Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég get verið stuttorður. Hæstv. félmrh. talaði hér í gær og taldi, að ég hefði misskilið sín ummæli. Þetta skiptir raunar ekki miklu máli. Mín skoðun kom glöggt fram, og ég held, að ekki hafi verið um neinn verulegan misskilning að ræða, heldur raunverulegan skoðanamun. Hann taldi setuliðsvinnuna og aðstreymið í bæinn æskilegt, að minnsta kosti á víssum tíma, en ég er þar á gagnstæðri skoðun og vil láta framfylgja ákvæðum húsaleigul. í því skyni að koma í veg fyrir slíkt aðstreymi. Það er rétt, að þessi l. eru að sumu leyti strangari en áður var, að því er utanbæjarmenn snertir, en það gildir þó aðeins um þá, sem kaupa hér hús. Þau eru efnislega strangari að því leyti, að þessir menn geta ekki flutzt í húsin, þó að þeir hafi keypt þau. Hitt er ekki rétt hjá hæstv. ráðh., að ekki sé heimilt að bera utanbæjarmenn út. En ég ætlaði einkum að minnast á þau orð hæstv. ráðh., að í Bandaríkjunum væri gengið lengra en hér að því leyti að þar væri heimilað að taka húsnæði, sem notað væri til annars en íbúðar og breyta því í íbúðarhúsnæði. Hann virðist telja, að slíkt væri ekki leyfilegt hér á landi. En í 2. málsgr. 5. gr. stendur: Á sama hátt er húsaleigun. heimilað að taka til sinna umráða annað ónotað húsnæði og útbúa það til íbúðar.“ Hér stendur skýrum stöfum, að þetta sé leyft, sem hæstv. ráðh. dró í efa, að heimilt væri samkv. frv., og er þetta því misskilningur hjá honum.



Herra forseti. - Ég hefði talið æskilegt, að hæstv. félmrh. hefði verið viðstaddur þessar umr. og haldið uppi vörnum í málinu, þegar allir aðrir eru hlaupnir af hólmi, sem hafa treystst til að mæla þessum ólögum bót. Ýmislegt, sem hæstv. ráðh. sagði, er þess eðlis, að það hlaut að sannfæra menn um, að ekki bæri að samþ. þetta mál. Hann taldi mikla nauðsyn á þeirri heimild, sem hann fer fram á, en fullyrti þó jafnframt, að lítið gagn væri að þröngva fólki inn í hús gegn vilja þeirra, sem þar eru fyrir. Það yrði bara taugastríð. Hæstv. ráðh. talaði um, að stóríbúðum færi fjölgandi hér í bæ meira en góðu hófi gegndi, en ég vil benda á, að til eru ýmsar aðrar leiðir til að koma í veg fyrir það. Það er hægt að setja sérstök l. um það, hvernig, ný hús skuli gerð, án þess að ganga á rétt þeirra heimila, sem þegar hafa verið stofnuð.



Það má segja, að haldið hafi verið uppi óvenjulegu málþófi í þessu máli og töluð mörg óskynsamleg orð, og er gersamlega tilgangslaust að elta ólar við það allt. Ég vildi aðeins vekja athygli á því, áður en gengið er til atkv., að brtt. á 617. þskj. frá hv. þm. S.-Þ. er þess eðlis, að mjög illa væri farið, ef hún yrði samþ., en hún er á þá leið, að ákvæði 2. málsliðar 5. málsgr. skuli falla úr gildi 14. maí 1944. Sá málsliður frv. fjallar, eins og kunnugt er, um rétt til að ráðstafa auðum íbúðum handa húsnæðislausu innanhéraðsfólki. Vitanlega er enginn kominn til að segja um, að þetta ákvæði verði síður nauðsynlegt 14. maí 1914 en nú. Hins vegar er sjálfsagt, að húsaleigul. verði afnumin í heild, þegar þeirra er ekki lengur þörf, og þeim verði breytt, eftir því sem aðstæður krefjast. Þegar rýmkar aftur um húsnæði, verða að sjálfsögðu þau ákvæði l. afnumin, sem ekki verða lengur nauðsynleg. En á þessu stigi málsins er auðvitað ekki hægt að segja um það, á hvaða mánaðardegi tiltekin ákvæði verði orðin óþörf, enda er nógur tíminn að afnema þetta á næsta reglulega Alþ. eða þinginu 1944, ef það reynist þá orðið óþarft. Ég vil því skora á hv. d. að fella þessa till. hv. þm. S.-Þ.



Ég er hissa á því, að hv. síðasti ræðumaður skuli ekki sjá, að þessi lagasmíð er ekki þess eðlis, að ástæða sé til að láta hana lifa mörg ár. Það hefur tíðkazt mjög, eins og kunnugt er, að láta l. gilda aðeins eitt ár og framlengja þau svo að þeim tíma liðnum, ef þurfa þykir. Með þessu er undirstrikað bráðabirgðaeðli þeirra 1., sem ekki er ætlazt til, að verði til frambúðar. Nú hefur því ekki verið mótmælt, að sú aðferð að rjúfa heimilisfrið manna fyrir framandi fólk er með öllu óþekkt meðal þjóða, sem standa á svipuðu menningarstigi og Íslendingar eða hærra. Englendingar hafa t.d., ekki gripið til þessa ráðs, þó að ensk heimili hafi eyðilagzt þúsundum saman nú að undanförnu. Ef hægt væri að sanna, að í Rvík væri meiri þörf á því en í Englandi að rjúfa heimilisfriðinn á þennan hátt, þá væri öðru máli að gegna, en því er ekki að heilsa. Fordæmi um slíka löggjöf sem þessa er hvergi hægt að finna nema þá hjá þjóðum, sem standa á lægra menningarstigi en Íslendingar, og ef farið verður að taka upp þessa aðferð, er ekki hægt að gera vægari kröfu en þá, að það sé undirstrikað, að þetta ákvæði eigi ekki að gilda nema í bráð.

Frsm. l. minni hl. (Kristinn Andrésson): Herra forseti. - Menntmn. hefur ekki getað orðið sammála um þetta mál, heldur hefur hún klofnað í þrennt. Einn minni hl. leggur til, að það verði samþ., annar, að því verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, og sá þriðji, að það verði fellt. Ég held satt að segja, að þetta mál sé þess eðlis, að hv. þm. hafi alls ekki áttað sig á því, hvað hér er um að ræða. Svona mál hafa aldrei komið fyrir hér áður, og Íslendingar eru ókunnugir lögum um þessi efni annars staðar að. Við 1. umr. lýsti ég þessu þó nokkuð, auk þess sem segir í grg. frv., en þetta er talsvert flókið mál, og ég get skilið það, að hv. þm. átti sig ekki strax á því. Það hljómar t.d. mjög vel í eyrum að vilja vernda fornritin, og einmitt á þeim grundvelli fengu þessi l. fylgi, er þau voru sett, þótt sumir vildu koma þeim á af öðrum ástæðum. En þeim, sem kynna sér þetta mál og viðaukal. frá 1941 til hlítar, verður það ljóst, að þau eru hin mesta fjarstæða frá öllum sjónarmiðum, og má leiða að því mörg, rök. Í fyrsta lagi er það á móti öllum grundvallarskilningi í þessum málum að setja svona lög. Sannleikurinn er sá, að ekkert ríki getur helgað sér útgáfurétt á nokkru verki, eftir að rithöfundarétturinn, sem er 50 ár, er útrunninn. Það byggist á fyllsta misskilaingi, að íslenska ríkið eða nokkurt annað ríki geti helgað sér útgáfurétt á nokkru riti, eftir að höfundarétturinn, sem samkvæmt alþjóðasamkomulagi er 50 ár, er útrunninn, og er þá alveg sama, eftir hvern verkið er og hvaðan hann er. Þá getur hver sem er gefið það út án þess að spyrja nokkurn leyfis. Af þessari ástæðu eru þessi l., sem hér um ræðir, ekkert annað en hreinasta fjarstæða. Íslenzka ríkið getur alls ekki tekið sér þennan rétt samkvæmt alþjóðalögum. Hver sem er og hvar sem er má gefa út íslenzku fornritin án serstaks leyfis, og það er vitað, að mikill hluti af íslenzkum fornritaútgáfum, hefur verið gerður erlendis, og því getur vitanlega haldið áfram. Þannig getur hvaða útlendingur sem er gefið þessi rit út erlendis og dreift þeim síðan út hérlendis, án þess að nokkuð sé hægt að segja við því, þrátt fyrir þessi l. Í þessu sambandi má benda á það, að þessi l. eiga sér ekkert fordæmi meðal annarra þjóða, og munu þau því alls staðar meðal þeirra verða fordæmd og talin markleysa ein, þar sem þau eru gagnstæð anda alþjóðalaga. Enn er eitt atriði og það er það, að það mun mjög hæpið, að þessi l. brjóti ekki í bága við stjórnarskrá Íslands, enda vafasamt, að hæstiréttur mundi dæma eftir þeim, en í 67. gr. stjórnarskrárinnar segir, að ritskoðun megi aldrei í lög leiða, en með þessum l. er ríkisstj. falið að hafa eftirlit með útgáfum af fornritunum, og það þarf að sækja um leyfi til hennar til þess að mega gefa þau út. Þannig stríða þessi lög gegn öllum alþjóðasamþykktum og eru hlægileg utan landsteinanna, eiga sér ekkert fordæmi annars staðar og má telja víst, að þau séu ekki í samræmi við stjórnarskrá Íslands. Nú væri langt mál að skýra, hvernig þessi skilningur er til kominn, og dettur mér ekki í hug að fara langt út í það mál, hvers vegna andleg verðmæti þjóðanna eru álitin sameiginleg verðmæti allra þjóða og hvers vegna það hefur verið tekið upp að heimila öllum að gefa þau út. Það er m.a. vegna þess, að þjóðirnar treysta á allt annað en réttvísina í þessum efnum. Þær treysta á almenna dómgreind, á álit menntastofnana og almennings og á gagnrýni vísindamanna, sem þeir telja, að allt sé sterkara en réttvísin í þessum efnum. Hvað viðvíkur þeirri verndun sérstakra rita, sem ætlað var að framkvæma með þessum l., þá kemur hún ekki að neinu gagni, eins og kemur réttilega fram í álitsskjali frá þeim þremur prófessorum háskólans, sem menntmn, leitaði álits hjá um þetta mál. Þar segir: „ „Verndun“ kemur hér ekki til greina, líkt og með fornminjar, því að elztu textarnir, sem til eru, verða til eftir sem áður, og líklegt er, að lesendur, sem fengið hefðu mætur á ritunum styttum, mundu fýsa síðan að kynnast þeim líka óstyttum“. Þ.e.a.s., þess gerizt ekki þörf að vernda fornritin sjálf, því að þótt gefnar væru út einhverjar útgáfur af fornritunum, sem taldar væru slæmar, eða þótt þær væru styttar eða breytt stafsetningunni í þeim, þá er engin hætta á, að þær mundu eyðileggja frumritin sjálf, því að ef þessar útgáfur eru slæmar, þá dæma þær sig sjálfar. Slæmar útgáfur af góðum verkum geta aldrei spillt verkunum sjálfum. Það er ætlazt til þess, að þessi verk séu sameiginlegur menningararfur og að rithöfundum sé heimilt að gera við þau hvað sem þeir vilja. Það eru fjölmörg dæmi þess, að forn „klassísk“ verk hafa verið gefin út stytt og þau hafa verið endursögð fyrir börn, en þeim útgáfunr hefur aldrei tekist að vinna frumritunum neitt tjón, hvort sem þær hafa ver ið vel eða illa gerðar. Þótt t.d. Jóhann Sigurjónsson semji leikrit út af Njálu, þá breytir það Njálu ekkert, hvort sem leikritið er vel eða illa gert. Sama má segja um hin fornritin, þótt gefnar hafi verið út af þeim margar slæmar útgáfur, hafa þær aldrei getað orðið frumritunum til neins tjóns. Í fáum orðum sagt, það er barna allt annað og áhrifameira, sem kemur til greina en réttvísin. Hún er hvergi talin dómstóll í þessum málum, því að þar kemur svo margt annað til greina svo sem gagnrýni fræðimanna og álit þeirra og almennings, bókakaupenda og menntastofnana. 1 nál. frá 3. minni hl. menntmn. er talað mikið um hina sérstöku útgáfu af Laxdælu, sem var tilefnið til þessara laga. Þar er m.a. talað um, að unnin hafi verið skemmdarstarfsemi með þessari útgáfu. Annars þarf ég ekki að taka það fram, að í þessu nál. ægir saman ýmsum firrum, sem ekki eru svara verðar. Það er aðallega tvennt, sem haft er á móti þessari útgáfu af Laxdælu. það er í fyrsta lagi stafsetningin, og hefur því verið sett í l., að ekki megi leyfa útgáfu á fornritunum nema með svonefndri samræmdri stafsetningu. En nú hafa sérfræðingar staðfest, að ekki sé um neina slíka samræmda stafsetningu að ræða, og er því fjarstæða að ætla sér að gefa út bækur með stafsetningu, sem er ekki til, en handrit fornritanna eru með mjög mismunandi stafsetningu. Áðurnefndir prófessorar segja líka í álitsskjali sínu, að hin svonefnda samræmda stafsetning standi að ýmsu leyti fjær hinum forna framburði en hin lögboðna stafsetning. Tökum t.d. orðið „gifta“, sem er ritað með p í samræmdu stafsetningunni, en f í þeirri lögboðnu, og er það nær hinu upprunalega, þar sem orðið er dregið af sögninni „að gefa“. Sama máli gegnir um orðið „hefur“, sem er ritað „hefir“ með samræmdri stafsetningu, en „hefur“ með þeirri lögboðnu, og er það nær hinu rétta. Þannig mætti nefna mörg dæmi. Annað, sem fundið er að áður umgetinni út gáfu af Laxdælu, er það, að sagan sé þar stytt, þ.e., að felldir séu úr henni ýmsir kaflar og ættartölur og auk þess einstöku breytingar á orðalagi og setningum, sem koma fram í sambandi við það. Sérfræðingar, sem leitað hefur verið til þessu viðvíkjandi, halda því fram, að það sé ekkert athugavert við það, þótt einstakar útgáfur fornritanna séu styttar. Í álitsskjali prófessoranna segir svo: „Í Íslendingasögum ægir auk þess saman svo sundurleitu og misverðmætu efni, að sumar þeirra má stytta til bóta fyrir alla lesendur, er leita þar annars en þess fróðleiks, sem oft spillir bókmenntagildi þeirra, gerir þær torlesnar og er sjálfur mjög vafasamur að gildi, t.d. ungar vísur eignaðar fornmönnum, brenglaðar ættar tölur og því um líkt. Líklegt er, að hin miklu sögulegu og bókmenntalegu verðmæti Sturlungu, sem er illa gerð samsteypa margra sagna, mætti gera almenningi arðbærari með því að gera úr henni skipulegt úrval, enda er vikið mjög frá efnisskipun handritanna í tveimur útgáfum hennar“. Nú er það svo, að í afritum af fornsögunum koma fyrir bæði breytingar og styttingar svo að menn vita sjaldnast, hvað er frá fyrsta höfundi eða hverju er breytt til batnaðar og hverju til hins verra. Jafnvel fræðimenn vilja oft láta fella niður kafla úr sögunum, sem þeir telja, að eigi ekki að vera þar, og geta þeir þá fært rök máli sínu til stuðnings. Það er ýmislegt í fornritum okkar, sem okkur finnst til erfiðleika við lestur þeirra, og því er sjálfsagt að reyna að finna það bezta. Það er rétt að gera þær útgáfur, sem ætlaðar eru til náms og vísindaiðkanna, þannig úr garði, að vísindamenn telji þær vandaðar og sem næst því upphaflega. En það gæti hins vegar verið rétt að hafa einnig sumar útgáfurnar við alþýðuhæfi. Ég tek til dæmis Don Duixote eftir Cervantes, sem er langt og frægt verk. Af því hafa verið gefnar út margar styttar útgáfur. Sjálft verkið hefur haldizt óspillt fyrir því, en þessar útgáfur hafa getað orðið til þess að vekja áhuga almennings á verkinu. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að rétt sé að gera ýmsar Íslendingasögurnar á sama hátt aðgengilegri fyrir almenning. Þessi afskaplegi ótti, sem greip menn, þegar þessi útgáfa af Laxdælu kom út, finnst mér alveg óskiljanlegur, og hlýtur hann að stafa af því, að menn hafi alls ekki gert sér ljóst, hvað hér er um að ræða. Eins og Laxdælu stafi nokkur hætta af því, að gefin sé út af henni slík útgáfa ! Ég álít, að þær styttingar, sem H. K. L. hefur gert á sögunni, séu til bóta og að útgáfan sé einmitt við alþýðuhæfi. Það segir sig líka sjálft, ef á að helda við lestri fornsagnanna, þá nær engri átt að ætla sér að halda gömlu stafsetningunni á þeim, því að það verður aðeins til þess að fjarlægja þær frá almenningi, Eins og Englendingum detti nokkurn tíma í hug að gefa út rit Shakespkare's með stafsetningu þeirra tíma sem þau eru samin á. Auðvitað eru þau gefin út með stafsetningu þess tíma, sem útgáfan kemur út á. Sama máli er að gegna um rit Goethes t.d. - Hér er aðeins um hlægilega fordóma að ræða. Ég vil svo aðeins minnast lítillega á nál. 2. minni hl. menntmn., hv. 2. þm. Árn., þar sem hann leggur til, að frv. verði vísað frá með svohljóðandi rökstuddri dagskrá: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti bráðlega framkvæma undirbúning þann til heildarlöggjafar um höfundarétt og listvernd, er henni var falin með ályktun Sþ. 16. marz s.l. og að jafnframt því fari og fram undirbúningur til breytinga á ákvæðum l. nr. 127 frá 9. des. 1941, þykir deildinni eigi ástæða til að afgreiða frv. það, er hér liggur fyrir, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá“. Í raun og veru getur það virzt mjög hófleg aðferð við málið. En ég álít þó, að af mörgum ástæðum væri langréttast fyrir þessa hv. d. að sjá að sér þega r og afnema þessi l. Það hefur fallið dómur eftir þessum l. í undirrétti, og Halldór Kiljan Laxness og annar maður, uppvaxandi maður, hafa verið dæmdir í sekt eftir l. þessum. Ef hv. þdm. gerðu sér grein fyrir því, hversu hlægilegt allt þetta er í augum þeirra, sem vit hafa á þessum málum, þá gæti ég hugsað mér, að þeir hugsuðu sig um, áður en þeir greiddu atkv. móti þessu frv. Ég held, að það hafi í raun og veru verið herkvíin, sem landið er í, sem hafi bjargað þessum mönnum, sem stóðu að þessum lagafyrirmælum. En fréttist það út um heim, að maður, sem er þekktur rithöfundur úti í löndum, hafi verið dæmdur af þessum ástæðum, þá get ég hugsað mér, að það þyki ómenningarbragur á íslenzku þjóðinni, að hann hafi verið dæmdur eftir l., sem þannig hafa verið sett. Og ég veit, að þar sem þetta hefur borizt til eyrna erlendum rithöfundunum, hefur þetta vakið stórkostlegt hneyksli. Þessi l. stríða þannig móti öllum reglum um útgáfur og eiga sér ekkert fordæmi annars staðar í heiminum, eru enn fremur á móti ákvæðinni hinnar íslenzku stjórnarskrár, og geta þar að auki alls ekkert gagn gert, þar sem réttvísin er ekki hinn áhrifamesti aðili í þessum málum, og þess vegna held ég, að það væri langmestur sómi að því að afnema þessi l. strax og bíða ekki eftir úrskurði hæstaréttar í þessu máli og heldur ekki eftir þeirri endurskoðun, sem fram á að fara á rithöfundal. Það er ekki nein fjarstæða, heldur blákaldur sannleikur, að þessi l. hafa sett ómenningarbrag á Alþ. Íslendinga. Og er mjög leiðinlegt til þess að vita, að Alþ. skyldi láta sig henda það að setja svona l. Og það mundi alls ekki hafa gert það, ef hv. alþm. hefðu áttað sig fyllilega á því, hvers eðlis þessi l. voru, hvernig þau stríddu gegn allri heilbrigðri dómgreind og grundvallarskilningi á þessum málum, og í öðru lagi, hve gagnslaus og áhrifalaus þau hlutu að vera. Þessum hv. þm. þarf ekki að detta í hug, að þau stöðvi þá tilraun, sem hér er gerð á útgáfu .í Íslendingasögunum. Ég veit, að Halldór Kiljan Laxness heldur áfram að gefa út Íslendingasögurnar þrátt fyrir þessi l. Ég veit ekki betur en að hann sé nú að gefa út Njálu og fleiri Íslendingasögur á sama hátt. Sem hefndarráðstöfun gegn þessum rithöfundi, eins og þessi l. voru áreiðanlega hugsuð af þeim mönnum sumum, sem börðust fyrir því, að þau væru sett, koma þau heldur ekki að neinu gagni. Ég held því, að frá öllum sjónarmiðum séð væri það rétt fyrir hæstv. Alþ. að afnema þessi l., en samþ. ekki dagskrártili., hvað þá þá fásinnu að halda l. óbreyttum við, heldur samþ. þetta frv., sem fyrir liggur, svo að þessi l. setji ekki lengur ómenningarbrag á Alþ. Og það er eitt, sem ég vildi sérstaklega leggja áherzlu á í þessu sambandi. Það vantraust, sem í þessum l. felst á frjálsri útgáfustarfsemi í landinu og sjálfri dómgreind þjóðarinnar, að þvinga upp á þjóðina svona l., er í raun og veru smán við borgara landsins, eins og þeir væru krakkalegri eða hefðu minni menningu en aðrar þjóðir og hefðu ekki dómgreind til þess að aðskilja slæmar útgáfur af fornritunum frá góðum eða mundu týna virðingu fyrir fornbókmenntunum, þó að gefnar væru út af þeim einhverjar slæmar útgáfur. Og þetta gloppaðist nú upp úr hv. þm. S.–Þ. í nál. hans, þar sem hann segir undir lok þess álits: „Líf og giftuvon frjálsrar þjóðar hvílir á dómgreind algengra borgara“. Þetta er einmitt kjarninn í þessu máli, að það er á dómgreind borgaranna, sem það byggist, að það á ekki að setja l. um ritskoðun í þessum efnum. Mér finnst, að það, sem speglast í þessum l , sé bæði vantrú á sjálf fornritin, að þau geti ekki haldið velli, þó að gefnar séu út af þeim gallaðar útgáfur, og hins vegar vantraust á dómgreind þjóðarinnar til þess að meta gott frá illu í þessum efnum, Ég vil því mælast til þess við hv. þdm., að þeir hugsuðu sig nú vel um, áður en þeir ganga til atkvgr. um þetta frv. og gerðu sér grein fyrir, hvað hér er í raun og veru um að ræða. Og ef þeir vilja alvarlega athuga þessi mál, geta þeir ekki komizt nema að einni niðurstöðu, þeirri, að þessi l. eru hin mesta fjarstæða og mjög er leiðinlegt fyrir Alþ. að hafa nokkurn tíma sett þau. - að þau stríða móti öllum alþjóðalögum og eiga sér ekkert fordæmi neins staðar utan Íslands, - að þau geta ekki haft nokkur áhrif utan íslenzkra landsteina, því að það eru Íslendingar einir, sem með þessum h er bannað að gefa út fornritin, - að þau enn fremur stríða á móti stjórnarskrá Íslands, - að þau eru gersamlega gagnslaus, þýðingarlaus og í raun og veru sár móðgun við þjóðina og dómgreind hennar á bókmenntum.



Það er eins um þetta mál eins og fleiri, sem legið hefur fyrir hæstv. Alþ., að umr. verða svo úr hófi langdregnar, að manni dettur í hug, að það geti orðið til þess, að málið dagi uppi. Það er í raun og veru ekki deilt um það hér, hvort þetta sé mikilsvert mál, sem er til umr. Sá mikli ágreiningur með ekki litlu kappi, sem fram hefur komið í sambandi við þetta mál, sýnir, að málið þykir miklu varða. Ég vil strax taka fram, að sú aðferð að eiga einungis að velja á milli þess tvenns, annars vegar að fella þetta frv. og lýsa þannig nokkurs konar trausti á lagasetningu þessa frá 1941 og halda henni óbreyttri, eða þá hins vegar hitt að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir og nema þannig úr l. þær hömlur, sem settar voru með l. frá 1941 um þetta efni, - það að eiga aðeins að velja um þetta tvennt, það er handahófsniðurstaða, hvor þessara leiða sem valin yrði. En mér virðist, að þess beri vel að gæta að afgreiða þetta mál ekki á annan veg en þann, sem sæmilegur má teljast, og að ekki sé stigið neitt víxlspor í þessu efni. Og þá er að athuga, hvort ekki er til þriðja leiðin, þ.e. hvorki að samþ. né fella þetta frv. Ég hef bent á þá leið, sem mér þykir líkleg til að leysa þetta mál á heppilegri veg, og hef sett fram till. um hana á þskj. 590, í mínu nál., þ.e. að afgreiða þetta mál með rökstuddri dagskrá. Þessa till. hef ég ekki gert vegna þess, að ég vilji af handahófi gerast þar miðlunarmaður eða koma fram með þá till., sem sé hvorki til of mikilla sárinda fyrir þá, sem standa til hægri eða vinstri handar mér um málið, heldur af hinu, að mér finnst, 'eftir þeim glöggu rökum, sem fyrir liggja, þá sé þessi dagskrármeðferð málsins sú eina rétta eins og ástæður liggja fyrir. Það er í raun og veru búið óbeinlínis að ákveða, að þetta frv. skuli sæta þessari meðferð hér á hæstv. Alþ. Ég á hér við það, að með þeirri þáltill., sem samþ. var í sameinuðu Alþ. nú fyrir nokkru, var ákveðið, að fram færi endurskoðun á lagasetningunni um höfundarétt og listvernd. Og það, sem hér ræðir sérstaklega um með þessu frv., sé ég ekki betur en að heyri undir þá ályktun Alþ. Mér þætti gaman að heyra því mótmælt með rökum, að svo væri. Og þá ætti, þegar þess er gætt, að vera hægt að þreyja þorrann og góuna, því að hæstv. ríkisstj., hverjir sem hana skipa, þegar á að taka þetta til meðferðar, þykist ég vita, að muni sinna þessari þál., svo sem henni ber skylda til, og hefjast handa um þessa endurskoðun. Og mér finnst, satt að segja, að þær umr., sem fram hafa farið hér í hv. d. um þetta mál, bendi til þess, að hv. þdm. gefist af þeim kostur til athugunar á þessu máli, þar sem ágreiningur um það er svo rammur. Það eru settar fram málsástæður frá báðum hliðum, sem hvorar um sig eiga máske við einhver rök að styðjast, en meira eru fluttar í líkingu við það, sem á sér stað í rétti af sóknar- og varnaraðilum mála, heldur en ætti að vera um mál í Alþ. á bókmenntavettvangi. En um þetta mál þarf að leita ráðuneytis þeirra manna, sem - að öðrum mönnum ólöstuðum, sem hér hafa látið þetta mál til sín taka - ætla má, að hafi öðrum fremur hleypidómalausa þekkingu um það, hvað þetta snertir. Og þar sem maður á ekki í önnur hús að venda heldur en til þeirra norrænu-fræðimanna, sem beztir þykja og eru þá ekki of mikið bendlaðir við heitar deilur, sem hér koma til greina, þá var það líka, að þegar við, sem skipum menntmn. þessarar d., sáum fram á það, að við bárum ekki gæfu til að koma okkur saman um till. í þessu máli til úrslita, þá varð okkur það fyrir að kveðja slíka menn til ráðuneytis, eins og okkar mál. bera með sér. Það var ekki ágreiningur okkar á milli um þá aðferð, og þeir komu og þeir töluðu. Og það, sem þeir létu í ljós við okkur, staðfestu þeir sem álitsgerð, sem er birt sem fylgiskjal með nál. mínu. Af þessari álitsgerð háskólakennaranna þriggja, sem hér var um að ræða. Árna Pálssonar, Sigurðar Nordals og Björns Guðfinnssonar, getur maður byggt nokkrar ályktanir, eins og ég hef lauslega drepið á í nál. mínu. Það er að vísu svo, og er ekki því að leyna, að þessa hálærðu menn greinir á um sitt hvað, sem til greina getur komið, þegar um þetta ræðir. En hins vegar hafa þeir athugasemdalaust skrifað sameiginlega undir þetta bréf sitt, svo að af því getur maður dregið þá ályktun, að svo langt sem það nær, þá sé það sameiginleg skoðun þeirra, og er þar mikið á að byggja innan takmarka bréfsefnisins. Og þegar maður les bréf þeirra yfir, má draga af því þá ályktun, að hvoru tveggja sé ábótavant, lagasetningunni frá 1941, sem í þessu frv. er farið fram á að afnema, eins og þeir ræða um hana hér í bréfinu, þó að þeir segi það ekki berum orðum, þá verður ekki ályktað öðruvísi en að þeir haldi því fram, að hún þurfi breyt. við, en sé ekki hentug eða réttlætanleg eins og hún er, og eins ræða þeir, með jafn tvíræðum eða ótvíræðum orðum, um ónothæfar útgáfur af fornritunum, að þær sæmi ekki þeim bókmenntum. Þeir eru nokkuð þungorðir um það líka. Í þessu felst játning, úr því að þessir lærðu menn segja, að þær útgáfur geti átt sér stað, sem séu ekki frambærilegar, og hins vegar, að gæta verði þess frjálsræðis, að þessi réttur allur sé ekki skorðaður um of einstrengingslega - í þessu felst játning um það, hvað er þá það eðlilega, þegar málið er komið fram eins og nú er. Það er það, að öll þessi rök verði hvert um sig og öll sameiginlega tekin til athugunar og hv. Alþ.- og ríkisstj. getist kostur á að lesa það niður í kjölinn, sem fram hefur komið um málið í þessum álitsgerðum og síðan verið samið frv. til lagasetningar um þetta, eins og ætla má, að geti staðið til frambúðar. Það er nú svo um l. um þetta frá 1941, að mér finnst þau vera of einskorðuð og þröngskorðuð, alveg á sama hátt sem mér finnst, að ræktarsemi okkar við fornbókmenntir okkar, sem hafa svalað á svo góðan hátt menningarþorsta Íslendinga í margar aldir, eigi að vera svo mikil, að við viljum eftir veikri getu halda vörð um fornritin, svo að ekkert keyri úr hófi í meðferð okkar á þeim. Og þetta hefur nú beðið lengur en svo, að þó að nú líði hálft eða heilt ár meðan setið væri á sökstólum til að athugðu heilsteypta lagasetningu um þetta allt, þá álít ég, að ekki sé neitt um það að segja. Út af því, sem tekið hefur verið hér fram, að dómur hafi gengið út af máli eftir þessum l., þá vil ég taka fram, að ég, geri út af fyrir sig ekkert úr því, vegna þess að dómstólarnir hafa ekkert haft eftir öðru að fara heldur en lagabókstafnum og hafa dæmt. eftir því, sem þeir hafa álitið réttast honum samkvæmt. En það er alls ekki víst, að það sé í samræmi við skoðanir og smekkvísi Íslendinga yfirleitt um það, hvernig eigi að gæta og geyma fornbókmenntirnar, Það þarf ekki endilega að fara saman. Ég vil því segja þetta: Við skulum bíða og sjá hvað setur, og taka þessa endurskoðun l. alvarlega og reka eftir því, að hún verði framkvæmd að beztu manna yfirsjá. Ég vil að síðustu mælast eindregið til þess, að hv. þd. sjái sér fært að samþ. þá rökst. dagskrá, sem ég hef nú borið fram, ekki af því, að hún sé miðlunarleið milli þeirra tveggja stefna, sem annars er um að ræða, heldur af hinu, að það er réttasta meðferðin, sem horfir til úrlausnar á málinu.