Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Þetta frv., sem landbn. flytur nú um heimild fyrir stj. til að veita sérleyfi til fóðurmjölsvinnslu úr þangi, er shlj. frv., sem iðnn. flutti á síðasta þingi, en náði þá ekki fram að ganga. Þeir menn, sem farið er fram á að veita þetta sérleyfi, þeir Karel Hjörtþórsson, Theódór Jónsson og Sveinbjörn Jónsson, hafa nú þegar hafizt handa og eru byrjaðir á að framleiða þetta fóðurmjöl. Hafa verið gerðar tilraunir með, hvert fóðurgildi það hafi, og bæði samkv. efnagreiningu mjölsins og einnig samkv. þeirri reynslu, sem fengizt hefir fyrir notkun þess, virðist, að hér sé um mjög þýðingarmikið mál að ræða. Þessir menn hafa þegar sett upp verksmiðju austur í Ölfusi við hverahita þar og flytja þangið neðan af Eyrarbakka. N. virðist rétt að gefa stj. heimild til að veita þessum mönnum einkaleyfi um 10 ára bil til framleiðslu á þessari vöru. Þeir þurfa að leggja í allmikinn kostnað og þurfa því með einkaleyfi að geta tryggt sér nokkurn veginn starfsfrið um þetta fyrirtæki fyrstu árin, meðan þeir eru að koma því af stað, þannig að ekki hlaupi aðrir í skörðin með óþarflega mikið framboð, svo að þeir geti komið vörunni í það verð, sem þeim er nauðsynlegt. Hinsvegar eru ákvæði í frv., sem gefa stj. heimild til að hafa eftirlit með vörunni, bæði gæðum hennar og verðlagi, svo að þeir séu ekki einir um hituna að setja verð á vöruna og noti sér á þann hátt þá einkaréttaraðstöðu, sem þeir eiga að fá. Þá eru einnig í frv. þau ákvæði, að ef sérleyfishafarnir hafa ekki hafið framleiðslu í nokkuð stórum stíl innan 3 ára frá veitingu sérleyfisins, eða falli framleiðslan niður um 2 ára skeið, þá geti stj. fellt sérleyfið úr gildi. Landbn. er einhuga um þetta mál og vill eindregið mæla með því við hv. d.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): N. hefir haft ýmsar till. um þetta efni, en þó hefi ég ekki orðið var við, að fram kæmi nema ein brtt., frá mér. Sú brtt. er ekki stórvægileg, en hún gefur öllum félagasamböndum sama rétt til skattfrelsis eins og ungmennafélagasamböndunum, ef allur ágóðinn af skemmtunum, sem haldnar eru fyrir heil héruð, rennur annaðhvort til menningar- eða styrktarstarfsemi. - Ég geri ekki ráð fyrir, að hreppsjóðum yrði mikill tekjumissir af þessari breyt., en aftur á móti verða með þessu móti allir jafnir fyrir l. Þessi breyt. á skemmtanaskattsl. kostar ríkissjóð ekki einn eyri, því að hún er gerð á l. frá 1922, sem eru breyt. á l. frá 1918 um skemmtanaskatt, sem rennur í bæjar- eða sveitarsjóði. Á þeim stöðum, sem hafa færri íbúa en 1500, gilda þau l. ennþá. N. lítur svo á, að það sé ranglátt, að einn hreppur skattleggi aðrar skemmtanir en þær, sem haldnar eru fyrir innanhreppsmenn, en þegar skemmtanir séu haldnar fyrir heil héruð, þá eigi þau félög, sem standa fyrir skemmtununum, að fá að njóta teknanna af þeim, eða allir þeir hreppar, sem standa að mótinu, ættu að skipta skattinum á milli sin. En þar sem skemmtanaskatturinn er þess eðlis, sem hann er, er ekki nema eðlilegt, að undanþiggja þau félög skattgreiðslu, sem stofna til skemmtana til að afla sér tekna í menningar- og styrktartilgangi. Ég er hissa á því, hve hv. Ed. hefir staðið lengi á móti þessari sanngjörnu kröfu, og ekki sízt vegna þeirrar grg., sem fylgir frá Ungmennasambandi Borgarfjarðar. Vænti ég þess, að þetta frv-. verði að l., annaðhvort eins og það er eða með minni breyt. Ungmennasamband Borgarfjarðar á það skilið, að það sé ekki truflað í sinni starfsemi, því að það er að ýmsu leyti brautryðjandi í starfsemi ungmennafélaganna hér á landi.

*Héðinn Valdimarsson: Ég ætla að lýsa því yfir. að ég ætla að koma með brtt. við 3. umr. málsins viðvíkjandi skemmtanaskafti verklýðsfélaganna yfirleitt. Ég veit ekki, hvort hv. dm. er það kunnugt, hvernig skemmtanaskatturinn verkar á alla félagsstarfsemi verkalýðsins. Það er þannig, að það er svo að segja ómögulegt fyrir verkamannafélögin að halda nokkra skemmtun, án þess að tap verði á skemmtuninni, nema hvert sæti sé fullskipað í húsinu. Þeir, sem fylgjast með verklýðsstarfseminni, vita, að þar er ekki eingöngu um kaupgjaldsþrætur að ræða, því að innan verklýðsfélaganna eru oft haldnar skemmtanir, sem hafa mikla menningarlega þýðingu, sem verkamenn eiga erfitt með að veita sér á annan hátt. Að leggja skatt á þessar ódýru skemmtanir fólksins finnst mér ekki ná nokkurri átt. Ég mun því leggja til í þeirri brtt., sem ég ætla að flytja, að þessar skemmtanir verði skattfrjálsar, með því skilyrði, að ágóðinn, ef einhver verður, renni til styrktarsjóða verkalýðsfélaganna.

*Jón Pálmason: Þetta litla frv., sem hér liggur fyrir, virðist í fljótu bragði vera meinlaust og sanngjarnt, eins og það er fyrst fram borið, að ungmennafélagasamböndin skuli undanþegin þessum gjöldum. En þegar betur er að gætt, getur þetta verið vafamál. Ég lít svo á, að skemmtanaskatturinn sé það skattgjald, sem sé með þeim eðlilegustu, og það af því, hve langt er gengið á ýmsum sviðum með allskonar skemmtanir hér á landi, og ef opnuð eru þessi l. fyrir ungmennafélögunum, þá er ekki hægt að mótmæla því, að það væri jafneðlilegt að undanþiggja skemmtanaskatti ýms önnur félög, svo sem lestrarfélög, kvenfélög o. fl. félög, sem þarna gætu komið til greina. Ég held þess vegna, að það sé talsvert hæpið að fara inn á þessa braut, því að það leiddi til þess, að opnun l. yrði meiri en ástæða væri til, sérstaklega vegna þeirra sveitarfélaga, sem hlut eiga að máli. Ég mun þess vegna greiða atkv. gegn þessu frv. af þeim ástæðum, sem ég hefi þegar lýst.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég vil, að gefnu tilefni, benda á, að mín till. tekur til verklýðsfélagasambanda, sem halda skemmtanir fyrir stærri svæði en einn hrepp eða kaupstað. Hún nær til allra héraðsmóta. Aftur á móti nær hún væntanlega ekki til skemmtana; hvorki ungmennafélaga eða verklýðsfélaga, sem haldnar eru innan hrepps eða innan kaupstaðar. En ef ætti að gefa undarnþágu fyrir ungmennafélög og verklýðsfélög, sem halda sínar innanhrepps- eða innanbæjarskemmtanir, myndi þurfa að gera þá breyt., ekki á l. frá 1922, heldur á l. frá 192i og þeim öðrum l., sem síðar hafa breytt þeirri löggjöf. Það mætti náttúrlega koma slíkri breyt. að í sambandi við þetta frv., en þá þyrfti að breyta fyrirsögninni um leið. Þetta er um leið svar til hv. þm. A.-Húnv., því að ungmennafélög, sem halda innanfélagsskemmtanir, eru ekki undanþegin, og ungmennafélög, sem halda innanhéraðsskemmtanir, eru heldur ekki undanþegin, svo að sú glufa, sem hér er komin í skemmtanaskattslöggjöfina er ekki svo ýkjastór. Undanþágan nær aðeins til héraðsmóta, sem haldin eru fyrir stærri svæði. Ungmennafélögin njóta samkv. þessari breyt. engra sérréttinda, sem önnur félög ekki njóta um leið, ef mín till. verður samþ.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég get að nokkru leyti sparað mér að tala, því að frsm. n. tók að mestu leyti fram það, sem ég vildi segja. Ég vil aðeins benda á þann reginmisskilning, sem komið hefir fram hjá þeim hv. þm., sem andmælt hafa frv. Þeir halda, að með þessu sé verið að undanþiggja ungmennafélögin öllum skemmtanaskatti. Þetta er hreinasta fjarstæða. Ungmennfélögin verða eins og aðrir að borga skemmtanaskatt af öllum venjulegum skemmtunum, sem þau halda, þó að þetta verði samþ. En það er aðeins í því eina tilfelli, að farið er fram á undanþágu á skemmtanaskatti, þegar margir hreppar eða sýslur koma saman til að halda sín héraðsmót, og það með því skilyrði, að allur ágóðinn renni til opinberrar menningstarfsemi. En það sem gerist, ef þetta er ekki lögfest, er það í þessu tilfelli, að einn hreppur innan tveggja sýslna nýtur skemmtanaskatts af skemmtun, sem nær yfir báðar sýslurnar, og það er engin ástæða til þess, að einn einasti hreppur njóti sérstakra tekna í gegnum skattálagningu af starfsemi fjölda fólks í öllum hreppum tveggja sýslna, þó að það einu sinni á ári þurfi að koma saman á þeim stað, sem mótið er haldið á í þessum eina hreppi. Þess vegna er það alveg út í loftið, þegar hv. 3. þm. Reykv. fer fram á það, að í kjölfar þessa frv. komi almennt skattfrelsi á skemmtunum verklýðsfélaganna, og væntanlega á skemmtunum annara félaga og annara flokka, því að væntanlega yrðu verklýðsfélögin að sætta sig við, að önnur félög og aðrir flokkar kæmu þar í kjölfarið. Ungmennafélögin eru, eins og vitað er, algerlega ópólitísk starfsemi, og það er sú eina umfangsmikla menningarstarfsemi, sem haldið er uppi í sveitum þessa lands, með öllum þeim erfiðleikum, sem því fylgir, að halda þar uppi heilbrigðu félagslífi, og þar sem allur ágóðinn af þessum mótum fer í menningarstarfsemi þeirra héraða, sem félögin starfa í, þá er það hart að veita einni sveit innan þessara héraða heimild til að skattleggja þessa starfsemi.

*Héðinn Valdimarsson: Ég þakka hv. þm. V.-Ísf. fyrir bendinguna viðvíkjandi brtt., og það má vel vera, að það sé réttara að orða líka um fyrirsögnina. En viðvíkjandi þeim aths., sem hann og hv. þm. Mýr. komu fram með, að hér væri eingöngu um héraðsmót ungmennafélaganna að ræða, sem ekki væri líkjandi saman við verklýðsfélögin, þá vil ég segja það, að aðalskemmtanir ungmennafélaganna eru héraðsmótin, en verklýðsfélögin hafa engan slíkar skemmtanir. Þeirra aðalskemmtanir eru árshátíð hvers félags, og mér finnst ekki nema sambærilegt, að þau séu undanþegin skemmtanaskatti á svipaðan hátt og ungmennafélögin. Ég hefi lýst því áður, hvaða áhrif það hefir að leggja svona mikinn skemmtanaskatt á félögin eins og gert hefir verið undanfarið. Það hefir þau áhrif að eyðileggja þeirra félagslíf, og getur varla verið í öðrum tilgangi gert. Hinsvegar er það ekki rétt hjá hv. þm. Mýr., að það sé svo mikill munur á verklýðsfélögunum og starfsemi ungmennafélaganna, verklýðsfélögin séu pólítísk, en ungmennafélögin ekki. Ungmennafélögin hafa tekið pólitísk mál á stefnuskrá sína, en í verklýðsfélögunum eru menn úr öllum flokkum, og ég hygg, að menn úr öllum flokkum ættu að geta verið sammála um það, hvað sem kaupgjaldsmálum verklýðsfélaganna líður, að það borgi sig illa að eyðileggja með skattálagningu þá menningarstarfsemi, sem þau halda uppi.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Þetta frv., sem hér liggur fyrir, snertir ekki skemmtanaskattsgreiðslu í ríkissjóð. Hv. 3. þm. Reykv. kvartaði yfir því, að skemmtanaskatturinn hefði verið hækkaður, svo að erfitt væri að halda uppi skemmtanalífi af þeim ástæðum. - Ég skal geta þess í sambandi við það, sem kom fram hjá hv. þm., að skemmtanaskatturinn var að vísu hækkaður á síðasta þingi um 11%, eins og aðrir skattar, en það hefir verið breytt dálítið til um framkvæmd á innheimtu skemmtanaskattsins, sem hefir valdið hækkun hans í framkvæmdinni á ýmsum tegundum skemmtana. Ég get ekki farið nákvæmlega út í þetta hér, en þetta liggur í því, að það var heimilt með reglugerð að taka skattinn eftir þeim stundafjölda, sem skemmtunin stóð yfir. Sú heimild var afnumin um síðustu áramót, og var þá ákveðið, að skatturinn skyldi greiddur eftir verði aðgöngumiðanna, eins og l. gera ráð fyrir. Efir þessu hefir verið kvartað til fjmrn. af félögum í bænum, sem hafa með höndum skemmtanir, íþróttafélögum aðallega. Líkt hefir heyrzt úr verkalýðsfélögum. Höfum við talað um, hvort ástæða sé til að breyta að einhverju leyti þessari framkvæmd. Vildi ég beina því til hv. 3. þm. Reykv. að gefa tóm til þess, að sú athugun fari fram. Það mun vera aðallega þessi breyt. á innheimtuaðferðinni, sem hefir orðið til að valda þessum þyt um þetta mál í bænum. Ég verð að segja, að út af fyrir sig finnst mér ekki svo voðalegt, þó að lagður sé nokkur skemmtanaskattur yfirleitt. Ég held, að menn sæki skemmtanir, þó að eitthvað hækki aðgöngumiðar; og margt er skattað, sem síður er ástæða til. En annars er þetta skemmtanaskattsmál til áthugunar í ráðuneytinu, og verður innan skamms skorið úr, hvort nokkur breyting verður gerð á þessari framkvæmd eða ekki.

*Pétur Ottesen: Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir því, að þetta frv., sem við hv. þm. Mýr. flytjum hér, skuli hafa mætt slíkum andmælum, og ekki síður undrast ég, að hv. þm. V.- Ísf. skuli hafa þótt ástæða til að koma með brtt. við frv., í stað þess að fylgja því eins og það er. Ég ætla, að þetta sé í þriðja skiptið, sem þetta mál er borið fram hér á Alþingi, og í tvö skiptin hefir það gengið í gegnum þessa deild orðalaust og með einróma samþykki. En í Ed. hefir málið strandað, af því að komið hafa till. um að blanda inn í það alveg gersamlega óskyldum atriðum. Það, sem í þessu felst, er ekkert annað en það, að ekki sé verið að skerða þann möguleika, sem ungmennafélögin hafa til þess að afla fjár til íþróttaiðkana í sveitum landsins og til þess að stuðla að annari menningarstarfsemi þar. Til þess að afla fjár í þessu skyni, hafa félögin farið þá leið að halda opinberar samkomur til skemmtunar. Aðrar leiðir til fjáröflunar í þessu skyni eru ekki til, nema hvað einstakir félagsmenn leggja fram árlega félagsgjöld. Það, sem hefir komið hér fram gagnvart þessu frv., get ég ekki samrýmt við þann hug, sem fram hefir komið í Alþ., að einmitt íþróttastarfsemin virðist hafa átt hér nokkuð miklu gengi að fagna vegna þýðingar hennar fyrir þjóðina í heild. Mér virðist því hér vera orðin einkennileg afstaða í þessari d. til þessa máls, þar sem bent hefir verið á dæmi þess, að heimildinni til að skattleggja starfsemi þessa hefir af einstökum sveitarfél. verið þannig beitt, að orðið hefir mjög til að skerða þann ávinning, sem annars var um að ræða fyrir slíkan ungmennafélagsskap. Það er harla undarlegt, ef Alþingi vill ekki sjá við þessum leka, svo að ungmennafélögin fái til fulls notið sín til að vinna að þessu stórmikla nauðsynjamáli fyrir sveitir landsins. Við þekkjum ákaflega vel, hvernig straumarnir liggja í þjóðfélagi okkar. Fólkið streymir úr sveitum í kaupstaðina, og fyrir afleiðingarnar af því er alls ekki séð. Og þess vegna er það, að allt, sem getur miðað að því, að skapa samstarf og samheldni í sveitunum, styður frekar að því að halda fólkinu kyrru, og er því slík viðleitni mjög þjóðnýtt og nauðsynlegt starf. Það er verið að tala um að færa þessa heimild út og undanþiggja fleira, nefnilega verkalýðsfélögin. Mér virðist þetta algerlega ósambærilegt. Því að það má segja, að að því leyti sem verkalýðsfélögin kunna að vera stofnuð í pólitískum tilgangi, þá sé verið að styðja þau til framdráttar pólitískra hagsmunafélaga, sem eru jafnaðarmannafélögin í þessu landi. Mér finnst það þá alveg sambærilegt að undanþiggja árshátíðir annara pólitískra flokka í þessu landi frá skemmtanaskatti. En að þessi félagsstarfsemi sé sambærileg við starfsemi ungmennafélaganna, sem er algerlega ópólitísk og byggð upp af mönnum úr öllum pólitískum flokkum í landinu, það nær vitanlega ekki neinni átt. Að vera að láta Alþingi hnjóta um slíka fleyga í afgreiðslu þessa máls, er því sjálfu ósamboðið. Mér virðist þessi starfsemi ungmennafélaganna, íþróttirnar og önnur hliðsfæð menningarstarfsemi, svo þjóðnýt og mikils verð, að þar eigi Alþingi að hlynna að eftir beztu getu, enda hefir Alþingi tekið ákvörðun um það að veita nokkurn fjárstyrk til þessarar starfsemi á fjárl. um nokkuð langt árabil. Og því óskiljanlegra er, ef þingið vill ekki standa með ungmennafélögunum, þegar um er að ræða að komast undan skattlagningu heima í héraði, sem dæmi eru til, að hafi skert mjög hagsmuni félaga og getu til þess að vinna að menningarmálum sínum. Ég sé á brtt. hv. þm. V.-Ísf., að hann vill ekki hafa undanþágnna tortakslausa, en leggur hana í vald ráðuneytisins. Auk þess vill hann ekki einskorða hana við héraðsmót ungmennafélaga, eins og frv. okkar gerir ráð fyrir. Ég sé ekki, hvað fyrir bv. þm. vakir. Eftir því, sem við höfum átt að venjast, held ég, að geti ekki verið um önnur héraðsmót að ræða en þau, sem ungmennafélögin hafa staðið að. En sé það einhver íþróttastarfsemi utan ungmennafélaganna, sem hann vill ekki útiloka, þá get ég verið sammála, því að meining okkar flm. er, að þetta nái til allra héraðsmóta, sem stofnað er til í því skyni að efla íþróttastarfsemi. - Þá er hin breyt., að þeir, sem að héraðsmótum standa, eigi undir ríkisstj. á hverjum tíma, hvort veitt sé undanþága eða ekki. Það er töluvert ótryggari grundvöllur heldur en að slá alveg föstu í l., að héraðsmót sem haldin eru í þessum tilgangi, séu gersamlega undanþegin skatti. En ef það er nú svo, að sú breyt. er á orðin í Nd., að þm. vilji ekki stuðla að framgangi frv. í þeirri mynd, sem það er nú, en vilja heldur hallast að brtt. V.-Ísf., þá er það náttúrlega betra en ekki. því að ég veit, að um héraðasambönd muni vart vera að ræða önnur en þau, sem vinna að því markmiði að efla og styrkja íþróttastarfsemina. Og þá verður líka að vænta þess; að ríkisstj. á hverjum tíma kunni svo að meta þessa menningarstarfsemi, að hún veiti slíka undanþágu, þegar farið er fram á hana. Ég vil þess vegna ekki set ja mig á móti því. að þessi brtt. verði samþ., þó að ég teldi eftir öllum eðlilegum hætti ástæðulaust að ýfast við frv. eins og það er. Og ég verð að kalla það óskiljanlegar raddir, sem komið hafa gegn þessu frv. frá fulltrúum sveitahéraða, sem hljóta þó að kunna að meta mikilvægi þeirrar starfsemi, sem ungmennafélög og aðrir hafa með höndum, sem gæti stuðlað að því að stöðva heldur þann óholla straum fólksins úr sveitum í kaupstaði, þar sem það hefir síður en svo betra að hverfa að, þó að ýmislegt sé náttúrlega fátæklegt í sveitinni.

*Héðinn Valdimarsson: Ég lýsi yfir, að mér þykir vænt um, að hæstv. fjmrh. er að endurskoða reglugerðina viðvíkjandi skemmtanaskattinum. Ég vil aðeins benda honum á, að fyrir utan það, sem hann talaði um, eru önnur ákvæði, t. d. að nú eru félög skyld til að hafa lögreglumann á launum, meðan á skemmtun stendur, sem munar töluverðu fyrir félög í bænum. Yfirleitt var þessi skemmtanaskattur áður mjög þungbær, og er nú að verða alveg óbærilegur.

*Þorsteinn Briem: Herra forseti! Eins og menn sjá í nál., er nefndin óklofin um frv. á yfirborðinu. N. er öll sammála um það, að þetta fyrirkomulag, sem nú á sér stað um héraðsmót, eins og t. d. héraðsmótin á ungmennafélagssvæði Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, eigi ekki rétt á sér, og sé ástæða til að breyta því. Ég hygg, að fullyrða megi, að n. öll sé á einu máli um það, að ekki eigi að veita neinu einstöku sveitarfélagi rétt til þess að leggja skatt á menn fyrir það eingöngu að fá að koma inn í þann sérstaka hrepp. Ég heyrði ekki ræðu hv. frsm. og veit ekki, hvort hann hefir tekið þetta fram. Aftur á móti er n. skipt um önnur atriði málsins, því að einn nm., hv. þm. V.-Ísf., vill víkka þau ákvæði, sem eru í frv. þessu, og láta þau ná til allra héraðsmóta, sem héraðssambönd halda, hvers konar sem eru. Ég hygg, að ég megi segja, að aðrir nm. í allshn. séu mótfallnir þessari till., af því að þeir líta svo á, að það sé hægt að stofna til allskonar félagsskapar í héruðunum, sem megi kalla héraðssambönd, jafnvel pólitísk eins og önnur, og þá séu lagaákvæðin gerð of rúm, ef ætlazt er til, að öll slík héraðsmót fái undanþágu frá skemmtanaskatti. Hv. 3. þm. Reykv. talaði um þetta mál, en mér virtist hann, eins og líka kom fram í svarræðu hæstv. fjmrh., eiga við önnur lög en þau, sem hér er um að ræða, sem sé l. um skattgjald af skemmtunum í ríkissjóð. Ég hygg því, að ræða hv. 3. þm. Reykv. sé að hálfu leyti utan við þessar umræður. Ég vil enn taka fram, að ég hygg, að aðrir nm. en tillögumaður séu því mótfallnir að rýmka svo ákvæðin sem lagt er til í frv. En hinsvegar mun ég fyrir mitt leyti að þessu sinni greiða atkv. með frv. óbreyttu, en áskil mér rétt að koma með brtt. við 3. umr. málsins, ekki sízt ef brtt. á þskj. 91 verður samþ.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Hv. þm. Borgf. virtist ekki gera sér ljósa grein fyrir, af hverju mín brtt. er fram komin, en ég byggi hana á aðalröksemd hv. flm. Það er sú röksemd, að ekki sé rétt að láta einn hrepp skatta félagasambönd, sem ná yfir marga hreppa. Og ef þetta gildir fyrir ungmennasamböndin, þá á það eins að gilda kvenfélagasamböndin, samstarf slysavarnadeilda, verkamannafélög, íþróttafélög o. s. frv. Ég skal ekki segja, að það sé til svo mikið af slíkum samböndum, sem halda sameiginlegar skemmtanir. En ef þau gera það, þá eiga þau að vera jöfn gagnvart lögunum og ungmennafélög. Það er ekki rétt, að í minni till. séu engin takmörk sett fyrir slík héraðssambönd, því að takmörkin eru þau í till., að þessi félagasambönd starfi að menningar- eða styrktarstarfsemi. Og einmitt vegna þess, að þetta skilyrði er sett fyrir skattfrelsi, þarf ráðuneytið að úrskurða um það. Og ég ætlast ekki til, að ráðuneytið veiti einu sambandi undanþágu, en öðru ekki, alveg samræmislaust, heldur úrskurði, hvort þessu skilyrði er fullnægt, og þegar ágóðinn rennur til menningar- eða styrktarstarfsemi, verði undanþágan veitt.

*Pétur Ottesen: Mér skilst eftir því, sem fram kemur hjá hv. frsm., að hann ætlist til, að þetta nái út yfir allar skemmtanir allra þeirra félaga, sem hægt er að koma undir það nafn, að heita héraðsmót. Og ef svo þessi félög lýsa yfir því, að tilgangur þeirra sé að nota það, sem þannig aflast, til þessara hluta, sem hann nefndi, þá séu þau leyst frá skatti. Mér finnst vera harla lítið samræmi í því hjá hv. þm., að taka upp þarna einn félagsskap, sem hefir á sér pólitískan stimpil, sem verkalýðsfélögin hafa vitanlega. Ég veit, að innan verkalýðsfélaganna er nokkur tvískipting, - að menn þurfa ekki beinlínis að marka sig undir mark sósíalistaflokksins, þó að þeir séu í verkalýðsfélagi. En það er þó svo um þá hnúta búið, að menn eru skyldaðir með samtökum til að ganga í verkalýðsfélag, að viðlögðu því, að vera ella sviptir atvinnu, hvort heldur til sveita eða við sjó, svo að að þessu leyti leggur slíkur félagsskapur þvinganir á menn. Hitt fer svo náttúrlega eftir atvikum, hversu það tekst, að þvinga upp á menn þeim skoðunum, sem jafnaðarmannafélögin bjóða upp á. Mér virðist því, að frá þessu sjónarmiði sé ekki ástæða til að taka þessi félög sérstaklega. Því að t. d. aðrir póli tískir flokkar í þessu landi gætu einnig farið að halda samkomur, sem þeir kölluðu héraðsmót, í því augnamiði að afla fjár til menningarstarfsemi eða hjálparstarfsemi. því þá að útiloka þá? Ég sé ekki, að nokkurt samræmi sé í þessum hlutum. Þess vegna er það tilgangur okkar flm. að miða þetta alveg sérstaklega við þann félagsskap, sem hefir að markmiði að vinna að íþróttum og menningarstarfsemi í sveitunum. Höfum við því miðað þetta við ungmennafélögin, því að einmitt innan þeirra vébanda er unnið að þessum málum alveg sérstaklega. Ég held einmitt, að eftir að ég hefi fengið þessa skýringu hjá flm. till., þá verði ég að halda mjög fast við frv. eins og það er, og greiða atkv. á móti brtt., - í trausti þess, að sú stefnubreyting sé ekki orðin hér í hv. Nd., að í stað þess að samþ. þetta frv. einróma, verði því spillt eða fellt eins og raun hefir orðið á í Ed. að undanförnu.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Hv. þm. Borgf. hefði bara átt að gera viðbót við þau félög, sem ég nefndi. Þó að verkalýðsfélögin séu ekki beint pólitísk félög, þá myndi það sama gilda um sambönd sjálfstæðisfélaga og framsóknarfélaga eins og sambönd verkalýðsfélaga, svo að öll þessi félagasambönd mundu verða jöfn gagnvart þessu ákvæði. En ef eitthvert slíkt samband, eins og samband sjálfstæðismanna, heldur skemmtun til ágóða fyrir sjálft sig, þá er það ekki undanþegið, því að það gæti náttúrlega ekki talizt menningarstarfsemi. Aftur á móti, ef allt féð ætti að ganga til styrktar- eða menningarstarfsemi, bókasafna eða íþrótta og þess háttar hluta, þá gildir hið sama um öll félög, hvort sem þau eru pólitísk eða ópólitísk. Og það er réttlátt.



Ég ætla að lýsa hér brtt. á þskj. 105. Hún er nokkuð seint til komin, en það stafar af því, að ég var að bíða eftir skjölum viðvíkjandi þessari umsókn. Nú eru þau komin og liggja hjá skrifstofustjóra, ef hv. þm. vildu kynna sér þau. Það er nú kannske ekki tími til þess nú, nema ef einhverjar umr. yrðu um málið, en ég get fullvissað hv. þm. um það, að plögg þessa manns eru öll í lagi. Þessi maður heitir Ingólfur Isebarn og er skrifstofumaður hér í bænum. Hann er að vísu fæddur í Noregi, en fluttist hingað til landsins sem barn og hefir verið hér alla stund síðan. Móðir hans er íslenzk.



Það mun ekki hafa verið venja að afgreiða frá d. leyfi til íslenzks ríkisborgararéttar nema allshn. hafi gefizt kostur á að kynna sér. hvort skilríki viðkomandi manns væru í lagi. En eins og flm. brtt. á þskj. 105 skýrði frá, hafa skilríki þessa manns ekki legið fyrir n., og hefir því ekki verið hægt að athuga, hvort þau eru eins og vera ber. - Ef svo skyldi vera, að þessi umsækjandi á þskj. 105 hefði öll sín gögn og skilríki í lagi, en óhugsandi að samþ. að veita íslenzkan ríkisborgararétt, án þess að rannsókn á þessu fari fram í n., þá vildi ég mælast til þess, að málið yrði tekið út af dagskrá í þetta sinn.

* Flm. (Héðinn Valdimarsson): Frv. þetta var borið fram á síðasta þingi, en komst ekki út úr þinginu. og var þá ekki tekin afstaða til þess nema af Alþfl., sem bar það þá fram. Nú var það borið fram í sambandi við lausn sjómannadeilunnar. en er að sjálfsögðu enn í sínu fulla gildi, þó að það mál hafi verið tekið þeim tökum, sem kunnugt er. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá er efni frv. það, að landsbankanefndin skuli kosin í einu lagi og hún skuli kjósa bankaráð í einu lagi, nema formaður skuli skipaður af ráðherra, og þetta skuli gert þegar eftir hverjar kosningar, svo að tryggt sé, að bankaráð sé á hverjum tíma skipað í samræmi við vilja Alþingis. Það hefir sýnt sig í stórmálum eins og Kveldúlfsmálinu, að mikil nauðsyn er á því, að yfirmenn bankans séu nokkurnveginn í samræmi við vilja Alþingis. Þá er einnig lagt til, að bankaráði verði gefið meira vald gagnvart bankastjórninni viðvíkjandi eftirgjöfum skulda og útlánum. Ég hygg, að í öllum bönkum erlendis, sem ríkisstj. hefir afskipti af, sé það fé takmarkað, sem bankarnir mega lána til einstakra fyrirtækja, en hér hefir það ekki verið gert, og höfum við séð afleiðingarnar af því, eins og í Íslandsbanka á sínum tíma. Það er ekki gert ráð fyrir því, að þau fyrirtæki, hvort sem þau eru hálfopinber eins og samvinnufélög eða félög einstakra manna, sem hafa fengið lán, verði svipt þeim af þessum ástæðum, heldur að gæta þess í framtíðinni og fela það bankanefndinni. Ég veit, að öll bankamál eru nú til athugunar og koma að sjálfsögðu mjög bráðlega, en þessi atriði eru þess eðlis, að mér virðist rétt að setja sérstök l. um það, ekki sízt þegar tillit er tekið til þess, að nú hlýtur bráðlega að koma fyrir Landsbankann uppgerð á þeim togarafélögum, sem verst eru stödd, og þá er æskilegt, að sú stjórn, sem er í Landsbankanum, sé í samræmi við vilja meiri hl. þingsins. Ég legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.