Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Það mál sem ég ætla að spyrja hæstv. umhverfisráðherra um hefur áður verið rætt hér, fyrir rúmu ári, og snýst um það hvort íslensk stjórnvöld með hæstv. umhverfisráðherra í broddi fylkingar haldi vöku sinni í brýnasta hagsmunamáli þjóðarinnar sem er að tryggja hreinleika hafsins. Hér er um mjög mikla hagsmuni að ræða fyrir Íslendinga. Er getið um það á bls. 17 í nýrri og ágætri skýrslu um árangur Íslendinga við framkvæmd áætlunar um varnir gegn mengun sjávar að lítils háttar aukning hafi orðið á geislavirka efninu teknetíum á síðustu árum og að hæstu gildi mælist við vesturströnd Íslands. Þess vegna ætti öllum að vera ljóst að það eru gríðarlegir hagsmunir fyrir þjóð sem lifir á fiskveiðum að tryggja það að hreinleiki hafsins verði óumdeildur við Íslandsstrendur. Í stuttu máli er þetta mál þannig vaxið að sumarið 2004 brást leiðsla í kjarnorkuvinnslustöðinni í Sellafield og varð til þess að tugþúsundir lítra af geislavirkum vökva láku út í umhverfið snemma árs 2005. Lekans varð ekki vart fyrr en um miðjan apríl 2005 og í kjölfarið sendi fyrrum umhverfisráðherra Sigríður Anna Þórðardóttir bréf þann 2. júní 2005. Ekkert svar hefur borist frá breskum yfirvöldum við bréfi hennar þar sem íslensk yfirvöld báðu um skýrslu um málið auk þess sem miklum áhyggjum var lýst yfir af starfrækslu endurvinnslustöðvarinnar. Þess má geta að bara það að lekans verður ekki vart fyrr en nokkrum mánuðum eftir að þessi efni láku út í umhverfið sýnir svo að ekki verður um villst að þarna var pottur brotinn. Þess vegna skiptir verulega miklu máli að íslensk stjórnvöld haldi vöku sinni. Það hafa orðið tíð skipti á umhverfisráðherrum í þessari ríkisstjórn. Nú gegnir því embætti þriðji umhverfisráðherrann og þá er eins gott að halda vöku sinni svo að mál sem eru svo mikilvæg sem þetta falli ekki á milli stafs og hurðar.

Frú forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson beinir til mín tveimur spurningum sem báðar varða kjarnorkuvinnslustöðina í Sellafield. Annars vegar beinir hv. þingmaður til mín þeirri spurningu hvort skýrsla breskra stjórnvalda sem ráðherra óskaði eftir í bréfi til breskra yfirvalda þar sem lýst var miklum áhyggjum af starfrækslu kjarnorkuvinnslustöðvarinnar í Sellafield og leka geislavirkra efna frá henni hafi borist íslenskum stjórnvöldum. Þannig háttar til að í maí 2005 bárust íslenskum stjórnvöldum upplýsingar þess efnis að 83 þús. rúmlítrar af geislavirkum vökva hefðu lekið úr skemmdu röri í kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Sellafield. Í kjölfar þess sendi umhverfisráðherra bréf til Margaret Beckett, þáverandi umhverfisráðherra Bretlands. Í því bréfi er lýst þungum áhyggjum vegna niðurstöðu rannsóknar sem gerð var eftir að lekinn kom í ljós og í bréfinu er rakið að rannsókn hafi leitt í ljós að geislavirk efni hafi byrjað að leka um miðjan janúar 2005 en að lekinn hafi ekki komið í ljós fyrr en 19. apríl það sama ár. Þá benda ummæli forstjóra Sellafield-stöðvarinnar til að öryggi í stöðinni hafi verið verulega ábótavant - það er jafnframt tekið fram í bréfinu - og umhverfisráðherra leggur jafnframt áherslu á það í þessu bréfi að atvikið í Sellafield sé mjög alvarlegt og veki upp spurningar um almennt rekstraröryggi endurvinnslustöðvarinnar. Ef geislavirk efni bærust út í umhverfið frá Sellafield gætu afleiðingarnar orðið geigvænlegar fyrir íbúa norðurslóða og af þessum ástæðum öllum fór umhverfisráðherra fram á að ríkisstjórn Bretlands gerði fulla grein fyrir atvikinu í Sellafield, hvernig og hvers vegna það átti sér stað og til hvaða aðgerða ætlunin sé að grípa til að tryggja öryggi stöðvarinnar gagnvart umhverfinu. Um leið var í þessu bréfi minnt á fyrri kröfur Íslands um að tryggt yrði að mengun frá Sellafield væri hverfandi. Ef ekki sé hægt að ná því marki eru bresk stjórnvöld hvött til að íhuga alvarlega lokun stöðvarinnar. Umhverfisráðuneytinu hefur borist svar frá breskum stjórnvöldum þess efnis að Heilsu- og öryggisstofnun Bretlands, United Kingdom: Health & Safety Executive, hafi lokið við gerð skýrslu um þetta atvik. Umrædd skýrsla er hins vegar ekki opinber vegna málaferla sem stofnunin á nú í gegn British Nuclear Group sem mun vera fyrirtækið sem rekur stöðina í Sellafield. Skýrslan verður að sögn notuð sem gagn í þessum málaferlum og verður því ekki gerð opinber fyrr en dómsmálinu er lokið. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ráðuneytinu hafa borist er niðurstöðu í dómsmálinu að vænta núna einhvern tíma í kringum mánaðamótin en það voru síðustu upplýsingar sem við fengum um gang mála. Hv. fyrirspyrjandi spyr jafnframt hvort ráðherra hyggist fylgja málinu frekar eftir, og þá hvernig. Frekari viðbrögð umhverfisráðherra og íslenskra stjórnvalda munu ráðast af þeim niðurstöðum sem koma fram í þessari skýrslu United Kingdom: Health & Safety Executive og væntanlegum ákvörðunum breskra stjórnvalda í þessu efni.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég stend reyndar í þeirri meiningu að Margaret Beckett sé utanríkisráðherra Bretlands en ekki umhverfisráðherra. Síðan eru fréttir um að þessu máli hafi lokið með sekt sem svarar til um 70 millj. íslenskra króna. Ég get ekki betur heyrt en að hæstv. umhverfisráðherra hafi fylgt þessu máli eftir og því væri fróðlegt að heyra nánar hvort þessar séu ekki lyktir málsins af hálfu breskra yfirvalda. Meðal annars segir í Morgunblaðinu að það hafi verið 500 þús. punda sekt vegna þessa máls. Mig fýsir að vita hvort þá sé ekki komið að því að þessi skýrsla berist íslenskum stjórnvöldum.

Frú forseti. Varðandi athugasemd hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar um Margaret Beckett vísaði ég til hennar sem þáverandi umhverfisráðherra Bretlands, í maí 2005. Að öðru leyti vil ég endurtaka það sem ég sagði í fyrra svari mínu. Viðbrögð íslenskra stjórnvalda munu ráðast af þeim niðurstöðum sem er að finna í þessari skýrslu og jafnframt væntanlegum ákvörðunum breskra stjórnvalda í því sambandi sem hljóta þá að lúta að aðgerðum og áframhaldandi rekstri endurvinnslustöðvarinnar í Sellafield. Ég vil jafnframt upplýsa hv. þingmann um að ég hef rætt þessi mál endurvinnslustöðvarinnar í Sellafield við norska umhverfisráðherrann. Við höfum borið saman bækur okkar og við deilum jafnframt með fyrirspyrjanda þeim áhyggjum sem vert er að hafa af Sellafield vegna þeirrar reynslu sem fékkst og þess atviks sem varð vegna lekans. Vegna sívaxandi hugmynda og stuðnings við hugmyndir um að fjölga kjarnorkuverum, til að framleiða orku, vekur þetta almennt upp áhyggjur um hvernig farið er með úrgang frá slíkum stöðvum, hvort sem hann er grafinn eða hvernig sem menn ætla að taka á því. Það mun einungis vera starfrækt ein önnur endurvinnslustöð sambærileg við Sellafield. Það mun fyrst og fremst vera frá endurvinnslu kjarnorkuúrgangs sem hætta stafar fyrir mengun umhverfisins þannig að ég deili áhyggjum vegna þessa með hv. þingmanni.

Hæstv. forseti. Í desember 2004 lagði þáverandi fjármálaráðherra Geir H. Haarde fram skýrslu um umfang skattsvika. Skýrslan varpaði glöggu ljósi á hvernig skipulögð skattsvik hafa aukist og nýjar skattsvikaleiðir bæst við, einkum gegnum erlend samskipti. Aðdragandi þessarar skýrslu var tillaga til þingsályktunar sem ég flutti ásamt nokkrum öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar og Alþingi samþykkti í maí 2002. Skýrslan sýnir vel hve mikill ávinningur er af öflugu skatteftirliti og aðgerðum gegn skattsvikum, m.a. í gegnum herta löggjöf, þegar áætlað er að allt að 35 milljarðar tapist af skattfé landsmanna vegna skattsvika. Það er ljóst að með auknu fjármagnsflæði milli landa hafa skapast möguleikar á að skrá fyrirtæki erlendis og reikningsfæra umsvif fyrirtækja á erlendum vettvangi, m.a. til skattahagræðis og undanskota frá skatti. Brýnt er því að endurmeta baráttuaðferðir, skattrannsóknir og eftirlit til að mæta nýjum skattsvikaleiðum vegna opnara þjóðfélags og sívaxandi alþjóðavæðingar. Það var líka kjarninn í niðurstöðu skattsvikanefndarinnar sem vann skýrsluna. Í henni voru settar fram fjölmargar róttækar tillögur sem munu gjörbreyta allri framkvæmd með skatteftirliti og skila að mínu mati miklu fé aftur inn í ríkiskassann sem núna er dregið undan skatti. Meginniðurstaða skýrslunnar var að skattaðilar nýti sér skattaparadís erlendis til að koma tekjum undan skatti, eignir og tekjur erlendis ekki taldar fram og erlendir aðilar notaðir til að breyta niðurstöðu skattskila. Skipulögð skattsvik kváðu hafa vaxið, m.a. með ráðleggingum sérfræðinga um bókhalds- og framtalssvik ásamt undanskotum í gegnum aðila skráða erlendis, rangfærslur í bókhaldi þar sem einkaneysla er færð sem kostnaður fyrirtækja. Hluti launa, t.d. bónus eða kaupréttur, er ekki gefinn upp til skatts og hluthöfum veitt vaxtalaus lán sem ekki eru gerð upp. Sem upplagt tilefni skattsvika er nefnt í skýrslunni að Ísland sé eitt örfárra landa sem ekki leggi skatta á vexti sem greiddir eru úr landi, fyrirtæki setji upp eignarhaldskeðju þar sem félag erlendis er látið lána hinum innlenda fé og taka hagnaðinn út í formi hárra vaxta sem eru frádráttarbærir frá innlendum aðilum og skattfrjálsir við greiðslu úr landi. Heimildir eru nýttar til skattasniðgöngu, t.d. með milligöngu eignarhaldsfélaga. Hagnaður er tekinn út úr hlutafélögunum með því að selja hlutabréf á undirverði til tengdra aðila erlendis. Hér er getið nokkurra af meginniðurstöðum skýrslunnar og þar koma fram mjög margar róttækar tillögur til úrbóta sem ég hef ekki tíma til að lesa en ég veit að hæstv. ráðherra þekkir vel. Ráðuneytið hefur nú haft tvö ár til að vinna úr þeim hugmyndum sem þarna koma fram og því er nú spurt: Hvað af tillögum skattsvikanefndar, sem skilaði skýrslu í desember 2004, telur ráðherra æskilegt að komi til framkvæmda? Eru áform á yfirstandandi þingi um að leggja fram tillögur um aðgerðir gegn skattsvikum, og þá hvaða?

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þann áhuga sem hún sýnir þessu máli. Hér er vissulega um stórt og mikilsvert mál að ræða. Það má segja að frá því að starfshópur um umfang skattsvika skilaði skýrslu sinni sem lögð var fram á Alþingi í desember 2004 hafi verið unnið að því innan ráðuneytisins að skoða einstaka þætti hennar. Almennt má segja að í skýrslunni sé um viðamiklar hugmyndir að ræða sem þarfnast nákvæmrar skoðunar við áður en farið er út í að útfæra þær hugmyndir sem telja má æskilegt að komi til framkvæmda. Þegar er búið að framkvæma eina af tillögum skattsvikanefndarinnar, það er varðandi fyrningu skattsvika sem er nú sex ár frá því tekjuári sem um ræðir. Var sú breyting gerð á skattalögum með lögum nr. 129/2004. Önnur atriði í tillögum skýrslunnar hafa verið til skoðunar í ráðuneytinu um nokkurt skeið og má þá sérstaklega nefna hugmyndir um CFC-löggjöf, eftirlit með skattskilum stórfyrirtækja, skattlagningu vaxta úr landi, frestun á skattlagningu söluhagnaðar af hlutabréfum, virka þátttöku Íslands í alþjóðlegu samstarfi gegn skattsvikum og endurskoðun ákvæða 57. gr. tekjuskattslaga um skattasniðgöngu. Aðrar tillögur skýrslunnar eru almenns efnis, eins og breytingar á bótakerfum, upplýsingaskyldur fjármálastofnana o.s.frv. Almennt má því segja að frekari tillagna að aðgerðum gegn skattsvikum með hliðsjón af niðurstöðum skattsvikanefndarinnar sé að vænta á næstunni. Að svo stöddu er of snemmt að segja nákvæmlega til um hvað í þeim tillögum muni felast eða nákvæmlega hvenær þær verða lagðar fram. Varðandi aðgerðir gegn skattsvikum í stærra samhengi er rétt að geta þess að eftirfarandi vinna, burt séð frá skýrslu skattsvikanefndar, hefur átt sér stað innan ráðuneytisins á því sviði. Að hluta til hefur sú vinna þegar skilað sér inn á Alþingi á yfirstandandi þingi. Í frumvarpi til laga um opinber innkaup sem lagt hefur verið fram á Alþingi eru nýmæli sem ætlað er að koma í veg fyrir skattsvik og gerviverktöku. Þar eru ákvæði sem kveða á um skyldur sem tengjast sköttum, réttindum launþega og vinnuvernd og ákvæði sem kveða á um að könnuð sé viðskiptasaga tilboðsgjafa sem og ákvæði um gerviverktöku. Líta má á þetta frumvarp sem öflugt tæki í baráttunni gegn skattsvikum og hafa SA og ASÍ m.a. fagnað þeim nýmælum sem kveðið er á um í frumvarpinu og snúa að þessum atriðum. Í samstarfi við ASÍ og SA hefur átt sér stað vinna að undanförnu innan ráðuneytisins og skattkerfisins til að athuga með hvaða hætti hægt sé að berjast gegn skattsvikum sem snúa að lögbrotum í atvinnustarfsemi, eins og gerviverktökum og fleiru. Þar hefur m.a. komið til skoðunar hvort rétt sé að herða reglur í lögum um virðisaukaskatt sem snúa að skráningu í virðisaukaskattsskrá, þ.e. að gera ríkari kröfur um hverjir eigi rétt á að vera á virðisaukaskattsskrám. Geta má þess að á Norðurlöndunum hafa slíkar aðferðir reynst gagnlegar, m.a. í baráttu við gerviverktöku og lögbrot í atvinnustarfsemi. Benda má á að embætti skattrannsóknarstjóra hefur á undanförnum mánuðum verið með í forgangi hjá sér skatteftirlit í veitingastarfsemi og mannvirkjagerð. Hefur það átak skilað góðum árangri. Til skoðunar er innan skattkerfisins að fara í almennt eftirlitsátak gegn skattsvikum í atvinnustarfsemi. Að öllu samanteknu er því ýmislegt í gerjun á vegum ráðuneytisins og skattkerfisins sem snýr að aðgerðum gegn skattsvikum og vonast ég til þess að geta lagt fyrir þingið fleiri atriði í frumvarpi á þessu þingi, jafnvel fyrir jólahlé.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna þessari umræðu hérna því að skýrslan sem hér um ræðir vakti mikla athygli á sínum tíma. Þar kom fram að skattsvik eru á fjórða tug milljarða kr., gríðarlega umfangsmikil. Þess vegna veldur það miklum vonbrigðum að hæstv. fjármálaráðherra skuli koma hér tveimur árum síðar á hraða snigilsins og skila auðu. Það er ýmislegt verið að skoða og það er búið að velta vöngum yfir skýrslunni ágætu enda kom margt gott fram í henni. En ekkert hefur verið gert til að vinna gegn skipulögðum skattsvikum sem hafa, að því er margir halda fram, aukist verulega á þessum tveimur árum í staðinn fyrir að stjórnvöld hafi gripið til harðra aðgerða gegn þeim með eftirliti og hvers kyns aðgerðum. Skattaparadísirnar blómstra áfram, skipulögð skattsvik fara fram í auknum mæli ef eitthvað er, kaupaukar og slíkir hlutir ágerast ef svo má segja og neðanjarðarhagkerfið með tugmilljarðaskattsvikum blómstrar. Stjórnvöld hafa ekkert gert. Þau hafa sofið á verðinum og skila núna auðu. Það eru mikil vonbrigði að heyra svar hæstv. fjármálaráðherra í þessu máli, að þau hafi á þessum tveimur árum ekkert gert annað en að velta fyrir sér hvað komi til greina að gera einhvern tímann seinna. Það eru að sjálfsögðu mikil 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tek þó undir með síðasta ræðumanni, mér finnst ganga nokkuð seint að hrinda þessum ágætu tillögum í framkvæmd. Það er auðvitað mjög mikilvægt að það sé unnið fast og vel að því að leggja þessar tillögur fyrir þingið til að bæta alla skattframkvæmd og setja í lög ákvæði sem spornað gætu við skattsvikum. Í húfi eru, eins og við höfum heyrt talað um, tugir milljarða króna sem skattgreiðendur hljóta að gera kröfu til að skili sér til að bæta hér lífskjör og velferð í landinu. Ég vil þó eigna ráðherranum það sem gott er í svari hans, það kom fram góð viðleitni af hálfu ráðherrans til að fara að einhverjum af þeim tillögum sem lagðar voru fram hjá skattsvikanefndinni. Nefndi hann ýmsar tillögur sem örugglega munu vinna mjög gegn skattsvikum. Ég heyri að hæstv. ráðherra talar um að það gæti jafnvel orðið fyrir jól eða á þessu þingi og ég spyr ráðherrann hvort hann geti svarað eitthvað skýrar um það hverjar þessar tillagna gætu hugsanlega komið fram á þessu þingi. Ég held að það sé afar mikilvægt að fá sem fyrst fram þá löggjöf sem hann nefndi, að koma í veg fyrir að fjármagn sé flutt hér úr landi inn í skattaparadís með CFC-löggjöfinni og ég spyr hvort við eigum von á þeirri löggjöf á þessu þingi. Hæstv. ráðherra nefndi ekki sérstakar sérhæfðar eftirlitsdeildir sem hafi eftirlit með stórfyrirtækjum eða ef svo var hefur það farið fram hjá mér. Ég held að þær séu afar mikilvægar og ég spyr hvort hæstv. ráðherra hafi talað í svari sínu um að lögfesta ákvæði um skyldu banka og fjármálastofnana til að láta skattyfirvöldum í té allar upplýsingar um eignir og tekjur viðskiptamanna og eins að færa saksókn og ákæruvald í skattsvikamálum til embættis skattrannsóknarstjóra svo að dæmi sé tekið. Þetta eru mjög mikilvægar tillögur 

Hæstv. forseti. Já, ég er svo sem ekkert hissa á því að hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur finnist ganga frekar seint í þessum efnum. Það er alveg rétt að það eru að nálgast tvö ár frá því að skýrslan kom fram en eðli málsins samkvæmt er þetta flókið mál sem þarf að fara vel ofan í, og það er verið að gera það. Eins og ég sagði áðan vonast ég til þess að geta lagt fram frumvarp á þessu þingi um ýmis af þessum efnum og þá m.a. það sem hún hefur sérstaklega lagt áherslu á, eins og varðandi CFC-löggjöfina. Ég vonast til að geta það en hins vegar er um frekar flókin mál að ræða sem þarf að vinna vel úr. Ekkert af því sem lagt var til í skýrslunni hefur verið útilokað að svo stöddu. Það má segja að þeir hlutir sem þar koma fram séu misflóknir, misviðkvæmir og misumdeildir og sumir kannski þess eðlis að það þarf að eiga um þá samráð við ýmsa aðra aðila, en ekkert hefur verið útilokað. Ég hins vegar fagna því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur frumkvæði að þessum umræðum og heldur manni við efnið. Ég verð að segja eins og er hvað varðar innlegg hv. þm. Björgvins Sigurðssonar að hann virðist bara tala, hann hlustar ekki og vill frekar standa í skylmingum en í uppbyggilegum umræðum. Ég held að hann ætti að reyna að læra af eldri þingmönnum í flokki sínum, eins og hv. fyrirspyrjanda, um það hvernig svona umræður geta farið fram á uppbyggilegan hátt.

Frú forseti. Á vordögum var talsverð ólga meðal ófaglærðs starfsfólks dvalar- og hjúkrunarheimila og var það í kjölfar þess að Reykjavíkurborg hafði hækkað verulega laun við fólk sem vann sambærileg störf í sínum stofnunum og krafðist ófaglært starfsfólk á m.a. sjálfseignarstofnunum þess að fá sambærileg laun. Var þessi deila nokkuð hörð og varð m.a. til þess að fólk sá sér það ráð vænst að fara í setuverkfall. Það urðu talsverðar deilur sem lauk með því að Samtök fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu sendu frá sér yfirlýsingu um nokkurra launaflokka hækkun og síðan 4% launahækkun sem átti að taka gildi 1. október. Síðan berast fréttir, og segir frá því í Morgunblaðinu þann 30. september að Samtök fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu hafi ekki heimild til að efna samkomulagið. Er borið við að ráðherra veiti ekki fjármagn til að uppfylla þetta samkomulag og var samkvæmt fréttinni 1% klipið af launum þessa fólks. Þetta er fólk á lágum launum og manni finnst þetta sérkennilegar sparnaðaraðgerðir og einnig að setja forráðamenn þessara stofnana í svo erfiða aðstöðu. Maður veltir fyrir sér þegar þessi umræða fer af stað hvernig það verður fyrir viðkomandi forstöðumenn að efna loforð í framtíðinni þegar þeim er ekki gert kleift að efna þau loforð sem þeir hafa áður gefið. Þetta mun örugglega rýra traust starfsfólks á yfirlýsingum í framtíðinni. Það skiptir verulega miklu máli að menn fari ekki svona að. Hér er um gríðarlega mikilvæg störf að ræða. Við höfum orðið vör við það, m.a. í heilbrigðisnefnd þingsins, að fólk sem á foreldra á dvalarheimilum hefur ítrekað kvartað yfir því að þessar stofnanir séu ekki fullmannaðar og þess vegna furðar maður sig á fréttum sem berast af aðgerðum sem þessum af hálfu stjórnvalda. Þetta verður ekki til þess að hvetja fólk til að sækja um störf eða sinna áfram þessum mikilvægu störfum ef ekki er einu sinni hægt að efna yfirlýsingar sem forstöðumenn þessara stofnana gefa. Þess vegna væri fróðlegt að fá viðbrögð hæstv. fjármálaráðherra 

Frú forseti. Viðbrögðin þurfa ekkert að standa á sér. Ég kannast ekki við það að neitt hafi verið klipið af. Í ágústmánuði sl. voru fjárveitingar til fyrirtækja í öldrunarþjónustu hækkaðar í samráði við þá samninga sem FSH gerði við félagsmenn í Starfsgreinasambandinu. Þar var gert ráð fyrir 12,6% hækkun þann 1. maí sl. sem samsvarar þriggja launaflokka hækkun. Síðan var 4% hækkun 1. september sl. Um áramót mun koma hækkun upp á 3,4% hjá hluta stofnana. Fjárveitingar til hjúkrunarheimila ákvarðast samkvæmt reiknilíkani sem byggir á staðalkostnaði hjúkrunarheimila þar sem tekið er tillit til hjúkrunartengdra sjúklinga. Þar sem byggt er á meðaltali kostnaðar allra hjúkrunarheimila er ljóst að óhjákvæmilega verða einhver frávik á kostnaði einstakra hjúkrunarheimila, enda eru þau með breytilega samsetningu vinnuafls og rekstraraðstæður ólíkar. Sem dæmi getur hlutfall félagsmanna úr Starfsgreinasambandinu verið breytilegt. Fyrirliggjandi gögn frá hjúkrunarheimilum gefa ekki ástæðu til að ætla annað en að um eðlileg frávik sé að ræða sem skýrast af mismunandi aðstæðum á einstökum stofnunum. Ætlunin er að áramótahækkunin sem er að meðaltali 3,4% dreifist misjafnt á stofnanir eftir þörf, og mun heilbrigðisráðuneytið sjá um ráðstöfun þeirra fjármuna, líklegast með notkun reiknilíkansins.

Frú forseti. Ég veit ekki hvernig ég á að skilja svör hæstv. ráðherra. Á að skilja þau svo að þessi yfirlýsing hafi verið efnd að fullu og þá að fréttin og þær kvartanir sem mér hafa borist til eyrna séu rangar? Mér skildist þó á svörum hæstv. ráðherra að hann ætlaði að sjá til þess að yfirlýsingin yrði efnd í lok ársins, það yrðu þá sambærileg kjör hjá starfsfólki sem ynni hjá þessum stofnunum og hjá sambærilegum hópum sem vinna hjá Reykjavíkurborg. Það er kannski aðalatriðið. Einnig finnst mér mjög sérkennilegt að svona mál komi upp, að vafi leiki á því hvort yfirlýsingar sem gefnar eru af forstöðumönnum stofnana og heilu samtökunum í heilbrigðisgeiranum gagnvart þeim sem hafa lægstu launin séu efndar. Mér finnst það í rauninni ekki vera stjórnvöldum til sóma að svo sé. Við verðum líka að gæta að því að hæstv. fjármálaráðherra hefur stundum verið staðinn að því að fara ekki alveg rétt með tölur og gefa til kynna að skattbyrði hafi ekki hækkað, sem hún hefur þó sannarlega gert á þá hópa sem við erum að ræða hér, og það skiptir máli upp á umræðuna hvernig við nálgumst þessa hluti. Er í rauninni verið að efna yfirlýsinguna, sem var gefin, að fullu eða ekki?

Frú forseti. Ég kannast ekki við það að hafa nokkurn tíma verið staðinn að því að fara rangt með tölur og skil ekkert í hv. þingmanni að halda slíku fram. En ég fór yfir það hvaða tölur væru innifaldar í þessum samningi sem gerður var í framhaldi af þeim ákvörðunum sem teknar voru í vor, fór með þær tölur í prósentum þannig að hv. þingmaður getur bara staðreynt hvort þær séu réttar eða rangar, og það verður efnt eins og ég sagði í svari mínu. Hins vegar er ekkert skrýtið þótt einhverjir hringi í hv. þingmann. Sumir þingmenn eru bara þeirrar gerðar að ef einhver hefur yfir einhverju að kvarta er hringt í þá og þeir fara eins og málpípur  Það er líka út af fyrir sig ástæða til að vekja athygli á því að flestar þessara stofnana eru ekki stofnanir í ríkisrekstri þannig að það er ekki ríkið sem semur fyrir þær. Þær semja sjálfar og síðan fá þær greiðslur samkvæmt því reiknilíkani sem ég nefndi. Aðstæður þeirra eru mjög ólíkar. Sumar þeirra eru með aðra starfsemi en hjúkrunarstarfsemina þannig að það er ýmislegt sem getur flotið á milli og runnið til og þingmanninum er kannski vorkunn þótt verið sé að koma með einhverjar upplýsingar til hans sem síðan hugsanlega ekki standast. Það sem ég fór með hér áðan eru staðreyndir málsins eins og þær snúa við þeim samningum sem gerðir voru og um það hvernig fjármálaráðuneytið mun efna þá.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs sem unnið hefur verið að um nokkurra ára bil. Þess vegna bar ég fram þessa fyrirspurn í ljósi þess að fengin er niðurstaða um þjóðlendur á svæðinu o.s.frv. og einnig spyr ég um rekstur Jöklasetursins á Hornafirði sem miðstöðvar þjóðgarðsins til skoðunar í því samhengi. Fyrirhuguð stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs er mjög mikilvæg aðgerð í mjög mörgu tilliti, eitt mikilvægasta mál byggðanna á Suðausturlandi og að sjálfsögðu fyrir öll sveitarfélögin sjö sem eiga land að jöklinum, enda hefur þjóðgarðurinn fyrirhugaði í för með sér mörg tækifæri í ferðaþjónustu auk væntanlega fjölda fastra starfa við vörslu og eftirfylgni í kringum þjóðgarðinn. Ferðaþjónustan kemur til með að eflast mjög, enda hægt að leiða líkur að því að öflug starfsemi í kringum þjóðgarðinn verði til íbúafjölgunar og fjölbreyttara mannlífs á svæðinu sem honum tengjast. Þá munu íbúar í dreifbýlinu fá mörg verkefni við að bæta aðgengi að náttúruperlunni Vatnajökli. Þá væri upplagt að mati margra sem þar til þekkja að tengja Jöklasetur og háskólasetur í Nýheimum sérstaklega við hinn væntanlega Vatnajökulsþjóðgarð sem mundi opna ótal möguleika í rannsókna- og háskólastarfsemi á þessu svæði og á þessu sviði, þá ekki síst í tengslum við þá starfsemi sem fyrir er. Er það mjög mikilvægt. Með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs yrði einnig stigið stórbrotið skref í náttúruvernd fyrir þetta einstaka svæði og fyrir hálendi Íslands allt, þar sem það mundi einnig opna mjög á aðgengi fólks að þessari miklu náttúruperlu. Gert er ráð fyrir að þjóðgarðurinn mundi ná yfir mjög mikið landsvæði, að mér skilst, sem væri allt að 15% af yfirborði Íslands og verða einn stærsti þjóðgarður í Evrópu. Þess vegna spyr ég hæstv. umhverfisráðherra - en það má segja að umhverfisráðherrar síðustu missira hafi unnið mjög vel að þessu máli og því hefur fleytt mikið fram á síðustu árum, frá því fyrir fjórum árum að hæstv. þáverandi umhverfisráðherra skipaði sérstaka nefnd sem ynni að stofnun þjóðgarðsins: Hvenær er von á frumvarpi um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs í þingið? Hvað er verið að tala um að stofnkostnaður þjóðgarðsins verði? Hver er fyrirhugaður rekstrarkostnaður og hvernig er framvinda þjóðgarðsmálsins á allra næstu missirum, að mati hæstv. ráðherra?

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir þessa fyrirspurn sem lýtur að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og miðstöð þjóðgarðsins á Hornafirði. Nú háttar svo til að undirbúningurinn að stofnun þjóðgarðsins er það vel á veg kominn að ég geri ráð fyrir því að geta lagt fljótlega fram á hinu háa Alþingi, vonandi á næstu dögum, frumvarp til laga um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Ef ekki er þegar búið að dreifa málinu verður það alveg á næstu dögum. Eins og kunnugt er hefur frá upphafi verið unnið þannig að undirbúningi þessa máls að töluverður hluti lands í einkaeign verður innan Vatnajökulsþjóðgarðs. Á vegum ráðuneytisins hafa farið fram viðræður við landeigendur á þeim svæðum sem áhugaverð eru fyrir þjóðgarðinn og reiknað er með að gengið verði til samninga við þessa aðila þegar frumvarpið að Vatnajökulsþjóðgarði er orðið að lögum á hinu háa Alþingi. Hvað varðar miðstöð þjóðgarðsins á Höfn í Hornafirði er því til að svara að á vegum ráðuneytisins hefur starfað ráðgjafarnefnd sem í sitja fulltrúar þeirra sveitarfélaga sem fara með stjórnsýslu á því svæði sem gert er ráð fyrir að Vatnajökulsþjóðgarður taki til og jafnframt fulltrúar umhverfisverndarsamtaka. Ráðgjafarnefndin skilaði til mín tillögum sínum og skýrslu þann 3. nóvember sl. en meðal verkefna þeirrar nefndar var að gera tillögu um nauðsynlega uppbyggingu þjóðgarðsins og uppbyggingu þjónustunets þjóðgarðsins. Samkvæmt þessum tillögum er gert ráð fyrir að byggðar verði fjórar nýjar meginstarfsstöðvar þjóðgarðsins og þá er hugsunin sú að þær byggingar verði á ákveðinn hátt einhvers konar kennileiti Vatnajökulsþjóðgarðs. Nefndin fjallaði m.a. um hentuga staðsetningu þessara starfsstöðva þjóðgarðsins og vann jafnframt mat á rýmisþörf þeirra. Nefndin leggur m.a. til að ein fjögurra gestastofa og meginstarfsstöðva verði við Höfn í Hornafirði til viðbótar gestastofunni í Skaftafelli. Tillögur ráðgjafarnefndarinnar eru aðgengilegar í heild sinni á vef Stjórnarráðsins þar sem hægt er að lesa skýrslu nefndarinnar. Að öðru leyti vil ég segja það um Vatnajökulsþjóðgarðinn að ráðgjafarnefndin leggur til að stofnun þjóðgarðsins taki mið af alþjóðlegum viðmiðum um þjóðgarða og friðlýst svæði og að verndarstig einstakra svæða þjóðgarðsins miðist við hefðbundnar nytjar, svo sem að beit og veiðar á fuglum, dýrum og vatnafiskum geti farið fram með viðlíka hætti innan þjóðgarðsins og verið hefur og að sú landnýting sem ákveðin verður fyrir svæðin með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs feli í sér verndun einstakrar náttúru og landslagsheilda sem ég held að við séum öll sammála um að muni vekja athygli bæði innan lands og ekki síst utan. Landnýting náttúruverndar er til þess fallin að styrkja byggð og atvinnustarfsemi í nágrenni þjóðgarðsins eins og hv. fyrirspyrjandi kom að í fyrirspurn sinni og ræðu. Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs er metnaðarfullt verkefni, hvort sem litið er til markmiða náttúruverndar eða markmiða um framtíðarnýtingu á því svæði sem uppfyllir kröfu um verndargildi þjóðgarðsins. Þetta markmið mun þó ekki nást nema þjónustunet þjóðgarðsins verði byggt upp. Áætlaður kostnaður við uppbyggingu þjónustunetsins er um 1.150 millj. kr. og ráðgjafarnefndin telur raunhæft að mestöll þessi uppbygging eigi sér stað á fyrstu fimm árunum eftir stofnun garðsins. Þannig er gert ráð fyrir því að þjónustunet Vatnajökulsþjóðgarðs verði fullgert árið 2012 ef hafist verður handa á næsta ári. Að öðru leyti, frú forseti, þakka ég hv. fyrirspyrjanda aftur fyrir þessa fyrirspurn um Vatnajökulsþjóðgarð og fyrir þann áhuga sem hann hefur sýnt stofnuninni og þjóðgarðinum.

Hæstv. forseti. Það er nú annað hvort að þingmenn sýni því áhuga þegar hillir undir að stærsti þjóðgarður í Evrópu verði að veruleika, og það hjá okkur á hálendi Íslands, á Vatnajökli og í kringum hann. Örfá orð varðandi það sem hæstv. ráðherra kemur inn á, að það sé auðvitað meira en að segja það að stofna þjóðgarð. Við höfum ýmsa fjöruna sopið í þeim efnum á Íslandi og höfum ekki alltaf borið gæfu til þess að hlutirnir séu gerðir með þeim hætti að um þá ríki sátt, þ.e. þá á milli okkar, löggjafans, og heimamanna eða stofnana hins opinbera og heimamanna. Ég styð það og finnst sjálfsagt að búið verði til þjónustunet af því tagi sem hæstv. ráðherra getur um í ræðu sinni en ég hvet jafnframt til þess að við stofnum Þjóðgarðastofnun Íslands, öfluga stofnun sem hafi það að meginmarkmiði að annast grundvallarþætti stjórnsýslu þjóðgarðanna á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. umhverfisráðherra og Alþingi öllu til hamingju með það að stofnun á stærsta þjóðgarði í Evrópu er nú í burðarliðnum. Það blasir við að innan einhverra daga eða vikna verður dreift, samkvæmt orðum ráðherra, frumvarpi til laga um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og það eru að sjálfsögðu stórbrotin tíðindi. Það eru vatnaskil í íslenskri náttúruvernd og það er áfangi í Íslandssögunni sem okkur ber að fagna. Það er auk þess að sjálfsögðu risavaxið skref í byggðamálum og atvinnumálum á öllu þessu svæði og á Íslandi öllu. Þetta er mjög jákvæð nýting á íslenskri náttúru, bæði til að vernda hana og til að opna aðgengi almennings að þessari náttúruperlu, ekki bara þeirra sem hafa yfir að ráða sérstökum tækjum og útbúnaði til að komast þangað. Þetta opnar leið fyrir almenning til að njóta þess verðmætasta og dýrmætasta á hálendi Íslands. Þetta er stórbrotinn kafli í íslenskri náttúruvernd og ég fagna honum eindregið. Það er merkilegt mál og það er ástæða til að fagna því hvað málið hefur þó gengið fram frá því að árið 1999 var samþykkt þingsályktun um málið. Auðvitað er að mörgu að hyggja eins og hvar miðstöðvarnar verða, hvernig tengslanetið og stofnananetið í garðinum verður. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom með athyglisverða fyrirspurn áðan en fyrst og fremst er ástæða til að fagna þeim stóráfanga sem er uppi í íslenskri náttúruvernd og íslenskum atvinnu- og byggðamálum með því að stærsti þjóðgarður í Evrópu verður að veruleika innan skamms. Frumvarp um hann kemur í sali þingsins í vetur þar sem við getum rætt að sjálfsögðu miklu ítarlegar og betur hvernig á málum verður haldið og hvernig einstökum þáttum innan lands og í kringum hann verður fyrirkomið.

Frú forseti. Ég vil enn og aftur þakka fyrirspyrjanda góð orð í garð þjóðgarðsins. Eins og kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda hefur verið unnið að þessu máli frá 1999 og við erum nú að ná þeim áfanga að frumvarpið er tilbúið. Ég geri ráð fyrir að mæla fyrir því í þinginu vonandi á allra næstu dögum og síðan eftir að frumvarpið hefur verið afgreitt, sem ég geri ráð fyrir að verði gert með miklum og víðtækum stuðningi þingheims, er náttúrlega ýmis vinna eftir eins og kom fram í fyrri ræðu minni og síðan uppbygging sem gert er ráð fyrir að taki um fimm ár og töluverðu er kostað til. Aðeins varðandi hugmynd og uppástungu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur er ljóst að stjórnsýsla þjóðgarða er með ýmsu móti hér á landi. Hugmynd hennar lýtur að því að stofna Þjóðgarðastofnun Íslands. Eitt meginmarkmiðið og eiginlega útgangspunkturinn fyrir stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs var stjórnsýslan sem frumvarpið gerir ráð fyrir með fjögur svæði sem fara með stjórn hvert á sínum hluta þjóðgarðsins og náið samstarf við landeigendur og sveitarstjórnarmenn á hverju þessara sveitarfélaga fyrir sig sem eru sjö á svæðinu. Útgangspunkturinn með Vatnajökulsþjóðgarðinum er sá að náttúruverndin er ein tegund landnýtingar og hún getur skapað okkur auð og tekjur í þjóðarbúið. Svo er rétt að taka það fram alveg í blálokin, vegna þess að menn hafa lagt áherslu á að þetta verður stærsti þjóðgarður Evrópu þegar stofnun hans er að fullu lokið, að í sjónvarpsþætti sem sýndur var á ABC-sjónvarpsstöðinni í síðustu viku gafst áhorfendum kostur á að velja á milli og kjósa ný sjö undur veraldar og þá var, ekki Vatnajökulsþjóðgarður en samspil íss og elds á Íslandi valið meðal þessara sjö nýju undra.

Virðulegi forseti. Árið 1999 voru sett ný náttúruverndarlög og var þar ákvæði um akstur utan vega breytt frá því að banna ónauðsynlegan akstur þar sem spjöll geta hlotist af í að banna akstur utan vega nema á snjó. Nokkrir hópar eru undanskildir í reglugerð sem byggir á lögunum og hlýtur það að teljast óeðlilegt, jafnræðis verður að vera gætt. Mikil óvissa hefur ríkt um túlkun laganna og er nýjasta dæmið dómur Héraðsdóms Suðurlands þar sem segir í niðurstöðu, með leyfi forseta: „Í greinargerð með frumvarpi til náttúruverndarlaga segir meðal annars um 17. gr. laganna að leitast sé við að sporna frekar við akstri utan vega sem því miður er allt of algengur og stafar oftast af fákunnáttu eða tillitsleysi við náttúruna. Engin skilgreining er í náttúruverndarlögum á hugtakinu „utan vega“ eða „vegur“.“ … „Einnig kom fram í málinu að vitað væri til að margir fjölfarnir slóðar séu ekki merktir inn á kort Landmælinga og því séu slík kort ekki óyggjandi sönnun um að slíkur slóði sé ekki jafnvaranlegur og -almennur og þeir slóðar sem þegar hafa verið merktir inn á kort. Af öllu ofansögðu er ekki hægt að draga aðra ályktun og dómurinn metur það svo, að slóði sá sem ákærði ók eftir þann 3. júní 2006 og lögregla og starfsmenn Landhelgisgæslunnar stóðu hann að við akstur á, sé skilgreindur sem götuslóði eða vegur og akstur á honum sé ekki akstur utan vega. Hafi það verið tilgangur löggjafans að útiloka akstur á slíkum slóðum þá verður verknaðarlýsing í náttúruverndarlögum og umferðarlögum að vera skýrari.“ Þetta var eitt dæmi til að lýsa þeirri stöðu sem uppi er. Við búum í mjög sérstöku landi þar sem eru miklar óbyggðir og víðáttur. Víða er landið viðkvæmt fyrir umferð en víða eru lítil sem engin áhrif af henni. Mín skoðun er sú að fyrst og fremst verðum við að vera raunhæf í þeim reglum sem við setjum í umgengni gagnvart útivistarfólki eins og öðrum. Flestir vilja viðhafa eðlilega landnýtingu og því þurfum við að gæta að því að reglur þurrki ekki út skynsamlega notkun eða nýtingu á landinu. Undir það falla útivist og umferð um landið. Aðalmarkmiðið er að sjálfsögðu það að útivistarfólk fari um landið af virðingu og gætni í stað þess að ofsækja saklaust fólk, eins og því miður hefur gerst. Væri að mínu mati nær að breyta t.d. lögunum til sama horfs og þau voru og taka á raunverulegum landspjöllum. Það er sjaldnast þannig að ofurbönn virki, heldur þarf hugarfarsbreytingu og reglur sem ekki brjóta í bága við réttlætiskennd fólks. Af þessu tilefni vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvernig ráðherra hyggist draga úr óvissu sem ríkir um skilgreiningu vega vegna banns við utanvegaakstri. Eru uppi áætlanir um slíkt? Ég vil í því sambandi leggja áherslu á samráð við hagsmunasamtök útivistarfólks.

Frú forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr hvernig ráðherra hyggist draga úr þeirri óvissu sem ríkir um skilgreiningu vega vegna banns við utanvegaakstri. Eins og fram kom í fyrirspurninni ríkir óvissa um akstur á slóðum, sérstaklega vegna tvenns, annars vegar þess að skilgreiningar vega eru óljósar og hins vegar vegna þess að veghaldari er ekki þekktur. Það er ljóst að Umhverfisstofnun fer með stjórnsýsluna varðandi náttúruvernd og þar með aðgerðir til að koma í veg fyrir akstur utan vega og á grundvelli 17. gr. náttúruverndarlaga er akstur utan vega óheimill. Á grundvelli þessara sömu laga voru einstaklingar ákærðir í sumar um utanvegaakstur og dómur hefur fallið í Héraðsdómi Suðurlands í tveimur málum til þessa. Í báðum málunum voru ökumenn sýknaðir þar sem dómurinn taldi að umferð farartækis „hefði verið um greinilegan og varanlegan slóða í náttúru Íslands“ eins og það er orðað í dómnum. Vinnuhópur um utanvegaakstur með fulltrúum frá Umhverfisstofnun, Landmælingum Íslands og Vegagerðinni skilaði tillögu til ráðherra í 14 liðum í apríl 2005 og að beiðni umhverfisráðuneytis unnu Landmælingar Íslands og Umhverfisstofnun einnig að því að birta leiðbeinandi kort á vefnum í vor þar sem sýnt var hvar helstu slóðar og vegir væru á hálendi Íslands. Tilgangur þessa korts var fyrst og fremst leiðbeinandi. Ætlunin var að tryggja að þeir sem fylgdu kortinu gætu verið í fullri vissu um að þessir slóðar væru viðurkenndir til aksturs, þ.e. þeir slóðar sem kortið sýndi. Það var hins vegar meðvitað og skýrt að fleiri slóðar kynnu að vera til staðar þar sem hugsanlega mætti aka án þess að um utanvegaakstur í skilningi náttúruverndarlaga væri að ræða. Áður en þetta vefkort var birt var það sent til umsagnar til um 30 sveitarfélaga sem eiga lögsögu að hálendinu. Því miður varð frekar lítið um viðbrögð sveitarfélaganna við þessu erindi en þá ber að hafa í huga tímasetninguna síðasta vor þar sem umsagnanna var óskað rétt fyrir sveitarstjórnarkosningar og jafnframt voru sum þessara sveitarfélaga í sameiningarferli á þessum sama tíma. Kortið var engu að síður birt á vefnum og óskað eftir athugasemdum frá notendum. Nokkuð margar athugasemdir hafa borist og efni þeirra er m.a. spurningar um rétt landeigenda til að loka vegaslóðum sem eru þá á kortinu. Jafnframt er í einhverjum tilvikum spurt um rétt sveitarfélaga til að ákvarða hverjir slóðanna séu opnir og hverjum yrði lokað og líka bárust athugasemdir um slóða sem þegar hefur verið lokað, slóða sem hafa verið taldir eða eru taldir ófærir og slóða sem talið var að vantaði inn á þetta leiðbeinandi kort. Það er rétt að ítreka og halda því til haga að óvissan snýst að miklu leyti um það hver sé veghaldari vega og vegaslóða. Enginn vafi leikur á veghaldi Vegagerðarinnar en hún sér aðeins um númeraða vegi landsins. Sannleikurinn er hins vegar sá að fæstir af þeim vegum sem sjáanlegir eru á hálendinu eru í skilgreindu veghaldi Vegagerðarinnar. Þá er spurningin, eins og ég sagði, hver veghaldarinn er. Sumir þessara vega eru svokallaðir almennir vegir samkvæmt skilgreiningu 9. gr. vegalaga. Þeir geta verið í eigu sveitarfélaga eða orkufyrirtækja og eiga það sammerkt að vera opnir fyrir almennri umferð. Þá eru eftir fjölmargir vegir og vegaslóðar sem eru án veghalds og ef við horfum fram hjá hreinum akstri utan vega þar sem engin för eða slóðar eru fyrir stendur út af hvernig fara skal með óskilgreinda vegi og hvernig skal standa að því að flokka þá, kortleggja og merkja. Það verkefni sem er óleyst er hverjir þessara munaðarlausu, ef svo má segja, vega eru ætlaðir til aksturs og hverjir ekki. Það er rétt að taka fram að ég hef átt í viðræðum við félagasamtök vegna þessa máls, m.a. við fulltrúa frá ferðaklúbbnum 4x4 og umhverfisvernd Vélhjólaíþróttaklúbbsins, VÍK. Áfram verður haldið vinnu við að skilgreina vegi og vegaslóða utan þjóðvegakerfisins og ég hef sett af stað starf sem miðar að þessu í nánu samráði við sveitarfélög sem hlut eiga að máli þess efnis hver tilgangur einstakra vega sé og hverjum þeirra megi loka. Eins og ég sagði er veghaldið mikið atriði og það er ástæðulaust annað en að þeim vegum á hálendinu verði lokað fyrir umferð vélknúinna ökutækja þar sem tilgangur vegar er óljós eða enginn aðili, opinber eða einkaaðili, gengst við veginum sem veghaldari. Ég vil í þessu sambandi ítreka skipulagsskyldu sveitarfélaga í þessum efnum svo og lögsögu samvinnunefndar um skipulag miðhálendis Íslands.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hún dregur ljóslega fram ráðaleysi stjórnvalda. Hér er í embætti þriðji hæstv. umhverfisráðherrann á örfáum árum og það er ekki einu sinni hægt að setja reglur um utanvegaakstur, hvað þá annað. Gefið hefur verið út leiðbeinandi kort og síðan gefur einhver klúbbur út annað kort. Af þessu máli sést, sem er vissulega mjög mikilvægt, að það er ekki einu sinni hægt að taka á litlum málum. Ég lýsi yfir furðu minni á þessu. Þetta endurspeglar líka áherslu ríkisstjórnar á umhverfismál. Það er ekki hægt að taka á utanvegaakstri, hvað þá öðru. Mér finnst þetta með ólíkindum og eins að hlýða á hæstv. ráðherra tala um leiðbeinandi kort og fabúlera um hvað er mögulegt og ómögulegt í þessum málum. Þetta er einfalt mál, að taka á akstri utan vega 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að taka undir þakkir til hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka málið upp. Þetta er ansi flókið og yfirgripsmikið mál og ástæða til að fara vel yfir það í ljósi sögunnar. Nú orðið er mikil umferð um hálendi Íslands, akandi, ríðandi og gangandi ferðamanna og því er mjög nauðsynlegt að samræma og ljúka skilgreiningu slóða utan vega. Auðvitað er til staðar mikill fjöldi slóða og vega utan viðurkenndra vega til staðar. En það er bagalegt þegar farið er í mál gegn einstaklingum og þeir jafnvel dæmdir fyrir utanvegaakstur fyrir að fara slóð, árfarveg eins og hv. fyrirspyrjandi sagði mér frá áðan, sem menn hafa notað árum saman og brjóta að sjálfsögðu ekki nein lög með því. En það þarf að skilgreina þetta og skýra vel. Það er ástæða til að taka vel til í þessum málum. Þetta er flókið og yfirgripsmikið mál og mikilvægt að samræma og ljúka kortagerð hvað það varðar eins fljótt og auðið er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Ég fagna því að vinna hafi farið fram í ráðuneytinu og að þar muni brugðist við þessari óvissu. Tónninn í ræðu hæstv. ráðherra var sá að hafa ætti samráð og koma til móts við útivistarfólk um allt land, fólk sem virðir náttúruna. Þetta er gríðarlega mikilvægt, ekki síst það að virkja samtök sem hafa greiðan aðgang að útivistarfólki. Einnig vil ég benda á að það þarf að samræma þau kort sem fólk fer eftir. Mér líst ekki illa á þá leið sem hæstv. ráðherra boðar en ég hefði þó helst viljað að lög færu að mestu í fyrra horf og bendi á að hálendi okkar á að vera opið. Staðreyndin er sú að flestir ferðamenn á hálendinu eru náttúruunnendur, sérstaklega þeir sem ferðast að ráði. Þeir sjá því mikinn hag í að fara vel með landið sitt og nota til þess skynsemi sína. Víða á hálendinu eru svæði þess eðlis að léttvæg umferð um þau markar engin för í landinu. En stór hluti hálendisins er hins vegar viðkvæmur og þolir litla sem enga umferð. En stærð þessa svæðis er mjög breytileg og fer m.a. eftir árstíma og vatnsstöðu. Vanir ferðamenn hafa almennt reynslu og skynsemi sem þarf til að greina á milli svæða sem eru í lagi og ekki í lagi með tilliti til léttvægrar umferðar. Hagsmunasamtök útivistarfólks hafa sýnt það í verki að hægt er að ná til þeirra sem minni reynslu hafa. Ég held að það sé mjög eðlilegt að fela þeim það hlutverk í auknum mæli og vil ítreka að ég fagna því samráði sem hæstv. umhverfisráðherra boðaði í ræðu sinni. Við verðum að fara að ganga frá þessum málum. Óvissan hefur ríkt í mörg ár og nú er svo komið, þegar menn eiga von á að þyrlur frá lögreglunni séu sveimandi yfir þeim í sunnudagsbíltúrum, að staðan er algerlega ólíðandi. Ég vonast til að þetta muni skýrast fljótlega.

Frú forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur fyrir þessa fyrirspurn og heiti henni því að við munum halda áfram þeirri vinnu sem byrjuð er, m.a. að fullgera kort sem lagt var fram til leiðbeiningar á sínum tíma. Eins og fram kom í fyrri ræðu minni varð kortið, vegna aðstæðna og tímasetningar, ekki betra en raun ber vitni, sérstaklega vegna þess að það voru ekki fleiri sveitarfélög sem brugðust við. En samstarfið við sveitarfélögin er nauðsynlegt í þessum efnum vegna skipulagsvinnu sveitarfélaganna. Ég tek undir það að þessari óvissu verður að linna. Það verður að leysa þessa flækju og við verðum að ná að kortleggja vegi og slóða og jafnframt miðla þeim upplýsingum til ferðamanna sem fara um þá hluta landsins sem eru fyrir utan vegakerfi Vegagerðarinnar. Eins og ég sagði þarf samstarf á milli ráðuneytisins, þeirra stofnana sem hlut eiga að máli, sveitarfélaga, landeigenda og félagasamtökum sem hagsmuni hafa af þessu. Ég mun jafnframt halda áfram góðu samstarfi sem við höfum átt við ferðaklúbbinn 44 og Vélhjólaíþróttaklúbbinn Vík. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er óásættanlegt að reglur séu ekki nógu skýrar þannig að fólk sem ferðast í góðri trú verði það á að brjóta þær án þess að nokkur ásetningur sé fyrir hendi. Við megum ekki hafa reglurnar þannig að þær brjóti í bága við réttlætiskennd fólks.

Virðulegi forseti. Ég ber fram fyrirspurn til hæstv. samstarfsráðherra Norðurlandanna, Jónínu Bjartmarz. Fyrirspurnin varðar kjör framkvæmdastjóra norrænu ráðherranefndarinnar. Mig fýsir að vita með hvaða hætti íslensk stjórnvöld stóðu að kjöri framkvæmdastjóra norrænu ráðherranefndarinnar í lok október síðastliðins, hvort samband hafi verið haft við norsk stjórnvöld í því máli og þá hvernig og hvort ráðherra telji að vinnubrögðin hafi einhver áhrif á starfsemi Norðurlandaráðs í framtíðinni. Virðulegi forseti. Þegar maður skoðar þetta mál, athugar til að mynda fréttir af málinu í réttri tímaröð, þá er eins og þar hafi ýmsir brallað allnokkuð í reykfylltum bakherbergjum - verið að plotta eins og sagt er á fínu máli. Það kemur í ljós í viðtali við þann mann sem fékk þessa stöðu, þ.e. Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi forsætisráðherra Íslands, að Geir H. Haarde, núverandi hæstv. forsætisráðherra, hafi haft samband við hann fyrir nokkru síðan til að ámálga þetta starf við hann. En í viðtölum við t.d. hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur, sem mér skilst að sé formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, virðist hún ekki kannast við eitt eða neitt þá daga sem Norðurlandaráðsþing stendur yfir. Það er svolítið undarlegt í ljósi þess að flokkssystkinin hv. þm. Geir H. Haarde og hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir virðast ekki ræðast við um þessi mál þótt þau séu í sama flokki og starfi bæði innan Norðurlandaráðs. Af fréttaflutningi var augljóst að heitingar voru í gangi. Finnar létu skína í tennurnar í þessu máli og sóttust eftir þessu starfi líka. Það er vísbending um það að Norðmenn og Íslendingar hafi komið sér saman um sameiginlegan frambjóðanda og á bak við tjöldin komið því til leiðar að á endanum samþykktu forsætisráðherrar allra Norðurlandanna, að mér skilst, það kjör en síðan hafi menn farið í hrossakaup í framhaldi af því og ákveðið það að Finnar fengju til sín sérstaka skrifstofu menningarmála eftir allar þessar hrókeringar. Öll þessi skipti og baktjaldamakk enduðu með því að Íslendingar fengu framkvæmdastjóra norrænu ráðherranefndarinnar og Finnar fengu menningarskrifstofu. Þá er spurningin hvort allir hafi verið ánægðir og hvort þetta muni hafa áhrif á störf Norðurlandaráðs í framtíðinni.

Frú forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson beinir til mín þremur spurningum sem lúta að kjöri framkvæmdastjóra norrænu ráðherranefndarinnar. Ég vil leitast við að svara þessum þremur spurningum. Þegar núverandi framkvæmdastjóri norrænu ráðherranefndarinnar tilkynnti 24. ágúst að hann sæktist ekki eftir framlengingu á samningi sínum, sem rennur út um áramótin 2006–2007, fór hæstv. forsætisráðherra þess á leit við Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi forsætisráðherra, að hann gæfi kost á sér til starfsins og féllst hann á þá umleitan. Forsætisráðherra ræddi í framhaldi af því símleiðis við kollega sína í Noregi, Finnlandi, Danmörku og Svíþjóð og greindi frá því að Ísland sæktist eftir stöðunni og hvern Ísland byði fram sem nýjan framkvæmdastjóra norrænu ráðherranefndarinnar. Samstarfsráðherra sá sem hér stendur kynnti framboðið á lokuðum fundi norrænu samstarfsráðherranna þann 6. september en þá lá fyrir að Finnar mundu einnig sækjast eftir stöðunni og byðu fram Jan Erik Enestam, samstarfsráðherra Finnlands. Ráðherrarnir voru á fundinum sammála um að ákvörðun um næsta framkvæmdastjóra skyldi byggjast á mati á hæfni og reynslu umsækjenda. Á fundi samstarfsráðherra 23. október kom fram að önnur lönd en Ísland og Finnland sæktust ekki eftir stöðunni og það sem var umfram venju, þ.e. hafði ekki verið gert áður, var að samstarfsráðherrarnir ræddu málið sín á milli og ákváðu að ræða við báða umsækjendurna eða kandídatana, eins og það heitir á norrænu máli, á fundi 30. október þar sem kæmi fram, í viðtölum við þá, m.a. framtíðarsýn þeirra á norrænt samstarf. Að loknum þeim viðræðum 30. október var ákveðið á fundi samstarfsráðherranna að ganga til samninga við Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi forsætisráðherra. Varðandi spurninguna um hvort ég telji að vinnubrögð í málinu muni hafa áhrif á starfsemi Norðurlandaráðs í framtíðinni þá vil ég svara því skýrt að ég tel að vinnubrögðin í þessu máli muni ekki hafa annað en jákvæð áhrif á starfsemi Norðurlandaráðs til allrar framtíðar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði að ýmislegt hefði verið brallað í reykfylltum bakherbergjum. Ég verð að segja að mér finnst þetta afar ósmekkleg ummæli, ekki síst í ljósi þess að sá sem var kosinn er mjög hæfur maður og glæsilegur fulltrúi þjóðar okkar í þeirri mestu ábyrgðarstöðu á erlendum vettvangi sem við höfum átt. Engin deila er um reynslu hans varðandi utanríkismál og Norðurlandasamstarf. Hæstv. ráðherra hefur gert grein fyrir atburðarásinni sem nákvæmlega ekkert athugavert er við og ráðningin mun án efa verða til þess að efla Norðurlandaráð enn frekar.

Frú forseti. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir sagði að enginn deildi um reynslu eða hæfi Halldórs Ásgrímssonar en ég ætla að leyfa mér að efast um gæði reynslu manns sem hefur gert afdrifaríkustu mistök í utanríkissögu íslensku þjóðarinnar með því að setja landið, nánast vopnlaust land, á lista yfir vopnfúsar og stríðsfúsar þjóðir sem studdu innrásina í Írak með þeim hörmulegu afleiðingum sem sú innrás hefur haft. Ég held að flestir landsmenn taki undir með mér að þetta hafi verið mjög afdrifarík mistök þannig að reynsla þjóðarinnar af störfum hans hefur ekki alltaf verið góð. Fleira mætti telja sem ég læt ógert í þetta skiptið.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hér kemur fram að auðvitað á Halldór Ásgrímsson að baki langan og glæsilegan feril í valdapólitísku samhengi. Hitt er einnig rétt að ákvörðunin um aðild Íslands að innrásinni í Írak, viljayfirlýsing okkar og vera okkar á listanum yfir hinar vígfúsu þjóðir sem lýsti yfir innrásarstríði á Írak hér fyrir rúmum þremur árum, er að sjálfsögðu hörmuleg. Hún varpar djúpum skugga á feril Halldórs Ásgrímssonar eins og feril ríkisstjórnar Íslands og ríkisstjórnar hægri flokkanna síðustu 12 árin. Hér er deilt um hvort eðlilega hafi verið staðið að kjöri Halldórs sem framkvæmdastjóra norrænu nefndarinnar og hvort verslað hafi verið með Halldór Ásgrímsson í einhverjum vafasömum hrossakaupum eða ekki. Það er engin leið að segja til um það hér, en maður hlýtur að vona að svo hafi ekki verið. Hins vegar varpar þetta líka ljósi á það og hlýtur að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það var nokkurn veginn á þá leið sem ég bjóst fyrir fram við að yrði. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir skammar mig fyrir það að gera lítið úr þeim sem fékk þessa stöðu. Fyrst hún er að skamma mig, hv. þingmaðurinn, held ég að hún ætti líka að skamma til að mynda finnska þingmenn sem gagnrýndu þessa ráðningu mjög harkalega á sínum tíma. Til að mynda sagði einn þingmaður í viðtali við Fréttablaðið að „við lifum á árinu 2006 og ekkert norrænt land á að hafa rétt til að halda frambjóðendum leyndum“. Þegar maður skoðar í samhengi allar fréttir af þessu máli er einmitt ekki annað að sjá en að hér hafi verið á ferðinni ansi umsvifamikið baktjaldamakk. Hæstv. ráðherra sagði að fyrst hefði verið tilkynnt um þetta á fundi í byrjun september, hafi ég tekið rétt eftir. Þrátt fyrir það er eins og að formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs hafi ekki haft hugmynd um þetta mál fyrr en kannski alveg á síðustu metrunum. Það er heldur ekki að sjá neins staðar að neinn innan Norðurlandaráðs hafi heldur vitað af þessu fyrr en alveg undir lokin. Ef þetta er ekki baktjaldamakk, allt þetta púsluspil, þegar maður leggur það saman og fer að skoða það í samhengi veit ég ekki hvað á að kalla baktjaldamakk. Ég ætla í sjálfu sér ekki að leggja dóm á það hvort réttur maður hafi fengið þessa stöðu eða ekki. Ég hlýt hins vegar að lýsa miklum efasemdum við að stjórnmálamenn sem hafa gert jafnhroðaleg mistök á alþjóðavettvangi og hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson gerði þegar hann tók þátt í því að setja Ísland á lista hinna svokölluðu viljugu þjóða í Íraksstríðinu eigi í sjálfu sér erindi út fyrir landsteinana.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því í þessum ræðustól að lýsa þeirri skoðun minni að ummæli hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar og Björgvins Sigurðssonar um Íraksstríðið í þessu samhengi við kjör framkvæmdastjóra norrænu ráðherranefndarinnar eru ósmekkleg. Ég vísa því jafnframt alfarið á bug sem haldið hefur verið fram af fyrirspyrjanda að hér hafi farið fram einhvers konar baktjaldamakk og hrossakaup. Það lá fyrir í þetta skipti sem ekki hefur skeð áður í sögu norrænu ráðherranefndarinnar að tveir mjög vel hæfir kandídatar voru um þessa stöðu. Það er kannski ekki rétt að kalla þá umsækjendur. Tveir menn höfðu lýst áhuga á því að gegna þessari stöðu og venju fremur - það hafði ekki verið gert áður - var ákveðið á fundi samstarfsaðila Norðurlandanna að einungis hæfni og reynsla yrðu lögð til grundvallar þessari ráðningu.  
             Þegar lesið er úr finnskri pressu um þetta mál skulum við hafa hugfast að Finnar voru sjálfir með hinn kandídatinn. Jan Erik Enestam er samstarfsráðherra þeirra og lýsti áhuga á þessu starfi þannig að við skulum skoða finnsku pressuna í því ljósi. Ég vil þó lýsa því yfir hér að bæði við þessa ákvörðun og í kjölfar hennar kenndi ég mjög mikillar 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til að velta upp fyrirspurn um vegamótin á Þingvallaafleggjara og Vesturlandsvegi. Þann 4. september sl. afhentu fulltrúar íbúa í Mosfellsdal hæstv. samgönguráðherra undirskriftalista 180 íbúa í Mosfellsdal þar sem skorað var á yfirvöld vegamála að setja upp hringtorg á mótum Þingvallaafleggjara og Vesturlandsvegar. Jafnframt var þar rætt um hraðahindranir á Þingvallavegi í Mosfellsdal. Að sögn eins forsvarsmanna þeirra dalbúa, Signýjar Jóhannsdóttur, er mikið um flöskuhálsa sem myndast á þessum gatnamótum Þingvallavegar og Vesturlandsvegar þegar umferðin er mikil, þá einkum um helgar. Oft myndast langar biðraðir þeirra sem eru að reyna að fara úr dalnum inn á Vesturlandsveg. Hér segir Signý orðrétt, með leyfi forseta, varðandi kröfu um hringtorg að „stundum þurfi fólk að bíða í 15–20 mínútur áður en hægt er að beygja frá Þingvallavegi og í átt til Reykjavíkur um helgar. Umferðin hefur aukist jafnt og þétt eftir að Hvalfjarðargöngin komu. Þegar við höfum spurt um þetta mál höfum við fengið þau svör að það eigi að færa Vesturlandsveginn nær Leirunum. Það er búið að tala um það í 20 ár og við erum orðin leið á þessu.“ Eins og allir vita er mjög þung umferð þarna á Vesturlandsvegi í báðar áttir og hefur hún aukist töluvert eftir að Hvalfjarðargöngin komu til sögunnar. Undirritaður sóttist eftir upplýsingum frá samgönguráðuneytinu og var vísað á Vegagerðina. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk stendur ekki til að gera neitt sérstakt þarna, eins og orðað var. Það er ekki á neinni áætlun að gera þarna hringtorg en mér var bent á að í september hefði borist beiðni frá samgönguráðuneytinu um að athuga þarna möguleika á gerð hringtorgs. Miðað við þessar upplýsingar frá Vegagerðinni virðist Mosfellingum, eða dalbúum eins og þeir eru kallaðir inni í Mosfellsdal, hafa tekist með undirskriftasöfnun og áskorun til ráðherra að hreyfa við málinu en ég velti fyrir mér, frú forseti, hver staðan sé núna. Hyggst hæstv. samgönguráðherra bregðast hratt og vel við þessari beiðni? Ég veit ekki til þess að þarna hafi orðið nein alvarleg bílslys en umferðarþunginn eykst stöðugt, áhættan er mikil og því spyr ég hæstv. samgönguráðherra: Stendur til að gera mislæg gatnamót eða hringtorg á mótum Þingvallavegar og Vesturlandsvegar? Ef svo er, hvenær er áætlað að þeim framkvæmdum ljúki?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að leggja fram þessa spurningu um gerð líklegra gatnamóta eða hringtorgs á mótum Þingvallavegar og Vesturlandsvegar. Vegagerðin vinnur nú að hönnun hringtorgs á gatnamótum Þingvallavegar og Vesturlandsvegar. Gert er ráð fyrir að hönnun geti lokið á næstu mánuðum þannig að hægt verði að hefja framkvæmdir í vetur verði ákveðin til þess fjárveiting á fjárlögum og við endurskoðun samgönguáætlunar. Verði ákveðið að hringtorg sé heppileg lausn á þessum stað mun taka 1–2 mánuði að gera þau og verður það væntanlega gert næsta sumar. Þetta verkefni er að mínu mati brýnt, eins og reyndar mjög mörg endurbótaverkefni á þjóðvegakerfi landsins, og þess vegna lagði ríkisstjórnin til við Alþingi að sett yrði fjárhæð inn í fjáraukalög til þess að ganga í framkvæmdir við sérstakar umferðaröryggisaðgerðir á Vesturlandsvegi, þar á meðal á Kjalarnesi, og sömuleiðis um Hellisheiði. Fyrir þinginu liggur sú tillaga að setja milljarð í það verkefni. Ég fól Vegagerðinni að hefjast handa til að vinna tíma þá þegar við að undirbúa þetta og í því ljósi er vinnan hafin við hönnun hringtorgsins. Það er talin viðunandi lausn að setja hringtorg við Þingvallavegamótin og auka þar með öryggi á þessum stað. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að íbúar í Mosfellsdal heimsóttu samgönguráðuneytið ekki alls fyrir löngu til að ræða umferðaröryggismál á þessu svæði og í dalnum. Þau lögðu fram áskorun og undirskriftalista. Það er alltaf heilmikill stuðningur, held ég, fyrir okkur stjórnmálamenn að vita af stuðningi og vilja íbúa til þeirra aðgerða sem ráðist er í. Ég hef margsagt að við þyrftum að vinna að úrbótum á þessari leið og að því hefur verið unnið á undanförnum árum. Það er búið að breikka veginn í gegnum Mosfellsbæinn og þar hafa verið sett hringtorg til að auka flæðið og bæta ástand umferðarinnar. Mislæg gatnamót voru sett við gatnamót Vesturlandsvegar og Víkurvegar eins og þekkt er og vegurinn breikkaður upp að Skarhólabraut. Næstu verkefni eru þá að ljúka tvöfölduninni algerlega á milli Skarhólabrautarhringtorgsins og þess hringtorgs sem er fyrir ofan. Þessi framkvæmd við Þingvallaveginn er sem sagt á dagskrá og ég vísa til þess að fjárlaganefnd hefur afgreitt frá sér tillögu um fjárveitingu. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en að þeir fjármunir verði til ráðstöfunar og að hægt verði að ljúka þessari mikilvægu framkvæmd næsta sumar þannig að það verði unnið að henni þegar best er og blíðast, þegar vorið kemur og hægt verður að vinna þetta eins hagkvæmt og kostur er. Þetta er svar mitt, virðulegi forseti, og ég vænti þess að fregnirnar berist hratt upp í Mosfellsbæ. Það hefur gerst áður.

Hæstv. forseti. Þetta er svolítið lýsandi fyrir umræður um vegamál, hér er verið að tala um einstakt hringtorg. Stefnan í vegamálum er í þoku. Hæstv. ráðherra var á fundi í morgun þar sem hann lýsti því yfir að það þyrfti stórátak í vegagerð. Það er svo sannarlega ástæða til þess að taka eftir því þegar hæstv. samgönguráðherra leggur mat á stöðu síns eigin verkefnis sem er auðvitað að vinna að vegagerð á Íslandi. Það er svo sannarlega ástæða til að vinna stórátak í vegagerð á Íslandi. Okkur hefur miðað mjög hratt aftur á bak á síðustu árum ef við setjum málefnin í samhengi við þörfina. Ég spyr þess vegna hæstv. samgönguráðherra: Eru að fæðast einhverjar áætlanir um að klára þau málefni sem um er að ræða á þessu svæði, veginn út frá Reykjavík í norður og vestur og veginn 

Herra forseti. Þetta verkefni sem minnst er á er mjög brýnt og ber að skoða rækilega og fara í sem allra fyrst. Það sem ég vil þó vekja athygli á er að nú á þessu ári er hlutfallið af úthlutun ríkissjóðs til vegamála tvisvar sinnum lægra en það var í upphafi kjörtímabilsins. Þá var það 4,4% en nú er það 1,5% þannig að það fer hlutfallslega miklu lægri …  Þetta eru tölur frá upplýsingaþjónustu Alþingis, fengnar í þessu húsi. Ég vonast til þess að hv. þingmenn hristi ekki hausinn hér og efist um þessar tölur sem koma frá ábyrgum aðilum. 

Virðulegi forseti. Ég held að við hljótum að fagna öllum vegabótum sem eru gerðar á Vesturlandsvegi. Ég hef áður sagt að Vesturlandsvegur er á margan hátt mjög erfiður vegur og á stundum viðsjárverður. Það væri gaman að fá að heyra hvað hæstv. ráðherra áætlar að þetta tiltekna hringtorg eigi að kosta. Mér finnst líka að þetta hljóti að vekja upp umræður um það að við þurfum að fara út í verulegar vegabætur á öllum þjóðvegum sem liggja að stór-höfuðborgarsvæðinu. Ég er ekki bara að tala um Vesturlandsveg, ég er líka að tala um veginn um Suðurland og Hellisheiði. Það er orðið mjög aðkallandi. Sú mjög svo jákvæða reynsla sem við höfum til að mynda haft af tvöföldun Reykjanesbrautar á skilyrðislaust að verða okkur hvatning til dáða í þessum efnum. Það á að leggja þessar miklu umferðaræðar þannig að um tvöfalda vegi verði að ræða.

Herra forseti. Ég fagna svari hæstv. ráðherra. Það er rétt að fréttirnar berast oft mjög hratt héðan og upp í Mosfellsbæ, a.m.k. þegar vegamál eru annars vegar. Vísar hæstv. ráðherra væntanlega til þess þegar við ræddum um tvöföldun milli Reykjavíkur og Mosfellsbæjar en það fór allt saman vel. Ég fagna sérstaklega yfirlýsingu ráðherra um að hann skyldi hafa brugðist svona hratt og vel við ábendingum og óskum Mosfellinga um lagningu hringtorgs á afleggjara Þingvallavegar á Vesturlandsvegi. Ég fagna því sérstaklega að það eigi að verða tilbúið innan árs.

Virðulegi forseti. Menn velta fyrir sér í þessari umræðu hvort eðlilegt sé að fjalla um svo litla framkvæmd sem eitt hringtorg, hvort ekki sé nauðsynlegt að leggja á ráðin um stærri áform. Ég get tekið undir það enda er samgönguáætlun stórt viðfangsefni og umfangsmikið. Engu að síður þurfa hin litlu verkefni líka að vera á dagskrá og það þarf að fjalla um þau, ekki síst ef það er til þess að bæta umferðaröryggi. Hins vegar veit ég ekki hvaða upplýsingaþjónustu hv. þm. Sigurjón Þórðarson hefur heimsótt á þessum degi. Ef hann færi yfir það í hverju er verið að vinna í okkar kjördæmi … 

Herra forseti. Við leggjum fram fyrirspurn, tveir þingmenn Samfylkingar í Suðurk., sá sem hér stendur og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, um tvöföldun á Suðurlandsvegi. Við lögðum fram þessa fyrirspurn þann 9. október vegna frétta sem þá voru um stofnun einkahlutafélags um tvöföldun Suðurlandsvegar. Þar komu fram mjög athyglisverðar hugmyndir um hvernig mætti flýta tvöföldun þessa vegar og full ástæða er til þess að forvitnast hjá hæstv. samgönguráðherra um hvort hann taki undir þær hugmyndir sem þar eru eða ekki. Umferðarþunginn á Suðurlandsvegi hefur stöðugt aukist og það er öllum ljóst sem fara þennan veg reglulega að það er full þörf á vegabótum á leiðinni. Öll rök hníga að því að ráðist verði í þessa framkvæmd sem fyrst, hvort sem við lítum á umferðaröryggissjónarmið eða tjón sem verða á þessari leið. Öll rök, fjárhagsleg, tilfinningaleg og öryggisleg, hníga að því að ráðist verði í tvöföldun á Suðurlandsvegi. Suðurlandið er landsvæði sem á núna í harðri samkeppni við önnur nærsvæði höfuðborgarsvæðisins, hvort sem litið er til Suðurnesja eða Vesturlands, og við vitum að það eru miklar samgöngubætur á leiðinni á Suðurnes með tvöföldun Reykjanesbrautar. Síðan hafa samgöngur til Vesturlands batnað verulega á undanförnum árum og fyrirhugað er með lagningu Sundabrautar að laga þá tengingu enn frekar. Það er mín skoðun að ef Suðurland nýtur ekki samgöngubóta í svipuðum mæli með tvöföldun á Suðurlandsvegi muni verða dregið mjög verulega úr samkeppnismöguleikum þess svæðis við hin nærsvæði höfuðborgarsvæðisins. Ég held að öllum sé það ljóst sem keyrt hafa Suðurlandsveginn að sú lausn sem þar hefur verið unnið að, og til bóta, að framkvæma svokallaðan 2+1 veg með víravegrið á milli, er ekki lausn til frambúðar. Hér er um að ræða veg sem liggur yfir fjall og ég er alveg sannfærður um að eftir einn harðan og snjóþungan vetur muni enginn skilja hvernig í ósköpunum stóð á því að menn fóru í þessa lausn, þennan 2+1 veg með víravegrið á milli. Þá verður kallað mjög hart eftir tvöföldun. Ég held að hæstv. samgönguráðherra þurfi í sjálfu sér að fara að viðurkenna að umferðarþunginn á þessari leið er orðinn slíkur að það þarf að tvöfalda leiðina og það verði eingöngu sparnaður að því að viðurkenna það sem fyrst í stað þess að leggja í mikinn kostnað við að búa til 2+1 veg og þurfa að tvöfalda stuttu síðar. Því spyrjum við hæstv. samgönguráðherra hvort hann hyggist heimila nýstofnuðu einkahlutafélagi, Suðurlandsvegi ehf., einkaframkvæmd um tvöföldun á Suðurlandsvegi og í öðru lagi hvaða leiðir ráðherrann telji færar við að fjármagna framkvæmdina.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Hv. þingmenn spyrja: „Hyggst ráðherra heimila nýstofnuðu einkahlutafélagi, Suðurlandsvegi ehf., einkaframkvæmd við tvöföldun Suðurlandsvegar?“ Ég hef enga ákvörðun tekið um heimildir til handa Suðurlandsvegi ehf. hvað varðar fjármögnun framkvæmda við Suðurlandsveg enda verður slík ákvörðun ekki tekin nema á grundvelli samgönguáætlunar sem Alþingi hefur samþykkt og á grundvelli laga sem mundu veita slíka heimild. Í gildandi lögum er ekki um slíka heimild að ræða. Eins og gerðist með Hvalfjarðargöngin á sínum tíma var um þá framkvæmd sett sérstök löggjöf. Slík ákvörðun verður ekki tekin nema að athuguðu máli og þá með hliðsjón af því hve mikið ríkið getur reitt fram af fjármunum vegna þessarar framkvæmdar yfirleitt. Þá verður að líta til þess að vart er um nokkurn hliðarvalkost að ræða fyrir vegfarendur sem því neyddust til að gangast undir þá gjaldtöku sem einkaframkvæmd byggir m.a. á. Komi til þess að velja leið einkaframkvæmdar verður væntanlega um útboð að ræða og ekki hægt að tryggja einu fyrirtæki verkið. Ég tel að einkaframkvæmd komi mjög vel til greina en það yrði að vera að undangengnu útboði þar sem allir aðilar hefðu jafnan rétt til að bjóðast til að vinna það verk, fjármagna það eða vinna á þeim nótum sem útboðið gerði þá ráð fyrir. Þá er í öðru lagi spurt: „Hvaða leiðir telur ráðherra færar til að fjármagna framkvæmdina?“ Margar leiðir finnast til þess að fjármagna framkvæmdir á borð við þessa. Hver verður fyrir valinu hlýtur að byggja á hve auðvelt er að afla fjár og hvaða kostnaður er við það. Hagkvæmnisrök og umferðaröryggi ráða fyrst og fremst ferðinni. Ég vísa að lokum til þess að nú er að störfum nefnd á mínum vegum sem hefur það verkefni að skoða í grundvallaratriðum kosti einkaframkvæmdar í samgöngumálum og ég mun hafa þá vinnu til hliðsjónar þegar mótuð verður stefna um það atriði í tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun. Að öðru leyti, virðulegi forseti, vil ég segja um þetta að ég tel að við eigum að leita allra leiða til að hraða framkvæmdum við uppbyggingu Suðurlandsvegar um Hellisheiði. Þetta er hins vegar nokkuð stórt verk. Tvöföldun vegarins frá Rauðavatni að Selfossi kostar á bilinu 5–7 milljarða, eins og kom fram í svari mínu til hv. þingmanns fyrr á þingi, eftir því hvaða útfærslur yrðu þar á tengingum, hvort það yrðu mislæg gatnamót, hringtorg eða aðrar lausnir. Það þarf að meta. Endurbygging þessarar leiðar með 2+1 aðferðinni með víraleiðurum sem ég heyri að hv. þingmaður efast um mundi hins vegar kosta 2 milljarða. Þarna þarf að vega kalt umferðaröryggisþáttinn og framkvæmdahraðann. Við fórum af stað með úrbætur á Hellisheiðinni, í Svínahrauninu, með þessari sænsku útfærslu á 2+1 vegi sem nokkur reynsla hefur fengist af. Það blasir við að gera þarf endurbætur á þeirri útfærslu, breikka veginn, og Vegagerðin mun væntanlega þegar slíkur vegur verður byggður upp í framtíðinni byggja hann upp breiðari. Afkastageta slíks vegar er talin vera 10–12 þús. bílar á sólarhring þannig að það er töluvert mikil afkastaaukning að sjálfsögðu miðað við þegar um eina akrein í hvora átt er að ræða. En hvað um það, ég tel að við þurfum að skoða þetta allt saman við endurskoðun á samgönguáætluninni. Aðalatriðið er að við reynum að ná sem lengst í þessari uppbyggingu en til þess þarf aukið fjármagn. Eigum við að taka það úr öðrum verkefnum, eigum við að taka lán eða eigum við að fara í einkaframkvæmd og 

Herra forseti. Við nutum þess, þingmenn Suðurkjördæmis, að fá heimsókn úr Árnesþingi til okkar þar sem ýmis mál voru rædd og m.a. samgöngumál. Þá kom fram hjá einum af okkar ágætu héraðshöfðingjum að menn rifust ekki eða deildu um einbreiðar brýr eða sjúkrahúsbyggingar og ástæðan væri sú að menn væru yfirleitt hræddir við slík mannvirki. Þannig er það með Suðurlandsveginn. Menn ræða ekki og rífast um hann, menn eru einhuga um hann vegna þess að menn óttast þessa leið og þann veg sem nú er og því er einhugur á Suðurlandi um það að brýnasta verkefnið í samgöngumálum sé að tvöfalda leiðina frá Rauðavatni og austur fyrir Selfoss. Allar tölur, umferðartölur sem fyrir liggja, sýna að það er mun meiri umferð á þessum vegi nú en var þegar sú ákvörðun var tekin á Alþingi að tvöfalda Reykjanesbrautina. 

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að það er þverpólitísk samstaða um það á Suðurlandi að tvöfalda eigi veginn tafarlaust frá Rauðavatni til Selfoss. En sú samstaða nær því miður ekki inn í Sjálfstæðisflokkinn af því að hæstv. samgönguráðherra hefur nú boðað að verkhönnun og útboð á 2+1 vegi á þessari leið eigi að hefjast um áramótin þar sem lagt er til að 2+1 vegur verði lagður og það verði látið duga til ársins 2030. Svo langt nær samhugurinn eða hin þverpólitíska samstaða. Hún nær ekki inn í þingflokk Sjálfstæðisflokksins, hún nær ekki inn í ríkisstjórnina. Hæstv. samgönguráðherra er með þessu að gera félaga sinn, hæstv. fjármálaráðherra, að ómerkingi orða sinna en allir þingmenn kjördæmisins og frambjóðendur í prófkjöri sjálfstæðismanna á dögunum boðuðu tvöföldun á Suðurlandsvegi alla leið. Um það efast enginn en samgönguráðherra er þar þrándur í götu og því er skorað á hann 

Hæstv. forseti. Hvort það er nærvera góðra sunnlenskra gesta hér uppi á pöllum eða sú staðreynd að kosningar eru fram undan eða þá fagleg efnisleg rök, þá hefur skapast mjög þverpólitísk samstaða meðal þingmanna Suðurkjördæmis og ég held almennt íbúa þess kjördæmis um nauðsyn þess að tvöfalda Suðurlandsveg og það hið bráðasta. Ég vil nota þetta tækifæri og fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. ráðherra gaf hér. Ég skil hann ekki öðruvísi en svo en hann sé einmitt opinn fyrir því að svara þeirri þverpólitísku samstöðu sem hefur skapast og þegar þverpólitísk samstaða skapast þá næst líka árangur. Þess vegna fagna ég þeirri yfirlýsingu sem hæstv. ráðherra gaf, hvort heldur það verður gert með hefðbundnum hætti eða einkaleiðin svokallaða farin má einu gilda, bara að farið verði fljótlega og sem allra fyrst út í þá mikilvægu framkvæmd sem tvöföldun Suðurlandsvegar er. Þess vegna fagna ég yfirlýsingu hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég hef alltaf verið svolítið skotinn í því að farið verði í einkaframkvæmdir hvað varðar svona stór verkefni í vegagerð, sérstaklega þegar um er að ræða að það geti orðið til þess að flýta framkvæmdum umfram það sem annars hefði orðið ef ríkissjóður ætti að borga dæmið. Hvalfjarðargöngin eru ágætt dæmi um það. Hvort það sé hins vegar leiðin sem ætti að fara í þessu tilfelli ætla ég ekki að dæma um hér og nú. Ég vil fá að kynna mér málið betur áður en ég tek afstöðu til þess. Hins vegar held ég að það sé afskaplega brýnt að þessi vegur verði tvöfaldaður, sú 2+1 lausn sem er núna er á margan hátt mjög misheppnuð, sérstaklega á annarri akreininni, þ.e. þeirri einu með víravegriðinu á milli, maður er dauðhræddur við það sérstaklega við sem ökum oft á mótorhjólum. Það er stórhættulegt. Það er ómögulegt að snúa við þegar eitthvað kemur upp á, menn verða bara að halda áfram út á enda. Þetta er mjög gallað og þetta er engin lausn til frambúðar. Við hljótum að kalla eftir tvöföldum vegi.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með félögum mínum, þingmönnum hér, að það er mjög mikilvægt að tvöfalda Hellisheiðina, tvöfalda Suðurlandsveginn austur fyrir Selfoss. Við sjáum hve vel hefur gefist með tvöföldunina á Reykjanesbrautinni. Það er orðið allt annað að aka þann veg. Fólk er öruggt, þetta er mikið öryggismál. Ég tel að leita eigi allra leiða til að hraða þessu verki sem mest má og hætta við 2+1 leiðina þegar í stað. Það er ekkert annað ásættanlegt en tvöfaldur vegur. Fyrir því höfum við þingmenn talað í mörg ár og við viljum að hlustað sé á okkur um að farið verði í tvöföldun á Hellisheiðinni. Það er ekki nokkur spurning um að það eiga ekki að vera nein veggjöld á þeirri leið frekar en öðrum. Þessar stofnleiðir, eins og Reykjanesbrautin, Suðurlandsvegurinn og Vesturlandsvegurinn, eiga allar að vera 2+2 leiðir.

Hæstv. forseti. Ég vil koma því að að ég tel að sömu lögmál gildi um allar þrjár leiðirnar að og frá höfuðborginni. Það eru í rauninni mjög álíka kröfur sem við eigum að gera til allra þessara leiða. Það er búið að sanna sig með þeirri vegarlagningu sem nú er komin út á Reykjanesið, að því leyti til sem hún er komin, að það er auðvitað framtíðin að búa vegina þannig út að tvær akreinar séu í hvora átt. Þetta er dýrt en það kemur greinilega til baka í því að koma í veg fyrir slys. Hvort fara eigi fram einkafjármögnun á slíkum framkvæmdum, sem hæstv. samgönguráðherra virðist vera mjög hrifinn af, er eitthvað sem ég set spurningarmerki við. Ég spyr: Því í ósköpunum þarf á því að halda núna þegar ríkissjóður hefur yfir svona gríðarlegu fjármagni að ráða? 

Herra forseti. Mér finnst mjög mikilvægt í umræðu um vegamál að menn líti á heildarmyndina. Í því augnamiði bað ég ágæta upplýsingaþjónustu Alþingis um að taka saman ákveðin gögn, þ.e. útgjöld til vegamála frá 1998–2007. Þau skiptast til vegagerðar í fjárfestingar og viðhald. Mér finnst miður að heyra hæstv. ráðherra gera lítið úr þessari þjónustu, sem er mjög góð, og heyra jafnvel hv. þingmenn gjamma fram í og draga trúverðugleika þessara upplýsinga í efa. Þessar upplýsingar sýna einfaldlega að það er alltaf ákveðin kosningasveifla í útgjöldunum. Á kosningaári taka vegamálin mikinn kipp eins og var m.a. boðað á fundi í morgun að það á að koma kippur í þessi mál á næsta ári. En það sem þessi útgjöld sýna í heild sinni er að árið 2003 voru þau rúmir 12 milljarðar, svo dregur úr útgjöldunum 

Herra forseti. Ég heyrði ekki betur en hæstv. samgönguráðherra viðurkenndi að 2+1 leiðin á Suðurlandsvegi væri gölluð og þyrfti að endurbæta hana. Hæstv. ráðherra sagði að komið hefði í ljós að þessi sænska aðferð sem menn studdust við og notuðu gengi ekki við þessar aðstæður, það þyrfti að breikka svona vegi ef nota ætti sömu aðferðir og Svíarnir nota. Ég vil því skora á hæstv. ráðherra að í stað þess að fara að leggja til einhverja fjármuni í að breikka þessa gölluðu 2+1 leið að ganga alla leið og viðurkenna það í eitt skipti fyrir öll og það sé full þörf á því að reisa þarna alvöruveg, veg sem er með tveimur akreinum í hvora áttina. Hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði að það væri þverpólitísk samstaða og einhugur um þetta verk meðal þingmanna Suðurkjördæmis. Það lítur oft og tíðum út að svo sé. En ég verð að segja alveg eins og er að á síðasta þingi þegar við þingmenn Samfylkingarinnar ásamt hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni lögðum fram þingsályktunartillögu sem gekk út á það að á fjórum árum yrði gengið í það að klára þá framkvæmd að kominn yrði upplýstur tvöfaldur vegur yfir Hellisheiði á árinu 2010, þá náði samstaðan ekki lengra en svo að þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins voru ekki tilbúnir til þess að vera meðflutningsmenn á þingsályktunartillögu okkar. Það verður að gera þá kröfu til þingmanna að þeir tali eins utan þingsalar og innan en ekki sitt hvorri röddu eftir því hvar þeir eru staddir. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að það eigi að gera þetta. Það stefnir í slag við ríkisstjórnina af því að hæstv. samgönguráðherra telur að það sé ekki hægt að gera þetta núna. Kostnaðurinn er upp á 5–7 milljarða þar sem tjónakostnaðurinn einn er um milljarður á ári. Það er ekki spurning, 

Virðulegi forseti. Þegar þingsályktunartillaga þeirra samfylkingarmanna og Magnúsar Þórs Hafsteinssonar var lögð fram hafði Alþingi þegar samþykkt sérstaka þingsályktun um vegamál. Það væri því algert einsdæmi ef síðan hefði verið brotið upp það lagaumhverfi sem gerir ráð fyrir að Alþingi fjalli um samgönguáætlun og tekinn út einn ákveðinn kafli á vegakerfinu og ályktað alveg sérstaklega um hann. Þetta er náttúrlega svo augljós sýndarmennska sem gengur gegn lögum að það er ekki hægt að ræða frekar um það. Hvað varðar Suðurlandsveginn þá hef ég marglýst því yfir að ég telji að þessar æðar út frá höfuðborginni, Reykjanesbraut, Suðurlandsvegur - alla leið austur að Þjórsá nefndi ég einu sinni, ég tel að þetta eigi við alla leið að Markarfljóti með tilkomu Bakkafjöruhafnar - og Vesturlandsvegur upp í Borgarnes eigi að vera tvíbreiðir vegir, 2+2. Ég hef marglýst þessu yfir. Svo koma þingmenn upp, eins og Björgvin G. Sigurðsson, trekk í trekk og halda því fram að samgönguráðherra sé einhver þröskuldur í þessu máli. Þetta er ekki málflutningur sem ég get metið að verðleikum. Minn vilji stendur alveg klár. Hins vegar er það deginum ljósara að við gerum ekki alla hluti strax á morgun. Þess vegna erum við að fjalla um fjárlög, þess vegna erum við að fjalla um samgönguáætlun, gera áætlun um að gera þetta í ár, annað næsta ár og svo koll af kolli. 

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. samgönguráðherra en áður en ég fylgi henni úr hlaði með fáeinum orðum vil ég lesa fyrirspurnina eins og henni hefur verið dreift: Hefur ráðherra látið undirbúa áætlun um að lagðar verði hjólreiðabrautir sem verði fullgildur samgöngukostur? Rökin fyrir að leggja hjólreiðabrautir sem fullgildan samgöngukost eru mýmörg, t.d. er þetta heilsuspursmál og til að sporna við mengun. Einnig felst í slíkri aðgerð sparnaðarsjónarmið, t.d. ef um er að ræða stuttar vegalengdir. Það sem ég vil leggja áherslu á, virðulegi forseti, er að samgönguyfirvöld hafi forgöngu um lagningu hjólreiðabrauta með Vegagerðina sem framkvæmdaraðila. Ef vel á að takast þarf lagning hjólreiðabrauta að vera í samstarfi við skipulagsyfirvöld og vera hluti af starfi Vegagerðarinnar. Hjólreiðabrautir hafa þá sérstöðu að þær þarf að leggja með sem minnstum halla. Þær þurfa að fylgja hæðarlínum eins mikið og kostur er ef þær eiga að nýtast sem fullgild samgönguleið. Þess vegna þarf að hugsa lagningu hjólreiðabrauta frá upphafi og samhliða hönnun og skipulagningu vegakerfis. Herra forseti. Hvað varðar útivistarhjólreiðastíga gilda aðeins önnur lögmál að mínu mati og aðrar kröfur. Hingað til hefur að miklu leyti verið ætlast til að hjólað sé á útivistarstígum sem ekki eru lagðir með áðurnefndum kröfum. Virðulegi forseti. Útivistarhjólreiðarstíga má leggja með miklu meiri halla og ekki er eins brýnt að þeir fylgi áætlun skipulagsyfirvalda í vegamálum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hér inni eru ýmsir áhugamenn sem hafa tekið málefni hjólreiðamanna upp í þinginu. Þeir eru reyndar ekki mjög margir en ég tel að það sé fyllilega þörf á því að fara yfir þessi mál og svar mitt við fyrirspurninni er þetta: Í gildandi vegalögum eru hjólreiðastígar ekki skilgreindur vegflokkur né um þá fjallað með öðrum hætti. Því er ekki um það að ræða að gera sérstaka áætlun um lagningu þeirra að svo komnu máli að óbreyttum lögum. Í drögum að nýjum vegalögum sem verið hafa til kynningar og eru á heimasíðu ráðuneytisins og eru til frekari vinnslu, eru hjólreiðastígar skilgreindir sérstaklega sem vegir sem ætlaðir eru almenningi til frjálsrar umferðar og haldið er við af fé ríkis eða sveitarfélaga. Í drögum að þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að heimilt sé að veita fé í samgönguáætlun til almennra hjólreiðastíga meðfram umferðarmestu þjóðvegum samkvæmt sérstakri áætlun sem gerð skal að höfðu samráði við sveitarfélög. Í vinnu við samgönguáætlun fyrir árin 2007–2018 verður fjallað um hjólreiðastíga svo framarlega sem sú löggjöf verður staðfest á Alþingi. Þar verður kveðið á um að stefna skuli að því að breyta þessari framkvæmd og þá yrði heimilað að taka þátt í gerð hjóla- og göngustíga meðfram stofnbrautum í þéttbýli og meðfram umferðarmestu þjóðvegum í dreifbýli til jafns við reiðvegi. En eins og hv. þingmenn þekkja er í samgönguáætlun gert ráð fyrir fjárveitingum til reiðvegagerðar við þjóðvegi og þar er fyrst og fremst miðað við að tryggja öryggi ökumanna, bæði gangandi og ríðandi, og bægja umferð ríðandi manna frá vegunum. Ef þetta verður niðurstaðan og samþykkt verður á Alþingi að taka hjólreiðastígana inn, sem ég tel að eigi að gera, þá þarf auðvitað að tryggja fjármuni til þess inn í samgönguáætlun. Ég legg áherslu á að hjólreiðafólki sem og gangandi fólki sé tryggð eins góð aðstaða og hægt er. Fyrst og fremst er það til að auka öryggi hjólandi og gangandi vegfarenda meðfram umferðarmestu þjóðvegum, bæði í þéttbýli sem utan þess. Ég tel brýnt að umferð hjólandi og gangandi vegfarenda blandist ekki um of umferð ökutækja þar sem umferðarhraði er jafnmikill og raun ber vitni mjög víða. Við vitum að hjólreiðar hafa aukist mikið við þéttbýli og þó að ég eigi ekki von á að hjólið verði meginsamgöngutæki okkar Íslendinga í framtíðinni þá þarf engu að síður að taka tillit til þessara aðstæðna og tryggja öryggi í umferðinni, öryggi hjólreiðafólks sem annarra. Þess vegna tel ég, virðulegur forseti, að Alþingi eigi að fjalla um þetta og það þurfi að breyta lögum sem að þessu lúta og ég geri ráð fyrir því að áður en langt um líður muni það frumvarp líta dagsins ljós á hv. Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég vil meina að hæstv. samgönguráðherra hafi verið að gefa hér tímamótayfirlýsingu og vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina og benda henni á að það liggur einmitt fyrir þinginu þingsályktunartillaga sem flutt hefur verið í fjögur ár í röð þar sem við þingmenn úr öllum flokkum höfum verið að hamra þetta járn og reyna að fá hæstv. samgönguráðherra til að átta sig á því hversu mikilvægt það er að leggja hjólreiðabrautir af því tagi sem hv. þingmaður talar fyrir og sem kveðið er á um í þingsályktunartillögu okkar. Við höfum hins vegar ekki haft erindi sem erfiði með að koma tillögu okkar í gegnum þingið en nú fjölgar greinilega þeim þingmönnum innan Sjálfstæðisflokksins sem ætla að leggjast á sveifina og ég er afar glöð að sjá það og heyra og sömuleiðis glöð að heyra að hæstv. ráðherra skuli vera búinn að átta sig á mikilvægi þessa máls og þess sé nú að vænta að gerðar verði 

Herra forseti. Hér kemur fram algerlega tímabær fyrirspurn frá hv. þm. Kolbrúnu Baldursdóttur, um hjólreiðabrautir sem fullgildan samgöngukost. Við þekkjum það, a.m.k. í þéttbýli, að oft og tíðum er verið að reyna að troða hjólreiðastígum eða hjólreiðabrautum eftir á inn í samgönguleiðir með mismunandi árangri og þetta vill oft verða afgangsstærð en sem betur fer er nú farið að huga að því í skipulagi sveitarfélaga að taka hjólreiðaleiðir eða hjólreiðastíga inn í skipulag og gera ráð fyrir þeim alveg frá upphafi og það hlýtur að verða til mikilla bóta. Hvað varðar aftur á móti hjólreiðaleiðir utan þéttbýlis þá vantar svolítið á að tekið sé betur á í því máli og bendi ég á hjólreiðastíg meðfram tvöfaldri Reykjanesbraut. Það virðist ekki hafa verið gert ráð fyrir honum í hönnun og ég veit ekki til þess að búið sé að hanna hann enn þá.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kolbrúnu Baldursdóttur fyrir að vekja máls á þessu ágæta máli sem nafna hennar Kolbrún Halldórsdóttir hefur barist fyrir í mörg ár. Ég tel að þetta sé mjög gott mál því við sjáum hvað hjólreiðamönnum hefur farið fjölgandi og af því að við vorum að ræða um Suðurlandsveginn áðan þá vil ég nefna ört vaxandi fjölda hjólreiðamanna sem fara um Hellisheiðina og í rauninni eru þeir í stórhættu. Þess vegna fagna ég því sem hæstv. ráðherra sagði áðan, það skiptir miklu máli að tryggja öryggi vegfarenda hvort sem þeir eru gangandi, ríðandi eða akandi.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að gleðjast yfir því að málið sé á dagskrá og hæstv. ráðherra gefi það út að það eigi að ráðast í gagngerar breytingar á lagagerð hvað þetta varðar. En fram að þessu hafa samgöngur á borð við hjólreiðar verið afgangsstærð í samgöngukerfi okkar Íslendinga eins og allir vita. Hjólreiðar á þjóðvegum utan þéttbýlis eru oft á tíðum stórhættulegar og þar er fólk í mikilli hættu og lítið ráð fyrir því gert. Það er því að sjálfsögðu ánægjuefni að hv. fyrirspyrjandi skuli taka þetta upp og það skuli vera sett á dagskrá með þessum hætti eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur ítrekað gert og það njóti aukins skilnings meðal samgönguyfirvalda að gera verði ráð fyrir hjólreiðabrautum sem afgerandi samgöngukosti til að þetta verði að veruleika, enda er þetta mjög vaxandi ferðamáti.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda, hv. þm. Kolbrúnu Baldursdóttur, að hreyfa þessu máli og samfagna henni og nöfnu hennar Halldórsdóttur vegna yfirlýsingarinnar sem hæstv. ráðherra gaf. Nú er það svo að innviðir í samgöngumannvirkjum okkar byggja á ofurtrú og allt að því dýrkun á bílnum, einkabílnum sérstaklega, þrátt fyrir þá staðreynd að stöðugt vaxandi fjöldi hefur áhuga á því að nota reiðhjól sem fararskjóta fyrir utan svo vaxandi ferðamennsku með hjólum. Þessir hjólreiðakappar eru í bráðri hættu miðað við þá innviði sem við búum við núna og þess vegna er það mjög mikið fagnaðarefni og tilhlökkunarefni fyrir samgöngunefnd að takast á við þá góðu yfirlýsingu, taka þann bolta sem hæstv. ráðherra gaf upp hér því að skipulagðar hjólreiðar eru nauðsynlegar vegna öryggis að ekki sé talað um hollustu.

Herra forseti. Mér er ljúft og skylt að taka þátt í þessari umræðu. Sem fyrrverandi forseti í Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands veit ég að málefni hjólreiðamanna hafa komið þar inn á borð og ég hef orðið var við að þeir eiga undir högg að sækja. Þeir hafa verið hornreka víða og þá ekki síst í aðstöðu til að stunda hjólreiðar hvort sem það er gert í íþróttaskyni eða sem almennur samgöngumáti. Það er í þessu eins og öðru, það er spurningin hvort kemur á undan hænan eða eggið. Það er náttúrlega eðlilegt að hjólreiðar séu ekki mjög útbreiddar á Íslandi af þeirri einföldu ástæðu að aðstæður hafa ekki verið þeim hentugar eða vinveittar og þess vegna lýsi ég yfir ánægju minni með þá yfirlýsingu sem hæstv. ráðherra hefur gefið um að bragarbót verði gerð þar á. Ég held að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir skjót og greinargóð svör og ég vil jafnframt þakka hv. þingmönnum fyrir að taka til máls. Ég fagna hversu góð viðbrögð þetta hefur fengið og ég heyri og geri mér grein fyrir að málið hefur áður verið til umræðu. En núna skiptir máli að við tökum höndum saman, hið háa Alþingi og samgönguráðherra, það þarf að breyta lögum og það þarf að tryggja að þetta verði sett í forgang því að lífið getur legið við. Við ætlumst til þess að fólk hafi hjálma, börnin okkar, unglingar og fullorðnir hafi hjálma en sendum síðan fólkið út í umferðina þar sem það er í rauninni í stórkostlegri hættu. Ég vil þakka fyrir og lýsa ánægju minni með hversu góðar undirtektir þetta mál hefur fengið og vonandi fær það farsælan endi.

Virðulegur forseti. Allt hefur sinn tíma má segja og að þetta verkefni sem snýr að hjólreiðum og stígum fyrir þá sem fara um á hjóli hafi setið á hakanum er vegna þess að önnur brýnni verkefni hafa verið talin þurfa vera framar og á undan, af þeim mörgu verkefnum sem legið hafa fyrir. En ég vil vísa til þess sem segir í skýrslu um umhverfismat áætlana vegna samgönguáætlunar fyrir árin 2007–2018, en áætlunin hefur verið nefnd nokkrum sinnum í dag. Það er unnið að henni á vegum samgönguráðuneytisins og samgönguráð er að vinna að undirbúningi hennar. Hluti af því starfi er lögum samkvæmt að meta áætlunina, umhverfismeta hana, og núna er á netinu umhverfismatsskýrsla vegna þessarar áætlunar og drög að samgönguáætlun þar sem eru nefnd verkefni, ekki röðun verkefna heldur verkefni og stefnan. Þar kemur eftirfarandi fram sem stefna samgönguráðuneytisins hvað varðar hjólreiðar: „Til að stuðla að frekari uppbyggingu göngu- og hjólastíga er mikilvægt að stuðla að gerð hjóla- og göngustíga meðfram stofnvegum í þéttbýli. Á sama hátt verði skoðuð þátttaka ríkisins í gerð hjóla- og göngustíga meðfram fjölförnustu stofnvegum í dreifbýli.“ Þetta er stefnumótun sem kemur fram í samgönguáætlunardrögunum og eftir henni er unnið í ráðuneytinu.

Herra forseti. Hér er um að ræða nokkuð gamla fyrirspurn. Hún var lögð fram 3. október, þ.e. stuttu eftir starfslok starfsmanna sem áður höfðu unnið hjá varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli. Fyrirspurnin snýst um það hvort hæstv. utanríkisráðherra finnist koma til greina að hlutafélagið sem stofnað var um eignirnar á Keflavíkurflugvelli komi að einhverju leyti að gerð starfslokasamninga við fyrrverandi starfsmenn varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Við vitum betur en frá þurfi að segja að það var ákveðin þrjóska og ofmat íslenskra ráðherra á eigin getu sem leiddi til þess að Bandaríkjamenn ákváðu að fara frá Íslandi með tiltölulega skömmum fyrirvara, styttri fyrirvara en nokkur hefði getað látið sér detta í hug. Samningamenn íslenska ríkisins voru í þröngri stöðu eftir að búið var að tilkynna brottförina og við vitum, eins og ég sagði áðan, af hverju sú þrönga staða kemur til. Ég hélt að í þeirri stöðu yrði þó lögð áhersla á að reyna að tryggja viðunandi starfslok þeirra fjölda starfsmanna sem höfðu að mestu eða öllu leyti eytt starfsævi sinni í störfum fyrir varnarliðið. Við vitum að utanríkisráðuneyti íslenska ríkisins hefur alltaf í raun borið vinnuveitendaábyrgðina gagnvart starfsmönnunum. Við þekkjum að þegar varnarliðið hefur þverskallast við að greiða samkvæmt samningum eða að öðru leyti brotið á kjörum starfsmanna hefur utanríkisráðuneytinu verið stefnt. Fjöldi dómsmála vitnar um það að þegar upp er staðið er það utanríkisráðuneytið eða íslenska ríkið sem ber ábyrgðina gagnvart íslenskum starfsmönnum varnarliðsins. Það virðist ekki hafa verið neinn vilji af hálfu íslenska ríkisins að reyna að gæta hagsmuna starfsmannanna í samningunum við Bandaríkjamenn. Einu svörin sem verkalýðsfélög og sveitarstjórnir á Suðurnesjum fengu þegar ríkið var hvatt til þess að gæta hagsmuna starfsmannanna var að ekki væri hægt að finna neina leið til þess í samningum að gæta hagsmuna þeirra, einungis væri um formlegan uppsagnarfrest að ræða hjá bandaríska hernum og ekkert sem ríkið gæti gert til að knýja á í samningum um annað. Þetta var lína samningamanna ríkisins þó að vitað væri um dæmi annars staðar þar sem bandaríski herinn hefði gert betur við starfsmenn sína við niðurlagningu á herstöðvum. Við vitum hvað íslenska ríkið fékk í sinn hlut. Það voru ruslahaugarnir og tiltekt á þeim og síðan mannvirkin á flugvellinum. Mannvirkin eru verðmæt þar sem þau standa þegar búið verður að koma þeim í not og þau verða lögð til þessa nýja hlutafélags um varnarliðseignir. Því er eðlilegt að spyrja, í ljósi þess að herinn skilur þó eftir ákveðin verðmæti eftir starfsemi sína, hvort ekki sé rétt að velta því fyrir sér að þetta nýja félag tryggi starfsmönnum varnarliðsins, sérstaklega eldri starfsmönnum, sómasamleg starfslok umfram það sem bandaríski herinn var tilbúinn að gera. Ég held að íslenska ríkið skuldi þessum starfsmönnum sem hafa eytt allri starfsævi sinni þarna upp frá sómasamlegri starfslok en bandaríski herinn var tilbúinn til að standa að.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr: Telur ráðherra koma til greina að hlutafélag um eignir á varnarsvæðum komi að gerð samninga um starfslok við fyrrverandi starfsmenn varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli? Svarið við því er neitandi. Stofnfundur Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar ehf. var haldinn 24. október sl. og er tilgangur félagsins að annast framtíðarþróun og umbreytingu á því varnarsvæði á Keflavíkurflugvelli sem koma á í arðbær borgaraleg not. Í því felst m.a. að gera úttekt á þróunar- og vaxtarmöguleikum svæðisins, annast rekstur, umsjón og umsýslu tiltekinna eigna, þar með talið sölu og útleigu eigna, hreinsun svæða og niðurrif mannvirkja eftir atvikum. Það er hins vegar ekki hlutverk félagsins að koma að gerð samninga um starfslok við fyrrverandi starfsmenn varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson vekur hér upp umræðu á mjög svo þörfu málefni. Ég hef áður sagt það í þessum ræðustól og víðar að ég tel skilyrðislaust að íslenska ríkið hefði átt að gera einhvers konar starfslokasamninga við þá íslensku starfsmenn sem unnu á vegum Bandaríkjahers á Keflavíkurflugvelli. Þetta eru mjög sérstakar aðstæður, og sérstakar aðstæður kalla á sérstakar lausnir. Þetta ágæta fólk sem vann hjá bandaríska hernum var ekki bara að vinna hjá bandaríska hernum. Þó að það fengi kannski laun sín þaðan vann það líka í þágu okkar Íslendinga. Þess vegna tel ég að okkur beri siðferðisleg skylda til að veita þessu fólki sómasamleg starfslok. Ég kalla líka eftir því að íslensk stjórnvöld geri könnun á því hvað varð um þetta starfsfólk, í hvernig störf það hefur farið og hvort það hafi fengið betri eða verri störf eftir að það lauk vinnu sinni hjá Bandaríkjaher.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp. Hér er um brýnt mál að ræða. Það er nefnilega svo að það er til skammar hvernig skilið var við margt af því starfsfólki sem var hjá varnarliðinu. Það vita allir og það blasir við að það þarf að gera könnun á högum þess, hvað varð um þetta fólk og í hvernig störf fór það. Margt af þessu fólki, eldra ófaglært fólk á mjög erfitt með að fá vinnu sem stendur nokkurn launalegan samjöfnuð við það sem það hafði áður hjá varnarliðinu. Þetta er fólk sem helgaði starfsævi sína að mestöllu leyti varnarliðinu og stendur nú uppi án atvinnu þegar varnarliðið fer nokkuð skyndilega. Það væri sómi að því að íslensk stjórnvöld kæmu með einhverjum hætti að því að gera starfslokasamninga við þetta fólk þannig að það megi ljúka starfsferli sínum með reisn og sóma og í fjárhagslegu skjóli þess að hafa starfslokasamning til að lifa af. Það er sjálfsagt mál, það er mannréttindamál og það er ástæða til að skora á hæstv. ráðherra að endurskoða það svar sem hún gaf áðan og gefa vilyrði fyrir því að íslensk stjórnvöld komi þarna að málum. Að því væri mikill sómi.

Herra forseti. Svör hæstv. ráðherra voru skýr. Nei, það kemur ekki til greina að félag sem fær í heimanmund milljarða króna eignir frá því að varnarliðið var hér taki nokkurn þátt í því að stuðla að sómasamlegum starfslokum fyrir þá starfsmenn sem unnu hjá varnarliðinu í tugi ára. Þetta eru að mínu viti kaldar kveðjur til þessara starfsmanna sem helguðu alla sína starfsævi störfum fyrir einn vinnuveitanda, vinnuveitanda sem ákvað að fara og skilja þá eftir eingöngu með einfaldan uppsagnarfrest. Ég fullyrði að innlendir atvinnurekendur sem rekið hefðu fyrirtæki í tugi ára með sama starfsfólkinu og hefðu lagt niður starfsemi sem hefði skilið eftir sig milljarða króna verðmæti hefðu ekki hagað sér svona gagnvart því starfsfólki. Ég held að flestir innlendir atvinnurekendur hefðu séð sóma sinn í því að nota hluta af þeim verðmætum sem lægju eftir alla þá vinnu sem fólkið hefði innt af hendi til þess að gera starfslok meiri og betri en strípaðir samningar segðu til um. Íslenska ríkið tekur þarna við milljarða króna verðmætum en það tekur líka við ákveðnum skyldum. Það tekur við þeim skyldum að hreinsa upp eftir varnarliðið. Það á að hreinsa upp mengaðan jarðveg, sprengjur, þann skít sem varnarliðið skildi eftir sig. En hæstv. ráðherra segir hér alveg kalt og kvitt að ekki skuli nota neinn hluta af þessum verðmætum til að hreinsa upp hvernig varnarliðið skilur starfsfólkið eftir, til að hreinsa upp gagnvart því starfsfólki sem hefur alla sína starfsævi unnið hjá varnarliðinu og situr eftir með einföld sex mánaða uppsagnarlaun.

Hæstv. forseti. Það var talað um kaldar kveðjur og vissulega má nota þau orð um þær kveðjur sem þetta starfsfólk fékk frá vinnuveitandanum. Vinnuveitandinn var bara einfaldlega ekki ríkið eða íslenska ríkisstjórnin.  Ráðningarkjör starfsmannanna og vinnuskilyrði fóru að íslenskum lögum og venjum. Þeir urðu að sæta því líkt og aðrir launþegar þessa lands að vera sagt upp störfum með hefðbundnum uppsagnarfresti í samræmi við ákvæði laga og kjarasamninga. Biðlaunaréttindi tíðkast heldur ekki á almennum vinnumarkaði og ekki verður séð að starfsmenn varnarliðsins hafi átt slíkan rétt. Ég vil hins vegar nota þetta tækifæri til að taka það fram að það að varnarliðið skyldi fara úr landi með þetta stuttum fyrirvara og segja upp öllu sínu starfsfólki hefur gengið betur fyrir sig en mér hefði dottið í hug. Ég vil sérstaklega hæla starfsfólkinu og Suðurnesjamönnum almennt fyrir það hvað þeir í raun og veru tóku þessum válegu tíðindum vel. Þegar fleiri hundruð manns tapa vinnu og það er ekki meiri umræða um það en raun ber vitni finnst mér það sýna mikla yfirvegun.

Herra forseti. Ég ber hér fram fyrirspurn um sprengjuleit og sprengjueyðingu. Fyrirspurnin er sett fram í framhaldi af brottför bandaríska varnarliðsins frá Íslandi og þeim samningum sem íslenska ríkið gerði í því efni. Við vitum reyndar hvernig gekk í samningunum við Bandaríkjamenn og höfum talað um það áður hvernig samningatæknin var hjá Íslendingum og til hvers sú samningatækni leiddi. Hún leiddi til þess, eins og fram hefur komið, að bandaríski herinn skilur eftir ákveðnar eigur en ber enga ábyrgð á því að hreinsa til eftir sig á menguðum svæðum, sama í hvaða formi sú mengun er. Við vitum að hún er mismunandi. Það eru sorphaugar sem þarf að eiga við, jarðvegur sem hefur orðið fyrir olíuleka en síðan eru ákveðin svæði á Íslandi þar sem enn liggja virkar sprengjur eftir æfingar varnarliðsins. Mikið hefur verið þrýst á ríkið í gegnum árin að eyða fjármunum í sprengjuleit og eyðingu á virkum sprengjum en á sama tíma og íslenskir sprengjusérfræðingar voru við leit og eyðingu á sprengjum á átakasvæðum heimsins voru skólabörn að finna virkar sprengjur hér á Íslandi og leika sér að þeim. Í framhaldi af einum slíkum atburði voru sett upp viðvörunarskilti á vinsælu útivistarsvæði á Strandarheiði og síðan fór fram yfirborðsleit sem skilaði talsverðu magni af sprengjum í eyðingu. Þó er alveg ljóst að mikið verk er enn þá óunnið í leitinni og eyðingunni, ekki bara á Strandarheiði heldur víðar þar sem herinn stundaði æfingar sem fólu það í sér að skjóta sprengjum á skotmörk, sprengjum sem ekki sprungu í öllum tilvikum heldur grófust í jörð. Frostlyfting og önnur náttúruleg fyrirbrigði lyfta síðan þessum stórhættulegu hlutum upp á yfirborðið þar sem börn geta rekist á þá með hugsanlegum afleiðingum sem óþarft er að útskýra. Það er í rauninni ótrúlegt hversu illa hefur gengið að fá íslenska ríkið til að ganga í það verk að hreinsa þessi svæði og stundum hefur manni fundist að partur af tregðunni blandist að einhverju leyti því að fólki innan kerfisins fyndist að Bandaríkjamenn eða bandaríski herinn ætti að taka meiri þátt í því að hreinsa svæðin og þar af leiðandi hafi ekki orðið meira úr verki en raun ber vitni. En nú er því ekki til að dreifa, nú er ábyrgðin skýr. Búið er að semja við Bandaríkjamenn um að þeir beri enga ábyrgð, hún sé að öllu leyti hjá stjórnvöldum. Þau hafa tekið við menguðum svæðum og það er þeirra að hreinsa þau. Við verðum því að ætla að núna liggi fyrir upplýsingar um gerð þessara svæða, staðsetningu og umfang á menguðum svæðum, þar með talið sprengjusvæðum. Utanríkisráðuneytið hlýtur að hafa gert áætlun um hvernig á að hreinsa upp þessi svæði og því er spurt: 1. Er vitað á hvaða svæðum virkar sprengjur liggja eftir æfingar Bandaríkjahers á Íslandi? Ef svo er, hvar eru þessi svæði og hver er stærð þeirra? 2. Hver mun sjá um sprengjuleit og eyðingu á þessum svæðum? 3. Hvenær er áætlað að hreinsun verði lokið og hver er áætlaður kostnaður við leit og eyðingu?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að halda þessu máli vakandi, sem er vissulega mikilvægt. Fyrsta spurning hans er þessi, með leyfi forseta: „Er vitað á hvaða svæðum virkar sprengjur liggja eftir æfingar Bandaríkjahers á Íslandi?“ Svarið er eftirfarandi: Skot- og sprengjuæfingar hafa verið haldnar á Íslandi frá því í seinni heimsstyrjöldinni á 73 svæðum sem vitað er um og ná yfir 24.000 hektara lands. Flest eru á Stór-Reykjavíkursvæðinu og Reykjanesi. Nokkur eru á Vesturlandi, Norðurlandi og Austurlandi. Langstærstu svæðin eru frá tíma seinni heimsstyrjaldarinnar vegna æfinga breska hernámsliðsins og síðar Bandaríkjamanna. Önnur spurning er svohljóðandi: „Hver mun sjá um sprengjuleit og eyðingu á þessum svæðum?“ Svarið er eftirfarandi: Sprengjueyðing og þar af leiðandi hreinsun sprengjusvæða er lögum samkvæmt á ábyrgð Landhelgisgæslu Íslands sem hefur eftir þörfum samráð við lögregluyfirvöld á hverjum stað. Að mínu viti kemur þó vel til greina að utanríkisráðuneytið taki þátt í því, t.d. með þeim hætti að sprengjusérfræðingar nýttust til friðargæsluverkefna þann tíma árs sem ekki er hægt að leita að og eyða sprengjum á Íslandi. Slíkt verkefni er einmitt í skoðun í ráðuneytinu núna um stundir og var kynnt í utanríkismálanefnd seint í dag. Þriðja spurning hljóðar svo: „Hvenær er áætlað að hreinsun verði lokið og hver er áætlaður kostnaður við leit og eyðingu?“ Svarið er eftirfarandi: Ljóst er að um langtímaverkefni er að ræða. Ekki er hægt að gera nákvæmar tíma- og kostnaðaráætlanir um verkefnið vegna þess að ítarleg skoðun svæða þarf að liggja til grundvallar slíku mati. Þó má fastlega gera ráð fyrir því að verkið verði bæði langvinnt og kostnaðarsamt. Samkvæmt áætlun sem unnin var í samstarfi utanríkisráðuneytisins, varnarliðsins og sprengjusveitar Landhelgisgæslunnar, hefur þegar farið fram hreinsunarstarf á tilteknum svæðum, aðallega á Patterson-svæðinu, og unnið er að því að móta með hvaða hætti þeirri vinnu verður áfram haldið.

Hæstv. forseti. Nú þegar varnarliðið er farið jafnskyndilega og raun ber vitni er ljóst að íslensk stjórnvöld bera ábyrgð á því svæði sem áður var talið varnarsvæði. Það er tvennt sem segja má að mikilvægt sé að bregðast við með skjótum hætti. Annars vegar að koma þeim mannvirkjum sem eiga að standa áfram í gagnið og skapa þar með verðmæti. Hins vegar að sinna umhverfismálunum og þá ekki síst því sem hér er til umræðu, þ.e. meintum sprengjum, einfaldlega af því það snertir öryggi. Það er mikið áhyggjuefni þegar umferð um þessi svæði er orðin frjálsari en hún var, þegar svæðið er ekki lengur varnarsvæði skapast þar óneitanlega hætta. Ég vil þess vegna taka undir brýningu um að þessu verki verði hraðað sem mest má, þó ekki væri nema af slíkum öryggisástæðum. Þegar búið er að tryggja öryggið eins og hægt er í þessum efnum þá koma hinir þættirnir á eftir, 

Herra forseti. Við verðum að fara fram á ákveðnari svör frá hæstv. ráðherra en ráðherrann gaf í ræðustólnum áðan. Ég verð þó að segja að það kemur mér á óvart að um sé að ræða 73 svæði á Íslandi þar sem ætla má að hægt verði að finna lifandi og virkar sprengjur, 73 svæði á 24 þúsund hekturum lands. Ég hefði haldið að full ástæða væri til að hafa meiri áhyggjur af þessu en mér sýnist stjórnvöld hafa því það að vegfarendur geti rekist á eina lifandi sprengju í alfaraleið er einni sprengju of mikið. Við getum ekki tekið svona létt á þessu máli eins og mér heyrist hæstv. ráðherra gera. 73 svæði á 24 þúsund hekturum lands um allt land en að mestu á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Maður hefði haldið að í samningunum við varnarliðið lægi einhvers konar vinna að baki þar sem menn gerðu sér grein fyrir því hvort íslenska ríkið væri að ná viðunandi samningi eða ekki, eitthvað sem segði að til að koma þessu í viðunandi horf, til að tryggja öryggi íslenskra borgara, þarf að fara í svo og svo viðamikla vinnu við sprengjuleit og eyðingu og það mun kosta svona mikið og við verðum að gjöra svo vel að taka það inn í þessa samninga sem við erum í. Mér heyrist að það hafi ekki verið gert í samningunum við Bandaríkjamenn. Hvað varðar það sem hv. þm. Hjálmar Árnason sagði áðan um meintar sprengjur, þá er ekki um meintar sprengjur að ræða. Þetta eru raunverulegar sprengjur, þær liggja þarna, það er vitað af þeim. Það þarf að fara í umfangsmikla leit og hreinsun á þessum svæðum. Annað er algjörlega óásættanlegt.

Hæstv. forseti. Það er alls ekki svo að ég taki þessu með einhverri léttúð. Mér finnst þetta vera stórmál. En ég get nefnt að t.d. í Danmörku eru sprengjusérfræðingar kallaðir til næstum því daglega vegna sprengna sem finnast á landi eða koma í veiðarfæri. Það er því ekki eins og þetta sé bara vandamál hjá okkur. Ég vil gjarnan setja meiri kraft í þetta mál og tel það brýnt. Það er hins vegar ekki auðvelt að áætla hversu langan tíma það getur tekið að hreinsa æfingasvæðin. Til viðmiðunar þá er gert ráð fyrir að ljúka hreinsun 200 hektara á Patterson-svæðinu fyrir árslok 2007 og talið er að hreinsa þurfi 500 hektara á Vogaheiði og að því verði lokið 2012. Á næstu fimm árum er mögulegt að gera úttekt á öllum svæðum jafnframt því sem lokið verður við hreinsun verstu svæðanna. Til að þetta verði framkvæmanlegt þarf að leggja til bæði mannafla og fjármuni eins og augljóst er. Sérstök áhersla yrði þá lögð á svæði nálægt byggð og vinsæl útivistarsvæði á næstu tveimur árum. Áætlun um framhald hreinsana yrði samin með tilliti til upplýsinga sem fram kunna að koma og hvernig til tekst við hreinsun. Til að þetta verði mögulegt þarf að styrkja sprengjueyðingardeild Landhelgisgæslunnar, eins og augljóst er, með því að fjölga þar stöðugildum. Það er eitt af því sem fara þarf í viðræður um af hálfu stjórnvalda hvernig best verður að þessum málum staðið á næstu árum. En ég tek undir það sem hér hefur komið fram að þetta er mál sem mikilvægt er að leggja áherslu á.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra. Fyrirspurnin hljóðar svo, með leyfi forseta: Kanna yfirvöld að einhverju leyti hugsanlegan sakaferil fólks sem komið hefur hingað til lands frá ýmsum Evrópulöndum eftir að lög um frjálst flæði vinnuafls tóku gildi 1. maí sl.? Ef svo er, hvernig er þetta gert? Eins og við höfum kannski öll heyrt í umræðunni undanfarnar vikur hefur aðstreymi erlends fólks sem hingað er komið til að starfa aukist mjög mikið eftir að lögin um frjálsa för launafólks voru tekin upp frá og með 1. maí sl. Þá var opnað fyrir frjálst flæði, sem kallað er, frá löndum eins og Eistlandi, Lettlandi, Litháen, Póllandi, Slóvakíu, Slóveníu, Tékklandi og Ungverjalandi. Við vitum að síðan hafa fjölmargir einstaklingar komið hingað til lands. Tölurnar eru nokkuð á reiki. Ég hef sjálfur lagt fram fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra um það hvernig staðan var 1. nóvember sl. og bíð eftir svari hvað það varðar. Eins og ég sagði eru tölurnar nokkuð á reiki en heyrst hafa tölur á milli 7 þúsund og 10 þúsund manns. Mig fýsir að vita hvort íslensk stjórnvöld kanni að einhverju leyti hugsanlegan sakaferil hjá þeim sem hingað koma og með hvaða hætti er það þá gert, ef um það er að ræða.

Herra forseti. Það er rétt að hefja þetta svar á að geta þess að það er rangt hjá fyrirspyrjanda að ný lög um frjálst flæði vinnuafls hafi tekið gildi 1. maí sl. Hið rétta er að þann dag rann út gildistími tiltekinna ákvæða í lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga. Þar með voru afnumdar takmarkanir fyrir íbúa nýju Evrópusambandsríkjanna að íslenskum vinnumarkaði og því varð réttur til frjálsrar farar launafólks þessara ríkja hinn sami og borgara annarra aðildarríkja. Nauðsynlegt er að gera greinarmun á EES-borgurum annars vegar og ríkisborgurum þriðju landa hins vegar, þ.e. útlendingum með ríkisfang í ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Réttindi þessara hópa eru mjög ólík sem endurspeglast m.a. í því hvaða kröfur er unnt að gera til þessara hópa varðandi framlagningu á gögnum með umsókn um dvalarleyfi. Þegar um ríkisborgara þriðju landa er að ræða er eitt af grundvallarskilyrðum fyrir veitingu dvalarleyfis samkvæmt útlendingalöggjöfinni að ekki liggi fyrir atvik sem geta valdið því að útlendingum verði meinuð landganga eða dvöl hér á landi, samanber 11. gr. laga um útlendinga, c-lið 1. mgr. Á það m.a. við hafi útlendingur á síðustu fimm árum afplánað refsingu erlendis eða verið dæmdur þar til refsingar fyrir háttsemi sem að íslenskum lögum getur varðað fangelsi lengur en þrjá mánuði. Útlendingi getur enn fremur verið meinuð landganga eða dvöl hér á landi hafi hann verið dæmdur hér á landi til refsingar eða til að sæta öryggisráðstöfunum fyrir háttsemi sem getur varðað fangelsi lengur en þrjá mánuði eða oftar en einu sinni verið dæmdur á síðustu þremur árum til fangelsisrefsingar eða þegar nauðsyn krefur vegna öryggis ríkisins eða almannahagsmuna. Til að ganga úr skugga um að fyrrnefndar aðstæður eigi ekki við um útlending þarf hann að leggja fram sakavottorð frá heimalandi sínu eða því ríki sem hann hafði búsetu þegar sótt var um dvalarleyfi hér á landi. Af þessu leiðir að sakaferill þriðju ríkisborgara er kannaður til að tryggja að þeir uppfylli eitt af grundvallarskilyrðum útlendingalaganna um komu og dvöl þeirra hér á landi. Réttarsagan er hins vegar mjög ólík hjá EES-borgurum, enda veitir samningurinn um EES og stofnsamningur Fríverslunarsamtaka EFTA borgurum aðildarríkjanna mjög víðtækan rétt til að nýta sér aðgang að vinnumarkaði ríkjanna. Eitt af meginmarkmiðum þessara samninga er að afnema eins og kostur er allar hindranir sem takmarka réttinn til frjálsrar farar í aðildarríkjunum. Það er einfaldlega hluti af EES-samningnum að heimildir til að brottvísa borgurum aðildarríkjanna eða meina þeim um landgöngu eru mjög takmarkaðar. Íslendingar geta því unnið á meginlandinu jafnvel þótt þeir hafi verið dæmir fyrir einhver afbrot og hið sama gildir um borgara Evrópusambandsríkjanna hérlendis og borgara frá Noregi og Liechtenstein. Það er ekki nægjanleg ástæða til að vísa borgara brott frá EES-ríki að þessi borgari hafi verið dæmdur til refsingar. Líta verður til þess um hvers konar afbrot viðkomandi gerðist sekur og gera heildarmat á því, dæmdri refsingu og réttindum og aðstæðum borgarans, því einungis er heimilt að vísa EES-borgara úr landi ef það er nauðsynlegt með skírskotun til allsherjarreglu og almannaöryggis. Í framkvæmd hafa stjórnvöld gengið eins skipulega og fast fram og unnt hefur verið gagnvart þeim sem hafa gerst brotlegir hér, t.d. hefur ávallt verið vísað brott ef um fíkniefnabrot er að ræða. En viðleitni stjórnvalda er þrengri stakkur skorinn að þessu leyti en þau sjálf ætluðu því að Hæstiréttur hefur m.a. fellt úr gildi brottvísunarúrskurð dómsmálaráðuneytisins vegna litháísks borgara. Réttur EES-borgara til frjálsar farar leiðir til þess að ekki er heimilt að krefja þá um sakavottorð þegar þeir sækja um dvalarleyfi hér á landi.

Virðulegi forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra talaði nokkuð um lönd hinna svokölluðu þriðju ríkja. Ég þóttist vita að þar væru ákveðnar reglur í gildi og spurði þar af leiðandi ekki um það. Hins vegar held ég að þá sé óhætt að túlka svarið hjá hæstv. ráðherra þannig að stjórnvöld eða yfirvöld kanni ekki hugsanlega sakaferla þeirra sem koma hingað frá EES-löndunum nema þá kannski ef einhver mjög rík ástæða er til. Hæstv. ráðherra leiðréttir mig ef ég veð í villu og svíma hvað þetta varðar. Það liggur þá fyrir að þeir sem koma hingað hafa mjög víðtæk réttindi, ef svo má segja, og stjórnvöld hafa ekki heimildir til að ganga eftir þessu. Þá vitum við það. Þetta hlýtur að vera svolítið bagalegt að vissu leyti þegar hingað koma svona margir erlendir ríkisborgarar því að þó að tíðni afbrota meðal þeirra hér á landi sé kannski ekkert hærri en hjá Íslendingum hljóta afbrot þeirra á meðal að bætast ofan á þau afbrot sem við þó þegar erum að kljást við hjá íslenskum ríkisborgurum. Svo að ég spyrji nú hreint út: Hafa íslensk yfirvöld séð ástæðu til að fara nánar ofan í saumana á hugsanlegum sakaferlum þeirra sem hingað hafa komið eftir 1. maí sl. frá þessum tilteknu löndum sem gengu í Evrópusambandið árið 2004?

Herra forseti. Ég veit ekki hvort það hefur verið rannsakað sérstaklega varðandi einstaklinga sem hingað hafa komið. Það var ekki spurt um það og ég hef ekki kannað það sérstaklega þannig að ég hef ekki tök á að svara þeirri spurningu hv. þingmanns. Ég ítreka bara það sjónarmið mitt sem ég hef áður látið koma fram í þessum umræðum, ef menn vilja breyta ríkjandi skipan varðandi EES-borgarana eiga þeir að leggja til að við göngum úr Evrópska efnahagssvæðinu. Það þýðir ekki að koma hér í ræðustól og tala um þetta eins og hv. þingmaður gerir en ganga þá ekki alla leið og segja sem svo að Íslendingar eigi að ganga úr Evrópska efnahagssvæðinu. Það er réttur borgara í EES-ríkjunum að fara frjálsir ferða sinna á milli landa án þess að framvísa sakavottorðum. Það er réttur okkar Íslendinga að setjast að í öðrum EES-ríkjum án þess að við framvísum sakavottorðum. Ef hv. þingmaður vill taka upp þá reglu hér að EES-borgarar sem koma til landsins á lögmætum forsendum framvísi sakavottorði og þeirra ferill sé þar með kannaður verður hann að óska eftir því að Íslendingar segi sig úr lögum við Evrópska efnahagssvæðið og taki upp aðra skipan. Það er ekkert flóknara en það og getur það þó verið flókið í framkvæmd ef menn ætla að ganga þá leið. En að tala um þetta eins og hv. þingmaður gerir hér og hefur gert finnst mér einkennast af ábyrgðarleysi og ákveðnu skilningsleysi á þeirri réttarstöðu sem íslenska ríkið hefur skapað sér í samskiptum við aðrar þjóðir innan Evrópska efnahagssvæðisins.

Virðulegi forseti. Um árabil hefur háskólastigið íslenska verið í fjárhagskreppu, sérstaklega ríkisreknu háskólarnir. Skemmst er þess að minnast þegar skýrsla Ríkisendurskoðunar um Háskóla Íslands kom fram í fyrra, þá var sagt að annaðhvort fengju skólarnir verulega aukin framlög frá hinu opinbera eða heimildir til innheimtu umtalsverðra skólagjalda og fjöldatakmarkana ættu þeir að halda núverandi stöðu sinni. Skýrsla OECD frá því í haust um framlög Íslendinga til menntamála var mjög merkileg, og sláandi um sumt. Hún staðfestir t.d. hrópandi mun á framlögum ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar til skólamála. Skólastigin tvö sem sveitarfélögin reka eru meðal þess hæsta en framhalds- og háskólastigið sem ríkið rekur töluvert langt fyrir neðan meðaltal og framlög á hvern nemanda samkvæmt skýrslunni hafa farið minnkandi á síðustu árum. Þó svo að aðsókn hafi mikið aukist, að sjálfsögðu, eins og allir vita, í háskólana hafa framlög á hvern nemanda farið minnkandi. Þetta er áfellisdómur yfir yfirvöldum menntamála enda eru margar menntastofnanir á þessum stigum í alvarlegri fjárhagsstöðu. Heildarútgjöld Íslendinga til menntamála eru með því hæsta sé miðað við þjóðarframleiðslu en við erum hins vegar einungis í 15. sæti þegar borin eru saman útgjöld á hvern nemanda frá grunnskóla til háskóla sem er raunverulegasti mælikvarðinn á fjárfestingar í menntun og útgjöldum til skólamála. Framlögin hafa hækkað verulega á hvern nemanda á grunnskólastigi en lækkuðu milli áranna 2002 og 2003 til framhalds- og háskóla. Þannig er Ísland í 3. og 6. sæti yfir grunnskóla og leikskóla, skólastigin sem sveitarfélögin reka, en í hópi lægstu þjóða í framlögum til háskóla og framhaldsskóla, 21. sæti á háskólastigi og því 19. hvað varðar framhaldsskólana. Það er augljóst mál að ef við eigum að ráðast í umfangsmikla menntasókn, þar sem t.d. er talið að hvert viðbótarár í skóla hafi í för með sér efnahagsleg áhrif á bilinu 3–6% fyrir þjóðarbúið og í kringum 22% tekjuauka af því að ljúka gráðu í háskóla, þarf að koma til mikil fjárfesting af hálfu hins opinbera í skólunum, ekki síst háskólunum, og ekki síst rannsóknaþætti háskólanna. Auðvitað þurfa einstaklingar, fyrirtæki og stofnanir að koma að þessu fjárfestingarátaki en hið opinbera þarf fyrst að lyfta sínum framlögum eða koma með einhverjum hætti að þessu máli. Í ljósi stöðunnar spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Er til athugunar í ráðuneytinu að veita opinberum háskólum heimild til innheimtu skólagjalda? Ef svo er, hve há verða gjöldin og fyrir nám í hvaða greinum? Ef svo er ekki, hvernig stendur þá til að mæta fjárþörf skólanna og fjármögnun þeirra?

Frú forseti. Áður en ég tek til við að svara spurningu hv. þingmanns sem hljóðar á þann veg: Er til athugunar í ráðuneytinu að veita opinberum háskólum heimild til innheimtu skólagjalda? verður því ekki á móti mælt að maður heyrir alltaf sömu gömlu ræðurnar en það er eins og að menn fylgist ekkert með hvernig framlög ríkisins til háskólanna hafa þróast á síðustu árum. Ég vil sérstaklega vekja athygli þingheims á því að hv. þingmaður minntist ekki einu orði á nýjustu töflurnar frá Hagstofu Íslands þar sem við erum komin á svipað ról varðandi framlög til háskóla og t.d. Norðmenn þar sem við erum komin með 1,6% af þjóðarframleiðslunni til háskólanna. Ég hefði talið réttara að menn kæmu hingað upp og segðu það fagnaðarefni að við erum búin að stórauka framlög til háskólamála. Háskólarnir þurfa meira. Við erum sammála um það. En það þýðir ekki að líta fram hjá því sem er þó verið að gera. Við höfum í rauninni skorið okkur úr hvað aðrar þjóðir varðar, við höfum ekki verið með takmarkanir varðandi aðgang í háskóla í sama mæli og t.d. Svíar. Eins og menn þekkja voru umsóknir inn í sænska háskóla á árinu 2005 122–123 þús. en plássin voru einungis 62 þús. Hér tökum við mun hærri prósentu af þeim sem sækja um pláss í háskóla. Við höfum á síðustu árum mætt, sem betur fer, stóraukinni þörf varðandi háskólanám. Við einsettum okkur það að fjölga háskólanemum. Okkur hefur tekist það þótt t.d. stjórnarandstaðan hafi verið mótfallin því að styrkja fjölbreytni í háskólakerfinu, m.a. með því að reka einkaháskóla samhliða opinberum. Ég vil sérstaklega geta þess að þegar leitast er við að svara spurningu hv. þingmanns er að sjálfsögðu fjármögnun háskóla í sífelldri skoðun í ráðuneytinu. Ég veit að við hv. þingmaður erum sammála um að það þarf enn frekar að auka framlögin til háskóla en þó ekki eingöngu í gegnum ríkisvaldið heldur líka leita annarra leiða, eins og ég hef sagt, og þar hef ég sérstaklega tiltekið atvinnulífið. Sem betur fer hafa verið jákvæð teikn á lofti varðandi þátttöku atvinnulífsins, það er í æ ríkara mæli að átta sig á svonefndri samfélagslegri ábyrgð sem oft hefur verið nefnd og eykur framlög sín bæði til kennslu og rannsókna. Rétt er að taka það fram að á síðasta þingi voru samþykkt ný lög um háskóla sem að mínu mati skipta afar miklu máli, rammalöggjöf sem setur sérstaklega fram mjög skýrar gæðakröfur um starfsemi háskóla og hvernig kennslu og uppbyggingu við viljum sjá innan háskólasamfélagsins, þá ekki síst með tilliti til þess að við þurfum að standast erlenda samkeppni. Við þurfum að stefna að því að okkar háskólar verði að sjálfsögðu í fremstu röð. Þar var ekki samþykkt gjaldtökuheimild og ekki fjallað um gjaldtökuheimildir í rammalöggjöfinni. Þá kom fram við umræðuna að sérstaklega yrði hugað að hugsanlegri gjaldtökuheimild við endurskoðun á lögunum um ríkisháskólana. Við sjáum fram á miklar breytingar á næstu vikum, hugsanlega, eða þá mánuðum varðandi t.d. Háskóla Íslands og hugsanlega sameiningu Háskóla Íslands við Kennaraháskóla Íslands sem ég vonast til að við fáum tækifæri til að fjalla um á þessu þingi. Það má benda fyrirspyrjanda á að fjármögnun opinberra háskóla er mjög ofarlega á baugi í umræðum allra Evrópuþjóða varðandi háskólastigið, bæði innan Evrópu og þá innan OECD. Í því samhengi má sérstaklega vísa í skýrsluna sem hv. þingmaður kom inn á, m.a. um efnahagsmál á Íslandi sem var kynnt nýlega en þar var beinlínis lagt til að tekin yrðu upp skólagjöld í ríkisháskólum á Íslandi. Í annarri nýútkominni skýrslu frá OECD er fjallað um fjármögnun háskólamenntunar. Þar er bent á að í flestum löndum hafi aukning útgjalda til háskólastigsins verið hraðari en aukning þjóðarframleiðslu og því hafi löndin átt erfitt með að bregðast við þessari auknu ásókn í háskólamenntun sem er risin en er þó hvergi meiri en hér. Þetta hefur hins vegar ekki átt við um Ísland þar sem mikill vöxtur í efnahagslífi þjóðarinnar síðustu ár hefur einmitt gert okkur kleift að auka framlög til háskólastigsins verulega og stuðla þannig að áframhaldandi þróun þess. Aukning okkar til háskólastigsins hefur verið meiri og hlutfallslega hraðari en á meðal annarra þjóða sem við berum okkur alla jafna saman við. Ég veit að við hv. þingmaður höfum iðulega verið sömu skoðunar þegar við höfum rætt um málefni sem tengjast skólagjöldum. Það er ljóst að á yfirstandandi þingi verða skólagjöldin ekki tekin til umræðu og afgreiðslu hér, en við höfum bæði viðrað það að taka upp skólagjöld, m.a. á framhaldsháskólastigi, en að sjálfsögðu ekki fyrr en að ígrunduðu ráði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að taka til umræðu það mikilvæga mál sem fjármögnun háskólanna er og þá umræðu sem hér á sér stað um skólagjöld í opinberum háskólum. Það hefur verið stefna þessarar ríkisstjórnar að taka ekki upp skólagjöld í grunnnámi í opinberum háskólum þó að hún hafi ekki forðast að ræða almennt um fjármögnun háskólanna. Það er einmitt mikilvægt að bregðast við þeirri frábæru og jákvæðu þróun sem orðið hefur hér á háskólastiginu. Það er nefnilega svo að nemendum hefur fjölgað langt umfram það sem við vonuðumst til. Þó að við ætluðum okkur svo sannarlega að fjölga þeim hefur fjölgunin orðið enn meiri og ég veit að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson getur tekið undir þá ánægju mína. Það er mikilvægt að við einmitt ræðum hvernig við mætum þessari þróun, fjölgun háskólanna og fjölgun nemendanna. Ég ætla einmitt á eftir að leggja fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra um það hvernig við m.a. getum rætt þau mál. En við ætlum okkur ekki að fara í skólagjöld, heldur munum við leita annarra leiða til að mæta þessari fjárþörf háskólanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær ágætu umræður sem hér fara fram um þetta mál. En ég var að inna hæstv. ráðherra eftir því hverjar hinar pólitísku línur væru í málinu, burt séð frá því hvað á að gera á þessu þingi. Burt séð frá því þó þetta ríkisstjórnarsamstarf fram að kosningum í vor hafi ekki tekið ákvörðun um að taka upp skólagjöld. Heldur er ég að kalla eftir auk þess viðhorfum hæstv. ráðherra til þess hvernig eigi að fjármagna háskólana til frambúðar í ljósi þess t.d. hvað hefur verið mikil aukning á nemendum við þá. Og hvernig eigi að jafna stöðu einkareknu háskólanna annars vegar og hinna opinberu hins vegar. Af því, eins og þekkt er, hafa einkareknu háskólarnir eða sjálfstætt reknu eða hvað við köllum þá, heimild til að innheimta skólagjöld ofan á ríkisframlagið sem ríkisreknu háskólarnir hafa ekki. Það er ójafnræði. Það ójafnræði getur verið réttlætanlegt í ákveðinn tíma á meðan sjálfstætt starfandi eða einkareknu háskólarnir eru að byggja sig upp, en svo þegar því ferli lýkur þá verður og á að jafna þessa aðstöðu. Annaðhvort með því að lækka ríkisframlagið til þeirra á móti, eða veita opinberu háskólunum heimild til einhvers konar skólagjaldstöku, ofan á einhvern hluta af námi sínu. Mér finnst það ekki koma til greina á grunnnámið, ég held að með því móti væri verið stemma stigu við aðsókn í námið. Ég held að við eigum svo langt í land með að hafa fjárfesta á fullu frá hinu opinbera í því námi. En það kemur að sjálfsögðu til greina að veita heimildir til skólagjaldstöku á einhverjar tilteknar námsgreinar eða framhaldsnám að því uppfylltu að það sé lánað fyrir náminu og jafnræðis til náms þannig að fullu framfylgt. Ég hef spurt hæstv. ráðherra að þessu áður. Ráðherrann hefur gefið til kynna á öðrum vettvangi að hún sé mjög skólagjaldasinnuð á ákveðnum þáttum námsins. Þess vegna spurði ég hana að því hér hvort það væri búið að leiða málið til lykta ekki síst í ljósi hinnar harkalegu skýrslu frá Ríkisendurskoðun í fyrra.

Frú forseti. Já, það er ánægjulegt að menn viðurkenni nú þá miklu fjölgun sem hefur orðið á háskólanemum - og hér úr ræðustóli þingsins. Það hefur kostað mjög mikla krafta og mikið fjármagn að standa undir því að stuðla að því að aðgangurinn verði sem greiðastur að háskólunum hér á Íslandi en aðgangur að háskólum hér er greiðari en gengur og gerist annars staðar í þeim samanburðarlöndum sem við lítum til. En það er alveg ljóst að núverandi ríkisstjórn mun ekki ræða og ekki beita sér fyrir því að skólagjöld verði lögð á. En ég tel engu að síður rétt og í raun óhjákvæmilegt í náinni framtíð að taka upptöku skólagjalda til alvarlegra umræðna og með hvaða hætti. Ég held að það skipti miklu máli að við fáum sem breiðastan hóp að því borði. Ég vil ítreka að ég heyri það, að ég og hv. fyrirspyrjandi erum ekkert ósvipaðra skoðana hvað varðar skólagjöldin. Það þarf auðvitað að lána fyrir þeim. Ýmsum aðferðum hefur verið beitt, t.d. í Bretlandi þar sem við sjáum ákveðnum aðferðum beitt annars vegar til þess að heimila skólagjaldsupptöku en hins vegar til að stuðla að því að skólagjöldin ógni ekki jöfnum tækifærum til náms. Það sama gildir t.d. um Ástralíu. Þetta er umræða sem verður umfangsmikil. Það þarf að taka hana á breiðum grundvelli og fordómalaust. En ég tel að hvort sem horft er til lengri eða skemmri tíma verði óhjákvæmilegt að líta á skólagjöld sem eina af þeim leiðum sem hægt er að fara til að fjármagna háskóla. En það verður að gera afar varlega. Ég kalla líka til, nú sem áður, fyrirtækin í landinu til að stuðla að uppbyggingu háskóla. Einnig vil ég ítreka að ríkið mun að sjálfsögðu halda áfram að efla og auka framlög sín til háskólastigsins. En það verður ekki þannig að ríkið eitt og sér standi eingöngu undir háskólastarfinu.

Hæstv. forseti. Það er skemmtileg tilviljun að þessar fyrirspurnir skuli nefndar saman því umræðuefnin eru svo sannarlega nátengd. Ég held að við höldum hreinlega umræðunni áfram. En það hefur ekki farið fram hjá neinum að það hefur orðið merkileg þróun í menntakerfi okkar og þá sérstaklega á háskólastiginu. Um leið og háskólum hefur fjölgað, og nefni ég þar Háskólann í Reykjavík og Háskólann á Bifröst sem dæmi, hefur nemendum fjölgað stórlega eins og við ræddum rétt áðan. Á árunum 2000–2005, eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér, hefur nemendum fjölgað um rúman helming. Tölurnar eru eflaust orðnar hærri fyrir þetta ár en ég sá það ekki í þeim gögnum sem ég hef undir höndum. Þróunin hefur því verið stórkostleg. Við höfum verið að hækka menntunarstig þjóðarinnar, fjárfest í framtíð okkar því þróun íslensks mannlífs og atvinnulífs, nýsköpunar og frumkvöðlastarfsemi byggist á því að í landinu séu öflugir háskólar og aðgengi að þeim og aðsókn sé góð. Framlög ríkisins til háskólanna hefur aukist mikið eða um 80% frá árinu 1998 til ársins 2005. Hér er um að ræða stóraukin framlög til háskólastigsins en fjárþörf skólanna er mikil og hún er ef til vill meiri en við höfum getað uppfyllt. Hér áðan svaraði hæstv. menntamálaráðherra fyrirspurn um afstöðu hennar til skólagjalda og eins og kom fram er það ekki stefna ríkisstjórnarinnar sem nú situr að taka upp skólagjöld í ríkisreknum háskólum. Það er alveg skýrt og það hefur verið og er stefna þeirrar ríkisstjórnar sem Framsóknarflokkurinn hefur átt aðild að. Mér fannst hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson reyndar vera að gæla aðeins við hugmyndir um skólagjöld. Þannig að maður kallar kannski eftir skýrari stefnu Samfylkingarinnar í þeim málum hér seinna. En ég tel að það þurfi að leita leiða til að fjölga fjármögnunarmöguleikum háskólanna og hæstv. menntamálaráðherra hefur talað um að auka eigi samstarf atvinnulífsins og háskólanna og ég tek heils hugar undir þá skoðun ráðherrans. Fjármögnun háskólastigsins er eins og fram hefur komið ofarlega á baugi víða um heim. Sumar þjóðir hafa farið þá leið að gera framlög fyrirtækja til háskólastigsins frádráttarbær frá skatti og mér finnst það umhugsunar- og umræðunnar virði. Að því gefnu, að sjálfsögðu, að við tryggjum háskólunum áfram akademískt frelsi. En undanfarin ár heyrum við æ meir af einstökum verkefnum, rannsóknastofum með annarri háskólastarfsemi þar sem fyrirtæki koma að fjármögnuninni og er það vel. En hæstv. forseti. Í ljósi þess sem ég sagði um nauðsyn nýs fjármagns inn í háskólana og þess sem hæstv. ráðherra hefur sagt um tengsl atvinnulífsins og háskólanna, spyr ég hæstv. menntamálaráðherra, hver afstaða hennar sé til þeirrar hugmyndar að auka stuðning atvinnulífsins við háskóla með því að gera slík framlög frádráttarbær frá skatti.

Frú forseti. Í upphafi vil ég sérstaklega benda á að framlög atvinnulífsins til vísindamála eru nú þegar frádráttarbær frá skatti innan ákveðinna marka og því ekkert í rauninni því til fyrirstöðu að heimildin sé notuð. Það er hugsanlegt að stjórnvöld og háskólarnir þurfi einfaldlega að kynna það mál mun betur en raun ber vitni. Ég vil einnig geta þess að það er kveðið á um skattlagningu fyrirtækja og frádráttarliði í skattalögum en framkvæmd þess heyrir undir fjármálaráðherra og er falin skattstjórum. Þar er meginreglan sú, þ.e. m.a. í lögum um tekjuskatt frá árinu 2003, að allar tekjur í atvinnurekstri eru skattskyldar en það er heimill frádráttur frá tekjum sem nemur þeim kostnaði sem varið er til að afla teknanna. Um þessa meginreglu ríkir almenn sátt og í rauninni eru ekki efnislegar ástæður til að gera breytingar þar á. Í reynd hefur þetta þýtt að fyrirtæki sem leggja stund á rannsóknir og þróunarstarfsemi og leggja þannig grunn að frekari tekjuöflun fyrirtækisins geta eðlilega dregið kostnaðinn sem af þeirri starfsemi hlýst frá tekjum fyrirtækisins. En ég geng sem sagt út frá því að hv. fyrirspyrjandi sé að vísa til ákvæðis í sömu lögum sem fellur undir 31. gr. En þar segir af tekjum lögaðila og þeim tekjum manna sem stafa af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi eða eru tengdar slíkum rekstri, megi draga einstakar gjafir og framlög til kirkjufélaga, viðurkenndrar líknarstarfsemi, menningarmála, stjórnmálaflokka og vísindalegra rannsóknastarfa, þó ekki yfir 0,5% af tekjum á því ári sem gjöf er afhent. Þá kemur í ákvæðinu að fjármálaráðherra ákveði síðan með reglugerð hvaða málaflokkar og stofnanir falla undir þennan tölulið. Eins og sjá má samkvæmt gildandi löggjöf þá er í rauninni hægt að draga frá skattskyldum tekjum fyrirtækja ákveðin útgjöld og þetta hefur að mínu mati gefist vel og njóta t.d. háskólar af rausnarskap fyrirtækja sem leggja háskólum lið, með því t.d. að kosta prófessorsstöður eða til að byggja upp aðstöðu til annarra verkefna sem falla að þessum heimildum. Í ýmsum löndum OECD hefur verið farin sú leið að veita fyrirtækjum skattaívilnanir umfram 100% færslu á kostnaði við rannsóknir og þróunarstörf og hvetja þau þannig til frekari framlaga í þeim tilgangi. Hér á landi hefur ekki verið talið rétt að beita skattalögum með þessum hætti. Hér njóta fyrirtæki hlutfallslega lágrar skattprósentu af hagnaði miðað við önnur OECD-lönd og hafa því í rauninni nokkuð rými til að ráðstafa tekjum sínum að eigin ákvörðun. Í rauninni heyrir framkvæmd skattalaganna undir fjármálaráðherra. En engu að síður vil ég undirstrika að það eru í rauninni tvenns konar sjónarmið sem stangast þarna á eða eru að togast á. Það er að hafa einfalt skattkerfi, lága skattprósentu til þess að veita fyrirtækjunum þetta svigrúm til þess að fjárfesta og leggja fram framlög í mikilvæga málaflokka. Við getum nefnt menntunina og menninguna. Við getum nefnt íþróttir og forvarnastarf almennt. Allt eru þetta göfug málefni sem við vonumst til að fyrirtækin setji meira fjármagn í. En til þess þurfa þau auðvitað að hafa svigrúm. Þannig að það er annars vegar það að hafa lága skattprósentu sem við teljum hafa haft góðar afleiðingar. Við sjáum tekjur ríkisins í rauninni aukast mun meira hlutfallslega miðað við það að við höfum verið að lækka skattinn á fyrirtækin. Síðan er hins vegar það sem er alveg ljóst, eins og kom hér fram í umræðunum áðan, að ég tel mikilvægt að fyrirtæki leggi í ríkari mæli fjármagn inn í háskólana, ekki síst með tilliti til þess að það er ekki síst fyrirtækið sem nýtur góðs af öflugum háskóla bæði í gegnum rannsóknirnar en ekki síður því að fyrirtækin þurfa á mjög öflugu starfsfólki að halda, vel menntuðu o.s.frv. Ég tel vel koma til greina að maður skoði sérstaklega hvernig hægt er, m.a. í gegnum skattalöggjöfina, að efla framlögin til þessara mikilvægu málaflokka en um leið að við ógnum ekki þeirri mikilvægu meginreglu sem felst í því að hafa einfalt skattkerfi og lága skattprósentu. Það hefur tvímælalaust gefið af sér mikla arðsemi og getið af sér mikla arðsemi í þágu ríkissjóðs sem síðan beinir fjármagninu inn í háskólana. Það má segja að það hefur líka auðveldað okkur að auka framlögin til háskólastigsins svona hratt sem raun ber vitni hversu vel ríkissjóður hefur dafnað. Þannig að þetta er tvíbent. En ég undirstrika að ég tel að það eigi að auðvelda fyrirtækjum með einhverjum hætti að fjárfesta frekar í menntamálunum en ekki síður í menningarmálunum.

Virðulegi forseti. Það sem mestu skiptir í þessu samhengi og við vorum að ræða áðan í tengdri fyrirspurn er að efla tekjugrunn háskólanna, bæði einkarekinna og opinberra, gera hann fjölbreytilegri. Efla aðkomu atvinnulífs, efla aðkomu einstaklinga og lyfta hinu opinbera framlagi til skólanna upp í það mark sem við viljum að það nái. Hvað varðar skólagjöldin þá hef ég sagt það áður að það kemur að sjálfsögðu vel til greina að taka upp skólagjöld á tilteknar námsgreinar, t.d. í framhaldsnámi, að því uppfylltu að fyrir þeim sé lánað og jafnréttis til náms sé gætt. Þau hafa marga aðra jákvæða þætti eins og að flýta námslokum og fleira og fleira. Það er hægt að nota gjaldtökuna með jákvæðum hætti einnig. En á grunnnámi í opinberu háskólunum tel ég að hún eigi alls ekki við. Ég held einfaldlega að það borgi sig alls ekki að taka það upp, hvorki fyrir einstaklingana né hið opinbera. Ég held að það eigi vera gjaldfrjáls menntaleið frá leikskóla og upp í gegnum háskóla. En á mörgum sviðum eiga þau vissulega við.

Hæstv. forseti. Það er engin spurning að sú mikla sprenging sem hefur orðið á háskólastiginu hérlendis á allra síðustu árum á eftir að skila sér inn í samfélagið. Hún á eftir að hækka menntastig okkar og hún á eftir að skila sér á öllum sviðum mannlífs. Þó að hv. Alþingi hafi brugðist við þessari miklu sprengingu með stöðugt auknum fjárframlögum til háskólanna þá eru þar engu að síður vaxtaverkir. Þess vegna er auðvitað mjög mikilvægt að taka þessa umræðu og ber að þakka fyrir hana. Ég tek undir það sjónarmið að við eigum að reyna að draga atvinnulífið betur inn í þetta og minni m.a. á að einn af forkólfum atvinnulífsins talaði um hina samfélagslegu ábyrgð atvinnulífsins, einmitt í ljósi þess að skattar á atvinnulífið hafa verið að lækka. Þess vegna tek ég undir það sem hæstv. ráðherra sagði og hvet til þess að það verði farið inn á þá braut sem hv. fyrirspyrjandi er að sneiða að, að skoða skattalegt umhverfi til þess einmitt að gera þennan kanal atvinnulífsins enn greiðari en gert hefur verið.

Herra forseti. Ég missti því miður af upphafi umræðunnar í fyrirspurnartíma en mér skilst að hér sé verið að spyrjast fyrir um aukin framlög úr atvinnulífinu frá fyrirtækjum til háskólanna og er það allt af hinu góða. Í því sambandi barst í tal lagaákvæði sem einmitt snýr að því atriði. Það vill svo til að á þeim stutta tíma sem ég hef haft hér aflögu og leyfi til að sitja inni á hinu háa Alþingi þá hef ég verið með í vinnslu að leggja fram frumvarp til laga um breytingu á umræddri 31. gr. laga um tekjuskatt en frumvarpið fjallar um einstakar gjafir og framlög til kirkjufélaga, líknarstarfsemi, menningarmála, stjórnmálaflokka o.s.frv. Samkvæmt reglugerð er heimild til þess að ákveða hvað fellur undir þetta. Þar á meðal hafa íþróttirnar notið góðs af. Mér heyrast vera 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir hans greinargóðu svör og þeim hv. þingmönnum sem hér hafa tekið þátt í umræðunni. Það er mikilvægt, eins og ég sagði, að við höldum áfram þróun háskólastigsins og tryggjum öllum sem það kjósa aðgengi að góðu háskólanámi. Við höfum upplifað þessa þróun, þessa miklu fjölgun og um leið þessa miklu hækkun framlaga ríkisins til háskólastigsins. Þess vegna er mikilvægt að við höldum áfram að ræða um að breikka fjármögnunarmöguleika háskólanna. Eins og kom fram í máli hæstv. menntamálaráðherra þá liggur fyrir heimild í lögum til þess nú þegar en það er spurning hvernig við útfærum enn frekar þá leið. Ég tek undir að það þarf alltaf að vera með þessi sjónarmið á lofti, annars vegar um einfaldleika og gegnsæi skattkerfisins og hins vegar með hvaða hætti við getum stuðlað að aukinni þátttöku atvinnulífsins í hinum ýmsu málum. Ég tek undir með hv. þm. Ellerti B. Schram að þar eru íþróttirnar og menningarstarfið eins og hæstv. menntamálaráðherra kom inn á, alls ekki undanskilið. En ég heyri á umræðunni að hérna er samhljómur um að leita leiða til að skoða þessi mál nánar og mun ég leita leiða til að fá ef til vill hæstv. fjármálaráðherra í umræður við okkur í þinginu um það. En fyrst og fremst skiptir öllu máli að við höldum áfram þróun og eflingu háskólastigsins. Það hefur orðið algjör bylting sem við getum verið stolt af og við eigum að leita leiða til að leyfa háskólunum að þróast og eflast enn frekar. Ég veit að hæstv. menntamálaráðherra mun í samvinnu við þingið tryggja að svo verði.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og líka þessa fyrirspurn. Ég tek heils hugar undir með hv. fyrirspyrjanda að það er mikilvægt að sú bylting sem hefur átt sér stað á síðustu árum á háskólastiginu geti haldið áfram. Við erum ekkert að láta af henni, þetta er jákvæð bylting. Til þess þarf, við vitum það, aukið fjármagn. Við höfum verið að auka fjármagn til háskólastigsins. Það er hárrétt að við verðum að halda opnum möguleikum fyrir háskólastofnanir, menntastofnanir, til þess að afla eigin tekna með einhverju móti. Við eigum að vera opin fyrir þeim leiðum. En síðan er svo margt annað sem kemur inn í það að halda byltingunni áfram. Þess vegna tel ég mikilvægt að ræða þau lög sem ég ræddi í umræðunni áðan, þ.e. nýja rammalöggjöfin um háskólana þar sem við erum að gera auknar gæðakröfur. Þar erum við að taka háskólana á næsta stig. Við erum búin að fjölga nemum. Við höfum aukið fjármagnið. Núna er komið að því stóra máli að við stöndumst erlenda samkeppni, að okkar fólk hér heima, að háskólar okkar standist gæðakröfurnar, alþjóðlegar gæðakröfur og alþjóðlega staðla sem settir eru, líka til að tryggja að það fjármagn sem við setjum í háskólana og munum halda áfram að auka, skili sér raunverulega til samfélagsins. Það er þetta tvennt sem þarf að fara saman og í þá veru hafa verið tekin jákvæð skref.

Hæstv. forseti. Árið 2001 samþykkti Alþingi tillögu til þingsályktunar sem flutt var af þingmönnum úr öllum flokkum þar sem ríkisstjórninni var falið að undirbúa heildstæða stefnu í málefnum barna og unglinga. Á grundvelli stefnumótunarinnar átti að gera fimm ára framkvæmda- og aðgerðaráætlun sem leggja átti fyrir Alþingi til staðfestingar eigi síðar en á haustþingi árið 2002. Það tók fjögur ár að vinna skýrsluna sem lögð var fyrir Alþingi fyrir einu ári. Engin framkvæmda- eða aðgerðaráætlun fylgdi eins og Alþingi hafði kallað eftir. Forsætisráðherra upplýsti bara að eftir fjögurra ára starf nefndar að skýrslugerð sem að komu 130 einstaklingar, m.a. helstu sérfræðingar á sviði félags- og heilbrigðisþjónustu um málefni barna, þá yrði málið sett aftur í nefnd og nú í svokallaða fjölskyldunefnd forsætisráðherra. Á síðastliðnu Alþingi lagði ég aftur fram fyrirspurn til þáverandi forsætisráðherra sem staðfesti að lítið hefði verið gert í málinu, engin aðgerðaráætlun hefði verið undirbúin né að fyrir lægi heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga. Heildarstefnumótun og framkvæmdaráætlun í málefnum barna og unglinga hefur verið í gildi í áratugi á hinum Norðurlöndunum og umboðsmaður barna hefur árlega og á annan áratug kallað eftir slíkri stefnumótun hér á landi en án árangurs. Í skýrslunni sem lögð var fyrir Alþingi fyrir tveimur árum er að finna upplýsingar um mikla brotalöm í málefnum barna og unglinga hér á landi en þeim hópi tilheyra um 80.000 landsmenn. Einnig er kallað eftir verkaskiptingu milli ráðuneyta og stofnana sem er orðin úrelt, óskýr og óhagkvæm. Í skýrslunni er lýst miklum agnúum á bóta- og velferðarkerfinu varðandi hag barna, m.a. að bætur velferðarkerfisins séu svo naumt skammtaðar að þær hrökkvi ekki fyrir lágmarksframfærslukostnaði og skorti þar mikið á. Enda væri fátækt fólk oft fast í svonefndri fátæktargildru. Sérstaklega er nefnt að úrbóta sé þörf í málefnum fátækra barna, nýbúa, barna með geðraskanir og barna og ungmenna í vímuefnavanda. Einnig kemur fram hve fljótt dregur úr skólasókn ungmenna því einungis innan við helmingur tvítugra ungmenna stundi nám. Það er líka grafalvarlegt að í skýrslunni kemur fram að kynferðisleg misnotkun barna sé stórum útbreiddari en álitið hefur verið hingað til og nærri fimmta hvert barn sem er 18 ára að aldri hafi orðið fyrir henni. Auk þess sem stór hópur barna, eða 5–10%, verði reglulega fyrir einelti í skólum. Það er því skömm að því, virðulegi forseti, að tveir hæstv. forsætisráðherrar sem hafa setið hér frá því að umrædd tillaga var samþykkt á Alþingi, skuli svo lítið hafa gert í málinu, það sé raunverulega í sömu stöðu og þegar þingsályktunartillagan var samþykkt, fyrir utan skýrsluna sem var samþykkt. Ég vænti þess að þriðji forsætisráðherrann sem fjallar um þetta mál, Geir H. Haarde, svari því nú í þessari fyrirspurn að hann ætli að drífa í framkvæmdum á málinu. Við erum eina Norðurlandið sem höfum ekki slíka stefnumótun og hennar er sannarlega þörf. En í skýrslu Íslands til barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna árið 2003, voru fulltrúar ríkisstjórnarinnar einmitt að státa sig af því að slík framkvæmdaáætlun væri í undirbúningi og væri að ljúka. 

Herra forseti. Í samræmi við ályktun Alþingis 11. maí 2001 skipaði þáverandi forsætisráðherra um haustið nefnd til að undirbúa heildstæða og samræmda opinbera stefnu í málefnum barna og unglinga undir formennsku Drífu Hjartardóttur, alþingismanns. Nefndin skilaði forsætisráðherra niðurstöðu í skýrsluformi í mars 2005 og var skýrslan lögð fram á Alþingi hinn 18. apríl það ár. Í skýrslunni er m.a. lögð áhersla á að ríkisstjórnin taki ábendingar barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna frá því í janúar 2003 varðandi framkvæmd barnasáttmálans, til gaumgæfilegrar athugunar. Jafnframt er lögð áhersla á að ávallt liggi fyrir heildstæðar og áreiðanlegar almennar upplýsingar um börn og ungmenni hérlendis, sem máli skipta við stefnumótun og ákvarðanatöku opinberra aðila um hagi þeirra. Enn fremur er lögð áhersla á að heilsugæsla í skólum sé öflug miðstöð innan hinnar almennu heilsugæslu fyrir börn og ungmenni á öllum skólastigum, að forvarnir, greining og meðferð geð- og atferlisraskana hjá börnum og ungmennum verði aðgengilegar, skilvirkar og árangursríkar og að börn af erlendum uppruna sem vaxa upp á Íslandi fái allan stuðning sem mögulegt er að veita af hálfu opinberra aðila til að aðlagast hinu íslenska samfélagi. Í framhaldi af þessu fól þáverandi forsætisráðherra sérstakri nefnd sem skipuð var til að meta stöðu íslensku fjölskyldunnar, að fara yfir tillögur úr skýrslunni með það í huga að fella þær að öðrum tillögum sem miða að því að styrkja stöðu fjölskyldunnar og huga að gerð framkvæmdaáætlunar sem kveðið er á um í þingsályktun um stefnumótun í málefnum barna og unglinga. Þar er málið núna statt og ég hef beint þeim tilmælum til nefndarinnar að hún ljúki störfum sem fyrst. Herra forseti. Á vegum ríkisstjórnarinnar er verið að vinna að málefnum barna og unglinga með margvíslegum hætti, enda er þetta mikilvægur málaflokkur sem hefur fengið verulega aukið fjármagn frá hinu opinbera á undanförnum árum. Stefnan í einstökum málum er skýr og áherslur eru í stöðugri endurskoðun í ljósi reynslunnar. Ýmis löggjöf sem ætlað er að tryggja stöðu og velferð barna og unglinga hefur verið tekin til gagngerðrar endurskoðunar. Í því sambandi má nefna að ný barnaverndarlög voru samþykkt á Alþingi árið 2002 sem m.a. er ætlað að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða börn sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu, fái nauðsynlega aðstoð. Þá tóku ný barnalög gildi síðla árs 2003 þar sem m.a. er kveðið á um ýmsan rétt barna, foreldraskyldu og framfærsluskyldu foreldra. Jafnframt hafa nýlega verið samþykkt lög frá Alþingi um að stórhækka barnabætur sem verða til þess að styrkja stöðu fjölskyldunnar enn frekar. Af öðrum atriðum má nefna að á undanförnum árum hefur markvisst verið unnið að því að efla menntun barna og unglinga og styrkja skólana til að sinna menntunar- og uppeldishlutverki sínu. Í menntamálaráðuneytinu er verið að ljúka heildarendurskoðun á starfi í leik-, grunn- og framhaldsskólum í samræmi við samkomulag kennarasamtakanna og menntamálaráðherra sem undirritað var í febrúar síðastliðnum. Þar er lögð áhersla á samfellu í skólastarfinu, allt frá leikskóla til loka framhaldsskóla. Þá hefur verið starfandi nefnd fjögurra ráðuneyta frá árinu 2000 sem ætlað er að samræma aðgerðir og fylgja eftir stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum langveikra barna. Í heilbrigðisráðuneytinu er unnið að því að efla heilbrigðisþjónustu við börn og unglinga með geðraskanir. Þá hefur sérfræðiþjónusta á heilsugæslustöðvum sem miðar að þjónustu við börn og unglinga verið verulega aukin og á vegum lýðheilsustöðvar er rekin margháttuð forvarnaþjónusta sem hefur það að markmiði að styðja við þroska og andlega vellíðan barna og unglinga. Embætti umboðsmanns barna sem ætlað er að vinna að bættum hag barna og standa vörð um hagsmuni, þarfir og réttindi þeirra gefur árlega út skýrslu um starfsemi þess. Herra forseti. Af hálfu forsætisráðuneytisins hefur verið leitað eftir upplýsingum frá Norðurlöndunum um stefnumótun þeirra í málefnum barna og unglinga. Þar kemur m.a. fram að áherslur og stefnumörkun Norðurlandanna eru með ýmsum hætti. Grunnurinn að stefnu Svía í málefnum barna og ungmenna er sú stefnumótun sem sænska þingið samþykkti árið 1997 um leiðir til að framkvæma sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Norska ríkisstjórnin hefur lagt fram heildaráætlanir um málefni barna og ungmenna, bæði hvað varðar uppvaxtar- og lífsskilyrði og einnig hvað varðar vernd barna og ungmenna. Danska fjölskyldu- og neytendamálaráðuneytið gaf út í nóvember 2005 sérstaka skýrslu sem var innlegg ríkisstjórnarinnar í opinberri umræðu um hvernig unnt væri að ná betra jafnvægi milli fjölskyldulífs, atvinnulífs og frítíma. Í skýrslu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis Finnlands, sem gefin var út árið 2005, er m.a. tillaga að opinberri framkvæmdaráætlun Finnlands um málefni barna og ungmenna en hún tekur m.a. mið af athugasemdum barnaverndar Sameinuðu þjóðanna um framkvæmd Finnlands að barnasáttmálanum.

Virðulegi forseti. Þetta var náttúrlega afleitt svar hjá hæstv. forsætisráðherra. Þetta var sama platan, þetta var sami söngurinn og síðustu tveir hæstv. forsætisráðherrar á undan honum hafa farið með við svipaðri fyrirspurn. Þetta var afleitt svar. Að sjálfsögðu á inntakið í nýrri barna- og unglingastefnu að snúast að miklu leyti um forvarnir. Forvarnir gegn áfengi og fíkniefnum hvers konar. Það hefði verið mjög gaman að sjá hér glitta í nýja tóna í máli hæstv. forsætisráðherra í þeim málum. Það er uppi mjög hörð umræða í samfélaginu um það hvernig æ yngri börn og unglingar byrja að neyta fíkniefna og áfengis, löglegra og ólöglegra. Vandinn verður alltaf meiri og meiri. Það er talað um samfélagsbrest í þjóðfélaginu að þessu leyti. Samt kemur hæstv. ráðherra og lætur eins og ekkert sé og fer með sömu gömlu þreyttu þuluna þar sem ekkert nýtt var að finna. Við eigum að móta nýja stefnu 

Forseti. Það er alveg ljóst að við Íslendingar erum árum ef ekki áratugum á eftir Norðurlandaþjóðunum í þeim efnum sem varða stefnumótun fyrir börn og unglinga. Í þeim málaflokki hafa jafnaðarmenn verið í forustu. Vonandi verður breyting á því í vor hér á landi til hins betra. Mig langar hins vegar að nota tækifærið og inna hæstv. ráðherra nánar eftir því, hvað líði starfi fjölskyldunefndarinnar undir forsæti Björns Inga Hrafnssonar. Mest bar á starfi hennar í prófkjörsbaráttu framsóknarmanna hér í borginni fyrir nokkru. En síðan hefur lítið til hennar spurst. Það má því spyrja: Hvað er eiginlega að gerast í þessari ágætu fjölskyldunefnd og hverjar verða tillögur hennar, hvenær mun hún skila af sér? Eða var þetta bara sett á fót til að halda flugeldasýningu fyrir Framsóknarflokkinn í prófkjörsbaráttu um borgina?

Virðulegur forseti. Ég vil bara geta þess að ég var formaður í þeirri nefnd sem um er rætt komu mjög margar tillögur frá henni. Það var mikil vinna í mörg ár sem fæddi af sér margar mjög góðar tillögur. Þeim var öllum vísað til fjölskyldunefndar og ég vil bara taka undir með öðrum þingmönnum og hvetja til þess að því starfi fari að ljúka, að fjölskyldunefndin fari að skila af sér. Til grundvallar vinnu okkar í heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga var Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna, mjög mikilvægt plagg sem Íslendingar hafa viljað vinna eftir. Ég vil bara hvetja til þess að því starfi fari að ljúka.

Hæstv. forseti. Það gengur hreinlega ekki að bjóða Alþingi Íslendinga upp á það eina ferðina enn af þriðja forsætisráðherranum sem fjallar um þetta mál að fá alltaf sama svarið, að það sé ekkert að ske í þessu máli. Hæstv. forsætisráðherra átti að leggja fyrir Alþingi árið 2002, fyrir fjórum árum, framkvæmdaáætlun í þessu máli sem Alþingi átti að fjalla um. Það hefur ekkert verið gert. Síðasti forsætisráðherra ákvað að setja þetta mál í fjölskyldunefnd forsætisráðherra, eins og hér hefur komið fram, undir stjórn Björns Inga Hrafnssonar sem einungis hefur notað þessa nefnd sem vettvang fyrir sjálfan sig og þá prófkjörsbaráttu sem hann hefur verið í. Hvað hefur þessi nefnd gert síðan síðasti forsætisráðherra sagði að hún ætti að ljúka störfum sem fyrst? Nákvæmlega það sem þessi forsætisráðherra sem hér talar segir. Hvað hefur hún gert? Um það er spurt í þessari fyrirspurn sem hæstv. forsætisráðherra er hér að svara. Ég óska eftir því að hann svari henni. Hefur hann tímasett það hvenær þessi nefnd eigi að ljúka störfum? Hvenær verður þessi stefnumótun og framkvæmdaáætlun lögð fyrir þingið? Það er ekki til of mikils mælst, virðulegi forseti, að þessu sé svarað hér. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hefur hann lesið greinasafn sem kom fram í Morgunblaðinu í októbermánuði sl. þar sem rauði þráðurinn var áfellisdómur yfir íslensku samfélagi sem varla væri hægt að kalla barnvænt samfélag, vitnað í sérfræðinga sem segja að barnið sé ekki jafnmikill miðpunktur í samfélaginu og annars staðar á Norðurlöndum þegar borin eru saman uppvaxtarskilyrði barna? Það gengur ekki að bjóða Alþingi upp á þetta. Það er fyrir neðan virðingu þingsins að taka á móti svona svörum, aftur og aftur, frá forsætisráðherra eftir forsætisráðherra, að ekkert sé verið að gera hér að því er varðar þessa stefnumótun sem annars staðar á Norðurlöndunum hefur verið búið við í marga áratugi. Ég mótmæli þessum svörum sem þriðji forsætisráðherra gefur Alþingi Íslendinga 

Virðulegur forseti. Það er leitt að heyra þessi mótmæli hv. þingmanns við þeim svörum sem hér hafa verið reidd fram. Ég rakti í svari mínu hvernig þetta mál er vaxið og hvað hefur verið gert í því frá því að þingsályktun var samþykkt hér í maí árið 2001. Skýrslan um þetta mál, skýrsla nefndar Drífu Hjartardóttur, var send þingmönnum öllum í apríl árið 2005, og það er auðvitað rangt sem segir í fyrirspurn þingmannsins að fyrrverandi forsætisráðherra hafi sent fjölskyldunefndinni þetta þrátt fyrir vilja Alþingis. Alþingi hafði aldrei látið í ljósi neina skoðun á því hvort þetta mál mætti fara til athugunar í þeirri nefnd. 
             Eins og ég segi, ég hef lagt áherslu á það við þá nefnd að hún ljúki störfum sem fyrst og vonandi verður það þannig.

Frú forseti. Miðstöð mæðraverndar hefur starfað við góðan orðstír í sjö ár en hún verður lögð niður á morgun. Hjá Miðstöðinni hafa þungaðar konur sem þurfa meira eftirlit og þjónustu en meðganga alla jafna krefst átt kost á heildstæðri og góðri aðhlynningu og fræðslu, um 700 konur á ári. Þetta eru konur sem glíma við andleg, líkamleg eða félagsleg vandamál sem tengjast meðgöngunni með einhverjum hætti. Í Miðstöð mæðraverndar hefur verið veitt mjög mikilvæg sérhæfð þjónusta, sniðin að þörfum kvennanna og veitt á þeirra forsendum. Miðstöðin hefur starfað samkvæmt samningi við Landspítala – háskólasjúkrahús. Fyrir nokkru var sú ákvörðun tekin, einhliða að því er virðist af Landspítalanum, að segja samningnum upp og þar með að leggja niður starfsemi Miðstöðvarinnar í sinni mynd. Þetta þýðir röskun á þjónustu við u.þ.b. 200 barnshafandi konur. Helmingur þeirra mun þurfa að leita til LSH og hinar hundrað á heilsugæslustöðvar. Varla þarf að taka fram að í þessu felst að flestar þurfa konurnar að skipta um ljósmæður og lækna og því rofnar samfellan í þjónustu við þennan hóp kvenna. Líklega liggur ástæða þessara skipulagsbreytinga að einhverju leyti í því að Heilsuverndarstöðin var seld og engin tilraun gerð til þess að ganga til samninga við nýja eigendur um áframhaldandi starfsemi heilsugæslunnar þar. Þess í stað var ráðist í að flytja hana í leiguhúsnæði í Mjóddinni þar sem 150 millj. kr. hefur þurft að verja til þess að breyta keilusal í heilsugæslu. Reyndar er það svo að degi fyrir flutninginn er húsnæðið í Mjóddinni ekki tilbúið vegna þess að þar þurfti að koma upp fullkomnu loftræstikerfi en húsnæðið er með þeim vanköntum að þar er varla hægt að opna glugga. Forseti. Hver er ástæða riftunar samningsins á milli Miðstöðvar mæðraverndar og LSH? Er það svo að spítalinn eigi erfitt með að manna læknisstöðuna einu sem honum ber að sjá um samkvæmt samningnum við mæðravernd? Gott væri að fá skýr svör við því. Frá upphafi hefur verið unnið öflugt þróunar- og fræðslustarf í Miðstöð mæðraverndar. Þar hefur sýn heilsugæslunnar verið beitt á meðgöngu og fæðingu, þ.e. sú sýn sem leggur áherslu á fjölskylduna í heild og þau áhrif sem nýtt barn hefur á samsetningu og samskipti í fjölskyldunni. Meðganga og fæðing er ekki afbrigðilegt ástand heldur eðlilegur gangur lífsins. Á undanförnum 30–40 árum hefur þjónusta við barnshafandi konur hins vegar færst nær algjörlega til sjúkrahúsanna hér á landi og val kvenna um þjónustu við fæðingu er nánast ekki neitt. Í þessu samhengi er líka athyglisvert að hin vinsæla MFS-þjónusta, meðganga, fæðing, sængurlega, sem veitt var á kvennadeild LSH var lögð niður fyrir stuttu, m.a. að sögn vegna þess að spítalinn sæi ekki lengur um meðgönguvernd sem slíka. Ljósmæðrafélag Íslands, Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga og fagdeild heilsugæsluhjúkrunarfræðinga hafa mótmælt niðurlagningu þjónustumiðstöðvar mæðraverndar og spurt hvers vegna stofna þurfi nýja deild innan LSH fyrir barnshafandi konur í áhættuhópum. Ljósmæður og hjúkrunarfræðingar benda á að hér sé í raun um að ræða afturför í þjónustunni, afturför um 15–20 ár. Frú forseti. Ég hef lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvaða rök lágu að baki því að Landspítali – háskólasjúkrahús rifti samningi við Miðstöð mæðraverndar sem gilda átti til ársins 2009? Telur ráðherra að Miðstöðin hafi ekki sinnt starfi sínu sem skyldi? Telur hæstv. ráðherra að nýtt fyrirkomulag tryggi fullnægjandi þjónustu fyrir þungaðar konur í áhættuhópum? Telur hæstv. ráðherra að meðgöngu- og mæðravernd sé kannski betur komin á Landspítala – háskólasjúkrahúsi en hjá heilsugæslunni þar sem hún þó á að vera lögum samkvæmt? Ég leyfi mér að bæta við einni spurningu, frú forseti. Mig langar að spyrja eins og yfirljósmóðir og yfirlæknir Miðstöðvarinnar spurðu í Morgunblaðinu í gær: Höfðu yfirvöld kynnt sér starfsemi Miðstöðvar mæðraverndar til hlítar áður en ákvörðun var tekin um þessar umfangsmiklu skipulagsbreytingar?

Virðulegur forseti. Hv. 4. þm. Suðvest. spyr fjögurra spurninga og svo aukaspurningar í lokin. Í fyrsta lagi: Hvaða rök lágu að baki því að Landspítali – háskólasjúkrahús rifti samningi við Miðstöð mæðraverndar sem gilda átti til ársins 2009? Eftir að Heilsuverndarstöðin var seld og húsnæðisforsendur breyttust fóru fram viðræður milli Landspítala – háskólasjúkrahúss, Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og ráðuneytisins sem leiddu til þeirrar niðurstöðu sem nú er orðin. Rökin eru að hluta til faglegs eðlis og skýrast af þeim vilja heilbrigðisyfirvalda að konur fái sem besta þjónustu á viðeigandi þjónustustigi. Það má líka draga fram að fyrir tiltekinn hóp kvenna - ég undirstrika tiltekinn hóp kvenna - sem skilgreindur er í áhættuhópi úti á heilsugæslustöðvunum er einfaldara að komast strax inn á LSH og njóta þjónustunnar þar þannig að ekki verði um aukaviðkomustað að ræða í ferlinu. Þetta eru meginástæðurnar fyrir því að þjónustunni verður núna fyrir komið með nýjum hætti, þ.e. skýr greinarmunur verður gerður á milli kvenna sem eru í áhættumeðgöngu, og þær fá þá þjónustu á viðeigandi stað, þ.e. LSH, og svo þeirra kvenna sem eru ekki í áhættumeðgöngu, sem er meginfjöldinn, en þær fá þjónustu á heilsugæslustöðvunum. Þetta nýja fyrirkomulag er í fullu samræmi við klínískar leiðbeiningar landlæknis um meðgönguvernd. Í öðru lagi er spurt: Telur ráðherra að Miðstöð mæðraverndar hafi ekki sinnt starfi sínu og konum á meðgöngu sem skyldi? Miðstöð mæðraverndar sinnti skyldum sínum prýðilega í samræmi við það sem til var ætlast. Miðstöðin er sterkur bakhjarl við uppbyggingu mæðraverndar á heilsugæslustöðvunum og veitti öfluga og aðgengilega ráðgjafarþjónustu. Í upphafi leituðu fleiri konur til Miðstöðvar mæðraverndar en gert hafði verið ráð fyrir, bæði konur í eðlilegri meðgöngu og áhættumeðgöngu. Heilsugæslustöðvarnar, sem hefur vaxið fiskur um hrygg á undanförnum árum, hafa í vaxandi mæli tekið við eftirliti kvenna í eðlilegri meðgöngu. Þetta hefur m.a. gerst vegna þess að heilsugæslan hefur eflst mjög faglega á þessu sviði með ráðningu fleiri ljósmæðra á stöðvunum. Mjög miklar breytingar hafa átt sér stað á undanförnum áratug gagnvart mæðraverndinni. Fyrir áratug fóru um 40% kvennanna sem fóru í mæðravernd á Landspítalann, 30% fóru á mæðradeild Heilsuverndarstöðvarinnar og einungis um 25% samtals á heilsugæslustöðvarnar. Það hefur auðvitað orðið gífurleg breyting. Núna viljum við færa þessa þjónustu eins og hægt er út á heilsugæslustöðvarnar, það er skrefið sem verið er að stíga. Það má segja að u.þ.b. tveir þriðju þeirra kvenna sem hafa fengið þjónustu á Miðstöð mæðraverndar muni núna fá þjónustu á heilsugæslustöðvunum, en einn þriðji, þ.e. þær sem eru í áhættumeðgöngunni, mun fara á LSH. Það er verið að gera þarna skýran greinarmun á milli, að veita þjónustuna á viðeigandi þjónustustigi og aðallega í heilsugæslunni en einungis lítill hluti fer inn á LSH. Það verða um 15% allra, þ.e. þær sem eru í áhættumeðgöngu. Með því fyrirkomulagi sem núna er verið að koma á fót og er í fullu samræmi við svokallaðar NICE-leiðbeiningar, sem eru breskar klínískar leiðbeiningar, tel ég að þjónustan við barnshafandi konur verði að mörgu leyti betri og umfram allt markvissari en áður. Samkvæmt þessu er lagt til að konur sem ekki eru í áhættu eigi að sækja sér þjónustu í grunnþjónustunni, í heilsugæslunni, sem núna er mjög vel í stakk búin til að sinna þessu hlutverki en þær sem eru í áhættu fá sérhæfðustu þjónustuna hjá kvennasviði LSH. Þannig er gert ráð fyrir að þungaðar konur sem eru ekki í neinni áhættu sæki mæðravernd á nærliggjandi heilsugæslustöð en konur með skilgreinda áhættuþætti sæki mæðravernd til LSH þar sem sérhæft eftirlit fæðingarlækna og ljósmæðra fer fram. Mikil áhersla verður að sjálfsögðu lögð á samfellda þjónustu, bæði á heilsugæslustöðvunum og líka innan LSH. Starfið á heilsugæslustöðvunum verður eflt enn frekar og mun njóta öflugs stuðnings Miðstöðvar mæðraverndar. Ákveðinn hluti þessara kvenna þarf á mjög sérhæfðri þjónustu að halda og ég tel eðlilegt að hún fari fram á LSH. Í heildina vil ég segja að þetta verður einfaldari og markvissari þjónusta og að mínu mati verður þessi breyting til þess að við munum sjá betri þjónustu. Sú niðurstaða byggist að miklu leyti á því að gott samstarf takist á milli LSH og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Ég vil taka það sérstaklega fram að það samstarf hefur verið mjög gott og ég þakka sérstaklega fyrir það. Það er auðvitað forsendan fyrir því að þessi þjónusta verði efld.

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að hæstv. ráðherra hefur ekki fengið sömu bréf og við, almennir þingmenn, frá verðandi mæðrum sem eru nú uggandi um sinn hag. Í fjölmörgum bréfum sem okkur þingmönnum hafa borist undanfarna daga frá þessum verðandi mæðrum koma fram mikil sárindi. Sumum finnst að allt gott sem gert hefur verið fyrir verðandi mæður sé lagt niður. Nefnt er Fæðingarheimili Reykjavíkurborgar og MFS-einingin á kvennadeild LSH. Þetta eru ömurleg eftirmæli áhugalausrar ríkisstjórnar sem hefur auðvitað vitað að hverju stefndi í þessum málum. Hvað ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra Framsóknarflokksins, Siv Friðleifsdóttir, að gera fyrir þessar kynsystur sínar? Hún stendur hér og segir okkur að áhersla sé lögð á samfellda þjónustu í þessu nýja kerfi og hún fullyrðir að þjónustan verði einfaldari og markvissari. Þessi yfirlýsing róar ekki þær mæður sem skrifa okkur þingmönnunum. Meðal þeirra sem hafa lýst áhyggjum sínum eru Ljósmæðrafélag Íslands, Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga og fagdeild heilsuhjúkrunarfræðinga. Þessir aðilar óska eftir því að ákvörðunin um að leggja Miðstöð mæðraverndar niður verði endurskoðuð. Undir það tökum við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og við áteljum framsóknarráðherrana, hvort sem það er hæstv. ráðherra Siv Friðleifsdóttir eða sá sem á undan henni var, fyrir það að hafa sniðgengið þessa aðila þegar ákvörðunin um þetta var tekin. Hér er horfið aftur til fortíðar frá því ákjósanlega og persónulega fyrirkomulagi að hver verðandi móðir sem er í áhættu á meðgöngu hafi ljósmóður sem fylgir henni eftir fram að fæðingu, til þess horfs sem lagt var niður 1990 af því að það samrýmdist ekki nútímakröfum. Þarna er Framsóknarflokknum rétt lýst. Hann gerir ekkert með reynslu og þekkingu ljósmæðra, lækna og annars starfsfólks Miðstöðvar mæðraverndar, leggur niður þjónustuna sem hefur átt sér stað í nútímalegu heilsuverndarumhverfi  Hæstv. forseti. Þetta er vond hugmynd.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir orð hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur um að það er engum blöðum um það að fletta að Miðstöð mæðraverndar hefur árum saman sinnt starfi sínu vel, af natni og mikilli færni. Um það er ég sannfærð, bæði hef ég heyrt það og ég hef líka eigin reynslu af því. Hins vegar kalla breytingar oft á meiri breytingar og eitt leiðir af öðru. En ég er líka sammála því að það eru ýmsir ókostir við að hafa svona þjónustu á tveimur stöðum. Það er fyrst og fremst hætta á að hlutverk og ábyrgð verði óskýr og að sérþekking tapist. Áhættuþungun er ekki heldur endilega viðvarandi ástand alla meðgönguna og þá getur komið upp sú spurning á hvorn staðinn konan eigi að fara. Hins vegar er svona komið og þetta er staða mála í dag og þá er að sjálfsögðu spurning að fá reynslu á þetta fyrirkomulag. Eins og það lítur út í mínum augum skiptir núna mestu máli að tekið sé á áhættuþáttum í meðgöngutilfellum af mikilli sérþekkingu og að þau tilfelli fái meðhöndlun af okkar helstu sérfræðingum þar sem nauðsynlegur tækjabúnaður er ekki langt undan.

Hæstv. forseti. Það ber að þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir að koma með til umræðu Miðstöð mæðraverndar og fyrirkomulag á þeirri þjónustu. Vorið 2005 ákváðu þáverandi borgaryfirvöld að selja húsnæði Heilsuverndarstöðvarinnar á almennum markaði. Þar var ýmsum greinum forvarna og heilsugæslu vel sinnt sem og ungbarna- og mæðravernd. Við söluna kom upp mikil óvissa og fyrirsjáanlegt varð að starfsemin tvístraðist um borgina. F-listinn í borgarstjórn varaði við þeirri óvissu sem upp kæmi vegna sölunnar þar sem allt var í óvissu um hvar og hvernig þjónustunni yrði komið fyrir. Frjálslyndir í borgarstjórn lögðust gegn sölunni þar sem ekki var tryggt að starfsemin yrði áfram í nágrenni við Landspítala – háskólasjúkrahús. Flutningur hluta þjónustunnar upp í Breiðholt og annars hluta yfir á kvennadeild veikir og tvístrar þeirri starfsemi og sérfræðiþekkingu sem verið hefur á einum stað. Það var óheppilegt að færa hluta starfseminnar út fyrir svæði LSH en það hefur einmitt verið talinn kostur hingað til að helstu þættir starfseminnar væru svæðisbundnir í grennd við Landspítala – háskólasjúkrahús við Hringbraut. Stofnunin er í dag mikilvæg miðstöð heilsugæslunnar í borginni. Miklar breytingar verða á skipulagi mæðraverndar á höfuðborgarsvæðinu frá 24. nóvember nk. Þá munu þær konur sem skilgreindar hafa verið með áhættuþætti í meðgöngu sækja mæðravernd á Landspítala – háskólasjúkrahús í stað Miðstöðvar mæðraverndar. Mikil óánægja er meðal starfsfólks Miðstöðvarinnar og óvissa um framhaldið. Fagdeild heilsugæsluhjúkrunarfræðinga hefur einnig óskað eftir að ákvörðunin verði endurskoðuð. Það bendir þess vegna allt til þess að ferlið sé mistök, og hvorki meiri hluti borgarstjórnar né heilbrigðisráðherra fást til að stöðva ferli sem kostar mikla fjármuni og veldur verri þjónustu.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að allt þetta rót er komið á þjónustu við verðandi mæður í áhættu er einkavæðingarárátta ríkisstjórnarinnar. Ríkið átti fínt húsnæði, Heilsuverndarstöðina, sérstaklega byggt fyrir heilbrigðisþjónustu, seldi það nánast upp úr þurru og tók á leigu óviðunandi húsnæði langt frá Landspítalanum fyrir þjónustu sem mæðraverndin þurfti að vera í nánum tengslum við og spítalinn telur sig ekki hafa mannafla til að sinna þar. Hvað gengur stjórnvöldum til með þessu? Ekki var þetta í þágu heilbrigðisþjónustunnar sem sinnt var á Heilsuverndarstöðinni. Það er alveg víst. Miðstöð mæðraverndar var opnuð fyrir fjórum árum eftir tugmilljóna króna endurbætur á húsnæðinu í Heilsuverndarstöðinni og fyrir ári var byggt þar upp tölvuver til kennslu og fundarhalda fyrir milljónir króna. Svo var selt. Engin þarfagreining lá fyrir um húsnæðisþörfina þegar selt var og ákveðið að leigja, enda leiguhúsnæðið gjörsamlega óviðunandi, of lítið, gluggalaust að mestu og annað eftir því. Þeir sem gerst til þekkja segja að breytingarnar í Mjóddinni kosti að lágmarki 150 millj., öllu meira en það hefði kostað að gera Heilsuverndarstöðina við Barónsstíg alla upp í fínt ástand. Ég spyr hæstv. ráðherra: Finnst honum þetta viðunandi meðferð á almannafé? Haldið var áfram að kosta til milljónatugum í breytingar á leiguhúsnæðinu þrátt fyrir að vitað væri að Miðstöð mæðraverndar færi aldrei þangað. Hvaða óráðsía er þarna á ferðinni og hvað hefur þetta kostað skattborgara? Ég fer fram á það að hæstv. ráðherra upplýsi Alþingi um alla þætti þessa máls, máls sem er ástæðan fyrir því að mæðraverndin leggst af í núverandi mynd. Við þingmenn Samfylkingarinnar munum leggja fram skýrslubeiðni á Alþingi um þessi mál fáist ekki viðunandi svör hér í umræðunni um alla þætti málsins.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir að taka hér upp utan dagskrár málefni Miðstöðvar mæðraverndar. Sömuleiðis þakka ég hæstv. heilbrigðismálaráðherra fyrir svör hennar og þá miklu áherslu sem ég finn á máli hennar að hún leggi á þjónustu við þungaðar konur. Við eigum auðvitað að gera þjónustu við barnshafandi konur sem best úr garði og ekki síst við þær sem eiga á hættu erfiðleika á meðgöngunni. Umræðuefni okkar hér í dag á auðvitað að vera með hvaða hætti við getum tryggt að þjónusta við þungaðar konur verði sem best, skipulagið sem einfaldast og fyrirkomulag allt sem skilvirkast. Á undanförnum árum höfum við verið að styrkja grunnþjónustu heilbrigðiskerfisins, heilsugæsluna, um allt land en ekki síst á höfuðborgarsvæðinu þar sem okkur hafði um nokkurt árabil ekki tekist að fylgja eftir fjölgun fólks á svæðinu. Við höfum opnað fleiri heilsugæslustöðvar og stækkað þær sem fyrir voru en það sem skiptir ekki síst máli er að við höfum aukið þjónustu heilsugæslustöðvanna og það þjónustuframboð sem er í boði á hverri stöð. Þróun þjónustunnar við þungaðar konur, mæðraverndin, sem hér er til umræðu sýnist mér vera í takt við þessa stefnumörkun hæstv. heilbrigðismálaráðherra. Heilbrigðar, þungaðar konur - sem betur fer eru flestar þungaðar konur það - sækja þjónustu inn á heilsugæslu og helst í því hverfi þar sem þær búa en þær konur sem eiga á hættu erfiðleika á meðgöngunni geta sótt þjónustu kvennadeildar Landspítalans þar sem þær bíða og vonandi eiga síðan barnið. Það er því samfella í þjónustunni við þann hóp sem ég hef talið mikilvægastan. Enda hefur raunin orðið sú að æ fleiri heilbrigðar, þungaðar konur hafa á undanförnum árum sótt þjónustu mæðraverndar á sinni heilsugæslustöð. Þetta er m.a. gert vegna þess að við höfum styrkt hina faglegu þætti heilsugæslustöðvanna með því að ráða ljósmæður þangað. Miðstöð mæðraverndar hefur unnið gott starf og það er rétt að þar hefur skapast mikil sérþekking. Sérþekkingin mun nýtast áfram því að eftir breytingarnar sem hér eru til umræðu mun Miðstöðin styðja við bakið á heilsugæslunni, veita henni öfluga ráðgjafarþjónustu og vera bakhjarl hennar. Sú þróun sem hér er til umræðu mun styrkja þjónustuna við þungaðar konur og það er það sem skiptir máli.

Hæstv. forseti. Ég tel að sala Heilsuverndarstöðvarinnar hafi verið algert glapræði. Það er alveg sérstakt mál sem þarf að fara betur yfir. Enn alvarlegri er þó sú gjörð að ljóst er að salan var óundirbúin að öllu leyti, bæði hvað varðar nýtt húsnæði fyrir starfsemina, alla þá starfsemi sem var í húsinu og það sem verra var, það virðist ekki hafa verið hugað að því hvaða afleiðingar flutningurinn gæti haft fyrir þær konur sem taldar eru í áhættu á meðgöngu á höfuðborgarsvæðinu. Þær hafa flestar sótt þjónustu í Miðstöð mæðraverndar. Þær skipulagsbreytingar sem nú eru að verða að veruleika leiða hugann að því hvert verið sé að stefna í mæðraeftirliti og eðlilegum fæðingum. Miðstöð mæðraverndar hefur sérhæft sig á sviði áhættumeðgöngu, hvort heldur hún hefur talist andleg, líkamleg eða félagsleg. Þessi þjónusta hefur styrkt Miðstöð mæðraverndar sem miðstöð á sviði sérfræði- og stoðþjónustu mæðraverndar fyrir allt landið. Það er æskileg þróun að efla mæðravernd á öllum heilsugæslustöðvum og því er mikilvægt að sérfræðiþekking ljósmæðra og lækna sé til staðar. Á höfuðborgarsvæðinu eru deildar meiningar um það hvar eftirlit eigi að fara fram með þeim konum sem taldar eru í áhættumeðgöngu. Mannekla og skortur á sérfræðingum á þessu sviði hefur að einhverju leyti ráðið för. Það er þó ljóst að það er verið að spítalavæða það mæðraeftirlit sem mikil ánægja hefur verið með hjá þeim konum sem vísað hefur verið til Miðstöðvar mæðraverndar. Að kippa þessari mikilvægu starfsemi burt setur um leið starfsemi Miðstöðvarinnar í uppnám. Fæðingarheimili Reykjavíkur starfaði hér um árabil og var rekstur og stefna þess til fyrirmyndar. Ef konur mættu ráða fæddu þær flestar í því andrúmslofti og þjónustu sem var á fæðingardeildinni, þ.e. ef þær þurfa og óska eftir því að fæða á stofnunum. Þá höfðu þær val. Í dag fæða þær allar á hátæknisjúkrahúsi. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra. Verður MFS - meðganga, fæðing, sængurlega - aftur komið á hjá þeim konum sem sækja mæðraverndina vegna áhættumeðgöngu á LSH?

Virðulegi forseti. Mæðravernd er í eðli sínu heilsuvernd, og eftirlit með þunguðum konum í eðlilegri meðgöngu á að vera innan heilsugæslunnar. Það hefur verið metið að í 80% tilvika sé meðganga og fæðing eðlileg. Á Reykjavíkursvæðinu eru 3 þús. konur sem njóta þjónustu mæðraverndar á ári hverju, 600 þeirra þurfa á frekara eftirliti að halda og teljast í áhættumeðgöngu. Þegar Miðstöð mæðraverndar tók til starfa um mitt ár 2001 voru skjólstæðingar hennar um 1.800 talsins. Þeim hefur fækkað verulega á síðustu árum vegna skipulagsbreytinga þegar mæðravernd kvenna í eðlilegri meðgöngu var færð til heilsugæslustöðva með fjölgun stöðugilda ljósmæðra. Við þessar breytingar hefur Miðstöð mæðraverndar fyrst og fremst sinnt konum í áhættumeðgöngu auk þess að styðja við mæðravernd innan heilsugæslunnar svo og fræðslu fyrir starfsfólk og verðandi foreldra. Allir eru sammála um að vel hafi verið staðið að þessum skipulagsbreytingum, þær hafi heppnast vel og leitt til bættrar þjónustu. Allflestar konur í eðlilegri meðgöngu njóta nú mæðraverndar á heilsugæslustöðvum og fá jafnframt ungbarnaeftirlit á sömu stöð. Aukin samfella í þjónustu er betri og persónulegri fyrir fjölskyldur og það er mikilvægt. Með ákvörðunum um að færa þjónustu við konur í áhættumeðgöngu alfarið til Landspítala – háskólasjúkrahúss er grundvelli kippt undan starfsemi Miðstöðvar mæðraverndar í því formi sem verið hefur. Breytingin er rökstudd með því að þjónusta við konur í áhættumeðgöngu sé einfölduð, það þurfi aðeins að leita á einn stað í stað tveggja áður, en greiningartæki og læknisfræðileg þekking á áhættumeðgöngu er fyrst og fremst staðsett á LSH. Í sjálfu sér eru þetta fullgild rök fyrir breytingunni þótt líta megi á málið frá fleiri hliðum. Hins vegar hlýt ég að gagnrýna hve skjótt þessa breytingu ber að, hve lítinn tíma bæði barnshafandi konur og starfsfólk fái til að aðlagast þessari breytingu. Þá hlýt ég einnig að gagnrýna ákveðið stefnuleysi í þessum málum því að á stuttum tíma hefur verið lagt í miklar fjárfestingar í breytingar á húsnæði og þjálfun starfsfólks til ákveðinna verkefna sem nú er hætta á að fari í súginn.

Forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þátttöku í umræðunni. Hæstv. ráðherra svaraði spurningum mínum á þann hátt að hér yrði um betri og markvissari þjónustu að ræða. Hins vegar hefur komið mjög skýrt fram í máli þingmanna að það er ekki einhlítt, nú síðast í ræðu hv. þm. Ástu Möller þar sem gagnrýndur var bæði sá hraði sem hefur verið á þessu máli og einnig að það er lagt í fjárfestingu og útgjöld á nokkrum póstum án þess að nokkur viti hver framtíðin er í raun. Það hefur hér verið talið upp, endurbætur á Heilsuverndarstöð vegna Miðstöðvarinnar og núna endurbætur í Mjóddinni og svo fram eftir götunum. Það virðist vera svo, frú forseti, að aðalástæða þessara breytinga sé ekki heilsufarslegs eðlis heldur húsnæðislegs. Aðalástæða þessarar grundvallarbreytingar hefur í raun ekkert með þjónustuna við konurnar að gera. Hér er reynt að bera í bætifláka fyrir breytingarnar og segja: Þetta er í raun betra svona. Spítalinn tekur hér hundruð kvenna, þótt mér sé enn ekki ljóst hvort við erum að tala um 15 eða 30% þessara kvenna. Sú tala er eitthvað á reiki. En á móti kemur að Heilsuverndarstöðin var seld. Hefði hún aldrei verið seld með þeim hætti sem gert var væri ekki verið að breyta neinu. Hér er ekki einhver lýðheilsupólitík að baki. Mér þykir það blasa nokkuð skýrt við, frú forseti. Þá spyr maður: Hvað veldur? Hvað stýrir í raun stjórnun og pólitískri stefnumótun í heilbrigðiskerfi á Íslandi? Og þjónustu við þann hóp kvenna sem í raun fær besta þjónustu frá heilbrigðiskerfinu, þungaðar konur sem af einhverjum ástæðum eru í áhættuhópi á meðgöngu og einhvern tímann meðgöngunnar? Hvað liggur að baki? Ég ítreka það sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sagði hér, við þingmenn Samfylkingarinnar munum 

Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu munu konurnar fá bestu þjónustu sem völ er á. Það er að sjálfsögðu markmið okkar. Ég vil taka fram að það er ekki verið að leggja niður Miðstöð mæðraverndar. Það er alls ekki verið að því. Hún verður að sjálfsögðu mikilvægur bakhjarl í heilsugæslunni við faglega þjónustu og ráðgjöf til heilsugæslunnar. Það sem verið er að gera er að sá hópur sem hefur verið í áhættumeðgöngu er færður til. Á sínum tíma sóttu bara 25% þungaðra kvenna í landinu sér þjónustu á heilsugæslunni. Núna erum við fara upp í 85%. Þetta er bara eðlileg þróun. Þær eiga að njóta þjónustu á eðlilegu þjónustustigi, sem er í heilsugæslunni. Það er gengið í þá átt. Tveir þriðju af þeim sem nutu þjónustu á Miðstöð mæðraverndar munu núna njóta þjónustu á heilsugæslustöðvunum. Ég veit að þingmenn eru sammála þeirri stefnu, hún er samkvæmt lögum. Það á að þjónusta þennan hóp á heilsugæslunni. Hvað með hinn hópinn sem er í áhættumeðgöngu? Það er erfiðasti hópurinn sem þarf að njóta fullkominnar þjónustu. Þá er eðlilegt að honum sé sinnt á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi. Hluti þessa hóps hefur þurft að fara inn á Miðstöð mæðraverndar sem aukaviðkomustað. Það verður bara að segjast eins og er. Hluti þessa hóps hefur þurft að fara þangað og síðan inn á LSH til að njóta þjónustunnar þar sem er fullkominn tækjabúnaður og betri aðstæður. Ég vísa því algjörlega á bug að við séum að stíga eitthvert skref aftur á bak. Það er kolrangt að halda því fram. Við ætlum að veita þunguðum konum á Íslandi þá fullkomnustu þjónustu sem völ er á að veita. Það er mitt mat að hefði þessi húsnæðisflutningur ekki orðið hefðum við samt tekið þetta skref. Það hefði komið seinna. Það er rétt að þetta hefur gengið hratt fyrir sig. Ég tel að við hefðum samt tekið þetta skref. Það hefði bara komið síðar. Það er ekki þannig að hér sé búið að setja fjármagn sem ekki mun nýtast. Breytingarnar sem urðu á 

Frú forseti. Núverandi kvótakerfi byggist vægast sagt á vafasamri líffræði þar sem eingöngu er litið til veiða mannsins sem eina áhrifaþáttarins á stærð fiskstofna. Í þessum áætlunarbúskap, sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið fyrir, hefur hvorki gengið né rekið, enda má spyrja sig hvort ekki sé vafasamt að reyna svona áætlunarbúskap í undirdjúpunum. Stalín datt ekki í hug að fara með áætlunarbúskap sinn í undirdjúpin. Hann reyndi hann bara á þurru landi og gekk ekki vel en samt berja menn hausnum við steininn hér á landi hvað eftir annað og reyna að reka kerfi sem gengur ekki upp og stenst ekki neina líffræðilega skoðun. Ég hef ákveðið að beina eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra til að hann fari að átta sig á að það eru fleiri þættir en maðurinn sem hafa áhrif á lífríkið og að dýrastofnarnir hafa áhrif hverjir á aðra: Hefur verið athugað hvort tengja megi afkomu lunda og annarra sjófugla við útbreiðslu og afkomu ýsustofnsins? Eins dauði er annars brauð í náttúrunni. Fyrir um ári síðan var talsvert rætt um afkomu sjófugla og þá lægð sem stofnarnir voru í, svo sem krían en þar var bent á sandsílið. Í kjölfarið eða síðastliðið vor bárust fréttir af því að Hafró væri að rannsaka sandsílið sérstaklega. Sandsílið er ekki eingöngu æti fyrir sjófugla heldur er það mjög mikilvægt æti fyrir fiskstofnana, nytjastofnana, en það má reikna út að ýsan þurfi að éta um 500 tonn á hverri klukkustund og drjúgur hluti þeirrar fæðu er einmitt sandsílið. Og hvers vegna ætti ekki að spyrja þeirrar eðlilegu spurningar, ef ýsunni fjölgar mjög mikið, hvort það hafi ekki áhrif á stærð sandsílastofnsins sem síðan takmarkar fæðu sjófugla, svo sem lunda? Mér finnst mjög brýnt að hæstv. sjávarútvegsráðherra velti þessu fyrir sér vegna þess að hann horfir eingöngu á veiðar mannsins. Hann hefur svipt heilu byggðarlögin, svo sem Bíldudal, veiðiréttinum og kemur síðan með einhver falsloforð um byggðakvóta sem sjaldnast standa. Mér finnst vera íhugunarefni ef menn sýna ekki vilja til að breikka sjóndeildarhring sinn um lífríki hafsins og áhrif mannsins á það.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, það eru fleiri áhrifavaldar á lífríki hafsins en einungis maðurinn en ég kannast ekki við það, satt að segja, að ég hafi viljað skella skollaeyrum við þeirri röksemdafærslu. Ég held að það hafi oft komið fram, bæði í mínu máli og margra annarra, að þetta eru algild og almenn sannindi sem ég held að við þurfum í sjálfu sér ekkert að deila um. Þessi áhrif eru margslungin og margbrotin og menn getur greint á um hversu mikil eða víðtæk þau eru og þau eru örugglega mismunandi eftir árferði o.s.frv. En það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað þarf að hyggja að þessum málum og það hefur verið gert. Athuganir á afkomu og útbreiðslu ýsustofnsins, svo dæmi sé tekið, eru hluti af reglubundinni vöktun Hafrannsóknastofnunar á fiskstofnunum. Niðurstöður varðandi ýsuna eru þær að bæði er útbreiðslan vaxandi og aukning er í magni umhverfis allt land og þetta þekkjum við. Nýlega er hafin hjá Hafrannsóknastofnun rannsókn með það að markmiði að fá gleggri upplýsingar um fæðu ýsu eftir svæðum og árstímum og verður frekari gagna aflað með kerfisbundnum hætti á komandi missirum. Af þessu sjáum við að það er vaxandi áhersla einmitt á þennan þátt málsins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður fagni því. Rannsóknir Hafrannsóknastofnunar á sjófuglum hafa fyrst og fremst beinst að fæðu þeirra og fjölda. Um árabil hefur Arnþór Garðarsson, prófessor við líffræðiskor Háskóla Íslands, fylgst með afkomu sjófugla og hefur komið fram í athugunum hans að varpárangur margra tegunda hafi verið slakur síðastliðin tvö vor. Ekki hefur verið athugað sérstaklega hvort tengja megi afkomu lunda og annarra sjófugla við útbreiðsluafkomu ýsustofnsins. Á hinn bóginn hafa verið gerðar athuganir af Hafrannsóknastofnun sem benda til þess að tengsl ýsu og sjófugla geti verið til staðar. Nefna má athugun sem hafði það markmið að athuga hvort át sjófugla á seiðum þorskfiska, þar með talinni ýsu, geti verið umtalsvert. Fyrirliggjandi niðurstöður benda ekki til þess að svo sé. Enn fremur geta tengsl ýsu og sjófugla verið vegna sameiginlegra fæðuhópa. Uppistaðan í fæðu lunda er síli og hjá öðrum tegundum sjófugla er síli ásamt loðnu og ljósátu mikilvægasta fæðan. Eldri rannsóknir Hafrannsóknastofnunar hafa sýnt að loðna, síli og ljósáta eru mikilvægir fæðuhópar ýsu en vægi þessara hópa í fæðunni er mjög mismikið eftir landshlutum og árstíma. Í stuttu máli leiða handbærar niðurstöður úr fæðurannsóknum Hafrannsóknastofnunar í ljós að ýsa og sjófuglar nýta að hluta til sameiginlega fæðuhópa, a.m.k. á stundum. Þess ber þó að geta að umræddir fæðuhópar eru mikilvægir fyrir fjölda annarra tegunda í lífríki sjávar hér við land, þannig að hér vantar mikið á að unnt sé að draga víðtækar ályktanir um orsakasamhengið. Ég ítreka hins vegar, eins og fram kom fyrr í ræðu minni, að þessar rannsóknir standa yfir og að hafin er rannsókn sem hefur það markmið að varpa gleggra ljósi á upplýsingar um fæðu ýsu eftir svæðum og árstímum og áfram verður haldið á þeirri braut, sem ég geri ráð fyrir að geti þá væntanlega svarað betur spurningum hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson spyr hvort tengja megi afkomu lunda og annarra sjófugla við útbreiðslu og afkomu ýsustofnsins. Ég held að það séu meiri líkur en minni á því að þarna séu tengsl á milli. Ef maður skoðar skýrslu Hafrannsóknastofnunar um ýsustofninn og hvernig hann hefur þróast í áætlaðri stofnstærð, skoðar útbreiðslu ýsunnar og veltir því á sama tíma fyrir sér hvernig standi á því að sjófugl almennt umhverfis landið, ekki bara lundi heldur aðrir fuglar, svartfugl, hve þessum stofnum hefur gengið afskaplega illa að finna fæðu, hvernig afkoma þeirra og nýliðun, viðkoma, hefur hríðversnað á sama tíma og ýsustofninn hefur stækkað mjög hratt, þá held ég að tengslin þarna á milli séu augljós og kannski óþarfi að rannsaka mikið það sem sjálfsagt er og liggur í augum uppi.

Frú forseti. Mér finnst það jákvæðar fréttir ef menn eru farnir að tengja saman samspil dýrategunda sem nýta sömu fæðuna en því miður er það ekki reglan að svo sé gert, t.d. í skýrslum Hafró. Ef skýrslum Hafró er flett virðist hver og ein tegund lifa nánast sjálfstæðu lífi og einu áhrifavaldar á nýliðun viðkomandi dýrategundar, svo sem þorsksins, er fjöldi hrygna eða hrygningarstofn og slíkir þættir en það er auðvitað mjög sérkennileg líffræði. Mér finnst gleðilegt að menn séu aðeins að opna rifuna og líta til annarra átta. Þetta sést m.a. í líffræðiskýrslum, t.d. frá Færeyjum þar sem menn sjá greinileg merki þess að afkoma sjófugla og fiskstofna geti fylgst að. Og það sem meira er, menn sjá skýr merki um það þegar vaxtarhraði eykst að nýliðun batnar, þá aukast líkur á að nýliðun fiskstofna verði mikil. Mér finnst þessi atriði alls ekki komast til skila hvorki í skýrslum Hafrannsóknastofnunar né í stýringu veiðanna þar sem í rauninni er alveg fáheyrt hve farnar eru furðulegar leiðir. Við höfum dæmin t.d. í Arnarfirði þar sem menn reyna fyrir sér með hinar ólíklegustu tilraunir, svo sem að fóðra afræningja í stað þess að veiða þorskinn sem þar er. Það er kominn tími til að menn opni augun og horfi til fleiri átta en gert hefur verið hvað varðar stýringu í veiðum og nýtingu á náttúruauðlindum þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri jákvæðu umræðu sem hefur sprottið um þessa spurningu, sem ég held að hafi skipt máli og sé líkleg til þess að við reynum að varpa aðeins ljósi á ákveðið orsakasamhengi sem allir sjá auðvitað fyrir sér að er til staðar í náttúrunni. Það er alveg rétt sem hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði áðan að auðvitað eru sumir hlutir alveg augljósir og við þekkjum þá, þannig að við þurfum í sjálfu sér kannski ekki miklar rannsóknir til að skilja það. Engu að síður held ég að þær rannsóknir sem ég vísaði til, bæði rannsókn Arnþórs Garðarssonar og eins rannsókn Hafrannsóknastofnunar, hafi út af fyrir sig skýrt málið talsvert. Þar kemur fram að menn hafa verið að skoða hvort át sjófugla á seiðum þorskfiska geti verið umtalsvert. Niðurstaðan er að svo sé ekki. Hins vegar er hitt, sem líka skiptir miklu máli í þessu sambandi, og það er að uppistaðan í fæðu sjófuglanna og ýsunnar getur verið sameiginlegir fæðuhópar og það hefur auðvitað áhrif á afkomuna bæði hjá fuglunum og ýsunni. Það er augljóst mál að ef hvor tegund um sig keppir um sameiginlega fæðuhópa hefur það áhrif á afkomu hvors stofns um sig eða alla þessa stofna. Ég held að þetta varpi ljósi á málið. Ég ítreka að þessar rannsóknir hafa staðið yfir og þó að sumt sé manni ljóst er annað það ekki og því held ég að skynsamlegt sé að halda slíkum rannsóknum áfram í einhverjum mæli.

Frú forseti. Þessi fyrirspurn tengist einnig fiskveiðistjórnarkerfinu, því furðulega kerfi sem við höfum komið á hér á landi og byggir á mjög vafasömum áætlunarbúskap í undirdjúpunum. Fyrirspurnin er svohljóðandi: Hvað er áætlað að hrefnustofninn í miðhluta Atlantshafsins sem heldur sig við Ísland éti mikið af botnfiski árlega? Kannski sjá menn ekki alveg samhengið á milli kvótakerfisins og þessara fyrirspurna en ég reikna með að svarið við þessari fyrirspurn verði að það sé gríðarlega mikið af botnfiski. Það hefur verið reiknað út að hrefnustofninn einn og sér éti vel á aðra milljón tonna árlega af fiski. Kannski er eitthvað lítið af því botnfiskur en samt sem áður er um gríðarlegt magn að ræða. Það má líta til þess að spendýr hafsins, hvalir og selir, og fuglar himinsins éta margfalt meira magn af sjávarfangi en maðurinn veiðir. Afli á síðasta ári var um 1,5 millj. tonn. Það er því miklu meira magn sem þessi spendýr og fuglar taka. En líti menn á orkuflæðið í hafinu þá sér hver maður að áhrif mannsins eru mjög lítil miðað við áhrifin sem spendýrin hafa og gleymum því ekki að spendýrin og fuglarnir eru samt sem áður aukaleikarar, aðalleikararnir í þessu samspili og orkuflæðinu eru fiskarnir sjálfir sem éta hverjir aðra og þar gufar upp mesta orkan. 
             Hæstv. sjávarútvegsráðherra ætti að skoða þessa umræðu og líta til þess þegar við sjáum þessar háu tölur og magnið sem spendýrin éta hvers vegna menn standi þá niðri á bryggju og mæli upp úr trillunum fiska upp á einhver kíló með ærnum eftirlitskostnaði, það er verið að telja upp úr bátunum. Menn eru jafnvel að leigja veiðiheimildir fyrir háar upphæðir í einhverju kerfi sem stenst enga líffræði þegar hlutirnir eru skoðaðir raunsætt. Við tökum miklu minna en spendýrin og fuglarnir, sem samt sem áður eru aukaleikarar, og þess vegna er þessi ofstýring og stjórn sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið fyrir algerlega óskiljanleg.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu máli sem hefur verið mikið rætt í almennri þjóðfélagsumræðu eins og við þekkjum. Það stafar af því að fyrir þremur árum var hafist handa við svokallaðar hvalveiðar í vísindaskyni, m.a. til að varpa ljósi á það sem hv. þingmaður var að velta fyrir sér og velti upp í sinni ágætu ræðu áðan. Ég held að það sé til að undirstrika þörfina á þessum rannsóknum að við ræðum þessi mál vegna þess að ég er alveg sammála hv. þingmanni að þetta er auðvitað einn þáttur þess sem við þurfum að skoða, eins og við ræddum áðan vegna fyrri fyrirspurnar hv. þingmanns. Eins og menn vita standa yfir umfangsmiklar rannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar sem hafa það að markmiði að varpa frekara ljósi á fæðuval hrefnu hér við land og minnka þar með óvissuna í mati á samspili hvala og fiskstofna. Sýnatökum vegna þessara rannsókna lýkur á næsta ári og er niðurstöðu að vænta á árinu þar á eftir, árinu 2008. Þangað til getum við ekki metið afrán hrefnu á bolfiski með fullkominni nákvæmni þó að við getum hins vegar gert okkur grein fyrir líklegri stærðargráðu út frá fyrirliggjandi upplýsingum, því að við vitum að þessar rannsóknir eru nú komnar verulega á veg, þ.e. rannsóknarveiðarnar. Af þessum ástæðum getum við kannski ekki gefið alveg nákvæmt svar við þessari spurningu núna. Árið 1997 birtust í tímaritinu Journal of Northwest Atlantic Fishery Science tvær greinar eftir sérfræðinga Hafrannsóknastofnunarinnar þar sem leitast er við að meta afrán hvalastofna við Ísland og hugsanleg áhrif þeirra á afrakstur annarra nytjastofna, svo sem þorsk og loðnu. Mat á heildarafráni var byggt á fyrirliggjandi talningargögnum frá árinu 1987–1995 um stofnstærðir 12 hvalategunda sem halda reglulega til við Ísland og gögnum um viðverutíma þeirra við landið. Vegna takmarkaðra gagna um fæðusamsetningu flestra þessara tegunda var ekki unnt að meta afrán á einstökum fæðutegundum og því aðeins greint á milli eftirtalinna þriggja fæðuflokka: fiskur, smokkfiskur og krabbadýr. Niðurstaða þessa mats var að hvalir éta um 6 millj. tonna af fæðu árlega við Ísland og aðliggjandi hafsvæðum í átt að Jan Mayen og Færeyjum, þar af tæplega 3 millj. tonna af krabbadýrum, rúmlega 1 millj. tonna af smokkfisktegundum og rúmlega 2 millj. tonna af fiski. Hrefnan var atkvæðamesti afræninginn, bæði hvað varðar heildarmagn, 2 millj. tonna, og fiskát, 1 millj. tonna. Frumathuganir með fjölstofnalíkan bentu til að vöxtur hvalastofna gæti haft veruleg áhrif á langtímaafrakstur þorsks og loðnu en jákvæð áhrif á rækju gegnum þorskstofninn. Þessar niðurstöður voru þó mikilli óvissu háðar, ekki síst vegna lítillar þekkingar á fæðuvali hér við land. Þess vegna erum við m.a. að efna til þeirrar rannsóknar sem ég gerði hér að umtalsefni. Gera má ráð fyrir að megnið af bolfiskáti hrefnu við Ísland fari fram á landgrunnssvæðinu og því eðlilegt að miða útreikninga á afráni við talningu á því svæði árið 2001. Þá voru 43.600 hrefnur, samkvæmt 95% öryggismörkum. Heildarafrán hrefnu á þessu svæði er metið um 1,4 millj. tonna á ári eða á bilinu 951 þús. tonn til tæplega 2 millj. tonna samkvæmt ofangreindum öryggismörkum. Samkvæmt mjög takmörkuðum gögnum um fæðu hrefnu sem lágu fyrir áður en núverandi rannsóknir hófust, var bolfiskur metinn á bilinu 5–10% af fæðunni. Ef við gerum ráð fyrir að bolfiskur sé 7,5% af fæðunni gæti árleg neysla hrefnu verið á bilinu 70–140 þús. tonn af bolfiski. Á þessu stigi er ekki unnt að gefa fyllra svar við framangreindri spurningu með nokkurri vissu. Mun nákvæmara mat mun fást út úr yfirstandandi hrefnurannsóknum þar sem m.a. verður tekið tillit til breytileika í fjölda hrefna og magainnihaldi eftir svæðum og árstímum. Frumniðurstöðugreining á magainnihaldi 2003–2006, sem kynnt var á ársfundi NAMMCO sem haldin var hér á landi á þessu ári, benda engu að síður til hærra hlutfalls bolfisks í fæðu hrefnu en vísbendingar voru um í eldri rannsóknum. En ég ítreka að þær upplýsingar munu liggja fyrir að loknu rannsóknarprógramminu árið 2007, þ.e. á árinu 2008.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé afskaplega flókið mál að ætla að reyna að reikna út hversu mikið af botnfiski hrefnustofninn éti árlega. Það eru margar breytur sem hljóta að hafa áhrif á það, til að mynda á hvaða svæðum hrefnan heldur sig, hvort hún heldur sig á grunnslóð þar sem botnfiskur er eða hvort hún leitast eitthvað sérstaklega við að elta uppi þetta sérstaka tiltekna æti, sem ég efast töluvert mikið um, því að hrefnan er náttúrlega skíðishvalur og lifir því að verulegu leyti á svifi, dýrasvifi. En það er svo sem alveg eðlilegt og sjálfsagt að spyrja sig þessara spurninga og við hljótum öll að bíða spennt eftir niðurstöðum úr vísindaveiðum á hrefnu, sem hafa verið stundaðar hér á landi undanfarin ár. Það verður að kannski tilefni til að ræða það nánar á eftir í fyrirspurn sem ég verð með þá til hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Það er eflaust vafasamt að ætla að reikna upp á einhver tonn eða kíló það sem hrefnan étur árlega af fiski, en ég held að þeir sem velta þessu fyrir sér og þeim gríðarlega háu tölum sem komu fram, jafnvel á þriðju milljón tonna af fiski árlega sem hrefnan étur, ættu að staldra við og velta því fyrir sér hvað þetta er mikið í samanburði við það sem við tökum. Á síðasta fiskveiðiári tókum við um eina og hálfa millj. tonna úr öllum stofnum. Ég tel að menn þurfi að skoða þessar tölur til að átta sig á því sem erum að veiða, við erum aukaleikarar í þessu vistkerfi eins og hrefnan, aðalleikararnir eru náttúrlega fiskarnir sjálfir. Það má vel reikna út með meiri vissu hvað þorskurinn étur af sjávarfangi en það sem hrefnan étur. Það er örugglega vel á tuttugustu milljón tonna árlega sem hann þarf að éta til að vaxa og viðhalda sér. Á hverjum degi þarf hann að éta að lágmarki 20.000 tonn bara til að halda lífi og síðan þarf hann að bæta upp fyrir það sem er veitt úr stofninum og til vaxtar. Ef menn skoða þessar staðreyndir sést augljóslega fáránleiki íslenska kvótakerfisins þar sem menn leggja árlega heilan milljarð í að fylgjast með sjómönnum, hvort þeir séu með 1 eða 4 tonn eftir róðurinn eða kannski 5 tonn. Þetta eru bara svo litlar tölur í þessu samhengi og ég vona svo sannarlega að hæstv. sjávarútvegsráðherra fari að átta sig á 

Virðulegi forseti. Það er örugglega rétt sem hér hefur komið fram að þessar rannsóknir eru heilmikilli óvissu undirorpnar eins og við þekkjum bara í hafrannsóknum almennt. Þar eru heilmiklir óvissuþættir sem menn þurfa að gera sér grein fyrir. Þess vegna er ákveðið óvissuvægi reiknað inn í allar forsendur þegar menn skoða þessi mál og það þurfa menn að hafa í huga. Engu að síður held ég að sú rannsókn sem hér hefur staðið yfir síðustu þrjú árin sé að varpa miklu ljósi á myndina. Við erum að gera rannsóknir á hrefnunni, sérstaklega á áhrifum fæðusamsetningar hennar. Við sjáum þegar ákveðna mynd í þessu sambandi. Þær tölur sem ég fór yfir áðan sýna okkur svart á hvítu áhrif hrefnustofnsins á lífríkið í hafinu og þess vegna skiptir þetta allt saman miklu máli. Það er út af fyrir sig alveg rétt að það má kannski deila um þessa nálgun varðandi botnfiskinn í ljósi þess sem sagt var áðan um hrefnuna en það breytir ekki hinu að það verður líka að hafa í huga þetta fæðusamhengi, þetta samhengi lífríkisins sem við ræddum hér reyndar í fyrri fyrirspurn. Þegar hrefnan á í samkeppni við okkur um aðrar fisktegundir og þegar hún á í samkeppni við fisktegundir um fæðuna hefur það auðvitað áhrif á afrakstur þeirra fisktegunda. Það er þýðingarmikið og þess vegna er svo mikilvægt að menn velti upp öllum þessum hliðum þó að það út af fyrir sig skýri ekki myndina að fullu. Það sýnir okkur fyrst og fremst að það eru mjög margar breytur sem við þurfum að taka tillit til, svo sem afrán fiskanna sjálfra, það er augljóst mál, það eru áhrifin af vaxandi hvalastofnum, áhrifin af sjófuglunum og áhrifin af veiðunum. Allt þetta þarf að vega saman og þess vegna þurfum við að hafa þessa heildarmynd algjörlega fyrir okkur.

Virðulegi forseti. Enn höldum við áfram, við líffræðingarnir tveir hér á þingi, ég og hv. þm. Sigurjón Þórðarson, þessum merkilegu bollaleggingum um vistfræði hafsins og tengsl hinna ýmsu stofna, í náinni samvinnu við hæstv. sjávarútvegsráðherra, kannski ekki samvinnu eða samráði, en samt sem áður er hann hér til andsvara. Mig langaði til að ræða aðeins um ýsuna, virðulegi forseti, og spyrja hæstv. ráðherra út í rannsóknir á ýsustofninum, hvort farið hafi fram einhverjar rannsóknir á mögulegum tengslum stórs ýsustofns umhverfis landið við niðursveiflu í sandsílastofninum. Þetta er spurning sem ég hef velt mikið fyrir mér undanfarin missiri og kannski einkum og sér í lagi í sumar. Mig langar til að rifja það upp að ástandið í sumar var á margan hátt mjög furðulegt. Þegar maður horfði á lífríkið, til að mynda á fuglalífið, sá maður að það var eitthvað mjög mikið að. Ég hef aldrei séð máva á beit í stórum hópum á graslendi, í móum og túnum, jafnvel á umferðareyjum og inni á lóðum hjá fólki. Banhungraðir mávar sem voru að leita sér að æti í sumar höfðu raðað sér skipulega niður, það var u.þ.b. einn fermetri á hvern fugl. Þeir voru að leita að einhverju, einhverju æti. Ekki veit ég hvað þeir voru að éta, en þeir voru alla vega ekki að éta það sem þeir eiga að vera að éta sem er fiskur og síli. Þetta voru sílamávar. Við sáum líka að varp misfórst hjá svartfugli víða um land. Við sáum að varpið misfórst hjá kríunni mjög víða. Hún flýgur hingað umhverfis hálfan hnöttinn og ætlar að eiga hér bæði egg og unga og koma næstu kynslóð sinni á legg. En þetta virtist fara alveg skelfilega hjá vesalings kríunni í sumar. Hún virtist ekki finna æti. Maður sá að fuglar komu á hefðbundnar varpslóðir, reyndu að koma sér fyrir en nokkrum dögum síðar voru þeir horfnir, sennilega vegna þess að þeir fundu ekki æti. Hvert þeir fóru veit ég ekki en manni rann þetta ástand allt mjög til rifja. Það var einsýnt að það var eitthvað mikið að í lífríkinu. Ég held að það hljóti að vera eitthvert samband á milli þess að ýsustofninn hefur vaxið gríðarlega hér við land á undanförnum árum. Skýrslur frá Hafrannsóknastofnun og stofnstærðarmat sýnir það mjög greinilega. Við vitum líka að það hefur minnkað mikið um sandsíli mjög víða. Ég veit að farið hafa fram rannsóknir á sandsílastofninum, þær fóru fram í sumar. Við fengum að heyra af því í fréttum að verið væri að rannsaka hvernig væri með útbreiðslu og viðkomu sandsílis. Ég hygg að fyrstu niðurstöður úr þeim rannsóknum séu alls ekki upplífgandi. Ég held að það hljóti að vera samband þarna á milli, að þessi gríðarlega ýsumergð sem er nánast allt í kringum landið eigi stóran þátt í þessu máli, þ.e. að ýsan hreinsi hreinlega upp sandsílið af botninum og það sé kannski ástæðan fyrir þeim hörmungum sem við höfum séð.

Virðulegi forseti. Það er dálítið gaman fyrir einn stjórnmálafræðing að hafa það hlutverk að svara spurningum tveggja líffræðinga um líffræðileg málefni og er kannski ekki laust við að maður finni fyrir ákveðinni auðmýkt gagnvart slíkum spurningum. En þá ber þess að geta að sá sem hér stendur er líka þannig vaxinn að hlusta mjög glögglega eftir því þegar líffræðingar tala um stjórnmál. Þess vegna held ég að það sé bara ágætt að stjórnmálafræðingar tali stundum um líffræði eins og líffræðingar tala um stjórnmál og það sé ekki hrein verkaskipting í þjóðfélaginu þar sem einn talar ekki um málasvið annars. Hluti af stjórnmálum er einmitt að líffræðingar hafi skoðun á stjórnmálum og stjórnmálafræðingar á líffræði. Eins og kunnugt er, svo ég fari með smálíffræðilegan fyrirlestur, eru þrjár tegundir af sandsílaætt hér við land, sandsíli, marsíli og trönusíli. Sandsílið finnst aðeins á grunnu vatni við fjörur sunnan- og suðvestanlands. Hámarkslengd þess er um 20 sentimetrar og það er mjög líkt marsíli að ytra útliti og þarf að telja hryggjarliði til að greina tegundirnar í sundur. Marsíli er langalgengasta sílistegundin hér við land og lifir á 10–15 metra dýpi en algengast á 30–70 metra dýpi og finnst allt í kringum landið þó það sé algengast sunnan- og suðvestanlands. Beinar rannsóknir á sandsíli hér við land hafa til ársins 2006, fram á þetta ár, verið mjög takmarkaðar. Á árinu 2006 hrinti Hafrannsóknastofnun á hinn bóginn af stað rannsóknum þar sem tilgangurinn var að meta útbreiðslu og stofnstærð sílis. Þar sem um er að ræða fyrsta leiðangur í vöktun á síli er erfitt að meta magn á rannsóknarsvæðum og ekki fæst mælikvarði á magn sílis fyrr en eftir að svæðin hafa verið vöktuð í nokkur ár, enda byggir aðferðin á að mæla hlutfallslegar breytingar. Ekki hafa farið fram sérstakar rannsóknir á tengslum ýsustofnsins við niðursveiflu í sandsílastofninum, en ég verð þó að vekja athygli á því að fram hafa farið rannsóknir á fæðu fiska sem safnað hefur verið af veiðiskipum alveg frá árinu 2001 og fæðuathuganir í stofnmælingarleiðöngrum Hafrannsóknastofnunar sem farnir eru á mismunandi árstímum. Slíkar rannsóknir á samhengi einstakra tegunda svo sem ýsu og sandsílis, auk vöktunar á stofnstærð sandsílisins ættu því á næstu árum að geta gefið gagnlegar upplýsingar um samspil stofnstærðar ýsu og breytinga í sandsílastofni við Ísland þó niðurstöður liggi ekki fyrir á þessari stundu. Ég vil hins vegar taka undir að ég held að þetta sé mjög áhugavert rannsóknarverkefni alveg sérstaklega í ljósi þess mikla vaxtar sem hefur verið í ýsustofninum. Við sjáum að ýsustofninn hefur verið að vaxa mjög hratt. Það er ekki bara bundið við einstaka árganga þó einn árgangur sé áberandi langstærstur í ýsustofninum eins og nú standa sakir. Aðrir árgangar eru líka sterkir og ég held að þetta sé mjög áhugaverð rannsóknarspurning sem vonandi fæst gleggra svar við þegar fram líða stundir. Hv. þingmenn sem hér eru inni geta örugglega svarað því betur hversu lengi slík rannsókn þarf að standa til að fá áreiðanlega vísindalega niðurstöðu á slíkum rannsóknum, en miðað við það að við höfum verið að gera rannsóknir af öðru tagi á t.d. fæðu fiska alveg frá árinu 2001, þá gæti ég ímyndað mér að það greiddi fyrir því að átta sig á því samspili sem hv. þingmaður var að spyrja um þó að rannsóknirnar á sandsílinu sjálfu hafi ekki hafist fyrr en á þessu ári. Ég geri ég ráð fyrir að þær rannsóknir hafi ekki síst byrjað vegna þess ástands sem hv. þingmaður lýsti og jafnvel við leikmenn tókum eftir, sem var hegðan sjófuglanna hér við land og það fór ekki fram hjá nokkrum okkar sem litum í kringum okkur að sjófuglarnir virtust hegða sér mjög misjafnlega. Hins vegar heyrði maður líka frá sjómönnum og öðrum þeim sem fylgdust með þessu að að þeirra mati var ástand sjófuglanna dálítið misjafnt eftir landsvæðum. Kannski munu þessar rannsóknir varpa ljósi á það. Það getur einnig verið breytilegt milli ára, það þekkjum við. Varðandi kríustofninn var það einmitt greinilegt af máli manna sem maður heyrði í, m.a. í fjölmiðlum og einnig manna sem höfðu samband við mig og ég talaði við sem vöktu athygli á að ástandið kynni að vera eitthvað misjafnt milli landsvæða eins og svo sem eðlilegt er.

Frú forseti. Ég er með athugasemd. Ég heyrði á mæli hæstv. ráðherra að óvissa væri með mælingar og stofnmælingar og allt það. Er þá ekki undarlegt að vera síðan að úthluta veiðiheimildum upp á kíló í framhaldinu þegar svona mikil óvissa er og einnig að menn séu þá að færa jafnvel aflaheimildir landshorna á milli? Það er alveg ótrúlegt. Ef menn eru í vandræðum með að meta vöxt dýrategunda og hvort nægilegt æti sé er besta ráðið að vigta einstaklingana. Í skýrslu Hafró kemur fram að einstaklingsvöxtur er mjög hægur og það ber með sér að fiskarnir hafa ekki æti. Mér finnst það ekki vera ný sannindi og ætti ekki að taka langan tíma að finna út.

Virðulegi forseti. Mér finnst hæstv. sjávarútvegsráðherra binda sig allt of mikið við rannsóknir í þessum efnum. Hann bindur sig við rannsóknir sem mun taka ár að framkvæma og kannski enn fleiri ár að vinna úr niðurstöðum og á meðan líður tíminn og ástandið versnar kannski. Mér finnst að við hefðum ekki tapað neinu á því þó að við hefðum tekið þá ákvörðun að veiða hreinlega meira af ýsu við þessa aðför. Ég hefði gert það ef ég hefði verið í embætti sjávarútvegsráðherra, sem ég verð kannski vonandi einn góðan veðurdag, ég skal ekki segja um það. Ég hefði ákveðið að veiða meira af ýsu. Ég hefði tekið sénsinn á því. Ég held að við hefðum ekki tapað neinu á því, því það eru fleiri vísbendingar um að ýsan sé mjög sennilega að þurrka út sandsílastofninn, leggist á sandsílið, jafnvel sjúgi það af botninum, éti það úr botninum og komi jafnvel í veg fyrir nýliðun á sandsíli. Ég hef líka séð í skýrslum Hafrannsóknastofnunar að meira að segja ýsan virðist glíma við mjög alvarlegan ætisskort. Það kemur mjög greinilega fram að meðalþyngd á ýsu hefur hrunið og í nýjustu ástandsskýrslu Hafrannsóknastofnunar er sagt að vöxtur ýsu hafi verið mjög hægur árið 2005 og meðalþyngd árgangsins frá 2003, sem er einn stærsti árgangur sem menn hafa nokkurn tíma séð, er sú minnsta sem sést hefur. Þetta segir mér náttúrlega að sá fiskur hefur það ekki mjög gott. Þá held ég að betra sé að veiða hann en láta hann vera áfram í hafinu. Það væri rannsókn í sjálfu sér að sjá þá hvort það mundi ekki leiða til þess að ef við aukum veiðiálag á ýsu muni sandsílastofninn braggast. Við svona aðstæður höfum við engu að tapa. Hitt er svo annað mál að þegar svona mikið er af ýsu á slóðinni stóreykst sóunin við veiðarnar. Nýjasta brottkastsskýrsla Hafrannsóknastofnunar sýnir að brottkastið á ýsu er hreinlega allt of mikið og gersamlega óverjandi. En það er náttúrlega efni í aðra og alveg sérstaka umræðu.

Virðulegi forseti. Ég get ekki tekið undir það með hv. þingmanni að ekki eigi að bíða eftir þessum rannsóknum. Hv. þingmaður var einmitt að spyrja mig um hvort farið hefðu fram einhverjar rannsóknir á mögulegum tengslum ýsustofnsins umhverfis landið við niðursveiflu í sandsílastofninum. Svarið var að þær rannsóknir væru hafnar og svarið var líka það að ég vísaði til annarra rannsókna sem staðið hafa yfir frá árinu 2005 og velti því einmitt fyrir mér hvort sú staðreynd að sú rannsókn sem hafði farið fram á þeim tíma gæti ekki flýtt fyrir því að við gætum komist a.m.k. nálgun varðandi niðurstöður á þessum rannsóknum. Það er út af fyrir sig alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að til greina kom að auka kvótann í ýsunni vegna þeirrar stöðu sem uppi er í ýsustofninum. Ég tók þá ákvörðun, eins og hv. þingmaður hefur væntanlega tekið eftir, að fara ekki eftir tillögum Hafrannsóknastofnunar varðandi ýsuna. Tillaga Hafrannsóknastofnunar var sú að leggja til verulega minnkun eða talsverða minnkun á ýsukvótanum milli ára, ekki vegna þess að ýsustofninn væri slakur heldur töldu þeir að hámarksafraksturinn væri betri með því að fara varlegar í sóknina. Ég komst að annarri niðurstöðu. Ég komst að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt væri við þessar aðstæður, m.a. vegna þess að um væri að ræða óvenjulega stóran stofn, að leggja til meiri hámarksafla í ýsu en Hafrannsóknastofnun hafði lagt til. Á vissan hátt var ég því að fara að ráðum hv. þingmanns þó ég væri ekki sérstaklega með þau í huga þegar ég tók þá ákvörðun, ekki svona sérstaklega. Ég hafði hlustað eftir ýmsum sjónarmiðum svipuðum hans sem og mörgum öðrum og komst að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt væri og verjandi að auka hann. Þess vegna lagði ég til og ákvað raunar að hámarksaflinn í ýsunni yrði talsvert meiri en Hafrannsóknastofnun hafði lagt til og veit ég að það gleður hið góða hjarta hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra um vísindaveiðar á hval. Hafrannsóknastofnun gerði á sínum tíma, þ.e. veturinn 2002–2003, vísindaáætlun eða rannsóknaráætlun. Í þeirri áætlun fólst að við ætluðum að veiða 200 hrefnur, 200 langreyðar og 100 sandreyðar á tveimur árum, auk þess að fara í flugtalningar og gervitunglamerkingar á þeim skepnum. Hrefnuveiðar hafa síðan staðið yfir, vísindaveiðar. Að vísu hafa langt í frá verið veidd jafnmörg dýr og til stóð og vísindaveiðar hafa alls ekki farið í gang enn þá á langreyði og sandreyði þrátt fyrir miklar yfirlýsingar í byrjun. Í haust ákvað hæstv. sjávarútvegsráðherra, og það var mjög góð ákvörðun, að hefja á ný veiðar í atvinnuskyni á stórhvelum, þ.e. á langreyði, og gefið var út veiðileyfi fyrir sjö dýr. Þær veiðar gengu ákaflega vel og jafnframt var gefið út veiðileyfi til að hefja atvinnuveiðar á hrefnu. Það var einungis eitt dýr tekið en vænta má þess að menn muni heldur betur spýta í lófana þegar vorar og halda þeim áfram ef markaðir finnast fyrir þær afurðir sem koma af þessum skepnum. En við getum náttúrlega ekki fundið þá markaði nema hafa einhverjar afurðir í höndunum. Við hljótum að fylgjast spennt með því hvernig því reiðir af nú á næstu vikum og mánuðum. En það er sönnur saga, virðulegi forseti. Þegar við fórum að sinna hvalveiðum í atvinnuskyni velti ég fyrir mér hvað yrði um framhald vísindaveiða á hvalastofnum við Ísland því enn höfum við ekki veitt allar langreyðarnar, þessar 200 langreyðar, og ekki höfum við heldur byrjað að veiða sandreyðarnar og eitthvað er einnig eftir af hrefnunum sem við ætluðum að veiða. Mér skilst að vísindaveiðunum hafi átt að ljúka á næsta ári. Þarna er því mikið verk óunnið. Ég spyr því hæstv. sjávarútvegsráðherra: Hvert verður framhald vísindaveiða á hvalastofnum við Ísland? Seinni spurning mín til hæstv. ráðherra, virðulegi forseti, er: Hvaða vísindarannsóknir eru gerðar á þeim hvölum sem veiddir verða í atvinnuskyni á þessu fiskveiðiári? Á ég bæði við langreyði og hrefnu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson spyr: „Hvert verður framhald vísindaveiða á hvalastofnum við Ísland?“ Framhaldið verður það að á næsta ári er fyrirhugað að ljúka vísindaprógramminu varðandi hrefnuveiðarnar. Það verða því veiddar 39 hrefnur á næsta ári Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta vísindaprógramm sem upphaflega var ætlað til tveggja ára hefur tekið lengri tíma af ýmsum ástæðum. Ég ákvað hins vegar í sumar að bæta í frá því sem áður hafði verið upphaflega, þ.e. að veiða 50 dýr, og auka þetta upp í 60 dýr. Því var um að ræða talsverðar veiðar í sumar og þær gengu mjög vel. Ég er alveg sammála því að mikilvægt er að reyna að hraða þeim veiðum til að fá þær upplýsingar sem við þurfum á að halda. Þess vegna verður þessu lokið á næsta ári hvað hrefnuna varðar. Ekki eru fyrirhugaðar sérstakar veiðar í vísindaskyni á öðrum hvalategundum, að sinni að minnsta kosti. Það hefur ekki verið tekin ákvörðun um það frekar. Á hinn bóginn verður á næsta ári farið í umtalsverðar flugtalningar á hvalastofnum. Um er að ræða rannsókn sem við Íslendingar stöndum að ásamt fleirum og ég held að það muni skipta mjög miklu máli og geti varpað heilmiklu ljósi á stöðu mála. Það veldur heilmiklu álagi á rannsóknirnar að rannsóknir standa yfir núna og þess vegna var mjög mikilvægt, að mínu mati, að klára stærri hluta af vísindaprógramminu í hrefnunni á þessu ári og geyma það ekki til næsta árs. Það er mjög mikilvæg skylda okkar að sinna rannsóknum á hvölum hér við land, enda eru hvalir meginuppistaða spendýrafánu Íslands og mikilvægur hluti vistkerfis hafsins við landið. Hafrannsóknastofnun hefur á undanförnum áratugum lagt rækt við hvalarannsóknir m.a. með þátttöku í viðamiklum hvalatalningum á Norðaustur-Atlantshafi á árunum 1986, 1989, 1995 og 2001. Á tímabilinu 1986–1989 stóð stofnunin fyrir umfangsmiklum rannsóknum á langreyði og sandreyði sem ásamt ofangreindum talningum hafa gerbylt þekkingu okkar á hvalastofnum við landið. Þær rannsóknir sýndu m.a. miklar sveiflur í lífsögulegum þáttum langreyðar, svo sem kynþroskaaldri og þungunartíma. Þessir þættir virðast nátengdir næringarástandi dýranna en það er talið ráðast af fæðuskilyrðum í sjónum og þéttleika hvala vegna samkeppni þeirra á milli. Kem ég nú að síðari spurningunni: „Hvaða vísindarannsóknir eru gerðar á þeim hvölum sem veiddir verða í atvinnuskyni á þessu fiskveiðiári?“ Síðan reglulegar hvalatalningar hófust hefur langreyði fjölgað verulega hér við land. Þær voru taldar 15.600 á svokölluðu Austur-Grænlands-Íslandsstofnsvæði undir lok 9. áratugar síðustu aldar en 25 þúsund dýr árið 2001, sem eru nýjustu upplýsingar. Ekki hafa verið stundaðar rannsóknir á líffræði langreyðar síðan veiðar lögðust af árið 1989 en vísbendingar voru um hækkun á kynþroskaaldri undir lok rannsóknartímans, en það gæti tengst versnandi fæðuskilyrðum og/eða aukningu þéttleika dýra á svæðinu. Það er mjög áhugavert að gera rannsóknir á lífsögulegum þáttum langreyðar nú til samanburðar við hinar eldri rannsóknir. Sérstaklega er áhugavert að kanna hvort aukinn þéttleiki langreyða hafi leitt til breytinga á kynþroskaaldri, þungunartíðni og holdafari. Líffræðingar frá Hafrannsóknastofnun hafa gert mælingar og tekið ýmiss konar sýni úr þeim sjö langreyðum af níu sem veiddar hafa verið frá því að veiðar í atvinnuskyni hófust að nýju nú í sumar með ákvörðun frá 17. október sl. Holdafar hefur verið kannað með mælingum á spikþykkt og ummáli, auk þess sem sýni voru tekin til mælinga á orkuinnihaldi ýmissa vefja. Kynkirtlum hefur verið safnað til rannsókna á æxlunarstigi dýranna og eyrnatöppum til aldursgreiningar. Einnig er kannað magainnihald dýranna og tekið sýni til erfðarannsókna. Á næsta ári verður síðan safnað heilli beinagrind af langreyði fyrir Náttúrufræðistofnun Íslands til varðveislu og sýninga í framtíðinni. Ljóst er að útgefið aflamark langreyðar fyrir fiskveiðiárið 2006–2007, þ.e. níu dýr er alls ekki nægjanlegt úrtak til marktækra rannsókna en stofnunin stefnir að því að halda slíkum rannsóknum áfram í tengslum við frekari atvinnuveiðar á næstu árum, sem síðar verða teknar ákvarðanir um. Hafrannsóknastofnun hefur gert ráðstafanir til sýnatöku úr þeim hrefnum sem verða veiddar í atvinnuskyni jafnframt því að fylgjast með þeim hrefnum sem veiddar verða í vísindaskyni af eðlilegum ástæðum. Þessi sýnataka er svipuð og ofangreind sýnataka úr langreyði og er framkvæmd af áhöfnum hrefnuveiðibátanna. Þótt sýnataka úr hverri hrefnu sé mun umfangsminni en sú sem fer fram í tengslum við rannsóknaveiðar á hrefnu beinist viðbótarsýnataka að því að vakta stofnana með tilliti til þátta sem geta breyst í tímans rás.

Herra forseti. Ég ætla að nota þessa mínútu til að gera að umtalsefni hafrannsóknir almennt. Mér finnst vera umhugsunarefni hvernig staðið er að þeim á Íslandi. Mér finnst hæstv. sjávarútvegsráðherra ítrekað reyna að halda aftur af rannsóknum sem geta að einhverju leyti grafið undan kvótakerfinu og hann er eins og hálfgerður kerfisþræll. Það er neitað að horfa á aðra þætti en þá hefðbundnu, t.d. núna hjá Hafró, sem stangast samt algjörlega á við viðtekna vistfræði. Mér finnst það sérstaklega umhugsunarefni vegna þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra kemur úr landshluta sem hefur farið gríðarlega illa út úr þessu kerfi. Ég skil í rauninni ekki að hann taki því ekki fagnandi þegar við 

Virðulegi forseti. Það var ánægjulegt að heyra hæstv. ráðherra lýsa því að það séu þó gerðar rannsóknir á þeim hvölum sem eru veiddir í atvinnuskyni. Það er að sjálfsögðu gott og blessað að athugað sé holdafar og orkuinnihald, kynkirtlar, eyrnatappar - með tilliti þá til aldursgreiningar reikna ég með - erfðir og annað þess háttar. Líka er athugað með magainnihald til að afla vitneskju um það hvað þessir hvalir hafa étið. Ég tók eftir því að ekkert kom fram í máli hæstv. ráðherra varðandi vísindaveiðar á þessum svokölluðu stórhvelum, þ.e. við ætluðum að veiða 200 langreyðar og 100 sandreyðar á tveimur árum í vísindaskyni. Mig langar því til að leita svolítið nánar eftir svari við þeirri spurningu hvort stjórnvöld hafi með þessu fallið frá þeim fyrirætlunum og ætli að láta vísindaveiðarnar sem við hófum í ágúst árið 2003 einskorðast við hrefnuna og stunda síðan flugtalningar. Mig langar líka til að inna hæstv. ráðherra nánar eftir því hvort stjórnvöld hafi fallið frá þessum gervitunglamerkingum sem ég reikna með að séu gerðar til að fylgjast með ferðum þessara dýra, hvert þau leita á mismunandi árstímum. Mjög mikilvægar upplýsingar geta fengist úr því. Ég man að á sínum tíma voru slíkar merkingar gerðar og skiluðu mjög áhugaverðum niðurstöðum. Er þetta sem sagt raunin, að vísindaveiðum Íslendinga muni ljúka með því að við tökum þessar 200 hrefnur, förum í flugtalningar og síðan ekki söguna meir?

Virðulegur forseti. Varðandi vísindaveiðarnar á stórhvelunum hefur í sjálfu sér ekki verið fallið neitt frá þeirri ákvörðun. Á sínum tíma var gerð grein fyrir vísindaprógramminu eins og það var lagt upp og það var farið með það fyrir vísindanefnd Alþjóðahafrannsóknastofnunarinnar og í sjálfu sér höfum við ekkert fallið frá þeim hugmyndum sem þá voru uppi eða áformum okkar um vísindaveiðar á stórhvelum, þ.e. langreyði og sandreyði. Hins vegar hefur ekki verið tekin frekari ákvörðun um þetta mál. Við erum núna að fara af stað með atvinnuveiðar á langreyði og ég held að það væri skynsamlegt hjá okkur að doka aðeins við og sjá hvort við getum aflað þeirra upplýsinga sem við teljum nauðsynlegar á grundvelli þeirrar sýnatöku sem fram fer á þessum stórhvelum. Þetta er hlutur sem við þurfum að fara yfir á næstu mánuðum með vísindamönnum okkar, hvort við getum fengið nægjanlegar upplýsingar með þeim hætti. Það er ljóst mál að vísindaveiðarnar á stórhvelunum eru mun umfangsmeiri og dýrari en vísindaveiðarnar á hrefnunni og þess vegna finnst mér eðlilegt - við viljum auðvitað forgangsraða í vísindarannsóknum okkar - að við skoðum það einfaldlega í því samhengi hvort við fáum það miklar upplýsingar með vísindalegri eftirfylgni á stórhvelaveiðunum. Ég veit að ekkert er því til fyrirstöðu að reyna að afla þeirra gagna sem menn vilja í tengslum við þessar atvinnuveiðar en auðvitað eru þetta ekki sams konar veiðar. Þetta er bara hlutur sem ég held að við þurfum að fara yfir. Ég verð svo bara að játa það, virðulegur forseti, að ég get ekki svarað því hvar þau áform sem hv. þingmaður nefndi um gervitunglamerkingarnar eru stödd. Það er hlutur sem ég þarf einfaldlega að kynna mér betur. Flugtalningarnar eru áformaðar á næsta ári og ég er ekki í nokkrum vafa um að þær ásamt þeim rannsóknum sem fram munu fara með vísindaveiðunum og atvinnuveiðunum eiga eftir að gefa okkur heilmiklar upplýsingar sem eiga eftir að geta gagnast okkur, ekki bara vegna hvalastofnanna heldur ekki síður vegna samhengisins 

Hæstv. forseti. Það hafa orðið nokkrar breytingar á skipan héraðsdýralækna með tilkomu Landbúnaðarstofnunar. Fram að þeim tíma voru dýralæknarnir skipaðir beint af ráðherra en eru nú skipaðir af forstjóra þessarar nýju stofnunar. Það hefur í sjálfu sér lítið með þessa fyrirspurn mína að gera nema að við þá breytingu að Landbúnaðarstofnun var sett á fót voru gefin fyrirheit um að ekki yrðu gerðar neinar breytingar á skipan héraðsdýralækna, verksviði þeirra og umsýslu eins og verið hefur, eins og kemur fram í lögum um þá stofnun. Það verður að segjast eins og er að verksvið héraðsdýralækna er mjög mismunandi eftir svæðum, eftir því hvort það er þéttbýli eða eftir því hvernig landbúnaður er stundaður á viðkomandi svæði. Nálægt höfuðborginni hafa sjálfstætt starfandi dýralæknar haft afkomu af því að þjóna bæði gæludýrum og síðan helst þá hrossarækt í þeim mæli að þeir hafi getað séð fyrir sér og haft af því fulla atvinnu. Því má leiða að því líkum að héraðsdýralæknisembættin á ákveðnum svæðum verði meira sem eftirlitsaðilar og, eins og sagt er, sitji meira bak við skrifborðið en þeir dýralæknar sem búa í víðfeðmum héruðum hafa nokkur tök á. Í lögum um héraðsdýralæknana er líka gert ráð fyrir því að víðfeðmustu svæðin séu undanþegin því að þar skuli eingöngu starfa einn dýralæknir, heldur eiga að vera þar tveir dýralæknar. Í lögunum eru talin upp umdæmi héraðsdýralæknanna en tekið fram að t.d. í Austurlandsumdæmi nyrðra, á Egilsstöðum og nágrenni, Eskifirði, Mjóafirði, í Neskaupstað, á Reyðarfirði, Seyðisfirði og í Norður-Múlasýslu, skuli starfa tveir dýralæknar. Þetta hefur einnig með vaktafyrirkomulag að gera. Nú vill svo til að þar eru ekki starfandi tveir héraðsdýralæknar. Það er staða eins og hálfs héraðsdýralæknis og það hefur skapað bæði mikið álag og mikla óánægju á Héraði að svo skuli hátta til og því legg ég fyrir hæstv. 

Hæstv. forseti. Ég fer fyrst yfir fyrirspurnir 1–3 sem hv. þingmaður leggur hér fyrir mig: Þá er frá því að segja að ríkisstjórnin hefur samþykkt að ræða við Evrópusambandið um breytingu á undanþágu sem Ísland hefur haft við viðauka I við EES-samninginn sem varðar heilbrigði dýra og dýraafurðir. Tilefni þessara breytinga er umræða um innleiðingu og framkvæmd nýrrar matvælalöggjafar Evrópusambandsins á EES-svæðinu, en þar er m.a. um að ræða mikla hagsmuni fyrir Ísland vegna útflutnings sjávarafurða. Löggjöf þessi nær yfir allt framleiðsluferlið frá hafi og haga til maga. Því er um verulega samræmingu að ræða á löggjöf um matvælaöryggi, þar með talið fóðri og starfsaðferðum við að tryggja öryggi afurða í fæðukeðjunni. Ísland hefur innleitt EES-löggjöf um eftirlit með sjávarafurðum en hefur að mestu haft undanþágu frá löggjöf um aðrar dýraafurðir og heilbrigði dýra. Að lokinni ítarlegri athugun á þessari löggjöf er ekki talin ástæða til að viðhalda undanþágu vegna dýraafurða en frjáls viðskipti með lifandi dýr - ég vil taka það alveg sérstaklega fram - og löggjöf þar að lútandi munu ekki falla undir þessar breytingar vegna sjúkdómavarna. Við verðum að standa mjög fast á þeirri sérstöðu sem við búum við. Ein af forsendum þessarar niðurstöðu vegna dýraafurða er að Ísland grípi til nauðsynlegra mótvægisaðgerða, s.s. sýnatöku og rannsókna til að tryggja öryggi afurða sem fluttar verða inn til landsins. Auðvitað er gert ráð fyrir því í fjárlögum fyrir árið 2007 sem hér hafa verið til umræðu að koma til móts við þessa nýju þörf. Nú er unnið að frágangi ákvörðunar um breytingu á EES-samningnum vegna núgildandi undanþágu Íslands sem að hluta er lagt til að felld verði úr gildi. Samhliða þessari vinnu er verið að skoða hvaða breytingar eru nauðsynlegar á íslenskri löggjöf vegna innleiðingar á nýrri EES-löggjöf á þessu sviði. Þær breytingar munu verða framkvæmd eftirlits og stjórnsýslu á vegum ráðuneyta landbúnaðar, umhverfis og sjávarútvegs en auk þess koma utanríkis- og forsætisráðuneytin að þessu máli. Meðal þeirrar löggjafar sem landbúnaðarráðuneytið hefur nú til skoðunar vegna tillagna um yfirtöku á löggjöf í viðauka I við EES-samninginn, eða EES-löggjafar um dýraafurðir og tiltekna dýrasjúkdóma, eru lög um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr. Hins vegar verður að taka skýrt fram að formleg yfirtaka á nýjum EES-skuldbindingum hefur ekki átt sér stað og verður ekki gerð án vandaðs undirbúnings. Því liggur ekki fyrir hvaða breytingar gera þarf á umdæmum héraðsdýralækna en þeir eru nú starfsmenn Landbúnaðarstofnunar. Ekki hafa heldur verið teknar ákvarðanir um breytingu á vaktsvæðum dýralækna. Landbúnaðarráðuneytið vinnur nú í samvinnu við önnur ráðuneyti sem málið varðar að skoðun löggjafar og tillögugerð vegna lagabreytinga sem nauðsynlegar teljast. Endanlegar tillögur í málinu munu taka mið af því hvaða kröfur verða gerðar um aðskilnað milli opinberra eftirlitsstarfa og almennrar dýralæknaþjónustu. Hver sem niðurstaðan verður er nauðsynlegt að tryggja að almenn dýralæknaþjónusta í landinu verði ekki skert þó svo að hugsanlega þurfi að gera breytingar á umdæmisskrifstofum Landbúnaðarstofnunar þar sem héraðsdýralæknar starfa ásamt öðrum dýralæknum. Í viðræðum við ESB hefur komið fram að frá þeim tíma þegar formleg ákvörðun um breytingu á EES-samningnum var samþykkt fengi Ísland allt að 18 mánaða aðlögunartíma til að gera nauðsynlegar breytingar á löggjöf sem fellur undir landbúnaðarráðuneytið og síðan framkvæmd eftirlits þar sem þörf er á. Með hliðsjón af gangi mála og EES-skuldbindingum má því gera ráð fyrir að ekki þurfi að gera breytingar í þessum efnum fyrr en á árinu 2009. Hvað varðar svo fjórðu spurninguna vil ég segja þetta: Því er til að svara að við umdæmisskrifstofur Landbúnaðarstofnunar í þessu umdæmi eru nú starfandi tveir héraðsdýralæknar á Austurlandi, annar í fullu starfi og hinn í hálfu. Í lögum nr. 66/1993 kemur fram að í umdæminu skuli starfa tveir héraðsdýralæknar eins og nú er. Með lögum nr. 80/2005, um Landbúnaðarstofnun, var gerð sú breyting að héraðsdýralæknar eru ekki lengur embættismenn heldur eru þeir ráðnir til starfa hjá Landbúnaðarstofnun. Það er mat Landbúnaðarstofnunar að umfang opinberra eftirlitsstöðva héraðsdýralækna í þessu umdæmi hafi minnkað það mikið á liðnum árum að ekki sé þörf á að hafa tvo héraðsdýralækna í fullu starfi á þessu svæði. Þegar þessi ákvörðun var tekin var einnig horft til þess að sjálfstætt starfandi dýralæknar hafa boðið almenna dýralæknaþjónustu á þessu svæði til viðbótar - sest þar að og byrjað að veita þjónustu - við það sem héraðsdýralæknar hafa gert 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég las ekki upp fyrirspurnirnar lið fyrir lið en ég þakka honum þau svör sem snúa að fyrirhuguðum breytingum vegna EES-samningsins og hugsanlega endurskoðun á lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu. Hvað varðar niðurstöðu hæstv. ráðherra um stöðu héraðsdýralækna á Fljótsdalshéraði þá er ég honum ósammála. Ég veit að bændur og þeir sem þurfa á þjónustunni að halda eru ósammála honum líka. Það er talað um tvo héraðsdýralækna. Þeir eru tveir en annar er í hálfu starfi og mikið álag á þeim, sérstaklega þeim sem er þar í fullu starfi. Það er ekki hægt að líkja saman embættum héraðsdýralækna í svo víðfeðmu héraði sem Fljótsdalshéraði er og svæðinu sem héraðsdýralæknar á norðaustursvæðinu eiga að sinna. Það er ekki aðstaða eða nokkur einasti rekstrargrundvöllur fyrir sjálfstætt starfandi dýralækna í hinum dreifðu sveitum Það er einkum í þéttbýli, þar sem gæludýrin eru. Þess vegna verður að horfa til þess að héraðsdýralæknar sinni einnig almennum dýralæknisstörfum eins og þeir hafa gert. Eigi að breyta og skilja algjörlega á milli eftirlitsstarfa og dýralæknisstarfa er það augljóst í mínum huga að þá verður að ráða fleiri opinbera dýralækna 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, að Austurland er víðfeðmt og vegalengdir þar langar. Það þekkjum við. Ríkisvaldið kemur til móts við það með peninga til að greiða niður akstur o.s.frv. Hins vegar liggur skýrt fyrir að opinber eftirlitsstörf eru minni á Austurlandi en þau voru. Sláturhúsunum hefur fækkað og minna er að gera í hinu opinbera eftirliti. Þeim verkefnum hefur fækkað og í ljósi þess hafa menn viljað prófa þetta með þessum hætti, en ekkert síður af því að auðvitað gerist það um allt land að þar setjast að menntaðir menn í mörgum greinum. Þar hafa sest að menntaðir dýralæknar og starfa auðvitað við ýmislegt á búi sínu eða í einhverju öðru en vilja veita þjónustu einnig. Þannig er það á þessu svæði. Ég fylgist auðvitað með þessu. Ég hef heyrt þær raddir sem fram komu hjá hv. þingmanni. Ég virði þær og tel mjög mikilvægt að fara yfir þá stöðu með Búnaðarsambandi og bændasamtökum. Ég get einungis heitið hv. þingmanni því að eftir þessa umræðu mun ég fara yfir stöðu málsins enn á ný, hvað bændur á þessu svæði segja um málið og hvort þeir telji aðgang sinn að dýralæknum nægan. Ég met síðan málið út frá því.