Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pjetur Ottesen) Jeg sje ekki ástæðu til að tala langt mál. Nál. á þgskj. 769 ber með sjer þær breytingar, sem gerðar hafa verið á frv. í háttv.Ed., og nefndin er þessum breytingum samþykk. eins og tekið er fram í nál. En jeg skal geta þess, að það þarf að breyta 1. gr. frv. í samræmi við þær breytingar, sem Nd. hefir gert á frv. um breyting á siglingalögunum. Nefndin leggur þess vegna til, að 1. gr. frv. verði breytt í samræmi við þetta. Enn fremur hefir nefndin lagt til, að gerð væri lítils háttar orðabreyting á 12. gr. Nefndin væntir þess, að hv. deild lofi málinu fram að ganga með þessum breytingum.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg sje, að nefndin hefir fallist á breytingar Ed. En aðalbreyting Ed. er sú, að hún vill ekki setja á stofn sjerstaka skrásetningarstofu, eins og gert var ráð fyrir upphaflega, heldur að stjórnarráðið annist hana. Jeg hefi ekki komið með brtt. við frv., en það má ef vill, fyrir 3. umr. Það, sem vakti fyrir stjórninni. er hún fór fram á, að sett væri á stofn sjerstök skrásetningarskrifstofa, var, að slík störf eiga ekki heima í stjórnarráðinu, og að skrásetningin er ekki í því lagi, sem æskilegt mætti þykja. Áleit stjórnin, að bæta mætti skrásetninguna með því, að setja á stofn skrásetningarskrifstofu, sem væri undir eftirliti sjerfróðs manns, er aflaði sjer upplýsinga um þetta efni erlendis Þessi endurbót er flókið starf, og jeg veit ekki, hvort nokkur maður hjer á landi er fullnuma í því. En nefndin hefir ekki fallist á þessa till. stjórnarinnar og telur hægt að leiðrjetta þetta með því, að bæta við starfskröftum á skrifstofu lögreglustjóra, og sama skoðun varð ofan á í Ed. Mín skoðun er það, að eina skilyrðið til, að þessu verði kipt í lag, sje að fá sjerfróðan mann til þess að annast skrásetninguna. Ef til vill má segja, að það skifti ekki miklu máli, þó að skrásetningin sje ekki höfð í lagi. En jeg býst við, að eftirmaður minn finni þörfina á þessu, ef málið nær ekki fram að ganga á þessu þingi. Jeg læt ósagt um, hvort jeg kem með brtt. við frv. við 3. umr.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Það var vitanlegt, að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) vildi halda þessu með skrásetningarskrifstofuna fram, úr því að hann á upptökin að því. Nefndin ræddi þetta allítarlega og hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) kom á fund til hennar og skýrði henni frá, hvað fyrir honum vekti. En þrátt fyrir það gat nefndin hefir sannfærst um nauðsynina á að setja að svo stöddu slíka stofnun á fót, sem kostaði mikið fje. Og þeir gallar, sem eru á skrásetningunni, verða ekki betur bættir með því, að setja á stofn slíka skrifstofu, eins og bent er á í nefndarálitinu. Hjer eru til menn, sem hafa vel vit á þessu máli, t. d. Þorkell Þorkelsson, umsjónarmaður voga- og mæliáhalda. Og nefndinni datt í hug, að til mála gæti komið, að hann athugaði þetta mál og gæfi leiðbeiningar á ferðum sínum út um land, til eftirlits með mæli- og vogaráhöldum, og er að líkindum ekkert því til fyrirstöðu, að þetta hvorttveggja eftirlit geti vel farið saman. Aðalgallinn á skrásetningunni er sá, að frummælingarnar eru ekki rjettar. Jeg hefi átt tal við Þorkel Þorkelsson um þetta og hann er nefndinni samdóma um það, að óþarft sje að setja á stofn sjerstaka skrásetningarskrifstofu að svo stöddu. Starfið er ekki svo mikið enn, að ekki sje hægt að hafa aðaleftirlitið og endurskoðunina innan vjebanda stjórnarráðsins. Og þeir, sem önnuðust það og þekkingu hefðu á því, mundu geta lagfært það, sem nú er ábótavant í því efni, smám saman í hendi sjer. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) sagði, að það þyrfti að senda mann út, til þess að fullkomna sig í þessu. En það finst mjer vera hæpin ályktun, sem oft klingir við, að menn þurfi ekki annað en skreppa út fyrir pollinn til þess að verða fullkomnir í hinu og þessu.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg skal geta þess, að jeg átti tal við ýmsa menn um þetta atriði áður en frv. var lagt fram, því að jeg var fyrst að hugsa um að komast hjá að auka útgjöld landssjóðs, með því að stofna sjerstaka stöðu. Þá átti jeg meðal annars tal við Ágúst Flygenring, sem er mjög vel að sjer í þessu máli og hefir kynt sjer það, eins og hv.þm. Borgf. (P. O.) tók fram, á aðallögskráningarskrifstofunni í Kaupmannahöfn. Hann rjeð mjer til að setja á stofn sjerstaka skrifstofu til þess að annast skrásetninguna. Annars yrði hún kák. Hann kvað þetta vera mikilsvert mál og nauðsyn bera til að fá duglegan mann til þess að annast það, fara utan og kynna sjer málið þar og koma svo heim aftur til þess að takast það á hendur. Það er ekki til neins að hugsa sjer, að endurbætur verði gerðar á þessu máli, nema nægileg sjerþekking verði fengin. Að ausa út fje í þessu skyni til lögreglustjóranna, ef alla yfirumsjón með sjerþekkingu vantar, er hreinn hjegómi. Jeg sje, að nefndin álítur ekki nauðsynlegt að þessu sje þegar komið í gott horf og það má ef til vill segja, að ýmsir hlutir sjeu nauðsynlegri. En þó að því verði slegið á frest að þessu sinni, þá er jeg sannfærður um, að að því rekur, áður en langt um líður, að mínar till. verða allar teknar til greina. Mjer þótti það mjög einkennilegt, að hv.frsm. (P. O.) vitnaði til Þorkels Þorkelssonar sem sjerfræðings í þessu efni. Mjer er ekki kunnugt um, að hann hafi nokkurn tíma fengist við skipamælingar.  (P. O.: Jú.)  Hvar?  (P. O.: Fyrir norðan)  . Má vera, en því miður hefir honum ekki tekist að koma skrásetningunni í gott horf þar. Eftir því, sem hjer er gert ráð fyrir, á skrásetningin að vera framvegis í höndum stjórnarráðsins. Og Páll Halldórsson skólastjóri hefir haft hana á höndum hingað til. Hann lítur svo á, að hann þurfi að fara utan, til þess að kynna sjer þetta efni betur. En jeg býst við, að ekki dugi að deila við dómarann. Reynslan mun skera úr, hver hefir rjett í þessu máli. En jeg er sannfærður um, að þessar endurbætur verða gerðar bráðlega, þó að þær verði látnar undir höfuð leggjast á þessu þingi. Jeg er viss um, að enginn fjármálaráðherra getur unað því, að starf, sem heyrir honum til, sje í jafnmegnu ólagi og þetta mál nú er. Ekki veldur sá, er varir. Og skrifstofukostnaðurinn verður hinn sami, þó að sjerstök deild í stjórnarráðinu verði látin annast skrásetninguna. Hjer er verið að gera sparnaðartilraun, sem borgar sig ekki til lengdar.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Þegar jeg gat áðan um menn, sem hefðu þekkingu á skipaskrásetningarmálum hjer, láðist mjer að geta eins, sem sje þm Vestm. (K. E.). Hann hafði starf þetta með höndum í stjórnarráðinu, þegar hann var starfsmaður þar. Og hann álítur enga nauðsyn til bera að setja sjerstaka skrásetningarskrifstofu á stofn. Hann fullyrðir, að hægt sje að bæta úr annmörkunum, þó að þessi mál sjeu framvegis höfð í stjórnarráðinu. En hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) þekkir líklega sitt heimafólk, og hann virðist ekki treysta neinum sinna manna til þess að hafa yfirendurskoðun á skrásetningu á hendi. En jeg hygg, að þetta sje of mikið vantraust. Og svo er þess að gæta, að Páll Halldórsson skólastjóri er við höndina, til aðstoðar, og sennilega getur hann sjeð af einhverjum tíma til þess að sinna þessu máli, auk þeirrar aðstoðar, sem Þorkell Þorkelsson mundi geta veitt á ferðum sínum, til að kippa þessu máli í betra horf. Það tjáir ekki að vitna í það að sjerstakar skrifstofur annist starf þetta hjá öðrum þjóðum. Hjer er alt öðru máli að gegna, þar sem skipafloti okkar er ekki nema örlítið brot móts við flota annara þjóða. Og að lokum virðist mjer, að það sitji ekki á hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) að setja ofan í við menn fyrir það, að þeir vilja spara ofurlítið, því sjálfur hefir hann, eins og kunnugt er, prjedikað sparnað hjer í deildinni.

Fjármálaráðherra (S. E.) Háttv. þm. (P. O.) vísaði til þm. Vestm. (K. E.) um þetta efni. En jeg skal taka það fram, að hann hefir enga sjerþekkingu á þessu sviði. Páll Halldórsson hefir sjeð um endurskoðunina. Og það hefir enginn sjerþekkingu á skipamælingum í stjórnarráðinu. Sá, sem nú fæst við þennan starfa, Gísli Ísleifsson, er ágætur maður. Og það er algerlega tilhæfulaust, að jeg vantreysti fjármálaskrifstofunni. Skrifstofa þessi er mjög vel skipuð, og er það ef til vill dálítið mjer að þakka. En þar hefir enginn sjerþekkingu á þessum mælingum. Og jeg geng að því alveg vísu, að frv., eins og það er nú orðið í höndum þingsins, bæti alls ekki úr þeim göllum, sem nú eru á skrásetningu skipa.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Það er eins um þetta frv. og fyrsta málið á dagskránni, að í nál. á þgskj. 786 er gerð grein fyrir þeim breytingum á frv., sem gerðar hafa verið í hv.Ed. Sjávarútvegsnefnd Nd. hefir fallist á breytingar hv.Ed. Fyrir nauðsyninni á þessu fyrirtæki er gerð skýr grein í nál., og hversu mikilsvert það sje fyrir sjávarútveginn kringum Snæfellsnes, að þessi hafnarbót komist í framkvæmd. Jeg vil geta þess, að nefndin vill bæta inn í frv. því sjálfsagða tryggingarákvæði, að yfirumsjón með verkinu og reikningshald sje falin manni, sem stjórnarráðið samþykkir. Þetta telur nefndin vera nauðsynlegt, þar sem í ráði er að verja miklum fjárupphæðum í hafnarbætur. Hún vill því mæla með því, að frv. verði samþykt með þessari breytingu.

Forseti: Jeg vildi geta þess, að nefndin í þessu máli átti samkvæmt þingsköpunum að leita álits fjárveitinganefndar, en hefir ekki gert það. Vænti jeg að hún geri það fyrir 3. umr. málsins.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Þó að margt mætti um frv. þetta segja, þá ætla jeg ekki að fara langt út í þá sálma. Það er komið frá Ed. og flutt þar að tilhlutun Búnaðarfjelagsins og Búnaðarþingsins, sem haldið var í júlí í sumar. Tilgangurinn með frv. er að styðja að því, að fóðurbirgðafjelög geti komist á og fengið stuðning í samþyktum þeim, sem með frv. er heimilað að gera. Nefndin hefir leyft sjer að gera örfáar breytingar við frv., en þær eru að eins orðabreytingar, sem miða að því að laga á því málið, en raska hins vegar ekki efni þess. Bent skal á það, að í frv. er ákvæði um það, að þar sem kann að verða stofnað til fóðurbirgðafjelagsskapar, þar, eða í þeim sveitum, þurfi ekki að framfylgja ákvæðum forðagæslulaganna. Þetta hygg jeg að muni mæla með þessu frv. í augum þeirra, sem forðagæslulögin áður nefndu hafa verið þyrnir í augum. Jeg hygg, að þetta mál sje vel þess vert, að því verði gaumur gefinn, og vænti jeg, að frv. verði samþykt.

Björn R. Stefánsson Jeg verð að lýsa ánægju minni yfir því, að þetta frv. skuli komið fram. Jeg man ekki betur en að hv. 1. þm. Árn. (S. S.) bæri fram á þinginu 1917 frv. um forðabúr. Við það frv. gerði jeg ýmsar verulegar brtt., sem hv.þm. (S. S.) þá lagðist á móti, en að aðalefni til gengu alveg í sömu átt og þetta frv., sem hjer liggur fyrir. Af því að jeg lagði allmikið kapp á, að þessar brtt mínar yrðu samþyktar þá, er mjer ánægja í að sjá þær nú að efni til birtast aftur í þessu frv., enda þótt þær næðu ekki fram að ganga þegar jeg flutti þær. Jeg vil því lýsa yfir því, að jeg tel þetta frv. heppilegt og mun samþykkja það með mestu ánægju.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Landbúnaðarnefndin hefir leyft sjer að flytja þessa till., um framkvæmd skógræktar, á þgskj. 521. Ástæðan fyrir till. er óánægja sú, sem ríkir í landinu út af framkvæmd og stjórn skógræktarmálanna. Vil jeg nú leyfa mjer að gera nokkra grein fyrir þessu máli. Helstu framkvæmdir í skógrækt, og í raun og veru þær einu, sem gerðar hafa verið undanfarin 6–8 ár, eru skógarhögg, eða grisjun, og fleyting skógvíðar. Um skógarhögg er það að segja, að gert hefir verið mikið að því sumstaðar, og það jafnvel meir en góðu hófi gegnir. Fróðir menn um þessa hluti telja, að skógarhöggi eða grisjun verði að haga eftir því, hvernig skógbotninn er, eða jarðvegurinn, sem skógurinn vex í. Þar, sem jarðvegurinn er laus í sjer eða sendinn, verður að fara mjög varlega í það að höggva skóginn. En þessa hefir, því miður, ekki ætíð verið gætt sem skyldi. Aftur eru víða stór skóglönd, sem lítið eða ekkert hefir verið átt við að höggva þannig er það t. d. um þann hluta Efstadalsskógar í Laugardal, sem liggur inn með hliðunum inn undir Bjarnarfell. Þar er skógurinn svo þjettur eða svo mikið vaxinn, að eigi verður komist um hann. Í Barðastrandasýslu eru viða álitleg skógarsvæði, sem eru í mestu óhirðu, meðal annars vegna þess, hvað lítið og ófullnægjandi skógurinn er höggvinn. Gæti jeg nefnt þar sem dæmi skóginn í Djúpadal og Vatnsfirði á Barðaströnd. Mest hefir skógur verið höggvinn hjer í nágrenni við Reykjavík, svo sem Vatnaskógur á Hvalfjarðarströnd. Hefir verið unnið þar að skógarhöggi 2 undanfarin sumur. Í sumar hefir verið unnið að skógarhöggi í Ánastaðaskógi vestur við Langá á Mýrum. Með miklum kostnaði hafa fjórir menn unnið þar að þessu verki, og hefir sumum þeirra að minsta kosti verið borgaðar 250 kr. á mánuði, auk ókeypis fæðis og annars kostnaðar við dvölina þar vestra. Í stuttu máli sagt, þá er þetta skógarhögg framkvæmt mjög af handa hófi, og ekki tekið nægilega mikið tillit til hvernig til hagar á hverjum stað með jarðveg og annað. Ef mikið er höggið þar sem jarðvegurinn er sendinn eða laus í sjer, getur það stutt að uppblæstri og eyðileggingu skógarins. Við þetta bætist svo það, að skógarhöggið undir forustu skógræktarstjórans hefir ekki svarað kostnaði. Undantekning frá því er þó árið sem leið. Og ástæðan til þess var vitanlega eldiviðarleysið í fyrra, og því var hægt að selja þennan höggna við úr Vatnaskógi fyrir hátt verð. Öðru máli var að gegna áður, og eins verður með viðinn úr Ánastaðaskógi. Hann hlýtur að verða afardýr, því bæði varð höggið kostnaðarsamt, og þá ekki síður flutningurinn. Það sýnir sig áður en lýkur. Þá er það fleytingin. Það er langt síðan byrjað var á henni, en hún hefir gefist illa. Hugmyndin um fleytinguna er frá Noregi og Svíþjóð. En þar er ólíku saman að jafna og hjer. Þar er viðnum fleytt niður stórárnar í flekum. Þar er girt fyrir víkur og sandvík, ef nokkur eru, svo viðurinn strandi ekki þar. Viðarflekarnir fjóta ofan á vatninu. - En hjer er öðru máli að gegna. Skógviðurinn er bundinn í bagga og fleygt svo í vatnið. Baggarnir verða tíðast gegnsósa af vatni, og sandur og jökulleir sest í þá. Þyngjast þeir við það og morra í kafi, og gengur ekkert. Enda er kostnaðurinn við þessa fleytingu gífurlegur, en lítið í aðra hönd. En þrátt fyrir alla handvömm, kostnað og óþarfafyrirhöfn, er þó verið að eiga við þessa fleytingu einlægt öðru hvoru. Það er að eins fleyting skógarviðar eftir Fnjóská í Suður-Þingeyjarsýslu, sem skógræktarstjórinn virðist vera búinn að fá nóga reynslu um, að ekki svari kostnaði. Í skýrslu til stjórnarráðsins í vetur kvaðst hann munu hætta við fleyting eftir þeirri á, enda hefir fleytingin þar gefist alt annað en vel. En það verður alfarið að breyta til í þessu efni og hætta við þetta skógarfleytingshúmbúg. Um eitt skeið var komið upp mörgum skógargirðingum. Það voru girtir hingað og þangað smáskógarblettir; það á ef til vill að einhverju leyti rót sína að rekja til ákvæða skógræktarlaganna, hvað þessir reitir eru litlir. En skóggirðingar þessar voru víða misskynsamlega settar, og ekki ætíð vandað til þeirra sem skyldi. Síðan hefir lítið og ekkert verið um það hirt. Þær eru víða nú í reiðuleysi og vanhirðu. Hitt skal viðurkent, að þessi stefna, að girða og friða skóglendi, sem eru í eyðileggingu, væri í alla staði rjett. Og það er nauðsynlegt að friða ýms skóglendi á þennan hátt, og með því styðja að vexti og viðgangi skógarins. En það þarf að gera meira en að koma upp þessum girðingum. Það þarf að halda þeim við, svo að fjenaður geti ekki farið inn og út um þær. Ekkert hefir heldur verið athugað um það, hvort eða hverjum framförum skógurinn hefir tekið innan þessara girðinga, eða á þessum girtu svæðum. Að minsta kosti hafa engar skýrslur birst um það efni. Þannig er flest, hvað skógræktina snertir, á sömu bókina lært. Um fjeð, sem veitt hefir verið til skógræktar, er það að segja, að mikill hluti þess hefir farið í laun og ferðakostnað. Árið 1915 var veitt til skógræktar, að með töldum launum, 13000 kr. Þar af fóru í laun og ferðakostnað 8000 kr., eða tæpir 2/3 hlutar alls fjárins. Árið 1916 nam fjárveiting til skógræktar rúmum 15000 kr.; þar af eyðist í laun og ferðakostnað rúmar 10000 kr., eða 2/3 hlutar styrksins. Svipað er að segja um árin 1917 og 1918. Fyrir næsta fjárhagstímabil hefir skógræktarstjórinn gert áætlun um, að varið verði til skógræktar 30000 kr. hvort árið. Þar af er áætlað til skógarhöggs 11.400 kr., og til að kaupa skóglendi, Hraunteigsskóg og skóglandið á Þórsmörk, 10–12 þús. kr. - Það er nú sjálfsagt vel hugsað að kaupa þessi skóglönd. Og það eru fleiri skógarsvæði, sem landið ætti að kaupa og vernda frá frekari eyðileggingu en orðið er. Mætti þar meðal annars benda í Bæjarskóg á Öræfum, sem talinn er að vera í hættu. En hitt er annað mál, hvort ráðlegt er að fela núverandi framkvæmdarstjóra skógræktarmálanna að gera þessi kaup. Reynslan virðist benda á, að svo muni ekki vera. Niðurstaðan er, að skógræktarmálin eru í óreiðu. Fyrir því er nauðsynlegt, að framkvæmdir þeirra mála verði rannsakaðar, og það sem fyrst. Meðan á þeirri rannsókn stendur ætti að fara varlega í það, að veita fje til skógræktarinnar, bíða heldur þess, að betra skipulag kæmist á tilraunir þær, sem verið er að gera til þess að vernda og rækta skóg hjer á landi.

Bjarni Jónsson Jeg átti von á því, að lítið yrði úr því höggi, sem hátt var reitt. Hjer er ein skógarhrísla erlend, sem reitt hefir verið hátt til höggs við, þó hún eigi sjer engan verjanda nje griðastað. Satt að segja finst mjer það undarlegt, að heil nefnd skuli veitast að þessum manni, með því að bera fram slíka tillögu. Það hefir ekkert það komið fram, sem sýni rjettmæti þess, að skipa rannsókn á þennan mann. Það mundi sjálfsagt mega finna að fleiru hjer, með sömu rökum og færð voru í þessu máli, t. d. Búnaðarfjelaginu. - Það var hlálegt af hv.þm. (S. S.) að fara að telja upp, hvað mikið hafði farið í ferðakostnað og laun af veitingunni til skógræktar. Það er ekki verið að tala um það, hvort þessi maður hefði nú nægilega há laun, eða hvort þau væru of lág, eins og oft vill verða. Það getur hver maður sjeð, og mjer finst blátt áfram hlægilegt að reikna það þessum manni til sektar, þó hann hafi eytt í bæði laun handa sjer og ferðakostnað 8000 krónum. Þetta verður að skoðast sem óþörf málsýfing og ofsókn á hendur manni, sem ekkert hefir til saka unnið, og er því verri, sem maðurinn er erlendur og á hjer formælendur fá. Jeg þekki manninn lítið, en till. þessi ber ekki með sjer, að sekt hans sje mikil, heldur að hjer muni að ófyrirsynju reitt hátt til höggs.

Hákon Kristófersson Jeg hefði nú má ske ástæðu til að segja, að hv.þm. Dala. (B. J.) hafi þegar sagt það, sem jeg vildi sagt hafa. En þó vil jeg nú fara nokkrum orðum um till. á þgskj. 521. Það, sem jeg vildi um hana sagt hafa, er í fám orðum það, að hún miðar ekki að því, að koma þessu skógræktarmáli í betra horf, heldur er hún grímuklædd árás á einstakan starfsmann landsins.  (E. A.: Hún er grímulaus)  . Ójá, jeg er nú ekki fjarri því, en aldrei spillir það að tala gætilega og með fullri kurteisi. Jeg vildi fara um hana sem vægustum orðum, vegna þeirra mætu manna, er að henni standa. Ef till. þessi hefði hljóðað um rannsókn á embættisfærslu annara embættismanna, en ekki einungis þessa eina manns, hefði hún getað talist rjettlætingarverð.  (S. S.: Vill hv.þm. flytja slíka till? Jeg skal vera henni fylgjandi)  . Jeg sje enga minstu ástæðu til þess.  (S. S.: O–jæja! Einmitt það!)  . Hv. frsm. (S. S.) gat þess, að óánægjan yfir embættisfærslu skógræktarstjórans væri mjög almenn. Mjer er nú ekki kunnugt um það. En hitt er mjer kunnugt, sem fleiri vita, að hv.frsm. (S. S.) og skógræktarstjórinn hafa ekki verið á einu máli um framkvæmd þessa máls. En þótt ágreiningur sje þeirra á milli persónulega, fæ jeg ekki sjeð, að nokkur þjóðarvilji þurfi að standa á bak við ásökun eins hv.þm. (S. S.), þótt mikilsvirtur sje.  (S. St.: Og mætur!)  . Já, og mætur! Manna síst skal jeg neita slíku um þann heiðursmann. Hv. frsm. (S. S.) talaði um, að þar, sem jarðvegurinn væri laus og sendinn, þyrfti að fara varlega í skógarhöggið. Þetta er atriði, sem flestum mun vera kunnugt, og skógræktarstjóri hefir lagt mikla áherslu á. Háttv. frsm. (S. S.) benti á, að í Barðarstrandarsýslu væru álitleg skógarsvæði, og benti í því sambandi á Vatnsdals- og Djúpadalsskóglendi, er væru í mestu vanhirðu vegna þess, hve illa skógurinn væri hirtur. Það má vel vera, að frsm. (S. S.) skýri hjer rjett frá, en það hygg jeg, að um það sje tæplega hægt að kenna núverandi skógræktarstjóra. Það mundi nær hófi, að líta mætti svo á, hvað þessi skóglendi snertir, að um mætti kenna bæði víðáttu þeirra, sjerstaklega Vatnsdalsskógar, og svo ef til vill áhugaleysi hlutaðeigenda. Þó jeg vilji ekki ósanna orð háttv.frsm. (S. S.) um þetta atriði, mun mjer þó óhætt að fullyrða, að hann hefir aldrei farið um nefnd skóglendi, nema þegar hann hefir riðið eftir götu í gegnum þau. Af því að þetta mál er ófyrirsynju komið inn í deildina, skal jeg geta þess, að þessi maður, skógræktarstjórinn, hefir komið vestur í Barðarstrandarsýslu og átt tal við þá menn, er umráð eiga yfir skóglendi þar. Sje jeg enga ástæðu til að dylja það, að margir fyrir vestan snerust á móti áliti og bendingum hans að ástæðulausu. Get jeg hugsað, að gamlar venjur og úreltar skoðanir hafi verið því valdandi. Mjer er kunnugt um, að ábúendur og eigendur margra skóglendisjarða líta svo á, að best sje að allur skógur sje upp högginn, af því að hann eyði mjög ull af sauðfje. Fyrir nokkrum árum skoðaði skógræktarstjórinn skóglendi hjá mjer og fleirum í Barðastrandarhreppi. Svæði þau, er hann skoðaði, var honum bent á af hinu ágæta yfirvaldi, er við áttum þá, Guðmundi Björnssyni. Fór jeg með honum um land það, er mjer heyrði til. Benti hann mjer þá á, hvernig ætti að höggva upp skóg, svo skógvextinum yrði til bóta. Vil jeg lýsa því yfir, að bendingar hans, sem jeg hefi reynt fyrirfarandi ár, hafa sannað það, að ef skógurinn er tekinn upp með þeim aðferðum, hefir það mikla þýðingu. Hann tók það fram, að það skaðaði ekki að höggva skóginn upp, að eins að það væri gert eftir rjettum reglum; hann sje alstaðar grisjaður hæfilega, en hvergi gereytt. Hvort þessar reglur hans eru rjettar veit jeg ekki, en reynsla mín í þessu hefir bent á alt annað en það, að þessi maður hafi ekki til brunns að bera næga þekkingu á sínu starfi. Þess er líka að gæta, að þessi útlendi maður, sem kemur hingað til okkar, ókunnugur öllum og öllu, á að berjast við gamla, úrelta venju, hvað þetta mál snertir, og hefir ekki átt þeirri hylli að fagna, sem óskandi hefði verið. Og þótt hann hafi að ýmsu leyti verið ósamþykkur hv.frsm. (S. S.), þá sje jeg manninn ekki ámælisverðan fyrir það. En þetta hefir gert aðstöðu hans verri, því sá, sem bæði á við að stríða mótstöðu margra manna og gamlar bábyljur, á jafnan verri aðstöðu að hrinda nýju máli áfram, þótt gott sje. Enn fremur benti hv.frsm. (S. S.) á, að skógarhögg væri starf, sem illa svaraði kostnaði. Jeg veit nú ekki, hvernig líta ber á þetta atriði, en ekki hefi jeg trú á því, að það sje alment álitið, að þess sje að vænta, að framkvæmdir þessar geti beint borgað sig peningalega. Jeg hafði meira skoðað þær sem tilraun til að höggva gætilega skóginn, og bæta um leið úr eldiviðarleysinu. Hvernig hefir kolagröfturinn á hinum ýmsu stöðum borgað sig? Einnig benti hv.frsm. (S. S.) á, að skógræktarstjóri hefði orðið að hætta fleytingu skógviðarins niður eftir ánum. Það þekki jeg ekki, en hinu vil jeg slá föstu, að jeg ber þá tiltrú til skógræktarstjóra, að þekking hans á þessu sviði sje meiri en hv.frsm. (S. S.), án þess að jeg vilji á nokkum hátt slá rýrð á þekkingu nýnefnds ágætismanns. Einnig gat hv.frsm. (S. S.) þess, að mikið fje færi til ferðakostnaðar og þvílíks. Jeg hefi ekkert við það að athuga, ef þessar ferðir hafa leitt og leiða til þess, að menn úti um landið öðlist betri þekkingu og fái betri trú á skógræktarmálinu. Því væri þá ekki illa varið. Jeg fyrir mitt leyti tel ekki því fje Búnaðarfjelags Íslands illa varið, sem fer í kostnað við yfirferðir þessa hv.þm. (S. S.), sem ráðunauts Búnaðarfjelagsins, til að leiðbeina bæði mjer og öðrum í landbúnaði. Jeg ímynda mjer, að óhætt sje að álykta, að það beri margfalda ávexti. Hv. frsm. (S. S.) sagði, að árangur hefði orðið lítill af ferðum skógræktarstjórans. Þetta eru nú röksemdir, sem æfinlega er hægt að slá fram um einn og sjerhvern einstakling, ekki síst þegar hann er ekki svo nærri, að hann fái varið sig. En jeg tel mjög miður farið, er mætir og góðir menn verða til slíks. Hv. þm. (S. S.) sagði, að skógræktarmálið væri alt í óreiðu. Jeg skal ekki segja, hve mikið hann hefir til síns máls í þessu, en þó hygg jeg, að þessi staðhæfing sje nokkuð mikið út í loftið. Og jeg leyfi mjer að fullyrða, að svo muni almenningur ekki líta á málið. Jeg verð að endingu að taka undir ummæli hv.þm. Dala. (B. J.). Jeg teldi, að nú bíti hv. deild höfuðið af allri skömm, ef hún samþ. hjer það, sem vitur maður nefndi áðan grímulausa árás. Jeg álít, að það megi alls ekki koma fyrir, að slík till. sje samþ., nema því að eins, að deildarmenn sjeu sannfærðir um, að hjer sje um að ræða svo röksannað mál, að sanngirni vegna eigi það að ná fram að ganga. Að öðrum kosti væri það sleggjudómur, er væri deildinni til skammar.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg hefi, því miður, ekki verið við umr. um þetta mál hjer í hv. deild, nema hvað jeg hefi heyrt nokkurn hluta af ræðu þessa háttv.þm. (H. K.), er nú settist niður. Fræddist jeg á þann hátt nokkuð um það, sem hv. aðalflm. (S. S.) hafði látið um mælt þessa till., er nú liggur fyrir. Get jeg því ekki svarað öllu því, sem hann má ske hefir sagt. Enda er þess ekki þörf. Það er nóg að halda sjer að till. sjálfri, eins og hún liggur fyrir. En auk þess hefi jeg í þessu máli ýmislegt til brunns að bera, sem er þess eðlis, að jeg þekki þennan mann, skógræktarstjórann, og starfsemi hans töluvert, og að jeg hygg betur en margir aðrir. Skal jeg fyrst taka fram, að þetta er í fyrsta skifti að það gerist hjer á þingi, að fram kemur ákæra um aðferðir og starfsemi skógræktarstjórans, en stjórnarráðinu hefir aldrei borist neitt í þá átt. En það hefði verið eðlilegra, að slík kæra hefði fyrst komið til atvinnumálaskrifstofunnar. Og þá fyrst, ef kærandinn hefði ekki þóst fá þar greið og góð svör, þá átti hann að snúa sjer til þingsins, en ekki taka upp slíka aðferð, þar sem ætla má, að þm. sjeu þess ekki fúsir, og vilji heldur hliðra sjer hjá, að kveða upp dóm, og það áfellisdóm, í máli, sem þeir geta ekki alment haft mikla þekkingu á. Þeir þurfa til þess allmikla þekkingu á því, en hana geta þeir tæplega allir haft. Í öðru lagi tók hv. aðalflm. (S. S.) það fram, að upphæðin, sem í fjárlagafrv. hefir verið veitt til skógræktarstjórans, hafi jafnan verið skert, altaf verið beðið um meira. En jeg held rjett, að þessi upphæð hafi einmitt verið færð niður í tveim fjárlagafrv. síðustu um helming. En annars býst jeg við, að hv. formaður fjárveitinganefndar geti upplýst það. Jeg skal ekki neita, að jeg hefi heyrt á ýmsum stöðum kvartanir yfir framkvæmdum þessa manns, bæði viðvíkjandi skógarhögginu, og eins þeim tilraunum, er hann hefir gert til þess að fleyta skógviðinum eftir ám og vötnum. Þar hefir hann farið að eins og Norðmenn gera, og þær tilraunir hafa margar mishepnast honum, eins og þeim. Hjer kemur til landsins maður með áhuga fyrir þessari atvinnugrein og löngun til að hressa hjer upp skógargróður. Sá áhugi hefir ekki minkað síðan jeg kyntist honum fyrst. En síðan eru allmörg ár, og öll þau ár hefir hann verið að brjóta ísinn. En á þeim tilraunatímabilum geta mörg handtökin farið til lítils, og þá vantar sjaldan aðfinslurnar, og þær miður góðgjarnlegar. Jeg skal leyfa mjer að taka það fram, þó að jeg eigi þar sjálfur hlut að máli, að jeg hefi búið á einhverri mestu og bestu skógjörð norðanlands, þar sem skóginn þarf ekki að verja fyrir ágangi sauðfjár, þar eð hann liggur svo afskektur. Jeg hefi látið mjer mjög ant um þennan skóg og gert mjer títt um að vernda hann og bæta. Og þegar skógræktarstjóri hefir komið til mín, hefi jeg sýnt honum skóginn. Hann hefir gefið mjer ýmislegar leiðbeiningar, og ekkert af þeim hefir brotið í bág við skoðanir mínar eða það, sem jeg, eftir bestu umhugsun, hefi álitið skóginum hollast, og það, sem jeg sjálfur hefi reynt 30–40 búskaparár í meðferð skógarins. Leiðbeiningar hans hafa komið mjer að góðum notum, en þær geta ekki verið öðruvísi til mín en annara skógeigenda, þar sem hann á annað borð fann áhuga hjá mönnum fyrir því, að skógurinn þeirra blómgaðist sem best og yrði til sem mestrar prýði og nytja. Jeg veit ekki betur en að sú grisjunaraðferð, sem nú er af öllum viðurkend, eigi rót sína að rekja til hans. Hv. þm. Barð. (H. K.) mintist eitthvað á ferðakostnaðinn. Jeg hefi ekki sjeð neitt á reikningum þessa manns, sem sje sjerlega hátt, eða geti talist aðfinsluvert. En nú er mjer mjög torskilið, hvernig á að framkvæma þessa þingsályktun, ef hún skyldi verða samþ. hjer í deildinni, sem jeg efast mjög um. - Hvernig á að rannsaka framkvæmdir í skógræktarmálinu? Til hverra á að snúa sjer? Er það til sjerfræðinga, sem ekki eru til? Eða á að safna upplýsingum, sem þá yrðu líklega helst hjá skógarvörðum úti um land? Menn þeir, sem eiga skóga, og einstakir skógræktarmenn, gætu gefið upplýsingar og leiðbeiningar. Jeg ímynda mjer, að þá myndu koma fram mismunandi umsagnir, þar sem einhverjir fengjust til að láta umsagnir í tje. Það yrði torvelt fyrir þáverandi stjórn að kveða upp dóm um það, hvort forstaða skógræktarinnar væri óheppileg og óviðunandi eða ekki. En fari nú svo, að það yrði ofan á, að skifta þyrfti um framkvæmdarstjóra, þá þyrftu að vera sterkar líkur fyrir því, að sá væri betri, er við tæki. Nei, jeg held ekki, að þingsál., fram borin á þennan hátt, sje eðlileg, nje heldur sje það viðunandi gagnvart einstökum manni, að hún komi frá þinginu, þótt ekki sje nema frá annari deildinni. Og jeg held, að árangurinn yrði ekki heldur sá, sem háttv. flutnm. ætlast til. Jeg sje ekki, hvernig það gæti verið mögulegt. Ef svo er, að óánægja er með manninn, er ekki önnur leið til að bæta úr því? T. d. að skógarvörðum hvers umdæmis sje fengið meira vald í hendur, og skógræktarstjóranum sett nýtt erindisbrjef, um leið og skógarvörðunum í einstökum umdæmum. Og sjálfsagt mætti hugsa sjer fleiri leiðir. En vonandi kemur það ekki til minna kasta að framkvæma till. þessa. En jeg vil segja það, og þykist geta talað um þetta mál af talsverðri þekkingu, líklega meiri en flestir aðrir hv. deildarmenn og ekki minni en hv. aðalflm. (S. S.), að jeg sje ekki ástæðu til, að svo hart sje farið í sakirnar. Læt jeg svo hjer við sitja, og býst við, að hv.flm. úr landbúnaðarnefnd segi eitthvað fleira málinu til upplýsingar, er þeir heyra rök andmælenda gegn till.

Benedikt Sveinsson Jeg hygg, að örðugt verði að bera á móti því, að skógræktartilraunir hjer á landi síðustu áratugi hafi haft lítinn árangur. Svo er að minsta kosti þar, sem jeg þekki til, að árangurinn er nær enginn. Að vísu hafa sumstaðar verið gerðar girðingar, og hefir skógur eðlilega betur þrifist þar síðan en þar, sem fje getur sótt í skóginn. Friðun skóganna hefir borið sjáanlegan árangur á þeim stöðum, þar sem skilyrði eru góð fyrir skógvöxt, eins og t. d. í Fnjóskadal. En þess var farið að gæta, áður en sú hreyfing var vakin, sem leiddi af sjer skipulag það á skógræktinni, sem nú er. Menn voru áður farnir að hirða skóg sinn betur, leggja meiri rækt við hann, að minsta kosti þar, sem jeg er kunnugastur, eins og í Fnjóskadal. Þessi framför var hafin þegar á síðustu áratugum 19. aldarinnar og hjelst fram á þessa öld. Eftir því, sem mjer er kunnugast, hefir skóginum farið fram af sjálfu sjer alt frá 1870 og fram á síðustu ár Er það líklega af þeim höfuðástæðum, að veðrátta hefir verið betri en stundum áður, betur með fje farið, og því minna beitt í skógana, og í þriðja lagi hefir skógarhögg minkað mikið síðan skotsku ljáirnir komu til landsins og kol tóku að flytjast inn. Áður var, eins og kunnugt er, gert til kola í skógunum, er menn þurftu kola til ljedengingar og smíða, og eyddust þá skógarnir fljótt. En nú í allmörg ár hafa skógarnir verið friðaðir að mestu í mörgum bygðarlögum, svo að nú er kominn álitlegur skógur þar, sem nær var eyddur fyrir 40–50 árum. En annars hygg jeg nú, að menn þurfi ekki að vera mjög hissa á því, þótt skógræktartilraunir síðustu ára hafi ekki borið mikinn árangur. Það var vitanlegt fyrirfram, er stofnað var til skógræktarstjóraembættisins, og af vali hans, er tekinn var útlendingur, gerókunnugur Íslandi, staðháttum mjer, veðráttu og öðrum skilyrðum. Hann hafði verið alinn upp í öðru landi, fengið þekkingu sína þar, og beitt henni í alt öðru loftslagi og við önnur skilyrði, og var þess vegna frá upphafi sá ólíklegasti, sem völ var á til þessa starfa. Þar að auki kunni maðurinn ekki eitt orð í íslenskri tungu. Hefi jeg fyrir satt, að það hafi háð honum lengi framan af, og leiðbeiningar hans við alþýðu því að litlu haldi komið. Á ferðum hans skildi hann ekki nokkurt mannsbarn, því jeg tala ekki um einstöku sýslunefndarmenn og ráðherraefni, sem verið hafa betur að sjer í dönskunni. Má því nærri geta, að hann hefir naumast verið mjög leiðbeinandi, er hann kom upp í fjallakotin og afdalina, þar sem einna helst eru skógar eftir. Menn hafa því í raun og veru aldrei verið hrifnir af þessari ráðstöfun, sem gerð var í fyrsta farrými „Botniu“ 1906, enda mun það og vera rjett, sem hv.flm. (S. S.) segir, að árangurinn hafi enginn orðið. Þessi hv.þm. (S. S.) hefir ferðast um landið víða, og ætti því að vera kunnugt um þetta af eigin sjón, enda er þetta líka nokkuð skylt hans eigin starfi.  (H. K.: Er hann alveg óhlutdrægur?)  . Jeg býst við, að honum mundi hafa verið kærara að bera þessum starfsbróður sínum sem besta söguna, í stað þess að þurfa að gera lítið úr árangrinum af starfi hans. Áhugi á skógrækt hefir þá og mjög minkað síðustu áratugina. Má nefna skógræktarstöðina við Rauðavatn, sem ljóst dæmi þess. Var áður skrifað í blöð og tímarit um skógræktarstöð á þessum stað, og þar kom, að Reykvíkingar lögðu fram fje til hennar. Var áhuginn svo mikill, að skáldin keptust við að yrkja hvatningarljóð til lýðsins til að hefjast nú handa. Þar kom þá, að landið var girt með miklum tilkostnaði og settir niður viðarteinungar af ýmsum tegundum. Gekk alt álitlega í fyrstu, og var stöðin rækt með alúð, þótt teinungunum gengi ekki sem best að vaxa. En síðan stöðin komst undir stjórn yfirskógræktarstjóra, þá hefir henni svo hrakað að hirðing, að þar er nú fult af geitum á beit innan girðingar, sumar eftir sumar. Þetta bendir alt á, hversu mjög áhuginn hefir minkað, enda er málið nú dautt mál að kalla og orðið hreinasta „humbug“. Hins vegar get jeg lýst yfir því, að jeg get ekki samþ. þessa till., og liggja þar til tvenn rök. Fyrst er það, að jeg býst við, að dálítið örðugt verði að koma þessari rannsókn við, eins og hæstv. atvinnumálaráðh. (S. J.) benti á, enda þarf hennar ekki við. Í annan stað finst mjer kenna nokkurrar ofsóknar á einstakan mann, að setja slíka nefnd sem þessa til höfuðs honum. Mun það vera meira annara sök en hans sjálfs, að hann er hingað kominn, því vissulega hefir hann ekki sókst eftir því, að komast hingað norður til Íslands, til þess að leiðbeina bændum, sem hann vissi að hann skildi ekki. Jeg vil því sýna þessum manni fulla kurteisi, sem hann á skilið, og vil jeg, að landi og stjórn farist sæmilega við hann. Held jeg besta lausn þessa máls að vísa því til landsstjórnarinnar með rökstuddri dagskrá, sem einhver hv.þm. flytji.

Pjetur Jónsson Jeg býst við, að hæstv. atvinnumálaráðh. (S. J.) sje svo vant við kominn, að hann geti ekki hlýtt á mál mitt, en það var þó ræða hans, sem fjekk mig til að standa upp, af því að hann hálft um hálft skírskotaði til mín í henni. Það var ekki nema eðlilegt, að hann skírskotaði til mín, því honum er kunnugt um, að jeg er skógræktarmálinu allkunnur. Jeg hefi lengi setið í fjárlaganefnd, og hefir það oftast nær komið til mín að athuga þennan lið þeirra sjerstaklega, sem um skógræktina fjallar, svo jeg hefi, ef svo mætti að orði komast, nokkurn veginn alist upp með því máli. Málið er allóþægilegt, eins og gengur og gerist um mál, sem ganga illa, og er í slíkum efnum varla hægt að komast hjá því að snerta persónur, sem mest eru við málið riðnar. Hæstv. atvinnumálaráðh. (S. J.) sagði, að Alþingi hefði einatt sett niður þær till., sem stjórnin hefði gert til þess að hækka styrkinn til skógræktarinnar. Jeg skal ekki mikið um þetta segja, en það er víst, að stjórnin var framan af nokkuð örlátari til þessa máls en þinginu fanst ástæða til, eins og málinu var komið. En þó man jeg eftir því, að fyrir nokkrum árum var stjórnin komin að þeirri niðurstöðu, að ekki væri mikið hægt að gera í þessu máli með þeirri framkvæmdarstjórn, sem þá var og enn er. Jeg ræddi um þetta við stjórnina einslega, oftar en einu sinni, fanst ekki ástæða til að gera það svo mörgum væri kunnugt, og þá varð niðurstaðan sú, að ekki væri rjett að veita mikið fje til þessa máls, eins og stæði. Á þessum vandræðum gekk svo og gengur enn þann dag í dag. Eins og kunnugt er, ganga nærri tveir hlutar af fjárveitingunni árlega til starfslauna og ferðalaga, og er þó fjarri mjer að segja, að starfslaunin sjeu of há, nje ferðalög skógvarðanna meiri en þörf gerist. Í fjárlagafrv. stjórnarinnar, sem lá fyrir þinginu 1917, stóðu 15000 kr. til skógræktarinnar, og fjelst fjárveitinganefnd á það óbreytt, svo að það er misminni hjá hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.), að nefndin hafi altaf lækkað till. stjórnarinnar. En við þessa fjárveitingu gerði nefndin þá í áliti sínu allskarpa athugasemd, er átti að ýta undir stjórnina að hafa gott eftirlit með þessu máli og hvetja til skynsamlegra framkvæmda í því. Get jeg ekki stilt mig um að lesa upp kafla úr nefndaráliti fjárveitinganefndar, þar sem um þetta er talað: „Nefndin kemur eigi fram með neinar brtt. viðvíkjandi skóggræðslunni. En hún hefir eigi að síður athugað mál þetta talsvert og kynt sjer framkvæmdirnar eftir föngum, og þó einkum reikninga skógræktarstjóra fyrir síðastliðin þrjú ár. Útdrátt hefir hann gert úr reikningunum, til þess að sýna, hvernig fjenu hefir verið varið, sem til skógræktarinnar er veitt.“ Útdrátt þennan má lesa í A-deild Alþt. 1917, á bls. 823, og er gagnslaust að lesa hjer upp tölurnar. Þetta sýnir, að nefndin hefir þá, eins og oft áður, leitast við að athuga málið eftir þeim plöggum, er fyrir lágu. En svo held jeg áfram að lesa nefndarálitið þessu viðvíkjandi: „Yfirlitið ber með sjer, að jafnvel þótt fjárveitingunum væri vel varið eftir föngum, þá gengur meira en helmingur þeirra til launa og ferðakostnaðar lögákveðinna starfsmanna. Má efast um, að sum ferðalögin sjeu nauðsynleg; en þó er sumum nefndarmönnum kunnugt, að nauðsynlegt eftirlit og leiðbeiningar skógarvarðanna hefir eigi komist á vegna peningaskorts til eftirlitsferða. Til skóggræðslunnar sjálfrar, eða grisjunar, girðinga og umbóta, gengur minstur hluti fjárins, og fer minkandi. Virðist það mjög athugavert að hafa fjóra starfsmenn til svo lítils. Að nokkru leyti stafar þetta af naumum fjárveitingum, en þær koma aftur af því, að fjárlaganefndunum hefir einlægt virst forstaða skógræktarinnar óheppileg í fylsta lagi. Meðal annars og sjer í lagi skal bent á fjáreyðsluna við fleytingar á skógviði, sem fullreynt er að ekkert vit er í, en sívaxandi fjáreyðsla til ónýtis, eins og skýrslur og reikningar bera með sjer. Lítur nefndin svo á, að það verði að varða stöðu skógræktarstjóra, ef hann heldur áfram viðarfleytingu og öðru jafnfjarstæðu á kostnað landssjóðs. Þetta er hjer sagt landsstjórninni til nákvæmrar athugunar.“ Þetta sagði fjárveitinganefnd Nd. 1917 stjórninni, eftir fleiri ára árangurslausar tilraunir til þess að fá lagfæring á skógræktina. Síðan hefir orðið sú lagfæring á, að ekki hefir verið varið eins miklu fje til ónýtis eins og áður, og hefir að því leyti haft dálitla verkun. En nú vildi nefndin enn á ný reyna að kynna sjer málið, með því að hafa tal af skrifstofustjóra þeim, er málið heyrir undir í stjórnarráðinu. Þar sem nú nefndinni virtist það fje, sem veitt var umfram laun skógræktarstjóra og fastra starfsmanna hans, hlutfallslega of lítið, ráðgaðist hún um það við stjórnina, hvort ekki ætti að bæta við fjeð. Fjekk hún það svar frá þeim manni, sem málinu var best kunnugur, að hann sæi sjer ekki fært að fara fram á, að meiru fje væri varið til þessa máls. Þykist því nefndin hafa hreinar hendur í þessu máli.

Einar Arnórsson Jeg bæði bendi á að á sókn og vörn í þessu máli hafa þrír þm. sótt, en tveir varið. Býst jeg við að taka lítinn þátt í hvorutveggja. Vil jeg þó fyrst minnast nokkuð á till. sjálfa. Þó að hún fari ekki beinlínis fram á neina fjárveitingu, þá hlýtur hún að hafa hana í för með sjer. Finst mjer því, þótt ekki sjeu bein fyrirmæli um það í þingsköpunum, að hún ætti að ganga í gegnum báðar deildirnar. - Þetta mál er þannig vaxið, að það dylst engum, að verið er að gera ráðstafanir - jeg skal ekkert um það segja, hvort þær eru rjettar eða rangar - til þess, að maður, sem verið hefir í þjónustu landsins, verði sviftur stöðu sinni. Þetta er ekki svo lítilvægt fyrir þann mann, sem tillögunni er beint að; það er ekki að eins, að hann kynni að verða sviftur stöðu sinni, heldur er allfreklega ráðist á álit hans, að jeg ekki segi mannorð. Ef því svo fer, að þessi till. verður borin undir atkv., þá ætla jeg að leyfa mjer að koma fram með brtt. er fer í þá átt, að í stað Nd. komi Alþingi. Hjer eru nú ýmsar ákærur fram fluttar á hendur skógræktarstjóra. Virðast mjer það aðallega vera þrjú atriði, sem hann er ákærður fyrir: 1. að hann hafi gert sig sekan um að fleyta skógarviði á vötnum. Fyrir mitt leyti get jeg ekki ásakað hann fyrir það, þótt hann hafi byrjað á þessu; væri trúlegra, að honum væri legið á hálsi fyrir, ef hann hefði ekki gert þessar tilraunir. Till. segir, að þessar tilraunir hafi gengið illa og að mikið fje hafi farið til þeirra; er það þá líklega að skógræktarstjóra sje legið á hálsi fyrir það, að hafa haldið þessum tilraunum of lengi áfram. Nú veit jeg ekki, hvort skógræktarstjóri hefir gert sig sekan í þessu síðan nefndarálit það, sem hv.þm. S.-Þ. (P. J.) las kafla upp úr, birtist, eða, ef hann hefir gert það, hvað mikið kveði þá að þessari ávirðingu hans, og í öðru lagi, hversu stjórnin hafi brýnt það rækilega fyrir honum að halda sig eftir vilja fjárveitinganefndar. Hafi stjórnin látið þetta afskiftalaust og ekki skipað honum að fara eftir þessu, þá fæ jeg ekki sjeð, að nokkur dómstóll fái dæmt manninn frá stöðu sinni fyrir þessar sakir. Þetta býst jeg auðvitað við að hægt sje að fá upplýst hjá atvinnumálaráðuneytinu, og er sjálfsagt að afla þeirra upplýsinga. 2. ávirðingin, sem þessum manni er gefin að sök, er sú, að hann hafi tekið upp þann sið, sem jeg held að allir telji góðan og sjálfsagðan, að girða land það, sem átti að nota til skógræktunartilrauna, en hafi svo ekki sjeð um, að þeim hafi verið haldið við sem skyldi. Það er ekki óskiljanlegt, þegar litið er til þess tíma, sem við höfum lifað á síðustu árin, þó að girðingum hafi ekki verið sem best við haldið. Fjeð, sem þessi maður átti yfir að ráða, hefir verið af skornum skamti, og hefir fjárveitingin alls ekki farið hækkandi í hlutfalli við það, sem bæði girðingarefni og vinnulaun hafa hækkað. Það er því ekki óeðlilegt, þótt minna væri hægt að gera en áður. 3. ávirðingin er, að lítið hafi á unnist um skógarhöggið. Það má vel vera, að svo sje, en ástæðan til þessa er að nokkru leyti sú sama og um girðingarnar, því hvað er svo sem hægt að láta gera nú fyrir 4–5000 kr.? Viðurkenningin fyrir verðfalli peninganna er ljós í gerðum þingsins, eða hefir það ekki sjeð sig knúð til að hækka alt framlag til vega og annara framkvæmda, af því að hægt er að gera miklu minna fyrir krónuna nú heldur en áður? Þó því svo megi vera, að hægt sje að finna eitthvað að við þennan mann, og það er enginn sá maður til, síst opinber starfsmaður, sem ekki er hægt að finna að við, þá er það vafalaust svo, að honum, persónulega, mun ekki alt að kenna. Það verða allir að viðurkenna, að fjeð, sem lagt hefir verið til þessa skógræktarmáls úr landssjóði, hafi verið af skornum skamti; verður því kostnaðurinn við hana aldrei mikill. Hitt munu menn og verða sammála um, að þessi maður hefir altaf sýnt óvenjumikinn áhuga á starfi sínu. Hygg jeg, að ekki sjeu honum margir útlendingar jafnfærir í íslenskri tungu, bæði í að tala hana og skrifa, Það má nú vel svara þessu með því, að þetta hafi verið skylda hans, og kannast jeg við það, en þótt það hafi verið jöfn skylda sumra annara, þá hafa þeir ekki leikið þetta eftir honum. - Maðurinn kemur hingað í ókunnugt land og er ókunnugur öllum staðháttum og hugsunarhætti þjóðarinnar. Hann á því mjög erfitt fyrst um sinn, en nú hygg jeg, að hann hafi lifað sig svo inn í hugsunarhátt þjóðarinnar og kynst svo staðháttum hjer á landi, að hann geti farið að beita sjer. Gömul regla segir, að menn viti, hverju þeir sleppi, en ekki hvað þeir hreppi. Þessi regla er sönn, og veit jeg því ekki hvort rjett er að setja þennan mann af embætti nú, þar sem hann hefir gegnt stöðunni lengi og er orðinn starfinu kunnur, því að það getur verið, að síðari villan verði verri hinni fyrri. Það er alkunnugt, að andstaða hefir verið gegn þessum manni, og það um atriði, sem honum eru ósjálfráð. En það er ekki mikið á því að græða, þótt sleggjudómar hafi verið upp kveðnir. Það má auðvitað nefna dæmi, og þau ekki svo fá, þar sem starfsmenn landsins hafa orðið fyrir mismunandi ummælum. Sjerstaklega er sagt um þá, sem um landið ferðast til að leiðbeina mönnum, t. d. ráðunautum Búnaðarfjelags Íslands, að það sje þarfleysa ein, og það gengur svo langt, að mönnum þessum er brugðið um það, að þeir kunni ekkert til þeirra verka, sem þeir eiga að hafa forsögn á. Það sæmir síst heilli þingdeild, og henni háttv., að hnýta sig aftan í almannaróminn og hlaupa eftir Gróusögum og illmælum, sem dreift er út um hina og þessa. Ef till. verður samþ., þá er auðvitað, að stjórnin geri sjer far um að framkvæma það, er hún mælir fyrir, og yrði það þá helst gert á þann hátt, að nefnd væri skipuð til að rannsaka allar gerðir og líklega líka skap skógræktarstjórans. Það mætti segja, að þessi nefnd yrði sett til höfuðs honum. Ef rösklega væri að unnið og alt rannsakað út í æsar, þá gæti eins mikið farið til þess og veitt er til skógræktar á einu fjárhagstímabili. Jeg býst við, að þessir menn yrðu að ferðast um landið og skoða þá staði, sem skógræktarstjóri hefir unnið að, og eins hina, sem hann hefir vanrækt að þeirra áliti. Jeg veit ekki, hvort stjórnin á völ á mönnum, sem færir eru að takast á hendur þessa rannsókn. Jeg veit ekki, hvort hún á völ á mönnum, sem eru eins vel að sjer og maðurinn, sem þeir eiga að dæma, hvað þá heldur að þeir sjeu betur að sjer, en það þyrftu þeir helst að vera. Og ef till. verður samþ., þá verður stjórnin að gæta þess vel að velja óvilhalla menn og menn, sem ekki hefðu hag af því, að niðurstaðan yrði á ákveðinn hátt. Það yrðu að vera ráðdeildarmenn, og þeir yrðu að hafa til að bera meiri þekkingu en sá, sem þeir eru settir til höfuðs. En eru þeir til? Sú aðferð, sem þingleg er, og sú eina, sem rjett er að fara, er sú, að stjórninni væri falið að fara með þetta mál eins og önnur lík, þegar eitthvað er aðfinsluvert í fari embættis- og starfsmanna landsins. Þar á stjórnin að taka í taumana, og ef hún gerir það ekki, þá er að vita hana, en ekki manninn. Með þeim formála, að stjórnin taki til þeirra löglegu ráða, sem hún hefir vald til að beita, þá legg jeg til, að málinu verði vísað til hennar.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Jeg bjóst ekki við svona miklum umr. um þessa sjálfsögðu till. - Jeg neyðist til að fara nokkrum orðum um ýms atriði í ræðum andstæðinga minna. Hv. þm. Dala. (B. J.) reið á vaðið og fann till. það til foráttu, að ráðist væri á einn mann, útlendan mann, danskan mann. Jeg verð að mótmæla því, að þessi till. verði skoðuð sem persónuleg árás á manninn; hjer er um málefni að ræða. En háttv.þm. (B. J.) hefir stundum ekki orðið flökurt, þótt minst væri á Danskinn; jeg veit ekki betur en að hv.þm. (B. J.) hafi sanna ánægju af að húðskamma hann. Háttv. þm. (B. J.) taldi ekki síður þörf á að rannsaka embættisrekstur annara, og nefndi hann í því sambandi starfsmenn Búnaðarfjelags Íslands. Það getur verið, og jeg er ekki að mæla á móti því. Sannleikurinn er sá, að of lítið er að því gert að hafa vakandi auga með starfsmönnum ríkisins og heimta, að störf þeirra sjeu rannsökuð, þegar eitthvað þykir fara aflaga. Það er annars einkennileg tilhneiging þetta, hjá mörgum, að vilja stöðugt sjá í gegnum fingur með opinberum starfsmönnum, og hefir það mjög gert vart við sig gagnvart þessari till. Hjer hefir hver af öðrum reynt að draga fjöður yfir það, sem að skógræktarstjóra er fundið. Hv. þm. Barð. (H. K.) var líka að mæla á móti þessari till., og kom mjer það kynlega fyrir, af „jafnmætum manni“. Hann sagðist ekki hafa orðið var við almenna óánægju, og trúi jeg því, að hann segi það satt. En hann mun ekki kunnugur nema á Vesturlandi. Jeg gæti þó sagt honum tvær smásögur af ferðalagi skógræktarstjóra í Barðarstrandarsýslu, sem ekki benti á, að ánægjan með hann sje óblandin. En jeg hirði ekki að tilgreina slíkt hjer. Þá gat hv.þm. (H. K.) þess, að till. mundi undan mínum rifjum runnin og vildi setja það í samband við misklíð, sem verið hefir milli mín og skógræktarstjóra. Það hafa aldrei verið persónulegar deilur á milli okkar. En hitt er satt, að okkur hefir greint á um skógræktarmál. Deilan hefir staðið um mál, en ekki menn. Jeg frábið mjer alt tal um ofsóknir á hendur þessum manni. Annars hirði jeg ekki að svara hv.þm. (H. K.) fleira; það kom lítið málefninu við, sem hann sagði. En hann var góður viðtals og mjúkur á manninn að vanda, og hefi jeg ekkert undan honum að kvarta, hvað það snertir. Hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) kom hjer hlaupandi ofan úr Ed. og hóf mál sitt með yfirlýsingu um, að hann hefði töluvert til brunns að bera í þessu máli. En ekkert bar hann þó fram, sem sannaði það, og till. andmælti hann. Hann sagði, að stjórnarráðið væri ekki óánægt út af aðgerðum skógræktarstjóra, en þó kannaðist hann við, að töluverð óánægja væri út á við. Jeg hygg, að hún sje rjettmæt og á rökum bygð. Þá sagði hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.), að ferðareikningarnir væru ekki of háir. Það sagði jeg ekki heldur í þeim skilningi, að þeir væru ósanngjarnir, en hitt sagði jeg, að í ferðalög og laun færi of mikið fje, þegar öllu væri á botninn hvolft. Menn hafa vikið að því, hvernig ætti að framkvæma þessa rannsókn, og hefir hv. samþm. minn (E. A.) gengið út frá nefnd. Jeg hefi ekki hugsað mjer þá aðferð. Jeg teldi rjettast, að stjórnin leitaði sjer aðstoðar sjerfróðs manns eða manna, en um nefnd verður þar varla að ræða. Hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) sagði, að till. væri ekki viðunandi, því hún beindist gegn ákveðnum manni. Jeg hefi talað um þetta áður, en vitanlega er ekki hægt að komast fram hjá manninum, þegar um framkvæmdir hans og aðgerðir er að ræða. Jeg býst við, að hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) hafi orðið var við þetta í ráðherratíð sinni, að eigi hefir verið gengið fram hjá honum, þegar fundið hefir verið að aðgerðum stjórnarinnar. Jeg sje ekki, hvaða leið er hægt að fara án þess að koma við manninn sjálfan, og ef svo reynist, að framkvæmdirnar hafi verið á aðra leið en æskilegt þykir, þá er að skifta um mann. Það er ekki um það að ræða að kasta þessum manni út á klakann. Jeg býst við, að brjóstgóðir menn hjer í deildinni beri fram frv. um biðlaun eða eftirlaun honum til handa. Það getur oft verið tilvinnandi að setja menn á biðlaun, til að losna við þá úr embættum, eða frá sýslaninni. Annars vil jeg í þessu sambandi vísa til þess, sem skrifað hefir verið um skógrækt nú á síðari árum. Það er ekki jeg, eða nefndin, sem hafa fundið upp þessar ásakanir. Ýmsir mætir og merkir menn hafa skrifað um þetta efni, og alstaðar hefir kveðið við sama tón. - Guðm. G. Bárðarson hefir skrifað tvær skýrar greinar um þetta efni í „Frey“, og Guðm. Davíðsson hefir einnig skrifað merkar greinar um skógrækt og skógræktarstjórann. - Þessar greinar sýna betur en nokkuð annað, að ekki er alt eins og á að vera. Háttv. samþm. minn (E. A.) talaði hóflega um málið, en mintist þó á, að hjer ætti að svifta mann stöðu. Jeg hefi tekið það fram, að það er ekki meiningin að fara illa með hann. - Skógræktarstjórinn hefir ráðgert að halda áfram fleytingunni, þrátt fyrir það, að sýnt er og sannað, að hún er vitleysa ein. Um girðingarnar er það að segja, að lítið er gert til þess að halda þeim við eða auka við þær, enda er alt girðingarefni nú dýrt. Höfuðatriðið ætti að vera það, að reyna að halda við girðingum þeim, sem þegar eru. Það hefir verið borið fram, að maðurinn hafi mikinn áhuga á sínu starfi, og hefi jeg ekki mótmælt því. En landinu hefir ekki notast þessi áhugi vegna ókunnugleika mannsins og erfiðra skapsmuna. Þá sagði hv.þm. (E. A.), að menn vissu, hverju þeir sleptu, en ekki hvað þeir hreptu, og það er rjett. Við vitum, að við sleppum manni, sem hefir sýnt, að hann er miður hæfur í þessa stöðu, og auðvitað getum við altaf fengið betri mann í staðinn. Jeg gæti nefnt fimm menn, sem jeg tel fyllilega hæfa til starfans, en ætla ekki að nafngreina þá. Það eru fleiri en jeg og nefndin, sem telja nauðsyn að rannsaka þetta mál. Hv. þm. S.-Þ. (P. J.) las upp kafla úr nál. fjárveitinganefndar á þingi 1917, og var þar kveðið svo sterkt að orði, að ekki væri annað fyrir en svifta manninn embætti, ef hann bætti ekki framferði sitt. Undir þetta hefir háttv.þm. Dala. (B. J.) skrifað. En nú er það vitanlegt, að skógræktarstjóri hefir haldið áfram uppteknum hætti.

Einar Arnórsson Jeg vildi beina þeirri fyrirspurn til hæstv. stjórnar, hvort skógræktarstjóri hafi haldið áfram fleytingum eftir að nál. kom út, og ef svo er, þá með hvaða árangri. Eins vildi jeg fá upplýsingar um það, hvort stjórnin hafi tilkynt skógræktarstjóra innihald nál, með skipun um að hegða sjer eftir því.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg veit, að skógræktarstjóri hefir haldið fleytingu áfram, og um árangurinn er það að segja, að skógræktarstjóri hefir lært af reynslunni, og hefir nú fleytt viði, svo að það hefir borgað sig. Viðvíkjandi því, hvort stjórnin hafi tilkynt skógræktarstjóra niðurstöðu nefndarinnar, þá man jeg ekki eftir, að sent hafi verið brjef eða annað þess háttar. Það hefir farist fyrir. En jeg hefi talað við skógræktarstjóra um þetta, minst á það munnlega, og er ekki svo, að hann hafi lofað bót og betrun. Annars þarf jeg ekki miklu að svara hv.frsm. (S. S.) Hann gerði lítið úr því, sem jeg hafði til brunns að bera í þessu máli, en jeg hefi ekki heldur gumað af því. Jeg býst við, að þekking mín á þessu máli standi í rjettu hlutfalli við það, sem jeg hefi látið uppi. En jeg veit ekki, hvort sama verður sagt um hv.frsm. (S. S.), en jeg vil þó ekki fara að skjóta neinum hníflum að honum. Háttv. frsm. (S. S.) vildi láta stjórnina velja sjerfróða menn til þessarar annsóknar, og er það auðvitað hægt, en jeg efast um, að sá árangur verði af því starfi, sem ætlast er til. Jeg varð að ganga upp í Ed. og vera við atkvgr. þar, og heyrði því ekki alla ræðu hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), en mjer heyrðist hann tala um, að árangur væri lítill af starfi skógræktarstjóra. Þessi skógmál eru þau mál, sem mjer eru einna kærust, og hefi jeg því reynt að fylgjast með framkvæmdum í þeim. Jeg hefi athugað nokkra bletti á ára fresti, og mjer til gleði hefi jeg orðið var við, að þeir eru fegurri nú og í mikilli framför. Að vísu hefir árferði verið gott, og má eflaust þakka því mikið.  (S. S.: Eingöngu árferði að þakka)  . Nei, ekki eingöngu. Tilfinning manna hefir vaknað, að fara vel með skóga, og eins má mikið þakka aðgerðum skógræktarstjóra. Hann sagði fyrstur manna fyrir um meðferð skóga, grisjun og fleira, og hefir á margan hátt unnið að framför skóganna. Jeg skal játa það, að mistök hafa átt sjer stað, en fyrir því má ekki telja manninn ófæran, því margt hefir honum hepnast, og margt hefir hann vel gert. Jeg hygg, að önnur ráð sjeu til að bæta vöxt og viðgang skóga en að svifta þennan mann embætti.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg ætla ekki að blanda mjer í þá deilu, sem hjer hefir staðið, og ætla ekkert að segja um það, hvort þau ákæruatriði, sem borin hafa verið fram, sjeu rjett eða röng. Þetta mál tekur ekki til mín. Jeg hefi ekki á móti því, að þingið setji sjálft rannsóknarnefndir til að rannsaka slík mál sem þessi; en þá hefði þurft að setja þessa nefnd þegar á öndverðu þingi, en ekki í þinglok. - Það er sjálfsagt, að sjerfróðir menn settu að framkvæma rannsókn þá, sem hjer er talað um. En þá mun fáa að fá hjer. Það hafa verið nefndir til tveir slíkir menn, sem fundið hafa að gerðum skógfræðingsins. Ætti kann ske að taka þá, annanhvorn eða báða, til að fremja rannsóknina. Reyndar mun annar maðurinn alls ekki vera sjerfróður um skógræktarmál; um hinn má ef til vill segja, að hann sje það. Eða er það tilætlunin að fá útlendinga til rannsóknarinnar? Það ræki líklega að því, að svo yrði að vera, ef hún ætti að vera ábyggileg. Till. er vanhugsuð, eins og hún liggur fyrir. Eftir stjórnarskránni er þinginu heimilt að setja nefndir til þess að rannsaka málefni, sem eru áríðandi fyrir almenning, og fleiri aðferðir getur það haft til að fá vitneskju um þau, og þarf ekki á það að benda. En þessa aðferð held jeg að alls ekki megi upp taka, að þingið fari að blanda sjer svona óákveðið inn í umboðsstjórn landsins. Jeg vona, að hv. deild samþ. ekki þessa till., eins og hún liggur hjer fyrir.

Forseti: Mjer hefir borist í hendur svo hljóðandi rökstudd dagskrá frá hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.): Í því trausti, að landsstjórnin leitist við að koma betra skipulagi á skógræktarmál landsins en verið hefir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Bjarni Jónsson Hv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) talaði mikið um skógræktina við Rauðavatn, og að geitur væru þar innan girðingar á beit. Þetta kom málinu ekki sjerlega mikið við; eða ætlast hv.þm. (B. Sv.) til, að skógræktarstjórinn standi þar á verði og verji geitum og sauðfje að komast inn á skógræktarsvæðið. Það er vitanlegt, að hann hefir ekki fje til að láta gera við girðingarnar þar, og verður hann ekki sakaður um það; þeim skeytum verður að beina til þingsins, og þeirra, sem dyggilegast berjast fyrir því, að skera sem mest við neglur sjer fje til skógræktar. Annars mun hafa verið frá upphafi í vitleysu stofnað til skógræktar við Rauðavatn, en þá var skógfræðingurinn ekki kominn hingað til lands, svo að ekki getur það verið honum að kenna. Hv. flm. (S. S.) talaði ýmislegt um málið. Honum þótti það undarlegt, að jeg teldi það leiðinlegt, að ráðist væri á útlendan mann, sem ekki ætti kost á að bera hönd fyrir höfuð sjer. En skjóta vil jeg því til hv.þm. (S. S.), hvort honum mundi ekki vera viðkvæmara, ef á hann væri ráðist, ef hann væri starfandi erlendis, en þótt eigin landar hans rjeðust á hann heima. Og ekki ætti honum að þykja það undarlegt, þótt einhver verði til þess að taka málstað þess, sem á formælendur fá, þegar ómaklega er á hann ráðist. Hv. þm. (S. S.) þótti það og furða, að jeg skyldi nú fara að taka málstað Dana, svo óvæginn sem jeg hefði oft verið í þeirra garð. Reyndar nefndi jeg ekki Dani á nafn í þessu sambandi; en satt er það, að jeg hefi haft fulla einurð á að andmæla Dönum, þegar þeir hafa seilst um of eftir yfirráðum hjer, en það er stjórn og stefnur, sem jeg hefi þá ráðist á, en ekki einstaklingar. Þá hefi jeg aldrei verið eins stimamjúkur við Dani eins og hv.þm. (S. S.) og flokksbræður hans. Þá talaði hv.þm. (S. S.) um, að þeir, sem ekki vildu samþ. þessa viturlegu till., væru menn, sem vildu draga fjöður yfir alt. Hv. þm. (S. S.) hefir engan rjett til að kasta þessu fram; og vita má hann, að hvorki hefi jeg skap til að vera rógheri nje ákærandi varnarlausra manna. En líklega má finna fleira en þetta í búnaðarbótaviðleitni þeirra, sem mest fást við þær, sem vert væri að draga fram og taka til skoðunar, en um það hirði jeg ekki. Hins vegar er það fallegt, að hv.þm. (S. S.) ætlast til þess, að skógræktarstjórinn fái eftirlaun, svo sparsamur sem hann annars er á eftirlaun og annað. - Hv. þm. (S. S.) var að tala um erfiða skapsmuni manns þessa. En þá er langt leitað, ef þingið fer að ákæra menn fyrir skapgalla, og gæta skyldu þm. að vera skapgóðir sjálfir við löggjafarstörf sín. Ekki bregð jeg hv.þm. (S. S.) um, að hann sje það ekki; en stundum sækir hann mál og ver af allmiklu kappi í þinginu, og það svo, að ókunnugum mun þykja gæta ofsa nokkurs hjá honum. Enn sagði hv.þm. (S. S.), að hann gæti nefnt fimm menn, sem gætu tekið að sjer starf skógræktarstjórans. Það getur vel verið, því að jeg get nefnt til 20 menn, sem mundu treysta sjer til að vera ráðunautar búnaðarfjelagsins. Þó dettur mjer ekki í hug að bera fram þingsályktunartill. um að svifta háttv.þm. (S. S.) þeirri stöðu, og mundi vart gera það, þótt jeg heyrði einhverjar hviksögur um hann. Þá er að minnast á það, sem sagt er í nál. fjárveitinganefndar 1917 um þetta mál. Það er satt, að jeg gerði ekki ágreining um það, sem þar stóð, þótt mjer hins vegar líkaði alls ekki, hvernig það var orðað. Það hefir enn sem komið er veitt erfitt að koma með sannanir gegn skógræktarstjóranum. Aðalsynd hans á að vera, að hann hafi verið að fást við fleytingu á skógarviði. En nú er það komið í ljós, að síðan hið umrædda nefndarálit kom fram hefir hann látið fleyta miklu minna, og fleytingin borgað sig betur. Með þessu ætti sú dauðasynd að vera afmáð. Þá gengur ekki betur að sanna, að árangurinn af starfi skógræktarstjóra hafi verið lítill eftir atvikum. - Ekki ómarkari maður en sjálfur atvinnumálaráðherrann (S. J.) hefir borið um það, eftir eigin sjón og reynslu, að skógræktinni hafi farið mjög fram síðustu ár; hafi að því stuðlað ýms atvik, en ekki síst þó kunnátta og áhugi skógræktarstjórans, sem meðal annars hafi kent mönnum að grisja skóg af skynsamlegu viti. Jeg hefi heyrt fleiri en hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) tala um Hallormsstaðaskóg, og ber öllum saman um, að nú sje alt önnur sjón að sjá hann en verið hafi áður en skógræktarstjórinn fór að hafa afskifti af honum, enda er það von, því að síðan hefir hann verið varinn og hirtur. Fyrst sóknin hefir gengið jafnilla fyrir hv. nefnd, sem raun er á orðin, ætti hún að taka till. aftur, því að margt annað hefði landbúnaðarnefnd gert þarfara landbúnaðinum en að vera að burðast með till. þessa; svo margt hefir hún ógert látið af því, sem gera hefði átt. Að endingu leyfi jeg mjer að bera fram brtt. við rökstudda dagskrá hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.): Í því trausti, að stjórnin hafi nægilegt eftirlit með skógrækt landsins, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Flm. (Sigurður Sigurðsson) Hæstv. forsætisráðh. (J. M.) sagði, að till. þessi hefði átt að koma fram snemma á þingtímanum, svo að hægt hefði verið að skipa rannsóknarnefnd í þinginu í málinu. Mjer er ekki ljóst, hvað hæstv. forsætisráðherra (J. M.) meinar. Ætlast hann til, að alþingismenn hefðu verið skipaðir í nefndina, og að þeir, um þingtímann, hefðu átt að fara út um allar sveitir, til kynna sjer málavöxtu? Varla trúi jeg því. Slíkt er alger misskilningur á till., að ætlast sje til, að þannig sje að farið. Annars ætla jeg ekki að fara út í það, hvernig nefndin hugsar sjer framkvæmd till. Það hefi jeg áður gert. Þá þarf jeg að snúa máli mínu að hv.þm. Dala. (B. J.). Hann var að tala um fleytinguna og sagði, að hún hefði gengið vel upp á síðkastið. En þess er að geta, að síðan hið upplesna guðspjall fjárveitinganefndar 1917 var undirskrifað hefir fleytingunni verið haldið áfram. Í sumar sem leið var skógarhögg í Fnjóskadal og viðnum fleytt niður Fnjóská og út í Eyjafjörð. Allmikið af þeim við munu einstakir menn hafa hirt; sumt kom hvergi fram, en að eins fáir baggar náðust af þeim, sem að fleytingunni stóðu, og voru fluttir með miklum kostnaði til Akureyrar, þar sem þeir seldust fyrir lítið verð. Varð af öllu þessu stór halli. Það var ekki laust við, að hv.þm. (B. J.) kæmi fram með dylgjur í minn garð, og ljet skiljast, að það gæti orðið óþægilegt fyrir mig, ef starfsemi mín væri rannsökuð. Jeg skora á hv.þm. (B. J.) að bera fram skýrt og afdráttarlaust það, sem jeg á að hafa til saka unnið í ráðunautsstöðu minni, eða vera minni maður ella. Hæstv. forsætisráðherra (J. M.) mintist á þá tvo menn, sem jeg sagði að fundið hefðu að störfum skógræktarstjórans, og vildi gera fremur lítið úr þekkingu þeirra á skógræktarmálinu. Guðmundur Bárðarson er náttúrufræðingur og hefir einkum lagt stund á jarðfræði og grasafræði, og hlýtur því að vera allfróður um skógrækt og skilyrði fyrir henni. Hann hefir og áreiðanlega meiri hæfileika en skógræktarstjórinn til að gegna skógræktarstjóraembættinu. Hinn maðurinn, Guðmundur Davíðsson, er skógfræðingur og hefir lagt stund á skógrækt. Loks skal jeg geta þess, að nefndin getur fallist á dagskrá hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) og væntir þess, að hún verði samþ., og vonar, að stjórnin leggist ekki undir höfuð að framfylgja því, sem í henni stendur.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Gagnvart því, sem hv. 1. þm. Árn. (S. S.) sagði um viðarfleytinguna í Fnjóská í fyrra sumar, hefi jeg orð skógræktarstjórans, er kvað hana hafa borgað sig. Jeg held því, að hv.þm. (S. S.) hafi ekki haft annað fyrir sjer en lausar sögusagnir.

Pjetur Jónsson Jeg vil ekki fara í orðahnippingar við hv.þm. Dala. (B. J.), en eigi finst mjer till. hans til rökstuddrar dagskrár heppilega orðuð. - Aftur á móti get jeg fallist á till.hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.). Mjer þykir það undarlegt, að stjórnin kemur fram í þessu máli eins og henni sje ókunnugt um, hvernig því hagar til í raun og veru, og hefir það þó verið til umr. á hverju þingi um síðasta áratug, og hún því haft beint tilefni til að kynna sjer það, enda fengið nægar bendingar og fullákveðnar um það.

Bjarni Jónsson Hv. 1. þm. Árn. (S. S.) spratt upp eins og fögur og grannvaxin skógarhrísla, eftir að hann hafði hlustað á nokkurn hluta ræðu minnar og áður en jeg fengi henni lokið. En þar sem hv.þm. (S. S.) kom ekki með neinar nýjar röksemdir, get jeg látið niðurlag ræðunnar verða styttra en jeg hafði við búist. Jeg hafði hugsað mjer að slá varnagla við ýmsu, sem hv.þm. (S. S.) hefði getað sagt, en sagði ekki. Jeg get því látið hjer stað numinn, og skal lofa hv.þm. (S. S.) og hv. nefnd að njóta í friði fyrir mjer lárberja þeirra, sem hún hefir lesið sjer við meðferð þessa máls.