Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á síðasta þingfundi var 74. máli, jarðalögum, vísað til umhverfis- og samgöngunefndar. Málið átti að fara til atvinnuveganefndar og hefur það verið leiðrétt.

Með bréfi, dagsettu 23. september sl., hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um eftirfarandi skýrslur Ríkisendurskoðunar: skýrslu um viðskipti heilbrigðisyfirvalda við Heimilislæknastöðina ehf., skýrslu um stjórnun og rekstur Raunvísindastofnunar Háskóla Íslands, skýrslu um samninga um símenntunarmiðstöðvar, skýrslu um Framkvæmdasýslu ríkisins, skýrslu um úthlutanir forsætisráðuneytis af safnliðum fjárlagaárin 2012–2014, skýrslu um sjálfseignarstofnanir og sjóði, skýrslu um Vinnumálastofnun, skýrslu um innheimtu opinberra gjalda, skýrslu um þjónustusamninga Barnaverndarstofu og lok þeirra, skýrslu um þjónustu við fatlaða og skýrslu um framkvæmd og utanumhald rammasamninga. Með bréfi, dagsettu 23. september sl., hefur forseti einnig óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við fjárlaganefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um ársáætlanir stofnana 2014 og stöðu fjárlagaliða í lok maí.

Gert er ráð fyrir atkvæðagreiðslum að loknum umræðum um 2. og 3. dagskrármálið.

Virðulegi forseti. Samfélag byggir á trausti og trúnaði og að orð manna séu haldin og loforð fyrir samfélagið standi. 5. mars árið 2011 tók Landsbankinn yfir Sparisjóðinn í Keflavík. Af því tilefni var okkur sveitarstjórnarmönnum sem þá voru á sviði boðið til fagnaðar þar sem haldnar voru ræður og gefin fyrirheit um framtíðina, að útibúið í Reykjanesbæ yrði eflt, þar kæmi til aukin starfsemi og samfélagsleg ábyrgð fyrirtækisins mundi halda áfram í þeim takti sem sparisjóðurinn hafði sýnt af sér í mörg ár með miklum dugnaði. Það er skemmst frá því að segja að gleðibrosið eftir samkvæmið var ekki af manni farið þegar samfélagslega ábyrgðin fór að dvína og knattspyrnuliðunum, kirkjunum og samfélaginu var tilkynnt um lægri framlög. Nú á dögunum hefur 15 manns verið sagt upp störfum í Keflavík eða þeim boðið að koma til Reykjavíkur að starfa í bakvinnslunni á höfuðborgarsvæðinu. Það er ekki í takt við þau loforð sem gefin voru. Ég vil aðeins minna á að það er mikilvægt að orð standi. Við þingmenn þekkjum það að ef við segjum ósatt í þinginu og segjum þjóðinni ósatt þá föllum við af þingi en í atvinnulífinu komast menn upp með að segja ósatt og fá bónusa fyrir. Það eru ekki vinnubrögð sem eru mér að skapi.

Hæstv. forseti. Gott heilbrigðiskerfi er okkur öllum mikilvægt sama hvar á landinu við búum, hvort sem um er að ræða hátæknisjúkrahús á höfuðborgarsvæðinu eða heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni. Nauðsynlegt er að standa vörð um þessa starfsemi, sama hvort um er að ræða starfsemi Landspítalans eða heilbrigðisstofnanir víða um landið. Jafnframt er mikilvægt að þeir sem starfa í greininni vinni við góðar aðstæður til að geta sinnt störfum sínum eftir bestu getu. Aðstæður skipta miklu máli í þessu samhengi, sama hvaða stofnun er um að ræða. Það hefur komið fram í fréttum undanfarna daga að yfir fimm þúsund manns bíða eftir aðgerðum á Landspítalanum. Biðlistar eru að lengjast og meðalbiðtími í aðgerð er um 250 dagar. Misjafnt er hversu lengi þarf að bíða, það fer allt eftir því hvaða aðgerð verið er að bíða eftir, en ljóst er að biðtíminn er of langur. Í þessu samhengi er vert að velta því upp hvort möguleiki sé á, til að létta álaginu af Landspítalanum, að færa aðgerðir sem ekki krefjast bráðaúrlausna yfir á heilbrigðisstofnanir í nágrenni höfuðborgarinnar. Helstu rökin gegn þeirri framkvæmd sem ég hef fengið þegar ég hef spurt um þessa hluti eru að ekki sé að hægt að flytja læknateymi frá Landspítalanum yfir á heilbrigðisstofnanir í nágrenni höfuðborgarinnar, en þar sem ég þekki til starfa víða góð læknateymi, m.a. á Heilbrigðisstofnun Vesturlands. Þeim er vel treystandi til þessara verka. Í fyrirspurn sem ég lagði fram til hæstv. heilbrigðisráðherra á síðasta þingi kom fram að Heilbrigðisstofnun Vesturlands væri mjög öflug í aðgerðum á kvennadeildum. Þar kom jafnframt fram að mögulegt sé við núverandi aðstæður að bæta lítillega við aðgerðum sem hægt er að gera bæði á dag- og göngudeildum. 

Virðulegi forseti. Nú stendur yfir leiðtogafundur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál þar sem hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson lýsti yfir stuðningi við yfirlýsingu um að verðleggja ætti kolefni, eða „putting a price on carbon“. Í þeirri yfirlýsingu segir meðal annars að stjórnvöld heiti því að vinna að því að styrkja gjaldtöku af losun kolefnis og fylgja henni betur eftir. Þetta er mjög mikilvæg yfirlýsing í ljósi þess að hæstv. ríkisstjórn lækkaði hér kolefnisgjöld sl. vor og raunar stendur líka til að lækka losunargjald vegna gjaldskyldrar losunar á gróðurhúsalofttegundum, ef marka má frumvarp um ýmsar forsendur fjárlagafrumvarpsins. Ekki nóg með það heldur er líka kveðið á um í fjárlagafrumvarpinu og frumvarpi um ýmsar forsendur fjárlagafrumvarpsins að loftslagssjóður sem á að fjármagna rannsóknir í loftslagsmálum fái ekki lengur helming þessa losunargjalds en það hefur hingað til verið ein af fjármögnunarleiðum sjóðsins og því allsendis óvíst hvernig sjóðurinn á að fjármagna sig. Ég túlka yfirlýsingu forsætisráðherra í New York sem svo að hún marki stefnubreytingu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í þessum málum og ég fagna því að hann hafi þarna lagt nýja línu með formlegum stuðningi við yfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna. Gjaldtaka af losun kolefnis er ein mikilvæg leið til að sporna gegn loftslagsbreytingum sem eru stærsta og mikilvægasta mál okkar samtíðar, eins og aðalritari Sameinuðu þjóðanna hefur bent á. Ég treysti því að við munum sjá breytingar á fjárlagafrumvarpinu og frumvarpi um ýmsar forsendur fjárlaga og styrkingu kolefnisgjaldtöku sem hæstv. forsætisráðherra hefur í raun skuldbundið okkur til að standa við núna. Ég reikna með því að við munum hugsanlega sjá fleiri breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem tengjast aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum sem bæði hæstv. forsætisráðherra og umhverfisráðherra hafa ítrekað lýst yfir að þeir standi við og sé í fullu gildi. Þar er ekki aðeins um að ræða kolefnisgjaldið heldur líka styrkingu almenningssamgangna. Ég þykist vita að hæstv. forsætisráðherra hafi fylgt þessari aðgerðaáætlun þegar hann lýsti yfir stuðningi við yfirlýsinguna sem var samþykkt í New York, en við þurfum að sjá 

Hæstv. forseti. Þar sem sá sem hér stendur hafði ekki tök á að vera við umræðu um veglagningu gegnum Teigsskóg síðastliðinn mánudag langar mig að taka það mál upp á þessum vettvangi. Enn og aftur erum við stödd nánast á byrjunarreit í málinu vegna þess að það er fast í kerfinu. Ráðleysið sem einkennt hefur þetta ferli er með ólíkindum. Málið lítur þannig út fyrir mér að það sé nánast eins og þeir sem standa í vegi fyrir framkvæmdinni hafi aldrei farið þarna um. Vegagerðin og íbúarnir eru sammála að leiðin um Teigsskóg sé ein sú besta sem hægt sé að fara því þó svo við færum aðra leið á láglendi mundum við alltaf lenda í einhvers konar ógöngum, til dæmis með gerð jarðganga með tilheyrandi tilkostnaði. Það leiðir af sér að málið mundi tefjast enn frekar, en það þolir enga bið. Þess vegna tel ég brýnt á þessum tímapunkti, herra forseti, að hæstv. innanríkisráðherra greiði úr flækjunni með aðgerðum framkvæmdarvaldsins eða Alþingi grípi í taumana og nýti sér þau úrræði sem það hefur til þess að höggva á þennan hnút. Nái hæstv. innanríkisráðherra ekki að greiða úr þessari rembingsflækju með viðunandi hætti verð ég að hvetja þingheim til að sýna það pólitíska hugrekki að taka af skarið með afgerandi hætti svo ekki verði um villst að Alþingi Íslendinga ber fyrst og fremst hagsmuni þjóðarinnar fyrir brjósti. Sú mikla uppbygging sem orðið hefur á sunnanverðum Vestfjörðum á undanförnum árum og vakið hefur mikla bjartsýni og framfarahug meðal íbúa og fyrirtækja á svæðinu má ekki líða fyrir kjarkleysi 

Hæstv. forseti. Það fer ekki hjá því að spurningar vakni í kjölfarið á nýlegu útboði Isavia um verslunarrekstur í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Útboðið fór fram á ensku og í samráði við erlenda ráðgjafa. Eftir því sem sá sem hér stendur kemst næst kom Ríkiskaup ekki að framkvæmd þess og/eða undirbúningi. Það hefur komið fram að nokkrum vel þekktum og vel metnum fyrirtækjum með flekklausan feril hefur verið hafnað á huglægum forsendum og jafnframt án þess að viðkomandi hafi fengið tækifæri til að kynna tilboð sín fyrir valnefnd sem var skipuð vegna útboðsins. Það vekur sérstaka athygli að Fríhöfnin, sem er ríkisfyrirtæki, fékk ekki náð fyrir augum ríkisfyrirtækisins Isavia um verslunarrekstur í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Sú ráðstöfun virðist ekki hafa gengið hávaðalaust fyrir sig vegna þess að tveir lykilstarfsmenn Fríhafnarinnar hafa látið af störfum nýlega og mjög snögglega. Það verður að gera þá kröfu að fram komi tafarlaust að útboðsreglur, sem voru notaðar við gerð og framkvæmd útboðsins um verslunarrekstur í Flugstöð Leifs Eiríkssonar, hafi verið í samræmi við þær útboðsreglur sem ríkið starfar eftir. Það er mjög brýnt, herra forseti, að þessar upplýsingar komi fram hið fyrsta vegna þess að svo virðist sem fyrri stjórn Fríhafnarinnar hafi tekið ákvarðanir um þetta efni og það verður þá að liggja alveg kristalklárt fyrir að þær séu í samræmi við þær reglur sem ríkið starfar eftir.

Virðulegi forseti. Tveir einstaklingar hafa stýrt tæplega 50 fyrirtækjum í gjaldþrot á nokkrum árum, jafnvel úr fangelsi. Þetta eru svokallaðir útfararstjórar. Þeir eiga það sameiginlegt að hafa sest í stjórnir rétt fyrir gjaldþrot og leyst þar með raunverulega eigendur undan því að þurfa sjálfir að leggja nafn sitt við gjaldþrotið. Oft tengjast þessi mál undanskotum eigna. Þetta kom fram í sláandi umfjöllun Helga Seljan í Kastljósinu í vor. Þessir tveir einstaklingar sátu jafnvel saman í stjórnum fyrirtækja. Skattrannsóknarstjóri segir að loka verði gati í lögum sem færast í aukana að menn nýti sér. Það er ekkert því til fyrirstöðu að sömu menn geti sest í stjórnir óteljandi fyrirtækja svo framarlega sem þeir uppfylla hæfnismat sem nauðsynlegt er að herða til muna. Það er ein leið til að sporna gegn kennitöluflakki. Það þarf líka að gera fjölmargt annað. Ég hef áður talað um kennitöluflakk úr þessum stól, því miður fyrir daufum eyrum. Sumir segja að þetta sé ekkert eiginlegt vandamál. ASÍ hefur hins vegar metið það svo að tjón vegna kennitöluflakks geti numið um 50 milljörðum kr. á ári. Það er því fullkomlega óábyrgt að fjalla um þetta mál af einhverri léttúð. Stefnan er að gera einstaklingum auðveldara að stofna félag. Erfitt er að sjá hvernig þær hugmyndir fara saman við tillögur ASÍ í 16 liðum um aðgerðir til að sporna við kennitöluflakki. Sambandið telur nauðsynlegt að taka upp strangari reglur varðandi hæfi einstaklinga til að vera í forsvari fyrir félög með takmarkaða ábyrgð. Takmörk verði sett á nafnbreytingar félaga og þá er lagt til að þeir sem ítrekað gerast sekir um kennitöluflakk missi hæfi tímabundið til að stofna eða vera í forsvari fyrir hlutafélög eða einkahlutafélög. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hefur óskað eftir sérstakri umræðu um kennitöluflakk sem verður á morgun. Því framtaki hennar ber að fagna.

Virðulegur forseti. Nokkrir þingmenn stjórnarliðsins hafa síðustu daga lýst áhyggjum af stöðu samkeppnismála í mjólkuriðnaðinum. Þetta kemur mjög á óvart, sérstaklega vegna þess að það eru ekki nema þrjú ár síðan hér á Alþingi Íslendinga var flutt tillaga um að afnema undanþágu mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum. Þá tillögu felldu þingmenn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks ásamt fleiri þingmönnum með 30 atkvæðum í þessum sal 14. apríl 2011. Hver sem vill getur flett upp þeirri atkvæðagreiðslu. Ég hvet fjölmiðla til að gera það. Það voru aðeins þingmenn Samfylkingarinnar sem studdu það að afnema undanþágu mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum í þeirri atkvæðagreiðslu - alveg eins og þegar þessir sömu flokkar, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, knúðu hér í gegn undanþágu mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum árið 2004, þá var það líka þingflokkur Samfylkingarinnar sem stóð gegn þeirri breytingu og varaði við henni og þeim afleiðingum sem hún gæti haft, með tilstyrk fyrrverandi hv. þm. Gunnars Örlygssonar einnig. Þar sem þessi áhugi er kominn og hér eru ýmsir nýir þingmenn stjórnarliðsins vil ég lýsa því yfir að ég mun nú endurflytja tillögu mína frá 2011 um að afnema undanþágu mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum. Ég býð öllum þeim þingmönnum stjórnarflokkanna sem bera samkeppni á neytendamarkaði fyrir brjósti að vera með í þeim tillöguflutningi, standa að þeim tillöguflutningi og lýsi mig opinn til að gera hverjar þær breytingar sem þarf að gera á tillögunni til að ná megi sem breiðastri samstöðu um hana og læt mér í léttu rúmi liggja hver væri fyrstur flutningsmanna að þeirri tillögu. Ég hvet þá þingmenn sem hafa verið hér með yfirlýsingar síðustu daga til að gera eitthvað raunverulega í málinu því það er Alþingi sem 

Heyr, heyr!

Virðulegi forseti. Ég vil gera að umræðuefni mönnun heilbrigðisþjónustunnar. Skortur á heilbrigðisstarfsfólki hefur blasað við um langt skeið. Sérstaklega er skortur á læknum, hjúkrunarfræðingum og sjúkraliðum og ekki þarf að tíunda áhrif þess á gæði þjónustunnar. Ástæður fyrir skorti heilbrigðisstarfsfólks eru margar og snúa meðal annars að aðbúnaði, áherslum í stjórnunar- og starfsumhverfi og þær snúast líka um menntunarmál og hversu margir hætta vegna aldurs á næstu árum. Fréttir af þessu ástandi eru nær daglegt brauð og ástandið veldur okkur áhyggjum og ekki síst almenningi. Unnið hefur verið að gerð mannaflaspár fyrir heilbrigðisþjónustuna undanfarin ár en áreiðanlegar upplýsingar um stöðu þessara mála eru nauðsynlegar þar sem einhverjar upplýsingar, þó að fáar séu, eru betri en engar upplýsingar. Ég vil því ítreka mikilvægi þess að þingheimur og þeir sem láta sig heilbrigðisþjónustuna varða hafi aðgang að upplýsingum um stöðu mála á þessu sviði og um næstu skref til að tryggja nægan fjölda heilbrigðisstarfsfólks fyrir öryggi og heilsu þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Í gær átti ég í orðaskiptum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson í umræðum um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Norður-Atlantshafsbandalaginu þar sem aðdragandi Líbíustríðsins barst í tal. Þar sakaði hv. þingmaður mig um að koma eins og hvítskúraður engill inn í umræðuna. Hann sagði að ekki mætti falsa söguna og ég hefði ekki sögulegan rétt til að segja að forustumenn Íslands hefðu att Íslandi út í hin ýmsu stríð; og hvatti mig að lokum til að lesa þingtíðindi, þingið hefði verið spurt og talað hefði verið við það. Ég var nokkuð slegin út af laginu við þessar ásakanir en ákvað að taka hv. þingmann á orðinu og lagðist í lestur í gærkvöldi. Rifjum upp nokkrar lykildagsetningar. Þann 24. mars 2011 ákvað NATO að taka yfir hernaðaraðgerðir Frakka og Breta í Líbíu. Þær höfðu hafist 19. mars, sama dag og öryggisráð Sameinuðu þjóðanna samþykkti almennt orðaða ályktun um loftferðabann yfir landinu. Það var hins vegar þann 17. mars sem efnt var til utandagskrárumræðu að ósk núverandi hæstv. utanríkisráðherra um hernað Gaddafis gegn líbísku þjóðinni og viðbrögð alþjóðasamfélagsins þar sem töluðu fulltrúar allra flokka, meðal annars um hið svokallaða loftferðarbann. Í þeirri umræðu lýsti þáverandi utanríkisráðherra, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sérstaklega þeirri skoðun sinni að Atlantshafsbandalagið mundi að öllum líkindum ekki vilja blanda sér í átökin að því marki sem Bandaríkin vildu. Það er því alger eftiráskýring að með þessari utandagskrárumræðu, að beiðni stjórnarandstöðuþingmanns, hafi utanríkisráðherra verið að spyrja þingið um afstöðu þess til ákvörðunar NATO viku síðar. Eftir að hafa lagst í lestur á þingræðum vil ég því segja: 

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni í dag stöðu framhaldsskólans í nýju fjárlagafrumvarpi. Þar tekur stjórn Kennarasambandsins undir með okkur í minni hluta þingsins sem höfum talað, en boðaður eru áframhaldandi niðurskurður á sama tíma og stjórnvöld geti aflað sér tekna til að standa betur undir þessum rekstri. Það kom fram í gær að nemendafækkun er 5% eða um 916 nemendur, þ.e. heill skóli með manni og mús og það skiptir máli þegar við erum að ræða mál framhaldsskólans. Það er meðal annars aðgangsstýring. 25 ára og eldri eiga ekki lengur greiðan aðgang. Það er algjör stefnubreyting hvað varðar sveigjanleika í námstíma og námsframboði og aðgengi til náms. Það er ekkert fjármagn til stuðnings nemendum í brottfallshættu, nemendum með sértæka námserfiðleika eða í aukna námsráðgjöf og raunfærnimat, samfara þó þeim miklu breytingum sem hér er verið að leggja til, hvað þá forvarnir. Það er þannig að þessi fjárlög eru landsbyggðarfjandsamleg, því að skólar á landsbyggðinni bera sérstaklega skarðan hlut frá borði þegar bornar eru saman tölurnar í fjárlagafrumvarpinu. Niðurskurður á miðju sumri og svo áframhaldandi niðurskurður núna. Það skiptir þessa litlu skóla líka miklu meira máli því fimm nemendur geta skipt sköpum í því hvort áfangi er kenndur eður ei. Það á líka að skera niður í fjarnámi undir því yfirskyni að auka skilvirkni. Það á að vísa þessum nemendum og nemendum eldri en 25 ára í símenntunarmiðstöðvar eða í háskólabrú, en við skulum átta okkur á því að 60% nemenda í starfsnámi eru í hópi eldri nemenda. Vinnustaðanámssjóðurinn er skorinn hraustlega niður en hann hafði það hlutverk að mæta kostnaði við starfsnám á vinnustað. Hvað ætlum við að gera við nemana sem eru að fara í 

Virðulegi forseti. Eins og allir vita hefur Samkeppniseftirlitið fellt úrskurð sinn í máli sem er mjög alvarlegt þar sem fyrirtæki í mjög sterkri stöðu er að raun að beita sér gegn neytendum. Það hefur skapast af því nokkur umræða. Ég vonast til þess að það verði til þess að við ræðum viðskiptamál hér í þinginu og tökum mál verslunarinnar og neytenda föstum tökum. Ég flyt í dag ásamt þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, í þriðja frekar en fjórða skipti, þingsályktunartillögu um viðskiptastefnu Íslands sem fjallar ekki einungis um viðskiptamál innan lands heldur ekki síst á milli landa. Þó svo að við höfum rætt ýmislegt í stjórnmálum á Íslandi höfum við einhverra hluta vegna ekki rætt mikið um þessi mál. Hver eru markmið okkar þegar kemur að viðskiptastefnu? Erum við með viðskiptastefnu? Ég er alveg sannfærður um að ef við förum í þá umræðu og vinnu getum við bætt hag neytenda mjög í þeim efnum og ekki aðeins neytenda, ég held við getum stýrt efnahagslífi verulega. Það er mín sannfæring að það að opna markaði og reyna að ná samningum um að komast á aðra markaði sé það gott fyrir alla. Við verðum hins vegar að móta okkur stefnu og við verðum að ræða þetta. Ef við viljum lækka til dæmis matvælaverð getum við auðvitað gert það með því að opna frekar á markaði okkar, en við þurfum að ræða það. Ég vonast til þess að sérstaklega þeir hv. þingmenn sem hafa rætt þetta og haft áhyggjur af þessu á undanförnum dögum taki þátt í umræðunni í dag. 

Virðulegi forseti. Mig langaði að taka undir með félaga mínum, hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni, um þá háttsemi sem Landsbanki Íslands sýnir okkur Suðurnesjamönnum og starfsfólki þar. Hann virðist ekki alveg gera sér grein fyrir samfélagslegri ábyrgð þar sem hann kom inn í þetta, eins og áður er sagt, með því að taka yfir sparisjóðinn, fór þar um héruð, fundaði með öllum sveitarstjórnum, skipulagsnefndum og öðru og lofaði þar öllu fögru. Hann ætlaði að vera duglegur að taka við hlutverki sparisjóðsins, styðja við íþróttahreyfinguna, lána til atvinnuuppbyggingar og halda úti starfsemi á staðnum. Hefði ekki verið nær, ef það var alltaf ætlunin að standa ekki við þetta, að segja það bara strax í staðinn fyrir að byrja að brytja niður, lána ekki fyrirtækjum, fækka útibúunum smátt og smátt? Þegar þeir fækka útibúunum lofa þeir einhverjum þjónustuheimsóknum sem áttu að duga í nokkra mánuði og draga þær svo til baka. Nú er sú staða uppi að bæði íbúar og starfsfólk þessa banka eru í algjörri óvissu um hvað verður í framtíðinni. Ég hélt að ég þyrfti ekki að koma hér og gera þetta að umtalsefni í þessum ræðustól af því að hingað til hafa verið nægir þingmenn til að hafa skoðun á því ef verið er að leggja niður störf, alla vega á höfuðborgarsvæðinu, og líka þegar bankarnir gera eitthvað ekki alveg rétt samfélagslega. En ég hef bara ekki heyrt einn einasta mann minnast á þetta. Það er alveg furðulegt að þurfa að gera það hér núna. En Landsbankanum hefði verið í lófa lagið, sem kvartar endalaust undan húsnæðisskorti sínum og búinn að kaupa hér lóð fyrir 1 milljarð, eða hyggst gera það, að nýta það húsnæði sem hann hefur á Suðurnesjunum og færa þá þessa bakvinnslu alfarið þangað ef þeir vildu sameina hana aftur. Ég hvet okkur bara til þess að hafa augun alltaf opin, hvort sem verið er að flytja störf héðan eða þaðan.

Hæstv. forseti. Þingfundurinn fer hratt og vel af stað og það eru mörg mikilvæg og verðug viðfangsefni sem við þingmenn munum takast á við í þessum sal og í nefndum þingsins á næstu missirum. Eitt af þeim verkefnum er að sjálfsögðu fjárlögin og þar af leiðandi tekjuhlið fjárlaga. Við ræddum hér í liðinni viku frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt og brottfall laga um vörugjald. Ég tel að þetta sé gríðarlega mikilvægt mál og sýni okkur þann vilja núverandi ríkisstjórnar að einfalda skattkerfið sem er gríðarlega mikilvægt viðfangsefni. Þetta mál sýnir okkur fyrsta skrefið í þá átt að einfalda skattkerfið sem mun hafa í för með sér skilvirkara skattkerfi sem mun skila tekjum ríkissjóðs á ábyrgari og vonandi skilvirkari hátt inn til okkar. Niðurstöður rannsókna OECD sýna okkur að virkni virðisaukaskatts sem tekjujöfnunartækis er ekki sú sem ráða mátti hér á umræðunni í liðinni viku. Þannig eru bara niðurstöður OECD. Við sjáum líka niðurstöður skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem lá til grundvallar vinnu fjármálaráðuneytisins þegar þessi frumvarpssmíð átti sér stað sem sýnir okkur fram á það sama. Það er því gríðarlega mikilvægt að við þingmenn horfum aðeins upp úr okkar skotgröfum, horfum aðeins fram hjá því í hvaða liði við erum og reynum að átta okkur á því að við viljum hafa sterkt skattkerfi sem skilar tilætluðum árangri á öruggan hátt. Við eigum að einbeita okkur að því að nálgast umræðuna á þá vegu í staðinn fyrir að vera með upphrópanir í þá átt að engu megi breyta hvað varðar virðisaukaskattskerfið.

Herra forseti. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað hér um uppsagnir á starfsfólki á Suðurnesjum sem ég tek undir að sé mjög alvarlegt mál. Í því sambandi vil ég vekja athygli á forsíðu Fréttablaðsins í dag. Þar stendur: „Ríkið fái auknar heimildir til að segja upp starfsfólki.“ Er þetta ekki svolítið á skjön við þá umræðu? Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson boðar það að leggja eigi fram breytingu á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna þar sem veikja eigi réttindi opinberra starfsmanna í landinu svo að auðveldara sé að reka þá. Mér finnst að það hafi ekkert verið mjög erfitt fyrir þessa ríkisstjórn og fyrir þessa flokka að hagræða, fara fram með hagræðingarkröfu. Í kjölfar þess hafa til dæmis verið uppsagnir hjá Ríkisútvarpinu og fleiri stöðum í þjóðfélaginu, í heilbrigðiskerfinu og annars staðar sem búast má við því og líka í framhaldsskólunum, í menntakerfinu, í velferðarkerfinu öllu. Ég lít það mjög alvarlegum augum að ráðast eigi á réttindi opinberra starfsmanna, skerða réttindi þeirra svo að auðveldara verði að segja þeim upp. Það er ekkert vandamál að segja upp opinberum starfsmönnum ef menn kjósa það. Það hefur sýnt sig. Opinberir starfsmenn hafa tekið á sig miklar launalækkanir og niðurskurð eftir hrunið sem var engum ánægja. Nú ætti frekar að spýta í lófana og leggja meira fé í almannaþjónustu, því að almannaþjónusta er til þess að auka jöfnuð í þessu landi. Það sem þarna liggur að baki, þessi ofsi í garð opinberra starfsmanna, er með ólíkindum. Hv. þm. Vigdís 

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á að hrósa hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir framgöngu hennar hér undir þessum lið. Ég var hér í húsinu í gær þegar ómaklega var að henni vegið og harkalega. Þannig að ég held, virðulegur forseti, að margir mættu taka sér verklag hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur til fyrirmyndar og skoða betur hvernig við vinnum og kannski með hvaða hætti við svörum þeim athugasemdum sem að okkur er beint. Við ættum öll að skoða á hvern hátt við beinum athugasemdum til fólks og segjum það fara með staðlausa stafi. Þetta er jú ræðustóll Alþingis Íslendinga. Að öðru, virðulegur forseti. Það hlýtur að mega ræða réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það hlýtur að mega ræða greiðslur opinberra starfsmanna í þá lífeyrissjóði sem þeir hafa í dag. Það hlýtur að mega ræða samanburð opinberra starfsmanna, launakjör, lífeyriskjör, við það sem gerist á hinum almenna markaði. Það hefur lengi vel verið rætt að búa eigi til eitt lífeyrissjóðskerfi fyrir alla landsmenn, það vita allir að það mun kosta ríkið fjármuni vegna þess að lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna eru með allt öðrum hætti en annarra á markaði. Þess vegna hlýtur líka að mega ræða réttindi og skyldur opinberra starfsmanna samhliða því að við ræðum réttindi fólks á hinum almenna vinnumarkaði. Virðulegur forseti. Það að vilja skoða réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og lög 

Virðulegi forseti. Ég hef ekkert út á fundarstjórn forseta að setja en vil þó beina þeim vinsamlegu tilmælum til hans að minna þá þingmenn á sem vita það ekki, þó að það hafi verið í gangi hér frá því að þessi liður var tekinn upp, að ef einhver vill eiga orðaskipti við annan hv. þingmann þá biður hann um það. Ef til dæmis hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir vill eiga orðaskipti við mig er mjög auðvelt að senda mér tölvupóst um það. En að koma hér og fara með rangfærslur um það sem ég eða einhver annar þingmaður hefur verið að segja og að við getum ekki svarað fyrir okkur er nokkuð sem ég vona að við sjáum ekki mikið af. Ég treysti því að ef einhver þingmaður, af einhverjum óskiljanlegum orsökum, veit ekki af þessu komi virðulegur forseti þeim skilaboðum til viðkomandi þingmanns um að það sé mjög einfalt að eiga orðaskipti, ef menn hafi áhuga á því, við viðkomandi þingmenn undir þessum lið, en þá þurfi að láta þá vita.

Virðulegi forseti. Ég vil í tilefni af orðum hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar taka undir þau sjónarmið í meginatriðum að mikilvægt sé, þegar vilji þingmanna stendur til þess að eiga orðastað við annan þingmann, að þá sé óskað eftir því í tölvupósti eða með öðrum hætti áður en dagskrárliðurinn hefst. Svo vil ég í almennum orðum þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að halda okkur hinum við efnið að því er varðar kurteisi og mannasiði.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar um þingmál nr. 75, frumvarp til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, með síðari breytingum, þ.e. leyfilegur munur milli eignarliða og lífeyrisskuldbindinga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæði til bráðabirgða VI í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða sem ætlað er að veita stjórnvöldum og aðilum vinnumarkaðarins svigrúm til að halda áfram vinnu við tillögur um eitt lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Kveðið er á um skyldu stjórnar lífeyrissjóðs til að láta gera tryggingafræðilega athugun á getu sjóðsins til að greiða lífeyri í 39. gr. laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Samkvæmt því ákvæði er stefnt að því að hrein eign lífeyrissjóðs til greiðslu lífeyris ásamt núvirði framtíðariðgjalda sé jafn há núvirði væntanlegs lífeyris vegna þegar greiddra iðgjalda og framtíðariðgjalda. Leiði tryggingafræðileg athugun hins vegar í ljós meira en 10% mun á milli eignarliða og lífeyrisskuldbindinga er hlutaðeigandi lífeyrissjóði skylt að gera breytingar á samþykktum sjóðsins. Hið sama á við ef munurinn hefur samkvæmt tryggingafræðilegum athugunum haldist meiri en 5% samfellt í fimm ár. Í tilviki Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins þarf ákvörðun um hvort iðgjald launagreiðanda eigi að sæta hækkun eða lækkun að liggja fyrir eigi síðar en 1. október fyrir komandi almanaksár, sbr. 13. gr. laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Ákvæði til bráðabirgða VI í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða var upphaflega bætt við lögin 29. desember 2008, skömmu eftir bankahrunið, með lögum nr. 171/2008. Ákvæðið var á þeim tíma talið nauðsynlegt í ljósi aðstæðna, enda þurfti að koma í veg fyrir að lífeyrisréttindi sættu skerðingu og hækka þyrfti inngreiðslur ríkis og sveitarfélaga. Því var í ákvæðinu heimilað að hafa allt að 15% mun, í stað 10%, milli eignarliða og framtíðarskuldbindinga vegna lífeyris miðað við tryggingafræðilega athugun fyrir árið 2008. Sú heimild var síðan framlengd í tvígang fyrir árin 2009 og 2010. Með lögum nr. 156/2011, sem breyttu lögum nr. 129/1997, eru þau mörk sem virkja skyldu stjórna lífeyrissjóða til að hækka og/eða lækka iðgjald launagreiðanda því þannig að heimilað er að munur á milli eignarliða og framtíðarskuldbindinga vegna lífeyris verði allt að 15% áfram fyrir árið 2011, 13% fyrir árið 2012 og 11% fyrir árið 2013. Sérstaklega er kveðið á um að ákvæði um að hrein eign lífeyrissjóðs til greiðslu lífeyris ásamt núvirði framtíðariðgjalda skuli vera jafn há núvirði væntanlegs lífeyris vegna þegar greiddra iðgjalda og framtíðariðgjalda eigi ekki við um tryggingafræðilega athugun fyrir árin 2011, 2012 og 2013. Þá hafa 5% mörk miðað við samfelldan mun samkvæmt tryggingafræðilegum athugunum verið færð í 10% fyrir árin 2008–2013, eða í sex ár frá og með árinu 2008 í stað fimm ára. Fyrir nefndinni kom fram að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna sveitarfélaga - afsakið, hér hlýtur að eiga að standa A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins - hafi verið rekin með 12,5% mun á milli eignarliða og framtíðarskuldbindinga árið 2013 og A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins hafi verið rekin með 11,7% mun. Ljóst er að slíkur munur rúmast hvorki innan þeirra marka sem sett eru í 39. gr. laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða né í gildandi bráðabirgðaákvæði. Að óbreyttu mun skylda stjórna lífeyrissjóða til hækkunar iðgjalds launagreiðanda verða virk. Í tilviki Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins virkjast skyldan 1. október næstkomandi. Fyrir nefndinni kom fram að ef skylda stjórna lífeyrissjóðanna til að hækka iðgjald launagreiðanda virkjast muni það leiða til þess að útgjöld ríkis og sveitarfélaga aukast. Það sem skiptir máli er að hækkun iðgjalds mun enn frekar en orðið er auka muninn á milli réttinda í almenna kerfinu og því opinbera og gera enn erfiðara að jafna réttindi milli kerfanna. Enn er unnið að breytingum á lífeyriskerfi landsmanna með það að leiðarljósi að lífeyriskerfið standi undir sér fjárhagslega og dregið verði úr áhættu ríkissjóðs vegna bakábyrgðar á lífeyrisréttindum. Rétt þykir að veita frekari tímafrest til að leiða vinnuna til lykta en nefndin telur mikilvægt að henni verði lokið hið fyrsta. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Aðrir hv. þingmenn sem afgreiddu þetta á fundi 23. september 2014 voru: Frosti Sigurjónsson formaður, Vilhjálmur Bjarnason framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir og Katrín Jakobsdóttir Hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Guðmundur Steingrímsson undirrita þetta með fyrirvara. Með þessu nefndaráliti fylgir fylgiskjal um núvirtar eignir og mismuninn þar sem hann er sýndur myndrænt. Ég hikstaði hér á lestri þar sem mér virðist að tvisvar sinnum sé talað um A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins en það kann að vera að í öðru tilvikinu eigi við Lífeyrissjóð starfsmanna sveitarfélaga, en ég tel rétt að þetta verði athugað milli 2. og 3. umr. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann viti ástæður þess hvers vegna þarf að flýta þessu frumvarpi svona í gegnum þingið. Það kemur fram 11. september, fyrir tæpum tveimur vikum, og það virðist ekki vera fyrr en núna í þessari viku, fyrir nokkrum dögum, að það komi kall um að það þurfi að klára málið hið snarasta, líklega fyrir lok þessarar viku af því að það er kjördæmavika í næstu viku. Kannski hv. þingmaður geti uppfrætt okkur um það. Það virðist þurfa að klára þetta mál hið snarasta. Þær upplýsingar hafa komið fram fyrir nokkrum dögum. Annars mun einhver fjárhagslegur baggi lenda á ríkissjóði eða munur á réttindum aukast sem kosti ríkið töluverða fjármuni. Getur hv. þingmaður uppfrætt okkur um þetta?

Spurning hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar er tvíþætt. Það að það þurfi að afgreiða málið með hraði, við skulum segja í þessari viku, stafar af því að skyldan til að hækka iðgjöld eða skerða réttindi virkjast 1. október á þessu ári og það mun gilda um báða sjóðina, Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, A-deild, og Lífeyrissjóð starfsmanna sveitarfélaga. Það þarf að afgreiða þetta í þessari viku vegna þess að í næstu viku er, eins og hv. þingmönnum er kunnugt, kjördæmavika og þingfundir ekki haldnir. Það er einungis þetta ákvæði sem rætt var um sem krefst þess að þessi skylda verða virkjuð. En frumvarpið breytir ekki skuldbindingum, þær halda áfram. Það er hins vegar verið að fresta ákvörðunartöku og hún tengist jöfnun réttinda milli lífeyriskerfa í almenna og opinbera kerfinu. Það er ástæðan.

Herra forseti. Nú hefur hv. þingmaður líklega tekið eftir því, þó að hann hafi verið jafn stutt á þingi og ég, að svona hlutir gerast endurtekið. Það eru frumvörp sem skyndilega verður að klára, jafnvel þó að það hafi legið fyrir lengi að slíkt þurfi að gera. Ef ég, með leyfi forseta, má segja það á ensku: „The reocurring crisis is a symptom of a deficiency of organization“, þ.e. þegar sama krísan er sífellt að koma upp 

Virðulegi forseti. Mér hefur verið það ljóst um allmörg ár að 1. október 2014, það er ekki hendingum háð hvenær sá dagur verður. Það komu ábendingar um að þessi dagur skipti máli í þessu máli, öðrum hvorum megin við helgina. En ég ætla hins vegar ekki undir þessum dagskrárlið að ræða skipulag eða óreiðu frekar. Ég kýs að svara ekki spurningunni vegna þess að hún er ekki undir þessum dagskrárlið og ég reyni alltaf að halda mig við dagskrárliði hér á þingi. Ég hef lokið máli mínu, virðulegur forseti.

Herra forseti. Við ræðum hér nefndarálit hv. efnahags- og viðskiptanefndar um þetta mál, um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Ég skrifa undir með fyrirvara. Fyrirvari minn felst í því að þarna er náttúrlega verið að fresta því að takast á við vandann. Ég fellst á það með þeim skilningi að það séu bara hreinlega ekki til peningar í ríkissjóði til að takast á við vandann. A-deild LSR átti alla tíð að standa undir sér með iðgjöldum sínum en hefur ekki það gert það alveg frá stofnun. Núna hefur safnast upp 63 milljarða skuld, ekki lítil tala, sem ætti ekki að vera þarna af því að sjóðurinn á að standa undir sér. Það hefði gert kröfu til þess eins og lögin eru sett upp að hækka iðgjaldið á ríkið og ríkisstofnanir sem borga í þennan sjóð af því réttindin eru föst hjá opinberu sjóðunum, sem er öndvert við það sem er í almennu sjóðunum þar sem réttindin eru skert þegar eignir duga ekki fyrir skuldbindingum. Því fresta menn hér að hækka iðgjaldið sem hefði kostað ríkissjóð 4 milljarða og ekki liti það vel út í þeirri stöðu sem ríkissjóður er nú. Þess vegna samþykki ég þetta frumvarp með miklum semingi. Það er bara faglega séð ekki sérstaklega gott fyrir mig að þurfa að samþykkja svona því að ég er tryggingafræðingur og vil helst að menn standi við þær skuldbindingar sem þeir hafa gengist við.

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að halda því fram að þetta sé gott mál, þótt margt gott komi frá ríkisstjórninni, af þeim ástæðum sem hv. þm. Pétur Blöndal fór hér yfir. Það er auðvitað verið að fresta vanda eins og menn hafa gert samviskusamlega. Helstu rökin eru þau, og það er örugglega alveg rétt, að ef menn framfylgja núverandi lögum muni það hafa slæm áhrif á þá vinnu sem er í gangi, um að samræma lífeyrisréttindi á milli opinberra starfsmanna og þeirra sem eru á almennum markaði. Virðulegi forseti. Ég vildi nota tækifærið og spyrja hv. þm. Vilhjálm Bjarnason hvort eitthvað sé að gerast á þeim vettvangi, hvort nefndin hafi fengið einhverjar upplýsingar um það því að það er kjarni máls. Fyrir þá sem ekki þekkja til er málið með einföldum hætti þannig að munurinn á almenna kerfinu og opinbera kerfinu - af því að það var rætt í umræðum um störf þingsins og ráðist á mig og hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur án þess að við gætum svarað fyrir okkur - liggur að hluta til í kjörum opinberra starfsmanna og þeirra sem eru á almenna markaðnum. Annars vegar greiða þeir sem eru á almenna markaðnum í sinn lífeyrissjóð og vinnuveitendur þeirra. Ef fjármunir tapast og menn standa ekki undir tryggingaflæði skuldbindingar eru lífeyrisréttindi viðkomandi sjóðfélaga skert. Það er almenna reglan hjá almennu lífeyrissjóðunum. Hjá ríkisstarfsmönnum er það hins vegar þannig að þetta er allt saman á ábyrgð skattgreiðenda. Það skiptir í rauninni ekki máli hvernig gengur með fjárfestingu í opinberu lífeyrissjóðunum því að ríkisstarfsmenn og opinberir starfsmenn, þar með taldir hv. þingmenn því að við erum í sama kerfi og opinberir starfsmenn, ekki öðruvísi kerfi eins og var áður, fá lífeyrinn með ríkisábyrgð og ábyrgð skattgreiðenda. Með því að við göngum fram með þessum hætti, og ég set mikinn fyrirvara við það, gerist ekkert annað en að við frestum bara vandanum. Það er það sem við erum að gera. Vandinn fer ekki neitt. Áfallnar lífeyrisskuldbindingar, áunnin réttindi fólksins fara ekki neitt. Við getum ekkert breytt þeim; eftir því sem ég best veit er það stjórnarskrárbundinn réttur. Það hefur hins vegar verið mikil krafa um það og umræða í þjóðfélaginu að þetta verði samræmt þannig að þetta verði svipað hjá bæði opinberum starfsmönnum og þeim sem eru á almennum vinnumarkaði. Það yrði þá gert til framtíðar. Þetta snýst ekki um að skerða rétt þeirra sem hafa áunnið sér rétt. Til að setja þetta í eitthvert samhengi, virðulegi forseti, þá eru skuldir ríkissjóðs um 1.400 milljarðar. Inni í þeirri tölu eru ekki lífeyrisskuldbindingar. Ástæðan fyrir því að lífeyrisskuldbindingarnar eru ekki þar inni, rétt eins og þegar við skoðum skuldir ríkja OECD þá sjáum við aldrei lífeyrisskuldbindingarnar, ég hef kannað það, er til komin út af því að helstu forusturíki ESB, sérstaklega Frakkland, vilja alls ekki að þetta komi fram í tölum OECD. Við munum þurfa að ræða þetta þegar við tökum fyrir frumvarp um opinber fjármál, þ.e. hvort við viljum sýna þetta, sem er auðvitað rétt því að þetta eru skuldir hins opinbera. Ef við tækjum þetta með í reikninginn yrðum við væntanlega eina ríkið innan OECD sem mundi gera það. Hjá okkur eru þetta engar smáupphæðir. Lífeyrisskuldbindingar B-deildar í árslok 2012 voru 388 milljarðar. Ef ekki hefði verið farið í niðurgreiðslu á þessum skuldum, þar sem greitt var inn á þetta á árunum 1999–2008, væri skuldbindingin 600 milljarðar - ekki 388 heldur 600 milljarðar. Ég man nokkuð vel umræðuna í tengslum við þetta. Ég man ekki til þess að þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, hafi fengið miklar þakkir fyrir að ganga í þetta verk. Þvert á móti voru kröfur um allt annað. Það er ágætt að hafa það í huga. Sem betur fer höfðum við aðila sem voru svo forsjálir að taka slaginn og greiða inn á þessar lífeyrisskuldbindingar sem gerir að verkum að það verkefni sem við erum með núna og verkefni komandi kynslóða verður miklu auðveldara. Enginn fékk pólitískt prik fyrir að greiða inn á lífeyrisskuldbindingar. Maður getur svo sem flett upp í þingræðum til að skoða það. A-deildin, þar sem átti aldrei að safna skuld, er komin í 63 milljarða skuld, eins og hv. þm. Pétur Blöndal vísaði til. Greiðsluþrot B-deildarinnar og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga verður 2027. Þá þarf ríkissjóður á hverju ári að greiða 20 þús. milljónir, 20 milljarða, á ári í tíu ár. Þetta er ekkert smámál. 20 milljarðar eru helmingurinn af rekstrarkostnaði Landspítalans á ári. Þetta eru engar smáupphæðir. Svo ég tali um góðu fréttirnar. Við Íslendingar eigum þó sjóði, við eigum þó lífeyrissjóði. Það er ekki gallalaust þetta kerfi okkar, svo mikið er víst og hægt að halda langar ræður um það, en við erum held ég eitt af sjö ríkjum 34 ríkja OECD sem erum með einhverja sjóðsöfnun. Ríkin sem eru með sjóðsöfnun eru Ástralía, Ísland, Finnland, Holland, Sviss, Bretland og Bandaríkin. Aðrar þjóðir eru í mjög snúinni stöðu. Lífeyrissjóðseignir okkar eru til dæmis 128,7% af landsframleiðslu en Frakkland er aftur á móti með 0,3%. Við erum að eldast og aldurssamsetningin er að breytast mjög mikið en í Frakklandi er hlutfall eldri borgara miklu stærra. Frakkar ætla sér að keyra þetta allt í gegnum gegnumstreymiskerfi. Meira að segja Þýskaland, sem er öxullinn í efnahagsmálum ESB, er með 5,5% í sjóðum af vergri landsframleiðslu þegar við erum með tæplega 130%. Ég hef trú á því að hinn almenni Þjóðverji sé duglegri að spara en flestir, ég veit ekki með Frakka en það sem ég veit er að þetta er gríðarlega stórt vandamál. Svo eru Portúgal og Spánn og aðrar þjóðir sem eru að vísu með meira en þessar þjóðir prósentulega, milli 7% og 8%. Belgía er með 4,2%. Grikkland er ekki með neitt, það kemur kannski ekki á óvart. Ítalía er með 4,9%. Í stuttu máli, virðulegi forseti, eru rökin fyrir þessu eru mjög skýr, þau kom fram hjá hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni. Það er í rauninni mjög mikilvægt að menn nái einhverri niðurstöðu um að breyta þessu fyrirkomulagi þannig að réttindaávinnsla verði jafnari og kerfi opinberra starfsmanna og þeirra sem eru á almenna vinnumarkaðnum svipaðri. Menn telja, og það er örugglega rétt mat, að ef við breytum ekki lögunum þá hafi það slæm áhrif á gang þeirra viðræðna. En, virðulegi forseti, þær viðræður voru ekki að byrja í gær. Ég ætla ekki að halda því fram að ég muni eftir þeim frá blautu barnsbeini, það er ekki þannig, en viðræður hafa staðið í ansi langan tíma. Virðulegi forseti. Ég vil þess vegna kanna það hjá hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni, sem flutti mál sitt hérna ágætlega eins og hans er von og vísa, hvaða upplýsingar hv. nefnd fékk um stöðuna á þessu máli. Okkur liggur á. Það er ekki eftir neinu að bíða því að núverandi kerfi er skuldasöfnunarkerfi; við erum að safna skuldum fyrir skattgreiðendur í landinu. Við erum að tala um alvöruupphæðir. Stundum tökum við mikla umræðu um mjög lágar upphæðir, þ.e. hlutfallslega, þótt þær skipti líka máli en hér erum við að tala um alvöruupphæðir. Ef við greiðum ekki niður hvort sem það eru lífeyrisskuldbindingar, við getum kallað það lífeyrisskuldir, eða aðrar skuldir ríkisins þá þýðir það bara eitt, þ.e. börnin okkar og barnabörnin og næstu kynslóðir verða fyrir verulegri lífskjaraskerðingu. Núna samsvara vaxtagjöld ríkissjóðs, inni í þeirri upphæð eru ekki lífeyrisskuldbindingar, þær eru þar fyrir utan, tvöföldum rekstrarkostnaði Landspítalans á hverju einasta ári. Þetta er þriðji stærsti útgjaldapóstur ríkisins. Við verðum að snúa við og fara að greiða niður skuldir, almennar skuldir ríkisins sem og lífeyrisskuldbindingarnar. Við erum ekki að gera það með þessu frumvarpi, en rökin eru að það séu meiri hagsmunir undir. Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Vilhjálm Bjarnason: Hvaða upplýsingar fengu nefndarmenn? Hvernig stendur það mál? Hvenær sjáum við niðurstöðu í því stóra máli?

Virðulegi forseti. Þegar stórt er spurt verður stundum lítið um svör. Ég verð að játa það að nefndin fékk ekki yfirlit yfir stöðu þessara viðræðna. Það var beðið um frest sem er endurtekning á því sem gerðist í fyrra og lengra man ég nú ekki af þinglegri meðferð þessa máls. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að þessi vandi hverfur ekki. Vandinn varðandi Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins er sennilega tvíþættur. Í fyrsta lagi tapaðist mikið í hruni fjármálakerfisins og síðan kunna iðgjöldin að hafa verið vanáætluð miðað við þær skuldbindingar sem sjóðnum var ætlað að standa undir. Stóra meginsvarið við spurningunni hef ég ekki, þ.e. hvernig viðræður ganga, en það var óskað eftir þessum fresti til þess að halda viðræðum áfram á þeim grunni sem þær hafa verið. Varðandi fjölþjóðlegan samanburð á lífeyrisskuldbindingum og skuldum þjóða þá er ég ekki í standi til þess að fjalla um það hér og nú, hins vegar verð ég að segja að mér er lífeyriskerfi landsmanna mjög hugleikið. Lífeyrir landsmanna er ekki til þess að mæta óvæntum hlutum, hann er til þess að mæta því sem gerist í lífi fólks, það eldist og á efri árum dregur það sig út af vinnumarkaði og því er ætlað að gera það í mörgum tilfellum, þannig að það eigi hann til þess að standa undir sæmilegum lífskjörum á þeim hluta æviskeiðsins. Ég ætla bara að segja það hér og nú að lífeyri landsmanna er því miður ekki sýnd mikil virðing. Það er stundum hugsað þannig að hægt sé að ganga í lífeyrissjóði eins og þeir séu almannaeign, það sé hægt að skerða lífeyri vegna ýmissa áhugamála misvitra stjórnmálamanna. Síðast en ekki síst er ávallt talað um þrjár stoðir lífeyris, þ.e. almannatryggingar, lögbundinn lífeyrissjóð og viðbótarlífeyriseign sem er valkvæð hjá hverjum einstaklingi fyrir sig. Ég hef hins vegar haldið fram fjórðu stoðinni sem er frjáls sparnaður og hef þegið það að launum að það sé þjónkun við fjármagnseigendur. Frjáls sparnaður einstaklinga er vissulega hluti af þessu, sem ég tel að ætti að gefa gaum undir þessum kringumstæðum. Ég ætla ekki að lengja mál mitt. Það sem ég hef sagt hér í seinni hlutanum er frá eigin brjósti en ekki út frá rökstuðningi framsögumannsins. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Við fengum upplýsingar hjá hv. þingmanni um að hann talaði út frá brjósti tveggja, framsögumannsins og sínu eigin, og það er allt í lagi. Ég tek því þannig að hv. þingmaður hafi verið að gantast sem er í fínu lagi þó að málið sé alvarlegt. Ég er sammála flestu því sem kom fram hjá hv. þingmanni. Það að vilja ýta undir sparnað í landinu hefur ekkert að gera með þjónkun við fjármagnseigendur nema þá bara alla fjármagnseigendur því að í rauninni eru allir þeir sem greiða í lífeyrissjóði fjármagnseigendur þar sem lífeyrissjóðirnir eru eign sjóðfélaga. En að hvetja fólk til sparnaðar og skapa umhverfi fyrir það er æskilegt og nauðsynlegt og grundvöllur að góðum lífskjörum í landinu þannig að ég styð hv. þingmann í því. Hins vegar vil ég nota tækifærið, af því að við erum að ræða þessi mál og þetta er prýðileg umræða, og hvetja hv. þingmann til að beita sér fyrir því innan hv. efnahags- og viðskiptanefndar að kalla eftir upplýsingum um stöðu mála. Það verður að ýta á eftir því að eitthvað gerist, það gerist augljóslega ekki af sjálfu sér. Við getum ekki gert ráð fyrir því að fá niðurstöðu í þessi mál að öllu óbreyttu. Það er mikið um þetta rætt manna á milli og stundum í fjölmiðlum. Það er vitað að vinna er í gangi. Það er vitað eða skilaboðin eru alla vega þannig að ef við tökum ekki á þessu hafi það slæm áhrif. Við verðum að sjá fyrir endann á þessu. Ég hvet þess vegna hv. þingmann til að kalla eftir upplýsingum um það hver staðan er því að þetta er ekki lítið mál, þetta er risamál. Við vitum það, ég og hv. þingmaður, að skrefið sem við erum að stíga núna er ekki það skref sem við mundum vilja stíga í fullkomnum heimi.

Virðulegi forseti. Ég skal kalla eftir upplýsingum um stöðu mála frá fjármálaráðuneyti fyrir morgundaginn. Þetta mál verður væntanlega til umræðu aftur á morgun ef á að afgreiða það fyrir vikulok. Mér þykir vænt um að heyra það frá vörum hv. þingmanns að hann deili skoðunum mínum um alvarleika og nauðsyn sparnaðar með mér. Það þarf að sjá til þess að lífeyrismál verði ekki bráðalækningamál á þingi vegna þess að öldrun er fyrirsjáanleg og líkur á örorku eru sömuleiðis nokkuð fyrirsjáanlegar. Ég vona að þingheimur horfi á lífeyrismál af alvöru og tryggi að landsmenn geti búið við góð lífskjör jafnvel þó að starfsævi ljúki. Ég skal kalla eftir því að frekari upplýsingar liggi fyrir á morgun. Meiru get ég ekki svarað að sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að ætla að ganga eftir því að upplýsingar komi á morgun. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að frá þinginu komi skýrt fram að ef við göngum frá þessu, sem við munum væntanlega gera, þá sé það vegna þess að menn séu að liðka fyrir því að niðurstaða fáist í málið sem allra fyrst. Hér talaði hv. þm. Pétur Blöndal sem ég veit að hefur áhuga á þessu máli og ég tala nú ekki fyrir hönd annarra en mín sjálfs en ég held að mér sé óhætt að segja að svipuð sjónarmið komu fram í ræðum okkar. Það er mjög mikilvægt að það komi skýr skilaboð frá þinginu um að við viljum fá niðurstöðu í þessi mál. Það er ekki sjálfgefið að koma reglulega og breyta tryggingafræðilegum forsendum bara vegna þess að það sem lagt var upp með stenst ekki lengur. Það var aldrei hugmyndin að safna skuldum í A-deild. Við þekktum vandamál B-deildarinnar, það er áratugavandi sem var þekktur, en A-deildin átti aldrei að safna skuldum. Hún hefur núna gert það og þær eru 63 þús. milljónir. Það er mjög mikið af peningum. Þessu verður að linna. Ég lýsi yfir ánægju með viðbrögð hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar við þeirri ósk minni að kalla eftir þessum upplýsingum og hvet hann til að upplýsa þing og þjóð um stöðu mála á morgun og hvet hann og alla aðra þingmenn að leggjast á árar til að ýta á eftir því að þessu máli verði lokið.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls í umræðu um þetta mál en get ekki látið hjá líða í ljósi þessara furðulegu orðaskipta sem hér hafa átt sér stað milli hv. þingmanna Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og Vilhjálms Bjarnasonar, samflokksmanna fjármálaráðherra sem flytur þetta frumvarp. Við höfum í stjórnarandstöðunni orðið við beiðni fjármálaráðherra um að flýta framgangi þessa frumvarps vegna þess að fyrir því væru efnisleg rök. Við gerum það náttúrlega ekki með lokuð augun eða vitandi ekkert um hvað við tekur. Það kom skýrt fram fyrir nefndinni að í gangi eru viðræður við hagsmunaaðila um breytingar á A-deildinni og ég skil ekki að það geti ekki komið skýrt fram í umræðu. Það kom skýrt fram á fundum nefndarinnar. Fulltrúar fjármálaráðuneytisins komu og sögðu að í gangi væru viðræður sem ætti að ná niðurstöðu í fyrir lok ársins. Þess vegna stendur í nefndaráliti sem ég skrifa undir án fyrirvara að rétt þyki að veita frekari tímafrest til að leiða þessa vinnu til lykta en nefndin telji mikilvægt að henni verði lokið hið fyrsta. Markmiðið er sem sagt að ekki komi til frekari framlenginga. Það er skýrt markmið okkar nefndarmannanna sem skrifum undir án fyrirvara. Ráðherranum til varnar og ráðuneytinu þá kom algerlega skýrt fram í nefndinni að vinna væri í gangi og að henni ætti að ljúka fyrir áramót og því svolítið skringilegt að heyra þessi orðaskipti milli þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem ekki virðast vita upp eða niður í því máli sem þeirra eigin formaður er að flytja. Það er auðvitað engin ástæða til að veita henni frest ef ekki er verið að vinna í málinu. Ráðuneytið sagði það alveg skýrt að verið væri að vinna í málinu, útskýrði þær efnislegu hugmyndir sem þar væru í gangi og að það væru góðar vonir um að niðurstaða næðist svo að hér gæti frumvarp komið inn, eigi síðar en á vormánuðum, þannig að þetta væri í síðasta skiptið sem til þessarar framlengingar kæmi. Það er forsenda þess að ég samþykkti þetta frumvarp, þau skýru fyrirheit sem veitt voru af hálfu ráðuneytisins. Þau liggja algerlega fyrir og óþarfi að vera að kalla eftir þeim núna til þess að koma með þau á morgun. Þau voru gefin í nefndinni í gær og voru forsenda nefndarálitsins eins og það stendur.

Virðulegi forseti. Ég skildi nú ekki alveg ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Hv. þingmaður veit nú að við höfum fengið önnur eins vilyrði á þingi í tengslum við þessi mál. Ég tel það afskaplega mikilvægt að við leggjum lóð okkar á vogarskálarnar og gefum skýrt til kynna að við séum að fylgjast með málinu og viljum sjá fyrir endann á því. Við höfum breytt lögunum ár eftir ár til að ýta vandanum á undan okkur en ég held að aldrei nokkurn tíma hafi verið sagt að ekki væri verið að loka málinu. Hv. þingmaður leiðréttir mig þá ef einhvern tíma hefur komið fram breyting og sagt: Við ætlum bara ekkert að gera það, því að það hefur legið fyrir hvað átti að gera samkvæmt lögunum. Það vita allir hver hugmyndin er. Hugmyndin er sú að ef endar ná ekki saman þá hækki menn iðgjaldið. Það er það sem liggur í laganna bókstaf og það er það sem við erum í rauninni að koma í veg fyrir með þessu og ekki í fyrsta skiptið. Ég veit ekki af hverju hv. þingmaður tekur því illa að við komum hingað upp og lýsum yfir áhyggjum af málinu og lýsum yfir skoðunum okkar á því að við viljum sjá fyrir endann á því vegna þess að þetta er búið að gerast svo oft. En ég ætla ekki að fara í karp eða kenna einum eða neinum um. Maður gæti auðveldlega fallið í þá gryfju eins og hv. þingmaður gerði hér. Ég vonast til að við séum öll sammála um þetta mál. En það er mikilvægt að þeir aðilar sem að þessu máli koma - því að það eru ekki bara þingmenn og það er ekki bara framkvæmdarvaldið, það eru svo sannarlega fleiri aðilar, í það minnsta launþegahreyfingar og jafnvel atvinnurekendur líka - viti að verið er að fylgjast með málinu. Ég hélt að við værum öll sammála um það og þar með talið hv. þm. Árni Páll Árnason. Ég vil trúa því þrátt fyrir að hv. þingmaður hafi ákveðið að pirrast aðeins yfir einhverju sem hér fór fram, að hann sé með okkur í liði hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Þeir eru sérkennilegir þessir samskiptahættir sem sjálfstæðismenn tileinka sér hér í þinginu, virðast ekki tala hver við annan og koma af fjöllum þegar verið er að ræða mál flokksformannsins. Eins og ég var að reyna að útskýra hér áðan þá er ástæða þess að ég tek það óstinnt upp að menn tali í umræðunni eins og engar upplýsingar liggi fyrir að það voru gefnar upplýsingar í nefndinni. Það voru gefin þar fyrirheit um tilteknar dagsetningar og það er þess vegna sem málið er samþykkt. Það er forsendan fyrir stuðningi mínum við málið. Þess vegna kann ég því afskaplega illa þegar menn tala hér eins og verið sé að gefa út einhvern opinn tékka. Af minni hálfu er ekki verið að gera það. Það er þess vegna sem ég geng ríkt eftir því að í sjálfu sér sé búið að veita þessar skýringar í nefndinni, þær liggi fyrir. Ég vil treysta þeim embættismönnum fjármálaráðuneytisins sem þar voru að gera grein fyrir stöðu mála, að þeir tali í umboði síns ráðherra eins og venjan er. Þó svo að hv. þingmaður vilji kannski vantreysta formanni sínum og fjármálaráðherra hef ég ekki lagt það í vana minn að vantreysta ráðherrum þegar þeir senda embættismenn með skilaboð fyrir þingnefndir. Þetta var sagt mjög skýrt í þingnefndinni. Það er mjög mikilvægt að það komi fram í umræðunni. Ég var að tryggja að það kæmi hér fram. Á þeim forsendum skrifaði ég undir nefndarálitið. Það er mjög mikilvægt að það liggi fyrir að þetta eru hinar efnislegu forsendur afgreiðslu málsins af minni hálfu.

Virðulegi forseti. Við höfum væntanlega ekki verið að hlusta á sömu umræðu, ég og hv. þm. Árni Páll Árnason. Ef þetta væri bara mál míns formanns þá væri það einfalt. Ef hann kæmi einn að þessu máli og gæti stýrt þessu öllu sjálfur væri enginn vafi á því að góð niðurstaða kæmi í það eins og þau mál sem hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins lætur sig varða og heldur utan um. Það hefur enginn haldið því fram að hér sé neinn opinn tékki, ég veit ekki af hverju hv. þingmaður er að segja það. Það er sérstakt ef mönnum finnist það slæmt að menn skuli ræða málið fyrir opnum tjöldum í ræðustól Alþingis, fyrir framan þing og þjóð, ég veit ekki hvað er óeðlilegt við það. Ég tel afskaplega mikilvægt að við ræðum þessi mál og ég tel afskaplega mikilvægt að það komi skýrt fram í ræðum hv. þingmanna að menn vilji sjá fyrir endann á þessu. Ég vona svo sannarlega að þessar tímasetningar standist og ég efast ekkert um það eina stutta stund að þeir sem hafa veitt upplýsingar fyrir nefndinni hafi gert það rétt og samkvæmt bestu samvisku. En við þekkjum það, af því að við vitum hvernig þetta mál er vaxið. Eins og ég nefndi erum við ekkert að taka þetta í fyrsta skipti. Síðasta ríkisstjórn kom, held ég, með þetta á hverju einasta ári og ég held að aldrei hafi verið sagt annað en að menn vildu ljúka þessu máli. Ég held að enginn hafi vænt þáverandi ríkisstjórn um að hafa verið að blekkja þingið eða veita villandi upplýsingar. Það er einfaldlega svo að málið kláraðist samt sem áður ekki. Við getum lagt okkar lóð á vogarskálarnar til að klára málið. Eitt af því er að ræða um það hér á þessum vettvangi og láta í ljós þá skoðun okkar að við fáum niðurstöðu í það. Þó svo að við getum karpað um ýmislegt, og kannski frekar um formið en efnið í þessari umræðu, ég og hv. þm. Árni Páll Árnason, þá veit ég að við erum báðir sammála um það.

Virðulegur forseti. Ég skildi alls ekki þetta seinna andsvar hv. þingmanns enda var erindi mitt hingað í ræðustól að láta það koma skýrt fram að fram hefði komið afgerandi fyrirheit í nefndarumræðum um málið. Umræður hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar báru það ekki með sér að nein slík fyrirheit hefðu verið gefin. Þau voru gefin og ég tek þau alvarlega, ég treysti ráðherranum. Það er hins vegar þannig að þetta er ekki ákvörðunaratriði ráðherrans eins. Þá væri auðvelt að skamma hann fyrir að koma ekki með þetta. Þetta er samningsatriði enda lýtur þetta að umsömdum kjörum opinberra starfsmanna. Eðli málsins samkvæmt getur það tekið einhvern tíma að ná samkomulagi en ég vil trúa því að ráðherrann sé að vinna að málinu og hafi áhuga á að koma því í höfn. Það skiptir miklu að það liggi fyrir að við samþykkjum þetta mál í góðri trú á að verið sé að vinna með virkum hætti að úrlausn þess og það er ekkert sem bendir til annars en það sé það sem verið er að gera af hálfu ráðuneytisins. Það er mjög mikilvægt að það komi skýrt fram í umræðunni öfugt við það sem mátti heyra á máli hv. þingmanna Guðlaugs Þórðarsonar og Vilhjálms Bjarnasonar hér áðan.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um lögbann og dómsmál, en hér er um að ræða innleiðingu EES-gerðar. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um lögbann og dómsmál til þess að vernda heildarhagsmuni neytenda. Frumvarpið felur í sér að til staðar verði réttarúrræði til þess að stöðva eða koma á annan hátt í veg fyrir háttsemi sem stríðir gegn ákveðnum tilskipunum sem taldar eru upp í viðauka við tilskipun 2009/22/EB. Nefndin bendir á í nefndaráliti sínu að þetta felur í sér einföldun á þann hátt að í hvert sinn sem viðauka við tilskipunina er breytt þarf ekki að eiga sér stað lagabreyting, þannig að þetta er til einföldunar. Breytingin sem frumvarpið felur í sér, að falla frá því að telja upp þær tilskipanir sem falla undir þennan viðauka, er sambærileg við það sem tíðkast í norskri löggjöf. Þar er viðeigandi ráðuneyti einfaldlega falið að gefa út reglugerð með upptalningu gerðanna. Þá er í 3. gr. frumvarpsins lagt til að stjórnvöld og félagasamtök, sem ráðherra útnefnir, geti leitað lögbanns eða höfðað dómsmál fyrir stjórnvöldum eða dómstólum hér á landi eða í öðru ríki á Evrópska efnahagssvæðinu til að verja heildarhagsmuni íslenskra neytenda, en við bendum á að það er ávallt ákvörðun stjórnvaldsins, þ.e. ríkisins eða hins opinbera, að höfða mál í þessu sambandi. Viðkomandi félagasamtök á sviði neytendamála munu hins vegar fara fyrir málinu, en kostnaðurinn greiðist úr ríkissjóði. Við fengum upplýsingar um það í nefndinni að stefnt er að endurskoðun málaflokksins í heild og eitt af þeim atriðum sem á að skoða í því sambandi er hvort fjölga eigi þeim stjórnvöldum eða samtökum sem eru á þessum lista. Nefndin tekur fram að hún er mjög fylgjandi þessari heildarendurskoðun. Undir þetta nefndarálit skrifar sú sem hér stendur, hv. þingmenn Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Bjarkey Gunnarsdóttir, Vilhjálmur Árnason og Halldóra Mogensen, með fyrirvara, sem ég geri ráð fyrir að þingmenn Pírata muni gera grein fyrir hér. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Í þessu frumvarpi er margt til bóta og við píratar munum styðja það. Eins og fyrri ræðumaður hafði á orði einfaldar það mikið þetta ferli. Hins vegar bætist annað við líka, það að hið opinbera getur greitt fyrir þau dómsmál sem þessir hagsmunaaðilar neytenda fara í á grunni laganna. Það er mjög gott. Aftur á móti erum við með athugasemd við frumvarpið. Það uppfærir lögin á Íslandi út frá þeim tilskipunum og reglum sem við þurfum að uppfylla samkvæmt EES-samningnum en það er ekki farið í að uppfæra eitt af mikilvægu atriðunum sem þessi lög á Íslandi eiga að uppfylla sem er að til séu úrræði til að beita þessu lögbanni. Hæstiréttur hefur dæmt í máli á grundvelli þessara laga til að tryggja þá heildarhagsmuni neytenda að farið skuli eftir íslenskum lögum um lögbann í einkamálum sem heimilar þar af leiðandi ekki lögbann ef þess er leitað á grunni þessarar innleiðingar frá Evrópusambandinu. Það á einmitt að heimila á grundvelli heildarhagsmuna. Þarna eru íslenskir dómstólar klárlega að dæma að ekki sé heimilt að beita þeim úrræðum eins og þau eru í lögum núna þrátt fyrir að það eigi að vera heimilt samkvæmt tilskipununum frá Evrópusambandinu. Þá ætti að sjálfsögðu að uppfæra lögin í því tilliti og fyrst við erum að uppfæra þau til að við séum í samræmi við Evrópulöggjöfina ætti að sjálfsögðu að uppfæra þau í þessu tilliti líka. Við píratar erum með breytingartillögu sem þjónar þeim tilgangi að uppfylla þau skilyrði tilskipunar 93/13/EBE að til staðar skuli vera raunhæf úrræði fyrir neytendur og samtök þeirra til að hindra og stöðva beitingu óréttmætra skilmála, auk þess að tryggja að óréttmætir skilmálar séu ekki skuldbindandi fyrir neytendur eins og EFTA-dómstóllinn hefur áréttað í ráðgefandi áliti sínu í máli E-25/13. Þó að það stæði í lögum að ekki þyrfti að fara í dómsmál áður en heimili fólks yrðu seld nauðungarsölu dæmdi Evrópudómstóllinn að á Spáni væri það ólögmætt. Á Íslandi er sett í samningsskilmála að það megi klára nauðungarsölur þrátt fyrir að þess sé krafist að málið fari fyrst til dómstóla. Þetta er í samningum. Í Evrópu var það í landslögum, en samt sagði Evrópudómstóllinn að það væri ólöglegt, það mætti ekki gera þetta. Nú er búið að reyna að leita lögbanns til að stöðva slíkar nauðungarsölur á grundvelli þessa en það dugir ekki á Íslandi þannig að það þarf að uppfæra lögin og þessi breytingartillaga tekur á því. Fram til þessa hefur dómaframkvæmd samkvæmt lögum um lögbann til verndar heildarhagsmunum neytenda strandað á því að skaðabótaréttur einstakra neytenda hefur staðið í vegi fyrir því að lögbann nái fram að ganga vegna ákvæða 3. mgr. 24. gr. almennra lögbannslaga, nr. 31/1990. Það er hins vegar ekki í samræmi við það sem kemur fram í formála tilskipunar 98/23/EBE eða 2009/22/EB, um að einkamálaréttarlegir hagsmunir einstakra neytenda eigi að vera óháðir vernd heildarhagsmuna þeirra enda sé um eðlisólíka hagsmuni að ræða. Þetta er alveg skýrt. Við gætum núna verið að uppfæra þessa hluti alla leið til að þeir væru í samræmi við tilskipanir frá Evrópusambandinu að öllu en ekki bara þann hluta sem það gerir í dag - nema náttúrlega við samþykkjum breytingartillöguna frá okkur pírötum sem er að sjálfsögðu vel unnin af Hagsmunasamtökum heimilanna sem hafa hvað best staðið sig í réttindavernd að þessu leyti. Ég ætla að lesa athugasemdir við breytingartillöguna. Það má nota bene ekki vera með langar athugasemdir við breytingartillögur, helst ekki nema tíu línur. Það er víst túlkun þingfundaskrifstofunnar á orðunum stutt greinargerð í þingsköpum þannig að ég les bara alla athugasemdina sem hefði átt að fylgja. Ég les hana upp í ræðustól í staðinn. En fyrst greinargerðin eins og hún birtist með breytingartillögunni: Tilgangur breytingartillögu þessarar er að skerpa á tilteknum atriðum í hinni umræddu löggjöf sem hafa sökum óskýrleika staðið í vegi fyrir skilvirkri framkvæmd þeirra reglna sem í henni eiga að felast í samræmi við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum. Svo vildum við bæta við: Í formála tilskipunar 93/13/EBE, um óréttmæta skilmála í neytendasamningum, kemur fram að teljist einstaklingar eða samtök eiga réttmæta hagsmuni í neytendaverndarmáli samkvæmt lögum aðildarríkis verði þessir aðilar að eiga kost á því að leita réttar síns í málum út af skilmálum sem ætlað sé að standa almennt í neytendasamningum, einkum óréttmætum skilmálum, annaðhvort fyrir rétti eða stjórnvaldi þar til bæru að kveða upp úrskurði um kvartanir eða málarekstur. Þá segir þar að dómstólar og stjórnvöld aðildarríkjanna verði að eiga tiltækar réttar og árangursríkar leiðir til að hindra áframhaldandi notkun óréttmætra skilmála í neytendasamningum. Nú ætla ég aðeins að víkja frá þessu og benda á að á sínum tíma var til staðar hjá Samkeppnisstofnun sú heimild í íslenskum lögum að stjórnvald á Íslandi geti vísað einhliða frá óréttmætum skilmála í neytendasamningi. Þegar það hlutverk færðist aftur á móti frá Samkeppnisstofnun að hafa eftirlit með og beita þessari lagaheimild, Samkeppnisstofnun lögð niður, Samkeppniseftirlitið stofnað og hluti af verkefnum stofnunarinnar færðist til Neytendastofu, segir kærunefnd neytendamála að heimildin til að framfylgja lögunum hafi ekki færst yfir til Neytendastofu. Neytendastofa reyndi að gera þetta 2010. Hún sagði: Þetta eru óréttmætir skilmálar, þeim á að vísa til hliðar. Það var kært til kærunefndar neytendamála sem sagði: Nei, það er bara ekki heimilt. Ég lagði í vor fram lagafrumvarp um að þessi heimild yrði þá sett upp hjá Neytendastofu. Að sjálfsögðu komst það ekki á dagskrá. Ég er búinn að reyna að benda á þetta lengi vegna þess að Hagsmunasamtökin hafa bent á það lengi sem og aðrir aðilar í þessu samfélagi að þetta er alveg ótækt. Held ég þá áfram með athugasemdina við breytingartillöguna sem var of löng til að mega birtast í þingskjalinu: Meðal þess sem 7. gr. tilskipunarinnar kveður á um er að aðildarríkin skuli tryggja, í þágu neytenda og samkeppnisaðila, að til séu réttar og árangursríkar leiðir til að hindra áframhaldandi notkun óréttmætra skilmála í samningum seljenda eða veitenda við neytendur, þar á meðal ákvæði sem einstaklingar eða samtök, með réttmæta hagsmuni samkvæmt landslögum til að vernda neytendur, geti nýtt sér til aðgerða landslögum samkvæmt fyrir dómstólum eða þar til bærum stjórnsýslustofnunum til að fá úr því skorið hvort skilmálar, sem eru ætlaðir til almennrar notkunar, séu óréttmætir og geti þannig beitt viðeigandi og árangursríkum leiðum til að hindra áframhaldandi notkun slíkra skilmála. Eins og áréttað er í 5. tölulið ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í máli E-25/13 verður jafnframt að túlka 1. mgr. 6. gr. tilskipunarinnar þannig að aðildarríkjum beri að tryggja að óréttmætir skilmálar séu ekki skuldbindandi fyrir neytendur. Næstu tilskipanir Evrópuþingsins og ráðsins sem ég fjalla um eru 98/27/EB og 2009/22/EB. Auk ákvæða tilskipunar 93/13/EBE kveður tilskipun 98/27/EB, um að setja lögbann til verndar hagsmunum neytenda, á um sérstök úrræði til að ná framangreindum markmiðum. Það eiga að vera til sérstök úrræði til að ná þeim fram. Í formála tilskipunarinnar eru þeir sameiginlegu hagsmunir sem henni er ætlað að vernda skilgreindir sem þeir hagsmunir sem ekki eru uppsafnaðir hagsmunir einstaklinga sem hafi orðið fyrir skaða vegna brots og að þeir hafi ekki áhrif á lögsókn af hálfu einstaklinga sem hafa orðið fyrir skaða vegna brotsins. Til að ná markmiðum um vernd þeirra hagsmuna skuli sá möguleiki vera fyrir hendi að veita samtökum sem gæta sameiginlegra hagsmuna neytenda þann rétt til lögsóknar sem greint sé frá í tilskipuninni, í samræmi við skilyrði í landslögum. Samkvæmt 1. gr. tilskipunarinnar er tilgangur hennar sá að samræma lög og stjórnsýslufyrirmæli aðildarríkjanna er varða lögbannsaðgerðir sem miða að verndun sameiginlegra hagsmuna neytenda sem fjallað er um í þeim tilskipunum sem skráðar eru í viðauka hennar og varða neytendavernd með það fyrir augum að tryggja snurðulausa starfsemi innri markaðarins. Samkvæmt 2. gr. tilskipunarinnar skulu aðildarríkin tilnefna til þess bæra dómstóla og yfirvöld á sviði stjórnsýslu til þess að úrskurða um dómsmál sem stofnað sé til af viðurkenndum stofnunum og samtökum sem leita eftir úrskurði þar sem krafist er stöðvunar eða banns við hvers konar broti og sem samkvæmt 3. gr. hafa þann tilgang að verja þá sameiginlegu hagsmuni sem fyrr getur um í 1. gr. Samkvæmt því sem kemur fram í formála tilskipunar 2009/22/EBE hafði hinni upphaflegu tilskipun 98/27/EB þá nokkrum sinnum verið breytt í veigamiklum atriðum og til glöggvunar og hagræðingar bæri því að kerfisbinda hana. Ekki voru þó gerðar teljandi efnislegar breytingar á þessum reglum með hinni nýju tilskipun, heldur er að mestu leyti um tæknilega endurnýjun að ræða og aðallega uppfærslur á númerum sem vísa til ýmissa annarra tilskipana á sviði neytendaverndar. Ég sé að ég á ekki eftir að ná að fara í gegnum þetta allt saman en þessi texti mun fylgja umsögn Hagsmunasamtaka heimilanna við þetta frumvarp á Alþingisvefnum. Samkvæmt athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 141/2001, um lögbann og dómsmál til að vernda heildarhagsmuni neytenda, var tilgangur þeirra að innleiða í íslensk lög ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 98/27/EB um að setja lögbann til verndar hagsmunum neytenda. Það er þetta sem við erum að ræða núna og það er það sem er verið að uppfæra að hluta til þess að gera hlutina skilvirkari og þurfa ekki alltaf að breyta lögunum þegar breytingar verða. Það er hins vegar ekki verið að innleiða í lög að tilgangi laganna sé náð. Ég held lestrinum áfram. Meðal þess sem kemur þar fram er að leitað hafi verið álits réttarfarsnefndar sem hafi talið nauðsynlegt að setja sérlög um þetta efni hér á landi, einkum vegna þess að með tilskipuninni væri stefnt að því að vernda heildarhagsmuni neytenda en ekki aðeins samanlagða hagsmuni þeirra sem brotið hafi beinst gegn en að baki eldri ákvæðum einkamálaréttar um aðildarhæfi búi áskilnaður um að félög eða samtök sem láti mál til sín taka hafi innan vébanda sinna félagsmenn sem sjálfir hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn þess. Í þessu ljósi yrði að telja verulegan vafa leika á því að íslensk lög veittu að óbreyttu þau úrræði sem krafist væri með tilskipun 98/27/EBE. Einnig kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu að tilskipunin geri þær lágmarkskröfur til aðildarríkjanna að þau veiti aðgang að þeim stjórnvöldum og dómstólum sem séu bærir til þess með skjótum hætti að stöðva brot á tilskipunum sem taldar eru upp í viðaukanum. Aðildarríkjum sé einnig skylt að tilnefna fyrir sitt leyti og viðurkenna með gagnkvæmum hætti þau stjórnvöld og samtök sem hafi heimild til þess að teljast bær um að höfða dómsmál, að undangengnu lögbanni ef þörf krefji, gegn ólögmætum athöfnum og þar með brotum á ákvæðum þeirra tilskipana sem frumvarpið taki til. Á grundvelli laganna sem við erum að breyta, nr. 141/2001, hefur innanríkisráðherra tilnefnt þau stjórnvöld og samtök sem hafa heimild til að leita lögbanns eða höfða dómsmál með núgildandi auglýsingu nr. 1320/2011. Það verður hægt að fara í dómsmál en það verða ekki til raunhæf úrræði eins og við eigum að hafa á Íslandi samkvæmt EES-samningnum til að krefjast lögbanns, til að stöðva þá óafturkræfu aðgerð að selja heimili fólks. Þetta er til að stöðva þá aðgerð meðan beðið er úrskurðar dómstóla. Það er akkúrat staðan í dag, það er búið að reyna að krefjast lögbanns. Því var hafnað þannig að nauðungarsölurnar halda áfram nema fram til 1. mars hjá þeim sem hafa sótt um leiðréttingu ríkisstjórnarinnar varðandi verðtrygginguna. Nauðungarsölurnar halda hins vegar áfram hjá hinum þó að það ætti að vera lögbann á þær. Það hefði átt að vera hægt að samþykkja lögbann meðan við bíðum eftir dómsmálinu ef við værum að uppfylla þessi skilyrði EES-samningsins. Hér er stuttur kafli um framkvæmd reglna um lögbann til að vernda heildarhagsmuni neytenda. Frá setningu laga nr. 141/2001 hefur aðeins tvisvar reynt á framkvæmd þeirra fyrir Hæstarétti Íslands, í málum nr. 636/2012 og 519/2013, þar sem í bæði skiptin var leitað lögbanns við beitingu tiltekinna skilmála neytendalána sem áður hafði verið skorið úr um að hefðu brotið í bága við lög nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Í fyrra málinu komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu, m.a. í ljósi áðurnefndrar auglýsingar nr. 1320/2011, að ekki gæti orkað tvímælis að sóknaraðilar væru til þess bærir að bera upp hér á landi kröfu um lögbann til að vernda heildarhagsmuni neytenda eftir ákvæðum laga nr. 141/2001. Á hinn bóginn yrði að staðfesta þá niðurstöðu héraðsdóms að ákvæði 1. töluliðar 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990, um kyrrsetningu, lögbann o.fl., stæðu því í vegi að lögbann gæti náð fram að ganga. Í seinna málinu hélt sóknaraðili því fram að fyrrnefnd ákvæði ættu ekki við um slíkar kröfur en á það féllst Hæstiréttur ekki og taldi ákvæðið eiga við líkt og í fyrra málinu. Ákvæðið á því við og er virkt í lögum. Það er það sem kom gott út úr þessu máli en það sem var slæmt er að Hæstiréttur sagði að hann gæti ekki heimilað lögbann á þessum grunni. Við ættum einmitt að vera að laga það í dag og ef breytingartillaga Pírata nær fram að ganga verður það lagað. Samkvæmt umræddum 1. tölulið 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 verður lögbann ekki lagt við athöfn ef talið verður að réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun hagsmuna lögbannsbeiðanda tryggi þá nægilega. Ef það er hægt að tryggja skaðabætur eftir á verður þetta ekki stöðvað. Evrópudómstóll er búinn að dæma, það er bannað að stöðva að mál fari í dómsmál áður en nauðungarsala fer fram, það er búið að dæma um það. Við eigum að vera með þannig skilyrði á Íslandi og lögbann á ekkert að virka. Ég held aftur áfram með textann. Burt séð frá einstökum málsatvikum virðist því sem skaðabótaréttur einstakra neytenda standi beinlínis í vegi fyrir því að lögbann verði lagt við brotum gegn heildarhagsmunum þeirra. Leiða má að því líkur að einstakir neytendur eigi oftar en ekki rétt á skaðabótum þegar brotið hefur verið gegn réttindum þeirra og er því vart útlit fyrir að lögbann til verndar heildarhagsmunum þeirra nái þá fram að ganga nema í tilfellum þar sem ekkert tjón hafi orðið. Vandséð er að þetta hafi verið raunverulegur tilgangur lagasetningarinnar enda eru svo þröng og nánast óyfirstíganleg skilyrði fyrir lögbanni til verndar heildarhagsmunum neytenda varla til þess fallin að tryggja skilvirka framkvæmd þessara reglna. Einnig hefur reynt á framkvæmd úrræða samkvæmt lögum nr. 141/2001, þessum lögum sem við erum að breyta, á vettvangi Neytendastofu og áfrýjunarnefndar neytendamála. Það er mál nr. 5/2013. Meðal þess sem reyndi á í því tilviki var það álitaefni hvort félagasamtök gætu byggt málsaðild í stjórnsýslumáli á tilnefningu samkvæmt umræddum lögum en áfrýjunarnefndin komst að þeirri niðurstöðu að þar sem úrlausn málsins hefði ekki áhrif á þau samtök yrði að vísa því frá nefndinni. Þannig virðist sú leið að beina erindum eða kvörtunum til Neytendastofu ekki hafa verið greiðfær til þess að ná fram banni til verndar heildarhagsmunum neytenda. Í 1. gr. þeirra laga sem við erum að ræða hér er kveðið á um að stjórnvöld eða samtök sem tilnefnd hafa verið á grundvelli þeirra geti leitað lögbanns eða höfðað dómsmál til að vernda hagsmuni neytenda þótt hvorki þau sjálf né félagsmenn í samtökum hafi orðið fyrir röskun réttinda, enda snúi beiðni um aðgerðirnar að því að stöðva eða koma á annan hátt í veg fyrir háttsemi sem hefur afleiðingar hér á landi eða í öðru ríki á Evrópska efnahagssvæðinu og þykir stríða gegn tilteknum tilskipunum sem þar gilda, eins og þær hafa verið leiddar inn í íslensk lög. Af þessu má ráða að megintilgangur lögbanns samkvæmt lögunum sé að stöðva eða koma í veg fyrir háttsemi sem brýtur gegn gildandi reglum sem hafa þann tilgang að vernda neytendur sem heild á allsherjarréttarlegum grundvelli frekar en að miða við einkaréttarlega hagsmuni einstakra neytenda enda er sérstaklega tekið fram að það sé ekki skilyrt að samtökin hafi sjálf höfðað slíkt mál eða félagsmenn í þeim orðið fyrir röskun á séreignarlegum réttindum sínum. Í skýrslu framkvæmdastjórnar um beitingu tilskipunar 98/27/EB (COM/2008/0756) segir í 5. málsgrein að tilgangur lögbannsúrræðisins sé sá að gera mönnum kleift að stöðva ólögmæta viðskiptahætti til verndar heildarhagsmunum neytenda án tillits til þess hvort og hvaða tjón hafi orðið af völdum þeirra. Í skýrslu framkvæmdastjórnarinnar um innleiðingu tilskipunar 2009/22/EB (COM/2012/0635 FINAL) segir jafnframt í kafla 3.3 að lögbannsúrræði samkvæmt reglum tilskipunarinnar sé óháð réttindum einstakra neytenda sem hafi orðið fyrir tjóni til að sækja sér skaðabætur fyrir það tjón. Af þessu verður ekki ráðið að einstaklingshagsmunir eða skaðabætur  Ég legg til að við samþykkjum þetta, innleiðum þetta allt að fullu, samþykkjum breytingartillögu Pírata 

Herra forseti. Ég hvet þingmenn eindregið til þess að endurskoða afstöðu sína. Við erum að breyta hér og gera góða hluti, þ.e. að innleiða ákveðið ákvæði, við erum að innleiða tilskipanir Evrópusambandsins í íslensk lög. Og hvað er nú það? Lögbann og dómsmál til verndar heildarhagsmunum neytenda. Það þýðir að það verður líklega auðveldara að fara í dómsmál, sem er mjög gott og við höfum verið að greiða atkvæði um það. Lögbannsúrræði er ekki virkt á Íslandi. Dómstólar eru búnir að taka af vafa um það, búið er að gelda ákvæðið hjá stjórnsýslunni með því að flytja það frá Samkeppniseftirlitinu til Neytendastofu. Úrskurðarnefnd þar er búin að taka af allan vafa um það. Lögbannsúrræði til verndar heildarhagsmunum neytenda er ekki virkt á Íslandi en það á að vera það samkvæmt tilskipununum og það á að innleiða það í þessi lög. Þið hafið enn þá tækifæri til þess að skipta yfir á græna takkann.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um mótun viðskiptastefnu Íslands. Meðflutningsmenn mínir eru allur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins. Við fluttum þetta mál fyrst á 141. löggjafarþingi og svo 143. löggjafarþingi og gerum aftur núna. Ég er sannfærður um að það fari í gegn vegna þess að þetta er mjög gott mál. Stundum vinna menn í hlutum og ekkert gerist, en þrátt fyrir að tillagan hafi ekki farið í gegn áður sjáum við samt nú að einn angi þessa máls, sem hefur það eitt að markmiði að bæta stöðu neytenda og verslunarinnar, mun fara í gegn ef fjárlagafrumvarpið eins og það er nú nær fram að ganga. Hugmyndin á bak við þessa þingsályktunartillögu er einfaldlega sú að ráðherra móti viðskiptastefnu sem hafi það að markmiði að jafna samkeppnisstöðu innlendrar verslunar gagnvart erlendri og lækka vöruverð til hagsbóta fyrir neytendur. Eitt af því sem þar skiptir miklu máli eru vörugjöld. Það er þrennt sem hér er um að ræða, vörugjöld, skattamálin og tollar. Ég vil þess vegna lesa örstutta grein sem er skrifuð af Auði Jóhannesdóttur, framkvæmdastjóra Lifa ehf., sem ber yfirskriftina „Vörugjöld og vondir kaupmenn“. Hún segir hér, með leyfi forseta: „Ég heiti Auður og ég er kaupmaður. Ég hef verið kaupmaður í tæp tíu ár og reyni að skammast mín ekkert sérstaklega fyrir það. Það er gaman að versla og stunda viðskipti og ég legg mig fram um að veita góða þjónustu og eiga ánægjuleg samskipti við viðskiptavini mína jafnt sem birgja með langtímahagsmuni að leiðarljósi. Það er nefnilega ekkert vit í viðskiptum sem ekki innifela ágóða fyrir alla hlutaðeigandi. Ef hallar óeðlilega á einhvern aðila er ljóst að viðskiptunum verður ekki haldið áfram lengur en það tekur þann sem ber skarðan hlut frá borði að finna hagkvæmari valkost. Þess vegna er mér fyrirmunað að skilja hversu vinsælt það virðist á Íslandi að láta líkt og við lifum enn á tímum Jóns Hreggviðssonar þegar kaupmenn höfðu einkaleyfi á verslun á sínu svæði. Ef marka má orðræðuna mætti trúa að fátt hafi breyst síðan þá. Við kaupmenn mökum krókinn og lifum hátt á svita og blóði íslenskrar alþýðu og núna stefnum við víst á að stinga niðurfelldum vörugjöldum og lækkun á virðisaukaskatti beint í gulli hlaðnar pyngjurnar, eða hvað? Það hefur verið baráttumál íslenskrar verslunar til fjölda ára að afnema vörugjöld sem eru ógegnsæ, skekkja samkeppnishæfi íslenskra fyrirtækja í alþjóðlegu samhengi og eru furðulega samræmislaus, samanber þá staðreynd að láréttar brauðristar bera vörugjöld en ekki lóðréttar. Ég held að kaupmenn hafi einmitt fagnað manna hæst þegar ríkisstjórnin kynnti áform sín um afnám vörugjalda og hlakki til að lækka verð. Við erum nefnilega fyrir löngu búin að átta okkur á því að íslenskir neytendur eru langt í frá óupplýstir og fyrir löngu hættir að láta bjóða sér maðkað mjöl.“ Lokaorðin eru þessi, með leyfi forseta: „Hvað sem því líður þá legg ég til að við hættum að láta eins og við búum enn á nítjándu öldinni, Ísland sé einangrað og að hér gildi önnur samkeppnislögmál en annars staðar í hinum frjálsa heimi. Góðar stundir og gleðilega vörugjaldalausa verslun.“ Virðulegi forseti. Mér fannst þetta góð grein hjá þessum kaupmanni og draga ágætlega fram andann í þingsályktunartillögu okkar. Þegar við tölum um viðskiptastefnu eru nokkrir hlutir sem við getum rætt. Eitt er það sem enginn ræðir, nokkuð sem ég hef tekið upp nokkrum sinnum en fæ engin viðbrögð við, ekki nokkur einustu, er hin augljósa mismunun sem stafar af því að ríkið beitir sér sérstaklega í smásöluverslun hér á landi. Við erum með sérverslun fyrir útvalda sem kaupa vörur á allt öðru verði en tekjulægri hópar þjóðfélagsins geta. Hér er ég að vísa í fríverslunina. Ég hef ferðast víða en hef hvergi séð verslun eins og er í Keflavík, komuverslun. Ég hef séð komuverslanir sem eru litlar, augljóslega til að menn kaupi gjafir eða eitthvað slíkt, en Fríhöfnin hjá okkur er risastór, rekin af ríkinu og reyndar rekin með tapi. Þar kaupir fólk vörur á allt öðru verði en í verslunum landsins vegna þess að þar eru engin gjöld, m.a. við þingmenn sem þurfum flestir að ferðast vegna alþjóðasamstarfs. Þetta finnst fólki bara vera hið eðlilegasta mál. Ef maður fer á heimasíðu Fríhafnarinnar og skoðar vöruúrvalið, velur vörur, þá kemur upptalning. Það er áfengi, snyrtivörur, sælgæti, tóbak, leikföng, ferðavörur, heilsuvörur, það er eitthvað sem heitir Duty Free Fashion, ég veit ekki hvað það er, vörugjaldalaus og tollalaus tíska, annar fatnaður og svo er sérliður sem er uppáhaldsliðurinn minn, Victoria's Secret, og síðan íslenskar vörur. Þetta er í smásöluverslun ríkisins. Þetta þykir öllum hið eðlilegasta mál. Ég man að mér þótti mjög óeðlilegt þegar ég las um hina svokölluðu nómenklatúru í Sovétríkjunum í gamla daga sem gat keypt allt í dollarabúðum en almúginn mátti kaupa í búðum með lítið og lélegt vöruúrval og standa í biðröðum. Þetta er auðvitað ekki sambærilegt, það er ekki þannig að ekki geti allir farið inn í Fríhöfnina, en þetta er í besta falli svolítið sérkennilegt og þess virði að ræða. Við erum með aðra smásöluverslun sem er ÁTVR. Hv. þm. Vilhjálmur Árnason hefur lagt fram sérstakt frumvarp út af því sem ég vona að fái góða afgreiðslu. Og svo sannarlega beitum við okkur með öðrum hætti í einni tegundinni af verslun sem hefur verið nokkuð í umræðu núna sem er landbúnaðarverslun. Við erum ekki svo sem eina þjóðin í heiminum sem gerir það. Það gera flestar vestrænar þjóðir það. Þær hafa ákveðna vernd fyrir innlendar landbúnaðarafurðir. En ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur að fara yfir þann málaflokk sérstaklega, ekki bara út af þessum nýja úrskurði hjá Samkeppniseftirlitinu en það er hins vegar ágætispunktur til að byrja á. Það segir sig sjálft að þegar það verður þannig, t.d. í mjólkuriðnaðinum, að einn stór aðili virðist vera með langstærstan hluta markaðarins, þá eru menn í rauninni að biðja um að fá aðhald erlendis frá með samkeppni, það segir sig sjálft. Það er alveg sama um hvaða verslun er að ræða eða framleiðslu, það verða allir að hafa einhverja samkeppni annars sofna menn á verðinum. Ég er ekki einn af þeim sem hallmæla bændastéttinni, það er langur vegur frá því. Ég borða íslenskar landbúnaðarvörur af því að ég veit hvaðan þær koma og ég veit að þær eru góðar. Ég held að almenn þróun í heiminum verði sú að við viljum fá að vita hvaðan maturinn okkar kemur. Ég hef ekki áhyggjur af hefðbundnum íslenskum landbúnaði að því gefnu að við veitum nokkuð meira frelsi og sveigjanleika þar. En landbúnaðarkerfið okkar gengur í rauninni ekki út á það að vernda hefðbundinn íslenska landbúnað. Og svo ég vitni nú í enska tungu - og nú er komið fordæmi fyrir því hér, herra forseti. Ég var nú einu sinni skammaður fyrir það af virðulegum forseta að segja Daily Telegraph, en ég kunni bara ekki að þýða það, en hv. þm. Jón Þór Ólafsson fór hér með langan enskan texta. En ég hlýt að sleppa með að segja frá því að í enska orðinu yfir landbúnað, „agriculture“ er „culture“, þ.e. þetta er menningarhluti og flestar þær þjóðir nota þau rök þegar þau vernda sinn landbúnað, hvort sem það eru Japanir sem eru með 800% tolla á hrísgrjónum eða Frakkar sem vilja halda sínum landbúnaði. Þeir vilja halda í hluta af sinni menningu. Hefðbundinn landbúnaður er svo sannarlega partur af okkar menningu. Það sama verður hins vegar ekki sagt um þann landbúnað sem við verndum hvað mest. Ef við tökum landbúnaðinn á Íslandi og skoðum hvað það er sem við veitum mesta vernd, þá er það sérstaklega kjúklingarækt og eggjaframleiðsla. Það fær langmestu verndina. Reyndar er það þannig að lambakjötið, þetta frábæra kjöt, er ódýrara en víðast hvar annars staðar, í það minnsta ef við miðum við heimsmarkaðsverð. Verðið hér er um 70% af heimsmarkaðsverði ef við gefum okkur að heimsmarkaðsverðið sé 100%. Verð á kjúklingi er hins vegar 250% af heimsmarkaðsverði og mun dýrari en annars staðar. Ég held að það sé sjónarmið margra að ef eitthvað verði slakað á varðandi innflutning á þessum muni það smitast yfir á aðrar. En ég held að við eigum að líta á þetta í öðru samhengi. Þetta snýst ekki bara um samkeppni um verð, þetta snýst líka um samkeppni og gæði. Við eigum að uppfræða neytendur um hvað við erum með góð matvæli hér á landi. Við notum mun minna af tilbúnum efnum eins og sýklalyfjum og öðru en þau lönd sem við berum okkur saman við. Ef ég man rétt þegar kemur að kjötinu þá höfum við og Norðmenn algera sérstöðu þar. Við erum stundum ekki meðvituð um það hversu gæðin eru mikil hér og þá á ég ekki bara við landbúnaðinn heldur líka sjávarútveginn. Hins vegar er það mín skoðun að í það minnsta ætti að ná samstöðu um það að í viðskiptastefnu sem þessari að við mundum sækja fram á erlenda markaði og gera þá eins og menn gera gjarnan, að semja við önnur lönd. Þú opnar hluta af þínum markaði meðan ég opna hluta af mínum. Það er eins og staðan er núna og það á sérstaklega við um landbúnaðarafurðir. Við erum aðilar að EFTA sem eru fríverslunarsamtök og við getum gert einhliða samninga við allar þær þjóðir. Við erum ekki í tollabandalagi eins og Evrópusambandið sem er verndarbandalag í eðli sínu og er ekki fylgjandi frjálsri heimsverslun. Ástæðan fyrir því að svo lítið hefur gengið varðandi frelsi í heimsverslun er m.a. hvað Evrópusambandið og önnur samtök eru sterk þar. Það er auðvitað slæmt að ekki hefur gengið betur á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Fyrir þá sem ekki þekkja þá er umhverfið einhvern veginn svona að GATT, sem síðan varð Alþjóðaviðskiptastofnun, WTO, eru samtök sem berjast fyrir heimsverslun og hafa gert gríðarlega góða hluti hvað það varðar. En vegna þess hvað það hefur gengið hægt, það er mikil verndarstefna í heiminum, erum við með svæðisbundin fríverslunarsvæði og svæðisbundin tollabandalög og þeim er alltaf að fjölga. Síðan eru einstök ríki með sína fríverslunarsamninga. Málið er mjög einfalt. Það hagnast allir á fríverslun, en þó sérstaklega litlar þjóðir sem eiga allt sitt undir útflutningi. Og það er ekkert flókið. Ef Ísland hefði ekki haft aðgang að erlendum mörkuðum þá værum við enn þá fátæk þjóð. Það er fullkomlega útilokað fyrir Íslendinga að vera með góð lífskjör nema við hefðum aðgang að erlendum mörkuðum. Það er á sama hátt vonlaust fyrir fátæk ríki heims að vinna sig út úr þeirri stöðu sem þau eru nema þau fái aðgang að erlendum mörkuðum. Á vettvangi EFTA, en ég er formaður þingmannanefndar EFTA, er mikið unnið að fríverslunarsamningum, bæði við að endurnýja þá sem eru til staðar og síðan erum við að fara út í nýja samninga. Það er mín skoðun að við eigum að beita okkur á þeim vettvangi og það verður þá að vera samstaða um það milli þings og ríkisstjórnar að við eigum að beita okkur fyrir því og hvetja EFTA til að beita sér enn frekar en nú er gert til að gera fríverslunarsamninga. Það eru ýmis svæði sem við höfum ekki samið við. Og við eigum að nota okkar aðstöðu til að hvetja EFTA til ganga lengra en nú er gert. Það vilja allir semja við EFTA. Við erum þar í félagi með Sviss, Noregi og Liechtenstein. Það er auðvitað afskaplega gott fyrir okkur Íslendinga að vera þarna inni því þetta eru stórir markaðir - ekkert sérstaklega stórir markaðir á heimsvísu, en meðalstórir markaðir með mikla kaupgetu. Maður fann það til dæmis núna þegar þingmannanefnd EFTA fór til Malasíu og Singapúr að í þeim heimshluta hafa menn áhyggjur og eru hræddir við stóra aðila, hvort sem það eru Kína, Bandaríkin eða ESB. En þegar þessi fjögur ríki koma eru allir tilbúnir til að setjast niður með þeim, að því gefnu að við sýnum því áhuga og sýnum frumkvæði hvað það varðar. Við njótum mikils góðs af þessu samstarfi. Í örstuttu máli er þessi þingsáyktunartillaga lögð fram til að bæta hag neytenda og verslunar í landinu. Við erum að flytja inn störf til landsins. Íslendingar eru ekki kjánar, þeir versla þar sem það er hagkvæmt og hafa sem betur fer tækifæri til að fara út um allan heim. Ef við erum ekki með samkeppnishæfa verslun þá munu Íslendingar halda áfram að versla annars staðar 

Herra forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um mótun viðskiptastefnu Íslands. Hún gengur fyrst og fremst út á það að ná niður vörugjöldum og tollum. Nú liggur svo vel við að við ræddum hér í þessari viku niðurfellingarnar á vörugjaldi, sem gladdi mig óskaplega mikið því að það hefur verið baráttumál mitt um áratugi. Það þurfti að grisja þann frumskóg fyrst. Vandinn við að grisja hann er sá að það gat enginn grisjað hann því að enginn þekkti hann. En nú er hann bara höggvinn niður á einu bretti og er það gleðiefni, það munu heimilin vissulega skynja. En þá eru tollarnir eftir. Þegar maður vill fella niður tolla er náttúrlega sagt: Ja, við þurfum að nota þá sem skiptimynt við aðrar þjóðir svo þær felli líka niður tolla. Það má ekki grípa til skynsamlegra ráðstafana vegna þess að það virkar einhvern veginn öðruvísi á aðrar þjóðir. Auðvitað er skynsamlegt að fella niður tolla sem gera ekkert annað en að hækka vöruverð á Íslandi, hækka verð á vörum umfram það sem þyrfti. Það leiðir svo til undarlegrar niðurstöðu, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom inn á í ræðu sinni; það eru fríverslanirnar um allan heim. Einhvern tíma sá ég spá um að í framtíðinni yrðu fargjöld með flugfélögum ókeypis en skilyrðin yrðu þau að menn stoppuðu svona tvo tíma í hverri flughöfn og gróðinn af því mundi borga miðana með flugfélögunum. Það er kannski fulllangt gengið en lausnin kann að vera eitthvað í þá veru vegna þess að það er mikill hagnaður af þessum verslunum. Af hverju skyldi vera hagnaður af þessum verslunum? Það er vegna þess að vörurnar eru skattfrjálsar, allir neysluskattar eru felldir niður. Það gerir það að verkum að það verður ákveðin stéttaskipting í þjóðfélaginu, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur verið óþreytandi að nefna. Hverjir geta ferðast? Þeir sem hafa efni á því að kaupa farmiða, sem verða kannski alltaf ódýrari og ódýrari af því að gróðinn myndast í fríhöfnunum. En þeir þurfa líka að borga hótel og annað slíkt og það eru ekki nema sumir sem hafa efni á því. Svo má ekki gleyma því að fjöldi fólks fer í viðskiptaferðir til útlanda en það er yfirleitt fólk sem er í betri stöðu, opinberir starfsmenn og þá yfirleitt forstöðumenn, og þingmenn eru líka mikið á ferðalögum. Ég er alltaf að flengjast um heiminn og oft í einhverjum fríhöfnum og gæti keypt skammtinn minn þar ef ég kærði mig um. Ég nenni því nú yfirleitt ekki en það er önnur saga. Ég nýt þeirra forréttinda að sleppa við neysluskatta sem Jón og Gunna, sem eru verkamaður og verkakona, sleppa ekki við. Það gengur náttúrlega ekki, þetta er svo mikið misrétti þannig að við verðum að vinda bráðan bug að þessu. Einhvern tíma sá ég að stærsta snyrtivöruverslun Íslands væri staðsett í Keflavík. Aumingja kaupmennirnir hérna í Reykjavík eru í vonlausri keppni við fríverslunina í Keflavík sem gómar örþreytt fólk sem kemur frá útlöndum og lokkar það til að kaupa alls konar varning og borgar heldur ekki sömu tolla, vörugjöld og virðisaukaskatt og aðrir. Virðisaukaskatturinn hefur heilmikið að segja, hann er náttúrlega alltaf í hærra þrepinu, 25,5% sem stendur, en vonandi lækkar hann í 24%, sem er eitt af því sem mjög gleðilegt við það frumvarp sem ég nefndi áðan. Þeir sem njóta þessa furðulega kerfis með fríhafnirnar eru sem sagt sá hópur landsmanna sem er frekar velmegandi. Þeir sem ekki njóta þess eru hinar margumræddu fátæku fjölskyldur sem menn vilja vernda þegar kemur að matarskattinum, sem er þó algert brotabrot af því sem menn njóta sem ferðast. Það sem mér finnst að Íslendingar og EFTA ættu að gera er að hoppa inn í fríverslunarsamning Evrópusambandsins við Bandaríkin þegar hann liggur fyrir, mér skilst að hann sé kominn nokkuð langt, og njóta þeirra tollfríðinda sem sá samningur býður. Svo eigum við náttúrlega að halda áfram ótrauð, burt séð frá öllum sjónarmiðum um „ég skal gefa þér þetta ef þú gefur mér hitt“, að fella niður tolla einhliða, því að það kemur íslenskum heimilum til góða og kannski sérstaklega þeim fátæku heimilum sem menn hafa rætt mikið um hér varðandi matarskattinn. Það kæmi þeim sérstaklega til góða því að þau geta ekki verslað í Fríhöfninni. Ég er mjög hlynntur þessu máli enda er ég þarna á blaði sem flutningsmaður þessarar þingsályktunartillögu um mótun viðskiptastefnu og vil að við förum að taka á honum stóra okkar og fella niður tollana og lækka virðisaukaskattinn úr efra þrepinu enn meira. Ég gleðst náttúrlega yfir því að við þurfum ekki lengur að berjast við vörugjaldið nema náttúrlega af áfengi og bílum og slíku, en það eru sérlög um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir málefnalega og góða ræðu. Það kemur ekki mjög á óvart að við erum sammála í þessu máli. Af því að ég er að tala um hagnað á Fríhöfninni þá tekst íslenska ríkinu samt sem áður að tapa á Fríhöfninni, það er tap á henni eftir því sem ég best veit. Varðandi EFTA og hugsanlegan samning Evrópusambandsins og Bandaríkjanna þá erum við í samskiptum við þau ríki en þeir aðilar sem gefa okkur upplýsingar eru Bandaríkjamenn, ekki Evrópusambandið sem er svolítið magnað. Það er mikið hagsmunamál fyrir okkur ef þessi samningur yrði þvert á það sem menn halda. Það opnar mikla möguleika fyrir okkur. Ég næ ekki að fara í þessu andsvari yfir alla þá þætti en það er enginn vafi á að það eru miklir hagsmunir fyrir okkur ef þeir ná niðurstöðu sem er ekki víst. Alla vega er staðan ekki þannig núna. Þeir eru náttúrlega fyrst og fremst að takast á við tæknilegar viðskiptahindranir. Ástæðan fyrir því að við erum í þeirri þvælu að menn þurfi að vera að líma eitthvað á bandarískar vörur, í raun sömu upplýsingar um efnisinnihald bara aðeins öðruvísi fram settar, er vegna þess að við erum að taka reglur EES og Evrópusambandsins og þetta eru bara tæknileg viðskipti til að koma í veg fyrir að bandarískar vörur komi inn á markað annars staðar en í Evrópu. Menn eru í raun hættir í tollunum. Það eru tæknilegar viðskiptahindranir sem menn nota til að ýta vörum frá. Ég er sammála hv. þingmanni að fella niður tolla einhliða. Það lokar ekki á að við getum alltaf sett þá á aftur ef við lendum í viðskiptadeilum en það er enginn vafi að það hjálpar fátækari fjölskyldum. Ég vek athygli á því að í frumvarpinu er könnun á því hverjir kaupa ýmsar vörur á landinu. Og hverjir eru það fyrst og fremst sem kaupa föt nær eingöngu hér? Jú, það eru fátækar fjölskyldur, það eru tekjulágar fjölskyldur.

Herra forseti. Þetta var nú eiginlega ekki andsvar, þetta var meðsvar. En það er rétt að ég kom ekki inn á þá könnun sem fylgdi þarna með en hún sýnir alveg furðulegar niðurstöður. Það er stór og góður hluti af verslun í landinu sem er í Fríhöfninni og er erlendis. Það er þekkt fyrirbæri: tómu töskurnar út og fullar heim. Þetta er eitthvað sem mér finnst að hv. þingmenn þurfi að leiðrétta og það fyrr en seinna. Við skulum taka vörugjöldin niður núna með gleði og svo skulum við taka tollana á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég held áfram í meðsvörum, það er bara þannig. En ég vildi aðeins upplýsa, talandi um markaðshlutdeild, að þetta eru ekki bara fríhafnir. Ég man aldrei hvað þær heita, ég er ekki mikill áhugamaður um verslunarferðir, en hins vegar er búð sem heitir, held ég, H&M og hún er með 30% markaðshlutdeild í einstökum vöruflokkum á Íslandi en hún er ekki á Íslandi. Það segir okkur að það er eitthvað að. Það er eitthvað óeðlilegt í þessu. Það er engin ástæða til að reyna að koma í veg fyrir að fólk versli út um allan heim. Það er bara hið besta mál. Mér er hlýtt til verslunarfólks út um allan heim en vil samt sem áður ýta undir atvinnusköpun hér og ýta undir það að starfsemi sé hér og verslunin blómgist hér. Af því að hv. þingmaður talaði um vörugjöldin, sem er náttúrlega alveg stórkostlegt, bæði fyrir neytendur og verslun í landinu, þá kom mér mjög á óvart að sjá viðbrögð stéttarfélags verslunar, Verslunarmannafélags Reykjavíkur. Það er verið að gera stærstu breytingu í áratugi til að styrkja verslunina og þar af leiðandi verslunarmenn í landinu. Hverjir setja hnefann í loftið á móti því? Jú, það er Verslunarmannafélag Reykjavíkur. Það er eins og Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins mundi hamast í því að leggja niður Rás 2 og sjónvarpið líka sem maður á ekki von á að fari að gerast. En kannski gerist það, maður veit það ekki. Það er svo margt skrýtið í þessu.

Herra forseti. Það var ekki mikið um andsvör í þessu en engu að síður tel ég mjög brýnt að við tökum á honum stóra okkar og minnkum þennan mismun. Það er dapurlegt, og hlýtur að vera erfitt og leiðinlegt fyrir verslunareiganda í Reykjavík og um allt land, að standa í þessari glötuðu samkeppni við fríverslunina í Keflavík og víðar, og eins og komið hefur fram í London og annars staðar. Verslunin stendur í vonlausri baráttu við verslanir út um heim sem selja án virðisaukaskatts, án vörugjalda, án tolla og án nokkurs skapaðs hlutar. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég skil ekki þessa ályktun VR, hún hlýtur að byggjast á einhverjum misskilningi. Þeir ættu endilega að endurskoða hana því að ef eitthvað styrkir íslenska verslun þá er það að minnka þann aðstöðumun, sem er óþolandi, að verða að selja vöru með vörugjöldum í dag, tollum og alls konar gjöldum og virðisaukaskatti í samkeppni við verslun úti í heimi sem greiðir ekki neitt.

Herra forseti. Þessi ályktun felur ráðherra að móta viðskiptastefnu sem hefur það að markmiði að jafna samkeppnisstöðu innlendrar verslunar gagnvart erlendri og lækka vöruverð til hagsbóta fyrir neytendur. Þetta er þingsályktunartillaga um að sú viðskiptastefna skuli mótuð. Ég sé hérna, og það er mjög athyglisvert, að tillagan hefur verið lögð fram á 141. löggjafarþingi, mál nr. 304, hún var líka lögð fram í fyrra og var þá mál nr. 35 og núna er hún enn lögð fram og er 23. mál, þannig að alltaf lækkar númerið. Við verðum að átta okkur á því að því lægra sem númer er því meiri líkur eru á því að málið fari í gegn. Ég er bara svolítið bjartsýnn á að það nái í gegn, sér í lagi vegna þess að þetta er fyrsta þingmannamál Sjálfstæðisflokksins, sem er mjög gott. Ég styð þessa tillögu fyllilega. Verið er að kalla eftir því að mótuð sé viðskiptastefna og þá er bara að sjá hver sú viðskiptastefna verður. Ef viðskiptastefnan segir að ekki eigi að jafna þessa stöðu mikið eða eitthvað í þeirri vinnu, ef menn komast að þeirri niðurstöðu, þá er það þannig. Þá er enginn vilji fyrir því. Það er bara mjög gott að fá það upp á yfirborðið. Í skýrslu matvælaverðsnefndar frá 2006, sem þáverandi forsætisráðherra kallaði eftir, eru mjög áhugaverðir hlutir. Ef við förum í mál málanna í dag, þ.e. mögulega 2,5% hækkun á matvælum, má samkvæmt skýrslunni greina fjórar meginástæður fyrir álagningu tolla á innflutt matvæli: Það er í fyrsta lagi vernd fyrir innlenda búvöruframleiðslu, þá er talað um að vernd annars vegar og styrkir hins vegar séu upp á um 14 milljarða, 9 milljarða, ég man það ekki, sem sagt ígildi tollverndar og styrkja á þessum tíma, árið 2006, held ég. Bara svo við getum uppfært tölurnar að einhverju leyti voru tekjur ríkisins þá af matartollum rétt tæpur milljarður, í dag eru það 2 milljarðar. Það gefur fólki einhverja hugmynd um tölurnar sem við erum að tala um. Í öðru lagi er það vernd fyrir innlenda framleiðslu, svo sem sælgætisgerð og fóðurblöndur. Í þriðja lagi er það neyslustýring og í fjórða lagi er það tekjuöflun ríkissjóðs. Ef við förum yfir í tekjuöflun ríkissjóðs í þessu samhengi kemur fram, sem er mjög athyglisvert, að tekjumissir ríkisins af helmingslækkun tollverndar af helstu búvörum væri óverulegur, hann væri 145 milljarðar.  Áætlað er að helmingslækkun tollverndar af helstu búvörum skili tæpum 4,8 milljörðum kr. til neytenda, þetta er náttúrlega samkvæmt verðlagi 2006, og þá 95 milljörðum við fullt afnám tollverndar. Mestu munar um bein áhrif á lækkun tollverndar á kjöt- og mjólkurvörur, þ.e. 2,6 milljarða lækkun við helmingsafnám og 5,2 milljarða lækkun í heild við fullt afnám. Til samanburðar má nefna að OECD hefur metið að innflutningsverndin sem þessir tolla setja upp nemi um 5,9 millj. kr. á verði til framleiðenda. Tekjur ríkisins aukast við það við að afnema tollvernd. Ef við miðum bara við hálft afnám tapast 148 millj. en í staðinn koma 900 millj. þannig að um 1/6 tapast en það eykst um 5/6, 900 millj. kr. Þá koma 755 millj. í gróða til ríkisins vegna þessa afnáms tolla, en tollverndin sem tapast til helmings eru 3 milljarðar til búvöruframleiðslunnar. Gleymum því ekki að helmingsafnám hefur jákvæð áhrif, um 2,8 milljarða kr. - aftur samkvæmt verðlagi 2006 - til neytenda þannig að neytendur græða alveg gríðarlegar upphæðir sem hægt væri þá að taka einhvers staðar annars staðar og finna eitthvert jafnvægi þannig að hækkun á matvælum væri 0% í staðinn fyrir 2,5% eins og áætlað er í frumvörpunum núna. Hagur neytenda gæti komið á móti, þá væri hægt að hækka eitthvað þar. Þarna kæmi líka eitthvað í ríkissjóð ofan á þessar 755 millj. kr. Þá þyrfti að finna eitthvað aukalega ef það ætti að vera ígildi tollverndar, ef búvöruframleiðendur mundu fá þær þyrfti að finna eitthvað upp í þessa 3 milljarða, ég ítreka, þetta er samkvæmt verðlagi ársins 2006, þannig væri hægt að tryggja að matvælaverð hækkaði ekki. Tökum þessa tolla burtu, eða helmingum í þessu tilfelli. En ef við tækjum þá alveg í burtu þyrfti að finna aðeins fleira á móti, en svona er hægt að stilla hlutunum upp. Ég vona bara að farið verði í þá vinnu í að skoða kosti og galla, skoða þessa stefnu og hvernig hægt væri að vinna hana til að jafna þennan þátt en fara þá aðrar leiðir, í mótvægisaðgerðir eins og ríkisstjórnin er með núna, mótvægisaðgerðir í bótakerfi þegar hún breytir skattkerfinu, þannig stillir ríkisstjórnin þessu upp núna, hún ætlar að breyta skattkerfinu, gera það skilvirkara og koma með mótvægisaðgerðir í bótakerfinu. Það væri hægt að gera í þessu tilfelli líka, að einfalda skattkerfið og tollana. Það skapar meiri umsvif og gæði fyrir samfélagið og meiri tekjur í ríkissjóð vegna umsvifanna, en á móti á að koma með auknar bætur þá til búvöruframleiðenda. Þetta er leið sem við gætum farið og það kallar á að farið sé í að skoða m.a. þessa hluti. Ég mun styðja það heils hugar.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni. Það var ánægjulegt að heyra ræðu hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar. Hann fór mjög vel yfir þessi mál og kom með nýja vinkla á því sem hvorki ég né hv. þm. Pétur H. Blöndal fórum yfir. En þetta er nákvæmlega málið, að við mótum okkar stefnu. Hvað viljum við gera? Hvernig er viðskiptastefna Íslands? Af hverju erum við ekki með neina? Hv. þingmaður fór mjög vel yfir landbúnaðarmál og kom fram með mjög mikið af upplýsingum. Ef við viljum lækka matvælaverð leikur enginn vafi á að það er leiðin til að opna markaðinn ef það er eina markmiðið. Ég get ekki farið yfir það sérstaklega núna í örstuttu máli en ég tel hins vegar að gera mætti meira þegar kemur að landbúnaðarmálunum og mér finnst við ekki kunna að meta það góða sem við höfum, hvorki þar né í annarri matvælaframleiðslu eins og t.d. varðandi fiskinn okkar. Bara svo ég taki dæmi þá var ég í Barcelona og fór á markað á Römblunni sem var örugglega ekki ódýrasti markaðurinn í Barcelona. Hver skyldu hafa verið dýrustu matvælin þar? Það voru ekki nautasteikurnar eða paté eða eitthvað, það er allt til þarna. Það var saltfiskur, örugglega íslenskur saltfiskur, en hann var ekki merktur sem íslenskur. Ég veit um Spánverja sem koma hingað en þeir geta ekki keypt saltfisk. Ég hef sjálfur aðeins verið að leika mér að því að útvatna saltfisk en það er bara mjög erfitt að fá hann, svona alvörusaltfisk sem seldur er hvað hæstu verði. Hann er ekki dýr hér, alls ekki, en það er erfitt að fá hann. Maður fær að vísu mjög góða rétti í borðunum o.s.frv. en ef maður vill gera þetta alveg sjálfur er það mjög erfitt. Við kunnum ekki alveg að meta svona hluti. Við eigum ekki íslenskar uppskriftir, ekki eftir svæðum. Það sama er varðandi landbúnaðarframleiðsluna, sem er náttúrlega alveg stórkostleg. Það er stórkostlegt að hafa kjöt sem ekki er með aukaefnum. Ef þú ferð til Bandaríkjanna og ferð í kjötborð þar þá er hormónakjötið mjög ódýrt. Ef maður kaupir kjöt sem er „grass fed“, sem er bara eins og nautgripaframleiðsla hér, er það á svipuðu verði og ef maður kaupir það í búð hérna. Það er bara allt önnur vara því að það þarf að taka það sérstaklega fram að viðkomandi dýr borði gras, sé grasbítur. Þegar maður ferðast sér maður alls staðar svæðisbundna rétti og annað slíkt og heimamenn eru stoltir af þeim. Við eigum stórkostlegt hráefni hérna en mér finnst þetta vanta hjá okkur. Þegar ég fór á Siglufjörð um daginn, sem ég er búinn að gera annað slagið alla ævi, var sami matseðillinn í vegasjoppunum og var þegar ég fór í fyrsta skipti, ég man ekki hvað ég var gamall fyrst þegar ég fór norður. Við nýtum ekki það góða hráefni sem við höfum og það eru ekki bara erlendir ferðamenn sem eru að leita að einhverju íslensku heldur líka við hin. Við mættum vera miklu stoltari af því sem við erum að gera á sviði matvælaframleiðslu og gera meira úr því. Á sama hátt eigum við ekki að vera hrædd við samkeppni, samkeppni er nauðsynleg. Þessi kjánalega kvótaúthlutun þegar kemur að t.d. að flytja inn mjólkurvörurnar er ekki góð fyrir neinn, ég tala nú ekki um þegar allt saman er meira og minna á einni hendi, mjólkurframleiðslan, afurðastöðin - bændurnir eru fjölmargir en það er í rauninni bara ein afurðastöð í ostunum og ein í mjólkinni. Þá verður viðkomandi framleiðslufyrirtæki að fá aðhald. Það er bara þannig, það er gott fyrir alla. Þetta er nokkuð sem við ræðum mjög lítið en við þurfum að ræða. Ég er búinn að flytja þetta mál oft. Ætli þetta sé ekki mesta umræðan! Tveir hv. þingmenn koma og taka þátt í umræðunni og er það vel. Vonandi tökum við umræðu um þetta og mótum hér stefnu. Ég held því ekki fram að við verðum öll sammála en þó mótum við alla vega stefnu og nýtum tækifærið, stóra einstaka tækifærið. Við Íslendingar erum ekki tollabandalag, við erum ekki í ESB, þá getum ekki gert neitt. Þá er bara að fara til Brussel og gera eitthvað. Við getum samið við alla sem við viljum um fríverslun. Það er gott fyrir útflutninginn og það er gott fyrir neytendur hér í landi ef við erum með fríverslunarsamninga. Það gerir það að verkum að Ísland verður land tækifæranna og það er gott fyrir alla að hafa fjölbreytt úrval hér, góða samkeppni. Þess vegna er þetta mál lagt hér fram og ég fagna stuðningi hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar. Hann verður miklu betri en enginn í að hjálpa til við að koma þessu máli í gegn og ég vonast til þess að það verði góð samstaða í þinginu. Og þó að það verði ekki góð samstaða vona ég að það stígi þá einhver fram ef hann er annarrar skoðunar og lýsi skoðun sinni. Ef einhverjir vilja bara hafa landið lokað er alla vega gott að taka þá umræðu. Hvað sem því líður er ég bjartsýnn maður að eðlisfari og er sannfærður um að við fáum þetta mál í gegn og við sjáum hér alvöruviðskiptastefnu á næstunni.

Forseti vekur athygli hv. þingmanns á að hætt er að nota hugtakið kjöt af grasbítum.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um útreikning nýrra neysluviðmiða fyrir íslensk heimili. Þingsályktunartillagan fjallar um að fela félags- og húsnæðismálaráðherra að hefja vinnu við útreikning nýrra neysluviðmiða fyrir íslensk heimili og að vinnsla við útreikningana verði unnin í samráði við hlutaðeigandi aðila. Hlutaðeigandi aðilar geta meðal annars verið frá ríki og sveitarfélögum, stofnunum er vinna með fjárhagsvanda heimilanna, verkalýðshreyfingunni og jafnvel þeir sem berjast fyrir bættum hag heimilanna. Þetta er alls ekki tæmandi listi yfir þá aðila sem geta komið að vinnunni og er eingöngu uppástunga flutningsmanna, en það er í höndum hæstv. ráðherra að kalla til þá sem eiga að koma að vinnunni. Í vinnslu við útreikning nýrra neysluviðmiða skal taka tillit til þeirra þátta sem núverandi neysluviðmið byggjast á. Núverandi neysluviðmið byggjast á grunnviðmiðum og dæmigerðum viðmiðum. Dæmigerð viðmið byggjast á 12 útgjaldaflokkum, það eru m.a. flokkarnir matur, drykkjarvörur og aðrar dagvörur til heimilishalds. Annar flokkur eru föt og skór. Sem dæmi um enn annan flokk er heimilisbúnaður. Einnig er þarna að finna flokka eins og fjarskipti, dagvistunargjöld og kostnað vegna ökutækja. Í raun er að finna þarna alla þætti er koma að rekstri heimila fyrir utan húsnæðiskostnaðinn sjálfan. Í þingsályktunartillögu þessari er ætlað að taka húsnæðiskostnað með inn í reikninginn. Með húsnæðiskostnaði er átt við allan þann kostnað sem fellur til vegna eigin húsnæðis og leiguhúsnæðis. Mikilvægt er í þessu samhengi að horft verði til mismunandi búsetuforma og staðsetningar húsnæðis. Gagnlegt gæti verið að sett yrði upp dæmi sem hægt væri að miða við. Dæmið gæti byggst upp á einstaklingum og mismunandi fjölskyldustærðum sem væri í mismunandi búsetuformum og á mismunandi búsetusvæðum. Eins og við gerum okkur mörg grein fyrir getur fastur kostnaður vegna húsnæðis verið mismunandi eftir byggðasvæðum. Til dæmis er raforkukostnaður nokkuð hærri á köldum svæðum en á höfuðborgarsvæðinu. Raunhæft væri að setja þann kostnað inn í eitt af dæmunum. Í dag eru grunnviðmið fyrir einstaklinga sem búa á höfuðborgarsvæðinu 99.758 kr., en samkvæmt dæmigerðum viðmiðum eru þau 234.564 kr. Grunnviðmið fyrir fjögurra manna fjölskyldu sem býr á höfuðborgarsvæðinu eru 332.430 kr., en samkvæmt dæmigerðum viðmiðum eru þau 546.543 kr. Eins og fram kemur er mikið bil milli grunnviðmiða og dæmigerðra viðmiða og húsnæðiskostnaður inni í hvorugu dæminu. Grunnviðmiðin, sem eru lægri talan í þessum útreikningum, eiga að gefa vísbendingu um hver lágmarksútgjöld eru í ákveðnum útgjaldaflokkum. Kallað hefur verið eftir nýjum neysluviðmiðum sem byggja á könnun á raunframfærslukostnaði einstaklinga og fjölskyldna í landinu. Kallað hefur verið eftir því að ferlið við útreikning viðmiðanna sé gagnsætt og húsnæðiskostnaður sé tekinn með inn í dæmið, því að við vitum auðvitað að allir verða að hafa þak yfir höfuðið. Ýmsir aðilar innan verkalýðshreyfingarinnar og baráttumenn fyrir bættum hag heimila í landinu hafa komið að máli við mig og óskað eftir nýjum útreikningum. Í greinargerðinni sem fylgir þingsályktunartillögunni stendur, með leyfi forseta: „Með tillögu þessari er lagt til að ráðist verði í að endurskoða útreikning neysluviðmiða fyrir íslensk heimili. Vakin er athygli á því að það er yfirlýstur tilgangur með smíði neysluviðmiða að veita heimilum í landinu aðgang að viðmiðum til hliðsjónar við áætlun eigin útgjalda. Auk þess geta slík viðmið komið að notum við fjárhagsráðgjöf fyrir einstaklinga og verið til hliðsjónar þegar teknar eru ákvarðanir um fjárhæðir sem tengjast framfærslu. Litið hefur verið svo á að neysluviðmið séu ekki endanlegur mælikvarði á hvað telst nægjanleg neysla einstakra heimila né dómur um hvað einstakar fjölskyldur þurfa sér til framfæris. Sníða þarf vankanta af núverandi neysluviðmiðunum til að þau geti orðið nákvæmur mælikvarði á hvað telst nægjanlegt til framfærslu fjölskyldu.“ Í núverandi neysluviðmiðum er húsnæðiskostnaður ekki innifalinn og byggist það á þeim rökum að kostnaður við húsnæði sé svo breytilegur að ekki sé rétt að gefa út viðmið í þeim efnum og að betra sé að fjölskyldur bæti raungjöldum við hin opinberu viðmið. Lagt er til í þessari tillögu að inn í neysluviðmiðin verði settir allir þættir sem snúa að húsnæðiskostnaði. Þar þarf að setja inn mismunandi dæmi eftir því um hvaða búsetuform er að ræða, staðsetningu húsnæðis og aðra þætti er skipta máli. Með hugtakinu húsnæðiskostnaður í tillögunni er átt við allan kostnað sem fellur til vegna eigin húsnæðis og leiguhúsnæðis. Lagt er til að gerð verði könnun á raunframfærslukostnaði einstaklinga og fjölskyldna. Raunframfærslukostnaðurinn verði nýttur til að finna út lágmarksneysluviðmið. Reiknilíkan útreikninganna verði gert opinbert, eins og í þeim löndum sem við berum okkur saman við og má þar nefna Danmörk, Svíþjóð og Noreg. Herra forseti. Það er morgunljóst að ýmsir fastir útgjaldaliðir hafa hækkað mikið undanfarin ár og hefur það haft áhrif á íslensk heimili. Það er því mat flutningsmanna tillögunnar, sem eru nokkrir þingmenn Framsóknarflokksins, að afar brýnt sé að vinna við útreikning nýrra neysluviðmiða og fari útreikningarnir fram á þessu þingi sem nú er, þ.e. 144. þingi. Nánari upplýsingar um neysluviðmiðin er að finna á vef velferðarráðuneytisins. Að umræðu lokinni legg ég til að málinu verði vísað til afgreiðslu í velferðarnefnd Alþingis.

Virðulegi forseti. Mig langar til þess að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir mjög þarfa og flotta þingsályktunartillögu. Í skýrslu velferðarráðuneytis frá árinu 2011 um íslensk neysluviðmið, ég las ég mér aðeins til, er dæmigert viðmið fyrir útgjöld einstaklings sem býr í eigin húsnæði á höfuðborgarsvæðinu og er talað að um húsnæðiskostnaður sé 72.972 kr. Mér finnst það eiginlega ekki í tengslum við raunveruleikann. Ég spyr þess vegna hv. þingmann hver afstaða hennar er til þessara útreikninga og líka hvort þingmaður telur nægilega tryggt að sú vinna sem mælt er fyrir um í tillögunni byggi á raunverulegum þörfum fólks.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Halldóru Mogensen fyrir andsvarið. Ég tel viðmið varðandi húsnæðiskostnað einstaklings í skýrslu frá velferðarráðuneytinu, upp á 72.972 kr., of lágt. Ég þekki til dæmis ágætlega til nokkurra námsmanna, ef við hugsum til stúdenta við háskóla sem búa í einstaklingsíbúðum, og þeir borga hærri upphæð. Ég tel því að skoða þurfi húsnæðiskostnað virkilega vel og gera úttekt á hver raunverulegur húsnæðiskostnaður mismunandi hópa er við vinnslu nýrra neysluviðmiða. Til þess að finna út hver raunverulegur kostnaður er við að lifa af í dag er mín hugmynd sú að gerð sé könnun, sem er gerð opinber, öll reiknilíkön hennar og hvernig hún mun fara fram. Þannig sé fundið út hver neysla mismunandi fjölskyldustærða og heimila er, gerð úttekt á því hver hinn hefðbundni kostnaður fólk er við allt það sem við þurfum og horft til þess að fólk geti lifað mannsæmandi lífi, sem það þarf á að halda.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni aftur fyrir góð svör. Mér finnst þetta frábær hugmynd með að reiknilíkön útreikninganna verði gerð opinber. Það er mjög nauðsynlegt að þetta sé gagnsætt og fólk geti fylgst með og skoðað hvernig verið er að reikna þetta út. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort henni finnist ástæða til í framhaldi af þessu, ég vona að þetta finni góðan farveg, að lögfesta einhvers konar lágmarksviðmið sem bætur almannatryggingakerfisins og laun mega ekki fara undir.

Hæstv. forseti. Innilegar þakkir aftur, hv. þingmaður, fyrir andsvarið. Mér finnst mjög nauðsynlegt að reiknilíkönin séu opinber þannig að hægt sé að fylgjast með því hvaða þættir eru inni í viðmiðunum og hvernig farið er að því að reikna það út. Varðandi það að lögfesta viðmiðin um lágmarkslaun og fleira tel ég að það þurfi að skoða í beinu framhaldi af þessari þingsályktunartillögu og þeirri vinnu sem fram fer.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur fyrir ágætisræðu og ágætistillögur. Umræðan er mjög þörf og nauðsynleg vegna þess að það eru miklar deilur um hvað fólk þurfi til að framfæra sér. Hv. þingmaður kom lítið inn á fyrirbæri eins og einkabíl. Þarf fólk einkabíl? Er það einhver krafa? Einkabíllinn kostar 60–70 þús. kr. á mánuði og með strætó kostar 7 þús. kr. ef maður kaupir þriggja mánaða kort, annars 9 þúsund og eitthvað. Einkabíllinn er í rauninni 50 þús. kr. aukaútgjöld. Í flestum tilfellum gætu menn keypt hálfa íbúð fyrir bara einkabílinn. Síðan er spurningin: Þarf maður utanlandsferð? Jú, það er orðin krafa og allt að því almenningseign að fara til útlanda. Hversu oft þá? Einu sinni á ári? Þrisvar á ári? Annað hvert ár, eitthvað slíkt? Allt eru þetta hlutir sem þyrfti að ræða. Það er einmitt mjög gott að ræða það opinberlega og fyrir opnum tjöldum hvernig menn reikna þetta. Það hefur borið mikið á þeim misskilningi að meðalneysla sé það sama og lágmarksneysla. Það er algjör misskilningur á því hvað meðaltal þýðir því að inni í meðaltalstölum er líka fólk sem eyðir mjög miklu af því að það getur eytt mjög miklu. Menn hafa rætt um hvernig bótakerfið er uppbyggt, hvað eru lágmarksbætur og líka hvað eru lágmarkslaun. Þá kemur upp dálítið merkilegur hlutur sem kom fram áðan í andsvörum, að það þyrfti að hækka lægstu laun. Þetta finnst mér alltaf, herra forseti, jafn sniðug hugsun. Af hverju stofnar ekki hv. þingmaður, sem krefst þess að hækka lægstu launin, fyrirtæki og borgar há laun ef það er svona auðvelt? Það finnst mér að hann eigi að gera. Hann á bara að stofna fyrirtæki og borga há laun, ekki gera kröfu til þess að eitthvert annað fólk stofni fyrirtæki og borgi há laun ef það er ekki hægt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir andsvarið. Þetta er einmitt hluti af því sem kveðið er á um í þingsályktunartillögunni að ræða skuli. Þarf fólk einkabíl? Það er auðvitað mismunandi eftir því hvar fólk býr hvernig samgöngum er háttað. Víða um landið eru almenningssamgöngur ekki fyrir hendi og ekki hægt að treysta á þær þannig að þar þarf fólk jafnvel á einkabíl að halda. Þetta er málefni sem þarf að ræða og mjög gott að gera það fyrir opnum tjöldum og tala hreinskilnislega um hlutina. Allir vita að við þurfum að sníða okkur stakk eftir vexti og ákveða hvernig við getum ráðstafað fjármunum okkar eftir þeim tekjum sem við erum með og hverjar afborganir okkar eru af hinum og þessum þáttum. Þetta var kannski ekki beint andsvar hjá hv. þingmanni heldur frekar umræða, mér fannst hann meira vera að velta hlutunum fyrir sér. Hvort fólk vill eiga einkabíl eða fara í utanlandsferð er nokkuð sem þarf að skoða og skoða svo meðaltalsneyslu einstaklinga jafnvel eftir mismunandi tekjuhópum. Ég veit það ekki, ég er að hugsa upphátt. Það er mikilvægt að umræðan fari fram og verði hægt að fylgjast með hvernig henni verður háttað.

Herra forseti. Neysla heimilanna hefur breyst óskaplega mikið síðustu 50 eða 70 árin eða svo. Hún er allt önnur í dag en hún var. Hún verður allt önnur eftir 10, 20 eða 30 ár en hún er í dag. Ég kom eiginlega inn á það hvað hv. þingmaður flokkaði til þess sem maður þarf til að lifa svokölluðu mannsæmandi lífi sem er mannsæmandi kannski hérna en herragarðslíf í öðrum löndum, telst samt jafnvel tæpast mannsæmandi hér á landi. Slíkar kröfur eru alltaf háðar því hvað efnahagslífið getur greitt í bætur með sköttum sínum eða launum miðað við það að borga beint og hvað við getum leyft okkur. Það er ekki sjálfgefið að við getum leyft okkur allt það sem við leyfum okkur í dag. Það er ekkert náttúrulögmál og var það alls ekki fyrir 100, 200 árum. Það sem ég vildi koma inn á er að það sé upplýst um þær kröfur sem við gerum á samfélagið, bótakerfið, atvinnurekendur og atvinnulífið, því að þetta eru eiginlega kröfur á að þau borgi þau laun sem standa undir þessari neyslu sem við gerum kröfu um. Þess vegna dró ég fram þetta með einkabílinn og líka utanlandsferðirnar, að um þessa þætti þyrfti að fara fram umræða um hvort þeir séu nauðsynlegir eða ekki.

Hæstv. forseti. Hvað á ég við með þessu? Nú skil ég ekki einu sinni mína eigin skrift á blaðinu sem ég hef verið að rissa á eftir því sem hv. þingmaður velti fyrir sér. Jú, hann talar um að neysla heimila sé ólík í dag frá því sem var fyrir fjölda ára og verður það eflaust um ókomna framtíð þar sem neyslan tekur ýmsum breytingum. Því er ég hjartanlega sammála og ég tel að það sé bara eðlileg þróun. Þegar talað er um að lifa mannsæmandi lífi tel ég bara að fólk eigi í sig og á, eigi og geti verslað þessa hóflegu matarkörfu út frá viðmiðum og samkvæmt fjölskyldustærðum. Þetta er bara umræða sem þarf að taka opinberlega og ég held að mjög hollt sé að taka umræðuna um þetta, velta sér upp úr þessu, hafa það gagnsætt og komast að niðurstöðu.

Forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um jafnt aðgengi að netinu. Ásamt mér sjálfri eru hv. þingmenn Pírata Helgi Hrafn Gunnarsson og Jón Þór Ólafsson flutningsmenn tillögunnar. Í tillögunni er lagt til að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að vinna aðgerðaáætlun um jafnt aðgengi allra landsmanna að internetinu óháð búsetu og fjárhag. Í þeirri aðgerðaáætlun skuli útlista í fyrsta lagi hvernig jafnt aðgengi allra landsmanna að internetinu verði tryggt í samræmi við „nethlutleysis“-hugmyndafræðina, eftir atvikum með lagasetningu um skyldubundna lágmarksþjónustu netveitna og í öðru lagi hvernig sanngjörn og sem jöfnust gjaldtaka fyrir slíka lágmarksþjónustu verði tryggð. Þá er lagt til að ríkisstjórnin skuli kynna aðgerðaáætlunina fyrir Alþingi ásamt kostnaðarmati á verkþáttum hennar eigi síðar en 1. mars 2015, en lagafrumvörp um nauðsynlegar lagabreytingar til að ná markmiðum áætlunarinnar verði lögð fram á haustþingi 2015 og nægilegar fjárveitingar tryggðar meðan á framkvæmd áætlunarinnar stendur. Forseti. Aðgangur almennings að internetinu mun án efa teljast til mikilvægustu mannréttinda framtíðarinnar. Internetinu hefur verið lýst sem einu áhrifamesta verkfæri 21. aldar til að auka gagnsæi, tryggja aðgang að upplýsingum og efla virka þátttöku almennings í lýðræðislegu samfélagi. Því standa rík rök til þess að tryggja öllum landsmönnum öruggan aðgang að internetinu. Internetið er margt í senn. Það hýsir nánast alla fjölmiðlaumfjöllun landsins, öll gögn og upplýsingar, auk þess sem samskipti fólks fara að miklu leyti fram á internetinu. Internetið er afar dýrmætur vettvangur til tjáningar fyrir fólk sem á erfitt með að tjá sig með einföldum hætti á annan máta, auk þess sem það getur brúað bil milli ólíkra tungumála. Því er mikilvægt að tryggja góðan aðgang allra landsmanna að netinu í þágu upplýstrar umræðu og lýðræðis. Forseti. Mikið hefur verið fjallað um tilraunir stórfyrirtækja í Bandaríkjunum til að hefta svokallað nethlutleysi, Net Neutrality, sem skilgreina má sem jafnt aðgengi allra að internetinu. Jafnt aðgengi þýðir að allir geti fengið sambærilegt aðgengi að netinu á sama hraða og öll gögn séu meðhöndluð til jafns og hefur þetta jafnræði stuðlað að þeirri öru þróun sem hefur gert netið að því sem það er í dag. Það er ekki erfitt að setja það í samhengi við aðgengismismunun á milli dreifbýlis og þéttbýlis, þessar tilraunir stórfyrirtækja í Bandaríkjunum. Þau hafa reynt að hafa áhrif á lagasetningu á fjarskiptamarkaði í Bandaríkjunum um svokallaða internet-hraðbraut og í því samhengi hafa vaknað áleitnar spurningar um hvað slíkt fyrirkomulag felur í sér. Í dag hefur netið þróast á þann veg að nánast er ómögulegt að lifa eðlilegu nútímalífi án þess að nota netið til daglegra nauðsynja. Langflestir Íslendingar nota það til dæmis til að skila inn skattframtali, skoða framvindu barna í skóla, sækja um alls konar þjónustu, fara í netbanka, vera í samskiptum við vini og vandamenn með Skype eða Facebook, læra, skoða vörur og þjónustu - fólk notar það til afþreyingar, til að versla og til að afla sér þekkingar. Sum okkar munum eftir því hvernig það var að nota „dial up-tengingu“, en ljóst er að mikið af því efni sem við notum daglega ferðast um netið á hraða snigilsins nema fyrirtækin sem hýsa gögnin borgi meira fyrir tenginguna en slíkt mun til dæmis verða mikill aukakostnaður fyrir menntastofnanir og fyrirtæki sem eru að stíga sín fyrstu skref eða eru smá eða meðalstór. Þá er ég að tala um þessar lagabreytingar sem gætu komist í gegn í Bandaríkjunum og munu að sjálfsögðu hafa mikil áhrif hérlendis. Stóru fyrirtækin sem hafa burði til að kaupa sér aðgang að hraðbrautinni munu halda áfram að vaxa á meðan engin framþróun verður hjá hinum. Þá munu opinberar stofnanir þurfa að skera niður annars staðar til að geta boðið upp á nauðsynlega þjónustu. Þeir sem nú þegar búa við skerta þjónustu hérlendis munu þá fá enn lakari þjónustu sem er ekki boðlegt á sama tíma og þróunin er á þann veg að krafan um hraða vex dag frá degi. Þessar tilraunir til að breyta eðli netsins hafa mætt mikilli andstöðu og fengið jafnvel örgustu andstæðinga til að stilla bökum saman til að berjast gegn þessu. Þannig hafa stóru risarnir á netinu eins og til dæmis Facebook, Amazon, Netflix og Google farið að vinna með aðgerðasinnum á borð við Save the Internet, Freepree og Access Now í baráttunni fyrir nethlutleysi. Það er gríðarlega mikilvægt að við tryggjum það í lögum á Íslandi að slík þróun muni ekki eiga sér stað hérlendis. Hugmyndafræðin um nethlutleysi felst í því að öll fjarskiptaumferð sé meðhöndluð á jafnræðisgrundvelli. Ekki megi hraða á, tefja eða hindra fjarskipti á grundvelli þess hver sendandinn eða móttakandinn er eða eftir innihaldi fjarskiptanna og að óheimilt sé að krefjast endurgjalds á grundvelli framangreindra þátta. Með öðrum orðum eiga veitendur fjarskiptaþjónustu að miðla umferð til og frá notendum án aðgreiningar. Þegar internetið kom fyrst til sögunnar bundu margir vonir við að það þýddi að fólk óháð búsetu ætti möguleika á að vinna og læra til jafns í dreifbýli sem þéttbýli. Má segja að ég hafi verið ein af þeim. Fjarvinna, fjarfundir, fjarnám og ýmiss konar sérhæfð fjarþjónusta ætti að vera jafn sjálfsögð og að mæta til vinnu 9–5. En því miður hefur þessi þróun aðeins orðið í mýflugumynd vegna þess að það sitja ekki allir við sama borð. Netgæði víðs vegar um land eru ekki samkeppnishæf við þau netgæði sem er að finna til að mynda á höfuðborgarsvæðinu, þrátt fyrir háleit markmið þegar Síminn var seldur. Þrátt fyrir að þetta sé veruleikinn, ekki bara hérlendis heldur víðs vegar um heim þar sem einkafyrirtæki sjá sér engan hag í að færa hraðnet á afskekkta staði, þá á enn að auka ójöfnuðinn. Baráttan um netið er rétt að hefjast og þau lífsgæði sem fólk fer á mis við ef það hefur ekki aðgengi að almennilegri nettengingu. Það stendur til að bjóða upp alvöru misskiptingu tækifæra. Ef notandi er tilbúinn að borga kemst hann á hraðbrautina á meðan restin af netinu verður svo hægvirk að fjarvinna eða fjarnám verður aldrei raunhæfur kostur til að hjálpa þeim sem hafa áhuga á að búa til dæmis annars staðar en í Reykjavík og nágrenni. Það er hægt að fyrirbyggja slíkt stórslys með því að heimila ekki tvær akreinar. Það að sumir þurfi að notast við hestafl á meðan aðrir notast við þotuafl mun auka á misskiptingu og draumur ríkjandi afla um stétt með stétt eða ljós í fjós mun dvína og deyja út. Forseti. Tengimöguleikar íbúa landsins við internetið eru mjög misjafnir. Íbúum í nágrenni þéttbýliskjarna bjóðast oft háhraðatengingar en eftir því sem fjær dregur daprast tengingar og netið verður hægvirkara. Framkvæmdir fjarskiptafyrirtækjanna á landsbyggðinni við lagningu ljósnets hafa ekki náð til mesta dreifbýlisins og þar þyrfti að leggja ljósleiðara heim að hverjum bæ sem getur verið afar kostnaðarsamt og hefur fjarskiptafyrirtækjum ekki þótt slíkar framkvæmdir svara kostnaði. Af því leiðir að fjöldi fólks býr við skert lífsgæði, enda internetið orðið snar þáttur í daglegu lífi fólks hér á landi og um heim allan. Nauðsynlegt er að hið opinbera stígi inn og komi til móts við netveitur með það að markmiði að tryggja jafnræði allra landsmanna til netaðgangs. Í því skyni mætti virkja og styrkja betur ýmsa sjóði sem þegar eru fyrir hendi. Má hér nefna alþjónustusjóð, fjarskiptasjóð og Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Forseti. Nýverið voru birtar niðurstöður fjölþjóðlegrar rannsóknar um áhrif háhraðanettengingar á fátækt. Rannsóknin var framkvæmd í nokkrum ríkjum Suður-Ameríku og niðurstöðurnar sýna að jákvæð efnahagsleg þróun helst í hendur við aukningu á nethraða og gott aðgengi eftir landsvæðum virðast hafa jákvæð áhrif á launakjör. Á svæðum sem hafa fengið bættan nethraða hafa laun hækkað um allt að 7,5% á tveggja ára tímabili umfram reglubundnar hækkanir sem skýrast af öðrum þáttum. Þá er einnig athyglisvert að umræddar launahækkanir eru ekki eingöngu bundnar við þá sem nota internetið að staðaldri sem sýnir að háhraðanetið getur haft almennar og jákvæðar hliðarverkanir á nærsamfélög í heild en ekki bara fyrir þá sem nota netið mest. Um leið og ég hvet þingmenn til að kynna sér þessa rannsókn vil ég þó vekja athygli á því að samfélag okkar er að ýmsu leyti ólíkt þeim sem rannsóknin tekur til. Við þurfum að geta greint þann menningarlega mismun. Til að mynda sýnir rannsóknin að hækkun launa með tilkomu háhraðanets skilar sér frekar til karla en kvenna í Suður-Ameríku og skýrist það af íhaldssömum viðhorfum til kynjahlutverka í þessum heimshluta. Þegar hins vegar litið var til þeirra sem notuðu internetið að staðaldri á 12 mánaða tímabili, jafnt kvenna sem karla, þá hvarf þessi mismunandi hækkun á launum meðal kynjanna. Forseti. Það er mat okkar sem stöndum að þessari tillögu að til að tryggja nýsköpun og atvinnuþróun á landsbyggðinni og almenna velsæld þurfi jafnt aðgengi að netinu að vera grunnstoð og hluti af skilgreindri grunnþjónustu. Hver er raunveruleg ástæða, forseti, þess að unga fólkið yfirgefur heimahaga sína og flyst til borgarinnar? Ég trúi ekki að það sé eingöngu vegna atvinnuskortsins sem stórar verksmiðjur geta leyst. Unga fólkið yfirgefur heimahagana á landsbyggðinni til að elta drauma sína. Ef við viljum takast á við fólksflótta af landsbyggðinni þurfum við að skapa aðstæður sem leyfa draumum að rætast. Það er mat okkar flutningsmanna að með lögbindingu lágmarksþjónustu til aðgangs að internetinu megi skapa jöfn tækifæri um allt land til að stunda fjarnám og fjarvinnu og skilyrði til að fólk geti stundað atvinnu í samræmi við menntun sína, starfsreynslu og áhugasvið óháð búsetu - skilyrði til að draumar geti ræst.

Forseti. Mig langar að spyrja flutningsmanninn: Hver er lágmarksþjónusta sem þarf að veita í grunninn? Er það hraði? Er það öryggi eða eitthvað annað? Það var fyrsta spurningin. Svona af því hér stendur í greinargerðinni, og þingmaðurinn minntist á það, að við sem erum eldri, nú er ég 34 ára, munum eftir „dial up-tengingunni“. Sums staðar er það enn þá þannig reyndar. Í greinargerð stendur að netgæði víðs vegar um land séu ekki samkeppnishæf við þau netgæði sem megi finna á höfuðborgarsvæðinu. Sums staðar er það reyndar þannig líka að það er ekki einu sinni að rafmagn eða útvarp eða sjónvarp séu trygg, þannig að við eigum mjög langt í land með að vera búin að tryggja að fólk hafi aðgang að netinu. Sannarlega er netið hluti af daglegu lífi. Ég þekki dæmi um að fólk sem hefur búið á Raufarhöfn hefur ekki getað stundað fjarnám vegna þess að það er óöruggt net, reyndar rafmagnið líka, menn hafa ekki getað sent og sótt verkefni þegar menn eru í námi þar. Mig langar líka að spyrja þingmanninn aðeins um ábyrgð þeirra sem bjóða þjónustuna. Mér fannst það kannski aðeins vanta inn í greinargerðina ábyrgð þeirra sem bjóða þessa þjónustu, alveg eins og ábyrgð þeirra sem selja aðra þjónustu, hvort sem það er verslun eða eitthvað annað. Það voru þessar tvær spurningar: Hvað er þessi lágmarksþjónusta, hvar liggur línan með það? Er það hraði eða öryggi eða eitthvað annað?

Forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Að sjálfsögðu snúa gæðin að hraðanum og örygginu, hvoru tveggja. Nýverið fór rafmagnið af Vestfjörðum eins og mikið hefur verið rætt um. Það hefði getað farið þannig að ef hefði komið upp eldur að ekki hefði verið hægt að kalla út slökkviliðið, sem er mjög alvarlegt. Auðvitað fer því miður þannig fyrir landsbyggðinni að hún nýtur ekki sömu gæða og öryggis og þéttbýlið. Mér finnst gríðarlega mikilvægt að þó svo að ýmislegt vanti upp á á landsbyggðinni að við sláum ekki af kröfunni, þ.e. þó að ekki sé rafmagnsöryggi einhvers staðar sitji allir við sama borð þegar kemur að aðgengi að almennilegri netþjónustu. Og að sjálfsögðu er það þannig að þegar við tölum um grunnstoðir samfélagsins er mjög hæpið að þær eigi að vera í einkarekstri. Það átti nú að vera þannig þegar Síminn var seldur að þessi grunnþjónusta væri tryggð. Það er ekki þannig. Mér finnst því að við þurfum virkilega að endurskoða þetta því að þegar Síminn var einkavæddur held ég að margir hafi ekki haft þá framsýn, þó þeir væru nokkrir, hve netið mundi spila stóran þátt í okkar daglega lífi. Það mun bara aukast.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir. Það var bara þessi spurning aftur. Mig langar að heyra vangaveltur þingmannsins því að hún kemur úr þessum áhugaverða þingflokki sem eru Píratar. Mér finnst ég alltaf þurfa að taka það fram þegar ég kem hér í ræðustól að ég er ekki að tala í neinni kaldhæðni. Með ábyrgð þeirra sem selja þjónustuna - mér finnst það vanta með kröfu sem ríkið ætti að gera á þá sem selja þjónustuna, mér finnst vanta einhvern pakka utan um það, þ.e. ef þú ert í þessum rekstri áttu að fylgja ákveðnu ferli; eins og þingmaðurinn sagði réttilega mun þetta gerist hraðar og hraðar og kannski enn hraðar en okkur órar fyrir. Þá vantar okkur svona umgjörð utan um þá sem bjóða og selja þessa þjónustu, ábyrgð þeirra í öllu þessu. Mig langaði aðeins að deila þessu: Það gerðist víða í sumar, þegar bæjarhátíðir voru hringinn í kringum Ísland, að þá hrundi kerfið. Álagið var bara svo mikið. Ég get til dæmis nefnt Húsavík þar sem kerfið hrundi, það var ekki hægt að senda sms, það var ekki hægt að hringja, það var ekkert hægt að gera vegna þess að álagið var svo mikið. Þannig að við þurfum kannski að búa til, og ég tek fram að ég fagna því að þetta komi fram, einhverja umgjörð í kringum það að áður en þetta gerist víða þarf margt annað að eiga sér stað líka eins og til dæmis rafmagnsöryggi og sjónvarps- og útvarpsútsendingar. Það sást núna þegar eldgosið varð, þá brást það, menn gátu ekki sent sms á alla hópa, menn gátu ekki notað internetið og ekki notað sjónvarpið. Þannig að mér finnst við jafnvel þurfa að fara dýpra í þetta mál en gert er hér.

Forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála. Það þarf að vera gæðastaðall á þjónustu sem veitt er. Þess vegna höfum við lagt fram fyrirspurn og viljum að settur verði mælikvarði á mælingar á því hve hratt netið er. Þeir sem þekkja til og hafa skoðað það þá er einhverjum hraða lofað og maður kemst eiginlega aldrei á þann hraða. Þetta er svona eins og með bílana, jú ég kemst hugsanlega eða mögulega við bestu aðstæður á 180, en það er bæði ólöglegt og yfirleitt ekki hægt. Þannig að ég held að það sé tímabært að setja einhverjar reglugerðir um lágmarksþjónustu. Það er líka gríðarlega mikilvægt að þetta er grunnþjónusta. Grunnþjónusta um rafmagn - ef hún er ekki í lagi á það ekki endilega að stangast á við þetta. Það er eitthvað sem einhver annar, til dæmis hv. þingmaður, getur þá lagt fram þingsályktunartillögu um, að það verði tryggt, en mér finnst ekki að eigi að tvinna þetta allt saman. Að sjálfsögðu er það lágmarksöryggiskrafa að allir sitji við sama borð með það hvort þeir hafi rafmagn eða rennandi vatn eða heilbrigðisþjónustu eða þessa grunnþætti sem við erum öll sammála um að séum tilbúin til að borga skatta fyrir. Ég mundi líka mjög gjarnan vilja velta fyrir mér þeim möguleika hvernig við getum tryggt - nú viljum við til dæmis ekki einkavæða grunnþjónustuna með rafmagn, vonandi ekki alla vega, þess vegna finnst mér umhugsunarefni af hverju þetta er í einkavæðingarhöndum því að við munum aldrei sjá jafnræði, það er aldrei til hagsbóta fyrir þessi fyrirtæki að leggja internet-háhraðatengingu á afskekkta staði. Það er bara veruleikinn.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessa yfirferð á tillögunni. Ég er mjög sammála þeim meginpunkti í þingsályktunartillögunni um að vinna að jöfnu aðgengi allra landsmanna að internetinu, óháð búsetu og fjárhag. Ég veit að það standa rík rök á bak við það og auðvitað er ég mjög fylgjandi nettengingu fyrir alla, óháð búsetu, þar sem ég bý nú á Vestfjarðakjálkanum. Ég hef þurft að nýta mér bæði dreifnám, heimabanka, skattskil og sækja fréttir og þjónustu í gegnum internetið. Ef við ætlum að veita þessa þjónustu verðum við auðvitað að hugsa um netið líka. Það þýðir ekki að berjast fyrir dreifnámi alls staðar ef við ætlum ekki að bæta verkfærin til þess. Í fjarskiptaáætlun 2011–2022 kemur fram að tryggja skuli öryggi almennra fjarskiptaneta innan lands og tenginga við umheiminn ásamt fleiri punktum sem snerta internetið. Mig langaði að spyrja hv. þingmann um sýn hennar á það sem kemur fram í þingsályktunartillögunni sem ekki er lögð áhersla á í fjarskiptaáætluninni. Hver verður ávinningurinn með þingsályktunartillögunni, verður frekari ávinningur með henni heldur en áætluninni sjálfri?

Forseti. Það má segja að þessi þingsályktun kallist á við drauma framsóknarmanna um ljós í fjós. Hún er í raun skrifuð til þess að þrýsta á að það gerist eitthvað. Þetta var eitt af loforðum framámanna flokksins fyrir kosningar. Ég hef aftur á móti ekkert heyrt um það rætt. Ég ræddi þetta við formann flokksins þegar verið var að undirbúa hvernig ríkisstjórnin yrði skipuð. Hann ræddi við formenn allra flokka. Ég hef aftur á móti ekkert heyrt meira um þetta. Nú hefur þingið setið í meira en ár þannig að ég er að hvetja ríkisstjórnina til dáða og það væri frábært ef þingheimur gæti sameinast um að þetta væri forgangsmál. Því ef við erum ekki búin að lögfesta jafnt aðgengi að netinu eða nethlutleysi er mjög hætt við því að við verðum fórnarlömb lagasetningar í Bandaríkjunum eins og svo oft gerist út af því að við búum í heimi þar sem netið er óháð landamærum. Þannig að þetta fjallar um það og aðalfókusinn er á jafnt aðgengi út frá nethlutleysi. Ég hvet þingmenn til að kynna sér þetta. Það stendur yfir mikil barátta í Bandaríkjunum núna til að fyrirbyggja að nethlutleysi verði að lögum. Ef við tryggjum að það sé bannað að mismuna fólki eða fyrirtækjum eftir því hvernig upplýsingarnar eru, byrgjum við brunninn áður en barnið dettur ofan í hann.

Hæstv. forseti. Mér fannst þetta kannski ekki alveg skýrt svar, það er í raun talað um nákvæmlega það sama og í fjarskiptaáætlun, að leggja ríkari áherslu á jafnt aðgengi, þannig að ég skilji þetta alveg. Ég vildi fá að vita hvort það væri einhver reginmunur á. En ég skil muninn sem hv. þingmaður talar um með að ná þessu fram áður en Bandaríkjalögin svokölluðu ná yfirhöndinni. Mig langar að spyrja hvort hv. þingmanni finnist að það þurfi að skýra hlutverk þjónustuaðilans, eins og hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason nefndi hérna áðan, skýra þeirra hlutverk í því að koma jöfnu aðgengi áfram fyrir árið 2015.

Forseti. Það er ekki sérstaklega fjallað um nethlutleysi í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar enda er það í raun hugtak sem margir vissu ekki af fyrr en það var byrjað að tala um háhraðabraut á netinu. Þar liggur því kannski reginmunurinn og áherslumunurinn. Eins og ég sagði þá kallast þessi tillaga á við aðgerðaáætlun um jafnt aðgengi. Mér finnst líka að þegar þetta mál kemur til nefndarinnar ætti hún að skoða grunnkröfur um grunnþjónustu og almenna þjónustu, t.d. að maður viti hvað maður er að kaupa. Þetta er oft mjög flókið, til dæmis vegna mismunandi símatenginga, það er erfitt að finna út hvað þetta mun kosta á endanum. Þannig að ég er mjög hlynnt því að þegar þetta fer fyrir nefnd að það verði skoðað sérstaklega og hvet nefndarmenn til þess að bæta við ef þeim finnst eitthvað vanta upp á.

Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að koma inn í þessa umræðu. Við ræddum mál af þessu tagi hér í gær, þ.e. um internetið, stöðu þess og annað því um líkt. Hér hefur aðeins verið komið inn á fjarskiptaáætlun sem ríkisstjórnin er að láta vinna. Ég tek undir að það er kannski ekki nákvæmlega það sama sem hér um ræðir þó að þetta skarist vissulega. Ég held að það sé mjög mikilvægt og áríðandi að þetta sé brýnt. Í andsvörum milli þingmanna áðan kom fram hversu slæm staðan raunverulega er í þessum málum mjög víða. Ég tek undir það sem hér kemur fram, þetta skiptir mjög miklu máli fyrir búsetu í landinu, ekki bara eins og hér kom fram í gær, að fyrirtæki geti verið sett á laggirnar, heldur líka til daglegra nota. Það er með ólíkindum að maður heyri enn að sveitarstjórnir telji internetvandamál sitt brýnasta mál þegar þær koma á fund fjárlaganefndar. Þau stóru mistök sem áttu sér stað þegar Síminn var seldur eru að bíta í okkur núna, eru svo sem búin að gera alla tíð síðan hann var seldur. Það voru mistök og ég velti því hér upp í gær og geri það aftur í dag hvort ríkið eigi að taka til sín grunnnetið aftur. Sjá þingmenn fyrir sér að einkafyrirtækin geri það sem gera þarf? Það held ég ekki. Sveitarfélögin eru farin að standa í því sjálf, sum hver sem hafa tök á því, að leggja ljósleiðara og koma fólkinu sínu í samband til að halda íbúunum heima. Það er ekki ásættanlegt því að er líka mismunun að sum sveitarfélög hafa tök á því að gera þetta en önnur geta það alls ekki vegna stöðu sinnar. Það er mismunun. Það er skylda ríkisins að sjá til þess að þegnarnir geti allir búið við þær aðstæður að sækja sér þá nauðsynlegu þjónustu sem meira að segja ríkið sjálft stendur fyrir, eins og komið var inn á í andsvörum. Okkur er gert að skila skattframtalinu og öðru því um líku í gegnum netið en svo eru bara ekkert allir sem hafa kost á að gera það. Fólk þarf jafnvel að fara á milli húsa eða lengri vegalengdir til að framkvæma ýmislegt sem okkur mörgum hverjum þykir svo sjálfsagt. Mér finnst mjög margt í þessari þingsályktunartillögu sem, eins og ég segi, okkur þykir svo óskaplega eðlilegt að sé til staðar en er það ekki. Þetta minnir okkur á og brýnir okkur í því að fylgja því mjög fast eftir að þetta verði gert. Ekki veit ég hvort það hefur verið kannað hvað það kostar að taka grunnnetið til baka og hvort það er framkvæmanlegt, en ég held að það sé eina leiðin sem virkar til þess að jafnt aðgengi að netinu til allra landsmanna verði framkvæmanlegt. Ég sé það því miður ekki gerast öðruvísi. Það kom fram á fundi fjárlaganefndar í fyrra, og kom fram einmitt áðan líka, þegar sveitarfélögin komu til fundar við okkur, að „dial up“-tenging, þ.e. upphringinetsamband, væri enn til staðar. Í fyrra var mér orðið frekar fjarlægt að það væri enn raunveruleikinn. En það er þannig, því miður. Ég tek undir það að sú skerta þjónusta sem margir búa enn við er ekki boðleg og við þurfum að leggjast á eitt við að bæta úr því. Um leið og við tölum fyrir aukinni menntun, að fólk geti stundað nám heiman að frá sér, aukinni rafrænni stjórnsýslu o.s.frv. erum við að segja að ríkið ætli sér að standa að þessari þjónustu. Þrátt fyrir sæmilega nettengingu er það ekki hraðbraut. Eins og hér er komið inn á er það ekki þotuafl, heldur hestafl. Eins og ég sagði hér í gær var tekið dæmi á fundi fjárlaganefndar í fyrra af bónda sem sendi tölvuskeyti af stað, fór svo að mjólka, kom inn aftur og þá var það rétt farið. Þetta er nokkuð sem á ekki að eiga sér stað. Ég spyr hv. flutningsmann hvort hún hafi eitthvað velt fyrir sér þeim kostnaði sem fylgir því að framkvæma þessa þingsályktunartillögu, þ.e. lögbinda þessa lágmarksþjónustu. Það felur í sér þann kostnað sem ég sagði hér áðan að fælist í því að allir hefðu þetta aðgengi að netinu. Við þyrftum að hafa einhverjar hugmyndir um það. Kannski er það þessa starfshóps að komast að því. Hefur hv. þingmaður einhverjar hugmyndir um það? Ég styð eindregið þingsályktunartillöguna og vona svo sannarlega að sátt náist um að koma af stað slíkri nefnd sem leggur fram aðgerðaáætlun. Það ætti ekkert að vera erfitt þrátt fyrir þá fjarskiptaáætlun sem er í gangi eða hópinn sem er að vinna að henni, það ætti að vera kjörið að vinna þetta svolítið samhliða. Það þarf ekki að kosta einhver ósköp að koma slíkum hópi á laggirnar þannig að ég vona að þetta hljóti brautargengi.

Forseti. Ég þakka stuðninginn og ræðuna. Þingmenn Pírata vildu gjarnan leita til fleiri þingmanna um að vera með á þessari tillögu en það kom til mjög snöggt að við ákváðum að setja hana saman, sem okkar innlegg í dag, á þessum svokallaða „internet slow day“ þar sem fólk alls staðar úr heiminum sýnir samstöðu í því að vilja ekki að netinu verði skipt upp í hraðbraut og sniglabraut. Ég veit að það er stuðningur fyrir þessu í þinginu út af því að þetta er þjóðþrifaverk. Ég er hjartanlega sammála þingmanninum um að stjórnin geri aðgerðaáætlun um ákveðna þætti, það þarf að forgangsraða í aðgerðaáætluninni, og að sjálfsögðu hlýtur það að hafa vigt ef þingið felur ríkisstjórninni að forgangsraða. Liður í þessu er að fá að sjálfsögðu kostnaðarmat á því að allir fái jafnt aðgengi. Það hlýtur að liggja í hlutarins eðli. Ef það er ekki nógu skýrt í tillögunni þá skýri ég það hér með. Ég vona innilega að okkur takist að drífa í þessu út af því að allir þeir sem lifa í þeim nútíma sem við búum í uppgötva að það er alltaf verið að þrýsta manni út í það að vera með meiri hraða út af því að gögnin sem ferðast um netið verða alltaf sífellt flóknari og þyngri. Það er mjög brýnt að vera alltaf á tánum í þessum málum eins og svo mörgum öðrum.

Herra forseti. Ég talaði hér um hóp en ekki ríkisstjórnina og ég ætlaði einmitt að spyrja hv. þingmann hvort það væri heppilegasta leiðin að fela ríkisstjórninni að vinna aðgerðaáætlun og hvers vegna þingmenn Pírata völdu að gera það fremur en að óska eftir því að stofnaður yrði starfshópur, þótt þeir séu nú orðnir ansi margir og við höfum mörg gagnrýnt það. Ég velti fyrir mér hvort hún haldi að málið hljóti skjótari afgreiðslu þannig en ef það færi til einhvers starfshóps. Hér eru nefndar ákveðnar dagsetningar og við eigum eftir að kalla eftir efndum af því að ríkisstjórninni voru falin ýmis verkefni af þinginu sem ég held að hæstv. forsætisráðherra fari bráðlega að gera grein fyrir samkvæmt þingsköpum. Ég bið því hv. þingmann að svara mér í síðara andsvari hvers vegna þau völdu að fara þessa leið, að fela ríkisstjórninni að vinna aðgerðaáætlun, í stað þess að fá til þess hóp sem kannski ynni það samhliða fjarskiptahópnum, eins og hér var nefnt áðan.

Forseti. Ég held að ef ríkisstjórnin mundi forgangsraða fyrir þennan hóp væri það mjög gagnlegt. Það má kannski skýra það betur í starfi nefndarinnar. Ég vænti þess að í nefndinni komi einhverjar tillögur um að gera þessa tillögu enn betri því betur sjá augu en auga. Ég held að það hafi ekki verið nein sérstök dýpri hugsun um það af hverju ríkisstjórnin ætti að gera það frekar en hópurinn. Ef nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að betra sé að ríkisstjórnin feli hópnum að gera þetta er það mér alveg að meinalausu. Ég vil bara að við förum í þetta verk sem allra fyrst því ég hef áhyggjur af stöðunni. Ég fór fyrst að nota netið 1990 og vinna við netið 1995. Ég vann mikið heima og mér fannst þetta mjög heillandi út af því þá gat ég unnið vinnuna mína heima og verið heima með krökkunum. Mér þótti það alveg frábært. Ég gerði þetta í og með út af því að ég var að vonast til þess að ég gæti búið út á landi, ég var alltaf með eitthvert blæti um það. Með netinu gæti ég búið úti á landi og unnið við hvað sem er, hvenær sem er, og ekki verið bundin við einhvern sérstakan stað eins og höfuðborgina til þess að vinna að sértækri vinnu. Því miður hefur það ekki þróast þannig, eftir öll þessi ár, að þessi draumur sé orðinn að veruleika. Ég veit að það bíða margir eftir úrlausnum. Þetta kallast í raun og veru á við stefnu ríkisstjórnarinnar um ljós í fjós og ég veit að þetta er eitthvað sem Framsóknarflokkurinn hefur talað um. Ég býst við að Sjálfstæðisflokkurinn sé þessu fylgjandi, ég trúi því ekki að hann sé á móti þessu.

Herra forseti. Ég tek undir þetta með þingmanninum. Ég upplifði það einmitt að taka mitt nám í gegnum fjarnám, þ.e. ég tók framhaldsskólann í gegnum fjarnám af því ég bjó úti á landi þar sem ekki var framhaldsskóli. Ég man eftir því að ég þurfti að hringja upp til þess að sækja námsgögnin, svo lagði ég á af því þetta var svo dýrt. Svo sendi maður gögnin aftur þegar maður var búinn að læra. Og svo ég segi það hér þá fór ég allan minn framhaldsskóla og háskóla í gegnum fjarnám, þannig að ég hef mikla reynslu af því að nema í gegnum netið. Það eru forréttindi að geta gert það. Grunnmálið er því jafnt aðgengi og hver ber ábyrgð á því. Hér var komið inn á ábyrgð þeirra sem selja þjónustuna. Það er verið að selja okkur ýmsa þjónustu, t.d. í minni heimabyggð er verið að selja okkur ljósnet, en málið er að leiðslurnar, símalínurnar, bjóða ekki upp á flutningshraðann, þær eru bara úr kopar, þær bjóða ekkert upp á þetta, þær flytja ekki nema ákveðið magn. Þarna er tappi. Stórar stofnanir eins og menntaskólinn eru síðan með sitt, menntaskólarnir þjónusta bara sjálfa sig og til að nemendur geti stundað það nám sem þeir bjóða, sveitarfélagið leggur sérstaklega inn til sín o.s.frv. Það er því víða, held ég, verið að bjóða eitthvað sem er í rauninni ekki raunhæft. Maður borgar fyrir svo miklu meira en maður nær raunverulega til sín í hraða og öðru slíku. Það er auðvitað pínulítil blekking sem mjög margir átta sig ekki á. Auðvitað mundi fólk ekki kaupa sér dýrari þjónustu þegar það vissi að það fengi í rauninni ekkert meira fyrir það, sérstaklega þá aukinn hraða.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari tillögu og tek hana sem hvatningu, og ekki veitir af. En ljós í fjós var ekkert djók hjá okkur framsóknarmönnum. Nú er starfandi starfshópur um endurskoðun á alþjónustukvöðum á vegum innanríkisráðuneytisins. Sá hópur mun skila af sér í næsta mánuði. Þar er verið að endurskoða þessa alþjónustukvöð. Í fjarskiptalögum í dag er þessi alþjónustukvöð 128 kílóbæt. Sú tala er náttúrlega bundin af þessum kopar, þessum gömlu símalínum sem við höfum, þannig er bara staðan. Þessi hópur mun skila af sér og við erum að tala um kröfurnar í dag, við erum að tala um einhver megabæt eða jafnvel gígabæt. En við getum ekki sett þetta í lög fyrr en við erum búin að ljósleiðaravæða landið. Það er alveg rétt, sveitarstjórnir eru farnar að leggja þetta, þau sveitarfélög sem hafa efni á þessu, en kvaðirnar eru náttúrlega netvæðing, að geta verið sæmilega netvædd. Eins og fram hefur komið hefur ýmislegt gengið á í sumar, meðal annars skiluðu sms-skilaboð sér ekki til Fjarðabyggðar þegar verið var að vara þar við mengun út af eldgosi. En við þurfum kannski að gera meira en bara netvæðast, því að mikið álag kom þá á Neyðarlínuna vegna þess að þá var fólk að hringja og spyrja hvernig það ætti að opna sms-in. Það var ekki bara það að sms-in skiluðu sér ekki, heldur kunni stór hluti af þeim sem fengu sms-in ekki að opna þau, þannig að þetta snýst kannski líka um að fræða fólk. Það má kannski segja að það hafi verið feill að selja Símann. Fjarskiptafélög í dag viðurkenna að þau fjárfesta ekki í ljósleiðurum í dreifbýlinu, því að þau munu aldrei fá það greitt. Þarna þarf ríkið að koma til eða einhver stuðningur. Þá er bara spurningin: Hvernig á sá stuðningur að vera? Allt kostar þetta peninga. Gróflega áætlað skilst mér að það geti kostað 6–10 milljarða að ljósleiðaravæða landið. En það grátlega við þetta er að hér á höfuðborgarsvæðinu er offjárfestingin búin að vera svo mikil að þar er verið að tala um að minnsta kosti 10 milljarða ef ekki meira sem hefur verið offjárfest hér á Reykjavíkursvæðinu, höfuðborgarsvæðinu. Það er búið að leggja hér nokkra ljósleiðara. Það eru því innviðirnir, grunnnetið getum við sagt, sem við þurfum að byggja upp. Ég held að það séu nú flestir sammála um það, fáist peningar í það. Hringtenging á Vestfjörðum - nú eru fjarskiptafélögin sem þjóna Vestfjörðum að tala saman og reyna að finna einhvern flöt á því að sameinast um grunnnetið, innviðina, og hugmyndin er þá væntanlega að samkeppni verði í efri lögum í þessum fjarskiptum. Ég get alla vega upplýst hv. þingmenn um að þetta er í gangi, það er í gangi vinna. Ég fagna þessari hvatningu og er svo sem ekkert hissa þó að hún komi frá Pírötum. Þeirra einkenni er nú internetið og internetvæðing, og ekki veitir af að upplýsa okkur, þau eldri sem hér eru, um þau góðu mál.

Forseti. Mér finnst hugmyndafræðin á bak við ljós í fjós mjög flott og ekkert grín, ég tók því ekki sem gríni. Og ég vil þakka þingmanninum fyrir ræðuna og þær upplýsingar sem þar komu fram. Ég er alltaf að komast nær og nær þeirri skoðun að við þyrftum að taka grunnnetið aftur til okkar. Það er bara út af því að það mun svo mikið hvíla á því, sem er bara öryggismál. Það er alltaf verið að ýta fólki dýpra og dýpra inn í netið, ekki bara í afþreyingu heldur í lýðræðisvæðingu. Maður sækir eiginlega um alla þjónustu á netinu, hvort sem það er að kaupa mat fyrir börn í skólanum, fylgjast með einkunnum eða borga í bankanum. Nú er það þannig að það á kannski að borga meira fyrir að fara í bankann þannig að ef þú hefur ekki aðgengi að netinu ertu orðinn skör lægra en aðrir. Mér finnst það dálítið alvarlegt. Mig langaði því að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um kostnaðarmatið, hvort það sé rétt. Mér sýnist að kostnaðarmatið sé á milli 6 og 10 milljarðar allt í allt, ef við tækjum grunnnetið til okkar, sem mundi þá falla í skaut ríkissjóðs. Ef svo væri held ég að það mundi fljótt skila sér, því að við erum með ýmsa sjóði sem mætti nota til að hjálpa til við að ná þessari þjónustu fram. Mig langaði að spyrja þingmanninn hvað honum finnist um það.

Virðulegi forseti. Já, það er bara jákvætt, ég segi allt jákvætt um það. En varðandi það að taka grunnnetið til baka, það er kannski ekki alveg lausnin. Eins og fram hefur komið eru sveitarfélög að fjárfesta og einkafélög, þetta eru orðnir stubbar úti um allt land. Grunnnetið er að mestu leyti byggt upp á kopar og það er flókið verkefni og ég er ekki búinn að sjá að ríkið fari að taka tékkheftið fram og kaupa þetta. Ég held að lausnin sé frekar að fá fyrirtæki og fá aðila til að sameinast um þetta grunnnet. Hvernig það er gert veit ég ekki en ég held að það sé allra hagur og það sé fjarskiptafélögunum fyrir bestu ef þau gætu sameinast um grunnnetið þannig að hægt sé að klára þær hringtengingar sem eftir eru. Þær eru svo sem ekkert mjög margar svona í þéttbýlustu byggðunum. Ef þau sameinast um þetta grunnnet, neðsta lagið, þá stækkar samkeppnismarkaðurinn hjá þeim og þar geta þau keppt. Ég held að það sé sama hvar í flokki menn standa, ég held að allir séu af vilja gerðir. En vandamálið er ekki mjög öflugur ríkissjóður. Því miður er það ekki þannig að ríkissjóður sé í stakk búinn til að klára þetta einn og sér. En ég er sannfærður um að það 

Forseti. Segjum að það séu ákveðin sveitarfélög sem fjarskiptafyrirtækin sjái sér hreinlega engan hag í að leiða ljósnet til. Hvað eigum við þá að gera? Ég held að það sé mjög mikilvægt að við í það minnsta, þegar við förum í gegnum þessa þingsályktunartillögu í nefnd, komum með mjög skýra aðgerðaáætlun um hverjar skyldur þeirra eru. Hafa þau einhverjar skyldur? Mér finnst þetta vera spurning sem við þurfum eiginlega að svara. Síðan leikur mér forvitni á að vita hvað eru efri lög fjarskipta. Þingmaðurinn nefndi það og ég átta mig ekki alveg á því hvað það er. Ég er hjartanlega sammála því að þetta er mjög slæmt þegar við erum að sigla inn í tímabil þar sem við megum eiga von á eldgosum, ekki bara á Bárðarbungusvæðinu heldur eru ýmis önnur svæði komin á tíma, þar á meðal svæðin hér í kringum höfuðborgarsvæðið. Það er nauðsynlegt að svo sé um hnúta búið að allir fái skilaboð ef eitthvað kemur upp á. Þá langaði mig að spyrja þingmanninn hvort til sé einhver alvöruaðgerðaáætlun um það.

Virðulegi forseti. Heilmikil vinna hefur farið í það að greina allt landið. Það eru markaðssvæði og svo eru svæði með markaðsbresti. Það er því alveg viðurkennt að hið opinbera þarf að koma að þeim svæðum þar sem markaðsbrestur er, ég held að öllum sé það ljóst. Í hvaða formi það er, hvað þetta gerist hratt, ég held að þetta snúist frekar um það hve hratt við getum byggt þetta upp. Hvort það er þá ríki eða sveitarfélög, eða ríki og sveitarfélög saman og þessi fjarskiptafyrirtæki. Efri lög og neðri lög - neðsta lagið er í raun grunnnetið, það er rétt eins og rafmagnskerfið okkar. Þar er eitt grunnnet og svo geta rafmagnsframleiðendur selt rafmagn hvert á land sem er. Það sama á við í þessu, það er ekki nóg að hafa grunnnetið því við hinn endann þarf tengibúnað og þar kemur kannski flækjustigið og þar verður kannski samkeppni ef svo má segja. Ég skal viðurkenna að ég er ekki alveg sérfræðingur í þessu, en þar mundi samkeppnin vera. Ég hef trú á því að við finnum einhverja lausn á þessu sameiginlega, ríkið og sveitarfélögin og þeir aðilar sem starfa í greininni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu á þskj. 24. Tillögugreinin er svohljóðandi: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir stofnun rannsóknarklasa á sviði taugavísinda og taugahrörnunarsjúkdóma á Íslandi, svo sem á sviði ALS/MND-sjúkdómsins. Ríkisstjórnin hlutist til um að vísindasamfélagið á Íslandi fái nauðsynlega aðstoð við að afla styrkja til að fjármagna rannsóknir á taugasjúkdómum, einnig frá alþjóðasamfélaginu. Herra forseti. Það er einkum þrennt sem varð þess valdandi að undirrituð ákvað að setja fram þessa þingsályktunartillögu. Í fyrsta lagi sú heimsathygli sem hreyfitaugahrörnunarsjúkdómar (motor neurone diseases) fengu síðsumars. Þann 20. ágúst var síðan öllum þingmönnum send áskorun í tölvuskeyti frá Lofti A. Þorsteinssyni þar sem hann hvatti okkur til að kynna okkur rannsóknir á MND. Einnig hvatti hann Alþingi til að skera upp herör gegn þessum óvætti og að við mundum nýta okkur þá sérstöðu sem Ísland hefði til rannsókna á sjúkdómum eins og MND. Í öðru lagi er í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar afgerandi vilji til að efla vísindi og mikil hvatning til að vísindamenn auki samvinnu sín á milli, milli fyrirtækja og félaga eða það sem kallast í þessari tillögu klasasamstarf sem er nýyrði sem við framsóknarmenn höfum í gegnum tíðina einfaldlega leyft okkur að kalla samvinnu. Ef ég má lesa hér tilvitnun í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar er hún svohljóðandi, með leyfi forseta: „Til að tryggja að fjárveitingar til rannsókna og þróunarstarfs nýtist sem best leggur ríkisstjórnin áherslu á að samhæfa rekstrargrunna og rekstrarumhverfi ríkisstofnana sem stunda rannsóknir og þróun. Gera þarf breytingar á skattalöggjöf til að gera þeim sem vinna að rannsóknum kleift að standa jafnfætis erlendri samkeppni og samstarfi. Þannig geta háskólar, fyrirtæki og einstaklingar notið þess sem þeir afla á sambærilegan hátt og gerist annars staðar. Örva þarf samstarf og samlegð fyrirtækja til þess að vinna að stærri þróunarmálum einstakra greina, meðal annars með því að móta klasastefnu, bæta aðgengi sprotafyrirtækja að hlutafé og einfalda stuðningsumhverfið.“ Í þriðja lagi eru miklar framfarir í heiminum á sviði tauga- og heilarannsókna. Á allra síðustu árum hefur þessum vísindum fleygt fram, einnig á Íslandi. Kári Stefánsson fékk í sumar virt verðlaun fyrir alzheimerrannsóknir sem hann lýsir í grein í Nature árið 2012. Hann ásamt læknum á Landspítalanum, þeim Jóni Snædal, Pálma V. Jónssyni og Sigurbirni Björnssyni, auk nokkurra erlendra aðila, unnu að rannsókn og skoðuðu um tvö þúsund Íslendinga og fundu stökkbreytingu á genum til verndar elliglöpum, svo sem alzheimer. Það er mikill fengur fyrir okkur að þessi verðlaun skuli hafa verið veitt Kára Stefánssyni. Þegar hann tók við verðlaununum flutti hann ræðu og sagði meðal annars fjórar sögur um erfðafræði alzheimersjúkdómsins, en þar gerði hann einmitt grein fyrir rannsóknum Íslenskrar erfðagreiningar sem varpa ljósi á eðli og erfðir sjúkdómsins og opna nýjar leiðir til að kanna starfsemi mannsheilans. Þetta vekur vissulega von í brjósti bæði varðandi þennan sjúkdóm, þ.e. alzheimer, sem og aðra en allt tengist þetta ef menn eru búnir að finna bætt aðgengi að heilanum og örva hann til dáða. Ég mun nú fjalla nánar um meginþætti tillögunnar. Eins og ég nefndi gekk yfir í ágústmánuði sl. nýtt æði sem aðallega fór fram í netheimum, svokölluð ísfötuáskorun. Fólk skoraði hvert á annað að hella yfir sig fötu af ísköldu vatni. Stjörnurnar létu ekki sitt eftir liggja að taka þátt enda örugg leið í fjölmiðla. Einnig gerðu sumir stjórnmálamenn það, m.a. fyrrverandi forseti Bandaríkjanna, George Bush. Þetta var alls ekki bara fíflagangur. Það lá mikil alvara á bak við þetta allt. Einhverjum hafði dottið þetta snjallræði í hug til að vekja athygli á taugahrörnunarsjúkdómunum ALS og MND og reyna með þessum hætti að ná fram stuðningi fyrir sjúklinga og ekki síst varðandi tækjakaup og lyf. Það tókst á stuttum tíma að rífa upp stemningu en svo virðist sem allt hafi hljóðnað skjótt. Við hér heima létum heldur ekki deigan síga í þessari áskorun og t.d. veit ég að lögreglumenn á Suðurnesjum hoppuðu í fullum herklæðum ofan í fiskikar með ísköldu vatni, málinu til stuðnings. Hér á landi safnaðist í þessari herferð um 1,5 millj. kr. og hefði mátt vera meira. Formaður MND-félagsins var ánægður með hvað hafði fengist. Hann segir í viðtali við Pressuna að það að fá vitneskju um að vera með MND-sjúkdóminn sé nokkuð líkt og fá yfir sig fulla fötu af ísköldu vatni. Sannarlega getur maður tekið undir það, það er köld vatnsgusa að fá að heyra slíkt. Formaðurinn, Guðjón Sigurðsson, segir þurfa meira til að ýta á eftir rannsóknum og lyfjaþróun á sjúkdómnum. Hann segir jafnframt, með leyfi forseta: „Lyfin verða ekki til vegna þess að það er engin hagnaðarvon í okkur. Það er ódýrara að láta okkur drepast fyrir aldur fram en að eyða pening í að finna lækningu.“ Daprara getur það tæpast orðið. Þessi orð nísta mann í hjartað. Formaðurinn vonar að aukin vitneskja um sjúkdóminn verði hvatning til stjórnvalda að auka rannsóknir og hlúa betur að málefnum MND-sjúklinga. Flutningsmaður þessarar tillögu tekur undir með formanninum og Lofti A. Þorsteinssyni, sem er ötull stuðningsmaður, og flytur því þessa tillögu um að ríkisstjórnin hafi ákveðið frumkvæði að því að vísindasamfélagið sameinist til frekari rannsókna á taugasjúkdómum. Einnig hefur flutningsmaður verið í tölvusamskiptum við formann Vísindafélagsins á Íslandi, Þórarinn Guðjónsson, og Pétur Henry Petersen líffræðing sem rekur rannsóknarhóp í taugalíffræði og setti meðal annars á laggirnar félag um MND-rannsóknir með téðum Lofti A. Þorsteinssyni. Þórarinn og Pétur vísa báðir í metnaðarfulla aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs 2014–2016 og að aukið fjármagn verði að setja í vísindastarfið. Þetta þótti þeim meginmálið. Sannarlega er hægt að taka undir það með vísindamönnunum að aðgerðaáætlunin er stórmerkt plagg og mikilvægt að Alþingi sé meðvitað um þau merku áform sem þar eru sett fram og tímasett mæling á árangri. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er meðal annars vísað til 1. kafla aðgerðaáætlunarinnar þar sem fjallað er um sókn og verðmætasköpun. Fyrsti kaflinn er sem sagt um vísindi og nýsköpun. Hér er aðgerðaáætlunin, þetta merkisplagg sem er í fjórum köflum. Mig langar aðeins að vitna í hvernig þetta er sagt, með leyfi forseta: „1.9. Efla sókn í samkeppnissjóði og markaði á alþjóðlegum vettvangi.“ Mæling á árangri, þ.e. hvort þetta hefur tekist, er að við þurfum að setja ný lög eins og ég gat um fyrr í ræðu minni. Ábyrgðaraðili er mennta- og menningarmálaráðuneyti í samráði við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Næst kemur 1.10., að setja verkefnishóp „á laggirnar sem hafi það verkefni að bæta og einfalda þjónustu og ráðgjöf við umsækjendur í erlenda sjóði undir einum hatti“. Þar er mæling á árangri sú að þjónusta við alþjóðlegar samstarfsáætlanir sé á einum stað og er ábyrgðaraðili forsætisráðuneyti. Í 3. kafla er talað um samstarf og skilvirkni og hefur yfirfyrirsögnina „Virkt samstarf fyrirtækja, rannsókna- og menntastofnana“. Aðgerðin þar er að sett verði rammalög um rannsóknarstofnanir með það að markmiði að auka tengsl þeirra innbyrðis og við háskóla og fyrirtæki. Mæling á árangri er sú að þar þurfi að koma til ný lög. Og hvenær? Samþykkt á haustþingi 2015. Ábyrgðaraðili er forsætisráðuneyti. Ég fer yfir þetta til þess að sýna að það er þegar búið að setja fram stefnu og aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2014–2016. Nú þarf að vinna að því og ég tel að þessi tillaga smellpassi þar inn. Nokkuð hefur verið fjallað um þessa aðgerðaáætlun. Til dæmis var grein í Morgunblaðinu 4. september. Þar stígur formaður vísindanefndarinnar innan ráðsins fram og hvetur okkur öll til þess að fylgja áætluninni fast eftir. Um viku síðar birtist grein í Fréttablaðinu sem er hliðstæð hinni þar sem þrír vísindamenn stíga fram, sem ég tel að séu í stjórn Vísindafélags Íslands, og telja mjög jákvæð teikn á lofti í íslensku vísinda- og nýsköpunarumhverfi og hvetja til þverpólitískrar samstöðu um vísindi, tækni og nýsköpun á Íslandi. Nýlega var úthlutað rannsóknar- eða hvatningarverðlaunum Ranníss og er það mjög skemmtilegt þegar slíkt er hægt að gera. Nú í sumar hóf mennta- og menningarmálaráðuneytið að vinna við að rýna betur í stöðu háskólastigsins og vísindastarfs í landinu með spurningunni um hvernig við gætum eflt gæði og árangur á sviði vísinda. Ég fer yfir þetta til þess að sýna ykkur hvað er verið að vinna núna á mörgum sviðum. Í síðustu viku nutum við þeirra forréttinda, nokkrir þingmenn, að vera boðið á morgunverðarfund hjá fyrirtæki sem heitir Gekon og sérhæfir sig raunverulega í að búa til klasasamstarf um ákveðin verkefni. Þar erum við komin framarlega á tveimur sviðum á Íslandi, þ.e. í sjávarútvegi og orkumálum. Síðan nefna þeir hjá Gekon um það bil fimm aðra málaflokka sem vonarpeningur sé í og væri mjög gaman að geta búið til klasasamstarf um svipað og sjávarútvegurinn hefur verið að gera, og þá eru það ekki síst heilbrigðisvísindi. Síðast í gær sat ég með líka mörgum þingmönnum á kynningu um uppbyggingu á Landspítalanum en félagsvísindasviðið er stöðugt að eflast og æ fleiri háskólagreinar tengjast því, svo sem verkfræði og raunvísindi. Þróunin er því mjög merkileg og þess vegna flyt ég þessa tillögu til að örva fólk til dáða að mynda slíka samvinnu eða klasa um taugavísindi. Það sem skiptir náttúrlega mestu máli er sú mikla gerjun og gróska sem er akkúrat núna í íslensku vísindasamfélagi og hefur eflst til muna á 21. öldinni. Það aljákvæðasta sem er að gerast og nýkomið fjárlagafrumvarp sýnir er hvað mikil aukning á fjármagni er sett til vísinda- og tæknirannsókna. Það gefur virkilega von um að eitthvað sé hægt að gera. Það ásamt títtnefndri metnaðarfullri stefnu og aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs sem var þar áður undir forsæti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar gefur trú á að íslenskt vísindastarf eflist þannig að unnt verði að koma á laggirnar öflugum rannsóknarklasa í taugahrörnunarsjúkdómum svo að athygli veki í heiminum. Ísland býr yfir sérstöðu hvað varðar heimildir um fjölskyldutengsl og ættarsögu sem eru mikilvægar í rannsóknum. Legg ég því til að að lokinni þessari umræðu verði þingsályktunartillagan send til allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis.

Forseti. Gamaldags er fyrsta orðið sem mér kom í hug þegar ég sá þessa þingsályktunartillögu. Auðvitað er um að ræða mjög gott málefni en að mínu mati er það ekki okkar alþingismanna að pikka út, ef ég má segja svo, hvað vísindamenn okkar ráðast helst í. Ég er sammála öllu sem hv. þingmaður sagði um aðgerðaáætlunina, peningana sem eiga að fara þangað, vísindamennina og samstarfið. Ég er sammála því öllu, ég er hins vegar ekki sammála því að við hér eigum að tína út einhver sérstök málefni í þessu. Það eiga vísindamennirnir að gera, fræðasamfélagið, en ekki pólitíkusar. Þá vil ég alls ekki gera lítið úr því að vísindamenn okkar geti ekki unnið einhver afrek í þessum alvarlegu sjúkdómum. Það er bara ekki stjórnmálamannanna að taka þær ákvarðanir, það er annarra og við eigum að láta þeim það eftir. Ég er sammála öllu sem þingmaðurinn sagði, en hvað næst? Eigum við þá núna að segja í aðgerðaáætluninni eða einhvers staðar í þessum sjóðum að þá eigi frekar að fara í þessar rannsóknir eða einhverjar aðrar? Ætlum við að gera það með því að veita fjármuni sérstaklega í þessar rannsóknir, virðulegi forseti, eða einhverjar aðrar? Höldum okkur við okkar verkefni, sem er að leggja stóru línurnar, skaffa nóg af peningum inn í rannsókna- og vísindageirann, en látum sérfræðingana 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur kærlega fyrir andsvarið. Gamaldags? Ég taldi mig mjög nútímalega að taka þátt í þessari áskorun sem gekk yfir heiminn núna í ágúst. Ég fékk áskorun, eins og ég sagði í ræðu minni, frá Lofti Altice Þorsteinssyni þar sem hann hvatti okkur til dáða. Þetta var áskorun frá honum til að vekja athygli á þessum sjúkdómi og ég tók henni. Verði þessi tillaga samþykkt er ég tilbúin að láta hella yfir mig úr vatnsfötunni. Mig langar samt að segja frá því að ég er ekki ein um þetta. Það var mikil umræða í Stórþinginu í Ósló þar sem þingmaður spurði hvað ráðherra vildi gera til að tryggja stuðning við þessa sjúklinga. Hann segir einmitt að það vanti betri og dýpri upplýsingar um sjúkdóminn, það vanti rannsóknir til að við getum betur gert okkur grein fyrir því. Það eru þá til fleiri gamaldags þingmenn en sú sem hér stendur.

Virðulegi forseti. Ég vil alls ekki að ég misskiljist. Ég er ekki á móti því að þetta sé rannsakað, alls ekki. Ég er bara að segja að það sé ekki okkar pólitíkusanna að ákveða það. Auðvitað eigum við að vekja athygli á málum, tala um þau og setja lög. En er þá ætlun þingmannsins að koma til dæmis fram í fjárlagafrumvarpi með sérstaka úthlutun í þetta? Til hvers eru pólitíkusar? Er það okkar að fara inn í fræðasamfélagið og segja hvað sé mest áríðandi þar? Við getum haft okkar skoðun og við segjum hana hér. En hvað ætlar þingmaðurinn að gera? Hvað þýðir þessi tillaga annað en það, sem ég er hjartanlega sammála, að við setjum nóg af peningum í aðgerðaáætlunina? Setjum nóg af peningum í rannsóknir og vísindi, en látum aðra um að deila þeim út í hinar ýmsu vísindagreinar.

Virðulegi forseti. Enn og aftur þakka ég andsvarið. Hér varpaði þingmaðurinn fram mjög skemmtilegri spurningu sem gaman væri að kljást við varðandi það hvað stjórnmálamenn ættu að gera. Það gæti orðið löng ræða. Fyrst og fremst vil ég vekja athygli á þrótti fræðasamfélagsins ef það sameinast um ákveðnar rannsóknir, það geti orðið mjög öflugt af því að á Íslandi er ákveðin sérstaða varðandi rannsóknir sem þegar hafa átt sér stað, sem hafa verið gerðar hjá Íslenskri erfðagreiningu, sem og aðrir eins og læknirinn sem ég nefndi. Þessir aðilar telja sig jafnvel hafa fundið gen sem er öðruvísi á Íslandi. Ég er ekki vísindamaður þannig að ég ætla ekki að fara inn á það svið, en það er mjög mikilvægt ef við getum fundið okkur sérstöðu þannig að við getum kannski frekar sótt erlent fjármagn út á rannsóknina. Mig langar til að vísa í að bara í þessari viku var talað um þriðja æviskeiðið - ég held að það hafi verið akkúrat ráðstefna í gær sem ég komst því miður ekki á, slæmt af því að ég er nú á því æviskeiði - um að vísindamenn hefðu náð að tengja fólk í klasasamvinnu og í erlent samstarf og náð í Evrópustyrk upp 130 milljónir. Það er nákvæmlega það sem ég vil reyna að ná fram í tillögunni, að þessu sé vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég fór yfir það að aðgerðaáætlunin er undir forsæti Sigmundar Davíðs og ég trúi þá ekki öðru en að ríkisstjórnin vísi því beint inn í aðgerðaáætlunina og menn séu þá búnir að fá þangað inn þá punkta sem hér hafa verið ræddir og þetta vísindastarf sé þannig að unnt sé að sækja um styrki til erlendra vísindasjóða.

Forseti beinir því til þingmanna að þingmenn og ráðherrar séu rétt titlaðir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigrúnu Magnúsdóttur fyrir framlagningu á þessu efni. Mér þykir mjög gott mál á ferð. Eins og fram kemur í greinargerð er hér á landi starfandi mjög öflugt félag um MND-sjúkdóminn. Það var stofnað 1993 og varð því tvítugt á síðasta ári. Við snögga leit á heimasíðu Alþingis er hjálögð þingsályktunartillaga eina þingskjalið og í raun og veru eina efnið ef maður leitar í þeim fjölmörgu ræðum sem þar eru inni þar sem minnst er á MND eða hreyfitaugungahrörnun. Eftir að hafa misst fólk úr MND og horft upp á fólk í mínu nánasta umhverfi hverfa þessum hræðilega sjúkdómi á vald þekki ég af eigin raun mikilvægi rannsóknastarfs á þessu sviði. Mér finnst ekkert rangt við það að við skulum nýta tækifærin á Íslandi, nýta þá tækni sem er að koma fram og tækifærin sem við höfum, og við eigum að vera stolt af því að við höfum umhverfi þar sem við getum lagt til að farið verði í rannsóknastarf. Á Íslandi eru á hverjum tíma 15–20 manns með MND. Líftími sjúklinganna er frá einu og upp í sex ár og sumir lifa lengur. Það eru um 10% sem lifa upp undir tíu ár. Í dag er ekki til próf til að staðfesta hvort maður sé með MND-sjúkdóminn og það er ekki til lækning við þessum sjúkdómi. Á þingi hafa áður verið ræddar aðgerðir í þágu lækninga á mænuskaða, forvarnastarf vegna ýmissa sjúkdóma, krabbamein í blöðruhálskirtli, meltingarvegi o.s.frv. Gagnrýni á þetta frumvarp hefur einmitt helst verið að við eigum ekki að skipta okkur af rannsóknastarfi en í greinargerð kemur einmitt fram að þetta fellur vel að stefnu og aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs 2014–2016. Félagið hefur verið mjög virkt í kynningarstarfi og baráttu til handa veikum einstaklingum og hefur lagt mikið af mörkum til þessa sjúkdóms. Eins og ég tók fram áðan finnst mér þessi sjúkdómur hafa orðið út undan í umræðunni um annað. Mér finnst þetta ein af mjög góðum leiðum til að vekja athygli á þessu máli. Mér finnst mjög ánægjulegt að ég geti veitt þessu stuðning hérna á Alþingi og styð hv. þm. Sigrúnu Magnúsdóttur í framlagningu þessa máls. Mér finnst kjörorð MND-félagsins á Íslandi góð lokaorð í máli mínu hérna: Við veljum lífið.