Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 9. þm. Norðaust., Bjarkeyju Gunnarsdóttur, um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Edward Huijbens. Edward hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa að nýju. Jafnframt hefur borist bréf frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar um að 11. þm. Suðvest., Katrín Júlíusdóttir, geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu Margrét Gauja Magnúsdóttir. 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu hefur boðað forföll. Margrét Gauja hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju. Að lokum hefur borist bréf frá formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að 8. þm. Suðvest., Ögmundur Jónasson, geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Ólafur Þór Gunnarsson. 1. varamaður á lista flokksins í kjördæminu hefur boðað forföll. Ólafur Þór Gunnarsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Borist hafa þrjú bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er frests til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 722, um gjafsókn, frá Willum Þór Þórssyni, á þskj. 780, um friðhelgi einkalífs í stafrænum heimi, frá Birni Leví Gunnarssyni, og á þskj. 737, um uppsagnir starfsmanna ráðuneytisins og starfslið ráðherra, frá Steingrími J. Sigfússyni. Einnig hefur borist bréf frá utanríkisráðuneytinu þar sem óskað er frests til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 767, um laun og hlunnindi vegna aðildarviðræðna við Evrópusambandið, frá Vigdísi Hauksdóttur.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfundar er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Svo er ekki og skoðast hún þá samþykkt.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegu forseti. Ég vil gera að umtalsefni nýja skýrslu Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands sem kynnt var í morgun um aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Hún vekur mikla athygli því að í henni kemur fram með skýrum hætti að viðræður um aðild að Evrópusambandinu voru í ágætisgangi og fengist hafði ágætisárangur í ferlinu sama við hvað er miðað. Ljóst er að sérlausnir höfðu verið viðurkenndar í ferlinu og því ekki hægt að halda því fram að útilokað sé að fá sérlausnir í aðildarumsóknarferlinu. Það kemur líka skýrt fram að hægt er að fá fullnægjandi lausnir fyrir sjávarútvegshagsmuni Íslands. En efnahagskaflinn hlýtur að vekja mesta athygli þar sem rakinn er sá mikli velferðarábati sem við mundum njóta með upptöku evrunnar sem alþjóðlega viðurkennds gjaldmiðils sem hægt er að eiga viðskipti með hér sem annars staðar. Því fylgja lægri vextir fyrir fólk og fyrirtæki og gríðarlegur ávinningur að fastgengi í áranna rás. Dregið er fram með skýrum hætti að okkur hefur best vegnað í efnahagsmálum þegar við höfum afneitað gengisfellingarleiðinni og kosið að horfa til efnahagslegs stöðugleika í gegnum fast gengi. 
             Hæstv. fjármálaráðherra sagði um helgina allt aðra hluti á flokksfundi sínum, hann talaði um að valkostirnir væru bara tveir og að taka yrði kreppu út í gegnum gjaldmiðilinn og í gegnum vinnumarkaðinn. Hæstv. ráðherra mælti eiginlega fyrir gengisfellingum sem skynsamlegu stjórntæki okkar í framhaldinu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki ljóst af þeirri skýrslu sem nú liggur fyrir að það er eftir miklu að slægjast fyrir Ísland í stöðugu gengi, í því að láta sömu viðmið 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég hef nú rétt lesið fyrirsagnirnar um þá skýrslu sem hér er getið um og ekki kynnt mér efni hennar enn, en ég tek eftir því að það eru nokkrar meginniðurstöður komnar í umræðuna, að það hafi verið ágætisgangur í viðræðunum. Gott og vel. Það gengur samt mun hægar en að var stefnt. Í öðru lagi segir víst einhvers staðar í skýrslunni að ósamstaða í ríkisstjórninni, ósamstaða um hvernig vinna ætti að framgangi mála í einstökum málaflokkum hafi valdið töfum,  Varðandi sérlausnirnar grunar mig nú að þær séu óskaplega léttvægar og í engum mæli líkar því sem við höfum rætt um að þurfi að eiga sér stað á grundvelli þess sem meiri hluti utanríkismálanefndar komst að á sínum tíma og eru nefnilega varanlegar undanþágur frá sambandslögunum. Ég kannast ekki við að fengist hafi neinar varanlegar undanþágur frá sambandslöggjöfinni í viðræðunum fram til þessa. Það er grundvallarmunur á einhverjum aðlögunum, tímafrestum og slíkum hlutum og því sem ég nefni hér. Varðandi efnahagslegu þættina sem ég nefndi kemst ég ekki hjá því að spyrja: Hvers vegna mælti hv. þingmaður ekki með því á sínum tíma að við mundum fara í fjöldauppsagnir í opinbera geiranum? Til þess að verja gengið. Hvers vegna mælti hann ekki fyrir því að við segðum upp nokkur þúsund íslenskum opinberum starfsmönnum? Til þess að verja gengið, vegna þess að hann segir að það sé miklu betra að leggja áherslu á fast gengi en vinnumarkaðinn. Við létum gengið lækka vegna þess að það var óumflýjanlegt 

Virðulegi forseti. Ég vil frekar halda áfram með spurninguna og spyrja hæstv. fjármálaráðherra fyrst hann er svona hrifinn af aðlögunarhæfni íslensku krónunnar: Hvers vegna ætlar hann að flytja hér frumvarp á eftir sem felur í sér að létta kostnaði heimilanna af gengisfellingu krónunnar? Skuldavandinn er bein afleiðing þessarar marglofuðu aðlögunarhæfni hinnar íslensku krónu og hæstv. ráðherra ætti frekar að taka leiðsögn frá ungum hugrökkum þingmanni sem skrifaði árið 2008: „Með upptöku nýs gjaldmiðils verða ekki öll hagstjórnarvandamál okkar leyst, langur vegur er þar í frá. Það er sanni nær að í slíkri ákvörðun felist að setja stöðugleikann í forgang og sætta sig við að geta ekki mætt sveiflum í hagkerfinu með aðlögun gengisins.“ Þetta sagði hv. þingmaður 2008 og hann bætti reyndar við þá og þá var það ekki vandamál að ríkisstjórn þyrfti ekki endilega að vilja aðild að Evrópusambandinu þá bætti hann því við að jafnvel þó Sjálfstæðisflokkurinn sem þá sat í ríkisstjórn mundi komast að þeirri niðurstöðu að hagsmunum Íslands væri best borgið utan Evrópusambandsins væri það í samræmi við ríka lýðræðishefð Sjálfstæðisflokksins að leggja málið að loknum viðræðum í dóm þjóðarinnar. 

Virðulegi forseti. Það er ekkert svart og hvítt í þessum heimi. Það er ekki þannig að öll mál séu leyst með því að hafa krónuna eða að öll mál verði leyst með því að taka upp evruna eða einhvern annan gjaldmiðli. Það verður að vera hægt að taka þessa umræðu af einhverri yfirvegun og vega og meta kostina og gallana við hvora leið fyrir sig. Það er nákvæmlega það sem ég hef verið að vekja athygli á, m.a. í þeirri grein sem hv. þingmanni þykir gaman að lesa upp úr og gerir reglulega hér í þinginu. Ég er núna að benda á það, og ég benti líka á það um helgina, að atvinnuleysi á Íslandi var lægra í febrúar en í hverju einasta Evrópusambandsríki. Ég hef líka vakið athygli á því að þau ríki sem hafa ákveðið að taka þátt í sameiginlegu myntinni en eru með háar ríkisskuldir eiga enga aðra leið en þá að segja upp fólki í þúsundatali. Hv. þingmaður hljóp frá því að svara þeirri spurningu hvers vegna hann mælti ekki fyrir þeirri leið fyrst hann leggur svona mikla áherslu á fasta gengið.

Ég skal …

Honum er þá í raun sama um hvað gerist á vinnumarkaði. En við á Íslandi höfum valið þá leið í gegnum tíðina að okkur hefur ekki staðið það til boða undanfarin ár að taka upp aðra 

Virðulegi forseti. Ég held að það væri mun betra að eiga þessa umræðu við hæstv. fjármálaráðherra þegar hann hefur lesið meira en bara fyrirsagnir í blöðum um skýrsluna. Margt sem kom fram í orðum hæstv. ráðherra áðan held ég að væri öðruvísi ef hann hefði lesið skýrsluna. Það er til dæmis ágætlega rakið í kaflanum um efnahagsmál í skýrslunni sem kom út í dag að hér ríkti töluvert mikil velsæld þegar Ísland bjó við fast gengi og var skuggatengt við ERM I á árabilinu 1989–2001. Þá var hér lág verðbólga og það ríkti ákveðinn stöðugleiki. Það er kannski vel við hæfi að spyrja hæstv. fjármálaráðherra fyrstu spurningar minnar svona: Er hann sammála því að þetta tímabil í efnahagssögu Íslendinga 1989, og í kjölfar þjóðarsáttarsamninga, til 2001, þegar við tókum upp fljótandi gengi, hafi verið velsældartímabil? Það er tímabil þar sem við uppfylltum Maastricht-skilyrðin. Þetta er ágætlega rakið í skýrslunni. Við bjuggum við beintengingu á ERM sem var undanfari evrunnar. Það væri fróðlegt að heyra álit hæstv. fjármálaráðherra á þessu. Ég hjó eftir því í máli hæstv. fjármálaráðherra að hann tók undir að það væri nauðsynlegt að ræða þessi mál af yfirvegun og skynsemi, það væri ekkert svart/hvítt í þessu. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Telur hæstv. ráðherra það samrýmast markmiðinu um opna og yfirvegaða umræðu um þessi mikilvægu mál, þar sem ekkert er svart eða hvítt, að slíta viðræðunum við ESB á þessum tímapunkti og loka þar með öðrum valmöguleikanum sem er upptaka evru? Samrýmist það markmiðinu um yfirvegaða og skynsamlega umræðu? Svo vil ég í þriðja lagi spyrja hvað hæstv. fjármálaráðherra á við þegar hann segir að sveiflurnar í krónunni og hrun hennar hafi komið atvinnulífinu til góða og segir jafnvel skynsamlegt að nýta sveiflurnar og hrun krónunnar í því skyni að bjarga atvinnulífinu, sem sagt gengisfellingarstefna. Hvernig getur hann í hinu orðinu talað um forsendubrest 

Herra forseti. Forsendubresturinn varð hjá heimilunum með sínar verðtryggðu skuldir. Ég hef aldrei sagt að það hafi komið atvinnulífinu til góða að gengið hafi fallið svona hrikalega. Ég hef einfaldlega vakið athygli á því að það var nauðsynleg og óumflýjanleg aðlögun að breyttum veruleika sem átti sér stað. Það sem gerðist í kjölfarið var það að samkeppnisstaða útflutningsgreinanna styrktist mjög verulega. Hvernig á maður að ræða um tímabilið sem hv. þingmaður fór yfir að hafi gilt fram til þess að gengið var sett á flot? Hvaða einkunn vil ég gefa þessu tímabili? Jú, ég tel að það sé athyglisvert að lengst af á þeim tíma hafi verðbólgan verið innan þolanlegra marka og vextir voru sömuleiðis nokkuð lágir, a.m.k. í sögulegu samhengi. Krónan var á þessum tíma eins konar körfumynt sem tók mið af gengi ýmissa gjaldmiðla sem aftur endurspegluðu utanríkisviðskipti okkar. En það sem skipti mestu varðandi fastgengisstefnuna var að við sprungum á limminu. Við sprungum á getunni til að halda genginu stöðugu með gjaldeyrisöflun. Við gátum það ekki lengur. Það er áhætta sem menn taka ef þeir ætla að byggja fastgengisstefnu og hin undirliggjandi utanríkisviðskipti styðja ekki við það gengi sem menn hafa fastsett sér að halda. Þá þarf að fara að taka lán í erlendum myntum til að halda genginu við og á endanum gátum við ekki haldið því áfram. Hvernig samræmist það yfirvegaðri Evrópuumræðu að leggja fram og styðja tillögu um að draga aðildarumsóknina til baka? Í fyrsta lagi samrýmist það mjög vel niðurstöðunum í síðustu kosningum, meirihlutavilja Alþingis. Mér finnst það kannski aðalatriðið. Svo er auðvitað hitt að við erum ekki að byrja Evrópuumræðuna, hún hefur staðið lengur en í eitt kjörtímabil og lengur en tvö. 

Virðulegi forseti. Í mínum huga fer það illa saman að tala annars vegar um aðlögunarhæfni út af krónunni og tala þá, a.m.k. að mörgu leyti, vel um hrun hennar, að það feli í sér einhvers konar aðlögunarhæfni, en tala í hinu orðinu um forsendubrest gagnvart heimilunum sem þurfi að bæta upp með 100 milljarða fjárútlátum úr ríkissjóði. Þetta fer illa saman. Menn verða að tala skýrt í þessum efnum. Eru sveiflurnar góðar eða ekki góðar? Auðvitað er myndin ekki svart/hvít. Það er ekki gallalaust að taka upp evru en þetta skeið frá 1989–2001, ég endurtek það, vorum við með fastgengisstefnu tengda ERM sem er undanfari evrunnar. Mjög margir halda því fram að rökrétt næsta skref væri í samvinnu við Evrópusambandið að taka upp evruna, fara fyrst inn í ERM II og svo í evruna, m.a. vegna þess að reynslan af efnahagsstjórninni í fastgengi tengdu ERM var góð. 
             Ég vil ítreka spurninguna og orða hana kannski aðeins öðruvísi: Mundi það 

Herra forseti. Það að við erum ekki í viðræðum við Evrópusambandið í augnablikinu endurspeglar einfaldlega pólitísku stöðuna í landinu, niðurstöðu síðustu þingkosninga. Það er ekki meirihlutavilji fyrir því í þinginu að ganga í Evrópusambandið. Menn verða að geta horfst í augu við það og einnig hitt að það er ekkert sem útilokar menn frá því að sækjast eftir aðild einhvern tímann í framtíðinni sama hvernig þetta atvikast núna. Auðvitað er þingsályktunartillagan enn til meðferðar í þingnefnd. Varðandi þá miklu kosti sem menn leggja áherslu á hér í umræðunni um að taka upp mynt þessa myntsvæðis finnst mér menn skauta býsna léttilega frá þeim djúpa vanda sem evrusvæðið er í í dag og vanda þeirra ríkja sem tóku upp hina sameiginlegu mynt og eru að glíma við hátt atvinnuleysi eins og á til dæmis við á Spáni þar sem annar hver ungur Spánverji er atvinnulaus. 

Virðulegur forseti. Í dag birtist frétt í Fréttablaðinu um skoðanakönnun Capacent Gallup sem sýnir að nærri 2/3 Íslendinga telja mikilvægt að hvalveiðar séu framkvæmdar á mannúðlegan hátt. Í nýlegu svari hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra við skriflegri fyrirspurn hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar kemur fram að engar upplýsingar eru til um með hvaða hætti hvalveiðar eru stundaðar við Íslandsstrendur með tilliti til dýravelferðar. Íslenskur almenningur hefur því í raun engar upplýsingar til að mynda sér skoðun á og taka afstöðu til hvort veiðarnar séu framkvæmdar á mannúðlegan hátt eða ekki. Í svari hæstv. ráðherra kom þó fram að til stæði að fá hingað til lands norska aðila til að taka út hvalveiðiaðferðir og mæla dauðatíma hvala við áætlaðar hvalveiðar núna í sumar. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Er komið á hreint að þessir aðilar komi hingað til lands? Hvenær munu þeir þá koma?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þrátt fyrir að ekki séu skráðar upplýsingar, eins og fram kemur í svarinu sem hv. þingmaður vitnaði til, þá eru þær aðferðir sem hér eru notaðar sambærilegar við þær sem til að mynda eru notaðar í Noregi. Til þess að sannreyna að nákvæmlega eins aðstæður séu uppi hér og þar var einmitt það verkefni sem hv. þingmaður vitnaði til sett á laggirnar og ég hef ekki aðrar upplýsingar en þær að til standi að vinna það í sumar, ég vænti þess. Ef það frestast af einhverjum óljósum ástæðum sem ég þekki ekki til núna, ég veit ekki til annars en að þetta verði gert, þá skal ég koma þeim upplýsingum til hv. þingmanns. Þessar veiðar okkar eru gerðar með eins mannúðlegum hætti og hægt er, ólíkt margs konar öðru hvaladrápi þar sem ýmsar stórþjóðir hafa til að mynda verið að veiða alls konar hvalategundir sem meðafla og þeim er síðan hent. Það er auðvitað ekki sjálfbærni, það er ekki gert á mannúðlegan hátt þar sem hvalirnir drepast í netum túnfiskveiðimanna og annarra. Þessar veiðar okkar eru gerðar eins mannúðlega og hægt er og mér finnst mjög gott að það skuli vera mjög ríkur vilji hjá Íslendingum og að það skuli vera skoðun þeirra að hvalir skuli veiddir á eins mannúðlegan hátt og hægt er eins og aðrar skepnur sem við aflífum til þess að búa til mat fyrir mannkynið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Það má eflaust deila um hversu mannúðlegt dráp á hvölum er. Um er að ræða mjög flóknar lífverur, þ.e. spendýr með flókið taugakerfi sem finna sársauka og hafa í raun tilfinningar á líkum skala og við. Þetta eru alla vega mjög flóknar lífverur taugalífeðlisfræðilega séð sem kveljast vafalítið nokkuð. Miðað við þær aðferðir sem ég hef séð og þar sem ég vann nú í sláturhúsi Kaupfélagsins í gamla daga þá er það nú ekki sambærilegt að slátra nauti eða svíni eða hval. Þetta eru nokkuð aðrar aðferðir og má búast við nokkuð meiri sársauka. Ég vil þá spyrja í framhaldinu: Verða þessar upplýsingar aðilanna birtar opinberlega svo almenningur geti kynnt sér þær og í framhaldinu lagt mat á hvort aðferðirnar séu mannúðlegar eða ekki? Telur ráðherra kannski eðlilegt að fjölmiðlum verði boðið í þessar ferðir þar sem úttektaraðilar verða til staðar til að upplýsa almenning betur um hvernig hvalveiðarnar fara fram?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að í hinum vestræna heimi leggjum við mikla áherslu á að þær skepnur sem við slátrum séu aflífaðar á mannúðlegan hátt. Það er auðvitað ekki gert alls staðar í öllum heimshlutum samkvæmt öðrum trúarbrögðum, þá eru notaðar aðrar aðferðir sem við höfum ekki sætt okkur við í hinum vestræna heimi og höfum þar af leiðandi ekki leyft þær hér á Íslandi. Þær upplýsingar sem koma munu út úr þessum leiðangri verða án efa aðgengilegar, til þess er þetta gert. Verið er að safna upplýsingunum í opinberum tilgangi og því verða þær gerðar aðgengilegar og menn upplýstir um málið sem það vilja, þannig að ég tel að það sé nú bara nokkuð augljóst. Ég vonast til að af þessu verkefni verði, ég veit ekki annað en að svo verði og það hefur staðið til í nokkuð langan tíma. Menn hafa verið að reyna að tryggja fjármagn til þess að það geti orðið. Það þarf auðvitað að kaupa þessa sérfræðinga að, en ég ítreka að þær aðferðir sem hér eru notaðar eru þær sömu og notaðar eru til að mynda í Noregi og hafa verið viðurkenndar sem mannúðlegar aðferðir.

Virðulegi forseti. Fyrir tæpum þremur vikum síðan var stofnuð síða á samskiptamiðlinum Facebook sem ber heitið Bylting gegn umbúðum. Á tæpum þremur vikum eru meðlimir hennar orðnir yfir 8.400 talsins og fer fjölgandi. Íbúum blöskrar orðið þessar gríðarlegu plastumbúðir um allar þær nauðsynjavörur sem fást í verslunum landsins. Lífrænu íslensku grænmeti er margpakkað í plast, tveimur stykkjum í einu, kjötvara fæst ekki lengur nema í frauðplastspökkum umvafin plasti og núna eru það páskaeggin, en þeim er auðvitað pakkað í pappa og plast og allt sælgæti inni í þeim er sett í litla plastpoka, jafnvel málshættirnir líka. Talið er að það umbúðaplast sem er í umferð á höfuðborgarsvæðinu sé um 7 þúsund tonn, sem er gríðarlegt magn í rúmmáli sé litið til þess hversu létt plast er, en plast er í raun bara 80% loft. Á Íslandi er því miður ekki enn þá til raunhæf leið til að endurvinna staðbundið allt þetta plast og ekki má gleyma að plastið er ekki heldur bara plast. Til voru um átta tegundir af plasti í almennri umferð síðast þegar ég vissi. Ég vil því beina fyrirspurn minni til hæstv. umhverfisráðherra hvort hann hafi ekki sömu áhyggjur og ég og a.m.k. 8.500 íbúar þessa lands af þessari þróun, þessu umbúðabrjálæði, eins og ég vil kalla það. Hvernig hyggst hæstv. umhverfisráðherra sporna gegn þessari þróun? Er hann sammála mér um að lög og reglur, t.d. um Úrvinnslusjóð þjóni ekki tilgangi sínum, a.m.k. ekki hvað varðar endurvinnslu plasts? Einnig vil ég spyrja ráðherra spurningar um svokallaða mengunarbótareglu þar sem kveðið er á um að sá sem mengar borgi. Í þessu tilfelli þar sem um er að ræða flestar nauðsynjavörur þá er það almenningur sem ber kostnaðinn með sorphirðugjöldunum sínum og förgun. Er þá ekki tímabært að snúa dæminu við og láta framleiðendur, dreifingaraðila og söluaðila bera þann kostnað?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög áhugaverða fyrirspurn og tek undir orð hennar að fullu að það er mjög alvarlegt hvernig þróunin hefur orðið í neyslusamfélagi okkar, ekki bara hér á landi heldur alls staðar um hinn vestræna heim hið minnsta og jafnvel víðar, að menn kappkosta að pakka öllum mögulegum vörum í sífellt smærri einingar og margfaldar umbúðir sem menn bera síðan með sér heim. Og hvað er gert við þær þar? Jú, þær enda í ruslinu. Og hver á að borga það? Það er þá oftast á ábyrgð viðkomandi sveitarfélags samkvæmt þeim lögum og reglum sem við höfum sett að koma ruslinu einhvern veginn fyrir. Sú leið sem sveitarfélögin hafa er að setja gjald á viðkomandi ruslasöfnun og losun, förgun, til þess að standa undir þessari sívaxandi kröfu og umfangi, skulum við segja. Þetta endar auðvitað alltaf hjá neytandanum og þess vegna er það í sjálfu sér jákvætt framtak hjá einstaklingum sem segja: Hingað og ekki lengra, ég ætla að hætta að bera ruslið með mér heim. Ég held að það væri kannski besta leiðin til þess að fá framleiðendur og seljendur til þess að reyna að fara með þessar vörur á skynsamlegri hátt en að pakka þeim sífellt inn. Við getum því miður allt of sjaldan keypt vörurnar beint frá býli þar sem við getum fengið vörurnar beint án þess að þær séu í margföldum umbúðum. Það má nefna t.d. að á Suðurlandi öllu er aðeins ein verslun með kjötborð, annars þarf maður að kaupa allt sitt kjöt í einhverjum umbúðum sem búið er að flytja langar leiðir. Plast er stórkostleg umhverfisvá. Í sunnanverðu Kyrrahafi er risastór plasteyja, ég man ekki hversu stór hún er, hún er alveg ævintýralega stór, sem flýtur þar um og safnar að sér plasti, þannig að þetta er sannarlega verkefni sem  Ég get ekki svarað öllum spurningum 

Virðulegur forseti. Já, það er mjög jákvætt að heyra að hæstv. umhverfisráðherra hafi sömu áhyggjur og ég og hann finnur greinilega fyrir þessum auknu umbúðum í eigin heimilisrekstri, eins og ég held að allir hér inni geri. Hæstv. ráðherra talaði um svokallaðar plasteyjur, en þær eru einnig farnar að myndast í Atlantshafi og Indlandshafi, sem hlýtur náttúrlega að vekja okkur Íslendinga til umhugsunar þar sem við erum jú á eyju í Atlantshafi og stólum á sjávarútveginn síðast en ekki síst. Það getur því haft mjög „drastískar“ afleiðingar fyrir okkur sem fiskvinnsluþjóð. Einnig vil ég fá að koma því að að ég hef miklar áhyggjur af því að þessar miklu umbúðir hljóta að skila sér út í verðlag vörunnar og almenningur borgar það með sorphirðugjöldum sínum. Ég vil einnig fá að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að tími sé kominn til að endurreisa græna fjárfestingarsjóðinn sem var hér til umræðu á síðasta kjörtímabili, en markmið hans var að efla nýsköpun á Íslandi í endurvinnslu á plasti.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að reyna að efla nýsköpun á því sviði að endurvinna, endurnýta allt sorp, þar með talið plast. Þarna gildir oft: því meira magn því betra og hagkvæmara. Í mörgum tilvikum er mikið af því rusli sem endurnýja þarf flutt til útlanda, hversu skynsamlegt sem það er nú með tilliti til loftslagsbreytinga og mengunar sem fylgir því að sigla með rusl langar leiðir. En ég held að það væri mjög áhugavert. Varðandi þau lög og þær reglur og það sem við höfum í dag er ég sammála hv. fyrirspyrjanda um að fara þurfi yfir það. Fyrir þinginu liggur frumvarp um úrgangsmál sem er á margan hátt talsverð breyting frá því sem nú er. Þar eru mörg sjónarmið uppi og það væri mjög gott ef sú umræða sem á sér stað núna í umhverfis- og samgöngunefnd kláraðist sem fyrst og við gætum farið með málið í þingsal og tekið umræðu um það hér. Það eru margar áhugaverðar hugmyndir sem komið hafa fram í umsögnum sem snúa m.a. að sveitarfélögunum og sorpsöfnun og losun, hvort hægt sé að setja með skýrari hætti markmið um það hvernig standa skuli að þessu þannig að sveitarfélögin hafi aðeins frjálsari hendur í þessum málum frekar en að við séum með mjög nákvæma forskrift frá hendi ríkisins um hvernig við eigum að standa að söfnun á þessari tegund af rusli eða annarri og þá einnig förgun. Ég held að þá muni kvikna nýjar hugmyndir um hvernig hægt sé að gera þetta á skynsamlegan hátt og væntanlega líka að efla nýsköpun og nýhugsun aðila sem sjá tækifæri í að endurnýta sorp á skynsamlegan hátt með ódýrari leiðum en að safna því saman og láta það safnast upp í umhverfinu, sem er bara 

Herra forseti. Mig langar að ræða við hæstv. sjávarútvegsráðherra um málefni byggðanna á Þingeyri og Djúpavogi og á Húsavík. Við þekkjum þær fréttir að það er áformað að loka fiskvinnslu á þessum stöðum þar sem Vísir í Grindavík hefur verið með fiskvinnslu í fjölda ára og útgerð. Mig langar að vita hvort þessi mál hafi verið tekin upp hjá ríkisstjórninni, staða þessara byggðarlaga í kjölfar þessara frétta og hvort ríkisstjórnin hyggist grípa til einhverra aðgerða, einhverra mótvægisaðgerða vegna þeirrar stöðu sem þessar byggðir standa frammi fyrir þar sem eins og á Þingeyri og á Djúpavogi er þetta burðarásinn í atvinnulífi þessara staða. Mig langar líka að heyra frá hæstv. ráðherra hvort skoðaðir verði þeir samningar sem voru gerðir á milli Vísis og Byggðastofnunar og hvort skoðað verði hvað Vísir hefur fengið mikinn byggðakvóta frá upphafi á Þingeyri og á Djúpavogi og Húsavík frá því hann fékk fyrsta byggðakvótann með samningum og hvað það er há upphæð á fullu kvótaleiguverði sem þeir hafa fengið án endurgjalds öll þessi ár. Einnig væri fróðlegt að vita hvort Vísir hafi leigt frá sér aflaheimildir á þessu tímabili meðan hann fékk endurgjaldslausar aflaheimildir í formi byggðakvóta. Eins og við vitum er staða þeirra byggðarlaga sem standa frammi fyrir þessu að stærsti atvinnurekandinn á staðnum ákveður að hætta rekstri og fara í burt með sínar aflaheimildir. Þetta er grafalvarleg staða sem sýnir enn og aftur hve mikil þörf er á að endurskoða kvótakerfið með það í huga að treysta atvinnurétt þess fólks sem býr á þessum stöðum að það standi ekki frammi fyrir því að eignir þess séu felldar niður og verðlausar og engin atvinnutækifæri í sjónmáli.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. fyrirspyrjanda að það eru veruleg vonbrigði að fyrirtækið skuli grípa til þessara ráðstafana og auðvitað er það verulegt áhyggjuefni fyrir þær byggðir sem byggja allt sitt á fiskvinnslu sem tengist rekstri einstaks fyrirtækis. Það má samt ekki slíta það úr stóra samhenginu, sjávarútvegur er auðvitað samkeppnisatvinnugrein sem keppir ekki bara hér innan lands, síður en svo, hann keppir líka á alþjóðamörkuðum og víðast hvar er staðan einfaldlega þannig að sjávarbyggðir, litlar sem stórar, þurfa í mörgum tilvikum að njóta verulegra ríkisstyrkja til þess að geta staðið undir sér. Við höfum hins vegar háttað því þannig hjá okkur að við höfum treyst atvinnugreininni til þess að byggja upp hagkvæma grein sem stenst samkeppni í alþjóðlegum samanburði, auðvitað með þeim göllum sem hagræðingin hefur í för með sér. Það þýðir að þegar fyrirtækin vaxa á einum stað með takmarkaða auðlind og minni fiskheimildir þá minnka þær óhjákvæmilega á einhverjum öðrum stöðum. Það hefur lengi verið viðfangsefni íslenskra stjórnmála, ekki bara er varðar sjávarútveginn heldur allar aðrar atvinnugreinar sem atvinnuvegir á landsbyggðinni þurfa að treysta á. Ef eitthvað gerist í öðrum atvinnugreinum, er þá því kerfi um að kenna, eða er það vegna einhverra annarra þátta? Ég sé að nú gengur hratt á tíma minn til að svara spurningum hv. þingmanns, en ég get hins vegar sagt að ríkisstjórnin mun skoða þessi mál í grunninn og einnig ég sem sjávarútvegsráðherra. Ég hef átt fundi með sveitarstjórnum Djúpavogs og Húsavíkur 

Herra forseti. Ég held að dæmin fari nú að sanna að þeim aðilum sem haft hafa yfirráð yfir aflaheimildum hér við land síðustu áratugi sé ekki treystandi til að rísa undir þeirri samfélagslegu ábyrgð sem fylgir því að vera með þessi auðævi í höndunum, sameign okkar, og að sinna því hlutverki að starfrækja útgerð og vinnslu í þeim sjávarplássum sem byggst hafa upp vegna nálægðar við fiskimiðin. Þetta fólk hlýtur að hafa rétt til atvinnu, rétt til aðgengis að þeirri atvinnu sem viðkomandi byggðarlag hefur byggst upp á. Það getur ekki verið að aðilar eins og útgerðarfyrirtækið Vísir sem fengið hefur ríkisstuðning upp á tugi ef ekki hundruð milljóna króna í gegnum árin geti síðan sisvona, í skjóli hagræðingar og breytts rekstrarfyrirkomulags, bara sagt: 

Virðulegi forseti. Samfélagsleg ábyrgð er auðvitað býsna flókin. Samfélagsleg ábyrgð hefur m.a. birst í því að sjávarútvegur er ein öflugasta atvinnugrein á Íslandi og hefur staðið undir stærstum hluta útflutningstekna okkar um árabil og hefur ekki þurft á ríkisstuðningi að halda frá því að kvótakerfið var sett á laggirnar. Áður fyrr var þetta allt meira og minna í höndum ríkis og bæjarútgerða og allt var hér á hvínandi hausnum þótt menn veiddu tvöfalt eða 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Forsögu þessa máls þekkja allir en rétt er að rifja upp að Alþingi samþykkti hinn 28. júní síðastliðinn þingsályktunartillögu um aðgerðir vegna skuldavanda heimila á Íslandi. Frumvarp þetta á rætur að rekja til þeirrar vinnu sem hófst í kjölfarið á þingsályktuninni og er hluti af aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um höfuðstólslækkun húsnæðislána. Í frumvarpinu er gerð ítarleg grein fyrir tillögu að leiðréttingu á verðtryggðum fasteignaveðlánum heimila á Íslandi. Lagt er til að ráðherra verði heimilað að gera samning við fjármálafyrirtæki, lífeyrissjóði og Íbúðalánasjóð um framkvæmd almennrar leiðréttingar vegna þeirra verðtryggðu fasteignaveðlána einstaklinga sem voru til staðar á tímabilinu frá 1. janúar 2008 til 31. desember 2009. Í samningsheimild ráðherra felst jafnframt að semja um uppgjör vegna leiðréttingarinnar á þann veg að hvorki myndist hagnaður né tap við uppgjörið. Frumvarpið hefur eins og ég sagði áðan að geyma ítarlega lýsingu á þeirri aðferð sem notuð verður við útreikninginn og alla framkvæmd hans. Í því kemur fram að umsóknarferlið verður alfarið rafrænt. Ríkisskattstjóraembættið mun halda utan um umsóknir í sérstöku tölvukerfi sem gegnir lykilhlutverki við alla útreikninga og er ætlað að stuðla að samræmdri framkvæmd á landsvísu. Til að varpa skýrara ljósi á málið mun ég lýsa aðgerðinni eins og hún fer fram og í nokkurn veginn réttri tímaröð gagnvart einstaklingum. Leiðrétting getur í fyrsta lagi ekki fram nema að undangenginni umsókn. Umsókn skal beina til ríkisskattstjóra gegnum sérstakan vef eins og ég hef hér komið inn á. Gert er ráð fyrir að umsóknartímabilið hefjist 15. maí næstkomandi og að því ljúki 1. september 2014. Að fenginni umsókn mun ríkisskattstjóri kalla eftir öllum nauðsynlegum gögnum í gegnum rafrænt afgreiðslukerfi og umsækjandi þarf þar hvergi að koma nærri. Hér er einkum átt við upplýsingar um viðkomandi lán og þau úrræði sem umsækjandi hefur áður notið. Útreikningur leiðréttingar tekur mið af þeim verðtryggðu fasteignaveðlánum sem til staðar voru á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2009. Viðbótarskilyrði er að þessi lán hafi verið viðurkennd sem grundvöllur vaxtabóta. Ég tel ástæðu til að taka strax fram að í því sambandi skiptir ekki máli hvort fólk fékk raunverulega greiddar vaxtabætur eða ekki. Í skilyrðinu felst að lánin verða að uppfylla þau form og efnisskilyrði að geta verið grundvöllur útreiknings vaxtabóta. Það þýðir að þau verða að hafa verið tekin vegna öflunar á íbúðarhúsnæði til eigin nota og einnig verða þau að hafa verið talin fram á skattframtali með réttum hætti. En áfram um útreikning leiðréttingar. Útgangspunkturinn er mismunur raunverðbóta og leiðréttra verðbóta. Um útreikninginn á þessum mismun er nánar fjallað í 7. gr. frumvarpsins og er hann framkvæmdur af lánveitanda. Lánveitandi miðlar svo niðurstöðum sínum rafrænt í afgreiðslukerfið hjá ríkisskattstjóra sem ég nefndi áður. Á þessa fjárhæð er sett það hámark að hún getur ekki orðið hærri en 4 millj. kr. fyrir hvert heimili. Frá þannig ákvarðaðri fjárhæð skal draga niðurfellingu vegna fasteignaveðlána sem glatað hafa veðtryggingu og hafa verið felld niður í kjölfarið. Frá henni dragast einnig þau fjárhagslegu úrræði sem gerð hafa verið fyrir atbeina stjórnvalda og sem rakin eru með tæmandi hætti í 8. gr. frumvarpsins. Hér undir fellur meðal annars lækkun skulda samkvæmt hinni svokölluðu 110%-leið, sérstakar vaxtaniðurgreiðslur og ákvarðaðar lánsveðsvaxtabætur. Sú fjárhæð sem stendur eftir þegar búið er að draga frá þessa frádráttarliði nefnist leiðréttingarfjárhæð. Hún sætir einnig þeirri takmörkun að hún getur ekki orðið hærri en 4 millj. kr., eins og ég hef áður komið inn á, á hvert heimili miðað við árslok 2013. Þetta endurtekna hámark á fjárhæðina skýrist af því að heimilisaðstæður geta hafa breyst frá því á árunum 2008 til 2009. Ef niðurstaða þessa útreiknings er 20 þús. kr. eða lægri fellur réttur til leiðréttingar niður. Ekki eru taldar forsendur til þess að ráðast í þá umsýslu sem fylgir leiðréttingu fyrir svo lága upphæð. Leiðréttingarfjárhæðin skal birt umsækjanda með rafrænum hætti og hefur hann þá þrjá mánuði til að fara fram á leiðréttingar á röngum upplýsingum og staðreyndum ef um eitthvað slíkt er að ræða. Ef umsækjandi hefur ekki athugasemdir skal hann samþykkja útreikninginn innan þriggja mánaða. Hafi hann á hinn bóginn athugasemdir við framkvæmd laganna og leiðréttingarfjárhæðina eða þær forsendur sem hún byggir á er honum heimilt að kæra niðurstöðuna til sérstakrar úrskurðarnefndar sem ráðherra skipar. Ef hvorugt er gert innan tilskilins frests er gengið út frá því í frumvarpinu að réttur til leiðréttingar falli niður. Það er þess vegna grundvallaratriði að fallist sé á þá útreikninga sem fylgja í kjölfar umsóknar til að leiðréttingin eigi sér stað. Í 11. gr. frumvarpsins er fjallað lið fyrir lið um framkvæmd leiðréttingarinnar. Sú leiðrétting sem samþykkt hefur verið af umsækjanda, og ekki sætir kæru, fer þannig fram að leiðréttingarfjárhæð er fyrst greidd inn á fasteignaveðkröfur sem glatað hafa veðtryggingu í kjölfar nauðungarsölu. Næst greiðist leiðréttingarfjárhæðin inn á fasteignaveðlán eftir veðröð, fyrst inn á lán á fyrsta veðrétti en ef það klárast er farið á annan veðrétt og svo koll af kolli. Frá þessu gildir þó það frávik að leiðréttingarfjárhæð sem er undir 200 þús. kr. verður ráðstafað sem sérstökum persónuafslætti. Ekki þykja forsendur til þess að skipta láni upp vegna fjárhæðar sem er undir því viðmiði. Í þessu sambandi er verið að vísa til þess að leiðréttingarfjárhæðin fer inn á eins konar biðlán sem greiðist niður á fjórum árum. Ef heildarfjárhæðin sem leiðrétta á er undir 200 þús. kr. mundi það sem kæmi til útgreiðslu á hverju ári vera 50 þús. kr. eða minna. Í frumvarpinu er lagt til að þegar fjárhæðin er undir þessum viðmiðunarmörkum greiðist leiðréttingin út í gegnum skattkerfið með sérstökum persónuafslætti. Ef greitt er inn á höfuðstól eða vanskil fasteignaveðláns er láninu skipt í frumhluta og leiðréttingarhluta. Ríkissjóður greiðir svo leiðréttingarhlutann samkvæmt áðurnefndu samkomulagi við lánveitendur en einstaklingurinn greiðir áfram af frumhlutanum. Leiðréttingarfjárhæð, sem er á bilinu 20–200 þúsund, myndar persónuafslátt en þann persónuafslátt má sem sagt nýta á fjórum árum. Hið sama gildir um leiðréttingarfjárhæð þess sem ekki er með fasteignaveðlán í dag, þ.e. ef ekkert lán er til staðar til að greiða inn á og fjárhæðin sem kemur út úr útreikningi vegna áranna 2008 og 2009 er yfir 200 þús. kr. er hægt að taka leiðréttinguna út í gegnum persónuafsláttinn á fjórum árum. Komið hafa upp í umræðunni tilvik þar sem fólk hefur selt húsnæði sitt, eftir atvikum misst húsnæði sitt, býr ekki lengur á landinu. Það getur notið persónuafsláttarins næstu fjögur árin kjósi það að koma aftur heim. Þetta gildir að sjálfsögðu fyrir alla þá sem eru á vinnumarkaði hér á landi. Í frumvarpinu er lagt til að fjármála- og efnahagsráðherra skuli birta nánari reglur um ýmsa þætti um framkvæmd laganna. Þannig er meðal annars lagt til að hann geti í reglugerð fjallað um framkvæmd skiptingar fasteignaveðlána í frumhluta og leiðréttingarhluta. Þá er honum heimilað að birta nánari reglur í reglugerð um starfsemi sérstakrar úrskurðarnefndar sem lögð er til í 14. gr. frumvarpsins og ég hef hér stuttlega vikið að. Loks er í 17. gr. lagt til að honum verði heimilað að birta nánari reglur um samræmt verklag og viðmið við útreikning samkvæmt 7. gr. og frádráttarliði samkvæmt 8. gr. Með þessu verður enn frekar stuðlað að samræmdu verklagi við aðgerðina. Við vinnslu frumvarpsins kom fram að óvissuþættirnir varðandi útreikninginn eru nokkrir. Til dæmis liggja þau úrræði sem fjallað er um í 8. gr. ekki fyrir með samanteknum hætti niður á heimili. Það getur því ekki ráðist fyllilega fyrr en að loknu umsóknartímabilinu hvort hið áður áformaða verðbólguviðmið passar nákvæmlega við það fjárframlag sem þegar hefur verið ákveðið á fjárlögum þessa árs. Í 16. gr. frumvarpsins er áréttað að framlag til framkvæmdarinnar er háð samþykki Alþingis á fjárlögum hvers árs. Þar er einnig að finna umfjöllun um það hvernig brugðist skuli við ef ekki fást framlög á fjárlögum. Í 19. gr frumvarpsins er að finna nokkrar tillögur að frávikum frá gildandi lögum. Þannig er til dæmis lagt til að leiðréttingarfjárhæðin teljist ekki til skattskyldra tekna og að hún skerði ekki rétt til ýmissa bótagreiðslna frá hinu opinbera. Það er mikið grundvallaratriði varðandi þessa framkvæmd að leiðréttingarhluti lánsins verður til strax í upphafi. Það þýðir að lántakinn nýtur strax á fyrsta ári góðs af lægri greiðslubyrði, jafnvel þótt lánið sjálft greiðist ekki upp fyrr en að loknu þessu fjögurra ára tímabili. Nú kann að fara svo að Alþingi ákveði að greiða upp leiðréttingarhluta lánsins fyrr. Við getum ekki sagt fyrir um það hvernig niðurstaða fæst í slík mál hér á þinginu í framtíðinni. Það breytir þó engu um það að sá sem skuldar lánið nýtur strax góðs af því þegar leiðréttingarhlutinn hefur orðið til, greiðslubyrði viðkomandi fellur þá strax á fyrsta ári þrátt fyrir að lánið sé enn á veðbókum skuldarans og að það greiðist upp yfir lengri tíma. Þetta dregur með vissum hætti úr þensluhvetjandi áhrifum aðgerðarinnar vegna þess að það myndast ekki samstundis veðrými á heimilinu á fyrsta ári heldur myndast það eftir því sem lánið er greitt upp yfir tímabilið í heild sinni. Það skiptir máli til þess að draga úr þensluhvetjandi áhrifum aðgerðarinnar ásamt því sem séreignarsparnaðarleiðin sem við ræddum fyrir helgi hvetur til frekari sparnaðar og dregur þannig sömuleiðis úr þensluhvetjandi áhrifum aðgerðarinnar. Við höfum fengið útreikninga frá Seðlabankanum annars vegar og hins vegar frá fyrirtækinu Analytica um áhrifin. Það er að nokkru fjallað um það í frumvarpinu hvernig þau birtast okkur. Svona heilt yfir séð er ég þeirrar skoðunar að það sé vel innan viðunandi marka með hvaða hætti áhrifin koma út í hagkerfinu. Eftirspurn einkaaðila vex jú eitthvað en á það ber að líta að eftirspurn heimilanna hefur hríðfallið og er mjög lág í öllu sögulegu samhengi. Það var ekki við öðru að búast en að eftirspurnin tæki við sér smám saman eftir því sem hagkerfið rétti úr kútnum. Ef þessi aðgerð má verða til þess að lyfta aðeins undir einkaneysluna er það í sjálfu sér ekki stórskaðlegt en að sjálfsögðu þurfum við að reisa hagkerfið fyrst og fremst við með því að auka útflutningstekjurnar og verðmætaskapandi fjárfestingar í hagkerfinu. Þessi þáttur aðgerðar ríkisstjórnarinnar er að umfangi um 80 milljarðar, þ.e. þegar saman er tekinn sá hluti sem fer í beinar leiðréttingar og sá kostnaður sem fellur til vegna fjármagnskostnaðar er aðgerðin upp á 80 milljarða. Það er ekki gott að segja til um það fyrir fram hver þátttaka verður í aðgerðinni en gera má ráð fyrir því að hún verði þó nokkuð mikil og við höfum ávallt gert ráð fyrir því að hún verði yfir 90%. Í frumvarpinu er gengið út frá því að hún verði um 92%. Það á eftir að koma í ljós. Eflaust er það svo að eftir því sem réttur til leiðréttingar á höfuðstól er meiri í krónum talið verður þátttakan meiri. Eftir því sem menn eiga væntingar um minni leiðréttingu geri ég frekar ráð fyrir því að þátttakan verði eitthvað lakari. Þeir sem eiga samanlagt vegna áranna 2008 og 2009 í þeirri verðbólgu sem þá ríkti til dæmis innan við 200 þús. kr. eru að öllum líkindum ekki með mjög miklar væntingar til þess að aðgerðinni sé sérstaklega beint að þeim. Það kann að vera af ýmsum ástæðum. Það kann að vera vegna þess að þeir hafi einungis í brot af þeim tíma sem þarna er undir verið með verðtryggt lán. Það kann að vera vegna þess að þeir hafi þegar notið fyrri aðgerða upp á um 4 milljónir. Það er ekki gott að segja nákvæmlega hvernig háttar til hjá hverjum og einum en það kemur síðar í ljós. Ég mundi fyrir fram ganga út frá því að þátttakan hjá þeim sem búa við slíkar aðstæður yrði eitthvað aðeins lakari. Þessi þátttaka getur skipt talsvert miklu máli eins og útreikningar bera með sér þegar kemur að heildaráhrifum aðgerðarinnar. Það er þó engum blöðum um það að fletta að þegar þessi aðgerð bætist ofan á það sem áður hefur verið gert og við leggjum hana síðan saman við það sem séreignarsparnaðarleiðin býður upp á náum við í þessu frumvarpi fram þeim heildaráhrifum sem svo lengi hefur verið að stefnt hér í þinginu, að rétta hlut heimilanna eftir það sem gerðist á árunum 2008 og 2009. Það er engum blöðum um það að fletta. Hér er verið að rétta hlut heimilanna. Sumir segja að aðgerðin gangi of langt. Aðrir segja að hún dreifi því sem er til skiptanna ekki með sanngjörnum hætti. Það er hægt að hafa endalausar skoðanir á þessu alveg eins og það var hægt að hafa endalausar skoðanir á því hvernig fyrri aðgerðir komu út, að menn skyldu þurfa að fara í langar biðraðir eftir hinum sértæku lausnum, að leiðréttingarviðmið áður upp á 110% gerðu ekki nægilega mikið fyrir fólk. Hægt er að hafa skoðanir á því og margir höfðu það sem stóðu hér fyrir utan lengi fram eftir síðasta kjörtímabili. Það má eflaust hafa ýmsar skoðanir á því nákvæmlega með hvaða hætti þessi aðgerð birtist í framkvæmd en það er hins vegar ekki hægt að mótmæla því að hún er skjótvirk, hún snertir gríðarlega marga, hún er skilvirk vegna þess að hún gengur beint inn á höfuðstólinn og ég tel að það sé einn af stóru kostum þessarar aðgerðar að peningar eru ekki sendir úr ríkiskassanum heim til fólks heldur er skilyrt að það gangi beint til uppgreiðslu á höfuðstól lánanna, sem er mikilvægur þáttur í málinu. Markmiðið með þeim aðgerðum sem hér er gripið til er að lækka skuldastöðu heimilanna. Í því samhengi er ástæða til að rifja það upp að íslensk heimili eru í sögulegu samhengi mjög skuldsett. Með fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram á síðasta ári eru nokkuð skýrar myndir dregnar upp af því hvernig skuldastaðan hefur verið að þróast og að sjálfsögðu hefur í tengslum við kynningu á þessu máli verið farið vel yfir það. Við erum líka með mjög skuldsett heimili í alþjóðlegu samhengi og ég hef hér áður komið inn á það hvernig einkaneyslan hefur skroppið saman og hversu margir, eins og við vitum, hafa átt í erfiðleikum með að ná endum saman í lok mánaðar. Þessar aðgerðir samanlagt, leiðrétting fasteignaveðlána höfuðstólsins og séreignarsparnaðarleiðin, munu fyrir mörg dæmigerð heimili með dæmigerð lán geta létt greiðslubyrðina sem nemur heilum mánaðarlaunum á ári. Það verður ekki óalgengt að ráðstöfunartekjur vaxi um á bilinu 200–300 þús. kr. á ári. Það munar verulega um það. Það er ekki bara í eitt ár, það er í raun á meðan lánið lifir sem þau áhrif koma fram. Það er ekki einskiptis, það léttir undir með fólki frá því að leiðréttingarhluti lánsins verður til. Það er líka hægt að segja að dæmigert lán geti lækkað um allt að 20% þegar þessar aðgerðir koma til framkvæmda. Það verða einhver lán sem lækka minna en 20%, það verða líka lán sem geta lækkað um meira en 20%. Tökum til dæmis 10 millj. kr. lán sem á rétt á leiðréttingu samkvæmt þessari leið og viðkomandi uppfyllir skilyrði þess að nýta sér séreignarsparnaðarleiðina að fullu, þá er séreignarsparnaðarhlutinn þegar orðinn 15% af heildarlánsfjárhæðinni. Svo þegar þetta bætist við er ljóst að viðkomandi heimili mun lækka skuldastöðu sína um meira en 20 milljónir. Fyrirgefið, 20% vildi ég sagt hafa.

Hitt hefði verið betra.

Það hefði verið fullmikið í lagt að lækka 10 milljóna lán um 20 milljónir.

En það hefði verið heimsmet.


             Það er hægt að skoða lánastöðu íslenskra heimila út frá mörgum mælikvörðum. Hægt er að spyrja sig hvert meðalgildi útistandandi lána sé. Það er nærri 18 milljónum. Það er líka hægt að spyrja sig hvert miðgildið sé. Við getum raðað lánum upp eftir fjárhæðum og flokkað í tugprósentaflokka og séð að meiri hluti lánanna, meira en 50% af lánunum, er undir 15 milljónum. Það þýðir að geti viðkomandi heimili nýtt sér séreignarsparnaðarleiðina að fullu, en til þess þyrfti meðallaun hjóna, mun sú aðgerð ein og sér duga til að lækka lánið um 10% á þremur árum. Þar skiptir að sjálfsögðu miklu að ríkið kemur inn og veitir skattafslátt vegna séreignarsparnaðarins en heimilið hefur þá líka tekið ákvörðun um að verja sparnaðinum í þessum tilgangi. Það er mjög mikill hvati til þess að gera það vegna þess að ávöxtunin af þeim sparnaði er frá því að hann er tekinn út í þessum tilgangi í raun og veru í kringum 40%, þ.e. því sem nemur skattinum. Svo bætist þetta við og þá er augljóst að áhrifin eru orðin umtalsverð. Í þeim tölum sem ég hef hér verið að nefna, að dæmigert lán geti lækkað um 20%, og að greiðslubyrði geti dregist saman um sem nemur heilum mánaðarlaunum, um það bil dæmigerðum meðallaunum, tek ég þá ekki tillit til þess sem þegar hefur verið gert. Að sjálfsögðu komu ýmsar aðgerðir á síðasta kjörtímabili heimilunum mjög til góða. Mestu skiptir fyrir heimilin það sem gerðist í tengslum við ólögleg gengistryggð lán, krónulán með gengisvísitölu, dómar í þeim málum sem snertu bæði heimili og reyndar bíla líka, höfðu mest áhrif. Næstmest áhrif höfðu aðgerðir eins og 110%-leiðin og sérstöku vaxtaniðurgreiðslurnar, sem voru tugir milljarða, þar sem ákveðin eignaviðmið skertu rétt til bótanna. Ef við tækjum með áhrifin af 110%-leiðinni og bættum við því sem gert hefur verið í séreignarsparnaðarleiðinni og bættum síðan þessu tvennu við séreignarsparnaðarleiðina sem er í fyrra frumvarpinu og svo leiðréttingunni sem hér kemur til sögunnar er alveg augljóst að um er að ræða heildarleiðréttingu vegna verðtryggðra lána sem sveiflast öðrum hvorum megin við 200 milljarðana. Það eru þá heildaráhrif þeirra aðgerða sem samþykktar hafa verið á þinginu frá upphafi síðasta kjörtímabils. Með vísun í það held ég því fram að hér sé verið að reka smiðshöggið á verk sem hafi verið hálfklárað í upphafi þessa kjörtímabils. Það er ánægjulegt að það gerist strax á fyrsta þingvetri þessarar stjórnar. Þetta er mál sem tók þó nokkuð mikinn tíma í undirbúningi. Ég þakka öllum þeim sem stjórnkerfið hefur þurft að leita til og eiga samstarf við til að fá upplýsingar og vilyrði eða loforð um samstarf í framhaldinu. Það hefur verið mjög jákvætt að finna fyrir viðhorfi í lífeyriskerfinu til þess samstarfs sem nauðsynlegt er að eiga við það og hið sama gildir með fjármálafyrirtækin í landinu. Það er ríkur vilji til þess að greiða sameiginlega úr málum þannig að framkvæmdin geti gengið snurðulaust fyrir sig. Það er líka mjög verðmætt fyrir okkur að geta gengið að þeirri miklu þekkingu sem er að finna hjá ríkisskattstjóra þegar kemur að rafrænni stjórnsýslu og getunni til þess að taka við þetta mörgum umsóknum eins og gert er ráð fyrir hér og láta þær ganga fram vélrænt að uppistöðu til. Gengið er út frá því, eins og ég kom inn á áðan, að vefurinn nýtist í þessum tilgangi, ríkisskattstjóri er ekki bara verðlaunaður fyrir góð upplýsingakerfi heldur er hann ávallt að þróa kerfin. Í fyrra var metfjöldi í rafrænum skilum skattskýrslna þannig að mikil þekking hefur verið að safnast upp hjá því embætti á því að vinna með rafræn gögn og greiða úr umsóknum á borð við þær sem við leggjum hér upp með. Ég vænti þess að þetta mál muni þurfa ítarlega meðferð í nefnd þó að málið sjálft sé orðið ágætlega kynnt. Verður brugðist við í ráðuneyti fjármála og efnahagsmála eins skjótt og hægt er og einnig við öllum beiðnum um frekari upplýsingar. Lagt hefur verið upp með að sem allra mest verði látið fylgja í greinargerð með frumvarpinu, þar með talið útreikningar. Við sjáum á bls. 15 og áfram í frumvarpinu sjálfu hvernig útreikningarnir koma út miðað við hinar ýmsu ólíku forsendur. Þar er hægt að sjá til dæmis hver fjárhæð niðurfærslunnar er flokkað niður eftir fjárhæðum og fjölda lána. Við sjáum til dæmis að þar er gert ráð fyrir því að rúmlega tuttugu þúsund lán muni lækka um á bilinu 0,5–1 millj. kr. og að önnur rúmlega sextán þúsund lán muni lækka um 1–1,5 millj. kr. Aftur á móti er gert ráð fyrir að rétt um eitt þúsund lán muni lækka um á bilinu 3,5–4 millj. kr. Langmesta tíðnin í fjárhæðum þegar horft er á einstök lán er á bilinu upp í 1,5 millj. kr. Síðan er hér farið yfir hlutfall niðurfærslu og árstekna og meðalfjárhæð niðurfærslu. Það er áhugaverð samantekt sem sýnir hversu stór hluti aðgerðarinnar rennur til tekjulágra heimila, en tæplega helmingur aðgerðarinnar rennur til heimila þar sem árstekjurnar eru undir 6 milljónum, sem þýðir að mánaðartekjurnar eru 500 þús. kr. Rúmlega 60% renna til heimila þar sem árstekjurnar eru rétt um 8 milljónir. Hér er líka farið eftir eftirstöðvum fasteignalána. Myndirnar tala fyrir sig sjálfar en þessar myndir saman, sem eru hér sex talsins, sýna til dæmis að ungt fólk, þ.e. fólk sem fætt er frá 1971 til 1980 samkvæmt skilgreiningunni, fólk sem er einu ári yngra en ég og aðeins yngra en það þannig að ég flokka þá ekki sjálfan mig lengur með því fólki - sá aldurshópur fær mesta niðurfærslu. Ég hygg að margir hér inni kannist við það að þessar ungu fjölskyldur í landinu töldu sig hafa verið skildar hér eftir á síðasta kjörtímabili.  Virðulegi forseti. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra þessa ræðu. Ég er með nokkrar spurningar sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að. Í fyrsta lagi lýtur það að útreikningunum sem hæstv. ráðherra fór hér yfir þar sem ætlunin er að reikna út mismun raunverðbóta og leiðréttra verðbóta samkvæmt svokallaðri viðmiðunarvísitölu. Legið hefur fyrir að ástæða þess að farið er í þessa aðgerð er svokallaður forsendubrestur, þ.e. sú mikla verðbólga sem varð hér á árunum rétt fyrir hrun 2007 og 2008. Það var forsendan sem gefin var þegar upphaflegar hugmyndir voru kynntar hér í nóvember, en nú lítur það þannig út, og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé rétt skilið, að ætlunin sé að setja þessa viðmiðunarvísitölu fram í reglugerð eftir samþykkt laganna. Er þá ekki verið að miða hana við þann forsendubrest sem menn gefa sér sem grunn aðgerðanna eða er ætlunin að reikna hana út út frá umfangi umsókna sem berast munu á þessum tíma, þessum glugga sem opnaður verður fyrir umsóknir? Það er spurning númer eitt. Ég hefði talið að skýr skilgreining á forsendubresti mætti koma fram í svona frumvarpi. Síðan langar mig að inna hæstv. ráðherra eftir hvað honum finnist um þá umræðu sem uppi hefur verið um að ef slíkur forsendubrestur er viðurkenndur hvort hann eigi þá ekki við um fleiri verðtryggð lán. Námslánin hafa verið nefnd þar. Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um fordæmið inn í framtíðina, því að meðan við erum með verðtryggingu og verðbólgu sem kann að blossa upp gætum við átt eftir að horfa framan í fleiri slíka forsendubresti. Hvað telur hæstv. ráðherra um þetta fordæmi? Telur hann að hér sé verið að leggja grunninn að því að farið verði í einhverjar svipaðar aðgerðir ef við eigum von á einhverjum fleiri slíkum áföllum? Mig langar líka að nefna lánsveðshópinn hér, en ég geri það kannski í síðara andsvari mínu.

Herra forseti. Varðandi útreikninga er það rétt skilið að það er fyrst þegar við höfum fengið allar umsóknir vegna málsins að við getum gert okkur grein fyrir því hvert heildarumfang þeirra umsókna er og þar af leiðandi einnig hvernig sú fjármögnun sem tryggð hefur verið muni nýtast til niðurfærslu á lánunum. En allir útreikningar fram til þessa hafa miðað við tiltekinn forsendubrest. Þar hefur verið horft til verðbólgu sem er rétt um 5%. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að þær fjárhæðir sem hér er um að ræða muni gagnast til þess að leiðrétta lán um það bil í samræmi við það sem áður hefur verið kynnt. Ég vek athygli á því í þessu sambandi að mér finnst ekki rétt að hengja sig alfarið á eina tölu í einum þætti aðgerðarinnar, heldur verðum við að horfa á heildaráhrif aðgerðanna í fleirtölu sem við tölum hér um. Í því sambandi er alveg óvitlaust að horfa líka til þess sem áður hefur verið gert og velta því fyrir sér í ljósi heildarumfangs allra opinberra aðgerða hversu mikið er í raun verið að taka af þeirri verðbólgu sem gekk umfram eitthvert tiltekið viðmið á viðkomandi árum. Sagt er að mögulega hefði verið betra að taka fleiri lán með inn. Ég segi á móti: Þessi aðgerð hefur ávallt verið hugsuð til þess að taka til verðtryggðra lána hjá fólki sem tók slík lán til þess að eignast þak yfir höfuðið, aðgerðin er bundin við það. Hvað með námslán? Við erum með annað kerfi til þess að reyna að létta þeim byrðarnar sem taka námslán. Það birtist bæði í vaxtaprósentunni og í endurgreiðsluferlinu. Varðandi fordæmið. Í besta falli væri hér á ferðinni einhvers konar pólitískt fordæmi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýr svör. Ég skil það þó svo að í raun sé verið að horfa á þá sviðsmynd að hér séu tilteknir fjármunir ætlaðir í verkefnið, lán verði leiðrétt út frá þessum tilteknu fjárhæðum og það sé ástæðan fyrir því að forsendubresturinn sem slíkur er ekki skilgreindur sérstaklega í frumvarpinu, að verið sé að miða við tiltekna verðbólgu umfram viðmiðunarmörk. Það er bara mjög gott að fá það skýrt fram. Þetta er auðvitað mikið vald sem hæstv. ráðherra er fært þarna með reglugerð, þannig að ég velti fyrir mér því samráði sem haft verður við samningu reglugerðar um viðmiðunarvísitölu, hvernig vinnulagi verður háttað við það. Síðan langar mig að koma að lánsveðshópnum sem setið hefur eftir. Þessi aðgerð mun ekki koma til móts við þann hóp. Þar liggur fyrir, og hæstv. ráðherra þekkir þá stöðu mjög vel, að reynt hefur verið að ná samkomulagi við lífeyrissjóði um að koma sérstaklega til móts við þann hóp. Hvað verður um þann hóp núna? Á að skilja hann eftir? Er verið að vinna að einhverjum lausnum 

Herra forseti. Ég tek undir það að það framsal sem felst í frumvarpinu verður að koma til skoðunar í myndinni. Ég mundi ekki hafa neitt á móti því ef þingið kallaði t.d. eftir því að útreikningar væru á endanum kynntir fyrir þinginu enda væri það ekki til að tefja fyrir framkvæmd málsins, a.m.k. í þingnefnd ef til þess kæmi. Aðrar lagalegar hliðar málsins verða að koma til skoðunar í nefndinni en að mínu mati stenst þessi framsetning fyllilega lög. Varðandi lánsveðshópinn þá nýtur hann góðs af þessum aðgerðum með þeim hætti að hann á rétt á leiðréttingu í samræmi við það sem segir í frumvarpinu vegna verðtryggðra lána sem voru til staðar á árinu 2008 og 2009 eins og allir aðrir, enda hafi lánið verið tekið til öflunar eigin húsnæðis o.s.frv. Aðrar aðgerðir sem verið hafa til umræðu vegna lánsveðshópsins hafa snúist um það að færa að fullu niður lánsveð og það er annars konar aðgerð 

Virðulegur forseti. Mig langar að tala um almennu grundvallaratriðin í þessari aðgerð og prinsippin. Ég er þeirrar skoðunar að hlutverk ríkisvaldsins í opnu hagkerfi og lýðræðislegu samfélagi sé að reyna að stuðla að því að grundvöllurinn sé sem bestur, að það ríki stöðugleiki og gagnsæi í ákvarðanatöku og það sé heilbrigt stjórnmálaástand þannig að einstaklingarnir sjálfir geti tekið ákvarðanir sem byggja á þeirra mestu styrkleikum. Gott hagkerfi einkennist af frelsi og ábyrgð einstaklinganna og stöðugri hagstjórn. Það varð efnahagshrun og ég tek undir það, það þurfti að gera mjög mikið. Við höfum gert það. Við höfum meira að segja stofnað til úrræða sem gera fólki kleift eftir ákveðinn feril að afskrifa allar sínar skuldir ef það er í miklum vanda, en þetta er gert til að mæta þeim sem eru í miklum vanda. Annað hlutverk ríkisvaldsins er að reyna að bjóða upp á úrræði fyrir þá sem eru í mjög miklum vanda. En hvað er verið að gera hér? Að mínu viti er verið að fara í aðgerð sem er algerlega úr samhengi við allt skynsamlegt meðalhóf sem heitir í raun og veru bara það að ríkisvæða einkaskuldir. Það á að bjóða upp á ríkisábyrgð á einkaskuldum fólks algerlega án tillits til eignarstöðu þess. Mér finnst þetta stórbrotið og ég er ósammála því að þetta geti verið skynsamleg hagstjórn. Nú langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra, ekki síst vegna þess að hann er formaður Sjálfstæðisflokksins, hvernig þessi aðgerð samrýmist grunnstefnu Sjálfstæðisflokksins um frelsi og ábyrgð einstaklinga, um lítil inngrip á markaði, um lítil ríkisafskipti og um ábyrgð í ríkisfjármálum.

Herra forseti. Það er ágætisbyrjun að við hv. þingmaður séum sammála um að þörf hafi verið á aðgerðum og þá skiptir nú útfærslan miklu máli. Á síðasta kjörtímabili voru sendar út sérstakar vaxtabætur, það var með sínum hætti ríkisvæðing á einkaskuldum en við vorum samt sem áður sammála um þörfina á því að létta undir með fólki. Höfum það í huga að 110%-leiðin gagnaðist bara þeim sem voru með skuldir yfir 110% og hjá Íbúðalánasjóði voru skilyrðin svo þröng að ekki nema annar hver maður sem átti rétt á að sækja um gerði það. Og af þeim sem sóttu um fékk bara helmingurinn umsóknina samþykkta. Það var því alveg ljóst að gríðarlega stór hópur fólks hafði, þrátt fyrir úrræði á borð við 110%-leiðina, annaðhvort ekki notið aðgerðanna, fengið höfnun, ekki sótt um vegna þess hversu skilyrðin voru þröng eða verið rétt undir viðmiðunarmörkunum, segjum t.d. skuldað 105%. Hver kannast ekki við dæmin um ungt fólk og bara venjulega borgara í þessu landi sem náðu einfaldlega ekki endum saman? Hver kannast ekki við öll uppboðin og árangurslausu fjárnámin og alla greiðsluerfiðleikana í samfélaginu? Þessi aðgerð er ætluð til þess að ljúka aðgerðum stjórnvalda vegna þessa mikla greiðsluvanda og hjá því verður ekki komist. Varðandi það hvernig þessi leið fari saman með svona grunnstefnu af hálfu flokks míns þá tel ég að hún geri það reyndar ágætlega. Við töluðum fyrir því að menn gætu fengið skattafslátt ef þeir væru að greiða af húsnæðislánum. Það er meira að segja þannig í Bandaríkjunum og þar eru lítil fjárhæðarmörk en menn fá skattafslátt vegna vaxtaafborgana af húsnæði sem þeir búa í, jafnvel mjög hátt launað fólk í opnu frjálsu markaðshagkerfi eins og í Bandaríkjunum. Hér er farin sú leið að í stað þess að fá skattafslátt vegna 

Virðulegi forseti. Þetta mál verður allt svo einkennilegt þegar haft er í huga að með þessari aðgerð er ekki verið að leysa úr greiðsluvanda fólks. Aðrar aðgerðir gera það. Hér er bara verið að leiðrétta, eins og það kallast, einkaskuldir þvert yfir línuna, að vísu er það valkvætt. Ríkið er að bjóðast til að borga hluta af lánum fólks, algjörlega óháð því hvað það á að öðru leyti, algjörlega óháð því hvernig markaðurinn hefur þróast frá hruni. Ef ég skil svar hæstv. fjármálaráðherra rétt finnst mér þetta vera mjög merkileg stefnubreyting hjá formanni Sjálfstæðisflokksins hvað varðar hagstjórn almennt. Þetta er í raun og veru bara stórbrotið inngrip inn í markaðinn að mínu viti og réttlætissjónarmiðum er heldur ekki mætt. Hér er fullt af fólki sem með góðum rökum er hægt að halda fram að hafi orðið fyrir verulegum skakkaföllum í hruninu, t.d. leigjendur og fólk sem átti ekki neitt, það fær ekkert út úr þessu. Réttlætissjónarmiðum er því heldur ekki mætt þannig að það tvennt sem hæstv. fjármálaráðherra nefndi sem rökstuðning fyrir því að fara í svona 

Herra forseti. Það versta sem við getum lent í er að fara í mjög kostnaðarsamar aðgerðir á kostnað ríkisins sem ekki leysa úr skuldavandanum. Ef fólk fengi aukið svigrúm og það mundi allt hverfa út í einkaneysluna en skuldirnar yrðu þarna áfram væri þjóðfélagið ekki á betri stað. Ég tel þess vegna að það sé mjög jákvæður þáttur í þessu máli að skilyrt sé að aðstoðin gangi til niðurgreiðslu á lánum. Það mun létta greiðslubyrðina eins og ég vék að í máli mínu. Það mun gera það. Við lítum á heimilið og fjölskylduna sem mikilvægustu grunneininguna í samfélaginu. Um það bil helmingur heimilanna skuldar fasteignalán og langflestir eru með verðtryggð lán. Þess vegna vil ég halda því fram að þetta sé almenn aðgerð sem gagnist öllum þeim sem lentu í þessum aðstæðum, með þeim skilyrðum þó að hafi menn áður þegið aðstoð 

Virðulegi forseti. Ég vildi beina tveimur spurningum til hæstv. ráðherra. Hann talar hér ítrekað um vanda fólks sem varð fyrir forsendubresti og því spyr ég: Af hverju er aðgerðin þá ekki bundin við þá sem urðu fyrir forsendubresti? Og í hverju telur hann forsendubrest þess fólks hafa falist sem keypti hús fyrir löngu síðan og það hús hefur hækkað meira í verði en sem nemur hækkun lánsins? Hver er forsendubresturinn þar og hvernig getur hann útskýrt hann? Hæstv. ráðherra sagði áðan að út af fyrir sig væru góð þau afmörkuðu efnahagsáhrif sem yrðu af aðgerðinni með aukningu einkaneyslu. En þar er Seðlabankinn ekkert sammála hæstv. ráðherra. Seðlabankinn telur, það er rétt að upplýsa ráðherrann um það fyrst hann virðist ekki gera sér grein fyrir því, að slakatímabili í hagkerfinu sé lokið og að þessi aðgerð kalli, vegna þess hversu ómarkviss hún er, óhjákvæmilega á hækkun vaxta, aukna verðbólgu, veikingu gengis og þar með verri afkomu fyrir okkur öll. Og þá spyr ég í annan stað: Hvernig réttlætir hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, það að rýra kjör skuldlausra heimila í þágu þessara aðgerða með hærri verðbólgu, með hærri vöxtum, með áhrifum á gengi og minni fjárfestingu í landinu, lakari framtíðarhorfum? Hvernig réttlætir hann þetta? Af hverju afmarkar hann sig ekki við forsendubrestinn einan og sér og sleppir því að dreifa peningum til þeirra sem tóku hóflegt lán fyrir húsnæði sem þeir keyptu ódýrt 1996 eða 1997 sem hefur hækkað miklu meira í verði en sem nemur hækkun lánsins? Og af hverju finnst honum eðlilegt að láta þjóðina alla borga kostnaðinn af úrlausn fyrir hóp sem hann getur ekki einu sinni skilgreint sjálfur?

Herra forseti. Ég vék að því í upphafi máls míns að það er hægt að finna kosti og galla við allar leiðir. Þær leiðir sem fyrri ríkisstjórn fór fólu það meðal annars í sér að allir gátu fengið sérstakar vaxtabætur, svo lengi sem þeir voru ekki með eignir umfram tiltekið viðmið. Það hafði það meðal annars í för með sér að ýmsir sem fyrir löngu síðan keyptu eign fengu mikinn stuðning frá ríkinu í formi vaxtabóta með nákvæmlega sama hætti og hv. þingmaður er að gagnrýna að gerist í þessari aðgerð. Munurinn er sá að í þessu máli er tryggt að stuðningur ríkisins gangi til niðurgreiðslu á höfuðstól lánsins en fyrri ríkisstjórn greiddi vaxtabæturnar út til frjálsrar ráðstöfunar. Það er í raun aðalmunurinn. Í báðum tilvikum er rétt að aðgerðin er ekki einangruð við þá eina sem keyptu sína fyrstu eign og í fyrsta skipti á viðmiðunartímabilinu. Það væri svo sem hægt að gera það en þá tel ég að efnahagslegu áhrifin af aðgerðinni í heild sinni yrðu ekki eins jákvæð. Veltum aðeins fyrir okkur hvernig fór hjá fólki sem var að stækka við sig á þessum árum þegar svona mörg viðskipti áttu sér stað með fasteignir í landinu. Rétt er að það fólk hefur komið með eitthvað meira af eigin fé inn í viðskiptin þegar það stækkaði við raðhúsið hjá sér, fór kannski úr íbúð í parhús eða raðhús eða hvernig sem það var. En brustu ekki líka forsendur hjá því fólki jafnvel þótt það hefði komið með eitthvert uppsafnað eigið fé úr fyrri fasteignaviðskiptum? Gerðist það ekki líka hjá því fólki að lánið sem tekið var vegna þeirra fasteignakaupa reyndist miklu þyngri byrði en gert hafði verið ráð fyrir? Og var ekki hvatinn til þess að standa í skilum með það lán þegar það var allt í einu orðið 105% af verði eignarinnar? Var hann ekki með sama hætti minni eins og hjá öðrum þeim sem voru nýkomnir inn á markaðinn? Ég held það. Það er hins vegar alveg gild ábending að fasteignaverðið hefur þróast nokkuð 

Virðulegi forseti. Mér finnst athyglisvert að hæstv. fjármálaráðherra missti út úr sér áðan að ef aðgerðirnar væru betur sniðnar að vandamálinu, sem er yfirlýst markmið að leysa, hefðu þær ekki eins mikil efnahagsleg áhrif. Markmiðið er með öðrum orðum í huga hæstv. fjármálaráðherra að koma peningum til fólks sem ekki hefur orðið fyrir forsendubresti í gegnum þessa aðgerð frekar en að leiðrétta forsendubrestinn enda er orðið forsendubrest hvergi að finna í frumvarpinu, hvorki textanum sjálfum né greinargerð. Hæstv. ráðherra svarar því ekki af hverju maður sem kaupir húsnæði 1996 eða 1997, á þeim tíma þegar fasteignaverð var hér í sögulegu lágmarki, og hefur ekki átt nein viðskipti síðan þá, tók fyrir því til dæmis lífeyrissjóðslán eða húsnæðisstjórnarlán, á að fá fyrirgreiðslu af hálfu ríkisins. 

Herra forseti. Það á ekki að koma neinum á óvart að í aðra röndina er hér um efnahagslega aðgerð að ræða. Það hefur alltaf legið fyrir. Það er efnahagslega mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að losa heimilin í landinu almennt undan því skuldafargi sem hér varð. Það er ekkert nýtt varðandi þetta mál. Ég leyfi mér að benda á að eftir því sem menn sérsníða lausnirnar meira, þeim mun meira æpandi verða jaðartilvikin. Var sá sem skuldaði því miður bara 109% ekki í vanda? Var sá sem var með 112% skuld í miklu meiri vanda en sá sem var með 109% skuld? Þessi jaðartilvik þegar menn eru að sérsmíða lausnirnar æpa svo á mann úti um allt að það verður til þess að maður kemst að þeirri niðurstöðu að almennar aðgerðir séu heppilegri. Þannig var það með manninn sem tók lán árið 1997, einhvers staðar á árabilinu fram að hruninu hefðum við þurft að draga mörkin og segja: Ætlunin var að aðstoða þann sem tók lán hér. 

Virðulegi forseti. Það er ánægjuefni að geta tekið til máls í umræðu um þetta stóra mál þó að 15 mínútur dugi engan veginn til að gera því lágmarksskil. Vegna skýrslu Alþjóðamálastofnunar í dag um aðild að Evrópusambandinu og mikilvægi fastgengis í landinu og vegna ummæla hæstv. ráðherra sem mælir fyrir þessu máli um helgina vil ég í fyrsta lagi segja að þetta er væntanlega upphafið að langri vegferð sérsniðinna lausna. Hæstv. ráðherra hefur tekið sér það verkefni fyrir hendur að mæla sérstaklega bót stökkbreytingareðli íslenskrar krónu. Skuldavandi íslenskra heimila með reglulegu millibili undanfarna áratugi er bein afleiðing gengisfalls krónunnar í öllum tilvikum og skuldavandinn fylgir krónunni eins og nótt fylgir degi. Þeir sem vilja íslenska krónu með aðlögunarhæfni hennar eru jafnframt að kalla yfir þjóðina að verða áskrifandi að skuldavanda með reglulegu millibili. Virðulegi forseti. Það er ekki bara krónan sem stökkbreytist og það er ekki bara þannig að hæstv. ráðherra sé að búa til fordæmi fyrir rosalegasta millifærslukerfi sem við eigum væntanlega eftir að sjá í íslenskri efnahagssögu ef það á að vera meginreglan að í kjölfar gengissveiflna sem verða með sama hætti og verið hefur hingað til standi Sjálfstæðisflokkurinn fyrir gríðarlega umfangsmiklum millifærslum sem hann getur ekki einu sinni útskýrt sjálfur hverjir eigi að fá eða af hverju. Það er fleira sem stökkbreytist en krónan sjálf. Þetta mál hefur sannarlega stökkbreyst frá því sem kynnt var í aðdraganda kosninga í fyrravor. Það er algjörlega horfin leiðrétting upp á 300 milljarða,  Umfang þessarar aðgerðar upp á um 80 milljarða kr. er mjög svipað því mati sem við í Samfylkingunni lögðum fyrir síðustu kosningar á það sem eftir væri að gera í skuldamálum heimilanna. Og við lögðum til nákvæmlega þessa fjármögnunarleið, álagningu á fjármálafyrirtæki, en hins vegar fólust tillögur okkar í því að leysa raunverulega vandann sem við er að glíma, að skilgreina það fólk sem orðið hefði fyrir forsendubresti og bæta vanda þess, ekki dreifa peningum til annarra. Hæstv. ráðherra talaði áðan fjálglega og af mikilli innlifun um þau tilvik sem okkur hefur öllum sviðið sárt að sjá á undanförnum árum, fólkið með 109%, fólkið með 108%, fólkið sem á erfitt með að láta enda ná saman. Þessi úrlausn hér lætur það fólk fá hlutfallslega minnst vegna þess að hæstv. ráðherra treystir sér ekki til að skilgreina hvað hinn raunverulegi forsendubrestur er og dreifir peningunum líka til þeirra sem ekki hafa orðið fyrir neinum forsendubresti, fólksins sem skuldar kannski 10% í húsunum sínum, fólks sem kannski er með húsnæðiskostnað sem er innan við 20% af ráðstöfunartekjum, jafnvel innan við 10%. Það er athyglisvert að hæstv. ráðherra hefur engar upplýsingar getað sett fram um hversu hátt hlutfall stóreignafólks fær peninga, hversu hátt hlutfall af peningunum fer til þeirra sem eru með gríðarlega háar tekjur eða hversu hátt hlutfall það er sem fer til fólks sem ber mjög léttan húsnæðiskostnað, fólks sem keypti fyrir löngu og hefur aldrei orðið fyrir neinum forsendubresti því að húsnæðisverðið hefur hækkað meira en lánið. Það fólk er að fá peningagjöf og hæstv. ráðherra getur ekki bent á vandamál úr fortíðinni - sem vissulega eru fyrir hendi óleyst - og veigrar sér við því að skilgreina hinn raunverulega forsendubrest. Það var verkefnið sem við vorum að glíma við allt árið 2012, að reyna að finna leiðir til að ná til þess fólks sem eftir var. Við í Samfylkingunni höfum djúpstæða tilfinningu fyrir því að það beri að miða við þá sem eru með raunverulegan forsendubrest, þá sem hafa orðið fyrir meiri hækkun skulda en sem nemur eignaverði, það sé fólkið sem liggi óbætt hjá garði og þurfi úrlausnar við. Hæstv. ráðherra talar um það fólk en tillögur hans fela í sér að hann er að dreifa peningum til allt annars fólks. Virðulegi forseti. Efnahagsáhrif þessara aðgerða, eins og ég rakti í andsvari mínu áðan, eru neikvæð og hafa í för með sér kostnað fyrir þjóðina. Aðgerðin hefði komið betur út ef hún hefði komið á þeim tíma sem slaki var í hagkerfinu. Aðgerðir síðustu ríkisstjórnar sem hæstv. ráðherra var að gagnrýna voru nefnilega að hluta til valdar með það fyrir augum að þær hefðu jákvæð eftirspurnaráhrif á þeim tíma þegar aðstæður voru raunverulega með þeim hætti sem hæstv. ráðherra heldur greinilega að þær séu enn þá, að almenn eftirspurn og einkaneysla sé vandamálið í hagkerfinu. Ráðherra til upplýsingar ber að láta það koma skýrt fram að Seðlabankinn telur að tími slaka í hagkerfinu sé liðinn og þar af leiðandi kalli þessar aðgerðir á viðbragð af hálfu Seðlabankans, hærri vexti en ella vegna meiri verðbólgu en ella og vegna þrýstings á gengið og minni fjárfestingar en ella. Þetta eru staðreyndir og það er mjög sérkennilegt að heyra hér að hæstv. ráðherra virðist ekki hafa áttað sig á því. Svo slær ríkisstjórnin úr og í þegar kemur að hinum meintu efnahagsáhrifum. Stundum eru þau mikil. Það er þegar hún slær sér á brjóst um hvað þetta sé stórkostlegt heimsmet. Þá eru efnahagsáhrifin mikil og þetta er grundvallarbreyting fyrir heimilin. En svo segir hún að þau séu hófleg þegar hún þarf að leiðrétta sullumbullið út frá augljósri verðbólguhættu og augljósum þrýstingi á gengið. Þá er þetta allt í einu hófleg aðgerð sem ekki muni hafa veruleg efnahagsáhrif. Hvort er það? Það er eðlilegt að maður spyrji. Hæstv. fjármálaráðherra sagði hvort tveggja í framsöguræðu og andsvörum áðan. En ríkisstjórnin fer ýmsar leiðir til að reyna að draga úr áhrifunum, koma í veg fyrir að fólk sem þarf á að halda fái einhverja úrlausn. Það gerist til dæmis með því hér, alveg eins og í séreignarsparnaðarfrumvarpinu, að ráðstafa greiðslum fyrst inn á greiðslujöfnunarreikning. Fólk er ekki að borga af greiðslujöfnunarreikningum í dag, fólk með háar skuldir sem þyrfti kannski á úrlausn að halda kann að vera í þeirri stöðu að allt að helmingurinn af niðurfærslunni sem það fær fari inn á greiðslujöfnunarreikning og lækki ekki greiðslubyrði þessa fólks um nokkurn skapaðan hlut, bæti bara aðeins stöðuna í bankanum fyrir bankann sjálfan. Þetta er aðgerð fyrir banka, ekki fyrir fólk. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er með slíkum eindæmum lögfræðilega séð að ég held að ég hafi aldrei séð annan eins óskapnað. Það er hvergi nein efnisviðmið að finna um forsendur þessarar peningaúthlutunar. Ríkisstjórninni til hróss verð ég þó að segja að það var reynt að gera það í sumar í þingsályktunartillögunni sem lögð var fram í júní. Þar var að finna skilgreiningu á forsendubrestinum. Það var það sem ríkisstjórnin sjálf kallaði verðbólguskot áranna 2007–2010. Nú er búið að breyta áraviðmiðinu, stytta tímann til þess einmitt líka að draga úr því að fólk fái úrlausn, skilja fleiri eftir með enga úrlausn og ekki er lengur talað um forsendubrest neins staðar í frumvarpinu. Á hvað eru menn þá að horfa? Jú, það er frumvarp sem felur í sér peningaúthlutun án efnislegra viðmiða sem ég efast um að standist stjórnarskrá landsins. Það á enginn lögbundinn rétt samkvæmt þessu. Fyrst í 7. gr. frumvarpsins er að finna umfjöllun um hugtakið viðmiðunarvísitölu og það er hvergi skilgreint í frumvarpinu. Það á að greiða mun á viðmiðunarvísitölu og raunverulegri vísitölu. En ráðherrann á að ákveða vísitöluna einhvern tímann seinna. Á grundvelli þessara laga mun enginn geta krafist jafnréttis, t.d. fyrir dómstólum. Það er fullt valdframsal til ráðherra sem ákveður með reglugerð eftir á hvað hver fær mikið, ekki á grundvelli verðleika eða réttar borgaranna sem hægt er að prófa fyrir dómstóli eða úrskurðarnefnd, heldur til að halda útgjöldum í skefjum að eigin geðþótta eða bara einhverju öðru. Hann mun geta ákveðið þetta. Engin lögmælt málefnaleg rök, engin forsenda gefin fyrir þessari viðmiðunarvísitölu, hún er lesin í skýin. Þetta er undarlegt réttlæti og leikreglurnar eru engar. Það er sett upp kærunefnd - en eftir hverju á hún að fara? Á hún að prófa útreikninginn? Er þetta stærðfræðikærunefnd? Af hverju eru þrír lögfræðingar í henni? Það er algjörlega tilgangslaust að hafa þrjá lögfræðinga í henni því að enginn borgari í landinu á efnislegan rétt samkvæmt lögunum - nema á grundvelli tilviljanakenndrar ákvörðunar hæstv. fjármálaráðherra. Ég spyr: Stenst valdframsal þetta til ráðherrans til að ákveða einhliða forsendur peningaúthlutunar úr ríkissjóði ákvæði stjórnarskrár Íslands? Það er óhjákvæmilegt að nefndin fari ítarlega yfir þetta atriði, kalli fyrir Ríkisendurskoðun og ríkislögmann og fari vandlega ofan í hinn lögfræðilega grunn þessa máls. Virðulegi forseti. Lánsveðshópurinn er skilinn eftir. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ítrekað sagt að ástæða þess að hann hafi ekki efnt samkomulag sem síðasta ríkisstjórn gerði um úrlausn fyrir lánsveðshópinn hafi verið og sé sú að hann telji að lífeyrissjóðir hafi borið of lítinn hluta kostnaðarins af úrlausninni. Þeir áttu að borga 12%. Það er vissulega rétt að það er ekki mikið en það eru 12%. Hvað er gert hér núna? Það er engin sérstök úrlausn fyrir lánsveðshópinn sem þýðir að öll skuldalækkun lánsveðshópsins lendir á ríkinu. Ef menn hefðu verið búnir fyrir fram að efna hitt samkomulagið, láta lífeyrissjóðina axla 12% af því, hefði þeim mun minna komið á ríkið hér. Enn eitt glatað tækifæri og komið í veg fyrir að jafnræði borgaranna sé virt. Allt þetta mál er einhver hrikalegasta hörmungarsaga sem ég hef séð í lögfræðilegum búningi hvað það varðar að það er ekki reynt að byggja á jafnræði borgaranna. Það er ekki reynt að tryggja lánsveðshópnum sambærilega úrlausn og öðrum landsmönnum. Virðulegi forseti. Síðan eru frádráttarliðirnir óendanlegir og ríkisstjórnin virðist ekki einu sinni skilja muninn á almennum aðgerðum síðustu ríkisstjórnar og sértækum. Hæstv. ráðherra sagði áðan að aðgerðir síðustu ríkisstjórnar hefðu allar falið í sér biðraðir. Það er ekki rétt. Margar þeirra voru ekki eftir ósk eins og sérstöku vaxtabæturnar. Ríkisstjórnin er eins og sláttumaðurinn slyngi og slær allt, það er allt jafn fánýtt fyrir henni, það er allt dregið frá sem greitt hefur verið út á síðasta kjörtímabili, hvort heldur það er sértæk aðstoð eða almenn. Þessi ríkisstjórn þykist vera að koma með almenna úrlausn, af hverju dregur hún þá frá fyrri almennar úrlausnir? Það er algjörlega óskiljanlegt. Ef markmið hennar er að tryggja öðrum eitthvað sambærilegt og fólk í skuldavanda var búið að fá, af hverju eru allar skuldavandaúrlausnir dregnar frá? Hér er til dæmis gert ráð fyrir að fólk sem hefur farið í gegnum sértæka skuldaaðlögun fái ekkert. Það fólk fór ekki í gegnum sértæka skuldaaðlögun af tilviljun. Það fór í gegnum sértæka skuldaaðlögun vegna þess að það var metið að það réði ekki við að borga meira en í niðurstöðu sértæku skuldaaðlögunarinnar fólst. Þeir sem hafa gengið í gegnum það vita að það var algjörlega leitað dyrum og dyngjum að allri greiðslugetu fólks. Það er nú þegar búið að laga greiðslubyrði þess að því sem það getur mögulega greitt. Eru menn að segja að það fólk sé þá ofhaldið, að greiðslubyrði þess, svo ákvörðuð, sé svo rausnarleg og rífleg að það sé markmið að lækka byrði einhverra allt annarra? Ef það á annað borð er einhver forsendubrestur sem hefur orðið með hruni gjaldmiðils, með skertum kaupmætti, á hann nákvæmlega jafn mikið við um þetta fólk sem er búið að fá sértæka úrlausn og alla aðra sem skulda 108% í húsinu sínu. Virðulegi forseti. Markmið ríkisstjórnarinnar virðist vera að leggja sig fram um að fólk sem á erfitt með að láta enda ná saman fái lítið sem ekkert úr þessari aðgerð. Alls staðar í þessu frumvarpi er yfirvegað sneitt að fólki sem á erfitt með að láta enda ná saman. Málatilbúnaðurinn er slíkur að það verður 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir áhugaverða ræðu. Hann hóf hana með því að leiða líkur að því að það væri krónunni að kenna að heimilin glímdu við skuldavanda. En hvað með skuldavanda heimila í evruríkjunum? Það er draumur hv. þingmanns að við komumst í samband þeirra og getum nýtt þann gjaldmiðil. Holland er með 110% skuldsetningu heimila af vergri landsframleiðslu, Kýpur 130%. Hérna er hún 108%. Hver er lausnin fyrir þessi evruríki, eiga þau að taka upp evruna aftur?

Fá Framsóknarflokkinn til landsins.


            

Virðulegi forseti. Skuldsetning heimila getur verið misjöfn milli landa. Hækkun skulda heimilanna á Íslandi varð með algjörlega sérstökum hætti og þó að heimili í þessum ríkjum hafi stofnað til skulda er sú skuldahækkun ekki afleiðing af gengisfalli viðkomandi gjaldmiðils. Það er grundvallarmunur á því eða að lenda í því einhliða með afturvirkum hætti, eins og íslenskur almenningur hefur lent í gang í gang, að misvægi sé skapað milli skulda og launa og að kaupmáttur sé skertur afturvirkt einhliða af stjórnvöldum. Það er þessi vandi sem er skuldavandi íslenskra heimila í hnotskurn og þó að skuldsetningarhlutfall heimila sé hátt í einhverjum öðrum ríkjum búa þau sem búa við stöðugan gjaldmiðil blessunarlega ekki við þetta óöryggi og þessa óvissu af hálfu stjórnvalda í sínum ríkjum.

Virðulegi forseti. Getur ekki verið að þessi ríki sem hafa verið blessunarlega laus við sveiflur í sínum gjaldmiðli hafi fengið að taka sveifluna út með öðrum hætti? Í Hollandi hefur fasteignaverð lækkað um 20% og atvinnuleysi hefur aukist. Margir hafa misst vinnuna, miklu fleiri en hér, og sömuleiðis hefur orðið fjármagnsflótti á Kýpur þó að þar sé evra. Getur ekki verið að lausnin sé miklu einfaldari en svo að ganga í myntbandalag evrunnar? Getur ekki bara verið að lausnin sé sú að við sýnum meiri ráðdeild í efnahagsmálum, höfum skynsamlegri peningastefnu og hættum að horfa fram hjá því hvernig bankar auka peningamagn í umferð og rýra þannig íslenska gjaldmiðilinn? Það er það sem hér hefur á bjátað. Eigum við ekki bara að hætta því og reka okkar gjaldmiðil almennilega? Þá þurfum við ekki annarra manna gjaldmiðil í þessu landi.

Virðulegi forseti. Það er ósköp einfaldlega óumdeilt og óumdeilanlegt að skuldavandi íslenskra heimila, hvort sem er upp úr 1980 eða í kjölfar hrunsins, stafar af íslensku krónunni og innfluttri verðbólgu. Gengisfellingin fór beint út í verðlag í hruninu og það er einfaldlega þannig sem kjör almennings voru skert. Ég er verkalýðssinni og tel ekki gott að búa almenningi í landinu þær starfsaðstæður að ríkið geti einhliða lækkað launin við fólk. Ég tel að það eigi að semja við fólk um launalækkanir. Ég tel líka að menn sem bera hag fyrirtækja fyrir brjósti geti ekki sætt sig við starfsumgjörð þeirra sem felst í að henni sé breytt einhliða og afturvirkt. Það er nákvæmlega þess vegna sem atvinnulífið í landinu kallar eftir  Hv. þingmaður ætti líka að lesa skýrsluna sem kom út í morgun um kosti fastgengisstefnu fyrir Ísland og hversu vel hefur gengið í hagstjórn á Íslandi þegar við 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var nokkuð stóryrt og kom mér svolítið á óvart vegna þess að hér hafa fulltrúar og hv. þingmenn Samfylkingarinnar kallað eftir efndum í þessu máli upp á hvern einasta dag. Það væri ágætt að fá fyrst frá hv. þingmanni hvert sjónarmið Samfylkingarinnar er í þessu máli. Telja menn að þarna sé of stutt gengið, of langt gengið eða telja þeir að þetta sé bara eitthvað sem ekki á að fara í eða snerta á? Hv. þingmaður talaði mikið um að þetta væri millifærslukerfi og hafði stór orð um það í upphafi ræðu sinnar. En er það ekki millifærslukerfi þegar við erum með vaxtabætur? Er það eitthvað annað en millifærslukerfi? Hver er eðlismunurinn á því að hafa vaxtabætur, þ.e. að niðurgreiða vexti hjá fólki, og fara í þessa aðgerð? Það væri ágætt að fá þetta fram hjá hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Við höfum gengið eftir efndum ríkisstjórnar á kosningaloforðum vegna þess að við í Samfylkingunni teljum ekki eðlilegt að menn geti logið sig til valda og menn eigi að þurfa að standa við skýr kosningaloforð. Þess vegna höfum við gengið eftir því að fá að sjá efndirnar. Við höfum efnislegar skoðanir á þeirri niðurstöðu sem hér liggur fyrir og hún er slæm vegna þess að það er ekki reynt að leiðrétta forsendubrest. Hv. þingmaður spyr um millifærslukerfi og samanburð við vaxtabætur. Í vaxtabótakerfi eru peningar ekki borgaðir til allra jafnt. Þar eru peningar borgaðir á grundvelli tekna, á grundvelli eigna og á grundvelli skulda vegna þess að þeim er ætlað að jafna aðstöðumun og taka sérstaklega til þeirra sem eru í vanda. Það var hægt og hefði verið hægt og væri hægt að útfæra þessa aðgerð hér þannig að hún nýttist þeim sem eru raunverulega með mikla skuldabyrði en það er ekki einu sinni reynt. Þvert á móti er höfuðmarkmið tillagnanna eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að láta peninga renna til þeirra 

Virðulegi forseti. Það komu engin rök fram hjá hv. þingmanni um að þetta væri eitthvað öðruvísi millifærslukerfi en vaxtabætur. Þetta er allt saman millifærslukerfi. Það má deila um forsendurnar, en þetta er hvort tveggja millifærslukerfi.  Hv. þingmaður segir að hann vilji ekki, eins og hann orðar það svo hógværlega, að menn geti ekki logið sig til valda. Ég veit að hv. þingmaður fékk að heyra það á síðasta kjörtímabili þegar Samfylkingin lofaði velferðarbrú að menn hefðu ekki staðið við það. Það er væntanlega ein af ástæðunum fyrir útreið Samfylkingarinnar í síðustu kosningum. Ég veit ekki af hverju hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra flutti um helgina á fundi Sjálfstæðisflokksins lofgjörð um aðlögunarhæfni íslensku krónunnar vegna þess að þar með væri hægt að grípa til aðgerða og taka aðlögun út í gegnum hagkerfið. Þetta er afleiðing þess. Það eru fréttir ef Sjálfstæðisflokkurinn ætlar núna að búa til ný millifærslukerfi til að flytja peninga frá einum til annars og setur engin efnisleg viðmið fyrir þeirri millifærslu. Ég styð millifærslukerfið, hv. þingmaður, vegna þess að ég er jafnaðarmaður en þau millifærslukerfi eiga að hafa það markmið að uppfylla samfélagsleg ásættanleg markmið í þágu þeirra sem raunverulega þurfa á að halda. Hér er verið að leggja fram gríðarlegan félagsmálapakka til fólks sem veit ekki einu sinni hvernig á að stafa orðið forsendubrest, hvað þá annað. Hér er verið að senda peninga til fólks sem aldrei hefur orðið fyrir forsendubresti frá því að það fór fyrst inn á fasteignamarkaðinn t.d. á 10. áratugnum. 

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig ánægjulegt að hv. þingmaður skuli tala eins og hann gerði í lokin áðan. Mér þætti vænt um að sjá framan í og ég á eftir að tala við það fólk sem ég talaði við í kosningabaráttunni í fyrra. Ég er ekki viss um að það sé sammála hv. þingmanni um að það hafi ekki orðið fyrir forsendubresti. Mig langar að taka tvennt til umræðu. Það kemur fram í gögnum með frumvarpinu að 44% af leiðréttingunni renni til heimila með undir 6 milljónum í árstekjur, þ.e. tveir aðilar sem hafa meðaltekjur ASÍ. 60% renna til heimila sem hafa 8 milljónir í tekjur á hverju ári, t.d. hjón sem bæði fá laun samkvæmt meðaltali BSRB, annað í hálfu starfi. Er þetta hálaunafólkið sem hv. þingmaður var að tala um áðan? Ég veit að síðasta ríkisstjórn hækkaði skatta á því fólki og dró það upp um skattþrep af því að það var með svo ofboðslega mikil laun, er hv. þingmaður enn þeirrar skoðunar að þetta fólk sé hálaunafólk sem þurfi ekki á aðstoð að halda?

Virðulegi forseti. Ég tók það skýrt fram áðan að hv. þingmaður á ekki að koma hingað í andsvar og snúa út úr orðum mínum. Það varð forsendubrestur en hér er aðgerðin ekki takmörkuð við það fólk. Það er líka til fólk sem varð ekki fyrir forsendubresti. Það fólk, svo fremi sem það hafði einhverja skuld á húsinu sínum, fær peninga frá ríkinu og þó svo að húsið hafi hækkað meira í verði en sem nemur hækkun lánsins. Það hefur ekki orðið neitt misvægi þessu fólki í óhag og ég bíð hv. þingmann að útskýra hvað hann á við með orðinu forsendubrestur. Er það öll hækkun lána? Að því er varðar tekjutöluna þá koma mjög litlar tekjugreiningar með frumvarpinu. Hann nefnir að um 40% fari til fólks með árstekjur undir 6 milljónum. Þar er allt talið, líka námsmenn, lífeyrisþegar og fólk í hlutastörfum. Þetta eru því alls ekki sambærilegar tölur. Það er líka 

Herra forseti. Útskýringuna á orðinu forsendubrestur verð ég væntanlega að ræða í ræðu minni seinna í umræðunni. Hv. þingmaður segir að verið sé að senda peninga heim til fólks sem þarf ekki á þeim að halda og nefnir að munurinn á þessari aðgerð og vaxtabótagreiðslum sé sá að ekki eru sendar vaxtabætur jafnt til allra sem á þeim þurfa að halda. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann vill útskýra það gagnvart mynd sem er að finna á bls. 15 í frumvarpinu. Ég skal skilja myndina eftir í púltinu hv. þingmanni til glöggvunar. Þar er fjárhæð niðurfærslu, þ.e. fjöldi heimila og hlutfall í peningagreiðslum, þar sem kemur fram að 0,5–1 milljón kemur í 20% tilfella en dettur síðan alveg niður í 4–5% hjá þeim hópi sem best stendur. Ég spyr hv. þingmann hvernig þetta rímar við það sem hann sagði áðan. Hann getur svo fært mér blaðið þegar hann kemur úr ræðustól.

Forseti vill geta þess að það tíðkast ekki á Alþingi að þingmenn skilji eftir gögn í ræðustól 

Virðulegi forseti. Það sem er vandamálið í þessari aðgerð er að engar eignagreiningar liggja fyrir. Gríðarlegar fjárhæðir fara til hátekjufólks og það er ekki útfært á nokkurn hátt hvað felst í hugtakinu forsendubrestur. Það er vandamálið við aðgerðina. Þær litlu greiningar sem liggja fyrir benda hins vegar til þess að til dæmis fari miklu ríkari hluti til barnlausra fjölskyldna en þeirra sem eru með börn, samt vitum við að það eru barnafjölskyldur sem eiga erfiðast með að láta enda ná saman. Við vitum að þeim sem eiga erfitt með að láta enda ná saman fækkar gríðarlega hratt með vaxandi tekjum, samt dettur fólk aldrei út úr tekjuskalanum í aðgerðinni. Það dettur aldrei út úr eignaskalanum í aðgerðinni. Jafnvel fólk sem á miklar eignir annars staðar, peningalegar eignir, inneignir í bönkum, 

Forseti vill þakka ræðumanni fyrir að fjarlægja gögn úr ræðustólnum vegna þess að nú hyggst hann gefa hv. 6. þm. Norðvest., Elsu Láru Arnardóttur, orðið til að veita andsvar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðuna. Í ræðu hv. þingmanns talaði hann um að fyrrverandi ríkisstjórn hefði látið meta hvaða upphæð þyrfti að bætast við til þess að koma þeim hópi sem hafði verið út undan í fyrri aðgerðum til aðstoðar, til að leiðrétta þann forsendubrest sem varð á þeirra efnahag. Þar kom fram að sú greining sem þar fór fram hefði verið um 80 milljarðar kr. Þá langar mig að spyrja hann hvers vegna fyrrverandi ríkisstjórn ákvað ekki að hækka bankaskatt, eins og núverandi ríkisstjórn er að gera, til þess að fara út í sambærilegar aðgerðir og verið er að gera núna, að koma til móts við þann hóp sem skilinn var eftir í tíð fyrri ríkisstjórnar?

Virðulegi forseti. Ég veit ekki nákvæmlega hvað ríkisstjórnin gerði undir lok síðasta kjörtímabils, en það sem ég var að vísa til var stefnumörkun okkar í Samfylkingunni sem byggði á greiningu á því sem við stóðum í á árinu 2012 og skilaði sér í kosningastefnu okkar í fyrra, um að það þyrfti að taka sérstaklega á vanda þess fólks sem ætti við raunverulegan forsendubrest að glíma og greina hann til fulls. Það var flókið úrlausnarefni. Við vorum að reyna ýmsar leiðir til þess, en það er auðvitað þetta fólk sem er með mikla greiðslubyrði án þess að fara yfir 110% sem gat ekki nýtt sér þá leið og það fólk sem keypti á versta tíma, eftir árið 2005. Það er fólk sem við getum raunverulega sagt að búi við forsendubrest. Ég tek eftir því að enginn framsóknarmaður hefur reynt að spreyta sig á því að skilgreina hugtakið „forsendubrest“ í þessari umræðu og fjármálaráðherrann 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir svörin. Hv. þingmaður talar um að það hafi farið fram greiningarvinna á vegum flokks hans til þess að kanna hvernig hægt væri að leiðrétta raunverulegan forsendubrest og ýmsar leiðir hafi verið skoðaðar. Þá langar mig að vitna í, með leyfi forseta, orð hæstv. forsætisráðherra á þeim tíma sem kom fram í fréttum þann 3. desember 2010 og sagði að meira yrði ekki gert fyrir skuldsett heimili. Hvers vegna voru þau orð sögð ef hv. þingmönnum Samfylkingarinnar fannst tilefni til að fara í greiningarvinnu til að kanna raunverulegan forsendubrest og ýmsar leiðir í kjölfar síðustu kosninga?

Virðulegi forseti. Tilvitnuð yfirlýsing þáverandi hæstv. forsætisráðherra byggði á vinnu þar sem allir aðilar komu að borði og meðal annars lýsti forusta Sjálfstæðisflokksins yfir því sama þar og þá um afstöðu til úrvinnslu skuldavanda heimilanna. Það sem síðan gerist, og er stóra breytingin, er gengislánadómurinn 15. febrúar 2012. Hann auðvitað gerði verðtryggt fólk mun lakar sett í samanburði við fólk með gengislán og kallaði á endurmat. Það er í kjölfar hans sem við fórum í það endurmat. Það er á þeim grundvelli sem við töldum að það þyrfti um það bil þessa fjárhæð til að vinna úr málinu. Það sem ég tek eftir og finnst mjög sárgrætilegt er að þessi ríkisstjórn hefur algjörlega gefist upp á að reyna að skilgreina forsendubrest. Hún ætlar að greiða niður húsnæðisskuldir allra óháð hvort þær eru íþyngjandi eða ekki, óháð því hvort lánið var tekið stuttu fyrir hrun eða fyrir löngu, löngu síðan, óháð því hvort fasteignaverð hefur hækkað meira 

Virðulegi forseti. Ég ætla að nota tækifærið við 1. umr. um þetta mál, frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána, til að koma með nokkrar athugasemdir. Þetta er stórmál, þetta er málið sem litaði síðustu kosningabaráttu, þ.e. niðurfellingar verðtryggðra húsnæðislána. Það má segja að öll umræðan hafi snúist um þetta mál. Vissulega er hægt að segja að það hafi kannski orðið til góðs þegar þessar fyrstu hugmyndir voru kynntar í nóvemberlok því að það skýrði hvert var stefnt. Þó að kannski hafi hvergi verið lofað á prenti 240–300 milljarða lækkun verðtryggðra húsnæðislána eru það eigi að síður þær tölur sem voru uppi í umræðunni fyrir kosningar. Þá voru settar fram tölur og svigrúm sem gæti myndast í samningum við erlenda aðila, þrotabúin, og rætt var um að þetta svigrúm upp á 240–300 milljarða yrði nýtt til niðurfellingar fasteignalána. Gott og vel. Það lá fyrir strax í nóvember að þetta yrði talsvert umfangsminni aðgerð. Það liggur fyrir eftir að samþykkt var á Alþingi að fara í þá skattheimtu sem þarf til að fjármagna hana að þetta yrði aðgerð upp á 80 milljarða sem má segja að sé núna upp á 72 milljarða þegar dreginn er frá allur kostnaður við verðbætur, vexti og umsýslu. Það kom skýrt og heiðarlega fram hjá hæstv. fjármálaráðherra áðan að ástæðan fyrir því að útfærslan er ekki alveg skilgreind í frumvarpinu heldur lögð í hendur ráðherra, þ.e. lagt til að sett verði reglugerð með viðmiðunarvísitölu sem skilgreini forsendubrest hvers og eins, ef við viljum nota það hugtak, sé sú að koma til móts við þá sem sækja um sem ekki er vitað hverjir verða innan þessa svigrúms sem er búið að móta. Það er orðin dálítið önnur hugsun en var í upphafi þegar rætt var um að hér ætti að koma til móts við forsendubrest þeirra sem hefðu tekið verðtryggð íbúðalán. Í raun er ekki verið að miða við einhverja tiltekna hlutfallslækkun heldur á að úthluta þessum peningum eftir ákveðnum formúleringum, út frá ákveðinni viðmiðunarvísitölu sem verður sett eftir á með reglugerð. Ég verð að segja að það væri mjög eðlilegt að Alþingi ræddi þá reglugerð, eins og hæstv. ráðherra tók undir, sem er þó ekki gert við venjulegar reglugerðir. Þarna er mjög mikið vald fært til ráðherra og útdeiling hárra fjárhæða. Því hefur verið velt upp af öðrum hv. þingmönnum hvort þetta standist. Í öllu falli er þarna verið að færa mjög mikið vald yfir til ráðherra með reglugerðarheimild og það er mjög mikilvægt að það verði skoðað í hv. efnahags- og viðskiptanefnd hvernig nákvæmlega menn sjá fyrir sér þessa útfærslu. Þessar hugmyndir hafa skroppið nokkuð saman frá því fyrir kosningar. Því ber ekki að leyna að hér er um að ræða það sem kalla má almenna aðgerð og mig langar að gera nokkur atriði að umtalsefni. Það eru hin félagslegu sjónarmið, réttlætissjónarmiðin, sem lúta að því að velta fyrir sér hvernig nákvæmlega þessi aðgerð dreifist á ólíka hópa. Nú liggur fyrir að hjá þeim sem hafa áður fengið aðstoð, fengið sérstakar vaxtabætur, farið í gegnum 110%-leið eða greiðsluaðlögun, dregst sú aðstoð frá möguleikum viðkomandi til að sækja sér leiðréttingu. Án þess að hægt sé að slá því föstu getur maður samt ekki ímyndað sér annað en að þeir aðilar sem hafi þurft að leita sér úrræða séu einmitt þeir sem hafi átt í mestum greiðsluörðugleikum. Það er það fólk sem ekki fær neina áframhaldandi úrlausn sinna mála með þessari aðgerð. Hér hefur líka verið bent á að þeir sem hafa meira en 12 milljónir í árstekjur fá um það bil 15% niðurfærslunnar. Hér var rætt talsvert um muninn á þessari aðgerð og til að mynda vaxtabótaúthlutuninni sem miðast við tekjur. Þessi aðgerð miðast hins vegar ekki við tekjur, hún hefur þar af leiðandi ekki þau jöfnunaráhrif sem ég hefði viljað sjá. Hún miðast væntanlega eingöngu við hlutfall af skuldastöðu að frádregnum fyrri aðgerðum. Mér fannst raunar gott það sem ég skynjaði í þessari umræðu að núverandi ríkisstjórn hefur viðurkennt að mjög mikið hafi verið gert á síðasta kjörtímabili fyrir skuldug heimili. Það kom bæði fram í nóvember þegar farið var yfir aðgerðir fyrri ríkisstjórnar og líka í máli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að mjög mikið hafi verið gert á síðasta kjörtímabili. Þar var hins vegar gagnrýnt að alltaf væru einhverjir jaðarhópar sem ekki tækju þátt eða fengju. Það er alltaf þannig, sú gagnrýni getur líka átt við um úthlutun vaxtabóta og sameiginlegra gæða. Ýmsir verða út undan. Hér stendur yfir vinna við mótun húsnæðisstefnu til framtíðar en það liggur ekkert fyrir hvaða niðurstaða verður úr þeirri vinnu. Okkur hefur verið kynnt skýrsla en menn eru ekki alveg búnir að ákveða hvert eigi að fara. Þar er lagt til að fara inn í hið svokallaða danska kerfi. Sú leið hefur líka verið gagnrýnd í opinberri umræðu, m.a. að skuldsetning þar sé ekki minni en hér. Eitt af því sem hefur líka verið bent á er að það er mjög líklegt að þá færist þessi húsnæðislánamarkaður alfarið yfir til hinna stóru viðskiptabanka. Er það æskileg þróun? Er það félagsleg þróun? Það er heldur ekki verið að huga að því hvort og hvernig eigi að þróa leigumarkað til framtíðar. Þar á eftir að taka ákvarðanir. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur sagt að þarna þurfi virkilega að kafa djúpt ofan í málin og velja leiðir til framtíðar. Á sama tíma og við ætlum að afgreiða 80 milljarða aðgerð til niðurfærslu á húsnæðislánum með þeim hætti sem hér hefur verið lýst vitum við í raun ekkert hvert við erum að stefna í húsnæðismálum og erum ekki að koma til móts við mjög stóran hóp fólks. Ég nefni leigjendur, 30% fólks á húsnæðismarkaði eru leigjendur, þar af er stór hluti unga fólkið okkar, fólkið sem kemst ekki í eigið húsnæði, fólk sem er ekki í þeirri aðstöðu að geta safnað sér nægilegum fjármunum til að geta átt fyrir fyrstu afborgun, fólk sem fær hreinlega ekki greiðslumat en er eigi að síður að borga jafn háar eða jafnvel hærri upphæðir í leigu á almennum markaði. Sá hópur situr eftir með þessari aðgerð. Ég velti fyrir mér hver skynsemin sé í því að taka ákvörðun um jafn mikla útdeilingu fjármuna um leið og við vitum ekkert hvert við erum að stefna til frambúðar í húsnæðismálum. Við erum ekkert búin að ræða hér hvernig við ætlum að taka til að mynda á þessu. Ætlum við að halda áfram með séreignarstefnu í húsnæðiskerfi? Hvernig ætlum við að útfæra hana? Hvernig ætlum við að tryggja félagslegt réttlæti í gegnum þá stefnu? Ætlum við að fara í það að þróa virkan leigumarkað eins og margir hafa bent á? Við erum ekki búin að taka neina ákvörðun um það. Á sama tíma ætlum við samt að taka þessa ákvörðun. Nú kynnu einhverjir að segja: Já, en við erum þar að tala um fortíðina, hitt er framtíðarvandamál. En ég held að þarna þurfi að fara saman lærdómur af fortíðaraðgerðum og það að vita hvert við erum að stefna til framtíðar. Mér finnst þetta vera stórmál. Ég hefði viljað hafa nýja húsnæðisstefnu undir í þessum umræðum því að við erum í raun að ræða vanda sem vissulega er til staðar, þ.e. vanda þeirra sem hafa upplifað það að húsnæðislán þeirra hafa tekið miklum breytingum, en við erum ekki að velta fyrir okkur nákvæmlega hvernig þetta kerfi verður til framtíðar. Eitt af því sem var líka bent á fyrir kosningar er að þeir sem tóku lán eftir 2004 - ég er ekki að segja að þetta sé algilt og það er auðvitað gallinn við allar aðgerðir sem ekki eru almennar, það eru alltaf einhverjir sem eru ekki undir - og einkum þeir sem keyptu fyrstu eign og nutu þar af leiðandi ekki hækkandi fasteignaverðs á markaði eru líklega verst settir vegna verðbólgunnar á árunum 2007–2008. Þarna hefði að minnsta kosti minn flokkur viljað skoða hvernig hið opinbera gæti komið til móts við þennan hóp sem rannsóknir sýna að er verst settur. Þessi verðbólga kom verr út fyrir hann en aðra hópa. Það er flókið að tala um forsendubrest þegar aðstæður eru svo ólíkar milli aðila. Eins og ég nefndi í andsvari áðan má segja að forsendubrestur gæti líka átt við um námslánin sem hækkuðu sem og um alla skattgreiðendur sem urðu fyrir verulegum skakkaföllum vegna hrunsins. Sumir keyptu þó eignir sem hafa hækkað síðan. Það hefur ekki átt við um allar eignir og þess vegna er svo erfitt eins og ég segi að sjá réttlætið út úr almennum aðgerðum á borð við þessa. Ég er nokkuð viss um að enginn hv. þingmaður stjórnarliðsins getur neitað því að við eigum væntanlega eftir að horfa upp á að ýmsir geti fengið leiðréttingu sem muni hjálpa þeim verulega og þeir hafa mikla þörf fyrir, en það er líka ljóst að ýmsir hafa ekki beinlínis þörf fyrir að fá fé úr ríkissjóði til að ná endum saman en munu samt geta fengið það fé. Það er stóra umhugsunarefnið, ekki síst þegar við komum að stóru línunum um forgangsröðun fjármuna. Ef unnt er að innheimta 80 milljarða í sameiginlega sjóði landsmanna hljótum við að spyrja hvernig skynsamlegast sé að verja þeim fjármunum. Hér er lagt til að við verjum þeim í almenna aðgerð sem tekur í raun ekki tillit til tekna fólks og ekki þess hvernig fólki gengur að ná endum saman við það að greiða af sínum lánum heldur miðast við ákveðna niðurfærslu á skuldum. Á sama tíma horfum við á þá stöðu að ætlunin er að greiða niður skuldir þjóðarbúsins. Hæstv. fjármálaráðherra segir að í áætluninni sé gert ráð fyrir 17 milljörðum á ári. Það er gríðarlega mikilvæg fjárfesting til lengri tíma fyrir komandi kynslóðir, fyrir unga fólkið. Á sama tíma þarf líka að styrkja innviðina. Hér hafa allir verið sammála um að það þurfi að styrkja heilbrigðiskerfið svo dæmi sé tekið. Ég get nefnt framhaldsskólana og háskólana sem mér verður nú tíðrætt um, háskólana sem hafa verið vanfjármagnaðir árum saman. Löngu fyrir hrun voru þeir langt undir öllu OECD-meðaltali. Þeir eru enn meira undirfjármagnaðir núna eftir niðurskurð undangenginna ára. Um framhaldsskólana má segja hið sama, það skólastig hefur svo sannarlega ekki verið ofhaldið. Ég velti fyrir mér hver sé skynsamlegasta fjárfestingin fyrir ríkið til framtíðar. Er það að fjárfesta í menntun og rannsóknum, greiða niður skuldir eða fara í þessa aðgerð sem vissulega mun koma til móts við vanda einhverra sem verulega þurfa á aðstoðinni að halda en líka verða til aðstoðar þeim sem þurfa ekkert sérstaklega á að halda fé úr sameiginlegum sjóðum? Þetta er stóra forgangsmálið, en það lá alveg ljóst fyrir að þetta var stóra mál Framsóknarflokksins sem vissulega líklega vann kosningasigur út á nákvæmlega þetta mál þó að það hafi kannski verið umfangsmeira í aðdraganda kosninga en núna. Gott og vel, en ég tel að minnsta kosti að þetta mál hafi verið meðal þess sem skipti verulegu máli fyrir kosningar. Það breytir því þó ekki að gagnrýni mín á aðferðafræði málsins er alveg sú sama. Ég tel hana ekki endilega skynsamlega til lengri tíma og ég tel að hún sé ekki endilega réttlát heldur. Það eru nokkur smærri atriði sem mig langar að nefna - og þó ekki, m.a. þetta sem ég var búin að nefna, þ.e. að færa þetta mikla fjárúthlutunarvald til hæstv. ráðherra með reglugerð. Ég fagna því sem hann sagði áðan um að hann teldi eðlilegt að þetta kæmi til umræðu á þinginu. Mér finnst rétt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd skoði sérstaklega hvort það þurfi jafnvel að koma skýrar til kasta þingsins en bara með umræðu eða kynningu. Ég held að í öllu falli sé mjög mikilvægt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd hafi einhverja hugmynd um hvernig nákvæmlega þetta verður útfært áður en frá málinu verður gengið. Ég nefndi í andsvari lánsveðshópinn sem trúlega er sá hópur sem hefur átt í hvað mestum vanda. Lengi hefur verið reynt að ná samkomulagi við lífeyrissjóðina um að koma til móts við þann hóp. Drög að slíku samkomulagi lágu fyrir fyrir síðustu kosningar. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst því yfir að hann telji að framlag lífeyrissjóðanna inn í það samkomulag hafi verið of lágt. Það eru alveg gild sjónarmið ef hann telur það en það þarf hins vegar að vinna að því að leysa það mál. Sá hópur er í mjög erfiðri stöðu. Hér hefur verið rætt um jaðartilvikin. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd þarf að fara djúpt í það hvort siglt hafi verið fyrir hverja vík. Hvernig kemur þetta til að mynda út fyrir þá sem fluttu til útlanda, seldu eignir og hafa ekki snúið aftur eða eru þeir utan þessa hóps? Eru einhverjir hópar eða aðrir sem munu lenda út úr menginu? Hér áttu borgarar almennt von á því að svokölluð reiknivél yrði sett upp og fólk gæti áttað sig betur á stöðunni. Það hefur verið skýrt af hverju hún hafi ekki verið sett upp. Menn treysta sér hreinlega ekki til að ákvarða niðurfærsluna á hvern og einn fyrr en fjöldi umsókna liggur fyrir. Ég held að það sé hins vegar mikilvægt að almenningur í landinu geti gert sér grófa hugmynd um það. Það kemur þá aftur að reglugerðinni sem á eftir að setja. Þetta er nokkuð sem ég tel að hv. efnahags- og viðskiptanefnd þurfi líka að skoða. Tími minn er búinn þannig að ég lýk hér máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér finnst mikilvægt að draga fram í umræðunni að það hafa verið tvö meginrök fyrir leiðréttingunum, annars vegar forsendubrestur og hins vegar réttlætissjónarmið. Það var þannig þegar menn fóru af stað með umræðuna um það við hvað ætti að miða þegar rætt var um forsendubrest að það voru breytingar á lánum umfram efri vikmörk Seðlabankans sem voru 4%. Í skýrslunni sem kom í nóvember var sú tala komin upp í 4,8% og þar með hafði leiðréttingin náttúrlega minnkað mikið. Það sem er athyglisvert er að í þessu frumvarpi eru þær tölur dottnar út og ekkert nefndar. Það er líka athyglisvert að tímabilið sem var lagt undir í upphafi, það voru hækkanir umfram 4% eða 4,8% eftir því hvað maður miðar við, var tímabilið 2007–2010. Í frumvarpinu er búið að stytta það í 2008 og 2009. Hefur hv. þingmaður skýringar á þeim breytingum, eða finnst henni hún hafa fengið skýringar á því? Eitt af úrræðunum sem gripið var til af fyrri ríkisstjórn var greiðslujöfnunarvísitala og greiðslujöfnun þar sem frestað var afborgunum á meðan ástandið var tilgreint miðað við atvinnuleysi og tekjur. Það vakti athygli mína að nú er komið inn í þetta frumvarp að þegar höfuðstólsleiðrétting á sér stað á fyrst að greiða upp þá greiðslujöfnun. Það á að koma fyrst til lækkunar og þar með missa menn þann möguleika sem átti að vera til staðar að ef menn væru ekki búnir að greiða lánið niður á tilgreindum tíma mundi það falla niður í lokin. Sá hluti virðist eiga að falla út. Kann hv. þingmaður einhverja skýringu á því hvað veldur? Þarna var verið að beita gömlu aðferðinni sem notuð var á Sigtúns-hópinn upp úr 1980, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni þessa spurningu. Eins og hann fór yfir liggur fyrir að þessar tillögur hafa breyst, bæði frá því sem var kynnt í nóvember og þingsályktunartillögunni sem var samþykkt í sumar. Tímabilið þar var 2007– 2010 og það var skilgreint þannig að verðbólgan hefði verið 4,8% sem meðalverðbólga áranna 2001–2007, en nú er eingöngu verið að tala um verðtryggð lán á árunum 2008 og 2009 og eins og ég fór yfir áðan í raun verið að færa þessa viðmiðunarvísitölu í hendur hæstv. ráðherra. Það kom fram í skýringu hæstv. ráðherra að þarna þurfi að halda þessu opnu af því að óvíst er til hvers fjármunirnir dugi, það sé einungis heimild fyrir tilteknum fjármunum og þess vegna þurfi í raun og veru að miða niðurfellingu á hvern og einn við þá fjárhæð sem er úr að spila. Það eru náttúrlega 72 milljarðar á fjórum árum. Þetta gerir það að verkum að hér eru þær tölur ekki ræddar. Það er auðvitað annað en var kynnt. Ég lít svo á að þetta hafi verið skýrt hér. Þá erum við komin að því að kannski er erfitt að tala um forsendubrest í tengslum við þetta frumvarp. Þarna er fremur verið að ráðast í einhvers konar almenna niðurfellingu án þess að hún sé beintengd verðbólgunni prósentulega séð. Hvað varðar greiðslujöfnunina er auðvitað líka mikilvægt að skoða, og það er eitt af því sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd þarf að gera, að þeir sem hafa fengið fyrri úrræði, líklega er það rökstutt með því að þau eigi öll að koma til frádráttar en í tilfelli greiðslujöfnunarinnar þarf væntanlega að skoða það sérstaklega í ljósi þess að þar hafa fólki verið gefnar ákveðnar forsendur sem þarf svo að standa við. Mér finnst mjög mikilvægt 

Hæstv. forseti. Ég þakka svörin. Það er ágætt að nefna í sambandi við greiðslujöfnunina og þann jöfnunarreikning sem þar var að það var til að minnka afborganir af lánunum. Ef höfuðstólsleiðréttingin verður fyrst notuð til að greiða upp greiðslujöfnunarsjóðinn og dugir rétt fyrir því mun ekki verða um að ræða neina breytingu hvað varðar afborganir eða greiðslubyrði af láninu. Þegar við vorum að skoða þetta í fyrri ríkisstjórn var rætt um 110%-leiðina, sem var raunar 100%-leið, og þá var talað um muninn á greiðsluvanda og skuldavanda. Það kom í ljós hjá þeim sem voru hjá Íbúðalánasjóði að næstum því helmingur, ég held að það hafi verið 35–45%, af afborgunum af lánum voru vegna annarra lána en húsnæðislána. Meðaltal afborgana af húsnæðislánum hjá Íbúðalánasjóði voru 90 þús. kr. á mánuði, en menn voru að borga allt upp í 150–170 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað önnur aðferðafræði höfð til hliðsjónar við gerð þessa frumvarps. Það er ekki verið að horfa á hvern og einn út frá tekjum eða aðstæðum heldur er verið að fara í almennar aðgerðir sem miðast fyrst og fremst við tiltekna niðurfellingu á skuldum óháð því, eins og ég sagði áðan, hvort fólk hafi tök á því að ná endum saman um hver mánaðamót eða ekki. Þess vegna er erfitt að átta sig á því. Vafalaust munu einhverjir fá úrlausn mála sinna með þessari aðgerð. Það er hins vegar ekki svo að hægt sé að segja að hér hafi verið komið til móts við alla þá sem eru í greiðsluvanda. Eins og ég nefndi eru væntanlega margir þeirra sem fengu úrræði á síðasta kjörtímabili enn í vanda, það er eitt af því sem við höfum heyrt. Þarf þá ekki að skoða stöðu þeirra sérstaklega? Þarna er ekki verið að horfa á málið út frá nálguninni að koma í veg fyrir greiðsluvanda heldur er þetta almenn flöt niðurfærsla. Það kann að vera að þetta komi 

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, hún var mjög hófstillt og málefnaleg, en hún er með margvíslegar athugasemdir við málið. Ég er að reyna að átta mig á því hver afstaða hv. þingmanns er til málsins. Af því hv. þingmaður nefndi að ekki væri komin stefna varðandi húsnæðismálin almennt og vísaði í að ekki væri verið að skoða leigumarkaðinn neitt vil ég nota tækifærið og upplýsa hv. þingmann um að þarna er ákveðinn misskilningur á ferðinni. Stór hluti þeirrar vinnu sem hefur farið fram, bæði í verkefnisstjórninni og í undirhópum, hefur farið í það sem snýr að leigumarkaðnum, hann er því alls ekki undanskilinn. Sama gildir um það sem snýr að húsnæðismálum og húseignum á þeim svæðum sem ekki er auðvelt að fá lán fyrir eða fjármálastofnanir og aðrir hafa ekki viljað lána fyrir. Það er því misskilningur ekki sé verið að ræða það, því fer víðs fjarri. Stór hluti vinnunnar hefur farið í þetta og það munu koma tillögur sem tengjast því. Ef ég skil hv. þingmann rétt er hún á móti því að veita einhvers konar fyrirgreiðslu, aðstoð, til tekjuhárra. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé réttur skilningur hjá mér. Við vitum að það varð mikið áfall sem kom niður á flestum þjóðfélagshópum, m.a. fólki á öllum aldri sem var að kaupa sér húsnæði og var með meðaltekjur og yfir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé rétt skilið hjá mér að hún sé algjörlega á móti því að reynt að létta undir með því fólki?

Virðulegi forseti. Ég tek fram að ég vil ekki láta skilja orð mín á þann veg að engin vinna hafi farið fram í því að skoða stöðu á leigumarkaði. Það sem ég kvartaði hér yfir áðan var að við hefðum engar tillögur. Það er gott að þær eru á leiðinni. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að upplýsa um það. Við höfum engar tillögur séð um þau mál né heldur hvort við eigum von á því að opinberum fjármunum verði varið í að styðja við leigumarkað, til að mynda með ódýrara lánsfjármagni til þeirra sem eru að fara inn á félagslegan leigumarkað. Þar hafa auðvitað verið ákveðin sérkjör, en hvort einhverjar sérstakar leiðir séu hugsanlegar í því o.fl. Ég var aðallega að gagnrýna það áðan að það væri gott að hafa sýn stjórnvalda og ákjósanlegast væri að hún væri þannig að við gætum jafnvel öll sameinast um hana, um framtíðarsýn í húsnæðismálum, hvort sem er á eignamarkaði eða leigumarkaði, á sama tíma og við erum að ræða jafn stóra aðgerð og er í þessu frumvarpi. Sú sýn liggur ekki enn fyrir og mér finnst það ekki gott. Ég hefði talið betra að við gætum rætt þetta í samhengi við þá sýn. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns, um það hvort ég sé almennt á móti því að styðja við tekjuhærri hópa, eða þá sem eru yfir meðaltekjum, er ég það ekki, ekki almennt. Ég vil til að mynda að við séum með heilbrigðiskerfi sem er aðgengilegt fyrir alla, óháð tekjum. Ég vil ekki að þeir sem eru tekjuhærri borgi sig inn í heilbrigðiskerfið eða skólakerfið, svo að dæmi sé tekið. Um það snýst grundvallarhugsjón félagshyggjunnar að hafa styrka innviði fyrir alla, að ekki sé farið í manngreinarálit þar. En þegar kemur að sértækri aðgerð eins og þessari - og þá nefni ég samanburðinn við vaxtabæturnar, sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni hér áðan, þá miðast þær við tekjur. Mér finnst það eðlilegri nálgun ef við ætlum að koma til móts við þá sem þurfa stuðning við að ná endum saman að við horfum á tekjudreifinguna. Þar með er ekki sagt að útiloka eigi hina tekjuhærri, en þar finnst mér eðlilegt að hafa stigvaxandi stuðning eftir því sem tekjurnar eru lægri.

Virðulegi forseti. Nú talar hv. þingmaður um að þetta séu sértækar aðgerðir. Ég minnist þess að í fyrri ræðu hv. þingmanns talaði hún um að þetta væri almenn aðgerð og hún væri ósátt við að sú almenna aðgerð gæti nýst þeim sem væru með meðaltekjur eða hærri. Ég skildi hv. þingmann þannig þegar ég hlustaði á ræðu hennar. Ég velti því fyrir mér að ef það prinsipp er við lýði að þeir sem eru með meðaltekjur eða hærri geti ekki fengið neina aðstoð - ég held reyndar að hinar sérstöku vaxtabætur fyrri ríkisstjórnar hafi ekki miðast við tekjur, það heyrði ég hjá fyrrverandi stjórnarliða í umræðunni. Það er kannski aukaatriði. Það er vandi sem ýmsar þjóðir sem ætla að jafna alla hluti hafa lent í að það hefur hreinlega ekki verið hagur fólks. Fólki hefur hreinlega verið refsað 

Virðulegi forseti. Vissulega er þetta almenn aðgerð. Þegar ég segi sértæk aðgerð er ég að meina að hún er einstök. Farið er í hana núna út af tilteknum aðstæðum. Ekki rétt? Mér finnst hv. þingmaður vera að snúa út úr orðum mínum með því að láta að því liggja að ég sé að rugla saman almennu kerfi og sértækum aðgerðum. Þetta er væntanlega aðgerð sem við köllum einstaka í þeirri merkingu að farið er í hana í eitt skipti, þetta er ekki varanleg útdeiling fjármuna, eða hvað? Þess vegna hlýtur hún vissulega að vera sértæk þó hún sé útfærð með almennum hætti. Hvað varðar tekjudreifinguna, þá voru í sambandi við sérstöku vaxtabæturnar efri mörk á eignum sett sem viðmið. Að því leytinu til var ekki tekið tillit til tekna. En mér finnst eðlilegt að skoða þetta samspil, annars vegar tekna og hins vegar eigna og skulda, þegar verið er að ráðast í aðgerðir þannig að við séum ekki bara að horfa á skuldastöðu heldur líka tekjur. Það má segja að flestar aðgerðir síðustu ríkisstjórnar hafi miðast, þegar við tölum um 110% 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir góða ræðu og spyr hvort hún sé þeirrar skoðunar að nýta beri allt hugsanlegt svigrúm sem finnst til að lækka skuldir ríkissjóðs skattgreiðendum til hagsbóta. Eða geta verið þær aðstæður uppi að rétt sé að nýta hluta af því svigrúmi sem gefst til að lækka skuldabyrði heimilanna sem hafa nýlega þurft að þola almenna hækkun allra sinna skulda og lækka þær með almennri aðgerð? Geta verið málefnaleg rök til þess?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða spurningu. Það eru náttúrlega málefnaleg rök fyrir hverri þeirri leið sem farin er. Mín skoðun er sú að það svigrúm sem við höfum eigi að nota að hluta til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. En það lá fyrir fyrir kosningar að minn flokkur telur mjög mikilvægt að við förum að byggja upp innviðina. Ég nefndi hér heilbrigðiskerfið, ég nefndi fjárfestingu í menntun og rannsóknum sem ég tel að sé besta leiðin til að fá hér langtímavöxt, sjálfbæran vöxt. Ég segi það líka að ég hefði viljað sjá það, og það sögðum við líka fyrir kosningar, að hluti þessa svigrúms væri nýttur. Þá vorum við sérstaklega með í huga lántakendur á árunum 2004–2008 sem verða fyrir mesta áfallinu af verðbólgunni, ekki síst þeir sem voru að kaupa fyrstu íbúð og nutu þar af leiðandi ekki góðs af hækkandi fasteignaverði eins og aðrir þeir sem hugsanlega seldu á þessum tíma og keyptu. Það kallar á flóknari útfærslu, því að þá er verið að horfa á hvert og eitt mál. Það sem hv. þingmaður nefnir hér; ég ætla ekkert að draga úr því að hér er skoðanamunur um það hvernig eigi að forgangsraða þessum fjármunum. Það geta verið ýmis góð málefnaleg rök fyrir hverri leið.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp ríkisstjórnarinnar um höfuðstólslækkun verðtryggðra fasteignaveðlána. Frumvarpið er liður í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar vegna skuldavanda heimilanna. Skuldavandi heimilanna er að miklu leyti afleiðing af hruni fjármálakerfisins sem hafði í för með sér mikla og ófyrirséða hækkun á verðtryggðum húsnæðislánum, einkum á árunum 2008 og 2009. Hér hafa áður orðið verðbólguskot og hér hafa áður orðið gengislækkanir en í þessu tilfelli hafa hagstærðir þróast með neikvæðari hætti en oft áður og hagkerfið hefur verið lengur að ná sér á strik. Gríðarleg skuldsetning heimilanna er af mörgum talinn orsakaþáttur í því hve þjóðarbúið hefur verið lengi að jafna sig nú samanborið við fyrri samdráttarskeið enda er skuldsetning heimila ríflega tvöfalt hærri nú en hún var fyrir 20 árum síðan. Samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar voru ríflega 14% fjölskyldna þar sem meðalaldur er lægri en 40 ára í vanskilum árið 2012 og 40% fjölskyldna þar sem meðalaldur er 30–40 ár töldu húsnæðiskostnað þunga byrði. Samanlagt eru þetta 45.100 heimili í erfiðleikum vegna þungrar skuldabyrði. Skuldir íslenskra heimila sem hlutfall af vergri landsframleiðslu voru 108% í árslok 2013 en það er með því hæsta sem þekkist í Evrópu. Um 18 þúsund fjölskyldur eru með neikvætt eigið fé þrátt fyrir sértækar aðgerðir fyrri ríkisstjórnar. Há skuldsetning heimila dregur úr krafti efnahagslífsins. 30% heimila eru í vanskilum eða nærri því, sem er langt yfir því að vera viðunandi ástand. Greiðslubyrði heimila er almennt of þung og hagvöxtur og fjárfesting hafa verið undir meðaltali. Minni hagvöxtur bitnar ekki bara á heimilum heldur einnig á lántakendum, skattgreiðendum, ríkissjóði og í raun flestum í hagkerfinu. Það er öllum í hag að létt verði á skuldabyrði heimilanna. Leiðréttingin er ekki bara skynsamleg efnahagsaðgerð. Hún miðar einnig að því að rétta hlut þeirra tugþúsunda heimila sem urðu fyrir forsendubresti með ófyrirséðri hækkun verðtryggðra húsnæðislána. Þegar heilt hagkerfi verður fyrir áfalli sem rýrir flestar eignir, sjálfan gjaldmiðilinn, og skerðir kaupmátt launa, er alls ekki sjálfgefið að skuldakröfur á heimili séu það eina sem haldi fullu verðgildi. Það má líka spyrja hvort það sé yfirleitt eðlilegt að heimilin geti með því einu að taka verðtryggt lán veitt lánastofnunum tryggingu gegn verðbólguskotum af hvaða stærðargráðu sem er og leggi þar að veði aleigu sína og framtíðartekjur. Verðtryggt lán felur vissulega í sér væntingar um að lántakandi bæti lánveitanda upp þá kaupmáttarrýrnun sem leiðir af verðbólgu. En ef verðbólgan fer langt fram úr öllum eðlilegum væntingum hlýtur það að teljast forsendubrestur og sanngjarnt að báðir aðilar skipti með sér tjóninu. Að mínum dómi er afar ósanngjarnt að lántakendur sitji einir uppi með tjónið, ekki síst í ljósi þess að það voru bankar sem orsökuðu forsendubrestinn en ekki heimilin. Verði frumvarpið að lögum má ætla að 70 þúsund heimili njóti lækkunar á höfuðstól verðtryggðra íbúðalána sem nemur allt að 80 milljörðum króna á fjórum árum. Skuldalækkunin er nauðsynleg því skuldsetning íslenskra heimila er allt of mikil og skuldalækkunin er sanngjörn því að heimilin hafa verið látin axla forsendubrestinn ein og óstudd. Ég fagna því að þetta mikilvæga mál sé komið loksins til þingsins í frumvarpsformi og bind vonir við að hv. þingmenn minni hlutans sem hafa í mörgum þingræðum lýst sig reiðubúna til að greiða götu leiðréttingar í þágu heimilanna standi nú við þau góðu áform. Ég hlakka til að taka þátt í málefnalegri og uppbyggilegri umræðu um málið hér í þingsal. Frumvarpið sem við ræðum er vönduð útfærsla á býsna flóknu verkefni. Forsætisráðherra skipaði í ágúst sérfræðihóp, undir forustu Sigurðar Hannessonar, sem vann tillögur að aðgerðum og kynnti þær í nóvember. Í janúar tók við starfshópur skipaður af fjármála- og efnahagsráðherra undir forustu Tryggva Þórs Herbertssonar. Starfshópurinn hefur umsjón með undirbúningi og hefur samið það frumvarp sem við ræðum hér. Frumvarpið byggir því á vinnu sérfræðinga, starfsfólks ráðuneyta og ríkisskattstjóra að höfðu samráði við fulltrúa lánastofnana. Allir sem komu að verkinu eiga heiður skilinn fyrir vandaða og góða útfærslu. Ég færi þeim bestu þakkir. Meginatriði frumvarpsins felast í því að ráðherra verði heimilt að semja við lánveitendur um framkvæmd á almennri leiðréttingu verðtryggðra húsnæðislána einstaklinga um fjárhæð sem svarar til verðbóta umfram tiltekið viðmið á árunum 2008 og 2009 en þó að hámarki 4 milljónir fyrir hvert heimili á tímabilinu. Til frádráttar koma fyrri úrræði sem skuldari kann að hafa notið. Gert er ráð fyrir að skuldari sæki um leiðréttingu og höfuðstóli lána verði skipt upp í frumhluta og leiðréttingarhluta. Heimilin greiði áfram af frumhlutanum en ríkissjóður greiði leiðréttingarhlutann niður á fjórum árum með heimild í fjárlögum hvers árs. Leiðréttingarhlutinn verði þó áfram á ábyrgð skuldara þar til hann er uppgreiddur, í síðasta lagi 31. desember árið 2017. Gert er ráð fyrir að heildarkostnaður við höfuðstólslækkunina verði 80 milljarðar á fjórum árum. Framlag til lækkunarinnar ár hvert er háð samþykki Alþingis. Á fjárlögum ársins 2014 var samþykkt að verja 20 milljörðum kr. í aðgerðina á þessu ári. Matsfyrirtækin hafa fjallað um leiðréttinguna í skýrslum sínum og þau telja áhrifin á lánshæfi ríkissjóðs alls ekki neikvæð. Frá því að leiðréttingin var kynnt í nóvember hefur lánshæfismat ríkissjóðs verið að styrkjast og horfur breyst úr neikvæðum í stöðugar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur fengið kynningu á leiðréttingunni en ekki séð ástæðu til þess að gera veigamiklar athugasemdir. Fyrri ríkisstjórn stóð fyrir ýmsum sértækum úrræðum vegna skuldavanda en þau beindust að vel afmörkuðum hópum og nýttust því ekki nema litlum hluta þeirra heimila sem urðu fyrir forsendubrestinum. Heimili sem höfðu tekið gengistryggð húsnæðislán fengu þau lækkuð fyrir dómstólum um 110 milljarða. Heimili sem áttu sparnað í bönkum eða sjóðum sem féllu fengu björgun á kostnað ríkisins. En þau heimili sem höfðu tekið verðtryggð lán og tókst að standa í skilum með þau hafa að mestu legið óbætt hjá garði. Nú er komið að þeim stóra hópi að fá leiðréttingu. Áhrif leiðréttingarinnar verða augljóslega mjög jákvæð fyrir þau 70 þúsund heimili sem geta nýtt sér hana. Skuldsetning heimilanna mun lækka um 80 milljarða og greiðslubyrði þeirra mun minnka. Þrátt fyrir að greiðslubyrðin lækki strax mun veðrými heimilanna ekki aukast fyrr en leiðréttingarhluti lánanna hefur verið greiddur upp, sem gerist í skrefum á fjórum árum. Það ætti því að vera lítil hætta á því að aðgerðin leiði til skyndilegrar aukningar á skuldsettri neyslu. Engu að síður varar Seðlabankinn við því að aðgerðin geti hugsanlega valdið aukinni verðbólgu og veikara gengi krónu. Ráðgjafarfyrirtækið Analytica telur að áhrif á hagkerfið verði tiltölulega mild. Sú skoðun byggir m.a. á því hver efnahagsáhrif urðu af 100 milljarða lækkun gengislána og 46 milljarða lækkun vegna 110%-leiðar. Þrátt fyrir þær miklu leiðréttingar hefur verðbólga farið minnkandi, hagvöxtur hefur aukist, afgangur af vöruskiptum verið mikill og gengi krónunnar er að styrkjast. Hvorki Seðlabankinn né Analytica gerðu ráð fyrir því að við höfuðstólslækkun yrði fyrst gengið á greiðslujöfnunarreikninga, en það þýðir að einkaneysla mun aukast eitthvað minna. Áætlað er að flest heimili muni fá höfuðstólslækkun á bilinu 0,5–1,5 millj. kr. Rúmlega 60% af umfangi leiðréttingarinnar munu renna til heimila með tekjur undir 660 þús. kr. á mánuði og 44% renni til heimila með tekjur undir 500 þús. kr. á mánuði. Meira en helmingur af umfangi leiðréttingarinnar rennur til fjölskyldna með börn undir 18 ára aldri. Virðulegi forseti. Almenn leiðrétting á verðtryggðum húsnæðislánum er löngu tímabær og ég fagna því að frumvarp ríkisstjórnarinnar sé komið til þingsins. Leiðréttingin er almenn aðgerð sem mun hafa jákvæð áhrif á hag heimilanna og efnahagslífið í heild í landinu. Ég vil að lokum lýsa ánægju með það hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á verkefninu og ítreka þakkir til allra þeirra sem lögðu metnað sinn í að gera leiðréttinguna sem best úr garði.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður rakti í ræðu sinni að erfiðleika heimila mætti rekja til hruns fjármálakerfisins. Nú hafði hrun fjármálakerfisins vissulega ákveðin áhrif, en það er auðvitað hrun krónunnar og verðbólga í kjölfar þess sem veldur hinum stóra vanda. Fjármálakerfið hefur ekki oft hrunið eða ekki frá 1930, en það hefur oft áður gerst í íslenskri sögu að verðtryggðar skuldir hafa hækkað í kjölfar verðbólguskots. Í ljósi þessa vil ég spyrja hv. þingmann: Hefur hann ekki áhyggjur af fordæmisgildi þessarar aðgerðar? Hvert er það? Er ekki eðlilegt að stjórnarmeirihlutinn skilgreini það skýrt? Það var gert í sumar á sumarþinginu með þingsályktunartillögunni, þar var forsendubresturinn skilgreindur. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hann byrjar spurningu sína á því að tala um að hrun krónunnar hafi valdið forsendubrestinum og stökkbreytingu lánanna. En hvað olli hruni krónunnar? Það er spurningin sem ég held að við ættum að skoða svo að við getum komið í veg fyrir að það gerist aftur. Það var gegndarlaus aukning peningamagns hér á árunum í aðdraganda hrunsins. Á fimm árum í aðdraganda hrunsins jókst peningamagn í umferð um að meðaltali 20% á ári í hagkerfi sem óx ekki um 20% á ári. Það leiðir bara til eins. Því miður var ekki haft eftirlit með þessari peningamyndun. Það olli hruni krónunnar og það er verk bankanna. Ég mun í síðara svari koma betur inn á hugsanlegt fordæmisgildi.

Virðulegi forseti. Það kann vel að vera að í þessu tilviki hafi fjármálakerfið haft áhrif til falls krónunnar en það eru fjölmörg önnur dæmi um verðbólguskot í fortíðinni. Ég ítreka þess vegna spurninguna: Af hverju er tekið á þessu máli með þessum hætti nú, sérstaklega í ljósi þess sem hv. þingmaður rakti líka, að fjöldi fólks er enn í erfiðleikum vegna þungrar skuldabyrði. Það er nákvæmlega enginn áhugi á að leiðrétta það í frumvarpinu. Það er engin greining á því hverjir eru í alvarlegum skuldavanda og aðstoð beint að þeim. Þvert á móti leggja menn lykkju á leið sína til að undanskilja sérstaklega þá sem eru í miklum skuldavanda og eru búnir að fara í sértæka skuldaaðlögun og slíkt, og passa að peningarnir renni til þeirra sem eru ekki í neinum skuldavanda og kunna að hafa tekið lán fyrir löngu, löngu síðan. Af hverju var aðgerðin ekki afmörkuð við lán sem voru tekin, segjum bara 2003 eða seinna eða 2002 eða seinna? 2005 hefði auðvitað 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Páli fyrir spurninguna en hún var í ansi mörgum liðum. Varðandi hættuna á því að þetta gerist aftur hef ég ekki áhyggjur af að þessi aðgerð muni skapa fordæmi fyrir önnur stjórnvöld síðari tíma, ekkert lagalega bindandi fordæmi, þó að ráðist sé í hana með þessum hætti. Aðstæður núna eru mjög sérstakar. Ég á ekki von á því að hér verði aftur látið líðast að peningamagn í umferð fimmfaldist á fimm árum. Ég á ekki von á því að í framtíðinni verði jafn víðtæk verðtrygging og verið hefur hér til þessa. Þetta eru tvö atriði sem við þurfum að fyrirbyggja að verði í framtíðinni. Þá verður óþarfi að ráðast aftur í svona almennar aðgerðir eins og hér hefur þurft að gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Frosta Sigurjónssyni fyrir ræðu sína. Hann spurði mig áðan hvort ég teldi vera málefnaleg rök fyrir þeirri leið sem hér er farin. Ég benti á að þetta væri stórpólitískt mál sem hefði hlotið mikla umfjöllun og að sjálfsögðu væru málefnaleg rök fyrir því, en ég væri ósammála forgangsröðuninni. Mig langar að spyrja hann á móti: Telur hann málefnaleg rök fyrir því að nýta þetta svigrúm til að mynda að hluta til í að greiða niður skuldir ríkisins og styrkja innviðina? Kom það til greina við skoðun þessa máls eða var bara ákveðið að fara beint í þessa leið? Hitt langar mig að spyrja hv. þingmann um: Hefur hann ekki áhyggjur af því, ef verðbólga verður, að almenningur í landinu muni þar með ekki finna fyrir áhrifum skuldaleiðréttingar þar sem hún muni hverfa í verðbólgu?

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna, hvort ég væri sammála því að nota mætti svigrúm til þess að vinna að fleiru en að lækka skuldir heimilanna og styrkja innviði, kannski auka opinbera þjónustu og leggja meira í heilbrigðiskerfið og menntakerfið væntanlega og slíkt. Svarið við því er jú. Ég held að við þurfum að vinna að öllum þessum þáttum. Ein leið til að gera það sé að fara í þessa almennu lækkun skulda heimilanna, það mun hafa góð áhrif og auka umsvif, auka tekjur ríkissjóðs og gera okkur betur kleift að byggja upp skattstofna sem þarf til þess að ráðast í að styrkja innviði. Auk þess, eins og fram kom í kosningabaráttunni, var rætt um ákveðið svigrúm og hér, eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns, er ekki verið að nota nema hluta af því til að lækka skuldir heimilanna. Afgangurinn mun væntanlega fara til þessara verkefna, að greiða niður skuldir ríkissjóðs og styrkja innviði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég vil þó vera alveg viss um að ég hafi skilið hann rétt, þ.e. að hann eigi von á því að svigrúmið verði það sem var rætt um fyrir kosningar, 240–300 milljarðar. Ríkissjóður innheimti með einhverjum hætti það sem upp á vantar, þessa 200 milljarða eða hvað, og það nýtist til þess að styrkja innviði og greiða niður skuldir. Sér hv. þingmaður fyrir sér að það verði innheimt með öðrum hætti en með þeim skatti sem var samþykkt að leggja hér á fjármálafyrirtækin og þrotabúin hér fyrir jól, svo því sé haldið til haga, eða á hann von á því að það svigrúm myndist með öðrum leiðum? Svo ítreka ég spurningu mína um verðbólguáhrifin sem kunna líka að verða meiri vegna aukinnar einkaneyslu. Á hv. þingmaður von á því að aukin verðbólga hafi þau áhrif að almenningur í landinu glati í raun og veru skuldaleiðréttingunni í verðbólgu? Það tengist auðvitað umræðunni um verðtryggingu, sem við höfum átt hér áður.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég treysti mér til að fara út í bollaleggingar um það hvernig þetta svigrúm mun verða til á þessum tímapunkti. Það er kannski best að segja sem minnst um það einmitt núna. Þó að ég sé þeirrar trúar að það verði vil ég kannski ekki fara út í það í smáatriðum. Varðandi það hvort hætta sé á verðbólguskoti sem muni síðan eyða þeim ávinningi sem heimilin hafa af þessari leiðréttingu þá er ég ekki hræddur um að hann hverfi. Hagfræðingar hafa fjallað um þessa spurningu í fjölmiðlum undanfarið og komist að ýmsum niðurstöðum, og ég er hallur undir þá skoðun að verðmæti leiðréttingarinnar gagnvart fólki muni haldast, jafnvel þótt hér kæmi örlítil verðbólga í framhaldinu. Það er kannski aðalniðurstaðan, að því gefnu að laun fólks hækki líka í því verðbólguskoti með tímanum.

Virðulegi forseti. Í aðdraganda kosninga og lengi vel hefur verið rætt um almennar aðgerðir til lækkunar skulda heimilanna. Í þeirri aðgerð sem hér er til umræðu eru undanskilin námslán, það er afmarkað tiltekið tímabil, ekki er tekið tillit til lögmætra gengistryggðra lána, ekki er tekið tillit til óverðtryggðra lána - jú, það kann að vera að einhverju leyti þar sem eru tvö veð en alls ekki þar sem um er að ræða leiguhúsnæði. Því langar mig til þess að spyrja hv. þm. Frosta Sigurjónsson hvort þetta sé almenn aðgerð eða hvort þetta sé sértæk aðgerð. Eftir þessa upptalningu mína, og hún kann að vera lengri, sýnist mér að þetta sé mjög sértæk aðgerð. Hún höfðar að vísu til nokkurs fjölda en sértæk er hún, almenn er hún ekki. Er það réttur skilningur hjá mér?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni fyrir þessa spurningu. Hann veltir fyrir sér, vegna þess að aðgerðin nær ekki til allra og fólk getur vissulega verið í mismunandi aðstæðum, hvort aðgerðin geti þá verið almenn. Ég held að svo sé. Hún snertir 70 þúsund heimili en hún er ekki altæk, hún er ekki lausn á öllum vandamálum allra í öllum mögulegum aðstæðum. Það er hún ekki og það hefur aldrei verið sagt. Það var alltaf sagt að hér stæði til að leiðrétta stökkbreytt gengistryggð húsnæðislán með almennri aðgerð og um það snýst þessi aðgerð.

Virðulegi forseti. Sem sagt, aðgerðin er almenn en ekki altæk. Það er ýmislegt sem verður til af nýju orðfæri hér á þingi. En miðað við þessa upptalningu mína fæ ég ekki séð að hún sé almenn. Hv. þingmanni hefur verið tíðrætt um prentun bankanna á peningum og því spyr ég: Mér virðist að þessi aðgerð sé sirka peningaprentun sem nemi 5% af landsframleiðslu og líklega 20–25% af peningamagni í umferð. Má ég spyrja: Hvernig má það vera að þessi aðgerð sé hlutlaus með tilliti til verðbólgu og hver er munurinn á henni og þeirri peningaprentun sem átti sér stað fyrir hrun bankanna? Í öðru lagi: Hvert er tjónið þegar laun hækka hjá fólki og íbúðarverð hækkar meira en lánið? Hvert er tjónið? Ég held að ég geti ekki spurt meira, því miður, andsvarið hefur verið stytt svo herfilega. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir margar spurningar og flóknar sem þyrfti meira en eina mínútu til að svara þeim öllum, held ég, svo vel dygði. Það var áhugaverð spurning hvort þessi aðgerð jafnist í sjálfu sér á við peningaprentun.

Hún gerir það.

Hv. þingmaður fullyrðir það. 

En tjónið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hef nokkrar spurningar. Mig langar fyrst til að skyggnast aðeins betur inn í hugarheim hv. þingmanns um gengismál og krónuna og fá kannski aðeins betri svör frá honum um það, a.m.k. sem ég get skilið betur. Almenna kenningin sem ég heyri og aðhyllist er sú að hér hafi orðið svokölluð tvíburakreppa, þ.e. hrun fjármálastofnana ásamt hruni gjaldmiðils. Mundi ekki hv. þingmaður taka undir það að hrun gjaldmiðilsins í þessu tvíburasamhengi leiddi til hækkunar á verðtryggðum skuldum heimilanna? Í löndum þar sem fjármálastofnanir hafa hrunið, sem búa við til dæmis sameiginlega mynt á evrusvæðinu, hefur slík hækkun höfuðstóls lána ekki orðið raunin. Er ekki hv. þingmaður sammála þessari greiningu?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir þessa spurningu. Hún er nokkuð góð. Þeir sem eru með evruna lentu ekki í því í sinni kreppu að höfuðstólar lána hækkuðu. Það er rétt. Verðgildi eigna lækkaði samt, fólk missti vinnuna og atvinnuleysi varð meira og það var engu að síður fjármagnsflótti frá þessum ríkjum sem lentu í mestu skakkaföllunum sem leiddi til dýpkandi kreppu og meira atvinnuleysis. Hann leiddi líka til þess að bara launafólkið, það fólk sem gat ekki forðað sér úr landi eða fundið sér vinnu annars staðar, þurfti að bera tjónið eitt á meðan efnafólkið, fólkið sem átti eignir og laust fé, gat fært það yfir í önnur hagkerfi þar sem betur áraði og ávaxtað sitt lausafé þar, evrurnar. Þegar fór að skorta peninga í bönkunum þurftu ríkissjóður og skattgreiðendurnir sem eftir sátu að fjármagna og gangast í ábyrgð fyrir þeim lántökum hjá Evrópubankanum til að fylla bankann aftur af evrum þegar allar evrurnar voru að hverfa úr landi. Það er ekki sérstaklega 

Virðulegur forseti. Mér heyrist hv. þingmaður láta að því liggja að munurinn á kreppunni hér og í evruríkjum hafi verið sá að hér hækkaði höfuðstóll verðtryggðra lána en annars staðar varð eignarýrnun. Mundi ekki hv. þingmaður taka undir að 40% lækkun á raunverði íbúða í kjölfar hrunsins hafi verið eignarýrnun á Íslandi? Kemur sams konar eignarýrnun og varð í evruríkjunum ekki að auki á Íslandi og það ofan á hækkun höfuðstóls verðtryggðra lána? Er það ekki það sem við erum að glíma við? Hv. þingmaður getur varla talað um einhvern sérstakan mun í þessu samhengi. Svo bið ég um smáskýringu á einu. Hv. þingmaður talaði um að 30% vanskil væru á húsnæðislánum en samkvæmt mínum kokkabókum og þeim skýrslum sem ég hef lesið eru vanskil í kringum 16%. Mig langar að vita hvaðan 30% talan kemur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta og vil byrja á að svara þessu með vanskilin. Í ræðu minni sagði ég ekki að 30% væru í vanskilum heldur í vanskilum og í erfiðleikum, ættu erfitt, væru með þunga greiðslubyrði. Afsakið ef það hefur ekki heyrst nægilega skýrt. Hv. þingmaður hefur líka tekið eftir því að á Írlandi lækkaði fasteignaverð um 50%. Írar voru með evrurnar í Dyflinni eða hvar það var. Þetta fer eftir því hve mikið áfallið er hvað þessi lækkun verður mikil. Vissulega lækkaði líka raunvirði eigna hérna en þetta lýtur að því að hérna þurfti fólk ekki að verða atvinnulaust í jafn miklum mæli. Þegar gengi krónunnar fellur lækka eignir líka sem og vissulega laun og kaupmáttur allra hluta. Það sem við þurfum að gera á Íslandi er að taka úr sambandi þá virkni að skuldir heimila séu verðtryggðar og haldi einar verðgildi sínu. 

Virðulegur forseti. Mig langar að verja drjúgum hluta ræðu minnar í að rekja nokkur samtöl sem ég hef átt við fólk á götunni. Þetta er mál sem hefur mikið verið rætt. Það var rætt mikið á síðasta kjörtímabili, tók mikla athygli í kosningabaráttunni. Við ræddum þetta mál líka í kjölfar þess að hugmyndir um þessar skuldaniðurfellingar voru viðraðar fyrst 1. desember. Við í Bjartri framtíð vorum við afgreiðslu fjárlaga eini flokkurinn sem greiddi atkvæði á móti því að verja peningum í þessi áform og við höfum ekki breytt þeirri afstöðu, heldur mun frekar styrkst í henni. Ég fór þá ágætlega yfir röksemdirnar. Við teljum að þessum miklu peningum sé hægt að verja mun betur í þágu heimila og fyrirtækja á Íslandi og við vekjum athygli á því nú, eins og við gerðum þá, að ekkert mat hefur farið fram á því hvernig hægt sé að verja þessum peningum sem best. Það liggur ekki fyrir neitt mat á fórnarkostnaði við það að verja peningunum með þessum hætti. Ég sagðist ætla að rekja nokkrar samræður við fólk á förnum vegi. Fyrst er það Vesturbæingurinn sem ég hitti í morgundimmunni rétt í kjölfar þess að tillögurnar höfðu verið kynntar. Sá átti drjúgar eignir, og á enn, í Vesturbænum en skuldar eitthvað í þeim. Hann átti ekki orð til að lýsa því hvað það væri furðuleg forgangsröðun að samkvæmt útreikningum hans í kjölfar kynningarinnar ætti hann heimtingu á nokkrum milljónum sem hann sagðist síðan hlæjandi ekki þurfa neitt. Og þetta kemur úr ríkissjóði. Gagnvart þessum manni átti ég fá svör önnur en að deila þeirri skoðun hans að þetta væri ómarkviss og undarleg ráðstöfun ríkisfjár. Svo er það leigjandinn, ágætisvinur minn sem hefur alltaf verið á leigumarkaði. Hann er foxillur. Hann er reiður yfir þessu og hann reiðist í hvert sinn sem málsvarar þessara tillagna tala um að þær séu byggðar á einhverjum réttlætissjónarmiðum. Hann horfði á leiguna hækka í kjölfar hrunsins. Hann spyr: Af hverju er ekkert verið að bæta mér það tjón sem ég varð fyrir ef það á að fara að bæta fólki tjón eftir á? Það er ekki verið að gera neitt sérstakt í málefnum leigjenda þannig að bara það er svo rosalega sterk röksemdafærsla gegn því að þessi aðgerð sé eitthvað sérstaklega í þágu réttlætis. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason minntist á þá sem tóku lögleg gengislán. Það er líka einn sem ég hef hitt sem er með lögleg gengislán. Það á ekki að bæta honum neitt tjón og ef það er einhver sem sannarlega hefur orðið fyrir forsendubresti í lántöku sinni er það einstaklingur með löglegt gengislán. Það vekur furðu að það á ekkert að gera fyrst uppleggið er einhvers konar réttlæti eða almenn aðgerð til að mæta augljósum forsendubresti þessara lántakenda. Svo er það maðurinn sem fékk 20% flata afskrift af láni sínu í Landsbankanum árið 2009 í kjölfar efnahagshrunsins. Það var svolítið lærdómsríkt að tala við hann. Þá rann upp fyrir mér hvað við erum fljót að gleyma öllum þessum aðgerðum sem var gripið til. Samfélagið allt, viðskiptabankarnir og ríkið, er þegar búið að verja örugglega hátt í 300 milljörðum í það að koma til móts við heimilin í skuldavandanum. Ég man eftir almennri aðgerð Landsbankans strax í kjölfar hrunsins þar sem öllum lántakendum hans gafst kostur á því ef þeir stæðu í skilum, held ég að hafi verið skilyrðið, að leiðrétta höfuðstól sinn um 20%. Þessi lántakandi gerði það og hans lærdómur var að hann sá eiginlega engan mun. Höfuðstóll lánsins var aftur kominn upp í sömu upphæð einu og hálfu ári síðar eða svo. Hver er lærdómurinn af þessu? Sá sem margir eru að segja núna: Þessar aðgerðir munu skila litlum árangri ef ekki fylgir með eitthvert plan um að lækka verðbólgu á Íslandi. Verðbólgan mun éta upp ávinninginn. Við getum orðað það þannig að við séum að fara að pissa í skóinn okkar, eins og ég hef orðað það áður. Ef ekki fylgir með nein sýn á efnahagsmálin og hvernig á að ná meiri stöðugleika mun óstöðugleikinn éta upp ávinning af þessum aðgerðum. Það var lærdómurinn af því að tala við þennan mann. Hann var þegar búinn að gleyma þessari höfuðstólslækkun. Svo er það útlendingurinn, ég var að reyna að útskýra fyrir honum stöðu efnahagsmála á Íslandi og segja honum að aðalkosningamálið væri að einn flokkurinn lofaði að greiða niður hluta af húsnæðisskuldum. Þessum manni fannst þetta ákaflega undarlegt og kannaðist ekki við þannig umræðu frá öðrum löndum að beinlínis ríkisvæða í raun og veru einkaskuldir. Í landi þessa manns held ég að skuldir heimila séu um 110% af landsframleiðslu, þær eru 108% hér miðað við árið 2012 sem eru nýjustu tölur sem ég hef í kollinum, lækkuðu úr 135% niður í 108% á árabilinu 2009–2012. 109% hlutfall skulda miðað við landsframleiðslu er sama hlutfall og var 2006. Hefði verið skynsamlegt þá að fara í að lækka höfuðstól heimilanna um 80 milljarða á fjórum árum? Hefði einhver ljáð máls á því, hefði einhver talið það skynsamlegt? Líklega hefði mætt fólki sami undrunarsvipurinn og var á andliti þessa útlendings sem velti fyrir sér af hverju við værum að þessu. Iðnaðarmaðurinn sem ég hitti líka og fór að ræða um þetta við er skuldlaus. Hann hefur í sveita síns andlits borgað niður lánin sín, situr í skuldlausri íbúð og nýtur þar með góðs af erfiði sínu. Hann spurði: Er eitthvað í þessu fyrir mig? Það er nú allt réttlætið, honum verður ekki umbunað fyrir að hafa stritað og borgað niður skuldir sínar, en hann spurði hins vegar áhugaverðrar spurningar sem ég ætla líka að spyrja efnahags- og viðskiptanefnd: Gæti ég farið út í banka núna, spurði hann, og tekið lán upp á svo sem 1,5 milljónir og sagt síðan við bankann: Þetta verður greitt niður af viðbótarlífeyrissparnaðinum mínum? Ég hafði ekki alveg svörin á reiðum höndum en ég held að hann gæti fundið leið til þess að gera þetta. Hver er lærdómurinn af þessari samræðu? Til hvers erum við að hvetja með þessum aðgerðum? Erum við ekki að hvetja til lántöku, einkaneyslu? Af hverju erum við að því þegar til dæmis 500 blaðsíðna skýrsla Seðlabankans um stefnu í gjaldmiðilsmálum sem kom út fyrir einu og hálfu ári rekur það ágætlega að einhver stærstu og síendurteknustu hagstjórnarmistök Íslendinga snúast um það að takast ekki á við sveiflur í einkaneyslu? Hagstjórnaraðgerðir virðast alltaf einhvern veginn ýkja sveiflurnar. Þær vinna með sveiflunum í stað þess að vinna á móti þeim. Þetta er þess vegna líka röng tímasetning á svona aðgerðum. Iðnaðarmaðurinn fór líka yfir það, af því að við fórum að ræða önnur mál, að það væri mjög slæmt ástand á verknámi á Íslandi. Í sumum greinum væri jafnvel bara einn fagmaður að kenna á öllu landinu. Þá hvatti ég iðnaðarmanninn til þess að horfa á þessa hluti í samhengi. Hér eru allt í einu til 100 milljarðar. Þeir eru til núna, þeir eru að fara að koma inn í ríkiskassann eða eins og mig minnir að hæstv. forsætisráðherra hafi orðað það: Þetta eru peningar sem munu hafa viðkomu í ríkissjóði. Flestallir peningar sem koma úr ríkissjóði eru þess eðlis, þeim er deilt út þaðan aftur, þetta er skattfé. Þetta eru peningar sem munu koma í ríkissjóð á næstu árum og ég hvatti iðnaðarmanninn til að hugsa þetta í samhengi. Peningarnir eru til, við getum notað þá. Við getum notað peningana til að byggja upp menntun. Við getum notað þá til að laga vegina okkar sem safna upp viðhaldi sem er bara kostnaður sem við veltum á komandi kynslóðir ef við gerum ekki neitt. Við getum notað þessa peninga til að byggja upp velferðarkerfið, fara þar í nauðsynlegt viðhald og uppbyggingu sem er líka kostnaður sem við veltum bara á komandi kynslóðir ef við gerum ekki neitt. Við getum notað þessa peninga til að greiða niður opinberar skuldir og minnka þar með árlegan himinháan vaxtareikning ríkissjóðs. Það væri líka í þágu sjálfbærni og komandi kynslóða. Þetta getum við. En af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur ekki einu sinni verið unnið mat á því hvernig þessum peningum væri sem best varið í þágu heimila og komandi kynslóða, í þágu okkar, í þágu atvinnulífsins. Ekkert mat. Hér gefur að líta eitthvert átakanlegasta dæmi um hugsunarleysi í íslenskri stjórnmálasögu, held ég. Hver er pælingin? Lítum nú á hvaða röksemdir eru notaðar fyrir þessu. Það er sagt að það eigi að mæta skuldavanda heimilanna, en í þeirri umræðu virðist enginn greinarmunur vera gerður á þeim sem eiga í greiðsluvanda og þeim sem eiga mögulega í skuldavanda. Þeir sem eru í skuldavanda eru samkvæmt skilgreiningunni þeir sem skulda mikið. En þeir eiga líka oft mikið. Þeir eiga eigur á móti skuldum sínum og í fyrirliggjandi tillögum ríkisstjórnarinnar verður ekkert tillit tekið til þessara eigna. Þeir sem eiga í vandræðum með að greiða af lánum sínum - þetta sýna allar greiningar, m.a. frá umboðsmanni skuldara - eru ekki endilega þeir sem skulda mikið. Það er fólk með lágar tekjur. Hjá umboðsmanni skuldara er jafnvel svo hundruðum skiptir fólk sem getur einfaldlega ekki greitt neitt af neinu húsnæði. Það er ekki verið að hjálpa því fólki, skuldaleiðréttingin gerir ekkert fyrir það fólk þannig að það er ekki verið að hjálpa fólki í greiðsluvanda. Það er sagt að það eigi að mæta réttlætissjónarmiðum. Ég hef aðeins tæpt á því í umræðunni eins og margir aðrir að það á ekki að bæta leigjendum skaðann, það á ekki að bæta þeim hjá húsnæðissamvinnufélögum skaðann. Allir urðu fyrir skaða, líka þeir sem eru skuldlausir. Verðlag hækkaði, það varð kaupmáttarrýrnun í samfélaginu. Kannski er eina réttláta leiðin að láta bara alla hafa pening. Kannski verða þeir sem mæla fyrir þessari tillögu að segja okkur af hverju það væri ekki betri hugmynd. Mér fyndist það dæmi um bruðl í meðferð opinberra fjármuna. Það er sagt að það eigi að leiðrétta forsendubrest, en í hinu orðinu er forsendunum á ákveðinn hátt fagnað. Við urðum vitni að því í umræðu í óundirbúnum fyrirspurnatíma fyrr í dag að það eru einmitt forsendurnar í efnahagslífinu, gengissveiflurnar, sem kallaðar eru aðlögunarhæfnin sem felst í því að hafa íslensku krónuna sem er dásömuð og sögð bjarga atvinnulífinu. Hvernig geta þessar sveiflur þá í hinu orðinu verið forsendubrestur, sérstaklega þegar það liggur fyrir að þetta endurtekur sig margoft í íslensku samfélagi, að gengið fellur, það verður verðbólguskot? Eru þetta ekki forsendurnar? Við í Bjartri framtíð viljum laga forsendurnar og við teljum að í þessum aðgerðum sé í rauninni ekkert sem lagar forsendurnar. Hvað væri best að gera fyrir íslensk heimili? Hvernig þjóðfélag viljum við sjá sem væri betra fyrir íslensk heimili? Væri það ekki til dæmis þjóðfélag með lægri vöxtum? Er til einhver betri kjarabót fyrir húsnæðiskaupendur en að geta farið út í banka og fengið óverðtryggt langtímalán og treyst því að það sé með 3–4% vöxtum? Þetta tíðkast í nágrannaríkjunum. Væri það ekki kjarabót? Mun ég á minni ævi, miðað við það hvernig hagstjórn er háttað og hvernig við ætlum greinilega að hátta henni, upplifa það samfélag einhvern tímann? Er það líklegt? Eru þessar aðgerðir líklegar til að leiða þangað? Mér sýnist ekki. Þær eru þensluhvetjandi, þær munu líklega auka verðbólgu og hækka vexti. Greiningar sýna það. Fjölbreytt atvinnulíf yrði til mikilla hagsbóta fyrir íslensk heimili, atvinnulíf sem borgar há laun á alþjóðlegan mælikvarða. Það væri uppgangur alþjóðlegra fyrirtækja, hugverkaiðnaðarins, tæknigeirans og græns iðnaðar. Ríkisstjórnin er ekki að vinna að neinu slíku. Sá iðnaður kallar á aðra mynt, en ríkisstjórnin skellir við skollaeyrum. Með öðrum orðum fylgir þessu engin framtíðarsýn um betri lífskjör og betra samfélag. Þetta er einhvers konar einskiptisaðgerð sem mætir ekki einu sinni 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni góða og efnismikla ræðu og taka undir með honum að það er auðvitað hálfhjákátlegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra tala um það alla daga að agi í ríkisrekstri sé fullnægjandi til að tryggja stöðugleika í íslensku efnahagslífi og sjá hann svo leggja fram frumvarp af þessum toga sem mun auka á hagsveifluna og valda vanda í hagstjórninni, það liggur fyrir. Vegna þess að hv. þingmaður rakti ágætlega ýmis dæmi um verkefni og atriði sem ég náði ekki að nefna í ræðu minni sökum hins skamma tíma sem við höfum, langar mig að spyrja hv. þingmann um fólkið sem ekki fær, fólkið með löglegu gengislánin sem búið er að umbreyta í krafti gengislánalaganna yfir í íslensk verðtryggð lán. Það situr uppi með sína verðtryggðu stökkbreytingu einhverra hluta vegna, ég hef aldrei fengið að vita af hverju. Svo er það hin alræmda 3. gr. frumvarpsins sem undanskilur sérstaklega húsnæðissamvinnufélög þar sem ríkisstjórnin eiginlega 

Virðulegur forseti. Ég þakka spurningarnar. Ég held að við verðum að horfast í augu við, og það er mikilvægt að sem flestir geri það, að þetta er ekki almenn aðgerð. Það eru það stórir hópar undanskildir í aðgerðinni að hún er að mínu viti sértæk. Að auki er hún ómarkviss vegna þess að hún leysir ekki vandann sem fyrir hendi er, sem ég held að sé aðallega greiðsluvandi þeirra sem hafa úr litlu að spila. Síðan er það aginn í opinberum fjármálum. Ég ætlaði að koma að því í ræðu minni áðan og ætla því að nýta tíu sekúndur af þessu andsvari til að benda á það að hæstv. fjármálaráðherra var líka að leggja fram frumvarp um opinber fjármál og þar er hvatt til mjög mikils og beinlínis lögfest að það skuli vera ákveðinn agi í ríkisfjármálum. Mér finnst það vera spurning 

Virðulegi forseti. Það er hægt að taka undir með hv. þingmanni að þetta er auðvitað ekki almenn aðgerð því að allir eru undanskildir sem raunverulega eru í vanda, virðist vera. Þegar ég horfi á þessar undanþágur blasir við að það er tilviljanakennt hvaða hópar eru flokkaðir saman sem eru síðan sérstaklega undanþegnir lögunum. Þetta er fólk sem á það sammerkt að vera að borga af verðtryggðum húsnæðisskuldum, hvort sem það er fólkið með gildu gengistryggðu lánin eða fólkið samkvæmt 3. gr. í húsnæðissamvinnufélögunum. Ef peningarnir, af því að hv. þingmaður fór ágætlega yfir það áðan, sem er verið að afla með bankaskattinum, og við í Samfylkingunni studdum álagningu bankaskattsins, eru ekki nýttir núna til að leysa vandann eins og hann raunverulega liggur fyrir, með hvaða fé á þá að leysa vandann sem eftir stendur? Getur verið að afmörkunin á þeim sem fá að njóta sé gerð til þess að reyna að koma í veg fyrir að þetta sé aðgerð sem miði að því að leysa raunverulegan húsnæðisvanda en 

Virðulegur forseti. Greining á þessum aðgerðum sýnir að mjög stór hluti fjármunanna fer til þeirra sem eiga miklar eignir og það er fólk sem skuldar líka mikið þannig að já, það má leiða að því líkum að verið sé að færa til mikla peninga til stóreignafólks, einkum á höfuðborgarsvæðinu. Það er svolítið inntak sem blasir við í aðgerðunum. Ég held líka að við þurfum að ræða hvað sé almenn aðgerð, hvað sé almenn hagstjórnaraðgerð. Ég held að verkefnið að koma á stöðugleika í íslenskum þjóðarbúskap sé besta almenna aðgerðin sem við getum ráðist í. Sveiflustefnan hyglir útvöldum. Stöðugleikastefna mundi skapa almennan grundvöll fyrir vöxt í miklu fjölbreyttara atvinnulífi, sem er annað sem væri almenn aðgerð, að auka fjölbreytni í atvinnulífi. Það er hægt að verja hluta af þessum peningum í nýfjárfestingar, vel skilgreindar, til að auka fjölbreytni og blása til sóknar í nýjum atvinnuvegum. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir sviðsmyndirnar sem hann brá upp í ræðu sinni, en þar talaði hann meðal annars um að ekki hefði farið fram mat á því hvernig hægt væri að nota fjármuni ríkisins á sem bestan hátt, og ég tók því sem svo að þá ætti hann við samfélaginu öllu til hagsbóta. Ég ætla að biðja hv. þingmann um að fara aðeins nánar í það hvernig hann telji að við getum notað okkar sameiginlegu hagsmuni, hvaða áherslur við eigum að leggja til að það gagnist okkur öllum sem best.

Virðulegi forseti. Það er ágætislífsreynsla að sitja undir þessari umræðu og lesa í sömu andrá frumvarpið sem hæstv. fjármálaráðherra var að leggja fram, um opinber fjármál. Þar koma fram ágætisgrunngildi sem hafa skal að leiðarljósi við meðferð opinberra fjármála. Til dæmis sjálfbærni, að þær ákvarðanir sem við tökum núna skapi ekki byrðar á komandi kynslóðir. Mæta þessi skuldaleiðréttingaráform þeim mælikvarða vel? Við erum ekki að nota þá fjármuni til dæmis til að fara í viðhald á vegum. Hvenær ætlum við að fara í viðhald á vegum, fyrir hvaða pening? Ætlum við að velta því yfir á komandi kynslóðir? Velferðarkerfið, Landspítalinn, við munum heyra það næst þegar við förum í fjárlög að þar er gríðarleg fjárþörf til fjárfestinga og viðhaldsverkefna. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir svarið og vil taka undir það að ég er svo hjartanlega sammála því að ég tel að þessar aðgerðir muni ekki ýta undir sjálfbærni. Það kom einmitt fram í ræðu hv. þingmanns áðan þar sem hann nefndi að þetta væri einskiptisaðgerð og hann sé ekki bjartsýnn á framhaldið. Því langar mig að biðja hann, ég átta mig á að hann hefur bara eina mínútu til svarsins, að nefna stóru atriðin í því hverju hann hefur áhyggjur af að þetta geti haft áhrif á íslenskt samfélag til framtíðar, kannski ekki allrar framtíðar en segjum næstu 20 árin þar sem ég og hv. þingmaður verðum örugglega vel fúnkerandi í samfélaginu, áhrifin til þess tímabils.

Virðulegur forseti. Ég gleymdi í fyrra andsvarinu að nefna eitt sem ég tel líka mjög mikilvægt að við þurfum að verja fé í, sem er niðurgreiðsla opinberra skulda, vegna þess að háar opinberar skuldir leiða einfaldlega til vaxtagjalda á hverju ári sem eru allt of háar byrðar. Hver verða áhrifin? Ég er farinn að halda að það verði verulega líklegt að við verðum kannski eftir 20 ár, ég og hv. þingmaður, einhvers staðar að ræða saman um einhvers konar skuldaleiðréttingu sem verður gripið til þá, kannski í þriðja eða fjórða skipti eftir þrjú eða fjögur verðbólguskot. Á það ekki að vera reglan? Ætlum við ekki alltaf að gera verðbólguskotin upp eftir á, ætlum við ekki alltaf að kalla það forsendubrest og greiða það niður? Er það rétt hagstjórn? Hvaða skilaboð erum við að senda almenningi í landinu, lántakendum? Best væri að hér risi upp samfélag þar sem frelsi og ábyrgð færu saman. Ég hef stundum notað samlíkingu við veðrið. Íslendingar kunna alveg að ferðast, þeir kunna að klæða sig og við reiðum okkur á það, stjórnvöld, að Íslendingar kunni það. Svo kemur vont veður og þá geta 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mest af öllu vil ég þakka honum fyrir hreinskilnina og heiðarleikann sem hann og flokkur hans sýna með því að neita að taka á með íslenskum heimilum á þennan hátt. Það er fullkomlega galin afstaða að mínu mati en hún er heiðarleg og hreinskilin. Ég hitti ekki sama fólk og hv. þingmaður. Ég hitti ekki ríka menn í vesturbænum eða útlendinga. Ég hitti hins vegar í kosningabaráttunni í fyrra hundruð eða þúsundir Íslendinga sem áttu það allir sammerkt að vera með lág lán sem voru samt of há fyrir þá, sem áttu það sameiginlegt að vera í þeim hópi manna sem hafði ekki fengið leiðréttingu mála sinna líkt og þeir sem höfðu tekið gengistryggð lán. Ég spyr hv. þingmann einfaldlega: Hvernig getur aðgerð sem snertir 80% íslenskra heimila á einn eða annan hátt ekki talist almenn aðgerð?

Virðulegur forseti. Við erum að ræða forgangsröðun og ég hafna því að það sé aðeins ein leið til að koma til móts við íslensk heimili og stunda pólitík, sem hyglir heimilum, og að þeir sem séu á móti þeirri leið séu þar með þeirrar skoðunar að ekkert eigi að gera fyrir heimilin. Mér er tíðrætt um nauðsyn þess að koma á meiri stöðugleika í íslensku samfélagi. Mér sýnist ríkisstjórnin ekki vera að stefna að því með þessum aðgerðum og þær verða því étnar upp af verðbólgu á nokkrum árum. Mér finnst það áhyggjuefni. Þess vegna tel ég þetta vondar hugmyndir. Er aðgerðin almenn? Það er sagt: Snertir á einn eða annan hátt 80% heimila. Orðalagið „snertir á einn eða annan hátt“ er auðvitað eitthvað sem maður verður að fara í saumana á. Hvernig snertir það heimilin? Kemur það þeim til gagns? Mundu aðrar aðgerðir koma meira til gagns en þetta „á einn eða annan hátt“ sem það snertir heimilin? 

Mér þykir vænt um að hv. þingmaður nefnir leigjendur vegna þess að það er alveg rétt hjá honum að ekki er hægt að leysa mál allra með einni aðferð og einni leið. Nú get ég tekið undir með Forrest Gump sem sagði: Ég er ekki mjög gáfaður maður. En ég veit þó að leigjendur eru ekki með húsnæðislán, það veit ég. Það segir í frumvarpinu hér að það sé sett fram til að leiðrétta forsendubrest sem þeir sem voru með verðtryggð lán urðu fyrir á árunum 2008–2009. Ekki leigjendur að þessu sinni, það er að vísu að koma ágætisálit nefndar sem hefur verið að taka á málum leigjenda t.d. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er ekki viturlegt að segja að ein leið eigi að duga öllum og það dugar ekki ein leið öllum. Það er aftur á móti nauðsynlegt fyrir okkur, og þess vegna er þetta sett fram, að leiðrétta forsendubrest hóps sem sannarlega sat eftir á sínum tíma.

Virðulegur forseti. Forrest Gump sagði líka að lífið væri eins og súkkulaðiaskja, maður vissi aldrei hvaða mola maður fengi. Það er svolítið lýsandi fyrir þessar aðgerðir. Ég held að það muni koma mörgum á óvart þegar fólk opnar súkkulaðiöskjuna til að sjá hvað það fær, hversu lítið það fær í raun og veru og hversu litla þýðingu þetta hefur í mörgum tilvikum, sérstaklega fyrir þá sem einfaldlega búa við bág lífskjör og eiga í erfiðleikum með að greiða af húsnæði yfir höfuð.  
            

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sagði í ræðu sinni þá hefur hann hitt marga að máli og rætt um skuldaáform og aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Og alveg eins og hv. þingmaður hitti ég marga. Ég hitti kennara og hjúkrunarfræðinga, verkafólk og iðnaðarmenn t.d., ef við ætlum að fara að flokka fólkið. Allir þeir sem ég hef átt tal við hafa barist í bökkum frá hruni, ekki fengið neinar leiðréttingar og bara bætt við sig vinnu hér heima og erlendis til þess að ná endum saman. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé á móti því að 60% af þessari aðgerð fari til heimila sem hafa tæpar 700 þúsund í heildarmánaðartekjur.

Virðulegur forseti. Enn og aftur vil ég leggja ríka áherslu á að í afstöðu okkar í Bjartri framtíð til þessara tillagna um að nota opinbert fé felst ekki sú afstaða að ekkert eigi að gera fyrir það fólk sem hv. þingmaður lýsir. Við aðhyllumst einfaldlega allt aðrar áherslur. Hv. þingmaður aðhyllist einhvers konar leiðréttingar á forsendubresti án þess að forsendubresturinn sé skilgreindur neitt sérstaklega. Við aðhyllumst það að leiðrétta forsendurnar sjálfar til langs tíma. Ég held að það sem raunverulega mundi hjálpa því fólki sem hv. þingmaður lýsir, og ég hitti líka, væri samfélag þar sem væri hægt að stytta vinnutíma, þar sem væri hægt að auka framleiðni, þar sem væri hægt að búa við stöðugt verðlag og forsendur til kjarabóta, þar sem væri hægt að bjóða upp á fjölbreytt atvinnulíf,  Þá peninga sem á að nota í þessar aðgerðir er hægt að nota 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir svar hans við því sem ég spurði hann um áðan. Ég vil jafnframt segja að mikilvægt er að horfa á heildaraðgerðina, aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna. Þar er núna meðal annars verið að horfa til leigjenda og þeirra sem þurfa á félagslegum húsnæðisúrræðum að halda og unnin er mikil vinna í verkefnastjórn um framtíðarskipan húsnæðismála. Við verðum því að horfa á heildaraðgerðina. Þótt aðgerðin nái kannski ekki til alveg allra, eins og t.d. leigjenda, þá eru aðgerðir sem verða í þeirra þágu innan verkefnastjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála.

Virðulegur forseti. Í kosningabaráttunni var margoft spurt og við í Bjartri framtíð spurðum að því hvort þessar skuldaleiðréttingarhugmyndir, sem höfðu t.d. verið gagnrýndar mjög af Seðlabanka Íslands, m.a. vegna þess að þær væru óréttlátar, yrðu fjármagnaðar úr ríkissjóði. Svarið var alltaf nei, þær yrðu ekki fjármagnaðar úr ríkissjóði. Þær yrðu fjármagnaðar með einhvers konar svigrúmi sem átti að myndast, einhvers konar bólu sem átti að hleypa af. Ég skildi þetta aldrei almennilega. Hvað kemur á daginn? Aðgerðirnar eru fjármagnaðar úr ríkissjóði með skattfé, fé sem væri hægt að nota í aðra hluti. 

Herra forseti. Við erum að ræða skuldaleiðréttingarfrumvarp Framsóknarflokksins og ég ætla að nálgast það út frá því hvernig þetta frumvarp uppfyllir kosningaloforð flokksins. Við byrjum bara á að skoða ályktun frá 32. flokksþingi framsóknarmanna sem var haldið snemma á síðasta ári, fyrir kosningarnar. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Framsóknarflokkurinn vill að stökkbreytt verðtryggð húsnæðislán verði leiðrétt. Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram ítarlegar tillögur til lausnar skuldavanda heimila. Afstaða Framsóknarflokksins er eindregið sú að ekkert geti réttlætt að lánþegar verðtryggðra húsnæðislána sitji einir uppi með afleiðingar þess að lánin stökkbreyttust af völdum efnahagshruns.“ Þetta ratar síðan sem slagorð inn í áróðursbækling flokksins fyrir kosningarnar þar sem segir: „Framsókn fyrir heimilin. Framsókn vill takast á við vanda heimilanna á þrennum vígstöðvum.“ Ein vígstaðan er að vinna úr skuldavandanum sem ekki var tekið á eftir efnahagshrunið. Hvernig á að útfæra þetta? Þá komum við nær ályktun flokksþingsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Við viljum að svigrúm sem skapast við uppgjör þrotabúa bankanna verði nýtt til að leiðrétta stökkbreytt verðtryggð húsnæðislán.“ Og áfram: „Ekkert réttlætir að lánþegar sitji einir uppi með afleiðingar stökkbreytingar lána af völdum efnahagshrunsins.“ Þarna er komið útfærsluatriði um að það skuli nýta þetta svigrúm sem skapast við uppgjör þrotabúanna. Að auki er annað atriði sem tengist þessum skuldaleiðréttingum, með leyfi forseta: „… að skattafsláttur verði veittur vegna afborgana húsnæðislána og upphæð afsláttarins greiðist beint inn á höfuðstól lánsins.“ Þetta ratar ágætlega þarna inn en hvernig ratar þetta inn í stjórnarsáttmálann? Þar kemur fram að þegar kemur að hinni ófyrirsjáanlegu höfuðstólshækkun verðtryggðra lána sé grunnviðmiðið „að ná fram leiðréttingu vegna verðbólguskots áranna 2007–2010 en í því augnamiði má beita bæði beinni niðurfærslu höfuðstóls og skattalegum aðgerðum“. Þarna er byrjað að þrengja það við hvaða ár eigi að miða, árin 2007–2010. Verðbólguskotið er það sem á að leiðrétta. Hvernig ratar þetta síðan inn í frumvarpið hérna? Búið er að þrengja örlítið meira, eins og segir um markmið laganna í 1. gr.: „Markmið laga þessara er að kveða á um skipan og fyrirkomulag leiðréttingar á verðtryggingu fasteignaveðlána heimila á tímabilinu 1. janúar 2008 – 31. desember 2009.“ Þarna er búið að þrengja niður í árin 2008–2009 þetta verðbólguskot sem á að taka tillit til. Þetta er bara það sem er á pappír. Öll höfum við horft á YouTube-vídeó af viðtölum við framsóknarflokksþingmenn fyrir kosningarnar. Maður sér alveg hvaða væntingar voru uppi hjá kjósendum og það var ekkert slegið á þær væntingar, sama hvort þær voru réttar eða rangar, það er alveg ljóst. Menn geta örugglega rifist endalaust um hver hafi sagt hvað um þetta, t.d. hvenær 300 milljarða króna talan kom upp. Ég heyrði fréttamann nefna hana og það var ekki slegið á væntingarnar heldur talað um að svigrúm yrði að skapast.  Spyrja má: Við hverju búast kjósendur? Við skulum skoða það. Við getum skoðað það út frá fylgistapi Framsóknarflokksins frá kosningum. Það segir okkur til um hvaða væntingar voru miðað við það hvernig væntingarnar eru síðan í dag, hvernig fólki finnst það hafa upplifað að það væri verið að bregðast því sem það vænti þegar það var í kjörklefanum. Í kosningunum fékk Framsóknarflokkurinn 24,4% og er í nýjustu könnuninni sem birtist í dag frá MMR kominn niður í 14,4% þannig að þetta er 10 prósentustiga lækkun á fylgi. Það er alveg augljóst að kjósendur flokksins hafa orðið fyrir vonbrigðum miðað við það sem þeir bjuggust við fyrir kosningarnar. Þessar tölur miða að vísu ekki við frumvarpið sem er að koma fram núna en þær miða samt sem áður við útfærsluna sem var kynnt nýlega og það er í þessum tölum. Ég vil nefna það sem hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson nefndi áðan um hvað gerðist á síðasta kjörtímabili. Mestu áhrif til lækkunar lána á síðasta kjörtímabili voru vegna dóms um ólögmæti gengistryggingarinnar. Þetta á mjög líklega eftir að gerast líka á þessu kjörtímabili því að verðtrygging á húsnæðislánum hefur verið ólöglega útfærð. Það er dómsmál um það. Þeim sem lesa lögin er nokkuð ljóst að hún hefur verið ólöglega útfærð. Neytendastofa hefur gefið út tilskipun um að lánin hafi verið ólöglega útfærð en dómstólar eiga eftir að taka af allan vafa. Hagsmunasamtök heimilanna eru með dóm núna um ólöglega útfærslu á verðtryggðu neytendaláni hjá sjóðnum og ef dómur fellur í Hæstarétti um verðtryggð húsnæðislán á þann veg mun það leiða til mikillar leiðréttingar á verðtryggðum húsnæðislánum. Þá spyr maður: Er ekki hægt að gera eitthvað til að flýta því máli þannig að við fáum botn í þetta, þannig að réttarstaða lántakenda sé tryggð? Við píratar lofuðum ekki fyrir kosningar neinum skuldaleiðréttingum. Það sem við sögðum var að við mundum berjast fyrir réttarstöðu lántakenda. Það er það sem við höfum verið að gera, það sem við erum að gera og það sem við munum halda áfram að gera. Þá spyr maður: Er eitthvað slíkt úr stefnu og kosningaloforðum Framsóknarflokksins að finna í stjórnarsáttmálanum? Já, heldur betur. Í ályktunum 32. flokksþings framsóknarmanna snemma á síðasta ári segir, með leyfi forseta: „Brýnt er að lausn fáist sem fyrst í dómsmál varðandi skuldir heimilanna en ólíðandi er hve langan tíma hefur tekið að greiða úr málum, því skal tryggja flýtimeðferð slíkra mála.“ Og viti menn, hæstv. innanríkisráðherra, Hanna Birna Kristjánsdóttir, lagði fram frumvarp á sumarþinginu um flýtimeðferð dómsmála sem hafa að gera með verðtryggingu og gengistryggð lán - og fékk það samþykkt. Nú eru Hagsmunasamtök heimilanna farin af stað með þetta mál um réttmæta skilmála og útfærslu á verðtryggðum húsnæðislánum hjá Íbúðalánasjóði. Það er líka búið að skapa svigrúm, innanríkisráðherra tryggði það svigrúm alveg fram í september að ekki sé hægt að vísa fólki út af heimilum sínum. Svigrúmið er komið, skjól fyrir fólkið, flýtimeðferðin hefur verið tryggð í lögum, en nú vill Íbúðalánasjóður vísa þessu máli frá. Ég hef eftir áreiðanlegum heimildum að hæstv. húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttir, hafi heimildir til að skipa Íbúðalánasjóði fyrir í þessum málum. Ekki vísa þessu máli frá, tryggjum heldur að við fáum botn í þetta meðan enn er skjól fyrir heimilin fram í september. Skoðum svo hvernig það rataði inn að það sé brýnt að fá úrlausn sem fyrst í dómsmáli er varðar skuldir heimilanna. Það er ólíðandi hve langan tíma það tekur að greiða úr þeim málum. Um þetta ályktaði flokksþing framsóknarmanna á síðasta ári. Hvernig rataði það inn í kosningabæklinginn? Jú, þar segir, með leyfi forseta: „Við viljum tryggja flýtimeðferð dómsmála sem varða skuldir heimilanna.“ Hæstv. húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir getur flýtt þessu dómsmáli með því að fara fram á það við yfirstjórn Íbúðalánasjóðs að vísa ekki málinu frá, heldur fá botn í þetta. Hvernig ratar þetta síðan inn í stjórnarsáttmálann? Þar segir, með leyfi forseta: „Unnið verður að því að dómsmál og önnur ágreiningsmál, sem varða skuldir einstaklinga og fyrirtækja, fái eins hraða meðferð og mögulegt er. Óvissu um stöðu lántakenda gagnvart lánastofnunum“ - þar með talið Íbúðalánasjóði - „verður að linna.“ Það er alveg ljóst af lestri ályktana flokksþings framsóknarmanna fyrir kosningar, kosningaloforðanna og ríkisstjórnarsáttmálans að þetta á að gera. Og hæstv. húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttir, getur gripið inn í þannig að við fáum loksins botn í það hver réttarstaða lántakenda er gagnvart verðtryggðum húsnæðislánum og menn geti farið að reikna upp hvað þeir skulda lánastofnunum sínum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir kosningaloforð Framsóknarflokksins og þær væntingar sem hann byggði upp meðal kjósenda í fyrra, fyrir síðustu alþingiskosningar, þar sem hann lofaði 240–300 milljarða lækkun verðtryggðra lána heimilanna. 
             Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að kjósendur Framsóknarflokksins hafi ekki orðið fyrir forsendubresti miðað við þær væntingar og hvort hægt sé að bæta upp með einhverjum hætti þann forsendubrest sem þeir kjósendur urðu fyrir. Það kannski sýnir sig í skoðanakönnunum. Hvernig telur hv. þingmaður að hægt væri að verja þeim miklu fjármunum til gagns fyrir þá íbúa í landinu sem eru verst settir?

Herra forseti. Forsendubrestur. Það er lítið sem kjósendur geta gert ef þeir verða fyrir forsendubresti. Kosningaloforð er náttúrlega munnlegur samningur við kjósendur fyrir atkvæði þeirra, en það er lítið sem kjósendur í okkar stjórnfyrirkomulagi geta gert. Auðvitað ættu kjósendur að geta kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um þingrof, kallað eftir því að þing verði rofið og boðað yrði til nýrra kosninga. Eða kannski að ríkisstjórninni verði vikið til hliðar og forseta falið að fela einhverjum öðrum að mynda ríkisstjórn. Það væri svona minna drastískt. Valdið er kjósendanna. Við styðjum það öll að þegar stjórnvöld standa sig ekki geti almenningur gripið til þess ráðs að fara út á göturnar og mótmæla og reyna að koma stjórnvöldum frá. Við erum öll sammála því að sá réttur eigi að vera til staðar. Hvers vegna ekki að binda hann í stjórnarskrá þannig að fólk þurfi ekki endalaust að fara út á göturnar, að fólk þurfi ekki að berja potta og pönnur í gríð og erg? Það væri kannski hægt að setja það þannig upp að einhver ákveðinn hluti kjósenda geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um þingrof, en síðan þyrfti kannski aukinn meiri hluta til þess að rjúfa þing. Það væri hægt að útfæra þetta á ýmsan hátt. Það er alveg ljóst að þegar kjósendur verða fyrir forsendubresti - og það er nokkuð ljóst að kjósendur eru að upplifa þetta sem forsendubrest þegar fylgi flokks hrynur úr 24,4% niður í 14,4%, það er alveg ljóst að kjósendur hafa upplifað þetta sem forsendubrest - þá hafa þeir engin úrræði í dag til að kalla eftir nýjum kosningum.

Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Mig langar að heyra hjá hv. þingmanni hvort hann telji að þessar aðgerðir hafi áhrif á einkaneyslu í landinu. Nú hefur það komið fram að þeir fjármunir sem eru nýttir með þessum hætti, skattfé ríkisins, til að greiða inn á höfuðstól lána fer að stórum hluta til þeirra sem þurfa í raun ekki á þeim peningum að halda og eru ekki í greiðsluvanda. En vissulega skapar það svigrúm til að fara út í meiri einkaneyslu en annars hefði verið. Telur hv. þingmaður að þetta geti valdið því að einkaneysla aukist, verðbólga aukist og þessir fjármunir brenni upp í verðbólguskoti, og þegar upp er staðið sé þetta aðgerð sem fuðri bara upp á kannski næstu tveim árum?

Herra forseti. Það kemur fram í frumvarpinu að samkvæmt spá Seðlabankans muni einkaneysla fara upp um 1,5% í ár og á næsta ári en í heildina verði hún 4% hvað varðar þessar aðgerðir. Verðbólga mun aukast, og segir hér um 0,4%. Seðlabankinn var fyrir efnahags- og viðskiptanefnd í morgun og talaði um 0,5%, þá er það af heildarpakkanum. Þessi aðgerð aftur á móti er verðbólguhvetjandi meðan aðgerðin um að nýta séreignarsparnaðinn er verðbólguletjandi, þannig að verðbólguáhrif af þessu sérstaka frumvarpi eru meiri þá en 0,5%. Tel ég að aðgerðin muni brenna upp? Það veltur náttúrlega bara á hve verðbólgan er mikil, en miðað við verðbólguáhrif af þessari sérstöku aðgerð þá sé ég ekki að sú aðgerð muni brenna upp. Við erum að tala um að þetta sé svona að meðaltali um 20% lækkun, gæti verið það, kannski eitthvað minna í sumum tilfellum að sjálfsögðu. Á heildina litið, þeir sem munu njóta góðs af þessum aðgerðum, þeir sem munu fá þessa leiðréttingu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er á svipuðum slóðum og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir. Á bls. 12 í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að það er mikil óvissa. Þar segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að mikil óvissa er um heildaráhrif aðgerðanna og áhættuþættir eru fjölmargir.“ Það er tekið fram í frumvarpinu að ekki sé ljóst hvaða áhrif þessi aðgerð muni hafa á efnahagslífið og þá um leið á kjör fólksins í landinu. Það hlýtur að vera. Þó er vitað að meðalfjárhæð á hvert heimili hækkar eftir því sem tekjur eru hærri. Ég held að kjósendur hafi staðið í þeirri trú að þessar aðgerðir sem meðal annars Framsóknarflokkurinn boðaði, hann var kannski rausnarlegastur í sínum kosningaloforðum, yrðu til þess að greiðslubyrði þeirra mundi lækka. Vandinn sem steðjar að íslenskum heimilum, mörgum hverjum skuldugum, er ekki skuldavandi heldur greiðsluvandi. Ef fjárhæðirnar sem leggjast til eiga að fara á greiðslujöfnunarhlutann og ekki hafa áhrif á greiðslubyrðina, þ.e. mánaðarlega krónutölu sem heimilin borga, telur hv. þingmaður þá ekki að það muni koma mikil vonbrigðabylgja þegar fólk áttar sig á því út á hvað þetta gengur í rauninni? Þeir sem lesa athugasemdir með frumvarpinu sjá auðvitað að það er ekki búið að skoða þetta til hlítar.

Herra forseti. Þessi spurning um hvort þetta hafa áhrif á greiðslubyrðina - ég held að fólk hafi hugsað það þannig fyrir kosningar að það fengi skuldaleiðréttingu, lækkun á láninu og þyrfti þar af leiðandi að borga minna á mánuði. Ég held að það hugsi ekki í öllum þessum hugtökum. Ég hefði ekki skilið þetta frumvarp til hlítar sem óbreyttur kjósandi og skil það ekki til hlítar. Jú, ég held að fólk hafi klárlega hugsað: Ókei, lánin verða lækkuð og þá hlýt ég að þurfa að borga eitthvað minna. Ég tel að fólk verði fyrir vonbrigðum ef sú verður ekki raunin. En þá spyr ég hv. þingmann: Telur hún að sú verði raunin? Ég hefði haldið sjálfur að greiðslubyrðin mundi minnka eitthvað mánaðarlega, það er líka þannig sem menn hafa talað hérna í dag. Ég fann ekki orðið jöfnuður í frumvarpinu. Ég held að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn séu ekki endilega jafnaðarflokkar. Flokkur hv. þingmanns er það. Ég fann aftur á móti jafnræði, að það skuli tryggt, en það er bara annað mál. Jafnræði þýðir að menn hafi jafnan rétt út frá því að þeir hafi orðið fyrir verðbólguskoti. Þá er það flatari aðgerð sem færist kannski meira til þeirra sem meira hafa. Jafnræði býður algjörlega upp á það. Jöfnuður er kannski meira leiðin sem síðasta ríkisstjórn fór.

Virðulegur forseti. Það kemur fram í athugasemdum með þessu frumvarpi að um 40 þús. heimili hafi farið greiðslujöfnunarleiðina, um 60% heimila. Samkvæmt frumvarpinu munu fjárhæðirnar fara fyrst þangað. Greiðslujöfnunin var náttúrlega til að jafna greiðslubyrðina og ef það á að byrja á að borga á þeim endanum mun það ekki hafa áhrif á fjárhag heimilanna í nútímanum. Og í frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Líklega eru því áhrif lækkaðrar greiðslubyrði á aukna einkaneyslu ofmetin, a.m.k. í greiningu Seðlabankans.“ Þetta segir um þá leið að fara á hinn endann og taka niður greiðslujöfnunarhlutann. Ég spyr hvort hv. þingmaður telji réttlætinu 

Herra forseti. Varðandi vonbrigðin fyrst, ef raunin er að fólk upplifir ekki að mánaðarleg greiðslubyrði þess minnki held ég að við munum sjá það í áframhaldandi fylgishruni stjórnarflokkanna. Fólk verður fyrir vonbrigðum ef sú er raunin. Ætli Framsókn sé ekki komin nálægt kjörfylgi sínu? Ég held að hún hrynji ekkert endilega meira, en Sjálfstæðisflokkurinn getur dottið enn lengra niður. Varðandi það hvort réttlætinu sé fullnægt með þessu frumvarpi veit ég hreinlega ekki. Ég get ekki tekið afstöðu til þess hvort réttlætinu sé fullnægt. Það er verið að leiðrétta verðbólguskot hjá ákveðnum hópi sem var með verðtryggð húsnæðislán. Margir aðrir lentu í þessum forsendubresti. Ef það er réttlætingin er mjög tvísýnt um að því réttlæti sé fullnægt.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Það er athyglisvert að hann hefur sérhæft sig svolítið í kosningaloforðum. Ég get verið sammála honum um að mér finnst skipta miklu máli að skoða hvað menn sögðu og hvað var staðið við. Ég get bætt því við það sem hv. þingmaður sagði í þættinum Forystusætið þar sem hæstv. forsætisráðherra var í viðtali að þegar hann var spurður um 300 milljarðana sagðist hann geta ábyrgst að þeir fjármunir yrðu nýttir til að koma til móts við heimilin og síðar þegar hann var inntur eftir hvort sú tala stæðist sagði hann: Upphæðir á borð við þær sem þú nefnir, og jafnvel hærri, munu nást fram. Það sem ég ætlaði að spyrja um var um annað sem mér finnst hafa tekið sérkennilegum breytingum. Þegar rætt var um forsendubrestinn og hvernig ætti að leiðrétta hann töluðu menn um að miða ætti við efri vikmörk Seðlabankans, þ.e. þegar við erum að setja verðbólgumarkmið er talað um 2,5%, efri vikmörk eru 4%. Síðan dúkkar allt í einu upp talan 4,8% þar sem er tekið meðaltal vísitölu fyrir ákveðið tímabil. Nú er það algerlega dottið út og forsendubresturinn er ekki lengdur skilgreindur heldur kastað í reglugerð og á síðan að ráðast af fjölda umsókna. Mig langar að heyra athugasemdir eða vangaveltur hv. þingmanns um þetta atriði og hins vegar um tímasetningar. Við erum að ræða að hægt verði að sækja um frá 15. maí og við gerum ráð fyrir að þessari umræðu ljúki á morgun, málið fari til nefndar og fái eins vandaða umfjöllun og hægt er en fljótan framgang. Er raunhæft eftir sem áður að það náist að hægt verði að byrja að sækja um 15. maí? Og síðan gerist ekkert þangað til 1. september, það fara þrír mánuðir í umsóknir. Hvenær má vænta þess að menn sjái þessar leiðréttingar? Mig langar til að heyra skoðun hv. þingmanns á því.

Herra forseti. Ég veit ekki hvernig þetta á eftir að ganga í nefndinni en menn ætla að reyna að flýta þessu, geri ég ráð fyrir. Svo upphefst sami leikurinn í lok þingsins, þeir reyna að skapa sér stöðu. Þetta er náttúrlega mjög óskilvirkt starfsumhverfi. Þeir munu auðvitað klára málið fyrir þinglok. Ég veit ekki nákvæmlega tímasetninguna á því hvenær fólk getur farið að sækja um og hvenær þetta verður klárað en þeir munu kannski reyna að standa sig í því þar sem væntingarnar hafa hrunið mikið annars staðar. Varðandi svigrúmið sem ég nefndi segir í kosningabæklingi Framsóknarflokksins, með leyfi forseta: „Við viljum að svigrúm sem skapast við uppgjör þrotabúa bankanna verði nýtt til að leiðrétta stökkbreytt verðtryggð húsnæðislán.“ Það er ekki búið að gera upp þrotabúin, það á að fara aðra leið og mér fannst góð leið að víkka út bankaskattinn og ná þrotabúunum inn í bankaskattinn, hækka hann gríðarlega og láta þau borga fyrir þetta. Mér finnst ekki beint málefnalegt að segja að vegna þess að það hefur viðkomu í ríkissjóði verði það skyndilega opinbert fé sem á að nota út um allt o.s.frv. Þessi skattur var sérstaklega settur á til að ná inn peningum fyrir þessar aðgerðir, ef við erum algerlega heiðarleg og málefnaleg hvað það varðar. Þetta eru 100 milljarðar sem nást og eiga 80 milljarðar að fara í aðgerðina. Þá er kannski spurningin: Þegar frekara svigrúmið skapast við uppgjör þrotabúa bankanna á þá að nota það áfram til þess, eins og segir í kosningabæklingnum, að leiðrétta stökkbreytt verðtryggð húsnæðislán? Það á kannski eftir að skapast meira svigrúm. Hvað á að gera við það svigrúm?

Hæstv. forseti. Ég ætla rétt að vona að okkur takist að ljúka þessu máli á eðlilegum tíma í þinginu og það eru engin áform um annað, a.m.k. af hálfu þingmanna Samfylkingarinnar, og ég veit að minni hlutinn hefur lýst því yfir að við munum vinna að framgangi málsins til að tryggja að það nái fram að ganga. Ég var mikið að velta fyrir mér tækninni vegna þess að menn hafa sagt að þeir geti ekki byrjað að vinna nákvæmlega uppsetninguna fyrr en þeir vita hver niðurstaðan verður og það kann að tefja þetta eitthvað, en kannski er það aukaatriði. Varðandi sérstaka skattinn er hann lagður á öll fjármálafyrirtæki en það er ágæt spurning hvað verði gert ef það verður frekara svigrúm? Á það að fara í þessa sömu púllíu? Mig langar að spyrja um greiðslujöfnunina. Það kemur mér mjög á óvart að farið hafi verið í aðgerð til að búa til sérstaka vísitölu til þess að lækka greiðslubyrði lána en að í frumvarpinu sé sérstakt ákvæði um að leiðréttingin skuli fara, að vísu fyrst í að greiða vanskil og ýmislegt annað en síðan í greiðslujöfnun áður 

Herra forseti. Svona hefur þetta ekki verið kynnt fyrir mér. Ég er að heyra af því fyrst núna. Við píratar forgangsröðum náttúrlega málum okkar og höfum ekki jafnmikla þekkingu og fólk til að lúslesa alla þessa hluti þannig að það er gott að hafa öfluga stjórnarandstöðuflokka eins og Samfylkinguna og VG. En ef það verður raunin að greiðslubyrðin lækkar ekki hjá fólk sem býst við því, þrátt fyrir einhverja lækkun lánanna, held ég að það verði fyrir miklum vonbrigðum, af því að það er akkúrat það sem fólk bjóst við. Það bjóst við að lánin mundu lækka og greiðslubyrðin í kjölfarið.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Þetta mál er mér afskaplega erfitt. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, fyrir það hvað hann hefur unnið ötullega að því að halda ríkisábyrgð fjarri þessu máli, líka að standa í ístaðinu við að hindra það að skuldbindingin yrði meiri og takmarka hana við það sem um var rætt. Ég vil líka taka fram að ég er hlynntur því frumvarpi sem fylgir þessu, séreignarsjóðafrumvarpinu, vegna þess að það felur í sér skattalækkun og ég er ávallt hlynntur þeim. Ég verð þó að segja að þetta mál sem við ræðum nú er þess eðlis að ég get ekki stutt það. Menn hafa fundið upp nýtt orð, forsendubrest. Útgjöld til húsnæðismála eru yfirleitt 20–25% af útgjöldum heimilis, þ.e. leiga eða vextir eða afskriftir af íbúðum. Þá eru 75% eitthvað annað og það merkilega er að það er líka verðtryggt. Bleiurnar á börnin hafa hækkað eins og gengið og fötin, maturinn, eplin o.s.frv. Forsendubresturinn varð líka í framfærslunni. Ef forsendubresturinn var út af lánum sem skuldbreyttust var líka forsendubrestur í framfærslunni. Svo skil ég ekki orð eins og forsendubrest. Það er eins og eitthvað hafi komið óvænt upp, eitthvað sem menn áttuðu sig ekki á. Þeir þurftu samt ekki nema að spyrja pabba og mömmu því að það eru 25 ár síðan við vorum með 30–80% verðbólgu. Er einhver hissa á að það komi 18% verðbólguskot einu sinni? Ég man þá tíð að það var 5% verðbólga á mánuði. Þeir sem urðu svona hissa á að einhverjar forsendur breyttust hefðu ekki þurft að gera annað en að spyrja foreldra sína sem hafa búið á Íslandi og hefðu þá fengið það svar að það hefur verið verðbólga hérna endrum og eins, og meira að segja verðbólguskot. Margir héldu laununum sínum en langtum fleiri misstu eitthvað af þeim. Margir voru í tveimur störfum fyrir hrun. Ég man þá tíð þegar góðærið var, þá var fólk í tveimur störfum. Það missti annað starfið. Svo voru margir sem misstu vel launuð störf í bankakerfinu og víðar. Atvinnuleysið jókst og ég kalla það forsendubrest þegar atvinnuleysi á Íslandi rýkur úr því að vera sáralítið yfir í það að vera meira en 10%. Það er forsendubrestur - en það er ekki það sem menn eru að skilgreina hérna. Ég held að einhverjum snjöllum skuldurum hafi dottið þetta ágæta orð í hug. Menn keyptu íbúð, það er ein af ráðstöfununum sem menn gera. En menn eignast líka börn og stofna heimili. Er þá ekki forsendubrestur þegar tekjurnar hverfa og framfærslan rýkur upp? Ég held að þetta orð, forsendubrestur, eigi ekki við um þann hóp sem við erum að tala um. Hann á við allt annan hóp, þá sem misstu vinnuna og þá sem lentu í vanda af því að framfærslan jókst. Hvað ætla menn að gera ef verðbólgan verður allt í einu lítil? Ætla menn þá að endurgreiða þetta? Er þá kominn forsendubati? Eigum við þá að ganga til þessa sama fólks og segja: Heyrðu, þú fékkst þarna 4 milljónir, skilaðu þeim. Nú er verðbólgan komin niður í 0,5% og forsendubresturinn er farinn. Þar fyrir utan hefur íbúðaverð hækkað síðustu þrjú árin umtalsvert umfram verðbólguna og lánin þannig að staðan er að batna allverulega. Það er sorglegt þegar maður heyrir fólk tala um verðtryggingu og verðbætur. Það er sorglegt vegna þess að það lýsir þvílíkri - ég veit ekki hvað ég á að kalla það. Það er fráleitt þegar menn tala um að verðbætur séu gjöld fyrir þann sem greiðir og tekjur fyrir þann sem fær. Verðbætur og verðtrygging gera ekkert annað en að viðhalda verðmæti viðkomandi eignar eða skulda. Maður heyrir menn aftur og aftur tala eins og verðbætur séu tekjur eða gjöld. Það eina sem þær gera er að viðhalda eigninni og skuldinni, passa að hún hverfi ekki. Í fjölda ára var fasteign eini möguleiki fólks á Íslandi til að spara. Menn byggðu og keyptu fasteign og það var í rauninni lífeyrir Íslendinga. Þeir keyptu til að spara vegna þess að íbúðir hafa yfirleitt til lengri tíma fylgt verðlagi, þær eru verðtryggðar. Þannig gátu menn eignast verðtryggða eign. Síðan gerist það stuttu fyrir hrun, nákvæmlega 2004, að bankarnir fóru inn á lánamarkaðinn eftir að hafa fengið lánshæfismat eins og ríkið og gátu farið í samkeppni við ríkisbankann Íbúðalánasjóð. Þeir dældu peningum inn á íbúðamarkaðinn og eins og alls staðar hækkaði verðið, það er bara mjög einfalt. Verðið hækkaði og hækkaði og náði hámarki í október 2007 og síðan féll það. Þetta er ósköp venjuleg fasteignabóla. Við sjáum hana víðar, hún er verri á Írlandi og er þó engin verðtrygging þar. Og þar er evra. Írar segja sjálfir að staðan hjá þeim sé verri en á Íslandi. Þetta er hægt að tímasetja nokkuð nákvæmlega. Þeir sem lentu í þessum vanda eru þeir sem keyptu eftir 1. nóvember 2004 og fyrir 1. júní 2009 miðað við verðið í dag. Sá hópur sem keypti þarna á milli tapaði, eitthvað um 20 þús. manns. Ef maður reiknar út tapið, ég hef gert það, þar sem menn tapa í þeim skilningi að lánið hækkaði meira en íbúðin, er heildartapið 35–40 milljarðar. Það mætti sem sagt bæta öllum þessum hóp upp allt tapið. Þarna liggur vandinn. En það stendur ekki til að bæta fyrir það með þessum aðgerðum. 27% heimila á Íslandi eru leigjendur, þau leigja íbúðina sem þeir búa í. 21% býr í skuldlausri eign, það er eldra fólkið sem er búið að borga upp lánin sín þrátt fyrir verðtryggingu. Einhvern tímann eru lánin búin. Tæplega helmingur heimila býr í íbúð sem hann skuldar ekki í og þetta frumvarp kemur ekkert við það fólk. Það er ágætt að eiga skuldlausa eign en sumir hafa mjög lágan lífeyri til að lifa af. Leigjendur eru í hörmulegri stöðu, ég hef margoft bent á það. Þeir eru flestir með verðtryggða leigu. Er það ekki forsendubrestur þegar leigan hækkar og hækkar, 18% þegar verst lét? Það er ekkert gert fyrir þann hóp, hann fær sínar húsaleigubætur sem eru samtals um 4,7 milljarðar - á móti 80 milljörðum. Varðandi skuldsett heimili er dálítið merkilegt að þegar menntun eykst í þjóðfélaginu vex skuldsetning. Af hverju? Námslánið er skuld, engin eign er á móti á skattframtalinu. Það er engin eign á móti námslánum þannig að eftir því sem þjóðin er duglegri að mennta sig, þeim mun meiri er skuldsetningin og öfugt. Það vantar inn í væntanlegt verðmæti menntunarinnar sem er mjög mikið. Þetta var svona útúrdúr hjá mér. Það sem við erum að tala um núna eru gífurlegir peningar. Talan er 8 með 10 núllum á eftir. Þetta eru nokkurn veginn 250 þús. kr. á hvern Íslending, litlu börnin talin með sem og gamla fólkið. Þetta eru um 600 þús. kr. á hvert heimili. Öðruvísi fram sett er það einn spítali, takk, sem á að setja í þetta. Þetta væri í lagi ef ríkissjóður væri vel stæður en því er ekki að heilsa. Hann er að borga nokkurn veginn þetta í vexti á hverju ári þannig að staða ríkissjóðs er hörmuleg og á þeim tíma tel ég að við höfum ekki efni á að setja peninga í þetta. Þetta kostar offjár og bætir ekki stöðu þeirra sem eru í miklum vanda. Ég get ekki ímyndað mér að 3 milljónir bæti stöðu þeirra sem eru í miklum vanda. Það er þá ekki mikill vandi, hann er miklu stærri. Staða þeirra sem lentu í þessari fasteignabólu batnar ekki neitt. Þeir sem keyptu fyrir 1. nóvember 2004, sérstaklega á árunum í kringum aldamótin, eru í þeirri stöðu að íbúðin hefur hækkað meira en lánið og launin hafa hækkað meira en lánið. Þeir eiga að fá aur frá ríkissjóði. Ég get ekki fallist á það. Hjá þeim er enginn forsendubrestur, þeir eru í gróða og ég get ekki fallist á þetta. Síðan er staða leigjenda eins og ég gat um. Það er ekkert gert fyrir þá og verður væntanlega ekki mikill afgangur þegar búið er að setja 80 milljarða í þetta. Staða leigjenda verður áfram slæm og ekki lagar þetta stöðu ríkissjóðs því að þetta fer út og inn. Ég hefði gjarnan viljað sjá upphæðina lækka skuldir ríkissjóðs, nota svo sem helminginn í það og hinn helminginn, eins og þegar maður er að kaupa nammi, til að lækka skatta. Ég hefði viljað lækka fjármagnstekjuskatt þannig að það borgi sig að spara. Það gerir það ekki í dag. Ég hefði viljað lækka fleiri skatta sem eru mjög íþyngjandi eins og tryggingagjaldið. Þetta lagar ekki heldur skuldastöðu heimilanna. Jú, jú, menn fá pening en bara ekki rétta fólkið. Þetta leysir ekki vanda þeirra sem eru í vanda og þeir sem eru ekki í vanda fá pening. Ég get ekki séð að þetta sé nokkur skynsemi og ég mun segja nei við þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að það var talsvert í henni sem mig langaði sjálfan en niðurlagið varðaði það hvað hægt væri að gera við þessa peninga. En hv. þingmaður nefndi sérstaklega að hann væri almennt á mótum sköttum og skattahækkunum. Það eru viðhorf sem ég skil mætavel. En ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður væri hlynntur svona skattlagningu gagnvart bönkunum ef markmiðið væri það eingöngu að greiða niður skuldir ríkissjóðs og væru þá væntanlega á þeim forsendum að skuldir ríkissjóðs yrðu bein afleiðing af hegðun bankanna eins og hún var fyrir hrun. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður mundi styðja það.

Herra forseti. Ég greiddi atkvæði með frumvarpi um að skattleggja bankana. Ég gerði það ekkert endilega til að refsa þeim eða eitthvað slíkt heldur er þarna ákveðin tekjulind sem hægt er að ná í. Ég vildi gjarnan sjá þetta notað, eins og ég gat um í ræðu minni, fyrst og fremst til að lækka skuldir ríkissjóðs og síðan til að lækka eitthvað af þeim sköttum sem undanfarið hafa verið hækkaðir úr hófi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða og efnisríka ræðu eins og hans er vandi í umræðu um þessi mál. Ég deili með honum því viðhorfi að varhugavert sé að skapa það fordæmi að grípa með þessum hætti til útgjalda án nokkurra efnislegra skilgreininga á því hverjir eiga að fá og hverjir ekki þegar við höfum mörg dæmi úr fortíðinni um mikla tilfærslu eigna og skulda úr sögu okkar efnahagslífs. Ég deili því líka sem hann rekur að ákveðnir þjóðfélagshópar munu bara hagnast á þessari aðgerð vegna þess að þeir hafa ekki upplifað neinn forsendubrest. Ég hef margsinnis í umræðunni nú gengið á eftir því við talsmenn málsins af hverju ekki sé hægt að afmarka forsendubrest, af hverju ekki sé hægt að binda þessar aðgerðir við þá sem sannanlega keyptu á versta tíma og hafa upplifað misvægi eigna og skulda og ekki hina. Kann hv. þingmaður skýringu á því hvers vegna það hefur ekki tekist?

Herra forseti. Ég held að það sé vegna þess að menn vildu hafa almenna flata niðurfellingu skulda, að það hafi verið draumurinn. Það eru ákveðnar kenningar um að það sé gott fyrir efnahagslífið, gott fyrir heimilin sem skulda of mikið o.s.frv. Í sjálfu sér gæti það líka verið gott ef ríkissjóður ætti fyrir því, ef ríkissjóður væri vel settur. En ríkissjóður er ekkert síður skuldsettur en heimilin þannig að verið er að taka af vissum heimilum, því að allir borga þetta, til að láta önnur heimili fá. Og þessi vissu heimili eru ekkert endilega í góðri stöðu og ég nefni þar sérstaklega leigjendur.

Virðulegi forseti. Já, ég þakka hv. þingmanni svarið og vil kannski ganga aðeins lengra og fitja upp á þeirri spurningu hvort það sé þá ósköp einfaldlega þannig að menn kæri sig kollótta um efnahagsafleiðingarnar. Nú trúi ég því ekki upp á hv. þingmann og ég vil trúa því að menn vilji reyna að haga aðgerðum sem þessum í þá veru að þeir valdi ekki kostnaði að óþörfu eða vandræðum. En það liggur fyrir, eftir því sem sérfræðingar Seðlabankans sögðu við okkur í efnahags- og viðskiptanefnd í morgun, að aðstæður í hagkerfinu eru þannig að þessi aðgerð mun kalla á svör af hálfu Seðlabankans, í hærri vöxtum til að bregðast við aukinni verðbólgu og þrýstingi af gengi. 

Forseti biður þingmenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Mér finnst ósanngjarnt af hv. þingmanni að spyrja mig þessarar spurningar. Ég er að gagnrýna þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lagði fram á dögunum frumvarp um opinber fjármál. Þar er lögð áhersla á samhæfingu fjármálastefnu ríkis og sveitarfélaga. Talað er um að búa þurfi þannig um hnútana að bæði ríkisfjármálin og peningamálin séu samstillt og réttur taktur sé í hagstjórninni og beiting ríkisfjármála sé formgerð í fjármálastefnu og fjármálaáætlun til nokkurra ára með innbyggðum fjármálareglum. Sami hæstv. ráðherra leggur það frumvarp sem við ræðum hér fram og í skýringum stendur að ljóst sé að mikil óvissa er um heildarábyrgð aðgerðanna og áhættuþættir séu fjölmargir. Ég er svolítið rugluð af því að mér finnst þetta stangast á. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé kannski þannig að þegar stjórnarliðar tala um aga í ríkisfjármálum viti þeir ekki alveg hvað þeir eru að tala um.

Herra forseti. Ég er mjög hlynntur frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra um fjármálastöðugleika og fjármálaráð og mun styðja það. Mér finnst ekki sanngjarnt að ég fari að svara fyrir það hvort frumvarpið sem við ræðum núna sé í takt við það frumvarp. Færa má ýmis rök fyrir því að þetta sé skynsamlegt frumvarp til að lækka skuldir heimilanna sem eru allt of miklar o.s.frv. en eins og ég benti á í ræðu minni er ríkissjóður ekki síður skuldsettur og veitti ekki síður af þessari innspýtingu en heimilunum.

Virðulegi forseti. Ég skil þetta þannig að ef við hefðum verið búin að samþykkja frumvarpið um opinber fjármál hefðum við ekki getað lagt það frumvarp sem við ræðum hér fram í þeim búningi sem það er. Við hefðum þá þurft að vera með nánari greiningar. Ég hef til dæmis spurt að því af hverju það hafi ekki verið greint hvaða áhrif það hefði ef við tækjum 80 milljarða og greiddum niður ríkisskuldirnar. Það væri almenn aðgerð og það hefur ekki verið greint hvaða áhrif það hefði á hag heimilanna og kjör í landinu ef við hefðum farið þá leið. Ég er algerlega sammála því að ég vil að við komum til móts við þá sem enn eiga í miklum greiðsluvanda eftir hrunið og ég vil að við mætum þeim. En þessi aðgerð er þannig að meðalfjárhæð á hvert heimili hækkar eftir því sem tekjur heimilisins eru hærri. Hefðu ekki þurft að vera betri greiningar að baki þessu frumvarpi?

Herra forseti. Ég lendi í því aftur og aftur í andsvörum að vera að verja frumvarp sem ég er sjálfur á móti. Mér finnst það bara ekki sanngjarnt. Það eru aðrir sem eiga að svara þessum spurningum og kannski fyrst og fremst þeir sem flytja málið og styðja það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnisríka og innihaldsmikla ræðu. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður fagnaði því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra talaði fyrir frumvarpinu. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort hv. þingmanni finnist eðlilegt að sá ráðherra tali fyrir málinu þar sem ljóst er hvaða ráðherra átti helst frumkvæði að þessari hugmynd og leiddi þá umræðu sem varð til þess að stjórnin myndaðist á sínum tíma, þ.e. hæstv. forsætisráðherra. Fagnar hv. þingmaður þessu í því samhengi? Í umræðunni hefur þessum aðgerðum verið líkt við dulbúna skattalækkun. Getur hv. þingmaður tekið undir þau orð og þá greiningu? Í þriðja lagi langar mig að spyrja: Ef bankaskatturinn reynist lögmætur - hann nefndi dæmi um í hvað ætti að ráðstafa þeim tekjum en nefndi ekki velferðarkerfið - gæti komið til greina að nota helminginn í að greiða niður skuldir og hinn helminginn til að efla velferðarkerfið sem svo sannarlega á undir högg að sækja?

Herra forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni hvernig við gætum hugsanlega ráðstafað þessum peningum. Þetta eru gífurlegir peningar og ég hefði gjarnan viljað sjá lækkun skulda ríkissjóðs að einhverju leyti og svo lækkun skatta, sérstaklega skatta sem eru niðurdrepandi, sem drepa atvinnulífið í dróma. Ég nefndi tryggingagjaldið, sem er skattur á atvinnu, ég nefndi fjármagnstekjuskattinn, en nú er verið að skattleggja neikvæðar fjármagnstekjur, það hindrar sparnað sem er bráðnauðsynlegur þessari þjóð. Ég hefði gjarnan viljað sjá sitt lítið af hverju og það má vel vera að eitthvað af óskum mínum hefði hrotið yfir til velferðarkerfisins. Það er ekki vanþörf á víða þar að bæta úr.

Herra forseti. Ég þakka ágæt svör en ég vildi kannski heyra álit hv. þm. Péturs á því sem ég sagði um hina dulbúnu skattalækkun; ég virði álit hans mikils.

Forseti áminnir þingmenn um að nefna þingmenn fullu nafni.

Herra forseti. Ég sé nú ekki að það mál sem við ræðum í dag sé skattalækkun. Það er hreinlega verið að bæta fólki það sem það skuldar, það fær lækkun á sínum skuldum og fær þá væntanlega minni vaxtabætur o.s.frv. í kjölfarið til framtíðar. Það er hitt frumvarpið um séreignarsparnaðinn sem að mínu mati er ekkert dulbúin skattalækkun heldur hrein og klár skattalækkun. Ég sagðist styðja hana vegna þess að hún er skattalækkun.

Hæstv. forseti. Það ber að fagna því að tvö frumvörp eru komin fram á Alþingi, þ.e. til leiðréttingar á skuldum heimilanna, og jafnframt þeirri viðleitni sem er sýnd þar í að leysa fjárhagsvanda heimilanna. En við ráðstöfun á jafnmiklum fjármunum og er verið að fjalla um í frumvarpinu hér, fjármuna sem ekki verða nýttir í annað, verður að skoða þessi frumvörp vel, þær leiðir sem eru farnar í þeim. Ég treysti á að þau verði skoðuð vel og lagfærð í meðförum Alþingis. Ég á bágt með að sætta mig við að stórir hópar fái enga leiðréttingu á svokölluðum forsendubresti. Þá er ég að tala um leigjendur, lánsveðshópinn, hina tekjulægstu og þá sem höfðu ekki efni á því að eiga húsnæði en hafa orðið fyrir forsendubresti vegna almennra verðlagshækkana. Á sama tíma og það eru fjölmargir sem eignuðust hús og síðan hækkaði höfuðstóll um tugi prósenta fá aðilar sem skulda lítið leiðréttingu á svokölluðum forsendubresti. Mér finnst erfitt að sætta mig við að þetta skuli vera sú tillaga sem á að bjarga okkur út úr vandanum. Þetta er fróðlegt að skoða í samræmi við kosningaloforðin, eins og margir hafa gert, og auðvitað er nauðsynlegt að koma með þau inn í umræðuna. Þar var talað um að einhverjir fengju leiðréttingu á forsendubresti en svo undarlega vill til að hann er ekki einu sinni skilgreindur hér, ekki lengur, en ég kem betur að því síðar. Ég held að við getum verið sammála um að það hafi verið orðið brýnt að leiðrétta skuldastöðu heimila, sérstaklega ef við skoðum það sem kom fram í umræðunni, en engin ljós kviknuðu þegar menn voru að tala um það í þinginu að skuldir heimilanna væru komnar yfir 2.000 milljarða, um 6 milljónir á hvert einasta mannsbarn á Íslandi á tímabilinu fyrir hrun. Hvernig gat það gerst að menn skuldsettu sig svo mikið? Þá er ég ekki að tala um íbúðaskuldir eingöngu heldur allar skuldir sem sneru að einstaklingum í þessu samfélagi. Þetta var langt umfram landsframleiðslu. Það hlýtur að vera ein af stóru spurningunum sem Alþingi á að glíma við, hvernig hindrum við að þetta gerist aftur? Hvernig hindrum við að slík skuldsetning heimila geti átt sér stað aftur? Kannski er eitt af svörunum það sem kom fram á þessum degi í skýrslu Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands um aðildarviðræður við ESB. Ég hvet menn til að skoða hlutina í samhengi. Ég sagði þegar skýrsla starfshóps ríkisstjórnarinnar kom út í nóvember sl. að margt af því sem þar kæmi fram væri ágætlega unnið og ágætar hugmyndir um margt. En það er óhjákvæmilegt að skoða allar tillögurnar í samhengi við þau loforð sem gefin voru. Við erum að tala um einungis fjórðung af því sem menn töluðu um. Við erum að tala um leiðréttingu upp á 72 milljarða kr. í þessu frumvarpi en ekki 300 milljarða kr. Rætt hafði verið ítrekað um að forsendubresturinn væri 18–20% en í skýrslunni var talað um að niðurgreiðslan á höfuðstól skulda væri um 13%. Mér sýnist á þeirri útfærslu sem hér er komin að leiðréttingin sé í kringum 5%. Ég held að menn verði að fara yfir það þegar þeir skoða í nefndinni hverjir fá, hversu miklu verið er að ráðstafa, hversu miklu það breytir af skuldum heimilanna í heild, hversu mikið það leiðréttir greiðslubyrðina hjá einstaklingum og heimilum. Ég hefði getað eytt töluverðum tíma í að fara frekar yfir þessi loforð en við erum búin að fara yfir þau fyrr í umræðunni. Þar var ágætlega farið yfir loforð Framsóknarflokksins og þá setningu sem hæstv. forsætisráðherra sagði í þætti, þar sem hann sat drottningarviðtal í Forystusætinu á RÚV, með leyfi forseta: „Við ætlum að láta þá sem bjuggu til forsendubrestinn bæta fyrir forsendubrestinn sem þeir bjuggu til, þ.e. þrotabú þessara banka.“ Í þeim sama þætti var talað um 300 milljarða og hefur komið fram í andsvörum að ítrekað var í þættinum að leiðréttingin úr þrotabúunum gæti jafnvel orðið hærri og ætti öll að renna til heimilanna. Það sem er athyglisvert, af því að ég var að ræða forsendubrestinn, er að þegar menn ræddu þetta fyrir kosningar töluðu þeir um að í þeirri einföldu útfærslu að taka öll lán, þá var talað árin 2007–2010, ætti að taka það sem var umfram efri vikmörk verðbólguforsendna Seðlabankans, þ.e. 4%, það ætti að taka og leiðrétta. Það vakti því undrun þegar skýrslan kom fram að sú tala var orðin 4,8% og án þess að hafa fengið nokkra skýringu aðra en að þarna hafi verið fundið eitthvert meðaltal á verðbólgu yfir ákveðinn tíma var í rauninni ekki hægt að sjá annað en skýringin væri sú að menn ætluðu sér ekki að leiðrétta þetta nema að hluta. Nú eru þær tölur báðar horfnar og vísað til reglugerðar sem á að setja fram þegar umsóknarfrestur er liðinn og menn sjá hversu margir sækja um, þ.e. hæstv. fjármálaráðherra hefur umboð til að skammta þetta þegar þar að kemur. Auk þess vakti undrun mína í frumvarpinu að ólíkt því sem var í skýrslunni var nú allt í einu miðað við árin 2008–2009 en ekki árið 2007 til haustsins 2010. Þetta eru allt saman hlutir sem mér finnst þurfa að ræða í nefndinni og fá betri skýringar á. Þegar við ræðum forsendubrestinn, sem hefur verið töluvert mikið til umræðu hér, og réttlætingu aðgerðanna, þetta með að fullnægja réttlætinu, kemur auðvitað upp umræðan um hvort þetta sé forsendubrestur, hvort þetta sé réttlætingaraðgerð, þ.e. til að auka réttlæti, hvort þetta sé almenn aðgerð. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason hefur svarað því hvort þetta sé almenn aðgerð og segir að því fari fjarri. Ég tek undir með honum. Þegar búið er að þrengja hópinn svona mikið, menn hafa búið til nýjar forsendur fyrir forsendubrestinum, stytt tímabilið, er þetta engin almenn aðgerð. Þetta er aðeins endurgreiðsla til tiltekins þröngs hóps á ákveðinni upphæð. Auðvitað mun muna um að fá 70–75 milljarða greidda inn á höfuðstól. Það er ekki hægt að gera lítið úr því, en þá eigum við eftir alla hina sem urðu fyrir forsendubresti. Þá spyrjum við: Hvað munu þeir fá í framhaldinu? Það er vitnað til vinnu í sambandi við leigufélög og samvinnufélög um hvernig á að leysa það, það er vitnað til vinnu í félags- og húsnæðismálaráðuneytinu en það kostar. Það kostar að setja húsnæðisbætur. Það kostar að koma þessu í gang. Það spyr maður: Af hverju eru peningarnir ekki að hluta til notaðir í að hjálpa okkur að jafna stöðuna, sem er eitt af markmiðum núverandi ríkisstjórnar, að jafna stöðuna milli leigjenda og kaupenda á markaðnum? Ég hefði viljað fá þá umræðu líka. Er fjármagn til að fara í það eða mun aðgerðin verða til þess að ekki verði farið í þær lausnir? Sumir hafa orðað það þannig að þarna sé verið að gefa út fullt af loforðum. Það kom ágætlega fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal í ræðunni á undan þetta 18% stökk á verðbólgu við hrunið, sem hann bar saman við eldri verðbólguskot upp úr 1980 þegar verðbólguskot voru tugir prósenta, jafnvel 80%. Bara árið 1989 var verðbólguskotið 25%, árið 1990 20%, og þetta eru tölur úr skýrslunni. Við höfum ekki leiðrétt þetta. Við höfum heldur ekki leiðrétt forsendubrestinn úti á landi þar sem menn hafa flutt heilu fyrirtækin í burtu, skilið byggðina eftir nánast án atvinnu, eignaverð hrunið um 50% eða 70%, það hefur aldrei verið leiðrétt. Það hefur engin leiðrétting átt sér stað þar. Menn hafa ekki fengið neitt til baka hvað það varðar. Hver var forsendubrestur hjá lífeyrisþegum sem urðu að sæta skerðingum eftir hrunið vegna þess að ríkissjóður var illa settur, hafði ekki efni á að borga í samræmi við þær ákvarðanir sem áður höfðu verið teknar? Og hvað með alla kaupmáttarrýrnunina sem bitnaði á öllum heimilum? Þegar við erum að tala um leigjendur erum við að tala um fólk sem leigir hjá Brynju, hússjóði Öryrkjabandalagsins, sem leigir fötluðum einstaklingum og það er nánast verðtryggð leiga. Við erum að tala um félagsbústaði stúdenta þar sem er verðtryggð leiga, meira og minna, sem hækkar reglulega. Við erum að tala um Búseta og Búmenn þar sem varð verulegur brestur á forsendum þegar menn þurftu allt í einu að breyta mánaðarlegri leigu úr kannski 110 þús. í 140–160 þús. Og það er ekki eftir að hafa selt eignir sínar og losað sig út og borgað sinn hlut, og eru alls ekki í þeim aðgerðum sem hér eru. Forsendubrestur hjá ríkissjóði, af því að menn voru að tala um að það ætti hugsanlega að borga niður skuldir þar sem menn fóru úr því að vera nánast skuldlitlir, skuldlausir, yfir í að skulda svo mikið að við borgum 90 milljarða í vaxtakostnað á hverju ári. Þetta er það sem við erum að glíma við og það sem við erum að fjalla um. Ég held að menn verði að þora að fara yfir þetta út frá þessum sjónarmiðum og líka, eins og hefur komið fram áður, skoða það í samhengi við frumvarp hæstv. fjármálaráðherra þar sem verið er að ræða ríkisfjármálin og stöðu þeirra. En loforð sem lagt var af stað með, 20% og 300 milljarða, er orðið að um 5–6% og 72 milljörðum.

Það voru engir 300 milljarðar.

Það var talað um það ítrekað. Ég get lesið það upp, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, ég var að lesa áðan upp úr útskrift af viðtalinu úr Forystusætinu en þar stóð að það ætti að renna til heimilanna. Hvað þýðir það?  Síðan koma menn hér og segja: Það eru 80% heimila sem fá niðurgreiðslu. Síðan hvenær var heimili skilgreint þannig að það er aðeins heimili ef maður skuldar? Það eru 125 þúsund heimili, húseigendur í landinu. Það er talað um að af þeim skuldi 74 þúsund verðtryggð lán, 5 þúsund fá ekki neitt, við erum að tala um 68–69 þúsund heimili sem hugsanlega fá eitthvað. Síðan dragast frá aðgerðir fyrri ríkisstjórnar og það er búið að reikna þær, þær eru í skýrslunni, þær eru jafn háar og þessi tala. Það eru yfir 70 milljarðar sem dragast frá og við eigum eftir að sjá hvernig það kemur út. Og það munu margir verða hissa þegar þeir fá þann útreikning. Það hefur komið ágætlega fram að þeir sem voru skuldlausir og jafnvel notuðu séreignarsparnaðinn sinn strax 2008 og borguðu niður skuldirnar fá ekkert fyrir 2009, enga leiðréttingu, af því að þeir voru búnir að greiða niður og það er enginn forsendubrestur hjá þeim og hækkun. En þeir borguðu fullan skatt af séreignarsparnaðinum þegar þeir tóku hann út. Við erum að tala um fólk sem hraktist til útlanda í leit að vinnu, leigði húsið sitt, það fær ekki neitt af því að það býr erlendis, eða ef fólk bjó ekki í húsinu o.s.frv. Það er fullt af álitamálum og spurningum sem ég bið hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar að skoða vegna þess að það skiptir auðvitað mjög miklu að þetta fái vandaða umfjöllun. Það er líka mjög forvitnilegt að sjá tímasetningarnar í þessu frumvarpi. Umsóknartímabilið hefst 15. maí og stendur í þrjá mánuði, þá verður lagt mat á hver upphæðin á að vera, svarað verður með reglugerð og síðan kemur úrvinnsla væntanlega í nóvember eða desember á þessu ári. Mér finnst líka skipta máli að skoða af hverju allur þessi tími er tekinn í þetta. Á sama tíma og við ræðum aðgerðir sem eiga að létta greiðslubyrði af heimilunum ræðum við að einhverra hluta vegna hefur það komið inn, og það hefur komið mörgum á óvart, að taka eigi greiðslujöfnunina fyrst út, þ.e. greiðslujöfnunarsjóðinn sem lagður er til hliðar, sem ekki eru afborganir af. Það á fyrst að borga hann upp með leiðréttingunni sem þýðir að sá hópur fær litla eða enga leiðréttingu á greiðslubyrði. Það kemur mér mjög á óvart. Á sama tíma er gefið upp í forsendum að þetta muni þýða að það létti á vaxtabótum, ríkið þurfi ekki að borga eins mikið í vaxtabætur, það muni ekki halda áfram. Síðan getur komið fleira. Ríkisstjórnin er búin að lækka barnabætur og hefur aukið álögur á einstaklinga í tengslum við fjárlögin. Hefði ekki verið betra að fresta þeim? Við ræddum til dæmis að verðbólguáhrifin bara af skólagjöldunum í háskóla hefðu skilað verulega mikilli lagfæringu fyrir ríkissjóð, ekki stór upphæð í þessu samhengi, aðeins lítið brot. Ég er með langan lista af spurningum sem ég ætla að koma á framfæri við hv. nefnd. Ég les listann kannski upp seinna í umræðunni vegna þess að fólk hefur leitað til mín og óskað eftir að fá svör sem hafa því miður ekki fengist enn þá í umræðunni. Ég skora á stjórnarliða sem standa að þessu máli, og þar með talinn hæstv. fjármálaráðherra, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir góða ræðu. Hann kom inn á kosningaloforðin sem títt eru nefnd. Hvaða nöfnum sem við nefnum loforð lofuðum við framsóknarmenn vissulega skuldaleiðréttingu með það að markmiði að fara í almenna efnahagslega aðgerð þar sem við sjáum þessa grundvallarefnahagseiningu og mikilvægi hennar fyrir hagkerfið og efnahagshringrásina í heild. Hv. þingmaður kom inn á það að lofað hefði verið 300 milljörðum. Það kannast ég ekki við. Ég kannast hins vegar við stemningu í kringum krónueign kröfuhafa og snjóhengjuna svokölluðu og vel má vera að stjórnarandstaðan hafi verið dugleg að draga fram einhverjar væntingar í því og tengja það þeirri umræðu. Talað var um að verðtryggðar húsnæðisskuldir yrðu leiðréttar. Verið er að standa við það og verið er að standa við það sem kynnt var í Hörpu í nóvember. Það er það sem við erum að gera hér, ríkisstjórnin, og framkvæmdin verður einföld fyrir heimilin þó að um stórt og flókið verkefni sé vissulega að ræða. Miðað við taktinn í ræðunni langar mig að spyrja hv. þingmann: Þegar talað er um ríkissjóð sem millilið í efnahagshringrás þá skiptir staða hans vissulega máli, en við verðum að skoða þær aðstæður sem við erum að vinna okkur út úr. Telur hv. þingmaður að í því samhengi sé nóg gert fyrir heimilin, það sé nóg komið?

Herra forseti. Þessu svöruðum við fyrir kosningar, svarið er nei. Við töldum ekki nóg að gert. Við töldum að vera ætti með nákvæmari fókus á hverjir fengju aðstoð í lokaumferðinni. Það kom ágætlega fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal sem skilgreindi ágætlega tímann, sem er í lok ársins 2004 til upphafs árs 2009. Það er aðgerð sem hefði kostað svipaða upphæð, 40–60 milljarða, jafnvel aðeins ríflega það, en það hefði þá leyst málið hjá þeim hópi og ekki komið til þeirra sem í raunveruleikanum urðu ekki fyrir neinum forsendubresti miðað við þá skilgreiningu sem ríkisstjórnin sjálf hefur á því hugtaki, þ.e. þar sem eignamyndunin nam bara á þremur, fjórum árunum fyrir hrun á höfuðborgarsvæðinu allt upp í 40–50%. Við erum að tala um höfuðstól og við erum líka að tala um greiðslubyrði og við erum að tala um að fólk sem er jafnvel með greiðslubyrði undir 50 þús. kr. á mánuði hefur fengið þessa eignamyndun. Af hverju er verið að rétta þeim pening á sama tíma og við eigum eftir að leysa úr vanda margra annarra sem búa enn þá við afleiðingar af hruninu og við þurfum að hjálpa með einhverjum hætti hvort sem er? Þegar talað er um kosningaloforðin - ég tók nú ekki blaðið með mér, ég skal bara afhenda ykkur það - þetta með hvaða loforð þeir efna, við getum kannski sagt ókei, Framsóknarflokkurinn er að standa við kosningaloforð sín, þ.e. um það bil 25% af þeim. Þannig er það. Við skulum svo sem ekkert vera að gagnrýna það frekar, það þarf ekki að ræða það mikið frekar. En þegar við nefndum skýrsluna í Hörpu, þá ég var að telja þau atriði sem eru öðruvísi. Hvar eru 4%? Þau urðu 4,8%, nú eru þau horfin. Hvar er tímasetningin 2007–2010. Hún er orðin 2008–2009. Þetta eru breytingar, er það ekki rétt? Ég held að menn verði að skoða þetta saman. Hlutir hafa breyst sem hefur komið manni á óvart. Mér finnst það kannski ekki vera orðið aðalatriðið. Aðalatriðið er: Hvernig gagnast þetta, hvernig förum við með peninga okkar sem ríkisvald?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég vil þó ítreka að ég get tekið undir með honum að við erum sammála um að aðalatriðið er ekki að vera að togast á um tölurnar í þessu samhengi. Hins vegar kemur fram í skýrslunni frá því í nóvember að tímabilið sem um ræðir var 2007–2010. Gert var ráð fyrir að verðtryggð húsnæðislán yrðu færð niður um fjárhæð sem samsvaraði verðbótum umfram verðbólgu á tímabilinu þá. Við útreikning kom hins vegar í ljós að forsendubresturinn hafði eingöngu áhrif á verðtryggð lán á árunum 2008–2009 og því liggur staða verðtryggðra lána yfir það tímabil til grundvallar leiðréttingunni, þ.e. að verðbólgan á árunum 2007–2010 var undir viðmiðum sem dregur það vissulega fram að verið er að leiðrétta þann hugsaða skilgreinda forsendubrest. Getur hv. þingmaður ekki tekið undir það?

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort ég get tekið undir það vegna þess að ég held að þarna sé einmitt mismunurinn á 4% og 4,8%. Það væri auðvitað mjög skemmtilegt fyrir mig hafandi verið í fyrrverandi ríkisstjórn að segja: Það var gaman að það skyldi koma fram. Að strax í byrjun árs 2010 vorum við komin undir verðbólgumarkmið Seðlabankans. Það var búið að ná þessu strax þá. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Fram hefur komið að búið er að trappa ansi mikið niður þá glanskynningu sem var í Hörpu á sínum tíma um væntanlegar skuldaleiðréttingar og það viðmið sem átti að nota varðandi forsendubrestinn. Nú á að finna út með reglugerð að því er virðist, þegar allar umsóknir eru komnar í hús og hver þátttaka verður, svokallaða leiðréttingarvísitölu og nota reglugerð í því sambandi. Það er auðvitað gert til að reyna að halda utan um það að upphæðin verði ekki meiri en 80 milljarðar þegar menn vita hve margir koma til með að nýta sér þessi úrræði. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, ef hann vill veita mér athygli, hvort hann telji að það sé eðlilegt að færa svo mikið vald í hendur hæstv. fjármálaráðherra að skilgreina þær forsendur miðað við þá tugmilljarða ráðstöfun úr ríkissjóði, að hann með reglugerð hafi þá heimild til að setja þau viðmið hvernig þeim fjármunum verður útdeilt. Og kannski í framhaldi af því: Telur hann að einhverjir hópar sérstaklega séu algerlega skildir eftir hvað þessa aðgerð varðar? Fram hefur komið að á síðasta kjörtímabili voru lagðir af hálfu opinberra aðila yfir 70 milljarðar í aðgerðir, og átti eftir að reyna að bæta um betur, 

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi í raunveruleikanum svarað þessu með reglugerðina, bara svo hann njóti sannmælis, með því að segja að hann teldi eðlilegt að reglugerðin kæmi a.m.k. fyrir þingnefnd eða til þingsins áður en gengið yrði frá henni. Ég tel útilokað annað, ég styð hæstv. fjármálaráðherra í því að þetta eigi að koma til þingsins og fá umfjöllun þar þegar menn fara að úthluta einhvern tíma í september/október, þ.e. þegar reglugerðirnar verða settar þegar allt er komið fram. Við skulum vona að það gangi eftir. Hvort einhverjir hópar hafi algerlega orðið út undan þá færði ég rök að því og það hefur komið fram í fleiri ræðum í dag, m.a. frá stjórnarliðum, að forsendubresturinn var í öllu samfélaginu. Menn tóku á sig, þegar gengishrapið varð, kaupmáttarrýrnun upp á 20–30% og menn verða að lifa af því sem þeir hafa, vinnutap varð, atvinnuleysi varð, menn misstu yfirvinnu og annað slíkt vegna hrunsins, sá forsendubrestur er algerlega óbættur. En ef við tökum í tengslum við það að allir verði að eiga þak yfir höfuðið þá eru það fyrst og fremst leigjendurnir og þeir hópar sem ég nefndi sem er mjög sláandi að sjá að sitja óbættir hjá garði. Við skulum vona að bætt verði úr því en þá verður líka að vera svigrúm til þess. Það má ekki verða þannig að menn fari að reka fjárlögin með halla vegna þess að menn hafi ráðstafað peningunum með röngum hætti. Við getum nefnt námsmenn, þ.e. þeir sem borga lánasjóðnum og skila allt að 10% í afborganir. Við erum að tala um þann hóp líka. Við erum að tala um lánsveðshópinn sem að hluta getur fengið lagfæringar en lánsveðunum er ekki létt af nema menn séu komnir að því að greiða lánið upp að fullu. Það er hópur, sem þó var komin tillaga um um einhverjar útfærslur, sem situr óbættur hjá garði miðað við þessar tillögur.

Herra forseti. Þá er það forsendubresturinn. Hv. þingmaður kom inn á að forsendubrestur hefði víða orðið hér í gegnum tíðina og minntist á margar sjávarbyggðir úti á landi sem hefðu staðið frammi fyrir forsendubresti varðandi eignir þar þegar fyrirtæki hafa horfið með aflaheimildir frá staðnum og skilið fólk eftir slyppt og snautt. Telur hv. þingmaður að með þeirri aðgerð núna sé verið að millifæra ákveðnar skatttekjur á fjármuni milli í raun og veru landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis? Við þekkjum gífurlegan mun á fasteignaverði milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Landsbyggðin tók ekki þátt í húsnæðisbólunni nema að mjög takmörkuðu leyti en virðist eiga núna með skatttekjum til framtíðar að greiða niður þá bólu sem fyrst og fremst varð á höfuðborgarsvæðinu og stærstu fjármunir fara væntanlega í að greiða niður á höfuðborgarsvæðinu. Er verið að millifæra þarna skatttekjur á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis?

Hæstv. forseti. Ég held að þetta sé ein af þeim spurningum sem á að svara í nefndinni. Hvernig verður tilfærslan í samfélaginu og hvernig er staðan miðað við fasteignaverð? Eins og ég nefndi áðan hefur forsendubresturinn verið gríðarlegur í mörgum sjávarbyggðum og smærri byggðum. Bara þegar þú kemur upp á Akranes eða í Árborg þá er það þannig að ef menn byggja hús þá selja þeir það með 20% lækkun á fyrsta ári. Það er meira en sá forsendubrestur sem verið er að leiðrétta hér. Það vitum við. Ef við kaupum eða byggjum hús á þessum svæðum þá fellur endursöluverðið - þetta er eins og bíll - um 15–20%. Er það forsendubrestur eða er það eitthvað sem við vitum af þegar við fjárfestum þar? Svo getum við farið lengra út á land eins og á Vestfirðina þar sem þetta er miklu minna. Íbúðalánasjóður ásakar fólk um að búa til innri viðskipti þegar verið er að selja heilu einbýlishúsin á 14–15 millj. kr., stór einbýlishús, að verið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir ræðuna. Það er þrennt sem ég vildi spyrja hann um. Í fyrsta lagi tíundaði hv. þingmaður margt sem þyrfti að ræða betur í efnahags- og viðskiptanefnd og ég tek undir það. En telur hv. þingmaður einnig að kannski þyrfti að ræða lánsveðshópinn sérstaklega? Ákvörðun lánsfjárvaxtabóta kemur til að mynda til frádráttar þeim úrbótum sem hópurinn á að verða fyrir. Það ætti kannski að ræða sérstaklega og ég spyr hvort hv. þingmaður taki ekki undir það. Ég vil í öðru lagi spyrja út í 15. maí, hvort hv. þingmaður telur að eitthvað liggi að baki þeirri dagsetningu og hvort hann geti úttalað sig nánar um það. Í þriðja lagi mundi ég vilja spyrja hvort ekki þyrfti að skoða hve margir eru undir þegar kemur að innborgun á greiðslujöfnunarhluta láns. Þar þurftu menn að velja sig út frá því úrræði, margir gerðu það ekki og gera sér kannski ekki grein fyrir að þeir eru komnir undir það úrræði og fá því mögulega ekki það sem þeir töldu sig fá vegna þess að þeir eru að fara að borga inn á greiðslujöfnunarreikning sem þeir vissu ekki að þeir ættu. Ég velti fyrir mér hvort ekki þurfi að taka þetta fyrir sérstaklega í umræðum í nefndinni, hvort hv. þingmaður geti tekið undir það með mér.

Hæstv. forseti. Varðandi lánsveðshópinn held ég að það sé algerlega óhjákvæmilegt að skoða stöðu hans í sambandi við þær lausnir sem hér eru. Mörg sárustu tilfellin varðandi skuldir, meðal annars ungs fólks, eru þegar fólk hefur ekki getað leitað eftir úrræðum eða farið í gjaldþrot og losað sig út úr vandanum vegna þess að lánsveð hangir hjá foreldrunum sem þýðir þau keðjuverkandi áhrif að setja þá í þrot. Glímt hafði verið við að finna lausnir og gekk ekkert allt of vel. Þó kom ein tillaga um það og samningar við lífeyrissjóðina en því hefur verið kastað út af borðinu. Þá vill maður fá svar um hvað kemur í staðinn og hv. nefnd verður að vinna úr því. Varðandi vaxtabæturnar þá má deila um það; þetta var að vísu tvenns konar, almennar vaxtabætur og sérstakar vaxtabætur, og það eru þær sem koma til frádráttar. Það er eins með það, mér finnst að menn eigi að meta það. Ég er ekki að ætla mönnum eitthvað varðandi 15. maí, með sveitarstjórnarkosningarnar. En þegar menn fara fram með bravúr eins og nú séu einhver ósköp að gerast verða menn að horfast í augu við að sex mánuðir eru þar til eitthvað fer að gerast; það er bara staðreynd. En því fyrr því betra. Ég gagnrýni margt í kringum þá útfærslu sem hér er verið að fara en ég fagna þeirri viðleitni sem felst í því að reyna að létta skuldum af heimilunum og skapa þannig umhverfi í samfélaginu að við skuldsetjum okkur ekki svona mikið, að menn geti lifað af launum sínum án þess að þurfa að leggja allt undir til að eignast húsnæði. Það er allt saman óleyst í sambandi við þetta. Mér sýnist það vera um 40–42 þúsund heimili sem eru með greiðslujöfnun, það kemur fram í skýrslunni, annars vegar hjá Íbúðalánasjóði en hins vegar hjá bönkunum. Fólk á eftir að finna fyrir því að greiðslujöfnunin verður greidd niður fyrst og það mun ekki lækka greiðslubyrðina.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Frumvarpið er hluti af aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um höfuðstólslækkun húsnæðislána. Það sem slær mig einna fyrst við lestur frumvarpsins eru óvissuþættir málsins, fyrir utan þá staðreynd að skuldaleiðréttingarnar eru mun minni í sniðum en boðað hafði verið og miðað við hvernig ég sjálf að minnsta kosti skildi þær fyrir kosningar. Raunar lækkuðu boðaðar skuldaleiðréttingartillögur allverulega um leið og hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra kynntu tillögur sínar í nóvember sl. Nú hafa þær enn lækkað en talað var um að allt að 240–300 milljarða sem áttu að fást úr svokölluðum „hrægammasjóðum“. Leiðréttingarnar eru nú orðnar að um það bil 80 milljörðum sem koma eiga úr ríkissjóði. Það er svolítið annað upplegg en fyrir kosningar, en gott og vel. Sem fyrr segir hljóta allir sem kynna sér málið að hnjóta um alla óvissuþætti þess. Illmögulegt ef ekki ómögulegt er fyrir fólk sem var með verðtryggð fasteignaveðlán á árunum 2008–2009 að átta sig á því hvort það eigi rétt á leiðréttingu og þá hversu mikilli. Rétt eins og hv. þm. Helgi Hjörvar hefur verið óþreytandi að benda á síðustu daga þá vantar reiknivélina sem talað hafði verið um að yrði sett upp svo hver og einn gæti séð hversu mikið hann eða hún gæti gert ráð fyrir að fá í leiðréttingu. Það mun hins vegar ekki liggja fyrir fyrr en umsóknarfrestur um skuldaleiðréttinguna rennur út eða þann 1. september Að sama skapi mun heildarumfang aðgerðarinnar ekki liggja fyrir fyrr en að loknu umsóknarferlinu þegar vitað er hversu margir ætla að láta á hana reyna og sækja um skuldaleiðréttingu. Um þetta segir í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta, að „þátttaka í aðgerðinni og dreifing þegar fenginna afskrifta verður ekki þekkt nægjanlega nákvæmlega fyrr en að umsóknartímabili liðnu.“ Það er sem sagt ekki víst að 80 milljarða áætlunin standist eða hvort bæta þurfi við upphæðina. Hæstv. fjármálaráðherra verði hins vegar veitt svigrúm til að stemma það af í reglugerð. Ég vil taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa sagt að þetta þurfi hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skoða sérstaklega og svara því hvort hreinlega sé hægt að gera svona í lögum. Ég veit það ekki en mér finnst þetta vera það stórt atriði að menn hljóti að þurfa að skoða það nánar, enda ekkert litlir peningar sem liggja þarna á bak við, 80 milljarðar. Við þetta má svo raunar bæta að nokkrum undrum sætir hve lítt aðgerðirnar koma að gagni þeim hópum sem veikast standa, tekjulágum, þeim sem þegar hafa nýtt sér önnur úrræði í skuldavanda sínum og fólki á leigumarkaði sem svo sannarlega hefur orðið fyrir búsifjum af völdum efnahagshrunsins. Þeir hópar fá litla eða enga bót í sínum málum í þessu frumvarpi. Aðgerðirnar virðast sniðnar að betur stæðum heimilum og þeim sem eru með hæstu tekjurnar eða efri millitekjur. Það liggur hins vegar fyrir að fyrri aðgerðir til aðstoðar skuldsettum heimilum með verðtryggð húsnæðislán koma til frádráttar þessari aðgerð þannig að þeir sem nú þegar hafa fengið sérstaka skuldaaðlögun eða aðlögun í samræmi við 110%-leiðina fá ekki frekari aðstoð við að ná tökum á greiðsluvanda sínum með þessu frumvarpi. Virðulegi forseti. Frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána tekur ekki til lögaðila þrátt fyrir að til lánsins hafi verið stofnað með beinum eða óbeinum hætti í þágu einstaklinga. Um þetta er fjallað í 3. gr. frumvarpsins. Með öðrum orðum þýðir það að skuldaleiðréttingin nær ekki til leigjenda, þar á meðal þeirra sem leigja hjá húsnæðissamvinnufélögum. Í umræðum um frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar sem hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir fyrir helgi, eða sl. fimmtudag, komu fram þær áhyggjur þingmanna að það frumvarp gagnaðist illa þeim sem hafa lágar ráðstöfunartekjur. Þá hefur einnig verið bent á að engin félagsleg greining liggi fyrir um það hvaða hópar það eru helst sem ekki leggi fyrir séreignarlífeyrissparnað en að vel megi ímynda sér að það sé einmitt tekjulágt fólk. Í þeirri umræðu var bent á að hvort sem stjórnvöld skapa hvata til að leggja fyrir með því að bjóða þeim sem það gera skattafslátt á móti gagnast það ekki þeim sem ekki ná endum saman og hafa því ekki efni á að leggja fyrir í sparnað. Sami hópur, þ.e. lágtekjufólk, er einnig ólíklegur til að hafa vegna lágra launa sinna fest kaup á húsnæði. Það fólk er því á leigumarkaði. Frumvarp hæstv. fjármálaráðherra um séreignarlífeyrissparnað gagnast þeim hópi ekki neitt. Nú kemur þetta frumvarp fram og vegna þess að það nær ekki til lögaðila svo sem húsnæðissamvinnufélaga eins og áður sagði mun það ekki verða til að lækka greiðslubyrði þeirra aðila og þar með leigu þeirra sem leigja hjá húsnæðissamvinnufélögunum. Dæmi um húsnæðissamvinnufélag af þessum toga er Brynja, hússjóður Öryrkjabandalags Íslands, en sú er hér stendur hefur raunar haft tengsl við það húsnæðissamvinnufélag í gegnum stjórnarsetu. Brynja er sjálfseignarstofnun með það hlutverk að eiga og reka leiguíbúðir fyrir öryrkja. Sjóðurinn var stofnaður árið 1965 og hefur til þessa dags verið fjármagnaður með leigutekjum. Frá árinu 1987 hefur hann einnig fengið viðbótarframlag frá Öryrkjabandalagi Íslands af ágóðahlut þess af Íslenskri getspá, lottóinu. Í dag á sjóðurinn rúmlega 750 íbúðir í útleigu og eins og gefur að skilja skiptir hann gríðarmiklu máli fyrir stöðu öryrkja á húsnæðis- eða leigumarkaði. Til að setja hlutina í samhengi vil ég benda hv. þingmönnum á að meðalbætur örorkulífeyrisþega með framfærsluuppbót en fær ekki heimilisuppbót eru 188 þús. kr. fyrir skatt. Með heimilisuppbót, sem reyndar einungis tæp 30% örorkulífeyrisþegar fá, hækkar talan í tæpar 216 þús. kr. Það eru meðaltekjurnar sem þessir leigjendur hafa úr að spila. Í stefnuyfirlýsingu Brynju hússjóðs segir, með leyfi forseta: „Brynja hússjóður leitast við að vera fyrirmynd í rekstri á félagslegu húsnæði fyrir öryrkja. Brynja hússjóður er virkur í umræðu, ákvarðanatöku og stefnumótun er lýtur að félagslegu húsnæði.“ Á öðrum stað í stefnunni kemur fram að rekstur sjóðsins skuli vera sjálfbær og að tekið skuli tillit til þess við ákvörðun leiguverðs. Leitast skal við að tryggja að yfirbygging sjóðsins sé lítil, búsetuöryggi íbúa sem mest, húsnæði aðgengilegt, fjölbreytilegt og staðsetningar við hæfi. Allt eru þetta þættir sem ekki er tryggt að séu til staðar á almennum leigumarkaði. Sérstaklega skiptir aðgengi leigjendur Brynju hússjóðs, sem eru fatlað fólk og öryrkjar, miklu máli. En þó að eiginfjárhlutfall Brynju hússjóðs sé gott, en stefna sjóðsins er sú að það verði ekki lægra en 60% á hverjum tíma, fer ekki hjá því að slíkur sjóði beri líkt og önnur húsnæðissamvinnufélög verðtryggð lán. Þau lán hafa vitaskuld tekið breytingum líkt og lán einstaklinga. Hærri greiðslubyrði skilar sér því eðli málsins samkvæmt í hærri leigu til viðskiptavina sjóðsins, sem eru með ráðstöfunartekjur upp á 188 þús. kr. á mánuði. Með því að undanskilja húsnæðissamvinnufélög er því verið að svipta leigjendur slíkra félaga mögulegum ávinningi af skuldaleiðréttingum. Engu að síður hefur þetta fólk orðið fyrir margs konar afleiðingum efnahagshrunsins líkt og allir aðrir sem byggja þetta samfélag. Erfitt er að sjá hvers vegna orðræða ríkisstjórnarflokkanna um forsendubrest sem brýnt sé að leiðrétta eigi ekki að taka til þessa hóps. Örorkulífeyrisþegar greiða skatt af lífeyri sínum, skatt sem líkt og allir aðrir skattar renna í samneyslu okkar. Fyrirætlun stjórnvalda um að greiða verðtryggð húsnæðislán niður með almannafé felur í sér tilfærslu fjármuna frá þeim tekjulægri, eins og örorkulífeyrisþegunum sem ég tók dæmi af áðan, til þeirra tekjuhærri og frá þeim eignaminni til þeirra eignameiri. Lauslegar áætlanir, enda margt á huldu um hver áhrif frumvarpsins og skuldaleiðréttinganna verða þegar allir hafa nýtt umsóknarfrest sinn, gera hins vegar ráð fyrir að félag á borð við Brynju, hússjóð Öryrkjabandalagsins, gæti lækkað leigu sína um allt að 5% ef lögin tækju til þess. Það munar um slíkt fyrir einn tekjulægsta hópinn á íslenskum húsnæðismarkaði. Hér erum við aftur komin að kjarna málsins. Það er sú staðreynd að tillögur ríkisstjórnarinnar, hvort heldur sem er það frumvarp sem við ræðum hér í dag eða frumvarpið um séreignarsparnaðinn sem við ræddum fyrir helgi, taka ekki mið af vanda og veruleika þeirra tekjulægstu. Að segja láglaunafólki á leigumarkaði að það geti bara lagt til hliðar viðbótarsparnað til íbúðarkaupa bendir til blindu á efnahagslegan veruleika þessa hóps. Í þessu frumvarpi leggja höfundarnir meira að segja sérstaka lykkju á leið sína til að útiloka húsnæðissamvinnufélög, félög sem oft leigja íbúðir á félagslegum grunni en ekki með gróðasjónarmið í huga og gagnast einkum þeim efnaminnstu. Það eru kannski ekki óvænt viðbrögð frá öðrum aðildarflokki þessarar ríkisstjórnar en koma nokkuð á óvart frá hinum sem vildi a.m.k. til skamms tíma halda á lofti merki samvinnuhugsjónarinnar. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að ég tel þetta lagafrumvarp ekki líklegt til að bæta raunverulega hag þeirra sem erfiðast eiga með að láta enda ná saman og eiga í hvað mestum greiðsluerfiðleikum um hver mánaðamót. Þvert á móti felur það í sér tilfærslu fjármuna frá þeim tekjulægri til hinna sem betur eru settir.

Forseti. Hv. þingmaður ræddi hér um hvað frumvarpið er óljóst, reiknivélin er týnd, og það er ekki hægt að reikna út hvað hver fær mikið. Mér skildist á hv. þingmanni að hún teldi það vera þannig að nú sæki fólk um leiðréttingu og að í september komi síðan í ljós hve margir hafa sótt um. Mér fannst hún svo bjartsýn að halda að þá strax fengi fólk að vita hvað það fengi mikið en ég skil þetta þannig að það gæti tekið þrjá mánuði að reikna það út. Hún leiðréttir mig kannski ef svo er ekki. Minn skilningur hefur verið sá að þá yrði leiðrétt á einstaklingana en mér fannst hv. þingmaður halda að þá yrði heildarupphæðin sem ætti að fara í þetta hækkuð, ef ég orða þetta skiljanlega. Það gæti komið í ljós að mjög margir sækja um og til að við fáum um 5%, eða ég veit ekki hvað það er, verði þessi upphæð, 80 milljarðar, hugsanlega hækkuð. Ef miða á við forsendur sem reiknaðar eru út í dag sé eitthvert meðaltal upp á 1,5 millj. kr. sem hver eigi að fá og ef margir sæki um lækki sú upphæð á einstakling. Ég skil þetta kannski ekki alveg 

Forseti biður hv. þingmann að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Já, ég verð að taka undir með hv. þingmanni að þetta er nokkuð óljóst. Eins og ég skil þetta muni það ekki liggja fyrir fyrr en umsóknarfresturinn er runninn út hversu margir sækja um og þá þurfi að reikna út hvað þeir eigi rétt á samkvæmt frumvarpinu. Samtalan af því verði m.a. notuð til að meta umfang og stærð aðgerðarinnar og þar hafi hæstv. fjármálaráðherra svigrúm til að stemma af. Þannig skildi ég þetta en ég verð að viðurkenna að ég er kannski ekki sú reyndasta að lesa út úr svona óljósum lagatexta. Sá skilningur sem ég fékk var að þetta væri ansi opið í báða enda og í rauninni væru gefnar upp viðmiðunartölur.

Forseti. Ég held að það sé kannski kjarni málsins, að frumvarpið er allt mjög óljóst og ómögulegt að vita til hvers það leiðir. En mig langar aðeins til að koma inn á séreignarsparnaðinn. Hv. þingmaður tók það fram sem er alveg hárrétt að séreignarsparnaðarleiðin nýtist best þeim sem háar hafa tekjurnar en síðan er ekkert hugsað um þá sem lægstar hafa tekjurnar. Mér var bent á það í dag af samflokkssystur minni, hv. þm. Margréti Gauju Magnúsdóttur, að það er svolítið kostulegt og það gerist mjög mikið í umræðu núna hvað orð breytast. Nú eru allir að tala um séreignarsparnað en einhvern tíma hét þetta séreignalífeyrissjóðssparnaður. 

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mjög áhugaverð ábending frá hv. þingmanni. Hvort sem við köllum þetta séreignarsparnað eða séreignarlífeyrissparnað langar mig líka að benda á að þeir sem fá sínar einu tekjur frá Tryggingastofnun ríkisins borga einfaldlega ekkert í lífeyrissjóð og þaðan af síður í séreignarsparnað. Þeir eiga þar af leiðandi engin uppsöfnuð réttindi í lífeyrissjóði og geta ekki nýtt sér þessa leið. Þó svo að þeir gætu einhvern veginn látið enda ná saman um mánaðamót og vildu leggja meira fyrir í sparnað er þessi leið hreinlega ekki í boði fyrir þann hóp.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir ræðuna. Hv. þingmaður talar um að 80 milljarðar kr. séu teknir af almannafé í þessa beinu aðgerð. Mig langar að benda á að þessir fjármunir koma með því að skattleggja þrotabú gömlu bankanna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé á móti þeirri skattlagningu að fjármálastofnanir greiði til baka hluta af þeim skaða sem hér varð í kjölfar efnahagshrunsins. Einnig kemur hv. þingmaður inn á það að aðgerðin nái að mestu til tekjuhárra einstaklinga eða fjölskyldna og að verið sé að færa fé frá þeim tekjulágu til þeirra tekjuhærri, en það er staðreynd að 60% af aðgerðinni fara til heimila þar sem hjón hafa samtals um 670 þús. kr. eða minna á mánuði, sem gerir rétt um 300 þús. í heildarlaun. Þarna horfum við t.d. á grunnskólakennaralaun. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji þann hóp og þá sem eru lægra settir en það til hátekjuhóps.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrri spurninguna um bankaskatt þá er ég ekki ósamþykk því að við innheimtum bankaskatt heldur snýst þetta um hvernig þeim peningum sem við fáum með skatti inn í sameiginlega sjóði er ráðstafað. Ég set spurningarmerki við hvernig það er gert, m.a. í þessu frumvarpi. Varðandi hina spurninguna, hvort þeir sem eru með heildartekjur upp á 600 þús. kr. séu á háum launum þá ég tel það heldur ekki vera svo. Það er auðvitað alltaf skilgreiningaratriði hvort við eigum að segja að þeir tilheyri þá milli- eða lágmillitekjuhópi. En hins vegar eru því miður aðrir hópar í samfélaginu sem eru enn verr settir, ég tók dæmi um örorkulífeyrisþegana í þeim efnum. Því miður fá þeir ekkert út úr þessum leiðréttingum, eins og ég rakti í ræðu minni, og ég hef verulegar áhyggjur af því.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur aftur fyrir mjög góð svör. Hún talar um hóp sem verður að einhverju leyti út undan í þessari aðgerð en mig langar að upplýsa hana um að í velferðarráðuneytinu er unnið að framtíðarskipan húsnæðismála. Þar er unnið að ýmsum úrræðum og komnar fram tillögur t.d. um félagsleg úrræði í húsnæðismálum og leiðir á almennum leigumarkaði, þ.e. hvernig við getum lækkað leiguverðið, því að það er auðvitað mjög mikilvægt að horft sé til þess hóps. Mikilvægt er að við horfum á heildarmyndina í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna því að þar er verið að vinna með hina ýmsu hópa þó að það nái kannski ekki alveg til hinna lægst launuðu í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Mér finnst það í sjálfu sér mikið fagnaðarefni að verið sé að vinna að heildstæðum leiðum í húsnæðismálum en ég held að í því samhengi sé líka samt ágætt að hafa í huga að það eru nú þegar til ákveðin úrræði sem eru frekar eins og Brynja, hússjóður Öryrkjabandalagsins, sem eru mjög stór og mjög virk á leigumarkaði. Þess vegna held ég að það þurfi ekki alltaf að finna upp hjólið heldur megi líka skoða það hvernig styrkja megi þau úrræði sem eru nú þegar til staðar í stað þess að finna upp eitthvað nýtt bara til að finna upp eitthvað nýtt 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir afbragðsræðu. Hún kom inn á heildartölur í upphafi og þær hafa verið títtnefndar og tengdar loforðum. Ég vil byrja á því að halda þeim staðreyndum til haga að 240 milljarðana má hugsanlega rekja til 20% leiðar Framsóknarflokksins frá því 2009. Þá er hvergi að finna í neinum loforðum og 300 milljarðana sem svo títt eru nefndir og tengdir snjóhengjunni er hvergi að finna sem tölu heldur tengist sú upphæð stemningunni í kringum snjóhengjuna og því að við framsóknarmenn ætluðum sannarlega að mæta skuldastöðu heimilanna, þannig að því sé haldið til haga. Hv. þingmaður kom inn á úrræði í húsnæðismálum og húsnæðissamvinnufélögin. Í slíku frumvarpi er hugmyndafræðin skýr en útfærslan getur orðið flóknari. Ég tek undir með hv. þingmanni að það þarf auðvitað ekki alltaf að finna upp hjólið en ég mundi vilja spyrja hv. þingmann um þennan hugmyndafræðilega ágreining. Hann hefur mestmegnis komið fram. Mér fannst þetta afbragðsræða og góðir punktar sem hún kom með. Vissulega þurfum við alltaf að gera betur í málefnum elli-, örorku- og lífeyrisþega en ég vil jafnframt benda á að þingsályktunartillaga sem kom fram á sumarþingi var í tíu liðum og 

Virðulegi forseti. Nú er ég ekki alveg viss um að ég hafi náð rétt spurningunni sem hv. þingmaður beindi til mín, 

Rétt.

Í stuttu máli og mjög grófum dráttum held ég að segja megi sem svo að við eigum að nota samneyslu okkar öllum í samfélaginu til góða en þar þurfum við sérstaklega að horfa til þeirra sem hafa lágar tekjur og hafa litla peninga sér og sínum til framfærslu. Um leið og við hugsum um samfélagið allt þurfum við sérstaklega að gæta að kjörum og hagsmunum þessara hópa.

Hæstv. forseti. Ég skal játa það að svar hv. þingmanns var betra en spurningin. Við deilum þessari hugmyndafræði. Ég vil þó taka skýrt fram 

Virðulegi forseti. Það er ágætt. Mér heyrist við hv. þingmaður hafa ýmsa snertifleti í því hvernig best sé að reka hér samfélag og gera það á félagslegum grunni. Mér heyrist hins vegar okkur greina á um það hvort það frumvarp sem er til umræðu hér í kvöld gagnist í þeirri viðleitni og ég hef mínar efasemdir um það.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Frumvarpið er annað af tveimur skuldaleiðréttingarfrumvörpum ríkisstjórnarinnar, en hitt ræddum við hér í þinginu fyrir helgina, en það var frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Því frumvarpi hefur verið vísað til efnahags- og viðskiptanefndar þingsins. Það er einstaklega ánægjulegt að skuldaleiðréttingarfrumvörpin séu komin til umræðu í þinginu. Mikilvægt er að allir leggist á eitt og vinni á málefnalegan hátt við að koma skuldaleiðréttingarfrumvörpunum í gegnum þinglega meðferð þannig að þau verði sem fyrst að lögum. Íslensk heimili þurfa á því að halda að fá sem fyrst þær úrbætur sem frumvörpin kveða á um. Því ber að fagna að frumvarpið sé komið fram, meðal annars vegna þess að undanfarin fimm ár hafa framsóknarmenn barist fyrir bættum hag heimilanna með það að markmiði að leiðrétta þann forsendubrest sem varð hér sökum efnahagshrunsins á haustmánuðum 2008. Samkvæmt skuldaleiðréttingarfrumvarpinu sem rætt er um nú verða verðtryggð húsnæðislán færð niður um fjárhæð sem samsvarar verðbótum umfram verðbólgu. Þegar skuldaleiðréttingarfrumvörpin voru kynnt í lok nóvember átti að miða við árið 2007 og 2010. Við útreikning kom hins vegar í ljós að forsendubresturinn hafði eingöngu áhrif á lán á árunum 2008 og 2009 og því liggur staða verðtryggðra lána yfir það tímabil til grundvallar leiðréttingunni. Fram kemur í frumvarpinu að með því að miða leiðréttingu við áramót muni framkvæmdin verða einfaldari en ella. Umsækjendur munu fyrr sjá leiðréttingarnar verða að veruleika. Umfang skuldaleiðréttinganna eru um 150 milljarðar sem ná til, ef við horfum á báðar aðgerðirnar saman, um 100.000 heimila. Vissulega hefði verið mjög jákvætt ef hægt hefði verið að hafa þak aðgerðanna eitthvað hærra en það er nú til að koma á móts við þann hóp sem var einna mest fyrir forsendubrestinum, þ.e. þá sem keyptu í lok ársins 2004 til ársins 2009. Í þessu samhengi er þó mikilvægt að horfa á heildarmyndina, en skuldaleiðréttingarfrumvörpin, sem rædd eru í þinginu þessa dagana, eru eingöngu einn liður af tíu úr aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna. Eins og fram hefur komið á mikil vinna sér stað innan velferðarráðuneytisins í verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála. Þar er meðal annars unnið að húsnæðislánakerfi til framtíðar og að lyklafrumvarpinu. Einnig er unnið með verðtryggingu og þar er bæði horft til meirihlutaálits og sérálits. Þau eru bæði höfð til hliðsjónar. Einnig mun verkefnisstjórn skila af sér hugmyndum um hvernig komið verði á öruggum leigumarkaði hér á landi þannig að þeir sem hér búa geti haft raunhæft val um séreign eða leiguhúsnæði. Jafnframt er horft til þess hvernig mögulegt verði að lækka leigukostnað og tillögur stjórnarinnar hljóma upp á allt að 20% lækkun í þeim efnum. Auk þess er unnið að félagslegu húsnæðiskerfi með það að markmiði að allir geti haft öruggt þak yfir höfuðið. Ekki er eingöngu verið að finna upp hjólið að nýju, heldur er jafnframt stuðst við góðar hugmyndir og það sem gefið hefur góða raun hér á landi á undanförnum árum. Verkefnisstjórnin mun skila af sér tillögum til félags- og húsnæðismálaráðherra í lok þessa mánaðar. Mikill tími hefur farið í vinnu verkefnisstjórnarinnar og mikið samráð hefur átt sér stað við ýmis samtök og stofnanir til að vinna í sátt og fá sem bestar niðurstöður úr vinnu hópsins. Auk þess sem að framan er nefnt má nefna að í desember síðastliðnum lagði innanríkisráðherra fram frumvarp um að fresta nauðungarsölum fram í september 2014. Nær frestunin til íbúðarhúsnæðis með verðtryggðar húsnæðisskuldir. Frumvarpið var samþykkt. Í janúar síðastliðnum samþykktu þingmenn frumvarp félags- og húsnæðismálaráðherra um fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta. Nú þegar hefur verið opnað fyrir umsóknir á vef embættis umboðsmanns skuldara og á annað hundrað umsóknir hafa borist frá því í byrjun febrúar. Umsóknarferlið varðandi fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta er skilvirkt og áætlað er að ferlið taki um tvær vikur frá því öll gögn berast vegna málsins. Í lok mars á þessu ári lagði félags- og húsnæðismálaráðherra fram tvö frumvörp og þau eru heimilunum í hag. Annað þeirra varðar húsaleigubætur til þeirra sem misst hafa eignir sínar á uppboði og leigja þær nú til búsetu. Sá hópur hefur hingað til ekki átt rétt á húsaleigubótum og hefur það verið miður. Því ber að fagna að bæta skuli réttindi þeirra. Hitt frumvarpið varðar embætti umboðsmanns skuldara og heimild hans til að sekta fjármálastofnanir ef fjármálastofnanirnar neita eða draga að afhenda embætti umboðsmanns skuldara þær upplýsingar sem á þarf að halda til þess að klára vinnu við umsóknir þeirra sem þangað leita. Samkvæmt frumvarpinu getur sektargreiðsla numið allt frá 10.000 kr. að einni milljón á dag, líkt og dagsektir samkvæmt lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, en þar er horft til ýmissa þátta, til dæmis fjölda starfsmanna og margt fleira. Þannig að ég snúi mér nú aftur að umræðunni um skuldaleiðréttingarfrumvarpið sem nú er rætt þá verður að nefna nokkra þætti sem eru einstaklega ánægjulegir. Það er meðal annars ánægjulegt að framkvæmdin verður einföld fyrir almenning þó um stórt og flókið verkefni sé að ræða. Einstaklingar sækja um leiðréttingarnar rafrænt á vef ríkisskattstjóra og verður umsóknarferlið frá 15. maí til 1. september 2014. Ástæða þess að miðað er við 15. maí er sú að þá á vorþingi að vera lokið eða svona um það bil og skuldamálin að öllum líkindum að fullu afgreidd í gegnum þingið. Eftir að umsóknarferlið mun fara í gang mun ferlið ganga hratt fyrir sig og í langflestum tilvikum ætti að vera hægt að sjá áhrif aðgerðarinnar strax að loknu umsóknarferli í haust, en umsóknarferlinu lýkur þann 1. september 2014. Þegar umsóknarferlinu verður lokið mun niðurfelling lána birtast í heild sinni í heimabanka og á greiðsluseðli þar sem fasteignaláni verður skipt niður í frumlán og leiðréttingarlán. Lántaki greiðir eingöngu af frumláni og leiðréttingarlán verður greitt af ríkissjóði með bankaskattinum næstu árin. Ánægjulegt er að bankaskattur sé tekinn af þrotabúum gömlu bankanna, en það verður að horfast í augu við að fjármálastofnanir áttu ákveðinn þátt í því sem hér gerðist á haustmánuðum 2008 og olli heimilum landsins miklu tjóni. Jákvætt er að sjá hluta þess fjármagns sem fór frá heimilum landsins til bankanna skilað til baka í formi bankaskatts og lægri lána. Virðulegur forseti. Skuldaleiðréttingarfrumvörp ríkisstjórnarinnar ná til fjölda heimila sem hafa mismunandi tekjur. Þar er meðal annars hægt að nefna að um fjórðungur af heildarupphæð höfuðstólsleiðréttingarinnar fer til heimila með árstekjur undir 4 milljónum, það eru til dæmis hjón með 160.000 kr. í laun á mánuði hvort, ef jafnt er skipt. Tæplega helmingur leiðréttingarinnar fer til heimila með árstekjur undir 6 milljónum, það eru til dæmis hjón með um 250.000 kr. í laun á mánuði, ef jafnt er skipt. Um 60% leiðréttingarinnar fara til heimila með árstekjur undir 8 milljónum, það eru hjón sem bæði eru með um 330.000 kr. í laun á mánuði, til dæmis tveir kennarar í heimili. Þeir sem skulda um 30 milljónir eða meira eru hins vegar rétt um rúmlega 20% af heildinni, en tölulegar upplýsingar sýna fram á að flest heimili skulda á bilinu 10–30 millj. kr. Þar með er mestur þungi aðgerðarinnar hjá þeim hópi, eða um 65% upphæðarinnar, sem sett er til skuldaleiðréttingar heimilanna. Hlutfall fjárhæðar og niðurfærslu árstekna er hærra hjá tekjulægri heimilum en þeim tekjuhærri og meðalfjárhæð niðurfærslu hækkar eftir því sem börn á heimili eru fleiri. En oft er það nú þannig, þótt það sé ekkert algilt, að eftir því sem fleiri börn eru í heimili er húsnæðið stærra. Herra forseti. Það er óhætt að halda því fram að ríkisstjórnin standi við orð sín. Verið er að framkvæma leiðréttinguna sem boðuð var í nóvember, auk þess er mikil vinna í velferðarráðuneytinu eins og fram hefur komið. Ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins er að vinna fyrir heimilin í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og vil beina til hennar einföldum spurningum. Hún nefndi þann vanda að hámarkið dygði ekki fyrir þá sem lent hefðu í erfiðustum vanda og keypt á árunum 2004–2008. Þar er ég sammála, það fólk fær ekki forsendubrestinn bættan að fullu. Af hverju er þá verið að bæta einhverju fólki eitthvað sem keypti löngu fyrr, kannski 1995 eða 1996, sem aldrei hefur orðið fyrir neinum forsendubresti? Af hverju er verið að láta það fólk fá peninga? Íbúðaverð þess fólks hefur hækkað miklu meira en lánin hafa hækkað. Er hv. þingmaður sátt við að allt sem gert hefur verið í 110%-leiðinni, í sértækri skuldaaðlögun, komi til frádráttar í þessu? Ég sé ekki efnisrökin fyrir því vegna þess að hinar almennu aðstæður sem hljóta að réttlæta það að fólk sem keypti árið 1996 fái peninga úr ríkissjóði hljóta líka að 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir andsvarið. Það er rétt að fram kom í ræðu minni að ég hef áhyggjur af þeim hópi sem keypti húsnæði á árunum 2004–2008, en við verðum jafnframt að horfa til þess að það urðu allir fyrir forsendubresti. Hér varð efnahagshrun. Hér urðu - hæstv. forseti, ég vona að þingmenn geti sýnt stillingu hérna í salnum og ekki barið blöðum í borð þótt maður sé að lýsa skoðun sinni hér. Hér varð efnahagslegt tjón. Hér urðu hamfarir á fjármálamarkaði. Við getum ekki labbað á milli fólks og sagt: Bætt þú við þig vinnu, vegna þess að þú getur það, eða far þú til útlanda og reyndu að vinna þar til að reyna að borga af lánunum þínum, vegna þess að það er hellingur af fólki sem ekki fékk 

Virðulegi forseti. Ég er sammála og ég skil hv. þingmann, það þarf að bæta þeim sem gengu á veggi og ekki fengu úrlausn. En það er ekki fólkið sem keypti húsnæði 1996 í Reykjavík með láni og húsnæðið hefur hækkað miklu meira í verði. Það fólk hefur ekki orðið fyrir neinum forsendubresti. Mér finnst að hv. þingmaður gera lítið úr þeim sem keyptu á síðustu árum og eru með 109% skuldsetningu ef hún segir að það sé enginn eðlismunur á stöðu þess fólks og fólks sem keypti 1996 og ekki hefur orðið fyrir neinu tjóni. Ég vil einnig spyrja hv. þingmann vegna þess að hún hefur áður nefnt það: Hefur hún ekki áhyggjur af því að ekki fylgi frumvarp um afnám verðtryggingar? Lækkun á 20 milljóna láni í 4% verðbólgu mun valda því að eftir tvö ár erum við á sama stað. Er það ekki alveg ljóst að það eru alvarleg mistök ríkisstjórnarinnar að hafa ekki fyrst komið hér með afnám verðtryggingarinnar?

Hæstv. forseti. Ég hef hitt helling af fólki sem keypti húseign fyrir árið 2004 sem átt hefur erfitt með að ná endum saman, fólk sem hefur þurft að ganga milli fjármálastofnana og beðið um að fá úrlausn sinna mála og hefur ekki fengið hana. Mér finnst ósanngjarnt að segja hluta af því fólki að það skuli bjarga sér sjálft. Það er skoðun mín. En ég er ekki að gera lítið úr þeim sem keyptu á árunum 2004–2008/2009, það mundi ég aldrei gera. Ég finn virkilega til með þeim sem eru í erfiðri fjárhagslegri stöðu og geta ekki vörn sér veitt. Mér finnst það bara til skammar að halda því fram að þingmenn séu að gera lítið úr fólki sem á í fjárhagslegum vandræðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég skil mætavel sjónarmið hennar en get ekki annað en velt fyrir mér í ljósi þess að hér var talað um fólk sem keypti íbúð 2004–2008, keypti íbúð 2008–2009 eða keypti íbúð 1995–1999. Margt fólk hér á landi hefur bara ekki keypt neitt vegna þess að það hefur ekki haft efni á neinu. Það fólk fær ekkert með þessum aðgerðum eftir því sem ég fæ best séð og eftir því sem menn segja hér. En það er nefnilega með þennan blessaða forsendubrest, sem ég hef ekki enn fundið skilvirka og heilsteypta skilgreiningu á frekar en margir aðrir hv. þingmenn, að það er annað skuldavandamál sem Ísland á við að etja, og það er skuldavandi ríkisins. Ríkissjóður skuldar núna 1.500 milljarða kr. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmanni þyki skipta meira máli þegar allt kemur til alls skuldir heimilanna eða skuldir þjóðarinnar allrar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir andsvarið. Mikilvægt er að farið sé í aðgerðir fyrir heimilin en einnig er mikilvægt að efnahagsmál og skuldamál ríkissjóðs séu jafnframt tekin föstum tökum. Hæstv. ríkisstjórn er að vinna að því með því að leggja fram hallalaus fjárlög fyrir árið 2014 og stuðla að því að lækka skuldabyrði ríkissjóðs. Ég held að það sé allt í lagi að vera bjartsýnn á að skuldir ríkissjóðs muni minnka. Þannig að ég svari í stuttu máli, það er mikilvægt að taka á skuldum ríkissjóðs og á skuldum íslenskra heimila.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Ég verð að viðurkenna að ég hef kannski ekki alveg jafn mikla trú á því að það takist að skila hallalausum fjárlögum. Ég hef hérna að gamni lofað hv. fjármálaráðherra þessum eitt hundrað þúsund milljörðum dollara, á bak við að vísu, en upphæðin er þetta þó, ef þeim tekst að skila hallalausum fjárlögum þó með þeim fyrirvara að ég tem mér ekki að hvetja fólk til verka sem ég tel ekki endilega til góðs, látum það liggja milli hluta. Til að setja hlutina í samhengi erum við að borga núna um 75–90 milljarða kr. í vexti, bara í vexti. Þetta frumvarp fjallar um álíka tölur. Það er það sem við eyðum á ári. Það er einn Landspítali sisvona. Ég skil svar hv. þingmanns, en ég verð að spyrja aftur til að hafa það skýrt upp á forgangsröðun: Er ekki nær að við notum þessa 80 milljarða, eða þá 70 milljarða með hinu frumvarpinu sem við ræddum fyrir helgi, að við látum þær upphæðir 

Hæstv. forseti. Mikilvægt er að taka á skuldamálum íslenskra heimila og leiðrétta það sem gerðist hér árið 2008, auk þess er mjög mikilvægt að taka á skuldum ríkissjóðs og skila hallalausum fjárlögum til að minnka vaxtabyrði ríkissjóðs með tímanum. Mín skoðun er sú að ég vil sjá þá peninga fara inn til íslenskra heimila og taka með efnahagslegum aðgerðum á stöðu ríkissjóðs.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú er það þannig að allir Íslendingar hafa með einhverjum hætti orðið fyrir forsendubresti. Ég held að enginn deili um það. Við sem þjóð höfum ákveðið að reyna að koma til móts við þá sem fóru verst út úr kreppunni, bankahruninu, því að það verður aldrei hægt að bæta heilli þjóð þetta hrun. Telur hv. þingmaður að við séum að gera rétt núna? Við mættum þeim verst settu á síðasta kjörtímabili með þeim aðgerðum sem þá var farið í og líka varðandi leiðréttingu á gengislánum, ólöglegum, en vitað var að það var hópurinn sem keypti sér húsnæði, ungt fólk sem eignaðist sína fyrstu íbúð, frá árunum 2004 til 2005 fram að hruni sem stóð 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur. Það var loforð okkar framsóknarmanna að leiðrétta þann forsendubrest sem íslensk heimili urðu fyrir vegna verðtryggðra húsnæðislána. Það töluðum við um í kosningabaráttunni. Ég bind miklar vonir við Hagstofufrumvarpið sem við unnum með hér í þinginu síðasta sumar. Í gegnum það verður hægt að keyra talnagrunn sem gefur okkur vísbendingar um hvernig til hefur tekist með þeim aðgerðum sem við ræðum hér. Ef ég skildi það frumvarp rétt ættum við að geta séð það þar ef vísbendingar eru um að einhverjir hópar hafi orðið út undan. Það verður fróðlegt að sjá hvernig það mun koma út.

Herra forseti. Ég skil frumvarpið á þann veg að bæta eigi fólki svokallaðan forsendubrest, burt séð frá eignastöðu og tekjum, að eingöngu eigi að horfa til þeirra lána sem tekin voru á árunum 2008–2009, þeirra sem tóku húsnæðislán þá. Það á að taka út fyrir sviga hvort um sé að ræða efnamikið fólk, tekjuhátt og með miklar eignir. Ég veit að hv. þingmaður er vel meinandi en ég fæ ekki skilið hvernig í ósköpunum hún getur talið það rétt að smyrja þessu svona flatt yfir og draga úr möguleikum á að styðja við þá hópa sem sannarlega hefðu þurft að fá meiri stuðning en veittur var á síðasta kjörtímabili, fólki sem var með íslensku verðtryggðu lánin og féll ekki undir þær aðgerðir, eða þær aðgerðir nýttust 

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan erum við með hið svokallaða Hagstofufrumvarp sem nú er orðið að lögum. Það gefur Hagstofu Íslands heimild til að keyra ákveðinn gagnagrunn með ákvæðum er varða persónuvernd sem mun sýna okkur það svart á hvítu hvort einhverjir hópar verða út undan eða ekki. Það er mjög mikilvægt að við getum séð það. Þá verður bara að taka ákvörðun, eftir því hvernig það kemur út, um hvað verði gert í þeim málum. Á 60% heimila sem þessi aðgerð nær til er fólk með 670.000 kr. í heildartekjur á mánuði, ef um er að ræða hjón eru það um 330.000 hjá hvoru. Ég tel það ekki vera hátekjufólk heldur meðaltekjur. Ég vildi bara endurtaka að það er mjög mikilvægt að við sjáum hvað Hagstofufrumvarpið hefur fram að færa.

Virðulegi forseti. Ég spyr hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur hvers vegna þeir sem eru með verðtryggð námslán verða út undan í þessari almennu aðgerð. Hvers vegna þeir sem voru með hæstu vextina á yfirdráttarskuldum verða út undan? Hvers vegna þeir sem eru með erlend lán verða út undan? Þeir sem eru með óverðtryggð lán sem fylgja svipuðum vöxtum og verðtryggð lán? Hvers vegna leiguíbúðakerfið, félagslegt, hjá sveitarfélögum og stofnunum, verður út undan? Og síðast en ekki síst hvers vegna þeir sem skulda verðtryggð lán, eiga ekki heimili á Íslandi, vegna þess að þeir misstu vinnuna, fara á mis við bætur samkvæmt frumvarpinu? Þar var þó fullkominn forsendubrestur sem enginn 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni fyrir spurninguna. Við framsóknarmenn ræddum það alltaf í kosningabaráttunni að við ættum að leiðrétta þann forsendubrest sem varð hér vegna efnahagshrunsins árið 2008. Við töluðum um almenna aðgerð, að við ætluðum að leiðrétta verðtryggð húsnæðislán einstaklinga. Þetta er aðgerð sem nær til, ef við tölum bara um það frumvarp sem við ræðum hér, um 70.000 íslenskra heimila. Ég tel það nokkuð stóra aðgerð. Eins og segir í frumvarpinu er verkefnið að útfæra mismunandi leiðir til að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána. Það erum við að gera hér.

Virðulegi forseti. Þetta er almenn aðgerð en hún nær ekki til þessara sex flokka og þar með er hún ekki altæk eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson sagði áðan. Ég skil ekki hvernig hún getur verið almenn ef þessum stóru flokkum er sleppt. Ég vil líka spyrja: Hvað hefði orðið í þessu landi ef ekki hefði orðið efnahagshrun? Skuldir heimila uxu á árabilinu 1980–2007 um 8% á ári. Þá spyr ég: Varð forsendubresturinn 2008 eða hafði hann orðið hægt og bítandi? Ég vil ítreka það að þessi aðgerð er hvorki almenn né altæk. Hún er mjög sértæk, nær að ákveðnum hluta skulda. Eins og henni hefur verið lýst hér mismunar hún lántökum freklega. Hv. þingmaður sagði hér í upphafi: Við framsóknarmenn; sem er nú stysti tveggja orða 

Hæstv. forseti. Mér er dálítið skemmt. Hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni finnst við framsóknarmenn vera skemmtilegt og fyndið fólk, þetta er virkilega mikill gleðidagur. Eins og ég sagði áðan er um almenna aðgerð að ræða. Við erum að horfa til þess sem við framsóknarmenn töluðum um í kosningabaráttu okkur, að við værum að ræða um að leiðrétta forsendubrest vegna verðtryggðra fasteigna- eða húsnæðislána, þetta náði til þeirra. Þessi aðgerð, frumvarpið sem við ræðum hér, nær til 70.000 íslenskra heimila, þeirra heimila sem voru með verðtryggð húsnæðislán. Um er að ræða almenna aðgerð, því að allir sem voru með verðtryggð húsnæðislán á þessum tíma fá leiðréttingu.

Virðulegi forseti. Við stöndum frammi fyrir því að meiri hluti hyggst nú efna hluta af einum kosningavíxlinum, með allt öðrum hætti þó en lofað var upphaflega, korter í sveitarstjórnarkosningar. Kosningavíxill sem kemur til með að kalla yfir okkur enn verri stöðu en við erum í nú þegar án þess að honum fylgi aðgerðir sem skapa stöðugleika til framtíðar. Við ætlum að deila út peningum til sumra án tillits til eigna á kostnað annarra. Það er vissulega staðreynd að kjör almennings hafa rýrnað allverulega og greiðslu- og skuldastaða margra er grafalvarleg. En hverjir eru það? Eru það aðeins þeir sem skulda verðtryggð húsnæðislán? Hafa leigjendur ekki orðið fyrir forsendubresti? Ná öryrkjar sem ekki eiga húsnæði almennt endum saman? Hvað með eldri borgara sem tóku verðtryggð lán en eru ekki lengur á vinnumarkaði og geta því ekki nýtt sér séreignarsparnaðarleiðina? Eða unga fólkið sem nær ekki að safna sér fyrir fyrstu íbúð vegna þess að það er enginn afgangur? Það er algjörlega ljóst að þessi niðurfelling kemur til með að færa hópi fólks sem ekki er í neinum greiðsluvandræðum milljónir í vasann. Fjölmargir sem högnuðust á húsnæðiskaupum eiga nú að fá leiðréttingu. Við erum að fara að nota fé úr ríkissjóði til að lækka skuldir ákveðins hóps manna, en undanskilja þá hópa þjóðfélagsins sem eiga í mestu greiðsluerfiðleikunum og fengu svo sannarlega að finna fyrir umræddum forsendubresti. Maður spyr sig líka hvort þetta sé það sem koma skal, að ríkið deili út gæðum í formi skattfjár eftir komandi efnahagslegar aðþrengingar til hluta þeirra sem fyrir honum urðu. Samræmist þetta til að mynda gildum Sjálfstæðisflokksins um takmörkuð ríkisafskipti? Það er forvitnilegt að vita hvort gildi hans hafi bara breyst eitthvað í þessu stjórnarsamstarfi. Stóra spurningin er þessi: Hvers vegna eiga þeir sem skulda verðtryggð húsnæðislán og/eða eru á vinnumarkaði frekar kröfur á leiðréttingu á kjörum en þeir sem búa við jafnvel verri kjör vegna forsendubrests af öðrum ástæðum? Ætti það ekki að vera forgangsverkefni hæstv. ríkisstjórnar að nýta þessa skattpeninga í almennari aðgerðir sem nýtast öllum, til að mynda í gegnum heilbrigðis- og menntakerfið sem við vitum öll að er í miklum fjárhagsvanda statt? Frekar vill hæstv. ríkisstjórn nota þá til að greiða niður skuldir sumra á kostnað annarra, svo ekki sé talað um þann valmöguleika að greiða fremur niður skuldir ríkissjóðs og draga þar með úr vaxtabyrði sjóðsins og bæta kjör allra í leiðinni. Helsta verkefni ríkisstjórnar og mesta hagsmunamál allra heimila ætti að vera að ná stöðugleika og ná niður verðbólgu og jafnvel verðhjöðnun. Þá þurfum við ekki að hlaupa til á nokkurra ára fresti og slökkva elda. Heimili og fyrirtæki í landinu gætu jafnvel farið að ná endum saman og gera langtímaplön, nokkuð sem Íslendingar þekkja varla. Það er ekkert launungarmál að þessi aðgerð hugnast okkur ekki í Bjartri framtíð. Við sjáum enga framtíðarlausn í aðgerðinni og teljum hana byggjast á óréttlátri dreifingu gæða. Það er ekkert í henni sem bætir grunninn og framtíðarforsendur okkar sem búum í þessu landi. Við teljum því aðgerðina vera óhagkvæma, óréttláta og ekki stuðla að framtíðarlausn og stöðugleika.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sagði rétt áðan að aðgerðin næði til sumra. Í íslenskri orðabók eru „sumir“ nokkrir. Þessi aðgerð nær til um 70.000 íslenskra heimila og ef við tökum aðgerðina með sem kynnt var á föstudaginn eru það um 100.000 heimili af 125.000 í landinu. Hvernig geta það verið sumir, hv. þingmaður? Hvað vill Björt framtíð gera fyrir íslensk heimili? Hún vill ekki lækka skuldir þeirra með þessum aðgerðum sem eru almennar, réttlátar, sanngjarnar, koma mörgum til góða, helst þeim sem minnst eiga, sem hafa meðaltekjur og rétt undir þeim. Hvað vill Björt framtíð gera fyrir íslensk heimili, hv. þingmaður?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir flottar spurningar. Ég held að við séum alla vega sammála um að þetta komi ekki öllum heimilum á Íslandi til góða, hvort sem við segjum sumra eða hluta af þeim. Ég held við séum ósammála um ef hv. þingmanni finnst 70.000 heimili vera allir. Varðandi hvað við viljum gera fyrir íslensk heimili held ég að það hafi ekki farið á milli mála að við viljum einbeita okkur að grunninum. Hvernig sköpum við stöðugleika til framtíðar? Það liggja fyrir fjölmargar greiningar á því. Við höfum talað fyrir öðrum gjaldmiðli. Við höfum talað fyrir því að loka ekki á mögulega eina af fáum lausnum sem eru í sjónmáli, þá er ég að tala um aðildarviðræður við ESB. Ef við ætlum að dreifa gæðum hefðum við fyrst og fremst viljað einbeita okkur að heimilunum sem virkilega þurfa á því að halda. Ég er að horfa á greiningu hérna og þótt þið viljið tala um hlutfallslega sjáum við samt sem áður að til að mynda hlutdeild hópa í heildarniðurfærslu, hæsti tekjuhópurinn með 12 milljónir eða meira í árstekjur er með 16%. Ef við ætlum að fara út í að dreifa gæðum hefðum við viljað einbeita okkur að þeim sem eiga minnst, hafa minnst. Og það er ekki þannig samkvæmt því sem ég er með í höndunum, hvernig sem litið er á það.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Nú er það þannig að þeir hópar sem mikið eru dregnir fram í þessari umræðu skulda ekki verðtryggð húsnæðislán. Leigjendur skulda ekki verðtryggð húsnæðislán, enda er starfshópur á vegum félags- og húsnæðismálaráðherra að vinna að því og fara yfir öll húsnæðisúrræði frá A til Ö, þar á meðal fyrir leigjendur, þar á meðal fyrir þá sem eru í samvinnufélögum sem standa okkur hjarta nær, en það er ekki kafli í þessum aðgerðum. Þessar aðgerðir beinast að þeim hópi sem var skilinn eftir þegar leiðrétt voru lán í gegnum dómskerfið t.d. eins og gengislán. Þá var þessi stóri hópur skilinn eftir, sá hópur sem við höfum verið að einblína á. 60% af þessari aðgerð koma til góða þeim sem eru með meðaltekjur og minna. Það er alveg rétt að um 16% eru með milljón á mánuði í heimilistekjur. Hverjir eru það? Það eru t.d. tveir aðilar frá BHM samkvæmt meðallaunum þeirra samtaka. Eru þeir í hálaunastétt? Ekki í mínum augum. En 60% af þessum aðgerðum koma til góða þeim sem eru með 8 millj. kr. í árstekjur eða minna. Um 50% af aðgerðinni koma til góða heimilum sem eru með 6 milljónir í árstekjur eða minna. Hvað er það? Það eru tveir ASÍ-félagar sem vinna fyrir 250.000 kr. á mánuði. Er það hátekjufólk, hv. þingmaður? Ég held ekki. Við erum með þessum aðgerðum að koma til móts við hóp sem sannarlega hefur verið skilinn eftir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað henni finnst rangt við það.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir aðra spurningu. Hann spyr hvað mér finnist rangt við þetta. Einfalt svar er að mér finnst einfaldlega rangt að taka þessa upphæð í fyrsta lagi úr skattkerfinu, en það var aldrei rætt um það fyrst, og dreifa út gæðum með þessum hætti þegar við vitum að það eru aðrir en bara þeir sem tóku verðtryggð lán, hv. þingmaður, sem hafa það skítt og erfitt. Mér finnst rangt að taka þessa upphæð úr ríkiskassanum og deila henni út til þeirra sem hafa væntanlega tekið lán eða eru með verðtryggð lán bara á þessu tímabili. Það er ekkert talað um hvenær þeir tóku það. Þeir sem t.d. keyptu sér íbúð 1995 eða 1999, eru væntanlega með mikinn gróða þarna á milli. Þetta er einfaldlega óréttlát dreifing gæða, það er það sem við erum ósammála um hérna. Og jú, mér finnst milljón á mánuði há laun. Ég veit ekki hvort ég sé með einhver önnur viðmið. 

Forseti vill minna á að þingmenn hafi í heiðri rétt ávörp og beini máli sínu til forseta.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi S. Björnsdóttur fyrir ágætisræðu. Hv. þingmanni var tíðrætt um dreifingu gæða. Það er hárrétt að ef við horfum á hagkerfið og efnahagshringrásina erum við með tvær grundvallarstoðir í hagkerfi sem eru fyrirtæki annars vegar og heimili hins vegar, ríkið er síðan með hlutverk, meðal annars að deila gæðum eða endurdreifa gæðum skulum við orða það frekar. Mig langar í framhaldi af því að koma inn á stöðu heimilanna. Skuldsetning heimila er 108% af vergri landsframleiðslu, þ.e. við streðum á heilu ári við að skapa verðmæti í hagkerfinu og skuldir heimilanna eru 8% umfram þau verðmæti. Það heftir vissulega getu heimilanna til að vera öflugir og virkir þátttakendur í efnahagshringrás enda eru ýmsar tölur, eins og neysla og eftirspurn almennt eftir vöru og þjónustu, í sögulegu lágmarki. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort henni finnist í því samhengi ósanngjarnt að efla efnahag íslenskra heimila.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða spurningu. Mig langar af því tilefni að vísa í greinargerðina með frumvarpinu á bls. 14, í samantektina, með leyfi forseta: „Efnahagsleg áhrif aðgerða til lækkunar skulda heimilanna eru um margt mjög óljósar og óvissan mikil, annars vegar vegna þess að aðgerðin er af áður óþekktri stærðargráðu, sem þau líkön sem matið byggist á hafa ekki reynslu af, …“ Eins og ég skildi það var spurningin til mín um hvað mér fyndist um þetta, er það ekki? Það er akkúrat þessi óvissa sem ég hef áhyggjur af. Ég er ekki sannfærð um það frekar en margir hérna inni að í fyrsta lagi séu verðbólguáhrifin ekki vanmetin, við höfum ekki reynslu af þessu áður. Vissulega er það hlutverk ríkisins að dreifa út gæðum að einhverju leyti, en við erum að horfa hér á áður óþekkta stærð af tekjutilfærslu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi S. Björnsdóttur fyrir svarið. Hún vitnaði í greinargerðina. Vissulega er það svo þegar hagfræðin er annars vegar skiptir máli hvaða breytur eru notaðar. Vitnað er í greinargerð til tveggja greininga, annars vegar Seðlabankans og hins vegar ráðgjafarfyrirtækisins Analytica, og ólíkar breytur eru notaðar. Í greiningu Analytica er stuðst við raunveruleikann, áhrif þeirra aðgerða sem farið var í á síðasta kjörtímabili, árin 2010–2012. Samkvæmt þeim forsendum, að öllu öðru jöfnu eins og hagfræðingar mundu segja, yrðu áhrifin til einkaneyslu 0,1%, eða innan skekkjumarka og því óveruleg. Í öðru langar mig að benda á það sem kemur jafnframt fram í greinargerð á bls. 14, með leyfi forseta: „Tiltrú fjárfesta á hagkerfið skiptir verulegu máli fyrir fjárfestingu. Það er því jákvætt að stóru alþjóðlegu lánshæfismatsfyrirtækin þrjú hafa staðfest mat sitt á lánshæfi ríkissjóðs eftir að tilkynnt var um aðgerðirnar.“ Við verðum eftir sem áður alltaf útflutningsháð þjóð og það skiptir verulegu máli fyrir verðmætasköpunina að halda áfram að flytja út heimilunum til hagsbóta. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún meti áhrifin 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Vissulega skiptir tiltrú fjárfesta á hagkerfið verulegu máli. Mér finnst mjög ánægjulegt að hv. þingmaður komi inn á það af því að stundum hefur vantað upp á það í hans flokki að menn hafi sýnt slíkum greiningum virðingu. Ég fagna því ef svo er, að fleiri þættir komi þar inn í. Það er vissulega rétt sem hv. þingmaður sagði að um er að ræða tvær greiningar; Analytica, sem er einkafyrirtæki, og síðan Seðlabankinn. Og mismunandi aðferðir eru notaðar. En það sem ég vitnaði í var samantektin. Ég var ekki að vitna í þá greiningu sem var neikvæðari, þ.e. Seðlabankans.

Virðulegi forseti. Ég hef alltaf hugsað með mér, varðandi þetta mál, að ég muni sennilega ýta á gula takkann og vera ekkert sérstaklega á móti þessu máli þótt ég sé vissulega ekkert sérstaklega með því heldur og hafi aldrei verið. Ég tók eftir því í kosningabaráttunni, þeirri fyrstu sem ég tók þátt í, að það var bara einn flokkur sem taldi svigrúm til að fara í þessar aðgerðir og var það hv. Framsóknarflokkur.  Ég hef ekki jafn mikið út á útfærsluna að setja og ég hefði haldið enda hafa menn greinilega tekið sér tíma í að útfæra þetta eftir bestu getu og er það vel. Ég vil þá sérstaklega nefna 6. gr. frumvarpsins sem varðar gagnaöflun, það er eitthvað sem við píratar höfum alltaf miklar áhyggjur af. En ég sé ekki betur en að sú grein sé temmilega vel unnin, það má aðeins bæta í hana, það má sjálfsagt gera það í nefndarstarfi, það varðar eyðingu gagna og að skýrt sé tekið fram að upplýst samþykki umsækjanda þurfi til að safna þessum gögnum. Þó skal ég alveg viðurkenna að þar stendur, með leyfi forseta: „Ríkisskattstjóra skal heimilt að afla nauðsynlegra upplýsinga við afgreiðslu umsóknar.“ Það hjálpar mér til að sætta mig við þessa grein, það er þá augljóst að það þarf afgreiðslu umsóknar til að þessum upplýsingum sé safnað. Sömuleiðis hef ég séð skjáskot af þeim hugbúnaði sem ætlað er að verði notaður og þar kemur fram að viðkomandi umsækjandi þarf að samþykkja slíka upplýsingasöfnun og upplýsinganotkun. Að því sögðu held ég að það mætti alveg skýra þessa lagagrein og ég sé ekki fram á að það verði neitt mál að gera það. Það þykir mér fínt. Mér finnst sömuleiðis að í greininni sjálfri mætti taka fram að umsækjendur þurfi að samþykkja þetta í hugbúnaðinum þótt það sé ekki tekið fram. Sumir mundu kannski segja að ekki þyrfti að taka það fram, en mér finnst eiginlega að taka þurfi það fram, svona að fenginni reynslu. Aðeins yfir í hugmyndafræðilegan þátt frumvarpsins. Stefna Pírata í þessum málaflokki hefur alltaf verið mjög einföld, hún er að tryggja réttarstöðu neytenda og hefur hv. 10. þm. Reykv. s., Jón Þór Ólafsson, staðið sig prýðilega í því að mínu mati og sömuleiðis hæstv. innanríkisráðherra í kjölfarið, sem er ágætt. Og eins og ég segi þá var ég aldrei sérstaklega á móti þessu máli. En ég verð að viðurkenna að því meira sem ég hlusta á ræður hér, því meira sem ég les, því verr er mér við þetta mál. Það er alfarið af hugmyndafræðilegum og efnahagslegum ástæðum. Nú vil ég árétta að hér tala ég bara fyrir sjálfan mig. Mér finnst 18% verðbólguskot ekki vera neinn forsendubrestur. Mér finnst 20%, mér finnst 25, 30%, verðbólguskot ekki vera forsendubrestur. Mér fannst það ekki þá, mér fannst það ekki 2001 þegar ég keypti mér mína eigin íbúð. Ég gerði fullkomlega ráð fyrir því að ég byggi vissulega á Íslandi og á Íslandi væru af og til verðbólguskot, það virðist vera reglan frekar en undantekningin á nokkurra áratuga fresti, á tveggja til þriggja áratuga fresti. Þegar tekið er lán til 25–40 ára gerir maður ráð fyrir því að eitthvað fari einhvern tímann úrskeiðis. En það er forsendan, er það ekki? Það er forsendan sem brást á Íslandi að hér færi ekkert úrskeiðis, að hér væri efnahagurinn svo ofboðslega sérstakur íslenskur efnahagur sem væri sterkur og djarfur og svo framvegis, gæti ekki hrunið. Sú forsenda er röng, hún var jafn röng árið 2007 og hún var 2009. Hún er röng, hefur alltaf verið röng og mun alltaf verða röng. Hagkerfi eru þess eðlis að þau eiga það til að hrynja, sérstaklega þegar um er að ræða glapræðislega 

Við getum lagað það.

Sjáum til hvort hægt sé að laga það, ekkert sérlega eins og menn segja … 
             Ég sé engan forsendubrest. Ég á íbúð. Ég er með verðtryggt lán. Ég hef reynt að reikna það og mistekist ef út í það er farið. Ég veit allt um það. Þetta er allt mjög skrýtið kerfi sem við erum með og það er fullt af vandamálum við það, bæði peningakerfið, hagstjórnina, lánafyrirkomulagið o.s.frv., fullt af vandamálum sem okkur ber að leysa. En ég veit ekki um eina einustu forsendu sem hefur brostið, ekki eina. Er ekki verðbólga á Íslandi? Hrynja ekki hagkerfi? Jú, virðulegi forseti. Jú, það var enginn forsendubrestur hér. Þetta er tískuorð sem er notað af stjórnmálaflokkum til að afla sér fylgis. Það er það einfalt. Aðalástæðan fyrir því að ég hallast að því að vera á móti málinu þó að ég sé opinn fyrir því að láta sannfærast í hina áttina, nær henni. Helsta ástæðan fyrir því að ég hallast að því að vera á móti málinu er sú að við glímum ekki bara við skuldavandi heimila eins og míns heimilis, heldur skuldavanda ríkisins, skuldavanda þjóðarinnar allrar. Við öll, virðulegi forseti, skuldum 1.500 milljarða kr., hvort sem okkur líkar betur eða verr. Það er bein afleiðing hrunsins 2008. Það er bönkunum að kenna og okkur sjálfum, á meðan ég man, sem þjóð; það var allri þjóðinni að kenna nema hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur. Ég tel að það eigi að vera forgangsverkefni númer eitt þegar kemur að því að laga skuldavanda á Íslandi. Án ríkissjóðs getum við ekki talað um hluti eins og samneyslu og spítala og lögreglu og réttarríki o.s.frv. Við höfum ekkert að gera við ríki ef við höfum ekki ríkissjóð. Skuldastaða ríkissjóðs er þannig núna að á hverju ári borgum við vexti, ekki greiðslur heldur vexti, sem nemur þeim upphæðum sem við tölum um hér, sem er heimsmet. Þannig að þetta fer allt verr og verr í mig því meira sem ég pæli í því. Skuldavandi Íslands er skuldavandi ríkissjóðs. Við eigum að einbeita okkur að honum. Til að svara þessu hefur komið fram kenning hér í ræðum og víðar, kenning sem ég er ekki mjög trúaður á. En ef ég skil hana rétt er hún svo að með þessum aðgerðum öðlist heimilin svigrúm til að auka einkaneyslu. Einhvern veginn í ósköpunum á sú einkaneysla að auka tekjur ríkissjóðs án þess að valda of mikilli verðbólgu. Ég sé ekki hvernig það á að ganga vegna þess að því meiri sem einkaneyslan er því meiri verður verðbólgan og því minni sem hún er því minni verða auknar skatttekjur. Ég sé því ekki að það geti í raun gengið með góðu. Gott og vel. Kenningin er svona, ef ég skil hana rétt: Að einkaneyslan aukist, þó að við fáum verðbólgu, alla vega teljandi verðbólgu - það muni koma efnahagnum aftur í lag eða laga hann nógu mikið til að þannig sé hægt að taka á skuldavanda ríkisins. Eins og komið hefur fram er þessi kenning óprófuð, hún er nýmæli, hér er allt voða spes. Ég er ekki mjög trúaður á hana, en ég get bara vonað, virðulegi forseti, að sú ótrúverðuga kenning standist.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ræðuna. Mér leikur forvitni á að vita hvernig hv. þingmaður vill þá lýsa hruninu og áhrifum þess á heimilin ef ekki má nota orðið forsendubrest, hvernig við mundum geta náð utan um það til að geta skilið það sem kom fyrir þau heimili eða þau sem hafa verðtryggð lán. Mér leikur forvitni á að vita það til að átta mig á hvaða orð við getum notað. Ekki það að ég sé hlynntur orðinu „forsendubrestur“ vegna þess að það er fyrst og fremst óskilgreint í frumvarpinu og datt út frá vinnu sérfræðingahópsins og inn í frumvarpið sem nú liggur fyrir. Eitthvað þurfum við samt að nota til að ná utan um þetta vegna þess að alla vega náðu ákveðin stjórnmálaöfl fylgi út á það að eitthvað hefði nú komið þarna fyrir. Annað sem ég mundi vilja velta upp spurningu til hv. þingmanns er varðandi skuldavanda ríkisins sem er sá stóri vandi sem vissulega blasir við þjóðinni. Hann er vandi okkar allra og er kannski helsti forsendubresturinn sem er almennur. En mér leikur forvitni á að vita hvert sjónarmið hv. þingmanns er gagnvart velferðarkerfinu og hvort veita megi fjármuni, sem mögulega er hægt að afla með bankaskattinum, í velferðarkerfið frekar en einvörðungu að skuldum ríkissjóðs. Velferðarkerfið þarf sannarlega á eflingu að halda líka. Það er þetta tvennt, takk.

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekkert á móti hugtakinu „forsendubrestur“ ef það er þá notað jafnt yfir alla, ef það er notað á allt hagkerfið. Forsendurnar fyrir því að taka verðtryggt lán eru þær að verðið hækkar með verðbólgu. Það er það sem verðtryggt lán þýðir, það er það sem það hugtak þýðir, það eru forsendurnar. Þær brugðist ekki, svo mikið er víst. Ef við ætlum að tala um forsendubrest skulum við bara tala um það fyrir alla, vegna þess að það voru ekki bara verðtryggð lán sem hækkuðu í verði. Eðli málsins samkvæmt hækkaði verðbólgan. Það þýðir að allt hækkaði í verði. Fólk þarf mat. Fólk þarf föt. Fólk þarf allar aðrar nauðsynjavörur. Það allt hækkaði líka í verði. Það er þá sami forsendubresturinn. Leigjendur borga nú miklu hærra verð fyrir leigu og eðlilega vegna þess að húsnæðið er einfaldlega dýrara. Lánin kosta meira, þá er leigan dýrari, það er beint samhengi þar á milli og mjög augljóst í þokkabót. Það er forsendubrestur þar og leigjendur þurfa þak yfir höfuðið alveg eins og þeir sem þó hafa haft efni á því einhvern tímann í lífinu að eiga eitthvað sjálfir. En forsendubresturinn sem á við um hin svokölluðu heimili, sem ég ætla ekki að skilgreina hér og nú, átti líka við námsmenn, þeir eru líka með verðtryggð lán. Og jafnvel þó að þeir væru ekki með verðtryggð lán væri sá forsendubrestur samt sem áður til staðar þegar kemur að neyslu námsmanna á öllu öðru. Öryrkjar, guð minn góður. Enginn hefur upplifað annan eins forsendubrest og öryrkjar. Það fyrsta sem gerðist hér eftir hrun var að hætt var við að hækka örorkubætur í samræmi við verðbólgu að hluta til til að sýna trúverðugleika ríkisins. Sá hópur borgar leigu. Sá hópur hefur haft það langverst í kjölfar hrunsins. Ef einhvers staðar var forsendubrestur var það þar. Ef við ætlum að tala um forsendubrest eigum við ekkert að tala um það í sérstöku samhengi við heimilin. 

Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mér leikur forvitni á fleiru og er að leita eftir hjálp frá hv. þingmanni og fleirum hér inni þegar til meiri umræðu kemur. Talað er um í frumvarpinu að 5.000 heimili eigi ekki rétt á þeirri leiðréttingu sem talað er um í frumvarpinu, en á næstu síðum er fjallað um áhrifin á fjárhæð niðurfærslu og skilgreint eftir tekjuhópum, aldursbili og ýmsu öðru. Ég velti fyrir mér hvort í þeirri greiningu hafi verið tekið tillit til frádráttar á leiðréttingu, í greiningunni, eða hvort aðeins hafi verið dregin frá þessi 5.000 heimili eða hvort búið sé að reikna inn þá sem fá frádrátt á leiðréttinguna. Ég er svolítið forvitinn um þetta. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur sett sig inn í það, en kannski getum við velt þessu upp svona í spjalli.

Virðulegi forseti. Nei, ég verð að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér tölurnar nógu vel til að svara þeirri spurningu eða vinnunni að bak við þetta, ég verð að viðurkenna það. En svo fattaði ég eða áttaði mig á, afsakið, virðulegi forseti, þegar ég steig niður úr pontu að ég svaraði ekki seinni spurningu hv. þingmanns sem varðaði sjónarmið mín gagnvart velferðarkerfinu og að nota bankaskattinn í velferðarkerfið. Ef við lítum á bankaskattinn sem almennan skattstofn liggur alveg ljóst fyrir að hann færi í þetta sameiginleg púkk ef við værum að nota hann þannig, það yrði síðan notað eins og allar aðrar skatttekjur, ýmist til að borga niður skuldir eða útgjöld ríkisins, velferðarkerfið þar á meðal, og auðvitað til að borga þessa ógurlegu vexti. Ég hef einhvern veginn alltaf litið á bankaskattinn og réttlætt hann að stórum hluta til vegna þess að bankarnir ollu hruninu þegar allt kemur til alls. Í því samhengi lít ég svo á, persónulega, alla vega eins og er, ég er allur eitt stórt eyra í því sambandi, að ríkistekjurnar af bankaskattinum eigi að nota til að eiga við afleiðingar hrunsins. Þær afleiðingar sé ég fyrst fremst í agalegri skuldastöðu ríkissjóðs. Eins og er akkúrat núna, hér og nú, finnst mér að nota eigi allan skattinn í það að greiða af lánum ríkissjóðs, það er mín persónulega skoðun hér og nú. Hún gæti vel breyst, en það fer eftir því á hvaða forsendum skatturinn er lagður. Bara til að segja þetta aftur mjög hratt: Ef forsendan fyrir bankaskattinum er sú að hann sé almennur tekjustofn ríkisins, gott og vel, þá notum við hann eins og annan skatt. En ef forsendan fyrir bankaskattinum er sú að fá aftur til baka, hvað segir maður, það sem þarf til þess að greiða upp vegna tjóns af hruninu, finnst mér að þann skatt ætti að nýta alfarið í að borga upp það tjón.

Herra forseti. Ég kem hér eiginlega til þess að útskýra frammíkall. Ég sá að hv. þingmaður var mjög undrandi þegar ég kallaði fram í þegar hann afneitaði því að hafa nokkru sinni talið að hægt væri að skapa eitthvert svigrúm þegar hann var í sinni fyrstu kosningabaráttu. Ég kvaðst hafa verið annarrar skoðunar. Og ég var annarrar skoðunar, en svo var um miklu fleiri. Það er rétt að rifja upp fyrir hv. þingmanni að fyrri ríkisstjórn beitti margvíslegum meðulum til þess að gera kleift að skapa hið fræga svigrúm í síðari samningum við kröfuhafa. Sú ríkisstjórn festi gjaldeyri þrotabúanna hér á landi með því að afnema undanþágur sem þau höfðu gagnvart gjaldeyrislögum. Það má rifja upp að hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem þá voru á dögum studdu það ekki. Þeir treystu sér ekki til þess heldur sátu hjá. Sjálfstæðisflokkurinn greiddi allur atkvæði gegn því. Það var hins vegar þannig að menn höfðu aðrar skoðanir á því hvað ætti að gera við svigrúmið en kannski sá flokkur sem á upptökin að því frumvarpi sem við ræðum hér. Ég rifja það líka upp að þáverandi fjármálaráðherra og núverandi varaformaður Samfylkingarinnar sagði það algjörlega skýrt að hún vildi nýta svigrúmið til þess að lækka skuldir ríkisins. Ég var þeirrar skoðunar og sagði það mörgum sinnum að nota ætti part af þessu svigrúmi til þess að bæta þrautir þeirra sem verst voru settir og þeirra sem raunverulega sættu forsendubresti. Ég er þeirrar skoðunar að frumvarpið sem liggur hér fyrir feli í sér að afhenda fólki peninga sem ekki sætti forsendubresti. Ég get tekið sem dæmi þá sem keyptu sér íbúð þegar íbúðaverð var lægst 1998 og 1999. Þeir urðu ekki fyrir neinum forsendubresti ef maður lítur yfir tímabilið þaðan og áratug fram í tímann, svo það liggi algjörlega ljóst fyrir. Ég vildi skýra þessi ummæli mín því ég sá undrunarsvipinn á hv. þingmanni og ég vil ekki að hann gangi til 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 4. þm. Reykv. n. hjartanlega fyrir útskýringuna. En þetta er kannski smámisskilningur vegna þess að ég held að við séum ekki að tala um sama hlutinn. Ég talaði um svigrúmið í kannski í þrengri skilningi en hv. þingmaður. Svigrúmið sem ég man eftir í kosningabaráttunni var þannig að skyndilega var fólk að tala um fleiri tugi milljarða eða jafnvel hundruð milljarða sem áttu að vera til staðar til þess að nota á einhvern hátt. Svo voru menn að rökræða hvernig ætti að nýta þá eins og þetta væru bara ókeypis peningar sem við gætum notað í það sem okkur þætti best. Þannig skildi ég umræðuna á sínum tíma og eins og gefur að skilja gerir þetta mig talsvert ringlaðan þótt ég telji mig nú hafa fundið út úr því við hvað hafi verið átt. Það að nota þetta svigrúm, hversu raunverulegt sem það gat svo sem verið á þeim tíma, til að rétta á einhvern almennan hátt hlut þeirra sem verst fóru í hruninu; ég gæti hugsanlega tekið undir það í einhverjum skilningi. En þá mundi ég byrja til dæmis á öryrkjum, ég mundi byrja á þeim frekar en fólki sem hefur þó fjárhagslega burði til þess að eiga eitthvað í lífinu, fólk eins og mig ef út í það er farið. En ég þakka hv. þingmanni fyrir útskýringuna.

Herra forseti. Það þýðir ekkert að tala um svigrúm í annarri merkingu en þeirri sem ég var að nota það hér. Þannig hefur þessi umræða þróast, hún hefur grundvallast á þeim skilningi. Ég var þeirrar skoðunar að hægt hefði verið að ná fram samningum við kröfuhafa, með því að nota þau vopn sem fyrri ríkisstjórn hafði búið til, sem hefðu skapað allmikið svigrúm í krónum, hugsanlega hærra en það sem hv. þingmaður lét sér um munn fara áðan. Ég er líka þeirrar skoðunar að það tækifæri sé ekki algjörlega farið forgörðum en mér finnst núverandi ríkisstjórn hafa verið ákaflega sein á sér og ég óttast að - ég vil ekki orða það þannig að hún sé að klúðra þessum málum, en það er ljóst að kröfuhafar hafa náð vopnum sínum talsvert. Það er klúður hjá hv. ríkisstjórn. Ég er svo aftur sammála hv. þingmanni um það að ef til verður svigrúm á að nota það handa þeim sem mest þurfa á því að halda. 

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekkert út á verk fyrri ríkisstjórnar að setja í því að mynda þetta svigrúm, en ég held að birtingarmynd þessa svigrúms eins og hún kom fram í kosningabaráttunni og umræðu á sínum tíma hafi ekki verið fullkomlega heiðarleg hjá öllum,  Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir söguskýringuna og tek hana til greina 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni prýðisræðu og rúmlega það. Ég áttaði mig reyndar ekki alveg á því hvort það væri mikill ágreiningur um það frumvarp sem við ræðum hér, þ.e. um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Hv. þingmaður talaði um aðra hópa sem hefðu vissulega orðið fyrir forsendubresti. Ég deili því alveg með honum. Um það er ekki deilt. Námsmenn eru títtnefndir. Við höfum önnur úrræði þar sem snúa að vöxtum og greiðsludreifingu. Hann nefndi öryrkja. Ég deili þeirri skoðun. Ég held að allir hv. þingmenn deili þeirri skoðun. Þar er aldrei nóg að gert. Við höfum önnur úrræði og verðum að leita til þeirra. Leigjendur, vissulega, það er annar hluti aðgerða sem getur nýst leigjendum og ungu fólki sem er á leigumarkaði og svo til þess að nýta sér skattleysi séreignarsparnaðar eða séreignarlífeyrissparnaðar o.s.frv. Það er auðvitað hugmyndafræði út af fyrir sig að réttlæta það að ríkissjóður skili minni afgangi til lengri tíma en ella og styrkja og setja í forgang hag heimilanna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geti séð, ef hann stæði í þeim sporum að fara í slíka forgangsröðun, hvort hann mundi taka þá fjármögnun sem farið er í í þessum aðgerðum til að borga niður skuldir ríkissjóðs 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er pínulítið ringlaður yfir spurningunni ef ekki er deilt um að öryrkjar hafi farið verst út úr hruninu og forsendubresturinn hafi verið hvað alvarlegastur hjá þeim, ef forsendubrest skal kalla. Það er reyndar raunverulegur forsendubrestur vegna þess að forsendurnar sem öryrkjar áttu að geta gefið sér voru þær að bætur mundu hækka í samræmi við verðlag, sem þær gerðu ekki, á meðan vér lántakendur, og ég ítreka það enn og aftur - ég er lántakandi, ég er með verðtryggt lán, ég á íbúð og þekki þetta vandamál mjög vel - áttum að geta gefið okkur með því að lesa samninginn sem við skrifuðum undir þegar við tókum lánið að forsendan væri verðbólgan. Það er forsendan sem brást hjá öryrkjum. Ef við værum að forgangsraða þannig að þetta ætti helst að koma þeim til bóta sem urðu verst úti í kreppunni hefðum við byrjað á öryrkjum. Þá hefðum við gert það. En það sem ég held að hafi gerst er að í kosningabaráttunni voru heimilin einfaldlega miklu, miklu fleiri. Ég held ekki að þetta snúist mikið um sanngirni eða réttlæti heldur, þegar allt kemur til alls, um að meiri hlutinn var háværastur og meiri hlutinn kaus samkvæmt hagsmunum sínum og skildi eftir ákveðna hópa í samfélaginu, þar á meðal öryrkja, nemendur og leigjendur. Það þykir mér miður. Gott og vel ef það er lýðræðislegur vilji, en sanngirni er það ekki. Þetta er að því gefnu að maður tæki undir það sem ég held að ég skilji spurningu hv. þingmanns sem, að réttlæta að ríkissjóður skili minni afgangi en ella í þágu heimilanna. Ríkissjóður skilar ekki neinum afgangi. Mér finnst ekki að við getum af ábyrgð talað um að ríkissjóður geti skilað minni afgangi eftir það sem á undan er gengið fyrr en við sjáum það gerast.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Spurningin sneri að því ef hann stæði frammi fyrir þeim forgangi annars vegar að nýta fjármuni til að styrkja þessa grunnefnahagsstoð, heimilin - og áttum okkur á því að aðgerðirnar munu ná til um 70.000 heimila - eða hins vegar, eins og hagfræðikenningar réttlæta, að ríkissjóður sé skuldsettur á sama tíma, þ.e. miðað við þær efnahagsaðstæður sem við erum að koma okkur út úr. Ef hann stæði frammi fyrir þeirri forgangsröðun. Svo langar mig að spyrja hv. þingmann út í 6. gr., hvort hann sjái miðað við frumvarpið þetta upplýsingatækniverkefni endurspeglast í greininni, hvort það væri það sem hann var að vísa til. Hann minntist á 6. gr. hér áðan varðandi öflun 

Virðulegi forseti. Ég skal svara seinni spurningunni fyrr. Mér sýnist að upplýsingatæknin sé notuð mjög mikið, reyndar alfarið, í þessu verkefni. Mér þykir það mjög gott. Raunar var ég með hérna í glósunum mínum að mér þyki mjög jákvætt að allt sé rafrænt og þetta sé gert eins rafrænt og mögulegt er. Það held ég að sé mjög mikilvægt og jákvætt þegar kemur að svona stóru og flóknu verkefni, sérstaklega vegna þess að hér er um ákveðið nýmæli að ræða. 6. gr. er greinilega vel úthugsuð og það er gott. Ég held að það megi bæta hana aðeins en býst ekki við því að það verði neinn ágreiningur þar um. Ég held ekki að það sé neitt í þeirri grein sem er svokallaður „showstopper“, ég biðst forláts, virðulegi forseti. Hvað varðar þá forgangsröðun að nýta fjármagnið til að styðja þessa grunnefnahagsstoð, heimilin, heyri ég ekki betur en að hv. þingmaður sé að tala um þá kenningu sem ég lauk ræðu minni á að nefna. Kenningin er sú að með því að styrkja heimilin sé hægt að styrkja efnahaginn og þannig grafa okkur út úr skuldastöðu ríkisins. Ég hef ekki mikla trú