Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 103 flyt ég ásamt hv. 4. þm. Vesturl., hv. 2. landsk. þm. og hæstv. dómsmrh. frv. til l. um breyt. á lögum nr. 59 frá 28. maí 1969, um tollheimtu og tolleftirlit. Breytingin er í því fólgin að upphaf 4. mgr. 7. gr. laganna orðist þannig: „Auk aðaltollhafna eru hafnir í eftirtöldum kaupstöðum og kauptúnum tollhafnir samkv. lögum þessum: 1. Borgarnes, 2. Rifshöfn, 3. Ólafsvík, 4. Grundarfjörður, 5. Stykkishólmur, 6. Patreksfjörður o.s.frv.“ Þessi breyting gengur út á það að bæta inn í greinina tveimur höfnum, þ.e. Rifshöfn og Grundarfjarðarhöfn. Þetta frv. var flutt tvisvar áður, á 100. og 102. löggjafarþingi, og í hvorugt skiptið náði frv. fram að ganga vegna þess að það var svo liðið á þinghaldið. Hér er um að ræða nauðsynlega aðgerð að okkar mati, en eins og stendur í tollalögum er tollhöfn höfn þar sem ferma má og afferma ótollafgreiddar vörur og geyma og tollafgreiða slíkar vörur án sérstakrar heimildar. Ég þarf ekki að hafa langt mál um þetta. Það þýðir að ef frv. verður samþ. verða tollhafnir sem slíkar 22 í stað 20 eins og nú er. Þetta er að okkar mati eðlileg ráðstöfun. Á báðum þessum stöðum er mikil skipakoma. Bæði koma á þessar hafnir skip beint erlendis frá, sem þarf að tollafgreiða, og einnig er talsvert um að frá öllum þessum höfnum á norðanverðu Snæfellsnesi sé mikill útflutningur og hefur komið oftar en einu sinni fyrir, jafnvel oft í mánuði, að tollafgreiða þurfi skip frá þessum höfnum. Ég ætla ekki að hafa lengri framsögu um þetta mál. Ég vísa til framsögu sem núv. hæstv. dómsmrh. flutti hér 28. jan. s.l. þegar þetta frv. var flutt í annað sinn. Þar komu fram þau meginrök og sögulegu rök sem væri eðlilegt að flytja með þessu frv. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þegar skattalögin voru til umfjöllunar á síðasta ári kom í ljós við umr. þá að eiginlega gat enginn hv. þm. sagt fyrir um hvernig þessi lög mundu koma út í öllum einstökum tilvikum. Af þeirri ástæðu lagði ég til að lögin yrðu ekki látin taka gildi á þessu ári, en það yrði athugað nánar hvernig þau hefðu komið út ef þau hefðu verið í gildi og agnúar yrðu þá sniðnir af lögunum eftir þeirri reynslu sem fengist. Strax þegar álagningin var komin óskaði ég ásamt hv. þm. Helga Seljan að eiga viðræður við hæstv. fjmrh. út af framkvæmdinni, út frá því að við sáum að í mörgum tilvikum eða nokkuð mörgum tilvikum var ekki hægt að una því, hvernig álagning kom út. Fulltrúar bændasamtakanna mun einnig hafa gengið á fund hæstv. fjmrh. Eins og kom fram í umr. hér í gær skipaði hæstv. ráðh. nefnd þar sem ríkisskattstjóri situr - hann er formaður - ásamt tveimur öðrum mönnum. Nú skilst mér, þegar nóvembermánuður er að tíða, að þessi nefnd hafi lítið unnið enn þá. Ég held að það sé eðlilegt að ráðh. upplýsi í umr. um þetta mál, hvernig hann hyggst taka á þessum málum. Ég held að ýmsir bændur telji að það séu óeðlileg rólegheit á ríkisskattstjóra, sem á að hafa frumkvæði í þessu máli, og vil ég því mælast til þess, að hæstv. ráðh. ýti við honum og efnd verði þau fyrirheit, að í þeim tilvikum, þar sem er sýnilegt að um mikið óréttlæti er að ræða, verði leiðréttingar gerðar. Þar sem ég þekki best til, í Norðurlandskjördæmi eystra, mun hafa verið sú framkvæmd, að það var tekið tillit til þeirrar rýrnunar sem varð á afurðum bænda, en til hins aukna tilkostnaðar, sem var af völdum harðærisins, var ekkert tillit tekið. Nú tel ég að slík framkvæmd sé ekki i anda laganna, og ég tel að það þurfi engum lögum að breyta til að lagfæra þetta. Það er vitað mát, að það er hægt að sanna það í óteljandi tilvikum að kostnaðurinn var miklu meira en tvöfaldur við eðlilegar aðstæður og í sumum tilvikum urðu bændur alveg tekjulausir. Er þá hægt að þola að það sé farið eftir þessari grein, og er það í anda þessara laga? Það var birt grein eftir Sigurð Þórisson á Grænavatni. Þar tekur hann eitt dæmi um hvernig þetta kemur út. Hann segir að í vissum tilvikum séu áætlaðar tekjur sem við vitum ekkert til, en svo segir hann: Ég fæ ekki heldur betur séð en að með sömu útfærslu á lögunum næsta ár verði þessum hjónum reiknaðar tekjur vegna þessarar skuldar og nemi sú tekjufærsla 2 millj. 290 þús. kr. - Þessar tekjur í ár voru rúmar 5 millj. miðað við það dæmi sem Sigurður á Grænavatni tekur í grein sinni. Ég minntist á það í þeim fáu orðum sem ég fór hér um í gær, haft hefði verið blaðaviðtal við einn af þeim sem eru í nefndinni sem hæstv. fjmrh. skipaði. Þar kemur fram hvað þetta getur komið afkáralega út í mörgum tilvikum. Hann kemst líka að þeirri niðurstöðu eða slær því fram í viðtalinu að hann viti ekki hvernig margir þessir ungu bændur kæmust út úr þessu, og á náttúrlega alveg það sama við bændur á harðindasvæðinu, og segir síðan: Annaðhvort verður þeim með þessu vísað úr stéttinni með eignaupptöku eða þessir skattar verða aldrei greiddir. Nú er ég alveg sannfærður um, þar sem ég þekki töluvert hæstv. fjmrh., að hann muni ekki vilja una því að menn verði að flýja af jörðum sínum eða jarðirnar verði boðnar upp vegna skatta sem eru lagðar á tekjur sem menn hafa ekki haft. Þess vegna verður að hefjast handa og ýta á að eitthvað sé gert. Ég vil nú mælast til þess, að við þessa umr. láti hæstv. ráðh. okkur verða einhvers vísari um hvernig hann muni taka á þessum málum miðað við þau dæmi sem mér er kunnugt um að hæstv. ráðh. þekkir og jafnvel miklu betur en ég. - Ég segi fyrir mig, að ég hefði aldrei staðið að því að þessi lög fengju lagagildi nú ef ég hefði ekki treyst þeim yfirlýsingum, að þessir annmarkar yrðu sniðnir af þegar þeir kæmu í ljós. Ég og ýmsir aðrir höfum haldið að okkur höndum í þessu efni vegna þess að við höfum viljað bíða og sjá hverju fram yndi í þessum málum. Ég vil að tökum minna á að ákvæðið í t.d. 59. gr. hefur áður verið i lögum einnig má segja að allir stjórnmálaflokkarnir beri raunar ábyrgð á þessum skattalögum eins og þau eru. En það réttlætir okkur ekki á nokkurn hátt, og þegar við sjáum hvernig þetta kemur út í vissum tilvikum verðum við að gera kröfur til þess, að staðið verði við þau loforð sem gefin hafa verið.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði hér. Ég býst við að það sé rétt hjá honum, að ýmsir þm. hafi ekki áttað sig á því, hver framkvæmd þessarar lagagreinar yrði, og hafi þess vegna að vanhugsuðu máli greitt atkv. með skattalögunum eins og þau eru nú. Ég hefði þess vegna viljað beina því til hv. 3. þm. Austurl., formanns fjh.- og viðskn. að hann hraðaði afgreiðslu þessa máls úr n. og einnig þeirra tveggja frv. annarra sem lögð hafa verið fram um breytingar á skattalögunum og hjá n. liggja, til þess að hægt verði að afgreiða þau frv. fyrir jól. Þar á ég við frv. um barnaskattana í fyrsta lagi og í öðru lagi frv. um rýmkun á vaxtafrádrætti, sem við lögðum fram, ég og hv. 6. þm. Reykv. Það er rétt hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., að umrætt ákvæði tekur ekki tillit til afkomu manna. Menn geta þannig orðið að standa skil á háum sköttum jafnvel þótt um engar tekjur sé að ræða til að standa undir þeim og þeir geti þess vegna ekki staðið í skilum með skattana nema með því að taka lán fyrir þeim. Það hefur í slíkum tilfellum aldrei verið neinum tekjum til að dreifa þó svo ríkisvaldið skattleggi ímyndaðar tekjur, tilbúnar tekjur sem aldrei voru til. Ég geri mér grein fyrir að þessi framkvæmd skattalaganna er afleiðing af harðri gagnrýni sem kom fram á sínum tíma. Hún er sprottin af því, að þeir menn, sem ferðinni réðu, hafa dregið rangar ályktanir af þeirri gagnrýni. Þess vegna eru lögin svona úr garði gerð. Út af þeim einhliða málflutningi, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. hafði hér í frammi, vil ég minna á að þessi lagagrein tekur til margra annarra en bænda; trillusjómanna, vörubifreiðastjóra, leigubifreiðastjóra, manna sem eru með sjálfstæðan atvinnurekstur, iðnaðarmanna, kaupmanna og ýmissa annarra, jafnvel lögfræðinga, - hæstv, fjmrh. er í þeirra hópi. Það eru því ekki bara bændur sem um er að ræða. Nú er mér kunnugt um að fram fer sérstök athugun á hvernig þessi ákvæði koma við bændastéttina. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort sérstök athugun hafi verið gerð á því, hvernig þetta ákvæði tekur til harðindasvæðanna fyrir norðan í öðrum atvinnurekstri, eins og t.d. í trillubátaútgerð, og spyrja hann að því, hvenær niðurstöðu sé að vænta. Ég vil jafnframt minna á að skattlagning verður að vera almenn. Það er ekki hægt að fara þar í manngreinarálit, heldur verður skattlagningin að koma jafnt við alla borgara landsins. Ekki dugir að mismuna mönnum í þeim efnum. Ég vil sem sagt spyrja: Hvenær má vænta þess, að niðurstöður liggi fyrir úr þeirri sérstöku athugun sem gerð hefur verið á framkvæmd þessa ákvæðis? Hvenær geta alþm. vænst þess að fá skýrslu um það mál og hversu víðtæk er sú athugun?



Herra forseti. Í tilefni af umr., sem orðið hafa um þetta mál, og bollaleggingum manna í þessu sambandi finnst mér tilhlýðilegt að minna á hvernig skattálagning fer fram hér á landi. Ég vænti þess, að flestir hv. alþm. geri sér grein fyrir því, að fjmrn. og fjmrh. leggja ekki á skatta hér á landi, heldur eru skattar lagðir á samkv. lögum frá Alþingi, af ríkisskattstjóra og skattstofunum. Fjmrn. hefur ekki ákvörðunarvald um hvernig þessi skattálagning fer fram eða hvort einhverjar leiðréttingar eru gerðar hjá einstökum hópum manna, heldur verður í öllum tilvikum að fara að lögum af hálfu þeirra stofnana sem með þetta fara. Aftur á móti hefur fjmrn. eftirlit með því, að skattálagning fari fram að lögum, og sérstaklega ber því að fylgjast með hvernig skattálagningin almennt kemur út þannig að unnt sé að gera þá tillögu um breytingar á lögunum eða aðrar leiðréttingar sem horfa til meiri sanngirni. Strax og í ljós kom að m.a. bændasamtökin og einstakir bændur kvörtuðu yfir því, að álagning á bændur hefði verið ósanngjörn og óeðlileg í ýmsum tilvikum, var ákvörðun tekin um að skipa sérstaka nefnd, sem m.a. eru í tveir bændur sem átti að gera sérstaka úttekt á þessari álagningu. Ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram, að æskilegt hefði verið að þessi nefnd hefði þegar skilað af sér. Ég hef rætt þetta mál oftar en einu sinni við ríkisskattstjóra, sem er formaður nefndarinnar, og ég vænti þess, að nefndin skili af sér innan tíðar. En ég get ekki vefengt það, sem sagt er í þessu sambandi, að um gífurlegt verkefni sé að ræða að kanna, hvernig þessi álagning hefur farið fram, og gera úttekt á því, hvort mismunur hefur verið á álagningu í einstökum skattumdæmum, eins og þessari nefnd var sérstaklega ætlað að athuga, og að draga fram ósanngjörn dæmi og hversu atgeng þau væru og hvort þar væri um mismunandi meðhöndlun að ræða o.s.frv. Ég held að það geti enginn neitað því, að þetta er gífurlega mikið verkefni. Þar sem það bætist nú við, að ríkisskattstjóri var frá vinnu um skeið, þá hefur ekki fengist niðurstaða, enda skilst mér að lengstum hafi verið beðið eftir útkeyrslu þeirra upplýsinga úr tölvum sem þörf var á í þessu sambandi. Ég hef því ekki talið neinn möguleika til að taka þetta mál upp til sérstakrar umræðu í fjmrn. eða ríkisstj. eða með þeim aðilum sem hér eru í samstarfi. Ég hef talið augljóst að við hlytum að bíða eftir niðurstöðum þessarar nefndar. Þegar niðurstaða er fengin er sjálfsagt að taka tillit til hennar við undirbúning breytinga á skattalögunum þannig að álagning á næsta ári yrði ekki með þessum annmörkum. Hvað snertir bersýnilega ósanngirni við álagningu á s.l. sumri, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, nefndi áðan, verðum við að vænta þess, að í slíkum tilvikum hafi álagningin verið kærð og sé tekin til sérstakrar meðferðar af ríkisskattstjóra eða ríkisskattanefnd. Ég tel einsýnt að þeir gjaldendur, sem telja sig eiga um sárt að binda vegna þess að álagning hafi verið af einhverjum ástæðum sérstaklega ósanngjörn, hljóti að kæra álagninguna eða hljóti að hafa kært álagninguna og að málið sé tekið til sérstakrar meðferðar í framhaldi af því. En ég býst við að það sé ákaflega erfitt við það að eiga að setja almennar reglur núna undir áramót sem breyti þeirri álagningu sem fram fór í sumar. Ég býst við að þar sé ákaflega erfitt um vik. Það mundi þýða að það yrði að leggja á upp á nýtt á stórum svæðum, sem ég tel nánast útilokað úr því sem komið er. En þetta mun allt skýrast betur þegar niðurstaða nefndarinnar liggur fyrir. Hv. þm. Halldór Blöndal, 7. landsk. þm., spurði að því, hvort fram hefði farið athugun á öðrum sviðum hliðstæð þeirri athugun sem gildir um bændur. Ég hlýt að svara þessari spurningu neitandi. Þess hefur ekki verið óskað, að slík rannsókn færi fram, og hún hefur ekki verið gerð. Hins vegar var skipuð, eins og um var talað s.l. vetur, sérstök nefnd með fulltrúum tilnefndum af þingflokkunum, og í þeirri nefnd áttu menn kost á og eiga kost á að koma fram sérstökum óskum um athugun eða úttekt á einstökum atriðum. Mér er ekki kunnugt um að slík ósk hafi komið þar fram. Ef fram kæmi sérstök ósk af þessu tagi er auðvitað vel hugsanlegt að gera slíka úttekt, en ég tek það fram, að rannsóknir og úttektir af þessu tagi eru geipilega dýrar og auðvitað verða að vera einhver takmörk fyrir því, hvað við stöndum í miklum stórræðum í þeim efnum. Ég vil minna á í þessu sambandi, að ákvæði um heimildir ríkisskattstjóra til að áætla mönnum tekjur, ef sérstök ástæða þykir til, eru komin inn í skattalög vegna mikillar gagnrýni sem uppi var á gildandi skattalögum. Ég held að þm. úr öllum flokkum hafi sameinast um að gera kröfu til þess, að ýmsum einstaklingum, sem hafa augljóslega og bersýnilega miklar tekjur, en hafa hins vegar tök á því að gefa upp til skatts það sem þeim sýnist, yrði ekki sleppt eins auðveldlega og verið hefur. Ég tel því fráleitt að fara ári síðar að fella niður öll ákvæði af þessu tagi úr skattalögum. Það má hins vegar vel vera að það þurfi að gera sérstakar ráðstafanir varðandi þá hópa sem er hægt að hafa eftirlit með með öðrum hætti. Það er hægt að fylgjast býsna vel með tekjum bænda í gegnum söluaðila landbúnaðarins, og það er mjög óeðlilegt að ætla mönnum háar tekjur þegar oft er kannske um að ræða verst settu þjóðfélagsþegnana. Og ég verð að taka undir það sem kom fram í umr. hér í gær um sama mál, þegar ég svaraði fsp. um þetta efni einmitt frá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, að manni finnst einkennilega lítill munur á þeim tekjum, sem áætlaðar eru á bændur annars vegar og svo hins vegar t.d. á lögfræðinga, tannlækna eða sérmenntaða menn ýmiss konar. Ég verð að segja að mér finnst munurinn furðulítill og óttast að ekki hafi verið um hárnákvæmt mat að ræða. Ég vil að lokum segja það eitt, að ég hef gert ráð fyrir að bíða eftir niðurstöðum þeirra nefnda sem sérstaklega hafa unnið að þessum málum. Það gildir bæði um bændurna og einnig um einstæðu foreldrana. Ég geri ekki ráð fyrir að þessi mál verði til lykta leidd fyrir áramót. Ég geri mér í hæsta lagi vonir um að unnt yrði að koma saman frv. um breytingar á tekjuskattslöggjöfinni og það yrði þá til umræðu meðal stuðningsmanna ríkisstj. og hugsanlega yrði það lagt fyrir Alþ. fyrir jól. Þó er það ekki öruggt. Áreiðanlega yrði það ekki afgreitt fyrr en á næsta ári. Vissulega væri æskilegt að búið væri að koma þessum málum öllum á hreint fyrir nýár, en því miður sýnist mér að við séum enn að velkjast með þau vandamál sem stafa af gerbreyttu skattakerfi. Það tekur sinn tíma. Það tók sinn tíma að leggja á. Við vorum seinir með álagninguna vegna þess hversu seint lögin voru afgreidd í vor, og við verðum seinir með þær úttektir og rannsóknir sem gera þarf í kjölfar hinnar nýju álagningar. Þar af leiðandi verðum við líka seinir að undirbúa frv. um breytingar á skattalögunum þannig að þess er alls ekki að vænta að þessi mál verði komin á hreint fyrir nýár.



Herra forseti. Það hefur komið fram í umr. um frv. á þskj. 71 um breytingu á skattalögunum, að fjmrh. hefur skipað nefnd til að endurskoða áhrif þess atriðis sem hér er rætt um og frv. fjallar um. Hæstv. fjmrh. gat þess áðan að það væri gífurlegt verk að kanna þau áhrif, hvernig þessi álagning hefði farið fram og hvaða afleiðingar hún hefði haft, og hann lauk máli sínu á þá leið að telja eðlilegt og sjálfsagt að við hlytum að bíða eftir niðurstöðu þessarar nefndar án þess að nokkuð væri aðhafst í málinu annað. Hann gat þess, að það tæki tíma að kanna áhrif hinna nýju skattalaga og gera á þeim heildarbreytingar, og ég get vel fallist á að það sé rétt. En ég vil taka undir það, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði áðan í umr., að það eru óeðlileg rólegheit í því nefndarstarfi sem sett hefur verið í gang til að kanna þetta sérstaka ákvæði laganna vegna þess hvað það grípur hastarlega inn í hjá mörgum þeim manninum sem ekki er þess umkominn að bera af sér þær álögur sem á hann eru lagðar. Ég vil geta um eitt dæmi sem ég hef um bónda sem er nú 75 ára gamall. Konan hans er sextug. Þau stunda lítinn búskap á jörð sinni. Þau kaupa ekki vinnukraft. Hann fær ellilífeyri, en hann hefur ekki enn tekið lífeyri úr Lífeyrissjóði bænda. Hjónin vinna, eins og ég sagði áðan, ein við búið, hafa þar af leiðandi lítinn rekstrarkostnað og þau eru skuldlaus. Bústofninn, sem var á búi þeirra 1979, var 5 kýr, en af því, eins og geta má nærri, að þau eru farin að vinna heldur hægar en áður ákváðu þau að fella þessar kýr haustið 1979 og hætta við kúabúskap. Þau höfðu áður 100 ær og hafa haldið þeim áfram. Tekjur umfram það, sem þetta bú gefur og niðurskurður á bústofninum að nokkru leyti, höfðu þau ekki. Þegar þessi bóndi fór að gera upp búið sitt og gera sína skattskýrslu stóðu hjónin svo, að þegar reksturinn var settur í jafnvægi og rekstrarafgangurinn settur inn á persónuskýrsluna og þær tekjur sem hann hafði af sínum ellilífeyri, þá voru tekjurnar 2 358 908 kr. Skattstjórinn var hins vegar skyldugur til þess samkv. lögum að breyta þessu framtali til hækkunar. Hann bætti við tekjur þeirra rúmlega 1 millj. kr., sem að viðbættri tekjufærslu vegna endurmats eigna leiddi til rekstrartaps um 1 844 889 kr., sem var yfirfært til næsta árs. Þessi hjón, sem sannanlega höfðu ekki nema tæpar 2.4 millj. í tekjur, mega nú greiða í tekjuskatt 1 382 789 kr. og til sveitarfélagsins 786 660 kr. eða samtals 2 169 449 kr. Mér sýnist að í ljósi þessa tilviks megi álykta að Alþ. hafi fatast alvarlega lagasetningin. Það eru mistök Alþingis að fá embættismönnum í hendur slíkar reglur að fara eftir að þær leiði til jafnaugljóss misréttis og átti sér stað í því tilviki sem ég var að greina frá. Og ég verð að segja að mér finnst það vera of mikil værð að bíða eftir niðurstöðum nefndar, sem sýnilega ætlar sér að vinna verkið hægt, áður en leiðrétt eru mistök eins og þau sem hér er greint frá og ég veit að eru til mýmörg áþekk. Margir þeirra bænda, sem þetta kemur verst við, eru vanir því frá sínum fyrstu afskiptum af fjármálum og fjárhagslegri ábyrgð að standa skil á þeim gjöldum sem þeim eru lögð á herðar, og ég veit að þá langar ekki til að sofna þannig úr þessari veröld að þeir hafi neitað að greiða réttmæt gjöld. Það leggur okkur enn þá þyngri skyldur á herðar að leiðrétta þetta fyrir þá sök en annars hefði verið. Ég á von á því að hinn mikli baráttumaður fyrir rétti alþýðunnar, hv. þm. Ágúst Einarsson, sem tók afstöðu gegn frv. við þessa umr., telji að hér sé um einangrað dæmi að ræða. En ég staðhæfi að svo er ekki. Enn hefur ekki fengist á því könnun hversu margar breytingar og hversu stórar þær eru sem skattstjórar hafa gert, en áhugi manna á því að koma fram breytingum á þessum ákvæðum skattalaganna tala sínu máli. Ég hef greint frá því áður við þessa umr. að um 2000 bændur hafa sent ríkisstj. áskorun um að breyta þessu ákvæði skattalaganna, og það er rétt að geta þess, að fyrir stuttu bárust mér úr einni lítilli sveit á Suðurtandi, sem hafði orðið sein fyrir með undirskriftasöfnunina, þessar undirskriftir sem ég er hér með í höndunum og ég hef ekki getað skilað af mér enn þá. Sá hópur vildi þó ekki sitja hjá aðgerðalaus, en þar var um 25 einstaklinga að ræða. Ég veit að margir þeirra, sem orðið hafa fyrir barðinu á þessum rangláta skatti, hafa kært þær álögur sem þannig eru ákvarðaðar, þar sem um er að ræða óverjandi óréttlæti og mismunun sem af því leiðir þegar þessum skattaákvæðum er beitt. En ekki er nægilegt að kæra. Ákvæðin verður að nema úr gildi. Skattgreiðendur hafa sýnt það með undirskriftum sínum að þeir telja hér um mikilvægt málefni að ræða. Það brýtur í bága við þá sjálfsögðu reglu að tekjuskattur skuli ekki lagður á ímyndaðar tekjur, heldur sannanlegar og raunverulegar tekjur, og það brýtur í bága við allar venjur í skattamálum að skylda skattstjóra til að setja mönnum tekjur án þess að rök hnígi að því að þær séu vantaldar. Það er því eðlilegt að almennur vilji komi fram um það, að fullkomin leiðrétting fáist á þessu máli, sem næst ekki fram með öðru móti en því, að lögunum verði breytt og sú breyting verði afturvirk þannig að skattar, sem lagðir hafa verið á nú í ár á grundvelli þessa umrædda ákvæðis, verði felldir niður án kæru, eins og ákvæðið til bráðabirgða með þessu frv. ber með sér að ætlast er til.



Herra forseti. Það er ekkert nýtt fyrir mér hverjir það eru sem leggja skattana á. Hins vegar er það ekki heldur nýtt fyrir mér, að hæstv. fjmrh. ber skylda til að hafa eftirlit með þessari álagningu, og það er það sem ég tel að á skorti. Í 59. gr. laga um tekju- og eignarskatt segir m.a.: „Viðmiðunartekjur þeirra, er landbúnað stunda, skulu miðast við launaþátt í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða, þó að teknu tilliti til aðstæðna hverju sinni, svo sem ef bóndi nær ekki heildartekjum grundvallarbúsins vegna afurðaverðs, árferðis eða annarra atriða er máli skipta að mati ríkisskattstjóra.“ Nú liggur það fyrir, að ríkisskattstjóri gaf þau fyrirmæli, að ekki yrði farið eftir árferðinu, þ.e. metinn aukinn tilkostnaður vegna harðærisins. En ég tel að þessi lagafyrirmæli kveði alveg skýrt á um að það skuli gert. Það þarf ekki að bíða eftir nefnd í sambandi við þetta atriði. Þetta er framkvæmdaatriði sem á að fara eftir lögum, en fyrir liggur að svo var ekki gert. Þegar farið var að ræða um þessi mál á vegum Stéttarsambandsins og þegar hæstv. ráðh. skipaði þessa nefnd, þá álitu bændur að það þyrfti ekki að kæra svona augljós atriði.

Hvað var það sem ekki var gert?

Að taka tillit til þess kostnaðarauka sem af árferðinu leiddi. Ég var að lesa upp úr lagagreininni, hæstv. ráðh., sem segir alveg skýlaust til um þetta. Ég vil endurtaka áskorun mína á hæstv. ráðh. að gefa sér tíma til að greiða úr þessu máli, þó að ýmislegt sé að gera - ég veit það - þessa dagana. Þetta nær engri átt. Það eru ýmsir bændur í Norðurlandskjördæmi vestra sem líklega hafa kosið hæstv. ráðh. Kannske eru þeir ekkert ánægðir við hann ef hann sýnir það, þegar hann er kominn í þennan stól, að hann sé algerlega búinn að gleyma þeim. Mér þykir það ekki líklegt. Það eru ýmis fleiri atriði sem breyta þarf, en bændur hafa yfirleitt ekki kært, vegna þess að yfirlýsingar voru gefnar um að álagning yrði leiðrétt í þessum æpandi tilvikum. Það er t.d. í sambandi við ákvæðin um eignatilfærslu. Það kemur alveg það sama út í vissum tilvikum. Ég þarf ekki að koma að því frekar, þetta þekkja allir. Á fundi, sem ég var á norður í landi, tók til máls aldraður maður sem er enn þá skráður bóndi. Hann hefur lítinn búrekstur, en af því að hann var skráður bóndi voru honum ákvarðaðar tekjur sem hann ekki hafði, og þar af leiðandi missti hann af tekjutryggingunni. Þetta á auðvitað að lagfæra. Þetta á ekki einu sinni að þurfa að kæra. Og þetta er ekki fyrir það, að lögin séu gölluð að þessu leyti, heldur er framkvæmdin gölluð. Þó að þurfi, a.m.k. að því er bændurna áhrærir, að sjá til þess að láta 59. gr. ekki ná til þeirra, held ég að hægt sé að færa nægileg rök fyrir því, að það eru yfirleitt ekki bændur sem svíkja undan skatti. Ég held að það liggi yfirleitt í flestöllum tilvikum á hreinu um þeirra tekjur. En eins og hæstv. fjmrh. sagði er hrópandi ósamræmi í því, að ætla t.d. læknum, ég tala nú ekki um tannlæknum, 8.1 millj. kr. laun á sama tíma sem bónda eru t.d. ætluð 6 millj. 780 þús. kr. laun. Maður sér að þetta er svo fráleitt misræmi, að það tekur ekki nokkru tali. Ég ætla ekki að nefna þær tekjur sem ég hef heyrt t.d. að læknar hafi, en það eru margfaldar þessar tekjur, og það er enginn vafi á því að þeir hafa þær tekjur.



Herra forseti. Mönnum hefur orðið tíðrætt um 59. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt, en ég vil biðja menn að gleyma því ekki, að það má segja að aðalákvæðin séu í 7. gr. laganna. Þar stendur: „Vinni maður við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi skal hann telja sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt en hefði hann innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila.“ Þetta ákvæði er komið inn í lögin, eins og hér hefur komið fram, vegna þess að menn hafa talið sig sjá mikinn mismun milli þess að menn væru annars vegar launþegar og hins vegar eigin atvinnurekendur. Það hefur verið allbreið samstaða um að hér þyrftu einhverjar breytingar að koma til, og það er forsenda þess, að þetta grundvallarsjónarmið kom inn í lög, þ.e. að maður, sem vinnur við eigin atvinnurekstur, skuli reikna sér laun með hliðstæðum hætti og launþegi sem vinnur hjá honum. Síðan kemur í 59. gr.: „Ef maður, er starfar við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi eða hjá aðila honum tengdum, telur sér til tekna af starfi þessu lægri fjárhæð en ætla má að launatekjur hans hefðu orðið ef hann hefði unnið starfið sem launþegi hjá óskyldum aðila, skal ákvarða honum tekjur af starfinu. Ríkisskattstjóri skal árlega setja skattstjórum viðmiðunarreglur til slíkrar ákvörðunar.“ Ég tel nauðsynlegt að deila þessu máli í nokkra þætti. Í fyrsta lagi eru margir sammála grundvallaratriðinu, sem kemur fram í 7. gr., að það sé eðlilegt að hliðstæðar reglur gildi um launþega annars vegar og þá, sem stunda atvinnurekstur, hins vegar. Síðan kemur aftur atriði í 59. gr. sem veldur enn meiri deilum að því er ég tel. Þegar þessi grein var samþykkt hér á Alþingi voru margháttaðar skýringar í framsögu og margháttaðir fyrirvarar. Ég er þess fullviss, að það á eftir að reyna á þessi atriði bæði fyrir ríkisskattanefnd og fyrir dómstólum. Ég veit ekki til þess að eitt einasta mál hafi enn verið úrskurðað hjá ríkisskattanefnd, hvað þá fyrir dómstólum. Það, sem við hljótum fyrst og fremst að spyrja okkur um í þessu sambandi, er þetta: Hefur löggjöfin brugðist eða hefur framkvæmdin að einhverju leyti brugðist eða hvað hefur brugðist? Ég er þeirrar skoðunar, að ýmislegt hafi brugðist í framkvæmd þessara mála. Sannleikurinn er sá, að það hefur verið tilhneiging um langa hríð til að leggja miklu meira upp úr löggjöf um skattamál heldur en framkvæmd skattamála. Og ég veit að skattyfirvöld hafa átt í miklum erfiðleikum með að framkvæma þessi atriði, að sumu leyti vegna skorts á mannafla og einnig af ýmsum öðrum ástæðum. Mér sýnist t.d. að skattstjórar hafi haft þann hátt á, ef þeim hafa fundist tekjur viðkomandi aðila vera of lágar, að senda honum bréf og tilkynna honum að hann skuli hafa tilteknar tekjur. Ég er ekki samþykkur þessari framkvæmd mála hjá skattyfirvöldum. Ég tel að þeim hefði borið skylda til að skrifa viðkomandi aðila bréf og biðja um rökstuðning fyrir því, að hann reiknar sér þær tekjur sem hann tilgreinir á sínu framtali. Ég dreg mjög í efa að skattstjórar hafi heimild til að skrifa mönnum bréf og segja með einföldum hætti: Tekjur yðar ákvarðast þessar í samræmi við 59. gr. Þetta eru atriði sem þurfa athugunar við. Spurningin er sú, á hvaða vettvangi það á að vera. Á Alþingi að bíða þess, að ríkisskattanefnd og dómstólar fjalli um þessi mál, eða telur Alþingi ástæðu til að verða fyrra til að breyta hér einhverju? Ég býst við að það sé mjög miklum erfiðleikum háð að lögfesta þær viðmiðunarreglur sem hér er talað um, en það kemur þó vissulega til greina. Það eru lögfest ýmis atriði sem á að taka tillit til, eins og aldur, heilsa, starfstími og umfang starfsins, og ég tel að lögin nái fyllilega yfir aðstæður sem hv. þm. Steinþór Gestsson rakti áðan varðandi tiltekinn mann. Mér þykir það nokkuð furðulegt, ef ekki er tekið tillit til slíkra aðstæðna, miðað við þau lög sem hafa verið sett um þessi mál. En þetta eru atriði sem þurfa vissulega athugunar við. Vegna orða hv. þm. Halldórs Blöndals um að við mundum hraða afgreiðslu þessara mála í fjh.- og viðskn. vil ég taka það fram, að við höfum þegar tekið á dagskrá tvö frv. sem hann minntist hér á, annars vegar um svokallaða barnaskatta og hins vegar um vaxtafrádrátt, sem ég skal ekkert segja um hvenær við getum lokið við. En ég er reiðubúinn að beita mér fyrir því, að nefndin leggi nokkra vinnu í þetta atriði og kalli fyrir menn frá ríkisskattstjóraembættinu varðandi þessi atriði. Mér hefur fundist ganga hægt með störf þeirrar nefndar sem átti að vinna að þessum málum, og tel fyllilega eðlilegt að fjh.og viðskn. reyni að setja sig sem best inn í þessi atriði. Hvort nauðsynlegt verður að gera breytingar á skattalögunum skal ég ekki um segja. Ég vil fá skýringar á ýmsum atriðum sem mér hefur fundist fara nokkuð úrskeiðis. Þetta þurfum við að meta. Hins vegar vil ég taka fram að ég er þeirrar skoðunar, að framkvæmdin hafi ekki verið með þeim hætti sem við hefðum getað vænst. En þá vil ég einnig segja, að vel má vera að við ætlumst oft og tíðum til of mikils af skattyfirvöldum miðað við þann mannafla og tæki sem þau eiga við að búa. En það, sem mér finnst að athugunin þurfi fyrst og fremst að beinast að, eru viðmiðunartekjurnar og með hvaða hætti skattyfirvöld meta aðstæður. Taka menn tillit til þeirra aðstæðna, sem teknar eru fram í lögunum? Taka menn tillit til þeirra aðstæðna, sem teknar voru fram í framsögu með málinu og hafa vissulega lagaskýringu? Þetta tel ég að þurfi allt saman að liggja fyrir áður en menn rjúka til og breyta lögum. Ég veit vel að það eru til mörg dæmi þess, að menn hafi fengið óréttláta skattlagningu. Og vel má vera að þau dæmi séu þess eðlis, að það sé réttlætanlegt að breyta lögunum. En ég veit hins vegar um fjölmörg dæmi þess, að menn hafi ekki farið illa út úr þessari skattlagningu, og mér hefur skilist - enda þótt hreppar hafi kvartað hvað mest undan þessari skattlagningu - að einhverjir þeirra hafi beðið um að fá að hækka útsvarið vegna þess að útsvarsálagningin hafi verið svo lág í viðkomandi sveitarfélagi. Þetta þurfa menn líka að tíunda. Mér finnst að jafnvel þótt menn sjái óréttlæti á ýmsum stöðum, þá þurfi menn að athuga hvers eðlis það er og hvort nauðsynlegt sé að breyta löggjöf, því að það er nú svo í þessu þjóðfélagi, að menn gera alltaf mest úr þeim dæmum þar sem illa fer, en gera lítið úr þeim dæmum þar sem skattlagningin kemur út af fullu réttlæti. Mér hefur fundist menn gera mikinn mat úr þeim dæmum sem hafa komið fram um óréttláta skattlagningu sem ég hef séð og veit um, en ég veit að þau eru miklu fleiri þar sem skattlagningin hefur komið ágætlega út fyrir viðkomandi skattþegna og jafnvel mun betur en nokkru sinni áður.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður spurði hvort menn teldu að löggjafinn hefði brugðist eða hvort framkvæmdin hefði brugðist. Ég get tekið undir með hv. 2. þm. Norðurl. e., ég tel að hvort tveggja hafi brugðist, löggjöfin og framkvæmdin. Og ég held að Alþingi sé ekki svo óskeikul stofnun, að það geti ekki komið fyrir að afgreidd séu mál sem þurfi leiðréttingar við. Það kom fljótt í ljós að mönnum fannst ástæða til að fella niður síðari mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr. laganna og síðar að 59. gr. laganna ásamt fyrirsögn félli brott. Við, sem flytjum það frv. sem hér er til umr., lögðum til við umr. um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt á síðasta þingi að þetta yrði fellt niður vegna þess að við höfðum fengið nákvæmar upplýsingar um það, að þessi ákvæði væru ekki réttlát og því væri rétt að fella þau niður strax. Því miður náði þessi tillaga ekki fram að ganga, en margir þeir hv. þm., sem stóðu að því að fella hana, hafa skipt um skoðun síðan og viðurkennt staðreyndir, og þeir eru ekkert minni menn fyrir það. Og ég sé að hæstv. landbrh. segir um þetta atriði í viðtali við Morgunblaðið, rétt eftir að þing kom saman í haust, orðrétt: „Þarna kemur, að því er mér virðist, fram almennur og eindreginn vilji bænda á þeim svæðum er undirskriftasöfnunin tekur til, og ég tel að gaumgæfa þurfi vandlega að nema þessa 59. gr. og skyldar greinar úr gildi.“ Þegar hann var spurður álits um áskorun um 2000 bænda um að afnumin verði þessi lagagrein um að áætla megi tekjur á bændur, en áskorunin var afhent landbrh. og forsrh. rétt um það bil sem Alþingi kom saman, segir landbrh.: „Í framkvæmdinni hefur þetta reynst þannig, að þessi tekjuáætlun hittir aðeins efnaminni bændur og þá sem lent hafa í einhverjum erfiðleikum og óhöppum. Þeir, sem eru betur megandi og hafa stærri bú, munu á hinn bóginn ekki verða fyrir barðinu á þessu. Sömu sögu er að nokkru að segja um tekjuuppfærslu á skuldum sem ýmis dæmi benda á að komi ákaflega illa út,“ bætir hann við. Mér finnst þetta vera nokkuð annað en viðhorf hæstv. fjmrh. sem vill bíða eftir starfi nefndar í þessum efnum. En það er auðvitað ágætur háttur að taka upp, ef menn vilja ekki breyta einhverju sem þeir innst inni vita þó að er ranglátt, að leggja málið fyrir nefnd sem flýtir sér hægt, eins og margar nefndir gera, og vill láta bíða lengi eftir ákvörðunum sínum. Ef við lítum á þessi ákvæði tekjuskattslaganna, þá er verið að færa allt of mikinn vanda yfir á framkvæmdaaðila við skattálagningu. Ég þakka hæstv. fjmrh. þær mikilvægu upplýsingar sem komu fram í ræðu hans, að fjmrn. leggi ekki skatta á. Ég hélt að flestir þm. eða allir meira að segja vissu þetta, en eigi að síður eru þetta merkar upplýsingar og sýna að hæstv. ráðh. hefur ekki sérstaklega mikið álit á þekkingu þm. í sambandi við álagningu skatta, fyrst hann sá sérstaka ástæðu til þess að taka þetta fram. Ríkisskattstjóri fær þennan vanda í hendur og hann tekur greinina á þann veg, að hann ákvarðar ekki bændum tekjur, heldur setur hann meðaltalsviðmiðunarreglur til ákvörðunar endurgjalds á skattárinu 1980. Þetta sendir hann skattstjórum og þetta nær til fjölmargra aðila í þjóðfélaginu. Þessar meðaltalsviðmiðunartekjur, sem ríkisskattstjóri setur, eru miðaðar við venjulegan vinnutíma, þ.e. 40 tíma viku og lögbundið sumarfrí. Ef um yfirvinnu, ákvæðisvinnu eða umframgreiðslur almennt er að ræða í viðkomandi starfsgrein á hverjum stað, þá ber skattstjóra að meta það til hækkunar frá þessari meðaltalsviðmiðunarreglu. Þessum meðaltalsviðmiðunarreglum er skipt í fjóra flokka. Í fyrsta flokki eru sérmenntaðir menn sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi í sérgrein sinni með eða án aðstoðarfólks. Undir það falla t.d. lyfjafræðingar, tæknar, lögfræðingar, löggiltir endurskoðendur, ráðgjafarsérfræðingar hvers konar og verkfræðingar. Þar er viðmiðunin 8.1 millj. kr. Í öðrum flokki eru stjórnendur eigin atvinnurekstrar eða sjálfstæðrar starfsemi sem hafa greitt laun sem samsvara launum fyrir störf þriggja eða fleiri launþega á árinu. Undir þennan flokk fellur t.d. iðnaðar- eða iðjurekstur, innflutnings- eða útflutningsrekstur, verslun hvers konar, umboðssala og persónuleg þjónusta sem fellur ekki undir stafliði a og b. Hér er miðað við 7.5 millj. kr. árslaun. Í þriðja flokki eru menn sem vinna einir við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, en gætu þó hafa greitt laun sem samsvara launum fyrir störf eins eða tveggja launþega á árinu. Hér falla undir menn sem eru með sama atvinnurekstur og um ræðir í staflið b. Hér eru ákvörðuð árslaun 6.4 millj. kr. Í þessum flokki eru bændur sem mest hefur verið rætt um. Í síðasta flokknum eru iðnaðarmenn. Hér falla undir þeir sem vinna að iðngrein sinni að meginhluta, en ef stjórnun á mönnum og verkum er veigamikill þáttur í starfi þessara manna falla þeir undir 2. stafl. Í þessum flokki eru iðnaðarmenn við byggingarframkvæmdir hvers konar, járn- og vélsmíði, skipasmíði, blikksmíði og prentarar. Hér er miðað við 4.9 millj. kr. árslaun á þessu ári. Ef við lítum á þetta, þá geta menn auðvitað haft um það mjög misjafnar skoðanir hvort þetta fari saman, enda er erfitt fyrir embættismenn að dæma um þetta atriði. En þetta er ekki höfuðmálið. Höfuðmálið er það, að tekin sé almenn viðmiðun, heilar stéttir, þegar sannað er í mörgum tilfellum að af þessu leiðir hróplegt ranglæti eins og hv. 2. þm. Suðurl. sýndi fram á áðan. Ég gæti bætt mörgum dæmum við því að ég hef heyrt margan mann kvarta undan því að fá slíka viðmiðun. Það má að vísu segja eins og hv. 3. þm. Austurl.: Menn geta kært þessa álagningu. Vitaskuld geta þeir það. En ríkið gefur ekki eftir í innheimtunni. Það heimtar greiðslur, og þegar tekjuskattur fer jafnvel yfir það sem menn vinna sér inn, þá er erfitt að standa undir slíkum greiðslum, en það verða menn að gera og ljúka því á árinu. En það verður oft að bíða eftir úrskurði skattyfirvalda og allt til ríkisskattanefndar hvernig hún afgreiðir málið. Og það er ekki neinn smáskattur sem á þessa menn er lagður í þessu tilfelli. Ef þeir standa ekki í skilum verða þeir að borga háa dráttarvexti vegna ógoldinna skatta. Ef þeir borga og fá svo leiðréttingu eftir dúk og disk, þá fá þeir ekki þessa sömu vexti aftur sem þeir hafa ofborgað. Þeir fá ekki nema brot af þeim, ef ég man rétt. Það eru einhverjir smávextir eftir gömlu skattalögunum, ef ég man rétt, ég þori þó ekki að fullyrða það. En það er ekki nema brot af því sem dráttarvextirnir eru, svo að þetta er auðvitað í framkvæmdinni og við innheimtuna óskaplega ranglátt. Um það held ég að við þurfum ekki að deila. Fjöldamargir, sem hafa fengið þessa áætlun langt umfram tekjur, hafa snúið sér til lögmanna eða til þingmanna sinna almennt og spurt hvað gera skuli, því að þeir sjá ekki fram á annað en verða gerðir gjaldþrota eða verða fyrir eignaupptöku af þessum sökum. Það, sem vafist hefur mest fyrir þessum aðilum, er hvort þeir eigi að leggja niður störf sín nú þegar eða þrauka til næstu áramóta, því að það er sjáanlegt, að ef ekki verður gerð hér breyting á muni á næsta ári koma ný áætlun fyrir það ár sem nú er senn að líða, sem ef að líkum lætur mun hækka um ekki minna en 50% frá þessum viðmiðunarreglum á árinu 1980. Og ef þessu heldur áfram eru þessir aðilar komnir í vítahring sem þeir ekki komast út úr. Ég er alveg sannfærður um það, að þegar þessi breyting var gerð á skattalögunum var hún ekki samþykkt af þm. í þessum tilgangi. Hún var fyrst og fremst gerð til þess að ná í skottið á þeim sem hafa í raun og veru góðar tekjur og hafa sloppið vel við skatta, jafnvel árum saman. En hér er verið að hengja bakara fyrir smið, og þess vegna tel ég það ekki Alþingi til neinnar vansæmdar þó að það viðurkenni að hér þurfi breytingar við. Og ég sé enga ástæðu til þess að bíða eftir áliti þeirrar nefndar sem hæstv. fjmrh. var að tala um. Ég skil ekki hvernig hæstv. fjmrh., sem er góður og gegn maður og alveg örugglega vel innrættur og hefur talað fyrir smælingjana og þá, sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, er nú orðinn svo harðsvíraður, eftir að hann settist í stól fjmrh., að það virðist vera orðið djúpt á fínu taugarnar. Hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði að sennilega hefðu einhverjir bændur kosið hann síðast. Ég hugsa að þeir endurskoði mjög afstöðuna til hans ef hann talar svona á framboðsfundum næst í Norðurlandskjördæmi vestra og bíður eftir afgreiðslu nefndar í þessum efnum. Menn sætta sig ekki við það. Alþingi verður að viðurkenna þá staðreynd, að bæði hefur lagasetningin brugðist og framkvæmdin líka, án þess að ég ætli að fara að álasa ríkisskattstjóra eða öðrum. Það er ekki eðlilegt og ekki sanngjarnt heldur að leggja þennan vanda á hendur embættismönnum. Alþingi þarf að hreinsa sig af þessu með því að afnema þessi ákvæði, og að mínum dómi á að endurgreiða þennan ranglega álagða skatt sem lagður hefur verið á á þessu ári og innheimtur.



Herra forseti. Það er búið að segja svo margt stórviturlegt í þessari umr. að það er litlu við að bæta. Það stóð aldrei til að skattalögin væru gallalaus. Það var að vísu ákaflega mikil samstaða um setningu þessara skattalaga hér í þinginu á sínum tíma, en þar fyrir stóð aldrei til að þau yrðu eilíf og óumbreytanleg. Og það hefur sjálfsagt aldrei hvarflað að neinum hér að ekki þyrfti í ljósi reynslunnar að skoða aftur eitt og annað í þessum lögum. Hv. 3. þm. Austurl. ræddi um það áðan í ágætri ræðu sinni, að menn legðu meira upp úr löggjöfinni en reglunum. Það er sannarlega ástæða til að menn séu skýrmæltir í löggjöfinni, svo að ekki sé hægt að teygja hana og toga í framkvæmdinni þannig að allt annað komi út en menn hafa hugsað sér þegar lögin voru sett. Það er út af fyrir sig ekki rökrétt og þaðan af síður siðlegt að leggja skatta á tekjur sem ekki eru til, - sannanlega eru ekki til. Ég játa það, að ég velti mjög fyrir mér þeirri aðferð sem þarna er viðhöfð við afgreiðslu málsins á sínum tíma, en mér sýndist eftir laganna hljóðan og útskýringum í nál. og hjá frsm. nefnda að þetta mundi vera í lagi, framkvæmdin mundi verða með þeim hætti að við það væri unandi. Ég viðurkenndi að þetta hafði allt saman tilgang, því að það gat þurft að ná í skottið á stöku manni. Það var ekkert mikið um þá í bændastétt, en aðeins kann það að vera til. Það er mjög óþægilegt fyrir bændur að lauma nokkru undan, a.m.k. í hefðbundnum búgreinum. Sölusamtök fylgjast mjög náið með því, hver framleiðsla manna er, og þeir geta lítið farið með hana annað en í gegnum sín sölusamtök. En sá atvinnurekstur kann að vera til, að það sé nauðsynlegt að hafa svigrúm til áætlunar. Hins vegar datt mér aldrei í hug að þetta ákvæði, þessi lagagrein yrði túlkuð á þann hátt sem raun ber vitni. Og meira en það, hún er ekki alls staðar á landinu túlkuð eins. Það er misræmi í útfærslunni. Í flestum tilfellum er þetta þó í lagi að áætla en þó rekst maður á of mörg óþægileg dæmi, eins og hér hafa verið rifjuð upp í ræðustólnum, - dæmi sem eru á þann veg að ekki verður við það unað að hafa þetta svo til frambúðar. Það ei mjög áberandi misræmi á milli stétta, eins og hér er búið að margtaka fram. Það er líka mjög áberandi misræmi í því, hvernig hinir einstöku bændur fara út úr þessu, og á sumum getur útreiðin verið alveg hraksmánarleg. Það þarf að skapa eitthvert svigrúm með einhverjum hætti til þess að bjarga mönnum beint frá því að verða gjaldþrota, því að það var aldrei hugsun okkar með þessari grein. Hugsun okkar var að ná í skottið á mönnum sem væru að svíkja undan skatti einhverjar tekjur sem um munaði, en ekki að hundelta menn sem höfðu hér um bil ekkert, búa þeim til tekjur, leggja svo á þá skatt, sem er of hár fyrir þá, og kannske gera þá gjaldþrota eða ofbjóða gjaldþoli þeirra. Þetta finnst mér að hæstv. fjmrh. ætti að hafa forgöngu um að laga. Það hlýtur að vera einhver leið til þess að koma til móts við menn í svona tilfellum, og ég held að þau séu ekkert ákaflega mörg. En eitthvað af þessu fólki hefur ekki haft hugsun á því eða snarræði til þess að kæra álagningu sína á skikkanlegum tíma og hljóta þannig leiðréttingu. Og það er þaðan af verra, að það kann að vera að þarna sé verið að misbjóða okkar minnstu bræðrum. Ég held að það hafi verið rétt af hæstv. ráðh. að setja nefnd í málið og athuga þetta á breiðum grundvelli. Og ég sé ekki annað en það sé sjálfsagt að bíða eftir þessari nefnd. Það er líka sjálfsagt af ráðh. að ýta á eftir athugun nefndarinnar þannig að hún liggi fyrir fljótlega. Á grundvelli þeirrar athugunar, sem nefndin gerir, verðum við svo auðvitað að velta því fyrir okkur, hvort ástæða sé til að breyta lögunum eða hvort hugsanlega sé nægilegt að breyta framkvæmd laganna, kippa framkvæmd laganna til þess forms að svona hlutir komi ekki fyrir. Það eru í reglum, sem settar hafa verið um skattalög, fleiri atriði en hér er getið um, og líka frá gamalli tíð, atriði þar sem hefur verið farið öðruvísi að en við hugsuðum okkur að gert yrði. Kannske höfum við ekki haft nógan skilning á því, hvernig tæknileg vinna yrði. Útkoman hefur sem sagt orðið önnur en við ætluðumst til í sumum tilfellum. Þess vegna held ég að við verðum að doka við eftir nefndinni og á grundvelli þeirrar niðurstöðu, sem hún kemst að, verðum við að sjá hvort ástæða er til að breyta lögunum eða hvort reglugerðarbreyting eða fyrirmæli ráðh. til skattstjóra, ábendingar um hvað við höfum verið að meina, kynnu að duga. En ég vil undirstrika það, að ég held að við megum ekki ganga svo frá þessu máli að álagning fari svona fram aftur.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir um breyt. á lögum nr. 94 frá 1933, um tékka, er lagt fram að beiðni stjórnar Reiknistofu bankanna. Þessu frv. er ætlað að stuðla að öruggari tékkaviðskiptum og auknu hagræði við vinnslu tékka hjá bönkum og sparisjóðum. Íslenskir bankar hafa um rúmlega 5 ára skeið haft með sér samstarf um rekstur rafreiknis í Reiknistofu bankanna í því skyni að gera bönkum og sparisjóðum kleift að færa sér í nyt nútímatækni við bókun og aðra úrvinnslu tékka. Þessi tilhögun mála hefur reynst mikið framfaraskref í íslenskum bankamálum. Sérstaklega má nefna að tékkar eru nú fyrr bókaðir á hlutaðeigandi viðskiptareikning en áður var og hefur þannig tekist að koma í veg fyrir tékkakeðjumyndun sem um árabil hafði verið reynt að uppræta. Því hagræði og öryggi, sem þessari tilhögun fylgir, eru þó takmörk sett. Þeir afgreiðslustaðir banka og sparisjóða, sem vegna fjarlægðar geta ekki komið við sendingu tékkanna sjálfra til Reiknistofunnar strax að afgreiðsludegi loknum, verða að senda tékka, sem þeir hafa tekið við á aðra banka, í pósti til höfuðstöðva bankans eða Seðlabanka Íslands. Nokkrir dagar geta því liðið frá því að banki eða sparisjóður veitir tékka viðtöku þar til tékkinn er bókaður. Þetta stafar af því, að tékkalög kveða svo á, að einungis afhending tékka til greiðslujöfnunarstöðvar jafngildir sýningu hans til greiðslu. Til að sanna megi greiðsluhlutfall á tékka með yfirlýsingu greiðslujöfnunarstöðvar verður tékkinn að hafa verið afhentur þangað. Sá dráttur, sem verður á bókun tékka á hlutaðeigandi viðskiptareikning vegna þessara lagaákvæða, veldur hættu á myndun tékkakeðju. Á síðustu árum hefur víða rutt sér til rúms, t.d. í Danmörku og víðar, ný bókunartækni sem er m.a. til þess fallin að draga úr þessari hættu. Hér er um að ræða fyrirkomulag sem íslenskir bankamenn hafa valið heitið „skjalalaus greiðsluskipti,“ - orðalag sem ég á reyndar dálítið erfitt með að fella mig við, en það er notað. Í því felst að banki eða sparisjóður, sem tekur við tékka á annan banka eða sparisjóð, sendir greiðslujöfnunarstöð símleiðis færslu í véltæku formi til þess að stöðin geti bókað tékkann á viðskiptareikning viðkomandi reikningshafa. Tékkinn sjálfur er hins vegar geymdur á afgreiðslustað ásamt öðrum bókhaldsgögnum. M.ö.o. flýtir þessi tækni fyrir bókun tékka. Þau ákvæði tékkalaga, sem mæla fyrir um afhendingu sjálfra tékkanna, koma hins vegar í veg fyrir að íslenskir bankar og sparisjóðir geti tekið upp þetta fyrirkomulag, og með flutningi frv. er því lagt til að þessum lagaákvæðum verði breytt. Um einstakar greinar frv., sem eru fjórar, vil ég segja örfá orð. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að 31. gr. tékkalaga verði breytt þannig að í stað afhendingar banka á tékka til greiðslujöfnunarstöðvar nægi að banki sendi stöðinni tilkynningu um tékka. Nú þegar er víða fyrir hendi hjá bönkum og sparisjóðum úti á landi tölvubúnaður til að símsenda færslur í þessu skyni til Reiknistofunnar. Í 2. gr. frv. er samræmingarákvæði varðandi afturköllun tékka. Hér er um mjög sjaldgæf fyrirbrigði að ræða og ekki ástæða til að fara um það fleiri orðum. Í 3. gr. frv. er lagt til að 3. tölul. 1. mgr. 40. gr. tékkalaganna verði breytt á þann veg að greiðslufall megi sanna með dagsettri yfirlýsingu greiðslujöfnunarstöðvar um að næg innistæða hafi ekki verið fyrir hendi á þeim reikningi, sem við á, þegar bókunarfærsla um tékka barst stöðinni. Að lokum vil ég nefna það, að hér á landi eru betri aðstæður til að framkvæma „skjalalaus greiðsluskipti“ en víðast annars staðar þar sem allir afgreiðslustaðir fá bókun sína og óreiðsluuppgjör á sama stað, þ.e. í Reiknistofu bankanna. Að öðru leyti vísa ég til aths. við frv. Það má segja að hér sé nánast um að ræða tæknilegt mál til að gera bönkum og sparisjóðum fært að hagnýta sér nýjustu tækni í sambandi við rekstur. Ég óska þess svo, herra forseti, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til hv. fjh.- og viðskn. og vil mælast til þess við hv. n., að hún hraði afgreiðslu málsins eins og hún sér sér frekast fært.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um skráningu lífeyrisréttinda. Frv. sama efnis var lagt fyrir seinasta löggjafarþing, en varð þá ekki útrætt og er frv. endurflutt óbreytt. Lífeyrissjóðir, viðurkenndir af fjmrn. eða lögbundnir, munu vera nú 95 talsins. Engin heildarskrá er til í landinu um hverjir eiga aðild að þessum sjóðum og því síður er til heildarskrá um réttindi aðila í hinum ýmsu sjóðum, en eins og kunnugt er getur sami maðurinn átt rétt í mörgum sjóðum. Fjmrn. hefur að undanförnu unnið að því að safna saman efni í skrá um lífeyrisréttindi allra landsmanna. Þýðingarmesta framlagið til slíkrar skrár til þessa hefur komið frá Sambandi almennra lífeyrissjóða, en sambandið hefur gert nafnaskrár fyrir alla sjóði innan sambandsins. Biðreikningur lífeyrissjóðsiðgjalda, sem er til húsa í fjmrn. eins og kunnugt er, hefur einnig tengst þeirri skrá í samræmi við sérstakt samkomulag sem gert var við Samband almennu lífeyrissjóðanna. Nafnaskrá sambandsins hefur að geyma 97 þús. nöfn og eru á skránni nöfn manna sem hafa greitt til allt að 7 lífeyrissjóða. Það mun algengt að einn og sami maður eigi aðild að 2–3 sjóðum. Þegar þess er gætt, að margir og mjög stórir lífeyrissjóðir eiga ekki aðild að Sambandi almennu lífeyrissjóðanna er augljóst mál að aðild einstaklinga að mörgum sjóðum er mun flóknara viðfangsefni en fram kemur í nafnaskránni. Þetta frv. er flutt til þess að tryggja með lögum greiðan aðgang almennings að upplýsingum um lífeyrissjóðsaðild og til að afla vitneskju um umfang þess tryggingakerfis sem lífeyrissjóðirnir mynda í landinu. Framkvæmd laga, sem sett voru á s.l. vori um starfskjör launþega og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, byggist beinlínis á því, að unnt sé að kanna hvort iðgjöld hafi verið greidd svo sem samningar og lög segja til um. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði þessu máli vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um breyt. á l. nr. 67/1966, um vélstjóranám. Menntmn. hefur fjallað um málið á fundi 5. nóv. og mælir með að frv. verði samþ., en fjarverandi afgreiðslu málsins voru Ólafur G. Einarsson, Friðjón Þórðarson og Vilmundur Gylfason. Þetta frv. er mjög stutt, aðeins tvær greinar, og innihald þess er að þeir, sem lokið hafa fyllsta námi frá Vélskóla Íslands á hverjum tíma og hafa auk þess lokið sveinsprófi í vélvirkjun eða annarri málmiðnaðargrein, eigi rétt á starfsheitinu vélfræðingur. Það er ekki mikið um þetta nál. að segja nema að n. er sammála aths. við lagafrv. Nefndinni þykir það mjög við hæfi að aðgreina þá menn, sem hafa aflað sér þessa mikla náms, frá þeim, sem minna nám hafa, og að þeir hafi annað heiti en vélstjórar sem geta haft mjög misjafnt nám, - að þeir, sem hafa fyllra námið, megi kalla sig vélfræðinga, en annarra starfsheiti sé vélstjórar. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu. Ég mæli með því, að þetta frv. hafi sinn gang.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um breyt. á l. nr. 38/1971, um Kennaraháskóla Ístands. Menntmn. Nd. hefur gert eina mjög smávægilega breytingu við 2. tölul. 1. gr. frv. að eitt orð í þeirri grein verði stytt nokkuð og hljóði 2. tl. því svo: „Þeir sem lokið hafa kennaraprófi eða framhaldsprófi frá Kennaraháskóla Íslands geta, ef þeir æskja þess, bætt við sig námi í Kennaraháskólanum og lokið þaðan prófi.“ Í frv. stendur: embættisprófi. Við vildum taka af allan vafa um, að þetta orð, embættispróf, yrði misskilið þannig að lesa mætti út úr lögunum að kennarar hefðu ekki próf til síns embættis. Aðrar aths. gerði n. ekki við frv. og skrifuðu allir nm. undir nál. Þessi afgreiðsla fór fram á fundi nefndarinnar 19. nóv. En nefndinni barst bréf frá Sambandi ísl. mynd- og handmenntakennara, sem er dags. 20. nóv. 1980, þar sem sambandið gerir nokkrar aths. við frv. Nefndin hefur á fundi sínum í morgun lítillega rætt þetta bréf, en hefur ekki tekið það að öðru leyti til afgreiðslu. Ég hygg að á síðari stigum muni n. ræða það og athuga hvort þær aths., sem þar koma fram, séu þess eðlis, að nauðsynlegt sé að athuga málið betur og gera á því enn frekari athugun. Lögin um Kennaraháskóla Íslands eru að sjálfsögðu alltaf í athugun eða eiga að sjálfsögðu að vera til endurskoðunar eins og önnur lög. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að í aths. við lagafrv. er þess getið, að í nóvembermánuði 1972 hafi verið skipuð nefnd til að endurskoða lögin og nefndin hafi skilað áliti 1976 og frv. verið lagt fyrir Alþingi á 98. löggjafarþingi, en varð ekki útrætt. Frv. var að nýju lagt fyrir Alþingi árið eftir, þ.e. 99. löggjafarþing, með nokkrum breytingum, en hlaut ekki afgreiðslu á því þingi. Sem sagt, einhvers staðar í kerfinu er heildarendurskoðun á þessum lögum, en nú er það að ósk skólastjórnar Kennaraháskóla Íslands sem þessi örfáu atriði til breytingar koma fram. Er það fyrst og fremst gert til að breyta lögunum til samræmis við ákvæði í nýrri lögum, þ.e. lögum um embættisgengi kennara og skólastjóra. Ég hef ekki fleiri orð um nál. og óska eftir því, að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til 3. umr. og menntmn.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á nokkrum atriðum í sambandi við mál þetta. Það er fyrst, að í aths. með lagafrv. kemur fram að breytingar þær, sem hér eru lagðar til, eru fáar og snerta lítið meginkjarna laganna um aðalmenntastofnun kennara og draga á engan hátt úr þörf á heildarendurskoðun laga um Kennaraháskóla Íslands. Aftur á móti eru hér teknar fyrir tvær breytingar. Önnur má segja að sé til samræmingar við þau lög sem Háskóli Íslands starfar eftir, en hin breytingin er til komin vegna breytingar sem gerð var á lögum um embættisgengi kennara og skólastjóra. Sú breyting var gerð á lögunum 1978. Þar hygg ég að Alþ. hafi ekki að fullu athugað hvað það var að gera. Það er nú svo, að vissulega er nauðsyn að menn lesi kennslufræði og sálar- og uppeldisfræði til að geta sinnt kennslustörfum. Hitt verður aftur á móti einnig að skoða, í hvaða hlutfalli það á að vera á móti almennri menntun. Með þeirri breytingu, sem gerð var, breyttist þetta hlutfall mjög uppeldis- og kennslugreinum í vil, þannig að ég hygg að við Íslendingar gerum nú um tvöfalt meiri kröfur til uppeldis- og kennslugreinanna heldur en eru gerðar í Danmörku og Noregi. Mér er mjög til efs að þetta sé rétt, og undir sumum kringumstæðum tel ég að þetta hafi orðið til þess að sá sem óhæfari var átti rétt á stöðu, og hæfari maðurinn hreinlega varð að víkja frá, sá sem hafði meiri menntun til að kenna það fag sem átti að kenna. Þess vegna vil ég að það komi hér fram, að þó mér sé ljóst að nauðsyn sé að breyta þessum lögum á þann veg sem lagt er til, ef lögin um embættisgengi kennara og skólastjóra eru óbreytt, þá áskil ég mér fullan rétt til að leggja til að þeim lögum verði breytt og látið reyna á það hér í þinginu, hvort við teljum ekki að þarna hafi hlutfalli verið raskað án þess að nægileg rök liggi fyrir því, að réttlætanlegt sé að við setjum mun meiri kröfur fram í þessu efni en gerðar eru t.d. í Noregi og Danmörku.



Herra forseti. Það er út af þessum aths. hv. síðasta ræðumarins sem ég ætla aðeins að segja nokkur orð. Það er auðvitað alltaf spurning um það, hversu mikill þáttur kennslufræði og uppeldisfræði á að vera í menntun kennara. En ég vil benda á það, eins og reyndar kom fram í ræðu hv. þm., að í lögum um embættisgengi kennara, sem samþ. voru fyrir tveimur árum, er gert ráð fyrir að 30 einingar séu grundvöllur undir það að kennari teljist fullgildur til skipunar í starf. Þessi lög voru sett fyrir tveimur árum og að sjálfsögðu hefur reynt á framkvæmd þeirra og því er ekki að leyna, að ýmsum þykir að þarna sé of í lagt. En ég vil þó jafnframt benda á og undirstrika það, að ég held að það sé alveg brýn nauðsyn að í kennaramenntun sé veruleg áhersla lögð á kennslufræði og uppeldisfræði. Ég vil benda á að þessi krafa hefur verið uppi hjá kennarastéttinni, held ég, í 70 ár eða svo, reyndar allt frá því að skipulegt kennaranám hófst hér á landi. Ég hygg að það sé ljóst, að kennarastéttin hefur alla tíð talið það vera kannske hvað mest einkenni á sér fram yfir aðra, sem hæfir eru til kennslu út af fyrir sig í sérgreinum, að það, sem markar þá frá öðrum starfsstéttum, sé einmitt þekking á kennslufræði og uppeldisfræði. Að þessu leyti held ég að það sé alveg nauðsynlegt, að lögð sé þung áhersla á að þessar námsgreinar séu ævinlega verulegur þáttur í námi kennara. Hitt er auðvitað alltaf fær leið að breyta lögum og er ekkert við því að segja. Ég tel samt að rétt sé að kanna þetta mál mjög rækilega og ræða á ýmsum vettvangi áður en gengið verður í það að breyta þessu lagaákvæði sem sett var fyrir tveimur árum. Það er að vísu rétt, að þetta er nokkuð þung skylda, 30 einingar, í þessari námsgrein. Eigi að síður er hægt að framkvæma þetta. Það er reynt að framkvæma þetta þannig að gefa þeim kennurum, sem ekki hafa hlotið þessa menntun, tækifæri til þess að öðlast þessa þekkingu með sérstökum námskeiðum. Slíkri námskeiðsstarfsemi hefur verið haldið uppi undanfarin ár og er reyndar enn. Ég ætla ekkert að þrátta um hvort ákvæðið, sem komst í lög um þessa aukningu kennslufræðinnar og uppeldisfræðinnar, sé rétt eða ekki. Þetta er í lögunum og einhver ástæða mun hafa verið til þess, að svo var gert. Það er út af fyrir sig ekkert á móti því, að þessi mál séu tekin til umræðu og rædd, en ég held að það sé mjög nauðsynlegt að þau séu rædd á nokkuð víðum vettvangi meðal skólamanna. Þetta er eins og margt fleira, sem við fjöllum um hér faglegs eðlis, að hyggilegt er af alþm. að kynna sér þær ástæður, sem liggja þarna að baki, en hrapa ekki að því að breyta lögum án verulegrar athugunar og án þess að menn hafi kynnt sér hvað að baki liggur.