Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Jónsson) Á þinginu í fyrra voru gerðar breytingar, allverulegar, til þess að ljetta gjöldum af sjávarútveginum. Þær breytingar eru mönnum hjer í þessari háttv. deild mjög vel kunnar, svo að jeg þarf ekki að fara út í þær; þær náðu bæði til þeirra útvegsmanna, sem veiða þorsk og síld, og voru mjög umfangsmiklar, svo að tjón ríkissjóðs af því, sem gert var þessum atvinnurekendum í vil, mun nema að minsta kosti 400000 króna. En þá var ekki gerð nein svipuð leiðrjetting fyrir Jandbúnaðinn, og það verður maður að telja því undarlegra sem svo stóð á, að þetta mun hafa verið stjfrv., sem þannig ljetti af sjávarútveginum, og mætti þess vegna búast við, að ríkisstjórnin liti þannig á, að ef sjávarútvegurinn þyrfti ljettis við, þá væri sama máli að gegna um landbúnaðinn. En þetta er máske sprottið af vangá. En ef svo er, að hæstv. stjórn hefir gleymt þessu á þinginu í fyrra, þá vil jeg hjer með gefa henni tækifæri til þess að bæta úr þessari gleymsku. Jeg skal taka það fram, eins og sjá má líka á þskj. 127, að þetta frv. er breyting á öðrum lögum en þeim, sem breytt var í fyrra, þegar ljett var af sjávarútveginum skatti af olíu, kohim, salti og síldartunnum. Það er nú fyrir margra hluta sakir þörf á því, að sköttum sje ljett af landbúnaðinum, og skal jeg taka fram fáein atriði. Fyrsti munurinn á því, að láta landbúnaðarafurðir og sjávarafurðir liera útflutningsgjald, liggur í því, að landbúnaðarafurðir, svo sem kjöt, smjör o. 41., fást ekki nema með undangenginni vinnu við ræktun landsins. Landbúnaðurinn byggist á því, að landið sje gert auðugra og bætt með aukinni ræktun. En sama verður ekki sagt um sjávarútveginn. Hann byggist á rányrkju; því meira rán sem framið er, því fátækari verða miðin á eftir. Sjávarútvegurinn þiggur, án þess að gefa nokkuð í staðinn, hliðstætt ræktuninni. pótt útflutningstollur sje hafður á afurðum, sem fengnar eru fyrir lányrkju, þá nær það ekki til þess atvinnuvegar, sem byggist á því, að sökkva fje í jörðina og bæta hana. Við þennan almenna mun bætist það, að hcrfur með sölu landbúnaðarafurða eru nú mjög erfiðar. Bestur markaður fyrir kjötframleiðslu vora er í Noregi, en þar er hár innflutningstollur á þessari vöru. Hún verður því að glíma við tvöfaldan toll, útflutningsgjald heima fyrir og innflutningsgjald á hinum erlenda markaði. Þegar við þetta bætist, að markaðurinn er þröngur í Noregi og verðið fallandi, þá hljóta allir að viðurkenna, að útlitið er ekki gott í framtíðinni með því kaupgjaldi, sem nú er, og kostnaði við framleiðsluna. Vænti jeg því, að hv. deild líti svo á, að fella beri niður með öllu útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum. Það sjest af frv., að tvenn lög eru um útflutningsgjaldið. Með lögum nr. 70, 27. júní 1921, var útflutningsgjaldið ákveðið 1%. En þessu var breytt á þinginu 1925 með lögum nr. 11, 29. maí. Þá var gjaldið hækkað um stundarsakir upp í 11/2%, og skyldi 1/2% fyrst um sinn renna til ræktunarsjóðsins, en eftir 1. jan. 1927 3i tekjuaukans renna til reksturskostnaðar strandgæsluskips, en 1/4 áfram í ræktunarsjóðinn, uns framlag til sjóðsins samkv. þessum lögum er orðin 1 miljón króna. Þó það yrði að leggja á nýtt gjald í stað þessa 1/2/% til ræktunarsjóðsins, meðan verið er að fylla miljónina, þá ætti að gera það á annan hátt en gert er samkvæmt lögunuin frá 1925; því að eftir þeim lögum kemur gjaldið eingöngu á þau hjeruð, sem flytja út, með öðrum orðum: þau hjeruð, sem búa við lakari markaðskjör. Það ætti að koma því svo fyrir, að gjaldið kæmi hlutfallslega jafnt niður á alla þá menn, sem landbúnað stunda, en ekki eingöngu á þá, sem lakari hafa markaðinn. Eins og jeg gat um áðan, gera lögin frá 1925 ráð fyrir því, að tryggja ríkissjóði með þessu gjaldi tekjur til reksturs varðskips. Það á ekki nema um stundarsakir að renna til ræktunarsjóðsins. Þetta ákvæði hygg jeg að allir geti verið sammála uin að fella niður. Jeg vil að lokum leyfa mjer að óska þess, að frv. verði vísað til hv.fjhn.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hjer á að skerða tekjur ríkissjóðs, og það ekki óverulega. Skattur sá, sem hjer er um að ræða, hefir verið 100–200 þús. kr. á ári eftir kringumstæðum, og ef þeirri upphæð er kipt burtu, þá er það ekki lítil skerðing á tekjum ríkissjóðs. Eftir því sem ástandið er nú, þá held jeg, að það sje hvorki rjett nje forsvaranlegt að rýra tekjur ríkissjóðs meira en orðið er. Jeg get ekki viðurkent þá ástæðu, sem hv.flm. (JJ) færði fyrir þessari skerðingu, sem sje þá, að skattaívilnun sú, sem samþykt var á síðasta þingi, hafi eingöngu verið sjávarútveginum til góðs, en landbúnaðurinn hafi orðið afskiftur. Það, að meiri hl. skattaívilnananna fjell í skaut sjávarútveginum, er eðlileg afleiðing af því, að sá atvinnuvegur bar og ber enn margfaldar byrðar á við landbúnaðinn. Þegar linað er á skatti, þá verður auðvitað að lina á þeim, sem skattinn eiga að greiða. En landbúnaðurinn fjekk að jeg hygg þá tilslökun, sem hann átti sanngirniskröfu á, eftir því, hve langt skattívilnunin náði. Annars vil jeg geta þess, að frv. þetta er þannig úr garði gert, að það er óhugsandi að samþykkja það eins og það liggur hjer fyrir. Með þessum tveimur breytingum verða lögin óskapnaður, er brtt. eru lesnar inn í þau. En ef þetta frv. er tekið eins og hv.flm. hugsar það, þá er meiningin sú, að alt útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum falli niður. En eins og hv.flm. sjálfur tók fram, varð það að samkomulagi, þegar lög um ræktunarsjóðinn voru sett, að leggja viðbótargjald á þær, til þess að afla ræktunarsjóðnum tekna. Það verð jeg að skoða sem samning milli löggjafarvaldsins og ræktunarsjóðsins, sem jeg álít, að ekki sje hægt að hagga við, ræktunarsjóðnum til tjóns. Hitt gæti komið til mála, að þetta gjald yrði greitt í annari mynd en nú er, ef þess væri alment óskað, en fram á slíkt er ekki farið í þessu frv. Jeg skal enga tillögu gera um það, hvort þessu máli verði vísað til nefndar eða 2. umr. Með atkvæði mínu mun jeg sýna afstöðu mína til þess. En jeg vil leggja áherslu á það, að hvorki vegna ræktunarsjóðs nje ríkissjóðs er forsvaranlegt að samþykkja þetta frv.

Flm. (Jónas Jónsson) „Öðruvísi mjer áður brá“, mættu þeir segja, sem heyrðu ræðu hæstv.forsrh. (JÞ), er þeir minnast þess, þegar hann var að reyna að lauma þriggja ára reglunni inn í tekjuskattslögin, eða þegar hann í fyrra stóð fyrir því, að gefa eftir 400 þúsund krónur í skatti af oliu, kolum, salti og síldartunnum  (Forsrh. JÞ: Kjöttunnum og kornvöru, svo að alt sje upp talið!)  - Jeg verð að benda hæstv. ráðherra á, að það var ekki honum að þakka með kjöttunnurnar og kornvöruna. Það voru aðrir, sem áttu frumkvæðið að því. Hæstv. ráðherra fer likt og hinum deyjandi syndara hjá Ibsen í Pjetri Gaut, sem ætlaði að fara að lesa Faðirvorið, en mundi ekki eftir öðru en: Gef oss í dag vort daglegt brauð! Hæstv. ráðherra man ekki eftir nema vissum flokk manna, þegar hann er að veita ívilnanir eða vernda hagsmuni. Stunduin eru það brotlegir og drykkfeldir embættismenn, sem hann vill halda hlífiskildi yfir, eins og kom í ljós í fyrra málinu á dagskránni í dag. En þetta mál liggur þannig fyrir, að ríkisstjórnin er búin að leggja til að skerða tekjur ríkissjóðsins. Hún hafði efni á því í fyrra að kasta í burtu nærri hálfri miljón af gjöldum frá sjávarútveginum, en þegar ljetta á að nokkru byrðar landbúnaðarins, þá kveður við annan tón. Út af þeirri röksemd hæstv. ráðh., að sjávarútvegurinn beri þyngri byrðar, þá er vert að athuga það, að stærsta útgerðarfirmað, sem hefir mest undir höndum af sjávarafurðum, fyrirfinst ekki á tekju- og skattaskrám undanfarin ár. Einn af forstjórum þessa fjelags, sem er þingmaður, hefir játað, að það sje gengishækkunin, sem valdi þessu. Með öðrum orðum, það er hæstv. ráðherra persónulega að kenna, að þeir, sem hann segir, að beri þyngstu byrðarnar, geta það ekki. peir fyrirfinnast ekki í þeim skrám, þar sem nöfn þeirra ættu að standa með gyltu letri, sem sterkustu stoðir þjóðfjelagsins. Þetta þyrfti hæstv. ráðh. að athuga nánar. Það þýðir ekki að gorta og glamra um það, að vissar stjettir beri þyngstu skattabyrðarnar, þegar þær staðreyndir koma á móti, að taka verður miljóna lán þeirra vegna og þing eftir þing eru á ferðinni uppgjafir til þeirra. Þetta er ekki hægt að sameina. En svo, þegar farið er fram á að Ijetta undir með landbúnaðinum, þá verður hæstv. ráðherra drýldinn og gefur í skyn, að helst beri að fella slíka málaleitun við 1. umr. Þá fór hæstv. ráðherra ekki rjett með, er hann sagði, að þetta útflutningsgjald næmi 1–2 hundruð þúsund krónum. Það liggur ekki nærri því, að það sje 200 þús. kr., en mun vera lítið eitt yfir 100 þús. kr. pá sagði hæstv. ráðh., að lögin mundu verða lítt skiljanleg, þegar búið væri að fella þær breytingar, sem í þessu frv. felast, inn í þau. Jeg get vel trúað því, að hann skilji það ekki, þegar þess er gætt, að hann skildi ekki frv. það, sem var til umr. áðan, en öllum öðrum mun vera þetta ofur skiljanlegt. Afstaða hæstv. ráðh. gagnvart þessu frv. mínu er samt ekki skiljanleg á annan hátt en að hann vilji níðast á landbúnaðinum, er hann lækkaði ótilkvaddur skattinn á sjávarútveginum í fyrra, en tekur illa tilsvarandi breytingum gagnvart landbúnaðinum. Ef hæstv. ráðh. kynnir sjer umræður um framlengingu laga um útflutningsgjald á þingi áður, þá getur hann sjeð, að tveir samherjar hans, hæstv. atvrh. (MG) og hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) fylgdu framlengingunni með samviskunnar mótmælum. En síðan hefir ranglætið ekki minkað. Þá kom hæstv. ráðh. ekki nærri þeirri röksemd minni, að frekar bæri að hlífa þeirri atvinnugrein, sem byggist á ræktun landsins og hefir aukna ræktun landsins í för með sjer, heldur en þeirri, sem stundar rányrkju. Hæstv. ráðh. bætti við rangri skýringu um ræktunarsjóðinn. Hann sagði, að það væri samningsbundið við ræktunarsjóðinn, að þetta gjald gengi til hans, og því mætti ekki rifta. En samningurinn getur auðvitað ekki gilt lengur en meðan þingið breytir ekki um gjaldstofn. En auk þess fær ræktunarsjóðurinn hinn part gjaldsins, þó því verði ljett af landbúnaðarafurðunum. En annars hættir þetta gjald innan skamms að renna til ræktunarsjóðsins, því að miljónin, sem lögin tiltaka, er bráðum komin. En það kann nú að vera meining hæstv. ráðh., að láta þetta 1/2% aukagjald haldast, eftir að það hættir að renna til ræktunarsjóðsins, skattleggja bændurna, til þess að hafa nógu hátt launaða menn á varðskipunum. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta frekar,en aðeins geta þess, að ef hæstv. ráðh. greiðir atkvæði á móti þessu frv. og fær samherja sína til þess, þá sýnir það, hve gífurleg hlutdrægni í garð landbúnaðarins fyllir brjóst ráðherrans.

Jóhann Jósefsson Jeg verð nú að segja það, að þó maður geti átt von á að sjá sitt af hverju frá háttv. 1. landsk. (JJ), þá varð jeg þó hissa, er jeg sá þetta frv. Jeg vissi ekki betur en hann væri sammála öðrum þm., er útflutningsgjaldið var hækkað um á þinginu 1925, í því skyni að styrkja ræktunarsjóðinn um ákveðið tímabil og strandvarnirnar á eftir. Ræktunarsjóðurinn hefir nú þegar fengið allmikið fje eftir þeim lögum; árið 1925 fjekk hann hátt á þriðja hundrað þúsund kr., og þó það væri ekki jafnmikið á árinu 1926, þá er áætlað, að það muni ekki miklu. Það horfir því nokkuð einkennilega við, að þegar sá tími er nýgenginn í garð, sem hið hækkaða útflutningsgjald skiftist á milli ræktunarsjóðsins og strandgæslunnar, þá skuli sá hv.þm., sem telur sig forkólf bænda, leggja til, að þessu verði breytt og þar með rofið það samkomulag, sem svo að segja nýskeð var ákveðið. Jeg vildi því nota tækifærið til þess að mótmæla því, að það sje rjettmætt, sem hv.flm. (JJ) fer fram á með þessu frv. sínu, og þá um leið vikja að því, sem hann segir í greinargerð frv., að á síðastliðnu þingi hafi verið ljett af sjávarútveginum skatti af olíu, kolum, salti og síldartunnum. Þetta mætti nú skiija svo, að enginn skattur hvíldi á vörum þessum, en allir, sem nokkuð þekkja til þessara mála, vita, að svo er ekki, heldur var tollur þessi lækkaður lítilsháttar með breytingu þeirri, er gerð var á síðasta þingi. Það viðurkendu víst allir, og gera enn, nema ef vera skyldi hv.flm. (JJ), að alt of þungur tollur hvíldi þá orðið á sjávarútveginum, einkum þó á kolum og salti. Það er fjarri mjer að mæla á móti því, að landbúnaðurinn eigi örðugt uppdráttar. En það á sjávarútvegurinn engu síður. Á hitt ber líka að líta, að útflutningsgjaldið kemur ekki eins illa niður á landbúnaðinum eins og gjald það á sjávarútveginum, sem hækkað var í fyrra. Jeg get ekki sjeð, að landbúnaðinum sje neinn greiði gerður með frv. þessu, sjerstaklega þó, er þess er gætt, að það stefnir að því, að rjúfa það samkomulag, sem orðið var milli þm. um það, hvernig verja skyldi útflutningsgjaldinu. Það má svo að orði kveða, að fulltrúar atvinnuveganna hjer á þingi hafi komið sjer saman um það með lögum frá 1925. Hv. 1. landsk. (JJ) kemur nú með frv. til þess að rjúfa þetta samkomulag, því að frv. hans ríður algerlega í bága við það, sem þá var samþykt.

Flm. (Jónas Jónsson) Hv. þm. Vestm. (JJós) sagði ósæmilegt af mjer að leggja til að breyta útflutningsgjaldslögum frá 1925, af því að jeg hefði þá verið með að samþ. þau. En þetta er hvorki nýtt nje einsdæmi, að aðstaða til mála breytist eftir breyttum kringumstæðum. Jeg get í þessu sambandi bent á hæstv. atvrh. (MG), sem er höfundur skattalaganna frá 1921, en varð þó fyrstur manna til að breyta þeim á þinginu 1924. Síðan hafa margir íhaldsmenn verið með því undanfarandi ár að leggja toll á kol, olíu, salt, tunnubönd o. fl., en koma svo með breytingu á þeim tollum í fyrra, svo að jeg get ekki betur sjeð en að hjer sje um loflegt fordæmi að ræða fyrir mig, sem þetta frv. flyt, og það sje bein afleiðing þess, sem gert var hjer í fyrra. Annars má hv.þm. Vestm. (JJós) halda við þá barnatrú sina, að lögin frá 1925 hafi verið sá órjúfanlegi sáttmáli, sem ekki megi breyta, en eigi að standa um aldur og æfi. En hitt vil jeg segja, að bændur hafa nú þegar greitt óþarflega mikið fyrir strandvarnir, sem spurning er þó um, hversu hagkvæmlega eru reknar. Enda vil jeg benda honum á. ef hann ekki man það, að jeg hefi yfirleitt betri skilning á strandvörnum, og hefi litið með dálítið meiri sanngirni á þörf þeirra, heldur en hv.þm. Vestm. (JJós), þegar honum verður að einhverju leyti litið til landbúnaðarins. Og þessu til sönnunar skal jeg geta þess, að í fyrra sendi formaður Björgunarfjelags Vestmanneyinga mjer sjerstakt þakkarskeyti fyrir afskifti min af strandvarnarmálum landsins. Hv. forsrh. (JÞ) og hv.þm. Vestm. (JJós) hafa ekki getað hrakið, að breyta þurfi útflutningsgjaldinu landbúnaðarins vegna, og að þar sje óhæfilegur grundvöllur, sem bygt er á, meðan saltkjötsmarkaðurinn er eins og stendur, að 1/3 af allri framleiðslunni selst innanlands. Og þó ætlast sumir til, að kjöttollurinn verði varanlegur skattur, er gí.ngi til þess að greiða kaup handa óþarfa yfirmönnum á strandvarnarskipunum. Hv. þm. Vestm. (JJós) þótti í fyrra of hátt gjald af koluin og salti, vegna sjávarútvegarins, sem ekki gæti risið undir því. Nú líta bændur svo á, að of hátt sje á sjer, og að röðin sje komin að landbúnaðinum, að þar verði einnig ljett á gjöldunum, eins og bráðum mun koma á daginn við atkvgr. Og jafnvel þó að frv. verði samþ., þá er fjarri, að kröfum bænda um að ljetta skattabyrðum af landbúnaðinum sje fullnægt, og þó að ræktunarsjóður yrði aukinn og margfaldaður. Jeg vildi benda hv.þm. Vestm. (JJós) á það, að ef hann vildi kynna sjer afstöðu bankanna til atvinnuveganna, þá mundi honum verða ljóst, að hvergi er um jafngífurleg töp að ræða eins og hjá þeim atvinnuveginum, sem hann er fulltrúi fyrir. Þar hefir þúsundunum, tugum þúsunda og miljónum verið fleygt í sjóinn. Og nú er verið að tala um nýtt miljónalán, sem taka eigi til þess að fleygja í þessa botnlausu hít. En vegna þessara miljónatapa útgerðarinnar er svo landbúnaðurinn að sligast undan ósanngjörnum sköttum og alt of þungum vaxtakjörum.

Jóhann Jósefsson Það er nú altaf dálítið einkennilegt að vera að ræða um frv. eða till., sem ekki er fram komin. Frv. á þskj. 127 virðist fram borið til þess að ljetta af öllu útflutningsgjaldi af öðrum höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, og um annað er ekki verið að ræða. Það kemur ekki heldur annað fram í ræðu hv.flm. (JJ) en að frv. beri svo að skilja, að landbúnaðurinn sje undanskilinn útflutningsgjaldi. Jeg hefi ekkert um það sagt, að landbúnaðurinn eigi eilíflega að bera þennan eða annan skatt. En hitt finst mjer undarlegt, að sami hv.þm., sem á þingi 1925 hafði framsögu í því, að ráðstafa þessum tolli, skuli nú flytja frv., sem fer í þveröfuga átt við það, sem þá var samþ. og hann viðurkendi þá, að væri rjett. Jeg mintist ekkert á varðskipin; það mál er ekki til umr. nú, enda mun síðar gefast tækifæri að tala um þau. Jeg var heldur ekki með neinar aðdróttanir í hans garð um stuðning hans við strandvarnarmálið. En eitthvað ber það vott um lítið hlýjan hug til strandvarnarskipanna, þessi orð, sem frá honum fjellu um óþarft starfsmannahald á þeim, en um það veitist eflaust tækifæri að tala síðar. Jeg sje enga ástæðu til að eyða fleiri orðum við hv.flm. (JJ). Jeg treysti svo rjettsýni hv.þdm., að þeir sjái, að frv. eins og þessu beri á engan hátt að sinna.

Flm. (Jónas Jónsson) Hv. þm. Vestm. (JJós) segir, að hjer liggi ekki fyrir að ræða um, hvernig gjaldinu til ræktunarsjóðs verði komið fyrir á annan hátt en gert var með lögunum frá 1925. Jeg lít svo á, að þetta gjald væri bráðabirgðarákvæði, og ætlaðist til, að það yrði nánar athugað í nefnd. Hinsvegar er það skýrt tekið fram í greinarg. frv., þó stutt sje, hvers vegna beri að ljetta af landbúnaði skatti þeim, sem á hann er lagður með lögum nr. 70, 1921. Hv. þm. Vestm. (JJós) er altaf að bera mjer á brýn, að jeg hafi skift um skoðun frá því á þingi 1925. En jeg hefi sýnt honum fram á og sannað, að þetta hafi hans hv. skoðanabræður gert oft og mörgum sinnum, og það í stærri málum, t. d. eins og skattalöggjöfinni.

Jón Auðunn Jónsson Það er rjett hjá hv.flm., að þetta frv. er gamall kunningi. Jeg bjóst þó tæplega við, að slíkt frv., sem fer fram á stórfelda lántöku handa ríkisjóði, mundi koma frá mönnum, sem beita sjer móti lántöku handa Landsbankanum til þess að styrkja atvinnuvegina. Því neitar enginn, að æskilegt væri að bæta strandferðirnar, þó aðeins í fáum hjeruðum, ef fje væri fyrir hendi. Þó er það hin mesta blekking að halda því fram, að samgöngur kringum land sjeu lakari nú en fyrir stríð. Það var sýnt með skýrslu í fyrra, að við höfum margfalt fleiri viðkomustaði kringum land og miklu betri skip en áður var. Það er rjett, að einstök hjeruð munu hafa þörf fyrir auknar samgöngur. Svo mun t. d. vera um Suður-Múlasýslu, hluta af Norður-Múlasýslu, og að einhverju leyti Þingeyjarsýslu. Að vísu virðist svo sem þörfin á sumum þessum stöðum sje ekki mjög mikil. Má t. d. nefna Mjóafjörð, þar sem hv.flm. er vel kunnugur. Þar kom Esja 10 sinnum s. l. ár, en flutningsgjald þaðan í þessum 10 ferðum var samtals 305 kr., eða um 30 kr. til jafnaðar fyrir hverja ferð. Það, sem mjer finst samgmn. þurfi að athuga áður en hún tekur afstöðu til þessa frv., er í fyrsta lagi, hvort ekki er hægt að bæta úr samgönguþörfinni á ódýrari og hagkvæmari hátt en hjer er lagt til. Jeg get fullyrt, að á mörgum stöðum koma flóabátar atvinnurekstri hjeraðanna að miklu meira gagni en stór skip, sem sjaldan eru á ferðinni. Það verður jafnan að leggja áherslu á að koma vörunum sem fyrst á markað, og það verður best int af hendi með flóabátum, sem eru ódýrir í rekstri. Í öðru lagi þarf að athuga, hvað bygging slíks skips, sem hjer er farið fram á, kostar, og sömuleiðis gera áætlun um árlegan reksturshalla. Síðustu árin hefir reksturshalli á Esju verið frá 140–270 þús. kr., og hefir hún þó ekki gengið nema 8–10 mánuði ársins. Ef annað skip kæmi, mundi tekjuhalli hennar vaxa, og mundi tekjuhalli beggja skipanna varla verða minni en 400 þús. kr. árlega. Í sambandi við þetta verður að athuga, hvaða akvegabætur mundu bæta úr brýnustu þörf, bæði innan hjeraðs og milli hjeraða. Nú er áformað vegakerfi milli Norður- og Suðurlands, og þegar það er komið í framkvæmd, hverfur vafalaust þörf til bættra samgangna á sjó til mikilla muna. Þeir, sem vilja ferðast milli þessara landshluta, taka vafalaust bifreiðar fram yfir skip, enda verður það ódýrara. Eftir núgildandi taxta um fargjöld með bifreiðum langar vegalengdir, lætur nærri, að fargjaldið eitt sje hið sama og fargjald með skipum. En skipsferð, t. d. til Húnavatns- og Skagafjarðarsýslu, tekur minst 3–4 daga, svo að við fargjaldið bætist fæðiskostnaður og tímatap. Ferðakostnaður verður því vafalaust minni, ef farið er í bifreiðum, og auk þess þykir flestum, ef ekki öllum, þægilegra að ferðast á landi en sjó. Þar sem hjer er um mikið fjárhagsatriði að ræða, verður að athuga, hvaða verklegum framkvæmdum brýnust nauðsyn er á að hrundið verði í framkvæmd um næsta árabil. Jeg held, að engum geti blandast hugur um, að það er margt, sem ganga verður fyrir auknum strandferðum. Jeg skal aðeins nefna, að við eigum sáralítið af brúklegum höfnum fyrir fiskiflota okkar. Okkur vantar höfn við Snæfellsnes, en þar er mjög aflasælt og myndi höfn þar auka fiskframleiðslu og minka tilkostnað við veiðina stórlega. Sömuleiðis vantar ýmsar endurbætur á Vestfjörðum. Á s. l. ári voru gerðar nokkrar endurbætur á höfninni á Akranesi, en áður höfðu Akurnesingar orðið að gera báta sína út frá öðrum veiðistöðvum. Nú geta þeir haft bækistöð sína heima. Og hver er árangurinn? Þeir hafa fiskað betur og aflans orðið miklu meiri not. Þeir fullyrða, að þessi endurbót borgi sig fullkomlega á þessari einu vertíð. Þá er bráðnauðsynlegt að leggja síma. Vestfirðingar, og sjálfsagt fleiri, hafa beðið mikið tjón á atvinnuvegi sínum, vegna símaleysis. Þá verður líka að gera sjer hugmynd um, hve miklar tekjur líklegt er að ríkissjóður hafi næstu ár og hve mikil útgjöld hann þolir. Jeg hygg, að öllu athuguðu, að órjett sje að samþykkja þetta frv., sem hjer liggur fyrir. Og mig furðar stórlega, að það skuli koma frá mönnum, sem segja og meina, að ekki beri að taka stór lán erlendis handa ríkissjóði á næstu árum. - Hv. flm. sagði, að samþyktar hefðu verið áskoranir um bættar samgöngur á mýmörgum þingmálafundum. Jeg hefi farið yfir allar þingmálafundargerðir, sem hjer eru, og ekki fundið samþyktir um þetta efni nema úr þrem hjeruðum. Í tveimur af þessum hjeruðum eru það flm. sjálfir, en ekki fundarmenn, sem bera fram slíka tillögu.

En hverjir samþyktu?

Það var samþ. með samhljóða atkv.; en að öðru leyti sjest ekki glögt, hvernig atkvgr. hefir fallið. Það getur hafa verið samþ. með samhljóða atkvæðum tillögumanna og eins manns að auki. Aðeins í einni þingmálafundargerð, úr Dalasýslu, er tekin fram ósk um auknar strandferðir, ef fjárhagur landsins leyfir það. Þetta mun eiga að skiljast þannig, að ekki skuli taka lán til byggingar nýs skips, heldur skuli taka fjeð af tekjuafgangi fjárlaganna. Hinsvegar er í þrem þingmálafundargerðum samþ. eindregin mótmæli gegn byggingu nýs strandferðaskips. Þetta var það, sem jeg vildi beina til hv. nefndar, henni til athugunar, áður en hún afgreiðir málið.

Jón Kjartansson Jeg hygg, að það sje nálægt 350 þús. kr., sem ríkið leggur árlega til strandferða. Þó að það sje mikið fje, væri ekkert við því að segja, ef góðar samgöngur kæmu á móti. Við getum ekki búist við að fá góðar samgöngur á sjó meðfram ströndum landsins, án þess að kosta miklu fje til. Strandlengjan er löng, strjálbygðin mikil og viðkomustaðir strandferðaskipanna margir, en flutningur oft lítill á hvern stað. En 350 þús. kr. er líka mikið fje, og áður en ráðist er í að bæta við annari upphæð jafnhárri, er rjett að athuga, hve vel er varið fje því, sem fer til stranderða. Ef í ljós kæmi, að því væri ekki allskostar vel varið, væri full nauðsyn á að kippa því í lag. Jeg hygg, að við nánari athugun muni sjást, að mikið vantar á, að öllu því fje, sem veitt er til strandferða, sje vel varið. Hv. þm. A.-Sk. er einn meðal flm. þessa frv. Jeg get vel skilið, að svo er, því að Hornafjörður hefir ætíð orðið mjög útundan að því er strandferðir snertir. En það er ekki eingöngu Alþingi að kenna. Það er ekki langt síðan að Alþingi reyndi að bæta úr samgönguvandræðum við Hornafjörð, með því að leggja 8000 kr. til Austfjarðabáts. Jeg veit ekki til, að hann hafi komið fram, sem slíkur. Fjeð mun hafa verið afhent sýslunefnd og hún úthlutað því til tveggja atvinnurekenda á staðnum, er síðan skyldu halda uppi stöðugum ferðum. En það er auðskilið, að samgöngur geta aldrei orðið góðar þarna, ef ekki er annað fyrirkomulag haft á ferðum þessum. Jeg skal geta þess, að upphæðinni til Hornafjarðarbáts hefir verið skift þannig, að Þórhallur Daníelsson á Hornafirði mun hafa fengið 3000 kr., en Kaupfjelag Austur-Skaftfellinga 5000 kr. Mjer er tjáð, að Þórh. Daníelsson hafi haldið uppi sæmilega reglubundnum ferðum vikulega um alla Austfirði, um tímabilið febr.–júlí, farið alls um 30 ferðir. Virðist hann því ekki ofsæll af sínum hluta styrksins. En um kaupfjelagið er mjer tjáð, að það hafi haldið uppi ferðum aðeins um einn mánuð að haustinu til, októbermánuð. það hafi farið 4–5 ferðir, og þá aðeins til Fáskrúðsfjarðar. Ef hjer er rjett frá skýrt, er engin furða, þó að kvartað sje. Jeg vil beina því til hv. samgmn. og hæstv. stjórnar að athuga þetta mál. Um strandferðirnar yfirleitt mætti margt segja, og margt þarf þar lagfæringar við annað en þetta, sem jeg hefi nefnt. Við fáum aldrei góðar samgöngur með ströndum fram fyr en við afhendum Eimskipafjelaginu þær að öllu leyti. Við höfum eins og stendur eitt strandferðaskip, sem ríkið á, en Eimskipafjelagið annast útgerð á. Auk þess höfum við eina 10 flóabáta og líklega jafnmarga útgerðarstjóra. Þetta getur aldrei blessast.

Þjóðnýting!

. Skipulag getur verið gott, þótt ekki sje það þjóðnýting. Og þarna held jeg einmitt að ríkið ætti að afsala sjer sínum hlut í hendur Eimskipafjelagsins. Strandferðirnar verða aldrei í góðu lagi, fyr en Eimskipafjelagið tekur þær að fullu í sínar hendur. - Jeg get búist við, að einhver kunni að halda því fram, að fækka megi flóabátum, ef bætt sje við strandferðaskipi. En jeg tel mjög vafasamt, að það verði hægt. Flóabátarnir eru einmitt framtíðar-strandferðatækin. Þess verður að gæta, að breyting á millilandaflutningi hefir gerbreytt þörfunum til strandferða. Áður var það svo, að Reykjavík var nálega eina höfnin á landinu, sem aðalmillilandaferðirnar voru bundnar við. Þarfir manna í öðrum landshlutum miðuðust þá fyrst og fremst við það, hversu góðar samgöngur þeir höfðu við Rvík. Nú er þetta gerbreytt. Nú hafa hafnir út um land tekið mikið af millilandaflutningunum, svo að hjeruðunum er meiri nauðsyn á greiðum samgöngum við útflutningshöfn sína heldur en við Rvík. Og það er hlutverk flóabátanna að annast þær samgöngur. Jeg held, að það væri fljótræði að ráðast í byggingu strandferðaskips, sem bæði mundi kosta mikið fje og verða dýrt í rekstri. En skipulagið með flóabátana getum við ekki komist hjá að bæta. Tilgangur minn, er jeg stóð upp, var sá, að beina því til hv. samgmn. og hæstv. stjórnar að lagfæra það, sem miður hefir farið um rekstur flóabáta. Jafnframt vil jeg beina þeirri fyrirspurn til hæstv. atvrh., hvort ekki sje regla, að stjórninni sjeu gefnar skýrslur um rekstur flóabáta.