Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að fyrirspurnir á þskj. 127, 327 og 334 frá Steingrími J. Sigfússyni, 4. þm. Norðaust., eru kallaðar aftur. Þá vill forseti einnig tilkynna að fyrirspurnir á þskj. 250, 251 og 381 frá Katrínu Jakobsdóttur, 4. þm. Reykv. n., eru kallaðar aftur.

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kosningu embættismanna fastanefnda: Efnahags- og skattanefnd: Björgvin G. Sigurðsson formaður og Árni Þór Sigurðsson varaformaður. Félags- og tryggingamálanefnd: Þórunn Sveinbjarnardóttir formaður og Þuríður Backman varaformaður. Samgöngunefnd: Steinunn Valdís Óskarsdóttir formaður og Árni Þór Sigurðsson varaformaður. Umhverfisnefnd: Helgi Hjörvar formaður og Atli Gíslason varaformaður.

Um klukkan tvö í dag, strax að loknum dagskrárliðnum Störf þingsins, fer fram utandagskrárumræða um áform ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu á álveri á Bakka við Húsavík. Málshefjandi er hv. þm. Ólöf Nordal. Hæstv. umhverfisráðherra, Kolbrún Halldórsdóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins grennslast fyrir um það hjá forseta hvernig á því stendur að hér er á dagskrá fyrirspurn til umhverfisráðherra um uppbyggingu álvers í Helguvík og svo á sama þingfundi utandagskrárumræða til sama ráðherra um sama efni.

Forseti upplýsir að hér er um tvö aðskilin mál að ræða, annars vegar álver á Bakka við Húsavík og hins vegar álver í Helguvík sem er í Suðurkjördæmi.

Hæstv. forseti. Landsbankinn, stærsti banki landsins, er stjórnlaus og í raun hinir tveir minni líka, Kaupþing og Glitnir. Það sjá allir. 1. Núverandi bankastjóri Landsbankans, Elín Sigfúsdóttir, hættir eftir 2–3 vikur. 2. Bankaráðsformaðurinn Ásmundur Stefánsson ákveður að fara til Indlands í mánuð á sama tíma og bankastjórinn er að taka til á skrifborðinu sínu. 3. Bankaráðsformaðurinn bætir um betur og lætur bankaráðið ráða sig fram á haust. 4. Hæstv. forsætisráðherra vill hnekkja þeirri ákvörðun og auglýsa stöðuna. 5. Hæstv. viðskiptaráðherra tekur undir með forsætisráðherra. 6. Hæstv. fjármálaráðherra kemur fram á Stöð 2 og er spurður um málið. Hann lætur það vera að upplýsa þjóðina um að hann hafi viljað gamlan vin sinn og baráttufélaga úr Alþýðubandalaginu sáluga í bankastjórastólinn. 7. Það upplýsir hins vegar Haukur Halldórsson, núverandi bankaráðsformaður. 8. Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, lýsir því yfir í vikunni að skipta þurfi út bankaráðinu. 9. Tveir formenn bankaráðanna segja af sér í kjölfar yfirlýsingar forsætisráðherra og veikir það þar með stöðu bankaráðanna við stjórn bankans. 10. Hæstv. fjármálaráðherra biður þá að vera áfram þrátt fyrir orð forsætisráðherra. Ég spyr því hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sem formann þingflokks Samfylkingarinnar: Er þetta ástand í bönkunum virkilega samkvæmt áætlunum ríkisstjórnarflokkanna og Samfylkingarinnar um endurreisn atvinnulífsins og endurreisn heimilanna, að taka þrjár helstu stoðir íslensks fjármálalífs og gera þær stjórnlausar? Þurfum við ekki einmitt á styrkri stjórn að halda núna og fumlausum vinnubrögðum ofar öllu? Er þessi klíkuráðning dæmi um gegnsæi sem Samfylkingunni er svo annt um? Er þessi aðferð við að ýta þrautreyndum bankastarfsmanni úr starfi sem vill nú svo til að er kona samboðin 

Virðulegi forseti. Það var víða komið við í þessari fyrirspurn og ég vil upplýsa hv. þingmann um að bankarnir heyra ekki undir mig sérstaklega heldur fer hæstv. fjármálaráðherra með hlutabréf ríkisins eins og hv. þingmaður veit - en til að rifja upp og hafa tímasetningar á hreinu þá man ég ekki betur en bankastjórastarf í Landsbankanum hafi verið auglýst í tíð fyrri ríkisstjórnar svo að öllu sé skikkanlega til haga haldið. Ég veit ekki til þess að bankarnir séu stjórnlausir. Hins vegar kom það fram á ágætum fundi hjá Mats Josefsson í morgun að hann hvatti eindregið til þess að ríkið færi að koma fram eins og eigandi bankanna, móta stefnu um það hvernig þeir eiga að starfa o.s.frv. - það er liður í því að byggja upp bankana og móta stefnu til lengri tíma. Ég vil líka segja það, virðulegi forseti, að mér finnst það ekki nægilega góður málflutningur hér í þingsal þegar því er haldið fram í hvert eitt sinn að ef sjálfstæðismenn ráða menn í störf sé um að ræða vandaða ráðningu og yfir alla gagnrýni hafna - ef ég man rétt þá held ég að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Árni Mathiesen, hafi skipað öll bankaráðin sem nú sitja - þá væntanlega líka umræddan Ásmund Stefánsson, þrautreyndan bankamann - þannig að mér finnst þessi umræða ekki til þess fallin að upplýsa, styrkja eða byggja upp bankakerfið sem við þurfum virkilega á að halda.

Virðulegi forseti. Mér finnst ýmis ummæli ráðamanna að undanförnu ekki hafa verið til þess fallin að styrkja fjármála- eða bankakerfið heldur þvert á móti. Svo illa hefur farið að jafnvel tveir af okkar virtustu bankamönnum, sem hafa verið stjórnarformenn Nýja Glitnis og Kaupþings, sáu sig tilknúna að segja af sér í gær. Þeir voru beðnir að gegna störfum sínum áfram en það sýnir hvernig ástandið er. Á sama tíma má lesa það vítt og breitt um veröldina að forseti lýðveldisins sé að gefa yfirlýsingar með ákveðnum hætti sem er ekki í hans verkahring að gera. Allt er þetta til þess fallið að draga úr tiltrú annarra þjóða á því með hvaða hætti Íslendingar geti komist út úr vandanum og mótað eðlilega banka- og fjármálastarfsemi að nýju. Mér finnst það mjög óviðeigandi hvernig ráðamenn, ríkisstjórn og forseti lýðveldisins, hafa komið fram hvað þetta varðar að undanförnu og það hefur að mínu viti orðið til mikils skaða. Ég ætlast ekki til þess að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, formaður þingflokks Samfylkingarinnar, geti svarað fyrir það eða borið ábyrgð á því. En þetta er hins vegar grafalvarlegt mál sem nauðsynlegt er að vekja athygli á. Það er nauðsynlegt að bankarnir geti starfað með eðlilegum hætti, veitt þá fyrirgreiðslu sem þarf til að atvinnulífið í landinu stöðvist ekki, að við fáum stýrivexti sem séu sambærilegir því sem gerist í löndum þar sem ástand er svipað og hér eins og í Bretlandi þar sem stýrivextir eru 1% og við komum í veg fyrir að verðtryggingin æði áfram og éti upp eignir fólksins í landinu.

Virðulegur forseti. Því verður ekki á móti mælt að ýmislegt einkennilegt hefur komið fram síðustu daga sem varðar mannaráðningar af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. forsætisráðherra skrifar bréf til bankastjóra Seðlabankans og óskar eftir því að þeir hverfi á braut hið fyrsta, skrifar síðan annað bréf til tveggja þeirra og lýkur á þá miklu lofsorði og segir að ekkert sé athugavert við störf þeirra. Maður hlýtur þá að velta því fyrir sér hvers vegna verið var að biðja menn um að hætta. Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra upplýsir síðan að til umræðu sé að skipta um formenn bankaráða og þegar bankaráðsformennirnir verða við þeim óskum forsætisráðherrans kemur fjármálaráðherra og lýkur lofsorði á þá og biður þá endilega að vera áfram. Það fer að verða dálítið hættulegt fyrir menn sem hafa tekið að sér störf að undanförnu á vegum ríkisstjórnar að hæstv. ráðherra fari að minnast þeirra og tala hlýlega um störf þeirra og hæla þeim fyrir vel unnin störf, það fylgir greinilega í kjölfarið að menn eru beðnir um að víkja. Það sérkennilegasta í öllum þessum mannaráðningum er að við erum með ópólitískan ráðherra sem nýtir sér ákvæði laga til að ráða sér aðstoðarmann sem ætlað er að hjálpa ráðherranum að koma fram pólitískri stefnu sinni í ráðuneytinu gegn embættismannavaldinu þar. Virðulegi forseti. Þetta er orðið dálítið á haus, allt þetta leikverk sem hæstv. ríkisstjórn er búin að setja á fót. Ég vil, virðulegi forseti, mótmæla aðdróttunum í garð formanns bankaráðs Landsbankans, Ásmundar Stefánssonar, sem komu fram í máli hv. málshefjanda. Það er alveg ljóst að hann hefur tekið að sér að brúa ákveðið bil, hann hefur ekki sóst eftir því, mér finnst ekki að menn eigi að bera í bakkafullan lækinn og veitast að formanni bankaráðs Landsbankans.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að varpa örlitlu ljósi á fyrirspurn hv. þm. Ármanns Kr. Ólafssonar vegna starfa bankaráða og bankastjóra Landsbankans og annarra íslenskra viðskiptabanka í dag. Þá var það svo að ég, sem þáverandi viðskiptaráðherra, og þáverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Árni Mathiesen, áttum fundi með formönnum bankaráðanna og skýrðum þeim frá þeim vilja ríkisstjórnarinnar að auglýsa bæri störf bankastjóra ríkisbankanna þriggja. Það var vilji eigenda bankanna að svo yrði gert. Þeir voru ráðnir - ráðið var gott og grandvart fólk sem hefur staðið sig vel - en bráðabirgðastjórnir allra bankanna voru á sínum tíma skipaðar í miklum flýti og það var eðlilegt að þegar búið væri að skipa bankaráðunum varanlegar stjórnir að þau störf væru auglýst. Það skiptir öllu máli til að byggja upp traust á fjármálafyrirtækjunum aftur að þessi störf séu auglýst og fólki sé gefinn kostur á að sækja um þau. Í dag var vinnan við endurreisn á bankakerfinu kynnt og hún virðist ganga prýðilega vel. Hvað varðar formann bankaráðs Landsbankans þá tek ég undir það með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að hann hefur staðið sig afskaplega vel og er að brúa þarna bil þannig að það gerist ekki sem hv. þingmaður lýsti hér áðan að eitthvert stjórnleysi skapist eða eitthvert millibil verði áður en búið er að ganga frá ráðningu á nýjum bankastjóra, hann er að brúa það bil og það er hið besta mál. Hvað varðar forseta lýðveldisins og það sem var nefnt hér áðan þá tel ég að út úr orðum hans hafi verið snúið mjög gróflega. Það var afflutt mjög alvarlega í erlendum fjölmiðlum og hann fór að mínu mati hvergi út fyrir sitt svið. Það var snúið mjög gróflega út úr því og hann hefur skýrt það mál mjög vel svo að því sé til haga haldið í þessum umræðum fyrst hans mál ber á góma í þingsal. Hann hefur staðið sig framúrskarandi vel og ekki í neinu farið út fyrir sitt valdsvið. Orð hans voru gróflega afflutt í þýskum fjölmiðlum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði úr þessum stóli fyrir stuttu að það yrði að móta stefnu bankanna til lengri tíma. Og það er alveg hárrétt. Þess vegna skilur maður ekkert í því af hverju í ósköpunum er verið að hræra svona með stjórnina og með stjórnendur bankanna. Ég er ekki að gera lítið úr Ásmundi Stefánssyni. Ég er bara að segja að það hefði verið miklu eðlilegra að Elín hefði fengið stuðning til þess að vera í stöðu sinni áfram, fram á haustið og Ásmundur, sá ágæti fíni maður, hefði áfram verið formaður. Síðan hefði hæstv. forsætisráðherra lýst yfir trausti á þá leið að hún styddi bankaráðið, að hún bæri fullt traust til þeirra sem þar sitja. Sú ríkisstjórn sem nú starfar, minnihlutastjórn, mun starfa í nokkra daga. Hefði ekki mátt bíða og eyða smákröftum í að móta stefnuna til lengri tíma, eins og talað var um, í stað þess að vera í rauninni að veikja alla stjórnendur bankanna sýknt og heilagt?  
             Maður skiptir ekki um hest í miðri á, voru fræg ummæli formanns Samfylkingarinnar og það virðast ætla að verða eftirmæli hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Það er alltaf verið að skipta um hest í miðri á. Sýknt og heilagt. Þess vegna stöndum við frammi fyrir því upplausnarástandi sem hér er.

… Sjálfstæðisflokkinn.

Það hefði verið auðvelt að halda hérna smáfestu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið tilbúinn og er tilbúinn til þess að halda utan um þessi mál, ásamt ykkur og vinna að framgangi og uppgangi bankanna. Það er ekki gert með því að vera alltaf að hræra í stjórnendum bankanna og veikja þá og veikja stjórnir bankanna. Þannig endurreisum við ekki bankakerfið, hæstv. forseti.

Herra forseti. Mér sýnist að upplausnarástandið ríki einungis innan Sjálfstæðisflokksins eða að minnsta kosti hluta Sjálfstæðisflokksins.

Æ, æ, æ, æ.

Ég vil koma hingað til þess að verja fyrrverandi kollega minn í ríkisstjórninni, fyrrverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Árna M. Mathiesen, vegna þess að árás hv. þingmanns sem hér talaði áðan beinist að honum líka. Það hefur komið fram í máli fyrrverandi viðskiptaráðherra að það voru teknar ákvarðanir  Síðar sama dag og að morgni dagsins eftir áttu þáverandi viðskiptaráðherra og fjármálaráðherra Árni Mathiesen viðtölin sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson greindi frá áðan þar sem stefnu ríkisstjórnarinnar sem þá sat var komið á framfæri. Sú stefna sem hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson deilir á núna er stefna sem Sjálfstæðisflokkurinn mótaði.  
             Svo kemur hv. þingmaður núna og eys hér úr sér, fer með himinskautum, yfir hverju? Yfir því að það er verið að framkvæma ákvörðun sem fyrri ríkisstjórn tók.

Það er að koma prófkjör.

Nákvæmlega. Hér kallar fram í einn af greindustu þingmönnum Frjálslynda flokksins og bendir á þá staðreynd að það sé að koma prófkjör. Og það er eina ástæðan fyrir því að hv. þingmaður kemur og eys úr skálum reiði sinnar yfir þá sem voru í forustu fyrir Sjálfstæðisflokkinn í 

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hv. þingmanns þá liggur fyrir að sú staða sem hann gagnrýndi að hefði verið auglýst var auglýst af fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, Árna M. Mathiesen. Það var hann sem auglýsti starfið og því finnst mér ekki sanngjarnt að samflokksmaður hans skuli veitast að honum núna. 
             En meginatriðið er þetta: Bankarnir þurfa að fara að vinna í þágu heimilanna og í þágu fyrirtækjanna. Það er það sem skiptir máli að það sé festa og að þeir vinni samkvæmt þeim markmiðum sem ríkisstjórnin setur. Það hefur tekið tíma að byggja þetta upp. Við vorum í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn en því miður treysti hann sér ekki til að taka ákvarðanir í þessu frekar en í nokkru öðru og því varð að leita á önnur mið. 

Hljóð í salnum.

Það varð að kalla til leiks nýtt fólk. Það er það sem er verið að gera núna. Í dag og í morgun verða kynntar hugmyndir um hvernig menn sjá bankana fyrir sér til lengri tíma. Ég trúi því og treysti að þær hugmyndir sem þar koma fram verði til þess fallnar að tryggja hér öflugt og sterkt bankakerfi sem kemur til með að vinna fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Það er það sem við viljum gera en ekki, hv. þingmaður, skapa óþarfa upplausn í umræðum um þessi mál þegar verið er að vinna að þeim af festu og einurð. 
            

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til þess að bera upp við formann utanríkismálanefndar stöðu viðræðna vegna samninga stjórnvalda um innstæður í útibúum íslenskra viðskiptabanka á EES-svæðinu. Eins og við vitum öll þá afgreiddi þingið fyrir skömmu þingsályktunartillögu um efnið og þingið hefur viljað fylgjast mjög vel með framgangi viðræðnanna. En hingað til hafa ekki komið miklar vísbendingar um að tekið yrði mikið tillit til þeirra aðstæðna sem risið hafa á Íslandi en voru af hálfu þingsins forsenda fyrir því að farið var í viðræður um þessi mál. Við vitum öll að hér skipta mestu innstæðurnar í Landsbankanum vegna þess að það liggur fyrir að bæði hjá Kaupþingi og Glitni munu allar innstæður greiðast til baka. En hjá Landsbankanum er annað upp á teningnum og þar er um mjög stórar fjárhæðir að tefla. Það sem gefur mér tilefni til að koma hér upp er að við höfum ekki fengið nýlega í þinginu upplýsingar um stöðu málsins. Það er í fyrsta lagi. Í öðru lagi er auðvitað komin ný ríkisstjórn með stuðningi Framsóknar, hverrar formaður er einn af forvígismönnum „Indefence“-hópsins sem sérstaklega var á móti því að gengið yrði til þessara samninga. En auðvitað líka með aðild Vinstri grænna sem hafa talað mjög sterkt gegn þessu máli og þessum viðræðum í heild sinni. Í meðförum þingsins kom fram í nefndaráliti frá fulltrúa Vinstri grænna að hann taldi að hér væri um að ræða samninga sem væru ógildanlegir og jafnvel ólöglegir. Það var lagt til að þessi samningaleið yrði ekki farin. Maður hlýtur því að spyrja sig ef ríkisstjórnin starfar í skjóli bæði Framsóknar og Vinstri grænna hvort það standi til að taka upp viðræðurnar að nýju. Formaður Vinstri grænna hefur skrifað lærða grein í Morgunblaðið þar sem hann lýsir því hvers konar hörmungarganga þetta allt saman hafi verið, að ganga til samninganna. Við hljótum því að vilja fá upplýsingar 

Herra forseti. Það er engu líkara en að þessi liður á dagskrá þingsins, störf þingsins, sé orðinn eins konar frambjóðendaskóli fyrir Sjálfstæðisflokkinn.  Varðandi þá fyrirspurn og það málefni sem hv. þm. Bjarni Benediktsson vakti máls á og beinir fyrirspurn til mín sem formanns utanríkismálanefndar þá get ég auðvitað bara fjallað um málið að því leyti hvernig það snýr að utanríkismálanefndinni sjálfri. Hv. þm. Bjarni Benediktsson er nýstiginn úr stóli formanns utanríkismálanefndar þar sem málið hefur að sjálfsögðu verið til umfjöllunar og í raun og veru ætti hann að hafa miklu meiri vitneskju um þær umræður, álitamál og sjónarmið sem hafa komið fram í málinu á þeim vettvangi en ég sem hef einungis setið í nefndinni örfáa daga. Ég vil þó greina frá því og segja það kannski fyrst að þetta mál er að sjálfsögðu í ákveðnu viðræðuferli sem var sett á laggirnar eða sett af stað af fyrrverandi ríkisstjórn, m.a. á grundvelli þeirrar þingsályktunar sem var samþykkt á Alþingi og hún er auðvitað í gildi burt séð frá þeim sjónarmiðum sem komu upp í umræðu um það mál. Hún er staðreynd og þetta mál er þar af leiðandi í ákveðnu viðræðuferli og ekkert meira um það að segja í raun og veru. Ég vil þó upplýsa að á fundi utanríkismálanefndar í morgun bar þetta örlítið á góma og var óskað eftir því að á fund nefndarinnar kæmi bæði utanríkisráðherra og fjármálaráðherra til þess að gera grein fyrir stöðu málsins, þeim viðræðum sem eru í gangi og hvernig núverandi ríkisstjórn hyggst standa að því máli og hvort hún geri ráð fyrir einhverjum breytingum á afstöðu íslenskra stjórnvalda 

Herra forseti. Það er engin spurning að eitt mikilvægasta verkefni nútímans er að endurreisa bankana. Við vitum öll að atvinnulífið getur ekki án skilvirks bankakerfis verið og gangi endurreisn þeirra ekki hratt og vel fyrir sig mun það hafa gríðarlega alvarlegar afleiðingar fyrir atvinnulífið. Ég óttast að þær breytingar sem nú hafa verið kynntar, uppsagnir formanna bankaráða Glitnis og Kaupþings og þær hrókeringar sem uppi hafa verið sem ríkisstjórnin stendur fyrir muni slá þeirri endurreisn á frest. Það segir sig auðvitað sjálft að þegar glænýtt fólk kemur inn í bankana til þess að reisa þá við mun það þurfa sinn tíma til þess að marka nýja stefnu. Það eru því alvarlegir tímar fram undan í þessu. Ég óttast að allar þessar aðgerðir slái endurreisn bankanna á frest og sá tími sem líða mun getur orðið dýrkeyptur fyrir fólkið í landinu og atvinnulífið. Hins vegar varðandi Icesave verð ég að segja að það veldur miklum vonbrigðum að ríkisstjórnin hafi ekki kynnt nein áform varðandi það mál. Ég hefði talið að hæstv. nýr utanríkisráðherra þyrfti að endurskoða stefnumótun og aðgerðir vegna biðlunar til breskra stjórnvalda vegna uppgjörs á Icesave-reikningunum. Í því máli verður að verjast af fullri hörku, jafnvel með liðsinni erlendra sérfræðinga. Ég tel að það sé ekki valkostur að skuldbinda íslenska ríkið og kynslóðir framtíðarinnar um allt að 700 milljarða kr. Undir slíkri skuldsetningu munu kynslóðir framtíðarinnar ekki geta staðið og við verðum að koma í veg fyrir það. Icesave-málið á eftir að koma aftur til umfjöllunar í þinginu þegar við ræðum heimildir ríkisstjórnarinnar til að skuldbinda ríkissjóð. En ég óttast mjög linkind ríkisstjórnarinnar gagnvart breskum stjórnvöldum. Linkind 

Virðulegur forseti. Það er auðvitað fullkomið hneyksli að hlusta á sjálfstæðismenn í þessari umræðu. Hér kom inn mál, þingsályktunartillaga frá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, um Icesave-ábyrgðirnar. Það mál fór inn í utanríkisnefnd Alþingis þar sem hv. þm. Bjarni Benediktsson barði það í gegn. Og hvað stóð í því máli? Það stóð að hagsmunum Íslands til lengri tíma litið væri betur borgið með því að borga þessar ábyrgðir  Það er hins vegar alveg rétt að þegar búið er að semja - og það er ekki búið og hefur tekið um þrjá mánuði og við verðum auðvitað að fá upplýsingar um það hvar þessir samningar standa. Ég hef beðið um að hæstv. utanríkisráðherra komi til utanríkisnefndar og upplýsi okkur. Ég hef líka beðið um skriflegt svar við hagsmunamati Íslands af því hvernig fari fyrir okkur ef við borgum þetta. Og hvernig fer fyrir okkur ef við borgum þetta ekki og segjum bara að við getum það ekki? En það er svo fullkomlega óeðlilegt að Sjálfstæðisflokkurinn komi hér núna og spyrji: Á að taka þetta mál upp að nýju? Og spyrji svo hvort það eigi fara að endurskoða þetta. 

Herra forseti. Varðandi Icesave-reikningana og samskipti við Evrópusambandið sem kúgaði okkur til uppgjafar held ég að menn eigi að láta flokkadrætti vera. Þetta er það mikið mál að þingmenn eiga allir að standa saman. Ég ætla að vona að hæstv. utanríkis-, viðskipta- og fjármálaráðherrar standi í lappirnar gagnvart þessu máli og ef þeir neyðast til að semja verði ekki samið um meira en svo að íslenska þjóðin geti staðið við það. Við megum ekki missa aðalauðlind þjóðarinnar, sem er mannauðurinn, úr landi. Það verður miklu meiri skaði, líka fyrir þær þjóðir sem eru að gera á okkur kröfur. Þær verða að stilla kröfum sínum í hóf, þær fá langmest greitt ef íslenska þjóðin heldur þessari aðalauðlind sinni í landi og getur borgað.

Virðulegur forseti. Mig langar að ræða aðeins um störf þingsins. Þegar ég vissi að ég væri að koma inn á Alþingi fylgdist ég með umræðum í sjónvarpinu til að vita betur um störfin. Reyndar hef ég gert það oftar en ekki í gegnum áraraðirnar því að ég hef verið það pólitísk og verið mikið í stjórnmálum að ég hef fylgst mjög vel með þinginu almennt. Þá bar það við miðvikudaginn 4. febrúar að mikið karp var um kosningu forseta Alþingis, ótrúlegt. Fimmtudaginn 5. febrúar, á fyrsta heila starfsdegi Alþingis með nýrri ríkisstjórn, var umræða um greiðsluaðlögun, rifrildi, frammíköll og að mínu mati hálfgerð upplausn um hver samdi frumvarpið eins og það skipti fólk úti í þjóðfélaginu einhverju máli - eða hvað? Föstudaginn 6. febrúar var umræða um Seðlabankann, karp, frammíköll, málþóf. Í gær, minn fyrsta dag á Alþingi, upplifði ég ekki mjög málefnalegar umræður, frammíköll og ýmis upphrópunarefni. Mér fannst, ég verð að segja alveg eins og er, ég vera komin á framboðsfund vestur á fjörðum í gamla daga með Matta Bjarna, Sighvati Björgvins, Vilmundi Gylfa og Karvel Pálma. Þá var ekkert sjónvarp svo allir íbúarnir voru að fara á skemmtifund og þeir höfðu gaman af. En mér finnst sorglegt að horfa upp á sjálfstæðismenn eiga mjög erfitt með að vera í stjórnarandstöðu og ekki geta fótað sig. Almenningur sem heima situr og horfir agndofa á slíkar umræður og bíður í ofvæni eftir að Alþingi segi eitthvað og geri eitthvað til að hjálpa heimilum og fyrirtækjum þessa lands bíður. Almenningur á þá augljóslega 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir að koma inn í umræðu um þetta mikilvæga mál, orkunýtingu á Norðurlandi og uppbyggingu atvinnutækifæra á Húsavík. Í Norðurþingi búa rétt um 3.000 manns. Allt mannlíf þar hefur ávallt einkennst af dugnaði, þori og frumkvæði þeirra sem þar búa. Þingeyingar hafa alla tíð leitað allra tækifæra til að efla byggð og atvinnu á sínu heimasvæði þjóðinni allri til heilla. Til að ná þeim markmiðum hafa Þingeyingar haft nána samvinnu við íbúa Norðurlands alls og raunar farið heiminn á enda til að leita nýrra tækifæra. Því miður hefur fólksfækkun þó verið nokkur á liðnum árum og, það sem verst er, 25% fækkun hefur orðið í aldurshópnum 18–40 ára. Staðreyndin er sú að störfum hefur fækkað og þá sér í lagi í sjávarútvegi og landbúnaði. Við þessu verður að bregðast. Í mörg ár hafa Norðlendingar barist fyrir því að nýta orkuauðlindir þjóðarinnar í þágu uppbyggingar atvinnulífs. Það hefur gengið á ýmsu. Um langan aldur voru uppi áform um stóriðju í Eyjafirði. Akureyringum tókst svo að koma upp álþynnuverksmiðju á Akureyri sem mun skapa störf og verðmæti fyrir allt þjóðarbúið. En því miður er mjög á brattann að sækja á Húsavík. Þrátt fyrir einbeittan vilja sveitarstjórnarmanna á Norðurlandi finnst mönnum skorta mjög á stuðning til að þetta svæði geti nýtt orku sína til atvinnusköpunar. Orkuveita Húsavíkur og Norðurorka hafa tekist á herðar gríðarlegar skuldbindingar ásamt Landsvirkjun til að greiða fyrir því að af orkunýtingu geti orðið. Menn héldu af stað, sameinaðir Norðlendingar, til þessa verks, náðu samkomulagi við orkukaupanda og ríkið og unnu af miklum heilindum að framgangi verksins. Því miður gekk alls ekki nógu vel að koma málinu áfram í tíð fyrri ríkisstjórnar sem minn flokkur átti aðild að. Kom þar til vandræðaástand út af umhverfismati og svo skall á þessi vandræðakreppa sem engu eirir. Allt er einhvern veginn í biðstöðu. Menn verða að átta sig á því að hér er um að ræða orkurannsóknir og slík vinna sem er hrein þróunarvinna krefst þolinmóðs fjármagns. Veitufyrirtækin hafa ekki slíkt fé í handraðanum núna og ríkið verður sennilega að hjálpa þessum aðilum til að tryggja nauðsynlega peninga svo hægt sé að halda áfram. Ég vil vita hvort hæstv. umhverfisráðherra hyggst beita sér í því. Það kreppir að um allt land en harmakveinin eru ekki minnst á höfuðborgarsvæðinu. Ég óttast það mjög að Norðlendingar muni sitja eftir með sín áform vegna þess að ríkisstjórnin hefur ákveðið að gera fjárfestingarsamning vegna Helguvíkur. Þetta má alls ekki verða. Það verður hreinlega að tryggja að þessum verkefnum verði ekki stillt upp sem andstæðum pólum. Það er alveg skýrt í mínum huga, herra forseti, að við þær aðstæður sem í landinu eru þarf að leggja allt kapp á atvinnuuppbyggingu og gjaldeyristekjur. Það er þannig og einungis þannig sem við munum vinna okkur út úr vandanum. Við verðum að skapa meiri gjaldeyri fyrir þjóðarbúið, við verðum að nýta auðlindir okkar af skynsemi og þessi ríkisstjórn sem hefur stuttan tíma til að starfa verður að líta í þessar áttir þegar menn horfa framan í þann vanda sem við blasir. Þessi ríkisstjórn verður að setja þessi mál á dagskrá. Ég vil að það komi skýrt fram að ég styð að allir möguleikar til uppbyggingar og orkunýtingar séu skoðaðir. Þess vegna gleðst ég yfir því að hæstv. fjármálaráðherra telur sig hafa fundið sóknarfæri í kísilmálmframleiðslu auk álframleiðslu. En ég staldra við það hvernig þessi áhugi hæstv. ráðherra spilar saman við stefnu Vinstri grænna í loftslagsmálum. Kísilmálmiðnaðurinn losar nefnilega 5 tonn af koltvísýringi fyrir hvert tonn af kísilmálmi, en það er tvisvar sinnum meiri losun en við álframleiðslu. Ef vinstri grænir eru á þeirri skoðun að framleiðsla af þessu tagi sé heppileg treysti ég því að þeir muni styðja það af alefli að Ísland fái nægilegar losunarheimildir til slíkra hluta. Ég fagna því sérstaklega að flokkurinn virðist vera farinn að gera sér grein fyrir því að flestum iðnferlum fylgir losun gróðurhúsalofttegunda. Aðalatriðið er að Norðlendingar hafa í góðri trú unnið ásamt ríkinu að því að skapa grunn að atvinnu í landinu öllum til heilla. Það er grundvallaratriði að ríkisstjórnin komi að borðinu með ákveðnum hætti, annars vegar með því að treysta rannsóknir og þróunarvinnu og hins vegar með raunsærri stefnu í orkumálum. Lykillinn að þessu öllu saman er sá að til þess þarf að fá erlent fjármagn inn í landið 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir þessa umræðu þó að það sé auðvitað ekki einungis í verkahring hæstv. umhverfisráðherra að annast atvinnuuppbyggingu og uppbyggingu atvinnutækifæra. Það er öll ríkisstjórnin sem tekur það verkefni að sér þann stutta tíma sem þessi ríkisstjórn kemur til með að sitja við völd, þ.e. fram að kosningum 25. apríl. Ég get lofað hv. þingmanni því að þessi ríkisstjórn er með atvinnuuppbyggingu úti um allt land í huga og er að skoða mjög marga og mjög fjölbreytta möguleika í þeim efnum. Ég segi fjölbreytta vegna þess að það hefur verið á stefnuskrá minni og míns flokks að horfa vítt yfir sviðið til allra atvinnuþátta, til allra mögulegra atvinnutækifæra frekar en að einbeita sér að einum geira í þeim efnum, álverunum. Sjónarmið mín í þessum málaflokki eiga auðvitað ekki að koma hv. þingmanni eða öðrum þingmönnum hér í sal á óvart. Ég hefði sjálf kosið að komast í ríkisstjórn undir öðrum kringumstæðum en raun ber vitni en maður kýs ekki alltaf tímann eða stundina. Sú ríkisstjórn sem nú starfar er bundin af ákveðnum gjörðum fyrri ríkisstjórnar. Varðandi álver á Bakka er í gildi viljayfirlýsing sem rennur út í september. Álframleiðandinn Alcoa sem á aðild að þeirri yfirlýsingu hefur hins vegar ákveðið að hægja á öllum framkvæmdum. Þess vegna hafa orkufyrirtækin fengið heimildir til að leita á önnur mið eftir orkukaupendum. Þau hafa m.a. verið í einhverjum viðræðum við þá aðila sem hv. þingmaður nefndi, aðila sem hafa hug á að byggja kísilflöguverksmiðju. Þessi ríkisstjórn kemur til með að afhenda umboð sitt nýrri ríkisstjórn eftir næstu kosningar. Það er löngu áður en viljayfirlýsingin rennur út. Ég er sjálf sem þingmaður bundin af þeim sjónarmiðum sem kjósendur mínir lögðu til grundvallar kjöri mínu. Þau sjónarmið eru hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar og uppbygging fjölbreyttra atvinnutækifæra vítt og breitt um landið. Við þau mun ég standa því að það er hluti af minni framtíðarsýn. Ég vil segja það að umhverfisráðuneytið hefur ekki komið að gerð þessarar viljayfirlýsingar sem ég nefndi eða samninga sem lúta að verkefninu á Bakka og þar af leiðandi hef ég ekki kunnáttu til að svara tæknilegum atriðum sem varða þau mál. Þær upplýsingar liggja í iðnaðarráðuneytinu. Eftir að Alcoa hægði á framkvæmdum sínum, eins og ég sagði áðan, hafa orkuframleiðendurnir róið á önnur mið. Nefnd var kísilflöguverksmiðja og hv. þingmaður nefndi losunarmálin. Þar erum við komin að virkilega stóru máli, þröskuldi, eflaust vegg í þessum efnum, og við getum ekki annað en horfst í augu við þær staðreyndir. Síðasta ríkisstjórn samþykkti og lagði áherslu á það í undirbúningsviðræðum að nýjum loftslagssamningi að það bæri að stefna að því að halda aukningu hlýnunar í lofthjúpi jarðar innan við 2°C frá því sem verið hefði fyrir iðnbyltingu og að öll iðnríkin og stærstu þróunarríkin yrðu að vera með í skuldbindingum fyrir nýjan loftslagssamning. Undir þessi markmið fyrri ríkisstjórnar hef ég tekið og ég lýsti stuðningi við það markmið þeirrar ríkisstjórnar að við ættum að draga úr nettólosun gróðurhúsalofttegunda um 50–75% á tímabilinu til 2050. Þetta er gríðarlegt verkefni sem við þurfum að takast á við. Það gerum við ekki með frekari uppbyggingu álvera. Það gerum við þvert á móti með því að fara í þann iðnað sem losar minna. Það er sameiginlegt verkefni okkar allra að reyna að standa við þau markmið sem loftslagssamningurinn setur okkur og við vitum að Kyoto-bókunin sem gaf okkur ákveðið svigrúm, 1.600 þús. tonna losun á ári að meðaltali á tímabilinu til 2012, er með þeim hætti að ekki verður hlaupið að því að endurnýja hana, þ.e. fá einhverja aukningu frá því sem við höfum fram til 2012. Við skulum vera algerlega raunsæ í þeim efnum.

Stjórnvöld hafa ekki rætt um það.

Stjórnvöld eru núna við samningaborðið. Það hafa verið haldnir fundir um verkefni samningsins. Það eru fleiri fundir á döfinni og í lok árs 2009 komum við til með að standa frammi fyrir þeirri staðreynd í Kaupmannahöfn að mínu mati, hún liggur ekki á borðinu í dag en hins vegar tel ég að niðurstaðan verði sú að þessi ríku lönd sem við teljumst til þrátt fyrir allt þurfi að taka á sig 

Herra forseti. Það er auðvitað mikil þörf á því að ræða um atvinnumál í þessum sal, ekki síst um stóriðju og orkunýtingu. Ég verð þó að segja með fullri virðingu fyrir hv. þm. Ólöfu Nordal að ég átta mig ekki alveg á nálgun hv. þingmanns á málið. Ég hefði talið eðlilegt að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra sem málið heyrir undir, en að vísu hefði hugsanlega engin þörf verið á því heldur vegna þess að hæstv. ráðherra hefur talað afar skýrt í þessu máli í fjölmiðlum opinberlega. Það liggur alveg ljóst fyrir, eins og kom fram í máli hæstv. umhverfisráðherra, að viljayfirlýsing varðandi þessar framkvæmdir liggur fyrir og gildir þar til í septembermánuði. Þar af leiðandi munu stjórnvöld að sjálfsögðu standa við þá viljayfirlýsingu. Það er hins vegar kunn staða að vandi hefur komið upp í þeim iðnaði sem hér um ræðir og víðar eins og við þekkjum og vandamálið er þess vegna það að fá fjármagn til verksins. Um það snýst þetta mál núna. Það er eðlilegt að hv. þm. Ólöf Nordal ræði um yfirlýsingu sem gerð var vegna fjárfestingarsamnings við álver í Helguvík sem er algjörlega sambærilegur við þann fjárfestingarsamning sem gerður var við álver á Reyðarfirði og ef álver á Bakka kemst á það stig sem álver í Helguvík er komið á verður að sjálfsögðu gerður sambærilegur samningur um það verk. Um þetta þurfa hv. þingmenn ekki að vera í neinum vafa. Til þess að skýra málið fyllilega vil ég segja að við hv. þingmenn Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi höfum ætíð staðið þétt að baki þessu verkefni. Við höfum haft trú á því alla tíð og við höfum enn trú á því, en hins vegar ráðum við ekki ein för, því miður, í þessu máli. Fjárfestir verður að koma að málinu og um það snýst málið. Stjórnvöld munu að sjálfsögðu koma að því máli eins og öðrum slíkum og við vonum, ekki síst vegna þeirrar stöðu sem nú er í efnahagsmálum, 

Virðulegi forseti. Ég fagna umræðunni og þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir að hefja hana. Það skýtur samt svolítið skökku við að sjálfstæðismenn standi fyrir henni, sérstaklega í ljósi þess að framkvæmdir við álverið á Bakka væru í fullum gangi ef sjálfstæðismenn hefðu staðið í lappirnar.  Hvar voru sjálfstæðismenn þegar hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra kvað upp úrskurð sem ekki var bara augljóst  Auðvitað eigum við að skoða með opnum hug öll áform um kísilflöguverksmiðju, við eigum að skoða kosti og galla. En ef það er þannig að það mengi þrisvar sinnum meira á hvert framleitt tonn en hjá álveri þurfum við kannski aðeins að staldra við. Verkefnið snýst fyrst og fremst um atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslu á svæði þar sem fólksfækkun hefur verið viðvarandi í mörg ár og ég held að það sé alveg ljóst að heimamenn 

Virðulegur forseti. Það er deginum ljósara að ætli íslensk þjóð að komast út úr þeirri kreppu sem hafin er og mun fyrirsjáanlega standa þó nokkurn tíma verðum við að nýta auðlindir lands og sjávar eins og kostur er. Við verðum að nýta öll tækifæri sem mögulegt er að hafa hendur á til að skapa atvinnu fyrir fólkið í landinu, til að skapa tekjur sem hægt er síðan að nota til að halda uppi lífskjörum hér á landi. Atvinnustefnan er lykillinn að því að komast úr þeim efnahagsþrengingum sem við erum í og munum verða í á komandi árum. Þess vegna er eðlilegt að hér sé tekið upp það mál og spurt um afstöðu ríkisstjórnarinnar til atvinnuuppbyggingar í Þingeyjarsýslum. Ég styð það heils hugar og tel eðlilegt og sjálfsagt að hið opinbera beiti sér fyrir sams konar fyrirgreiðslu þar eins og gert var annars staðar á landinu, bæði á Austurlandi og við Faxaflóa, fyrir atbeina hins opinbera með ívilnun á opinberum gjöldum. Það er bara sjálfsagt og eðlilegt, og það er eðlilegt að samið sé um sölu á raforku. Þótt e.t.v. sú um að ræða tap á sölunni í einhvern skamman tíma skiptir öllu ef samningurinn í heild gefur af sér hagnað þannig að störfin séu trygg og þjóðfélagið njóti góðs af uppbyggingunni. Þannig eigum við að vinna, virðulegur forseti. Ég hlýt að benda á það sem blasir við, að hv. fyrirspyrjandi beinir máli sínu til ríkisstjórnarinnar þar sem annar flokkurinn er á móti þessari atvinnuuppbyggingu. Það liggur alveg fyrir. Og hinn flokkurinn er hálfur á móti henni. Það var hinn flokkurinn sem kom í veg fyrir frekari framgang málsins en orðið er og það sem líka liggur fyrir, virðulegi forseti, er að þessir sömu flokkar ætla að starfa áfram eftir komandi alþingiskosningar 

Hæstv. forseti. Menn verða að hafa til þess kjark og þor að taka þær ákvarðanir sem þarf.  
             Þess utan má segja að líf stjórnarinnar sé að veði. Það hvor ráðherrann verður ofan á í málinu, ráðherra umhverfismála eða ráðherra iðnaðarmála, getur ráðið nokkru um langlífi stjórnarinnar, enda hefur varaformaður Framsóknarflokksins talað nokkuð skýrt hvað það varðar. Hann mun ekki verja ríkisstjórn sem reynir að koma í veg fyrir að álver á Bakka verði að veruleika, hann mun ekki verja þá ríkisstjórn vantrausti. Hæstv. forseti. Nú standa yfir samningaviðræður um hvað tekur við eftir að Kyoto-bókuninni sleppir. Það er því afar brýnt að ráðherrann svari því hvert hennar upplegg varðandi þau mál verður. Ætlar hún að beita sér fyrir því að losunarkvóti fáist fyrir þessari framkvæmd? Ætlar ráðherrann að gera það eða ætlar hún að nýta þetta tækifæri sem hún hefur til að leggja stein í götu verkefnisins? Það er mjög mikilvægt að ráðherrann svari því og ég óska eftir að hún geri það. Ég vil að lokum ítreka það sem fram kom áðan, að nú eru slíkir tímar að kjarkur og þor verður að duga til að ná fram þessu atvinnutækifæri sem er til þess að nýta náttúruauðlindir okkar og verður til þess að byggja upp 

Hæstv. forseti. Eftir 10 ára stjórnmálaþátttöku Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ætti flestum að vera ljós stefna okkar í orku- og stóriðjumálum. Ég ætla því ekki að fara yfir hana í stuttu innleggi um áform ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu álvers á Bakka, enda eru engin ný áform um álver á dagskrá þessarar ríkisstjórnar. Verkefni þessarar ríkisstjórnar eru fyrst og fremst brýnustu verkefni til að forða enn frekari álögum á þjóðina og þá fyrst og fremst til að verja heimilin og halda atvinnulífi gangandi með raunhæfum hætti. Af fjölmörgum ástæðum eru öll áform um ný álver óraunhæf í dag. Í dag búum við og heimsbyggðin öll við efnahagskreppu sem knýr til nýrrar hugsunar í fjárfestingum og til atvinnusköpunar. Sjálfbærni verður að koma í stað óheftrar markaðsvæðingar. Meira að segja grannar okkar í vestrinu eru að átta sig á þessu og eru að líta til annarra átta. Við þessar aðstæður hefur áliðnaðurinn lýst því yfir að dregið verði saman á næstunni, verksmiðjum lokað og nýjar ekki reistar í bráð. Alcoa er þar engin undantekning. Staða málsins er sú að áhugi Alcoa er dvínandi. Það birtist m.a. í þeirri staðreynd að fyrirtækið var ekki tilbúið til að leggja í frekari rannsóknarkostnað á Þeistareykjum í fyrrahaust og Norðurþing getur ekki beðið eftir svari og haldið frá öðrum hugsanlegum orkukaupendum um óákveðinn tíma. Hæstv. forseti. Nú hafa borist fréttir af því að aðrir áhugasamir aðilar hafi óskað eftir viðræðum um orkukaup og staðsetningu minni og vistvænni verksmiðju á Húsavík. Uppbygging hágæðakísilverksmiðju hér á landi er ein af mörgum raunhæfum leiðum til atvinnusköpunar. Framleiðsla á sólarkísli er mun umhverfisvænni en á áli en þessi framleiðsla 

Virðulegi forseti. Mér þykir miður að þessi umræða skuli vera svona stutt vegna þess að það er sannarlega ekki vanþörf á að ræða atvinnuuppbyggingu um land allt, þá ekki síst í héruðum eins og á Norðausturlandi eins og hér er um rætt. Ég er þess vegna dálítið leið yfir því hvað þessi umræða fer út og suður. Ég skil ekki alveg eftir hverju menn eru hér að fiska, eins og hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sem er hér meira komin í kosningaham og kallar slagorð inn í sitt kjördæmi þegar hún spyr hæstv. ráðherra hvort hún ætli að leggja stein í götu þessa verkefnis innan þessarar ríkisstjórnar sem nú situr og á að sitja fram að kosningum. Það er alveg kristaltært að það er ekki hægt að leggja stein í götu þessa verkefnis. Í gildi er viljayfirlýsing  
             Það er miður, og mér þóttu það vondar fréttir sem bárust frá Alcoa, að vegna heimsmarkaðsverðs á áli og stöðunnar almennt á mörkuðum séu á að giska 12 mánuðir í að hægt verði að fara að undirbúa stórar ákvarðanir í þessum efnum svo vitnað sé nánast beint til forstjóra Alcoa Fjarðaáls vegna þess að núna ríður á að þarna verði byggt upp. Ég vona sannarlega að það verði farið að birta til á fjármagnsmörkuðum með haustinu þannig að uppbygging geti haldið þarna áfram af fullum krafti. Ég segi, virðulegi forseti, að það er mjög mikilvægt að orkan á Norðausturlandi verði nýtt í heimabyggð. Hér er talað um að það skorti stuðning frá hinu opinbera. Virðulegi forseti. Það mun ekki standa á stuðningi míns flokks við það 

Hæstv. forseti. Þetta er ágætisumræða í sjálfu sér þó hún kannski þjóni ekki mjög miklum tilgangi vegna þess að sú ríkisstjórn sem nú situr situr í mjög skamman tíma og þó svo Vinstri grænir vildu  En af því að búið er að tala hér um viljayfirlýsingu þá var sú upphaflega frá 16. maí 2006. Þá sagði formaður Vinstri grænna, núna hæstv. fjármálaráðherra, að það væri hneyksli aldarinnar þegar sú sem hér stendur skrifaði undir þá viljayfirlýsingu. Það var ekkert annað en það þannig að það er alveg óhætt að efast um að það náist árangur í þessum efnum með Vinstri græna í ríkisstjórn. Engu að síður lýsi ég ánægju með það að hæstv. umhverfisráðherra sagði alla vega ekki í ræðu sinni áðan að það ætti að reyna að stoppa þessa framkvæmd og ég trúi því að það verði ekki reynt. Nú er Samfylkingin orðin bara ekta stóriðjuflokkur og þá fer þetta allt að koma. Þetta er mikill árangur finnst mér sem framsóknarmanni. 
             Ég fór að skoða samþykktir Sjálfstæðisflokksins sem hefur þessa umræðu frá síðasta landsfundi og vita hvernig þær hefðu verið því mig minnti endilega að Sjálfstæðisflokkurinn hefði verið svolítið í feluleik fyrir kosningar og það er rétt. Þannig var það. Þar segir í fyrsta lagi: „Landsfundurinn telur brýnt að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda“, og svo segir í öðru lagi: „Þær stóriðjur sem risið hafa á síðustu árum hafa og munu skila miklu til þjóðarinnar“, en ekki er eitt orð um það hvort Sjálfstæðisflokkurinn vilji halda áfram að byggja upp stóriðju á 

Herra forseti. Atvinnumál og atvinnuuppbygging er stóra málið og á það þurfum við að leggja áherslu á öllum sviðum hvort sem það er norður í landi eða annars staðar. Við eigum að sameinast um að búa til gjaldeyristekjur og skapa störf. Um það á þetta að snúast og við verðum að nýta þessa auðlind sem og aðrar auðlindir, þ.e. orkuna í iðrum jarðar þarna fyrir norðan og við verðum að halda áfram að virkja fallvötnin. Við í Frjálslynda flokknum styðjum atvinnuuppbyggingu á Bakka, álversframkvæmdir þar og virkjanaframkvæmdir fyrir norðan og alls staðar annars staðar í landinu. Það er engin spurning um það. Ég vona að hæstv. iðnaðarráðherra og hans viska og  
            

Herra forseti. Ég held að það hljóti bara að vera að hv. þm. Grétar Mar Jónsson sé að ganga í Samfylkinguna. Er það ekki svo að hann sé að taka að sér kosningastjórn fyrir hæstv. iðnaðarráðherra, svo hrósaði hann honum nú í þessum ræðuköflum áðan? En það er annað mál. Ég hef bullandi áhyggjur af því að atvinnumálin í þessu landi séu að fara í verulegt óefni. Hæstv. umhverfisráðherra segir réttilega að þessi ríkisstjórn hafi skamman líftíma og að viljayfirlýsingin á milli aðila fyrir norðan gildi fram í september og eftir þann tíma sé óráðið, hún ráði ekkert yfir því hvað gerist í þessu millibilsástandi og það er akkúrat þarna sem áhyggjur mínar spretta. Það liggur alveg fyrir að Vinstri grænir hafa ekki nokkurn einasta áhuga á því að nýta orku til slíkra hluta sem hér er gert að umtalsefni. Það er talað um að fara þurfi í einhvern annan iðnað, einhvern iðnað sem losar minna. Sannleikurinn er sá að allur iðnaður losar koltvísýring og þessi nýi iðnaður Vinstri grænna losar margfalt fleira en sá iðnaður sem við höfum stólað á hér. Ég óttast að eftir kosningarnar í vor muni einhver slík stefna verða ofan á í þessu landi þannig að öll verkefni af þessum toga sem við erum að keppast núna fyrir á Norðurlandi muni stoppa. Það má bara ekki gerast. Það eina sem skiptir máli núna fyrir íslenska þjóð - og ég ætla ekki að elta ólar við kapp þingmanna hér - er að tryggja að við náum að skapa atvinnu fyrir fólk og skapa gjaldeyristekjur til að borga þær skuldir sem við okkur blasa, til að koma þjóðinni aftur upp á lappirnar. Það er verkefnið. Ég ætla ekki að standa hérna í neinu rifrildi við fólk um það hver sé lýðskrumari og hver sé ekki lýðskrumari eins og hv. þm. og félagi framsóknarmaðurinn Höskuldur Þór Þórhallsson gerði áðan.  
            

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ólöf Nordal er mjög mikill talsmaður stóriðju á Alþingi. Ég er hins vegar mjög sterkur talsmaður náttúruverndar og annarrar atvinnuuppbyggingar en stóriðju. Þetta veit alþjóð. Þetta vitum við hv. þingmaður. Við getum hins vegar algerlega sameinast í því að það þurfi að taka til hendinni í atvinnumálunum og að það þurfi að gera róttækar breytingar í atvinnuuppbyggingu og það þarf að gera strax. Ég trúi því að við hv. þingmenn getum staðið saman um góð verkefni til atvinnuuppbyggingar hvort sem það er í Þingeyjarsýslum eða annars staðar í landinu. Við erum hins vegar ósammála um leiðirnar. Það er algerlega ljóst. Núna ári eftir að Kárahnjúkavirkjun tók til starfa á hún í fyrirsjáanlegri framtíð, kannski bara á næsta ári, eftir að skila tapi, kannski ekki bara tímabundið, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, kannski bara í langan tíma og efnahagslífið okkar  
            

Forseti fer fram á að það verði hljóð í salnum.

Þessi hv. þingmaður fer fram á að fá að tala 30 sekúndum lengur en klukkan segir til um. Það er þannig að Kárahnjúkavirkjun og álverið á Reyðarfirði gerði ekki það kraftaverk sem sú ríkisstjórn eða þær ríkisstjórnir sem komu því á laggirnar vonuðust til. Þess vegna finnst mér 

Forseti. Þegar Einar K. Guðfinnsson, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, núverandi hv. þingmaður á þinginu, tilkynnti um ákvörðun sína korteri áður en hann gekk út úr sjávarútvegsráðuneytinu um að hefja á ný hvalveiðar, langreyðaveiðar miklar, fyrir fimm ár fram yfir tíma ekki bara þessarar ríkisstjórnar heldur líka næstu ríkisstjórnar þá var svo látið að þetta mundi geta skapað strax 200–300 störf á Íslandi og þar með slegið eitthvað á það atvinnuleysi sem hér er að rísa og er mikill skaðvaldur í samfélaginu. Við þá athugun sem núverandi hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála hefur hafið á þessari ákvörðun og á hvalveiðum almennt og kostum þeirra og göllum er mikilvægt að byrja á þeim þætti málsins sem heitir sala afurða í útlöndum og finna út hverjar gætu verið sölutekjur af því hvalkjöti, af þeim hluta, sem reyndar er tiltölulega lítill, hvers hvals sem til markaðar berst. En það er aðeins einn markaður fyrir þetta í heiminum og það er Japansmarkaður, sé hann yfir höfuð opinn. Nú er hægt að nýta þetta færi, það færi sem gefst til þessa með því að fréttir bárust um það í sumar leið að selst hefðu 63 tonn af langreyðarkjöti á vegum Hvals hf. og Kristjáns Loftssonar aðaleiganda þess fyrirtækis. Þess vegna er upplagt að byrja á því, af því að upplýsingar um hvalveiðar og sölu hvalafurða eru fremur tregfáanlegar, að athuga hverjar hafi verið gjaldeyristekjur Íslendinga af þessari sölu. Þegar við höfum það þarf síðan að draga frá kostnað og það er þá næsti liður í þessu máli, bæði kostnað við veiðarnar og við rekstur þess flota sem þarf til og ýmsan annan rekstrarkostnað en ekki síst kostnað við flutning þessa kjöts sem allt er flutt í flugi. Öll þessi tonn eru nefnilega flutt í flugi vegna þess að áhættan af því að láta skip sigla með þessar afurðir er of mikil til að taka hana vegna þess að þá þyrfti skipið að sigla beint frá Íslandi alþjóðaslóðir og til Japans vegna þess að ef það kemur við í höfn sem bundin er CITES-samkomulaginu er hætt við að þetta kjöt verði gert upptækt. Þess vegna er hér borin fram sú fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hverjar hafi verið gjaldeyristekjur af útflutningi hvalafurða árið 2008, árið í fyrra þegar þessi 63 tonn, að minnsta kosti þau munu hafa verið seld á markaði í Japan.

Herra forseti. Mér er ljúft og skylt að svara þessari fyrirspurn og það er tiltölulega einfalt. Það hefur verið aflað gagna frá Hagstofu Íslands og þar kemur fram að verðmæti útfluttra hvalafurða árið 2008 var samtals 95 millj. 149 þús. 140 kr. Þetta sundurliðast þannig að á árinu 2008 voru flutt út 909 kíló af hrefnukjöti til Færeyja að verðmæti 722.927 kr. Þá voru flutt út 81.774 kíló af frystum hvalafurðum, þ.e. langreyðarkjöti til Japans að verðmæti 94 millj. 38 þús. 488 kr. Loks voru flutt út heil 90 kíló af hvallýsi til Noregs að verðmæti 387.725 kr. Þetta eru að sjálfsögðu tölur sem taka mið af flutningskostnaði eins og hann var í þessum tilvikum og gengi eins og það var þegar þetta er gert upp hjá Hagstofunni.

Virðulegi forseti. Með þessari fyrirspurn er greinilega verið að reyna að draga í efa hagkvæmni veiðanna og verðmæti afurðanna. Þó liggur fyrir að um nokkuð hátt afurðaverð er að ræða. Það sást strax á tilraunaveiðunum sem voru stundaðar hér í atvinnuskyni 2006 og voru fyrst og fremst settar í gang til að reyna markaðinn sem fyrir hendi er, og sem þeir sem stunda veiðarnar halda fram að sé fyrir hendi, og hvert verðmæti afurðanna er. Ljóst er að við þær hvalveiðar sem fyrirhugaðar eru samkvæmt gildandi reglugerð munu skapast á þriðja hundrað störf í sumar. Þegar núverandi sjávarútvegsráðherra leyfir að þær fari í gang skapast störf við uppbyggingu 

Herra forseti. Japan, Færeyjar, Grænland og Noregur kaupa hvalafurðir af okkur, mismikið þó. Víða er hægt að koma hvalafurðum eða hluta þeirra annars staðar á markað þannig að í sjálfu sér er fáránlegt að vera á móti þessu. Við erum að tala um útflutningsverðmæti upp á hugsanlega 4 eða 5 milljarða og að 200-300 manns geti haft af þessu atvinnu. Við þær aðstæður sem við búum eftir að bankarnir fóru á hausinn og það að við horfum upp á að 20.000 verði atvinnulausir er fáránlegt að nýta ekki þetta tækifæri sem við höfum og byrja að veiða hval. Fyrir utan að það hefur veruleg áhrif á lífríkið að hafa þessar stóru skepnur í samkeppni við fiskstofnana um æti.

Virðulegi forseti. Ljóst er að Norðmenn hafa stundað hvalveiðar í atvinnuskyni í þó nokkur ár og það hefur gengið vel hjá þeim. Ljóst er að mjög margir hvalir eru hér við land. Í kringum landið og í Norður-Atlantshafinu eru líklega um 50.000 langreyðar og 50.000-70.000 hrefnur, þannig að mjög mikið er af hvölum þar. Það er rosalegt í versnandi heimi að geta ekki nýtt hvalinn. Ég styð því að við hefjum hvalveiðar. Ég sagði að við hefðum stundað hvalveiðar frá örófi alda. Það er ekki rétt. Hér var borðaður rekinn hvalur og hv. þm. Mörður Árnason leiðrétti mig í þessu. En sjálf stunduðum við ekki hvalveiðar í stórum stíl nema á milli 1914 og 1988, í rúm 70 ár, og stórhveli voru kannski veidd í um 50 ár, svo að því sé nú öllu haldið til haga. En ljóst er að við eigum að nýta okkur þessa dýrategund eins og aðrar svo framarlega sem það er gert á sjálfbæran hátt og það er sannarlega sjálfbært að taka 

Forseti. Í þessum fyrirspurnatíma er ekki verið að deila um hvalveiðar eða hvalveiðiákvörðun Einars K. Guðfinnssonar út af fyrir sig, þótt ég þakki þátttöku ágætra hv. þingmanna í umræðunni, heldur er verið að reyna að hefja umræðu um og athugun á því hvernig þessi 200–300 störf, sem hv. þm. Jón Gunnarsson hefur lofað okkur, muni skapast hér strax á vordögum verða til. Upplýsingar sjávarútvegsráðherra um tekjur af langreyðarkjötinu eru þær að við höfum fengið 95 millj. kr. fyrir þessi 63 tonn. Ég hef upplýsingar sem byggja á útreikningum alþjóðadýraverndarsamtakanna IFAW um flutningskostnað við þessi 63 tonn. Þær eru á þá leið að flutningurinn með flugi yfir Norðurpólinn hafi kostað um 900 þús. bandaríkjadala sem jafngildir u.þ.b. 112 millj. ísl. kr. 
             Forseti. Jóni Gunnarssyni liggur mikið á að tala og ég vil gjarnan að hann taki þátt í umræðunni ef hægt er að koma því við samkvæmt þingsköpum. Því meira sem Jón Gunnarsson segir um þetta mál, þeim mun fróðari verður landslýður um eðli þess og grundvöll. Þessir útreikningar eru þannig að bara flutningurinn yfir Norðurpólinn með þessi tonn sem seldust í sumar hefur kostað meira en nemur öllum sölutekjum á Japansmarkaði. 

Herra forseti. Ég hef engu við svarið sem var flutt áðan að bæta og ætla ekki að blanda mér í efnisumræður um aðra hluti sem komu inn í umræðuna. Ég vil bara láta það koma fram að þess er að vænta, þegar niðurstaða verður komin í þá skoðun sem er í gangi í sjávarútvegsráðuneytinu varðandi hvalveiðimál, að talsvert ítarlegt talnaefni sem þessu tengist verði reitt fram, sem og um kostnaðinn sem hefur verið samfara rannsóknaveiðunum. Þá er sjálfsagt að taka með þær tölur sem liggja fyrir um tekjur af veiðunum.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að bera upp fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra hvort hún sé sammála hæstv. iðnaðarráðherra hvað varðar uppbyggingu álvers í Helguvík. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur talað skýrt í þessu máli en í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar er enginn leiðarvísir um verkefnin „Álver í Helguvík“ og „Álver á Bakka“ og þessir tveir hæstv. ráðherrar iðnaðar og umhverfismála tala vægast sagt hvort í sína áttina. Tilefni fyrirspurnar minnar er bæði afstaða hæstv. umhverfisráðherra varðandi álversframkvæmdir í landinu og ekki síður viðtal við hana á vefmiðli einum þar sem hún sagði að vel gæti verið hagkvæmara að ljúka við byggingu tónlistarhúss í Reykjavík en að reisa álver í Helguvík. Ef einhver óvissa hefur komið upp sem varðar framkvæmdirnar væri gott að fá það strax upp á borðið svo að hægt sé að bregðast við því. Það var gríðarlegt áfall fyrir Suðurnesin þegar varnarliðið ákvað að hverfa af landi brott fyrir rúmum tveimur árum. Varnarliðið hafði verið nokkurs konar kjölfestuatvinnurekandi á Suðurnesjum og við brotthvarf þess voru 900 störf í uppnámi og um 700 störf voru ekki endurheimt. Álversframkvæmdir í Helguvík hafa veitt íbúum á Suðurnesjum von um vellaunuð framtíðarstörf og ýmis önnur tækifæri til atvinnusköpunar í þjónustu við álverið, bæði á byggingartímanum og þegar það hefur tekið til starfa. Miðað við 250 þús. tonna álver, eins og fyrstu hugmyndir voru um, var gert ráð fyrir að 400 ný störf yrðu til við álverið og 600 til 700 afleidd störf í samfélaginu. Samtals var talað um 1.000 ný störf tengd álverinu. Nú eru uppi hugmyndir um að 360 þús. tonna álver rísi í Helguvík sem þýðir eflaust eitthvað fleiri störf. Á byggingartímanum er talað um að allt að 1.800 störf skapist, sem er mjög gott í því atvinnuleysi sem nú er meðal iðnaðarmanna, verkfræðinga og arkítekta en búast má við að þær stéttir og eflaust miklu fleiri komi að verkefninu á byggingartímanum. Atvinnuleysi er hvað mest á Suðurnesjum um þessar mundir, eins og alkunna er. Suðurnesjamenn hafa áhyggjur af afdrifum álversins. Við teljum það ekki algjörlega í höfn þrátt fyrir að hæstv. iðnaðarráðherra hafi kveðið skýrt upp úr með það að framkvæmdum verði haldið áfram. Þá hafa menn áhyggjur af afstöðu hæstv. umhverfisráðherra í ljósi ýmissa yfirlýsinga hennar. Þess vegna væri gott að fá á hreint hver afstaða hennar til málsins er. Því ber ég upp þessa fyrirspurn til að taka af allan vafa, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Já, það er rétt. Okkur hæstv. iðnaðarráðherra greinir almennt á um ákveðna þætti um álversuppbyggingu á landinu. Ljóst er að enginn fer í grafgötur með það. Í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar er hins vegar sagt að engin áform séu um ný álver á starfstíma hennar. Ég hef kosið að líta svo á að innan þess starfstíma verði hvorki reist álver á Bakka né í Helguvík. Þetta hef ég sagt í viðtölum. Ég hef líka sagt í viðtölum - og við það vil ég standa þann tíma sem ég sit í ríkisstjórn - að taka þurfi á varðandi atvinnuuppbygginguna. Suðurnesin og Þingeyjarsýslur eru þar í sérstökum brennipunkti en líka höfuðborgarsvæðið. Ég nefndi í viðtali 600 störf í byggingariðnaði sem tapast ef ekki verður hægt að ljúka byggingu tónlistarhússins. Ég tel mjög mikilvægt að vernda þau störf en það breytir því ekki að ég tel mjög mikilvægt að vernda störf, t.d. níu vísindakvenna sem starfa í rannsóknarstöðinni í Sandgerði við að rannsaka botndýr á Íslandsmiðum. Ég mun standa vörð um þau störf sem heyra undir ráðuneyti mitt og mun halda áfram að leggja mitt að mörkum varðandi nýja atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum. Ég segi hins vegar að reynslan frá álversuppbyggingu í Fjarðabyggð hræðir, hún gerir það. Reynslan af stóriðjuframkvæmdum almennt hér á landi sýnir að þær hafa ekki haft þau miklu jákvæðu samfélagsáhrif sem gert hafði verið ráð fyrir og talsmenn þeirra vonuðu. Við getum t.d. talað um íbúaþróun á Austurlandi. Í landsfjórðungnum hefur fækkað ört síðan framkvæmdum við álverið lauk og íbúaspá sem gert var ráð fyrir í upphafi gekk ekki eftir. Síðan höfum við nýlega grein Indriða H. Þorlákssonar, sem mér finnst vera afar vel unnin og ég tek mark á, sem sýnir að þjóðhagslega hliðin á málinu sé mjög málum blandin og sáralítið verði eftir af arði stóriðjufyrirtækja við þessar aðstæður á Íslandi. Með öðrum orðum: Í mínum huga mælir allt með því að við förum í annars konar atvinnuuppbyggingu en álver. Í því sambandi bendi ég á fjöldann allan af tillögum sem ég hef vikið að, bæði í þingmálum og í ræðum. Ég vil líka segja af því að ég lokaði máli mínu hér áðan í utandagskrárumræðum um álverið á Bakka á losunarmálunum og loftslagssamningnum og skuldbindingum okkar. Útlit er fyrir að losun koldíoxíðs frá stóriðju sem fellur undir hið svokallaða íslenska ákvæði muni verða um 1.320 þús. tonn á ári frá fjórum verksmiðjum. Þá er verið að tala um Járnblendiverksmiðjuna, álver Rio Tinto í Straumsvík, Norðurál á Grundartanga og Fjarðarál á Reyðarfirði. Miðað við að Fjarðarál sé komið í fulla framleiðslu samkvæmt starfsleyfi - það er sem sagt miðað við fulla framleiðslu í Fjarðaráli - og ef Straumsvík eykur framleiðslu sína um 40 þús. tonn sem áætlanir og áform eru um eykst losunin í 1.380 þús. tonn á ári. Íslenska ákvæðið er með þak sem svarar til 1.600 þús. tonna á ári að meðaltali til 2012. Þetta þýðir að þegar verksmiðjurnar fjórar sem þegar eru starfandi eru komnar í fullan rekstur er eftir 280 þús. tonna kvóti af CO 2 en það þýðir að rúm er fyrir framleiðslu 187 þús. tonna af áli en ekki meira. Í Helguvík er verið að tala um 360 þús. tonna álver og 346 þús. tonna álver á Bakka. Með öðrum orðum: Skuldbindingar okkar samkvæmt loftslagssamningnum sem undirritaðar voru í Ríó 1992, Kyoto 1997 og Marrakesh 2002, tala allar einu máli. Við verðum komin upp undir þakið 2012. Það er sem sagt á vettvangi loftslagssamningsins í dag að ef stóru iðnríkin eins og Bandaríkin koma með í samninginn, sem allir vona og eiga að leggja mjög mikla áherslu á, verður þeim mun meiri samdráttur að eiga sér stað í Evrópusambandsríkjunum. Við höfum ákveðið að vera með Evrópusambandinu í þessum samningaviðræðum. Við höfum samþykkt hér á Alþingi að við ætlum að fara inn í viðskiptakerfi þeirra með losunarheimildir og vitum að svigrúmið fyrir stóriðju í þeirri bólu sem rúmar stóriðju í Evrópusambandslöndunum og EES-löndunum - það verður krafa um samdrátt. Með öðrum orðum: Við verðum að fara að horfast í augu við að skuldbindingar okkar knýja okkur til að fara út í annars konar atvinnuuppbyggingu en stóriðju. Þetta eru meginsjónarmið mín í málinu, hæstv. forseti.

Forseti. Fyrir utan almennar efasemdir um að það sé nýja Íslandi til heilla að halda áfram uppbyggingu stóriðjuvera á borð við þau álver sem hér hefur verið rætt um í dag þá hef ég áhyggjur af því, sem kjördæmisþingmaður í mínu kjördæmi suðvestanlands, að það álver sem hér er um að ræða muni gleypa alla þá orku sem tiltæk er á svæðinu, alla þá orku sem tiltæk er á Reykjanesskaga og í kringum Reykjavík, á Hellisheiði og hvar annars staðar sem orku er að fá, þannig að ekkert verði eftir af orku til annarra hluta, til gagnavera, kísilflöguverksmiðja eða þeirrar stóriðju sem nú hefur opnast sýn til og er miklu þekkilegri á flesta kanta og skapar fleiri störf á hverja orkueiningu. Ég hef líka áhyggjur af því að sú orkuöflun sem hér stendur til muni ganga langt fram úr því sem við getum sætt 

Virðulegur forseti. Við framsóknarmenn styðjum uppbyggingu stóriðju bæði á Bakka og í Helguvík. Það er ekki rétt sem hér kom fram að reynslan hræði. Það var alveg ljóst að fækkun yrði á starfsfólki fyrir austan þegar byggingu álvers væri lokið. Henni er lokið og ekkert óeðlilegt að starfsfólki fækki þar. En þar hafa skapast fjölmörg föst og afleidd störf. Auðvitað hefur þessi framkvæmd haft geysilega jákvæð áhrif og aukið útflutningstekjur þjóðarinnar um tugi prósentna. Þegar við samþykktum Kyoto-bókunina og fengum íslenska ákvæðið vorum við ekki hluti af Evrópusambandinu. Við sömdum alveg sér og við börðumst fyrir því ákvæði. Það þarf að leggja sig fram til að ná árangri, það þarf að berjast fyrir málstað. Það gerðum við Íslendingar. Það var þess vegna sem umhverfisráðherrar allra þjóða samþykktu íslenska ákvæðið. Þeir vissu að það er vistvænt. Það er betra fyrir lofthjúpinn að hafa slíkt ákvæði en ekki. Er það ekki það sem er stærsta umhverfisógnun í dag, það er hækkun á hitastigi lofthjúpsins? 

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur verið afdráttarlaus með það að halda áfram með framkvæmdir í Helguvík. Álver mun rísa í Helguvík, þær framkvæmdir eru komnar vel af stað. Það fer að verða ár frá því að við tókum þar fyrstu skóflustungurnar. Það var í maílok í fyrra og hefur gengið nokkuð vel. Þrátt fyrir efnahagsáföll og þá vinnu Norðuráls og Sviss Aluminium að leita nýrra fjármögnunaraðila að verkefnum hefur það samt gengið eftir og gengið vel. Fyrir utan hvað okkur finnst um einstakar greinar orkunýtingar þá er ljóst að það kemur eins og himnasending inn í íslenskt athafnalíf og þjóðlíf að þessar framkvæmdir fara af stað síðar á árinu. Talið er að um 3.000 manns muni vinna að þessum framkvæmdum með einum eða öðrum hætti þegar líður á árið. Það mun taka mikið af þeim slaka sem myndast í mannvirkjageiranum og því áfalli í þjónustu í mannvirkjageiranum sem þar er uppi núna. Það er mikið fagnaðarefni og það er afdráttarlaust að þau áform er ekki verið að stöðva.

Hæstv. forseti. Það voru orð hæstv. umhverfisráðherra sem fengu mig til að koma hingað upp. Hún sagði að reynslan í Fjarðabyggð hræddi. Það er að mínu mati ekki rétt hjá hæstv. ráðherra að nálgast málið með þeim hætti vegna þess að reynslan í Fjarðabyggð er afar góð. Ég get ekki hugsað þá hugsun til enda hvernig ástandið væri þar ef ekki hefði verið farið út í þessar framkvæmdir þar sem störfum í landbúnaði og sjávarútvegi hefur fækkað um fleiri hundruð á örfáum árum. Álverið á Reyðarfirði er að gera gríðarlega góða hluti fyrir austan. Hvað varðar atvinnumál almennt, af því að hæstv. ráðherra talaði um að huga þyrfti að annars konar atvinnuuppbyggingu, þá er það þannig að alltaf er verið að horfa til allra átta. Ég veit að það var alla vega þannig með þá ríkisstjórn sem ég sat í. Það var alltaf verið að horfa til allra átta þó svo að þetta yrði niðurstaðan. Það er hægt að byggja upp álver og hugsa líka um aðra atvinnuuppbyggingu.

Virðulegi forseti. Varðandi þá umræðu sem hér hefur átt sér stað, eftir hádegi á hinu háa Alþingi, er rétt að taka fram að uppi hafa verið tvö stórmál sem eru umdeild og hafa verið það alllengi, þ.e. veiðar á hval og uppbygging stóriðju. Hvernig svo sem á því stendur, í þeirri umræðu sem fer fram í íslensku þjóðfélagi um þessar mundir, þá er verið að þybbast við meirihlutavilja þjóðarinnar í báðum þessum málum. Það liggur fyrir að meiri hluti er fyrir því meðal þjóðarinnar að fara að veiða hval og á Alþingi er meiri hluti fyrir því að veiða þessar skepnur. Meiri hluti er fyrir því meðal þjóðarinnar að byggja upp í áliðnaði og á þingi er meiri hluti fyrir því. Maður hlýtur að spyrja sig að því, hvers vegna í ósköpunum ekki er hægt að vinna þessum málum hraðari framgang en raun ber vitni á þessum vettvangi. Það er ekki þannig að þetta sé eina úrræðið, langur vegur frá. Og blessunarlega eru iðnaðarráðherra og aðrir hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn að vinna að öðrum lausnum, en þá er kallað eftir því að þær séu leiddar fram. Meðan það er ekki gert verður umræðan á þessu stigi miklu óeðlilegri en hún hefur verið meðan engin önnur svör fást.

Forseti vill áminna þingmenn um að gæta tímamarka, sérstaklega þegar tíminn er svona stuttur.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina því til umhverfisráðherra að álverið á Grundartanga og járnblendiverksmiðjan hafa skapað Vestlendingum gífurlega uppbyggingu. Það er alltaf verið að tala um loftslagsáhrif. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hún hafi gert sér nokkra einustu grein fyrir því hvað sólgos hafa haft mikil áhrif á jörðina. Það hefur alltaf gleymst í þessari umræðu, bæði sólgosin og eins skógareldarnir. Ég er ansi hrædd um að ef þetta yrði rannsakað væru áhrifin frá þessum tveim þáttum miklu alvarlegri en nokkurn tíma frá álverum og járnblendi. Og ef við ætlum að byggja þetta land í framtíðinni, miðað við þær aðstæður sem við höfum, verðum við að gjöra svo vel að hugsa um alla þætti. Það er ekki hægt að lifa bara á grasi og káli.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins blanda mér í þessa umræðu. Við búum hér á Íslandi og erum í vandræðum með atvinnu. Þá segi ég: Hvernig ætlum við að bregðast við, hvernig ætlum við að komast út úr þeim erfiðleikum sem við eigum í? Ég horfi bara til baka til áranna þegar járnblendiverksmiðjan á Grundartanga tók til starfa og álverið - hvers lags lyftistöng það var fyrir Vesturland, hvers lags lyftistöng það var fyrir Akranes. Ég mundi ekki vilja horfa í dag á alla þá sem væru atvinnulausir ef þetta hefði ekki komið til. Ég hef fengið það á mig, af hæstv. umhverfisráðherra, hvers konar barn ég væri að ég skyldi láta það út úr mér, að við á Akranesi skyldum þá ekki hafa fundið upp eitthvað annað en álver. En ég segi: Það er þvílík uppbygging fyrir samfélagið að álverið skuli hafa risið og járnblendifélagið.

Frú forseti. Við ræðum fyrirspurn um áform um álver í Helguvík. Ég er þeirrar skoðunar, og hef unnið að því lengi, að við Íslendingar eigum, og aldrei frekar en nú, að virkja orkuauðlindir okkar, hvort heldur er vatnsafl eða gufuafl. Nú þegar hafa verið teknar ákvarðanir hvað það varðar og við þær á auðvitað að standa. Álverið í Helguvík skiptir gríðarlega miklu máli fyrir þá atvinnuuppbyggingu sem þarf nauðsynlega að eiga sér stað á Suðurnesjum. Við verðum með öllum tiltækum ráðum að tryggja að sú framkvæmd megi halda áfram fólkinu þar og þjóðinni til hagsbóta inn í framtíðina.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna þeirrar umræðu sem hér fer fram, og er fyrirspurn frá hv. þm. Björk Guðjónsdóttur, þá liggur fyrir að í verkáætlun ríkisstjórnarinnar er kveðið afar skýrt á um að þær ákvarðanir sem hafa verið teknar standa. Ein af þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið er að farið verður í uppbyggingu í Helguvík. Það liggur fyrir og því verður ekki breytt. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svörin en verð þó að segja að ég er engu nær um hvort hæstv. umhverfisráðherra muni greiða götu álvers í Helguvík eða ekki. En ég er auðvitað ánægð með að hæstv. umhverfisráðherra er mjög meðvituð um atvinnuástand á Suðurnesjum og mun ætla sér að verja ýmis störf sem hún taldi upp og ég tel það vissulega af hinu góða. Ég vil benda hæstv. umhverfisráðherra á að stuðningur við álversframkvæmdir er mikill á Suðurnesjum og ekki síst núna þegar sverfur að í atvinnumálum. Það er ljóst að heimamenn binda auk þess miklar vonir við fjölþætt og vel launuð störf. Menn vilja styðja við þetta verkefni og nýta orkuauðlindirnar á Reykjanesi til atvinnusköpunar með þessum hætti. Það er því afar mikilvægt að hæstv. umhverfisráðherra standi með fólki og greiði götur álversframkvæmda alla leið. Þrátt fyrir kreppu í heiminum í dag - verð á áli fer lækkandi, auk þess sem fréttir berast af lokun álvera - eru menn hér á landi bjartsýnir og horfa til þess að innan fárra ára birti til og álframleiðsla og verð á áli nái sér á strik. Það er gott að finna að engan bilbug er að finna á Norðurálsmönnum, þeir vilja halda verkinu áfram. Hæstv. umhverfisráðherra minntist á grein Indriða H. Þorlákssonar og ég vil fá að minnast á grein sem er í Morgunblaðinu í dag skrifuð af Ágústi Hafberg, framkvæmdastjóra viðskiptaþróunar hjá Norðuráli - mjög góð grein sem ég hvet hæstv. umhverfisráðherra til að kynna sér. Að lokum vil ég taka undir það með Ágústi, í greininni sem hann skrifar, að atvinnuleysi á landinu er núna rúmlega 10% og því er spáð að það fari jafnvel upp í 20% þegar líða fer á árið. Það má velta því fyrir sér hversu miklu hærri atvinnuleysistölurnar væru ef Íslendingar hefðu ákveðið að nýta ekki orkuauðlindirnar.

Hæstv. forseti. Varðandi nýtingu orkuauðlindanna byggist framtíðarsýn mín á meginreglum umhverfisréttar, ekki hvað síst varúðarreglunni. Hún gengur út á það að okkur beri að gæta að því að raska ekki lífkerfum jarðarinnar þó svo að við gerum kröfu um ákveðin lífsgæði. Ég held að við megum aldrei gleyma þessari hugmyndafræði um varúðarregluna og varúðarnálgunina. Við höfum ekki sýnt varúðarnálgun í þeim virkjunarframkvæmdum sem við höfum farið í á jarðhitasvæðunum okkar. Þessari fullyrðingu minni til staðfestingar nefni ég brennisteinsvetnismengun. Nú er svo komið að hún er orðin óviðunandi á svæðum nálægt Hellisheiðarvirkjun og hér á höfuðborgarsvæðinu er hún komin langt yfir heilsuverndarmörk. Nú er það þannig að gamalt fólk, fólk sem á í erfiðleikum vegna öndunarsjúkdóma eða öndunarfæraörðugleika og lítil börn eru í stórri hættu vegna brennisteinsvetnismengunar frá þeim holum sem búið er að bora uppi í Hellisheiðarvirkjun. Þessi mengun kemur líka úr hveravirkjununum á Reykjanesi. Við getum ekki horft fram hjá þessum staðreyndum þegar við ákveðum að virkja. Við verðum að taka þetta með inn í vinkilinn okkar og ef við gerum það og ef við hugsum líka um loftslagsmálin þá stöndum við frammi fyrir því sem ég sagði áðan að okkur er nauðugur einn kostur að horfa til annarrar atvinnuuppbyggingar en þeirrar orkufreku stóriðju sem árátta hefur verið hjá ákveðnum þingmönnum og stjórnmálaflokkum að byggja upp hingað til. Vilji hv. þm. Kristján Þór Júlíusson staðfesta þennan meirihlutavilja sem hann segir að sé til staðar varðandi stóriðjuuppbyggingu og hvalveiðar þá fer hann bara í kosningar með það, með þau mál. Ég fer í kosningar með önnur mál, aðra vinkla, aðra framtíðarsýn og við fáum mat kjósenda og þjóðarinnar á sjónarmiðum okkar í kosningum. Varðandi Kyoto-ákvæðið vil ég segja við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur: Ég er ekki að tala um 

Hæstv. forseti. Um veröldina alla er leitað með logandi ljósi að nýtanlegri orku til iðnaðar- og heimilisnota á sem lægstu verði. Þeir kostir sem við Íslendingar horfum einkum til og höfum gert okkur gildandi á er virkjun jarðvarma og virkjun vatnsafls eins og þekkt er. Gerðar hafa verið tilraunir hér með virkjun vindorkunnar án teljandi árangurs. Nú horfa menn til þess að nýta orku sem kann að finnast í olíujarðlögum á landgrunninu og að virkja sjávarföllin. Virkjun sjávarfalla til raforkuframleiðslu hefur tekið stórstígum framförum og hafa stórþjóðirnar unnið að þróun búnaðar til slíkra virkjana. Er rík ástæða til þess fyrir okkur Íslendinga að kanna alla kosti slíkra virkjana. Á orkuþingi árið 2006 var flutt erindi um sjávarorku og möguleika virkjana sjávarfalla við Ísland. Bar fyrirlesturinn yfirskriftina Nýir tímar, aðrir kostir . Virkjun sjávarorkunnar er á margan hátt heillandi viðfangsefni og gæti hugsanlega komið til móts við vaxandi kröfu á sviði umhverfismála. Virkjun sjávarorkunnar byggist á virkjun ölduhreyfingar, á virkjun sjávarfalla, á virkjun straumanna og virkjun hitastigsmunarins. Því miður liggja ekki fyrir teljandi rannsóknir á þessum kostum hér á Íslandi og stjórnvöld virðast ekki hafa markað sér stefnu um virkjun sjávarfalla enda má segja að virkjun jarðvarma og vatnsaflsins hafi verið nægjanlegt verkefni fyrir okkur hin síðari ár. Engu að síður þarf að horfa til framtíðar og kortleggja alla kosti okkar til að búa í haginn fyrir ókomnar kynslóðir, bæði með því að nýta kosti auðlindanna og með því að velja þá nýtingu sem raskar ekki möguleikum komandi kynslóða til að búa í landinu við sem mesta hagsæld og nýta auðlindir okkar í þágu þjóðarinnar. Að mati þeirra sérfræðinga sem fjallað hafa um virkjun sjávarorkunnar við Ísland eru kostir mestir og bestir við virkjun í Breiðafirði þar sem munur flóðs og fjöru er mestur hér við land, yfir 5 metrar. Fyrirtækið Sjávarorka hefur í mörg ár unnið að skoðun kosta og hafa einstaklingar lagt ómælda vinnu í að hreyfa því að rannsóknir fari fram og metnir kostir málsins. Þess vegna hef ég borið svohljóðandi fyrirspurn undir hæstv. iðnaðarráðherra: 1. Hyggst ráðuneytið móta stefnu um virkjun sjávarfalla við Ísland? 2. Liggja fyrir einhverjar rannsóknir á vegum opinberra aðila um kosti og hagkvæmni sjávarfallavirkjana við Ísland? 3. Hyggst ráðuneytið beita sér fyrir stuðningi við þá sem metið hafa virkjunarkosti 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þá framsýni sem birtist í fyrirspurn hans. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að töluverðir möguleikar liggja í virkjun sjávarfalla og líka virkjun ölduhreyfingar. Þessari tækni fleygir fram og ég hef sem iðnaðarráðherra reynt að fylgjast með henni. Ég hef reynt að nýta ferðalög til útlanda til að sækja líka ráðstefnur um málið og satt að segja varð ég undrandi þegar ég komst að því að það eru til meira en 100 mismunandi aðferðir til að beisla þessa orku. Hv. þingmaður spyr hvort ég hyggist beita mér fyrir því að mótuð verði stefna um sjávarfallavirkjanir. Svarið er já, þ.e. ég hef þegar hrundið af stað vinnu við gerð framtíðarorkustefnu sem á að ná töluvert langt fram eftir þessari öld. Þar er m.a. lögð áhersla á það sem við getum leyft okkur að kalla óhefðbundna orkugjafa, þ.e. orkugjafa eins og djúpboranir, eins og nýtingu aukins afrennslis af jöklum í gegnum núverandi virkjanir. Þar er um að ræða möguleika sem gætu aukið orkuframleiðsluna síðar á öldinni allt að 60%, sömuleiðis er verið að skoða möguleika á notkun vindorku. Ég er ósammála hv. þingmanni um að það séu takmarkaðir möguleikar á því sviði. Þar hefur tæknin líka breytt útsýninu. Sömuleiðis er möguleiki að nota hveragufu til að framleiða metanól. Ég tel að miklir möguleikar séu í því, sérstaklega á svæðum eins og Þeistareykjum þar sem mikið vetni er að finna í jarðgufu. Sjávarfallavirkjanir verða líka teknar inn í stefnumótunina. Svarið er sem sagt já við þessu. Hv. þingmaður spyr hvort einhverjar rannsóknir liggi fyrir á vegum opinberra aðila um kosti og hagkvæmni sjávarfallavirkjana við Ísland. Svarið er að hálfu leyti játandi og hálfu leyti neitandi. Þær rannsóknir sem eru fyrir hendi sem beinlínis varða kosti miðast auðvitað við tækni síðustu ára en henni hefur fleygt svo gríðarlega fram núna á allra síðustu árum að segja má að þær rannsóknir hafi ekki haldið í við tækniþróunina. Ég verð hins vegar að geta þess að einn af mínum allra eftirminnilegustu kennurum, Unnsteinn Stefánsson, prófessor í haffræði, var frumkvöðull á þessu stigi, þ.e. hann hóf fyrstu rannsóknirnar á Hvammsfirði. Það má segja að upp frá því hafi menn farið að velta fyrir sér þessum möguleikum. Hv. þingmaður gat hér um merkt erindi sem haldið var árið 2006. Það var í kjölfar þess að ráðist var í úttekt á möguleikum gegnumstreymishverfla til raforkuframleiðslu. Sú niðurstaða leiddi til þess að mjög áhugavert væri að kanna nýtingu sjávarfallastraumanna í Breiðafirði til orkuframleiðslu. Reynt var að meta stærðargráðu fjárfestingar út frá upplýsingum sem þá lágu fyrir frá því fyrirtæki sem var að þróa hverflana. Út frá þeim upplýsingum og ýmsum öðrum forsendum var reynt að áætla framleiðslukostnað raforkunnar fyrir mismunandi straumhraða. Siglingastofnun, sem er afburðagóð stofnun á sviði sjávarmælinga, þróaði sjávarfalla- og straumalíkan í samvinnu við Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen sem telur að með því sé hægt að áætla straumhraða við strendur landsins og gera sér grein fyrir því hvar er líklegast að bera niður. Hv. þingmaður þekkir sjálfur fyrirtækið Sjávarorku sem með vissum hætti er opinbert fyrirtæki vegna þess að Rarik er stór hluthafi í Sjávarorku. Það hefur fengið stuðning úr Orkusjóði til að rannsaka og meta vinnanlegt orkumagn í Breiðafirði. Sjávarorka hefur núna uppi áform um að ráðast í sjö ára mælingar á rannsóknum á þeim stöðum sem eru í Hvammsfirði og sundunum við heimastað hv. þingmanns. Þetta fyrirtæki hefur óskað eftir rannsóknarleyfi vegna þessara rannsókna. Svo get ég þess að það eru mjög fróðlegar tvær lokaritgerðir við tæknifræðiskor Háskólans í Reykjavík sem fjalla einmitt um virkjun sjávarfalla. Hv. þingmaður spyr hvort ráðuneytið hyggist beita sér fyrir stuðningi við þá sem metið hafa virkjanakosti sjávarfalla í Breiðafirði. Ráðuneytið hefur þegar gert það, að vísu ekki í miklum mæli en það hefur lagt fram sem svarar 10 millj. kr. til þess að kanna þá kosti. Það er sjálfsagt að skoða það en þá yrði fyrst og fremst um að ræða fjárhagslegan stuðning orkuráðs og það ber svo vel í veiði fyrir 1. þm. Norðvest. að hv. þm. Mörður Árnason stendur hér í gættinni en hann er einmitt formaður Orkusjóðs.

Frú forseti. Ég vil bara taka undir orð hæstv. iðnaðarráðherra og fagna þessari fyrirspurn hv. þm. Sturlu Böðvarssonar um virkjun sjávarfalla við Ísland. Ég held að það sé alveg ljóst að okkur ber að huga að og kanna virkjunarkosti sem geta verið svona rækilega sjálfbærir og ganga ekki á aðra umhverfisþætti. Einnig hefur öldustyrkurinn verið nefndur, ölduhæðin, ölduhreyfingarnar, straumarnir í Breiðafirði og víðar sem ég tek undir að sé sjálfsagt að kanna með mikilli virðingu fyrir lífríki Breiðafjarðar og því mikla umhverfisdýrmæti sem þar er. Einnig vindorkan eins og hæstv. ráðherra minntist á. Ég veit að við hv. þingmaður erum sammála um það. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og tel við hæfi að hún sé sú fyrsta í meira en áratug á hans ágæta ferli. Ég held að það sé líka við hæfi að hún komi hér á eftir þessum snörpu umræðum um hið mikla deilumál í marga áratugi sem er ofvirkjun fallvatna og óheppileg notkun þeirrar orku sem þar af kemur. Af því að ég var kynntur sem raun ber vitni vil ég segja að eitt af því sem þarf að gera til að efla hinar óhefðbundnu orkurannsóknir og leit að þeirri orku sé að breyta lögunum um orkuráð og Orkusjóð þannig að Orkusjóðurinn geti styrkt sveitarfélög til annarra orkuráðstafana en jarðhitaleitar og borana. Ég held að þetta gæti átt við í Breiðafjarðarbyggðum þeim sem þingmaðurinn ræðir um. 
            

Hæstv. forseti. Hér er spurt um kosti og hagkvæmni sjávarfallavirkjana við Ísland. Orka sjávar er einkum falin í eftirfarandi þáttum: öldum, sjávarföllum, sjávarstraumum og hitastigsmun, á milli sjávar og andrúmslofts og milli mismunandi dýpa. Mig langar að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra sem er sérfræðingur í fiskeldi: Telur hann að sjávarfallavirkjanir gætu orðið til þess að fæla burt þorsk og annan fisk eða göngu fiska og er ekki hætta á að fiskurinn lendi í hverflunum og drepist eins og mörg dæmi eru um í Noregi? Þar hafa vindrafstöðvar drepið fugla, m.a. hafa margir ernir drepist við að lenda í vindspöðum rafstöðvanna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir hans jákvæðu viðbrögð við fyrirspurnum og þeim ábendingum sem fram komu í fyrirspurninni og þeirri ræðu sem ég flutti vegna hennar. Aðeins vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni, það er rétt athugað hjá honum að ekki hafa verið margar fyrirspurnir hjá mér síðustu tíu árin af þeirri einföldu ástæðu að fyrstu átta ár þess tímabils var ég aðallega í því að svara fyrirspurnum og hin síðari ár að stjórna því að hv. þingmenn fengju gott tækifæri til að spyrja. Að því slepptu tel ég afar mikilvægt að hæstv. iðnaðarráðherra fái gott tækifæri til þess að vinna í samræmi við það sem kom fram að er vilji hans. Hann nefndi hér í ræðunni að að auka þarf rannsóknir, ekki bara rannsóknir á nýtingu jarðhitans heldur einnig rannsóknir vegna nýtingar á sjávarfallakostunum og líka varðandi nýtingu vindorkunnar. Það er ekki rétt hjá hæstv. ráðherra að ég hafi afskrifað það. Hins vegar hefur ekki tekist vel upp í öllum tilfellum að nýta vindorkuna. Í mörgum nágrannalanda okkar er það gert og við þurfum að skoða það að sjálfsögðu. Aðalatriðið í mínum huga er að horft verði til þess svæðis þar sem liggur fyrir að eru bestu kostirnir að nýta sjávarorkuna sem er Breiðafjörðurinn. Í því erindi sem ég nefndi og vitnaði til áðan er nefnt að í Breiðafirði virðist í framtíðinni hægt að framleiða mjög mikla raforku og með mjög lágum framleiðslukostnaði miðað við lauslegt mat 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að svara þeirri spurningu sem hv. þm. Herdís Þórðardóttir beindi til mín um möguleg áhrif sjávarfallavirkjana á fiskgengd. Eins og ég sagði í fyrra mínu svari eru meira en hundrað aðferðir til þess að virkja þá orku sem í sjávarföllum og bylgjum er að finna. Sumar þessara aðferða, sérstaklega þær sem menn pældu fyrst í hafa alveg örugglega áhrif á fiskgengd og geta tálmað henni. En ég held að þær aðferðir sem menn horfa mest til núna, þar sem ekki einu sinni eru mjög miklar festingar við botn heldur er orkan virkjuð með öðrum hætti með öðrum tækjum, hafi þá kosti að hafa mjög takmörkuð áhrif á lífríkið. Svo er hitt að það eru engar sjónrænar afleiðingar ef menn kjósa að fjarlægja þessar virkjanir. Það skilur ekkert eftir nema hugsanlega í augum fiskanna undir yfirborði. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þeir eiga að njóta eldanna sem fyrstir kveiktu þá. Það var ekki að ástæðulausu að þeir voru einmitt kveiktir þarna, það er vegna þess að náttúrukostir eru bestir þar. Það er framsýni þeirra sem búa á þessum stöðum. Ég man ekki betur en að í aðalskipulagi fyrir Dalabyggð sé að finna skipulagt iðnaðarsvæði undir litla sjávarfallavirkjun. Hitt er svo að í sjálfu sér hefur verið erfitt að finna leiðir líka til að nýta raforku sem fellur til með þessum hætti. Hún hentar ekki til þess endilega að knýja fyrirtæki sem þurfa á stöðugri orkuframleiðslu að halda en hún mundi henta ákaflega vel t.d. fyrir eitt af verkefnum framtíðarinnar sem er að framleiða vetni. Það er líka hægt að hugsa sér að orkuna mætti nota með óbeinum hætti við vatnsaflsorkuframleiðslu, þ.e. að nýta hana til að dæla vatni upp í lón og nýta síðan vatnið þegar það rennur úr lóninu með jöfnum hætti. Það er ein af þeim aðferðum sem 

Hæstv. forseti. Í ályktunum Fjórðungssambands Vestfirðinga hafa komið fram óskir um hraðari endurnýjun og uppbyggingu á raforkukerfinu á Vestfjörðum í þeim tilgangi að auka öryggi og hagkvæmni kerfisins sem síðan ætti að leiða til lægra raforkuverðs og aukins afhendingaröryggis. Bæði Orkubú Vestfjarða og Landsnet hafa látið vinna áætlanir sem miða að því að auka orkuöryggi á Vestfjörðum með því að styrkja línur og orkuflutningsbúnað bæði á norður- og suðurfjörðum Vestfjarða. Þær leiðir sem hafa verið skoðaðar eru annars vegar hringtenging og aukin flutningsgeta af landskerfinu eða frekari virkjun vatnsfalla á Vestfjörðum samhliða styrkingu flutningskerfisins. Á undanförnum missirum hefur Vesturverk á Ísafirði unnið að því að skoða kosti virkjunar vatnasviðs Hvalár í Ófeigsfirði. Jafnframt unnu verkfræðingar forathugun á virkjun Hvalár árið 2007 og var sú athugun lögð fram í 2. áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsorku og jarðvarma. Forathugun byggði m.a. á rennslismælingum í Hvalá sem hófust árið 1976. Forsvarsmenn Vesturverks á Ísafirði hafa látið vinna fyrir sig frekari athugun á hagkvæmni virkjunar Hvalár. Sömuleiðis hefur vatnamælingum og jarðfræðiathugunum verið fram haldið fyrir tilstuðlan félagsins. Virkjunarsvæðið er afskekkt og erfitt yfirferðar og Vesturverk hefur átt náið samstarf við landeigendur að finna leiðir til þess að lágmarka jarðrask vegna tækja sem eru nauðsynleg við rannsóknir uppi á heiðinni. Í aðalskipulagi Árneshrepps, sem hefur verið í vinnslu, mun vera gert ráð fyrir Hvalárvirkjun. Þá hefur fyrirtækið sótt um rannsóknarleyfi til iðnaðarráðuneytisins. Það hefur komið fram af hálfu forsvarsmanna Landsnets að virkjun Hvalár mundi stórauka öryggi í orkusölu á Vestfjörðum og auk þess mundi slík virkjun skapa vinnu og skilyrði til enn frekari uppbyggingar á vegakerfinu á Ströndum sem kæmi bæði íbúum og ferðamönnum að miklu gagni, en vegurinn um Árneshrepp er eins og þekkt er lokaður mikinn hluta vetrar og vart fær öllum að sumri vegna þess að vegurinn er ekki byggður fyrir þunga umferð. Í ljósi þess að orkuöryggi er ekki viðunandi á Vestfjörðum vegna aðstæðna á vinnumarkaði og efnahagsástandsins í landinu tel ég mikilvægt að allra leiða verði leitað til þess að hraða rannsóknum vegna virkjunar Hvalár. Með því mætti auðvelda þeim aðilum sem hug hafa á að fjárfesta í virkjunarkostum næstu skref í miklu framfaramáli. Við megum engan tíma missa. Þess vegna spyr ég hæstv. iðnaðarráðherra: 1. Hvaða áform eru uppi um aukið afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum? 2. Hvaða áform eru uppi af hálfu ráðuneytisins um virkjun vatnsfalla á Vestfjörðum? 3. Hvenær hyggst ráðherra gefa út rannsóknarleyfi vegna virkjunar Hvalár í Ófeigsfirði á Ströndum?

Frú forseti. Ég hef þegar lagt fram mjög ítarlegt yfirlit á Alþingi Íslendinga um það með hvaða hætti ég hef beitt mér fyrir því að hraða því að afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum verði aukið. Það gerði ég í svari við þremur fyrirspurnum sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fleytti hér fram á síðasta ári. Til þess að gefa hv. þingmanni yfirlit yfir það sem ég hef beitt mér fyrir og stofnanir ríkisins þá skipti ég þeim aðgerðum í tvennt. Annars vegar það sem ég gæti kallað aðgerðir til skamms tíma og hins vegar aðgerðir til lengri tíma. Fyrri aðgerðirnar eru þríþættar. Landsnet hefur á síðustu mánuðum unnið að endurnýjun á varnarbúnaði flutningskerfisins á Vestfjörðum sem hafa þegar að mati Landsnets skilað góðum árangri. Settur var upp nýr varnarbúnaður á allar 66 kílóvolta háspennulínur í desember. Hann mælir jafnframt fjarlægð að bilunarstað. Þetta tryggir miklu afmarkaðri útleysingar lína, þ.e. straumleysi, en áður og styttir bilanaleit og það gerir mögulegt líka að hringtengja sambandið Breiðavík/Bolungarvík/Ísafjörður sem hefur ekki verið gert um margra ára skeið, því er lokið. Til að gera þetta mögulegt voru settar upp 66 kílóvolta straum- og spennuspennar í aðveitustöðinni við Bolungarvík og það hefur þegar reynt á þetta og endurbæturnar reyndust vel. Í öðru lagi þá hefur Landsnet líka sett upp svokallaðar undirtíðnivarnir. Það eru varnir sem leysa út álag vegna afmarkaðs straumleysis til að koma á jafnvægi á milli framleiðslu og notkunar og þær bregðast við þegar vesturlínu leysir út en í kjölfarið verður þá aflskortur á svæðinu. Markmiðið er sem sagt að leysa út álag svo komast megi hjá því að Mjólkárvirkjun leysi út vegna yfirálags. Mér er kunnugt um að á þetta hefur reynt í tvígang með góðum árangri eftir að þessi búnaður var settur upp. Þessu til viðbótar er svo ráðgert að kaupa varnir sem á að setja upp til þess að leysa út afgangsorku í truflanatilvikum. Þegar þetta er komið allt saman ættu virkjanir í fjórðungnum að geta staðið undir forgangsorkunotkun. Sömuleiðis hefur líka verið tekin nýlega ákvörðun um að ræsa jafnan dísilvélar þegar ofsaveður eru í uppsiglingu þannig að minnka megi líkur á verulegu straumleysi í kjölfar útleysinga á vesturlínu. Í þriðja lagi var vesturlína yfirfarin á síðastliðnu ári með tilliti til lagfæringa sem gætu aukið styrk hennar og minnkað líkur á útleysingum og straumleysi. Það hafa nú þegar verið gerðar lagfæringar á nokkrum stöðum og frekari rannsóknir á línunni eru í undirbúningi. Allar þessar aðgerðir eru á tímasetningum sem ég hef kynnt þinginu áður. Hinar aðgerðirnar sem taka síðan lengri tíma eru í fyrsta lagi að Landsnet hefur tekið ákvörðun um að rífa 66 kílóvolta Bolungarvíkurlínu 2 og leggja hana í streng. Fyrsti áfanginn, kaup á jarðstreng, fer í útboð að ég hygg eftir tvær vikur og sú vinna tengist vitaskuld jarðgangagerðinni sem unnin er um þessar mundir undir sterkri forustu hæstv. samgönguráðherra. Síðari áfanginn verður svo boðinn út á næsta ári þegar endanleg lega nýrrar spennistöðvar á Ísafirði liggur fyrir. Að sjálfsögðu mun Landsnet nota tækifærið og leggja jarðstreng í önnur göng sem kunna að verða gerð í framtíðinni og hv. þingmaður hefur m.a. beitt sér fyrir á umliðnum árum. Í öðru lagi verður byggð ný spennistöð á Ísafirði þegar niðurstaða liggur fyrir um staðsetningu hennar. Það er unnið að því í samvinnu orkubúsins og bæjarstjórnar. Í þriðja lagi vinnur Landsnet núna að frekari greiningum á kostum sem eru líklegir til að tryggja Vestfirðingum sambærilegt rekstraröryggi og öðrum notendum. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni og öðrum þingmönnum Vestfjarða um að það er ekki við það búandi að Vestfirðir séu með þriðja flokks kerfi miðað við aðra landsfjórðunga og ég hef sem iðnaðarráðherra beitt mér sterklega fyrir því að breyta því. Þessir kostir eru ólíkir, t.d. er verið að skoða hverjir komi hagkvæmast út, Hvalárvirkjun er einn þessara kosta, ný lína vestur mundi líka leysa vanda Vesturlands. Svo eru líka aðrir kostir til skoðunar. Það er væntanleg, vonandi á allra næstu dögum, skýrsla um þessa greiningu. Hún verður send þingmönnum kjördæmisins og kynnt um leið og hún er til og stefnumarkandi ákvarðanir af minni hálfu munu þá fylgja í kjölfarið. Að því er varðar áform af hálfu ráðuneytisins um virkjun vatnsfalla á Vestfjörðum þá hef ég engin áform um það frekar en um virkjanir einstakra vatnsfalla í öðrum landshlutum. Stofnanir á mínum vega hafa unnið skýrslur um Skúfnavatnavirkjun og líka Hvalárvirkjun og sömuleiðis minni ég á gamla skýrslu um Glámu. Loks er spurt hvenær ég hyggst gefa út rannsóknarleyfi vegna virkjunar Hvalár. Ég hyggst ekki gefa það út, ég tel að það sé óþarft. Það liggur fyrir samningur allra eigenda vatnsréttinda 

Frú forseti. Ég vil taka undir hversu afhendingaröryggi rafmagns á Vestfjörðum og reyndar um vestanvert landið hefur verið slakt og hvernig þessir landshlutar hafa í rauninni setið á hakanum í þessum efnum. Lögð hefur verið megináhersla á lagningu stórra flutningsmannvirkja, flest tengd stóriðju, en landsbyggðin hefur verið látin sitja á hakanum í þeim efnum. Þrífösun rafmagns í sveitum gengur allt of hægt og það að tryggja rafmagnsöryggi, hvort sem er í Dölum, á Snæfellsnesi, norður um Vestfirði eins og hér hefur verið rakið, um Norðvesturland, um landið allt. Einmitt um hinar dreifðu byggðir sem við nú horfum til að geti og eigi mikla möguleika á að auka verðmætasköpun sína. Að auka og tryggja atvinnuöryggi út um land allt er það sem við eigum að hlúa að og þess vegna þarf forgangsröðunin núna að vera sú að tryggja afhendingaröryggi 

Hæstv. forseti. Hér er hreyft mikilsverðu máli og má þakka 1. þm. Norðvesturkjördæmis fyrir að bera það hér fram. Ljóst er að raforkuöryggi á Vestfjörðum er ekki eins og það ætti að vera og aðrir landshlutar búa við. Það sýndi sig ljóslega fyrir hálfum mánuði þegar rafmagnið fór af á norðanverðum Vestfjörðum og röð bilana varð til þess að heila helgi var rafmagn meira og minna úti í mörgum byggðum. Þrátt fyrir það sem fram kom í máli iðnaðarráðherra þá er alveg ljóst að til þess að Vestfirðingar búi við sama öryggi og aðrir landsmenn þarf stórátak. Virkjun Hvalár er kannski eitthvert mesta og brýnasta framfaramál sem vestfirskar byggðir standa frammi fyrir. Ég hvet hæstv. iðnaðarráðherra til að vinna að þessu máli af einurð þannig að Vestfirðingar verði ekki lengur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sturlu Böðvarssyni fyrir að hreyfa málinu með fyrirspurn á þinginu og hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Mér finnst það skipta miklu máli sem fram kom í ræðu hæstv. ráðherra um rannsóknarleyfi vegna virkjunar á Hvalá. Hann hefur kveðið upp úr með það með formlegum hætti að ekki þurfi leyfi og aðilarnir sem eru með málið í undirbúningi geti hafi rannsóknir sínar þegar í stað og án nokkurra leyfa eða afskipta hins opinbera. Ég held að það sé fagnaðarefni að þetta liggi hér fyrir eftir athugun málsins í ráðuneytinu þannig að ekki verði neinn frekari dráttur á því að rannsóknir hefjist á mögulegri virkjun í Hvalá í Ófeigsfirði. Virðulegi forseti. Ég tek undir orð manna um skort á bærilegu afhendingaröryggi orku 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svörin svo langt sem þau ná. Það sem hann nefndi hér voru allt mjög mikilvæg úrbótaatriði er varða afhendingaröryggi raforku. Hins vegar má segja að það séu neyðaraðgerðir öðrum þræði. Það er auðvitað ekki ásættanlegt að keyra þurfi dísilrafstöðvar á Íslandi um þessar mundir til að tryggja afhendingaröryggi orkunnar, hvort sem það er á Vestfjörðum eða annars staðar. Hvað varðar greiningu á þessum kostum öllum sem þarf að fara yfir, þá þarf auðvitað að hraða henni svo allt liggi fyrir. Það sem er hins vegar aðalatriði málsins og eftir stendur í þessari umræðu þegar það liggur fyrir að ekki þarf að gefa út sérstakt rannsóknarleyfi vegna Hvalárvirkjunar - það er góðra gjalda vert og skapar skilyrði fyrir þetta fyrirtæki og þá ágætu áhugamenn sem þar eru til þess að fara í þær framkvæmdir við rannsóknir - grundvallaratriðið er að Landsnet tryggi að viðkomandi orkuver geti selt framleidda orku inn á kerfið. Það er þá næsta verkefni iðnaðarráðherra að tryggja að Landsnet geti staðið þannig að málum að hægt verði að selja inn á kerfið þá dýrmætu raforku sem hægt er að framleiða í Hvalárvirkjun. Enn stendur á að fá það ljóst og klárt hvort Landsnet er tilbúið til þess að standa með forsvarsmönnum þeirra sem vilja virkja.

Frú forseti. Ég fór og talaði við Pétur í Ófeigsfirði í fyrra og ég sannfærðist um að virkjun Hvalár og Rjúkanda væri hið besta mál. Við Pétur bóndi erum sammála um að það sé nauðsynlegt að ráðast í það verk sem allra fyrst. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu eftir að hafa skoðað málið, eins og ég drap á undir lok máls míns áðan, að það þarf ekkert rannsóknarleyfi. Ástæðan er sú að lögin um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu gera ekki ráð fyrir að rannsóknarleyfi þurfi ef málum er háttað eins og er á Vestfjörðum, þ.e. það liggur fyrir samningur allra eigenda vatnsréttinda vegna rannsóknar og virkjunar við Vesturverk sem hefur þessar rannsóknir í undirbúningi. Það liggur því alveg ljóst fyrir og er í gadda slegið, svo maður tali vestfirsku, að þeir geta ráðist í það. Ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þingmaður átti við þegar hann sagði að nú væri það verkefni iðnaðarráðuneytisins að tryggja að menn gætu selt orku frá þessari virkjun. Ef hv. þingmaður á við það að einhver tvísýna sé um að Landsnet muni leggja streng frá Hvalá til að tengjast kerfinu þá get ég fullvissað hann um að það er mikill vilji til þess af hálfu stjórnvalda og mun ekkert á það skorta. Ég hefði í sporum þingmannsins verið svolítið frekari og gengið fastar eftir því að Landsnet kæmi með öflugri hætti en því einu að málum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það sé óæskilegt að flytja út af Vestfjörðum það orkumagn sem hugsanlega verður framleitt í Hvalá, 37 megavött. Ég tel að við eigum að taka höndum saman um að reyna að finna atvinnukost sem getur nýtt þessa orku í héraði. Það er almennt stefna mín að þegar frá eru grunnþarfir borgaranna eigi ekkert að þvælast með orku víðs fjarri þeim stöðum þar sem hún er framleidd. Það á að reyna að nota hana þar og skapa atvinnu þar. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu. Það munar um það þegar þingmenn koma og eru frekir við ráðherrann