Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) : Fjhn. hefur ekki orðið alls kostar sammála um afgr. málsins. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en einn nm. vill ganga lengra í lækkun tolla á þessari vöruteg. Það er upplýst, að samkvæmt frv. hefði verðtollur af innfluttum ávöxtum orðið árin 1938–'42 um 200 þús. kr. minni, ef þessi breyt. hefði þá verið í gildi öll árin. Þessi ár var tollurinn 358 þús. kr., en hefði orðið 155 þús. kr., ef þessi breyting hefði gilt fyrir þessi ár. Ágreiningurinn um meðferðina á frv. er í sjálfu sér tiltölulega smávægilegur. Meiri hl. sá hins vegar ekki ástæðu til að svo stöddu að ganga lengra í tollalækkun á þessari vörutegund, með því að fjöldi neyzluvara er samkvæmt tollskrárl. tollaður þannig, að sá tollur, sem eftir yrði af þessari vöruteg. samkv. frv., ætti að vera a. m. k. ekki síður forsvaranlegur en þeir tollar, sem samkv. tollskárl. hvíla á ýmsum öðrum nauðsynjavörum. En þó að ég hafi gefið þessar upplýsingar um tolla af þessari vöruteg. á þessu árabili, 1938–1942, þá er það að vísu ekki mikið. Það hefur verið mjög lítið leyft að flytja inn í landið á þessu tímabili af ávöxtum, en þó nokkuð meira af þeim árin 1941–1942 en áður á þessu tímabili og verðtollur þá orðið hærri en fyrr á þessu tímabili. En af reynslunni virðist mega gera ráð fyrir því, að ef stjórnarvöldunum þykir nauðsyn til bera að hefta innflutning á erlendum vörum, þá muni þessi vöruteg. mjög verða fyrir barðinu á slíkri ráðstöfun, og er þá ekki á því að byggja, þótt tollupphæðin sé nokkuð há þessi ár.

Frsm. minni hl. (Áki Jakobsson) : Ég gat ekki farið sömu leið og meiri hl. n. Þarna er þó um hreinustu smámuni að ræða, bæði lítið vörumagn og tiltölulega lága tolla miðað við aðrar nauðsynjavörur. Þess vegna hefðu allir nm. átt að geta orðið sammála um að fella tolla alveg niður af þessum vörum, sem eru mjög nauðsynlegar landsmönnum og þyrftu að fást við vægu verði. Ég flyt ekki till. um aðrar óskyldar breyt. á tollskránni, því að ekki er vert að blanda þeim við þetta mál, en margar nauðsynjar eru óforsvaranlega hátt tollaðar. Lækkanir tolla á ávöxtum, sem um ræðir, voru tilskildar í samningum Íslands og Bandaríkjanna, og eflaust yrði vel þegið í Bandaríkjunum, að meiri ívilnun yrði gerð og tollarnir afnumdir hreint og beint. Þegar það fer saman við óskir íslenzkra neytenda, virðist mér Alþingi ætti að taka tillit til þess.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Ríkisstj. telur sjálfsagt, að skuldir ríkisins erlendis verði greiddar svo fljótt sem kostur er á. Það eru samtals 25 milljónir króna, sem ríkissjóður á sjálfur að bera, en þar fyrir utan eru skuldir, sem hann stendur óbeinlínis undir. Af þessu eru 12 milljónir í Englandi og 9½ í Danmörku. Tvö af þessum lánum, samtals 8 milljónir, er hægt að greiða að fullu á næstu árum. Annað lánið, 3,3 milljónir, má greiða upp á næsta ári, en hitt 1945, að upphæð 8,3 milljónir. Þessi lán má því greiða á tveim næstu árum. Önnur lán eru sum óuppsegjanleg, og flyt ég ekki till. um þau að svo stöddu. Í 2. grein. frv. er farið fram á heimild, sem ríkisstj. telur nauðsynlegt að hafa, ef á þarf að halda. Vænti ég þess, að málinu verði flýtt sem auðið er og vísað til 2. umr. og fjhn.



Ég álít, að ýmislegt þurfi að athuga í sambandi við þetta mál. Í fyrsta lagi er það spursmál, hvort hentugt er fyrir þjóðina að greiða upp þær skuldir, sem hún á nú rétt til að greiða. Út frá venjulegu sjónarmiði virðist þetta sjálfsagt, og eðlilega vill þjóðin vera skuldlaus, en um það er gott eitt að segja. En það, sem ég tel rétt að athuga, er hvað verður um innstæður okkar erlendis. Er trygging fyrir því, að við fáum þær greiddar? Eða í öðru lagi, getum við ekki búist við verðgildisbreytingum á þeirri mynt, sem við eigum mest fé í? Hugsum okkur t. d., að Bretar lækkuðu pundið, sem geti verið heppileg ráðstöfun til að grynna á stríðsskuldum. Annað eins hefur skeð undir svipuðum kringumstæðum. Ef þetta ætti sér stað, þá væri það beint tap fyrir okkur að lúka þessar skuldir nú. Hins vegar er mjög ósennilegt, að pundið hækki. Þess vegna tel ég óráðlegt að keppast við að greiða þessar skuldir nú, meðan við eigum 400 milljónir inni í erlendum bönkum. Ég skil afstöðu ríkisstj. í þessu máli. Hún hugsar fyrst og fremst um að létta skuldum af ríkissjóði. En hitt er annað mál, hvort Alþingi fellst á, að þessi leið verði farin. Þá er hitt atriðið, að heimila ríkisstj. 10 milljón króna lántöku. - Við verðum að gera okkur ljóst, að lántökum innan lands hljóti að vera takmörk sett, og jafnframt ber að líta á það, hvernig sú fjármálapólitík muni reynast að tefja nauðsynlegar framkvæmdir til þess að greiða þessar skuldir. Ég álít, að okkur bæri fyrst og fremst að nota lánstraust og fjármagn til þess að auka framleiðslutæki þjóðarinnar, og væri vel, ef ríkisstj. verði því til að endurbyggja og bæta fiskiflotann, fremur en greiða gamlar skuldir. Ég tel mjög varhugavert að fara inn á þessa braut. Ég tel þetta lán vafasamt að öllu leyti, meðal annars eru þeir vextir, sem hér er gert ráð fyrir, mikils til of háir. Ég vildi drepa á þetta nú strax við 1. umr. án þess þó að tefja fyrir frv., og vona ég, að n. athugi þetta.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) : Eftir að frv. þetta kom til allshn., sendi hún það til lagadeildar háskólans til umsagnar, eins og sést á nál. 241, þar sem prentað er álit lagadeildarinnar. Mælir hún með því, að frv. verði samþ. Ég get því vísað til nál., en skal þó taka það fram, að allshn. telur það réttmætt, að íslenzkir ríkisborgarar fái greitt beint frá ríkissjóði það tjón, sem þeir verða fyrir af völdum herliðsins hér eða mönnum úr herliðinu. Það er ákaflega algengt, að íslenzkir borgarar verði fyrir tjóni af völdum þess herliðs, sem enginn ágreiningur er um, að eigi að bæta. En hins vegar er það oft mjög miklum erfiðleikum bundið fyrir einstaklinga að ná rétti sínum. Það eru að vísu nefndir starfandi, sem hafa með þessi mál að gera, en hafa þar aðeins tillögurétt, en Bandaríkjastjórn er að engu leyti bundin við þær till., sem n. kunna að bera fram. Enda eru þess dæmi, að neitað hefur verið um greiðslur á þeim upphæðum, sem n. hafði þó mælt með. Það, sem hins vegar gæti mælt á móti þessu frv., ef það verður að l., er það, hvað snertir útgjöld ríkissjóðs, ef um stórar upphæðir væri að ræða, og væri kannske ekki rétt að binda ríkissjóði svo þungan bagga. Ég hef reynt að kynna mér þetta dálítið og hef fengið upplýsingar frá n., sem hefur með langflest þessi mál að gera, og hefur hún tjáð mér, að hjá henni lægju nú ekki nema fimm kröfur, og er sú hæsta í sambandi við afnotarétt upp á um 38600 kr. og svo skaðabótakrafa upp á rúmar 15000 kr. Og svo eru þrjár aðrar lágar kröfur. En að sjálfsögðu er ekkert frekar vegna þessara krafna hægt að segja eða slá föstu um það, að ekki geti komið stærri og fleiri kröfur. En í flestum tilfellum mun samkomulag hafa náðst milli hinna íslenzku og erlendu n. En til þess að takmarka ábyrgð ríkissjóðs, hefur n. orðið ásátt um, að hámarkskrafan geti verið 50000 þús. kr. Ég held þess vegna, að áhættan fyrir ríkissjóð sé ekki svo mikil, auk þess sem víst er, að allar þessar kröfur eru endurheimtanlegar frá Bandaríkjastjórn í langflestum tilfellum. Og ég er alveg sannfærður um það, að Bandaríkjastj., vegna þeirra samninga, sem hún hefur gert um það, að Íslendingar skyldu vera skaðlausir vegna veru hers hennar hér, mun ekki ganga á móti þeim niðurstöðum, sem íslenzkir dómstólar gæfu. Það eru hins vegar ákaflega mikil þægindi fyrir íslenzka borgara að geta leitað réttar síns fyrir íslenzkum dómstólum. Þar koma svo fram vitni með sönnunargögn sín, og er það styrkur fyrir íslenzku ríkisstj., er hún gerir kröfur á Bandaríkjastj., að málið hefur komið fyrir rétt og sönnunargögn lögð þar fram, því að endurgreiðsla Bandaríkjastj. á að fara eftir íslenzkum lögum, en ekki eftir réttarreglum, sein kunna að gilda þar í landi. Svo koma tilfelli, þar sem enginn vafi er á, að ekki geti verið hægt að heimta bætur fyrir, t. d. ef um er að ræða hermenn utan herþjónustu, sem valda mönnum einhverju tjóni, t. d. eins og að ráðast á menn að ósekju og meiða þá eða berja til óbóta eða ef menn gera önnur þau spellvirki, sem hægt er að sanna, að sé af völdum manna úr herliðinu, en þó að herstjórnin sem slík geti ekki borið ábyrgð á slíku, þá finnst mér sanngjarnt, að menn, sem eru svo óheppnir að verða fyrir slíku, fái bætur úr ríkissjóði. N. kom saman um, að ef einhver, sem fyrir tjóni verður, er tryggður fyrir slíku tjóni hjá einhverju tryggingafélagi, þá sé ríkissjóður laus við þær bætur. Maður gæti hugsað sér, að skemmdir yrðu á bát eða skipi af völdum Bandaríkjaskips og það sé vitað, að hið íslenzka skip eða bátur sé tryggt eftir íslenzkum lögum. Mundi það þá geta verið miklu þægilegra fyrir hlutaðeigandi að geta snúið sér til íslenzkra dómstóla og fært sönnur á mál sitt. En það er ekki rétt, því að í þeim tilfellum eru það tryggingafélögin, sem eiga að koma þar fram sem kröfuhafi. Þetta frv. nær ekki til þess, ef t. d. einhver maður leigir sér bíl og ekur í bílnum fyrir t, d. 200 kr. og borgar svo ekki reikninginn. Þá getur sá ekki krafið ríkissjóð, sem fær ekki borgað. Þetta frv. nær aðeins til tjóns, sem bæta skal samkvæmt almennum skaðabótareglum.



Ég vil þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu þessa máls og get líka lýst því fyrir hönd okkar flm., að við getum fallizt á þá breyt., sem n. gerði. Og ég vænti þess, að frv. nái fram að ganga, og ég mun þá væntanlega flytja till. við afgreiðslu fjárl. þannig, að frv. nái tilgangi sínum.



Herra forseti. Ég flutti hér á þingi á síðast liðnu vor í ásamt fleirum frv. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt. Málinu var þá vísað til fjhn. Ekkert álit hefur enn þá komið frá n., og er ég spurðist fyrir um þetta, kvað hún milliþingan. hafa fengið það til meðferðar. En sú nefnd átti að hafa lokið störfum fyrir 15. ág., og get ég því ekki séð ástæðu til, að mþn. bíði lengur með að skila áliti sínu. Þá flutti ég frv. um breyt. á útsvarslögum eða viðauka við þau. Þessu frv. var vísað til allshn., en er ókomið þaðan.



Út af þessari fyrirspurn til allshn. vil ég upplýsa, að hún sendi þetta mál til skattstjóra og óskaði álits hans og niðurjöfnunarnefndar á því. Þaðan kom það fyrir fáum dögum, og var álit niðurjöfnunarnefndar neikvætt. Síðan hafa verið haldnir tveir fundir, en afgreiðslu þess ekki lokið, af því að n. átti von á frv. um skylt efni. Vænti ég, að þessu verði lokið á næsta fundi n., sem er ákveðinn á þriðjudag.



Viðvíkjandi fyrirspurn 2. þm. S.-M. er því til að svara, að það er ekki að vilja fjhn., að þetta hefur dregizt svo. En sökum þess, að álit mþn. var ekki komið, hugði n. það einungis tvíverknað að taka það fyrir. En nú skal ég sjá um, að málið verði afgr. hið bráðasta.

Flm. (Ingólfur Jónsson) : Ég hef leyft mér ásamt tveim öðrum þm. að flytja þetta frv. á þskj. 197. Það má segja, að óþarft sé að halda langa framsöguræðu um mál, sem svo lengi er búið að ræða innan þings og utan sem þetta. Frv. hefur verið flutt áður, en ekki gengið fram. Nú teljum við meiri vonir til þess en áður. Því lengur sem líður, verður það ljósara öllum mönnum, að ákvæði það, sem við viljum fella úr l., hefur ekki náð tilgangi sínum og á ekki tilverurétt. Það var, sem kunnugt er, tilgangur jarðræktarl. að veita mönnum verðlaun fyrir unnar jarðabætur. Það var réttlætt með því, að þeir menn ynnu að því að gera landið betra fyrir komandi kynslóðir og byggilegra. En með breyt. á jarðræktarl. 1936 var seinasta greinin sett inn með þeim ákvæðum, sem nú eru. Eftir því sem búið er að vinna meira á tiltekinni jörð, minnkar styrkur, sem ábúanda hennar er veittur og getur að síðustu fallið niður, er ákveðinni upphæð er náð. Þetta ákvæði tel ég vera mjög óheppilegt, að svipta megi mann styrk sakir dugnaðar hans við jarðabætur og það getur tafið mjög og torveldað ræktun og skiptingu jarða, þar sem hún er oft æskilegust. Samkvæmt þessari gr. er styrkurinn ekki veittur sem verðlaun, heldur sem vaxtalaust lán út á jörðina. Það ákvæði hefur dregið mjög úr áhuga margra bænda við umbætur, og vissulega er hér ekki lengur um verðlaun né styrk að ræða, heldur lánsfé, sem menn vilja komast af án, vilja ekki binda jörðum sínum þann bagga að ástæðulausu, því að sjálfir þykjast þeir vel geta rekið búskapinn eins og áður án jarðabóta. Ég efast ekki um, að þeir, sem greinina settu, gerðu það í þeim góða tilgangi að hindra jarðabrask og óeðlilega verðhækkun. En það hefur alls ekki tekizt, og þarf önnur ráð til þess, en ekki þetta. Þegar hitt er viðurkennt, að greinin hefur orðið til þess að draga úr jarðabótum, en nú er meiri þörf en nokkru sinni hefur verið að hefja landnámsöld í jarðrækt og umbótum í landbúnaði, hlýtur að vera kominn tími til að nema hana úr l. Ég óska þess, að Alþingi taki málinu vel, og verði því vísað til 2. umr. og landbn.