Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf: „Reykjavík 4. apríl 1984. Tómas Árnason, 4. þm. Austurl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sinnt þingstörfum á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varaþm. Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Jón Kristjánsson félagsmálafulltrúi, Egilsstöðum taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Salome Þorkelsdóttir, forseti efri deildar.“ Jón Kristjánsson hefur áður tekið sæti á þessu þingi. Býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Það er greinilegt að sú ákvörðun hæstv. forseta að fresta umr. á síðasta fundi hefur haft tilætluð áhrif, þannig að menn virðast hafa guggnað æði margir á því að ræða þetta mikilvæga mál. Er í mínum huga furðulegt til þess að vita. Menn geta eytt tíma í umr. dag eftir dag um friðarfræðslu og álíka málefni en það er ekki svo að sjá að hv. þm. hafi áhuga á því að ræða það sem meginmáli skiptir fyrir allt líf þjóðarinnar, þ. e. atvinnumálin, sem nú eru hvað mest í brennidepli. Ég lýsi furðu minni á því ef þm. almennt telja ekki ástæðu til að ræða slíkt mál, eins og málum er nú háttað og allt bendir til að áfram verði á þeirri braut haldið. Hæstv. forsrh. sagði hér í umr. fyrr að sér hefði fundist eðlilegra að ég hefði beint spurningum til hæstv. sjútvrh. vegna þessa máls. Það má vera að frekar hefði það átt að gerast. Ég tel þó eðlilegra í ljósi þess efnis sem hér er um að ræða, fyrst og fremst spurningu um atvinnumál og efnahagsmál, að spurningu sé beint til hæstv. forsrh. um það hvað hæstv. ríkisstj., sem hann veitir forstöðu, hyggst gera vegna þess ástands sem þegar er komið upp og sem greinilega heldur áfram og versnar verði ekkert að gert. Það var ekki mín ætlan - og kom ekki fram í mínu máli á þriðjudaginn - að ræða fyrst og fremst spurninguna um kvótaskiptinguna. Ekki var síður ástæða, að mínu viti, til þess að gera tilraun til að fá um það vitneskju hvað hæstv. ríkisstj. hyggst gera til þess að koma í veg fyrir fjöldaatvinnuleysi á næstu vikum og mánuðum. Því verði haldið fast við það fyrirkomulag, sem nú er um kvótaskiptingu og það aflamagn sem þegar hefur verið leyft, er fyrirsjáanlegt fjöldaatvinnuleysi. Komi ekki önnur atvinnutækifæri til er greinilegt að stefnt er í fjöldaatvinnuleysi innan skamms tíma. Mér finnst eðlilegt að spurningum um slíkt sé beint til hæstv. forsrh. en ekki fagráðh., eins og í þessu tilfelli hæstv. sjútvrh. Hæstv. forsrh. minnti á að ríkisstj. hefði sett á fót atvmn. Mér skildist að sú nefnd væri ekki enn tekin til starfa og þó mun vera nokkuð síðan hún var sett á laggir. Því er greinilegt að þeim sem þar ráða ferðinni virðist ekki þegar svo að sorfið í þessum efnum að ástæða sé til að fara að fjalla um málin, ræða þau og kynna sér og gera síðan till. til úrbóta. Hæstv. forsrh. sagði eins og raunar miklu fleiri hv. þm. hafa sagt: Ég er einn af þeim sem vildi ekki kvóta. - Þeir eru fleiri sem hafa talað í þessum dúr, en endanlega samþykktu þó yfir sig þetta kerfi sem við nú búum við. Eftir því sem hv. þm. margir hverjir, sem greiddu þessu atkv. hér í desembermánuði, nú tala er engu líkara en hæstv. sjútvrh. hafi verið sá eini sem vildi þetta kerfi. Og hann hefur fengið því framgengt. Af þeim hv. þm., sem léðu máls á því valdaafsali sem hér fór fram í desembermánuði til hæstv. sjútvrh. til einræðisákvörðunar um stjórnun fiskveiða og fiskvinnslu, fjölgar þeim nú stöðugt sem vilja vart við krógann kannast eða eru a. m. k. miklu linari og deigari í því að hér hafi verið staðið rétt og eðlilega að málum en var þegar þeir léðu máls á því með sínum stuðningi að úr varð. Hæstv. forsrh. sagði að víðast hvar væri víðs fjarri því að kvóti hefði náðst og ekki skal ég della um það við hæstv. ráðh. Um þetta var ekki hægt að fá áreiðanlegar upplýsingar eða heimildir þegar ég leitaði eftir því á þeim tveimur opinberu stöðum sem ég taldi líklegast eða eðlilegast að slíkar upplýsingar fengjust, þ. e. í sjútvrn. og hjá Fiskifélagi Íslands. En vel má það vera rétt að það sé víðs fjarri því að kvóti hafi náðst á mörgum stöðum. Það breytir ekki því að sumir staðir hafa nú þegar náð því kvótamagni sem þeir mega veiða og þar er þegar komið atvinnuleysi. Það er of seint, að mínu viti, að ætla sér að fara að hugsa upp aðgerðir eftir að fjöldaatvinnuleysi hefur dunið yfir í landinu. Þess vegna er ástæða til þess að vekja um það umr. hvað menn hyggist fyrir til þess að koma í veg fyrir að hvert sjávarplássið á fætur öðru verði lagt undir það böl að búa við atvinnuleysi. En við því fást engin svör. Það er engu líkara en að hæstv. ríkisstj. eða þeim sem ferðinni ráða sé ekki enn ljóst til hvaða ráða eigi að grípa ef á annað borð þeir gera sér grein fyrir því hvaða vanda er þegar við að glíma á þeim svæðum þar sem atvinnuleysi er þegar komið á. Hæstv. forsrh. sagði í umr. á þriðjudaginn að sér fyndist of mikið gert úr þessum bráða vanda. Hann ætti að spyrja hæstv. félmrh., flokksbróður sinn, um það hvort of mikið sé gert úr þeim vanda sem þegar er kominn upp á Snæfellsnesi, í Vesturlandskjördæmi. Ætli hæstv. félmrh. sé sammála forsrh. um það að of mikið sé gert úr vanda sem menn kalla bráðan vanda? Það væri fróðlegt að fá um það vitneskju frá hæstv. félmrh. hvort hann telur að menn geri allt of mikið úr því sem gerst hefur á Snæfellsnesi. Ég hygg nefnilega að menn sem svona tala hafi ekki gert sér grein fyrir því hvaða böl það í raun og veru er og hvað það þýðir í sjávarplássunum þegar flotinn leggst í höfn. Þá er yfir 90% af öllu vinnandi fólki atvinnulaust. Um það ætti hæstv. forsrh. að vera kunnugt úr sínu eigin kjördæmi hvað slíkt þýðir í sjávarplássi. Auðheyrt var á bæði hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. að enn liggur ekki fyrir hvort aukið verður við kvótann og þá hversu mikið ef það yrði gert. En báðir sögðu þeir þó að slíkrar ákvörðunar, hver sem hún yrði, mætti vænta undir lok næstu viku. En við skulum setja dæmið þannig upp að ekkert verði bætt við kvótann. Komi slík ákvörðun strax í næstu viku að engin aukning verði á kvótanum á þorskfiskveiðum í ár, hvað þýðir það?  Ég trúi því ekki að hæstv. ráðherrar eða hv. þm. almennt geri sér ekki grein fyrir því hversu gífurlega stórt mál og afdrifaríkt getur hér verið um að ræða. Það er því nánast furðulegt að hver þm. á fætur öðrum skuli falla um sjálfan sig og gefast upp á að ræða málið. Ég get út af fyrir sig tekið undir það sem hæstv. sjútvrh. sagði hér síðast. Það var ekki mín meining heldur að efna hér fyrst og fremst til umr. um stjórnun fiskveiða í ár. Þá ákvörðun er búið að taka. En það er skylda Alþingis og ekki síst hæstv. ríkisstj. að ræða og gera þinginu og þjóðinni grein fyrir því hvað hún ætlar til bragðs að taka til að bregðast við þeim afleiðingum sem sú ákvörðun um stjórnun fiskveiða hefur þegar haft og mun enn frekar leiða af sér ef ekki verður breytt um. Það er kannske það sem er fyrst og fremst um að ræða. Hvernig ætla menn að bregðast við? Ætla menn kannske að leggja megninu af flotanum eftir mitt ár og láta bæði sjómenn, fiskverkunarfólk, svo og annað launafólk mæla götur á sínum heimavígstöðvum það sem eftir er ársins á atvinnuleysisbótum? Það er það sem blasir við, verði ekkert að gert. En það er ekki, a. m. k. ekki enn sem komið er í þessum umr., hægt að fá nem svör við því. Það er slæmt að hv. þm. Þorsteinn Pálsson, formaður Sjálfstfl. og, það ég best veit, formaður hinnar margumtöluðu atvinnumálanefndar, skuli ekki vera viðstaddur umr. af þessu tagi þannig að menn geti fengið svör við því hvað fyrirhugað er að gera af hálfu þeirrar nefndar sem hæstv. ríkisstj. virðist treysta mest á í þessu efni. En líklega verður það svo um þetta, eins og mörg fleiri alvörumál sem hér eru til umr., að hæstv. ráðherrar eða stjórnarliðar almennt þegja þunnu hljóði um það hvað gera skuli og fást ekki til að ræða málin einu sinni. Ég tek ekki undir það sem hæstv. sjútvrh. sagði síðast, að of snemmt væri að örvænta. Nú þegar er fjöldi fólks, að vísu enn á takmörkuðu landssvæði, sem örvæntir um sinn hag. Það er því ekki að ástæðulausu að menn vilja fá svör við því hvað eigi að gera. Það er ástæða til þess að spyrja hv. þm. Vesturl., aðra en hæstv. félmrh.: Telja þeir að of snemmt sé að örvænta eins og ástandið er þegar orðið í þeirra eigin kjördæmi, að vísu á takmörkuðu svæði? Telja þeir að of mikið sé gert úr þessu máli hér? Við þessu væri gott að fá svör. Séu þetta bara hugarórar mínir er ekki alvörumál á ferðinni. En það skyldi nú ekki vera að a. m. k. sjómenn, fiskverkunarfólk og launafólk almennt talað hafi hvað mestar áhyggjur af þessu þessa dagana þó svo að hæstv. forsrh. og sjútvrh. virðist ekki hafa af því áhyggjur. Hæstv. sjútvrh. sagði að að sínu viti skapaði kvótinn meira atvinnuöryggi. Ég er honum ekki sammála um það þó að ekki sé allt slæmt við það fyrirkomulag sem nú hefur verið tekið upp og á að gilda þetta ár a. m. k. Ég held t. d. að að því megi færa vissar röksemdir að afli sé yfirleitt betur með farinn. Ég hugsa að almennt talað megi líta svo á. En það eitt nægir ekki til þess að bjarga þeim svæðum sem fyrirsjáanlega koma til með að búa við atvinnuleysi langtímum saman á þessu ári. Það er enginn sem segir að ekki hefði mátt bæta gæði hráefnisins með öðrum leiðum en kvótaskiptingu. Ég verð nú að viðurkenna að ég gat ekki fylgst með útreikningum hjá hv. þm. Árna Johnsen hér síðast. Ég hreinlega náði ekki þeirri línu sem hann var þar að leggja og lái mér hver sem vill, hafi menn hlustað. Ég heyrði ekki betur heldur en hann fullyrti að að óbreyttu ástandi yrðu hér veidd um 260–270 þús. tonn af þorski. Það er verst að hv. þm. er ekki við því að það væri fróðlegt að fá frekari útlistingu á þeirri reikningsformúlu sem á að koma því til leiðar að að óbreyttu ástandi verði veidd um 260–270 þús. tonn af þorski í ár. Að vísu heyrðist mér oft og tíðum að hv. þm. væri að tala um ígildi þorsks. Það er auðvitað hægt að reikna margt inn í sem ígildi þorsks - þyngd mannsins er hægt að reikna þar inn í meira að segja.  Hv. þm. Árni Johnsen sagði undir lok sinnar ræðu að hann teldi að mjög fljótlega þyrfti að taka pólitíska ákvörðun um það hvort auka ætti það aflamagn af þorski sem á að veiða. Ég heyrði ekki betur en hv. þm. Arni Johnsen væri alger andstæðingur kvótans. Nú koma þeir hér hver á fætur öðrum sem greiddu honum atkv. fyrir áramótin og enginn þeirra þm. sem tekið hafa þátt í þessari umr. það sem af er annar en hæstv. sjútvrh. hefur verið meðmæltur kvótakerfinu. Allir aðrir hafa lýst því yfir að þeir væru ekki kvótamenn. Þeir eru að vísu ekki allir komnir upp, vænti ég, sem eru farnir að linast í trúnni, en það breytir ekki þessu máli. Spurningin er og verður þessi: Verður það aflamagn af þorski sem veiða má aukið frá því sem þegar hefur verið ákveðið? Hvenær verður sú ákvörðun tekin og hversu miklu er hugsanlegt að bætt verði við, verði það gert? Og þó svo að þetta yrði gert með þessum hætti, þá er nauðsynlegt að fá um það vitneskju hvað hæstv. ríkisstj. hyggst gera til að bregðast við þeim vanda sem fyrirsjáanlegur er og þegar er upp kominn í sjávarplássunum fyrst og fremst og leiðir auðvitað síðan af sér atvinnuleysi líka annars staðar. Þó að menn sleppi öllu tali um kvótann og þá stjórnun fiskveiða sem nú er í gildi geta menn ekki vikið sér undan því að ræða hvað á að taka við, hvernig á að bregðast við. Það er sú spurning sem brennur á vörum fólksins í landinu, ekki síst þess fólks sem þegar er farið að mæla göturnar vegna þeirrar stjórnunar og þess kerfis sem sett var á. Hæstv. forsrh. vék að því að ekki væri allt svart í þessum efnum og vissulega er það rétt. Benti hann m. a. á að víðtæk leyfi hefðu verið veitt til rækjuveiða og það er úf af fyrir sig rétt. En ég hygg að það geti verið umdeilanleg ákvörðun hvernig að slíku er staðið. Nú er afskaplega lítið vitað um rækjustofninn og mér sýnist að hér sé enn eina ferðina verið að leggja út í slík fjárhagsævintýri að menn sjáist ekki fyrir. Ég óttast það a. m. k.  Ég skal ekki, herra forseti, að sinni hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég heyri að einhverjir hv. þm. eru þegar búnir að biðja um orðið og ég vil gefa þeim tækifæri til að komast að. En í lokin vil ég aðeins vekja athygli á því sem ég kalla brenglað fréttamat þeirra aðila frá ríkisfjölmiðlum sem afla frétta úr þinginu. Það er furðulegt að hvorugur ríkisfjölmiðillinn, sjónvarp og eða útvarp, skuli sjá ástæðu til að gera grein fyrir umr. hér á Alþingi um atvinnumál, þá atvinnugrein sem allt snýst í raun og veru um í landinu. Kannske er það tilviljun að slíkt gerist á svipuðum tíma og menn eru hér að ræða ný útvarpslög og fleiri aðila inn í fréttamennskuna. Sú spurning hlýtur að vakna hvort þeir fulltrúar ríkisfjölmiðlanna sem hér fylgjast með og greina frá fréttum eru með slíku háttalagi að gefa vísbendingu um að þeir séu þeirrar skoðunar að það þurfi fleiri fréttamiðla en þá ríkisfjölmiðla sem við höfum nú. Þeir séu að létta róðurinn fyrir þá sem vilja útvíkka kerfið með því að halda á fréttaflutningi á þann hátt sem gert var hér s. l. þriðjudag frá þinginu. Ég hélt að það væri ekki síst ástæða til þess fyrir fólkið í landinu að fylgjast með umr. á Alþingi, burt frá öllum pólitískum sjónarmiðum séð, um atvinnumálin, ekki síst í því ástandi sem þau eru þegar komin í og fer greinilega versnandi eftir því sem á liður árið. En fulltrúar ríkisfjölmiðlanna virðast ekki vera þeirrar skoðunar að fólkinu í landinu komi það neitt við hvernig hér er fjallað um atvinnumálin. Og sjálfsagt getum við ekkert við því gert. Þeir ráða þar ferðinni líklega, a. m. k. þangað til þá kemur önnur samkeppni um fréttaflutning. En ég hygg að fréttaflutningur eins og ríkisfjölmiðlarnir gerðu sig seka um hér s. l. þriðjudag sé ekki til þess fallinn að vekja tiltrú á ríkisfjölmiðlunum og veitti þó sannarlega ekki af að auka tiltrú almennings á því starfi sem ríkisfjölmiðlar eiga að vinna og sinna ef rétt er á haldið.



Síðasti ræðumaður, hv. 3. þm. Vestf., hóf mál sitt með því að lýsa óánægju sinni með það að horfur væru á að það yrðu minni umr. um þetta utandagskrárefni en hann hefði gert ráð fyrir eða hefði mátt ætla. Hv. þm. sagði að sýnilegt væri að ákvörðun forseta um að fresta þessum umr. á síðasta fundi hefði haft tilætluð áhrif, eins og hv. þm. orðaði það. Af þessu tilefni skal tekið fram, að s. l. þriðjudag þegar hv. 3. þm. Vestf. kom að máli við forseta og óskaði eftir utandagskrárumr. var honum tjáð að af sérstökum ástæðum væru þrengri mörk fyrir því en venjulega hve lengi umr. gæti staðið þann dag. Því kynni að vera hyggilegra að fresta þessum umr. til fimmtudags. Hv. 3. þm. Vestf. hafnaði þessu og það var orðið við ósk hans um að hefja þessar umr. á síðasta fundi. Þeim umr. var haldið áfram á síðasta fundi í hartnær tvær klukkustundir. Nú segir hv. 3. þm. Vestf. að það hafi verið ráð forseta að fara svo að sem gert var til þess að koma því til leiðar að færri tækju til máls en ella. Þessi brigslyrði hv. 3. þm. Vestf. samræmast ekki þeim siðvenjum sem gera verður kröfu til að hv. þm. fylgi á Alþingi. Raunar eru þessu brigslyrði vítaverð þó að látið verði sitja nú við áminningu.



Herra forseti. Í örstuttu máli verð ég að leiðrétta það sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda um atvinnumálanefnd þá sem ríkisstj. hefur gert tillögu um að sett verði á fót. Gert er ráð fyrir að í þá nefnd tilnefni fulltrúa aðilar vinnumarkaðarins. - Mér þætti vænt um ef hv. fyrirspyrjandi mætti vera að að hlusta á skýringu mína, herra forseti. Ég er að tala til hv. fyrirspyrjanda. Ég vil leiðrétta þau ummæli sem komu fram hjá honum áðan um atvinnúmálanefnd þá sem ríkisstj. hefur gert tillögu um að sett verði á fót. Gert er ráð fyrir að tilnefndir verði fulltrúar í þá nefnd frá ýmsum aðilum vinnumarkaðarins. Ríkisstj. hefur tilnefnt sína fulltrúa, sömuleiðis Vinnumálasamband samvinnufélaganna og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, en Alþýðusamband Íslands hefur ekki tilnefnt sína fulltrúa og, ég hygg að ég fari rétt með, ekki heldur Vinnuveitendasamband Íslands. Ég vil hins vegar taka fram að ég hef átt fund með mönnum frá ASI, þar sem komið hefur fram áhugi þeirra á því að taka þátt í þessu nefndarstarfi og ég geri ráð fyrir því að ASÍ muni fljótlega skipa menn í nefndina. Þetta vildi ég að kæmi hér fram. Þetta er ástæðan fyrir því að þessi nefnd hefur ekki tekið til starfa. Ég verð einnig að leiðrétta það sem hann sagði um afstöðu mína til kvótakerfisins. Ég sagðist ekki vera kvótamaður fremur en hann, ég hygg að ég muni það orðrétt, en ég sagði jafnframt að ég hefði ekki séð að vegna þess mikla samdráttar sem fyrirsjáanlegur var og er í þorskveiðum væri vart önnur leið fær eins og er og þess vegna samþykkti ég kvótann. Ég hygg að hæstv. sjútvrh. hafi svipaða afstöðu til þessa máls. Ég gerði einnig grein fyrir því að samþykktir hagsmunaaðila í þessu sambandi hefðu að sjálfsögðu áhrif. Ég var til fróðleiks að bera saman hvernig ástandið kynni að vera og væri líklega ef fylgt hefði verið gömlu reglunni, sem ég starfaði eftir sem sjútvrh. Bátarnir hefðu að öllum líkindum fengið um 115 þús. lestir, rétt rúmlega helminginn af þorskaflanum. Þeirri reglu var almennt fylgt. Síðan var þeim þorskafla skipt á ársþriðjunga og mjög líklega hefði á vertíðinni verið gert ráð fyrir í kringum 80 þús. lestum af þorski. Mér kæmi satt að segja ekkert á óvart, miðað við þann afla sem verið hefur á Breiðafirðinum og sæmilegur hér suðvestanlands, að fljótlega hefði dregið til þess að þorskveiðar á fyrsta ársþriðjungi hefðu verið stöðvaðar um land allt þrátt fyrir að mjög víða um landið, t. d. á Norðurlandi, Austfjörðum og Suðausturlandi, fer víðs fjarri að kvótanum sé náð. Ég vek athygli á því að það væri ekki allt unnið atvinnulega þótt fylgt hefði verið gömlu reglunni. Sjútvrh. getur að sjálfsögðu upplýst nánar um aflabrögð, en mér þótti fróðlegt það sem ég frétti í hádeginu að afli í marsmánuði muni að öllum líkindum, þegar lagt er saman, reynast heldur minni en í marsmánuði í fyrra þrátt fyrir þann afla sem hefur verið á Breiðafirði. Þrátt fyrir það mun botnfiskafli í marsmánuði vera minni en í fyrra. Ekki bendir það til þess að um gífurlega mikinn fisk sé að ræða. Hv. fyrirspyrjandi krefst frá ríkisstj. upplýsinga um hvað muni verða gert. Bæði ég og sjútvrh. höfum upplýst að kvótinn er til endurskoðunar. Ég trúi því ekki, ég endurtek það, að nokkur vilji krefjast þess af sjútvrh. eða ríkisstj. að ákveðinn verði viðbótarkvóti fyrr en fiskifræðingar hafa lagt fram sínar tillögur. Fiskifræðingar hafa lofað að flýta sínum tillögum. Væntanlega verða.þær tilbúnar í næstu viku. Þá munu sjútvrh. og ríkisstj. fjalla um hvort bætt verður við kvótann án tafar og að öllum líkindum verða þá ef unnt er að bæta við afla, aðrar breytingar gerðar á kvótakerfinu. Ég vil jafnframt leggja á það ríka áherslu að ríkisstj. mun bregðast við þeim vanda sem skapast af atvinnuleysi hvar sem er um landið. Ríkisstj. mun gera það og er tilbúin til þess, en ég vil ekki vera að spá fyrir fram um slíkt né get ég fullyrt að þessi vandi verði mikill eða lítill. Fyrst verðum við að sjá hvernig aflabrögð verða og hvort kvótinn er nýttur þegar upp er staðið og hvort kvótinn verður endurskoðaður alveg á næstunni.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til þess strax út af orðum forseta áðan, sem voru althörð, - ekki er ég þó að biðjast vægðar, á engan hátt, - að gera örstutta aths. Þegar umr. var frestað síðast og fundi slitið voru það ég best veit ellefu þm. á mælendaskrá. Það hef ég eftir hæstv. forseta sjálfum. Mér sýndist því augljóst, þegar fundur hófst hér að nýju og hver hv. þm. á fætur öðrum féll frá orðinu, hver þróunin hefði orðið frá því að fundi var slitið. Ellefu þm., sem voru á mælendaskrá þegar fundi var slitið síðast, höfðu fallið frá orðinu. Þetta er á engan hátt mælt til hnjóðs hæstv. forseta. Hæstv. forseti sagði mér sjálfur eftir að hann hafði slitið fundi síðast að á mælendaskrá væru ellefu hv. þm. og þegar fundur hófst hér áðan féllu þeir allir frá orðinu eða þá að þeir hafa gert það einhvern tíma í millitíðinni. Ég held að þetta sé augljóst mál. En ég ítreka að á engan hátt var ég að gagnrýna störf hæstv. forseta. Ég hef ekki séð og sé enga ástæðu til þess enn. Ég vil að hæstv. forseta sé það ljóst. En dæmið lítur svona út.



Þessi afsökun hv. 3. þm. Vestf. á fyrri ummælum er móttekin. Það skal leiðrétt að það hafa ekki ellefu þm. fallið frá orðinu. Það hafa þrír þm. fallið frá orðinu.



Herra forseti. Ég hygg að 3. þm. Vestf. hafi alls ekki ætlað sér að veitast að forseta, heldur hafi hann ætlað sér að veita hv. 4. þm. Vestf. vissar ákúrur fyrir afstöðu hans í þessu máli. En víkjum að alvörunni. Það blasir við að fiskifræðingar boðuðu okkur með svartri skýrslu að ekki væri rétt að veiða meira en 220 þús. tonn af þorski á því herrans ári 1984 og hæstv. sjútvrh. óskaði eftir því að fá umboð til að standa þannig að málum að hann hefði það nokkuð í hendi sér hversu mikið yrði veitt. Ég hygg að það sé svo með alla þm. að þeir séu reiðubúnir að standa að erfiðum ákvörðunum þegar þeirra er þörf. Nú er það aftur á móti svo með fiskifræðingana og veðurfræðingana að þeir fjalla um mál í spásagnar- eða áætlunarstíl. Enn er ekki komið svo fyrir Íslendingum þegar þeir labba úti á götu í ausandi rigningu, þó að veðurfræðingur hafi spáð sólskini, að þeir trúi því að hann hafi haft rétt fyrir sér þó sérfræðingur sé. Og jafnvel þó að þeir viðurkenni að veðurfræðingarnir viti miklu meira um veðrið en þeir taka þeir undir þeim kringumstæðum mið af staðreyndum, þ. e. þeirri staðreynd að það er rigning. Sú spurning vaknar þegar Breiðafjörður fyllist af þorski, þannig að það er landburður af þorski, hvort taka megi mark á þeirri staðreynd eða hvort enn skuli því trúað að litlu muni að aldauður sé þorskur við Íslandsstrendur. Nú rengi ég það ekki að hæstv. sjútvrh. er mikill friðunarsinni því að hvalurinn var afgreiddur og friðaður að hans ráðum á sínum tíma. En ég hef nú talið að hann væri ekki þeirrar skoðunar að friða bæri þorskinn ef hægt væri að veiða hann. Ég vil minna á að í svörtu skýrslunni var stórt ef; ef ekki kemur fiskur frá Grænlandi. Nú er mér sagt af sjómönnum að þeir séu að veiða fisk frá Grænlandi, þó að þeir viðurkenni að sá fiskur sem er á Breiðafirði sé almennt ekki þaðan. Okkur hafa einnig borist fréttir um að klakið í fyrra hafi tekist vel, mjög mikið sé af seiðum. Hvernig fær það staðist ef þorskstofninn er hér um bil hruninn að hann skili þessu klaki? Hvað hefur gerst í þeim efnum? Er það e. t. v. niðurstaðan í því máli að það séu aðstæðurnar í sjónum, skilyrðin í sjónum sem skipti mestu máli um hversu vel klak tekst hverju sinni en ekki stærð þorskstofnsins, enda ekki svo lítið sem kemur frá hverjum þorski? Ég ætla að þær umr. sem hér fara fram þurfi að skiptast í tvennt að því leyti að það er eitt að ákveða kvóta og annað að ákveða að hér skuli ekki veidd nema 220 þús. tonn af þorski. Ég ætla að byrja á að víkja að kvótanum sem slíkum. Við sem höfum miklar efasemdir en studdum með fyrirvara engu að síður að gerð yrði tilraun með kvótann höfum í dag fengið þær fréttir úr þjóðlífinu sem sanna að sá efi hefur ekki reynst ástæðulaus. Í fyrsta lagi er eftirlitið með kvótakerfinu algerlega í molum. Það er hægt að landa fiski fram hjá kvóta á flestum stöðum á Íslandi. 

Það finnst ekki slíkur óheiðarleiki þar.

Það var enginn að ræða um óheiðarleika. Það var verið að ræða um hvort þetta væri hægt. Mér er sagt að það sé líka hægt fyrir austan og mér er sagt að það sé einnig gert fyrir austan. Ég vil bæta því við að við óttuðumst það margir að fiskur sem væri lélegur í netum kæmi aldrei að landi, honum væri einfaldlega hent. Okkur hefur verið sagt af þm. Sunnlendinga að það sé staðreynd, þessum fiski sé hent.  Hæstv. sjútvrh. virðist trúa því statt og stöðugt að hægt sé að setja upp svona kerfi og hafa nánast ekkert eftirlit með því. Ég veit ekki betur en það hafi ýmsir aðilar komið á fund þeirrar nefndar sem sér um úthlutun veiðileyfanna til að koma því á framfæri að þeir hafi verið með meiri afla en skýrslur Fiskifélagsins hafi borið með sér. Það skyldi þó ekki verða, þegar upp er staðið, að það komi í ljós að allmargir aðilar landi meiri fiski en kvótinn leyfir og láti á það reyna hvort það heldur eða ekki. Kvótakerfi hefur verið reynt hjá Efnahagsbandalagi Evrópu og hver var niðurstaðan að dómi Englendinganna þegar þeir sendu eftirlitsmenn til Frakklands? Frönsku eftirlitsmennirnir horfðu til himins, þegar hinir bentu þeim á síldina í kössum, og sögðust ekki sjá neina síld. Ég er ekki búinn að sjá að hægt sé að slá því föstu að sú reynsla sem þar átti sér stað komi okkur ekkert við og það sé hægt að framkvæma svona kerfi án þess að eftirlit sé haft með því. - Hæstv. sjútvrh. er genginn úr salnum.

Hann var búinn að fá nóg greinilega.

Ég vildi einnig koma því á framfæri að þegar úthlutað er blönduðu kvótakerfi getur svo farið að línubátur sem hefur mátt veiða visst magn af ýsu, visst magn af steinbít og visst magn af þorski sé kominn það nálægt kvótanum að menn verði að fara að lemja af önglunum þá fiska sem álpast hafa til að bíta á án þess að hafa leyfi til þess að koma í land því að það passar ekki aflasamsetningin. Þetta er einnig alþekkt í löndum þar sem kvótakerfi er. Danskir sjómenn sigldu skipum sínum í höfn vegna þess að þeir sögðu að heimildirnar sem þeir höfðu til að koma með bolfisk að landi væru of litlar, það væri ekki hægt að stunda veiðarnar miðað við þær kröfur sem þar voru gerðar. Þriðja atriðið, sem bætir ekki skap sjómanna, er þegar happafleytur eins og Einar Ben. eru allt í einu búnar að fá tilkynningu um að þær fái miklu stærri kvóta en þær hafa nokkurn tíma komið með fisk að landi. Svo er búið að dubba upp á endann á þeim aftur þannig að þetta eru orðin virðulegustu skip, kölluð togarar. Eitt er að skipta um nöfn og annað að skipin verða að annars konar skipum fái þau andlitslyftingu. Ég hef verið að hlusta eftir því hvort það heyrðist eitthvað frá fiskifræðingum og einnig verið að fletta blöðum í von um að þar sæjust nú einhverjar fréttir og eitthvað væri skrifað. En það var eins og þeir væru steindauðir eða allir farnir af landi brott, það heyrðist ekki frá þeim eitt einasta púst. Hvað veldur? Þeir eru úti á sjó heyrist utan úr sal.  Ég held að undan því verði ekki vikist að hæstv. ríkisstj. taki ákvörðun um það mjög fljótlega hvort svarta skýrslan með sínum boðskap um 220 þús. tonn af þorski er raunhæf miðað við það ástand sem er í sjónum núna. Skilyrðin í sjónum eru mjög góð. Það er yfir höfuð ekki umdeilt. En það má vel vera að það sé komið svo fyrir okkur að þó að við trúum því í dag að það sé rigning ef það rignir á okkur þrátt fyrir að veðurfræðingar hafi spáð sólskini, þá sé fráleitt að trúa öðru en það sé fiskleysi þó að menn drekkhlaði skipin, ef fiskifræðingar hafi spáð fiskleysi. Það er ekkert nýtt þó að svona vandamál komi upp varðandi hverjum ber að trúa. Ég minnist þess að sem ungur maður las ég ágæta bók. Það voru dæmisögur Nasreddins. Nasreddinn átti asna. Nágranni hans sótti það mjög fast að fá þennan grip lánaðan. Það endaði með því að Nasreddinn hugsaði með sér að reyna nú að losna undan því að lána asnann sinn, svo að í stað þess að hafa hann fyrir allra augum geymdi hann asnann inni í húsi þó um hásumar væri. Svo kom nágranninn og bað um að asninn væri sér lánaður og Nasreddinn svaraði því til að asninn væri ekki við, en í því hneggjaði hann í hesthúsinu við hliðina. Þá sagði nágranninn að hann tryði þessu ekki því að hann heyrði í asnanum. En Nasreddinn brást náttúrlega reiður við og sagði: Trúir þú asnanum mínum betur en mér? Og þar við sat. - Og spurningin er í dag: Eiga íbúarnir við Breiðafjörð að trúa þorskinum eða fiskifræðingunum?



Herra forseti. Hér er búið að halda margar ræður, bæði á þriðjudag og í dag, um sjávarútvegsmál og þá einkum kvótamál og það sem af þeim leiðir, þ. e. atvinnumálin, þannig að allt er þetta skylt hvað öðru. Þessi umr. er mjög eðlileg þar sem nú stendur yfir hávertíð og við erum að takast á við nýja stefnu í fiskveiðimálum okkar, stefnu sem hlýtur að verða umdeild þó hún sé tekin upp til reynslu í eitt ár. Sumir ræðumenn virðast vilja kasta öllu fyrir róða og ekki líta á slíkar stjórnunaraðgerðir þó að ekki séu liðnir nema rúmir tveir mánuðir síðan kerfið var tekið upp til reynslu. Er látið að því liggja að það sé óþarfi að grípa til slíkra stjórnunaraðgerða þar sem nægur fiskur sé í sjónum. En af hverju voru þessir óvinsælu stjórnunarþættir teknir upp? Af hverju fór hv. Alþingi og hæstv. ríkisstj. að skipta sér af þessu máli og skapa sér óvinsældir meðal margra þjóðfélagsþegna? Af hverju mátti ekki halda uppi óbreyttri stefnu eða stefnuleysi undanfarinna ára í fiskveiðimálum? Það hefði verið miklu þægilegra fyrir hv. alþm. að losna við þau óþægindi sem þeim ráðstöfunum fylgja sem gerðar voru s. l. haust. En til stjórnvalda, til hv. Alþingis, var boltanum kastað og þess vegna bar okkur og ber okkur sem ábyrgum stjórnmálamönnum að taka afstöðu til jafnalvarlegra mála og hér um ræðir þó að það verði að gerast á þann veg að það verði ekki til þess að skapa tímabundnar vinsældir. En rifjum aðeins upp og lítum nánar á málin. Þó það hafi verið gert hér ætla ég að fara yfir það aftur. S. l. haust, þegar skýrsla fiskifræðinganna lá fyrir um ástand okkar fiskistofna, var ráðlagt skv. þeirra spám og tillögum að veiða 200 þús. tonn af þorski. Árið áður, 1983, var íslenski fiskiskipaflotinn, okkar voldugi floti, í fullri sókn. Hverju náði hann? Hann náði 293 þús. tonnum af þorsk! allt það ár. Hann hafði leyfi til að taka 350 þús. tonn. Honum tókst það ekki. Það var ekki fisk að finna til þess að ná þessum afla upp. Það er von að menn segi í dag: Það átti bara að halda áfram óheftri stefnu eins og hún var árið 1983. Þetta gerðu forsvarsmenn hagsmunasamtaka í sjávarútvegi landsins sér ljóst og það bárust erindi frá þeim - ég tel þá ekki upp, þetta er okkur öllum kunnugt - hingað til Alþingis um það að tekin yrði upp einhvers konar stjórnun á fiskveiðum. Þetta var mikið mál og var rætt hér á haustdögum. Rétt fyrir jólaleyfi var það samþykkt - um það voru skiptar skoðanir þó, það skal tekið fram - að heimila hæstv. sjútvrh. frekari völd en hann þegar hafði til stjórnunar á þessum veiðum. Hann hafði sér til ráðuneytis um það að hrinda þessu kvótakerfi í framkvæmd fulltrúa frá öllum hagsmunaaðilum í sjávarútvegi. Ég tek það skýrt fram að mér er ekki kunnugt um að hann hafi á nokkurn hátt gengið á svig við þá ráðgjafa sem hann hafði í þessum nefndum við að undirbyggja þetta mál og koma á þessum kvóta. Að vissu leyti voru skiptar skoðanir milli sjómannafulltrúa og farmannasambandsfulltrúa. Þeir vildu svokallaða sóknarkvóta en meiri hl. vildi aflakvóta. Það er annað mál. En í meginatriðum er farið nákvæmlega eftir því sem þeir ráðlögðu og samþykktu og hafa unnið að með ráðherra. Svo tala menn um í ræðum að Alþingi hafi afsalað sér sérstökum rétti - ég orða það ekki sterkara en það - til hæstv. sjútvrh. í þessum efnum. Síðast nú áðan sagði hv. 3. þm. Vestf. að farið hafi fram valdaafsal til sjútvrh. Sama sagði hv. 4. þm. Vesturl. í ræðu á þriðjudaginn var. Þessu mótmæli ég. Það var ekkert valdaafsal framkvæmt og ef slíkt orðbragð er notað í þessu efni á hv. Alþingi, þar sem er lögleg afgreiðsla meiri hl. atkv., er það rangt. Þó að hæstv. sjútvrh. sé ekki í sama flokki og ég í pólitík er ég samt það sanngjarn að ég vil standa að baki honum í þessum málum og tel að hann hafi gert það sem honum var falið að gera á sem bestan veg. Ég treysti honum fullkomlega til að gera það áfram á þann besta veg eins og hann hefur gert fram að þessu. Það er ekki drengilegt að koma aftan að mönnum sem fengin eru slík vafasöm völd með fullyrðingar um að þeir hafi ekki kannske misbeitt þeim en gert eitthvað öðruvísi en reiknað var með að þeir ættu að gera. Þannig liggur þetta fyrir í úrtaki úr ræðum manna. Það mætti hafa um þetta allt langt mál, en ég er þeirrar skoðunar að við megum ekki hlaupa upp í dag þó að við fréttum um mikinn afla á vissum svæðum við landið. Því miður er sá afli ekki nema í Breiðafirði enn þá. Allur afli fyrir Suðurlandinu, sem mikið er rætt um og hv. 3. þm. Suðurl. ræddi um daginn, er því miður ekki þorskafli. Þá er vitað að það er nógur ufsaafli og verulegur ýsuafli, en þorskafli er ekki búinn að ná því marki enn þá sem þurfti og reiknað var með svo að hægt sé að bæta við kvóta. Ráðh. lýsti því yfir um daginn að nú stæðu yfir miklar rannsóknir hjá fiskifræðingum. Þeirra niðurstöður koma sennilega í lok næstu viku eftir því sem var upplýst um daginn. Ég skal verða mikill talsmaður fyrir því að ef þær mælingar upplýsa okkur um að um verulega aukningu á þorskgengd við landið sé að ræða, þá eigum við ekki að hika við það að bæta við þann kvóta sem á var settur. En við eigum alls ekki að gera það fyrr en við vitum um hvernig ástandið er á þessum fiskistofnum. Þó að sárt sé að þurfa að segja nei verður stundum að gera það. En við skulum vera bjartsýn. Borið hefur mikið á svartsýni í þessum umr. Það er margt annað á okkar fiskimiðum heldur en þorskurinn. Það er stórvaxandi veiði á rækju. Verulega munar um þá aukningu á loðnuveiðum sem hér kom til í vetur. Því er ekki ástæða til hreinnar svartsýni. Það sem við höfum verið að deila um er ekki minnkun á öðrum botnfiskstofnum við landið en þorskinum. Í fyrra veiddust, eins og ég sagði, 290 þús. tonn af þorski. Ef það er komið upp í 230–240 þús. tonn núna með leiðréttingu á kvóta og öðru, þá er munurinn ekki orðinn það mikill, þ. e. 50–60 þús. tonna munur. Hinar tegundirnar eru að fullu uppi og því má ekki gleyma. Hv. 3. þm. Vestf. ræddi um atvinnumálin og ég er honum algerlega sammála um að þar er mjög alvarlegt mál á ferðinni. Hann benti á þm. Vestlendinga í þeim efnum. Þar sem þetta kreppir hvað harðast að núna er einmitt á þéttbýlissvæðunum við Breiðafjörð og þetta er alvarlegt ástand. En það verður að segjast eins og er að á þessu svæði er búið að ná upp miklu meiri afla á mun skemmri tíma en hægt var að reikna með. Þess vegna hefur verið óvenjumikil vinna þarna við fisk undanfarnar vikur og er það vel. En því miður er ekki annað að sjá í bili en að þarna þurfi að verða einhver samdráttur um tíma meðan annarra leiða er leitað. Ég get ekki héðan úr þessum ræðustól lofað að þar verði sérstökum ráðstöfunum beitt. Það er ekki í mínum verkahring. Hins vegar verður að líta á það svæði og önnur þau svæði á landinu sem verða fyrir slíku á sérstakan hátt og leita verður ráða til að bægja þar frá atvinnuleysi sem við erum öll sammála um að er sá versti vágestur sem hér getur borið að garði.



Herra forseti. Ég held að síst sé hægt að kvarta undan því að menn fái ekki að tala hér, tala hátt og raunar lengi, því miður af miklum misskilningi stundum. Ég er alveg viss um að hávaðinn leysir ekki þessi vandamál og þaðan af síður alts konar fullyrðingasemi. Það hefur því miður verið þannig nú til allt of langs tíma í þjóðfélaginu að menn reyna að nýta sér óánægjuna fyrst og fremst í staðinn fyrir að hafa uppi jákvæðan málflutning. Þetta er allt of víða. Maður verður var við það í öllum flokkum. Ég skal viðurkenna að við Alþb.-menn höfum ærinn skammt af þessari aðferð. Hana á hins vegar ekki að nota. Menn fara að velta sér upp úr hugsanlegu atvinnuleysi með þessum fyrirgangi og alls kyns misskilningi eins og háttur er hv. þm. Vestf., Karvels Pálmasonar. Mikið liggur við og ég get fyrirgefið honum þetta vegna þess að við erum vanir því og hann hefur þörf fyrir það. Í umr. á þriðjudaginn var fóru menn í gegnum alla listana frá því í haust og ég verð að segja að þeir sem kvarta undan of litlum fréttaflutningi af slíkum umr. mega að mínum dómi þakka guði fyrir að þeir þegja yfir því, fjölmiðlarnir. Fréttamat fréttamanna ríkisfjölmiðlanna er stundum ósköp brenglað. Hvernig í ósköpunum eiga líka blaðamenn, kannske nýkomnir úr skóla og hafa sjaldan eða aldrei bleytt á sér fingurna, hvað þá að þeir þekki, margir hverjir, nokkurn skapaðan hlut til lífs fólksins í landinu, að taka skynsamlegar ákvarðanir í hvert skipti sem þeir eiga að leggja eitthvert mat á fréttir? Fréttamatið er því miður oftast þannig að menn taka upp eitthvert upphlaupsmál, eitthvað sem hægt er að bendla við hneyksli eða eitthvað af því tagi, en láta síðan alvöruumræður um lífið í landinu, fiskaflann, fara fram hjá sér. Enda er ég ekkert viss um að allt þetta fólk, sem er að gutla í fjölmiðlabransanum, geri sér nokkra grein fyrir því á hverju þjóðin lifir, því miður. Í umr. á þriðjudaginn var jafnvel gengið svo langt að menn töluðu um valdaafsal frá þinginu til rn. Þetta er fjarstæða ekkert síður en það var í haust. Þingið hefur aldrei mótað neina fiskveiðistefnu, hvorki fyrr né síðar. Allt slíkt tal um valdaafsal er þess vegna misskilningur eða ósannindi, nema hvort tveggja sé. Ég nenni ekki að fara í gegnum þann lista aftur, það er bara bull. Ég get sagt ykkur hv. alþm. að ég gæti leyst öll þessi vandamál með einni handarhreyfingu ef nóg væri af fiski. En það er bara ekki nóg af fiski og þegar menn eru að rökræða þessa hluti mega þeir ekki ganga fram hjá aðalstaðreynd málsins. Hún er sú að við neyðumst til að draga þorskveiði saman í landinu geysilega hratt og geysilega mikið. Það er bara siður sumra aðila að neita að viðurkenna staðreyndir, loka augunum þegar óþægilegar staðreyndir bera fyrir. Það er auðvitað huggulegra að þurfa ekki að velta fyrir sér vandamálum og taka á þeim eins og maður, en ekki til þess að reyna að græða atkv. á því með því að velta sér upp úr óánægjunni úti á landi. Þetta er ómerkilegt. Ekkert síður, jafnvel frekar, en í öðrum málum eru mörg vandamál fylgjandi þessari kvótaaðferð. Það sér hver maður. Þetta eru flókin atvinnumál og margslungin. En einstök aðferð dugar aldrei í svo margflóknu máli. Þess vegna hafa menn þurft að grípa til hliðarsporanna stundum til að lagfæra þær skekkjur sem allir vissu að kæmu, skekkjur sem hafa komið í ljós og alvörumenn hafa reynt að taka á þeim vandamálum. En það dugar ekki að hafa hátt, a. m. k. ekki bara að hafa hátt. Ég geri mér alveg ljóst að þeir Vestlendingar hafa áhyggjur af ástandinu. Það er vegna þess hvernig atvinnulíf þar er saman sett og hvernig það hefur gengið að undanförnu. Þeir verða að koma verr út úr vissum hlutum þessa kvótakerfis en aðrir, þó ekki verr en allir aðrir því að margir eiga það sameiginlegt. Það er pólitísk ákvörðun þegar menn ákveða að láta togarana hafa svolítið meira og hvergi er hægt að taka það annars staðar frá en frá bátunum. Að vísu er þetta ekki stór upphæð en það munar um hvað sem er. En hvernig stendur á því að þeir Snæfellingar fara svona illa út úr þessu? j fyrsta lagi er það aðallega þorskur sem hefur byggt upp atvinnuna þarna á nesinu fyrir utan skelfisk. En þeir bátar, sem hafa sérveiðileyfi á rækju, humri, síld og skel, fá vissan frádrátt út á þá veiði.  Ég vil bara benda ykkur á að þetta er ekkert nýtt mál, þetta er margra ára gamalt mál. Ég man ekki betur en hér um árið, þegar við létum loðnuskipin fá ákveðinn þorskkvóta á vertíðinni, þá segðu menn: Þetta er ekki þorskveiðiskip, þeir eiga ekki að fá neinn þorsk. Ég var alveg á því að þeir ættu að fá einhvern þorsk. Það bjargaði þeim út úr þessum miklu vandræðum þegar loðnustofninn hrundi á sínum tíma. Þessir sömu menn, sem sögðu hér um árið að loðnuskipin ættu ekki að fá þorsk, voru kannske að tala um að það kæmi öðrum veiðum ekkert við og þeir ættu ekki að skerðast neitt sérstaklega í þorski vegna þeirra. En það er akkúrat það sama sem verið er að gera nú. Við lítum sem sagt á heildarverðmæti alls fiskafla í landinu sem eign þjóðarinnar. Ef menn hafa möguleika á því að veiða talsvert af síld, humri, skel eða öðru er ekki nema sanngjarnt að þeir fái heldur minna af hinu. Það er í raun og veru alveg furðulegt þegar menn eru að tala um að bátarnir þarna fyrir vestan fái 50% skerðingu. Það kemur til af því að þeir fá sína 40% skerðingu þorskafla eins og allir aðrir miðað við þann samdrátt sem hefur orðið í þorskveiðunum. Aukaskerðingin er vegna sérleyfisveiðanna. Þetta verða allir að sætta sig við. Þetta þekki ég úr mínum heimabæ. Þar er það vegna síldar og humars. Hvernig stendur svo á því að mennirnir eru svo fljótt búnir með kvótann? Það er bara allt búið í Grímsey, að veiða allan aflann. Það er dálítið merkilegt. Þetta hefur þó ekki skerst nema um þessi 40% á þessa einu tegund og það hlýtur að hafa aðeins eina skýringu. Hún er sú að þeir hafa bara fiskað svona lítið þrjú undanfarin ár því að miðað við meðalafla síðustu 3 ára er þessi kvóti ákvarðaður. Ef menn á Suðurnesjum, Vestmannaeyjum, Vesturlandi eða annars staðar hafa svona lítinn kvóta er það vegna þess að þeir hafa ekki haft döngun til þess að fiska meira undanfarin þrjú ár. Þetta er viðmiðunin.  Mönnum gengur misjafnlega vel að ná sér í afla, það er rétt. En þetta eru ekki mál sem hægt er að gera að einhverjum gamanmálum, síður en svo. En ég undrast málflutning af þessu tagi, þegar menn ganga fram hjá meginstaðreynd málsins og aðalástæðu þess að verið er að skerða þetta. Ástæðan er sú að það er bara miklu minni þorskur í kringum landið að mati fiskifræðinga. Ég verð að segja að ég vona að hann fari nú að gjósa upp. Ég skrifaði um það um daginn lærða grein. Við höfum sem sagt áður orðið fyrir því að við höfum ekki fengið þorsk fyrr en einhvern tíma í apríl, en hann er bara ekki kominn. Þess vegna eiga menn ekki að blekkja sjálfa sig. Það væri kannske út af fyrir sig í lagi að lagnir menn reyni að plata náungann, en aldrei sjálfa sig. Herra forseti. Ég gæti látið þetta duga og bætt amen aftan við eftir efninu, en ég vil aðeins minna þessa menn á, sem hafa hæst í þessum efnum, að kvótaskiptingaraðferð, sóknarmarkaðsaðferð eða hver önnur aðferð eykur hvorki aflann né minnkar.



Herra forseti. Enn er hér mest rætt um kvótann, framkvæmd hans og tilurð, en tilefni umr. var fsp. hv. 3. þm. Vestf. um það hvernig ríkisstj. mundi mæta þeim vanda sem við blasir í þeim byggðarlögum þar sem að því er komið að fiskiflotinn stöðvist. Frekar lítið hefur verið um svör og enn má ítreka spurninguna um það hvort við megum ekki vænta þess að einhverjar tillögur komi fram. Ég vænti þess að hæstv. félmrh. komi inn í þessa umr. og veiti okkur einhverjar upplýsingar um það við hverju má búast. Ég vil enn undirstrika það að það ástand sem við blasir er fyrst og fremst afleiðing þess kvóta sem við búum við, ekki afleiðing þess að við höfum búist við minni þorskafla en áður. Kvótauppbyggingin sjálf hefur skapað það ástand sem við okkur blasir. Hún hefur m. a. skapað það ástand, sem ég sagði frá að nokkru þegar umr. hófst, að fiskibátar af stærðinni 11–12 tonn stöðvast nú eftir að hafa aflað rúm 50 tonn á meðan bátar sem eru af 10 tonna stærðinni geta haldið áfram að afla. Slíkt er réttlæti þess kvóta sem yfir okkur hefur verið settur. Hæstv. sjútvrh. sagði í ræðu sinni á þriðjudaginn að hann vildi ekki gerast útgerðarstjóri yfir hverri og einni útgerð hér á landi. Þessi orð hans voru til komin af því að ég hafði látið þau orð falla að eðlilegra hefði verið að stjórna útgerð á Íslandi í vetur með því að skipuleggja að færri net yrðu í sjó og reynt yrði að fylgjast með því að menn kæmu með góðan afla að landi. Ég tel að hæstv. sjútvrh. hefði ekki orðið meiri útgerðarstjóri við það að skipuleggja þá tilhögun en að skipuleggja þann aflakvóta sem við búum við, sem sagt að skammta hverjum aðila ákveðið aflamagn. fylgjast með því hvort það aflamagn verði sótt eða ekki sótt og fylgjast með því, eins og fram kom í umr. og nauðsynlegt er, að ekki sé farið fram hjá þeim reglum. Ég held að það hefði verið mun nauðsynlegra eftirlit og mun nauðsynlegri aflastjórnun frá hendi sjútvrn. ef fylgst hefði verið með því og reynt að skipuleggja að sóttur væri góður afli og komið með góðan afla að landi í stað þess að skipuleggja eða fylgjast með því að menn fiskuðu ekki nema þetta ákveðna magn sem þeim er uppálagt. Ráðh. nefndi einnig í sambandi við uppástungu mína á þriðjudaginn - en uppástunga mín var sú að t. d. yrði meginhluti neta dreginn upp á laugardögum - að hann vildi ekki standa að því að gera báta ósjóhæfa. Lítill bátur hefði ekki möguleika til þess að taka net um borð o. s. frv. Ég get viðurkennt að í þessu er nokkur sannleikur. En þarna er hægt að fara bil beggja. Hægt er að koma með ákveðinn hluta af netum að landi og vera með ákveðinn hluta af netum í landi í hverjum bát. Ég vil benda á að nú á síðustu árum hefur átt sér stað stórkostleg breyting í sambandi við það að koma netum fyrir í skipi. Nú eru þorskanetin ekki lengur með kúlur og grjót heldur eru þau með blýteina og flotteina þannig að mjög auðvelt er að koma netum fyrir bæði á þilfari og í lest. Ráðh. nefndi einnig að hann hefði farið um Suðurnes og orðið var við að fiskurinn væri miklu betri núna og þetta væri vitaskuld að þakka þeim ágæta kvóta sem við búum við. Ég tók undir það í ræðu minni á þriðjudag að ég teldi að sá afli, sem hefði borist að landi í ár, væri mun betri en hefði verið t. d. á síðustu vertíð. En það er ekki kvótanum að þakka. Það er m. a. því að þakka hér á vestursvæðinu að miklu betri tíð hefur verið til sjósóknar og frátafir hafa verið mjög fáa daga. Ég held að t. d. á Snæfellsnesi hafi aðeins verið einn frátafadagur af stærri skipunum. Menn hafa líka verið með færri net vegna kvótans, en það er svolítið erfitt að segja að það sé raunverulega sú leið sem eigi að færa betri afla að landi, að menn eigi að takmarka aflasóknina á þann máta, öðruvísi en að það væri þá beinlínis undir ákveðinni skipulagningu. Ráðh. nefndi líka að þjóðartekjur væru mun meiri vegna fiskveiðistjórnunar. Ég efast um að svo sé og veit að vegna fiskveiðistjórnunar höfum við misst ákveðnar þjóðartekjur. Það gerðum við á árinu 1983 með því að banna að sótt yrði loðna af miðunum hér við Ísland. Á því er ekki neinn vafi að þar töpuðum við þó nokkuð miklum þjóðartekjum og hefðu verksmiðjurnar sjálfsagt haft meiri möguleika til að borga hærra verð í ár hefði verið leyft að sækja loðnu í sjóinn á síðasta ári. En það er almennt álit sjómanna að mjög mikil loðnugengd hafi verið fyrir Vesturlandi á síðasta ári. Hv. 3. þm. Vesturl. nefndi það í ræðu áðan að þægilegra væri að koma hér upp og gagnrýna það sem gert hefði verið og verið væri að gera en að vera ábyrgur stjórnmálamaður, eins og mér skildist að hann væri. Það er ósköp auðvelt að koma upp í ræðustól og segjast vera ábyrgur stjórnmálamaður og standa að aðgerð sem menn kannske í hjarta sínu viðurkenna að sé ekki rétt. Eftir þriggja mánaða reynslu af þeim kvóta sem við búum við sjáum við fram á að hverju stefnir. Þá tel ég að menn séu nokkuð kotrosknir að lýsa því yfir að það sé hin sjálfsagða skylda alþm. að standa að málum eins og hér hefur verið gert, að það sé gagnrýnisvert að koma hér upp og gagnrýna þær aðgerðir sem samþykktar voru fyrir áramótin. Hv. þm. Garðar Sigurðsson hélt hér þó nokkuð mikla ræðu um það hvernig á því stæði að við á Vesturlandi værum að verða búnir með kvótann okkar og nefndi þar m. a. að það væri vegna þess að við hefðum sótt minni fisk í sjó undanfarin þrjú ár en aðrir. Þessu er einmitt öfugt farið. Kvótinn er þannig byggður upp að þeir sem hafa aflað mikið eru skertir meira. Ég nefndi þetta nokkuð í ræðu minni á þriðjudaginn og tel ekki ástæðu til að endurtaka það nú. Á Vesturlandi er fyrst og fremst um það að ræða að fiskiskipin sækja þorsk í sjó og fyrst og fremst hefur þorskaflinn verið skertur. Byggðarlögin á utanverðu Snæfellsnesi standa frammi fyrir því að aflamagn í þeim byggðum er skert um allt að 50%. Eins og kom hér fram í umr. um daginn eru það þau byggðarlög þar sem skerðingin verður langsamlega mest. Þess vegna hlýtur það að vera sérstök krafa þessara byggðarlaga að hugað verði að málefnum þeirra og þau njóti einhvers stuðnings ef þarna verður um atvinnubrest að ræða. Ég vænti þess, eins og ég sagði áðan, að hæstv. félmrh. lofi okkur að heyra hver hans afstaða er til þessara mála.



Herra forseti. Ég tel ekki nauðsynlegt að fara að endurtaka það sem ég sagði hér s. l. þriðjudag, hygg ég hafi verið, þegar þessar umr. hófust. Ég vil upplýsa að það er ekki eins mikil ástæða til þeirrar bjartsýni sem fram hefur komið að undanförnu varðandi veiðar okkar á þessu ári, því miður, ef taka á mið af þeim bráðabirgðatölum sem við höfum um aflann fyrstu þrjá mánuði ársins. Það er alveg rétt að gert hefur verið mikið úr því að undanförnu að mikill afli væri víða um land. Ég hygg að fiskiríið hafi verið heldur betra í fjölmiðlunum oft og tíðum en á sjónum. Þær bráðabirgðatölur sem eru komnar fyrir fyrstu þrjá mánuðina, sem er að vísu ekki alveg búið að ganga frá, sýna að þorskaflinn fyrstu þrjá mánuði ársins er um 84 þús. tonn, en var fyrstu þrjá mánuðina í fyrra tæplega 97 þús. tonn. Mér er alveg ljóst að hluti af þessum samdrætti er vegna þess að ekki hefur verið sótt eins stíft, minna er af netum í sjó og togararnir hafa eitthvað dregið úr sínum veiðum. Hins vegar er meginástæðan almennt aflaleysi víðast hvar, því miður. Það hefur að vísu verið gott fiskirí við Breiðafjörð, en útgerðarmaður sem ég hitti af Suðurnesjum í morgun, þar sem nokkuð hefur verið gert úr að mikið fiskirí væri, sagði að það mætti þakka fyrir ef þeir næðu upp í kvótann með sama áframhaldi. Það er því ekki jafngott hljóð í mönnum alls staðar að því er þetta varðar. Botnfiskaflinn fyrstu þrjá mánuðina í fyrra var 172 þús. tonn, en eftir þeim bráðabirgðaupplýsingum sem ég fékk áðan er hann fyrstu þrjá mánuðina í ár 142 þús. tonn eða 30 þús. lestum minni. Þetta skýrist þannig, að togaraaflinn er u. þ. b. 19 þús. tonnum minni en í fyrra og bátaaflinn u. þ. b. 11–12 þús. tonnum minni en í fyrra. Þetta eru þær staðreyndir sem við stöndum frammi fyrir að því er varðar veiðina í ár. Jafnvel þó að þessi samdráttur hafi orðið tel ég að segja megi að ekki hafi orðið neitt alvarlegt atvinnuleysi enn þá, sem betur fer. Það á sér að sjálfsögðu sínar skýringar. Aðalskýringin er sú að loðnuaflinn hefur verið mjög góður. Það kom að vísu fram áðan að það væri dæmi um mistök í fiskveiðistjórnun að ekki hefði verið leyft að veiða nægilega mikið af loðnu á s. l. hausti. Ég vil minna á að við höfum búið við það í tvö ár að ekkert hefur verið hægt að veiða af loðnu. Þeir aðilar sem að þessum atvinnuvegi stóðu voru nánast orðnir gjaldþrota. Þótti það góð fiskveiðistjórnun að standa þannig að málum að veiða upp loðnuna, þannig að það yrði að stöðva veiðar í tvö ár? Ætli ekki hafi verið skynsamlegra að taka ekki allt of mikla áhættu í þeim efnum? Ætli geti ekki verið að það sé nokkuð gott að allmikið af loðnu fékk að hrygna á þessum vetri, því það tekur ekki langan tíma fyrir þennan stofn að vaxa upp? Og ætli það geti ekki verið í lagi, miðað við þau góðu vaxtarskilyrði sem nú eru orðin í sjónum, að það vaxi upp myndarlegur stofn sem við getum veitt eftir tvö ár? Það er undarlegt, finnst mér, að hlusta á þessar umr. þar sem menn tala sitt á hvað. Hv. þm. Karvel Pálmason spyr um hvað eigi að gera og hvort verði nokkuð gert. Ætli hafi ekki einhvern tíma áður verið aflaleysi á Íslandi og við höfum ekki áður þurft að taka því? Það hefur verið okkar helsta ráð að veiða meira meðan við höfum ekki byggt upp aðra atvinnuvegi, sem við hefðum átt að gera meira af. Hann sagði jafnframt að það væri umdeilanlegt að ætla sér að veiða svona mikla rækju. En ætli það sé ekki líka umdeilanlegt að veiða miklu meira af þorski? Ég geri mér fyllilega grein fyrir að það er umdeilanlegt að veiða miklu meiri rækju. Það hefur verið á það deilt og mjög harðlega að við í sjútvrn. skyldum beina svo miklum flota til rækjuveiða, t. d. með því að leigja eitt af okkar hafrannsóknaskipum til Vestfjarða, sem mér skilst að hafi veitt núna um 200 tonn af rækju. En það er nú þannig með rækjuna að það veit enginn hvað sá stofn er stór. Okkur ber að komast að því. Eina leiðin til þess er að senda allstóran flota til rækjuveiða. Það þýðir ekki að vera hræddur við allt. Ég er viss um að þessi rækjuveiði mun skapa mikla atvinnu, sérstaklega á Vestfjörðum og Norðurlandi og vonandi á Austurlandi á þessu ári, jafnvel þótt hv. þm. Karvel Pálmason segi að það sé umdeilanlegt að reyna að skapa atvinnu af því tagi fyrir fólkið á þeim stöðum. Það væri betra að stundum væri meira samhengi í málflutningnum.

Hlustaði hæstv. ráðh. allan tímann?

Já, ég hlustaði allan tímann. Það má vel vera að ég hafi ekki skilið allt, en ég heyrði það a. m. k. nokkuð vel. Mér skildist að hvorki útvarp né sjónvarp hefði heyrt í þér s. l. þriðjudag. Ég skildi það þó. Ég ætla mé ekki að hafa um þetta fleiri orð. Það er algjörlega rangt að við í ríkisstj. höfum engar áhyggjur af þessum málum. Að sjálfsögðu höfum við miklar áhyggjur af þessum málum eins og allir í landinu. Mér dettur ekki til hugar að segja það um nokkurn mann að hann hafi ekki áhyggjur af því ástandi sem nú hefur skapast. Mig undrar að menn skuli leyfa sér að halda því fram um nokkurn mann í landinu, hvort sem það eru ráðh. eða þm., sjómenn, verkafólk eða aðrir. Að sjálfsögðu höfum við öll áhyggjur af þessu ástandi. Og við höfum mestar áhyggjur af því hvernig sagt er að þorskstofninn sé á sig kominn. Við skulum vona að það sé ekki rétt. Ég sagði við umr. á þriðjudag að það væri mjög vel fylgst með í því efni. Venjulega hefur það verið svo að fyrstu upplýsingar hafa borist frá fiskifræðingum á miðju ári. Nú hefur vinnu verið þannig hagað til að þær munu væntanlega koma í næstu viku. Það er að því stefnt. Og það hefur verið talað um það alveg síðan í fyrrahaust. Ég tel ekki rétt að fyllast örvæntingu hér á Alþingi, heldur bíða eftir því hvernig þessar upplýsingar líta út. Ég held að það sé ástæðulaust að tala meira um það að sinni. En e. t. v. væri ástæða til að efna til umr. aftur hér á þingi þegar upplýsingarnar liggja fyrir.



Herra forseti. Hér hefur verið fjallað um ákveðnar spurningar og hvort standist fullyrðingar um svipaðan afla og s. l. ár miðað við sókn og fleiri þætti. Þá er gott að bera saman þær tölur sem hæstv. sjútvrh. hefur nú lagt hér á borð, frá Fiskifélagi Íslands væntanlega, að þorskafli nú sé 84 þús. tonn á móti 97 þús. tonnum 1983. Þar munar 13 þús. tonnum, um 14%. Þannig er hægt að leggja á borð ákveðnar skýringar sem undirstrika það að þorskaflinn er mjög svipaður og s. l. ár þrátt fyrir þennan tölulega mun. Hv. 3. þm. Vesturl., Valdimar Indriðason, vék að máli mínu þar sem ég fjallaði um veiðar við Vestmannaeyjar á þessu ári og taldi að þorskaflinn væri minni en s. l. ár. Þorskafli í Vestmannaeyjum nú fyrstu þrjá mánuði ársins er 4283 tonn. Þar af er bátafiskur 3712 tonn. Þorskafli í Vestmannaeyjum 1983 á sama tíma var 5114 tonn. Vestmannaeyjar skila á land liðlega 10% af afla landsmanna og eru því verulega marktæk stöð, ég tala nú ekki um á vertíð. Þegar þessar tvær tölur eru skoðaðar, þorskaflinn í Vestmannaeyjum í fyrra, 1983, 5114 tonn, 4283 tonn nú, eru ákveðnar skýringar sem auðvelt er að leggja á borð. Það eru átta færri bátar á netum á þessari vertíð en á s. l. vertíð, allir loðnubátarnir. Þeir lönduðu í fyrra um 2200 tonnum af þorski á þessum tíma. Einfaldlega með þessari skýringu er aflinn orðinn 2900 tonn 1983 á móti 4283 tonnum 1984. Þar að auki hefur sókn Eyjabáta verulega beinst að ufsa og menn hafa hreinlega reynt að sniðganga hefðbundin þorskveiðimið. Enn má nefna dæmi. Það er sex bátum færra á trolli í Vestmannaeyjum nú en á s. l. vertíð. Trollfiskur er þar af leiðandi minni, bæði af þeirri ástæðu og einnig hinu að um langt árabil hefur aldrei verið eins erfitt að sækja sjó á trolli við Eyjar og í vetur. Þannig eru það borðliggjandi staðreyndir að þorskaflinn, þrátt fyrir allt þetta, þrátt fyrir mun minni vetrarkulda í sjó, þrátt fyrir það að menn hafi reynt að sniðganga þorskafla, er mun meiri en á s. l. vertíð. Þetta er að vísu aðeins einn staður, en ég nefndi einnig í máli mínu á þriðjudaginn Ólafsvík. Það er þetta sem ég var að benda á að gæfi vísbendingu um að staðan væri betri. Því að þó að við miðum við heildartöluna, sem hæstv. sjútvrh. gat um áðan, eru svo margar eðlilegar skýringar á því að aflinn er minni á þessari vertíð. Hér hafa einnig verið nefnd dæmi um það að fiski sé hent, hálfónýtum fiski, margra nátta. Það eru dæmi sem vitað er að eru rétt. Þess vegna skulum við gera okkur grein fyrir því að það er inni í myndinni. Að sjálfsögðu er ég sannfærður um að ekki eru mikil brögð að því. En skv. upplýsingum sem ekki er hægt að vefengja eru brögð að því, því miður. Það þýðir ekki að loka augunum fyrir staðreyndum. Þannig er á einfaldan hátt hægt að færa rök fyrir því að það stefni í betri stöðu í þessum efnum en fiskifræðingar spáðu og vonandi leiðir það til þess að grundvöllur verði til þess að endurskoða það kvótafyrirkomulag sem við höfum. En ég er sammála þeim ræðumönnum sem vilja byggja það á staðreyndum, á tölum sem eru að koma í ljós og verða væntanlega ekki innan langs tíma á borði fiskifræðinga. En síðan þarf að meta hlutina. Þá þarf að meta í ljósi þess hvernig menn hafa breytt um veiðisókn og veiðiaðferðir við þær aðstæður sem settar voru upp. Út frá því er eðlilegt að taka ákvörðun um breytt fyrirkomulag á þessum málum. Efasemdir voru uppi um að það væri rétt, sem ég hélt fram í máli mínu s. l. þriðjudag í þessari umr., að skv. kerfinu væri gert ráð fyrir meiri heildarafla af þorski en 220 þús. tonnum, í þessu tilviki 226 þús. tonnum vegna þess að sökum leiðréttinga hækkaði þorskaflinn um 6 þús. tonn, eða 3% eða þar um bil. En ég hef fengið útreikning frá Fiskifélagi Íslands sem sýnir að hægt er að veiða liðlega 40 þús. tonn ef menn nýta 10% frávikið allt til þorskveiða. Nú er það auðvitað ekki sanngjarnt að miða við að slíkt gangi fram en það er a. m. k. fræðilegur möguleiki og víst að hann verður nýttur að einhverju leyti, hve miklu veit ég ekki, en samkvæmt nótu sem ég hef frá Fiskifélagi Íslands þá þýðir þetta 10% frávik í fræðilegum möguleika 41 190 tonn. Þetta er vert að hafa inni í myndinni þegar þessi mál eru skoðuð og taka verður tillit til þess hvernig spilin verða stokkuð upp. En ég vil undirstrika það, að mér finnst aðdáunarvert hvernig þeir hafa farið með þessi mál, sem hafa þurft að standa í stjórnun og útdeilingu á kvóta. Mér finnst aðdáunarvert hvernig þeir menn sem eiga að vita mest í þessum efnum, hvernig segja má að þeir gjörþekki aðstæður hvers einasta báts á landinu. Það er sama um hvaða bát þeir eru spurðir, þeir geta um hæl svarað. Og þar sem hafa komið upp deiluatriði hefur verið brugðist mjög skjótt við af hálfu sjútvrn. með miklum velvilja og jákvæðum hug. Þetta finnst mér vert að taka fram: að við erum með tæki í höndunum sem er spurning hvort hentar. Það er meginmálið hvort við erum með rétt tæki. Þess vegna er óþarfi að vera með útúrsnúninga eins og hv. þm. Karvel Pálmason hefur verið í þessum efnum, að mínu mati. Ég þykist hér hafa sýnt fram á ákveðnar staðreyndir sem eru máli mínu til stuðnings og færa rök fyrir því. Það má geta þess, af því að ég minntist á að það eru 8 bátum færra á netum í Vestmannaeyjum á þessari vertíð, að þeir bátar hafa að sjálfsögðu verið á loðnuveiðum í vetur. Þar hefur nú verið landað 36 þús. tonnum af loðnu svo að það er mjög jákvætt. Það eru mikil verðmæti. Og það er ástæða til að taka undir hvatningu hæstv. sjútvrh. um að menn séu bjartsýnir, sýni stillingu og vegi og meti staðreyndir án þess að blanda tilfinningum um of inn í málið.



Herra forseti. Það var nú ekki meining mín að taka þátt í þessum umr. Við leysum ekki þessi vandamál hér í utandagskrárumræðum, svo mikilvæg eru þau og umfangsmikil. Og vonandi verður tækifæri síðar á þessu þingi til að ræða nánar um þessi mál þegar niðurstaða fiskifræðinganna liggur fyrir. Ég vil þó standa hér upp í fyrsta lagi til þess að þakka hv. 3. þm. Vestf. og raunar einnig hv. 5. þm. Vestf. fyrir hinn mikla áhuga sem þeir hafa fyrir ástandi mála á Vesturlandi. Það er mjög ánægjulegt fyrir okkur, þm. Vesturlands, að eiga svo rösklegan stuðning í okkar málum og vonandi á eftir að reyna á það. Ég held að ekki þurfi að ræða hér nánar um hvers vegna kvótakerfið var sett á. Það vita allir. Það var rakið hér greinilega áðan af einum hv. þm. Vesturl. hvernig að þessu var staðið og hvers vegna þetta var gert og er ekki þörf á að rekja, það nánar. En auðvitað þurfum við að draga af þessu réttar ályktanir, draga af þessu lærdóm, sem við komum til með að þurfa að nota við áframhaldandi ákvarðanatöku um stjórnun fiskveiða, því að ljóst er að það þarf að gera í nánustu framtíð. Hér hefur nokkuð borið á góma þau ánægjulegu tíðindi að mikil fiskigengd hefur verið undanfarið á Breiðafjarðarmiðum og afli óvenjumikill. Sem dæmi get ég nefnt að í einni stærstu verstöðinni þar, Ólafsvík, var búið að landa um síðustu mánaðamót rúmlega 8 þús. tonnum af þorski. Þetta hefur hins vegar þær afleiðingar að flestir bátarnir eru búnir eða langt komnir með sinn kvóta og það skapar nýja stöðu á þessu svæði. Svipað er ástatt í öðrum verstöðvum á þessum slóðum og verður auðvitað að taka tillit til þess. Ég held að engum blandist hugur um það að þegar svona staða kemur upp hlýtur hún að koma inn í þá endurskoðun sem fyrir dyrum stendur. Það kom fram hér í umr. s. l. þriðjudag, bæði hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh. skýrðu frá því, að ríkisstj. hefur áhyggjur af þessum málum og hún fylgist grannt með þeim. Ég vil upplýsa það hér að vinnumáladeild félmrn. hefur úti öll spjót til að afla upplýsinga um þessi mál, ekki aðeins á Breiðafjarðarsvæðinu heldur um allt land, og hefur sett fólk í það hlutverk að safna upplýsingum um atvinnuástandið, fylgjast með því frá viku til viku, þannig að ríkisstj. hafi í höndum nákvæmar upplýsingar um þessi mál nægjanlega samantekin til þess að geta gripið í taumana ef voði er fyrir dyrum. Ég fullvissa hv. þm. um það að félmrh. hefur miklar áhyggjur af ástandinu á Vesturl. sem og öðrum stöðum á landinu og það mun ekki standa á því að knýja fast á um skynsamlegar aðgerðir til þess að forða atvinnuleysisvofunni frá okkar dyrum. Og ég vænti þess að þær aðgerðir sem ríkisstj. grípur til, þegar þessar upplýsingar liggja fyrir, væntanlega í næstu viku, verði þess eðlis að þær leysi þennan vanda. Ég tel ekki ástæðu til, herra forseti, að ræða þetta nánar hér. En ég fullvissa þá þm. sem hafa áhyggjur af þessum málum, ekki síst á því svæði sem þeir nefndu, að með þessu er fylgst daglega og við þessum vanda verður brugðist af festu.



Herra forseti. Ég sé að það hefur verið ástæðulaus ótti manna að örvænta um að hér yrðu umr. um þetta mál því klukkan er nú farin að ganga fimm, en kl. 14.22 bað ég um orðið og satt að segja hélt ég að ég kæmist fyrr í pontuna en raun ber vitni. Þess vegna er margt búið að segja sem ég ætlaði annars að taka fram. Ég hefði svo sem getað fallið frá orðinu, en mig langaði aðeins til að hnykkja á og undirstrika frekar nokkur atriði sem mér eru ofarlega í huga. Ég verð að segja að að nokkru leyti eru þessar umr. ekki beint um kvótakerfið. Það er e. t. v. ekki til þeirra stofnað af hv. þm. Karvel Pálmasyni til að ræða beint um kvótakerfið. Það var fyrst og fremst um atvinnumálin sem hann ræddi en atvikin hafa hagað því svo að það er svo til eingöngu rætt um stjórnun fiskveiða. Ég held að þessir klukkutímar, sem hafa farið í að ræða þau mál, fari því ekki alveg til ónýtis. Mér finnst þó að mönnum hafi legið helst til mikið á. Ég held að við hefðum átt að nýta tíma þingsins til annars nú. En menn líta misjöfnum augum á það. Ég held að umr. um fiskveiðistefnuna verði hér á dagskrá þegar álit fiskifræðinganna liggur fyrir. Þá held ég að við hljótum að hefja upp umr. um stjórnun fiskveiðanna. Við erum dálítið á undan tímanum núna að vera að tala um þessi mál. Vissulega undirstrika ég þó að það er alltaf þarft að ræða um jafnmikilsverð mál og fiskveiðar. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið vel sagt um hæstv. sjútvrh. Ég tek undir með þeim þm. sem hafa látið góð orð falla í garð hæstv. sjútvrh. Ég tek heilshugar undir þau, hvernig hann hefur staðið að framkvæmd þessa viðkvæma máls. Hann á vissulega heiður skilið fyrir það og starfsmenn ráðuneytisins. Ég vil að það komi alveg skýrt fram og tek undir þau orð sem voru sögð rétt áðan í þeim efnum. Það er hreint ekki vandalaust verk að ákveða hvernig að þessu skuli staðið. Það er hörmulegt að það jafnvel hlakkar í mönnum ef einhvers staðar hefur farið úrskeiðis, þannig að hægt sé að reyna að telja mönnum trú um að þar sé jafnvel um einhverja valdníðslu að ræða. Og mér er spurn: Hvar er valdaafsal Alþingis til ráðh. í þessum efnum? Hvar er það? Ég kannast ekki við það. Um hvað eru menn að tala? Það kom fram í umr. fyrr að hið slæma atvinnuástand hinna ýmsu byggðarlaga byggðist á því hvað kvótinn væri vitlaus. Þetta segja menn hér, koma upp hver á eftir öðrum og fullyrða að atvinnuástand í byggðalögunum sé slæmt út af því hvað kvótinn sé vitlaus. Vitaskuld er þetta alrangt og það vita þessir menn, en það hljómar vel í eyrum hv. kjósenda þessara manna að kenna kvótanum um og einhverjum pólitískum andstæðingum. Þetta eru ekki vinnubrögð að mínu skapi. Vitaskuld er um að kenna samdrætti í afla og minnkandi sókn. Vitaskuld kemur minnkandi sókn fyrst og fremst niður á þeim plássum sem eiga allt sitt undir því sem úr sjó er dregið. Það er ekki kvótanum um að kenna, heldur þeirri aflaminnkun sem við búum við og við höfum ákveðið að vinna eftir. Það er kjarni málsins. Nú ég verð að segja að ég hef orðið að sumu leyti fyrir vonbrigðum með hvernig menn hafa brugðist við í sambandi við kvótann. Ég hélt að menn mundu haga sér nokkuð öðruvísi en raun hefur verið á. Ég hélt að menn mundu vanda sig betur. Ég hélt að menn mundu leggja sig fram um að fá sem mest fyrir það sem úr sjó væri dregið. Ég er ekkert hissa á því þó að það verði kannske viss vandkvæði í þeim byggðarlögum þar sem landburður hefur verið af fiski af bátunum, síðan hafa togararnir bæst við og vinnan og álagið hefur verið svo mikið að það hefur þurft að senda togarana burt frá heimaslóðum til að landa í öðrum höfnum. Þetta finnst mér ekki vera skynsamleg stjórnun. Ég hef sagt það hér oftar en einu sinni og oftar en tvisvar úr þessari pontu að ég skil aldrei hvers lags óskaplegt kapp þetta er. Því liggur mönnum svona óskaplega á að drepa þennan fisk? Er hann ekki innan okkar lögsögu? Við eigum 758 þús ferkm. landhelgi. Verðum við ekki að fara að átta okkur á að menn þurfa ekki alltaf að keppast við að drepa þennan fisk á undan einhverjum útlendingum? Eigum við ekki að fara að reyna að skilja það og átta okkur á því? Ég held að kominn sé tími til þess. Ég vil líka undirstrika enn og aftur að það er ekki við kvótann að sakast í þessum efnum, heldur aflatakmörkin, 220 þús. tonn af þorski. Það er kannske um endurtekningar að ræða, því þetta hefur komið fram hjá þeim hv. þm. Valdimar Indriðasyni og Garðari Sigurðssyni, en hverjir voru það sem mótmæltu þessu kerfi í vetur, þegar við vorum að ræða þessi mál hér í þingsölum og utan þingsala í nefndum þingsins? Þeir voru ekki ófáir fundirnir sem voru haldnir þegar þetta mál var til undirbúnings. Hverjir mótmæltu þessu kerfi?  Menn hafa verið að tala um að lífsskilyrði í sjónum væru góð þessa stundina, skilyrðin væru afbragðs góð. Er þá ekki full skynsemi í því að leyfa fiskinum að hrygna ef lífsskilyrðin í sjónum eru svona góð? Er ekki full skynsemi í því að leyfa fiskinum að hrygna og taka hann svo? En það var ekki meiningin. Nei, það var ekki meiningin.  En kannske var aðalástæðan fyrir því að ég fór hér upp þau ummæli hv. þm. Árna Johnsen sem hér féllu á þriðjudaginn. Það er vont að hann skuli ekki vera hér. 



Herra forseti. Ég skal reyna að vera ekki langorður, en mig langar til að gera að umræðuefni örfá atriði af þeim sem hér hafa komið fram. Það er fyrst út af því sem hæstv. sjútvrh. sagði. Mér finnst ástæðulaust hjá hæstv. ráðh. að tala hér með þjósti þó að þm. leyfi sér að bera fram fsp. til hæstv. ráðherra og ræða um atvinnumál í landinu. Það eina sem hæstv. sjútvrh. hafði um þetta að segja og það var sameiginlegt með honum og hv. þm. Garðari Sigurðssyni, var að ég talaði of hátt við þá. Mér sýnist stundum að ekki veiti af að tala nokkuð hátt við suma hv. þm. þannig að þeir séu þó vakandi í sætunum en ekki sofandi. Það ætti því ekki að vera neitt neikvætt. Til þess eru þeir hér að halda vöku sinni, en ekki sofa. Ég held að ég hafi tekið það fram strax á þriðjudaginn að ég væri ekki fyrst og fremst að ræða um kvótakerfið. Það voru aðrir, þar á meðal hæstv. ráðherrar, sem hafa leitt umr. inn á það svið, en ekki ég. Ég hef miklu frekar áhyggjur af hvað verður gert í atvinnumálunum almennt ef kvótinn verður ekki aukinn. Það er spurningin. Ég hef því ekki leitt þessar umr. inn á kvótamálið fyrst og fremst. Ég hef mínar skoðanir á því og hef sett þær fram, en þetta var sú ákvörðun sem tekin var og við hana búum við enn. Hæstv. sjútvrh. sagði líka að ég hefði, sem er rétt, sagt áðan að það væri umdeild ákvörðun um svo auknar rækjuveiðar. En ég sagði líka og bætti við, og er það kannske meginatriðið, að spurningin væri um fjárfestingarhlutann af því dæmi sem verið er að tala um. Eru menn ekki að fara út í fjárfestingu sem ekki kemur til með að skila sér með eðlilegum hætti? Menn hafa gagnrýnt mikið fjárfestingarpólitíkina í landinu á ýmsum sviðum. Spurningin er því sú, hvort hér er ekki verið að fara út í fjárfestingu á þessu sviði sem ekki kemur til með að skila sér. Um það vil ég ekkert fullyrða, en mér sýnist ýmis teikn geta verið um að svo gæti farið. Hæstv. sjútvrh. var undrandi á að ég skyldi spyrja hvað ætti að gera. Og hann bætti við: Áður hefur nú verið aflaleysi. Það er einmitt málið og það er hæstv. ríkisstj. að segja til um hvað hún vill gera. 

Það er ekki tilætlunin þegar veitt er leyfi til örstuttra athugasemda að halda áfram almennum efnisumr. Þetta er hugsað samkv. þingsköpum til þess menn beri af sér sakir, ef menn þyrftu á að halda.

Næg efni hefði ég til að bera af mér sakir í þessari umr. Það ætti þá að geta flokkast undir þetta. Ekki hefur svo lítið verið að mér veist. Ekki væri ástæðulaust fyrir mig að gera það. En ég skal, herra forseti, ekki þreyta þig um of og á engan hátt ætla ég að væna þig um óréttláta fundarstjórn. Það mun ég ekki gera. En aðeins í lokin. Ég held, af því að mér gefst ekki tækifæri til þess að gera að umræðuefni ýmsar fullyrðingar og efnisatriði sem hér hafa komið fram, að það megi þó draga þá ályktun af þessari umr. að þm., margir hverjir a. m. k. hafi af því áhyggjur hvernig þessi mál hafa þróast. Ég heyrði á hæstv. félmrh. að hann hefur af þessu áhyggjur. Hann afsannaði því þær fullyrðingar hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. að ástæðulaust væri að bera í brjósti ótta á þessu stigi máls. Það gera ég og fleiri. Ég óttast að séu þróun sem þegar er hafin að því er varðar atvinnumálin með atvinnuleysi fyrst og fremst, eins og er í einu kjördæmi, en fer vaxandi, fari mjög vaxandi verði ekki fljótlega gripið inn í það af hálfu stjórnvalda og reistar skorður við því að sú þróun fái að halda áfram.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að taka aðeins þátt í þessari umr., ekki vegna þess að ég reikni með því að hv. þm. viti ekki allt sem vert er að vita um þetta mál, heldur frekar vegna hins, að hér hefur ekki verið minnst á hluti sem mér finnst ofur eðlilegt að séu inni í þessari umr. Menn hafa komið hér á undan mér og rakið það hvers vegna kvótinn var settur á og jafnframt hitt, að það var mjög almenn samstaða um að kvóti skyldi settur á. Kom það mörgum mjög á óvart. Það að setja kvóta sem þennan á skipin hafði þann kost í fyrsta lagi að þeim vanda sem sjávarútvegurinn stóð frammi fyrir var jafnað niður á útgerðaraðila og þá tekið tillit til þess hvernig þeir höfðu staðið sig áður. Í öðru lagi var bent á það, að með þessum hætti fengist betra hráefni og betra hráefni gæti að sjálfsögðu þýtt betri afurðir út úr vinnslunni og þar af leiðandi meiri gjaldeyri. Í þriðja lagi var bent á það, að ef menn vissu fyrir fram hversu mikið þeir mættu taka, þá mundi slíkt minnka útgerðarkostnað. Allt er þetta satt og rétt. Hitt er aftur annað mál, sem hér hefur ekki verið minnst á, og það er að heimaaðilar voru ekki tilbúnir að taka á móti þessu kerfi. Þeir voru ekki tilbúnir vegna þess að útgerð hafði verið í allt öðrum farvegi undanfarin ár. Það var einnig ýmislegt fleira sem spilaði inn í það, að sjávarplássin út um allt land voru ekki tilbúin að taka við þessu kerfi, jafnvel þó að menn væru ásáttir um að þetta væri skásta leiðin. Menn voru ekki tilbúnir einfaldlega vegna þess að eignarhald á fyrirtækjum er svo mismunandi að það var ekki hægt að viðhafa stýringu heima við. Einnig vegna hins, að samsetning flotans er mjög mismunandi og vinnslugreinar hafa staðið sig mjög mismunandi. Ég ætta nú að reyna að gera svolítið betur grein fyrir þessu. Hv. 5. þm. Norðurl. v. spurði hér áðan: Því liggur mönnum svona á að drepa fiskinn? Ég get vel skilið af hverju sumum aðilum liggur á að „drepa fiskinn". Við skulum gera okkur grein fyrir því, að það eru fjölmargar litlar útgerðir í þessu landi, nokkurs konar fjölskyldufyrirtæki, sem hafa haft sína afkomu af því að reka einn bát og salta þann fisk sem af honum hefur fengist. Ég get mætavel skilið af hverju þessum mönnum liggur á að drepa fiskinn. Það er einfaldlega vegna þess að eina leiðin til þess að saltfiskvinnsla beri sig hjá þeim er sú, að þeir veiði mikið á stuttum tíma, þ. e. að þeir beiti ýtrustu hagkvæmni við að ná aflanum. Þannig held ég að liggi nú í því máli. Í öðru lagi held ég að miðað við þann rekstrarvanda sem útgerð og fiskvinnsla í sumum greinum hefur mátt búa við sé afar erfitt að gera þær kröfur til útgerðaraðila að þeir hagi sinni sókn skynsamlega miðað við atvinnuástand, einfaldlega vegna þess að þeir hafa ekki efni á því. Ef menn standa með rekstur í járnum leita þeir að sjálfsögðu hagkvæmustu leiðanna. Og hagkvæmasta leiðin liggur í því að ná sem mestu á sem stystum tíma og minnka þar með útgerðarkostnað, eins og bent var á, olíukostnað og annað. En því miður gengur þessi stefna alveg þvert á það sem stuðlar að góðu atvinnuástandi í landi. Og því segi ég það, staðirnir voru hreinlega ekki tilbúnir til þess að taka á móti kvótakerfinu. Ég minntist á það hér áðan að það væri mismunandi eignarhald á atvinnutækjunum. Það er mjög mismunandi í hverra eigu þau fyrirtæki eru sem standa að útgerð og fiskvinnslu úti um allt land. Hvað varðar bátaútgerðina þá er hún víða í þeim farvegi sem ég minntist á hér áðan, þ. e. þetta eru fjölskyldufyrirtæki. Hvað varðar togaraflotann hins vegar má segja að um 70% togaranna séu í eigu sömu aðila og reka síðan fiskvinnslu. Ég hef trú á því að þeir staðir sem hafa staðið þannig að sínum málum að þeir eru með togara sem uppistöðu í sínum flota standi betur af sér samdráttinn en vertíðarstaðirnir eins og reyndar hefur komið hér fram. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta meira. Ég vildi aðeins að það kæmi fram, að það er ekki við kvótann sem slíkan að sakast, heldur frekar hitt, að útgerðaraðilar og sjávarplássin í landinu voru ekki undir það búin að fá svo mikla stýringu af hálfu ríkisvaldsins, voru ekki í stakk búin til að taka á móti þessu þannig að stýringin yrði áfram alveg niður í vinnslugreinarnar.



Herra forseti. Til þessara utandagskrárumræðna var stofnað með það fyrir augum að fá vitneskju um hvað stjórnvöld hygðust gera þegar heilu byggðarlögin stæðu frammi fyrir fjöldaatvinnuleysi. Síðan hafa umr. farið út um víðan völl og menn einkum rætt um kvótakerfið, stjórnun fiskveiða, en ekki það meginatriði sem ætlunin var að fá fram með þessum umr. Búið er að samþykkja kvótafyrirkomulagið eða þá stjórnun fiskveiða sem nú er. Það var gert fyrr á þessu þingi. Við megum reikna með því, eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, að hin ýmsu byggðarlög um landið hafi ekki verið undir það búin að aðlaga sig þessu kvótakerfi og ég hygg að nú sé það að koma fram. Það er einnig rétt sem kom hérna fram að hinir ýmsu hagsmunaaðilar tjáðu sig í nefndum þingsins. Það kom fram að þessir aðilar voru samþykkir því að taka upp þetta kvótakerfi, allir nema einn aðili, Félag botnvörpuskipaeigenda. Þeir gengu um eins og frelsaðir menn og töldu að með þessu kvótakerfi eða þessu nýja fyrirkomulagi mundu öll vandamál leysast. Það er hins vegar að koma í ljós og ég hygg að margur þessara manna viðurkenni það nú að þeir mundu ekki halda á málum í dag líkt og þeir gerðu fyrr í vetur. Ég tel ekki vafa á því að á miðju ári verði búið að afla upp í kvótann í mjög mörgum byggðarlögum í landinu. Ég veit að svo verður á Suðurnesjum, hvar ég þekki best til, og telja sjómenn að tugir báta verði verkefnalausir skömmu eftir páska. Þetta er nokkuð sem menn sjá fyrir. Hins vegar var spurt að því hvað ríkisstj. hygðist gera við því atvinnuleysi sem þá skapaðist. Við því hafa engin svör fengist. Ekkert hefur verið gert og ekkert hefur verið íhugað. Tillögur um úrbætur í þeim málum hljóta að þurfa að koma frá ríkisvaldinu, frá þeim sem ábyrgðina bera. Það mátti heyra á hæstv. félmrh. áðan að það leysti allan vanda atvinnumála að skrá atvinnuleysi. Ég furða mig alveg stórkostlega á þessum ummælum og botna reyndar ekkert í því hvernig það getur forðað atvinnuleysi að skrá atvinnuleysi. Ég vil líka upplýsa að slík skráning hefur átt sér stað í áraraðir þannig að það er ekkert nýtt. Hæstv. forsrh. kom hér upp er fyrirspyrjandi hafði lokið máli sínu og fór að ræða um kvótakerfið. En hann gat engu svarað varðandi það hvað ætti að gera þegar tugir báta væru búnir með kvótann, þegar byggðarlögin stæðu frammi fyrir fjöldaatvinnuleysi. Hann minntist á að skipa ætti nefnd, það hefði verið fyrirhugað fyrir mörgum vikum síðan. En sú nefnd hefur ekki enn verið skipuð. Spurningin er hvort nokkuð hafi verið á eftir því rekið. Ég leyfi mér reyndar að efast um að einhver nefnd komi til með að leysa þann atvinnuvanda sem skapast þegar bátarnir hafa lokið við kvóta sína, tel ólíklegt að slík nefnd bæti úr í þeim efnum. Ég lýsi sérstökum áhyggjum mínum af því ástandi sem skapast þegar bátarnir hafa lokið við kvótann. Það má vera að hann dugi þeim mörgum fram á mitt ár en þá spyrja menn: Hvað kemur þar á eftir? Ég leyfi mér líka að halda því fram að ríkisvaldið hafi sáralítið gert til þess að hjálpa mönnum til að aðlagast því kerfi sem nú hefur verið sett á. En einmitt það að menn hafa ekki lært á þetta kerfi eða lært að lifa eftir því gerir það að verkum að menn rjúka í að taka aflann fyrr en skyldi. Ég vænti þess að ríkisstj. komi með till. um það hvernig á málum skuli haldið þegar við stöndum frammi fyrir atvinnuleysi í landinu. Ef svo fer sem horfir mun það ríða yfir verkafólk. Ég skora á ráðh. - forsrh. er nú reyndar farinn - að gera grein fyrir því hvað sé til ráða þegar þeir standa frammi fyrir atvinnuleysi í landinu. Ég hygg reyndar að menn geti séð það fyrir og menn geti nú þegar undirbúið tillögur og aðgerðir í þeim efnum, ekki þurfi að bíða þangað til það er yfir riðið. Það verður þess vegna að leita allra ráða til að forða því að atvinnuleysi hrjái byggðir landsins á næstu mánuðum.



Herra forseti. Það eru tvö atriði. Hv. þm. Stefán Guðmundsson vék að málflutningi mínum um að brögð væru að því að hent væri afla. Ég gat þess að þær upplýsingar kæmu frá mönnum sem gerst ættu að þekkja hvað væri að ske og ég undirstrika það. Í öðru lagi vildi ég aðeins leiðrétta eina tölu sem ég fór rangt með í mínu máli. Hún hafði misritast og ég áttaði mig ekki á því fyrr en ég var kominn úr ræðustól. Ég gat þess að um 36 þús. tonnum af loðnu hefði verið landað í Vestmannaeyjum það sem af er vertíðinni. Það eru 91 þús. tonn. Hins vegar er talsverður hluti af þessum afla einmitt frá þeim átta bátum sem stunduðu á s. l. vetri netaveiðar og lönduðu þá 4180 tonnum af fiski, þar af liðlega 2200 tonnum af þorski.



Herra forseti. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs vegna tveggja atriða. Í fyrsta lagi voru þær tölur sem ég fór með hér áðan að nokkru leyti rangar og stafar það af villu sem var í þeim upplýsingum. Það getur stundum verið varhugavert að vera of fljótur á sér að birta tölur. En nú hef ég fengið í hendurnar útskrift frá Fiskifélagi Íslands á aflanum jan.-mars 1984 og ég tel ástæðu til að greina frá réttum tölum. Það sem fyrst og fremst var rangt, og kom mér satt að segja á óvart, ég skal viðurkenna það, þótt ég yrði að trúa því sem mér var sagt, var að botnfiskafli togaranna væri 56 þús. tonn á móti 74 800 tonnum í fyrra. Þetta er rangt því að afli togaranna fyrstu þrjá mánuði þ. á. er 73 636 lestir á móti 74 807 á sama tíma í fyrra. Ég tel nauðsynlegt að leiðrétta það. Þorskafli togaranna er aðeins um 400 lestum minni en á sama tíma í fyrra og annar botnfiskafli þeirra er liðlega 700 lestum minni en á sama tíma í fyrra. Þorskafli bátanna er rúmlega 12 þús. tonnum minni. Hann var í fyrra 66 745 tonn en er fyrstu þrjá mánuði þ. á. 54 429 tonn. En annar botnfiskafli er svipaður og á sama tíma í fyrra. Ef frá er talin loðna er aflinn u. þ. b. 12 þús. lestum minni en á sama tíma í fyrra og er það fyrst og fremst þorskaflinn. Þetta kemur einkum fram í aflatölum á Suðurlandi, eða u. þ. b. 4000 tonn á Reykjanesi u. þ. b. 4700 tonn og á Austurlandi u. þ. b. 2000 tonn. Það má því segja að aflaminnkunin sé einkum á Suðurlandi og Reykjanesi. Að sjálfsögðu er rétt að taka það fram að mestur hluti, langstærsti hluti loðnuflotans kemur frá þessum landsvæðum. Það er einnig athyglisvert í þessum tölum að rækjuafli er nú um rúmlega 50% meiri en á sama tíma í fyrra. Sama má segja um hörpudiskafla. Þetta eru væntanlega réttar tölur og ég vil afsaka það að þær skyldu ekki vera réttar sem ég fór með. En það breytir ekki því að þorskaflinn er þetta minni en á sama tíma í fyrra, að hluta til vegna minni sóknar, en við skulum heldur ekki gleyma því að á sama tíma s. l. ár var veiði tiltölulega mjög léleg. Varðandi þær ásakanir sem hér hafa komið fram um að afla væri hent í stórum stíl verð ég að segja að ég tel þetta mjög alvarlegar ásakanir. Við höfum engar þær upplýsingar fengið í sjútvrn. sem bendi til þess að slíkt hafi gerst í einhverjum mæli. Það hefur komið eftir brælu lélegur afli að landi. Það er alvarleg ásökun á hendur útgerðarmönnum og sjómönnum að halda því fram að afla sé hent því að það getur haft hinar alvarlegustu afleiðingar í för með sér, m. a. sviptingu veiðileyfa. Ég trúi því ekki að slíkt sé gert í verulegum mæli. Auðvitað er það svo að alltaf er einhver fiskur algjörlega morkinn og sundurslitinn. 



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá utanrmn. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt till. á þskj. 82 með þeim breytingum sem fram koma í nál. á þskj. 528 nefnilega að till. hljóði þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að kanna möguleika á öflun veiðileyfa fyrir íslensk fiskiskip í fiskveiðilögsögu annarra ríkja, t. d. við Norður-Ameríku og Vestur-Afríku.“ Það er rétt að taka fram, eins og reyndar kom skýrt fram í utanrmn., að samþykkt þessarar till. breytir engu um þá stefnu sem Íslendingar fylgja varðandi veiðar annarra þjóða í okkar landhelgi, heldur fjallar till. einungis um öflun veiðiheimilda fyrir íslensk fiskiskip á erlendum veiðislóðum. Um rökstuðning fyrir till. þarf ekki að fjölyrða, svo ítarleg umr. sem fram fór um hana á þessu þingi. Með samþykkt hennar vill Alþingi einfaldlega að ríkisstj. láti á það reyna og beiti sér sérstaklega fyrir því að opna hinum stóra fiskiskipaflota okkar nýja möguleika, möguleika til veiða á erlendum veiðislóðum. Það er vitaskuld ekki síst brýnt eins og ástatt er núna þegar verkefni og veiðiskapur er takmarkaður eins og raun ber vitni. Hins vegar er það svo auðvitað útgerðaraðilanna að meta í hve ríkum mæli þeir vilja nýta sér slíka möguleika sem þannig fengjust.



Herra forseti. Á þskj. 386 hef ég leyft mér ásamt öðrum þm. Vesturl. að flytja till. til þál. um uppbyggingu Reykholtsstaðar í Borgarfirði. Tillgr. er á þann veg að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að láta nú þegar undirbúa framkvæmdir við uppbyggingu og heildarskipulag Reykholtsstaðar í Borgarfirði í samræmi við megintillögur Reykholtsnefndar er starfaði frá 18. ágúst 1980 til 20. júní 1983 Till. þessari fylgir allítarleg grg. og er óþarft að rekja hana nákvæmlega í einstökum atriðum. Hitt er annað mál að færa má mörg og sterk rök að því að Reykholt er tvímælalaust í röð allra merkustu sögustaða á Íslandi. Það er kirkjustaður og prestsetur frá fornu fari. Þar hafa margir merkir menn lifað og starfað fyrr og síðar og nefna þar flestir fyrstan Snorra Sturluson er þar bjó á árunum 1206–1241. Einnig er Reykholt merkur staður nú á dögum. Þar hefur lengi verið þekkt menntasetur, héraðsskóli, sem þar hefur starfað frá 1931 og yfirleitt verið vel sóttur og notið álits og trausts. Það er alkunna að frægð Reykholtsstaðar í Borgarfirði er löngum tengd minningu Snorra Sturlusonar og frægð af þeim toga nær langt út fyrir landssteinana. Þessi aldni, merki vísdómsmaður er í minnum hafður meðal margra annarra þjóða en Íslendinga. Þar má einkum nefna Norðmenn sem láta sér mjög annt um minningu hans á allan hátt. Það má geta þess að þeir hafa sýnt þetta í verki, m. a. með því að reisa styttu af Snorra í Reykholti, gerða af frægasta myndhöggvara Norðmanna, Gustav Vigeland. Af þessu má ráða að Reykholt sækja heim margir gestir og ferðamenn, bæði innlendir og erlendir. Þess vegna þarf staðurinn að líta þokkalega út þannig að hann sé aðlaðandi og þar sé húsum og hlutum haldið sómasamlega við. Af þessu öllu er ljóst að Reykholtsstað verður að sýna fullan sóma. Þar þarf að taka til hendinni á ýmsan veg. Það þarf að gera heildarskipulag af staðnum, byggja upp og auka skólahúsnæði það sem nú er þar til staðar, prýða umhverfið, varðveita fornar minjar o. fl. Ekki hefur skort góð áform af þessu tagi. Sem dæmi má nefna það að á afmæli skólans árið 1971, þá er 40 ár voru liðin frá stofnun hans, héldu þar ýmsir merkir menn ræður og lýstu því yfir að nú skyldi Reykholti sýndur fullur sómi í náinni framtíð og staðnum gert margt til sóma og bóta. En það er nú svo með þetta eins og margt annað að þó orð séu til alls fyrst hefur oft hlaupið slaki á þessar áætlanir og yfirlýsingar á skömmum tíma. Nú má hins vegar segja að einu sinni enn hafi unnendur Reykholtsstaðar og áhugamenn bundist fastmælum að láta til skarar skríða, hefjast handa og láta ekki sitja við orðin tóm. Í því skyni var sett saman nefnd árið 1980 til þess að taka öll málefni Reykholtsstaðar til nákvæmrar athugunar. Reynt var að setja þessa nefnd þannig saman, velja fulltrúa í hana á þann veg að fram kæmu bæði sjónarmið heimamanna og annarra sem þarna hafa um málefni að véla. Í þessa nefnd voru skipaðir Rúnar Guðjónsson sýslumaður Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, sem var formaður nefndarinnar, Þorleifur Pálsson deildarstjóri og séra Geir Waage sóknarprestur, skv. tilnefningu dómsog kirkjumrn., Haukur Jörundarson skrifstofustjóri, skv. tilnefningu landbrn., Snorri Þorsteinsson fræðslustjóri, skv. tilnefningu skólanefndar Héraðsskólans í Reykholti, séra Jón Einarsson sóknarprestur, skv. tilnefningu Reykholtsnefndar og Ólafur Þ. Þórðarson alþm., sem nú er skipaður skólastjóri héraðsskólans í Reykholti, og var hann skipaður án tilnefningar. Ég hygg að menn þurfi ekki að velkjast í neinum vafa um það að hér var vel til vandað og nefndin skipuð mönnum sem þarna þekkja vel til mála. Því er ekki að neita að á undanförnum árum hafa ýmsar nefndir og ráð unnið að þessum málum, Reykholtsmálum, starfað um lengri eða skemmri tíma, en ekki hefur nægilega mikið áunnist. Þó er því ekki að neita - og það má alls ekki vanmeta það sem vel hefur verið gert á undanförnum árum - að vissulega hafa nokkrir þættir mála þarna á staðnum þokast áfram.  Málefni Reykholtsstaðar voru því rædd vinsamlega og málefnalega af viðkomandi ráðh. í fyrri ríkisstj. í sameiningu og ráðuneytisstjórum hvað eftir 'annað. Urðu allir þessir aðilar svo og nefndarmenn sammála um framtíðarskipan þessara mála í meginatriðum. Segja má því að nú sé tími til kominn að hefjast handa, bæði með því að halda áfram þeim verkefnum sem að hefur verið unnið á Reykholtsstað og undirbúa ný sem nauðsynleg eru og óhjákvæmileg til þess að viðunandi lausn fáist innan hóflegra tímamarka. Að vísu má búast við þeirri mótbáru að nú sé erfitt um vik hvað opinber fjárframlög varðar og sjálfsagt munu margir skírskota til þeirra erfiðleika sem nú er við að fást í efnahagsmálum o. s. frv. En slík rök fá ekki stöðvað brýnustu framkvæmdir í tilteknum þjóðþrifamálum, aðeins dregið úr hraða framkvæmda, þar sem hófs þarf að gæta og allir verða að sjálfsögðu að hafa í huga. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til grg. og nál. Reykholtsnefndar. En ég vænti þess að till. þessari verði vel tekið og legg til að máli þessu verði að loknum fyrri áfanga þessarar umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Mér er sérstök ánægja að fá hér tækifæri til þess að mæla fyrir máli sem varamaður minn, Sverrir Sveinsson, flutti þegar hann sat hér á þingi á meðan ég var fjarverandi. Ásamt Sverri Sveinssyni fluttu þetta hv. þm. Jón Sveinsson, Ingvar Gíslason og Þórarinn Sigurjónsson. Tillgr. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að feta ríkisstj. að hlutast til um að söluskattur verði ekki innheimtur af raforku til dælingar á hitaveituvatni.“ Þannig hljóðaði tillgr. Í grg. sögðu flm. m. a., með leyfi forseta: „Mikill hluti af rekstrarkostnaði hitaveitna er fólginn í kaupum á raforku til dælingar á vatni. Söluskattur hefur verið innheimtur af raforku til dælingar þrátt fyrir þá almennu stefnu, sem mörkuð er í reglugerð um söluskatt, nr. 486/1982, að dregið sé úr húshitunarkostnaði, sbr. 19. og 20. tölul. 13. gr. og 12., 13. og 22. tölul. 14. gr. þeirrar reglugerðar, sbr. og 7. gr. laga nr. 83/1974 um verðjöfnunargjald af raforku, og 1. gr. reglugerðar nr. 317/1974. Samband ísl. hitaveitna og orkusparnaðarnefnd hafa fengið því framgengt að söluskattur verði ekki innheimtur af raforku til varmadæla, en slíkt tæki er verið að setja upp um þessar mundir og gert ráð fyrir að þau verði tekin til enn frekari nota á næstu árum. Tilgangur þeirra er að vinna hita úr volgu vatni, t. d. lághitavatni og bakrennslisvatni hitaveitna með raforku. Án niðurfellingar söluskatts af raforku til þessara nota væri þessi tækni óarðbær. Sú er skoðun flm., og það er einnig álit Sambands ísl. hitaveitna, að raforka til dælingar á hitaveituvatni skuli með sömu rökum og ráðuneytið féllst á gagnvart varmadælum undanþegin söluskatti. Í bréfi til Sambands ísl. hitaveitna 6. des. 1983 lýsti fjmrh. þeirri skoðun sinni að flutningur á orku verði ekki lagður að jöfnu við framleiðslu hennar. Þessi skýring ráðuneytisins telur Samband ísl. hitaveitna að byggist á misskilningi þar sem í báðum tilvikum er um öflun orku („framleiðslu“) að ræða. Í öðru tilvikinu er framleitt nothæft hitaveituvatn úr afrennslisvatni með raforku. Í hinu tilvikinu er öflun orkunnar („framleiðsla“) fólgin í því að dæla laugarvatni upp úr borholum og koma til notenda með raforku. Í báðum tilvikum er raforka, á viðunandi verði, forsenda orkuöflunar eða „framleiðslu“ á nothæfu hitaveituvatni á samkeppnisfæru verði.“ Ég hef ekki öðru við þetta að bæta en því að mér sýnist að hér sé hreyft mjög réttmætu máli og eðlilegu. Ég fellst ekki á þá skýringu fjmrn. sem fram kom í grg. Ég tel að taka eigi af tvímæli um þetta og til þess að gera nýtingu varmaorkunnar arðbæra sé nauðsynlegt að samþykkja þessa þáltill. Ég geri till. um að umr. um till. verði frestað og henni vísað til athugunar í hv. allshn.



Herra forseti. Eins stendur á um þessa þáltill. á þskj. 415 og þá á þskj. 413 að hún er flutt af hv. þm. Sverri Sveinssyni, Jóni Sveinssyni, Ingvari Gíslasyni og Þórarni Sigurjónssyni, en mér hefur verið falið að mæla fyrir henni. Tillgr. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af aðveituæðum og dreifikerfum hitaveitna.“ Grg. fylgir með till. og hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Á síðustu tíu árum hefur verið gert stórátak í nýtingu jarðvarma til upphitunar húsa hér á landi og á þeim tíma hefur hlutur jarðvarma í húshitun aukist úr 50% í tæp 80%. Er nú svo komið að um 77% þjóðarinnar búa við upphitun með jarðvarma. Á sama tíma hefur hlutur olíunotkunar minnkað úr 45% í 6%. Á landinu eru starfandi 28 hitaveitur en kostnaður við upphitun frá þessum hitaveitum er allt frá því að vera innan við 10% og upp í 70% af kostnaði við upphitun með olíu. Orkustofnun vinnur að athugunum á aukinni nýtingu jarðvarma til upphitunar og iðnaðarnota. Á s. l. ári komu tvær skýrslur frá Orkustofnun um þetta efni. „Húshitunaráætlun, l. og II. hluti“. Þar eru kynntar hugmyndir um aukna nýtingu jarðvarma og frumáætlanir um 28 nýjar hitaveitur. Gerðar hafa verið kostnaðaráætlanir um jarðhitarannsóknir, boranir, lagningu aðveituæða og dreifikerfa og orkuverð fundið út frá áætluðum rekstrarkostnaði. Á síðasta löggjafarþingi var samþykkt breyting á orkulögum, nr. 58/1967. Við 53. gr. var bætt svohljóðandi ákvæði: „Eigi skal innheimta aðflutningsgjöld og söluskatt af borverkum og aðföngum Jarðborana ríkisins vegna orkurannsóknarborana og borana til vinnslu jarðhita.“ Ljóst er að þetta hefur lækkað verulega kostnað við nýtingu jarðvarma til upphitunar þar sem stór hluti kostnaðarins er við virkjun jarðvarmans. Flm. þessarar þátill. benda á að ef tækist að lækka flutnings- og dreifingarkostnað heita vatnsins með því að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af aðveituæðum og dreifikerfum hitaveitna kynni að skapast grundvöllur fyrir sumar þær hitaveitur sem þegar hafa verið gerðar frumáætlanir um. Á það skal einnig bent að fjármögnun nýrra hitaveitna hefur að langmestu leyti verið með erlendum lánum og teljum við í fyllsta máta óeðlilegt að taka erlend lán til greiðslu aðflutningsgjalda og söluskatts sem rennur svo til óskiptur í ríkissjóð.“ Ég held að hv. alþm. hljóti að fallast á að aðveituæðar og dreifikerfi hitaveitna eru nauðsynlegur hluti til virkjunar hitaorkunnar og þess vegna sé eðlilegt og sjálfsagt að fella aðflutningsgjöld og söluskatt af öllum þáttum mannvirkisins, ef á annað borð er eðlilegt að fella söluskatt og aðflutningsgjöld niður af einhverjum hluta. Við leggjum til að það verði fellt niður af öllu mannvirkinu. Ég vil leyfa mér að fara þess á leit að þegar þessari umr. verður frestað í dag verði till. vísað til hv. allshn. til athugunar.



Herra forseti. Ég mæli hérna fyrir till. til þál. um upplýsingamiðlun um húsnæðis- og byggingamál sem ég flyt ásamt hv. þm. Eiði Guðnasyni, Davíð Aðalsteinssyni, Kristínu Halldórsdóttur, Geir Gunnarssyni og Birgi Ísl. Gunnarssyni. Ég vil lesa ályktunina, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að feta ríkisstj. að skipa sjö manna nefnd til að skipuleggja og hrinda f framkvæmd því verkefni að efla upplýsingamiðlun um húsnæðis- og byggingamál til almennings og aðila í byggingariðnaði með eftirtöldum hætti: 1. Útgáfu handbóka. 2. Námskeiðahaldi. 3. Uppbyggingu tölvutækra gagna. 4. Öðrum aðferðum við söfnun og miðlun upplýsinga sem hentugar þykja. Nefndarmenn verði tilnefndir af eftirtöldum aðilum: 1. Upplýsingaþjónustu Rannsóknaráðs. 2. Byggingarþjónustunni. 3. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. 4. Reiknistofnun Háskóla Íslands. 5. Iðntæknistofnun. 6. Húsnæðisstofnun Íslands. 7. Landssambandi iðnaðarmanna. Verkefnið njóti stuðnings ríkissjóðs í þrjú ár.“ Í grg. með till. segir m. a., með leyfi forseta: „Eitt af einkennum nútímans er það gífurlega magn upplýsinga sem til eru á flestum sviðum. Tæknilegar framfarir hafa valdið því að möguleikar til öflunar, geymslu og dreifingar upplýsinga margfaldast næstum á hverju ári. Ein meginforsenda þess að þjóðir haldi lífskjörum sínum á næstu árum er að þær nýti þær upplýsingar sem tiltækar eru í atvinnumálum, félagsmálum og á fleiri sviðum. Aldrei hefur verið dýrara að standa í stað. Það mun hafa úrslitaáhrif á þróun íslensks þjóðfélags og þeirra gæða, sem það mun geta boðið þegnum sínum, að hér verði sem fyrst mörkuð sú almenna upplýsingastefna sem þegar er farið að fylgja víða erlendis. Húsbyggingar og húsnæðiskostnaður eru einn dýrasti liðurinn í útgjöldum yngri heimilanna í dag og mun verða svo um langa framtíð. Á undanförnum árum, og raunar enn, hefur athyglin einkum beinst að öflun lánsfjár til húsbygginga. Minni áhersla hefur verið lögð á að lækka byggingarkostnað sem að miklu leyti hefur dulist í verðbólgubáli og óverðtryggðum lánum. Hann verður hins vegar greinilegri þegar sífellt fleiri búa í húsnæði sem eingöngu er reist fyrir verðtryggt lánsfé. Gildir þar einu hver eignaraðild íbúanna er. Á hérlendum markaði er fjölbreytt framboð á tækni, efni og þjónustu til húsbygginga og umfangsmiklar rannsóknir fara fram hjá ýmsum aðilum. Erlendis skýtur á hverju ári upp kollinum fjöldi nýjunga í þessum efnum. Ýmsar stofnanir hérlendis búa yfir mikilli reynslu og eiga upplýsingar sem mættu koma að meira gagni en þær gera í dag. Mikið skortir á að þessari vitneskju sé á virkan hátt komið áleiðis til íslenskra húseigenda og aðila í byggingariðnaði.“ Ég held að þetta sé mjög mikilvægt mál. Ég hef kynnst þessu svolítið af eigin raun. Það er til mikið af upplýsingum í þessum málum hérlendis. Það eru upplýsingar sem hefur verið aflað á einstaka stofnunum. Hins vegar vantar verulega á í þeim efnum, eins og kemur fram í þessari grg., að á ákveðinn hátt sé starfað að því að dreifa þessum upplýsingum til þeirra sem eiga að vinna eftir þeim. Og það er ekkert vafamál að það er t. d. í dag verið að byggja húsnæði hér á landi sem er óhagkvæmt með tilliti til margra þátta. Það er óhagkvæmt með tilliti til orku og orkusparnaðar, það er óhagkvæmt með tilliti til byggingarkostnaðar. Það er jafnvel óhagkvæmt með tilliti til fjármögnunar til lengri tíma. Nú eru ný viðhorf, ef svo má segja, í þessum málum hérlendis. Það er að koma upp kynslóð sem fyrst allra kynslóða á Íslandi stendur frammi fyrir því verkefni að þurfa að fjármagna húsbyggingar sínar með rauntryggðum lánum, og það skiptir verulega miklu máli að það sé haldið svo á spilunum að fólk sé ekki að binda sér þá bagga sem sliga það þegar fram í sækir. Þess vegna er mikilvægara en nokkru sinni áður að notaðar séu allar tiltækar leiðir til að halda byggingarkostnaði í skefjum. Eins og segir í grg. hefur mikið starf verið unnið, bæði hérlendis og erlendis, núna lengi við að kanna nýjar leiðir og prófa nýja möguleika í byggingarmálum. Það er því miður raunin að fáar af þessum nýjungum hafa verið teknar í notkun hér á landi, enda hefur kannske ekki verið þrýstingur til hagkvæmni í byggingarmálum hérna. Hár byggingarkostnaður hefur verið leystur með niðurgreiddu lánsfé frekar en að reyna að lækka tilkostnaðinn. Enn fremur segir í grg. með till.: „Verkefnistill. þessi miðar að því að þeir aðilar, sem málið er skyldast, bindist samtökum um að skilgreina og hrinda í framkvæmd þeirri gagnasöfnun og útgáfustarfsemi sem nauðsynleg er í þessu skyni. M. a. er lagt til að vinna skólanemenda verði nýtt við vissa þætti þessara verkefna eftir því sem þeir eru færir um og það samrýmist námi þeirra. Í þessu skyni verði leitað eftir samvinnu við ýmsa skóla sem kenna greinar sem að gagni mættu koma. Með því að hagnýta vinnu nemendanna með þessum hætti vinnst það m. a. að þeir fá bein kynni af þessum viðfangsefnum og námsvinna þeirra nýtist við uppbyggingu gagnasafnana. Fyrirkomulag af þessari gerð mundi styrkja samband skóla og atvinnulífs, báðum þessum aðilum til góðs. Gert er ráð fyrir að allt skráð efni yrði ýmist þegar í byrjun sett á tölvutækt form eða auðvelt yrði að koma því á slíkt form síðar. Þannig mætti gera heildarverkefnið mun ódýrara og aðgengilegra en ella.“ 1 grg. og till. er stungið upp á aðilum sem tilnefnt gætu menn í þessa nefnd. Þetta er alls ekkert heilög tala. Þarna gætu vafalaust fleiri aðilar komið við sögu. Ég vil t. d. nefna Fræðslumiðstöð iðnaðarins og ég vil nefna t. d. embætti borgarverkfræðings í Reykjavík, sem hefur mjög mikið með byggingarmál að gera. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að þessum aðilum væri gefið tækifæri til að tilnefna fólk í svona nefnd, þannig að ef þessi till. hlýtur náð fyrir augum þeirra, sem um hana fjalla, er sjálfsagt mál að athuga hvort þarna ættu ekki fleiri aðilar að koma við sögu. Ég vil að lokum leggja til að þessari till. verði vísað til hv. atvmn.