Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í aths. með frv. þessu og ítrekað var í framsöguræðu af hæstv. félmrh., þegar málið var til 1. umr. í þessari hv. d., þá er hér um að ræða staðfestingu á hluta af samkomulagi, sem gert var hinn 5. júní s.l. milli ríkisstj., Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands, þannig að orlof verkafólks skyldi lengjast úr 18 dögum í 21 dag, eða sem svarar hækkun orlofsfjár úr 6% í 7%. - Heilbr: og félmn. tók þetta mál fyrir á fundi hinn 4. þm., og leggur nefndin einróma til, að frv. verði samþykkt óbreytt.

Forseti (SB): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavik, 9. nóv. 1964. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og verð fjarverandi næstu vikur, leyfi ég mér, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að fara þess á leit, að fyrsti varamaður Alþfl. í Vesturlandskjördæmi, Pétur Pétursson forstjóri, taki sæti mitt á Alþingi í fjarveru minni. Benedikt Gröndal, 5. þm. Vesturl: Til forseta neðri deildar.“ Þar sem kjörbréf Péturs Péturssonar hefur áður verið rannsakað og hann hefur átt sæti á Alþingi áður og undirritað drengskaparheit, þá býð ég hann velkominn til setu í hv. Nd.



Herra forseti. Það mun hafa verið árið 1958, sem Alþingi ályktaði að fela ríkisstj. að láta í samráði við vitamálastjóra endurskoða gildandi lagaákvæði um skiptingu kostnaðar við hafnargerðir milli ríkis og sveitarfélaga. Enn fremur var í þál. gert ráð fyrir að endurskoða lög um landshafnir og ýmis önnur atriði laga um hafnargerðir, er ástæða þætti til að breyta að fenginni reynslu, og sömuleiðis var þar samþykkt, að gerð skyldi 10 ára áætlun um hafnarframkvæmdir. Ríkisstj. fól á sínum tíma atvinnutækjanefnd, er þá var starfandi, ásamt vitamálastjóra að framkvæma þetta verk. Ég ætla, að það hafi verið haustið 1961, sem þessu verki var lokið og ríkisstj. þá afhent frv. til nýrra hafnarlaga og sömuleiðis áætlun sú, sem ég nefndi áðan. Nú hefur ekki orðið af því enn þá, að ríkisstj. hafi lagt fyrir Alþingi frv. til nýrra hafnarlaga. Frv. það, sem samið var á sínum tíma, hefur verið í athugun síðan hjá ríkisstj. eða hlutaðeigandi ráðuneyti. Það hefur sem sé ekkí orðið af því enn þá, að það eða annað frv. til nýrra hafnarlaga yrði lagt fram, en vera má, að það verði gert. Hins vegar virðist okkur flm. þessa frv., að þó að ekki sé samþykkt ný heildarlöggjöf á þessu sviði, þá sé orðið aðkallandi að breyta a.m.k. til bráðabirgða, þangað til ný hafnarlöggjöf yrði sett, sumum ákvæðum í hafnarlögum. Og það, sem við eigum við í því sambandi, eru ákvæðin um skiptingu kostnaðar við hafnargerðir milli ríkisins og hafnarsjóðanna eða þeirra sveitarsjóða, sem standa að hafnargerð á hverjum stað. Og frv. það, sem við höfum lagt fram á þskj. 37, fjallar eingöngu um þetta atriði. Ef það frv. yrði að l., gerum við ráð fyrir, að það mundi verða í gildi ásamt hinum eldri hafnarlögum, þangað til hér á Alþingi yrði sett ný heildarlöggjöf, sem mætti þá fella inn í þau ákvæði, sem í þessu frv. felast eða önnur ákvæði. Samkv. gildandi lögum er skiptingin á kostnaðinum milli ríkisins og hafnarsjóðanna yfirleitt þannig, að hlutaðeigandi hafnarsjóður eða sveitarfélag, sem þarna á hlut að máli, á að leggja fram 60% af kostnaðinum, en ríkið 40%. Frá þessu eru undantekningar í sambandi við þau hafnarmannvirki, sem ekki hafa kostað meira en tiltekið er í l., en þá er hluti ríkisins nokkru meiri eða 50%. En hin almenna regla er þetta, að hafnarsjóðirnir leggja fram 60% og ríkið 40%. Við erum þeirrar skoðunar, að þessu verði að breyta. Það hefur sýnt sig, að mjög víða eru hafnarsjóðirnir eða sveitarfélögin ekki þess megnug að standa undir þeim skuldum, sem á þeim hafa hvílt vegna mannvirkjagerðar. Fjár til þess að greiða hluta hafnarsjóðanna hefur að jafnaði verið að verulegu leyti aflað með lántökum og ríkið hefur gengið í ábyrgð fyrir lánunum. Þegar hafnarsjóðirnir hafa svo ekki getað greitt af lánunum vexti og afborganir, þá hefur ríkissjóður orðið að greiða og á þann hátt hafa safnazt fyrir skuldir, sem í seinni tíð hefur verið reynt að semja um á þann hátt. að hafnarsjóðirnir hafa undirritað ný skuldabréf. En í raun og veru er það ekki nein lausn á þessu máli. Sannleikurinn er sá, að mjög víða er svo ástatt, að það er engin von til þess, að hlutaðeigandi byggðarlag geti staðið undir það miklum hluta af hafnargerðarkostnaðinum, sem því er ætlað að bera, a.m.k. ekki á meðan mannvirkjum er ekki lokið. Það er nú svo víða hér á landinu, að þessi hafnarmannvirki eru í smíðum. Þeim er að meira og minna leyti ólokið og meðan svo er, er ekki að búast við því, að þau hafi þau áhrif til eflingar atvinnulífi á hlutaðeigandi stöðum, sem til þess þarf, að von geti verið til þess, að hafnarsjóðirnir hafi tekjur til að standa undir verulegum skuldbindingum. Það er því skoðun okkar, að það sé miklu réttara að breyta hér til og að ríkið taki beinlínis að sér að greiða stærri hluta af hafnargerðarkostnaðinum og yrði það þá e.t.v. til þess, að minna yrði um það, að hafnarsjóðir gætu ekki greitt af lánum og einnig mundi það að sjálfsögðu létta undir með hafnarsjóðum eða sveitarfélögunum við þessar framkvæmdir almennt. Í núgildandi lögum um hafnargerðir og lendingarbætur eru taldir upp þeir staðir, þar sem gert er ráð fyrir að ríkið leggi fé fram til hafnareða lendingarbóta, að því tilskildu, að framkvæmdir séu samþykktar af vitamálastjóra. Þessar framkvæmdir eru í l. greindar í tvennt, annars vegar það, sem kallað er í l. hafnir og það, sem kallað er í l. lendingarbætur. Hafnirnar eru alls samkv. l. 35, en lendingarbætur 78, að ég ætla, þannig að hér er samtals um 113 staði að ræða, sem taldir eru upp í hafnarl. Hins vegar fer því fjarri, að um hafnar– eða lendingarbótaframkvæmdir hafi verið að ræða á öllum þessum stöðum. Þeir staðir eru allmargir, þar sem aldrei hefur verið framkvæmt neitt og á sumum stöðunum hafa framkvæmdir ekki verið miklar. En eigi að síður, þótt e.t.v. megi telja, að tilgreindir séu í l. fleiri staðir, en líklegt sé að hér komi til álíta í reynd sem hafnarstaðir, þá eru þær hafnir eigi að síður mjög margar, sem þarf að byggja hér á landi. Og það er víst óhætt að segja það, að í ákaflega mörgum byggðarlögum er það beinlínis eitt frumskilyrði fyrir eflingu atvinnulífs, að unnt verði að koma upp sæmilega viðunandi höfnum. Landsbyggð er nú þannig hér á landi eða hefur þróazt þannig á síðustu öldum, að myndazt hafa þéttbýlisstaðir við firði og víkur, þar sem helzt eru hafnarstæði og mið nálæg og þessir hafnarstaðir eru víðast eins konar miðstöðvar eða það, sem menn nú vilja kalla þéttbýliskjarna, í hlutaðeigandi byggðarlögum. Það er mjög mikilsvert fyrir landsbyggðina, að þessir staðir eflist og verði ekki fyrir áföllum, að þar eigi sér ekki stað hnignun í atvinnulífinu, sem verður til þess að fólk flyzt brott, því að þá er byggðarlagið allt í hættu. En þetta, að atvinnulíf og byggð eflist á þessum stöðum, er víða ákaflega mikið komið undir hafnarmannvirkjunum. Það er nú svo, að það má segja, að nokkuð víða séu hafnirnar vel á veg komnar. En víðast hvar er það samt svo, að mikið vantar á, að þær séu komnar í það horf. sem gert hefur verið ráð fyrir og annars staðar eru þessi mannvirki skammt á veg komin. Í sambandi við þessa þörf á hafnargerð almennt hér á landi teljum við flm. í sjálfu sér þörf meiri aðgerða, en felast í þessu frv., t.d. að meiri möguleikar verði skapaðir til útvegunar lánsfjár almennt og að öðruvísi fyrirkomulag yrði upp tekið en það, sem er nú í þeim efnum. En við höfum ekki tekið til meðferðar að þessu sinni nema þetta eina atriði, sem er líka mest aðkallandi og um það fjallar frv. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, herra forseti, að lokinni þessari umr., að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. frsm. þessa máls, að árið 1961, í árslokin, skilaði nefnd, sem sett hafði verið til að athuga þessi mál, álíti sem síðan hefur verið til athugunar í samgmrn. Ég vildi aðeins skýra frá því, að þó að nokkur dráttur hafi orðið á því að bera frv. fram hér um þessi atriði, þá er það ekki vegna þess, að rn. hafi gefið málið frá sér á neinn hátt, heldur hefur það verið til athugunar hjá ýmsum aðilum, sem þetta mál snertir og rn. hefur ekki enn þá gengið frá því á þann hátt, að það væri tilbúið til að leggja fram um það frv., en að því hlýtur að draga innan mjög skamms tíma. En ég vildi aðeins segja frá því, í hverju þeir erfiðleikar liggja fyrst og fremst, sem hafa orðið þess valdandi, að um þetta hafa þurft að fara fram allvíðtækar umr. Ég vildi segja, að í fyrsta lagi væru erfiðleikarnir þeir, að möguleikar sveitarfélaganna til þess að taka þátt í kostnaði við þessa mannvirkjagerð eru mjög mismunandi. Þeir eru allt frá því að vera, ef ég svo má segja, engir upp í það að geta sæmilega vel staðið undir kostnaðinum í þeim hlutföllum, sem gert er ráð fyrir með núverandi hafnarlögum, þ.e.a.s. að viðkomandi sveitarfélag standi undir 60% af kostnaðinum, en ríkissjóður greiði 40%. Sumar hafnir komast vel af með þessa skiptingu á kostnaðinum og geta staðið undir sínum hluta. Aðrar hafa aftur litla eða enga möguleika til að gera það, en hafa þó svo sannarlega þörf fyrir framkvæmdina. Það er og verður sjálfsagt erfitt að „gradera þessi framlög heimabyggðarinnar, svo að öllum líki, en það þarf samt að gera, til þess að þeim sé ekki ofboðið á neinn veg með hóflegri mannvirkjagerð og ekki heldur hitt, að þau noti ekki það fé, sem inn kemur í hafnarsjóðinn, til þess að standa undir þeim útgjöldum, sem þeim eru ætluð. Möguleikarnir í þessu efni eru mjög mismunandi hjá hinum ýmsu stöðum og ég tel mig hafa séð fram á, að það sé ekki hægt að hafa alla undir sama hatti. Það er ekki langt síðan, það eru aðeins nokkrir dagar, að til mín barst málaleitun um það að beita mér fyrir því, að fé yrði veitt á fjárl. til lendingarbóta á stað, sem hér er ekki langt í burtu, þ.e.a.s. ekki alveg í næsta nágrenni, en þeirri beiðni fylgdi það, að heimabyggðin mundi ekki geta greitt til þessara framkvæmda einn einasta eyri, og ég hygg, að það sé rétt, því að þar er aðeins um litið sveitarfélag að ræða með örfáum íbúum. Þetta er eitt af því fyrsta, sem þarf að taka til athugunar og reyna að fá einhvern mælikvarða á, eftir því sem mögulegt er og það hefur valdið nokkrum erfiðleikum að finna hann, þó að ég vilji engan veginn segja, að það sé útilokað að gera það, en það verður að gera það, þó að sjálfsagt líki ekki öllum sú niðurstaða, sem fæst eða verður gerð till. um. Annað atriði, sem er líka ákaflega þýðingarmikið í þessu sambandi, er, að hinar ýmsu gerðir hafnarmannvirkja gefa af sér mismunandi tekjur. Sum hafnarmannvirki gefa tekjur mjög fljótlega, eins og viðlegupláss og þess háttar. Þau skila fyrst af öllum hafnarmannvirkjum þeim tekjum, sem ætla má að nægi til þess, að heimabyggðin geti staðið undir sínum hluta. Aftur eru önnur mannvirki, sem engar tekjur gefa, við skulum segja eins og öldubrjótar, eins og dýpkun yfirleitt, þó að hana megi náttúrlega sums staðar taka í samhengi með viðlegubryggjum, en yfirleitt eru dýpkunarframkvæmdir þannig, að það er ekki hægt að reikna af þeim sérstaklega nein hafnargjöld. Þetta gerir það að verkum, að það er ekki auðvelt að setja þessi hafnarmannvirki öll undir sama greiðsluhlutfall úr ríkissjóði, enda kom það fram í till. atvinnutækjanefndar, að hún lagði til, að ríkisframlögin yrðu nokkuð mismunandi eftir því, hver mannvirkin væru, sem kæmu til framkvæmda. Þá hefur enn torveldað framkvæmdir, vil ég segja, að ríkissjóður hefur verið mjög á eftir með greiðslu á sínum hluta og hefur safnazt fyrir ógreiddur hali, sem hefur valdið byggðarlögunum talsverðum erfiðleikum. Auk vaxtagreiðslna af þessum upphæðum hefur líka leitt af þessu, að sveitarfélögin hafa ekki getað aflað sér þeirra nauðsynlegu lána, sem þau hefðu þurft að gera til þess að koma verkunum í framkvæmd. Nú hefur að verulegu leyti úr þessu rætzt, eins og hv. alþm. hafa séð, þar sem lagt er til á fjárlagafrv. núna, að það verði veittar af greiðsluafgangi ársins 1963 20 millj. í því skyni að greiða upp í ógreiddar eftirstöðvar ríkissjóðs af hafnargerðarkostnaði. Þessi upphæð hjálpar áreiðanlega mjög verulega til og gerir það að verkum, að ógreidda upphæðin úr ríkissjóði verður orðin tiltölulega miklu minni, en hún var og ekki meiri en svo, að vel má hugsa sér, að sjáist fyrir endann á henni innan ekki mjög langs tíma. Þetta eru þeir aðalerfiðleikar, sem við hefur verið að fást í sambandi við greiðslu hafnargerðarkostnaðarins, bæði vanmáttur ýmissa sveitarfélaga, mismunur í mannvirkjum og ógreidd framlög ríkissjóðs. Þetta verður sjálfsagt allt tekið til meðferðar í væntanlegu frv. að nýjum hafnarlögum. Þá hefur vitamálaskrifstofan gert 10 ára áætlun um framkvæmdir og er höfð hliðsjón af þeirri áætlun um þau mannvirki, sem ákveðið er að byggja nú á hverjum tíma. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að framlag ríkissjóðs verði hækkað úr 40% upp í 65% á fyrstu 3 millj., sem varið er til hafnargerðarkostnaðar. En mér skilst þá, að það, sem umfram kynni að verða 3 millj., verði áfram greitt á sama hátt og nú er gert, með 40% úr ríkissjóði og 60% frá viðkomandi sveitarfélagi. Þetta er sjálfsagt hugsað sem bráðabirgðalausn og sem slíka hef ég sjálfsagt út af fyrir sig ekkert við hana að athuga, en ef okkur tækist að koma hafnarlögunum fram núna eða leggja fram hafnarlagafrv. tiltölulega fljótlega, vildi ég, að þau yrðu tekin til athugunar í sambandi við afgreiðslu þessa máls eða réttara sagt, þetta mál yrði tekið fyrir í sambandi við afgreiðslu þess, ef þessar bráðabirgðaráðstafanir þá reynast nauðsynlegar, eftir að það hefur verið lagt fram.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra það af munni hæstv. ráðh., að hafnarlögin séu í athugun hjá rn. og trúnaðarmönnum þess. Og ég skildi hans ummæli á þá leið, að fyrr eða síðar sé að vænta frá ríkisstj. frv. til nýrra hafnarlaga. Ég vildi þá mega vænta þess, að ef dráttur verður á því, að frv. komi fram, þá geti tekizt samstarf milli okkar flm. þessa frv. og hæstv. ráðh. um framgang þessa frv., sem hér liggur fyrir, því að það er aðkallandi að breyta ákvæðunum um kostnaðarhlutföllin. Það getur verið, að ég hafi misskilið hæstv. ráðh., en mér virtist, að hann hefði lagt þann skilning í frv., sem ekki er í samræmi við efni þess, eins og sjá má af grg. frv. Skal ég þess vegna skýra nokkru nánar það, sem frv. fjallar um, en ég fór ekki langt út í það í framsöguræðu minni áðan. Frv. er um það, að framlag ríkisins til þeirra mannvirkja, sem þar eru talin, verði 65%, en framlag hafnarsjóðanna 35%. Auk þess gildir þessi regla um þá staði, þar sem framkvæmdakostnaður er enn ekki kominn fram úr 3 millj. kr. Hér er í raun og veru aðeins um að ræða breytingu á ákvæði, sem þegar er í hafnarlögum, það er sem sé ákvæði í hafnarlögum um það nú, að á stöðum, þar sem framkvæmdakostnaður er ekki kominn yfir 1.6 millj. kr., skuli hluti ríkisins vera hærri, en til annarra staða. Og það er þetta ákvæði, sem við tökum þarna upp, en setjum í frv. 3 millj. í staðinn fyrir 1.6 millj., þannig að ákvæðið nær til staða, þar sem framkvæmdakostnaðurinn er ekki kominn í nema 1.6 millj. kr. En ég geri ráð fyrir því, að það sé ljóst eða geti verið ljóst, að þannig getur staðið á, á sumum stöðum, að þar sé verið að byrja á lendingarmannvirkjum og þá ekki að öllu leyti einmitt á þeim mannvirkjum, sem annars eru nefnd í frv., það sé ekki verið að byggja hafnargarð eða bátakví eða afgreiðslubryggju eða að um dýpkun sé að ræða. Það getur verið um framkvæmdir af öðru tagi að ræða. Og ég hef einmitt ákveðna staði í huga, þar sem lendingarbótaframkvæmdir eru með öðru móti að nokkru leyti og við það á þessi málsl. um það, að 65% reglan skuli ná „enn fremur til fyrstu framkvæmda á hverjum stað, auk þess sem hún nær til þeirra mannvirkja fyrst og fremst, sem tilgreind eru í frvgr. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, enda þekkir hann manna bezt til þessara mála, ekki aðeins sem hafnarmálaráðh., heldur sem embættismaður ríkisins um áratugi á þessu sviði, - alveg rétt hjá honum, að geta hafnarsjóðanna til þess að standa straum af stofnkostnaði, sem taka verður að láni, er mjög mismunandi. Ég ætla, að í hafnarlögunum sé e.t.v. gert ráð fyrir vissum möguleika til að taka tillit til þessa mismunar. En ákvæði frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 37, er einmitt við það miðað, að þátttaka ríkisins sé mest og á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, í sambandi við hin nauðsynlegustu mannvirki, þau mannvirki, sem í raun og veru má kalla undirstöðumannvirki í hverri höfn og við gerum þá auðvitað ráð fyrir því, að þegar slíkum mannvirkjum er lokið, þá taki okkar frv. ekki til þeirra mannvirkja, sem síðar koma. T.d., ef byggðar eru stærri hafnarbryggjur með lengri leguköntum, en gert er ráð fyrir í frv., þá gildi um það hinar almennu reglur hafnarl. Mundi þetta þá í reyndinni verða þannig, að þeir staðir, þar sem mikið er um að vera, ef svo mætti segja, og tekjumöguleikar mestir og þá af eðlilegum ástæðum og öðrum fremur mundu leggja út í það að byggja út hafnirnar, auka hafnarmannvirkin, mundu ekki falla undir þessi ákvæði, sem hér er um að ræða, með þau mannvirki, heldur aðeins með undirstöðumannvirkin. Með þessu er í rauninni að nokkru leyti haft í huga það sjónarmið, sem hæstv. ráðh. skýrði hér frá áðan. Það er alveg rétt, að hafnarmannvirki eru misjafnlega fljót að skapa tekjuauka fyrir hafnarsjóðina. Og það er líka rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að möguleikar sumra staða til þess að leggja fram fé til hafnarmannvirkja eru mjög litlir. Ég get ákaflega vel trúað því, að einhver sveitarstjórn hafi komið til hans og sagt, að hún þyrfti að bæta hjá sér hafnarskilyrðin, en hefði í raun og veru ekki peninga til að leggja fram til þess. Ég er ekki svo mjög undrandi yfir þessu, því að ég veit, að það er víða svo og líka mjög eðlilegt, að sveitarfélög hafa í raun og veru mjög litið eða stundum ekkert fé haft til slíkra framkvæmda, heldur orðið að taka það að láni. Þetta er náttúrlega mjög skiljanlegt, þegar athugað er annars vegar, hve dýr þessi mannvirki eru, - þetta eru yfirleitt milljónafyrirtæki, - og hins vegar, hve litlir tekjuöflunarmöguleikar hinna fámennari sveitarfélaga eru. En það er von manna á þessum stöðum, sem vilja ráðast í hafnarframkvæmdir og það er von okkar allra, sem höfum áhuga á því, að hafnarframkvæmdir verði sem mestar í landinu, að þessar framkvæmdir, þegar þeim er lokið, hafi í för með sér eflingu atvinnulífsins, beina eða óbeina, á hverjum stað og að þá muni um leið tekjur hafnarsjóðanna aukast meira eða minna og þeir verða a.m.k. betur færir um að standa straum af stofnkostnaði hafnanna heldur en þeir eru, á meðan þær eru í smíðum. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. En ég vildi, af því að mér fannst vera tilefni til þess, skýra nánar efni frv., en annars segja það, að það gleður mig, að þetta mál í heild skuli vera í athugun á vegum ráðuneytisins.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 50 um breyt. á jarðræktarl., nr. 45 frá 1950, er flutt af mér og 6 öðrum þm. Framsfl. hér í þessari hv. d. Sams konar frv. var flutt á síðasta þingi, en fékk ekki afgreiðslu. Er það því endurflutt nú með þeirri breytingu einni, að framlag til framræslu er hækkað nokkuð. Eins og kunnugt er, hafa framlög til þeirra framkvæmda í jarðrækt og húsabótum, sem taldar eru í frv., staðið í stað siðan 1959, en áður höfðu framlögin verið greidd samkv. vísitölu. Nú hafa siðan farið fram tvennar breytingar á skráningu hinnar íslenzku krónu til mjög mikillar lækkunar og dýrtíð og kostnaður víð framkvæmdir vaxið mjög mikið. Hluti sá, er framlög samkv. jarðræktarl. greiða raunverulega í kostnaðinum við framkvæmdirnar að jarðrækt og húsabótum, hefur af þessum ástæðum lækkað hlutfallslega mjög mikið og er orðinn í raun og veru mjög lítils virði fyrir þá, sem framkvæmdirnar gera, miðað við það, sem þó áður var. Varðandi sjálfa túnræktina hefur þó talsvert verulega verið komið til móts við þá, sem minnstu túnin hafa, fyrst með því að láta þá, sem höfðu minna en 10 ha., hafa aukaframlag, og síðan hefur þetta mark verið hækkað tvívegis, fyrst í 15 ha. og svo í fyrra fært í 25 ha., og þýða þessar færslur á túnstærðartakmarkinu það, að fleiri ná nú í aukaframlagið en áður: Hins vegar ber á það að lita, að sífellt þarf bóndinn stærra og stærra tún og meiri framleiðslu til þess að geta notið nútíma þæginda og tækni og enn fremur til þess að hafa við hinni sífellt auknu dýrtíð. Það er þess vegna hin mesta nauðsyn að hækka hið almenna jarðræktarframlag, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., á allar framlagsskyldar framkvæmdir. Þetta er að mínum dómi nauðsynlegt a.m.k. af tveimur ástæðum. Það er í fyrsta lagi til að styðja bændur fjárhagslega við framkvæmdirnar og í öðru lagi til þess að reyna að koma í veg fyrir, að ræktun og umbætur í sveitunum dragist saman. Slíkt tel ég og við flm. þessa frv. að væri þjóðhagslega mjög hættulegt. Hér á landi munu vera um 90 þús. ha. ræktaðs lands. Það er talið, að hér séu um 6.000 bændur, sem ég hygg að sé þó heldur oftalið, en sé nú samt byggt á þessari bændatölu, koma 15 ha. ræktaðs lands á hvern bónda að meðaltali. Nú er tala landsmanna um 187 þús. Það er þá tæplega 1 ræktaður ha. fyrir hverja 2 landsmenn. Eftir 40 ár er talið líklegt, að íbúar landsins verði nálægt 400 þús. Þá má að mínum dómi ekki vera búið að rækta minna til viðbótar því, sem nú er ræktað, en um 110 þús. ha., til þess að 2 menn verði um hvern ræktaðan ha. Það þýðir, að það þarf að rækta til jafnaðar nálægt 3 þús. ha. á ári, til þess að það sé líklegt, að þörf þjóðarinnar fyrir kjöt og mjólk verði fullnægt um næstu aldamót. Ég tel hins vegar, að hér þurfi þó að setja markið allmiklu hærra á þessu sviði, svo að þjóðin geti flutt út mikið af landbúnaðarafurðum, kjöti og skinnum, ull og ullarvörum og ýmsu fleiru, því að ég er sannfærður um, að markaður eykst fyrir þessar afurðir og verð hækkar í næstu framtíð. Með vaxandi fólksfjölda í heiminum, er ekkert annað líklegra, en að svo verði. Kindakjötsframleiðsla okkar var á s.l. ári, árinu 1963, 12.201 tonn og er það nálægt 65 kg á hvern mann í landinu. Ef þessi framleiðsla stendur í stað, t.d. þetta tímabil fram að næstu aldamótum, þá yrði framleiðslan á hvern mann komin niður í 30 kg um næstu aldamót, miðað við þá íbúafjölgun, sem ég gat um að áætluð væri á þessu tímabili. Á s.l. ári er talið, að öll mjólkurframleiðslan hafi verið 1131/2 millj. kg á landinu. Og það koma þá á hvern íbúa um 605 kg. reiknast mér til. Ef stöðnun kæmi í mjólkurframleiðsluna, yrði meðaltalið á íbúa eftir 40 ár orðið um 280 kg. Ég veit, að það vex ýmsum í augum sú landbúnaðarframleiðsla, sem hér er nú umfram neyzlu þjóðarinnar og það kostar talsvert fyrir ríkissjóð að bæta upp verðið á því, sem út er flutt. Á árinu 1963 voru flutt út 429 tonn af mjólkurdufti og rúmlega 300 tonn af kaseini eða sem svarar því, að afgangs hafi verið til neyzlu hvers íbúa í landinu um 4 kg samanlagt af hvorri tveggja þessari vöru. Af frystu og söltuðu kindakjöti voru flutt út úr landinu 1963 3.113 tonn. Það svarar til þess, að afgangs hafi verið til neyzlu hvers íbúa 16–17 kg. Þegar litið er á það, að alltaf geta komið ár, sem vegna grasleysis eða ótíðar geta dregið mjög úr framleiðslunni, þá má segja, að afgangur þessara vara, sem ég hef hér nefnt, kindakjöts og mjólkurvara, sem fluttar eru út úr landinu, sé ekki meiri en svo, að tæpara megi í raun og veru ekki standa um framleiðsluna, að hún sé nóg, ef árferði verður undir meðallagi og því megum við vissulega alltaf eiga von á. Það hafa alltaf þótt sjálfsögð hyggindi hjá hverjum manni að vera vel birgur af því, sem nauðsynlegt er til fæðu, þegar út af kann að bera um tíðarfar eða aðdráttarmöguleika. Mér finnst, að slíkt sjónarmið þurfi að hafa varðandi landbúnaðinn, að hann sé efldur svo, að hann sé jafnan fær um það, þótt árferði sé ekki gott, að sjá þjóðinni fyrir og fullnægja þörfum hennar á sem flestum sviðum í matvælaframleiðslunni. Mér finnst, að þing og stjórn megi aldrei gleyma þeim atvinnuvegi, sem veitir þjóðinni möguleika til þess að búa í landinu, en það er hér eins og annars staðar landbúnaðurinn. Án hans væri hér ekkert öryggi fyrir þjóðina og í raun og veru væri landið þá ekki byggilegt, ef við hefðum ekki allblómlegan landbúnað. Ræktun landsins er þess vegna lífsspursmál fyrir búsetu þjóðarinnar í landi sín, og það má aldrei slá slöku við þann þátt í atvinnulífinu og það er lítill skaði að mínum dómi, þó að framleitt sé eitthvað meira, en þjóðin þarf í góðum árum eða auðvelt væri að selja úr landinu. Hitt væri verra, ef afurðirnar vantaði. Mér finnst betra,. að nokkuð sé afgangs, jafnvel þó að þurfi að selja það úr landi fyrir lægra verð, en þyrfti upp í framleiðslukostnaðinn. Ég hygg þess vegna, að það sé skynsamlegasta stefnan í landbúnaðarmálum hér hjá okkur að hlynna að svipuðu búskaparformi og því, sem hér hefur verið. Ég á hér við það, að búin séu rekin af sjálfstæðum bændum, sem ýmist njóta aðstoðar fjölskyldu sinnar við búskapinn eða þá hafa að einhverju leyti aðkeypta aðstoð vinnuafls, þegar því er að skipta. Eða þá enn fremur, að bú séu rekin á félagslegum grundvelli af þeim, er komið hafa sér saman um slíkt fyrirkomulag, eins og ég veit að dálítið hefur tíðkazt hér upp á síðkastið, og ég hef kunnugleika á því, að það hefur gefizt vel, þar sem fólk hefur verið samhent um slíka hluti. Eitthvert það auðveldasta og eðlilegasta form til stuðnings af hálfu hins opinbera við bændur og landbúnað er einmitt það að veita fjárframlög við ræktunina og byggingarnar í sveitunum og fyrirgreiðslu um hentug peningalán til slíkra framkvæmda og þá ekki síður til þess að hjálpa með fjárhagslegum stuðningi, eftir því sem með þarf, ungu fólki til þess að stofna bú í sveit. En fátt mun landbúnaðinum nauðsynlegra nú, eins og sakir standa, en einmitt það, að frumbýlingar fái nauðsynlega hjálp, því að síðan tæknin kom til sögunnar með öll hin dýru tæki, sem nú þarf til búskaparins og einnig síðan dýrtíðin og fjármagnskostnaðurinn óx svo sem raun ber vitni, þá er ungu fólki næstum ómögulegt að hefja búskap í sveit, nema þeim fáu, sem eru svo heppnir að erfa jörð og bú eða fá slíkt gefins, en því miður eru nú fáir, sem verða fyrir slíkum höppum. Fjárframlögin, sem hið opinbera veitir til stuðnings við jarðræktina og byggingarnar í sveitunum, eru alveg eins í þágu hins almenna borgara í landinu að mínum dómi eins og bóndans, sem umbæturnar gerir og við framlagi ríkisins tekur, því að það hjálpar til þess að tryggja framleiðslu nauðsynlegrar og hollrar vöru, sem allir þurfa á að halda og framlagið af hálfu ríkisins styður einnig að hóflegu verðlagi á vörunni, en þess njóta svo allir landsmenn. Ég tel þess vegna, að Alþingi og ríkisvald eigi að hafa þá stefnu í landbúnaðarmálum m.a. að veita allríflega aðstoð við jarðrækt og aðra þá þætti í starfi bænda, sem miða að aukinni og bættri framleiðslu. Það frv., sem hér er á ferðinni, miðar að slíku og ég tel, að þær breytingar, sem það gerir ráð fyrir á framlaginu til stuðnings við bændur, séu þær miðaðar við allar þær kröfur, sem nú eru yfirleitt gerðar á öllum sviðum til ríkisins, þá séu þær mjög hóflegar og alls ekki of háar. Við flm. þessa frv. teljum það fyrirkomulag úrelt orðið að miða framlögin við einingar, eins og gert var og ákveðna krónutölu, þar sem verðlagið, eins og við vitum og gengi peninganna hefur verið og er í raun og veru mjög óstöðugt á yfirstandandi tímum. Við teljum þess vegna alveg sjálfsagt að breyta þessu í það horf, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, í ákveðinn hluta af kostnaði framkvæmdanna. Leiðbeiningarstörf eru alls staðar aukin mjög hvarvetna hjá bændum meðal annarra þjóða og talin landbúnaði og bændunum sjálfum mjög þýðingarmikil nú á þessum tímum vísinda og tækni og þess vegna til slíkra leiðbeiningastarfa varið miklu fé alls staðar af hálfu hins opinbera. Það er enginn vafi á því, að þessi störf er mjög nauðsynlegt að stórauka hér hjá okkur og ég veit, að bændur eru mjög áhugasamir um slíkt. En félagssamtök þeirra, búnaðarsamböndin, eru mjög fjárvana. Það er því mikil nauðsyn, að ríkið komi hér meira við sögu með aukinni þátttöku í launagreiðslum og ferðakostnaði héraðsráðunautanna, en hingað til hefur verið gert. 1. gr. frv. er um slíka aukningu á framlögum hins opinbera til þessara mála. Ég sé ekki þörf á því að rekja efni frv. nánar en ég hef gert hér með þessum fáu orðum, því að það skýrir sig sjálft og er mjög einfalt til skilnings og enn fremur vísa ég til frekari athugunar í grg., sem fylgir frv. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri að sinni og leyfi mér að leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Hv. 1. flm. þessa frv. hefur nú gert nokkra grein fyrir þessu máli og lýst því yfir, sem satt er, að sams konar frv. var flutt á síðasta þingi. Hann gat einnig um þær mikilsverðu breytingar, sem gerðar voru á jarðræktarlögunum á síðasta þingi og lögunum um landnámið,og hefur auðheyrilega fylgzt með því, sem þá var gert. En síðan síðasta þing leið, hefur farið fram hjá hv. þm., hvað hefur gerzt í þessum málum og hélt ég þó, að þeir, sem blöðin lesa og á útvarpið hlusta, vissu það, að ríkisstj. gerði á s.l. vori samkomulag við Búnaðarfélag Íslands um breytingu á jarðræktarl. og svo aftur í haust var gert viðbótarsamkomulag við fulltrúa bænda í 6 manna nefnd og því lofað, að flutt yrði frv. til nýrra jarðræktarlaga á þessu þingi. Búnaðarfélagið og landnámsstjóri hafa unnið að samningu þessa frv. og er því að verða lokið og má vænta, að það verði lagt fram hér í hv. Alþingi næstu daga. En hv. flm. hafa sennilega ekki gert sér grein fyrir því, að á þessu væri von og þess vegna hafa þeir endurflutt frv. Út af fyrir sig er ekkert við því að segja, en ég geri ráð fyrir því, að hv. flm. verði í aðalatriðum ánægðir með það frv., sem ríkisstj. flytur í samráði og samkomulagi við bændasamtökin og væntanlega kemur fyrir Alþingi bráðlega. Það er vitanlega ekkert nýtt við það, sem hv. 1. flm. sagði hér áðan í sambandi við ræktunarmálin og landbúnaðinn. Það er það, sem við erum sammála um og vitum allir, að það er nauðsynlegt að rækta jörðina. Það er nauðsynlegt að auka ræktunina. Þessir 90 þús. ha., sem við nú höfum ræktað, eru fertugasti hlutinn af því landi, sem er ræktanleg, og það, er hv. þm. var að tala um, að það þyrfti að rækta a.m.k. 3 þús. ha. á ári til þess að hafa við fólksfjölguninni, það er náttúrlega það minnsta. Við höfum ræktað s.l. ár 4500 ha. og sennilega talsvert meira á þessu ári vegna breytinganna á l. á síðasta þingi og þegar nýju jarðræktarlögin eru komin í gagnið, gæti það enn ýtt undir ræktunina. Og það eru vitanlega sannindi, að það er fyrir þjóðfélagið í heild, sem ræktunin er gerð, og búskaparhættirnir eiga vitanlega eftir að breytast og þjóðin að framleiða meira af þeim vörum, sem borgar sig bezt að framleiða til útflutnings, frekar en það, sem síður borgar sig að flytja út. Er enginn vafi á því, að bændur munu hafa fullan skilning á því. Og það hefur verið svo, fyrr en nú, að það beri nauðsyn til að halda þannig á landbúnaðarmálunum, að ávallt sé framleitt nóg fyrir þjóðina. Það hefur verið svo fyrr en nú, segi ég og að gefnu tilefni, vegna þess að það er ekki nema stutt siðan ekki var framleitt nóg fyrir þjóðina. Það var um það leyti, sem hv. framsóknarmenn fóru frá völdum. Þá var ekki meiri glæsibragur yfir landbúnaðarframleiðslunni en það, að það þurfti að flytja inn smjör næsta ár á eftir. Aftur á móti hafa á þessu ári veríð flutt út 500 tonn af smjöri og þyrfti sennilega að flytja út meira, þannig að framleiðslan hefur vaxið nú síðustu árin, eftir að núv. ríkisstj. hefur setið að völdum og gert margs konar ráðstafanir landbúnaðinum til handa, sem hafa ýtt undir aukna framleiðslu, m.a. með því að tryggja fullt verð fyrir alla framleiðsluna, sem ekki var áður gert. Mér þótti vænt um það, þegar hv. frsm. var að telja hér upp áðan þær vörur, sem hafa verið fluttar út. Það var ágætt, að hann gerði það, því að ég hef einhvers staðar heyrt það eftir honum haft, að útflutningstryggingin, sem landbúnaðurinn nú hefur, væri í rauninni harla lítils virði. En ég skal fyrirgefa hv. þm. þessi ummæli, vegna þess að það hefur verið sagt í athugunarleysi, það hefur verið sagt í fljótfærni. Það segir enginn, eftir að hafa hugsað út í málið og eftir að vita það, að útflutningstryggingin á s.l. ári gaf hverjum bónda til jafnaðar 25 þús. kr., því að það þýðir ekki að segja, að bændur gætu náð þessu verði án útflutningstryggingarinnar. Það var ekki hægt, áður en útflutningstryggingin varð til og það er því síður hægt nú. Enda kom það á daginn á s.l. ári, að það dró jafnvel nokkuð úr smjörsölunni, eftir að það hafði hækkað, þannig að bændur geta ekki náð fullu verði fyrir allar afurðirnar með því að hækka verðið á innlenda markaðinum. Það eru takmörk fyrir því, hvað hægt er að ganga langt í því efni. Ég stóð ekki upp að þessu sinni til þess að halda hér neina stólparæðu. Ég sá tilefni til þess að vekja athygli á, að á næstu dögum verður flutt frv. til nýrra jarðræktarlaga, sem er byggt á samkomulagsgrundvelli við búnaðarsamtökin. Í aðalatriðum var þetta samkomulag gert á s.l. vori og til viðbótar því samkomulagi, sem gert var á s.l. vori, var gert samkomulag við fulltrúa bænda í 6 manna nefnd í sambandi við verðlagningu landbúnaðarvara s.l. haust. Og ég tel, að þegar við höfum fengið hin nýju jarðræktarlög, eins og ætlað er að þau verði, þá sé þessum málum nokkuð vel komið, a.m.k. í bili. Það er vitanlega alltaf hægt að flytja frv. og bera fram óskir um enn þá meiri leiðréttingar. En það er með þetta eins og annað, að það kemur ekki allt í einu og þó að nú verði sett jarðræktarlög, sem eru allgóð, þá er alls ekki loku fyrir það skotið, að það þyki ástæða til að breyta þeim og endurbæta aftur eftir nokkurn tíma. Og þegar var verið að ræða þessi mál á síðasta Alþingi, en þá voru gerðar hinar mikilsverðustu umbætur á jarðræktarlögunum, þá var því lýst yfir, að frekari heildarendurskoðun jarðræktarlaganna væri á næsta leiti, og það mun nú koma fram.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. hefur nú farið nokkrum orðum um þetta mál, sem ég hafði hér framsögu fyrir og það er að heyra á því, sem hann segir um það, að það sé von á frv. núna frá ríkisstj. næstu daga, sem fari raunverulega alveg í sömu átt og þetta og nái sama tilgangi. Ég verð að segja, að mér þykir vænt um að heyra þetta, að ríkisstj. skuli þannig vera að ganga inn á stefnu okkar framsóknarmanna á þessu sviði, sem við settum skýrt og greinilega fram í fyrra á hinu háa Alþingi, í sams konar frv., sem við fluttum þá, eins og þessu, sem við flytjum nú. Þetta þykir mér vera mikill sigur fyrir okkur og gleðst yfir því, að það skuli vera von á þessu frá ríkisstj., og mun vissulega ekki standa á okkur framsóknarmönnum að styðja það mál, þó að það sé flutt af ríkisstj., fyrst það gengur í sömu stefnu og þá, sem við höfum markað og viljum láta ná fram að ganga. Mér var vel kunnugt um það, að ríkisstj. hafði gert samkomulag við Stéttarsamband bænda og fulltrúa í 6 manna nefnd einmitt um aukin framlög til jarðræktar. Það er vissulega full þörf á slíku, því að sannleikurinn er sá, að þessi ár, þessi a.m.k. 4 ár, sem liðin eru, síðan vísitalan var sett föst, eru bændur búnir að tapa á því, sennilega milljónatugum og það veitti sannarlega ekki af því, að nú yrði eitthvað bætt fyrir þær syndir, sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur þannig drýgt gagnvart bændastéttinni. Hæstv. ráðh. var að tala um, að hann skyldi fyrirgefa mér eitthvað. Ég verð nú að segja það, að ég veit ekki til, að ég hafi gert þessum hæstv. ráðh. nokkurn skapaðan hlut á móti, þannig að hann þurfi neitt að fyrirgefa mér. Ég tel mig ekkert ósáttan við hann og ég vissi ekki til þess, að hann væri ósáttur við mig, svo að ég óska ekki eftir neinni fyrirgefningu. Ég hef aðeins unnið hér á Alþingi út frá þeirri stefnu, sem ég hef í landbúnaðarmálum og í samræmi við þá stefnu, sem minn flokkur hefur í þeim málum, alveg án tillits til þess, hvaða skoðanir hæstv. ráðh. hefur á þessu máli. Og ég hef þess vegna ekki nokkra ástæðu til þess að vera honum reiður fyrir hans skoðanir og hef heldur aldrei verið. Ég held, að í raun og veru sé ekki ástæða til þess fyrir mig að hafa þessi orð fleiri. Ég sem sagt fagna því, að það er von á þessum úrbótum frá hæstv. ríkisstj. og ég lýsi því yfir, að það muni ekki standa á okkur. Fyrst þetta fer, eins og hæstv. ráðh. sagði, í sömu stefnu og við erum hér með í frv., þá skal ekki standa á okkur að flýta fyrir því máli og styðja það.