Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti geta þess að í hádeginu í dag komu í þinghúsið 63 átta ára nemendur úr Hörðuvallaskóla og afhentu forseta póstkort til allra 63 þingmanna í tilefni af alþjóðlegri athafnaviku . Við alþingismenn þökkum þessum áhugasömu nemendum fyrir einlæg og skýr skilaboð til þingmanna.

Kl. 3.30 í dag fer fram umræða utan dagskrár um Bankasýsluna og Vestia-málið. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur að undanförnu ferðast töluvert eins og fylgir starfi ráðherrans og á ferðum sínum oft verið með miklar yfirlýsingar um eitt og annað en ekki hvað síst stöðu mála í Icesave-deilunni margumræddu. Hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir oftar en einu sinni að þeirri deilu sé að ljúka með samningum, það sé einfaldlega stutt í að deilunni ljúki með mun hagstæðari samningum en áður var gert ráð fyrir. Hæstv. fjármálaráðherra svaraði þessu hins vegar í viðtali í ríkissjónvarpinu á þann hátt að það væri of snemmt að tala um upphæðir eða tímasetningar í þessu sambandi og sagðist mundu þá taka að sér að vera sá varfærni í samanburði við hæstv. utanríkisráðherra. Spurningin er þá: Hefur hæstv. ráðherra verið óvarfærinn í yfirlýsingum sínum eða hver er staðan í Icesave-málinu? Hvernig er hæstv. ráðherra inni í því máli? Fylgist hann þar með? Hefur hann beitt sér í málinu og reynt að hafa áhrif á gang þess? Hver telur hæstv. utanríkisráðherra að staðan sé í Icesave-málinu? Jafnframt vildi ég spyrja hæstv. ráðherra annarrar spurningar í ljósi þess að hann er mikill lýðræðissinni og hefur tjáð sig töluvert um þau mál að undanförnu. Þar sem Icesave-málið fór á sínum tíma í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem niðurstaðan var mjög afgerandi væri þá ekki hæpið fyrir þingið að ætla síðan að klára málið sjálft án þess að þjóðin hefði nokkuð um þá niðurstöðu að segja? Með öðrum orðum, er ekki eðlilegt úr því sem komið er í ljósi þess að málið hefur þegar farið til þjóðarinnar að þjóðin fái aftur að hafa síðasta orðið?

Frú forseti. Sem stjórnmálamaður er ég svo gamall sem á grönum má sjá og ég skal gera þá játningu gagnvart hv. þingmanni að a.m.k. á fyrri parti ferils míns var ekki talað sérstaklega hátt um það að ég væri sérstaklega varfærinn stjórnmálamaður.

Það hefur kannski breyst.

Það kann vel að vera, eins og mér heyrist á hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, að það hafi breyst og ég veit ekki hvort það er til batnaðar.  Varðandi það mál sem hv. þingmaður nefnir, þ.e. Icesave-málið, vísar hann í viðtal sem tekið var við mig fyrir skömmu. Það sem ég sagði þar var tvennt, í fyrsta lagi að ég vonaðist til þess að það yrði alvarleg þróun, „serious development“, með leyfi forseta, í þessum mánuði og sömuleiðis leyfði ég mér allra virðingarfyllst að vonast eftir því að málinu lyki fyrir áramót. Ég veit að hv. þingmaður deilir þeirri von með mér. Ég er þeirrar skoðunar að það skipti miklu máli að við leiðum þá deilu til lykta. Ég taldi að miðað við þá yfirlýsingu sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson gaf að kvöldi 5. janúar á þessu ári væri hann sammála mér um það. Hv. þingmaður lýsti því þá yfir fyrir hönd Framsóknarflokksins að hann vildi fá lausn um þetta mál. Allir formenn stjórnmálaflokka á Íslandi gerðu það. Ég hef aldrei úttalað mig um það með hvaða hætti sú lausn sem nú er í gangi kynni að vera. Ég er ekki beinn aðili að þessum samningum eins og hv. þingmaður veit. Hins vegar er ég þeirrar gæfu og heiðurs aðnjótandi að fá að sitja með honum og nokkrum fleiri stundum þegar samráðsfundir eru haldnir um slíkt. Ráðuneytisstjóri minn hefur komið að þessu málum. Ég hef nokkuð svipaða vitneskju um stöðu málsins og ég veit að hv. formaður Framsóknarflokksins hefur.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra talar þessa dagana mikið um dagsetninguna 5. janúar, að þá hafi ég látið þau orð falla að ég vildi að málið leystist eins og það hafi komið hæstv. ráðherra svona rosalega í opna skjöldu að hann hafi skráð það sérstaklega í dagbókina sína 5. janúar. Að sjálfsögðu vil ég, og allir þingmenn held ég að mér sé óhætt að segja, að málið leysist. Þetta snýst ekki um það. Yfirlýsingar ráðherrans hafa ekki heldur snúist um vonir, vilja eða væntingar ráðherrans eins og hæstv. utanríkisráðherra gefur nú í skyn. Þær snerust um yfirlýsingar þess efnis að máli væri að klárast. Þetta voru fyrirheit hæstv. utanríkisráðherra í krafti embættisins sem slíks til erlendra stjórnmálamanna og fjölmiðlamanna um að þetta mál væri að klárast. Því spyr ég: Hvað hefur hæstv. ráðherra fyrir sér í því? Í öðru lagi ítreka ég spurninguna um aðkomu þjóðarinnar.

Frú forseti. Þær góðu vonir sem ég gerði mér og geri mér enn á þeirri stundu sem líður nú um að lausn málsins kynni að vera í sjónmáli byggðust m.a. á viðtali sem ég er sannfærður um að hv. þingmaður, formaður Framsóknarflokksins, hefur líka lesið. Það viðtal var birt þann 15. síðasta mánaðar í Viðskiptablaðinu. Það var viðtal við hæstv. fjármálaráðherra þar sem hann greindi frá afstöðu sinni. Af því sem þar kom fram getur hver maður sem las það viðtal dregið þá ályktun að það sé hugsanlegt að þessu máli ljúki fyrir árslok. Að því er varðar aðkomu þjóðarinnar nýtur forseti Íslands þeirra forréttinda að hann getur tekið ákvörðun um að skjóta máli til úrskurðar þjóðarinnar. Það gerði hann 5. janúar sl. Þann dag gaf hv. þingmaður út yfirlýsingu sína. Þess vegna er hún mér svo minnisstæð. Hún gladdi mig. Ég tel að þetta mál eigi að koma til þingsins og að það eigi að afgreiða það. Forsetinn hefur síðan þennan rétt eins og hann hefur nýtt sér áður. Ég spái ekkert í gang himintungla varðandi niðurstöðu hans. Samt gleður það mig að hv. þingmaður lýsir því yfir, sem kom mér ekki á óvart, að við erum sammála 

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um mál sem snertir kannski ekki hans daglega verksvið. Hann er hins vegar mikill áhugamaður um málið sem fyrrverandi iðnaðarráðherra og af því að hann er helsti talsmaður Samfylkingarinnar í ríkisstjórn við þennan fyrirspurnatíma hef ég ákveðið að beina máli mínu til hæstv. utanríkisráðherra. Þetta snertir HS Orku og þá vinnu sem ríkisstjórnin hefur verið í við að reyna að leysa úr ágreiningi innan ríkisstjórnarinnar um heimild HS Orku til fjárfestingar í Magma Energy og tilkynningu þar um. Í Fréttablaðinu 1. nóvember er fjallað ítarlega um nefnd sem ríkisstjórnin skipaði á sínum tíma til að leiða það til lykta innan ríkisstjórnarinnar hvort þetta hafi verið leyfilegt eða ekki og hvort hægt sé að taka fyrirtækið eignarnámi. Fréttablaðið hefur heimildir fyrir því að niðurstaða nefndarinnar verði líklega ekki þess eðlis. Þrátt fyrir það segir formaður þingflokks Vinstri grænna í sama blaði 3. nóvember ríkisstjórnina eiga að taka um það pólitíska ákvörðun hvort heimilt verði að fara þessa eignarnámsleið þrátt fyrir að nefnd um erlenda fjárfestingu hafi þrívegis komist að þeirri niðurstöðu að það brjóti lög. Mig langar til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hann sé sammála þingmanninum um að þetta sé pólitísk ákvörðun, hvort hann telji það tæpt að ríkisstjórnin taki slíka ákvörðun um eignarnám, 

Frú forseti. Ég tel að það sé rétt hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að ef á að fara þá leið að taka eignarhlutinn eignarnámi hljóti ríkisstjórnin að beita sér fyrir því. Nú verð ég að viðurkenna fyrir hv. þingmanni að ég hef ekki skyggnst jafn vel í innviði nefndarinnar sem nú er að störfum og hv. þingmaður. Ég veit ekki hvað hún er að hugsa eða að hvaða niðurstöðu hún hefur komist en ef það er rétt sem hv. þingmaður hefur eftir nefndinni, sem þó hefur ekki skilað af sér, að lagabreytingu þurfi til að gera það er augljóst að það er langlíklegast að ríkisstjórnin þurfi að hafa atbeina að henni. Að því er varðar síðan mínar eigin skoðanir á því hafa þær fyrir löngu komið fram. Ég tel það ákaflega óheppilegt. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé góð aðferð að ríkið hlutist með þeim hætti til um lyktir mála. Ástæðan er sú, eins og allir vita og eru engar fréttir, að íslenskt samfélag býr við mikla efnahagsörðugleika núna. Við stöndum núna frammi fyrir því að ríkissjóður þarf að herða að sjálfum sér og menn leita í hverri smugu að leiðum til að draga úr fjárútlátum ríkisins. Ég ímynda mér að óathuguðu máli að ríkisvaldið gæti farið þessa leið með samþykki Alþingis en það mundi kosta mjög háar upphæðir og sem hagsýnn húsbóndi sé ég ekki það fé liggja á lausu. Þess vegna tel ég miklu betra að þetta deilumál verði leitt til lykta með öðrum hætti eins og menn hafa t.d. rætt um, hugsanlega með aðkomu lífeyrissjóða sem gætu tekið hlut í þessu fyrirtæki. Ég tel reyndar að það mundi styrkja fyrirtækið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þetta svar. Það er ákaflega jákvætt að heyra að hann sé þeirrar skoðunar prívat og persónulega, eins og hann orðaði það, að þetta sé ekki vænlegt til árangurs. Þá vona ég að við getum treyst því að hæstv. utanríkisráðherra tali fyrir því innan ríkisstjórnarinnar. Það er nefnilega rétt sem hæstv. utanríkisráðherra segir, það er ekki bara það að ríkissjóður er ekki alveg í stakk búinn til að fara þessar leiðir núna við þessar aðstæður og það er mín skoðun að þetta sé mjög óráðlegt. Ekki nóg með það, heldur gengur það gegn þeirri niðurstöðu sem ríkisstjórnin sjálf hefur í þrígang beðið nefnd um erlenda fjárfestingu að skoða, þ.e. að það er ólíklegt að þetta mundi standast lög. Auðvitað getur hæstv. ríkisstjórn breytt lögum og því spyr ég hæstv. utanríkisráðherra: Telur ráðherrann líklegt að það yrði samþykkt í ríkisstjórn að taka HS Orku eignarnámi með þessum hætti?

Frú forseti. Nú háttar svo til að engin slík tillaga liggur fyrir ríkisstjórn. Slík tillaga hefur aldrei verið rædd þar með formlegum hætti og ég hef ekki framkvæmt neina skoðanakönnun fyrir hv. þingmann um það hvað einstakir ráðherrar kynnu að vera að hugsa í þessum efnum. Ég held að við verðum einfaldlega að sjá hvernig þessu vindur fram. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, nefnd um erlenda fjárfestingu komst að niðurstöðu sem var nokkuð skýr, fannst mér, en eigi að síður hefur hún líka verið dregin í efa af ýmsum öðrum. Þegar og ef tillagan einhverju sinni kemur fram á ríkisstjórnarborðið getur hv. þingmaður spurt mig aftur og þá er hugsanlegt að ég geti gefið henni örlítið skýrari svör. Í dag er mér einfaldlega ekki kunnugt um afstöðu ríkisstjórnarinnar eða einstakra ráðherra í þessu máli og ég held að það skipti litlu máli, ég held að þetta mál sé hægt að leysa með allt öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Fregnir hafa borist af því að dómsmálaráðuneytið hafi hafið undirbúning byggingar fangelsis á Hólmsheiði. Væri það að sönnu jákvætt fyrir íslenska arkitekta og byggingariðnaðinn ef slík innspýting kæmi á íslenska markaðinn. Vekur það því nokkra furðu að fá fréttir af því að dönsk arkitektastofa hafi fengið þetta verk í hendur og að um verulega fjármuni sé þar að tefla. Ég vil af þessu tilefni spyrja hæstv. dómsmálaráðherra þriggja spurninga. Hvernig má það vera að hæstv. ráðherra og ríkisstjórn séu að færa verkefni á sviði arkitektúrs og hönnunar til útlanda þegar 60% íslenskra arkitekta eru atvinnulaus? Er ríkisstjórnin með þessu að leggja út í kostnað við að flytja störf burt frá Íslandi? Í framhaldi af því: Hvað er sá kostnaður mikill?

Hæstv. forseti. Það er nokkuð um liðið síðan ákvörðun var tekin um að reisa nýtt fangelsi þótt það sé ekki fyrr en nú á síðari stigum að tillaga hefur verið sett fram um að fangelsið verði reist á Hólmsheiði. Það er þó ekki fastara í hendi en svo að menn eru tilbúnir að skoða aðra kosti ef þeir reynast ódýrari eða hagkvæmari og það hafa komið tillögur frá öðrum byggðarlögum um að fá fangelsi til sín. Ákvörðun um að fela danskri arkitektastofu að annast verkefnið er ekki ný af nálinni, hún varð til í tíð hæstv. fyrrverandi dómsmálaráðherra, Björns Bjarnasonar. Þá var ákvörðun um þetta tekin.

Virðulegi forseti. Það liggur beint við að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann telji að staða í atvinnulífinu sé með sama hætti núna haustið 2010 og þegar hæstv. fyrrverandi dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, sat í dómsmálaráðuneytinu við allt aðrar aðstæður í íslensku efnahagslífi. Það er grundvallaratriði að fá þá fram hvort ríkisstjórnin hyggist reisa fangelsi við Hólmsheiði eða hvort ætlunin sé, eins og hæstv. dómsmálaráðherra lét að liggja, að gera aðrar breytingar á sviði fangelsismála og jafnvel þá byggja hluta starfseminnar annars staðar eða stækka þær einingar sem fyrir hendi eru. Það er þá ágætt að gera það áður en menn fara í samningaviðræður við erlenda arkitekta um þessi verkefni. Ég vil bara fá svar við því hjá hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann hyggist hafa það með þeim hætti að þessi danska arkitektastofa sem hér hefur verið nefnd, Alex Poulsen Arkitekter, hafi fengið það verkefni að fara í þessa hönnun á fangelsi í Hólmsheiði. Og hvað er sá kostnaður mikill?

Hæstv. forseti. Ef við værum að hefja þessa framkvæmd núna og teikningu hússins mundum við ekki leita út fyrir landsteinana. Ég hygg að forveri minn í embætti dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, hefði ekki heldur gert það. En það var gert. Og það er alveg rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að annað er upp á teningnum nú en áður var og ég held að við séum öll sammála um að það sé mikilvægt að leita til innlendra aðila um arkitektahönnun og það hefði án efa verið gert hver svo sem sæti í mínu embætti. En þetta var ákvörðun sem var tekin á sínum tíma og var sett í framkvæmd þannig að þetta er því miður búið spil.

Hvað kostar það?

Ég er ekki með upplýsingar um 

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp af svipuðu tilefni og vil spyrja hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra álíkrar spurningar og kannski þá tveggja. Er það bindandi samningur sem ríkisstjórnin getur ekki sagt sig frá þegar fyrir liggur margra ára samkomulag við einhverja danska arkitektastofu? Öðru eins hefur hún sagt sig frá hér á síðustu vikum, mánuðum og missirum. Ég held að það sé með ólíkindum þegar það er 60% atvinnuleysi í stétt arkitekta og byggingargeirinn hér er lamaður á margan hátt að enn skuli vera haldið við samningi, eða hvort það var samkomulag, við einhverja danska arkitektastofu um byggingu á Hólmsheiði og segja það afráðið. Þá vil ég spyrja hinnar spurningarinnar. Þessi ákvörðun hlýtur að vekja verulega furðu í byggðarlögum landsins þar sem efnt hefur verið til eins konar opinberrar samkeppni milli byggðarlaga um að fá til sín fangelsi. Sveitarfélagið Árborg hefur lagt fram verulega fjármuni og verið í baráttu fyrir því, sveitarfélagið Sandgerði hefur jafnframt dúkkað upp á síðustu dögum og svo er um fleiri. Ég hélt kannski að Reykjavíkurborg væri þá einn aðilinn að þessu Hólmsheiðarverkefni. Er ríkisvaldið búið að ákveða að byggt skuli á Hólmsheiði, búið að greiða fjármunina, búið að gera samninga við danska arkitektastofu - þar sem 60% atvinnuleysi er hjá arkitektum á Íslandi? Á meðan eru önnur byggðarlög látin vera að keppa um eitthvað allt í plati. Ég bara trúi ekki því sem ég heyri hér og vil gjarnan fá að heyra svör frá hæstv. ráðherra um hvort þetta sé virkilega svona, hvort það sé ekki neinn jafnréttisgrundvöllur hér og ekki verið að leita skynsamlegra leiða um að byggja fangelsi á Íslandi 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður heyrir yfirleitt, en ég var að reyna að segja hér áðan og koma því til skila að tillaga hefði komið fram um að reisa fangelsið á Hólmsheiði nærri Reykjavík. Jafnframt var látið fylgja með þessum yfirlýsingum að við værum opin fyrir því að reisa það annars staðar ef sveitarfélög sæju sér fært að bjóða hagkvæmari kost. Ýmis sveitarfélög eru að hugleiða þetta, þar á meðal Árborg og Reykjanesbær, fyrst og fremst þessir aðilar.  
             Hvar hagkvæmast er síðan að reisa fangelsið og reka ræðst af þeim tilboðum sem fram kunna að koma. Þetta er ekkert óeðlilegt. 
            

Virðulegi forseti. Þetta finnst mér einfaldlega ekki nógu góð svör hjá hæstv. ráðherra. Er það virkilega tilfellið að ríkisvaldið sé búið að ákveða að það sé skynsamlegast að byggja á Hólmsheiði þrátt fyrir að skýrslur liðinna ára hafi sýnt fram á að mesta hagræðingin, ódýrast, væri að byggja við Litla-Hraun við Eyrarbakka í Sveitarfélaginu Árborg? Er það virkilega svo að samt sem áður haldi ríkisstjórnin áfram að dæla fjármunum út í staðinn fyrir að dæla þeim fjármunum inn í íslenskt hagkerfi þar sem þeir margfaldast? Á að dæla þeim út úr kerfinu til danskrar arkitektastofu þar sem er verið að hanna byggingu nýs fangelsis? Eiga önnur byggðarlög síðan þess kost að eyða sínum fjármunum, sveitarfélaganna, í að keppa við ríkisvaldið sem bæði tekur ákvörðunina um hvar það á að vera, hver hannar og hvernig það lítur út? Síðan á það að velja. Þetta hefði einhvern tíma ekki þótt sérstaklega smart, ekki sérstaklega lýðræðislegt og að það hefði ekkert með jafnræði að gera.

Hæstv. forseti. Þetta snýst aðallega um hagkvæmni. Menn eru að skoða hvar hagkvæmast er að reka fangelsið.

Það er vitað.

Nei, aðrar hagkvæmniathuganir hafa sýnt fram á að best og hagkvæmast sé að hafa fangelsið sem næst dómstólunum og sem næst  Tillagan er um að reisa fangelsið á Hólmsheiði en við erum reiðubúin að skoða aðra kosti ef þeir reynast hagkvæmari fyrir ríkissjóð.

Frú forseti. Í síðustu viku var upplýst að bandarísk stjórnvöld hafa í a.m.k. 10 ár rekið sérstakar og leynilegar njósnasveitir í 200 löndum, þar á meðal í Noregi, Danmörku og Svíþjóð. Sveitirnar hafa aðstöðu í allra næsta nágrenni bandarísku sendiráðanna, í þeim eru 15–20 manns sem fylgjast með öllu sem fram fer og þeim sem leið eiga um, ljósmynda og veita eftirför einstaklingum sem þeim finnast grunsamlegir og gætu að þeirra mati ógnað hagsmunum eða eignum Bandaríkjamanna. Njósnasveitirnar safna upplýsingum 24 tíma í sólarhring allan ársins hring og skrá upplýsingarnar sem þær safna í bandarískan gagnagrunn sem nefnist SIMAS og er samtengdur um heim allan. Um þennan gagnagrunn má lesa á heimasíðu bandaríska utanríkisráðuneytisins og þar kemur fram hvernig upplýsingar eru varðveittar og hvernig með þær er farið. Þegar tilvist starfsemi af þessu tagi er staðfest í Ósló, Kaupmannahöfn og Stokkhólmi liggur beinast við að álykta sem svo að hún fari einnig fram hér á landi. Því er eðlilegt að spyrja hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra hvort hann hafi kynnt sér það sem fram hefur komið um þessa leynilegu njósnastarfsemi á undanförnum dögum í höfuðborgum hinna Norðurlandanna, hvort hann hafi kannað sérstaklega hvort viðlíka starfsemi fer fram í nágrenni bandaríska sendiráðsins á Laufásvegi eða í Þingholtsstræti, þ.e. hvort íslenskir ríkisborgarar séu vaktaðir og skráðir í gagnagrunninn SIMAS. Ef svo er, hvort það sé gert með vitund íslenskra stjórnvalda eða jafnvel með leyfi þeirra, og þá með hvaða lagaheimild. En viti ráðherrann ekki um slíka starfsemi hér spyr ég hvort hann muni hafa frumkvæði að því að rannsaka hvort njósnað er um og haft eftirlit með íslenskum ríkisborgurum með sama hætti og á Norðurlöndunum og hvort hann muni gefa þinginu skýrslu um rannsókn sína á því á sama hátt og starfsbræður hans á hinum Norðurlöndunum hyggjast gera.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina. Já, mér er kunnugt um fréttir frá Norðurlöndunum þess efnis að Bandaríkjamenn hafi haldið úti sveitum manna til að fylgjast með ferðum fólks við sendiráðin og komið upp gagnagrunnum af því tilefni. Það hefur komið fyrir þingin erlendis. Ég hef leitað upplýsinga innan dómsmálaráðuneytisins um þessi mál en vek athygli á að samskipti sendiráða, þar á meðal hins bandaríska við íslensk stjórnvöld, fara í gegnum utanríkisráðuneytið. Hvað varðar aðkomu íslenskra lögregluyfirvalda, sem spurt er um, hef ég leitað eftir upplýsingum, eins og ég segi, í íslenska dómsmálaráðuneytinu. Ég hef átt fund með ríkislögreglustjóra um þetta efni og farið þess á leit við hann að hann geri mér grein fyrir því hvort eitthvað sambærilegt hafi átt sér stað og ásakanir eru uppi um á Norðurlöndunum að gerst hafi þar. Ég mun verða við beiðni hv. þingmanns um að flytja þinginu skýrslu um það efni þegar upplýsingar liggja fyrir.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir þessi svör. Ég ætlaði mér fyrst að beina þessum fyrirspurnum til hæstv. utanríkisráðherra en að athuguðu máli heyrir málið auðvitað beint til dómsmála- og mannréttindaráðuneytis. Ég fagna því að hæstv. ráðherra mun láta kanna málið og leggja niðurstöður þess fyrir þingið. Ég geri ekki lítið úr því að bandarísk sendiráð eru hættusvæði vegna stríðsrekstrar Bandaríkjamanna víða um heim fyrr og nú. Þess vegna þarf að tryggja bandarískum sendiráðum sérstaka vernd og öryggi, jafnvel umfram önnur sendiráð. En, frú forseti, slík trygging má aldrei vera á kostnað mannréttinda eða persónufrelsis almennra borgara eða þeirra sem eru svo óheppnir að búa í næsta nágrenni sendiráðsins sem er í miðju íbúðahverfi í Reykjavík.

Virðulegi forseti. Miklar umræður hafa verið í þinginu um ákvörðun sjávarútvegsráðherra varðandi úthafsrækjuveiðar og farið hafa fram utandagskrárumræður um það málefni. Bornar hafa verið fram óundirbúnar fyrirspurnir gagnvart hæstv. sjávarútvegsráðherra en hann hefur í engu svarað þeim alvarlegu ásökunum sem á hann eru bornar í þessum efnum. Hann hefur í engu svarað því lögfræðiáliti sem rökstyður mjög glöggt að hann sé að brjóta lög með þeirri ákvörðun sinni og embættismenn ráðuneytisins komu að því á fundi sjávarútvegsnefndar að svör mundu liggja fyrir innan skamms. Af því tilefni lagði ég fram skriflega fyrirspurn til hæstv. ráðherra þann 18. október og það er eftir öðru í þessu máli að hann hefur ekki fylgt þingsköpum um að gefa þau svör sem óskað er eftir að hann gefi í þessu máli. Ég vil fara fram á það við hæstv. forseta að hún gangi eftir því við ráðherra að hann komi fram af virðingu við þingið í þessu máli. Hann hefur sýnt algera vanvirðingu gagnvart þingi og þingmönnum og slík vinnubrögð geta ekki gengið til lengdar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar og bið virðulegan forseta um að ítreka það við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að gefa svör hvað varðar úthafsrækjuna. Um daginn var utandagskrárumræða sem ég tók þátt í og beindi að lokum einni spurningu til ráðherrans vegna þess að allar aðrar spurningar sem spurt hefur verið í þessu máli svara sér meira og minna sjálfar. Hún snerist um það að veiðarnar og sú aðferðafræði sem ráðherra og ráðuneyti notar hafa verið taldar ólöglegar og eru það mjög líklega. Því spurði ég hæstv. ráðherra hvenær ráðuneyti og ráðherra hygðust láta af lögbrotum og gefa út kvóta. Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað og ég ítreka við hæstv. forseta að leita eftir svörum hjá hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Ég árétta ábendingu hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Hér er um að ræða mjög alvarlegt mál. Hæstv. ráðherra svarar ekki eðlilegum spurningum. Uppi eru miklar efasemdir um að hæstv. ráðherra hafi farið að lögum. Hæstv. ráðherra hefur undir höndum lögfræðiálit í þá veru. Við sem sitjum í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis höfum hvað eftir annað óskað eftir því að fá viðbrögð ráðuneytisins við þessu. Okkur hefur verið sagt að þeirra viðbragða sé að vænta innan skamms en það bólar ekkert á þeim enn þá. Ég vil síðan vekja athygli á því að ákvörðun hæstv. ráðherra hafði í för með sér tjón fyrir ríkið upp á 700 millj. kr. Ákvörðun hæstv. ráðherra skaðar starfsemi Byggðastofnunar sem því nemur. Byggðastofnun er fyrir vikið hálflömuð. Hún er komin niður fyrir lögbundið lágmark í eigin fé, það veldur því að stofnunin er hálflömuð. Það er því mjög 

Forseti vill geta þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra er á mælendaskrá um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var kvartað undan því að ráðherrar svari ekki Alþingi. Ég bar fram fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra skriflega og ég fékk svar sem átti ekki við þá spurningu sem ég spurði. Þegar ég spurði hversu há ríkisábyrgðin væri, þ.e. á Icesave í krónum á gengi undirskriftardags, var mér sagt að það væru 104 milljarðar en þar var meðtalið það sem Landsbankinn greiðir hugsanlega í þessu efni. En skuldabréfið sem skrifað var undir var 693 milljarðar. Síðan spurði ég að því af hverju það hefði ekki verið í fjárlögum eða fjáraukalögum. Svarið við því er eiginlega út í hött. Ég óska eftir því að forseti kanni þessar fyrirspurnir 

Frú forseti. Hv. þingmenn gera hér að umtalsefni ákvörðun ráðherra um að taka rækju út úr kvóta á nýbyrjuðu fiskveiðaári. Ákvörðunin hefur verið skýrð og rökstudd. Við höfum átt um það umræður á Alþingi utan dagskrár. Hitt er hins vegar alveg hárrétt að hv. þm. Jón Gunnarsson hefur lagt fram fyrirspurn um mál þessu tengt og beðið um skriflegt svar. Mér þykir leitt að henni hafi ekki verið svarað enn en svarið mun koma alveg á næstunni, mjög fljótlega. Varðandi efnislega umræðu um hvort það hafi skaðað Byggðastofnun að hún hafi veitt veð í óveiddum rækjukvóta o.s.frv., hef ég áður rætt þau mál á þingi og hef engu við þau að bæta.

Virðulegi forseti. Ég hvet forseta til að fylgja þessum málum eftir. Hér kom hæstv. ráðherra og er það vel. Hann lofaði þingheimi og hv. þm. Jóni Gunnarssyni að svara þeirri fyrirspurn sem hann átti að vera búinn að svara skriflega fyrir löngu. Ég vek athygli á því að hv. þm. Jón Gunnarsson er búinn að fylgja þessu máli eftir frá 2. september á þessu ári. Við sjáum að vísu enn þá grófari dæmi um að fyrirspurnum sé ekki svarað því að sama máli gegnir um mál sem ég tók sérstaklega undir sem snýr að vísu ekki að þessum hæstv. ráðherra heldur að hvorki meira né minna en að hæstv. forsætisráðherra. Fyrst kom fram fyrirspurn um mál sem ég tók upp og bað hæstv. forseta að hlutast til um 16. júní á þessu ári - 16. júní. Engin svör hafa enn fengist önnur en fullkominn útúrsnúningur. Virðulegi forseti. Þetta er ekki sæmandi og þingið verður að fara að standa plikt sína gagnvart framkvæmdarvaldinu og fá fram þau svör sem þingmenn biðja um.

Frú forseti. Ég er algerlega sammála hv. þingmönnum sem sagt hafa að ráðherrar eigi að svara eins fljótt og þeim er auðið og greiðlega og eins skýrt og þeir geta. Það liggur fyrir þinginu frumvarp sem mælt var fyrir í síðustu viku þar sem með einhverjum hætti á að hnýta það í lög. Mér finnst hins vegar að hv. þingmenn verði að hafa hóf á því hvernig þeir setja fram spurningar sínar. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom hér upp og vísaði til fyrirspurnar sem hann lagði fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um daginn og hann hefur ekki fengið svör við henni. Hvernig var sú fyrirspurn? Hún var svona eins og hann rakti hana: Hvenær hyggst hæstv. ráðherra láta af lögbrotum sínum? Er ætlast til þess í fullri alvöru að ráðherrar svari spurningu af þessu tagi? Telja menn virkilega að ráðherrar taki vísvitandi ákvarðanir sem brjóta lög? Að sjálfsögðu ekki. Ég var hér sjálfur þegar utandagskrárumræðan við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fór fram og hvað sem menn segja um ákvörðun hans rakti hann nákvæmlega við hvaða lagaákvæði sú ákvörðun studdist.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. sjávarútvegsráðherra gefur út þá yfirlýsingu að hann muni svara innan skamms. Það er reyndar erfitt að geta í hvað það þýðir á hans bæ, hvað margir dagar eða vikur muni líða þar til hann virðir okkur þingmenn svars í þessum málum. Hann hefur ekki gert það í allri þeirri umræðu sem hann vitnaði sjálfur til í þessu máli. Málið er sýnu alvarlegra fyrir þær sakir að hér er verið að ræða um mögulegt lögbrot. Hér er rökstutt lögfræðiálit sem segir að umræddur ráðherra brjóti með þessu lög og þegar hæstv. utanríkisráðherra kemur upp og spyr að því hvort einhverjum detti það í hug að ráðherrar brjóti lög í þessari ríkisstjórn má benda á að hæstv. umhverfisráðherra 

… Víst.

Hún bregst við því með því að vísa því til Hæstaréttar og hún situr enn. Það eru svona mál sem ríkisstjórnin í öllu sínu lýðræðishjali sýnir í vinnubrögðum sínum, virðulegi forseti. Það er ekkert annað en vanvirðing gagnvart þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að hann hyggist svara þeim fyrirspurnum sem fyrir hann eru lagðar. En ég vil þó ítreka vegna ræðu hæstv. utanríkisráðherra að það er ekki síður mikilvægt og jafnvel mun mikilvægara að hæstv. ráðherrar bregðist við ef grunur leikur á að um lögbrot sé að ræða, að þeir snúi þá af villu síns vegar, leiðrétti mál sín og fari að vinna að málunum þannig að ekki leiki vafi á lögmæti. Hæstv. ráðherrar. Ekki aðeins hefur legið fyrir lögfræðiálit á lögmannsstofu úti í bæ heldur hefur einnig legið fyrir álit innan ráðuneytisins sem bendir til þess að bregðast hefði átt við með öðrum hætti. Þess vegna liggur verulega á að ráðherrann bregðist við, svari 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að greina okkur frá því að hann ætli að reyna að drífa sig í að svara núna innan skamms. Þetta var okkur reyndar líka sagt í byrjun september og nú er farið að líða nokkuð á nóvember. En við skulum láta gott heita í þessum efnum og bíða svarsins. Aðeins út af þessum 700 millj. kr. sem ákvörðun hæstv. ráðherra kostaði Byggðastofnun. Það er náttúrlega mjög alvarlegt mál og ekki hægt að vísa því frá sér af einhverri léttúð. Ég heyrði að hæstv. fjármálaráðherra var spurður um þetta í útvarpinu um daginn og þá sagði hann eitthvað á þessa leið: Ja, það verður eitthvað að láta undan sjálfu hruninu. Ýmislegt hefur verið sagt um hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra en þetta er í fyrsta skipti sem mér er kunnugt um að hann sé talinn vera persónugervingur hrunsins.

Frú forseti. Mér kemur í sjálfu sér á óvart að hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson skuli velja að gera svo mjög að umtalsefni veðtöku í rækjukvóta. Ég var bara að benda á að að mínu mati eru margir alvarlegir hnökrar á núverandi fiskveiðilöggjöf og einn af þeim birtist okkur í þeirri stöðu að aflaheimildir voru t.d. farnar af stórum útgerðarstað eins og Flateyri. Fólkið sem býr þar er gjörsamlega  Þess vegna þótti rétt að bregðast við því eins og hægt var innan núgildandi laga. Ég bendi á að það er margt í lögum um stjórn fiskveiða sem þarf að endurskoða 

Virðulegi forseti. Við erum að ræða mál sem nokkuð hefur verið í umræðunni og hefur á sér margar hliðar. Ég ætla að reyna að einangra umræðuna nokkuð en áskil mér allan rétt til að fylgja málinu enn frekar eftir og mun gera það. Við þekkjum það að hér samþykktu ríkisstjórnarflokkarnir að setja af stað stofnun sem heitir Bankasýsla ríkisins. Þegar menn lögðu í þá vegferð var gert ráð fyrir að Bankasýslan ætti að halda utan um meirihlutaeign ríkisins í þrem bönkum en niðurstaðan varð sú að hún heldur fyrst og fremst utan um eignarhlut í einum banka, Landsbankanum. Röksemdirnar voru einfaldlega þær að þetta væri mjög mikilvægt til að halda faglegum vinnubrögðum og til að ráðherra hefði ekki bein áhrif á daglegan rekstur bankanna. Við getum þá kannski gagnályktað sem svo að ef það er ekki sérstök stofnun utan um eignarhluti ríkisins muni hæstv. ráðherra hafa bein afskipti af viðkomandi stofnun. Látum það liggja milli hluta, það er áhugaverð umræða ein og sér, en til að fylgja því eftir að faglegum vinnubrögðum yrði beitt voru sett sérstök lög, eðli málsins samkvæmt, um stofnunina og hvorki meira né minna ein eigendastefna ríkisins sem kvað m.a. á um að settar yrðu sérstakar verklagsreglur sem hver og einn banki skyldi fara eftir. Í markmiðslýsingu laganna segir, með leyfi forseta, að tryggja eigi „gagnsæi í allri ákvarðanatöku varðandi þátttöku ríkisins í fjármálastarfsemi og tryggja virka upplýsingamiðlun til almennings“. Þar segir líka að Bankasýslan eigi að hafa eftirlit með framkvæmd eigendastefnu ríkisins eins og hún er á hverjum tíma. Sömuleiðis segir, með leyfi forseta: „Ákveði fjármálaráðherra í undantekningartilvikum að beina tilmælum til stjórnar stofnunarinnar um tiltekin mál getur stjórnin tjáð ráðherra afstöðu sína til þeirra áður en við þeim er orðið.“ Nú er alveg ljóst að reglurnar voru brotnar í Vestia-málinu. Eignirnar sem um er að ræða, sem voru seldar úr Landsbankanum, voru ekki auglýstar til sölu. Það var ekki farið eftir verklagsreglum sem voru á heimasíðunni, heldur var henni í rauninni lokað eða verklagsreglurnar fjarlægðar meðan á þessum viðskiptum stóð. Það hefur komið fram í hv. viðskiptanefnd að starfsmönnum Bankasýslunnar var fullkunnugt um að það ætti að gera þetta og forstöðumaðurinn þrætti ekki í viðtölum við fjölmiðla fyrir það að verklagsreglur hefðu verið virtar að vettugi en taldi að vegna þess að um væri að ræða lífeyrissjóðina væri það í lagi. Það stendur hins vegar hvergi í lögunum að það sé í lagi að fara á skjön við lögin og brjóta verklagsreglur ef um lífeyrissjóði er að ræða. Síðan gerist það að Landsbankinn mun eignast 30% í Framtakssjóðnum sem ekki hefur farið mikið fyrir í umræðunni. Viðskiptin fóru þannig fram að Framtakssjóðurinn setti 19,5 milljarða kr. í tiltekin fyrirtæki úr Vestia-pakkanum, þ.e. Icelandic Group, Teymi, Vodafone, Skýrr, EJS, HugAx og Húsasmiðjuna, og Landsbankinn skuldbatt sig til þess að setja allt að 1,5 milljarða kr. að auki í Plastprent og Húsasmiðjuna. Framtakssjóðurinn keypti þetta á 19,5 milljarða kr. en Landsbankinn lét þessi fyrirtæki og 1,5 milljarða kr. að auki. Á sama tíma kaupir Landsbankinn hlut í Framtakssjóðnum fyrir 18 milljarða kr. Þetta minnir nokkuð á viðskipti sem við sáum hér á því tímabili sem við viljum helst ekki vita af. Virðulegi forseti. Kaupin áttu að ganga í gegn í byrjun október en hafa ekki enn gengið í gegn. Hæstv. ráðherra hefur reynt að segja í viðtölum við fjölmiðla að hann megi ekki hafa nein afskipti af málum, megi ekki hafa afskipti af því þegar stofnun sem undir hæstv. ráðherra heyrir brýtur verklagsreglur eða samþykkir það og það er farið á skjön við lögin, með þeim rökum að hann megi ekki hafa dagleg afskipti af stofnuninni. Ég las upp úr lögunum áðan ákvæði um að hann megi koma með fyrirmæli og því er kannski eðlilegt að menn spyrji hvort ekki sé eðlilegt að hæstv. ráðherra komi með fyrirmæli til stofnunarinnar um að hún fari eftir lögum um hana. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra sjö spurninga: 1. Vissi ráðherra af kaupum Framtakssjóðsins áður en þau fóru fram? 2. Samþykkti ráðherra að verklagsreglum væri ekki fylgt eftir eða gerði ekki athugasemdir við það? 3. Er ráðherra sáttur við að ekki hefur verið farið eftir verklagsreglum við söluna? 4. Samþykkti ráðherra eða gerði ekki athugasemdir við að Landsbankinn keypti sig inn í Framtakssjóðinn? 5. Finnst ráðherra eðlilegt að Bankasýslan, sem heyrir undir hann, fari á skjön  6. Er ráðherra meðvitaður um að stofnunin hafi brotið fleiri lög og verklagsreglur? 7. Nú 

Frú forseti. Það er ágætt að fá tækifæri til að fara yfir þetta mál. Það var þannig að 20. ágúst sl. tilkynntu Landsbankinn og Framtakssjóður Íslands að þeir hygðust taka upp samstarf um viðskipti sem fólu í sér sölu Landsbankans á eignarhaldsfélaginu Vestia til Framtakssjóðsins samhliða fjárfestingu Landsbankans í Framtakssjóðnum. Þarna áttu í hlut sjö félög sem fylgdu Vestia inn í Framtakssjóðinn en hjá þeim vinna samtals um 6 þús. manns. Félögin eru Icelandic sem áður hét SH og er alþjóðlegt sjávarútvegsfyrirtæki með samtals um 30 dótturfélög og starfsemi í 14 löndum, Teymi sem er eignarhaldsfélag á sviði fjarskipta og upplýsingatækni og á eftirfarandi félög: Vodafone, Skýrr, EJS og HugAx, þriðja er Húsasmiðjan sem er blóma- og byggingarvöruverslun með 16 verslanir um allt land og það fjórða er Plastprent sem er leiðandi fyrirtæki í framleiðslu plastumbúða og plastfilma. Þetta gerist þannig að endurgjaldið fyrir eignarhald Framtakssjóðsins fyrir Vestia er 19,5 milljarðar kr., eins og málshefjandi benti réttilega á, en um leið skuldbatt Landsbankinn sig til að eignast 30% hlut í sjóðnum. Kostgæfnisathugun vegna þessara kaupa fer nú fram og það er ástæða þess að þau eru ekki endanlega um garð gengin. Þegar rætt er um eigendastefnu ríkisins í sambandi við þessi viðskipti er m.a. rétt að hafa í huga eftirfarandi atriði, með leyfi forseta: „Bankasýsla ríkisins fer með eignarhluti í fjármálafyrirtækjum og kemur fram fyrir hönd ríkisins á aðal- og hluthafafundum. Stjórn og starfsfólk Bankasýslu ríkisins eiga hvorki að taka þátt í daglegum rekstri fyrirtækjanna né hafa áhrif á ákvarðanir þeirra utan hefðbundinna samskiptaleiða sem tengjast félagsformi hvers fyrirtækis …“ Enn fremur segir, með leyfi forseta: „Fjármálafyrirtæki skulu koma sér upp innri verkferlum um lykilþætti í starfsemi sinni, svo sem endurskipulagningu skuldsettra fyrirtækja, úrlausn skuldavanda einstaklinga, sölu eigna o.fl. Mikilvægt er að slíkir ferlar séu skilvirkir og gagnsæir og birtir á heimasíðum fyrirtækjanna. Við þetta ættu fjármálafyrirtæki að hafa til hliðsjónar álit Samkeppniseftirlitsins nr. 3/2008 …“ Viðskiptin með Vestia samræmast þeim meginmarkmiðum eigendastefnu ríkisins að stuðla að uppbyggingu heilbrigðs og öflugs fjármálamarkaðar, enda hætta á hagsmunaárekstrum til staðar innan bankans á meðan atvinnufyrirtæki eru í beinni eigu hans. Þá samrýmast viðskiptin þeim undirmarkmiðum eigendastefnunnar að fjármálafyrirtæki sem ríkið fer með eignarhlut í skuli haga starfsemi sinni þannig að rekstur þeirra sé skilvirkur og að markvisst sé unnið að endurskipulagningu þess rekstrar. Í eigendastefnunni er ekki fjallað um sölu eigna fjármálafyrirtækjanna með beinum hætti, en þó skal nefna að eigendastefnan gerir ráð fyrir því að fjármálafyrirtækin komi sér upp innri verkferlum um lykilþætti í starfsemi sinni. Bankasýslan var upplýst um að til stæði þetta samstarf Landsbankans og Framtakssjóðsins daginn áður en það var tilkynnt. Bankasýslan tók hins vegar ekki þátt í þeirri ákvörðun á nokkurn hátt eða nefndum viðskiptum. Stjórnin fór yfir þetta eftir á á fundi og taldi í meginatriðum að þessir atburðir væru jákvæðir og þjónuðu því markmiði að endurskipulagning þessara fyrirtækja færi fram. Stjórnin lítur svo á að um sé að ræða ákvörðun um samvinnu öflugra aðila á viðskiptum á markaði með óskráð hlutabréf og að þeirri samvinnu verði ekki jafnað við sölu á einstökum fyrirtækjum, enda ekki um það að ræða að fara í einhvers konar útboð þegar aðilar ganga til samstarfs um fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja með þessum hætti. Spurningar 2–7 eru allar byggðar á forsendu sem fyrirspyrjandi gefur sér fyrir fram, að þarna hafi lög og verklagsreglur verið brotin. Því hafna ég. 1. Vissi ráðherra af kaupum Framtakssjóðsins áður en þau fóru fram? Nei, enda ekki ástæða til og hefði ekki verið rétt, hvorki af Landsbankanum né Framtakssjóðnum, að tilkynna mér það. Hitt er annað að mér var óformlega kynnt af hálfu Framtakssjóðsins nokkrum vikum áður að hugmyndir hefðu komið upp um samstarf þessara aðila. Annað vissi ég ekki af þessu máli. 2. Samþykkti ráðherra að verklagsreglum væri ekki fylgt eftir eða gerði ekki athugasemdir við það? Að sjálfsögðu ekki, svarið er þar með nei, enda telur Landsbankinn sig engar verklagsreglur hafa brotið og stjórn Bankasýslunnar er sammála því. Það svarar að sjálfsögðu spurningunum sem á eftir koma. Þeir aðilar sem að þessu koma gangast ekki við því, kannast ekki við það að verklagsreglur og þaðan af síður lög hafi verið brotin. Þar af leiðandi ber að svara öllum spurningum hv. þingmanns - sem gefur sér þá forsendu - með einföldu neii. Bankasýslan hefur ekkert slíkt samþykkt, mér er ekki kunnugt um að Bankasýslan hafi í störfum sínum brotið nein lög eða neinar reglur og þar af leiðandi er einfalt að svara þessum spurningum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa utandagskrárumræðu við hæstv. fjármálaráðherra. Um þetta efni hefur verið rætt áður í þingsal þar sem ég var með svipaðar hugleiðingar og hv. fyrirspyrjandi er með nú til fjármálaráðherra. Hæstv. fjármálaráðherra virðist ekki vilja kynna sér þau mál sem að þessu liggja því að það má segja að svör hans hér í dag séu nánast samhljóða því sem hann svaraði á fyrra þingi. Þar sem hæstv. fjármálaráðherra segir að þetta samkomulag á milli þessara aðila, Landsbankans annars vegar og Vestia hins vegar, sé nokkurs konar samvinna um óskráð hlutabréf þar sem aðilar hafa gengið til samstarfs um að koma þeim fyrirtækjum sem um ræðir á fætur vil ég benda á að þetta minnir óneitanlega á þau vinnubrögð sem leiddu hér til hruns heillar þjóðar. Hvers vegna í ósköpunum er þetta með þessum hætti, að Landsbankinn sem er að meiri hluta í eigu ríkisins skuli taka þá áhættufjárfestingu sem þarna liggur að baki? Skuldir fyrirtækjanna sem Framtakssjóðurinn yfirtók í Vestia eru um 60 milljarðar kr. Framtakssjóðurinn keypti á tæpa 20 milljarða kr. þannig að þarna eru lífeyrissjóðirnir, sem á góðum stundum eru kallaðir lífeyrissjóðir landsmanna og eru lífeyrissjóðir landsmanna, að taka geipilega mikla áhættu. Hér skal einnig minnt á að öll þessi fyrirtæki eru á samkeppnismarkaði og því í bullandi samkeppni við þá sem greiða í lífeyrissjóðina og þeir samkeppnisaðilar að þessum fyrirtækjum eru raunverulega að reka fyrirtækin fyrir lífeyrissjóði þeirra starfsmanna sem vinna hjá samkeppnisaðilunum. Frú forseti. Ég ætlaði að koma inn á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er vitað 

Virðulegi forseti. Það er mitt mat að hér hafi verið vikið frá verklagsreglum Landsbankans um opið og gagnsætt söluferli. Svo virðist sem stjórnendur Landsbankans telji að verklagsreglurnar eigi einungis við ef bankinn selur frá sér dótturdótturfyrirtæki en ekki dótturfyrirtæki. Vestia hefði átt að fara í söluferli. Allt það ferli sem nú er í gangi hefði getað verið fyrir opnum tjöldum. Ég fagna því hins vegar að fyrirtækið sé komið undan eignarhaldi Landsbankans, þ.e. út frá samkeppnissjónarmiðum, hugsanlegum hagsmunaárekstrum og rekstrarstöðu bankans, en það sjónarmið hefur verið uppi í umræðunni hvort lífeyrissjóðirnir eigi að fjárfesta í einkafyrirtækjum á markaði. Mín skoðun er sú að það sé gríðarlegur hagur af því ef við nýtum fjárfestingargetu lífeyrissjóðanna til að styrkja atvinnulíf okkar. Það er miklu betra fyrir þá að við höldum uppi atvinnustigi í landinu og það er margvíslegur þjóðhagslegur ávinningur af því að styrkja atvinnulífið. En gætum að því að í lögum um Framtakssjóðinn segir að hlutverk hans sé m.a. að taka þátt í að móta fjárhagslega og rekstrarlega endurreisn íslensks atvinnulífs. Fyrst lífeyrissjóðirnir eru að fjárfesta í atvinnulífinu og réttlæta veru sína í fyrirtækjunum út frá heildarhagsmunum íslensks atvinnulífs eiga þeir ekki að fjárfesta í þjónustu- og samkeppnisfyrirtækjum heldur eftirláta einkaaðilum að gera slíkt. Lífeyrissjóðirnir eiga að ganga alla leið, vera trúir þessari stefnu sinni og fjárfesta í þeim atvinnugreinum sem eru vaxtargreinar íslensks atvinnulífs. Það eru fyrirtækin sem eru í hugverkaiðnaði, útflutningi og alþjóðlegri samkeppni, eru að færa verðmæti inn í landið og stækka kökuna. Ég set spurningarmerki við að lífeyrissjóðirnir fjárfesti í símafyrirtæki, tölvufyrirtæki, plastfyrirtæki eða byggingarvöruverslun með fullri virðingu fyrir þeim fyrirtækjum. Þau eru í innlendum samkeppnisrekstri. Lífeyrissjóðirnir eiga að taka þátt í að móta með okkur þá framtíð sem við viljum öll sjá í íslensku atvinnulífi, þ.e. að styrkja og efla fyrirtækin sem skapa verðmæti til útflutnings, í orkufyrirtækjum og tengdri þjónustu, gagnaverum og öðrum sprotum þar sem samkeppnisforskot fyrirtækjanna byggir á hugviti og verðmætasköpun inn í landið. Þá getum við haldið ungu, vel menntuðu fólki hér í landinu og það er fjárfestingarstefna sem kemur lífeyrissjóðunum vel.

Forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir umræðuna og get tekið undir margt sem hér hefur komið fram. Það er ljóst að Framtakssjóður Íslands undir stjórn lífeyrissjóðanna hefur keypt eignarhaldsfélagið Vestia. Vestia heldur utan um fyrirtæki sem Landsbankinn hefur fengið í fangið og það er ekki vegna þess að þau hafi verið sérstaklega stöndug. Þetta eru áhættufjárfestingar og að mínu mati er það algjörlega ólíðandi að stjórn sjóðanna sé að véla með lífeyri almennings með þessum hætti. Guðmundur Ólafsson hagfræðingur telur að lífeyrissjóðirnir hafi tapað á bilinu 600–800 milljörðum kr. á áhættufjárfestingum í hruninu. Eign sjóðanna núna er því áætluð aðeins um 1.800 milljarðar kr. þótt sú tala fáist ekki staðfest. Í umræðum um skuldavanda heimilanna hefur verið rætt um aðkomu lífeyrissjóðanna og stuðning þeirra við Íbúðalánasjóð. Til þess þyrfti um 4% af eignum sjóðanna. Það er hlægilega lág tala miðað við hvað sjóðirnir hafa þegar tapað miklu á áhættufjárfestingum og það er óþolandi að stjórnir sjóðanna, skipaðar fulltrúum atvinnulífsins, haldi áfram að nota fjármuni almennings í áhættufjárfestingar. Sú staðreynd að Samtök atvinnulífsins og aðrir atvinnurekendur eigi fulltrúa í sjóðum lífeyrissjóðanna hvetur að mínu mati til mun meiri áhættusækni en eðlilegt er. Það að þetta gerist allt saman með blessun Bankasýslu ríkisins er í besta falli lélegur brandari.

Virðulegi forseti. Það kemur ekki á óvart að þingmönnum sé mikið niðri fyrir í þessari umræðu og að þeir gagnrýni harðlega þau viðskipti sem við ræðum hér. Raunar virðist hæstv. fjármálaráðherra nú vera sá eini sem eftir er sem enn treystir sér til að verja þessi viðskipti og lýsa því yfir að vandað hafi verið til verka, en það er auðvitað mjög margt gagnrýnisvert við viðskiptin. Í fyrsta lagi er mjög ámælisvert að salan á Vestia skyldi ekki fara fram í gegnum opið tilboðsferli eins og verklags- og starfsreglur kváðu á um. Að þverbrjóta reglurnar er ekki síst ámælisvert í ljósi þess að aðilar þessara viðskipta eru ríkisbanki og hálfopinber aðili, lífeyrissjóðirnir, fyrir utan það að viðskiptin áttu sér stað undir eftirliti Bankasýslunnar, sem er einnig opinber aðili. Þetta sýnir auðvitað að það er ekkert að marka tal ríkisstjórnarinnar um opin og gegnsæ og ný vinnubrögð þar sem allt væri uppi á borðinu. Og ég spyr: Var það ekki Steingrímur J. Sigfússon sem ætlaði að opna öll reykfylltu bakherbergin og lofta þar út? Mér sýnist að hæstv. fjármálaráðherra hafi þvert á móti skellt þeim í lás og sett slagbrand fyrir dyrnar.  Í annan stað er mjög ámælisvert eftir allt sem á undan er gengið að fjármunir lífeyrissjóðanna, sem eru fjöregg þjóðarinnar, séu nýttir í áhættufjárfestingar sem hæstv. ráðherra kallar núna samvinnuverkefni. Ég spyr: Hafa lífeyrissjóðir og lífeyrisþegar ekki þurft að þola næg áföll? Við skulum gera okkur grein fyrir því að samanlagt tap þessara félaga sem fylgdu með í kaupunum nam 884 milljörðum kr. á síðasta ári. Í þriðja lagi munu þessi viðskipti skerða samkeppni á markaði. Maður hlýtur að spyrja: Hvar á þetta síðan að enda? Hvar mun Framtakssjóðurinn næst drepa niður fæti? 

Frú forseti. Margar spurningar vakna þegar skoðuð eru kaup Framtakssjóðs á eignarhaldsfélaginu Vestia, spurningar sem bæði taka á framkvæmd sölunnar og stefnunni varðandi endurreisn raunhagkerfisins. Ég velti m.a. fyrir mér hvort rétt sé að nota fé lífeyrissjóðanna í skammtímafjárfestingar í fyrirtækjum í erfiðum samkeppnisrekstri. Markmið Framtakssjóðs er að fjárfesta í fyrirtækjum í öllum atvinnugreinum sem eiga sér svokallaðan vænlegan rekstrargrundvöll og er lágmarksfjárfesting 200 millj. kr. Ljóst er að sum fyrirtækin í Vestia eiga sér aðeins vænlegan rekstrargrundvöll ef önnur samkeppnisfyrirtæki verða keyrð í þrot. Með fjárfestingu sinni í Vestia, þar sem er að finna mörg stærstu félög landsins, skekkir Framtakssjóður samkeppnisstöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja sem ekki geta sótt sér aukið eigið fé í almannasjóði. Salan á Vestia sýnir hversu brýnt er að fjárfestingarsjóður verði stofnaður fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki sem eru fyrst og fremst í atvinnuskapandi rekstri. Önnur fyrirtæki í Vestia má skilgreina sem þjóðhagslega mikilvæg, en áhættusama fjárfestingu fyrir lífeyrissjóði. Í fyrra samþykkti Alþingi lög um stofnun opinbers eignaumsýslufélags að sænskri fyrirmynd til að taka við þjóðhagslega mikilvægum fyrirtækjum í erfiðum rekstri. Ég velti fyrir mér, frú forseti, hvers vegna sum félögin í Vestia fóru ekki inn í slíkt eignaumsýslufélag. Er ríkið nú þegar orðið of skuldsett til að taka við þeim og því nauðsynlegt að nýta lífeyrissjóðina með þessum hætti? Er það nýting á fjármagni lífeyrissjóðanna sem mun draga úr möguleikum þeirra til að taka á sig helminginn af verðbólguskotinu 

Virðulegi forseti. Það ríkir mikil tortryggni í þjóðfélaginu um starfsemi fjármálafyrirtækja og meðferð þeirra eigna sem stofnanirnar hafa yfirtekið. Það sjáum við svo greinilega í þessari umræðu og þeirri umfjöllun sem hefur verið í fjölmiðlum og samfélaginu um þetta tilboð lífeyrissjóðanna í eignir Vestia. Það er mín skoðun að ef við ætlum að byggja þetta samfélag upp sé nauðsynlegt að allt endursöluferli þeirra eigna sem bankarnir hafa yfirtekið sé lýðræðislegt og gagnsætt. Allir verða að eiga jafna möguleika til þátttöku og sitja við sama borð við tilboðsgerð í þær eignir sem fjármálastofnanir ætla að selja á hverjum tíma. Þess vegna get ég ekki annað en tekið undir orð hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar í viðtali við Viðskiptablaðið þar sem hann talar um að það sé mjög erfitt að skilja af hverju þessi stóra eign hafi ekki verið auglýst og sett í opið söluferli eins og hafi verið talað um og gefin fyrirheit um. Það er talað mikið um gagnsæi varðandi sölu á þeim fyrirtækjum sem bankarnir hafa yfirtekið, segir þingmaðurinn, og sérstaklega hvað varðar ríkisbankana. Það eru engin rök fyrir því að fara í ferlið svona. Bankinn hefði átt að gefa öðrum tækifæri til að bjóða í þessar eignir. Ef það hefði komið í ljós að sá eini sem hafði áhuga var Vestia hefði a.m.k. verið hægt að benda á að það hefði verið gert á opinn og gagnsæjan máta. Við framsóknarmenn höfum lagt fram þingsályktunartillögu um óháðan og gagnsæjan uppboðsmarkað fyrir eignir banka og fjármálastofnana sem hafa verið yfirteknar og vonumst til að fá að tala fyrir þeirri tillögu fljótlega. Við verðum að ná að eyða þessari tortryggni. Við höfum líka talað fyrir ráðgjafarstofu fyrirtækja í greiðsluörðugleikum og það er sama hugsunin þar á bak við, að við þurfum að tryggja gagnsæi þegar við erum að fara í gegnum afskriftir og endurskipulagningu fyrirtækja. Síðan er önnur tillaga sem ég tel nauðsynlegt að skoða, hvort við eigum ekki að birta upplýsingar um 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér Bankasýslu ríkisins og þá sérstaklega aðkomu hennar að sölu Landsbanka Íslands á eignarhaldsfélaginu Vestia til Framtakssjóðs lífeyrissjóðanna. Ég vil taka það fram strax að ég tel að í þessu tiltekna máli hafi allir þeir aðilar sem að málinu komu brugðist að einhverju leyti, Bankasýslan, Landsbankinn og forsvarsmenn Framtakssjóðsins. Ég mun rökstyðja það hér á eftir. Fyrst vil ég þó árétta að ég tel að hugmyndin um Bankasýslu ríkisins sé í grunninn góð, að það séu ekki stjórnmálamenn sem fari með daglega umsýslu þeirra eignarhluta sem ríkið á í bönkunum heldur sé það falið sérstakri stofnun undir faglegri yfirstjórn sem sé ekki háð pólitískum afskiptum á hverjum tíma. Lögin um Bankasýsluna eru skýr. Hlutverk hennar er að stuðla að virkri og eðlilegri samkeppni á fjármálamarkaði og tryggja gagnsæi í allri ákvarðanatöku varðandi þátttöku ríkisins í fjármálastarfsemi. Þetta segir í markmiðsgrein stofnunarinnar þar sem einnig er fjallað um það að Bankasýslan skuli fylgja eigendastefnu ríkisins á hverjum tíma. Málsatvikin eru sömuleiðis skýr, stjórnendur Landsbankans vildu koma Vestia af sínum bókum, þeir höfðu frumkvæði að því að hafa samband við forsvarsmenn Framtakssjóðs lífeyrissjóðanna og með þeim tókst samkomulag um kaup Framtakssjóðsins á þeim sjö samkeppnisfyrirtækjum sem heyrðu undir Vestia. Ekkert útboð, engum öðrum gefinn kostur á að kaupa, söluferlið harðlæst og ógegnsætt að stærstum hluta. Þessi vinnubrögð stangast á við eigendastefnu ríkisins sem Bankasýslan á að fylgja. Þau eru ekki í góðu samræmi við markmiðsákvæði laganna og þau eru klárlega brot á sameiginlegum verklagsreglum bankanna um fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja þar sem segir í gr. 8.3, með leyfi forseta: „Stefnt skal að opnu og gagnsæju söluferli og jafnræðis meðal fjárfesta.“ Þetta er ámælisvert fyrir stjórnendur Landsbankans, Framtakssjóðsins og Bankasýslunnar því að þessir aðilar eiga allir að líta á það sem meginmarkmið sitt við endurreisn íslensks atvinnulífs að standa þannig að málum að byggð sé upp að nýju tiltrú almennings á fjármálamarkaðnum sem varð svo illa úti í bankahruninu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka öllum þeim hv. þingmönnum sem hér hafa rætt málið og ég held að ég hafi verið sammála þeim öllum nokkurn veginn í flestu. Það er ótrúlegt, virðulegi forseti, að horfa hér á hæstv. ráðherra sýna þennan yfirgengilega hroka. Öllum eru ljós efnisatriði þessa máls, öllum ljóst að verklagsreglur voru brotnar, eins og hv. þm. Skúli Helgason fór ágætlega yfir. Ég vek athygli á fréttum - ég ætla bara að lesa fyrirsagnirnar, virðulegi forseti: „Lífeyrissjóðir kaupa eignir Landsbanka“, „Töldu ekki nauðsyn á opnu söluferli“, „Vildu ekki auglýsa eignasafn Vestiu“ og „Skilur ekki hvers vegna salan var ekki auglýst“. Þetta voru fyrirsagnir frétta. Hér kemur hæstv. ráðherra og segir: Allt í plati, þetta er samvinna, ekki sala. Allar þessar reglur, öll lögin, markmiðssetningin, allt saman skiptir bara engu máli, þetta er samvinna. Ég er búinn að fara aðeins yfir það og þetta er það sem ég ætla að nota á hv. Alþingi. Meira að segja forstöðumaður Bankasýslunnar þrætti ekki fyrir það að verklagsreglur hefðu verið brotnar. Hæstv. ráðherra sem ræður því hvort stofnunin, Bankasýslan, sjái til þess að farið sé eftir verklagsreglum segir bara: Heyrðu, mér er bara nákvæmlega sama. Ég ræð þessu og þetta heitir samvinna í mínum huga. Þrátt fyrir að allir viti að hér var farið á skjön við allar reglur, farið gegn markmiðum laganna, skiptir það mig engu máli. Ég ræð og annað er fullkomið aukaatriði. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki einu sinni að fara yfir það að það hvarflaði ekki einu sinni að hæstv. ráðherra í hroka sínum að svara fyrirspurnunum. Ég ætla ekki að teygja 

Frú forseti. Ég held að það séu nokkur aðalatriði þessa máls sem sé ágætt að fara yfir. Ég vitna aftur til þess sem ég sagði, það er mikilvægt að menn hafi í huga að það er skýrt tekið fram í eigendastefnu ríkisins gagnvart fjármálafyrirtækjum, þar sem kemur að hlut Bankasýslunnar, að stjórn og starfsfólk Bankasýslunnar eiga hvorki að taka þátt í daglegum rekstri fyrirtækja né hafa áhrif á ákvarðanir þeirra.  Í öðru lagi er mikilvægt að menn hafi í huga að eigendastefna ríkisins fjallar ekki um sölu einstakra eigna hjá fjármálafyrirtækjum, heldur um að þau skuli setja sér þar um verklagsreglur. Þær verklagsreglur telur Landsbankinn sig ekki hafa brotið. Í þriðja lagi er kannski ástæða til að minna á að hér er mikið undir. Um 6 þús. starfsmenn eru hjá þessum fyrirtækjum og væntanlega eru hv. þingmenn ekki að tala á þeim nótum að þeir hefðu viljað að bankinn héldi á eignarhaldi þessara fyrirtækja um ókomna mánuði eða ár. Mér finnst lítið fara fyrir því að menn horfi á hina hlið mála sem er auðvitað sú og mikilvægi þess að þessi fyrirtæki séu endurskipulögð og síðan seld, skráð í Kauphöll, eins og væntanlega verður gert í þessu tilviki, eða komið með öðrum hætti út í lífið. Í því sambandi er rétt að það komi fram að Bankasýslan mun í ljósi eignarhalds Landsbankans nú á Framtakssjóðnum beina þeim tilmælum til sjóðsins að hann viðhafi verklagsreglurnar eins og bankinn ætti í hlut þegar að því kemur að þessi fyrirtæki verða skráð eða einhver einstök þeirra seld. Þá kemur að þeirri sölu þar sem slíkar verklagsreglur eiga að sjálfsögðu að vera í heiðri hafðar. Ég tel, frú forseti, hér gerðan mikinn storm úr litlu 

Hæstv. forseti. Í fyrirspurnatíma fyrr í dag kom fram af minni hálfu að danskir arkitektar hefðu verið kallaðir hingað til lands vegna byggingar fangelsis í tíð Björns Bjarnasonar. Ég var ónákvæmur og misvísandi í orðalagi og bið ég Alþingi og hv. fyrirspyrjanda, Ólöfu Nordal, afsökunar á því. Það er rétt að það komi fram að í tíð Björns Bjarnasonar, fyrrverandi dómsmálaráðherra, var ekki unnið að undirbúningi vegna þess fangelsis sem nú er fyrirhugað að reisa. Íslensk yfirvöld hafa hins vegar unnið að hugmyndum um uppbyggingu í fangelsismálum um árabil. Árið 2008 var verið að undirbúa byggingu að Litla-Hrauni. Dönsku arkitekarnir sem hér um ræðir voru fengnir að því verkefni með sama hætti og þeir eru nú að vinna að undirbúningi með íslenskum yfirvöldum. Samningurinn sem nú er rætt um var hins vegar ekki gerður fyrr en í júní sl. Hér er um frumáætlun nýs fangelsis að ræða sem síðan mun ganga til útboðs og vonir standa til að íslenskir arkitektar fái það verkefni, það er alla vega von mín. Í fyrirspurnatímanum var líka spurt um tilkostnaðinn. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir þessar upplýsingar og mér finnst drengilegt af honum að hafa komið strax til þess að leiðrétta það sem hann fór rangt með í morgun. Ég vil taka það fram hér úr þessum stól. Ég vil jafnframt ítreka af þessu tilefni að meginástæðan fyrir því að ég lagði þessa spurningu fram er staðan sem uppi er hjá íslenskum arkitektum þar sem 60% þeirra eru án atvinnu. Það er brýnt að þau verk sem fram undan eru á þessu sviði rati til íslenskra arkitekta. Ég heyri að hæstv. dómsmálaráðherra er mér sammála hvað þetta varðar og ég vona svo sannarlega að til þeirra rati verkefni nú í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég vil jafnframt þakka hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra fyrir að leiðrétta orð sín, hann er maður að meiri. Af því tilefni vil ég ítreka tvær spurningar sem ég varpaði fram til ráðherra. Annars vegar finnst mér það merkilegt að í júní sl. skyldi dönsk arkitektastofa vera fengin til ráðgjafar fyrir 5 millj. kr. Ég hefði haldið að íslenskir arkitektar gætu það leikandi. Hins vegar með hvaða hætti er að þessu staðið, þ.e. að etja saman sveitarfélögum sem eiga síðan að bítast um verkið. Ég hefði talið eðlilegt að ríkisvaldið stæði fyrir hagkvæmnikönnuninni sem rætt hefur verið um. Ég vil ítreka þakkir mínar til ráðherrans fyrir að koma og leiðrétta orð sín.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af umræðunni um fundarstjórn forseta ætlum við að fara í fyrirspurnir. Á föstudaginn í umræðu um störf þingsins ræddi ég áhyggjur mínar af löngum biðröðum eftir matargjöfum. Ég benti á að formaður velferðarvaktarinnar hefur kallað eftir neyslustaðli. Því gladdist ég mjög þegar ég sá að það væri hugsanlegt að fyrirspurn mín um neyslustaðal kæmist á dagskrá í dag. Svo sé ég hérna á blaði að þó að forsætisráðherra sé mætt í þingið virðist hún ekki vera tilbúin að svara fyrirspurninni um neysluviðmiðið sem er samt sem áður eitthvað sem hún hefur sjálf barist fyrir í um níu ár. Ég hef áhuga á að vita hver ástæðan sé fyrir því að þessi fyrirspurn er ekki á dagskrá en fyrirspurn um reglugerð um gjafsókn, sem er mikilvæg líka en er að mig minnir með hærra þingskjalsnúmer, er komin á dagskrá. Ég held að það sé mikilvægt að fá upplýsingar um það hvað forsætisráðherra hyggst gera varðandi neysluviðmiðin.

Virðulegi forseti. Ég athugaði þetta fyrir helgi, á föstudaginn, hvað þessari fyrirspurn liði, hvort ég gæti svarað henni í dag. Þetta er reyndar svipuð ef ekki sama fyrirspurn og hv. þingmaður var með fyrir nokkrum vikum. Mér var sagt að fyrirspurnin væri nýlega komin inn, í síðustu viku. Hún var þess eðlis að það þurfti að fara með hana í annað ráðuneyti sem er með neyslustaðalinn. Það er verið að skoða hann til þess að fá umsögn hjá því ráðuneyti. Fyrirspurnin var því ekki tilbúin til svars og það er ástæðan fyrir því að ég get ekki svarað henni í dag. Ég geri það alveg örugglega í næsta fyrirspurnatíma hafi ég þá fengið umsögn félagsmálaráðuneytisins um stöðu málsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svör hennar og útskýringar af hverju ekki var hægt að svara þessu. Hins vegar kom fram í svari hæstv. forsætisráðherra þegar ég spurði um þetta síðast á 137. löggjafarþingi, 12. ágúst 2009, að þá var einmitt búið að fela viðskiptaráðherra að vinna þetta enn frekar og ráðherrann talaði um að þetta mundi vonandi koma hlutunum á hreyfingu. Nú virðist vera að þetta sé komið í hendurnar á félags- og tryggingamálaráðuneytinu. Ég skil eiginlega ekki hver er ástæðan fyrir því að það hefur tekið þennan ofboðslega tíma bæði hjá þessari ríkisstjórn og fyrri ríkisstjórnum að taka saman hver er raunverulegur framfærslugrunnur fyrir íslenskar fjölskyldur. Svo ég vitni í hæstv. forsætisráðherra, þegar hún sagði árið 2006, með leyfi forseta: „Hér á landi er þetta allt i einum hrærigraut. Hið opinbera tekur mið  Þetta er eitthvað 

Virðulegi forseti. Það liggur auðvitað enginn vafi á því að kjarni efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar felst í samstarfi íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Núna er nýlokið þriðju endurskoðun þeirrar stefnu. Það er því ljóst að sú efnahagsstefna sem þar birtist er í rauninni stefna núverandi ríkisstjórnar, ekki fyrri ríkisstjórnar eins og stundum hefur verið látið í veðri vaka, því að þetta eru samningar á milli Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og núverandi stjórnvalda hér á landi. Þegar maður les þá samninga fer ekkert á milli mála að um er að ræða skuldbindingar. Ég get tekið dæmi úr yfirlýsingu fyrr á þessu ári um að lánafrystingar yrðu afnumdar síðar á þessu hausti. Það varð síðan tilefni til umræðu í þinginu en ljóst er að hæstv. ríkisstjórn var með því búin að gefa ákveðin fyrirheit um með hvaða hætti tekið yrði á þessum málum. Enn þá nýrra dæmi er yfirlýsing frá 13. september síðastliðnum sem fylgir þriðju endurskoðuninni, sem ég geri að umtalsefni í tengslum við þær fyrirspurnir sem ég hef lagt fyrir hæstv. forsætisráðherra, en þar fram kemur að búið sé að útiloka almennar skuldaniðurfellingar. Engu að síður hefur farið fram heilmikil umræða upp á síðkastið um hvort hluti af þeim efnahagsúrræðum sem boðuð hafa verið gagnvart heimilunum í landinu muni snúast um almennar skuldaniðurfellingar þegar fyrir liggur að búið er að lýsa því yfir með undirskrift hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, hæstv. forsætisráðherra, fjármálaráðherra og seðlabankastjóra að þetta sé út af borðinu. Til þess að samkomulag stjórnvalda, endurskoðun þeirra, og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fái gildi þarf að samþykkja það í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þetta er í raun stefnumótun og markar efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Þess vegna er mjög mikilvægt að fá að vita hvernig að þessari stefnumótun er staðið hér innan lands. Við höfum tekið eftir því ýmsir ráðherrar hafa talað nokkuð frjálst um þetta samstarf eins og það komi þeim ekki að nokkru leyti við. Sama á við um einstaka þingmenn stjórnarflokkanna. Það er mjög athyglisvert því að hér er ekki um að ræða neitt puntuplagg. Hér er um að ræða grundvallaratriði í sjálfri efnahagsstefnu ríkisstjórnar Íslands. Þess vegna tel ég mjög brýnt að fá um það fregnir hvernig staðið er að stefnumótuninni. Þetta er efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar í heild. Um er að ræða skuldbindandi yfirlýsingar í ýmsum tilvikum, eins og ég hef þegar rakið, og þess vegna hlýtur sú spurning að vakna hvort efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar njóti stuðnings þingmanna og eftir atvikum ráðherra ríkisstjórnarinnar. Því hef ég spurt hæstv. forsætisráðherra í þremur liðum um það hvernig staðið hafi verið að samþykki íslenskra stjórnvalda á þriðju endurskoðun efnahagsáætlunar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvernig staðið hafi verið að samþykkt íslenskra stjórnvalda á þriðju endurskoðun efnahagsáætlunar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Því er til að svara að endurskoðanir efnahagsáætlunar þeirrar sem hér er til umræðu byggja á þeim grunni sem lagður var í nóvember árið 2008 þegar samstarf Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hófst. Efnahags- og viðskiptaráðuneytið hefur yfirumsjón með starfinu við sjóðinn og vinnur jafnframt náið með öðrum viðkomandi ráðuneytum. Í aðdraganda endurskoðunar funda embættismenn efnahags- og viðskiptaráðuneytisins með tengiliðum úr þeim ráðuneytum sem koma að endurskoðun efnahagsáætlunarinnar. Ráðherrar eru upplýstir af embættismönnum um þróun þeirra þátta efnahagsáætlunarinnar sem snúa að viðkomandi ráðuneytum. Ráðherranefnd um efnahagsmál er sérstaklega gert grein fyrir helstu þáttum efnahagsáætlunarinnar á vikulegum fundum nefndarinnar og oftar ef þörf þykir. Þar eru lagðar sameiginlegar áherslur fyrir samþykkt áætlunarinnar í samstarfi við Seðlabanka Íslands. Fjármálaráðuneytið og önnur ráðuneyti eftir atvikum taka virkan þátt í mótun efnahagsáætlunarinnar. Áður en efnahagsáætlunin er undirrituð er hún kynnt sérstaklega fyrir þeim ráðuneytum sem eiga beina aðkomu að málefnasviðum hennar. Að því loknu er hún kynnt ríkisstjórn í heild. Eftir umræður í ríkisstjórn er efnahagsáætlun undirrituð af forsætisráðherra, fjármálaráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra auk seðlabankastjóra. Spurt er: Var málið borið upp og rætt í ríkisstjórn og standa allir ráðherrar að samþykktinni? Samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs byggir á því að unnið sé á grundvelli efnahagsáætlunar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þriðja endurskoðun efnahagsáætlunar var borin upp og rædd í ríkisstjórn 3. ágúst síðastliðinn og ríkisstjórnin stendur að baki efnahagsáætluninni. Í þriðja lagi var spurt: Var málið borið upp og rætt í þingflokkum stjórnarflokkanna og var gengið úr skugga um að áætlunin nyti stuðnings þingflokka stjórnarflokkanna, þar með meiri hluta Alþingis? Því er til að svara að efnahagsáætlun sú sem nú hefur verið tekin til þriðju endurskoðunar á rætur sínar að rekja til samþykktar fyrrverandi ríkisstjórnar í október árið 2008 um að hefja samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Um er að ræða framkvæmd á sviði efnahagsmála sem ríkisstjórn fer með hverju sinni, en áætlunin sem slík er ekki formlega borin upp til samþykktar í þingflokkum stjórnarflokkanna. Málið var hins vegar kynnt í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og hafa ýmsir þættir áætlunarinnar og áherslur sem hún er grundvölluð á verið rædd í þingflokki Samfylkingarinnar. Þar hefur ekki komið fram andstaða við efnahagsáætlunina. Það á t.d. við um hlutfall niðurskurðar og skatttekna. Þá eru ýmis þingmál tengd efnahagsáætluninni og einstökum skrefum hennar svo sem fjárlög, fjáraukalög og ýmis löggjöf sem varðar skuldastöðu heimilanna. Flestir þættir efnahagsáætlunar eru því ræddir meðal þingflokka stjórnarflokkanna með margvíslegu samhengi og hafa því m.a. komið til umfjöllunar í þingflokki.

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr hvort framlengingin á samkomulaginu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hafi verið borin undir stjórnarflokkana. Ég get svarað því til að svo var ekki hvað varðar þingflokk VG. Hvorki þessi sex mánaða framlenging né viðbótar þriggja mánaða framlenging komu til umræðu í þingflokknum. Við erum nokkur í þingflokki VG sem höfum mótmælt þeirri málsmeðferð. Ég vil jafnframt geta þess að ég er þeirrar skoðunar að ljúka eigi samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn 30. nóvember eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Ástæðan er sú að gjaldeyrisvarasjóðurinn er nú kominn í þá stærð sem samkomulagið gerði ráð fyrir að hann yrði að ná, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Ég held að ljóst sé af svörum hæstv. forsætisráðherra að málið er algjörlega á ábyrgð núverandi ríkisstjórnar og þar með stjórnarflokkanna og hv. þingmanna þeirra. Það þýðir ekkert að reyna að skjóta sér undan málinu með því að segja að einhverjir þingmenn hafi mótmælt málsmeðferðinni. Spurningin er þessi: Hefur ríkisstjórnin ekki litið þannig á að hún hafi fullt umboð þingmanna sinna til þess að ganga frá þessari endurskoðun? Eins og ég rakti áðan er hér um að ræða sjálft grundvallarplaggið í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, það er bara þannig. Auk þess felast líka margs konar skuldbindingar í endurskoðuninni og áætluninni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, eins og ég rakti áðan varðandi frystingu á lánum heimilanna og afstöðu til almennrar skuldaniðurfellingar. Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að búið sé að ýta út af borðinu öllum hugmyndum um almenna skuldaniðurfellingu, það er hluti af þriðju endurskoðun á efnahagssamvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þrátt fyrir það hafa menn karpað um þetta mál og rætt það eins og það sé enn þá á dagskrá þótt það hafi verið ljóst frá 13. september að málið er ekki lengur á dagskrá. Hæstv. forsætisráðherra sagði frá því, sem eru tíðindi í sjálfu sér, að málið hafi verið borið upp í ríkisstjórn og ríkisstjórnin standi að endurskoðuninni. Það liggur þá alla vega fyrir að misvísandi yfirlýsingar hæstv. ráðherra m.a. í þá veru að þeir hafi efasemdir um samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eru algjörlega marklausar. Hæstv. ráðherrar hafa með þátttöku sinni í niðurstöðu ríkisstjórnarinnar tekist á hendur ákveðnar skuldbindingar sem þeir verða að standa og falla með. Það þýðir ekkert að reyna að koma sér undan því. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því sem fram kom í máli hv. þm. Lilju Mósesdóttur, 

Hæstv. forseti. Ég tel að samstarf okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um efnahagsáætlunina hafi í öllum meginatriðum gengið vel og eins samráðið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Við erum nú í samræðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn m.a. út af þeim hugmyndum sem hafa verið uppi á borðinu að því er varðar skuldavanda heimilanna. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og fulltrúar hans vita af þeim hugmyndum sem hafa verið uppi og við höfum rætt þær við þá. Þó að skrifað hafi verið undir þriðju endurskoðunina eins hv. þingmaður lýsti er það ekki í gadda slegið að ekki sé hægt að endurskoða ýmis atriði miðað við breyttar aðstæður hverjir sinni ef það er gert í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er það sem við höfum gert, við höfum átt samtöl við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um hugmyndir sem verið hafa uppi að því er varðar skuldavanda heimilanna. Varðandi það að ljúka samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn 30. nóvember hefur það ekki komið til tals. Við höfum farið yfir stöðuna, samstarf okkar við sjóðinn hefur styrkt verulega gjaldeyrisforðann. Við getum hvenær sem er lokið samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn ef við teljum rétt að gera það. Ég vil ekki útiloka það, miðað við fjórðu endurskoðunina sem nú er í gangi og verður væntanlega lokið í desember, að menn skoði hvort við þurfum á öllum þessum lánum að halda eða ekki og fari almennt yfir stöðuna. En það hefur engin ákvörðun verið tekin um það á þessu augnabliki að ljúka samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um mánaðamótin, eins og hv. þingmaður spurði um.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í svari hæstv. forsætisráðherra varðandi fyrirspurn mína um fundarstjórn forseta og neyslustaðalinn hef ég endurvakið gamlar fyrirspurnir, að vísu bara um ársgamlar, þannig að sumir upplifa það kannski eins og þeir lifi sama daginn aftur og aftur, en það er svo sem kannski ekkert nýtt þegar kemur að þessari ríkisstjórn. Nú er ég hingað komin til að ræða reglugerð um gjafsókn. Ég beindi þessari fyrirspurn að hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra, Rögnu Árnadóttur, og vil nú beina sömu fyrirspurn til hæstv. nýs dómsmálaráðherra, Ögmundar Jónassonar. Gjafsókn er þegar ríkið greiðir kostnað fólks af því að bera mál fyrir dómstóla. Í lögum um meðferð einkamála kemur fram að ráðherra er sá sem kveður um hámark gjafsóknarfjárhæðar og um skilyrði gjafsóknar. Í maí 2008 ákvað þáverandi dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, að nýta sér þessar víðtæku lagaheimildir sem ráðherrann hefur með því að breyta tekjuviðmiðum vegna gjafsóknar. Tekjuviðmið fyrir einstaklinga voru þá sett upp á 133 þús. kr. í mánaðarlaun, eða fyrir hjón 208 þús. kr. Hæstv. þingmaður Atli Gíslason gagnrýndi það mjög þá og benti á að lögum um gjafsókn hefði verið breytt árið 2005 til að koma í veg fyrir að fólk fengi gjafsókn vegna fordæmismála. Með þessum aðgerðum hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra, Björns Bjarnasonar, væri enn frekar verið að þrengja að möguleikum fólks til að koma málum fyrir dómstóla. Til að gera sér betur grein fyrir því hversu fáránlegar og smánarlegar þessar upphæðir eru má nefna að atvinnuleysisbætur í dag eru um 150 þús. kr. og byrjunarlaun í lægsta þrepi hjá Starfsgreinasambandinu er um 151 þús. kr. þannig að fólk á atvinnuleysisbótum á í rauninni ekki rétt á því að fá gjafsókn. Hv. þm Álfheiður Ingadóttir ásamt fleirum lagði fram mál á 137. löggjafarþingi þar sem hún lagði til að sú breyting sem gerð var 2005 væri tekin til baka þannig að hægt væri að veita gjafsókn í málum sem hefðu verulega almenna þýðingu eða vörðuðu verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjanda. Því vil ég gjarnan bæta spurningu við fyrirspurn mína: Getur ráðherrann hugsað sér að taka til baka þessa breytingu? Við hljótum að gera okkur grein fyrir því að fólk með 133 þús. kr. í mánaðarlaun getur hvorki sótt né varið mál fyrir dómstólum. Stjórnvöld hafa ítrekað bent fólki á að eina leiðin til að leita réttar síns sé að fara með mál fyrir dómstóla, en það kostar mjög mikla peninga, peninga sem fólk á ekki, sérstaklega ekki í þessu erfiða efnahagsástandi. Ég hef því lagt fram þrjár spurningar varðandi hvort ráðherrann hyggst breyta reglugerð um skilyrði gjafsóknar. Ég vil bæta við hvort ráðherrann geti hugsað sér að gera breytingar á 126. gr. laganna, um 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir spurningar hennar um mjög mikilvægt málefni. Spurningarnar eru nokkrar, í fyrsta lagi hvort til standi að hækka tekjuviðmið til gjafsóknar. Samkvæmt 7. gr. reglugerðarinnar um skilyrði gjafsóknar og starfshætti gjafsóknarnefndar er miðað við að stofn til útreiknings tekjuskatts, útsvars og fjármagnstekjur umsækjanda nemi ekki hærri fjárhæð en 1,6 millj. kr. fyrir einstakling. Það er hærri fjárhæð en miðað var við áður sem voru svokölluð skattleysismörk. Engu að síður hafa dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu borist margar ábendingar um að viðmiðið sé lágt, jafnvel svo lágt að það geti talist hrein og bein ógn við réttarríki. Þeim athugasemdum er erfitt að vísa á bug og tek ég þar undir með hv. fyrirspyrjanda. Ég hef þegar ákveðið að hækka viðmiðunina upp í 2 millj. kr. fyrir einstakling og 3 millj. kr. fyrir umsækjanda í hjúskap. Einn vandi við gjafsóknarmál er sá að fjárframlag til málaflokksins er ákvarðað á fjárlögum fyrir komandi ár. Kostnaður getur hins vegar verið breytilegur ár frá ári og það er erfitt fyrir gjafsóknarnefnd að ætla að starfa eftir fastri fjárveitingu. Ekki er t.d. hægt að neita fólki um gjafsókn sem sækir um hana í nóvember, en veita hana í sambærilegu máli í janúar þegar ný fjárveiting liggur fyrir. Þá hafa fjárveitingar til gjafsóknarmála á síðustu árum verið skornar niður í samræmi við almennan niðurskurð í ríkisfjármálum. Hins vegar ber að líta til þess að kostnaður vega gjafsóknarmála fellur yfirleitt ekki á ríkissjóð samstundis, heldur eftir eitt til tvö ár. Rýmkun á gjafsóknarreglum ætti því ekki að leiða til aukins kostnaðar fyrr en eftir ákveðinn tíma og þá verður ríkissjóður vonandi betur í stakk búinn til að mæta mögulegum auknum útgjöldum. Þessi mál eru nú öll til skoðunar í ráðuneytinu í ljósi þessara atriða. Vil ég ítreka að ég tek undir megináherslur hjá hv. fyrirspyrjanda. Varðandi spurningu um að veita atvinnulausum undanþágu frá tekjuákvæðum vil ég vísa til svars forvera míns í embætti, Rögnu Árnadóttur, en hún svaraði sömu spurningu frá hv. þingmanni í byrjun þessa árs. Tilgangur gjafsóknar er að gera einstaklingi kleift að gæta hagsmuna sinna í dómsmáli ef fjárhag hans er þannig háttað að slíkt yrði honum ofviða, enda sé nægilegt tilefni til málshöfðunar eða málsvarnar og eðlilegt má teljast að öðru leyti að gjafsókn sé kostuð af almannafé. Við mat á því hvort skilyrðum þessum sé fullnægt fer fram heildarmat á fjárhag gjafsóknarbeiðanda. Ekki er þó eingöngu horft til tekna viðkomandi. Í 8. gr. reglugerðarinnar er kveðið á um að veita megi einstaklingi gjafsókn þótt tekjur hans séu yfir viðmiðunarmörkum t.d. ef framfærslukostnaður er óvenjulega hár, ef ljóst er að tekjur viðkomandi hafa lækkað til frambúðar, t.d. ef viðkomandi hefur farið í nám, orðið atvinnulaus eða glímir við varanlega örorku, og í þriðja lagi ef málskostnaður verður fyrirsjáanlega hár miðað við efnahag umsækjanda. Þannig verður að leggja áherslu á að um er að ræða heildarmat á fjárhagsstöðu umsækjanda um gjafsókn en ekki eingöngu horft á umrædd tekjuviðmið. Varðandi spurninguna hvort hægt sé að auðvelda á annan hátt og einfalda ferlið við að sækja um gjafsókn er því til að svara að umsóknir um gjafsókn koma oftast frá lögmönnum sem undirbúa málsókn eða málsvörn fyrir umsækjanda og þekkja umsóknarferilinn vel. Afar sjaldgæft er að einstaklingar sæki sjálfir um gjafsókn. Fái ég ábendingar sem benda til þess að það virki ekki nægilega vel er ég vissulega reiðubúinn að skoða þær gaumgæfilegar. Ég kem nánar að frekari efnisatriðum í síðara svari mínu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að inna hæstv. dómsmálaráðherra eftir þessu máli sem snertir gjafsókn og þakka jafnframt fyrir þau svör sem hæstv. ráðherra gaf hér sem munu leiða til þess að möguleikar fólks til að fá gjafsókn í erfiðum málum verði rýmkaðir. Þetta er mikilvægt, ekki síst á þeim tímum sem við nú göngum í gegnum. Margir hafa mjög lítil fjárráð og því er mikilvægt að við stöndum vörð um réttindi borgaranna þegar kemur að þessu máli. Ég vil minna á að þetta er annað árið sem við framsóknarmenn ræðum þetta mál. Mér finnst við vera að ná mikilvægum áfanga með því að hæstv. dómsmálaráðherra lýsir sig reiðubúinn að rýmka þessar reglur gagnvart fólki sem hefur takmörkuð fjárráð. Þess vegna er fyrirspurn hv. þm. Eyglóar Harðardóttur ánægjuleg og svarið líka.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svör hans og þær upplýsingar sem komu fram um að ætlunin væri að hækka tekjuviðmiðið upp í annars vegar 2 millj. og hins vegar 3 millj. og er það mjög gott. Ég vonast líka eftir, þar sem ráðherra nefndi í lok ræðu sinnar að hann ætlaði að koma aðeins inn á fordæmisgefandi mál, að hann svari því hvort hann taki undir mál sem samflokksmaður hans, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, flutti þar sem hún sagði, með leyfi forseta, í greinargerð með málinu: „Með frumvarpinu er því lagt til að fella umrætt skilyrði aftur inn í ákvæðið. Sú rýmkun sem lögð er til í frumvarpinu mun fela í sér að gjafsókn verður möguleg í málum sem eru mikilsverð réttlætismál fyrir hagsmuni einstaklinga og almennings, svo sem mál sem varða heimtu skaðabóta fyrir varanlega örorku þegar örorka er mikil en aflahæfi verulega skert, mál er varða lífeyrisréttindi, atvinnuréttindi og eignarréttindi, mál er varða bætur fyrir missi framfæranda, mál vegna læknamistaka, mál um réttindi varðandi friðhelgi einkalífs og önnur mál er varða hefðbundin mannréttindi. Þá gæti gjafsókn skv. b-lið 1. mgr. 126. gr. verið veitt í málum einstaklinga gagnvart stjórnvöldum.“ Mér finnst þetta alveg sérstaklega mikilvægt núna þegar stjórnvöld vísa einstaklingum til dómstóla með sín mál, mál sem varða þá fjármálagjörninga sem er þegar komið í ljós að voru ólöglegir. Við höfum fengið upplýsingar um það í viðskiptanefnd að enn eru talin vera um 40 mál sem varða einstaklinga þar sem á eftir að fá fordæmisgefandi dóma í. Neytendastofa hefur líka verið að vísa fólki til dómstóla til þess að leita réttar síns við að fá skaðabætur vegna hugsanlegra ólöglegra lánasamninga. 
             Mjög nauðsynlegt er að fá niðurstöðu í þessi mál svo við getum haldið áfram endurreisn samfélagsins, en við getum náttúrlega ekki gert þá kröfu að fólk sem er illa statt fjárhagslega sé sjálft 

Hæstv. forseti. Í samhengi við breytingar sem gerðar voru á lögum um gjafsókn árið 2005 og hv. þm. Eygló Harðardóttir vék að þá vil ég taka undir þau sjónarmið sem hún setti fram og jafnframt það sem fram kom í þingmáli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur á sínum tíma. Það er mikilvægt að taka aftur í lög ákvæði um gjafsókn í málum sem snúa að almannahag. Þar er um að ræða mál sem eru höfðuð á hendur ríkinu og geta t.d. varðað náttúruvernd og mannréttindi eins og hv. þingmaður vék að. Þegar þetta ákvæði var tekið út úr lögum árið 2005 var það harðlega gagnrýnt af þáverandi stjórnarandstöðu. Mikilvægt er að þetta mál fái endurskoðun núna og við gerum breytingu á lögunum í þeim anda sem hv. þingmaður nefnir.

Frú forseti. Samfélag þjóðanna er sér nú mun meðvitaðra en áður um að velflest í hegðun mannanna hefur áhrif á umhverfið og þar með lífsskilyrði og afkomumöguleika komandi kynslóða. Þess vegna skipa umhverfismálin í víðum skilningi æ veigameiri sess í allri þjóðfélagsumræðu og eins og kunnugt er hafa samgöngur mikil áhrif á umhverfið, bæði jákvæð og neikvæð. Í þéttbýli eru samgöngurnar oft helsta umhverfisógnin sem við er að etja og hefur sú þróun átt sér stað víða um heim. Á höfuðborgarsvæðinu er nú svo komið að neikvæð áhrif bílaumferðar eru eitt helsta umhverfisvandamál sveitarfélaganna og æ oftar mælist mengun í Reykjavík ofar hættumörkum. Það er reyndar ekki bara í Reykjavík, við höfum ítrekuð dæmi um að hið sama er upp á teningnum t.d. á Akureyri. Útblástur koldíoxíðs frá bílaumferð og svifryk sem m.a. stafar af notkun nagladekkja eru helstu orsakirnar fyrir þessu. Það er því mikilvægt að horfa á markmið og leiðir í samgöngumálum með gleraugum umhverfismálanna. Greiðar, góðar og öruggar samgöngur eru að sjálfsögðu metnaður hvers samfélags. Um leið þarf að tryggja að samgöngurnar hafi sem minnst neikvæð umhverfisáhrif. Alþjóðasamfélagið hefur einsett sér að takast á við þau með stefnumörkun um sjálfbæra þróun en sjálfbærar samgöngur fela í sér að samræma umhverfisleg, efnahagsleg og samfélagsleg markmið innan samgöngugeirans. Íslensk stjórnvöld hafa sett sér markmið í þessu efni líka. Meðal annars voru sett þau markmið að umhverfisáhrifum samgangna yrði haldið innan þess sem kallað var ásættanlegra marka en þá var miðað við að losun koldíoxíðs frá samgöngum árið 2010 yrði ekki meiri en árið 1990. Þetta er í samræmi við viðmiðunarreglur sem gilda annars staðar í Evrópu. Það er ánægjulegt að geta þess að í nýlegri könnun sem gerð hefur verið á ferðavenjum á höfuðborgarsvæðinu fyrir árið 2010 kemur fram að bættar almenningssamgöngur, minni umferð einkabíla og bættir hjóla- og göngustígar eru nú efst í huga fólks á höfuðborgarsvæðinu þegar það er spurt um hvaða úrbætur í samgöngumálum séu æskilegastar. Þetta er mikill viðsnúningur frá árinu 2008 þegar flestir vildu flýta gerð Sundabrautar og bæta stofnbrautakerfið. Breikkun Suðurlandsvegar og jarðgöng á ýmsum stöðum eru efst á óskalistanum þegar Íslendingar eru spurðir um æskilegar samgönguframkvæmdir. Það hefur sem sagt orðið mikill viðsnúningur í þessu efni. Í stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar er talað um að vinna áætlun um sjálfbærar samgöngur í samvinnu við sveitarfélögin. Ég hef því leyft mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra svohljóðandi á þskj. 70: Hvað líður vinnu við áætlun um sjálfbærar samgöngur sem boðað er í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að unnin skuli í samvinnu við sveitarfélögin, með það að markmiði að draga úr þörf fyrir einkabílinn og stórefla almenningssamgöngur um land allt?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þessa fyrirspurn. Hann víkur að samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem lýtur að sjálfbærum samgöngum og vísaði í yfirlýsinguna. Þar segir m.a.: „Unnin verði áætlun um sjálfbærar samgöngur í samvinnu við sveitarfélögin, með það að markmiði að draga úr þörf fyrir einkabílinn. Í slíkri stefnu verði almenningssamgöngur um allt land stórefldar og fólki auðveldað að komast leiðar sinnar gangandi eða á reiðhjóli. Almenningssamgöngur verði sjálfsagður hluti samgönguáætlunar.“ Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið hefur unnið að verkefninu, m.a. við undirbúning samgönguáætlunar 2009–2012 síðasta haust og nú við vinnu við gerð 12 ára samgönguáætlunar þar sem mun meiri áhersla en áður verður lögð á eflingu vistvænni ferðamáta, þ.e. almenningssamgöngur, göngu- og hjólreiðar. Ráðuneytið hefur nýlega rætt við landshlutasamtök sveitarfélaga, einstök sveitarfélög og aðra hagsmunaaðila um núverandi fyrirkomulag almenningssamgangna til að kortleggja stöðuna og heyra hugmyndir þeirra um breytingar í málaflokknum. Gera verður skýran greinarmun á þörfum fyrir almenningssamgöngur í þéttbýli og dreifbýli. Annars vegar er um að ræða magnflutninga á fólki innan þéttbýlis þar sem hraði, tíðni og áreiðanleiki eru lykilatriði. Hins vegar er um að ræða grunnþjónustu á milli þéttbýliskjarna þar sem áreiðanleiki og aðlögun framboðs að eftirspurn vegur þyngra í úrbótum á þjónustu og aukinni hagkvæmni. Undir ríkisstyrktar almenningssamgöngur eins og þeim er háttað í dag fellur ferjurekstur, áætlunarflug og sérleyfi á landinu. Notkun almenningssamgangna er lítil og má sem dæmi nefna að á 26 sérleiðum eru farþegar að jafnaði færri en þrír í hverri ferð og færri en einn á tíu leiðum. Þá er nýting á styrktum flug- og ferjuleiðum langt undir flutningsgetu. Hluti af vandanum er vegna skorts á samræmdu skipulagi, lítillar samhæfingar, takmarkaðs upplýsingaflæðis auk þess sem verð þjónustunnar er það hátt að einkabíll er iðulega vænlegri kostur í mörgum tilvikum. Tillögur að úrbótum á almenningssamgöngum í landinu hafa það að markmið að bæta úr öllum þessum þáttum. Verulegar fjárhæðir renna til almenningssamgangna bæði frá sveitarfélögum og ríki. Frá ríkinu voru greiddar árið 2009 um 340 millj. kr. á ári til að reka sérleyfisþjónustu á landi. Heildarkostnaður ríkisins við málaflokkinn að meðtöldum kostnaði við ferjur og flug er rúmlega 1,3 milljarðar á ári. Stór hluti þess rennur til reksturs ferja. Hugmyndir hafa komið fram um að gera breytingar á almenningssamgöngukerfi landsins og tillaga að stefnumótun í almenningssamgöngum var nýlega kynnt samgönguráði. Áhugi er fyrir því að breytingarnar verði þannig að hagkvæmni kerfisins verði sem mest fyrir notendur og hið opinbera. Tillaga að stefnumótun í almenningssamgöngum verður kynnt fyrir landshlutasamtökum sveitarfélaga og þróuð áfram í samstarfi við þau. Gera má ráð fyrir miklum breytingum gangi þessar hugmyndir eftir. Ljóst er að svo umfangsmiklar breytingar þarf að gera í þrepum og er því fyrirhugað að reka tilraunaverkefni í samstarfi við landshlutasamtök sveitarfélaga sem hægt yrði að nota til að afla reynslu og losna við helstu galla. Undir sjálfbærar samgöngur falla einnig ganga og hjólreiðar. Samkvæmt lögum um samgönguáætlun skal við mótun hennar skilgreina það grunnkerfi sem ætlað er að bera meginþunga samgangna. Í samgönguáætlun er sett fram áætlun um fjáröflun, útgjöld og helstu framkvæmdir í þessu grunnneti. Við undirbúning 12 ára samgönguáætlunar mun starfshópur gera fyrstu tillögu að grunnneti göngu- og hjólreiðastíga sem ætlað er að bera meginþunga umferðar þessa samgöngumáta. Þessi fyrsta tillaga verður grundvöllur umræðna, einn af útgangspunktum í mótun sjálfbærra samgönguáætlana sem vinna á með sveitarfélögunum á næstu missirum. Ég stefni að því að leggja fyrir þingið nýja 12 ára samgönguáætlun á vorþingi en eins og áður sagði vinnur samgönguráð að mótun hennar í samræmi við þessa stefnumörkun ríkisstjórnarinnar og þær áherslur sem ég hef nú kynnt.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessar umræður um sjálfbærar samgöngur og geri ekki lítið úr því að við þurfum að horfa til framtíðar í þeim efnum. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að vekja máls á því hér. Mig langar líka að ræða um lífsnauðsynlegar samgöngur. Þar á ég við þá sem búa í samfélögum eins og í Hrísey, eins og í Grímsey, eins og á Mjóafirði, eins og í Vestmannaeyjum, í Flatey og jafnvel á fleiri stöðum þar sem enginn vegur liggur að. Við höfum þá stefnumörkun ríkisstjórnarinnar að búið er að skera mjög niður til þessa málaflokks sem er lífsnauðsynlegar samgöngur fyrir íbúa á þessum svæðum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því að leiðrétta þann kúrs þannig að fólk þurfi ekki að borga allt of hátt gjald á tímum kreppu til að komast til og frá heimili sínu og hvort hann hyggist koma í veg fyrir það að frekari niðurskurður verði til þessa málaflokks.  
            

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra fyrir þau svör sem hann gefur hér. Ég fagna því að það sé í undirbúningi samgönguáætlunar til tólf ára að leggja sérstaka áherslu á að vinna grunnnet göngu- og hjólreiðastíga. Sömuleiðis mundi ég vilja leggja áherslu á það að þess sæi stað í nýrri samgönguáætlun að mikil áherslubreyting væri yfir á almenningssamgöngurnar almennt, bæði í þéttbýli en eins í dreifbýli. Ég vek aftur athygli á því sem kom fram hér í máli mínu áðan að ný könnun sem unnin hefur verið á ferðavenjum sýnir þær breytingar sem orðið hafa frá árinu 2008 að fólk leggur nú almennt meiri áherslu á bættar almenningssamgöngur og bætta göngu- og hjólreiðastíga. Ég tel að það geti verið gott veganesti fyrir ráðuneytið í vinnu áfram og fagna því að sérstaklega er rætt um samstarf við sveitarfélögin og landshlutasamtökin í þessu efni. Þau hafa mikið fram að færa og vita nákvæmlega hvar skórinn kreppir. Ég vil líka minna hæstv. samgönguráðherra á að á síðasta þingi flutti ég frumvarp um almenningssamgöngur sem fékk umfjöllun í samgöngunefnd. Samgöngunefnd lagði síðan til að því frumvarpi yrði vísað til ríkisstjórnarinnar með jákvæðri umsögn þannig að ég lít svo á að sú afgreiðsla Alþingis, að vísa því frumvarpi til ríkisstjórnarinnar, með þeirri umsögn sem því fylgdi, þýði að það sé ætlun Alþingis eða ósk Alþingis að ráðuneytið vinni áfram með það frumvarp. Ég hvet til þess að ráðherrann horfi sérstaklega til þess. Það komu fram ýmsar ábendingar í umsögnum um það frumvarp, um hluti sem betur mættu fara, en efnislega stendur það fyrir sínu. Ég hvet ráðherrann eindregið til að láta skoða það gaumgæfilega í ráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og hlusta eftir þeim ábendingum og þeirri hvatningu sem komið hefur fram, bæði hvað varðar almannasamgöngur, leiðir til að efla þær, og sjálfbærar samgöngur sem svo eru nefndar. Ég vil einnig taka undir það með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að mikilvægt er að huga að því sem hann kallaði lífsnauðsynlegar samgöngur og vísaði þá til byggðarlaga sem eiga allt sitt undir því að við höldum uppi félagslega reknu samgöngukerfi. Ég tek þessar athugasemdir og ábendingar og hvatningu til umhugsunar.

Virðulegi forseti. Svo einkennilegt sem það nú er hefur Reykjavíkurflugvöllur oft verið bitbein og það hefur meðal annars borist í tal í þessum þingsal. Þetta er sérkennilegt í ljósi þess að vanalega er það þannig að borgir og bæir sækjast eftir því að fá svo mikilvægar samgöngumiðstöðvar staðsettar hjá sér vegna þess að það skiptir miklu máli fyrir viðkomandi sveitarfélög, skiptir miklu máli fyrir atvinnustarfsemi. Auðvitað á það sérstaklega við hér á höfuðborgarsvæðinu. Innanlandsflugið er einhver mikilvægasta miðstöð innanlandssamgangna hér á landi og þó að skoðanir séu skiptar hefur það komið fram í skoðanakönnunum hvað eftir annað að yfirgnæfandi meiri hluti landsmanna vill að Reykjavíkurflugvöllur sé staðsettur þar sem hann er nú og verði áfram miðstöð innanlandssamgangna í landinu. Fyrrverandi samgönguráðherrar, sem ég hef starfað með hér í þinginu, hafa allir verið mjög eindregnir í afstöðu sinni til þessa máls. Þar á ég við hæstv. samgönguráðherra, Halldór Blöndal, Sturlu Böðvarsson og Kristján L. Möller. Nú er kominn nýr samgönguráðherra, hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson, og því tel ég mikilvægt að heyra afstöðu hæstv. ráðherra til þessa máls sem hér hefur oft verið rætt og ég hef þegar nefnt. Staðsetning Reykjavíkurflugvallar er enn mikilvægari nú en áður vegna þeirrar yfirlýstu stefnu núverandi ríkisstjórnar í heilbrigðismálum sem felur í sér stóraukið sjúkraflug, einhvers konar loftbrú sjúkraflugvéla á milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins. Annað mál sem þessu tengist er spurningin um samgöngumiðstöð. Það mál hefur mjög lengi verið að þvælast um borgarkerfið og stjórnsýsluna hér á landi. Eins og flestir vita átti þessi samgöngumiðstöð að vera fyrsta málið á dagskrá í samstarfi lífeyrissjóða og ríkisins um einkaframkvæmdir. Þá er þess að geta að hæstv. ráðherra var á sínum tíma í sérstakri viðræðunefnd við lífeyrissjóði um fjármögnun framkvæmda af þessum toga og er því væntanlega mjög kunnugur málinu. Snemma síðastliðið vor var því lýst yfir af samgönguyfirvöldum, það var raunar fyrir sveitarstjórnarkosningar, að framkvæmdir vegna samgöngumiðstöðvar í Vatnsmýri gætu hafist á síðastliðnu sumri. Þá var því slegið föstu að hún mundi standa við Hótel Loftleiðir og þar gæti verið um að ræða framkvæmd upp á 1,3 til 1,4 milljarða kr. sem skapaði 80–90 heilsársstörf á framkvæmdatímanum sem yrði um eitt ár. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um það hvar þetta mál standi núna. Hvað líður undirbúningi að framkvæmdum við samgöngumiðstöð við Reykjavíkurflugvöll?

Hæstv. forseti. Spurt er um afstöðu mína til innanlandsflugs og Reykjavíkurflugvallar. Ég vil byrja á því að taka fram að hér er um umdeilt efni að ræða og gengur afstaða manna þvert á flokkslínur. Það á við um minn flokk eins og aðra stjórnmálaflokka en afstaða mín er hins vegar skýr. Hún er sú að miðstöð innanlandsflugs eigi að vera á Reykjavíkurflugvelli. Þar ræður fyrst og fremst það að flugvöllurinn er tenging landsbyggðarinnar við ýmiss konar þjónustu í Reykjavík, ekki síst opinbera þjónustu eins og stjórnsýslu og heilbrigðisþjónustu. Þessi tenging gagnast bæði höfuðborginni og landsbyggðinni. Það vill oft gleymast hversu mikilvæg þessi starfsemi er Reykjavíkurborg, höfuðborgarsvæðinu. Þá vil ég jafnframt nefna að gert er ráð fyrir flugvellinum á skipulagi Reykjavíkurborgar til ársins 2024. Ég tel því allar vangaveltur um færslu miðstöðvar innanlandsflugs ótímabærar. Hvað líður undirbúningi að framkvæmdum við samgöngumiðstöð er frá því að segja að frá árinu 2007 hefur verið unnið að undirbúningi að samgöngumiðstöð við Reykjavíkurflugvöll. Þáverandi samgönguráðherra fól Flugstoðum ohf., nú Isavia ohf., að vinna að verkefninu á grundvelli samkomulags við borgaryfirvöld. Markmiðið með samgöngumiðstöð er að bæta aðstöðu fyrir farþega sem fara þurfa um Reykjavíkurflugvöll með því að skapa einn vettvang fyrir fólk sem nota þarf innanlandssamgöngukerfið. Þannig yrði tengd saman þjónusta langferðabifreiða og strætisvagna og flug, bílaleigur og leigubílar á einum stað í höfuðborginni, jafnframt því sem gert er ráð fyrir margvíslegri annarri þjónustu í þessari miðstöð. Gerðar voru greiningar á æskilegri stærð byggingarinnar út frá þörfum hagsmunaaðila. Unnið hefur verið með skipulagsyfirvöldum við Reykjavík að þróun verkefnisins og þurfti að huga að ýmsum þáttum. Margt var óklárað af hálfu skipulagsyfirvalda þegar þróun verkefnisins hófst, t.d. lega væntanlegrar vegtengingar og aðlögun lóðar að þeirri niðurstöðu. Aðlaga þurfti verkefni að verðlaunatillögu um skipulag Vatnsmýrarinnar, og aðlaga þurfti bygginguna að breyttum forsendum eftir efnahagshrun og fleiri þáttum. Allt ferlið hefur verið unnið náið með skipulagsyfirvöldum í Reykjavík. Í apríl 2010 lá fyrir niðurstaða um tillögu sem auglýsa átti í deiliskipulagi fyrir lóðina. Jafnframt hafa verið undirbúnar viðræður um makaskipti og nýir fjármögnunarmöguleikar hafa verið kannaðir eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda, Einars K. Guðfinnssonar. Boltinn er nú hjá Reykjavíkurborg og er fyrirhugað að samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og borgarstjórinn í Reykjavík hittist í þessari viku til að ræða næstu skref í málinu. Við höfðum ráðgert fund í síðustu viku en af honum varð ekki. Ég vonast til þess að þessi fundur fari fram næstkomandi fimmtudag og við fáum þá botn í þessi mál. Mín afstaða í þessu máli er alveg skýr.

Frú forseti. Reykjavíkurflugvöllur staðsettur í Vatnsmýri er gríðarlegt hagsmunamál fyrir íbúa á höfuðborgarsvæðinu. Mörg hundruð einstaklingar hafa með beinum eða óbeinum hætti atvinnu sína af starfseminni sem þar fer fram. Ef menn ætla sér að flytja þennan flugvöll er alveg ljóst að margir einstaklingar í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu munu verða af þeirri atvinnu sem þeir hafa á þessum flugvelli í dag, sérstaklega ef flugvöllurinn verður færður eitthvert langt í burtu. Að sama skapi skiptir Reykjavíkurflugvöllur gríðarlega miklu máli fyrir íbúa á landsbyggðinni og aðgengi íbúa að höfuðborg Íslands. Ef ríkisstjórninni er einhver alvara með það að skera niður heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni, sem allt virðist benda til, verður lega og staðsetning flugvallarins enn mikilvægari fyrir vikið. Það kemur því ekki til greina af minni hálfu að þessi flugvöllur verði lagður af eða færður. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að sú aðstaða sem þarna er, og er okkur öllum til skammar, verði bætt hið fyrsta með samgöngumiðstöð sem á að rísa.

Frú forseti. Það er rétt sem hæstv. samgönguráðherra sagði að skiptar skoðanir eru um þetta mál í öllum stjórnmálaflokkum. Ég hef t.d., á vettvangi borgarstjórnar, tekið þátt í því að vinna að því að miðstöð innanlandsflugs yrði flutt úr Vatnsmýrinni og hef átt ágætt samstarf við fulltrúa í borgarstjórn úr öðrum stjórnmálaflokkum, m.a. Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingunni, í því efni. Ég er hins vegar líka þeirrar skoðunar að það sé mjög mikilvægt, bæði fyrir höfuðborgarsvæðið og fyrir landsbyggðina, að miðstöð innanlandsflugs sé í Reykjavík. Það þýðir ekki í mínum huga að hún eigi endilega að vera í Vatnsmýrinni,  Hitt er svo líka alveg rétt, sem hér hefur komið fram í þessari umræðu, að hér er auðvitað um stórt mál að ræða sem ekki eru teknar skyndiákvarðanir um. Það þarf að vera víðtæk samstaða um það hvernig miðstöð innanlandsflugs á höfuðborgarsvæðinu er. Ég tel því að það sé rétt hjá hæstv. ráðherra, miðað við það skipulag sem er í gildi í dag, að ekki sé endilega tímabært að ræða það í augnablikinu að flytja þessa miðstöð. Ég tel að þessari umræðu eigi engu að síður að halda lifandi.

Frú forseti. Eitt af því sem hefur sárlega vantað í íslenska pólitík og ekki síst af hálfu ríkisstjórnar Íslands eru skýr svör í mikilvægum málum. Ég hélt satt best að segja, þegar hæstv. samgönguráðherra kom hér upp áðan, að hann ætlaði að skýla sér á bak við óljós svör um að málið væri umdeilt. En ég vil sérstaklega þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir mjög skýr svör sem ég tek heils hugar undir, þ.e. að innanlandsflugið verði áfram í Reykjavík. Það var ekkert japl, jaml og fuður af hálfu ráðherra. Það er gott að við höfum fundið bandamann í að halda innanlandsfluginu innan borgarinnar enda þýðir ekkert fyrir þá sem vilja veg höfuðborgarinnar sem mestan að tala bara um höfuðborgina á tyllidögum en vilja síðan ekki undirgangast þær skyldur sem höfuðborgin hefur að gegna gagnvart landinu öllu. Þá er ég ekki bara að tala um landsbyggðina heldur líka höfuðborgarsvæðið allt. Við í Kraganum viljum oft falla milli skips og bryggju þegar talað er annars vegar um landsbyggðina og hins vegar höfuðborgina. Ef menn ætla í þá vegferð að flytja flugvöllinn, sem ég tel tóma dellu, þá er náttúrlega bara ein leið: Að fara með  Ég vil undirstrika þakkir mínar til hæstv. ráðherra. Ég stend með honum í því 

Virðulegi forseti. Ég vil fagna þessari afdráttarlausu skoðun hæstv. ráðherra. Við erum algjörlega sammála. Mikilvægi flugvallarins, eins og hann kom að í máli sínu, er ekki síður mikið fyrir höfuðborgina en landsbyggðina. Ef misvitrir stjórnmálamenn ætla einhvern tímann að færa flugvöllinn frá Reykjavík þá er það nú ekki flóknara en svo í mínum huga að þá þarf bara að flytja höfuðborgina. Ef menn vilja flytja flugvöllinn til Keflavíkur eða eitthvert annað þá flytjum við bara alla stjórnsýsluna til Keflavíkur,  Því undirstrika ég það og ítreka að höfuðborg Íslands hefur þeim skyldum að gegna gagnvart öllum íbúum landsins að hafa Reykjavíkurflugvöllurinn hér og hvergi annars staðar. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tali með svo afdráttarlausum hætti.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör, óvenju skýr svör af hálfu ráðherra í þessari ríkisstjórn. Ég tek undir það að höfuðborg, ef hún ætlar að vera höfuðborg, á að hafa flugvöll. Þess vegna fagna ég eindregið málamiðlun hv. þingmanns Ásbjörns Óttarssonar sem lagði það til að ef flytja ætti flugvöllinn þá mundum við flytja höfuðborgina. Ég er svo sannarlega tilbúin til þess sem Keflvíkingur að beita mér fyrir því að sú yfirfærsla megi verða, þ.e. ef flugvöllurinn yrði fluttur. Að öllu gríni slepptu þá er mjög mikilvægt fyrir landsbyggðina alla og fyrir höfuðborgina að innanlandsflugið sé frá Reykjavík. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað að ef til stæði að flytja flugvöllinn er aðeins einn staður sem kemur til greina. Það er að sjálfsögðu Keflavík þar sem flugstarfsemi er öll fyrir hendi og væri auðsótt mál að bæta við 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og segja að það er óskaplega góð tilfinning og mjög kærkomin tilbreyting að geta sagt að ég sé alveg sammála Ögmundi Jónassyni, hæstv. ráðherra. Það er ekki á hverjum degi sem það gerist og því um að gera að njóta þess andartaks. Kjarni málsins er sá sem hæstv. ráðherra kom inn á áðan. Innanlandsflugið verður að vera frá Reykjavík. Það er ekkert flóknara en það. Í fyrsta lagi vegna hagsmuna landsbyggðarinnar en einnig vegna hagsmuna höfuðborgarinnar. Við skulum ekki gleyma því að Reykjavíkurflugvöllur er forsenda gríðarlega mikillar atvinnustarfsemi á höfuðborgarsvæðinu. Það er ein ástæða fyrir því að mjög margir íbúar höfuðborgarsvæðisins, ég vil fullyrða meiri hluti þeirra eins og yfirleitt hefur komið fram í skoðanakönnunum, er þeirrar skoðunar að ekki eigi að hrófla við staðsetningu Reykjavíkurflugvallar. Búið er að skoða alls konar möguleika. Einn var að setja flugvöllinn upp á Hólmsheiði en líka hefur verið rætt að setja þar fangelsi og alls konar aðra starfsemi. Þá yrði nú kannski erfitt að hola flugvellinum niður í nágrenninu. Það kom í ljós að veðurfarslegar aðstæður þar eru þannig að það mundi draga stórlega úr innanlandsflugi. Sama máli gegnir um aðrar hugmyndir, menn höfðu t.d. látið sér detta í hug að setja flugvöllinn og miðstöð innanlandsflugs í landinu niður í Hvassahrauni, skammt utan við Hafnarfjörð. Það kom í ljós að þar er annálað veðravíti. Þetta er auðvitað allt saman tóm della. Varðandi samgöngumiðstöðina vil ég fagna því að hæstv. ráðherra ætli að eiga viðræður við yfirvöld Reykjavíkur. Þau hafa þessi mál núna í hendi sér. Nú er tæknilegum undirbúningi á uppbyggingu samgöngumiðstöðvarinnar nánast lokið. Þetta er skipulagslegt spursmál sem Reykjavíkurborg þarf að svara. Um leið þarf hún þá að svara því, ef ekki verður farið í þessa samgöngumiðstöð, með hvaða hætti eigi að byggja upp aðstöðu fyrir fólkið sem ferðast með innanlandsfluginu. Það er auðvitað öllum ljóst að sú aðstaða sem nú er boðið upp á, þótt hún sé ósköp notaleg á köflum, er ekki boðleg  
            

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Ég tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, að vel má vera að Reykjavíkurflugvöllur taki einhvern tímann upp á því að flytja sig til Keflavíkur en það er þá hans ákvörðun eða þeirra sem nota flugvöllinn og vilja þá komast nær millilandafluginu. En það er önnur saga. Ég held að yfirgnæfandi meirihlutavilji sé í landinu um að halda flugvellinum í Reykjavík. Það er til hagsbóta fyrir alla sem nota flugsamgöngur að jafnaði. Ég vona að flugvöllurinn eigi langa framtíð í Reykjavík. Ég tek undir að aðstaðan sem farþegum er búin er ekki viðunandi. Við þurfum að fá botn í þau mál hvað varðar fyrirhugaða samgöngumiðstöð. Boltinn er hjá stjórnvöldum í Reykjavík. Ég vonast til að niðurstaða liggi fyrir í viðræðum milli ríkisins og borgarinnar hið allra fyrsta.

Frú forseti. Af hverju viljum við efla rannsóknir? Af hverju viljum við efla þróunarstarfið? Af hverju viljum við efla vísindasjóði okkar? Jú, af því það hefur sýnt sig og sannað í áranna rás, hér heima og í öðrum löndum, að þegar við stuðlum að öflugri þekkingu, öflugum rannsóknum og vísindastarfsemi, þá stuðlum við að raunverulegri verðmætasköpun. Það er kannski út af fyrir sig ein af helstu ástæðum þess að við sjálfstæðismenn höfum lagt sérstaka áherslu á það í efnahagstillögum okkar að hlífa rannsóknum, þróun og nýsköpun við niðurskurði. Við teljum það vera tæki, við teljum það vera tól til að komast fyrr út úr þeim erfiðleikum sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir. Á sínum tíma og í upphafi 10. áratugar síðustu aldar var farið í ákveðnar skipulagsbreytingar á vísindastarfi. Þá stofnuðum við nokkuð umdeild vísinda- og tækniráð. Það hefur sýnt sig í áranna rás að það starf hefur verið farsælt. Stjórnmálamenn, ráðherrar, atvinnulífið, fræðasamfélagið - allir eru dregnir að borðinu til að stuðla að því sameiginlega markmiði að efla innviði íslensks samfélags og setja okkur í fremstu röð meðal þjóða hvað varðar rannsóknir, þróun, vísindastarf og nýsköpun. Stefna vísinda- og tækniráðs er að mínu mati mjög skýr. Þar á að efla samkeppnissjóðina. En hvað kemur á daginn? Samkeppnissjóðir á Íslandi fá einungis 12% af því fjármagni sem sett er í rannsóknir og þróun. Til háskólanna fara 88% en ekki síður til stofnana. Ég tel að hæstv. menntamálaráðherra hafi tekið hárrétt skref með því að stofna svonefnt gæðaráð sem á að fara yfir rannsóknir og það starf sem á sér stað innan háskólanna. Ég held að það skipti miklu máli að styrkja gæðamálaeftirlit innan háskólanna. Hins vegar stendur eftir að ekkert hefur þokast í sameiningu á samkeppnissjóðum. Við sjáum því verr og miður engar tillögur, ekkert innlegg í umræðuna um aðra sjóði sem tengjast vísindum og rannsóknum. Þá ekki síst einn stærsta sjóðinn, sem heyrir undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, um aukið verðmæti sjávarfangs eða AVS. Það makalausa gerðist þegar nýr sjávarútvegsráðherra tók til starfa, án þess að kasta rýrð á viðkomandi þingmann, þá skipaði hann þingmann sem formann stjórnar. Pólitísk skipun um úthlutun á fjármagni úr rannsóknasjóðnum. Ég hélt að við hefðum það að markmiði að reyna að stuðla að því að allir sjóðir sem undir vísindin heyra fari að alþjóðlegum stöðlum, alþjóðlegum viðmiðum, og séu opnir þannig að menn sjái við hvað er miðað. Þegar maður les um úthlutanirnar og sér þær, með fullri virðingu fyrir þeim, finnst manni vera pólitísk fingraför á slíku. 
             Þess vegna spyr ég: Hvaða viðmið ætlar ráðherra að setja og hvaða viðmið hefur 

Frú forseti. Ég vil benda hv. þingmanni á að mjög ítarlegar upplýsingar um AVS-sjóðinn eru á heimasíðu hans. Hann gefur út skýrslu um starfsemi sína þannig að þær upplýsingar eru allar mjög opnar og aðgengilegar öllum. Styrkir AVS-rannsóknasjóðsins eru til hagnýtra rannsókna og ætlaðir einstaklingum, fyrirtækjum, rannsóknastofnunum og þróunar- og háskólastofnunum. Sjóðurinn er samkeppnissjóður og hefur verið lögð áhersla á að formkröfur séu sambærilegar og kröfur Tækniþróunarsjóðs enda berast margar sömu umsóknir til beggja sjóða. Slíkt auðveldar umsækjendum umsóknarskrif og uppsetningu verkefna. Tækniþróunarsjóður og AVS-sjóður hafa með sér gott samstarf þegar kemur að samfjármögnun stærri verkefna. Skipulag sjóðsins hefur verið með þeim hætti að auglýst er eftir umsóknum um styrki til verkefna sem auka verðmæti sjávarfangs og styrkja samkeppnishæfi sjávarútvegarins. Hægt er að sækja um tvenns konar verkefni, þ.e. stærri rannsókna- og þróunarverkefni til eins til þriggja ára, svo og smærri verkefni eða forverkefni sem skulu unnin á skemmri tíma en einu ári. Einn umsóknarfrestur er á hverju ári fyrir stærri verkefni en tveir til þrír umsóknarfrestir eru ár hvert fyrir smærri verkefni. Faghópar AVS-sjóðsins leggja faglegt mat á umsóknir. Til grundvallar mati eru viðmið sem birt eru í leiðbeiningum sjóðsins. Umsóknir eru metnar af fjórum faghópum sjóðsins en þeir eru: Fiskeldishópur, markaðshópur, líftæknihópur og svo hópur sem tekur á verkefnum sem tengjast veiðum og vinnslu. Allir þessir faghópar eru skipaðir sérfræðingum sem hafa menntun og þekkingu á viðkomandi sviðum. Umsóknarferli og matsferli AVS-sjóðsins er mjög sambærilegt við það sem gerist hjá öðrum samkeppnissjóðum, svo sem Tækniþróunarsjóði, og er lögð áhersla á að faghóparnir séu skipaðir jafningjum þeirra sem sækja um. Stjórn sjóðsins forgangsraðar tillögum um útflutning styrkja á grundvelli umsagna faghópanna og gerir tillögur til ráðherra um úthlutanir á styrkjum til rannsókna í þágu verkefna sem auka verðmæti sjávarfangs og styrkja samkeppnishæfi sjávarútvegsins. Lagðar hafa verið upp áherslur og síðasta ár hafa verið lagðar áherslur á styttri verkefni sem unnin skulu á tólf mánuðum. Opið er fyrir allar hugmyndir sem geta aukið verðmæti sjávarfangs með einum eða öðrum hætti. Dæmi um hugtök sem tengjast þessu eru orkusparandi veiðiaðferðir, vistvæn veiðitækni, fullvinnsla, nýjar afurðir, ný tækni, aukin nýting, gæði, bætt meðferð afla, öryggi sjávarfangs, matarferðamennska, hönnun, fiskeldi og innflutningur á nýrri þekkingu og líka markaðs- og fræðslustarf. Einnig hafa umsækjendur möguleika á að sækja um styrk til að ráða til sín meistara- eða doktorsnema til að vinna að rannsóknum og þróun sem aukið geta verðmæti sjávarfangs. Það er gríðarlega mikilvægt að íslenskur sjávarútvegur hafi sterka stöðu á alþjóðlegum mörkuðum og það er að mörgu að hyggja við framleiðslu og nýtingu íslenskra sjávarafurða. Það er ekki alltaf á færi einstakra fyrirtækja að stunda miklar og flóknar rannsóknir og nýsköpun og því mikilvægt að skapa grundvöll og tækifæri fyrir vísindamenn að vinna með íslenskum sjávarútvegi, báðum til hagsbóta. Form umsókna er mjög svipað því sem lagt er til grundvallar hjá sjóðum sem eru í umsjá Rannís og ýmsum erlendum sjóðum nema hvað sérstök áhersla er lögð á að gera sér góða grein fyrir því hvers vegna sjóður sem styrkir verkefni til að auka verðmæti sjávarfangs eigi að styrkja tiltekið verkefni. Mikil áhersla hefur verið lögð á að hafa umsóknir einfaldar en samt þannig að gera þurfi skilmerkilega grein fyrir hugmynd, markmiði, afrakstri, samstarfsaðilum, þekkingu, verkáætlun og kostnaði. Miðað er við að styrkir AVS-sjóðsins fjármagni allt að 50% af heildarkostnaði verkefnisins en Tækniþróunarsjóður og AVS hafa haft samstarf undanfarin ár og geta þá sjóðirnir í sameiningu fjármagnað allt að 70% af kostnaði verkefna. Þegar umsækjandi hefur fengið styrk er gerður samningur á milli styrkþega og sjóðsins og er hann samhljóða samningum sem hafa verið notaðir hjá Rannís. Í honum eru tíundaðar ýmsar skyldur sem styrkþegi þarf að standa skil á, svo sem að halda verkáætlun og bókhald og annað því um líkt og eru þetta nákvæmlega sömu reglur og hjá Rannís. Einnig eru mjög skýrar reglur og kröfur um skil á skýrslum og afrakstri verkefnisins. Leiðbeiningar um þær er að finna hjá sjóðnum. Frú forseti. Ég legg áherslu á að hér er um mjög mikilvægan sjóð að ræða. Styrkur hans er hversu nátengdur hann er atvinnugreininni. Þeir sem þar eru í faghópum eru mjög nátengdir greininni sjálfri. Ég er ekki þar með að segja það að Rannís eða sjóðirnir í umsjá Rannís séu ekki beint atvinnuvegatengdir en AVS leggur gríðarlega áherslu á þessa beinu 

Frú forseti. Ég kem hér fyrst og fremst upp til þess að leggja áherslu á að ég tel að það sé mikilvægt að við hlúum að hvers konar rannsókna- og vísindastarfsemi í landinu hvaða nafni sem hún nefnist. Ekki síst tel ég mikilvægt einmitt eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi að auka veg samkeppnissjóðanna almennt. Ég veit ekki betur en að það sé til að mynda áhersla sem núverandi hæstv. menntamálaráðherra hefur einnig tekið undir. Ég tel líka mikilvægt að það sé strangt gæðaeftirlit með rannsóknum og styrkjum sem veittir eru úr sjóðum af þessu tagi. Slíkar styrkveitingar eigi eingöngu að byggjast á faglegu rýndu mati og það sé ekki heppilegt að styrkveitingar úr sjóðum af þessum toga séu á pólitískum forsendum, hvort sem það er með því að stjórn slíkra sjóða sé að einhverju leyti pólitísk og í raun og veru heldur ekki að ráðherrar taki ákvarðanir um úthlutanir úr sjóðum af þessum toga. Ég tel að það sé fyrirkomulag sem er gengið sér til húðar og það eigi fyrst og fremst að vinna þetta á faglegum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að breyta þessu í þá átt að þetta sé gert á faglegum grunni en ekki með pólitískri aðkomu, og ég tek undir það að mikilvægi sjóðsins er gríðarlegt. En við þurfum líka að endurskoða AVS-sjóðinn eins og hann er í heildina vegna þess að það eru tvær deildir innan sjóðsins, annars vegar samkeppnisdeild og hins vegar almenn deild og á sama tíma og úthlutað hefur verið 100 milljónum úr samkeppnissjóðnum er búið að úthluta 530 milljónum úr almennu deildinni. Almenna deildin í sjóðnum er orðin ákveðin sjálftaka fyrir einstaka ríkisstofnanir sem ná þar í hundruð milljóna á hverju ári á meðan verið er að skera niður hjá mörgum öðrum og þær hafa sértekjur sem eru langt umfram þær heimildir sem eru í fjárlögum. Ég vil að lokum segja og taka undir að það er gríðarlega mikilvægt að við tökum allt sem heitir pólitík úr úthlutunum úr þessum sjóðum og höfum það undir ströngu gæðaeftirliti.

Frú forseti. Ég hvet hæstv. sjávarútvegsráðherra til að hlusta vel á það sem sagt hefur verið undir þessum fyrirspurnalið, því að það er eindregin hvatning til hæstv. ráðherra að taka til endurskoðunar AVS-sjóðinn. Af hverju gerum við það? Það er til þess að við getum sótt áfram fram á grundvelli gæða og gæðaviðmiðana. Þegar sótt er um í AVS er árangurshlutfall af umsóknum 50%. Þegar sótt er um í rannsóknasjóðinn er það innan við 10%. Samkeppnin um fjármagn innan rannsóknasjóðsins er miklu, miklu harðari og meiri kröfur þar en gerðar eru til AVS. Og ef ráðherra heldur að það að gera þingmann Vinstri grænna að formanni sjóðsins þýði að kominn sé faglegur stimpill á allar úthlutanir er það mikill misskilningur. Mér finnst við hafa farið til baka um mörg ár í því hvernig menn nálgast núna í sjávarútvegsráðuneytinu allar úthlutanir sem tengjast þessum annars mikilvæga sjóði. Ég hvet ráðherra til að sýna þetta frumkvæði því að ég heyri og ég reyni að greina að undir niðri vill hann veg sjávarútvegsins sem mestan. Ég skil það og styð hann í því. Það er hægt að hafa einn sjóð sem sérstaklega ýtir undir það en þá verðum við að gera það á grundvelli gæða, á grundvelli samkeppni, og stuðla að því að uppfylltar séu alþjóðlegar kröfur á þessu sviði. Því hvet ég hæstv. ráðherra til að sýna frumkvæði í þessu máli og leita til gæðaráðsins, sem heyrir núna undir menntamálaráðherra, um að þetta nýstofnaða ráð fari einfaldlega yfir úthlutanir AVS-sjóðsins eða að fá Vísinda- og tækniráð til að fara yfir allar úthlutanir sjóðsins og sjá hvaða leiðir eru mögulegar til að efla rannsóknir, vísindi og nýsköpun. Það verður ekki gert öðruvísi en að fara þvert yfir alla sjóði með það í huga að nýta fjármagnið sem best. AVS er þar engin undantekning.

Frú forseti. Sjálfsagt má alltaf betur gera en ég vísa því algjörlega á bug að ekki sé unnið mjög faglega af hálfu þessa sjóðs og að þeim verkefnum sem þar eru unnin. Hver ætti að koma fyrst með gagnrýnina? Það væri atvinnugreinin sem á þarna líka mest í húfi og hún ætti þá fyrst að koma með gagnrýnina. Hún leggur mikla áherslu á að þessum sjóði sé haldið sér og hann geti starfað með atvinnugreininni beint.

Af hverju …?

Hitt er svo það að …

Ekki samtal í þingsal.

Þessi sjóður starfar á fullkomnum samkeppnisgrunni, bæði hvað varðar umsóknir og faglegt eftirlit. Þeir sem halda öðru fram, eins og hv. fyrirspyrjandi, þekkja greinilega ekki til mála. Hægt er að fara inn á heimasíðu sjóðsins og sjá hvernig þetta er. Hitt hvernig stjórnin er skipuð og annað því um líkt, þá er meiri hlutinn skipaður samkvæmt núgildandi reglum af atvinnugreininni og einn tilnefndur af ráðherra sem hefur þó ekki mikið vald í þessum efnum því að þetta er fagvinna unnin frá grunni. Þeir sem halda öðru fram vita ekki eins og ég segi hvað þeir eru að tala um. Ég legg mikla áherslu á …