Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Pétur Ottesen): Landbn. hefir í grg. fyrir frv. þessu gert grein fyrir, hvernig það er til komið, að hún hefir orðið til að flytja það. Ástæðan til þess er sú, að Sigurjón Pétursson, verksmiðjueigandi á Álafossi, kom til n. og lýsti því fyrir henni, að hann myndi hafa aðstöðu til að geta gert íslenzkan mó verðmætan til útflutnings með því að vinna úr honum vöru, sem sérstaklega myndi verða seljanleg og notuð á erlendum markaði til einangrunar í sambandi við húsabyggingar, auk þess sem hann væri að láta framkvæma athuganir á því, að vinna önnur efni úr mónum, sem líkleg væru til þess, að hægt væri að ryðja þeim braut á erlendum markaði. N. leit svo á, að hér væri um að ræða mál, sem fullkomlega væri þess vert, að því væri gaumur gefinn, ef hægt væri að hagnýta með nýjum hætti það mikla magn af mó, sem til er í ísl. jörð, eins og kunnugt er, og það því fremur, sem athuganir þessar beinast að því að gera móinn að útflutningshæfri vöru. N. þótti því til hlýða og var sammála um að verða við tilmælum herra Sigurjóns Péturssonar um, að honum yrði veitt einkaleyfi til útflutnings um ákveðið árabil. Í bréfi, er hann skrifaði n., fór hann fram á, að leyfistíminn væri bundinn við 13 ár, en n. dró dálítið úr því og hefir lagt til, að leyfið væri bundið við 10 ára tíma. Að öðru leyti er frv. þetta sniðið á sama hátt og flest önnur frv. og lög, sem sambærileg eru, um einkaleyfi til útflutnings til einstakra manna eða félaga, en í flestum þeim l. eru leyfin veitt til ákveðins tíma, án frekari reglugerðar og án þess að frekari rannsókn sé látin fram fara á möguleikum þessara einstaklinga eða félaga á að geta komið þeim fyrirætlunum í framkvæmd, sem um er að ræða. Eins og frv. þetta liggur fyrir, er brugðið út af þessari venju með því að veita ráðh. heimild til að veita einkaleyfið. Ástæðan fyrir því er sú, að Sigurjón Pétursson var ekki við því búinn, þegar hann hóf þessa málaleitun, að gefa allar þær upplýsingar, sem n. áleit, að ættu að vera fyrir hendi, þegar um er að ræða að ákveða, að slíkt einkaleyfi sé veitt. því leggur n. til, að landbrh. verði veitt heimild til að veita þetta einkaleyfi, þegar umsækjandinn getur, að dómi ráðh., sýnt fram á, að hann geti hafizt handa um þessar framkvæmdir og fært líkur fyrir, að hægt sé að ryðja þessari vöru braut á erlendum markaði. Það er jafnan sjálfsagt að styðja lofsverða viðleitni einstakra manna og félaga til að ryðja vörum braut á erlendum markaði, sem hægt er að framleiða hér, en það er líka sjálfsagt, þegar um einkaleyfi er að ræða, að lögð séu fram skilríki fyrir því, að skilyrði séu fyrir hendi um, að líkur séu á að hægt sé að koma þessu í framkvæmd. Þegar slík leyfi eru bundin við einstaka menn eða félög, má ekki gera það út í bláinn, heldur verða þeir aðiljar að sýna fram á, að þeir séu þess umkomnir að koma þessu í framkvæmd, því að það er jafnframt verið að taka fram fyrir hendur annara í þessum efnum á því árabili, sem einkaleyfið hljóðar upp á. Með tilliti til þessa hefir landbn. valið þessa leið. Þarf ég svo ekki að fara um frv. fleiri orðum. Landbn. er sammála um, að þessa viðleitni beri að styðja, og væntir, að það megi verða til góðs, að að þessu máli sé hlynnt. Vil ég svo óska eftir fyrir hönd landbn., að frv. fái góðar undirtektir og greiðan framgang.

*Gísli Guðmundsson: Frv. það, er hér liggur fyrir frá hv. landbn., er um það, að veita einkaleyfi til að flytja út mó og vörur unnar úr mó og selja á erlendum markaði. Bæði á síðasta þingi og þessu hafa verið til meðferðar mál svipuð þessu, um að veita einkaleyfi til sérstakrar framleiðslu, sem ekki hefir verið reynd áður, og selja á á erlendum markaði. Þessi hv. d. hafði fyrir nokkrum dögum til meðferðar frv, um að veita slíkt einkaleyfi til fóðurmjölsframleiðslu. Ég er þeirrar skoðunar, að sú stefna, að velta einkaleyfi, þegar verið er með tilraunir um að vinna ný efni, sé réttmæt, og sjálfsagt sé að greiða fyrir þeim. Annars gætu fleiri fyrirtæki snúið sér að sömu framleiðslu, og gæti það eyðilagt möguleikana, ef fleiri færu að fást við það sama og e. t. v. keppa um verðlag o. fl. En það er eitt í þessu sambandi, sem ég vildi vekja athygli á. Það er, að vel sé athugað, þegar slík einkaleyfi eru veitt, að þau brjóti ekki í bága við áður veitt leyfi, þannig að ekki sé veitt tveim aðiljum samskonar einkaleyfi. Ég hefi veitt því athygli, að í þessu frv. er heimilað að veita einkaleyfi til þess að flytja út mó og vörur unnar úr mó. Ég vildi spyrja hv. frsm. landbn., hvort það liggja fyrir upplýsingar um, hvaða vörur það eru úr mó, sem hann hugsar sér að vinna, ef hann fengi leyfið. Æskilegt væri að veita upplýsingar um það, ef þær væru fyrir hendi. Þingið verður að gæta þess viðvíkjandi þessum einkaleyfum, að þar geti ekki neitt atriði rekizt á annað. En svo gæti farið, ef heimilað væri að vinna úr mó með almennu orðalagi, eins og mér skilst jafnvel, að þetta muni vera. Það er líka annað í þessu máli, sem ég vil benda á. Ég hygg, að það væri heppilegra, að þessi frv., sem fram koma um einkaleyfi til iðnaðar, færu öll gegnum sömu nefnd þingsins. Það myndi tryggja það, að málin séu rannsökuð hvert í sambandi við annað, og gæti orðið til að afstýra því, að ósamræmi eða árekstrar kæmu upp í sambandi við veitingu þessara einkaleyfa. Þetta frv. er flutt af landbn., en eðlilegra væri, að það væri flutt af iðnn. Ég tel ekkert á móti því, að málinu væri vísað til iðn. milli umr. Sú nefnd hefir haft önnur slík mál til meðferðar í d. En það var þetta,sem ég vildi benda á, að þess sé rækilega gætt við afgreiðslu þessa máls, að engir árekstrar verði milli þessara einkaleyfa.



Ég vil aðeins skírskota til þess, sem ég talaði fyrir þessari brtt. við 2. umr., og vænti, að hún verði samþ.



Það hefir atvikazt svo, að lítið hefir verið hægt að vinna í sjútvn.. síðan mál þetta var síðast til umræðu, og hefir n. því ekki tekið þessa brtt. til athugunar, eins og ég hafði talað um við síðustu umr. Ég vil því skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki sé rétt að fresta mulinu til næsta fundar, svo að n. geti athugað það.

Forseti (JörB): Ég vil verða við tilmælunum um, að málinu verði frestað, svo að n. gefist kostur á að athuga brtt. Er því málið hér með tekið út af dagskrá og umr. frestað.

* Frsm. (Pétur Ottesen): Það er alveg rétt, sem hv. þm. N.-Þ. sagði, að vandlega verði að afgreiða slík mál í d. og gæta varúðar við því, að ekki geti risið neinn ágreiningur um það, að þeim einkaleyfislögum, sem samþ. eru, sé þannig fyrirkomið, að glöggt sé skilgreint, hvað við er átt. Það verður að gæta þess, að enginn ágreiningur risi milli einkaleyfishafanna og að þeir geti ekki gert kröfu eða tilkall til að fara hver inn á annars svíð. Þetta fyrirkomulag hefir verið athugað af landbn., og hún hefir lagt til, að það einkaleyfi yrði veitt, sem hér um ræðir. Hún álítur, að það sé svo fráskilið öllum einkaleyfisveitingum, sem áður hafa verið samþ. l. um, að ekki geti risið neinn ágreiningur út af þessu. Þetta er tryggt í l. um sérleyfi til útflutnings á vikri og sérleyfi til útflutnings á hrafntinnu, svo að ég nefni helztu sérleyfisveitingar. Þá getur það ekki með neinu móti blandazt saman við það, sem um er að ræða í þessu frv., en við slíku ber náttúrlega að sjá, þegar um sérleyfi er að ræða, sem nú er farið að veita töluvert af. Ég sé, að nú á þessum fundi hefir verið útbýtt frv. frá hv. þm. Eyf. um að veita Kaupfél. Eyfirðinga sérleyfi til að vinna þilborð, byggingarpappa og „cellulose“ úr íslenzkum jarðvegsefnum til notkunar hér á landi. Ef þetta mætti verða, þá er vitaskuld hægt að spara innflutning á slíkum einangrunarefnum til húsabyggingar frá útlöndum, en til þeirra verður að flytja mikið efni til landsins, eins og nú standa sakir. Þetta frv. hefir legið fyrir landbn., og hún hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að þær vörur, sem hægt væri að vinna úr mó, myndu sérstaklega vera efni til einangrunar við húsagerð, auk þess sem sérleyfið tekur fram. Ég geri ráð fyrir, að það væri hægt að vinna fleiri efni úr mó, sem e. t. v. mætti fá markað fyrir erlendis. En einkum, af því að okkur þótti þetta ekki liggja nógu ljóst fyrir, var ekki tekin fullnaðarákvörðun um þetta í n. Það var ekki við því að búast, að ég hefði þær upplýsingar við hendina, sem við töldum nauðsynlegar, en hann bjóst við að fá þær bráðlega, svo að hægt væri að hefjast handa um framkvæmdir á þessu ári. N. hefir haft þessa tilhögun á frv., að fela landbrh. að velta sérleyfið, að fengnum þeim upplýsingum, er teljast nauðsynlegar til að fullnægja ákvörðunum um skilyrði fyrir því, að Alþ. veiti slík sérleyfi. Það er náttúrlega miklu meira virði, ef hægt væri að gera þessa vöru útflutningshæfa, en aðstaðan til þess er erfið, þar eð slík efni eru víða til í þeim löndum, sem við yrðum að keppa við. Hér á Norðurlöndum er víða mikill mór í jörðu. Með tilliti til þess, að við Íslendingar yrðum að verzla með þessa vöru í samkeppni við samskonar framleiðslu frá öðrum þjóðum, hefir n. ekki séð sér fært að leggja til, að neinn sérstakur skattur yrði lagður á þessa vöru, eins og sumir sérleyfishafar hafa þurft að greiða. En þar hefir verið um vörur að ræða, sem tiltölulega litið hefir þurft að vinna við hér á landi, og auk þess hefir eigi þurft að keppa við sambærilegar vörutegundir í þeim löndum, þar sem þurfti að afla markaða fyrir framleiðsluna og helzt var gert ráð fyrir, að hún yrði seljanleg. Þar sem hv. þm. N.-Þ. minntist á, að þar sem hér væri um iðnað að ræða, hefði verið réttara að visa málinu til iðnn. en til landbn., þá vil ég segja það, að það hefir verið venja hér á Alþ. að vísa þeim málum, sem flutt hafa verið af n., til hinna sömu n., því að þau heyra undir starfsvið þeirra. Það má vel vera, að iðnn. sé þannig mönnum skipuð, að innan hennar sé um meiri fagþekkingu á iðnaði að ræða en innan landbn. En ég er þess fullviss, að ef þeir menn í iðnn., sem hafa slíka sérþekkingu til að bera, sjá einhver vandkvæði eða missmíði á þessu frv. út frá því sjónarmiði, þá muni þeir vilja benda landbn. á það. Auk þess munu þeir, sem eiga sæti í landbn., vera viðbúnir að tala við iðnn. um þau atriði í þessu máli. Þess vegna virðist mér engin ástæða til að fara nú að vísa þessu máli til iðnn. En hinsvegar skal ég sjá um, að það verði rætt við þá menn í iðnn., sem hafa sérþekkingu á því sviði, sem snertir vinnslu þessara efna, sem hér er um að ræða.

*Gísli Guðmundsson: Ég fyrir mitt leyti legg enga höfuðáherzlu á það, að þessu máli verði vísað til iðnn. Hv. frsm. landbn. hefir lýst því yfir að landb. sé reiðubúin að eiga tal við iðnn. um málið. Tel ég því ekki ástæðu til frekari aðgerða í þessu efni. Ég skal ekki bæta miklu við það, sem ég sagði hér áðan, en aðeins geta þess, að þar sem hv. þm. Borgf. minntist á frv., sem hv. þm. Eyf. flytja í Ed. um einkaleyfi handa Kaupfélagi Eyfirðinga til að vinna þilborð, byggingarpappa og „cellulose“ úr íslenzkum jarðvegsefnum, er rétt að benda á það, að þessi frv. gætu farið nokkuð hvert inn á annars svið. Þar er talað um að vinna þilborð, byggingarpappa og „cellulose“ úr íslenzkum jarðvegsefnum, og þar getur vitanlega verið um ýms efni að ræða. Hinsvegar er hér engin skilgreining á því, hvaða efni má vinna úr mó samkvæmt leyfinu, og ég er ekki svo fróður í þeim sökum, að ég kunni skil á því, hvort það kynni að vera eitthvað af þeim, sem mætti vinna úr mó. Ég býst við, að fleiri hér í d. séu ekki heldur sérlega fróðir um þetta. Það er því alveg rétt, sem hv. þm. Borgf. minntist á, að nokkur hætta gæti verið á því, að þau tvö frv., sem fram eru komin hér á þinginu, geti rekizt á. Ég vænti þess, að þetta verði vel athugað, og get verið ánægður með það, að landbn. ætlar að ræða við iðnn. um þetta mál, því að hún hefir einkum haft slík mál til meðferðar.

* Frsm. (Pétur Ottesen): Ég vil aðeins segja nokkur orð út af því, sem hv. þm. N.-Þ. sagði, að ef til vill gætu orðið árekstrar milli þess frv., sem landbn. flytur, og hins, sem flutt er í Ed.. af þm. Eyf., þar sem það gæti komið til mála, að byggingarpappi og „cellulose“ væru unnin úr mó. En mér skilst á því, að þar sé aðallega stefnt að því að vinna þær til notkunar innanlands, en ekki til útflutnings. Fyrir því er engin hætta á, að árekstur geti orðið millí þessara frv. Frv. landbn. gerir ráð fyrir, að einkaleyfið verði einungis veitt til að flytja út vörur unnar úr mó.