Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta hefur legið fyrir þinginu í allan vetur og er nú ekki komið lengra en raun ber vitni. Það er stutt síðan fjhn. hefur fengið það til meðferðar og athugunar, en hún gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Fjórir nm. mæla með því, að frv. verði samþ., óbreytt, en einn nm. (SkG) leggur til, að á því verði gerð breyt. þannig, að á eftir 2. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: „Skipa skal 5 manna nefnd á þann hátt, að hagstofustjóri er sjálfkjörinn, og er hann formaður nefndarinnar, en 4 nefndarmanna eru tilnefndir af þingflokkunum, einn frá hverjum. Verkefni nefndar þessarar er að athuga og gera tillögur um lækkun dýrtíðar í landinu, með þátttöku allra þjóðfélagsstétta, meðal annars með lækkun á verði innlendra neyzluvara, lækkun kaupgjalds, verzlunarkostnaðar, farmgjalda, byggingarkostnaðar og iðnaðarvara. Jafnframt geri nefndin tillögur um framkvæmd þess að miða laun og kaupgjald við tekjur þjóðarinnar af vöruframleiðslu. Þá skal nefndin og gera tillögur um sérstakt allsherjarframtal eigna í landinu og álagningu skatta á stórgróða, sem orðið hefur hjá skattskyldum aðilum á stríðsárunum. Nefndin getur ráðið sér sérfróða aðstoðarmenn eftir þörfum, og greiðist kostnaður af því svo og annar kostnaður við nefndina úr ríkissjóði.“ Þetta er sú viðbót, sem hv. þm. V.-Húnv. vill bæta við frv., og er það í samræmi við það, sem hv. 1. þm. Eyf. lagði til í Ed., en hann var þó dálítið á öðru máli en flokksbróðir hans hér í Nd., því að hann vildi ekki halda niðurgreiðslum áfram lengur en til 15. febr. í vetur. Hann vill fella niður 2. málsgr. 1. gr. frv. Hv. framsóknarmenn hér á Alþ. munu víst margir vera á sama máli og hv. 1. þm. Eyf., og þannig reyndust a. m. k. allir Framsfl.þm. í Ed. Og ég geri ráð fyrir, að hv. þm. Framsfl. hér í hv. d. verði með í því að vera á móti, að frv. fari til 3. umr., þeir munu vera sama sinnis og hv. 1. þm. Eyf. En ég skil satt að segja ekki þá miklu andúð, sem þessir hv. þm. hafa á þessu frv. Hvað er að segja um 1. gr. frv.? „ Ríkisstj. er heimilt að verja fé úr ríkissjóði til þess að halda niðri dýrtíðarvísitölunni á tímabilinu frá 15. sept: 1945 til jafnlengdar næsta ár, svo sem með niðurgreiðslum á tilteknum neyzluvörum eða á annan hátt.“ Ég hygg, að það séu flestir sammála um það, að eins og sakir standa, verði ekki hjá því komizt að halda dýrtíðarvísitölunni niðri eftir föngum með fjárgreiðslum úr ríkissjóði. Það var byrjað á því að fara þessa leið árið 1943, til þess að stöðva vísitöluna, það liggja fyrir nú alveg sömu ástæður og þá. Þá er önnur málsgr. 1. gr.: „Ef vara er seld tvenns konar verði vegna ráðstafana ríkisstj. og hún sér um, að hæfilegt neyzlumagn vörunnar, Og ekki undir því magni, sem reiknað er í vísitölu, að viðbættum 25%, sé á boðstólum með lægra verðinu, skal vísitalan eingöngu miðuð við það.“ Ég held nú satt að segja, að það sé ekki ástæða til fyrir umboðsmenn framleiðenda að hafa á móti þessu atriði frv. Það er kunnugt, að undanfarin ár hefur, ef svo mætti segja, verið sölubann á sumarslátruðu dilkakjöti vegna þess, að þegar dilkar eru hálfvaxnir þegar þeim er slátrað, verður kjötið óhjákvæmilega að vera dýrara á þeim tíma en eftir að venjuleg sláturstíð er byrjuð. Mögulegt var um nokkurra ára skeið að fá sumarslátrað kjöt, og það var vegna þeirra brbl., sem þá voru gefin út. Á síðast liðnu sumri var einnig á boðstólum frosið dilkakjöt, sem selt var á lægra verði, og neytendur réðu sjálfir, hvort þeir keyptu dýrara nýslátrað kjöt eða ódýrara kjötið frá haustinu áður. Ódýrara kjötið var látið ganga inn í vísitöluna, en ef það dýrara hefði verið látið ganga inn í vísitöluna, hefði hún hækkað, að mig minnir, um 18–20 stig. Það sjá allir sjálfir, hve mikil fjarstæða það hefði verið að láta vísitöluna hækka svo stórkostlega vegna svo tiltölulega lítils magns af nýslátruðu kjöti og með því binda ríkissjóði svo mikil útgjöld með því að borga vísitöluna svo mikið niður, vegna þess að nýtt kjöt væri einnig til sölu á markaðinum. Og ljósasta dæmi um það, hve mikil nauðsyn er á þessu ákvæði frv., er t. d. kartöflurnar frægu, sem komu á markaðinn í ágúst 1943 eða 1944. En þessir fáu kartöflupokar hækkuðu vísitöluna, að mig minnir, um 5 stig. Á s. l. sumri kom þetta ekki til greina, vegna þess að frv. þetta, sem er verið að ræða, snertir líka hálfvaxnar kartöflur, sem seldar eru hærra verði en venjuleg kartöflu. uppskera. Ég held því, að það sé ástæða til þess að fagna því samkomulagi, sem náðist hvað þetta snertir, og að það skuli vera hægt að hefja sumarslátrun eins og var, áður en vísitölufarganið kom, og að það skuli vera leyft að selja kartöflur fyrir venjulegan uppskerutíma. Og ég held, að þetta atriði sé til góðs bæði fyrir framleiðendur og neytendur og geti komið í veg fyrir ýmiss konar misskilning, eins og komið hefur fyrir sérstaklega hjá neytendum, þegar þeir hafa ekki átt þess kost að fá kjöt og kartöflur úr sveitum. Bændur ættu vitanlega að fagna því líka, að þeir skuli geta komið dilkunum á markað og fengið gott verð að sumrinu fyrir þá, og að ærnar geti fitnað og verið betur undir veturinn búnar en ef það dregst langt fram á haust að taka dilkana undan ánum. Ég veit, að s. l. sumar voru það margir bændur hér í nágrenni Reykjavíkur, sem losuðu sig við dilkana, og þeir fögnuðu því mjög og töldu það stóra bót frá því, sem áður var. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta frv. að svo stöddu. Ég vil aðeins segja nokkur orð um till. hv. þm. V.-Húnv. Ég efast ekki um, að hún er borin fram í góðum tilgangi, en ég verð að segja, að ég hef litla trú á því, þó að skipuð væri n. í þessu skyni, eins og til er ætlazt samkv. till. hv. þm. - Dýrtíðin hefur verið mikið umtöluð s. l. ár og s. l. mánuði, og það hefur vexið talað um hana sem sérstakt þjóðarböl. Það er nú svo. Ég ætla ekki að fara að halda hér langa dýrtíðarræðu, en ég vil minna á það - og við bændafulltrúarnir ættum að vera þess minnugir -, að það hefur verið reynt að komast að samkomulagi um niðurfærslu kaupgjalds og afurðaverðs. En það hefur ekki gefizt. Og ég held að enn sé ekki kominn sá tími, að það sé mögulegt að fá slíkt fram. Hv. þm. talar um, að bátaútvegurinn sé illa kominn og ríkisstj. hafi nú við síðustu áramót orðið að taka ábyrgð á fiskverðinu til þess að fá bátana til að fara á flot. Þetta er nú rétt, og við síðustu áramót var útlitið mun verra, hvað snertir bátaútveginn og markaðshorfur, en nú. Nú er útlitið þannig með sölu á fiskafurðunum, að þær séu allar stórhækkandi, og nú þegar er búið að selja töluvert af fiskmagni fyrir það verð, sem ríkisstj. hefur ábyrgzt útgerðarmönnum. Það út af fyrir sig, að útlitið hefur batnað með söluna, dregur vitanlega úr verkalýðnum að ganga að nokkrum kröfum um kauplækkun. Ég býst við því, að meðan launþegar geta bent á það, að atvinnuvegirnir standi undir þeim kostnaði, sem þeim er búinn með því kaupgjaldi, sem nú er, þá standi nokkuð líkt á nú og 1943, þegar byrjað var á því að greiða niður vísitöluna, og það muni þá heldur ekki fást nú, vegna þess að hægt er að benda á, að atvinnuvegirnir þrátt fyrir allt standa undir þeim kostnaði, sem á þá er lagður. Það má líka benda á fleira en þetta. Það má benda á hina miklu atvinnu, sem nú er í landinu. Setuliðið er að vísu farið nú og það kaupir ekki íslenzkt vinnuafl, en afleiðingar setuliðsins eru hér enn. Meðan setuliðið sogaði til sín fólk hvaðanæva af landinu, þá fjölgaði fólkinu yfirleitt í bæjunum, en af því skapaðist svo aftur húsnæðisleysi og vandræði, og vegna þessa húsnæðisleysis hefur verið rekið meira á eftir en nokkru sinni áður um húsbyggingar í kaupstöðunum. Það er þess vegna þannig nú ástandið, að hver, sem vill og hefur hamar og sög, getur nú fengið atvinnu við húsbyggingar og hærra kaup en taxti Dagsbrúnar segir til, aðeins ef hann vill vinna. Á meðan eftirspurnin er svo geysimikil eftir verkamönnum, ekki aðeins fyrir taxtakaup, heldur og fyrir hærra kaup en Dagsbrúnartaxtann, þá er ekki kominn grundvöllur eða tími til þess að semja um lækkun á kaupi. Þetta held ég, að við getum verið sammála um, hv. þm. V.-Húnv. og ég. Enda þótt við séum báðir þess sinnis, að við teldum rétt að hafa tilkostnaðinn við atvinnureksturinn minni og ágóða atvinnutækjanna meiri, þá þýðir ekki annað en að játa þá staðreynd, að við stöndum í dag nákvæmlega í sömu sporum og 1943, þegar sú leið að greiða niður verð landbúnaðarvara var farin og ekki fannst önnur betri. Það er þess vegna engin lausn, sem hv. þm. V.-Húnv. bendir á, þegar hann talar um það að kjósa nefnd. Ég tel nú ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta frv. að svo stöddu. Ég tel, að till. hv. þm. um nefndarskipun sé gagnslaus. Þetta gæti haft töluverðan kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð, og af því að till. er gagnslaus, tel ég ekki ástæðu að samþ. hana, en tel hins vegar, að eins og málefni standa til, sé ekki um annað að ræða en að samþ. frv. óbreytt.

Frsm. minni hl (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er aðallega um heimild fyrir ríkisstj. að halda niðri dýrtíðarvísitölu með fjárgreiðslum úr ríkissjóði. Þetta er nú nokkuð þekkt, vegna þess að slík heimild hefur verið hér í l. um nokkur undanfarin ár, og hefur ríkissjóður lagt fram allháar fjárhæðir síðast liðin ár, einmitt í þessu skyni. Fyrrv. hæstv. fjmrh. upplýsti einhvern tíma, að 1943 hefði ríkissjóður varið um 10 millj. kr. til þess að halda niðri dýrtíðarvísitölunni. Núverandi hæstv. fjmrh. hefur gefið þær upplýsingar, í byrjun þessa þings eða snemma á því, að 1944 hafi þessar greiðslur, til þess að halda niðri dýrtíðarvísitölunni, verið 5 millj. kr. hærri en árið áður, eða um 15 millj. króna. En eftir því, sem ég hef fengið upplýst, mun ekki langt frá því, að s. l. ár, árið 1945, hafi þessar greiðslur verið um 25 millj. króna. Þannig hafa þessi útgjöld ríkissjóðs farið síhækkandi síðast liðin ár. Ég skal taka fram, að fyrir utan þessar upphæðir eru svo útflutningsuppbætur, sem ríkissjóður hefur greitt þessi sömu ár og eru vitanlega bein afleiðing af dýrtíðinni í landinu. Ég held mér sé óhætt að fullyrða, að allir þeir, sem stóðu að því að setja þessa löggjöf upphaflega, að veita ríkisstj. þessa niðurgreiðsluheimild, hafi gert ráð fyrir, að þetta yrði styrjaldarráðstöfun, en ekki til frambúðar. Það mun áreiðanlega hafa verið tilætlunin, þegar þetta var fyrst leitt í l. á stríðsárunum, að þetta fyrirkomulag hyrfi sem fyrst að stríðinu loknu, og ég tel það liggja í augum uppi, að það sé ekki hægt að halda áfram á þessari braut til lengdar. Það er ekki hægt fyrir ríkissjóð að halda því áfram að verja síhækkandi fjárhæðum í þessu skyni, og ástand aðalatvinnuveganna í landinu er líka þannig, að það er ekki hægt að halda áfram á þessari sömu braut. Það mundi kosta meiri framlög úr ríkissjóði en líkur eru til, að hann fengi undir risið. Það er þm. ljóst, að ástandið var þannig víð síðustu áramót, að þá var yfirvofandi stöðvun á bátaflotanum, ef ekki. væru gerðar sérstakar ráðstafanir, og tók þá stjórnin þann kostinn að veita ríkissjóðsábyrgð, sem ekki er hægt að sjá, hvaða útgjöld kann að hafa í för með sér. Það, sem hér þarf að gera, er að gera raunverulegar dýrtíðarráðstafanir, svo að ríkissjóður geti losnað við þessar byrðar sem fyrst, og ég tel, að það hafi verið vanrækt of lengi að undirbúa slíkar varanlegar ráðstafanir. Tel ég það illa farið, að ekki hefur verið sinnt þeim till., sem áður hafa komið fram um það að undirbúa slíkar ráðstafanir, en ég tel, að það sé ekki hægt að gera slíkar raunverulegar dýrtíðarráðstafanir án þess, að þær verði rækilega undirbúnar, og er ég þar allt annarrar skoðunar en hv. frsm. meiri hl. fjhn. virðist vera. Það er ekki fullnægjandi, eða eðlileg lausn á þessu máli, að lækka afurðaverðið innanlands og kaupgjaldið án þess að annað fylgi með. Þaðan af síður er viðunandi, að ráðizt sé gegn einni stétt og henni skammtað minna en hinum. Hér þarf að gera réttlátar ráðstafanir til lækkunar, með sanngjarnri þátttöku allra stétta. Þetta þarf að gera til þess að koma í veg fyrir frekara verðfall peninganna en orðið er og byggja upp heilbrigðan atvinnurekstur í landinu, án slíkra ráðstafana verður það ekki gert. Um leið og afurðaverðið og kaupgjaldið verður lækkað að krónutölu, þarf að gera ráðstafanir til þess að lækka annað, svo sem verzlunarkostnað og farmgjöldin, bæði af vörum að og frá landinu, en þessi farmgjöld eiga mikinn þátt í dýrtíðinni og þau eru miklum mun hærri hér en annars staðar, svo að nú geta erlendir skipaeigendur áreiðanlega rakað saman gróða á siglingum hingað í skjóli þeirrar dýrtíðar, sem er hér í landinu. Byggingarkostnaðurinn þarf að lækka, sem er orðinn óbærilegur, m. a. vegna þess mikla gróða, sem einstaklingar og félög taka í því sambandi. Það er talið, að nú sé ekki hægt að fá nýja 3 herbergja íbúð fyrir minna en 90–100 þús. kr., og ég hef heyrt, að húsaleigunefnd meti ársleigu fyrir slíka íbúð á 10 þús. krónur. Má benda á það, að stöðugt fjölgar þeim, sem þurfa að búa við þessa nýsköpunarhúsaleigu, sem ekki er nema að litlu leyti tekin með í útreikning vísitölunnar og kemur þess vegna mjög hart niður á þeim, sem þurfa við þetta að búa. Er sama tíma og búið er að skrúfa upp byggingarkostnaðinn og þar með verð á nýjum húsum, er haldið uppi þvingunarráðstöfunum með húsaleigulögum, sem upphaflega voru hugsuð sem styrjaldarfyrirbrigði, og þessar ráðstafanir koma mjög illa við þá mörgu húseigendur, sem áttu hús, er þeir leigðu út, áður en lögin voru sett. Þetta ástand í húsnæðismálunum má ekki haldast lengur, en það er aðeins eitt dæmi af mörgum, sem mætti taka um afleiðingar dýrtíðarinnar í landinu. - Þá þarf einnig að láta fara fram allsherjar eignaskráningu, til þess að unnt sé að sjá með vissu, hverjir hafa grætt stórar fjárhæðir síðustu ár, og síðan þarf að leggja hæfilega skatta á þennan gróða, því að enginn vafi er á því, að töluvert af honum hefur sloppið við þá skatta sem á að greiða samkv. lögum. Einnig hef ég áður sagt, að ég tel, að ekki sé hægt að gera þessar nauðsynlegu ráðstafanir án margra athugana og undirbúnings. Það er ekki á færi einnar þingnefndar, hvorki fjhn. né annarra n., að leggja þá vinnu í þetta, sem þarf að gera, og þess vegna hef ég leyft mér að leggja hér fram í mínu nál. á þskj. 591 till. um sérstaka nefndarskipun, til þess að athuga þetta stóra mál. Hv. frsm, meiri hl. tók að nokkru af mér ómakið með því að lesa þessa till. upp. Ég vil þó fara um hana nokkrum orðum. - Ég legg þar til, að skipuð verði 5 manna nefnd til að athuga þetta mál, og verði hún þannig skipuð að hver flokkanna tilnefni einn mann, en hagstofustjóri sé sjálfkjörinn og formaður nefndarinnar. Verkefni þessarar n. er að athuga og gera tillögur um lækkun dýrtíðar í landinu, með þátttöku allra þjóðfélagsstétta, meðal annars með lækkun dýrtíðar í landinu, með þátttöku allra þjóðfélagsstétta, meðal annars með lækkun á verði innlendra neyzluvara, lækkun kaupgjalds, verzlunarkostnaðar, farmgjalda, byggingarkostnaðar og iðnaðarvara. Þá er og ætlazt til að n. geri tillögur um sérstakt allsherjar eignaframtal í landinu og álagningu skatta á stórgróða, sem orðið hefur hjá skattskyldum aðilum á stríðsárunum. Hagstofa Íslands mun nú starfa að því eftir fyrirmælum ríkisstj. að gera yfirlit um framleiðendatekjur nú síðustu ár. Var það samþ. með þál. 5. okt. 1944. Samkv. þeirri ályktun áttu þessir útreikningar í fyrsta sinn að liggja fyrir í byrjun október 1945. En þetta hefur dregizt, þannig að engir slíkir útreikningar hafa verið birtir enn. En eftir því, sem ég hef frétt, er þess að vænta, áður en langt um líður, að fyrstu skýrslurnar um þetta komi frá hagstofunni, og í þessari þál., sem ég nefndi, að samþ. var hér á Alþ., var gert ráð fyrir árlegum útreikningum á framleiðendatekjum. - Þá legg ég til, að þessi n. geri einnig tillögur um sérstakt framtal eigna í landinu og álagningu skatta á stórgróða, eins og ég þegar hef vikið að. Hér er og gert ráð fyrir, að n. þurfi e. t. v. að fá sér sérfróða aðstoðarmenn, og er lagt til í till., að hún hafi heimild til þess. - Að síðustu er lagt til, að n. skili áliti sínu fyrir 1. ágúst n. k. Eg skal viðurkenna, að æskilegra hefði verið, að þessu gæti orðið lokið fyrr. Eins og ég hef getið um, þá komu hér fram fyrir þingið í Ed. till., sem gengu í þessa sömu átt, og tel ég illa farið, að þær skyldu ekki ná samþykki þá þegar. Ég hef ekki, þó að ég telji, að þessi athugun hafi dregizt allt of lengi, séð mér fært að leggja til, að n. skili áliti sínu og till. fyrr en þetta, vegna þess að mér er ljóst, að hér er um stórt vandamál að ræða, sem verður vitanlega stöðugt erfiðara viðfangs og flóknara, eftir því sem lengra liður án þess, að þessar ráðstafanir séu gerðar. Mér sýnist margt benda til þess, að það muni verða unnt að komast að allvíðtæku samkomulagi um slíkar raunverulegar dýrtíðarráðstafanir, ef verulegar tilraunir verða til þess gerðar. Virðist fara mjög vaxandi skilningur almennings á því, að hér þurfi að breyta til. Þessi skilningur er löngu fyrir hendi hjá bændum landsins, þeir hafa sýnt það með samþykktum sínum, og mér sýnist, af tillögum, ræðum og skrifum um þetta, sem komið hafa frá verkamönnum nú í seinni tíð, - þeim mörgum vera ljóst, að þjóðinni er miklu hollara, að kaupmáttur peninganna verði aukinn en að kaupið verði enn hækkað að krónutölu. Mér sýnist því, að einnig þeir vilji eiga þátt í því að reisa skorður við frekari hækkun dýrtíðar í landinu og lækka hana. Hv. 2. þm. Rang., sem er frsm. meiri hl. í þessu máli, gerði þessa till. mína að umtalsefni í síðustu ræðu. Hann sagði, að fulltrúi Framsfl. í fjhn. Ed., hv. 1, þm, Eyf., hefði lagt fram till. fyrr í vetur, sem gekk í sömu átt, en þó vildi hv. þm. telja, að þarna væri nokkurt ósamræmi í tillögum framsóknarmanna, því að hv. 1. þm. Eyf. hefði lagt til, að stjórnin fengi ekki heimild til að halda niðurgreiðslunum áfram lengur en til 15. marz en ég hins vegar gerði ekki till. um það, að þessi heimild félli niður fyrr en nú er lagt til samkv. þessu frv. Ég vil benda á, að það er ekki ósamræmi í þessu, vegna þess í fyrsta lagi, að 15. marz er liðinn og því þýðingarlaust að fara nú að flytja till. um það, að þessi heimild falli niður 15. marz 1946. Ég teldi í rauninni mjög æskilegt, að þessar niðurgreiðslur hættu fyrr en 15. sept., og verði mín till. samþ. um nefndarskipun, sem ég geri mér vonir um, þá getur vel verið, að það verði mögulegt að fella þessar greiðslur niður nokkru fyrr. Ef álit slíkrar n. lægi fyrir 1. ágúst, ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu, að Alþ. væri kallað saman þá þegar, til þess að ganga frá þessu máli. Þá gerði hv. 2. þm. Rang. að umtalsefni, að ég flyt ekki brtt. um það að fella niður 2. mgr. 1. gr. frv., sem er um tvenns konar verð á vöru, en hins vegar hefði flokksbróðir minn, hv. 1, þm. Eyf., lagt það til í Ed., að sú mgr. félli niður. Ég flyt nú ekki eða hef ekki flutt brtt. um það vegna þess, að ég taldi það vonlaust, að hægt yrði að fá hana samþykkta. En ef hv. 2. þm. Rang. vildi á þetta fallast, þá gæti ég tekið þetta til endurskoðunar fyrir 3. umr. málsins. Mér virðist nú reyndar tónninn í honum þannig, að hann muni ekki vilja gera þessar breyt. á frv., því að hann virtist líta svo á, að þetta hafi nú þegar gefið góða raun að ýmsu leyti. En ég er þar á öðru máli og tel, að það hafi sýnt sig, að þetta sé óviðunandi bæði fyrir framleiðendur og neytendur. Að minnsta kosti er framkvæmdin á þann veg nú hjá ríkisstj., að ég geri ekki ráð fyrir, að menn séu almennt ánægðir með það. Hæstv. ríkisstj. hefur framkvæmt þessar niðurgreiðslur þannig, t. d. á kjötverðinu, að það er ólíklegt, að við það verði unað til lengdar. Það eru margir hafðir útundan, sem sízt ætti að íþyngja. Þær reglur, sem hafa verið um þetta settar, eru þannig úr garði gerðar. Þá sagði hv. 2. þm. Rang., að enginn vafi væri á því, að launþegar yrðu ekkert hrifnir af því, ef ætti að fara að lækka laun þeirra meðan hægt væri að benda á það, að atvinnuvegirnir gætu risið undir þeim tilkostnaði við reksturinn, sem nú er. Ég er á öðru máli um þetta en hv. 2. þm. Rang. Mér sýnist aðalatvinnuvegir þjóðarinnar ekki þola þá dýrtíð, sem nú er, og ég vil benda á þær ráðstafanir, sem ríkisstj. taldi, að gera þyrfti til þess að bátaútvegurinn bæri sig. Ég hygg, að stjórnin hafi ekki gert þær ráðstafanir að gamni sínu. Það má vera, að háttv. 2. þm. Rang. telji að landbúnaðurinn beri sig svo vel, en þar er ég á annarri skoðun og tel mig hafa á því nokkurn kunnugleika. Mér virðist, að bændur muni ekki þola, að tekjur þeirra séu skornar niður eins og nú er gert. Ég tel, að ekki sé lengur unandi við þá dýrtíð, sem nú er, og sýnist þýðingarlaust að bíða eftir dýrtíðarráðstöfunum frá hæstv. ríkisstj. Þess vegna hef ég lagt til, að skipuð yrði n. til að gera till. í þessum málum. Hv. 2. þm. Rang. telur slíkt enga lausn, en ég hef oft bent á, að ekki er hægt að undirbúa þetta mál á annan hátt.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Mál það, sem hv. þm. V.-Húnv. gerði hér að umræðuefni, er á þann veg, að ég tel þýðingarlaust að ræða það, þar sem það yrði einungis endurtekning á áður sögðu. Hann sagði, að það mál, sem hér lægi fyrir, væri í aðalatriðunum að verja fé úr ríkissjóði til að halda niðri dýrtíðinni. Þetta er ekki rétt. Mál það, sem hér er til umr., er ekkert nýmæli, það er jafnvel allt frá styrjaldarbyrjun, eða frá því 1943 a. m. k. Ég skal ekki vera langorður um þetta mál. Hv. þm. Rang. gerði góða grein fyrir því í sinni ræðu. - Hv. þm. V: Húnv. sagði, að niðurgreiðslurnar væru styrjaldarfyrirbrigði, sem ætti að hverfa að stríðinu loknu. Mér er ljóst, að niðurgreiðslurnar eru vandræðaleið, en hins vegar eru skiptar skoðanir um það, hvort telja beri dýrtíðina hreint styrjaldarfyrirbrigði. Mín skoðun er sú, að vöruverð hækki fremur en lækki á næstunni. Mikill hluti Evrópu er í rústum og gífurleg eftirspurn eftir matvælum. Og ef eitthvað er hæft í þeirri kennisetningu, sem við flest höfum lært, að framboð og eftirspurn réði vöruverðinu, þá á verðlag fyrir sér að hækka. Þess vegna er hæpið að telja þetta styjaldarfyrirbrigði. - Þá vil ég vekja athygli á því, að við erum ekki eina þjóðin, sem hefur orðið að halda dýrtíðinni niðri með fjárgreiðslum. Ég var nýlega að lesa ræðu norska fjármálaráðherrans, og er þar skýrt frá því, að varið hafi verið stórum fjárfúlgum til að halda niðri dýrtíðinni í Noregi. Og þótt hlutfallstalan sé að vísu hærri hjá okkur, þá ber þess að gæta, að við erum nú betur settir en Norðmenn. En þrátt fyrir þetta er ég þeirrar skoðunar, að við eigum að reyna að losna við niðurgreiðslurnar, og því verður vart neitað með nokkurri sanngirni, að stórt spor hefur verið stigið í þá átt, og ef haldið verður áfram á sömu braut, ættum við innan fárra ára að losna við þær að fullu. Hv. þm. V.-Húnv: taldi þetta og nauðsynlegt, en sagði, að ekki mætti gera það á þann hátt að ráðast á eina stétt, og átti þá við bændastéttina. Þetta er nú svo margrætt mál, að ég tel þýðingarlaust að svara þessu. Þessi hv. þm. veit, að verð á landbúnaðarvörum hefur hækkað eins og landbúnaðarvísitalan sagði til um, og að saka núverandi ríkisstj. um þá breyt., sem gerð var 1944, nær vitanlega engri átt. Hitt er svo annað mál; hvort till. þessa hv. þm. er vænleg til árangurs. Ég tel, að svo sé ekki. Hann talaði um háan byggingarkostnað, vegna þess að óhóflegur gróði hefði safnazt hjá einstökum mönnum. En hér komum við að því sama. Eftirspurnin er svo mikil eftir vinnuafli, að af þeim ástæðum er boðið hátt í iðnaðarmenn. Af þessum ástæðum hefur skapazt að mörgu leyti óheillavænlegt kapphlaup. En nú veit hv. þm., að nýlega hefur verið samþ. frv. til að hjálpa mönnum til að koma sér upp byggingum á ódýran hátt. Það skal játað, að húsaleiguvísitalan er ekki réttlát, en það er mál, sem erfitt er að ráða við. Ef fara ætti eftir nýju vísitölunni, mundi ný dýrtíðaralda skella yfir. En ég ætla, að það sé betra fyrir fólkið að hafa stöðuga vinnu og borga háa húsaleigu en að borga lága húsaleigu og ganga atvinnulaust. Þá vill hv. þm. láta fara fram athugun á því, hverjir hafi grætt á stríðinu. Ég get ekki fengið í mitt höfuð, hvað slík rannsókn ætti að þýða. Við höfum nú skattaframtöl, sem eru að miklum meiri hluta sómasamleg, þótt mörgum sé ábótavant og mörgum mjög ábótavant. En ég hefði gaman af að vita, hvernig hv. þm. V.-Húnv. hyggst komast fyrir, að hinir sömu menn, sem nú draga undan skatti, kæmust ekki einnig hjá hinum nýju skrám. Hv. þm. minntist á þær ráðstafanir, sem stjórnin hefur gert vegna bátaútvegsins, og má nokkuð til sanns vegar færa það, sem hann sagði þar um. Ekki svo að skilja, að sjómenn hafi ekki oft lagt út á hafið með minni hagnaðarvon en nú. Mætti því segja, að það væri óþarft af ríkisstj. að ganga inn á þetta, sem sennilega kostar þó ríkissjóðinn ekki neitt. En það var búið að skapa fordæmi fyrir þessu í landbúnaðinum, og sjómenn sögðu sem svo: „Eigum við ekki sama rétt og bændur?“ Ég get fallizt á, að þetta er óeðlilegt. Ef einstaklingarnir eiga arðsvonina þegar vel gengur, þá eiga þeir einnig að hafa áhættuna þegar illa gengur, en það er svo með þetta sem fleira, að erfitt er að snúa við, þegar einu sinni er komið inn á þessa braut. Þá skal ég loks víkja að till. hv. þm. V.-Húnv. um nefndarskipun. Um þessa till. get ég sagt það sama og um till., sem lá fyrir Ed. frá hv. 1, þm. Eyf., að þótt rétt væri að gera þessa tilraun, þá á slíkt ekki heima í þessu frv. Að öðru leyti vil ég segja það um þessa till., að ég hef litla trú á, að meiri hl., þings samþ., slíka till. án frekari ráðstafana. Ég álít, að raunverulegur vilji þurfi að vera fyrir hendi hjá almenningi til þess að slíkar tilraunir beri árangur, ella verða þær árangurslausar. Hins vegar er ég fús til að taka upp umr. um þetta, ef till. eru bornar fram af alhug í þá átt. En ég verð að segja, að ég hef ekki trú á, að grundvöllur sé fyrir slíkar viðræður. Ég hirði ekki að rekja orsakir fyrir þessari skoðun minni, en get bent á, að tilraunir í þessa átt voru fyrir skömmu gerðar milli Alþýðusambandsins og Búnaðarfélagsins, en þær báru engan árangur, og síðan hefur ekkert gerzt, sem ætla mætti, að hefði bætt um í þessu efni.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) Hæstv. ráðh. hóf ræðu sína á því að segja, að það væri ekki aðalefni þessa frv. að heimila ríkisstj. að greiða niður dýrtíðina. Heldur væri 2. gr. aðalefni frv. Ég skal ekki deila um þetta við hæstv. ráðh. En ég vil leyfa mér að halda því fram, að það sé rétt, sem ég sagði áðan, að niðurgreiðslurnar hefðu verið stríðsfyrirbrigði, sem ætti ekki að halda áfram til lengdar. Hæstv. ráðh. sagði, að aðrar þjóðir hefðu orðið að grípa til þessara sömu ráða, en hélt því jafnframt fram, að keppa bæri að því, að niðurgreiðslurnar hyrfu, og kvað þegar hafa nokkuð áunnizt í því efni, en rökstuddi það ekki nánar. Það er rétt, að niðurgreiðslurnar hafa verið lækkaðar nokkuð með því móti að svipta bændur því, sem þeim bar, og með því að flokka neytendur í verðuga og óverðuga, en ekki eftir efnahag eða gjaldþoli. Þá sagði hæstv. ráðh., að afurðaverðið hefði hækkað frá árinu áður eftir vísitölu. Þetta er slíkt ranghermi, að mig furðar stórlega á, að hæstv. ráðh. skuli láta það sér um munn fara. Það er kunnugt, að í fyrra var samið um útflutningsuppbætur, en svo lætur stjórnin sér sæma að fella niður útflutningsuppbæturnar, án þess að hækka innanlandsverðið. Og síðan bætir hæstv: ráðh. - gráu ofan á svart með því að segja, að verðið hafi hækkað. - Þá minntist hæstv. ráðh. á byggingarkostnaðinn, og féllu ummæli hans á þá leið, að húsaleiguvísitalan yrði að halda áfram að vera röng. Hann orðaði það að vísu ekki svo, en það hlaut að vera meiningin. - Þá óskaði hæstv. ráðh. eftir skýringum varðandi till. mína um eignaframtal. Ég hygg, að hæstv. ráðh. sé kunnugt um, að mikið vantar á, að rétt sé talið fram. Núgildandi ákvæði í skattalöggjöfinni gefa ekki nógu víðtækar heimildir til eftirgrennslana í því efni. Hæstv. ráðh. veit, að til eru leiðir til að fá þetta lagfært, og ef hæstv. ráðh. telur sig þurfa að leita til mín um úrræði, þá er ég fús til að gefa honum ráð, en ég sé ekki ástæðu til að ræða það atriði nánar hér. - Hæstv., ráðh. hélt því fram, að enda þótt rétt væri að samþ. brtt. mína, þá ætti hún ekki heima í þessu frv. Ég ætla, að það skipti ekki máli, hvort till. er samþ. þannig eða í þál. Ákvæðið um skipun 6 manna n. kom fram í lögum, og á sama hátt mætti samþ. þetta á þann hátt, sem ég legg til. Þá kvaðst hæstv. ráðh. fús til að ræða þetta mál, ef till. væru bornar fram þar um af einlægni. Nú vil ég spyrja hann, hvaða ástæðu hann hafi til að ætla, að ég beri till. mína ekki fram í einlægni. Ég vil eindregið mótmæla slíkum aðdróttunum og tel þær ekki sæmilegar. Hitt voru mér vonbrigði, að hæstv. ráðh. skyldi taka þannig í málið, og hann skuli ekki vilja vinna að því, að horfið verði frá slíku óyndisúrræði, sem niðurgreiðslurnar eru.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Ég hef ekki miklu að svara úr ræðu hv. þm. V.-Húnv. Það mun þýðingarlaust að deila um, hvort niðurgreiðslurnar eru styrjaldarfyrirbrigði eða ekki, enda skiptir það ekki máli. Hann taldi, að niðurgreiðslurnar hefðu verið lækkaðar á þann hátt að skipta fólki í verðuga og óverðuga. Þetta er ekki rétt, heldur er miðað við það, hvort menn hafa hagnað af því að lækka dýrtíðina eða ekki. Það hefur verið litið svo á, að atvinnurekendur hafi hagnað af því, að dýrtíðinni sé haldið niðri. - Um hækkun kjötverðsins þarf ekki að ræða. Það vita allir, og varðandi útflutningsuppbæturnar er það að segja, að óvíst er, hvort flytja þarf út nokkurt kjöt á þessu ári. Ég er hv. þm. V.-Húnv. þakklátur fyrir, að hann ætlar að fræða mig um, hvernig leiðrétta skal skattaframtöl, en ég vona, að hann geri þetta hvort sem till. hans verður samþ. eða ekki. Hv. þm. álasaði mér fyrir, að ég hefði sakað hann um óheilindi í þessu máli. Ég dróttaði Þessu ekki að hv. þm. persónulega, en úr því að hann kom inn á þetta, þá get ég sagt það, að ég efast um einlægni þeirra manna, sem. annars vegar krefjast lækkunar á verðlagi, en krefjast þó jafnframt hækkaðs afurðaverðs fyrir sína stétt. Verðlagið verður aldrei fært niður á þann hátt. Hingað til hafa þær kröfur, sem fram hafa komið, verið í þá átt að bæta kjör einnar stéttar, venjulega að einhverju leyti á kostnað annarrar, og þær tvær ræður, sem hv. þm. V.-Húnv. hefur haldið í þessu máli, hafa ekki boðað aðra stefnu.



Ég skal ekki vera langorður um þetta mál, en ég vildi óska eftir upplýsingum varðandi yfirlýsingu hv. þm. Rang. og síðar hæstv. ráðh. um, að ábyrgðin á afurðum bátaútvegsins sé hættulaus fyrir ríkissjóð. Í Morgunblaðinu í gær segir, að upp úr saltfiskinum fáist ekki það, sem ríkisstj. hafi ábyrgzt. Nú trúi ég að vísu ekki því, sem Morgunblaðið segir. En mig langar þó til að heyra það frá hæstv. stj., hvað satt er í þessu máli, því að ég geri ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. geti gefið okkur þm. upplýsingar um það, þar sem það kæmi vitanlega til hans kasta, ef þyrfti að borga mismuninn úr ríkissjóði. Þá skal ég snúa mér að því, hvernig á því stendur, að ég er á móti niðurgreiðslum úr ríkissjóði og hef alltaf verið harðari og harðari á móti þeim eftir því, sem lengra hefur liðið. Ástæðurnar til þess eru þær, að núverandi hæstv. ríkisstj. hefur notað sér niðurgreiðslurnar til að svíkja bændur um það, sem þeir áttu að fá og lækka þeirra hlut árlega nú þrjú síðustu ár, a. m. k. samanborið við aðrar stéttir þjóðfélagsins. Þess vegna vil ég ekki láta hæstv. stj. hafa þetta með höndum. Ég skal svo nefna dæmi þessu til sönnunar. Árið 1944 var mjólk á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur lækkuð um 25 aura frá því, sem mjólkurverðlagsn. hafði sagt, og lofað að greiða úr ríkissjóði a. m. k. það af þessum 25 aurum, sem þyrfti til að bændur fengju 1,23 kr. fyrir lítrann. Þetta sveik hæstv. fjmrh. Reikningarnir liggja fyrir prentaðir og sýna svart á hvítu, að það þurfti að borga 18 aura, en hæstv. ráðh. borgaði 14. Hann notaði sér, að til voru l., sem ákváðu niðurgreiðslur til bænda, til að hafa af þeim 800 þús. kr. til að gera þeirra hlut þeim mun verri en verkamanna og hlut ríkissjóðs betri. Næst notar hæstv. ríkisstj. þessi l. sem skálkaskjól í því máli, sem nú liggur fyrir. Það liggur fyrir, að eftir l. um eftirgjöfina á 9,4% átti að greiða þá hækkun, sem yrði á framleiðslukostnaði hjá bændum. Það kom ákaflega greinilega fram í umr. um málið á Alþingi í fyrra, að þegar talað er um þessa hækkun, þá er átt við hækkað verkakaup, sem hefur áhrif á vísitölu landbúnaðarvara og þar með fyrst og fremst kaup verkamanna, sem vinna hjá bændum. Hæstv. ríkisstj. er ekki enn farin að greiða þetta og trassaði að athuga, hvað mikið þetta væri, eins lengi og hún mögulega gat. Aftur notaði hún sér, að niðurgreiðslurnar voru til og reyndi að hafa af bændum samanborið við aðrar stéttir, það sem þeim ber að l., og enn notaði hún sér það, þegar hún í haust lét verðlagsn. og búnaðarráð ákveða verð á landbúnaðarvörum. Hæstv. ráðh. heldur því fram, að það hafi verið ákveðið eftir landbúnaðarvísitölunni og hækkað um 9,7%, og það má kannske segja það, þegar árinu á undan er sleppt, en á árinu á undan er hæstv. stj. búin að borga yfir 6 milljónir í uppbætur á útflutt kjöt og gærur frá árinu 1944, en ullin er eftir. En þó að maður gangi fram hjá því, þá er upplýst, að hæstv. ráðh. lét mikinn hluta af hækkuninni á kjötinu ganga beint til kaupmanna, en ekki til bænda. Hann hækkaði kaupið til kaupmanna meira að tiltölu en það, sem bændur fengu. Nokkrum hluta af þessum 9,7% stakk hann beint í vasa kaupmanna með því að leyfa þeim meiri álagningu og um leið hærra verð. Þess vegna er ekki einu sinni svo vel, að hann hafi látið þessa hækkun koma til bænda, því að nokkuð af henni fór til kaupmanna, enda vita það allir í þessari hv. d. og flestir landsmenn, að þessi hæstv. stj. ber fyrst og fremst hag heildsala og kaupmanna fyrir brjósti, sbr. heildsaladómana o. fl. Því er það, að þeim mun meiri möguleika sem hæstv. stj. hefur til að greiða eftir þessum l., þeim mun meira hefur hún af bændum. Þess vegna vil ég ekki, að hún hafi þessa möguleika nema sem allra stytzt.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Hv. 2. þm. N.-M. bar fram fyrirspurn til mín. Hún var á þá leið, á hverju ég byggði það, að ríkissjóður mundi verða skaðlaus af þeirri ábyrgð, sem hann hefur tekið á sig gagnvart sjávarútveginum. Ég sagði ekki meira en að það liti út fyrir það og byggði það á því, að það, sem hefur selzt af frosnum fiski, sem er aðalatriðið, hefði verið selt fyrir nokkru hærra verð en þyrfti að vera til þess, að ríkissjóður yrði hallalaus. Það er ekki nema lítið, sem þegar hefur verið selt, en það kemur þó til með, þegar til verðjöfnunar kemur, að gefa betri vonir um, að útkoman verði sæmileg. Um saltfiskinn er það að segja, að það hafa verið seldar 3 þús. lestir fyrir sama verð og ríkisstj. hefur tekið ábyrgð á. Það er rétt, að það verður einhver umboðskostnaður, sem dregst frá, en það skiptir ekki máli í þessu sambandi,. þó að það þurfi að greiða nokkur þúsund í umboðskostnað. Út af því, sem hann að öðru leyti sagði í ræðu sinni, vil ég aðeins beina því til hans, hvort hann vill ekki athuga til 3. umr., hvort sjóðirnir voru gildari hjá bændum, þegar hann skammtaði þeim kaup, en nú, meðan ég geri það, eins og hann kallar það.



Það eru aðeins nokkur orð út af ræðu hæstv. fjmrh. Hann segir, að það skipti nokkru fyrir ríkissjóð, hvort borgað sé niður nokkur hluti verðsins fyrir allt kjötið eða aðeins 3/5 hluta þess. Þetta er vitanlega rétt, það tók ég fram áðan, að þetta mundi vera til að spara ríkissjóði einhver útgjöld. En framkvæmdin á málinu og flokkun þeirra, sem kaupa kjöt, er þannig hjá hæstv. stj., að það er vitanlega óviðunandi með öllu. Hæstv. ráðh. segir, að mönnum sé skipt niður í tvo flokka eftir því, hvort borgi sig fyrir þá eða ekki, að vísitölunni sé haldið niðri. Þessi skýring held ég, að tæplega geti staðizt. Ég hélt, að það borgaði sig fyrir flesta, að vísitalan væri frekar lægri en hærri, þegar á allt er litið. Það er vitanlega ómögulegt fyrir hæstv. stj. að verja þessar reglur eða framkvæmd þeirra. Það er ómögulegt fyrir hæstv. ráðh. að verja það, að fátækur maður, sem hefur litlar tekjur, t. d. hér í Reykjavík eða öðrum kaupstöðum, sem fyrir tilviljun hefur þrjá menn í vinnu, hann fái ekki þessa niðurgreiðslu á kjöti, á sama tíma og hálaunamenn og stórgróðamenn í þjóðfélaginu eiga rétt á að fá þennan kjötstyrk úr ríkissjóði, og forstöðumenn hlutafélaga, sem hafa tugi þúsunda króna í tekjur, og margir aðrir, t. d. opinberir starfsmenn í hæstu launaflokkum, eiga fullan rétt til þessa styrks. Vitanlega er enginn snefill af sanngirni í þessu. Verkamaður, sem af tilviljun á 3–4 ær, en hefur mannmargt heimili, fær ekki þessa niðurgreiðslu, en aftur aðrir, sem hafa margfalt hærri tekjur, fá hana. Þessi sundurgreining er fyrir neðan allar hellur, eins og oft hefur verið bent á, og óhugsandi, að slík dýrtíðarráðstöfun geti gengið til lengdar.

Var það eftir efnahag áður?

. Nei, en þá áttu allir kost á að fá þessa vöru með sama verði, og þessi sundurgreining, sem hæstv. ríkisstj. hefur fundið upp, hefði frekar verið réttlætanleg, ef hún hefði verið eftir efnahag og ástæðum, en það er ekki gert, heldur í mörgum tilfellum níðzt á þeim, sem lakast eru settir, og hlutur hinna, sem betur eru settir, gerður betri. Þessi flokkun á ekki að eiga sér stað. Menn eiga allir að hafa möguleika til að fá vöruna með sama verði. Hæstv. ráðh. mótmælti því ekki, sem er ekki heldur von, að það hefði nokkur áhrif á afurðaverðið til bænda, hvort þeir fá nokkurra milljón króna útflutningsuppbætur eða ekki. Það er ekki sama, þegar því er kippt burt, þegar verðið er fært niður innanlands um leið frá því, sem það á að vera að réttu lagi. Hæstv. ráðh. segir, að það sé tæplega hægt að hugsa sér, að útflutningsuppbætur haldist um aldur og ævi, og er ég honum þar sammála. Ég hef unnið að því, að þær gætu horfið sem fyrst, og við það er till. miðuð. En ég vil halda því fram, að fyrst ekki verður hjá því komizt að veita sjávarútveginum tryggingu fyrir útflutningsverði, þá sé ekki hægt á sama tíma að fella slíka tryggingu fyrir bændastéttina, það er engin sanngirni í slíku. Viðvíkjandi skattaframtölum vil ég segja það til viðbótar því, sem ég sagði áður, að hæstv. ráðh. veit það eins vel og ég, að það er ekki hægt að fá nægilegt eftirlit með þessum hlutum nema með nýrri lagasetningu, eins og t. d. í Danmörku, og ég læt mér ekki koma annað til hugar en að hæstv. ráðh. hafi fylgzt með þeim ráðstöfunum, sem þar hafa verið gerðar, og ef hann vill einhverjar ráðstafanir gera, þá gæti hann stuðzt við það, en þetta verður ekki gert, það vitum við báðir jafnvel, án þess að til komi ný lagasetning um þær framkvæmdir, bæði um skráningu verðbréfa og annað. Hæstv. ráðh. segist ekki vilja drótta því að mér, að ég beri mína till. ekki fram af einlægni. Síðan tók hann aftur þessa ágætu játningu, því að hann sagðist ekki trúa fullkomlega á einlægni þessara manna, sem jafnframt bæru fram kröfur um verðhækkun á vörum fyrir sína umbjóðendur. Ég verð við þessu að segja það, að ég hef aldrei gert kröfu um meira fyrir bændur en þeim ber samanborið við aðra miðað við útreikning hagstofunnar. Hins vegar mótmæli ég algerlega þeirri aðferð til vísitölulækkunar, sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið upp, að taka vissar stéttir og vissa menn út úr og skammta þeim minna en þeim ber samanborið við aðra, mér er sama, hvort það eru bændur eða aðrir. Ég mótmæli öllu áframhaldi á slíku. Ég vil láta taka þessi mál öll til athugunar og reyna að koma á samkomulagi og komast að niðurstöðu um, hvað hverjum ber, og síðan verði fært niður hjá öllum hlutfallslega, eftir því sem þörf gerist og réttlátt er. Þetta er eina aðferðin, sem getur lækkað dýrtíðina, en ekki aðferð hæstv. ríkisstj.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Hv. þm. V.-Húnv. lætur sem hann skilji ekki, að hagur þeirra manna, sem öðrum eiga að greiða kaup, fer mikið eftir því, hvort vísitalan hækkar eða lækkar. Hann skilur þetta vel, en lætur bara sem hann skilji það ekki, að ef maður, þótt fátækur sé, hefur 3 menn í vinnu, er miklum mun betra, ef hann greiðir kaupið til þeirra eftir vísitölunni 185 heldur en ef hún færi t. d. upp í 215. Það munar áreiðanlega meiru en þótt hann fengi þessa niðurgreiðslu. Hitt má deila um, hvort hægt sé að verja það, að einn sé fátækur og annar ríkur og hvort það eigi ekki að gera ráðstafanir til þess, að allir hafi jafnmikinn hagnað og jafngóðan efnahag, en út í það hefur stj. ekki farið enn.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) : Það er örstutt. Eins og ég hef áður haldið fram, þá tel ég, að þessi sundurgreining hæstv. ríkisstj. eigi ekki að eiga sér stað, heldur eigi allir að eiga þess kost að fá vöruna við sama verði. En fyrst hæstv. ríkisstj. fann þetta upp, að skipta mönnum í flokka, þá hefði frekar verið mögulegt að forsvara það, ef hún hefði greint menn sundur eftir efnum þeirra og ástæðum, en það hefur hún ekki gert. Ég vil alveg mótmæla því, að sumir menn, sem hafa 3–4 menn í vinnu, græði meira á því, að vísitölunni sé haldið niðri, en eigendur hlutafélaga, sem hafa tugi manna í vinnu, þó að þeir hafi hlutafélagsform á sínum atvinnurekstri. Þeir græða margfalt meira en hinir á því, að vísitölunni sé haldið niðri, en samkv. reglu hæstv. ríkisstj. og framkvæmd hennar þá eiga þeir að fá þessa niðurgreiðslu.

Forseti (BG) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 7. þm. Reykv., svo hljóðandi: [sjá þskj. 629.] Brtt. er of seint fram borin og auk þess skrifleg. Verður því að veita viðeigandi afbrigði til þess að hana megi taka til meðferðar á fundinum.



Herra forseti. Það er aðeins vegna þessarar skriflegu brtt., að ég kvaddi mér hljóðs. Ég tók hana aftur fyrir hönd sjútvn. við 2. umr. til þess að kynna mér, hvernig á þetta mál yrði litið af hlutaðeigandi kaupstöðum. Ég hef nú tekið hana upp sem skrifl. brtt. Ég skal taka það fram viðvíkjandi þeim brtt., sem sjútvn. þessarar d. bar fram við 2. umr., og þar af leiðandi þessari brtt., sem þá var tekin aftur, að ég hef kynnt mér nokkuð, hvernig hv. Ed. muni taka á þessum brtt., þegar þar að kemur. Og þó að það sé ekki formlegt samkomulag, þá held ég, að ég megi fullyrða, að þær breyt., sem hafa orðið á frv., muni ekki valda neinum ágreiningi í hv. Ed. og ekki heldur þessi brtt., sem fyrir liggur, svo að málinu sé borgið að því leyti, að það verði ekki frekari ágreiningur um það.



Herra forseti. Á þskj. 593 flyt ég brtt. um það að taka inn tvo nýja staði undir lendingarbætur, þ. e. a. s. undir 2. gr. B. Sá fyrri er Drangar á Snæfellsnesi. Þar er svo mál með vexti, að bátar þeir, sem halda uppi áætlunarferðum þar inn með Skógarströndinni frá Stykkishólmi, hafa helzt orðið að lenda þar, og má þar helzt teljast lendingarmiðstöð á Skógarströndinni. Það hafa legið fyrir þinginu beiðnir um að gera þarna nokkrar lendingarbætur. Hinn staðurinn er Beruvík á Snæfellsnesi. Þar má segja, að sé sveitaþrop, og þar hafa einnig legið fyrir beiðnir um lendingarbætur. Bátar frá Hellissandi hafa oft leitað þar skjóls í vondum veðrum. Ég tel, að ekki þurfi að gera frekar grein fyrir þessu, en vil óska þess, að þetta verði samþ.



Herra forseti. Við 2. umr. bar ég fram brtt. viðvíkjandi Borgarnesi, sem ég óskaði eftir, að hv. sjútvn. tæki til athugunar á milli umr. En þannig hafði til tekizt, að réttur Borgarneshafnar var rýrður töluvert frá því, sem gert er í gildandi l., og færður í annan flokk en hann átti rétt til samkv. l. Nú vil ég spyrja hv. d. og hæstv. forseta, hvort brtt., sem ég bar fram við 2. umr. og tók aftur til 3. umr., muni ekki geta komið fram aftur við 3. umr., án þess ég beri fram nýja brtt. um þetta efni. Ég hafði litið þannig á, að það væri hægt.

Forseti (BG): Skildi ég hv. þm. Mýr. rétt? Hafi hann tekið brtt. aftur til 3. umr., þá mun hv. þm. þurfa að leggja fram brtt. skriflega nú.



Herra forseti. Ég vildi fyrir hönd sjútvn. óska eftir því, að hæstv. forseti vildi fresta þessu máli nú. N. hefur ekki unnizt tími til að taka til sérstakrar athugunar þær brtt., sem liggja hér fyrir nú, en vildi geta gert það, áður en gengið verður til atkv. um málið.

Forseti (BG) : Ég mun verða við ósk hv. frsm. um það að fresta umr., og málið er tekið af dagskrá.