Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er stjfrv. Menntmn. hefur skoðað þetta mál og aflað sér allítarlegra upplýsinga um það og leggur til, að frv. verði samþ. með tveim smávægilegum breyt. Fyrri breyt. er eingöngu orðalagsbreyting og er gerð til þess að komast hjá að kalla árbakka strandlengju. Síðari brtt. er við 7. gr. og er efnislega á þá leið, að n. leggur til, að það fé, sem veitt verður til að framkvæma lögin, komi til eftir því sem er veitt á fjárl., en ekki skv. úrskurði ráðherra.



Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til, að heimilað verði að fella niður myntsláttu á tíeyringum og 50 aura peningum. Það er mjög ákveðin till. Seðlabankans, að að þessu ráði verði horfið, að það sé ekki ástæða til þess, eins og nú er komið, að halda við þessum smáu einingum og þó að okkar smærsta mynteining hér eftir verði 1 kr., sé það orðið mjög sambærilegt við verðgildi minnstu einingar, sem þekkist í nærliggjandi löndum. Hér er um hagkvæmnisatriði að ræða einnig, sérstaklega að sleppa 10 aura myntinni, sem ekki virðist eiga orðið neinn rétt á sér. Þetta mundi spara mörgum allmikla vinnu, auk þess sem það veldur nú allmiklum kostnaði að halda uppi þessari myntsláttu. Frv. þetta hefur þegar verið afgr. í Ed., og hér er um tiltölulega litið mál að ræða. Ég vænti þess, að það geti gengið greiðlega í gegnum þessa hv. d., án þess að farið sé að blanda inn í það öðrum og miklu stærri málum, sem snerta jafnvel gerbreytingu á okkar mynteiningu almennt séð. Herra forseti. Ég legg til. að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Á þskj. 621 er frv. til l. um breyt. á l. nr. 31 frá 5. maí 1970, um dýralækna. Frv. þetta var lagt fram í hv. Ed., og er efni þess, að ráðh. setji reglur um framkvæmd eftirlits og nauðsynlegar ráðstafanir til að stöðva sölu á mjólk, sem vegna sjúkdóma eða óþrifnaðar gæti talist varasöm fyrir heilbrigði neytenda. Það hefur til þessa ekki varið talið ótvírætt í lögum, hver ætti að hafa þetta eftirlit. Þetta frv. er því flutt til þess, að það séu tekin af öll tvímæli um það, að dýralæknar eigi að hafa þetta eftirlit, eins og þeir eiga að hafa eftirlit um heilbrigði kúa og eftirlit með fjósum. Í hv. Ed. var frv. breytt á þá leið, að málinu má skjóta til yfirdýralæknis, sem fellir fullnaðarúrskurð, ef til þess kemur. Þetta er gert til þess að tryggja það, að ekki geti orkað tvímælis um úrskurðarvald það, sem dýralæknir hefur í þessu tilfelli, og finnst mér réttmætt að setja þetta öryggisákvæði inn í frv. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta frv. fleiri orð, - það var um það samstaða í hv. Ed., - og legg til. herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Frv. til l. á þskj. 621 er um breyt. á l. nr. 61 19. maí 1971 og breyt. á eldri l. þar um. Ákvæðið, sem er verið að breyta í þessu efni, er framlenging á því leyfi, sem í þeim l. var og féll út við síðustu áramót, um að leyfa slátrun í sláturhúsum, sem ekki hafa fengið löggildingu. Þrátt fyrir það að mikið hafi áunnist í þá átt að endurbæta sláturhúsin á síðari árum og víða séu komin hin fullkomnustu sláturhús, er ljóst, að enn þá verður að gefa undanþágu og leyfa slátrun í húsum, sem ekki hafa fengið löggildingu, og er nú lagt til, að þetta leyfi verði veitt til ársloka 1976. Þetta frv. hefur inni að halda sama ákvæðið og frv. það, sem ég greindi hér áðan, að hér þurfi að koma til hvort tveggja, leyfi héraðsdýralæknis og yfirdýralæknis, til þess að þessi undanþága verði veitt, en í framkvæmd mun það hafa verið svo, að báðir þessir aðilar hafa ráðið þeim málum, þegar þan hafa verið til lykta leidd. Þetta frv. fékk einnig góða afgreiðslu í hv. Ed., og ég vona, að svo verði einnig hér í hv. d., og ég sé ekki ástæðu til að segja um það fleiri orð. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þegar frv. til l. um fjölbrautaskóla, sem varð síðar að l. nr. 14 frá 1973, var undirbúið, voru aðeins uppi fyrirætlanir um stofnun eins skóla með því sniði hér í Rvík. Það var ástæðan til þess, að ákvæðin um skiptingu kostnaðar af slíkri skólastofnun voru aðeins miðuð við þær aðstæður, sem taldar voru ríkja í Rvík. Skv. áætlun um nemendafjölda og skiptingu hans á námsbrautir var talið, að réttmæt skipting á kostnaði milli ríkis og Reykjavíkurborgar væri þannig, að ríkissjóður skyldi greiða 60% stofnkostnaðar, en Reykjavíkurborg 40%. Þetta ákvæði hélst óbreytt í l., enda þótt í meðförum Alþ. kæmi í ljós, að áhugi var víðar en hér í höfuðborginni á að koma upp skólastofnunum með fjölbrautasniði, og því var sett í lögin heimild, sem gerði stofnun fjölbrautaskóla færa, hvar sem er á landinu. Síðan hafa athuganir farið fram á stofnun fjölbrautaskóla á ýmsum stöðum, og fyrirætlanir eru mislangt komnar um að vinna að því, að sú skólagerð taki til starfa í ýmsum landshlutum. Hér má nefna til staði eins og Austurland með skólastofnanir á Egilsstöðum og Neskaupsstað, Sauðárkrók, Selfoss og Keflavík, og stefnt er að því að koma á fjölbrautanámi í Kópavogi og Hafnarfirði. Við athugun á aðstæðum á þessum stöðum hefur komið í ljós, að ákvæðin um kostnaðarskiptingu, sem miðuð eru við aðstæður í Rvík, eiga miður vel við á öðrum stöðum með allt annan nemendafjölda og þar sem önnur samsetning námsbrauta í fjölbrautaskóla er fyrirhuguð. Því þykir nauðsyn til bera, að í lagaákvæðunum sé nægur sveigjanleiki, til þess að kostnaðarskiptingin geti farið eftir aðstæðum og skilyrðum á hverjum stað. Til þess er þetta frv. flutt. Í því felst breyt. á 6. gr. l. um fjölbrautaskóla, og er kveðið svo á, að kostnaðarskipting skuli fara eftir samkomulagi milli menntmrn. og mótaðila. Sú kostnaðarskipting skal gerð með hliðsjón af gildandi l. um það nám, sem í boði verður innan fjölbrautaskólans, sem verið er að stofna. Ég legg svo til, herra forseti, að eftir þessa umr. verði málinu vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. Um leið og ég lýsi fylgi mínu við þetta frv. og fagna því, að nú á að færa út kvíarnar varðandi fjölbrautaskóla og skapa möguleika til þess að setja þá upp víðar en hér í Reykjavík, þá vildi ég vekja athygli á einu atriði, sem vissulega er nokkuð mikilvægt, þegar fjallað er um fræðslumálin og skiptingu kostnaðar milli ríkis og sveitarfélaga á þessum vettvangi. Umr. urðu nokkrar varðandi þetta atriði fyrir nokkrum dögum, þegar rætt var um skólakerfið, og eiga sjálfsagt eftir að halda áfram, þegar rætt verður um grunnskólafrv., þ.e.a.s. umr., sem snerta þann ágreining, þann skoðanamun, sem fram hefur komið um það, hvernig eigi að halda á þessum málum, hvernig vinnubrögðin eigi að vera, þegar teknar eru ákvarðanir um það, hvaða aðili eigi að hafa forustu í fræðslumálunum og hvernig kostnaðarskiptingin eigi að vera milli ríkis og sveitarfélaga í þeim efnum. Ég hef verið talsmaður þeirra sjónarmiða, að það sé nauðsynlegt, áður en ákvörðun sé tekin um tekjuskiptinguna eða um aukna tekjuöflun til handa sveitarfélögum, að þá liggi fyrir, hver eigi að vera hin raunverulegu verkefni sveitarfélaga á sviði fræðslumála. Af þessu máli, sem hér er lagt fram, má ráða, hversu mikið er til í þessum sjónarmiðum mínum, og ég lít svo á, að þetta frv. sé því til áréttingar, að nauðsynlegt sé, að fyrst séu teknar ákvarðanir um það, hvaða verkefni komi í hendur sveitarfélaganna, áður en ákvörðun um tekjuöflun eða tekjuskiptingu sé ákveðin. Þar af leiðandi hlýtur maður að draga þá ályktun, að um leið og Alþ. ákveður t.d. stofnun fjölbrautaskóla og áður en Alþ. tekur ákvörðun um tekjuskiptingu eða breytta tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, eins og boðað er, að nú standi yfir, þá er vitaskuld bráðnauðsynlegt, að fyrir liggi áður vilji Alþ. um það, hversu mikið sveitarfélögin eigi að taka að sér á vettvangi fræðslumálanna. Ég vildi aðeins koma þessu sjónarmiði hér á framfæri, vegna þess að ég tel það eiga erindi til n., þegar hún fer yfir þetta frv., með alveg sama hætti og það var nauðsynlegt fyrir menntmn. Nd. að leggja línurnar fyrst um það, hvað við viljum, að sveitarfélögin hafi með höndum varðandi grunnskóla, áður en ákvörðun er tekin um tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga.



Herra forseti. Með l. nr. 5 frá 28. febr. á þessu ári var ákveðið að leggja á sérstakt gjald, 1% á söluskattsstofn, og verja tekjum þessum til að draga úr kostnaði við upphitun íbúðarhúsnæðis með olíu. Þegar þessi lög voru sett, var því lýst yfir, að síðar yrði flutt frv. um það, hvernig þessu gjaldi skyldi ráðstafað til þeirra aðila, sem orðið hafa fyrir stórauknum útgjöldum vegna verðhækkunar á olíu. Á þeim tíma, sem liðinn er síðan þessi lög voru sett hér á hv. Alþ., hefur þetta mál verið til athugunar og af hálfu viðskrn. hefur verið haft samráð við stjórnmálaflokkana um till. varðandi það, hvernig þessum fjármunum skuli varið. Það frv., sem hér er nú lagt fram, hefur verið samið á þennan hátt og gerir ráð fyrir þeim till., sem greindar eru í þessu frv. varðandi ráðstöfun á þessu sérstaka gjaldi. En eins og fram kemur í frv., 2. gr., er lagt til, að þessum fjármunum verði varið þannig: 1) Til þess að styrkja þá aðila, eins og segir í 2. gr., sem nota olíu til hitunar íbúða sinna, og greiðist sama upphæð á hvern íbúa, sem býr við olíuupphitun. Olíustyrkur greiðist hverjum framteljanda til skatts og einnig vegna maka og barna, sem eru á framfæri hans og eigi eru sjálfstæðir framteljendur. Skal þessi styrkur ekki talinn til tekna við álagningu tekjuskatts og útsvars. 2) Gert er ráð fyrir því, að heimilt sé að veita þeim rafveitum í landinu styrk af þessu fé, sem nota að einhverju verulegu ráði olíu til þess að framleiða raforku til upphitunar húsnæðis. Eins og fram kom, þegar l. nr. 5 frá 28. febr. 1974 voru sett, hefur farið fram nokkur athugun á því, hvað þeir aðilar séu margir í landinu, sem nú búa við olíuupphitun húsa sinna. Er talið, að þeir íbúar, sem þannig er ástatt um, séu um 100 þús. talsins. Einnig er álitið, að tekjur af þessu gjaldi, sem ákveðið var með l. frá í febrúar, muni á ársgrundvelli nema í kringum 800 millj. kr. Samkv. því væri hægt að greiða styrk samkv. þessu frv., sem næmi í kringum 8 þús. kr. á ársgrundvelli miðað við hvern einstakan fjölskyldumeðlim, þ.e.a.s. á ársgrundvelli gæti 5 manna fjölskylda, sem býr við olíuupphitun húsnæðis, fengið í styrk samkv. þessum till. í kringum 40 þús. kr. Það er augljóst, að þó að öll þessi fjárhæð gangi á þennan hátt til þess að draga úr hitunarkostnaði með olíu og þá aðeins til upphitunar íbúðarhúsnæðis, þá yrði hér ekki um of mikla greiðslu að ræða til þessara aðila, nema síður sé, þannig að hætt er við því, að þeir, sem búa við notkun olíu í þessum efnum, yrðu eigi að síður að taka á sig nokkru meiri verðhækkun en þeir, sem búa við upphitun frá hitaveitu. Það er því ekki um það að ræða, að hægt sé í rauninni að nota þá fjármuni, sem hér er um að ræða, til annars en þess að draga úr þeim kostnaði, sem þeir verða fyrir, sem hita upp íbúðir sínar með olíukyndingu. Það hefur af eðlilegum ástæðum nokkuð verið athugað, hvaða leiðir væru tiltækilegastar til þess að koma þessu gjaldi á á sem sanngjarnastan hátt til þeirra, sem verða fyrir þessum auknu útgjöldum. Fyrst hefur að sjálfsögðu verið athugað, hvort ekki væri hægt að greiða niður verð olíunnar, þeirrar olíu, sem notuð er til húsakyndingar. En í ljós hefur komið, að sú leið er ekki fær m.a. af þeim ástæðum, að hér er um að ræða upphitun á húsnæði, sem nær langt út fyrir það að vera aðeins íbúðarbúsnæði. Hér er um upphitun að ræða á margs konar húsnæði umfram íbúðarhúsnæði, eins og t.d. á skrifstofuhúsnæði, alls konar opinberum stofnunum, skólum, félagsheimilum, jafnvel ýmiss konar vinnustöðum, og verður ekki auðvelt að greina á milli þeirrar olíu, sem afhent er þeim, sem eru að hita upp íbúðir sínar með olíu, og hinnar, sem notuð er til upphitunar á öðru húsnæði. Væri farin sú leið að greiða niður verðið á þessari olíu, er mjög hætt við því, að hér yrði um mikla misnotkun að ræða og kæmi alls ekki þeim að fullu gagni, sem þó er ætlast til að fái þessa aðstoð, þ.e.a.s. þeim, sem verða að hita upp íbúðir sínar með olíukyndingu. Þá hefur einnig verið athugað, hvort hægt væri að fara þá leið að miða þessa niðurgreiðslu eða þessa styrkveitingu við stærð íbúðarhúsnæðis. Hefur við nánari athugun þótt vera sanngjarnara að miða þessa greiðslu við fjölda þeirra, sem eru í hverri fjölskyldu eða eru í hverri íbúð, fremur en miða við íbúðarstærð. Í allmörgum tilfellum mun það vera svo, að þeir, sem hafa hið stærra húsnæði, eru þá gjarnan efnaðri menn, þótt það sé ekki í öllum tilfellum, og má því búast við því, að í þeim tilfellum, þar sem margir eiga hlut að máli í heimili, en búa kannske við þrengra húsnæði, þá yrði þeirra hlutur lakari, ef miðað yrði við íbúðarstærð, heldur en þegar miðað er við fjölda þeirra, sem í fjölskyldunni eru. Við athugun á málinu hefur sem sagt sú niðurstaða orðið að telja, að það væri miklu sanngjarnara að miða við það, sem lagt er til að miða við í þessu frv., en að miða við rúmmál húsnæðis. Það er einnig talið, að það sé tiltölulega auðvelt og geti verið kostnaðarlítið að koma þessari aðstoð til réttra aðila, þegar þessi leið er valin, þar sem gert er ráð fyrir því, að hægt sé að greiða þennan styrk fyrir milligöngu bæjar- og sveitarstjórna á hverjum stað. Þær hafa tiltölulega greiðan aðgang að skýrslum um fjölda þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli í hverju einstöku tilfelli. Þá hefur einnig þótt rétt að hafa í frv. almenna heimild um það, að hægt væri að verja nokkrum hluta af þessu fé til þess að styrkja þær rafveitur, sem óumdeilanlega verða að nota talsvert mikla olíu til framleiðslu á raforku, sem síðan er seld til íbúðarhúsahitunar. Í nokkrum tilfellum á þetta sér stað, og er full sanngirni í því, að styrkur sé veittur í slíkum tilfellum, þegar þá ekki hefur verið um hækkun á raforkunni að ræða til húsahitunar umfram það, sem önnur raforka hefur verið látin hækka um. En hér yrði þó greinilega um tiltölulega litlar fjárhæðir að ræða og fá tilfelli. en rétt þótti við athugun að hafa þessa heimild í frv. Ég vil svo að lokum leggja á það áherslu, að ég hygg, að það sé full samstaða hér á hv. Alþ. um það, að hér er um nauðsynlega aðgerð að ræða. Þessum fjármunum þarf að koma til þeirra aðila í landinu, sem hafa orðið fyrir stórkostlega auknum útgjöldum. Það eru fyrst og fremst þeir, sem verða að hita upp híbýli sín með notkun olíu, og það er fyrst og fremst til þeirra, sem þessir fjármunir eiga að ganga. Vissulega hefði verið æskilegt, að hægt hefði verið að hafa í þessu skyni miklu hærri fjárhæð, nota hana þá til þess að greiða olíuna niður í verði almennt séð, þ.e.a.s. að veita stuðninginn einnig til margra annarra aðila, sem hafa með höndum margvíslegan rekstur. En þá hefði þurft að vera til miklu hærri fjárhæð en við höfum úr að spila, og eigi að teygja þessa greiðslu út til fleiri en þeirra, sem hita upp íbúðarhúsnæði, er augljóst mál, að þá verður það gert á kostnað þeirra, sem hita upp íbúðir sínar með notkun olíu. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta öllu meira, því að málið er þegar allvel rætt og samráð hefur verið haft við flokkana um gerð þessa frv. Ég hygg, að ágreiningur sé ekki mikill um málið, þó að það geti verið eitthvað skiptar skoðanir um einstök atriði. Ég mun því ekki ræða málið frekar við þessa umr., nema sérstakt tilefni gefist til, en ég legg til. að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn, til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. lýsti því, að samráð hefði verið haft við stjórnarandstöðuna um samningu þessa frv. Rétt er það, að ég og hv. þm. Pétur Pétursson fórum tvisvar eða þrisvar í viðskrn. og ræddum um þetta mál. En ég lýsti því þar, að Sjálfstfl. væri óbundinn af þeim ýmsu till., sem í þessu frv. felast, og áskildi mér rétt til þess að athuga það nánar. Hitt er rétt, að allir eru sammála um, að aðgerðir þurfi í þessu máli. Það er nauðsynlegt að lækka olíu til húsakyndingar, til íbúðarhúsakyndingar og til lækkunar á hitunarkostnaði atvinnuhúsnæðis, ef mögulegt er. Ég vil minna á, að Sjálfstfl. skrifaði hæstv, ríkisstj. á s.l. hausti, eftir að olíuverðið hækkaði, og minnti á, að nauðsyn bæri til að gera aðgerðir í þessum málum. Í bréfi Sjálfstfl. er ekki aðeins talað um íbúðarhúsnæði, heldur einnig atvinnuhúsnæði. En hv. stjórnvöldum finnst það sennilega ekki ómaksins vert að vera að tala um atvinnuhúsnæði eða atvinnurekstur. En öllum er áreiðanlega ljóst eigi að siður, að atvinnureksturinn úfi á landi býr við versnandi kjör og meiri mismun í kostnaði en áður var, ef hann þarf að borga olíuna á þessu háa verði, þegar aðrir, sem betri aðstöðu hafa, geta notað hitaveitu. Það má þess vegna segja, að olíukostnaðurinn sé einn stór pinkill til viðbótar, sem hengdur er á atvinnureksturinn, svo illa sem allur atvinnurekstur er nú kominn í verðbólgunni undir núv. stjórnarfari. En það er sjálfsagt að vekja athygli á því, að það fjármagn, sem er til ráðstöfunar, er vitanlega takmarkað. Hæstv. ríkisstj. var að tala um það, eftir að hún fékk bréfið frá Sjálfstfl., að það væri möguleiki á að afla fjár með ýmsu móti, t.d. að leggja 10% ofan á útsvörin, þannig að álögð útsvör væru ekki 10% af brúttótekjum, heldur 11%. Mér virðist, að sumir hæstv. ráðh. væru nokkuð ákveðnir í því, að þetta væri eðlilegasta fjáröflunarleiðin. Aðrir hæstv. ráðh. töluðu um, að eðlilegt væri að skattleggja hitaveitur, og töluðu um það með mikilli alvöru, að þar væri fjáröflunarleið, sem væri sanngjörn. Einn ráðh. hafði orð á því, að e.t.v. mætti hækka fasteignagjöld. En að athuguðu máli í n., sem var undir forustu hæstv. forseta Sþ., Eysteins Jónssonar, varð samkomulag um að fara þá leið, sem nú hefur verið lögfest, þ.e. að nota eitt söluskattsstig, - annað söluskattsstigið, sem áður gekk í Viðlagasjóð, - til þessarar fjáröflunar. Það hefur verið talað um, að þetta söluskattsstig gæti gefið 800 millj. á ári, og í umr. í viðskn. var talað um þessa upphæð. En síðan eru nú líklega bráðum 3 vikur, og nú skeður margt á þremur vikum eða jafnvel skemmri tíma í verðlagsmálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er eðlilegt, að minna á, að í des. s.l. var talið, að söluskattsstigið gæfi 609 millj. Þegar komið er fram undir febrúarlok, var talið af sérfræðingum ríkisstj., að söluskattsstigið gæfi 800 millj. Nú eru komin marslok og aprílmánuður byrjaður. Ég hringdi í einn sérfræðinginn í morgun. Við töluðum um þetta og rökræddum, hvað líklegt væri, að söluskattsstigið gæfi til jafnaðar á þessu ári. Það' er alveg öruggt, sagði sérfræðingurinn, að þetta verður einn milljarður á ári, nema sérstakar og róttækar aðgerðir stjórnvalda komi til. Það er þá ekki fjarri lagi að reikna með 900 millj. og hugsa sér það, að olíusjóðurinn hafi 900 millj. til ráðstöfunar, en það er sú upphæð, sem ég hef reiknað með. Ég vil leyfa mér að draga nokkrar ályktanir út frá því, ef 900 millj. kæmu í olíusjóðinn á þeim tíma, sem nýsamþykkt lög gilda um. Það er nauðsynlegt í þessum hugleiðingum að gera sér grein fyrir því, hversu mikil olíunotkunin er. Það er talið, að til hitunar íbúðarhúsnæðis og annars húsnæðis fari 45.89% af olíunni, 27.52% til fiskiskipa, 3.91% til íslenskra flutningaskipa, 1.54% til erlendra skipa og frá söludælum 9.08%. Annað: raforka, landbúnaður, verklegar framkvæmdir o.fl., 12.06%. Olíumagnið var á s.l. ári 390 millj. 758 þús. lítrar. Er reiknað með, að það geti aukist á þessu ári um 15% og verði 450 millj. litrar. Ef gengið er út frá því, að það verði um 450 millj. lítrar á þessu ári og til húsahitunar þurfi 45.89% eru það 206.5 millj. lítrar, sem færu í húsahitunina. Það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir þessu og hugleiða, hvað unnt er að gera með því fé, sem við komum til með að hafa í olíusjóðnum. Ég hef ekki reiknað með því, að það kæmu fram till. um aukna fjáröflun, heldur eru hugleiðingar mínar aðeins um það, sem þetta eina söluskattsstig er líklegt að gefa. Það eru 206.5 millj. litrar til allrar húsakyndingar, en til íbúðarhúsnæðis eingöngu 154.9 millj. lítrar. Gert er ráð fyrir, að meðalverð á olíunni á árinu verði 12.33 kr. á lítra. Vitanlega er þetta ágiskun ein, þetta getur enginn fullyrt, en ég hygg, að þessi áætlun sé eins samviskusamlega gerð og unnt er og ekki hægt að segja, að þetta sé rangt eða einhver önnur upphæð réttari. Ef við göngum út frá því, að meðalolíuverð á þessu ári verði 12.33 aurar, þá er rétt að minna á, að í árslok 1973 var olíuverðið 7.70 kr., en 5.80 kr. lítrinn í nóvemberlok s.l. Sé miðað við 900 millj. kr. í tekjur í olíusjóðinn á ári og að 50 millj. renni til rafveitna vegna framleiðslu dísilstöðva á raforku, verða 850 millj. til niðurgreiðslu á olíu. En ráðuneytismenn töldu eðlilegt að ætla 50 millj. kr. til niðurgreiðslu á olíu, sem færi til raforkuframleiðslu, og nefndu þeir þessa upphæð eftir að hafa ráðfært sig við Rafmagnsveitur ríkisins og iðnrn. Sé miðað við alla húsahitun, 206.5 millj. lítra, er fjármagn til lækkunar á olíu kr. 4.10 pr. lítra. Olíuverð er áætlað kr. 12.33, eins og áður er sagt. Niðurgreitt olíuverð yrði því, sé miðað við alla húsahitun, 8.23 kr. pr. lítra. Ef aðeins er miðað við íbúðarhúsnæði eða 154.9 millj. lítra, er fjármagn til niðurgreiðslu 5.48 kr. pr. lítra. Olíuverð til hitunar íbúðarhúsnæðis yrði þá 6.85 kr. pr. lítra. Væri öll olía greidd niður, gæti verðið lækkað úr kr. 12.33 pr. lítra í 9.80 kr. pr. lítra. Miðað við þá útreikninga, sem hér hefur verið lýst, er reiknað með, að 850 millj. kr. verði til ráðstöfunar til lækkunar á olíuverði. Er þá miðað við, að söluskattsstigið gefi 900 millj. kr., en 50 millj. kr. renni til rafmagnsveitna vegna framleiðslu á raforku frá dísilstöðvum. Í frv. því, sem hæstv. viðskrh. hefur lýst og hv. alþm. hafa lesið, er reiknað með, að tekjur af einu söluskattsstigi verði 800 millj. kr. eitt ár. Hvort réttara er að reikna með 800 millj. kr. eða 900 millj., geta menn að sjálfsögðu deilt um. En eins og ég áðan sagði, eru allar líkur til þess, að hærri talan sé nær því rétta heldur en sú lægri. Má minna á, að í des. s.l. þótti rétt að áætla, að söluskattsstigið gæfi 609 millj. kr., en fáum vikum síðar var talið öruggt, að það gæfi 800 millj. Með hækkun vöruverðs og þjónustu hækkar sá stofn, sem söluskattur reiknast af, og búast því margir við því, að söluskattsstigið gefi í tekjur á þessu ári 1000 millj. kr. En í frv. því, sem er til umr., er reiknað með, að 750 millj. kr. verði til ráðstöfunar í olíusjóðinn, eftir að 50 millj. kr. hafa verið dregnar frá vegna rafveitna. Sé miðað við aðeins 750 millj. kr., verður verð á niðurgreiddri olíu eins og hér greinir: Ef olía fyrir alla húsahitun verður lækkuð, fer verðið úr kr. 12.33 í 8.70 kr. pr. lítra. Ef miðað er við íbúðarhúsnæði, verður olíuverð pr. lítra 7.49 kr. Verði öll olían lækkuð, verður lítrinn 10.04 kr. Segja má, að allt, sem hér er nefnt, sé á áætlunum byggt. Olíuverð á þessu ári veit enginn um með vissu, en líkur eru til þess, að verðið, sem hér er reiknað með, gæti verið nærri lagi. Fjármagnið, sem fyrir hendi verður samkv. nýsamþykktum l. um tekjur af einu söluskattsstigi, rennur til lækkunar á olíu, og er byggt á áætlunum, sem menn eru ekki að öllu leyti sammála um. Alþ. hefur ákveðið, að lækkun olíuverðs skuli gerð samkv. sérstökum lögum. Í framhaldi af þeirri ákvörðun hefur ríkisstj. lagt fram frv. það, sem nú er rætt um. Hæstv. viðskrh. lofaði, að samráð skyldi haft við stjórnarandstöðuna um framhald málsins. Það kom í minn hlut og hv. þm. Péturs Péturssonar að ræða við viðskrn. um málið. Kom strax í ljós, að viðskrh. og ráðunautar hans töldu ekki heppilegt að hafa annan hátt á um framkvæmd málsins á allan hátt en þann, sem skjalfestur er í frv. Talsmenn rn. töldu, að fé, sem til ráðstöfunar væri, nægði ekki til þess að greiða niður olíu nema til íbúðarhúsnæðis, fjármagnið, sem fyrir hendi er, væri ekki nægilegt til að hafa það víðtækara. En eins og ég áðan sagði, eru 2–3 vikur síðan rætt var um þessi mál í viðskrn., og stoðir renna því undir það, að fjármagnið verði meira til ráðstöfunar í þessu skyni heldur en áætlað var fyrr í vetur og í viðræðum í viðskrn. í s.l. mánuði. Mér hefur skilist, að hv. þm. Pétur Pétursson væri sammála því að miða niðurgreiðsluna eingöngu við íbúðarhúsnæði og hann væri einnig sammála öðrum atriðum frv., hvað framkvæmd 1. snerti. Má því segja, að hæstv. ríkisstj. hafi öruggan meiri hl. fyrir þeim ráðstöfunum, sem í frv. felast. Þrátt fyrir það tel ég eðlilegt, að þetta mál verði skoðað að nýju, og veit ég, að hv. þm. Pétur Pétursson og fleiri hv. þm. eru fúsir til þess að athuga málið, ef ástæða er til að ætla, að fjármagn í sjóðnum verði meira en áður var talað um. Verði fjármagn í sjóðnum 900 millj. eða meira á árinu, er kominn möguleiki til þess að taka atvinnuhúsnæði með. Um það að greiða þetta sem nokkurs konar styrk samkv. íbúafjölda sýnist mér vera nokkuð þungt í vöfum og gallað. Ég teldi, að það væri heppilegra að greiða lækkunina til olíufélaganna og fela þeim að sjá um framkvæmdina. Það mætti miða við ákveðið magn á íbúð, þannig að ekki væri verið að greiða niður ollu til upphitunar á lúxushúsnæði, óþarflega stóru húsnæði. Olíugeymir er við hvert hús, og ætti þess vegna að vera unnt að framkvæma þetta, án þess að misnotkun þyrfti að vera. En þetta væri auðveldast og þetta væri hægast. Ef allt húsnæði nyti niðurgreiðslu, væri framkvæmdin að sjálfsögðu enn þá auðveldari. Ég hef farið nokkrum orðum um þetta mál og lýst því, að samkomulag hefur ekki enn orðið um framkvæmd málsins þrátt fyrir góðan vilja margra manna. Að samkomulag hefur ekki náðst, er einungis vegna þess, að menn hafa talið, að það fjármagn, sem sjóðurinn hefur til umráða, sé of litið til þess að fara út fyrir íbúðarbúsnæði og samkomulag hefur ekki náðst um framkvæmdina vegna þess, að hæstv. viðskrh. og ráðunautar hans telja, að það sé á allan hátt heppilegast að hafa þetta í styrkjaformi og miða við fjölskyldustærð. Það er þeirra sannfæring, og hafa þeir ekki látið af henni. Við því er ekkert að segja. En það er mín skoðun, að hitt væri auðveldara og heppilegra á allan hátt, að fela olíufélögunum þessa framkvæmd. Það væri unnt að komast hjá misnotkun með því að hafa skipulag, kvittanir og vottorð við útdeilingu olíunnar. En þótt hæstv. viðskrh. telji sig hafa öruggan meiri hl. fyrir frv. óbreyttu, vil ég eindregið mælast til þess, bæði við hæstv. ráðh. og þá n., sem fær frv., að láta enn á ný fara fram athugun á því, hversu mikið fjármagn er líklegt að komi í olíusjóðinn. Hagfræðingurinn, sem ég talaði við í morgun, taldi engan vafa á, að það yrðu 900 millj., en nær sanni að reikna með 1000 millj. Og samkv. þeim dæmum, sem ég var með hér áðan, er hægt að taka allt búsnæði og ná réttu verði á olíunni, ef um 900 millj. er að ræða. Þegar ég segi réttu verði, þá hugsa ég til þess, að það verði ekki aukinn mismunur á kyndingarkostnaði frá því, sem hann áður var, milli olíukyndingar og hitaveitu. Hitaveitugjöld hafa verið hækkuð um 13% síðan um áramót, og ekki er talið ólíklegt, að hitaveitugjöld verði enn hækkuð á þessu ári. Það væri þess vegna ekki óeðlilegt að miða olíuverðið við það, sem það var í desember mánuði s.l. og miða lækkunina við það. Ef um 900 millj. kr. fjármagn er að ræða, þá er hægt að greiða alla olíu niður og ná því verði, sem var á olíu til húsakyndingar í desembermánuði. Herra forseti, ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Ég veit, að það er góður vilji fyrir hendi hjá öllum, sem um þessi mál fást. Hæstv. ríkisstj. brá skjótt við, eftir að hún fékk bréfið frá Sjálfstfl., til þess að gera ráðstafanir í þessu máli. Það má segja, að þetta mál sé nokkuð erfitt viðfangs. Það er eðlilegt, að mönnum finnist orka tvímælis um framkvæmdina, en það er enn tími til þess að skoða málið og reyna að sameinast um það, sem er sanngjarnast og best að vel athuguðu máli.



Herra forseti. Mig langar til að segja nokkur orð í þessum umr. Eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Sunnl., vorum við kvaddir sem fulltrúar okkar flokka eitthvað tvisvar, þrisvar sinnum til að tala við embættismenn í viðskrn. Ég get tekið undir margt af því, sem hv. þm. Ingólfur Jónsson sagði um, að það væri vissulega æskilegt að geta gengið lengra en þetta frv. gerir ráð fyrir. Það væri vissulega æskilegt að geta aðstoðað ýmis fyrirtæki úti um landsbyggðina, sem þurfa nú að nota olíu, og eru þau af ýmsu tagi, eins og t.d. ýmis iðnfyrirtæki, sem þurfa að hita með olíu. Sannleikurinn er sá, að hvernig sem þessu máli verður velt fyrir sér, verður ákaflega erfitt að finna einhverja lausn, sem sé 100% rétt. Það verður að finna þær leiðir, sem menn telja sanngjarnastar, þrátt fyrir allt. Þegar við vorum að ræða um þetta í rn., þá var okkur gefin sú forsenda, að við hefðum í raun og veru ekki nema 750 millj. kr. til ráðstöfunar í þessu skyni. En ef það kemur í ljós, sem hv. þm. Ingólfur Jónsson ræddi um áðan, að þessi upphæð er kannske 20% hærri, þá er ég sannarlega reiðubúinn til þess að ræða það aftur, hvort hægt er að færa þetta eitthvað til atvinnuveganna. Um það bil helmingur þjóðarinnar notar nú olíu til hitunar, og það er þessi helmingur, sem við erum að reyna með þessari löggjöf að aðstoða, þannig að misræmið á milli bitaveitu og olíuhitunar verði ekki meiri en það var á s.l. ári í stórum dráttum. Og þó er ég hræddur um, ef þetta verða ekki nema 750 millj. kr., að þá nái þessir endar tæpast saman. Ég held, að við höfum orðið nokkurn veginn sammála um það með embættismönnunum. Það er svo annað mál, sem blandast beint inn í þetta, þó að það sé ekki þessu frv. viðkomandi, hvað er hægt að gera, - eða er eitthvað hægt að gera til þess að hraða framkvæmdum á hitaveitusvæðunum og nota rafmagn til hitunar? Ég geri mér grein fyrir því, að þetta er ekki verk, sem er unnið á stuttum tíma, en það er höfuðatriði, að þessar framkvæmdir hafi gjörsamlega forgöngu, vegna þess að þær koma. undireins að gagni fyrir margt fólk og þar með margs konar atvinnurekstur. Milliþn. í byggðamálum ræddi þetta mál strax, þegar olíuhækkanirnar fóru að dynja yfir, og lagði til við ríkisstj., að einhverjar sérstakar ráðstafanir yrðu gerðar til að jafna þennan mismun. Ég verð að segja það, þótt ég sé ekki fullkomlega ánægður með fyrirkomulagið í afgreiðslunni, eins og það er, þá kem ég ekki auga á neina aðra sanngjarnari leið, og þá finnst mér sjálfsagt að fara þá leið, sem menn telja þó sanngjarnasta, og tel ég, að þetta frv. stefni að því. Hitt er svo nýtt viðhorf, ef olíusjóðurinn hefur umtalsvert fé umfram það, sem okkar forsendur voru, þegar við vorum að ræða þetta, og ég tek undir með hv. 1. þm. Sunnl., að ég vil mega treysta því, að sú n., sem fær málið til meðferðar, grandskoði það.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er verið að ræða, heitir frv. til l. um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða. Það felur í sér, að þessum ráðstöfunum skuli hagað með þeim hætti að greiða niður olíuna, sem notuð er til hitunar á íbúðarhúsnæði, og það skuli greitt niður með þeim hætti að úthluta ákveðinni upphæð af þessum 900 millj. kr. til hvers framteljanda til skatts, sem kyndir húsnæði sitt upp með olíu, og þetta skal gert með milligöngu bæjar- og sveitarfélaga. Þetta er í aðalatriðum efni þessa frv. Nú er frá því að segja, að þetta frv. kemur mér ekki spánskt fyrir sjónir og reyndar ekki neinum hv. þm., vegna þess að í febrúarmánuði s.l., þegar rætt var um það í þingflokkunum, hvað gera skyldi varðandi ráðstafanir vegna verðhækkana á olíu, þá var þingfl. sýnt nánast þetta sama frv. Þá var þingfl. sýnt frv., sem fól í sér gjaldtökuna sjálfa, hækkunina á söluskattinum, og fól í sér, hvernig ráðstafa skyldi þessu gjaldi. Í þingfl. Sjálfstfl. var þegar mjög sterk og eindregin andstaða gegn því, hvernig ráðstafa skyldi gjaldinu, þ.e.a.s. mjög mikil andstaða gegn þeirri leið, sem mælt var með í því frv. og mælt er með í þessu frv., sem nú liggur hér fyrir framan okkur. Það var ljóst, að ef leitað væri eftir einhverri samstöðu í þinginu, þá var það borin von að reikna með því, að þingfl. Sjálfstfl. gæti staðið að og samþ. frv., sem fæli í sér það hvort tveggja, gjaldtökuna og ráðstöfun gjaldsins, meðan gert var ráð fyrir því, að gjaldinu væri ráðstafað með nefndum hætti. Hæstv. ríkisstj. var það kappsmál, að því er virtist, að ná samstöðu hér í þinginu, og var lögð greinileg áhersla á það, að allir flokkarnir gætu sameinast um tekjuöflunina, þ.e.a.s. 1% söluskattshækkun. Því var valin sú leið að taka út úr fyrrnefndu frv. það, sem olli mestum ágreiningi, þ.e.a.s. ráðstöfun gjaldsins, en lögfesta sérstaklega tekjuöflunina, og það var gert í febrúarmánuði s.l. Við afgreiðslu þess máls var ég sá einasti hér á hv. Alþ., sem greiddi atkv. gegn frv. Ég gerði það vegna þess, að ég vildi mótmæla bæði efni frv. og vinnubrögðunum. Ég tók fram, og ég tek enn fram, að ég gerði mér ljóst, að það þyrfti að leysa þennan vanda, vegna olíuverðhækkana, sem við blasti, með einhverjum hætti. En ég taldi í fyrsta lagi, að ríkisstj. hefði getað tekið á sig þann fjárhagspinkil, sem af þessu leiddi, án þess að leggja á nýjan og aukinn skatt. Og ef ríkissjóður gæti það ekki, þá vildi ég meina, að það væri vegna óráðsíu ríkisstj., hún yrði að taka afleiðingunum af því. Ef hún gæti ekki leyst málið, þá tekið afleiðingunum öðruvísi en að hafa um það samstarf við stjórnarandstöðuna, fá tilstyrk hennar til að koma málinu í gegn, þá ætti hún heldur að segja af sér. Ég benti í því sambandi á, að ef ekki væru fyrir hendi möguleikar ríkissjóðs beinlínis að leggja út fé til þess að koma til móts við þennan vanda, að þá ætti ríkisstj. að grípa til þess að skera niður fjárlög. Í öðru lagi taldi ég, að stjórnarandstaðan, a.m.k. Sjálfstfl., væri að kaupa köttinn í sekknum, vegna þess að hann þyrfti fyrst að fá upplýst og staðfest, áður en ávísunin um 800 eða 900 millj. kr. væri afhent ríkisstj, til frjálsrar ráðstöfunar, þá yrði fyrst að fá staðfest, hvernig þessu gjaldi yrði ráðstafað, vegna þess að ein af meginforsendunum fyrir því, að Sjálfstfl. léði máls á því að styðja þetta mál, var sú, að ráðstöfunin yrði með ákveðnum, tilteknum hætti, sem ég kem að síðar. Ég hreint út sagt grunaði ríkisstj. um græsku, og taldi það ekki hlutverk stjórnarandstöðunnar að taka þátt í lagasmíð, gangandi út frá ákveðnum forsendum, nema tryggt væri, að tekið væri tillit til þessara forsendna. Hæstv. sjútvrh. kallaði þetta einkennilega ræðu, sem ég flutti þá, og taldi hana vart svara verða. En nú mánuði seinna, hvað hefur komið í ljós, hvað blasir við? Í millitíðinni hefur það gerst, í fyrsta lagi, að hæstv. forsrh. hefur greitt atkv. á þingi með niðurskurðartill. frá stjórnarandstöðunni og hann hefur fylgt þeirri afstöðu sinni eftir með ræðu, þar sem hann hefur lýst því yfir, að, niðurskurður fjárl. sé mjög vel mögulegur. Og þar talar hann ekki aðeins um 700, 800–900 millj., heldur um 11/2 milljarð kr. Í annan stað hefur komið í ljós, að þingflokkur sjálfstm. hefur keypt köttinn í sekknum, vegna þess að sjónarmíð hans hafa ekki verið virt viðlits og framkoma ríkisstj. hefur ekki reynst sú, sem gefið var í skyn við umr. og meðferð málsins fyrir mánuði. Þá gáfu hæstv. ráðh. hátíðleg loforð um það, að höfð yrðu samráð við stjórnarandstöðuna. Hvernig hafa þau samráð verið? Samkv. upplýsingum hv. þm. Ingólfs Jónssonar og Péturs Péturssonar hafa þeir verið kallaðir tvisvar, þrisvar sinnum upp í rn. til viðtals við, að mér skilst, embættismenn rn., ekki ráðh, sjálfan, og hv. þm. Ingólfur Jónsson sagði í ræðu sinni áðan, að það hefði strax komið í ljós, að hæstv. ráðh. hafði verið ráðinn í því að flytja þetta frv., sem nú liggur hér á borðunum hjá okkur. Hann var ráðinn í því strax. Ég veit ekki, hvort menn kalla þetta samráð. Ég hef ekki lagt þann skilning í það orð. Ég held hins vegar, að þetta háttalag ráðh. hafi verið það, sem alltaf stóð til. það var að læða þessu máli aftan að stjórnarandstöðunni og flytja þetta mál óbreytt, eins og hann sýndi okkur það í febrúarmánuði, en aðeins með þessari aðferð, af því að það þótti praktískt, eitthvað heppilegra. Hæstv. ríkisstj. hefur sakað stjórnarandstöðuna um ábyrgðarleysi, en ég vil leyfa mér að halda því fram, að þetta sé ekki mjög ábyrg framkoma hjá ríkisstj. Menn eru hér blekktir til stuðnings við þetta mál með loforðum um, að við þá verði haft samráð, en samráðin eru síðan þau, sem nú er komið í ljós, að sjónarmið annarra eru ekki virt viðlits eða eru að engu höfð. Þingflokkur sjálfstæðismanna reit ríkisstj. bréf á sínum tíma, fljótlega upp úr áramótunum, þegar þessi vandi blasti við, og þar tjáði þingfl. sig fúsan til viðræðna um þann vanda, sem skapast hafði, og lausn á þessum vanda. Í bréfinu var tekið fram að leysa þyrfti þennan vanda, jafnt varðandi íbúðarhúsnæði sem annað húsnæði, og það var auðvitað ein af meginforsendunum fyrir þessu bréfi, eitt af skilyrðunum, að Sjálfstfl. vildi ljá máls á nýjum gjaldtökum, að vandamálið yrði leyst bæði gagnvart íbúðarhúsnæði og öðru húsnæði. Þetta sjónarmið kom fram í ræðu, sem hv. 1. þm. Sunnl. hélt hér við 1. umr. þessa máls, 27. febr. s.l. Hann sagði þá í ræðu við 1. umr., með leyfi forseta: „Þegar hæstv. viðskrh, afhenti mér uppkast að þessu frv., tók ég fram við hann, að ég teldi eðlilegt að binda þetta ekki við íbúðarhúsnæði og strika bæri íbúðarhúsnæði út, en nefna aðeins húsnæði, og hélt ég, að hæstv. ráðh. ætlaði að gera bað. En ég sé, að það hefur ekki verið gert, og vil ég vekja athygli þeirrar n., sem málið fær til sín, að samkv. 1. gr. er aðeins átt við íbúðarhúsnæði.“ Síðan minnir hv. 1. þm. Sunnl. á bréf Sjálfstfl. og segir: „Í bréfinu var vakin athygli á þeim mikla mismun, sem einnig var í atvinnurekstrinum. Þeir, sem þurftu að nota dýru olíuna við atvinnureksturinn, höfðu vitanlega allt aðra aðstöðu en hinir, sem höfðu raforku eða hitaveitu í sambandi við atvinnureksturinn. Bréfið var skrifað hæstv. ríkisstj., áður en málið komst á dagskrá eða umræðugrundvöll. Sjálfstfl. heldur sig að sjálfsögðu við þetta bréf.“ Í þessum orðum hv. þm. kemur réttilega fram mjög skýrt, að forsenda af hálfu Sjálfstfl. til þess að fylgja málinu var sú, að tekjuauki ríkissjóðs yrði notaður til aðstoðar fyrir atvinnureksturinn sömuleiðis. Nú brá svo við, þegar málið kom til 2. umr. 27. febr. eftir meðferð í n., að enn stendur í frv. íbúðarhúsnæði, ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða. Við þessa umr. tekur hv. 1. þm. Sunnl. enn til máls og segir, með leyfi forseta: „Það er eitt orð í 1. gr., sem getur valdið misskilningi. Í þeirri n., sem ég áðan minntist á, gat ég um bréf, sem Sjálfstfl. skrifaði hæstv. ríkisstj. um nauðsyn þess að gera ráðstafanir vegna hinnar miklu hækkunar, sem orðin er og fram undan er á olíu. Í því bréfi var ekki talað aðeins um íbúðarhúsnæði, heldur var á það minnt, að það gæti komið til greina að jafna einnig aðstöðumuninn í sambandi við atvinnureksturinn.“ Nú vil ég, vegna þess að samkomulag var sérstaklega gott í fyrrnefndri n. og hæstv. viðskrh. kom til fundar í henni, spyrja hæstv. ráðh., hvort það sé ekki hans álit, að þótt frv. verði afgreitt óbreytt, sé eftir sem áður opin leið, þegar frv. verður samið um ráðstöfun á olíusjóðnum, að taka til athugunar niðurgreiðslu á olíu til annars húsnæðis en íbúða. Ef hæstv. ráðh. væri á svipaðri skoðun og ég í þessu efni, tel ég enga ástæðu til að flytja brtt. við frv.“ Þetta voru orð hv. þm. Ingólfs Jónssonar og flutt vissulega að gefnu tilefni. En hæstv. ráðh. kemur upp að bragði og segir-með leyfi forseta - í þessari sömu umr.: „Í frv. er gert ráð fyrir því, eins og hv. 1. þm. Sunnl. minntist á, að þessi gjaldtaka sé vegna niðurgreiðslu á hitunarkostnaði íbúðarhúsnæðis. En að sjálfsögðu er það fullkomlega opið, þegar ný lög verða sett um fyrirkomulag á þessari greiðslu, það er ekkert, sem getur bundið það, að þá verði ekki annað ákveðið. Hins vegar er því ekki að neita, að þessi gjaldtaka er miðuð við þetta og einnig það fyrirkomulag, sem er varðandi meðferð á þessu gjaldi að öðru leyti. En það er sem sagt ljóst, að með samþykki þessa frv. er ekki á neinn hátt skotið loku fyrir það, hvaða ákvæði kynnu að verða sett síðar.“ Nú skal viðurkennt, þegar lesin eru yfir þessi ummæli hæstv. ráðh., að óljósari skýringu er vart hægt að ímynda sér. Það er slegið úr og í, og vel er afsakanlegt, þó að það hafi vafist fyrir mönnum að átta sig á, hver meining ráðh. væri. En ég var svo einfaldur að halda, að þegar stendur í 1. gr. frv., að ráðstafanir gildi um íbúðarhúsnæði, það stendur þar svart á hvítu, og síðan eru slík lög samþ., þar sem þetta er tekið fram, þá var ég svo einfaldur að halda, að lög um gjaldtöku til ráðstöfunar á þessu gjaldi gætu aðeins náð yfir íbúðarhúsnæði, það sé ekki hægt að samþykkja önnur lög, sem segja til um annað en gjaldið er ætlað til. En hvað sem því líður, þá taldi hv. 1. þm. Sunnl. þetta svar ráðh. vera þess eðlis, að engin ástæða væri til að flytja brtt., og þm. Sjálfstfl. og sjálfsagt þingheimur allur lét sér svarið, að því er virðist, vel líka. Nú má það og vera, að það hafi ráðið úrslitum, að ráðh., ekki aðeins þessi hæstv. ráðh., heldur hæstv. forsrh. sömuleiðis, hafi gefið út mjög hátíðleg loforð um, að samráð skyldu höfð við stjórnarandstöðuna, þegar gengið yrði frá frv. um ráðstöfun fjárins. Þannig sagði sjútvrh. 27. febr.: „Sýnist þá vera nægur tími til að ganga frá því frv., sem lagt verður fram um ráðstöfun á gjaldinu, og verður haft samráð við fulltrúa allra stjórnmálaflokkanna um, hvernig það frv. yrði úr garði gert.“ Það er alveg opið fyrir Alþ. að ákveða annað en það, sem segir raunverulega í l., það er fullkomlega opið fyrir Alþ. að láta frv. til l. um ráðstafanir til þess að lækka hitunarkostnað á íbúðum ná yfir fleira en íbúðarhúsnæði. Og hæstv. forsrh. sagði í umr. um þetta mál, með leyfi forseta: „Þetta atriði hefur verið rætt í ríkisstj. og verið gert ráð fyrir því, að haft yrði samráð við stjórnarandstöðuna um samningu á því frv., sem þarf að koma varðandi ráðstöfun á tekjum þessa sjóðs, þannig að ég geri ekki ráð fyrir, að það verði nein fyrirstaða á því. Tel ég mér óhætt að heita því í nafni ríkisstj., að þannig verði á þessu máli haldið.“ Það dugði hvorki meira né minna heldur en drengskaparloforð í nafni ríkisstj., að höfð yrðu samráð við stjórnarandstöðuna. Þetta eru að sjálfsögðu mjög afdráttarlausar yfirlýsingar og ekki óeðlilegt, þó að menn hefðu glæpst til þess að taka á þeim mark og því samþykkt gjaldtökuna á sínum tíma nánast shlj. hér á þingi. En nú hefur sem sagt komið í ljós, að frv., sem sýnt var í febr. og a.m.k. þingflokkur Sjálfstfl. tjáði sig algerlega andvígan, það er lagt fram núna nálega óbreytt, í öllum meginatriðum algerlega óbreytt. Í því frv. er aðeins gert ráð fyrir því, að niðurgreiðslurnar verði vegna íbúðarhúsnæðis, en ekki gagnvart öðru húsnæði. Í grg. með þessu frv., sem hér er nú til umr., segir: „Svo sem fram kemur í 1. gr. l. nr. 5 frá 1974, er ætlast til. að ráðstafanir þessar verði bundnar við íbúðarhúsnæði, enda leyfa tekjur af gjaldinu ekki, að ráðstafanir nái til fleiri neysluflokka, a.m.k. yrði verðlækkun á þeim þá miklu minni og kæmi ekki að nægu gagni.“ Hvað segir þetta okkur? Í fyrsta lagi er 1. þm. Sunnl. að segja okkur frá því, að ráðh. hafi verið ráðinn í því frá upphafi að taka ekkert mark á því, þó að væri gefið í skyn á sínum tíma, að þetta ætti að ná yfir annað húsnæði, og svo er hér beinlínis tekið fram í frv., sem hér liggur fyrir, og vitnað til l. um gjaldtökuna, nr. 5 frá 1974, að það er ætlast til þess, að ráðstafanir þessar verði bundnar við íbúðarhúsnæði. Það er að sjálfsögðu alveg rétt, þeir eru sjálfum sér samkvæmir með það. En niðurstaðan er sem sagt sú, að þetta eru allt saman hreinar blekkingar, þegar verið er að gefa í skyn, að það mætti láta þetta gilda um annað húsnæði og höfð yrðu samráð við stjórnarandstöðuna, öll loforð svikin um það og allt saman hreinar blekkingar, sennilega visvítandi, frá upphafi. Ég hefði haldið, að það séu ekki samráð, þó að skoðanir eða ákvarðanir séu kynntar fyrir öðrum, en menn séu ráðnir í því frá upphafi að breyta engu um, hver sem svo viðbrögð viðmælandans séu. Að hafa samráð er auðvitað allt annað. Það er að ráðgast við, samræma sjónarmið, ráða ráðum sameiginlega og bera fram till. með vitund og vilja gagnaðila. Ef maður segist hafa gert eitthvað í samráði við einhvern, verður það auðvitað ekki skilið öðruvísi en svo, að aðilinn sé a.m.k. þegjandi samþykkur. En þessi samráð hafa ekki verið höfð. Sjónarmið sjálfstæðismanna hafa verið kirfilega sniðgengin, og ríkisstj. virðist láta sér það í léttu rúmi liggja, enda þótt hún bregðist öllum sínum drengskaparloforðum. Hún þykist að sjálfsögðu hafa snúið á stjórnarandstöðuna,og hlakkar hæstv. ráðh. yfir þessu og hrósar sér sjálfsagt af þessu afreki. En ríkisstj. hefur unnið mörg slík afrek. Hún hefur að sjálfsögðu svikið sinn málefnasamning. Hún streitist við að stjórna hér ýmist með blíðmælgi eða hótunum, og nú hefur sjálfur forsrh. svarið upp á æru ríkisstj. og svikið síðan það fyrirheit. Ég óska honum til hamingju með það. En það er kaldhæðnisleg tilviljun, að ríkisstj. sé uppvís að svona blekkingum á þessum degi, sem er 1. apríl. Þetta er sennilega eitthvert það stórbrotnasta aprílgabb, sem maður hefur orðið vitni að, og það er því örlagaríkara, þegar það er haft í huga, að þetta er ekkert saklaust gamanmál. og menn geta ekki sagt á eftir: Allt í gamni, og nú er allt búið. - Þetta er mál. sem snertir alla þjóðina og er náttúrlega þannig vaxið, að það er ekki hægt að sitja þegjandi undir því. Ég held því, að þó að það kannske skoðist aprílgabb af einhverjum, þá reynist þetta aprílgabb ekki mjög létt, þegar það kemur til framkvæmda. Fyrir utan þetta atriði, sem snertir íbúðarhúsnæði og húsnæði, þ.e.a.s. um það, hvað frv. nær yfir til þess að greiða niður olíu, þá er frv. að sjálfsögðu eitthvert það vitlausasta frv., sem hér hefur verið lagt fram af mörgum vitlausum, og kemur þar margt til. En það sem auðvitað skiptir meginmáli út frá sjónarhóli mínum og sjálfsagt flestra sjálfstæðismanna, er sá háttur, sem hér á að vera á, að úthluta styrkjum til einstaklinga, til fjölda meðlima í hverri fjölskyldu. Eftir því sem manni sýnist, þá á að finna út einhverjar ákveðnar upphæðir, og síðan á að greiða sömu upphæð á hvern íbúa, sem býr við olíuupphitun, eftir því, hversu margir eru í fjölskyldunni. Ég get ekki séð, hvernig það á að framkvæma öðruvísi en að borga - án tillits til allra aðstæðna, án þess að átta sig á, hvort um sé að ræða stóra íbúð eða litla íbúð, hvort það þurfi mikla kyndingu eða litla kyndingu í húsin, hvort það sé timburhús eða steinhús, án tillits til þess, hver efnahagur fólksins er, jafnvel án tillits til þess, hvort fólkið sé heima eða ekki. Við skulum segja, að einhver fjölskyldumeðlimur bregði sér til útlanda um nokkuð langan tíma. Hvernig á að bregðast við? Eða fjölskyldumeðlimir eru á framtali eða framfæri skattframteljenda, en þessir fjölskyldumeðlimir eru kannske búsettir annars staðar. Ef á að fara að eltast við þetta svona, hvers konar kerfi er komið upp, hvers konar skrifstofubákn þarf til? Það er enginn öfundsverður af því að framkvæma þetta. Og svo á þetta að ske allt saman á vegum sveitarfélaganna. Sveitarfélögin eiga að taka þetta að sér að reikna út og borga þetta kerfi til aðila. Nei, herra forseti. Allt er þetta mál með miklum endemum. Í fyrsta lagi hafa hér verið hafðar í frammi blekkingar gagnvart stjórnarandstöðunni. í öðru lagi var aldrei ætlunin önnur en sú, að þetta frv. næði fram án þess að hafa nokkur samráð við stjórnarandstöðuna eða taka nokkurt mark á því, sem hún legði til málanna. Og í þriðja lagi er allt þetta frv. þannig vaxið, að það er vísasti vegurinn til geysilegrar misnotkunar og býður heim feiknalegu og risavöxnu styrkjakerfi og skrifstofubákni. Þetta er ömurleg mynd, sem dregin er upp af ríkisstj. í þessu máli, og það er mitt mat, að þetta verði óbrotgjarn minnisvarði um hæstv. ríkisstj. og þá, sem ætla sér að styðja þetta mál. hvort sem þeir eiga aðild að ríkisstj. eða ekki. Þetta minnir óneitanlega á skömmtunar- og styrkjakerfið, sem hér var allsráðandi í eina tíð, og kannske verður það sá eini árangur, sem jákvæður getur talist, að hræða fólkið með slíku styrkjakerfi og vara það við að taka slíkt upp aftur. Og þá er það sennilega eina ljósglætan, sem er í þessu máli.



Herra forseti. Ég er í rauninni ekkert hissa á þeirri ræðu, sem hér var að ljúka, vegna þess að ég hafði heyrt þennan hv. þm. tala í þessu máli áður, og þá kom það greinilega í ljós, að hann er algerlega á móti því, að gerðar séu ráðstafanir í þá átt, sem hér er verið að gera. Hann var þá æðistórorður og brýndi sína flokksmenn á því, að þeir væru heldur litlir karlar að nota nú ekki tækifærið og leggjast í veg fyrir þetta mál ríkisstj. eins og önnur og reyna að koma ríkisstj. frá. Þó að hann væri allstórorður þá, virtist enginn hans flokksmanna taka undir með honum, og létu þeir þetta eins og vind um eyru þjóta. Ég er því ekkert hissa á þessari ræðu. Hér er aðeins sá maður að tala, sem er í rauninni á móti því, að ráðstafanir séu gerðar til þess að létta undir með þeim, sem hafa orðið fyrir óvæntum og miklum útgjöldum, enda var alveg augljóst, að hann hafði ekkert efnislegt fram að færa máli sínu til stuðnings. Ég kem kannske nokkru nánar að ræðu hans síðar. Ég ætlaði þó fyrst og fremst að ræða um það, sem kom fram í ræðu hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfs Jónssonar, því að ég vil enn trúa því, að hann sé stuðningsmaður þess, að meginefni þessa máls nái fram að ganga. Það er í rauninni varla um annað að ræða en það, að hér sé um tvö ágreiningsefni að gera á milli þeirra, sem hér hafa talað á vegum Sjálfstfl., og t.d. mín, varðandi þetta mál. Annað er það, að þeir séu óánægðir með það fyrirkomulag, sem gert er ráð fyrir varðandi styrkjagreiðslu eða niðurgreiðslu á hinum aukna olíukostnaði, þ.e. varðandi fyrirkomulagið. En hvaða fyrirkomulag vilja þeir þá hafa? Hvers vegna koma þeir ekki með till. sínar? Jú, hv. 1. þm. Sunnl. nefndi einn möguleika, og ég ætla að víkja einmitt að þeim möguleika. Hann hugsaði sér það fyrirkomulag, að olíufélögin í landinu fengju þá upphæð, sem hér væri um að ræða, væntanlega þessar 900 millj., sem hann talar nú um, og svo ættu olíufélögin að sjá um það að öðru leyti, að þeir, sem hita upp húsnæði sitt með olíu, fengju að njóta lægra verðs. Hv. þm. viðurkenndi þó, að það væri augljóst mál, að það væri ekki hægt að nota þá upphæð þannig, - jafnvel þótt hann teygði hana upp í 900 millj. eða 1000 millj., sem auðvitað eru engin rök fyrir, - að hægt væri að láta alla þá, sem nota olíu til upphitunar húsa, búa við sambærilegt verð og þeir urðu að búa við að meðaltali á árinu 1973, hér væri um allt of litla upphæð að ræða. Og eins og ég hef sagt, ég vil ekki trúa því enn þá, að það sé raunveruleg skoðun Sjálfstfl. almennt, að hann telji ekki brýnni þörf á því að mæta þeim vanda, sem heimilin í landinu verða fyrir í þessum efnum vegna olíuverðhækkunarinnar, en að hlaupa undir með atvinnurekstrinum almennt, sem býr við allt aðra aðstöðu. Atvinnureksturinn hefur möguleika til þess að velta þessu af sér og er þegar búinn að fá að gera það. Auðvitað er það þannig með atvinnureksturinn, að í langflestum tilfellum gerir hann kröfu um að fá að velta þessu af sér út í verðlagið eða í sambandi við útselda þjónustu m.a. Það væri þá líka full ástæða til þess, ef ætti að fara að borga niður þennan rekstrarkostnað hjá atvinnurekstrinum, að líta á afkomuna hjá atvinnurekstrinum almennt. Þar eru ekki allir eins á sig komnir, t.d. þeir, sem reka verslun eða við skulum t.d. segja stórir olíunotendur í landinu, sem hafa notað olíu til alls konar verksmiðjurekstrar. Sumir þeirra geta fyllilega borið þessa olíuhækkun sjálfir og hafa ekki gert neina kröfu um, að þessu verði velt af þeim. En aðrir eru hins vegar í atvinnurekstri þannig á sig komnir, að þeir standa höllum fæti, og þyrfti kannske að rétta þeim hjálparhönd. En það er till. hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfs Jónssonar, að olíufélögin í landinu fái alla upphæðina, 900 millj. kr., og svo eiga þau að úthluta þessari upphæð með verðlagningu, þannig að hún komi að öllu leyti til skila, t.d. til þeirra, sem hita upp íbúðarhúsnæði sitt með olíu. Ætli það mundi ekki fljóta eitthvað fram hjá? Er meiri ástæða til að trúa þessum aðilum til að úthluta þessari upphæð, þannig að engin undanbrögð séu, heldur en forustumönnum sveitarstjórnarmálefna á hverjum stað? Ég fyrir mitt leyti dreg enga dul á það, að ég trúi ekki olíufélögunum eða umboðsmönnum þeirra til þess að úthluta þessari upphæð á þennan hátt, og ég tel, að þá væri farið út á háskabraut og verið að skapa hér hið herfilegasta misrétti. Hins vegar er afar einfalt fyrir forustumenn í sveitarstjórnum að gefa það upp, t.d. á þriggja mánaða fresti, til opinherra aðila, hvaða íbúar í þeirra umdæmi búa við olíukyndingu og hafa búið við hana á þeim liðna tíma, næstliðnum þremur mánuðum, og forustumenn sveitarfélaganna taki síðan að sér að afhenda þeim, sem búið hafa á liðnum tíma við olíunotkun þær fjárhæðir, sem um er að ræða. Þetta er ekki mikið verk, og mér finnst langeðlilegast að trúa forustumönnum sveitarfélagsins á viðkomandi stað fyrir því að afhenda fólkinu, sem orðið hefur fyrir þessum auknu útgjöldum, þessa fjárhæð. En að afhenda í þess stað umboðsmönnum olíufélaganna allt þetta fé og láta þá deila því á milli þeirra, sem olíu fá, er alveg fráleitt. Ég vil segja það, að það er ekkert við því að segja, ef það er svo, að allur Sjálfstfl. er á þessari skoðun, að það ætti fremur að velja þessa leið, þar sem þarf að láta suma aðila fá þetta fjármagn, sem nota olíuna til húsakyndingar, en aðra ekki, vegna þess að sumt af olíunni gengur til þess að hita upp íbúðarhúsnæði, annað gengur til þess að hita upp skrifstofuhúsnæði, verslunarhúsnæði, atvinnurekstrarhúsnæði o.s.frv. Er það virkilega svo, að Sjálfstfl. almennt trúi í þessum tilfellum olíufélögunum og umboðsmönnum þeirra betur til þess að deila út svona fjármagni en forustumönnum sveitarfélaganna? Ef það er, þá er málið afskaplega einfalt, þá á hv. 1. þm. Sunnl. fyrir hönd sjálfstæðismanna að flytja hér till. um þetta. Síðan reynir á það hér á Alþ., hvort það er meiri hl. fyrir þessari till. Ég segi fyrir mig, að ég vil gjarnan fá þessa till. fram og bókaða, en að menn séu ekki aðeins að tala lauslega um hana. Það má gjarnan sjást, ef það er svo, að Sjálfstfl. sé á þessari skoðun og allur þingflokkur hans vilji styðja þessa till. Ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á því. En þennan vanda ættum við að geta gert upp hér á hv. Alþ. á þann einfalda hátt, að Sjálfstfl. flytji till. um það, hvaða fyrirkomulag hann vill hafa á því að koma þessum fjármunum til réttra aðila. Þeir embættismenn, sem ríkisstj. fól að semja þetta frv., hafa valið þá leið, sem kemur fram í þessu frv. Ég hef sagt það áður í þessum umr., að ég hafði fyrst aðra skoðun, ég hafði þá skoðun, að líklega ætti að deila þessum fjármunum út miðað við íbúðastærð. En embættismennirnir, sem áttu að vinna verkið, sannfærðu mig um það, að þetta væri einfaldari leið, sem hér er valin, réttlátari leið, sem hér er valin, og því styð ég þann. Vitanlega er hér ekki í eðli sínu um neinn flokkspólitískan ágreining að ræða. Og það samráð, sem lofað var og haft var við fulltrúa flokkanna, ég vísa því algerlega frá, að það hafi verið vikið frá því á nokkurn hátt. Það var, að fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. fengju fulla aðstöðu til þess að ræða við þá menn, sem unnu að því sem embættismenn að semja þetta frv. Hefði náðst samkomulag þeirra á milli, þá býst ég við, að það hefði einnig orðið samkomulag við okkur hina. Við vildum aðeins reyna að velja þá leið, sem væri tiltölulega einföldust og réttlátust, til þess að dreifa út þessu fjármagni. En þarna er annað ágreiningsefnið. Það er um formíð á því, hvernig á að koma þessum fjármunum, hvort sem það eru 800 eða 900 millj., til þeirra, sem hafa fengið á sig þessi auknu útgjöld. Það er formið. Hver er svo hinn ágreiningurinn? Hinn ágreiningurinn, sem ég held, að sé hinn raunverulegi ágreiningur, er um það, að við aðhyllumst það, að þetta takmarkaða fjármagn verði notað einvörðungu til þess að lækka kyndingarkostnaðinn við íbúðarhúsakyndingu, af því að fjármagnið sé ekki meira en svo, að það þurfi að nota það allt í því skyni. En þá koma nokkrir fulltrúar Sjálfstfl. og tala í sífellu um að nota þetta fjármagn, þótt það sé svona takmarkað, einnig til þess að lækka kyndingarkostnað almennt séð í atvinnurekstri allra þeirra, sem þurfa að nota olíu til húsnæðiskyndingar eða við annan rekstur. Ég segi einnig um þetta, - ég hef sagt það nokkrum sinnum áður, m.a. við hv. 1. þm. Sunnl., Ingólf Jónsson, ég trúi því ekki heldur fyrr en ég tek á því, að Sjálfstfl. almennt séð hér á Alþ. ætli að standa fast á því að gera niðurgreiðslurnar til íbúðarhúseigenda í landinu eða þeirra, sem þurfa að kynda upp íbúðir sínar, minni en þær þurfa nauðsynlega að vera til þess að kroppa af þessu nokkra upphæð og afhenda atvinnurekstrinum þá fjárhæð. Ég trúi því ekki. En ef þeir eru á þessari skoðun, eiga þeir líka að koma fram með till. um þetta, að niðurgreiðslan til að hita upp íbúðarhúsnæði skuli vera minni en við leggjum til, en aftur að sjálfsögðu meiri til hinna, sem nota olíuna í sinn almenna atvinnurekstur. Það er vitanlega engin leið út úr þessu að halda þannig á málinu, eins og hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson, gerði hér, að þegar áætlanir liggja fyrir um það, að sú fjárhæð, sem um er að ræða, muni vera 800 millj., þá byrji hann að teygja og toga þessa upphæð, teygja hana fyrst upp í 900 millj., síðar segir hann, að muni seinna á árinu vera hægt að teygja hana upp í 1000 millj., og hann ætlar að spila úr einhverri svona teygðri upphæð. Þetta er vitanlega alveg óraunhæft og kemur þeim auðvitað ekki að neinu gagni, sem þurfa að búa að þessu fé. Ég tel, að eftir sé að leysa þann vanda, sem snýr að atvinnurekstrinum almennt og reyndar ýmsum öðrum aðilum en þeim, sem flokkast undir það að hafa atvinnurekstur með höndum. Við vitum t.d. um það, að útgerðarmenn í landinu hafa til bráðabirgða leyst sinn vanda varðandi olíuverð með því að taka af sínum eigin fjármunum ákveðna upphæð og borga niður olíuverðið til fiskiskipa, þar til kemur fram í júnímánuð. Enn er alveg óráðið, hvernig verður farið með olíukostnað fiskiskipa á síðari hluta ársins, og er alveg sama að segja um ýmsa aðra aðila. Það er enn ekki búið að leysa þann vanda, hvernig á að mæta auknum olíukostnaði í margvíslegum atvinnurekstri og í margvíslegri þjónustu. Sumir hafa þó fengið, eins og ég sagði, að velta þessu af sér, fengið að taka þetta inn í sinn rekstrarkostnað, hækka sín þjónustugjöld, hækka sitt verðlag, vegna þess að olían hefur hækkað í verði hjá þeim. En ef menn væru hins vegar á þeirri skoðun, að það ætti að reyna að láta allan atvinnurekstur og alla þjónustustarfsemi í landinu búa við óbreytt olíuverð frá því, sem var fyrir olíuhækkunina, þá þarf auðvitað að afla miklu meira fjár en hér hefur verið aflað. Og ég er hræddur um, að það komi ósköp lítið til, þó að menn haldi áfram þessari lönguvitleysu, sem hér hefur verið spiluð að undanförnu, að vísa alltaf á það, að það sé hægt að skera niður á fjárlögum, ríkið geti bara tekið þetta á sig. Menn vitanlega sleppa ekki út úr vandamáli eins og þessu með því að hlaupa svona út undan sér. Hér er hreinlega um það að ræða, hvort á að hlaupa undir bagga með þeim, sem hér hafa orðið harðast úti, eða ekki. Ég vil alveg sérstaklega segja það, að það er búið að draga afgreiðslu þessa máls allt of lengi hér á Alþ., og það er í rauninni ekki sæmandi, að hér skuli koma fram hv. þm., sem talar í nafni Sjálfstfl., og að þeir geti nú, þegar komið er fram í aprílmánuð, lagt til, að enn sé farið að skoða málið betur. Það er kominn tími til þess að fara að greiða því fólki nokkrar bætur, sem hefur búið við stórhækkandi olíukostnað það sem af er árinu. Það er mesti misskilningur, að þetta mál hafi orðið þá fyrst til hjá ríkisstj., þegar Sjálfstfl. skrifaði ríkisstj, bréf og tilkynnti, að hann vildi gjarnan hafa samstarf við hana um að leysa þetta vandamál. Ég var búinn að gefa hér a.m.k. einu sinni, ef ekki oftar yfirlýsingu á Alþ., áður en þetta bréf kom, að það væri unnið að því í ríkisstj. að finna leiðir út úr þessu vandamáli. Og ríkisstj. var búin að samþykkja það, og það var bókað hjá ríkisstj., að hún hefði tekið ákvörðun um það, hvernig hún vildi leysa þetta mál í aðalatriðum, áður en bréf Sjálfstfl. var dagsett. Auðvitað var bréfi Sjálfstfl. vel tekið af ríkisstj. Þar kom stór flokkur hér á Alþ., sem vildi vinna að því með öðrum að leysa þennan sérstaka vanda, og ég hef viljað trúa því, að hvað svo sem skoðun hv. þm. Ellerts B. Schram líður, sem sýnilega er á móti sínum flokki í þessu máli, þá meini Sjálfstfl. það almennt séð, að hann vilji reyna að leysa þennan vanda. En það er ekki rétt leið að tefja málið úr hófi fram, því að það er búið að liggja svo lengi fyrir, að það ætti að vera hægt að gera það upp á einfaldan hátt. Ef það er svo, að það sé engin leið að finna milliveg milli þeirra sjónarmiða, sem hér hafa komið fram, verða vitanlega atkv. að skera úr. Við erum margir á þeirri skoðun, að þessi niðurgreiðsla eigi fyrst og fremst að ganga til þeirra, sem þurfa að nota þessa dýru olíu til þess að kynda upp íbúðir sínar, fyrst fjármagnið er svona takmarkað, og önnur notkun á olíu verði þá að bíða, það verði að athuga það þá alveg sérstaklega í hverju tilfelli, hvernig eigi að leysa þann vanda. Hv. 9. landsk, þm., Ellert B. Schram, var hér mjög stórorður um það, að ríkisstj. hefði svikið sín fyrirheit og hún hefði ekkert samráð haft við stjórnarandstöðuna o.s.frv. Allt er þetta auðvitað hreinn þvættingur. Ríkisstj. hefur leitað eftir því við fulltrúa stjórnarandstöðunnar, að þeir segðu til um sína skoðun á þessu máli. Það hefur verið leitað eftir því að reyna að ná samkomulagi. En það er rétt, að á meðan hér er ekki um meira fjármagn að ræða en fyrir liggur, þá verður ekki auðvelt að fá hér fram meiri hl. á Alþ. fyrir því, jafnvel þó að einhverjir menn úr Sjálfstfl. krefjist þess, að þetta takmarkaða fjármagn verði látið að verulegu leyti fara til stuðnings við atvinnurekstur, á meðan það er ekki nægilegt til að leysa vanda þeirra, sem þurfa að hita upp íbúðarhúsnæði sitt. Ef það er algert skilyrði til þess að ná nokkurri samstöðu í Sjálfstfl., að svona sé haldið á málinu, þá auðvitað fæst ekkert samkomulag. Hv. 9. landsk. þm., Ellert B. Schram, reyndi að mála hér upp, vegna þess að hann er á móti málinu, ýmiss konar fjarstæður í sambandi við framkvæmd málsins. Hann sagði, að hér væri verið að koma upp risavöxnu styrkjakerfi. Ja, sér er nú hvað: risavöxnu styrkjakerfi. Og hann sagði, að líklega yrði þetta þannig, að hér yrði öllum greitt og jafnvel yrði þeim greitt, sem alls ekki væru staddir á landinu, heldur væru einhvers staðar annars staðar staddir og hituðu því ekki upp húsnæði sitt. Auðvitað er þetta hrein fjarstæða. Eins og ég sagði, er hugmyndin að sjálfsögðu sú að leita til forustumanna sveitarfélaga á hverjum stað og fá þá til þess að gefa upp skýrslu um það, hverjir í þeirra umdæmi hafi t.d. á liðnum þremur mánuðum orðið þar á staðnum að kynda upp íbúðarhúsnæði sitt, og síðan mundu stjórnvöld, eftir að hafa haft þá athugun í frammi á þessum skýrslum, sem stjórnvöld telja nauðsynlega, greiða til sveitarstjórnanna þá fjárhæð, sem þangað á að fara samkv. þeim bestu upplýsingum, sem fyrir liggja, þannig að það á að vera tryggt, þar sem þetta verður greitt eftir á, að það verði aldrei greitt neinum nema þeim, sem hefur þurft að kynda upp húsnæði sitt á liðnum tíma með hinu háa verði. Auðvitað er gert ráð fyrir því, að sú hreyfing verði áfram, eins og hefur verið, að þeir, sem kyntu upp íbúðir sínar með olíu, geti hætt að kynda þær með olíu. Það getur jafnvel komið hitaveita í þeirra hús eða þá þeir taka upp rafmagnsupphitun o.s.frv. eða þá að íbúðin hverfur með öllu úr íbúð, það er hætt að búa í henni. Af því er gert ráð fyrir því að greiða þessar bætur eftir á samkv. skýrslum og athugunum þeirra manna, sem verður að trúa fyrir framkvæmd slíkra mála og ég get ekki jafnað saman á neinn hátt við það að trúa almennt umboðsmönnum olíufélaganna fyrir því að segja til um, hvort tiltekin olíuafhending hefur farið til þess að kynda upp íbúðarhúsnæði eða hvort hún hefur farið til þess að kynda upp skrifstofuhúsnæði. Það er vafasöm leið að ætla að fela slíkum aðilum að segja til um, hvernig eigi að fara með þessa framkvæmd. Ég vil nú vænta þess, að þetta mál fái fljóta og greiða fyrirgreiðslu, úr því sem komið er, hjá þeirri n., sem fær málið til athugunar. En ég vil samt lýsa því yfir, að enn er ég reiðubúinn til þess að leita eftir samkomulagsleið við alla varðandi framkvæmdir á þessu máli. Það eitt vakir fyrir mér í þessum efnum að reyna að nota þá peninga, sem hér er um að ræða, á sem hagkvæmastan hátt til þess að draga úr þeim stórkostlega aukna kostnaði, sem hefur fallið á þá, sem þurfa að kynda upp íbúðir sínar með olíuorku. Ef það reyndist svo, að menn vildu miklu fremur velja þá leið að greiða þetta til þessara aðila miðað við stærð íbúðanna, fremur en miðað við fjölda fjölskyldumeðlima, þá er sjálfsagt að skoða það. En eins og ég sagði áður, hef ég nú sannfærst um það, að sú leið, sem hér er lögð til og er komin inn í þetta frv. frá þeim sérfræðingum, sem unnu að því að semja frv., sé réttlátari og hagkvæmari og einfaldari. Stærð íbúða er býsna flókið mál að fá fram á hverjum og einum stað, og má lengi deila um það, en um hitt verður ekki deilt, hvað þau höfuð eru mörg, sem hér eiga hlut að máli. Ég vil svo að endingu leggja áherslu á, að málið verði afgreitt fljótlega, af því að það er í rauninni þinginu til vansæmdar að draga það enn í langan tíma að koma þessum greiðslum í gang. Það er búið að draga það nógu lengi, m.a. vegna þess, að menn hafa í sífellu verið að óska eftir því að fá að athuga málið, fresta málinu, þó að málið sé í rauninni mjög einfalt.



Herra forseti. Í þessu frv. felst það, að ein af þrem deildum Framkvæmdastofnunar ríkisins, hagrannsóknadeildin, verði gerð sjálfstæð stofnun, skuli nefnast Hagrannsóknastofnun og heyra undir forsrh., sem skipi forstjóra hennar. Þegar Framkvæmdastofnun ríkisins var komið á fót fyrir nokkrum árum, var ákveðið, að hún skyldi starfa í þrem deildum, hagrannsóknadeild, áætlanadeild og lánadeild, sem er í raun og veru lánveitingastofnun. Þá þegar við setningu fyrstu l. um Framkvæmdastofnunina var hagrannsóknadeildinni ákveðin nokkur sérstaða, þ.e.a.s. hún átti að heyra beint undir forsrh., þó að hún væri skipulagslega séð ein af þrem deildum Framkvæmdastofnunar ríkisins. Þessi sérstaða hagrannsóknadeildarinnar var talin eðlileg með hliðsjón af því, að hún væri hrein rannsóknastofnun, sem ætti að vera ríkisstj. og öðrum opinberum aðilum til ráðuneytis, sinna hreinum rannsóknaverkefnum, færa þjóðhagsreikninga, semja þjóðhagsspár og þjóðhagsáætlanir, birta opinberlega yfirlitsskýrslur um þróun þjóðarbúskaparins, annast hagfræðilegar athuganir og skýrslugerð um efnahagsmál fyrir ríkisstj. og alþjóðastofnanir, og síðast, en ekki síst að veita aðilum vinnumarkaðarins upplýsingar um efnahagsmál og annast fyrir þá hagfræðilegar athuganir, eftir því sem um semdist. Með hliðsjón af þessu hreina rannsóknaverkefni hagrannsóknadeildarinnar var talið eðlilegt, að hún væri ekki í tengslum við stjórnmálavaldið og henni haldið eins fjarri stjórnmáladeilum og hugsanlegt væri. Það var talið best tryggt með því, að deildin heyrði beint undir forsrh. Ég þarf ekki að fjölyrða um það, að hagrannsóknadeildin hefur gegnt hlutverki sínu af hinni mestu prýði og nýtur óskoraðs trausts, bæði ríkisstj. og stjórnarandstöðu, hér á hinu háa Alþ. Sömuleiðis hefur deildin reynst njóta óskoraðs trausts beggja aðila vinnumarkaðarins, þ.e.a.s. samtaka launþega annars vegar og samtaka vinnuveitenda hins vegar. Því ber að fagna, að hagrannsóknadeildinni undir stjórn forstöðumanns hennar, Jóns Sigurðssonar hagfræðings, skuli hafa tekist að gegna vandasömu starfi jafnóumdeilanlega og átt hefur sér stað. Því ber sannarlega að fagna. En sannleikurinn er sá, að hagrannsóknastörf í þágu hins opinbera, í þágu ríkisstj., Alþingis og aðila vinnumarkaðarins, eru miklu nýrri af nálinni hér á landi en almenningur gerir sér grein fyrir. Skýrslur um efnahagsmál eru yfir höfuð að tala miklu nýrri af nálinni hér á Íslandi en á sér stað í nokkru nálægu landi. Fyrstu skýrslur, sem koma út um efnahagsmál á Íslandi, voru Skýrslur um landshagi, sem byrjuðu að koma út 1856, þannig að hagskýrslugerð er ekki nema rúmlega aldargömul á Íslandi. Fyrsta efnahagsstofnunin, fyrsta stofnunin, sem fékkst við skipulega hagskýrslugerð, var Hagstofa Íslands, sem komið var á fót í upphafi fyrri heimsstyrjaldarinnar, þ.e.a.s. 1914. Eldri er skipuleg hagsýslugerð á Íslandi ekki. Landsbankinn, sem jafnframt var seðlabanki í marga áratugi, hafði hagfræðinga í þjónustu sinni, en kom þó ekki fyrr en á fyrri hluta 6. áratugsins upp sérstakri hagfræðideild, sem annaðist hagrannsóknir, og það var í fyrsta skipti sem hagrannsóknir voru í raun og veru stundaðar með skipulegum hætti. Síðan var hafin stofnun í viðskiptafræðum við háskólann árið 1941 og á vegum háskólans einnig unnið nokkuð að hagrannsóknum. En íslensk ríkisstj. hafði ekki efnahagsráðunaut sér til trausts og halds fyrr en 1950, að þáv. ríkisstj. réð dr. Benjamín Eiríksson í þjónustu sína, ekki sem fastan starfsmann, heldur til þess að vera efnahagsráðunautur í tiltekinn tíma. En það var hann, eins og kunnugt er, sem undirbjó hið veigamikla frv. þáv. ríkisstj. um breytingu íslenskrar krónu 1950. Síðan er Framkvæmdabanka Íslands komið á fót á fyrri hluta 6. áratugsins, og verður dr. Benjamín Eiríksson einmitt bankastjóri hans. Þá er komið upp stórri hagdeild í Framkvæmdabankanum. Það var fyrsta stórstofnunin, sem hér var komið á fót til þess að annast hagrannsóknir. En föstu starfi efnahagsráðunautar var ekki komið á fót, fyrr en stjórn Hermanns Jónassonar, sem var við völd 1956–1958, réð Jónas H. Haralz, sem þá var starfsmaður Alþjóðabankans í Washington, til þess að vera efnahagsráðunautur sinn og gegna föstu starfi. Síðan hefur ýmis háttur verið hafður á þessu hagrannsóknastarfi, sem æ fleiri hafa séð, að hefur verið nauðsynlegt og gert mjög mikið gagn. Það var komið á fót efnahagsráðuneyti af ríkisstj. Ólafs Thors, sem tók við völdum í árslok 1959. Seðlabanki var stofnaður 1961. Hann tók við hagdeild Landsbankans, hún fluttist yfir í Seðlabankann og var stórefld. Og síðan var Efnahagsstofnuninni komið á fót 1961 með því að efnahagsráðuneytið og hagdeild Framkvæmdabankans voru sameinað í Efnahagsstofnuninni, sem naut forustu og stjórnar Jónasar H. Haralz og vann ómetanlegt rannsóknastarf ásamt áætlunarstarfi allan áratuginn 1960–1970. Þó að hagrannsóknir séu þannig jafnnýjar af nálinni, jafnungar hér á Íslandi og raun ber vitni, er óhætt að fullyrða, að öllum er nú ljóst, hversu nauðsynlegar þær eru, hversu nauðsynlegt er fyrir ríkisstj., opinbera aðila og aðila vinnumarkaðarins, að til séu sérfræðingar í landinu, sem geta leyst úr spurningum varðandi efnahagsmál, gefið hlutlausar upplýsingar og verið til ráðstöfunar við lausn tiltekinna efnahagsvandamála. Það hefur frá upphafi verið skoðun mín, að eðlilegt væri, að rannsóknastörf í efnahagsmálum væru sem sjálfstæðust, alveg eins og skýrslustörf um efnahagsmál hafa frá upphafi verið sjálfstæð, þ.e.a.s. stunduð innan Hagstofu Íslands, sem starfað hefur síðan 1914. Það er æskilegt að blanda ekki saman annars vegar hreinni skýrslusöfnun eins og Hagstofan annast, og hins vegar rannsóknastörfum, eins og Efnahagsstofnunin annaðist og hagrannsóknadeildin í Framkvæmdastofnuninni annast nú, og svo í þriðja lagi áætlunargerð, sem auðvitað hlýtur að mótast mjög verulega af stjórnmálasjónarmiðum hverju sinni. Þegar menn semja áætlanir, hvort sem er almenn þjóðhagsáætlun fyrir þjóðarbúskapinn allan eða áætlanir fyrir einstaka landshluta, eins og t.d. fyrir Norðurland eða Vesturland, eða einstakar atvinnugreinar, eins og við iðnað eða sjávarútveg, þá byggist sú áætlun á því, að sá, sem áætlunina gerir, setur sér stjórnmálamarkmið. Síðan er það verk sérfræðinganna að athuga, hvernig þessu markmiði megi ná, hvaða tækjum þurfi að beita til þess að ná þeim. Hér er auðvitað byggt á niðurstöðum rannsókna, en verkefni eru óskyld. Rannsóknir geta aldrei og mega aldrei bera neinn svip af stjórnmálaátökum eða mismunandi stjórnmálaskoðunum. Áætlanirnar hljóta að bera svip af á'kveðnum stjórnmálasjónarmiðum og ákveðnum stjórnmálaskoðunum. Svipað er að segja um það, þegar fjármagni er ráðstafað úr fjárfestingarlánasjóðum. Til þess að hrinda áætlunum í framkvæmd hlýtur auðvitað stjórn þeirra að vera háð stjórnmálaskoðunum og stjórnmálasjónarmiðum, fyrst markmið áætlunarinnar á að nást. En þetta eru önnur verkefni en þau að safna hlutlausum skýrslum um innflutning og útflutning, um iðnaðarframleiðslu, fólksfjölda, eins og Hagstofan gerir, eða að annast almennar hagrannsóknir, t.d. á því, hver breyting verður á þjóðarframleiðslu eða þjóðartekjum Frá einu ári til annars, hver breyting verður á iðnaðarframleiðslu frá einu ári til annars, eins og hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar gerir í framhaldi af því starfi, sem áður hafði verið unnið af Efnahagsstofnuninni. Þess vegna er sú stefna, sem í þessu frv. er mörkuð, að gera hagrannsóknastarfsemina sjálfstæða, að mínu viti og tveggja samnm. minna í fjh.- og viðskn., þeirra Vilhjálms Hjálmarssonar og Þórarins Þórarinssonar, hv. þm., algerlega rétt, og þess vegna mæltum við með því á sínum tíma, þegar n. hélt sinn síðasta sameiginlega fund um málið, að frv. yrði samþ. óbreytt. Tveir samnm. okkar boðuðu hins vegar till. um það, að því skyldi vísað til ríkisstj., þeir hv. þm. Gils Guðmundsson og hv. þm. Karvel Pálmason, en fulltrúar Sjálfstfl. í fjh: og viðskn., þeir Matthías Á. Mathiesen og Ásberg Sigurðsson, boðuðu brtt. við frv. Þegar í ljós kom, hverjar þær brtt, voru, skapaðist nýr meiri hl. í n., þannig að á sérstöku þskj., þskj. 611, eru gerðar þrjár brtt., sem meiri hl. n. stendur að, þ.e.a.s. hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, Vilhjálmur Hjálmarsson, Ásberg Sigurðsson og sá, sem hér talar. Það lá áður fyrir yfirlýsing frá okkur Vilhjálmi Hjálmarssyni og Þórarni Þórarinssyni, að við mundum samþykkja frv. óbreytt. Aðild okkar að flutningi þessarar till. þýðir auðvitað, að við mundum fylgja frv. að þessum brtt. samþykktum, og fulltrúar Sjálfstfl. í n. hafa lýst því yfir, að þeir muni fylgja frv., ef þessar brtt. verða samþ. En efni þeirra er, að Hagrannsóknastofnunin skuli ekki aðeins vera ríkisstj, til ráðuneytis, heldur ríkisstj. og Alþ., og enn fremur, að það skuli vera verkefni Hagrannsóknastofnunarinnar að láta alþm. og nefndum Alþ. í té upplýsingar og skýrslur um efnahagsmál. Hér er í raun og veru ekki um breytingu að ræða á starfsemi hagrannsóknadeildarinnar, heldur staðfesting á því, sem átt hefur sér stað í raun og er auðvitað sjálfsagt að láta lögin vera eins og málum er hagað. Þm. hafa talið sig eiga rétt á því að kalla hagrannsóknastjóra og einstaka starfsmenn hagrannsóknadeildarinnar til sín og fá þeim upplýsingar. Það hefur aldrei brugðist, að þeir hafi orðið við þessum óskum. En það er rétt að hafa skýrt í l. sjálfum, að þetta skuli vera svo. Þá er það og lagt til í þessum till. á þskj. 411, að heppilegra væri að breyta nafni stofnunarinnar. Það hefur vakið athygli, að Hagrannsóknastofnun er fulllíkt heiti annarrar merkrar stofnunar, þ.e. Hafrannsóknastofnunarinnar. Það munar aðeins einum staf í heitinu. Þess vegna hefur sú hugmynd komið upp, að eðlilegra væri að kalla stofnunina Þjóðhagsstofnun. Það er í fullkomnu samræmi við orð, sem hafa unnið sér hefð í málinu, eru góð og gild og lúta að aðalverkefni þessarar stofnunar, hagrannsóknunum, þ.e.a.s. orðin þjóðhagsreikningar, þjóðhagsáætlun og þjóðhagsspá. En þetta eru meginverkefnin: að semja þjóðhagsreikning, að gera þjóðhagsáætlanir fyrir næsta ár, sem grundvallaðar eru á þjóðhagsspá. Sú stofnun, sem semur þjóðhagsreikninga, semur þjóðhagsáætlanir og gerir þjóðhagsspár, er eðlilegt að heiti Þjóðhagsstofnun. Það, sem er grundvallarhugmyndin í þessu frv., er í raun og veru að fela hagrannsóknir sjálfstæðri stofnun, sem heyri undir ráðh., alveg eins og skýrslugerð um efnahagsmál er nú í höndum sérstakrar stofnunar, sem heyrir undir ráðh., þ.e.a.s. Hagstofunnar. Skipan mála verður þá sú, að það starfa tvær stofnanir hliðstæðar, hin nýja nákvæmlega eins skipulögð og hin gamla Hagstofa,sem er skýrslugerðarstofnun, hin nýja Þjóðhagsstofnun, sem er rannsóknastofnun. Báðar heyra hvor undir sinn ráðh., hin fyrri undir fjmrh., en síðari undir forsrh. Auk þess er til Framkvæmdastofnun ríkisins, sem er áætlanastofnun og lánveitingastofnun. Það er eðlilegt, að hún hafi stjórnmálaverkefnum að sinna. Engum dettur í hug, að venslunarskýrslur eigi nokkuð tengt við stjórnmál, og engum má heldur detta í hug, að samning þjóðhagsreikninga eigi nokkuð skylt við stjórnmál. En jafnaugljóst er hitt, að áætlunargerð er stjórnmál, á að vera stjórnmál og hlýtur að vera stjórnmál. og sú fjáröflun, sem lagt er í, og þær fjárveitingar, sem veittar eru til þess að hrinda áætlununum í framkvæmd, hljóta að vera stjórnmál. Þess vegna er eðlilegt, að Framkvæmdastofnunin með sín áætlunarverkefni og lánveitingaverkefni sé í miklu nánari tengslum við stjórnmálavaldið í landinu heldur en bæði Hagstofan og hin væntanlega Þjóðhagsstofnun. Ég vona, að hv. þdm, geti fallist á grundvallaratriði þeirra sjónarmiða, sem ég hef nú reynt að lýsa stuttlega, og muni fara hér í hv. d. alveg eins og við nánari athugun málsins fór í fjh.- og viðskn., að það hafa 5 af 7 nm. orðið sammála. Þórarinn Þórarinsson, hv. þm. var erlendis, þegar gengið var frá þessum brtt., annars geri ég ráð fyrir því, að hann hefði verið þeim samþykkur, enda í samræmi víð þá stefnu, sem við mótuðum í 1. minni hl., sem nú er orðinn að meiri hl. Alveg eins og 5 af 7 hv. nm. eru nú orðnir sammála um afgreiðslu málsins í reynd, þá vona ég, að það verði einnig upp á teningnum hér í hv. d., að þetta frv. nái svo breytt fram að ganga, því að ég hef fyllstu sannfæringu fyrir því, að það væri til bóta á íslensku stjórnkerfi og mundi auðvelda Hagrannsóknastofnuninni og hinum dugmikla forstjóra hennar að gegna skyldu sinni með enn meiri prýði en deildin og hann hefur gert fram til þessa.



Herra forseti. Það virðist rétt, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði hér áðan í ræðustól, að það virðist vera kominn nýr meiri hl. í fjh: og viðskn. fyrir því máli, sem hér er til umr. Það var ekki annað vitað, þegar málið var endanlega afgreitt í n., heldur en n. væri þríklofin í afstöðu til málsins. Síðan hefur það gerst, að hinir tveir minni hl. hafa náð saman, og kannske út af fyrir sig ekki nema gott eitt um það að segja, þannig að eins og málin standa í dag, þá virðist vera kominn meiri hl. fyrir því að afgreiða það frv., sem hér er til meðferðar, svo til óbreytt. Í reynd eru þær brtt., sem fluttar eru við frv. ekki nema staðfesting á því, sem hefur veríð í framkvæmd og innt hefur verið af hendi hjá þessari stofnun. Ein af meginröksemdum fyrir lagasetningunni um Framkvæmdastofnun ríkisins var sú sameining stofnana, sem þar átti að eiga sér stað, þ.e. sameining Efnahagsstofnunarinnar Framkvæmdasjóðs og Atvinnujöfnunarsjóðs. Í kjölfar slíkrar sameiningar hlutu að koma stórbætt vinnubrögð og hagræðing á ýmsum sviðum. Og sem dæmi um þá hagræðingu, sem sameining framangreindra stofnana hafði í för með sér, má nefna, að stjórnarmönnum fækkaði úr 19 í 7. En auk þess varð sú breyting á, að Alþingi fékk nú yfirstjórn stofnunarinnar, sem áður hafði verið í höndum embættismanna, og verður það eitt að teljast jákvæð breyting út af fyrir sig - breyting, sem hlýtur að skoðast í ljósi þess, og hafa ber í huga þau lýðræðislegu vinnubrögð og þá lýðræðislegu stjórnarfarssýslu, sem til kom með því. Efnahagsstofnunin hafði fyrir breytinguna aðallega sinnt margvíslegum hagrannsóknum fyrir ríkisstj., bæði almennum og sérstökum. Í samræmi við það fór meginhluti af starfsliði Efnahagsstofnunar til hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins, og af ýmsum ástæðum urðu verkaskil milli hagrannsóknadeildar og áætlanadeildar óglögg og fylgdu fremur mönnum en eðlilegri verkaskiptingu milli deilda. Þurftu slík álitamál ekki að koma að sök, þar sem um var að ræða deildir innan einnar stofnunar og samstarf milli þeirra auðvelt og handhægt. Í 1. gr. l. nr. 93 1971, um Framkvæmdastofnun ríkisins, segir svo: „Framkvæmdastofnun ríkisins er ríkisstj, til aðstoðar við stefnumótun í efnahags- og atvinnumálum. Hún annast hagrannsóknir og áætlanagerð og hefur með höndum heildarstjórn fjárfestingarmála og lánveitingar samkv. l. þessum.“ Þegar í þessari gr. laganna er stofnuninni ákveðið aðalverksvið og tekið fram, hvernig að því skuli unnið: með hagrannsóknum, áætlanagerð og heildarstjórn fjárfestingarmála. Rökstuðning fyrir því, að þessi lagasetning var talin svo mikilvæg, að hún var tekin inn í málefnasamning núv. ríkisstj., er að finna í framsöguræðu forsrh., þegar hann mælti fyrir frv. hér á hv. Alþ. Í stuttu máli eru þessar röksemdir, sem hæstv, forsrh. flutti, þannig: 1. Að koma upp stofnun, sem hefði yfir að ráða sérfræðilega menntuðu og þjálfuðu starfsliði úr ýmsum greinum, sem gæti með tímanum vegna þekkingar á séríslenskum aðstæðum orðið traustari bakhjarl til ráðgjafar um vandamál þjóðarinnar en erlendir sérfræðingar, ókunnir landi og lýð, fengnir í skyndi og oftast í stuttan tíma. 2. Að þessi stofnun gæti almennt verið ríkisstj, á komandi tímum fræðilegur ráðgjafi og annast fyrir þær sérfræðilegar athuganir og undirbúning mikilvægra ákvarðana. 3. Að hún gæti annast gagnasöfnun og úrvinnslu við þá margvíslegu áætlanagerð, sem nútímaþjóðfélag þarfnast og krefst í auknum mæli. 4. Að stofnunin skyldi vinna að eflingu atvinnuveganna og sérstakri byggðaþróun með skipulögðum áætlanavinnubrögðum og í nánu samstarfi við aðila atvinnulífs og landshlutasamtaka. 5. Að innan stofnunarinnar væru tengdar saman með allnánum hætti beinar hagrannsóknir, áætlanagerð og fjármögnun þeirra framkvæmda, sem ráðgerðar eru eða ákveðnar væru á hverjum tíma af ríkisvaldi eða öðrum ákvörðunaraðilum. 6. Að stjórnarandstöðu væri tryggð full aðstaða til að fylgjast með öllum upplýsingum og hafa eðlileg áhrif á framvindu og þróun mála, enda var á því fullur skilningur hjá núv, stjórnarflokkum, að í þjóðfélagi, þar sem meiri háttar stefnubreytingar gerast að jafnaði með stjórnarskiptum, gæti verið beinlínis hættulegt fyrir þjóðina, ef stjórnarandstöðuflokki í flóknu nútímaþjóðfélagi væri meinaður aðgangur að heimildum, sem lagðar eru til grundvallar við töku ákvarðana. Enn fremur segir þar svo: „Framkvæmdastofnun ríkisins er hugsuð sem vísinda og rannsóknastofnun til þjónustu við stjórnvöld og til aðstoðar og leiðbeiningar fyrir framkvæmdaaðila með margvíslegri áætlanagerð og þekkingarmiðlun, en er einnig ætlað að efla samráð lánastofnana, svo að straumar takmarkaðs fjármagns þjóðarinnar séu virkjaðir með hreyfiafli þjóðarbúsins, en verði ekki látnir renna í ýmsar áttir af handahófi.“ Þetta voru í stuttu máli þær röksemdir, sem hæstv. forsrh. hafði hér fram að færa, þegar hann mælti fyrir frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins hér á Alþ. fyrir röskum tveimur árum. Sá stutti tími, sem liðinn er, frá því að Framkvæmdastofnunin komst saman á einn stað, hefur að dómi flestra sannað réttmæti þess að setja lög um Framkvæmdastofnun ríkisins á þann veg, sem gert var. Hins vegar er ekki vitað, að neitt það hafi að höndum borið, sem bendir til. að æskilegt væri að kljúfa stofnunina nú í tvær stofnanir, hvað þá að það bæri brýna nauðsyn til að gera slíkt nú. Á hinn bóginn er auðvelt að benda á mörg atriði, sem mæla eindregið gegn því að kljúfa Framkvæmdastofnunina í tvær sjálfstæðar stofnanir eftir aðeins tveggja ára starfstíma. Þau helstu eru þessi: Það fer varla hjá því, að ýmsar alþjóðastofnanir, sem við þurfum og verðum að eiga margvísleg samskipti við, vantreysti stjórnmálamönnum í því efni að geta hagnýtt sér þá sérfræðilegu þekkingu, sem þjóðfélagið hefur þó varið ærnum fjármunum til að afla, ef hver ríkisstjórnarskipti þurfa að hafa það í för með sér, að stofnanir, sem reynt hafa að byggja upp sérfræðiþekkingu, eru lagðar niður eða umbylt eftir pólitískum duttlungum. Þó tekur steininn úr í þessu efni, þegar ekki er talið fært að lofa stofnun, sem sett var á laggirnar í upphafi kjörtímabils, að lifa út allt kjörtímabilið og það þó að engin stjórnarskipti hafi átt sér stað í landinu. Þegar þannig er um hnúta búið, er ljóst, að erfitt hlýtur að vera fyrir hið opinbera að tryggja sér hina hæfustu starfskrafta, þar sem þeir munu tregir til að sleppa góðum atvinnutækifærum annars staðar, ef ekki er annað í boði hjá ríkinu en öryggisleysi um starf og líf þeirra stofnana, sem þeir eiga að starfa hjá. Ef nú yrði t.d. brugðið á það ráð að líftryggja hagrannsóknadeild með sérstakri löggjöf sem sérstaka stofnun, ráðuneyti eða hluta úr rn., yrði varla litið á það öðruvísi af sérfræðingum en með því væri verið að undirbúa jarðveginn fyrir næstu ríkisstj. til þess að leggja það niður, sem eftir yrði undir nafninu Framkvæmdastofnun ríkisins. Ekki þarf að fara í grafgötur um það, að almenningur vantreystir með réttu eða röngu sérfræðistofnunum og sérfræðingum, sem eru í of litlum tengslum við lýðræðislega kjörna fulltrúa almennings, þm., stjórnarsinna jafnt sem stjórnarandstæðinga. Nægir að benda á orðspor Efnahagsstofnunar og Seðlabanka á tímum fyrri ríkisstj. Með eðlilegum tengslum allra stjórnmálaflokka við slíkar stofnanir dvínar eða eyðist þetta vantraust, eins og þegar hefur orðið vart um Framkvæmdastofnunina, þó að starfstími hennar sé enn of stuttur til, að um verði dæmt til fullnustu. Hitt ber að hafa í huga, að það er trúlega fátt einni þjóð jafnháskalegt og það, ef hún getur ekki notfært sér þann framleiðsluþáttinn, sem henni er verðmætastur, þekkinguna. vegna óæskilegrar skipulagningar þeirra stofnana, sem miðla eiga þekkingu og sérþekkingu út í hinar ýmsu greinar þjóðarbúskaparins. Ekki er sýnilegt, að Hagrannsóknastofnunin, stofnun sú, sem lagt er til, að komið verði á fót, eigi að hafa yfir sér neina stjórn né að stjórnarandstöðu verði gefin kostur á að fylgjast með vinnu þar eða vinnuaðferðum. Er því ekki ótrúlegt, að sú tortryggni, sem að framan er drepið á, yrði með réttu eða röngu erfðavísir þeirrar stofnunar. En hvað verður nú, að því er varðar stjórnunarþátt Framkvæmdastofnunar ríkisins, ef frv. það, sem hér um ræðir, verður samþykkt? Eins og nú er starfa þrjár deildir innan stofnunarinnar, þ.e. hagrannsóknadeild, áætlanadeild og lánadeild. Starfsfólk í þessum þremur deildum mun vera um 38 talsins, 16 í hagrannsóknadeild og 22 í hinum tveim deildunum. Sjö manna þingkjörin stjórn er yfir þessum 38 manna starfshóp og auk þess 3 framkvæmdaráðsmenn, þ.e. 10 manna stjórn yfir þessu 38 manna starfsliði. Ef frv. þetta verður samþykkt, verður eftir sem áður 10 manna yfirstjórn yfir Framkvæmdastofnuninni, en þá er ekki eftir innan hennar vébanda nema 22 manna starfslið, þ.e. tæplega einn stjórnarmaður á hverja tvo starfsmenn, en engin stjórn yfir Hagrannsóknastofnun, sem er þó með 16 manna starfslið. Ég spyr því: Er nokkurt samræmi í slíkum aðgerðum sem þessum? Ég held, að það sé ekki. Það hefði a.m.k. mátt til þess ætlast af hæstv. ríkisstj., sem þetta frv. leggur fram, að hún jafnhliða þessari breytingu, sem ég er andvígur, legði til skynsamlegar breytingar á stjórn þess, sem eftir er af stofnuninni. Ég tel a.m.k., að sé ekki þörf á sérstakri stjórn yfir Hagrannsóknastofnun með 16 manna starfsliði, þá sé um of íborið að hafa 10 manna yfirstjórn yfir þeim 22 starfsmönnum, sem eftir verða hjá Framkvæmdastofnun ríkisins. Slíkt sem þetta er auðvitað ekki samræmanlegt og í engu samhengi við það, sem í raun og veru ætti að vera. Við, sem stöndum að áliti 2. minni hl. fjh.og viðskn. á þskj. 454, teljum, að enn séu í fullu gildi þau rök, sem hæstv. forsrh. viðhafði fyrir röskum tveim árum, þegar lög um Framkvæmdastofnun ríkisins voru sett, og ekkert hafi komið í ljós, sem kollvarpi þeirri röksemdafærslu, þvert á móti hafi reynslan staðfest, að þau rök áttu fullan rétt á sér, og ekkert réttlæti það nú að kljúfa stofnunina. Með hliðsjón af framansögðu leggjum við til, að frv. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Sjálfstæðismenn voru andvígir lagasetningu um Framkvæmdastofnun ríkisins. Þeir gagnrýndu allan þann málatilbúnað og þau pólitísku afskipti, sem m.a. var ætlað að hafa í sambandi við hagrannsóknir á vegum ríkisins. Áætlað var að setja hagrannsóknir undir pólitíska stjórn, andstætt því, sem verið hafði í tíð viðreisnarstjórnarinnar. Við beitum okkur því fyrir því að fá fram breytingu á frv., og náðist fram nokkur leiðrétting þar á. Með frv. þessu hefur ríkisstj. fallist að öllu leyti á sjónarmið okkar, er hún leggur til við Alþ., að sett verði á stofn sérstök stofnun, sem fari með hagrannsóknir á vegum ríkisins án pólitískrar stjórnar, og sá starfsþáttur verði klofinn frá Framkvæmdastofnun ríkisins. Við sjálfstæðismenn munum ekki í sambandi við þetta frv. gera till. um frekari breytingar á l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, en viljum taka það fram, að við teljum fulla ástæðu til að taka þau lög til heildarendurskoðunar, og það þarf að gera fyrr en seinna. Um leið og við fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. styðjum þetta frv., eins og fram kemur í nál. á þskj. 595, leggjum við til á þskj. 611 ásamt tveimur öðrum nm., að gerð verði á frv. sú breyting, að hin fyrirhugaða stofnun verði ekki aðeins ríkisstj. til ráðuneytis, heldur og Alþingi, og stofnunin veiti alþm. og n. Alþ. upplýsingar og skýrslur um efnahagsmál. Þá leggjum við til, að nafni stofnunarinnar verði breytt í Þjóðhagsstofnun, en okkur finnst það mun betra en það, er frv. gerir ráð fyrir. Hv. 7. þm. Reykv., einn af flm. brtt., gerði grein fyrir þeim hér áðan, og sé því ekki ástæðu til frekari umr.



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa því yfir, að ég get fallist á þær brtt., sem fram koma á þskj. 611. Ég tel þar ekki vera um að ræða mikilvægar breytingar, og í sannleika sagt, eins og kom fram hjá hv. frsm., er þar um að ræða staðfestingu á því, sem átt hefur sér stað í reyndinni, vegna þess að eins og sjálfsagt er, hafa bæði alþm. og þn. aðgang að hagrannsóknastjóra, og skýrslur, sem hann hefur gert, hafa verið sendar oftlega til alþm. Viðvíkjandi nafninu, þá sé ég ekki, að það sé svo veigamikið atriði, að gera þurfi neinn ágreining um það. Ég skal ekki lengja þessar umr. Það komu skýrt fram rökin fyrir þessari breytingu hjá hv. frsm., auk þess sem ég rakti þau á sínum tíma í framsögu minni fyrir málinu. En ég vil geta þess, að þar sem hv. þm. Karvel Pálmason vitnaði mér til mikillar ánægju í ummæli, sem ég viðhafði, þegar ég fylgdi þessu frv. úr hlaði á sínum tíma, frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins, þá hefði það líka mátt fljóta með, að ég tók skýrt fram, að það væri sjálfsgat, að reynslan gæti sýnt, að það væri þörf á því að gera breytingar á því skipulagi, sem þarna væri komið á fót. Það er nú einu sinni svo, að það er mannlegt að skjátlast, og það er jafnnauðsynlegt, að menn séu opnir fyrir því að læra af reynslunni, og hafi þeir lært af reynslunni og séð, að þeim hefur skjátlast, þá er best að gera leiðréttingar sem fyrst. Framkvæmdin hefur sýnt, að hagrannsóknadeildin á í raun og veru ekki heima í sambandi við þessar tvær aðrar deildir, sem þarna starfa, og það verður ljóst m.a. af því, að menn gætu farið yfir fundargerðir þeirrar stjórnar, sem er yfir þessari stofnun, og lesið þær frá orði til orðs, og mundi koma í ljós, að þar er aldrei, að ég hygg að mér sé óhætt að segja, vikið að málefnum hagrannsóknadeildar. Stjórn Framkvæmdastofnunarinnar hefur alls ekki skipt sér af verkefnum hennar, og má segja, að það sé í sjálfu sér vel, því að það er eðli málsins samkv., eins og hér var rakið áðan, að þau eru þess háttar, að sú pólitískt samsetta stjórn hefur ekki mikið um þau að segja og á ekki að hafa um þau að segja. Hagrannsóknadeildin hefur verið mjög gagnleg að mínu viti, og hún er sérstaklega nauðsynleg. Það er ákaflega þýðingarmikið, að um hana sé þannig búið, að allir þeir aðilar, sem til hennar þurfa að sækja, beri og geti borið hið fyllsta traust til hennar. Það verður best gert á þann hátt, að hún sé sem óháðust og sjálfstæðust, og þess vegna var það, að þó að það væri aðeins hugsað um það í sambandi við þessa breytingu, að það gæti komið til mála að setja upp sérstakt rn., efnahagsrn., þá var horfið frá því einmitt með þeirri röksemd, að það mundi frekar vekja tortryggni í augum þeirra manna, sem við þessa stofnun þurfa að skipta. En það er t.d. - þori ég að fullyrða - alveg ómetanlegt starf, sem þessi stofnun hefur unnið fyrir aðila vinnumarkaðarins og í sambandi við það margslungna hlutverk, sem henni er ætlað, t.d. í sambandi við ákvörðun fiskverðs, þar sem samstarf hefur tekist með ágætum. Og það er áreiðanlega óhætt að fullyrða, að allir aðilar, sem þarna standa að, hvort sem þeir eru úr hópi launþega eða vinnuveitenda, úr hópi fiskseljenda eða fiskkaupenda, bera fyllsta traust til þess manns sem veitir þessari stofnun forstöðu. Ég held, að það fái ekki staðist, að það verði talin nein hætta á því, að stöðu sérfræðinga sé stofnað sérstaklega í hættu með því að breyta svona til og hún verði eitthvað óviss. Við höfum ekki of mikið af sérfræðingum, og reynslan af Framkvæmdastofnun, þar sem breytt var þó um kerfi, sannar, að það var yfirleitt alls ekki breytt um nokkra sérfræðinga, sem þar höfðu starfað áður. Ég hygg, að þeir hafi allir haldið störfum sínum áfram. Ég skal svo ekki rökstyðja þetta með fleiri orðum. Þetta er fyrst og fremst staðfesting á því, sem í reyndinni hefur verið. En ég vil segja það, að ég álít alveg sérstaklega nauðsynlegt fyrir hverja ríkisstj., sem hér starfar, að hafa sér við hönd slíka stofnun sem hagrannsóknadeildin hefur reynst. Það má segja, að þetta mál sé aldrei of oft og vel athugað. En nokkur ofrausn finnst mér samt að ætla að vísa þessu máli til ríkisstj. núna, því að svo sérstaklega stendur á um það, að það var þegar samþ. s.l. vor af ríkisstj, að þetta frv. skyldi þá lagt fram, en vegna þess, hve þá var áliðið þingtíma, þótti ekki rétt að hverfa að því ráði, og það var látið bíða betri tíma. En þá lagði ég það á nýjan leik fyrir ríkisstj., og þá var það samþ. þar. Mér finnst nú óþarfi að ætla ríkisstj. að samþykkja bað í þriðja sinn. Viðvíkjandi því, að það verði, eftir að þessi deild hefur verið tekin út úr stofnuninni, orðið of stórt höfuðið á henni, þá má það vel til sanns vegar færa. En það er samt ekki í raun nein breyting frá því sem er, því að hvorki stjórnin né framkvæmdastjórarnir hafa haft í framkvæmd afskipti af hagrannsóknadeildinni. Auðvitað hefur verið margvíslegt samstarf og samráð á milli hagrannsóknadeildar og framkvæmdastjóranna, og eftir sem áður er auðvitað gert ráð fyrir því, að Hagrannsóknastofnunin eða Þjóðhagsstofnunin, eins og hún á að nefnast, vinni grundvallarstörf fyrir Framkvæmdastofnunina, t.d. í sambandi við áætlanagerð. En ég vil segja það og endurtaka það, sem ég sagði, þegar ég lagði frv. um Framkvæmdastofnunina fram á sínum tíma, að auðvitað getur reynslan sýnt, að annað skipulag sé hentugra en við þá töldum rétt vera. Og ég tel, að það komi mjög vel til mála að endurskoða lög um Framkvæmdastofnunina að öðru leyti en þessu að fenginni reynslu. Það getur að mínu viti komið til skoðunar, hvort ástæða er til að hafa þrjá forstjóra fyrir þessari stofnun, hvort það er ekki nægilegt, að það sé einn forstjóri, sem starfi undir hinni þingkjörnu stjórn. Þetta allt álft ég, að geti komið til skoðunar, þó að það geti ekki orðið á þessu þingi. Svo vildi ég aðeins skjóta því til n., að í frv. er gert ráð fyrir gildistöku laga þessara 1. janúar 1974, sem er miðað við það, að þetta er 3. málið, sem lagt var fyrir Alþingi. Ég vil biðja hana að taka til athugunar á milli 2. og 3. umr. að setja hæfilega dagsetningu þarna inn og vil þá gjarnan, að hún hefði samráð við hagrannsóknastjóra um það, hvert væri hæfilegt svigrúm til að gera þessa breytingu. Ég geri ráð fyrir, að það verði að vera nokkrir mánuðir, þannig að þessi skipulagsbreyting gæti þá væntanlega öðlast gildi eða komið til framkvæmda síðari hluta sumars eða með hausti.



Herra forseti. Ég get ekki varist að segja hér örfá orð. Þó að í raun og veru liggi fyrir vilji þingsins í þessu efni, þykir mér hér það merkilegt mál á ferðinni, að ég tel mér skylt að leggja nokkur orð í belg. Hv. 7. landsk. þm., sem mælti fyrir nál. á þskj. 454, færði mörg og ágæt rök gegn því að stýfa Framkvæmdastofnun ríkisins á þann hátt, sem hér er lagt til. Ég get tekið undir eiginlega allt það, sem hv. þm. sagði. Það, sem ég vil leggja meiri áherslu á, speglast í orðtakinu: „Ekki verður feigum forðað né ófeigum í hel komið“. Framkvæmdastofnun ríkisins var óskabarn þessarar ríkisstj. Hún var sett á laggirnar fyrir djörfung, sem þessi ríkisstj. ætlaði að starfa af í atvinnumálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Þá gerist það, að tveimur árum síðar á að kippa í raun og veru grundvellinum undan þessu óskabarni þjóðarinnar, þ.e.a.s. hagrannsóknadeildinni, án þess að séu til þess nokkur meginrök. Í grg. með frv. sekir, að ástæður fyrir breytingunni séu tvær. Annars vegar er talið æskilegt, að almenn hagrannsóknastarfsemi hafi svo óháða stöðu sem kostur er. Við þessu er það að segja, að mér er ekki kunnugt um, að nokkur hér á Alþ. eða við aðrar stofnanir hafi talið, að hagrannsóknadeildin væri undir annarlegum sjónarmiðum. Það hefur hvergi verið dróttað að hagrannsóknadeildinni, að hún ynni eftir pólitískum línum, og ég fæ því ekki séð, að hér sé nokkur röksemd fyrir slíku. Hagrannsóknadeildin hefur óháða stöðu og hefur unnið samkv. því, og það hefur ekki verið dregið í efa af neinum. Hin röksemdin samkv. grg. er svo hljóðandi: „Hins vegar er sú staðreynd, að verkefni deildarinnar, einkum það að fylgjast með árferði og afkomu þjóðarbúsins, ráðuneyti við ríkisstj. í efnahagsmálum og almenn upplýsingaþjónusta á sviði efnahagsmála, eru afar umfangsmikil og falla að miklu leyti í sjálfstæðan farveg, sem er óháður annarri starfsemi Framkvæmdastofnunarinnar.“ Ég sé ekki, að þetta séu nein sérstök rök, því að auðvitað má efla starfsemi hagrannsóknadeildarinnar, þó að hún sé formlegur hluti af Framkvæmdastofnuninni. Það kom fram, ef ég man rétt, í ummælum hv. 7. landsk. þm., að það væru starfandi 16 eða 17 manns eða 18 við þessa hagrannsóknadeild, þannig að hún hefur nokkuð öflugt starfslið á okkar vísu. Ég sé satt að segja ekki nein skynsamleg rök til þess að fara að stýfa Framkvæmdastofnunina á þessa leið. Hins vegar skil ég það vel, að stjórnarandstöðuflokkarnir tveir, Sjálfstfl. og Alþfl., fagni þessu, því að bæði var Sjálfstfl. andvígur stofnun Framkvæmdastofnunar frá upphafi og Alþfl. var tvístigandi, en mun að sjálfsögðu fagna frv., því að ríkisstj. er beinlínis að slá undan í veigamiklu stefnumáli sínu frá upphafi, þannig að það er engin furða, þó að þetta mál fái töluvert brautargengi, þótt röksemdirnar séu ekki nægilegar. Það, sem líka vekur athygli mína er, að hæstv. forsrh. segir, að ríkisstj. standi að þessu frv. Það má vel vera. Hitt kemur mér þó spánskt fyrir sjónir, að tveir hv. þm. í fjh.- og viðskn., hæstv. forseti þessarar deildar og hv. 7. landsk. þm., sem báðir teljast til tveggja stjórnarflokka, skuli leggjast gegn þessu frv., og ég get ekki annað en dregið þá ályktun, að þetta frv. hafi í raun og veru aldrei verið rætt í stjórnarflokkunum. En það er náttúrlega stjórnarinnar mál. hvernig hún vinnur að þessu. Ég blanda mér ekki inn í það. En það sýnir bara dálítið vinnubrögðin, sem felast hér að baki. Og ég hef það líka eftir góðum og gegnum framsóknarmanni, að þingfl. framsóknarmanna hafi ekki séð þetta frv., áður en það kom inn í þingið. Menn geta svo sem dregið sínar ályktanir af því. En það er annað, sem kemur mér til að rísa hér upp, og það er, eins og hv. 7. landsk. þm. benti á, að eftir standa þá tveir stofnar í Framkvæmdastofnun ríkisins, þ.e.a.s. áætlanadeild og launadeild, og þar eru starfandi 22 menn með 10 manna yfirstjórn. Þetta er skrímsli. Hér lagði ríkisstj. í upphafi mikla áherslu á þá þrjá kommissara, sem svo eru nefndir, og var barist ósleitilega fyrir því, og mun eitt fyrsta frávik frá núv. ríkisstj., að ég neitaði að gangast inn á þrjá kommissara, en var þó svo blauður, að ég sat hjá af vesaldómi, sem aldrei skyldi verið hafa. En maður lærir af reynslunni, og hún er líka komin í ljós, 10 manna „apparat“ yfir 22 manna starfsliði, og þetta á að halda áfram og láta eins og ekkert hafi í skorist. Mér skildist á hæstv. forsrh., að hann hefði haft góð orð um, að það væri nú vert að athuga stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, þ.e.a.s. tvo þriðju, og fer vel á því. En ég er bara ansi hræddur um það, að núv. stjórn gefist ekki neinn tími til þess að skarka meira í þessum málum. Það er nú komið þannig, að óskabarnið, Framkvæmdastofnunin, var stofnuð í upphafi stjórnarferilsins, og svo dettur ríkisstj. í þá gröf að drepa sitt eigið afkvæmi, og það er líka tákn um endalok ríkisstj. Þetta er bara sannleikurinn. En eins og ég sagði, ekki verður feigum forðað né ófeigum í hel komið. Ég skal ekki hafa um þetta mörg orð. Þm. vita gjörla, að þegar mynduð er ný stofnun, þá vex hún og tútnar út, verkefnin vaxa, og þess vegna eykst líka kostnaðurinn. Mönnum hefur blöskrað kostnaðurinn við Framkvæmdastofnun ríkisins. En hvað verður, þegar komin er sérstök stofnun, sem heitir Þjóðhagsstofnun eða eitthvað því um líkt? Auðvitað kemur þar aukinn kostnaður, auðvitað vex þetta, og hér eru svo þm. að prédika sýknt og heilagt útþenslu ríkisbáknsins, aukinn kostnað. Síðan koma menn með frv. af þessu tagi og taka ekkert tillit til, hvað það muni kosta. Að sjálfsögðu er í frv. ekki gert ráð fyrir því, að þetta hafi í för með sér aukinn kostnað, en við þekkjum það af reynslu, að það gerir það. Þetta á eftir að aukast og tútna út. Ný stofnun þarf að fá fínni stól. Hún þarf að fá finna húsnæði. Hún þarf svigrúm. Hún þarf líklega meira af öllum þægindum. Síðan koma tveir, þrír deildarstjórar, svo utanferðir. Þetta þekkjum við allir. Mér er alveg óskiljanlegt, hvernig svona hlutir geta gerst, en eins og ég segi, ekki verður feigum forðað né ófeigum í hel komið.



Herra forseti. Mér fannst lítill sannfæringarkraftur í ræðu hæstv. forsrh. hér áðan um þau mál, sem hann talaði um. Ég held, frómt frá sagt, að megnið af því, sem hann flutti í sinni ræðu, hafi undirstrikað það, að hagrannsóknadeildin hefur unnið sér traust allra, sem átt hafa við hana viðskipti, bæði aðila vinnumarkaðarins og annarra, á þeim grunni, sem hún hefur starfað á frá byrjun. Þess vegna segi ég, að sú stofnun hefur unnið ómetanlegt starf, og ég tek undir það, að hún hefur unnið ómetanlegt starf í þágu atvinnuveganna, og ég hygg, að allir beri fullt traust til þess manns, sem veitt hefur þeirri stofnun forstöðu. Allt þetta undirstrikar það, að það er út í hött að vera nú að kljúfa Framkvæmdastofnunina með því að taka hagrannsóknadeildina frá. Allt það traust, sem hagrannsóknadeildin hefur unnið sér, hefur hún unnið sér á því fyrirkomulagi, sem hún hefur starfað á, frá því að hún var sett á laggirnar. Það traust, sem hún hefur fengið, eru því meðmæli með því, að hún fái að halda áfram sem einn liðurinn af Framkvæmdastofnuninni, en verði ekki stíuð af. Hv. 3. landsk. þm. varð undrandi yfir því, að ég og hv. 4, þm. Reykn. sem stjórnarsinnar værum á móti stjfrv. Ég held nú, að hv. 3. landsk. þm., ef hann rifjar upp í huganum, komist að raun um það, að ég hef áður verið andvígur, þó að hafi verið stjfrv. Það er ekkert nýtt. Um það, hvort þingflokkur Framsfl. hafi séð þetta frv. eða ekki, skal ég ekki segja og blanda mér ekki í. En að lokum: Forsrh. hæstv. viðurkenndi það, að eftir þessa breytingu væru allar líkur á því, að höfuðið, eins og hann orðaði það, á Framkvæmdastofnuninni yrði of stórt, og þess vegna segi ég, að þeir, þ.e.a.s. hæstv. ríkisstj., sem lögðu þetta frv. fyrir þingið, þeir hefðu átt, jafnhliða því sem þeir vilja þessa breytingu, að gera breytingu á því, sem eftir varð af Framkvæmdastofnunni, því að höfuðið er of stórt.