Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan hálffjögur í dag fer fram umræða utan dagskrár um tengingu Sundabrautar við Grafarvog. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Hæstv. samgönguráðherra verður til andsvara.

Virðulegur forseti. Á dögunum kynnti hæstv. menntamálaráðherra samkomulag sitt og kennaraforustunnar þess efnis m.a. að áformum um að stytta og þar með skerða nám til stúdentsprófs væri frestað. Margt í samkomulaginu var ákaflega gott og margt sem horfir til framtíðar gangi samkomulagið eftir. Mun það að sjálfsögðu ráðast á næstu mánuðum og missirum og fagnaðarefni í sjálfu sér að gerð var tilraun til að ganga með einhverjum hætti í takt við skólasamfélagið eftir ákaflega hryssingsleg og blóðug átök við skólasamfélagið allt í þessu máli og mörgum öðrum. Síðan þá hefur gætt nokkurrar ólgu í kjölfar samkomulagsins, hvað það fæli í sér og m.a. kom upp umræða um að ekki hefði verið samið um að stytta nám en í yfirlýsingu frá Kennarasambandinu kemur fram að þegar samkomulagið var undirritað lá fyrir að menntamálaráðherra hefði ekki fallið frá því að stytta námstímann úr 14 árum í 13, eins undarlega og það nú hljómar þar sem framhaldsskólinn er ekki 14 ár eða 13. Tekur þetta væntanlega til námstímans alls og þess vegna ágætt að hæstv. menntamálaráðherra skýri frá því hvort samkomulagið feli í sér að til álita komi að stytta grunnskólann en ekki framhaldsskólann. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra. Nú var framhaldsskólanum og skólasamfélaginu gefinn ákveðinn gálgafrestur með þessu samkomulagi, þannig að ekki yrði gengið á gæði námsins með samkomulaginu á dögunum og með því að fresta áformum um að stytta námstíma til stúdentsprófs. Síðan hefur hæstv. ráðherra sagt að frumvarp þess efnis sem tæki á styttingunni komi inn í þingið fyrir vorið. Því vildi ég spyrja ráðherra: Hvenær er von á því frumvarpi? Tekur það frumvarp til bæði grunn- og framhaldsskólalaga? Ég skora á hæstv. ráðherra að koma sem fyrst með þetta frumvarp þannig að lægja megi þá ólgu sem liggur undir niðri í mörgum framhaldsskólum landsins og sérstaklega í því ljósi að samkomulagið gangi eftir og þau ágætu og góðu markmið sem þar koma fram. Þau ganga ekki eftir nema sátt haldist og náist við skólasamfélagið í fullri alvöru.

Frú forseti. Ljóst er að kennaraforustan gengur samstiga fram í þessu máli eins og yfirlýsing Kennarasambandsins frá því í morgun ber augljóslega merki. Ég vil sérstaklega fagna því sem kemur fram í yfirlýsingunni. Það sem skiptir núna mestu máli í þessu öllu saman er að bæði ráðuneyti menntamála og kennaraforustan gangi samstiga að því verki sem liggur fyrir, þ.e. að við erum að horfa á skólakerfið sem eina heild, og það hef ég ávallt sagt. Við erum ekki að horfa á skólakerfið sem kassa. Við munum leggja mikla áherslu á að skólaskilin verði sveigjanleg, að við horfum til skólastiganna milli leikskóla og grunnskóla og síðan á milli grunnskóla og framhaldsskóla og reynum þannig að skapa og móta skólakerfi sem verði samkeppnishæft við það sem við viljum ávallt bera okkur saman við, þ.e. það besta í heimi. Ég legg áherslu á að við munum halda áfram að vinna í samræmi við það samkomulag sem var undirritað af mér og formanni Kennarasambandsins. Við munum fara gaumgæfilega yfir öll þau atriði og vera samhent og samstiga í þeirri viðleitni okkar að gera skólakerfið enn þá betra en það er í dag. Það eru margir merkilegir og mikilvægir punktar, raunar eru allir tíu punktarnir sem eru dregnir fram afar þýðingarmiklir til að skólakerfið styrkist enn frekar, og ég vil sérstaklega draga fram kennaramenntunina. Ég vil einnig draga fram almennu brautina og það að við munum núna fara í allsherjarendurskipulagningu á endurskoðun á allri skólalöggjöfinni, þ.e. leikskólalöggjöfinni, grunnskólalöggjöfinni og framhaldsskólalöggjöfinni og það gerum við að sjálfsögðu í samvinnu og samstarfi við kennarasamfélagið. Þetta mun koma í ljós á allra næstum dögum. Það sem liggur líka fyrir og ég vil draga fram er að við þurfum að líta til samræmdra prófa og rétt að draga það fram að afar líklegt er að í ljósi þess sem tengist breyttri námsskipan til stúdentsprófa, að það fyrirkomulag muni breytast, frú forseti.

Frú forseti. Í tilefni þessara orða vil ég einungis að það komi skýrt fram að ég tel að það felist ákveðin tækifæri í samkomulagi Kennarasambandsins og hæstv. menntamálaráðherra sem er til staðar. Ég tel alveg nauðsynlegt að þau tækifæri séu nýtt. Menn hafa deilt harkalega um það hvort eigi að stytta framhaldsskólann um eitt ár eða ekki. Hæstv. menntamálaráðherra hefur dregið klær sínar inn í skel og það er gott, það er vel. Það gefur okkur tækifæri til að vinna áfram að málinu. Kennaraforustan komst inn í málið með því að gera þetta samkomulag um tíu skref til sóknar í skólamálum. Inni í þeim tíu skrefum eru ákveðin atriði sem kennarar hafa verið að berjast fyrir að nái í gegn um árabil. Ég tel því vera hér til staðar ákveðinn jarðveg sem við verðum öll að nýta vel. Ég heyri ekki annað á máli hæstv. ráðherra en hún ætli sér að nýta þennan tíma vel og hún gefur hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni greinilega ekki afdráttarlaus svör um hvort frumvarpið komi fram í vor. Ég teldi raunar ekki ráðlegt að hæstv. ráðherra komi fram með frumvarpið í vor. Ég tel að það eigi að gefa tíma núna í þessa vinnu til að athuga hvort hin ólíku sjónarmið sem tekist hafa á varðandi kröfuna um styttingu framhaldsskólans nái ekki sáttum. Ég tel samkomulagið vera grunn að sátt. Mér finnst skipta máli að staðið sé þannig að verkum að ekki séu yfirlýsingar á báða bóga og ég fagna því í sjálfu sér að hæstv. ráðherra skuli ekki koma í ræðustólinn með yfirlýsingu um að hún ætli samt að stytta framhaldsskólann um eitt ár eins og hún gerði fyrir nokkrum vikum þegar við vorum að fjalla um þessi mál, sennilega fyrir um tveimur vikum þegar samkomulagið var skrifað, gott ef það var ekki sama dag, þá þótti mér hæstv. ráðherra vera ósáttari við það að komin væri einhver staða sem mætti segja að hún þyrfti að bakka með einhverja hluti. Nú finnst mér hún ekki vera eins 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda Björgvini G. Sigurðssyni fyrir málefnalega framsögu. Það er ekki oft sem stjórnarandstæðingar koma hingað gagngert til að hrósa ráðherrum en það gerðist í þetta skipti og ég held að hv. þingmaður sé maður að meiri að hafa gert það. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að mjög skynsamlegt er að vinna þetta á þennan hátt og mjög æskilegt ef hægt væri að ná víðtæku samráði og samvinnu milli aðila eins og hæstv. menntamálaráðherra hefur beitt sér fyrir í þessu viðkvæma máli. Þess vegna er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að koma hér upp og hrósa hæstv. ráðherra fyrir þessi vinnubrögð. Þau eru mjög mikilvæg og mjög æskilegt að eins góð sátt náist og mögulegt er þó að sjálfsögðu sé það þannig þegar menn takast á um mál eins og þessi þá næst kannski ekki alger samstaða en þetta er án nokkurs vafa afskaplega gott skref sem þarna var stigið. Ég er algerlega sammála hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni um að þarna stóð hæstv. menntamálaráðherra mjög vel að verki og á mikið hrós skilið. Ég veit að Samfylkingin hefur haft það á stefnuskránni mjög stíft um langa hríð að stytta stúdentsprófið niður í þrjú ár og margar yfirlýsingar hafa fallið í þinginu og annars staðar vegna þess máls. Það er vissulega eitthvað sem gæti gefið okkur mörg tækifæri og stóra málið er auðvitað það að lífskjör og tækifæri þjóðarinnar byggja að mjög stórum hluta, kannski stærstum hluta á góðu menntakerfi. Við eigum að setja markið þannig að við viljum vera best í heimi og okkur hefur tekist að mörgu leyti vel hvað það varðar, meira að segja mjög vel og við höfum verið mikið í sókn undanfarin ár eins og allar tölur sýna. En við verðum alltaf að vera vakandi og ávallt að hugsa um að ná betri árangri og sækja fram og ég met það að þessi umræða sé liður í því.

Frú forseti. Oft gerist það úr þessum ræðustól að hv. þingmenn koma upp og skamma hæstv. ráðherra fyrir að hafa lítið samráð við hagsmunaaðila, við þingheim og þar fram eftir götunum. Eflaust er í einhverjum tilvikum alveg fullt tilefni til slíkra skamma en í þessu tilviki held ég að sé ástæða til að taka einmitt undir ánægju með þær sögulegu sættir og um samráð á milli ráðuneytisins og skólasamfélagsins. Ástæða er til að taka undir þær ánægjuraddir sem um það hafa komið hér þó að maður skilji að vísu örlitla ólgu hjá hv. málshefjanda og þungar áhyggjur sem svona jaðra við þau vonbrigði sem fram komu hjá hv. þingmanni einmitt þegar þessar sögulegu sættir náðust á dögunum. En ég vona að hv. þingmaður hafi jafnað sig á því og taki þátt í þeirri gleði sem almennt er ríkjandi innan skólasamfélagsins vegna þess að skólasamfélagið hefur í fullri sátt náð samkomulagi við ráðuneytið um þessa tíu punkta sem ná yfir skólakerfið í heild sinni. Menn ætla að fara opnum augum og skoða með hvaða hætti við megum bæta skólakerfið í heild sinni og náist slík sátt er það að sjálfsögðu fagnaðarefni. Þess vegna vona ég að allir taki þátt í þeirri gleði og áhyggjur manna fari minnkandi en vitaskuld er ekki ætlast til þess að hæstv. ráðherra komi hér núna og segi hverjar niðurstöðurnar verði. Ég tek undir það með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Þá væri þetta ekki merkilegt samkomulag. Hæstv. ráðherra hefur einmitt sagt að hún ætli að ganga opin inn í þetta tíu punkta samkomulag og það hlýtur að vera fagnaðarefni sem jafnvel nær til hv. málshefjanda.

Forseti. Það var hæstv. ráðherra, Björn Bjarnason, sem fyrstur kom fram með þessar hugmyndir í því formi sem við þekkjum, að taka menntaskólann og framhaldsskólann og þrýsta honum í þrjú ár. Það var síðan eftirmaður hans, Tómas Ingi Olrich, núverandi sendiherra, sem kom með þessar hugmyndir í stuttri ráðherratíð sinni og má segja að honum hafi ekki enst aldur í embætti til að ná þeim fram. Honum var kannski fátt um verk í þessu máli. Síðan tók núverandi hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, þetta í arf og flutti það því miður á sama hátt og Björn Bjarnason, frumkvöðull málsins. Við í Samfylkingunni höfum verið að horfa á þetta nánast frá því að sá flokkur varð til og verið áfram um að menn gætu komist með ýmsum hætti um þessa námsbraut alla. Fyrst vorum við að skoða það sem hét stytting náms til stúdentsprófs með þeim sama hætti og þessir ráðherrar sem ég nefndi, en ekki leið á löngu að við sáum að í raun og veru hafði tíminn tekið völdin af þeirri hugmynd vegna þess að skólakerfið hafði lagað sig að mörgu leyti að vilja nemenda og mismunandi áhuga þeirra á þessum málum. Við lögðum þess vegna áherslu á að þetta skólakerfi allt yrði undir og þær breytingar yrðu gerðar sem þyrfti að gera á skilum grunnskóla og framhaldsskóla og jafnvel framhaldsskóla og háskóla til að þetta yrði sveigjanlegt og gott. Ég fagna því þess vegna núna þegar hæstv. menntamálaráðherra, sem við höfum rætt nokkuð við um þessi mál og önnur í salnum, er komin með kennurum landsins á þessa sömu skoðun. Ég verð að segja að sú mildi og það vit sem menntamálaráðherra sýnir nú er henni mjög til hróss og ég vona að vegur hennar fari batnandi með þessum hætti í framtíðinni.

Frú forseti. Í upphafi er rétt að fagna því hve mikil ró og spekt er yfir þessari umræðu um menntamál. Það er því miður ekki alltaf svo. Mér sýnist sem hér falli allt í afskaplega góðan farveg og allir séu tilbúnir til að skoða hvort hægt sé að flýta eitthvað fyrir að auka líkur á að stærri hópur ljúki framhaldsskóla fyrr en verið hefur. Það er augljóst mál að hæstv. menntamálaráðherra hefur skipt um gír, sem er fagnaðarefni. Vonandi næst sæmileg sátt við skólasamfélagið um þá leið sem farin verður að þessu markmiði, t.d. með því að skólakerfið verði skoðað í heild sinni. Stuðla þarf að sveigjanleika milli skólastiga. Mér heyrist sem hæstv. ráðherra hafi opna fyrir að sá starfshópur sem nú starfar á vegum hæstv. ráðherra um verknám geti að einhverju leyti komið inn í þessa mynd. Nú er ekki boðað, með einhverjum dagsetningum eða fyrir fram gefnum forsendum, frumvarp fyrir vorið varðandi þetta mál heldur virðist það opið, að það bíði jafnvel til haustsins til að tryggja betra samkomulag eða að það verði lagt fram í vor og samþykkt í haust. En möguleikarnir eru fyrir hendi og það er afskaplega mikilvægt. Það er einnig mikilvægt að búið sé að eyða þeirri óvissu sem á tímabili virtist milli félaga, jafnvel hjá Kennarasambandi Íslands. Yfirlýsing frá þeim í morgun sýnir að öll félögin standa sameiginlega að yfirlýsingunni og að menn hafa gert sér grein fyrir því að hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki fallið frá því markmiði sínu að stytta námstíma til stúdentsprófs, eins og það er orðað, úr 14 árum í 13. Það er vísun til þess að skoða eigi skólakerfið í heild sinni en ekki eingöngu, eins og hefur því miður oft verið talað um, að það sé bundið við að stytta framhaldsskólann úr fjórum árum í þrjú.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Björgvini Sigurðssyni fyrir að vekja máls á þessu efni. Það sýnir að stjórnarandstaðan er vakandi í þessu máli og er harðákveðin í að veita ríkisstjórnarflokkunum sjálfsagt og eðlilegt aðhald. Þar fyrir utan tel ég rétt að veita hæstv. menntamálaráðherra ákveðinn tíma, ráðrúm og frið, til að vinna áfram að þessu samkomulagi. Í morgun barst sú frétt að öll aðildarfélög Kennarasambands Íslands styddu þetta samkomulag. Ég hygg að þessi mál séu í ágætum farvegi þótt það hafi reyndar tekið allt of langan tíma fyrir hæstv. menntamálaráðherra að ná svo viturlegri lendingu að leita samráðs við Kennarasambandið. En nú hefur það verið gert, sem er hið besta mál. Það er álit okkar í þingflokki Frjálslynda flokksins, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að leyfa beri því ágæta fólki að vinna að samkomulaginu. Hins vegar mun stjórnarandstaðan fylgjast grannt með. Það er nú einu sinni svo, virðulegi forseti, að ríkisstjórnarflokkunum, þeim sem nú ráða þessu landi, farnast ávallt best þegar þeir hlusta á hollráð frá stjórnarandstöðunni.

Virðulegi forseti. Ef það átti að skilja orð hæstv. ráðherra svo hér áðan að ekki væri von á þessu styttingarfrumvarpi í þingið á þessu missiri, ef það mál á að bíða og fá að þróast í skólasamfélaginu, þá er það vissulega fagnaðarefni. Við fögnum því að hæstv. ráðherra hafi farið inn á þessa tíu spora leið sem felur í sér ágæt markmið. Eftir stendur sú ólga sem vissulega kom upp í kjölfarið, sem er ekki óeðlilegt að komi upp í jafnstóru og miklu samfélagi eins og skólasamfélaginu, m.a. hjá kennurum í Menntaskólanum í Reykjavík, á Akureyri, Verkmenntaskólanum á Akureyri og Verslunarskóla Íslands. Þeir vilja fá svör við því og við því þurfa að koma fram skýr svör: Verða bekkjarskólarnir eftir sem áður, þrátt fyrir sveigjanleika og flæði á milli skólastiga, styttir klárt og kvitt um eitt ár? Verður bekkjarskólunum gert skylt að stytta nám sitt úr fjórum árum í þrjú? Harkan í þeim styttingaráformum var gagnrýnd hvað mest á sínum tíma. Ánægjuefnið nú er helst að horfið var frá styttingaráformunum, a.m.k. í bili. Menntapólitísku stórslysi var afstýrt, hægt á vinnu í málinu og samvinna tekin upp við skólasamfélagið um að ná fram markmiðum um betri skóla, sem er grundvallaratriði. Ég vil því fá skýr svör við því hvort það sé rétt túlkun hjá okkur hv. þingmönnum að ráðherrann ætli ekki að koma með frumvarpið inn í þingið á vorþingi og hvort bekkjarskólunum verði að mati ráðherra áfram gert að stytta nám sitt úr fjórum árum í þrjú. Eða verður þeim gefið frelsi, eins og öðrum skólum, t.d. áfangaskólunum, til að þróast hver með sínum hætti? Þetta eru spurningarnar sem ég vildi fá skýr svör við í umræðunni í dag.

Frú forseti. Ég heyrði ekki betur en að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefði skipt um skoðun í seinni ræðu sinni. Mér heyrðist hann segja það í fyrri ræðunni að hann vildi fá frumvarp um framhaldsskóla sem fyrst inn í þingið. Ég get upplýst um að frumvarp er snertir framhaldsskólann kemur inn í þingið á vordögum en ég mun vinna það í samvinnu og samráði við kennaraforustuna. Það er alveg skýrt af minni hálfu að brýnt er að sú sátt haldist sem hefur náðst um samkomulagið og vinnufyrirkomulag við styttingu námstíma til stúdentsprófs, þ.e. að stytta það úr 14 árum í 13 ár. Ég mun vinna að þessu máli í samráði við kennaraforustuna, líkt og öðrum málum er snerta menntamál okkar Íslendinga, þannig að það sé alveg skýrt. Mörg atriði er ánægjulegt að nefna í sambandi við samkomulagið sem náðist við Kennarasambandið en þó skiptir mestu að við vinnum á breiðum grundvelli. Mörg verkefni bíða sem við ætlum að fara saman í og ég fagna því sérstaklega. Ég fagna líka þeim vinsamlega tóni sem heyrst hefur í þingsalnum af hálfu stjórnarandstöðunnar, sem hefur að mínu mati hafið sig aðeins upp fyrir dægurmálaumræðuna og reynt að sjá stóru myndina, þ.e. að við ætlum að stytta námstíma til stúdentsprófs án þess að skerða námið. Okkur ber skylda til að fara vel yfir þær ábendingar og þær gagnrýnisraddir sem heyrst hafa í tengslum við áformin fram til þessa.

Virðulegi forseti. Hér áðan fór fram umræða sem er hluti af mikilli umræðu í samfélaginu, um nám til stúdentsprófs. Þar er um mikilvægt mál að ræða. Það þarf að nýta tímann vel og fara með varfærni í breytingar á námi til stúdentsprófs. Þar er margs að gæta. Ég heyrði fyrir nokkru að meðalnámstími til stúdentsprófs á Íslandi væri fimm ár. Þetta vakti athygli mína og mér fannst það ótrúlegt. En ég er næsta viss um að þetta er rétt. Heimildirnar sem vísað var í voru opinberar. Ég tel mikilvægt að fá sundurgreiningu á lengd námstímans svo að hægt sé að taka tillit til mismunandi aðila við hugsanlegar breytingar á náminu sem unnið er að undir stjórn hæstv. menntamálaráðherra. Ég veit að margir fullorðnir taka sér mörg ár til að safna einingum til stúdentsprófs. Hið sama er að segja um fjarnema. Það er hið besta mál að fólk geti stundað nám með þessum hætti og safnað einingum í próf og haldið áfram að læra. Eins kann vinna með námi að hafa nokkuð að segja í þessu efni. Ég spurði reyndar ekki hvort munur væri á kynjum eftir lengd á námi til stúdentsprófs. En það væri mjög forvitnileg breyta og eins hvort munur er á tímalengd til stúdentsprófs eftir aldri nemenda við upphaf náms. Það er sannarlega efni í aðra fyrirspurn. Spurningarnar sem ég spyr hæstv. menntamálaráðherra eru: 1. Hve langan tíma tekur nám til stúdentsprófs að meðaltali hjá öllum nemendum annars vegar og hins vegar að frátöldum fjarnemum? 2. Hve langan tíma tekur námið að meðaltali í fjölbrautaskólum annars vegar og menntaskólum hins vegar, að frátöldum fjarnemum?

Frú forseti. Hagstofa Íslands hefur kerfisbundið safnað upplýsingum um íslenska framhaldsskóla fyrir ráðuneyti menntamála. Til að finna hve langan tíma nám til stúdentsprófs tekur að meðaltali valdi Hagstofan alla stúdenta í framhaldsskólum almanaksárið 2004. Um er að ræða nemendur sem komu inn í nemendaskrá árið 1990 eða síðar. Teknar voru upplýsingar úr prófaskrá, hvenær nemendur hófu nám, frá hvaða skóla þeir voru brautskráðir og hvenær þeir voru brautskráðir. Þannig fæst hve lengi þau stunduðu námið. Í tölum Hagstofunnar eru námshlé nemenda ekki dregin frá þegar reiknaður er meðalnámstími til stúdentsprófs og hefur það því einhver áhrif til hækkunar. Samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar er meðallengd náms allra nemenda til stúdentsprófs 4,9 ár eða tæp 5 ár. Meðaltal að frátöldum fjarnemendum er einnig 4,9 ár. Ef einungis dagskólanemendur eru skoðaðir eru þeir að meðaltali 4,8 ár að ljúka stúdentsprófi. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir spurði einnig: „Hve langan tíma tekur námið að meðaltali í fjölbrautaskólum annars vegar og menntaskólum hins vegar, að frátöldum fjarnemum?“ Til að svara þessari spurningu voru annars vegar valdir skólar sem eingöngu kenna nám til stúdentsprófs, bóknámsskólar, og hins vegar skólar með blandað námsframboð sem brautskrá stúdenta samkvæmt ákveðinni flokkun. Við vitum að þeir hafa m.a. almennar brautir og fleira. Í ljós kemur að nemendur í skólum með blandað námsframboð eru, að frátöldum fjarnemum, að meðaltali 5,3 ár að ljúka námi til stúdentsprófs. En nemendur í bóknámsskólum eru, að frátöldum fjarnemum, 4,2 ár að ljúka stúdentsprófi. Munurinn á námstímanum í bóknámsskólunum annars vegar og blönduðu skólunum hins vegar skýrist líklega fyrst og fremst af því að nemendur bóknámsskólanna hafa nánast allir skilyrði til að hefja stúdentsnámið strax að loknum grunnskóla. Margir þeirra sem hefja stúdentsnám í blönduðu skólunum hefja skólagöngu sína á almennri námsbraut til undirbúnings frekara námi á bóknámsbrautum. Það lengir námið. Í blönduðu skólana sækja líka gjarnan eldri nemendur sem hefja nám til stúdentsprófs að loknu námi á öðrum brautum eða þeir sem skipta úr bóknámsskóla í blandaða skóla. Ég vil sérstaklega draga fram að almenna brautin er fyrirkomulag sem framhaldsskólunum var veitt svigrúm til þess að nota á sínum tíma. Hið jákvæða varðandi almennu brautirnar var að þeim var veitt sjálfstæði til að móta námið og það hefur gefist ágætlega. Engu að síður teljum við að fara þurfi sérstaklega yfir þetta. Ég bendi á það að þetta er einn af þeim punktum sem felast í þessu tíu punkta samkomulagi á milli menntamálráðuneytisins og Kennarasambandsins. Við viljum fara gaumgæfilega yfir þá möguleika sem almenna brautin gefur okkur í skólakerfinu. Það hefur sýnt sig að hún skilar því að við náum inn nemendum sem hefðu ekki fengið inni í skólakerfinu og við náum að koma þeim áfram. Það þarf engu að síður að huga að því hvernig má útfæra brautina nánar. Ég tek undir með hv. þingmanni með að athyglisvert væri að fara gaumgæfilega yfir kynjaskiptinguna. Við vitum hins vegar að ákveðin teikn eru á lofti varðandi drengina í skólum landsins sem við þurfum sérstaklega að huga að. Ég þarf ekki annað en að minna á PISA-könnunina, varðandi 15 ára nemendur í grunnskóla, þar sem stúlkurnar í skólum landsins eru framúrskarandi í stærðfræði meðan drengirnir eru við meðaltal. Það er hlutur sem huga þarf að á mörgum stigum innan menntakerfisins.

Frú forseti. Þetta eru fróðlegar upplýsingar sem hér koma fram og hefði verið enn fróðlegra að sjá sambærilegar tölur um starfsnámsbrautir og frekari upplýsingar um kynjaskiptingu. Grundvallarspurningin í þessu hlýtur hins vegar að vera: Hvað er það sem veldur námshraða? Við þeirri spurningu er að sjálfsögðu ekkert einfalt svar. En það er rétt að vekja athygli á því að kostir áfangakerfisins eru einmitt þeir að geta lagað sig að ólíkum námsþörfum og getu nemenda. Það er sveigjanleikinn. Ég hygg hins vegar að ef við ætlum að reyna að svara þessari stóru spurningu, hvað veldur námshraða, þá verðum við að taka inn það merkilega hugtak gildismat. Gildismat nemanda hverju sinni. Ég leyfi mér að fullyrða að eitt stærsta vandamálið, ef má kalla það svo, sé hversu mikið nemendur vinna með námi. Ekki endilega til að eiga fyrir salti í grautinn eða námsbókum heldur til að sinna ýmsu tómstundagamni. Kannski er það æskilegt en það hlýtur að koma niður á námi og metnaði og er í sjálfu sér ekkert einfalt að leysa. 
            

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisvert svar og merkileg fyrirspurn og gott að það liggi fyrir inni í umræðunni um námshraða og styttingu á námi. Það vakti einmitt athygli á dögunum í máli Jóns Torfa Jónassonar, prófessors í háskólanum, að um leið og námshraði og aldur íslenskra stúdenta er hærri en víðast í Evrópu og á Norðurlöndunum þá er útskriftaraldur úr háskólum hins vegar sá sami og síst hærri hér, jafnvel lægri hér en sums staðar annars staðar. Það er svolítið merkilegt í þessu ljósi þar sem skólakerfið þar útskrifar nemendur fyrr sem stúdenta yfirleitt. Þetta er merkileg umræða og jákvætt að tölur liggi henni til grundvallar. Fjölbrautaskólarnir spanna litríka flóru og breiða og eðlilega er þessi tala hærri þar. En markmiðið er, eins og við höfum talað fyrir undanfarin missiri, að fjölga þeim sem útskrifast fyrr og þessi tala undirstrikar það svo rækilega að það þarf að gera með öllum góðum ráðum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir þessi svör sem eru í raun mjög upplýsandi. Í þeim kemur í ljós mikill munur á námstíma til stúdentsprófs á milli bekkjarskólanna eða menntaskólanna annars vegar og fjölbrautaskólanna hins vegar. Hæstv. ráðherra rakti hugsanlega eina af mörgum ástæðum þess. Ég vil leggja áherslu á það í máli mínu að ástæðan fyrir þessari fyrirspurn er einmitt sú endurskoðun sem stendur yfir og vinna að námi til stúdentsprófs. Við hljótum alltaf að leita eftir því að hafa undirbúninginn sem vandaðastan og þannig úr garði gerðan að hann henti sem flestum, bæði hvað varðar innihald og einnig hvað varðar þann tíma sem það tekur að ná settu marki, þ.e. stúdentsprófinu í þessu tilfelli. Hæstv. ráðherra minntist á áhyggjur af drengjum í skólakerfinu og ég held að það sé vissulega ástæða til að skoða það því þeir hafa náð þar lakari árangri almennt. Það er vissulega ástæða til að reyna að finna hvernig er hægt að bæta líðan þeirra í skólanum og bæta árangur þeirra. En jafnframt verðum við líka að skoða hvernig stúlkunum líður í skólanum og hversu mikla ánægju þær hafa af námi sínu. Þá staðreynd að stúlkum gengur betur og þær ná betri árangri í skóla má ekki eingöngu skrifa á það að áhugasvið þeirra falli betur að því sem fram er sett í skólanum, 

Frú forseti. Að mörgu leyti má taka undir síðustu orð hv. þm. og fyrirspyrjanda Önnu Kristínar Gunnarsdóttur varðandi stúlkurnar. Það einkennilega við þær niðurstöður er að stúlkurnar hafa ekki sama sjálfstraust í námi og strákarnir. Strákarnir eru fullir af sjálfstrausti en ná ekki sama árangri. Þetta er m.a. ein af þeim niðurstöðum sem við sjáum í Písa-rannsókninni sem væri gaman að fara betur yfir við betra tækifæri. Auðvitað er mér ofarlega í huga það samkomulag sem við höfum gert við kennarasambandið og þar er m.a. einn punktur sem snertir náms- og starfsráðgjöf í skólanum. Ég tel það afar brýnt verkefni að við förum gaumgæfilega yfir þau skil, 9. og 10. bekkinn, og síðan fyrsta árið í framhaldsskóla til að reyna að leiðbeina nemendum, m.a. inn á þeirra áhugasvið og það svið sem þau telja sig spjara sig hvað best á. Hvar liggur áhuginn? Hvar er hann? Ég held að það skipti mjög miklu máli að við beinum þeim nemendum ekki í bóknám eða starfsnám sem síðan hentar ekki að fara inn á þær brautir. Það er gjarnan þannig að menn fara sjálfkrafa í bóknámsskólana án þess í rauninni að vera að hugleiða mikið hvert leiðin liggur og svo öfugt. Það skiptir miklu máli að námsráðgjöfin sé efld á síðari stigum í grunnskóla og á fyrstu stigum í framhaldsskóla. Það er hlutur sem við ætlum að fara vel yfir. Ég tel líka rétt að draga fram námstæknina. Hún er m.a. dregin fram í hinni títtnefndu bláu skýrslu sem snertir breytta námsskipan til stúdentsprófs. Þar er lögð mikil áhersla á að breyta námstækninni og m.a. leggja aukna áherslu á 

Virðulegi forseti. Samfylkingin er á þeirri skoðun að það eigi að stíga skref í átt að því að flytja framhaldsskólann til sveitarfélaga. Því beini ég þeirri spurningu til hæstv. menntamálaráðherra hvort það komi til greina að hennar mati að flytja reksturinn til sveitarfélaganna og hvort það sé til skoðunar í ráðuneytinu. Ef ekki, stendur til að taka það til sérstakrar athugunar og þá með hvaða hætti? Að mínu mati á að stefna að því að flytja framhaldsskólann til sveitarfélaganna og mörg máttug rök mæla fyrir því. Nú á næstunni verður kynnt hér frumvarp í þinginu sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur unnið að og mun flytja. Í því frumvarpi eru fyrstu skrefin stigin í þá átt að leggja til breytingar á lögum um framhaldsskóla þess efnis að menntamálaráðherra verði heimilað að gera samning við sveitarfélög um rekstur framhaldsskóla. Mjög jákvætt mál og væri gott skref í þessa átt. Aukin samfella fyrir skólastig, eins og við höfum rætt hér í dag, er forsenda fyrir styttingu á námi og þess vegna tel ég það mjög heppilegt, til að ná þeim markmiðum sem best fram og þeim markmiðum sem við höfum rætt um í 10 spora leiðinni sem menntamálaráðherra gerði við kennaraforustuna á dögunum, að sami aðili, sveitarfélögin, reki öll skólastigin frá leikskóla og upp að háskóla. Skólar og sveitarfélög hafi þá sjálfstæði til að fara hvert með sínum hætti. Sumir skólar séu lengri og aðrir styttri í stað miðstýringar að ofan. Gefa þeim frelsi. Fjölbreyttir skólar sem byggja á sérkennum svæða og byggða. Auk þess sem þetta mundi að sjálfsögðu styrkja sveitarfélögin mjög og hjálpa til við þá þróun að stækka þau og fækka þeim, sem hlýtur að vera pólitískt markmið í sjálfu sér. Það eru mörg dæmi um óheppilega skörun á milli ríkis og sveitarfélaga í skólarekstri eins og tónlistarnámið er ágætt dæmi um. Tónlistarnám er að mörgu leyti í hálfgerðu uppnámi og mikil óánægja ríkjandi með það fyrirkomulag. Skörunin á milli ríkis og sveitarfélaga veldur því að nemendur sem eiga ekki lögheimili í því sveitarfélagi þar sem tónlistarnámið fer fram lenda í erfiðleikum með að fá kostnaðinn við námið greiddan. Að sjálfsögðu stefnum við að því að stækka sveitarfélögin og dreifa til þeirra verkefnum og valdi. Rekstur á framhaldsskóla er það skref sem ætti að stíga fyrst að mínu mati til að færa fleiri verkefni til sveitarfélaganna, sérstaklega þar sem rekstur þeirra á grunnskólunum hefur tekist ákaflega vel. Ég held að allir séu sammála því að rekstur grunnskólanna hefur tekið stórstígum framförum á síðustu 10 árum og framlög Íslendinga til grunnskólans hafa aukist stórkostlega á þessum 10 árum á meðan framlög til háskóla og framhaldsskóla eru undir meðallagi á kvarða OECD. Allt er þetta mikilvægt í þessari umræðu og ég tel að við eigum að stíga þessi skref. Ég vona að hæstv. menntamálaráðherra hafi pólitískan vilja til að gera slíkt hið sama. Því beini ég þessari fyrirspurn til hæstv. ráðherra hér í dag.

Frú forseti. Flutningur framhaldsskólans frá ríki til sveitarfélaga hefur ekki komið til tals í viðræðum ríkis og sveitarfélaga. Engin beiðni hefur borist, hvorki frá Samtökum sveitarfélaga né einstaka sveitarfélögum, um að taka þau mál til umræðu. Slík breyting hefur ekki verið til sérstakrar skoðunar í ráðuneytinu. En eflaust má hugsa sér að taka þetta mál til sérstakrar skoðunar, ekki síst ef sveitarfélögin óska eftir því, og setja það í forgang varðandi flutning starfsemi á milli ríkis og sveitarfélaga. Ég tel hins vegar sjálf að við verðum að fara nokkuð varlega í sakirnar í þessum efnum. Vissulega dreg ég ekki í efa að stóru sveitarfélögin, t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu, hefðu fulla burði til að reka framhaldsskóla af myndarbrag. En hins vegar gegnir öðru máli um sveitarfélög í hinum dreifðu byggðum landsins þar sem aðstæður eru ekki eins góðar til að reka sameiginlega framhaldsskóla og er hér á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjunum og á þéttbýlli svæðum. Nú er liðinn um áratugur síðan að núverandi rekstrarform grunn- og framhaldsskóla var tekið upp, þ.e. að sveitarfélögin annist rekstur grunnskólanna og ríkið rekstur framhaldsskólanna. Sú skipting er að mínu áliti í samræmi við sérstöðu skólastiganna. Grunnskólinn er heimaskóli í þeim skilningi að undantekningarlítið stunda nemendur nám í grunnskóla í sinni heimabyggð. Þessu er öðruvísi farið með framhaldsskólana. Nám í framhaldsskólum er ekki skyldubundið og nemendum er frjálst að sækja um hvern þann framhaldsskóla sem þeim hugnast best. Umtalsverður hópur nemenda á framhaldsskólastigi stundar hins vegar nám í skólum sem ekki eru staðsettir í því sveitarfélagi sem þeir búa í og jafnvel ekki í næsta sveitarfélagi, eins og við vitum um dæmi af á sunnanverðum Vestfjörðum. Þar sækja framhaldsskólanemendur ekki endilega á Ísafjörð heldur líka t.d. á Akureyri og hingað suður.

Það er út af samgöngum.

Framhaldsskólarnir eru miklu margbreytilegri og sérhæfðari en grunnskólarnir. Margbreytileikinn og sérhæfingin er það mikil að erfitt er að sjá hvernig einstakir heimaskólar næðu að standa undir slíku. Við sjáum t.d. að á höfuðborgarsvæðinu er mikið um að nemendur fari á milli sveitarfélaga í framhaldsskólanám þrátt fyrir að þar séu stærstu skólarnir sem eiga auðveldast með að bjóða upp á fjölbreytilegt námsframboð. Eins og skipun sveitarfélaga er háttað nú er ljóst að mörg þeirra eru of smá til að á þau sé leggjandi að annast rekstur framhaldsskóla. Vandkvæði sem biðu smærri sveitarfélaga við að halda úti nægilegri fjölbreytni í námi liggja í augum uppi. Í dag er framhaldsskólinn öllum opinn óháð búsetu. Landið er eitt innritunarsvæði og margar námsbrautir eru einungis í boði á einum eða tveimur stöðum á landinu. Yrði framhaldsskólinn færður til sveitarfélaga er eðlilegt að spyrja hvort þar með væri verið að endurvekja svæðisskólana og hin svokölluðu vistarbönd sem slíkt kerfi hefði í för með sér. Með flutningi framhaldsskólans frá ríki til sveitarfélaga er hættan sú að hér yrði til tvískipt kerfi. Annars vegar fjölgun skóla hér á höfuðborgarsvæðinu og þéttbýlli svæðum með mörgum skólum og fjölbreyttum námsleiðum sem stæðu einungis nemendum þeirra sveitarfélaga til boða og hins vegar skólakerfi utan höfuðborgarsvæðisins með skólum er ekki gætu boðið upp á sama framboð námsleiða eða náð að sérhæfa sig líkt og er í dag í þeim skólum sem börn landsbyggðarinnar sækja. Það má í þessari umræðu vísa til reynslunnar af tónlistarfræðslunni, sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kom inn á hér áðan, sem fjármögnuð er af sveitarfélögunum. Á undanförnum missirum hafa nemendur á efri stigum tónlistarnáms oft lent í vandræðum hafi þeir þurft að leita út fyrir mörk síns sveitarfélags þegar hvorki sveitarfélagið sem rekur tónlistarskólann né heimasveitarfélag nemandans hafa reynst tilbúin til að greiða kostnaðinn þrátt fyrir að það sé alveg skýrt í lögum að tónlistarnámið er á ábyrgð sveitarfélaganna. Við vitum að Reykjavíkurborg sagði upp þessum samningum og samningar hafa ekki tekist á milli sveitarfélaganna, ekki einu sinni á þessu svæði, þannig að það er ljóst að lausn þessa máls, sem við vinnum nú að í ráðuneytinu og víðar, er ekki auðveld. En þetta eru þó smávaxin vandamál í samanburði við það ef sveitarfélögin ættu að sjá til þess að rúmlega 20.000 nemendur ættu greiða leið að framhaldsskólum óháð búsetu. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að Samfylkingin virðist í þessu máli sem fleirum ekki geta gert upp hug sinn, hver stefna flokksins sé. Á sama tíma og forustumenn flokksins segja það stefnu flokksins að framhaldsskólinn eigi að færast til sveitarfélaganna fara forustumenn flokksins í sveitarstjórnum fram á það við ríkið að það taki við tónlistarnámi á framhaldsskólastigi. Þess vegna vil ég hvetja samfylkingarmenn sérstaklega til að ákveða í hvorn fótinn þeir ætla að stíga í þessum málum. Menntamál eru í eðli sínu mjög lifandi málaflokkur og breytingar þar hafa verið hraðfara á undanförnum árum og áratugum. Við verðum auðvitað að hafa, frú forseti, vakandi auga með 

Frú forseti. Hér er hreyft merkilegu máli. Rétt er í því samhengi að minna á að ein af tillögum nefndar um eflingu sveitarstjórnarstigsins var einmitt sú að færa framhaldsskóla yfir til sveitarfélaga og var því beint til ríkisstjórna og sveitarstjórna sem lengri tíma verkefni. Í þeirri vinnu, ef ég man rétt, kom fram að í raun bannaði ekkert í lögum að sveitarfélög tækju við slíku enda höfum við dæmi um að ríkisvaldið hafi gert samning við einkaaðila meira að segja um rekstur framhaldsskóla. Nægir þar að benda á Verslunarskóla Íslands. En hér er auðvitað verið að tala um sveitarfélög. Ég er fylgjandi þessu vegna þess að í prinsippinu hef ég trú á að nærþjónustan eigi að vera sem mest hjá sveitarfélögunum. Ég tel að þetta muni auka sjálfstæði, metnað og sveigjanleika í framhaldsskólanum. Það mun auka ábyrgð heimamanna og metnað gagnvart öflugu skólastarfi og mun jafnframt stuðla að auknum fjölbreytileika. Mig langar í lokin að varpa því til hæstv. ráðherra hvort ráðherrann mundi hafna slíkri 

Virðulegi forseti. Ástæða þess að umræða um flutning framhaldsskólans til sveitarfélaga er ekki mikil á yfirborðinu - ég ítreka, á yfirborðinu, því hún er mikil meðal sveitarstjórnarmanna - er einfaldlega sú að sveitarfélögin eru hvekkt á fjármálalegum samskiptum við ríkið. Það er sama ástæða og liggur að baki því að farið er fram á að ríkið taki yfir tónlistarnámið. Það er mikilvægt verkefni fyrir okkur að auðvelda flæði nemenda innan skólakerfisins alls, ekki bara í fjölbrautaskólunum þar sem merkileg hugmyndafræði gefur nemendum kost á að raða námi sínu eftir áhugasviði, hæfileikum og ytri aðstæðum. Þessari hugmyndafræði er hægt að koma á í skólakerfinu öllu, allt upp í háskóla, með því að færa sveitarfélögunum framhaldsskólana.

Frú forseti. Hér er mikilvægu máli hreyft og ber að þakka fyrir þessa fyrirspurn hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Það er eðlilegt að skoða það að framhaldsskólinn flytjist einnig til sveitarfélaganna. Það er líka eðlilegt að sveitarstjórnir hafi við það varnagla vegna þess að við höfum dæmi frá því þegar grunnskólinn var fluttur til sveitarfélaganna um að þá kom ekki það fjármagn með sem til þurfti. Nú vitum við öll að grunnskólarnir hafa stórbatnað á þessum tíma. En mörg lítil sveitarfélög berjast hins vegar í bökkum við að fjármagna sína skóla. Þess vegna verður að vera alveg á hreinu, ef til þess kemur að framhaldsskólinn verði einnig fluttur til sveitarfélaga, að þá komi tekjustofnar með. Það er grundvallaratriði. Síðan er mjög mikilvægt að stofna fleiri framhaldsskóla, t.d. við utanverðan Eyjafjörð, til þess að nemendur þurfi ekki að sækja langa leið í framhaldsskóla heldur geti gert það í sinni heimabyggð.

Frú forseti. Því miður virðist hæstv. menntamálaráðherra ansi neikvæð í garð sveitarfélaga almennt og full af vantrú í þeirra garð. En hæstv. ráðherra datt allt í einu í gírinn og áttaði sig á því að Samfylkingin er nokkuð sterk við stjórnvölinn í Reykjavík og þar af leiðandi brenglaði það, held ég, nokkuð dómgreind hæstv. ráðherra. Málið er ósköp einfaldlega þetta: Horfum til sögunnar. Hæstv. ráðherra ætti að kynna sér hvernig framhaldsskólarnir almennt urðu til á landinu. Það var fyrir frumkvæði sveitarfélaganna. Sveitarfélögin byggðu upp framhaldsskólakerfið sem við búum við í dag. Ef þessu hefði verið ríghaldið í krumlu ríkisvaldsins er ég hræddur um að við hefðum ekki við þann fjölbreytileika sem við búum þó við í dag. Mér finnst ýmislegt benda til þess að ákveðin stöðnun sé í framhaldsskólunum, því miður. Þess vegna held ég að afar mikilvægt sé að hvetja sérstaklega til þess að sveitarfélögin leiti eftir því að taka við framhaldsskólunum. Ég vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra muni beita sér fyrir því að sú tilraun verði gerð þannig að við getum fetað okkur inn í þessa framtíð. En til þess þurfum við auðvitað að gera 

Frú forseti. Ég vil bara taka undir það að mér finnst þetta mjög áhugaverð hugmynd sem kemur fram hjá hv. þingmanni. Ég tel að flutningur framhaldsskólanna til sveitarfélaganna mundi styðja við viðkomandi atvinnusvæði. Hægt væri að leggja áherslu á sérstöðu svæðisins og aukin tengsl við atvinnulífið, eins og hann benti á. Í mínu sveitarfélagi hefur til dæmis verið mikill áhugi á að auka sérstöðu framhaldsskólans og tengja hann enn frekar við atvinnulífið. Komið hafa fram hugmyndir um aukna verkmenntun í sjávarútvegi og uppbyggingu heimavistar. Allt þetta mundi styðja atvinnulífið. Ég vil því gjarnan hvetja hæstv. menntamálaráðherra til að skoða þessa hugmynd enn frekar og þá væntanlega í samráði við hæstv. félagsmálaráðherra og átak hans um eflingu sveitarstjórna.

Frú forseti. Ég held að reynslan sýni að það er algild regla að því nær sem ábyrgð á opinberri þjónustu er færð notendum því betri verður hún. Við sem eigum börn í grunnskólunum í Reykjavík höfum fundið það á okkar eigin fjölskyldum hversu miklu betri skólinn hefur orðið eftir að borgin tók hann yfir. Það kom mér á óvart að hæstv. ráðherra hafði eiginlega allt á hornum sér varðandi getu sveitarfélaganna. Ég hélt að Sjálfstæðisflokkurinn væri valddreifingarflokkur og ég hélt að hann væri lýðræðissinnaður flokkur sem vildi flytja verkefni til fólksins í landinu. Á tímabili, frú forseti, hélt ég að hæstv. ráðherra hefði orðið fyrir svipaðri reynslu og postulinn Páll, sem þá hét Sál, á leiðinni til Damaskus. Hún var hér fyrr í morgun ekkert nema blíðan og það var hægt orðið að tala við hana. Hún var hætt að hreyta ónotum í fólk. En í ræðu sinni áðan fór hún auðvitað að skammast út í Samfylkinguna fyrir að hafa tvær skoðanir á þessu máli.

Er það eitthvað viðkvæmt?

Hæstv. ráðherra hafði eina skoðun í upphafi málsins en þegar hún lauk ræðu sinni var hún komin á allt aðra skoðun.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði að grunnskólinn væri heimaskóli. Það er rétt. En framhaldsskólinn á líka að vera heimaskóli í sveitarfélögunum og í framtíð sveitarfélaganna, sterkra sveitarfélaga, stærri en núna, á auðvitað að vera framhaldsskóli. Það er ekki þannig að slíkur framhaldsskóli verði eitthvað minna fjölbreyttur en hann yrði hjá ríkinu. Sveitarstjórnarmenn munu örugglega sjá til þess að reknir verði framhaldsskólar sem gefa möguleika á fjölbreytni. Það er engin ástæða til að koma í veg fyrir að fólk geti valið á milli skóla þó skólarnir fari til sveitarfélaga. Þess vegna held ég að hæstv. ráðherra ætti að vinna að þessu máli. Hún ætti að hafa mjög góða skoðun á því og láta skoða málið. Það liggur á að gera það því við þurfum auðvitað að efla og stækka sveitarfélögin innan skamms og sem allra fyrst þrátt fyrir 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörkin. Þau eru stutt. Þetta eru stuttar athugasemdir við fyrirspurnir.

Hæstv. forseti. Þegar ég gekk í salinn heyrði ég hæstv. menntamálaráðherra tala um að Vestfirðingar sæktu ekki almennt um að fara í framhaldsskólann á Ísafirði. Ég kallaði fram í að það væri vegna samgangna. Ég held að það sé akkúrat þannig. Samgöngur standa því fyrir þrifum að fólk á suðurfjörðum Vestfjarða nýti sér framhaldsskólann á Ísafirði. Ég er hins vegar mjög sammála því sem hér kemur fram og hefur verið rætt hér, að það eigi að reyna að færa framhaldsskólana til sveitarfélaga. Það sem stendur í veginum er hins vegar að finna því farveg svo og samkomulag við ríkið, sérstaklega er snýr að fjárveitingum. Menn hafa svolítið brennt sig á tilfærslu grunnskólans og á þeim verkum sem þurfti að fara þar í gegnum. Það fylgdi því ekki nægt fé í upphafi þó það sé kannski orðið nú. Þess vegna stíga sveitarstjórnarmenn þessi skref varlega. Umræðan um sameiningu sveitarfélaga einkenndist einmitt af örðugleikunum um skiptingu fjárins.

Virðulegi forseti. Úrtölur hæstv. ráðherra undir lok ræðunnar yfir þeirri hugmynd að færa framhaldsskólann til sveitarfélaganna þóttu mér með nokkrum ólíkindum. Þær voru algerlega óþarfar. Þetta voru nákvæmlega sömu rökin og voru notuð gegn flutningi grunnskólans á sínum tíma. Ég vil bara segja við hæstv. ráðherra: Hlustaðu minna á embættismennina og taktu um málið pólitíska ákvörðun. Fyrsta skrefið er að gera reynslusamning við sveitarfélag, fá heimild til þess á þinginu og vinna sig þannig áfram að markinu. Það er alveg á hreinu að það mundi leiða til þess að framhaldsskólinn allur yrði fluttur yfir. Mér var nokkuð brugðið yfir að heyra hve illa hæstv. ráðherra tók í hugmyndina svona þegar leið á ræðuna. Hún talaði sig upp í að þetta væri ekki mál sem kæmi, að hennar mati, nánast til greina þó svo að mátt hefði skilja hana sem svo, hæstv. ráðherra, að bærist formleg beiðni frá sveitarfélögunum yrði málið skoðað. Allir vita að undir liggur mikill vilji hjá sveitarfélögunum, mörgum hverjum a.m.k., til að taka að sér fleiri verkefni og taka yfir rekstur framhaldsskólans þó svo að víða strandi á vantrú á milli ríkis og sveitarfélaga og togstreitunni yfir tekjustofnum og fjármögnun á milli ríkis og sveitarfélaga. En að sjálfsögðu á að stefna að því að flytja skólann yfir og gefa honum þannig frelsi til að þróast. Það er alveg örugglega skólanum til bóta og við mundum fá miklu betri framhaldsskóla út úr því. Úrtölur hæstv. ráðherra voru tæknikratismi. Þetta var bara undansláttur, tæknikratismi og undansláttur. Þessi úrlausnarefni er að sjálfsögðu hægt að ná utan um fari slík vinna í gang af alvöru. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að þetta mikilvæga mál komist á dagskrá, ekki síst af því að nú er kosið til sveitarstjórna í vor - það er bara gott að þetta mál fari þar inn í umræðuna - og beiti sér fyrir því að framhaldsskólinn verði færður frá ríki til sveitarfélaga.

Frú forseti. Aðalatriðið er að hafa hér öflugt skólakerfi, fjölbreytt skólakerfi, öflugt og burðugt, til að það standist samkeppni við aðrar þjóðir. Ég mun ekki útiloka það að framhaldsskólinn fari til sveitarfélaga. En þetta er lykilatriði. Menn skulu ekki fara blindir þá vegferð að láta framhaldsskólann yfir til sveitarfélaganna. Það er ekki hægt að bera þetta saman við grunnskólann því í grunnskólanum er um skólaskyldu að ræða, ekki í framhaldsskólanum. Við skulum líka hafa í huga að sveitarfélögin eru á engan hátt hlutlausir áhorfendur að þróun náms á framhaldsskólastigi. Þau eru oft og tíðum frumkvöðlar eins og varðandi menntaskóla Borgarfjarðar og menntaskóla við utanverðan Eyjafjörð. Þau eru oft frumkvöðlar og þátttakendur í að koma nýjum skólum á legg. Ég vil líka draga það fram að skólanefndir allra framhaldsskólanna eru að mestu skipaðar heimamönnum þannig að sveitarfélögin koma að þessu. Menn verða að horfa á heildarmyndina. Ég spyr: Ef menn geta ekki leyst úr einföldu máli varðandi tónlistarskólana - sveitarfélagið hér, þ.e. höfuðborgin er með allt niður um sig í því máli. Tónlistarskólanemendur í dag eru að senda kæru inn í félagsmálaráðuneyti.

Hefur þú gert eitthvað í þessu?

Ef sveitarfélögin, hv. þingmaður, geta ekki leyst þetta mál sín á milli hér á höfuðborgarsvæðinu, hvernig í ósköpunum ætla þau þá að leysa millifærslu fyrir 20 þúsund nemendur? Ég hefði kannski skilið það ef þéttbýlisþingmaður hefði komið fram með þessa tillögu. En að landsbyggðarþingmaður, þar sem líklegt er að slík breyting mundi leiða til tvískipts kerfis, eins og ég gat um áðan, skuli koma með þetta fram, vekur ákveðna undrun. Ég ítreka að það er ekki aðalatriðið hver rekur skólann, hvort það er ríki, sveitarfélög eða einkaaðilar. Aðalatriðið er að halda uppi öflugu skólakerfi, fjölbreyttu skólakerfi, þannig að við getum útskrifað stúdenta sem jafnast á við þá bestu sem finnast.

Virðulegi forseti. Rekstur svæðisútvarps á sér alllanga sögu á Ísland. Nú er rekið svæðisútvarp fyrir Norðurland, Austurland, Vestfirði og Suðurland en ekki á Vesturlandi. Mér er kunnugt um að almenningur og sveitarstjórnarmenn á Vesturlandi hafa lýst áhuga á að fá svæðisútvarp á svæðið enda er reynsla þeirra sem njóta þeirrar þjónustu sú að hún sé ekki einungis gagnleg heldur mjög skemmtileg. Ég minnist þess með mikilli ánægju þegar farið var að útvarpa á landsrásunum efni úr svæðisútvarpi að austan og vestan. Maður fékk fréttir og lýsingar á lífinu á Austurlandi og Vestfjörðum, sem maður hefði alls ekki komist á snoðir um ella. Það hefur verið mjög áhugavert og skemmtilegt. Vesturland er eini landshlutinn sem nýtur ekki þessara aðstæðna. Nú eru komin tvö ár síðan sett var upp svæðisútvarp á Suðurlandi, eftir að Sunnlendingar höfðu barist fyrir svæðisútvarpi um langa hríð. Ég vona að niðurstaðan verði ekki sú að Vestlendingar þurfi að berjast jafnlengi fyrir sínu útvarpi og þeir fái að sitja við sama borð og aðrir landsmenn hvað varðar svæðisútvarp. Ég spyr því hæstv. menntamálaráðherra: Hefur ráðherra hafið undirbúning að stofnun svæðisútvarps á Vesturlandi og ef svo er, hvenær er fyrirhugað að það taki til starfa?

Frú forseti. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir spyr mig hvort ég hafi hafið undirbúning að stofnun svæðisútvarps á Vesturlandi og ef svo er, hvenær fyrirhugað sé að það taki til starfa? Ef hv. þingmaður gerir ráð fyrir því að umrætt svæðisútvarp verði á vegum Ríkisútvarpsins þá er rétt að benda á að í lögum um Ríkisútvarpið, nr. 122/2000, er skýrt kveðið á um sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Af því leiðir að menntamálaráðherra hefur ekki umboð til að hefja undirbúning að stofnun svæðisútvarps á vegum Ríkisútvarpsins, hvort heldur er á Vesturlandi eða annars staðar á landinu. Rétt er að vekja athygli á því að það eru útvarpsstjóri og útvarpsráð sem taka slíkar ákvarðanir. Hins vegar vil ég geta þess að Ríkisútvarpið hefur upplýst að undirbúningur að stofnun svæðisútvarps á Vesturlandi sé ekki hafinn. En sá kostur hefur að sjálfsögðu verið skoðaður. Hins vegar er eðlilegt að ekki sé að vænta neinna ákvarðana um frekari starfsemi á vegum stofnunarinnar að svo stöddu máli á meðan rætt er um framtíðarskipan útvarpsmála og frumvarp um Ríkisútvarpið, sem er nú til meðferðar og umfjöllunar hjá hv. menntamálanefnd Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég hygg að reynslan af svæðisstöðvum Ríkisútvarpsins sé ákaflega góð og sú starfsemi sem þar fer fram skipti mjög miklu máli, ekki bara fyrir þá landshluta þar sem stöðvarnar eru starfræktar heldur líka fyrir þjóðina alla. Ég hef fylgst grannt með þessum stöðvum og verð að segja að ég er mjög ánægður með efnið á öllum þessum stöðum. Það styrkir sjálfsvitund og sjálfstraust viðkomandi landshluta þegar fréttir berast af svæðinu, t.d. í kvöldfréttatímum sjónvarps eða fréttatímum útvarpsins. Ég held að í byggðalegu tilliti hafi þetta mjög jákvæð áhrif og kannski meiri áhrif en við gerum okkur grein fyrir. Ég mundi vilja hvetja Ríkisútvarpið til að íhuga vandlega að koma upp slíkri stöð á Vesturlandi. Það er full ástæða til að svo verði gert.

Hæstv. forseti. Það er ekki undarlegt að Vestlendingar sækist eftir því að fá svæðisútvarp því að þeir sem hafa kynnst þjónustu svæðisútvarpanna, fylgst með dagskrárgerð þeirra og fréttum sem þar eru unnar, sakna þess þegar þeir koma í aðra landshluta, að þar skuli ekki vera útvarpsstöð sem fer svipuðum höndum um efnið og gert er á svæðisstöðvunum. Við fáum iðulega fréttir á svæðisstöðvunum sem hvergi heyrast annars staðar. Þar er fræðsla um ýmis málefni innan héraðs og koma oft ekki í fréttir fyrr en þá löngu síðar á landsstöðvarnar. Ég held að þetta sé ákaflega gott til að byggja undir þá reynslu manna að mikið er um að vera á landsbyggðinni og eðlilegt sé að þaðan berist fréttir. Ég hvet menntamálaráðherra til að leggja þessu máli lið.

Frú forseti. Svæðisútvörpin hafa fyrir löngu sannað gildi sitt sem mikilvægur miðill í heimahéraði. Nú eru rúm 20 ár síðan fyrsta svæðisútvarpið var stofnsett á Akureyri. Þess vegna finnst mér eðlilegt að sett sé upp svæðisútvarp á Vesturlandi einnig. Hins vegar er sorglegt að heyra hæstv. menntamálaráðherra segja að með því frumvarpi sem liggur fyrir, um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins, séu allar þessar hugmyndir settar á ís. Ég kvíði satt best að segja þeim tíma, ef svo óheppilega vildi til að þetta frumvarp næði fram að ganga, vegna þess að þá er augljóst að svæðisútvörpin verða ekki sett í forgang. Menn hafa jafnvel rætt um að hluta útvarpið að einhverju leyti niður og ég held að það yrði afar slæm þróun.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa talað um mikilvægi svæðisútvarpanna á landsbyggðinni en svæðisútvörpin hafa líka verið mjög mikilvæg fyrir Ríkisútvarpið sjálft. Það er full ástæða til að menn gefi því gaum. Það er hins vegar athyglisvert að hæstv. menntamálaráðherra sagði að málin væru eiginlega komin í dróma með frumvarpi um Ríkisútvarpið. Í því frumvarpi er vel að merkja tekið þannig til orða að Ríkisútvarpið skuli reka a.m.k. eina rás. Hvað skyldi það nú þýða? Það þýðir a.m.k. að menn geta látið sér detta í hug að það verði einungis á einni rás. Á grundvelli þess geta menn vart gert ráð fyrir því að tekið verði undir það að bæta við stöðvum um allt land. Ég bið hæstv. menntamálaráðherra að svara því skýrt hvort ætlunin sé að draga úr starfseminni að því leyti.

Virðulegi forseti. Pólitísk markmið ríkisstjórnar koma fram í frumvörpum og í ríkisútvarpsfrumvarpinu, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson gat um, er kveðið á um að ríkið skuli a.m.k. reka eina hljóðvarpsrás. Það geta menn svo túlkað uppi í Ríkisútvarpi, hvort selja eigi Rás 2 eða leggja hana niður og um afdrif svæðisútvarpanna geta menn rétt ímyndað sér. Reynslan af svæðisútvörpunum er góð. Fyrir nokkrum missirum hóf Ríkisútvarpið rekstur á svæðisútvarpi á Suðurlandi, sem er mjög gott útvarp, fínasta útvarp. Það hefur skipt máli. Það flytur öflugar fréttir af svæðinu og maður heyrir viðhorf og sjónarmið sem maður mundi ekki heyra annars. Þetta efldi mjög miðlun á svæðinu og er mjög gott og mikilvægt byggðamál sem þjappar fólki saman. Það væri því ágætt að þau skilaboð kæmu frá þinginu að svæðisútvörpin skuli lifa, þeim skuli fjölgað og auðvitað væri gott að sjá svæðisútvarp á Vesturlandi, rétt eins og á Suðurlandi þar sem byggðirnar eru sambærilega að mörgu leyti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svarið en verð að segja að ég er hálfsorgmædd yfir því. Það veldur mér djúpum vonbrigðum, ekki endilega vegna þess að ég hafi búist við því að hæstv. menntamálaráðherra ætlaði að færa Vestlendingum svæðisútvarp á silfurfati á morgun eða hinn daginn heldur virtist mér koma fram algert afskiptaleysi af hálfu hæstv. ráðherra að því leyti. Hún segir að hún hafi ekki heimild til að skipta sér af því hvort sett verði upp svæðisútvarp eða ekki. Það er að vísu hárrétt hjá hæstv. ráðherra að Ríkisútvarpið hefur ákveðið sjálfstæði. En allir eldri en tvævetur hljóta að gera sér grein fyrir því að hæstv. ráðherra er yfirmaður stofnunarinnar og hlýtur að geta beitt sér og látið í ljós ákveðinn vilja. Menn hafa gefið mat sitt á starfsemi svæðisútvarpa, sem hefur verið mjög gott. Við sem fáum að njóta svæðisútvarpa vitum hve mikilvæg þau eru. Það er hárrétt sem kom fram í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, að svæðisútvörpin eru mikilvæg fyrir heildarrekstur Ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpið á að vera útvarp allra landsmanna en ekki einstefnumiðill. Svæðisstöðvarnar miðla til Ríkisútvarpsins sem miðlar síðan efni á landsvísu. Ég vona að hæstv. menntamálaráðherra muni þrátt fyrir allt beita sér fyrir því að sett verði upp svæðisútvarp á Vesturlandi. En til þess þarf pening og við vitum það sem hér erum að Ríkisútvarpið hefur verið svelt um langt skeið.

Frú forseti. Ég tel að í frumvarpinu sem liggur fyrir þinginu, um hlutafélagavæðingu RÚV, felist tækifæri til að efla og styrkja Ríkisútvarpið um land allt, m.a. til að koma upp svæðisútvarpi, sé það talin besta leiðina til að tryggja menningar- og almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins, sem skiptir okkur svo miklu máli. Ég tek undir það með þingheimi að reynslan af svæðisútvörpunum er góð. Ég man að þegar ég var sjálf starfsmaður Ríkisútvarpsins kom ég að því að stofna eitt af svæðisútvörpunum, þ.e. svæðisútvarp Suðurlands. Ég held að það hafi staðið vel fyrir sínu sem og önnur svæðisútvörp. Reynslan af þeim er góð. Það er líka rétt að ég hef ekki heimild til að segja útvarpinu að fara af stað í rekstur svæðisútvarps á Vesturlandi. Ég hef skoðun á því og tel að svæðisútvörpin hafi eflt menningarhlutverk Ríkisútvarpsins og stuðlað að sátt um rekstur þess. Það hefur ekki alltaf verið sátt um rekstur þess. En ég vil geta þess, út af orðum hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur, að Ríkisútvarpið hefur ekki alltaf verið svelt. Það er ekki rétt. Mig rekur ekki minni til þess að farið hafi verið fram á aukafjárveitingu vegna stofnunar svæðisútvarpsins á Suðurlandi, svo ég reyni að kafa í eigin reynslubrunn. En skilaboð þingsins til Ríkisútvarpsins virðast skýr. Ég held að það sé bara af hinu góða. Skilaboðin eru þau að Ríkisútvarpið eigi að rækta vel menningarhlutverk sitt. Það getur falist í því að starfrækja svæðisútvarp.

Virðulegi forseti. Við erum enn að ræða um svæðisútvarp en eins og fram kom í máli fjölmargra þingmanna, og reyndar allra þeirra sem hér töluðu áðan, eru svæðisútvörp mjög gagnlegur og merkilegur miðill og gegna mikilvægu hlutverki. Svæðisútvörpin afla sér efnis á mismunandi vegu. Hjá þeim eru fastir starfsmenn, mismargir eftir umfangi starfseminnar á hverjum stað, á Egilsstöðum, Akureyri, Selfossi og Ísafirði, en auk fastra starfsmanna er um að ræða fréttaritara úti í byggðum sem eru staðsettar fjær aðalstöðvunum, þangað sem erfiðara er fyrir fastráðna fréttamenn eða starfsmenn að sækja fréttir og jafnframt erfiðara að komast á snoðir um ef eitthvað er um að vera. Það er engu að síður mjög mikilvægt að fréttir og efni berist frá þeim svæðum þjónustusvæðis viðkomandi stöðvar sem fjær liggja aðalstöðvunum, reyndar höfum við oft heyrt kvartað yfir því að það sé ákveðin tilhneiging til þess að efnisumfjöllun og fréttir séu frekar frá þeim stöðum þar sem aðalstöðvarnar eru eða stöðum sem næst þeim liggja. Mér er líka kunnugt um að það hefur verið dregið úr starfsemi fréttaritara og reyndar hefur föstum starfsmönnum utan starfsstöðvanna verið fækkað á undanförnum árum, sem gerir aftur hlutverk fréttaritaranna enn þá mikilvægara. Ég legg því nokkrar spurningar fyrir hæstv. menntamálaráðherra: 1. Hve hátt hlutfall af fréttaefni svæðisstöðva Ríkisútvarpsins er frá svæðum utan byggðarlagsins þar sem viðkomandi stöð er (Egilsstaða, Akureyrar, Selfoss, Ísafjarðar), sundurliðað eftir stöðvum og eftir hljóðvarpi og sjónvarpi? 2. Hve mikið af því efni er unnið af fréttariturum hljóðvarps annars vegar og sjónvarps hins vegar? 3. Hve háu hlutfalli af fréttaefni svæðisstöðvanna er útvarpað á landsrás Ríkisútvarpsins?

Hv. þingmaður hefur lagt fyrir mig fyrirspurn á þskj. 718, um þjónustu svæðisútvarps, og er fyrirspurnin í þremur liðum eins og hv. þingmaður kom inn á. „1. Hve hátt hlutfall af fréttaefni svæðisstöðva Ríkisútvarpsins er frá svæðum utan byggðarlagsins þar sem viðkomandi stöð er (Egilsstaða, Akureyrar, Selfoss, Ísafjarðar), sundurliðað eftir stöðvum og eftir hljóðvarpi og sjónvarpi? 2. Hve mikið af því efni er unnið af fréttariturum hljóðvarps annars vegar og sjónvarps hins vegar? 3. Hve háu hlutfalli af fréttaefni svæðisstöðvanna er útvarpað á landsrás Ríkisútvarpsins?“ Ég leitaði eftir upplýsingum frá Ríkisútvarpinu og í svari þess kemur fram að fréttir sem Ríkisútvarpið flytur, hvort heldur er í sjónvarpi eða útvarpi, í svæðisútvarpi eða á landsrás, eru ekki flokkaðar með þeim hætti að unnt sé að svara fyrirspurninni. Á svæðisstöðvum Ríkisútvarpsins á Ísafirði, Akureyri og Egilsstöðum eru fastráðnir fréttamenn sem vinna fyrir útvarpið, sjónvarpið og viðkomandi svæðisstöð og því er ógerlegt að gera greinarmun á milli fréttaritara hljóðvarps annars vegar og sjónvarps hins vegar. Á Selfossi vinna tveir menn við fréttaöflun fyrir Ríkisútvarpið, annar fyrir Fréttastofu sjónvarps og hinn fyrir útvarpið en af framansögðu leiðir að það er ekki hægt að gera grein fyrir hvernig framlög þeirra skiptast. Hvað síðasta lið fyrirspurnarinnar varðar verð ég enn og aftur að vísa til þess að slíkar athuganir hafa ekki verið gerðar af hálfu Ríkisútvarpsins. Það krefðist gríðarlegrar vinnu að fara nákvæmlega í gegnum allar fréttir til að finna slíkt út auk þess sem það væri alltaf túlkunaratriði því frétt um tiltekinn atburð eða málefni er að jafnaði sérstaklega unnin fyrir hvern miðil. Niðurstaðan er því í stuttu máli sú að því miður, frú forseti, reyndist ekki gerlegt að verða við ósk hv. fyrirspyrjanda og veita svör við spurningum hans því að upplýsingar af því tagi sem óskað var eftir liggja ekki fyrir hjá Ríkisútvarpinu.

Frú forseti. Ég er nú svo hógvær maður að eðlisfari að ég ætlaði bara að bíða eftir hv. þm. Merði Árnasyni en nú hef ég komist að og við erum aftur að ræða svæðisútvörp. Auðvitað er leitt að geta ekki fengið svör við þeim spurningum sem hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir spyr en það er rétt að ítreka það hversu mikilvægar svæðisstöðvarnar eru. Þær ná yfir stórt svæði, á Egilsstöðum t.d. nær það alveg frá Vopnafirði og suður á Höfn í Hornafirði og það er mjög mikilvægt að hafa fréttaritara á öllum þessum svæðum. Ég held að við ættum frekar að beita okkur fyrir því að efla þessar stöðvar og efla þjónustu þeirra. Þær eru mikilvægar, ekki bara á hverju svæði fyrir sig heldur líka á landsrásinni. Sem betur fer er efni sem fjallað hefur verið um í svæðisútvarpinu oft tekið inn á landsrásina og þess vegna er full ástæða til þess 

Virðulegi forseti. Þó að hæstv. menntamálaráðherra hafi orðið að melda pass í svörum við þeim fyrirspurnum sem voru lagðar fram þá held ég að það dyljist engum sem á annað borð fylgist með efni Ríkisútvarpsins að svæðisstöðvarnar skipta mjög miklu máli fyrir fréttaöflun inn á fréttastofurnar hér í Reykjavík, bæði Fréttastofu sjónvarps og líka Fréttastofu útvarps. Ég er sannfærður um að fréttir sem koma utan af landi eru nær alltaf gott efni, góðar fréttir sem vekja áhuga og umtal. Þó að hér sé búið að stofna eins konar borgríki er ansi grunnt í sveitamanninn í öllum Íslendingum og við viljum gjarnan fá fréttir utan af landi, af fólkinu sem þar býr og þeirri lífsbaráttu sem það heyr. Ég vil svo líka nefna annað sem er mjög mikilvægt til viðbótar við þessi svæðisútvörp en það eru héraðsfréttablöðin. Það þarf að efla þau með einhverjum hætti en það er efni í aðra umræðu.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að benda á tvennt í sambandi við þessa fyrirspurn frá hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur. Það fyrra er að líklega er hann vanmetinn sá hlutur frétta sem kemur frá starfsmönnum svæðisstöðva Ríkisútvarpsins og ratar inn í almennar fréttir útvarpsins. Ég held að menn megi ekki horfa fram hjá því að fréttaritarar eða starfsmenn svæðisútvarpa vinna ekki einvörðungu að svæðisfréttum heldur að almennri fréttaöflun fyrir Ríkisútvarpið. Mér finnst fyrirspurnin bera með sér að ekki sé hugað að því. Ég vil einnig beina því til hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að fréttir svæðisstöðvanna verði birtar á netinu með sama hætti og venjulegir fréttatímar 

Virðulegi forseti. Ég verð nú að segja eins og er að ég held að ég hafi ekki heyrt svar sem er jafnþunnt í roðinu og svar hæstv. menntamálaráðherra hér áðan. Það var eiginlega aldeilis óvanalegt og ótrúlegt að ég fékk ekki svar við neinni af spurningunum sem ég varpaði fram. Sú staðreynd vekur auðvitað upp enn þá fleiri spurningar, þ.e. telst það ekkert mikilvægt hjá Ríkisútvarpinu að fylgjast með því hvernig þessari starfsemi er háttað innan svæðanna? Er það ekki á neinn hátt skoðað hvernig svæðisstöðvarnar sinna hlutverki sínu og er yfir höfuð ekkert eftirlit með því? Mér þykir þetta leitt því að ég held að með slíku eftirliti og slíkri skoðun væri hægt að bæta starfsemi svæðisstöðvanna. Þó að þær séu góðar eru þær ekki algóðar, það er hægt að bæta þær, m.a. með því að efla starfsemi fréttaritara, eins og hér hefur komið fram, og skapa þeim færi á að sinna enn þá betur hlutverki sínu, að miðla fréttum innan svæðanna og frá svæðunum inn á landsrásirnar.

Frú forseti. Ég met það þannig að Ríkisútvarpið hafi frekar kosið að setja það fjármagn sem ellegar færi í eftirlit af því tagi sem hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir er að kalla eftir, þ.e. eftirlit með því hvernig svæðisstöðvarnar sinna hlutverki sínu eins og hv. þingmaður orðaði það, í að styrkja svæðisstöðvarnar sjálfar og reyna að hlúa að þeim. Ég get ekki annað en sagt að í megindráttum eru svæðisútvörpin starfrækt með nokkuð öflugum hætti og svæðisstöðvarnar sinna ákveðinni þjónustu sem er mjög eftirsótt. Ég er því nokkuð sannfærð um það, um leið og mér þykir það leitt að geta ekki svarað nákvæmlega fyrirspurn hv. þingmanns, að þeim kostnaði sem hlytist af því að halda uppi slíku eftirliti væri betur varið í dagskrárgerð innan Ríkisútvarpsins. Ég vil einnig vekja athygli á því að á vefnum ruv.is er hægt að nálgast fréttir svæðisstöðvanna en engu að síður er ábending hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar athyglisverð, Ríkisútvarpið gæti hugað að því að leyfa hlustendum um allt land að njóta þess sem kemur fram á svæðisstöðvunum með því að tengjast inni á vefnum hljóðinu líka.

Forseti. Í framhaldi af stuttri komu minni áðan ákvað ég að taka upp nýtt mál undir öðrum lið, fundarstjórn forseta, til að vekja athygli á því að í 49. gr. þingskapa segir fyrir um það að ef alþingismaður óskar upplýsinga gerir hann það með fyrirspurn og afhendir hana forseta. Í þingsköpum segir, með leyfi forseta: „Fyrirspurn skal vera skýr, um afmörkuð atriði og mál sem ráðherra ber ábyrgð á og sé við það miðað að hægt sé að svara henni í stuttu máli.“ Það sem næst gerist er það að forseti ákveður hvort fyrirspurnin skuli leyfð eða ekki. Ég hef aldrei verið forseti en ég geri ráð fyrir því að við þá ákvörðun miði forseti við það sem segir fyrr í 49. gr. um það hvort fyrirspurnin sé skýr, hvort hún sé um afmörkuð atriði, hvort hún sé um mál sem ráðherra beri ábyrgð á og hvort hún sé þannig að hægt sé að svara henni í stuttu máli. Þegar forseti hefur leyft fyrirspurnina er hún send ráðherra. Ég tel, forseti, að ráðherra hafi ekki heimild til þess samkvæmt þingsköpum að svara síðan ekki fyrirspurninni þegar honum hefur borist hún úr höndum forseta. Ef upplýsingar liggja ekki fyrir eða ef erfitt er að taka þær saman þá tel ég að ráðherra eigi að hafa samband við forseta og þann þingmann sem spyr, skýra frá því og athuga hvernig hægt er að svara fyrirspurninni með fullnægjandi hætti miðað við þá upplýsingastöðu sem fyrir liggur. Þingmaður og forseti gætu líka fallist á að gefinn sé lengri frestur en áskilinn er í þingsköpum, og er yfirleitt ekki fylgt nákvæmlega, vegna þess að verið sé að safna upplýsingum. Ég vil gera þessa athugasemd í fullri kurteisi og ég vil segja það vegna þess að hér er einn ráðherra á ferð, hæstv. menntamálaráðherra, að þetta er ekki í fyrsta sinn í vetur sem það kemur fyrir að ráðherra svarar í raun og veru engu, annaðhvort í svari sínu við munnlegri eða skriflegri fyrirspurn, án þess að tala við kóng né prest, án þess að láta forseta vita eða þann þingmann sem fyrir þessu verður. Þetta dregur auðvitað úr þessum skemmtilega og fróðlega lið í starfi þingsins og er að mínu viti andstætt þingsköpum.

Frú forseti. Hér er hreyft við miklu stærra máli en svo að hægt sé að svara þessu hér og nú varðandi fyrirspurnirnar almennt. Ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni að fyrirspurnirnar eru afskaplega mikilvægt tæki fyrir þingmenn til að koma bæði ábendingum og upplýsingum ekki síst á framfæri. En stundum er það einfaldlega þannig að hvorki stofnanir né þá ráðuneytin hafa burði til þess eða svigrúm að svara öllum spurningum. Ráðuneytin leitast ávallt við að fá sem ítarlegastar upplýsingar. En stundum eru einfaldlega spurningarnar þannig að ekki er hægt að svara þeim með þeim hætti sem þó ráðherra hefði kosið. Þannig er þetta nú einu sinni og öllum þeim fyrirspurnum sem ég hef fengið sem ráðherra menntamála hef ég reynt að svara eftir bestu getu og kunnáttu. Ráðherrar eiga að reyna að gera þetta sem skjótast. Stundum tekur lengri tíma að afla upplýsinga. Þá er oftar en ekki haft samband við þingmenn. Stundum ferst það fyrir. En ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni að þetta er mikilvægt tæki sem ráðherrar verða að reyna að sinna eftir bestu sannfæringu og getu. En stundum er það einfaldlega þannig að það minnir á nokkuð sem er til í lögfræðinni og heitir ómöguleiki og í þessu tilviki var ómöguleiki fyrir hendi til að svara þessari fyrirspurn.

Forseti. Ég hef ekki rekist á lögfræðilega hugtakið ómöguleika. Hins vegar þekki ég ákaflega fínt lögfræðilegt hugtak sem haft er úr frönsku og er kallað „force majeure“. Vera kann að hér hafi „force majeure“ verið á ferðinni hjá hæstv. menntamálaráðherra. Yfirleitt er átt við náttúruhamfarir, styrjaldir, fráfall eða andlát manna eða þá atburði sem gjörsamlega koma í veg fyrir að hægt sé að fylgja þeim reglum sem áður hafa verið settar og eru í þessu tilviki okkar 49. gr. þingskapa sem eru lög í landinu og leiðbeina okkur þingmönnum um það hvernig við eigum að haga okkur við þingstörfin. Ég segi ósköp einfaldlega: Svar hæstv. ráðherra menntamála við fyrirspurn hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur í þessu tilviki var ekki sæmandi. Þegar ráðherra fær fyrirspurn úr höndum forseta þingsins sem hefur leyft fyrirspurnina á þeim forsendum sem gert er ráð fyrir í 49. gr. og kemst að því að ekki sé hægt að svara fyrirspurninni með fullnægjandi hætti þá ber honum að hafa samband við forsetann og þingmanninn og skýra frá stöðu málsins og athuga hvernig hægt sé að bæta úr. Í þessu tilviki er alveg augljóst, úr því að ekki lá fyrir hlutfallsleg niðurstaða sem hægt væri að svara hér, að hægt var að fara fram á það við Ríkisútvarpið, einstaka forstöðumenn svæðisstöðva, fréttastjórann eða útvarpsstjórann, að gefa þó eitthvert mat á því, eitthvert skynmat sem menn auðvitað hafa í kollinum, þeir sem vinna við þessa hluti, hvernig þessu væri háttað. Það var ekki reynt. Þetta virðist hafa verið þannig að ráðherra eða réttara sagt ráðuneytið, ráðuneytisstjórinn eða hver sem um það vélar, sendir þessa fyrirspurn einhverjum starfsmanni sem sendir það Ríkisútvarpinu og Ríkisútvarpið segist ekki hafa þessar tölur, starfsmaðurinn skrifar það niður og síðan er menntamálaráðherra rétt þetta svar sem ekkert er áður en hann fer niður í þing á miðvikudögum. Þetta er ekki sæmandi, því miður. Hæstv. menntamálaráðherra hefur staðið sig vel - ég tek það fram - við að svara fyrirspurnum. Hún fær mjög margar og svarar þeim yfirleitt með fullnægjandi hætti. En þetta er ekki hægt. Ég vek athygli á þessu sérstaklega vegna þess að það hefur gerst oft á þessu þingi að menn hafa hagað sér svona, bæði í svari við munnlegum og skriflegum fyrirspurnum. Ég hvet forseta til að taka þetta upp í forsætisnefnd og við formenn þingflokka.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins bera blak af hæstv. menntamálaráðherra í þessari umræðu. Ég held að menn verði að horfa á málið eins og það liggur fyrir. Forseti hefur heimilað fyrirspurnina. Það má deila um hvort forseti hefði átt að heimila fyrirspurnina eins og hún er. Hún er ansi víðtæk. Bara með því að lesa sérstaklega 1. tölulið þá eiga menn að gera sér ljóst að mjög ólíklegt er að til séu upplýsingar um það sem spurt er um. Ég hygg að kannski hefðu bæði fyrirspyrjandi og forseti átt að huga betur að fyrirspurninni áður en framlagning var heimiluð. En hún var heimiluð og þá ber ráðherra að svara, mæta hér og svara fyrirspurninni. Hún á ekkert val í þeim efnum þannig að hæstv. ráðherra er sett í þá stöðu að hún verður að koma hér og svara fyrirspurnunum á þann veg sem best hún kann og hún fær þessar upplýsingar, þ.e. að umbeðnar upplýsingar liggi ekki fyrir. Ég held að það sé ákaflega erfitt að hallmæla ráðherra fyrir það. Ég get að minnsta kosti ekki tekið undir það hjá hv. þm. Merði Árnasyni þó ég á hinn bóginn taki undir athugasemd hans í upphafi umræðunnar um að líklega hefði forseti átt að hugsa betur um efni fyrirspurnarinnar áður en hann heimilaði hana og ræða það kannski við fyrirspyrjanda og breyta henni þannig að hún væri afmarkaðri og meiri líkur á því að þær upplýsingar sem um er beðið lægju fyrir.

Virðulegi forseti. Það er alltaf mjög áhugavert að ræða þingsköpin á hinu háa Alþingi. Þetta eru þau lög sem við eigum að fara eftir við þingfundi. Þetta eru lög. Ég hef verið að skoða þingsköpin og 49. gr. sem hv. þm. Mörður Árnason las upp úr áðan. Ég sé við þessa skoðun að í raun liggur þetta mikið í hendi forseta þingsins. Forseti þingsins tekur við fyrirspurninni frá þingmanni samkvæmt þessum lögum. Fyrirspurnin á að vera skýr, um afmörkuð atriði og mál sem ráðherra ber ábyrgð á og það á að miða við að hægt sé að svara henni í stuttu máli. En það er forseti sem tekur við fyrirspurninni og sendir hana síðan áfram. Eftir að forsetinn er búinn að samþykkja fyrirspurnina þá fæ ég ekki betur séð en ráðherrann verði hreinlega að mæta hingað og svara henni hvort sem honum líki betur eða verr. Jafnvel þó að fyrirspurnin sé á vissan hátt illa orðuð, ónákvæm, loðin og óskýr ber ráðherra samt sem áður að koma hingað og svara henni. Ráðherra hefði ekki getað neitað því að koma hingað, alls ekki. Ef við skoðum síðan sjálfa fyrirspurnina þá er það alveg rétt sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti á að hún er á margan hátt mjög loðin og skrýtin. Ég er gamall starfsmaður Ríkisútvarpsins, fréttamaður og hef starfað á þessum svæðisútvarpsstöðvum m.a., en líka á báðum fréttastofum, bæði sjónvarps og útvarps, og miðað við þá þekkingu sem ég hef á Ríkisútvarpinu og innviðum þess þá hefði ég aldrei leyft þessa fyrirspurn því hún er allt of ónákvæm. Það er ekki tilgreint til að mynda hvaða tímabil hér er verið að leita eftir upplýsingum um. Það stendur ekkert um mánuði eða ártöl. Er verið að tala um síðasta ár? Er verið að tala um síðustu sex mánuði? Er verið að tala um síðustu fimm ár eða síðustu tíu ár? Hér segir, með leyfi forseta: „Hve hátt hlutfall af fréttaefni svæðisstöðva Ríkisútvarpsins er frá svæðum utan byggðarlagsins þar sem viðkomandi stöð er ...“ Við hvað er átt með þessu? Er verið að spyrja um hversu mikið af efni stöðvarinnar á Egilsstöðum er til að mynda frá Austurlandi öllu, þ.e. fyrir utan bæjarmörk Egilsstaða? Eða við hvað er hér átt? Er verið að spyrja um hversu hátt hlutfall af fréttaefni svæðisstöðvanna séu erlendar fréttir eða fréttir af landsmálum almennt? Síðan er spurt um það hvaða efni sé unnið af fréttariturum hljóðvarps annars vegar og sjónvarps hins vegar. Það er þannig að á þessum svæðisstöðvum eru fréttamenn. Það er enginn fréttaritari þarna. Þarna eru fréttamenn og þeir eru eins og við vitum öll jafnvígir bæði á útvarp og sjónvarp, enda senda þeir oft inn fréttapistla bæði í útvarp og sjónvarp. Það væri kannski helst hægt að svara af einhverju viti þriðja liðnum um hve háu hlutfalli af fréttaefni svæðisstöðvanna sé útvarpað á landsrás Ríkisútvarpsins. Hins vegar fagna ég þessari fyrirspurn því hún vakti hér upp mjög athyglisverðar umræður um hlutverk svæðisútvarpanna.

Af tilefni orða hv. 7. þm. Reykv. s. Marðar Árnasonar vill forseti árétta að hv. þingmaður hefur komið afstöðu sinni og skoðun á framfæri um vinnulag forseta og samskipti við hæstv. ráðherra í tilefni af fyrirspurnum og því verður komið á framfæri.

Hæstv. forseti. í 20. gr. áfengislaga, nr. 75/1998, segir, með leyfi forseta: „Hvers konar auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum eru bannaðar. Enn fremur er bannað að sýna neyslu eða hvers konar aðra meðferð áfengis í auglýsingum eða upplýsingum um annars konar vöru eða þjónustu. Með auglýsingu er átt við hvers konar tilkynningar til almennings vegna markaðssetningar þar sem sýndar eru í máli eða myndum áfengistegundir eða atriði tengd áfengisneyslu, svo sem áfengisvöruheiti eða auðkenni, eftirlíkingar af áfengisvarningi, spjöld eða annar svipaður búnaður, útstillingar, dreifing prentaðs máls og vörusýnishorna og þess háttar. Bannið tekur með sama hætti til auglýsinga sem eingöngu fela í sér firmanafn og/eða firmamerki áfengisframleiðanda. Þó er framleiðanda sem auk áfengis framleiðir aðrar drykkjarvörur heimilt að nota firmanafn eða merki í tengslum við auglýsingu þeirra drykkja, enda megi augljóst vera að um óáfenga drykki sé að ræða í skilningi laganna og ekki vísað til hinnar áfengu framleiðslu.“ Hæstv. forseti. Þessi lög eru mjög skýr. Engu að síður vitum við að áfengissalar reyna að skjóta sér á bak við lögin og fara fram hjá lögunum, auglýsa bjór, láta þess getið, þó þannig að fáir taki eftir, að ekki sé um áfengan drykk að ræða. En það stríðir gegn orðalagi laganna og anda laganna því þar segir eins og ég áður gat um, að augljóst verði að vera að um óáfenga drykki sé að ræða. Nú er það svo að fjölmiðlarnir birta áfengisauglýsingar, bæði prentmiðlar og ljósvakamiðlar, og sem betur fer og það er til marks um heiðarleika manna þá hafa þeir viðurkennt að þeir séu að birta áfengisauglýsingar. Það gerði fréttastjóri á Fréttablaðinu í útvarpsþætti föstudaginn 28. október. Þar sagði hann í heyranda hljóði með skýrum og afdráttarlausum hætti að blaðið birti áfengisauglýsingar. Um svipað leyti kom talsmaður auglýsingadeildar sjónvarps fram í sjónvarpsfréttum og baðst afsökunar á því að bjórauglýsingum skyldi hafa verið skotið inn í dagskrá Kastljóss þegar forseti Íslands var þar að ræða um fíkniefnavandann. Talsmaðurinn var spurður hvort þetta hefði raunverulega verið bjórauglýsing. Hann viðurkenndi heiðarlega að í sínum huga hefði svo verið þó strangt til tekið væri ekki svo því með agnarsmáu letri hefði komið fram að bjórinn sem sýndur var hefði verið óáfengur. „Þar liggur minn vandi,“ sagði talsmaður auglýsingadeildar Ríkisútvarpsins. „Ég þurfti að geta réttlætt bann við slíkri auglýsingu gagnvart viðskiptavininum, seljanda bjórsins.“ Þá saknaði ég að spurt væri um skyldur gagnvart áhorfendum. Ef það er nú svo, sem hverju barni má 

Það er nauðsynlegt að hv. þingmenn virði ræðutíma.

Frú forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur lagt fyrir mig fyrirspurn um áfengisauglýsingar í útvarpi og þar er spurt hvernig ég hyggist beita mér fyrir því að bann við auglýsingum sé virt í Ríkisútvarpinu. Ég leitaði til Ríkisútvarpsins eftir svari við þessari fyrirspurn og upplýsingum um málið, og í svari þess kemur fram að gerðar eru athugasemdir við framsetningu fyrirspurnarinnar. Með fyrirspurninni er að mati þeirra hjá Ríkisútvarpinu gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið virði ekki bann við áfengisauglýsingum. Ég tek í rauninni undir það. Það má segja að í fyrirspurn hv. þingmanns felist ákveðin ályktun í þá veru að Ríkisútvarpið sé að brjóta landslög. Þessu er sérstaklega mótmælt af Ríkisútvarpinu. Auglýsingadeild útvarpsins hefur að þeirra sögn oft brugðist við með því að banna birtingu auglýsinga sem sannarlega brjóta í bága við lög. Samkvæmt áfengislögum telst áfengi hver sá neysluhæfur vökvi sem í er að rúmmáli meira en 2,25% af hreinum vínanda. Þetta er það viðmið sem auglýsingadeild Ríkisútvarpsins hefur unnið með og auglýsingar á bjór sem ekki telst áfengi samkvæmt skilgreiningunni að ofan, eru því heimilar. Auglýsendur, eins og við þekkjum vel, ganga mislangt í því að leitast við að misnota þessa heimild, vilja sumir meina. Full ástæða er til að auglýsingadeild Ríkisútvarpsins verði á varðbergi þegar slíks verður vart. Ríkisútvarpið er hins vegar ekki í stöðu til að búa til aðra skilgreiningu á áfengi en þá sem lögin segja til um. Þrátt fyrir þetta hefur auglýsingadeildin, eins ég gat um áðan, oft brugðist við með því að banna birtingu áfengisauglýsinga þegar því hefur verið við komið. Af svari Ríkisútvarpsins tel ég ljóst að þar er bann við áfengisauglýsingum virt, ef miðað er við áfengislögin eins og þau eru núna. Því er ekki um lögbrot að ræða. Það er hins vegar oft og tíðum matsatriði hvað er áfengisauglýsing og hvað ekki. Þar verður að mínu mati að höfða til samvisku og siðferðiskenndar auglýsenda og fjölmiðla. Ég vil líka geta þess, og benda hv. þingmönnum á, að hér fyrir hinu háa Alþingi liggur fyrir frumvarp frá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni og fleirum um einmitt þetta tiltekna efni, um áfengisauglýsingar og þá getur hv. Alþingi að sjálfsögðu tekið afstöðu til þessa máls sem virðist brenna á mjög mörgum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að taka þetta mál hér upp rétt einu sinni. Ég tel mig vera sæmilega frjálslyndan mann en ég vil þó standa vörð um þá sérstöðu okkar að vera með bann við áfengisauglýsingum. Hvort sem þær eru í ljósvakamiðlum eða í blöðum. Mér finnst það bara gott, ég er ekki viss um að það mundi ná í gegn í dag að banna þetta, ef þetta væri leyft. En þetta er bann sem er í gildi og að sjálfsögðu á að framfylgja því. Það er auðvitað lögregluyfirvalda að framfylgja því þegar menn brjóta svo á með því að birta mynd af bjórdós sem er nákvæmlega eins, hvort sem hún er 5% bjór eða eins og þeir segja, 0,0%, sem ég held að sé reyndar ekki til og ekki hægt að búa til. Þannig að auglýsingin sem slík er röng og á að sjálfsögðu að vísa henni frá þó ekki væri fyrir nema það. En ég tek svo undir, virðulegi forseti, að það var ákaflega smekklaust þegar hálfgerð áfengisauglýsing birtist í Kastljósi á eftir umræðuþætti við forseta Íslands um áfengismál og vímuefnamál, 

Forseti. Fjölmargir hafa gert athugasemdir við áfengisauglýsingar þær sem hér er um að ræða og allir vita um hvað snúast. Að það sé nóg að skjóta inn í nokkrar sekúndur, eða með 10 punkta letri á heilsíðum eða stærri auglýsingum að hér sé um léttbjór að ræða. Jafnvel þegar léttbjór af tegundinni er ekki til eða fluttur inn einungis af sýndarmennsku eða búinn til af sýndarmennsku. Athyglisvert var að hæstv. menntamálaráðherra vísaði sérstaklega til frumvarps Sigurðar Kára Kristjánssonar, hv. þingmanns, um breytingu á reglum um bann við áfengisauglýsingum hér áðan. Ég hlýt að spyrja ráðherrann hvers vegna hún vísaði sérstaklega til þess frumvarps sem gengur út á að afnema þetta bann en ekki til þess frumvarps sem Ögmundur Jónasson og fleiri hafa flutt hér á þinginu, hafa lagt hér fyrir, þar sem komið er í veg fyrir þessar auglýsingar. Lýsir það 

Frú forseti. Ég spyr í framhaldi af ræðu hæstv. menntamálaráðherra: Af hverju getur RÚV hreinlega ekki ákveðið hvaða auglýsingar þeir telja viðeigandi og hverjar ekki? Ég veit ekki betur en t.d. einkafyrirtæki hérna á markaðnum, eins og Bónus, hafi tekið ákvörðun um að selja ekki sígarettur. Mig minnir líka að það hafi verið fyrirtæki í Bandaríkjunum, Wal-Mart, sem er stærsta verslunarkeðja í heimi sem ákvað að selja ekki sígarettur. Ég minni líka á ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra Jóns Kristjánssonar. Hann kom nýlega í ræðustól og talaði um hversu misvísandi skilaboð koma frá Alþingi og þá sérstaklega varðandi áfengi. Ég segi að aðgerðaleysi varðandi bann við áfengisauglýsingum er mjög áberandi dæmi um þessi misvísandi skilaboð. Ég segi líka að svo lengi sem hagur áfengissala af auglýsingum er meiri en áhætta af hugsanlegum aðgerðum, þá muni þeir halda þessu áfram. Ég hvet því Alþingi til að gefa frá sér skýr skilaboð um að annað 

Frú forseti. Það á ekki að vera neinum vafa undirorpið hvernig þetta er. Áfengislögin eru mjög skýr og ég ætla að lesa aðeins upp úr 20. gr., með leyfi forseta: „Bannið tekur með sama hætti til auglýsinga sem eingöngu fela í sér firmanafn og/eða firmamerki áfengisframleiðanda.“ Svo kemur hér: „Þó er framleiðanda sem auk áfengis framleiðir aðrar drykkjarvörur heimilt að nota firmanafn eða merki í tengslum við auglýsingu þeirra drykkja, enda megi augljóst vera að um óáfenga drykki sé að ræða í skilningi laganna og ekki vísað til hinnar áfengu framleiðslu.“ Það er þarna sem auglýsendur eru stundum að skýla sér á bak við með fullkomlega óeðlilegum hætti. Það eru dæmi um að það eru auglýstir 0,0% drykkir sem eru alls ekki til. Þeir eru alls ekki seldir. Þetta birtist einhvers staðar á pínulitlum stað í lok auglýsingar þannig að fólk sér þetta almennt ekki. Það er þetta sem við verðum að taka fyrir. Þetta er auðvitað ábyrgð þeirra, á fjölmiðlunum, hjá Ríkisútvarpinu, en ekki auglýsenda sjálfra að segja nei, þetta er áfengisauglýsing, 

Virðulegi forseti. Í mínum huga er málið ekkert mjög flókið. Það eru lög í þessu landi. Það er sjálfsagður og eðlilegur hlutur að þau skýru skilaboð berist héðan frá hinu háa Alþingi, sem er jú löggjafarvaldið í landinu, að það beri að fara að lögum í landinu. Mér finnst það afskaplega leiðinlegt að þurfa að vera að horfa upp á síendurteknar ögranir þeirra sem eru að selja áfengi þar sem þeir eru að reyna að ögra löggjafanum. Þeir eru að reyna að ögra nánast dómsvaldinu í landinu með að birta auglýsingar í tímaritum, öðrum fjölmiðlum, líka í hljóðvakamiðlunum, útvarpinu, sjónvarpinu, ekki síst kannski sjónvarpinu eins og við sáum um daginn, birta svona auglýsingar þar. Því þarna var verið að auglýsa áfengi. Það þarf ekkert að velkjast neitt í vafa um það. Ég vil svo segja að mér fannst frekar leiðinlegt og nánast ósmekklegt af hæstv. menntamálaráðherra að nota hér tækifærið til að auglýsa síðan eitthvert lýðskrumarafrumvarp frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um að það eigi að leyfa svona auglýsingar. Og ég vil líka nota tækifærið til að spyrja hana að því hvort hún styðji það frumvarp.

Virðulegi forseti. Auglýsingum er ætlað að auka sölu með því að breyta viðhorfi. Breyta viðhorfi til málsins. Þess vegna munu auglýsingar hafa þann tilgang að auka neyslu og hafa þær afleiðingar að auka neyslu. Það hefur í för með sér heilbrigðisvandamál vaxandi og aukinn kostnað fyrir íslenska ríkið og þjóðina. Frá því að bjór var leyfður hér fyrir örfáum árum hefur fjöldi Íslendinga með skorpulifur sjöfaldast. Halda menn ekki að það kosti ekki eitthvað íslenska þjóðfélagið fyrir utan það heilsutap einstaklinganna sem í hlut eiga? Neyslan kostar heilsu, hún kostar peninga. Stjórnmálamönnum ber auðvitað að framfylgja og virða þau lög sem þeir starfa eftir og setja sjálfir. Ég vil skora á hæstv. ráðherra og aðra sem fara með opinber embætti að draga úr þessari víndýrkun sem er hér á landi. Þar sem svo er komið að menn telji sig ekki geta komið saman á mannamót öðruvísi heldur en að hafa vín um hönd.

Hæstv. forseti. Svör hæstv. menntamálaráðherra valda miklum vonbrigðum. Svörin eru tvíþætt. Annars vegar er sagt: Lögin eru ekki brotin. Áfengislög eru ekki brotin. Hins vegar er sagt: Ef menn vilja breyta þessum lögum, hvers vegna ekki að taka upp mál hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar og fleiri um rýmkun á banni við áfengisauglýsingum? Ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni, sem ásamt mér og fleirum hefur flutt frumvarp sem ganga í gagnstæða átt, um að skerpa á lögunum hvað þetta snertir. Það er hins vegar ekki til umræðu nú. Það sem skiptir máli er að áfengislögin eru brotin og forsvarsmenn og talsmenn fjölmiðlanna, þar á meðal fréttastjóri Fréttablaðsins og talsmaður auglýsingadeildar Ríkisútvarpsins, hafa viðurkennt að svo sé í reynd. Ég tel það vera mjög heiðarlegt af þeirra hálfu að gera það. Talsmaður auglýsingadeildar Sjónvarpsins sagði jafnframt að sér væri vandi á höndum vegna þess að ef litið væri á formið strangt til tekið, þá væri að finna í agnarsmáu letri skírskotun til þess að um óáfengan drykk væri að ræða. Þótt allir sæju að þetta væri auglýsing. Nú gerðist þetta í dagskrá í Ríkisútvarpinu, hún var rofin með bjórauglýsingu sem stríðir gegn 17. gr. útvarpslaga. Það er nú handleggur út af fyrir sig. Þáttur um fíkniefnavandann, rofinn með bjórauglýsingu. Mönnum þótti þetta mjög óþægilegt og þess vegna var þetta viðtal væntanlega daginn eftir. Þarna voru hlutirnir viðurkenndir. En hæstv. menntamálaráðherra slær höfðinu við steininn og segir þinginu og þjóðinni að ekki sé um neitt lögbrot að ræða. Menn séu að auglýsa eitthvað allt annað en áfengan bjór. Það sjá hins vegar allir að svo er ekki. Ég segi: Ef einhver vafi leikur á hvað er rétt í þessu, eigum við ekki að láta notendur, fólkið í landinu, 

Frú forseti. Það verður að vera alveg ljóst að lög sem sett eru hér á Alþingi verða að vera virt. Það er alveg ólíðandi þegar um ögranir eða á stundum skrípaleik er að ræða. Ég sá ekki þennan umrædda sjónvarpsþátt sem hv. þingmaður er sífellt að vitna til og ég ætla ekkert að meta framsetningu Ríkisútvarpsins á því öðruvísi en að ég leitaði til þess og ég fékk svar. Ég ætla ekki að Ríkisútvarpið og starfsmenn þess hafi ætlað sér að brjóta landslög. Ég ætla ekki starfsmönnum Ríkisútvarpsins það og finnst nokkuð furðulegt að hv. þm. Ögmundur Jónasson og formaður BSRB skuli ganga út frá því að þeir hafi brotið lög. Mér finnst vera nokkuð mikill samhljómur hér á hinu háa Alþingi um að lögin virðist ekki nægjanlega skýr. Það þurfi að fara að taka afstöðu til þeirra frumvarpa allra, svo það sé skýrt, sem hér eru í þinginu, ef huga á að endurskipulagningu á áfengislöggjöfinni og og auglýsingum henni tengdum. Þannig að það verði ekki um þessar ögranir, eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði, að ræða af hálfu fjölmiðlanna sem skipta svo miklu máli. Ég vil hins vegar leyfa mér að mótmæla því sem hv. þm. Eygló Þóra Harðardóttir sagði, að Ríkisútvarpið eigi bara að segja nei við öllum auglýsingum. Ríkisútvarpið, eins og allir aðrir fjölmiðlar, verður að taka sjálfstæða afstöðu til þess, hvort um lögbrot sé að ræða eða ekki. Að sjálfsögðu birta þeir ekki auglýsingar ef um lögbrot er að ræða. Þeir eiga ekki að gera það og hafa enga heimild til þess, af því um lögbrot er að ræða. En ég vara við að fjölmiðlar fari í þetta mikla eftirlit varðandi auglýsingar og ég er þá ekki sérstaklega með áfengisauglýsingar í huga, heldur almennar auglýsingar, að þeir fari að hafna sumum auglýsingum og öðrum ekki og er þá kannski með í huga m.a. auglýsingu frá einum frambjóðenda Samfylkingarinnar til 

Frú forseti. Ég beini eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra: Hvaða samráð var haft við veiðimenn þegar ákvörðun var tekin um að banna skotveiði á stóru landsvæði með auglýsingu, dags. 22. desember sl., um friðland í Guðlaugstungum? Friðlandið sem hér um ræðir er norður í Húnavatnssýslu og er um 400 ferkílómetrar að stærð. Markmiðið með friðlýsingu svæðisins er að vernda víðfeðmt og gróskumikið votlendi og eitt stærsta og fjölbreyttasta rústasvæði landsins. Í 8. gr. auglýsingarinnar um friðlandið kemur fram að skotveiði sé bönnuð nema til veiða á ref og mink. En þess ber að geta að þetta svæði hefur verið nýtt til veiða á heiðargæs. Frú forseti. Veiðimönnum hefur verið ráðlagt að beina veiðum í meira mæli að heiðargæs en hlífa grágæs og blesgæs. Í greinargóðu fréttabréfi, Gæsakvaki, sem ritstýrt er af Arnóri Sigfússyni, kemur fram að grágæs sé uppistaðan í veiði gæsaskyttna þrátt fyrir að gæsastofninn sé í rauninni miklu minni en heiðargæsastofninn, en í athugun sem fram fór á Bretlandseyjum kom í ljós heiðargæsastofninn hefur aldrei verið stærri en einmitt um þessar mundir. Ég er á því að þessi ákvörðun um að banna skotveiðar geti snúist upp í andhverfu sína, þ.e. að í rauninni verði ekki um náttúruvernd að ræða að því leyti til að þetta bann getur leitt til þess að veiðin beinist frá heiðargæsinni og að grágæs og blesgæs sem taldar eru eiga undir högg að sækja meðan heiðargæsastofninn hefur aldrei verið stærri. Þetta mál verður einnig að skoða í því ljósi að þetta er einungis ein friðlýsing af mörgum sem koma skulu, boðaðar hafa verið fleiri friðlýsingar og stærri svæði eiga að verða friðlýst. Þess vegna er ég á því að skoða verði þessa friðlýsingu í því ljósi hvort skotveiðimenn megi eiga von á að með friðlýsingu verði allar veiðar bannaðar sjálfkrafa. Það væri mjög upplýsandi að fá afstöðu hæstv. ráðherra til þessa máls.

Frú forseti. Friðlýsing Guðlaugstungna, Svörtutungna og Álfgeirstungna norðvestan Hofsjökuls er í samræmi við náttúruverndaráætlun fyrir árin 2004–2008. Hún var samþykkt á Alþingi vorið 2004. Friðlýsingin er gerð að tillögu Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands, með samþykki sveitarfélagsins Bólstaðarhlíðarhrepps, í samræmi við lög um náttúruvernd, nr. 44/1999, en landsvæðið er innan sveitarfélagsins. Friðlýsingin er sú fyrsta af þeim 14 sem eru tilteknar í náttúruverndaráætlun. Markmiðið með friðlýsingunni er að vernda mjög víðfeðmt og gróskumikið votlendi og eitt stærsta og fjölbreyttasta rústasvæði landsins eins og fyrirspyrjandi réttilega nefndi í fyrirspurn sinni áðan. Svæðið er mikilvægt varp- og beitiland heiðargæsar og hefur því alþjóðlegt náttúruverndargildi. Tilgangur með friðuninni er m.a. að vernda fæðu- og beitarsvæði heiðargæsa en samkvæmt upplýsingum Náttúrufræðistofnunar er nú talið að 10–16 þúsund heiðargæsir nýti þetta svæði. Umhverfisstofnun hefur það verkefni samkvæmt lögum að undirbúa friðlýsingar en í því felst að hafa samráð við landeigendur og sveitarfélög og aðra sem hagsmuna eiga að gæta um mörk og friðlýsingarreglur. Í þessu tilviki þótti Umhverfisstofnun ekki ástæða til að leita álits annarra en sveitarstjórnar enda er landsvæðið ekki í einkaeign. Haldinn var almennur borgarafundur í sveitarfélaginu til að kynna og fjalla um friðlýsinguna áður en gengið var frá friðlýsingarskilmálum og tillögu stofnunarinnar um friðlýsinguna til ráðuneytisins. Það þótti ekki ástæða til að leita eftir sjónarmiðum skotveiðimanna sérstaklega í þessu tilfelli enda var það mjög skýr afstaða sveitarfélagsins að veiðar á svæðinu ættu að vera bannaðar. Í þessu sambandi má líka benda á að það eru fáir vegir á þessu svæði og þeir geta ekki borið mikla umferð. Hins vegar er líka rétt að benda á að vestan við Blöndu eru mjög víðfeðm veiðisvæði með góðu vegakerfi sem þolir mikla umferð veiðimanna á haustin. Fyrirspyrjandi nefndi sérstaklega að hann teldi að afleiðingarnar af þessu banni yrðu hugsanlega þær að veiðimenn veldu fremur aðrar gæsategundir til að veiða og þá sérstaklega grágæs og blesgæs. Það er alveg hárrétt hjá honum að blesgæsin er í mikilli hættu og það eru einmitt nýjar fréttir af því að á Bretlandseyjum sé stofninn hruninn. Það er því ljóst að þar er greinilega um mjög mikla hættu að ræða. Hvað varðar hins vegar að friðlýsingar hafi þau áhrif almennt að veiðar verði bannaðar, þá vil ég nefna sérstaklega að þegar við höfum fjallað t.d. um Vatnajökulsþjóð þá er gert ráð fyrir því í skýrslu, sem nefnd sem gerði tillögur um þjóðgarð norðan Vatnajökuls skilaði, að leyfðar verði hefðbundnar nytjar í þeim þjóðgarði og þar með gæti að sjálfsögðu talist skotveiði. Friðlýsing þarf því ekki endilega að þýða að hefðbundnar nytjar séu sjálfkrafa bannaðar. Það fer að sjálfsögðu eftir því að hverju friðlýsingin beinist og í þessu tilviki beinist friðlýsingin sérstaklega að því að vernda m.a. varp og beitiland heiðargæsarinnar.

Frú forseti. Það kemur fram í lögum um náttúruvernd að hafa eigi samráð við hagsmunaaðila og ég er á því að það hefði farið miklu betur á því þegar verið var að koma þessu skotveiðibanni á að haft hefði verið samráð við skotveiðimenn. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvort það komi til greina að endurskoða þetta bann, sérstaklega ef svo reynist að veiðar beinist þá frekar í þær tegundir sem eiga undir högg að sækja, svo sem blesgæs, sem hæstv. ráðherra minntist á að væri í einhverri lægð, og grágæs líka. Ég er á því þegar menn hafa farið fram með slíkt og ekki rætt við alla hagsmunaaðila, eins og kom fram í máli ráðherrans, að þá eigi að fara yfir þetta bann og skoða hvort í raun og veru sé þörf á því, hvort við ættum ekki að halda áfram að nýta heiðargæsina til veiða á þessu svæði. Ef full rök eru fyrir því að stofninn hafi aldrei verið stærri eigum við þá ekki að halda áfram að nýta hann til veiða? Það er skoðun mín. Fróðlegt væri að fá að heyra það hjá hæstv. ráðherra hvort ekki sé ráð að leggjast yfir þetta mál og endurskoða hvort í rauninni hafi verið þörf á þessu banni.

Frú forseti. Ég vil greina sérstaklega frá því við þessa umræðu að borist hefur erindi til umhverfisráðuneytisins frá Skotvís þar sem farið er fram á að þessu banni verði aflétt hvað snertir veiðar á heiðargæs og það erindi verður að sjálfsögðu tekið til efnislegrar skoðunar í umhverfisráðuneytinu. Ég get ekki sagt á þessari stundu hverjar lyktir þess verða en það verður að sjálfsögðu skoðað. Ég legg hins vegar áherslu á að einn megintilgangurinn með friðlýsingu þessa svæðis er, eins og ég sagði áður, að vernda varp og beitiland heiðargæsarinnar. Ég tel að tekist hafi afskaplega vel til í sambandi við þessa friðlýsingu en að sjálfsögðu munum við skoða þetta mál efnislega með sérfræðingum og hvort ástæða er til að bregðast við þessu erindi frá Skotvís og hvernig.

Frú forseti. Mikil óánægja hefur verið með það hjá lífeyrisþegum hvernig staðið hefur verið að kröfu á hendur þeim varðandi endurgreiðslur til Tryggingastofnunar ríkisins vegna ofgreiðslu lífeyrisgreiðslna. Endurgreiðslukrafan á öryrkjana og lífeyrisþegana nemur háum fjárhæðum og er ekki óalgengt að heyra endurgreiðslukröfur upp á nokkur hundruð þúsund og yfir eina milljón á einstaka lífeyrisþega. Þessar endurgreiðslukröfur hafa verið lífeyrisþegunum mjög erfiðar og margir eru við að gefast upp og ráða ekkert við þessar endurgreiðslur, en Tryggingastofnun hefur heimild til að endurkrefja þá þannig að einungis standi eftir 20% af lífeyrisgreiðslu viðkomandi ellilífeyrisþega. Er furðulegt hve hart er hér gengið fram þegar í reglugerð fjármálaráðuneytisins um launaafdrátt er kveðið á um að launþegi haldi alltaf eftir 25% af heildarlaunagreiðslum þrátt fyrir að launþegi sé í skuld við ríkissjóð vegna opinberra gjalda en þegar um er að ræða lífeyrisþega og þessar ofgreiðslur þá er einungis miðað við 20%. Það segir sig sjálft að ekki er forsvaranlegt að skilja fólk eftir með framfærslu upp á kannski 10–20 þús. kr. á mánuði í langan tíma, en endurgreiðslan tekur oft mjög langan tíma þegar endurgreiðslukrafan getur skipt hundruðum þúsunda eða jafnvel einni milljón eða meira. Það er líka svo að um er að ræða bæði vangreiðslur og ofgreiðslur til lífeyrisþega hjá Tryggingastofnuninni. Maður veltir fyrir sér í þeirri tæknivæðingu sem við lifum í hvort ekki sé hægt að koma í veg fyrir að slíkt gerist og maður spyr: Hver ber ábyrgðina? Bera lífeyrissjóðirnir ábyrgð á því að Tryggingastofnun fær ekki upplýsingar um greiðslur frá lífeyrissjóðum til sjóðfélaga? Er það skattkerfið eða hverjir bera ábyrgð? Það þarf að taka á því þegar í stað að slíkt gerist ekki aftur. Það þarf líka að taka á þeim ofgreiðslum sem lífeyrisþegarnir standa frammi fyrir nú og eiga enga möguleika á að greiða nema skuldsetja sig verulega eða eiga ekki fyrir allra brýnustu framfærslu í langan tíma. Hér ætti hreinlega við, virðulegi forseti, að beita pennastriksaðferðinni á þessar skuldir og afskrifa þær að verulegu leyti, því það er ekki síst við kerfið sjálft að sakast að upplýsingastreymi til Tryggingastofnunar um aðrar tekjur eða greiðslur til lífeyrisþega er ekki betra en þetta. Ástæða þessarar endurkröfu, sem fjöldi lífeyrisþega stendur nú frammi fyrir, má að verulegu leyti rekja til þeirra miklu tekjutenginga sem eru á lífeyrisgreiðslum, sem eru afar óréttlátar og óskynsamlegar. Væri fróðlegt að vita hjá hæstv. ráðherra hvers megi vænta í því að dregið verði úr skerðingarhlutföllum lífeyrisgreiðslna. Ég hef því lagt fram fyrirspurn til heilbrigðisráðherra í fjórum töluliðum. Heilbrigðisráðuneytið hafði samband við mig og í samráði við mig voru töluliðir 1 og 2 umorðaðir þar sem Tryggingastofnun taldi erfitt að svara til um meðaltalið á hvern öryrkja eða hversu langan tíma endurgreiðslan tæki. Á ég því von á að ráðherrann svari fyrstu tveim töluliðunum í samræmi við það. Ég hef ekki tíma til að fara yfir 3. og 4. tölulið en vænti þess að hæstv. ráðherra svari þeim.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom eru tvær spurningar hv. 2. þm. Reykv. s. þess eðlis að vandkvæði voru á að ná saman þeim gögnum sem til þurfti til að svara þeim. Þeim var því lítillega breytt í samráði við hv. þingmann. Með lögum nr. 74/2002 var tekið upp nýtt kerfi að því er varðar tekjutengdar bætur frá Tryggingastofnun ríkisins. Miklir annmarkar voru á gamla kerfinu og eru flestir sammála um að nýja kerfið sé til bóta. Þegar um slíka kerfisbreytingu er að ræða geta komið upp hnökrar á framkvæmdum og gefa þarf nýja kerfinu tíma til að slípast. Samkvæmt lögum frá 2002 skal Tryggingastofnun ríkisins nú endurreikna og leiðrétta bótagreiðslur til lífeyrisþega þegar álagning skatta liggur fyrir vegna viðkomandi árs. Undanfarin tvö ár hafa slíkir endurreikningar farið fram og hafa komið í ljós umtalsverðar ofgreiðslur og einnig umtalsverðar vangreiðslur. Lífeyrisþegar voru 41.724 á árinu 2003, af þeim áttu 55% inneign vegna vangreiddra bóta. Þeir voru 42.272 á árinu 2004, af þeim áttu liðlega 45% inneign hjá Tryggingastofnun ríkisins. Heildarfjárhæð inneigna árið 2003 var 1.042 millj. kr. en 816 millj. kr. árið 2004. Endurreikningarnir hafa þannig skilað umtalsverðum fjölda lífeyrisþega leiðréttingu á lífeyrisgreiðslum. Inneignirnar eru misháar og var bæði árin oftast um að ræða vangreiðslur sem námu lægri fjárhæð en 20 þús. kr. á árinu. Við endurreikning hafa einnig komið fram ofgreiðslur á lífeyri eða um 1.034 millj. kr. árið 2003 og 1.808 millj. kr. árið 2004. Ástæða er til að geta þess hér að lífeyrisþegum er gefið tækifæri til að andmæla niðurstöðu endurreiknings og skila inn frekari upplýsingum um tekjur sínar sem getur haft áhrif til lækkunar á endurkröfu lífeyris. Árið 2003 voru 11.842 einstaklingar með ofgreiðslur en árið 2004 voru þeir 14.908. Á árinu 2003 voru 39% með ofgreiðslur sem námu lægri fjárhæð en 30 þús. kr. á árinu en þetta hlutfall var 47% árið 2004. Árið 2003 benti niðurstaða endurreiknings til þess að um 75% þeirra sem fengu ofgreitt fengju ofgreitt minna en 100 þús. kr. á árinu. Þessi hlutfallstala lækkaði í 65% árið 2004. Árið 2003 fengu um 5% þeirra sem var ofgreitt til hærri ofgreiðslur en 400 þús. kr. Þetta hlutfall hafði nánast tvöfaldast árið 2004 eða 9%. Árið 2003 reiknuðust 99 einstaklingar hafa fengið meira en 800 þús. kr. ofgreiddar en árið 2004 voru þeir 159. Önnur spurning hv. þingmanns er hvernig háttað sé endurkröfu á hendur þeim sem hafa fengið ofgreiddan lífeyri. Eins og kom fram er það skv. 3. mgr. 50. gr. almannatryggingalaga. Aðalreglan er sú að 20% er dregið af bótum sem einstaklingur síðar kann að öðlast rétt til hjá Tryggingastofnun ríkisins. Þó er ekki innheimt lægri fjárhæð en 3.000 kr. Undantekning frá 20% reglunni er gerð ef útreikningur sýnir að krafan muni greiðast upp á innan við 11 mánuðum. Þá er kröfunni dreift út árið. Sá sem skuldar 30 þús. kr. greiðir þannig 3.000 kr. á mánuði í 10 mánuði í staðinn fyrir að greiða 20% í 2–3 mánuði. Með þessum hætti er létt á greiðslubyrði þeirra sem skulda minnst. Ef lífeyrisþegi er með eldri kröfu er alltaf stillt á 20% innheimtu, óháð fyrri samningum og óháð því hversu háar kröfurnar eru. Í undantekningartilvikum er hægt að semja um að breyta fjárhæð mánaðarlegs frádráttar. Samkvæmt reglu um meðferð of- eða vangreiðslna skal að jafnaði miða við að innheimtu ljúki innan 12 mánaða frá því að tilkynnt var um hana. Þetta á ekki síst við um þá sem ekki er hægt að draga af bótum hjá. Ef sérstaklega stendur á er þó heimilt að dreifa innheimtu uppgjörskrafna á allt að þrjú ár. Þessi heimild á aðeins við þegar um mjög háar kröfur er að ræða og viðkomandi hefur litlar tekjur frá öðrum en Tryggingastofnun ríkisins eða býr við sérlega erfiðar fjárhagsaðstæður. Aldrei má dreifa innheimtu á lengri tíma en fimm ár. Í þriðja lagi er spurt um ábyrgð Tryggingastofnunar ríkisins og lífeyrissjóða en í 47. gr. almannatryggingalaga er lögð skylda á umsækjendur og bótaþega að veita Tryggingastofnun ríkisins allar nauðsynlegar upplýsingar til að hægt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og endurskoðun þeirra. Þá er fyrrgreindum einstaklingum skylt að tilkynna Tryggingastofnun ríkisins um breytingar á tekjum sem verða á yfirstandandi tekjuári.  Virðulegi forseti. Ég verð að svara síðustu spurningunni í seinni ræðu minni.

Frú forseti. Þetta er verðug umræða. Er það rétt sem ég heyrði hjá hæstv. ráðherra að endurkröfurnar eru sumar hverjar vegna hnökra á nýju kerfi? Ég vil gjarnan fá það upplýst líka hvort tilkynningarskylda er hjá lífeyrissjóðunum til Tryggingastofnunar ef hækkanir verða á greiðslum til öryrkja, því að auðvitað þarf svo að vera. Ég veit að Tryggingastofnun kemur til móts við öryrkja, marga hverja, til að létta þeim endurgreiðslurnar en ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er hann með áform um að breyta þessum reglum því það er auðvitað verið að endurkrefja út af ýmsum öðrum tekjum? Reglurnar verða að vera sveigjanlegri því þær koma í veg fyrir að öryrkjar fari út á vinnumarkaðinn vegna þess að þeir óttast að standa frammi fyrir því að mistakast við að vera á vinnumarkaði, að þurfa að snúa aftur til baka og standa þá uppi slyppir og snauðir með þessar endurkröfur allar og eru þá náttúrlega búnir að eyða þeim tekjum sem þeir voru með. Ég spyr hæstv. ráðherra: Eru áform uppi um að breyta þessum reglum?

Virðulegi forseti. Ég vil minna á að þessi löggjöf sem Tryggingastofnun starfar eftir var samþykkt á Alþingi með, eftir því sem ég best veit, samþykki allra viðstaddra þingmanna. Ég veit ekki annað en að fullkomin samstaða hafi verið um það kerfi sem stofnuninni er ætlað að starfa eftir og menn hafa sett til að ákvarða bætur einstakra lífeyrisþega. Eins og kom fram í svari hæstv. ráðherra hefur kerfið það í för með sér að ákvarða bætur til bráðabirgða sem síðar verða endanlega ákvarðaðar þegar tekjur liggja fyrir. Það er mikið um ofgreiðslur og mikið um vangreiðslur, um 75% lífeyrisþega eru ýmist að fá of mikið eða of lítið. Þetta þýðir að stofnunin þarf að senda út 30–40 þúsund bréf oft á ári ef þessu heldur áfram. Ég held því að menn verði að setjast niður til að endurskoða kerfið. Þar kemur aðeins tvennt til greina, annars vegar að ákvarða bæturnar eftir á, rétt eins og barnabætur eða vaxtabætur, eða ákvarða bótaréttinn óháð tekjutengingum þannig að hann sé endanlegur og verði ekki tekinn upp þegar fyrir liggja tekjur.

Hæstv. forseti. Þetta er þörf umræða. Það fyrirkomulag sem við búum við varðandi endurgreiðslur og tryggingabætur er greinilega komið í þann farveg með framkvæmdina, hvort sem hún hefur verið alla tíð eða hefur ofgerst á undanförnum árum, að ekki er við hana búandi. Það er alveg rétt sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði áðan að þetta mál verður að taka upp fyrr en seinna. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að fimm sinnum höfum við í Frjálslynda flokknum flutt tillögu um breytingar á skerðingarákvæðum hjá lífeyrisþegum hjá Tryggingastofnun og höfum lagt til að 45% skerðingunni sem núna er verði breytt verulega. Það er auðvitað ekki ásættanlegt að fólk sem þénar 10 þús. kr. haldi aðeins 1.830 kr. eftir skerðingu og tekjuskatt eins og staðreyndin er í dag.

Frú forseti. Þær aðferðir sem Tryggingastofnun notar eru mjög eðlilegar og það sýnir sig að þar sem margir fá endurgreitt eða viðbót þá eru þær líka nauðsynlegar. Hins vegar leiðir fjöldi þeirra, og þær upphæðir sem menn hafa þurft að endurgreiða, hugann að því hvort verið geti að fólk geri almennt svona mikil mistök í því að gefa upp tekjur sínar eða hvort menn gefi vísvitandi ekki upp þær tekjur sem þeir hafa. Það leiðir hugann enn fremur að því hversu mismunandi er farið með skattsvik og bótasvik. Við skattsvikum eru lagðar álögur, dráttarvextir og jafnvel fangelsi ef menn ekki borga, en hér er farið öllu mildari höndum um þá sem gefa vísvitandi ekki upp þær tekjur sem þeir hafa og er það alveg furðulegt vegna þess að í öðru tilfellinu borga menn til ríkisins fé sem þeir hafa sjálfir en í hinu tilfellinu fara þeir til ríkisins og ná í bætur sem almenningur á.

Frú forseti. Það er auðvitað eitthvað mjög mikið að í þessu kerfi, samkvæmt þeim tölum sem hæstv. ráðherra setur fram, þegar um 75% lífeyrisþega þurfa að sæta því að fá annaðhvort ofgreiðslu eða vangreiðslu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef, sem var bara um öryrkjana, þá er um að ræða mjög háar fjárhæðir. Hæstv. ráðherra nefndi að í mörgum tilfellum væri um að ræða tölur sem skiptu hundruðum þúsunda króna og yfir eina milljón. Í þeim tölum sem ég hef er um að ræða 914 millj. kr. í kröfur bara á öryrkjana á árinu 2004 og yfir 1.400 þurftu að greiða meira en 400 þús. kr. til baka og þó nokkur fjöldi yfir eina milljón. Ráðherrann verður auðvitað að taka á þessu máli. Við þetta er ekki hægt að búa. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það með stoð í lögum þau 25% sem öryrkjarnir mega halda eftir? Ég sé að þetta er í reglugerð hjá ráðherranum, 11. gr. í reglugerð um endurreikninga og uppgjör, en hefur þetta stoð í lögum? Er ráðherrann ekki tilbúinn að hækka þetta viðmið um 20%? Ég nefndi almenna markaðinn þar sem launþegar halda eftir 25% þegar um er að ræða að þeir skuldi ríkinu vegna opinberra gjalda. Þessu verður líka að breyta. Ég spyr um afskriftareglurnar. Þarf ekki að skoða það að koma upp sérstökum afskriftareglum núna varðandi þetta sem gengið hefur yfir lífeyrisþegana? Það er ekki hægt að búa við það að í heil fimm ár þurfi þeir að lifa á kannski 20 þús. kr. á mánuði. Ég spurði ráðherrann líka um skerðingarhlutföllin. Á ekki að breyta þeim? Við samfylkingarmenn höfum lagt fram þingsályktunartillögu um afkomutryggingu þar sem við leggjum m.a. til að rýmka skerðingarhlutföll grunnlífeyris og tekjutrygginga verulega til að auka svigrúm til atvinnuþátttöku. Það er m.a. ein afleiðing af því sem við stöndum frammi fyrir núna að öryrkjarnir þurfa að greiða til baka. Ég spyr ráðherra: Hvað er verið að vinna í því efni? Það er nauðsynlegt að fá þetta fram og taka á þessu máli. 

Virðulegi forseti. Ég verð að biðjast velvirðingar á því en það er mjög erfitt að ræða þetta mál til hlítar undir því knappa fyrirspurnaformi sem hér er og verð ég því að stikla á mjög stóru. Ég vil byrja á því að geta þess að þær reglugerðir sem settar eru verða auðvitað að eiga stoð í lögum. Það leiðir af sjálfu sér. Spurt var hvort ég væri tilbúinn að beita mér fyrir því að endurgreiðslukrafan yrði felld niður frá þeim tíma sem Tryggingastofnun var ljóst að um ofgreiðslu hefði verið að ræða. Ég er ekki tilbúinn að beita mér fyrir því en það er kannski mergurinn málsins að við þurfum að fara yfir þetta kerfi. Ég er að láta gera það, ég hef skipað nefnd sem skilar mér áliti í lok mánaðarins. Þá munum við taka niðurstöðu hennar til skoðunar í ráðuneytinu. Í annarri samráðsnefnd er svo aftur verið að ræða tekjuskerðingar en það er náttúrlega sjálfstæð pólitísk ákvörðun hvað skerðingarnar eru miklar. Ef þær væru minni þá væru upphæðirnar náttúrlega minni. Ég hygg samt að menn hafi talið þetta kerfi vera til bóta, enda er það rétt sem kom fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, ég held að þessi löggjöf hafi verið samþykkt samhljóða í hv. Alþingi. Eigi að síður þurfum við að fara yfir þá hnökra sem eru á framkvæmdinni, síðan er það svo sjálfstæð pólitísk ákvörðun hvort minnka á skerðingarnar en menn eru að skoða það mál sérstaklega.

Frú forseti. Hávær umræða var í þjóðfélaginu síðasta haust um aðstöðu aldraðra íbúa á dvalar- og hjúkrunarheimilinu á Sólvangi í Hafnarfirði þar sem m.a. var rætt um fjölda vistmanna í hverju herbergi. Umræðan róaðist nokkuð eftir utandagskrárumræðu á Alþingi þann 8. nóvember sl. þegar hv. þingmaður Samfylkingarinnar, Ágúst Ólafur Ágústsson, vakti athygli á aðbúnaði og aðstæðum aldraðra á dvalar- og hjúkrunarheimilum almennt og spurði þar m.a. um endurbætur á Sólvangi. Í svari hæstv. heilbrigðisráðherra kom m.a. fram varðandi aðbúnað á Sólvangi að undirbúningur að endurbótum væri hafinn og að á árinu 2004 hafi verið þar tvö fimmbýli, 19 þríbýli og 5 einbýli en í nóvember sl. hafi ekki verið um nein fimmbýli að ræða. Jafnframt sagðist ráðherra vonast til að innan árs yrði öllum þríbýlum breytt í tvíbýli. Auk þessa kom fram í ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra að ákveðið hefði verið að innrétta eina hæð til að hægt væri að hafa þar sérgreinda deild fyrir heilabilaða sjúklinga. Fyrirspurn mín, frú forseti, er byggð á framansögðu og þeirri tilkynningu sem kom frá ráðherra í utandagskrárumræðunni, en þar sagði hæstv. ráðherra orðrétt: „Rétt er að það komi fram að ég hef skipað nefnd sem hefur það hlutverk að koma með tillögur um uppbyggingu heildrænnar öldrunarþjónustu í Hafnarfirði …“ Ég hef tröllatrú á hæstv. heilbrigðisráðherra Jóni Kristjánssyni en taldi rétt að halda málinu vakandi og sendi því inn þessa fyrirspurn fyrir nokkrum vikum. Fyrirspurnin er svohljóðandi: 1. Hvað líður störfum nefndar sem ráðherra skipaði til að gera tillögur um uppbyggingu heildrænnar öldrunarþjónustu í Hafnarfirði? 2. Hvenær tók nefndin til starfa og hvenær er áætlað að hún skili niðurstöðum sínum? 3. Hvaða endurbætur hafa verið gerðar á aðstæðum vistmanna á Sólvangi á síðustu sex mánuðum?

Virðulegi forseti. Hv. 9. þm. Suðvest. hefur beint til mín fyrirspurn um störf nefndar sem falið var að gera tillögur um uppbyggingu heildrænnar öldrunarþjónustu í Hafnarfirði. Einnig spyr hv. þingmaður hvaða endurbætur hafi verið gerðar á aðstöðu vistmanna á Sólvangi á síðustu sex mánuðum. Virðulegi forseti. Nefnd um uppbyggingu heildrænnar öldrunarþjónustu í Hafnarfirði skipaði ég með bréfi þann 31. október síðastliðinn. Hún hefur skilað mér tillögum sínum og voru þær kynntar opinberlega á mánudag. Nefndin hefur unnið mjög gott starf. Tillögur hennar eru metnaðarfullar. Þær liggja fyrir opinberlega og ég hygg að þær séu komnar á netið. Þær lúta jafnt að uppbyggingu á þjónustu á vegum bæjarfélagsins og ríkisins og hafa verið unnar í góðu samstarfi við aðila í Hafnarfirði og bæjaryfirvöld þar. Hv. þingmaður spyr hvaða endurbætur hafi verið gerðar á aðstöðu vistmanna á Sólvangi á síðustu sex mánuðum. Þar hefur verið útbúin sérstök deild með sjö rýmum fyrir heilabilaða, eins og ég gat um í utandagskrárumræðu fyrir jól. Þessa dagana verið að leggja lokahönd á frágang þeirra rýma. Vegna þrengsla á Sólvangi var í desember ákveðið að stöðva inntöku nýrra vistmanna og er gert ráð fyrir að íbúar þar verði ekki fleiri en 60 í lok ársins 2006 í staðinn fyrir að þeir voru 84 í haust. En þeir eru nú 66 talsins þessa dagana. Ég vil geta þess, af því að það kom í fréttum á einhverjum fréttastöðvum að Hafnfirðingar ættu forgang á Hrafnistu, að samningar okkar við Hrafnistu lúta að því að gefa þeim heimild til að breyta 10 dvalarrýmum í hjúkrunarrými. Að þeim er tímabundinn forgangur vegna þess að verið er að rýmka á Sólvangi. Það eru staðreyndir máls og tímabundinn aðgangur að fimm rýmum á Vífilsstöðum. Með þessum upplýsingum vona ég að spurningum hv. þingmanns hafi verið svarað. Ég vil endurtaka að vinna þessarar nefndar er mjög góð og ég horfi með bjartsýni til að vinna á þeim nótum sem skýrslan gerir ráð fyrir.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Valdimar Friðriksson sagði að hann hefði tröllatrú á hæstv. heilbrigðisráðherra Jóni Kristjánssyni. Ég deili því með þingmanninum enda hefur hann unnið mikið og gott starf á afar stuttum tíma. Sett var á laggirnar nefnd sem byrjaði að starfa í byrjun nóvember. Hún er búin að skila af sér núna. Vinnan gekk hratt. Það eru einungis um rúmir þrír mánuðir síðan hún hóf störf. Skýrslan er komin á netið og hægt að nálgast hana á heimasíðu heilbrigðisráðuneytisins. Í skýrslunni komu fram mjög framsýnar tillögur. Ég vil sérstaklega draga fram að leggja á áherslu á heimahjúkrun og félagslega heimaþjónustu, að hún verði samþætt. Ég held að það sé geysilega mikilvægt. Ég er viss um að það er hægt að spara og gera betur en við erum að gera í dag með samþættingu og efla þjónustuna fyrir sama pening. Auðvitað mun það kosta meira í framtíðinni. En svo á að byggja upp nýtt hjúkrunarheimili með nýrri hugmyndafræði. Ég fagna þessu.

Virðulegi forseti. Það er vel við hæfi að þessi spurning skuli tekin fyrir í dag. Í vikunni voru kynntar hugmyndir hæstv. heilbrigðisráðherra um hvernig eigi að standa að uppbyggingu öldrunarþjónustu í Hafnarfirði. Ég vil óska hæstv. heilbrigðisráðherra til hamingju með þessar hugmyndir því að þær hafa ferskan blæ. Þar eru hugmyndir sem hafa verið í umræðunni meðal manna, meðal fagaðila og meðal aldraðra en hafa í raun ekki verið útfærðar með þessum hætti fyrr. Ég vil óska hæstv. heilbrigðisráðherra til hamingju með þessar hugmyndir og vona að þeim verði hrint í framkvæmd sem allra fyrst. Meginatriði skýrslunnar lúta að samþættingu á hjúkrunar- og félagsþjónustu, hvíldarinnlögnum og jafnframt upplýsinga- og ráðgjafarþjónustu fyrir aldraða. Sá aldurshópur, og reyndar flestir sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda, verða dálítið ráðvilltir þegar þeir standa frammi fyrir því að taka ákvarðanir sem varða heilbrigði þeirra. Þetta er því mjög til bóta.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra Jóni Kristjánssyni fyrir svörin og þeim hv. þingmönnum sem þátt tóku í umræðunni. Maður átti ekki von á því að ráðherra og þessi nefnd mundu vinna svo hratt sem hér hefur komið fram, þ.e. hún starfaði í þrjá mánuði. Því ber að fagna. Frá aðilum sem sátu í nefndinni hef ég heyrt að verkefnisstjórinn, starfsmaður ráðherra, hafi fengið sérstakt hól fyrir. En það er nauðsynlegt að halda þessu máli vakandi. Ég vænti þess að þeim hugmyndum sem fram eru komnar verði komið í verk hið fyrsta, þær sem ekki eru þegar komnar í framkvæmd og aðbúnaður þar megi verða hinn besti í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir jákvæðar umræður um þetta mál og endurtek þakkir til þeirra sem unnu að skýrslunni. Starfið var til fyrirmyndar, samstarf heimamanna og ráðuneytisins. Skýrslan er, ef hv. þingmenn kynna sér hana, mjög góð handbók, sérstaklega um heimaþjónustuna. Það besta við hana er að hún byggir á traustum grunni, byggir á könnunum og samtölum við eldra fólk í Hafnarfirði. Þar kom fram sá eindregni vilji þeirra að vera sem lengst heima í sínu umhverfi. Þeim verður gert það kleift með eflingu þjónustu, sem að hluta til er á hendi sveitarfélagsins og að hluta á hendi ríkisins, þ.e. sérstaklega heimahjúkrunin. Þetta rímar við sjónarmið forustumanna eldri borgara. Þeir hafa hvatt til að vinna á þeim nótum að fólk geti verið sem lengst heima í sínu umhverfi þótt vissulega útrými það ekki þörfinni á hjúkrunarrýmum eða rýmum fyrir þá sem þurfa mikla hjúkrun eða sólarhringshjúkrun. En þetta er sá farvegur sem ég tel að við eigum að vinna í.

Virðulegi forseti. Barnaklám af hvaða tagi sem er er yfirleitt framhliðin á vísvitandi og óafsakanlegum glæpum gagnvart börnum. Við heyrum daglegar fregnir af barnaklámi á netinu og fáum blandast hugur um að möguleikar nýrrar tækni hafa stóraukið umsvif glæpamanna sem misnota saklaus börn til að auðgast. Til marks um það nefni ég að Barnaheillum hafa borist ógrynni ábendinga um barnaklámssíður á netinu. Oftar en ekki er um að ræða börn úr ríkjum þriðja heimsins, sem búa við litlar varnir af hálfu stjórnvalda í löndum sínum og hefur í sumum tilvikum verið rænt eða þau beinlínis verið seld til að svala hvötum barnaníðinga. Stjórnvöld hér á landi hafa vissulega gripið til varna. Alþingi hefur sett ákvæði í hegningarlög sem bannar fólki hér á landi að hlaða niður barnaklámi á tölvur sínar. Það er beinlínis refsivert að skoða slíkt efni á tölvu sinni. Síðan þau lög voru sett hefur sigið hratt á ógæfuhliðina í þessum efnum en sem betur fer hefur tæknin gefið nýja möguleika til að sporna gegn glæpum af þessu tagi. Á nýlegri ráðstefnu Barnaheilla kom fram að tæknilega er hægt að taka upp sérstakar netsíur sem mundu hindra aðgang Íslendinga að vefsvæðum sem innihalda barnaklám. Norðmenn hafa tekið upp netsíur í þeim tilgangi. Mér finnst þetta athyglisvert og er þeirrar skoðunar að íslensk stjórnvöld eigi að gera slíkt hið sama. Ég vil undirstrika að ég aðhyllist sem grundvallarreglu að ríkið og hið opinbera eigi að hafa sem allra minnst afskipti af persónulegum högum og einkalífi fólks. Í þessu tilviki er ég þó þeirrar skoðunar að réttlætanlegt sé að ríkið grípi inn í með þessum hætti. Afstaða mín byggist á því að óhjákvæmilegt sé að líta svo á að notendur barnakláms séu þátttakendur í þeim glæpum sem eru forsendan fyrir framleiðslu þess. Þeir eiga því aðild að kynferðisbrotum gegn börnum þótt þau fari fram annars staðar í heiminum. Ég tel að það felist svo ríkir hagsmunir í því að stöðva þau brot að það réttlæti fyllilega að ríkið grípi til aðgerða af þessu tagi til að hindra þau. Ég hef því leyft mér að leggja fram fyrirspurn til míns kæra hæstv. dómsmálaráðherra um þetta: Telur ráðherra að unnt sé að grípa til annarra löglegra ráða en nú er gert til að koma í veg fyrir skoðun barnakláms á netinu hér á landi, t.d. að setja upp netsíur sem hindra slíkt?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hlý orð í minn garð og fyrir að vekja máls á þessu. Í mínum huga er mikilvægt að leitað verði allra leiða til að stemma stigu við ófögnuði af þessum toga. Vandamálið er flókið sökum þess að tækninni fleygir ört fram á þessu sviði og netið á sér engin landamæri eins og kunnugt er. Þá þarf að huga að lagalegum atriðum í þessu sambandi. Lögreglan, undir forustu embættis ríkislögreglustjóra, hefur kannað ýmsar leiðir í þessum efnum og m.a. kynnt sér hvað lögregluyfirvöld í nágrannalöndum okkar hafa gert. Lögreglan hefur einnig átt gott samstarf við Barnaheill um þessi mál, m.a. í tengslum við ráðstefnu sem hv. fyrirspyrjandi nefndi. En hún var haldin í síðasta mánuði. Það er rétt, sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, að norsk lögregluyfirvöld hafa náð góðri samvinnu við internetfyrirtæki í því skyni að heft útbreiðslu barnakláms. Það felst m.a. í því að þegar menn reyna að fara inn á þekktar barnaklámssíður koma upp skilaboð frá internetfyrirtækinu um að aðgangur að viðkomandi síðu sé lokaður að beiðni lögreglu, hvort sem menn reyna að komast þar inn með efni eða reyna að opna þær síður. Viðkomandi er bent á að hafa samband við lögreglu ef hann telji að aðgangi að síðu sé ranglega lokað. Lögreglan hefur óskað eftir samstarfi við internetfyrirtæki hér á landi í því skyni að kom upp netsíum af þessum toga sem komi í veg fyrir að viðskiptavinir geti skoðað vefsíður sem innihalda barnaklám. Allir þættir þess máls eru til skoðunar, m.a. það sem snýr að vernd persónuupplýsinga og öðrum lagalegum þáttum. Vonast er til að samstarfið verði að veruleika á næstu vikum eða mánuðum. Þá er í dómsmálaráðuneytinu unnið að lagabreytingum til að íslenska ríkið geti uppfyllt skuldbindingar sínar á grundvelli samnings Evrópuráðsins um tölvubrot, frá 23. maí árið 2001. En Ísland undirritaði þann samning í nóvember 2001. Með samningnum er leitast við að móta sameiginlega stefnu við mótun refsilöggjafar sem hafi að markmiði að veita borgurunum refsivernd gegn ólögmætri háttsemi sem drýgð er með notkun upplýsingatækni, þ.e. netinu. Það yrði gert með því að setja viðeigandi löggjöf og auka alþjóðlega samvinnu á þessu sviði. Markmið samningsins er: 1. Að samræma almenn efnisskilyrði í refsilöggjöf og tengdri löggjöf að landsrétti á sviði tölvubrota. 2. Að innleiða nauðsynlegar réttarfarsreglur svo hægt sé að rannsaka og saksækja einstaklinga fyrir slík afbrot auk annarra afbrota sem framin eru í gegnum tölvukerfi eða með rafrænum hætti. 3. Að setja á laggirnar skilvirkt og fljótvirkt kerfi alþjóðlegrar samvinnu á þessu sviði. Í samningnum eru m.a. ákvæði er varða barnaklám. Gert er ráð fyrir nýju úrræði við rannsókn sakamála vegna brota sem framin eru með atbeina upplýsingatækni. Það tekur mið af hættu á því að tölvugögnum sem hafa að geyma sönnun fyrir broti verði spillt eða breytt. Þessi ákvæði samningsins kalla á lagabreytingar hér á landi. Ég stefni að því að leggja fram á yfirstandandi þingi frumvarp þar sem mælt verði fyrir um nauðsynlegar lagabreytingar til að íslenska ríkið geti uppfyllt skuldbindingar sínar á grundvelli þess samnings. Þá vil ég einnig minna á að á síðasta þingi, síðasta ári, voru miklar umræður í þinginu um frumvarp sem samgönguráðherra flutti á þeim tíma. Það gerði ráð fyrir skráningu á IP-númerum, eins og þingmenn muna væntanlega. Það mætti nokkurri andstöðu í þinginu en náði engu að síður fram að ganga og samþykkt þess frumvarps, sem nú er orðið að lögum, auðveldar einnig eftirlit af þessu tagi.

Frú forseti. Hér er hreyft afar viðkvæmu en mikilvægu máli, barnaklámi á netinu, og ég vil fagna svörum hæstv. dómsmálaráðherra - segi nú ekki míns kæra dómsmálaráðherra þó það eigi næstum því við í þessu tilfelli. Það er greinilega verið að vinna að þessum málum í ráðuneytinu og það er ánægjulegt. Við höfum dæmi um að netsíur komi að góðum notum og þar hafa Norðmenn sýnt ákveðið frumkvæði og sjálfsagt að nýta sér reynslu þeirra. Í síðustu viku var ráðstefna um netnotkun barna og unglinga þar sem þessi mál voru rædd í þaula, ekki bara barnaklám heldur líka öll samskipti á netinu. Við þurfum að vera vakandi hvað þetta varðar á hverjum degi því að eins og hæstv. dómsmálaráðherra sagði, og þekkir sennilega manna best, þekkir netið engin landamæri.

Frú forseti. Samtökin Barnaheill hafa hér á landi haft forgöngu um að hvetja fólk til að gera viðvart um barnaklám á netinu, mjög þarft og mikilvægt framtak sem hefur borið þó nokkurn árangur. Mig langar af því tilefni og vegna svara hæstv. dómsmálaráðherra að inna hann eftir því hvort þær viðræður sem hafnar eru við netþjónustufyrirtæki vísi þann veginn að hægt sé að ná svipuðu eða sambærilegu samkomulagi og gert hefur verið í Noregi eða hvort fram hafi komið einhverjir fyrirvarar eða aðrir þeir meinbugir af hálfu fyrirtækjanna að kannski sé þetta ekki eins auðsótt mál eins og mátti álykta af máli hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Söndru Franks fyrir þessa fyrirspurn. Það hefur margoft komið fram í þessari stuttu umræðu að um gífurlega mikilvægt mál er að ræða, ég held að þingheimur allur geti sameinast um það. Það er mjög ánægjulegt að hæstv. dómsmálaráðherra tekur á því eins og raun ber vitni. Eðli málsins samkvæmt þarf að stíga varlega til jarðar þegar um er að ræða persónuréttindi, og þá er ég að vísa í þætti sem tengjast persónuvernd hins almenna netnotanda og öðru slíku, en þó verður að taka á því af einurð og ákveðni. Ég heyri á svörum hæstv. ráðherra að þannig er unnið að málum. Ég vonast til þess að niðurstaða náist sem allra fyrst. Þetta mál er þess eðlis að við þurfum öll að berjast gegn því og með öllum tiltækum ráðum.

Virðulegur forseti. Ég vil gjarnan taka til máls um þá ágætu fyrirspurn sem hér er borin fram. Það er þyngra en tárum taki að við skulum þurfa að afbera barnaklám á netinu. Okkur ber skylda til þess, bæði stjórnmálamönnum, lögreglu og öllum sem geta lagt hönd á plóg, að hafna barnaklámi. Þetta er ein ógeðfelldasta birting á mannlegu eðli sem hugsast getur. Ég vil sérstaklega fagna því sem kom fram hjá hæstv. dómsmálaráðherra að hann muni taka upp einhvers konar samstarf um netsíur. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að lögreglan fái ábendingar frá öllum þeim sem verða varir við barnaklám á netinu. Það er geysilega mikilvægt að við tökum á þessu með eins harkalegum hætti og hægt er án þess að ganga á vernd fólks samkvæmt stjórnarskrá o.s.frv. Barnaklám er svo alvarlegur hlutur að við eigum algerlega að hafna því í öllu birtingarformi.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Samfylkingarinnar, Söndru Franks, fyrir að hefja máls á fyrirbrigðinu „netsíur“ til að reyna að vernda þjóðina fyrir barnaklámi. Í mínum huga er barnaklám, sem er undirrót margs ills, ein sú stærsta skömm sem hvílir á mannkyninu í dag. Það má hvergi gefa eftir í baráttunni og ég bæði trúi því og treysti að bæði hv. þingmaður og hæstv. ráðherra í sínum kærleik taki hressilega á þessu máli.

Frú forseti. Aldrei þessu vant verð ég að taka undir lofsyrði þingmanna um hæstv. dómsmálaráðherra. Þau svör sem hann veitti voru ákaflega skýr. Ég fagna því að hæstv. ráðherra sé með virkum hætti að íhuga það og reyndar að hrinda í framkvæmd, heyrðist mér, að taka upp netsíur til að varna því að menn geti notað barnaklám á netinu. Sérhver einstaklingur sem gerir það er um leið þátttakandi í glæp. Ég er sjálfur nýkominn frá Afríkuríki þar sem lítil lög virtust í framkvæmd og þar sem stjórnvöld höfðu séð sig tilneydd til að fara í opinbera herferð gegn erlendum barnaníðingum sem beinlínis komu til landsins í þeim tilgangi að taka upp barnaklám til að selja annars staðar. Það eru börn í þriðja heiminum sem verða verst úti og við þurfum af öllum þeim krafti sem við getum að taka þátt í að útrýma þessu. Ég fagna bæði frumkvæði hv. þingmanns og svörum hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég er ánægð með að hæstv. ráðherra skuli með svo jákvæðum hætti taka undir hugmyndir um að netsíum verði beitt til að draga úr notkun og þar með framleiðslu á barnaklámi. Ég nefndi það fyrr í ræðu minni, eins og hæstv. ráðherra gerði í svari sínu, að Norðmenn hefðu tekið þær upp og virtust satt að segja mjög ánægðir með það. Þar í landi fá netþjónusturnar lista yfir ólöglegar vefsíður frá yfirvöldum og þeim er lokað þannig að menn komast ekki inn á þær. Í stað þess opnast síðan og upp kemur gluggi sem segir viðkomandi að hann hafi reynt að komast inn á ólöglega vefsíðu. Í Noregi hafa daglega mælst allt að 7 þúsund tilraunir til að komast inn á síður af þessu tagi. Engin skrá er hins vegar haldin yfir þá sem reyna slíkt enda væri það fráleitt að mínum dómi og í andstöðu við stjórnarskrá og persónuverndarlög. Svipað kerfi væri auðvelt að taka upp hér á landi og ég hef skoðað hvernig Norðmenn taka á þessu máli í lögum og stjórnarskrá. Þar var stjórnarskránni breytt fyrir skömmu og tjáningarfrelsisákvæðið var endurskoðað með mjög róttækum hætti. Almennt var það rýmkað mjög en hins vegar þrengt hvað varðar barnaklám. Norska stjórnarskráin veitir hinu opinbera sérstakar heimildir til að grípa til aðgerða sem hindra miðlun og notkun barnakláms á netinu og í hvítbók norsku ríkisstjórnarinnar, þar sem breytingartillögur hennar voru upphaflega kynntar, var það rökstutt með því að þar væru meiri hagsmunir, þ.e. hagsmunir barnanna, teknir fram yfir réttinn til að tjá sig með hætti sem fallið gæti undir barnaklám. Ég er því sjónarmiði algerlega sammála og ég tel að netsíur séu mjög góð leið til að vinna gegn barnaklámi. Ég hvet hæstv. ráðherra til að beita sér af krafti fyrir því að þær verði teknar upp í þeim tilgangi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda og öðrum þátttakendum í þessum umræðum fyrir viðhorfin sem hér hafa komið fram og einnig fyrirspyrjanda fyrir þær upplýsingar sem hún hefur miðlað til þingsins um hvernig Norðmenn hafa staðið að þessu og hvaða ráðstafanir þeir hafa þurft að gera með breytingu jafnvel á stjórnarskránni til að ná þessu fram. Ég veit ekki til þess að slík vandamál hafi komið upp hér en að vissu leyti er ég þar að tala um hluti sem ég hef ekki kannað til hlítar. Eins og fram kom í máli mínu er lögreglan að vinna að því að stofna til samstarfs við internetfyrirtækin um þetta. Frjálsir samningar eru náttúrlega besta leiðin í slíku. Ég hef ekki fengið spurnir af því að nein fyrirstaða sé af hálfu fyrirtækjanna enda held ég að það sé öllum fyrirtækjum fyrir bestu að fá ekki þann stimpil á sig að þau vilji ekki starfa með lögreglunni að því að koma í veg fyrir að netið sé misnotað á þennan veg. Það eitt að við ræðum þetta hér og sá þungi sem er í störfum lögreglunnar, Barnaheilla og annarra í þessu máli ætti að knýja fyrirtæki til að taka höndum saman með yfirvöldum og koma í veg fyrir að ófögnuður af þessu tagi leiki lausum hala á netinu. Vissulega á það kannski við um fleiri þætti þegar litið er til netheima en þetta er þó sá þáttur sem ég held að allir ættu að geta sameinast um að eigi að útrýma. Enginn heiðvirður þjónustuaðili eða maður á að standa þannig að málum að þetta sé opið fyrir fólk sem kannski fer inn á slíkar síður fyrir misskilning og lendir sjálft í hremmingum við það. Ég tel því að lögreglan eigi að vinna að þessu og einnig eigi þjónustufyrirtækin að sjá metnað sinn í því að setja upp síur sem þau geta sjálf sett upp án þess að fá fyrirmæli um það frá lögreglunni.

Virðulegi forseti. Mikið er rætt um ástand vegakerfisins á Íslandi þessa dagana, og reyndar um samgöngumál almennt, og ekki að ófyrirsynju. Á undanförnum árum hafa orðið miklar breytingar á umferðinni á Íslandi, bílum hefur fjölgað en það sem gerir þó ástandið alvarlegast og verst er hversu mjög flutningabílum hefur fjölgað úti á þjóðvegunum og hve þeir hafa stækkað. Það er óhjákvæmilegt ef maður er úti á þjóðvegunum á vissum tímum dagsins að mæta jafnvel tugum stórra flutningabíla með tengivagna aftan í. Þetta er hreint ekkert gamanmál, frú forseti, sérstaklega ekki í skammdeginu í myrkri og rigningu þar sem skyggni er slæmt. Enda er það svo að þó að slysum hafi ekki fjölgað tiltakanlega mikið af þessum sökum þá hefur óhöppum fjölgað. Sum flutningafyrirtæki halda skrá yfir það hversu margir hliðarspeglar á bílunum þeirra skemmast eða fara af beinlínis vegna þess að bílar rekast saman þegar þeir mætast. Það segir okkur hversu oft liggur nærri slysum. Speglarnir eru að vísu stórir og standa talsvert langt út frá bílunum en þetta segir okkur að það er beinlínis ekki pláss fyrir tvo bíla á veginum miðað við þann hraða og þá miklu umferð sem um er að ræða. Vegirnir á Íslandi eru mjóir og þeir eru ekki byggðir fyrir þá miklu umferð sem ég er hér að lýsa. Fyrir vikið láta þeir undan, þeir eru missignir og jafnvel núna á þessum árstíma, þegar við erum yfirleitt með frosna jörð, eru þungatakmarkanir í gildi víða á landinu. Ég heyrði nýlega í fréttunum að það þyrfti að stórauka fjármagn til viðhalds á vegum á Íslandi vegna þessa ástands og þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig hyggst ráðherra bregðast við upplýsingum um stóraukna fjárþörf til viðhalds vegakerfisins vegna aukinna þungaflutninga?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn því að sú vísa er aldrei of oft kveðin að vekja athygli á þörfinni fyrir aukna fjármuni til uppbyggingar vegakerfis á Íslandi. Því fagna ég hverjum og einum þingmanni sem ber upp slíkar fyrirspurnir. Fyrirspurn hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur snýst um hvernig ráðherra hyggist bregðast við upplýsingum um stóraukna fjárþörf til viðhalds vegakerfisins vegna aukinna þungaflutninga. Svar mitt er að það blasir við, eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns, að aukin umferð veldur vaxandi kostnaði vegna viðhalds og þjónustu á vegakerfinu. Það er staðreynd sem við gerum okkur góða grein fyrir. Undanfarin ár hefur umferð vaxið mjög verulega og sér þess m.a. stað í fjárveitingum til viðhalds og þjónustu í gildandi samgönguáætlun sem nær yfir tímabilið 2005–2008. Við höfum því gert ráð fyrir þessari auknu umferð og meiri kostnaði vegna viðhaldsins. Við hönnun vega er yfirleitt miðað við að burðarlag þeirra endist í 20 ár án meiri háttar viðhalds. Er þá miðað við þá umferð sem um veginn fer þegar hann er byggður og spá um umferðaraukningu næstu 20 árin. Segja má að þessir útreikningar rúmi í flestum tilfellum þá umferðaraukningu sem orðið hefur á síðustu árum. Þyngra vegur hins vegar að árið 1995 var leyfilegur ásþungi farartækja hækkaður úr 10 tonnum í 11,5 tonn til samræmis við reglur Evrópusambandsins. Vegirnir höfðu fyrir þann tíma verið hannaðir og byggðir upp í samræmi við staðla sem gerðu ráð fyrir minni ásþunga. Þetta hefur í för með sér að nauðsynlegt er að styrkja vegi sem byggðir voru fyrir þessa ákvörðun árið 1995. Fjölmargir vegir voru byggðir upp með bundnu slitlagi fyrir þann tíma. Því blasir við þörf fyrir endurbyggingu fyrr en menn gerðu ráð fyrir af þessari ástæðu. Hins vegar er alveg nauðsynlegt í okkar kalda landi, þar sem veðurfar er jafnrysjótt og raun ber vitni um, að viðhafa þungatakmarkanir til að verja vegina. Þó að þeir séu vel uppbyggðir og fullbyggðir er algerlega nauðsynlegt að takmarka ásþunga þegar þannig stendur á hvað veður varðar. Í gildandi samgönguáætlun, sem ég nefndi fyrr, gerum við ráð fyrir verulegum upphæðum til viðhalds á hverju ári. Á þessu ári gerum við t.d. ráð fyrir því að 2,8 milljarðar fari í beint viðhald og svipuð upphæð, eða 2,7 milljarðar, til þjónustu, þar á meðal vetrarþjónustu. Á næsta ári gerum við ráð fyrir að auka framlög til viðhalds á vegum í ríflega 3 milljarða kr., bæði í viðhald og þjónustu, þannig að ríflega 6 milljarðar fari í viðhald veganna og í þjónustu á vegunum. Á árinu 2008 er jafnframt aukning og þó meiri aukning í þjónustu, er þá m.a. miðað við að auka vetrarþjónustuna sem er auðvitað geysilega mikilvægt, sérstaklega hvað það varðar að auka umferðaröryggið. Af þessum tölum má sjá, virðulegur forseti, að við leggjum aukna áherslu á viðhald veganna vegna þeirrar staðreyndar að umferðin er að aukast og flutningar á milli landshluta hafa vaxið sem betur fer. Það er mikil gróska í samfélaginu og mikil framleiðsla sem leiðir til þess að vörur eru fluttar á markað og rekstrarvörur þurfa að komast til staða vítt og breitt um landið. Þessir flutningar hafa vaxið og það er af hinu góða. Við þurfum þess vegna að bregðast við með því að auka fjármuni til uppbyggingar og viðhalds á vegakerfinu og það er verið að gera.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn frá hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur. Þetta leiðir auðvitað hugann að því, eins og kom fram í svari hæstv. samgönguráðherra, að þjóðvegirnir okkar eru alls ekki byggðir fyrir alla þessa þungaflutninga. Það hefur komið fram að hver flutningabíll með tengivagni slítur vegunum á við 10 þúsund fólksbíla. Það sem hefur verið að gerast á síðustu árum er einmitt að flutningar hafa verið að færast að miklu leyti frá strandsiglingum og upp á vegina og það er þarna sem við verðum að bregðast við. Það ætti ekki að vera erfitt að reikna þjóðhagslega hagkvæmni af því að vera með strandsiglingar og nú geta menn farið að sjá eftir að hafa lagt niður Skipaútgerð ríkisins. Þess vegna ættu menn að einbeita sér að því að byggja upp strandflutninga á ný, hvernig sem það verður gert en það eru auðvitað margar leiðir 

Ég bið hv. þingmann að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir þau svör sem hann veitti hér. Vissulega er verið að auka viðhaldsfé smám saman en ég hef áhyggjur af því að ekki sé nóg að gert. Ég held að við þurfum líka að fara í að breikka vegina. Þeir eru víða of mjóir. Við erum reyndar með í notkun tiltölulega nýja vegi sem eru allt of mjóir miðað við þá umferð sem á þeim er, ég get t.d. tekið Þverárfjallsveg en fyrri hluti hans, sá hluti sem lokið er, er einum metra mjórri en seinni hlutinn á að vera, sem segir sína sögu um vanmat á umferðinni sem á veginum er. Fyrir utan það að fé til viðhalds vega er vanáætlað, að ég tel, þá eigum við óhemjulega mikið eftir í vegagerð á landinu áður en við getum talað um að við séum með nútímalega vegi. Ég ætla að taka Vestfirðina sem dæmi enn og aftur því að það er sá hluti landsins sem á langlengst í land með vegagerð. Það er í rauninni alveg hræðilegt hve Vestfirðingar hafa verið settir aftarlega á merina í þessu efni og hversu langt á að líða þangað til þeir verða komnir í það sem ég vil kalla mannsæmandi vegasamband við aðra hluta landsins. Þetta stendur þeim auðvitað fyrir þrifum. Jafnframt því að byggja ekki upp vegina þar þá höldum við þeim heldur ekki nógu vel við.

Virðulegur forseti. Það er misskilningur hjá hv. þingmönnum að vegirnir séu ekki byggðir í dag fyrir þann þungaflutning sem á að fara um þá. Það er bara þannig að allt eyðist allt sem af er tekið, eins og þar stendur, og álag á vegina, eins og álag á alla aðra hluti, leiðir til þess að það þarf að viðhalda þeim. Í dag eru allir vegir byggðir upp miðað við að þeir þoli fyrrnefndan ásþunga við eðlilegar aðstæður en síðan þarf, eins og ég gat um áðan, að taka tillit til aðstæðna í veðurfari, þegar frost er að fara úr jörðu þarf að setja þungatakmarkanir til að verja yfirlag veganna, hið bundna slitlag ekki síst. Í dag er miðað við Evrópustaðal, ásþungann 11,5 tonn í hönnun veganna þannig að nýbyggðir vegir í dag eiga að þola þá umferð sem á þá er lögð. Ef við tökum Reykjanesbrautina sem dæmi. Hún er byggð upp með tveimur akreinum í hvora akstursstefnu. Þar eru auðvitað ýtrustu staðlar, bæði hvað varðar álag á vegakerfið og öryggisstaðlar. Sama gildir um þá vegi sem verið er að byggja upp alls staðar úti um landið, notaðir eru tilteknir staðlar til að ákvarða breidd vegar og þar er umferðarmagn áætlað. Á síðasta kjörtímabili var tekin ákvörðun um að breikka þá vegi sem mesta umferðin er um og eftir þeirri ákvörðun er unnið í dag. Allt horfir þetta því til stórlega betri vegar.

Virðulegi forseti. Mikil umræða hefur verið í þjóðfélaginu um skattamál. Ég tel að það sé afskaplega mikilvægt og ég mun gera hvað ég get, virðulegi forseti, til þess að sú umræða verði sem best og verði upplýsandi, því að sú hefur ekki alltaf verið raunin. Því meiri umræða og því meiri upplýsingar sem koma til fólks, því betra. Það er í rauninni ástæðan fyrir því að ég legg fram þessa fyrirspurn, virðulegi forseti, að ég vil að upplýst verði um hina ýmsu þætti í skattastefnu ríkisstjórnarinnar og skattamál almennt. Fyrirspurnin sem ég legg fram snýr ekki einungis að einni prósentu, eins og oft er talað um, heldur er ég að vísa í og spyrjast fyrir um þróun á því sem við alla jafna köllum tekjuskatt en er líka útsvar, því að það sem gerist þegar við fáum launaseðilinn okkar er að þá fáum við eina prósentu sem ber nafnið tekjuskattur en það sem menn gleyma er að þar er oft og tíðum bæði um að ræða útsvar til sveitarfélaga og tekjuskatt. Ég held að það sé mjög villandi í umræðunni - það er mjög margt villandi í umræðunni - að það er eiginlega aldrei minnst á það. Þess vegna held ég að það sé afskaplega mikilvægt að þetta sé aðskilið á launaseðlum, sem er að vísu annað mál en náskylt sem ég ásamt fleiri þingmönnum höfum flutt frumvarp um. Það skiptir hins vegar máli, eins og ég sagði, að fólk sé upplýst um hvernig þróunin hefur verið og þess vegna hef ég lagt fyrir hæstv. fjármálaráðherra fyrirspurn sem hljóðar svo: Hversu há var skattprósentan árið 1995 í sveitarfélögum með hámarksútsvar annars vegar og lágmarksútsvar hins vegar af: - og síðan eru tilgreind mismunandi mánaðarlaun í sex stafliðum, frá 100 þús. kr. og upp í 350 þús. kr. Einnig er spurt um skattprósentuna árið 2008, þegar fyrirhugaðar skattalækkanir sem teknar hafa verið ákvarðanir um verða að fullu komnar til framkvæmda, og skipti ég því á sama hátt hjá sveitarfélögum með hámarksútsvar annars vegar og lágmarksútsvar hins vegar. Ég vonast til að fá skýr svör, og ég á ekki von á öðru frá hæstv. fjármálaráðherra, og að þetta verði liður í því að upplýsa um skattamál og skattapólitík hér á landi.

Frú forseti. Hér er fyrirspurn um þróun skattprósentu. Fyrirspyrjandi fer fram á upplýsingar um skatthlutfall á tilteknum tekjum á árunum 1995 og 2008 fyrir íbúa í þeim sveitarfélögum sem innheimta hámarksútsvar annars vegar og lágmarksútsvar hins vegar. Beðið er um upplýsingar fyrir mánaðarlegar tekjur á bilinu 100 þús. til 350 þús. kr. Reiknað er með að um venjulegar launatekjur sé að ræða. Árið 1995 var lagður á skattur vegna tekna ársins 1994. Hlutfall tekjuskatts það ár nam 33,15% en sveitarfélög höfðu heimildir til að leggja á útsvar á bilinu 11,15–11,95%. Heildarskatthlutfall fyrir 100 þús. kr. mánaðarlegar tekjur nam 20,4–21,2% eftir því hvort um var að ræða íbúa í sveitarfélagi sem leggur á lágmarks- eða hámarksútsvar. Mismunurinn er 0,8 prósentustig. Skatthlutfallið hækkar með hækkandi tekjum og er 39,5–40,3% eftir því hvar skattgreiðandi býr þegar tekjur eru orðnar 350 þús. kr. á mánuði. Árið 2008 verða skattalækkanir þær sem nú þegar hafa verið ákveðnar allar búnar að taka gildi. Það ár verða lagðir skattar á þær tekjur sem aflað var 2007. Tekjuskattur verður þá orðinn 21,75% og verður búinn að lækka um 4 prósentustig frá því sem hann var áður en skattalækkanir núverandi ríkisstjórnar voru ákveðnar. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir því að útsvarsreglum verði breytt frá því sem nú er. Af 100 þús. kr. mánaðarlegum tekjum á íbúa í sveitarfélagi sem leggur á lágmarksútsvar verður einungis greiddur 2% skattur árið 2008 sem raunar er allur útsvar til viðkomandi sveitarfélags. Skattalækkun fyrir þann sem hefur 100 þús. kr. í laun á mánuði árið 2007 er rúmlega 6 þús. kr. á mánuði sem er hækkun ráðstöfunartekna um nær 7% frá árinu 2004, ári áður en skattalækkanir þær sem nú hafa verið lögfestar voru ákveðnar. Ef viðkomandi býr í sveitarfélagi sem leggur á hámarksútsvar verður skatthlutfallið 3,7%. Munurinn er 1,7 prósentustig. Skatthlutfallið fer síðan hækkandi með hækkandi tekjum og verður 23,2% fyrir 350 þús. kr. mánaðartekjur í sveitarfélagi með lágmarksútsvar, 4,5% lægra en var þremur árum áður. Í sveitarfélagi með hámarksútsvar verður skatthlutfallið 24,9%. Mismunur á ráðstöfunartekjum árið 2007 hjá þeim sem búa í sveitarfélagi sem leggur á hámarksútsvar og hjá þeim sem búa í sveitarfélagi sem leggur á lágmarksútsvar er frá 1,8% til 2,3% eftir tekjum á því tekjubili sem fyrirspyrjandi biður um upplýsingar um. Fyrir 100 þús. kr. laun árið 1995 er lágmarkið 20,4% og hámarkið 21,2%, árið 2005 er lágmarkið 8% og hámarkið 9,7% og árið 2008 er lágmarkið 2% og hámarkið 3,7%. Mismunur 2005 og 2007 er 1,7 prósentustig en 0,8 árið 1995 eins og áður er komið fram. Fyrir 150 þús. kr. er lágmarkið 1995 28,3% en 29,1% er hámarkið. Árið 2005 er lágmarkið 17,2% og hámarkið 18,9% og 2008 er lágmarkið 11,9% en hámarkið 13,6%. Mismunurinn er, eins og áður segir, 0,8 prósentustig 1995 og 1,7 2005 og 2007. Fyrir 200 þús. kr. tekjur er lágmarkið 32,3%, hámarkið 33,1%. Árið 2005 er það 21,8% og 23,5% er þá hámarkið, 16,8% er lágmarkið 2008 og hámarkið 18,5%. Eftir sem áður er mismunurinn 0,8 prósentustig 1995 og 1,7 2005 og 2008. Fyrir 250 þús. kr. tekjur er lágmarkið 1995 35,6% en hámarkið 36,4% en 2005 er lágmarkið 24,5% og hámarkið 26,2%. Árið 2008 er lágmarkið 19,8% og hámarkið 21,5% og mismunurinn áfram 0,8 prósentustig 1995 og 1,7 2005 og 2008.

Frú forseti. Það er aumkunarvert hlutverk hjá hæstv. fjármálaráðherra að koma hér aftur og aftur, þylja upp úr sér runu af tölum til að reyna að slá slæðu yfir eða þyrla ryki upp yfir þá staðreynd að skattar á Íslandi hafa hækkað á flestöll laun. Það er ótrúlegt til þess að vita að enn skuli hæstv. fjármálaráðherra bera saman krónu á árinu 1995 og krónu á árinu 2008. Það er ekki reynt að bera saman hluti sem hægt er að bera saman. 100 þús. kr. laun á árinu 1995 eru ekki jafngild 100 þús. kr. launum á árinu 2008.  Reynum að bera saman sömu hlutina og ég bið ráðherra að vera ekki að bera hér á borð fyrir fólk aftur og aftur sömu lygina.

Frú forseti. Þetta var mikil talnaruna og prósenturuna sem fjármálaráðherra þurfti að ryðja út úr sér á nokkrum mínútum. Hefði verið tilvalið að fá þetta svar frekar skriflegt, ég held að það hefði verið augljósara fyrir alla. Auðvitað er það hárrétt sem hv. þm. Jón Gunnarsson kemur inn á. Það er verið að reyna að afvegaleiða umræðuna. Það er nákvæmlega það sem hann sagði, það er ekki verið að bera saman sömu laun á stóru árabili. Það er allt annað að vera með 100 þús. kr. í laun árið 1995 og síðan árið 2008. Af því að þetta er svona nákvæmlega allt með 50 þús. kr. bili hefði ég kannski líka viljað fá tölur um hverjar skattprósentur eru hjá þeim sem eru með hálfa milljón á mánuði eða jafnvel milljón. Ég held að það sé að verða algengara. Staðreyndin er auðvitað sú að þeir sem hæst hafa launin í þessu landi - og þau eru alltaf að hækka - eru alltaf að borga minni og minni skatt á meðan þeir sem lægst hafa launin þurfa að borga meiri skatta.

Virðulegi forseti. Athugasemd mín varðar í fyrsta lagi það að þetta skuli vera sett fram sem munnleg fyrirspurn. Þetta hefði verið ágæt skrifleg fyrirspurn. En það sem ég geri líka athugasemdir við og vil spyrja hv. þingmann sem leggur þetta fram, hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, er hvað sé á ferðinni. Hér er fyrsta fyrirspurnin sem hann lagði fram undir þessu númeri en ég get því miður ekki farið yfir hana. Svo kemur fyrirspurnin aftur, 2. uppprentun, leiðréttur texti og þá er talað um árin 2005 og 2008 og svo kemur 3. fyrirspurnin, prentuð upp og nýr leiðréttur texti - ég hef aldrei séð þetta áður - og þá koma ný ártöl. Hvaða fundur í Sjálfstæðisflokknum stendur yfir á hinu háa Alþingi? 

Frú forseti. Þetta er mikill brandari sem hér á sér stað í þingsölum. Hér dregur Sjálfstæðisflokkurinn greinilega upp einhvers konar potemkintjöld og reynir að halda því fram að skattar á Íslandi hafi lækkað. Frú forseti. Má ég rifja það upp að það var Sjálfstæðisflokkurinn sem í fjármálaráðherratíð Ólafs Ragnars Grímssonar útnefndi hann sem skattmann Íslands. Síðan hefur það gerst að undir forustu núverandi formanns Sjálfstæðisflokksins stórjókst skattheimta af íslenskum borgurum þannig að skattmann Íslands, óumdeildur, er Geir H. Haarde. Þegar þessir herrar tóku við var skatturinn sem lægstlaunaða fólkið þurfti að greiða af tekjum sínum 2–3%. Í dag er það 12–14%. Lægst launaða fólkið borgar hlutfallslega sex- til sjöfalt meira í dag en þegar þessi ríkisstjórn tók við. Auðvitað er það brandari þegar hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins setja svona leikrit á svið.

Virðulegur forseti. Enn er Sjálfstæðisflokkurinn að reyna að snúa sig út úr skattaumræðunni. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin hér, en síðustu daga höfum við fylgst í Kastljósi með stjórnendum þar reyna að átta sig á því hvort skattar í landinu hafi hækkað eða lækkað. Í gærkvöldi heyrðum við Jóhönnu Vilhjálmsdóttur fara yfir þau mál og komast að þeirri sömu niðurstöðu og við höfum kynnt í stjórnarandstöðunni, að þeir hafa hækkað á lægst launaða fólkið en lækkað á hæst launaða fólkið. Það er núna þannig að lægst launaða fólkið greiðir heil mánaðarlaun í skatta á ári umfram það sem það gerði þegar þessi ríkisstjórn hóf störf. Við, hæst launaða fólkið, greiðum fast að mánaðarlaununum minna. Ég vil einfaldlega spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé ekki fullkomlega sammála þessum salómonsdómi um það hvort skattar hafi hækkað eða lækkað, þ.e. að þeir hafi lækkað á okkur, hinum tekjuhæstu, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargóð svör. Sömuleiðis þakka ég hv. þingmönnum Samfylkingarinnar fyrir að afhjúpa sig enn og aftur. Þetta eru aðilarnir sem sögðu á hverjum einasta fundi fyrir síðustu kosningar: Við ætlum að lækka jaðarskatta. Þetta sýnir svo að ekki verður um villst að jaðarskattar hafa verið lækkaðir ... 

Af hverju tókstu ekki 50 þús. kr. eða 55?

Hins vegar er hækkun eftir því sem á líður. Það er stighækkandi skattur.

Þið eruð ...

Það verður erfitt fyrir Samfylkinguna í næstu alþingiskosningum að koma fram og segja það sama og hún gerði síðast, að hún vilji lækka jaðarskatta, vegna þess að hún hefur barist gegn því með oddi og egg. Það sem hefur hins vegar gerst, algjörlega hreint og klárt, og tölurnar sýna það, er þveröfugt. Þess vegna komu þeir hingað illa farnir af samviskubiti eftir fyrrum yfirlýsingar á undanförnum vikum og reyndu að gera þetta tortryggilegt. En tölurnar tala sínu máli og það er ekki nokkur einasta leið fyrir hv. þingmenn að komast að neinni 

... 1995 í skatt?

Ég bið hv. þingmenn að virða tímamörk.

Frú forseti. Þeir eru svekktir og þeir eru sveittir. Þeir strita við að reyna að telja fólki trú um að það hafi það lakara í dag en fyrir 10 árum. Ef við skoðum skoðanakannanir benda þær ekki beinlínis til þess að hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi haft eitthvað upp úr krafsinu.  Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmenn vildu láta skattleggja sig eftir reglunum frá 1994 eða reglunum frá 1995.  Hins vegar eru reiknikúnstirnar ekki það sem skiptir máli í þessu. Þær mæla heldur ekki hvaða áhrif breytingarnar hafa á skattana sem einstaklingar borga. Það sást mjög greinilega á þeim tölum sem sýndar voru í Kastljósinu í gær að skattar á allar þær tölur hafa lækkað, skattar á laun frá 1994 eða 1995 til dagsins í dag hafa lækkað. Hv. þingmaður getur haldið áfram að