Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Jónsson Jeg bað svona fljótt um orðið sakir þess, að jeg sje, að hv. 6. landsk. (IHB) er ekki á fundi. Sömuleiðis sje jeg, að hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) er fjarverandi, en hann mun hafa í hyggju að flytja frv. þess efnis, að ríkið taki einnig að sjer kvennaskólann á Blönduósi. Af þessum ástæðum, sem nú eru greindar, vildi jeg gera það að till. minni, að afgreiðslu þessa máls yrði frestað, þangað til frv. um Blönduósskólann væri komið fram.

Forsætisráðherra (JM): Jeg get ekki sjeð neina ástæðu til annars en að málið gangi nú þegar til nefndar, en nefndin myndi sennilega ekki afgreiða það svo fljótt, að ekki ynnist tími til að koma með annað frv., sem gæti orðið samferða, ef óskað er. Jeg vildi því mælast til, að hv. 2 landsk. (SJ) vildi lofa málinu að ganga áfram í deildinni nú; jeg sje ekki, að það geti skaðað nokkurn mann eða málstað. Jeg skal ekki vekja neinar umræður um málið að þessu sinni, en vísa aðeins til greinargerðar forstöðunefndarinnar, sem frv. fylgir.

Sigurður Jónsson Jeg býst við, að nokkrar umræður hefðu orðið um málið nú, hefði ekki staðið svona á. Jeg get ekki sjeð, að hæstv.forsrh. flýti á nokkurn hátt fyrir málinu með því að ræða það núna, heldur væri betra að bíða, þangað til annað frv. gæti komið fram og orðið samferða. Jeg vildi því mælast til, að málið yrði tekið út af dagskrá.

Forseti (HSteins): Jeg sje ekki, að það sje næg ástæða til að taka málið af dagskrá, þótt þessir tveir þingmenn sjeu fjarstaddir, því að hjer verður, hvort sem er, ekki annað gert við málið en að vísa því til nefndar, og engum ætti að geta verið bagi í því. Jeg tek því málið ekki af dagskrá.

Forsætisráðherra (JM): Jeg get algerlega látið mjer nægja að vísa til athugasemda þeirra, er frv. þessu fylgja. Það hefir að vísu verið sagt, að breytingum þeim, sem frv. fer fram á, hefði eins vel mátt koma á með reglugerð. Jeg hefi þó álitið betra og rjettara að gera það með lögum, eins og gert hefir verið í nálægum löndum. Þetta, sem krafist er með frv. þessu af kennurum ríkisskólanna, er ekki eins mikið og t. d. við samskonar skóla í Danmörku, þegar tillit er til þess tekið, að skólaárið er þar lengra. Í sjálfu sjer er hjer ekki um neitt stórmál að ræða, en auðsætt er, að með þessum breytingum er þó hægt að spara dálítið. Það má vel vera, að færa mætti aldurstakmark kennara, sem full stundatala er ætluð, úr 60 árum niður í 55 ár. Þetta og því um líkt vænti jeg að hv. mentmn. - því að til hennar mun frv. fara - athugi nánar og afgreiði það síðan sem líkast eða í líku formi og það er nú.

Jónas Jónsson Jeg vil leyfa mjer nú þegar við 1. umr. að benda hæstv. mentamálaráðherra (JM) á smáagnúa, sem eru á þessu frv. hans. Það er þá fyrst, að strax í athugasemdunum er ranglega skýrt frá kenslustundafjölda við kennaraskólann, og skakkar þar þremur stundum á viku. Við kennaraskólann hefir stundafjöldi kennaranna verið 27, en ekki 24, á viku. Þetta er að vísu ekki stór villa, en bendir þó til þess, að þeir, sem frv. hafa samið, hafi ekki verið nægilega kunnugir, og svo gæti verið um fleiri atriði, þegar farið verður að athuga málið betur. Þá vil jeg einnig benda á, að þrátt fyrir það, þó að ýmislegt í frv. þessu geti talist til bóta, þá er það þó verulegur agnúi á framkvæmdum þess, hvað flestir kennarar ríkisskólanna eru illa launaðir. T. d. er það kunnugt um flesta kennarana, sem í kaupstöðum búa, að þeir lifa ekki af þeim föstu launum, sem ríkið skamtar þeim. Mjer er m. a. kunnugt, að einn mentaskólakennarinn hefir orðið að kenna 10 stundir á dag til þess að sjá sjer og sínum farborða. Það er eins og hæstv.forsrh. (JM) viti ekki þetta, sem allir aðrir vita, að kennarar mentaskólans og fleiri skóla verða að lifa á snöpum, til þess að fara ekki á vonarvöl. Jeg gæti fallist á sumt í frv. þessu, en eins og það er nú, álít jeg, að það geti ekki komið til framkvæmda. Það verður fyrst að bæta launakjör kennaranna, áður en starf þeirra er aukið. Með sömu launakjörum verða þeir að lifa á snöpum eftir sem áður, og afleiðingin verður sú, að kensla þeirra hlýtur að lenda meira og minna í handaskolum.

Forsætisráðherra (JM): Það má vera, að það sje rjett hjá hv. 5. landsk. (JJ), að kenslustundafjölda við kennaraskólann mætti telja 27 stundir á viku, ef tekið væri tillit til stílaleiðrjettinga. En þannig hefir ekki verið talið, nje er talið í mentaskólanum. En við hann er, eins og rjett er, miðað í frv. Jeg ljet þess getið, að jeg teldi ekki of mikið að setja kenslustundafjöldann þar 30 á viku, og hafði skólastjóri aðeins það að athuga, að sjer sýndist ekki sanngjarnt að ákveða stundafjöldann svo háan, nema sama væri gert við hliðstæða skóla, t. d. gagnfræðaskólann á Akureyri. Kenni kennarar kennaraskólans nú 27 stundir, er viðbótin ekki mikil, svo að þessi agnúi, sem hv. 5. landsk. (JJ) var að tala um, virðist mjer æði smávaxinn. En það er satt, að þessi viðbótarkensla getur ef til vill haft dálítil áhrif á laun þeirra kennara, sem hafa aukatíma við skólann framyfir skyldukenslu. En þá er þess að gæta, að flestir þessir kennarar eru síst ver launaðir heldur en aðrir embættismenn þjóðarinnar, t. d. hafa kennarar Akureyrarskólans langt sumarfrí og gætu eflaust aukið tekjur sínar þann tíma með ýmsu móti. Jeg get ekki fallist á, að frv. þetta sje á neinn hátt ósanngjarnt í garð kennaranna, en á hitt skal jeg fallast með hv. 5. landsk. (JJ), að nauðsyn beri til að bæta launakjör allra starfsmanna landsins yfirleitt. Jeg hefi ekki heyrt hann halda slíku fram áður, en gott að eiga von á stuðningi frá honum, er farið verður fram á bætt kjör starfsmanna ríkisins.

Jónas Jónsson Þó að frv. þetta verði að líkindum rætt allítarlega síðar, þykir mjer þó hlýða að bæta nokkru við það, er jeg sagði áðan. Hæstv. forsrh. (JM) finst það ekki stórt, sem um er deilt, en honum eða flokki hans skilst það ekki, að með nokkurra króna sparnaði er verið að spilla kenslunni við þessa ríkisskóla, sem frv. nefnir. Ef til vill er þetta frv. komið frá sparnaðarnefndinni.  (Forsrh. JM: Nei, alls ekki.)  Jæja, annars hefði maður getað freistast til að trúa því um hæstv.forsrh., að hann hefði ekki kynt sjer nægilega alla málavexti. Frv. er alls ekki óverulegt mál. Nái það fram að ganga í því formi, sem það er nú, getur afleiðingin orðið sú, að ríkisstjórnin fái alla tungumálakennara skólanna til að gera gagnsókn. Það er áreiðanlega meiri vandi en hæstv.forsrh. vill vera láta, að gera upp á milli hinna ýmsu kennara skólanna. Og hæpið sjálfsagt að meta t. d. leiðrjettingu 50 stíla á dag móti 2–3 stundum á viku. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að tungumálakennarar eru útþrælkaðir af stílaleiðrjettingum og verða að leggja á sig langtum meira starf en flestir aðrir kennarar, nema það sje tilgangur frv., að þeir kasti einhvernvegin höndum til starfsins; þá er vitanlega alt öðru máli að gegna. Jeg er ekki frá því, að hæstv.forsrh. (JM) hafi heyrt ræðu mína áðan á líkan hátt og sagt er að viss persóna lesi biblíuna. Honum er víst kunnug stefna sú, er jeg fylgi í launamálinu, enda veit jeg ekki betur en við sjeum þar á öndverðum meið. Jeg viðurkenni að vísu, að laun embættismanna sjeu of lág, miðað við afkomu þeirra. En jeg vil fækka embættismönnum þjóðarinnar til muna, láta rannsaka sem best alt í sambandi við starfsmannahald ríkisins, og hækka þá laun þeirra embættismanna, sem rannsókn þessi leiðir í ljós, að við getum ekki án verið. Annars skilst mjer, að hæstv.forsrh. (JM) standi æðihöllum fæti, að fara n ú að ræða um launamálið, á meðan sparnaðarnefndin, sem þessi hv. deild ákvað, að skipuð yrði, hefir lítið sem ekkert rannsakað starfsmannahald þjóðarinnar. Það var þó tekið skýrt fram í þál., að nefndin skyldi rannsaka launamálið og starfsmannahaldið, og einmitt á þeim grundvelli, er jeg hafði haldið fram, bæði fyr og síðar. En bæði er nú það, að hæstv.forsrh. hraðaði því ekki svo mjög að skipa nefndina, enda að líkindum ekki rekið mjög á eftir að launamálið yrði afgreitt á þessu þingi, á þeim grundvelli, er jeg og samherjar mínir hafa haldið fram.

Forsætisráðherra (JM): Mjer skilst, að hv. 5. landsk. (JJ) tali hjer fremur sem umboðsmaður fyrir kennarastjettina en þingmaður. Jeg get ómögulega sjeð, að ósanngjarnt sje að krefjast af kennurum hjer að kenna hinn sama líma og lögskipað er við samskonar skóla í nálægum löndum. Jeg man ekki eftir, þegar fjölgað var vinnutímum þeirra manna, er vinna í stjórnarráðinu, að loforð hafi verið gefin um að bæta launakjör þeirra. En þetta hefir verið gert þar, vinnutíminn hefir verið lengdur, en launin standa óbreytt. Jeg legg enga áherslu á, hvað þingið gerir við frv. þetta. Það er sjálfrátt, hvort það fellir frv. Hinsvegar veit jeg, að um dálítinn sparnað verður að ræða, nái það fram að ganga í því formi, eða líku, sem það er nú. Mjer finst heldur ekki mikils krafist af forstöðumönnum skólanna, að skylda þá til að kenna 3 stundir á dag. Já, jeg sje, að hv. 5. landsk. (JJ) er að biðja um orðið. Það er nú þegar búið að halda 5 ræður í þessu máli, sem jeg satt að segja hafði búist við, að færi orðalaust til 2. umr.

Forseti (HSt): Háttv. 5. landsk. hefir nú tekið tvisvar til máls. Hjer getur því aðeins verið um stutta athugasemd að ræða frá honum.

Jónas Jónsson Jeg vildi skjóta því að hæstv.forsrh., að aðalstarf allra forstöðumanna, t. d. heimavistaskólanna, er fólgið í því, að stjórna skólunum, og öll slík vinna getur verið tímafrek. Það er skiljanlegt, þó að hæstv.forsrh. geri sjer ekki grein fyrir þessu; hann hefir aldrei verið kennari, og því ókunnugur því margþætta starfi, sem skólastjórar heimavistaskólanna þurfa að inna af höndum. Þessvegna vil jeg ráðleggja honum að leita frekari upplýsinga í þessu efni, t. d. til hv. 6. landsk. (IHB).

Forsætisráðherra (JM): Jeg staðhæfi það, sem jeg sagði áður, að mikil kensla getur það ekki talist, þótt forstöðumenn skólanna kenni 3 stundir á dag. Það er ekki til neins að vera að segja mjer það. Að jeg sje ókunnugur starfi skólastjóra heimavistaskólanna, neita jeg algerlega. Jeg er svo að segja uppalinn í heimavistaskóla og þekki mjög vel, hvernig þar hagar til.

En forsrh. hefir aldrei verið kennari, og því síður stjórnað slíkum skóla

. Nei, en jeg þekki samt sem áður vel til þess starfs, er öll stjórn skólanna heimtar. Og einmitt á þessari minni reynslu byggi jeg. Það, að hjer er alls ekki krafist neins, sem er ósanngjarnt.