Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. N. hefur nú kynnt sér afgreiðslu Ed. á málinu. Það hefur komið í ljós, að allshn. Ed. hefur haft aðrar reglur til að fara eftir en allshn. Nd. Allshn. Nd. hefur haldið sig við þau ákvæði l., að menn hafi haft hér búsetu minnst um 10 ára skeið samfellt. Fyrir þá sök gerði allshn. þessarar d. till. um að fella tvo menn niður úr frv. Nú lagði allshn. Ed. til, að þeir yrðu teknir upp í frv. að nýju, og hv. Ed. samþ. þá till. n. Enn fremur hafa borizt nýjar umsóknir frá fólki, sem átt hefur jafnan rétt á að fá ríkisborgararétt, a.m.k. hvað áhrærir flesta þá menn, sem n. tók upp. Allshn. þessarar deildar sá ekki ástæðu til út af hinni mismunandi afgreiðslu málsins að fara að gera breyt. á frv. af þessum sökum og lætur það þess vegna hlutlaust. En fyrst svo var, að hv. allshn. Ed. hélt sig ekki við ákvæðin um búsetu fólks, þá fannst okkur 5. þm. Reykv. ástæða til að taka upp í frv. tvo menn, sem hafa búið hér lengur en sumt af því fólki, sem hv. allshn. Ed. hefur tekið upp í frv. Fyrir þá sök höfum við leyft okkur að bera fram brtt., sem nú er í prentun. Þessir tveir menn eru Eilertsen, sem er sjómaður í Reykjavík og fæddur í Noregi, og Rafn, sem er vélvirkjanemi í Reykjavík, einnig fæddur í Noregi. Rafn fluttist hingað 1941 og kvæntist 1944, og á hann hér 3 börn. Hann stundar hér vélvirkjanám og hefur verið í iðnskólanum í 3 ár. Hann hefur kynnt sig hér vel, hefur góð meðmæli, og öll hans skilríki eru í bezta lagi, og hann hefur verið hér búsettur í nokkuð langan tíma, svo að okkur finnst ekki ástæða til annars en að hann fái þennan rétt. Hið sama má segja um Eilertsen. Hann kom hingað laust eftir 1940 og kvæntist hér 1943. Hann hefur stórt heimili, því að þau hjónin eiga 6 börn. Hans skjöl eru einnig í bezta lagi, og af þeim er það að sjá, að hann sé vel látinn maður. Hv. 1. flm. þessarar till. hefur persónuleg kynni af þessum mönnum, og gefur hann nánari upplýsingar um þá. Mér finnst fara vel á því, að þessi hv. deild bæti þessum tveim mönnum inn i, og vænti ég þess, að hv. Ed. geri ekki ágreining út af því. -- Vænti ég svo þess, að málið fái fljóta afgreiðslu.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að bæta hér nokkru við það, sem hv. 1. þm. Árn. sagði. Hann gerði grein fyrir afstöðu n. í heild, en eins og menn rekur minni til, þá lá fyrir við 3. umr. hér í d. till. um annan þessara manna, sem nú er tekin upp í þessa brtt., flutt af okkur hv. 3. landsk. Ég gerði þá grein fyrir afstöðu minni. Þessi maður er Dagfinn Eilertsen, sem sennilega yrði Dagfinnur Erlendsson, ef till. um íslenzk nöfn kemur til framkvæmda. Ég vil aðeins bæta því við, að við meðferð málsins í Ed. voru tveir menn teknir upp í frv., sem komu til landsins 1946. Við þetta höfum við ekki gert neina athugasemd, er við athuguðum málið á ný í n. En þessi Norðmaður kom hingað til lands 1941 og giftist íslenzkri konu. Hann var búsettur á Seyðisfirði og giftist þar, en fluttist siðan hingað suður og átti þá tvö börn. Hann ætlaði að ílengjast hér á landi, en skrapp út. Þau hjónin eiga nú 6 börn, og hann gegnir hér sjómennsku. Hann fór, eins og ég sagði áðan, út í millitíðinni með herdeildinni til að hitta foreldra og vini og leysa sig úr herþjónustu. Að öllu þessu athuguðu, af því að hann hefur góð meðmæli og fluttist hingað 1941 og er giftur íslenzkri konu, þá sé ég ekki ástæðu til að mæla á móti honum, þar sem Ed. hefur ekki tekið strangt á l. um búsetu. Svipað mun standa á með hinn Norðmanninn. Hann mun hafa komið hingað 1941 og kvæntist íslenzkri konu 1944 og á með henni börn. Það gegnir öðru máli en ella, þegar um er að ræða svo skyldar þjóðir sem Norðurlandaþjóðirnar eru, sem hafa haft hér nokkur forréttindi fram yfir aðrar þjóðir. Ég sé því ekki ástæðu til að neita mönnum um þennan rétt, sem hafa öll skilríki í lagi og hafa komið sér vel og vilja ílengjast hér, þar sem þeir eru kvæntir íslenzkum konum. Ég vil því leyfa mér að vænta þess með hliðsjón af því, hve mjótt er á mununum um afgreiðslu málsins, að hv. þm. hafi ekki skap í sér til þess að láta þessa tvo Norðmenn verða eftir, þegar 35 mönnum er veittur þessi réttur. Ég hygg, að menn geti með góðri samvizku greitt atkvæði með því, að þessir tveir menn fái íslenzkan ríkisborgararétt. Ég vildi aðeins bæta því við, ef einhver kynni að álíta, að málinu væri stefnt í hættu með brtt. nú, að ég hef átt tal við meiri hl. allshn. Ed., og þeir munu ekki setja fótinn fyrir þetta, og ætti þetta því ekki að hafa nein áhrif á framgang málsins. - Ég vildi bara láta þetta koma fram.

Forseti (SB): Mér hefur borizt brtt. frá hv. 5. þm. Reykv. og 1. þm. Árn. Till. þessi er skrifleg og of seint fram komin og þarf því afbrigði.



Herra forseti. Það er aðeins viðvíkjandi þingsköpum. Þarf ekki forsetaúrskurð fyrir því, hvort bera má fyrri till. fram?



Það er aðeins stutt athugasemd út af fyrirspurn hv. þm. Það hefur aldrei verið borin upp till. í sama formi, því að þessir menn hafa verið bornir upp í till. með öðrum, og breytir það málinu, hvort þeir hafa verið bornir upp út af fyrir sig eða ekki.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan taka undir þessa fyrirspurn hv. 2. þm. Reykv. Mér hefur skilizt, að till., sem legið hefur fyrir til umr. og verið felld, megi ekki bera upp aftur. Ef hæstv. forseti kemst á þá skoðun, að þetta megi, þá vildi ég bera upp aftur till., sem ég flutti við 3. umr. hér í Nd. um þýzkan mann, sem fullnægir öllum skilyrðum um ríkisborgararétt og hefur allt til að bera til að geta orðið íslenzkur ríkisborgari. Ég vildi fá úrskurð forseta um þetta.



Herra forseti. Allshn. hefur haft mál þetta til athugunar og orðið sammála um afgreiðslu þess. Eins og nál. á þskj. 768 ber með sér, er þar gert ráð fyrir, að ríkissjóður greiði hluta af þeim kostnaði, sem hlýzt af sundkennslu skólanemenda í Sundhöll Reykjavíkur. Hv. þm. virðast hafa álitið, að ríkið ætti að taka á sig bagga í sambandi við rekstur sundhallarinnar, en það hefur verið halli á henni undanfarin ár. Þetta er ekki rétt. Hv. þm. verða að gera sér ljóst, að hér er um að ræða, að ríkið verður að bera meiri hlutann af þessu tapi vegna sundskyldunnar, en þó er hér ekki um stórt fjárhagsatriði að ræða. - N. barst álit íþróttafulltrúa um málið, og mælir hann með því, að frv. verði samþ. með nokkurri umorðun á þá leið eins og gert er ráð fyrir í nál. Það hefur verið svo fram að þessu, að ríkið hefur greitt nokkurn hluta af kostnaði vegna skólanna. Það varð um það samkomulag fyrir nokkrum árum, er rekstrarkostnaður var 110 kr. á rekstrarstund, að skólarnir greiddu 55.80 kr. á hverja stund. Síðan hefur þetta breytzt, og nú er kostnaðurinn orðinn 200 kr. Það varð samkomulag um það, að nemendur fengju þetta ókeypis vegna þess styrks, sem ríkissjóður veitti sundhöllinni. En eins og íþróttafulltrúi vekur athygli á, er þetta ekki meiri styrkur en aðrar sundlaugar hafa notið. Þess vegna segir hann, að hann telji eðlilegt, að bæjarsjóður Reykjavíkur njóti sömu fyrirgreiðslu og ríkissjóður greiði nokkurn hluta af þessari hækkun og greiði laun sundkennara. Svofelld breyt. á þessu yrði ekki svo mikil eftir yfirliti, sem fylgir álitsgerð íþróttafulltrúa. Hann heldur, að það láti nærri, að skólakostnaður ríkissjóðs hækki um 50 þús. kr. vegna þessara breyt. Ríkissjóður hefur greitt vegna sundkennslu, eftir þessari skýrslu, tæpar 30 þús., eða 27.2 þús., en mundi eftir breyt. greiða milli 60 og 70 þús. Þessi breyting skiptir ekki máli, því að hér er um reikningsfærslur bæjarins að ræða, þar sem skólakostnaður til sundhallarinnar er greiddur á móti ríkinu. Það er örðugt um vik í þessum málum, vegna þess að sundhöllin er bundin við sundkennslu frá 10 á morgnana til 16.15 á daginn, og dregur það úr aðsókn, þegar sundhöllin er lokuð á venjulegum tíma. Úr þessu mætti bæta, bæði hag bæjarsjóðs og ríkissjóðs, með því að koma upp laug fyrir kennslu, en sundhöllin er ekki ætluð fyrir sundkennslu. Þess vegna er það eðlilegt, að bæjarsjóður og ríkissjóður hafi áhuga á að bæta úr þessu og draga úr þeim erfiðleikum, sem sundhöllinni eru skapaðir. Að vísu er það svo, að slíkar stofnanir eru alls staðar reknar með halla, en sundhöllin er rekin með meiri halla, þó að hún hafi heitt vatn, og er meginorsök þess, að sundskyldan var leidd í lög hér. Ég vænti svo, að með hliðsjón af þessu og meðmælum íþróttafulltrúa ríkisins geti hv. þm. verið sammála n. um að gera þessa breyt. Ég vil svo að lokum vekja athygli á því, að prentvilla er í nál., þar stendur „fræðslumálastjóri“, en á að vera „fræðslumálastjórn“. Þetta verður leiðrétt. - Ég vona, að ég hafi greint frá aðalatriðunum, nema sérstakt tilefni gefist til að taka annað fram í málinu.



Herra forseti. Meiri hl. allshn. leggur til, að frv. þetta verði samþ., en minni hl. er frv. andvígur. Aðalefni þessa máls er ágreiningur milli kvikmyndahúseigenda í Reykjavík og bæjarstj. um það, hvort henni sé heimilt að innheimta sætagjald af kvikmyndahúsum. Þetta var tekið upp 1943, en síðan hefur verið samkomulag um málið milli eigenda kvikmyndahúsanna og bæjarstj. Á síðastliðnu ári grundvallaðist þetta samkomulag á því, að bæjarsjóður fengi sömu tekjur og verið hafa af kvikmyndahúsunum. Þetta þýddi það, að bæjarsjóður fékk 9% af seldum aðgangseyri, en síðastliðið ár 8%, því að þá hafði bætzt við eitt kvikmyndahús, og var heildartalan þá orðin meiri. Þessu sögðu kvikmyndahúsin upp á s.l. ári og hafa reyndar ekki greitt þessi gjöld nema að nokkru leyti. Nú er svo komið, að þau ganga á það lagið, að bæjarsjóður hafi ekki fast undir fótum með að innheimta þessi gjöld, en eins og hv. þm. er kunnugt, er brýn nauðsyn þess, að bæjarsjóður missi ekki spón úr sínum aski. Forsvarsmenn bæjarsjóðs telja því ekki efnilegt að missa þarna 450 þús. kr. Þess vegna er þessi heimild borin upp, að bæjarsjóði verði heimilað að innheimta allt að 10% sætagjald af sýningum kvikmyndahúsanna. Heildartekjur kvikmyndahúseigenda minnka, ef þetta er gert, en ef gjaldið verður eitthvað hækkað, aukast tekjur bæjarsjóðs, ef hann notar heimildina að fullu. Fyrir bæjarsjóði vakir að hafa af þessu sömu tekjur, og á fjárhagsáætlun þessa árs eru þær áætlaðar 450 þús. kr. - Á fundi í allshn. mættu fulltrúar frá bæjarstjórn Reykjavíkur og kvikmyndahúsunum. Þeir töldu sig ekki geta greitt þetta gjald, en það ber að þeim brunni, og er illt við að una, að það komi fyrst og fremst niður á bæjarsjóði, ef boginn brestur. Þetta frv. var því flutt til að koma í veg fyrir þetta, og mælti meiri hl. n. með því, að það væri samþ. - Mér skilst, að það séu fjórir aðilar, sem hér eiga hlut að máli: bæjarsjóður, ríkissjóður, sem fyrir utan tekju- og eignarskatt tekur skemmtanaskatt, síðan almenningur, sem greiðir aðgangseyrinn, og eigendur kvikmyndahúsanna. Hver á nú að víkja? Er það bæjarsjóður eða ríkissjóður eða borgararnir með hækkuðum aðgangseyri - en gjaldþol er ekki fyrir hendi - eða eigendur húsanna? Allt þetta kemur til álita, og vil ég ekki vefengja, að það sé rétt hjá eigendum kvikmyndahúsanna, að gjöldin séu of há til að greiða þau að óbreyttum aðgangseyri. Og vissulega er það mikils virði, að aðgangseyrir þurfi ekki að hækka, til þess að skemmtanalíf bæjarbúa geti haldizt óbreytt og almenningur geti notið þessara sýninga. Hitt vænti ég að menn sjái, að það getur ekki staðizt, ef um erfiðleika er að ræða í rekstri, að bæjarsjóður eigi að verða útundan og taka á sig erfiðleikana af því. Ég vænti þess, að ég hafi reifað aðalatriðin og það sjónarmið, sem fram kom í bæjarstj. og liggur til grundvallar því, að meiri hl. n. mælir með því, að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. gat um, er ég í minni hl. í n., en ég sé ekki ástæðu til að skila sérstöku nál. Þetta stendur þannig af sér, að hér í Reykjavík hefur bæjarsjóður lengi tekið sætagjald af bíósýningum, sem talið var eins konar leyfisgjald fyrir því, að menn mættu hafa bíósýningar. Bæjarstjórnin gerir ráð fyrir 450 þús. kr. tekjum af þessu árlega. Aðrar bæjarstj. hafa ekki haft heimild til að taka sérstakt gjald af bíósýningum, annað en útsvar, og hafa ekki framkvæmt það á þann hátt, sem það er gert hér. Nú hafa bíóeigendur neitað þessu og hafa ekki greitt þessi gjöld, þrátt fyrir það að bæjarstj. hafi lækkað þau. Mér skilst, að bæjarstj. Reykjavíkur hafi haft þetta upp úr tveimur eða þremur bíóhúsum, sem voru hér áður. Ég held, að hún verði að horfa á þetta burtséð frá hinni sögulegu hlið málsins. Þetta hefur verið sérstaða hjá Reykjavík, að innheimta þetta sætagjald. Þetta er almennur skattur á bíósýningar, sem rennur í bæjarsjóð. Nú er það sjálfsagt ekki óeðlilegt, að bæjarsjóður fái rétt til að leggja skatt á það, sem hægt er að skattleggja með góðu móti. En ég held, að biósýningar séu orðnar mikið áskipaðar með tilliti til þess, hvað kaupgeta almennings er orðin litil og menn hafa orðið að draga að sér hendurnar með óþarfa útgjöld. Ég býst við, að þarna sé leitað tekna, sem komi óþægilega við allan almenning í landinn, þó að það lendi á þeim einstaklingum, sem reka bíóhúsin. Nú eru ýmis gjöld orðin svo há til ríkisins, t.d. skemmtanaskattur, og fer hann í að greiða til þjóðleikhússins og nokkur hluti hans ætlaður í félagsheimilasjóð. Þá er söluskattur af þessu og sérstakt gjald fyrir innflutning á þessum myndum. Ég held, að það hafi verið afnumið, þegar gengislækkunin var samþ., en fyrir 1948 mátti leggja gjaldeyristoll á filmur. Svo er greitt útsvar, og er sá skali mjög hár hér í þjóðfélaginu, og loks er greiddur af þessu tekjuskattur. Þegar horft er á allar aðstæður, þá finnst mér, að nýr skattur sé lagður á með þessu frv., nýr skattur, sem verður til þess, að verð miðanna hækkar. Þetta er einhver ódýrasta skemmtun, sem fólk veitir sér, og er illa farið, ef aðgangurinn er orðinn svo dýr, að aðsókn minnkar að verulegu leyti að þessum bíósýningum. Sérstaklega vil ég benda á, að ég get ekki séð betur en að hv. flm. ætlist ekki til að fá annað en svona 450–500 þús. kr., þegar reiknað var með 8–9%, að frádregnum skemmtanaskatti, en frv. talar um 10%. Þegar þessi upphæð er athuguð hjá Reykjavíkurbæ, sem er með fjárhagsáætlun upp á 80 millj. kr., er þetta sáralítill tekjustofn, en getur komið óþægilega og leiðinlega við hina fátæku, en þetta er ódýrasta skemmtun, sem þeir geta veitt sér. Þess vegna er ég á móti þessu. Ég vil benda á, að mér finnst óeðlilegt, að þessu máli sé hrundið inn á þing undir lokin og hv. flm. leggi ofurkapp á, að það verði afgr. nú, þó að það sé seint fram komið. Ég vil hinkra við, og það gæti ekki munað svo miklu, þó að það biði til næsta þings og yrði athugað í næði. Mér finnst ekki vera ástæða til að hraða því svona, því að þetta skiptir ekki Reykjavík svo miklu. Ég hef lýst mig andvígan þessu máli og legg til, að frv. verði fellt, af því að hv. flm. leggur svo mikið ofurkapp á, að málið nái fram að ganga.



Mér finnst tilefni til að leiðrétta nokkur atriði 1 ræðu hv: þm. Siglf. Hann rökstuddi andstöðu sína gegn þessu frv. með því, að með þessu væri verið að leggja á nýjan skatt. Ef svo væri, þá mundi málið vissulega líta öðruvísi út, en hér er ekki þessu til að dreifa. Þessi skattur hefur verið innheimtur undanfarin ár, og er hér aðeins um það að ræða að fá nú alveg tvímælalausa heimild til þessarar innheimtu. Ef þessi skattur verður ekki innheimtur, skipta eigendur kvikmyndahúsanna þessum 450 þús. kr. á milli sin. Spurningin í dag er sú, hvort bæjarsjóður eða kvikmyndahúsaeigendur eigi rétt til þessa fjár. Ég vil því biðja hv. þm. að gera sér vel grein fyrir því, að hér er alls ekki verið að leggja nýjan skatt á kvikmyndahúsin. Það var ekki fyrr en nú um áramótin, sem eigendur kvikmyndahúsanna sögðu upp samkomulagi því, sem verið hefur milli þeirra og bæjarins um, að kvikmyndahúsin greiddu þennan skatt. Er því um annaðhvort að gera nú, að fella niður þessa upphæð á fjárhagsáætlun bæjarins eða að freista þess að fá þetta lögleitt. Þetta mál horfir alveg sérstaklega við frá sjónarmiði bæjarins. Það er til heimild frá 1918 um skemmtanaskatt, sem bæjarsjóður mundi bera fyrir sig til að ná þessum skatti, en eðlilegra og ódýrara virðist, að þessi leið sé farin, svo að komast megi hjá langdregnum og kostnaðarmiklum málaferlum. Varðandi þetta gjald annars staðar er það að segja, að afstaða er mismunandi eftir því, hvort skemmtanaskattur er greiddur eða ekki, en það er aðeins í bæjum með yfir 1500 íbúa. En ég held, að það sé víðast, að þessi skattur sé ekki innheimtur, en þó mun það t.d. vera svo á Akureyri. Annars staðar er það ýmislegt annað, sem veldur, t.d., að bæjarsjóðir reka kvikmyndahúsin sums staðar sjálfir eða þau eru rekin í þágu málefna, sem eru undanþegin skemmtanaskatti. Er ekki ástæða til að blanda því inn í þetta mál. Aðalatriðið er það, að hér er ekki verið að leggja nýjan skatt á, heldur aðeins verið að staðfesta eldri heimild til þessarar innheimtu.



Herra forseti. Ég benti á það í fyrri ræðu minni, að gjald það, er Reykjavíkurbær hefur innheimt og hér er rætt um, eigi sér langa sögu. Mér skilst, að þeir, sem bíóin ráku, hafi í upphafi haft til þess einkaleyfi, og var þetta þá öruggur gróðavegur. Þess vegna var þetta gjald þá eins konar greiðsla fyrir þá aðstöðu, sem bærinn lét bíóunum í té. Hins vegar hafa þau nú sagt upp þessu samkomulagi, en vegna þess, að bæjarfélagið telur sig ekki hafa örugga heimild til innheimtunnar, er þetta frv. flutt. Ég veit ekki, hvort bæjarstjórnin getur framfylgt þessari álagningu, ef frv. verður ekki samþ. Ég gat ekki verið á fundi allshn. með bíóeigendum, en mér skilst, að það hafi ekki komið fram, að þeir hafi verið með 450 þús. kr. í vasanum, heldur yrði miðaverðið að hækka, ef þetta yrði innheimt. Mér er ekki kunnugt, hvers vegna þetta gjald er lagt á, en ég held þó, að þessi bíóskattur sé einstæður hér í Reykjavík, því að þrátt fyrir öll lagaákvæði held ég, að þessi greiðsla hafi byggzt á gamalli venju, - já, allt frá því er Nýja Bíó kom fyrst hér upp. Þegar litið er á málið í heild, er um það að ræða, að verið er að leggja nýjan almennan skatt á kvikmyndasýningar um land allt. Mér virðist dálítið einkennilegt að koma með þetta frv. í lok þingsins og leggja allt þetta ofurkapp á að koma því í gegn. Það getur verið rétt, að þetta sé nauðsynlegt fyrir Reykjavíkurbæ, en þetta er í raun og framkvæmd almennur skattur, sem lagður verður á allar sýningar í landinu, og ég er hræddur um, að gengið verði lengra í þessu en góðu hófi gegnir. Mér finnst þetta skattæði svo mikið orðið, að einhvers staðar verði að spyrna við fótum. Það er orðið svo, að það getur enginn maður stigið fæti nokkurs staðar, án þess að greiða fyrir það fleiri eða færri skatta, og ég tel alveg óverjandi að fara að leggja nýja skatta á þessa almennustu og ódýrustu skemmtun almennings og þá einu, sem margír geta veitt sér.



Herra forseti. Þótt hv. frsm. hafi gert glögga grein fyrir þessu máli, er ekki hægt annað en að svara örfáum orðum ræðu hv. þm. Siglf. - Ég vil undirstrika það, sem hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) sagði, að frv. þetta er flutt vegna þess, að bæjarstjórnin vill fá örugga heimild til að leggja á þetta gjald, sem hefur verið innheimt í 8 ár. Samkomulag var um þetta í bæjarstjórn, og létu flokksbræður hv. þm. Siglf. þar sér þetta vel líka. Mér finnst furðulegt, að hv. þm. skuli taka málið upp á þann hátt að telja, að hér sé um nýjan og almennan skatt að ræða. Það hefur verið dregið í efa af eigendum kvikmyndahúsanna, að nægileg heimild sé til að leggja þetta gjald á, og er þetta því aðeins deila milli eigenda kvikmyndahúsanna og Reykjavíkurbæjar, sem hér er um að ræða í raun og veru. Ég vænti þess, að þetta nægi til þess að eyða hugsanlegum misskilningi hjá hv. þm., sem ræða hv. þm. Siglf. kann að hafa valdið, og að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það fjölgar sífellt þeim málum í þinginu, þar sem verið er að leggja á nýja skatta og gjöld á menn og veita sveitarfélögum heimild til nýrra álagna. Hv. d. hefur verið óspör á að gefa slíkar heimildir til sveitarfélaganna. Það er vitað, að erfiðleikar sveitarfélaganna eru miklir, og er nú aðferðin sú, að fram kemur hvert frv. á fætur öðru, sem fer fram á heimild til að leggja á ný gjöld. Bæjarstjórnirnar sækja nú svo skarpt á, að aðhaldið verður að koma beint frá Alþ. Það má segja, að varla sé hægt að lá neinum bæjarfulltrúa, þótt hann óski eftir þessum heimildum. Ég er t.d. alveg viss um það, að ef bæjarstjórn væri boðinn hluti af söluskattinum, mundi hún taka því boði fegins hendi, jafnvel þótt hún yrði þá að sleppa kvikmyndahúsagjaldinu. Spurningin er ekki um það, hvort bíóeigendur eigi að greiða þessa upphæð, heldur hvort eigi að loka bíóunum vegna þess, að almenningur hefur ekki efni á þessum skemmtunum. Sýningar að degi til, sem voru ódýrari, eru að leggjast niður, en kvöldsýningar fyrir hálftómu húsi. Ég efast ekki um, að gjald þetta verði lagt á aðgöngumiðana, þar sem eigendur kvikmyndahúsanna telja sig ekki hafa efni á því. Ég álít það fullkomlega athugandi, hvort ekki væri réttara að veita bæjarstjórninni heimild til að taka ákveðið gjald af hverri brennivínsflösku eða aðgöngumiða að dansleikjum í bænum. Ég býst við, að réttlátara væri að leggja á flöskurnar, og þar að auki mundu bæjarstjórnir úti um land taka þetta sér til fyrirmyndar. Það er sama, hvaða tekjuöflunaraðferð bent er á, ástandið er þannig, að sveitarfélögin eru neydd til að stinga höndinni sífellt dýpra og dýpra niður í vasa borgaranna. Það er út frá þessu sjónarmiði, að við, sem höfum verið með því, að hluti af söluskattinum fari til bæjarfélaganna, erum á móti þessu gjaldi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hv. 7. þm. Reykv. (GTh) sagði. Hann sagði, að bæjarstjórn Reykjavíkur óskaði eftir lagaheimild til að innheimta þennan skatt. Hví er þetta þá ekki orðað þannig? Það var það, sem ég fann að. Hví er þá verið að koma með frv. í lok þingsins um almenna heimild til handa öllum sveitarfélögum um þetta? Ég vil benda á það, að hv. 7. þm. Reykv. hefur alls ekki lagt málið fyrir þingið eins og hann lýsti í ræðu sinni. Ég tel óforsvaranlegt að afgreiða málið á þennan hátt. Við erum komnir í algert öngþveiti með þessi mál. Við vitum það í sambandi við skemmtanir íþróttafélaga t.d., að það hefur orðið að taka upp vínveitingar á þeim, til þess að þær bæru sig, og dugir þó ekki til lengur. Og svo á nú að fara að leggja á þessar einu almennu, ódýru skemmtanir. Það má búast við, að haldið verði áfram á þeirri braut, ef lagt er út á hana á annað borð, að byrjað verði með 10% gjald núna og svo verði það hækkað, næst í 15%, svo í 20% o.s.frv. Það er verið að gera bíóin að innheimtustofnun fyrir bæinn. Málið liggur alls ekki fyrir eins og hv. 7. þm. Reykv. sagði, heldur er verið að leggja nýjan skatt á, sem bíóin eiga að rukka inn.



Herra forseti. Hv. þm. Siglf. hefur í rauninni gengið frá flestu því, sem hann hafði á móti frv. í fyrstu. Í síðustu ræðu sinni sagði hann, að þetta væri almenn heimild fyrir öll sveitarfélög, sem vildu nota sér hana. - Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að hv. Alþ. mætti ekki ganga í lið með bæjarfélögunum um að hækka álög á bæjarbúa. Hér er um hvorugt þetta að ræða. Ef verð á bíómiðum hækkar, er það ekki vegna þessa skatts, heldur vegna annarra skatta, sem bærinn hefur ekki lagt á. Það er allt of mikil hræsni, þegar þm. kommúnista reka hv. 2. þm. Reykv. til að segja þetta. Þeir keppast við að hækka gjöldin til bæjarfélaganna, tvö- eða þrefaldlega, en þegar á þing kemur, segja kommúnistar, að ekki megi hækka gjöldin, heldur verði að fella þau niður. Kemur það úr hörðustu átt, þegar hv. 2. þm. Reykv. talar eins og hann talaði hér áðan. Hér er ekki verið að leggja á nein ný gjöld, heldur er aðeins reynt að halda í skækilinn og tryggja, að bæjarsjóður fái svipaðar tekjur og áður á sama tíma og öll gjöld hækka og ríkissjóður reynir að hækka sínar tekjur og aðrir aðilar að hækka sín gjöld. Hv. 2. þm. Reykv. spurði, hvort templararnir ættu kannske að borga gjöld til ríkissjóðs af brennivíninu. Það væri sannarlega ekkert ranglátt, þó að góðtemplararnir yrðu að greiða eitthvað líka. Það er víst búið að leggja nóg á þá, sem fá sér glaðning, en „hóflega drukkið vin gleður mannsins hjarta“, eins og þar stendur. Eins og þegar hefur verið tekið fram, er aðaltilgangurinn með þessu frv. að tryggja það, að bæjarsjóðirnir fái að halda sínum hlut. En ef aðgöngumiðar á kvikmyndasýningar hækka og kvikmyndahúsareksturinn stöðvast, þá er það af öðrum ástæðum. Það er ekki nema eðlilegt, að bæjarfulltrúar og þingfulltrúar haldi fast á málinu. En ef þetta verður eitthvað til að torvelda rekstur kvikmyndahúsanna, þá er ekki annað um það að segja en að það mundi knýja fram endurskoðun þessara mála, en ekki á að láta bæjarsjóð Reykjavíkur gjalda þessara erfiðleika og kasta hlut hans fyrir borð af þeim sökum.



Herra forseti. Það er auðheyrt, að ég hef komið við hjartað í hv. 5. þm. Reykv. Hann segir ákveðið, að fyrr skuli öll kvikmyndahús hætta sýningum en skattur verði lagður á brennivín. Og varðandi spurninguna, hverjir eigi að borga í þennan sjóð, segir hv. 5. þm. Reykv. allt í lagi, þó að kvikmyndasýningar þurfi að hætta. En ef ekki á að leggja gjöld á kvikmyndahúsin, en brennivin ætti að hækka og gjöld af því að renna í bæjarsjóð, það væri þokkalegt ástand! Ég held, að það hafi komið vel í ljós, hverjum þessi hv. þm. vill hlífa og hverjum ekki. Hann prédikar, að Reykvíkingar verði að láta til skarar skríða, standa fast saman, halda vel á málum og láta ekki undan. Mér þykir, að ég hafi sem þm. Reykv. staðið allsæmilega að því máli. Hef ég fylgt hv. borgarstjóra og 5. þm. Reykv. dyggilega að málum, meðan hann hafði góða forustu, og hóf merkið sjálfur, þegar fór að gæta undanlátssemi. Ég held, að hv. 5. þm. Reykv. hafi byrjað að sýna undanlátssemi hér í hv. d., þegar hann greiddi atkvæði til þess að fella till. um, að söluskatturinn rynni að nokkru leyti til Reykjavíkurbæjar. Ég held því, að hv. þm. ætti ekki að prédika um of staðfestu og að menn eigi ekki að hopa í baráttunni, heldur eigi hann að sýna slíka staðfestu betur í verki, þegar um er að ræða, að bæjarsjóði Reykjavíkur verði réttilega tryggðar tekjur. - Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar.