Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um lagmetisiðju ríkisins í Siglufirði. Hér er um að ræða frv., sem stefnir að því að skilja á milli tveggja aðila, sem starfandi hafa verið í Siglufirði, Síldarverksmiðja ríkisins annars vegar og hins vegar Síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins, sem þar er. Og með þessu frv. er verið að setja sérstök lög um niðursuðuverksmiðjuna og setja hana undir sérstaka stjórn. N. hefur fjallað um þetta frv., eins og ég sagði áðan, og sent það til umsagnar fjórum aðilum. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins sendi okkur svar og taldi ekkert athugavert við það, að frv. yrði samþykkt óbreytt. Í umsögn Síldarverksmiðja ríkisins kom fram tvenns konar afstaða, af hálfu meiri hl. stjórnar, sem lagði eindregið til, að frv. yrði samþ. óbreytt, en formaður stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins hafði uppi sérstöðu og skilaði séráliti á þá leið, að samþykkja bæri frv. í þeim búningi, sem það var lagt fram á Alþ. á s.l. vetri, en þá var gert ráð fyrir því, að stofnað yrði hlutafélag um fyrirtækið. Bæjarstjórn Siglufjarðar, sem var þriðji aðilinn, sem fékk þetta frv. til meðferðar, mælti mjög eindregið með frv., en óskaði þó eftir nokkrum lagfæringum. Í fyrsta lagi, að skýrt væri fram tekið, að lögheimili fyrirtækisins væri í Siglufirði. Í öðru lagi, að fyrirtækið greiddi gjöld til bæjarsjóðs eftir sömu reglum og almennt gilda um atvinnurekstur. Í þriðja lagi, að stjórnarfundir í félaginu yrðu almennt haldnir í Siglufirði. Og í fjórða lagi, að þess væri gætt, að meiri hluti stjórnarmeðlima ætti lögheimili í Siglufirði. Þessar ábendingar hefur n. tekið til athugunar, og hún hefur fallizt á að gera nokkrar breytingar á frv. til að ganga til móts við þessar óskir, eins og ég vík að hér strax á eftir. Fjórði aðilinn, sem fékk frv. til umsagnar, var Íslenzk málnefnd, sem hefur eiginlega haft þetta mál til meðferðar- spursmálið um það, hvað iðnaður af þessu tagi eigi að heita - um langt skeið og kemst að þeirri niðurstöðu, að orðið „lagmeti“ sé heppilegt og gott orð sem samheiti yfir niðursuðu, niðurlagningu og hvers konar aðra hliðstæða meðferð á sjávarafurðum eða öðrum matvælum. Þá er fyrst og fremst átt við, að maturinn sé settur í þess háttar umbúðir, sem skapi varanlegt geymsluþol. Jafnframt bendir málnefndin á það, að það væri æskilegt, að notkunin á þessu orði yrði staðfest enn frekar með því að öðru frv., sem fyrir Alþ. liggur um svipað efni, yrði breytt til samræmis, en það er mál, sem ekki snertir það mál, sem hér er til umr. Brtt., sem n. hefur borið fram, stefna sem sagt allar í þá átt að gera breytingar á frv. í samræmi við óskir, sem fram hafa komið. 1. brtt. er um það, að heimili og varnarþing þessa fyrirtækis sé í Siglufirði. Í 2. gr. er tekin upp till., sem Steingrímur Hermannsson, 1. þm. Vestf., hefur flutt. Þetta er nákvæmlega eins orðað og sama till., sem þar er, eins og er í till. Steingríms Hermannssonar. Aðrar brtt. hér þarfnast ekki skýringa að neinu ráði. Með 4. brtt. er gengið til móts við óskir Siglfirðinga að því leyti, að það er talað um, að formaður stjórnar, sem skipaður er af ráðh. án tilnefningar, skuli búsettur í Siglufirði. Það hefur þá það aftur í för með sér, að það á að vera nokkuð tryggt, að meiri hl. stjórnarmanna eigi þar heimili, 3 af 5. Og í 5. tölul. eru tekin af öll tvímæli um það, sem ella kynnu að hafa skapazt, að það er ætlunin, að þetta fyrirtæki greiði aðstöðugjald, fasteignagjöld og aðra skatta til Siglufjarðarkaupstaðar, en þar sem um er að ræða ríkisfyrirtæki mundi það ekki þurfa að greiða önnur gjöld til opinberra aðila, þ.e.a.s. ekki tekjuskatt. N. mælir sem sagt með því, að frv. verði samþ. með þessum breytingum.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta, sem hv. frsm. sagði hér á undan mér. Ég hef skrifað undir nál. ásamt honum og öðrum nm„ sem mælir með samþykkt þessa frv. En ég hef gert fyrirvara og enn fremur hefur 2. þm. Reykv. skrifað undir með fyrirvara. Ég vildi með nokkrum orðum lýsa því, í hverju þessi fyrirvari felst. Hann felst ekki í því, að við teljum ekki frv. vera til bóta frá því ástandi. sem verið hefur. En Síldarverksmiðjur ríkisins hafa verið með niðursuðuverksmiðju í Siglufirði eða Síldarniðursuðuverksmiðja ríkisins í Siglufirði hefur verið í samkrulli við Síldarverksmiðjur ríkisins allt frá því að lög um það voru sett 1946. Við teljum, að það sé sjálfsögð ráðstöfun að skilja þarna á milli. En við teljum, að það hefði átt að gera með öðrum hætti. Eðlilegra hefði verið, að það hefði verið stofnað hlutafélag til þess að annast þann rekstur, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að lagmetisiðja ríkisins í Siglufirði hafi með höndum. Ég skal ekki hér hefja almennar umr. um gildi og yfirburði einkareksturs fram yfir ríkisrekstur. En við getum ekki lokað augum fyrir staðreyndum. Og þær staðreyndir, sem liggur næst að vekja athygli á í þessu máli, eru þær, að þó að lög væru sett um Síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins árið 1946, var það ekki fyrr en um það bil 11/2 áratug síðar, sem lögin komu til framkvæmda, eins og segir í grg. með þessu frv. Í grg. segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Með breytingu á lögum í maímánuði 1947 var stjórn Síldarverksmiðja ríkisins falið að annast byggingu og rekstur verksmiðjunnar.“ - Þ.e. niðursuðuverksmiðjunnar. - „Í byrjun sjöunda áratugsins var starfsemi verksmiðjunnar loks hafin og hefur stjórn Síldarverksmiðja ríkisins haft rekstur hennar með höndum.“ Þetta sýnir betur og frekar en orð fá lýst, hvílíkur seinagangur hefur verið á þessum málum undir forsjá ríkisins. Þetta er gott dæmi um það, hve óheppilegt það er venjulega, að ríkisvaldið og ríkið hafi með höndum atvinnurekstur, þar sem á þarf að halda áhuga og framtaki og krafti til þess að koma hlutum í framkvæmd. Það er því ekki að ófyrirsynju, að við hv. 2. þm. Reykv. skrifum undir þetta nál. með fyrirvara, með því að við teljum, að það hefði verið eðlilegra og betra að stofna hlutafélag. Með því móti hefði verið betur hægt að virkja almennan áhuga almennings á Siglufirði fyrir framgangi þessa máls, og það hefði gengið frekar til móts við vilja og óskir starfsmanna verksmiðjunnar að gefa þessu fólki kost á því að gerast eignaraðilar að verksmiðjunni, en í 5. gr. frv. er þó kveðið svo á, að starfsfólk verksmiðjunnar tilnefni einn mann í stjórn verksmiðjunnar. En þó að við hv. 2. þm. Reykv. höfum ekki lagt fram brtt. nú við þetta frv., þá væntum við þess, að það gefist síðar betra tækifæri til að betrumbæta mál þetta.