbúið fyrir þá kerfisbreytingu, það er ákveðin kerfisbreyting. Það er búið að vinna í leikskólunum og grunnskólunum. Það er búið að vinna í þeim málum sem tengjast mennta- og framhaldsskólastiginu. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir raunverulegan sparnað í ríkissjóði til næstu ára fyrir utan þann þjóðfélagslega sparnað sem verður ef af þessari breytingu verður. Ég er ekki að tala um nokkur hundruð milljóna. Ef við fjölgum nemendum um 40% sem eru með þriggja ára stúdentspróf erum við að tala um vel á þriðja milljarð í sparnað í ríkisrekstri. Það er hægt að gera heilmikið fyrir það. Við eigum náttúrlega að byrja á að greiða niður skuldir. Það eru svona verkefni á svona tímum sem við eigum að fara í. Það er allt tilbúið í þessa breytingu í menntakerfinu og við eigum að vinna saman að því. Vel að merkja, þessar breytingar á öllum skólastigum voru samþykktar meira og minna af þinginu, bæði stjórn og stjórnarandstöðu á þeim tíma. Við eigum að halda áfram með þessi vinnubrögð með því að fara svona í heilbrigðiskerfið. Það er hægt að halda uppi öflugri heilbrigðisþjónustu, við vitum það og við höfum sagt það tæpitungulaust við þurfum að gera meira fyrir minna, en það verður þá að liggja fyrir ákveðin heildarmynd. Hún lá ekki fyrir þegar þetta fjárlagafrumvarp var lagt fram. Við eigum að fara í svona kerfisbreytingar sem við gerum okkur grein fyrir að geta skipt ríkissjóð mörg hundruð milljónum króna, allt upp í einhverja milljarða, til þess að spara í ríkisrekstri. Það hefur ekki verið gert. Útgjaldalækkunin á þessu tveggja ára tímabili, 2010 og 2011, er fyrst og fremst borin af lægri vaxtagjöldum hjá ríkissjóði. Við höfum ekki farið í þær raunverulegu breytingar sem hefði þurft að gera á rekstri ríkissjóðs. Þess vegna segjum við sjálfstæðismenn að haldi menn að þetta hafi verið erfitt núna er þetta rétt að byrja hvað það varðar að breyta því hvernig ríkissjóður er rekinn. Við þurfum að fara saman í að breyta ákveðnum þáttum í kerfinu okkar, þessum stóru þáttum 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir fór yfir fjárlagafrumvarpið eins og það stendur núna við 3. umr. og kom þar víða við. Við höfum ekki alltaf sömu sýn á hlutina, en ég hef eina spurningu til þingmannsins um Heilbrigðisstofnun Þingeyinga á Húsavík. Hún nefndi niðurskurðinn og þær breytingar sem þar er verið að gera sem og stóriðjuframkvæmdir á Bakka. Ég sé ekkert í kortunum sem bendir til þess að farið verði í miklar framkvæmdir á næsta ári sem mundu krefjast endurskoðunar eða uppbyggingar á heilbrigðisstofnuninni, en þó gætu Vaðlaheiðargöng farið í gang og þá er stutt til Akureyrar. Einhvern tímann kemur að því að það verður farið í gang með annaðhvort framkvæmdir í stóriðju eða annars konar uppbyggingu tengda orkunýtingu fyrir norðan sem er vel, en ég sé ekki að það sé verið að brjóta svo niður þessa stofnun að hún geti ekki verið tilbúin þegar af framkvæmdum verður og að þá verði ekki tekið tillit til þess við undirbúning framkvæmda að stofnuninni verði gert kleift að mæta þeirri uppbyggingu og því álagi. Við verðum þá að læra af þeirri reynslu sem við eigum að búa að varðandi Heilbrigðisstofnun Austurlands sem var vanbúin til að taka við þeim miklu framkvæmdum fyrir austan og var látin sitja uppi með þær í þrjú ár.

Frú forseti. Þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram 1. október var lagt upp með um 36% niðurskurð á Heilbrigðisstofnun Þingeyinga á Húsavík. Mér finnst það vísbending um að menn hafi ekki ætlað að byggja upp aðra atvinnustarfsemi á þessu svæði. Það getur vel verið að menn ætli að fara hægt í sakirnar á næsta ári, m.a. út af óeiningu innan stjórnarflokkanna um hvaða leið eigi að fara. Það er alveg berlegt að það er ekki samhljómur í atvinnuuppbyggingu á þessu svæði á milli Samfylkingar og Vinstri grænna frekar en í svo mörgum öðrum málum en það var lagt upp með 36% niðurskurð á þessa heilbrigðisstofnun af því að menn voru ekki búnir að vinna undirbúninginn sinn vel. Menn lögðu upp með 36% niðurskurð sem að mínu mati gefur vísbendingu um að menn hafi ekki trú á því að menn ætli að fara í mikla atvinnuuppbyggingu á þessu svæði. Eða ætla menn að segja mér hér að þeir ætli að fara í mjög mikla atvinnuuppbyggingu hugsanlega á árinu 2012 en halda áfram að skera niður á heilbrigðisstofnuninni þegar þarf að veita aukna þjónustu? Við vitum að aukin umferð fólks og fyrirtækja á þessu svæði kallar á aukna samfélagslega þjónustu, hvort sem er á sviði menntamála eða heilbrigðismála. Mér finnst þetta tvíbent skilaboð sem ríkisstjórnin sendi þegar hún lagði fram fjárlagafrumvarpið og ekki síður það að við sjáum hægt á niðurskurðinum núna fyrir næsta ár. Samt er yfirlýsing af hálfu hæstv. heilbrigðisráðherra um að það verði haldið áfram með þessa stefnu sem lagt var upp með, hún verði bara framkvæmd yfir lengra tímabil. Ég spyr á móti: Er ekki alveg ljóst að ríkisstjórnin ætlar að vera einbeitt í því að byggja upp atvinnulíf á Norðausturlandi?

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin er einbeitt í því að byggja upp atvinnu á Norðausturlandi sem og annars staðar á landinu. Aftur á móti er hægt að gera það á margan hátt. Það er ekki búið að beisla þá orku sem menn horfa nú til, en hana er líka hægt að nota í mismunandi atvinnuuppbyggingu. Hvað varðar Heilbrigðisstofnun Þingeyinga á Húsavík býr hún eins og svo margar stofnanir við vandamál frá fyrri tíð. Sú stofnun hafði þróast á þann hátt að fjármunir sem voru veittir til stofnunarinnar voru færðir til. Heilbrigðisstofnun Þingeyinga byggði upp heilsugæsluna, nýtti fjármuni af sjúkrasviði sem þurfti ekki eins á að halda og lagði í uppbyggingu á heilsugæslunni. Þegar farið var að kortleggja þetta og þessi 36% niðurskurður blasti við, átti að taka af sjúkrastofnuninni, var það ekki hægt vegna þess að það hafði verið rangt gefið. Þetta var leiðrétt í þessari yfirferð og kortlagningu á starfseminni og það sem svæðið vantaði voru hjúkrunarrými. Það er búið að bæta þeim í. Núna hefur þeirri þörf sem fyrir var verið mætt með fleiri hjúkrunarrýmum inn á svæðið og að kortlagningin á heilsugæslunni og sjúkrasviðinu er réttari en áður. Það þarf að standa vörð um þessa stofnun eins og aðrar, en það hefur ekkert breyst í stefnu ríkisstjórnarinnar. Við ætlum að halda áfram og það verður að byggja upp heilsugæsluna, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu en líka úti á landi. Þessi stofnun er vel rekin. Hún hefur marga möguleika. Hún hefur staðið mjög vel að uppbyggingu sinni og það á að stuðla að því að hún geti gert það áfram.

Frú forseti. Ég held að það hefði verið ráð ef hæstv. heilbrigðisráðherra hefði haft hv. þm. Þuríði Backman með sér í ráðum þegar hann lagði fram tillögu sína um fjárlagagerðina. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin, og hv. þingmaður var að segja það, var bara einfaldlega ekki tilbúin í þessa umræðu um fjárlagafrumvarpið þegar kom að heilbrigðismálunum.  Ég hjó eftir því að hv. þingmaður sagði: Já, ríkisstjórnin ætlar að halda áfram atvinnuuppbyggingu á norðaustursvæðinu, það er bara ekki sama hvernig það er. Ég óttast svona svör, ég verð að segja að ég óttast nákvæmlega svona svör þegar að þessu kemur því að 

Virðulegi forseti. Í grófum dráttum eru hagstjórnartækin tvö, stjórn peningamála og stjórn ríkisfjármála. Peningamálastjórnin er í höndum Seðlabanka sem er sjálfstæður og án afskipta stjórnmálamanna. Ríkisfjármálin eru hins vegar alfarið á ábyrgð stjórnmálamanna. Um árabil var hagstjórn á Íslandi vond. Stefnan í peningamálum og ríkisfjármálum toguðust á, aðgerðir stefndu hver í sína áttina. Slíkt kann ekki góðri lukku að stýra. Stefnan í ríkisfjármálum kristallast í fjárlagafrumvarpinu. Í nafni ríkisstjórnarinnar leggur fjármálaráðherra frumvarpið fyrir Alþingi sem á lokaorðið eins og í öðrum stefnumálum ríkisins. Fyrir ári sagði ég skoðun mína á mörgu því sem ég tel ábótavant við gerð fjárlagafrumvarpsins og nauðsyn á því að Alþingi komi fyrr að gerð þess en raun ber vitni. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þá ræðu hér og bind vonir við að bót verði ráðin á við gerð fjárlaga fyrir árið 2012. Virðulegi forseti. Það er þó merkilegt við þetta frumvarp og hefur ekki gerst áður hér á landi, svo ég viti, að það er innan efnahagsramma sem kynntur var á Alþingi fyrir meira en ári. Stóru línurnar í frumvarpinu ættu því ekki að koma neinum á óvart. Ljóst var að draga þyrfti mjög úr ríkisrekstri frá því sem áður var, það liggur í augum uppi að það hlaut að koma einhvers staðar niður, en auðvitað höfum við ólíkar skoðanir á því hvar á að bera niður. Ekki er ólíklegt að geimvera sem fylgdist með störfum á Alþingi teldi að fjárlög væru nokkuð sem kæmi okkur þingmönnum Reykjavíkur ekki neitt við. Í fyrsta lagi tæki veran eftir því að enginn þingmaður höfuðborgarinnar á sæti í fjárlaganefnd. Af 2. umr. um frumvarpið sem fram fór hér í síðustu viku gæti veran í annan stað dregið þá ályktun að okkur standi nokk á sama um þetta allt saman, niðurskurður komi okkur sem íbúar höfuðborgarinnar kusu á þing ekkert við. Ég segi þetta vegna þess að við 2. umr. tóku 20 þingmenn til máls, og einungis tveir úr Reykjavík. Annar flutti umsögn menntamálanefndar um frumvarpið og hinn lýsti því yfir að hún ætlaði að sitja hjá við afgreiðslu frumvarpsins við þessa umræðu. Sá hv. þingmaður hefur lítið álit á efnahagsráðgjöf Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og er helst á henni að skilja að samflokksmenn hennar vilji ekki hlusta á ráðleggingar hennar. Ekki veit ég hvort eitthvað hefur breyst í þeim efnum síðan hún sat hjá í síðustu viku. Svo kostulegt sem það nú er, virðulegi forseti, þandist ríkisbúskapurinn mjög út á árunum fyrir hrun. Kostulegt, segi ég, vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn fór með stjórn ríkisfjármálanna auk þess að vera í forustu fyrir ríkisstjórninni í næstum tvo áratugi. Sjálfstæðisflokkurinn er nefnilega ekki hlynntur miklum umsvifum ríkisins, a.m.k. ekki í orði, og fyrir einhverjum árum fór hann mikinn undir slagorðinu Báknið burt - en svona var það samt, ríkisbúskapurinn þandist út sem aldrei fyrr. Nú þarf að skera niður og þá er um að gera að nota tækifærið og endurskipuleggja þá starfsemi sem er á ríkisins vegum. Heilbrigðiskerfið er mjög stór útgjaldaliður, það er löngu ljóst að það er dýrara kerfi en við höfum efni á. Því er ekki nema eðlilegt að ráðist sé í endurskoðun á því. Ég er ósammála því sem kom fram í máli tveggja ágætra flokkssystra minna við atkvæðaskýringu í síðustu viku, að heilbrigðisþjónusta sé atvinnumál. Það er vissulega rétt að skipulag heilbrigðisþjónustu hefur á undanförnum árum tekið mikið mið af hagsmunum heilbrigðisstarfsmanna. Svo á ekki að vera, skipulagið á að miðast við þarfir sjúklinga. Atvinnan sem af því hlýst á að vera afleidd stærð. Ég vil í þessu dæmi nefna líka það sem núna er lagt til af fjárlaganefndinni allri, bólusetningu gegn HPV-veiru. Það er forvarnastarf, tekur mið af þörfum fólks og kemur í veg fyrir að fólk verði sjúklingar. Nú stefnir í að öll uppbygging heilbrigðisþjónustunnar verði endurskoðuð. Það er af hinu góða og víst er að þar má miklu breyta. En það þarf ekki bara að endurskipuleggja heilbrigðisþjónustuna, heldur alla þjónustu og starfsemi sem við leggjum til opinbert fé. Það þarf einnig að huga að aðferðunum sem notaðar eru við að deila út fé úr ríkissjóði. Ég er þeirrar skoðunar að hvorki þingmenn í svokölluðum fagnefndum né þingmenn í fjárlaganefnd eigi að ákveða fjár- og styrkveitingar til einstakra verkefna sem ekki eru á vegum ríkisins. Við verðum að átta okkur á því að þegar Alþingi samþykkir styrkveitingu til félagasamtaka eða einstaklinga eins og nú er gert þegar úthlutað er af svokölluðum safnliðum er það gert skilyrðislaust. Við höfum engin verkfæri til að fylgja því eftir hvernig þessum peningum er ráðstafað, við höfum engin verkfæri til að fylgja því eftir að vel sé farið með þá. Þessu verður að koma öðruvísi fyrir en nú er gert. Stundum er sagt að þetta séu ekki háar upphæðir. En þær eru háar í samanburði við þá styrki sem úthlutað er til verkefna úr sjóðum sem myndaðir hafa verið til að styrkja hvort heldur er söfn, friðuð hús eða leiklistarstarfsemi, svo eitthvað sé nefnt. Þeir sjóðir eru reknir af kunnáttufólki, fólki sem hefur kunnáttu og yfirsýn yfir þá málaflokka sem það starfar við. Það forgangsraðar og fylgist með ráðstöfun þeirra fjármuna sem úthlutað er. Virðulegi forseti. Mig langar til að vitna hér í bréf sem ég fékk í gær frá ungri konu sem vinnur að þessum verkefnum. Hún byrjar á orðunum „Þetta er engin hemja“ og bréfritari á við styrkveitingar sem hv. alþingismenn hafa ákveðið og birtust við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Með leyfi forseta, held ég áfram að vitna í bréfið: „Ég er á því að faglega eigi að standa að úthlutunum úr ríkissjóði - á sviði menningarmála eru til menningarsamningar við sveitarfélögin og ýmsir sjóðir sem úthlutað er úr með faglegum hætti sem ættu að mínu mati að fá það fjármagn sem úthlutað er árlega til menningarmála í gegnum fjárlaganefnd. Það mætti líka hugsa sér menningarsjóð - sem hefði faglegar undirnefndir og skýrar úthlutunarreglur. Hlutverk þingsins í þessu gæti þá verið að ákveða áherslur sjóðsins á hverjum tíma - til dæmis að sérstök áhersla ætti að vera á barnamenningu árið 2012 og sérstök áhersla á tengsl manns og náttúru árið 2013. Varlega á að mínu mati að fara í að styrkja ný verkefni - frekar að styrkja stofnanir sem þegar eru til staðar til nýrra verkefna.“ Það er áríðandi, virðulegi forseti, að allir sem höndla með opinbert fé geri það af kostgæfni. Það reynir á okkur sem höfum fjárveitingavaldið að við beitum því af kostgæfni. Í gær rifjaði hv. þm. Einar K. Guðfinnsson upp að þegar hann hóf þingmennsku fyrir löngu síðan hafi í herbergi því sem hér í húsinu er kallað stigaherbergi eða herbergið undir stiganum verið rekkar með víxileyðublöðum því að borgarar hafi á þeim tíma þurft að leita til þingmanna til að fá fyrirgreiðslu í bönkum. Þessir tímar eru sem betur fer liðnir, vorum við öll hér í þessum sal sammála um. Virðulegi forseti. Ég vona að við sem settumst á þing í fyrsta skipti eftir síðustu kosningar getum síðar minnst þess að við afgreiðslu fyrstu tveggja fjárlagafrumvarpanna sem við vorum við hafi þingmenn úthlutað styrkjum til ýmissa verkefna hist og her, svo ég leyfi mér að sletta, en að þeir tímar hafi sem betur fer breyst. Virðulegi forseti. Ég veit að ég hætti mér út á mikið sprengjusvæði ef ég tala um ágreining á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Það er á hinn bóginn nauðsynlegt að tala um þennan ágreining því að annars verður hann aldrei leystur. Mér finnst eins og að við þingmenn höfuðborgarinnar séum oft sökuð um eða sögð ekki hafa neinn skilning á þörfum landsbyggðarinnar, að við viljum sjálf hafa allt innan seilingar en höfum ekki skilning á að svo hátti einnig til um aðra landsmenn. Auðvitað vitum við ekki hvað er að búa í stórhríð einhvers staðar langt úti í sveit þar sem eini ljósastaurinn á margra ferkílómetra svæði er á hlaðinu. Og í raun vitum við ekki heldur hvað er að búa á Akureyri eða Ísafirði. En maður þarf ekki að hafa gert það til að vita að það er dýrt - og kannski dýrara en við höfum efni á - að hafa einn sýslumann í Bolungarvík og annan á Ísafirði svo eitthvert dæmi sé tekið. Í ræðu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttir um daginn kom fram að 9,7% af nýframkvæmdum í samgöngumálum á árinu 2009 og það sem af er árinu 2010 fara til höfuðborgarsvæðisins. Til samanburðar nefndi hún að næstum 70% landsmanna búa á þessu svæði. Þessi sami hv. þingmaður komst svo að orði þegar rætt var um styrki til ferðaþjónustu fyrr í vikunni að hennar kjördæmi, þ.e. Suðvesturkjördæmið, liði fyrir nálægðina við höfuðborgina. Virðulegi forseti. Mér finnst það lýsa alvarlegri gagnrýni á skiptingu fjármuna að hægt sé að segja að kjördæmi líði fyrir nálægð við höfuðborgina og ég velti fyrir mér hvað það segi um hlut höfuðborgarinnar sjálfrar. Það er bráðnauðsynlegt að við skiljum það öll að við búum saman í þessu landi, við erum fá og landið er stórt. Það breytir því ekki að við verðum að líta á landið allt sem eitt svæði. Hagsmunir okkar höfuðborgarbúa og landsbyggðar fara saman. Við það eiga ákvarðanir okkar að miðast. Nú drögum við úr útgjöldum svo við getum borgað vexti af lánum vegna óráðsíu og hrakfara undanfarinna ára. Það er leiðin út úr leiðindunum.

Forseti. Ég var búin að biðja um andsvar áður en hv. þingmaður nefndi mig í annars prýðilegri ræðu, einni þeirri skemmtilegustu sem ég hef hlustað á við alla þessa fjárlagaumræðu. Mér fannst ég geta tekið undir margt sem hún sagði og ég vona einfaldlega án þess að ég fari út á allt of hálan ís að við sameinumst um það stóra verkefni sem mér finnst flestir vera að tóna sig inn á, það að breyta vinnuaðferðunum í tengslum við fjárlagagerð, m.a. í þeim atriðum sem hv. þingmaður kom inn á um úthlutun fjármuna frá fjárlaganefnd. Ég sagði fyrir nokkrum dögum - ég ætlaði reyndar ekki að koma inn á það en ég ætla að fara samt stutt inn á það núna - að Suðvesturkjördæmi liði fyrir návígið við höfuðborgina. Ég hefði líka getað sagt að við liðum fyrir það að vera nálægt landsbyggðinni. Ef hv. þingmaður skoðar úthlutanir, m.a. fjárlaganefndar, sér hún að höfuðborgin fær mun meira úthlutað, landsbyggðin náttúrlega miklu meira, en suðvesturhornið fellur milli skips og bryggju í þessu efni. Ég get m.a. bent á fornleifauppgröft á Mosfellssvæðinu, á Hrísbrú, sem hefur ekki fengið stuðning nema þá í gegnum ráðuneytið á sínum tíma. Það er samt önnur saga. Hv. þingmaður kom inn á 10% framkvæmdaframlagið til höfuðborgarsvæðisins, það var komið upp í 20% á árinu 2008, hrapaði niður í 10% árin 2008 og 2009, og nú spyr ég hvort hún telji þetta ásættanlegt í ljósi þeirra miklu samgönguframkvæmda sem þarf að fara í á suðvesturhorninu. Við vitum að menn ætla að fara af stað með öðrum hætti en í ljósi þeirra framlaga sem hafa verið sett á suðvesturhornið spyr ég hvort hv. þingmaður sem er frá Reykjavík telji þetta ásættanlegt.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja að þegar ég vitnaði í hv. þingmann var ég ekki út af fyrir sig að gagnrýna það sem hún hafði sagt. Ég tók eftir því þegar hún flutti þessa ræðu á sínum tíma að hún notaði orðin „að líða fyrir“ og þetta er ekki gagnrýni á að hún segði það, heldur hugsaði ég hvílík misskipting það væri ef eitthvert kjördæmi gæti liðið fyrir það að vera nálægt höfuðborginni. Það lýsir ástandinu að fólk sem þekkir vel til málanna komist að orði eins og hv. þingmaður gerir. Nei, ég er sammála því að auðvitað er óviðunandi að einungis 10% fari á svæðið þar sem umferðin er mest og fólkið flest. Það er líka alveg ljóst að þær skrýtnu hugmyndir sem hún kom sjálf inn á í ræðu sinni hér áðan, hugmyndir úr einhverjum vinnuplöggum sem lítið er að marka en hafa verið á sveimi undanfarna daga, um eiginlega að byrgja höfuðborgina inni og allar nágrannasveitirnar með tiltölulega háum veggjöldum, er vinnuhugmynd sem á alveg eftir að tala nánar um.

Frú forseti. Ég er fegin að heyra þetta og þakka það svar að þetta framlag til suðvesturhornsins í vegaframkvæmdum sé óviðunandi að mati hv. þingmanns. Hæstv. dómsmála- og samgönguráðherra var hins vegar á öndverðum meiði. Þegar ég spurði hann að þessu sagði hann að hann missti ekki svefn yfir þessu framlagi sem kæmi hingað á suðvesturhornið. Samt barðist m.a. forsætisráðherra sem þingmaður í stjórnarandstöðu sérstaklega fyrir því að það mark sem var komið upp í 20% yrði hækkað eitthvað. Við erum ekkert endilega að biðja um algjört jafnræði. Við erum að biðja um sanngjarna meðhöndlun á suðvesturhorninu þegar kemur að samgönguframkvæmdum þannig að ég þakka fyrir þetta svar. Ég spyr núna hv. þingmann um risamál að mínu mati sem ég ætlaði að koma inn á í ræðu minni áðan … 

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að krónan hafi reynst okkur illa. Það er hins vegar alveg ljóst að við losnum ekki við hana á einni nóttu. Þó að samningarnir við Evrópusambandið gangi vel og verði samþykktir losnum við ekki við krónuna daginn eftir, það tekur langan tíma. Ég tel þó að við hljótum að stefna að því sem og því að gera samninga við Evrópusambandið sem verða samþykktir og eftir það hljótum við að fara inn í það kerfi að taka upp evruna. Ég hef hins vegar sagt stundum að jafnvel ef samningar við Evrópusambandið verða ekki samþykktir sitjum við uppi með krónuna og það yrðu okkar stærstu vandræði. Ég held að við stefnum þangað. Hv. þingmaður var síðan með langa romsu af ýmsum spurningum um stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég get ekki farið yfir það allt 

Virðulegi forseti. Það fjárlagafrumvarp sem nú er komið til lokaafgreiðslu hér við 3. umr. hefur fengið ýmiss konar lýsingarorð þegar menn hafa reynt að draga fram einhverja hnitmiðaða lýsingu á því sem þetta fjárlagafrumvarp felur í sér. Stjórnarliðar hafa verið óþreytandi að segja okkur að það fjárlagafrumvarp sem hér er til umfjöllunar sé það erfiðasta sem nokkurn tímann hafi ratað inn í þingsalina. Ég er ekki alveg viss um það, örugglega er hægt að horfa til baka og bera saman ýmis fjárlög sem hafa verið til meðhöndlunar á Alþingi sem a.m.k. eru jafnerfið og það sem hér er um að ræða. Þegar grannt er skoðað hygg ég að þetta fjárlagafrumvarp sé ekkert einsdæmi. Sannarlega erum við að takast á við erfið viðfangsefni í þessu fjárlagafrumvarpi, það dylst auðvitað engum. Við hrun fjármálakerfisins á haustdögum 2008 breyttust allar forsendur. Þá var tekin sú ákvörðun af hálfu þáverandi ríkisstjórnar að taka upp samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um endurreisn efnahagslífsins sem var mjög mikið gæfuspor. Það er eitt af því sem þó má færa þessari ríkisstjórn til tekna að hún hefur nokkurn veginn haldið sig við efnahagsprógrammið sem þar var lagt upp með. Það er ein ástæðan fyrir því að við erum í þessum sporum hér í dag. Í því efnahagsprógrammi sem lagt var af stað með haustið 2008 voru málin hugsuð þannig að menn gerðu sér grein fyrir því að hrunið mundi fyrst og fremst koma fram á árinu 2009, þá mundi fallið í þjóðarframleiðslunni birtast okkur með miklum þunga og þess vegna var það meðvituð ákvörðun að draga úr aðhaldsaðgerðunum í ríkisfjármálunum það haustið til að dýpka síður kreppuna sem annars hefði blasað við okkur. Það sem gerðist á árinu 2009 var býsna merkilegt. Gleymum því ekki að þegar þessi efnahagsáætlun var sett saman haustið 2008 og við vorum síðan að reyna að átta okkur á þessu í ársbyrjun 2009 var það mat þeirra sem að málum stóðu að fallið í þjóðartekjunum á árinu 2009 yrði hér um bil 10%. Sem betur fer gekk það ekki eftir. Sem betur fer varð fallið í þjóðartekjunum á milli 6 og 7%, það er svo sem nógu erfitt en engu að síður himinhár munur á milli þess að fallið sé milli 9 og 10% og milli 6 og 7%. Það er enginn vafi á því að sú ákvörðun sem tekin var á haustdögum 2008 að hafa aðhaldsstigið heldur minna á árinu 2009 en ella hefði orðið var hárrétt. Hún var lykillinn að því að fallið í þjóðartekjunum varð minna en það hefði annars orðið. Þetta hefði að sjálfsögðu átt að gera það að verkum að það hefði verið auðveldara að fást við málin á árinu 2010 en við ætluðum haustið 2008, en því miður er það ekki þannig. Þar hlýtur ríkisstjórnin að horfa í eigin barm. Hún er auðvitað að fást við afleiðingar sinnar eigin stjórnarstefnu í því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum núna. Hæstv. fjármálaráðherra sagði þegar hann fylgdi þessu máli úr hlaði að hér sæjum við glitta í sjálf kreppufjárlögin. Vel má vera að það megi kalla þessi fjárlög kreppufjárlög, en sú kreppa er ekki bara til komin vegna hrunsins í bankakerfinu árið 2008 heldur líka vegna þeirrar stjórnarstefnu sem hefur verið fylgt markvisst frá því að fyrst minnihlutastjórn og síðan meirihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar tók við völdum í ársbyrjun 2009. Það er ekki mjög stórmannlegt að kenna alltaf öðrum um og sannarlega ætla ég ekki að varpa ábyrgðinni af fyrri ríkisstjórn í þeim mæli sem henni ber slík ábyrgð, en þeir sem nú sitja við stjórnvölinn verða líka að axla þá ábyrgð sem þeim ber í þessum efnum. Við undirbúning að fjárlagafrumvarpi sem svo er lýst af hálfu stjórnarliða að þetta sé erfiðasta fjárlagafrumvarp sem nokkur ríkisstjórn og Alþingi hafi nokkru sinni staðið frammi fyrir hefði maður ætlað að menn mundu vanda sig mjög mikið, það yrði t.d. farið rækilega yfir allar forsendur fjárlaganna með fulltrúum þingflokkanna, það yrði farið yfir það mjög rækilega lið fyrir lið, a.m.k. í meginatriðum, hvernig aðhaldsaðgerðunum yrði beitt, hvernig skattaaðgerðirnar ættu að birtast o.s.frv. Við flestar aðstæður hefði það t.d. verið sjálfsagður hlutur að menn áttuðu sig á því í hvaða mæli niðurskurður í heilbrigðiskerfinu kæmi niður, hvar það mundi birtast í einstökum heilbrigðisstofnunum o.s.frv., hvar áherslurnar væru um niðurskurð í einstökum málaflokkum, menntamála, heilbrigðismála o.s.frv., og að stjórnarliðar kæmu inn í þennan erfiða slag sem fram undan væri á haustinu 2010 sæmilega samstæðir. Maður hefði getað ímyndað sér að við undirbúning málsins hefðu allir hlutir verið gaumgæfðir þannig að menn gengju nokkurn veginn í takt og gerðu sér grein fyrir því við hvað væri hér að glíma. En var þetta svona? Aldeilis ekki. Fjárlagafrumvarpið var lagt fram og lagt á borð okkar þingmanna föstudaginn 1. október nákvæmlega kl. 4. Þá birtist okkur ýmiss konar stefnumörkun í mörgum málaflokkum, m.a. í heilbrigðismálum. Það liðu ekki margir dagar þangað til við fundum viðbrögðin úti í þjóðfélaginu og þau lýstu miklum sárindum, vonbrigðum og reiði fólks sem fannst rækilega á sér brotið. Þá var boðað til fjölda funda úti um allt land og á þeim ferli sem ég hef átt sem þingmaður minnist ég þess ekki að slík fjöldahreyfing hafi myndast á landsbyggðinni eins og gerðist núna á haustdögum. Þarna áttu sér ekki stað venjuleg mótmæli. Þarna reis upp venjulegt fólk vegna þess að því ofbauð þessi stefnumörkun sem ríkisstjórnin henti framan í fólk og henti inn á borð þingmanna undirbúningslaust á haustdögum, núna 1. október sl.  Það má hins vegar segja um stjórnarliða að þeir voru fljótir að bregðast við. Það var ekki liðin vika frá því að fjárlagafrumvarpið var komið fram þar til fyrir lágu yfirlýsingar svo margra stjórnarliða að það var alveg ljóst mál að ríkisstjórnin hafði ekki lengur vald á því fjárlagafrumvarpi sem hún hafði lagt fram. Það var augljóst að ekki hafði verið leitað eftir rækilegu umboði einstakra þingmanna stjórnarliðsins fyrir því fjárlagafrumvarpi sem hér er nú til umfjöllunar. Þetta kom fram á fundi eftir fund þar sem stjórnarliðar sögðu okkur frá því að þeir væru bara algjörlega bláeygir, þeir hefðu bara ekki haft hugmynd um það sem hefði staðið í þessu mikla gula plaggi sem lagt var á borð okkar þingmanna. Þeir höfðu bara ekki gert sér í hugarlund að ætlunin með þessu fjárlagafrumvarpi væri t.d. að leggja af sjúkrahúsþjónustu meira og minna á Húsavík eða Sauðárkróki eða skerða sjúkradeildarþjónustuna á Ísafirði eða draga mjög verulega úr starfsemi bæði sjúkrahússins á Blönduósi og Patreksfirði svo ég taki dæmi úr mínu kjördæmi þar sem ég þekki til og það sem ég heyrði af vörum annarra þingmanna, þingmanna stjórnarliðsins þar sem þetta kom fram. Maður spyr sig: Hvar voru þessir þingmenn stjórnarflokkanna eiginlega? Sváfu þeir á verðinum? Var þeim ekki gert kunnugt að það væri ætlunin að leggja fram þetta erfiða fjárlagafrumvarp, erfiðasta fjárlagafrumvarp Íslandssögunnar að sögn fjármálaráðherra, og var þeim ekki ljóst að það mundi einhvers staðar koma við? Var þeim það ekki ljóst þegar þeir heyrðu t.d. útlistanir á fjárlagaramma heilbrigðisráðuneytisins að það mundi einhvers staðar koma niður? Spurðu þeir ekki einfaldra spurninga um hvar þetta ætti allt saman að birtast, hvar niðurskurðurinn ætti að koma? Héldu menn kannski að niðurskurður í heilbrigðismálum upp á marga milljarða króna kæmi hvergi nokkurs staðar við eða yrði a.m.k. ekki til þess að hrófla við heilbrigðisstofnunum í þeirra eigin kjördæmum? Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að þetta var mér ný lífsreynsla. Ég hef aldrei vitað það og hef nú starfað í stjórnarliðinu um 18 ára skeið að nokkurn tímann hafi það gerst að fjárlagafrumvarp hafi verið lagt fram með þeim hætti að þingmenn almennt í stjórnarliðinu hafi ekki haft hugmynd um hvað í fjárlagafrumvarpinu stæði. Getur það verið að með tölurnar úr fjárlagafrumvarpinu hafi verið farið eins og eitthvert mannsmorð, einhverjar tölur sem enginn mátti vita um? Getur það verið að helstu stærðir fjárlagafrumvarpsins hafi bara verið ríkisleyndarmál sem ekki máttu spyrjast út úr Stjórnarráðinu og inn í þingflokksherbergi stjórnarliðanna? Getur það verið að helstu stærðir fjárlagafrumvarpsins sjálfs hafi verið bara á fárra manna vitorði og farið hafi verið með þetta eins og ríkisleyndarmál sem ekki nokkur maður mátti komast að? Þá ber nýrra við. Það er ýmislegt annað sem spyrst út úr herbúðum stjórnarliðanna og þess vegna hefði maður ætlað að upplýsingar eins og þessar a.m.k. mundu rata inn fyrir hlustir og inn í eyru stjórnarliða, þingmannanna sem ætlað var að bera ábyrgð á þessu. Fjárlagafrumvarp er eðli málsins samkvæmt frumvarp af þeim toganum að það verður að ætlast til þess að það sé lagt fram, ekki bara á ábyrgð eins fjármálaráðherra eða ábyrgð einnar ríkisstjórnar heldur á ábyrgð stjórnarflokkanna sjálfra. Þeir hljóta að hafa kvittað upp á það að þeir mundu skuldbinda sig til að fylgja frumvarpinu eftir þó að vitaskuld hafi Alþingi fullt vald á málinu þegar það er komið til þingsins. Og vitaskuld gerir Alþingi sínar breytingar. Það sem vekur athygli og miklar spurningar í þessu sambandi er hversu munaðarlaust þetta fjárlagafrumvarp var. Ég man ekki eftir því að hafa nokkurn tímann heyrt um fjárlagafrumvarp sem helst enginn virtist vilja kannast við. Það voru einstök hraustmenni sem stigu fram og sögðu: Ég skal verja þetta mál, en það var nánast upp talið. Þeir voru ekki mjög margir, teljandi á fingrum annarrar handar minnir mig, sem komu fram og sögðu: Heyrðu, þetta er það sem við ætlum að gera, þetta er fjárlagafrumvarpið sem við viljum sjá, þetta er það sem ríkisstjórnin ætlar að standa og falla með. Þeir voru ekki ýkja margir sem sögðu það. Mig minnir að í einhverjum orðaskiptum sem ég átti við hæstv. fjármálaráðherra hafi hann sagt í einhverju spaugi: Ja, ætli það sé nema einn sem styður fjárlagafrumvarpið. Ég geri ráð fyrir að þetta hafi verið einhvers konar spaug af hálfu hæstv. ráðherra en öllu gamni fylgir nokkur alvara. Það er dálítil alvara í því þegar það blasir við okkur að fjárlagafrumvarpið kemur til þingsins og enginn vill eigna sér krógann, síst af öllu a.m.k. þeir þingmenn sem ætlast var til að ýttu á græna takkann í lok dagsins þegar fjárlagafrumvarpið yrði afgreitt. Getur t.d. verið að þingmenn stjórnarflokkanna hafi virkilega ekki vitað að til stæði að gerbreyta heilbrigðisstefnunni? Hvernig sem á málin er litið og þó að það hafi ekki verið skrifað inn í greinargerð fjárlagafrumvarpsins blasti það bara við við að lesa tölurnar í fjárlagafrumvarpinu að það var í raun og veru verið að móta nýja heilbrigðisstefnu. Þetta var ný heilbrigðisstefna. Það var verið að taka ákvörðun um að færa niður þjónustustigið á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Þetta blasti við öllum og þetta var auðvitað það sem fólkið úti á landsbyggðinni sá um leið og það heyrði þessar tölur. Hið sama má segja um þær heilbrigðisstofnanir sem áttu við að búa. Þær höfðu að sjálfsögðu ekki verið búnar undir þetta. Menn höfðu að vísu verið kallaðir til í kurteisisskyni til að tilkynna þeim niðurstöðuna, ekki til að eiga við þá samráð, ekki til að ræða við þá um hvort þetta væri gerlegt, ekki til að ræða við þá um það hvort þetta væri skynsamleg stefna í heilbrigðismálum heldur bara til að tilkynna þeim upp á kurt og pí að svona mundi heilbrigðisstefnan líta út og starfsemi heilbrigðisstofnana úti á landsbyggðinni þegar fjárlagafrumvarpið yrði samþykkt á aðventunni. Svona var staðan eins og hún blasti við okkur í október. Þetta hlýtur að verða ríkisstjórninni mikil lexía. Það sem gerðist í framhaldinu var að ríkisstjórnin var gerð afturreka með þetta mál. Þetta var hennar helsta stefnumál í þessu fjárlagafrumvarpi. Maður sá fyrst og fremst glitta í tennurnar í sambandi við niðurskurðinn í fjárlagafrumvarpinu á þessu sviði og niðurstaðan er sú sem við sjáum hérna, það er smám saman verið að falla frá þessari stefnumótun, eða hvað, fyrst með stóru stökki við 2. umr. og síðan er enn þá verið að gera breytingar á fjárlagafrumvarpinu hvað heilbrigðismálin varðar hér við 3. umr. Við sjáum t.d. að hér við 3. umr. eru gerðar breytingartillögur upp á tæpar 240 millj. kr. til hækkunar til að bregðast við þeirri óánægju sem hefur ríkt. Við vitum að í stjórnarflokkunum, a.m.k. öðrum þeirra, hefur verið virk stjórnarandstaða gegn þessu fjárlagafrumvarpi. Menn hafa haft í hótunum um að koma með sjálfstæðar breytingartillögur og einn þingmaður hefur nú þegar lýst því yfir að hún styðji ekki þetta fjárlagafrumvarp. Ræður einstakra hv. þingmanna úr stjórnarliðinu voru þannig kvöldið sem við ræddum fjárlagafrumvarpið við 2. umr. að það var ómögulegt að skilja annað en að menn hefðu fullan fyrirvara á stuðningi sínum við fjárlagafrumvarpið eins og það lá þá fyrir. Nú sjáum við að ekki eru gerðar grundvallarbreytingar á þessu fjárlagafrumvarpi, alls ekki þannig, það eru gerðar breytingar, en það er augljóst mál að þeir sem ekki treystu sér til að styðja málið við 2. umr. eða höfðu uppi fyrirvara um stuðning sinn við það með því að vísa til þess að það þyrfti að gera á þessu fjárlagafrumvarpi breytingar milli 2. og 3. umr. hljóta a.m.k. að hugsa mjög sinn gang núna þegar þetta fjárlagafrumvarp er komið hingað nær fullbúið af hálfu meiri hluta ríkisstjórnarinnar sem kynnir áherslur sínar að breytingum við 3. umr. í þeim breytingartillögum sem við höfum öll hér fyrir framan okkur. Ég spurði áðan hvort í raun væri verið að boða grundvallarbreytingar á heilbrigðisstefnunni sem boðuð var upphaflega í fjárlagafrumvarpinu þegar það var lagt fram. Ég spyr vegna þess að sumum spurningum er ósvarað. Að sumu leyti sjáum við að það er verið að ganga til baka. Það er verið að skila til baka þeim skerðingum að einhverju leyti sem gerðar voru á einstökum heilbrigðisstofnunum. Það er þó ekki gert nema að hluta til sums staðar. Tökum dæmi Húsavík og Sauðárkrók sem ég hef áður gert að umtalsefni. Við sáum við breytingarnar við 2. umr. að ákveðið var að skilja þessar tvær stofnanir eftir með ákveðna sérstöðu, með niðurskurð upp á 12%. Það var augljóst mál að það yrði mjög þungbært fyrir þessar stofnanir þótt það væri auðvitað skömminni skárra en niðurskurður upp á 30, 40 eða 50% eða hvað þessar tölur voru á þessum stofnunum í upphafi málsins. Það er augljóst mál að það er heilmikill munur á því og 12% niðurskurði. Engu að síður er þannig brugðist við, og ég fagna því, í þessum breytingartillögum meiri hlutans nú við 3. umr. að ganga heldur lengra til baka með þennan niðurskurð með því að gera breytingartillögur sem fela í sér að þessar stofnanir tvær sem ég hef aðeins nefnt hérna fá niðurskurð upp á 10% en ekki 30 eða 40% eins og ætlunin var í upphafi. Spurningin er þá þessi: Er þetta til marks um varanlega stefnubreytingu eða er hér eingöngu verið að bregðast við þeim pólitísku erfiðleikum sem ríkisstjórnin var lent í með fjárlagafrumvarpið á þessu hausti? Ég spyr vegna þess að við vitum að samfara því að gerðar voru breytingartillögur í tengslum við 2. umr. fjárlaga var boðað að það yrði haldið áfram á sömu braut sérstaklega í þessum stofnunum og þær skornar niður um 12–14% þegar á árinu 2012 með fjárlagafrumvarpi sem yrði lagt fram á haustdögum 2011. Nú spyr ég: Hefur verið horfið frá þessum fyrirætlunum? Er ætlunin að hverfa frá þessum boðaða niðurskurði? Er hér eingöngu um stundargrið að ræða? Eða er hér um að ræða varanlega stefnubreytingu? Þetta er nokkuð sem við þurfum nauðsynlega að fá svar við. Í annan stað gagnrýndi ég það mjög harkalega hér við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið hvernig farið væri með mál sem snúa að húshitunarkostnaði. Það er mál sem við þingmenn, hvar í flokki sem við höfum staðið, höfum haft miklar áhyggjur af. Við sjáum það á tölum sem hafa birst, m.a. í svari hæstv. iðnaðarráðherra við fyrirspurn frá mér, að þessi mál hafa illu heilli þróast á verri veg síðustu árin. Þetta gekk bærilega framan af fyrsta áratug þessarar aldar, svona fram á árið 2003 var þetta alveg þokkalegt, en síðan hefur smám saman hallast á verri veginn og alveg sérstaklega núna upp á síðkastið. Ég geri út af fyrir sig ekki kröfu til þess að menn hafi afl til að snúa þessu mikið við núna. Þó vil ég segja að það skýtur skökku við að það skuli hafa verið áhersluatriði iðnaðarráðuneytisins við þessar þröngu aðstæður að leggja til meiri niðurskurð á framlögum til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði en sem svaraði aðhaldskröfunni sem samþykkt var í ríkisstjórninni og átti að gilda um það ráðuneyti. Það gerir það að verkum og sýnir okkur að það er ákveðin stefnumótun í gangi og hún felur það m.a. í sér að ganga harðar fram gagnvart niðurgreiðslunum á húshitunarkostnaði en ýmsum öðrum málaflokkum innan þessa ráðuneytis. Í þessu felst pólitísk stefnumótun, ákveðin pólitísk forgangsröðun sem ég er í þessu tilviki algerlega ósammála og mér finnst að þar séum við á rangri braut. Þetta er þó ekki allt. Hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir tekjuöflunarfrumvarpi fyrir ekki löngu sem fól það í sér að hverfa frá endurgreiðslum sem hafa verið á virðisaukaskatti á húshitun. Nú má vel vera að það endurgreiðslukerfi sé ekki fullkomið og þurfi einhverrar endurskoðunar við. Það er þá nokkuð sem við skulum ræða um og takast á við. Það má vel vera að það sé skynsamlegra að hætta virðisaukaskattsendurgreiðslunum og taka þess í stað frekar upp það fyrirkomulag að láta meira fé af hendi rakna til niðurgreiðslunnar til að bæta þann kostnaðarauka sem fólk á hinum svokölluðu köldu svæðum verður fyrir ef endurgreiðslunni á virðisaukaskattinum verður hætt. Það má vel vera að þetta sé sjónarmið sem við getum rætt. Að vísu er valt völubeinið og við vitum að það er ekki á vísan að róa, það getur vel verið svo að menn grípi til þess ráðs. Annað eins hefur gerst, bæði í tíð þessarar ríkisstjórnar og ríkisstjórnar sem ég hef svo sem borið ábyrgð á sem stjórnarliði, að menn hafa farið í að skerða framlög til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði þannig að það er ákveðin óvissa sem skapast með því fyrirkomulagi. En látum það vera, segjum bara sem svo að þetta endurgreiðslukerfi sé ekki nægjanlega gott, það sé þá skynsamlegt að hverfa frá því en taka í staðinn upp auknar niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði með beinum framlögum frá ríkissjóði. Ríkissjóður fær auknar tekjur með því að endurgreiðslunum á virðisaukaskattinum verður hætt eða þeim breytt og þess vegna er ekkert óeðlilegt að komið sé til móts við þarfir fólksins á hinum svokölluðu köldu svæðum þannig að ríkissjóður hafi þetta a.m.k. ekki beinlínis að féþúfu, vandamál fólksins á landsbyggðinni og þennan háa húshitunarkostnað. Hæstv. fjármálaráðherra var um þetta spurður þegar hann mælti fyrir þessu máli sínu á þinginu. Hæstv. fjármálaráðherra var mjög skýr í svari. Hann sagði að það væri tvennt til, auðvitað kæmi til greina að hverfa frá þeim áformum að hætta við endurgreiðslu á virðisaukaskattinum ellegar að sjá til þess að sams konar upphæð kæmi á móti til lækkunar á húshitunarkostnaði með því að auka framlögin til niðurgreiðslunnar sem svara þeim tekjuauka sem ríkissjóður fær af þessum breytingum. Í forsendunum að því frumvarpi er gert ráð fyrir því að tekjur ríkissjóðs muni aukast um tæplega 220 millj. kr. við það að hætta við þessar niðurgreiðslur, ég hygg að það hafi verið 216 millj. kr. svo ég sé nákvæmur. Í breytingartillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar er nú komið til móts við þetta en ekki að fullu. Þar er lagt til að 140 millj. kr. séu lagðar inn í að lækka húshitunarkostnaðinn til að bregðast við þeim fyrirætlunum sem uppi eru um að hætta endurgreiðslunum á virðisaukaskattinum. Ég spyr: Hvers vegna er þetta nú gert? Af hverju gátu menn ekki verið nægjanlega stórmannlegir til að bæta þetta að fullu? Finnst mönnum ekki nægjanlega að gert? Finnst mönnum ekki að húshitunarreikningarnir séu nægilega háir úti á landi þar sem þeir eru hæstir? Hefði ekki verið eðlilegt að fylgja þeirri stefnumörkun hæstv. ráðherra af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar sem sagði okkur að þetta ætti ekki að verða sjálfstæður tekjuöflunarstofn fyrir ríkissjóð? Þetta átti eingöngu að vera hugsað sem kerfisbreyting sem ekki ætti að hafa nein áhrif, nettóáhrifin ættu að vera núll, ríkissjóður átti hvorki að græða né tapa, íbúarnir á köldu svæðunum áttu hvorki að græða né tapa heldur standa jafnir á eftir. Þess vegna hefði a.m.k. verið eðlilegt að gera þá kröfu, úr því að sú leið er valin að hverfa frá þessu endurgreiðslufyrirkomulagi, að skila til baka að fullu þeirri tekjuaukningu sem ríkissjóður fær þarna. Það er óeðlilegt að gera það með þeim hætti að í þessu tilviki sé verið að hafa þetta að sérstakri féþúfu fyrir ríkissjóð. Það segir skýrt í skýringum við breytingartillögu við sundurliðun 2, lið 11-373, að 140 millj. kr. hækkun á framlagi til liðarins sé til þess að koma til móts við þær breytingar sem voru gerðar á endurgreiðsluaðferðinni. Annað sem ég hefði líka áhuga á að forvitnast um er að í breytingartillögunum þar sem fjallað er um fjárlagaliðinn Flugvellir og flugleiðsöguþjónusta er gert ráð fyrir því að framlag til starfsemi Isavia hafi upphaflega átt að lækka um 300 millj. kr. en nú verði gengið til baka nokkuð þannig að þessi lækkun verði 180 millj. kr. minni. Síðan segir í þessum skýringum, með leyfi virðulegs forseta: „Er nú lagt til að lækkun á framlagi nemi ekki 300 millj. kr. heldur 180 millj. kr. til að komist verði hjá því að hækka verð á innanlandsflugi umtalsvert.“ Nú spyr ég: Hafa menn velt þessu fyrir sér? Hvað þýðir þetta? Hvað er hér verið að boða? Er hér verið að boða það að þetta muni þýða auknar álögur á innanlandsflugið? Mun þetta birtast okkur í hærri flugfargjöldum, eða hvernig er þetta hugsað? Við vitum að í dag er þetta gríðarlega dýrt, ef menn fljúga innan lands er ekkert óalgengt að menn borgi fyrir ferðirnar fram og til baka milli 20 og 30 þús. kr. og þótt einhver tilboð séu möguleg er þetta mjög íþyngjandi fyrir fjölskyldur, til að mynda á landsbyggðinni, sem þurfa við þetta að búa. Þess vegna spyr ég: Er hér verið að höggva í þennan knérunn enn og aftur? Á hér enn og aftur að hækka ýmsa kostnaðarliði sem eru nauðsynlegir fyrir fólk sem býr á landsbyggðinni? Ég hef nú talað með nokkurri neikvæðni um ýmislegt í þessu fjárlagafrumvarpi, kannski er að verða mál að linni. Ég vil þess vegna nota tækifærið þessar fáeinu mínútur sem eftir eru til að fagna einni skýrri stefnubreytingu sem kemur fram í afgreiðslu meiri hluta fjárlaganefndar, bæði við 2. og 3. umr. Þegar fjárlagafrumvarpið var upphaflega lagt fram var gert ráð fyrir því að niðurskurður til Háskólaseturs Vestfjarða næmi 30%. Það hefði verið rothögg á starfsemi háskólasetursins. Nú skulum við ekki gleyma því að Háskólasetur Vestfjarða gegnir gríðarlega þýðingarmiklu hlutverki. Í fyrsta lagi er þetta mjög myndarleg og góð menntastofnun út af fyrir sig og þýðingarmikið fyrir okkur sem samfélag að hafa hana. Það er aðalatriðið. Hins vegar hefur þessi stofnun líka gegnt mjög miklu byggðalegu hlutverki. Þetta hefur verið einn af þáttunum sem við höfum byggt upp víða úti um landið til að bregðast við ýmsum breytingum sem hafa orðið í samfélaginu. Það hefur sorfið að á mörgum sviðum, störfum hefur fækkað í frumframleiðslugreinunum sem landsbyggðin er svo háð. Þess vegna höfum við meðvitað gert breytingar til að styrkja ýmsa aðra innviði samfélagsins, svo sem menntakerfið úti á landsbyggðinni. Háskólasetur Vestfjarða var m.a. hugsað til þess. Þess vegna fékk iðnaðarráðuneytið, ráðuneyti byggðamála, sérstaka fjárveitingu á sínum tíma frá Alþingi til að geta lagt þessu háskólasetri lið og komið löppunum undir það. Það sem er athyglisvert er að háskólasetrið var að hasla sér nýjan völl með því að búa til meistaranám í haf- og strandsvæðastjórnun sem var orðið eftirsótt af ýmsum erlendum stúdentum og skipti orðið mjög miklu máli. Nýlega var gerð athugun á efnahagslegri þýðingu háskólasetursins fyrir samfélagið á norðanverðum Vestfjörðum. Niðurstaðan varð sú að þarna væri um að ræða veltu inn í samfélagið upp á 200 og eitthvað milljónir króna í þessari litlu, nýju stofnun sem er farin að skipta svo miklu máli, fyrir utan þann mikla félagslega styrk sem stofnun af þessu tagi veitir samfélagi eins og á norðanverðum Vestfjörðum. Þess vegna voru það gríðarleg vonbrigði þegar iðnaðarráðuneytið tók þá afstöðu að halda ekki áfram stuðningnum við háskólasetrið og það var ekki bætt upp að öðru leyti. Háskólasetrið stóð skyndilega frammi fyrir 30% niðurskurði. Ég vil segja meiri hluta fjárlaganefndar og fjárlaganefndinni það til hróss að strax við 2. umr. var gengið að nokkru leyti til baka með þennan niðurskurð og hann var mildaður þannig að hann stefndi í að verða 16% sem hefði hins vegar haft mjög mikil áhrif. Ég rakti það við 2. umr. málsins að 16% niðurskurður svaraði til eins þriðja af launakostnaði þessarar litlu stofnunar eða sem svaraði öllum húsaleigukostnaði stofnunarinnar í eitt ár. Það sjá auðvitað allir að þetta hefði haft mjög alvarleg áhrif fyrir starfsemi stofnunarinnar, enda bjuggu menn sig undir erfitt ár fram undan miðað við þessar aðstæður. Nú hefur það hins vegar gerst að við breytingartillögur frá meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir því að 10 millj. kr. verði varið til viðbótar til stofnunarinnar þannig að það má segja að áformaður niðurskurður sé genginn til baka. Ég þakka fjárlaganefndinni allri, því að ég veit að þar hafa allir komið að málum, fyrir þennan myndarskap. Þetta mun skipta mjög miklu máli og hafa mikil áhrif. Ég held að þetta geti líka verið okkur ákveðin lexía. Þessi þekkingarsetur úti um landið hafa byggst upp smám saman. Menn hafa kannski ekki alltaf gert sér grein fyrir þýðingu þeirra meðan uppbyggingin hefur átt sér stað. Í athugun sem menntamálaráðuneyti og Byggðastofnun gerðu á þessu kemur fram að þegar um er að ræða háskólasetur, símenntunarmiðstöðvar, þekkingarsetur, menningarstarfsemi og aðra skylda hluti telja þau að heildartekjurnar af þessari starfsemi losi 5 milljarða kr. Ríkisframlagið er þó ekki nema helmingurinn af þessu. Þessar stofnanir afla sér með öðrum orðum tekna upp á þá 2,5 milljarða kr. eða þar um bil, a.m.k. 2 milljarða, aukalega sem koma þá inn í þessi samfélög. Þetta segir okkur heilmikla sögu um þýðingu þessarar starfsemi. Ég held að við ættum að reyna að sameinast um að verja hana. Ég hygg að sú stefnubreyting sem meiri hluti fjárlaganefndar kynnir með breytingartillögum sínum sé til marks um það.

Frú forseti. Stór hluti þingmanna er tiltölulega nýkominn inn á þing og því held ég að það hafi verið mjög gagnlegt að fá yfirferð hjá hv. þingmanni á því hvernig staðið var að vinnu við fjárlagafrumvarpið nú í samanburði við hvernig það hefur verið áður sem kannski má telja eðlileg eða eðlilegri vinnubrögð. Það er mjög sláandi, líka fyrir þá sem eru nýkomnir í stjórnmálin, að fylgjast með því hvernig að þessu hefur verið staðið og áhugavert að fá staðfestingu reynds þingmanns á því að það sé ákaflega óeðlilegt. Ég velti fyrir mér, af því að nú höfum við séð núverandi ríkisstjórn vinna tvenn fjárlög og við höfum ekki séð mikla framför á milli fjárlaga, svo ekki sé meira sagt, hvort ekki megi halda því fram að ríkisstjórnina skorti aðhald. Þá langar mig að biðja hv. þingmann að velta vöngum, því að eins og ég nefndi hefur hann töluverða þingreynslu og reynslu úr ríkisstjórn líka, yfir hvernig umfjöllunin hefði verið ef ríkisstjórn sem hv. þingmaður átti sæti í, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, hefði unnið að fjárlögum á sama hátt og núverandi ríkisstjórn hefur leyft sér að gera og skilað sams konar drögum að fjárlögum og hafa komið hingað inn. Er ekki viðbúið að þá hefði umfjöllunin verið töluvert meiri og aðhaldið gagnvart þeirri ríkisstjórn, t.d. í fjölmiðlum og samfélaginu öllu, 

Virðulegi forseti. Það er kannski erfitt að velta fyrir sér hvernig viðbrögðin hefðu orðið ef önnur öðruvísi samansett ríkisstjórn hefði komið fram með fjárlagafrumvarp af þessum toga. Þó held ég að ég geti ímyndað mér að ýmsir þeir álitsgjafar og spekingar sem hafa komið fram í fjölmiðlum síðustu missirin hefðu talað með dálítið öðrum hætti. Ég ætla svo sem ekki að nefna nein nöfn í þeim efnum en maður getur vel séð fyrir sér að þeir hefðu nálgast þetta á mjög skrautlegan hátt og haft stór orð um þau ófaglegu vinnubrögð sem einkenna sérstaklega Ísland. Það er nú einhvern veginn svo með marga þessa spekinga að þeir láta jafnframt fylgja með einhverjar vammir og skammir um Ísland og íslenska umræðuhefð, eins og hún sé alveg sérstök. Það sem ég var fyrst og fremst að vekja athygli á í þessari umræðu var að fjárlagafrumvarpið hefði verið ótrúlega munaðarlaust. Ég sé reyndar tvo þingmenn hér inni og hæstv. ráðherra sem lögðu það þó á sig að reyna að verja fjárlagafrumvarpið. Að öðru leyti var fjárlagafrumvarpið lagt fram og síðan byrjuðu játningarnar. Þær gengu bara út á það - og voru ekki bara í einhverjum prívatsamtölum heldur opinberum samtölum því að vitaskuld hefði ég ella ekki vitnað til þeirra - að menn sögðu frá því í stjórnarliðinu að þeir hefðu ekki haft hugmynd um hvað stóð í þessu fjárlagafrumvarpi. Þeir höfðu t.d. ekki hugmynd um að til stæði að skera niður í sjúkrahúsum á landsbyggðinni. Hver á fætur öðrum sagði það á fundum þar sem sátu hundruð manna, þeir sögðu frá því að þeir hefðu verið alveg jafnblankir og stjórnarandstæðingar þegar kom að þessu máli. Ég varð satt að segja furðu lostinn vegna þess að mín kynni og reynsla af slíkum undirbúningi hefur alltaf gengið út á að menn hafa fengið kynningu á fjárlagafrumvarpinu, forsendum þess, og síðan hafa þeir gengið rækilega eftir því að fá útskýringar á því til hvers fjárlagafrumvarpið leiði, á hverju niðurskurðurinn bitni og 

Frú forseti. Ég er hræddur um að ef menn hefðu hagað sér eins og liðsmenn núverandi ríkisstjórnar og stjórnarliðsins í annarri öðruvísi samsettri ríkisstjórn hefði það vakið mikla athygli og umræðu og menn ekki komist upp með það á sama hátt og nú. Það er varla fréttnæmt lengur að menn séu í hverju málinu á fætur öðru að spila í báðum liðum samtímis ef svo má segja. Með því á ég ekki bara við að ég líti á þetta sem annars vegar lið stjórnarandstöðu og stjórnar hins vegar heldur lið þeirra sem vilja gera einhvern tiltekinn hlut og lið þeirra sem eru á móti þeim sama hlut. Menn komast með öðrum orðum upp með að hafa margar skoðanir á sama málinu. Ég held að það sé mjög óheppilegt við þær aðstæður sem við erum í núna að menn komist í rauninni hjá því að taka pólitíska ábyrgð á nokkrum sköpuðum hlut og geti alltaf og endalaust, núna tveimur árum eftir hið margumrædda efnahagshrun, afsakað sig með því að vísa bara í að hér hafi orðið hrun. 
            

Virðulegi forseti. Eftir því sem hlutirnir verða skrautlegri vekja hin smærri mál náttúrlega minni athygli. Einu sinni hefðu það t.d. þótt gríðarleg tíðindi að lagt væri fram stjórnarfrumvarp í stóru máli eins og spurningunni um aðildina að Evrópusambandinu þar sem fyrir lægi að einn ráðherrann styddi ekki málið. Þegar þessi mál voru til umræðu haustið 2009 tók ég eftir því að ýmsir þeirra álitsgjafa sem spurðir voru sögðu bara: Þetta er hið nýja Ísland, þetta er hið nýja góða Ísland þar sem flokksaginn ræður ekki. Það er auðvitað algjör útúrsnúningur. Vitaskuld þarf ríkisstjórn að vera samstæð. Vitaskuld þurfa menn að koma sér saman um einhverja niðurstöðu í stórum málum eins og hefur komið á daginn varðandi fjárlagafrumvarpið þar sem a.m.k. stjórnarliðar sjálfir segjast ekki hafa haft hugmynd um hvað stóð í því. Síðan höfum við séð að það er eiginlega barátta um að búa til nýtt fjárlagafrumvarp fyrir opnum tjöldum sem hefur endað með því að við vitum ekki enn í dag 

Frú forseti. Ég kem hingað upp til þess að fara aðeins inn á þátt Háskólaseturs Vestfjarða sem ekki síst hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson átti mikinn þátt í að koma á laggirnar með mikilli baráttu og eljusemi af því að það var ákveðin krafa, og oft á tíðum mjög erfið umræða, að byggður yrði upp fullgildur háskóli á Vestfjörðum. Við áttum að einblína á starfsemina og við gerðum það, m.a. í samvinnu tveggja ráðuneyta. Ég vil spyrja hv. þingmann varðandi uppbyggingu Háskólaseturs Vestfjarða, sem ég tek heils hugar undir að er afskaplega mikilvæg stofnun á Vestfjörðum og ekki bara fyrir Vestfirði heldur líka almennt fyrir fræðasamfélagið á landinu öllu, hvort hann sé ekki sammála því að hlutunum sé núna betur borgið með því að eitt ráðuneyti beri faglega ábyrgð á háskólasetrinu en að hafa það tvískipt eins og það var. Við vöruðum bæði, minnir mig, á sínum tíma við því að deila þessari ábyrgð. Við sögðum að undir eins og kreppti að mundi iðnaðarráðuneytið slá þetta af, sem og gerðist núna við fyrstu ágjöf. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því að þessu sé betur borgið meðan það heyrir undir eitt ráðuneyti, mennta- og menningarmálaráðuneytið. Ég vil líka spyrja hv. þingmann - vonandi erum við sammála um að þetta sé komið í fastari farveg núna - hvernig hann sjái Háskólasetur Vestfjarða byggjast upp á næstu árum.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að á sínum tíma hefði verið tekist á um hvort leggja ætti áherslu á að byggja upp þetta háskólasetur, sem gæti síðan mögulega orðið að sjálfstæðum háskóla, eða hvort menn ættu ekki að byrja nema að lagt væri af stað með fullgildan háskóla í huga. Sem betur fer varð niðurstaðan sú sem við vitum að Háskólasetur Vestfjarða var stofnað og hefur síðan eflst og dafnað. Ég held að meginávinningurinn í fyrirkomulaginu felist m.a. í því að með því að háskólasetrið sé eins og það er í dag geti það tekið upp samstarf við ýmsa háskóla, eins og t.d. hefur verið gert varðandi haf- og strandsvæðastjórnun þar sem Háskólinn á Akureyri er eins konar móðurskóli sem ber faglega ábyrgð á því námi en námið sjálft fer fram á vettvangi háskólasetursins. Ég var svo lukkulegur að vera á Hrafnseyri við Arnarfjörð 17. júní þegar fyrstu nemendurnir voru útskrifaðir úr þessu námi. Ég held að aðalatriðið að því leytinu til sé að horfa á starfsemina sjálfa en ekki á skipulagið. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir. Það er skynsamlegra að eitt ráðuneyti beri ábyrgð á þessu, ráðuneyti menntamála, enda sjáum við núna að um leið og harðnar á dalnum dregur iðnaðarráðuneytið, sem sér auðvitað að þetta er ekki hluti af kjarnastarfsemi sinni, að sér höndina og peningarnir eru farnir burt. Það sem ég vil hins vegar segja og skiptir miklu máli í framhaldinu er þetta: Um leið og við horfum á Háskólasetur Vestfjarða sem alvöru stofnun, sem alvöru háskólastofnun, rannsóknarstofnun og vísindastofnun, verðum við auðvitað að meðhöndla og horfa á það með sama hætti og aðrar háskólastofnanir í landinu. Þá dugir ekki að koma eitt árið og segja: Heyrðu, nú ætlum við að skera hér niður um 30% þegar aðhaldskrafan er 5%, 7% eða 8% í öðrum háskólum. Þá verða menn einfaldlega að horfast í augu við að þetta er háskólastofnun sem er komin til að vera og verður þess vegna að lúta svipuðum aga og aðrar háskólastofnanir.

Frú forseti. Ræðumenn hér áðan, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, höfðu nokkrar áhyggjur af vinnunni við þetta fjárlagafrumvarp og hvernig það hefði gengið til. Ekki skal lítið gert úr því að mikið annríki hefur verið og í mörg horn að líta. Verið er að glíma við óvenjulegar aðstæður. Sé hv. þm. Einar K. Guðfinnsson reyndur í þessum málum getur ræðumaður líklega sagt svipað. Ég hef marga fjöruna sopið og ég hef nú séð ýmislegt um mína daga sem gerir það að verkum að ég hef alveg ágætissamvisku og -sannfæringu fyrir því að við séum ekki að komast að lakari eða verr undirbúinni niðurstöðu en oft og iðulega áður þótt við auðveldari aðstæður hafi verið. Það er líka spurning hvernig útkoman verður. Ef ég man rétt voru svipaðar ræður fluttar í fyrra um gildandi fjárlög. Nú er að koma á daginn, þegar komið er inn á tólfta mánuð þessa árs, að fjárlögin halda mjög vel. Við erum fullkomlega á áætlun á báðum hliðum, tekjuáætlunin stenst og aðeins betur miðað við tölur eftir ellefu mánuði og við erum vel innan útgjaldaheimilda þannig að sennilega hefur ekki í langan tíma náðst jafngóður árangur hvað það snertir. Það er það sem skiptir að lokum máli þegar upp er staðið. Reynast fjárlögin og eftirfylgni þeirra sá grunnur að styrkri fjármálastjórn sem þörf er á? Það tel ég að sé að gerast í ár og vonandi tekst jafn vel til á næsta ári. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um niðurgreiðslu húshitunar og þá breytingu að falla frá endurgreiðslum á virðisaukaskatti er það rækilega útlistað hér í texta með breytingartillögunni. Sú tala sem kemur inn á móti er reiknuð út af iðnaðarráðuneytinu og rækilega er útskýrt af hverju hún er nægjanleg til þess að endurgreiða kostnað beint þannig að ekki komi til hækkana. Það er einfaldlega vegna þess að eldra kerfið var orðið ónothæft og fengu þar aðilar niðurgreiðslur sem alls ekki áttu rétt á þeim miðað við úrelt ákvæði um 14% virðisaukaskatt á sölu 

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi farið fram hjá hæstv. fjármálaráðherra hvað ég var að fjalla um í upphafi máls míns. Ég fjallaði í raun ekki um niðurstöðu fjárlagafrumvarpsins. Ég var að fjalla um þau vinnubrögð sem lögð voru til grundvallar og hvernig staðið hefði verið að málum innan stjórnarflokkanna. Það var það sem vakti mikla undrun mína og ég gerði að umræðuefni og hef svo sem áður vakið máls á. Þess vegna væri kannski fróðlegt fyrir okkur að fá að vita það núna frá hæstv. fjármálaráðherra sem er viðstaddur til að svara fyrir þetta: Með hvaða hætti var staðið að því að kynna forsendur fjárlagafrumvarpsins fyrir þingmönnum stjórnarliðsins? Ég greindi frá því að á hverjum opinberum fundinum á fætur öðrum hefðu þingmenn stjórnarliðsins bara sagt frá því blákalt að þeir hefðu ekki haft hugmynd um hvað stæði í fjárlagafrumvarpinu, ekki látið sér detta í hug t.d. að skera ætti niður á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni, ekki rennt grun í að til stæði að beita aðhaldsaðgerðum með þeim hætti sem var gert eða breyta heilbrigðisstefnunni eins og boðað er í fjárlagafrumvarpinu. Það var það sem vakti mikla undrun mína og ég varð, eins og Njáll forðum, að láta segja mér það þrim sinnum áður en ég trúði því að einstakir þingmenn stjórnarliðsins, sem eðli málsins samkvæmt hlytu að bera jafna ábyrgð á við hæstv. fjármálaráðherra á fjárlagafrumvarpinu, hefðu virkilega látið fara svona með sig, hefðu sofið svona gjörsamlega á verðinum, aldrei látið sér detta í hug að spyrja einnar einustu spurningar, ekki haft hugmynd um að til stæði að herða að í rekstri heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni og hefðu látið það koma sér svo gjörsamlega á óvart. Nú vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Var þetta virkilega svona? Varðandi niðurgreiðslurnar til húshitunar þá bara blasa tölurnar við. Samkvæmt frumvarpi hæstv. ráðherra á ríkissjóður að fá 216 millj. kr. við að hverfa frá endurgreiðslufyrirkomulaginu en nú er skilað til baka 140 millj. kr. Þó að kerfið kunni að hafa verið óskynsamlegt og allt það 

Frú forseti. Það sem hér er á ferðinni er útreikningur iðnaðarráðuneytisins á því hvað nákvæmlega þarf í krónum til þess að endurgreiða að fullu virðisaukaskattinn til þeirra aðila sem eiga rétt á því miðað við þá 7% skattlagningu sem er í dag. Útskýrt er hvers vegna þetta er talan. Fyrra kerfi var í raun og veru orðið ónothæft. Nú er þetta reiknað á réttum grundvelli og þá á þessi upphæð að duga til þess að virðisaukaskatturinn sé endurgreiddur að fullu til þeirra aðila sem uppfylla til þess skilyrði. Þar til viðbótar er nú bætt við 40 milljónum í hina almennu niðurgreiðslu á rafhitun á köldum svæðum, sem hlýtur að gleðja hv. þingmann. Það er því verið að bæta þar í liðinn og við nálgumst þá aftur töluna sem hann vill meina að ríkið hafi í tekjur af því að endurgreiðslunni eða niðurfellingunni sé sleppt. Varðandi vinnubrögðin og niðurstöður í fjárlagafrumvarpinu skiptir mestu máli og gleður mig auðvitað hvað mest að 

Virðulegi forseti. Fyrst út af niðurgreiðslunum þá standa tölurnar óhaggaðar. 216 millj. kr. fær ríkissjóður, 140 er skilað til baka. Síðan eru 40 millj. kr. sérstaklega lagðar fram til að draga aðeins úr þeim mikla niðurskurði sem ella hefði verið á fjárlögunum til niðurgreiðslna á húshitunarkostnaði og dugir samt ekki til. Það sem mér fannst hins vegar athyglisvert við svar hæstv. ráðherra var þögnin. Ég lagði töluvert í það í ræðu minni að vekja athygli á þeim stórfurðulegu vinnubrögðum sem okkur var sagt af stjórnarliðum að hefðu verið viðhöfð við undirbúning fjárlagafrumvarpsins. Mig rekur ekki minni til þess að slíkt hafi átt sér stað áður. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra að því hvort hann gæti staðfest þetta. Ekki að ég ætli að vefengja orð þeirra þingmanna sem þannig töluðu og greindu frá þessu í kjördæmunum á fjölmennum fundum. Það hefði engu að síður verið fróðlegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra tjá sig um þetta. Hann fær kannski tækifæri til þess síðar. Það eru algjör nýmæli að fjárlagafrumvarp sé lagt fram með þeim hætti að stjórnarliði, sem ber jafna ábyrgð á við ráðherrann í þessum efnum, 

Frú forseti. Við erum nú stödd í 3. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar og það er alveg stórmerkilegt hvernig þetta hefur farið. Ég ætla að reyna að vera jákvæður en ég neyðist til að vera neikvæður öðru hverju þannig að ég ætla að reyna að skipta þessu upp. Í fyrsta lagi virðist ríkisstjórnin ekki vera hrifin af samráði. Hún fer í gífurlega mikinn niðurskurð án þess að tala við kóng eða prest að því er virðist. Hún talar ekki við sjúkrahúsin úti á landi, hún talar yfirleitt ekki við nokkurn mann, allir eru voða hissa þegar þetta kemur fram. Hún talar heldur ekki við þingmennina í stjórnarmeirihlutanum, þeir koma alveg af fjöllum. Ég man þá tíð, frú forseti, þegar við vorum í meiri hluta. Maður fór út á land einhvern tíma í ágúst, hitti fjármálaráðherra og ráðgjafa hans úr ráðuneytunum og aðra og þarna fóru fram heitar umræður um væntanleg fjárlög lungann úr deginum ef ekki í tvo daga. Maður var kasuppgefinn eftir fundina af því að átökin voru svo mikil um hvað mætti gera og hvað mætti ekki gera. Þarna keyrðu menn sig saman. Þetta heitir samráð. Ráðherra var síðan falið að útfæra fjárlagafrumvarpið í ljósi fundanna og þetta var eitthvað sem allir vissu um, allir í þingflokki Sjálfstæðisflokksins að minnsta kosti. Svona voru vinnubrögðin. Hér virðist vera að meiri hlutinn viti þetta ekki, að sjálfsögðu ekki fólkið úti á landi en margt í frumvarpinu snertir það, og ekki einu sinni ríkisstjórnin. Meira að segja ráðherrar hlupu út undan sér með stuðning við fjárlagafrumvarpið. Frú forseti. Í flestum löndum er talið að það að styðja ríkisstjórn þýði að styðja fjárlagafrumvarp. Það er bara þannig. Kannski ekki í hverju einasta atriði, ekki hverja smáfjárveitingu til að byggja einhvern hænsnakofa, en í meginatriðum eiga menn að standa á bak við fjárlagafrumvarpið. Það þýðir að styðja ríkisstjórnina. Þeir sem ekki styðja fjárlagafrumvarpið styðja ekki ríkisstjórnina, það er svo einfalt. En hér virðist hver á fætur öðrum hlaupa út undan sér. Ég vil því heldur kalla mál nr. 1 sem var dreift 1. október drög að fjárlagafrumvarpi. Síðan hafa verið gerðar miklar breytingar á því. Þetta virðist vera það sama og gerðist þegar menn samþykktu Icesave blindandi í báðum stjórnarflokkunum. Menn höfðu ekki áttað sig á hvað gerðist, að minnsta kosti ekki hv. þingmaður sem hér gengur út, hann vissi ekkert um hvað þetta snerist. Hið sama má segja um Evrópusambandið, þar voru líka nokkrir ráðherrar í ríkisstjórninni á móti. Það var eins og þeir væru ekki meðvitaðir um hvað væri að gerast. Engin samræming, ekkert samráð og ekkert talað um eitt eða neitt. Það sem menn gera núna og hafa gert í tví- eða þrígang er að hækka skatta og skera niður. Fyrst hækkuðu þeir skattana mikið og skáru lítið niður, nú hækka þeir skattana lítið og skera mikið niður. Þeir geta náttúrlega ekki hækkað skattana meira vegna þess að þanþolið er ekki meira hjá fjölskyldum og löskuðum fyrirtækjum landsins. Þeir ætla að skera niður. Ég tel í sjálfu sér að mestu mistök Sjálfstæðisflokksins á stjórnartíð hans hafi verið að láta velferðarkerfið blása svona út, það má nánast segja að hann hafi verið velferðarflokkur, þvílíkt óx velferðarkerfið á hans dögum. Að sjálfsögðu þarf að skera þetta mikla bákn niður en það er ekki gott að gera það í miklu atvinnuleysi. Þegar við skerum ríkisbáknið niður leiðir það alltaf til þess að fólk missir vinnuna. Laun eru nefnilega 70% af ríkisútgjöldum. Ef við ætlum að lækka ríkisútgjöldin verðum við að skera niður laun. Það þýðir að fólk missir vinnuna eða alla vega hluta af henni. Ég hef lagt til að menn minnki starfshlutfall hjá fólki frekar en að segja nokkrum alveg upp starfi. Hvert fer þetta fólk, frú forseti? Hvar fær það vinnu? Hvar fær það vinnu í þeirri stöðnun og atvinnuleysi sem ríkir alls staðar? Það fer náttúrlega á atvinnuleysisbætur. Það fer sem sagt af launaskrá hjá ríkinu yfir á bætur hjá ríkinu með miklu lægri kjör, borgar minni skatta og hefur mikið lakari lífskjör en kostar ríkissjóð eftir sem áður. Þetta er ekki beint gæfulegt. Þá ætla ég að fara yfir í jákvæða hlutann. Nú er enginn til að hlusta, frú forseti.

Jú.

Já, frú forseti náttúrlega og svo formaður Framsóknarflokksins en fleiri mundu gjarnan vilja heyra eitthvað jákvætt. Þeir eru ekki viðstaddir. Það er kannski spurning hvort maður geti fengið hæstv. fjármálaráðherra í salinn svo að hann geti hlustað á jákvæðu hliðarnar. Nú ætla ég að ræða um eitthvað jákvætt, mundi ég vilja segja við hæstv. fjármálaráðherra. Það er margt jákvætt í umhverfinu. Vextir hafa lækkað úti í heimi. Þar er heilmikið að gerast, m.a.s. eru mörg önnur lönd komin í verri stöðu með gjaldmiðla sína en Ísland. Lánshæfismat Íslands hefur batnað, önnur lönd eru farin að fara upp fyrir okkur og menn eru hættir að líta á Ísland sem verst stadda bróðurinn í Evrópu. Þetta er jákvætt. Það er reyndar ekki jákvætt að Grikkland og Spánn og Írland séu í vandræðum en miðað við okkur hlutfallslega er þetta jákvætt. Svo veltir maður náttúrlega því fyrir sér, frú forseti, hvort lifi lengur, krónan eða evran. Sú staða er komin upp. Vextir hafa líka lækkað hér á landi og Seðlabankinn hefur náð góðum árangri í að ná vöxtunum niður í það sem þeir eru komnir í, þetta eru orðnir allt að því skaplegir vextir, og verðbólgan er á góðri niðurleið þannig að þetta er allt í fínu lagi. Vöruskiptajöfnuðurinn, frú forseti, hann gleður mig í hverjum einasta mánuði, ekki spurning. Það er náttúrlega fyrst og fremst álið sem heldur honum uppi. Ég gleðst sérstaklega yfir Kárahnjúkavirkjun sem ég stóð nú að á sínum tíma, hún bjargar vöruskiptajöfnuðinum ásamt með sjávarútveginum, sem öllum virðist vera í nöp við og reyna að eyðileggja. En ég ætla ekki að vera neikvæður. Svo er lækkandi atvinnuleysi, frú forseti. Það er líka jákvætt ef ekki væri fyrir einn galla. Gallinn er nefnilega sá að við flytjum út atvinnuleysi, þess vegna er atvinnuleysið svo lítið. Nú er ég farinn að vera neikvæður aftur en ég neyðist til að vera neikvæður öðru hverju.  Svo er annað merki mjög hættulegt, kannski ekki alveg eins hættulegt og brottflutningurinn en það er minnkandi fjárfesting. Fjárfesting skapar störf á meðan á henni stendur við að byggja upp en hún skapar líka störf eftir að henni er lokið, þ.e. ef fjárfestingin er skynsamleg, sem við vonum að hún sé. Minnkandi fjárfesting þýðir því að atvinnu vantar núna en líka í framtíðinni og það er mjög hættulegt. Menn eiga því að gera allt til að auka fjárfestingu. Síðan hafa tekjur af vissum skattstofnum hreinlega minnkað, eins og af tekjum almennings, þar eru skatttekjurnar að lækka. Þetta eru allt slæm teikn. Hvað gerum við til þess að auka fjárfestingu, hvað mundi ég gera? Ég mundi lækka skatta á fjárfestingu. Ég mundi lækka skatta á hagnað fyrirtækja, lækka skatta á fjármagnstekjur og ég mundi reyna að auka traust manna á hlutabréfum. Atvinna myndast ekki öðruvísi en með því að fjárfesta og fjárfesting verður ekki til nema með áhættufé eða lánsfé og hvort tveggja hefur ríkisstjórnin ráðist á. Við skulum hugsa okkur að við ætlum að fjárfesta í hlutabréfum, á hvað lítum við? Fjármagnstekjuskattur hefur hækkað úr 10, 15, 18 í 20%. Hvar endar hann? Bind ég fé mitt til 20–30 ára í hlutabréfum við þessi teikn? Nei. Skattur á hagnað fyrirtækja? 15, 18, 20%, nei. Skattur á hagnað fyrirtækja minnkar tekjustrauminn frá fjárfestingunni og lækkar verð hlutabréfa því að verð hlutabréfa er ekkert annað en núvirðing á tekjustofnum. Þegar við skattleggjum tekjustofninn og minnkum hann minnkar verðmæti hlutabréfa. Þetta er hægt að reikna upp á krónur og aura. Það sem ég óttast núna er að sú stefna ríkisstjórnarinnar að skattleggja og skera niður og huga ekki að því að stækka kökuna en hún virðist af einhverjum ástæðum vera andsnúin því, allar hennar aðgerðir virðast stefna að því að minnka kökuna. Sú stefna leiðir til þess að til verður spírall skatta og niðurskurðar, brottflutnings: Meiri skattar, meiri niðurskurður, brottflutningur, meiri skattar, meiri niðurskurður og brottflutningur. Svona lendum við í spíral sem getur endað í langvarandi stöðnun og þá er ég að tala um 10–20 ár. Þetta er ekkert voða bjartsýnt, ég verð einhvern veginn að verða bjartsýnn aftur því að þetta er orðið niðurdrepandi. Í drögum að fjárlagafrumvarpi sem lögð voru fram við 1. umr. 1. október var talað um 36 milljarða halla. Við 2. umr. varð hallinn 30 milljarðar. Nú erum við að sjá 37 milljarða halla. Inn í þetta vantar ýmsa þætti og vafaþættir eru mjög miklir. Til dæmis 6 milljarðar í vegagerð. Ég fór í gegnum það í dag og þetta er ekkert annað en veðsetning í sköttum framtíðarinnar. Ef hægt er að leggja vegatolla á með þessum hætti eru það skattar sem fjármálaráðherrar framtíðarinnar mundu gjarnan vilja setja á. En við erum búin að veðsetja skatta framtíðarinnar. Ég held að þetta sé ekki heimilt, frú forseti, ekki heimilt. Það að taka veð í þessu, eins og menn ætla sér að gera, er svipað eins og útrásaravíkingarnir gerðu út um allt. Þeir tóku nefnilega veð í verðlausum eignum. Mér sýnist að menn séu farnir að leika þann leik, því miður. Ég stakk upp á því í fjárlaganefnd að menn skyldu bara stofna hlutafélag um menntakerfið og lána þeim svo fyrir rekstrinum og lofa því að þeir fengju skólagjöld upp á eina milljón með nemanda frá ríkinu eftir fimm ár og þaðan í frá. Þá kostar menntakerfið ekki neitt. Er þetta ekki glimrandi góð hugmynd, frú forseti, er þetta ekki eitthvað sem við ættum að gera? Menn eru að gera margt sem mér líkar ekki. Svo er það 6 milljarða skattur á lánafyrirtækin. Hann er einhvers staðar í stjörnunum, ég hef ekki séð neitt um hvernig það verður gert, hvort til sé eitthvert samkomulag, hvort það sé skuldbindandi, hvort fyrirtækin taki skattinum fagnandi þegar hann kemur o.s.frv. Þetta eru miklir peningar. Og ef við næðum ekki þessum 12 milljörðum þá erum við allt í einu að tala um 49 milljarða eða 50 milljarða halla. Síðan vantar náttúrlega það sem við ætlum að ræða á morgun. Stjórnin hefur nefnilega þá stefnu að gera samning um Icesave. Fyrir ári var hún búin að undirrita samkomulag en ekki bara það, hún var búin að leggja fram frumvarp og stjórnarfrumvarp sem maður átti von á að yrði samþykkt og varð líka samþykkt. Ekki var orð um þetta í fjárlögum eða fjáraukalögum. Það þótti mér ein undarlegasta ráðstöfun sem ég hef séð. Í fjáraukalögum áttu að sjálfsögðu að standa 700 milljarðar sem ríkisábyrgð og auk þess 40 milljarðar fyrir vaxtagreiðslum sem féllu til á árinu 2009. Auk þess áttu að liggja fyrir 40 milljarðar fyrir 2010 í vaxtagreiðslur. En þetta var hvergi til. Svo felldi þjóðin þetta, frú forseti, sem betur fer og forsetinn, þökk sé honum. Sem betur fer felldi þjóðin þetta. Ekkert gerðist með fjárlögin, það myndaðist ekki allt í einu hagnaður vegna þess að þetta hafði hvergi verið fært inn í fjárlögin þó að stjórnarskráin segi það. Ég held að menn þurfi að kíkja á hvað þeir eru að gera þegar þeir sverja eið að stjórnarskránni. Þetta er nú þetta dapurlega. Nú, frú forseti, ætla ég að fara út í það jákvæða. Það hefur nefnilega komið fram breytingartillaga við fjárlögin frá 1. minni hluta fjárlaganefndar. Hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson, Ásbjörn Óttarsson og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir ætla sér að koma með breytingartillögu við fjárlögin og þetta eru í rauninni ný fjárlög, frú forseti. Ég stend að þessu og styð félaga mína í fjárlaganefnd fullkomlega í að koma með nýtt fjárlagafrumvarp.  Þetta er jákvætt. Hér kemur nýtt fjárlagafrumvarp og hvað hefur það í för með sér fyrir fjárlagafrumvarp ársins þegar það verður samþykkt, sem ég reikna nú með? Þá er afgangurinn kominn í núll. Halli ríkissjóðs fer úr 37 milljörðum í núll. Þá mundi mér nú létta, frú forseti, af því að mér er annt um ríkissjóð og annt um stöðu íslenska ríkisins. Auðvitað munu sumir segja: Þarna takið þið séreignarsparnaðinn. En það er eign sem ríkissjóður á og hann tekur hana til sín. Það breytir engu fyrir sparifjáreigendurna í séreignarsjóðunum og ekki heldur fyrir sjóðina því hugmyndin er að þeir gefi út skuldabréf til að greiða þetta, þeir þurfa ekki að borga neitt „cash“. Það yrðu aldeilis góð skuldabréf, frú forseti, ég hugsa að þau yrðu betri en ríkissjóður, skuldabréf sem lífeyrissjóður gefur út sem skuldar ekki neitt, á bara eignir. Ég mundi segja að fátt sé öruggara í heiminum. Þau væru bara með lágri ávöxtun sem ríkissjóður gæti notið. Þetta síðasta er allt mjög jákvætt og ég býst við því að menn muni samþykkja þetta. Hvað mundi þetta gera? Meiningin er nefnilega sú að á móti þessum skatttekjum fellum við niður alla skatta vinstri stjórnarinnar síðustu tvö ár. Bráðum eru komin tvö ár síðan þeir tóku við, frú forseti. Jesús minn, ég segi nú ekki meira. Við ætlum að fella alla þessa skatta niður, fjölskyldan getur aftur farið að kaupa ódýrara bensín, hún getur horft í launaumslagið sitt og séð að það er meira í því en var áður og hún mun gleðjast. Og ég geri ráð fyrir því, þar sem við ætlum að aflétta allri skattaáþjáninni á atvinnulífið, að atvinnulífið fari nú að blómstra. Menn verði aftur bjartsýnir og fari að framkvæma og allt fari í gang. Ég reikna með því að þegar næsta ár er liðið og við þurfum aftur að takast á við ákveðinn vanda verði það miklu léttara vegna þess að þá verður atvinnulífið og heimilin og allt farið í gang. Þjóðfélagið verður bjartsýnna og það er eiginlega það sem vantar í þetta þjóðfélag, frú forseti, bjartsýni og von og hugmyndafræði til framtíðar. Þá er ég ekki að tala um til nokkurra mánaða eða vikna, eins og nú er verið að hugsa um, heldur hugmyndafræði til tíu ára eða svo. Hvar ætlum við Íslendingar að vera staddir eftir tíu ár? Þá vil ég sjá hér mikla og góða atvinnu, góðar tekjur, ekkert síður en í löndunum í kringum okkur, og að þeir sem hafa flutt til útlanda komi fagnandi heim aftur vegna þess að hér verði nóg atvinna og há laun.

Virðulegur forseti. Aðeins nokkur orð um fjárlagafrumvarpið við 3. umr. Ég þakka hv. fjárlaganefnd fyrir þær breytingar sem hér eru lagðar til. Ég held að að uppistöðu til séu þær sannarlega harðar viðbætur. Stærstu fjárhæðirnar lúta annars vegar að vaxtabótum og hins vegar að bótum almannatrygginga. Langstærsta fjárhæðin snýr bæði að því að styrkja vaxtabótakerfið sem fyrir er en jafnframt að koma á almennri vaxtaniðurgreiðslu. Það er auðvitað full þörf á því við þær aðstæður sem núna eru í skuldamálum heimilanna og mikilvægur hluti úrlausnarinnar sem þar er uppi. Þetta hlýtur auðvitað um leið að leiða hugann að því hversu gríðarlega hátt raunvaxtastig er í landinu á verðtryggðum húsnæðisskuldum heimila sem eru þó öruggustu lánveitingar sem hægt er að ráðast í hér. Fimm prósenta raunvextir, eins og títt er oft á þeim markaði, er auðvitað gríðarlega þung byrði. Þess vegna er sannarlega þörf á því núna, þegar skuldsetning heimilanna er sem aldrei fyrr, að þar komi nokkur vaxtaniðurgreiðsla á móti. Hér er gert ráð fyrir að hún verði sem samsvari 0,6% almennt en auk þess koma auðvitað viðbæturnar á vaxtabæturnar sjálfar. Hér eru líka ákveðnar breytingar á tengingum við tekjur og eignir sem við í efnahags- og skattanefnd höfum farið í gegnum og koma fram í frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það var einmitt tekið út úr nefnd til 2. umr. fyrr í kvöld. Þar er sömuleiðis að finna breytingartillögur er lúta að almannatryggingum og speglast í breytingartillögum fjárlaganefndar sem varða almannatryggingarnar. Við framlagningu fjárlagafrumvarpsins var gert ráð fyrir því að á ný yrðu bætur almannatrygginga ekkert hækkaðar með vísan til erfiðrar stöðu ríkissjóðs og þess stóra verkefnis sem það er að rétta hinn mikla hallarekstur ríkissjóðs. Það er hins vegar alveg ljóst að laun, bæði á almennum markaði og hjá hinu opinbera, hafa haldið áfram að hækka þrátt fyrir að bætur manna væru frystar. Þannig hækkuðu laun á síðasta ársfjórðungi eftir mælingum um u.þ.b. 2% og þau hafa í raun og veru hækkað nokkuð alveg frá hruni. Það fer þess vegna að verða æ meira hrópandi að þeir sem búa við lægstu kjörin, eru bara á bótum, skuli ekki njóta hækkana á við aðra hópa í samfélaginu. Þess vegna er fagnaðarefni að nú verður gerð sú breyting á að þeir sem eru á lágmarksframfærslu í almannatryggingakerfinu, bæði ellilífeyrisþegar og öryrkjar með 180 þús. kr. á mánuði, sem er gólfið, fái þó a.m.k. verðlagshækkanirnar á næsta ári. Til þess er ráðstafað 350 millj. kr., 200 millj. kr. í örorkulífeyrinn og 150 millj. kr. til aldraðra. Ég hygg að sú upphæð sem hér um ræðir geti numið hátt í 50 þús. kr. fyrir hvern einstakling brúttó, það þýðir um 30 þús. kr. nettó. Það eru auðvitað ekki háar fjárhæðir en eru sannarlega fjárhæðir sem þennan hóp munar um. Þetta er jú sá hópur í landinu sem við kröppust kjör býr og ánægjulegt að þrátt fyrir þessar erfiðu aðstæður sé a.m.k. að einhverju leyti hægt að koma til móts við hann. En ég legg áherslu á að núna við gerð kjarasamninga hljóti menn auðvitað að horfa til þess að þessir hópar njóti sömu leiðréttinga og aðrir hópar fá, þannig að þeir sitji ekki enn frekar eftir í kjaraþróun í samfélaginu. Að öðru leyti vil ég sem formaður efnahags- og skattanefndar upplýsa um vinnu við þau lagafrumvörp er lúta að tekjuöfluninni, sem eru nú allnokkur. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni var það þingmál sem mestu ræður um auknar tekjur og betri afkomu á næsta ári, í rauninni burðurinn í forsendum fjárlagafrumvarpsins, ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það var tekið út til 2. umr. á fundi fyrr í kvöld. Áður var búið að taka út til umræðu bankaskattinn svokallaða, sem er skattur á fjármálafyrirtæki, og á morgun vænti ég þess að frumvarp um breytingar á virðisaukaskatti og frumvarp um skatta og gjöld verði bæði tekin út sem og frumvarp um vörugjöld sem lýtur að kerfisbreytingu í vörugjöldum á bifreiðir og bifreiðagjöldin og er jafnframt hluti af forsendum fjárlaga. Það var haft á orði fyrr í dag að þetta væri seint fram komið á þinginu og það er auðvitað rétt að bæði í ár, í fyrra og árið þar áður eru tekjuöflunaraðgerðir sem gripið er til í þröngri stöðu kynntar tiltölulega seint á haustþingi. Til að vinna þær þó eins vel og kostur er taka menn sér þann tíma sem þarf. Það er hins vegar alvanalegt á Alþingi að umræður um skattafrumvörp og ráðstafanir í ríkisfjármálum sem fjárlögunum tengjast fari fram eftir að afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins sjálfs sé lokið. Stuðningur stjórnarmeirihlutans liggur enda fyrir við þau mál sem hér um ræðir, a.m.k. nægilegs hluta stjórnarmeirihlutans til að þau fáist samþykkt á Alþingi. Það er athyglisvert að sjá í nefndaráliti frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd að þeir telja að hér hafi verið ráðist í gríðarlega miklar skattahækkanir og í áliti þeirra eru tekjur af þeim taldar vera 152 milljarðar kr., hvorki meira né minna. Það vekur kannski fyrst og fremst athygli vegna þess að álit fulltrúa þessa stærsta flokks stjórnarandstöðunnar virðist ekki halda frá umræðu til umræðu. Við 2. umr. um fjárlög fór mestur tíminn og orkan í að lýsa því yfir að þær skattahækkanir sem menn hefðu ætlað að ráðast í hefðu ekki skilað sér í auknum tekjum. Það væri a.m.k. ágætt ef einhver fulltrúi flokksins í fjárlaganefnd gæti gert grein fyrir því við umræðuna hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé þeirrar skoðunar að hækkanir á skattprósentum hafi skilað gríðarlega miklum auknum tekjum eða hvort það sé skoðun Sjálfstæðisflokksins að þær hafi ekki gert það. Við höfum jú sannarlega ráðist í umtalsverðar breytingar á tekjuhliðinni, við höfum í raun og veru kallað aftur óraunsæjar skattalækkanir frá síðustu árunum í bólunni, skattalækkanir sem við Íslendingar höfðum einfaldlega ekki efni á. Með því að setja upp þær prósentur hafa tekjur ríkissjóðs aukist umtalsvert og stærsti hlutinn af batanum í ríkisfjármálunum er tekinn á tekjuhliðinni. Það má sannarlega taka undir að komið sé að útgjaldahliðinni enda er í fjárlögum á næsta ári fyrst og fremst tekið á henni. Heildartekjuaukinn í þeim frumvörpum sem nú hafa verið til umfjöllunar hjá efnahags- og skattanefnd og lúta að aðgerðum í skattamálum eru 8 milljarðar af þeim nærfellt 40 milljarða aðgerðum sem fyrirhugaðar eru á næsta ári. Það er því alveg ljóst að allur þunginn í aðgerðum á næsta ári liggur á útgjaldahliðinni. Ekki er verið að auka neitt í byrðarnar í tekjuskattinum eða í virðisaukaskattinum eða öðrum slíkum skattformum sem fyrst og fremst leggjast á almenning enda þurfti því miður að afturkalla þær óraunsæju skattalækkanir sem verið höfðu á þeim sviðum á síðasta ári. Það hefur gengið eftir í aukinni tekjuöflun á þessu ári og ég held að það sé fagnaðarefni. Hér voru í raun og veru nokkuð rangar tölur á floti í 2. umr. fjárlaga og því haldið fram, eftir tölum sem menn höfðu frá samtökum úti í bæ, að tekjuöflunin sem ráðgerð var á þessu ári með aðgerðunum sem gripið var til hefði að litlu leyti skilað sér, nánast bara að hálfu leyti skilað sér. Það var allt á misskilningi byggt, fyrst og fremst því að tekjufærslur á árinu 2009 urðu mun meiri en ráð var fyrir gert þegar fjárlagafrumvarpið var til afgreiðslu á árinu 2009. Þessi sérkennilegi samanburður kemur því fram af tæknilegum ástæðum. Tekjuaukinn hefur að langmestu leyti gengið eftir. Það hefur þó verið áhyggjuefni að tekjuskatturinn sjálfur hefur verið nokkuð mikið undir áætlunum. Nýlegar tölur fyrir síðustu mánuði ársins, tölur fyrir heimtur í nóvembermánuði, benda þó til þess að hann hafi heldur verið að rétta sig og gefa ástæðu til að ætla að hann verði a.m.k. ekki meira undir áætlunum en ráð var fyrir gert. Almennt held ég að í frumvarpinu, eins og það liggur fyrir fyrir komandi ár, skipti ekki fyrst og fremst máli þær tölur sem þar eru á blaði heldur að frumvarpið nái fram að ganga. Ég held að það sé kannski fagnaðarefnið á yfirstandandi ári að útkoman verður í raun og veru betri á yfirstandandi ári en ráð var fyrir gert í fjárlögum. Þegar þetta frumvarp hefur verið afgreitt sem lög frá Alþingi á morgun skiptir auðvitað öllu máli að framkvæmd þess á næsta ári, sannarlega margar erfiðar aðgerðir í niðurskurði, gangi eftir og að fyrirætlanir um sparnað og hagræðingu skili þeim nauðsynlega árangri sem við þurfum í ríkisfjármálum. Það er einfaldlega þannig að við höfum ekki lengur efni á því að lifa stórkostlega um efni fram á hverjum einasta degi og eyða og spenna á báðar hendur peningum sem við eigum ekki og skuldsetja með því börnin okkar og hækka erfiðasta reikninginn í þessum fjárlögum, vaxtareikninginn. Hann er á næsta ári talinn liggja í einum 76 milljörðum kr. sem við hefðum betur haft í hendi til að nýta til annarra og þarfari verkefna en að greiða vexti.

Frú forseti. Ég er ekki komin hingað upp til þess að kallast á við hv. þm. Helga Hjörvar vegna tekjuáætlunar og áhrifa aukinna skatta á fjárlögin. Því var öllu svarað í dag ef hv. þingmaður hefði verið viðstaddur þá umræðu. Ég vil hins vegar undirstrika það að við vitum að áhrifin hafa verið gríðarleg, ekki síður hitt að útgjaldalækkunin á þessum tveimur árum, 2010 og 2011, er um 50 millj. en meginstabbinn af því, eða um 40%, er lækkun vaxtagjalda. Ég tel að við séum ekki enn þá byrjuð að hagræða í rekstri ríkissjóðs eins og við hefðum átt að gera. Að mínum tveimur spurningum. Þær eru mjög einfaldar og auðvelt fyrir hv. þingmann að svara þeim. Var fjárlagafrumvarpið, það skiptir máli í ljósi umræðunnar sem hefur verið í dag, kynnt stjórnarflokkunum áður en það var lagt fram þannig að innihaldið, stóra myndin, kæmi þeim ekki á óvart? Það skiptir máli að einhver stjórnarþingmaður þori að svara þessari spurningu úr ræðustóli. Vissu hv. þingmenn stjórnarliðsins, og það er forvitnilegt að heyra hvert svarið er, af því hver stóra myndin í fjárlagafrumvarpinu var eða var hæstv. ráðherra að koma mönnum að óvörum með því að leggja frumvarpið fram eins og það var 1. október? Þetta er fyrsta spurningin. Önnur spurningin snertir veggjöldin. Mig langar að spyrja hv. þingmann Reykvíkinga, Helga Hjörvar, að því hvort hann sé sammála samþingmanni sínum, svo ég vitni í hv. þm. Björgvin Sigurðsson, með leyfi forseta: „Fyrirkomulag gjaldtökunnar hefur ekki endanlega verið útfært en aldrei hefur komið til álita á neinum tímapunkti í umræðu innan þingsins, þingflokka eða þingnefnda að innheimta gjöld út frá eknum kílómetrum í stað samræmdrar gjaldtöku …“ Hvert er álit hv. þm. Helga Hjörvars á samgöngumálunum og umræðunni varðandi gjaldtöku á akreinum í kringum borgina?

Virðulegur forseti. Það er alltaf ákjósanlegt í þingsal að fá skýrar spurningar. Þeim mun auðveldara er að svara þeim. Ég get ekki svarað fyrir þingflokka beggja stjórnarflokkanna en ég get svarað a.m.k. fyrir minn þingflokk. Það var umtalsverð umfjöllun um fjárlagafrumvarpið áður en það var lagt fram, stóru línurnar í því eins og við segjum. Út af fyrir sig var öllum þingmönnum kunnugt hvers var að vænta því að samþykkt var áætlun í ríkisfjármálum, eða lögð fram og rædd, þegar á síðasta ári, 2009, af hæstv. fjármálaráðherra. Það hefur þess vegna legið lengi fyrir hvaða verkefni væru fram undan í ríkisfjármálunum. Ef eitthvað er hefur verið tekið heldur meira á tekjuhliðinni en vænta mátti í áætlunum og útgjaldahliðinni hlíft heldur meira en ætla hefði mátt samkvæmt þeim áætlunum. Við tókum meiri hluta í sköttunum til að byrja með af því að það eru ákvarðanir og aðgerðir sem skila sér fyrr. Við þetta má líka bæta að hæstv. fjármálaráðherra hefur haft ákaflega gott samráð við okkur þingmenn stjórnarflokkanna, einkanlega í efnahags- og skattanefnd sem ég stýri, fjárlaganefnd sömuleiðis. Við höfum fengið að koma, treysti ég mér að fullyrða, miklu fyrr að undirbúningi fjárlaga en nokkru sinni fyrr og vinna með hæstv. ráðherra og embættismönnum ráðuneytisins í undirbúningi fjárlaganna þannig að við erum ekki að koma að gerðum hlut heldur er þetta virkt samráð. Ég get fyllilega staðfest það. Ég skal síðan bregðast við spurningunum um veggjöldin í síðara andsvari mínu því að ég er búinn með tímann í þessu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessi heiðarlegu svör. Það er nefnilega það sem við héldum allan tímann, vinnubrögðin varðandi undirbúninginn hafa ekkert verið mjög frábrugðin því sem verið hefur eða þingmenn stjórnarflokkanna hafa eins og menn vita fengið að vita stóru myndina með nokkrum fyrirvara. Þess vegna spyr ég og velti fyrir mér hver ásetningur þingmanna eins og hv. þingmanna Atla Gíslasonar, Lilju Mósesdóttur, Sigmundar Ernis Rúnarssonar og Ásmundar Einars Daðasonar hefur verið gagnvart hæstv. fjármálaráðherra. Átti að skilja hann eftir úti á köldum klaka? Hann er alveg fullbjarga sjálfur veit ég mætavel en þessi hörðu viðbrögð koma mér á óvart. Þetta kom þeim spánskt fyrir sjónir eins og þeir settu sínar skoðanir fram eftir að fjárlagafrumvarpið var lagt fram 1. október. Það var eins og þau kæmu af fjöllum ekki að þau séu ekki að gera það alla jafna. Þetta engu að síður, fjárlagafrumvarpið, var kynnt þannig eins og þessir þingmenn hefðu ekkert vitað um það hver stóra myndin í fjárlagafrumvarpinu væri. Það verður bara hver og einn að dæma fyrir sig. Ég held að þetta sé ákveðið agaleysi varðandi fjárlögin því fjárlagafrumvarpið er stærsta mál hverrar ríkisstjórnar. Mér finnst þetta undirstrika í rauninni stjórnleysið sem einkennir samskipti stjórnarflokkanna. Ég veit að hv. þingmaður mun koma upp og mótmæla því og reyna að gera lítið úr því. Það sjá allir sem vilja sjá að stjórnarflokkarnir eru ekki samstiga í stærstu málum þjóðarinnar þegar við komum að atvinnumálunum. Það er hægt að nefna gagnaverið suður með sjó svo dæmi sé tekið svo ég tali nú ekki um álver eða uppbyggingu á Bakka. Mér finnst þetta athyglisvert svar frá hv. þingmanni og ég vil þakka kærlega fyrir það. Hann undirstrikar það að allir þingmenn stjórnarliðsins vissu mætavel hvernig fjárlagafrumvarpið mundi líta út þannig að það hefði ekki átt að koma þeim á óvart. Ég bíð spennt eftir því að heyra 

Virðulegur forseti. Ég get ekki tekið undir með hv. þingmanni um að undirbúningur fjárlaga hafi verið með svipuðum hætti og verið hefur. Ég sagði þvert á móti að hæstv. fjármálaráðherra hafi gengið lengra en áður hefur verið gert með að gefa þingmönnum færi á að koma að sjálfum undirbúningnum. Við höfum þannig verið enn upplýstari en menn hafi verið áður. Um hinar stóru línur sem hv. þingmaður spurði um. Það breytir því ekki að það geta verið einstök atriði í frumvarpinu sem þingmenn hafa ekki verið upplýstir um eða koma öðruvísi fram en þeir áttu von á. Þess vegna hafa þingmenn stjórnarliðsins alveg eins og stjórnarandstöðunnar fullt frelsi til þess að gera athugasemdir og koma með ábendingar um einstaka þætti þó að maður vænti þess að það standi allir að afgreiðslu frumvarpsins í heild sinni. Ég held út af fyrir sig að þetta ætti að svara spurningunum. Ég sé ekki að þetta sé neitt sérstakt vandamál á milli stjórnarflokkanna þó að einn þingmaður hafi lýst því yfir að hann hyggist ekki styðja frumvarpið. Um veggjöldin get ég einfaldlega tekið undir sjónarmið hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir vísaði til. Ég held að þessi tala, 7 kr. á hvern ekinn kílómetra, sé ekki hugmynd sem nokkrar líkur sé á að sátt takist um. Menn eigi a.m.k. langt í land í umræðum að þessu leyti.

Þakka þér fyrir, frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann tveggja spurninga. Í fyrsta lagi langar mig að biðja hann að rifja upp kosningaloforð Samfylkingarinnar þegar hún lofaði skattalækkunum sem mest. Það var akkúrat, ef ég man rétt, í góðæri sem Samfylkingin fór fram og lofaði skattalækkunum af því að hv. þm. Helgi Hjörvar talaði áðan um að það hefði verið óráðsía að gera slíkt og hefði ekki átt að gera í góðæri. Voru þá kosningaloforð Samfylkingarinnar á þeim tíma einskis virði líkt sumum þeirra nú? Hv. þingmaður talaði um að það væri algengt vegna þess að vinnulag væri eins og það er því stuðningur stjórnarflokkanna væri klár og ljós. Þá er ég að vitna til þess að þingmenn eru að fara að samþykkja fjárlagafrumvarpið í fyrramálið og greiða um það atkvæði þrátt fyrir að frumvörpin sem liggja að baki þeim reiknuðu tölum sem eru í fjárlagafrumvarpinu séu ekki komin úr nefndum. Það kann að vera, frú forseti, að þetta hafi alltaf verið gert og þetta sé allt í lagi.  Það er ljóst að hv. þm. Lilja Mósesdóttir styður ekki frumvarpið. Hv. þingmenn Atli Gíslason og Ásmundur Einar Daðason hafa látið í ljós efasemdir um umrætt fjárlagafrumvarp. 

Virðulegur forseti. Þetta held ég að hafi verið þrjár spurningar. Ég skal svara þeirri fyrstu snöggvast. Um er að ræða stjórnarfrumvarp og ég geri ráð fyrir því að eðli málsins samkvæmt eigi meginefni þeirra stuðning þingflokka stjórnarflokkanna, þess vegna heita þau stjórnarfrumvörp og eru afgreidd og samþykkt í þingflokkum þeirra sem mynda stjórnarmeirihluta. Í öðru lagi sagði ég ekki að skattalækkanir hefðu verið óráðsía, af því að óráðsía er það ekki. Skattalækkanir fela í sér að auka ráðstöfunartekjur fólks, það er ekki í sjálfu sér óráðsía því að það er bæði farið vel og illa með þá peninga. Ég sagði að þær hefðu verið óraunsæjar. Það var rétt hjá hv. þingmanni að það var líka óraunsætt okkar mat á þeim tíma. Við vildum að vísu fara í skattalækkun, að hækka persónuafslátt, sem hefði fyrst og fremst bætt kjör hinna lægst launuðu og kannski ekki leitt til mikillar aukningar í lúxusneyslu eða eignabólum. Það hefði engu að síður ekkert verið innstæða fyrir því þannig að ég held að við höfum verið alveg jafnóraunsæ í því, ef þingmaðurinn var að reyna að knýja fram játningu. Ég held að við þurfum öll að líta gagnrýnum augum í eigin barm og viðurkenna mistök og rangar áherslur fyrri ára ef við ætlum að læra eitthvað af óförum okkar og þroskast inn í framtíðina. Hvað varðar afgreiðslu fjárlaga þá er væntanlegt frumvarp til breytingar á þingskapalögum. Ég vildi óska þess að hluti af frumvarpinu lögfesti að tekjuöflunarfrumvörpin ættu að leggjast fram í þinginu á sama degi og fjárlögin sjálf. Vandinn sem okkur er á höndum er sá að frumvörpin hafa ekki komið inn í þingið fyrr en í síðari hluta nóvembermánaðar, jafnvel undir mánaðamótin nóvember/desember. Þá er einfaldlega mikilvægt að við notum eins mikinn tíma og við getum til þess að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir svörin. Ég hef raunar ekki annað fram að færa í þessu seinna andsvari en að taka undir með hv. þingmanni þegar hann talar um breytingar á þingsköpum, að þær eigi að lögfesta. Akkúrat það sem ég gerði að umtalsefni áðan, að tekjufrumvörpin sem fyrir liggja og eru grundvöllur að reiknuðum tölum inni í fjárlagafrumvarpinu séu lögð fram og afgreidd áður en Alþingi afgreiðir fjárlagafrumvarp fyrir komandi ár. Ekki með þeim hætti að frumvörpin sem eru grunnurinn að tekjuöfluninni séu afgreidd eftir að reiknaðar tölur eru komnar inn í fjárlagafrumvarpið. Að því leyti erum við hv. þingmaður sammála. Vonandi verður þetta enn ein breyting til batnaðar í vinnulagi þingsins og þingnefnda. Að Alþingi, löggjafarvaldið, fari að stíga fast í fætur gagnvart framkvæmdarvaldinu þannig að það verði ekki liðið að framkvæmdarvaldið skili inn frumvörpum sem skipta máli við jafnmikilvægt mál og hér er, fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár. Að við séum að ræða með hraði á fundum í kvöldmatarhléi 3. umr. fjárlaga og að enn séu óafgreidd þau tekjufrumvörp sem liggja að baki fjárlagafrumvarpinu. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni og þakka honum hreinskilnina og einlægnina í því að vilja breyta þessu vinnulagi. Ég vonast þá til þess að við getum tekið höndum saman í því. Þetta vinnulag sem hér ríkir, og mér er slétt sama þó að það hafi ríkt síðustu áratugi, er óásættanlegt.

Virðulegur forseti. Þingmanninum til hugarhægðar er uppistöðuna, eins og ég gat um í ræðu minni, í tekjuöflunum ríkissjóðs að finna í frumvarpi um ráðstöfun í ríkisfjármálum, máli nr. 200 ef þingmenn vilja kynna sér það, sem hefur verið tekið út úr nefndinni og hér inn. Þau þrjú frumvörp sem eftir eru varða út af fyrir sig ekki mikla tekjuöflun. Þau eru fyrst og fremst breytingar á skattumhverfinu, bæði í virðisaukaskatti og í vörugjöldum og varða óverulega aukningu á tekjum. Svo við höldum áfram með vinnubragðaumræðuna þá held ég að við séum öll sammála um að við eigum líka að hætta þessu smástyrkjabixi í 2. og 3. umr. og reyna að halda okkur við meginatriði máls og aðalatriði. Ég held líka að við eigum að skoða til að mynda fyrirkomulagið sem Norðmenn hafa. Starfsbróðir minn þar hefur kynnt mér með hvaða hætti þeir hafa t.d. gert þetta meðan við vorum að þessu vinnulagi. Þar lögfesta menn rammann fyrst fyrir alla málaflokkana. Það er þingið sem lögfestir hann og lögfesti hann 25. nóvember. Síðan vinna menn í einstökum málaflokkum og samþykkja rammann fyrir hvern málaflokk fyrir sig með nokkurra daga millibili. Menn fá líka sérstaka umfjöllun um hvern málaflokk. Ég held að í tengslum við það, ef menn vildu fara þá leið í vinnubrögðum þá mætti jafnvel taka upp ágæta hugmynd hv. þm. Illuga Gunnarssonar, sem nú er í leyfi, að hér ætti að hafa spurningadag um hvern málaflokk með viðkomandi fagráðherra í þingsal þar sem þingmönnum gæfist færi á því að spyrja viðkomandi fagráðherra spurninga um fjárlagaliði sem undir hans málaflokk heyra. Hann þyrfti að svara þeim spurningum í ræðustól Alþingis í heyranda hljóði og 

Frú forseti. Hér var núna verið að leggja rétt í þessu fram mál upp á 160 blaðsíður. Mál sem við þekkjum vel, það er Icesave-málið frá fyrri tíð. Það verður að segjast eins og er að í ljósi síðasta máls að því betur sem við köfum ofan í samninginn og þingskjalið því meiri efasemdir kviknuðu og spurningar. Ég vil einfaldlega vekja athygli á því í fullri vinsemd að við erum að klára 3. umr. fjárlaga. Henni lýkur hugsanlega um tólfleytið og við hefjum þingstörf klukkan hálfellefu. Það verður byrjað að greiða atkvæði klukkan ellefu og það er gert ráð fyrir langri atkvæðagreiðslu. Síðan hefst umræða klukkan tvö. Ég vara eindregið við því ef menn ætla að flýta sér og haska sér í þessu máli. Ég vonast til þess að þegar við í fjárlaganefnd fáum þetta mikilvæga mál verði hlustað á kröfur okkar sjálfstæðismanna um þau gögn sem við teljum mikilvægt að verði aflað, ekki síst í ljósi þess að það verða hugsanlega fjórar vikur þar til þing kemur saman. Að það verði farið eftir kröfunum sem við setjum fram í fjárlaganefnd til þess að við séum ekki 

Frú forseti. Ég sé ástæðu til að taka undir viðvörun hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur varðandi vinnubrögðin og sérstaklega með stóra Icesave-málið. Þetta kemur inn núna eins og hv. þingmaður bendir á og enginn tími, sérstaklega með hliðsjón af þeirri miklu vinnu sem er eftir vegna þess að við erum að klára fjárlagafrumvarpið á morgun, fyrir þingmenn að kynna sér málið  Ég held að hæstv. fjármálaráðherra þurfi, við þessar aðstæður, að velta því fyrir sér hvort hann sé hugsanlega brunninn inni með þetta mál í bili. Það kynni að vera eðlilegra og skynsamlegra fyrir alla að fresta því að taka það fyrir þangað til eftir áramót.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þessa umræðu sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hóf og legg á það áherslu að við vinnu málsins verði þess gætt, til þess að við missum málið ekki frá okkur eina ferðina enn í karp um keisarans skegg, alla leið að öll gögn málsins sem óskað er eftir, allir þeir gestir sem óskað er eftir að komi verði tryggðir. Ég óska þess að fjárlaganefnd - ég sé að hv. formaður fjárlaganefndar er hér staddur og treysti því að nefndin geti unnið þetta sameiginlega og gefið sér þann tíma sem til þarf. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er óþægilegt fyrir okkur að eiga eftir að lesa þessar 160 blaðsíður til að undirbúa okkur fyrir morgundaginn. Hv. þingmaður lét þess getið að fjárlagaumræðunni mundi sennilega ljúka klukkan tólf en þá eru eftir tvö önnur mál á dagskrá 

Frú forseti. Það var áhugavert að heyra hv. þm. Helga Hjörvar lýsa því yfir í ræðu sinni að þingmenn hefðu líklega sjaldan verið jafn vel upplýstir um innihald fjárlagafrumvarps og nú og sjaldan fengið að koma jafnsnemma að undirbúningi málsins. Í orðunum fólst líka að hv. þingmaður virtist telja að heilsugæsla og heilbrigðisþjónusta á landsbyggðinni væri að mati núverandi ríkisstjórnar smámál. Í máli hans kom fram að farið hefði verið yfir allt með öllum þingmönnum stjórnarliðsins með góðum fyrirvara nema einhver smámál sem hefðu síðan komið upp í framhaldinu og menn kannski ekki verið fyllilega búnir að kynna sér. Það hlýtur að vera áhyggjuefni, frú forseti, ef ríkisstjórnin skilgreinir heilsu fólks á landsbyggðinni sem smámál og í rauninni öryggi fólks vítt og breitt um landið. Mikið er búið að ræða um vinnubrögð við gerð fjárlagafrumvarpsins. Þó að hv. þm. Helgi Hjörvar hefði komið svolítið á óvart með yfirlýsingu sinni um hversu mikið þingmenn stjórnarliðsins hefðu verið hafðir með í ráðum við undirbúning málsins er þó ljóst að á ýmsan hátt vantaði talsvert upp á samráð og eðlilegan undirbúning, til að mynda gagnvart þeim sem vinna þau störf sem hugsanlega eða líklega stendur til að leggja niður. Það var ekki einu sinni haft fyrir því að ræða við það fólk eða heyra sjónarmið þess áður en menn lögðu fram frumvarpið. Og aftur, rétt eins og í fyrra, stóðum við frammi fyrir fjárlagafrumvarpi sem var eiginlega nokkurs konar drög. Elstu og reyndustu menn í þinginu hafa lýst því að þeir hafi aldrei séð annað eins. Ég held ekki að það sé ástæða til að fara enn og aftur yfir þetta, eins og ég nefndi eru margir þingmenn búnir að gera það á undan mér. Hins vegar held ég að rétt sé að hnykkja á því sem hefur að einhverju leyti komið fram, m.a. hjá hv. þm. Pétri Blöndal áðan, að það er áhyggjuefni að ríkisstjórnin virðist stöðugt færa sig meira út í það sem kalla mætti „grískt bókhald“, þ.e. ýmiss konar brögðum er beitt til þess að láta fjárlögin líta allt öðruvísi og skár út en þau raunverulega gera. Eitt sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi var veðsetning skatta framtíðarinnar. Við höfum séð ríkisstjórnina reyna að ná til sín fyrir fram greiddum sköttum til að mynda með samningum við álfyrirtækin um að þau greiði skatta nokkur ár fram í tímann. Ég hugsa að einhver umræða hefði farið fram um slíkt ef hér hefði setið við völd ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og samið við álframleiðendur um að þeir greiddu skatta nokkur ár fram í tímann eins og núverandi ríkisstjórn gerði. Svo birtast alls konar hugmyndir sem kalla mætti leyniskatta eða skattlagningu sem fær önnur nöfn eins og veggjöld sem við höfum svolítið verið að ræða að undanförnu. Menn hafa yfirleitt gengið út frá því sem vísu að eitt af því sem þeir borguðu með sköttunum sínum væri að geta gengið á gangstéttum eða ekið um vegi. Það hefur verið eitt af grundvallaratriðum, mundi ég halda, þessir innviðir samgangna, ásamt til að mynda heilbrigðisþjónustunni. Þetta er eitt af því sem ég hugsa að fólki detti einna fyrst í hug ef það á að nefna hvað það fær fyrir skattana sína. En nú á að taka þetta út fyrir sviga og skattleggja sérstaklega. Svo er líka verið að skattleggja einskiptisráðstafanir og láta líta út sem raunverulegar sjálfbærar skatttekjur og fela með því þá staðreynd að skattstofnarnir hafa brugðist. Bent var á það í fyrra að áætlanir ríkisstjórnarinnar varðandi skattstofnana eða það sem hún gæti náð út úr því að hækka skatta væri ofmetið. Svo kemur ríkisstjórnin og segir, ja, að hún hafi nú bara náð þeim tekjum sem ráð var fyrir gert. En það fylgir ekki sögunni að það var gert með því að skattleggja til að mynda úttektir úr lífeyrissparnaði, nokkuð sem ekki er hægt að skattleggja aftur. Svo er náttúrlega stóra „blöffið“, eða hvað við eigum að kalla það, sem er að sleppa hinum gríðarlega stóra útgjaldalið, Icesave-kröfunum, sem ríkisstjórnin var á sínum tíma búin að ákveða að gangast undir og breyta kröfunum í skuldir, en sleppti einfaldlega að nefna þá 42 milljarða eða hvað það nú var sem menn hefðu þurft að greiða í vexti vegna málsins í fyrra. Því var bara sleppt að nefna það í fjárlögum síðastliðins árs og svo er því aftur sleppt núna. Þó að engin rök séu fyrir því er í rauninni verið að fela útgjöld sem ríkisstjórnin gerir þó ráð fyrir að verði - ætlast þá væntanlega til þess að einhverjir sem koma að síðar sitji upp með að færa þau inn í bókhald ríkisins. Ég leyfi mér að efast um að öðruvísi samsettar ríkisstjórnir hefðu komist upp með sömu vinnubrögð. Ég held að umfjöllunin í fjölmiðlum og gagnrýni í samfélaginu hefði verið töluvert meiri og háværari á svona leiki og svona blekkingar, margt af þessu er hrein og klár blekking, ef ekki væri um að ræða núverandi ríkisstjórn sem enn tveimur árum eftir efnahagshrunið virðist byggja tilveru sína fyrst og fremst á því og afsaka allar gjörðir sínar með vísan í það. Það sem ég hef helst áhuga á að ræða varðandi þetta fjárlagafrumvarp eru ekki tilteknir liðir þess eða vinnubrögð ríkisstjórnarinnar heldur miklu frekar það sem vinnubrögð ríkisstjórnarinnar við fjárlagagerðina gefa okkur tækifæri til að sjá, þ.e. galla á því hvernig fjárlög eru unnin sem er ekki nýtt en það hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að málum hefur hins vegar leitt okkur það fyrir sjónir. Tökum sem dæmi áformin um verulegan niðurskurð í heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Þar reiknuðu menn með því að allt sem skorið væri niður í heilbrigðisþjónustu væri hreinn sparnaður. Með öðrum orðum var ekki gert ráð fyrir því að kostnaður mundi aukast neins staðar á móti eða að eitthvert efnahagslegt tjón yrði af niðurskurðinum. Tökum sem dæmi að ef skorið er niður norður í landi þarf fólk í auknum mæli að fara suður til Reykjavíkur til að leita sér læknisþjónustu og hugsanlega leggjast inn á sjúkrahús. Ekki var gert ráð fyrir neinum viðbótarkostnaði við það. Það yrði bara ókeypis, allar afleiðingarnar. Eins ef ættingjar þyrftu að ferðast suður til að heimsækja þá sem leggjast inn á spítala þar, það væri enginn kostnaður af því. Ég tala nú ekki um áhrifin sem þetta hefði haft og mun hafa ef fram heldur sem horfir á hin ýmsu byggðarlög út um landið. Þar er ekki reiknað með einni einustu krónu í kostnað á móti þeim sparnaði sem gert er ráð fyrir. Þarna sjáum við stóran galla á því hvernig fjárlögin eru unnin. Menn skoða ekki báðar hliðar málsins, menn reikna ekki heildarafleiðingarnar og reikna ekki heldur áhrifin til langs tíma. Það sem ég held að við þurfum að læra af vandræðagangi núverandi ríkisstjórnar er að breyta því hvernig fjárlög eru unnin. Í fyrsta lagi þurfum við að reikna í hverju raunverulegur sparnaður felst og gera greinarmun á fjárfestingu annars vegar, fjárfestingu sem sparar pening til lengri tíma litið eða skapar jafnvel auknar tekjur, og hreinum útgjöldum. Það skortir verulega á að við gerum þennan greinarmun núna. Við leggjum að jöfnu eitthvað sem er bara peningur sem er farinn, jafnvel út úr hagkerfinu, og pening sem varið er í að byggja eitthvað upp, kaupa eitthvað sem sparar pening eða skapar okkur auknar tekjur í framtíðinni. Við getum ekki gert þennan greinarmun almennilega nema líta á fjárlög til lengri tíma en eins árs í senn. Við eigum að skoða fjárlög til a.m.k. fimm eða jafnvel tíu ára, gera áætlun til svo langs tíma til að geta metið hver sé hinn raunverulegi kostnaður til langs tíma og hver sé raunverulegur sparnaður. Þetta yrði grundvallarbreyting á því hvernig fjárlög væru unnin en nauðsynleg, held ég, til þess að gefa sanna mynd af því sem menn vilja að þau sýni. Ég held að við þurfum líka að huga meira að því hvaða peningar fara út úr hagkerfinu og hvernig við fáum gjaldeyristekjur inn í hagkerfið. Það er eitthvað sem ástandið núna minnir okkur rækilega á. Við höfum lagt að jöfnu kostnað sem fer beinustu leið út úr hagkerfinu við kostnað sem varið er í fjárfestingu innan lands þar sem peningurinn helst áfram innan íslenska hagkerfisins og veltist áfram - nær sem sagt margfeldisáhrifum. Einhverjum Íslendingi í vinnu hér á landi eru borguð laun fyrir tiltekinn hlut, stór hluti þeirra fer strax aftur til ríkisins í formi skattgreiðslna, stór hluti rennur í afborganir af lánum hér innan lands og stór hluti fer í að kaupa vörur og þjónustu af öðru fólki hér á landi og borga laun þess. Sá peningur sem veltist svona áfram og telst oft hefur engu að síður verið lagður að jöfnu við peninga sem fara beint út úr hagkerfinu og eru þar með farnir. Fjárlagagerðin, þ.e. hvernig fjárlög eru unnin, er röng. Hún gefur ekki raunverulega mynd af ástandinu. Sérstakt áhyggjuefni núna er reyndar að ákveðnir liðir fá óeðlilega mikið vægi í fjárlögunum vegna þess að þeir eru „tískufyrirbæri“ - réttara sagt tengjast þeir því sem er ofarlega á baugi í umræðunni og þá sérstaklega ef hægt er að tengja þá á einhvern hátt við efnahagshrunið til að réttlæta að verja í þá einhverjum peningum. Tökum sem dæmi um þetta muninn á umræðunni um lögregluna, venjulega almenna lögreglu í landinu, og þann ótrúlega niðurskurð sem menn leyfa sér að fara í þar og berum það saman við þær gríðarlegu upphæðir sem verið er að setja í nýja lögreglu, sérstakan saksóknara. Fyrir þá peninga hefði verið hægt að stórbæta löggæsluna sem fyrir var í landinu, en vegna þess að hægt er að tengja sérstakan saksóknara við hrunið líta menn varla á það sem er varið í þá vinnu á meðan skorið er niður hjá almennu lögreglunni langt, langt umfram það sem boðlegt er. Þetta er sérkennilegt í ljósi þess að sérstaki saksóknarinn hefur tiltölulega illa skilgreint hlutverk og er að mörgu leyti að vinna sömu vinnu og skilanefndir bankanna láta vinna fyrir sig, eru búnar að ráða til þess erlend ráðgjafar- og rannsóknarfyrirtæki þar sem starfsmenn taka gríðarlega há laun, jafnvel 100 eða 200 þús. kr., ég veit ekki hvað menn rukka, það eru ótrúlegar upphæðir, ég hugsa að það séu 200 þús. kr. á tímann í mörgum tilvikum fyrir að vinna þessa rannsóknarvinnu, og hafa skilað af sér ýmsum upplýsingum um það sem gengið hefur á í íslenska banka- og fjármálakerfinu á undanförnum árum. Þar er verið að vinna sömu vinnu og ríkið ver gríðarlega miklum peningum í að láta nýtt, stórt og sífellt stækkandi batterí vinna um leið og hefðbundna íslenska lögreglan býr við fjársvelti og stöðugt er dregið úr þar. Ég held að það skorti verulega mikið á að menn skoði heildarmyndina með því að líta á íslenska hagkerfið inn á við og út á við eða skoða heildarmyndina til lengri tíma. Dálítil hætta er á því að menn láti sveiflast eftir tískusveiflum. Nú er ég ekki að segja að ekki sé réttlætanlegt að stofna embætti sérstaks saksóknara, ég er bara að biðja um að menn setji hlutina í samhengi og skeri ekki gríðarlega mikið niður á einum stað og bæti við annars staðar án þess að færa gild rök fyrir því. Aðalatriðið í þessu öllu saman til lengri tíma litið er auðvitað skuldsetningin, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar kom reyndar inn á áðan. Af þeim sökum er sérstaklega mikilvægt að koma í veg fyrir að skuldsetningin verði enn aukin. Þess vegna þurfum við sparnað samhliða nýrri fjárfestingu, en sá sparnaður verður ekki skilvirkur til lengri tíma litið nema við skoðum heildarmyndina. Auðvitað er ekki hægt að ná fram raunverulegum sparnaði ef menn ætla á sama tíma að fara í stórkostlega styrki íslenska ríkisins við Bretland og Holland. Þau lönd eiga jú í einhverjum efnahagsþrengingum og við óskum þeim alls hins besta en ég er ekki viss um, með hliðsjón af skuldastöðu Íslands, að við höfum efni á því að styrkja þau neitt sérstaklega, alla vega ekki á þessum tímapunkti, sjáum til þegar fram líða stundir hvort við getum farið að styrkja hin og þessi ríki. Ef við náum fram eðlilegum sparnaði á sama tíma og við hugsum fjárlögin til langs tíma er allt til alls á Íslandi til að byggja mjög hratt upp aftur sterkt hagkerfi. Við sjáum það reyndar nú þegar eftir að komið var í veg fyrir mikið af þeirri skuldasöfnun sem ráð var fyrir gert að staða Íslands hefur styrkst. Tökum sem dæmi skuldatryggingarálagið margumrædda sem er mælikvarði á hversu miklar líkur menn telja á að ríkið komist í þrot. Ísland var þar á toppnum fyrir ekki svo löngu síðan. Menn töldu langtum meiri líkur á því að Ísland yrði gjaldþrota, gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar, en önnur Evrópuríki. En frá því menn tóku afstöðu gegn því að auka skuldir landsins með órökréttum og óhóflegum hætti hefur skuldatryggingarálag Íslands farið jafnt og þétt niður á við á sama tíma og álag margra annarra Evrópuríkja hefur rokið upp. Því er staðan orðin sú að ríki eins og Grikkland og Írland búa við margfalt hærra álag en Íslendingar. Menn telja sem sagt margfalt líklegra að þau ríki verði gjaldþrota en Ísland. Það sama á raunar við um lönd eins og Portúgal og meira að segja fyrir nokkrum vikum varð Ísland að traustari lántaka en Spánn. Þetta sýnir okkur það sem við höfum alltaf reynt að láta fylgja sögunni þegar við vörum við því að ráðist sé í misgáfulegar aðgerðir í ríkisfjármálum að ef menn passa sig og nýta þau tækifæri sem eru til staðar getur staða Íslands mjög fljótt orðið betri en flestra annarra ríkja.

Hæstv. forseti. Nú þegar líður að lokum umræðu um fjárlög fyrir árið 2011 vildi ég stíga í ræðustól og tjá mig um tvö eða þrjú atriði. Það sem ég gerði að umtalsefni við 2. umr. var fyrst og fremst niðurskurður í heilbrigðisþjónustu sem boðaður var við framlagningu frumvarpsins þar sem allt of langt var gengið. Ekki var eðlilegt að slíkar strúktúrbreytingar væru boðaðar í fjárlagagerð án umræðu og samráðs við aðila í greininni. Þetta gagnrýndi ég strax frá fyrsta degi og tilkynnti í mínum þingflokki að ég gæti aldrei staðið að þeirri aðgerð. Sem betur fer hefur það gerst að með nýjum hæstv. heilbrigðisráðherra, Guðbjarti Hannessyni, var gengið í verkið, fundað með aðilum og farið betur í gegnum það í ráðuneytinu. Út úr því kom tillaga þar sem 1.200 millj. kr. af þessum 3 sem settir voru inn, voru dregnir til baka. Það var mjög gott. Það sýndi það líka að allt of bratt var farið í þessar tillögur, hugmyndirnar sem þarna voru settar fram voru allt of brattar og hægt að breyta þeim. Í þeirri vinnu voru hlutir jafnframt teknir til hliðar sem mundu ekki nást á árinu 2011. Það er kallað að flytja það yfir á árið 2012, sem gerði um 500–600 millj. kr., 560 millj. ef ég man töluna rétt sem talað var um að mundi flytjast yfir á árið 2012. Ég get sagt það, virðulegi forseti, og skal segja það einu sinni enn, að árið 2012 í þessum skilningi mun aldrei koma að mínu mati. Tillögurnar sem þar eru settar fram eru hugmyndir sem eru í vinnslu. Við erum alls ekkert að ræða fjárlög 2012. Þess vegna lít ég á að þær séu líka farnar frá okkur alveg eins og varanlegu 1.200 millj. sem voru teknar frá. Ég vil líka trúa því, virðulegi forseti, að vinna hv. fjárlaganefndar þar sem boðaður var niðurskurður á tveimur stofnunum sem áttu að fá mestan niðurskurðinn úr 12% niður í 10%, þ.e. Heilbrigðisstofnun Sauðárkróki og Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, fannst mér til bóta og gott að það væri gert. Mér finnst að ég hafi fengið vísbendingar bæði með því að haft hefur verið samband og ekki hefur verið haft samband út af þeim. Kannski að aðilar á þessum stöðum sem reka þessar stofnanir telji sig geta lagt sitt af mörkum hvað þetta varðar miðað við tillögurnar fyrir árið 2011. Það er alveg rétt, virðulegi forseti, það er full ástæða fyrir Alþingi, ríkisstjórn og okkur sem stöndum í þessum blóðuga niðurskurði, eftir hið mikla fjármála- og efnahagshrun, að þakka sérstaklega öllu starfsfólki í heilbrigðisgeiranum fyrir vel unnin störf og stjórnendum fyrir vel útfærðar tillögur, sársaukafullar tillögur við niðurskurð, sem við á Alþingi skipuðum að gera með fjárlagagerð. Mér finnst það undravert hvað margir í heilbrigðisgeiranum hafa náð því vel í gegn. Það hefur verið vel gert og fyrir það ber að þakka alveg sérstaklega. Það á við um allar stofnanir ríkisins, misjafnlega mikið að sjálfsögðu, en að sjálfsögðu á það að vera. Ég þekki það sem fyrrverandi ráðherra samgöngumála að fjölmargar stofnanir heyrðu undir mitt ráðuneyti og heyra enn undir það ráðuneyti. Þar voru lagðar fram harðar og miklar tillögur til niðurskurðar sem voru 10% í fyrra og 10% fyrir næsta ár, eða 10% fyrir þetta ár og 10% fyrir næsta ár. Það var undravert hvað það tókst í raun og veru vel að útfæra niðurskurðartillögurnar með fullu samstarfi við starfsfólkið. Það er langmikilvægast í svona erfiðleikum og hremmingum sem við erum í þar sem draga þarf saman seglin, skera niður og annað. Þá er langbest að vinna það með starfsfólkinu og fá það í lið með sér vegna þess að það veit manna best hvar hægt er að spara. Það er þá líka viljugra til þess að taka þátt í niðurskurði og gefa jafnvel eftir af launum sínum og annað. Þetta fann ég á vettvangi samgöngumála og segi enn að það var ótrúlega auðvelt að framfylgja þeim niðurskurði. Sem dæmi er niðurskurður í vetrarþjónustu Vegagerðarinnar eins og sagt var. Það var í raun og veru spólað til baka til ársins 2007. Eftir niðurskurð var þjónustan jafnvel betri en hún var 2007. Með öðrum orðum í góðærisruglinu þegar allt var tekið að láni var líka tekin að láni þjónustan sem sett var upp á svo mörgum stöðum í hinu opinbera kerfi. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að breytingartillögurnar sem komu fram við 2. umr. og þær sem núna eru komnar plús hugmyndir hæstv. heilbrigðisráðherra um samráð með öllum stofnunum varðandi næstu missiri og næstu ár eru til mikillar fyrirmyndar. Eini gallinn á því er að það var ekki gert í upphafi. Það hefði verið betra að það hefði verið gert strax þegar tillögurnar komu fram. Ýmsar tillögur sem þar eru inni og eru allra góðra gjalda verðar til frekari útfærslu og skoðunar og til hagræðingar og breytinga - meira að segja þær góðu tillögur voru stórskemmdar með þessum flumbrugangi sem þar var. Þetta vildi ég segja um heilbrigðismálin, virðulegi forseti. Ítreka það sem ég hef hér farið yfir og fór yfir í 2. umr. Hitt atriðið sem ég vildi ræða um og hef heyrt í dag við 3. umr. er atriðið sem sett er í breytingartillögur þar sem sótt er um heimild upp á 6 millj. kr. fyrir ríkissjóð til að bjóða út á almennum skuldabréfamarkaði skuldabréf sem tekið yrði að láni og síðan lánað til tveggja félaga sem ætlunin er að stofna nú á næstu missirum til að inna af hendi ákveðnar vegaframkvæmdir samkvæmt samþykktum lögum frá Alþingi 16. júní síðastliðinn með 45 eða 47 samhljóða atkvæðum. Enginn var á móti og fulltrúar úr öllum flokkum samþykktu að stofna þessi félög og fara í vegaframkvæmdir fyrir tæplega 40 millj. kr. með virðisaukaskatti á fjögur verkefni og taka til þess lán. Þessi félög mundu framkvæma þessi verk á næstu fjórum til fimm árum. Þetta eru allt saman góð verk og mikið umferðaröryggismál. Félögin taka til þess lán og endurgreiða það með seinni tíma útfærðum notendagjöldum sem tækju gildi þegar vegaframkvæmdum lyki árið 2015. Ég geri þetta að umtalsefni, virðulegi forseti, vegna umfjöllunar fjölmiðla síðustu daga sem upphófst m.a. þegar fulltrúar Félags íslenskra bifreiðaeigenda komu fram með alls konar ranghugmyndir og vitleysishugmyndir. Þeir settu fram hluti sem ekki eru réttir. Það er full ástæða að ræða það hér og reyndar víða í þjóðfélaginu. Þessar hugmyndir og frumvarpið sem varð að lögum heimilaði sem sagt að gera þetta. Það kom svo til framkvæmda og er í raun og veru enginn munur á, virðulegi forseti, þeim hugmyndum sem fyrst var farið af stað með. Félögin mundu síðan bjóða út skuldabréf, taka að láni til vegaframkvæmdanna, sem ekki gekk upp í viðræðum við lífeyrissjóðina að þessu sinni. Ég segi „að þessu sinni“ vegna þess að vextirnir sem lífeyrissjóðirnir vildu fá voru miklu hærri en eðlilegt var að ríkið mundi borga fyrir þessa öruggu framkvæmd sem vegaframkvæmdirnar væru. Þess vegna var viðræðunum slitið. En ríkisstjórnin brást vel við þessu. Daginn eftir tók hún það fyrir í ríkisstjórn og samþykkt var að fara í þessi verkefni og breyta fjáröflun fyrir næsta ár. Það þarf nefnilega ekki meira en 6 millj. á næsta ári, þar sem verkin eru að fara í gang, og afla þeirra með almennum skuldabréfaútboði ríkissjóðs. Upphæðin er ekki hærri. Þetta dugar innan fjárlagarammans og lánsfjárþarfar og þess sem gera má gagnvart samningnum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að lána peningana til vegaverkefnanna, framkvæmdanna. Það er alveg klárt að þessi félög munu framkvæma verkið og endurgreiðslan verður á þennan hátt. Ég harma umfjöllunina, virðulegi forseti. Ég veit til þess að vinnugögn sem unnið var með og við fulltrúar ríkisins áttum voru afhent viðsemjendum vegna þess að allt var uppi á borðinu og viðræðurnar voru í trúnaði. Öll vinnugögn voru afhent og ég segi vinnugögn, hugmyndir sem ekki var búið að móta, voru sem sagt afhent öllum aðilum. Það eru þessi gögn sem hafa ratað til fjölmiðla. Síðan er aðeins lítill hluti tekinn af þeim og settur upp sem voðalegt dæmi gagnvart veggjöldum og okri. Ég veit ekki hvað og hvað er verið að tala um. Virðulegi forseti. Eitt af því sem ég gerði sem samgönguráðherra þegar ég flutti frumvarpið og í aðdraganda þess að ég heimsótti alla þingflokka sem sæti eiga á Alþingi, þá kynnti ég hugmyndirnar. Þar á meðal var kynnt hugmyndin og boðuð að samgönguráðherra mundi í framhaldi af því ef viðræðurnar gengju eftir og okkur mundi takast að koma verkum í gang, þá yrði skipuð formlega þverpólitísk nefnd fulltrúa allra þingflokka á Alþingi sem færi í að vinna og útfæra hugmyndirnar sem settar voru fram sem vinnugagn. Margar hugmyndir komu upp hvernig ætti að útfæra þetta en engin er klár. Þessi þverpólitíska formlega nefnd sem hefði tíma til að vinna til ársins 2015 mundi útfæra þær á sem sanngjarnastan, bestan og heiðarlegastan hátt. Það er það, virðulegi forseti, sem liggur fyrir okkur stjórnmálamönnum á Alþingi að setja þessa vinnu í gang. Ég vona að það sé enn þá þannig að hin breiða samstaða sem var um frumvarpið á sínum tíma varð m.a. til þess að gefa í hvað atvinnuuppbyggingu og atvinnumál varðar í mannvirkjageiranum hér á landi. Þetta hefur gríðarlega mikil áhrif og innspýtingu í það. Ég vona að samstaðan haldi áfram sem myndaðist um frumvarpið sem samþykkt var. Þar sem eins og áður sagði, virðulegi forseti, 43 eða 45 alþingismenn úr öllum flokkum samþykktu frumvarpið og gerðu að lögum. Það bíður svo vinnan að útfæra þessi atriði. Ég hika ekki við að halda því fram að hin þverpólitíska nefnd mun og getur fundið sanngjarna leið til endurgreiðslu á þessu. Þetta vildi ég gera að umtalsefni, virðulegi forseti, í umræðunni hér nú þegar fjárlagavinnu er að ljúka. Ég fagna því hvað ríkisstjórnin tók fast á því og hressilega að ákveða, þrátt fyrir viðræðuslit við lífeyrissjóðina, að hrinda þessum stóra atvinnupakka, stórátaki í samgöngumálum, til framkvæmda sem verða árin 2011, 2012, 2013, 2014 og fram á árið 2015. Ég ítreka það sem ég segi og harma um leið að ranghugmyndir og vinnugögn sem ekkert er farið að vinna með, ekki klárað og engar ákvarðanir hafa verið teknar um, séu tekin og notuð til þess að afbaka umræðuna um þetta. Það er eðlilegt að það séu skiptar skoðanir um að fara þá leið sem nágrannaþjóðir okkar hafa farið lengi. Ég get bara tekið sem dæmi að í gær átti ég fund á Akureyri út af byggingu Vaðlaheiðarganga með aðilum sem þar eru og ætla að leggja fram allt að 200 og jafnvel 300 millj. kr. hlutafé. Þetta eru fulltrúar sveitarfélaga og nokkurra fyrirtækja á Norðurlandi. Þessu var í raun og veru fagnað og ákveðið að stíga næstu skref. Útvíkka félagið og koma því í stand. Koma verkinu til forvals. Þá geta menn séð fram á að verkið geti farið í gang um mitt næsta ár. Við búum að fjögurra, fimm ára undirbúningsvinnu fyrirtækjanna sem heitir Greið leið sem var búin að vinna alla undirbúningsvinnu, hönnun, rannsóknir, skipulagsvinnu og fá fram að ekki þyrfti umhverfismat. Þar er gert ráð fyrir 100% veggjaldi. Það er sett inn allt sem hægt er með útreikningum og líkönum sem gerð hafa verið. Það er alveg viðráðanlegt gjald, ekkert of hátt. Enda sáum menn strax í viðræðunum að gjaldið mætti ekki fara upp fyrir ákveðna upphæð, þá mundi þetta ekki borga sig. Virðulegi forseti. Hringvegurinn styttist um 16 kílómetra aðra leið. Það kostar sitt að aka 16 kílómetra samkvæmt útreikningum. Mér skilst að taxti opinberra starfsmanna sé í kringum 100 kr. í dag ef ég man rétt, þá væru það 1.600 kr. sem mundu sparast. Umræðan í vinnugögnunum sem við vorum með var miklu lægri heldur en það. Síðan er það í lokin, virðulegi forseti, að niðurstaða á útboðum, framkvæmdakostnaði, hverjir vextirnir verða og umferðarmagn, verður það sem mun ráða því hvað þarf að innheimta af umferðinni til þess að borga upp lánin. Það verður líka hlutverk þessarar þverpólitísku nefndar að útfæra það og setja það fram. Þeirrar nefndar bíður líka vinnan hvort við stígum skrefið til fulls og gerum þetta upp á rafrænan hátt í gegnum gervihnött. Hvort við erum tilbúin til þess og munum stíga skrefið sem ég hika ekki við að halda að verði það besta, þar sem m.a. mætti leggja niður olíugjald og bensíngjald í leiðinni og taka þetta allt í einu gjaldi. Síðast en ekki síst, virðulegi forseti, að jafna milli ökutækja án tillits til hver eldsneytisgjafinn er. Í dag er það þannig að umhverfisvænir bílar sem keyra um þjóðvegi landsins borga ekki krónu í vegasjóð, hvorki til uppbyggingar né reksturs vegakerfisins. En bíll sem keyrði á eftir þeim, bensín- eða dísilbíll, borgar mikið í vegasjóð. Þetta þarf að jafna af því við ætlum að fjölga umhverfisvænum bílum á Íslandi, en við þurfum líka tekjur til þess að reka vegakerfið og byggja það upp. Virðulegi forseti. Nú þegar umræðan er að verða búin um fjárlögin, þá er það rétt sem sagt hefur verið að þetta séu erfiðustu fjárlögin sem við göngum í gegnum. Tillögurnar sem fram eru komnar og hafa verið unnar í fjárlaganefnd sýnast mér allar vera mjög vel settar fram. Þetta eru margar erfiðar ákvarðanir sem þarf að taka. Þetta er ekkert létt verk. Þetta eru ekki ánægjulegustu atkvæðagreiðslur sem menn standa í en þetta er það sem Ísland er í, það sem íslenska þjóðin lenti í og ég ætla ekkert að fara aftur í það til að ýfa upp umræðu hvað það varðar. Þetta er verkefni sem þarf að vinna og þetta eru ekki léttar aðgerðir. Ég hika ekki við að halda því fram, virðulegi forseti, að næsta ár verður árið sem við förum að þokast upp á við. Ég hika ekki við að halda því fram að hagvöxtur á næsta ári verði meiri en spáð er. Ég er þess fullviss að ýmsar framkvæmdir sem við höfum talað um síðustu ár og hafa ekki komist í gagnið - ég gerði það að umtalsefni við 2. umr. - munum við sjá þær þokast af stað í upphafi nýs árs. Ég hika ekki við að halda því fram að aðilar suður með sjó munu ná saman um orkuverð um byggingu álversins. Vegaframkvæmdirnar hafa áhrif þó þær komi af meiri krafti inn árin sem koma þar á eftir. Svona má lengi telja. Þannig að ég, virðulegi forseti, ítreka það sem ég sagði í 1/3 af minni ræðu að hagvöxtur og ekkert annað en aukinn hagvöxtur verður það sem að lokum vinnur okkur út úr kreppunni. Við þurfum að sameinast um að auka hagvöxtinn með öllum tiltækum aðgerðum sem til eru. Það er verkefni sem bíður okkar og ég hika ekki við að halda því fram. Ég er bjartsýnn á árið 2011. Það verður árið þar sem viðsnúningurinn verður. Það verður árið sem við byrjum að vinna okkur upp úr kreppunni af fullum krafti.

Frú forseti. Mig langar aðeins til að ræða við hv. þingmann um vegtolla og annað er lýtur að ferðalögum og því að búa á landsbyggðinni. Ég vil taka það sérstaklega fram að ég er virkilega hlynntur því að varið skuli fjármunum af hendi ríkisins í vegabætur og tel það mjög mikilvægt. Ég hef hins vegar alltaf gagnrýnt vegtolla, finnst þeir vera skattur á þá sem búa á landsbyggðinni. Ég hef lengi gagnrýnt gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum og vil minna hv. þm. Kristján L. Möller á að Samfylkingin í Norðvesturkjördæmi gaf fyrir síðustu kosningar eða hvort það var fyrir þarsíðustu kosningar mönnum frítt í göngin af því þeir ætluðu að afnema vegtolla þar í gegn. Af því hefur ekki orðið. Mér finnst, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar áðan, eðlilegt að fólk sem borgar skatta geti keyrt um vegi án þess að borga veggjöld. Ég vil því spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji í öllu falli nauðsynlegt fyrir þessar framkvæmdir að þær verði fjármagnaðar með veggjöldum eða hvort hann telji mögulegt að fara í þessar framkvæmdir án þess að til vegtolla þurfi að koma. Ég hef að sjálfsögðu áhyggjur af því að margt sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu komi virkilega niður á íbúum á landsbyggðinni, eins og niðurskurður á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni, minni niðurgreiðslur til húshitunarkostnaðar o.fl. Hv. þingmaður nefndi sjálfur umhverfisvæna bíla sem ekki er skattur af og taka því eigendur þeirra ekki þátt í að byggja upp vegakerfið. Ég minni á að það er mjög erfitt að nota slíka bíla, hvort sem það eru rafmagnsbílar eða aðrir, á landsbyggðinni þar sem eru miklar og langar vegalengdir. 
            

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig margra spurninga. Kannski fyrst um vegamál og hugmyndir um stórframkvæmdirnar sem samþykktar voru hér á Alþingi með 31:37 samhljóða atkvæðum, þar á meðal greiddu þrír alþingismenn Framsóknarflokksins þessu atkvæði, fimm sátu hjá, enginn var á móti og gerðu frumvarpið að lögum. Þar er gert ráð fyrir því sem ég fór í gegnum í ræðu minni að félögin hefðu leyfi til að byggja þetta, setja það í gang, framkvæma, reka það og innheimta einhvers konar útfærð veggjöld eða notendagjöld til þess að endurgreiða lánin. Já, það er eina leiðin til að gefa í að fara í þessar stórframkvæmdir á þennan hátt. Það verður ekki gert með þeim 5, 6 eða 10 milljörðum sem koma frá ríkissjóði í gegnum fjárlög í hvert skipti í hefðbundnar ríkisframkvæmdir. Í samgönguáætlun voru ætlaðir 7,5 milljarðar á næsta ári en voru skornir niður í 6. Þeir peningar dreifast um öll kjördæmi landsins. Það þekkir hv. þingmaður sem kemur úr Norðausturkjördæmi. Þeir peningar þyrftu helst allir að fara í Norðvesturkjördæmi, sunnanverða Vestfirði og tengja það svæði ef svo ætti að vera. En þessum 6 milljörðum verður dreift á alla staði landsins vegna þess að alls staðar þarf að gera eitthvað. Ef við ætluðum að fara í þessar stórframkvæmdir með þessum peningum tæki framkvæmdin 20–25 ár. Þannig að svarið, virðulegi forseti, er að það er ekki möguleiki að mínu mati að gera þetta á annan hátt en þennan. Nú er rétti tíminn til að fara í svona framkvæmdir. Ríkið mun fá mjög góð tilboð og það mun auðvitað lækka höfuðstólinn. Ég er sannfærður um að þetta verður allt unnið undir kostnaðaráætlun. Svarið er því nei, það er ekki hægt að gera þetta á annan hátt. Ég vil bara þakka Framsóknarflokknum kærlega fyrir stuðning við það frumvarp sem ég lagði fram og var gert að lögum og þær hugmyndir sem þar voru vegna þess að þær 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta og tek undir með honum að við framsóknarmenn erum ákaflega hrifnir af því þegar fjármunum er varið í að skapa atvinnu í landinu. Ég móttek þakklæti hans til okkar og get sagt, eins og ég sagði í ræðu fyrr í dag, að mjög mikilvægt er að fara í slíkar framkvæmdir. Þótt ég sé á móti vegtollum vil ég endilega, ef það er illskásti kosturinn, að farið sé í slíkar framkvæmdir. Ég vil hins vegar spyrja hv. þm. Kristján L. Möller um forgangsröðun á því sem ég hef áður rætt. Hann nefndi sunnanverða Vestfirði. Það er mjög mikilvægt að farið sé í lagfæringar á vegum þar enda eru þeir hálfgerðar samgönguminjar. Ég hef aðeins kynnt mér hvernig forgangsröðunin er í vegaframkvæmdum hér. Ég geri ekki athugasemd við hana, umferðaröryggi skiptir þar mjög miklu máli. 

Virðulegi forseti. Hvenær eigum við að fara í framkvæmdir á sunnanverðum Vestfjörðum? Á næsta ári. Það er engin spurning enda er í þeirri samgönguáætlun sem ég lagði hér fram og var samþykkt gert ráð fyrir miklum peningum í það verk, miklum peningum af þeim sem settir verða fram. Ef eitthvað er munu þeir aukast vegna þessara framkvæmda sem við erum að tala um. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerir líka að umtalsefni niðurgreiðslu á rafhitun í dreifbýlinu. Það er nú þannig að ég er kominn í iðnaðarnefnd aftur og er ýmislegt að rifjast upp. Ég var þar 2003 þegar Valgerður Sverrisdóttir beitti sér fyrir raforkutilskipuninni og öllu því sem sett var þar inn. Ég man alveg baráttuna fyrir rafhituninni í dreifbýli. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að lýsa yfir mikilli ánægju með hagvaxtartal hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Við erum alveg sammála um að eina leiðin út úr kreppunni sé aukinn hagvöxtur. Ég er hins vegar ekki viss um að hv. þingmaður fylgi réttri ríkisstjórn miðað við þær áherslur sem hann talaði fyrir í þeim efnum. Eins held ég að ýmislegt sé til í því sem hv. þingmaður hefur verið að velta fyrir sér - segi kannski ekki „til í“ en maður verður að virða það við hv. þingmann að hann hefur verið að leita allra leiða til að koma einhverjum verkefnum af stað, búinn að gera sér grein fyrir því að það er kannski ekki von á miklu frá ríkisstjórninni sjálfri í þeim efnum. Þannig held ég að þessar hugmyndir hv. þingmanns um samgöngubætur hafi orðið til. Hins vegar verðum við alltaf að hafa í huga í umræðunni að þetta eru allt sömu peningarnir. Þótt ríkið vilji ekki leggja fram peninga af skatttekjum eru þetta í rauninni sömu peningarnir ef við látum fólkið bara borga beint fyrir að nota vegina í stað þess að gera það í gegnum skattkerfið. Þetta er bara önnur tegund af sköttum. Það sem ég vildi helst spyrja hv. þingmann um eru orð hv. þm. Helga Hjörvars áðan, að menn hefðu líklega sjaldan fengið jafnmikla aðkomu að undirbúningsvinnu fjárlaga og verið jafn vel upplýstir um hvað væri í vændum þar eins og núna. Því spyr ég: Hvernig stendur á því að hv. þingmaður kom af fjöllum til að mynda varðandi fyrirhugaðan niðurskurð í heilbrigðismálum á landsbyggðinni?

Virðulegi forseti. Því er fljótsvarað: Ég tók þátt í því í þáverandi ríkisstjórn sem ég sat í að leggja fjárlagaramma um 5% niðurskurð í heilbrigðismálum, kortleggja hann eftir málaflokkum og ráðuneytum. Síðan fór málið í hefðbundna vinnu í ráðuneytunum. Ég þurfti að gefa fyrirmæli um eða setja upp hvernig við tækjum á niðurskurði í samgönguráðuneytinu, þau 10% sem þar voru, og senda til fjárlagaskrifstofu útfærðar tillögur. Sama gerði heilbrigðisráðuneytið. Ég hygg að þáverandi heilbrigðisráðherra hafi ekkert vitað hvernig ég ætlaði að útfæra niðurskurðinn í samgönguráðuneytinu og ég ekki heldur í heilbrigðisráðuneytinu. Svo getum við diskúterað hvort þetta séu eðlileg vinnubrögð, alveg eins og ég tel ekki eðlileg vinnubrögð að við afgreiðum fjárlög 16. desember, ég held að sá lokatími ætti kannski að vera 15. nóvember, en það er annar handleggur. Þetta var einfaldlega þannig að kynninguna á útfærðum tillögum í heilbrigðisráðuneytinu fékk ég á sama tíma og hv. þingmaður, um leið og fjárlagafrumvarpið kom fram. Við getum svo, eins og ég segi, diskúterað hvernig það er. Jú, hv. þingmaður er ánægður með tal mitt um hagvöxtinn. Ég hef áður sagt að við vinnum okkur ekki út úr kreppunni öðruvísi. Við göngum ekki mikið lengra í skattahækkunum eða niðurskurði og við munum ekki leysa atvinnumál 13.000 atvinnuleysingja með því að ráða fleiri til ríkisins, það er engin bót í því. Það er ekkert annað en aukin vinna og aftur aukin vinna, skapa þarf tækifæri til fjölgunar atvinnutækifæra. Í dag var farið í aðgerð gagnvart skuldavanda lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Gerum okkur bara grein fyrir því að ef helmingur þeirra 6.000–7.000 fyrirtækja mundi hvert geta ráðið einn starfsmann í framhaldi af aðgerðinni yrðu það 3.500–4.000 störf, 1/3 af atvinnuleysinu plús annað sem við erum að tala um eins og í vegamálum, þá ákvörðun sem hefur verið tekin. Ég fagna því og þakka hv. þingmanni fyrir ánægjulegt samstarf í vor og sumar um útfærslu á þessum hugmyndum, þessu frumvarpi sem varð að lögum, vegna þess að þar stigum við 

Frú forseti. Aftur er ég sammála ýmsu sem hv. þingmaður sagði um mikilvægi hagvaxtar. Varðandi þessar hugmyndir í samgöngumálum þá man ég ekki betur en við hefðum rætt þetta á sínum tíma sem hálfgerða neyðarráðstöfun til að koma einhverri vinnu af stað vegna þess að ekkert væri að gerast hjá ríkisstjórninni. Ef það á hins vegar að vera framtíðarstefna að rukka fólk fyrir að aka um vegi landsins verðum við að hafa hugfast það sem ég nefndi áðan að veggjald er í eðli sínu skattur. Það verður þá sérstaklega skattur á landsbyggðina, þá sem keyra mest úti á landi. Það er því ekki það sama að leggja slík gjöld á allt vegakerfið og ráðast í einhver tiltekin verkefni eins og Vaðlaheiðargöng og fjármagna með þessum hætti. Loks vil ég þakka hv. þingmanni fyrir að staðfesta að það hafi ekki verið alveg hárrétt hjá hv. þm. 

Virðulegi forseti. Varðandi það síðasta sem hv. þingmaður sagði þá hlustaði ég á athyglisverða ræðu hv. varaformanns fjárlaganefndar í dag þar sem hann talaði um hvað gert hefði verið í nefndinni við fjárlagagerðina. Ég þekki ekki þau vinnubrögð, sit ekki í þeirri nefnd, veit að þar er unnið vel og mikið en ég hygg að lýsing hans á því hvernig unnið hefur verið í fjárlaganefnd sé ný af nálinni. Nóg um það. Varðandi stórátak í samgöngumálum þá ítreka ég það sem ég sagði áðan: Það var ánægjulegt hvað mikil samstaða var um frumvarpið í júní og samþykktina. Sú leið sem við erum að fara, hvort sem við köllum hana neyðarleið eða hvað, er bara eins og margar þjóðir í kringum okkur hafa farið og útfært. Það má kannski kalla hana neyðarráðstöfun vegna þess að við getum ekki varið nógu miklu til hefðbundinna ríkisframkvæmda á næstu árum. Það verða ekki nema 6 milljarðar á næsta ári. Við skulum hafa það í huga, virðulegi forseti, að frá árinu 2008 kostar  Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði. Við eigum eftir 

Frú forseti. Ég kann vel við þær áherslur sem koma skýrt fram í máli hv. þm. Kristjáns Möllers, menn auka ekki hagvöxtinn með aukinni einkaneyslu eða lántökum. Hv. þingmaður hefur skilning á því að við þurfum fyrst og fremst verðmætasköpun í íslensku samfélagi. Því miður hefur hann allt of fáa fylgismenn varðandi þessi sjónarmið innan stjórnarflokkanna, svo betur má ef duga skal. Ég vil gjarnan spyrja hv. þingmann nokkurra spurninga. Framkvæmdafé til suðvesturhornsins í samgöngumálum hefur á árunum 2008 og 2009 lækkað niður í um 10% en var um 20%. Telur hv. þingmaður það vera ásættanlegt? Í öðru lagi, ef af þessum stórframkvæmdum á suðvesturhorninu verður, sem ég vona svo sannarlega, þýðir það að hluti framkvæmdafjár til suðvesturhornsins af fjárlögum muni skerðast enn frekar? Verður féð enn lægra en þessi 9,8% sem það er í dag? Það er sem sagt önnur spurningin. Í þriðja lagi vil ég gjarnan fá að vita viðhorf hv. þingmanns til þeirra sjónarmiða sem komu fram á Pressunni hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni þar sem hann talar um útfærslu á innheimtum veggjöldum. Hv. þm. Kristján Möller hefur sagt að við þurfum að ná samstöðu um hvernig við útfærum þetta. En Björgvin G. segir m.a., með leyfi forseta: „Fyrirkomulag gjaldtökunnar …“

Forseti minnir hv. þingmann á að nefna þingmenn fullu nafni.

Já, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, segir m.a. með leyfi forseta, á Pressunni: „Fyrirkomulag gjaldtökunnar hefur ekki endanlega verið útfært en aldrei hefur komið til álita á neinum tímapunkti í umræðu innan þingsins, þingflokka eða þingnefnda að innheimta gjöld út frá eknum kílómetrum í stað samræmdrar gjaldtöku enda myndi það mismuna fólki gróflega út frá búsetu.“ Síðan segir hann: „Þetta er mikilvægt að árétta til að umræðan um stórframkvæmdir í samgöngumálum og upptöku notendagjalda að hluta í stað eldsneytisskatta sé á réttum forsendum og verði ekki til þess að afvegaleiða umræðu um mikilvægt mál …“ Telur hv. þingmaður að hæstv. samgönguráðherra núverandi, Ögmundur Jónasson, hafi afvegaleitt umræðuna? Og er hann sammála hv. þm. Björgvin G. Sigurðssyni sem og fleirum í þinginu 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég bara ítreka það sem ég sagði í ræðu minni. Helmingurinn af ræðutíma mínum fór í að ræða stórátak í samgöngumálum, þessa innspýtingu og þau miklu öryggisatriði sem verið er að fara í. Ég lýsti því samkomulagi sem gert var við fulltrúa allra flokka, forustumenn flokkanna, um frumvarpið og almenn sátt var um það. Þar er skrifað inn hvað á að gera, þar með talið að endurgreiða lánin með einhvers konar útfærðum notendagjöldum. Ég ítreka það og skal gera það aftur, virðulegi forseti. Ég hef ítrekað þetta samkomulag við hæstv. samgönguráðherra sem ég vinn þetta verk fyrir; viðræðurnar við lífeyrissjóðina og að vinna áfram og stofna þessi félög. Hann er algjörlega sammála mér um næsta skref sem verður vegna þess að við förum í átakið. Ég sagði allan tímann við lífeyrissjóðina: Ef við náum ekki samkomulagi um vextina verður ekkert af verkinu. Ef verkið fer ekki í gang þá höfum við ekkert að gera með að stofna félögin eða útfæra framtíðartekjuöflunarkerfi til samgöngumála á Íslandi. Nú er næsta stig að skipa nefndina. Hæstv. samgönguráðherra mun útfæra það á næstu dögum eða vikum. Þá ítreka ég það enn einu sinni sem ég sagði, nefndin hefur nægan tíma. Aldrei þessu vant þurfum við ekki að fara í vinnu þar sem skila þarf niðurstöðu á morgun eða hinn. Við höfum fjögur, fimm ár til að útfæra þetta. Við getum skoðað hvað nágrannaþjóðirnar eru að gera. Hvernig verður þetta gert best til framtíðar? Verður það gert með rafrænum hætti, upp í gervihnött? Geta bensíngjöld og olíugjöld þess vegna lagst af og farið inn í eitt gjald, eða hvað? Þessi þverpólitíska nefnd, virðulegi forseti, ég ætla rétt að vona að við getum verið sammála um hana á Alþingi, hún mun útfæra tillögurnar. Hún á að ná sem mestri sátt um það. Virðulegi forseti. Eins og ég hef áður sagt, það kemur að því að stjórnarandstöðuflokkarnir, annar eða báðir eða hvernig sem það verður, þurfi einhvern tímann að taka ábyrgð á stjórn 

Frú forseti. Ef hv. þingmaður hefði hlustað á ræðu mína fyrr í dag þá ítrekaði ég einmitt þetta. Við þurfum að ná þverpólitískri samstöðu og sátt um þetta mikilvæga mál, þ.e. efla samgönguframkvæmdir á suðvesturhorninu til að skapa atvinnu, til að skapa verðmæti. Þannig að ég undirstrika það. Ég tek undir það sem mér finnst hv. þingmaður Björgvin G. Sigurðsson segja í grein sinni, ég tel hæstv. samgönguráðherra hafa afvegaleitt umræðuna og skapað óþarfa óróa í þingsal og ekki síst hjá íbúum, hvort sem þeir eru á suðvesturhorninu eða fyrir austan fjall. Ég tel að þetta hafi verið óþarfi af því við eigum svo auðveldlega að geta sameinast um þetta mál. Þetta vildi ég sagt hafa. Í öðru lagi vil ég ítreka spurningu mína varðandi framkvæmdafé til höfuðborgarsvæðisins. Mun það lækka enn frekar, hrapa úr tæpum 10% í einhverja enn lægri tölu? 

Hæstv. forseti. Nú átta ég mig ekki á hvernig hv. þingmaður getur sett það yfir á núverandi hæstv. samgönguráðherra að hann hafi afvegaleitt umræðuna. Ég veit hvernig þessi umræða er komin til í fjölmiðlum. Það voru fyrst og fremst fulltrúar frá Félagi íslenskra bifreiðaeigenda sem byrjuðu á að setja fram vitlausar hugmyndir og rangfærslur úr vinnugögnum úr viðræðum við lífeyrissjóðina. Viðræðurnar voru opnar og mikið traust milli manna og öll gögn voru afhent. Ég veit hvaðan upplýsingarnar um þessi óútfærðu  Virðulegi forseti. Af því að tíminn er að verða búinn og hv. þingmaður ræddi um hvað henni líkaði vel að heyra mig tala um verðmætasköpun í landinu og ég tæki undir með hina þverpólitísku sátt um framkvæmdir. Það er ekkert óeðlilegt, virðulegi forseti, að við hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir séum mjög sammála, enda erum við bæði 

Ég hef aldrei verið í þeim flokki.

Virðulegi forseti. Það var ekki fallegur leikur hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller að reyna að koma hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur í Alþýðuflokkinn.

Þú ert nú … upprunavottorð.

Enn heldur hv. þm. Kristján L. Möller áfram. Ég get upplýst Siglfirðinginn  Við vorkennum að sjálfsögðu hv. þm. Kristjáni L. Möller og hvetjum hann til að átta sig á þessu. Það verða engar framfarir í landinu með ríkisstjórn undir forustu Samfylkingarinnar. Hér er enn þá fjórflokkurinn eins og hann var, Sjálfstæðisflokkur, Framsókn, Alþýðubandalag og Alþýðuflokkur. Það sem hins vegar hefur gerst er þetta: Alþýðubandalagið skiptist núna í tvo flokka, er einrátt í Vinstri grænum og í meiri hluta í Samfylkingunni - og það í stórum meiri hluta. Ég ætla ekkert að rekja það núna en úr því að hv. þm. Kristján L. Möller fór þessa leið er sjálfsagt að taka þetta undir liðnum Fjárlög íslenska ríkisins. Þá tengist þetta nú allt saman vegna þess að fjárlögin bera öll einkenni þess að menn telji að hægt sé að vinna sig út úr vandanum með skattlagningu. Ríkisstjórnin hefur ekki aðeins hækkað skatta heldur hefur hún líka eyðilagt það einfalda skattkerfi sem aðrar þjóðir öfunduðu okkur af og er ansi hætt við því að erfitt verði að koma okkur af þeirri braut. Þegar allt syndaregistrið verður gert upp hjá ríkisstjórninni mun eitt af því sem stendur upp úr vera flækjustigið í skattkerfinu og munum við sjá endalaus vandamál í tengslum við það. Það er nokkuð sem við Íslendingar vorum búin að losna við. Það var ekki lengur þannig að t.d. ungt fólk sem var að koma út á vinnumarkaðinn lenti strax í miklum fjárhagsvandræðum út af eftir á greiddum sköttum og öðru slíku. Þetta er allt að koma aftur þökk sé núverandi ríkisstjórn. Það var áhugavert að sjá svar við fyrirspurn frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur sem var dreift í þessari viku. Þar kom fram að skattar vinstri stjórnarinnar hafa hækkað skuldir heimilanna um 16.000 millj. kr. frá tímabilinu 1. febrúar til 1. október á þessu ári. Skattahækkanir ríkisstjórnarinnar hækkuðu skuldir heimilanna um 16.000 millj. kr. á þessu átta eða níu mánaða tímabili. Við erum komin með vítahring fyrir fólkið í landinu. Það er búið að hækka skattana mikið. Þeir eru stighækkandi. Við erum komin með þessi jaðaráhrif sem voru kannski ekki horfin en þau voru ekki eins áberandi og áður. Það gerir það að verkum að heimili getur ekki unnið sig út úr vandanum eða það er mjög erfitt. Í ofanálag hækka skattarnir skuldirnar og því meira sem maður vinnur, því meira sem lagt er á sig, þeim mun hærri verða skattarnir hlutfallslega og því minni verða bæturnar þannig að maður verður algjörlega fastur í fátæktargildru. Þetta er eitt af fjölmörgu sem við höfum lítið rætt. Við höfum einfaldlega rætt lítið um skattana vegna þess að þessi illa ígrunduðu og undirbúnu fjárlög voru þess eðlis að stærstur hluti umræðunnar fór í einn málaflokk, heilbrigðismál, sem er auðvitað mjög mikilvægur en þó var ekki tekið á stærstu þáttunum í þeim málum. Atvinnumálin og atvinnustefna ríkisstjórnarinnar er þess eðlis að hún hefur fyrst og fremst komið í veg fyrir að hér séu tækifærin nýtt. Þó sjáum við núna eftir tveggja ára tímabil ríkisstjórnarinnar jákvæða hluti, þá er ég að vísa í mál sem einhverjum finnst kannski vera lítil en eru stór. Nú hefur núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra aflétt Ögmundarbanninu á útleigu á skurðstofum á Suðurnesjum. Ögmundur Jónasson, fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, lagði sérstaklega á sig að koma í veg fyrir að þetta yrði gert. Þarna eru nýjustu og bestu skurðstofur á landinu búnar að standa ónotaðar frá 1. mars á þessu ári, mjög lítið notaðar fram að þeim tíma, það er jafnvel fullyrt að önnur af þessum tveimur glænýju skurðstofum hafi aldrei verið notuð, ég þekki það ekki og sel það ekki dýrara en ég keypti það. Aðalatriðið er þetta: Strax um áramótin 2008/2009 voru aðilar tilbúnir að leigja þessar skurðstofur, bæði fyrir innlenda starfsemi og sömuleiðis til þess að flytja inn sjúklinga annars staðar frá. Það hefði þýtt meiri umsvif á þessari heilbrigðisstofnun, þessum spítala, en nokkurn tímann áður. Það hefðu verið fleiri atvinnutækifæri fyrir fagfólk á staðnum með öllu því sem því tilheyrir. Fólkið hefði ekki þurft að vera á atvinnuleysisbótum og tekjur hefðu komið inn í samfélagið, bæði fyrir sveitarfélögin og sömuleiðis fyrir ríkissjóð. En ríkisstjórnin og þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra kom með handafli í veg fyrir atvinnutækifærin. Ég var að lesa í blöðunum að hann hefði haldið áfram eineltinu á þessu svæði og komið í veg fyrir að hægt væri að nýta aðstöðuna á Keflavíkurflugvelli. Það er ótrúlegt við þær aðstæður sem hér eru þar sem þúsundir manna ganga atvinnulausir og sérstaklega á þessu svæði að slíkar séu áherslurnar hjá hæstv. ríkisstjórn. Þess vegna skal hv. þm. Kristján L. Möller ekki furða sig á því þegar einhver úr ranni stjórnarliðanna kemur og talar um mikilvægi þess að fá hagvöxt og aukin atvinnutækifæri að fólk lifni við í þingsalnum og komi og hrósi viðkomandi því að við finnum varla annan þingmann stjórnarliðsins sem talar með þessum hætti, hvað þá framkvæmir. Dæmin sem ég nefndi eru jafnljóslifandi og dæmi geta orðið. Hér var talað um umferðarmál. Ég held að það sé eitt af því sem við þurfum að fara miklu betur yfir. Ég hef miklar áhyggjur af þeim áherslum sem þar koma fram. Eitt er hugmyndirnar varðandi veggjöldin, við skulum ekkert blekkja okkur á því að við munum aldrei finna þá leið sem allir verða sáttir við. Þetta er langt frá því að vera einfalt. Við komumst ekkert hjá því og menn geta ekki vísað því fram í framtíðina að skoða þessi mál, það þarf að gera það strax. Í upphafi skyldi endirinn skoða. Við skulum ekki byrja á því að setja einhverja hluti af stað og vonast til þess að allt lagist. Það er óskynsamlegt. Sömuleiðis held ég að sé mjög mikilvægt að við skoðum áherslurnar. Ég lít svo á að við verðum að skipuleggja umferðarmálin á landinu út frá því að umferðin sé greið og góð og að lögð sé áhersla á umferðaröryggi. Við horfum núna upp á tölur frá Umferðarstofu þar sem alvarlegum slysum hefur fjölgað um, ef ég man rétt, 20% á milli ára - 20%. Að baki hverju alvarlegu umferðarslysi, þá er ég að vísa í alvarleg slys á fólki, er mikill mannlegur harmleikur. Við getum komið í veg fyrir umferðarslys. Við getum gert það með því að skipuleggja umferðarmannvirki rétt. Við eigum mjög góðan gagnagrunn, virðulegi forseti, sem allir geta farið í á netinu þar sem við getum séð alla þá rauðu punkta þar sem slys hafa orðið. Við eigum að einbeita okkur að því að koma í veg fyrir að slys verði á þeim stöðum. Við vinnum ekki eftir því núna. Reyndar villir þessi gríðarlega áhersla á hina svokölluðu 2+2 vegi mönnum sýn. Aðrar þjóðir leggja miklu meiri áherslu á 2+1. Sú þjóð sem hefur komist lengst í umferðaröryggismálum, Svíar, hefur þróað þann þátt mjög vel. Það er bæði ódýrara og öruggara að fara þá leið ef rétt er á málum haldið. Ég hvet þá aðila sem fara með þessi mál að fara vel yfir þetta og skoða þá leið vel því að við getum komist miklu lengra í vegaframkvæmdum, og víst er nú eftirspurnin næg, ef við förum hana. Ég er að vísu með fyrirspurnir hér fyrir þinginu til hæstv. samgönguráðherra um hvaða staðlar séu notaðir í Svíþjóð sem er komið lengst varðandi fjölda bíla á bak við 2+1 og 2+2. Ég hvet aðila til þess að kanna þau mál. Ég nefndi hér áðan að heilbrigðismálin hefðu verið mest í umræðunni. Ekki sýti ég það að menn ræði heilbrigðismál en það kemur ekki til af góðu. Það kemur til vegna þess að ríkisstjórn samráðs, samvinnu og samræðustjórnmála undir þessari styrku verkstjórn - allir eru búnir að gleyma því enda hljómar það eins og lélegur brandari þegar menn vísa til þess að ríkisstjórnin hafi verið stofnuð til að tryggja góða verkstjórn. Ég veit þetta hljómar eins og fullkomið grín en það eru ekki nema tvö ár síðan Samfylkingin sannfærði sjálfa sig um að þetta væri málið. Aldrei held ég í sögu þjóðarinnar hafi verið daprari verkstjórn og varla á þeim tímum sem við höfum virkilega þurft á einhverju öðru að halda. Skýrt dæmi um það eru heilbrigðismálin. Ekki var talað við einn einasta mann. Hér koma stjórnarliðar upp í löngum röðum og segja: Við vissum ekkert um þetta. Hugsið ykkur! Þessar róttæku breytingar. Það hvarflaði ekki að hv. þingmönnum Vinstri grænna að segja neinum frá þeim, alls ekki að tala við neinn sem átti að koma þeim í framkvæmd og ekki systurflokkinn ef eitthvað er að marka hv. þingmenn Samfylkingarinnar því að ekki mundu þeir skrökva, virðulegi forseti. Ekki mundi það gerast. Við sátum hér uppi með mikið slökkvistarf við að reyna að bjarga einhverjum útfærslum sem voru unnar í excel en tóku lítið mið af raunveruleikanum. Þegar  Það voru eins og ég segi u.þ.b. 100 manns að vinna að undirbúningi að breytingum á heilbrigðisþjónustunni á sínum tíma. Það var fyrsta verk Vinstri grænna að henda þeirri vinnu út í hafsauga og leysa upp þessa hópa og fara frekar um landið og lofa því að ekkert yrði skorið niður og menn þyrftu ekki að hafa áhyggjur af nokkrum hlut. Þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra sagði að ekki yrði skorið meira niður en fólk vildi, ekki þyrfti að hafa áhyggjur af sameiningum eða neinu slíku. Menn geta síðan skoðað efndirnar sem koma fram í því frumvarpi sem nú liggur fyrir. Því miður er það þannig, virðulegi forseti, að í þessum málaflokkum sem og öðrum hafa tvö orð farið í súginn. Verkefnið okkar er einfaldlega að endurskipuleggja velferðarþjónustuna, öryggismál og annað slíkt miðað við minni fjármuni. Við sáum haft eftir hæstv. fjármálaráðherra í einu blaði að þó svo það væri mjög erfitt verkefni að skera niður þá fælust í því ákveðin tækifæri. Ég held að það sé alveg hárrétt. En þau tækifæri hafa ekki verið nýtt. Þau hafa ekki verið nýtt til að undirbúa okkur fyrir breytta tíð. Ég spurði t.d. hæstv. menntamálaráðherra út í það hvort tryggt væri í háskólakerfinu að niðurskurðurinn yrði faglegur, sömuleiðis hvort akademískt frelsi væri tryggt. Svar hæstv. ráðherra var einfaldlega nei. Svo væri ekki. Nú skyldi einhver segja: Er það hægt? Það er hægt. Það eru nefnilega til hlutlægir mælikvarðar á þessa þætti. Það eru þeir sem þær þjóðir sem leggja metnað í gott menntakerfi vinna eftir, hvort sem skorið er niður eða bætt í. Það sem við sjáum t.d. í menntakerfinu er mjög margt gott fólk. Það er eftirspurn eftir því góða fólki sem er að fara í aðrar háskólastofnanir. Það er gríðarlega mikið tjón fyrir íslenska þjóð, sérstaklega unga fólkið sem er hér í námi. Það er eitthvað sem við höfum ekki efni á. Við sáum hvaða skaða vinir okkar Færeyingar biðu af því við sambærilegar aðstæður sem þeir lentu í. Þá fluttu margir til annarra landa. Það er nefnilega ekkert sjálfgefið að þó betur fari að ganga einhvern tímann að það fólk komi til baka. Fólk er þá búið að koma sér fyrir, jafnvel eru börnin orðin meiri útlendingar en Íslendingar og komin á þann aldur að fólk þarf að gera upp við sig ef það fer heim að börnin verði eftir og jafnvel barnabörnin í öðru landi. Þess vegna er svo mikilvægt að vanda til verka í menntamálum og öðrum málum. Það á svo sannarlega við um heilbrigðismálin. Ég hef haft af því miklar áhyggjur að við séum ekki að tala um stóru málin á þeim vettvangi. Ég er ekki að gera lítið úr heilbrigðisstofnunum víðs vegar um landið, alls ekki. Komið hefur fram að menn vita ekki hvernig eigi að ná 3.000 millj. kr. sparnaði í sjúkratryggingum. Sjúkratryggingar eru sú þjónusta sem er hvað viðkvæmust, það eru lyfin, það eru S-merktu lyfin svokölluðu sem eru lyf fyrir þá sem eru hvað veikastir í þjóðfélaginu, það eru hjálpartækin, það eru tannlækningarnar, það er þjálfunin, það er brýn meðferð erlendis og lækniskostnaður og þá sérstaklega sérgreinakostnaðurinn. Ef við ætlum að ná árangri á þessu svið þurfum við að vinna faglega. Er það hægt? Já, það er hægt. Þær þjóðir sem við berum okkur saman við hafa gert það með þeim hætti að styrkja þann aðila sem semur um þjónustuna með kostnaðargreiningu þannig að hann viti hvernig við getum nýtt fjármunina sem best. Síðastliðin tvö ár hafa menn meðvitað og af pólitískum ástæðum dregið lappirnar. Við í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hófum vegferðina með stofnun Sjúkratrygginga Íslands. Núverandi hæstv. ráðherra hefur ákveðið að fresta því að Sjúkratryggingar taki við lögbundnum verkefnum 1. janúar, en þá áttu þær að taka yfir samninga við hjúkrunarheimili og heilbrigðisstofnanir. Nú er öllum ljóst að þessi þjónusta verður ekki kostnaðargreind í einu vetfangi, það er stór vegferð, og komið á skýrum samningum sem aðilar hafa kallað eftir, hvort sem það eru fagfélög eða heilbrigðisstofnanir, Landspítalinn eða hjúkrunarheimilin, um hvaða þjónustu þau eiga að veita og hvað verði greitt fyrir þær. Það mun ekki gerast á einni nóttu. En hættan er sú að við séum að stoppa þessa vegferð, hægja á henni, jafnvel algjörlega hætta henni og það er mjög alvarlegt. Allir þeir aðilar sem ég nefndi, Landspítalinn, fagfélög hjúkrunarfræðinga og lækna og aðrir sem skiluðu inn umsögnum, hafa mælt gegn því að þessu sé frestað. Þeir vilja að Sjúkratryggingar Íslands taki þennan þátt yfir og að við förum að vinna hlutina eins og gert er í þeim löndum sem hafa náð bestum árangri hvað þetta varðar. Þær hugmyndir og þær litlu umræður sem hafa verið hér benda til þess að annaðhvort skilja stjórnarliðar ekki út á hvað þetta gengur eða að vilji þeirra er virkilega að fara ekki þessa leið. Þá spyr ég, virðulegi forseti: Hvað vilja stjórnarliðar? Hvert vilja þeir fara? Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað. Henni hefur ekki verið svarað. Nú skyldi einhver spyrja: Af hverju erum við að tala um þessa hluti? Eru þetta ekki tæknilegir hlutir sem litlu máli skipta? Nei, virðulegi forseti, þetta snýst um hvernig við ætlum að halda hér heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða. Það snýst um hvernig við ætlum að nýta þá fjármuni sem við höfum sem eru minni en hafa verið til þess að ná þeim markmiðum. Þetta snýst nefnilega bara um eitt: Þetta snýst um sjúklinga, þá sem þurfa á þjónustunni að halda. Mín reynsla er nú sú að þegar aðilar ræða saman, jafnvel þótt þeir séu með ólíkar pólitískar skoðanir, komast þeir oftar en ekki, sérstaklega í heilbrigðismálum, að sameiginlegri niðurstöðu. Ég bið stjórnarliða í mestu vinsemd að kynna sér málin, t.d. með því að bera sig saman við þá flokka sem þeir eru í sambandi við annars staðar á Norðurlöndunum og kanna hvaða stefnu þeir hafa og áherslur varðandi þessi máli. Ég held að niðurstaðan yrði sú ef menn gerðu slíkt að þeir yrðu sammála um þessi markmið, þ.e. að kostnaðargreina þjónustuna og vera með skýra samninga milli þeirra sem veita þjónustuna og þeirra sem borga fyrir hana sem er fyrst og fremst hið opinbera. Mikið liggur við, virðulegi forseti, hér er hvorki um meira né minna að ræða en heilbrigðismál þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Ég gæti nefnt fleiri þætti. Þetta á í rauninni við um allt sem snýr að ríkisrekstrinum. Við erum sammála um að við þurfum að fara í skipulagsbreytingar til þess að halda uppi þeirri þjónustu sem við viljum. Við þurfum að skipuleggja þjónustuna með öðrum hætti en við höfum getað áður vegna þess að við erum ekki með sömu fjármuni. Þótt þróun sé alltaf mikilvæg hefðum við kannski þurft að gera það hvort heldur sem er en það er aldrei mikilvægara en nú út af því efnahagslega áfalli sem við Íslendingar urðum fyrir. Við höfum alla möguleika á að geta haldið áfram að vera þjóðfélag í allra fremstu röð. Þá þurfum við að gera tvennt: Annars vegar þurfum við að vinna faglega að ríkisrekstrinum og hins vegar þurfum við að sjá til þess að við aukum tekjur ríkissjóðs - aukum tekjur ríkissjóðs. Við gerum það með því að ýta undir atvinnutækifæri og nýta þau tækifæri sem bjóðast. Við gerum það með breyttum áherslum í skattamálum. Það er kjarni málsins. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin er að fara í þveröfuga átt. Fjárlagafrumvarpið er gott dæmi um það. Vandræðagangurinn, hinn pólitíski vandræðagangur ríkisstjórnarinnar er síðan efni í aðra mjög langa ræðu. Ég ætla að sleppa því að halda þá ræðu núna en vonast til þess að ríkisstjórnarflokkarnir horfist í augu við hið augljósa sem ég nefndi áðan. Það er annars vegar að vinna faglega að breyttum áherslum í ríkisrekstrinum og hins vegar að nýta atvinnutækifærin sem fela m.a. í sér að lækka skatta í landinu og einfalda skattkerfið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 99/1999, með síðari breytingum. Við umfjöllun nefndarinnar um málið bárust athugasemdir um að verið væri að leggja verulegar fjárhagslegar byrðar á fjármálafyrirtæki. Þá kom fram að óeðlilegt væri að eftirlitsskyldir aðilar þyrftu að greiða fyrir stjórnsýsluþátt í starfsemi stofnunarinnar. Þess ber að geta að hluti af hækkun rekstrarkostnaðar Fjármálaeftirlitsins stafar af auknum kostnaði vegna herts eftirlits, rannsókna í tengslum við bankahrunið, flutnings í nýtt og stærra húsnæði, reksturs tölvubúnaðar vegna fjölgunar starfsmanna og kaupa á sérfræðiþjónustu. Fjármálaeftirlitið áætlar að kostnaður við rannsóknarvinnu vegna bankahrunsins fari úr 148 millj. kr. árið 2010 í 220 millj. kr. árið 2011. Gert er ráð fyrir að fallin fjármálafyrirtæki beri þennan kostnað að fullu með greiðslu eftirlitsgjalds. Nefndin telur mikilvægt að gætt verði aðhalds í rekstri eftirlitsins en hefur jafnframt skilning á nauðsyn þess að eftirlitið sé í stakk búið að sinna öflugu eftirliti með starfsemi fjármálafyrirtækja. Mikilvægt er að mati nefndarinnar að efnahags- og viðskiptaráðherra skoði annars vegar leiðir til að tryggja meiri sátt um hvernig Fjármálaeftirlitið fer með umsagnir samráðsnefndarinnar og hins vegar hvort ástæða sé til að koma á fót formlegum og reglubundnum samráðsfundum þar sem eftirlitið og eftirlitsskyldir aðilar fengju tækifæri til að ræða starfshætti eftirlitsins. Virðulegi forseti. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu: Til skýringar eru í fyrsta lagi lagðar til orðalagsbreytingar á ákvæðum um álagningu fastagjalds á lífeyrissjóði, útgefendur hlutabréfa og útgefendur skuldabréfa. Í öðru lagi er lagt til að við 1. mgr. 5. gr. laganna bætist nýr töluliður þar sem mælt verði fyrir um eftirlitsgjald Lánasjóðs sveitarfélaga en starfsemi hans er einsleit og áhættulítil. Nefndin leggur til að lánasjóður sveitarfélaga ohf. greiði í eftirlitsgjald 0,00837% af eignum sínum samtals en þó ekki lægri fjárhæð en 600.000 kr. Þess má geta að Fjármálaeftirlitið fellst á þá skoðun nefndarinnar að Lánasjóður sveitarfélaga hafi nokkra sérstöðu meðal lánafyrirtækja, bæði vegna eignarhalds og heimilda til lánveitinga sem eru áhættulitlar. Þá er í þriðja lagi lögð til orðalagsbreyting á 9. mgr. 2. gr. í þá veru að í stað orðsins ,,félag“ komi „fyrirtæki“ til að samræmi sé í hugtakanotkun í málsgreininni. Við afgreiðslu málsins voru fjarverandi Guðlaugur Þór Þórðarson, Eygló Harðardóttir, Sigurður Kári Kristjánsson og Valgerður Bjarnadóttir. Undir nefndarálitið rita Lilja Mósesdóttir, Magnús Orri Schram, Skúli Helgason, Atli Gíslason og Margrét Tryggvadóttir.