Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Halldór Steinsson Aðeins örfá orð um þingsköp. Jeg vil leyfa mjer að benda hæstv. forseta á, að hjer er að gerast nákvæmlega hið sama, sem jeg var víttur fyrir sem forseti í fyrra af nokkrum deildarmönnum, nefnilega að leyfa að kjósa einn þm. í fleiri en tvær fastanefndir. Jeg þóttist þá færa að því full rök, að ekki yrði hjá því komist eins og á stóð. Er mjer gleðiefni, að hæstv. forseti (GÓ) og allur hans flokkur fellur nú frá villu síns vegar og tekur upp þá hárrjettu stefnu, sem jeg hjelt fram í fyrra.

Jón Baldvinsson Jeg vil aðeins skjóta því til hv.þm. Snæf. (HSteins), að ef hann þykist hafa gert rjett í fyrra, á hann ekki að vera að víta það, þótt sömu stefnu sje haldið áfram.

Jeg var alls ekki að víta þetta, heldur aðeins að beina athygli manna að því, að nú hefir verið sama aðferð upptekin sem í fyrra

. Sá virtist mjer þó tónninn í ræðu háttv.þm. Snæf.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Af því að jeg var einn þeirra, sem fundu að aðferð hv.þm. Snæf. (HSteins), þáv. forseta, í fyrra, þá vil jeg benda honum á, að með úrskurði sínum um málið lagði hann grundvöll, sem er bindandi fyrir hans flokk og andstæðingana, ef þeir óska að fylgja fordæmi hans. Bókstafur laganna hefir ekki breyst síðan, en það er viðurkent af hv.þm., að nauðsyn brjóti lög um þetta efni. Og það sýnist ekki fjarri sanni að sýna Íhaldinu, að þegar það brýtur lög á öðrum, þá getur fordæmið síðar bitnað á því sjálfu. En jeg held annars, að það væri sönnu næst að breyta lögunum um þetta efni, svo að eigi þurfi oftar að brjóta þingsköpin af svo kallaði brýnni. nauðsyn. Og mjer hefði fundist mjög vel við eigandi, ef háttv.þm. Snæf. hefði undirbúið slíka lagabreytingu eftir það, sem fyrir kom í fyrra.

Halldór Steinsson Mjer virðist gæta nokkurs misskilnings á þessu máli hjá hæstv. ráðh. og hv. 5. landsk. (JBald). Mjer kemur ekki til hugar að víta aðferð forsetans í þessu efni, því að það er bókstaflega ómögulegt að halda þetta ákvæði þingskapanna, þegar 1 eða 2 ráðherrar eru úr hópi deildarmanna, og auk þess má forseti ekki eiga sæti í nefndum.

Forseti (Guðmundur Ólafsson) Um þetta efni fjell úrskurður í hv. deild í fyrra, og hlýt jeg að halda mjer við hann. Jeg hefi nú lengi átt sæti á þingi, og hefi því ekki komist hjá að sjá, að ekki er altaf hægt í þessari háttv. deild að fara bókstaflega eftir því ákvæði þingskapanna, sem hjer um ræðir. - Þá halda kosningar áfram. 5. Sjávarútvegsnefnd. Á A-lista voru EF, IP, en á B-lista HSteins. Kosnir voru án atkvgr.: Erlingur Friðjónsson, Halldór Steinsson, Ingvar Pálmason. 6. Mentamálanefnd: Á A-lista voru PH, EF, en á B-lista JÞ. Kosnir voru án atkvgr.: Páll Hermannsson, Jón Þorláksson, Erlingur Friðjónsson. 7. Allsherjarnefnd. Á A-lista voru JBald, IP, en á Blista JÞ. Kosnir voru án atkvgr.: Jón Baldvinsson, Jón Þorláksson, Ingvar Pálmason.

Ólafur Thors Jeg vil leyfa mjer að bera fram þá ósk til hæstv. forseta, að hann fresti kosningu í fjvn. þar til tekin hefir verið ákvörðun um, hvort kosning Jóns Auðuns Jónssonar verður tekin gild eða ekki. Jeg ber fram þessa ósk vegna þess, að það munar Íhaldsflokkinn einu sæti í fjvn., hvort Jón Auðunn getur tekið þátt í kosningu nefndarinnar eða ekki. Mjer finst öll sanngirni mæla með því, að þessi frestur verði veittur. Og það er víst óhætt að ganga út frá, að nefndin, sem um málið fjallar, muni ljúka störfum sínum það fljótt, að ekki þurfi að hljótast af þessu nein töf í störfum þingsins.

Ásgeir Ásgeirsson Ef til atkvæðagreiðslu kemur um þessa ósk eða tillögu, vil jeg leyfa mjer að óska eftir fundarhljei svo sem 5–10 mínútur.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil aðeins benda á, að eftir því sem reynslan hefir orðið undanfarið, þá mundi afleiðingin af frestun kosningar í fjvn. verða sú, að þingið yrði lengt um jafnmarga daga og fresturinn yrði. Hingað til hefir þingtíminn aðallega miðast við störf fjvn.; og hvað störf kjörbrjefanefndar taka langan tíma, en ómögulegt að segja ennþá. En það er þessi töf, sem liggur við, ef slíkt ráð verður tekið, að leita afbrigða frá þingsköpum um þetta.

Ólafur Thors Jeg tel, að ekki sje til of mikils mælst, þó að þessi ósk um frest, sem jeg ber fram, yrði uppfylt að svo miklu leyti, að kosning fari ekki fram fyr en næstkomandi mánudag. Jeg geri ráð fyrir, að þótt nefndin yrði kosin í dag, mundi hún ekki starfa neitt sem næmi til þess tíma. Og verði ekki Framsóknarflokkurinn við svo sanngjarnri tillögu sem þessari, þá sýnist það bert, að það, sem fram fór hjer í salnum í gær, er gert til þess að bægja Íhaldsflokknum frá rjettmætri þátttöku í nefndarskipun.

Forseti (BSv): Jeg vil benda á, að 16. gr. þingskapa kveður skýrt á, að kosning í fastanefndir skuli fram fara á 2. fundi deildarinnar. En ef þess er óskað, get jeg borið upp þá till. um afbrigði frá þingsköpum að fresta kosningu fjvn. til mánudags.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil aðeins gera þá athugasemd, að það er af ókunnugleika mælt hjá hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), er hann segir, að þetta muni ekki tefja störf fjárveitinganefndarinnar. Undanfarandi þing að minsta kosti hefir það verið regla þeirrar nefndar að hefja störf þegar eftir kosningu. Jeg vildi spyrja hv. formann kjörbrjefanefndarinnar, hvort nokkur líkindi sjeu til, að hún muni hafa lokið störfum sínum á mánudag. 

Ólafur Thors Jeg vil leyfa mjer að beina þeirri fyrirspurn til formanns hlutaðeigandi nefndar, hvort hún hafi þegar hafið sín störf; því að þótt mönnum þyki nauðsyn á, að fjvn. láti ekki á sjer standa um störf sín, þá er hitt ekki síður nauðsynlegt, að sú nefnd, sem fjallar um kosningu þingmanns, taki þegar til starfa og starfi látlaust þangað til hún kemst að einhverri niðurstöðu. Og jeg geri mjer von um, að þeir menn sjeu í þessari nefnd, að þeir geti afkastað því á þessum tíma að ákveða, hvort kosningin sje lögmæt eða ekki.

Sveinn Ólafsson Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hefir mælst til þess, að jeg fyrir hönd kjörbrjefanefndarinnar láti í ljós líkur fyrir því, að hún verði búin að ljúka starfi sínu á mánudag. Um það er ómögulegt að segja að svo komnu; það er komið undir atvikum, sem ekki eru þekt ennþá, meðal annars því, hvenær hingað berast skjöl, sem snerta þetta mál og væntanlega geta komið á morgun eða sunnudaginn. Í eyðurnar ætla jeg engu frekar að spá um það, hvenær skjölin berast hingað.

Magnús Guðmundsson Jeg spurði um það á nefndarfundi í morgun, hvaða skjöl þetta væru og hvaðan þau ættu að koma. Og mjer var sagt, að einhver skjöl kæmu með „Goðafossi“. En jeg fjekk ekkert að vita, hvaða skjöl þetta væru. Leyfi jeg mjer því að gera þá fyrirspurn, hvaða skjöl það eru, sem von er á, og hvenær þau muni koma. Því að það er auðsætt, að það er ekki forsvaranlegt að bægja mönnum frá því að taka þátt í þingstörfum, sem löglega eru kosnir.

Sigurður Eggerz Jeg vildi aðeins láta þá skoðun mína í ljós, að mjer finst það ekki nema fullkomin sanngirni, að beðið sje að minsta kosti til mánudags með þetta mál. Hafi nefndin ekki lokið störfum sínum þá, nær það ekki lengra. Hjer getur ekki verið að ræða um töf, sem nokkru skifti.

Hjeðinn Valdimarsson Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) tók fram, að vegna þess að Íhaldsflokkurinn kæmi ekki að þrem mönnum í sjö manna nefnd, nema beðið verði eftir úrskurði á kosningu þm.N.-Ísf., þá sje rjett að bíða þangað til. Jeg vil aðeins benda hv. 2. þm. G.-K. á það, að Íhaldsflokkurinn kæmi - jafnvel þótt kosningin yrði samþ. - ekki nema tveimur mönnum í nefndina, nema því aðeins, að telja megi hv.þm. Dal. (SE) í Íhaldsflokknum.

Ólafur Thors Aðalrökin í málinu eru þau, að það er rjettlátt að fresta þessari kosningu; og í rjettlætisins nafni ber jeg fram þessa ósk. Viðvíkjandi því, sem háttv. 2. þm. Reykv. (HjV) sagði um það, hvaða áhrif á úrslit kosningar það mundi hafa, hvort búið væri að taka gilda kosningu þingmanns Norður-Ísfirðinga, þá er það nú svo, og þarf ekki að fara neitt leynt, að jeg geri ráð fyrir, að hv.þm. Dal. (SE) kjósi með okkur í nefndir. En af því leiðir að sjálfsögðu ekki það, að hann sje í Íhaldsflokknum, - frekar en að kosningasamband Jafnaðarmanna og Framsóknarmanna getur talist sönnun fyrir því, að þeir sjeu eitt. Hitt er annað mál, að þeir kunna að vera það, - og þeir eru líklega einn flokkur að meira eða minna leyti, - en sönnunin liggur ekki í því, að þeir gangi þannig til kosninga.

Sigurður Eggerz Eftir þessa síðustu ræðu þurfti jeg reyndar ekki að standa upp. Jeg ætlaði að benda á þetta sama, að þrátt fyrir það nána samband milli stjórnarflokksins og Alþýðuflokksins, því veit jeg ekki, hvort Framsóknarflokkurinn eða mikill þorri hans gæti fallist á, að hann væri innlimaður í Alþýðuflokkinn. Jeg er hræddur um, að það færi hrollur um bændurna úti um land, ef sú fregn bærist til þeirra. Jeg þarf vart að undirstrika, að jeg er sjerstakur flokkur í þinginu. Hefi aðeins verið í kosningasambandi við Íhaldsflokkinn um nefndir, en var ekki í kosningasambandi um forseta.

Magnús Jónsson Jeg ætla ekki að taka þátt í þessum deilum um flokkana, heldur aðeins gera grein fyrir mínu atkvæði um þessi afbrigði. Jeg greiði atkvæði móti þeim. Jeg er svo sannfærður um, að þessi aðferð stjórnarflokksins í þinginu í gær var einungis til þess að koma sínum vilja fram, að svifta Íhaldsflokkinn einu sæti í fjárveitinganefnd, að fresturinn mundi verða til þess eins, að nefndin skilar ekki málinu af sjer fyrir mánudag, þó að hún annars gæti það fyrir þann tíma. Það má svo sem nærri geta, að þar sem samtök voru um að bola þingmanninum burt frá þessum fundi, þá verði gerð samtök um að láta hann ekki komast á fund á mánudaginn, ef þá fyrst á að kjósa í nefndina. Jeg vil því ekki tefja störf kjörbrjefanefndarinnar með því að verða með afbrigðunum.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg mótmæli mjög eindregið þeirri aðdróttun, sem lá í orðum hv. 1. þm. Reykv. (MJ) í garð Framsóknarflokksins. Mjer þykir mjög undarlegt, að slík aðdróttun skuli koma fram. Hjer er föst regla í þinginu, að hvert smámál sje athugað í nefnd, - ekki einni, heldur tveimur. Þegar nú svo alvarlegt mál kemur fram í fyrsta sinni, að atriði í kosningu liggur undir sakamálsákæru, þá er það heill stjórnmálaflokkur, sem vill gefa frest og láta þingið ákveða, hvernig það eigi að snúa sjer í þessu máli og hvaða fordæmi það eigi að gefa. Og að bregða honum þá um misbeitingu á sínu valdi álít jeg alveg ósæmilega aðdróttun hjá hv. 1. þm. Reykv. Nú vil jeg benda á, að það, sem við eigum að gera út um, er þetta tvent, hvort það er þýðingarmeira, að Íhaldsflokkurinn ásamt hv.þm. Dal. (SE) fái þrjú sæti í nefndinni, eða að þingið dragist um jafnmarga daga eins og drættinum munar að skipa í nefndina. Jeg álít, að Íhaldsflokkurinn hafi hingað til haft svo röskum mönnum á að skipa í fjvn., að þótt þeir væru ekki nema tveir, hafi þeir verið fullkomlega færir um að halda á sínum málstað. Undir engum kringumstæðum geta þeir náð meiri hluta í nefndinni. Þess vegna skiftir það mjög litlu, hvort þeir eru tveir eða þrír. Hitt skiftir miklu, að byrja ekki á því að gera sjer leik að því að lengja þingið.

Magnús Jónsson Ef hjer hefði verið um að ræða einhverja misfellu á kosningunni fyrir vestan, sem komið hefði upp alt í einu, hefði jeg getað skilið, að stjórnarflokkurinn vildi fá frest til ákvörðunar. En trúi því hver sem vill, að flokkurinn muni skifta nokkuð um skoðun eða að nokkurt nýtt ljós muni renna upp í þessu máli á þessum tveimur eða þremur dögum? Stjórnarblaðið er líka búið að fella dóm í málinu, hvað þá heldur að mynda sjer skoðun. En viðvíkjandi því, hvort hæstv.forsrh. (TrÞ) finst þetta ósæmileg aðdróttun, þá er það, sem aðdróttunin felur í sjer, á allra vitorði. En jeg get samt ekki verið að taka það illa upp fyrir honum, þótt hann taki tækifærið til þess að mótmæla þessu úr forsætisráðherrastóli. Það er laglegra áferðar, þó að allir viti hið sanna.

IV. Símanot þingmanna. Á deildafundum 20. jan. skýrðu forsetar frá, að forsetar allir í sameiningu hefðu ákveðið, að símanot þingmanna um þingtímann á kostnað Alþingis skyldu vera sömu takmörkunum bundin og á síðasta þingi. (Sjá Alþt. 1926, B. 2424).

Á deildafundum 20. jan. skýrðu forsetar frá, að ráðnir væru af forsetum öllum í sameiningu þessir starfsmenn við þingið: Skrifstofan og prófarkalestur: Pjetur Lárusson, Finnur Sigmundsson, Theódóra Thoroddsen. Skjalavarsla og afgreiðsla: Kristján Kristjánsson. Lestrarsalsgæsla.: Ólafía Einarsdóttir, Pjetrína Jónsdóttir, sinn hálfan daginn hvor. Innanþingsskrifarar: Teknir strax: Pjetur Benediktsson, Svanhildur Ólafsdóttir, Helgi Tryggvason, Þorgrímur Sigurðsson. Teknir síðar, jafnóðum og þörf verður á: Jóhann Hjörleifsson, Andrjes Eyjólfsson, Einar Sæmundsen, Einvarður Hallvarðsson, Aðalheiður Sæmundsdóttir, Finnbogi Rútur Valdimarsson, Vilhelm Jakobsson, Gísli Guðmundsson, Magnús Ásgeirsson, Lárus Haraldsson Blöndal. Símavarsla: Ingibjörg Jónsdóttir, Ingibjörg Pjetursdóttir, sinn hálfan daginn hvor. Dyra- og pallavarsla: Halldór Þórðarson, Árni S. Bjarnason, Þorlákur Davíðsson, Páll Ó. Lárusson. Þingsveinsstörf: Theodór Friðgeirsson, Ingólfur Möller, Georg Lúther Sveinsson, Baldur Kolbeinsson, Bjarni Eyjólfsson. Á deildafundum 3. mars skýrðu forsetar frá, að vegna óvenjulega langra þingfunda og þar af leiðandi annríkis innanþingsskrifara hefðu verið ráðnir til viðbótar tveir þingskrifarar, þeir Ragnar Jónsson og Hákon Guðmundsson, er báðir hefðu staðist þingskrifarapróf.

Á deildafundum 20. jan. skýrðu forsetar frá, að ráðnir væru af forsetum öllum í sameiningu þessir starfsmenn við þingið: Skrifstofan og prófarkalestur: Pjetur Lárusson, Finnur Sigmundsson, Theódóra Thoroddsen. Skjalavarsla og afgreiðsla: Kristján Kristjánsson. Lestrarsalsgæsla.: Ólafía Einarsdóttir, Pjetrína Jónsdóttir, sinn hálfan daginn hvor. Innanþingsskrifarar: Teknir strax: Pjetur Benediktsson, Svanhildur Ólafsdóttir, Helgi Tryggvason, Þorgrímur Sigurðsson. Teknir síðar, jafnóðum og þörf verður á: Jóhann Hjörleifsson, Andrjes Eyjólfsson, Einar Sæmundsen, Einvarður Hallvarðsson, Aðalheiður Sæmundsdóttir, Finnbogi Rútur Valdimarsson, Vilhelm Jakobsson, Gísli Guðmundsson, Magnús Ásgeirsson, Lárus Haraldsson Blöndal. Símavarsla: Ingibjörg Jónsdóttir, Ingibjörg Pjetursdóttir, sinn hálfan daginn hvor. Dyra- og pallavarsla: Halldór Þórðarson, Árni S. Bjarnason, Þorlákur Davíðsson, Páll Ó. Lárusson. Þingsveinsstörf: Theodór Friðgeirsson, Ingólfur Möller, Georg Lúther Sveinsson, Baldur Kolbeinsson, Bjarni Eyjólfsson. Á deildafundum 3. mars skýrðu forsetar frá, að vegna óvenjulega langra þingfunda og þar af leiðandi annríkis innanþingsskrifara hefðu verið ráðnir til viðbótar tveir þingskrifarar, þeir Ragnar Jónsson og Hákon Guðmundsson, er báðir hefðu staðist þingskrifarapróf.