Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan þrjú síðdegis fer fram umræða utan dagskrár um framtíð Rafmagnsveitna ríkisins. Málshefjandi er hv. 1. þm. Suðurl., Árni Johnsen. Hæstv. iðnrh., Valgerður Sverrisdóttir, verður til andsvara.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til nýrra laga um lausafjárkaup á þskj. 119 og er þetta 110. mál þingins. Frv. er, ef að lögum verður, ætlað að leysa af hólmi gildandi lög um það efni, nr. 39/1922. Frv. þetta var lagt fyrir á 123. löggjafarþingi en náði þá ekki fram að ganga vegna mikilla anna í þinginu í vor. Frv. er að mestu leyti óbreytt en þó hefur við undirbúning málsins að þessu sinni verið tekið tillit til ábendinga sem komu fram við meðferð málsins hjá efh.- og viðskn. þegar það var þar til umfjöllunar síðast eins og nánar er gerð grein fyrir í athugasemdum við frv. Aðdragandann að samningu frv. má rekja til þess að á árinu 1992 fól viðskiptaráðherra Magnúsi Þ. Torfasyni, fyrrverandi hæstaréttardómara, að endurskoða lög nr. 39 frá 19. júní 1922, um lausafjárkaup. Skyldi endurskoðun laganna hafa það að markmiði að færa ákvæði þeirra til samnorræns horfs, en Íslendingar tóku um skeið, eins og síðar verður nánar rakið, þátt í störfum norræns vinnuhóps sem fékk það verkefni að endurskoða norrænu kaupalögin frá fyrri hluta þessarar aldar, og skilaði vinnuhópurinn áliti sínu á árinu 1984. Einnig skyldi Magnús kanna hvort og þá hvernig lögfestar yrðu hér á landi alþjóðlegar reglur um lausafjárkaup sem samdar voru að tilstuðlan Sameinuðu þjóðanna árið 1980. Magnús Þ. Torfason lést á árinu 1993, og var endurskoðun hans á lögum nr. 39/1922 þá skammt á veg komin. Eftir andlát Magnúsar Þ. Torfasonar fól iðnaðar- og viðskiptaráðherra þeim Stefáni Má Stefánssyni og Þorgeiri Örlygssyni, prófessorum við lagadeild Háskóla Íslands, að vinna að endurskoðun laga nr. 39/1922 í þeim anda sem að framan var lýst. Nánar segir í erindisbréfi þeirra að þeir skuli semja fyrir ráðuneytið ,,frumvarp til laga um lausafjárkaup, sem leysi af hólmi gildandi lög um það efni, nr. 39/1922. Skal frumvarpið hafa að fyrirmynd samnorrænt nefndarálit um sama efni frá árinu 1984.`` Þá kemur fram í erindisbréfinu að í þeim tilvikum þar sem nýleg löggjöf í Skandinavíu um lausafjárkaup sé ólík um einstök efnisatriði skuli frumvarpshöfundar meta í samráði við ráðuneytið hvaða leið sé heppilegast að fara í lagasetningu hér á landi. Einnig segir í erindisbréfinu að samhliða samningu frumvarps til nýrra kaupalaga skuli höfundar gera athugun á því hvort æskilegt sé að Ísland gerist aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna um lausafjárkaup frá 1980 með tilliti til fullgildingar samningsins og lögleiðingar hans og hver áhrif EES-samningurinn komi til með að hafa á þá endurskoðun. Að höfðu samráði við utanrrn. er gert ráð fyrir að utanrrh. leggi fram till. til þál. um öflun heimilda til að staðfesta þennan samning Sameinuðu þjóðanna um alþjóðlega samninga í lausafjárkaupum. Nýja kaupalagafrumvarpið hefur fimm meginmarkmið að leiðarljósi, þ.e. í fyrsta lagi að aðlaga íslenska viðskiptalöggjöf breyttum viðskiptaháttum og breyttri þjóðfélagsumgjörð, enda bráðum 80 ár frá lögfestingu gildandi kaupalaga, í öðru lagi að efla réttarstöðu neytenda, í þriðja lagi að tryggja norræna réttareiningu á sviði kauparéttar og í fjórða lagi að leiða í lög hér á landi efnisákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um sölu á vöru milli ríkja frá 1980, United Nations Convention for the International Sale of Goods (CISG). Æskilegt er að sem mest samræmi sé á milli þjóðlegra og alþjóðlegra reglna á sviði lausafjárkaupa. Ástæðan er m.a. sú að þeir sem viðskipti stunda geta þá fremur reitt sig á að svipaðar reglur gildi í megindráttum um sömu réttar\-atriðin, hvort sem kaupin gerast á innlendum eða erlendum vettvangi. Er hinu nýja frumvarpi ætlað að tryggja þetta. Í fimmta lagi hefur við undirbúning frumvarpsins verið litið til tilskipunar 99/44/EB um tilteknar hliðar á sölu vöru til neytenda og ábyrgðaryfirlýsingar í því sambandi, frá 25. maí 1999. Samkvæmt beinum ákvæðum tilskipunarinnar er aðildarríkjunum ekki skylt að leiða í lög ákvæði hennar fyrr en 1. janúar 2002, en þar sem efni hennar varðar frumvarp það sem hér er nú lagt fram þótti eðlilegt að tekið væri tillit til hennar nú þegar það er endurflutt á 125. löggjafarþingi. Frumvarp það til laga um lausafjárkaup sem hér liggur fyrir byggist í meginatriðum á þeim tillögum til nýrra norrænna kaupalaga sem norræni vinnuhópurinn kom fram með á árinu 1984. Þó er rétt að hafa í huga að í ýmsum greinum er reynt að taka tillit til séríslenskra aðstæðna. Þá leiðir það af ákvæðum frumvarpsins, svo sem síðar verður rakið, að lagt er til að ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um sölu á vöru milli ríkja frá 1980 verði leidd í lög hér á landi með svokallaðri aðlögun. Í því felst að einstakar efnisreglur frumvarpsins, sem eins og fyrr segir byggjast að meginstefnu til á norræna nefndarálitinu frá 1984, hafa verið aðlagaðar samningi Sameinuðu þjóðanna. Með gildistöku laga nr. 39/1922 má segja að komist hafi á réttareining milli Íslands og annarra þjóða á Norðurlöndum á sviði kauparéttar. Hélst svo allt þar til gerðar voru breytingar á kaupalögum Dana, Svía og Norðmanna á árunum 1973--1979 í átt til aukinnar neytendaverndar og í kjölfar þess setning nýrra kaupalaga í Finnlandi (1987), Noregi (1988) og Svíþjóð (1989) svo sem nánar verður rakið síðar. Óhætt er að segja að þjóðfélagsaðstæður hér á landi hafa breyst mjög mikið á þeim tæpu 80 árum sem liðin eru frá því að gildandi lög um lausafjárkaup voru lögfest. Auk þess sem þjóðfélagsumgjörðin hefur öll breyst hafa hinar miklu framfarir í tæknisviði einnig haft umtalsverð áhrif á verslun og viðskipti manna í milli. Segja má að gildandi kaupalög hafi að ákveðnu marki lagað sig að þeirri samfélagsþróun sem hér var lýst, m.a. vegna þess hve lögin eru sveigjanleg í uppbyggingu sinni. Þá eru lögin frávíkjanleg, en það hefur aftur leitt til þess að venjur hafa myndast á ákveðnum sviðum viðskipta, og hefur þannig verið vikið frá ýmsum ákvæðum laganna í framkvæmd þeirra. Á hinn bóginn verður ekki fram hjá því horft að tilvist samnings Sameinuðu þjóðanna hefur tvímælalaust aukið þörfina fyrir endurskoðun laganna, og áhrif í sömu átt hefur EES-samningurinn haft og reyndar einnig samningarnir um ESB. Þá verður einnig að telja að ný samnorræn kaupalög einfaldi mjög verslunarviðskipti milli ríkja á Norðurlöndum og að þau séu jafnframt til þess fallin að stuðla að því að gera Norðurlöndin að einsleitu markaðssvæði innan Evrópubandalagsins og hins Evrópska efnahagssvæðis. Mikilvægur þáttur í endurskoðun íslenskra kaupalaga hlýtur jafnan að vera að varðveita norræna réttareiningu á þessu mikilvæga sviði réttarins, en fyrir slíkri réttareiningu er löng hefð. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti í desember 1966 ályktun þess efnis að sett skyldi á laggirnar sérstök nefnd á vegum samtakanna sem hafa skyldi það hlutverk að efla og styrkja samræmingu alþjóðlegrar viðskiptalöggjafar. Nefndin sem tók til starfa skömmu síðar var kölluð The United Nations Commission on International Trade og hefur hún aðsetur í Vínarborg í Austurríki. Hún fékk það verkefni að undirbúa gerð áðurnefnds alþjóðasamnings um kaup, þ.e. samninginn frá árinu 1980. Gerð þess samnings tók tæpa tvo áratugi og hafði sú vinna það m.a. að markmiði að koma fram með nýjan samning á þessu réttarsviði sem leyst gæti af hólmi Haag-samningana frá 1964. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna boðaði til alþjóðlegrar ráðstefnu sem haldin var vorið 1980 í Vínarborg í Austurríki þar sem komu saman fulltrúar 62 ríkja og átta alþjóðastofnana. Á ráðstefnunni var gengið frá nýjum samningi um alþjóðleg lausafjárkaup, þ.e. CISG. Ráðstefnan hófst 10. mars 1980 og lauk henni 11. apríl sama ár. Eftir samþykkt samnings Sameinuðu þjóðanna um alþjóðleg lausafjárkaup 11. apríl 1980 varð um það sammæli meðal norrænna ríkja að hefja skyldi á nýjan leik endurskoðun norrænu kaupalaganna. Á fundi norrænna dómsmálaráðherra sem haldinn var í Helsinki 10. júní 1980 var komið á laggirnar samnorrænum vinnuhópi sem fékk það verkefni að kanna möguleika þess að setja samræmd kaupalög fyrir Danmörku, Noreg, Svíþjóð og Finnland. Vinnuhópurinn fékk einnig það verkefni að kanna afstöðu norrænu landanna til sameinuðuþjóðasamningsins. Vinnuhópurinn hélt síðasta fund sinn í Helsinki 29.--30. október 1984 og voru tillögur að nýjum kaupalögum eins og áður segir lagðar fram og kynntar í samnorrænu nefndaráliti, NU 1984:5. Árangurinn varð síðan sá að í Finnlandi voru almenn kaupalög lögtekin á þessum grundvelli árið 1987, í Noregi árið 1988 og í Svíþjóð árið 1990, en Danmörk og Ísland hafa enn ekki gert breytingar á sínum kaupalögum. Í tillögum sínum byggði norræni vinnuhópurinn sem skipaður var árið 1980 að hluta til á sameinuðuþjóðasamningnum og þeim tillögum til nýrra norrænna kaupalaga sem settar höfðu verið fram á árinu 1976. Eftir fremsta megni var reynt að ná samræmi í löggjöf þeirra ríkja sem aðild áttu að vinnuhópnum og varð samkomulag um öll helstu efnisatriði nýrra kaupalaga þótt ekki næðist það markmið að koma fram með tillögur um lagafrumvörp sem væru í öllu tilliti efnislega samræmd. Frumvarp það sem hér liggur fyrir byggist í meginatriðum á þeim tillögum til nýrra norrænna kaupalaga sem birtar voru í hinu samnorræna nefndaráliti. Þar sem leiðir skildu í hinum norrænu tillögum með einstökum ríkjum hefur að meginstefnu til verið fylgt þeirri leið sem Norðmenn völdu. Það felur í aðalatriðum í sér tvennt: Í fyrsta lagi eru ákvæði um neytendavernd í kaupalögunum sjálfum, en ekki í sjálfstæðum lögum um það efni. Í öðru lagi felst í þessu að almennar kauparéttarreglur, byggðar á hinum samnorræna grundvelli, hafa verið aðlagaðar ákvæðum sameinuðuþjóðasamningsins eftir því sem kostur er þótt einnig sé að finna í frumvarpinu sérákvæði sem eingöngu eiga að gilda í alþjóðlegum kaupum. Neytendaréttur hefur verið í örri þróun á síðustu árum jafnt á Íslandi sem í öðrum ríkjum á Norðurlöndum. Eins og ég gat um áður voru gerðar lagabreytingar í öðrum ríkjum á Norðurlöndum á áttunda áratugnum í þá átt að auka vernd neytenda, ýmist með setningu sérstakra laga um neytendakaup eða með því að gera ýmis ákvæði í kaupalögum þessara ríkja ófrávíkjanleg, ef um var að ræða neytendakaup. Á Íslandi varð niðurstaðan hins vegar sú að bíða átekta með lagasetningu á þessu réttarsviði enda var þá þegar hafin umræða um nauðsyn þess að endurskoða þyrfti gildandi lög um lausafjárkaup, m.a. með hliðsjón af réttarþróun á Norðurlöndum, svo og annars staðar. Á undanförnum árum hefur mikil áhersla verið lögð á aukna vernd fyrir neytendur á öllum sviðum og hefur umfang neytendaverndar vaxið ört hér á landi. Í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið var ákveðið að eitt svið samninganna skyldi vera um neytendavernd. Með aðild Íslands að EES skuldbundu stjórnvöld sig til þess að setja í innlendan rétt ýmsar tilskipanir Evrópusambandsins, þar á meðal á þessu réttarsviði. Í viðauka XIX, neytendavernd, í EES-samningnum er að finna upptalningu þeirra EB-gerða sem felldar hafa verið inn í EES-samninginn. Nýlega hefur sameiginlega EES-nefndin fellt inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið tilskipun 99/44/EB um tilteknar hliðar á söluvöru til neytenda og ábyrgðaryfirlýsingar í því sambandi. Eins og ég gat um í upphafi hefur í frv. því sem liggur nú fyrir verið tekið tillit til ákvæða þessara nýju tilskipunar eins og sést í 17. gr. og athugasemdum við einstakar greinar frv. Ný lagafyrirmæli hafa verið sett á undanförnum árum til þess að fullnægja framangreindum samningsskyldum Íslands og/eða gerðar nauðsynlegar breytingar á gildandi lögum til þess að innleiða ákvæði tilskipananna. Frá gildistöku EES-samningsins hafa því verið sett lög um vernd neytenda gegn villandi auglýsingum, lög um húsgöngu- og fjarsölu og lög um neytendalán, reglur settar um verðmerkingar og ótvírætt einingaverð á vöru, lög um alferðir, lög um gerð samninga um hlutdeild í afnotarétti orlofshúsnæðis svo dæmi séu nefnd af þessu réttarsviði. Auk þess hefur ákvæðum samningalaganna verið breytt í því skyni að styrkja réttarstöðu neytenda gagnvart óréttmætum samningsskilmálum í viðskiptum en spor í þá átt hafði áður verið stigið með setningu laga nr. 11/1986. Jafnframt því að efnisréttur hér á landi hefur þróast samkvæmt framansögðu að mestu leyti til samræmis við efnisrétt annarra ríkja á Norðurlöndum hefur einnig verið lögð áhersla á annars konar samstarf um málefni neytenda, t.d. á vettvangi norrænu ráðherranefndarinnar, svo sem með þátttöku í ýmsum fastanefndum sem fjalla um neytendamál o.fl., enda rík hefð fyrir náinni samvinnu milli norrænu landanna á sviði kaupa- og neytendaréttar. Ísland tekur einnig þátt í samvinnu aðildarríkja ESB á sviði neytendamála en í bókun 31 við EES-samninginn er að finna ályktun ráðsins frá 13. júlí 1992 um mikilvægustu framtíðarverkefni við mótun stefnu um neytendavernd, sbr. 92/C 186/01. Í frv. því sem hér liggur fyrir er sem fyrr segir að finna margvísleg ákvæði um neytendakaup sem verða nýmæli í íslenskri löggjöf ef frv. verður að lögum. Horfa ákvæði þessi öll tvímælalaust í þá átt að styrkja mjög og efla réttarstöðu neytenda. Lögfesting slíkra reglna mun því samkvæmt framansögðu fylla inn í þá eyðu sem myndast hefur hér á landi í annars heildstæðri löggjöf á sviði neytendaverndar. Vernd neytenda á Íslandi verður þá orðin sambærileg að lögum og tíðkast í nágrannaríkjum okkar. Framvegis mun því verða unnt að leggja áherslu á að innlend löggjöf fylgi réttarþróun í grannríkjum okkar og á fjölþjóðlegum vettvangi, auk þess sem áherslan mun í framtíðinni beinast að ýmsum atriðum sem varða framkvæmd neytendaverndar hér á landi. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til efh.- og viðskn. til frekari meðferðar og til 2. umr.

Herra forseti. Ég held að ég fari rétt með að þetta sé fyrsta stjfrv. sem núverandi viðskrh. mælir fyrir úr þessum ræðustól þannig að ég vil nota tækifærið og óska nýkjörnum viðskrh. velfarnaðar í starfi. Ég vonast til að eiga góð samskipti við hæstv. ráðherra um þau mikilvægu mál sem hæstv. ráðherra fer með og eru til umfjöllunar í efh.- og viðskn. þar sem ég á sæti. Full ástæða er til að fagna því frv. sem er til umræðu enda löngu orðið tímabært að fá nýja heildarlöggjöf um lausafjárkaup. Þessi frumvarpssmíð hefur verið nokkuð lengi í undirbúningi eða um átta ára skeið, frá 1992. Það var lagt fyrir þingið 1998 og til meðferðar í efh.- og viðskn. þar sem það náði ekki fram að ganga. Af sjálfu leiðir að gífurlegar breytingar hafa orðið á öllum viðskiptaháttum og umhverfi viðskipta og þjónustu jafnt innan lands sem utan frá því að núgildandi lög um lausafjárkaup voru sett árið 1922. Eftir því sem ég hef haft tíma til að skoða þennan stóra og mikla lagabálk sýnist mér að um sé að ræða mjög vandaða lagasmíð. Til grundvallar henni er fyrst og fremst lögð norræn kaupalöggjöf eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra. Það sem ég tel mikilvægast við þetta yfirgripsmikla frv. eru ákvæðin um aukna neytendavernd og betri réttarstöðu neytenda með ákvæðum þessa frv. Fram kemur í greinargerð frv. að margvísleg ákvæði um neytendakaup sé að finna í frv. sem Neytendasamtökin hafa m.a. lagt ríka áherslu á að verði lögfest. Neytendasamtökin hafa í gegnum árin krafist þess að gerðar verði breytingar á lögum um lausafjárkaup og lögfest lagaákvæði um neytendakaup, einnig að lengja fresti kaupenda til að gera athugasemdir og koma fram bótakröfum. Þegar frv. þetta var til umfjöllunar í efh.- og viðskn. á árinu 1998 komu Neytendasamtökin fram með mjög ítarlegar og margar breytingartillögur sem snertu m.a. ákvæði um neytendakaup og neytendavernd. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann geti upplýst hvort og þá að hve miklu leyti tekið hefur verið tillit til ábendinga Neytendasamtakanna þegar frv. hefur verið lagt fram á nýjan leik. Ég hef undir höndum umsögn sem lögð var fyrir efh.- og viðskn. frá Neytendasamtökunum og dagsett er 18. febrúar 1999. Þar eru gerðar athugasemdir sem ég vil fjalla um. Vitnað er til þess að lögin um lausafjárkaup séu ekki samræmd á Norðurlöndum, að nokkur munur sé á í ýmsum efnum og síðan er sagt orðrétt: ,,Það sama gildir hins vegar um þær breytingar, sem að gerðar hafa verið á lögunum á hinum Norðurlöndunum, að þær hafa nánast allar verið til þess að styrkja stöðu neytenda. Ákveðin samræming í þessum efnum er nauðsynleg miðað við alþjóðlegt viðskiptaumhverfi nútímans. Þá er samræming nauðsynleg með tilliti til væntanlegra reglna Evrópubandalagsins þar sem gengið er út frá því, að komið verði á fót úrskurðarnefndum sem neytendur geti lagt mál sín fyrir og fengið úrlausn vegna ágreiningsmála sinna og seljenda með skjótum og ódýrum hætti.`` Inn á þessar úrskurðarnefndir mun ég koma síðar í máli mínu. Ég tel þær mjög mikilvægar en áfram segir í umsögn Neytendasamtakanna, með leyfi forseta: ,,Neytendasamtökin telja því brýnt, að þegar verði gerðar breytingar á lögum um lausafjárkaup varðandi stöðu neytenda til samræmis við sambærileg lög á hinum Norðurlöndunum.`` Síðan er farið yfir það sem talið er að þurfi að breyta. Talið er nauðsynlegt að taka upp ákvæði í lögum um lausafjárkaup og einnig telja Neytendasamtökin nauðsynlegt að gera óundanþæg ýmis ákvæði sem eru undanþegin í núgildandi lögum og einnig samkvæmt frv. Það á einkum við um ákvæði sem heimila seljendum að undanþiggja sig ábyrgð á söluhlut með einum eða öðrum hætti. ,,Neytendasamtökin telja að í neytendakaupum eigi almennir söluskilmálar til varnar hagsmunum neytenda að gilda undantekningalaust og óheimilt verði fyrir seljendur, sem hafa atvinnu af því að selja hluti, að undanþiggja sig ábyrgð við sölu þeirra. Þá bar nauðsyn til að endurskoða og breyta einstökum ákvæðum með tilliti til réttarþróunar og þjóðfélagsaðstæðna.`` Síðan segja samtökin, með leyfi forseta: ,,Þá er í frumvarpinu að finna ýmis nýmæli, sem að mati Neytendasamtakanna eru til mikilla bóta. Þrátt fyrir það telja Neytendasamtökin ekki hafa verið gengið nægilega langt í neytendavernd í ákveðnum tilvikum.`` Síðan er gerð nánari grein fyrir því í ítarlegu máli þar sem farið er yfir ýmsar greinar frv. og gerðar tillögur til breytinga. Fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra er: Að hve miklu leyti hefur, í frv. sem nú er lagt fyrir þingið, verið tekið tillit til þeirra ábendinga sem koma fram hjá Neytendasamtökunum í umsögn þeirra til hv. efh.- og viðskn.? Einnig vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki eðlilegra að hafa ein heildarlög um neytendavernd eða neytendalöggjöf fremur en að lagaákvæði um neytendavernd sé að finna í mörgum lögum eins og getið er um í frv. og hæstv. ráðherra kom inn á í máli sínu. Reyndar er annað mál á dagskrá, frv. um þjónustukaup minnir mig að það að heiti, sem fjallar um málefni neytenda. Maður veltir fyrir sér hvort ekki sé hægt að setja inn heildarlöggjöf um neytendavernd eða neytendalöggjöf. Ég spyr hæstv. ráðherra um skoðun hennar á því, hvort hún telji ekki eðlilegt að stefna að því að samræma þessi ákvæði. Það er skoðun mín að fyllilega hljóti að koma til greina að samræma öll lagaákvæðin í eina heildarlöggjöf um neytendavernd þó ekki væri nema til að gera öll hin fjölmörgu ákvæði í ýmsum lögum aðgengilegri fyrir neytendur sem eðli máls samkvæmt þurfa oft að leita með mál sín í þá löggjöf sem gildir um neytendavernd. Ef ég man rétt hefur t.d. Svíþjóð farið þá leið að setja heildarlög um neytendavernd. Ég spyr hæstv. ráðherra að því hvort það sé ekki rétt. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji að með lögfestingu á því frv. sem er til umræðu sé neytendaréttur og neytendavernd á Íslandi sambærileg við það sem gerist t.d. annars staðar á Norðurlöndum og það sé fullkomlega tryggð í þessari löggjöf sambærileg staða neytenda hér á landi og í þeim löndum sem við viljum helst bera okkur saman við. Þar vitna ég einmitt til þess sem fram kom hjá Neytendasamtökunum og ég nefndi áðan. Þau telja að a.m.k. í því frv. sem var lagt fyrir þingið 1998 sé neytendavernd ekki nægilega tryggð en ég hef ekki átt þess kost að bera saman hvort breytingar hafi verið gerðar á frv. sem lagt var fyrir 1998 og því sem við erum að fjalla um núna eða að hve miklu leyti hafi verið tekið tillit til ábendinga og umsagna sem fram hafa komið í nefndinni til að styrkja enn frekar neytendavernd í löggjöf. Einnig væri áhugavert að fá fram skoðun hæstv. viðskrh. á því hvort hæstv. ráðherra telji rétt að stjórnvöld stofni til sérstaks embættis umboðsmanns neytenda. Ég held að það sé mjög áhugavert mál að skoða hvort eðlilegt sé að stefna að því að stofna til embættis umboðsmanns neytenda. Neytendamál eru sífellt að verða flóknari og umfangsmeiri og væri fróðlegt að fá fram álit hæstv. ráðherra á því hvort ekki væri a.m.k. eðlilegt að skoða það mál að fara þá leið. Í því sambandi vil ég minna á tillögu sem flutt var árið 1995 af þáv. varaþm. Þjóðvaka, Vilhjálmi Inga Árnasyni, og árið 1996 af hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur og fleirum, en sú þáltill. laut að stofnun úrskurðarnefndar í málefnum neytenda. Efnisatriði í þeirri ályktun var að fela ríkisstjórninni að koma á fót tveimur úrskurðarnefndum í málefnum neytenda. Í fyrsta lagi ,,nefnd sem fjalli um ágreiningsmál neytenda og opinberra þjónustufyrirtækja; nefndin verði skipuð þremur fulltrúum, einum tilnefndum af viðskiptaráðherra, öðrum tilnefndum af Neytendasamtökunum og þeim þriðja tilnefndum af því opinbera þjónustufyrirtæki sem mál varðar hverju sinni.`` Í öðru lagi ,,nefnd sem fjalli um ágreiningsmál neytenda og sjálfstætt starfandi sérfræðinga; nefndin verði skipuð þremur fulltrúum, einum tilnefndum af viðskiptaráðherra, öðrum tilnefndum af Neytendasamtökunum og þeim þriðja tilnefndum af því fagfélagi sérfræðinga sem mál varðar hverju sinni.`` Í grg. þeirrar þáltill. kom ýmislegt fram sem erindi á inn í þessa umræðu hér og nú. Þar segir að þannig hafi ,,íslensk stjórnvöld, ein stjórnvalda á Norðurlöndum, ekki átt frumkvæði að því að auðvelda neytendum aðgang að ódýrum og aðgengilegum valkostum til að fá niðurstöðu í ágreiningsmálum sín og seljenda eða veitenda.`` Og komum við kannski nánar að því í því máli sem er á dagskrá hér á eftir um þjónustukaup. Einnig segir í grg. að á ,,sama tíma og áhugi íslenskra stjórnvalda á neytendamálum hefur verið takmarkaður og einkennst af andvaraleysi hefur ríkur skilningur verið á því annars staðar á Norðurlöndum að mikilvægt sé fyrir neytendur að eiga kost á að fá niðurstöðu í ágreiningsmálum sínum við seljendur og veitendur á hraðvirkan og ódýran hátt. Þar hafa stjórnvöld stofnað sérstök embætti umboðsmanna neytenda, komið á fót úrskurðarnefndum, auðveldað aðgengi neytenda og samtaka þeirra að dómstólum og sett sérstaka löggjöf til hagsbóta fyrir neytendur.`` Hér er sagt að annars staðar á Norðurlöndum hafi verið stofnað til sérstakra embætta umboðsmanna neytenda. Ég hef ekki átt þess kost að kanna sérstaklega hvort það hafi verið gert og spyr hæstv. ráðherra hvort slík embætti sé að finna á hinum Norðurlöndunum og ef svo er, hvaða reynsla er þá fengin af þeim embættum. Herra forseti. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvort hæstv. ráðherra er að hlýða á mál mitt eða ekki af því að nú er hún ekki í salnum en ég vænti þess af því að ég er að bera fram nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra að hún hlýði á mál mitt.

Forseti skal sjá til þess. Hæstv. ráðherra birtist hér í dyrunum.

Ég geri ekki athugasemd við það að ráðherra sé hér í hliðarsal að ræða við ráðgjafa sína svo fremi ég sé örugg um að hún hlýði á mál mitt. Spurning mín lýtur að þessu sérstaka embætti umboðsmanns neytenda, hvort ráðherra geti staðfest að það sé til staðar annars staðar á Norðurlöndum og þá hvaða reynsla er af þeim fengin. Síðan segir í grg.: ,,Íslensk stjórnvöld hafa eins og fyrr segir ekki átt frumkvæði að setningu neytendalöggjafar umfram það sem þau hafa orðið að gera í tengslum við EES-samninginn. Í skýrslu frá viðskrn. til EFTA árið 1991 er það sérstaklega tekið fram að engin umræða hafi farið fram nýlega um stofnun smámáladómstóls hér á landi og að í næstu framtíð séu ekki áformaðar neinar breytingar þar að lútandi. Ég geri mér vissulega grein fyrir því, herra forseti, að frá því að þessi grg. er rituð, á árinu 1996--1997, en hún fylgdi með þáltill. á 121. löggjafarþingi, hefur verið gerð nokkur breyting til þess að styrkja stöðu neytenda og er það ekki síst þó að finna í því frv. sem við ræðum nú og því sem er hér síðar á dagskrá þessa fundar. Í lokin vil ég vitna til þess sem hér segir. ,,Afskipti stjórnvalda annars staðar á Norðurlöndum af ágreiningsmálum neytenda og veitenda þjónustu eru víðtæk. Í Svíþjóð og Finnlandi eru starfandi sérstakir umboðsmenn neytenda`` --- hér stendur að vísu í Svíþjóð og Finnlandi eingöngu --- ,,og úrskurðarnefndir í ýmsum málaflokkum sem kostaðar eru af ríkinu. Í Noregi og Danmörku eru einnig sérstakir umboðsmenn neytenda`` --- hér kemur fram að þetta sé í öllum löndunum --- ,,auk þess sem úrskurðarnefndir eru starfandi í fjölmörgum málaflokkum. Ljóst er að stjórnvöld annars staðar á Norðurlöndum láta sig neytendamál meira máli skipta en íslensk og veita umtalsvert meiri fjármuni miðað við höfðatölu til að tryggja þegnum sínum skjóta og ódýra úrlausn mála sinna.`` Ég held, herra forseti, að þar sem ég á sæti í efh.- og viðskn., sem fær þetta frv. til umfjöllunar, að ég fari ekki efnislega yfir einstakar greinar eða þætti frv. Ég hef vikið að málinu í stórum dráttum þar sem ég hef beint ákveðnum spurningum til hæstv. ráðherra sem allar lúta að neytendaverndinni og hvort nægilega langt sé gengið í því efni og hvort ekki sé ástæða til að huga að því, þó að það sé ekki endilega í tengslum við þetta frv., að stofnað sé til embættis umboðsmanns neytenda. Ég mun gera það, herra forseti, sem í mínu valdi stendur til að greiða fyrir málinu í efh.- og viðskn. sem fær málið til meðferðar. Að vísu er hér um stóran og viðamikinn málaflokk að ræða og með frv. og grg. er þetta vel á annað hundrað blaðsíður. Efh.- og viðskn. á því ærinn starfa fyrir höndum að fara yfir þetta frv.

Herra forseti. Það má segja um lögin frá 1922, sem hér er verið að endurskoða, að þau hafa reynst augljóslega bæði endingargóð og vönduð og ég held að við gætum verið stolt af því nú á dögum ef okkur tækist að setja fram slíka löggjöf að menn gætu búið við hana í hartnær öld án þess að það væri til stórfelldra vandræða. En það er sjálfsagt engu að síður svo að óhjákvæmilegt er eða rétt að gera ýmsar breytingar á og það eru ekki síst gerbreyttir viðskiptahættir, staða okkar gagnvart öðrum löndum þannig að réttarumhverfið hér sé með sambærilegum hætti og t.d. annars staðar á Norðurlöndunum og svo auðvitað ekki síst staða neytenda og þau viðhorf sem nú eru uppi í þeim efnum, að eðlilegt sé að tryggja betur stöðu þeirra en kannski var gert á sinni tíð líka í ljósi breyttra viðskiptahátta og þess viðskiptaumhverfis sem nú er við lýði. Þetta frv. var flutt á næstsíðasta þingi, var til umfjöllunar á sl. vetri og þá talsvert unnið í hv. efh.- og viðskn. Ég sé í grg. að sú vinna hefur verið höfð til hliðsjónar áður en málið var endurflutt. Ég vænti því þess að málið eigi að geta fengið framgang á þessu þingi og náð að verða að lögum. Það verður að vísu augljóslega ekki svo hröð afgreiðsla á þessu að ákvæði 99. gr. geti gengið fram óbreytt en þar stendur að lög þessi öðlist gildi 1. janúar 2000. Það mun tæpast verða úr þessu, en því þarf að sjálfsögðu að breyta og tekur mið af því að frv. hefur verið samið áður en þau tímamót gengu í garð. Síðasta ár aldarinnar hófst þá eins og menn vilja hafa það í Þjóðvinafélaginu. Vegna þess sem hér var rætt áðan af hv. síðasta ræðumanni, Jóhönnu Sigurðardóttur, þá vil ég taka undir að það er auðvitað eðlilegt að menn velti fyrir sér stöðu neytenda í lagalegu tilliti í þessum efnum og hvort jafnvel væri heppilegra að reyna að færa saman inn í ein heildarlög allt sem snýr að neytendavernd. En það hefur þó líka galla. Staðreyndin er sú að í samkeppnislögum og/eða annars staðar þar sem verið er að ganga frá leikreglum á einhverjum einstökum sviðum, þá er í rauninni líka að mörgu leyti heppilegt að neytendaverndin eða ákvæði sem lúta sérstaklega að stöðu almennings sé þar að finna, þannig að þarna eru kannski kostir og allar á í báðum tilvikum. Að síðustu ætla ég, herra forseti, aðeins að velta upp spurningum um umboðsmann neytenda sem hluta af því lagalega og stjórnsýslulega kerfi sem á að tryggja stöðu þeirra í sífellt flóknari heimi og við rekumst auðvitað á það á öllum sviðum. Ég held að áður en menn færu út á þá braut t.d. að bæta við einu umboðsmannsembættinu enn, sem væri þá umboðsmaður neytenda, ætti að fara fram almenn grundvallarumræða um hvort það er það fyrirkomulag sem við ætlum að fara að styðjast við almennt og í vaxandi mæli. Á Íslandi hefur þróunin ekki orðið sú sama og annars staðar á Norðurlöndunum, t.d. í Svíþjóð, þar sem þetta umboðsmannakerfi er umfangsmest hygg ég vera og þar eru eiginlega umboðsmenn orðnir fyrir flesta helstu þjóðfélagshópa og hagsmunasvið þjóðfélagsins. Það fyrirkomulag er þar mjög útbreitt og þróað. En ég held að með alveg sama hætti og menn mundu geta rökstutt þörfina fyrir umboðsmann neytenda kæmu upp hugmyndir um umboðsmann aldraðra, sjúklinga og fleiri slíkra hópa. Ég held því að það væri kannski skynsamlegt að velta því upp sem grundvallarspurningu hvort við ætlum lengra inn á þá braut en orðið er með þeim tveimur embættum sem nú eru við lýði, þ.e. umboðsmanni Alþingis sem er auðvitað almenns eðlis og tekur til stjórnsýslunnar og þeirra þátta og svo umboðsmanni barna sem ég tel að hafi verið og séu mjög sérstök rök fyrir. Það embætti er kannski í ákveðnum sérflokki vegna eðlis þeirrar hagsmunagæslu sem þar er á ferðinni, sem sagt umboðsmaður eða réttargæslumaður fyrir hóp sem á mjög erfitt sjálfur með að gæta réttar síns eðli málsins samkvæmt. Ég vona að þetta misskiljist ekki þannig að ég sé á móti því eða telji það ekki að mörgu leyti hið þarfasta mál að velta upp spurningum um umboðsmann neytenda, en ég hefði þá gjarnan viljað sjá það rætt í tengslum við almenna umræðu um það hvort við værum að fara lengra inn á þá braut og við mundum kannski stefna að því að setja upp umboðsmannsembætti fyrir helstu hópa og hagsmunasvið sem í raun og veru mundi þá gilda svipað um. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Þetta er flókinn og mikill bálkur sem sjálfsagt er þörf á að fara enn einu sinni rækilega yfir en ég hygg þó að sú vinna sem þegar hefur verið unnin í þessum efnum og vandaður aðdragandi þessa máls sem hefur farið út til umsagna fjölmargra aðila á undirbúningsstigi eigi að tryggja að sæmilega sé fyrir því séð að öll helstu sjónarmið hafi komið fram og það séu ekki í þessu stórfelldir fingurbrjótar, enda um þetta vélað af miklum kunnáttumönnum eins og fram kemur í grg. með frv.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þær ágætu undirtektir sem frv. fékk hjá hv. þingmönnum og tek undir það að ég tel að aðdragandinn sé vandaður og frv. sé ágætlega úr garði gert þó að að sjálfsögðu þurfi alltaf að skoða mál vel í nefndum og til þess treysti ég hv. efh.- og viðskn. ákaflega vel. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði hvort tekið hefði verið tillit til þeirra ábendinga sem Neytendasamtökin komu fram með á sínum tíma. Það var gert að nokkru leyti en þó kannski ekki að öllu leyti. Það var stefna Neytendasamtakanna að ekki ætti að vera hægt að semja sig frá ákvæðum laganna. Það var grundvallarstefna og ekki er tekið tillit til þess, a.m.k. ekki að öllu leyti, en ég tel að þarna þurfi að ríkja ákveðinn sveigjanleiki og frv. er þannig úr garði gert. Um heildarlöggjöf um neytendavernd, sem hv. þm. ræddi einnig, er það að segja að það er ekkert ólíklegt að mál geti þróast þannig hjá okkur líka eins og hefur verið að gerast að einhverju leyti annars staðar á Norðurlöndunum að öll þessi mál og allir þessir málaflokkar verði settir í einn lagabálk en það frv. sem liggur fyrir og er til umfjöllunar er a.m.k. góður áfangi á þeirri braut. Ég útiloka ekkert í þeim efnum að ekki geti komið til þess síðar meir að heildarlöggjöf verði sett hér á sviði neytendaverndar. Hv. þm. nefndi Svíþjóð í þessu sambandi en sennilega eru Finnarnir þó komnir enn lengra hvað það varðar að setja þessi ákvæði öll í ein lög. Ég endurtek það sem ég sagði í framsöguræðu minni að ég tel að með samþykkt þessa frv. sé neytendavernd hér á landi orðin sambærileg við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum og það held ég að væri mikill sómi að. Þess vegna geri ég mér vonir um að þetta frv. eigi greiðan gang í gegnum þingið. Um það atriði sem hv. þm. nefndi einnig og varðar umboðsmann neytenda, mun svo vera að annars staðar á Norðurlöndum sé embætti sem kalla mætti því nafni en ég segi fyrir mig að ég hef verið svolítið treg í þeim efnum að fjölga mjög umboðsmönnum. Ég tel að okkar eini og sanni umboðsmaður sé umboðsmaður Alþingis en ef við hugsum það hlutverk sem hugsanlegur umboðsmaður neytenda ætti að hafa, yrði sú ákvörðun tekin, þá tel ég að Samkeppnisstofnun fari með mjög áþekkt hlutverk. Eins og hv. þingmenn vita er að koma inn í þingið nýtt frv. um samkeppnislög sem er til þess að styrkja þá löggjöf og ég held að við séum á alveg réttri braut hvað það varðar að koma þeim málum í það horf sem viðunandi er og gott betur. Að síðustu vildi ég nefna það, hæstv. forseti, að gildistökuákvæði frv. er líklega orðið úrelt því að þar er kveðið á um að lögin skuli taka gildi 1. janúar 2000. Í sjálfu sér er ekki stórmál að breyta því en það er eitt af því sem hv. nefnd þarf að hafa í huga þegar málið verður afgreitt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Að nokkru leyti hefur verið tekið tillit til ábendinga Neytendasamtakanna en ekki að fullu og öllu og við munum fara ítarlega yfir það í hv. efh.- og viðskn. Ég heyri að það fær sæmilegar undirtektir hjá hæstv. ráðherra að stefna að heildarlöggjöf um málefni neytenda og þróa okkur í þá átt og ég get alveg verið sammála hæstv. ráðherra um það að það frv. sem við ræðum nú er áfangi á þeirri leið. Samkeppnisstofnun sem hæstv. ráðherra nefndi er vissulega mjög mikilvæg til að tryggja eðlilega samkeppni og hagsmuni neytenda en ég held að Samkeppnisstofnun geti aldrei komið í stað umboðsmanns neytenda sem hefði þar miklu víðtækara hlutverk. Hæstv. ráðherra segist vera íhaldssöm gagnvart fjölgun umboðsmanna. Út af fyrir sig eru á því ýmsar hliðar sem ég get verið sammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að slíkt þurfi að ræða í víðu samhengi. Engu að síður held ég að við þurfum að taka þá umræðu með einum eða öðrum hætti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra úr því að það fær ekki undirtektir að koma á fót umboðsmanni neytenda hvort hún teldi þá ekki, til að mynda í tengslum við þetta frv., rétt og eðlilegt að koma á ákveðnum úrskurðarnefndum í málefnum neytenda eins og lagt var til í þeirri tillögu sem ég nefndi. Þar var rætt um tvær nefndir sem fjalla áttu um ágreiningsmál annars vegar neytenda og opinberra þjónustufyrirtækja og hins vegar nefnd sem fjalla átti um ágreiningsmál neytenda og sjálfstætt starfandi sérfræðinga. Ég er ekki endilega að tala um úrskurðarnefndirnar svona tvískiptar eins og hér er lagt til en ég held að við verðum að fikra okkur inn á þá braut að til sé ákveðin nefnd eða úrskurðaraðilar sem geta tekið afstöðu og fjallað um deilumál og úrskurðað í málefnum neytenda. Ég hef ekki farið svo ítarlega yfir þetta frv. að ég geti fullyrt að það finnist ekki í því frv. sem við fjöllum hér um að með einhverjum hætti sé tekið á því en ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki að það væri rétt og eðlilegt að skoða úrskurðarnefnd í málefnum neytenda í tengslum við það frv. sem hér er til umræðu.

Hæstv. forseti. Ég vil í sjálfu sér ekki útiloka neitt í þeim efnum sem hv. þm. talaði um og tel reyndar að það sé nokkuð um það á sérsviðum að hér séu starfandi nokkurs konar úrskurðarnefndir. En allt þarf þetta yfirlegu og ég tel að við eigum ekki að ana að neinu í þessum efnum. Ég býst alveg við að nefndin fjalli um þetta eins og margt annað. Almennt séð held ég að við tökum stórt skref í réttindamálum neytenda með því að lögfesta það frv. sem hér er til umfjöllunar og síðan verði það að sjálfsögðu skoðað í fyllingu tímans hvaða ákvæði það eru sem mætti hugsanlega auka við til þess að bæta enn hag neytenda.

Herra forseti. Ég held að afar þýðingarmikið sé að hægt sé að ná breiðri og góðri samstöðu um það mikilvæga frv. sem við fjöllum um hér og efh.- og viðskn. mun fá til meðferðar. Það hefur komið skýrt fram í máli mínu að ég tel að það sé mikið framfaraskref sem við stígum hér með samþykkt slíkrar löggjafar. Ég skil mál hæstv. viðskrh. þannig að hún sé því alls ekki fráhverf að það mál sé skoðað að stofnaðar verði úrskurðarnefndir í málefnum neytenda. Ég mun a.m.k. beita mér fyrir því í efh.- og viðskn. að það mál fái nokkra umfjöllun þar og um það geti náðst samvinna. Ég óska eftir því að efh.- og viðskn. geti átt gott samstarf við viðskrn. og hæstv. ráðherra um að þróa mál svo að við getum stigið skref í þá átt að stofna til slíkrar úrskurðarnefndar í málefnum neytenda sem ég tel mjög brýnt vegna þess að aftur og aftur koma upp deilumál sem snerta neytendur með einum eða öðrum hætti. Ég held því að það sé mjög brýnt að slík nefnd sé fyrir hendi. Ég ítreka það, herra forseti, að ég lít á mál ráðherra með þeim hætti að hún sé reiðubúin til að skoða það mál með jákvæðu hugarfari.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um þjónustukaup á þskj. 120 sem er 111. mál þingsins. Frv. var samið af nefnd sem fyrrv. hæstv. viðskrh. skipaði og í voru fulltrúar viðskrn., Samtaka iðnaðarins, Neytendasamtakanna og Samkeppnisstofnunar. Frv. hefur áður verið lagt fram á Alþingi en ekki áður náð fram að ganga enda óskaði efh.- og viðskn. eftir því að þetta frv. og frv. til laga um lausafjárkaup fylgdust að við meðferð í þinginu. Ráðuneytið hefur athugað efni frv. nánar og m.a. borið það undir höfunda að frv. til nýrra kaupalaga, einnig í samræmi við óskir efh.- og viðskn. Niðurstaða þeirrar athugunar ráðuneytisins er að frv. þetta er nú lagt fram í óbreyttri mynd. Á undanförnum árum hefur þörf á almennri lagasetningu sem tekur til seldrar þjónustu farið vaxandi. Þjóðfélagið tekur örum breytingum og verður flóknara og neytendur þurfa í síauknum mæli að treysta á þjónustu sem hinar ýmsu fagstéttir veita. Jafnframt verður að leggja áherslu á að staða neytenda er önnur þegar um er að ræða kaup á þjónustu en þegar um er að ræða kaup á vörum. Þegar samningur er gerður um kaup á þjónustu getur neytandi ekki skoðað það sem keypt er með sama hætti og þegar keyptur er hlutur. Mikilvægt er því að treysta réttarstöðu neytenda, einkum og sér í lagi þeirra sem hafa ekki yfir sérþekkingu að ráða. Við kaup á þjónustu reynir á mörg þau sömu atriði og koma upp í viðskiptum með vörur, t.d. ef keypt þjónusta reynist vera gölluð eða dráttur kann að verða á afhendingu hennar o.s.frv. Í einstaka tilvikum hefur verið reynt að beita lögum um lausafjárkaup til að leysa úr ágreiningi undir slíkum kringumstæðum en ljóst er að þau lög veita ekki fullnægjandi réttarvernd fyrir neytendur. Lög um þjónustukaup hafa verið sett annars staðar á Norðurlöndum að Danmörku undanskilinni. Finnsk lög um þjónustukaup ganga einna lengst í vernd til handa neytendum en sænsk og norsk lög nokkru skemmra. Frv. þetta tekur mið af lagasetningu annars staðar á Norðurlöndum en danskt frumvarp sem samið var árið 1988 um þetta efni hefur enn fremur verið haft til hliðsjónar við samningu frv. Ákvæði þessa frv. um neytendavernd þegar keypt er þjónusta er nýmæli í löggjöf hér á landi. Velta þjónustugreina hefur aukist um 10--20% að raunvirði á tímabilinu 1990--1998. Þar af hefur velta í bifreiðaviðgerðum aukist um 15% og velta í skóviðgerðum um 5%. Velta í greinum eins og tölvuþjónustu hefur aukist mun meira. Hlutur þjónustu af einkaneyslu landsmanna hefur jafnframt aukist, eða úr 35,4% af allri einkaneyslu á árinu 1990 og upp í 36,1% af einkaneyslu árið 1998. Enn fremur er þjónusta sem veitt er í tengslum við fasteignir og sumarhús stór útgjaldaliður enda hefur fasteignum fjölgað mjög á seinni árum og nauðsynlegt viðhald og endurbætur á þessum eignum þar af leiðandi stóraukist. Nýjar þjónustugreinar hafa bæst við, eins og geymsla á lausafjármunum, þar sem engin eiginleg vinna er tengd hlutunum, t.d. búslóðageymsla, frystigeymslur o.fl. Af þessari ástæðu ná ákvæði frumvarpsins einnig til þjónustu sem felst í geymslu muna og er stunduð í atvinnuskyni gegn endurgjaldi. Umsvif aukast sífellt á sviði seldrar þjónustu, svo og fjölbreytni hennar, og má nefna í því sambandi ráðgjafarþjónustu af ýmsu tagi. Um ýmsar þjónustugreinar gilda einnig oft á tíðum sérlög, sbr. t.d. lög nr. 34/1986, um fasteignasala, og lög nr. 117/1994, um ferðaskrifstofur. Aðalhvatinn að lagasetningu á sviði þjónustu hér á landi er hinn sami og í öðrum ríkjum sem sett hafa sérstök lög um þjónustukaup, þ.e. að leysa úr brýnni þörf á lagareglum til að greiða úr réttarágreiningi sem kann að rísa vegna kaupa á þjónustu. Að vísu geta skýr samningsákvæði seljanda og kaupanda þjónustu oft leyst úr vandamálum er upp kunna að koma en sjaldgæft er að gert sé ítarlegt samkomulag um þau þjónustuverk sem á að vinna. Enn fremur er oft stuðst við ákvæði laga sem gilda um kaup á vöru þegar leysa á úr réttarágreiningi en takmarkaðar leiðbeiningar getur verið að finna í slíkum lagaákvæðum. Að öllu framangreindu athuguðu þótti rétt að leggja fram frv. til laga um þjónustukaup. Að vísu geta skýr samningsákvæði seljanda og kaupanda þjónustu oft leyst úr vandamálum er upp kunna að koma en það er sjaldgæft að gert sé ítarlegt samkomulag um þau þjónustuverk sem á að vinna. Enn fremur er oft stuðst við ákvæði laga sem gilda um kaup á vöru þegar leysa á úr réttarágreiningi en takmarkaðar leiðbeiningar getur verið að finna í slíkum lagaákvæðum. Að öllu framangreindu athuguðu þótti rétt að leggja fram frumvarp til laga um þjónustukaup. Ég vil þá, með leyfi hæstv. forseta, gera grein fyrir meginákvæðum þessa frv. Frv. skiptist í tíu kafla sem hafa að geyma alls 41 grein auk athugasemda. Í I. kafla er kveðið á um gildissvið frv. Samkvæmt 1. gr. gilda ákvæði þess um hvers kyns samninga um kaup á þjónustu sem seljandi þjónustu innir af hendi og er liður í atvinnustarfsemi hans. Samningar um þjónustu sem frv. þetta tekur til getur verið um vinnu sem seljandi lofar að framkvæma, t.d. viðgerð á hlut sem neytandi vill að sé lagaður, hvers konar viðgerðarþjónusta fellur því undir frv., svo sem bifreiðaviðgerðir, viðgerðir á heimilistækjum o.s.frv. Ekki er hægt að telja upp með tæmandi hætti allar þær mismunandi þjónustugreinar sem frv. þetta tekur til. Rétt er þó að nefna að ákvæðum frv. er einnig ætlað að ná til samninga sem seljandi þjónustu gerir um vinnu við fasteignir eða aðrar framkvæmdir á landi, svo sem málningarvinnu, þakvinnu og lagningu gangstétta, svo nokkur dæmi séu nefnd. Samkvæmt 3. tölul. 1. gr. er frv. einnig ætlað að gilda um ráðgjafarþjónustu sem veitt er í tengslum við endurbætur á fasteignum. Frv. tekur einnig til þeirra tilvika þegar engin eiginleg vinna er framkvæmd í tengslum við hlut, sbr. ákvæði 4. tölul., en samkvæmt honum tekur það til geymslu á lausafjármunum. Í 2. gr. er að finna ýmsar mikilvægar undantekningar frá gildissviði frv. en meginatriði þeirrar afmörkunar er að ef um viðskipti aðila fer eftir ákvæðum laga um lausafjárkaup gilda ekki ákvæði þessa frv. Í frv. er nokkrum sinnum vísað til laga nr. 39/1922, um lausafjárkaup. Tilvísun til þeirra laga er einnig að finna í athugasemdum við einstakar greinar frv. en þar hefur verið kosið að nota orðið kaupalög í stað hins formlega heitis laganna enda eru þau ekki síður þekkt undir því heiti. Í II. kafla er að finna ákvæði sem hafa þýðingu við samningsgerð um kaup á þjónustu. Hér er kveðið skýrt á um að rík skylda hvílir á seljanda þjónustu, að veita neytanda allar upplýsingar og leiðbeiningar um vinnu þess verks sem neytandi vill að hann framkvæmi. Seljendum þjónustu ber að upplýsa neytendur á grundvelli sérþekkingar og reynslu sem fagmanns og hafa hana að leiðarljósi þegar hann veitir neytanda leiðbeiningar, t.d. um hvaða efni skuli notuð við verkið. Þetta er þýðingarmikið því eins og ég hef nefnt áður er eitt megineinkenni í þjónustukaupum að neytandinn sér ekki árangur verksins fyrr en því er lokið. Tilsögn um allt það sem varðar framkvæmd verksins og að það sé framkvæmt þannig að það standist t.d. kröfur sem gerðar eru um öryggi eða samkvæmt almennum stöðlum eru því þýðingarmikil og hefur áhrif á efni þess samnings sem seljandi og neytandi gera um framkvæmd verksins. Hvort seljandi hefur sinnt leiðbeiningarskyldu sinni fullnægjandi hefur einnig áhrif þegar leysa þarf úr ágreiningi sem kann að rísa um kaup á þjónustu og uppgjör milli aðila í því sambandi. Einnig er að finna ákvæði um svonefnd viðbótarverk. Algengt er að eftir að verk er hafið komi í ljós að eðlilegt sé að vinna meira en upphaflega var samið um. Undir þessum kringumstæðum reynir enn á leiðbeiningarskyldu seljanda þjónustu rétt eins og skyldu til að halda vinnu áfram. Í III. kafla er fjallað um galla á seldri þjónustu og úrræði kaupanda í tilefni af því að þjónusta sem hann hefur keypt reynist gölluð. Þjónusta telst t.d. vera gölluð ef árangur af því verki sem unnið er reynist ekki í samræmi við þær kröfur sem er eðlilegt að gerðar séu eða vikið hefur verið frá þeim almennu öryggiskröfum sem gerðar eru varðandi verkið. Um nánari skilgreiningi á gallahugtakinu vísast að öðru leyti til 9. gr. frv. og athugasemda við þá grein. Neytanda er rétt að krefja seljanda þjónustu um að hann bæti úr göllunum enda sé það án þess að það valdi honum verulegu óhagræði. Önnur úrræði sem neytanda eru tiltæk er að krefjast afsláttar frá uppsettu verði þjónustunnar eða krefjast riftunar ef um verulegan galla er að ræða. Neytandi sem vill bera fyrir sig galla verður þó að tilkynna seljanda um það innan sanngjarns frests frá því hann vissi eða mátti vita að hin selda þjónusta sé gölluð. Í öllum tilvikum fellur þó niður réttur neytanda til að bera fyrir sig gallann innan tveggja ára frá afhendingardegi hinnar seldu þjónustu, nema seljandi hafi með ábyrgðaryfirlýsingu tekið að sér ábyrgð í lengri tíma, sbr. 17. gr. frv. Í IV. kafla er fjallað um það er áhætta af verki flyst. Þegar keypt þjónusta varðar hlut sem afhentur hefur verið seljanda þjónustu er meginreglan sú að áhættan flyst að nýju til neytanda þegar seljandi hefur skilað af sér verkinu og hluturinn er kominn aftur í vörslu neytandans. V. kafli frv. fjallar um það er dráttur verður á að ljúka þjónustu og heimildir neytanda til þess að rifta samningi eða krefjast skaðabóta, vanefni seljandi þjónustusamning þeirra með þeim hætti. Í VI. kafla er að finna ákvæði um tjón á eignum neytanda þegar verk er unnið eða í tengslum við það. Meginreglan er sú að seljandi þjónustu ber áhættu af því ef hlut er stolið eða hann skemmist af öðrum óviðráðanlegum orsökum eftir að neytandi hefur afhent seljanda hlutinn til viðgerðar, sbr. ákvæði 26. gr. Í VII. kafla um verð er að finna nokkur ákvæði um þau meginatriði sem liggja til grundvallar þegar ákveðið er verð keyptrar þjónustu sem frv. þetta tekur til. Meginreglan er sú, eins og sést af 28. gr. frv., að samningur aðila um verð þjónustunnar skal lagður til grundvallar þegar viðskipti þeirra eru gerð upp. Hafi hins vegar ekki verið samið um verð þjónustunnar er að finna í þessari grein vísireglur í því sambandi. Hliðsjón skal höfð af því hvað telst sanngjarnt hverju sinni. Verðið skal m.a. ákveðið með hliðsjón af eðli og magni þjónustunnar sem keypt er og hversu vel verk hefur verið unnið. Hafi seljandi gert verðáætlun, er miðað við að hann geti ekki farið verulega fram úr þeirri áætlun. Það verður síðan að vera undir mati dómstóla að ákveða við hvaða mörk skuli miða í þessu sambandi en það kann að fara nokkuð eftir þeim venjum sem myndast hafa í einstökum þjónustugreinum. Hins vegar þótti ekki rétt að setja í lög ákveðna viðmiðun í þessu efni eins og gert var í Svíþjóð, þar eð slík regla kann að vera óþarflega ósveigjanleg í framkvæmd. Í VIII. kafla er fjallað um rétt neytenda til að afpanta verk og um rétt seljanda til þess að krefjast greiðslu fyrir þá vinnu sem hann hefur þegar innt af hendi. Í IX. kafla eru ákvæði sem veita leiðbeiningu um hvernig með skuli fara þegar um er að ræða hluti sem neytandi sækir ekki þrátt fyrir viðvaranir þar um. Undir slíkum kringumstæðum er seljanda heimilt að selja hlut á kostnað neytanda enda séu a.m.k. þrír mánuðir liðnir eða meira frá því að sækja átti hlutinn. Í X. kafla er að finna ákvæði um það er neytandi hefur afhent tilkynningu í samræmi við ákvæði laganna og henni seinkar eða kemst ekki til skila. Þá glatar hann ekki rétti til að bera slíka tilkynningu fyrir sig. Í gildistökuákvæði er lagt til að sex mánuðir líði frá samþykkt frv. þar til lögin taka gildi. Þetta er lagt til í því skyni að nægilegt svigrúm gefist til þess að kynna efni þess fyrir neytendum svo og seljendum þjónustu. Einnig kunna ýmsir aðilar að vilja þróa og auka notkun staðlaðra samninga í viðskiptum sínum og mun þá gefast nokkur tími til slíks undirbúnings. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla nánar um efni frv. eða einstakar greinar þess á þessu stigi en legg til að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til hv. efh.- og viðskn. og 2. umr.

Herra forseti. Eins og það frv. sem við ræddum áðan er markmið þessa frv. að tryggja réttarstöðu neytenda og í þessu tilviki að auka vernd neytenda við kaup á þjónustu. Ég er sammála því að það er mjög æskilegt að þessi mál, frv. til laga um þjónustukaup, og það sem við ræddum áðan, um lausafjárkaup, fylgist að enda eru þessi mál mjög tengd þó út af fyrir sig væri hægt að afgreiða þau hvort í sínu lagi. Þetta frv. hefur eins og hið fyrra komið áður fyrir þingið og verið til umræðu í efh.- og viðskn. Einnig í þessu máli hef ég skoðað umsögn Neytendasamtakanna og finnst mér þar, líkt og í hinu málinu, koma fram afar þarfar ábendingar og tillögur sem eru þess virði að þær séu skoðaðar og teknar upp í frv. Nú veit ég ekki fremur en í hinu málinu, af því mér hefur ekki unnist tími til að bera þetta nákvæmlega saman, að hve miklu leyti hefur verið tekið tillit til ábendinga Neytendasamtakanna í þessu tilviki, en vil nefna tvö atriði af mörgum brtt. sem Neytendasamtökin lögðu til þegar þetta mál var til skoðunar fyrir tveimur árum og nefna sérstaklega þessar tillögur af því mér finnst þær athyglisverðar og að þær eigi heima í þessari löggjöf. Í fyrsta lagi nefni ég tillögur eða athugasemdir Neytendasamtakanna þar sem þeir gera athugasemdir við 4. tölul. 1. mgr. 1. gr. og segja, með leyfi forseta: ,,Neytendasamtökin leggja til að gildissvið þessa töluliðar verði rýmkað þannig að frv. taki til hvers konar ráðgjafarþjónustu en ekki einungis ráðgjafarþjónustu í tengslum við vinnu við fasteignir, vinnu vegna byggingarframkvæmda eða aðrar framkvæmdir á landi.`` Ég spyr hvort þetta hafi verið tekið upp og ef ekki hver er þá ástæða þess og hvort hæstv. ráðherra telji ekki brýnt að frv. taki til hvers konar ráðgjafarþjónustu en ekki einungis ráðgjafarþjónustu í tengslum við vinnu við fasteignir eða byggingarframkvæmdir eða aðrar framkvæmdir á landi eins og þar er sagt. Einnig finnst mér afar athyglisverð tillaga sem fram kemur við 4. mgr. 17. gr., en Neytendasamtökin leggja til að bætt verði við 4. mgr. eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Geti neytandi sýnt fram á að hann hafi ekki orðið gallans var eða mátt verða hans var innan tveggja ára frá afhendingu hinnar seldu þjónustu, heldur hann rétti til að bera gallann fyrir sig í eitt ár frá því hann varð gallans var, en þó ekki lengur en fimm ár frá því að þjónusta var innt af hendi.`` Ég held að þetta sé eðlilegt svigrúm sem þarf að vera þegar um er að ræða galla í seldri þjónustu og vildi gjarnan heyra álit ráðherrans á þessu ákvæði. Um önnur atriði sem Neytendasamtökin hafa gert athugasemdir við mun ég láta mér nægja að fara yfir í efh.- og viðskn. En ég stóð aðallega upp til þess að ræða þann þátt í þessu frv. sem snertir vinnu við fasteignir, vinnu vegna byggingarframkvæmda eða aðrar framkvæmdir á landi, þ.e. 2. tölul. í 1. gr. I. kafla. En um þennan þátt segir í 1. gr.: ,,Í 2. tölul. er kveðið svo á að þjónusta sem felur í sér vinnu við fasteignir, byggingaframkvæmdir eða aðrar framkvæmdir á landi falli undir gildissvið frv. Vart er unnt að telja upp með tæmandi hætti þau tilvik sem fallið geta undir þennan lið. Nefna má þó að hvers kyns þjónusta, sem veitt er í tengslum við fasteignir, svo sem vegna pípulagna, raflagna, málningarvinnu, þakvinnu og annarrar þjónustu, hvort heldur sem er innan eða utan húss, fellur undir gildissvið frv. 2. tölul. kveði á um þjónustu sem feli í sér vinnu við fasteignir, byggingarframkvæmdir og aðrar framkvæmdir sem á landi falla undir gildissvið frv. Hið sama gildir um vinnu við nýbyggingar.`` Síðar segir um þessi ákvæði að þar sé um að ræða kaup á tiltekinni þjónustu og um vanefndir vegna galla fari eftir ákvæðum þessa frv. Ég bið hæstv. ráðherra að taka sérstaklega eftir því er lýtur að V. kafla þegar um er að ræða að dráttur verði á að ljúka þjónustu og heimildir neytenda til að rifta samningi eða krefjast skaðabóta vegna vanefnda seljanda þjónustu samkvæmt samningi þeim sem þá verður lagður til grundvallar. Nú spyr ég um það sérstaklega vegna þess að ég tel mjög brýnt að styrkja mjög ákvæði í löggjöf um fasteignaviðskipti sem lýtur að ýmsum göllum sem í ljós koma eftir að kaup hafa verið gerð milli kaupenda og seljenda og hef reyndar beitt mér fyrir því hér á þingi og fékk á sínum tíma fyrir nokkrum árum samþykkta þáltill. á Alþingi þar að lútandi um kaup og sölu á fasteignum sem fól í sér endurskoðun á löggjöf um fasteignaviðskipti þar sem átti að kveða nánar á um og fara yfir þá viðskiptahætti sem í fasteignasölu gilda, svo sem um skyldur fasteignasalans gagnvart kaupendum og seljendum fasteigna, ábyrgð þá sem hvílir á sölu- og kaupaðilum í slíkum viðskiptum svo og um fasteignaviðskipti á byggingarstigi. Ég spyr hvort ákvæðin í þessari löggjöf taki til þeirra þátta sem ég nefndi og eru í þeirri þáltill. sem ég vitnaði í. Ég rifja upp að fyrir skömmu, seint á síðasta ári, kom fram að töluvert mikið hefði verið um vanefndir við afhendingu á fasteignum hjá byggingaraðilum og engin skýr ákvæði væru um dagsektir eða önnur ákvæði sem styrktu stöðu fasteignakaupenda þegar um slíkar vanefndir væri að ræða. Hæstv. dómsmrh. kom inn í þá umræðu ef ég man rétt og sagðist mundu beita sér fyrir endurskoðun á ákvæðum laga um fasteignaviðskipti þar sem tekið væri á slíkum vanefndum. Því leikur mér hugur á að vita hvort þetta frv. skarist þá eitthvað á við löggjöf um fasteignaviðskipti og hvort slíkar vanefndir ættu þá frekar heima í þeirri löggjöf sem hæstv. dómsmrh. nefndi heldur en í þessari löggjöf. Ég spyr um það vegna þess að ég tók eftir því að þetta ákvæði nær til fasteigna og til vanefnda vegna galla er verið að tala um í þessu tilviki, en alla vega nær þetta til fasteignaviðskipta með ákveðnum hætti. Ég spyr því: Hvar liggja mörkin milli laga um fasteignaviðskipti og þau ákvæði sem þar lúta að ýmsu sem fram kemur í fasteignaviðskiptum og því sem kveðið er á um í þessu frv.? Ég geri ráð fyrir að ráðherrann hafi skýr svör við þessu. Mér er þetta ekki ljóst og vildi þess vegna gjarnan að ráðherrann færi aðeins yfir það þegar við ræðum þetta mál. Ég verð að segja að taki þetta frv. ekki á þeim þáttum sem lúta að vanefndum sem ég nefndi þá finnst mér að töluvert liggi á því að hæstv. dómsmrh. leggi fyrir þingið frv. til laga um breytingu á lögum um fasteignaviðskipti sem tekur á þessum málum, vegna þess að það er allt of algengt í fasteignaviðskiptum að um vanefndir sé að ræða og tjón fyrir þá sem eru að kaupa sér fasteignir af þeim sökum. En Alþingi hefur raunverulega lýst vilja sínum til þess hvernig á þessu máli er tekið með þeirri þál. sem ég hef lýst, um kaup og sölu á fasteignum á sínum tíma og samþykkt var samhljóða hér á þinginu. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til að fara ítarlegar yfir þetta mál en ég hef hér gert í örstuttu máli, en vildi samt spyrja í lokin að einu atriði sem ég hef velt fyrir mér af því hér er verið að treysta stöðu neytenda og auka vernd þeirra við kaup á þjónustu. Nú er það svo og við þekkjum það að ýmis þjónusta sem fólk kaupir sér fer fram í gegnum nótulaus viðskipti. Taka ákvæðin alveg til slíkrar þjónustu sem veitt er í kringum nótulaus viðskipti eða eru þau með einum eða öðrum hætti undanþegin þegar ekki er hægt að sýna fram á að slík viðskipti hafi átt sér stað með eðlilegum hætti milli þeirra sem veita þjónustuna og þeirra sem kaupa þjónustuna? Þetta teldi ég áhugavert að fá fram vegna þess að við erum alltaf að reyna að girða fyrir það að verið sé að nota nótulaus viðskipti milli kaupenda og seljenda þjónustu eða vöru. Að öðru leyti, herra forseti, þá er hið besta mál hér á ferðinni sem ég mun styðja og veita eins og hægt er brautargengi í efh.- og viðskn., en auðvitað er með þetta mál eins og önnur þó góð séu, að fara þarf náið yfir það og það mun efh.- viðskn. gera með það að leiðarljósi eins og er meginmarkmið þessa frv. að styrkja réttarstöðu neytenda í viðskiptum við kaup á þjónustu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir ágætar undirtektir við frv. og tek undir það sem hún sagði í lokin að auðvitað þarf að skoða öll mál í nefnd og svo er einnig með þetta frv. Ýmislegt af því sem hv. þm. nefndi má kannski kalla tæknileg mál og þau munu að sjálfsögðu verða rædd í nefndinni. Frv. er flutt óbreytt. Það er þess vegna ástæða til að skoða þær umsagnir sem hafa borist. Ástæður þess að frv. er flutt óbreytt eru m.a. þær að nýtt þing er að störfum og ástæða til að leyfa nýju þingi að skoða frv. eins og það var unnið upphaflega af nefndinni og síðan verður að koma í ljós hver viðbrögðin verða. Ýmislegt af því sem hv. þm. nefndi var einmitt rætt í nefndinni fram og til baka, en niðurstaðan varð sem sagt sú að flytja frv. óbreytt. Það sem hv. þm. nefndi í sambandi við fasteignakaup eða fasteignaviðskipti, þá er það þannig að frv. til fasteignakaupa er til umfjöllunar og verið er að vinna að slíku frv. í dómsmrn. Ég hef að sjálfsögðu ekki séð það frv. Ég tel ekki nokkra hættu á því að það muni skarast á við það frv. sem við erum hér með til umfjöllunar, þess hlýtur að verða gætt að svo verði ekki. Í gildi eru lög um réttindi og skyldur fasteignasala og það sem hv. þm. nefndi í sambandi við fasteignir almennt --- ég veit að hv. þm. hefur sinnt þessum málum mjög mikið og hefur mikinn áhuga á þeim, en þetta frv. sem við fjöllum um hér fjallar fyrst og fremst um þjónustu, um viðgerðir á fasteignum og annað slíkt, það er því ekki það sama. Hv. þm. nefndi nótulaus viðskipti sem eiga ekki að eiga sér stað, en margir telja að eigi sér stað. Þetta frv., ef af lögum verður, ætti að stuðla að því að öll viðskipti komi upp á yfirborðið vegna þess að neytandinn nýtur ekki réttar samkvæmt lögunum nema hann hafi undir höndum nótu. Og það er eitt af því sem gerir þetta frv. áhugavert og er til þess að bæta viðskipti í landinu og koma þeim upp á yfirborðið ef það er rétt að þau hafi ekki verið það í öllum mæli.

Herra forseti. Mér fannst rök hæstv. ráðherra nokkuð veik um að málið væri flutt óbreytt frá því að efh.- og viðskn. fjallaði um það á sínum tíma vegna þess að nýtt þing væri að störfum sem ætti að fá tækifæri til að ræða málið eins og það var lagt fyrir af því að hæstv. ráðherra upplýsti í hinu fyrra málinu sem við ræddum að einhverjar breytingar hefðu verið gerðar á því frá því að það var lagt fram 1998. Og ef þessi rök ættu að gilda þá hefðu þau eins átt að gilda um hið fyrra frv. sem við ræddum. Hæstv. ráðherra nefndi að ýmislegt af því sem hefði komið fram í ræðu minni áðan hefði verið rætt í nefndinni. Nú hef ég ekki vitneskju um það vegna þess að ég átti á síðasta þingi ekki sæti í efh.- og viðskn. Þess vegna set ég fram ýmislegt af því sem hefur vakið athygli mína núna við skoðun á þessu máli sem ég hef skoðað sérstaklega með tilliti til þess að eiga sæti í efh.- og viðskn. Hæstv. ráðherra var spurð --- en svaraði ekki --- um tvær megintillögur sem ég tel mjög athyglisverðar í umsögn Neytendasamtakanna, þ.e. að frv. taki til hvers konar ráðgjafarþjónustu en ekki bara ráðgjafarþjónustu í tengslum við fasteignir og vinnu við byggingarframkvæmdir og eins hitt að hafa eðlilegt svigrúm þegar um er að ræða að neytendur geti sýnt fram á galla sem hafa verið við afhendingu hinnar seldu þjónustu, að eðlilegur frestur megi líða þannig að hann geti leitað réttar síns varðandi slíka galla á seldri þjónustu sem koma fram síðar. Mér fannst mikilvægt að fá skoðun ráðherrans á þessu máli áður en málið fer til efh.- og viðskn. þar sem ég mun sérstaklega taka þá þætti upp. Varðandi fasteignaviðskiptin og skörun á lögum um fasteignaviðskipti sem heyrir undir dómsmrh. og þessi lög, þá heldur ráðherrann því fram að þar sé ekki um neina skörun að ræða og ætla ég út af fyrir sig ekki að rengja það. Þetta þýðir með öðrum orðum að frv. taki þá ekki til vanefnda á samningum í fasteignaviðskiptum ef ég skil málið rétt. Það var m.a. það sem ég var að vitna til þegar um er að ræða vanefndir á afhendingu fasteigna. Ég spyr ráðherrann aftur skýrt um það hvort það sé þá svo að þetta frv. nái ekki til vanefnda á samningum vegna fasteignakaupa, m.a. á afhendingu eigna. Frv. nái fyrst og fremst til galla sem koma fram á fasteignunum sjálfum eftir að þær hafa verið þá afhentar væntanlega? Eru skilin þessi sem ég er að lýsa? Mér finnst líka athyglisvert það sem fram kom hjá hæstv. ráðherra, sem er auðvitað eðlilegt, að ákvæði þessa frv. sem er til hagsbóta til að bæta réttarstöðu neytenda, að annað gildi þegar um er að ræða nótulaus viðskipti og viðkomandi njóti ekki réttar nema hafa nótu undir hendi. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að það er auðvitað mjög þýðingarmikið til þess að koma í veg fyrir nótulaus viðskipti. Mér finnst því afar brýnt að þetta frv. ásamt hinu frv. verði kynnt sérstaklega fyrir neytendum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort einhver áform séu um það af hendi viðskrn. að kynna sérstaklega þau ákvæði sem fela í sér réttarbót fyrir neytendur í landinu. Það er allt of oft sem fólk, neytendur, veit ekki um réttarstöðu sína og við þurfum að gera bragarbót á því að kynna fólki þau réttindi sem það nýtur samkvæmt þeim lögum sem við erum að setja hér á Alþingi, ekki síst þegar um er að ræða ákvæði sem styrkja réttarstöðu neytenda bæði varðandi kaup á þjónustu og vöru eins og við höfum verið að ræða á þessum morgni.

Hæstv. forseti. Ég vil í fyrsta lagi taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að mjög mikilvægt er að þetta frv., ef af lögum verður, verði kynnt fyrir neytendum. Ég er sannfærð um að neytendur vita allt of lítið um réttarstöðu sína almennt. Með því að bæði þau frv. sem hafa verið á dagskrá í dag verði að lögum tel ég það mikilvægt að þau verði kynnt neytendum þó að ég geti ekki kveðið upp úr um það á þessari stundu hvernig það skuli gert. Síðan var það spurning um vanefndir á afhendingu fasteigna. Það er svo að þetta frv. nær ekki til þess efnis heldur önnur lög. Í þriðja lagi spurði hv. þm. hvers vegna frv. næði ekki til hvers konar þjónustu. Það þótti ekki raunhæft að hafa frv. þannig vegna þess að það væri að æra óstöðugan að hafa það svo víðtækt. Ég sagði áðan að það væri vegna þess að hér sæti nýtt þing að frv. væri flutt óbreytt og ég held mig við það að ég held að það sé alveg ástæða til að nýtt þing fái að fjalla um þetta mál í upphaflegri mynd. En auðvitað er það eins og vanalega að fastanefnd í þinginu er ekki algjörlega bundin af vilja ráðherrans þó ég meti ákaflega mikils að hv. þm. vill gjarnan fá hann nákvæmlega fram í umræðunni. Þegar ég talaði um að ýmis ákvæði sem Neytendasamtökin hefðu bent á hefðu verið rædd í nefndinni var ég ekki að vitna til hv. efh.- og viðskn. heldur til þeirrar nefndar sem samdi frv. Hún fjallaði um ýmis þau atriði sem hv. þm. nefndi og komst að þeirri niðurstöðu að flytja frv. í þeim búningi sem það er í í dag og síðan er það nefndarinnar að fjalla um málið. Ég trúi því að það verði málefnaleg yfirferð.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem voru sumpart mjög skýr, í öðrum efnum ekki. Það liggur alveg fyrir að þessi lög taki ekki til vanefnda í samningum vegna fasteignakaupa. Við munum þá kalla frekar eftir því að hæstv. dómsmrh. leggi fram slíkt frv. sem ég tel að liggi mjög á. Ég fagna því líka að hæstv. ráðherra tekur undir þá skoðun mína að ef þessi tvö frv. verða að lögum verði gert sérstakt átak til að kynna þær réttarbætur sem í þeim felast fyrir neytendur. Í lokin þetta, herra forseti: Ég kaupi illa rök ráðherrans fyrir því að frv. taki ekki til hvers konar ráðgjafarþjónustu heldur einungis til ráðgjafarþjónustu í tengslum við vinnu við fasteignir eða byggingarframkvæmdir. Rök ráðherrans voru þau að það væri að æra óstöðugan, eins og hún orðaði það, ef þetta ætti að taka til allrar ráðgjafarþjónustu. Það er náttúrlega ýmis ráðgjafarþjónusta sem fólk leitar eftir, ekki bara vegna fasteigna og byggingarframkvæmda heldur ýmiss konar ráðgjafarþjónusta. Ég sé ekki af hverju á endilega að einskorða þetta við fasteignir og byggingarframkvæmdir. Við hljótum að skoða að hafa þetta víðtækara að því er snertir ráðgjafarþjónustuna. Ég mun beita mér fyrir því í nefndinni að það verði sérstaklega skoðað, jafnvel þó það verði til þess að æra óstöðuga í efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tilkomu rafrænnar eignaskráningar á verðbréfum. Frv. er á þskj. 189 og er 163. mál þingsins. Forsaga málsins er sú að fyrir tveimur árum voru samþykkt á Alþingi lög nr. 131/1997, um rafræna eignaskráningu verðbréfa. Frá því lögin voru sett hefur undirbúningur að stofnun verðbréfamiðstöðvar verið í fullum gangi og er þess að vænta að slíkri skráningu verðbréfa verði hrint í framkvæmd þegar á næsta ári. Í athugasemdum við það frv. sem síðar varð að fyrrnefndum lögum, nr. 131/1997, var gerð grein fyrir því að tekið yrði til nánari athugunar hvort breyta þyrfti ákvæðum einhverra laga vegna þess nýmælis sem felst í rafrænni eignaskráningu verðbréfa. Í frv. því sem hér liggur fyrir er að finna tillögur til fáeinna lagabreytinga sem eftir samráð við ýmsa aðila er talið nauðsynlegt að gera vegna tilkomu rafrænnar eignaskráningar verðbréfa í verðbréfamiðstöð. Í þinginu hefur áður verið fjallað ítarlega um þetta mál og það mikla hagræði sem felst í því að taka upp slíka skráningu verðbréfa fyrir samfélagið í heild. Ég tel því ekki þörf á að fara aftur yfir þau atriði nú en vil þó minna á að rafræn eignaskráning verðbréfa sem gefin er út hér á landi, svo sem hlutabréfa og annarra mikilvægra markaðsverðbréfa, mun einnig leiða til þess að erlendir fjárfestar sýni íslenskum fjármagnsmarkaði aukinn áhuga og til lengri tíma litið mun það styrkja undirstöður og uppbyggingu atvinnulífsins hér á landi. Ég vil þá, með leyfi hæstv. forseta, víkja að einstökum ákvæðum frv. Í I. kafla eru lagðar til breytingar á lögum nr. 131/1997, um rafræna eignaskráningu verðbréfa. Í 1. gr. er lagt til að í 15. gr. laganna komi ákvæði sem veiti Seðlabanka Íslands beinan innlausnarrétt á þeim rafrænu verðbréfum sem reiknistofnun kann að hafa lagt fram til tryggingar ef brýnar ástæður gera það nauðsynlegt fyrir bankann að ganga að slíkum tryggingum til að tryggja fullar efndir á eignaskráningum sem reiknistofnun hefur framkvæmt í verðbréfamiðstöð. Meðal hlutverka Seðlabanka Íslands er að bankinn stuðli að öryggi í greiðslumiðlun í landinu og hefur ákvæði 15. gr. laganna tekið mið af því. Það að veita Seðlabankanum beinan innlausnarrétt eins og lagt er til í þessari grein er því til þess fallið að auka öryggi á uppgjöri í viðskiptum á fjármagnsmarkaðnum. Í 2. gr. er lögð til smávægileg lagfæring á orðanotkun sem skýrir sig að öllu leyti sjálf. Í 3. gr. er lagt til að bætt verði við nýjum málslið inn í ákvæði til bráðabirgða II og þar með kveðið skýrt á um að þegar innköllun er lokið á áþreifanlegum verðbréfum og þau gefin út sem rafræn þá séu hin áþreifanlegu verðbréf ógild. Fyrirhugað er, eins og kemur fram í þessu ákvæði laganna, að gefa út reglugerð um nánari framkvæmdaatriði yfirfærslunnar en sú breyting sem hér er lögð til mun jafnframt styrkja lagastoð þeirrar reglugerðar. Í II. kafla er lögð til smávægileg breyting á lögum nr. 21/1991, um gjaldþrot o.fl., en við nánari athugun þótti rétt að inn í upptalningu í 2. mgr. 82. gr. laganna verði bætt orðinu ,,verðbréfamiðstöð`` til frekari áréttingar. Að öðru leyti þarfnast ákvæðið ekki frekari skýringar. Í III. kafla er lögð til breyting á 22. gr. laga nr. 44/1998, um húsnæðismál. Nú þegar er orðið mikið magn húsbréfa á verðbréfamarkaði eins og alkunna er. Af þeirri ástæðu er mikilvægt að hagræðið sem felst í rafrænni skráningu þessara bréfa verði sem fyrst að veruleika eftir að slík skráning verður framkvæmanleg og verðbréfamiðstöð tekur til starfa. Nauðsynlegt er því að ákvæði 22. gr. laga um húsnæðismál, nr. 44/1998, séu skýr að þessu leyti. Jafnframt þykir rétt að í ákvæðinu komi fram nánari reglur um hvernig yfirfærslan skuli gerð samanber m.a. ákvæði greinarinnar um auglýsingar Íbúðalánasjóðs um yfirfærsluna, tilhögun útgreiðslna á útdregnum húsbréfum eftir að yfirfærslan hefur átt sér stað o.s.frv. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efh.- og viðskn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég fagna því frv. sem er til umræðu. Ljóst var strax þegar samþykkt var að fara í rafræna skráningu að það þyrfti að breyta fleiri lögum í kjölfar þess og það frv. sem hér liggur fyrir er svar við því. Má ekki seinna vera því að mér skilst að þessi rafræna eignaskráning verðbréfa sé u.þ.b. að hefjast núna á næstunni. En í athugasemdum við lagafrv. mætti hins vegar skilja það svo að það sé í upphafi næsta árs --- ég tók ekki eftir hvort hæstv. ráðherra talaði í þá veru. En eftir því sem ég best veit þá hefst þessi rafræna eignaskráning á allra næstu dögum eða vikum og má ekki seinna vera að leggja frv. fram. Því ef eitthvað getur orðið til að auðvelda markaðinn og að hann sé opnari og það liggi fyrir meiri upplýsingar um það sem er að gerast á verðbréfamarkaði hverju sinni er þetta í raun og veru grundvöllur þess að rafræn eignaskráning verði tekin upp. Mikil nauðsyn er á því að hún hefjist sem allra fyrst. Það sem gerist m.a. í kjölfar þess --- og ég vildi nú ræða við hæstv. ráðherra því í sjálfu sér eru ekki mörg atriði í þessu frv. umfram það sem búast mátti við --- að tekin var ákvörðun um þessa rafrænu eignaskráningu. Það er fyrir það fyrsta hvort rafræn eignaskráning getur hafist öðruvísi en að efh.- og viðskn. samþykki það fylgifrv. sem hér er, og hvaða tíma er verið að tala um að nefndin hafi til umfjöllunar um frv. og Alþingi á afgreiðslu. Það er fyrsta spurningin sem ég vildi beina til hæstv. ráðherra. Í Morgunblaðinu núna einhvern daginn, ég er ekki með dagsetningu, er viðtal við framkvæmdastjóra Verðbréfaþings Íslands um tímasetningu innherjaviðskipta í hlutafélögum, og innherjaviðskipti hafa verið töluvert í umræðunni og m.a. á hv. Alþingi í gær, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Nafnbirting vegna viðskipta innherja mun hefjast í kjölfar þess að farið verður að eignarskrá hlutabréf rafrænt hjá Verðbréfaskráningu sem verður á næstunni, að sögn Stefáns Halldórssonar. Hann segir að á Verðbréfaþingi sé nú unnið að endurskoðun reglna um nafnbirtinguna. Fram til þessa hafi birting nafna verið erfiðleikum bundin. Tilkynningar um innherjaviðskipti hafi borist of seint frá félögunum, þar sem upplýsingar um eigendaskipti að hlutabréfum séu lengi að berast hlutaskrám.`` Við vorum með fund í efh.- og viðskn. á þriðjudaginn þar sem fyrst og fremst var rætt um innherjaviðskipti og farið yfir þær reglur sem eru í gildi. Þá kom mjög skýrt fram hjá öllum þeim aðilum sem mættu á fund efh.- og viðskn. að í raun og veru þyrfti að leggja megináherslu á að allar þær reglur sem þyrfti að taka upp og breyta í kjölfar þess að rafræn eignaskráning væri tekin upp þyrftu að vera tilbúnar núna innan mjög stutts tíma. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort það sé þannig að það séu einhverjir þeir þættir, hvort sem um er að ræða reglugerðir eða reglur er varða þessi viðskipti á verðbréfamarkaðnum, sem þurfi eða eigi eftir að vinna og í hvaða tilvikum það sé og um hvers konar nafnbirtingar sé að ræða hvað varðar innherjaviðskipti. Hvernig er það kerfi sem Stefán Halldórsson er að vitna til um reglur um nafnbirtingu innherjaviðskipta sem fylgir því að þessi rafræna eignaskráning verði tekin upp og þær reglur sem hann segir að verið sé að vinna að og eru í öllum tilvikum varðandi þessa framkvæmd? Eru þær unnar í samráði við ráðuneytið eða starfsmenn ráðuneytis og samþykktar og viðurkenndar af ráðuneyti eða Fjármálaeftirlitinu? Í ljósi þeirrar umræðu sem hefur verið tel ég líka afar mikilvægt að það sé vönduð yfirferð yfir málið í heild sinni, hvernig að allri framkvæmdinni verður staðið, að farið verði yfir það með efh.- og viðskn. því að mjög berlega kom í ljós á fundi efh.- og viðskn. þar sem var rætt var um innherjaviðskipti að þarna er um mjög flóknar reglur og flókið ferli að ræða. Þingmenn, sem eiga að hafa visst eftirlit með því að þarna sé eðlilega og rétt staðið að málum og að lögum sem hér eru samþykkt sé framfylgt á eðlilegan hátt, voru kannski ekki með allar þessar reglur á hreinu. Ég tel því mjög nauðsynlegt að fyrir liggi skýrar upplýsingar um það hvernig staðið verður að málum eftir að rafræn eignaskráning er tekin upp og þær upplýsingar liggi fyrir ekki bara hjá þeim sem eru á þessum margumtalaða verðbréfamarkaði sem er víst stór hluti þjóðarinnar miðað við upptalningu á öllum þeim sem eiga hlutabréf í hinum ýmsu stofnunum og fyrirtækjum. Eins og kom fram í fjölmiðlum í gær er það orðinn mjög stór hluti þjóðarinnar sem er einhvers staðar með hlutabréf og hefur áhuga á þessum viðskiptum. En ég tel mjög nauðsynlegt að þær reglur sem gilda þarna séu öllum ljósar. Spurningin er þá hvort hæstv. ráðherra muni standa fyrir kynningu eða útgáfu á einhverju upplýsingariti þar sem farið yrði yfir framkvæmd eftir að rafræn eignaskráning verður tekin upp.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir mál hennar. Ég vil að það komi fram að rafræn eignaskráning á verðbréfum er u.þ.b. að hefjast og tilraunaútgáfa í ríkisvíxlum er að hefjast mjög fljótlega. Reglugerð er í smíðum þannig að allt er þetta í ágætis farvegi að mínu mati, þ.e. verði það frv. að lögum sem er til umfjöllunar. Hv. þm. spurði um tíma í því sambandi. Samkvæmt reynslu minni er alltaf viðkvæmt mál að ráðherrar séu að setja nefndum mjög nákvæm tímamörk en auðvitað væri æskilegt að þetta frv. gæti fengið greiðan gang í gegnum þingið. Ég tel að með því að þetta frv. verði að lögum séu lagaákvæði orðin mjög viðunandi og í nokkuð góðu lagi hvað varðar það að taka upp rafræna skráningu. En ég vil þó nefna að alltaf er ástæða til að endurskoða ýmis lög sem skipta máli í þessu sambandi og verður unnið að því á næstu missirum en ég sé ekki að þar sé neitt sem kalli á skjót viðbrögð. Vissulega eru miklar breytingar sem við erum að tala um í þessu sambandi. Verklagsreglur þurfa að miðast við breytta og nútímalegri viðskiptahætti og ég hef enga trú á öðru en að það muni allt saman ganga eftir. Hvernig þetta verði kynnt og almennt um það hvort það verði kynnt er það sjálfsagt mál að svo verði. Ég get alveg hugsað mér að gefið verði út einhvers konar upplýsingarit um það þegar frv. hefur öðlast lagagildi.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að fara fram á að hæstv. ráðherra setti okkur nein tímamörk sem yrðu að halda. Mér er kunnugt um að allir nefndarmenn leggja áherslu á að hægt verði að taka þetta rafræna skráningarkerfi í notkun. Hins vegar er mjög gott fyrir nefndarmenn að vita, ef þetta frv. er ekki samþykkt innan ákveðins tíma, hvort það hamli því að hægt sé að fara í rafræna skráningu. Þá verður það ósköp einfaldlega að vera þannig að nefndin verður að leggja aðeins meiri vinnu á sig til þess að klára þetta. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að ljúka málinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Landsvirkjun. Í 2. gr. núgildandi laga um Landsvirkjun er kveðið á um tilgang fyrirtækisins. Í 2. mgr. greinarinnar segir að Landsvirkjun sé heimilt að hagnýta sér þá þekkingu og búnað sem fyrirtækið ræður yfir á sviði orkumála til verkefna erlendis með því að taka að sér verkefni fyrir fyrirtæki eða stofna og eiga hlut í erlendum fyrirtækjum sem annast rannsóknir, ráðgjöf eða aðra þjónustu á sviði orkumála. Þá segir að Landsvirkjun sé einnig heimilt að stofna og eiga hlut í innlendum fyrirtækjum sem annast rannsóknar- og þróunarverkefni, þó ekki að taka að sér ráðgjöf eða verktöku í samkeppni við önnur fyrirtæki á almennum markaði hér á landi. Loks segir að Landsvirkjun sé heimilt að eiga aðild að innlendum fyrirtækjum sem annast framleiðslu, flutning, dreifingu og sölu orku. Í frv. því sem ég mæli fyrir er lagt til að Landsvirkjun verði auk ofangreinds veitt heimild til að eiga aðild að fjarskiptafyrirtækjum. Í greinargerð með frv. kemur fram að það kerfi sem Landsvirkjun á og rekur vegna starfsemi sinnar geti komið að gagni fyrir fleiri aðila, m.a. þá sem starfa að öryggismálum. Ef frv. verður að lögum veitir það Landsvirkjun lagaheimild til að eiga aðild að slíkum fyrirtækjum enda eðlilegt að slík starfsemi sé rekin utan hefðbundins reksturs fyrirtækisins. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði eftir 1. umr. vísað til hv. iðnn.

Virðulegi forseti. Aðdragandi þess að frv. þetta er lagt fram er umfjöllun um svokallað TETRA-farstöðvakerfi eða fjarskiptakerfi sem var í umræðunni fyrir um ári, það nær ekki ári miðað við þau erindi sem hafa verið send frá Landsvirkjun og ríkislögreglustjóra. En samkvæmt því var það þannig að embætti ríkislögreglustjóra ásamt Slökkviliði Reykjavíkur kannaði möguleikann á að koma upp fullkomnu stafrænu fjarskiptakerfi, byggðu á TETRA-staðli og, virðulegi forseti, ég ætla ekki að reyna að útskýra hvað það er. En núverandi fjarskiptakerfi þessara aðila er gamalt og úrelt og farið að bitna á aðgerðum. Að mati slökkviliðsstjóra og ríkislögreglustjóra og reyndar fleiri aðila --- björgunarsveitirnar komu inn í þetta á einhverjum tímapunkti --- var talinn vænlegur kostur að fara í samstarf við Landsvirkjun þannig að Landsvirkjun notaði það kerfi sem hún á og rekur í dag, að það væri notað sem boðkerfi þar sem ekki þyrfti á nokkurn hátt að leggja nýtt heldur að nýta það kerfi sem Landsvirkjun hefði og ræki. Það er upphafið að því að Landsvirkjun sækir um heimild til að eiga aðild að fjarskiptafyrirtækjum. Hins vegar gerist það í framhaldinu að þessi hugmynd sem kemur fram hjá ríkislögreglustjóra og Slökkviliðinu í Reykjavík um TETRA-fjarskiptakerfi er boðið út og aðrir aðilar fengu það þannig að ekki er um sömu nauðsyn að ræða og kannski hefði verið ef það hefði á sínum tíma verið samið beint við Landsvirkjun. Mér hefur skilist að aðrir aðilar hafi fengið þennan rekstur, hann hafi verið boðinn út, enda kemur það fram í bréfi sem ríkislögreglustjóri skrifar Landsvirkjun að það þurfi að bjóða þetta kerfi út. Menn eru á þeim tíma að reyna að gera sér grein fyrir kostnaði við rekstur kerfisins sem ríkisstjórnin sýndi á þeim tíma mjög mikinn áhuga á að yrði að veruleika og fékkst reyndar sérstök aukafjárveiting til undirbúnings þessa kerfis. Vegna þess að það var talið mjög mikilvægt fyrir löggæsluna í landinu sýndi hæstv. ríkisstjórn þann áhuga að leggja til sérstaka aukafjárveitingu til undirbúnings þessa TETRA-verkefnis. Gert var ráð fyrir að samið væri við þjónustuaðila og verkefnið mundi hugsanlega kosta um 300 millj. kr., 60 milljónir á ári miðað við fimm ára þjónustusamning. Mér er ekki kunnugt um hver kostnaðurinn er eftir að útboðið var framkvæmt og spyr þess vegna hæstv. ráðherra hvort það liggi fyrir hver kostnaðurinn við TETRA-kerfið er, hver fékk það, hver fékk verkefnið sem upphaflega átti að vera samstarfsverkefni milli ríkislögreglustjóra og Landsvirkjunar. Engu að síður virðist Landsvirkjun hafa haldið umræðunni áfram innan sinna veggja um að mega gerast aðili að fjarskiptafyrirtækjum og semja við þau og þá fyrst og fremst með það í huga að nýta þau mannvirki sem Landsvirkjun hefur til umráða. Til þess þurfti að mati lögfræðinga þeirrar stofnunar að breyta lögum þannig að Landsvirkjun fengi þessa heimild. Það er umhugsunarvert og á eftir að koma fyrir í fagnefnd sem fjallar um þetta mál Landsvirkjunar, þó að Landsvirkjun eigi og reki mjög öflugt kerfi í dag, hvort það liggi í hlutarins eðli að veita eigi Landsvirkjun heimild til þess að fara út í annars konar rekstur en Landsvirkjun stendur fyrir núna og lögin heimila henni. Það hlýtur að vera umhugsunarvert, ekki síst í ljósi þess að það hefur komið fram í umræðunni á undanförnum dögum að ef orkufyrirtæki á Akureyri er að sameinast Rarik, að sumra sögn að kaupa Rarik, og jafnvel að Landsvirkjunarhluti þeirrar veitu fari inn í það nýja fyrirtæki, hvort það er á þessum tímapunkti rétt að veita auknar heimildir til Landsvirkjunar. Það hlýtur að vera að það þurfi a.m.k. að fara mjög vel yfir alla þessa þætti. Nú eru nokkur fyrirtæki í fjarskiptum og má vera að þau séu öll þannig að þau óski eftir samstarfi um einstök verkefni við Landsvirkjun til þess að nýta þau mannvirki sem Landsvirkjun hefur. En við hljótum samt sem áður að velta því fyrir okkur hvort þetta sé rétt leið og hvort hún samrýmist öðrum þeim frv. sem áður hafa komið fram og yfirlýstri stefnu ráðherra um þróun fjarskiptamála á landinu, hvort eðlilegt sé að veita þessu fyrirtæki sem er í meirihlutaeign ríkisins og reyndar tveggja stærstu sveitarfélaganna --- það er í eigu hins opinbera --- þessa heimild og hvort það samræmist þeirri stefnu sem hefur verið sett fram hvað varðar fjarskipti og fjarskiptafyrirtæki. Nefndin hlýtur að fara mjög vel yfir það. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að ég man ekki eftir því að við höfum rætt sérstaklega um þetta TETRA-fjarskiptakerfi hér: Hvaða aðilar buðu í og fengu verkið? Hvað kostar það? Hvernig miðar því og hefur fyrirtæki það sem fékk verkefnið hugsað sér að semja við Landsvirkjun um notkun á kerfi Landsvirkjunar? Nú getur vel verið að hæstv. ráðherra hafi ekki svör við þessum spurningum á takteinum hér og nú vegna þess að ég hafði ekki rætt það við ráðherrann að halda fyrir okkur neitt fræðsluerindi um TETRA-fjarskiptakerfið. En það tengist þessu frv. og frv. verður til vegna þeirrar umræðu sem á sér stað milli ríkislögreglustjóra og Landsvirkjunar og þeirra erinda sem fóru þar á milli fyrir tæpu ári síðan og virðist vera upphafið að því að Landsvirkjun sækist eftir því að vera með aðild að fjarskiptafyrirtækjum. Þess vegna hljóta spurningarnar í sjálfu sér að vera eðlilegar. Tengist Landsvirkjun áfram þessu TETRA-fjarskiptakerfi? Hvað kostar þetta verkefni sem hér er verið að tala um? Við munum auðvitað skoða það vel hvort það sé eðlileg þróun að Landsvirkjun fari inn á þennan fjarskiptamarkað eins og hann er og miðað við þá stefnu sem hefur verið sett fram af stjórnvöldum.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til að auka enn starfsvettvang Landsvirkjunar sem er opinbert fyrirtæki í helmingseigu ríkisins og tveggja sveitarfélaga. Ég vildi beina nokkrum spurningum til hæstv. iðnrh. í þessu samhengi. Forveri hæstv. ráðherra flutti hér þáltill. á síðasta kjörtímabili um mikla samkeppni og einkavæðingu í orkugeiranum. Við sjáum þessa samkeppni aukast mjög hratt þessa dagana. Reykjavíkurborg er komin með Nesjavelli. Ég nefni Suðurnesin. Ég nefni Villinganesvirkjun o.s.frv. Margir aðilar eru farnir að keppa á þessum markaði og hræringar eiga sér stað í kringum Rarik. Það er spurning hvort hér eigi sér ekki í raun stað misvísandi þróun þar sem verið er að víkka út starfssvið ríkisfyrirtækis á sama tíma og menn þykjast ætla sér að koma á samkeppni á orkusviðinu. Ég er með nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi: Hyggst hæstv. ráðherra halda áfram þeirri stefnu sem forveri hans, þáverandi hæstv. iðnrh., Finnur Ingólfsson, hafði um að auka samkeppni í orkugeiranum og þá hvernig? Í öðru lagi: Hyggst hæstv. ráðherra vinna að einkavæðingu Landsvirkjunar þannig að hún verði jafnvel hlutuð upp í minni einingar og það ægivald sem hún hefur í orkugeiranum í dag verði brotið niður og þá hvernig? Í þriðja lagi: Hvernig samrýmist þetta lagaákvæði um að auka enn meira vægi Landsvirkjunar og opinberra aðila ákvæðum EES-samningsins um samkeppni á orkusviði og fjarskiptasviði? Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að þetta er ákveðið stílbrot í ríkjandi þróun. Ég vil frekar að menn standi á bremsunni í ríkisvæðingunni heldur en að auka hana eins og hér er lagt til þannig að ríkisfyrirtæki hasli sér völl á nýjum og nýjum sviðum. Það er ekki langt síðan --- ég held það sé eitt ár --- að samþykkt var á hv. Alþingi að Landsvirkjun fengi að fara út í ráðgjafarþjónustu og taka þátt í vetnisfyrirtæki og þannig er hægt og rólega verið að auka verksvið þessa opinbera risa á orkusviðinu inn á önnur óskyld svið sem það hefur ekki stundað hingað til. Ég hef miklar efasemdir um þessa þróun. Ég vil því ítreka þá spurningu til hæstv. ráðherra hvort ekki væri best að selja Landsvirkjun eða einkavæða hana, sérstaklega í ljósi ákvæða EES, eða hvort menn ætla að láta reka sig til þess.

Virðulegi forseti. Við fyrstu sýn virðist hér ekki vera stórt mál á ferðinni og það er ekki löng greinargerð sem fylgir þessari litlu lagabreytingu eða frv. um breytingu á lögum sem hljóðar svo, með leyfi foreta: ,,Við 2. mgr. 2. gr. laganna bætist: svo og aðild að fjarskiptafyrirtækjum.`` Það er sem sagt verið er að leita eftir heimild hjá Alþingi til þess að veita Landsvirkjun heimild til þess að eiga aðild að fjarskiptafyrirtæki. Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal áðan að það er í raun verið að ríkisvæða fjarskiptamarkaðinn frekar en nú er, ef svo má að orði komast, þ.e. við erum nú fyrir með fyrirtæki í eigu ríkisvaldsins sem hefur um það bil 96--98% af þessum markaði og núna er verið að leita eftir heimild Alþingis fyrir því að Landsvirkjun sem er að 50% í eigu ríkisins en 45% í eigu Reykjavíkurborgar og að mig minnir 5% í eigu Akureyrarbæjar, fái heimild til þess að eiga aðild að fjarskiptafyrirtækum. Virðulegi forseti. Þegar greinargerðin, sem er nú ekki efnismikil, er lesin er maður eiginlega engu nær og áttar sig ekki almennilega á því hvað þarna er á ferðinni. Maður veltir því í fyrsta lagi fyrir sér hvort hugsanlegt sé að hér sé á ferðinni einhvers konar undanfari þess að fyrirtækið verði einkavætt, þ.e. að fyrirtækið geti nýtt það fjarskiptakerfi sem það á sem ég reyndar þekki ekki nægilega vel og veit ekki hversu öflugt er. Hugsanlegt er að með því að leggja þetta fjarskiptafyrirtæki inn í önnur fjarskiptafyrirtæki þá sé verið að undirbúa einkavæðingu. Ég veit það ekki. En ég er ekki í nokkrum vafa um að ef þetta er hugmyndin þá er það án efa til þess fallið að auka verðmæti Landsvirkjunar. Ég held að það sé ekki nokkur spurning því að vöxturinn á fjarskipta- og tölvumarkaði er slíkur að leitun er að öðru eins í sögunni. Þess vegna held ég, virðulegi forseti, að það sé mjög mikilvægt að hæstv. viðskrh. skýri betur út fyrir okkur á hinu háa Alþingi hverju sé verið að leita eftir og hvaða hugmyndir liggi þarna að baki. Það er a.m.k. skoðun þess sem hér stendur að ekki sé ástæða til þess að ríkið auki hlutdeild sína á fjarskipta- og tölvumarkaði frá því sem nú er. Ég held að það sé algjörlega nauðsynlegt fyrir hæstv. iðnrh. að skýra frekar en hér kemur fram á hvaða vegferð ríkisstjórnin er í þessu máli.

Herra forseti. Hér er til umræðu tiltölulega stutt frv. sem felur ekki í sér neinar stórvægilegar breytingar. En það er eðlilegt að hv. þingmenn velti upp hvaða afleiðingar þessar breytingar hafi í för með sér, eins og hér hefur komið fram í ræðum hv. þingmanna. Frv. gengur í rauninni ekki út á annað en að veita Landsvirkjun heimild til þess að taka þátt í öðrum fyrirtækjum og er í sjálfu sér ekkert nýmæli. Auðvitað er mikilvægt að taka slíkt til gaumgæfilegrar athugunar og umhugsunar, eins og bent hefur verið á, þegar verið er að stíga slík skref og velta því upp hvort verið sé að auka ríkisvæðingu eða afskipti ríkisins eða hvort verið sé að stíga skref einkavæðingar eða einhvers þar á milli. Herra forseti. Í þessu sambandi er mjög mikilvægt að hafa í huga að innan hins öfluga fyrirtækis Landsvirkjunar er gífurlega mikil þekking, bæði tækniþekking --- þar hefur verið fjárfest mikið í tækni alls konar --- og ekki síður er þar gífurlega verðmætur mannauður sem hefur skapast af þeim verkefnum sem Landsvirkjun hefur lagt í landsmönnum öllum til gagns á undanförnum áratugum. Sú tækniþekking og sá mannauður sem þar hefur upp safnast er í rauninni mjög sérhæfður. Landsvirkjun starfar á mjög sérhæfðu sviði. Og þá, herra forseti, kviknar sú spurning hvort eðlilegt sé að loka þessa þekkingu, bæði tæknibúnað og mannauðinn, inni í ríkisfyrirtækinu eða hinu opinbera fyrirtæki Landsvirkjun. Ég tel sjálfur, herra forseti, að það væri óábyrgt að nýta ekki bæði mannauðinn og þá tækni sem er til staðar eins vel og hægt er, en þetta er mjög sérhæft og dýrmætt hvernig sem á er litið. Ég tel í rauninni að þetta frv. snúist eingöngu um að nýta búnað sem þegar er til staðar. Ég vil taka dæmi af breytingum sem orðið hafa og ítreka að hér er í rauninni ekki verið að stíga ný skref. Fyrir rúmu ári var stofnað á Íslandi alþjóðlegt félag í samstarfi innlendra aðila og erlendra um vetnisvæðingu íslenska samfélagsins með 51% eignaraðild ýmissa fyrirtækja og stofnana í eigu Íslendinga. En afgangurinn er í eigu erlendra aðila. Eðli málsins samkvæmt hlýtur Landsvirkjun að tengjast umræðu um vetnisvæðingu enda þarf raforku til þess og fyrir lá, herra forseti, mikill áhugi Landsvirkjunar á að taka þátt í stofnun þess félags. En lög heimiluðu það ekki. Og m.a. þess vegna var samþykkt á hv. Alþingi á síðasta ári breyting á lögum sem gerði Landsvirkjun kleift að ganga inn sem lítill aðili í þetta félag. Það hlýtur að styrkja Landsvirkjun en ekki síður styrkir það líka þetta félag. Ég tel að með þessu frv. sé verið að stíga mjög svipuð skref. Þetta snýst í rauninni bara um að nýta búnað sem Landsvirkjun á og styðja þar með ýmis einkafyrirtæki sem vilja fá að nýta þennan búnað. Ég tel því að þetta geti verið mjög skýrt dæmi um heppilegt samstarf hins opinbera og einkageirans. Nú er ljóst að fram undan eru miklar breytingar á raforkusviði sem hafa verið ræddar nokkrum sinnum á hv. Alþingi, þ.e. það er verið að innleiða samkeppni í raforkuframleiðslu og grundvallarhlutverk Landsvirkjunar mun þar af leiðandi breytast. Því er mjög mikilvægt að nýta þann uppsafnaða mannauð og þekkingu sem þar hefur skapast þannig að þetta öfluga fyrirtæki geti sótt fram á öðrum sviðum. Í þessu tilviki er í rauninni ekki verið að ræða um annað en að nýta búnað sem er til staðar aðallega upp til fjalla og á svæðum þar sem eru dauðir punktar í fjarskiptum. Eins og við þekkjum af umræðum bæði á hv. Alþingi og í samfélaginu öllu þá hefur umferð fólks, bæði innlendra ferðamanna og erlendra um miðhálendið og í óbyggðum, farið mjög vaxandi þar sem fólk vill njóta fegurðar fjallanna getum við sagt, en fjarskipti eru þar afskaplega slitrótt. Það eru margir dauðir punktar. Nú háttar svo til að vegna ýmissa virkjana á miðhálendinu hefur Landsvirkjun af öryggisástæðum komið sér upp ljósleiðara og búnaði til þess að hafa fjarskipti manna á milli nokkuð þokkaleg í þeim mannvirkjum sem Landsvirkjun á þar. Og þegar einkaaðilar óska síðan eftir því að fá að nýta þá samgönguæð sem ljósleiðarinn er og þann tæknibúnað sem Landsvirkjun á þá er mjög eðlilegt að bjóða einkaaðilum að nýta þann búnað. Ég skil a.m.k. frv. þannig að það sé ekki Landsvirkjun sem ætli sér að fara að taka upp samkeppni í símaþjónustunni heldur einungis að leigja og leyfa öðrum aðilum, einkaðilum, afnot af búnaði sínum. Það tel ég vera styrk fyrir Landsvirkjun en ekki síst fyrir ferðamenn. Með þessu er í rauninni verið að auka öryggisþáttinn á miðhálendinu. Því má segja að að nokkru leyti sé þarna opinbert fyrirtæki að stuðla að auknu öryggi en jafnframt að gefa einkaaðilum möguleika á því að auka þjónustumöguleika og tekjumöguleika sína með því að nýta þetta til fjarskipta. Herra forseti. Þannig skil ég frv. og tel að það sé af hinu góða og mun því styðja það.

Virðulegi forseti. Mér fannst málið skýrast talsvert við ræðu hv. þm. þó að ég hefði viljað spyrjast frekar fyrir um nokkur atriði. Ég skil málið þannig að það sé lagt fram í þeim tilgangi að Landsvirkjun nýti þau verðmæti sem hún á fyrir nú þegar á fjarskiptasviðinu og hafi hugsað sér annaðhvort að eiga samstarf eða leigja út þessi tæki og tól til annarra aðila. Vitaskuld hefur þessu kerfi verið komið upp í skjóli þeirrar einokunar sem Landsvirkjun hefur haft í gegnum tíðina og þess vegna held ég að það sé algjört grundvallaratriði, og það þarf að liggja fyrir hér áður en Alþingi samþykkir þetta, hvernig Landsvirkjun hyggist leigja þessi tæki út, þ.e. að allir hafi þá a.m.k. jafnan möguleika og jafnan aðgang til að komast inn á þessi tæki. Þær reglur þurfa náttúrlega að liggja mjög skýrt og klárlega fyrir því ég held að ég og a.m.k. fleiri þingmenn hér inni séu þess lítt fýsandi að ríkið komi inn á þennan fjarskiptamarkað af meiri þunga en er nú þegar. Þess vegna beini ég þeirri spurningu til hv. þm., þar sem hv. þm. er formaður iðnn., hvort ekki verði þá ekki reynt að tryggja það að ef af þessu verður þá verði öllum fyrirtækjum sem á því hafa áhuga gert jafnhátt undir höfði og tryggt að allir eigi jafnan aðgang að þessu kerfi ef til þess kemur að það verði leigt út. En ég skil þá jafnframt frv. þannig að ætlunin sé ekki sú að leggja þennan hluta af tækjum og tólum og eigum Landsvirkjunar inn í önnur fjarskiptafyrirtæki.

Herra forseti. Hv. þm. nefndi að Landsvirkjun hefði komið sér upp búnaði vegna einokunar. Það er þó rétt að taka fram að þetta er búnaður sem Landsvirkjun hefur þurft að koma sér upp til þess að geta tryggt öruggt samband milli stöðva, starfsstöðva Landsvirkjunar á miðhálendinu. Þær aðstæður hafa í rauninni neytt fyrirtækið til að leggja í þann kostnað og er nokkuð öruggur búnaður. Neyðin hefur sem sagt rekið fyrirtækið til þess. Síðan kemur í ljós að sá búnaður opnar möguleika fyrir ýmsa aðra. Framtakssöm fyrirtæki sjá þar ákveðin sóknarfæri í viðskiptum sínum og hafa greinilega óskað eftir að fá að nýta þennan búnað. Ég held að ljóst sé að eðli málsins samkvæmt muni venjuleg fjarskiptafyrirtæki aldrei leggja slíkan búnað uppi á miðhálendinu einfaldlega vegna þess að umferðin þar er svo lítil og viðskiptin þar eru svo lítil að sá stofnkostnaður mundi aldrei borga sig og þess vegna er mjög skynsamlegt að nýta þann búnað sem er til staðar. Auðvitað get ég ekki svarað því hvernig að því verður staðið. Það er að sjálfsögðu verkefni sem hv. iðnn. mun skoða þegar málið kemur til hennar. En afstaða mín er sú að Landsvirkjun, eins og ég reyndi að segja í ræðu minni áðan, eigi ekki sjálf að fara í að afgreiða símtöl, getum við sagt, heldur eigi hún að bjóða þeim fyrirtækjum sem vilja fara um þessa þjóðbraut að keppa þar á jafnréttisgrundvelli. Að því leytinu til erum við hv. þm. sammála, hygg ég.

Virðulegi forseti. Hv. þm. má ekki skilja orð mín svo að ég telji það eitthvað óeðlilegt þó að þeir hafi komið þessu upp. Það er í sjálfu sér ofur eðlilegt. En hins vegar hefur það orðið til í skjóli einokunar og það er ekkert í sjálfu sér að því að finna. Það sem ég var að benda á, og ég skildi hv. þm. svo að hann væri því sammála, var að ef af þessu yrði og Alþingi veitti þessa heimild þá yrði einfaldlega að tryggja að öll fyrirtæki sem á því hafa áhuga gætu komist þarna inn á jafnréttisgrunni. Það er í raun það meginatriði sem ég vildi leggja áherslu á og ég fagna því að hv. þm. Hjálmar Árnason, formaður iðnn. Alþingis, sé þessu sammála.

Herra forseti. Það gleður mig að fögnuður hv. þm. skuli vera mikill. Ég held ekki þurfi að hafa miklu fleiri orð um það að Landsvirkjun væri aldrei stætt á öðru en bjóða þetta út og gefa fyrirtækjum jafnan kost á því að fara þarna inn. Annað stenst ekki samkeppnislög. Ég held að þau muni nú tryggja það, auk almenns vilja í samfélaginu. En þetta er spennandi verkefni sem iðnn. mun fara í saumana á.

Virðulegi forseti. Í máli hv. þm. kom fram að frv. fæli ekki í sér stórvægilegar breytingar. Hér væri aðeins verið að nýta mannauð og tækni hjá Landsvirkjun og að bjóða ætti einkaaðilum að nýta þann búnað sem er til staðar. Upphaflega er þetta gert vegna þess að verið var að biðja um samstarf út af svokölluðu TETRA-kerfi þar sem átti að bjóða út kerfi og þjónustu TETRA-kerfisins. Ríkislögreglustjóri, Landsvirkjun, slökkviliðið, Landsbjörg og fleiri aðilar ræddu það. Eftir því sem ég best veit er búið að bjóða kerfið út og það var ekki Landsvirkjun sem fékk. Þetta er eðlisbreyting, þetta er stórvægileg breyting vegna þess að frv. felur í sér að Landsvirkjun fær heimild til að taka þátt í og eiga fyrirtæki á sviði fjarskipta, auk orkumála og tengdrar starfsemi sem hún hefur í dag. Þarna er því verið að gefa mjög víðtæka heimild. Eftir því sem manni sýnist, þó að ég viðurkenni að afar lítið er í frv. sjálfu um innihald þess, hvorki í athugasemdunum né í greininni, en það stendur þó í fskj. fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis sem er alltaf mikið að marka, að verið sé að veita Landsvirkjun heimild til að taka þátt í og eiga fyrirtæki á sviði fjarskipta auk orkumála og tengdrar starfsemi. Það er því ekki eingöngu svo að verið sé að nýta búnaðinn og þetta er stórvægileg breyting.

Herra forseti. Ég er ekki viss um að ég sé sammála hv. þm. um að þetta sé stórvægileg breyting. Í fyrsta lagi er ekki um neina stefnubreytingu að ræða. Þessi skref hafa verið stigin áður og það hefur komið fram hér í umræðunni, þar sem Landsvirkjun hefur verið heimilað að taka þátt í og eiga í öðrum fyrirtækjum með þeim rökum að það styðji annars vegar Landsvirkjun og hins vegar viðkomandi fyrirtæki eða safn fyrirtækja eins og ég nefndi dæmi um með vetnisfélagið. Þar má segja að um svipað dæmi sé að ræða. Hvað varðar þátttöku Landsvirkjunar í fyrirtæki eða í rekstri fjarskipta um öryggismál þá finnst mér það vera af allt öðrum toga hvort Landsvirkjun fari í samstarf með lögreglunni og björgunarsveitum á grundvelli öryggismála eða hins vegar að Landsvirkjun fari í að afgreiða dagleg símtöl í hreinum viðskiptum, svipað og Landssíminn, Íslandssími eða önnur slík fyrirtæki sem rekin eru af hagnaðarsjónarmiði, getum við sagt, og á viðskiptagrundvelli, eða hvort um er að ræða starfsemi sem snertir eingöngu öryggisatriði. Á því er grundvallarmunur.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að spyrja hv. þm., formann iðnn., hvort ekki sé rétt að búið sé að bjóða þetta verkefni út. Miðað við þau erindi sem voru uppi fyrir tæpu ári þá er ekki svo að málið sé statt á sama punkti. Það er ekki bara verið að biðja um samstarf Landsvirkjunar. Búið er að bjóða út verkefnið og annar aðili fékk það. Er það ekki rétt? Og það er ekki eingöngu um öryggisatriði að ræða. Það er ekkert í frv. og ekkert í grg. sem segir að þetta sé eingöngu vegna þess, af því að stofnunin má eiga fyrirtæki. Í athugasemdum frv. segir, með leyfi forseta: ,,Landsvirkjun á og rekur fjarskiptakerfi vegna starfsemi sinnar. Það kerfi getur komið að gagni fyrir fleiri aðila, m.a. þá sem starfa að öryggismálum.`` Það sama gildir um Landssímann, Tal og öll þessi fjarskiptafyrirtæki. Þau koma vonandi að gagni hvað varðar öryggisþættina. Virðulegi forseti. Ég hlýt, af því að hv. þm. Pétur Blöndal talaði hérna áðan, að segja að ég er hrædd um að þetta frv., hv. þm. Pétur Blöndal, sé enn eitt innleggið í að lækka frelsisvísitöluna sem er uppáhaldsvísitala ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Það hefur áður komið fram og ég hef lýst því yfir áður að hvað varðar fyrirkomulag á notkun á slíkum tæknibúnaði þá er það verkefni sem hv. iðnn. mun skoða. Hins vegar er líka rétt í framhaldi af síðustu ræðu hv. þm. að leggja áherslu á að í grg., þó stutt sé, er meginatriði sem þar er dregið fram, þ.e. öryggismálin. Ég held að allir viti að öryggisþátturinn er kveikjan að þessu. Það er fyrst og fremst öryggisþátturinn og öllum er kunnugt um að fjarskiptavandamál eru á miðhálendinu, þar eru margir dauðir punktar bara vegna þess að dreifikerfið nær ekki þangað. Því hafa bæði björgunarsveitir og lögregla séð þarna ákveðin sóknarfæri. Ég hef engar athugasemdir við það. Eftir því sem ég best veit er það grunnurinn að því að með þetta mál er farið af stað. En ég held að hvergi hafi komið fram að Landsvirkjun ætli sér að opna almenna fjarskiptaþjónustu og fara að hafa einhvern hagnað af því. Það held ég að hafi hvergi komið fram. En málið verður skoðað, herra forseti.

Virðulegi forseti. Komið hefur fram hjá hv. formanni iðnn., Hjálmari Árnasyni, að þetta sé lítið frv., lítið mál. En það eru nú oft stórmál fólgin í kannski fjórum, fimm orðum í lagabreytingu. Ég skil þessa breytingu á frv. til laga um breytingu á lögum um Landsvirkjun allt öðruvísi en talað hefur verið um hér úr stólnum af hv. formanni iðnn. vegna þess, með leyfi forseta, að: ,,Við 2. mgr. 2. gr. laganna bætist: svo og aðild að fjarskiptafyrirtækjum.`` Ég skil þetta á þann hátt að fyrirtækinu sé þá heimilt að kaupa sig inn í hlutafélag, kannski Tal, kannski Landssímann, og þar með verða aðili að fjarskiptafyrirtæki eða kaupa það allt. Þetta er í allt öðrum dúr en menn túlka innihald þessara breytinga, sérstaklega hv. formaður iðnn., Hjálmar Árnason. Það er nauðsynlegt að menn átti sig á því hvað þeir meina þegar þeir breyta lögunum og auðvitað erum við öll inni á því að það er í þágu þjóðarinnar að sem flestir geti notað þær rásir og þann fjarskiptabúnað sem fyrirtækið býr yfir. Ég held að allir séu á því. Það er að sjálfsögðu stórmál og gott fyrir þjóðina alla að sá búnaður sé notaður af sem flestum hvort sem það eru björgunarsveitir eða þau símafyrirtæki sem nú eru starfandi í landinu. En ég skil þessa lagabreytingartillögu á allt annan hátt en hér hefur verið túlkað. Ég held að nauðsynlegt sé að þetta verði skoðað í nýju ljósi hvort sem málið fer til iðnn. eða samgn. og menn leggi a.m.k. niður fyrir sér og séu með það á hreinu hvað þeir eru að meina með breytingunum, hvert þeir eru að stefna. Ég held að það sé ekki á hreinu miðað við þær umræður sem hér hafa farið fram. Það er líka alveg nauðsynlegt að taka hlutina í réttri röð. Staða Landsvirkjunar er þannig núna að stóru eignaraðilarnir hafa komið með hugmyndir um breytingar á rekstrarformi. Sumir hafa jafnvel gengið svo langt að lýsa áhuga á því að ganga út úr fyrirtækinu, þannig að innan kannski örfárra missira eða ára erum við að horfa fram á stórbreytingar á fyrirtækinu. Bæði Reykjavíkurborg og Akureyrarbær hafa reifað og sett fram hugmyndir og sýnt áhuga jafnvel, á því að selja fyrirtækið og hafa þreifað á málinu frá þeim sjónarhóli. Ég held að þó að þetta séu ekki mörg orð í lagabreytingunni þá geti þetta verið miklu stærra mál en virðist og alveg nauðsynlegt frá mínum bæjardyrum séð að menn viti hvert þeir stefni. Ég vil bara árétta það að við erum öll með á því að öryggis sé gætt á hálendinu og það er sjálfsagður hlutur að nota þann búnað sem fyrirtækið hefur komið sér upp sjálft til að vakta mannvirki sín. En það er ekki sama hvernig að því er staðið. Ég held að við værum mjög illa sett ef við mundum gefa heimild til þess að blokkera kannski alla aðra en einn aðila, kannski óheppilegasta aðilann í geiranum, til að nota þessar rásir. Þá væri staðan kannski sú að jafnvel björgunarsveitir og aðrir gætu ekki notað rásirnar. Og þá er verr af stað farið en heima setið. Þessum atriðum vildi ég koma á framfæri. Ég held að við eigum að ræða þetta í réttri röð. Við eigum að gera okkur grein fyrir því hvert stefnir með þetta fyrirtæki, hver áhugi eignaraðilanna er, hver sýn þeirra er varðandi þróunina næstu mánuði og missiri og síðan að fara ofan í þetta mál og laga tillöguna um breytingar á lagatexta að því sem menn virkilega meina.

Herra forseti. Í þeim umræðum sem átt hafa sér stað um þetta mál á fundinum hafa komið fram sjónarmið sem eru dæmigerð sjónarmið ríkisvæðingarsinna sérstaklega hjá hv. þm. Hjámari Árnasyni, formanni iðnn. Landsvirkjun framleiðir rafmagn og hefur gert lengi en til að framleiða rafmagn hefur hún komið sér upp sérfræðiþekkingu og fer fram á að fá heimild til að taka þátt í fyrirtækjum sem veita ráðgjöf. Svo er hún látin taka þátt í fyrirtækjum sem sjá um að framleiða vetni og nú hefur hún vegna þess að hún þarf á því að halda búið til símafyrirtæki sem er allt annar atvinnurekstur en að framleiða rafmagn. Maður spyr: Af hverju kaupir Landsvirkjun ekki þessa þjónustu að í staðinn fyrir að framleiða hana sjálf? Þetta er einmitt dæmigert um vöxt og framgang ríkisfyrirtækja. Við kynntumst þessu mjög vel hjá Sementsverksmiðju ríkisins sem var komin með rekstur á öllum sviðum, hótel, mötuneyti, trésmíðaverkstæði, járnsmíðaverkstæði, bifreiðaverkstæði o.s.frv. Ég spyr: Hvenær ætlar Landsvirkjun að baka brauð af því að starfsmennirnir þurfa eflaust brauð með kaffinu? Það getur vel verið að þar sé bakað brauð og þá vill hún eflaust fá að taka þátt í brauðgerð. Hv. þm. Hjálmar Árnason, formaður iðnn., sagði að venjuleg fjarskiptafyrirtæki hefðu aldrei lagt þetta kerfi um hálendið. Það er ekki furða. Þau voru ekki beðin um það, það var engin eftirspurn vegna þess að þetta stóra, mikla ríkisfyrirtæki gerði það bara sjálft. Ef ríkisfyrirtæki hefði sagt: Okkur vantar þetta fjarskiptakerfi inni á hálendinu, hefðu örugglega fundist hér aðilar. Þá var reyndar ekki neitt frelsi í fjarskiptum en þeir mundu örugglega finnast núna ef Landsvirkjun vildi bara selja fjarskiptarekstur sinn, þetta símafyrirtæki út úr rekstri sínum og gera við þá þjónustusamning til margra ára til að tryggja öryggi og annað slíkt eins og menn gera alltaf þegar þeir ætla að kaupa símaþjónustu eða hvað sem er. Þetta er önnur leið. Landsvirkjun þarf ekkert að eiga í viðkomandi fyrirtæki. Hún bara gerir samning við eitthvert fjarskiptafyrirtæki, Tal, Landssímann eða eitthvað um að taka að sér þennan rekstur sem er eitthvað allt annað en að framleiða rafmagn. Þannig hefur röksemdunum verið snúið við. Menn segja: Af því að við höfum þessa tækni, þá þekkingu og þessi tæki til staðar ætlum við að taka þátt í að eiga með einhverjum fyrirtækjum þennan rekstur í stað þess að kaupa hann bara að eins og menn kaupa að brauð og kaffi vænti ég. Þeir setja ekki upp kaffibrennslu af því að kaffi vantar handa starfsfólkinu. Ég tel að sú þróun sem hefur átt sér stað hjá Landsvirkjun sé dæmigerð fyrir ríkisfyrirtækin sem loki inni tækni og þekkingu í staðinn fyrir að dreifa henni. Ef Landsvirkjun hefði boðið þessa símaþjónustu sína út og gert samning við aðilann, ef þetta hefði verið t.d. Tal eða Landssíminn, þá væri sá aðili fyrir löngu búinn að koma sér inn á markaðinn til að þjónusta björgunarsveitir og aðra slíka, hann væri fyrir löngu búinn að því. Þá mundi hann selja þessa símaþjónustu til Landsvirkjunar og allra annarra sem kynnu hugsanlega að nýta hana. Þetta kerfi sem við erum með lokar þekkinguna inni. Svo er ekki fram hjá því að líta að stjórn Landsvirkjunar er pólitískt kosin. Hún er kosin af Alþingi að stórum hluta, ef ég man rétt. Það vill svo til að pólitískt kosnir aðilar taka pólitískar ákvarðanir. Hvernig ætlar Landsvirkjun að taka þátt í fyrirtækjum? Maður óttast að sjálfsögðu að það verði einhver önnur sjónarmið en hagræn sjónarmið sem valdi því að menn taki þátt í einhverjum gæluverkefnum. Ég segi ekki að vetnisfyrirtæki sé slíkt en það gæti verið það og það er ákveðin hætta á því þegar pólitískt kjörin stjórn tekur ákvarðanir sem þá eru pólitískar. Og það gæti verið að Landsvirkjun væri með þrýstingi að stofna eitthvert sérstakt fyrirtæki um fjarskipti. Menn segja að þetta sé lítið mál, herra forseti. En ef maður les frv. þá stendur einfaldlega að Landsvirkjun megi eiga aðild að fjarskiptafyrirtækjum. Það er ekki lítið. Landsvirkjun gæti keypt hlut í Landssímanum eða Tali og vegna þess að Landsvirkjun er sá aðili á Íslandi sem hefur mest eigið fé fyrir utan lífeyrissjóðina. 35 milljarða þegar ég frétti síðast, Landsvirkjun á 35 milljarða í eigin fé en lífeyrissjóðirnir eru með alls konar takmarkanir á fjárfestingu sinni. Þeir mega ekki kaupa hlutabréf nema fyrir ákveðinn hluta af eigin fé. En Landsvirkjun hefur ekki slíkar takmarkanir á sínu eigin fé. Landsvirkjun er því sennilega eini innlendi aðilinn sem gæti keypt Landssímann í einum bita og hér er verið að opna á það. Hér er verið að opna á það að Landsvirkjun sem er opinbert fyrirtæki kaupi Landssímann sem þá var opinbert fyrirtæki og verður áfram opinbert fyrirtæki. Ég hef því miklar efasemdir um þessa breytingu og vil að hv. iðnn. taki þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar og sérstaklega það sem hér hefur verið bent á að þetta galopnar fyrir Landsvirkjun að fara út í alls konar rekstur og settar verði þá a.m.k. einhverjar takmarkanir á það hvað hún megi kaupa fyrir mikið.

Virðulegi forseti. Hér er sannarlega hreyft máli sem leynir á sér og þó að frv. sé ekki margort, þykkt eða greinargerðin stór, þá er greinilega um að ræða mun stærra mál en þetta litla frv. gefur til kynna. Það er alveg ljóst að Landsvirkjun, sem er ríkisfyrirtæki í almannaeign, nýtur umtalsverðra sérréttinda samkvæmt lögum. Þar nægir bara að nefna að þessu fyrirtæki er heimilt að taka lán og taka ábyrgð á greiðslum og þetta er fyrirtæki sem er undanþegið tekjuskatti, eignarskatti og stimpilgjöldum vegna lána sem fyrirtækið tekur. Það er undanþegið útsvari, það er undanþegið aðstöðugjaldi svo og öðrum gjöldum til sveitarfélaga. Það er því alveg ljóst að hér er um fyrirtæki að ræða sem hefur yfirburðastöðu á markaðnum, á markaði orkusölu og orkudreifingar sem er og hefur verið meginverksvið þessa fyrirtækis. Það er síðan í bígerð og hefur verið stundað núna upp á síðkastið að víkka út starfsemi fyrirtækisins. Eins og hv. þm. sem hér hafa talað hafa bent á rekur Landsvirkjun ráðgjafarþjónustu og ætlar að fara að hasla sér völl á símamarkaði eða fjarskiptamarkaði og við vitum að sjálfsögðu ekki hvað meira býr að baki. Hv. þm. Pétur Blöndal benti á að bakarí gæti verið á næsta leiti eða annað í þeim dúr. Hvað vitum við? En það er algerlega ljóst að svona stórt fyrirtæki sem hefur milli 300 og 400 ársverk sinna starfsmanna, fastráðinna og lausráðinna, er yfirburðafyrirtæki. Það er risi, eins og hv. þm. Pétur Blöndal sagði áðan. Maður spyr: Hvað rekur fyrirtæki af þessu tagi og þá sem eru ábyrgir fyrir því út í slíka útþenslustefnu? Hvað býr hér að baki? Eðlilegt er að spyrja slíkra spurninga, ekki síst í ljósi þess sem fram kemur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og hefur komið fram í stefnuræðu hæstv. forsrh. að fyrir dyrum standi að breyta skipulagi orkumála þannig að samkeppni verði innleidd til að auka hagkvæmni og lækka orkuverð. Ég verð að segja, herra forseti, að ræða hæstv. iðnrh. áðan þar sem hún fylgdi frv. úr hlaði brá ekki ljósi á þau atriði sem vekja spurningar. Hvað býr hér að baki? Hv. þm. Hjálmar Árnason, sem hélt ræðu áðan af miklum móð eins og hann væri orðinn málsvari Landsvirkjunar á Alþingi, brá heldur ekki ljósi á það hvað hér býr að baki. Hér hafa verið viðraðar óljósar og þokukenndar útskýringar hv. þm. Hjálmars Árnasonar og hæstv. ráðherra Valgerðar Sverrisdóttur. Hv. þm. Hjálmar Árnason heldur því fram að neyð sé að reka Landsvirkjun út í að koma sér upp fjarskiptabúnaði, neyð sé að reka fyrirtækið út á þetta svið, ég tek þá skýringu ekki gilda, herra forseti. Ég tel hana í hæsta máta undarlega. Það er engin neyð í gangi hjá Landsvirkjun. Það er eitthvað annað sem hefur ekki verið sagt hér og hæstv. ráðherra á eftir að skýra það fyrir þingmönnum hvað það er sem hér býr að baki. Hvers vegna er farið út í þennan breytta starfsvettvang Landsvirkjunar? Hv. þm. Hjálmar Árnason lýsti því einnig áðan hvernig fyrirtækið væri að nýta mannauðinn sem býr í fyrirtækinu og að því er mér skildist bara hreinlega fyrir góðmennskusakir að sjá til þess að öryggi ferðamanna sem eiga leið um miðhálendið sé tryggt. Herra forseti. Þetta er heldur ekki gild skýring. Það er eitthvað annað sem á eftir að segja hér. Hvað hefur sú samkeppni, sem boðuð er á fjarskiptamarkaðnum og er í raun orðin staðreynd, leitt af sér? Hvað er hún að leiða af sér sem gerir það fýsilegt fyrir Landsvirkjun að fara inn á þann markað? Þeirri spurningu þarf að svara. Það er alveg ljóst að þessi samkeppni er á næsta leiti. Það hvarflar sannarlega að manni, herra forseti, að hér sé verið að víkka út starfssvið Landsvirkjunar mögulega í því skyni að gera það að fýsilegri kosti þegar þar að kemur þegar þarf að fara að liða fyrirtækið í sundur, búta það upp og selja einkaaðilum. Er það það sem verið er að gera, að gera fyrirtækið þannig úr garði að það verði fleiri einkaaðilar sem eigi möguleika á því að koma hér að málum þegar við stöndum frammi fyrir því að þetta fyrirtæki sem er nú í eigu almennings verði limað í sundur og selt í einingum? Þessari spurningu þurfum við að fá svarað, herra forseti. Ég vitna að lokum í ársskýrslu Landsvirkjunar frá 1998 sem er hið merkasta plagg. Þar segir og styður það mál mitt hve skammt er í þá samkeppni sem fram undan er. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Það stefnir í aðskilnað meginþátta framleiðslu og flutnings í starfsemi Landsvirkjunar með einhverjum hætti og ljóst er að vinnsla annarra framleiðenda á eftir að aukast enn meira.`` Fleiri vísbendingar eru í þessari skýrslu sem gefa okkur til kynna að Landsvirkjun er vel undir það búin að fara út í þetta hlutverk sem virðist liggja fyrir fyrirtækinu að vera limað sundur, brotið upp í einingar og sett á markað og selt hæstbjóðanda.

Hæstv. forseti. Þó nokkrar umræður hafa orðið um þetta frv. sem lætur ekki mikið yfir sér. Mér finnst að nokkuð hafi gætt tortryggni hjá ákveðnum hv. þm. og það er spurt hvað búi að baki. Mig langar að lesa tvær málsgreinar úr greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Landsvirkjun á og rekur fjarskiptakerfi vegna starfsemi sinnar. Það kerfi getur komið að gagni fyrir fleiri aðila, m.a. þá sem starfa að öryggismálum.`` Þetta er kjarni málsins. En ef hv. þm. þykir ekki nógu glöggt hvernig þetta er sett fram í frv. er að sjálfsögðu alltaf sá möguleiki fyrir hendi að skerpa betur gildissviðið í umfjöllun í hv. iðnn. En ég ítreka að að mínu áliti er málið eingöngu til framfara. Það er verið að tala um að nýta búnað sem er til staðar en vegna lagaumhverfis getur Landsvirkjun ekki nýtt hann nægilega almenningi í hag eins og lög eru í landinu. Ég segi allt orkar tvímælis þá gert er. En í þessu tilfelli finnst mér að málið horfi til framfara. Hv. þm. Pétri H. Blöndal spyr hvort ég muni halda áfram stefnu fyrrv. hæstv. iðnrh. í orkumálum og auka samkeppni. Það er svo að það er ekki stefna eins einstaklings sem ræður ferð í ríkisstjórn heldur stefna viðkomandi stjórnmálaflokka og stefna í stjórnarsáttmála sem þeir koma sér saman um og gefa út. Engin breyting er uppi í sambandi við orkumál við það að nýr iðnrh. taki við. Eins og hv. Alþingi hefur fjallað um eru breytingar fyrirhugaðar í þessum geira og nefnd hefur verið að störfum sem hefur mótað tillögur um svokallað Íslandsnet þar sem verið er að tala um hringnet, hringkerfi orkunnar. Ég geri alveg ráð fyrir því að ég muni leggja mig fram um að hafa frv. tilbúið á þessum vetri til umfjöllunar og til að kynna þó ég reikni ekki með að það verði að lögum á þessu ári. Um einkavæðingu Landsvirkjunar er það að segja að meðeigendur hafa óskað eftir umræðum um breytt eignarhald og breytta eignaraðild. Það er mál sem er til skoðunar í ráðuneytinu og ætla ég ekki að fara frekar í það að þessu sinni. Hv. þm. velti fyrir sér hvort þetta frv. stæðist ákvæði samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Ég segi að ekki verður séð að þetta frv. sé í nokkurri andstöðu við þann samning. Í öllum aðalatriðum sýnist mér að hv. þingmenn geti verið bærilega afslappaðir í sambandi við málið. Það er a.m.k. alveg ljóst að ekkert býr að baki sem hefur ekki komið fram. Ég vil þó ítreka það sem ég sagði áðan að ef hv. þingmenn telja að skerpa þurfi betur gildissviðið er hv. iðnn. fullfær um að gera tillögur um slíkt.

Virðulegi forseti. Vissulega er rétt hjá hæstv. ráðherra að frv. sem við ræðum hér er ekki efnismikið og við allar venjulegar aðstæður ætti það að vera auðskiljanlegt. Hins vegar er það einfaldlega svo að lagatextinn og greinargerðin ganga ekki upp, þ.e. það er ekki sama efni í lagatextanum og greinargerðinni. Í lagatextanum segir að verið sé að veita heimild til þess að eiga aðild að fjarskipafyrirtækjum. Það má skilja m.a. á þann veg að þeir geti lagt fjarskiptabúnaðinn inn í önnur fyrirtæki, þeir geti keypt hlutafé í öðrum fyrirtækjum o.s.frv. Hins vegar segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Það kerfi getur komið að gagni fyrir fleiri aðila ...`` Þ.e. það má skilja það þannig að það eigi að leigja fjarskiptakerfið út. Þess vegna segi ég að orð lagatextans og orð greinargerðarinnar fara ekki alveg saman. Það er kannski þess vegna sem hv. þingmenn spyrja sig þeirrar spurningar: Á hvaða vegferð er hæstv. viðskrh. í málinu?

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. sé í orðaleik í sambandi við þetta mál. Það sem um ræðir er að þetta kerfi sem er nú þegar til staðar geti komið að meira gagni en er í dag. Miðað við það hvernig fyrirtækið Landsvirkjun er upp byggt og m.a. ýmis skattfríðindi sem það býr við og hefur verið nefnt í umræðunni verður ekki hægt að koma þessu fjarskiptakerfi í notkun þannig að vel fari nema með því að lagabreyting eigi sér stað um Landsvirkjun. Svo einfalt er málið. Þess vegna er frv. lagt fram og það er einlæg von mín að það verði að lögum.

Virðulegi forseti. Það má vel halda því fram að hér sé einhver orðaleikur á ferðinni en orðaleikurinn hófst vitaskuld í iðnrn. því að þar var frv. var samið og þar var það þannig úr garði gert að lagatexti og orð greinargerðar fara ekki saman. Ef um orðaleik er að ræða erum við einfaldlega þátttakendur í leik sem hæstv. iðnrh. lagði upp með. En ég skil hæstv. iðnrh. þá á þann veg að ekki sé verið að leggja hér til að Landsvirkjun verði aðili að einhverju fjarskiptafyrirtæki. Það er ekki verið að leggja til að þeir kaupi hlutafé í öðrum fjarskiptafyrirtækjum og það er ekki verið að leggja til að fjarskiptafyrirtækið gangi inn í önnur fyrirtæki heldur einvörðungu þannig að það sé verið að leita lagaheimildar hjá Alþingi til að fá heimild til þess að leigja þetta fjarskiptafyrirtæki öðrum fyrirtækjum til þess að þjónusta á hálendinu. Ég skil þetta frv. þannig, virðulegi forseti, og ef það er ekki réttur skilningur, held ég að hæstv. viðskrh. verði að koma upp og leiðrétta hann. Öðruvísi er ekki hægt að skilja þetta ef marka má orð hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Þetta gengur út á að stofnað verði nýtt fyrirtæki um þennan rekstur, m.a. á ljósleiðaranum, og það fyrirtæki lýtur almennum reglum í sambandi við skatta og skyldur sem Landsvirkjun gerir ekki í dag.

Virðulegi forseti. Mönnum hefur orðið töluvert tíðrætt um helstu rök sem hæstv. ráðherra og hv. formaður iðnn. hafa komið fram með að fyrst og fremst sé um það að ræða að nýta það fjarskiptakerfi sem Landsvirkjun á í dag vegna öryggismála og almannahagsmuna og ljósleiðarakerfið og hálendið eru sérstaklega tekið þar sem dæmi. Hæstv. ráðherra svaraði ekki þeim spurningum sem ég lagði fram áðan en upphaflega fer umræðan af stað vegna svokallaðs TETRA-fjarskiptakerfis sem ríkislögreglustjóri ásamt slökkviliði Reykjavíkur kannaði möguleika á að Landsvirkjun tæki þátt í. Þá var um að ræða að bjóða út kerfið og þjónustuna vegna þess að það kerfi sem menn hafa notast við er orðið úrelt. Leitað var eftir því við Landsvirkjun hvort fyrirtækið væri tilbúið til þess að taka þátt í því útboði. Menn reiknuðu út kostnaðinn við að reka kerfið í um það bil fimm ár og gáfu á sínum tíma þær upplýsingar að sá kostnaður gæti orðið allt að 300 millj. kr. Nú gerist það að rekstur TETRA-fjarskiptakerfisins sem er þetta öryggiskerfi, það þýðir ekkert að horfa fram hjá því og það er ekki hægt að ræða annars vegar bara um Landsvirkjun og fjarskiptakerfi Landsvirkjunar og öryggishagsmuni eða almannahagsmuni vegna þess að TETRA-kerfið sem um er að ræða er það sem málið snýst um. Er það þá þannig að það sé í höndum Landsvirkjunar? Nei, það er boðið út og hver fékk? Það er fyrirtæki sem heitir Irja eftir þeim upplýsingum sem ég hef, var stofnað í október sl. og eigandi þess er Jón Þóroddur Jónsson, sem er stjórnarformaður, og eiginkonan varaformaður stjórnar. Það er ekki þannig að þessi öryggismál séu í höndum Landsvirkjunar og þar standi menn hjá ríkislögreglustjóra, hjá Landsbjörg eða hjá slökkviliðinu í Reykjavík á öndinni yfir því hvort Alþingi sé ekki tilbúið til þess að veita Landsvirkjun þessa heimild vegna þess að þessar stofnanir sem fara með öryggismál okkar Íslendinga ætli að semja beint við Landsvirkjun. Spurningin hlýtur að vera sú, hvort sá einstaklingur eða það fyrirtæki sem bauð í rekstur TETRA-fjarskiptakerfisins og þjónustuna gerði það með þeim formerkjum að það leigði kerfið af Landsvirkjun vegna þess að kostir Landsvirkjunar eru bara tveir í málinu. Annar er sá að Landsvirkjun tæki þátt í þessu sameiginlega útboði vegna TETRA-kerfisins með þeim aðilum sem hafa undirbúið útboðsgögn vegna málsins og þeim aðilum sem ég hef hér talað um og að Landsvirkjun yrði skilgreind sem notandi kerfisins á sama hátt og aðrir. Þá væri það þó þannig að þeir hefðu sérstöðu af því að þeir legðu fram verðmæti umfram aðra aðila, þ.e. kerfið sjálft. Vissulega þyrfti lagaheimild til þess að Landsvirkjun gæti farið þessa leið en þá væri það heimild til að leigja hluta af fjarskiptakerfinu vegna öryggishagsmuna og til þess að reka þetta kerfi, TETRA-kerfið, ekkert annað, bara bundið því. Það er ein leiðin. Hin leiðin er sú að Landsvirkjun taki að sér að reka fyrirtæki sem væri með hreinan og kláran fjarskiptarekstur án þess að nokkurs staðar kæmi fram að sá rekstur væri bundinn því að Landsvirkjun væri þátttakandi í þessu öryggiskerfi, TETRA-kerfinu. Landsvirkjun getur því samkvæmt heimildinni ekki bara farið og sinnt þessum öryggismálum --- sem væri gott mál. Það væri kostur --- heldur getur Landsvirkjun gerst aðili að hverju því fjarskiptafyrirtæki sem henni sýnist. Hvað þýðir að gerast aðili? Hvað þýðir það að Landsvirkjun geti gerst aðili að fyrirtæki? Það getur verið með 99% eignaraðild og er aðili þess vegna. Þetta er mjög stórt mál. Ég átti satt að segja von á því að hér kæmu nánari útskýringar á frv. en hafa komið fram í umræðunni og ég átti satt að segja von á því að menn færu yfir þennan aðdraganda þannig að þingheimi væri ljóst að heimildin væri eingöngu til þess að geta sinnt þessari öryggisþjónustu. En hún er það ekki. Hún er víðtæk. Ég fagna því sannarlega að hæstv. ráðherra segir að það megi takmarka heimildina þannig að eingöngu verði um að ræða að núverandi fjarskiptakerfi sem Landsvirkjun á og rekur, að það nýtist vegna öryggismála í TETRA-fjarskiptakerfi. En þá hlýt ég líka að spyrja hvað lá að baki hjá þeim einstaklingi sem bauð í kerfið og þjónustuna. Útboðið hlýtur annars vegar að hafa hljóðað upp á að menn rækju kerfið, settu upp nýtt kerfi og veittu þessa þjónustu eða að viðkomandi einstaklingur hafi gert samninga við þá sem eiga kerfið í dag, þ.e. Landsvirkjun. Ég hlýt að fara fram á svör. Það má vel vera að hæstv. ráðherra geti ekki svarað þessu hér og nú en nefndin hlýtur að fara fram á svör vegna þess að það er ekki einungis að verið sé að hugsa um almannahagsmuni. Það er líka verið að hugsa um kerfið sem Landsvirkjun á og rekur. Landsvirkjun hefur fram undir þetta ekki átt marga samkeppnisaðila, einungis Landssímann sem er líka í eigu ríkisins. Nú eru komnir aðrir aðilar inn á fjarskiptamarkaðinn og Landsvirkjun þarf að eiga við allt annað umhverfi. Fjarskiptakerfið sem þeir eiga á hálendinu er lítil eign fyrir Landsvirkjun ef önnur fjarskiptafyrirtæki eru tilbúin til að reisa annað kerfi við hliðina á því. Þá er þessi eign ekki lengur eins verðmæt og hún hefur verið fram að þessu. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því. Hafi menn búist við því að frv. með afar lítilli greinargerð --- það er ein grein sem hljóðar ósköp einfaldlega: ,,Við 2. mgr. 2. gr. laganna bætist: svo og aðild að fjarskiptafyrirtækjum.`` --- rynni bara í gegn vegna öryggishagsmuna þá er það rangt. Málið snýst ekki eingöngu um að nýta mannafla, þekkingu og afburðahæfileika þeirra sem starfa hjá Landsvirkjun. Málið snýst ekkert um það þó að það sé út af fyrir sig mjög gott. Mannauður, tækni og þekking finnast hjá fleiri fyrirtækjum og það má ekki afgreiða þetta á svona ódýran hátt. Það hefur gerst hér að farið hafa í gegn frv. þar sem túlkun á heimildum sem frv. hafa veitt hefur verið allt önnur í framkvæmd en kynnt hefur verið á hv. Alþingi. En ég hlýt að spyrja frekar um þetta fyrirtæki, Irju, sem fékk verkefnið sem málið snerist um í upphafi, þ.e. TETRA-verkefnið. Ég hlýt að spyrja hvort þetta fyrirtæki hafi boðið í í samstarfi við Landsvirkjun og þá með það í huga að nota það kerfi sem fyrir er. Eða hljóðaði útboðslýsingin þannig að viðkomandi aðili sem fékk verkefnið hafi þurft að setja upp nýtt kerfi til þess að geta veitt þá þjónustu sem hér um ræðir? Hún er nauðsynleg. Það er nauðsynlegt að þessi þjónusta sé til staðar. En af einhverjum ástæðum öðrum en þeim að heimildin var ekki til staðar var farið í að bjóða verkið út og það samþykktu þeir sem að verkefninu standa, þ.e. ríkislögreglustjóri og slökkviliðsstjórinn í Reykjavík. Þeir aðilar sem hlut eiga að máli.

Virðulegi forseti. Það hefur verið athyglisvert að hlusta á umræðurnar sem hér hafa farið fram. Hæstv. iðnrh. hefur ítrekað sagt að þetta frv. láti ekki mikið yfir sér, það sé fremur einfalt, að þetta sé fyrst og fremst öryggisþáttur og fjarskiptauppbygging Landsvirkjunar sé þess eðlis að það sé öryggisatriði fyrir þjóðina að nýta hana. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að halda því fram að miðað við umræðurnar eins og þær eru þróast sé þetta frv. algjört hneyksli. Það er algjört hneyksli að leggja þetta frv. fyrir þingið eins og það er gert. Hér segir, með leyfi forseta: ,,1. gr. Við 2. mgr. 2. gr. laganna bætist: svo og aðild að fjarskiptafyrirtækjum.`` Greinargerðin er sex og hálf lína. Hún er svona: ,,Í 2. gr. laga um Landsvirkjun er greint frá tilgangi fyrirtækisins og heimildum til að taka þátt í og eiga fyrirtæki á sviði orkumála og tengdrar starfsemi. Landsvirkjun á og rekur fjarskiptakerfi vegna starfsemi sinnar. Það kerfi getur komið að gagni fyrir fleiri aðila, m.a. þá sem starfa að öryggismálum. Ýmsir aðilar hafa óskað eftir samstarfi við Landsvirkjun um fjarskiptastarfsemi þar sem fjarskiptakerfi fyrirtækisins yrði notað. Til að af slíku geti orðið þarf Landsvirkjun lagaheimild, enda eðlilegt að slík starfsemi sé rekin utan hefðbundins reksturs fyrirtækisins.`` Herra forseti. Þetta er frv. og greinargerðin. Hvað gerist síðan þegar umræða hefst á hv. Alþingi? Hv. þingmenn Samfylkingarinnar, Margrét Frímannsdóttir og Lúðvík Bergvinsson hafa komið hér með mikilvægar ábendingar og áleitnar spurningar. Það hefur verið fátt um svör frá ráðherranum þar til í ræðunni nú að loknu matarhléi. Margrét Frímannsdóttir hefur bent á öryggiskerfi ríkisins og farið orðum um TETRA-verkefnið. Hv. þm. Hjálmar Árnason vekur athygli á því í sinni ræðu að þetta auki möguleika Landsvirkjunar á að styrkja fyrirtæki með eins konar aðild alveg eins og Landsvirkjun hafi í raun styrkt vetnisfélagið með aðild sinni og nú geti Landsvirkjun komið inn í fleiri félög með þessum hætti. Þá vaknaði að sjálfsögðu þessi spurning: Hvernig á að velja þau fyrirtæki sem þarna yrðu studd af Landsvirkjun? Það hefur ekki verið mjög góð reynsla af því hvernig ríkisstjórnin hefur stýrt ríkisfyrirtækjum inn í fyrirhugað einkavæðingarferli og óljóst af þessu frv. hvort það sé undirbúningur að slíku eins og oft hefur gerst. Það er þó ekki hið alvarlega í málinu varðandi framsetningu frv. og greinargerð, nei, heldur hitt að nú í síðari ræðu hæstv. iðnrh. koma fram alveg nýjar upplýsingar. Nefnilegar þær að það á að stofna nýtt fjarskiptafyrirtæki. Þetta nýja fjarskiptafyrirtæki verður stofnað um ljósleiðarann sem Landsvirkjun á í dag. Herra forseti. Hvernig stendur á því að þetta frv. fjallar ekki um það? Hvernig stendur á því að í greinargerð með frv. skuli ekki vera fjallað um að það eigi að stofna nýtt fjarskiptafyrirtæki um ljósleiðarann? Það sagði hæstv. ráðherra hér fyrir hálfri stundu síðan. Hvernig stendur á því að það skuli koma fram í þessari umræðu eins og aukaupplýsingar í málinu á meðan að það er staðreynd af talsverðri vigt, ekki síst lítandi til þess hversu stórt fyrirtæki Landsvirkjun er og möguleika Landsvirkjunar, yfirráðamöguleika Landsvirkjunar varðandi þau félög sem hún kýs að fara inn í eins og hv. þm. Hjálmar Árnason gat um áðan. En það að nýtt fjarskiptafyrirtæki verði stofnað um ljósleiðarann er alveg sérstakt mál og mjög mikilvægar upplýsingar fyrir þessa umræðu. Við hljótum að velta þessu fyrir okkur í tengslum við umræðuna sem farið hefur fram á Alþingi um Landssímann. Hér hafa verið heitar umræður í fjarskiptamálum um það hvort ríkið eigi að eiga fjarskiptakerfið, þó svo e.t.v. þjónustufyrirtæki Landssímans yrðu seld. Það mál hefur ekki verið til lykta leitt enn þá heldur hafa verið gefnar upplýsingar um að það sé mjög erfitt að skilja fjarskiptakerfið frá Landssímanum, sem líkja má við vegakerfið í landinu að stærð, þyngd og pólitísku mikilvægi. Við höfum lesið það út úr umræðum og skrifum manna að það megi alveg gera ráð fyrir því að þegar og ef Landssíminn verður seldur þá verði allt selt, Landssíminn og fjarskiptakerfið. Og það hefur valdið mörgum okkar áhyggjum með tilvísun til þess að fjarskiptanetið sem þjóðin sjálf hefur byggt upp út um allt land, út á hvert einasta nes, er svo mikilvægt að það ríkir ákveðinn ótti, þ.e. ef einkaaðilar eiga að halda utan um það, við þá viðskiptahugsun sem um leið kemur inn í fyrirtæki sem er komið út á markað. En nú fáum við þessar nýju upplýsingar, herra forseti. Það á að stofna nýtt fjarskiptafyrirtæki um ljósleiðarann sem Landsvirkjun á í dag og sem er svo vel úr garði gerður að hann nær um allt hálendið. Takmarkaðar upplýsingar eru í frv. Takmarkaðar upplýsingar hafa komið fram hjá ráðherranum sjálfum. Við eigum rétt á að gera kröfu um að ráðherrann skýri þetta mál alveg upp á nýtt og gefi ítarlegar upplýsingar um hvað felist í þessari lagasetningu. Herra forseti. Að lokum þetta. Á þriðjudaginn vorum við að ræða stórt frv., stjfrv. um persónuvernd sem hæstv. dómsmrh. mælti fyrir. Í hvert sinn sem mikilvægar upplýsingar komu fram eða harðar pólitískar spurningar um frv. sem hafði tekið miklum breytingum frá því að fyrra frv. um persónuvernd var kynnt í heilbr.- og trn. og frá því að stórt og umdeilt frv. var gert að lögum um gagnagrunn á heilbrigðissviði, í hvert einasta skipti sem alvarlegar umræður og ábendingar komu fram, kom ráðherrann í ræðustól og lýsti því yfir að þetta yrði að skoðast vel í allshn. og að mikilvægt væri að allshn. færi yfir þetta ákvæði. Við þekkjum vel hvernig farið er með þessi mál í nefnd og þess vegna er það ekki ásættanlegt ef það á að vera lenska ráðherranna við 1. umr. um frv. að líta til þess að það sé hið besta mál að skerpa á frv. eða skerpa á ákvæðum í iðnn., eins og ráðherrann tók til orða hér fyrir hádegið, heldur eigum við að fá þær upplýsingar sem liggja til grundvallar því hvernig, í þessu tilfelli iðnn., fer í málið á fundi sínum. Herra forseti. Ég kalla eftir því að hæstv. ráðherra skýri þessi mál nánar.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. sagði í umræðum um þetta frv. til laga að allt orkaði tvímælis þá gert er. Mér finnst alveg nauðsynlegt að það komi skýrt fram hvaða skilning hæstv. ráðherra hefur á þeirri tillögu sem hér er lögð fram um breytingu á lögum um Landsvirkjun, vegna þess að í einu orðinu er talað um aðgengi sem sé þjóðarnauðsyn í kerfi sem fyrirtækið er búið að koma sér upp, en í hinu orðinu er talað um og hæstv. ráðherra gerði það í andsvari, stofnun fyrirtækis. Þetta eru tvö algjörlega ólík mál. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni þá ég held að öll þjóðin geti verið sammála um nauðsyn þess að nota slík kerfi til að stunda fjarskipti þar sem þau ná um, en það gildir allt öðru máli um að gera fyrirtækinu kleift að gerast aðili að fjarskiptafyrirtækjum, eins og stendur klárlega í textanum, það er allt annar handleggur. Ég vil undirstrika það sem kom fram í ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að Landsvirkjun hefur mjög mikla sérstöðu fyrirtækja hér á landi, er undanþegið sköttum og skyldum og hefur þar af leiðandi yfirburðastöðu fyrir margra hluta sakir, ekki bara vegna markaðsstöðu sinnar. Það er því stórmál að nálgast hlutina með þeim hætti sem gert er hér og við verðum að ræða þessi mál miklu ítarlegar og fá fram vilja stjórnarmeirihlutans, hvað hann ætlast fyrir. Ég held að menn geri sér ekki grein fyrir því eða séu ekki samstiga í þessum efnum vegna þess að þeir fulltrúar stjórnarmeirihlutans sem hafa talað hér hafa mjög ólíkan skilning á þessu. Og ef á að stofna fyrirtæki, eins og allt bendir til samkvæmt tillögunni, þá á að segja svo. En ef menn ætla bara að nota þessar fjárfestingar til að auðvelda fjarskipti um hálendið og víðar, þá eiga menn að breyta textanum þannig að klárlega komi fram hver vilji manna er. Þetta er meginatriði. Ég vil líka árétta það sem ég drap á í fyrri ræðu minni og hæstv. iðnrh. kom inn á að það eru mjög miklar bollaleggingar, mjög mikið hugsað í þessum geira innan Landsvirkjunar. Eignaraðilarnir, eins og fram hefur komið, hafa sett fram hugmyndir um og jafnvel óskað eftir viðræðum um sölu á sínum eignarhlutum, bæði Reykjavíkurborg og Akureyrarbær, og hæstv. iðnrh. undirstrikaði það áðan. Ef menn ætla að fara í þetta stóra mál og veita fyrirtækinu leyfi eða gera fyrirtækinu kleift að stofna fyrirtæki er aldeilis brýnt í mínum huga að menn velti því fyrir sér hvert þeir ætla að stefna með þetta fyrirtæki, að stjórnarmeirihlutinn leggi það niður fyrir sér hvort hann sé tilbúinn t.d. að ganga til alvarlegra viðræðna við Akureyrarbæ eða Reykjavíkurborg eða báða, um hugsanleg kaup á Landsvirkjun og hvaða form menn ætla að hafa á því. Réttindi hugsanlegra annarra orkuframleiðenda til að fara inn á dreifikerfið er líka mál sem liggur fyrir. Þetta er óafgreitt mál. Ef menn ætla að taka svo stórt upp í sig eins og hér er lagt til þarf það miklu meiri umfjöllun í nefndum og ég geri ráð fyrir að hv. iðnn. taki þetta mál og vinni og kalli til sín þá aðila sem til þarf til að leggja það niður fyrir sér. En það sem er himinklárt er að stjórnarmeirihlutinn verður að vita hvað hann vill. Og eins og fram hefur komið í máli hv. formanns iðnn., eins og hans hugsun er varðandi þetta mál, þá er sú hugsun ekki á móti mínu skapi, þ.e. aðgangur að þessum búnaði. En fyrirtækjadæmið, eins og fram kemur í textanum og heimild er veitt til ef frv. verður að lögum, er stóra málið sem þarf að fá ítarlega umfjöllun að mínu mati.

Virðulegi forseti. Það er nú ekki miklu við þessa umræðu að bæta. Það hefur eiginlega tekist með lagni að fá fram hvað hér er raunverulega á ferðinni. En ég vil taka undir með þeim hv. þm. sem hafa lýst yfir ákveðinni vanþóknun á því hvernig þetta mál er lagt fyrir Alþingi og ég tel það til lítils sóma fyrir þann hæstv. ráðherra sem kom með málið hér inn að það skuli ekki skýrt betur út í gögnum en raun ber vitni. En ég kem hingað upp fyrst og fremst í því skyni að beina einni spurningu til hæstv. ráðherra og hún er þessi: Er hugmyndin sú að leggja fjarskiptabúnað Landsvirkjunar til þessa fyrirtækis sem hlutafé og mun Landsvirkjun þá jafnframt ein eiga aðild eða eiga allt hlutafé í þessu fyrirtæki, eða liggur fyrir einhvers konar yfirlýsing um samstarf við einhverja aðra aðila? Síðan er annað sem ekki hefur komið fram í þessari umræðu, virðulegi forseti, en það er að kynning á því hvað hér er raunverulega á ferðinni, hvort hér sé aðeins um lítið fjarskiptakerfi á hálendinu að ræða eða hvort hægt sé að nýta það með einhverjum öðrum hætti. Það liggur ekki fyrir og ég ætla ekkert að krefja hæstv. ráðherra svara um það hvort heldur er. En fyrst og fremst langar mig að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort hugmyndin sé sú að Landsvirkjun eigi þetta fjarskiptafyrirtæki ein eða hvort fyrir liggur einhver viljayfirlýsing eða ásetningur um samstarf við önnur fjarskiptafyrirtæki til reksturs á þessu nýja hlutafélagi.

Hæstv. forseti. Stundum finnst mér eins og hv. þingmenn vilji ljúka umræðunni við 1. umr., vilji fara það náið í málin, en samkvæmt þingsköpum á 1. umr. að vera til þess að fjalla almennt um mál en ekki að fara alveg ofan í hvert einasta atriði. En þetta litla frv. hefur kallað á þó nokkuð mikla umræðu hér á hv. Alþingi og í sjálfu sér er ekkert um það að segja. En út af orðum hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur um að óviðeigandi sé að ráðherrar bendi á að mál séu skoðuð í nefnd, þá finnst mér það ekki vera eðlileg athugasemd þar sem nefndastarfið er náttúrlega mikilvægasta starfið á hv. Alþingi. En mér finnst liggja alveg ljóst fyrir hvað verið er að gera með frv. og það kemur fram í þeim snarpa texta í athugasemdum við lagafrv. Hvernig skilja hv. þm. þennan texta, með leyfi forseta: ,,Ýmsir aðilar hafa óskað eftir samstarfi við Landsvirkjun um fjarskiptastarfsemi þar sem fjarskiptakerfi fyrirtækisins yrði notað. Til að af slíku geti orðið þarf Landsvirkjun lagaheimild, enda eðlilegt að slík starfsemi sé rekin utan hefðbundins reksturs fyrirtækisins.`` Þetta finnst mér vera ákaflega skýrt. Landsvirkjun sjálf ætlar ekki að reka þetta heldur setja reksturinn inn í annað fyrirtæki sem er þá í eðlilegu skattumhverfi o.s.frv. Það kemur líka fram í grg. að aðilar hafa óskað eftir samstarfi við Landsvirkjun. Ég held því að hv. þm. séu að mikla þetta eitthvað fyrir sér og kannski óþarflega mikið. Það er ekki mitt hlutverk að svara nákvæmlega fyrir um það hvernig Landsvirkjun mun síðan spila úr þessum málum. Auðvitað er stjórn yfir þessu fyrirtæki og því er ekki fjarstýrt úr iðnrn. ef einhver heldur það. Það er bara ekki þannig. Ég tel að mér beri ekki nein skylda til að svara í smáatriðum hlutum sem eru til umfjöllunar hjá þessu fyrirtæki frekar en mörgum öðrum fyrirtækjum sem heyra undir ráðuneytið. Og eins og allir vita á ríkið ekki eitt þetta fyrirtæki, Landsvirkjun. Varðandi mál sem nefnd voru hér og spurningar komu fram um ákveðið fyrirtæki sem vinnur að öryggismálum, þá tel ég ekki ástæðu til að svara því nákvæmlega hvert verksvið þess fyrirtækis er og hvernig það tengist þessu máli, því það hlýtur þá að vera mjög óbeint. Hér er einungis um heimild að ræða fyrir Landsvirkjun til að útvíkka starfsemi sína þar sem fyrirtækið er rekið í mjög sérstöku umhverfi. Við vitum að um fjarskiptabúnað er að ræða sem gæti nýst almenningi betur ef þetta frv. verður að lögum, og það sem er kannski allra mikilvægast að hann gæti nýst í sambandi við öryggismál.

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta er afskaplega auðskiljanlegt að farið sé í töluverða umræðu um frv. því það er afar óljóst og allir þættir þess. Og sérstaklega í ljósi þess að hér er aftur og aftur og nú síðast hjá hæstv. ráðherra talað um öryggismál og að þetta fyrirtæki sem hefur nú fengið TETRA-fjarskiptakerfi, sem er umrætt öryggiskerfi, komi málinu bara harla lítið við. En samt er það þannig að málið snýst um öryggismál. Það er kominn tími til, virðulegi forseti, að þegar á að fara að afgreiða lög frá Alþingi og frv. lagt fram þá liggi fyrir alveg skýr skilgreining á því hvað það frv. feli í sér. Og hvernig skiljum við það að ýmsir aðilar hafi óskað eftir samstarfi? Hvernig skilja menn það? Ég spurði m.a. hvort sá aðili sem fékk rekstur TETRA-fjarskiptakerfisins, sem er það öryggiskerfi sem verið er að tala um hérna og alltaf er verið að reyna að setja inn í þetta frv. en virðist þó ekki vera þar, hafi samstarf við Landsvirkjun? Við hljótum að spyrja um það vegna þess að málið allt snýst nákvæmlega um þetta. Almennar upplýsingar um hvað þetta frv. þýðir liggja ekki fyrir og það eru mjög margar spurningar eftir, virðulegi forseti, sem bíða 2. og 3. umr. Það er þannig. Það var bara alls ekki svo að við ætluðum að fara að afgreiða málið í eitt skipti fyrir öll, við erum bara rétt að byrja að ræða um mikilvægi þessa fyrirtækis, Landsvirkjunar, mikilvægi öryggismála. Ekki er hægt að afgreiða þetta þannig að það fyrirtæki sem fékk reksturinn á TETRA-fjarskiptakerfinu skipti ekki máli vegna þess að það er ríkið sem borgar, það erum við sem borgum, og þetta er eitt af verkefnum samfélagsins. 

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ráðherrar velji mjög oft að láta eins og þeir skilji ekki spurningar eða að horfa fram hjá því sem um er spurt. Ábendingar eru teknar þannig að snúið er út úr þeim og það var gert að þessu sinni. Að sjálfsögðu hef ég ekki á móti því að mál sé skoðað í nefnd. Að sjálfsögðu vil ég að nefndavinnan sé öflug, ég hef sjálf stýrt nefnd á Alþingi um fjölda ára. Það sem ég er að gagnrýna er að þegar þingmenn í umræðu biðja um svör sem varpi ljósi á umræðuna, svör um eitthvað sem ekki er ljóst, þá óska þeir eftir að það svar komi fram og málið sé skýrt vegna umræðunnar hér sem er veganesti inn í nefndastarfið. Þetta veit hæstv. ráðherra harla vel. Ráðherrann hefur aftur og aftur sagt ,,þetta litla frv.`` og það fær mig til að velta því fyrir mér hvort stærð máls sé mælt í texta frv. hjá ráðherra iðnaðar- og viðskiptamála. Þetta er mjög lítið frv. og ég er að gagnrýna það að ekki hafi komið fleiri upplýsingar fram, en svo sannarlega getur mál verið gríðarlega stórt þó það sé tilvísun í örlitla breytingu á lagatexta. Það getur verið svo stórt að það gjörbreyti öllu lagaumhverfi í viðkomandi málaflokki. Það sem málið snýst um er að verið er að veita Landsvirkjun heimild til þess að eiga hlut í öðrum fyrirtækjum, það hefur komið fram í umræðunni að stofna á nýtt félag um ljósleiðarann, annað hefur ekki komið skýrt fram í umræðunni. Það verður að sjálfsögðu skýrt í nefndinni. En ég harma að snúið sé út úr umræðunni eins og hér var gert af ráðherrans hálfu.

Herra forseti. Skoðanaskiptin sem hér eiga sér stað eru svo sannarlega skiljanleg. Ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með hæstv. iðnrh. sem telur sér ekki skylt að skýra nánar þá hluti sem hér er um spurt. Hún vitnar til þingskapa um hvernig 1. umr. eigi að vera og hvað hún eigi að fela í sér og sér ekki ástæðu til að svara ákveðnum spurningum sem hér eru lagðar fyrir hana til að varpa ljósi á frv. sem hér er til umræðu. Ég er harla hissa, herra forseti, á þessum viðbrögðum og tek undir þau orð hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur sem talaði hér á undan mér og lýsti sams konar furðu á viðbrögðum ráðherra. Til þess að hér séu tekin af öll tvímæli óska ég eftir því að hæstv. ráðherra svari skýrt og klárt hvers vegna frv. er ekki bundið við heimild til samvinnu við aðila sem starfa í löggæslu- eða öryggismálum um rekstur kerfis sem Landsvirkjun þegar á og rekur. Getur hæstv. iðnrh. ekki svarað því hvers vegna heimildin í þessu frv. á að vera svona víð og opin? Það veldur hv. þm. áhyggjum. Þingmenn hafa lýst því yfir í ræðum sínum að það að þarna er til fjarskiptakerfi sem getur lagt okkur lið í öryggismálum og löggæslu sé af hinu góða. Þess vegna spyr ég og held að hæstv. iðnrh. hljóti að bera skylda til að svara því: Hvers vegna er frv. ekki bundið við heimild til samvinnu við aðila löggæslu- og öryggismála? Ég verð, herra forseti, einnig að lýsa furðu minni á því að hæstv. ráðherra skuli hafa lýst því yfir í ræðu sinni áðan að hér væri um að ræða stofnun nýs fyrirtækis. Það gerði hæstv. ráðherra, hún ræddi um stofnun nýs fyrirtækis á fjarskiptamarkaði sem lyti almennum skattareglum en nyti ekki þeirra ívilnunarákvæða sem Landsvirkjun býr við í dag. Nýtt fjarskiptafyrirtæki getur eðlilega ekki búið við þær ívilnanir sem Landsvirkjun býr við. Ég óska eftir því að ráðherrann svari þeim spurningum sem hér hafa verið bornar upp og ítreka að umræðan sem hér fer fram er eðlileg í ljósi þess hversu óljósir hlutir eru á ferðinni í þessu ,,litla frv.`` eins og hæstv. ráðherra kallar það og ,,þessum snarpa texta``.

Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mjög og hafði raunar ekki ætlað að taka þátt í henni. En ég get ekki orða bundist eftir því sem þessari umræðu hefur undið fram vegna viðbragða hæstv. iðnrh. og raunar stjórnarliða allra sem að málinu hafa komið og bera það hér upp. Fyrst vil ég segja, herra forseti, að mér fannst nýr hæstv. iðnrh. byrja býsna hressilega í sínu starfi. Mér fannst mannsbragur á fyrstu embættisverkum hennar. Hún kom með öðrum orðum með nýjan andblæ í þetta ráðuneyti og ríkisstjórnina. Þess þurfti með. Hitt er svo annað mál að heldur finnst mér hún hafa fellt seglin þegar kemur að umræðunni sem hér á sér stað. Herra forseti. Þegar hæstv. ráðherrar leggja fram mál sem eru stefnumarkandi eins og það sem hér um ræðir og kalla þau smámál en fá yfir sig þungar og viðamiklar spurningar um tæknileg og pólitísk efni þá gengur ekki að reyna að víkja sér undan þeirri umræðu með því að vísa á nefndina. Það er hárrétt sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði hér áðan. Nú á tveimur dögum hafa tveir nýir ráðherrar, annars vegar hæstv. dómsmrh. og nú hæstv. iðnrh., skotið sér undan þegar bornar hafa verið upp erfiðar spurningar, pólitísks eðlis eða tæknilegs, og sagt: Nefndin reddar þessu, þetta er ágætis ábending en nefndin fer í þetta og lagar. Það er út af fyrir sig alþekkt á hinu háa Alþingi að nefndir þingsins hafi stundum þurft að færa til betri vegar frv. sem komið hafa úr einstökum ráðuneytum. Við því er ekkert að segja en ráðherrar geta hins vegar ekki skotið sér fram hjá 1. umr. máls með því að vísa til nefndarstarfs. Það hafa þær stöllur gert hér, hæstv. dómsmrh. í gær og hæstv. iðnrh. núna. Ég lýsi yfir sérstökum vonbrigðum mínum með það. Þannig má þetta ekki ganga og á því er enginn mannsbragur. Hér er stórt mál á ferðinni og ekki nýtt af nálinni. Það er enn einn liðurinn í þeirri eðlilegu og umfangsmiklu umræðu sem farið hefur fram vegna breytinga sem eiga sér nú stað á fjarskiptamarkaði og grundvallast á þjóðvegakerfinu í fjarskiptum sem stundum hefur verið nefnt upplýsingahraðbrautin. Það er ekki lítið mál þegar menn ræða um breytt eðli og hlutverk fyrirtækis á borð við Landsvirkjun. Fyrirtækis sem í fyrsta lagi skuldar tugmilljarða króna, í öðru lagi veltir það svipaðri upphæð, er í þriðja lagi að fara í fjárfestingar sem skipta tugmilljörðum kr., hundruðum milljarða þegar allt verður tínt saman. Í fjórða lagi er fyrirtækið að helmingi í eigu ríkissjóðs. Menn ræða það ekki í einhverju framhjáhlaupi þegar Alþingi Íslendinga ætlar að taka ákvörðun um að þetta fyrirtæki hasli sér völl á nýjum vettvangi, verði meðeigandi í öðrum fyrirtækjum í fjarskiptaheiminum. Þá geta menn ekki sagt: Þetta er smámál og ef eitthvað þarf að lappa upp á og laga þá gera menn það í nefndinni. Svona koma menn ekki til þings, herra forseti. Alls ekki nýir, ferskir og djarfir hæstv. ráðherrar. Ég sé hins vegar að hæstv. ráðherra er gjörsamlega hættur í þessu máli. Hún er greinilega að búa sig undir hið næsta. En um það er ekkert að segja, herra forseti. Hæstv. ráðherra. hefur talað hér þrisvar en á þess þó kost að taka þátt í umræðunni hér með andsvörum, en er líka hætt því.

Nei, nei.

Það verður þá svo að vera. Ég vil hins vegar hafa það niðurskráð að þetta er engin frammistaða. Það er sannarlega hárrétt að hv. iðnn. og raunar efh.- og viðskn. og samgn., sem þurfa líka að koma að þessu máli, þurfa að vinna þetta mál allt frá grunni. Hér er komið til þings með frv. af þessari stærðargráðu, með greinargerð sem telur sex línur og athugasemdir frá fjmrn. upp á þrjár línur þar sem fullyrt er að þetta hafi engin áhrif á ríkissjóð. Líklega má til sanns vegar færa að það hafi ekki áhrif á ríkissjóð til skamms tíma, en á efnahagskerfi landsins, maður lifandi. Þetta er auðvitað móðgun og, herra forseti, algjör sóun á pappír hafa kápu utan um þetta frv. Það er ekkert nema forsíðan. Herra forseti, svona gera menn ekki og alls ekki nýir ráðherrar sem ætla að taka upp ný og betri vinnubrögð. Hæstv. iðnrh. gerir vonandi betur næst.

Herra forseti. Í máli hv. síðasta ræðumanns kom m.a. fram að hann taldi að greinargerð frv. væri of stutt. Ég tel nú eðlilegt að benda á að gæði fylgja ekki alltaf lengdinni. Ég tel ræðu hv. þm. vera kannski gleggsta dæmið um það. Hún fjallaði minnst um frv. sem hér er til umfjöllunar. Málið er í raun afskaplega einfalt. Landsvirkjun á ljósleiðara sem hún hefur þurft að koma sér upp af öryggisástæðum, til að geta stjórnað því mikla púsluverki sem Landsvirkjun er og sér landsmönnum sem kunnugt er fyrir rafurmagni. Síðan hefur það einfaldlega gerst að aðrir aðilar sjá möguleika á að nýta þennan ljósleiðara, m.a. og fyrst og fremst af öryggisástæðum. Þá er spurningin sú: Á Landsvirkjun að leyfa það? Það er líka vert að draga fram, herra forseti, að hér er ekki verið að tala um ljósleiðara í þéttbýlinu heldur uppi á fjöllum. Þess vegna er talað um öryggisatriði í þessu máli. 

Herra forseti. Jú, málið er greinilega miklu flóknara en það. Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur ekki lesið frv. þó stutt sé. Það snýst auðvitað ekki um að Landsvirkjun taki ákvörðun um að hleypa einhverjum inn á þennan ljósleiðara og leyfa öðrum aðilum að nýta hann. Það snýst um að Landsvirkjun verði aðili að þeim fyrirtækjum. Það er bara allt annar hlutur. Ég bið hv. þm. að lesa þetta frv., það er stutt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins, nr. 61/1997, með síðari breytingum. Um er að ræða einfalda breytingu á 4. gr. laganna sem felur í sér að halda skuli ársfund Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins fyrir 1. maí ár hvert og að nánar verði kveðið á um ársfundinn í reglugerð. Viðskrh. skipar á ársfundi fimm menn í stjórn Nýsköpunarsjóðs. Aðrar breytingar eru ekki lagðar til í frv. þessu sem m.a. felur í sér að áfram sitja fimm menn í stjórninni. Eins og áður verður hún skipuð einum manni tilnefndum af iðnrh., einum eftir tilnefningu iðnrh. samkvæmt ábendingum atvinnufyrirtækja í iðnaði, einum eftir tilnefningu sjútvrh., einum eftir tilnefningu sjútvrh. samkvæmt ábendingum samtaka atvinnufyrirtækja í sjávarútvegi og einum samkvæmt tilnefningu Alþýðusambands Íslands. Ástæða fyrir þessu frv. til laga um breytingar á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins er að á þeim tíma sem sjóðurinn hefur starfað hefur komið í ljós að þörf er á því að reglulega verði haldnir ársfundir eins og almennt tíðkast í atvinnulífinu. Þörf fyrir miðlun upplýsinga er tengjast starfsemi Nýsköpunarsjóðs og annarra stofnana sem ráðstafa opinberu fé er síst minni en almennt gildir í atvinnulífinu. Á grundvelli þess er í frv. þessu lagt til að ársfundir Nýsköpunarsjóðs verði festir í sessi. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji nánari ákvæði um dagskrá og fyrirkomulag funda í reglugerð en við það miðað að dagskrá ársfunda Nýsköpunarsjóðs verði með hefðbundnu sniði. Ég mælist til þess, hæstv. forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. iðnn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Þetta litla frv. er svolítið annars eðlis en það sem við vorum að ræða áðan og gefur örugglega ekki tilefni til annarrar eins umræðu og verið hefur um frv. um Landsvirkjun. Ég tel þetta til bóta og reyndar sjálfsagt að haldnir séu reglulegir ársfundir og þar skili þessi sjóður skýrslu eins og reikna má með að gera eigi í slíkri starfsemi. Hins vegar væri gaman, þó við sleppum því kannski í dag, virðulegi forseti, að hafa umræðu um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins og hvort hann hefur sinnt því hlutverki sem honum var ætlað samkvæmt lögum þegar hann var settur á laggirnar. Ég tel fulla þörf á að fara yfir hvort þau markmið sem þar voru sett hafi náðst. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir slíkri umræða, ef ekki þá munum við í Samfylkingunni gera það.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Viðlagatryggingu Íslands, nr. 55/1992. Fyrsti flm. þessa máls er Björgvin G. Sigurðsson sem sat hér um skeið sem varaþingmaður en situr ekki núna og þess vegna mæli ég fyrir frv. Auk okkar tveggja er hv. þm. Einar Már Sigurðarson flm. að frv. Í 1. gr. frv. er lagt til að hlutverk Viðlagatryggingar verði breytt þannig að hún vátryggi gegn tjóni af völdum náttúruhamfara sem nefndar eru í 4. gr. laga þessara og veiti styrki til rannsókna og framkvæmda sem ætlað er og sýnt er fram á að varni og dragi úr tjóni af völdum náttúruhamfara. 2. gr. frv. hljóðar svo, en það er breyting á 21. gr.: ,,Stjórn stofnunarinnar skal veita fé til rannsókna og til að styrkja framkvæmdir sem ætlað er að varna eða draga úr tjóni af völdum náttúruhamfara sé sannanlega sýnt fram á að um virkar forvarnir sé að ræða. Enn fremur er stjórninni heimilt að veita styrki til fræðslu- og þjálfunarmála þeirra landssamtaka sem hafa samstarfssamning við Almannavarnir ríkisins um skipun hjálparliðs. Árleg heildarfjárveiting í þessu skyni má þó ekki vera meiri en 8% af bókfærðum iðgjöldum síðasta árs.`` Í 3. gr. er mælt fyrir um að lög þessi öðlist þegar gildi þegar Alþingi hefur samþykkt þau. Virðulegi forseti. Frv. þetta er lagt fram í því skyni að koma í veg fyrir þær miklu og ófyrirséðu hörmungar sem náttúruhamfarir geta valdið með tilheyrandi eignatjóni og mannskaða. Með náttúruhamförum er m.a. átt við jarðskjálfta, skriðuföll, vatnsflóð og snjóflóð. Mikilvægt er að öflugt forvarnastarf verði unnið á þessu sviði svo að koma megi í veg fyrir eða minnka hættuna á eignatjóni og mannskaða. Sérstaklega er brýnt að afstýra tjóni sem orðið getur á heilbrigðisstofnunum, skólum og elliheimilum. Í mörgum tilfellum er einnig mikilvægt að veita einstaklingum styrki til slíkra forvarna sé sannanlega sýnt fram á að yfir lífi þeirra og eignum vofi vá náttúruhamfara. Það hefur margoft komið í ljós að náttúruhamfarir hafa valdið meira tjóni en orðið hefði ef forvarnastarfi hefði verið betur sinnt og meira fé runnið til þess. Viðlagatrygging Íslands ætti að hafa skýrara hlutverki að gegna í þessu sambandi og því er mikilvægt að umboð hennar og hlutverk til þess að veita fé til forvarna sé skýrara en það er nú. Því er lagt til í frv. þessu að hún skuli veita fé til forvarna gegn náttúruhamförum sé sannanlega sýnt fram á að þær séu virkar. Í tíð Íslandsbyggðar hafa náttúruhamfarir margoft valdið gríðarlegu tjóni. Það eina sem komið getur í veg fyrir og minnkað hættuna sem af þeim stafar er fé til forvarna. Sem dæmi má nefna að hægt er að veita stofnunum og einstaklingum á jarðskjálftasvæðum fé til að styrkja gler í gluggum og til að koma upp neyðarútgönguleiðum úr byggingum og eins þyrfti að tryggja að þær byggðir landsins sem eru á snjóflóðasvæðum séu varðar sem skyldi. Í frv. er lagt til að hlutverk Viðlagatryggingar Íslands sé aukið í þá veru að hún virki sem forvörn gegn yfirvofandi náttúruhamförum auk þess að vátryggja gegn tjóni af völdum náttúruhamfara sem nefndar eru í 4. gr. laganna. Því er einnig mikilvægt að árleg heildarfjárveiting til Viðlagatryggingar Íslands megi vera hærri og lagt til að hún sé hækkuð í 8% af bókfærðum iðgjöldum síðasta árs svo að stofnunin geti sinnt þessu aukna hlutverki. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málið fari til efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um sameiningu Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Þáltill. er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta kanna hagkvæmni þess að sameina ríkisbanka áður en til sölu þeirra kemur til að tryggja þjóðinni hámarksarð af eign sinni.`` Viðskrh. lagði í desember sl. fram frv. til laga um breytingu á lögum nr. 50/1997, um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Samkvæmt frv. sem nú er orðið að lögum var stefnt að því að 15% af hlutafé ríkisins í hvorum banka yrðu seld í lok desember 1999. Það gekk eftir og seldist allt hlutaféð. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Hlutabréf í ríkisbönkunum verði seld með það að markmiði að ná fram hagræðingu á fjármagnsmarkaði en tryggja um leið virka samkeppni á markaðnum til að ná fram ódýrari þjónustu.`` Þar segir enn fremur: ,,Við söluna verði þess gætt að ríkið fái hámarksverð fyrir eign sína í bönkunum.`` Við flutningsmenn tillögunnar, sá sem hér stendur og 1. vþm. Frjálsl. fl., Gunnar Ingi Gunnarsson, sem sat á þingi fyrir áramót, teljum víst að ríkisstjórnin vilji standa að sölu þessara eigna í samræmi við stefnuyfirlýsingu sína og því hljóti að teljast eðlilegt að auka verðmæti eignanna eins og mögulegt er áður en þær verða falboðnar að öllu leyti. Komið hefur fram opinberlega í viðtölum við stjórnendur banka að þeir telji að bankar verði sameinaðir þegar ríkið á ekki lengur meiri hluta. Því er rétt að sameina bankana fyrst til að þjóðin fái hámarksarð af eign sinni og að þeir 3--4 milljarðar, sem verðmæti sameinaðs banka, Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, gæti aukist um eftir sameiningu þeirra, komi inn áður en þjóðin selur þessa eign sína. Ef Landsbanki Íslands yrði t.d. sameinaður Íslandsbanka væri verið að rétta eigendum einkabankanna að gjöf helminginn af þeirri verðmætaaukningu sem sameining Landsbanka og Búnaðarbanka gæfi í aðra hönd. Rétt er að minna á að enn hafa ekki verið settar reglur um dreifða eignaraðild og því erfitt að sjá fyrir hvernig mál þróast verði einungis tekið mið af markmiðum ríkisstjórnarinnar um dreifða eignaraðild, eins og segir orðrétt í frv. hæstv. viðskrh. eins og það var samþykkt á hinu háa Alþingi fyrir jól. Nú hefur verið upplýst af stjórnendum Fjárfestingarbanka atvinnulífsins að bankinn hyggist opna fyrir innlánsviðskipti og almenna bankaþjónustu fyrir einstaklinga. Í ljósi þessa er enn frekar ástæða til að stíga þetta skref, að sameina Landsbankann og Búnaðarbankann í einn öflugan banka áður en þeir verða einkavæddir með sölu á þeim hluta sem er í eigu þjóðarinnar og tryggja þannig að sem mest verð fáist fyrir bankana við sölu. Svo er annað mál hvort menn vilja nota það fé sem fæst við sölu þessara banka fljótlega eftir að þeir peningar koma inn til ríkissjóðs eða síðar. Það fer auðvitað eftir ástandi í þjóðfélaginu hverju sinni. Taka þarf mið af því hvort mikil þensla er fyrir í þjóðfélaginu eða ekki. Eftir sem áður væri hægt að finna mörg verkefni sem koma mundu þjóðfélaginu vel og hægt væri að framkvæma fyrir hið aukna fé sem fengist við sölu bankanna ef þeir yrðu sameinaðir áður en til sölu kemur.

Herra forseti. Framganga hæstv. iðnrh. vegna hugmynda um framtíð Rafmagnsveitna ríkisins, Rariks, hefur valdið óþarfa misskilningi, uppnámi, ruglingi í fréttaflutningi og óvissu og tortryggni meðal starfsmanna og notenda. Rarik er landsbyggðarfyrirtæki með um 240 starfsmenn sem dreifast um allt land en 60 af 240 starfsmönnum eru staðsettir í höfuðstöðvum Rariks í Reykjavík. Hæstv. ríkisstjórn hefur samþykkt að heimila iðnrn. viðræður við Akureyrarbæ um könnun á mögulegri eignarformsbreytingu á Rarik með aðkomu Akureyringa og flutningi höfuðstöðva fyrirtækisins til Akureyrar. Vegna stórfellds misskilnings í fréttaflutningi varðandi þessa hugmynd óska ég eftir því að hæstv. iðnrh. staðfesti hér að einungis sé um að ræða heimild til viðræðna um hugmynd og að engin ákvörðun hafi verið tekin. Í tillögu iðnrh. er jafnframt reiknað með að kannaður verði rekstrargrundvöllur fyrirtækis sem þjónaði útvíkkuðu rekstrarsvæði Rariks. Það kemur mér á óvart að iðnrn. viti ekki að Rarik hefur unnið mjög skipulega að útvíkkun rekstrarsvæðis um árabil til að styrkja hagsmuni landsbyggðarinnar og náð ágætum árangri þrátt fyrir ýmsar skyldur við dreifbýl svæði, skyldur sem kosta meira en tekjur skila til baka. Það er ekki nýtt að rætt sé um Rarik undir ýmsum formerkjum, síðast tengdist það Akureyri árið 1993 þegar rætt var um að veiturnar á Akureyri gengju inn í Rarik. Um þetta getur hæstv. iðnrh. í erindi sínu til ríkisstjórnarinnar en það er rangt sem sagt er þar, að Rarik hafi lagst gegn málinu þá. Ljóst var að megintilgangur Akureyrarbæjar þá var að ná út eignarhlut bæjarins í Landsvirkjun. En það var Reykjavíkurborg sem lagðist þá gegn breytingu á eignarhaldi í Landsvirkjun og allt bendir til að það hafi verið meginaástæðan fyrir því að viðræður fóru út um þúfur. Það má minna á að Reykjavíkurborg er skrifuð fyrir 45% í Landsvirkjun og Akureyri liðlega 5% en þessi ágætu bæjarfélög hafa nánast ekki lagt krónu af eigin fjármagni til Landsvirkjunar landsmanna allra. Þau hafa þó notið sérkjara umfram aðra landsmenn í orkukaupum. Þessi ágætu bæjarfélög hafa því fengið áskrift að eignum án áhættu. Ekki er alltaf allt sem sýnist. Það er sjálfsagt að ræða þessar hugmyndir og veiturnar á Akureyri væru mikil búbót fyrir landsbyggðarfyrirtækið Rarik. En það er ekki trúverðugt að setja á oddinn kröfu um flutning höfuðstöðva til Akureyrar, þar sem nú þegar eru 25 starfsmenn Rariks eða helmingi færri en í höfuðborg landsins. Það er ekki ástæða til að útiloka neitt fyrir fram en ef flytja ætti höfuðstöðvar Rariks út á land og styðja landsbyggðarrökum þá liggur beinast við að höfuðstöðvarnar færu til Suðurlands. Nær 90%, herra forseti, af allri orkuframleiðslu Íslendinga á sér stað á Suðurlandi án þess að hún hafi verið Sunnlendingum sérstök hlunnindi umfram aðra. Það kann líka að vera að orkuveitur á Suðurnesjum, Ölfusi, Árborg, í Rangárvallasýslu og Vestmannaeyjum vildu taka þátt í frekari útvíkkun á rekstri Rariks. Nú þegar eru orkuveiturnar á Höfn í Hornafirði og Hveragerði innan borðs hjá Rarik. Það er varla þornað blekið á kaupsamningi Rariks við Hveragerðisbæ um kaup á Veitustofnun Hveragerðis. Hvergerðingar voru ekki að selja fyrirtækið til þess að það færi beint undir forsjá nýs Rariks sem tengdist fyrst og fremst, beint og óbeint, forsjá nýs norðausturkjördæmis. Ég vantreysti ekki forustumönnum Akureyrar, síður en svo. En þessi mál eru margslungin og viðkvæm og margs er að gæta. Friður verður að ríkja um framtíðarþróun í þessum efnum. Ég tek undir þau sjónarmið sem hafa komið fram hjá bæjarstjóranum á Akureyri að það er áhyggjuefni ef landsbyggðin verður út undan í kapphlaupinu um orkubúskapinn. Þetta má ekki fara í sama horf og mest er deilt um í fiskveiðistjórninni, að þeir stóru gleypi allt. Höfuðborgin sem aðrir verða að fara varlega í þessum efnum. Á undanförnum árum hefur verið unnið markvisst að því hjá Rarik að treysta rekstrargrundvöll fyrirtækisins m.a. með því að kaupa veitukerfi í þéttbýli. Hagræðing hefur aukist og rekstur bækistöðva fyrirtækisins á landsbyggðinni hefur styrkst. Árið 1991 keypti Rarik dreifikerfi hitaveitunnar á Höfn í Hornafirði, 1992 á Seyðisfirði, dreifikerfi og virkjun á Siglufirði og Skeiðsfossvirkjun í Fljótum 1991, rafdreifikerfið í Borgarnesi og Hvanneyri 1995 og veituna í Hveragerði í ársbyrjun nú. Þá er Rarik að undirbúa 90 megavatta jarðgufuvirkjun í Grændal í Hveragerði á vegum Sunnlenskrar orku í samstarfi við sunnlensk sveitarfélög. Rarik á jafnframt 75% í Héraðsvötnum sem kanna möguleika á 33 megavatta vatnsaflsvirkjun í Skagafirði. Rarik er skipt upp í fimm umdæmi með aðalskrifstofu í Reykjavík. Á Vesturlandi eru 32 starfsmenn, á Norðurl. v. 30, á Norðurl. e. 32, þar af 25 á Akureyri, á Austurlandi 54, á Suðurlandi 25 og í Reykjavík 60. Herra forseti. Það er grundvallaratriði og krafa að Rarik sem landsbyggðarfyrirtæki hafi fulla aðild að viðræðum um stefnumótun og framtíð fyrirtækisins, sama hver á í hlut. Um allt annað verður ósætti.

Hæstv. forseti. Á fundi ríkisstjórnarinnar þann 2. febrúar sl. gerði ég grein fyrir viðræðum sem ég og forveri minn höfum átt við bæjarstjórann á Akureyri um hugsanlegt samstarf ríkis og bæjarins í orkumálum og bréfi sem bæjarstjórinn sendi mér 17. janúar sl. í framhaldi af þessum viðræðum. Í bréfinu leggur bæjarstjórinn til að ráðuneytið og Akureyrarbær kanni sameiginlega mögulega kosti við eignarformsbreytingu á Rafmagnsveitum ríkisins með aðkomu Akureyringa og flutningi höfuðstöðva fyrirtækisins til Akureyrar. Jafnframt var lagt til að kannaður yrði rekstrargrundvöllur fyrirtækis sem þjónaði útvíkkuðu rekstrarsvæði rafmagnsveitnanna og hvaða umbætur væri nauðsynlegt að gera til að tryggja rekstur slíks fyrirtækis. Í bréfinu kemur fram að hugsanlegt er að eignir orkuveitna Akureyrarbæjar yrðu lagðar inn í slíkt félag. Á fundinum samþykkti ríkisstjórnin að gengið yrði til samstarfs við Akureyrarbæ um slíka athugun og jafnframt yrði kannaður áhugi hjá öðrum sveitarfélögum á samstarfi við ríkið og bæinn. Þetta er staða málsins. Orðum hv. málshefjanda um óeðlilegan framgang minn í þessu máli vísa ég til föðurhúsanna. Ef um misskilning er að ræða í þessu máli þá er hann tilkominn vegna mistúlkunar bæjarstjórans á Akureyri en ekki þeirrar sem hér stendur. Vilji er fyrir hendi hjá ríki og Akureyrarbæ til að kanna samstarf í þessu efni. Næsta skref er að gera verk- og tímaáætlun fyrir athugunina og fá óháðan ráðgjafa til að vinna að henni. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um hvernig umrædd fyrirtæki komi að málinu en ljóst er að til þess að unnt verði að vinna að verkefninu með skilvirkum hætti þarf að leita til fyrirtækjanna og starfsmanna, m.a. eftir upplýsingum og gögnum. Á árinu 1993 sömdu iðnrn. og bæjarstjórn Akureyrar um að láta fara fram sameiginlega könnun á stofnun hlutafélags sem yfirtæki eignir og skuldir Rafmagnsveitna ríkisins, Rafveitu Akureyrar og eignarhluta Akureyrarbæjar í Landsvirkjun. Málið var ekki til lykta leitt, en sterkar vísbendingar um að sameining mundi skila umtalsverðri hagræðingu sem numið gæti um 5% af rekstrargjöldum. Auk þessa var talið að unnt væri að draga álíka mikið úr rekstrarkostnaði með hagræðingu hjá Rafmagnsveitunum óháð sameiningu fyrirtækjanna. Þá eru sterkar vísbendingar um að með sameiningu yrði til framsækið og öflugra fyrirtæki sem veitt gæti enn betri þjónustu. Ég tel mjög áhugavert að efna til samstarfs við Akureyrarbæ um þetta verkefni. Bærinn er stór aðili í rekstri orkufyrirtækja, á bæði rafveitu og hitaveitu, tæplega 5,5% eignarhlut í Landsvirkjun og tekur auk þess þátt í rannsóknum á virkjunarkostum í samstarfi við önnur sveitarfélög og orkufyrirtæki. Markmiðið með þeirri nýskipan sem áformað er að koma á í orkumálum á næstu árum er m.a. að auka skilvirkni í rekstri orkufyrirtækja og stuðla þannig að lægra orkuverði. Ætla má að breytingar á skipan orkumála hafi m.a. í för með sér sameiningu orkufyrirtækja í stærri heildir sem verði betur í stakk búnar til samkeppni í greininni. Reynsla annarra þjóða sem breytt hafa orkulöggjöf sinni er að fyrirtæki hafa leitað nýrra leiða til að draga úr rekstrarkostnaði. Oft hefur það leitt til sameiningar fyrirtækja og samstarfs um tiltekin verkefni. Loks mundi flutningur höfuðstöðva Rafmagnsveitnanna til Akureyrar augljóslega styrkja landsbyggðina. Starfsemi Rariks fer að stærstum hluta fram utan höfuðborgarsvæðisins, fyrirtækið er því í eðli sínu landsbyggðarfyrirtæki og því ekki óeðlilegt að höfuðstöðvar þess séu utan höfuðborgarsvæðisins.

Herra forseti. Það er forvitnilegt að stjórnarflokkarnir eru komnir í hár saman út af vinnubrögðum. Það kemur okkur í stjórnarandstöðu reyndar ekki á óvart eins og við höfum margsinnis bent á í umræðum í þessum sal. Herra forseti. Samfylkingin vill að unnið verði betur að uppbyggingu atvinnumála á landsbyggðinni en í stjórnartíð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og undir forræði hans sem byggðamálaráðherra. Það verður að ná fram meiri fjölbreytni í störfum í dreifbýli en hingað til hefur verið gert. Þess vegna er þýðingarmikið að staðsetja nýja starfsemi og flytja störf út á landsbyggðina þegar það er skynsamlegt, fært og í sátt. Stjórnendur og starfsmenn Rariks heyra hins vegar um sameiningaráform í fréttunum. Vinnubrögð ríkisstjórnarinnar virka gerræðisleg á þá sem á hlýða. Það er alveg ljóst að það hefur verið skoðað frá árinu 1993 hvort ávinningur væri að því að sameina Rarik og orkuveitur Akureyrar. Engar ákvarðanir hafa verið teknar á þessu tímabili. Nú tekur ráðherrann ákvarðanir eins og hann eigi fyrirtækið, án samráðs og athugunar á því hvort aðrir kostir séu jafngóðir eða e.t.v. betri. Hvað með Orkubú Vestfjarða og stöðu þess fyrirtækis sem hefur fyrirheit ríkisins um að það kaupi Orkubú Vestfjarða? Hver á að kaupa Orkubúið nú ef af þessu verður? Hvað með Hveragerði eins og hér hefur verið nefnt og virkjunaráform Sunnlenskrar orku? Hvað með samvinnu við Hitaveitu Suðurnesja í samanburði við virkjunaráform á Norðurlandi að Þistilreykjum? Þetta ætti að vera skoðað, herra forseti, áður en ákvarðanir eru teknar eins og hér hefur verið gert af hálfu ríkisstjórnar og ráðherra. Um það er rætt í þessari utandagskrárumræðu en skondið, herra forseti, að stjórnarliði skuli hefja umræðuna.

Herra forseti. Mér virðist í raun blandað saman umræðum um tvö mál. Það fyrra er spurningin um staðsetningu höfuðstöðva Rafmagnsveitna ríkisins. Ég get svo sannarlega tekið undir það að vel færi á því að þetta fyrirtæki sem fyrst og fremst þjónar landsbyggðinni hefði höfuðsstöðvar sínar þar, t.d. á Akureyri. Í öðru lagi er fullkomlega eðlilegt að Akureyringar og Norðlendingar vilji huga að stöðu sinni í orkumálum í ljósi þeirra breytinga sem þar hafa orðið. Svo kemur að hinum þætti þessa máls sem ég held að ætti að halda aðgreindum, þ.e. spurningunni um breytingar á fyrirtækinu Rafmagnsveitur ríkisins. Spurningarnar eru um hvort sameina eigi það fyrirtæki orkuveitum í eigu annarra aðila þannig að um fyrirtæki í blandaðri eign yrði að ræða. Þá vakna spurningar um framtíðarskipan orkumála í landinu. Hver verður framtíð Landsvirkjunar? Hver verður framtíð Rafmagnsveitna ríkisins? Hvernig á að uppfylla ákvæði orkutilskipunar EES-samningsins o.s.frv.? Hvernig á að sjá fyrir t.d. verðjöfnun á raforku í þessu nýja framtíðarfyrirkomulagi. Spurningar af því tagi og hvort þarna hangi á spýtunni áform um stórfellda einkavæðingu í orkugeiranum held ég að við verðum að fá svarað. Þetta nýja landslag þarf að teikna upp áður en menn taka lítt ígrundaðar ákvarðanir um afmarkaða þætti þessara mála. Ég teldi fara vel á því að menn reyndu að skýra þessa þætti og halda þeim aðgreindum. Það getur verið hið besta mál að þarna verði höfuðstöðvar Rafmagnsveitna ríkisins færðar til. Það þarf að gera með skynsamlegum hætti og í góðri sátt við starfsmenn o.s.frv. Reyndar er vægi þess máls minna en ætla mætti vegna þess að starfsemin er nú þegar verulega dreifð um landið. En hvað hitt varðar, herra forseti, þá held ég að mikil undirbúningsvinna sé óunnin af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hún þarf að liggja fyrir áður en hægt er að taka skynsamlegar ákvarðanir.

Herra forseti. Það er ljóst að innan Evrópu er mikil breyting að verða á orkusölumálum og orkuframleiðslu. Þar hefur orðið til á tiltölulega fáum árum mikill orkumarkaður og mikil samkeppni þar sem verð hefur farið lækkandi. Flutningamöguleikarnir eru miklu fleiri en þeir voru og í það sama stefnir hjá okkur. Það hefur legið fyrir að skipan orkumála í framtíðinni mun leiða til sameiningar orkufyrirtækja. Þau verða að takast á við aukna samkeppni með því að sameina og styrkja stöðu sína. Það er mjög mikilvægt, ekki síst á Íslandi þar sem byggðajafnvægi er minna en víðast hvar annars staðar í Evrópu, að á landsbyggðinni verði hægt að koma upp öflugum orkufyrirtækjum sem geti af krafti tekið þátt í að virkja ónýtta orkuframleiðslumöguleika og byggja upp iðnað á grundvelli þessara möguleika. Á Norðurlandi er mikil ónýtt orka hvort sem litið er til vatnsorku eða jarðvarma. Því er brýnt að ýta undir nýtingarmöguleika með því að stuðla að því að til verði fyrirtæki sem hafi stöðu til að takast á við meiri háttar verkefni. Nýjar aðstæður á orkumarkaði kalla á þetta. Það er löngu tímabært að kanna möguleika á að sameina kosti sem Rarik býr yfir og orkufyrirtæki Akureyrar og fleiri fyrirtæki með það fyrir augum að út úr slíkri athugun gæti komið öflugt orkuframleiðslufyrirtæki sem gæti tekið virkan þátt í samkeppni á orkumarkaði.

Herra forseti. Hvergi í Evrópu hefur byggðaþróun orðið eins og hér á Íslandi þar sem um 60% þjóðarinnar býr á höfuðborgarsvæðinu. Ég hygg að þverpólitísk samstaða sé um að það sé einn meginvandinn í íslenskum stjórnmálum í dag. Með rökum má halda því fram að ríkið hafi leitt þessa þróun með staðsetningu þjónustustofnana sinna. Það hefur líka komið fram að a.m.k. þrjár síðustu ríkisstjórnir hafa reynt að snúa af þeirri braut. Í hvert skipti hefur komið í ljós að það reynist mjög erfitt. Það rís upp mikil andstaða við slíkar breytingar. Herra forseti. Grundvallaratriðið hlýtur ávallt að vera að þjónustustofnanir skuli staðsettar sem næst þeim vettvangi sem þær eiga að þjóna. Þannig má spyrja hvort eðlilegt sé að Vegagerð ríkisins hafi höfuðstöðvar sínar í Reykjavík eða hvort Landhelgisgæslan sé best staðsett með höfuðstöðvar sínar í Reykjavík. Þannig má áfram telja, herra forseti. Nú er spurningin um hvort Rarik eigi að flytjast norður, suður eða jafnvel eitthvert annað. Það hefur komið fram að verið er að meta hvað er talið skynsamlegast og hagkvæmast í þeim efnum. Fyrr en það mat hefur farið fram er auðvitað ekki hægt að taka neina ákvörðun. Það liggur líka fyrir, herra forseti, að nú eru breyttar aðstæður, pólitískar, hvað varðar byggðasjónarmið, samgöngur og einnig hvað varðar fjarskipti. Á þeim forsendum og á þeim grundvelli má segja að landamæri séu upphafin. Því er rökrétt og eðlilegt að ríkisvaldið endurskoði stefnu sína um staðsetningu ríkisstofnana og fylgi eftir með heildaráætlun um staðsetningu þeirra. Mikilvægt er að það gerist yfirvegað og verði kynnt þannig að hægt sé að koma í veg fyrir það sem verst er af öllu, þ.e. að landsfjórðungar fari í hár saman í deilum um einstaka stofnanir.

Herra forseti. Hvaða tíðindi kalla nú á umræðu um framtíð Rariks? Jú, ákvörðun um að athuga hagkvæmni þess að flytja höfuðstöðvarnar til Akureyrar. Það hefur reyndar verið gert áður. Árið 1993 var kannaður möguleiki á að stofna hlutafélag með höfuðstöðvar á Akureyri sem taka mundi við eignum og skuldum Rariks, Rafveitu Akureyrar og eignarhluta Akureyrar í Landsvirkjun. Sama hugmynd er nú komin aftur á kreik, þó með tillti til þess sem breyst hefur á þessum árum og í ljósi vitneskjunnar um að brátt standa orkufyrirtækin frammi fyrir samkeppni á orkumarkaðnum sem auðvitað mun kalla á enn frekari uppstokkun. Herra forseti. Auðvitað hlutu Akureyringar að hreyfa þessu máli að nýju. Þeir eru þátttakendur í félagi sem stendur fyrir orkuleit í Þingeyjarsýslu þar sem möguleikar virðast til mikillar orkuvinnslu. Ef nýtt orkufyrirtæki verður stofnað fyrir atbeina Akureyrar munu auðvitað ákveðnir hlutir stokkast upp. Við horfum reglulega upp á að fyrirtæki sameinist og eitt kaupi annað. Því fylgir gjarnan rask á högum fólks en viðhorfin mótast samt oftast af umburðarlyndi gagnvart þeirri staðreynd að ýmist tækniþróun eða arðsemiskröfur kalli á þessar breytingar. En getur verið að því sé sýnt meira umburðarlyndi ef breytingarnar kalla fólk til Reykjavíkur en ef þær kalla fólk frá Reykjavík? Að mér læðist stundum sá vondi grunur þegar umræða fer fram um breytingar á högum einstakra fyrirtækja.

Herra forseti. Mér finnst að við séum í raun að ræða um þrjú óskyld mál, þ.e. flutning Rafmagnsveitna ríkisins út á land, nánar tiltekið til Akureyrar, að tryggja rekstur fyrirtækisins og síðan breytingar á rekstrarformi. Þetta eru þrjú atriði og hvert þeirra má í raun afgreiða óháð hinum. Það hefur verið harðlega gagnrýnt að tilkynningar um flutning ríkisfyrirtækja birtist í fjölmiðlum áður en hugmyndirnar eru kynntar fyrir starfsmönnum og jafnvel stjórnum fyrirtækja. Hér er um hugsanlegan flutning ríkisfyrirtækis að ræða en tilkynning hæstv. iðnrh. um málið í sjónvarpsviðtali fyrir viku var eftir sem áður ótímabær þar sem stjórn fyrirtækisins og starfsmönnum þess höfðu ekki borist neinar upplýsingar um fyrirhugaðar breytingar. Starfsöryggi er öllum mönnum mikilvægt og því ætti að virða þann samskiptamáta að koma skilaboðum fyrst til starfsmanna áður en tilkynningar um breytingar, hvort sem þær eru til athugunar eða þegar ákveðnar, eru gerðar opinberar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð styður flutning ríkisfyrirtækja út á land en vill að farið sé að með gát þegar heilar stofnanir eru fluttar, að það sé gert með því að undirbúa málið vel en ekki með fjölmiðlafári. Rafmagnsveitur ríkisins hafa sinnt því erfiða verkefni að byggja upp og reka raforkukerfi í dreifbýli. Jafnframt hefur Rarik reist og rekið nokkrar vatnsaflsvirkjanir og varaaflsstöðvar. Þróunin hefur orðið sú að Rarik hefur þurft að kaupa orku frá Landsvirkjun í síauknum mæli. Samkeppnisstaða Rariks á raforkuverði til dreifbýlis í samanburði við raforkusölu til þéttbýlis er veik. Rekstrarstaða fyrirtækisins er erfið. Það þarf að bæta rekstrarstöðuna og leita nýrra leiða. Það er ekki sjálfgefið að sú leið sem verið er að leita eftir núna sé rétt. Hugsanlega er hægt að styrkja reksturinn með því að fara í nýja sókn í að byggja upp ný raforkuver.

Herra forseti. Ég vil þakka frummælanda fyrir að hefja umræður um þetta mál hér. Tvær ástæður eru helstar til að ræða um málið hér. Í fyrsta lagi sú sérkennilega málsmeðferð að starfsmenn Rariks skuli heyra fyrst í fjölmiðlum af því sem kemur hér frá hæstv. ríkisstjórn. Hæstv. iðnrh. setur á blað að markmið þessarar nýskipan sem áformað er að koma á í orkumálum á næstu árum sé m.a. að auka skilvirkni í rekstri orkufyrirtækja og stuðla þannig að lægra orkuverði. Má skilja það svo að þeir 60 Reykvíkingar sem vinna við þetta fyrirtæki hér í höfuðstöðvunum hagi störfum sínum þannig að óarðbært sé og ráða þurfi einhverja aðra? Það er líka dálítið merkilegt þegar virðulegir þingmenn úr öðrum kjördæmum en Reykjavík tala eins og Reykjavík sé ekki hluti af landinu, eins og landsbyggðinni komi Reykjavík ekkert við. Þeim kemur ekkert við hvað verður um 60 manns, 60 fjölskyldur sem búa hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er bara ekki í umræðunni. Nei, það á að flytja höfuðstöðvarnar norður því að það mun styrkja byggð á Akureyri. Allt í lagi með það. Hér er hins vegar talað um málið eins og fólkið fylgi ekki með í þessari umræðu. Við skulum heldur ekki gleyma því að Reykjavík er önnur stærsta verstöð landsins ef menn vilja tengja það saman. Mér þykir mjög merkilegt að menn skuli líka taka Vegagerðina inn í umræðuna og segja álitamál hvort ekki eigi að flytja Vegagerðina líka. Hvar er mesta umferðin á þessu landi? Ef menn ætla að mæla það í vegarspottum þá geta menn horft á hina dreifðu byggt en mesta umferðin og vegaframkvæmdirnar eru í Reykjavík. Ég verð að segja það, hv. þm. hinna dreifðu byggða, Reykjavík er hluti af landinu. Talið ekki svo til þessara 60 manna sem vinna hjá Rarik og þeirra fjölskyldna eins og þeim komi þetta bara ekkert við.

Virðulegi forseti. Ég met mikils frumkvæði hæstv. iðnrh. í að taka á málefnum Rariks eins og ráðherrann hefur gert grein fyrir. Rekstrarform, rekstrarhagkvæmni og þjónusta við neytendur eru að sjálfsögðu aðalatriði þessa máls. Staðsetning fyrirtækisins er annar handleggur. Vitað er að mjög miklar rekstrarendurbætur hafa farið fram hjá Rarik nú þegar. Halli á rekstri fyrirtækisins er ekki vegna þess að fyrirtækið sé illa rekið heldur þarf fyrirtækið að þjóna ýmsum verkefnum af byggðar- og félagslegum ástæðum svo nemur hundruðum milljóna. Nú er fyrirsjáanlegt að ef fram fer sem horfir mun fyrirtækið lenda í samkeppni við stóra og sterka aðila á borð við Orkuveitu Reykjavíkur og Suðurnesja. Rarik verður að vera tilbúið að taka þátt í þessari samkeppni. Ein veigamesta breyting sem gæti hjálpað Rarik er að sameina fyrirtækið öðrum veitum. Því fagna ég að ráðherrann hefur haft frumkvæði um þetta mál. Allt tog á milli landshluta mun ekki aðeins skaða starfsemina í Reykjavík heldur munu aðrir landshlutar sem ekki fá fyrirtækið að öllum líkindum bregðast við. Þá munu hugsanlega rísa önnur fyrirtæki og koma sér út úr samstarfinu ef það gengur ekki vel. Ég vil taka undir orð hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar. Það er óhjákvæmilegt að horfa til þeirra fjölskyldna og þeirrar góðu starfsemi sem þegar hefur verið rekin í Reykjavík. Það er ekki hægt að tala um flutning frá Reykjavík öðruvísi en að líta á atvinnuhagsmuni Reykvíkinga, þær fjölskyldur sem hér er um að tefla, búa í Reykjavík og hafa unnið hér mjög gott starf fyrir fyrirtækið.

Herra forseti. Í upphafi máls míns kemst ég ekki hjá því að vekja athygli á því að það var ekki aðeins stjórnarþingmaður sem hóf máls á því sem hér er til umræðu heldur stjórnarmaður í Rarik. Stjórnarmaður í Rarik valdi þá leið sem hér var farin til að snúa sér að hæstv. ráðherra. Það ber að sjálfsögðu vitni um að ekkert samráð hafi verið á milli ráðherrans og stjórnar Rariks. Það hlýtur að vera skýringin á því að einn af stjórnarmönnum Rariks velur þá aðferð sem hv. þm. Árni Johnsen valdi hér áðan til að veitast að ráðherranum. Það er hins vegar ekki stórmannlegt hjá hæstv. iðnrh. að snúa þeirri gagnrýni upp á bæjarstjórann á Akureyri og kenna honum um að hafa valdið misskilningi eða missætti á milli hæstv. ráðherra og stjórnarmanns úr Rarik. Það eru ekki stórmannleg viðbrögð, herra forseti. Það er ekkert óeðlilegt við að ræða um hvort ástæða sé til að flytja meira af starfsemi Rariks út á land en þegar hefur verið gert. Menn mega ekki gleyma því að fjölmörg störf hafa þegar verið flutt út á land sem áður var sinnt í Reykjavík á vegum Rariks. Allt birgðahald Rariks er nú komið út á land. Nánast eingöngu stjórnsýslan sjálf er eftir hér. Það er ekkert nýtt að menn hugleiði hvort ástæða sé til að flytja stjórnsýsluna. Á fyrstu ríkisstjórnarárum Davíðs Oddssonar var sérstök nefnd undir formennsku Þorvalds Garðars Kristjánssonar sem m.a. fjallaði um þessi mál. Þar var lagt til að höfuðstöðvar Rariks yrðu fluttar á Austurland. Það er ekkert óeðlilegt að menn skoði slíka hluti í samhengi við þær miklu breytingar sem munu verða á íslenskum raforkumarkaði í framtíðinni. En menn verða auðvitað að gæta þess að hafa eðlilegt samstarf við stjórn og starfsmenn fyrirtækisins og skapa ekki óeðlilegar illdeilur á milli manna eins og ég tel að hæstv. ráðherra hafi gert með því að kasta sökinni af mistökum sínum á herðar bæjarstjórans á Akureyri.

Herra forseti. Það mál sem er til umræðu hefur í rauninni þrjár hliðar. Sá grunur læðist að mér að það að stilla í forgrunn flutningi á höfuðstöðvunum út á land sé í rauninni bara til þess að fela annað sem er í bígerð. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum fyllilega sammála því að það megi skoða hvar best er að staðsetja hluta eða aðalþætti hverrar stofnunar og beri einmitt að huga að landsbyggðinni í þeim efnum. En sá grunur læðist að okkur að þarna sé verið að velta fyrir sér að selja eða leysa upp, hlutafélagavæða eða einkavæða þetta fyrirtæki. Eins og komið hefur fram í umræðunum hefur Rarik miklu þjónustuhlutverki að gegna, ekki síst við hinar dreifðu byggðir. Ef þessu fyrirtæki verður breytt í þannig fyrirtæki að arðurinn til eigendanna verði númer eitt og komi á undan þjónustukröfunni og þjónustuhlutverkinu, værum við á slæmum vegi. Þetta er það sem ég held, herra forseti, að sé í rauninni grunnurinn að umræðunni, þ.e. hvernig megi sem best fyrir koma að selja eða losa ríkið við þetta fyrirtæki, losa okkur við ábyrgðina á að veita þessa þjónustu út um land allt. Í staðinn, herra forseti, ættum við frekar að vera að ræða hvernig megi styrkja fyrirtækið á vegum ríkisins, á vegum samfélagsins til að veita enn öflugri og betri þjónustu út um land allt, styrkja dreifikerfi til sveita þannig að allir landsmenn eigi jafnan aðgang að raforku á jöfnu og góðu verði.

Herra forseti. Í máli hæstv. iðnrh. áðan kom fram sérstök áhersla á hagkvæmnissjónarmiðið, þ.e. hvort ákvörðun um það hvort flytja ætti Rarik til Akureyrar mundi byggjast á því hvort það væri hagkvæmt eða ekki enda hlýtur það að vera rökrétt niðurstaða þar sem framtíð Rariks ræðst meira af því en nokkru öðru að fyrirtækinu sé gert kleift að laga sig að aðstæðum á orkumarkaðnum á hverjum tíma og að hagkvæmustu leiðir séu fundnar í rekstri þess. Eins og hefur komið fram í máli hv. þingmanna vekja hugmyndir á borð við þessa að sjálfsögðu byggðapólitíska umræðu og ég hef grun um það og það kom bæði beint og óbeint fram í máli hv. málshefjanda að það var drifkrafturinn í málshefð þessari. Umræða um óæskilega þróun í byggðamálum hefur verið mjög áberandi og jafnvel leiðandi í stjórnmálaumræðu síðustu missira. Stefna hæstv. ríkisstjórnar hefur verið og er að stuðla að fjölgun atvinnutækifæra á landsbyggðinni þannig að þau sjónarmið og hin byggðapólitíska hlið málsins ætti að vera öllum kunn og ekki að koma neinum á óvart. Því hlýtur að vera fagnaðarefni, herra forseti, fyrir okkur sem höfum haldið á lofti í umræðunni einmitt þessu atriði að vilji væri til þess að bregðast við byggðavandanum með ýmsum hætti, m.a. flutningi ríkisstofnana út á land, að nú skuli vera komin alvara í að fylgja þessum áformum eftir með því m.a. að kanna hagkvæmni þess að flytja Rarik til Akureyrar. Ég vænti þess að menn láti ekki skæklatog á milli kjördæma spilla góðum fyrirætlunum heldur horfi fyrst á hagsmuni þess fyrirtækis sem hér um ræðir og þar með hagsmuni okkar allra sem eigum þetta fyrirtæki og njótum þjónustu þess.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir greinargóð svör þar sem staðfest er að hér er um hugmynd að ræða sem heimilt er að fjalla um og að hæstv. ráðherra hyggst beita sér fyrir því að leitað verði á eðlilegan hátt til viðkomandi fyrirtækja. Reikna ég með að þar eigi hann þá við í fyrsta lagi Rariks því þar liggur öll samansöfnuð þekking á uppbyggingu í þessum efnum og eðlilegt er að það gangi þar í gegn að leita allra upplýsinga. Auðvitað hefði verið eðlilegt að kynna Rarik og starfsfólki áform af þessu tagi áður en þau færu fyrir ríkisstjórn eins og ekki hefur verið gert. Rarik á ekki að vera nein gjafapakkning. Rarik á að vera fyrirtæki sem skilar árangri, skilar arðsemi og skilar auknum möguleikum landsins alls. Meginmálið er ekki tog milli kjördæma. Það er misskilningur hjá þeim hv. þm. sem hafa minnst á það. Meginmálið er að þetta mál sé skoðað faglega ofan í kjölinn með einni kröfu og það er um árangur. Miklu máli skiptir að menn vinni á þeim nótum, séu ekki með nein felusvið í þeim efnum og taki af alvöru á þessum málum. Flutningur aðalskrifstofu Rariks til Akureyrar getur ekki verið höfuðmál í þessu, það getur ekki verið það. Það er allt annað sem hlýtur að liggja að baki. Höfuðstöðvar Rariks gætu þess vegna verið á Hornafirði, Selfossi, Grindavík, Keflavík, Hveragerði, 

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem kom fram í fyrri ræðu minni að hér er um athugun að ræða, athugun á hagkvæmni þess að sameina fyrirtæki. Til þess að svo geti orðið þarf að breyta rekstrarformi þeirra. Í öðru lagi og tengt því yrði athuguð hagkvæmni þess að flytja höfuðstöðvarnar til Akureyrar. Óháður aðili mun vinna að hagkvæmniathuguninni. Miklar breytingar verða í orkugeiranum á næstu árum og ýmsar breytingar hafa verið að eiga sér stað á síðustu vikum og mánuðum. Ég ítreka að málið snýst um athugun. Ekki hafa verið teknar ákvarðanir. Ég geri mér fulla grein fyrir því að verði af flutningi höfuðstöðva Rariks er það viðkvæmt mál fyrir starfsfólk. Málið er alls ekki komið á það stig að starfsmenn séu kallaðir til. Ég hefði hins vegar gjarnan viljað greina starfsfólki frá þessum hugmyndum áður en málið barst fjölmiðlum. Herra forseti. Ég veit að margt hefur verið gert til þess að ná fram hagræðingu hjá Rafmagnsveitunum frá því að athugun var gerð á hugsanlegri sameiningu Rariks og Rafveitu Akureyrar árið 1993. Ég tel eigi að síður að okkur beri skylda til að kanna hvort lækka megi rekstrarkostnað og þar með orkuverð í landinu með sameiningu. Jafnframt eigum við að skoða hvaða sóknarfæri slík sameining býður upp á. Þegar þau gögn liggja fyrir getum við tekið ákvörðun um hvort og þá hvaða skref verða stigin. Báðir aðilar, þ.e. iðnrn. og Akureyrarbær, ganga óbundnir til þessa samstarfs.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 50/1997, um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, á þskj. 449, 288. mál. Það frv. sem mælt er fyrir er ekki stórt í sniðum eða efnismikið eins og hefur kannski verið um ýmis þau frv. sem hafa verið rædd í dag en meginefni þess er að í stað orðins ,,Viðskiptaráðherra`` í 4. gr. og 1. mgr. 6. gr. laganna komi: Fjármálaráðherra. En í 4. gr. laganna um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands segir: ,,Viðskiptaráðherra fer með eignarhlut ríkisins í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf.`` Lagt er til að þessi eignarhlutur ríkisins verði færður frá viðskrh. yfir til fjmrh. Meginrökin fyrir því eru að í reglugerð nr. 96/1969 um Stjórnarráð Íslands segir að fjmrn. fari með eignir ríkisins, þar á meðal verðbréf og hlutabréf, svo og fyrirsvar vegna þeirra, m.a. að því er tekur til stjórnar fyrirtækja í eigu ríkisins að öllu leyti eða nokkru, nema lagt sé til annars ráðuneytis. Undanfarið hefur þeirrar tilhneigingar hins vegar gætt þegar opinberum fyrirtækjum er breytt í hlutafélög að fagráðherra fari áfram með hlut ríkisins í fyrirtækinu. Það getur leitt til þess að þegar selja skal hlut ríkisins komi upp afar erfið staða fyrir viðkomandi ráðherra sem getur bitnað á fyrirtækinu sjálfu og starfsumhverfi fyrirtækja í viðkomandi grein. Má taka sem dæmi að undir viðskrh. heyra m.a. bankamál, samkeppnismál og mál er varða óréttmæta viðskiptahætti. Hann fer jafnframt með eignarhlut ríkisins í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. og verður því að viðhalda virði þeirra. Brýnt er að þeirri meginreglu sem mörkuð er í reglugerðinni um Stjórnarráð Íslands sé fylgt og fjmrn. fari með eignarhlut ríkisins í samkeppnisfyrirtækjum. Fagráðherra á hverju sviði verði þá fagráðherra allra fyrirtækja á viðkomandi sviði en ekki sérstakur ráðherra einstakra fyrirtækja. Slíkt hefur vakið tortryggni og hafa fyrirtæki á markaðinum haldið því fram að það leiddi til samkeppnisforskots að hafa undir höndum upplýsingar um að stjórnvaldsreglur af tilteknu tagi séu í undirbúningi. Það er því að mati flutningsmanna, sem ásamt mér er hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, betra bæði fyrir opinberu fyrirtækin og markaðinn að leikreglur séu skýrar og opinber fyrirtæki í samkeppnisgreinum sæti ekki þeirri gagnrýni að þau njóti þess að æðsti yfirmaður þeirra fari með stjórn og eignarráð í þeim og setji að auki leikreglur fyrir markaðinn almennt. Virðulegi forseti. Undanfarin ár höfum við lifað við þá sérstöku stöðu að því er varðar fjarskiptamarkaðinn að samgrh. hefur farið með eignarhlut ríkisins í Landssíma Íslands hf. Ég held að ekki þurfi að rekja þá sögu neitt sérstaklega en samskipti Landssíma Íslands hf. og annarra fyrirtækja sem eru að reyna að festa sig í sessi á þessum markaði hafa verið með þeim hætti að eftirlitsaðilar á vegum ríkisins hafa þurft að koma að þeim málum. Sí og æ hefur það gerst að þetta tiltekna fyrirtæki, Landssími Íslands, hefur ákveðið eftir að eftirlitsaðili á markaði, í þessu tilviki Samkeppnisstofnun, hefur ákveðið að gera a.m.k. athugasemdir við starfsemi þess, að bera þau mál undir dómstóla sem mönnum er vissulega heimilt. Það er óhjákvæmilega spélegt að ráðherrar ríkisstjórnarinnar séu með þessum hætti að stefna hver öðrum í orðsins fyllstu merkingu því að samgrh. fer vitaskuld með eignarhlut ríkisins í Landssímanum og er þar af leiðandi ráðandi aðili á því sviði, viðskrh. fer með yfirstjórn samkeppnismála og er því ráðandi aðili á því sviði. Það er náttúrlega merkilegt að ríkisfyrirtæki sé sí og æ að stefna stofnun sem ríkisvaldið rekur í því skyni að halda uppi ákveðnum aga á þessum markaði. Þetta er ástæðan fyrir því að frv. er lagt fram. Hættan er líka á þessu sviði því að nú erum við t.d. búin að vera í umræðu um bankamál, um þróun á því sviði og hvernig bankar hafa nánast umgengist þennan unga hlutabréfamarkað og verðbréfamarkað sem er að myndast og hefur verið haldið uppi talsverðri gagnrýni þar að lútandi, að við getum farið að upplifa það að bankarnir fari að stefna Fjármálaeftirlitinu. Það er svo spéleg staða að viðskrh. sem fer með 73% eignarhlut, ef ég fer rétt með, í þessum bönkum er jafnframt yfirmaður Fjármálaeftirlitsins sem getur þá leitt til þess að banki sem viðskrh. fer að stórum hluta með eignarhlutinn í, fari að stefna eftirlitsaðila á sama vettvangi. Þetta er vitaskuld, virðulegi forseti, orðið dálítið hjákátlegt og ég held að þetta geti verið mjög skaðlegt. Þetta eru meginrökin fyrir því að við leggjum til, ég og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, að í stað viðskrh. fari fjmrh. með eignarhlutinn, enda er það í samræmi við þær meginreglur og þau meginviðhorf sem koma fram í verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Því leggjum við til, virðulegi forseti, sem fram kemur á þskj. 449, að þetta verði nú þegar fært yfir til fjmrh. Það er ekki vegna þess að við vantreystum viðskrh. að fara með þennan hlut heldur hitt að hann getur lent í mjög sérstæðri stöðu eins og við höfum verið að upplifa núna um nokkurra ára skeið að því er varðar samskipti Landssíma Íslands sem ríkisfyrirtækis og Samkeppnisstofnunar sem er stofnun á vegum ríkisvaldsins. Ég held, virðulegi forseti, að við höfum allt annað við fjármuni skattborgara að gera en dunda okkur við að ríkisvaldið sé að stefna einstökum stofnunum og fyrirtækjum innan þess. Virðulegi forseti. Ég legg eindregið til að þetta frv. verði samþykkt og að umræðu lokinni verði því vísað til hv. efh.- og viðskn.