Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. laga um þingsköp Alþingis, um lengd þingfunda, getur þessi þingfundur staðið lengur í dag, þ.e. þar til dagskrármálum er lokið. Ef ekki er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta lítur forseti svo á að hún sé samþykkt og þinghaldið lengt. Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu og verður orðið við því. Það er óskað eftir því að atkvæði verði greidd um að þinghaldið verði hér þangað til dagskrá þessa fundar er tæmd.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994. Mikil vinna hefur átt sér stað síðustu mánuði við að skilgreina og útfæra leiðir til þess að lækka lyfjakostnað ríkisins annars vegar og lyfjakostnað almennings hins vegar. Þetta frumvarp sem hér er lagt fram miðar að því að ná fram þeim markmiðum með því að skapa aðstæður til aukinnar samkeppni á lyfjamarkaði. Mig langar í upphafi til að fara nokkrum orðum um aðrar aðgerðir sem unnið hefur verið að frá því að núverandi ríkisstjórn tók við. Á íslenska lyfjamarkaðnum ríkir fákeppni sem lýsir sér m.a. í litlu framboði á samheitalyfjum. Unnið hefur verið að því að opna markaðinn til að gera nýjum aðilum kleift að ná þar fótfestu, m.a. með því að auka skilvirkni þeirra aðila sem annast umsóknir um markaðsleyfi og verð. Þá hafa verið stigin fyrstu skrefin í átt að sameiginlegum norrænum lyfjamarkaði. Lyfjastofnun Íslands er í forsvari fyrir tilraunaverkefni með þátttöku Íslands og Svíþjóðar um samstarf við að veita markaðsleyfi fyrir lyf með gagnkvæmri viðurkenningu á Íslandi um leið og þau hafa verið samþykkt í Svíþjóð. Til umfjöllunar í því verkefni eru 40 lyfjaheiti og má gera ráð fyrir að fimm til sjö markaðsleyfi fáist fljótlega úr þeirri vinnu. Lyfjagreiðslunefnd hefir einnig leitað eftir samstarfi við sænsku lyfjagreiðslunefndina um verðlagningu lyfja og greiðsluþátttöku ríkisins. Þessi samvinna stuðlar að einföldun og meiri skilvirkni í markaðssetningu á lyfjum sem skilar væntanlega sér í auknu framboði, m.a. á samheitalyfjum. Jafnhliða þessu hefur verið unnið að samstarfi við Færeyinga frá haustmánuðum með það fyrir augum að kanna möguleika á lyfjainnflutningi á grundvelli sameiginlegs markaðar á sviði lyfja og heilbrigðisþjónustu. Þá hefur verið unnið náið með hagsmunaaðilum til að ná hagkvæmni í lyfjamálum. Lyfsölukeðjurnar hafa lagt sitt af mörkum með því að taka upp nýjungar við afgreiðslu lyfja með notkun á vélmennum og með því að fjölga lágvöruverslunum. Rætt hefur verið um hlut smásöluálagningar í lyfjakostnaði og lyfjagreiðslunefnd og fulltrúar smásala vinna að endurskoðun þar að lútandi. Einnig hefur náðst góður árangur í því sameiginlega átaki yfirvalda og lyfjainnflytjenda að ná heildsöluverði frumlyfja á Íslandi niður til samræmis við það verð sem gildir í Svíþjóð, Noregi og Danmörku. Þá má nefna að Tryggingastofnun og landlæknir hófu útgáfu á lyfjalistum á síðasta ári til að veita læknum stuðning við val á lyfjum ásamt því að stuðla að hagkvæmri notkun lyfja. Gefnir hafa verið út lyfjalistar fyrir þunglyndislyf og blóðfitulækkandi lyf og væntanlega mun sjást afrakstur þeirra vinnu í vali lækna á ódýrari lyfjum í þessum flokkum. Þá er vert að benda hér á þann árangur sem hefur náðst í lækkun á lyfjakostnaði á síðasta ári, m.a. vegna lækkunar á lyfjaverði hjá Actavis og samhliða innflytjendum. Dýrir lyfjaflokkar eins og þunglyndislyf hafa lækkað um 70 millj. kr. þrátt fyrir meiri notkun og kostnaður vegna blóðfitulækkandi lyfja hefur lækkað um 41 millj. kr. Lyfjakostnaður Tryggingastofnunar nam rétt rúmum 7 milljörðum kr. á síðasta ári. Aukin notkun lyfja, sem nemur 6% frá fyrra ári, tilfærsla yfir í dýrari lyf og áhrif gengis leiddu til þess að það stefndi í kostnaðaraukningu upp á tæp 10% frá árinu 2006. Á móti komu verðlækkanir á mörgum lyfjum og því endaði heildaraukning í kostnaði á milli áranna 2006 og 2007 í um 5% sem þýðir að kostnaðurinn jókst um 350 millj. kr. í stað 700 millj. kr. eins og leit út fyrir að myndi verða. Þess bera að geta að á milli áranna 2005 og 2006 nam heildaraukningin í lyfjakostnaði rúmum 10%. Unnið er að því að lækka lyfjaverð enn frekar í kostnaðarsömustu lyfjaflokkunum með því að efla samkeppnina og gera markaðinn skilvirkari. Þá var farið út í sameiginlegt lyfjaútboð níu heilbrigðisstofnana sem skilaði tæplega 260 millj. kr. afslætti þegar miðað er við heildsöluverð. Vonast er til þess að samvinna á milli heilbrigðisstofnana sem þarna var viðhöfð muni einnig ná út fyrir landsteinana. Vonandi ná þessar heilbrigðisstofnanir og aðrar að taka þátt í sambærilegum útboðum með þeim stofnunum í nágrannalöndunum sem við erum í mestum samskiptum við. Með frumvarpi til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, eru lagðar til nokkrar breytingar á gildandi lyfjalögum sem miða að því að efla samkeppni og auka þjónustu við neytendur með því að fella brott bann við póstverslun með lyf og heimila sölu nikótín- og flúorlyfja utan lyfjabúða sem er m.a. liður í forvörnum. Til þess að lækka lyfjaverð og halda lyfjakostnaði stofnana í lágmarki er lagt til með frumvarpi þessu að verð á lyfseðilsskyldum lyfjum frá sama söluaðila verði það sama um allt land. Einnig er lagt til að lyfjanefndir sjúkrahúsa gefi út bindandi lista um notkun á lyfjum á viðkomandi sjúkrahúsi. Þá er lagt til að eftirlit og eftirfylgni með lyfjaávísunum og aukaverkunum lyfja verði styrkt með því að lengja varðveislutíma gagna í lyfjagagnagrunni landlæknis úr þremur árum í 30 ár. Að lokum er lögð til einföldun á stjórnsýslu með því að flytja leyfisveitingar á sviði lyfjamála frá heilbrigðisráðuneytinu til Lyfjastofnunar. Ég mun nú gera nánar grein fyrir efnisatriðum frumvarpsins en þau eru: Í fyrsta lagi er með a- og b-lið 3. gr. frumvarpsins lagt til að horfið verði frá banni núgildandi laga um póstverslun með lyf og að slík verslun verði heimil að uppfylltum nánari skilyrðum sem kveðið skal á um í reglugerð. Þessi breyting er gerð með það að markmiði að opna markaðinn og efla samkeppni og auka þjónustu við neytendur. Gert er ráð fyrir að póstverslun með lyf verði bundin lyfsöluleyfi og sé í tengslum við starfandi apótek til þess að þessi verslun falli að þeirri umgjörð sem lyfjaverslun í landinu og á Evrópska efnahagssvæðinu almennt er búin. Í öðru lagi er með a-lið 2. gr. frumvarpsins lögð til sú breyting að sala nikótín- og flúorlyfja verði heimiluð í öðrum verslunum en lyfjabúðum. Ákvæðið tekur einungis til nikótínlyfja sem ekki eru lyfseðilsskyld. Verði frumvarpið að lögum má búast við að samkeppni aukist og að verð slíkra lyfja lækki. Nikótínlyf geta hjálpað reykingamönnum að hætta að reykja og því má færa rök fyrir því að slík lyf skuli vera jafnaðgengileg og tóbak. Markmiðið með greininni er einnig að auðvelda aðgengi að flúorlyfjum sem ekki eru lyfseðilsskyld. Notkun flúorlyfja er ein áhrifamesta og hagkvæmasta vörn gegn tannskemmdum sem völ er á og ættu þau að vera jafnaðgengileg almenningi og gosdrykkir og sætindi. Í þriðja lagi er með 12. gr. frumvarpsins lögð til breyting á ákvæði gildandi laga um lyfjanefndir sjúkrahúsa og hlutverk þeirra. Lagt er til að vægi þeirra verði aukið og lyfjanefndir gefi út bindandi lista með þeim lyfjum sem nota skal á viðkomandi stofnun. Eftir sem áður geta læknar stofnunarinnar ávísað öðrum lyfjum en eru á lyfjalista stofnunarinnar að fengnu samþykki lyfjanefndarinnar, t.d. ef um ofnæmi er að ræða fyrir því lyfi sem valið hefur verið á lyfjalistann. Markmið þessa ákvæðis er að halda lyfjakostnaði heilbrigðisstofnana í lágmarki og til að því verði náð er mikilvægt að ávallt sé í gildi lyfjalisti sem samþykktur hefur verið af lyfjanefnd fyrir val og meðferð lyfja á viðkomandi stofnun. Enn frekara starf er unnið með lyfjalista á vegum TR þar sem stuðlað er að hagkvæmari lyfjavali til að hámarka velferðarábatann sem hlýst af lyfjanotkun. Í fjórða lagi er með 13. gr. frumvarpsins lagt til að lyfjaverð frá sama söluaðila verði það sama um land allt. Lyfjaheildsalar, lyfjaframleiðendur og umboðsmenn þeirra eða smásöluaðilar, sem vilja selja lyf á lægra verði en á skráðu hámarksverði, skulu tilkynna verð sitt til lyfjagreiðslunefndar sem birtir það í næstu lyfjaverðskrá. Breytingin felur í sér að söluaðilar lyfja keppa um lægra verð í lyfjaverðskrá í stað þess að veita afslætti og stuðlar þannig að meira gegnsæi í lyfjaverðlagningu og heiðarlegri samkeppni. Raunverulegt lyfjaverð verður aðgengilegt neytendum í verðskrá sem stuðlar að raunhæfum verðsamanburði sem eflir samkeppni. Í fimmta lagi er með 6. gr. frumvarpsins lagt til að varðveislutími gagna í lyfjagagnagrunni landlæknis verði lengdur úr þremur árum í 30 ár. Gögnin í lyfjagagnagrunninum hafa reynst vera afar nauðsynleg til gæðastýringar og rannsókna á sviði lyfja- og heilbrigðismála í landinu. Þriggja ára eyðingarákvæðið stendur því fyrir þrifum að hægt sé að bæta gæði lyfjanotkunar með gæða- og rannsóknaverkefnum. T.d. er ómögulegt að fylgjast með aukaverkunum, rannsaka áhrif lyfja á þjóðina og rekja hugsanlegan skaða sem sjúklingar geta hafa orðið fyrir vegna lyfja. Landlæknir, Lyfjastofnun, Rannsóknastofnun um lyfjamál við Háskóla Íslands og fleiri aðilar hafa eindregið hvatt til þess að geymslutíminn verði lengdur. Í sjötta lagi er með 1. gr. frumvarpsins gerð sú breyting á gildandi lögum að umfjöllun um umsóknir og útgáfu lyfsöluleyfa, innflutnings- og heildsöluleyfa og framleiðsluleyfa er flutt frá heilbrigðisráðuneytinu til Lyfjastofnunar. Þessi breyting er í samræmi við einföldunaráætlun ráðuneytisins í tengslum við aðgerðaáætlun um Einfaldara Ísland sem samþykkt var í ríkisstjórn 17. október 2006. Helstu rökin fyrir því að flytja umfjöllun og útgáfu leyfa á þessum sviðum til Lyfjastofnunar eru þau að hér er um að ræða stjórnsýslu sem telja verður að eigi frekar heima á verksviði stofnunar en ráðuneytis. Með þessari breytingu er því um að ræða einföldun á málsmeðferð og styttingu málsmeðferðartíma. Þá verður að telja að þessi breyting sé ákjósanleg út frá sjónarmiðum um réttaröryggi því að umsækjandi um framangreind leyfi getur borið ákvörðun Lyfjastofnunar undir ráðuneytið og fengið þannig fjallað um mál sitt á tveimur stjórnsýslustigum. Er nokkrum ákvæðum gildandi laga breytt til samræmis við framangreindan verkefnaflutning. Þá er að lokum rétt að geta þess að vinna hefur átt sér stað við gerð reglugerðar sem ætlað er að auðvelda enn frekar markaðssetningu lyfja og tryggja að á íslenskum markaði séu nauðsynleg lyf fyrir sjúklinga og að sjúklingar fái afhentar upplýsingar um lyfið í apóteki við afhendingu. Ákveðið hefur verið að senda frumvarpið í tæknilegan tilkynningaferil innan Evrópusambandsins í samræmi við lög nr. 57/2000, um skipti á upplýsingum um tæknilegar reglur um vörur og fjarþjónustu, og tilskipun 98/34/EB sem setur reglur um tilhögun upplýsingaskipta vegna tæknilegra staðla og reglugerða. Við það skapast þriggja mánaða biðtími. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir að lögin öðlist gildi frá og með 1. október 2008. Virðulegi forseti. Markmiðið með þeim breytingunum sem ég mæli hér fyrir er fyrst og fremst að skapa skilyrði til að draga úr auknum lyfjaútgjöldum ríkisins með því að efla samkeppni og þjónustu við neytendur. Ég leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umræðu.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að fylgjast með starfi hæstv. heilbrigðisráðherra og heilbrigðisráðuneytis við að ná niður lyfjaverði hér á landi. Hefur nú þegar nokkur árangur náðst og hluti af þeim breytingum sem hér á að gera er til þess að ná enn frekar niður lyfjaverði. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra aðeins meira út í póstsendingar eins og lagt er til að verði leyfðar, þ.e. póstsendingar út um allt land. Nú er það þannig að það sem átti að vera aukin samkeppni milli lyfjaverslana varð að fákeppni. Það má segja að tvær lyfjakeðjur sjái um lyfsölu um allt land með nokkrum undantekningum þó. Til þess að ná niður kostnaði sjá þessar keðjur um að halda niðri starfsmannakostnaði og hefur það m.a. komið fram í fækkun lyfjafræðinga. Hugsanleg afleiðing þessara breytinga getur verið sú að hugsað sé til enn frekari sparnaðar hjá lyfjakeðjunum og að útsölustöðum verði hreinlega lokað, þ.e. apótekum sem starfrækt eru í dag. Ef möguleiki er á að þjóna ákveðnum svæðum með póstsendingum, gæti það þá ekki leitt til enn frekari sparnaðar? Hefur málið verið skoðað með þetta í huga? Eins vil ég spyrja að því hvort komið hafi til greina að herða frekar kröfurnar en hitt hvað varðar stöðugildi lyfjafræðinga inn á hverjum útsölustað eða 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir andsvar hennar og hvatningu. Það er alveg hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að við höfum nú þegar náð ákveðnum árangri í að lækka lyfjakostnað sem nemur um 100 millj. kr. Betur má ef duga skal. Hv. þingmaður spyr út í póstsendingarnar og sérstaklega þá póstsendingar innan lands, ef ég skildi hv. þingmann rétt. Þá er rétt að taka fram að þær hafa viðgengist um langan tíma. Nær allar - ef ekki allar - lyfjabúðir eða apótek sem nú eru starfandi notfæra sér póstsendingar. Ef maður skoðar landakortið sér maður að ekki búa allir í nágrenni við lyfsölubúð þannig að fólk verður að bjarga sér með öðrum hætti. Varðandi lyfjaverslanir út um land þá hefur það verið reynsla okkar í ráðuneytinu að mikill áhugi er hjá lyfsölum - sem við getum e.t.v. kallað einyrkja - að opna lyfjabúðir úti á landi þvert á það sem maður mundi halda. Þó að Akranes sé nú kannski ekki langt úti á landi þá hefur einyrki farið og sett á fót lyfjabúð þar. Á Siglufirði er líka einyrki með öfluga lyfjabúð. Ég hef því ekki áhyggjur af því að ekkert kæmi í staðinn ef þessar stóru keðjur mundu ákveða að hætta með verslun á einhverjum stað. Það er ekki sú niðurstaða sem við höfum fengið eftir að hafa skoðað þetta. Hins vegar er það skylda okkar að sjá til þess að það sé þjónusta um allt land og menn þurfa auðvitað að huga að því. Af augljósum ástæðum er það mjög mikilvægt fyrir okkur að lækka lyfjaverðið og það er það sem 

Hæstv. forseti. Í þeirri samkeppni sem nú ríkir á lyfjamarkaðnum og lyfsölunni hefur það m.a. komið fram í fækkun lyfjafræðinga í apótekum. Hvað nikótínlyfin varðar þá er notkun nikótínlyfja hér á landi mun meiri en þekkist í nágrannalöndum okkar, þótt víðar væri leitað. Hvers vegna? Tilgangurinn með lyfjunum er jú að nota þau sem leið til þess að hætta að reykja. En til þess að lyfin gagnist þarf að vera góður stuðningur og góð fræðsla og sú fræðsla á í raun og veru að koma samhliða sölu á þessum lyfjum. Það er alveg ljóst að mikið hefur skort á að nægilegur stuðningur og fræðsla hafi verið fyrir þá sem hætta að reykja með því að nota nikótínlyfin. Nikótín er sterkasta ávanabindandi efni sem þekkist í heiminum í dag. Það er sterkara en heróín og það er sterkara en kókaín. Þar sem þetta er svona sterkt ávanabindandi efni þá finnst mér það vera umhugsunarefni ef afgreiða á það með tóbaki. Ég hefði frekar viljað sjá aðgerðir í hina áttina, að möguleikarnir verði að einhverju leyti takmarkaðir, að tóbak verði ekki selt á hverjum einasta kassa í stórmörkuðunum eða að það væri t.d. selt í sölubásum í matvöruverslunum í stað þess að selja það við afgreiðslukassana. Á kössunum vinna nú unglingar jafnvel 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ræddi hér þann þátt málsins að leyfa sölu nikótínlyfja og er rétt að taka fram að verið er að tala um nikótínlyf sem ekki eru lyfseðilsskyld, að leyfa sölu á þeim á fleiri stöðum en í apótekum. Þar takast tvö sjónarmið á. Mörgum finnst eðli máls samkvæmt ekki mjög rökrétt ef gott aðgengi er að tóbaki en ef einstaklingur tekur þá ákvörðun að hætta að reykja þurfi hann að fara í sérstakar verslanir til að nálgast hjálpartæki, við getum kallað það því nafni, til að vinna á þeirri fíkn. Það eru örugglega margar hliðar á því máli. Menn geta haft mismunandi sjónarmið hvað það varðar en hins vegar var þetta sett í frumvarpið eins og með flúorlyf vegna þess að menn töldu að ekki væri verið að setja hlutina í neina hættu með því að hafa þetta með þessum hætti. Varðandi sölu tóbaks, sem hv. þingmaður minntist á, þá eru einnig ýmis sjónarmið um það. En síðast þegar ég skoðaði gekk eftirlitið með þeirri verslun ágætlega. Þrátt fyrir, eins og hv. þingmaður benti á, að ungt fólk afgreiði í stórmörkuðum eru ekki, eftir því sem ég best veit, mikil brögð að því að verið sé að selja tóbak yngra fólki en heimilt er. En ég tek fram, virðulegi forseti, að það er nokkuð síðan ég skoðaði það. Reyndar vann ég svolítið að þessu þegar ég var á vettvangi borgarstjórnar með núverandi aðstoðarmanni félagsmálaráðherra, en það er önnur saga.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp um breytingar á lyfjalögum skuli komið fram og tel að ákveðið skref sé stigið til framfara varðandi það að lækka lyfjaverð í landinu eða koma okkur undan því lyfjaokri sem íslenskir neytendur hafa mátt búa við hvað þessa vöru snertir. Spurningin er hvort nógu langt sé gengið. Ég tel að eingöngu sé um ákveðinn áfanga að ræða á því ferli að vinna að því að hér skapist og myndist markaður sem sé sambærilegur við það sem gerist í nágrannalöndum okkar þannig að íslenskir neytendur eigi kost á lyfjum á svipuðu verði og þar er. Það hlýtur að vera markmið okkar að þannig sé staðið að málum. Síðasta sumar ákvað læknir einn að leita eftir því að veita ákveðna þjónustu og hafa milligöngu um að senda lyf með póstsendingum. Ljóst var að um verulegan mun á verði var að ræða, hægt var að bjóða upp á mun lægra lyfjaverð af hans hálfu í gegnum þessa þjónustu. En það var tekið fyrir það. Það hlýtur að vera markmiðið að við sköpum þær aðstæður að fólk sem þarf að neyta lyfja geti gert það og geti fengið sem ódýrasta þjónustu. Lyf eru öðruvísi vara en venjuleg markaðsvara að mörgu leyti til, fólk hefur ekki val um það að taka lyf. Sá sem neytir ákveðinna lyfja er neyddur til þess út af heilsufarsástæðum að nota lyfið. Stjórnvöld verða, annað er útilokað, að blanda sér í markaðsstarfsemina með þeim hætti að tryggja borgurum sínum eðlilega aðkomu og eðlilegt verð á vörum sem eru nauðsynlegar, sem eru óhjákvæmilegar. Allt annað gildir þegar neytandinn á val um það hvort hann notar vöru eða lætur hana eiga sig. Hvað varðar sjúklinga er það útilokað í mörgum tilvikum. Viðkomandi verður að hafa vöruna og neyta hennar. Við höfum einhverra hluta vegna - ég gæti í sjálfu sér flutt langt mál um það - á nánast öllum sviðum verið dýrasta þjóðfélagið hvað varðar sölu á vörum og þjónustu og líka hvað lyf varðar og jafnvel lyf sem framleidd eru í landinu. Það er óásættanlegt. Eins og ég sagði áðan tel ég frumvarpið sem hér er til umræðu vera skref í rétta átt. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að flytja það frumvarp sem hér um ræðir. Það eru þó ákveðin atriði sem mér finnst ástæða til að gera athugasemdir við eða kalla eftir nánari skýringum á. Í 3. gr. er fjallað um það í a-lið að 7. málsl. 1. mgr. falli brott, þ.e. ákvæðið um póstverslun með lyf. Verði það ákvæði samþykkt verður póstverslun með lyf heimil. Þá vaknar spurning: Ef póstverslun með lyf er heimil þarf að setja einhverjar skorður við slíkri póstverslun? Hvaða skorður eiga það að vera? Í b-liðnum í 3. gr. er fjallað um það að 8. málsl. 1. mgr. orðist á þann veg að ráðherra sé heimilt að kveða nánar á um skilyrði og framkvæmd póstverslunar með lyf og póstsendingar lyfja í reglugerð um lyfsöluleyfi. Þá komum við enn einu sinni að spurningunni um það hvað sé eðlilegt að fela ráðherra að gera, hvort ekki sé eðlilegt að ef verið er að fella niður bannákvæði setji löggjafinn einhverjar viðmiðunarreglur um það með hvaða hætti og hvernig þetta eigi að vera. Eða teljum við að markaðurinn sé með þeim hætti að æskilegast sé að ráðherra hafi sem frjálsastar hendur hvað þetta varðar? Þó að ég sé almennt á móti því að lagasetningarvald sé framselt til framkvæmdarvaldsins þá kann í þessu tilviki að vera ákveðin afsökun fyrir því. Í mörgum tilvikum kann, vegna breytileika markaðarins, að vera nauðsynlegt að framkvæmdarvaldið geti brugðist við með skjótum hætti. Það eru e.t.v. röksemdir fyrir því að ákvæðið sé orðað með þeim hætti sem hér er að ráðherranum sé heimilt að gera þessar ráðstafanir þannig að sem fæstar fyrirfarandi tálmanir séu á því hvernig þær reglur eru. Ég tel mjög mikilvægt að þetta ákvæði nái fram, þ.e. að póstverslun með lyf verði heimil. Að sama skapi velti ég því líka fyrir mér, sem fjallað er um í greinargerð um 3. gr., þar sem gert er ráð fyrir að póstverslun með lyf verði bundin lyfsöluleyfum og sé í tengslum við starfandi apótek til þess að þessi verslun falli að þeirri umgjörð sem búin er lyfjaverslun í landinu og í löndum á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég velti því þá fyrir mér hvort jafnvel sé hægt að auka frelsið miðað við það sem gert er ráð fyrir í orðalagi greinargerðarinnar hvað það varðar að hægt sé að heimila þeim sem hafa leyfi til að gefa út lyfseðla að vísa því til apóteka hvar sem er á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég velti því fyrir mér hvort skilja beri þetta ákvæði þannig að það sé ekki eingöngu bundið við apótek eða lyfsöluleyfi hér á landi. Erum við að tala um að þetta sé opið fyrir lyfsöluleyfi og apótek hvar sem er á Evrópska efnahagssvæðinu? Sé það rétt, af því að líka er vísað til þess að þetta falli að þeirri umgjörð sem við búum lyfjaverslun í landinu og í löndum á Evrópska efnahagssvæðinu, get ég þá sem læknir eða leyfishafi vísað til og haft milligöngu um, í Svíþjóð eða á Svalbarða eða hvar sem er á svæðinu, að heimilt sé að nálgast lyfin eða þarf ég að vera bundinn við það markaðssvæði sem við búum við hér? Ef um það er að ræða erum við enn þá í fyrirfarandi takmörkun sem að mínu viti er allt of mikil, skorður eru allt of þröngar, og gefur ekki neytendum þá eðlilegu valkosti sem ég vil að þeir fái að þeir geti átt þess kost að fá lyf á lágmarksverði. Þá erum við hugsanlega ekki að ná takmarkinu með frumvarpinu - ég skil markmiðið á þann veg að koma eigi í veg fyrir eða alla vega að takmarka lyfjaokrið sem íslenskir neytendur lyfja þurfa að búa við í dag. Ég freistast því til þess að líta þannig á og skýra þetta ákvæði þannig, og vil að það komi skýrt fram - ég vænti þess að hæstv. heilbrigðisráðherra geri grein fyrir því hér á eftir hvort það sé réttur skilningur, að miðað sé við að heimilt sé að sækja lyf til þeirra sem hafa þær heimildir á Evrópska efnahagssvæðinu. Sé svo, þá er um mjög eðlilegt og gott ákvæði að ræða. Ég ætla ekki að blanda mér í umræður um hættulega eiginleika fíkniefna - mér skildist á hv. 8. þm. Þuríði Backman að spurningin væri um að leyfa heróín og banna nikótín - ég ætla ekki að velta því fyrir mér. Það er aukaatriði, finnst mér, í sambandi við frumvarpið sem hér er um að ræða. Við höfum ákveðna löggjöf hvað það varðar. Mér þótti það eðlileg skýring, sem hæstv. heilbrigðisráðherra kom með áðan, varðandi það að eðlilegt sé að hafa auðvelt aðgengi að nikótínlyfjum og það er það sem frumvarpið fjallar um. Í sjálfu sér þarf ekki að orðlengja það að öðru leyti. Í 10. gr. frumvarpsins er talað um að verð lyfseðilsskyldra lyfja skuli vera það sama um allt land. Ef lyf eiga að vera á lægra verði en hámarksverð segir til um skuli tilkynna lækkað verð til lyfjagreiðslunefndar sem birtist í næstu útgáfu lyfjaverðskrár. Ég velti því fyrir mér hvort við séum að setja þarna eðlilegar reglur eða hvort um óeðlilegt og óheppilegt inngrip á markaðinn sé að ræða. Við höfum möguleika í samkeppnislögum til að bregðast við hvað varðar undirverðlagningu. Það gildir líka hvað varðar þessa grein ef um samkeppnishindranir er að ræða, sem m.a. koma fram í óeðlilegri undirverðlagningu til að koma samkeppnisaðila út af markaðinum. Ég spyr: Af hverju má lyfsalinn á Seyðisfirði ekki lækka verð á megrunarpillum eða geðdeyfðarlyfjum sem eru hugsanlega að nálgast síðasta söludag? Af hverju þarf hann að fara í það flókna ferli að tilkynna lækkað verð til lyfjagreiðslunefndar og útgáfu o.s.frv. og þá þarf það hugsanlega að stinga í stúf við að það skuli vera lyf á sama verði um allt land? Af hverju á það að vera svoleiðis? Þetta kann að vera misskilningur hjá mér en ég óska eftir skýringu á því. Eins og þetta er orðað í 10. gr. virðist mér að um óeðlilegt inngrip í markaðinn sé að ræða. Við eigum að miða við það hvað þessa verslun varðar eins og aðra að heimild fyrir viðskiptaaðilana sé sem rúmust til að lækka verðið til hagsbóta fyrir neytendur. Við eigum ekki að hafa neinar tálmanir hvað það varðar að það megi lækka verðið til hagsbóta fyrir neytendur. Við verðum hins vegar að hafa reglur sem koma í veg fyrir að lyf séu seld á verði sem er ósæmilegt og algerlega út úr þeim verðramma sem gerist í okkar heimshluta eins og verið hefur á undanförnum árum. Ég vildi koma þessum athugasemdum að auk þess sem ég velti því fyrir mér hvort einhver vandamál séu við það að færa gildistökutíma laganna fram, að lögin öðlist gildi þegar þau hafa verið samþykkt frá Alþingi. Í heildina litið, eins og ég hef áður getið um, fagna ég frumvarpinu. Ég tel að stigið sé mjög mikilvægt skref í þá átt að draga úr óeðlilegum aðstæðum, sem hafa verið á íslenskum lyfjamarkaði, og það verði íslenskum neytendum sem þurfa að neyta lyfja til góða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Magnússyni fyrir ræðu hans og viðbrögð. Hv. þingmaður er nú búinn að berjast fyrir hagsmunum neytenda í áratugi og þekkir þetta mál vel. Það er því gott að fá innlegg hans og aðkomu að þessu máli. Það er skemmst frá því að segja, svo ég reyni nú að fara yfir þær spurningar sem bornar voru fram, að ef þetta frumvarp nær fram að ganga - og í rauninni er það nú þegar - þá geta menn ávísað á hvaða apótek sem er innan Evrópska efnahagssvæðisins. Einstaklingum er það heimilt þar sem einungis er verið að auðvelda mönnum að hafa milligöngu um það. Ástæðan fyrir því að það er bundið við lyfsöluleyfi er sú að einhver verði ábyrgur ef eitthvað kemur upp. Hér er ekki verið að tala um netverslun sem eru oft með ólögleg lyf og annað slíkt. Það verður einhver að vera ábyrgur. Þess vegna viljum við hafa faglegan aðila á Íslandi sem er ábyrgur til þess að þetta verði gert eins vel og mögulegt er. Það sem opnar möguleikana á þessu er áhersla okkar á rafrænu stjórnsýsluna, á rafrænu lyfseðlana. Rafræna gáttin gerir það mögulegt að auka viðskipti með lyf og opnar þar af leiðandi fyrir þá markaði fyrir Íslendinga sem við berum okkur saman við. Varðandi sama verð um allt land þá er ekkert sem bannar lyfsala á Seyðisfirði að lækka verðið. Við höfum verið að skoða reynslu annarra landa og leggjum áherslu á að menn keppi í verðlagi en ekki afslætti og að markaðurinn sé eins gegnsær og mögulegt er. Tilkynningaskyldan er heldur ekkert mál. Virðulegi forseti. Ég verð að fá að klára þær spurningar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir það sem kom fram í andsvari hans þar sem hann svarar því hvort frelsi sé aukið til þess að kaupa lyf hvar sem er innan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég skil það þannig að það sé ótvíræður möguleiki, að eingöngu þurfi að vera einhver ábyrgur aðili hér innan lands sem hægt sé að vísa til varðandi það. Ég velti sem sagt fyrir mér hvort þessi opnun fælist í ákvæðinu sem væri tvímælalaust til hagsbóta fyrir neytendur. Ég fagna því sem fram kom í andsvari hæstv. heilbrigðisráðherra.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði annars vegar um gildistökutímann og hins vegar um heimildir ráðherra, hverju væri rétt að framvísa til framkvæmdarvaldsins. Hv. þingmaður talaði um að það gæti verið réttlætanlegt vegna þess að máli skipti að framkvæmdarvaldið gæti gripið skjótt inn í ef ákveðnar aðstæður krefðust þess. Ég held að þarna hafi hv. þingmaður alveg rétt fyrir sér vegna eðlis málsins og það tengist gildistökuákvæðinu. Ástæðan fyrir því að talað er um 1. október er vegna þess að við erum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Við verðum að senda tilkynningar ásamt reglugerð varðandi fylgiseðlana og þurfum að bíða eftir viðbrögðum þar frá. Þetta tengist mjög flóknu ferli á Evrópska efnahagssvæðinu, því umhverfi sem við erum í. Þegar við gengum inn í Evrópska efnahagssvæðið opnuðust ýmsir markaðir fyrir okkur og varan sem kom inn í aðildarlöndin var á öllu svæðinu en það átti ekki við um lyf. Ég veit ekki um aðra vöruflokka. Það er sama fyrirkomulag í hverju landi fyrir sig. Við erum í rauninni með jafnmarga markaði og löndin eru inni á Evrópska efnahagssvæðinu. Við erum nú að opna glufur, ef þannig má að orði komast, og reynum að stækka markaðssvæðið með þessu frumvarpi. Hins vegar verðum við að fara eftir lögum og reglum. Þess vegna hef ég kynnt þetta fyrir forsvarsmönnum Evrópusambandsins, tekið þetta sömuleiðis upp á fundum með norrænum kollegum mínum vegna þess að það skiptir máli að menn átti sig á því hvað hér er á ferðinni. Þetta er ekki bara vandi okkar Íslendinga. Þetta er vandi lítilla markaðssvæða og í rauninni vandi stórra markaðssvæða líka. Þannig að við höfum mætt miklum skilningi hvað þetta varðar. Þetta er ástæðan fyrir gildistökunni og ein ástæðan fyrir því að það er skynsamlegt 

Virðulegi forseti. Mig grunaði nú að það væri eitthvað sem ylli því að gildistökuákvæðið væri með þessum hætti, að það væru ákveðnar reglur sem þyrfti að uppfylla. Ég tel að komnar séu fullnægjandi skýringar á þessu og eðlilegt að gildistökuákvæðið sé eins og það er. Ég verð að segja að miðað við yfirlýsingar hæstv. heilbrigðisráðherra virðist mér að frumvarpið sé enn þá betra en mér virtist það vera við yfirlestur þess. Ég fagna því framkomu þess og jákvæðum yfirlýsingum hæstv. heilbrigðisráðherra.

Hæstv. forseti. Ég lýsti því í stuttu andsvari við hæstv. heilbrigðisráðherra áðan að ég fagnaði því ef hægt væri að lækka lyfjaverð og lyfjakostnað einstaklinga. Þá fagna ég því alveg sérstaklega ef hægt er að lækka verð á lyfjum til þeirra sem eru langveikir og með króníska sjúkdóma því að þeir bera óheyrilegan kostnað af lífsnauðsynlegri og/eða verkjastillandi lyfjanotkun sinni. Ég fagna því öllum aðgerðum í þá átt. Það er spurning til hvaða aðgerða við grípum og fljótt á litið tel ég að þetta sé spor í rétta átt. Að sama skapi tel ég mjög mikilvægt að við förum vel yfir þetta og reynum að skoða til enda hvað þetta getur þýtt þegar út í raunveruleikann er komið. Ef hægt er að sjá fyrir þróun fyrirhugaðra póstsendinga eða póstþjónustu erlendis frá, hvernig getum við þá tryggt öryggi á afgreiðslu lyfjanna, að þeir sem taka þau, geri það rétt o.s.frv.? Það er erfitt oft og tíðum að sjá það fyrir þótt maður telji sig hafa góðar hugmyndir og vera búinn að finna réttu lausnina. Þegar síðustu stóru breytingarnar á lyfjalögum voru gerðar, átti að koma á samkeppni og þar með að lækka lyfjaverð til sjúklinga og einstaklinga. Þá held ég að enginn hafi séð fyrir að þær breytingar mundu leiða til fákeppni eins og gerðist í staðinn fyrir að þær leiddu af sér samkeppni og verðlækkun. Stundum þróast málin því þannig og það er ófyrirsjáanlegt. Hugsanlega er það bara af vankunnáttu eða þá að markaðurinn breytist, sem hefur náttúrlega gerst hér á mörgum sviðum því að það er ekki eingöngu lyfjamarkaðurinn sem breytist. Það gerist á matvörumarkaðnum líka. Nú eru það fáar keðjur sem reka matvöruverslanir út um allt land. Sama gerist í öllum fiskbúðum hér á höfuðborgarsvæðinu. Fisksalan á horninu er ekki lengur til því að fisksölur eru komnar undir tvær keðjuverslanir líka. Þetta á sér því stað á mörgum sviðum. Varðandi þær breytingar sem hér eru lagðar til þá hvet ég til þess að hæstv. heilbrigðisnefnd verði gefinn tími til að fara vel yfir það frumvarp sem liggur fyrir og reyna að skoða þessar breytingar frá öllum hliðum til þess að tryggja það að hinn góði vilji, sem hér kemur fram, skili sér. Þá vil ég leyfa mér að minnast á nokkur atriði sem ég vil að við skoðum vel. Það er varðandi nikótínlyfin, eins og ég gat um í stuttu andsvari áðan. Nikótínlyf eru mjög góð þegar þau eru notuð eins og ætlast er til að þau séu notuð. Þetta eru lyf til að hjálpa fólki að hætta að reykja. En þar sem nikótín er mjög sterkt ávanabindandi efni eru mjög margir sem eiga erfitt með að hætta að reykja eða sleppa nikótíninu. Þeir sem verða hvað háðastir þessu efni eru þeir sem eru veikari fyrir, eiga við geðsjúkdóma að stríða, þunglyndi og annað og það virðist valda því að fíknin í nikótínið verður meiri og erfiðara verður að losna við nikótínfíknina. Því skiptir miklu máli að lyfin séu notuð sem stuðningur til þess að hætta að reykja og að með fylgi faglegar ráðleggingar. Í flestum tilfellum er ekki gert ráð fyrir að fólk noti þessi lyf lengur en í þrjá mánuði í senn. Falli nú einstaklingarnir á reykleysinu og byrji að reykja aftur, sem mjög margir gera því að þetta er erfið barátta, er jafnvel farið aftur í nikótínlyfin en notkun þeirra á alltaf að vera tímabundin. Fyrir þá sem eru hvað háðastir nikótíninu verður þetta í raun og veru val, að falla og reykja eða nota nikótín í lyfjaformi. Af tvennu illu má segja að nikótínlyfin séu þá betri en að reykja því að þar með losnar þá fólk við allan reykinn og þau krabbameinsvaldandi efni sem eru í reyknum. Fólk situr þá eftir að svala nikótínfíkninni. Annað viðhorf verður til lyfjanna ef þau eru til sölu úti í matvörubúð en ef maður þarf að fara í apótek til að kaupa þau. Þá verður ekki þessi hvati fyrir hendi að nota nikótínlyfin sem lyf í ákveðinn tíma til að reyna að hætta heldur verður það auðveldara að kaupa nikótín og viðhalda fikinni. Ég held því að við ættum að skoða þetta þrátt fyrir að betra sé að nota nikótínlyfin en að reykja. Við ættum að líta til þeirra landa sem hafa farið með nikótínlyf í smásölu og sjá hvernig nikótínlyfjanotkunin hefur þróast, hvort komið hafi inn nýr neytendahópur, t.d. þunglynt fólk, sem hafi byrjað að nota nikótíntyggjó sem örvandi lyf og vegna þess að það er svo aðgengilegt í staðinn fyrir að reykja. Ég tel að það sé rétt að við skoðum þetta til að sjá hvort þetta sé þá rétta leiðin til þess að draga úr reykingum. Það er hægt að fara fleiri leiðir varðandi nikótínlyfin. Það mætti setja ákveðnar reglur, fá gjaldfrjáls lyf eða að fá lyfin afhent í apóteki, þá með tilvísun frá læknum í ákveðinn tíma á meðan maður fær þann stuðning sem nauðsynlegur er. Það mundi hjálpa þeim sem eftir sitja og eiga hvað erfiðast með að hætta að reykja. Það verður þá bara í takmarkaðan tíma, í þrjá mánuði, og ef lyfin duga ekki verður viðkomandi að velja á milli þess að hætta við lyfin eða að kaupa þau sjálfur. Það er því líka hægt að fara þá leið. Ég hef áhyggjur af sölu á tóbaki almennt inni í stórmörkuðum, þá aðallega á þeim stöðum þar sem unglingar eru að afgreiða því að ég tel að það sé allt of algengt að tóbaksvarnalögin séu brotin. Allt of ungt fólk, undir 18 ára aldri, selur tóbak og hefur í sumum tilfellum ekki einu sinni tækifæri til þess að kalla á einhvern fullorðinn til þess að afgreiða. Mér finnst það því vera umhugsunarefni hvort ekki eigi að takmarka sölu á tóbaki í verslununum, þá við sjoppur eða afmarkaða staði, svo fremi sem sala á tóbaki er leyfð. Hvað varðar aðra þætti sem koma fram í 10. gr. frumvarpsins um að lyfjaverð verði það sama um allt land þá tel ég að það sé mjög jákvætt. Afsláttur og afsláttarkjör sem boðist hafa eru miklu frekar þar sem samkeppnin er hvað hörðust, t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem afsláttur hefur verið meiri og óljóst er að gera sér grein fyrir hvert raunverulegt verð á lyfinu er. Önnur leið til sparnaðar, og ekki síðri leið en kemur fram í þessu frumvarpi, snýr að læknum sem ávísa lyfjum, og ekki síst að vinnuumhverfi og aðstöðu lækna og viðhorfi. Það er í fyrsta lagi að hvetja til þess að reyndar séu aðrar leiðir en að grípa til lyfja og eins að aðstoða fólk meira en eingöngu með lyfjagjöfum. Hvað varðar ávísun á lyf þarf á mörgum sviðum breytt viðhorf. Þar á ég sérstaklega við sýklalyf. Við notum of mikið af sýklalyfjum við ákveðnum sjúkdómum eins og eyrnabólgu, eins og innlendar rannsóknir hafa sýnt. Við erum efst hvað varðar notkun ákveðinna lyfja á Norðurlöndunum. Ef þetta eru lyfseðilsskyld lyf þá liggur ábyrgðin í raun og veru hjá læknum og kannski því umhverfi sem þeir vinna í. Það getur verið fljótlegra og betra að ávísa lyfi en að gefa sér tíma og hafa tækifæri til þess að styðja sjúklinginn með öðrum hætti. Lyfjanotkunin hjá okkur stjórnast ekki síður af ávísunum lækna og því vinnuumhverfi sem þeir vinna í. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, hæstv. forseti. Ég hvet til þess að frumvarpið verði sent út til allra þeirra sem málið varðar og að við getum gefið okkur góðan tíma til þess að skoða allar hliðar málsins.

Hæstv. forseti. Ég ætla að leggja nokkur orð í belg í sambandi við frumvarpið sem hér er til umræðu um lyfjamálin. Það er vissulega stór málaflokkur og dýr. Í þessu frumvarpi er a.m.k. viðleitni í þá átt að lækka lyfjakostnað. Það er mjög af hinu góða. Ég er ekki sérfræðingur á sviði lyfjamála eða heilbrigðismála eins og síðasti ræðumaður og get ekki farið djúpt í þá umræðu eins og hún gerði og er að auki lítill neytandi á sviði lyfja, guði sé lof má kannski segja. En mér finnst dálítið einkennilegt, ég spyr hæstv. ráðherra út í það, að lesa umsögn fjármálaráðuneytisins. Henni lýkur með þessum orðum, með leyfi forseta: „Ekki verður séð að frumvarpið leiði til teljandi breytinga á útgjöldum einstakra stofnana ríkisins eða ríkissjóðs í heild.“ Mér finnst þetta ekki segja nógu mikið um að frumvarpið, verði það að lögum, komi til með að minnka kostnað, sem hlýtur að vera tilgangurinn. Hæstv. ráðherra sagði áðan að tilgangurinn og markmiðið væri að draga úr útgjöldum ríkisins vegna lyfjakostnaðar. Hann getur kannski útskýrt þetta fyrir okkur betur síðar í umræðunni. Auðvitað hefur þetta verið eilíf barátta, að reyna að lækka bæði kostnað ríkisins og einstaklinga vegna lyfjakaupa og hafa svo sem verið tekin ákveðin skref í þeim efnum fyrr. Einhver árangur hefur þegar náðst en með þessu frumvarpi vonumst við til að hann geti orðið meiri. Hér er samsafn af ýmsum málum sem lagðar eru til breytingar á og kannski er kveikjan að öllu þessu sú að heimila póstverslun sem allmikið var til umfjöllunar í þjóðfélaginu fyrir nokkrum mánuðum síðan. Það er eitt af því sem við verðum að skoða vel í heilbrigðisnefnd, hvort öryggið sé tryggt. Það hlýtur að vera stóra spurningin varðandi póstverslun með lyf, að öryggi sé tryggt. Eins hef ég áhuga á að fá upplýsingar um hvaða áhrif þetta hefur á landsbyggðina, t.d. hvort lyfjaverslanir eigi erfiðara uppdráttar. Við skulum sjá til hvaða upplýsingar okkur berast um það í nefndinni. Það að auka frjálsræði með sölu á nikótín- og flúorlyfjum utan lyfjabúða tel ég spennandi mál sem við eigum að skoða til hlítar. Ég væri ánægð með það ef hægt væri að lækka verðið á lyfjum sem eru mikil hjálp fyrir það fólk sem er að reyna að hætta að reykja. Það er líka mál sem þarf að skoða í nefndinni, varðandi frjálsræði í verslun á þessum lyfjum. Þau eru vissulega hættuleg en mikilvægt að fólk geti átt greiðan aðgang að þeim. Að verð skuli vera hið sama um allt land hljómar ákaflega vel og sérstaklega vel í mínum eyrum. En ég spyr þá um það sem hefur viðgengist, að sjúklingahópar hafa getað fengið afslætti. Hefur þetta einhver áhrif á það? Það hefur verið eitt af því sem hefur skipt máli. Fleira mætti nefna í þessu ágæta frumvarpi en er kannski ekki til að hafa mörg orð um við 1. umr. Það að flytja leyfisveitingar úr ráðuneyti í Lyfjastofnun er í samræmi við stefnuna hjá bæði þessari og fyrrverandi ríkisstjórn eftir að ákveðið var að taka stefnuna á einfaldara Ísland. Ég geri ekki athugasemdir við það. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frumvarp við 1. umr. Ég tel að þetta mál þurfi fyrst og fremst að skoða í nefnd. Þarna er bryddað upp á nýjungum sem ég vona sannarlega að verði til að lækka verð og eins að bæta þjónustu við neytendur. Það er tilgangurinn.

Virðulegi forseti. Hér er komið til umræðu frumvarp til breytinga á lyfjalögum. Frumvarpið tekur til mismunandi þátta í lyfjamálum og hefur ýmis markmið. Hæstv. heilbrigðisráðherra greindi í ræðu sinni frá ýmsum ráðstöfunum sem hafa verið gerðar á undanförnum mánuðum til að lækka lyfjaverð. Það má í raun segja að reynst hafi töluvert erfitt að hemja lyfjakostnað á Íslandi á síðustu árum. Samt sem áður hefur nokkur árangur náðst og á síðustu mánuðum hefur verið mögulegt að lækka lyfjaverðið um nokkur hundruð milljóna króna. Lyfjakostnaður landsmanna á árinu 2005 var 14,5 milljarðar kr. þannig að það er til mikils að vinna. Af þeim 14,5 milljörðum kr. á árinu 2005 fóru um það bil 6 milljarðar kr. í gegnum Tryggingastofnun. En árangur á síðustu missirum eða síðustu árum hefur samt verið nokkur. Ég rakst m.a. á tölur um það að á árinu 2006 var lyfjakostnaður hins opinbera sem hlutfall af heildarútgjöldum til heilbrigðismála um 7,47%, sem hafði farið hratt lækkandi árin þar á undan, var til að mynda 8,37% á árinu 2004. En á því ári kom fram skýrsla Ríkisendurskoðunar um lyfjakostnað sem vakti töluverða athygli og viðbrögð. Á árinu 2004 gerðu lyfjaframleiðendur og stjórnvöld með sér samkomulag sem reyndist árangursríkt til lækkunar lyfjaverðs. Til samanburðar má nefna að hlutfallið var á árinu 1998 um 9,5% af heildarútgjöldum til heilbrigðismála og hefur því lækkað um 2% af heildarkostnaði. Eitthvað hefur því gerst á síðustu árum, sem er vel, en það þarf að gera enn betur. Frumvarpið sem við höfum fyrir framan okkur hefur m.a. að markmiði að lækka lyfjaverð í landinu enn frekar, bæði til neytenda og ekki síður fyrir ríkiskassann. Velflest atriðin í frumvarpi því sem hér er til umræðu komu til skoðunar í nefnd sem skipuð var af heilbrigðisráðherra á haustdögum 2004 til að móta lyfjastefnu til ársins 2010. Nefndin var skipuð í kjölfar skýrslu Ríkisendurskoðunar sem ég nefndi áður og kom út í mars 2004. Skýrslan leiddi í ljós að lyfjakostnaður hér á landi var mun hærri en hægt var að una við. Nefndin var skipuð hagsmunaaðilum í lyfjaiðnaðinum og lyfjamálum, bæði fulltrúum samtaka, heildsala og slíkra en jafnframt fulltrúum stjórnmálaflokkanna. Það vildi þannig til að ég var fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í þeirri nefnd og þar fór fram mikil vinna og vönduð undir stjórn Einars Magnússonar, skrifstofustjóra í heilbrigðisráðuneytinu. Vinnan skilaði sér enda var mikil þekking í þessum hópi. Vinnan skilaði nákvæmri lýsingu á styrkleikum og veikleikum íslenskra lyfjamála og lagði grundvöllinn að aðgerðum til ársins 2010. Nefndin var einhuga og lagði fram sameiginlegar tillögur. Sumum þeirra hefur þegar verið komið í framkvæmd, öðrum er fylgt eftir með þessu frumvarpi. Ég á von á að mörg þeirra atriða sem enn standa eftir muni koma fram á næstu mánuðum og árum en þegar þau verða öll komin til framkvæmda munu þau verða til bóta í lyfjamálum þjóðarinnar. Markmið lyfjastefnunnar er að tryggja örugga og skynsamlega notkun lyfja á sem hagstæðustu verði fyrir notendur og hið opinbera. Mig langar að fjalla í nokkrum orðum um hvert þeirra markmiða sem frumvarpið tekur til. Það fyrsta sem hæstv. heilbrigðisráðherra nefndi var að stuðla að aukinni samkeppni í lyfjamálum, m.a. með því að aflétta banni á póstversluninni og leyfa hana að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Með þessum breytingum erum við eiginlega í fararbroddi meðal Evrópuþjóða, að heimila póstverslun með lyf sem er háð ströngum skilyrðum eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu. Sé farið eftir ströngustu kröfum um póstverslun eins og eru t.d. til staðar í Hollandi, Bretlandi og Þýskalandi, felur það í sér að lyfjaverslun sem rekur póstverslun verður jafnframt að reka hefðbundna verslun með lyf. Reyndar eru í Bretlandi ekki gerðar kröfur um að þar séu starfandi apótek bak við heldur er talið nægilegt að löggiltur lyfjafræðingur beri ábyrgð á starfseminni. Gerðar eru miklar kröfur um gæðastýringu við pökkun, dreifingu og afhendingu lyfjanna, um rekjanleika lyfjanna og að þau séu eingöngu afhent þeim sem hafa pantað lyfin. Jafnvel fylgir viðvörun, þegar fólk pantar lyf, um að leita þurfi til læknis komi upp heilsufarsleg vandamál í kjölfarið. Einnig eru gerðar kröfur um að til séu nægar birgðir af skráðum lyfjum, að lyfjafræðiráðgjöf sé veitt af viðurkenndum aðilum á tungumáli viðkomandi og kerfi sem rekur feril lyfjaafhendinga. Full ástæða er til að gera strangar kröfur til þeirra aðila sem taka að sér póstverslun því að í gegnum tíðina hafa komið upp umræður um fölsuð lyf á lyfjamarkaðnum. Það hefur verið metið að u.þ.b. 10% þeirra lyfja sem eru á markaði séu fölsuð en með því að setja svona strangar reglur um póstverslunina getum við minnkað þessa hættu verulega. Fölsuð lyf eru þau lyf sem virka ekki eins og þau eiga að gera eða eru lyfleysa. Í athugun sem þýska heilbrigðisráðuneytið tók saman um póstverslun með lyf kom fram að nokkur lönd í Evrópu leyfa póstverslun með lyfseðilsskyld lyf samkvæmt lögum. Það eru Bretland, Tékkland, Danmörk, Holland og Slóvenía og reyndar einnig Svíþjóð en þó aðeins í litlum mæli. Svíþjóð er eina landið í Evrópu þar sem lyfjaverslun er ríkisrekin en því verður þó breytt um næstu áramót. Nokkur Evrópulönd til viðbótar leyfa póstverslun með lyf sem ekki eru lyfseðilsskyld. Annað markmið með frumvarpinu er að auka þjónustu við neytendur með því að leyfa sölu nikótínlyfja og flúortaflna utan lyfjabúða. Ég verð að taka undir með því sem segir í greinargerð í frumvarpinu og því sem hæstv. ráðherra sagði áðan að það er eðlileg krafa að aðgengi að nikótínlyfjum og flúortöflum sé jafngreitt og að sígarettum og sælgæti. En nikótínlyf vinnur eins og við vitum gegn reykingum og þeim heilsuskaða sem af þeim verður og flúortöflur eru til að vinna gegn skaðsemi sykurneyslu. Í þriðja lagi er markmiðið að ná niður lyfjaverði með því að halda verði á lyfjum hinu sama um allt land. Í stað afsláttar frá verði lyfseðilsskyldra lyfja sem lyfjagreiðslunefnd ákveður geta lyfjaheildsalar, lyfjaframleiðendur og umboðsmenn þeirra eða smásöluaðilar tilkynnt lægra verð sem birt verður í lyfjaverðskrá. Fjórða markmiðið er að halda lyfjakostnaði á heilbrigðisstofnunum í lágmarki með því að búa til lyfjalista. Mig langar með nokkrum orðum að vitna í greinargerð með lyfjastefnunni sem fjallar um nákvæmlega þessi atriði, að halda niðri lyfjakostnaði og ná niður lyfjaverði, en, með leyfi forseta, segir þar: „Fátt hefur jafnmikil áhrif á lyfjakostnað og val lyfja. Því er mikilvægt að ódýrari úrræðum sé beitt við val lyfja, bæði innan heilbrigðisstofnana og fyrir einstaklinga. Gagnrýnt hefur verið að afsláttarkerfi apótekanna sé ógagnsætt og að í því, ásamt greiðsluþátttökukerfinu, felist hvatning til kaupa á meira magni lyfja í einu, auk þess sem afslættir hafa ekki skilað sér til hins opinbera heldur einungis til sjúklinga. Nauðsynlegt er að gera afslætti sýnilega og tryggja að þeir skili sér í lægra lyfjaverði til greiðenda lyfsins, þ.e. bæði ríkis og sjúklinga. Jafnframt er mikilvægt að finna leið sem dregur úr sóun lyfja sem magnhvetjandi afsláttarkerfi ásamt greiðsluþátttökukerfinu hefur í för með sér.“ Markmiðið með að ná niður lyfjaverði með því að halda verði á lyfjum hinu sama um allt land ásamt markmiðunum um að halda lyfjakostnaði heilbrigðisstofnana í lágmarki með því að skylda heilbrigðisstofnanir til að setja upp lyfjalista sem ávísað er innan stofnunarinnar, eru til þess fallin að taka á þeim vanda sem ég lýsti hér með tilvitnun í lyfjastefnuna. Það er mjög mikilvægt að taka á afsláttarkerfi apótekanna þannig að afsláttur sé gagnsær og gildi um allt land og nái jafnt til hluta sjúklings og ríkisins. Við vitum að það kerfi sem nú er til staðar hvetur til þess að dýrari lyf eru valin og hvetur jafnframt til sóunar í kerfinu vegna þess að afgreiðsla á meira magni lyfja er jafnvel hagkvæmari fyrir sjúklinginn en aftur á móti leiðir það til þess að lyfjabúðin heldur eftir stærri hluta af verðinu jafnvel þótt hún gefi sjúklingnum fullan afslátt og sjúklingurinn þurfi ekki að borga neitt. Ríkið borgar því þessa sóun. Það leiðir jafnframt hugann að því að fyrr í vikunni var frétt í dagblaði sem sagði að 5 tonnum af lyfjum væri skilað til apóteka til förgunar. Við þurfum ekki að velkjast í neinum vafa um að aðeins hluta af þeim lyfjum sem ekki eru nýtt er skilað til apótekanna. Það er mikið af lyfjum í skápum hjá fólki sem ekki er skilað heldur fargað með öðrum hætti og þetta er mikil sóun á fé. Mig langar líka að rifja upp að í greinargerð með lyfjastefnunni er dregið fram að ef tekið er mið af athugunum sem gerðar hafa verið í Noregi á notkun lyfja og þær yfirfærðar á íslenskar aðstæður má telja að aukakostnaður íslenska heilbrigðiskerfisins vegna þess að sjúklingar fylgja ekki leiðbeiningum um notkun lyfja sé um 2,5 milljarðar kr. á ári en tölurnar frá Noregi eru 5 milljarðar norskra króna. Þetta er gríðarlega mikið magn og miklir peningar sem er sóað vegna þess að lyfin eru ekki notuð rétt og þá er ég ekki að tala um þau lyf sem skilað er til apótekanna. Það er mjög margt sem þarf að taka á og frumvarpið sem við erum með fyrir framan okkur er þess eðlis að hægt verður að taka enn fastar á en hingað til. Í fimmta lagi er markmiðið að styrkja eftirlit og eftirfylgni með lyfjaávísunum og aukaverkunum lyfja með því að framlengja varðveislutíma gagna í lyfjagagnagrunni landlæknis úr þremur árum í 30 ár. Eru þessi tímamörk valin með hliðsjón af viðeigandi tilskipunum frá Evrópubandalaginu. Við höfum geysilega mikilvægan gagnagrunn sem við eigum að geta nýtt okkur enn betur til að stunda rannsóknir í lyfjamálum, til að setja okkur betri markmið um notkun lyfja og jafnframt að fylgja því eftir ef aukaverkanir koma fram síðars og að rekja þær o.s.frv. Í sjötta lagi er markmiðið að einfalda stjórnsýsluna og til að ná því markmiði eru leyfisveitingar á sviði lyfjamála fluttar frá heilbrigðisráðuneyti til Lyfjastofnunar og er það í samræmi við stefnu heilbrigðisráðuneytisins um að einfalda stjórnsýsluna. Ég minni jafnframt á að nýverið afgreiddi hið háa Alþingi frumvarp um flutning á starfsleyfum heilbrigðisstétta, að útgáfa á starfsleyfum heilbrigðisstétta færist frá heilbrigðisráðuneyti til landlæknis sem er vel. Að öllu samanlögðu felur frumvarpið í sér að tekin eru mörg mikilvæg skref til bóta í lyfjamálum þjóðarinnar. Það gefur möguleika á að bæta nýtingu lyfja og minnka sóun. Það gefur möguleika á að lækka lyfjaverð í landinu enn frekar til hagsbóta fyrir alla aðila, ríkissjóð sem sjúklinga. Í því sambandi vil ég líka nefna að við höfum náð, eins og ég sagði áðan, töluverðum árangri í þeim efnum, m.a. höfum við náð því að verð frumlyfja er nálægt því sem það er á Norðurlöndunum eða í Danmörku og Svíþjóð. Það gefur möguleika á að bæta aðgengi að lyfjum til að minnka reykingar og auka tannvernd en hvort tveggja getur bætt heilsu. Það gefur möguleika á að bæta upplýsingar um íslensk lyfjamál og að einfalda stjórnsýslu lyfjamála á Íslandi. Þegar upp er staðið er þetta frumvarp mjög til bóta hvað varðar lyfjamál á Íslandi og ég heyri ekki betur en að það hljóti góðar móttökur á hinu háa Alþingi. Þær athugasemdir sem hafa komið fram eru í þá veru að auðvelt er að skoða þær og komast að niðurstöðu. Ég vænti þess að heilbrigðisnefnd leggi góða vinnu í frumvarpið og afgreiði það þegar þar að kemur.

Virðulegi forseti. Ég tel að með frumvarpi því sem hér er verið að leggja fram sé stigið mikilvægt skref fram á við í neytendamálum auk þess sem það er mikilvægt forvarnamál að heimilt sé að selja nikótínlyf sem ekki eru lyfseðilsskyld á sem flestum stöðum. Umræður um reykingar og bann við reykingum á opinberum stöðum hefur aukist til mikilla muna á undanförnum árum. Samhliða þeirri umræðu hefur mikill áróður verið um tóbaksvarnir og að auðvelda fólki sem reykir að hætta því. Slík umræða verður heldur hjáróma með þeim takmörkunum sem hér eru við lýði á aðgengi að lyfjum sem hjálpa fólki til að hætta að reykja. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir mælti fyrir þingsályktunartillögu á haustmánuðum um að veita heimild til að fjölga sölustöðum nikótínlyfja og var ég þar ásamt fleirum flutningsmaður með hv. þingmanni. Fagna ég því mjög að tekið skuli á þessu atriði í ágætu frumvarpi hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég tel að það sé mikilvægt og skipti miklu máli að fjölga sölustöðum nikótínlyfja þannig að þau verði raunverulegur valkostur í stað tóbaks. Við eigum að auðvelda reykingafólki að nálgast þau hjálparmeðul sem þarf til að hætta reykingum. Aðgengi að nikótínlyfjum er mjög misjafnt eins og sölumálum er nú háttað. Aðeins örfáar lyfjaverslanir eru opnar allan sólarhringinn og þá einna helst lyfjaverslanir á höfuðborgarsvæðinu. Reykingafólk á landsbyggðinni býr oft við þær aðstæður að vegalengdir í næstu lyfjaverslun geta verið þó nokkrar en aftur á móti er mjög líklegt að styttra sé í næstu verslun sem verslar með tóbak. Með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu sem hér er til umræðu er verið að gera öllum landsmönnum auðveldara að nálgast þessi hjálparmeðul og vonandi verður það til þess að æ fleiri reykingamenn láti af reykingum. Öll gerum við okkur grein fyrir að reykingar hafa skaðleg áhrif á heilsu manna og sjúkdómar af völdum reykinga kosta þjóðarbúið mikla fjármuni. Þær breytingar sem hér um ræðir eru nauðsynleg forvörn í heilbrigðismálum. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir að sala á flúorlyfjum sem ekki eru lyfseðilsskyld verði einnig leyfð í verslunum á sama hátt og á nikótínlyfjum. Í ljósi umræðu á síðustu missirum um tannheilsu Íslendinga og þá sérstaklega tannheilsu barna er ekki vanþörf á að auka einnig aðgengi almennings að flúorlyfjum og vonandi verður það til þess að auka notkun þeirra í forvarnaskyni gegn tannskemmdum. Sú breyting sem lögð er til í 3. gr. frumvarpsins að leyfa póstverslun með lyf mun á margan hátt auka samkeppni og koma neytendum til góða. Eins og segir í frumvarpinu er það gert til að efla samkeppni og auka þjónustu við neytendur og allar breytingar sem lúta að því að auka þjónustu við neytendur og auka samkeppni eru af hinu góða. Ég held hins vegar að það sem kveðið er á um í 10. gr. frumvarpsins, að verð lyfseðilsskyldra lyfja skuli vera það sama um land allt, komi neytendum einna best. Eflaust er það besti kosturinn fyrir neytendur að geta farið í lyfjaverslun og keypt sín lyf á sama verði og aðrir hvar sem er á landinu. Það fyrirkomulag minnkar eflaust vægi póstverslunar á landsbyggðinni en er þó engu að síður mikilvæg leið fyrir landsbyggðarfólk ef á þarf að halda. Afslættir lyfjaverslana eru oft og tíðum mikið torf sem erfitt er að greina og í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að afslættir leiða oft til ávísunar og afgreiðslu stærri skammta eða dýrari lyfja en þörf er á og virka sem inngönguhindrun fyrir nýja aðila sem vilja komast á lyfjamarkaðinn. Til að koma í veg fyrir mismunun er lagt til að sama verð gildi um land allt. Það atriði auðveldar nýjum lyfjafræðingum að koma inn á þennan markað sem hefur verið nær ómögulegt á undanförnum árum sökum þeirrar sterku stöðu sem lyfjakeðjurnar hafa. Með þessu móti er ákveðnum hindrunum rutt úr vegi fyrir nýja aðila og þeim gert kleift að keppa á þessum markaði á þeim forsendum að veita viðskiptavinum góða þjónustu og að afgreiða lyf á hagstæðum kjörum. Virðulegi forseti. Það væri vissulega hægt að hafa mun fleiri orð um þetta ágæta frumvarp sem vonandi leiðir til þess að lyfjaverð lækkar og framboð ódýrari lyfja aukist og það náist með þessu sem að er stefnt að auka þjónustu við neytendur og einfalda stjórnsýslu lyfjamála.

Virðulegi forseti. Ég fagna 2. gr. mjög, að lyf sem hjálpa fólki að hætta að reykja verði eins aðgengileg og skaðvaldurinn, eitrið sem tóbakið er. Ég tel líka eðlilegt og sanngjarnt að ef hægt er að setja reykingabann á fólk þá hjálpum við því líka að hætta að reykja. Við erum að tala um eitur sem sannarlega kostar heilbrigðiskerfið okkar gríðarlega mikið og einnig kostar það okkur mikið mannfall. Þess vegna tek ég undir með hv. þm. Þuríði Backman sem segir að fræðsla sé lykilatriði í þessu máli og að tóbak sé of aðgengilegt. Ég er bara með eina tæknilega spurningu. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Nikótínlyf sem seld eru í lausasölu eru í formi tyggigúmmís, plásturs- og innsogs- og nefúðalyfs. Ákvæðið tekur einungis til nikótínlyfja sem ekki eru lyfseðilsskyld. Hins vegar eru til nikótíntöflur sem einungis fást gegn framvísun lyfseðils og verður ekki gerð breyting á því með þessu frumvarpi.“ Er eitthvað í frumvarpinu varðandi tungurótartöflur? Þær eru ekki lyfseðilsskyldar, samkvæmt þessu. Þetta er spurning sem ég vil aðeins vita meira um. Ég hef ekki um þetta fleiri orð, ég hlakka til að sjá framvindu þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég fagna því frumvarpi sem hér kemur fram ef tilgangur þess næst, þ.e. að hrista upp í lyfjamarkaðnum hér á landi sem ég tel ekki veita af. Ég er þeirrar skoðunar að samkeppni sé besta leiðin til að lækka verð og þetta frumvarp virðist opna fyrir það. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á það sem kom fram í svari ráðherra við spurningu hv. þm. Jóns Magnússonar fyrr í umræðunni að hér er ekki verið að tala einungis um innanlandspóstverslun heldur póstverslun á EES-svæðinu, þ.e. til annarra ríkja í Evrópu sem eru á því svæði. Þá skil ég það einnig þannig að í gegnum umrædda póstverslun verði hægt að kaupa lyf sem jafnvel hafa ekki markaðsleyfi hér á landi af því að þau hafa markaðsleyfi á Evrópska efnahagssvæðinu og þar með sé öllu öryggi fullnægt. Það er einungis þetta sem ég vil fá staðfestingu á hjá hæstv. ráðherra að sé rétt skilið hjá mér en ég held að frumvarpið sé hið besta mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þau viðbrögð sem ég hef fengið við þessu frumvarpi og ég met þau sem svo að það sé góður stuðningur við frumvarpið og markmið þess. Ég ætla að fara aðeins yfir þau mál sem hafa komið fram í mjög málefnalegri og góðri umræðu. Ég vil byrja á því að nefna ákveðin mál sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir velti upp, hún er reyndar ekki viðstödd, en ef ég skildi það rétt þá tengist það fleiri málum, m.a. því sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir benti svo sannarlega réttilega á, hversu mikilvægt er að auka samkeppni á þessu sviði og besta leiðin til þess er að lækka verðið. Hv. þingmaður spurði hvernig póstverslun væri fyrir komið og hvort það væri ekki rétt skilið sem kom fram í andsvari mínu við hv. þm. Jón Magnússon að hugmyndin með þessu sé sú að þetta auðveldi póstverslun sem er í raun heimil núna. Það er enginn sem getur bannað Íslendingi að fara með lyfseðil sinn í apótek á Evrópska efnahagssvæðinu þótt slíkt sé augljóslega háð tungumálaannmörkum og öðru slíku. Hér er verið að auðvelda slíkt, það verður opnað fyrir það sem raunverulega leið, þó að því gefnu að viðkomandi læknir muni ávísa á eitthvert annað lyf en er til staðar á landinu, ef svo bæri undir, en þá er ekkert sem stoppar það. Allt það sem hér er verið að gera miðar að því að stækka markaðinn. Þess vegna höfum við verið að vinna með Norðurlöndunum og í því skyni tók ég upp tillögu á fundi með norrænum heilbrigðisráðherrum um að vera með einn sameiginlegan lyfjamarkað, tillögu sem var samþykkt og nú þegar hafa fyrstu skrefin í því verið stigin. Það gengur allt út á það að okkar litli íslenski markaður stækki og að auðvelda aðilum, hvort sem það eru stofnanir eða einstaklingar, aðgengi að góðum lyfjum á þeim mörkuðum sem við þekkjum. Hið sama gildir um reglugerðarbreytinguna varðandi fylgiseðlana, það er nákvæmlega það sem við erum að reyna að gera, að sjá til þess að við eigum aðgang að fleiri lyfjum en við höfum núna og að þeim aðilum sem hafa áhuga á því að flytja inn lyf verði gert það eins auðvelt og mögulegt er. Ég ítreka það hins vegar að við höfum engan áhuga á því að slá af faglegum kröfum. Það kemur af því að þeir aðilar sem munu hafa möguleika á því að sjá um milligöngu hvað þessa verslun varðar verða að hafa lyfsöluleyfi og vera tengdir við apótek eins og kom ágætlega fram hjá hv. þm. Ástu Möller og hún nefndi fölsuð lyf sem fara fyrst og fremst og að stærstum hluta í gegnum netverslun. Hér er ekki um að ræða það sem er kallað netverslun heldur póstverslun. Þegar talað er um netverslun almennt þá þekkja menn að á netinu eru alls konar tilboð sem ekki fara í gegnum hið hefðbundna kerfi sem við notum alla jafna og við höfum engan áhuga á því að fara þá leið. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir ræddi hvaða áhrif þetta hefði á ríkissjóð, varðandi umsögn fjármálaráðuneytisins, en þá höfum við ekki farið í að reyna að reikna það niður hvað þetta eigi að spara, enda er mjög erfitt að átta sig á því þegar menn fara í aðgerðir sem þessar. Ég held að það hefði verið mjög erfitt ef menn hefðu farið út í það að reyna að spá einhverju um það hverju aðgangurinn að Evrópska efnahagssvæðinu á sínum tíma eða EFTA, skilaði í krónum og aurum og þó að þetta sé ekki af þeirri stærðargráðu þá er prinsippið hið sama. Það liggur fyrir að póstverslun á að auka samkeppni, auka aðgengi, gefa fleiri aðilum kost á því að taka þátt í að vera með framboð af góðum lyfjum á betra verði en nú er. Eftir því sem fleiri aðilar hafa tök á því að selja lyf, t.d. nikótínlyf og flúorlyfin sem bæði flokkast undir forvarnamál, þá mætti ætla að verð á lyfjum lækkaði, annað væri sérstakt. Varðandi það að styrkja lyfjanefndirnar þá er markmiðið að stýringin verði betri, bæði fagleg og fjárhagsleg stýring á lyfjum, sem á að skila sér fyrst og fremst til hins opinbera sem alla jafnan borgar þann reikning á heilbrigðisstofnunum. Hv. þm. Björk Guðjónsdóttir og hv. þm. Ásta Möller komu inn á þátt sem varðar gagnsæið, þegar menn tala um að fara þá leið að keppa í verði en ekki í afslætti. Þar er vísað til þess sem gert hefur verið í öðrum löndum, það er afsláttarfyrirkomulagið sem menn hafa verið með sem hefur flækt markaðinn og gert það að verkum að hann er mjög ógagnsær og hefur í rauninni hindrað eðlilega samkeppni. Hér erum við að fara þá leið - við hindrum ekki að menn geti lækkað verðið, þvert á móti ýtum við undir að hægt sé að lækka verðið en það er hins vegar gert með því að verðið sé lækkað fyrir alla í stað þess að vera með þetta flókna afsláttarfyrirkomulag sem hefur þegar á reynir ekki nýst vel. Ég er alveg sammála þeim sem hér hafa talað um þetta atriði, t.d. hv. þm. Björk Guðjónsdóttur, að þetta einstaka atriði skiptir mestu máli. Það skiptir mestu máli ef við ætlum að ná niður lyfjaverði á hinum almenna markaði á Íslandi. Hv. þm. Ásta Möller fór yfir það hversu hátt hlutfall þetta er af útgjöldum heilbrigðiskerfisins en benti á að það hefur lækkað sem hlutfall af því samt sem áður, ef tekið er langt tímabil. En það eitt og sér segir ekki allt þótt það sé góður mælikvarði einfaldlega vegna þess að heilbrigðisútgjöld á Íslandi hafa aukist mjög og mun meira en í nær öllum þeim löndum sem við berum okkur saman við. Prósentan ein og sér segir því ekki allt, þ.e. hlutfallið, þegar við fjárfestum meira í heilbrigðiskerfinu en aðrar þjóðir þá ætti það ekki að vera náttúrulögmál að hlutfall lyfjakostnaðar væri einhver föst prósenta. Þau lyf sem Íslendingar nýta eru ekki dýrari í framleiðslu en þau lyf sem aðrir Evrópubúar nota eða annars staðar í heiminum ef út í það er farið. Hv. þm. Ásta Möller fór inn á marga góða þætti. Eitt var gegnsæið á markaðnum sem hv. þingmaður fór yfir og er engu við það að bæta. Sömuleiðis varðandi greiðsluþátttökuna sem er auðvitað afskaplega mikilvægt mál í þessu samhengi. Það skiptir máli að hún sé þess eðlis að hún ýti ekki undir sóun og það er eitt af því sem nefnd undir forustu Péturs Blöndals er að skoða og ég vonast til að við fáum þar góða tillögu um hvernig við getum breytt til hins betra. Ýmislegt margt gott kom fram í ræðu hv. þm. Ástu Möller, sem er formaður heilbrigðisnefndar, og það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að það skiptir miklu máli að hv. heilbrigðisnefnd fari vel yfir þetta mál. Það hefur verið rætt um nikótínlyfin, hv. þm. Paul Nikolov og hv. þm. Björk Guðjónsdóttir lýstu bæði áhuga á þeim þætti frumvarpsins og fögnuðu þeirri breytingu sem þar er gert er ráð fyrir og færðu fyrir því gild rök. Ég verð að viðurkenna að ég er svo lánsamur að mér hefur aldrei tekist að byrja að reykja og er því ekki neinn sérfræðingur þegar kemur að því hvernig eigi að hætta þeim ósóma, ég er lánsamur hvað það varðar og ýmislegt annað sem betur fer, en ég hef skilið þetta þannig að í þessum verslunum sé heimilt að selja allt annað en það sem er lyfseðilsskylt. Það hefur verið sú nálgun sem við erum með en það er sjálfsagt að fara yfir þetta í nefndinni ef nauðsynlegt er að telja fleiri þætti upp, þá er það a.m.k. í mínum huga sjálfsagt að gera það og ég treysti því að nefndin fari vel yfir það. Varðandi póstverslunina þá er hún til víðs vegar í álfunni. Stærsta einstaka póstverslunin heitir DocMorris, hún er þýsk og var stofnuð árið 2000. Hún er með 700 þúsund borgandi viðskiptavini og hefur 20 þúsund mismunandi lyf á lager ef þannig má að orði komast. Hér er því ekki verið að finna upp eitthvað sem ekki hefur verið gert áður. Eins og ég nefndi áður þá stöndum við frammi fyrir því sem við getum kallað vanda lítils markaðssvæðis og þar skipum við okkur með ríkjum á borð við Kýpur, Eystrasaltsríkin, jafnvel Möltu og Lúxemborg og Liechtenstein. Þó að sumar þessar þjóðir hafi önnur úrræði en við höfum þá er þetta varðandi lyfjakostnaðinn í rauninni vandi álfunnar og kannski fleiri svæða. Það er verið að vinna í þessum málum og ég hef rætt þetta á þeim fundum sem ég hef átt með kommissörum í Evrópusambandinu sem fara með þessi mál og þar er mikill skilningur á aðstæðum okkar og mikill vilji til að opna upp markaðinn á því sviði og viðbrögðin sem við höfum fengið við tillögum sem við höfum kynnt fyrir þessum aðilum, tillögum sem fram koma í þessu frumvarpi, eru góð. Hins vegar áréttuðu menn, og það er eitthvað sem við eðli málsins samkvæmt þurfum að lifa við eftir EES-samningnum, að við verðum að vera innan þess ramma sem sá samningur býður upp á. Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þær viðtökur sem frumvarpið hefur fengið og ég vonast til að hv. nefnd fari vel yfir málið. Þetta er afskaplega mikilvægt mál og það sem við erum að gera hér er ekki sjálfgefið og ekki einfalt, þ.e. að opna markaðinn. Ég hef ekki fengið annað en jákvæð viðbrögð við því og ég vek athygli á því enn og aftur að það er ekkert í þessu sem ekki hefur verið framkvæmt á öðrum stöðum. Það er heldur ekkert í frumvarpinu sem bendir til þess að það sem hér er lagt fram muni á neinn hátt slaka á þeim faglegu kröfum sem við gerum og við viljum gera. Eins og ég nefndi áðan þegar ég var að fara yfir það sem gert hefur verið á undanförnum mánuðum þá liggur það fyrir að miðað við það þá erum við búin að ná niður kostnaði sem nemur hundruðum milljóna á ekki lengri tíma og án lagabreytinga. Því skiptir afskaplega miklu máli að við séum vakandi í þessu ef við ætlum að ná þeim markmiðum sem við viljum ná en það er að hér sé heilbrigðisþjónusta á heimsmælikvarða og þá verðum við að sjá til þess að við nýtum þá fjármuni sem allra best og þetta frumvarp er einn liður í því.

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra talaði um mun á póstverslun og netverslun í tengslum við ræðu mína áðan varðandi fölsuð lyf. Kannski gerir fólk ekki mikinn greinarmun á póstverslun og netverslun ef það notar netið á annað borð til þess að panta sér lyf. Þess vegna er mjög mikilvægt að til séu sterkar, góðar og traustar reglur um póstverslun eins og hún er sett upp í þessu frumvarpi og sem farið verður eftir í framtíðinni. Málið er nefnilega að töluvert mikið er um fölsuð lyf í heiminum. Metið hefur verið að 10% allra lyfja sem eru seld í heiminum eru fölsuð eða hafa engin lyfjafræðileg áhrif. Þessi lyf hafa verið metin upp á 32 milljarða bandaríkjadollara sem eru töluvert miklir peningar. Það er því ákveðin hvatning í því að koma fölsuðum lyfjum á markað. Vissulega hefur netverslun aukið aðgengi að fölsuðum lyfjum og við þurfum að gæta okkur mjög því að í henni eru m.a. aðilar sem stunda glæpastarfsemi. Aðalatriðið er að við heimilum póstverslun sem er háð ströngum skilyrðum. Oft gerir fólk ekki mun á póstverslun eða netverslun en munurinn þarf að vera alveg skýr. Ég tel að við þurfum m.a. að skoða betur þau viðskipti sem fara í gegnum netverslun, lyf sem eru þá flutt til landsins án þess að fara í gegnum 

Virðulegi forseti. Þetta er mikilvægur punktur sem hv. þm. Ásta Möller kemur inn á. Það er mjög mikilvægt að þeir sem um þetta mál fjalla séu meðvitaðir um það sem í frumvarpinu felst vegna þess að þarna er verið að heimila hluti sem stundaðir eru annars staðar í álfunni. Til þess að gæta fyllsta öryggis þarf að uppfylla þær faglegu kröfur sem við gerum almennt til lyfjaverslunar. Það er mjög mikilvægt að menn hafi það algjörlega á hreinu. Þannig er þetta lagt upp. Segja má að ef þessi leið verður opnuð sé margt bendir til að þetta sé öruggari leið en sú hefðbundna verslun sem er í dag vegna þess að þeir sem eru innan Evrópska efnahagssvæðisins nú þegar þurfa að uppfylla þessi sömu skilyrði. Við gerum því að auki þær kröfur að sá sem ætlar að stunda póstverslun eða hafa milligöngu um póstverslun hér á landi þarf að uppfylla sams konar kröfur og annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu og hann er jafnframt ábyrgur. Það er því gott að hv. þm. Ásta Möller skyldi vekja athygli á þessu af því að það er mjög mikilvægt að það sé algjörlega á hreinu. Hér er ekki með neinum hætti verið að veita afslátt af þeim faglegu kröfum sem við gerum almennt til lyfjaverslunar í landinu og höfum gert fram til þessa. Það er áríðandi að þau skilaboð komi skýrt fram.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um brottfall laga nr. 14/1942, um læknaráð. Lög um læknaráð voru sett árið 1942 og hefur læknaráð starfað í óbreyttri mynd frá þeim tíma. Lögin eru því komin til ára sinna og sett í allt öðru lagaumhverfi en nú gildir. Ljóst er að breyttar áherslur hafa orðið í málsmeðferð stjórnsýslunnar frá því að lögin um læknaráð voru sett. Ber helst að nefna þær breytingar sem urðu á málsmeðferð með gildistöku stjórnsýslulaga. Jafnframt hefur læknisfræðin tekið miklum framförum, sérfræðingum fjölgað sem og sérgreinum innan læknisfræðinnar. Einnig hefur mátt greina nú um nokkurt skeið að dómstólar sjái tormerki á því að afla sérfræðilegs álits læknaráðs í einkamálum. Þá má enn fremur nefna að Hæstiréttur Íslands virðist hafa dregið verulega úr því að óska eftir umsögnum læknaráðs en gefur málsaðilum þess í stað færi á að afla matsgerðar dómkvaddra matsmanna. Við þessar aðstæður virðast lögin ekki þjóna tilgangi sínum. Samkvæmt reglugerð um starfsháttu læknaráðs skal það starfa í þremur þriggja manna deildum, réttarmáladeild, heilbrigðismáladeild og siðamáladeild. Réttarmáladeild hefur það hlutverk að fjalla um réttarmál. Það er mál frá dómstólum og ákæruvaldi. Heilbrigðismáladeild er ætlað að fjalla um heilbrigðismál en hún hefur ekki komið saman síðan árið 1948 og hefur hún því aldrei virkað sem skyldi. Í siðamálanefnd er fjallað um mál varðandi hegðun eða framkomu lækna og annarra heilbrigðisstarfsmanna. Fá mál hafa borist til siðamáladeildar undanfarin ár. Helsta ástæðan fyrir því er sú að landlæknir er mun betur í stakk búinn til að taka á kvörtunum og kærum en hér áður. Litið hefur verið svo á að hæfisreglur stjórnsýslunnar taki að hluta til starfsemi læknaráðs, þ.e. þegar siðamáladeild gerir tillögu um umsögn læknaráðs í máli sem beint er til ráðsins af heilbrigðisyfirvöldum en slík umsögn getur verið þáttur í undirbúningi íþyngjandi stjórnvaldsákvörðunar. Hæstiréttur hefur í dómum sínum gert athugasemdir við starfsemi læknaráðs og afgreiðsla ráðsins hefur í mörgum tilfellum ekki talist standast stjórnsýslulög. Þá ber að nefna að fundir í siðamáladeild hafa ekki verið haldnir síðan árið 2002 en á því ári hélt ráðið einn fund. Þegar umsagnar læknaráðs var leitað í tengslum við dómsmál var lengi einungis hæfisregla 5. gr. læknaráðslaga talin gilda en þar er kveðið á um að læknaráðsmaður eigi ekki atkvæðisrétt um mál sem varða hann sjálfan eða umbjóðanda hans eða mál sem hann hefur persónulega eða í embættisnafni tekið afstöðu til áður. Hæstiréttur hefur þá slegið því föstu í dómi að meðlimir læknaráðs hafi stöðu matsmanna í dómsmáli og þar af leiðandi gildi hæfisreglur um dómkvadda matsmenn sem fram koma í 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, jafnframt um þá. Með hliðsjón af þeim hæfisreglum sem gilda um ráðsmenn læknaráðs má draga þá ályktun að vafasamt sé að þeir ráðsmenn læknaráðs sem koma frá Landspítala séu hæfir til að fjalla um þau mál er varða Landspítalann, enda má gera ráð fyrir að uppi séu aðstæður sem eru fallnar til þess að draga óhlutdrægni viðkomandi í efa. Þessu til stuðnings má benda á dóm Mannréttindadómstóls Evrópu, dagsettan 5. júlí 2007, í máli Söru Lindar Eggertsdóttur gegn íslenska ríkinu. Þar komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði með réttu getað óttast að læknaráð væri ekki með öllu hlutlaust í umfjöllun sinni um málið fyrir Hæstarétti í ljósi þess að fjórir þeirra sem sátu í læknaráði störfuðu hjá Landspítalanum. Dómstóllinn taldi því að brotið hefði verið gegn 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem kveður á um rétt manna til málsmeðferðar fyrir sjálfstæðum og óvilhöllum dómstóli, og dæmdi stefnanda bætur og málskostnað. Dómur Mannréttindadómstólsins rennir tvímælalaust stoðum undir það að starfshættir læknaráðs í dag standist ekki reglur um hæfi. Þá ber að nefna að verulega hefur dregið úr starfsemi læknaráðs og hafa fundir í læknaráði hafa verið haldnir að meðaltali einu sinni til þrisvar á ári undanfarin ár. Hæstv. forseti. Í ræðu minni hef ég farið í stórum dráttum yfir ástæður þess að ég legg fram þetta frumvarp en megintilgangurinn er að fella brott lög sem þjóna ekki lengur tilgangi sínum og brjóta í bága við reglur um hæfi. Ég tel mikilvægt að frumvarp þetta nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög, einföldun reglna um greiðslu hlutafjár í öðru heldur en reiðufé o.fl. Með lagafrumvarpi þessu, sem samið hefur verið í viðskiptaráðuneytinu, er stefnt að því að breyta til einföldunar reglum í lögum um hlutafélög. Jafnframt er stefnt að því að breyta að nokkru leyti reglum í lögum um einkahlutafélög viðvíkjandi greiðslu hlutafjár í öðru en reiðufé o.fl. við stofnun eða hlutafjárhækkun án þess þó að slíkt dragi úr vernd hluthafa og lánardrottna. Auk þess eru reglurnar um eigið fé hlutafélaga rýmkaðar. Er þá tekið mið af óbindandi ákvæðum í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 6. september 2006 um breytingu á tilskipun um stofnun hlutafélaga og tilskilið hlutafé þeirra og breytingar á því. Jafnframt var tækifærið nýtt til að einfalda kröfur um heimili félags í samþykktum þess. Markmiðið með frumvarpinu er að gera ýmsar breytingar til einföldunar á núgildandi lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Jafnframt eru reglur rýmkaðar um eigið fé hlutafélaga. Einföldun reglnanna felst fyrst og fremst í því að ekki er í sérstökum tilvikum krafist sérfræðiskýrslu þegar hlutir í hlutafélögum eru greiddir í formi verðbréfs eða peningamarkaðsskjals eða þegar verðmæti greiðslu fyrir hluti kemur beint fram í endurskoðuðum lögmætum ársreikningi. Geta ákvæðin einfaldað meðferð mála í hlutafélögum, lækkað kostnað og aukið samkeppnishæfni þessara félaga. Í lögum um hlutafélög eru ekki gerðar sömu kröfur og í lögum um einkahlutafélög, þ.e. ekki er krafist sérfræðiskýrslu þannig að reglur frumvarpsins hafa minna gildi hvað einkahlutafélögin snertir. Vísa ég um þetta til athugasemda við 9. gr. frumvarpsins um yfirlýsingu löggilts endurskoðanda eða lögmanns um skýrslu varðandi greiðslu hlutafjár í öðru en reiðufé. Ég vil taka fram að frumvarp þetta er í stórum atriðum byggt á drögum að norsku lagafrumvarpi varðandi innleiðingu á framangreindri EES-gerð. Hvað snertir ákvæði 1. gr. um verðbréf, t.d. hlutabréf og skuldabréf samkvæmt lögum um verðbréfaviðskipti, svo og peningamarkaðsskjöl, þ.e. ríkisvíxla, innlánsviðskipti og viðskiptabréf að undanskildum greiðsluskjölum samkvæmt sömu lögum, skal tekið fram að ekki er talin þörf á því að ákvarða verðmæti verðbréfanna eða peningamarkaðsskjalanna á nýjan leik með sérfræðiskýrslu nema í algjörum undantekningartilvikum samkvæmt lögum um hlutafélög. Sama gildir um verðmæti samkvæmt endurskoðuðum ársreikningi. Þar eð verðmætin hafa verið staðfest í endurskoðuðum ársreikningi greiðanda er með öðrum orðum almennt talið óþarfi að endurtaka staðfestinguna í sérfræðiskýrslu. Því er aflétt að kalla þurfi sérstaklega eftir slíkri skýrslu við þessar tilteknu aðstæður sem hérna eru nefndar. Í ákvæðum 3. gr. frumvarpsins um heimili félags felst að ekki muni þurfa að halda hluthafafund og breyta samþykktum svo og senda hlutafélagaskrá nýjar samþykktir ef breyting verður á aðsetri félagsins innan sama sveitarfélags. Þetta einfaldar meðferð mála og sparar félaginu fé, fyrirhöfn og tíma. Frumkvæðið að þessari jákvæðu breytingu kom frá hlutafélagaskrá. Ákvæðið um eigin hluti í 6. gr. felur í sér að heimild hluthafafundar til handa félagastjórn til að eignast eigin hluti má veita til lengri tíma en nú er, það er til fimm ára í stað átján mánaða. Að öðru leyti vil ég vísa til athugasemda með frumvarpi þessu. Í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins kemur fram að ekki verði séð að frumvarpið muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð ef það verður óbreytt að lögum. Ég vænti þess virðulegi forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/2002, um geislavarnir. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund ýmsa aðila sem koma fram í nefndarálitinu. Jafnframt bárust nefndinni 14 umsagnir. Í lögum um geislavarnir sem tóku gildi 7. maí 2002 er kveðið á um að eftirlitsþáttur laganna skuli endurskoðaður innan fimm ára frá gildistöku. Frumvarp þetta felur fyrst og fremst í sér tillögur um að einfalda og draga úr tæknilegu eftirliti Geislavarna ríkisins, m.a. með innflutningi, uppsetningu og breytingum á geislatækjum sem gefa frá sér jónandi geisla. Lögð er áhersla á aukna ábyrgð notenda, virk gæðakerfi og mat á geislaálagi sjúklinga. Eru þessar breyttu áherslur til þess fallnar að stuðla að því að notkun geislunar sé sem árangursríkust og geislun á fólk sé sem minnst. Einnig tekur frumvarpið mið af breyttum áherslum í geislavörnum innan Evrópusambandsins og er með því haldið áfram aðlögun íslenskrar löggjafar á sviði geislavarna að tilskipunum Evrópusambandsins um geislavarnir og framkvæmd þeirra. Geislunarviðbúnaður á Íslandi miðaðist við að geta brugðist við kjarnorku- og geislaslysum og tók ekki sérstakt mið af glæpsamlegri beitingu geislavirkra efna. Eftir hryðjuverkin í Bandaríkjunum árið 2001 og í kjölfar mikillar umræðu, m.a. á vettvangi Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar, hafa viðhorf til viðbúnaðar breyst og er áhersla nú lögð á að viðbúnaður taki einnig mið af vísvitandi misbeitingu geislavirkra og kjarnkleyfra efna. Mikilvægt er að lagarammi viðbúnaðar Geislavarna ríkisins taki einnig mið af breyttum aðstæðum og því leggur nefndin til breytingar á 5. tölul. 2. gr. og 9. tölul. 1. mgr. 5. gr. þess efnis að viðbúnaður Geislavarna ríkisins taki m.a. einnig til ógnar af völdum glæpsamlegrar beitingar geislavirkra efna og samhæfingar geislunarlegs viðbúnaðar til uppfyllingar alþjóðlegum viðmiðum í þeim efnum. Hér er þó ekki vísað til þátta sem eru faldir öðrum lögum samkvæmt, t.d. almannavarnadeild ríkislögreglustjóra og sóttvarnalækni, þegar um alvarlegt ástand er að ræða sem getur ógnað lífi og heilsu manna. Til einföldunar er jafnframt í sömu greinum felld út tilvísun í kjarnorkuvá en hugtakið geislavá sem eftir stendur felur það í sér. Aukin áhersla á ábyrgð Geislavarna ríkisins á viðbrögðum við ógnunum sem geta hlotist af hugsanlegri glæpsamlegri beitingu geislavirkra efna kallar á bættan tækjakost stofnunarinnar til að Ísland uppfylli viðmið Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar. Stofnkostnaður vegna þessa er metinn á um 27,5 millj. kr. og er þess vænst að nauðsynlegra mælitækja og búnaðar verði aflað á árunum 2009–2010. Telur nefndin brýnt að fjárveitingar til þessa verði tryggðar. Aukinn tækjakostur til að bæta viðbúnað við geislavá nýtist einnig í annarri reglubundinni starfsemi stofnunarinnar, m.a. eftirliti með notkun geislavirkra efna á sjúkrahúsum. Í a-lið 5. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á orðanotkun í 1. og 2. mgr. 10. gr. gildandi laga þar sem talað er um eiganda tækis. Slíkt getur verið villandi á tímum rekstrarleigu og fjölbreytilegra rekstrarforma. Með ákvæðinu er því lagt til að í stað þess að tala um að „eigandi“ sé ábyrgur fyrir notkun geislavirkra efna og geislatækja sé það „leyfishafi“. Jafnframt eru gerðar breytingar í þessa veru í nokkrum greinum frumvarpsins. Þá leggur nefndin til að nýr töluliður bætist við 3. gr. laganna þar sem hugtakið leyfishafi verði skilgreint. Nefndin aflaði sér sérstaklega upplýsinga um áhrif rafsegulsviða á menn og hvernig eftirliti er háttað með ójónandi geislum. Eftir að hafa kynnt sér upplýsingar þess efnis komst nefndin að þeirri niðurstöðu að eftirlit með því sé traust. Þá hafi ekki tekist að sýna fram á með rannsóknum að rafsegulsvið hafi óæskileg áhrif á heilsu manna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir þetta álit rita hv. þingmenn Ásta Möller formaður og framsögumaður, Ágúst Ólafur Ágústsson, Pétur H. Blöndal, Árni Páll Árnason, Siv Friðleifsdóttir, Ellert B. Schram, Þuríður Backman, Álfheiður Ingadóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Frumvarpið miðar að því að innleiða efni tilskipunar nr. 2001/77/EB sem tekin var upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 102/2005. Um málið hefur verið fjallað nokkuð ítarlega í iðnaðarnefnd og höfum við fengið til okkar allmarga gesti. Við í nefndinni leggjum til fjórar breytingartillögur við frumvarpið sem helst miða að því að lagfæra örlítið orðalag. Engu að síður eru líka örlitlar efnisbreytingar. Markmið tilskipunarinnar er að stækka markaðshlutdeild endurnýjanlegrar orku á evrópskum raforkumarkaði með því að tryggja aðgang framleiðenda að raforkukerfi innri markaðarins og jafnframt að gefa þeim færi á að auðkenna uppruna orkunnar til hagsbóta fyrir notendur og umhverfið. Aðildarríkin eru hvött til þess að setja sér markmið varðandi hlutfall endurnýjanlegrar orku í heildarorkunotkun undir eftirliti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins sem jafnframt er ætlað að fylgjast með því hvernig aðildarríkin veita styrki í þágu umhverfisvæns orkuiðnaðar. Í þessu frumvarpi er Landsneti hf. falið að annast útgáfu upprunaábyrgða sem framleiðendur endurnýjanlegrar raforku geta óskað eftir í þeim tilgangi að selja þær aðilum innan Evrópska efnahagssvæðisins sem sjá sér hag í að styrkja endurnýjanlega orkuframleiðslu. Um það var örlítið rætt í nefndinni, virðulegi forseti, hvers vegna Landsnet ætti að fara með þetta mál og veita og annast útgáfu þessara upprunaábyrgða. Var því velt upp að mögulega ætti Orkustofnun að sjá um slíka útgáfu. En það varð niðurstaða nefndarinnar að Landsnet væri best til þess fallið að fara með þetta enda hafi Orkustofnun eftirlit með útgáfu þessara ábyrgða og jafnframt þarf Orkustofnun að staðfesta útgáfu þessara leyfa. Á fundum nefndarinnar kom fram að Orkustofnun hefði við undirbúning virkjana hér á landi lagt til grundvallar sín eigin viðmið við mat á því hvort þær væru sjálfbærar og að samþykkt frumvarpsins mundi ekki hafa þær afleiðingar að slegið yrði af þeim kröfum á nokkurn hátt. Nefndin bendir á að þær röksemdir sem búa að baki tilskipuninni eigi ekki nema öðrum þræði við um Ísland þar sem íslenska raforkukerfið er ekki samtengt hinum evrópska innri markaði og að auki vegna þeirrar sérstöðu sem Ísland hefur í framleiðslu endurnýjanlegrar orku. Nefndin tekur þó fram í nefndarálitinu að allar að umsagnir sem henni hafa borist voru afar jákvæðar í garð þessa máls. Við leggjum til nokkrar breytingar eins og ég greindi frá í upphafi máls míns. Veigamesta breytingin er rýmkun á tímamörkum sem um er getið í 1. mgr. 5. gr. frumvarpsins. Í frumvarpinu er kveðið á um að umsækjandi skuli senda Landsneti skriflega beiðni um útgáfu upprunaábyrgðar á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum í síðasta lagi 30 dögum frá lokum síðasta mánaðar þess tímabils sem upprunaábyrgð skal ná yfir. Helstu athugasemdirnar sem fram komu við frumvarpið voru við þetta ákvæði og var það ósk ýmissa gesta og umsagnaraðila að tímabilið yrði lengt og það allt upp í eitt til tvö ár. Niðurstaða nefndarinnar var að taka ekki undir ýtrustu óskir í umsögnum hvað varðar lengd tímamarkanna og er lagt til í breytingartillögu að í stað 30 daga frests verði gefinn 90 daga frestur.  Að þessu sögðu, virðulegi forseti, leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á þskj. 734. Undir þetta álit ritar sú sem hér stendur, sem er formaður nefndarinnar og framsögumaður, hv. þingmenn Guðni Ágústsson, Ragnheiður Elín Árnadóttir, Grétar Mar Jónsson, Ólöf Nordal, Ellert B. Schram, Ragnheiður Ríkarðsdóttir og Kjartan Ólafsson. Auk þess ritar undir nefndarálitið hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon með fyrirvara.

Frú forseti. Hér skipast fljótt veður í lofti. Þegar ég hringdi til Alþingishússins fyrir tíu mínútum var verið að ræða mál nr. 3 á dagskrá og það næsta sem ég vissi var að níunda málið var komið á dagskrá og þá væntanlega verið að ljúka fundi í dag. Hér ræðum við frumvarp til laga um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum eins og framsögumaður iðnaðarnefndar, hv. þm. og formaður nefndarinnar, Katrín Júlíusdóttir, gerði grein fyrir. Í nefndaráliti með breytingartillögum kemur fram að Steingrímur J. Sigfússon, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á þeim fundi sem málið var afgreitt, skrifar undir álitið með fyrirvara. Frú forseti. Strax við 1. umr. þessa máls gerði talsmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Kolbrún Halldórsdóttir, athugasemdir við tvö atriði sérstaklega sem snerta þetta mál. Ég ætla að leyfa mér að taka örfáar mínútur til þess að rifja það upp. Í fyrsta lagi þarf að vera alveg ljóst að þetta frumvarp ef að lögum verður skilgreinir ekki alla jarðvarmaorku eða vatnsorku eða önnur orkuform sem endurnýjanleg eða sjálfbær. Til þess þurfa að koma önnur viðmið og ég minni á þingsályktunartillögu sem ég hef ásamt öðrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagt hér fram, um rannsóknir og sjálfbæra vinnslu jarðhitasvæða. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra Össurar Skarphéðinssonar þegar hann gerði grein fyrir frumvarpinu við 1. umr. að það stæði ekki til að veita neinn afslátt á þeim grænu vottorðum sem kunna að vera gefin út samkvæmt þessum lögum og tilskipun Evrópusambandsins sem þau eru til staðfestingar á. Það er að segja að ef til þess kæmi að efast væri um að raforkan sem framleidd væri, við skulum segja í jarðhitavirkjun eða vatnsaflsvirkjun, væri í rauninni endurnýjanleg orka og það kæmu fram ábendingar um að hún væri alls ekki unnin eða framleidd með sjálfbærum hætti þá stæði ekki til að gefa vottorð út á slíkt og er það vel. Það var gengið eftir því í nefndinni að vita hvernig ætti að leggja mat á þessa hluti. Við afgreiðslu nefndarinnar kom skýrt fram að það væri Orkustofnunar en ekki Landsnets, sem á að sjá um sjálfa útgáfu vottorðanna, að leggja mat á það hvort virkjanir, hvort heldur eru í vatnsafli eða raforku, væru sjálfbærar og ekki stæði til að slegið yrði af þeim kröfum. Þá er ég komin að því, frú forseti, hverjar þær kröfur eru. Nú ber svo vel í veiði að ég kom hér hlaupandi af ársfundi Orkustofnunar þar sem einmitt í þessum töluðu orðum er verið að flytja erindi um sjálfbæra nýtingu jarðhitasvæða og sjálfbæra vinnslugetu jarðhitakerfa en Jónas Ketilsson, jarðhitasérfræðingur á Orkustofnun, er þar að flytja erindi. Erindið er einnig prentað og ég fékk að hafa það með mér af ársfundinum. Í fyrirlestrinum hjá Orkustofnun í dag var ítrekað að Orkustofnun hefur frá 2001, í sérstökum sérfræðingahópi, reynt að meta það hvernig hægt er að skilgreina sjálfbæra nýtingu jarðhitakerfanna. Á árinu 2001 var gefin út sú skilgreining að fyrir sérhvert jarðhitasvæði og sérhverja vinnsluaðferð er til ákveðið hámarksvinnslustig. Því hámarksvinnslustigi er þannig háttað að með lægra vinnslustigi er hægt að viðhalda óbreyttri orkuvinnslu frá kerfinu yfir mjög langt tímabil sem er 100–300 ár. Ég legg áherslu á þessa skilgreiningu að Orkustofnun miðar við að sjálfbær nýting á jarðhitasvæðum sé 100–300 ár óbreytt orkuvinnsla frá kerfinu. Jarðvarmavinnsla, minni eða jöfn en þetta hámarksvinnslustig er þá skilgreind sem sjálfbær vinnsla en vinnsla umfram hámarksvinnslustigið er ekki sjálfbær. Það er mjög mikilvægt, frú forseti, að menn átti sig á þessum skilgreiningum sérstaklega þegar menn berja hér bumbur ekki aðeins innan lands heldur út um allar jarðir og auglýsa sjálfbærni og endurnýjanlega orkugjafa okkar Íslendinga. Það er nefnilega ekki sama hvernig við nýtum þá. Orkustofnun hefur, eins og ég nefndi, á undanförnum árum haft starfandi vinnuhóp til þess að meta hver sjálfbær vinnslugeta jarðhitakerfa er. En verkefnisstjórn rammaáætlunar um verndun og nýtingu náttúrusvæða hefur einnig fengið það sérstaka verkefni úr hendi iðnaðarráðherra að meta sjálfbæra vinnslugetu jarðhitakerfa. Þetta er sem sagt hliðstætt verkefni því sem Orkustofnun hefur verið að vinna að og það kom fram á ársfundi Orkustofnunar í dag að það muni verða reynt að sameinast um ofangreint málefni. Það er mjög mikilvægt, frú forseti, að það verði gert. Annars vegar er hér um að ræða Orkustofnun sem er að meta þetta og þá frekar með tilliti til hámarksnýtingar eins og rakið er í gögnum á ársfundinum og hins vegar verkefnisstjórn rammaáætlunar sem hugsar kannski ekki um hámarksnýtinguna heldur um það að halda jafnvægi á milli vinnslu í anda sjálfbærrar þróunar, jafnvægi milli vinnslu og umhverfis. Í þeirri þingsályktunartillögu sem ég nefndi áðan er gert ráð fyrir því að skipuð verði sérstök nefnd á vegum þingsins til þess að meta þessa hluti. Eftir að hafa hlýtt á fyrirlestra á ársfundi Orkustofnunar í dag er ég ekki frá því, frú forseti, að það sé mjög brýnt vegna þess að í orðanna hljóðan felst að reynt verði að sameinast um mat á þessu en að mínu mati lýsir það ekki nægilega miklum metnaði. Frú forseti. Fyrirvarar okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði við þetta mál eru aðallega fólgnir í þessu. Ég vil ítreka að það er skilningur okkar með tilvísan til þeirra gagna sem lögð voru fram í nefndinni og til orða ráðherra í framsögu með þessu máli á sínum tíma, að það er hlutverk Orkustofnunar að meta það og hún hefur þegar metið það og lagt til grundvallar matið frá 2001 og 2006 um hvað teljist sjálfbær nýting jarðhitasvæða og annað verði ekki gefið út vottorð á. Ég hlýt að nefna það þó að hér sé einungis verið að tala um jarðhitasvæði, að vatnsorkuvirkjanir eru heldur ekki í eðli sínu sjálfbærar. Ég ætla að leyfa mér, frú forseti, að lesa eftirfarandi vangaveltur úr 6. kafla í skýrslu verkefnisstjórnar um 1. áfanga rammaáætlunar, um sjálfbærni vatnsorkuvirkjana. Þar segir, með leyfi forseta: „Í alþjóðasamfélaginu hafa verið skiptar skoðanir um hvernig ætti að flokka vatnsorku í þessu tilliti. Almennt er viðurkennt að fella megi nýtingu vatnsorkukosts í flokk endurnýjanlegra ef aurfylling og landnotkun eru óveruleg. Hvað er óverulegt í þessu tilliti? Einn mikilvægur mælikvarði er eflaust endingartími virkjunar. Hvað er hæfilegt í því sambandi, t.d. í samanburði við endingartíma annarra orkugjafa?“ Þetta gefur tilefni til vangaveltna um það hvernig flokka eigi Kárahnjúkavirkjun sem oft er rætt um sem sjálfbæra og endurnýjanlega orku. En útilokað er að telja að náttúrulegt umhverfi vatnsorkukostsins við Kárahnjúkavirkjun sé endurheimtanlegt og einnig að virkjunin, einkum Hálslón, hafi óveruleg áhrif á vistgæði svæðisins heldur þvert á móti óafturkræf áhrif. Hið sama er upp á teningnum þegar litið er til græðgisvæðingarinnar sem nú fer um landið eins og eldur í sinu í nýtingu háhitasvæðanna okkar. Það hefur verið upplýst að á Hellisheiðinni er fyrirhugað að virkja við Hverahlíð og í Bitru með svokölluðum ágengum hætti, þ.e. ekki að fara í stöðuga vinnslu sem heldur kerfinu í jafnri nýtingu yfir 100–300 ár, né heldur að auka vinnsluna hægt í nokkrum skrefum þangað til sjálfbærri vinnslugetu er náð, heldur með því móti að pína svæðið til hámarksafkasta í stuttan tíma jafnvel 30–50 ár, en síðan stöðuga en mun minni vinnslu næstu 150–170 árin. Það er ljóst að vinnslugeta að loknu svona ágengu tímabili yrði þá mun minni en sjálfbær vinnslugeta svæðis við stöðuga vinnslu og getur því á engan hátt talist sjálfbær. Frú forseti. Annað atriði sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð gerði fyrirvara við við 1. umr. um þetta frumvarp var að við töldum ekki eðlilegt eða nauðsynlegt að fela Landsneti útgáfu þessara vottorða og þaðan af síður það sem stendur í frumvarpinu um að Landsneti væri síðan heimilt að framselja þá leyfisveitingu til annarra aðila. Það hefur verið upplýst að þetta mál muni verða endurskoðað eftir einhvern tiltekinn tíma og við áskiljum okkur allan rétt til athugasemda við einmitt þetta atriði. En frú forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna frekar og ég hef hér gert grein fyrir þeim fyrirvörum sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa gert við málið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um matvæli, nr. 93/1995. Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fjallaði um málið og fékk á fund sinn Sigrúnu Ágústsdóttur frá umhverfisráðuneytinu og Baldur Erlingsson frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Auk þess bárust nefndinni tíu umsagnir frá ýmsum aðilum sem höfðu skoðun á málinu. Markmið frumvarpsins er að tryggja rekjanleika umbúða og annarra efna og hluta sem ætlað er að komast í snertingu við matvæli á öllum stigum. Auk þess gerir frumvarpið ráð fyrir varúðarreglu um heimildir eftirlitsaðila til að takmarka eða stöðva dreifingu vöru ef nýjar upplýsingar eða endurmat á fyrirliggjandi upplýsingum sýna fram á heilsuspillandi áhrif umbúða. Frumvarpið felur í sér innleiðingu á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins um efni og hluti sem ætlað er að komast í snertingu við matvæli. Nefndin telur að í vissum tilvikum geti sá rekjanleiki verið jafnmikilvægur fyrir neytendur með tilliti til öryggis matvæla og rekjanleiki matvælanna sjálfra. Gildissvið reglnanna nær m.a. yfir umbúðir sem framleiðendur pakka matvælum í sem og umbúðir eða hluti sem ætlaðir eru fyrir matvæli og neytendur kaupa sjálfir. Á fundum nefndarinnar kom fram að matvælaeftirlit er að aukast á vettvangi Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins og að fyrir liggur innleiðing á Evrópusambandslöggjöf um rekjanleika matvæla, en markmiðið með reglunum er að vöruskiptin innan svæðisins gangi vel. Á fundum sínum ræddi nefndin það ákvæði frumvarpsins sem heimilar eftirlitsaðila að stöðva eða takmarka dreifingu vöru ef um heilsuspillandi áhrif er að ræða. Nefndin leggur áherslu á að ákvæðið er sértækt öryggisákvæði sem einungis er heimilt að nota í undantekningatilfellum og áréttar enn fremur að ef því er beitt beri að tilkynna það æðra stjórnvaldi, þ.e. Matvælastofnun, samanber ákvæði laganna. Til þess að leggja enn frekari áherslu á þennan skilning leggur nefndin til þá breytingu á ákvæðinu að einungis verði heimilt að beita ákvæðinu þegar rökstudd ástæða er til að ætla að heilbrigði manna sé stefnt í hættu. Þá leggur nefndin auk þess til orðalagsbreytingu sem hún telur að samræmist betur íslenskri lagahefð. Breytingartillagan er tilgreind í þingskjalinu. Hv. þm. Karl V. Matthíasson hv. þingmaður var fjarverandi við afgreiðslu málsins. En undir nefndarálitið rita hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Gunnar Svavarsson, með fyrirvara, Atli Gíslason, Kjartan Ólafsson, Helgi Hjörvar, Sigfús Karlsson, Jón Gunnarsson og Grétar Mar Jónsson, með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Með lagafrumvarpi því sem hér hefur verið lagt fram er tekið nýtt skref í átt til breytinga á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli og umhverfi hans, breytingum sem hófust með brottför Bandaríkjamanna af varnarsvæðinu og skilum á svæðinu til íslenskra stjórnvalda. Tilgangur frumvarpsins er að setja heildstæða löggjöf um rekstur Keflavíkurflugvallar sem einnar heildar sem rammar inn starfsemina og þjónustu við flugfélög og farþega. Af frumvarpinu leiða margháttaðar breytingar á yfirstjórn starfseminnar og þjónustu flugvallar og flugstöðvar sem ég er sannfærður um að verða til góðs. Gert er ráð fyrir að breytingarnar gangi í gegn á þessu ári og er ljóst að margir verða að leggjast á árarnar til að þær gangi hratt og örugglega fyrir sig. Í upphafi er rétt að rifja stuttlega upp forsöguna. Þegar bandaríska varnarliðið hvarf á braut á haustmánuðum 2006 lýsti þáverandi ríkisstjórn því yfir að yfirstjórn málaflokka og stjórnsýsla á Keflavíkurflugvelli skyldi breytast til samræmis við það sem almennt tíðkast í landinu. Þetta þýddi að samgönguráðuneytið skyldi taka við ábyrgð á rekstri flugvallarins enda eðlilegt að öll flugstarfsemi landsmanna heyri undir eitt og sama stjórnvald. Eins og þingheimur þekkir hefur Keflavíkurflugvöllur heyrt undir utanríkisráðuneytið og þar hefur starfað sérstök flugmálastjórn til hliðar við Flugmálastjórn Íslands. Segja má að öll stjórnsýsla er varðar flugvöllinn hafi verið heldur þung í vöfum þar sem fleiri en eitt stjórnvald hafa komið þar að málum. Ljóst er að brottför hersins og fyrirhugaðar breytingar opna fyrir ónýtt tækifæri til nýsköpunar í atvinnumálum. Hafa verður í huga að flugvöllurinn og nærsvæði hans eru með eitt stærsta ónýtta landsvæði í kringum alþjóðaflugvöll í Evrópu, þ.e. um 8.700 hektara lands. Flestir flugvellir í Evrópu eru þjakaðir af takmörkunum af því að vera í grennd við ört vaxandi þéttbýli sem hindrar frekari vöxt þeirra. Staðsetning Keflavíkurflugvallar á miðju Atlantshafi, mitt á milli Evrópu og Ameríku, með gnótt af landsvæði til uppbyggingar, harðduglegt og vinnufúst fólk í næstu byggðum og styrka innviði í flugbrautum, flugstöð og sérhæfðu starfsfólki, er einstök. Í þessu felast mörg tækifæri og flugvöllurinn hefur alla burði til að verða segull fyrir uppbyggingu og þróun nýrrar atvinnustarfsemi sem verði lyftistöng fyrir Suðurnesin og landið allt. Ég sagði áðan að eðlilegt væri að flugmál landsmanna heyrðu undir eitt og sama stjórnvald. Við höfum eina flugmálastjórn og eitt opinbert fyrirtæki sem sér um flugvalla- og flugleiðsöguþjónustu. Engu að síður er valin sú leið, varðandi Keflavíkurflugvöll, að stofna sérstakt opinbert hlutafélag þar sem starfsemi Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar er sameinuð. Það er gert vegna sérstöðu þessa stærsta samgöngumannvirkis okkar í fluginu. Á síðasta ári fóru rúmlega tvær milljónir farþega um Keflavíkurflugvöll og um 60 þús. tonn af frakt og hefur starfsemin aukist jafnt og þétt síðustu ár. Íslensk sem erlend flugfélög hafa þar starfsstöðvar og nú er í sjónmáli að þróa á flugvallarsvæðinu fleiri tækifæri til þjónustu sem tengjast flugi og viðskiptum. Ég er sannfærður um að þegar við höfum gengið í gegnum þetta breytingaferli og nýtt skipulag tekið gildi munum við ná þeim markmiðum að gera stjórnsýsluna skilvirkari og þjónustuna hagkvæmari. Í árslok 2006 tóku gildi lög sem kváðu á um skipan mála á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli til bráðabirgða. Varnarsvæðinu var skipt í þrjú svæði sem eru í fyrsta lagi flugvallarsvæðið, sem er starfssvæði Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar og nefnt er svæði A, í öðru lagi öryggissvæði, sem heyrir undir utanríkisráðuneytið og er ætlað til varnarstarfa og kallað er svæði B og í þriðja lagi svæði C, sem er starfssvæði Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar. Meðal ákvæða áðurnefndra laga var að utanríkisráðherra skyldi, að höfðu samráði við samgönguráðherra, skipa fimm manna nefnd sérfræðinga til að undirbúa snurðulausa færslu á stjórn og rekstri Keflavíkurflugvallar til samgönguyfirvalda. Þetta gekk eftir og skilaði nefndin skýrslu í febrúar 2007 með tillögum um yfirfærsluna. Ríkisstjórnin skipaði í ágúst 2007 starfshóp sem falið var að undirbúa löggjöf um Keflavíkurflugvöll og skyldi hann hafa til hliðsjónar tillögur áðurgreindrar nefndar um flutning málefna flugvallarins til samgönguráðuneytis og tillögur Price Waterhouse Coopers um atvinnuþróun á svæðinu. Segja má að starfshópurinn hafi einkum haft tvennt að leiðarljósi við umfjöllun sína um löggjöf um flugvöllinn. Annars vegar að hann geti sem best þjónað til frambúðar borgaralegu millilandaflugi og hins vegar að skapaðar séu forsendur til að nýta tækifæri til atvinnuþróunar í nágrenni flugvallarins. Var ekki síst talið mikilvægt að tengja saman ólíka hagsmuni og tryggja samræmi í skipulagsmálum á svæðinu öllu. Í stuttu máli eru meginatriði frumvarpsins þau að sameina á rekstur Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hf. í opinbert hlutafélag í eigu ríkisins; að sett verði á fót skipulagsnefnd flugvallarsvæðisins og að í henni sitji fulltrúar sveitarfélaga og samgönguráðuneytis. Gert er ráð fyrir áframhaldandi yfirstjórn utanríkisráðherra í skipulags- og mannvirkjamálum á öryggissvæðinu. Auk þessara atriða sem lagasetningin sjálf skal ná til leggur starfshópurinn til að leitað verði leiða til að skapa til frambúðar samstarfsvettvang ríkis og sveitarfélaga um þróun og atvinnuuppbyggingu á svæðinu. Hugað verði að þessu atriði í sambandi við umbreytingu á Þróunarfélagi Keflavíkurflugvallar ehf. með beinni eignaraðild sveitarfélaga og aðkomu hins nýja flugvallarfélags. Ég mun nú gera nánari grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins. Samgönguráðherra er með samþykkt laganna heimilað að stofna opinbert hlutafélag um rekstur flugvallarsvæðis Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Frumvarpið gerir ráð fyrir að félagið verði allt í eigu ríkisins og að sala þess verði óheimil. Fyrir hönd ríkisstjórnarinnar fari samgönguráðherra með hlut ríkisins í félaginu. Stjórn félagsins skal skipuð fimm mönnum og jafnmörgum til vara. Félaginu verður skylt samkvæmt bráðabirgðaákvæði að bjóða starfsmönnum Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hf. störf. Heimilt verður að undanskilja starfsmenn flugleiðsöguþjónustu Flugmálastjórnar þar sem heimilað verður að flytja þann þátt starfseminnar til Flugstoða ohf. Verði sú heimild nýtt ber Flugstoðum ohf. að bjóða þeim störf. Af þessu sést að lögð verður áhersla á það að tryggja réttindi starfsmanna við breytinguna og fer réttarstaða þeirra á tímamótum sem þessum eftir starfsmannalögum og aðilaskiptalögum, svo sem verið hefur í hliðstæðum tilvikum. Starfsmannalögin skipta máli hvað varðar hugsanleg réttindi núverandi starfsmanna Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar en taka ekki til starfsmanna Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar sem þegar eru starfandi hjá hlutafélagi, þar sem þeir teljast ekki ríkisstarfsmenn. Aðilaskiptalögin hafa þá þýðingu að aðilaskipti ein og sér geta ekki verið ástæða uppsagna. Þær geta aðeins orðið ef efnahagslegar, tæknilegar eða skipulagslegar ástæður hafi í för með sér breytingar á starfsmannahaldi fyrirtækisins. Réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningi færast til hins nýja félags og virða skal áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi þar til hann rennur út eða nýr samningur tekur við. Í ákvæði til bráðabirgða er fjallað um framkvæmdina við stofnun félagsins, m.a. að fyrir 1. júní skuli skipuð fimm manna stjórn sem starfi fram að fyrsta aðalfundi, að ríkissjóður leggi félaginu til eignir og skuldir Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar ohf. Einnig mun fjármálaráðherra gera lóðarleigusamning við félagið um það land flugvallarsvæðisins sem félagið fær til afnota vegna rekstursins. Félaginu er ætlað að annast rekstur, viðhald og uppbyggingu flugvallar og reksturs flugstöðvarinnar og starfsemi sem er í beinum tengslum við flugrekstur, rekstur flugvalla og flugstöðvar og aðra starfsemi sem nauðsynlegt er að sé innan haftasvæðis flugverndar. Félaginu verður einnig heimilað að gerast eignaraðili að öðrum félögum og fyrirtækjum, þar með talið er þátttaka í félagi sem ætlað er að annast atvinnuuppbyggingu á nærsvæði flugvallarins, og gera samninga við aðra aðila til að ná tilgangi sínum á sem hagkvæmastan hátt. Ég vil staldra sérstaklega við þau atriði í 4. gr. frumvarpsins þar sem talað er um aðkomu félagsins að annarri starfsemi sem nauðsynlegt er að sé innan haftasvæðis flugverndar og aðra atvinnuuppbyggingu á nærsvæði flugvallarins. Hér kemur fram sú áherslubreyting að tilgangur félagsins skuli aðallega vera sá að sinna starfsemi sem tengist beint flugrekstri, flugvallarekstri og rekstri flugstöðvar og annarri starfsemi sem tengist haftasvæði flugverndar en þar er fyrst og fremst átt við svæðið innan girðingar. Jafnframt er félaginu heimilt að semja við aðra aðila sem vilja hugsanlega ráðast í atvinnuuppbyggingu í næsta nágrenni flugvallarins eða gerast eignaraðili í félögum sem sinna mundu slíkum verkefnum. Virðulegi forseti. Samgönguráðherra er heimilað að fela félaginu að fara með réttindi og alþjóðlegar skuldbindingar íslenska ríkisins enda samræmist slíkt tilgangi félagsins. Er félaginu skylt að fara að fyrirmælum stjórnvalda varðandi framkvæmd og efndir slíkra þjóðréttarlegra skuldbindinga. Þá er félaginu er skylt að virða og standa við þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands á sviði varnar- og öryggismála varðandi flugvallarsvæðið og Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Tekið er fram að utanríkisráðherra geti beint fyrirmælum til félagsins varðandi framkvæmd og efndir slíkra þjóðréttarlegra skuldbindinga. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að félagið setji sér þjónustugjaldskrá og samþykkt um innheimtu gatnagerðargjalda. Ber félaginu að auglýsa gjaldskrár á heimasíðu sinni og birta þar einnig uppfærðar útgáfur. Skipulagsmál innan flugvallarsvæðisins munu áfram njóta nokkurrar sérstöðu. Gert er ráð fyrir að sex manna skipulagsnefnd annist skipulagsmál. Sveitarfélögin þrjú, sem land eiga að flugvallarsvæðinu, Garður, Reykjanesbær og Sandgerði, tilnefna hvert um sig einn fulltrúa í nefndina, umhverfisráðherra einn og Skipulagsstofnun einn. Einn skipar samgönguráðherra án tilnefningar. Félagið mun annast gerð deili- og aðalskipulagstillagna fyrir flugvallarsvæðið og leggja fyrir nefndina til afgreiðslu. Gert er ráð fyrir að utanríkisráðherra fari með yfirstjórn skipulags- og mannvirkjamála á öryggissvæðinu. Þá er gert ráð fyrir að skipulagsnefndin geti tekið þátt í gerð svæðisskipulags með nærliggjandi sveitarfélögum, Grindavík og Vogum, auk hinna þriggja sem aðild eiga að nefndinni, í samræmi við ákvæði skipulagslaga. Sama gildir um utanríkisráðherra varðandi öryggissvæðið. Ætlast er til að félagið annist lóðaúthlutun og innheimtu lóðarleigugjalda á flugvallarsvæðinu í samræmi við það sem verið hefur. Gert er ráð fyrir að félagið hefji starfsemi 1. júní á þessu ári og yfirtaki þá rekstur flugvallarsvæðisins og flugstöðvarinnar. Frá þeim tíma falli jafnframt úr gildi lög um starfsemi Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hf. og miðað er við að lög um Flugmálastjórn Keflavíkurflugvallar, nr. 34/2006, og um stofnun hlutafélags um Flugstöð Leifs Eiríkssonar, nr. 76/2000, með síðari breytingum, falli úr gildi frá og með sama tíma. Lögunum er ætlað að taka þegar gildi þannig að ráðrúm gefist til að búa félagið undir að taka við flugvallar- og flugstöðvarrekstrinum. Jafnframt er kveðið á um breytingar á öðrum lögum sem einnig er ætlað að öðlast þegar gildi. Þar á meðal er breyting á skipulags- og byggingarlögum varðandi skipulagsvald á Keflavíkurflugvelli. Herra forseti. Ég hef nú farið yfir helstu þætti í lagafrumvarpinu og tel að með samþykkt þess muni öllum málum Keflavíkurflugvallar verða vel borgið. Hið nýja lagaumhverfi setur ramma um endurnýjaðan þrótt í flugstarfsemi og flugtengdri starfsemi á Keflavíkurflugvelli og nágrenni. Með því er rennt styrkari stoðum undir atvinnulífið á þessu landsvæði og opnað fyrir margs konar þróun og nýsköpun til hagsbóta fyrir þjóðfélagið allt. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til 2. umræðu og meðferðar virðulegrar samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Fyrst svona aðeins söguleg upprifjun. Þegar Flugstoðir ohf. voru settar á laggirnar var það umdeilt mál. Þótt ég væri ekki sáttur við niðurstöðuna var ferlið langt og aðkoma aðskiljanlegra aðila heimiluð. Þetta var gagnrýnt á þingi og mér leikur forvitni á að vita hvort núverandi hæstv. samgönguráðherra rámi í ummæli og afstöðu þáverandi hv. þm. Kristjáns Möllers sem taldi of hratt farið í sakirnar - við getum flett þessu upp í minnihlutaáliti frá þessum tíma. Er þó miklu hraðar farið í þessu efni og stéttarfélögunum ekki veittur möguleiki til aðkomu að málinu. Á sínum tíma var nefnd sem setti fram fjóra valkosti til að velja á milli og þeir voru allir ræddir á milli aðila. Upp á slíkt er ekki boðið nú. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra. Er það rétt skilið hjá mér að samgönguráðherra einn skipi menn í stjórn fyrirtækisins? Síðan vil ég spyrja hvernig háttað verður skipulagi öryggismála og þá horfi ég sérstaklega til slökkviliðsins og annarra slíkra þátta af stjórnsýslulegum toga. Eru þau mál frágengin? Með hvaða hætti eru þau þá frágengin? Ég er með fleiri spurningar sem ég vil gjarnan beina til hæstv. ráðherra á eftir og mun að sjálfsögðu gera það nánar í máli mínu síðar en við skulum byrja með þessar spurningar.

Virðulegi forseti. Ansi margt kemur fram í þessu stutta andsvari hv. þm. Ögmundar Jónassonar sem mér er ljúft og skylt að fara yfir. Vafalaust á fleira eftir að koma fram í ræðu hans síðar og við getum þá brugðist við því í seinni ræðum okkar hér á eftir. Ef við byrjum á stjórn fyrirtækisins þá er það alveg hárrétt að ætlast er til þess að samgönguráðherra skipi hana einn eins og önnur opinber hlutafélög sem heyra undir samgönguráðuneytið. Nefni ég þar Póstinn sem dæmi af því ég er nýbúinn að skipa þar fulltrúa, þar á meðal ágætis fulltrúa frá vinstri grænum. Varðandi slökkviliðið, stéttarfélögin og annað vil ég bara segja að í gær átti ég fund suður í Keflavík með starfsfólki þar. Það var mjög góður fundur. Við vorum spurð út úr og fólkið fékk auðvitað að segja sínar skoðanir. T.d. kom fram að innan samgönguráðuneytisins er nú að fara í gang vinna sem mun taka betur á ýmsum þáttum, m.a. nokkrum þáttum sem hv. þingmaður gerði hér að umtalsefni. Við sögðum að það væri ætlun okkar að vinna þetta vel með því starfsfólki sem þarna er. Ég hef óskað eftir samvinnu við starfsfólkið - sem er mesti auður þessa fyrirtækis og fyrirtækið stendur og fellur með því - um vinnuna við breytingarnar sem hér er verið að boða. Ég ítreka, virðulegi forseti, að þessi fundur var mjög góður. Ég er alveg sannfærður um að í þeirri vinnu sem fram undan er hjá okkur munum við klára þau mál sem að samgönguráðuneytinu snúa auk þess sem samgöngunefnd mun vafalaust taka á móti öllu þessu fólki á fundinum.

Hæstv. forseti. Ég efast ekki um að það hafi farið vel á með mönnum á fundinum í gær en eftir því sem ég hef fregnað þá upplýsti sá fundur fyrst og fremst einn hlut, þ.e. hve margt er ófrágengið í þessu máli. Eftir þeim upplýsingum að dæma sem ég hef um fundinn er þar á meðal ófrágengið hvernig öryggismálum verður fyrir komið í hinu nýja skipulagi. Ég horfi þá aftur til slökkviliðsins. Hæstv. ráðherra lauk ræðu sinni hér áðan með því að segja að málin væru til lykta leidd og að öllu yrði vel fyrir komið. Það er bara einn hængur hér á. Það er ekki búið að leiða þessi mál til lykta. Ég spyr þess vegna hæstv. ráðherra: Hvernig nákvæmlega verður fyrirkomulagið með slökkviliðið?

Virðulegi forseti. Nú verð ég bara að spyrja hv. þingmann og hann verður að koma að því betur í ræðu sinni hvað hann á við þegar hann spyr um slökkviliðið. Ég get ekki ímyndað mér annað en að það verði bara allt í lagi með slökkviliðið eins og verið hefur hingað til.  Við höfum átt tvo fundi eftir að Keflavíkurflugvöllur var kominn til samgönguráðuneytisins, þar á meðal þennan fjölmenna fund í gær. Ég tók það skýrt fram þar og skal endurtaka það vegna þess að ég held að hv. þingmaður hafi ekki tekið eftir því: Við í samgönguráðuneytinu munum vinna þetta eins vel og við getum í fullri samvinnu og sátt við það fólk sem þarna vinnur og ég hef óskað eftir liðsinni þess og hjálp við það verkefni sem fram undan er vegna þess að við eigum eftir að útfæra ýmis atriði. Það er sannarlega rétt. Ég hef ekki heyrt annað en að það hafi bara fallið í ágætan jarðveg hjá starfsfólkinu og að það bíði eftir því að fá að taka þátt í þessu með okkur. Ég vona að hv. þingmaður sé sammála mér um að best sé að gera þetta í sem mestri sátt og samvinnu og fá þá þekkingu sem starfsfólkið hefur í þessu umbreytingarferli sem fram undan er. Ég er þess fullviss að fólkið sem við ræddum við tekur þátt í því og er mjög spennt fyrir þessari breytingu.

Hæstv. forseti. Ég spyr nú bara: Er boðlegt að leggja hér fram stjórnarfrumvarp þegar mörg veigamikil mál eru einfaldlega ófrágengin? Hæstv. ráðherra lauk máli sínu áðan með því að lýsa því yfir að öllu yrði og væri vel fyrir komið. Síðan kemur í ljós að það á eftir að ráða þessum málum til lykta en að leitað verði aðstoðar og hjálpar hjá starfsmönnum. Hvers vegna var ekki leitað eftir sjónarmiðum þeirra á fyrri stigum þessa máls? Ég vísa aftur í ferlið þegar Flugstoðir ohf. voru settar á laggirnar. Ég ítreka að ég var ekki sáttur við þá niðurstöðu. Það var langt ferli en stéttarfélögin fengu þó aðkomu að umræðunni. Settir voru fram fjórir valkostir og þeir voru ræddir. Valinn var kostur sem þau voru ekki sátt við. En málin voru rædd áður en frumvarpið var sett fram. Á þessu er að sjálfsögðu grundvallarmunur. Það gengur ekki að vinna mál af þessu tagi á handarbakinu á sér. Núna í upphafi umræðunnar kemur í ljós að hér er allt upp í loft. Enginn veit hvert fyrirkomulagið verður. Það verður leitað aðstoðar hjá starfsfólkinu. Væri nú ekki ráð að flýta sér aðeins hægar, að efna til þessa samráðs og að því loknu að leggja fram frumvarp í nafni ríkisstjórnar Íslands? Væru það ekki eðlilegri vinnubrögð? Ég bara spyr. Síðan hefur komið fram að samgönguráðherra kemur til með að skipa einn í stjórn þessa mikla fyrirtækis. Hann einn á að gera það. Finnst mönnum þetta vera mjög skynsamlegt um stærstu flughöfn landsins sem snertir öryggi okkar, samgöngur okkar og ýmsa þætti? Er ekki eðlilegt að málið lúti almennri stjórnsýslu og þeim lögum og reglum sem hafa verið smíðuð í tengslum við það þannig að það sé gagnsætt, þannig að það sé lýðræðislegt? Hins vegar hef ég tekið eftir því hvernig Samfylkingin hagar sér í þessum efnum. Það vakti athygli okkar margra í sumar, ég held bara landsmanna almennt, þegar hæstv. núverandi utanríkisráðherra skipti út mönnum í Leifsstöð. Þetta var gert í lok júnímánaðar. Það er athyglisvert að hugleiða röksemdirnar sem fram voru reiddar og skulum við aðeins hverfa aftur í tímann. Þegar Leifsstöð var gerð að hlutafélagi voru rökin þau að færa ætti þessa starfsemi inn í viðskiptaumhverfið. Hinu opinbera, löggjafanum, bæri að setja hinar almennu reglur. Síðan ætti fyrirtækið að starfa sjálfstætt. Þetta var hugsunin, pólitíkin ætti ekki að hafa puttana þar. Þetta var okkur sagt en hvað gerist síðan? Þegar ný ríkisstjórn komst til valda var skipt út í stjórninni og skipaðir í staðinn tveir fyrrverandi þingmenn Samfylkingarinnar. Hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, kom fram í sjónvarpsþætti þar sem hún sagði að að sínu mati væri þetta fullkomlega eðlileg ráðstöfun og ég ætla að vitna í hæstv. utanríkisráðherra: Þetta er pólitísk stjórn. Þetta er fyrirtæki, það er skipað pólitískt í stjórnina. Þar voru í stjórninni, vegna þess að það heyrði undir utanríkisráðuneytið, þrír framsóknarmenn og tveir sjálfstæðismenn. Ég hafði enga aðkomu að stjórn flugstöðvarinnar og vissi ekki um það sem þar væri verið að véla um og taldi ég fullkomlega eðlilegt að þar sætu einstaklingar sem ég væri í beinu sambandi við og ég treysti. Treysti til hvers? Að segja satt og rétt frá eða að vera framlenging á pólitísku valdi? Gengur þetta ekki þvert á þá hugsun sem boðuð var, að löggjafinn ætti að setja hinar almennu reglur og síðan færi fyrirtækið sínu fram á faglega vísu? Ég hefði aldrei keypt þessa hugmyndafræði sjálfur en þannig var hún sett fram. Ef mönnum er einhver alvara að smíða slíkt fyrirkomulag þá á að sjálfsögðu að fylgja grunnprinsippunum. Það var ekki gert. Þetta rifjaði ég upp í ljósi þess að hér hefur verið staðfest að einn ráðherra kemur til með að ráða alla í stjórnina. Það er væntanlega gert samkvæmt þessari formúleringu Samfylkingarinnar um að ráðherrann eigi að vera í kallfæri við stjórnina. Þar eigi að sitja einhverjir sem hann getur treyst. Hvers konar afturhvarf til fortíðar er þetta? Og ég spyr hæstv. ráðherra: Hver er tilgangurinn með þessari breytingu, að taka þetta út úr almennri stjórnsýslu og færa í fornfálegt far þar sem ráðherrann einn á að geta vélað og ráðskast með þessa starfsemi? Hvers konar rugl er þetta? Síðan þegar rætt er hvernig háttað verður öryggisþáttum þá spyr ég og ráðherrann upplýsir hér áðan að slökkviliðið verði að sjálfsögðu inni í þessari starfsemi. Ég heyrði ekki betur. Samræmist það lögum um brunavarnir, 16. gr. þeirra laga þar sem kveðið er á um þau völd sem slökkviliðið hefur og slökkviliðsstjórar? Þar er kveðið á um að þeir hafi umtalsverð völd ef til alvarlegra tíðinda dregur. Þar eru umtalsverð völd og þeim völdum er iðulega beitt ef í nauðir rekur. Þeir hafa vald til þess að ryðja svæði í bæjum og borgum svo dæmi sé tekið. Ég ætla að lesa þessa grein, með leyfi forseta: „Slökkviliðsstjóri hefur eftirlit með því í sínu umdæmi að farið sé eftir lögum þessum og reglugerðum sem settar eru samkvæmt þeim. Hann hefur umsjón með öllum tækjum slökkviliðs og eftirlit með virkni brunahana í umdæminu í samráði við rekstraraðila viðkomandi vatnsveitu. Slökkviliðsstjóri stjórnar slökkvistarfi við eldsvoða og hefur stjórn á vettvangi við mengunaróhöpp á landi. Við þessi störf er löggæslulið og opinberir eftirlitsaðilar undir yfirstjórn slökkviliðsstjóra. Lögregla sér slökkviliði fyrir greiðum aðgangi að vettvangsstað, stöðvar umferð um nærliggjandi götur, girðir af svæði sem slökkvilið þarf til að gegna störfum sínum, verndar brunarústir“ o.s.frv. Síðan er fjallað áfram um boðleiðir inn í kerfið til heilbrigðiseftirlits og annarra aðila í stjórnsýslunni. Svo kemur fram að hæstv. ráðherra er ekki búinn að ráða til lykta hvernig farið verði með þessi mál. Hvernig væri nú að byrja á því og koma síðan með frumvarp og bjóða okkur ekki upp á vinnubrögð af þessu tagi? Af þessu tilefni vísa ég líka til 9. gr. laga. Þar er fjallað um ýmsar heimildir og skyldur sveitarfélags á svæðinu. Er búið að ráða þeim málum til lykta? Ég bara spyr. Fyrst hitt er enn í upplausn og ólestri, liggur það þá ljóst fyrir hvernig þeim málum verður hagað? Hvað er að segja um tekjuhliðina? Er alveg frágengið hvernig henni verður háttað? Renna allar tekjur, fluggjöld og annað slíkt til þessarar starfsemi? Hvernig verður með eignirnar og þann hluta sem hefur heyrt undir varnastarfsemina? Af því að nú líður að því að tími minn sé uppurinn þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hver er eiginlega tilgangurinn með þessu? Hvað er það sem hann ætlar að ná fram með þessum lagabreytingum? Þarf hann ekki að geta fært rök fyrir því? Það er margt sem gengur gegn því að ráðast í þessar breytingar, t.d. út frá hagsmunum almennings sem vill að þessi starfsemi sé gagnsæ, að um hana gildi skýrar reglur, stjórnsýslureglur, reglugerðarverk sem við höfum verið að koma okkur upp í tímans rás til þess að tryggja hagsmuni almennings. Þarf ekki hæstv. ráðherra að færa rök fyrir þessari ráðstöfun sinni? 
             Við sameinuðumst um það á síðasta þingi að krefjast þess að farið yrði hægt í sakirnar. Við vorum andvíg því, held ég, bæði Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin, að gera Flugstoðir að hlutafélagi og þar var núv. hæstv. ráðherra og þáverandi hv. þingmaður á sama máli og ég, eftir því sem man best. Eitt vil ég segja að lokum, hæstv. forseti: Um þetta mál eiga eftir að fara miklar viðræður og umræður. Ég krefst þess að málinu verði frestað, að leitað verði eftir samkomulagi við stéttarfélögin um málefni sem þau snertir og að ekki verði komið með þetta mál aftur inn í þingið fyrr en allir óhnýttir endar í þessu máli hafa verið hnýttir. Ég hygg að hér sé talsverð samstaða um þetta mál. Ég minnist þess að Framsóknarflokkurinn var andvígur því á sínum tíma að þessi starfsemi yrði öll gerð að hlutafélagi. Ég hygg því að það sé breið pólitísk samstaða um að fara hægt í sakirnar ef hæstv. ráðherra reynir að dusta svolítið rykið af eigin ummælum og eigin afstöðu í fyrri málum þessu tengdu.

Hæstv. forseti. Hér er komið mál sem ég er ekki algjörlega ókunnug. Í minni tíð sem utanríkisráðherra var unnið að tillögum um framtíðarskipan mála hvað varðar Keflavíkurflugvöll í tengslum við þær breytingar sem urðu þegar herinn fór. Það gjörbreytti náttúrlega stöðunni. Við stóðum frammi fyrir þeim breytingum að utanríkisráðuneytið hafði engar forsendur til að vera með forsvar yfir þeim miklu mannvirkjum og þeirri miklu starfsemi sem fer fram á vellinum sjálfum og í flugstöðinni. Ég held að það sé augljóst, ég hélt að í sjálfu sér væri ekki ágreiningur um það, að flugrekstur sem slíkur og alþjóðleg starfsemi sem þessi eiga ekki erindi í utanríkisráðuneytið. Þess vegna var unnið að breytingum og við höfðum nokkurn veginn komist að niðurstöðu um að fara þessa leið á meðan ég var í utanríkisráðuneytinu og í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn. Ég ber ekki ábyrgð á því sem gerist eftir kosningar. Ég ætla ekki að taka á mig neina ábyrgð í þeim efnum, þar taka önnur stjórnvöld við. Miðað við ræðu síðasta hv. ræðumanns hefði verið hægt að standa betur að málum og get ég tekið undir það að hluta til þó ég ætli ekki að tala gegn því að sú leið verði farin að breyta um rekstrarform og að um opinbert hlutafélag verði að ræða. Ég held að það sé eðlilegasta formið á þessum rekstri, ekki síst þegar haft er í huga að breyting á Flugstöð Leifs Eiríkssonar í hlutafélag tókst ákaflega vel. Það var ekkert smástríð sem þurfti að fara í á hv. Alþingi til þess að ná þeirri breytingu fram, að breyta Flugstöð Leifs Eiríkssonar í hlutafélag. Það væri svo sem hægt að rifja upp ýmislegt sem sagt var á þeim tíma af hálfu stjórnarandstöðunnar sem þá var í landinu en ég ætla ekki að tefja tímann með því, það bætir ekkert úr því sem við stöndum frammi fyrir núna. En ég vil taka það fram, hæstv. forseti, í upphafi að niðurstaða hafði náðst um þetta fyrirkomulag og þetta rekstrarform á meðan Framsóknarflokkurinn var í ríkisstjórn.

Það var góð tíð.

Það var nú góð tíð já. Það er rétt hjá hæstv. iðnaðarráðherra. Í frumvarpinu eru ýmis atriði sem ég vil engu að síður koma inn á stuttri ræðu. Áður en ég geri það vil ég gjarnan fá að segja að ég tel að heilmikil tækifæri felist í þeirri breytingu sem fram undan er vegna hnattrænnar stöðu Keflavíkurflugvallar. Hægt er að byggja upp flugsækna starfsemi, eins og það kallast, á þessum alþjóðlega flugvelli. Þá er mikilvægt að nýta öll tækifæri sem gefast, ekki síst með tilliti til þess að fjölga störfum á svæðinu sem vissulega fækkaði mikið við brotthvarf hersins. Í 7. gr. er fjallað um öryggis- og varnarmál og hið nýja félag sem hér um ræðir fær ákveðið hlutverk í þeim efnum og virða þarf og standa við þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar á ýmsum sviðum. Hæstv. samgönguráðherra er náttúrlega rekstrarstjórinn í því mikla fyrirtæki sem þarna um ræðir og ber ábyrgð á rekstrinum. Miðað við þau orð sem hann lét falla hér í gær, þegar spurt var um það ástand sem nú ríkir og er fram undan vegna ástands lögreglunnar þar, var ekki eins og hann hefði áttað sig á því að hann hefði miklu hlutverki að gegna. En ég vil ítreka að svo er. Í 8. gr. er fjallað um skipulagsmálin. Það vekur athygli að helmingur nefndarmanna í þessari skipulagsnefnd er frá sveitarfélögunum. Ég velti því fyrir mér hvort það sé skynsamlegt og nákvæmlega hverjar ástæðurnar eru fyrir því að sveitarfélögin hafi svona sterka stöðu í þessu félagi sem hefur þennan gríðarlega mikilvæga rekstur með höndum. Ég spyr um skýringar á því. Ég vil líka koma þeirri hugmynd að hvort ekki sé rétt að félagið sem slíkt eigi fulltrúa í skipulagsnefndinni. Ég held að þar sé mikil þekking sem sé mikilvægt að geti skilað sér alla leið. Það er eitt af því sem ég tel að hv. nefnd eigi að skoða. Svo er það eitt, hæstv. forseti, ég get ekki áttað mig á því hvað þetta félag á að heita. Getur hæstv. ráðherra greint frá því hvað barnið á að heita? Ég held að það hljóti að skipta máli í þessari umræðu eða alla vega áður en við ljúkum umfjöllun um málið. En talandi um að ljúka umfjöllun um málið þá heyrist mér að það liggi dálítið mikið á að klára meðferðina hér á hv. Alþingi miðað við það að félagið eigi að hefja rekstur þann 1. júní nk. Ég velti því þar af leiðandi fyrir mér hvers vegna málið kemur svona seint inn í þingið, ekki síst þegar upplýst hefur verið að þessi langi tími hefur ekki verið notaður til að vinna með stéttarfélögunum miðað við orð síðasta ræðumanns. Ég vil líka nefna að fasteignaskatturinn, sem innheimtur hefur verið, hefur, eins og lög gera ráð fyrir, gengið til sveitarfélagsins Sandgerðisbæjar. Málaferli hafa orðið vegna þessa fasteignaskatts sem snerist um það að flugstöðin taldi ekki að sveitarfélagið veitti þjónustu á móti þeim gjöldum sem um var að ræða og flugstöðin vann það mál. Ég spyr hvort frá því sé gengið að þessu fyrirtæki verði veitt þjónusta af hálfu sveitarfélaganna frekar en verið hefur. Fasteignaskattar eru ekki bara tekjuöflun sveitarfélaganna, á móti þarf að sjálfsögðu að koma þjónusta. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frumvarpið á þessu stigi málsins. Ég ítreka að það er brýnt að gera breytingu á fyrirkomulaginu vegna þeirra breytinga sem urðu með brotthvarfi hersins. Frumvarpið endurspeglar þá meginstefnu sem uppi var í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar. Ég stend því að sjálfsögðu, og minn flokkur, að málinu að öðru leyti en því að við getum gert við það athugasemdir, m.a. þær sem komið hafa fram í þessari ræðu minni.

Virðulegi forseti. Til umræðu er frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar. Það hefur legið fyrir í þó nokkurn tíma að þess væri að vænta að frumvarp kæmi fram þar sem þessar breytingar yrðu boðaðar, þ.e. að rekstur Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar yrði sameinaður í eitt félag. Á stórum vinnustað eins og Flugstöð Leifs Eiríkssonar er aldrei gott að það dragist á langinn að breytingar sem þessar líti dagsins ljós. Hjá því verður ekki komist að starfsfólk fari fljótt að verða uggandi um sinn hag. Með frumvarpinu er óvissu eytt meðal starfsmanna og annarra þeirra sem málið varðar. Ég er ánægð að heyra það hér hjá hæstv. samgönguráðherra að hann hefur nú þegar haldið fund með starfsmönnum um þær breytingar sem fyrirhugaðar eru. Í frumvarpinu er skýrt kveðið á um að allir núverandi starfsmenn þeirra tveggja félaga sem um ræðir fá vinnu hjá nýju félagi eða Flugstoðum. Með því er tryggt að sá mannauður og sú reynsla sem safnast hefur upp á undanförnum árum haldist hjá nýju félagi. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir að starfsmönnum Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar séu tryggð réttindi sín hjá hinu nýja félagi. Sú leið sem hér er lagt til að verði farin, með stofnun sérstaks félags um rekstur Keflavíkurflugvallar, er sambærileg og farin hefur verið við flesta alþjóðaflugvelli í nágrannalöndum okkar. Í tillögu starfshóps um málefni Keflavíkurflugvallar, eins og kom reyndar fram hjá hæstv. samgönguráðherra áðan, er tekið fram að það er einkum tvennt sem hefur verið haft í huga varðandi löggjöf um Keflavíkurflugvöll. Í fyrsta lagi að flugvöllurinn geti til frambúðar þjónað sem best borgaralegu millilandaflugi og í öðru lagi séu forsendur skapaðar til að nýta tækifæri til atvinnuþróunar í nágrenni flugvallarins. Það er mjög mikilvægt til að flugstöðin sjálf eflist og stækki á næstu árum, að hið nýja félag taki þátt í að skapa tækifæri til atvinnuþróunar á nærsvæði flugvallarins með sama hætti eða í samvinnu við Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar sem hefur það m.a. sem markaðssetningu á sínu svæði að vera í mikilli nálægð við alþjóðaflugvöll. Þá bendi ég á að í tillögum starfshópsins er lagt til að leitað verði leiða til að skapa til frambúðar samstarfsvettvang ríkis og sveitarfélaga um þróun á atvinnuuppbyggingu. Samstarf með þessum hætti er til þess fallið að efla svæðið enn frekar. Flugstöð Leifs Eiríkssonar hefur verið rekin sem sjálfbært hlutafélag í eigu ríkisins og skilað hagnaði í ríkissjóð. Hér er lögð áhersla á að hið nýja félag geti orðið sjálfbært til framtíðar litið og að tekjur félagsins nýtist í uppbyggingu og rekstur flugvallarins. Viðhald flughlaða og flugbrauta hefur hins vegar ekki verið nægjanlegt og þarf á næstu árum að ráðast í dýrar framkvæmdir og tækjakaup sem verður nýju félagi eflaust erfitt að ráðast í nema til komi aðstoð úr ríkissjóði. Fjölgun farþega um flugstöðina hefur kallað á miklar fjárfestingar vegna stækkunar en nú fara rúmlega tvær milljónir farþega um flugstöðina á ári. Allar spár gera ráð fyrir að fjölgun haldi áfram og þess má geta að það sem af er þessu ári er fjölgun farþega meiri en gert var ráð fyrir. Rekstur Keflavíkurflugvallar er frábrugðinn rekstri annarra flugvalla á landinu. Alþjóðaflugvöllur þarf að uppfylla kröfur sem gerðar eru til millilandaflugs og þarf Keflavíkurflugvöllur að uppfylla ströngustu öryggiskröfur, bæði frá Bandaríkjunum og frá Evrópu. Þá gerir Schengen-samstarfið miklar kröfur um strangt landamæraeftirlit umhverfis Schengen-löndin, um eftirlit með þeim sem koma inn á svæðið og þeim sem fara út af því aftur. Umsvif alþjóðaflugvallar eru mikil eins og af þessu má sjá. Allar þessar kröfur kalla á samræmt skipulag starfseminnar í flugstöðinni og sérhæfingu þar sem starfsemin í flugstöðinni er á forræði margra aðila. Í 8. gr. er fjallað um skipulagsmál Keflavíkurflugvallar. Hér er mælt með áframhaldandi sérfyrirkomulagi í skipulagsmálum en þó er tekið tillit til sérstöðu Garðs, Sandgerðis og Reykjanesbæjar og munu þau sveitarfélög skipa einn fulltrúa hvert í skipulagsnefnd sem er mjög mikilvægt til að tryggja skipulagsheild á svæðinu. Miklar breytingar urðu á þessu svæði við brotthvarf varnarliðsins sem kallaði á algjörlega nýja sýn á skipulag svæðisins og markaðssetningu. Dæmi frá alþjóðaflugvöllum í Evrópu og Ameríku sýna að flugvellir eru gríðarlegt aðdráttarafl fyrir alþjóðleg fyrirtæki. Talið er að sameiginlegt skipulag flugvallar, atvinnu- og íbúðarsvæðis umhverfis alþjóðaflugvöll sé afar mikilvægt atriði í markaðssetningunni. Það er því enn mikilvægara að sveitarfélögin þrjú eigi sæti í skipulagsnefnd Keflavíkurflugvallar. Mér finnst jafnvel ástæða til að skoða hvort fulltrúar Voga og Grindavíkur ættu ekki að koma að skipulagsnefndinni þó síðar verði þar sem áhrifasvæði flugvallar er talið vera 30 mínútna akstursleið. Tækifærin í markaðssetningu og nýrri atvinnustarfsemi eru mikil ef rétt er að farið. Að hafa fyrirtæki nærri flugvelli þar sem flugtíminn til nærliggjandi stórborga er ekki lengri en nú er er síður en svo heftandi fyrir fyrirtæki og jafnvel að það sé orðinn kostur. Virðulegi forseti. Hvað varðar markaðssetningu á Keflavíkurflugvelli er ljóst að það að eitt félag eða fyrirtæki haldi um rekstur allrar starfsemi hans auðveldar samræmda markaðsstefnu og gjaldtöku fyrir þjónustuna sem veitt er. Þá gefur aukið vægi það ákvæði laganna að félaginu sé heimilt að taka þátt í þróunarstarfi tengdu svæðinu og starfseminni þar, bæði fyrir sveitarfélögin á starfssvæði hans og samfélagið í heild. Ég tel frumvarpið mjög þýðingarmikið til að efla flugstöðina og starfsemi sem tengist henni. Á heildina litið lít ég á þetta sem mjög gott frumvarp. Að mínu mati er um gríðarlega stórt mál að ræða, ekki aðeins fyrir Suðurnesin heldur þjóðfélagið í heild.

Hæstv. forseti. Mig langar að blanda mér stuttlega í umræður um frumvarp hæstv. samgönguráðherra um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar. Gríðarlegar breytingar hafa orðið á umhverfi Keflavíkurflugvallar með brotthvarfi varnarliðsins, þar er ekki síst mikilvægt að Keflavíkurflugvöllur hefur verið færður frá utanríkisráðuneyti til samgönguráðuneytis. Þar með eru öll flugmál í landinu á forræði samgönguráðuneytis sem ég tel mjög ánægjulega þróun. Með þessu frumvarpi er lögð til setning heildstæðrar löggjafar um rekstur Keflavíkurflugvallar. Lagt er til að Flugmálastjórn Keflavíkurflugvallar og Flugstöð Leifs Eiríkssonar ohf. verði sameinuð í eitt opinbert rekstrarfélag. Samkvæmt ákvæðum frumvarpsins er ekki heimilt að selja hlutafé íslenska ríkisins. Félagið á að sjá um rekstur, viðhald og uppbyggingu flugvallarsvæðisins á Keflavíkurflugvelli og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Vegna stöðu flugvallarins sem varnar- og öryggissvæðis er félaginu skylt að virða og standa við þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands á sviði varnar- og öryggismála og er því sérstaklega tekið fram í frumvarpinu að utanríkisráðherra geti beint fyrirmælum til félagsins vegna slíkra efnda. Ég held að hér sé um mjög eðlilegan farveg að ræða hvað þetta mál snertir. Miklar breytingar eru í gangi á gamla varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli. Ég held að fáa hafi órað fyrir þeim möguleikum sem eru fyrir hendi þar, ekki síst þegar mótmælin gegn veru hersins stóðu sem hæst. Skemmst er líka að minnast þess hvað áhyggjur margra voru miklar um hvernig fara skyldi með varnarsvæðið við brotthvarf hersins. Nú blasa tækifærin við og vonandi spilast vel úr þeim okkur öllum til hagsbóta. Það er í sjálfu sér mjög ánægjuleg þróun. Ég held að það komi okkur flestum hverjum mjög á óvart hve mikil verðmæti hafa skapast þar á ýmsum sviðum. Í mínum huga er þetta frumvarp mikilvægt skref í þá átt að þróa starfsemi á Keflavíkurflugvelli. Mér dettur þó ekki í hug að þar með sé öllum verkefnum lokið, eins og sumir hafa viljað gefa í skyn, heldur eru þar stigin skref sem nauðsynleg eru til þróunar Ég get hins vegar ekki dregið dul á að ég hefði gjarnan viljað sjá möguleika til að hleypa einkaaðilum að rekstri verslunar með tollfrjálsan varning á flugvellinum. Ég get svo sem líka skilið hvers vegna svo er ekki en ég vil engu síður taka fram að það hefði verið áhugavert að skoða þann möguleika. En vegna þess að svo varð ekki hefði mér þótt gaman að sjá í greinargerðinni frekar rætt um þann þátt málsins í athugasemdum við 1. gr. Hins vegar er ég er viss um að það verður rætt í samgöngunefnd þegar málið kemur til umfjöllunar þar á vordögum. Almennt vil ég segja að mér finnst þetta frumvarp gott og ákvæði þess skýr. Eitt atriði hefði ég viljað nefna og fá að heyra sjónarmið hæstv. samgönguráðherra til, þ.e. til 4. gr., þ.e. sér í lagi ákvæðis 2. mgr. 4. gr. sem kveður á um að félaginu sé heimilt að standa að stofnun annarra félaga og þátttöku í félögum sem er ætluð til að annast atvinnuuppbyggingu á nærsvæði flugvallarins. Ég vil taka fram að í ágætri greinargerð með þessu frumvarpi er mjög gagnlegt hvernig farið er yfir aðdraganda málsins frá nefnd sem hafði málið til meðferðar og þessar tillögur eru reistar á. Það kemur fram í athugasemdum við 4. gr. að heimild um atvinnuþátttöku sé sambærileg við ákvæði 1. gr. laga nr. 102/2006 sem fjallar um Flugstoðir og tekur mið af niðurstöðum og tillögum þessa starfshóps sem ég vitnaði áður til og eru reifaðar í III. kafla almennra athugasemda. Auðvitað geta verið ýmis rök fyrir því að félag af þessu tagi stuðli að atvinnuuppbyggingu á svæðinu en engu að síður væri fróðlegt að heyra nánar um það hver þau eru. Það er dálítið óvenjulegt að félagi sé ætlað að ganga beint að atvinnuþátttöku þótt um sé að ræða alþjóðlegan flugvöll. Ég átta mig á því að alþjóðaflugvöllur hefur sérstaka stöðu í landinu. En eins og við hæstv. samgönguráðherra vitum eru fleiri góðir flugvellir í landinu og þetta vekur spurningar um stöðuna. Það væri fróðlegt að fá fram sjónarmið ráðherrans hvað þetta varðar. Að öðru leyti býst ég við því að samgöngunefnd muni fjalla um þennan þátt málsins. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni. Ég veit að umræður eiga eftir að verða töluverðar um þetta mál á þinginu. Við heyrðum á ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar að hann hefur miklar athugasemdir við þetta mál. Ég held að ótti hans sé fullmikill við málið en við skulum sjá. Ég held að menn séu ekki að sporðreisa öllu með þessu frumvarpi nema síður sé heldur er verið að koma ákveðnu skipulagi á ferlið á flugvellinum. Þetta mál mun núna fara til umræðu í samgöngunefnd og áfram í þinginu. Ég veit að málið mun fá mjög vandaða umfjöllun á vettvangi nefndarinnar og eins í þinginu. Ég vil bara ítreka að þetta frumvarp er að mínu áliti mikilvægur hlekkur í þeim breytingum sem eru að verða á Keflavíkurflugvelli. Ég vænti þess að það muni verða okkur til góðs þegar niðurstaðan liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég þakka öllum þeim þingmönnum sem hafa rætt þetta mál fyrir málflutning þeirra. Það hefur komið fram að af fjórum þingmönnum tala þrír með þessu frumvarpi. Mér finnst það ágætt, þar á meðal er hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sem lýsti yfir stuðningi Framsóknarflokksins við frumvarpið í heild sinni og meginþætti þess. Fyrir það ber auðvitað að þakka þannig að það virðist mjög víðtækur stuðningur við málið á Alþingi. Ég þakka einnig hv. síðustu tveimur þingmönnum fyrir þeirra innlegg í þessa umræðu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson …  Ég hef aldrei verið hræddur við hlutafélagarekstur, hvað þá opinber hlutafélög, eftir þær breytingar sem við gerðum þar. Með þeim höfum við meira að segja inni ákvæði um að vel skuli hugað að kynjakvótum. Það er hið besta mál. Ég hef aldrei verið hræddur við hlutafélagarekstur og að því leytinu erum ég og hv. þingmaður ósammála þótt við séum sammála um margt í velferðarþjónustunni og öðru slíku. En í þessu skilur okkur að. Ég er ekki hræddur við breytingar á opinberum rekstri líkt og hér er verið að gera. Ég er alveg viss um að þær verða til góðs. Ég ætla ekki á þessu stigi, virðulegi forseti, að fara yfir mörg af þeim atriðum sem hv. þingmaður ræddi um en meginlínur í frumvarpinu eru klárar. Það er grundvallaratriðið. Ég vil nú líta á það sem, ég ætla ekki að segja útúrsnúning, stríðni frá hv. þingmanni þegar hann segir að allt sér óklárt. Það er alls ekki svo. Af því hv. þingmaður talaði um stéttarfélögin þá vil ég upplýsa að stjórn Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og flugvallarstjórinn kölluðu öll stéttarfélög til fundar fyrir nokkrum vikum og áttu góðar viðræður um framhaldið. Það var haldinn fundur með stéttarfélögunum. Ég hef átt tvo fundi, þótt það hafi ekki verið formlega með stéttarfélögunum, t.d. fjölmennan fund sem í gær með miklum fjölda starfsmanna þótt einhverjir hafi þurft að fara vegna þess að ég tafðist um klukkutíma út af þingflokksfundi, út af ágætu samgöngumáli sem svo var kynnt í dag. Ég vil nota tækifærið og biðja eitthvað af þeim starfsmönnum sem þurftu að fara áður en við komum, afsökunar á að koma svona seint. En stundum er það bara þannig að við ráðum ekki alveg tíma okkar. Þingflokksfundur tók lengri tíma en var ætlað og ég komst seinna af honum. Þannig að þetta var gert frá hendi stjórnarinnar. Ég er ekki sammála því að málið sé sett þannig fram að allt sé óklárt. Við erum í mikilli vinnu og við höfum ekkert setið aðgerðarlaus í samgönguráðuneytinu eða annars staðar þótt frumvarpið hafi ekki komið fram fyrr en nú. Við höfum verið í miklum undirbúningi og hugsað um hvernig þetta á að vera. Aðeins hvað varðar slökkviliðið, virðulegi forseti, af því að hv. þm. Ögmundur Jónasson ræddi um það og las hér upp úr lögum sem gilda um slökkvilið, þá er auðvitað mikill munur á því, virðulegi forseti, hvort við erum að tala um slökkvilið í sveitarfélagi og þær kröfur sem þar eru settar fram eða slökkvilið á flugvelli. Þar er mikill munur á og meira að segja mikill munur á útbúnaði. Það er einfaldlega þannig að slökkvilið í sveitarfélagi er ekki eins vel í stakk búið og slökkvilið á flugvelli til að koma til hjálpar ef eitthvað kemur upp á. Við skulum því ekki ímynda okkur það eitt augnablik að einhver vandamál séu með slökkviliðið eða að öryggisatriði séu ekki öll í hinu besta lagi á alþjóðaflugvelli sem við rekum. Það er algjörlega, vil ég segja, í toppstandi og með allar reglugerðir og lög varðandi flug og rekstur flugvalla þá getur það aldrei verið í neinu ólagi. Þannig eru flugvellir einfaldlega ekki reknir. Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði, að ég hef alltaf borið virðingu fyrir skoðunum hv. þm Ögmundar Jónassonar sem m.a. komu fram í dag og hann er á móti því að taka svona rekstur og breyta honum í hlutafélagsform, sama hvort það er hlutafélag eða opinbert hlutafélag. Hann hefur bara þá skoðun og ég ber virðingu fyrir þeim skoðunum en ég er engan veginn sammála honum. Mér heyrist að það sé mjög mikill stuðningur við þetta mál á þinginu ef frá er skilinn þingflokkur Vinstri grænna, ef hv. þingmaður er með allan þingflokkinn að baki sér hvað það varðar. En ég ítreka að ég þakka öllum þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni og fyrir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram. Eins og lög gera ráð fyrir þá gengur þetta frumvarp nú til nefndar. Nefndin tekur til við að vinna frumvarpið og fara í gegnum það. Umsagnaraðilar mæta og aðrir fá að senda inn umsagnir, þar með talið fulltrúar starfsmanna suður á Keflavíkurflugvelli. Ég óska bara eftir því að hv. samgöngunefnd vinni þetta mál vel eins og öll önnur mál sem koma til nefndarinnar.

Hæstv. forseti. Fyrst um stéttarfélögin. Það er staðreynd, ég get upplýst hæstv. ráðherra um það, að þau kvarta yfir samráðsleysi. Það hafa vissulega farið fram fundir þar sem starfsmenn eru boðaðir, og hæstv. ráðherrann vísaði í slíkan fund í gær, en ég er að tala um skipulegt samráð við stéttarfélögin um að leiða til lykta ýmis álitamál sem í þessu efni eru greinilega ófrágengin. Í öðru lagi varðandi slökkvilið, að ekki sé saman að jafna slökkviliði á flugvelli og í bæ. Mig brestur þekkingu til að tala um þetta en verð þó að segja að flugvöllur er eitt helsta öryggishlið þjóðarinnar og við skulum ekki gera lítið úr því hvernig öryggismálum þar er hagað. Við erum með þrjá alþjóðaflugvelli eða fjóra, Egilsstaði, Akureyri, Reykjavík og Keflavíkurflugvöll. Stærsti flugvöllurinn er að sönnu Keflavíkurflugvöllur og það þarf að hyggja vel að því og gæta þess að við sláum ekki af kröfunum, að við lækkum ekki þá öryggiskvarða sem eru fyrir hendi. Að lokum, hæstv. forseti, um óttann og hræðsluna, annars vegar um hinn óttalausa hæstv. ráðherra og hins vegar um hinn hrædda mann sem hér stendur. Ég er ekkert hræddur við hlutafélög, ég er hlynntur hlutafélögum þar sem þau eiga við, þar sem um er að ræða hluthafa sem veita aðhald. Til þess eru hlutafélög smíðuð. Ég er að vekja athygli á því að í þessu tilviki verður einn hluthafi með eitt hlutabréf sem verður sett undir þann hæstv. ráðherra sem hér situr. Ég er að andæfa svona hlutafélögum. 

Hæstv. forseti. Má ég fyrst nota för mína í ræðustól til að bæta við aðeins einu atriði sem ég gleymdi frá hv. þm. Ólöfu Nordal varðandi 2. mgr. 4. gr. Sambærilegt ákvæði og hún rakti sérstaklega með Flugstoðir, um að félagið megi taka þátt í atvinnustarfsemi. Þá vil ég bara segja að það er auðvitað mikill munur hvort félagið stuðlar að eða tekur þátt. Varðandi andsvar hv. þm. Ögmundar Jónassonar og þá fyrst um slökkviliðið og flugvelli og bæi. Hann talar um að sig skorti þekkingu til að bera það saman. Allt í lagi með það, en ég hef kynnt mér þessa starfsemi, m.a. á Keflavíkurflugvelli og þar er ekki verið að gefa afslátt af neinum kröfum eða stöðlum eða öryggisatriðum. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það eru sennilega hvergi eins ströng skilyrði sett og í flugstarfsemi hvað allt slíkt varðar. Ég er alveg viss um það og veit að þau eru þar í fínu standi og það er enginn afsláttur gefinn á því. Út af því sem hv. þingmaður ræddi um, að við séum ekki skoðanabræður hvað varðar hlutafélög og ekki hlutafélög. Hann upplýsti að hann hefði ekkert á móti hlutafélögum per se, þar sem þau eiga við, en það sé verra þegar aðeins einn hluthafi heldur á hlutabréfinu. Og þá er spurningin: Er hv. þingmaður að mæla með því að við stækkum hluthafahópinn í því opinbera hlutafélagi sem við erum að tala um? Ekki er hv. þingmaður að kalla eftir því?

Hæstv. forseti. Ég hafði nú ekki gert mér grein fyrir því að hæstv. ráðherra byggi yfir hæfileikum akrópatsins en þetta er náttúrlega alveg ótrúlegt hugarflug sem hér er farið á. Ég tel að sjálfsögðu að hlutafélög séu góðra gjalda verð þar sem þau eiga við og þetta er gott form. Það hefur hins vegar viljað brenna við í umræðunni um markaðsvæðingu og einkavæðingu innan hins opinbera að menn segi að þetta sé svo þekkt form, þetta sé svo gott form. Já, vissulega, þar sem það á við. Það á bara ekki við inni á spítalaganginum. Það á ekki við almennt í opinberri stjórnsýslu. Það á ekki við þar sem við viljum tryggja fullt gagnsæi og almennar stjórnsýslureglur. Það er þetta sem ég er að kalla eftir og það er í þessu samhengi sem við horfum til öryggisþátta á borð við slökkviliðið. Ég fullvissa hæstv. ráðherra um það, þótt ég játi á mig að kunna ekki skil á öllum þeim þáttum, ég á einfaldlega eftir að kynna mér þá betur og ég mun ég gera það, að eftir því sem ég hef fregnað eru stéttarfélögin, og þar á meðal slökkviliðsmenn á Keflavíkurflugvelli, ekki sannfærð um að þær breytingar sem liggja í loftinu, því að þær eru ófrágengnar enn þá, séu til góðs. Að sjálfsögðu þurfum við að gaumgæfa þetta rækilega þegar frumvarpið fer í gegnum meðferð á þinginu. Ég ráðlegg mönnum að fara hægt í þær sakir, það liggur ekkert á, förum hægt í sakirnar. Ég er ekki að segja að ekki þurfi að efna til skipulagsbreytinga á Keflavíkurflugvelli, ég hef aldrei lagst gegn því, en ég hef lagst gegn því að vinna þau mál á handarbakinu.