Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir stjfrv. um breyt. á l. um loftferðir, nr. 34 frá 21. mars 1964. Breyt., sem hér er um að ræða, er sú, að við 78. gr. l. bætast 2 nýjar mgr. hljóðandi eins og á þskj. Breyt. fela í sér í fyrsta lagi, að heimilt verði að heimta gjöld af eigendum eða notendum íslenskra og erlendra loftfara vegna ferða yfir Ísland, yfir íslensku yfirráðasvæði, svo og yfir úthafið og erlend yfirráðasvæði, allt vegna kostnaðar við gerð og rekstur annarra hjálpartækja flugöryggisþjónustu, en í viðkomandi lagagrein eru þau upp talin, er til boða standa viðkomandi aðilum. Gjaldskylda er háð því, að um hana hafi verið samið milli Íslands og viðkomandi erlends ríkis. Um gjaldskylduna að öðru leyti fer eftir reglum, sem settar verða af ráðh. flugmála. Í öðru lagi er svo ákveðið í 2. mgr. 1. gr. frv., að flugmálaráðherra sé heimilt að semja við stjórnvöld annarra ríkja um, að þau taki að sér innheimtu á þessum gjöldum erlendis. Forsaga þessa máls er mjög ítarlega rakin í þeim athugasemdum, sem frv. fylgja, og get ég því að mestu látið nægja að vísa til þeirra. Rétt þykir þó að vekja athygli á því, sem hér kemur mjög við sögu, að flugöryggisþjónusta, sem varðar ferðir loftfara milli landa, er þannig skipulögð, að einstök lönd annast hana á tilteknum svæðum eftir ákvörðun Alþjóðaflugmálastofnunarinnar ICAO. Skv. ákvörðun hennar um flug yfir Norður-Atlantshaf hefur Ísland á undanförnum árum annast þessa þjónustu á svæði, sem nær suður að 61° N, austur að 0°, norður að 73° N og að Grænlandsströndum. Þar sem þjónusta þessi er til nota fyrir öll loftför, sem leið eiga um svæðið, var árið 1956 gert samkomulag milli margra ríkja um, að 95% af kostnaði þessarar öryggisþjónustu skyldu endurgreidd íslenska ríkinu af öðrum þátttökuríkjum í því hlutfalli, sem loftför þeirra fljúga yfir N: Atlantshafið norðan við 40° N. Í þessu samkomulagi frá 1956 var ráð fyrir því gert, að síðar kynni að verða talið réttara, að þeir aðilar greiddu fyrir þjónustuna, sem hennar nytu. Í samræmi við þetta ákvæði var svo að tilmælum Bretlands og Kanada haldin ICAO-ráðstefna í París í mars-apríl á s.l. ári. Þar var samþ., að þegar skyldu 40% af útgjöldum vegna þjónustu, sem talið er, að komi notendum til góða, greidd af notendunum sjálfum, en 60% yrðu áfram greidd af þátttökuríkjunum, en frá og með árinu 1976 yrði skiptingin sú, að 50% yrðu greidd af notendum, en 50% af þátttökuríkjunum. Í samræmi við þessa ályktun fundarins hefur ICAO óskað eftir því við ríkisstj. Íslands, að innheimtunni verði breytt í framangreint horf. Nú er það svo, að mikill hluti loftfara, sem fara yfir N.-Atlantshaf og notfæra sér flugöryggisþjónustu á Íslandi, kemur ekki inn á íslenskt yfirráðasvæði, og þar sem 2. og 5. gr. loftferðalaga frá 1964 gilda aðeins um flugferðir á íslensku yfirráðasvæði og um íslensk loftför utan þess svæðis, er þar ekki fyrir hendi heimild til að krefja gjöld hjá erlendum aðilum vegna flugs utan íslenska yfirráðasvæðisins. Þess vegna er nauðsynlegt að breyta 78. gr. l. frá 1964 á þann veg, sem lagt er til með fyrri mgr. 1. gr. frv. 2. mgr. frv. kveður svo á, að ráðh, sé heimilt að semja við stjórnvöld annarra ríkja um, að þau taki að sér innheimtu á þessum gjöldum erlendis. Þessi heimild er talin nauðsynleg til þess, að ekki þurfi til að koma kostnaðarsamt kerfi til innheimtu. Yrði innheimta gjaldsins væntanlega framkvæmd af breskum flugmálayfirvöldum, sem hafa komið á hjá sér slíku gjaldheimtukerfi, og mun ekkert því til fyrirstöðu, að samkomulag um þetta yrði gert með nótuskiptum milli landanna. Bretar koma einnig fram fyrir hönd Dana í þessu efni. Gert er ráð fyrir, að Bretum verði heimil innheimtuþóknun, sem nema mundi allt að 5% og yrði lögð á reikningsupphæð. Eins og ég hef hér rakið og enn skýrar er frá greint í aths. með frv., er hér í rauninni aðeins um að ræða að gera þegar ákveðnar breyt. varðandi alþjóðlega samvinnu og öryggisþjónustu tæknilega og löglega framkvæmanlega. Vænti ég því, að þetta frv. fái greiðan framgang í hv. þd. og hv. Alþ. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að málið er nokkuð aðkallandi, vegna þess að það er hugmyndin, að í síðasta lagi um næstu mánaðamót gangi þetta nýja innheimtukerfi í gildi. Mér er kunnugt um, að Danir eru að ganga frá nauðsynlegum lagabreyt. í þessu sambandi þessa dagana, og samgrn. hefur skýrt frá því, að ekki muni verða fyrirstaða á því, að nauðsynlegar lagabreyt. hér hafi einnig tekið gildi fyrir næstu mánaðamót, þannig að ég býst ekki við, að hér verði um neitt deilumál að ræða. Vil ég vænta þess, að hv. samgn, bregðist fljótt við og afgreiði málið eins fljótt og við yrði komið. Ég legg sem sagt til, herra forseti, að málinu verði nú vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Fjh: og viðskn. hefur haft til athugunar frumvarpsbákn mikið um skráningu og mat fasteigna. Eins og kunnugt er, hefur opinbert mat fasteigna hér á landi farið fram í meira en hálfa öld eða frá árinu 1922. Seinast var aðalmat fasteigna framkvæmt árið 1970, og voru vinnubrögð við það mat miklu fullkomnari en áður höfðu tíðkast og gagnasöfnun miklu umfangsmeiri. Fasteignamat er nú grundvöllur álagningar fasteignaskatta, sem hafa verið hækkaðir mjög verulega. og er því brýn þörf á því, að lagagrundvöllur fasteignamats sé sem traustastur. Skv. því frv., sem hér liggur fyrir, er komið upp fullkomnari gagnasöfnun varðandi fasteignir en áður hefur verið og sett upp sérstök stofnun, sem ber heitið Fasteignaskrá. Einnig er komið upp sjálfstæðu kerfi matsmanna, sem verða starfsmenn Fasteignaskrár, en meta þó einnig sjálfstætt og án fyrirvara matsskrár, og aðilar geta þá áfrýjað mati þeirra til yfirfasteignamatsnefndar, sem kveður upp fullnaðarúrskurð. Matsmenn starfa undir stjórn svonefnds matsstjóra, sem sér um verkaskiptingu matsmanna, en gert er ráð fyrir því, að matsmenn muni starfa í öllum landsfjórðungum og öllum landshlutum. Fjh.- og viðskn. hefur fengið allmargar umsagnir um frv. þetta, og skulu þær hér taldar. Þær eru frá Sambandi ísl. tryggingafélaga, frá borgarstjórn Reykjavíkur, frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, frá Húseigendafélagi Reykjavíkur og Húseigendasambandi Íslands. Allir þeir aðilar, sem hér hafa verið nefndir, mæla eindregið með því, að frv. verði samþykkt, verði að lögum, en allir gerðu þeir þó nokkrar aths. við frv., sem margar hafa verið teknar til greina. En það skal tekið skýrt fram, að um afgreiðslu frv. var ekki ágreiningur í n. og ekki heldur um þær brtt., sem n. flytur á þskj. 648. Ég mun nú gera grein fyrir þessum brtt. í örstuttu máli, og er það þá fyrst sú, sem er við 5. gr. frv., að heimilt sé að verja fé úr ríkissjóði til að mæla lönd og til jarðvegskannana skv. till. Fasteignaskrár. Þessi aths. og þessi ábending kom fram frá fasteignamatinu, núv. skrifstofu fasteignamatsins, og þótti sjálfsagt að taka ákvæði um þetta efni í frv., enda ljóst, að það verður að ákveða í fjárl. á ári hverju, hve miklu fé er eytt í þessu skyni. Við 7. gr. var lítils háttar breyt. gerð, þ.e.a.s sú ein að vísa til laga nr. 38 14. apríl 1954, um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, til þess að taka af allan vafa um það, sem virtist vera ríkjandi, að við ráðningu forstjóra Fasteignaskrár skyldi farið eftir lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, en ekki væri verði að sniðganga þau lög með þeirri skipan mála, sem frv. gerir ráð fyrir. Í 8. gr. frv. eru ákvæði um skipan ráðgefandi n., sem eiga að vera Fasteignaskrár til ráðuneytis um nýtingu skrárinnar. Tveimur aðilum var bætt inn í upptalningu þá, sem í 8. gr. er um þá, sem eiga rétt á að tilnefna menn í n., en það eru fulltrúar Stéttarsambands bænda og fulltrúi Vinnuveitendasambands Íslands. Í 9. gr. frv. er gert ráð fyrir því, eins og það er lagt fyrir d., að byggingafulltrúar séu ábyrgir fyrir, að Fasteignaskrá berist upplýsingar um lönd og lóðir og breytingar á mannvirkjum. Í 10. gr. er ákveðið, að sveitarstjórnir séu hver í sínu sveitarfélagi ábyrgar fyrir sérstakri endurskoðun á því, að Fasteignaskrá hafi borist þessar upplýsingar. Við fengum margar ábendingar um, að óeðlilegt væri að gera byggingafulltrúa beinlínis ábyrgan fyrir, að upplýsingar af þessu tagi bærust, en rétt þótti að athuguðu máli, að þeir hefðu þetta verkefni með höndum, og því er gr. umorðuð í 4. brtt. n., þar sem segir: „Byggingafulltrúi eða sá, sem sveitarstjórn tilnefnir, skal sjá um, að Fasteignaskrá berist réttar upplýsingar“ o.s.frv. - Og í 10. gr. er síðan lögð á það áhersla, að bað sé sveitarstjórn að sjálfsögðu, sem beri ábyrgð á því, að byggingafulltrúar vinni þetta verk eða aðrir þeir, sem hún setur til þess verks. Við 12. gr. hefur fjh: og viðskn. gert þá brtt., sem telja má hvað stærsta að efni til, en það er setningin í upphafi brtt.: „Ávallt er skylt að greina rétt söluverð í afsali.“ - Eins og kunnugt er, hvílir ekki sú skylda á seljendum fasteigna að greina söluverð í afsali, og hafa því verið ýmsar aðferðir notaðar til þess að ákveða þinglýsingargjald, þegar þinglýsing afsala fer fram. Í fyrsta lagi er miðað við söluverð, ef það er fyrir hendi í afsali, í öðru lagi má taka tillit til þeirra skulda, sem hvíla á viðkomandi eign, og í þriðja lagi hefur oft verið miðað við fasteignamatsverð, en það margfaldað með ákveðinni tölu. N. fékk um það ábendingar, m.a. frá Húseigendafélagi Reykjavíkur og Landssambandi húseigenda, að eðlilegast væri að gera það að skyldu, að rétt söluverð væri greint í afsali, og n. gerir það að till. sinni. Aftur á móti hefur n. í brtt. sinni fellt út setninguna: „Fasteignaskrá er heimill aðgangur að skattframtölum til að sannreyna upplýsingar um fasteignir eða afla þeirra.“ - Mönnum sýndist, að þetta hefði ekki ýkjamikið raunhæft gildi, ef Fasteignaskrá mundi yfirleitt hafa þessar upplýsingar hjá sér, og það væri óeðlilegt að veita henni rétt til þess að ganga í framtöl manna. Hitt mun öllu líklegra, að skattstofur þurfi að leita til Fasteignaskrár til að samræma þær upplýsingar, sem gefnar eru í framtölum. Og þar sem óskir og ábendingar komu fram um það, að þessi setning yrði felld niður, hefur n. gert það að till. sinni. Í 18. gr. hefur lítils háttar breyt. verið gerð, og er hún sama eðlis og 2. brtt., þ.e.a.s. það er einungis tilvísun í lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna til þess að því sé slegið föstu, að þó að menn séu að vísu ráðnir með 6 mánaða uppsagnarfresti, þá séu þeir ráðnir með réttindum og skyldum opinberra starfsmanna. Við 2. mgr. 18. gr. hefur n. gert lítils háttar brtt., en þar er um það fjallað, hvernig eignir eru metnar. Skv. frv. er sveitarfélagi veittur réttur til að tilnefna á sinn kostnað trúnaðarmann til að eiga aðild að mati, en verði ágreiningur milli tilnefndra og skipaðs matsmanns, skal niðurstaða hins skipaða ráða að svo stöddu, en matið ganga til yfirmats. Fram komu óskir um það, að eigendur gætu tilnefnt á sinn kostnað trúnaðarmann til að eiga aðild að matinu, en ekki aðeins að sveitarfélögin hefðu þennan rétt. Þótti n. rétt að athuguðu máli að gera till. í sambandi við þessa ábendingu, enda er það yfirmatið, sem raunverulega ræður úrslitum. Að lokum gerir n. brtt. við 5. mgr. 18. gr., en þar er fjallað um fjölda matsmanna og að matsstjóri geti sett þá til starfa, hvar sem er á landinu, eftir því sem verkefni falli til. Hér er reyndar um ákaflega viðkvæmt mál að ræða, raunar það, sem mestum deilum hefur valdið, því að í umsögn fasteignamatsins og í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga komu fram þær skoðanir, að sú tvískipting valda við starfsemi Fasteignaskrár, sem frv. gerir ráð fyrir, væri óheppileg. Fasteignaskrá ætti að starfa sem samfelld heild, þar sem forstjóri Fasteignaskrár hefði fullkomin völd yfir öllum sínum starfsmönnum, en valdssvið hans væri ekki skert, eins og frv. gerir ráð fyrir. Eins og ég hef vikið áður að, gerir frv. ráð fyrir því, að matsmenn undir stjórn matsstjóra annist matið algerlega sjálfstætt og að það sé matsstjóri, sem setji þá til starfa, en gagnasöfnunin og önnur starfsemi Fasteignaskrár sé undir stjórn forstjóra Fasteignaskrár. Um þetta hefur sem sagt verið ágreiningur, hvort skipulagið ætti að hafa, en mikill meiri hl. n. þeirrar, sem undirbjó frv., var þeirrar skoðunar, að það væri heppilegt, að matsmennirnir hefðu sjálfstæðan starfsgrundvöll og að þeir yrðu aðeins að lúta yfirfasteigna matsnefnd varðandi matsstörf sín. Fjh.- og viðskn. hefur fallist á það sjónarmið, að þetta skipulag sé heppilegast, en hún hefur jafnframt komist að þeirri niðurstöðu, að eðlilegt kunni að vera, að forstjóri Fasteignaskrár geti leitað til matsmanna um upplýsingasöfnun almennt til þess að gera starf Fasteignaskrárinnar auðveldara, og því hefur fjh.- og viðskn. gert till. um það, að við 5. mgr. 18. gr. bætist setning, þannig að mgr. verði í heild sinni þannig: „Matsstjóri getur sett matsmenn til starfa, hvar sem er á landinu, eftir því sem verkefni falla til, og jafnframt falið þeim upplýsingasöfnun að beiðni forstjóra Fasteignaskrár.“ Herra forseti. Ég hef hér gert grein fyrir till. fjhn: og viðskn. á þskj. 648. Þetta er síðasti tölul., og ég held, að ekki þurfi að bæta þar við mörgum aths. Það er kannske rétt þó að láta þess getið að lokum, að 16. gr. frv. olli nm. allmiklum heilabrotum, en þar er fjallað um það, hvernig fasteignir skulu metnar, við hvað skuli miðað, og þar er meginreglan sú, að miðað er við raunverulegt gangverð. Þó er þar gerð afar mikilvæg undantekning, því að í 2. mgr. segir: „Bújarðir skulu metnar miðað við notkun þeirra til búskapar, á meðan þær eru nýttar þannig.“ Það er sem sagt látin gilda önnur regla um mat á bújörðum heldur en mat á fasteignum í þéttbýli og stafar að sjálfsögðu af því, að óeðlilegt þykir að hafa mjög hátt fasteignamat á bújörðum, ef notkun þeirra til búskapar gefur ekki tilefni til þess. Í sambandi við þetta vaknaði spurningin, hvernig ætti að skipta verðmæti leigulands milli eigenda og leigjenda, og í 3. mgr. 16. gr. er sett fram ákveðin regla, sem er á þá leið, að verðmæti leigulands skuli skiptast milli eigenda og leigjenda þannig, að 15-föld ársleiga eftir landið skuli að jafnaði teljast verðmætishluti landeigenda og metið gangverð umfram þetta skuli teljast verðmætishluti leigjenda landsins. N. óskaði eftir skýringu fjmn. á þessu ákvæði, og tel ég rétt að láta hana koma hér fram að lokum, en í bréfi fjmrn. segir svo: „Óeðlilegt má teljast, að land, sem leigt er út, sé að öllu leyti metið sem verðmæti landeigandans. Skýrast kemur þetta fram, þar sem leigt er til langs tíma. Eigandi hefur venjulega engin not landsins önnur en leigugjaldið, sem oft er lágt miðað við verðmæti landsins. Allan annan arð og hag af því fær leigjandi í sinn hlut, sem oft er hlutfallslega mun meiri en landeigandi fær, miðað við metið verðmæti landsins í kaupum og sölum. Er því eðlilegt, að verðmætaskipting eigi sér stað í matinu. Með orðinu afgjaldskvaðarverðmæti er átt við verðmæti, sem svarar til leigugjalds. Þau gæði, sem landeigandi þannig hefur af landinu, margfaldað með vissum árafjölda, eru metin sem verðmætishluti hans. Það, sem umfram er, svo að fullt gangverð náist, er verðmætishluti leigjanda. Þessi regla mundi ná yfir allt leiguland, þ. á m. bújarðir í leiguábúð, en þar njóta hins vegar eigandi og leigjandi þess hagræðis, sem 2. mgr. 16. gr. frv. gerir ráð fyrir varðandi mat á bújörðum. Ákvæði sama efnis og í 3. mgr. 16. gr. frv., er að finna í 9. gr. núgildandi reglugerðar, nr. 301 1969, um fasteignamat og fasteignaskráninga. Sú aðferð til skiptingar verðmætis milli eigenda og leigjenda, sem að framan er lýst, er skásta lausnin, sem fasteignamatsmenn og semjendur frv. hafa fundið á þeim vanda, sem skapast vegna hins geysilega munar, sem er á lóðarleigum almennt í landinu og gangverði lands í kaupum og sölum. Ætla má, að ákvæði eins og þau, sem eru í frv., og þróun til hækkandi landverðs leiði til þess, að leigutakar lands þrýsti á um hækkun lóðarleigu, þannig að eignarhluti þeirra minnki eða hverfi. Verður að telja æskilegt, að löggjöfin hafi þannig áhrif í þá átt, að lóðareigendur nálgist raunverð.“ Þetta var sem sagt bréf frá fjmrn. til n. varðandi þetta ákvæði, og mér þykir rétt, að þetta komi hér fram við umr., vegna þess að af umsögnum, sem n. bárust, var ljóst, að menn höfðu alls ekki skilið, hvers vegna þetta ákvæði var á þennan veg. Það er því rétt, að þessi skilningur rn. og skýring komi einhvers staðar fram.



Herra forseti. Eins og sést á þskj. 648, hef ég haft fyrirvara í sambandi við þessar brtt. og nál. Ástæðurnar fyrir þeim fyrirvara eru einkum þær, að í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þeir menn, sem hér er gert ráð fyrir að ráða, bæði forstjóri stofnunarinnar og einstakir matsmenn, skuli ráðnir með 6 mánaða uppsagnarfresti. Mér er ekki alveg ljóst, hvernig stendur á því, að þessi ákvæði eru tekin inn í þetta frv. sérstaklega, og bendi í því sambandi t.d. á frv. til l. um Ríkismat sjávarafurða, sem er nýlega fram komið, 30. mál Ed., en þar er fortakslaust gert ráð fyrir því, að forstjóri þeirrar stofnunar sé skipaður og sömuleiðis deildarstjórar, einnig yfirmatsmenn, að það sé um skipun að ræða, en í því frv., sem hér er fjallað um, um skráningu og mat fasteigna, er talað um að ráða starfsmennina með 6 mánaða uppsagnarfresti. Ég hafði gert ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. yrði viðstaddur þessar umr. og gæti gefið upplýsingar um það, hvernig á þessum mismun stendur, hvort þarna sé verið að gera tilraun til þess að marka nýja stefnu í sambandi við ráðningu og kjör opinberra starfsmanna. Nú er mér kunnugt um það, að hið opinbera eða ríkisvaldið hefur á allra síðustu árum, eftir að þessi ríkisstjórn tók til starfa, gert tilraunir til þess, að komast nokkuð fram hjá lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, og m.a. hefur það komið fram beinlínis hjá stjórnarmönnum í BSRB og þ. á m. hjá formanni félags ríkisstarfsmanna, að þess séu dæmi hér í Reykjavík, að opinberar stofnanir ráði menn eftir samningum verslunarmannafélags Reykjavíkur, en ekki samkv. samningum við starfsmenn ríkisins. Mér er einnig kunnugt um það, að stjórn BSRB hefur orðið að hafa afskipti af ýmsum einstökum málum, vegna þess að hið opinbera hefur tekið upp þann hátt að lausráða starfsfólk og hefur hagað ráðningarkjörum með þeim hætti, að viðkomandi hefur t.d. ekki fengið aðild að lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Mér finnst óeðlilegt, þegar verið er að fjalla um mismunandi stofnanir, eins og hér er gert, að viðhafa ekki sama orðalagið um ráðningarkjörin, einkum þar sem borið hefur á því, að hæstv. ríkisstj. sé nokkuð lauslát í þessum efnum og hugsi ekki um of um hag starfsmanna sinna. Ég mun því athuga það milli 2. og 3. umr., hvort sé ástæða til þess að flytja sérstakar brtt. um þetta efni, og mun hafa samband um það við þá menn, sem stóðu að samningu frv., til þess að fá fullnægjandi skýringar á því, hvernig á þessum sérstöku ráðningarkjörum standi. Ég vil einnig vekja athygli á því í þessu sambandi, þó að það sé ekki þessu máli beint viðkomandi, að í frv. um Ríkismat sjávarafurða er gert ráð fyrir því, að ekki einungis forstjóra stofnunarinnar, heldur einnig deildarstjórum og yfirmatsmönnum hjá Ríkismati sjávarafurða skuli öllum sagt upp störfum hjá Fiskmatinu, og ekki kemur neitt fram um það, hvort þessir menn eigi að hafa forgang að endurráðningu, þegar þar að kemur. Það mál er nú ekki til umr. hér og hlýtur að fá sérstaka skoðun í n.,en eins og ég sagði: Það er auðvitað hægt að hugsa sér að marka nýja stefnu í sambandi við ráðningarkjör opinberra starfsmanna, en þá verður það að gerast almennt op yfir alla línuna, en með öllu óverjandi að taka með þessum hætti einstaka stöðu út úr, án þess að því fylgi fullnægjandi skýringar. Ég vil aðeins gera að umtalsefni, að í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þessi stofnun muni verða tvískipt, eða eins og segir í grg. við 18. gr.: „Í 3. mgr. eru ákvæði um sérstakan matsstjóra, sem ráðh. skipar úr hópi matsmanna, og um verksvið hans. 4. mgr. kveður hins vegar á um skipulagsleg tengsl matsmannakerfisins við Fasteignaskrá. Er það stefna frv. að koma í veg fyrir, að þessi starfsemi verði tvær stofnanir. Hins vegar þykir nauðsynlegt, að matsmenn séu sjálfstæðir í matsstörfum sínum og að því leyti óháðir Fasteignaskrá um annað en skráðar upplýsingar til að grundvalla mat sitt á. Með þessum hætti, eru tveir aðilar gerðir ábyrgir, þ.e. forstjóri Fasteignaskrár fyrir þeim þætti, sem að skráningu eigna snýr, og matsstjóri fyrir matsstörfum. Er hvorum um sig mikilvægt í sínu starfi að fá sem besta vitneskju um efni, sem hinum ber að afla upplýsinga um.“ Það er eins um þetta atriði, ég hreyfði því í fjh.- og viðskn., m.a. samkv. ábendingum Sambands ísl. sveitarfélaga, hvort þarna væri stefnt í rétta átt, og vil í því sambandi vitna til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnin telur mikils virði, að l. verði þannig, að þau hindri ekki, að stofnunin og starfslið hennar nái besta hugsanlega árangri í störfum sínum. Því leggur stjórnin til, að stofnunin starfi sem ein heild og að allt starfslið hennar lúti ábyrgum forstjóra, þ. á m. þeir starfsmenn, sem um ræðir í 18. gr. frv.“ Ég fann það, að í fjh.- og viðskn. var ekki hljómgrunnur fyrir því, að þarna yrði breyt. ó, en hins vegar lögð áhersla á það, að málið kæmi til 2. umr., og vildi ég ekki standa á móti því út af fyrir sig. Ég fann, að það var ekki áhugi fyrir því, að koma til móts við þessar óskir Sambands ísl. sveitarfélaga, en áskil mér hins vegar rétt til þess að athuga það milli umr., hvort ekki muni réttara að hafa hér þann hátt á, sem sveitarfélögin leggja til. Eins og fram kemur í grg., er stofnunin algjörlega klofin með 18. gr., og ég fæ ekki séð, að það sé svo út af fyrir sig svo mikið verk fyrir forstjóra að annast um þann þáttinn, sem að skráningu eigna snýr, að honum ætti ekki að vera í lófa lagið að hafa einnig yfirstjórn yfir hinum þættinum. Má í því sambandi benda á, að það getur verið nauðsynlegt, til þess að skráningin nái tilgangi sinum, að þarna sé mikil samvinna á milli þessara tveggja þátta og samspil. og ég hef ekki fengið svo ríkar ástæður fyrir því að skipta stofnuninni, kljúfa hana í tvennt, að ég sé fullkomlega sáttur við þessa verkaskiptingu, og mun athuga það mál. Ég vil einnig vekja athygli á því, að Samband ísl. sveitarfélaga gerði aths. við 16. gr. frv. og segir í áliti sínu, að ástæðulaust virðist að gera greinarmun á mismunandi tegundum hlunninda. sömuleiðis hefur aths. komið frá Fasteignamati ríkisins. En ég mun athuga um þessi mál, hvort ég tel ástæðu til að flytja um þau sérstakar brtt., bæði um þessi atriði, - og þá við 3. umr., þar sem ég vildi ekki setja fótinn fyrir frv. nú, að það næði afgreiðslu við 2. umr., - og þá einnig um þau ráðningarkjör, sem þarna er gert ráð fyrir, en um það hef ég ekki fengið nægilega haldgóðar skýringar, sem ég sætti mig við, einkanlega vegna þess, eins og ég sagði, að hæstv. ríkisstj. hefur haldið þannig á í sambandi við ýmsar ríkisstofnanir, að hún hefur gengið á það lagið að ráða fólk í þjónustu ríkisins, sem svo síðar kemur upp úr dúrnum, að eru ráðnir eftir samningum Verslunarmannafélags Reykjavíkur. Það brýtur algjörlega í bága við bæði lagaskyldu, eðlileg vinnubrögð og hefur valdið einstaklingum margvíslegum erfiðleikum, og ég veit t.d. dæmi þess, að menn hafa orðið að standa í miklu stappi til þess að fá eðlileg réttindi í lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Að lokum vil ég aðeins lýsa skriflegri brtt., sem ég flyt við 18. gr., 5. mgr. 18, gr., þar sem ég legg til, að í staðinn fyrir „í Borgarnesi“ komi: á Akranesi. - Þarna er fjallað um það, að ráðh. skuli ákveða fjölda matsmanna og aðsetur þeirra, og þeir staðir, sem taldir eru upp, þeir eru: í Reykjavík, á Akureyri, Egilsstöðum, Selfossi, Ísafirði, í Borgarnesi, á Sauðárkróki og í Keflavík. Með hliðsjón af því, að Akranes er langstærsti staðurinn á Vesturlandi, og með hliðsjón af því, að t.d. Skattstofa Vesturlands er á Akranesi, leyfi ég mér að leggja til, og bendi á í því sambandi, að svo greiðfært er um þetta hérað, að það á ekki að skapa neina erfiðleika fyrir matsmanninn að ferðast þar á milli. Það er ekki sá spölur milli Borgarness og Akraness, að það eigi að ráða úrslitum út af fyrir sig. Hitt álít ég, að sé miklu þyngra á metunum, að Akranes er langfjölmennasti staðurinn og þess vegna sé eðlilegt, að matsmaðurinn sé þar.



Herra forseti. Þegar þetta frv. til l. um skráningu og mat fasteigna var til 1. umr. hér í þessari hv. d., gerði ég nokkrar aths. við efni þess, mjög lítilvægar að vísu, og fagnaði því að öðru leyti, að hreyfing væri loksins komin á þetta mál. Ég þóttist því eygja það, að það mikla og verðmæta starf, sem unnið hafði verið við síðasta fasteignamat ríkisins, mundi ekki þurfa að falla niður og verða hálfónýtt. Ég sé að vísu, að þær brtt., sem gerðar eru hér af hv. n., lúta ekki að þeim atriðum, sem ég gerði að umtalsefni við 1. umr., og ég mun ekki gera neitt í því frekar. Ég tel, að þau atriði, sem ég þá kom inn á, hafi ekki verið stórvægileg, eins og ég áðan sagði, en ég vil þó minna á það, að í 2. gr. er orð, sem ég kannast ekki við í íslensku máli og mér þykir óeðlilegt, að það sé sett í íslensk lög. Ég hef aldrei heyrt talað um það, sem þar er nefnt „landmörk“ á milli jarða. Það ber ekki vott um góð vinnubrögð hjá Alþ., ef við komum ekki lögum yfir á sæmilegt íslenskt mál. Annað, sem ég gerði að umræðuefni þá, hefur ugglaust verið af þeirri fáfræði, sem ég er haldinn í sambandi við tölvutækni, þar sem ég kannaðist ekki við orðin greinitalnakerfi eða staðgreinitölukerfi. Það má vel vera, að þett2t séu nauðsynleg orð, í sambandi við þau vinnubrögð, sem þarf að hafa við Fasteignaskrá, eins og hún verður væntanlega byggð upp, og ég geri því engar aths. við þetta, - skrifa þetta á minn reikning, en ekki nm. Ég hafði orð á því þá líka, að mér fyndist óeðlilegt, að í 3. gr. þessa frv. er allnákvæm upptalning á því, hvaða upplýsingar um mannvirki eigi að vera fyrirliggjandi. Ég taldi, að það væri eðlilegra, að slík upptalning væri í reglugerð, þar sem ætla mætti, að hún gæti breyst nokkuð þétt. Ég sé í aths. með frv., að gert er ráð fyrir því, að þetta sé gert með það fyrir augum að taka til þau helstu atriði og setja í lög, sem þarna þurfi að liggja fyrir og þess vegna hafi þeir, sem sömdu frv., lítið svo á, að nauðsynlegt væri að hafa þetta ekki svo mjög laust í reipunum vegna kostnaðar. Þetta eru rök, sem er mjög auðvelt að beygja sig fyrir. En þá tel ég, að aftur á móti sé ekki rétt að telja það vera rök, að það eigi að vera undanþágur frá þessu í næstu eða næstnæstu grein, þannig að hægt sé að breyta þessu án löggjafar, því að í 5. gr. segir: „Ráðh. getur með reglugerð fjölgað þeim upplýsingaratriðum um fasteignir, sem færð skulu í fasteignaskrá samkv. 3. gr.“ Ég álít þetta alveg óþarft ósamræmi í löggjöf og þess vegna hefði verið eðlilegra að hafa á annan hvorn háttinn. Það, sem kom mér til að kveðja mér hljóðs, eru ekki þessi atriði sérstaklega, ég taldi þau ekki svo mikilvæg, en þegar þetta frv. var hér til 1. umr., hafði ég haft það stuttan tíma til yfirlesturs og eitt og annað farið fram hjá mér, sem síðar varð ljóst. Er þá sérstaklega það, sem ég vildi minnast á nú, 16. gr. frv., 2. mgr. 16. gr., þar sem rætt er um bújarðir og hvernig þær skuli metnar. Í fyrsta lagi má vel vera, að ég hafi ekki það greinilega fyrir mér, hvað er átt við með „bújarðir“. Er það jarðeignin ein, eða er það bújörðin í heild? Þetta er afgerandi fyrir það, hversu veigamikið þetta málefni er. Það er sagt þarna: „Bújarðir skulu metnar miðað við notkun þeirra til búskapar, á meðan þær eru nýttar þannig.“ - Svo kemur: „Jarðir skulu í þessu tilliti því aðeins taldar nýttar til búskapar, að þær séu lögbýli og hafi eigi minni bústofn en sem svarar 10 kúgildum eða samsvarandi áhöfn í öðru búfé.“ - Svo kemur þar á ofan: „Þó skal ekki meta jörð sem bújörð, ef áhöfn síðustu 5 árin, sem búið hefur verið á henni, hefur að meðaltali verið minni en sem svarar hálfu kúgildi á hvern hektara ræktaðs lands.“ Það, sem ég vil hér gera að umræðuefni, er, að mér sýnist í fyrsta lagi óeðlilegt að meta fasteignir ekki allar með sama hætti, og í öðru lagi finnst mér algjör óþarfi að gefa mönnum ráð með löggjöf til þess að losna undan þessari kvöð um bújarðir. Að losna undan þeirri kvöð að láta meta eign sína sem bújörð, meta hana sem 2. fl. eign í landinu, er ekki annað en það að skirrast við að nota hana eins og ætlast er til. Ef eigandinn heldur henni utan ábúðar eða heldur henni þannig niðurníðslubúskap, að það komi ekki nema hálft kúgildi á hvern ræktaðan hektara, þá má meta það eftir gangverði. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta.



Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu ekki réttur aðili til þess að gefa upplýsingar um það, hvers vegna eitt frv. af hálfu fjármálavaldsins sé með þessum hætti og annað með öðrum hætti. Að sjálfsögðu verður fjmrh. að svara til. þegar spurt er um mismun á tveimur frv., eins og hér var gert af hálfu hv. 2. þm. Norðurl. e., Halldórs Blöndals, áðan. Hins vegar verð ég að játa það, að ég er í sjálfu sér ekkert hissa á því, þótt í frv. um stofnun, sem verið er að setja á fót, komi fram ákvæði, sem fell það í sér, að heimilt sé að segja starfsmönnum upp með 6 mánaða fyrirvara. Hér er um stofnun að ræða, sem er verið að koma á fót og mun starfa með nokkuð öðrum hætti en verið hefur. Menn áskilja sér að sjálfsögðu rétt til að koma með hugsanlegar breytingar á þessu skipulagi síðar meir, vegna þess að reynsla er ekki fengin fyrir þessari skipan mála, og þá verður að sjálfsögðu að haga málinu þannig, að unnt sé að breyta til með tiltölulega auðveldum hætti. Þess vegna er vafalaust sett inn ákvæðið um, að heimilt sé að segja upp bæði forstjóra og matsmönnum með 6 mánaða fyrirvara. Þetta hefur gerst í sambandi við fleiri stofnanir, sem hér hafa verið til umræðu og eru settar á laggirnar með löggjöf í seinni tíð. Ég get nefnt sem dæmi, að í löggjöfinni um Framkvæmdastofnun ríkisins var gert ráð fyrir því, að framkvæmdaráðsmenn, sem ráðnir væru þar til starfa, væru ráðnir með þeim hætti, að þeim mætti segja upp með tiltölulega mjög skömmum uppsagnarfresti. Ástæðan var að sjálfsögðu sú, að menn vildu ekki negla niður skipulag, sem þannig væri, að ekki væri hægt að segja mönnum upp um mjög langt skeið, þegar um var að ræða stofnanir, sem ekki var reynsla fyrir, hvernig ættu eftir að starfa. Ég vil hins vegar taka það fram að lokum, að það ákvæði, sem hér um ræðir, er í fyllsta samræmi við lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég vil leyfa mér að vitna í þau lög, með leyfi hæstv. forseta, en þar segir í 1. gr.: „Rétt er og að setja í ráðningarsamninga forstjóra atvinnufyrirtækja, er ríkið rekur, ákvæði um uppsögn og annað, er kann að vera nauðsynlegt eða heppilegt starfs hans vegna.“ Þetta ákvæði er sem sagt í 1. gr. laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. N. taldi rétt að halda sig við þennan 6 mánaða uppsagnarfrest, en vildi hins vegar taka af öll tvímæli um það, að að öðru leyti ættu lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna að sjálfsögðu við og að þessir starfsmenn yrðu ríkisstarfsmenn með þeim réttindum og skyldum, sem því fylgja. Ég vonast fastlega til þess, að BSRB hafi ekki neitt við þessa lausn málsins að athuga og geti verið ásátt með þessa niðurstöðu. Ef annað skyldi koma á daginn, er að sjálfsögðu tækifæri til þess við síðari meðferð þessa máls hér í þinginu að taka það atriði til endurskoðunar. Ég er sannfærður um það, að bæði fjmrn. og hins vegar sú n., sem um þetta hefur fjallað í þinginu, vilja ganga frá þessum málum á þann hátt, sem samtök opinberra starfsmanna geta sætt sig við. Varðandi það atriði, sem hv. þm. nefndi, að matsmaður ætti að eiga sæti á Akranesi, en ekki í Borgarnesi, um það hefur hann flutt brtt., þá get ég aðeins sagt það, af því að ég nefndi það ekki í framsöguræðu, - enda vissi ég þá ekki, að þessi brtt. mundi koma fram, - að það var skoðun n., að matsmaður, sem sæti ætti í Borgarnesi, væri meira miðsvæðis á Vesturlandi en sá, sem sæti á Akranesi. Ég geri ráð fyrir því, að flm. frv. hæstv. fjmrh., hafi haft svipuð sjónarmið í huga, þegar frv. var undirbúið. Um aths. hv. þm. Steinþórs Gestssonar, 6. þm. Sunnl., vil ég aðeins segja það, að ég er honum sammála um, að þetta er einkennilegt orð, sem er í 2. gr. frv. „landmörk“, því að eðlilegra virðist vera að tala um landamörk eða landamerki. Ég tel, að það sé svo litill munur á landamörkum og landamerkjum og í þessu tilviki sé tvímælalaust átt við náttúrleg mörk landa, þ.e.a.s. landamörk, og það væri það orð, sem hér ætti við. Ef við gætum orðið sammála um þetta atriði, trúi ég ekki öðru en að við gætum komið fram brtt., sem lagaði þennan agnúa. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt, að þm. séu vakandi fyrir því, að Alþ. sé ekki að senda frá sér lög með alls kyns ónefnum og orðum, sem ekki eiga við. Hins vegar er það því miður svo, að frv., sem okkur berast í hendur, eru á misjafnlega góðu máli, og ég verð að segja það hreinskilnislega, að mér virðist, að orðalag á þessu frv. sé með því verra, sem gerist, hver sem svo ábyrgð ber á því. Að lokum vil ég segja um aths. 6. þm. Sunnl. um bújarðir, að n. staldraði töluvert mikið við þetta ákvæði, að hér er gert ráð fyrir sérreglu um mat á bújörðum. Ég held að vísu, að það þurfi ekki að valda neinum misskilningi, að þegar talað er um mat á bújörðum, þá er að sjálfsögðu ekki átt við, að verið sé að meta bústofninn í leiðinni eða annað lausafé, og ég hef því skilið hv. þm. rétt, að hann átti ekki við það. En við mat á bújörð er áreiðanlega átt við, bæði land og hús, - ég tel, að það geti ekki verið neinum vafa undirorpið, það er átt við það, sem telst til fasteignarinnar sem slíkrar. Ég get hins vegar það eitt sagt um þetta ákvæði, að það mun vera sett inn í frv., að því er mér skilst, í þágu bændastéttarinnar, til þess að fasteignagjöld verði ekki óeðlilega há og vegna ótta við það, að ella yrðu jarðir allt of hátt metnar. Það væri hægt að sanna það, að ákveðin jörð gæti selst á óhemjumiklu verði, kannske 10 millj., eins og nú er farið að tíðkast, og þá væri illt fyrir þann, sem ætti að sitja slíka jörð, að þurfa að greiða fasteignagjald af verðmæti, sem raunverulega nýtist ekki með þessum hætti við venjulegan búskap. Svo væri, ef miða ætti við gangverð. Ef t.d. jarðirnar í kringum Votmúla væru virtar, miðað við að sú sala hefði átt sér stað, og bændurnir yrðu að greiða fasteignagjöld í samræmi við það, er hætt við, að þær jarðir yrðu mjög erfiðar til búskapar af þessari ástæðu. Mér skilst satt að segja, að þetta sé ástæðan til þess, að þessi sérregla er sett inn. Ég tel, að þessi rök séu ekki neitt út í bláinn, en sjálfsagt er þetta út af fyrir sig umdeilanlegt, að ekki skuli gilda nákvæmlega sama regla um allar eignir í landinu.



Herra forseti. Ég hafði nú hugsað mér að geyma til 3. umr. frekari umr., ef ég sæi þá ástæðu til þess að ræða frekar um þessi mál. En ég gat ekki stillt mig, þegar hv. 4. þm. Norðurl. v. fór að tala hér um ráðningarkjörin skv. þessu frv. og vitnaði í því sambandi til Framkvæmdastofnunar ríkisins. Nú er honum jafnkunnugt um það og mér, að það er nú svo um toppana í þeirri stofnun, að þeir eru alls ekki ráðnir eftir ráðningarsamningum BSRB við ríkisvaldíð, vegna þess að skv. þeim samningum hefði ekki verið hægt að greiða þessum kommissörum og öðrum mönnum, sem þar eru innan dyra, nógu há laun. Ástæðan fyrir því, að það er kveðið á um sérstök ráðningarkjör þeirra manna í Framkvæmdastofnuninni, sem hv. þm. talaði um, var því allt önnur og gefur tilefni til þess að átelja slík vinnubrögð og slíka meðferð kjaramála. En það stendur sem sagt óbreytt, sem ég sagði, að hér er gert ráð fyrir því að ráða menn með nokkuð óvenjulegum hætti, og eru þær skýringar, sem þessi hv. þm. gaf, því engan veginn fullnægjandi, enda alls ekki um sambærilega stofnun að ræða og Framkvæmdastofnunina.



Herra forseti. Með sérstöku bréfi, sem barst til sjútvrn. 5. okt. á s.l. hausti frá fjmrn. eða frá fjárlaga- og hagsýslustofnun þess rn., var rn. skrifað um sérstakar till., sem þessi stofnun fjmrn. og fjvn. vildu gera í sambandi við skipulag Fiskmats ríkisins og Síldarmats ríkisins. Eins og fram kemur í grg. þessa frv., kom fram í þessu bréfi till., sem hljóðaði þannig: „Undirnefnd fjvn., sjútvn. og fjmrn., fjárlaga- og hagsýslustofnun hafa að undanförnu rætt skipulag og starfsemi Fiskmats ríkisins og Síldarmats ríkisins. Er niðurstaðan af þessum umr. sú, að brýn þörf sé á og tímabært að taka starfsemi þessara tveggja stofnana til endurskoðunar og breytinga. Er einkum tvennt, sem telja verður að endurskoðunin eigi að beinast að: 1) Innra skipulagi og starfsemi Fiskmatsins og 2) niðurlagningu Síldarmatsins og samruna þess við Fiskmatið.“ Í sjútvrn. hefur þetta mál verið til athugunar, bæði síðan þessi skrif komu til og áður, og hefur verið skoðun manna í rn., að rétt væri að stefna að því að leggja niður Síldarmat ríkisins sem sjálfstæða stofnun og sameina það Fiskmati ríkisins og gera þá gjarnan um leið almennar skipulagsbreytingar á fiskmatsmálunum. Í framhaldi af þessu skipaði sjútvrn., 29. nóv. s.l., sérstaka þriggja manna n., sem var falið að takast á hendur þessa athugun, eða eins og segir í grg. frv., að n. átti: „að taka til heildarathugunar skipulag og starfsemi Fiskmats ríkisins og semja frv. til l. um matsstofnun sjávarútvegsins, þar sem gengið skyldi út frá því, að Síldarmat ríkisins yrði lagt niður og starfsemi þess og starfsemi Fiskmats ríkisins felld inn í hina nýju stofnun.“ Í þessa n., sem skipuð var skv. ákvörðun rn., voru valdir 3 menn: Þórður Ásgeirsson skrifstofustjóri, í sjútvrn. var skipaður form. þessarar n. Í n. voru einnig Örn Marinósson deildarstjóri í fjmrn., fjárhags- og hagsýslustofnuninni og Jóhann Guðmundsson efnaverkfræðingur hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Þessum þrem mönnum var sem sagt falið að taka til endurskoðunar gildandi lög og reglur varðandi sérstaklega þessar tvær stofnanir, Fiskmat ríkisins og Síldarmat ríkisins, með það fyrir augum að vinna að því að sameina þessar stofnanir í einni stofnun, og þá yrði lagður grundvöllur einnig að almennri endurskipulagningu fiskmatsmálanna. Það frv., sem hér liggur fyrir, er það, sem þessi n. samdi um málið. Það eru sem sagt þær till., sem hún gerir um væntanlegt skipulag þessara mála, sem tæki við af því, sem verið hefur. Má segja, að meginatriðin í þeim till., sem hér liggja fyrir, eru í rauninni tvö. Það er í fyrsta lagi að vinna að því að sameina þessar tvær matsstofnanir í eina og síðan að skapa nokkurn frekari grundvöll, til þess að hægt sé að vinna að umskipulagningu matsstarfanna almennt, þannig að allt það starfslið, sem vinnur að slíkum málum, geti nýst á sem allra bestan hátt. Það kemur fram í grg. frv., að n. hafði haft samband við flesta þá aðila, sem hægt er með auðveldum hætti að leita til og þessi mál varða verulega, eða samtök þeirra aðila, og n. segir síðan í grg. um þetta á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Er óhætt að fullyrða, að n. telur menn nánast á einu máli um, að sameina beri starfsemi Fiskmats ríkisins og Síldarmats ríkisins í einni stofnun. N. telur það einnig vera í samræmi við skoðun meiri hl. þeirra, sem hún ræddi við, að bæði Síldarmatið og Fiskmatið verði lögð niður og starfsemi þessara stofnana færð í nýja stofnun, sem tæki til allra sjávarafurða.“ Það er einmitt þetta, sem hér er lagt til. En það er eins og gjarnan, þegar fengist er við mál af þessari gerð, að þá eru samt ekki allir á einu máli. Sumum þykir það nokkuð gott, sem verið hefur, vilja ógjarnan hverfa frá því og óttast það, sem koma skal, aðrir hins vegar leita stíft eftir breytingum. Það hefur komið fram, að starfsmenn Fiskmats ríkisins hafa sent mér alllanga grg. eða aths. við frv. og þó einkum við grg. þá, sem fylgdi með frv. Það kemur þar greinilega í ljós, að þessir aðilar eru ekki á eitt sáttir með n., og tel ég rétt, að sú n., sem fær málið hér til athugunar í hv. d., kynni sér ítarlega skoðanir þessara manna, sem vissulega þekkja hér vel til, og kanni til hlítar hverra af þeirra aths. beri að taka tillit til. En frá mínu sjónarmiði er þetta mál það einfalt í sjálfu sér, að ég tel. að eins og skipulagsmálum þessa starfsþáttar hefur verið varið sé rétt að stefna að því að færa þetta allt í eina stofnun og það sé brýn þörf á því að umskipuleggja allmikið þessi störf, nýta þá starfsmenn á annan veg en hingað til hefur verið gert, sem vinna að þessum málum á vegum ríkisins að meira eða minna leyti. Sú mikla sundurgreining, sem hefur verið hjá okkur um langan tíma á matsmönnum í sambandi við hinar einstöku framleiðslugreinar, er vægast sagt vafasöm, og þegar eru komnir upp miklir annmarkar við að reka kerfið á óbreyttum grundvelli. Frá minni hálfu er ekki um það að ræða á neinn hátt að slá ryki á þá vinnu, sem unnin hefur verið af þeim matsstofnunum, sem við höfum haft til þessa, og þar hefur að sjálfsögðu borið langmest á starfi Fiskmats ríkisins. Ég tel, að þegar á heildina er litið, hafi þar verið unnið mjög þýðingarmikið verk og gagnlegt verk fyrir okkur. En breytingar í framleiðslukerfinu hafa orðið mjög miklar á undanförnum árum, og þær kalla á skipulagsbreytingar, ef vel á að standa að þessum málum. Það er því skoðun mín, að vinna beri að því að koma þessum málum sem mest í eina stofnun, sem síðan fái aðstöðu til þess að hreyfa allverulega til í þessu rekstrarformi, eins og það hefur verið, og reyna að koma þar hvoru tveggja: sparnaði, eftir því sem tök eru á, betri kjörum fyrir þá, sem við verkin vinna, en nú er í mörgum greinum og enn þá sterkara almennu eftirliti með framleiðslu afurða okkar. Lagt er til í þessu frv., að sá háttur verði á hafður, að þessar tvær stofnanir, Fiskmat ríkisins og Síldarmat ríkisins, verði lagðar niður og ein ný byggð upp. Þó er hér á eðlilegan hátt fyrst og fremst um það að ræða, að þar sem meginstarfsemin hefur verið á vegum Fiskmats ríkisins, þá verði sú starfsemi og það skipulag, sem þar hefur verið, lagt fyrst og fremst til grundvallar. Störf Síldarmatsins hafa eðlilega verið mjög lítil nú síðustu árin, og horfir enn þá þannig, að þar verði um tiltölulega litið starf að ræða. Það ber þó að hafa það í huga, að þar var um þýðingarmikið starf að ræða, sem byggðist á gamalli reynslu og gamalli þjálfun og þekkingu þeirra, sem við þau verk hafa unnið. Þarf að gæta þess vel í sambandi við endurskipulagningu þessara mála, að við stöndum ekki uppi skyndilega með illa undirbúna eftirlitsmenn í þeirri grein, þegar á þeim þarf fyrst og fremst að halda. En ég sé enga ástæðu til þess að bíða með þau mál öll í því formi, sem þau eru nú, til þess eins að halda þar við gömlu nafni á Síldarmati ríkisins, sem í rauninni náði ekki nema til saltsíldarmatsins, því að önnur matsstörf varðandi síld og síldarframleiðslu voru komin til annarra. Það hefur verið gengið út frá því í sambandi við samningu þessa frv., að forstöðumaður hinnar nýju matsstofnunar sé sérstaklega menntaður til að taka að sér þessi störf. Þetta er atriði, sem lengi hafa verið gerðar kröfur um og mikið rætt um. Ég tel það fyrir mitt leyti vissulega mjög mikilvægt, að forstöðumaður slíkrar stofnunar hafi almennt sérstaka menntun til þess að styðjast við varðandi þessi þýðingarmiklu störf. En þó verður einnig að hafa það í huga, að mikil reynsla er líka dýrmætur skóli, sem veitir mikla þekkingu varðandi þessi efni, og því tel ég líka rétt að hafa þann hátt á, sem gert er í 6. gr. frv., sem um þetta fjallar, að þar er miðað við það, að tiltekin menntun, sem talin er að sé mjög æskileg fyrir forstöðumann slíkrar stofnunar, skuli almennt veita forgangsrétt til starfsins, en binda sig ekki algerlega við það, heldur megi einnig taka tillit til annars. Ég sé ekki ástæðu til þess að flytja hér langt mál í framsögu um þetta frv. Það fer héðan til n. til athugunar, og er sjálfsagt að taka þar við ábendingum um það, sem hefur mætti fara. Ég legg áherslu á, að n. ræði ýtarlega við þá, sem mest hafa haft með þessi mál að gera á undanförnum árum, og taki tillit til eðlilegra ábendinga þeirra. En það, sem hér er fyrst og fremst stefnt að og ég legg áherslu á að geti náðst með þessari lagasetningu, er þetta: að spara í rekstri, eftir því sem tök eru á, og að hægt sé með góðu móti að vinna að endurskipulagningu þessara mála, þannig að starfskraftar nýtist betur en nú er, og að hægt sé einnig að búa betur að þeim, sem við þessi mál starfa, en nú er í ýmsum greinum, þ.e. sem sagt, að það skapist fullt svigrúm til endurskipulagningar í sambandi við matsstörf og eftirlit með þessum þýðingarmiklu framleiðsluvörum okkar, sem svo mikið er í húfi, að vel takist til með framleiðslu á varðandi sölu okkar á erlendum mörkuðum. Herra forseti. Ég legg síðan til, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Enda þótt ég eigi sæti í þeirri n., sem fær mál þetta til meðferðar, vil ég segja nokkur orð um þetta frv. þegar við 1. umr. málsins. Það fer ekki milli mála, að sú stofnun, sem fer með yfirstjórn á öllu eftirliti og gæðamati á þeirri framleiðsluvöru, sem lengst af hefur verið aðaluppistaðan í útflutningi og gjaldeyrisöflun þjóðarinnar, hefur mjög þýðingarmiklu hlutverki að gegna. Það skiptir því miklu máli, að vel sé vandað til þeirrar löggjafar, sem starfsemi þeirrar stofnunar á að byggjast á. Það hefur verið svo með Fiskmatið, að starfsemi þess og yfirstjórn hefur verið með ýmsum hætti, þannig að hinar ýmsu greinar þess hafa verið sundurgreindar og undir sérstakri yfirstjórn. Þannig var það með saltfiskmatið t.d., sem mun vera langelsti þátturinn í þessu kerfi, en þannig var einnig með skreiðarmatið, síldarmatið, hraðfrystu sjávarafurðirnar og í fyrstu einnig með ferskfiskmatið, sem stofnsett var með sérstakri löggjöf árið 1964. Á síðari árum hefur sú breyt. orðið á, að hinar einstöku greinar í þessu kerfi hafa verið í ríkara mæli felldar undir aðalstofnunina, Fiskmat ríkisins, sem segja má, að í alla staði hafi verið eðlileg þróun. Að sjálfsögðu verðum við Íslendingar ekki síður en aðrar þjóðir að gera strangar kröfur til okkar sjálfra varðandi allt hreinlæti og góða meðferð við þá matvælaframleiðslu, sem hér á sér stað í sambandi við okkar sjávarútvegsafurðir. Að endurbótum á þessu sviði er nú mikið unnið og miklu fjármagni eytt, til þess að tryggt verði, að okkar viðskiptaþjóðir gefi sjálfar sannfært sig um, að hollustuhættir og allt hreinlæti í sambandi við framleiðsluna á sjávaraflanum sé í samræmi við þeirra kröfur. Eins og ég áðan sagði, hefur þróunin orðið sú á undanförnum árum, að æ fleiri greinar fiskmatsins hafa verið lagðar niður sem sjálfstæðar einingar og þá fallið undir aðalstofnunina, Fiskmat ríkisins. Síðasta dæmið hér um eru lögin frá 1968 um eftirlit og mat á fiski og fiskafurðum, en með þeim L voru felld úr gildi m.a. lög nr. 42 frá 9. júní 1960. Þar með var 8 ára stofnun, sem hafði haft með höndum allt ferskfiskeftirlit sem sjálfstæð stofnun, lögð niður og verksvið hennar lagt undir Fiskmat ríkisins. Svo sem kunnugt er, hefur Síldarmat ríkisins verið sjálfstæð stofnun með sinn forstöðumann, síldarmatsstjóra. Vegna þeirra breyt., sem hér hafa átt sér stað að undanförnu, að síldarstofninn hefur að mestu gengið til þurrðar og þar af leiðandi hafa allar síldveiðar verið bannaðar um árabil, þá segir það sig sjálft, að á sama tíma hafa verkefni ekki verið fyrir hendi hjá þessari stofnun, sem hefur þó til þessa haldið nokkrum fastráðnum starfsmönnum. Það var m.a. með tilliti til þessa, sem undirnefnd fjvn. tók þessi mál til athugunar á s.l. sumri, þegar hún var að taka til athugunar rekstur ýmissa ríkisstofnana. N. fannst óeðlilegt, að jafnhliða því að fiskmatsstofnunin þurfi að ráða nýja starfsmenn í sambandi við sinn rekstur, þá væru á vegum ríkisins um 6 starfsmenn, sem áttu að vinna að hliðstæðum störfum, en voru atvinnulausir, vegna þess að engin síldarsöltun átti sér stað. Það er að sjálfsögðu rétt, sem fram kemur í aths. við þetta frv., að undirn. fjvn. átti sinn þátt í því að vekja athygli á þessari staðreynd, og gerði till. um það til fjmrn., að endurskoðun færi fram á þessum málum og þá með það fyrir augum, að Síldarmat ríkisins yrði lagt undir Fiskmat ríkisins og skipulag sjálfrar stofnunarinnar þá um leið endurskoðað. Við ræddum um það sérstaklega, hvort ekki mætti koma á aukinni samvinnu og hagræðingu varðandi sjálft fiskeftirlitið með því starfsliði, sem nú er á vegum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og sjávarafurðadeildar SÍS, sem vinnur að sömu verkefnum. Okkur þótti það eðlilegt, að þar sem er um tvo starfshópa að ræða, annars vegar hjá Fiskmati ríkisins, sem ferðast um og hefur eftirlit á ýmsum framleiðslustöðum úti um land, og hins vegar frá þessum sölustofnunum, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og SÍS, að þarna væri um starfshópa að ræða, sem væri eðlilegt að væri eitthvað stillt inn saman og komið á vinnuhagræðingu í sambandi við að nýta þetta á hagkvæman hátt. Þá hefur verið mikið um það rætt að stefna að því, að þeir menn, sem Fiskmat ríkisins tekur í sína þjónustu, hafi sem fjölhæfasta menntun til að bera á þessu sviði. Fer það saman, að þessir menn mundu nýtast miklu betur en ella, þar sem um smærri verstöðvar er að ræða, og enn fremur verður að telja það eðlilega þróun. Með tilkomu. Fiskiðnskólans ætti að vera auðveldara að ná þessu marki. Það segir sig einnig sjálft, að þeir menn, sem leggja það á sig að stunda skólanám til að auka þekkingu sína á sviði sjávarútvegsframleiðslunnar, verða að fá aukið starfssvið og tryggingu fyrir því, að menntun þeirra verði metin að verðleikum. Einn þátturinn í sambandi við rekstur þessa skóla fyrir þennan höfuðatvinnuveg þjóðarinnar kom fram fyrir á þessu þingi, þ.e. að reyna að greiða fyrir því, að nemendur við þennan skóla gætu fengið námslán. Ég flutti frv. á þessu þingi, sem fól það í sér, að l. skyldi breytt varðandi námslánin, þannig að nemendur Fiskiðnskólans fengju aðild að lánakerfinu, til þess að auðvelda þeim að afla sér þessarar menntunar, því að ekki verður fram hjá því gengið, að Íslendingar verða að horfast í augu við það að þeir verða að leggja mikla áherslu á að gefa menntað þá, sem vinna að sjávarútvegsframleiðslunni, á sem bestan hátt. Nær vitanlega ekki neinni átt að láta þessa menntun sitja hjá í sambandi við aðstoð frá lánakerfi ríkisins í sambandi við menntun í landinu. Nokkru eftir að ég hafði flutt frv. mitt um þetta efni, flutti hæstv. sjútvrh. annað frv.., sem gekk í sömu átt. En svo skeður það merkilega, að litlu síðar leggur hæstv. menntmrh. hér fram frv. um breyt. á l. um námslán, og þar á það sér stað, að ekki er tekið tillit til þessara frv., hvorki frv., sem ég flutti, né hæstv. sjútvrh., og ekki minnst á Fiskiðnskólann í sambandi við það, að þeir nemendur, sem þar stunda nám, eigi að fá lán á sama hátt og nemendur annarra námsstofnana í þessu landi. -– Ég vænti þess, að sú n., sem hefur þetta mál til meðferðar í þessari hv. þd., geri nauðsynlegar breyt., þegar hún skilar málinu aftur frá sér inn í þingið, þannig að viðunandi megi teljast. En það, sem ég hef sérstaklega við þetta frv. að athuga, er sú ákvörðun, sem í því felst að leggja niður rótgróna ríkisstofnun, en ætla að byggja aðra upp í staðinn á svo til sama grundvelli aðeins með nýju nafni. Menn getur greint á um það og menn geta tekið upp harða baráttu um það, hvort rífa megi niður eldgömul hús eða skúrræfla, jafnvel frá dönsku einokunarversluninni, hvort þeir eigi að standa áfram eða rífa þá. En þegar um er að ræða að leggja í rúst eða afskrifa sem stofnun Fiskmat ríkisins, stofnun, sem gegnt hefur um langan aldur einu þýðingarmesta hlutverki í atvinnusögu þjóðarinnar, þá virðist mega gera það með einu pennastriki og kasta fyrir róða a.m.k. ýmsu því, sem áunnist hefur og hlýtur að vera nátengt því forustuliði, sem þar hefur starfað. Ég tel, að hvort tveggja eigi að eiga sér stað: að leggja annars vegar Síldarmat ríkisins undir Fiskmat ríkisins og að endurskipulagning stofnunarinnar eigi einnig að eiga sér stað. En það segir sig sjálft, að hvort tveggja verður að eiga sér stað að vel athuguðu máli og leita verður í því sambandi samstarfs við þá, sem best þekkja til um þessi mál, bæði hvað viðkemur starfsliði hinna ýmsu greina fiskmatsins og enn fremur og ekkert síður í náinni samvinnu við þá, sem hér eiga öðrum fremur mikilla hagsmuna að gæta, en þar á ég við sjálfa framleiðendurna. Það kemur fram, eins og hæstv. sjútvrh. sagði áðan, í aths. við frv., að n., sem samdi það, hefur átt viðræður við ýmsa aðila um þetta mál. Telur hún, að óhætt sé að fullyrða, að menn séu almennt á einu máli um það, að sameina þurfi starfsemi fiskmats ríkisins og Síldarmats ríkisins í eina stofnun. Kemur það engum á óvart með tilliti til þess, sem ég hef áður sagt. Hitt þurfa menn að fá upplýst nánar, ef rétt er, að mikill hluti þeirra manna, sem hér þekkja best til. eru þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé að skipta um nafn á stofnuninni, til þess að fram megi koma þeim skipulagsbreytingum, sem þurfa þykir að athuguðu máli. Ég mun a.m.k. óska eftir að fá það staðfest af viðkomandi, áður en sjútvn. skilar áliti um málið. Það er að sjálfsögðu ýmislegt fleira, sem ég hef við þetta frv. að athuga, og þá sérstaklega mætti þar minnast á ýmsa þætti fiskmatsins, sem starfræktir hafa verið og geta átt sér stað og hafa verið framkvæmdir eftir ákvörðun með reglugerð, eins og lögin frá 1968 kveða sérstaklega á nm. Ég mun þó ekki orðlengja frekar um málið að þessu sinni, þar sem ég hef aðstöðu til þess að fylgjast með afgreiðslu þess í þeirri n., sem fær það til meðferðar.



Herra forseti. Ég ætla að fara hér nokkrum orðum um þetta frv. með hliðsjón af því, sem síðasti ræðumaður hefur sagt. Ég gæti stytt mál mitt allnokkuð. Hér er vissulega hreyft máli, sem menn hefðu gengið út frá fyrir fram, að hefði fengið miklu vandaðri undirbúning, en raun ber vitni um, og til þess væri hvorki sparaður tími né fyrirhöfn að hafa samband við sem flesta í því efni og hafa um það staðfestar skriflegar heimildir, en ekki næstum því getsakir, eins og mér virðist koma fram í grg. E.t.v. liggur eitthvað skriflegt uppi í rn., en ég dreg það þó í efa, miðað við þær vissu staðreyndir, sem ég veit um í undirbúningi málsins, þar sem sagt er, að fundir hafi verið með vissum forsvarsmönnum stofnana. Ég kynnti mér það hjá einni, það má kalla það fund, en ekki meira. Get ég vitnað í það samtal, ef á þarf að halda í n., því að ég hef verið í þessari n., sem sér um þetta mál. En það var varla meira en nafnið tómt. Og ef annað hefur verið eftir því, þá er undirbúningurinn ekki nægilega góður. Hvað sem því líður, er hér um svo mikilvægt mál að ræða, að það mun taka langan tíma í n. að fara í gegnum það og fá um það gott samkomulag, því að ég held, að við séum sammála hæstv. ráðh., að við þurfum að skapa hér, eins og hann orðaði það, „fullt svigrúm til endurskipulags“, en það verður ekki gert með slælegum vinnubrögðum. Ég er ekki að segja, að nm., sem ég þekki alla, séu ekki starfinu vaxnir, öðru nær, heldur er þetta það viðamikið mál, að til þess verður að gefa sér nægilegan tíma. Málið er það viðamikið, að það þýðir ekkert að kasta höndunum til þess, það er sama hver á í hlut í því efni. Ég vil vitna í 3. gr. gildandi laga. Þar segir svo: „Sjútvrh, skal að fengnu áliti Fiskmats ríkisins, Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og helstu samtaka útvegsmanna, sjómanna og eigenda fiskvinnslustöðva setja reglugerðir og erindisbréf um framkvæmd laga þessara“. Það er sem sagt þegar í gildandi l. ákvæði um viðtækt samstarf þessara aðila, þ.e.a.s. þeirra, er afla fisksins, eiga tækin sem afla, taka á móti, vinna og handfjalla fiskinn frá fyrstu til síðustu handar, að víðtækt samstarf skuli vera á milli þessara aðila. Þetta er sá grunntónn, sem heilbrigt og gott fiskmat hlýtur að byggjast á að mínu mati. Ef það er ekki fyrir bendi og ef við förum það hratt, eins og einu sinni var sagt um svertingja, að sálin gleymist, þá er illa farið. Þá er eitthvað annað á bak við. Við verðum því að fara gætilega að í þessu efni, Matsmaður kemur á stöð og metur framleiðslu í 1., 2. og 3. flokk. Hans niðurstaða ákvarðar mjög mikil verðmæti. Það getur oltið á hundruðum þúsunda, og það er auðvitað ekkert gaman fyrir manninn, sem fjallar um þetta að vera ekki viss í sinni sök. Þess vegna vil ég taka mjög undir orð síðasta ræðumanns, að nauðsynlegt er að tryggja þessum mönnum þá mestu mennt un, sem völ er á, og möguleika á að framkvæma starf sitt sem best. Ég vil aðeins bæta því við, að við í n., sem fjöllum um lánasjóðinn, erum á því að taka inn til þessara manna, er halda áfram við Fiskvinnsluskólann, eðlilegt námslán, af því að það var drepið á það í ræðu hér áðan. Ég veit ekki, hvort ég á að fara beint í hverja gr. fyrir sig í frv., það verður auðvitað gert í n. Í 4. gr. er talað um að skipa sérstaka samstarfsnefnd. Ég hefði álitið með hliðsjón af gildandi 3. gr. l., að útvegsmönnum ætti ekki að gleyma í því efni. En hv. n., sem undirbjó frv., hefur ekki talið þá þess virði, það kemur alls ekki fram a. m.k., því að gr. er ótvíræð, þar er útvegsmönnum hreinlega gleymt og þá sjómönnum um leið. Það þarf ekkert að ræða við þá í slíkri samræmingarnefnd. Tel ég það alveg óverjandi, það skapar bara illindi og úlfúð. Ef sjómennirnir um borð hafa ekki traust til matsins og það raunar líka til þeirra, þá er upphafið illt og endirinn eftir því. Í 5. gr. segir: „Ríkismat sjávarafurða skiptist í eftirtaldar deildir: Frysti- og hreinlætisdeild,“ - því ekki að segja hreinlætisdeild nr. eitt? Því er ekki sérákvæði um hana, vegna þess að hún er orðin undirstaðan undir því í dag, að við tryggjum góða vöru frá upphafi til enda? Og raunverulega er mat á fiski byggt á því, að menn fari vel með fiskinn og hreinlætis sé gætt allt frá fyrstu stund til síðustu stundar. Sú rangfærsla, sem kemur fram á bls. 5 í grg., að allt sé frá rótum „Tillögunefndar um hollustuhætti í fiskiðnaði" runnið, er næsta furðuleg. N. hefur ekki lagt það á sig að kynna sér starfsemi Fiskmats ríkisins nægilega. Ég veit ekki betur en hreinlætis- og búnaðardeild hjá Fiskmati ríkisins hafi nú þegar starfað á þriðja ár eða eitthvað lengur, a.m.k. fyrsti vísir að þeirri deild, svo að ég skil ekki svona vinnubrögð, hreint út sagt. Í gildandi l. stendur, ef ég man það rétt, í 4. gr.: „Ráðh. getur fjölgað deildum þegar þörf krefur.“ Þetta var þegar gert, eins og ég sagði, fyrir nær 3 árum, og hefur þessi deild þegar haft mikilvæg áhrif út um allt land til hins betra og unnið mikið starf. Og ég veit ekki annað en menn hafi verið ánægðir með að fá þessa menn í heimsókn. Þeir hafa komið kurteislega fram og leyst starf sitt vel af hendi. Sjálfsagt hafa þeir þurft að ýta við mörgum eins og gengur og gerist, stundum af hörku eða með því valdi, sem þeir hafa, þ.e. að hóta mönnum stöðvun. Það er leiðinlegt að þurfa að beita því, þó að það sé nauðsynlegt. En ég veit ekki til þess, að gífurlegur hávaði hafi verið út af starfsemi þessarar deildar vegna beitingar slíks valds. Hins vegar hafa þeir gefið mönnum umþóttunartíma og auglýst það rækilega, bæði í dreifibréfum og með öðrum hætti, að menn yrðu að standa klárir á því, að innan ákveðins tímabils yrðu þeir að hafa gert lágmarksumbætur hjá sér, svo að þeir gætu haldið fiskvinnsluleyfi sínu áfram. Nefndin, sem er kölluð „Tillögunefnd um hollustuhætti í fiskiðnaði“ hefur sjálfsagt starfað vel og skilaði stórri bók um ýmislegt í þessu efni. En hún hefur ekki séð um framkvæmd þessara mála, ekki nema þá á mjög þröngu sviði, alls ekki almennt talað. Varðandi 5. gr. vil ég telja eðlilegt að gera hér á þessa breyt. - Síðan mætti koma: „Frysti- deild“, - ef við teljum rétt að hafa hana eina sér. Frystingin er sjálfsagt það mikill þáttur í okkar framleiðslu, að eðlilegt sé að hafa frystar vörur í einni deild. Síðan kemur ferskfiskdeildin þar er sérskilið starfslið, og það er alveg eðlilegt. Síðan kemur salt- og skreiðardeild. En hvað varð þá af garminum honum Katli, sem allt snýst nú um, þ.e. saltsíldinni? Þá deild, sem þar hlýtur að koma inn, finn ég hreinlega ekki í frv. Nú er ég svo bjartsýnn, að ég tel, að við hljótum að fara að veiða síld og byrjum e.t.v. rólega í haust. Þá er það mín skoðun afdráttarlaust, að til þess að það fari ekki úr böndunum, þá er aðeins ein leið til, og það er að setja alla síld í kassa. Það verður erfitt að segja, að ákveðin skip skuli veiða síldina, en það er hægt að segja með það grundvallarsjónarmið í huga, að vel skal fara með síldina núna, að allir setji hana í kassa, alveg á sama hátt og enginn fær fiskvinnsluleyfi, nema fiskvinnslustöð fullnægi settu.m reglum, og sumum þykja þær reglur allharðar. Þess vegna teldi ég eðlilegt, að þarna væri 5. liður, a.m.k. þá undirliður í salt- og skreiðardeild, deild um síldina. Hún má a.m.k. ekki gleymast, verði sú þróun á, sem ég tel eðlilegt, og ég veit, að hæstv. ráðh. telur líka eðlilegt, að maður á vegum Fiskmats ríkisins hafi slíka þekkingu og hann sé svo hæfur starfskraftur að hann geti fjallað meira en eingöngu um einn þátt í matinu. Við væntum þess, að maður geti metið saltfisk og skreið fyrri hluta ársins og sá hinn sami hafi tök á því að ráða við saltsíld síðari hluta ársins, sem sennilega yrði þá frá miðjum sept. fram í des., ég reikna varla með lengri tíma. Síðan kæmi einhver útflutningur fram í fyrstu mánuði ársins, en varla ættu að verða árekstrar varðandi framkvæmd þessara mála á starfssviði mannsins. Hvað um það, þá tel ég eðlilegt, að við gleymum nú ekki síldinni, af því að hún var orsök þess, að við í undirnefndinni fórum af stað með það að gera till. um, að málið yrði skoðað í heild. Og ég er alveg sammála hæstv, ráðh. í því efni. Ég er ekki að deila á hæstv. ráðh. með þessum orðum, ég er eiginlega að deila meira á n., sem undirbjó málið, af því að ég tel, að hún hafi verið of hroðvirk. Við þurfum að fá svigrúm til að móta hér eðlilega þróun, og lög, sem verða sett um þessa stofnun núna, gilda nokkur ár fram í tímann. Þau gefa ráðh., hver sem hann verður, svigrúm til að setja reglur, og það svigrúm á að vera mótað, eins og stendur í gildandi l., eftir umsögnum og álitsgerðum frá öllum aðilum, sem koma að fiski, bæði þeim, er afla og vinna fiskinn. Þetta tel ég mjög mikilvægt að ekki sé dregið úr gildi þess. Svo er fjallað um skipan þessara mála, ráðningu og þess háttar. Það er sjálfsagt eðlileg þróun, að við krefjumst þess, að toppurinn, forstöðumaðurinn og svo næstu menn til hliðar við hann, hafi mikla og góða menntun. Ég tek undir þau orð ráðh., að löng starfsreynsla í þessu efni er líka góður skóli og gefur manninum mikið gildi. 16. gr. er um það vald, sem Fiskmat ríkisins þarf að hafa til að stöðva móttöku á fiski og gera þær ráðstafanir, sem það telur nauðsynlegar, svo að áframhaldandi vinnsla eða sala á afurðum eigi sér ekki stað, ef tilteknum skilyrðum er ekki fullnægt. Ég hefði persónulega talið, að þegar slíkar aðgerðir eiga sér stað, þá sé þeim, er tekur ákvörðun um það, gert að skyldu að skila þegar í stað skriflegri skýrslu um málið, bæði til þess, er verður fyrir stöðvuninni, og einnig til forstöðumanns ríkismatsins. Það getur vel verið, að það hafi verið venja að gera það, en það kemur fram þarna, að maðurinn gæti einfaldlega gert þetta í símtali eða einhvern veginn öðruvísi. En út af því, hvað hér gæti verið um mikið verðmæti að ræða og kannske málaferli, sem af leiddi, þá er rétt að kveða svo á, að þetta sé gert skriflega. Það getur vel verið, að það sé nóg að taka þetta fram í reglugerð, en ég vil bara benda á það, að þegar um slíka ákvörðun er að ræða, er rétt að hafa það skjalfest. Í sjálfu sér er þetta frv. það keimlíkt og að sumu leyti á stórum köflum svipað eða eins og gildandi lög, að ekki þarf að fjalla mikið um frv. lið fyrir lið, og það tók hæstv. ráðh. fram. Það, sem við erum kannske að kýta hér um, er í fyrsta lagi undirbúningurinn að því og í hvaða átt við erum að fara. Ég tel, að við eigum ekki að kasta fyrir róða þeirri stofnun, er kallast Fiskmat ríkisins. Það er ekki það, sem leysir okkar vanda, heldur á að tala við þá menn, sem þar starfa og hafa starfað lengi, leita ráða hjá þeim og einnig þeim, er eiga afurðirnar, og það gæti vel verið forsenda fyrir góðri endurskipulagningu, að um þetta væri haldin ákveðin ráðstefna. Þetta er það viðamikið mál og þetta er það viðkvæmt mál, að það væri ekki óskynsamlegt, held ég, að það væru boðaðir til ákveðnir menn, 30–40 menn sem fjölluðu um málið og settu fram sjónarmið sín, og síðan yrði það tekið saman og rætt rækilega í þrengri hópi. Hvað telja menn vera að núv. mati? Það kemur hér fram og er út af fyrir sig merkileg staðhæfing, að sumum finnist matið hafa harla lítið gildi og nánast ekki neitt, - orðrétt, með leyfi forseta: „Þá hefur sú skoðun verið útbreidd, að freðfiskmat, sem Fiskmat ríkisins annast, sé í núverandi mynd lítils virði og beri að leggja það niður.“ Þegar svona orð eru sett í þskj. og það sem aths. við stjfrv., þá viljum við fá eitthvað meira í hendurnar. Þetta er einhver sú þyngsta ásökun, sem ég hef séð í þskj. þau sjö ár, sem ég hef setið hér á Alþ., og er þó stundum sagt hér mikið. En þeir menn, sem láta þetta fara frá sér, verða að hafa eitthvað meira í höndunum en munnlegt mat eða munnlegan vitnisburð þeirra aðila, er meta starfsemi Fiskmatsins svo, því að Fiskmat ríkisins er sá aðili, sem skrifar undir gögn um flokkun og verðmætisgildi á okkar afurðum, og ef þessi undirritun og þau gögn, sem fylgja með okkar vörum úr landinu, eru einskis virði og pípið eitt, þá er áreiðanleg ástæða til að athuga málið og það mjög fljótt. Ég mun leggja á það áherslu í n., að þessum orðum verði fundinn staður og það verði bent á þá menn, sem þora að standa við það, að þetta sé rétt frá sagt. Það er ekki hægt að ganga fram hjá þessu máli, því að ég held, að þessir fiskmatsmenn séu ekkert verri né ósjálfstæðari í hugsun en aðrir og þeir meti og starfi eftir bestu getu. Ég hef lítils háttar staðið í fiskvinnslu s.l. 12 ár, og þeir, sem hafa heimsótt mig, og þeir, sem ég hef haft samskipti við hafa verið vanda sínum vaxnir að mínu mati. Ég hef þurft að standa í því sem starfsmaður sjútvrh. á sínum tíma að stöðva skip hér í höfninni og lenda í hörku við þá menn en það leystist farsællega, og hafa ekki verið illindi út af því síðan. Ég held, að matið hafi rökstutt sínar gerðir. Þess vegna undirstrika ég það, að það þarf að vera skrifleg greinargerð, sem fylgi strax í kjölfar slíkrar valdbeitingar, og þá á það að vera eðlilegur gerningur að taka slíka ákvörðun, þegar mennirnir hafa til þess þekkingu og reynslu. - þetta eru það stór orð hér, að ég segi það fyrir mig persónulega, að ég tel, að þeim verði að finna stað. Það kemur síðar fram í aths. frá þessari n., er undirbjó frv., og hæstv. ráðh, drap á það, að óhætt mun að fullyrða, að n. telur menn nánast á einu máli um, að sameina beri starfssvið Fiskmats ríkisins og Síldarmats ríkisins. Um þetta held ég, að ekki sé nokkur minnsti ágreiningur. Ég held, að þetta geti skeð með eðlilegri deildaskiptingu, eins og hefur átt sér stað, og hæstv. ráðh, geti að fengnum ákveðnum umsögnum um málið komið þessari breyt. á hljóðalaust og án vandræða. Ég trúi ekki öðru. Og ég er sammála því að við þurfum að hafa kostnað við þessa stofnun í lágmarki, eins og við aðrar ríkisstofnanir. Það er okkar skylda að gera það, og ég trúi því ekki, að forsvarsmenn Fiskmats ríkisins vilji ekki hlusta á ábendingar frá fjárveitingavaldinu eða beiðni í þá átt, að starfsemi, sem þar á sér stað, verði með þeim hætti, að sem minnstur kostnaður sé fyrir ríkissjóð, - ég trúi ekki öðru en þeir séu opnir fyrir slíkum ábendingum. Það á ekkert skylt við það að telja nauðsyn að kollvarpa öllu því kerfi, sem þeir hafa starfað við í fjöldamörg ár. Aths. mínar við þetta frv. hafa fyrst og fremst beinst að því undirbúningsstarfi, sem hér átti sér stað, vegna þess að ég held, að það hafi ekki verið unnið nógu gaumgæfilega. E.t.v. hefur n. verið gefinn of skammur tími til að starfa. Ég er ekki að ásaka þessa menn um frumhlaup af ásettu ráði, en svo mikið er víst, að þeir hafa sett þarna fram mjög ákveðna skoðun um starfsemi Fiskmats ríkisins, sem þarf að gefa nánari gaum að í n., sem fær málið til meðferðar hér í hv. deild.



Herra forseti. Þetta getur verið örstutt, enda fæ ég tækifæri til þess í hv. n. að fjalla um frv. Að öðru leyti get ég lýst því yfir, að ég fagna framkomu þess og þeirri sameiningu og þeirri samræmingu, sem þar er að stefnt. - Það er aðeins örstutt athugasemd, sem ég vildi hér koma að og jafnframt spyrjast fyrir um hjá hæstv. ráðh. ef hann ætti við því svör. Í 11. gr. frv. er kveðið á um skyldur og réttindi ákveðinna starfsmanna, svo sem segir í gr.: „Forstjóri Ríkismatsins, deildarstjórar og yfirmatsmenn hafa skyldur og njóta réttinda sem opinberir starfsmenn. Um laun þeirra fer eftir ákvæðum kjarasamninga ríkisstarfsmanna.“ Þá vaknar sú spurning: Hvað um réttindi og kjör einstakra matsmanna víðs vegar um landið, samkv. 9. gr.? Þar stendur: „Matsmenn, er starfa á vegum Ríkismats sjávarafurða, framkvæma undir umsjón yfirmatsmanna eftirlit það og mat, sem lög þessi gera ráð fyrir.“ - Síðan kemur um löggildingu þeirra og eiðstaf „um, að þeir vilji rækja með alúð og kostgæfni skyldur þær, sem á þeim hvíla í starfi þeirra.“ Spurningin er sem sagt: Hvað um réttindi og kjör þeirra? - Ég hygg, að um þau ríki nokkur óvissa og ég veit, að þeir hafa margir haft áhyggjur af sinni stöðu, hún sé bað óákveðin í dag. Hins vegar dregur enginn í efa mikilvægi þessara starfsmanna og nauðsyn þess, að þeim séu ekki settar aðeins ákveðnar starfsreglur, heldur sé einnig ákveðið nánar um kjör þeirra öll og réttindi, og því vildi ég spyrja hæstv. ráðh, hvort nokkuð væri á döfinni varðandi þessa starfsmenn, og einnig, hvort það væri á döfinni að setja einhverjar skýrari reglur um störf þeirra og réttindi, sem t.d. að einhverju leyti réttindi sem opinberra starfsmanna.



Herra forseti. Það eru nokkrar aths., sem ég vildi gera við þær ræður, sem hér hafa verið fluttar. Það var fyrst hv. 2. þm. Vesturl., Jón Árnason. Hann vék hér nokkuð almennt að þessu máli, og það kom reyndar fram í hans máli, að bæði hann og hv. 5. þm. Reykn., Jón Árm. Héðinsson, þeir eiga báðir sinn hlut í því, að þetta mál er komið á hreyfingu, og sem sagt eiga sinn hlut í því, að lagt er til að vinna að því að sameina Síldarmat ríkisins og Fiskmat ríkisins í einni stofnun og vinna þar að vissri endurskipulagningu, eins og þetta frv. fyrst og fremst miðar að. Það kom fram hjá báðum þessum hv. þm., að þeir voru ekki fyllilega sáttir við það, að sú leið væri valin, sem valin er í þessu frv., þ.e. að leggja formlega niður Fiskmat ríkisins, sem er gamalgróin stofnun, og byggja síðan upp úr henni og Síldarmati ríkisins nýja stofnun. Auðvitað er þetta að langmestu leyti formið eitt, sem skiptir frá minni hálfu engu meginmáli. Það, sem er aðalatriðið, er að ná þeim tilgangi, sem að er stefnt. Báðir virðast þessir hv. þm. vera sammála um, að það eigi að sameina þessar stofnanir í eina. Nafnið getur ekki skipt aðalmáli, hvort þetta heitir Fiskmat ríkisins eða Ríkismat sjávarafurða, það getur ekki verið aðalatriðið. En tilgangurinn frá þeirra hálfu, sem höfðu athugað þetta mál, eins og við í sjútvrn., var ekki einvörðungu sá að sameina á þennan hátt Síldarmat ríkisins við Fiskmat ríkisins, heldur einnig og ekki síður að vinna að hinu, að sem mest svigrúm skapaðist til endurskipulagningar á öllu matskerfinu. Og það er auðvitað enginn vafi á því, að með því að velja þá leið, sem valin er með þessu frv., að byggja upp nýja stofnun, skapast hér mun meira svigrúm til endurskipulagningar á öllu kerfinu. Frá minni hálfu horfir þetta mál þannig við, að það er aðeins spurning um það: Hvað vilja menn ganga langt til þess að ná þessu markmiði? - Ég þekki þetta mætavel frá fyrri störfum mínum. Ég starfaði hér oftar en einu sinni, m.a. í samtökum fiskframleiðenda, að endurskoðun á þessum málum, og ég veit, hvað það er erfitt að ná fullu samkomulagi manna á meðal um að búa til eitt skipulag, sem allir eru ánægðir með, varðandi þessi efni. En það er enginn vafi á því, ef á að koma hér við sæmilegri endur skipulagningu á fiskmatsstörfum almennt, að þá er nauðsynlegt að skapa visst svigrúm til þess. Hér var m.a. spurt um það af síðasta hv. ræðumanni 6. landsk, þm., hvernig væri með skyldur og réttindi tiltekinna starfsmanna á vegum Fiskmatsins, einstakra matsmanna, sem nú starfa að fiskmatsstörfum viða um landið. Ég get svarað því á þá lund, að það er alveg ljóst, að þessi mál eru í mestu sjálfheldu, eins og þau eru nú. Það eru fjöldamargir menn, sem starfa á vegum Fiskmats ríkisins, ýmist sem ferskfiskmatsmenn eða saltfiskmatsmenn, eða vinna að öðrum matsstörfum, sem nú njóta mjög litilla réttinda, en eiga að standa undir býsna miklum skyldum. Þeir eru mjög óánægðir með sína starfsaðstöðu og kjör og hafa í sífellu verið að kvarta til rn, út af þessum málum. Það er enginn vafi á því, að það þarf, um leið og þetta starfskerfi sem heild er tekið til endurskoðunar og umskipulagningar, að huga að því, að þeir starfsmenn, sem vinna á vegum þessarar stofnunar, geti í flestum tilfellum haft fulla vinnu og þar af leiðandi fullar skyldur og full réttindi, en störfin að öðru leyti verði skipulögð þannig, að menn verði ekki bundnir svo að segja á bása, eins og allt of mikið hefur verið hjá okkur til þessa. Ég er ekki að kenna forstöðumönnum Fiskmatsins á neinn hátt um það skipulag, sem þarna hefur verið, það hefur vaxið upp á þennan hátt af nokkuð eðlilegum ástæðum, og það er svona nú í dag, en það þarf að taka það til endurskoðunar. Það er því mín skoðun, að ef skapa á hér fullt svigrúm til þess að takast á við verkefnið sem heild, taka það til endurskipulagningar, þá sé miklu réttara að fara þá leið, sem lögð er til í þessu frv.: að byggja upp eina nýja stofnun. Að sjálfsögðu yrði meginhlutinn í þeirri stofnun frá Fiskmati ríkisins, á því er enginn vafi, og þeir fjölmörgu þrautreyndu starfsmenn, sem þar hafa unnið, yrðu að sjálfsögðu meginstofninn í því liði, sem þarna yrði að treysta á og byggja á. Ég er fyrir mitt leyti algjörlega andvígur því, að það sé þotið hér út í eitthvert nýtt kerfi með meira og minna óreynda menn, - ég mundi aldrei fyrir mitt leyti stuðla að neinu slíku. En mér dettur ekki í hug að hanga svo í þessu gamla skipulagi, að ég geti ekki viðurkennt, að á því eru stórfelldir gallar og það bera að vinna að því að breyta því. Og það er nú einu sinni svo, að þó að vissulega sé hægt að breyta ýmsum hlutum innan þeirra stofnana, sem verið hafa, þá er það svo, að þegar á að fara að takast á við þetta sem heild, er stundum betra að hafa meira svigrúm en minna til breytinga. Það er í mínum augum sem sagt alveg aukaatriði, hvað þessi stofnun á að heita, - það er sjálfsagt að reyna að velja sem best nafn, en hvort hún á að bera það nafn, sem meginstofnunin bar áður, það er ekkert höfuðatriði. Ég álit því, að það sé algjörlega á misskilningi byggt, þegar sagt er, að með þessu frv. sé verið að kollvarpa öllu því kerfi, sem við höfum byggt á til þessa, eða það sé verið að kasta fyrir róða því, sem við höfum treyst á í þessum efnum. Þetta er misskilningur, og ég held, að sá misskilningur hljóti að leiðréttast auðveldlega, þegar menn fara að vinna að málinu í n. og skoða það nánar. Hitt tek ég ekki mjög nærri mér, hvorki hér né heldur hjá þeim ágætu mönnum, sem vinna við Fiskmat ríkisins og hafa gert margar aths. við málið, þó að þeir séu hræddir og hiki í sambandi við breyt. og vilji gjarnan fá að vita, hvað stendur til og að hverju er stefnt. Það er sjálfsagt að ræða við þá og kanna málið, en það þýðir lítið fyrir menn að tala í sífellu um það, að hér þurfi að gera breytingar, og þora svo við engu að hreyfa, þegar til á að taka. Ég held, að það sé líka rangt, sem hér hefur komið fram, að sú n., sem sjútvrn, skipaði til þessa tiltölulega takmarkaða verkefnis, að semja nýtt frv., sem tæki tillit til þeirra grundvallarsjónarmiða, sem þarna koma fram, - hafi unnið illa. Ég held, að hún hafi unnið vel. Það var að sjálfsögðu ætlast til, að hún skilaði verkefni sínu á stuttum tíma, því að ég er á þeirri skoðun, að þetta mál sé ekki þannig, að við eigum að fara að setja upp eina n. enn, sem eigi að dúlla yfir þessu í nokkur ár, heldur er hér fyrst og fremst um það að ræða: Eigum við á tiltölulega einfaldan hátt að leggja grundvöll að því, að það sé hægt að umskipuleggja þessi mál til meiri hagkvæmni og til þess að skila meiri árangri? Það er hægt, og mér sýnist, að sá rammi, sem dreginn er upp með þessu frv., sé alveg fullnægjandi. Hitt kemur mér ekkert á óvart, að það finnist bæði forsvarsmenn einstakra stofnana í landinu og ýmsir aðilar, sem vildu hafa þetta á ýmsan annan veg. Ég held, að það verði langt að biða þeirra tíma, að allir, sem fást við framleiðslu sjávarafurða og þurfa að leita til Fiskmats, og allir þeir, sem starfa að þessum málum, verði á einu máli um það, hvað sé réttast og best í öllum greinum. Og það vil ég segja líka að ég hélt satt að segja, að hv. 5. þm. Reykn., Jón Árm. Héðinsson, hefði heyrt það, og það er hægt að sýna honum það líka skriflegt, að það er ekki bara búið til af þessari n., það hafa komið fram hvað eftir annað þær hugmyndir og tillögur, að það mætti hverfa frá því fyrirkomulagi, sem hjá okkur hefur verið nú um alllangan tíma varðandi freðfiskmatið, það væri ekki þörf á að hafa það. Þetta hefur komið fram hjá heilum stofnunum. En sú n., sem samdi þetta frv., hefur ekki, að því er ég hef tekið eftir, tekið undir þessa skoðun á einn eða neinu hátt. Hún er ekki að gera ráð fyrir því, að dregið verði úr þessu, og það er ekki mín till. á neinn hátt. En það er rétt, að þessar skoðanir hafa komið fram hvað eftir annað, og það er alveg rétt, að það mat, sem þarna á sér stað á vegum Fiskmats ríkisins, er með nokkuð sérstökum hætti og talsvert mikið öðrum hætti en mikið af öðru fiskmati á okkar vegum. Af því að þessir hv. tveir þm. eru allvel kunnugir þessum málum, hv. 5. þm. Reykn., Jón Árm. Héðinsson, og hv. 2, þm. Vesturl., Jón Árnason, og eru að sínu leyti upphafsmenn að því, að hreyft yrði við málinu eða aðilar að því, þá vil ég vænta þess, að þeir takist á við þetta mál í þeirri n., sem fær málið til athugunar, og á þann hátt, að stefnt sé að því að reyna að fá lausn á málinu, - stefnt sé að því að fá afgreiðslu á málinu. Sjálfsagt er að vinna að ýmsum leiðréttingum og lagfæringum, sem menn geta orðið ásáttir um. Í þeim efnum er málið ekki bundið í neitt fast form af minni hálfu. En fyrir alla muni víkið frá því, að það sé rétt að fara sér nú hægt, setja allt í n., biða og athuga málið í nokkur ár. Það væri alveg afleitt að fara að koma þessu máli af stað og hverfa svo að því að geyma allt saman. Það er líka misskilningur, að þeir sem sömdu þetta frv., hafi gleymt síldarmatinu, þó að þeir tækju þá afstöðu að tilgreina ekki sérstaka deild, sem í stofnuninni hefði með síldarmatið að gera. Það kemur mjög greinilega fram í grg. við 5. gr. frv., að n. hefur ætlast til þess, að ákveðin d. tæki að sér þessi störf a.m.k, fyrst um sinn, en það yrði ekki sett upp sérstök síldarmatsdeild. Í grg, með 5. gr. frv. segir orðrétt á þessa leið, með leyfi hæstv, forseta: „Sú deild, sem í frv. þessu er nefnd „salt- og skreiðardeild, tekur við verkefnum Síldarmats ríkisins, en auk þess mundu aðrar saltaðar sjávarafurðir, þ. á m. söltuð hrogn, einnig falla undir verksvið deildarinnar.“ Henni hefur ekki verið gleymt, þessari starfsemi. Hitt er svo annað mál, hvort það er þörf á því strax í upphafi að ákveða, að þarna skuli vera sérstök síldarmatsdeild með tilheyrandi starfsliði. En hitt er líka alveg opið samkv. frv., að gera úr þessu sjálfstæða deild, þegar ástæða þykir vera til, því að ráðh, hefur heimild til þess að fjölga slíkum deildum. Það kom fram í því, sem hér hefur verið sagt um þetta frv., að menn eru yfirleitt á einu máli um, að þörf sé á því að vinna að þessari breyt., sem hér er stefnt að. Ég hygg því, að menn séu sammála um meginkjarna málsins, en hins vegar geti kannske verið einhver ágreiningur um ákveðin formsatriði og m.a. um nafn á stofnuninni, og þá er sjálfsagt að taka það til athugunar í n. og kanna, hvort ekki er hægt að ná samkomulagi um slík atriði. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. frekar, því að mér sýnist, að menn séu nokkuð sammála um meginatriðin í frv., en vil vona, að sjútvn., sem fær málið til athugunar, greiði fyrir afgreiðslu þess.