Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, um ráðstöfun á gengishagnaði af útfluttum sjávarafurðum, hefur verið til meðferðar í hv. Ed., áður en það er hingað komið. Sjútvn. beggja deilda héldu einn sameiginlegan fund um málið til þess að kynna sér efni frv., og á þeim sameiginlega fundi voru gerðar við það ýmsar aths. Ed.- n. hélt síðan áfram athugun sinni á málinu og átti viðræður um það við ýmsa aðila, sem hagsmuna eiga að gæta í sambandi við málið, og í framhaldi af þessu varð niðurstaðan sú, að í meðförum Ed. var frv. verulega mikið breytt frá því, sem það upphaflega var. Þær breytingar, sem gerðar voru þannig á frv., voru að sjálfsögðu gerðar í samráði við þingflokka Alþfl. og Sjálfstfl. og þ. á m. auðvitað fulltrúa þessara flokka í sjútvn. þessarar hv. d., og var þessi háttur á afgreiðslu málsins um samstarf sjútvn. beggja d. á hafður að tilmælum hæstv. sjútvmrh. til þess að flýta afgreiðslu málsins í þinginu. Enda fór það svo, að eftir að frv. hafði verið breytt í verulegum atriðum, eins og ég sagði áðan, í hv. Ed., var það afgreitt þaðan með shlj. atkv. til þessarar d. Þegar svo málið var komið til d. og sjútvn. fjallaði um það, varð hún aftur á móti ekki sammála um afgreiðslu málsins, eins og fram kemur á þskj. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl. n., Lúðvík Jósefsson, Björn Pálsson og Jón Skaftason, hafa flutt við það brtt. og skila séráliti. Við 2. umr. um málið í Ed. rakti frsm. sjútvn. þeirrar d., hv. 4. þm. Reykn., þær breytingar, sem gerðar voru á frv., og skal ég nú leyfa mér að rekja þær breytingar mönnum til glöggvunar í þessari hv. d. og styðst þá í aðalatriðum við ræðu hv. 4. þm. Reykn., sem hann flutti við 2. umr. í Ed. Fyrsta breytingin, sem gerð var, er við a-lið 1. gr. og er eingöngu orðalagsbreyting til þess að gera skýrara það, sem þar stendur, að ekki sé aðeins átt við fiskvinnsluna, heldur einnig fiskveiðarnar, og þess vegna er sagt „við öflun og vinnslu“ í stað framleiðslu, eins og stóð í upphaflega frv. Það sama gildir um aðra breytinguna, sem gerð var á frv. við 1. gr., a-lið. Þar er talað um flutningsgjald, en bent var á í þeim viðtölum, sem sjútvn. Ed. átti við þá aðila, sem hún ræddi við, að þarna gætu komið til fleiri útgjaldaliðir, svo sem vátryggingariðgjöld, gjöld til umboðsmanna erlendis og e.t.v. eitthvað fleira, og þess vegna var þess óskað, að þarna yrði bætt við vátryggingariðgjaldi og öðrum sambærilegum kostnaði. Þá var c-lið einnig breytt til þess að koma til móts við tilmæli frá Félagi síldarverksmiðja á Suður- og Vesturlandi, sem óskaði þess, að Austur- og Norðurlandi væri ekki ívilnað og vildu, að þessi stafl. gæti einnig átt við verksmiðjur á Suður- og Vesturlandi. Þær verksmiðjur, sem þetta nær þannig til eftir breytinguna, hafa að vísu lítið verið reknar á því tímabili, sem þarna ræðir um, en þær sitja við sama borð og aðrar verksmiðjur eftir breytinguna, sem gerð hefur verið. Við e-liðinn var einnig gerð breyting, sem eingöngu stafar af því, að hann var ekki talinn vera nægilega skýrt orðaður, og hygg ég, að enginn ágreiningur hafi verið um, að þörf væri á að breyta liðnum, þannig að hann væri betur skiljanlegur. Þá er það f-liðurinn, sem skiptir þarna mestu máli. Samkomulag varð um að fella hann alveg niður, og er það ein veigamesta breytingin, sem gerð var á frv. í meðferð Ed. Í sambandi við greiðslu á rekstrarkostnaði til útvegsins samkv. 1. gr. frv. varð samkomulag um að skipa nefnd til aðstoðar sjútvmrh. við að leysa þau vandamál, sem upp kunna að koma, þegar til þess kemur að ákveða þær. Var upphaflega gert ráð fyrir í till. Ed.- n., að þarna yrði um þriggja manna n. að ræða, en því var svo á síðara stigi málsins breytt í það horf, að n. verður, eins og frv. liggur nú fyrir, skipuð fimm mönnum. Þá er það 2. gr. frv. Þar stóð upphaflega, að gengishagnaðarsjóði skuli ríkisstj. heimilt að ráðstafa í þágu sjávarútvegsins þannig: Allt að 1/4 samkv. a-lið og 1/4 samkv. b-lið og 1/4 samkv. c-lið. Orðalagið: „heimilt að ráðstafa“, þótti fulllaust í reipunum og varð samkomulag um að breyta því í það horf að segja: „ Ríkisstj. skal ráðstafa“, eins og nú stendur í gr., og er þetta þannig ótvíræðara heldur en áður var, en þýðir þá um leið, að hlutföllin, 1/4 á hvern lið, eru ekki hagganleg. Þá er það stafl. b í 2. gr. Þar stóð áður í frv., að varið skyldi allt að 1/4 til Fiskveiðasjóðs Íslands og ríkisábyrgðasjóðs til að greiða fyrir endurskipulagningu fiskiðnaðarins til framleiðniaukningar. Um þetta fórust frsm. sjútvn. Ed. orð á þessa leið: „Það er enginn vafi á því, að hér er um það að ræða, að þessum fjármunum skuli varið til lána og kannske í sumum tilfellum til eftirgjafar skulda í samræmi við tilgang 10. gr. l. nr. 4 1967, um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins. Og þar eru bæði fiskveiðasjóður og ríkisábyrgðasjóður aðilar. Hins vegar er ómögulegt að hafa tvær stjórnir yfir sama sjóði, og því leggjum við til, að þessir peningar renni til fiskveiðasjóðs og verði ráðstafað þar sem sérstakri deild, þannig að það er hægt að fara eftir öðrum og mildari reglum en almennt er í þeim sjóði um ráðstöfun á þessum fjármunum. Og við óskum þess að sjálfsögðu, að þar sé höfð hin fyllsta samvinna við ríkisábyrgðasjóð, ef um það getur verið að ræða, að liðka þurfi fyrir um eftirgjafir á einhverjum skuldum til þess að koma rekstri fyrirtækja á skynsamlegan grundvöll. Bæði um þennan lið og um c-lið 2. gr. voru frammi óskir frá bæði LÍÚ og fiskiðnaðinum um, að frekar væru veittir styrkir en lán. N. getur ekki fallizt á það sjónarmið, en óskar að taka það fram í sambandi við c-liðinn, að hún væntir þess, að þar verði sýndur skilningur á þörfum útvegsins og að þær lánveitingar, sem þar verður um að ræða, verði ekki nein bráðabirgðalán, heldur löng lán, sem virkilega verði til varanlegrar stoðar fyrir þá aðila, sem hlut eiga að máli.“ Þannig fórust frsm. hv. sjútvn. Ed. orð um þetta atriði. Hann gerði einnig grein fyrir tilmælum, sem bárust frá íslenzkum skipasmíðastöðvum um, að tekið yrði tillit til eigenda þeirra skipa, sem byggð eru innanlands í íslenzkum skipasmíðastöðvum, ef þau skulda erlendis vegna skipabyggingarinnar. Taldi frsm., að í þessu efni þyrfti ekki breytingu á viðkomandi gr., því að þar væri talað um gengistap af lánum til fiskiskipa, sem bundin eru gengi erlends gjaldeyris, og þetta gæti því eins átt við, hvort sem skipin væru byggð erlendis eða innanlands. Þá hefur 3. gr. frv. verið breytt allverulega, eins og menn sjá, og var tekið upp alveg nýtt orðalag á henni. Sagt var um þessa gr. við 1. umr. í Ed., að hún væri e.t.v. fremur þáltill. en lagagr., og út frá því sjónarmiði hefur gr. verið breytt allverulega. Eins og hún er nú orðuð, er aðeins ákveðið, að sjóðurinn, sem skuli stofnaður til verðjöfnunar, skuli geymdur í Seðlabankanum, þar til sett hafa verið lög um sjóðinn. Og það er talið rétt, að þegar í stað sé tekið fram, að gert sé ráð fyrir, eins og reyndar var í upphaflegu frvgr., að sjóðnum skuli skipt í deildir eftir tegundum afurða, og þessar deildir hafi aðskilinn fjárhag. Fyrir þessu gerði frsm. sjútvn. Ed. ljósa grein í sinni ræðu, og sé ég ekki ástæðu til að rekja það frekar. En eins og ég tók fram áðan, varð samkomulag um málið í Ed., eftir að þessar breytingar, sem ég hef lauslega farið yfir, höfðu verið gerðar á frv. Ég vil taka það fram, að í meðförum sjútvn. þessarar hv. d. á frv. báðu nm. mig að ræða við sjútvmrh. um bætur þær, sem ráðgert er, að skreiðarframleiðslan fái samkv. frv., og kom fram það álit, að sú aðstoð, sem skreiðarframleiðslunni væri þar ætluð, væri ekki nægilega mikil. Ég ræddi þetta við hæstv. ráðh., og hann lýsti því yfir við mig og leyfði mér að flytja þau skilaboð til n., að á þetta sérstaka vandamál, sem alls ekki er tengt gengisbreytingunni sem slíkt, yrði litið alveg sérstaklega, ef það sýndi sig, að sá vandi, sem þar er á ferðum, héldi áfram að vaxa. Enn sem komið er hafa skreiðarbirgðirnar ekki legið mikið lengur óseldar en venjulegt er. Ef svo kynni að fara, að skreiðin yrði ekki seljanleg innan nokkurra mánaða, er augljóst mál, að þeir, sem eiga skreiðina nú, verða fyrir miklu tjóni og miklum erfiðleikum. Sem betur fer hygg ég þó, að það sé þannig, að skreiðin geymist allvel, a.m.k. við góðar aðstæður, og að gefizt geti allgott svigrúm til þess að kanna betur allar aðstæður og hvers með kunni að þurfa, þegar frá líður. Í heildinni vil ég segja um þetta frv., að með því er öllum gengishagnaði af vörubirgðum í landinu, þegar gengisbreytingin var, og af því, sem kann að hafa verið ógreitt af útfluttum afurðum, ráðstafað í þágu sjávarútvegsins alls. Það hygg ég, að sé viðurkennt af öllum, að þannig sé þessu farið. Hitt má svo aftur deila um, hvernig eigi að skipta þessu fé. Áætlað hefur verið, að þarna muni vera nálægt 400 millj. kr., sem eigi að skipta milli einstakra greina sjávarútvegsins, og þegar ég segi sjávarútvegsins á ég að sjálfsögðu bæði við útgerðina sem slíka og fiskvinnslustöðvarnar. Um þetta má náttúrlega deila í það óendanlega, og því miður tókst okkur ekki í sjútvn. d. að verða sammála um þessa skiptingu, og ég sé, að minni hl. n. hefur útbýtt hér í d. allróttækum brtt. á sérstöku þskj. Ég skal ekki fara út í að ræða þær till., enda fjölluðum við ekki um þær í einstökum atriðum í sjútvn., en ég leyfi mér að vona, að þar sem hér er á ferðinni mjög mikið og brýnt hagsmunamál fyrir sjávarútveginn, verði þessu frv. greidd leið gegnum þingið, þrátt fyrir þann skoðanamun, sem fyrir liggur um skiptingu gengishagnaðarins. Sé ég svo ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja frekar um málið, en leyfi mér að mæla með því fyrir hönd meiri hl. sjútvn., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Varðandi b-lið 1. gr. þess frv., sem hér er til umr., um bætur til skreiðarframleiðenda vegna markaðserfiðleika, vil ég taka fram, að ríkisstj. er ljóst, að hér er ekki um þær bætur að ræða, að talizt geti greiðsla upp í hráefnisverð, heldur er með þessu fé, sem ætlað er til þessara hluta ásamt öðrum nauðsynlegum ráðstöfunum, verið að aðstoða skreiðarframleiðendur til að komast yfir það óvissa tímabil, sem enn þá ríkir um sölu þessara afurða. Ef það reynist hins vegar svo, að þessi framleiðsla verði að seljast við mun lægra verði en nú er á skreið til annarra landa eða varan reynist alls ekki seljanleg, er komið upp algerlega nýtt vandamál, sem taka verður þá til sérstakrar úrlausnar. Enn þá ríkir sú óvissa um endanlega afsetningu skreiðar, að ekki verður á þessari stundu sagt til með nokkurri vissu, hver úrslit mála þar verði. Í sambandi við c-lið 2. gr. frv. um, hvernig varið skuli 1/4 hluta gengisjöfnunarsjóðs vil ég taka fram, að ríkisstj. er einnig ljóst þetta atriði, að þau lán, sem þar er gert ráð fyrir, verða að vera með hagkvæmum kjörum, ef þau eiga að gegna því hlutverki, sem þeim er ætlað. Kæmi þá m.a. til greina, að þau verði afborgunarlaus hluta lánstímans, meðan þunginn er mestur af greiðslu hinna erlendu lána.



Herra forseti. Ég hef einstaka sinnum varað ríkisstj. við að gera vissa hluti, og ég vil vara hana við að knýja þetta frv. fram án allra breytinga. Þar er hún að fremja meiri yfirsjón en hún gerir sjálfri sér grein fyrir. Í þessu landi hafa ríkt tvö sjónarmið. Ég vil kalla þau bankasjónarmið og sjónarmið fólksins. Það hefur verið bankasjónarmiðið, sem hefur ráðið fjárhagnum s.l. 8 ár og hvernig lítur þá árangurinn út? Bankarnir eru gersamlega félausir. Það er alveg sama, þó að komið sé inn í banka. Það er enginn eyrir til. Það er ekki hægt að lána mönnum 5 þús. kr. víxil, hvað þá heldur meira, engin fyrirgreiðsla, hvorki fyrir einstaklinga eða atvinnufyrirtæki. Það er enginn gjaldeyrissjóður til, þó að alls staðar væri verið að kría saman í hann. Morgunblaðið er alveg hætt að minnast á hann, því að það vita allir, að það eru meiri lausaskuldir erlendis eða jafnmiklar a.m.k. eins og til er í gjaldeyrissjóði, þannig að raunveruleg gjaldeyriseign er engin til. Og ef svo gengur, sem horfir, verður ekki langt að bíða þess, að farið verði að neita mönnum um yfirfærslur fyrir nauðsynlegum hlutum, nema Ameríkumenn hlaupi undir baggann og láni, enda er víst byrjað að fá einhver lán þannig. Vextirnir voru hækkaðir. Atvinnuvegirnir hafa stunið undir okurvöxtum allan þennan tíma. Árangurinn er sá, að hjá aðalatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveginum, og raunar má segja iðnaðinum líka, er um fullkomin greiðsluvandræði að ræða. Sköttum hefur verið hlaðið á atvinnuvegina, einkum sjávarútveginn, sem hefur gert það ógerlegt að reka sjávarútveginn hallalausan, jafnvel í hagstæðum árum, eins og verður raunar að telja árið 1966. Það er því ljóst, að ef eitthvað á að laga, verður að snúa við. Á þessu frv. voru gerðar ýmsar breytingar í Ed. Mest voru það orðalagsbreytingar. F-liðurinn var reyndar felldur niður, sem varð þess valdandi, að það á ekki að létta gjöldum af ríkissjóði, rúmum 60 millj. Raunar hefði ég verið mjög hlynntur því, að þetta hefði verið gert, ef þessu hefði verið varið á réttan hátt, þessum 60 millj., sem það veldur ríkissjóði auknum útgjöldum, að sá liður er felldur niður. En það var ekki gert, það á bara að leggja það í banka. Við vitum það ósköp vel, að þessi gengishagnaður, sem tekinn er af sjávarútveginum og gert er ráð fyrir, að verði 400 millj., en verður sjálfsagt mikið á 5. hundrað millj., hann er ekkert annað en ávöxtur af vinnu fólksins, sem unnið hefur við þetta og þeim tækjum, sem til þess eru notuð. Og hann er þess vegna eign þessa fólks. Það er ráðgert að til að fullnægja ákvæðum 1. gr. frv. fari allt að 93 millj., þar með talin útflutningsgjöld, svo að það er ekki nema um 70–80 millj., sem ganga til útvegsins sjálfs samkv. 1. gr. Út á það skal ég ekki setja, en þó vil ég benda á það, að 1. liðinn álít ég vera mjög erfitt að framkvæma. Að borga öllum aðilum í landinu aukinn rekstrarkostnað vegna gengisbreytingarinnar, svo að það sé réttlátt, er óvinnandi verk og væri mikið réttara að fella þann lið niður og verja fénu á annan hagkvæmari og auðveldari hátt til þessara aðila, t.d. með því að aðstoða fiskvinnslustöðvar og skipin við að greiða vexti af skuldum sínum í ár. Það eru því þarna á 4. hundrað millj., sem teknar eru af þessum atvinnuvegi. Það þýðir 8%, sem tekið er af fólkinu, sem vinnur við þennan atvinnuveg og þeim aðilum, sem leggja til tæki og eignir í fiskvinnslustöðvar. Þetta er staðreynd. Þetta jafngildir 8% af tekjum atvinnuvegarins, ef við reiknum útflutningsverðmæti sjávarafurða. Nú vil ég bara spyrja, vilja ekki iðnaðarmennirnir ganga að því, að það séu tekin 8% af launum þeirra og atvinnurekendur í þeirra stétt, að það séu tekin 8% af tekjum þeirra og lagt í einhvern banka, segjum, að það færi allt í Iðnaðarbankann, og sagt, að þetta kæmi þeim til góða, væri alveg sama fyrir þá. Viljið þið ekki taka 8% af landbúnaðarvörunum og leggja í Búnaðarbankann, alveg hliðstætt. Ríkið á Búnaðarbankann alveg eins og fiskveiðasjóðinn. Ríkið á fiskveiðasjóðinn, en ekki við. Viljið þið ekki taka 8% af tekjum bændanna og leggja það í Búnaðarbankann og segja svo við bændurna: Ykkur má vera alveg sama um þetta. Bankinn á þetta, og þið eigið sama sem bankann, því að þið fáið lán í honum. En það er bara meinið, þeir borga ekki með því, sem bankinn á, og hann lánar ekki vaxtalaust og lánar raunar ekki neitt. Annars er það nú skoplegast við þetta bankakerfi okkar, að þó að það sé ekki eyrir til að lána, eru byggðar hallir úti um allt land, sem kosta sennilega tugi milljóna og hér í Reykjavík líka, þannig að það er hægt að leigja húsnæði í stórum stíl. En ef á að fá lán, eru engir peningar til. Þannig er nú bankastefnan í framkvæmd. Viljið þið ekki bjóða þessum stéttum upp á það að taka 8% af tekjunum þeirra og leggja í einhvern banka, sem ríkið á, og segja: Þessu er varið í þágu ykkar, allt í lagi. Það er raunar það, sem hefur verið iðkað öll þessi 8 ár, að skattleggja atvinnuvegina til þess að geta lánað þeim eitthvað. Við höfum aldrei talið eftir framlag til fiskveiðasjóðs. Við vitum, að það er nauðsynlegt. Ég hef aldrei gert hávaða út af framlaginu til Búnaðarbankans. Ég veit, að það er nauðsynlegt. En hitt er svo annað mál, að þetta þarf allt að vera í hófi. Nú er ástæða útvegsins þannig, ég hef aldrei verið að mála púka á vegginn og ætla ekki að gera það í þetta sinn heldur, en ég get sagt ykkur, hvernig ástæðurnar eru. Það eru 80–90 millj., sem skipaflotinn þarf að borga í vexti í fiskveiðasjóð. Það er búið að borga 13 millj., og litlar líkur eru til, að það komi miklar viðbótargreiðslur. Af ámóta háum afborgunum er búið að borga 7 millj. Það er búið að borga ca. 10%. Það er nú þannig með veiðarfærin, það sagði mér einn aðili, sem verzlar með veiðarfæri hér í bænum, að 10 millj. liggja í gjaldföllnum víxlum, sem veiðarfæri hafa verið keypt fyrir, það líður að því, að stórar upphæðir fari að gjaldfalla, þannig að þessir menn eru að verða óreiðumenn við erlend firmu og þar með má búast við, að við sætum verri kjörum í veiðarfærakaupum, ef viðkomandi aðilar missa ekki hreinlega umboðið. Og þetta gera menn ekki að gamni sínu. Þeir eru stimplaðir vanskilamenn í bönkunum, ef þeir geta ekki staðið í skilum með yfirfærslum á erlendum víxlum, því að það hefur verið þannig með veiðarfærin, sérstaklega næturnar, að þær eru lánaðar til 1 1/2 árs, og víxlana hefur átt að borga, þegar þeir féllu. Nú geta menn það ekki. Þetta er ástandið. Það eru nær allir vextir ógreiddir, svo að segja allar afborganir og veiðarfæravíxlarnir eru að falla og ekki hægt að borga þá og þegar fallnir, svo að tugum millj. skiptir sennilega í heildina. Og svo í ofanálag á að taka allar þessar tekjur, sem sjávarútvegurinn í raun og veru á, af sjávarútveginum og sagt er bara: Þetta er allt gert í ykkar þágu. Við viðurkennum, að fiskveiðasjóður þarf að fá fé. Ef útgerðarmenn geta ekki borgað vexti og afborganir, þá þarf hann að fá sem því nemur, sem mun láta nærri, að sé í heild 200 millj. kr. Við viðurkennum það. Við vitum líka, að það er ekki hægt að selja skipaflotann, því að það á enginn maður peninga. Það er hægt að selja einhverjum skipin, en þeir borga bara ekki neitt. Og það eru litlar líkur til, þó að það yrði farið að ganga að skipunum í tugatali, að þau kæmust í hendur manna, sem væru mikið betri. Það getur verið réttlætanlegt og eðlilegt, bæði í bændastétt og raunar í öllum atvinnugreinum og þannig þarf það að vera, að þeim, sem reka sína atvinnuvegi illa, sé ekki haldið við. En það má ekki vera í stórum stíl. En nú eru sem nær allir í greiðsluþroti. Gengið var fellt, en það hefur ekki rýmkazt um fjárhaginn við það. Allar tekjur, sem sjávarútvegurinn gat átt von á vegna gengislækkunarinnar í bili, á að taka af honum og leggja í banka, sem ríkið á. Ágreiningurinn stendur fyrst og fremst um þetta. Á fiskveiðasjóður að taka þetta fé af útveginum fyrir ekki neitt eða eigum við að fá einhvern hluta af því til þess að greiða upp í þær skuldir, sem við þurfum að greiða? Og þá eiga sjómenn rétt á því að fá sinn hluta. Ástand sjómannanna er nú þannig í dag, að þeir hafa haft um það bil helmingi minni tekjur en í fyrra. Það er gengið að þeim með opinber gjöld, sem voru mjög há í fyrra, og það er búið að taka mikið af þeim gjöldum af kaupinu þeirra mánaðarlega. Sumir hafa alls ekki getað misst þessa fjármuni, því að það er ekki hægt, - ég get það a.m.k. ekki, - að neita fjölskyldum sjómanna um nauðsynlega peninga til að lifa á. Það lætur enginn sjómann fiska upp á það að svelta hann og hans fjölskyldu eða þótt það sé ekki nema fjölskyldan. Hann verður ekki lengi á skipinu með því móti, þannig að fyrir menn, sem ekki hafa haft nema trygginguna, hefur verið ógerlegt að borga útgjöldin, og það má alveg búast við, að það verði málssóknir út af því, ef gengið verður að útgerðarmönnunum fyrir það, að þeir hafa ekki getað greitt útgjöld þeirra. Jafnvel af mönnum, sem hafa haft mjög háar tekjur í fyrra, hefur verið tekið það mikið upp í útgjöldin nú, að þeir hafa ekki nóg til að sjá heimilum sínum farborða og eru að reyna að fá smávíxla og hér um bil ómögulegt að fá þá. Þetta er nú sannleikur málsins. Þess vegna höldum við því fram, að það megi ekki minna vera en við fáum útgerðarmönnum og sjómönnum og fiskvinnslustöðvum a.m.k. einhvern hluta af því, sem þeim ber með réttu og er í raun og veru þeirra réttmæta eign, að það sé ekki hrifsað allt af bankavaldinu. Svo er annað. Það er til gjaldeyrissjóður upp á eitthvað 800–900 millj. ytra og ágóðann ætlar Seðlabankinn að hirða. En svo skulda menn fyrir skipin sennilega ámóta stóra upphæð, og það eiga einstaklingarnir allt að borga. Er þetta réttlæti? Það er bankavaldið, sem ræður. Það er ákaflega hæpin afgreiðsla á svona máli, að brtt., sem skipta mjög miklu máli, ef samþ. verða, séu lagðar fram, þegar fundir eru að byrja. Menn hafa ekki einu sinni tíma til að lesa grg., sem flm. koma með, því síður að ráðgast um það í flokkunum, hvort taka eigi eitthvað af þeim til greina. Auðvitað vitum við, að stjórnarliðið getur fellt þessar till., sem við komum með, en ég öfunda þá ekki af því. Hvað skeður nú, ef útgerðarmönnum er ekki hjálpað til að borga vextina? Hvernig verður það, þegar þeir byrja næsta ár? Óborgaðir allir vextir frá 1967. Og þessi ágæta stjórn hækkaði þá um meira en þriðjung, þegar hún tók við völdum, við fiskveiðasjóðinn. Sjómennirnir algerlega félausir að lausafé a.m.k. Ímyndið þið ykkur, að það verði auðvelt að koma bátaflotanum af stað? En hvað skeður, ef ríkissjóður byrjar að leggja fram fé til þess að hækka fiskverðið og það eru engar líkur til, að það hækki neitt að ráði, fiskverðið til bátanna, fiskvinnslustöðvarnar þurfa að hirða hækkunina, því að þær voru reknar með stórhalla s.l. ár, a.m.k. frystihúsin. Hvað þýðir það? Það þýðir rangt gengi um leið, og það sagði greindur sjálfstæðismaður við mig í dag, sem var kunnugur útvegsmálunum. Ef þetta frv. er samþ. og útvegsmenn fá enga aðstoð til þess að létta af vaxtagreiðslum við fiskveiðasjóðinn eða afborgunum eða hjálp á einhvern hátt, er gengið orðið rangt skráð um leið og búið er að samþykkja þetta frv. Þá situr ríkisstj. alveg í sama farinu með rangt gengi, með enn meiri rekstrarfjárskort en var, því að það þarf 30% fleiri kr. til þess að reka fyrirtækin eftir gengisbreytinguna en áður, a.m.k. þegar hún er búin að hafa sínar verkanir. Hvernig verður sú lausn þá? Aftur að fella gengið? Nei, ef ríkisstj. vill nú gera eitthvað af viti, - ég ætla að ráða henni alveg heilt, þó að ég hafi enga von um, að hún fari eftir því, - ef hún vill gera eitthvað af viti, hjálpar hún útvegsmönnum nú, þannig að þeir geti staðið sæmilega í skilum. Ég er búinn að ræða þetta mál við þann mann, sem annast þetta mest í fiskveiðasjóði, og ég veit, að hann gerir sér það alveg ljóst, að það hættulegasta fyrir lánsstofnun er það, ef sú skoðun kemst inn hjá viðskiptamönnum eða skuldunautunum, að það sé algerlega þýðingarlaust að reyna að borga. Það má aldrei gera þeim mönnum, sem reka fyrirtækin, það erfitt fyrir, að þeir verði vonlausir með að geta staðið í skilum. Þá týna þeir hinu viðskiptalega siðgæði. Og þannig hugsa útvegsmenn í dag: Við reynum bara ekki að borga fiskveiðasjóði. Þá getur fiskveiðasjóður valið um þetta, stjórnin og þm.: Viljið þið hafa það þannig að taka þetta af útvegsmönnum og sjómönnum, sem þeir að réttu lagi eiga og fiskvinnslustöðvum, taka það af þeim og gefa fiskveiðasjóði og láta alla hætta að borga. Útvegsmenn vita ósköp vel, að það er ekki hægt að selja flotann, því að það kaupir hann enginn og því síður, að hægt sé að reka hann. Þetta getur ríkisstj. gert upp við sig. Við, sem í minni hl. erum, getum ekki betur gert en sagt henni sannleikann. Og ef hún vill gera eitthvað af viti í útvegsmálunum, þá á hún nú að hjálpa verulega til, hún á að láta sjómennina hafa vissan skerf. Við biðjum ekki um eins mikið og þeir eiga. Við biðjum um 40 millj. handa þeim. Og það eru svona tæpar 20 þús. á sjómann. Við ætlumst til þess, að því sé jafnt skipt, þannig að hásetar fái jafnt og yfirmennirnir og það gangi fyrst og fremst upp í það að létta undir með þeim að greiða opinber gjöld, sem hvíla mjög þungt á þeim, tilfinnanlega, en ef þeir eru búnir að borga þau, þá fá þeir þetta greitt. Og við álítum afar auðvelt að sjá um dreifingu á þessu fyrir aflatryggingasjóð, vegna þess að miðað sé við skráða menn á skipi. Þá ætti það að vera auðvelt. Þetta er ekki eins mikið og þeir raunverulega eiga. Við biðjum um 80 millj. til þess að létta undir með útvegsmönnum að standa í skilum með vaxtagreiðslur til fiskveiðasjóðs og fiskimálasjóðs, og það er ekki nema 2/3 hlutar af vöxtunum. Ef búið væri að hjálpa mönnum að borga þennan hluta, færu þeir að reyna að borga þá alla, ef þeir mögulega gætu, það er ég sannfærður um. Við leggjum til, að varið verði 80 millj. til þess að létta undir með fiskveiðasjóði við greiðslu á þeirri hækkun, sem orðið hefur á erlendum skuldum vegna skipa, af þeim lánum, sem hann skuldar erlendis, en við leggjum jafnhliða til, að helmingur af því verði óafturkræfur hjá þeim, sem greitt er fyrir. Við álítum, að það hefði verið öllu hagkvæmara að smíða skip erlendis en innanlands og sé þess vegna ekki með öllu ósanngjarnt, að viðkomandi aðilar borgi einhvern hluta af þessu, en ósanngjarnt að láta þá taka það allt á sig. Þetta er í aðalatriðum okkar till., sem ég vona, að þið lítið nú yfir, áður en þið greiðið atkv. Ef ríkisstj. vill gera einhverja tilraun til þess að vernda gengið, þá verður hún að gera þetta alveg upp við sig. Það verður að létta svo sköttum af sjávarútveginum, að hægt sé að reka hann aðstoðarlaust og það er ekki hægt nema að létta öllum þeim sköttum af honum, sem hægt er. Ég á ekki þar við tryggingagjöldin, ég hef aldrei verið að finna að því, þó að þau væru borguð gegnum útflutningsgjöldin, en ég vil benda á það, að í 8 ár hafa menn verið látnir greiða söluskatt af tryggingagjöldunum, 71/2% nú, og þeim mun meira tjóni sem við verðum fyrir, þeim mun hærri verða tryggingagjöldin og þeim mun hærri söluskatturinn, sem verið er að greiða, þannig að maður verður að greiða söluskatt af töpunum. Ég hef nú, ásamt Jóni Skaftasyni, lagt fram frv., sem felur það í sér, að þetta sé afnumið, og ég hef heimildir fyrir því, að þetta þekkist hvergi hér í nágrannalöndum okkar, svona skattlagning. Þetta hleður utan á sig eins og snjókúla, svo að þegar iðgjöldin hækka, - það er þannig a.m.k. gegnum stærri tryggingafélögin, ég skal ekki segja um samábyrgðina, - þá verðum við að borga hærri tryggingagjöld, þannig að þeir bátar, sem orðið hafa fyrir miklu tjóni, þurfa að borga allt að því tvöfaldar tryggingar, og ofan á það þurfa þeir að borga 71/2 % söluskatt, þannig að út- gerðarmennirnir, sem þurfa að greiða þetta, stórskulda í tryggingunum og tryggingarnar eru svo gersamlega fjárvana, að það er útilokað að fá neinar tjónabætur greiddar. Við leggjum því til og erum sammála um það, að það verði að hjálpa þeim um 80 millj. og er sennilega of lítið, en það er þó dálítil úrbót í bili, og við erum þar sammála meiri hl. n. En það er ekki eins og við fáum þetta. Það er búið að plokka þetta í fáránlegum sköttum. Ríkið er búið að hirða þessar 80 millj. í söluskatt af tryggingafélögunum á undanförnum árum og meira til. Þetta er bara til að bæta úr fáránlegri löggjöf, en það er ekki verið að borga þetta til útvegsmanna, löggjöf, sem er ekki brú af viti í og á engar hliðstæður. Ef ríkisstj. vill reyna að reka sjávarútveginn án þess að gefa með honum eða án þess að skapa nýja gengisfellingu réttara sagt, verður hún að lækka alla þá skatta, sem hún getur á sjávarútveginum, eins og launaskatt og ótal fleiri skatta. Ég taldi hér upp 25 skatta í fyrra, sem hvíla á útveginum, sjálfsagt mætti afnema helminginn af þeim. Svo er óhjákvæmilegt að lækka vexti. Vextirnir af stofnlánunum verða að lækka með einhverju móti. Ég get vel gengið inn á það, að þá yrði að taka að einhverju leyti í gegnum útflutninginn, en það er ekki hægt að hafa þá svona háa, jafnvel þó sú leið væri farin að taka þá þannig. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, að til þess að sjávarútvegurinn geti borið sig, og það er hagur allrar þjóðarinnar, að hann geri það, verður miskunnarlaust að ganga að því að hlífa honum við þeim útgjöldum, sem hægt er að komast hjá að leggja á hann, og hafa skaplega vexti af stofnlánunum. Auk þess verður að leggja kapp á skynsamlega fjárfestingu. Það er lagt til í þessu frv. hjá ríkisstj. að láta 1/4 af þessu fé ganga til svokallaðrar hagræðingar. Haldið þið, að útgerðarmenn eða fiskimenn vinni mikið við það? Hver verður þessi hagræðing? Þetta fé fer að mestu leyti til að borga fyrir gjaldþrota fyrirtæki, sem ríkisábyrgðasjóður mundi annars verða að greiða fyrir að meira eða minna leyti. Það mun ekki fara í það að auka vinnutækni í frystihúsunum nema að mjög takmörkuðu leyti, það þarf enginn að segja mér það. Svo er gert ráð fyrir því í 2. gr. að leggja í verðjöfnunarsjóð allt að 1/4. Finnst ykkur sanngjarnt að taka í verðjöfnunarsjóð af útfluttum sjávarafurðum í svo slæmu ári, að það þarf tugi ára að fara aftur í tímann til að finna hliðstæðu? Í verðjöfnunarsjóð á vitanlega ekki að taka, nema verðið sé yfir meðallagi, en ekki að taka það í ári eins og nú. Við leggjum því til í minni hl., að þeim lið sé sleppt, og það er eini liðurinn, sem við leggjum til, að sleppt sé af því, sem er í frv., en við leggjum til, og við leggjum höfuðáherzlu á það, að útvegsmönnum og fiskvinnslustöðvum sé hjálpað til þess að greiða sem svarar allt að 2/3 af vöxtunum í ár. Við leggjum til, að sjómönnum séu bættar dálítið upp þær litlu tekjur, sem þeir hafa í ár, af því að við vitum, að fjöldi þeirra er í algjöru greiðsluþroti og þetta er í raun og veru fé, sem þeir eiga, og það er ekki sæmandi fyrir þá þjóð, sem lifir nær eingöngu á sjávarútvegi, að láta þessa menn vera hálfgerða bónbjargarmenn fjárhagslega. Þeir eiga það ekki skilið. Í þriðja lagi leggjum við til, að létt sé undir með þeim, sem skulda erlendis fyrir skip. Þetta eru aðalatriðin. En í framtíðinni er höfuðatriðið þetta: Útgerðin mun ekki bera sig, nema létt sé af henni sköttum eins og hægt er og vextir af stofnlánunum séu lækkaðir. Ég hygg, að ríkisstj. ætti að vera búin að fá nægilega reynslu af því, að hér hafa ekki ráðið bót á neinu þeir háu vextir, sem hér hafa verið ráðandi síðan hún tók við völdum, eftirlitsleysi með fjárfestingu og geysilegur skortur á lánsfé, sem á eftir að aukast verulega.0298



Herra forseti. Ég hef skilað sérstöku nál., en það er ekki komið úr prentun enn þá og hefur því ekki verið útbýtt, en í því geri ég nokkra grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Eins og þdm. muna, urðu hér mjög litlar umr. um þetta mál við 1. umr. vegna samkomulags, sem um það var gert vegna hins knappa tíma, sem d. réði þá yfir. Skýringar hafa því verið heldur litlar gefnar hér af hv. þdm. á því mikilvæga máli, sem hér liggur nú fyrir. Ég tel því óhjákvæmilegt að rekja hér nokkuð nánar efni frv. og þau atriði þessa máls, sem ég tel, að skipti mestu máli. Í fyrsta lagi vil ég vekja athygli á því, að með þessu frv. og reyndar öðru, sem þegar hefur verið samþykkt sem lög varðandi gengislækkunina, er gengið út frá mjög óvenjulegri framkvæmd á gengislækkun. Út frá því er gengið, að allar þær verðhækkanir, sem til falla vegna sjávarvöruframleiðslu ársins 1967 af vörum, sem ekki var búið að greiða, þegar gengislækkunin var ákveðin, jafnvel þótt þær vörur væru þegar fluttar úr landi, að öll sú verðhækkun skyldi tekin og lögð í sérstakan reikning í Seðlabankanum. Þá var einnig gert ráð fyrir því, að allar verðhækkanir, sem yrðu á fyrirliggjandi birgðum útflutningsvara, sem í landinu voru, þegar gengislækkunin var ákveðin, yrðu einnig teknar og lagðar í þennan gengishagnaðarsjóð í Seðlabankanum og einnig var svo ákveðið, að allar verðhækkanir, sem til féllu á þeim framleiðsluvörum sjávarútvegsins, sem framleiddar yrðu frá gengislækkunardegi, 24. nóv., og til ársloka, skyldu einnig teknar og lagðar í þennan gengislækkunarreikning í Seðlabankanum. Nú eru þær upplýsingar gefnar, að talið sé, að verðmæti þessarar framleiðslu, sem undir þessi ákvæði frv. eigi að koma, sé áætlað 1700 millj. kr., og þá er talið líklegt, að verðhækkun vegna hins breytta gengis á þessum útflutningsvörum muni nema í kringum 400 millj. kr. og það er þessi fjárhæð, sem ætlunin er að taka og ráðstafa skv. því frv., sem hér liggur fyrir. Yfirlýsingar höfðu verið gefnar um það af hæstv. ríkisstj. við afgreiðslu gengislækkunarfrv., sem hér var til umr. á sínum tíma, að þessari upphæð, þessum gengishagnaði, sem nefndur hefur verið, skyldi öllum ráðstafað síðar með löggjöf í þágu sjávarútvegsins eða í þágu þeirra framleiðslugreina, sem þessi hagnaður kemur frá. Það frv., sem ríkisstj. lagði svo fram í hv. Ed. sem 77. mál þingsins og hér er nú til umr., átti svo að vera til fullnægingar á þessari yfirlýsingu hæstv. ríkisstj., en ég tel, að á því leiki enginn vafi, að hér hefur orðið mikill misbrestur á hjá hæstv. ríkisstj. að standa við þetta fyrirheit sitt skv. þessum till., sem hún gerir í frv. Í fyrsta lagi er það svo, að skv. ákvæðum frv., eins og þau voru, þegar það var lagt fram, gerði ríkisstj. ráð fyrir því að taka þegar í ríkissjóð af þessum svonefnda gengishagnaði um 60 millj. kr. skv. f-lið 1. gr. frv. Sá liður var því auðvitað alveg tvímælalaust brot á þeirri yfirlýsingu, sem ríkisstj. hafði áður gefið varðandi ráðstöfun á þessum gengishagnaði. En Ed. hefur nú gert breytingu á frv. varðandi þennan lið og lagt til að fella hann niður. En þá er aftur að athuga aðrar till. þessa frv. Eru þær þess eðlis, að lagt sé til að ráðstafa þessum gengishagnaði í þágu sjávarútvegsins? Ja, það er eflaust hægt að teygja og toga merkingu þessa orðs mikið, hvað sé í þágu sjávarútvegsins, það er jafnvel hægt að tala um, að það sé í þágu sjávarútvegsins að hafa afkomuna hjá ríkissjóði mjög góða og það sé í þágu sjávarútvegsins, að myndaðir séu ýmsir sjóðir, sem komi til með að eiga einhver viðskipti við sjávarútveginn á komandi árum. En ég hafði nú skilið þessa yfirlýsingu þannig, að ætlunin væri að ráðstafa þessu fé á þann hátt að það kæmi til hagnaðar rekstri sjávarútvegsins, en talið var einmitt, þegar rætt var um nauðsyn á gengislækkun, að það þyrfti að lækka gengi krónunnar til þess að gera rekstrarafkomu sjávarútvegsins betri en hún áður var. Það mun láta nærri, að eins og till. voru, þegar þær komu fram hér fyrst í frv., þá megi telja, að ríkisstj. hafi lagt til, að af þessum 400 millj. kr. yrði varið á þann hátt, sem telja má beint til stuðnings sjávarútveginum, upphæð, sem nemur í kringum 145 millj. kr. Langsamlega stærsti hlutinn af þessari fjárhæð átti að renna til vátryggingakerfisins. En um 255 millj. kr. áttu hins vegar að renna í ýmsa sjóði, sem tengdir eru sjávarútveginum. Þannig voru till. í upphafi. Ég tel, að eins og frv. er nú orðið eftir breytingu Ed. á því, láti mjög nærri, að ráðstafað sé beint til sjávarútvegsins upphæð, sem nemur í kringum 170 millj. kr., en hins vegar sé gert ráð fyrir því að ráðstafa í ýmsa sjóði, sem tengdir eru sjávarútveginum, upphæð sem nemur 230 millj. kr. Ég hef sagt hér, að ég dragi nokkuð í efa réttmæti þess að tala um beinan gengishagnað, sem nemur þessari upphæð, sem hér er nú til skipta. Og það segi ég vegna þess, að auðvitað er ekki hægt að tala um neinn gengishagnað, þó að ákveðinn hluti af þeirri verðhækkun á útflutningsvörum sjávarútvegsins, sem verður eftir gengislækkunardag, sé tekinn inn í þessa upphæð. Auðvitað leggst aukinn framleiðslukostnaður á þá framleiðslu, sem á sér stað eftir gengislækkunardag, og það er því auðvitað alrangt að tala um beinan gengishagnað í sambandi við það. Ég vil líka vekja athygli á því, að það hefur aldrei komið fyrir áður í sambandi við ákvörðun um gengislækkun, að hún hafi verið framkvæmd með þeim hætti, sem nú er ráðgert, að gera á upp við aðila á hinu gamla gengi framleiðslu, sem á sér stað eftir gengisbreytingardag. En nú er það ákveðið, að það á einnig að taka nokkurn hluta af því verðlagi, sem verður á útflutningsvörunum eftir gengislækkunardag og leggja í þennan gengishagnaðarsjóð. Ég skal nú víkja hér nokkru nánar til útskýringar á þessu máli að því, hvað felst raunverulega í þeim till., sem hér eru gerðar. Samkv. því, sem lagt er til í 1. gr. frv., er gert ráð fyrir því í a-lið 1. gr., að greiða skuli úr þessum gengishagnarsjóði allar verðhækkanir, sem verða, eða allar hækkanir, sem verða á framleiðslukostnaði þeirra vara, sem undir þessi lög koma til með að falla, að því leyti til, sem framleiðslukostnaðarhækkunin stafar af gengisbreytingunni. Þetta þýðir það, að framleiðsla, sem á sér stað eftir gengisbreytingardag, eftir 24, nóv., öll sú framleiðsla kemur til með að eiga kröfu á endurgreiðslu úr þessum sjóði vegna margvíslegrar hækkunar á framleiðslukostnaði, sem á sér stað eftir þessi tímamörk. Við skulum t.d. taka þá framleiðendur, sem hafa staðið í því að salta síld að undanförnu. Þeir hafa verið að salta síld fram á síðustu daga. Þessir aðilar koma allir til með að senda reikninga á þennan sjóð og heimta endurgreiðslur úr honum fyrir aukinn rekstrarkostnað, sem á þá hefur fallið í sambandi við þessa framleiðslu, ekki aðeins þann kostnað, sem til fellur fram að næstu áramótum, heldur einnig á þann kostnað, sem til fellur alveg þangað til varan er farin úr landi og hefur verið greidd að fullu. Hið sama er að segja um rekstur fiskiskipa t.d. Auðvitað hefur rekstrarkostnaður fiskiskipa hækkað eftir gengislækkunardag. Olían hækkaði strax í verði. Veiðarfæri, sem keypt eru eftir gengislækkunardag, hafa vitanlega hækkað í verði í mörgum tilfellum. Laun hafa hækkað nokkuð og þar af leiðandi svo að segja allur kostnaður við framleiðslustörf. Þessir aðilar eiga rétt á því að senda inn kröfu til þessa sjóðs og heimta endurgreiðslu á þeim kostnaðarauka, sem þarna fellur til. Ég tel fyrir mitt leyti, að þetta sé alveg óhjákvæmilegt, fyrst svona var ákveðið að standa að gengisbreytingunni. Hitt tek ég undir með þeim, sem hér hafa að þessu vikið, að það er ekkert smáræðisdæmi að eiga að reikna þetta út. Það verður heldur skemmtilegt að tína saman alla þá margvíslegu reikninga hjá öllum mögulegum fyrirtækjum, sem geta tilgreint kostnaðarauka við sína framleiðslu, við framleiðslu, sem talið er, að muni nema í kringum 1700 millj. kr. í útflutningsverði, að tína saman alla þá reikninga og úrskurða, hvaða hækkanir hafi átt sér stað af völdum gengisbreytingarinnar við þessa framleiðslu. En auðvitað nær ekki nokkurri lifandi átt að neita þessum aðilum, sem hér eiga hlut að máli, um þessa endurgreiðslu, fyrst svona óvenjulega er staðið að framkvæmdinni á gengislækkuninni, að hún er látin ná fram fyrir sig og mönnum er gert það t.d. í desembermánuði að búa við allt annað útflutningsgengi en innflutningsgengi. Þetta er auðvitað herfileg mismunun, og það er auðvitað furðulegt, að menn skuli standa að jafnvitlausri löggjöf eins og þessari. En ég vek athygli á því, að á þennan hátt hefur aldrei fyrr verið staðið að gengislækkun á Íslandi, aldrei. Þetta er einasta dæmið um það. Þá er samkv. þessari 1. gr., b-lið, gert ráð fyrir að greiða skreiðarframleiðendum nokkrar bætur úr þessum sjóði vegna þeirra áfalla, sem skreiðarframleiðendur hafa orðið fyrir. Og það hefur verið gefið upp, að áætlað hafi verið að greiða skreiðarframleiðendum á þennan hátt í kringum 12 millj. kr. Auðvitað er þessi fjárhæð, sem hér er um að ræða, allt of lítil, og það stappar nærri því að tala megi um, að þetta sé háðungargreiðsla, a.m.k. þegar tillit er tekið til þess, að í gildi hefur verið löggjöf um ákveðnar ráðstafanir til fjárhagsstuðnings við útflutningsframleiðsluna, áður en til gengislækkunarinnar kom. Og í þeim l. var gert ráð fyrir því að veita skreiðarframleiðendum tiltekinn fjárhagsstuðning, sem átti að nema í kringum 10 millj. kr. Að vísu var gert ráð fyrir því, að fleiri aðilar gætu þar komið til greina í sambandi við skiptingu á þeirri upphæð, en þó fyrst og fremst gert ráð fyrir því, að þessi upphæð gengi til skreiðarframleiðenda. En nú hefur tekizt svo til, að það er búið að eyða allri þessari upphæð, sem átti að renna til skreiðarframleiðenda samkv. rekstrargrundvelli, sem þeir byggðu á. Það er búið að eyða henni í annað. Og aðstæðurnar hafa auðvitað ekki beinlínis knúið á um það, að skreiðarframleiðendur fengju þessa fjárhæð, af því að þeir hefðu ekki getað flutt út skreiðina. Það hafa ekki verið aðstæður til þess að flytja hana úr landi. Og nú er gert ráð fyrir því samkv. þessu frv. að greiða skreiðarframleiðendum álíka upphæð og búið var áður að viðurkenna, að þeir ættu að fá. Þá stendur hitt eftir, að skreiðarframleiðendur hafa orðið fyrir feiknalegu tjóni. Þeir verða að liggja með framleiðslu sína, sem nemur nokkuð á 3. hundrað millj. kr., þeir verða að liggja með hana í heilt ár. Það er ekki hægt að selja hana til markaðslandsins, sem er lokað. Vaxtagreiðslur af þessum skreiðarbirgðum munu nema í kringum 20 millj. kr. á ári. Það er beinn skellur, sem þessir framleiðendur verða fyrir. Og auðvitað taka þeir á sig gífurlega áhættu með þessa framleiðslu sína, því að erfitt er að sjá fyrir, hvernig fer með sölu og afgreiðslu hennar eftir allan þennan biðtíma. Norðmenn lentu í sams konar vanda og við. Þeir fóru aðra leið. Þeir hafa selt mikið af sinni framleiðslu til ýmissa Afríkulanda og einnig inn á þetta áhættusvæði, sem við höfum ekki þorað að skipta við, en þeir lækkuðu sitt verð verulega frá því, sem áður var, og tóku á sig skellinn. Og þeirra ríkisvald hefur aðstoðað þá í þessum efnum. En þegar talað er nú um að ráðstafa nokkrum fjárhæðum til stuðnings þeim þáttum framleiðslunnar, sem óneitanlega hafa orðið fyrir skelli, er útkoman sú, að skreiðin á vegna þessara áfalla í rauninni ekki að fá neitt, ekki eins og till. liggja fyrir. Þar er aðeins um það að ræða að bæta það upp, sem áætlað var inn í grundvöllinn áður og búið var að reikna með í rekstrargrundvellinum fyrir nærri ári síðan. Hæstv. sjútvmrh. hefur að vísu sagt hér í þessum umr., að ríkisstj, geri sér grein fyrir þessum vanda skreiðarframleiðslunnar og að hún geti vel hugsað sér, að þegar þar að kemur, verði það mál tekið upp að nýju. Það er vitanlega hægt að hugsa sér, að það verði hlaupið undir bagga með skreiðarframleiðendum eftir einhverjum öðrum leiðum síðar, ef það verður þá gert, en ég verð að segja, að mér hefði fundizt mjög eðlilegt að ráðstafa nokkrum hluta af þeim fjármunum, sem hér er verið að ráðstafa, í þessu skyni. En það tel ég í rauninni ekki vera gert, eins og staðið er að þessu frv. Þá kemur c-liður þessarar 1. gr., en þar er gert ráð fyrir nokkrum bótum til síldarverksmiðja, sem vitanlega hafa orðið fyrir miklu tapi á sínum rekstri á þessu ári. Og samkv. upplýsingum er rætt um það að greiða til síldarverksmiðjanna bætur, sem nema í kringum 10 millj. kr. eða það er það, sem hefur verið gefið upp, að menn hafi hugsað sér. Nú liggur það hins vegar fyrir, að Síldarverksmiðjur ríkisins einar hafa upplýst, að fram í októbermánuð var tapið hjá þeim einum orðið um 40 millj. kr. fyrir utan allar afskriftir. Enginn vafi er á því, að miðað við þann starfsgrundvöll, sem nú liggur fyrir, má reikna með því, að tapið hjá Síldarverksmiðjum ríkisins fyrir utan allar afskriftir verði á þessu ári 50–60 millj. kr., og þá koma auðvitað allar hinar verksmiðjurnar þar til viðbótar. Ég tel því greiðsluupphæð eins og þá, sem hér er rætt um, allt of litla og í rauninni alveg broslega, þegar haft er svo aftur í huga, hvað lagt er til samkv. 2. lið að greiða ýmsum öðrum aðilum, sem ekki þurfa á þeim gjöfum að halda, sem þar er lagt til. Samkv. d-lið 1. gr. frv. er svo lagt til að greiða rækjuframleiðendum samkv. samkomulagi, sem gert hefur verið við þá, upphæð, sem nemur kringum 7 millj. kr. Það hygg ég, að muni vera nokkuð nærri lagi, ef samkomulag hefur verið gert við þá aðila um þessar bætur, en meira skal ég ekki segja um það, því að ég er ekki svo kunnugur því. Samkv. e-lið 1. gr. er síðan gert ráð fyrir því að innheimta útflutningsgjald af verðhækkunum á þeim vörum, sem fjallað er um í þessu frv., til þess að auka enn við tekjur vátryggingakerfisins, sem nú er komið í fjárþröng, og sagt er, að hin auknu útflutningsgjöld af þessari framleiðslu mundu nema í kringum 16 millj. kr. Það má auðvitað segja, að sú fjárhæð, þessar 16 millj. kr., og einnig sú fjárhæð, sem gerð er till. um samkv. a-lið 2. gr. og áætlað hafði verið, að mundi nema kringum 65 millj. kr. og sem á að renna í þetta vátryggingakerfi, það má auðvitað segja, að þessar tvær fjárhæðir, 65 millj. kr. plús 16 millj. kr., sé sjávarútveginum eða bátaútgerðinni í landinu og togaraútgerðinni beinn fjárhagsstuðningur, því að þessir aðilar eru gerðir ábyrgir fyrir þessu vátryggingakerfi, svo vitlaust sem það er og svo óstjórnlegt sem það hefur verið um langan tíma. En allt um það má þó segja, að þær greiðslur renni út af fyrir sig til sjávarútvegsins. En síðan koma hinar till. samkv. 2. gr. Þá er lagt til samkv. b-lið 2, gr., að verja skuli 65–70 millj. kr. í því sérstaka augnamiði að gera fiskveiðasjóði kleift að taka þátt í svonefndri endurskipulagningu fiskiðnaðarins til framleiðniaukningar. Það hefur verið rætt nokkuð um það, og það hefur komið áður fram í fskj. hér til Alþingis, að efnahagssérfræðingar ríkisstj. hafa rætt um þessa endurskipulagningu og bent þá á, að hún mundi einkum verða fólgin í því, að viss frystihús kynnu að verða lögð niður eða sameinuð öðrum og fiskvinnslustöðvarnar eða einingarnar stækkaðar frá því, sem verið hefur, og í sambandi við þessar breytingar gæti komið til þess, að víssir lánardrottnar yrðu beinlínis að afskrifa eitthvað af lánum sínum til þeirra fyrirtækja, sem nú eru talin orðin fallvölt. Og það hefur verið gert ráð fyrir því, að ríkisábyrgðasjóður yrði e.t.v. í vissum tilfellum að afskrifa eitthvað af þeim lánum, sem hann á orðið raunverulega hjá þessum fyrirtækjum. En nú er sem sagt horfið að því samkv. þessu frv. að taka af þessum svonefnda gengishagnaði upphæð, sem nemur í kringum 65 millj, kr., og það á að nota þá upphæð til þess að forða þeim aðilum frá því að tapa vissum lánum, sem raunverulega eru búnir að tapa þessum lánum. Ég efast fyrir mitt leyti mjög um það, hvað út úr þessum ráðagerðum um endurskipulagningu fiskiðnaðarins muni koma, en ég tel þó alveg fráleitt, að farið sé að taka af því fé, sem útvegsmenn raunverulega eiga og þurfa á að halda, taka af því til þess að leggja í sérstakan sjóð, sem á að standa undir hugsanlegum töpum, sem upp kunna að koma í sambandi við þessa endurskipulagningu. Þá er samkv. c-lið 2. gr. gert ráð fyrir því að greiða til fiskveiðasjóðs fjárhæð, sem áætluð hafði verið 65 millj. kr., en hækkar að sjálfsögðu nokkuð eftir að f-liður 1. gr. hefur verið felldur niður. Og gert er þá ráð fyrir því, að fiskveiðasjóði verði afhent þessi upphæð sem beint framlag, sem hrein gjöf, en þó gert ráð fyrir því, að hann noti þetta fjármagn til þess að lána þeim útvegsmönnum, sem orðið hafa fyrir gengistöpum í sambandi við kaup á fiskiskipum, þar sem lánin hafa verið bundin gengisákvæðum. Það er svo enginn vafi á því, að þessar tvær till., sem eru bæði í b- og c-lið 2. gr., eru um það að afhenda fiskveiðasjóði í lægsta lagi 130 millj. kr., sennilega 150–160 millj. kr., sem beint framlag, sem hreina gjöf af þessari upphæð. Nú er spurningin þessi: Stóðu málefni sjávarútvegsins þannig, að nauðsynlegt væri að gera slíka ráðstöfun, að gefa fiskveiðasjóði með einhverjum hætti slíka fjárupphæð? Ég segi hiklaust nei. Fiskveiðasjóður er einn öflugasti sjóður, sem til er í okkar landi. Hann hefur haft miklar tekjur, og hann hefur að langsamlega mestu leyti veitt lán til sjávarútvegsins af sínu eigin fé. Fiskveiðasjóður hefði raunverulega staðið mjög vel að vígi fjárhagslega séð, ef þeir, sem lán taka úr sjóðnum, gætu staðið við sínar skuldbindingar við sjóðinn. Það, sem máli skiptir því fyrir fiskveiðasjóð í þessum efnum, er það, að sjávarútvegurinn sem heild búi við þá rekstrarafkomu, að hann geti staðið í skilum með greiðslur sínar til sjóðsins. Það var því auðvitað eðlilegt að því leyti til, sem menn viðurkenndu það, að nú stóð þannig á hjá fiskveiðasjóði, að hann þurfti á auknu fjármagni að halda, af því að margar greinar sjávarútvegsins höfðu ekki getað staðið í skilum við sjóðinn, það var eðlilegt að reyna að gera þessum greinum kleift að standa við sínar fjárhagsskuldbindingar við sjóðinn, en ekki hitt að fara að gefa fiskveiðasjóði peninga og það meira að segja frá þessum aðilum, sem ekki voru færir um að standa við sínar skuldbindingar. Slíkt er vitanlega að fara aftan að hlutunum og vinna mjög óeðlilega. Samkv. d-lið 2. gr. frv. er síðan lagt til að verja í minnsta lagi 65 millj, kr. - sennilega 75–80 millj. kr., eftir að f-liður 1. gr. hefur verið felldur niður - í svonefndan verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, og gert er svo ráð fyrir í 3. gr. frv. að ákveða nokkru nánar, hvers konar sjóður þetta á að vera. Það hafa verið uppi mjög skiptar skoðanir meðal útvegsmanna um það, hvernig ætti að standa að framkvæmd þessarar hugmyndar um uppbyggingu verðjöfnunarsjóðsins. Og ég held, að þeir séu ekki margir í hópi sjávarútvegsmanna, sem mundu aðhyllast það að standa þannig að uppbyggingu sjóðsins, sem gert var ráð fyrir í till. ríkisstj. í frv., eins og það kom fram. Ed. hefur nú gert verulegar breytingar á 3. gr. og þar með strikað yfir í bili ýmsar þessar hugmyndir, sem þar komu fram hjá ríkisstj. um uppbyggingu sjóðsins. En ég held fyrir mitt leyti, að það sé hrein fjarstæða að ætla að taka þessa fjárhæð frá sjávarútveginum, eins og nú er ástatt hjá honum, til þess að leggja í þennan sjóð, sem enn hefur ekki verið ákveðið um, hvernig skuli byggjast upp eða hvaða hlutverki skuli gegna, nánar tiltekið. Ég vil í framhaldi af því, sem ég hef sagt, vekja sérstaka athygli á því, að það voru auðvitað meginrökin fyrir því, að lækka ætti gengi íslenzkrar krónu að þessu sinni, að hagur sjávarútvegsins væri með þeim hætti, að hann yrði að fá aukinn fjárhagslegan stuðning. Það voru aðalrökin, og ég minnist þess alveg sérstaklega, að hæstv. forsrh. margendurtók það hér í umr. um þessi mál, að sjávarútvegurinn hefði orðið fyrir feiknalegum áföllum á þessu ári, bæði vegna minnkandi sjávarafla, sem að verulegu leyti hefur stafað af ótíð, og svo vegna lækkunar á verði útfluttra afurða. Og sagt hefur verið af ýmsum talsmönnum ríkisstj., að þessi áföll, sem sjávarútvegurinn hefur orðið fyrir á þessu ári, muni nema 1500–2000 millj, kr. í útflutningsverðmætum. Og vegna alls þessa, vegna þess, hversu rekstrarafkoma sjávarútvegsins var orðin erfið og vegna hinna miklu áfalla, sem sjávarútvegurinn hefur orðið fyrir á þessu ári, þótti óhjákvæmilegt að lækka gengi íslenzkrar krónu. En svo þegar komið er að framkvæmdunum, hvernig standa menn þá að framkvæmdinni? Fyrstu viðbrögðin eru þá þau, að sjávarútvegurinn þurfi ekki á öllu þessu fé að halda. Það megi taka það af honum, sem er óumdeilanleg eign hans, og það sé rétt að ráðstafa meginhlutanum af því fjármagni, sem losnar við gengisbreytinguna, ráðstafa því til þeirra stofnsjóða, sem annars eru mjög fjárhagslega öflugir sjóðir. Auðvitað er það hrein fjarstæða að tala um það, að fjárveiting til fiskveiðasjóðs, t.d. upp á 150 millj. kr., slík fjárveiting sé það sama og beinn stuðningur við sjávarútveginn. Það er hrein fjarstæða. Hvaða manni hefði dottið til hugar að rétta við afkomu sjávarútvegsins með því að leggja aðeins aukið fé inn í fiskveiðasjóðinn? Auðvitað vita allir, að það hefði ekki breytt neinu um afkomu hinna ýmsu greina sjávarútvegsins. Nei, hér er um það að ræða, að verið er að taka fjármuni, sem framleiðslan á, og það er verið að slá því föstu, að hún þurfi ekki á þessum fjármunum að halda og þessir fjármunir skuli færðir yfir til aðila, sem standa fjárhagslega vel að vígi. Það er það, sem um er að ræða. En aðilarnir, sem orðið hafa fyrir þessu mikla áfalli, þeir, sem tapað hafa hundruðum millj. í minnkandi verðmæti framleiðslunnar á einu ári, eiga ekki að fá nema lítinn hluta af þessum eignum, sem þeir raunverulega áttu, að maður tali nú ekki um það, hvernig litið er á málefni sjómannanna, sem alveg óumdeilanlega eiga ákveðinn hluta af þeim peningum, sem hér er verið að ráðstafa, því að vitanlega áttu sjómennirnir að fá hækkaðan aflahlut, a.m.k. á tímabilinu frá 24. nóv., er gengislækkunin var ákveðin, og til áramóta. Á þessu tímabili átti auðvitað hráefnisverðið að hækka og sjómennirnir að fá hækkaðan aflahlut. Það er verið alveg á óréttmætan hátt að hafa af þeim þennan aflahlut, sem þeir áttu að fá. Ég veitti því athygli, að þegar síðasti almenni fundur Landssambands ísl. útvegsmanna var haldinn nú 6.–9. des., flutti formaður þeirra samtaka, Sverrir Júlíusson, þar ræðu og gerði nokkra grein fyrir útreikningum, sem gerðir höfðu verið um áföll síldveiðiflotans nú á þessu ári vegna minnkandi afla. Og í þessari ræðu sinni skýrði hann frá því, að miðað við útreikninga, sem náðu til 25. nóv., lægi fyrir, að verðmæti síldaraflans upp úr sjó, reiknað bátunum, væri nú rétt í kringum 500 millj. kr. samanborið við 1118 millj. kr. á sama tíma árið á undan. Verðmæti síldaraflans upp úr sjó hafði lækkað samkv. þessum útreikningum landssambandsins um 618 millj. kr. á sambærilegu tímabili í ár. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir það, að aflahlutur sjómanna á síldveiðiskipunum á þessu tímabili hefur lækkað miðað við árið á undan um rúmar 300 millj. kr. Ég hygg, að það sé enginn vafi á því að aflahlutur síldveiðisjómanna muni verða ekki minna en 350 millj. kr. rýrari í ár en hann var á árinu 1966. Það er því ekkert um það að villast, að þessir menn hafa orðið fyrir gífurlegu áfalli, og við vitum, að þeir eiga nú í miklum fjárhagserfiðleikum flestir, vegna þess að tekjurnar í ár eru svona miklu minni en áður, en í ár verða þeir að standa undir opinberum gjöldum frá tiltölulega háum tekjum, sem þeir höfðu árið 1966, og í mjög mörgum tilfellum er það svo, að aflahlutur þeirra í ár dugar ekki til þess að greiða skattana frá árinu á undan. Vandamál þessara manna eru því gífurlega mikil. Þetta hafa útgerðarmennirnir sjálfir, sem hafa þessa menn í þjónustu sinni, viðurkennt, því að þeir hafa snúið sér til opinberra aðila til þess að reyna að fá einhvers konar úrbætur til handa sjómönnunum í þessum efnum. Það er því vitanlega ekki maklegt, heldur mjög ómaklegt að standa þannig að framkvæmd gengislækkunarinnar nú, að verið sé að hafa af sjómönnum beinlínis þann aflahlut, sem þeir áttu að fá eftir gengislækkunardag til áramóta, og það er ansi hart, að það skuli koma í hlut ráðh. Alþfl. að standa að tillögugerð hér á Alþ., sem fer í þessa átt. En það er rétt, að hann og aðrir geri sér grein fyrir því, að þessu er svona farið, þeir verða á þetta minntir, þeir komast ekki undan því. Við 3 þm., sem vorum í minni hl. í fjhn., höfum því flutt brtt. við þetta frv. á sérstöku þskj., og þar gerum við ráð fyrir því, að af þeim gengishagnaði, sem hér er nú verið að ráðstafa, verði nokkrum hluta ráðstafað til þeirra síldveiðisjómanna og til þeirra sjómanna almennt, sem orðið hafa fyrir miklu áfalli í tekjum á s.l. ári. Við leggjum til, að af heildarupphæðinni verði varið 40 millj. kr. til þess að bæta upp tekjutap sjómanna. Þessar till. eru mjög sanngjarnar, því að sannleikurinn er sá, að raunverulega hefði í þessum efnum átt að áætla sjómönnunum miklu meira en við gerum í þessum till. okkar, en við höfðum þessa upphæð ekki hærri í von um það, að meiri líkur væri þá til að fá till. samþykkta. Í till. okkar á þskj. 176 er einnig við það miðað, að öllum meginhlutanum af því fjármagni, sem hér er verið að ráðstafa, verði ráðstafað beint til sjávarútvegsins, þannig að hagur sjávarútvegsfyrirtækjanna verði betri eftir en áður. Við viljum gjarnan, að verulegur hluti af því fjármagni, sem hér er um að ræða, renni til fiskveiðasjóðs, en við viljum, að það renni til fiskveiðasjóðs í því formi, að fjárhæðin teljist greiðsla útvegsmanna og útgerðarfyrirtækja á skuldum þeirra til fiskveiðasjóðs. Við teljum eðlilegt að miða skiptingu þessa fjár við vaxtagreiðslu skuldbindinga þessara aðila á árinu 1967. Ég verð að segja, að það er alveg furðulegt sjónarmið, sem upp kemur hér af hálfu ríkisstj. að telja eðlilegt að verja þeim hagnaði, sem hér er um að ræða, þannig, að hann skuli eiga að renna til fiskveiðasjóðs sem óafturkræft framlag, sem bein gjöf til sjóðsins í stað þess að upphæðin verði látin renna til þeirra aðila, sem einmitt hafa orðið fyrir hinum miklu áföllum og sem gengislækkunin var framkvæmd fyrir. Það hefði einhvern tíma þótt nýstárleg kenning að heyra það, að verið væri að framkvæma gengislækkun til þess að efla tiltekna sjóði í landinu, en það er einmitt það, sem er verið að gera. Það er mjög greinilegt, að það á í þessum tilfellum að ráðstafa upphæðum til þess að efla vissa sjóði. Áður hefur það svo komið fram hér í umr. um þetta mál, að tilhneiging ríkisstj. er óhemjuleg til þess að láta ríkissjóð græða á gengislækkuninni í öllum greinum. Áhuginn fyrir því virðist vera miklu meiri en að koma þeim hagnaði, sem af gengislækkuninni gæti orðið, yfir til þeirra aðila, sem var þó látið í veðri vaka, að gengislækkunin væri gerð fyrir. Þá gerum við ráð fyrir í okkar till., að varið verði um 80 millj. kr. í sambandi við þau gengistöp, sem kaupendur fiskiskipa hafa orðið fyrir vegna lána, sem þeir eiga bundin við erlenda mynt. Við leggjum til, að helmingur af þessari fjárhæð skuli teljast bein greiðsla fiskiskipaeigenda, en að hinn helmingurinn megi þó teljast lán fiskveiðasjóðs til þessara aðila til þess að standa undir þessum auknu útgjöldum. Ég vil benda á í sambandi við þennan lið, að það er næsta undarlegt að standa þannig að þessum málum, að sagt er við útvegsmenn: Þið eigið hér nokkrar birgðir af vörum, nokkrar eignir, sem hækka í verði vegna gengisbreytingarinnar. En nú er vitað, að þessir sömu aðilar skulda líka erlendis, og þar verða þeir fyrir gengistapi. Þá þykir sjálfsagt að standa þannig að framkvæmd málsins, að þeim megin, sem kemur fram gengishagnaður hjá þessum aðilum, á að taka hagnaðinn, en hins vegar er sagt við þá: Nei, þar sem kemur fram gengistap, það megið þið eiga, þið skulið bara búa við það á komandi árum að glíma við tapið. Þetta er auðvitað óeðlileg framkvæmd í mesta máta, og það verður að teljast furðulegt, að ríkisstj. skuli halda sér fast við slíkar till. sem þessar. Mér sýnist, að tillögugerð ríkisstj. í sambandi við þetta mál beri það greinilega með sér, að hún telur raunverulega vanda sjávarútvegsins ekki eins mikinn, þegar á á að herða, eins og henni þykir henta að tala um, þegar hún vill leggja byrði á þjóðina í sambandi við gengislækkunarráðstafanirnar. Það þykir henta, þegar er verið að snúa sér að þeim aðilum í landinu, sem á að fórna, að segja við þá: Sjávarútvegurinn þarf á þessu að halda, það þarf endilega að leggja þessar kvaðir á ykkur vegna sjávarútvegsins, það er undirstaða framleiðslunnar í landinu, - en svo þegar búið er að leggja álögurnar á, þá er horfið að því ráði að taka verulegan hluta þeirra fjármuna, sem fram koma, og stinga þeim annaðhvort í ríkissjóð eða þá í ýmsa sjóði, sem ríkisstj. hefur hugsað sér að byggja upp. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta. Ég held, að till. þær, sem við flytjum á þskj. 176, sýni í rauninni mjög glögglega, hver er afstaða okkar í minni hl. í sambandi við ráðstöfun á því fjármagni, sem hér er um að ræða, og það gera till. ríkisstj. út af fyrir sig líka. Ég held því, að það verði býsna lærdómsríkt fyrir ýmsa þá aðila, sem hér eiga hlut að máli, að sjá, hvernig þessum till. reiðir af, því að afgreiðsla þeirra kemur til með að segja nokkuð skýrt til um það, hvað menn hafa í huga í sambandi við framkvæmd gengislækkunarinnar.



Herra forseti. Ég þarf ekki á löngum ræðutíma að halda að þessu sinni. Það eitt hefur komið fram í þessum umr. af hálfu þeirra stjórnarandstæðinga, sem við höfum heyrt við nánast hvert einasta stjfrv., sem hér hefur verið flutt. Það á, þrátt fyrir það, að þjóðin hefur misst milli þriðjungs og fjórðungs sinna tekna, að vera hægt að gera allt fyrir alla og framfylgja öllum ýtrustu óskum og kröfum, sem berast á hendur þess opinbera. Þetta var meginþátturinn í ræðu hv. 4. þm. Austf., sem var að ljúka máli sínu hér áðan, og þá höfum við heyrt um úrlausnir allra þeirra vandamála, sem uppi hafa verið og í hlut ríkisstj. hefur komið að flytja frv. til lausnar á. Í sambandi við ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. og þá sérstaklega það atriði hennar, sem hann lagði töluvert mikið upp úr, þ.e. söluskattsgreiðslur af vátryggingu fiskiskipa, vil ég upplýsa það, að fjmrh. hefur með samþykki ríkisstj. þegar ákveðið að fella niður söluskatt af vátryggingu fiskiskipa og farmgjöldum, og með hliðsjón af þessu hefur hann lagt til við fjvn., að lækkaðar verði tekjur af söluskatti um 25 millj. kr. Um einstök atriði í ræðum hv. stjórnarandstæðinga er, eins og ég áðan sagði, ekki brýn þörf á að ræða hér frekar. Á sömu stundinni og það er sagt, að þær upphæðir, sem hér skapast við þennan gengishagnað, eigi að fara nánast meira og minna frá sjávarútveginum, er þó viðurkennt af öðrum, að þeir komi að vísu í einu eða öðru formi til sjávarútvegsins aftur, bara ekki réttu leiðina. Sannleikurinn er sá, að allt það fé, sem í þessa sjóði safnast, rennur beint til sjávarútvegsins aftur, og því verður ekki með neinum rökum í móti mælt, að uppistaðan undir velgengni íslenzka bátaflotans að undanförnu, það, að við höfum getað aflað þess mikla afla, sem raun ber vitni um, meginundirstaðan undir því hefur verið sú efling fiskveiðasjóðs, sem átt hefur sér stað á þessum tíma og gert hefur möguleg þau skipakaup, sem gerð hafa verið á s.l. árum. Verkefni allra þeirra sjóða, sem hér um ræðir, er að veita þessu fé aftur inn í sjávarútveginn og til hinna einstöku þarfa þar og verður ekki, hvað sem öllum ræðuflutningi hér líður, sagt, að þar sé ekki um að ræða fyllstu þarfir og þær brýnustu, sem sjávarútvegurinn þarf á að halda í dag. Ég hlýt einnig að fagna þeim kafla úr ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v., þar sem kveður nokkuð við annan tón en hjá öðrum hv. stjórnarandstæðingum, er hann sagði, að leita þyrfti áratugi aftur í tímann til að finna sambærilega erfiða vertíð og hér var um að ræða. Hingað til höfum við mátt hlusta á það í hverri einustu ræðu hv. stjórnarandstæðinga, að allur sá vandi, sem ísl. þjóðfélagið á við að etja í dag, sé fyrst og fremst heimatilbúinn klaufaskapur af ríkisstj. og slæm framkvæmd hennar í einstökum atriðum atvinnulífsins. Þetta er mikilsverð viðurkenning, sem ég vil gjarnan undirstrika og við höfum reynt að gera hér af hálfu ríkisstj. í flestum þessum málum, en talað þar fyrir daufum eyrum þangað til nú, að á þessu fæst viðurkenning. Sjómenn hafa orðið fyrir gífurlegu verðfalli, sagði hv. 4. þm. Austf., og eiga nú að greiða gjöld af tekjum sínum frá miklu tekjuári á því ári, er tekjur þeirra lækka um allt að því helming, eftir því sem hann sagði. Án þess að vefengja þessar tölur hv. þm., vil ég enn þá minna á, að það kemur niður á alþjóð, hið mikla þjóðartekjutap, sem átt hefur sér stað. Og eins og margsinnis hefur verið yfirlýst í umr. um efnahagserfiðleikana, eru þetta þeir erfiðleikar, sem þjóðin öll verður að bera. Ég hef aldrei heyrt á það minnzt, að sjómenn hafi beðizt undan þeim vanda að bera þær byrðar, sem eðlilegt væri, að þeir bæru miðað við sinn efnahag. Hitt er áreiðanlega rétt, hinn stórkostlegi tekjumunur hér á milli ára veldur þeim stórum búsifjum, og skal ég í engu efa það. Við höfum viljað styðja að því, að hér kæmist á staðgreiðslufyrirkomulag skatta og stafar þetta ástand af því, að það fyrirkomulag er ekki komið í framkvæmd. Á því hafa reynzt mjög miklir annmarkar, sem ég skal nú ekki fara út í hér, en flestum þm. eru kunnir, en þess er enn þá að vænta, að að því máli verði unnið, þannig að einmitt fyrst og fremst launastéttir eins og sjómenn þurfi ekki að standa í þeim erfiðleikum, sem þeir eiga nú við að etja í sambandi við sínar mjög svo sveiflukenndu tekjur. Ég veit, að hv. þm. harmar það mjög, að það skuli koma í hlut Alþfl.- þm. að mæla með frv. eins og þessu hér, en ég leyfi mér nú samt sem áður, miðað við annan málflutning um þessi efni, að efast um, að sú hryggð sé mjög djúptæk. En við vinnum að framgangi þessa máls, Alþfl.-menn, í fullvissu þess, að við séum að gera það skásta úr hlutunum fyrir þá aðila, sem erfiðast eiga með að bera byrðar, og höfum stutt þau frv., sem í efnahagsmálum hafa verið til úrlausnar, með það fyrst og fremst í huga.



Herra forseti. Vegna samkomulags, sem um það var gert, urðu umr. um þetta mál við 1. umr. hér í hv. d. mjög litlar. Ef ég man rétt, hafði hæstv. sjútvmrh. mjög stutta framsögu, og það varð sem sé samkomulag um það, að ég ætla, að almennum umr. um málið, þeim, sem venjulega eru við 1. umr., yrði frestað til 2. umr. Nú ætla ég ekki að fara að setja á mikil ræðuhöld um þetta mál, en ég vildi samt segja um það fáein orð, áður en umr. lýkur, sem væntanlega verður í kvöld. Ég verð að segja það, að mér finnst sú aðferð, sem hér er viðhöfð í sambandi við þessi mál, bæði í nýsamþykktum lögum um þessi efni, nr. 69 1967, og í því frv., sem hér liggur fyrir, í hæpnasta lagi. En það, sem hér er verið að gera, er í stuttu máli sagt það í fyrsta lagi, að útflytjendum er eftir gengisbreytinguna, að því er varðar framleiðslu þessa árs, reiknaður erlendur gjaldeyrir á því verði, sem á honum var fyrir gengisbreytinguna, og mismunurinn á verði samkv. eldri gengisskráningunni og núverandi skráningu er svo látinn renna eða honum er ætlað að renna í sérstakan sjóð, gengishagnaðarsjóð, sem Alþ. svo ráðstafar með lögum, og að því er talið er, varðandi sjávarvörurnar, í þágu sjávarútvegsins. En um það greinir menn nokkuð á hér, hvort það sé í raun og veru gert og hvort það sé þá gert á þann hátt, sem eðlilegt sé. Nú hefur verið upplýst í nál. minni hl. hér í d., hver sé sennileg upphæð þeirra fjármuna, sem hér er um að ræða. Í öðru álitinu segir, að þetta muni vera um 400 millj. kr. eða rúmlega það, en í hinu álitinu er þetta nánar tiltekið og sagt, að upphæðin muni nema um 420 millj. kr. Það er gott, að þessi áætlun hefur verið gerð og þm. látin hún í té, og sést á þessu, að hér er um mjög verulega fjárupphæð að ræða. Og við sjáum þá jafnframt á þessari tölu, sem hér er nefnd, 420 millj. kr., að það lætur mjög nærri því, að þetta nemi sem svarar 10% verðhækkun á útfluttum sjávarafurðum af framleiðslu ársins 1967, eftir því, sem líklegt má telja. Það er a.m.k. ekki mjög fjarri því, að svo sé, 10% verðhækkun á útfluttum sjávarafurðum. Og eiginlega hefði mér nú fundizt eðlilegast, ef þetta fé var tekið í sérstakan sjóð, sem vel getur verið, að rétt hafi verið að gera út af fyrir sig, hefði því verið varið til þess að hækka sjávarafurðaframleiðslu ársins í verði. Það, sem mælir með því að gera slíkt, er náttúrlega, að það er dálítið tilviljunarkennt, hvernig afskipanir eru á sjávarvörum og þá ekki rétt að láta þá njóta þess eingöngu, sem hafa átt eftir fremur en aðrir að flytja út vörur sínar. Þessu virðist þetta sem sé nema, þessi munur, sem hér er verið að ráðstafa, í kringum 10% verðhækkun á framleiðslu ársins eða ekki mjög fjarri því. Nú er ég ekki að ræða um þetta, af því að ég ætli að fara að leggja það til, að málinu verði gerbreytt að þessu leyti. Til þess treysti ég mér ekki, eins og á stendur. En það hefur áður verið breytt gengi hér á landi. Það var t.d. gert árið 1950, og það var gert árið 1960, og það var gert árið 1961. Árið 1950, þegar genginu var breytt, voru engin ákvæði sett í gengisbreytingarlög hliðstæð þeim, sem hér er um að ræða, engin ákvæði. Þá var ekki myndaður neinn gengisbreytingasjóður eða neinn gengishagnaðarsjóður af þessu tagi, að ég ætla. Árið 1960 var það heldur ekki gert. Það var ekki myndaður gengishagnaðarsjóður af þessu tagi, heldur voru ákvæði um það, að gengismunurinn skyldi renna í útflutningssjóðinn, sem þá var enn starfandi, en meginhlutverk útflutningssjóðs var einmitt að verðbæta útfluttar vörur og þá fyrst og fremst útfluttar sjávarvörur, sem eru meginhluti útflutningsins. Hins vegar er rétt að taka það fram, að bæði 1950 og 1960 voru gerðar vissar ráðstafanir í l. vegna þeirra áhrifa, sem gengisbreyting hafði á verð vissra þátta af útflutningsframleiðslunni. En það var annars eðlis og fjallaði ekki sérstaklega um þann gengismun, sem varð til á þann hátt. Enn var genginu breytt sumarið 1961. Þá féll til mikið af svokölluðum gengishagnaði, og þá var tekin upp ný aðferð í þessu máli. Og þær till., sem hér liggja fyrir, og sérstaklega þær till., sem lágu fyrir í frv. eins og það var lagt fram, eru framhald af þeim aðferðum, sem þá voru notaðar. Þá var ákveðið að taka með l. af útflytjendum þann mun, sem gengisbreytingin hefði skapað þeim í hag, og Alþ. setti lög um það, hvernig þessu fé skyldi ráðstafað, því var að verulegu leyti ráðstafað, ef ég man rétt, í ríkisábyrgðasjóð og einnig til annarra hluta, ég held til vátrygginga á fiskibátum og til fleiri hluta, sem ég man nú ekki að tilgreina hér. En aðferðin var þá hin sama og nú. Ég man eftir því, að þá urðu allverulegar deilur hér í þingi um þetta, þessa aðferð, að taka þessa fjármuni þannig til ráðstöfunar með löggjöf og verja þeim með því móti, að ekki varð haldið fram, að þeir rynnu til eigenda útflutningsvaranna eða sjávarútvegsins aftur. Það voru miklar deilur um þetta á þinginu eftir gengisbreytinguna 1961 og ég þykist muna það alveg með vissu, að því var haldið fram af löglærðum mönnum hér á hinu háa Alþ., að það væri mjög hæpið, að þetta stæðist. En meira var nú ekki að gert í því máli. Ef á annað borð er farið inn á þessa leið, leiðina frá 1961, en þó með því fororði, að þessu fé sé ráðstafað í þágu sjávarútvegsins, eins og það er orðað hér í 1. gr., skiptir það mjög miklu máli, að ráðstöfunin fari sem næst þessum tilgangi, að hún geti talizt í þágu sjávarútvegsins og sem næst því að vera til verðhækkunar á framleiðslu ársins. Og ég vil segja það, að mér virðist frv. hafa verið að færast í þá átt í hv. Ed. og það mundi enn færast verulega í þá átt að mínum dómi, ef samþ. væru brtt. hv. minni hl. sjútvn. hér í þessari hv. d. Þess vegna hef ég hugsað mér að fylgja þeim till., ef ekki koma fram aðrar betri og er nú ekki sjálfur reiðubúinn til þess að flytja aðrar till. á þessu stigi málsins. En það er samt eitt atriði í þessum till., sem ég vildi leyfa mér að minnast hér á, áður en umr. lýkur. Þar er sem sé gert ráð fyrir því, að verulegum hluta af gengishagnaðarsjóðnum verði varið til að greiða vaxtagjöld af stofnlánum vegna báta og fiskvinnslustöðva. Og það er tiltekin upphæð, sem þarna er ætluð til ráðstöfunar og ákvæðið er á þá leið, að henni skuli verja til greiðslu vaxta í hlutfalli við vaxtaupphæð ársins 1967. Um þetta eru þau nánari ákvæði, að þessu fé skuli verja til þess að greiða vexti af stofnlánum báta og fiskvinnslustöðva hjá Fiskveiðasjóði Íslands og hjá fiskimálasjóði. Nú vildi ég aðeins vekja athygli á því, að þó að mjög mikill hluti og kannske mestur hluti af stofnlánum þessara útgerðar- og fiskvinnslufyrirtækja sé í þessum stofnunum, hjá fiskveiðasjóði og fiskimálasjóði, eru þau það ekki öll. En hjá fiskveiðasjóði teljast núna til viðbótar við þau lán, sem sá sjóður hefur sjálfur veitt á undanförnum árum, hin eldri lán, sem stofnlánadeild sjávarútvegsins veitti á sínum tíma, en hún hefur verið sameinuð fiskveiðasjóði eða lögð undir fiskveiðasjóð og hann tekið við skuldbindingum hennar og eignum. En utan við þessar stofnanir, fiskveiðasjóðinn og fiskimálasjóðinn, er nokkuð af stofnlánum, og mér finnst eðlilegt, að þessi vaxtagreiðsla næði einnig til slíkra lána. Mér finnst það eðlilegt og sanngjarnt að hún næði einnig til slíkra lána, sem sennilega er nú ekki mjög mikil upphæð, svo að ekki sé þarna verið að mismuna þeim, sem greiða þurfa vexti af stofnlánum, útgerðarmönnum og fiskvinnslustöðvum. Ég mun samt ekki við þessa umr. bera fram brtt. um þetta, en ég mundi nú vilja mega vænta þess, að ef þessi brtt. verður samþ., verði tækifæri til þess við 3. umr. að hnika þessu til, þannig að hin önnur stofnlán, sem ég nefndi, komi einnig undir þessi ákvæði og ég hygg, að flm. till., a.m.k. sumir þeirra, hafi í raun og veru hugsað sér, að það yrði, þó að þetta sé orðað þannig. En það þyrfti þá að gera orðabreytingu um þetta efni. Um þetta vildi ég aðeins gera aths., en það að breyta orðalagi till. yrði þá að gerast fyrir 3. umr., ef till. næði samþykki, sem ég teldi eðlilegt, að yrði.



Herra forseti. Það er ástæðulaust fyrir mig að lengja mjög þingfundatíma hv. d. í sambandi við afgreiðslu þessa frv., vegna þess að frsm. 1. og 2. minni hl. hv. sjútvn. hafa á undan mér talað og flutt yfirgripsmiklar ræður og skýrt þær brtt., sem ég er einn flm. að, og skal ég ekki reyna að betrumbæta það, sem þeir hafa sagt, eða koma fram með nýjar skýringar eða upplýsingar, sem ekki var að finna í þeirra ræðum. Til þess finn ég mig algerlega vanmáttugan. En það eru nokkur atriði, tvö eða þrjú, sem mig langar til þess að víkja örfáum orðum að í sambandi við afgreiðslu málsins nú. Fyrsta atriðið, sem ég vildi víkja örfáum orðum að, er það, að við, sem stöndum að nál. 1. minni hl., lýsum því yfir í niðurlagi nál., að við leggjum til, að 3. gr. frv. um verðjöfnunarsjóð verði niður felld. Út af þessu vil ég aðeins lýsa því yfir, að ég er persónulega fylgjandi hugmyndinni um verðjöfnunarsjóð, þó að ég telji, að í því frv., sem hér er verið að afgreiða, sé óeðlilegt, að þessi ákvæði séu. Ég tel, að eðlilegra væri, að frv. um verðjöfnunarsjóð yrði undirbúið og lagt fram á hv. Alþ. með þeim skýringum, sem nauðsynlegar eru. Þá tel ég líka, að óeðlilegt sé að afla tekna til verðjöfnunarsjóðs með því að taka hluta af gengishagnaði sjávarútvegsins á yfirstandandi ári, en eins og fram hefur komið í umr. og margendurtekið hefur verið, er yfirstandandi ár eitt það versta, sem yfir þjóðina hefur komið um marga áratugi og því lítill grundvöllur til sérstakrar skattlagningar á sjávarútveginn í ár til verðjöfnunarsjóðs. Þetta vil ég, að komi fram. Annað atriði, sem ég vildi vekja athygli hv. þdm. á með örfáum orðum, er framferði hæstv. sjútvmrh. hér í hv. Nd. í sambandi við frv.- flutning þennan. Þegar frv. var lagt fram til 1. umr. hér, fylgdi hann því úr hlaði með örfáum orðum. Hér er þó um mjög stórt mál að ræða, og oft hafa ráðh. og hv. þm. varið nokkrum mínútum og stundum lengri tíma til þess að skýra jafnmikilvægt mál og hér er um fjallað. Hæstv. ráðh. lét sig þó ekki muna um það að leggja frv. hér fram, án þess að skýra það, svo að nokkru næmi. Hann hefur kannske hugsað sem svo, að þær skýringar, sem hann gaf hv. Ed. um frv., mundu nægja okkur hér í hv. Nd. En í því sambandi vil ég aðeins benda á, að undanfarandi daga hefur verið mjög mikið annríki í hv. Nd. við afgreiðslu ýmissa annarra mála, þannig að þdm. hafa verið bundnir löngum stundum við afgreiðslu þeirra. Í þeim ræðum, sem haldnar hafa verið hér af hálfu 1. og 2. minni hl. sjútvn. þessarar d., hafa verið leidd skýr rök að því, að það væri mjög óeðlileg og ranglát skipting, sem frv. gerir ráð fyrir á gengishagnaðinum, annars vegar til fisköflunarinnar, þ.e.a.s. til bátanna og fiskvinnslustöðvanna, hins vegar til ýmissa sjóða, og meðal þeirra er ríkissjóðurinn, eins og frv. var upphaflega útbúið. Það hefur verið sýnt hér fram á með skýrum rökum, að meiri hluti þess fjármagns, sem hér á að gera upptækt af gengishagnaði, mundi ganga til ýmissa sjóða, en ekki koma sjávarútveginum beint til góða, hvorki til þess að létta undir með rekstri bátanna né fiskvinnslustöðvanna. Hæstv. ráðh. vék ekki einu orði að þessari mjög svo þungu ádeilu um jafnveigamikið atriði og hér er um að ræða. Ég tel, að þetta sé mjög ámælisvert að hálfu hæstv. ráðh. gagnvart þd. og hún eigi raunar kröfurétt á því, að hann gefi þær upplýsingar um þetta frv., sem hér er óskað eftir að fá, og skýri ýmis atriði þess, sem eru að margra dómi ákaflega óljós, og hvernig þau eigi að framkvæma. Þriðja atriðið, sem ég vil víkja örfáum orðum að í tilefni af þeirri ræðu, sem hæstv. ráðh. hélt hér áðan, er það, að hann minnti á, hvað fiskveiðasjóður hefur verið öflugur undanfarandi ár og taldi, að það væri forsenda þeirrar miklu velmegunar, sem hér hefði ríkt undanfarið, vegna þess að fiskveiðasjóður hefði lánað til þeirra miklu bátakaupa, sem væru undirstaða þess mikla afla, sem á land hefði verið lagður. En ef menn líta á ástandið í stórum dráttum í sjávarútveginum í dag, hlýtur það að blasa við augum allra, að þar eru meginerfiðleikarnir hjá bátaflotanum, þeir eru hjá togaraflotanum, þeir eru hjá fiskvinnslustöðvunum. Þetta hefur m.a. leitt til þess, að ýmsir af skuldunautum fiskveiðasjóðsins hafa ekki getað staðið í skilum með greiðslu vaxta og afborgana af stofnlánum frá sjóðnum. Þetta hefur skapað fiskveiðasjóðnum mikla erfiðleika, því er ekki að neita. En erfiðleikarnir hjá fiskveiðasjóðnum eru þó ekkert sambærilegir við það, sem þeir í dag eru hjá bátaflotanum og mörgum greinum fiskvinnslunnar. Ég held því, að það, sem brýnast er nú í sambandi við ráðstöfunina á rúmlega 400 millj. kr. gengishagnaði, sem á að gera upptækan og ráðstafa á annan hátt, sé það að létta undir í þessari atvinnugrein, þar sem erfiðleikarnir eru mestir og láta stærri hluta af gengishagnaðinum ganga til bátaflotans til fisköflunarinnar og til fiskvinnslufyrirtækjanna. Og að því miðar sá tillöguflutningur, sem við þrír þm. í stjórnarandstöðunni stöndum að. Ég vildi því að endingu aðeins spyrja hæstv. ráðh., af því að ég sé, að hann er hér kominn í d., hvort hann gæti ekki hugsað sér að beita sér fyrir því, að sá hluti gengishagnaðarins, sem ganga á til bátanna og fiskvinnslustöðvanna, verði verulega aukinn frá því, sem gert er ráð fyrir eins og frv. er nú úr garði gert, og ef hann ekki vill beita sér fyrir því, þá vildi ég gjarnan fá og auglýsa eftir þeim rökstuðningi, sem hann hefur fram að færa hér í hv. d. fyrir því, að sú skipting, sem frv. gerir ráð fyrir að gengishagnaðurinn skiptist eftir á milli stofnlánasjóðanna annars vegar og fisköflunarinnar og fiskvinnslunnar hins vegar, sé eðlilegur og réttlátur. Ég hygg, að ýmsir vildu gjarnan heyra rök hæstv. ráðh. fyrir því.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í tilefni af því, sem hæstv. sjútvmrh. sagði hér. Hann sagði, að meginatriðin í minni ræðu hefðu verið þau að gera kröfur um það, að allir gætu fengið allt og þetta væri í samræmi við kröfur okkar stjórnarandstæðinga hér fyrr á þingi. Ég verð að lýsa undrun minni yfir því, hvernig hæstv. ráðh. hefur skilið mín orð. Ég var hér að tala fyrir till. um það, hvernig við vildum ráðstafa tiltekinni upphæð á nokkuð annan veg en ríkisstj. hafði hugsað sér að ráðstafa sömu upphæð. Hér var ekkert um það að ræða að ætla að deila út einhverri óendanlegri upphæð, heldur aðeins mismunandi skoðanir okkar í minni hl. og hinna, sem styðja ríkisstj., á því, hvernig ætti að skipta sömu upphæð. Það hefði því auðvitað verið nokkur ástæða fyrir ráðh. til þess að koma hér fram með einhver rök fyrir því, að hans skipting væri réttari á upphæðinni heldur en halda því fram, að það hafi verið meginatriðið í minni ræðu að heimta allt handa öllum. Slíkt er vitanlega alveg út í hött. Það er álíka mikið út í hött eins og að tala um það í sífellu, að það fé, sem rennur í fiskveiðasjóð, renni um leið til sjávarútvegsins. Það væri jafnvel nákvæmlega sama eins og að halda því fram, að það væri rétt að afla tekna, leggja t.d. skatta á þjóðina og setja þá upphæð í Landsbankann og segja: Af því að Landsbankinn fær þessa upphæð og hann er viðskiptabanki sjávarútvegsins, er þetta líka gert fyrir sjávarútveginn. Auðvitað er það, þó að Landsbankinn græði einhverja fjármuni, ekki bara gert fyrir sjávarútveginn. Slíkt er vitanlega mjög ónákvæmlega sagt frá hlutunum. Fiskveiðasjóður er í þessu tilfelli ekkert annað en peningastofnun, sem á sín skipti við sjávarútveginn, veitir lán út á ákveðnar eignir og heimtar sína vexti og sínar afborganir, og spurningin er um það, hvort sú starfsgrein, sem hann á skipti við, getur með eðlilegum hætti staðið við sínar skuldbindingar við sjóðinn. Þá vék hæstv. ráðh. að því, að nú hefði komið hér fram í þessum umr. alveg ný viðurkenning frá stjórnarandstöðunni á vandamálum sjávarútvegsins. Ég verð að segja það, að mér finnast þessar fullyrðingar hæstv. ráðh. alveg furðulegar, og þær hljóta að stafa af því, að hann hefur lítið verið hér við þær umr., sem fram hafa farið að undanförnu um þessi mál. Ég hef ekki dregið á það neina dul í mínum ræðum, að mér er það ljóst, að sjávarútvegurinn hefur orðið fyrir miklu áfalli á þessu ári vegna verðlækkana á útflutningsvörum og það fer auðvitað heldur ekkert á milli mála, að hann hefur líka orðið fyrir miklu áfalli vegna minni afla, sem stafar af einstaklega óhagstæðu tíðarfari. Það hefur aldrei verið nein deila á milli manna um þessi atriði. Hins vegar hefur staðið deila um það, að við í stjórnarandstöðunni höfum einnig bent á það, að stefna ríkisstj. í efnahagsmálum á undanförnum árum hafi einnig haft óheillavænleg áhrif fyrir atvinnuvegi landsins og erfiðleikar sjávarútvegsins stafi einnig af þessari óheppilegu stefnu. Og svo kemur þessi þokuhnoðri, sem er svo erfitt að grípa í, þetta, að þegar á það er bent, að t.d. síldveiðisjómenn hafi sannanlega tapað í kaupi á árinu 300–350 millj. kr. og ekki er reynt að hrekja það, að svo sé, þá segja menn bara: Þjóðin tapar, öll þjóðin verður að bera þetta. Ja, ætlar hæstv. ráðh. að taka eitthvað á sig af þessum 350 millj., sem sjómenn hafa farið varhluta af á þessu ári? Þeir bera það einir. Ég veit ekki til þess að neinn aðili hér í þessu landi ætli að leggjast undir þennan bagga með sjómönnunum. Þeir bera þennan bagga einir. Það er það, sem menn eiga að viðurkenna og játa, en ekki að gripa til einhverra óræðra hluta og tala um, þjóðin er að tapa, þjóðin er að tapa. Það er líka rétt, að útvegsmennirnir, sem stundað hafa veiðarnar og fengið nú miklu minni afla, sem hefur verið borgaður með lægra verði, hafa líka orðið fyrir töpum. Og því er það, sem við segjum hér, að það er réttmætt að láta þessa aðila, sem hafa orðið fyrir þessum áföllum, hafa það fé, sem hér er verið að skipta upp og sem raunverulega tilheyrir þeim og engum öðrum. Það er ekki hægt að komast fram hjá þessu atriði á þennan hátt að klifa í sífellu á þessu, að þjóðin beri þetta öll og öll þjóðin eigi að taka þetta á sig o.s.frv. Málið er afar skýrt. Ákveðnir aðilar verða að bera þennan bagga og spurningin er aðeins um það, hvort menn vilja leyfa þessum aðilum að fá nokkrar bætur upp í þessi miklu áföll af því fé, sem þeir eiga, eða hvort þeir vilja taka þetta frá þeim og ráðstafa því til tiltölulega mjög öflugra sjóða, sem eiga í rauninni ekkert tilkall til þessa fjár, ekkert. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, af því að ég veit, að þingfundartíminn er mjög naumur.



Herra forseti. Ég kom inn á fund hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna um daginn og var þar dálitla stund og hlustaði á hluta af ræðu ráðh., og þá var hann að tala um, að þeim, sem hefðu átt báta fyrir innan 120 tonn, hefði verið gefinn kostur á því að semja um greiðslufrest á vöxtum og afborgunum í fyrra. En það hefðu mjög fáir gert þetta og þetta mundi valda því, að erfitt yrði að gera þeim slíkt kostaboð aftur. Ég vildi upplýsa það, hvers vegna þessir menn gerðu ekki samninga. Það var heldur hagstætt ár 1966 fyrir útveginn, a.m.k. bátana. Þeir áttu kost á því að fá greiðslufrest á vöxtum og afborgunum með því að bæta því ofan á vexti og afborganir næstu 5 ár, en þeir gerðu sér það alveg ljóst, að þegar þeir gátu ekki borgað þetta 1966, mundu þeir ekki geta bætt þessum upphæðum ofan á venjuleg gjöld næstu 5 árin og þeir vildu ekki vera að gera samninga og skrifa undir loforð, sem þeir voru fyrirfram vissir um, að þeir gætu ekki efnt. Ég hef tvisvar flutt hér þáltill. um það að lækka dráttarvexti hjá fiskveiðasjóði. Þeir eru 12%, 1% á mánuði. Þeim till. hefur verið vísað til n., og þær hafa aldrei komið úr n. Hvað gerðist svo í fyrra? Sjóðsstjórnin gaf eftir þessa dráttarvexti, af því að hún sá, að það var ógerlegt að innheimta þá, gaf þá eftir að meira eða minna leyti. M.ö.o. hún játar, að þarna hafi verið óviturlega að farið að hafa dráttarvextina svona háa. Er nú ekki betra að stilla vöxtunum í hóf og fá þá greidda en hafa þá heimskulega háa og gefa þá svo eftir, venja menn á að borga ekki það, sem ákveðið er? Hæstv. ráðh. var að tala um það, að við vildum, að allt væri gert fyrir alla. Við erum ekkert að biðja um, að það sé neitt sérstakt gert fyrir okkur. Við erum hógværlega að fara fram á það, að við séum ekki hreinlega rændir þeirri eign, sem við raunverulega eigum. Fiskveiðasjóður hefur ekki framleitt þessar sjávarafurðir, það vitið þið vel, og ekki Landsbankinn og ekki Seðlabankinn. Það eru þeir, sem hafa framleitt vöruna, sem í raun og veru eiga þessi verðmæti. Við erum ekkert að fara fram á að fá þetta allt. Við erum að fara fram á pínulítinn hluta af því. Þá talaði hæstv. ráðh. um það, að það ætti að efla fiskveiðasjóðinn, því að hann annaðist skipakaupin fyrir okkur. Vitum við það nú vel. Það er ekkert smávegis, sem er lagt fram til fiskveiðasjóðsins og vitanlega kemur það allt á hráefnið. Það er á annað prósent, það er líklega sem svarar 3–4% á öllu því verðmæti, sem fiskimennirnir leggja á land, sem fer beint til fiskveiðasjóðs til eignar. Við vitum, að við þurfum að hafa fiskveiðasjóð og höfum ekki talið það eftir. En okkur finnst alveg ástæðulaust í svona tilfelli, þegar hagur útgerðarinnar er eins og hann er, að afhenda honum þá svo að skiptir hundruðum millj. Ég hygg, að það sé enginn sjóður í landinu ríkari en fiskveiðasjóður. E.t.v. þó svona ámóta eign hjá atvinnuleysistryggingasjóði. Ég skal ekki fullyrða um það. Það er sennilega rúmur milljarður, sem fiskveiðasjóður á í hreinni eign. Vitanlega má búast við, að það innheimtist ekki allt saman, en það kemur alveg jafnt að gagni fyrir fiskveiðasjóð og er hagkvæmara fyrir hann, að það sé notað til þess að borga skuldir og menn venjist ekki á vanskilin en það sé slett í hann einhverri upphæð fyrir ekki neitt og viðskiptamennirnir hætti að greiða, gefi upp alla von um að geta greitt. Annars skildist mér það á hæstv. ráðh., að hann vildi hafa sem minnstar deilur um þetta, því að hann færði yfirleitt afarlítil rök á móti okkar till. Hann nefndi aðeins staðgreiðslu skatta t.d. Ég skal ekki í þessu tilfelli neitt fara að halda ræðu um það, hvort það er hagkvæmt eða ekki, en það var nú ekki framkvæmt. Þess vegna verða sjómenn að borga svona há gjöld í tekjulitlu ári. Því munu líka fylgja einhverjir annmarkar, þó að staðgreiðslu skatta verði komið á og ýmsir erfiðleikar við það, en það kemur ekki til greina nú. Og þó að sjómenn fengju skattaívilnanir hér um daginn, nær það ekki til ársins í fyrra og þeirra skatta, sem þeir eiga að greiða í ár, þannig að það leysir ekki erfiðleika þeirra nú. Viðvíkjandi skipakaupum, að það sé þörf á að efla fiskveiðasjóðinn sérstaklega, vegna þess að hann þurfi að kaupa skip, vil ég bara benda á það, að það er í raun og veru þrennt, sem þarf, til þess að okkar útgerð geti verið rekin á heilbrigðum grundvelli. Það þarf að lækka vexti af stofnlánum, það þarf að lækka þá útgjaldaliði, sem hrúgað er á hana að óþörfu og það þarf að skipuleggja fjárfestinguna betur en gert er. Ég veit ekki betur en nú sé verið að kaupa skip, sem eru 300–400 tonn, sem eru eiginlega eingöngu miðuð við síldveiðar, og þó vitum við eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að það er líklegt, að það dragi úr síldveiðunum. Ætli þessi skip kosti ekki núna svona um 30 millj.? Hvernig imyndið þið ykkur, að þessi skip beri sig, þegar skip, sem kosta kannske 12–14 millj. og gefa þeim lítið eftir í afköstum, geta engan veginn staðið undir sínu verði? Er ekki betra að hafa eitthvert hóf á þessu? Nú vitum við, að blessaðir bankarnir vilja öllu ráða. Þetta frv. er samið uppi í Seðlabanka. Við vitum það. Það er sem sagt bankavizkan og bankavaldið, sem stjórnar þessu landi. Það eru hagfræðingar og lögfræðingar. Það eru ekki mennirnir, sem standa í atvinnulífinu. Það eru mennirnir, sem ekki þekkja atvinnulífið niður í kjölinn, sem stjórna, og þess vegna gengur ýmislegt öfugt í þessu landi. Ætli væri nú ekki rétt að athuga þetta. Þetta bankavald gat ekki látið fiskveiðasjóð í friði. Stjórninni var grýtt og þrír bankar eiga að fara að stjórna. Og þessi maður, sem hafði mesta reynsluna, hafði reynzt okkur bezt og hafði bezta þekkinguna á þessum hlutum, Elías Halldórsson, var gerður að undirtyllu hjá þeim, þannig að í raun og veru fær hann engu að ráða eða náðarsamlegast er farið eftir till. hans. Áður mun hann hafa ráðið þar mest og í samráði við Útvegsbankann. Nú hefði þetta allt verið í lagi, ef þessi maður hefði nú brotið eitthvað af sér, en það lá ekki fyrir. Það má ekkert vera í friði fyrir þessu blessuðu bankavaldi, ekkert. Þar eru frv. samin og þar er öllu ráðið, og þar er öllu komið í strand.