Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Lög þau, sem gilda um Veðurstofu Íslands, eru orðin allgömul og mjög langt á eftir tímanum. Það má segja, að veðurstofan hafi verið stofnuð með fjárveitingu í fjárlögum fyrir árið 1920. Tók veðurstofan til starfa í Reykjavík það ár. Lög voru hins vegar ekki sett um veðurstofuna þá í upphafi, og varð ekki úr lagasetningu um hana fyrr en árið 1926. Þau lög, sem þá voru sett, eru enn í fullu gildi, og hefur ekki verið gerð á þeim önnur breyting en sú, að eftir að útvarpið tók til starfa, var ákveðið með lögum, að Veðurstofa Íslands skyldi taka útvarpið í þjónustu sína til birtingar á veðurfregnum, en um það voru sett viðbótarlög við lögin um veðurstofuna áríð 1932. Lögin frá 1926 um Veðurstofu Íslands voru að sjálfsögðu sniðin eftir því ástandi, sem þá ríkti í þessum málum. Má segja, að í upphafi hafi ekki verið gert ráð fyrir, að starf veðurstofunnar skyldi verða ýkja fjölþætt eða margbreytilegt. Hins vegar hefur þannig farið á þeim árum, sem liðin eru síðan þessi lög voru sett, að örari þróun og umbreytingar hafa orðið í veðurþjónustunni, en á mörgum öðrum sviðum. Aukin tækni, aukin þekking og breyttir hættir á mörgum sviðum hafa leitt til þess, að veðurstofan hefur orðið að auka og breyta starfsemi sinni á þeim árum, sem liðin eru síðan hún var stofnuð, án þess að fylgt hafi verið eftir eða á undan hafi farið nokkur löggjöf um þetta efni. Nægir m.a. að benda á það, að í lögunum um veðurstofu er svo ákveðið, að þar skuli aðeins vera tveir fastir starfsmenn. Aðra fasta starfsmenn hefur veðurstofan ekki leyfi til að hafa lögum samkvæmt. Það má segja, að þetta hafi verið fullnægjandi í upphafi, en fljótlega urðu þær breytingar á, að veðurstofunni mundi hafa verið gersamlega ófært að leysa af höndum þau verkefni, sem hún óhjákvæmilega varð að fjalla um, ef fast hefði verið haldið á þessu lagafyrirmæli og eftir því farið. Þá má og minna á, að síðan veðurstofan var stofnuð, hafa veðurathugunarstöðvar, bæði á landi hér og á hafinu í kringum landið, aukizt og margfaldazt. Af því leiðir, að veðurathugunum hefur fjölgað, veðurútreikningum sömuleiðis, og þar með aukin og margföld vinna við veðurspár. En það, sem sennilega hefur orðið einna mest til þess að auka starf veðurstofunnar, er sú þróun, sem orðið hefur í flugmálum og loftferðum, síðan veðurstofan varð til. Flugið var naumast þekkt og alls ekki hér á þessum slóðum, þegar veðurstofan tók til starfa. Nú fara á hverjum degi tugir, jafnvel hundruð flugvéla yfir Atlantshafið hér í nágrenni Íslands. Allt þetta flug á milli landa, auk innanlandsflugsins, byggist að mjög verulegu leyti á þeirri þjónustu, sem veðurstofan getur látið í té. Hefur þetta að sjálfsögðu leitt til þess, að veðurstofan hefur orðið að auka starfsemi sína, færa mjög út kvíarnar og bæta mjög við sig starfsliði. Ýmislegt fleira mætti upp telja, sem veðurstofan hefur orðið að taka að sér, síðan lögin um hana voru sett, en þetta eitt nægir til þess að benda á, að Veðurstofa Íslands í dag er ekki nema að hverfandi litlu leyti sú stofnun, sem hún var, þegar lögin um hana voru sett upphaflega, þau lög, sem enn þá gilda óbreytt. Það hefur því verið ljóst nú um nokkurn tíma, að mikil nauðsyn væri á því, að ný löggjöf yrði samin fyrir Veðurstofu Íslands. Ég sneri mér á s.l. ári til forstjóra veðurstofunnar, og í samráði við hann fékk ég Þórð Eyjólfsson hæstaréttardómara til þess að endurskoða gildandi lög um Veðurstofu Íslands og semja nýtt frv. að lögum fyrir hana. Þetta frv. liggur nú hér fyrir hv. Alþingi. Mér þykir rétt að taka það fram, að auk þess sem hæstaréttardómarinn hefur samið þetta frv. algerlega í samráði við forstjóra veðurstofunnar, þá hefur einnig verið haft samráð við veðurfræðingana á veðurstofunni og málið borið undir þá bæði í heild og í einstökum atriðum. Ég sé ekki ástæðu til þess að svo stöddu að fara út í einstakar greinar eða einstök atriði í þessu frv., því fylgir mjög ýtarleg og greinargóð grg., en ég vil aðeins taka fram, að frv. er í einu og öllu byggt á þeirri starfsemi, sem veðurstofan þarf nú að fást við, og þeirri starfsemi, sem vitað er að veðurstofan kemur óhjákvæmilega til að þurfa að fást við í næstu framtíð. Er það álit þeirra, sem um þetta frv. hafa fjallað, að það fullnægi algerlega þeim kröfum, sem gerðar eru til rekstrar Veðurstofu Íslands í dag, og þeim kröfum, sem gerðar eru til annarra sambærilegra stofnana hjá öðrum þjóðum. Ég vil leyfa mér að leggja til, að þegar þessari 1. umr. um frv. er lokið, þá verði því vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Menntmn. flytur þetta frv. eftir beiðni menntmrn. Þegar héraðsskólarnir voru stofnaðir og húsmæðraskólar í sveitum, þá voru þeir skv. lögum sjálfseignarstofnanir. Ríkissjóður styrkti rekstur þeirra á þann hátt, að greiddur var ákveðinn styrkur á hvern nemanda skólans. Samkv. héraðsskólalögunum, sem sett voru 1940, var þessum greiðslum hagað þannig, að ríkið greiddi 6000 kr. fyrir fyrstu 15 nemendurna í slíkum skóla, síðan 250 kr. vegna hvers nemanda upp að 40 nemendum og loks 200 kr. á hvern nemanda úr því eða á þann nemendafjölda, sem var fram yfir 40. Allar þessar tölur voru að sjálfsögðu miðaðar við verðlag fyrir stríð. En með þessum stuðningi af hálfu ríkisins var reynslan sú, að allvel var séð fyrir fjárhagshlið þessara skóla. En með lögum um skólakerfi og fræðsluskyldu, sem sett voru 1946, var aðstöðu þessara skóla breytt verulega frá því, sem áður var. Nú eru þessir skólar ekki lengur taldir sjálfseignarstofnanir, heldur sameign ríkisins og hlutaðeigandi sveitarfélaga. Og rekstrarkostnaður þessara skóla er þannig greiddur, að leigutekjur af húsnæði skólanna, þ.e.a.s. tekjur af húsaleigu kennarabústaða og vegna sérstakrar starfsemi, sem skólarnir eru einstöku sinnum leigðir til, skiptast milli ríkisins og hlutaðeigandi sýslu í sömu hlutföllum og stofnkostnaður er greiddur. Aðrar tekjur skólans skiptast að hálfu milli ríkisins og hlutaðeigandi sýslu. En það, sem á vantar, að þær tekjur, sem aflast heima í skólunum, nægi til þess að standa straum af rekstrarkostnaði, ber ríkinu að greiða að hálfu, en hlutaðeigandi sýslum að hálfu. Nú hefur reynslan sýnt, að fjárhagur þessara skóla er erfiður, svo að nauðsyn þykir til að hlaupa undir bagga, og í því skyni er frv. þetta flutt. Ákvæði frv. miða að því, að leigutekjur og aðrar tekjur heimavistarskóla gagnfræðastigsins, þ.e.a.s. héraðsskólanna í sveitunum, og húsmæðraskóla renni í hlutaðeigandi skólasjóð sem framlag sýslunnar eða héraðsins vegna kostnaðar af viðhaldi og rekstri skólans. Með þessu verður að sönnu nokkur tilfærsla frá ríkinu og til hlutaðeigandi héraða, en tilfærsla, sem miðar í þá átt að auka að nokkru framlög ríkisins til rekstrarkostnaðar þessara skóla, en bæta aðstöðu héraðanna. En það er álit þeirra, sem að þessu máli standa, að hag þeirra skóla, sem hér um ræðir, sé þannig komið, að ekki verði hjá því komizt að breyta löggjöfinni í þá átt, sem hér er farið fram á, og það er enn fremum álit þeirra, að það muni ekki hagkvæmara fyrir ríkissjóð að fara aðra leið en þá, sem hér er lagt til. Með því, sem hér er lagt til, er í raun og veru farið nærri þeirri stefnu, sem mörkuð var í öndverðu, að þær tekjur, sem safnast heima fyrir, bæði heimavistargjöld nemenda og leigutekjur af húsnæði skólanna, skoðist sem framlag úr héruðunum, og miðar að því að gera fjárhag þessara skóla sjálfstæðari, en verið hefur nú um skeið. Eins og ég tók fram, er frv. þetta flutt af hálfu menntmn., og sé ég ekki þörf á að fara um það fleiri orðum.