Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þá tillögu forseta? 

Frú forseti. Blessunarlega ríkir nokkuð þverpólitísk sátt um mikilvægi löggæslunnar, sérstaklega almennu löggæslunnar hringinn í kringum Ísland. Það var ánægjulegt að á fjárlögum nú rétt fyrir áramótin var samþykktur 200 millj. kr. pottur óskiptur til innanríkisráðuneytisins til úthlutunar til að tryggja almennu löggæsluna um landið allt þannig að starfsemin þyrfti ekki að skerðast frekar og ekki kæmi til frekari fækkunar í fámennum liðum. Nú berast þau ánægjulegu tíðindi að innanríkisráðuneytið hefur lokið skiptingu á þessum potti og þó að allar reiknireglur séu seldar undir gagnrýni, og ekki þekki ég til hins ýtrasta hvernig sú regla var útfærð, virðist útkoman vera mjög jákvæð. Ekki virðist því þurfa að segja upp í einstökum lögregluliðum en það er þó sagt með fyrirvara hvað varðar einstaka staði. Til dæmis er ljóst að ekki þarf að segja upp neinum lögreglumanni í lögreglunni í Árnessýslu þar sem mest hafði mætt á. Þær blikur höfðu verið á lofti að segja þyrfti upp fjórum lögreglumönnum, að stöðugildum mundi fækka úr 24 í 20. Eftir þessa skiptingu og frekari aðgerðir er ljóst að engum lögreglumanni þarf að segja upp þar á þessu ári. Það er mjög ánægjulegt að því var afstýrt að frekar fækkaði í liðinu. Það er síðan verkefni næsta þings að tryggja að þessi aukning gangi inn í grunninn til almennu löggæslunnar úti um allt land. Þetta eru líka fjármunir til bætts aðbúnaðar hjá lögreglumönnum og þar sem þörfin er mest, í fámennum lögregluliðum úti á landi, skipta slíkir fjármunir mestu máli. Þess vegna er ánægjulegt að þessari vinnu er nú lokið þannig að starfsemin sé tryggð út þetta ár og ekki þurfi að koma til frekari skerðingar í þeirri mikilvægu velferðar- og grunnþjónustu sem almenna löggæslan er. Víða eru fámenn lið og óbreytt ástand, erfitt hjá mörgum, en ekki hefði verið viðunandi ef frekar hefði þurft að fækka í liðum. Ég fagna þessu því og þakka ráðherra fyrir skjót og jákvæð vinnubrögð í þessu máli.

Virðulegi forseti. Í gær fengum við enn á ný að heyra gjammið í varðhundum verðtryggingar og skuldafjötra. Um hver mánaðamót sitja íslenskar fjölskyldur við eldhúsborðið og velta fyrir sér hvaða reikninga eigi að borga, hvernig borga eigi bæði stökkbreytt, verðtryggð húsnæðislán og mat fyrir fjölskylduna. Þetta staðfestir nýútkomin skýrsla ASÍ, að staða hjóna og sambýlisfólks með börn hefur versnað mikið á því tímabili sem skýrslan tekur til. Á flokksþingi framsóknarmanna lofaði formaður Framsóknarflokksins að eitt meginverkefni framsóknarmanna á næsta kjörtímabili yrði að leggja fram raunhæfar tillögur um hvernig leysa megi eða létta mjög vanda þeirra sem eru í fjötrum skulda og vonleysis. Við vitum, og fengum það svo sannarlega staðfest í gær, að það verður ekki auðvelt. Talsmenn skuldafjötra og verðtryggingar munu halda áfram áróðursstríði sínu til að halda heimilunum í skuldafangelsi. Þeir munu klifa á því að við getum engu breytt og ekkert gert nema kannski troðið upp í okkur evrusnuðinu sjálfu. Þessu höfnum við framsóknarmenn algerlega. Við höfnum því aðgerðaleysi sem hefur einkennt þetta kjörtímabil. Það er löngu kominn tími til að rjúfa umsátrið um heimilin og tryggja þeim réttlæti. Það er hins vegar staðreynd að til þess þarf kjark og þor, það þarf framsókn fyrir Ísland. Það er það sem við ætlum að gera. 

Virðulegi forseti. Það hefur færst mjög í vöxt nú hin síðari ár að þingmenn fái ekki svör við fyrirspurnum sínum frá ráðherrum. Það dregst fram úr hófi að svara skriflegum fyrirspurnum þrátt fyrir þann tímaramma sem gildir varðandi svör sem ráðherrar verða að gefa. Þetta er farið að há þinginu, þessi upplýsingaskylda framkvæmdarvaldsins. Þingið getur tæpast sinnt lögboðnu eftirlitshlutverki sínu lengur. Það er til dæmis til vansa að allt síðasta þing var ég með sérstaka umræðubeiðni til hæstv. utanríkisráðherra varðandi þróunarhjálp. Ráðherrann sinnti því í engu og gaf ekki kost á sér í slíka umræðu. Frá 14. janúar hefur legið frammi beiðni frá mér til hæstv. fjármálaráðherra varðandi kjarasamninga heilbrigðisstarfsmanna. Þeirri beiðni var ekki sinnt heldur þrátt fyrir að málið væri brýnt og fjölmennar kvennastéttir tengdust því. En nú veit alþjóð hvernig málin hafa farið. Nú er búið að semja við hjúkrunarfræðinga og þess vegna liggur þessi umræða sem dauð eftir daginn í dag. Þetta er mjög ámælisvert og ég vil hvetja hæstv. forseta til að taka á þessu máli í þinginu. Skýrt er kveðið á um það í 49. gr. þingskapa að Alþingi, þingnefndir og einstaka þingmenn hafa eftirlit með störfum framkvæmdarvaldsins. Eftirlitshlutverk Alþingis snýr að ráðherrum sem bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum. Virðulegi forseti. Það má ekki lama eftirlitshlutverk Alþingis með þessum hætti. Þessu verður að breyta ef við þingmenn eigum að geta sinnt okkar lögbundna hlutverki. Ég skora á forseta að koma þessum málum í lag strax á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Nú þegar líður að lokum þessa kjörtímabils er við hæfi að rifja aðeins upp fyrstu stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra sem hann flutti þinginu á vordögum 2009. Ég ætla að vitna í þessa ræðu, með leyfi forseta: „Á þessum tímum hlýtur það að vera krafa þjóðarinnar að við reynum að vinna saman sem ein heild og virða skoðanir hver annars […] Gamaldags skotgrafarhernaður sem of lengi hefur einkennt íslensk stjórnmál á ekki við á einum örlagaríkustu tímum í sögu þjóðarinnar […] Ríkisstjórnin vill leita víðtæks samráðs um sem flest mál, bæði innan þings og utan. Við lýsum okkur reiðubúin til þess að móta stöðugleikasáttmála með aðilum vinnumarkaðarins […] Við þurfum að ná sátt um nýtt fiskveiðistjórnarkerfi og við köllum eftir breiðri samstöðu um aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu […] Auka þarf traust og trú á íslenskt efnahagslíf, örva innlendar fjárfestingar í atvinnulífinu, stuðla að beinum erlendum fjárfestingum […] Ríkisstjórnin mun því með markvissum aðgerðum draga úr atvinnuleysi, útrýma langtímaatvinnuleysi og skapa traustari grundvöll fyrir íslenskt atvinnulíf til framtíðar […] Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að mótuð verði heildstæð atvinnustefna […] Það er staðfastur ásetningur ríkisstjórnarinnar að fylgjast vel með þróun þessara mála hjá heimilum landsins og bregðast við […] Við tökumst á við kjaraskerðinguna og eignarýrnunina með því að efla atvinnulífið og auka þannig hagvöxt og kaupmátt á ný […] Sæki Íslendingar um aðild að Evrópusambandinu og hefji formlegar aðildarviðræður […] mundu jákvæð áhrif koma fram strax þegar ósk um aðildarviðræður lægi fyrir og búast má við að þau jákvæðu áhrif fari vaxandi eftir því sem umsóknarferlið gengur lengra […] Á því þarf atvinnulífið nú að halda og slík umsókn mun jafnframt endurvekja traust alþjóðasamfélagsins og erlendra fjárfesta á Íslandi.“ Virðulegi forseti. Þetta er enginn brandari sem ég er að lesa en hljómar sem slíkur eftir fjögur árangurslaus ár hæstv. forsætisráðherra með þessa ríkisstjórn og þessa ríkisstjórnarflokka. Þetta er alvarlegt mál. Við horfum á algert uppnám hér í þinginu. Við horfum upp á forgangsröðun sem er fortakslaus, á engan rétt á sér, forgangsröðun sem er ekki í þágu neinna þeirra málefna sem hér var lofað að fara yfir, vinnubrögð sem alls ekki hafa verið viðhöfð á tímabilinu. Svo mörg voru þau orð og dæmi nú hver fyrir sig um árangurinn.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt nú þegar fáar vikur eru fram að kosningum að stjórnmálaflokkar eigi samtal við þjóðina og kjósendur alla og lýsi því yfir hvernig þeir vilja bæta kjör alls almennings. Stjórnmál eiga fyrst og síðast að snúast um það að bæta hag almennings og það hljótum við að reyna að gera af fremsta megni. Við veljum þar vissulega margar og ólíkar leiðir en sá sem hér stendur telur að gjaldmiðillinn skipti þar mestu máli og reyndar vaxtastigið. Sumir stjórnmálaflokkar hafa nefnt að taka eigi á verðtryggingunni. Það er gott og vel, vitaskuld má skoða vægi hennar í hagkerfinu. En það verður ekki þannig að verðtryggingin verði tekin af án afleiðinga. Verðtryggingin er einu sinni hækja lélegs gjaldmiðils og það eitt að taka verðtrygginguna af í heilu lagi mun einfaldlega hækka vaxtastigið í landinu. Eru það þá þau skilaboð sem við viljum færa almenningi í þessu landi að við viljum hækka vextina? Er ekki nóg komið af háum vöxtum? Hátt vaxtastig stendur íslensku samfélagi fyrir þrifum. Hátt vaxtastig stendur fyrirtækjum fyrir þrifum og öllum almenningi. Ég gæti meira að segja farið út um sveitir landsins. Ég held að stærsta hagsmunamál allra bænda í landinu sé að fá lágt vaxtastig sem er samkeppnisfært við helstu nágrannaþjóðir okkar. Við verðum sem stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar að eiga skýrt og opinskátt samtal við þjóðina og segja henni hvaða kostir eru í boði. Viljum við hafa krónuna áfram inn í ókomna framtíð með háu vaxtastigi eða viljum við skoða aðrar leiðir? Hvaða leiðir þá? Stjórnmálaflokkar skulda almenningi svör við þessum stóru spurningum. Þetta eru stærstu spurningarnar.

Virðulegi forseti. Í gær var birt álit Feneyjanefndarinnar um nýja frumvarpið til stjórnarskipunarlaga og eru þar reifaðar ýmsar gagnlegar ábendingar. Nokkrar þeirra hafa þegar komið fram í umsagnarferlinu á undanförnum mánuðum og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur þegar tekið tillit til sumra í þeim 40 breytingartillögum sem nefndin hefur lagt fram við frumvarpið. Feneyjanefndin fagnar meðal annars ákvæðum um jafnt vægi atkvæða, þeirri áherslu á aukin mannréttindi sem kemur fram í frumvarpinu en gerir ákveðnar athugasemdir við útfærslur sem mikilvægt er að rýna vel, ekki síst þær sem lúta að nánari breytingum með tilliti til réttaráhrifa í tilteknum köflum. Veigamestu athugasemdir nefndarinnar lúta hins vegar að köflunum um stjórnskipan ríkisins, samspili hinna þriggja greina ríkisvaldsins og er rétt að meta vandlega að mínu mati hvort ekki sé rétt að áfangaskipta verkinu með þeim hætti að þeir kaflar verði teknir til nánari endurskoðunar og afgreiddir á næsta þingi. Það er hins vegar ekkert tilefni til annars en að klára vinnuna við þá kafla sem miða að því að tryggja betur almannahagsmuni og auka rétt almennings til að hafa meiri áhrif á mótun þessa samfélags, enda er það mikilvægasti lærdómurinn sem við getum dregið af hruninu mikla þar sem traust almennings á stjórnkerfi landsins hrundi á einni nóttu. Það er á þeim grunni sem krafan um aukið beint lýðræði er reist og það er mikill prófsteinn á Alþingi hvort það hefur styrk og kraft til að hlusta eftir og taka mark á þeirri sanngjörnu kröfu fólksins í landinu. Ekkert sem við gerum hér á komandi vikum mun gera meira til að endurreisa virðingu þessarar mikilvægu stofnunar en að samþykkja breytingar á stjórnarskránni sem tryggja aukin mannréttindi landsmanna, þjóðareign auðlinda, jöfnun atkvæðavægis og virkan rétt almennings til að krefjast þjóðaratkvæðis um mikilvæg málefni.

Frú forseti. Í gær var haldinn sameiginlegur fundur allsherjar- og menntamálanefndar og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um Bjarmalandsför bandarísku alríkislögreglunnar til Íslands árið 2011. Margvíslegt kom fram á þeim fundi sem skiptir mjög miklu máli, en ég get þó ekki orða bundist, frú forseti, vegna þess að síðdegis í gær var viðtal við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur á Bylgjunni. Hún á sem kunnugt er sæti í allsherjar- og menntamálanefnd og sat umræddan fund. Hv. þingmaður lét meðal annars hafa eftir sér í þessum útvarpsþætti, með leyfi forseta, orðrétt: „Þannig að ég skil ekki þessa panik og þessa taugaveiklun af hálfu þessara ráðherra og ég segi að það tengist kannski ekki bara þessari Kanafóbíu þeirra, heldur hugsanlega þessum stjórnmálum hérna heima og stuðningi kannski Hreyfingarinnar við ríkisstjórnina.“ Frú forseti. Þessi ummæli eru fullkomin rökleysa og dylgjur af hálfu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Alríkislögreglan kom hingað í júní, júlí og ágúst 2011. Hreyfingin átti í viðræðum við ríkisstjórnina í desember 2011 og janúar 2012 um hugsanlegt samstarf sem varð svo að engu. Hér dylgjar þingmaðurinn því algjörlega rakalaust og opinberlega í fjölmiðlum um aðkomu Hreyfingarinnar að því að FBI hafi verið vísað úr landi. Þetta er mjög alvarlegt mál, hún vegur að mannorði tveggja hæstvirtra ráðherra, þeirra Ögmundar Jónassonar og Össurar Skarphéðinssonar, sem og þingmanna Hreyfingarinnar með mjög ámælisverðum dylgjum. Það er sjálfsagt að hv. þm. Þorgerður Katrín biðjist afsökunar á 

Forseti biður hv. þingmann um að nefna þingmenn fullu nafni.

Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir ætti að biðjast afsökunar á bulli sínu um þessa ráðherra og þessa þingmenn eins og hún talaði í útvarpinu í gær.  
            

Forseti biður hv. þingmann um að gæta orða sinna og virða þingsköp og ræðutíma.

Frú forseti. Nýlega kom út skýrsla á vegum Alþýðusambands Íslands um lífskjör á Íslandi. Í ræðu rétt áðan var kallað eftir árangrinum af stjórnarstarfi ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna. Þessi skýrsla leiðir margt athyglisvert í ljós. Þar eru borin saman lífskjör á Norðurlöndunum, annars vegar árið 2006 og hins vegar árið 2012. Þegar ég segi Norðurlöndunum verð ég að taka fram að Finnland er ekki með og heldur ekki sjálfstjórnarsvæðin, þetta eru sem sagt Danmörk, Noregur, Svíþjóð og Ísland. Á árinu 2006 voru lífskjör í þessum löndum sambærileg að mati skýrsluhöfunda með þeirri breytingu þó, sem við þekkjum sem hér búum, að það þarf alltaf miklu meira vinnuframlag og lengri vinnudag á Íslandi til að standa undir þessum sambærilegu lífskjörum. Hrunið hafði gríðarleg áhrif á afkomu heimila og fyrirtækja, og á stöðuna þegar atvinnuleysi stökk upp í nær 10% á einum degi og þegar tekjuhrun á heimilum varð algert. Í þessari skýrslu kemur fram að heimilin brugðust við kaupmáttarrýrnun og skattahækkunum með aðlögun að neyslu, drógu úr munaði og frestuðu endurnýjun á varanlegum neysluvörum. En fleira kom til. Skýrslan leiðir nefnilega í ljós að þrátt fyrir að það sé enn sláandi launamunur á milli sérstaklega Noregs og Íslands, 50–60% hærri laun þar, er staðan núna sú að vegna skattbreytinga sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir er skattbyrði lágtekna langlægst á Íslandi. 

Forseti minnir enn á að þingmenn virði tímamörk. Ræðutíminn er tvær mínútur undir þessum lið.

Frú forseti. Verðtryggingin hefur verið talsvert til umræðu undanfarna daga. Ég rakst á athyglisverða grein á netmiðlinum Pressunni eftir Vilhjálm Birgisson, formann Verkalýðsfélags Akraness, þar sem hann fer yfir sýnidæmi sem hann hefur tekið á fundum sem hann hefur mætt á sem framsögumaður. Eins og kunnugt er hefur Verkalýðsfélag Akraness höfðað mál gegn íslenska ríkinu vegna verðtryggingarinnar og formaður félagsins hefur fjallað mikið um þessi lán. Með leyfi frú forseta ætla ég að vitna í þessa grein þar sem Vilhjálmur Birgisson tekur dæmi af láni upp á 22 milljónir til 40 ára, annars vegar með 6,75% breytilegum vöxtum og hins vegar verðtryggt lán með 3,75% breytilegum vöxtum. Þegar búið er að greiða af láninu með verðtryggðu vöxtunum er búið að greiða um 149 millj. kr. en af óverðtryggða láninu eru þetta 60 millj. kr. Lokaafborgun af óverðtryggða láninu er 118 þús. kr. en af verðtryggða láninu 755 þús. kr. Staðreyndin er sú að flestir þeir sem taka ný húsnæðislán í dag taka óverðtryggð húsnæðislán. Hins vegar eru margir með verðtryggð lán í dag og eru að velta fyrir sér stöðu sinni og hvað hægt sé að gera. Við höfum kallað eftir því að nú setjist menn niður þvert á flokka og leysi vanda þeirra sem eru með verðtryggðar skuldir. Þess vegna er hlægilegt þegar menn tala um að Evrópusambandsaðild sé lausnin á þessu. Í dag er stærstur hlutinn af húsnæðislánunum óverðtryggður. Það var hlægilegt að fylgjast með nýjum formanni Samfylkingarinnar, Árna Páli Árnasyni, þegar hann var spurður um þetta á DV síðast í gær. Það sem hann ætlar að gera gagnvart þessu er að gera þjóðinni kleift að ganga 

Hæstv. forseti. Ég vek í fyrsta lagi athygli þingmanna á nýrri skoðanakönnun um Evrópusambandsmál sem ætti að vera umhugsunarefni fyrir okkur öll þegar ljóst er að viðræðunum er haldið áfram þrátt fyrir yfirlýsingar um annað. Það eina sem hefur breyst frá því sem áformað hafði verið er að ekki eru opnaðir þeir kaflar viðræðnanna sem líklegastir eru til þess að valda mestum deilum, sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál, sem þýðir til dæmis að þegar kemur að kosningum mun ekki liggja fyrir af hálfu ríkisstjórnarflokkanna hvaða áherslur þeir ætluðu að fara með inn í þessar viðræður gagnvart Evrópusambandinu um sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál. Þetta er kallað af ráðherrum ríkisstjórnarinnar að koma viðræðunum í var. Maður veltir fyrir sér: Var fyrir hverju, var fyrir gagnrýni, var fyrir kjósendum - var fyrir hverju? Hvað áttu hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. atvinnuvegaráðherra við þegar þeir töluðu um að koma viðræðunum í var fyrir kosningar? Var það einfaldlega það að þeir þyrftu ekki að sýna á spilin í þessum tveimur mikilvægustu og erfiðustu málaflokkum Evrópusambandsviðræðnanna? Það er mikilvægt að það komi fram í þinginu áður en því lýkur. Þetta er einnig mjög sérstakt þegar horft er til þess að af hálfu margra talsmanna annars stjórnarflokksins, Samfylkingarinnar, er látið eins og stærsta kosningamálið í vor verði Evrópusambandsaðildin. Ekki er hægt að skilja þá öðruvísi og lykilmenn í þingflokknum kinka kolli í salnum til að taka undir þetta. Þeir eru samt ekki tilbúnir að standa þannig að verki í þinginu að lögð sé fram tillaga eða samningsafstaða 

Virðulegur forseti. Hér hefur spunnist nokkur umræða um verðtryggingu. Það er út af fyrir sig ágætt og eindregin skoðun þess sem hér stendur að við þurfum að hverfa frá því fyrirkomulagi hvort sem við höldum okkur við íslensku krónuna eða skiptum yfir í evruna. Það verður hins vegar að vara þingmenn Framsóknarflokksins við því að reyna að selja hér einhverja snákaolíu. Þó að menn afnemi verðtrygginguna er það hárrétt hjá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni að það mun leiða til hærra vaxtastigs. Vextirnir og fjármagnskostnaðurinn hverfa ekkert. Þess vegna er rétt hjá formanni Samfylkingarinnar, Árna Páli Árnasyni, að til lengri tíma litið er grundvallaratriðið að eignast alvörugjaldmiðil. Hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni til upplýsingar ræddu lífeyrissjóðirnir á fundi með þingmönnum í vikunni um lán á föstum vöxtum, eins og tíðkast í öðrum löndum. Þeir töldu að vextir á slíkum lánum í íslenskum krónum þyrftu að nema 9% á ári og væri fyrst hægt að bjóða þá þegar hér hefði verðbólga verið lág í 20 ár samfleytt sem enn hefur ekki náðst. Fari hv. þingmaður inn á vef til að mynda Danske bank sér hann að dönskum húsnæðiskaupendum með sinni stöðu í evrópska myntsamstarfinu og tengingu við evruna eru boðnir 3% fastir vextir til 30 ára. Hér er himinn og haf á milli. Beri menn saman breytilegu vextina sem þar bjóðast, sem eru jafnvel enn lægri, jafnvel þó að þeir séu sögulega lágir á Íslandi í dag miðað við það sem við erum vön og séu ekki nema 7%, sem eru auðvitað gríðarlega háir vextir og mikil byrði fyrir venjulegt launafólk, eru líka þeir vextir hér á Íslandi margfalt hærri. Þess vegna er það grundvallaratriði um lífskjörin. Til þess að við megum nálgast þau lífskjör sem menn búa við á meginlandinu og í Danmörku og Svíþjóð, eins og áðan var nefnt, verðum við að hverfa 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson velti fyrir sér hver væri meiningin á bak við það þegar sagt væri að ESB-umsóknin væri komin í var. Ég held að ég hafi alveg svar við því. ESB-umsóknin lenti í haugasjó og skítabrælu og kafteinarnir ákváðu þess vegna að sigla upp undir og fara í var. Þeir gátu ekki haldið áfram, það er ástæðan fyrir því að svo er komið fyrir þessari umsókn. Virðulegi forseti. Hér hefur verið, sem oft áður, kallað eftir aðgerðum gagnvart skuldugum heimilum. Þetta höfum við gert, ýmsir þingmenn, meira og minna allt þetta kjörtímabil. Við höfum hvað eftir annað boðið það fram, m.a. fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, að við reyndum að mynda þverpólitíska samstöðu um tilteknar aðgerðir sem annars vegar sneru að gengislánadómunum og hins vegar hinum mikla vanda sem fólk sem tók verðtryggð lán, sérstaklega á árunum 2005–2009, á við að stríða. Það hefur ekkert verið gert með þessar óskir. Núna liggur fyrir í mörgum yfirlýsingum hæstvirtra ráðherra sem þeir hafa gefið á undanförnum dögum og vikum að það stendur ekkert meira til á þessu kjörtímabili. Þetta er með öðrum orðum algjörlega fullreynt. Við verðum þess vegna, því miður, að horfast í augu við það að við verðum að bíða nýs kjörtímabils, nýs pólitísks meiri hluta sem hefur í raun og veru áhuga á því að taka á þessum málum. Það dugar ekki bara að vísa til vaxtabóta síðustu ára, það dugar ekki að vísa til þess að árangur hafi náðst með lækkunum skulda þegar við blasir að sú skuldalækkun hefur einkanlega átt sér stað vegna þess að gengislánin voru dæmd ólögleg. Nú verðum við að bíða kosninga, við verðum að bíða nýs pólitísks meiri hluta til að taka raunverulega á þessum málum. Þetta er orðið fullreynt, núverandi ríkisstjórn ætlar sér ekkert 

Virðulegi forseti. Það lýsir væntanlega engu öðru en barnaskap mínum að láta enn fara í taugarnar á mér þann útúrsnúning sem er landlægur í þingsal eftir að hafa verið hér í bráðum fjögur ár en ég geri það samt og vonast sannast að segja til þess að ég vaxi ekki upp úr því. Mér fannst leiðinlegt hérna í gær þegar menn reyndu að snúa út úr því þegar ég sagðist sem formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ætla að bíða eftir því að álit Feneyjanefndar yrði þýtt. Ég vonaðist til þess að því verki gæti lokið í gær. Hins vegar kom í ljós að það var ekki hægt og ég vil taka það fram, virðulegi forseti, að það var ekki af neinum annarlegum ástæðum sem það var ekki strax birt á vef Alþingis. Útúrsnúningurinn er ekki bara í þingsal, heldur er hann líka á fréttastofu Ríkisútvarpsins. Ég heyrði í hádegisfréttum í dag látið liggja að því að álitið hefði verið birt eftir hádegisfréttir Ríkisútvarpsins í gær. Svo virtist eiga að heita sem fréttamenn hefðu fengið það og það hefði orðið til þess að álitið var birt. Það er rangt. Ég vil líka segja að kvöldfréttir í Ríkisútvarpinu í gærkvöldi af Feneyjanefndarálitinu bentu til þess að fréttamennirnir hefðu ekki lesið breytingartillögur meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar við stjórnarskrárfrumvarpið. Mér finnst ámælisvert að Ríkisútvarpið skuli ekki fara rétt með fréttir en halda sig þvert á móti við þann útúrsnúning  
            

Virðulegur forseti. Ég ætla hvorki að tala um stjórnarskrána né Evrópusambandið þó að hvort tveggja sé verðugt. Mig langar á þessum tíma að ræða við þingmenn um sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Við höfum setið hér í fjögur ár og í september 2010 samþykktum við ályktun um að efla sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þess vegna langar mig að velta upp þeirri hugmynd hvort þingmenn geti ekki á síðustu metrum þessa kjörtímabils stuðlað að sjálfstæði þingsins með því að leggja fram breytingartillögu þess efnis að Alþingi fari sjálft með fjárveitingavaldið í eigin málum. Þá þyrfti Alþingi ekki að sækja til framkvæmdarvaldsins um fjárveitingar til Alþingis og fá höfnun við þeirri beiðni sem það leggur fram hjá þingmönnum í fjárlaganefnd eða ríkisstjórninni í heild sinni. Virðulegur forseti. Ég held að með því að Alþingi sjálft hefði fjárveitingavald í eigin málum stæðum við ögn framar í sjálfstæði þingsins en við gerum í dag. Ég legg þessa hugmynd mína fyrir alla þingflokka og bið um að þeir velti fyrir sér hvort það gæti ekki verið sameiginlegt verkefni okkar nú á lokadögum þingsins að sjá til þess að við efldum sjálfstæði Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu með því að færa Alþingi fjárveitingavaldið í sínum eigin málum. 
            

Frú forseti. Ef maður ætti að taka mark á og hlusta á þann málflutning sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Morgunblaðið flytja þessa dagana og vikurnar væri það tilefni til mikils þunglyndis. Þá mætti ætla að hér væri allt á vonarvöl í okkar annars ágæta samfélagi. Hér er fárast yfir því að allt sé að fara á verri veg, skattar hafi aukist, við séum hér með einhvers konar óðaverðbólgu, að ætla mætti samkvæmt umræðunni, hagvöxtur sé að fara niður o.s.frv. Staðreyndin er sú að nýleg könnun hefur sýnt fram á að skattbyrði á Íslandi er nú léttari en víðast hvar, en það sem hefur áunnist á þessu kjörtímabili, á eftirhrunstímanum, er það að jöfnun lífskjara á grundvelli skattbreytinga hefur aukist sem er ekki lítið afrek miðað við það árferði sem ríkt hefur hér eftir hrun. Hér er verðbólga í kringum 4,5%, hún var 18% þegar þetta kjörtímabil hófst, og hagvöxtur 2,5%, meiri en víðast hvar í OECD-ríkjum þó að gert sé ráð fyrir því að hann muni minnka, eitthvað um 0,1 prósentustig, á næsta ári. Atvinnuleysi er minnkandi og minna en þekkist víðast hvar í Evrópu. Það er deginum ljósara í nafni sanngirninnar að verið er að skila góðu verki við lok þessa kjörtímabils þó að vissulega bíði enn stór verkefni. Þessa þings bíður núna að ljúka til dæmis stjórnarskránni og margumtöluðu frumvarpi um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem er sjálfsagður hlutur að þingið afgreiði fljótt og vel.  
            

Virðulegi forseti. Fram undan er framhald á 2. umr. um frumvarp til nýrrar stjórnarskrár. Fyrir liggur að til landsins hefur borist álit svokallaðrar Feneyjanefndar. Það er ekki enn búið að dreifa því áliti til okkar þingmanna á íslensku  Virðulegi forseti.  
             Ég segi nei við þessu, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég fagna því að það á að funda fram á kvöld um stjórnarskrána. Ég hef verið eindreginn talsmaður þess að það verði mikið talað um málið, fjallað um það og fundað þangað til næst að klára það á þessu þingi. Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar hefur greitt um það atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu að hann vilji fá þessa stjórnarskrá og það er einfaldlega skylda þingsins að klára málið. Mér þótti svolítið sárt að heyra áðan hv. þm. Skúla Helgason tala málið niður með þeim hætti að það ætti að búta það í sundur og taka bara hluta af því í gegn. Ég vona að það sé ekki skoðun allra í Samfylkingunni en ég fagna því að hér verður fundur í kvöld. Þetta er fyrsta skrefið í þá átt að funda vonandi á föstudag og laugardag, ef með þarf. Það brýnasta er að málið verði klárað í 2. umr. sem fyrst og því fundað á kvöldin og næturnar og um helgar ef með þarf. 
            

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns hvetja til þess að hér verði tekin upp einhver regla um það hvenær atkvæðagreiðslur, eins og sú sem við erum nú í, fara fram, hvort þær eru á undan eða eftir sérstökum umræðum eins og hér er, en það hefur verið nokkurt hringl á því eins og við þingmenn þekkjum. Það yrði til þess að auðvelda þingstörfin. Vegna orða hv. þm. Illuga Gunnarssonar tek ég fram að stuðningsmenn frumvarps um nýja stjórnarskrá hafa tekið mjög virkan þátt í umræðunni sem ekki hefur staðið lengi að þessu sinni. Við höfum eytt hér tveimur dagpörtum í 2. umr. um frumvarpið. Enn eru mjög margir á mælendaskrá. Þegar við skildum við umræðuna fyrir 13 dögum var hún mjög góð. Hún var efnismikil og menn fóru nákvæmlega í mjög mörg ágreiningsatriði og viðruðu skoðanir sínar. Það er mikilvægt að þetta mál komist sem fyrst til nefndar eftir 2. umr. og ég styð því að hér verði kvöldfundur  
            

Virðulegi forseti. Ég hélt að okkur í þinginu hefði lærst að það er tilgangslítið að setja á langa þingfundi og ræða  Nú sjá allir að það er ekki hægt að ljúka þessu máli. Það breytist dag frá degi. Stjórnarliðar segjast vera búnir að breyta því eftir að nefndir skiluðu álitum. Aðalatriðið er að við vitum hvernig við ætlum að leysa þetta mál og ganga frá því 

Virðulegi forseti. Það er ekki að ástæðulausu sem hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi það og hvatti til þess að stjórnarliðar kæmu til umræðunnar og tækju þátt í henni. Við munum að þegar við höfum verið að ræða stór mál, t.d. Icesave, stóð svo sem ekki á því að stjórnarliðar mættu í salinn einu sinni á dag til að greiða atkvæði um lengd þingfundar og svo sáum við undir iljarnar á þeim. Sagði ekki meira af þeim fyrr en daginn eftir þegar leikurinn endurtók sig. 
             Nú er hins vegar mikilvægt að við fáum þessa umræðu, líka vegna þess að hún er síkvik, hlutirnir eru alltaf að breytast. Það er alltaf að koma nýtt og nýtt innlegg í málið. Það nýjasta er auðvitað innlegg Feneyjanefndarinnar og ég hefði talið, m.a. með skírskotun til hinnar íslensku málstefnu, að við hefðum átt að bíða núna eftir þýðingu á þessu mikilvæga plaggi áður en við hæfum umræðuna. Þess vegna greiði ég atkvæði gegn því að hér verði kvöldfundur og 

Hún liggur fyrir.


            

Forseti. Ég styð það eindregið að hérna sé fundað fram eftir kvöldi um þetta mikilvæga mál. Í þessu tilfelli er það mjög brýnt. Frýjunarorð eða tilvísanir um að stjórnarliðar hafi ekki verið viðstaddir umræðuna um stjórnarskrána, það litla sem af henni er liðið, eiga ekki við nein rök að styðjast. Ég er hérna með umræðuna frá 31. janúar þar sem við skildum við málið síðast, síðdegis, og þar voru stjórnarliðar mjög áberandi í umræðunni og fjöldi þeirra er enn á mælendaskrá. Það eru 14 eða 15 þingfundadagar eftir samkvæmt dagskrá og mjög mikilvægt að nýta hverja einustu stund sem gefst til að ræða þetta mikilvæga mál mjög ítarlega, út í hörgul og eins lengi og þurfa þykir. Það stendur ekki annað til en að ljúka þessari umræðu og klára málið. Það er enginn sómi að öðru og það eru engar tryggingar fyrir því að næsta þing, ef við ljúkum þessu ekki, taki málið til meðferðar þá. Við þurfum að ljúka þessu máli, koma því frá okkur þannig að það verði að lögum og geti gengið í þjóðaratkvæðagreiðslu og næsta þing svo  
            

Virðulegi forseti. Ég kem ekki hingað aftur af því að mér hafi snúist hugur  Síðan vil ég líka segja að mér finnst það auðvitað verra, og hér hljóta að vera fleiri hv. þingmenn sammála mér um það, að mikilvæg gögn í málinu eru enn að berast.  
            

Virðulegi forseti. Ég held að það sé engin tilviljun að hér eru menn mikið að minnast á Icesave. Þetta hefur öll einkenni Icesave-umræðunnar, við erum bara að endurlifa það mál. Hér koma mikilvægar upplýsingar sem alls ekki á að skoða, heldur á að keyra þetta hratt og vel í gegn. Það er líka áhugavert vegna þess að hér er búið að blekkja þjóðina mikið. Hún var blekkt, það komu fréttir um að það væri búið að kjósa nýjan formann í Samfylkingunni og hann var með yfirlýsingar um að þegar kæmu stórmál ættu menn að vinna saman og ná einhverri sátt. Þetta er fullkominn misskilningur. Það er enginn nýr formaður í Samfylkingunni, það er alveg útilokað. Ég held að við vitum öll að það er alveg ljóst hver ræður í Samfylkingunni. Hér verður engu breytt. Þetta er svona 

Frú forseti. Það er vandlifað í henni veröld, a.m.k. í þessum þingsal, þegar fulltrúar Sjálfstæðisflokksins koma hingað til skiptis og kvarta ýmist undan því að áliti Feneyjanefndarinnar skuli ekki hafa verið dreift um leið og það barst inn á nefndasvið, að menn skuli hafa ætlað sér að bíða eftir þýðingu, eða því að ekki liggi fyrir þýðing og þess vegna sé ekki hægt að ræða þetta. 
             Enn og aftur eru menn að hengja sig í umbúðir en ekki innihald. Menn eru að ræða málsmeðferð og form en ekki innihald málsins. Umræðan sem við erum í, hv. þm. Illugi Gunnarsson, er ekki ný. Við erum í miðri 2. umr. Sú umræða var mjög málefnaleg og góð og snerist ekki um form, heldur um innihald. Það er slík umræða sem þjóðin kallar eftir að við tökum þátt í hér  
            

Virðulegi forseti. Ég sé ekki að þjóðkjörnir alþingismenn Íslendinga hafi neitt betra að gera á þessu miðvikudagskvöldi en að ræða stjórnskipan landsins, hvaða ályktanir eigi að draga af reynslu undanfarinna ára og að hvaða niðurstöðu menn geti komist í málinu. Ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að stjórnarliðar hafa tekið virkan þátt í umræðunni og ég held að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sé að rugla við sína eigin stjórnartíð í landinu þegar hann talar um þátttöku stjórnarliða í þessari umræðu. Ég verð líka að mótmæla yfirlýsingu nýs varaformanns Framsóknarflokksins um að þingleg umræða verði málinu ekki til neins gagns. Auðvitað hlýtur það að verða málinu til gagns að við ræðum það hér og ef það skortir eitthvað á viðveru stjórnarliða í salnum er ég þess fullviss að við sitjum þá á skrifstofum okkar eða í nærliggjandi húsum 

Forseti. Á fimmtudagskvöldið fyrir hlé var staðan þannig að ég var 17. maður á mælendaskrá en um kvöldið þegar búið var að slíta þingfundi sá ég að í mig hafði verið hringt og mér var sagt að það hefði verið til að kalla mig í ræðustól. Ég átti ekki von á því að vera kallaður þangað, en það var vegna þess að þeir tíu sem á undan mér voru, þar af átta stjórnarandstæðingar úr Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, höfðu heykst á að tala. Ég man ekki betur en að það hafi verið þannig, a.m.k. í frásögninni, að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hafi verið gripinn glóðvolgur frammi á gangi, hafi ekki treyst sér til að tala en þó látið setja sig á mælendaskrá þannig að það væri hægt að fresta umræðunni. Þetta var allur hetjuskapur stjórnarandstæðinga það kvöldið.

Hæstv. forseti. Það er dálítið sérkennilegt fyrir grænjaxl eins og mig að fylgjast með svona hártogunum fram og til baka sem snúast reyndar ekkert um það sem verið er að tala um. Mig langar samt til að vekja athygli á orðum hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar þegar hann segir að mál batni ekki við umræðu í þinginu. 
             Það er ótrúlega mikil lítilsvirðing við þingið, finnst mér. 
            

Hæstv. forseti. Ég botna hvorki upp né niður í þessari umræðu en mun ekki fallast á að haldinn verði kvöldfundur. Hér var það gagnrýnt að við sem sitjum í minni hluta í þinginu séum að gagnrýna form þessa máls. Ég veit ekki betur en að hér hafi verið gerð ítarleg rannsóknarskýrsla á vegum Alþingis þar sem meginniðurstaðan hafi verið sú að skortur á formfestu hefði valdið því að stjórnvöld hefðu  Ég veit ekki betur en að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hafi, ásamt ýmsum félögum sínum hér inni, ákært fyrrverandi forsætisráðherra fyrir meðal annars það að halda sig ekki í forminu þannig að ég tel að það sé full ástæða fyrir okkur að halda því til haga með hvaða hætti menn tala hér og hvaða vinnubrögð menn ástunda, þeir sem eru heilagir annan daginn og alls ekki heilagir hinn daginn gagnvart því  
            

Forseti biður þingmenn … 

Virðulegi forseti. Hér hefur verið rætt dálítið um innihald og umbúðir. Það var vísað í umbúðir þegar við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins vorum að tala um Feneyjaskýrsluna sem hefur komið aðeins til tals. En ég held að það sé einmitt innihald þeirrar skýrslu sem getur skipt miklu máli fyrir umræðuna. Ég sagði áðan að umræðan væri að verða síkvik vegna þess að það væru stöðugt að koma fram nýjar upplýsingar, nýjar ábendingar, nýtt innlegg sem þyrfti að taka afstöðu til. Mér finnst það sjálfsagt og eðlilegt og sýna virðingu Alþingis ef við hefjum ekki þessa umræðu fyrr en þýðing liggur fyrir. Auðvitað var sjálfgefið að aflétta trúnaðinum af málinu strax og sömuleiðis að menn hefðu aðgang að þessari skýrslu á enskri tungu. En það er líka eðlilegt til að við getum haft gagn af plagginu í þessari umræðu á Alþingi Íslendinga að þetta grundvallarplagg sem unnið er að beiðni Alþingis Íslendinga liggi fyrir á íslenskri tungu.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem ég ætla að nefna. Það kom fram í þessari umræðu að þingmenn hefðu ekkert betra að gera en að vera hér til að ræða stjórnarskrána. Ég ætla að fá að nefna nokkur mál sem ég tel að væri alveg ástæða til að ræða í þinginu frekar en akkúrat þetta ef við berum þau saman, sérstaklega út frá því að mjög margar ábendingar hafa komið fram sem væri ástæða til að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mundi setjast yfir varðandi þetta frumvarp. Það gæti verið frádráttur á tekjuskatti vegna afborgana af fasteignalánum einstaklinga, athugun á áhrifum útlánavaxta lífeyrissjóðanna á stýrivexti, þak á hækkun verðtryggingar og lækkun vaxta, afnám stimpilgjalda vegna kaupa á íbúðarhúsnæði einstaklings, skattafsláttur vegna húsnæðissparnaðar og tímabundin úrlausn vegna gengistryggðra lána. Þetta eru bara nokkur af þeim málum sem þingflokkur framsóknarmanna hefur lagt fram á þessu þingi. Ég ætla líka að fá að nefna lyklafrumvarpið sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir lagði fram og mál þingmanns Samfylkingarinnar, Magnúsar Norðdahls, 

Virðulegur forseti. Ég tel fulla ástæðu til að ræða stjórnarskrána. Þau gögn sem nú liggja fyrir, nefndarálit hinna ólíku nefnda þingsins sem og umsagnir margra annarra fræðimanna, gefa tilefni til töluverðrar umræðu. Það væri þarft að við tækjum þau nefndarálit og þær ályktanir sem hafa borist, ræddum þær saman, segðum skoðanir okkar á þeim og hvernig við hygðumst taka á í framhaldinu. Það er veruleg þörf á því. Hins vegar er ég ekki viss um að það þjóni miklum tilgangi í slíkum samræðum að hafa kvöldfundi í þinginu kvöld eftir kvöld. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir kallar hér fram í. Ég veit fullvel, hv. þm. Margrét Tryggvadóttir, hvernig starfinu 

Virðulegi forseti. Ég kem hérna aftur upp og ætla þá að reyna að tala bæði hægt og skýrt svo karlkyns þingmenn Samfylkingarinnar skilji hvað ég er að fara fram á. Ég talaði fyrir því og tók undir orð okkar framsóknarmanna um að menn setjist yfir það hvernig þeir ætla að klára þetta mál, stjórnarskrána, ná sátt um þau atriði sem hægt er að ná sátt um og setjast yfir hin atriðin og taka eftir það umræðu í þingsal í stað þess að stefna í að ræða hér mjög yfirgripsmikið mál og mikilvægt undirbúningslaust. Það er nauðsynlegt að taka þá umræðu en stefnt er að því að gera það án þess að hafa hugmynd um hvernig á að ná til lands í því máli. Tíminn er ekki nægur og álitaefnin í gangi eru þess efnis að öllum er ljóst að það verður ekki hægt þó að ég finni fyrir verulegum titringi meðal þeirra sem vilja ganga hraðast og lengst í þeim efnum í salnum í dag. Það er það sem ég sagði og 

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt sem haldið hefur verið fram að ekki sé nægur tími til að ljúka bæði umræðu og vinnu við frumvarp til laga um stjórnarskipunarlög. Það er nægur tími til þess en til að hann sé nægur þarf að nýta allar lausar stundir sem eftir eru af þessu þingi sem þarf til að ræða þetta mál og vinna það. Þess vegna er einboðið að umræðan í dag standi fram eftir kvöldi og eins og þurfa þykir. Meginástæðan fyrir því að við þurfum að ljúka málinu fyrir þinglok er sú að í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október greiddu 64,2% atkvæðisbærra manna sem gengu til atkvæða með því að frumvarp stjórnlagaráðs yrði lagt til grundvallar nýrri stjórnarskrá. Þess vegna á Alþingi engan annan kost en að ljúka málinu og koma því aftur til þjóðaratkvæðagreiðslu og næsta þings. Þetta eru straumhvörfin í málinu, þjóðaratkvæðagreiðslan í haust sem leið, og þess vegna ber okkur að klára málið og  
            

Virðulegi forseti. Það var boðað til fundar í atvinnuveganefnd þingsins í hádeginu til að senda til umsagnar og fara yfir málsmeðferð á þingmáli um sjávarútvegsmál, fiskveiðistjórnarfrumvarpið. Ég fullyrði að ég hef ekki orðið vitni að öðrum eins vinnubrögðum og voru stunduð og viðhöfð þar af hálfu meiri hluta nefndarinnar, meiri hluta flokkanna, formanns nefndarinnar og annarra þeirra þingmanna sem tóku þátt í því. Í fyrsta lagi er gefinn mjög skammur umsagnarfrestur um þetta mál, einungis tíu dagar, og formaður tilkynnti okkur að málið yrði rætt jafnvel á kvöldfundum í nefndinni í næstu viku áður en umsagnarfresti lýkur. Ég lagði fram tillögu á þessum fundi um að kallaðir yrðu til sérfræðingar þeir sem atvinnuveganefnd hefur áður látið vinna fyrir sig úttekt á þessu máli. Þá voru þverbrotin fundarsköp og öll sæmileg hegðun af hálfu forustu formannsins í þessu máli gagnvart þingmönnum þar sem  Virðulegi forseti. Forsætisnefnd verður að grípa inn í þetta mál, svona vinnubrögð 

Virðulegi forseti. Ég átti þess ekki kost að sitja þennan fund. Til hans var boðað með skömmum fyrirvara. Nefndin á fundartíma í fyrramálið og ég taldi víst að þetta mál yrði rætt þá en ég hef fengið upplýsingar um með hvaða hætti umræðan var og hvaða tillögur meiri hlutinn lagði þar fram og knúði í gegn með ofbeldi. Ég tel þetta mjög varhugavert, almennt séð, ekki síst þegar við fjöllum um stór og mikil mál, að umsagnartími sé mjög knappur, innan við tvær vikur, tíu dagar jafnvel, og að því sé líka hafnað að fá sérfræðinga að vinnu sem hingað til hefur þó ævinlega verið gert. Ég veit ekki hvert menn eru komnir þegar þeir hafna því þegar við erum að fjalla um einhverja mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar. 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hefur það fram yfir mig að hafa setið þessa fundi en ég get ekki orða bundist yfir þessu tuði í hv. þingmönnum. Eftir tíu ára setu mína í þinginu skil ég ekki við hvað er verið að gera athugasemdir. Það er ekkert nema ánægjulegt ef forusta nefndar hefur brugðist hratt og vel við og kallað til aukafundar til að koma máli sem fyrst út til umsagnaraðila. Mér skilst að formaður nefndarinnar hafi gert umsagnaraðilum sem áður hafa veitt umsögn um keimlík frumvörp aðvart um það í síðustu viku að þeir mættu vænta þess og þeir mundu hafa tiltölulega skamman tíma miðað við umfang málsins, tíu daga. Þeir hafa áður fjallað ítrekað um þetta málefni og eru margir í færum til þess að ræða efni þess með tiltölulega skömmum fyrirvara. Fyrir því eru mýmörg fordæmi í flestum, ef ekki öllum, nefndum þingsins að umsagnaraðilar sem eru tilbúnir að koma til viðræðna við nefndir áður en að umsagnarfrestur er liðinn eru auðvitað velkomnir og auðvitað 

Virðulegur forseti. Mér þykja samnefndarmenn mínir bera sig ansi illa eftir þennan fund í hádeginu og virði þeim það til vorkunnar að þeir eru kannski ekki vanir því að kona stjórni fundi. Ég vil stjórna fundum rösklega og ekkert á þessum fundi var gegn fundarsköpum. Það var verið að ræða málsmeðferð um stjórn fiskveiða og farið eftir hefðbundnum leiðum, málið sett í umsagnarferli og menn máttu koma með athugasemdir og leggja til hverjir kæmu til viðbótar við þann lista sem lá fyrir og var ákveðið að senda út. Við getum kallað alla þá sérfræðinga fyrir nefndina sem óskað er eftir og það stendur ekkert gegn því að það verði gert. Ég skil ekki út á hvað þessi gagnrýni gengur hjá hv. þingmönnum. Það var nefnt að sérstaklega væri óskað eftir því að Daði Már Kristófersson gerði skýrslu um þessi mál og fengi greitt fyrir. Ég vil bara 

Virðulegi forseti. Það er annað ástand í þessari nefnd en í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem hv. þm. Helgi Hjörvar stýrir og hefur tekist bara býsna vel að sjá til þess að allir vinni saman þó að menn séu ekki sammála. Ég held að það sé það sem menn eru hér að gagnrýna. Ef hv. þm. Helgi Hjörvar sem er með minnugri mönnum, og þekki ég það eftir að vera búinn að vinna með honum í tíu ár á hv. Alþingi og í borgarstjórn áður, man ekki eftir svona tuði er alveg kjörið að rifja upp að þegar málið var aðeins öðruvísi og hv. þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna voru í stjórnarandstöðu var hv. Alþingi í fullkomnu uppnámi í nokkra daga þegar þáverandi hv. þm. Ásta Möller tók sig til og sendi mál til umsagnar áður en búið var að tala fyrir því. Fóru menn þá mikinn. Ég vildi bara rifja þetta upp, virðulegi forseti, úr því að menn eru búnir að gleyma hvernig umræðan 

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að fá að gera athugasemd við það sem kom fram um að við þingmenn virtumst ekki vera vanir því að kona stjórnaði fundi. Ég veit ekki betur en að virðulegur forseti, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, hafi stjórnað fundum hér í  
             Hins vegar hefur verið talað um mikilvægi vinnubragða og þá hef ég svo sem ákveðna samúð gagnvart þeim ábendingum sem hafa komið um atvinnuveganefnd. Ef við ræðum aðeins áfram vinnubrögðin innan efnahags- og viðskiptanefndar er það þannig að við fundum iðulega um mál sem eru varla komin í umræðu í þinginu til að reyna að klára málin og tökum til afgreiðslu breytingartillögur sem ég held að kannski einn þingmaður viti hvað þýða. Ég tel það ekki endilega til sérstakrar fyrirmyndar þó að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafi talið það í lagi.

Frú forseti. Það sem er að gerast hér eru fastir liðir eins og venjulega í hv. atvinnuveganefnd sem áður var sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Þegar fiskveiðistjórnarmál koma þar inn eftir 1. umr. hefst alltaf þetta leikrit. Hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Einar K. Guðfinnsson krefjast ótæpilegs fjölda umsagnaraðila, sérfræðingaskýrslna, fleiri funda, fleiri gestakoma og hafa beinlínis átt það til að þvælast fyrir því að mál komist til afgreiðslu og tefja það, eins og gerðist í morgun. Vinnubrögð starfandi formanns nefndarinnar, hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, eru algjörlega til fyrirmyndar. Það er ekkert út á það að setja hvernig hún stýrði fundinum eða stýrir framgangi þessa máls í nefndinni. Hins vegar geri ég alvarlegar athugasemdir við framgöngu ákveðinna 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að við hv. þm. Jón Gunnarsson og raunar líka hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson höfum gert kröfu til þess að mál séu unnin almennilega. Við höfum gert kröfu til þess að þessi mál séu send út til umsagnar til þeirra sem málið varða. Við höfum gert kröfu til þess að það séu kallaðir fyrir okkur sérfræðingar og þess að unnin séu sérstök sérfræðiálit. Það er til fyrirmyndar. Það sem eru hins vegar ekki fastir liðir eins og venjulega er að í starfi atvinnuveganefndar hefur hingað til verið orðið við þessu. Hingað til hefur forusta nefndarinnar ævinlega orðið við þessum sjálfsögðu óskum okkar. Þess vegna hafa menn reynt að vinna slík mál, sjávarútvegsmálin, sæmilega faglega enda hafa þessi mál frá ríkisstjórninni aldrei verið afgreidd út úr nefndinni. Nú er hins vegar greinilega ætlunin að efna til nýrra vinnubragða. Nú á að koma í veg fyrir að sérfræðingar geti unnið þessi álit. Það er sagt hérna af miklum 

Virðulegi forseti. Mikil sátt hefur verið um það í atvinnuveganefnd hvernig staðið hefur verið að vinnu við þessi mikilvægu mál. Starfið þar innan dyra hefur gengið mjög vel þegar sá formaður sem er fjarverandi núna, hv. þm. Kristján Möller, stýrir fundum og nefndinni. Það sem gerðist í morgun á ekkert skylt við að stjórnarandstaðan sé að breyta vinnubrögðum sínum. Við viljum áfram vanda vinnubrögð. Vandamálið er það að málið er sett fram á síðustu metrum þingsins. Þegar 14 þingdagar eru eftir til þingloka á að fara að sippa í gegn hérna þessu mikilvæga máli. Það er auðvitað vandamálið sem stjórnarmeirihlutinn stendur frammi fyrir og ekki er við stjórnarminnihlutann að sakast þar. Farið var fram með ofbeldi á nefndarfundi í morgun. Ég lagði fram tillögu á fundinum og ítrekaði margoft að ég óskaði eftir því að hún yrði tekin til atkvæðagreiðslu. Við því var ekki orðið 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Þessi margumræddi fundur í atvinnuveganefnd í hádeginu var ekki til sóma og þar á meðal sum þau orð sem sá er hér stendur lét falla. Þetta var mikill hitafundur en það voru fyllilega málefnalegar ástæður fyrir því. Hér er um að ræða algjörlega nýja auðlindastefnu. Það er verið að gjörbreyta auðlindanýtingu og úthlutun úr auðlindum til allrar framtíðar á Íslandi. Verið er að afhenda dýrmætustu auðlind þjóðarinnar 20 ár fram í tímann með samningum við nýtingarhafa. Magma-málið sem við rifumst svo mikið um fyrir ekki svo löngu síðan, vegna nákvæmlega þessa, er smámál í samanburði við þetta. Frú forseti. Ef þetta frumvarp verður að lögum er um að ræða mesta auðlindarán Íslandssögunnar. Þetta mál má ekki fara í gegn. Það þarfnast verulega ítarlegrar skoðunar því það mun hafa áhrif á efnahagslíf á Íslandi 

Virðulegi forseti. Ég vil beina því til yðar að hugleiða hvort ekki þurfi að grípa til einhverra ráðstafana varðandi þessar umsagnir. Ég held að ekki nokkrum manni detti í hug að þetta mál verði klárað á þingi núna fyrir kosningar. Ég hef af því nokkrar áhyggjur að umsagnaraðilar horfi kannski til þessa og þá hvort þeir skili inn umsögnum og leggi jafnmikla vinnu í þær og nauðsynlegt er. Ég get tekið undir það, þó að ég hafi aðrar forsendur fyrir því en hv. þm. Þór Saari og sé honum ekki sammála í málinu, en þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Að þetta mál klárist og fari í gegn fyrir kosningar er algjörlega útilokað. Ég skil reyndar að stjórnarliðar hafi af því 

Virðulegi forseti. Hér var sagt að þetta mál væri klína og eina klínan sem ég þekki er svona smáleikur sem menn nota í knattspyrnu. Kannski væri ekkert vitlaust ef þeir hv. þingmenn sem voru að æsa sig of mikið á fundinum mundu fá útrás í því. Augljóst er að mikið er um hitamál og ég vildi bara spyrja af því að hér eru hv. stjórnarþingmenn mikið að taka þátt í umræðunni, af því að ég held að það skipti máli. Eru þau vinnubrögð sem þarna voru viðhöfð eitthvað sem hv. stjórnarþingmenn telja eðlilegt? Ég hef ekki séð þetta í hv. nefnd, ég man ekki eftir því að þegar hv. þingmaður komi með tillögu hafi einhver stjórnarliði rokið til og lagt fram dagskrártillögu til að hreinsa út án umræðna. Ég vildi bara fá það á hreint, af því að hér eru sem betur fer hv. stjórnarþingmenn að taka umræðuna, 

Virðulegi forseti. Vinnubrögð í atvinnuveganefnd í morgun voru algerlega eðlileg. Það kemur því miður svo grímulaust fram núna hjá sumum nefndarmönnum að þeir ætla að stöðva þetta mál vegna þess að þeir eru efnislega ekki sammála því. Í vor tókst þeim að koma í veg fyrir að málið kæmist 

Hæstv. forseti. Ég var nú á þessum fundi sem Jón Gunnarsson var á líka og tilkynnti að …

Jón Gunnarsson, hv. þingmaður.

Hv. þm. Jón Gunnarsson tilkynnti að hann hefði aldrei upplifað annað eins. Hann hefur þá væntanlega ekki upplifað mjög margt vegna þess að þetta var býsna rólegur fundur. Rétt er að menn höfðu mismunandi áherslur og hv. þm. Jón Gunnarsson lagði áherslu á að ný skýrsla yrði keypt af fyrri skýrsluhöfundum. Aðrir nefndarmenn töldu hins vegar að nægilegt væri að gefa þeim möguleika á því að veita umsögn, koma svo fyrir nefndina og skýra í hvaða þáttum farið væri eftir athugasemdum þeirra og í hvaða atriðum ekki. En að um hafi verið að ræða einhver ógurlega mikil rifrildi og gassagang, það var ekki, þetta var rólegur fundur.

Frú forseti. Það er hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Lilju Rafney Magnúsdóttur að menn eru að blanda efnislegum ágreiningi málsins sjálfs inn í alls konar þæfing um formið. Þetta er einföld tafataktík og ekkert annað. 

Það var ég.

Fyrirgefið, það var hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, afsakið.  
            


             
             Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Áðan var sagt að stjórnarandstaðan hafi eyðilagt það að sjávarútvegsfrumvarpið frá því í vor hefði verið afgreitt. Það er mikill misskilningur því frumvarpið var ónýtt þegar það kom inn. Við þurftum ekki að leggja neitt á okkur í þeim efnum, það var bara einfaldlega þannig. Núna stöndum við frammi fyrir því. Nú er búið að leggja fram nýtt sjávarútvegsfrumvarp. Sumum sýnist að þar sé ekki mikil breyting frá fyrri frumvörpum. Hv. þingmenn stjórnarliðsins segja hins vegar að í því sé gjörbreyting og það þýðir auðvitað að mikil efnisleg vinna þarf að fara fram í hv. atvinnuveganefnd sem þarf að fara mjög rækilega yfir málið. Við báðum um að við fengjum sérfræðilegt álit eins og reyndist svo vel við fyrri tvö frumvörpin. Það finnst mér sanngjörn krafa, en deilan núna snýst um það hvort fara eigi fram alvöru efnisleg vinna í málinu og hvort menn vilji 

Hæstv. forseti. Ég er hálfundrandi. Ég tók þátt í umræðunni um það mál sem hér er til umræðu í þinginu í gær. Ég gat ekki séð að hér væri verið að leggja fram nákvæmlega sama mál og á síðasta þingi, á því eru nokkrar breytingar. Af þeirri ástæðu er eðlilegt að fá þá aðila sem veittu faglega ráðgjöf um fyrra málið til þess að meta afleiðingarnar af því seinna. Ég held að menn hefðu átt að læra af umræðunni sem fór fram á síðasta þingi að hlusta á sérfræðinga, vegna þess að athugasemdirnar voru hvorki fáar né smávægilegar. Mig langar að minna á að ein helsta ályktun þingmannanefndarinnar sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sat í varðandi Alþingi var að Alþingi ætti að taka starfshætti sína til endurskoðunar og auka fagmennsku við undirbúning löggjafar. Hvar passar þessi ályktun, sem hv. þingmaður stóð að, skrifaði og samþykkti, við þessi vinnubrögð? Ég spyr:  
            


             
             Forseti biður um ró í salnum.

Virðulegi forseti. Þetta er um margt áhugavert. Hér hefur því verið haldið fram af hálfu ákveðinna hv. þingmanna stjórnarliðsins að sú beiðni að faglegt álit yrði unnið með sama hætti og var gert fyrir breytingar sem voru fyrirhugaðar á fiskveiðistjórnarkerfinu síðastliðið vor sé dæmi um að þæfa eigi málið. Það sé tafatækni og verið sé að reyna að koma í veg fyrir lýðræðislegar umræður með því að biðja um að heildstætt og faglegt álit á áhrifum þessa frumvarps yrði unnið. Virðulegi forseti. Þetta er einhver hörmulegasti áfellisdómur sem ég hef heyrt um einn málstað í langa tíð. Hvernig má það vera, virðulegi forseti, að beiðni hv. þingmanna Jóns Gunnarssonar og Einars K. Guðfinnssonar um að faglegt og heildstætt mat yrði unnið, eins og var gert 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mál sem við ættum í rauninni að vera með í algjörum forgangi vegna þess að það er ekki stórmál, það er risamál. Það mál snýr að lífskjörum almennings í nútíð og framtíð. Ég og fleiri höfðum frumkvæði að því, þ.e. sérstaklega hv. stjórnarandstæðingar, að koma í veg fyrir stórslys fyrir áramót, en sumir stjórnarliðar tóku undir með okkur. Til stóð að ganga frá neyðarsamningum við þrotabú gömlu bankanna í desember á síðasta ári án þess að vera búin að gaumgæfa málið, skoða það. Við erum í mjög viðkvæmri stöðu og er ekki langt liðið, reyndar bara nokkrir dagar, frá því að Friðrik Jónsson, hagfræðingur Alþjóðabankans, kom með viðvörunarorð fyrir alla þjóðina þar sem hann sagði að fyrirsjáanlegt væri, hann notaði orðið óhjákvæmilegt, að hér yrði annað bankahrun vegna þess að við værum ekki búin að vinna úr þessum málum, ekki búin að vinna úr gjaldeyrishöftunum eða gera þá aðlögun sem nauðsynleg er. Í örstuttu máli ætti það ekki að vera vandamál að vinna úr og gera samninga um þrotabú hjá einkafyrirtækjum en þar sem við erum í þeirri stöðu að við erum með gjaldeyrishöft og hér er gjaldeyrir af skornum skammti, er það nokkuð sem kemur allri þjóðinni við. Auðvitað snýr það ekki bara að þrotabúunum, það snýr að heildarstöðu þjóðarbúsins. Málið er mjög einfalt, að öllu óbreyttu ræður þjóðarbúið ekki við að greiða allar þessar erlendu skuldir. Ef gjaldeyririnn sem við eigum í gjaldeyrisvaraforðasjóði, en hann er fjármagnaður með lánsfé með ríkisábyrgð, rennur of hratt út mun höggið lenda á tveimur aðilum, annaðhvort þeim sem eiga kröfurnar eða þá á almenningi af fullum þunga. Ég tel það algjört forgangsmál að við gerum allar þær ráðstafanir sem við getum til að koma í veg fyrir að höggið lendi á almenningi. Reyndar er þetta það mál sem við ættum núna að leggja alla okkar krafta í, með fullri virðingu fyrir þeim málum sem menn reyna að keyra í gegn á síðustu dögum þingsins, vegna þess að þrátt fyrir að okkur hafi tekist að afstýra slysinu fyrir áramót fer þetta mál ekki frá okkur. Við horfum upp á að allar þær áætlanir sem hæstv. ríkisstjórn hafði varðandi afnám gjaldeyrishafta hafa ekki gengið eftir. Ef menn fletta upp í Google og kanna hvað sagt hefur verið um þessi mál finna þeir yfirlýsingar frá Seðlabankanum bæði frá árinu 2009 og byrjun árs 2010 um að við ætlum að aflétta gjaldeyrishöftunum mjög fljótlega. Það er alveg ljóst að þær forsendur sem stjórnvöld lögðu upp með hafa ekki gengið eftir, upplýsingarnar reyndust ekki réttar og margir komið hafa fram með varnaðarorð sem við þurfum að hlusta mjög vel á. Sem betur fer sýnist mér að Seðlabankinn og stjórnvöld hafi tekið mið af því og að við séum komin með réttari mynd af stöðunni. Virðulegi forseti. Málið er þó ekki leyst og enn og aftur legg ég áherslu á að ef við vöndum okkur ekki kemur skellurinn af fullum þunga á almenning. Þess vegna lagði ég fyrir hæstv. ráðherra sjö spurningar sem eru þessar: 1. Hverjar eru helstu ástæður þess að stefna ríkisstjórnarinnar um afnám gjaldeyrishaftanna hefur ekki gengið eftir? 2. Hvað telur ráðherra að þjóðarbúið geti ráðið við mikla erlenda skuldabyrði? 3. Hver er staðan núna á erlendri skuldastöðu þjóðarinnar? 4. Hefur ráðherra látið kanna reynslu annarra þjóða af sambærilegum aðstæðum? 5. Telur ráðherra nauðsynlegt að afskrifa? Ef svarið er játandi, hversu mikið? 
             6. Hefur ráðherra áform um að fá aðila með alþjóðlega reynslu af svipuðum aðstæðum til ráðgjafar? 7. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi afnám gjaldeyrishaftanna?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu í þingsal vegna þess að hún er alveg gríðarlega mikilvæg enda er staðan erfið og mjög mikilvægt að við öxlum sameiginlega ábyrgð á lausninni á þeim mikla vanda sem óheftur vöxtur íslenskra fjármálafyrirtækja og viðvarandi viðskiptahalli hér á landi hefur valdið. Sú áætlun sem samþykkt var í stýrinefndum um losun fjármagnshafta og Seðlabankinn hefur unnið eftir hefur einkum miðað að því að losa um snjóhengjuna svokölluðu, þ.e. krónueignir erlendra aðila sem hafa verið fastar inni í hagkerfinu frá því að höftunum var komið á. Með útboðsleið Seðlabankans hefur þrátt fyrir allt tekist að fækka hinum svokölluðu kviku krónum um u.þ.b. 170 milljarða, eða niður í rúmlega 400 milljarða kr. Stefna ríkisstjórnarinnar er alveg skýr; við viljum losna við fjármagnshöftin eins fljótt og hægt er án þess að stefna fjármálastöðugleika eða hagsmunum fyrirtækja og heimila í hættu. Stjórnvöld og Seðlabanki Íslands hafa verið algjörlega samstiga í því að ganga eins langt og lög og þjóðréttarlegar skuldbindingar leyfa í að verja íslenska hagsmuni. Af því leiðir að mun mikilvægara er núna að miða losun fjármagnshafta við verkfærin og árangur en ekki dagsetningar. Þverpólitísk nefnd sérfræðinga sem skipuð var hér af öllum þingflokkum hefur verið að störfum, hún er t.d. nýkomin heim frá Washington þar sem hún átti í viðræðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Nefndin ritaði formönnum allra stjórnmálaflokka bréf nú í haust og er á svipuðum slóðum og er sammála hagsmunamati stjórnvalda og Seðlabankans að þessu leyti. Ég vona að einnig sé samstaða um það á Alþingi. Meginástæðan fyrir því að ekki hefur verið hægt að stíga stærri og ákveðnari skref í losun fjármagnshafta er fyrst og fremst varúðarsjónarmið, þ.e. þróun á alþjóðlegum fjármálamörkuðum hefur ekki verið jafnhagstæð og vonir stóðu til, auk þess sem eðlilegt þótti að stíga engin þau skref sem haft gætu ófyrirsjáanlegar afleiðingar þegar kæmi að uppgjöri á þrotabúum gömlu bankanna sem við stöndum nú frammi fyrir. Verkefnið sem við okkur blasir er þríþætt: Það er gamla snjóhengjan, erlendar skuldbindingar Landsbanka Íslands og svo uppgjörið á þrotabúum gömlu bankanna. Myndin af því síðastnefnda hefur verið að skýrast á undanförnum mánuðum. Ég tel rétt að draga hana upp hér svo við höfum hana fyrir framan okkur. En í mjög grófum dráttum og með námunduðum tölum er staðan gagnvart þrotabúum bankanna þannig að eignir þeirra eru samtals um 2.500 milljarðar kr. Þar af eru um 240 milljarðar í eigin fé í bönkunum, innstæður og kröfur á íslenska aðila eru 220 milljarðar í krónum og jafnvirði um 500 milljarða kr. í erlendum gjaldeyri. Kröfur á erlenda aðila í erlendum gjaldeyri eru síðan á milli 1.500 og 1.600 milljarðar. Þegar sú mynd er teiknuð upp blasir við að hin svokallaða snjóhengja, sem samanstendur af kviku krónunum, getur vaxið um rúmlega 200 milljarða á nýjan leik vegna uppgjörs búanna og orðið ríflega 600 milljarðar á ný, og þá er ekki þar inni eignarhlutur í bönkunum ef þeir losna. Þetta er staðan og hún er mjög snúin. Það eru gríðarlegir hagsmunir undir að við vöndum vel til verka. Ég hef haft um það forustu í fjármála- og efnahagsráðuneytinu að við tökum mjög þétt utan um þetta verkefni og hefur það verið algjört forgangsmál hjá okkur núna á undanförnum mánuðum. Stýrinefnd um losun fjármagnshafta sem í eiga sæti ráðherrar efnahags- og fjármála og bankamála, auk seðlabankastjóra og forstjóra Fjármálaeftirlitsins, hefur verið virkjuð á ný til að stýra uppfærslu áætlunarinnar. Núna fundar þessi stýrinefnd reglulega. Á vegum stýrinefndarinnar er síðan virk samráðsnefnd embættismanna og sérfræðinga sem heldur utan um alla þræði vinnunnar og skipar vinnuhópa utan um einstaka þætti. Þá höfum við fengið verðmætar ábendingar og tillögur frá áðurnefndri þverpólitískri nefnd sérfræðinga sem þingmenn eiga líka sæti í. Alþingi fær senn til umfjöllunar fyrstu skrefin sem stíga á og lúta að nauðsynlegum breytingum á lagarammanum um fjármagnshöftin sem víðtæk sátt næst vonandi um. Að öðru leyti felst vinnan þessa dagana ekki bara í nákvæmri kortlagningu stöðunnar, heldur einnig í mati og á öllum þeim ólíku verkfærum sem þurfa að vera til staðar til að stýra útflæðinu, einmitt eins og hv. þingmaður kom inn á, til að koma í veg fyrir að högg komi á heimili og fyrirtæki í landinu. Síðan er líka eitt af stóru verkefnunum það að gert er líkan um líklegustu þróun út frá mismunandi forsendum. Það er risastórt verkefni. Frú forseti. Ég vil að lokum taka það skýrt fram að það er í mínum huga algjört lykilatriði að verkið sé unnið í þverpólitískri sátt og samstöðu. Ástæðan er sú að það blasir við að hver sú ríkisstjórn sem tekur hér við að afloknum kosningum mun þurfa að fást við verkefnið. Ég hef engan áhuga á því að skilja þannig við í fjármálaráðuneytinu að málið hafi ekki verið eins vel undirbúið og kostur er 

Virðulegi forseti. Þótt nafnið á þessari sérstöku umræðu um nauðasamninga þrotabúa föllnu bankanna og útgreiðslur gjaldeyris hljóði á þennan máta er hér um að ræða umræðu um afnám fjármagnshafta, eins og fram hefur komið í máli þess sem biður um umræðuna, hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, og síðan í svörum fjármálaráðherra. Við ræðum þá áætlun sem stjórnvöld hafa varðandi afnám gjaldeyrishafta. Ég fagna þeirri áherslu sem fram kemur í máli hæstv. ráðherra um mikilvægi þess að verkefnið sé unnið í sátt og samstöðu í þinginu, að það sé ekki bara á færi ráðherrans eða embættismannanna í Seðlabankanum að fást við það heldur þurfi að hafa víðtækt samráð um það. Að mati okkar framsóknarmanna eru þrjár leiðir færar til afnáms fjármagnshafta. Í einföldu máli eru það í fyrsta lagi afskriftir skulda, í öðru lagi endurfjármögnun og í þriðja lagi aukin framleiðsla. Það er kjarninn. Þegar maður setur verkefnið svona upp lítur það út fyrir að vera einfalt, en þetta er risastórt verkefni. Það er flókið verkefni og forgangsmál hvað það varðar að ná heilbrigði í efnahagsmálum og síðan að innleiða markaðsskráningu íslensku krónunnar. Við þurfum þessa heildstæðu áætlun. Ég fagna því líka að við ætlum nú fyrst og fremst að horfa til þess hvaða verkfæri við þurfum að hafa og hvaða árangri við stefnum að í stað þess að hafa ákveðna tímasetningu í því sambandi. Varðandi upphæðirnar sem hæstv. ráðherra fór í gegnum má eiginlega segja að vandinn sé einhvers staðar í kringum þúsund milljarða kr. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér nauðasamninga þrotabús föllnu bankanna og útgreiðslu gjaldeyris. Það er Seðlabankinn sem hefur mest um það að segja með hvaða hætti útgreiðslur úr þrotabúum föllnu bankanna er háttað til þess að tryggja megi sem best fjármálastöðugleika í landinu. Það er ekki á valdi Seðlabankans að vinna að nauðasamningum heldur slitastjórna föllnu bankanna. Sterk rök hafa komið fram um að það kynni að veikja samningsstöðu landsins ef nauðasamningar gengju fram. Seðlabankinn hefur unnið með fjárfestingarleið, útgöngugjald og skuldabréfaviðskipti til að draga úr þrýstingi á gjaldeyrishöftin án þess að raska stöðugleika í fjármálakerfinu. Frá því að gjaldeyrishöftin komu til sögunnar hefur erlendum aðilum verið heimilað að kaupa erlendan gjaldeyri fyrir krónur sem til falla vegna vaxta, verðbóta og arðs og samningsbundinna afborgana og flytja féð úr landi. En við verðum að láta hagsmuni erlendra kröfuhafa og íslenska þjóðarbúsins fara saman þegar unnið er að uppgjöri við kröfuhafana. Gjaldeyrishöftin hafa verið öllum erfið. Það reynist þjóðinni sífellt erfiðara eftir því sem við þurfum að búa við þau lengur. En það gæti líka reynst Íslandi dýrkeypt ef afnám gjaldeyrishaftanna er ekki framkvæmt með þjóðarhagsmuni og stöðugleika að leiðarljósi. Það er ljóst að erlendir kröfuhafar fylgjast grannt með þróun mála hér á landi og gæti það leitt til kollsteypu á nýjan leik ef gengið er óvarlega fram í þessum málum. Þess vegna tel ég að allir þeir sem hlut eiga að máli verði að stíga varlega til jarðar og hugsa um fjármálastöðugleikann innan lands því að öðruvísi getum við ekki afnumið höftin með neinum hætti.

Forseti. Ég vil að byrja á að þakka sérstaklega fyrir umræðuna. Það er mikilvægt að ræða þessi mál og fá tækifæri til þess þótt ekki gefist nema hálftími til þess. Hreyfingin hefur reyndar talað um þetta mál síðan 2009, reyndar ekki nákvæmlega eins og efnið er mótað hér, en þá mátti eiginlega ekki ræða það að skuldir Íslands væru ósjálfbærar og ógreiðanlegar. Það var tabú. Því fylgdi skömm að viðurkenna í hvaða stöðu við værum. Þetta eru stærstu málin sem við stöndum frammi fyrir, þ.e. snjóhengjan, gjaldeyrir sem leitar út og aflétting haftanna. Það er stærsta sameiginlega hagsmunamálið okkar og við verðum öll að taka höndum saman ef við ætlum að leysa það verkefni. Þess vegna fannst mér sérstaklega gott að heyra hvað fjármálaráðherra lagði mikla áherslu á að allir kæmu að borðinu. Við þurfum að læra af Icesave sem var líka stórt sameiginlegt hagsmunamál. Við unnum þar með allt öðrum hætti. Við skulum ekki endurtaka þau mistök. Hér hefur verið nefnd þverpólitísk nefnd sem verið hefur samstiga í þessu máli og komist að sameiginlegri niðurstöðu. Þær tillögur sem ég hef séð hana leggja fram hafa mér fundist góðar, en ég held að aðalmálið sé, hvað sem við gerum, að við áttum okkur á því að við erum öll á sama báti.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að það vandamál sem við stöndum frammi fyrir vegna kröfu erlendra aðila á þrotabúin, vegna hinnar svokölluðu snjóhengju, sem eru leifar af jöklabréfunum, er mikið. Talið er að þessi upphæð sé í kringum 1.200 milljarðar og til þess að það komist úr landi þarf landið að geta framleitt gjaldeyri sem því nemur. Samkvæmt nýju svari frá Seðlabankanum er áætlað að landið framleiði í kringum 70 milljarða á ári, þannig að það mun taka allt of langan tíma að hleypa þessum fjármunum úr landi og ljóst að gjaldeyrishöft þyrftu að vera hér í mjög langan tíma, jafnvel áratugi, ef fara ætti þá leið. Það er því mikilvægt að hafnar verði samningaviðræður við kröfuhafa um hvernig hægt er að leysa þetta mál. Það er mjög brýnt, eins og hæstv. fjármálaráðherra bendir á, að pólitísk samstaða ríki um hvaða leiðir eigi að fara. Góð pólitísk samstaða hefur ríkt undanfarið ár eða svo en ekki var varpað ljósi á stærð vandans fyrr en síðasta sumar og síðasta haust. Menn hafa verið að velta upp ýmsum lausnum, en það er brýnt, nákvæmlega eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði, að við séum ekki að brjóta þjóðréttarlegar skuldbindingar með þeim lausnum. Það er eftir sem áður ljóst að þær lausnir verða mjög drastískar og að það er brýnt að við stöndum öll saman að þeim.

Virðulegur forseti. Ólíkt er þessi umræða mikilvægari en umræðan um fundarstjórn forseta og full ástæða til að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að taka málið á dagskrá og líka þá áherslu sem lögð hefur verið á þverpólitíska samstöðu hér í þinginu um þessi málefni, enda um stærstu og mestu fjárhagslegu hagsmuni þjóðarinnar að tefla, þá sem nú er við að fást. Þeir bankar sem féllu árið 2008 voru gríðarlega stórir í okkar litla hagkerfi. Jafnvel þó að þeir hafi orðið gjaldþrota eru þrotabú þeirra meira að segja gríðarlega stór í okkar hagkerfi og raunar ein og hálf landsframleiðsla sem þar liggur inni af eignum. Þau voru því miður undanþegin lögum um gjaldeyrishöft þegar þau voru sett á útmánuðum 2008, en með frumvarpi til laga, sem flutt var 12. mars á síðastliðnu ári af hv. efnahags- og viðskiptanefnd, tókst þinginu að gera ráðstafanir til þess að búin heyrðu líka undir höftin. Það er hverjum manni ljóst, sem skoðar stærðirnar í þessum málum, að vandi aflandskrónueigendanna, vandi þrotabúanna og vandi íslensku þjóðarinnar með gjaldeyrishöftin eru allt saman svo stór mál að þau verða ekki leyst öðruvísi en saman. Þessir þrír aðilar standa nú frammi fyrir því að tækifæri er til þess að setjast yfir það með hvaða hætti megi hugsanlega býsna skjótt vinna úr stöðu allra aðila. Það verður ekki gert nema með eftirgjöf. Að öðrum kosti er hættan sú að til talsvert langs tíma þurfi bæði þeir sem hér eiga krónur, þeir sem eru haghafar í þrotabúunum og síðast en ekki síst íslenskur almenningur og fyrirtæki að búa um langt skeið við það að hafa eignir sínar læstar inni í höftum.

Virðulegi forseti. Tvær mínútur eru ansi stuttur tími þegar verið er að ræða þetta stórt mál. Hægt er að skilgreina vandann í þeim þremur atriðum sem ég talaði um hér, þ.e. varðandi leiðir til að vinna okkur út úr þessum vanda: í fyrsta lagi afskrift skulda, í öðru lagi endurfjármögnun og í þriðja lagi að framleiða meira. Í glímunni við þennan vanda þurfum við annars vegar að hafa prikið og hins vegar gulrótina þannig að það sé alveg skýrt að við séum að vinna saman í þessu. Allir þeir sem koma að því að aflétta gjaldeyrishöftunum verða að gera sér grein fyrir því að þetta er sameiginlegt hagsmunamál okkar allra; kröfuhafa, krónueigenda og Íslendinga. Þá getur verið gott að hafa gulrótina, en það getur líka verið nauðsynlegt að hafa prikið. Einn möguleiki er útgönguskattur á útstreymi aflandskróna og Seðlabankinn hefur loksins tekið undir að það þurfi að vera hluti af lausninni. Einnig hefur verið nefnt að nauðsynlegt geti verið að krefjast þess að aðeins verði greitt út úr þrotabúunum í krónum, þá kemur aftur inn þessi útgönguskattur á útstreymi króna sem eru þá að fara þar í gegn. Það er verið að vinna að fjárfestingarleiðinni. Mjög mikilvægt er að hafa í huga að í dag og frá því eftir hrun hefur mjög lítill hluti af þeim krónum sem hafa viljað fara út úr kerfinu verið vaxtaberandi. Með fjárfestingarleiðinni erum við að auka það hlutfall krónueigna sem eru vaxtaberandi þannig að það geti skapað þrýsting á krónuna, að þeir sem eiga þessar vaxtaberandi eignir vilji ná vöxtunum sínum út; og síðan jafnvel líka arðgreiðslum. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur einnig nefnt þá hugmynd - og ég held að það sé alla vega eitthvað sem við verðum að skoða - að taka upp aðra mynt. Það var það sem Þjóðverjar neyddust til að gera í framhaldi af seinni heimsstyrjöldinni. Þegar maður fer að veifa því er maður svo sannarlega kominn með extra stórt prik.

Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin við fyrirspurnum hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og sérstaklega vil ég taka undir þær áherslur sem hæstv. ráðherra hafði um mikilvægi pólitískrar samstöðu í þessum efnum. Það er ekki bara sameiginlegt markmið ríkisstjórnarflokkanna, heldur allra hér í þinginu að losa um gjaldeyrishöftin eða fjármagnshöftin eins fljótt og mögulegt er. Leiðin sem hefur verið farin er einmitt leiðin að vanda sig eins og hv. þingmaður nefndi og fara varlega í sakir. Hún hefur reynst ágætlega. Útboðsleið Seðlabankans hefur þrátt fyrir allt skilað þeim árangri að snjóhengjan hefur minnkað um 170 milljarða kr. og er nú komin niður í um 400 milljarða kr. sem eru þó enn fastar hér í hagkerfinu. Ef losað væri um höftin einn, tveir og þrír vita allir að það gæti haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir hagsmuni heimila og fyrirtækja í landinu, það gæti stefnt fjármálastöðugleika landsins í voða. Uppgjör þrotabúa gömlu bankanna geta þar skipt verulegu máli, því að eins og hér hefur verið upplýst gæti snjóhengjan, sem við gjarnan köllum svo, vaxið um rúma 200 milljarða kr. á nýjan leik vegna uppgjörs þeirra og orðið aftur um 600 milljarðar kr. Þetta er málið í hnotskurn. Þetta er stærð verkefnisins. Það verkefni að losa um höftin snýst um að verja íslenska hagsmuni, hagsmuni heimila og fyrirtækja í landinu og taka ekki bara mið af skilyrðum hér innan lands og sérhagsmunum hinna erlendu kröfuhafa heldur einnig af stöðu heimilanna í landinu. En við verðum líka að horfa til þróunar á erlendum mörkuðum sem hefur kannski ekki verið eins hagstæð og menn vildu vona. Ég legg áherslu á það að áður en undanþágur eru veittar frá gjaldeyrishöftunum verður að skoða alla þætti og allar mögulegar afleiðingar. Ég tel þær leiðir og umgjörð sem hæstv. ráðherra nefndi áðan varða þann veg mjög vel.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir tóninn í þessari umræðu. Guð láti gott á vita. Vonandi berum við gæfu til að vinna saman að þessu stóra máli. Það skiptir máli að við drögum réttar ályktanir af þessu. Við verðum að horfast í augu við að áætlanir sem lagt var upp með gengu ekki eftir. Seðlabankastjóri sagði á ársfundi Seðlabankans í mars 2010 að Íslendingar ættu að komast sem fyrst út úr gjaldeyrishöftunum. Hann sagði þá, sem var alveg rétt, að glötuð viðskiptatækifæri færðust í vöxt vegna haftanna. Þetta var í mars 2010. Það er alveg ljóst að þær áætlanir sem voru uppi, mat á stöðunni, voru rangar - alrangar. Þetta snýst í raun ekki um 400 eða 600 milljarða, ég hugsa að þetta fari hátt upp í 1.600 milljarða, því að þetta snýst um þær krónur sem vilja komast út úr hagkerfinu. Þær eru í Landsbankaskuldabréfinu, þær eru í eignum þrotabúanna, þær eru í öðrum skuldum eins og orkufyrirtækjunum, sveitarfélögunum, ríki og einkaaðilum. Síðan eru það hinar svokölluðu aflandskrónur, eða krónur í eigu erlendu aðilanna. Það er alveg ljóst að eftirgjöf er nauðsynleg, einhvers staðar verður að gefa eftir. Það má ekki verða hjá almenningi, það væri mikið slys. En við verðum líka að koma okkur út úr gjaldeyrishöftunum. Það eru þau sem koma í veg fyrir fjárfestingu og koma í veg fyrir betri lífskjör hér. Ég hef líka áhyggjur af því, það er nú erfitt að ræða þessi mál á þessum stutta tíma, að vextir og arðgreiðslur eru undanþegnar gjaldeyrishöftunum. Vaxtastig Seðlabankans ýtir undir þær útgreiðslur svo það er enn ein vísbending um að við erum kannski ekki á réttri leið þar. Mér finnst, virðulegi forseti, mjög mikilvægt að við köllum alla þá aðila til sem við teljum skynsamlegt að gera og ekki bara hér innan þingsins. Við verðum að taka höndum saman frammi fyrir vandamáli af þessari stærð og fá þá erlendu aðila sem best þekkja til, sem hafa komið að svipuðum aðstæðum, að borðinu með okkur 

Frú forseti. Við erum að fást við býsna einstakt verkefni hér á landi, það er alveg rétt sem fram hefur komið að því leyti til. Út af síðustu orðum hv. þingmanns vil ég segja að ég tel aðkomu erlendra sérfræðinga okkur til ráðgjafar við útfærslu á þessu verkefni vel koma til greina. Ég tel að það gæti vel komið til greina á næstunni að leita eftir slíkri ráðgjöf. Vinnan felst í því að kortleggja stöðuna eftir að við höfum fyrir framan okkur myndina af uppgjöri gömlu bankanna, þ.e. að kortleggja útflæðið og reyna að setja upp mismunandi sviðsmyndir til að sjá hvað hafi áhrif á hvað langt fram í tímann, hvaða verkfæri við eigum að nota og hvaða verkfærum verður helst beitt til að losa um fjármagnshöftin á næstunni. Ég get ekki talað beint úr þessum ræðustóli um afskriftir eða hvað ég teldi að menn ættu að gefa eftir í tengslum við nauðasamninga bankanna eða hvað kröfuhafar ættu að taka á sig, en ég vil benda á að stjórnvöld og Seðlabanki Íslands eru algerlega samstiga um - ég held við séum það öll hér inni - að ganga eins langt og lög og þjóðréttarlegar skuldbindingar leyfa okkur í þessu efni til að verja hagsmuni okkar Íslendinga. Um það held ég að við séum öll sammála og að því eigum við að stefna og að því eigum við að vinna í sameiningu. Það er líka alveg skýrt og liggur ljóst fyrir að Seðlabanki Íslands mun ekki gefa út reglur sem heimila undanþágur til uppgjörs á þrotabúum gömlu bankanna án þess að það hafi verið rætt í stýrinefnd um losun fjármagnshafta og samþykkt af fjármála- og efnahagsráðherra. Slíkar reglur geta eðli málsins samkvæmt innihaldið fyrirætlanir sem hafa mikil áhrif á verðbréfamarkaði og henta því ekki til opinberrar umræðu. Af minni hálfu er mjög ríkur vilji til pólitísks samráðs um málið áfram eins og verið hefur í nefndinni. Ég held líka að efnahags- og viðskiptanefnd þurfi að koma þéttar að þessu máli þannig að við séum í góðu samtali um kostina og allir séu vel upplýstir um stöðuna hverju sinni þannig að bestu mögulegu ákvarðanir verði teknar um þetta stóra hagsmunamál þegar að því kemur.

Virðulegi forseti. Þegar þessi umræða um frumvarp að nýrri stjórnarskrá hefst núna tek ég eftir að hér er húsfyllir sem undirstrikar greinilega það mat þingmanna að þetta sé það brýnasta sem við þurfum að takast á við á þessari stundu, þetta sé það sem þjóðin kallar eftir, þetta sé það sem þjóðarviljinn endurspeglar, þetta sé það sem alþingismenn sjálfir telja augljóslega að skipti mestu máli til að takast á við þau verkefni sem þjóðarbúið stendur frammi fyrir. Ég vek athygli á því að klukkan er í ólagi því að ég á að vera með tvöfaldan ræðutíma eins og við vitum. Virðulegi forseti. Við erum hins vegar í dálítið sérkennilegri stöðu með þetta mál. Ég held að enginn velkist lengur í neinum vafa um að málið er algjörlega vanbúið. Það er ekki þannig í stakk búið að í raun sé auðvelt að ræða það af einhverju viti. Ég held að öllum sé alveg ljóst að um það mál sem við ræðum hér, með þeim breytingartillögum sem hv. meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur kynnt og liggja líka til grundvallar þessari umræðu, verður ekki núna sagt síðasta orðið. Ég ætla í sjálfu sér ekki að spá neinu um það hvort þetta mál verður klárað. Við heyrum mjög skiptar skoðanir um það í þinginu. Við sjálfstæðismenn hvöttum strax frá upphafi til þess að við reyndum að marka okkur svið sem við gætum náð saman um og síðan mögulega í framhaldinu búið til eitthvert fyrirkomulag sem við gætum öll lagt traust okkar á um það með hvaða hætti við ynnum málið áfram á næsta kjörtímabili. Vitaskuld blasir það við, sérstaklega núna þegar febrúar er að verða hálfnaður, þegar kannski 14–15 þingdagar eru eftir, að ef við ætlum að vinna þetta mál svo sómi sé að og hagsmunir þjóðarinnar hafðir að leiðarljósi verður það ekki gert á þeirri hraðferð sem núna er verið að boða í þessu máli. Ég tek líka eftir því að jafnvel hörðustu talsmenn frumvarpsins og þeir sem hafa helst talað fyrir því að ljúka því heildstætt þannig að frumvarpið eins og það var lagt fram, með þeim breytingartillögum sem nú liggja fyrir, verði afgreitt í heild sinni, viðurkenna að málið muni taka breytingum. Það sem er athyglisvert í því sambandi er að þeir hafa sagt að þær breytingar muni gerast líka undir þessari umræðu eftir að málið er komið inn í þingið, eftir að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur skilað breytingartillögum sínum, eftir að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur komist að niðurstöðu eftir efnislega umfjöllun sem þó var allt of rýr í roðinu. Með öðrum orðum er öllum ljóst að eins og málið er statt núna, eins og þetta er allt saman í pottinn búið, erum við hérna með gjörsamlega vanbúið mál. Það væri kannski ekkert mjög alvarlegt ef um væri að ræða eitthvert léttavigtarmál en við erum að tala um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sem menn settu árið 1944 með tilstyrk hér um bil allra atkvæðisbærra Íslendinga. Við ætlum að leggja þá stjórnarskrá til hliðar og taka upp nýja samkvæmt þeim áformum sem liggja fyrir hér í frumvarpinu og breytingartillögum þó að öllum sé orðið ljóst, eins og ég var að rekja, að málið er efnislega algjörlega vanbúið. Það er fullkomin ástæða fyrir okkur til að hafa mjög miklar áhyggjur af þessu. Við ræddum hérna í dag aðeins um skýrslu Feneyjanefndarinnar sem var kynnt okkur þingmönnum fyrir fáeinum dögum. Það liggur fyrir bráðabirgðaskjal frá Feneyjanefndinni á ensku, en ég nefndi áðan að ég hefði talið að við ættum að sýna hvert öðru, tungumáli okkar og stjórnarskránni þá virðingu að við værum öll jafnsett í þessum sal til að fjalla um þær efnislegu ábendingar sem koma fram í álitinu. Það er tæknilega flókið úrlausnarefni að búa til texta í stjórnarskrá. Hefði þá ekki verið eðlilegt að doka við eftir því að þýðing á þessu plaggi lægi fyrir? Erum við ekki með sérstaka þýðingamiðstöð á vegum ríkisins sem hægt væri að ræsa út og biðja menn að þýða kafla og kafla, skipta þeim á milli sín ef mönnum lægi einhver ósköp á að taka þessi mál til umfjöllunar? Ég er búinn að renna í gegnum þetta plagg eins og það liggur fyrir á enskri tungu og hef svo sem ekki átt í neinum óskaplegum vandræðum með það. Jafnvel þó að við hefðum þann texta fyrir framan okkur á íslenskri tungu blasir við að þetta er bráðabirgðaniðurstaða. Þetta er ekki endanleg niðurstaða Feneyjanefndarinnar. Hún slær gríðarlega marga varnagla. Hún segir til dæmis framarlega í skjalinu að nefndin treysti sér ekki til að fullyrða að það útskýringaskjal sem nefndinni var sent frá lagaprófessor nægi til skýringa á frumvarpinu. Með öðrum orðum játa nefndarmenn strax í upphafi plaggsins að þeim sé mikill vandi á höndum við að tjá sig og túlka einstakar efnisgreinar vegna þess að þeim er ekki algjörlega ljóst að skilningur þeirra sé réttur eða að þær forsendur sem þeir hafa í höndunum gefi þeim færi á því að draga þær ályktanir sem þeir þurfa að draga af texta eins og þessum. Þeir vekja líka athygli á því að það sé mjög mikilvægt að í svona skjali sé innbyrðis samræmi. Þeir vekja athygli á ýmsum veikleikum sem koma þarna fram, t.d. í sjálfri stjórnskipuninni, og það hafði örugglega áhrif á ýmsa hv. þingmenn stjórnarliðsins sem hafa talað mjög fyrir þessu máli, eins og til að mynda hv. þm. Skúla Helgason sem vakti athygli á því áðan að skynsamlegra væri að leggja til hliðar öll þessi álitaefni og sjá hvort við gætum náð saman um færri mál sem við treystum okkur til að vinna á tiltölulega skömmum tíma. Vandi málsins í þessu sambandi er hins vegar sá að vandamálið vex. Það vex og það vex. Það verður stöðugt meira vegna þess að tíminn styttist og vandi okkar við að takast á við einstök afmörkuð verkefni er sá að einn góðan veðurdag verður það ekki hægt. Þá sjáum við að staðan sem kemur upp er dálítið kunnugleg, þegar menn hafa ætlað sér um of endar það með því að þeir ná engu fram sem þeir eru í raun sáttir við. Það er enginn sáttur við þetta plagg eins og það liggur fyrir. Flutningsmenn plaggsins og breytingartillagnanna  Í síðustu ræðu við 1. umr. málsins flutti hv. formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til dæmis tölu um að það væri kannski ekki ástæða til að taka allt of mikið mark á sérfræðingum, hlutverk okkar stjórnmálamanna væri að vega og meta ýmislegt af því sem sérfræðingarnir legðu fram og það væri okkar að hafa lokasvar. Rétt er það, en ef við viljum vinna málið efnislega vel og vanda okkur hljótum við að minnsta kosti að byggja á þeim gögnum sem við teljum áreiðanlegust. Er ekki líklegast að þau gögn komi úr ranni þeirra sem fást við það dagana langa að velta fyrir sér, skoða og bera saman álitaefni eins og þau sem velt er upp í þessu stjórnarskrárfrumvarpi? Þarna erum við nákvæmlega stödd. Við erum ekki komin lengra. Öllum sérfræðingum sem hafa tjáð sig um þetta mál ber saman um að það sé mikill veikleiki við það að ekki hafi farið fram neitt heildstætt mat á afleiðingum þessa frumvarps verði það að lögum. Við getum hvert fyrir sig reynt að draga einhverjar ályktanir af þessu, sagt sem svo að afleiðingarnar verði þessar og hinar og svo framvegis, en þetta heildstæða mat hefur ekki farið fram. Síðast kom þetta fram í máli umboðsmanns Alþingis sem kom fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og skilaði mjög ítarlegri greinargerð þar sem hann vakti máls á því að við værum ekki búin að vinna grundvöllinn, það að við gerum okkur grein fyrir og áttum okkur á því á hvaða lagabreytingar þetta kallar. Til dæmis var vakin athygli á því í einhverri umsögninni, sem ég man ekki lengur hver átti höfundarréttinn að, að nýsamþykkt lög um fjölmiðla, hygg ég að það hafi verið, og upplýsingaskyldu og skylda hluti væru í ósamræmi við önnur ákvæði sem getur að líta í þessu frumvarpi um stjórnarskrána. Hefur verið lagt mat á það? Hefur það verið skoðað? Telja menn æskilegt eða nauðsynlegt eða kannski neikvætt að breyta þeim lögum ef þessi texti stjórnarskrárinnar yrði samþykktur og yrði þá grundvöllur sem önnur lagasetning yrði að byggja á? Vitaskuld þyrfti slíkt heildstætt mat að fara fram. Það hefur ekki gerst og vandinn í því að leggja núna á þetta heildstæða mat er meðal annars sá að við erum í þeirri stöðu að málið er síkvikt, það er að taka breytingum. Það tekur breytingum undir umræðunni. Eins og við vitum liggja stóru drættirnir í lagasetningu jafnan fyrir, þó að það sé ekki algilt, eftir 2. umr. og þær breytingartillögur sem þá eru boðaðar. Það þekkjum við sem eðli umræðunnar og þess vegna er gert ráð fyrir því í þingsköpum Alþingis að hún sé lengri og ítarlegri til þess að við getum þá rætt þessi mál út í hörgul eins og við þurfum núna að gera. Vandinn í þessu máli er hins vegar sá að það er stöðugt að breytast. Þeir sem núna vildu setjast niður og leggja heildstætt mat á þetta frumvarp væru undirorpnir því að í raun og veru hefur verið boðað að það þurfi að gera verulegar breytingar til viðbótar. Feneyjanefndin bendir á ýmislegt og hér hefur formaður nefndarinnar til að mynda sagt að sitthvað sé þar nýtilegt sem menn gætu notað til að vinna frekari breytingar á málinu. Það kallar aftur á að nýtt heildstætt mat sé gert til þess að við gerum okkur grein fyrir hvað hefði breyst og hvað kallaði síðan á aðrar breytingar á annarri löggjöf. Úr því að farin var sú leið að leita út fyrir landsteinana til Feneyjanefndarinnar um álit á þessu stjórnarskrárfrumvarpi hefði vitaskuld verið eðlilegast, ef menn hefðu viljað sýna metnað og umhyggju fyrir stjórnarskránni og afleiðingum hennar, að menn hefðu kosið að bíða, ekki bara eftir bráðabirgðaálitinu heldur hinu endanlega áliti til þess að geta meðal annars gert sér grein fyrir því til hvers það mundi leiða. Eins og ég nefndi áðan er í bráðabirgðaálitinu frá Feneyjanefndinni nefnilega sleginn sá varnagli að það sé mjög örðugt að slá í gadda niðurstöðu um frumvarpið vegna þess að menn eru ekki vissir um að þau fylgigögn, sá skýringartexti sem sendur var með, séu endilega fullnægjandi til að nefndarmenn geti talið hann nægjanlegan til skýringar á frumvarpinu í heild sinni. Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að fara nokkuð ítarlega yfir nokkur efnisatriði í þessu frumvarpi. Ég gerði það í fyrstu ræðu minni um þetta mál, þá fór ég yfir nokkur atriði sem sneru að vinnumarkaði, að ýmsum velferðarþáttum frumvarpsins og benti á mjög marga ágalla í því. Þar studdist ég meðal annars við álit aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingarinnar og atvinnulífsins sem hafa miklar áhyggjur af því að eins og frumvarpið liggur núna fyrir kunni það að leiða til þess að við umturnum öllum okkar íslenska vinnumarkaði. Þarna er gott dæmi um það hvernig við hefðum þurft að leggja á þetta raunverulegt mat. Virðulegi forseti. Það nægir mér satt að segja ekki að sérstakir áhugamenn um þetta frumvarp afgreiði svona athugasemdir bara út af borðinu og segi: Þetta er ekki svona, við skiljum þetta ekki svona. Eftir stendur réttarleg óvissa og það dugar heldur ekki að reyna að setja undir þennan leka með því að skrifa einhver vel meinandi orð í nefndarálit. Dómstólar munu líta á textann sjálfan. Dómstólar munu freista þess að skilja hvað orðanna hljóðan þýðir þegar þeir velta fyrir sér hvort verið sé að setja íslenskan vinnumarkað upp í loft með þessum texta. Í 25. gr. stjórnarskrárfrumvarpsins segir, með leyfi virðulegs forseta: „Í lögum skal kveða á um rétt til mannsæmandi vinnuskilyrða, svo sem hvíldar, orlofs og frítíma. Öllum skal tryggður réttur til sanngjarnra launa og til að semja um starfskjör og önnur réttindi tengd vinnu.“ Mat aðila vinnumarkaðarins er að þetta fyrirkomulag boði endalok þess vinnuréttarfyrirkomulags sem við höfum búið við áratugum saman, fyrirkomulags sem mikil barátta stóð um á fyrri hluta 20. aldar. Verkalýðsbaráttan í öndverðu snerist um þetta, réttinn fyrir verkamenn til að safnast saman í félög og semja fyrir sína hönd við atvinnurekendur. Nú er að mati Feneyjanefndarinnar verið að kollsteypa því fyrirkomulagi og þeirri grundvallarhugsun sem stjórnmálin snerust að mörgu leyti um á sínum tíma en snúast ekki lengur um á Íslandi. Um þetta var tiltölulega góð sátt. Þegar svona alvarlegar athugasemdir eru settar fram dugar ekki, með fullri virðingu fyrir þeim ágætu einstaklingum sem skipa meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að þeir skrifi niður á blað sitt og sendi sem nefndarálit að þeir hafi allt aðra meiningu um þetta mál. Óvissan verður til staðar, og hvað gerist þá? Einhver eða einhverjir munu að sjálfsögðu láta reyna á málið úr því að óvissan er til staðar. Við skulum ekki gleyma því að þau sjónarmið eru uppi á Íslandi að þetta norræna fyrirkomulag sem við höfum innleitt sé ekkert endilega svo gott. Margir telja það böl að verkalýðsfélög séu veik. Margir telja til dæmis að bandaríska fyrirkomulagið sem gæti þá mögulega leitt af þessu hérna sé miklu betra. Þetta getur verið spurning um einstaklingsfrelsi, um rétt manna og svo framvegis, eins og verið er að setja inn í þennan texta. Þess vegna verður að mínu mati að rýna svona texta miklu betur. Þetta dæmi sem ég er búinn að nefna nú er til viðbótar öðru sem ég nefndi á handahlaupum áðan og vekur upp miklar efasemdir um að við séum á réttri leið. Hér hefði þurft að fara fram rækileg vinna um þennan þátt og ég er svolítið undrandi á því hvað umræðan um þennan þátt málsins hefur verið léttvæg. Þegar svona alvarlegum mótbárum um málið er hreyft hefði ég til dæmis haldið að þá risi hér upp fjöldi fólks og segði: Nei, bíddu nú við, hér er í húfi fyrirkomulag á vinnumarkaði sem hefur viðgengist á Íslandi áratugum saman, það er orðin um það þverpólitísk sátt. Við ætlum ekki að breyta því. Ef einhver minnsti vafi leikur á þurfum við að slá þetta í gadda í textanum sjálfum. Ef það er meining, sem ég efast ekki um, meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að hann vilji ekki breyta vinnumarkaðsfyrirkomulaginu eins og hann hefur sett inn í sína texta verða menn að skrifa það skýrt í lagatextann sjálfan þannig að ekkert fari á milli mála. Menn verða að leita af sér allan grun í þeim efnum. Virðulegi forseti. Þetta er bara enn eitt dæmið um að málið er vanbúið eins og allir viðurkenna núna, líka þeir sem bera 

Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir að taka þátt í umræðunni með okkur um þetta mikilvæga mál. Hann hefur í löngu máli gefið yfirgripsmikið yfirlit um efasemdir sínar um málið en ég hélt að við ætluðum að vera í efnislegri umræðu. En sú gagnrýni sem sett hefur verið fram, þótt hún hafi verið studd með nokkrum dæmum, hefur verið mest um formið. Þess vegna langar mig að spyrja: Hvað finnst þingmanninum - ég veit að tvær mínútur eru ekki mikill tími en ég vil brýna þingmanninn til að taka þetta upp í þriðju ræðu sinni - um efni frumvarpsins og þær 113 greinar sem þar eru, sumar nýmæli? Ég er forvitin um það, ég vil því hvetja þingmanninn til þess að ræða það.

Virðulegi forseti. Þetta er önnur ræða mín um málið. Í fyrri ræðu minni fór ég yfir ýmislegt, eins og ég vék aðeins að áðan en vildi samt ekki taka langan tíma í að rifja það upp, en ég nefndi það að ég hefði í fyrri ræðu minni farið nokkuð rækilega yfir ýmsa þætti sem lytu að vinnumarkaði, ýmsa þætti sem komu inn á borð okkar sem sitjum í velferðarnefnd Alþingis og ýmsar efnisgreinar um réttindi fólks o.s.frv. sem við fjölluðum rækilega um. Afstaða mín í þeim efnum kemur fram í nefndaráliti sem ég hef skrifað. Ég hef líka skrifað nefndarálit sem lýtur að ýmsum þáttum sem atvinnuveganefnd tók til meðhöndlunar, svo sem eins og auðlindaákvæðið. Ég ætlaði mér satt að segja og taldi þegar ég fór í ræðustól áðan að það ætti að vera meginefni ræðu minnar, þ.e. að fjalla um auðlindaákvæðið, en það bíður þá þriðju ræðunnar og kannski fjórðu og þeirrar fimmtu því að það er gríðarlega efnismikið mál. Ég tel hins vegar að ég hafi fjallað efnislega um málið. Það er ekki alveg hægt að aðskilja og segja: Annað er efni máls og hitt er formið. Það sem ég gagnrýndi hérna er grundvallaratriði, algjört grundvallaratriði, efnislegt grundvallaratriði, þ.e. með hvaða hætti menn prófa stjórnarskrána. Var ekki sagt að hún hefði átt að fara í einhvers konar þolpróf, var það ekki það sem talað var um, eða álagspróf? Ég er að segja að álagsprófið hlýtur að ganga út á það að taka einstakar efnisgreinar frumvarpsins og meta hvaða afleiðingar þær hafa, t.d. í annarri löggjöf. Ég vakti athygli á máli sem mér finnst liggja allt of mikið í þagnargildi, þ.e. spurningin um vinnumarkaðinn. Hv. þingmaður hlýtur að vera mér sammála um að það er alla vega stórt spursmál. Menn getur greint á um hvort við viljum hafa vinnumarkaðinn svona. Ég nefndi líka áðan upplýsingalöggjöf og slíka hluti, sem sagt hefur verið að þurfi að endurskoða ef þetta verður gildandi stjórnarskrá og 

Forseti. Ég er glöð að heyra að þingmaðurinn hyggist fara yfir auðlindaákvæðið. Ég bíð spennt eftir þeirri ræðu enda veit ég að þingmaðurinn hefur yfirgripsmikla þekkingu á því sviði, þótt ég sé honum svo sem ekki alltaf sammála en það er annað mál. Hér erum við einmitt að takast á um mismunandi sjónarmið og til þess er þessi umræða. Ég bíð því spennt eftir ræðunni um auðlindaákvæðið.

Virðulegi forseti. Ég skal gefa hv. þingmanni smáforsmekk. Nú liggur fyrir Alþingi nýtt frumvarp um fiskveiðistjórn sem er bara einn angi auðlindanýtingarinnar. En mér finnst reyndar svolítið að skuggann eða bergmálið frá þeirri umræðu sé dálítið mikið að finna í texta stjórnlagaráðsins og að stjórnlagaráðið hafi ekki að mínu mati horft nægilega vítt um vegna þess að náttúruauðlindirnar eru margar og þær eru að sumu leyti ólíkar að inntaki. Nú vaknar til dæmis strax spurningin: Eru ákvæðin sem við sjáum í þessum texta - sem ég hef ekki tíma til að fara í gegnum - er hann til dæmis algjörlega samrýmanlegur þeim texta sem liggur fyrir í frumvarpi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra?

Það tel ég ekki vera.

Hv. þingmaður telur svo ekki vera og það kemur mér ekki á óvart. Er sá texti sem liggur fyrir í núgildandi lögum um stjórn fiskveiða samrýmanlegur hinum nýja texta hérna? Mér dettur í hug að hv. þingmaður telji að svo sé ekki. Hefði þá ekki verið gott til dæmis að við færum í gegnum það þegar við erum að ræða um auðlindaákvæðið, með hvaða hætti það mundi síðan hafa áhrif á auðlindalöggjöfina að öðru leyti? Ég er nokkuð viss um að sum ákvæðin í þessu frumvarpi kunni ekki bara að hafa áhrif á fiskveiðistjórnarlöggjöfina, ég held að ekki síður muni þau hafa áhrif á aðra auðlindanýtingu sem við erum mjög nýlega búin að setja lög um, sem ég held að menn hafi verið í sæmilegri sátt með á sínum tíma. Hefði ekki verið eðlilegt að skoða samspil frumvarpsins sem við erum að ræða núna og þeirrar nýju löggjafar sem við vorum svona sæmilega sátt með held ég flest varðandi auðlindanýtingu, fallvötnin og það allt saman? Það er þetta, virðulegi forseti, sem ég tel svo ofboðslega mikið að í því frumvarpi sem við ræðum núna.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór yfir ýmislegt í ræðu sinni en það er eitt atriði sem mig langar að viðra við hv. þingmann. Þegar við ræðum þetta mál er að mínu viti eðlilegt að menn velti því svolítið fyrir sér hvernig haldið hefur verið á málum, efnislegri umræðu. Ég mun gera það í ræðum mínum um málið, að rekja ákveðnar breytingar eða gagnrýni sem hefur komið fram við einstaka greinar og fjalla um þær. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í eitt. Mér skilst - ég verð þá leiðréttur ef það er rangt - að gerðar hafi verið ákveðnar breytingar á frumvarpinu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eftir að Feneyjanefndin fékk plöggin til sín, þ.e. að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi sett inn ákveðnar breytingar og breytingartillögur sem voru ekki í þeim gögnum sem Feneyjanefndin fékk til umfjöllunar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort þetta sé ekki í raun vandræðalegt eða skrýtið vegna þess að miklar væntingar voru til nefndarinnar. Það koma reyndar fram í þessari bráðabirgðaútgáfu frá nefndinni, eða þeirri skýrslu sem hún hefur skilað, ákveðnar aðfinnslur við aðferðafræðina og hvað hún fékk í hendur. En þetta hlýtur að skipta máli. Á hverju var Feneyjanefndin akkúrat að gefa álit? Var hún að gefa álit á því sem er lagt fyrir þingið eða því sem var hér fyrir þinginu eða var í umfjöllun nefndarinnar? Mig langar einnig að biðja hv. þingmann að fara aðeins - af því að ég heyrði það ekki nákvæmlega þegar ég sat hér inni og var að reyna að hlusta - yfir sýn hans á vinnumarkaðinn sem hann nefndi svo sérstaklega í ræðu sinni. Ég viðurkenni að ég missti af þeim kafla þegar ég sat niðri í þingflokksherbergi. Spurning hvort hv. þingmaður gæti gert þetta tvennt fyrir mig.

Virðulegi forseti. Varðandi stöðuna sem Feneyjanefndin var í þá er alveg ljóst að eftir að Feneyjanefndin fær gögnin í hendurnar þá eru kynntar breytingartillögur frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þær breytingartillögur væntanlega, geri ég ráð fyrir að minnsta kosti, liggja til grundvallar þeirri lagasetningu sem endanlega verður samþykkt. Við skulum ganga út frá því, þannig er það að minnsta kosti jafnan í þinginu. Því er ljóst að Feneyjanefndin var að sumu leyti að vinna með úrelt gögn, enda hefur það komið hérna fram. Menn hafa verið að segja: Ja, sumu af því sem Feneyjanefndin er að tala um erum við þegar búin að breyta. Og það gerir málið náttúrlega enn snúnara. Ég rúllaði í gegnum þetta skjal, hluta af því að minnsta kosti, og þar kemur til dæmis fram að þeir segjast ekki vera vissir um að þeir geti fyllilega lagt mat á það hvort þeir geti lagt til grundvallar sérstakt útskýringarskjal sem sent var til þeirra af sérfræðingi sem kallaður var til, og það nægi til skýringar á frumvarpinu. Þeim er því alveg ljóst að þeir eru í miklum vanda í þessum efnum. Varðandi vinnuréttarmálið hefur komið fram ábending sem mér finnst vera mjög alvarleg. Ég vakti raunar athygli á henni í velferðarnefnd Alþingis þegar velferðarnefnd var að búa sig til þess að afgreiða málið frá sér til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Fram kom mjög alvarleg athugasemd um það að í 25. gr. stjórnarskrárfrumvarpsins væri texti sem mætti skilja með þeim hætti að hann mundi setja núverandi fyrirkomulag á vinnumarkaði okkar upp í loft. Við erum með það fyrirkomulag að tiltölulega sterk verkalýðsfélög semja við samtök atvinnurekenda. Sums staðar úti í heimi eru ekki verkalýðsfélög heldur er þetta frekar einstaklingsbundið, vinnustaðasamningar o.s.frv. Það er bandaríska fyrirkomulagið sem við þekkjum. Við erum með norræna kerfið og um það hefur verið prýðileg sátt á Íslandi. Þegar það gerist að þeir sem véla með þessi mál alla daga eru nú farnir að óttast að nú sé verið að breyta vinnumarkaðnum okkar úr norræna fyrirkomulaginu sem við höfum stuðst við 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í fyrsta lagi hlýtur það að vera enn eitt merkið um undarleg vinnubrögð við allt þetta mál að Feneyjanefndin skuli fá til sín gögn eða plagg sem er síðan breytt og önnur gögn og annað plagg lagt fram á þinginu eða í það minnsta eru settar inn tillögur og breytingar en sú nefnd sem á að vera einhvers konar gæðastimpill á yfirferð á frumvarpinu og stjórnarskrá virðist að minnsta kosti ekki hafa verið með nýjustu hugmyndir í höndunum. Við hljótum að gagnrýna það vegna þess að það var jú hlutverk nefndarinnar að fara yfir það sem fyrir lá, ef ég hef skilið þetta rétt. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann út í hvaða viðbrögð þingmaðurinn hafi fengið þegar hann benti á það í velferðarnefnd að hér væri verið að leggja til mögulega grundvallarbreytingar á vinnumarkaðnum eins og við þekkjum hann á Íslandi, þ.e. að hverfa frá hinu norræna módeli sem ríkisstjórnin hefur gjarnan viljað kenna sig við, norræn velferðarstjórn, menn geta svo haft alls konar skoðanir á því hvernig tekist hefur til. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvort það sé með ráðnum hug sem lögð er fram breyting sem megi túlka þannig að verið sé að leggja til grundvallarbreytingar á íslenskum vinnumarkaði. Ég verð að viðurkenna að ég man það ekki og þarf greinilega að rifja það upp hvort aðilar vinnumarkaðarins hafi skilað inn athugasemdum til nefndarinnar og þá við þessa grein sérstaklega. Við þingmenn hljótum að þurfa að rifja það upp ef svo hefur verið. Nú væri gott ef hv. þingmaður man hvernig það var. En í það minnsta hljótum við að kalla eftir því hver viðbrögðin hafi verið þegar þau varnaðarorð voru látin falla, að þarna kynni að vera brotthvarf frá þeim vinnumarkaðsmálum sem við þekkjum að hinni norrænu fyrirmynd.

Virðulegi forseti. Við skulum rifja eitt upp. Þegar breytingartillögur meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar komu fram, og þær voru gagnrýndar harðlega, þá var sagt: Við erum ekki búin að segja okkar síðasta orð. Okkar hugsun er sú að vinna þetta svona meðfram, halda fundi á meðan á umræðunni stendur, þróa vinnuna einhvern veginn áfram, það eru nútímaleg vinnubrögð. Það eru stöðnuð vinnubrögð sem Alþingi hefur tíðkað, þ.e. skila inn fullbúnu plaggi inn í 2. umr., láta umræðuna fara fram og svo taki það breytingum eftir atvikum ef umræðan hefur kallað á það. Nú var það sagt af formanni nefndarinnar að þau vinnubrögð Alþingis ættu ekkert við, við ættum að hafa þetta svona eins og núna er gert, þ.e. hafa málið lifandi, það gæti stöðugt verið að taka breytingum. En þá er vandinn sá að þegar við erum búin að kalla eftir áliti einhvers aðila, hvort sem það er Feneyjanefndar eða einhverra sérfræðinga eða almennings, þá getur vel verið að hlutirnir breytist og það hafi síðan einhver önnur áhrif sem við þurfum þá að meta. Það er stóra málið í þessu sem við þurfum að gera okkur grein fyrir. Þegar ég vakti athygli á þessu kom til okkar viðbótarskjal frá Samtökum atvinnulífsins, sem ég veit að var meðal annars rætt um við Alþýðusamband Íslands, þar sem niðurstaðan var sú, þeir töldu að það mætti skilja þannig, að verið væri að flytja kjarasamningsréttinn frá stéttarfélögum og gera hann einstaklingsbundinn, sem ekki hefði verið tilgangur stjórnlagaráðsins enda þvert á allt fyrirkomulag hér á landi og annars staðar á Norðurlöndunum. Auðvitað brá mönnum nokkuð í brún við þau tíðindi. Ég vakti athygli á þessu við afgreiðslu málsins í velferðarnefnd og niðurstaðan varð sú að þeir skrifuðu einhvern texta í nefndarálit sitt. Það breyttist hins vegar, því miður, ekki í frumvarpstextanum þannig að málið er jafnóljóst eftir sem áður. Það er alla vega ágreiningur um textann. Mér finnst það vera mikið áhyggjuefni þegar við sjáum að svona mál fór fram hjá jafnvel mestu sérfræðingum okkar. Það er ekki fyrr en á lokametrunum við umfjöllun nefndarinnar að sérfræðingarnir sjá að þarna kunni að vera hætta á ferðum. Við sjáum á þessu hvað þetta er óskaplega vandasamt mál.

Forseti. Það mál sem liggur hér undir á sér alllanga forsögu, lengri en flest önnur þingmál sem við höfum tekið til umræðu á þessu þingi og er raunar ekkert bundið við þetta eina kjörtímabil sem nú er að renna skeið sitt á enda. Engu að síður hefur það verið mjög fyrirferðarmikið í allri umræðu og störfum þingsins núna um nokkurra vikna skeið þótt vinnan við það hafi legið niðri á vegum þingsins í nokkuð langan tíma, svo furðulegt sem það raunar er. Ég hallast að því að reyna að ræða málið á þeim forsendum sem ég hef til þess, þ.e. annars vegar út frá fjárlaganefndinni og hins vegar sem þingmaður Norðausturkjördæmis. Ég leyfi mér að fullyrða að það er langt frá því að meiri hluti sé á Alþingi fyrir því að afgreiða frumvarpið eins og það liggur fyrir. Það er alveg augljóst af allri umræðu um málið að það er rekið áfram af tiltölulega litlum hópi þingmanna sem hefur vissulega haldið því merki vel á lofti og barist dyggilega fyrir málinu allt frá síðustu kosningum og raunar fyrr. Þótt ég sé í grundvallaratriðum ósammála þeim um framgang málsins ber vissulega að virða þá atorku sem fólkið sýnir. Það er skynjan mín, og ég tel fleiri þingmenn hafa þá sömu skoðun og tilfinningu, að mikill minni hluti þingmanna vilji ljúka málinu á þann veg sem er lagt til. Ég fullyrði að eftirspurnin eftir því að kröftum þingsins sé beint í þann farveg sem við erum í með stjórnarskrá Íslands er engin í þjóðfélaginu, meðal almennra Íslendinga. Það ver þvert á móti kallað eftir allt öðrum þáttum, að Alþingi einbeiti sér mun meira að því að bæta afkomumöguleika fólks. Það er kallað eftir því að Alþingi standi dyggari vörð um grunnþætti þeirrar þjónustu sem Íslendingar hafa byggt upp á síðustu árum svo til fyrirmyndar er og kröftum okkar þykir ekki nægilega vel beint til varnar. Í því sambandi nægir að minna á umræðuna sem hefur staðið um íslenska heilbrigðiskerfið í alllangan tíma þar sem við getum í rauninni horft til þeirra þátta þannig að líkja íslenska heilbrigðiskerfinu við gjörgæslusjúkling sem er í þeirri stöðu að annaðhvort versnar honum eða hann rétt tórir og mun taka langan tíma fyrir hann að hjarna við. Það er ekki bundið við Landspítalann heldur á við heilbrigðisþjónustu um allt land. Ég tel að eftir því sé kallað, að tekið verði á þeim þáttum og kröftum þessa þings beint í þann farveg. Ég ætla að koma aðeins aftur að því sem ég nefndi um þá skoðun mína að ég teldi mikinn minni hluta þingmanna reka þetta mál áfram, af þó nokkrum krafti sem ber að virða en ég held að aðstæður í þeim hópi hafi breyst töluvert, þ.e. stjórnarliða, frá síðustu kosningum. Það var mikið gert úr því að það yrði að endurskoða stjórnarskrána á sínum tíma og henni kennt um ýmislegt sem miður hefur farið. Ef við lítum á hið pólitíska landslag eftir þau tæpu fjögur ár sem við höfum starfað á þessu þingi núna er það gjörbreytt. Sá flokkur sem gerði þetta að höfuðbaráttumáli sínu fyrir síðustu kosningar, Borgarahreyfingin, klofnaði fljótlega og hefur í rauninni skipt sér á tvo þingflokka. Við sjáum líka að þingmenn í öðrum stjórnarflokkum hafa skipt um skoðun í málinu og reka það ekki áfram af sama krafti og áður. Við sjáum sömuleiðis að traust almennings á íslenskum stjórnvöldum hefur farið hríðlækkandi á undanförnum árum, sérstaklega á síðasta eina og hálfa eða tveimur árum. Að hluta til má rekja það til þessa máls og þess að stjórnmálamenn á Alþingi Íslendinga í dag skuli ekki ná meiri samstöðu en raun ber vitni um breytingar á grunnlögum sem eiga að vera og standa til að verja réttindi borgaranna. Það er ekki eins og þær athugasemdir komi eingöngu frá almennum borgurum landsins. Við sjáum þær einnig í þeim umsögnum sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd bárust við frumvarpið sem hér liggur fyrir, ótölulegur fjöldi athugasemda hefur borist. Við í þingflokki Sjálfstæðisflokksins létum taka þann pakka saman fyrir okkur og allur sá athugasemdafjöldi er raunar með ólíkindum. Mér virðist sem algjörum leikmanni í þessu máli, ég vil undirstrika „sem algjörum leikmanni“, þeir umsagnaraðilar sem þarna tjá sig - sem telja ber þeirrar gerðar að athugasemdir þeirra beri að taka alvarlega, eins og umboðsmaður Alþingis og stjórnskipunarfræðingar sem óþarfi er að nafngreina hér - athugasemdirnar sem þeir gera eru af þeim toga að full ástæða er til að gefa þeim gaum. Ég ætla mönnum að gera það. Fulltrúar okkar úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafa haldið uppi mjög stífum vörnum fyrir stjórnarskrána. Þeir vilja fara gætilega og hafa ítrekað bent á að ekki hafi verið tekið nægilega mikið tillit til þeirra athugasemda sem gerðar hafa verið. Ég treysti því ágæta fólki vel til þess að halda þeim málstað á lofti. Ég vil sjálfur nefna það sem dæmi um verklagið að fjárlaganefnd fékk erindi frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um að veita umsögn um þær greinar sem voru í frumvarpinu og snertu verksvið fjárlaganefndar. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í þeirri nefnd óskuðum eftir því að fá tækifæri til að kalla til okkur fróðari menn um stjórnskipun og áhrif tillögugreinanna á núgildandi ákvæði stjórnarskrár. Það var einfaldlega afgreitt þannig af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar að gestir voru ekki kallaðir fyrir nefndina til upplýsingagjafar eða skoðanaskipta. Maður er því kannski ekki í góðum færum til að tjá sig um þau atriði sem beinlínis lúta að verkefnunum sem hafa verið falin fjárlaganefndinni. Ég hef oft og tíðum haldið því fram varðandi mál sem við höfum rætt í þinginu og snerta verksvið fjárlaganefndar að iðulega færi betur að lagafrumvörp væru rýnd betur, bæði á undirbúningsstigi og áður en að endanlegri framlagningu þeirra kemur fyrir þingið. Í umræðum um lagafrumvörp sem hafa verið hér til umfjöllunar hef ég oftar ekki kallað eftir og vísað til þeirrar handbókar sem forsætisráðuneytið hefur látið semja og varðar undirbúning og gerð lagafrumvarpa. Þar er á ferðinni mjög merkileg tilraun til að leggja áherslu á að Alþingi fái í hendur vel grunduð frumvörp sem ætlað er að verða að lögum. Í þeim athugasemdabunka hef ég meðal annars séð ítrekaðar athugasemdir um að skortur sé á því og þess sé sárt saknað að við þetta frumvarp til breytinga á stjórnarskrá Íslands hafi ekki verið unnið heildstætt mat á þeim langtímaáhrifum sem stjórnarskrárfrumvarpið hefur á hin ýmsu svið þjóðlífsins. Ég hef heyrt samtök á vinnumarkaði halda því fram. Ég hef heyrt einstaka lögfræðinga halda því fram þegar ég hef haft tækifæri til að sækja ráðstefnur um stjórnarskrána, m.a. í Háskólanum í Reykjavík sem hefur tekið þátt í samstarfi með öðrum háskólum um þau efni. Sá lögfræðingur sem tjáði sig þar og gerði mjög ítarlega grein fyrir afstöðu sinni heitir Kristrún Heimisdóttir og gerði hún það afskaplega skýrt. Það er kallað eftir þessu mati en það er engu að síður ekki unnið. Það liggur ekki fyrir þrátt fyrir að í frumvarpinu sem við höfum hér til meðferðar séu lagðar til gagngerar breytingar á stjórnskipun landsins, ég nefni sem eitt dæmi kjördæmaskipan eða kosningakerfi en ég ætla að koma örlítið að því í ræðu minni síðar. Það er hvorki lagt mat á áhrif einstakra greina og áhrif þeirra breytinga sem eru lagðar til þar né á frumvarpið í heild. Ef við viljum ástunda það að mæta þeim óskum ætti slíkt mat að sjálfsögðu að fara fram þó svo ég sé ekki í neinum færum til að koma fram með einhverjar tillögur um hver ætti að vinna það. Ég veit þó að það náðist ágæt samstaða um að senda ákveðinn hluta þessa máls til umsagnar hjá Feneyjanefndinni svokölluðu. Þar var ekki um að ræða heildstætt mat heldur einungis tiltekinn hluta þess verkefnis sem liggur fyrir. Það er raunar umhugsunarefni hvernig menn ætla að taka á þeim athugasemdum sem kunna að vera þar á ferðinni. Ég tek heils hugar undir þau sjónarmið formanns stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem komu fram í máli hennar, að henni þætti við hæfi að umræða um það álit hæfist ekki fyrr en þýðing þess lægi fyrir á íslensku. Ég tek heils hugar undir þau sjónarmið en hefði talið eðlilegra að okkur gæfist kostur á því að fara yfir það á íslensku áður en við hæfum umræðuna því væntanlega gæti það gefið okkur tilefni til að skynsamlegri eða dýpri umræðu svo sem eftir er kallað. Ég rak einnig augun í, og það vakti athygli mína, að umboðsmaður Alþingis tekur undir þau sjónarmið sem sérfræðingahópurinn setti fram um að nauðsynlegt væri að heildstætt og skipulegt mat á áhrifum frumvarpsins í heild færi fram. Það væri mjög fróðlegt ef það skýrðist í umræðunni hvort ætlunin væri að fara eftir því eða mæta þeim óskum sem hafa verið settar fram. Þó ekki væri nema fyrir það eina atriði sem ég nefndi áðan og gerði að umtalsefni og snertir verkefni fjárlaganefndar Alþingis, er mjög fróðlegt að sjá athugasemd sem kemur frá umboðsmanni Alþingis og lýtur að þeim þætti. Hann orðar það einhvern veginn svo í athugasemd sinni að nauðsynlegt sé að greina þær skyldur sem leiða af frumvarpinu og breytingum á gildandi löggjöf, sérstaklega þær sem snúa að fjárhagslegum áhrifum þess á t.d. útgjöld ríkissjóðs og sveitarfélaga. Hann virðist í umsögn sinni hafa rekist á tiltekna þætti sem hann telur nauðsynlegt að gera slíka greiningu á og telur í rauninni að greiningin kunni að leiða til þess að þörf sé á skýrari ákvæðum í stjórnarskrá til að ná fram þeim markmiðum sem eru sett fram þar. Nú kann ég ekki skil á athugasemdum umboðsmanns Alþingis í neinum smáatriðum en vænti þess að fulltrúar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi farið yfir þær þótt mér sé ekki kunnugt um það. Ég hef í það minnsta heyrt á þeim fulltrúum sem ég gat um áðan, hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, að þau sakni þess að slík greining hafi ekki verið unnin. Það er í sjálfu sér kannski ekkert skrýtið ef við höfum það ástand í huga sem er í rauninni í sölum þingsins í hverju málinu á fætur öðru. Það var miður skemmtileg umræða í þinginu áðan um fundarstjórn forseta þar sem þingmenn voru að karpa um vinnubrögð við afgreiðslu einnar tiltekinnar nefndar um frumvarp að breyttri fiskveiðilöggjöf. Án þess að ég sé að dæma þá umræðu á nokkurn annan hátt en þann að segja að hún sé miður æskileg verður hún engu að síður til á grundvelli þess hvernig við störfum. Það er til dæmis eitt atriði við það mál sem ég get alveg tengt þessum óskum, athugasemdum sem komu fram við vinnuna í málinu um löggjöf um breytta stjórnskipun. Í málinu sjálfu eða frumvarpinu sem var til umræðu í gær kemur fram að þrátt fyrir að það sé mál ríkisstjórnarinnar stangast þau áform algjörlega á sem eru í frumvarpinu og mati sem einstök ráðuneyti setja síðan fram í umsögn sinni með því. Ég tel það ekki boðleg vinnubrögð og tel að við eigum að reyna að forðast það að vinna að lagasetningu þannig að ekki einu sinni framkvæmdarvaldið sem útbýr löggjöfina fyrir þingið getur komið sér saman um hlutina áður en þeir eru lagðir fram. Það eru í mínum huga alls ekki boðleg vinnubrögð. Raunar er sú umsögn frá fjármálaráðuneytinu sem fylgdi frumvarpinu um ný lög um stjórn fiskveiða gríðarlega harðorð og með ólíkindum að málið skuli hafa gengið fram með þá umsögn í farteskinu. Ég vil víkja örlítið að umræðu um kosningahlutann í frumvarpinu en ég gerði það að umtalsefni í ræðu minni þegar málið kom fyrst til umræðu fyrir áramót, ég man ekki nákvæmlega hvenær það var ætlunin að landið yrði gert að einu kjördæmi eins og það var orðað. Ég er í grundvallaratriðum ósáttur við þá hugmynd. Eins og breytingartillagan frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar við 39. gr. hljóðar sé ég í raun ekki hvernig menn ætla að fara í það að breyta kosningakerfinu, þ.e. ég hef ekki mynd af því hvernig þetta kemur til með að líta út. Þó held ég að það megi draga þá afdráttarlausu ályktun að eins og tillagan hljóðar er grunnreglan sú að landið sé eitt kjördæmi. Af hverju segi ég það? Vegna þess að breytingartillagan hljóðar þannig að heimilt sé að skipta landinu upp í kjördæmi. Ef þarf að gefa slíka heimild hljóta menn að horfa á landið sem eitt kjördæmi. Landið er eitt kjördæmi en það þarf þá heimild til að skipta því upp í kjördæmi. Ég skil þá setningu svona. Það kann vel að vera að meiningin sé allt önnur. Ég sé það á höfði þeirra ágætu þingmanna sem hlýða á mál mitt hér að þeir leggja annan skilning í orðalagið og það væri þá fróðlegt, ánægjulegt og athyglisvert að hlýða á skýringar þeirra varðandi þann þátt. Ef ég nálgast þetta mál með öðrum hætti var það mjög skýrt í frumvarpinu eins og það var að landið skyldi vera eitt kjördæmi. Eins og það lítur út núna finnst mér það vera kraðak af hugmyndum. Útfærslan er öll eftir og niðurstaðan var kannski sú í umræðu meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að allt það sem var óþægilegt væri einfaldlega tekið út, allar þær hugmyndir settar inn sem hafa verið á floti og ætlunin sú að setja löggjafann í þá stöðu að búa til almenn kosningalög út frá þeim hugmyndum sem eru settar í breytingartillöguna og er ætlað að fara í stjórnarskrá Íslands. Ég geri þá kröfu sem þingmaður í norðaustri að myndin sé skýr fyrir mér og ég geti borið hana fram fyrir umbjóðendur mína í Norðausturkjördæmi, að stjórnarskrá Íslands segi fólki sem hefur kosið sér búsetu þar hversu marga fulltrúa það geti átt von á að eiga á Alþingi Íslendinga. Ég heyri hvergi annað en að íbúar í því kjördæmi sem ég lifi í, bý og starfa í, geri kröfu um annað en að hafa vitneskju um hversu marga fulltrúa þeir geti átt á þessari háæruverðugu og heilögu samkomu. Það er útilokað fyrir þá að lesa það út úr gögnunum sem liggja fyrir. Af þeirri ástæðu get ég afdráttarlaust krafist svara frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar við því hvort undirliggjandi hugmynd í breytingartillögunni sé sú að landið sé eitt kjördæmi og það þurfi sérstök heimildarákvæði í almennum lögum til að skipta því upp í kjördæmi. Það verður gott að fá svör við því á eftir. Svo verð ég að játa að ég sé ekki almennilega hvernig allt saman á að ganga upp. Ég hef ekki setið í nefndinni og þekki ekki hvernig umræðan í henni hefur verið, en mér sýnist þetta vera kraðak af alls konar hugmyndum sem eru listaðar upp þarna og svo sé ætlunin sú að búa til sérstök kosningalög sem taki á þeim þáttum sem eru eftir, þ.e. vinnan er eftir. Svo segir í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar við 39. gr., með leyfi forseta: „Breytingar á kjördæmamörkum, tilhögun á úthlutun þingsæta og reglum um framboð, sem fyrir er mælt í lögum, verða aðeins gerðar með samþykki 2/3 hluta atkvæða á Alþingi. Slíkar lagabreytingar má ekki gera ef minna en eitt ár er til kosninga, og gildistaka þeirra skal frestast ef boðað er til kosninga innan eins árs frá staðfestingu þeirra. Nánari reglur um alþingiskosningar skulu settar í lögum.“ Eins og þetta er orðað gefur það til kynna að til að gera breytingar á núgildandi kosningalögum þurfi 2/3 hluta eða aukinn meiri hluta á Alþingi. Er það svo? Ég hef efasemdir um að svo sé. Ég hef skilið umræður félaga minn sem hafa reynt að setja sig inn í það flókna mál þannig að bráðabirgðaákvæðið í tillögum meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar heimili það að vegna kosninganna 2017, sem kynnu að verða ef kjörtímabilið gengur óbrjálað, sé heimilt með einföldum meiri hluta atkvæða á Alþingi Íslendinga að setja ný kosningalög. Er það réttur skilningur? Ég vona að svo sé ekki því að það er í mínum huga glapræði og algjör ósvinna að setja fram tillögur til breytinga á kosningum til Alþingis þannig að ætla það að einhver þokkalega velviljaður einstaklingur á þessari ágætu samkomu á Alþingi muni sættast á að breyta lögum um kosningar til Alþingis með einföldum meiri hluta á Alþingi. Það tel ég vera glapræði og ekki til neinnar sáttar fundið með því einu sinni að gera tilraun til að fara fram með slíkt. Það er vissulega svo að skipting landsins í kjördæmi hefur alla tíð verið umdeild og verður það. Það er ósköp eðlilegt að ójafnt vægi atkvæða sé þyrnir í augum kjósenda á þéttbýlli svæðum. Það er ekkert óeðlilegt við þá skoðun en ég tel engu að síður út frá því hvernig við höfum skipað málum okkar hér á landi að hægt sé að rökstyðja það fyllilega að öll landsvæði eigi skilyrðislaust að hafa lögskipaðan aðgang að þeirri samkomu. Það er okkar að finna út úr því hvernig við viljum koma þeim hlutum á. Sú aðferð sem er í boði hugnast mér ekki á neinn hátt, sérstaklega ekki ef við eigum að leiða það inn eins og ég gat um áðan. Þá er það einfaldlega staða sem ég trúi raunar ekki að almennir stjórnarþingmenn vilji halda á lofti. Það leiðir hugann að því hvernig ég byrjaði ræðu mína sem var á þeirri sátt sem ég tel að þurfi að ríkja um það plagg sem stjórnarskrá Íslands er. Það er ekki meirihlutastjórn í landinu heldur minnihlutastjórn sem styðst við stuðning nýrra þingflokka sem voru myndaðir einhvern tímann á liðnu kjörtímabili. Við vitum öll, þótt það sé ekki rætt mikið upphátt, að ástæðan fyrir því að ekki er komin fram vantrauststillaga á þá minnihlutastjórn eru áherslur frá öðrum þessara flokka. Hvaða mál veldur því að svo er? Það er málið sem við erum að ræða. Það er úrslitamál. Dettur einhverjum í hug að minnihlutastjórn sem vinnur eins og raun ber vitni í þessu máli muni hafa færi til þess, þótt hún væri öll af vilja gerð, að skapa einhverja sátt um þetta grundvallarmál? Verkin sýna það ekki. Því miður fyrir alla aðila málsins er það markað fremur klaufalegum gangi alveg frá upphafi og síðan er það markað harðvítugum deilum um innihald þess. Það er ekki góður stofn í löggjöf sem lýtur að grunnlögum landsins og ætlað að mikil sátt ríki um. Það er ekki tilefni til góðrar samkomu, góðs samkomulags og vandaðrar vinnu að mínu mati. Illindi um stjórnarskrána ættu ekki að heyrast í þrátefli þingmanna um það mikilvæga mál. Okkur væri meiri sómi að því að setjast niður í rólegheitum og reyna að jafna þann ágreining sem er uppi í stað þess að bjóða almenningi í landinu upp á vinnulagið sem er á ferðinni hér. Engu að síður er boðið upp í þennan dans og þá skal hann stiginn sama þótt menn traðki á tánum hver á öðrum. Ég hef ekki mælt fyrir slíku háttalagi og hef í rauninni ekki mikinn áhuga á því. Ég hvet alla sem ráða þessum málum, hvar í flokki sem þeir standa, til að taka á sig rögg, setjast niður og semja skynsamlega um það hvernig við viljum koma umræðu um stjórnarskrá Íslands út úr þeim farvegi sem hún er komin í. Það mundu margir þakka fyrir það verk ef Alþingi einhenti sér í þá vinnu. En sú samkoma sem er boðið upp á hér er stjórnskipan Íslands, stjórnarskrá Íslands, ekki samboðin. Það kann vel að vera að mönnum þyki það hörð orð en ég segi þá taki þeir það til sín sem eiga. Ég ætla ekki að harma það mikið við þá heldur hvetja þá til að koma sér að verki, setjast niður, loka að sér og standa ekki upp eða koma út úr því herbergi fyrr en þeir hafa komist til ráðs. Það kann vel að vera að það sé ekki vinnandi vegur. Til þess er tortryggnin milli aðila í landinu orðin allt of mikil, til þess er búið að leggja allt of mikið undir í málinu af hálfu þeirra sem harðast hafa rekið á eftir. Það verður einfaldlega að taka þann slag við þá sem kjósa að haga málum þannig. Mér þykir það sárt, ég skal viðurkenna það, að á þeim tíma sem ótal mál brenna á landsmönnum skuli menn vera að karpa hér og reyna að búa til einhverja lagaumgjörð sem að flestra mati er ófullburða. Við væntum þess að það myndaðist ákveðin sátt um þá vegferð sem lagt var af stað í þegar málinu var skotið til hinnar svokölluðu Feneyjanefndar sem átti að gefa okkur, í þessari vegferð okkar, vandaða og heiðarlega umsögn. Nú eru komin drög að þeirri umsögn. Endanleg afgreiðsla Feneyjanefndarinnar kemur ekki fyrr en 8. mars, ef ég veit rétt. Þrátt fyrir að sú staðreyndir liggi fyrir, þrátt fyrir alls konar varnaðarorð, láta menn engu að síður svo í umræðunni sem er hafin eins og það eigi ekkert að gera með þær athugasemdir sem þar koma fram. Því segi ég: Hvernig dirfist sá hv. þingmaður sem hér stendur að segja að það eigi ekkert að gera með þær athugasemdir? Jú, ástæðan er sú að miðað við þá orðræðu sem er haldið uppi á að klára málið skilyrðislaust. Ef það á að gerast þýðir það um leið að Alþingi Íslendinga ætlar ekki að taka alvarlega þær ábendingar sem það kann að fá frá Feneyjanefndinni, ætlar ekki að setjast yfir þær, kryfja þær til mergjar og koma málinu í skynsamlegan búning. Allir fræðimenn á þessu sviði telja og hafa sett fram skoðanir sínar í þá veru að okkur beri að gefa þessu rýmri tíma. Að því sögðu vil ég ítreka þá skoðun mína að við eigum að sammælast um að reyna að búa þann tíma til. Í mínum huga eru lok þessa kjörtímabils enginn þröskuldur í þá veru. Ég tel að við eigum ekki að láta það vera hindrun í vegi þess að við náum saman um þetta málefni. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um málið að sinni. Ég vil að endingu hvetja menn til að reyna að koma því upp úr þeim farvegi sem því hefur verið grafinn að ósekju að mínu mati og er engum til sóma. Ég tel að við höfum full færi til að koma málinu upp úr skotgröfunum, upp úr þessu hjólfari. En þó ekki og aldrei undir þeim formerkjum að menn ætli að ganga þá götu til enda og ætla sér það verk að ljúka því á þessu þingi að setja landinu nýja stjórnarskrá eins og frumvarpið gefur tilefni til. Það er óboðlegt og við munum ekki undir neinum kringumstæðum una þeirri niðurstöðu. Það er ekki vönduð vinna. Við sjálfstæðismenn munum berjast hart gegn því hvar og hvenær sem við getum að kastað sé til höndunum við þetta verkefni eins og stefnir í hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Hann nefndi að í upphaflegum tillögum stjórnlagaráðs hefði verið talað um að gera landið að einu kjördæmi. Það var einn möguleiki, en hins vegar var það alls ekki eini möguleikinn í þeim tillögum. Í breytingartillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kemur hins vegar skýrt fram að heimilt sé að skipta landinu upp í kjördæmi og þar er ekki verið að tala um eitt kjördæmi. Það er heldur ekki verið að tala um einmenningskjördæmi vegna þess að hlutfallsleg skipting kemur í veg fyrir það. Sett eru niður meginákvæði um að atkvæði í landinu eigi að vega jafnt eða sem jafnast og bent er á leiðbeiningar frá Feneyjanefndinni, sem ekki eru í sambandi við það álit sem við fengum frá þeim í vikunni, um að óeðlilegt sé að meira en 15% munur sé á atkvæðum fólks í landinu. Það er tillagan sem er gerð.

Forseti. Ég þakka andsvarið. Ég skil tillögugreinina frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á þann veg að frumforsendan sé sú að landið sé eitt kjördæmi, en heimilt sé að skipta því upp. Ég sé að hv. formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hristir höfuðið yfir því og er mér greinilega ekki sammála. Ég skil þetta svona. Ég vænti þess að það sé þá hægt að orða þetta einhvern veginn skýrar. Það er rétt að listaðar eru upp ýmsar leiðir við kosningar. Ég get ekki með neinum hætti gert mér grein fyrir því hvaða þýðingu þetta mun hafa varðandi fulltrúafjölda jafnvel við núverandi kjördæmaskipan. En ég mundi gjarnan vilja heyra aðeins nánar frá hv. formanni um það efni, hvernig maður getur gert sér betri grein fyrir því. Mér þætti líka gott ef hún gæti sagt mér hvar ég gæti fengið upplýsingar um hið svokallaða hollenska kosningakerfi sem talað er um.

Virðulegi forseti. Ég skal gjarnan útvega þingmanninum útreikninga á þessu. Ég staðhæfi hins vegar að það er alls ekki rétt að lögð sé áhersla á eitt kjördæmi. Það segir: Heimilt er að skipta landinu upp í kjördæmi. Það þýðir að löggjafinn getur ákveðið það. En út af fyrir sig er það svo sem rétt að hægt er að hafa eitt kjördæmi líka, en það er heimilt að skipta því upp. Í mínum huga, sannast að segja, hef ég ekki gert ráð fyrir að 2/3 þingmanna mundu samþykkja að landið yrði eitt kjördæmi. Hvað varðar hollenska kerfið get ég líka gjarnan útvegað þingmanninum upplýsingar um það en það er svona í grófum dráttum þannig að þar er í raun boðinn fram sami listinn í öllum kjördæmum. Það lítur þannig út að landið sé eitt kjördæmi en það er ekki. En ég get líka útvegað hv. þingmanni litteratúr þar um.

Forseti. Aðeins varðandi þetta. Það er mjög fróðlegt að heyra afstöðu hv. formanns gagnvart þeirri stóru spurningu sem var rædd ítarlega í það minnsta við 1. umr. þessa máls varðandi kjördæmaskipanina, spurninguna um landið sem eitt kjördæmi. Mér heyrist menn frekar vera að draga úr því. Ég vek engu að síður athygli á því sem ég gat um í ræðu minni, af því að hér eiga fleiri eftir að koma upp í umræðu - ég vil gjarnan heyra hvort það sé réttur skilningur hjá mér að ætlunin sé sú að bráðabirgðaákvæðið sem er í frumvarpinu heimili að kosningalöggjöfinni verði breytt með einföldum meiri hluta á Alþingi. Er það svo? Ef svo er þá er það alveg með ólíkindum að menn gangi þannig fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir yfirferð hans hér áðan. Mig langaði að hnykkja enn frekar á því sem fram kom í andsvörum við formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar varðandi 39. gr. Mér finnst satt að segja að nokkuð einbeittan vilja þurfi til að vilja túlka það á þann hátt sem hv. þingmaður gerir, að hér sé gengið út frá því að við horfum á landið sem eitt kjördæmi. Þessi breyting, sem er mjög viðamikil breyting á greininni, eins og kemur í ljós hér við 2. umr., er sett fram vegna þeirrar hörðu gagnrýni sem sett var fram á það að verið væri að njörva kosningakerfið niður, nánast frá A til Ö, í upphaflegri tillögu. Menn vildu skapa víðara svigrúm og gefa þinginu tækifæri til þess að ná samstöðu um það í útfærslunni án þess að það væri bundið í stjórnarskránni. Það er verið að opna á útfærslu á þessu atriði út frá þeim grunngildum sem sett eru fram 

Forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Ég er alveg með á því að í tillögugreininni eins og hún hljóðar er opnað á allt. Í raun mætti segja að breytingartillaga meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þýddi það eitt að við ætlum að kjósa til Alþingis, svo setjum við nánari reglur um það í lög um kosningar til Alþingis, vegna þess að það er allt undir í þessu hérna. Við vitum ekki hvað kjördæmin eru mörg. Við vitum ekkert hvaða aðferð á að hafa til þess að kjósa þingmenn. Við vitum ekki hvernig á að breyta kosningalögunum því að ég hef ekki enn fengið svör við því. Er það ekki rétt hjá mér og réttur skilningur að einfaldur meiri hluti atkvæða dugi til að innleiða fyrstu lögin til breytinga á ákvæðum um kosningar til Alþingis?

Virðulegi forseti. Nei, það er alls ekki þannig að hér sé allt undir. Það er verið að opna þetta mjög vítt en lagðar eru ákveðnar reglur og forsendur og rammi fyrir því á hvaða grunni kosningalögin verða, þ.e. þingið hefur val um það hvort kjördæmin séu sex eða átta eða tíu eða hvað annað. Það er ekki hægt að lesa út úr þessu - og það mun þá koma skýrt fram í greinargerð - að verið sé að leggja til að landið sé eitt kjördæmi. Verið er að opna á það að menn hafi svigrúm til að útfæra persónukjör eins og menn telja skynsamlegt og verið að leggja áherslu á að mæta þeim sjónarmiðum, m.a. frá Feneyjanefndinni, að jöfnun atkvæðisréttar sé eins og kostur er, og það er farið vægar í það. En einfaldi meiri hlutinn - ég get ekki skilið þetta ákvæði á þann veg. Ef menn vilja lesa út úr því eins og hv. þingmaður hefur talað um hér tel ég fulla ástæðu til þess að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fái tækifæri til að fara betur yfir það og ítreka að það sé ekki hugsað á þann veg sem hann hefur lagt fram í ræðu sinni.

Forseti. Ég stend við það að eins og ég skynja þetta ákvæði þá er yfirlýst merking þess eftirfarandi: Við ætlum að kjósa til Alþingis, en það á bara eftir að forma reglurnar, það hefur ekki verið ákveðið með hvaða hætti við ætlum að gera það. Ég fagna því sérstaklega ef skilningur hv. þm. Lúðvíks Geirssonar er á þann veg að það þurfi 2/3 atkvæða í þessum sal til þess að breyta kosningalöggjöfinni í landinu. Það er í mínum huga algjört grundvallaratriði. Í raun ætti breyting á stjórnarskránni að vera háð sömu skilmálum, að full samstaða væri því sem næst um allar breytingar sem að þessum efnum lúta. Ég heyri það einnig að hv. þm. Lúðvík Geirsson og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir eru ekki jafnstaðföst í því að halda því til streitu að landið eigi að vera eitt kjördæmi og ég fagna því sérstaklega, þó ekki væri nema því einu - og er ég þó annars maður mikillar gleði á þessum degi.

Frú forseti. Hún er mjög athyglisverð umræðan hér um 39. gr., þ.e. um kosningar til Alþingis og skipan í kjördæmi eða ekki kjördæmi. Þrír hv. þingmenn hafa komið hingað upp og rætt þessa einu grein og raunar þessa einu setningu, hvað hún þýði, þ.e.: Heimilt er að skipta landinu upp í kjördæmi. Númer eitt á stjórnarskráin að vera skiljanleg og þær setningar sem þar standa eiga að vera auðskiljanlegar. Hér komu upp þrír þingmenn, sem allir hafa komið mjög mikið að þessari umræðu og skipan mála, og skilja hana hver á sinn veg. Þetta er að vísu grundvallaratriði um það hvernig við kjósum til Alþingis, um skipan kjördæma og jafnrétti til áhrifa í samfélaginu. Ég tel að þarna eigi að vera skýrt kveðið á um að við skulum kjósa til Alþingis og síðan verði kveðið á um hitt í kosningalögum. Það er athyglisvert, og einkennandi fyrir þá umræðu sem 

Forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við leggjum mismunandi skilning í þessa einu setningu. Það kann vel að vera að núgildandi ákvæði stjórnarskrárinnar byrgi okkur dálítið sýn í þessu vegna þess að þar stendur einfaldlega að kjördæmin skuli vera fæst sex en flest sjö. Það er sem sagt kveðið á um það í núgildandi stjórnarskrá lýðveldisins Íslands hvernig kjördæmaskipanin skuli vera. Í þessari breytingartillögu er verið að leggja til að heimilt sé að skipta landinu í kjördæmi. Það er orðalag sem ég skil á annan hátt en sumir þeir sem hér hafa tjáð sig og það er orðalag sem ég fellst ekki á. Ég vil hafa þetta skýrara og tel einboðið að Alþingi Íslendinga ákveði þetta og setji það sem tillögu sína, ef á annað borð á að ganga svo langt, inn í stjórnarskrá landsins.

Frú forseti. Já, ég leyfi mér að skilja þetta á sama hátt og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, þ.e. að umrædd setning, að heimilt sé að skipta landinu upp í kjördæmi, sé víkjandi og að hin almenna regla eigi að vera sú að landið sé eitt kjördæmi, að það sé það sem þessar stjórnarskrártillögur gera ráð fyrir en hitt sé heimildarákvæði. Ég er í sjálfu sér algjörlega ósammála því. Ég tel að það eigi að vera kveðið á um að landinu skuli skipt upp í kjördæmi. En það skiptir þó mestu máli að stjórnarskrárákvæði sem að þessu lýtur sé þá skýrt, og það er það engan veginn hér. Enda er það nú svo að afar fáir fulltrúar, tveir eða þrír, á stjórnlagaþingi, þegar kosið var til þess, áttu lögheimili á landsbyggðinni. Einmitt þessi nálgun málsins 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Í þessu efni varðandi 39. gr. skilur sennilega fátt annað á milli okkar en það hversu harður Evrópusinni hv. þm. Jón Bjarnason er. Að öðru leyti held ég að við séum nokkuð sammála um innihaldið í þessari grein. En við deilum alveg sömu skoðun í þessu efni, þ.e. að það sé sjálfsögð krafa, og ég tel það raunar sjálfsagða skyldu, Alþingis Íslendinga að hafa skoðun á því hvernig kjördæmaskipan landsins er. Þeirri skoðun minni er ekki mætt í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir og þar af leiðandi lýsi ég mig algjörlega andvígan henni. Þegar þess er gætt að bráðabirgðaákvæðið, sem er í frumvarpinu sem gerð er tillaga um, er þannig að kjördæmaskipanina sé hægt að ákveða með einföldum meiri hluta atkvæða á þinginu þá er þetta enn ógnvænlegra en textinn hljóðar hér.

Hæstv. forseti. Ég óttast ekkert sérstaklega jöfnun atkvæðisréttar þó að ég komi úr sama kjördæmi og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Ég get hins vegar tekið undir það með honum að það þurfa margar raddir að heyrast og ólíkar raddir, líka raddir kjördæmanna og það þarf auðvitað að virða þann stóra minni hluta sem lagðist gegn þessu með einhverjum hætti. En hins vegar er heimsmynd okkar svo býsna miklu flóknari en svo að við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson séum fyrst Akureyringar og svo Eyfirðingar og svo Íslendingar. Við erum ýmislegt annað líka, við erum jafnaðarmenn, við erum íhaldsmenn og við getum raðað þessu í ólíkar raðir. Ég held að flokkarnir muni alltaf bera gæfu til þess að endurspegla sem flest sjónarmið í framboði sínu vegna þess að annars ná þeir ekki árangri. Ég hef því engar áhyggjur þó að við bindum það ekki fast við kjördæmin. Gerir það hv. þm. Kristján Möller að meiri landsbyggðarmanni að hann skuli hafa heimilisfesti á Siglufirði 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég geri ráð fyrir því að það hafi verið tilviljun að hann nefndi þessa tvo hv. þingmenn skoðun sinni til staðfestingar. Ég vek líka athygli hv. þm. Loga Más Einarssonar á því að þegar hann rekur uppruna okkar beini ég þeim tilmælum til hans að byrja á Dalvík, alla vega í því sem snýr að mér. Ég er mjög stoltur af þeim uppruna mínum og ég kæri mig ekki um að honum sé gleymt. Ég er þeirrar skoðunar að þetta snúist ekkert endilega um það hvaðan menn koma heldur hvert menn eru að fara og hvaða áhrif tiltekinn hópur fólks kann og vill hafa á þau störf sem unnin eru hér inni. Ég er þeirrar trúar og þeirrar sannfæringar að sú tillaga sem hér liggur fyrir tempri og dragi úr möguleikum tiltölulega stórra hópa til að hafa áhrif eða eiga fulltrúa sína hér á þessari samkomu.

Hæstv. forseti. Ég er ósammála hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni. Það væri auðvitað að æra óstöðugan ef við færum að telja upp alla þá hópa sem nauðsynlega þyrftu að eiga sæti hér á Alþingi. Við verðum að treysta því að flokkarnir, í sinni fiskimennsku, stilli taktískt upp. Það er nú þannig að í stjórnarskránni er í 6. gr. kveðið á um jafna búsetu allra landsmanna þannig að við ættum frekar að einhenda okkur í að tryggja með öðrum hætti lífskjör úti á landi og að þau gæði sem þar felast séu virt.

Forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að ég treysti stjórnmálaflokkunum til þess að raða upp sínu fólki. Þegar ég er að tala um hópa er ég að tala um fólk í kjördæmum, ekki endilega fulltrúa tiltekinna hagsmunahópa, ég er að tala um hópa einstaklinga úti í kjördæmum. Ég hef skýran fyrirvara á því sem hér er sett fram eins og því sem tilgreint er í þessari breytingartillögu við 39. gr., sem hljóðar svo: „Listar eru boðnir fram í kjördæmum. Þeir mega vera óraðaðir eða raðaðir samkvæmt nánari fyrirmælum í lögum. Frambjóðandi má vera á fleiri en einum lista sömu stjórnmálasamtaka.“ Ég hef allan fyrirvara á þessu og tel skaðræði að binda svona lagað í stjórnarskrá að óathuguðu máli.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér fer fram um stjórnarskrána og kannski ekki síst núna þessa dagana eftir að álit Feneyjanefndarinnar barst þinginu um stöðu málsins og er að mörgu leyti skemmtilegt að heyra þá umræðu. Þar er því meðal annars haldið á lofti að mikilvægt sé að sátt sé um stjórnarskrána. Þar er einnig lögð áhersla á að ekki megi ríkja óvissa um túlkun hennar. Sömuleiðis sjá ýmsir aðilar ýmsa galla á því frumvarpi sem fyrir liggur. Þá er mikilvægt fyrir þá sem hlýða á þá umræðu að hafa í huga hver núverandi staða er. Núverandi staða málsins er einfaldlega sú að það er engin sátt um gildandi stjórnarskrá lýðveldisins. Núverandi staða er sú að það er óvissa um túlkun á stjórnarskrá lýðveldisins og býsna veigamikil atriði í núverandi stjórnarskrá lýðveldisins eins og hendingar síðustu missira og ára bera með sér og umræður fyrir síðustu forsetakosningar um merkingu einstakra atriða í gildandi stjórnarskrá bera glöggt vitni um. Sömuleiðis finna fjölmargir ýmsa galla á gildandi stjórnarskrá enda er það nú eðli málsins samkvæmt þannig að stjórnarskipunarlög eins lands munu aldrei mæta öllum sjónarmiðum allra, um þau mun alltaf vera óvissa að einhverju marki og einhverjir munu alltaf vera ósáttir við þau að einhverju leyti. Það er skemmtilegt og athyglisvert að Feneyjanefndin, sem meðal annars hefur gefið álit á því frumvarpi sem hér liggur fyrir, virðist til dæmis hafa athugasemdir við það skipulag sem er í gildandi stjórnarskrá um að forseti lýðveldis sé þjóðkjörinn og að ýmsir skavankar kunni að vera á málskotsrétti til almennings og telur að því mætti koma betur fyrir með öðrum hætti. Þegar við skoðum athugasemdirnar við frumvarp að nýrri stjórnarskrá er mikilvægt að hafa í huga að um gildandi stjórnarskrá á hverjum tíma verður auðvitað alltaf ósætti að einhverju marki, það verður að einhverju marki óvissa og það verða í hugum flestra, ef ekki allra, einhverjir gallar á því sem að endingu verður að stjórnarskrá. Það þarf fyrst og fremst að ná nægilega mikilli samstöðu um frumvarp að stjórnarskrá til að það geti orðið að lögum. Hvað er það sem er brýnt að verði að lögum á þessu þingi? Að mínu viti er það það sem þegar hefur verið ákveðið. Og það sem þegar hefur verið ákveðið er það sem þjóðin ákvað í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október síðastliðinn. Þar ákvað þjóðin algjörlega afdráttarlaust með hvaða hætti skipa skyldi fimm atriðum í stjórnarskrá lýðveldisins og tel ég að það sé skylda þingsins að uppfylla þær ákvarðanir þjóðarinnar. Það er í fyrsta lagi að í stjórnarskránni skuli vera ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu og rétt almennings til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu. Í öðru lagi að í stjórnarskránni eigi að vera ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Í þriðja lagi, og það kallar ekki á breytingu á gildandi stjórnarskrá, að þar eigi að vera ákvæði um þjóðkirkju. Í fjórða lagi þarf að vera ákvæði um persónukjör og í fimmta lagi ákvæði um jafnan atkvæðisrétt. Þessi atriði hafa verið lögð í dóm þjóðarinnar í allsherjaratkvæðagreiðslu. Til hennar var boðað með lögmætum hætti, hún hefur gengið fyrir sig og niðurstaðan er kunn. Alþingi ber auðvitað skylda til þess gagnvart þjóðinni, almenningi og lýðræðinu að lögfesta niðurstöður þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Sjötta ákvörðunin sem tekin var var að tillaga stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá skyldi lögð til grundvallar við lögfestingu nýrra stjórnarskipunarlaga. Það er verkefnið núna á þessum vetri, að vinna úr þeim tillögum stjórnlagaráðsins, úr þeim athugasemdum sem fram koma, bæði frá aðilum hér innan lands og utan eftir atvikum og komast eins langt í þeirri vinnu og hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kemst, vinna úr þeim athugasemdum sem borist hafa. Þetta er að verða býsna löng vegferð. Hún byggir á öðrum vegferðum og það er býsna mikið efni til til þess að grundvalla þær ákvarðanir á. Það er auðvitað ekki hægt að útiloka að það verði einhver atriði sem ekki tekst að ljúka umfjöllun um í hv. nefnd á þessu þingi eða jafnvel einhverjir hlutar af einhverjum köflum eða heilir kaflar þess vegna. Það kemur þá bara í ljós. Það sem tekst að vinna til enda á auðvitað að lögfesta og klára hér. Sem betur fer er þannig búið um breytingar á stjórnarskránni að í framhaldinu verða síðan þingkosningar og þarf nýtt þing og nýjan 32 manna meiri hluta í þinginu til þess að staðfesta þær samþykktir að afloknum þeim þingkosningum. Sú umgjörð tryggir að vanda verður mjög til þess sem samþykkt og klárað verður á þessu þingi vegna þess að ef það er ekki gert verður enginn meiri hluti fyrir því á næsta þingi. Þá rennur það hvort eð er út í sandinn og það aðhald hefur þetta þing í þeirri vinnu. En í framhaldinu held ég að það hljóti að vera nokkuð breið samstaða um að tryggja að auðveldara verði að klára frekari breytingar á næsta kjörtímabili sem kunna að vera eftir í lok þessa þings, fleiri en tekst að klára á grundvelli þjóðaratkvæðagreiðslunnar og á grundvelli vinnu hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, og gera þær að lögum þannig að í framhaldinu megi breyta stjórnarskrá og ljúka verkefninu með einfaldari hætti. Ég held að full ástæða sé til þess að ljúka því alveg en ef það verður niðurstaðan að ekki næst að klára alveg öll atriðin á það ekki að stöðva þingið í því að gera þær mikilsverðu breytingar sem þjóðin hefur þegar ákveðið; að tryggja rétt til þjóðaratkvæðagreiðslu, að tryggja þjóðareign á auðlindunum, að tryggja persónukjör og að tryggja jöfnun atkvæðisréttar. Síðan á að gera eins mikið af þeim breytingum sem stjórnlagaráð lagði til, að teknu tilliti til ábendinga nefnda þingsins, sérfræðinga, umsagnaraðila og Feneyjanefndarinnar að gengnum þeim umræðum sem eðlilega fara fram í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og sem ráðið verður til lykta með atkvæðagreiðslu hér í salnum. Þegar menn tala um sátt verða þeir að horfast í augu við að auðvitað kemur til atkvæðagreiðslu um stjórnarskrá lýðveldisins. Það vita það allir sem vita vilja að Sjálfstæðisflokkurinn hefur barist um á hæl og hnakka til þess að koma í veg fyrir að þjóðareign á auðlindum verði fest í stjórnarskrá lýðveldisins. Þeir stóðu hér síðast fyrir kosningarnar 2009 og lokuðu heilu þingi og töluðu dag og nótt til þess að koma í veg fyrir að það tækist að fá slíkt ákvæði í stjórnarskrá lýðveldisins og þeir munu gera það svo lengi sem þeir eiga sæti í þinginu. Hitt má hins vegar binda vonir við að Framsóknarflokkurinn sé ekki í vinnu hjá Sjálfstæðisflokknum og að hann sé tilbúinn til að fylgja eftir yfirlýsingum sínum um að það eigi einmitt að tryggja það sem þjóðin hefur samþykkt, þ.e. þjóðareign á auðlindum. Ég bind vonir við að hér megi takast býsna breið samstaða um þann þátt málsins. Auðvitað verður ekki fullkomin sátt um ýmsar þær kerfisbreytingar sem lagðar eru til. Við heyrum það á ræðum hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins að það grunnstef sem í þeim hljómar er eitthvað á þessa leið: Það breytir enginn okkar kerfi nema við, vegna þess að þeim er ákaflega sárt um það kerfi sem Sjálfstæðisflokknum, sem gegndi lykilhlutverki í því að byggja upp það kerfi sem hrundi, er ákaflega sárt um allar breytingar á því. Þeir eru býsna tregir til þess að fallast á að einhverjir aðrir, hvað þá einhver ráð úti í bæ, geti gert tillögur um það með hvaða hætti eigi að breyta því kerfi sem þeir byggðu upp. Þess vegna verður ósætti um ýmsar slíkar tillögur og verður einfaldlega að ráða þeim til lykta í atkvæðagreiðslu. En um þau atriði sem þjóðin sjálf hefur skorið úr um í þjóðaratkvæðagreiðslu í þeim beinu spurningum sem fyrir hana voru lagðar hlýtur að mega takast býsna víðtæk samstaða í þinginu jafnvel þó að einn flokkur eða einhverjir þingmenn kunni að standa utan við þá niðurstöðu. Virðulegur forseti. Ég vil að lokum leggja áherslu á það lýðræðisins vegna að mönnum haldist það ekki uppi í lok þessa kjörtímabils eins og í lok hins síðasta að varna því að lýðræðisleg niðurstaða fáist í afgreiðslu málsins með því að standa hér uppi og teppa ræðustólinn með málþófi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er með tvær spurningar. Í fyrsta lagi: Er hv. þingmaður að leggja til að málið verði lagt til hliðar að öðru leyti en þeim atriðum sem lögð voru sérstaklega fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem fram fór hér í haust? Er þetta tillaga um það? Ég var hrifin af ýmsu í ræðu þingmannsins, meðal annars því að hann taldi heppilegt að reynt væri að ná sátt um stjórnarskrána. Þannig hefur þetta verið gert hingað til og núgildandi 79. gr. stjórnarskrárinnar um það hvernig við breytum stjórnarskrá er mikilvægt innlegg í að tryggja að svo sé. Þess vegna var ég hrifin af því þegar hv. þingmaður sagði að gott væri að annað þing færi síðan yfir frumvarpið og að það þing þyrfti að samþykkja það. Síðan sneri hv. þingmaður við blaðinu og taldi fyllilega í lagi að eftir að breytingarnar færu í gegn væri auðvelt að breyta stjórnarskránni. Ég er algjörlega ósammála því að nú eigi að lögfesta ákvæði, sem er í 113. gr. þessa frumvarps, sem felur í sér að fallið verði frá þessum öryggisventli. Ég áttaði mig ekki á því í ræðu hv. þingmanns þar sem hann sló úr og í hvort hann væri ánægður með slíka breytingu eða ekki. Ef þetta væri gildandi ákvæði stjórnarskrárinnar væri hann þá óánægður, en ánægður með það til framtíðar? Það væri ágætt að fá þetta skýrt frá hv. þingmanni.

Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt að svara þeim spurningum sem fram eru settar. Ég tel að í því frumvarpi sem verða á að lögum á þessu þingi eigi að koma til móts við allar þær spurningar sem þjóðin svaraði. Ein þeirra var hvort leggja ætti tillögu stjórnlagaráðs til grundvallar nýrri stjórnarskrá. Ég hef aldrei talið að þær tillögur eigi að verða óbreyttar að lögum. Ég tel að þær eigi að fá meðhöndlun í nefnd og hljóta þar blessun eða vera gerðar breytingar á þeim eftir atvikum og eftir því sem umsagnir sérfræðinga gefa tilefni til, hvort sem þeir eru innlendir eða erlendir. Hvað varðar breytingar á stjórnarskránni tel ég heppilegra að þing og síðan þjóðaratkvæðagreiðsla staðfesti breytingu á stjórnarskrá frekar en tvö þing en ekki þjóðaratkvæðagreiðsla. Ég tel að betra sé að þjóðin komi að málinu með beinum hætti heldur en þingið í tvígang. Hvað varðar sáttina um gildandi stjórnarskrá verð ég bara að leiðrétta hv. þingmann. Það er engin sátt um gildandi stjórnarskrá. Í gildandi stjórnarskrá eru engar heimildir fyrir almenning til að ráða málum til lykta í allsherjaratkvæðagreiðslu sem almenningur sjálfur knýr fram. Þar er aðeins að finna málskotsrétt forseta. Það er engin sátt um það fyrirkomulag. Rík krafa er um það í samfélaginu að almenningur eigi stjórnarskrárvarinn rétt á því að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Engin sátt er um það í íslensku samfélagi að ekki sé ákvæði um þjóðareign á auðlindunum í gildandi stjórnarskrá. Það er heldur engin sátt um fjölmörg ákvæði í stjórnarskránni, kannski ekki síst þau hin óskýrustu sem deilur hafa verið um og óvissa um hvernig eigi að túlka. Því er það einhver goðsögn eða kannski bara misskilningur að einhver sérstök sátt sé um gildandi stjórnarskrá. Það er bara alls ekki.

Hæstv. forseti. Ég er ósammála hv. þingmanni. Ég er nýkomin úr prófkjöri þar sem ég ferðaðist vítt og breitt um hið víðfeðma Suðurkjördæmi. Ég hitti ekki nokkurn einasta mann sem talaði um það, óskaði eftir því eða taldi það mikilvægt að breyta stjórnarskránni. Ekki nokkurn einasta mann. Ég var að reyna að ræða um með hvaða hætti við breytum stjórnarskrá. Fram kemur í umsögnum frá ýmsum aðilum að tilgangur þess að hafa ákvæði um breytingar á stjórnarskrá þannig að breytingarnar séu stífar og örðugara sé að breyta stjórnarskrá en almennum lögum eru til þess gerð að koma í veg fyrir að stjórnarskrárbreytingar stjórnist af stemningu í samfélaginu frá degi til dags. Þetta er gert til þess að naumur þingmeirihluti á hverjum tíma geti ekki komið í gegn viðamiklum breytingum á stjórnarskránni með lítilli kosningaþátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sá er tilgangurinn. Það er viðurkennt víðast hvar og okkar breytingarákvæði í núgildandi stjórnarskrá er mjög svo skylt þeim ákvæðum sem í gildi eru í nágrannalöndum okkar. Það er þetta sjónarmið sem mér finnst gott og eitt það besta í okkar stjórnarskrá, að tvö þing þurfi til að samþykkja breytingar sem er gert til þess að breið samstaða skapist. Ég held að það sé öllum fyrir bestu, við sjáum það helst á þeirri umræðu og þeim hörðu átökum sem eiga sér stað um þetta mál, að það er ekkert vit í því að reyna að þröngva umbyltingu á stjórnarskrá okkar í gegn í mikilli andstöðu við stóran hluta þingsins og stóran hluta þjóðarinnar.

Virðulegur forseti. Hér greinir mig og hv. þingmann verulega á. Það er út af fyrir sig rétt að ef lítil þátttaka væri í þjóðaratkvæðagreiðslu væri það kannski ekki fullnægjandi umbúnaður um það að ljúka breytingum á stjórnarskrá. Ég tel algerlega fráleitt að hægt sé að breyta stjórnarskrá án þess að þjóðin fái að segja sitt álit um það með beinum hætti, eins og núverandi skipan gerir ráð fyrir. Ég tel að þjóðin sé einfaldlega fullfær um það. Það má auðvitað setja einhverjar kröfur um þátttöku í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu, en ég held að miklu betra sé að þjóðin þurfi að staðfesta nýja stjórnarskrá þegar þingið hefur samþykkt hana, frekar heldur en þingið eigi aftur að staðfesta.  Hvað varðar samræður hv. þingmanns við fólk hljótum við að ræða við mjög ólíka hópa, ég og hv. þingmaður, vegna þess að mitt mat er að mjög rík krafa sé hjá tugþúsundum Íslendinga og meiri hluta þjóðarinnar að þjóðareign á auðlindum sé tryggð í stjórnarskrá. Andstaða Sjálfstæðisflokksins við það hefur auðvitað skapað mikið ósætti um gildandi stjórnarskrá, hún er alveg ómöguleg af því að hún tryggir ekki að við og börnin okkar og barnabörnin eigum auðlindirnar í landinu. Þess vegna er engin sátt um gildandi stjórnarskrá. Það eru sömuleiðis tugþúsundir Íslendinga sem telja mjög mikilvægt að þeir geti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslur með undirskriftasöfnunum án þess að eiga það undir forseta Íslands og að þeir eigi að eiga þann stjórnarskrárvarða rétt. Það er mjög mikið áhugaefni tugþúsunda Íslendinga. Það að menn geti kosið fólk á þing en ekki bara flokka er líka mikið áhugaefni tugþúsunda Íslendinga. Að hér séu þau lágmarksmannréttindi í landinu að hver maður hafi eitt atkvæði er líka gríðarlega mikið áhugamál tugþúsunda Íslendinga. Ég vísa því algerlega á bug að þetta séu einhver efnisatriði sem enginn hafi áhuga á.

Virðulegi forseti. Það er ekki áhugamál tugþúsunda Íslendinga að leiðrétta skuldir heimilanna heldur er það brýn nauðsyn og brýn þörf. Hv. þingmaður og hans flokkur hafa hins vegar ekki viljað hlusta á þær tugþúsundir Íslendinga sem þurfa svo brýnt á því að halda. Málin sem eru rædd við okkur þegar við förum út fyrir þennan sal eru málefni heimilanna, skuldamálin og efnahagsmálin. Það er ekki þetta mál sem hér um ræðir, svo ég geti upplýst hv. þingmann um það. Það kann að vera að það sé í einhverjum hópi sem hv. þingmaður talar við. Ég er nokkuð ringlaður eftir ræðu hv. þingmanns. Í einu orðinu talaði þingmaðurinn um mikilvægi þess að tala saman og ná einhvers konar sátt, að fara yfir ákveðin atriði og svo framvegis, en í hinu orðinu skaut hann til vinstri og nánast útilokaði að tala við Sjálfstæðisflokkinn og spurði svo framsóknarmenn hvort þeir væru vinnumenn sjálfstæðismanna hér í þinginu. Mig langar að upplýsa hv. þingmann um það að framsóknarmenn eru hvorki vinnumenn sjálfstæðismanna né annarra hér í þinginu. Allra síst kannski Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, ef þeir væru vinnumenn einhverra. Ég vil upplýsa þingmanninn um að okkur líkar í rauninni ágætlega við fólk úr báðum flokkum. Við viljum þar af leiðandi eiga þetta samtal og höfum boðið fram hvernig leysa mætti málið, en ekkert hefur komið út úr þeim viðræðum. Mér fannst því holur hljómur í ræðu hv. þingmanns þegar rætt var um hvernig mætti klára þetta mál. Mér fannst eins og þetta væri einhver auglýsing. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því áliti Feneyjanefndar að ef ekki næst að komast að einhvers konar lendingu í málinu sé best að íhuga hvernig við breytum stjórnarskránni. Þar er að það verkefni verði tekið sérstaklega fyrir, væntanlega með það í huga að auðvelda það því það er eitt af því sem nefndin leggur til í næstsíðasta punkti sínum, ef ég man rétt. Síðan vil ég nefna að lokum við hv. þingmann, þegar þingmaðurinn byrjar að tala um málþóf, að ég hef heyrt þennan tón áður. Ég hef heyrt 

Virðulegur forseti. Ég held að það sem hafi einkennt mál mitt áðan um afstöðu manna í þinginu hafi nú einfaldlega verið raunsæi. Staðreyndin blasir við öllum, Sjálfstæðisflokkurinn er ekkert til samninga í þessu máli. Hann varnaði stjórnarskránni framgöngu í lok síðasta kjörtímabils, breytinga sem býsna víðtæk sátt var um, með öllum tiltækum ráðum, boðlegum og óboðlegum. Það hefur ekkert breyst. Það er einfaldlega ekki raunsætt að jafnumfangsmiklar stjórnarskrárbreytingar og hér eru undir verði samþykktar 63:0. Auðvitað hljóta allir í þinginu að hafa efasemdir um ýmis atriði og ýmis ólík sjónarmið og fer það ekkert endilega eftir flokkum. Það getur farið eftir ýmsum öðrum sjónarmiðum. Þá ráða menn því til lykta í nefndinni og það verður niðurstaða í meðförum nefndarinnar hversu mikið er hægt að klára, helst auðvitað allt. Það er afgreitt hérna inn í þingsalinn. Síðan ræða menn það í einhvern tíma. Síðan greiða menn um það atkvæði. Það er nú ekki mjög flókið. Síðan kýs þjóðin nýtt þing. Ef enn þá er meiri hluti á nýju þingi fyrir þessum breytingum verða þær að stjórnarskrá. Ég held að menn eigi ekkert að þurfa að hafa áhyggjur af því að leyfa málinu að hafa sína þinglegu vegferð og fá afgreiðslu og lýðræðislega niðurstöðu hér. Ef þeir eru ósáttir við niðurstöðuna geta þeir barist í alþingiskosningum og reynt að sækja hér meiri hluta, vegna þess að það sem samþykkt hafi verið sé ómögulegt. Þannig gengur lýðræðið fyrir sig. Hins vegar er ómögulegt þegar framgangur lýðræðisins er tepptur með málþófi viku 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég eigi að ergja mig á því að fara að ræða við hv. þingmann um lýðræðið og framgang þessa máls hér í þinginu fram að þessu, á hvað hefur verið hlustað og hvernig hlutirnir hafi gengið fyrir sig hér. Ég ætla nú samt að leyfa mér að fullyrða að það eina sem virkilega var lýðræðislegt við allt þetta ferli var þjóðfundurinn stóri. Það var virkilega gaman að vera þar. Það var skemmtilegt og tókst alveg ágætlega. Síðan er ein hryllingssaga að mínu viti, við þurfum kannski ekki að vera sammála um það en mér hefur fundist að stjórnarflokkarnir og þeir sem hafa stutt þetta mál, vinnubrögðin og annað, hafi í rauninni lítið skeytt um akkúrat lýðræðið. Það er alveg ljóst að sú aðferðafræði sem hv. þingmaður talaði meðal annars fyrir varðandi persónukjör, ég túlka það alla vega þannig sem kann að vera rangt hjá mér, sem var til dæmis viðhaft við val í stjórnlagaþinginu, var bara galin aðferð. Hún endurspeglaði ekki á nokkurn einasta hátt breitt samfélag eða fulltrúa ólíkra sjónarmiða. Þeir hlutu bestu kosninguna sem höfðu mest verið í sjónvarpinu. Er það lýðræðið sem við viljum? Það er lagt til í 39. gr., eða í það minnsta má túlka það þannig, að ég eða menn sem hafa einhvern tímann verið á skjánum geta boðið sig fram í þremur kjördæmum og hafa ákveðið forskot umfram aðra. Mér finnst það ekkert sérstaklega lýðræðislegt. Mig langar líka að segja við hv. þingmann að þegar kemur að því að greiða atkvæði um stjórnarskrá þá er rétt að niðurstaðan þarf ekki endilega að vera 63:0 en það er mjög gott ef hún er svona 55 eða eitthvað svoleiðis, það gefur stjórnarskránni miklu meira vægi. Það stendur til dæmis í áliti Feneyjanefndarinnar að við skulum reyna að ná sem mestri sátt um þær 

Virðulegur forseti. Eða kannski fjörutíu og eitthvað. Ég skal út af fyrir sig taka undir með hv. þingmanni lokaorð hans, þau endurspegla hóflegt raunsæi í málinu, að 63:0 náist ekki á bak við frumvarp að nýrri stjórnarskrá en fjörutíu og eitthvað þingmenn væri gott, ef það tækist. Mér þykir verra að heyra umsagnir hans um lýðræðið vegna þess að, eins og hann nefndi réttilega, þjóðfundurinn var mjög lýðræðisleg aðferð. Síðan var skipuð nefnd valinkunnra manna til að undirbúa umfjöllunina. Síðan var þetta kjör og stjórnlagaráðið starfaði fyrir opnum tjöldum. Það náði breiðri samstöðu sem allir þar stóðu að. Eftir það var þjóðinni gefinn kostur á að lýsa sinni afstöðu í allsherjaratkvæðagreiðslu. Hvað er lýðræðislegra heldur en þjóðaratkvæðagreiðsla einnar þjóðar um grundvallaratriði í stjórnskipan? Mér finnst þingmaðurinn gleyma þeim þætti fullauðveldlega. Mér sýnist á þeirri vinnu sem hefur verið unnin í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að þar hafi ekkert staðið á nefndarmönnum að bregðast við athugasemdum og umsögnum, gera breytingar á málinu og vera opin gagnvart umræðum um frekari breytingar eftir því sem sjónarmið hafa komið fram. Ég treysti því að þannig verði áfram unnið með málið hér í umræðunni í þingsalnum og síðan áfram inni í nefndinni. Einnig að smátt og smátt á næstu vikum megi fjölga þeim sem sjá meira jákvætt en neikvætt við það að frumvarpið verði að lögum og leysi af hólmi þá stjórnarskrá sem er svo mikið ósætti um. Hún tryggir ekki sameiginlegt áhugamál okkar hv. þingmanns, þjóðareign á auðlindum, almennan rétt fólks til þjóðaratkvæðagreiðslu né fjölmörg önnur atriði.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um frumvarp til stjórnarskipunarlaga um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þetta mál hefur verið fyrirferðarmikið í orðræðunni á þessu kjörtímabili og mig langar að byrja á því að lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að við ættum, nú þegar örfáir þingdagar eru eftir af kjörtímabilinu, að forgangsraða störfum þingsins á annan hátt í stað þess að ræða um þetta viðamikla mál sem ekki er nærri því tilbúið til afgreiðslu í þinginu. Nóg um það. Málið er hér fram komið og til umræðu en ég tel að það sé ekki fullbúið. Það liggja fyrir margvísleg gögn sem ég er að reyna að koma fyrir hér hjá mér í pontunni, frumvarpið sjálft og breytingar á því og það fylgir viðamikið nefndarálit. Til að reyna að átta sig á stöðunni núna og hafa einhverja yfirsýn yfir þetta er nauðsynlegt að hafa breytingaskjalið, breytingartillögur meiri hlutans, uppi við og það er svo sem ágætt. Frú forseti. Upphaflega kom fram frumvarp um þetta mál og við 2. umr. voru lagðar til talsverðar breytingar á því. Ég sit í velferðarnefnd og milli umræðna voru ýmis ákvæði málsins send til umsagnar í allar nefndir þingsins og þær nefndir sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd taldi að þau ættu undir. Það var fullyrt í umræðunni áðan að meiri hluti og þorri landsmanna biði eftir því að ný stjórnarskrá yrði samþykkt og það væri mikill áhugi á því að fá nýja stjórnarskrá. Ég tel þá fullyrðingu ekki standast. Ég tel enga stemningu fyrir því að umbylta allri stjórnarskránni. Mér finnst sú vinna sem fór fram í velferðarnefnd þar sem við vorum með fá ákvæði undir en mikilvæg engu að síður, um félagafrelsi og fleira, lýsa best þeirri stöðu. Með tilliti til ábendinga þeirra umsagnaraðila sem komu í heimsókn til okkar í nefndinni og fóru yfir það sem þeir töldu helstu álitaefni var alveg ljóst að það hafði ekki verið mikill ágreiningur um flest þau ákvæði í núgildandi stjórnarskrá sem við höfðum til umsagnar. Tel ég því algjöran óþarfa að vera að breyta orðalagi þeirra, færa til o.s.frv. Ég held að hv. þm. Helgi Hjörvar hafi hitt naglann á höfuðið áðan í ræðu sinni, þótt hann talaði svolítið í hringi, þegar hann sagði að við ættum að einbeita okkur að þeim atriðum sem helst hafa valdið einhverjum efa í hugum landsmanna og þeirra sem starfa á þingi að undanförnu, t.d. ákvæðum varðandi forseta Íslands og einnig hefur mikið verið rætt um auðlindirnar. Ég sé ekki að nokkur þörf hafi verið á því að breyta ýmsum þeim ákvæðum í núgildandi stjórnarskrá sem engin deila hefur staðið um og ekki nokkur maður hefur kvartað yfir að væru óskýr. Það kom fram hjá þeim fjölmörgu umsagnaraðilum sem komu til okkar í velferðarnefnd að þó að menn gætu kannski skilið orðalag þeirra ákvæða sem væri verið að leggja fram þá var það þannig að um leið og menn fóru að lesa greinargerðina með fór allt í hringi og menn áttuðu sig engan veginn á því hvað ákvæðin mundu þýða ef þau yrðu lögfest á þingi. Frú forseti. Þetta er viðamikið mál og erfitt að ákveða sig á þeim stutta tíma sem maður hefur hér til umráða hvaða ákvæði maður vill ræða. Fjölmargir þingmenn hafa talað almennt um málið og reynt að ná einhverri heildaryfirsýn yfir það vegna þess að ekki virðist hafa verið lögð mikil áhersla á að reyna að meta það heildstætt. Það er ágætt, en ég ætla að reyna að einbeita mér í fyrri hluta ræðu minnar að einu ákveðnu ákvæði frumvarpsins sem er 113. gr. þar sem fjallað er um stjórnarskrárbreytingar. Við þekkjum ákvæðin um það hvernig breyta má núgildandi stjórnarskrá. Tvö þing þurfa að samþykkja stjórnarskrárbreytingar og það er erfitt að breyta stjórnarskránni. Það er vegna þess að þær kenningar hafa verið ríkjandi í stjórnskipunarrétti að ekki eigi að vera auðvelt að breyta stjórnarskrá. Ég er sammála því grundvallarsjónarmiði. Þau ríki sem búa við stjórnarskrárbundið lýðræði og hafa skráða stjórnarskrá eru jafnan með þannig reglur að vandað er mjög til þess hvernig eigi að setja stjórnarskrá og hvernig hægt sé að breyta henni. Þeim ákvæðum og stífu reglum um hvernig breytingar eigi að fara fram, þegar þær geta farið fram, er ætlað að stuðla að því að það náist samstaða og sátt - sem mönnum hefur verið tíðrætt um í þessum sal - meðal þjóðarinnar um þær breytingar. Það er vegna þess að þetta eru grundvallarreglur ríkisins og það á að reyna að hafa þær þannig að sem flestir geti samsamað sig þeim. Þess vegna á að vera erfitt að breyta stjórnarskrá og það er erfitt að breyta stjórnarskrá í flestöllum stjórnarskrárbundnum lýðræðisríkjum. Á stjórnarskrána er yfirleitt litið sem klettinn í hafinu, grunninn að því hvernig ríkið virkar og kjölfestu samfélagsins. Það má aldrei verða þannig að slík kjölfesta sé þeim annmörkum háð að hún sveiflist til og frá eftir því hvernig stemningin er þann daginn í samfélaginu. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa reglurnar stífar. Það á ekki að vera þannig að lítill ráðandi þingmeirihluti á hverjum tíma eða minni hluti kjósenda geti stjórnað því að veigamiklar stjórnarskrárbreytingar séu gerðar. Almennt er það þannig að stjórnarskráin er rammi, hún er grunnur. Stjórnarskrár eru oft betri eftir því sem eru styttri vegna þess að stjórnarskráin á að sýna okkur þær meginreglur sem löggjafinn á að vinna eftir og byggja á allar sínar ákvarðanir varðandi lagasetningu. Þess vegna er gott að stjórnarskrá sé stutt og hnitmiðuð, vegna þess að ef hún er ítarleg og löng er hún ekki nægilega sveigjanleg. Í stjórnskipunarrétti okkar hafa jafnframt mótast stjórnskipunarvenjur vegna þess að stjórnarskrá okkar er ekki ítarleg, hún er ekki tæmandi listi yfir allt það sem mönnum getur hugsanlega dottið í hug að setja í stjórnarskrá. Í umræðunni hefur margoft verið fullyrt, sérstaklega á fyrri stigum hennar, að stjórnarskránni hafi aldrei verið breytt vegna þess að það sé svo mikið íhald hérna á þingi og Sjálfstæðisflokkurinn hafi aldrei nokkurn tíma viljað breyta nokkrum sköpuðum hlut. Þetta er auðvitað rangt. Ef menn fletta upp í lagasafninu og skoða söguna er ljóst að stjórnarskránni hefur verið breytt. Það hefur verið gert á þann hátt að reynt hefur verið að ná pólitískri samstöðu í þinginu um breytingarnar. Sú staðreynd að breytingarákvæðið í núgildandi stjórnarskrá er svona stíft hefur leitt það af sér að menn hafa þurft að setjast saman yfir hlutina til þess að eiga einhverja von um að koma stjórnarskrárbreytingum í gegnum tvö þing vegna þess að það þarf að boða til kosninga á milli þess sem málið er tekið fyrir og síðan samþykkt. Þetta hefur veitt Alþingi aðhald, það mikið aðhald að menn hafa ekki hlaupið til eftir því hvernig stemningin hefur verið í samfélaginu heldur tekið yfirvegaðar ákvarðanir. Ég tel einfaldlega að þetta sé gott fyrirkomulag og að við eigum að einsetja okkur að halda í það. Ég sé á nefndaráliti meiri hlutans að menn hafa lesið þær fjölmörgu athugasemdir sem bárust vegna 113. gr. frumvarpsins. Í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir, svo að það komi nú fram, á að bera allar breytingar á stjórnarskrá undir þjóðaratkvæði, en breytingar á öðrum köflum en mannréttindakaflanum á að samþykkja á þingi og bera síðan undir þjóðaratkvæði. Við breytingar á mannréttindakaflanum er hins vegar áfram gert ráð fyrir staðfestingu tveggja þinga á breytingunum líkt og gert er í núgildandi stjórnarskrá. Tillaga meiri hlutans er því að það verði tvær ólíkar aðferðir við að breyta stjórnarskránni eftir því hvaða köflum hennar er verið breyta. Þetta tel ég vera mjög sérkennilegt og valda miklum ruglingi og tel varla hægt að færa rök fyrir því að fara þá leið. Ég sé á nefndaráliti meiri hlutans að menn hafa hlustað á það sjónarmið að óheppilegt sé að meiri hlutinn geti breytt stjórnarskránni með skömmum fyrirvara. Menn eru greinilega svolítið hrifnir af þessu sjónarmiði. Meiri hlutinn gerir þó ekki breytingar á þessu ákvæði en hvetur til þess að þingheimur fjalli ítarlega um það. Ég ætla að taka það til mín og fjalla ítarlega um ákvæðið og vonast til að fleiri blandi sér í þá umræðu vegna þess að ég tel að þetta sé ein mikilvægasta tillagan sem hér liggur fyrir og kalli á mikla umræðu. Þetta er grundvallarbreyting á því hvernig við hugsum um stjórnarskrá, þann klett og þann grundvöll sem stjórnarskráin á að vera í samfélagi okkar. Ég heyrði í ræðu þess stjórnarþingmanns sem talaði á undan mér, hv. þm. Helga Hjörvars, að hann var hrifinn af því að þessar breytingar þyrftu að fara í gegnum tvö þing, en taldi samt fínt að það yrði ekki þannig í framtíðinni. Ég skil ekki hvernig hv. þingmaður getur talað svona. Af hverju á eitthvað annað að vera miklu heppilegra í framtíðinni en sú heppilega aðferð sem þingmaðurinn sjálfur er sáttur við? Ég sé að nefndin hefur ekki verið alveg viss í sinni afstöðu, hún hefur verið mjög hugsi yfir þessu. Ég vonast þess vegna til að þetta sé eitt þeirra atriða sem muni taka breytingum áður en málið verður afgreitt endanlega út úr nefndinni, ef það verður þá gert á þessu þingi. Frú forseti. Stjórnarskránni hefur verið breytt sjö sinnum. Það hefur auðvitað verið reynt að breyta henni oftar, það hafa verið lagðar fram breytingartillögur og breytingarnar hafa verið misviðamiklar. Sumum köflum hefur verið umbylt og aðrir hafa fengið lítils háttar endurskoðun. Það þurfti auðvitað að breyta mjög miklu eftir dómana árið 1991 og það er alkunna þegar mannréttindakaflinn kom inn. Ef menn vilja endilega hafa það þannig að breytingar fari í gegnum eitt þing og síðan þjóðaratkvæðagreiðslu hafa ýmsir umsagnaraðilar bent á að heppilegt sé þá að það þurfi aukinn meiri hluta og ákveðna lágmarksþátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslunni til að hún teljist fullnægjandi. Það hlýtur að vera sjónarmið sem allir skilja að ekki sé heppilegt að lítill hluti þjóðarinnar geti ráðið því hvernig stjórnarskráin okkar er. Samkvæmt því ákvæði sem hér liggur fyrir verður almenna reglan sú að það þurfi eitt þing og síðan þjóðaratkvæði, að undanskildum breytingum á II. kafla, mannréttindakaflanum. Um hann á að gilda sú sérregla að samþykki tveggja þinga þurfi fyrir breytingum og auk þess eigi að bera málið undir þjóðina. Mér skilst að markmiðið með þeirri nýju tilhögun sem meiri hlutinn leggur hér fram sé að tryggja að kjósendur fái með beinum hætti að taka afstöðu til þessara stjórnarskrárbreytinga. Það er í sjálfu sér ágætt, það er lýðræðislegt að virkja þjóðina til að greiða atkvæði. Það þarf hins vegar að huga að ýmsum atriðum. Það þarf að tryggja að áfram verði stöðugleiki og festa í stjórnskipuninni. Það þarf jafnframt að tryggja að háværir minnihlutahópar geti ekki stjórnað umræðunni. Það hafa verið miklar umræður um það undanfarin ár hvernig fjölmiðlar hafa náð að stýra athygli fólks og stýra umræðu um ákveðin mál í samfélaginu. Það er hægt að ná fram ákveðinni stemningu með nógu miklum látum. Við verðum að passa okkur á að haga hlutunum ekki þannig að á einfaldan hátt verði hægt að skapa þær aðstæður í samfélagi okkar að á stuttum tíma verði hægt að ráðast í gagngerar breytingar á stjórnarskrá okkar án þess að nægjanleg yfirsýn og yfirlega komi til, án þess að reynt sé að ná samstöðu um þær breytingar. Það að einungis þurfi samþykki eins þings tekur úr sambandi það verkfæri sem er í núverandi fyrirkomulagi, að það þurfi að ná pólitískri sátt og breiðri sátt um breytingarnar. Þegar tillaga, eins og t.d. sú sem hér liggur fyrir, þarf jafnframt að fá stuðning næsta þings eftir kosningar hefur það þær afleiðingar að menn setja ekki fram tillögur sem fara gegn vilja stórs hluta kjörinna fulltrúa þjóðarinnar. Það er hins vegar áhyggjuefni að verði þessi breyting að veruleika og það þurfi bara eitt þing til að samþykkja stjórnarskrárbreytingar, er ekki gerður áskilnaður í 113. gr. um aukinn meiri hluta. Samkvæmt henni dugar til einfalt samþykki á Alþingi. Ef meiri hlutinn vill ekki fallast á það sjónarmið mitt að halda eigi breytingarákvæðinu óbreyttu frá því sem nú er tel ég að menn ættu eindregið að gera kröfu um aukinn meiri hluta þegar um er að ræða stjórnarskrárbreytingar. Þá náum við aftur inn þessum þætti varðandi sáttina, að menn reyni að tala saman, vegna þess að stjórnarskráin á að vera sáttmáli okkar allra sem við flest getum samsamað okkur við. Þannig á það að vera og þannig er það í flestum þeim stjórnarskrárbundnu lýðræðisríkjum sem við þekkjum til. Þá er jafnframt rétt að benda mönnum í meiri hlutanum á, vilji þeir ekki halda ákvæðinu óbreyttu eins og það er í núgildandi stjórnarskrá, kröfurnar um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er alveg ljóst að miklu heppilegra er að gera kröfur um ákveðið þátttökuhlutfall, að það komi fram regla í þá veru að þröngir hagsmunahópar geti ekki knúið fram breytingar sem hafa ef til vill ekki náð athygli almennings vegna þess að fjölmiðlar hafa kannski ekki spilað með eða ekki haft áhuga á að kynna málið o.s.frv. Það er allt í lagi að setja fram slíka kröfu, það er ekkert ólýðræðislegt að krefjast þess að ákveðið hlutfall kosningarbærra manna þurfi að taka þátt í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sé ekkert ólýðræðislegt við það. Það kemur fram í umsögnum ýmissa aðila að þegar stjórnarskráin var samþykkt árið 1944 var sett það skilyrði að meiri hluti kjósenda þyrfti að mæta á kjörstað til að samþykkja breytingarnar. Það kemur jafnframt fram í umsögnum að danska fyrirkomulagið er þannig að meiri hluti þeirra sem taka þátt og a.m.k. 40% kjósenda á kjörskrá þurfa að samþykkja breytinguna. Er það ekki bara fín regla ef menn vilja ekki samþykkja að hafa ákvæðið óbreytt eins og það er í núgildandi stjórnarskrá? Þá gera ýmsir umsagnaraðilar athugasemdir við það hversu stuttur tími á að líða frá því að Alþingi afgreiðir frá sér stjórnarskrárbreytingu og þar til þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram eða eins og segir hérna, með leyfi forseta: „Atkvæðagreiðslan skal fara fram í fyrsta lagi einum mánuði og í síðasta lagi þremur mánuðum eftir samþykkt frumvarpsins á Alþingi. “ Það er sem sagt gert ráð fyrir einum til þremur mánuðum frá því að Alþingi afgreiðir frumvarpið. Þetta vekur spurningar um það hversu mikil umræða getur farið fram í samfélaginu áður en þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram um breytingarnar. Menn benda á að þetta sé styttri tímafrestur en þegar um er að ræða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og við þekkjum hér. Þá er gert ráð fyrir að veittur sé að lágmarki þriggja mánaða tímafrestur frá því að Alþingi ályktar um að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram þangað til hún fer fram. Hvers vegna er þessi mismunur? Þrátt fyrir að hafa lesið nefndarálitið get ég ekki séð að lagt sé í það að svara þessum athugasemdum þar. Það væri ágætt ef menn gætu aðeins farið yfir þá hugsun sem er að baki. Af hverju er þetta svona miklu styttra? Síðan má auðvitað enn og aftur spyrja hvort mönnum þyki í alvörunni heppilegt að gera ráð fyrir að lögfesta tvær ólíkar aðferðir við að breyta stjórnarskrá. Ég skil ekki hvers vegna mönnum finnst það góð tillaga. Ég get bara ekki fellt mig við hana. Sú ákvörðun að leggja samt til að halda í fyrra fyrirkomulag varðandi einn kafla, þ.e. mannréttindakaflann, segir okkur að efasemdirnar hafi verið miklar um þessar breytingar. En eru öll mikilvægustu ákvæðin í stjórnarskránni í mannréttindakaflanum? Eru allir sem standa að þessu máli sammála um að þar og aðeins þar séu ákvæði þess efnis að þau kalli á sérstaka sátt, sérstaka stífni varðandi breytingar og kalli sérstaklega á að breið samstaða náist um þau? Er það þannig? Mér finnst að með því að gera þessa kröfu varðandi II. kaflann hafi menn fallist á að þau sjónarmið sem ég hef rakið hér séu gild og þeir vilji að það skapist breið, pólitísk samstaða. Samt sem áður eru þeir í raun að skipta stjórnarskránni í A- og B-flokk. Þar sem engin rök eru með þessu í nefndarálitinu átta ég mig ekki alveg á því hvers vegna menn vilja valda þessum ruglingi. Ég tel að öll ákvæði stjórnarskrárinnar séu mikilvæg og ég tel að öll ákvæði stjórnarskrárinnar eigi skilið að fá mikla umræðu og vandaða málsmeðferð og eigi skilið að reynt sé að ná almennri sátt bæði í samfélaginu og hjá löggjafanum um efni þeirra. Ég tel líka mikilvægt að ýmis ákvæði, við getum farið aðeins yfir þau seinna, sem ekki eru í II. kafla hljóti stífari málsmeðferð. Það væri hægt að taka upp dönsku regluna varðandi þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslunni. En mín fyrsta tillaga er þó sú að breytingarákvæði núgildandi stjórnarskrár verði óbreytt. Ef menn vilja ekki fallast á það legg ég til að þeir endurskoði þá tillögu sem hér liggur fyrir og taki tillit til þeirra ábendinga sem birtast okkur í umsögnum umsagnaraðila um að setja skilyrði um samþykki aukins meiri hluta Alþingis svo að frumvarp til stjórnarskipunarlaga teljist samþykkt. Það má nefna að Ágúst Þór Árnason og Skúli Magnússon sem og Björg Thorarensen reifa þessi sjónarmið ágætlega í umsögnum sínum og jafnframt að sett verði inn ákvæði eða krafa um lágmarksþátttöku og þá hversu stór hluti þurfi að samþykkja breytingar. Þeir Ágúst Þór Árnason og Skúli Magnússon telja rétt að gera kröfu um lágmarksþátttöku. Það er kallað eftir því í nefndaráliti meiri hlutans að umræða fari fram um þetta mál og ég vona að hér hafi komið fram mín sýn á það hvernig breyta eigi stjórnarskrá okkar. Það eru fleiri sem tjá sig um þau álitaefni sem ég hef reifað hér. Það kemur fram í nefndaráliti 1. minni hluta að Pawel Bartoszek sem sat í stjórnlagaráði hafi bent á ósamræmið varðandi tímafrestinn. Það kemur reyndar ekki fram breytingartillaga um það. Ég vil benda á eitt sjónarmið varðandi þetta sem kom fram hjá umsagnaraðilum, nánar tiltekið frá laganefnd Lögmannafélags Íslands. Þeir eru á móti því að bera stjórnarskrárbreytingar undir þjóðaratkvæði og velta upp í því sambandi þeirri spurningu hvað gerist ef slíkum breytingum er hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég segi ekki að ég sé sammála þeim sjónarmiðum en ég tel að þetta kalli á umræðu í þinginu eins og kallað er eftir í nefndarálitinu. Ég tel að við ættum að taka smáumræðu um það hvað gerist þegar Alþingi hefur samþykkt breytingar á stjórnarskrá. Segjum að það sé bara einfalda leiðin, breytingar á ákvæðum í flokki A. Ef þjóðin hafnar slíkum breytingum, ef þær eru viðamiklar, er þá verið að hafna þeim öllum? Já, væntanlega. Eða gera menn ráð fyrir að greidd verði atkvæði um hverja breytingartillögu fyrir sig? Það veldur líka ákveðnum vandræðum, t.d. ef þau eru innbyrðis háð hvert öðru. Það væri ágætt að fá það fram ef umræða hefur farið fram um slíkar vangaveltur umsagnaraðila. Mikilvægast af öllu finnst mér að afmá ekki þennan grundvöll, þennan klett okkar og undirstöðu samfélagsins, þ.e. að það eigi að skapa sem mesta sátt um breytingar á stjórnarskránni og það eigi að vera erfitt að breyta stjórnarskránni. Ég vonast til þess að mikil umræða fari fram um 113. gr. í þingsalnum og vona að sú niðurstaða verði ofan á, verði málið leitt allt til enda í þinginu, að núverandi breytingarákvæði stjórnarskrárinnar verði óbreytt. Ég tel að það sé farsælast fyrir okkur öll og kvíði því ef menn ætla að raska því verklagi og þeim grundvelli sem við höfum hingað til haft að okkar stjórnskipun og breytingum á stjórnskipun. Frú forseti. Nú hef ég lokið fyrri hluta ræðu minnar, svo að hér séu nú kaflaskipti og menn sofni ekki undir ræðunni. Ég hélt þó að ég hefði miklu meiri tíma. Ég ætla að ræða um Feneyjanefndina en um álit hennar hefur mikið verið rætt. Það er ágætt að málið var sent til hennar til umsagnar, mjög fínt. Það hefði reyndar verið heppilegra hefði allt málið verið unnið af meiri festu. Ég sit í forsætisnefnd og kallaði eftir því í fyrsta skipti fyrir um tveimur árum að fram kæmi tímaáætlun um það hvernig menn ætluðu að halda á þessu máli, stjórnarskrárbreytingunum, vegna þess að þetta eru viðamiklar breytingar. Það var ljóst að tillögurnar yrðu viðamiklar og málið þyrfti að fá mikla efnislega umræðu í þinginu. Hvað svo sem mönnum finnst um aðdragandann, um stjórnlagaráð og kosningarnar og það allt var alveg ljóst frá upphafi að málið þyrfti að fá svigrúm og andrými í þinginu. Við upplifum það nú að það andrými er ekki til staðar. Það er mjög óþægilegt. Það er gríðarlega óþægilegt þegar við erum að ræða um sjálfa stjórnarskrána. Þess vegna byrjaði ég fyrir mörgum missirum síðan að kalla eftir tímaáætlun en hún hefur ekki enn komið til forsætisnefndar. Það var því erfitt að fylgjast með og átta sig á því hvað mundi gerast og hvenær Alþingi mundi taka sér tíma í þetta. En gott og vel, staðan er svona og nú er málið til umræðu, það er fínt. Málið var sent til Feneyjanefndar til umsagnar. Maður frétti nú bara af því hér á göngunum og síðan las maður það í fjölmiðlum að sú nefnd tekur sér yfirleitt nokkra mánuði til að fara yfir málin. Það væri ágætt upp á söguna að fá þetta fram: Var það alltaf í áætlun meiri hlutans, tímaáætluninni sem við fengum aldrei að sjá í forsætisnefnd, að senda málið til umsagnar Feneyjanefndar? Ég held að betra hefði verið fyrir okkur öll að fá að vita það fyrr, sérstaklega þá sem reyna að stjórna skipulagi þingsins, að menn ætluðu sér að fara þessa leið vegna þess að hún tekur tíma. Ég er ekki á móti því að hún hafi verið farin, hún var góð, en það hefði verið heppilegra hefðu menn áttað sig á því fyrr. Það hefði verið miklu heppilegra að málið hefði verið sent nefndinni fyrr þannig að við værum ekki að fá álit hennar í miðri 2. umr. vegna þess að það er viðamikið og kallar á talsverða umræðu og mikla yfirlegu. Feneyjanefndin fjallar aðeins um breytingar á stjórnarskránni, um 113. gr. frumvarpsins, og eftir því sem ég skil enskuna gerir hún í raun margháttaðar athugasemdir við ákvæðið um það hvernig stjórnarskrá skuli breytt í framtíðinni. Í áliti hennar segir að þetta fyrirkomulag eigi skilið frekari yfirlegu og velt er upp spurningum m.a. um aukinn meiri hluta og þjóðaratkvæðagreiðsluna. Ég er ekki sammála öllu sem Feneyjanefndin segir en þarna koma fram athugasemdir sem ég þarf að taka inn og melta af því að ég hef mjög sterkar skoðanir sérstaklega á þessu ákvæði og ég vil fá að melta það sem Feneyjanefndin segir um það. Það hefði því verið gott að geta verið búin að því og fá þetta álit ekki í miðri umræðu. Frú forseti. Það er mjög margt í áliti Feneyjanefndar sem vert er að ræða. Ég næ ekki að fara yfir öll þau atriði sem ég ætlaði mér að tala um. Ég tel að þrátt fyrir að álit nefndarinnar sé mjög kurteislega orðað og augljóslega skrifað af miklum diplómötum sem eru reyndir í alþjóðlegum samskiptum sé ekki hægt að horfa fram hjá því að ábendingar nefndarinnar eru alvarlegar og þær kalla á meiri yfirlegu. Ég ber virðingu fyrir því að það er fullt af fólki í þessum sal sem hefur mikla ástríðu fyrir því, mikla sannfæringu fyrir því að umbylta eigi stjórnarskránni. Ég ber virðingu fyrir því, ég hef heyrt fólk tala af miklum hita um þessi mál þó að ég sé því ekki sammála. Það að álitið hefur borist hlýtur að kalla á yfirlegu, hlýtur að kalla á það að við setjumst yfir þetta, förum yfir athugasemdirnar, annars hefði frumvarpið varla verið sent til nefndarinnar. Tökum sem dæmi hvað nefndin segir um mannréttindakaflann, en miðað við þá tillögu sem ég var að tala um varðandi breytingar á stjórnarskránni, þar sem meiri hluti nefndarinnar telur að stífari reglur eigi að gilda um breytingar á honum, hlýtur sá kafli að vera mikilvægastur. Skoðum hvað nefndin segir um hann. Hún segir að ákvæði um að veita mannréttindum gildi í einkaréttarlegum skiptum borgaranna feli í sér ýmsar áskoranir varðandi túlkun og ekki liggi ljóst fyrir hvernig eigi að túlka einstök ákvæði kaflans vegna þess að hann innihaldi ýmis réttindi; félagsleg réttindi, efnahagsleg réttindi og svokölluð þriðju kynslóðar réttindi sem hafa í raun ekki skýra merkingu vegna þess að löggjöf og dómstólar eigi eftir að gefa þá merkingu. Síðan er bent á að gera þurfi mun skýrari greinarmun á annars vegar efnahagslegu og félagslegu réttindunum og þriðju kynslóðar réttindunum og hins vegar hinum hefðbundnu borgaralegu og stjórnmálalegu réttindum. Þarna þurfi að gera miklu skýrari greinarmun. Feneyjanefndin er ekki neikvæð gagnvart því að verið sé að gera þessar breytingar en bendir okkur á að mjög mörgum spurningum sé ósvarað, bæði um hvað ákvæðin þýði, hvert sé gildissvið þeirra og innihald. Þetta vekur engar smávangaveltur hjá manni vegna þess að ef menn ætla sér að keyra málið í gegn og breyta þessu öllu, eins og það liggur fyrir, með það á borðinu að öll þessi óvissa sé til staðar spyr maður: Er ekki of hratt farið? Ég veit að þetta er búið að taka heilt kjörtímabil, ég átta mig á því, og þætti það langur tími ef ég hefði mikla ástríðu fyrir því að breyta þyrfti þessu öllu saman, en kapp er oft best með forsjá.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka þingmanninum fyrir sérstaklega góða og málefnalega ræðu. Við í nefndinni, eða meiri hluti nefndarinnar, óskuðum sérstaklega eftir umræðu um 113. gr. og þetta er dýrmætt innlegg í þá umræðu. Við höfum reifað ýmis sjónarmið í nefndinni, mörg þau sem nefnd voru áðan. Við höfum rætt ýmsa þröskulda, við höfum fengið ábendingar um að það gæti verið sniðugt að setja einhverja aðra þröskulda á breytingar. Við höfum líka fengið ábendingar, en þar eru mjög skiptar skoðanir um hvort rétt sé að það séu tvær mismunandi aðferðir við að breyta stjórnarskránni. Persónulega truflar það mig ekki en sumir vilja alltaf hafa allt alveg eins og ég skil það svo sem vel. Mér finnst II. kaflinn, mannréttindakaflinn, ekkert mikilvægari en aðrir kaflar, þannig að það sé sagt, en það er kannski mikilvægast að ekki sé hægt að afnema mannréttindi. Við viljum geta breytt einhverju í stjórnsýslunni án þess að það sé of mikið mál en við viljum ekki að mannréttindi séu afnumin, það þarf að vera verulega mikið mál að gera það. Ég heyrði að þingmaðurinn er vel lesinn í ýmsum umsögnum og vitnaði sérstaklega í eina frá Pawel Bartoszek, sem mér finnst mjög góð, þar sem hann talar um tímafaktorinn. Ég er nefnilega fullkomlega sammála honum um að einn til þrír mánuðir, eins og gert er ráð fyrir hér, er of stuttur tími og færi betur, og það væri ásættanlegur þröskuldur að mínu mati, að hafa þetta a.m.k. þrjá til sex mánuði eins og hann leggur til. Ég verð að fá koma aftur upp.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hér upp og gefa mér innsýn í hvaða umræða liggur að baki nefndaráliti meiri hlutans, þeirri hugsun sem þar kemur fram. En ég er ein af þeim, eins og hv. þingmaður heyrði á ræðu minni, sem eru algjörlega miður sín yfir því að menn ætli að hafa tvær aðferðir við að breyta stjórnarskránni vegna þess að það er svo ruglingslegt. Mér finnst það rosaleg yfirlýsing. Ég heyri að þetta er ekki hjartans mál hjá hv. þingmanni, en þetta er mitt hjartans mál. Mér finnst þetta mjög mikil yfirlýsing. Er ekki t.d. mikilvægt að fjalla um með hvaða hætti þjóðréttarsamningar eru gerðir við framsal ríkisvalds, sem er í 111. gr. í VIII. kafla? Á þá bara að hafa einfaldari breytingaraðferðir? Mér finnst það mjög mikilvægt að íhaldssemi, ef menn vilja kalla það svo, verði viðhöfð við breytingar á stjórnarskránni á grundvelli þeirra grunnsjónarmiða að skapa víðtæka sátt af því að þetta á ekki bara við um mannréttindakaflinn heldur um alla stjórnarskrána, þann klett sem hún á að vera. Það á ekki að vera auðvelt að breyta stjórnarskránni.

Forseti. Takk fyrir þetta. Ég get alveg tekið undir það, þannig að það sé sagt, að það mundi ekki trufla mig þótt ein og sama aðferðin yrði notuð við þetta allt saman. En þetta eru rökin sem ég tíndi fram, að það ætti að vera sérstaklega erfitt að breyta stjórnarskránni. Ég mun setja þessa umræðu í sarpinn og við munum auðvitað halda áfram að ræða málið í nefndinni. Ástæðan fyrir því að ekki var hróflað við þessu ákvæði núna var líka að við gerðum ráð fyrir að Feneyjanefndin mundi segja eitthvað um það. Eins vildum við fá fram sjónarmið annarra þingmanna sem ekki eru í nefndinni. Málið hefur verið á borði stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og var ekki sent til annarra nefnda þannig að þingsalurinn er, að ég tel, góður vettvangur til að ræða það.

Hæstv. forseti. Takk fyrir þetta. Ég er ánægð að heyra að hv. þingmaður setur umræðuna í sarpinn og ætlar að geyma ræðu mína sér í minni fyrir seinni tíma. Það er gott að heyra að hv. þingmaður tók til sín athugasemdirnar frá Pawel Bartoszek varðandi tímann vegna þess að ég tel að það sé mjög mikilvægt að hlustað sé eftir því sjónarmiði, ég tel að við séum sammála um það. Ég vonast þá til þess að hv. þingmaður beiti sér fyrir því að þessu verði breytt í þá veru, fari málið aftur í nefnd.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega og góða ræðu. Mér fannst ýmislegt athyglisvert í henni og er ekkert ósammála henni að öllu leyti. Ég ber virðingu fyrir því sjónarmiði hv. þingmanns að um breytingar á stjórnarskrá þurfi að skapast víðtæk sátt. Ég vona að ég hafi ekki misskilið hana, mér heyrðist hún samt segja að helst af öllu vildi hún hafa núverandi ákvæði í gildi um breytingu á stjórnarskrá. Þess vegna leikur mér forvitni á að vita, ef ég gef mér að hún sé sáttari við þá leið sem fara þarf þar, í gegnum tvö þing og svo þjóðaratkvæðagreiðslu eins og í mannréttindakaflanum, af hverju hún getur þá a.m.k. ekki sæst á að sú leið verði farin frekar en sú sem er farin í dag. Það hlýtur alla vega að veita þjóðinni meiri aðkomu að málum. Í skýringum stjórnlagaráðs segir, með leyfi forseta: „Í stjórnlagaráði voru höfð uppi sjónarmið þess efnis að sá möguleiki ætti að vera fyrir hendi að breyta stjórnarskrá án þingrofs. Reynslan hefur verið sú að kosningar sem haldnar eru í kjölfar slíks þingrofs snúist ekki um inntak breytinganna. Að auki er ríkur vilji fyrir því að stjórnarskrárbreytingar fari í þjóðaratkvæði.“ Geta menn ekki alla vega sæst á, ef þetta verður einfaldað og bara ein aðferð notuð, að það verði þá frekar farið í þá sem gildir um 2. mgr. en þá sem gildir núna?

Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Ég er fylgjandi því að við notum þjóðaratkvæðagreiðslur í meira mæli og við getum alveg gert það varðandi stjórnarskrárbreytingar. Við getum alveg tekið það upp að við séum ávallt með þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrárbreytingar. Ég er ekki alfarið á móti því, alls ekki. En af þessum tveimur möguleikum væri ég alveg tilbúin að skoða það, af því að ég hafði ekki áttað mig á því að hv. þingmaður væri hér að tala um þriðja möguleikann, að hafa tvöfalt og svo þjóðaratkvæðagreiðslu, það kemur ekki fram í nefndarálitinu að hugmyndir hafi verið um að hafa það þannig. Að meginstefnu til vil ég að gætt sé að þessum sjónarmiðum, að reynt sé að halda í það að tvö þing þurfi að samþykkja breytingar því að þar með erum við að segja að reyna eigi að ná sem mestri sátt um stjórnarskrárbreytingar.

Hæstv. forseti. Ég tek það fram að ég tel það alveg nægilegt að styðjast við eitt þing og þjóðaratkvæðagreiðslu. Hins vegar finnst mér sú tilhugsun eiginlega óbærileg að menn haldi áfram langt inn í 21. öldina með kerfi sem gerir þjóðinni ekki kleift að rétta upp hönd og greiða atkvæði. Mér þætti þó alla vega skárra að menn færu þá leið sem er talað um þarna, um 2. mgr., og ég vona að hv. þingmaður leyfi þjóðinni að koma að málum.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan er ég fylgjandi því að við notum þjóðaratkvæðagreiðslur í meira mæli en gert hefur verið. Það þarf hins vegar að leggja þær þannig fram að skýrt sé um hvað verið er að kjósa. Að spurningarnar séu þannig að svörin verði skýr, að þeir sem eiga síðan að vinna úr þjóðaratkvæðagreiðslunni viti hvað fólk er að segja og að þeir sem greiða atkvæði viti að skilaboðin þeirra komist skýrt til skila. Þannig tel ég að við eigum að nota þjóðaratkvæðagreiðslur og ef okkur lukkast að halda slíkar þjóðaratkvæðagreiðslur, vegna þess að sumir hafa haft efasemdir um að kjósendur muni nenna að mæta endalaust á kjörstað eins og Svisslendingarnir, og náum að gera það þannig að spurningarnar séu skýrar og tilgangurinn ljós held ég að það verði bara mjög gott fyrirkomulag. Ég held að við Íslendingar munum verða enn hamingjusamari og glaðari þjóð eftir slíkar þjóðaratkvæðagreiðslur.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að spyrja hv. þingmann út í álit Feneyjanefndarinnar þó svo að þingmaðurinn hafi rétt í lok ræðu sinnar komið inn á það mál allt saman. Ég hef lesið samantektina í lokin á álitinu og er kominn á bls. 7 í yfirferð yfir hvern einasta staflið, eða hvað sem á að kalla það. Ég er kominn á bls. 7 en ég skil ekki hvað þetta mál er að gera hér, ég verð bara að segja það, þótt ég sé ekki kominn lengra í yfirferð minni yfir álitið. Það er náttúrlega algjörlega með ólíkindum að við séum að ræða þetta mál hérna, álit þeirrar nefndar sem málið er sent til. Það er enn þá á enskri tungu þannig að við sem erum þó þokkaleg í ensku erum að reyna að skilja lagatæknileg orð og annað. Það er með ólíkindum að við séum að ræða málið hér, að ekki sé beðið eftir því á íslensku. Kannski er það bara ákveðin aðferðafræði að bíða ekki eftir álitinu á íslensku vegna þess að ef enskuskilningur minn er réttur verður það ekki falleg lesning. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi yfirsýn og yfirlit yfir það hverju var breytt í frumvarpinu frá því plaggi sem fór til Feneyjanefndarinnar og því sem við ræðum núna. Það er bara einföld já- eða nei-spurning því að ég hef ekki yfirsýn yfir það enn þá. Það kann að vera einhver klaufaskapur hjá þeim er hér stendur, en ég hef ekki yfirsýn yfir það. Mér skilst að 50 breytingar hafi verið gerðar, hvort það er satt eða rétt veit ég ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Þetta eru gögnin sem ég hafði með mér hingað til að halda þessa ræðu. Ég var aðallega að tala um eitt ákvæði í frumvarpinu. En þær breytingar sem lagðar eru til eru tiltölulega flóknar af því að þær eru viðamiklar. Það er auðvitað ekki til þess fallið að einfalda hlutina að það komi 50 breytingartillögur á milli umræðna. En svona er lífið bara, við þurfum að tileinka okkur þann veruleika og reyna að gera það besta úr málinu. Eins og ég sagði er ég búin að fjalla í ræðu minni um eitt ákvæði sem ég hef reyndar mikinn áhuga á og mikla sannfæringu fyrir að við þurfum að taka til ítarlegrar umræðu í þinginu. Það er þá spurning hvort ég eigi 114 ræður eftir af því að það eru 115 greinar í frumvarpinu. Ég vona nú ekki ykkar vegna sem hér eruð að hlusta. Auðvitað hefði verið heppilegra, eins og ég sagði, ef álit Feneyjanefndarinnar hefði komið fyrr bara til þess að það væri meiri heildarpakki og þar væri einhver yfirsýn yfir hver staðan væri á málinu. Ég trúi því að allir sem lesa álitið hugsi sinn gang og segi: Nú þarf ég að lesa málið aftur. Segjum að ég væri með mikla sannfæringu fyrir því að það ætti að fara hér í gegn, þá hlýt ég að ætla þeim þingmönnum sem þannig eru þenkjandi að taka álitið og nýta það á einhvern hátt, annars hefði það varla verið sent þessari nefnd til umfjöllunar. Það sem ég hef lesið af álitinu inniheldur stórar og miklar spurningar. Ég reifaði í mjög stuttu máli álitaefni varðandi mannréttindakaflann og ég trúi því að þeir hv. þingmenn sem standa að málinu og hafa mikla sannfæringu fyrir því séu þar á réttri leið, ætli sér að lesa álitið 

Virðulegi forseti. Ef ég heyrði rétt og ef ég náði að fylgja hv. þingmanni eftir í ræðu hennar fjallaði hún töluvert um hvernig breyta ætti stjórnarskránni. Ég get tekið undir með hv. þingmanni um að það á að vera tiltölulega erfitt að breyta stjórnarskrá því að ekki viljum við t.d. lenda í því að einhvers konar meiri hluti geti með einföldum hætti komið á hér einhverri stjórnskipan sem mundi fara gegn hagsmunum meiri hlutans eða meiri hluta þjóðarinnar. Ef ég skil niðurstöður Feneyjanefndarinnar rétt nefnir nefndin í lið nr. 188 í álitinu að það kunni að vera rétt að leggja allt til hliðar nema einmitt það ákvæði er lýtur að því hvernig breyta á stjórnarskránni. 

Hæstv. forseti. Já, það er áhugavert að lesa í athugasemd nr. 188 um þá hugmynd þeirra um málsmeðferð þessa máls úr því sem komið er, þ.e. að einskorða umræðuna hér við það með hvaða hætti eigi að breyta stjórnarskránni. Ég tel fulla þörf á að ræða það í þaula eins og ég hef sagt. Kannski er það það sem við getum gert úr því að tíminn er hlaupinn frá okkur. Það eru 14 þingdagar eftir af þessu kjörtímabili og við eigum eftir að fara yfir álitið, við eigum eftir að fjalla um það. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á væntanlega eftir að taka þó nokkra fundi um það og koma síðan með breytingartillögur eða hugmyndir um nýja málsmeðferð á málinu eftir að hafa fjallað um álitið, það hlýtur að vera. Ég held að tímanum væri best varið í að ræða með hvaða hætti við viljum hafa ákvæðið varðandi breytingar á stjórnarskránni 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til stjórnarskipunarlaga, afar merkilegt frumvarp sem er til komið í samhengi við sögulegt ferli, ferli sem á sér að einhverju leyti upptök í hruninu, ekki bara hruni fjármálakerfisins heldur hruninu á trausti almennings á, ekki bara þessari stofnun sem við erum hluti af hér, Alþingi, heldur á stjórnkerfinu öllu. Ein helsta krafan eftir þetta hrun var um nýja stjórnmálamenningu, um ný vinnubrögð, aukið beint lýðræði í samfélaginu, að opnað yrði fyrir aukinni þátttöku og auknum áhrifum almennings í landinu á það hvernig þetta samfélag er mótað. Það hefur skilað sér í því ferli sem við ræðum hér. Sú var tíðin, og það hefur myndast fyrir því hefð, að fámenn nefnd fulltrúa stjórnmálaflokkanna móti tillögur um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Í þetta sinn var ferlið opnað upp á gátt fyrir beinni aðkomu þjóðarinnar. Þjóðfundur, tveir frekar en einn, stjórnlaganefnd, kosning fulltrúa þjóðarinnar á stjórnlagaþing og síðan sérstök þjóðaratkvæðagreiðsla um það frumvarp sem kom út úr vinnu stjórnlagaráðsins, þeirra 25 einstaklinga sem hlutu mest fylgi meðal þjóðarinnar í sérstakri kosningu. Í þrígang hefur þjóðin því haft beina aðkomu að þessari vinnu við breytingar á stjórnarskránni. Höfum í huga að yfir 80 þús. manns kusu fulltrúa til setu á stjórnlagaþingi og yfir 100 þús. manns kusu í þjóðaratkvæðagreiðslunni um frumvarp stjórnlagaráðs í október síðastliðnum. Það er því rétt þegar stjórnarandstæðingar úr röðum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks tala um þetta ferli sem fordæmalaust. Það á sér engin fordæmi í sögu lýðveldisins og þess vegna er það svo merkilegt, svo jákvætt, svo miklu vandaðra og lýðræðislegra en dæmi eru um í stuttri sögu þessa lýðveldis. Í stað þess að einungis örfáir einstaklingar véli um breytingar á stjórnarskránni og árangurinn sé oftar en ekki í skötulíki hafa hér tugþúsundir, reyndar rétt innan við 200 þús. manns, í þessu samfélagi haft beina aðkomu að þessari vinnu. Ýmsir aðilar í þinginu og í samfélaginu hafa reynt að tala þetta ferli niður, ýjað að því að hér hafi verið kastað til höndum eða álit sérfræðinga hunsuð. Auðvitað er hrein fjarstæða að halda slíku fram. Þvert á móti hefur verið lögð mikil vinna í þetta mál, mest af hálfu stjórnlagaráðs en sömuleiðis af hálfu ýmissa sérfræðinga og þingmanna úr öllum flokkum. Tekið hefur verið tillit til fjölmargra athugasemda og ábendinga sérfræðinga og annarra umsagnaraðila um allt samfélagið. Ég fagna sérstaklega þeirri miklu vinnu sem átt hefur sér stað í fastanefndum Alþingis um þetta mál frá því í nóvember. Það er enginn vafi að sú vinna var mjög góð og dýpkaði skilning þingheims á þeim breytingum sem hér um ræðir. Sú vinna skilaði fjölmörgum breytingartillögum, einum 40 talsins, sem ég tel að séu til bóta. Í einhverjum tilvikum er þar vikið frá breytingum sem sérfræðinganefnd lögfræðinga lagði til á frumvarpinu og horfið aftur til tillagna stjórnlagaráðs. Í einstaka tilvikum er lagt til að fallið verði frá breytingum á gildandi stjórnarskrá og í öðrum tilvikum er um að ræða breytingar sem fela í sér vilja þingheims sem þó er í ágætu samræmi við áherslur stjórnlagaráðs. Ég ætla í þessari ræðu að fara sérstaklega yfir nokkur atriði sem tengjast vinnu hv. allsherjar- og menntamálanefndar en hún hafði til umfjöllunar 32 greinar, rétt innan við þriðjung þessa frumvarps, og lagði fram 12 breytingartillögur. Í 4. gr. frumvarpsins er fjallað um íslenskan ríkisborgararétt. Sú grein hefur að geyma mikilvæga, efnislega breytingu frá gildandi stjórnarskrá þess efnis að þeir sem við fæðingu eiga foreldra með íslenskt ríkisfang öðlist sjálfir ríkisborgararétt. Þessi breyting gengur því lengra en gildandi stjórnarskrá og raunar einnig gildandi lög um íslenskan ríkisborgararétt sem veita móður meiri rétt en föður hvað þetta varðar. Hér er á ferðinni mikilvæg réttarbót í málaflokki sem ég tel reyndar mikilvægt að endurskoða frá grunni í samhengi við nýtt frumvarp um útlendinga sem nú er komið inn í þingið. Meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar leggur síðan til breytingartillögu við þessa grein þar sem hnykkt er á því að engan megi svipta íslenskum ríkisborgararétti sem öðlast hefur þann rétt með lögmætum hætti. Sú takmörkun er eðlileg og í samræmi við alþjóðlega þróun í þessum málaflokki eins og kemur fram í skilabréfi sérfræðingahópsins sem vakti máls á þessari breytingu. Athygli hv. allsherjar- og menntamálanefndar var vakin á því við vinnslu málsins í nefndinni að áberandi væri að ekki væri í frumvarpinu sérstakt ákvæði um íslenska tungu sem orkaði tvímælis í ljósi mikilvægis tungumálsins fyrir íslenska menningu og þjóðarvitund. Reyndar er minnst á tunguna í aðfaraorðum frumvarpsins þar sem fjallað er um sameiginlega ábyrgð þegna landsins á arfi kynslóðanna en það er álit meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar að rétt sé að bæta við frumvarpið sérstöku ákvæði sem viðurkenni og treysti í sessi mikilvægi tungunnar í þjóðmenningu okkar. Það er mikilvægt að hafa í huga að þjóðfundurinn lagði áherslu á að staðinn yrði vörður um sameiginleg þjóðareinkenni Íslendinga, þar með talið tungumálið. Niðurstaða hans var að vernda bæri og efla þyrfti íslenska tungu sem þjóðtungu, standa ætti vörð um hana í ræðu og riti og tryggja þyrfti sérstaklega stöðu íslenskrar tungu í skólum landsins. Það er meðal annars í þessu ljósi sem meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar gerir að sinni tillögu úr skýrslu stjórnlaganefndar. Þar segir, með leyfi forseta: „Íslenska er þjóðtunga á Íslandi og skal ríkisvaldið styðja hana og vernda.“ Virðulegi forseti. Meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar leggur til þá breytingu á frumvarpinu að tekið verði inn í það ákvæði í gildandi stjórnarskrá um takmörkun á fjárfestingum útlendinga í fasteignaréttindum eða atvinnufyrirtækjum. Nefndinni var bent á að óvíst væri að unnt væri að takmarka þessi réttindi yrði fylgt þeirri leiðsögn stjórnlagaráðs að kveða ekki á um slíka takmörkun í stjórnarskránni heldur einungis í almennum lögum. Það er ljóst að réttaráhrif þess að taka ákvæðið úr stjórnarskrá eru í besta falli óljós. Í fyrsta lagi er ekki ljóst hvort slík takmörkun mundi falla undir hið almenna skerðingarákvæði í 9. gr. frumvarpsins og í öðru lagi má færa fyrir því rök að almenn löggjöf um takmörkun á fjárfestingum útlendinga sem ekki er varin í stjórnarskrá kynni að brjóta gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og sú ákvörðun að fella slíkt ákvæði úr gildandi stjórnarskrá gæti því haft sjálfstæð réttaráhrif. Virðulegi forseti. Þá er röðin komin að þeim kafla frumvarpsins sem lýtur að tjáningar- og upplýsingafrelsi, upplýsingarétti og réttindum og skyldum fjölmiðla, þ.e. 14.–16. gr. frumvarpsins. Þar leggur meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar til veigamiklar breytingar frá frumvarpinu. Þetta eru allt greinar sem tóku verulegum breytingum í meðförum sérfræðingahópsins og hafa ýmsir orðið til þess að gagnrýna að þar hafi hópurinn vikið í veigamiklum atriðum, jafnvel grundvallaratriðum, frá tillögum stjórnlagaráðs. Efnislega lýtur gagnrýnin að því að í meðförum sérfræðingahópsins hafi gildissvið ákvæðanna verið þrengt verulega frá því sem var í tillögum stjórnlagaráðs. Í 14. gr. frumvarpsins er fjallað um tjáningar- og upplýsingafrelsi. Í tillögum stjórnlagaráðs segir að óheimilt sé að skerða aðgang að netinu og upplýsingatækni nema með úrlausn dómara og að uppfylltum sömu efnisskilyrðum og eiga við um skorður við tjáningarfrelsi. Sérfræðingahópurinn felldi þetta ákvæði hins vegar brott en setti í staðinn ákvæði um að öllum sé frjálst að leita eftir, taka við og miðla upplýsingum. Meiri hlutinn gagnrýnir þessa breytingu í frumvarpinu, ekki síst á þeim forsendum að túlka megi þetta ákvæði með þeim hætti að það heimili í reynd að sett séu lög sem hamli aðgengi að einstökum vefsvæðum, með öðrum orðum heimili ritskoðun á netinu. Meiri hlutinn leggur því til að ákvæðinu verði breytt á þann hátt að tekin verði upp að nýju tillaga stjórnlagaráðs og orðalag í því frumvarpi sem þjóðin veitti meirihlutastuðning sinn í atkvæðagreiðslunni í október. Í 15. gr. frumvarpsins er fjallað um upplýsingarétt. Þar er mikilvægt að árétta að í tillögum stjórnlagaráðs er gert ráð fyrir nýrri nálgun á upplýsingarétt hér á landi sem byggi á gagnsæi upplýsinga og tryggu aðgengi að gögnum í fórum stjórnvalda sem stuðli að meira aðhaldi við valdhafa og upplýstari umræðu. Í breytingartillögu sérfræðingahópsins er hins vegar gert ráð fyrir því að óska þyrfti eftir aðgangi að skjölum sem takmarkaði verulega þennan upplýsingarétt almennings og fjölmiðla og seinkaði því að unnt væri að fá gögn enda væri þá ekki kveðið á um sjálfvirkan aðgang að gögnum heldur að taka þyrfti sérstaka afstöðu til beiðna um upplýsingar. Það er álit meiri hlutans að mikill munur sé á þessum tillögum, annars vegar stjórnlagaráðs og hins vegar sérfræðingahópsins, og breyting sérfræðingahópsins sé mjög umdeilanleg. Það má segja að með henni sé upplýsingaréttinum í reynd snúið í haus. Í stað þess að meginreglan sé sú að aðgengi almennings að upplýsingum úr stjórnkerfinu sé tryggt sé, samkvæmt frumvarpinu, upplýsingarétturinn háður því að viðkomandi leiti sjálfur eftir upplýsingum. Hér er um grundvallaratriði að ræða sem kristallar að mörgu leyti muninn á gamla Íslandi og því nýja Íslandi sem þjóðin hefur kallað eftir frá hruni. Augljóst er að slík breyting mundi kalla á breytt vinnubrögð Stjórnarráðsins og við því er eðlilegt að bregðast með raunhæfum aðlögunartíma. Hitt er morgunljóst, að til þess að almenningur og fjölmiðlar geti veitt stjórnvöldum á hverjum tíma uppbyggilegt aðhald þarf að styrkja upplýsingaréttinn og standa traustan vörð um tjáningarfrelsið og það er gert með breytingartillögum meiri hlutans. Í 16. gr. frumvarpsins er kveðið á um frjálsa, upplýsta þjóðfélagsumræðu og er ákvæðinu meðal annars ætlað að tryggja frelsi og sjálfstæði fjölmiðla. Með ákvæðinu er lagt til að trúnaðarsamband blaðamanna við heimildarmenn sína skuli njóta verndar, en sérfræðingahópurinn felldi brott úr ákvæðinu vernd uppljóstrara enda félli slíkt undir heimildarmenn. Hins vegar var bent á það fyrir nefndinni, og meiri hlutinn tekur undir það, að uppljóstrarar hafi allt aðra stöðu en heimildarmenn og þurfi sérstakrar verndar við. Uppljóstrarar þurfi ekki einungis hefðbundna vernd heimildarmanna heldur annars konar vernd enda gæti starf þeirra, staða og öryggi verið í hættu vegna upplýsinga sem þeir koma á framfæri. Meiri hlutinn tekur eindregið undir sjónarmið um að mikilvægir almannahagsmunir kalli á sérstaka vernd uppljóstrara og leggur til að ákvæðið verði óbreytt frá tillögu stjórnlagaráðs þannig að sérstaklega verði kveðið á um vernd uppljóstrara. Enn fremur var gagnrýnt, og meiri hlutinn tekur tillit til þess, að sérfræðingahópurinn felldi brott úr 16. gr. ákvæði um ritstjórnarlegt sjálfstæði fjölmiðla og þeim sjónarmiðum komið á framfæri að ekki væri nægilegt að kveða á um sjálfstæði fjölmiðlanna enda er ritstjórnarlegt sjálfstæði þeirra annars eðlis og dæmi hefðu sýnt að brýnt væri að tryggja það. Virðulegi forseti. Ein af breytingartillögum meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar lýtur að 24. gr., um menntun. Í frumvarpinu er nýtt ákvæði sem ekki var í frumvarpi stjórnlagaráðs og lýtur að því að ríkisvaldinu beri að virða ákvarðanir foreldra um að uppeldi og menntun barna þeirra sé í samræmi við trúar- og lífsskoðanir foreldranna. Í greinargerð með ákvæðinu kemur fram að það feli í sér að vernda beri börn fyrir innrætingu ríkisvaldsins og kennara á gildum eða viðhorfum sem þessir aðilar kunni að aðhyllast en séu í andstöðu við trúar- eða lífsskoðanir barnsins eða foreldra þess. Meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar bendir hins vegar á að þetta ákvæði taki ekki mið af breyttum viðhorfum og nýlegum alþjóðaskuldbindingum um sjálfstæðan rétt barna í þessum efnum, t.d. ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, þ.e. barnasáttmálans svokallaða, frá 1989 sem fullgiltur var hér á landi árið 1992 og er nú í þinginu og stefnir í að verði lögfestur í góðri sátt þingheims. Benda má á að barnasáttmálinn hefur á táknrænan og afgerandi hátt breytt viðhorfum og áherslum sem liggja til grundvallar réttarstöðu barna og foreldra þar sem horfið hefur verið frá því að miða við rétt foreldra til að ráða uppeldi barns í samræmi við sínar lífsskoðanir en í stað þess gengið út frá því að barn njóti réttinda sem sjálfstæður einstaklingur og að hlutverk foreldra sé að gæta þessara réttinda. Virðulegi forseti. Þá vil ég vekja athygli á 96. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um skipun embættismanna. Meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar leggur reyndar ekki til breytingartillögu en ræðir talsvert um þetta ákvæði í nefndaráliti sínu. Þetta er sérkennilegt ákvæði sem kveður á um að ráðherrar, forseti og Alþingi hafi skilgreint hlutverk þegar kemur að skipun í embætti dómara og ríkissaksóknara. Gert er ráð fyrir því að ráðherra skipi í þessi embætti en forseti Íslands hafi hins vegar synjunarvald á þá skipun og ef hann beiti því komi til kasta Alþingis sem geti samþykkt skipunina þvert ofan í vilja forsetans með auknum meiri hluta. Við þetta ákvæði er ýmislegt að athuga. Í fyrsta lagi er þarna gagnrýnivert að Alþingi sé fengið hlutverk við skipan dómara í ljósi grundvallarreglu stjórnskipunarinnar um aðgreiningu löggjafarvalds og dómsvalds. Í öðru lagi er forseti Íslands þarna í framandi hlutverki sem einhvers konar milliliður milli ráðherra og Alþingis. Þeim sjónarmiðum var komið á framfæri við nefndina að með því að bæta forseta Íslands inn í skipunarferlið væri honum í reynd falið geðþóttavald, enda er ekki getið neinna sérstakra skilyrða fyrir því að forseti ákveði að synja tillögu ráðherra og honum ekki settar neinar skorður er tryggi að fagleg sjónarmið ráði för. Þá komu einnig fram sjónarmið um að þessi tillaga um nýja tilhögun við dómaraskipun búi til ófyrirsjáanlega möguleika á pólitískum ágreiningi og ófriði um skipun dómara þar sem ráðherra, þing og forseti blandist inn í ferlið. Í þriðja lagi er með þessu ákvæði í reynd litið fram hjá og stefnt í tvísýnu nýlegri breytingu á dómstólalögum þar sem kveðið er á um hlutverk hæfisnefndar þegar kemur að veitingu dómaraembætta. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í greinargerð að hlutverk sérstakrar hæfisnefndar við skipun dómara hafi reynst vel og bendir á að slíkt fyrirkomulag hefur enn fremur verið viðhaft um ýmis önnur embætti. Telur meiri hlutinn að grundvöllur 96. gr. sé og eigi að vera sú meginhugsun að hæfni og málefnaleg sjónarmið ráði för við skipun manna í embætti. Þegar litið er til þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram á greinina virðist hins vegar ekki ljóst að ákvæðið nái fram þessum markmiðum. Meiri hlutinn telur aðkomu forseta að skipunarferlinu líklega til að flækja það, auk þess sem það auki vafa um að fagleg sjónarmið ráði för við skipun. Meiri hlutinn leggur ekki til, eins og ég nefndi, sérstakar breytingar á ákvæðinu en ég vil að það komi fram að ég tel mikilvægt að það verði skoðað vandlega hvort ekki sé rétt að gera breytingar á þessari grein, t.d. með þeim hætti að felldar verði brott 3.–5. mgr. ákvæðisins en áhersla lögð á það sem kemur fram í 2. mgr., um að tryggja skuli með lögum að hæfni og málefnaleg sjónarmið ráði för við skipun embættismanna. Virðulegi forseti. Kaflarnir um stjórnskipan landsins og samspil mismunandi þátta ríkisvaldsins, Alþingis, ríkisstjórnar og forseta Íslands, var ekki viðfangsefni hv. allsherjar- og menntamálanefndar en það er hins vegar meginviðfangsefni Feneyjanefndarinnar sem í áliti sínu, sem nú hefur verið opinberað, bendir á ýmis atriði sem huga þurfi að og megi betur fara í frumvarpinu. Það er mín skoðun að álit Feneyjanefndar gefi tilefni til að skoða sérstaklega þann hluta frumvarpsins sem lýtur að stjórnskipan landsins og rök séu fyrir því að taka þann hluta frumvarpsins sérstaklega út fyrir sviga og vinna betur með það fyrir augum að afgreiða á næsta þingi. Ég tel hins vegar að vel sé hægt að bregðast við öðrum athugasemdum Feneyjanefndarinnar á þessu þingi og klára þá kafla frumvarpsins sem eftir standa, svo sem kaflann um mannréttindi, um þjóðaratkvæðagreiðslur, utanríkismál og síðast en ekki síst ákvæðið um stjórnarskrárbreytingar sem er mun lýðræðislegra en ákvæðið í gildandi stjórnarskrá. Gagnrýnendur þessa frumvarps hafa farið mikinn um nauðsyn þess að fram fari heildstætt mat á áhrifum laganna. Vissulega er mikilvægt að gera sér grein fyrir því hver verði réttaráhrif helstu breytinga frá gildandi stjórnarskrá. Hins vegar er mikilvægt að hafa í huga að slíkt mat er að verulegu leyti háð því hvernig viðkomandi breytingar verða útfærðar í löggjöf í framhaldinu og það er ekki fyrr en viðkomandi lagafrumvörp liggja fyrir sem raunhæft er að leggja mat á áhrifin, þ.e. mat sem raunverulegt mark er takandi á. Það má líka hafa í huga að þegar síðast voru gerðar umfangsmiklar breytingar á stjórnarskránni, árið 1995, þegar allur mannréttindakaflinn kom inn í stjórnarskrána lá ekkert slíkt mat til grundvallar þegar kaflinn var afgreiddur í þinginu. Í þriðja lagi mætti spyrja sig í samhengi við þessa umræðu um áhrif frumvarpsins og mat á því hversu bókstaflega hefur verið farið eftir þeirri leiðsögn um réttaráhrif sem felast í gildandi stjórnarskrá lýðveldisins. Nefna mætti ýmis dæmi um greinar sem í besta falli er umdeilanlegt að fylgt hafi verið í reynd í okkar stjórnkerfi og í versta falli ríma alls ekki við þann veruleika sem við þekkjum og hrærumst í. Ég nefni nokkur dæmi. Í núgildandi stjórnarskrá segir að forseti Íslands skipi ráðherra og veiti þeim lausn, hann ákveði tölu þeirra og skipti störfum með þeim. Er það svo í reynd? Er það í reynd svo að forseti Íslands hafi þetta ákvörðunarvald og það sé hann sem ákveði verkaskiptingu í ráðuneytum? Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum. Er það svo? Geta menn í hreinskilni og fullum heiðarleika sagt að þetta sé meginreglan sem alþingismenn í þessum sal fylgi? Í öðru lagi, er þetta lýðræðislegt? Skiptir stefna stjórnmálaflokkanna eins og hún er borin fram í þingkosningum engu máli? Engan má skylda til aðildar að félagi. Er ekki verið að skrá börn inn í trúfélag í hverri einustu viku allan ársins hring án þess að þau hafi verið spurð álits eða veitt samþykki sitt til þess? Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Eru allir sammála um að þessi regla sé hin gullna regla í íslenskum sjávarútvegi? Öllum skal tryggður í lögum réttur til almennrar menntunar og fræðslu við sitt hæfi. Getum við raunverulega haldið því fram að þessari reglu í stjórnarskrá lýðveldisins sem gilt hefur í áratugi sé í reynd fylgt þegar við erum með nærri þriðjung nemenda í framhaldsskóla sem hættir námi á miðri leið af því að hann hefur ekki fengið áhuga sínum og þekkingarþorsta svalað í íslenska skólakerfinu? Hann hefur með öðrum orðum ekki fundið nám við sitt hæfi. Ég nefni þessi dæmi til að undirstrika að gildandi stjórnarskrá lýðveldisins hefur að geyma fjölmörg ákvæði sem fela í sér yfirlýsingu um vilja og almenn markmið sem síðan eru nánar útfærð í lögum og reglum. Stjórnarskráin er stöðug uppspretta túlkana og álitamála sem mörg hver verða ekki endanlega útkljáð nema fyrir dómstólum. Krafan um að fyrir liggi nákvæmt heildstætt mat á öllum áhrifum frumvarpsins er því í besta falli óraunhæf og í versta falli pólitískur fyrirsláttur stjórnmálaafla sem kalla eftir allt öðrum vinnubrögðum núverandi stjórnarmeirihluta en þau sjálf ástunduðu þegar þau voru við völd í þessu landi. Virðulegi forseti. Ég hef reifað helstu breytingar hv. allsherjar- og menntamálanefndar á frumvarpi til stjórnarskipunarlaga. Þetta mál hefur fengið óvenjulangan og góðan meðgöngutíma í þinginu og reyndar samfélaginu öllu. Þetta ferli um mótun nýrrar stjórnarskrár hefur verið einstakt því að aldrei áður hefur aðkoma þjóðarinnar að breytingum á stjórnarskránni verið svo bein og milliliðalaus. Um 2 þús. fulltrúar hennar sátu tvo þjóðfundi árin 2009 og 2010 þar sem grunnur var lagður að því starfi sem nú er til meðferðar í þinginu. Um 180 þús. manns mættu á kjörstað í tvennum kosningum til að kjósa fulltrúa til að vinna nýja stjórnarskrá og síðan til að gefa álit sitt á þeirri vinnu. Það er líka fordæmalaust að allar fagnefndir Alþingis hafa komið að málinu, allir 63 þingmenn Alþingis hafa haft beina aðkomu að þessari vinnu undanfarna mánuði. Hún hefur skilað sér í 40 breytingartillögum sem gert hafa þetta frumvarp enn betra. Nú hefur Feneyjanefndin skilað áliti sínu sem mun fá viðeigandi meðferð í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eins og vera ber, rétt eins og umsagnir innlendra umsagnaraðila. Málið er vissulega umdeilt og það er það af því að hér takast á íhaldssöm öfl sem vilja ríghalda í gamla tíma þar sem breytingar á stjórnarskrá eru ræddar og mótaðar í litlum hópi örfárra kjörinna fulltrúa og síðan stuðningsmenn nýrra tíma og nýrra vinnubragða sem vilja auka beint lýðræði, styrkja og efla réttindi almennings til þátttöku í ákvörðunum um mótun samfélagsins. Virðulegi forseti. Það er ekki eftir neinu að bíða. Sómi Alþingis er undir að fylgja vilja þjóðarinnar eins og hann hefur birst í þessu ferli um að frumvarp stjórnlagaráðs verði grundvöllurinn að nýrri stjórnarskrá. Ég skora á þingmenn að varpa af sér oki fortíðarinnar, oki úreltra vinnubragða við breytingar á grundvallarlöggjöf samfélagsins, og ganga til móts við kröfu samtímans um bætta stjórnmálamenningu og aukið lýðræði á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem á köflum var ansi dæmalaus miðað við þann sannleik sem felst í öllu þessu máli. Mér fannst athyglisvert þegar þingmaðurinn las upp úr stjórnarskránni varðandi mannréttindakaflann og efaðist um þær greinar sem felast í mannréttindakafla núgildandi stjórnarskrár. Þau ákvæði komu inn í stjórnarskrána árið 1995 og eru því að verða 20 ár síðan þau voru sett inn í hana, og komin er alveg afbragðsgóð dómaframkvæmd á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar. Varla er það mál lengur til sem hægt er að fara með fyrir íslenskan rétt sem hefur ekki tekið á þeim spurningum sem hafa vaknað eftir að þetta var sett inn í stjórnarskrána. Því voru vangaveltur þingmannsins alveg dæmalausar í ljósi þessa. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Hann fór yfir það í ræðu sinni að framsóknarmenn hafi gagnrýnt það ferli sem þessum málum hefur verið búið, kostar nú þegar tæpar 1.500 milljónir á þeim fjórum árum í valdatíma núverandi ríkisstjórnar. Hvað finnst þingmanninum um það að við séum að ræða málið í 2. umr. þegar álit Feneyjanefndar er ekki einu sinni komið á dagskrá stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar? Boðað hefur verið að það verði tekið fyrir í nefndinni í næstu viku þegar íslensk þýðing liggur fyrir. Við erum í raun að ræða annað plagg en það sem Feneyjanefndin fékk því að hér var hann að vísa í breytingartillögur sem þegar hafa komið fram frá meiri hluta nefndarinnar sem eru raunverulega ekki til grundvallar í áliti Feneyjanefndarinnar. Hefði ekki verið rétt að bíða með þessa umræðu þar til komið var álit frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd varðandi álitið frá Feneyjanefndinni?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég er þeirrar skoðunar að það ferli við meðferð lagafrumvarpa á Alþingi sé með þeim hætti að við eigum að taka mark á því. Lagafrumvörp fara í gegnum þrjár umræður. Og í málum eins og þessu þar sem mikil þörf er á því að vinna málin vandlega og taka mark á umsögnum úr öllum áttum eiga menn að nýta þann tíma sem fyrir liggur til hins ýtrasta. Það liggur fyrir að þessi umræða hófst áður en Feneyjanefndin skilaði af sér. Núna hefur hún skilað af sér þeim tillögum og þær liggja fyrir, reyndar á enskri tungu, en ég tel að þingmenn séu bærilega staddir með það að nýta sér þau gögn í umræðunni og geti gert það og eru að gera það. Ég hef engar athugasemdir við það ferli sem lagt hefur verið upp með. Það hefur allan tímann legið ljóst fyrir að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mundi taka niðurstöðu Feneyjanefndarinnar og álit hennar til frekari meðferðar í þinginu og það stendur til.

Virðulegi forseti. Enn undrar mig málflutningur þingmannsins vegna þess að hann telur að hér sé um vandaða málsmeðferð að ræða og telur að mál séu best ef þau eru rædd nógu mikið í þingsal. Ég vil minna á að þegar frumvarpið kom fyrir þingið var greinargerðin á þann veg að sérfræðingar hafa lagt til að ný greinargerð verði skrifuð. Ég hef ekki heyrt af því fyrr né síðar í íslenskri lagasetningu að ónýt greinargerð komi með frumvarpi inn í þingið og að setja þurfi inn í framhaldsnefndarálit einhverja lagatúlkun á því sem felst í frumvarpinu. Virðuleg forseti. Það er íslensku stjórnarskránni ekki boðlegt hvernig málið er unnið. Það er einsdæmi hvernig þetta er. En ég var ekki að spyrja þingmanninn að því hvort þingmenn mundu skilja texta í enskum plöggum heldur um hitt hvers vegna verið er að ræða málið í þinginu þegar álit Feneyjanefndarinnar er ekki fullrætt í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd.

Virðulegi forseti. Ég held að mikilvægt sé að við berum fulla virðingu fyrir þeirri vinnu sem hefur átt sér stað í fagnefndum þingsins núna mánuðum saman. Allar fagnefndir þingsins hafa farið í gegnum þetta plagg og það er fordæmalaust, það hefur aldrei gerst áður. Menn hafa kallað til sérfræðinga í öllum þeim greinum sem undir hafa verið í þessu frumvarpi og lagt fram ítarleg nefndarálit með athugasemdum, ábendingum og breytingartillögum. Það er nægur efniviður til að fara í gegnum í 2. umr. og mjög mikilvægt að gefa því tilskilinn tíma. Síðan hefur alltaf staðið til að álit Feneyjanefndarinnar kæmi til sérstakrar umræðu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd milli 2. og 3. umr. og yrði síðan reifað hér í lokaumræðu málsins. Það er að mínu mati fullkomlega eðlileg tilhögun á þessari vinnu enda væri annað lítilsvirðing við þá vinnu sem staðið hefur yfir í fagnefndum þingsins síðan í nóvember.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var að mörgu leyti ansi góð á köflum. Ég var ekki sammála öllu því sem kom fram í máli hv. þingmanns, alls ekki, en mig langar að bregðast við nokkrum atriðum og spyrja hv. þingmann. Þar sem hann kom inn á þá vinnu sem átti sér stað í fagnefndum þingsins, sem hann sagði að væri fordæmalaus, þá get ég upplýst hv. þingmann um að staðið var þannig að því í hv. fjárlaganefnd að meiri hlutinn tilkynnti minni hlutanum það á fundi að ekki stæði til að kalla fyrir gesti til að ræða þær greinar sem þar voru inni. Hins vegar var vinnan með öðrum hætti í öðrum nefndum. Og það er ofboðslega dapurlegt að eftir þá vönduðu meðferð sem hv. þingmaður vísaði í skuli þetta sitja eftir í umræðunni gagnvart þessari einu fagnefnd. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna ummæla hans undir liðnum störf þingsins í dag og í ljósi stöðu málsins í þinginu, þ.e. vegna þess tíma sem er eftir og vegna þeirra athugasemda sem hafa verið gerðar við frumvarpið af bæði leikum og lærðum eins og sagt er, hvort hv. þingmaður hræðist það ekki dálítið ef við höldum þeirri stefnu áfram í málinu að sú vinna sem farið hefur fram nýtist ekki, sú mikla vinna sem hv. þingmaður kom inn á áðan - og ég ætla ekki að agnúast út í það hvort ég hefði viljað hafa hana með öðrum hætti eða ekki, það skiptir ekki öllu máli. Hvort hv. þingmaður hafi ekki áhyggjur af því að ef við höldum áfram þeirri stefnu sem er í málinu þá muni sú mikla vinna ekki nýtast eins vel og ef við mundum kannski sníða okkur, ef ég má orða það svo, stakk eftir vexti. Tækjum þá ákveðna hluta, fjölluðum um þá, geymdum aðra inn á næsta kjörtímabil.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir fyrirspurnina. Hún er mikilvæg og málefnaleg og eðlilegt að spurt sé að þessu í ljósi þess stutta tíma sem er fram að áætluðum þinglokum. Ég get tekið undir það, ég tel að það séu eðlileg viðbrögð við ábendingum Feneyjanefndarinnar að taka sérstaklega þann meginkafla í áliti nefndarinnar, það meginverkefni sem henni var falið að fara sérstaklega yfir, sem er stjórnskipunin og þetta samspil á milli mismunandi greina ríkisvaldsins, forsetans, þingsins og framkvæmdarvaldsins og rýna það betur. Og þá með það fyrir augum einmitt að nýta þá vinnu sem unnin hefur verið og freista þess að ná samkomulagi í þinginu um það að þessir mikilvægu kaflar stjórnskipunarinnar séu settir í tiltekinn farveg með það fyrir augum að hægt verði að afgreiða það á næsta þingi. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, hafandi lesið álit Feneyjanefndarinnar, að önnur atriði séu ekki það viðurhlutamikil, aðrar athugasemdir, að ekki sé tími til að bregðast við þeim, reyndar hefur þegar verið brugðist við nokkrum þeirra í þeirri vinnu sem átt hefur sér stað í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. En auðvitað er það mikilvægt markmið í vinnu sem þessari að freista þess að ná sem mestri sátt um breytingar á stjórnarskránni og í þeim anda hef ég kynnt þetta sjónarmið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég verð að viðurkenna að mér finnst hv. þingmaður nálgast málið af mikilli skynsemi því að við þekkjum það eftir umræður sem oft eru í þingsal að við verðum að reyna að leita lausna. Ég held líka að mikilvægt sé að við hugsum það og gerum okkur grein fyrir því að þeir sem gera athugasemdir og koma með ábendingar við frumvarpið eins og það er, einstakar greinar og það sem í því er, hugsunin er ekki sú að það fólk vilji ekki nýja stjórnarskrá eða vilji ekki breyta stjórnarskránni. Það er alls ekki tilgangurinn. Ég held að margir, bæði fræðimenn og almenningur úti í bæ eins og sagt er stundum, láti sig málið varða og er þess vegna með gagnrýni einmitt til uppbyggingar, þ.e. til leiðbeiningar og uppbyggingar. Ég held að við þurfum að færa það meira inn í það mál sem hér um ræðir.

Virðulegi forseti. Það er fullt tilefni til að taka undir þessi orð hv. þingmanns sem eru auðvitað að einhverju leyti rauði þráðurinn í þeim lærdómi sem ég og margir fleiri telja að við þurfum að draga af atburðum síðustu ára, að það sé raunverulegt tilefni til að gera breytingar á vinnubrögðum og því hvernig menn nálgast samstarf milli flokka á þinginu. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að oftar en ekki sé prýðilegt samstarf á milli þingmanna úr ólíkum flokkum í þinginu. Það fer hins vegar ekkert mjög hátt í almennri umræðu og það er lítið í kastljósi fjölmiðlanna, en það breytir því ekki að oft er mjög góð vinna unnin í nefndum þingsins og menn láta ekki flokksskírteinið hamla því að vinna saman að því að gera þingmál betur úr garði en þegar þau koma hingað inn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnislega ræðu, mestan part. Mér fannst hv. þingmaður reyndar fara svolítið af leið þegar hann reyndi að stilla málum þannig upp að annars vegar væru hinir hugdjörfu sem vildu fara þær leiðir sem farnar hefðu verið varðandi endurskoðun stjórnarskrárinnar og síðan aðrir sem vildu hafa þetta í einhverjum skúmaskotum. Þetta er auðvitað ekki alveg sanngjörn lýsing. Við skulum þá fjalla um efnisatriðin. Hv. þingmaður sagði, sem er alveg rétt, að þegar menn hefðu sett niður stjórnarskrártexta létu menn gjarnan reyna á þá með einhverjum hætti fyrir dómstólum. Við þurfum síðan að setja lög þessu til fyllingar og þá þarf fyrst og fremst að gæta þess að lögin séu í samræmi við stjórnarskrána. Auðvitað hefur margt skýrst í tímans rás núna. Hv. þingmaður nefndi ýmis dæmi, hann nefndi spurninguna um aðgangstakmarkanir í sjávarútvegi, það mál hefur til dæmis farið fyrir dómstóla. Það liggur fyrir að dómstólarnir telja að núgildandi löggjöf sé í samræmi við stjórnarskrána. Það sem mér finnst hins vegar skipta miklu máli í þessu - og ég tel að sé kannski einn meginkjarninn í allri gagnrýninni í þessu - er að við höfum mjög takmarkað eða lítið yfirlit yfir það hvað þær breytingar sem verið er að boða þýða til dæmis í breytingum á lagasetningu. Í hvað mun þetta stefna. Þá finnst mér dálítið ódýrt að segja: Já, það látum við bara dómstólana skera úr um í tímans rás. Við vitum hvað slíkt ævintýri mundi bjóða upp á; veislu fyrir lögmenn í ár og áratugi. Það er ekki það sem við ætlum að gera, við ætlum ekki að hafa mikla réttaróvissu um nánast alla þætti samfélags okkar. Þá er stóra málið það hvort við getum ekki reynt að máta stjórnarskrána við núgildandi löggjöf til að við áttum okkur á því í hvað stefnir. Hv. þingmaður nefndi til dæmis skipun dómara sem stangaðist á við núgildandi löggjöf, nýja löggjöf. Björg Thorarensen og Tryggvi Gunnarsson, umboðsmaður Alþingis, hafa bent á varðandi upplýsingalöggjöfina 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans innlegg. Reyndar vil ég í byrjun leiðrétta ákveðinn misskilning varðandi þann samanburð sem ég var að draga upp, hann var fyrst og fremst á því ferli sem við höfum verið að vinna varðandi breytingar á stjórnarskránni og fortíðinni, þ.e. ekki hinir hugdjörfu versus þeir sem eru í skúmaskotum að vinna heldur þeir aðilar sem vilja taka mark á þeirri gagnrýni sem hefur sett fram á stjórnmálamenningu okkar og það hvað almenningur hefur verið óvirkur, hliðsettur, gagnvart stórum breytingum eins og á grundvallarlöggjöf samfélagsins. Það er þetta ferli sem ég held að hafi verið mjög mikilvægt, ég held að það hafi skilað merkilegri vinnu. Það er mikill prófsteinn á okkur hér í þinginu að taka mark á þessu, ekki síst af því að þetta snýst að einhverju leyti um það að við erum að gefa eftir eða veita hlutdeild í þeirri miklu ábyrgð sem fylgir þingstörfunum, við erum að opna þingstörfin fyrir beinni aðkomu almennings í máli eins og þessu. Ekki er langt á milli okkar hvað það varðar að ég tel mikilvægt að menn átti sig á því og veiti yfirlit um það hvaða breytingar þarf að ráðast í á gildandi löggjöf í samhengi við umræddar stjórnarskrárbreytingar. Ég lagði áherslu á það í máli mínu að við mættum ekki fara fram með óraunhæfar væntingar um að hægt verði að leggja eitthvert mat, sem raunverulegt hald er í, á áhrif þessara stjórnarskrárbreytinga þegar eftir er að útfæra þær í nýrri löggjöf sem ráðast þarf í í kjölfar breytinga á stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Það er örugglega rétt hjá hv. þingmanni að ekki er hægt að róa fyrir allar víkur í þessu máli. En það sem við þurfum að minnsta kosti að gera er það að máta stjórnarskrána, eins og hún liggur fyrir í frumvarpinu með breytingartillögunum, við þá löggjöf sem við höfum búið við. Hv. þingmaður nefndi réttilega skipan dómara, það er ljóst mál að þetta frumvarp gengur þvert á nýsamþykkt lög í þeim efnum. Sömuleiðis hefur verið vakin athygli á því, af ekki ómerkara fólki en Björgu Thorarensen prófessor og umboðsmanni Alþingis, að til að mynda það ákvæði í frumvarpinu sem lýtur að aðgangi að upplýsingum úr stjórnsýslunni sé væntanlega ofvaxið, eins og sakir standa, okkar íslensku stjórnsýslu. Ekki vegna þess að menn vilji loka þetta allt af heldur er það bara einfaldlega þannig. Þá þurfum við að velta þessu fyrir okkur: Erum við hér að búa til marklaust ákvæði eða getum við breytt þessu ákvæði meira í átt að raunveruleikanum? Varðandi stöðu málsins þá liggur það bara fyrir, það sjá allir, að það er í miklum ógöngum, það er í miklu þrátefli, það er mikill ágreiningur um þetta mál. Ég vil ekki segja að 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður dregur fram athyglisverða spurningu varðandi upplýsingaréttinn. Það er hárrétt að nýlega voru samþykkt lög um upplýsingarétt hér í þinginu. Í því ákvæði í tillögu að stjórnarskrá, með þeirri breytingartillögu sem ég kynnti hér áðan og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar gerir að sinni, er lagt til að stigið sé stærra skref, róttækara skref, í því að opna og styrkja upplýsingarétt almennings hvað varðar þau gögn sem stjórnsýslan býr yfir, en við höfum vanist. Ég tel ekki að við eigum að stíga skrefið til baka og draga úr þessum upplýsingarétti. Ég held einmitt að við eigum að hafa metnað til þess að hafa stjórnsýsluna opnari og gagnsærri en að við eigum að bregðast við þessu ástandi með því að hafa gildistímann rýmri á þessu ákvæði en á stjórnarskránni í heild sinni. Ég tel að það séu rökrétt viðbrögð. Við ættum að draga þann lærdóm af því sem hér hefur gerst á undanförnum árum að við verðum að sýna meiri metnað og hafa skilning á því að bæði almenningur og ekki síður fjölmiðlar þurfa á því að halda að fá nákvæmari og betri aðgang að upplýsingum úr stjórnkerfinu en tíðkast hefur.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða nýtt frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Ég vil í upphafi máls míns koma inn á það umhverfi eða þær aðstæður sem við ræðum málið við. Ég held að það væri hollt fyrir okkur öll að hugsa aðeins um það. Ég hef verið dálítið hugsi eftir yfirlýsingar hv. þm. Þórs Saaris um að ef ríkisstjórnin eða ríkisstjórnarflokkarnir kláruðu ekki málið og færu eitthvað að breyta um stefnu í því ætti ríkisstjórnin ekki að sitja deginum lengur. Þetta er ákveðið umhverfi sem stjórnarmeirihlutinn er í og ekki undan því vikist að horfa til þess. Það hlýtur jafnframt að vera töluvert umhugsunarefni, a.m.k. fyrir mitt leyti sem sit í stjórnarandstöðu, ef staðan er svona, sem hún klárlega er. Þá verður maður auðvitað að líta í eigin barm og velta því fyrir sér hver raunverulega staðan er. Er ákveðin pattstaða í málinu? Af hverju skyldi ég segja það? Vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að við eigum að hægja á ferlinu og taka minni og færri kafla sem er meiri sátt um. Því hefur okkar þingflokkur og hinn hluti stjórnarandstöðunnar talað fyrir og eins hv. þingmenn Framsóknarflokksins. Við verðum auðvitað að gera okkur grein fyrir því að um leið og við gerum þá kröfu að menn fari að vanda sig, gera betur og hlusta á okkur er gerð krafa um vantrauststillögu af hálfu Hreyfingarinnar. Þá er kannski mikilvægast fyrir þingmenn stjórnarandstöðunnar, eins og mig, að hugsa um hver hin raunverulega staða er. Geta hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar til að mynda skoðað að fara að nýta þá vinnu sem hefur farið fram, taka heldur færri kafla og fara skynsamlegri leið, að mínu mati alla vega? Hafa þeir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar kannski ekkert val af því að það vofir yfir þeim einhver hamar af hendi Hreyfingarinnar? Það kom mjög skýrt fram hjá hv. þm. Þór Saari. Ég held að það sé umhugsunarefni fyrir okkur í stjórnarandstöðunni, menn verða að tala skýrt um hvernig yrði staðið að svona hlutum. Það þýðir ekkert að tala um hlutina öðruvísi en þeir eru og ef menn vilja taka stjórnarskrármálið öðrum tökum verður auðvitað að gera samhliða kröfu um að menn stökkvi ekki á sömu sekúndunni yfir á einhverja vantrauststillögu. Það er að minnsta kosti mín skoðun. Ég held hins vegar að við þurfum líka að spyrja okkur að því hvort það hafi í raun og veru verið skynsamlegt að fara í breytingar við þær aðstæður sem við vorum í þegar við ákváðum að endurskoða stjórnarskrána. Það er eitthvað sem við getum lært af. Ég held að við ættum að hugsa um það í framtíðinni. Ég held líka að það sé mikilvægt að þær breytingar sem hafa verið gerðar - hv. þm. Skúli Helgason kom t.d. inn á þær í ræðu sinni og þótt ég sé auðvitað ekki sammála hv. þingmanni í öllum atriðunum sem hann kom inn á er umhugsunarvert hvort þetta ferli gæti orðið til þess að við þróuðum breytingarnar öðruvísi og stæðum að þeim á annan hátt en hefur verið gert. Það gæti vel verið að það mundi skila sér til framtíðar, ég held það. Virðulegi forseti. Ég hef bara setið þetta kjörtímabil á þingi og muni jafnvel ekki sitja fleiri. Maður á þó aldrei að segja aldrei og þó svo ég sitji ekki á næsta þingi getur vel verið að ég reyni að koma inn á þarnæsta eða þar á eftir. Mjög þingreyndir menn hafa tjáð mér að spennustigið hafi verið töluvert hátt á þessu þingi. Það hefur kannski verið ívið hærra í þessu starfsumhverfi undanfarin fjögur ár en hefur verið á undanförnum árum eða áratugum. Það er líka spurning hvort við ættum að hugsa um hvort það væri skynsamlegt að fara í breytingarnar við þær aðstæður, það er eitthvað sem við skulum hugsa um og reyna að læra af í framtíðinni. Við þurfum ekki að vera með eitthvert uppgjör. Mér finnst eins og þetta fjalli allt um að það verði helst að vera einhver sem vinnur og einhver sem tapar og menn geta ekki nálgast verkefnið út frá því hvernig það væri skynsamlegast fyrir alla. Þetta er nú einu sinni stjórnarskráin okkar en ekki bara einhverra stjórnmálafla. Þegar ég segi að spennustigið hafi verið mjög hátt held ég að það hafi endurspeglast í dag í upphafi þingfundar, bæði þegar greitt var atkvæði um hvort þingfundur gæti staðið lengur en gert er ráð fyrir í þingsköpum og þegar menn fóru að ræða afgreiðslu á einum nefndarfundi. Ég verð að segja að það er oft sem ég hef dáðst að rósemi hæstv. forseta, að geta haldið ró sinni í þeim aðstæðum sem oft skapast í þinginu. Ég verð að viðurkenna það að ég hefði ekki treyst mér til að gera það við öll þau skilyrði sem hæstv. forseti hefur þurft að reyna að hafa stjórn á fólki. Það er líka umhugsunarvert fyrir okkur. Ég held að ef við hugsum rökrétt, nú ætla ég að reyna að nálgast málið þannig, hvað mundi gerast ef við tækjum þá kafla stjórnarskrárinnar sem við værum kannski næst hvert öðru í að reyna að breyta? Væri það skynsamlegt, sérstaklega í ljósi aðstæðnanna sem við erum í? Við erum í aðstæðum sem við verðum auðvitað að reyna að átta okkur á. Hvað mundi gerast? Væri það eitthvað mjög slæmt? Ég hugsa ekki. Ég held að ef við næðum að klára ákveðna kafla stjórnarskrárinnar og geymdum aðra fram á næsta kjörtímabil mundi ekki gerast neitt stórkostlegt, ég held að það væri allt í lagi. Við megum ekki og eigum ekki að nálgast verkefnin svona, eins og það sé annaðhvort allt eða ekkert. Því miður er það oft þannig og við sjáum líka ef við hugsum aðeins lengra að það er ekki bara hér. Förum yfir það þegar stjórnlagaráðið skilaði tillögum sínum á sínum tíma, við sáum mismunandi viðbrögð einstakra aðila sem sátu þar. Sumir komu fram og sögðu: Þetta hér er hið fullkomna plagg. Það má hvorki breyta punkti né kommu. Svo eru aðrir sem sögðu: Jú, þetta er auðvitað mikilsvert. Og alltaf var gert ráð fyrir því, eða þeir einstaklingar nálguðust verkefnið að minnsta kosti þannig, að það væri skynsamlegt fyrir þingið sem hefur stjórnarskrárvaldið að gera þetta þannig að menn tækju ákveðna kafla og álagsprófuðu þá, eins og stundum er sagt, eða bæru þá saman við löggjöfina eins og hún er. Það væri skynsamlegt að mati þess fulltrúa sem sat í stjórnlagaráði. En ég verð að viðurkenna að við nálgumst málin oft þannig að það er annaðhvort allt eða ekkert og ég ætla ekkert að undanskilja mig neitt í því, hvorki mig né minn þingflokk. Ég held að það sé ákveðið umhugsunarefni fyrir okkur öll. Ég held að það væri skynsamlegt að menn settust niður og drægju andann. Það verður líka að hafa það í huga sem ég sagði í upphafi ræðu minnar. Við sem erum í stjórnarandstöðunni getum ekki gert þessa kröfu miðað við þær upplýsingar og það sem hefur komið fram í þingsal í þessum stól hér um þær hótanir sem vofa yfir ríkisstjórninni. Ef við gerum kröfu um að vinnubrögðunum og forgangsröðuninni við vinnubrögðin við stjórnarskrána sé breytt verðum við líka að hugsa um að það gerist ekki þannig að það sé stokkið á einhverja vantrauststillögu daginn eftir. Þannig er staðan og við skulum ekki að tala öðruvísi um hana en hún er. Við erum með fullt af verkefnum núna á þessu þingi, sem er ekki langur tími eftir af, fullt af brýnum verkefnum og ég held að það sé breið samstaða um mörg hver þeirra. Þess vegna held ég að það væri mjög hyggilegt að við stilltum dagskránni og vinnunni þannig upp að við nýttum þótt ekki væri nema þá síðustu daga til að nálgast verkefnin. Það er mikilvægt að við gerum það alltaf og við höfum auðvitað gert það. Ég er ekki að halda því fram að það hafi allt verið unnið svona en við klárum allt of sjaldan mikilvæg mál. Ég held að það væri til farsældar fyrir þjóðina í stað þess að vera í pólitískum hanaslag. Ég sé alveg fyrir mér hvernig þetta verður. Það verður talað um stjórnarskrána þangað til þingi verður slitið. Er það það sem við viljum? Er það það sem þjóðin þarf? Þetta liggur alveg fyrir. Það skiptir engu máli hvort við fundum á kvöldin, um helgar og á nóttunni, það verður bara erfiðara, spennustigið hækkar og fólk verður pirraðra. Þetta er umhverfið og við getum ráðið því sjálf. Það er líka mjög dapurlegt ef maður hugsar um þennan vinnustað en ég held að það séu fáir vinnustaðir á landinu sem hafa jafngott og vandað starfsfólk og er hér. Það er alveg sama hvar starfsfólkið er, hvort það er á nefndasviðinu eða hér, það skiptir engu máli því heilt yfir er starfsfólk Alþingis afskaplega vandað þótt við höfum ekki borið gæfu til að nýta þá krafta til uppbyggingar og stöndum hér í „ströggli“. Ég held að við ættum að reyna að nýta þessa fáu daga til uppbyggingar. Þess vegna segi ég að ég held að það gerist ekkert stórkostlegt. Það mun enginn sigra eða tapa, við megum ekki líta á það þannig. Það er mjög mikilvægt því þannig klárast verkefnin. Ég held líka að allflestir ef ekki allir hv. þingmenn líti á athugasemdir þegar þær berast og ég hef verið að reyna að klára mig í gegnum þær. Þetta eru mikil gögn og lítið fjallað um þau í minni fagnefnd, þær ábendingar og athugasemdir sem koma fram, ég verð að viðurkenna það. Ég ætla engum öðrum að gera það svo við höfum það á hreinu, svo ég kjafti ekki neina vitleysu. Ábendingarnar frá þessu góða fólki, alveg sama hver það er innan hvaða greinar sem er - það er ekki hugmyndin hjá fræðimönnunum eða þeim sem gefa umsagnirnar og eru búnir að leggja mikla vinnu í þetta allt. Ég held að það sé til að leiðbeina okkur til betri vegar. Ég held að fólkið sem gefur umsagnir og leiðbeiningar sé ekki á móti því að breyta stjórnarskránni, alls ekki. Ég held að þær séu til að reyna að leiðbeina okkur, til að við höfum upplýsingarnar í hendi. Síðan getum við auðvitað haft mismunandi skoðanir á þeim og það er eðlilega staða, hvort okkur finnst við vera búin að bregðast við þeim þannig að tekið hafi verið tillit til þeirra. Við sjáum það auðvitað hver með sínum augum, það er bara þannig. En ég verð að viðurkenna að það eru mjög margar ábendingar sem koma fram sem eru umhugsunarefni, a.m.k. fyrir mig og væntanlega fyrir alla. Það kemur víða fram í athugasemdunum að verið er að benda á að markmiðin séu góð en þá verðum við líka að vera viss um að við náum þeim markmiðum sem við setjum fram. Það er mjög mikilvægt. Ég ætla engum það að vilja breyta stjórnarskránni bara til að breyta henni og vera kannski sama um hvernig það er gert, það má ekki skilja mig þannig. En ég held að við þurfum aðeins að hægja á ferðinni. Ég held að það sé mikilvægt að nálgast verkefnið þannig. Það er líka umhugsunarefni fyrir okkur vegna þess að við höfum við gerð lagafrumvarpa og þingsályktunartillagna, og sérstaklega lagafrumvarpa, fengið ýmsar góðar ábendingar sem við hefðum átt að taka meira mark á. Ég held að það sé staðreynd að við hefðum getað gert það. Reynslan segir manni að maður eigi að nálgast það á þann hátt og ég tel rétt að gera það. Það hefur komið fram að mikilvægt væri að álagspróf, eins og menn kalla það, fari fram eða samanburður á breytingunni á stjórnarskránni við þá löggjöf sem er núna í gildi. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt og ég ætla ekki að eyða neinum tíma í ræðu minni í að fjalla um hvort það hefði verið skynsamlegra að taka málið inn núna og bíða eftir þessu eða hinu álitinu, við erum stödd hérna núna. Ég held að við verðum að reyna að vinna okkur út úr þessari stöðu. Ég tel það mikilvægt. Ég held líka að það sé í raun og veru ákallið frá þjóðinni. Ég las yfir ræðu forseta Íslands við þingsetninguna. Ég held að það væri hollt fyrir okkur öll að lesa hana og jafnvel líka fyrir mig. Það eru flestir sem hlustuðu á hana en ég las hana yfir. Það er nefnilega nokkuð merkileg leiðsögn í ræðunni en við föllum kannski í þá gryfju að vera með og á móti og heyrum eða túlkum hlutina mismunandi. Gagnrýnin er mjög beitt og hún er líka til umhugsunar fyrir okkur vegna þeirrar stöðu sem við erum í. Ég ætla að fjalla um 39. gr. sem snýr að breytingunum í sambandi við kjördæmaskipanina og kosningafyrirkomulagið. Ég ætla að segja ykkur að ég hef ferðast töluvert um mitt kjördæmi sem er víðfeðmt og stórt. Ég gerði mikið af því í kjördæmavikunni og geri það yfirleitt alltaf þegar ég hef tíma og tala við mikið af fólki. Það hefur enginn kallað eftir því við mig að það þurfi að breyta stjórnarskránni. Þar með er ég ekki að gera lítið úr þeim eða vanvirða skoðanir þeirra sem vilja gera ákveðnar breytingar á henni. Það má ekki stilla því þannig upp. Sumir hafa áhuga á því og aðrir á öðru. Eins og ég hef sagt held ég að mikilvægasta verkefni okkar núna sé að snúa okkur að því hvernig við gætum leyst skuldamál heimilanna, skuldamál fyrirtækjanna, gjaldeyrishöft o.s.frv. Ég starfa hins vegar í hv. fjárlaganefnd og ég er kannski frekar með fókusinn á því af því að mér finnst verkefnin þar prívat og persónulega geigvænleg og hef miklar áhyggjur af stöðu okkar hér sem þjóðar, fjárhagsstöðu eða stöðu ríkissjóðs. Þess vegna er fókusinn minn frekar á því en á breytingunum hér. Ég mundi frekar vilja eyða kröftunum í þau verkefni en að ræða ákveðnar breytingar á stjórnarskránni. En aðrir vinna í öðrum nefndum, þess vegna eru fagnefndir, og menn nálgast verkefnin eftir því svo það er kannski umhugsunarefni fyrir okkur. Það er auðvitað mikilvægt fyrir okkur að gera okkur grein fyrir því að við eigum ekki alltaf að vera í með eða á móti liðinu. Við þurfum aðeins að fara að hugsa það upp á nýtt. Ég hef reyndar aldrei skilið það en þegar að ég kom inn á þing eftir að hafa starfað lengi í sveitarstjórnum, meiri hluta og minni hluti sveitarstjórna - það voru bara tvær vikur fyrir kosningar og tvær vikur eftir kosningar. Eftir það var það búið, alla vega þar sem ég þekki til. Auðvitað er líka allt í upplausn í sumum. Hvernig er þá staðan akkúrat í því samfélagi? Hún er mjög hættuleg. Ef við förum í lítil samfélög þar sem eru miklar deilur er búið að kljúfa íbúana í viðkomandi samfélagi í tvennt. Það er búið að skipa þeim í fylkingar og í því lendum við líka hér ef þetta er gert svona. Núna ætla ég að fjalla um 39. gr. Ég er búinn að lesa í gegnum þetta, bæði hvað varðar tillögurnar og eins líka náttúrlega nefndarálit meiri hlutans og minni hlutans og síðan þær athugasemdir sem eru komnar fram. Ég verð að viðurkenna að þetta var mjög flókið í upphafi og erfitt að átta sig á því hvað átt væri við. Ég gerði mér ekki alveg grein fyrir því en það sem stendur er að hægt sé að bjóða fram kjördæmalista og landslista. Ég áttaði mig ekki alveg á þessu fyrr en ég fór að kafa í greinargerðina með frumvarpinu og ég hef ákveðnar áhyggjur af því. Þetta eru auðvitað breytingartillögur meiri hlutans, að mínu mati til góðs, en skilur málið eftir dálítið opið að mínu viti. Ég ætla að fara að nálgast 39. gr. þar sem er gert ráð fyrir því í frumvarpinu sjálfu, svo ég vitni beint í það, með leyfi forseta, að: „Atkvæði kjósenda alls staðar á landinu vega jafnt. Heimilt er að skipta landinu upp í kjördæmi, flest átta. Stjórnmálasamtökum skal heimilt að bjóða fram kjördæmislista og landslista. Frambjóðandi má vera á landslista og kjördæmislista sömu samtaka.“ Ég staldraði töluvert við þetta en útskýringarnar á því eru í greinargerðinni með frumvarpinu, þar er farið yfir það. Síðan þegar maður les meirihlutaálitið þar sem er fjallað er um þetta og breytingartillögurnar og athugasemdir minni hlutans í framhaldi af því verð ég að viðurkenna að það er skilið eftir þannig, ég veit ekki hvort það er heppilegt orðalag að segja sem svo að menn taki allt sem er ákveðinn ágreiningur um og setji til hliðar og ætli síðan að setja það í sérlög. Maður staldrar auðvitað við það. Þarf það að vera þannig í stjórnarskránni að það sé alveg klárt og kvitt hvernig það eigi að vera? Við getum haft mismunandi skoðanir á því. Ég er á þeirri skoðun að það þurfi að vera fastara, hvernig þetta er gert. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna í nefndarálit meiri hlutans þar sem segir: „Með þeirri breyttu gerð 39. gr. sem meiri hlutinn leggur til væri í fyrsta sinn í íslenskri stjórnarskrá gerð krafa um persónukjör í kosningalögum. Stjórnmálasamtökum er í þeim efnum gefið svigrúm en um leið ábyrgð. Þeim skal heimilt að bjóða fram óraðaða lista, þar sem kjósendur fá að velja á milli frambjóðenda og ráða þá alfarið hverjir af listanum setjast á þing. Kjósi samtök að bjóða fram raðaðan lista er það samt áskilið að merkingar kjósenda við einstaka frambjóðendur séu virtar og hafi áhrif þegar kemur að því að ráðstafa sætum listans til frambjóðenda hans.“ Síðan þegar maður áttar sig betur á því hvað þetta þýðir og gerir sér grein fyrir því verður maður að sjálfsögðu skoða grunninn í því sem kemur fram í breytingartillögu meiri hlutans. Það er auðvitað sjónarmið hvort eigi að hafa það alfarið inni í sérlögum sem snýr að kosningum eða hafa sterkari stoð undir því í stjórnarskránni. Ég er staddur þar núna að vilja hafa sterkari stoð. Síðan þarf að velta fyrir sér kostum og göllum af því að ef við gerum þetta svona erum við í raun og veru að færa prófkjörin inn í kosningarnar, ef við segjum sem svo, vegna þess að þegar menn fara að bjóða fram óraðaðan lista mun það gerast sjálfkrafa að prófkjörin færast inn í kosningarnar sjálfar en ekki eins og við þekkjum það í dag. Það getur vel verið að það sé kostur. Ég verð að viðurkenna að þegar ég fór að lesa athugasemdirnar sem koma fram, ég var að reyna að klóra mig í gegnum það allt saman, staldraði ég við. Þegar lesnar eru umsagnirnar frá sérfræðingum eða mönnum sem hafa miklu meira vit á þessu en sá er hér stendur og finnst ákvæðin sem eru í breytingunum frekar óljós og óskýr, verður að viðurkennast að maður staldrar aðeins við. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í nefndarálit 1. minni hluta þar sem er einmitt verið að fjalla um það sem er í 39. gr. Ég byrja á að tala um athugasemd um jafnt vægi atkvæða sem er vitnað til að Birgir Guðmundsson hafi gert í umsögn sinni: „Birgir Guðmundsson gerði í umsögn sinni m.a. athugasemdir við fyrirkomulag alþingiskosninga og telur að ef ákvæðin fá að standa óbreytt í stjórnarskrá sé líklegt að þau muni leiða til umtalsverðrar sundrungar og óvissu í stjórnmálum, auk þess sem veruleg hætta sé á að landsbyggðin beri mjög skarðan hlut frá borði. Bendir hann á að átakalína milli höfuðborgar og annarra landshluta muni skerpast verulega og sundra þjóðinni upp í fylkingar og að slíkt væri mjög í andstöðu við yfirlýstan tilgang breytinganna sem er m.a. að skapa grundvallarsáttmála fyrir þjóðina alla, auka á pólitískt jafnrétti og jafna vægi atkvæða milli landsbyggðar og höfuðborgar.“ Þetta er mjög áhugaverð og alvarleg ábending að hugsa um. Ég er á þeirri skoðun ef við förum þá leið þurfum við að ræða hvort við viljum gera landið að einu kjördæmi. Það eru auðvitað kostir og gallar við það en ég held að við þurfum að taka það þannig, hvort við eigum að gera landið að einu kjördæmi. Ég segi fyrir mitt leyti að ef það verður gert, og eins og kemur fram hérna seinna er ekki skynsamlegt að gera það svona, köllum við auðvitað á umræðu um hvort það sé ekki mikilvægt að jafna þá líka eitthvað annað. Það blasir við að jöfnun atkvæðisréttar þarf að ræða í samhengi við margt annað. Það fyrirkomulag sem er í Washington hefur oft verið nefnt í þessum ræðustól þar sem stjórnsýslan er öll hér á höfuðborgarsvæðinu, þurfum við ekki líka að jafna aðgang eins og þeir? Að mínu viti er það er umræða sem við þurfum að taka ef við ætlum að fara þá leið. Ef ég fæ síðan að koma aðeins inn á það þar sem er í raun og veru fjallað um uppstokkun á kjördæmabreytingu, sem kæmi þá í kjölfarið, og vitna öðru sinni í álit 1. minni hluta, hv. þm. Birgis Ármannssonar og Ólafar Nordal, er vitnað aftur í Birgi Guðmundsson, með leyfi forseta: „Birgir bendir einnig á að kosningafyrirkomulagið sjálft, þ.e. persónukjör þar sem rúmur helmingur þingmanna að minnsta kosti er kosinn af landslista, minnkar enn möguleika landsbyggðarinnar. Þetta stafar af því að yfirburðir fjöldans á höfuðborgarsvæðinu skapa margfeldisáhrif sem vinna gegn áhrifum kjósenda af landsbyggðinni. Landslisti gerir landið í raun að einu kjördæmi án nokkurra skilrúma fyrir meiri hluta Alþingis. Þannig mun þungamiðjan óhjákvæmilega verða hjá meiri hlutanum á höfuðborgarsvæðinu. Sá möguleiki sem þetta kosningakerfi kallar fram, að einsleitir hagsmunir hóps eða hópa á höfuðborgarsvæðinu í meirihlutastöðu verði knúnir fram jafnvel á kostnað stórra minnihlutahópa eins og landsbyggðarinnar, er enn magnaður upp með ákvæðinu um þjóðaratkvæðagreiðslur í 65. gr. frumvarpsins.“ Ég held að það sé mikilvægt að við förum mjög vandlega yfir þetta, hugsum það mjög vel og gerum okkur grein fyrir því hvað það þýðir í raun og veru. Við eigum að taka tillit til þeirra athugasemda sem koma fram hér. Ég held því ekki fram að ekkert tillit hafi verið tekið til þeirra, ég fer yfir breytingartillögurnar á eftir. Það er mikilvægt að við stöldrum við og ræðum það. Af hverju ekki að hafa eitt kjördæmi ef þetta er niðurstaðan? Það er mitt mat, reyndar eftir stutta þingreynslu eða eitt kjörtímabil. Í Norðausturkjördæmi til að mynda fækkar þingmönnunum úr níu í átta. Ég segi fyrir mitt leyti að ef kjördæmi færu að vera með þrjá eða fjóra þingmenn og það væri jafnvel þannig að ekki allir stjórnmálaflokkar ættu þingmann úr viðkomandi kjördæmi, við skulum segja ef það væru fimm stjórnmálaflokkar sem ættu kjörna fulltrúa og ekki allir ættu fulltrúa í kjördæminu, held ég að við yrðum að taka heiðarlega umræðu um að gera landið að einu kjördæmi. Við sáum hvað gerðist í sambandi við kosningarnar til stjórnlagaráðs. Við skulum fara yfir kosti og galla þess sem gerðist þar. Ég held að við þurfum að ræða það áður en við förum í svona breytingar og þótt vitnað sé til aðstæðna annars staðar held ég að við þurfum að gera það. Það er ekki einungis Birgir Guðmundsson sem gerir athugasemd við þetta. Það eru fleiri sem benda á það hér, t.d. Þóroddur Bjarnason og ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í það sem kemur fram í 1. minnihlutaálitinu: „Þóroddur Bjarnason telur frumvarpið fela í sér afar flókið og ógagnsætt fyrirkomulag kosninga og að það feli í sér umtalsverða hættu á lýðræðishalla gagnvart þeim 37% kjósenda sem búa á landsbyggðinni. Telur hann ákvæðið leiða til þess að landsbyggðin fái í mesta lagi 11 kjördæmakjörna þingmenn í stað 29 í núverandi kerfi og 23 kjördæmakjörinna þingmanna miðað við jafnt vægi atkvæða í óbreyttri kjördæmaskipan. Bendir hann á að vegna ákvæða um persónukjör fari prófkjör og þingkosningar fram saman og meiri hluti kjósenda listans ráði þannig hvaða einstaklinga minni hlutinn kýs í raun. Þannig sé íbúum landsbyggðarinnar og öðrum minnihlutahópum gert ókleift að kjósa sína fulltrúa í óröðuðu landskjöri, að loknum kosningum falla listaatkvæði minni hlutans alltaf í skaut þeim frambjóðendum sem meiri hlutinn styðji.“ Síðan kemur niðurstaða 1. minni hluta þar sem segir að komið hafi verið til móts við þær ábendingar og þær blasa auðvitað við manni þegar maður les breytingartillögur meiri hlutans. En minni hlutinn gerir reyndar athugasemdir við að það þurfi að vera alveg skýrt í stjórnarskránni hvernig kosningafyrirkomulagið eigi að vera. Ég ætla í framhaldi af þessari umfjöllun minni, eftir bollaleggingar mínar hérna, að fara í það sem skiptir öllu máli og fara í breytingartillögu meiri hlutans út af þeim ábendingum eða athugasemdum sem hafa komið fram við meðferð málsins. Meiri hlutinn gerir þær breytingartillögur við málið að 39. gr. orðist svo, ég vil fá að vitna beint í tillögurnar, með leyfi forseta: „Á Alþingi eiga sæti 63 þingmenn, kosnir leynilegri kosningu til fjögurra ára.“ Það eru varla miklar deilur um það. „Atkvæði kjósenda alls staðar á landinu vega jafnt eftir því sem frekast er unnt.“ Ég spyr mig sem leikmaður sem á ekki sæti í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd: Er þetta nægilega sterkt svona í stjórnarskránni: „eftir því sem frekast er unnt“? Er verið að vísa til þess að menn gætu útfært það nánar í kosningalöggjöfinni? Ég átta mig ekki alveg á því. Það er það fyrsta sem kemur upp í hugann. Ég velti því fyrir mér hvort það sé skynsamlegt að hafa ákvæðið svona inni eða setja alveg skýrar línur og segja að það skuli vera útfært nánar í kosningalöggjöfinni, það getur vel verið. Á eftir kemur sú setning að heimilt sé að skipta landinu upp í kjördæmi. Við heyrðum fyrr í dag í umræðum og andsvörum hv. þingmanna hvað það þýðir í raun og veru, hvort það þýðir sjálfkrafa að landið verði eitt kjördæmi nema því verði skipt upp. Síðan kemur auðvitað fram í frumvarpinu sjálfu að það geti orðið allt að 8 kjördæmi. Það er mikilvægt að það liggi alveg fyrir hvernig það verður. Ég staldra reyndar enn þá dálítið við það sem kemur fram hér, að listar sem eru boðnir fram í kjördæmum mega vera óraðaðir eða raðaðir samkvæmt nánari fyrirmælum í lögum. Þá er væntanlega verið að vísa til kosningalaganna, það segir sig sjálft. Frambjóðendur mega vera á fleiri en einum lista sömu stjórnmálasamtaka. Ég held að við þurfum að taka heiðarlega umræðu um hvað það þýðir miðað við ábendingarnar hérna, það liggur alveg fyrir að það þurfi að gera. Þetta er auðvitað persónukjör og það er verið að auka vægi þess en ég er dálítið hugsi yfir því hvort við eigum að færa prófkjörin alveg inn í það sem snýr að kosningunum sjálfum. Svo kemur athugasemd frá Jafnréttisstofu sem ég þarf ekki að fara yfir, hv. þingmenn þekkja hana og þær umræður sem eru í öllum stjórnmálaflokkum um það sem snýr að svokölluðum kynjakvótum. Við þurfum auðvitað að fara vel fyrir það. Síðan komum við að breytingunum á kjördæmamörkunum eða tilhöguninni. Það voru menn líka að ræða í andsvörum í dag, þ.e. það þurfi 2/3 hluta atkvæði á Alþingi til að gera breytingarnar á kjördæmaskipaninni sem slíkri. Það þarf að gerast með ákveðnum tímamörkum sem er eðlilegt en ég velti því fyrir mér út af því bráðabirgðaákvæði sem er inni, að hægt sé að gera það eins og sagt er í fyrsta skiptið eða fyrir næstu kosningar með einföldum meiri hluta. Þetta er auðvitað hlutur sem við þurfum að ræða og ég er að reyna að leggja mitt til málanna því að eins og ég segi á ég ekki sæti í viðkomandi nefnd, hef ekki fjallað um málin og þekki þau í raun og veru ekki eins mikið og þeir hv. þingmenn sem sitja þar. Það er mjög brýnt og væri gott að fá viðbrögð við hugleiðingum mínum í þessari ræðu. Til þess erum við að fjalla um málið og eigum hér málefnalegar umræður og rökræður. Ég held að það væri líka mjög þarft að við fjölluðum um það hvort við, ef við stígum þessi skref hér, gerum landið að einu kjördæmi. Ég held að við verðum að taka efnislega umræðu um það. Fyrir mitt leyti sé ég það ekki geta gerst ef menn ætla að hafa kjördæmaskipanina eitthvað í samræmi við það sem er í dag, eða vilja menn breyta henni? Ég held að við þurfum að gera það og það er kannski eitthvað sem við þurfum að ræða, hvort við viljum hafa það þannig í stjórnarskránni og vísa þá til þess í þeim hlutum sem snúa að breytingum á kosningalöggjöfinni sjálfri. Það getur vel verið að það sé skynsamlegt. Ég verð að segja að ég staldra sérstaklega við þá setningu hér að atkvæði kjósenda alls staðar á landinu vegi jafnt eftir því sem frekast er unnt og heimilt sé að skipta landinu upp í kjördæmi. Ég geri það út af stjórnarskránni. Það getur vel verið að þetta sé í góðu lagi en ég staldra við að það skuli vera í stjórnarskránni. Við vitum að grunnstoðin í löggjöfinni, og kletturinn í hafinu eins og sagt er, er stjórnarskráin sem hin lögin byggja öll á svo það er mikilvægt að við nálgumst verkefnin. Til að ítreka það sem ég sagði í upphafi held ég að það sé mjög mikilvægt að allir horfi í spegil, sama hvar þeir eru staddir í flokki, og reyni að leita lausna svo við getum nálgast það verkefni sem við stöndum frammi fyrir við breytingarnar á stjórnarskránni þannig að það nýtist þjóðinni í stað þess að taka einhverja pólitíska slagi, hvort heldur sem er á degi eða nóttu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðu hans. Það er svo mikið að ræða í þessu frumvarpi að svo stuttur ræðutími dugar náttúrlega ekki. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann hafi heyrt um það áður að frumvarp komi ekki inn í þingið með tilbúinni greinargerð. Nú hefur það komið í ljós þann stutta tíma sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur haft frumvarpið til vinnslu í nefnd að greinargerð með frumvarpinu er ónothæf. Nefndinni hefur verið ráðlagt að reyna að lappa upp á það með nefndaráliti og framhaldsnefndaráliti þannig að lögskýringargögnin eru komin niður í framhaldsnefndarálit og ræður þingmanna. Er þetta boðlegt þegar stjórnarskráin sjálf liggur undir?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég nálgaðist þetta í ræðu minni. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir á sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og er auðvitað miklu meira inni í þessu máli en ég. Ég var að reyna að komast í gegnum eina grein sem ég hafði verið að stúdera dálítið. Ég á eftir að fara í næstu ræðum mínum yfir aðrar greinar og vil þannig nálgast verkefnið. Ég held hins vegar að mikilvægt sé fyrir okkur öll að gera okkur grein fyrir þeirri stöðu sem við erum í núna. Við erum með málin statt hér og þingið klárast eftir nokkra daga. Viljum við nota alla þá daga til að rífast um þetta mál? Ég vil ekki nýta tímann í það, ég vil reyna að nálgast málið með öðrum hætti. Við þetta mál, allra helst, þurfa vinnubrögðin að vera mjög vönduð og yfirveguð.

Virðulegi forseti. Ég lít ekki svo á að við þingmenn séum að rífast um þetta mál. Við erum að færa rök fyrir málinu sem eiga vel heima í því óvandaða ferli sem ríkisstjórnarmeirihlutinn setti það í í upphafi. Þar sem þingmaðurinn tók kosningakaflann sérstaklega fyrir í ræðu sinni skulum við fara aðeins yfir hann. Þar er lagt til að tekið verði upp persónukjör, það er verið að taka upp jafnt vægi atkvæða, það er jafnvel verið að gera landið að einu kjördæmi o.s.frv. Svo er hnykkt á því í lok greinarinnar að þegar kjósandinn er búinn að fara í gegnum allt þetta ferli með því að kjósa á kjördag þá skyndilega kemur lokamálsgreinin sem hljóðar á þann hátt að tryggt skuli að konur og karlar njóti jafnræðis í hvívetna eftir kosningarnar. Því spyr ég þingmanninn: Er ekki svolítið ankannalegt að setja svona ákvæði inn í kosningakaflann þar sem kjósandinn fer raunverulega í það ferli sem ég fór yfir og 

Virðulegi forseti. Ég treysti mér ekki til að kveða upp úr um það hvort þetta sé, eins og hv. þingmaður bendir á, brot á einhverjum reglum. En ég vil þó leiðrétta það sem ég sagði við hv. þingmann því að það er auðvitað rétt sem hv. þingmaður benti mér á, þegar ég mismælti mig hér áðan, að þetta er rökræða. Ég fellst að sjálfsögðu á það. Ég held hins vegar að af því sem ég hef fylgst með af þessum umræðum, eins og þær hafa hingað til gengið fyrir sig, hafi þær verið efnislegar og málefnalegar. Hér hafa hv. stjórnarliðar tekið þátt í umræðum og það er fínt. Reyndar sjást ekki þeir sem voru digurbarkalegastir í dag, sem vildu funda á kvöldin, en hér eru hv. þingmenn sem stýra stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og margir aðrir. Því ber auðvitað að fagna. En auðvitað þurfum við að hafa rökræður með þeim hætti að bæði stjórnarliðar og stjórnarandstaðan taki þátt í umræðunum.

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði sem ég hefði gjarnan viljað tala um en ég hef lítinn tíma. Eitt af því er sem sagt að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur áhyggjur af því að fyrirkomulag kosninga sé ekki nógu tryggt í stjórnarskrá. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að tryggja meiri sveigjanleika, ekki síst þegar þau viðhorf sjálfstæðismanna birtast að það þurfi að vera erfitt að breyta stjórnarskránni. Við skulum ekki gleyma því að menn byrjuðu að kjósa í landinu áður en þeir áttuðu sig á því að tölvur yrðu nokkurn tíma til og það yrðu til nýjar aðferðir við að kjósa. Við þurfum að hafa meiri möguleika á að bregðast við nýjum aðstæðum. Við höfum ekki hugmynd um hvernig menn koma til með að nýta áhrif sín í framtíðinni. Ég hef heldur ekki ægilegar áhyggjur af jöfnun atkvæðisréttar eins og hv. þingmaður. Ég held að þær áhyggjur séu óþarfar. Við erum ekki annaðhvort landsbyggðarmenn eða höfuðborgarbúar. Af því að hv. þingmaður vitnaði í hvernig stjórnlagaráð væri samsett þá voru þar margir sem eru fæddir úti á landi og búa í höfuðborginni og aðrir fæddir í höfuðborginni og búa úti á landi. Við erum alla vega fólk.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mikilvægt að við reynum að forðast að nálgast umræðuna með þeim hætti að segja: Í ljósi þeirrar reynslu að sjálfstæðismenn vilja eða eru tregir til að gera. Ég held að við eigum ekki að nálgast þetta þannig. Ég get líka tekið nokkuð langa ræðu um vinnubrögðin og farið í þann gír, ég get það alveg. Ég mun væntanlega gera það í næstu ræðu ef ég fæ mikla hvatningu til þess. Ég benti hins vegar á og var að velta fyrir mér - það getur verið að hv. þm. Logi Már Einarsson hafi ekki sömu áhyggjur og ég og það er þá bara í fínu lagi, þá nálgumst við verkefnin hvor með sínum hætti - þeirri spurningu hvort það væri vítt í stjórnarskránni að jafna ætti atkvæðavægi eftir því sem frekast er unnt. Ég velti því bara upp. Ég var ekki með neinar fullyrðingar um það. Ég vildi nálgast verkefnin þannig. Er þetta eitthvað sem við þurfum að ræða frekar eða er þetta bara í lagi eða er þetta ekki í lagi? Það held ég að sé aðalatriðið.

Hæstv. forseti. Orðalagið „að jafna atkvæðavægi eins og frekast er unnt“ er væntanlega vegna þess að það er ekki hægt að ná fullkomnu jafnræði. Reikningslega er það ekki mögulegt. Þess vegna þurfa menn að nálgast það svona. Það felst auðvitað jafnrétti í því á endanum að allir hafi jafnt vægi atkvæða á bak við sig. Við landsbyggðarmenn verðum bara að nálgast verkefnið með öðrum hætti og tryggja stöðu okkar með öðrum meðulum. Meining mín var aldrei að tala niður íhaldssemi sjálfstæðismanna til stjórnarskrár. Ég virði alla vega þeirra sjónarmið, að þeir vilji fara varlega og láta verkið vera þungvinnt, en þess þá meiri ástæða er til þess að gefa löggjafanum möguleika á að breyta leikreglunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að spennustigið væri frekar hátt hérna. Ég var kannski sá fyrsti sem féll í gildruna vegna þess að ég tók athugasemdinni með þessum hætti, en það var ekki skilningur minn að hv. þingmaður væri að tala niður til okkar sjálfstæðismanna. Ég held líka að það sé mikilvægt, eins og hv. þingmaður bendir á, að við ræðum jöfnun atkvæðisréttar. En við þurfum einnig, eins og ég kom aðeins inn á í ræðu minni, að ræða aðra hluti. Þetta er ekki bara svart/hvítt, jafn aðgangur að ýmsum hlutum eins og heilbrigðisþjónustu, stjórnkerfinu, stjórnsýslunni sem öll er hér. Við verðum auðvitað að taka efnislega umræðu um þetta. Þess vegna kom ég einmitt inn á það í ræðu minni. Þurfum við ekki að taka efnislega umræðu um kosti og galla þess að hafa landið eitt kjördæmi? Ég var ekki að tala niður til neinna í stjórnlagaráði, hvort sem þeir eru af höfuðborgarsvæðinu eða landsbyggðinni. Ég hef enga minnimáttarkennd gagnvart höfuðborgarsvæðinu því að það er alltaf miklu betra að vera úti á landsbyggðinni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er sem fyrr í þessari umræðu, ég vil segja að hún sé mjög efnisleg og yfirgripsmikil og góð. Ég ætla að staldra aðeins við jafnt vægi atkvæða. Þær breytingar sem nefndin gerir er, eins og hv. þingmaður sagði, að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu skuli vega jafnt eftir því sem frekast er unnt. Rökin með og á móti þekkjum við. Mig langar hins vegar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé í sjálfu sér ósammála því að allir kjósendur eigi að hafa sama atkvæðisrétt óháð búsetu og öðrum félagslegum aðstæðum almennt. Við höfum það í þjóðaratkvæðagreiðslum. Við höfðum það í atkvæðagreiðslunum um Icesave-samningana. Þá vó atkvæði mitt sem er búsett í Reykjavík og hv. þingmanns sem er búsettur í Norðvesturkjördæmi algerlega jafnt. Sama gildir um forsetakosningar. Hver er munurinn, hv. þingmaður?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er alveg sammála því að menn eigi að hafa jafnan rétt, það eigi ekki að vera neinn mismunur hvort sem menn búa þar eða hér. Það sem ég er að benda á eru þær breytingar sem yrðu á núverandi stöðu og því skipulagi og stjórnskipulagi sem við erum með. Við erum þar stödd í núinu. Við erum með kjördæmaskiptinguna eins og hún er. Þess vegna benti ég á það að ef við förum þessa leið þá held ég - það er mín skoðun og ég sagði það í ræðu minni - að við þyrftum að taka efnislega rökræðu um að breyta landinu í eitt kjördæmi. Ég reyndi að nálgast viðfangsefnið þannig. Ef við gerðum það, tökum bara Norðvesturkjördæmi af því að ég þekki til þar og er þaðan, sæi ég fyrir mér að það yrði mikið umhugsunarefni fyrir íbúa í Norðvesturkjördæmi að hafa kannski bara fjóra þingmenn eða hafa landið allt sem eitt kjördæmi. Ég held að það sé umræða sem við þurfum að taka samhliða þessari breytingu hér.

Frú forseti. Við höfum auðvitað alltaf búið við ákveðið misvægi atkvæða. Í núgildandi stjórnarskrá er heimilt að það sé í raun 1:2 og það var gott betur í síðustu kosningum 2009 og þess vegna verður nú leiðrétt á milli Norðvesturkjördæmis og Suðvesturkjördæmis. Við höfum rætt um álit Feneyjanefndarinnar. Mig langar til að vekja athygli á því að í prinsippinu segir Feneyjanefndin að misvægi atkvæða megi ekki vera yfir 10% og megi aldrei fara yfir 15% nema við mjög sérstakar aðstæður. Nú er sem sagt leyfilegt að það sé 100%, 1:2 hér, en þegar Feneyjanefndin fjallar nú um þetta prinsipp með jafnt vægi atkvæða í 69. mgr. í áliti sínu þá segir þar skýrt um þetta að nefndin fagni þessari niðurstöðu. Ég er ekki að leggja mat á það frekar en annað í álitinu. Ég vil einungis vekja athygli á því að það er ekki bara að Feneyjanefndin sé að mæla gegn þeim tillögum sem hér liggja fyrir, hún er líka að taka undir þær og fagna þeim.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum eiginlega stödd á sama stað í umræðunni, ég og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Ég held hins vegar að við þurfum að taka heiðarlega umræðu um jafnan aðgang fólks, alls staðar. Ég fór margoft yfir það í umræðunni um fjárlögin þegar í tæplega tvö þúsund manna byggðarlagi var verið að loka heilsugæslustöðinni um helgar hver búsetuskilyrði fólks á viðkomandi stað væru. Við þurfum að fara í umræður um þetta. Við getum ekki bara stokkið til og sagt að við viljum jafna þetta en svo er misskipting annars staðar. Þess vegna þurfum við að taka heiðarlega rökræðu um það hvernig við sjáum þessar breytingar miðað við núverandi kjördæmaskipan. Viljum við breyta henni með einhverjum hætti, fjölga eða fækka, eða hvernig sem það væri, eða hafa bara landið eitt kjördæmi? Mikilvægt er að við tökum umræðuna alla leið en stöldrum ekki bara við í atkvæði 1:1 og klára svo bara hitt seinna.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ágæta ræðu. Ég er nú ekki vön að gefa einkunnir en mér fannst þetta góð ræða að því leytinu til að það er alveg hárrétt sem hann sagði að við höfum mismunandi skoðanir á mörgum hlutum. Og það er okkar hér í þinginu að taka ákvarðanir og við hljótum að gera það eftir þeim mismunandi skoðunum sem við höfum. Ég vil líka segja varðandi álit sem við fáum frá sérfræðingum að auðvitað lítum við á þau. Við höfum líka mismunandi skoðanir á þeim, við höfum mismunandi skoðanir, og meira að segja sérfræðingar hafa mismunandi skoðanir og það er okkar, það er eitt aðalverkefni stjórnmálamannsins, að taka ákvarðanir og segja af eða á. Hvað varðar greinina um alþingiskosningar ætla ég að koma inn á hana í mínu síðara andsvari ef hv. þingmaður gefur mér tækifæri til.

Virðulegi forseti. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um að við eigum að rökræða málin. Ég staldraði við ákveðna þætti sem snúa að kosningalöggjöfinni og breytingum í kringum hana, hvort sem það er persónukjör, kjördæmabreytingin eða jöfnun atkvæðisréttar. Það er bara ein ákveðin grein af svo mörgum í frumvarpinu og auðvitað er mjög gott að rökræða um hlutina því að öðruvísi getur maður ekki tekið upplýsta ákvörðun eins og stundum er sagt. Það er mikilvægt að gera og það er hættulegast fyrir hvern sem er, alveg sama hver hann er, þegar maður telur sjálfum sér trú um að maður viti allt, kunni allt og geti allt best allra. Þá er maður fyrst í vandræðum. Ég hafði þann vana þegar ég var í sveitarstjórnarmálum og stýrði sveitarfélögum í mörg ár að ef ég fékk litla gagnrýni á það sem við vorum að gera leið mér alltaf mjög illa. Ég leitaði þá uppi sem höfðu mest gagnrýnt það málefni sem við vorum að fjalla um og það bjargaði okkur oft.

Forseti. Miðað við þessa lífsreynslu þingmannsins þarf ég ekki að óttast neitt að ég sé í einhverri vitleysu. En aðeins varðandi það sem þingmaðurinn nefndi nokkrum sinnum um jafnt vægi atkvæða eins og frekast er unnt. Ef landinu er skipt upp í kjördæmi þá næst ekki reikningsleg jafna út úr því en það næðist hins vegar ef landið yrði eitt kjördæmi. Ég er alveg sammála þingmanninum um að það gæti vel farið svo að landsbyggðin teldi það þrátt fyrir allt, ef komin væri jafnt vægi atkvæða um allt land, að heppilegra væri fyrir hana að hafa landið eitt kjördæmi og þá þarf að ákveða það á þeirri stundu og taka ákvörðun um það þegar þar að kemur. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að betra er að hafa ákvæðið í stjórnarskrá um kosningar opið frekar en lokað og þar erum við þingmaðurinn ekki á sama máli.

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að ég og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir séum ekki alveg á sama máli í því hvernig við viljum hafa fyrirkomulagið í stjórnarskránni sem snýr að kosningalöggjöfinni. Ég er staddur þar eins og ég sagði að við eigum að hafa það fast rammað inn. Það er líka ákveðið sjónarmið að færa megi það frekar út í kosningalöggjöfina. Það er alveg sjónarmið sem manni ber skylda til að bera virðingu fyrir. En ég held hins vegar að áður en farið er í breytingar um jöfnun atkvæðisréttar þurfi að fara akkúrat í þá umræðu sem við erum sammála um að gera. Ég heyri að hv. þingmenn sem hafa komið hingað í andsvör við mig hafa einmitt tekið undir það að við þurfum að taka slíka umræðu, þ.e. hvort við gerum landið að einu kjördæmi eða hvort við gerum öðruvísi kjördæmabreytingu frá þeirri skipan sem er í dag. Þetta er umræða sem við þurfum að taka og ef við tökum ekki rökræðuna komumst við væntanlega ekki að skynsamlegri niðurstöðu. Það er því mikilvægt að hún fari fram.