Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það til laga um lánasjóð íslenzkra námsmanna, sem er 184. mál, er í stórum dráttum þess efnis, að breytt er mjög skipulagi lánamála námsmanna, tveir lánasjóðir sameinaðir, aflað er allmikils aukins lánsfjár til þeirra mála og loks gert ráð fyrir því í frv., eins og það var fram lagt í upphafi, að námsstyrkir legðust að mestu leyti niður, en fé, sem til þeirra hefur verið varið, rynni inn í þennan nýja og eflda sjóð til þess að veita námslán. Eins og frv. var fram lagt, gerði það ráð fyrir, að hægt yrði á þennan hátt að tryggja námsmönnum miklu meira fé en áður hafði verið, þó að sú breyting yrði, að það yrði nú allt lánsfé, í stað þess að verið hefur hvort tveggja, styrkveiting og lán. Síðan frv. þetta kom fram, hafa orðið um það allmiklar umr., bæði hér á þingi og utan þings. Hafa komið fram skoðanir í þá átt, að það sé ekki æskilegt að leggja námsstyrki niður að svo miklu leyti, sem frv. gerir ráð fyrir. Menntmn. leitaði álits ýmissa aðila um þetta frv. Bæði háskólaráð og stúdentar við Háskóla Íslands mæltu eindregið með því, að það yrði samþykkt, eins og það var fram lagt. Hins vegar komu fram raddir frá stúdentum á nokkrum stöðum erlendis, þar sem eindregið var mælzt til, að styrkjum yrði haldið áfram í ríkara mæli en frv. gerir ráð fyrir. Þetta atriði var því tekið til nýrrar íhugunar, og menntmrh. ákvað að flytja sjálfur brtt. við frv., eftir að hann hafði heyrt þessar raddir og athugað þau rök, sem fram komu. Brtt. þessi er á þskj. 439 og er þess efnis, að þeim námsstyrkjum, sem verið hafa, verði haldið áfram óbreyttum. Þrátt fyrir þessa breytingu er sjálfsagt að gera þá skipulagsbreytingu á lánasjóðnum, sem frv. gerir ráð fyrir, og eftir stendur það, að hægt verður að efla þennan lánasjóð stórkostlega og auka mjög aðstoð við íslenzka námsmenn. Í áliti menntmn. á þskj. 458 eru prentaðar tvær ýtarlegar töflur, sem sýna, hvaða áhrif það hefur á fjárhag og lánagetu þessa fyrirhugaða sjóðs, ef þeim námsstyrkjum verður haldið, sem hingað til hafa verið. Í dálki 2 á töflu nr. 1 á annarri blaðsíðu álitsins eru taldar upp þær upphæðir eða þær tekjur, sem sjóðurinn missir alls á árabilinu frá 1961–85, og er þar um liðlega 40 millj. að ræða. Ég vil þó sérstaklega beina athyglinni að dálki nr. 6 í þessari töflu, en þar er sýnt, hver líklegt er að verði sú meðalupphæð, sem hægt er að tryggja námsmönnum bæði með styrk og lánum, ef námsstyrkjum verður haldið áfram og þær 40 millj., sem taldar eru í dálki 2, verða óendurkræfar í stað þess að velta inn í lánakerfið. Þá kemur í ljós, að þessi breyting hefur þær afleiðingar, að í stað þess að geta veitt hverjum námsmanni um 25 þús. kr. lán, en það var höfuðtilgangur með þessu frv., verður heildarupphæð styrkja og lána, sem þeir geta átt von á, nokkru lægri, en fer þó aldrei á tímabilinu niður fyrir 20 þús. kr., þannig að hér verður eftir sem áður um stórfellda bót að ræða fyrir námsmenn. Menntmn. er sammála um að mæla með samþykkt brtt. menntmrh., og ef sú brtt. nær samþykki, eru það meðmæli nefndarinnar, að frv. svo breytt hljóti samþykkt hv. deildar.



Herra forseti. Mig, langar að láta í ljós þakklæti til hv. menntmn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu á þessu máli, sem telja má brýnt hagsmunamál íslenzkra námsmanna bæði hér heima og erlendis. Ég vil jafnframt láta í ljós ánægju mína yfir því, að samstaða skuli hafa náðst milli allra flokka þingsins um atbeina við framgang þessa máls, og láta í ljós þá ósk, að hér eftir gangi málið greiðlega gegnum þessa hv. d. og sömuleiðis gegnum hv. Ed. Það var aðeins eitt atriði, sem ég vildi láta koma fram hér á hinu háa Alþingi í framhaldi af þeirri till. til breyt. á frv., sem ég leyfði mér að flytja á þskj. 439. Eins og hv. frsm. menntmn. tók fram í sinni ræðu, felst það í henni, að gert er ráð fyrir því, að menntamálaráð úthluti framvegis sömu upphæð til beinna styrkja handa íslenzkum námsmönnum erlendis, auk stóru styrkjanna svonefndu, og þeirri upphæð, sem veitt var í styrki á s.l. ári, eða 1.3 millj. kr., en hins vegar lækki framlag ríkissjóðs til námslána um sömu upphæð. Ég vildi láta það koma fram í framhaldi af þessari tillögu, sem ríkisstj. varð sammála um að ég flytti, að að baki hennar liggur sá skilningur, að þetta lækkaða framlag til lánasjóðsins til námslánanna, vegna þess að námsmenn erlendis eiga að halda styrkjum, verði ekki til þess að rýra þá námslánaupphæð, sem stúdentar við háskólann hér hefðu að öðrum kosti átt að fá samkv. frv. Ég vildi m.ö.o. láta koma skýrt fram, að sá skilningur liggur að baki flutnings þessarar till., að hér sé um að ræða skipti á styrkjum og lánum hjá íslenzkum námsmönnum erlendis, en þessi breyting eigi engin áhrif að hafa á þau kjör, sem íslenzkum stúdentum við háskólann hér annars hefðu hlotnazt. Það væri að sjálfsögðu ekki eðlilegt, að sú breyting yrði gerð, að íslenzkir námsmenn erlendis fái að halda styrkjum og að sú staðreynd verði til þess að lækka lán til allra íslenzkra námsmanna, bæði þeirra, sem eru erlendis, og þeirra, sem stunda nám hér heima. Það, sem í tillögunni felst, er það, að íslenzkir námsmenn erlendis hafa kosið að halda styrkjunum, sem þýðir þó jafnframt það, að þeir afsala sér samsvarandi rétti til lána. Ég hygg, að allir hljóti að vera sammála um, að þessi skilningur sé eðlilegur, en ég vildi láta hann koma fram hér, til þess að um það gæti eftir á enginn vafi verið, hver tilgangurinn hafi verið með þessari brtt., og tel raunar víst, að hv. menntmn. hafi eðlilega lagt sama skilning í þetta mál.



Herra forseti. Þegar mál þetta var lagt fyrir, lýsti ég fylgi mínu við frv., eins og það var borið fram á þskj. 350. Nú sé ég, að málið hefur tekið nokkrum breytingum, eins og bæði hæstv. ráðh. hefur lýst og hv. frsm., og er breytingin aðallega í því fólgin, að styrkjunum er haldið, en lánaupphæðirnar lækka hlutfallslega eða samsvarandi. Ég tel, að þessi stefna sé röng. Ég mun þó ekki gera neina tilraun til þess að stöðva málið í þetta skipti, en vildi vænta þess, að hæstv. ráðh. ynni að því í framtíðinni, að sú regla yrði tekin upp að halda lánunum, eins og hugsað var, og láta þau vera hærri en hér er gert ráð fyrir, en minnka styrkina, beinlínis vegna þess, að það hjálpar í framtíðinni miklu fleiri mönnum og hjálpar þeim betur en það kerfi, sem hér er tekið upp. Þetta þótti mér rétt að taka fram þegar við þessa umræðu. Ég sé, að það er fullt samkomulag um málið. Ég mun því greiða því atkv. nú í þetta skipti, en vænti þess, að þetta mál verði tekið til athugunar og því breytt í það horf síðar meir, sem það var upphaflega.



Herra forseti. Ég vildi aðeins láta í ljós ánægju mína yfir því, að sú breyting hefur verið gerð á þessu máli, að styrkjunum verður haldið áfram, en þeir ekki lagðir niður, eins og gert var ráð fyrir í frv. upphaflega. Ég hefði hins vegar heldur kosið, að þetta hefði verið gert með þeim hætti, að heildarupphæðin yrði aukin, sem færi til styrktar námsmönnum, þannig að það framlag til lánanna, sem var í frv. upphaflega, hefði staðið óbreytt, en heildarupphæðin verið hækkuð, þannig að styrkirnir hefðu getað haldizt. Það hefði verið í samræmi við þær tillögur, sem við framsóknarmenn lögðum fram, er fjárlögin voru hér til umræðu. Ríkisstj. mun hins vegar hafa talið rétt að binda sig við þá upphæð og þess vegna kosið að fara þá leið, sem hér er nú farin, að lækka aftur þá upphæð, sem átti að verja til lána samkv. frv., og láta styrkina þá heldur haldast. Ég vænti þess, að við næstu fjárlög á næsta þingi verði þetta mál tekið til endurskoðunar á þann veg, að heildarupphæðin, sem fer til námsmanna, verði hækkuð, svo að lánin geti aukizt, þó að haldið verði svipuðum styrkjum og nú er og jafnvel nokkru hærri, og í trausti þess, að það verði gert á næsta þingi, get ég fylgt þessu frv. nú.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka fram út af því, sem kom fram hjá hv. 7. þm. Reykv., að meðferð þessa máls hefur algerlega byggzt á þeim fjárupphæðum, sem vitað er í dag að eru fyrirliggjandi sem lán, og í sambandi við fjárframlög ríkissjóðs við þær upphæðir, sem standa í síðustu fjárlögum. Afgreiðsla þessa máls þýðir að minni hyggju engan veginn, að neinn þm. bindi sig við þessar upphæðir sem hámarksupphæðir. Eðlilegast væri, ef leitazt er við að tryggja enn meira fé til þess að hjálpa lánsmönnum, þá komi það til afgreiðslu á sínum stað við fjárlagaafgreiðslu í haust. En að þessu sinni hefur ekki verið sérstaklega rætt um aðrar upphæðir en þær, sem fyrir liggur að hægt er að ráðstafa í þessum tilgangi nú.



Herra forseti. Við meðferð þessa frv., sem hér liggur fyrir um lánasjóð íslenzkra námsmanna, hefur það gerzt í hv. menntmn., að n. hefur lagt til, að samþ. verði brtt. frá hæstv. menntmrh. Þessi breyting er nýlega fram komin, og ég hef ekki athugað hana til hlítar, en mér skilst á hv. frsm. og hæstv. ráðh., að hún eigi að vera i því fólgin, að íslenzkir stúdentar við nám erlendis skuli eiga kost á því eftirleiðis að fá námsstyrki og framlagið til lánasjóðs íslenzkra námsmanna skuli lækka sem þessu svarar eða um nálega þriðjung. Hæstv. ráðh. lýsti því þó jafnframt yfir, að hann skildi þessa breyt. svo, að hún skyldi ekki að neinu leyti koma niður á möguleikum stúdenta hér við háskólann til þess að fá lán úr sjóðnum. Hv. menntmn. segir í áliti sínu, að um það atriði, að námsstyrkir falli að mestu niður, en stóraukin lán komi i þeirra stað, hafi reynzt vera mjög skiptar skoðanir. Það var út af þessu, sem ég kvaddi mér hljóðs til þess að óska eftir upplýsingum. Hv. n. segir, að bæði háskólaráð og stúdentar við Háskóla Íslands hafi mælt með samþykkt frv. óbreytts, en stúdentar á nokkrum stöðum erlendis hafi eindregið mælzt til, að „styrkjunum verði haldið“, eins og það er orðað í nál. Nú veit ég ekki nánar um það, hvaða gögn hafa legið fyrir hv. n. um álit þeirra aðila, sem hér eru nefndir. Ég vildi leyfa mér að spyrja hv. frsm. menntmn. um það, hvað sé átt við með þessu orðalagi: „stúdentar við Háskóla Íslands hafa mælt með því, að frv. verði samþykkt óbreytt“, hvort það séu einstakir stúdentar eða sameiginleg afstaða stúdenta við Háskóla Íslands og þá á hvern hátt sameiginleg. Og á sama hátt vil ég spyrja, hvað það orðalag þýði, sem kemur fyrir siðar í álitinu, að stúdentar á nokkrum stöðum erlendis hafi eindregið mælzt til, að styrkjunum verði haldið, hvort hér sé átt við einstaklinga, sem hafi sent erindi til n. um málið eða hvort um sé að ræða samtök íslenzkra stúdenta erlendis „á nokkrum stöðum,“ eins og það er orðað, og þá hvort ætla megi, að þetta erindi megi skoða sem álit íslenzkra stúdenta erlendis almennt, hvort það sé þannig fram komið. Ég vildi leyfa mér að spyrjast fyrir um þessi tvö atriði hjá hv. frsm.



Herra forseti. Mér er að sjálfsögðu ljúft að veita þær nánari upplýsingar, sem síðasti ræðumaður óskaði eftir. Þær umsagnir, sem lágu formlega fyrir n., eru umsögn Háskóla Íslands, undirrituð af rektor háskólans, og umsögn stúdentaráðs Háskóla Íslands, undirrituð af formanni þess, en stúdentaráð sendir í þessu sambandi ályktanir, sem almennur stúdentafundur gerði 14. febr. s.l. Þau álit, sem borizt hafa frá námsmönnum erlendis og hafa öli komið til n. án þess, að óskað væri eftir, af þeim augljósu ástæðum, að það er bæði tímafrekt að skrifa til útlanda eftir áliti um frumvörp og þyrfti þá að skrifa til æði margra staða, þessi álit eru: Í fyrsta lagi frá Félagi íslenzkra stúdenta í Kaupmannahöfn, og þar er um að ræða samþykkt, sem gerð var á fundi með 32 shlj. atkv. laugardaginn 18. febr. Í öðru lagi frá Félagi íslenzkra stúdenta í Stokkhólmi. Það er ýtarlegt og langt skjal, þar sem þeir gera grein fyrir námskostnaði, færa rök fyrir því, að í þeim löndum, þar sem nám er dýrast, mundi það hafa þær afleiðingar fyrir námsmenn, ef þeir fengju enga styrki að heiman, að skuldasöfnun yrði þeim óbærilega mikil, því að þeir mundu í flestum tilfellum þurfa að taka lán til viðbótar þeim ríkislánum, sem reiknað var með í frv. óbreyttu. Í þriðja lagi umsögn frá formanni Félags íslenzkra háskólastúdenta í Frakklandi. Þetta eru þær upplýsingar, sem formlega lágu fyrir n. Það er langt mál að lesa þetta allt, en efnislega eru umsagnirnar þannig, að stúdentar hér heima eru þeirrar skoðunar, ef dæma má eftir áliti stúdentafundar og ýmsum öðrum upplýsingum, að þeir hafa höfuðáhuga á námslánum, enda er þeirra hlutur í námsstyrkjum æði lítill. Hins vegar hafa stúdentar erlendis, sem notið hafa styrkjanna, áhuga á því að halda þeim áfram. Þessar umsagnir eru þó ekki eina ástæðan fyrir því, að menntmn. komst að þeirri niðurstöðu, sem fyrir liggur. Þegar við 1. umr. málsins komu fram allsterk andmæli hér í þessari hv. d. gegn því, að styrkirnir yrðu felldir niður. Ég hygg, að það hefði ekki verið hægt að skapa samstöðu allra nm., sem eru úr öllum flokkum þingsins, um málið á annan hátt en þennan. Ég fyrir mitt leyti tel það mikils virði í máli sem þessu, að það fáist afgreitt með samkomulagi, en verði ekki knúið fram með deilum, ekki sízt þegar hæstv. menntmrh. við nánari athugun málsins og athugun á öllum þessum aðstæðum sá sér fært að fallast á þá skoðun, sem hér hefur orðið ofan á. Hann lét gera þá ýtarlegu athugun, sem fram kemur í fskj. með nái., og flutti síðan þá brtt., sem fyrir liggur. Ég vænti þess, að þessar upplýsingar séu nægilegt svar við fyrirspurnum hv. síðasta ræðumanns.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft mál þetta til meðferðar, en við afgreiðslu þess í n. var aðeins viðstaddur meiri hl., svo sem fram kemur á þskj. 442. Eins og frv. var, þegar það var lagt fyrir, er í raun og veru ekki önnur efnisbreyting á lögunum um Framkvæmdabankann en breyting á skipan bankaráðsins til samræmis við tilsvarandi ákvæði um bankaráðin í hinum ríkisbönkunum, sem bæði hefur verið lögfest og liggja fyrir till. til lögfestingar um. En undir meðferð málsins komu tilmæli til n. frá hæstv. fjmrh. að hækka nokkuð heimildina til ríkisábyrgðar fyrir lánum, sem bankinn hefur, en samkvæmt 9. gr. laganna um Framkvæmdabanka Íslands frá 1953 eru ákvæði um það, að fjmrh. sé heimilt að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs erlend lán og erlendar skuldbindingar bankans með þeim skilmálum, er hann samþykkir, þó má samanlögð upphæð þeirra erlendra skulda bankans, sem ríkissjóður ábyrgist samkvæmt þessari grein, ekki vera hærri en 80 millj. kr. Þessi upphæð, 80 millj., var svo hækkuð með l. nr. 39 frá 1954 upp í 225 millj. og enn með l. nr. 35 frá 1957 um 150 millj., þannig að heimildin er nú 375 millj. Það er nokkuð ónotað af þessari heimild, en hefur náttúrlega breytzt i gildi í sambandi við gengisbreytinguna, og ef bankinn aðeins fengi að halda sömu heimild og hann hefur nú, miðað við gengisbreytinguna, þá mætti hækka heimildina um 125 millj. kr. M.ö.o.: ef hámarkið verður fært upp í 500 millj., er það efnislega ekki breyting frá því, sem var hjá bankanum fyrir gengisbreytinguna. En það er lagt til i brtt. meiri hl. á þskj. 442, að hámarksupphæðin verði 600 millj., og er það í samráði við eða eftir ósk hæstv. fjmrh., og þá er aukin raunverulega og efnislega um 100 millj. kr. heimildin til ríkisábyrgðar á erlendum lántökum. Það liggur ekki fyrir nein sundurliðuð grg. um það, en bankinn hefur verið að leita eftir erlendum lántökum, sem sennilega þyrfti að nota ríkisábyrgðina í sambandi við, bæði almennt og i sambandi við hús bændasamtakanna og fyrirhugaðar ráðagerðir um að koma upp hóteli í hluta af því húsi. Einnig hefur verið leitað eftir lánum í sambandi við a.m.k. að breyta í lengri lán stuttum lánum, togaralánum, sem áður hafa verið tekin. Og svo hefur bankinn fyrir hönd ríkissjóðs að jafnaði tekið þessi svokölluðu PL-480 lán frá Bandaríkjunum, sem ríkisábyrgð hefur jafnan verið á, þannig að það þótti eðlilegt að breyta núna hámarki heimildarinnar fyrir ríkisábyrgð til samræmis í fyrsta lagi við gengisbreytinguna, og það nemur um 125 millj. kr., en þar að auki 100 millj. kr., svo að hámarkið færist með þessum hætti úr 375 millj. upp í 600 millj. kr. 2. brtt. frá fjhn. er sú, og það er til samræmis við aðrar brtt., sem n. hefur flutt, bæði í sambandi við landsbankalöggjöfina, seðlabankalöggjöfina og útvegsbankalöggjöfina, að fella niður ákvæði um það, ef bankaráðsmaður eða varamaður fellur frá eða verður óhæfur til starfsins, áður en starfstími hans er á enda, að Alþingi kjósi þá annan mann í hans stað. Þetta er fellt niður, og það stendur þá opið, ef svo fer, að bæði aðalmaður og varamaður falla frá á tímabilinu, sem þeir eru kosnir, og var sá skilningur í n., svo sem gerð hefur verið grein fyrir í sambandi við önnur hliðstæð frv., að fram úr þeim vanda yrði þá að ráða hverju sinni, væntanlega með samkomulagi þingflokka á hverjum tíma og eftir þeirri meginreglu, að það röskuðust þá ekki hlutföll í bankaráðunum af þessum sökum á milli þingflokkanna. 3. brtt. er aðeins afleiðing af 1. brtt., að fella þá úr gildi þær fyrri breyt., sem voru gerðar um hámark ríkisábyrgðarinnar, því að það þótti eðlilegra að taka upp þann hátt að taka beinlínis upp 9. gr., eins og hún er í löggjöfinni, og hún er þá óbreytt samkvæmt 1. brtt. eins og hún er þar, aðeins með hámarksupphæðinni 600 millj., sem upphaflega var 80 millj., en er komið upp í 375 millj. Ég vænti, að hv. þdm. séu ljósar þær breyt., sem hér um ræðir, og meiri hl. leggur sem sagt til, að með þessum breyt. verði þetta frv. samþ.



Herra forseti. Ég ræddi um það við 1. umr. þessa máls, að ég hefði álitið heppilegra í sambandi við þær breyt., sem gerðar voru á Seðlabankanum, þegar verið væri að reyna að steypa bankalöggjöfina í nýtt form til frambúðar, að það hefði líka verið gerð sú breyt., að Framkvæmdabankinn hefði orðið hluti úr Seðlabankanum, sérstaklega úr hans hagskýrsludeild. Nú hefur hins vegar orðið samkomulag hér í þinginu að afgreiða þetta öðruvísi, og ég mun ekki gera neinar till. um slíkt. Hvað snertir hins vegar sjálfa 1. gr. um að kjósa bankaráðið á þann hátt, sem þar er lagt til, þá er ég því fylgjandi. En tilefni mitt til þess að taka til máls var fyrst og fremst sú brtt., sem flutt er um að auka þær heimildir, sem hæstv. fjmrh. er veitt til ríkisábyrgðar til handa bankanum. Ég held, að það sé alveg sérstök ástæða til þess að aðgæta nokkru betur, áður en slíkar heimildir eru samþ. í fyrsta lagi hefur það verið nokkur siður á Alþingi, áður en heimildir til erlendra lántaka eru samþ., að því væri yfir lýst, a.m.k. ef það væri þá þegar ákveðið, til hvers skyldi nota slíkar heimildir, og að svo miklu leyti sem slíkar hugmyndir væru nú þegar uppi hjá hæstv. ríkisstj. eða stjórn Framkvæmdabankans, þá væri þess vegna æskilegt að fá nú þegar að vita um það. Sé það hins vegar meiningin að hafa þarna bara nokkuð til að hlaupa upp á svo að segja, þá væri gott, að það kæmi líka skýrt fram. Ég segi þetta m.a. alveg sérstaklega vegna þess, að það er farið að bera á vítaverðri ógætni í sambandi við ráðstafanir um lán erlendis og notkun þeirra innanlands. Það er sérstaklega eitt, sem veldur þessari ógætni. Það er, að það tíðkast nú upp á síðkastið hér á Íslandi, sem tíðkast ekki í nokkru öðru landi, að sjálf gengisskráningin er notuð sem vopn af hálfu yfirstéttarinnar í stéttabaráttunni. Gengisskráning og launabarátta eru með öllum nágrannaþjóðum okkar tveir gersamlega óskyldir hlutir, og það mundi engri atvinnurekendastétt í Englandi, Danmörku eða annars staðar láta sér detta í hug að fara að beita gengisskráningunni, skráningunni á gengi myntar landsins, sem vopni í sambandi við t.d. launabaráttu verkamanna. Hins vegar er það svo, að hér tala menn og það í valdastöðum alveg óhikað um það, að svo framarlega sem verkamenn t.d. hækki sín laun, sem er sjálfsagður og óhjákvæmilegur hlutur, þá verði að fella gengi krónunnar. Slíkir menn eru til og það jafnvel í ráðherrastólum. Í raun og veru mundu í hverju einasta öðru landi slíkir menn vera teknir sem glæpamenn. Ef einhver maður i Englandi núna, í enskri ríkisstj., léti í ljós, við skulum segja t.d. enskur fjmrh., að það væri meining hans, ef laun yrðu hækkuð í Englandi, að lækka gengið, þá yrði hann ekki stundinni lengur, alveg án tillits til flokkanna, í fjármálaráðherrasessi. Meira að segja þó að ríkisstj. í Englandi væri búin að ákveða að lækka gengi pundsins, þá mundi hún fram á þá mínútu, að hún tilkynnir það, þverneita því. En hér er farið öfugt að. Hér er hvað eftir annað verið að hóta með því að lækka gengi krónunnar, og þegar svo ógætnir menn eða samvizkulausir um fjármál þjóðarinnar hafa einhver völd hjá þjóðinni, verða menn og sérstaklega Alþingi að gá að sér, þegar verið er að samþ. erlend lán. Það að fella gengi krónunnar, þegar við höfum tekið erlend lán til ýmissa nytsamra framkvæmda hér innanlands, hefur, eins og öllum hlýtur að vera ljóst, alveg ægilegar afleiðingar. Þegar við fellum gengi krónunnar nú t.d. og höfum áður tekið stór lán til góðra fyrirtækja eins og áburðarverksmiðju, sementsverksmiðju, Sogsvirkjunar og annars slíks, þá hækka öll þessi lán, og öll þessi fyrirtæki verða að hækka stórkostlega sína vöru, og slíkt veldur þess vegna alveg stórkostlegu róti á öllu efnahagskerfi þjóðarinnar. Enn þá ægilegra verður þetta, þegar um er að ræða lán, sem hafa verið tekin í það, sem maður mundi kalla framkvæmdir, sem standa ekki undir sér. Við skulum segja, að það sé þó sök sér með fyrirtæki eins og áburðarverksmiðju, það hefur verið tekið erlent lán í hana, hún framleiðir áburð. Hefðum við haldið áfram að kaupa þann áburð erlendis frá, hefði hann hækkað. Hins vegar ef við tökum lán og verjum t.d. því láni til vegagerða, hafnargerða og annarra slíkra hluta, þá fer þetta bókstaflega að þýða, að vegagerð eða hafnargerð, sem við erum að gera, verður kannske þrem, fjórum, fimm árum seinna tvöfalt dýrari en það, sem við upphaflega höfðum reiknað með. Ég held þess vegna, að það sé alveg óhjákvæmilegt, að Alþingi sýni meiri gætni í veitingu slíkra heimilda, a.m.k. þegar ástæða er til að óttast, að farið sé með gengisskráningu þjóðarinnar jafnvel af fullkomnu samvizkuleysi af þeim, sem völd hafa um það. Þess vegna vildi ég mjög eindregið óska þess, að hæstv. fjmrh., ef honum er það þegar kunnugt, segði, til hvers ætti að nota þá auknu heimild, sem hér er um að ræða, að svo miklu leyti sem það væri þegar fyrirhugað, og hins vegar, ef það er ekki þegar ákveðið, til hvers á að nota hana, þá hefur það verið siður hingað til að fara ákaflega gætilega í slíka hluti. Það hefur verið siður hingað til á Alþingi að veita heldur slíka heimild jafnóðum. Og það er ekkert óeðlilegt, að það sé heldur skorið við nögl sér, það sem lánað er í slíku sambandi. Það mætti segja t.d., að þótt Framkvæmdabankinn sé alls góðs maklegur, þá segi ég t.d., ef verið væri að hugsa um einhverja nýja glerverksmiðju, þá er ekkert fyrir fram vitað, að Alþingi væri mjög hrifið af því. Það er ekki alveg víst, þannig að það gerði þess vegna ekki til, þótt Alþingi víssi um svona hluti fyrir fram.



Herra forseti. Ég gat ekki mætt á fundi fjhn., þegar mál þetta var afgreitt þaðan, af sérstökum ástæðum, og hef ekki skilað nál. Eins og frv. er nú, væri það í samræmi við önnur stjórnarfrumvörp um bankamál, sem hér hafa verið til meðferðar í d. Breytingin, sem í frv. felst, er varðandi skipun bankaráðsins, og ég get ekki fallizt á það, að rétt sé að gera þessa breyt., hvorki hjá Framkvæmdabankanum né hinum bönkunum. Ég mun því ekki greiða atkv. með 1. gr. frv., sem um þetta fjallar, og ekki með frv., eins og það er, heldur leggja á móti því. En nú hefur hv. meiri hl. fjhn. borið fram brtt. í sínu nál. á þskj. 442 um það að auka við þær heimildir, sem fjmrh. hefur í lögum til að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs erlend lán, er Framkvæmdabankinn kann að taka. Samkv. því, sem frsm. meiri hl., hv. 5. þm. Reykv., gerði grein fyrir, eru ábyrgðarheimildir, sem áður hafa verið veittar, alls 375 millj., en svo er talið, að hækka þurfi upphæðina um 125 millj. Vegna þess að nokkuð af nefndri heimild er nú ónotað og vegna gengisbreytingarinnar þarf að hækka upphæðina, til þess að jafnmikið fáist og áður í erlendri mynt. Frsm. taldi, að það þyrfti 125 millj. kr. hækkun af þessum sökum, og þó að það yrði samþykkt, þá yrðu ábyrgðarheimildirnar raunverulega óbreyttar. En þar til viðbótar er lagt til, að samþ. verði viðbót við heimildirnar, 100 millj. kr. Það má vel vera, að það sé þörf til eða ástæða fyrir að hækka þessa ábyrgðarheimild fyrir Framkvæmdabankann. En ég hefði talið það æskilegt, áður en Alþingi samþykkir slíka hækkun, að það lægju fyrir fyllri upplýsingar um það, hvernig áformað væri að nota þær ábyrgðarheimildir, til hvaða framkvæmda væri ráðgert að bankinn tæki lán gegn ábyrgð ríkissjóðs. Ég hefði talið, að það ætti að liggja fyrir skýrsla um það, hvernig eftirstöðvar ábyrgðarheimildanna, sem nú eru og mundu verða 125 millj. samkv. því, sem hér hefur komið fram, yrðu notaðar og þá einnig viðbótin. Sem sagt, ég hefði talið, að það ættu að liggja fyrir nánari upplýsingar um notkun á þeim 225 milljónum, sem lagt er til í till. meiri hl. að við bætist ábyrgðarheimildirnar.



Herra forseti. Þeir tveir hv. þm., sem hér hafa talað, hv. 3. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Norðurl. v., hafa óskað eftir því, að upplýst væri, til hverra framkvæmda ætti að nota þau lán, sem ábyrgðarhækkun fyrir Framkvæmdabankann snertir. Nú er það þannig, að þegar Framkvæmdabankinn var stofnaður 1953, lagði þáv. fjmrh., núv. hv. 1. þm. Austf., það til, að ákveðið yrði í 9. gr. l. í fyrsta lagi, að ríkissjóður ábyrgðist allar skuldbindingar bankans innanlands, og í öðru lagi, að fjmrh. yrði heimilað að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs erlend lán og erlendar skuldbindingar bankans allt að 100 millj. kr. á hverjum tíma. Þáv. hæstv. fjmrh. taldi, að það væri nauðsynlegt með tilliti til þess hlutverks, sem bankanum er ætlað að inna af hendi, að hann gæti aflað sér viðbótarfjár við það stofnfé, sem hann fékk, og verður að telja eftir atvikum eðlilegt, að ábyrgðarupphæðin var fyrst ákveðin 100 millj. kr. Í meðförum Alþ. var þetta svo lækkað niður í 80 millj. Þegar frv. var lagt fram og var hér til meðferðar, var ekki á það minnzt, til hverra ákveðinna framkvæmda ætti að nota þessar ríkisábyrgðir, heldur væri það almenn heimild til þess að auðvelda starfsemi bankans. Strax á næsta ári, 1954, flutti sami hæstv. fjmrh. frv. um breytingu á þessu, þ.e.a.s. hækkun á þessari ábyrgðarheimild úr 80 millj. upp í 225 millj. Í frv. var ekki á það minnzt, til hverra einstakra framkvæmda ætti að nota þetta fé. Þremur árum síðar lagði sami hæstv. fjmrh. til og þá með stuðningi beggja þeirra hv. þm., sem hér töluðu, að enn yrði veitt viðbótarábyrgðarheimild fyrir Framkvæmdabankann, 150 milljónir, þannig að ábyrgðarheimildin var þá komin upp í 375 millj. kr. Þess var ekki getið, að þessa hækkun ætti að nota til einhverra tiltekinna framkvæmda, heldur væri nauðsyn á því vegna almennrar starfsemi bankans, til þess að hann á hverjum tíma, þegar hann þyrfti að taka erlent lán til einhverra nauðsynlegra framkvæmda, hefði þær heimildir, sem æskilegt væri, og þyrfti ekki í hvert sinn að leita til Alþingis. Þessi hefur sem sagt verið hátturinn varðandi Framkvæmdabankann frá stofnun hans, og hafa báðir þessir hv. þm., sem nú heimta grg. um, hvaða ákveðnar, tilteknar framkvæmdir það séu, sem eigi að útvega lán og veita ríkisábyrgð til, þeir hinir sömu hafa tekið þátt í að hækka stórum á undanförnum árum þessar ábyrgðir án þess að minnast á slíkt. Það er því ástæðulaust miðað við fyrri afstöðu þeirra að fara frekar út í þetta. En ég vil aðeins til viðbótar því, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði, undirstrika það, að aðalástæðan fyrir þessari hækkun, sem hér er lögð til nú, er gengisbreytingin á síðasta ári. Meiningin með þessu er sú, að bankinn hafi aðstöðu til þess að taka svipaðar upphæðir í erlendum gjaldeyri og fyrir gengisbreytinguna, en til þess þarf að sjálfsögðu að hækka verulega hina íslenzku fjárhæð. Þetta er gert eftir eindregnum óskum bankans. Auk þess hefur hann farið fram á, að nokkur viðbótarheimild yrði veitt, til þess að hann hefði möguleika til þess að taka lán erlendis til ákveðinna framkvæmda, sem ríkisvaldið ákvæði, ef ríkisábyrgð væri þar sett að skilyrði. M.ö.o.: hér er um að ræða annars vegar nokkra rýmkun á þessum heimildum bankans, alveg á sama hátt og veitt hefur verið tvisvar sinnum áður, og auk þess leiðréttingu á þessari ríkisábyrgðarupphæð vegna gengisbreytingarinnar.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur ekki viljað verða við þeirri ósk að gefa neina yfirlýsingu um, til hvers ætti að nota þær auknu lánheimildir, sem hér er farið fram á. Er það þó venjulega það, sem hefur þótt það minnsta, sem gert væri, þegar farið er fram á heimildir til lánveitinga á Alþingi af hálfu ríkisstj., að sagt sé, til hvers það sé. Hæstv. fjmrh. talar um það í því sambandi, að þegar lánsheimildir hafi áður verið veittar vegna Framkvæmdabankans, hafi ekki verið óskað eftir upplýsingum um, til hvers ætti að nota féð, að því er mér skildist. Ég hef ekki farið gegnum Alþingistíðindin, sem ég sé að hann hefur allmikinn bunka af, en skal taka hann trúanlegan um þetta, að það hafi enginn óskað eftir því, hvorki fylgjandi stjórnar né stjórnarandstaða, að neinar upplýsingar væru gefnar um þetta, og því hafi ekki verið ástæða fyrir fjmrh. á þeim tíma að gefa neinar upplýsingar. Það er út af fyrir sig alveg ágætt, að það skuli hafa verið svo gott samræmi og samkomulag um þessa hluti á þeim tíma og svona mikið gagnkvæmt traust, að stjórnarandstaða, hver svo sem hún hefur verið á þessum tíma, - og það hafa m.a. verið í stjórnarandstöðu á þessum tíma báðir þeir flokkar, sem nú sitja í stjórn, - hefur ekki fundið neina ástæðu til þess að spyrja um slíkt. Ég get ekki skýrt þetta öðruvísi en svo, að á þessum undanförnu 10 árum, sem þessar lánsheimildir hafa verið hækkaðar til Framkvæmdabankans, hafi menn hér á Alþingi, hvaða flokkar sem hlut áttu að máli, yfirleitt ekki verið hræddir um, að það væri farið þannig að viðvíkjandi gengisskráningu íslenzku krónunnar, að það væri einhver stórhætta á ferðum í hvert skipti, sem ætti að veita lánsheimild, og þess vegna hafi hvorki Sjálfstfl. né Alþfl. né Sósfl. né Alþb., sem hafa allir verið í stjórnarandstöðu á þessum tímum, fundið ástæðu til þess að spyrja um slíkt eða vekja athygli á slíku. Það er þess vegna mjög eftirtektarverð staðreynd, sem hæstv. fjmrh. upplýsir, að það sé í fyrsta skipti nú, ef þetta er allt rétt hjá honum, sem ég ekki efa, að það koma fram óskir um að fá að vita, til hvers eigi að nota peningana. Hvernig stendur á því, að þessar óskir skuli nú komnar fram og það frá tveimur flokkum í þinginu? Það þarf ekki að leita lengi að því til að sjá, hvernig á því stendur. Það hefur aldrei á þessum tíu árum verið svo óábyrg fjármálastjórn, verið svo samvizkulauslega farið með fjármuni ríkisins og með lánstraust ríkisins erlendis eins og nú er gert. Það hefur aldrei legið fyrr fyrir á Íslandi í sambandi við, þegar menn hafa verið að taka lán, að Alþingi mætti eiga það á hættu, að þegar væri búið að gefa ríkisstj. heimild til þess að taka lán, væri farið út í það rétt á eftir að lækka gengið. Það er þetta, sem veldur því, að nú er spurt og það af hálfu tveggja flokka í þinginu, til hvers eigi að nota peningana. Meðan menn gátu nokkurn veginn treyst því, eins og hæstv. fjmrh. virðist hafa upplýst með þessu, að það mundi ekki verða farið svo ógætilega með þetta lánsfé, sem ríkið tæki, að það væri verið að leika sér bókstaflega að því eða verið að nota það sem vopn i stéttabaráttunni innanlands að lækka gengi krónunnar, - meðan menn gátu nokkurn veginn treyst slíku, og eftir gengislækkunina 1950 hafa menn auðsjáanlega gengið út frá því, að þetta mundi vera tiltölulega traust um tíma, þá voru menn ekki eins mikið að spyrja um þetta. Það, sem hins vegar veldur því, að menn nú óska upplýsinga, er, að menn eru orðnir hvekktir. Menn eru hvekktir af því, að þarna sé farið svo ógætilega að, að það sé verið að leika sér að því bókstaflega að fella gengi íslenzku krónunnar, og það sé ekki nóg með, að það sé verið að leika sér, heldur er bókstaflega verið að hóta því og það af hálfu valdamanna i þjóðfélaginu, að svo framarlega sem t.d. verkamenn fá sitt kaup hækkað, verði lagt út í lækkanir á genginu. Hæstv. fjmrh. má engan veginn búast við því, að þó að það hafi verið þannig á undanförnum árum, að Sjálfstfl., þegar hann hefur verið í stjórnarandstöðu, og Alþfl. og Sósfl. eða Alþb., þegar þeir hafa verið í stjórnarandstöðu, hafi ekki gert mikið veður út af slíku eða jafnvel fundið ástæðu til þess að spyrja eða koma fram með óskir, þá er ástandið orðið þannig í þjóðfélaginu núna. Við vitum, hvernig þetta ástand er. Við vitum, að það eru nokkrir stórlaxar, m.a. í Sjálfstfl., sem skulda tugi, ef ekki hundruð millj. króna í bönkunum, sem vinna að því öllum árum, að gengi krónunnar sé lækkað, og vilja nota til þess hverja átyllu, sem þeir geta fengið, til að láta strika út hjá sér skuldirnar og skeyta ekki um það í því sambandi, þó að mikil lán, sem ríkið hefur tekið erlendis, margfaldist þar með í verði. Það er þetta samvizkuleysi. Það er þessi vægðarlausa misnotkun á pólitísku valdi nokkrum skuldakóngum til framdráttar, sem gerir, að menn eru nú hvekktir. Þess vegna þykir mér það slæmt, að hæstv. fjmrh. skuli ekki hafa orðið við því að ræða nokkuð um þetta. Ég held satt að segja, að hæstv. ríkisstj. standi ekki þannig að vígi í meðferð fjármála, sízt af öllu í sambandi við ríkisábyrgðir fjmrn., að hún hafi efni á því að neita þm. um upplýsingar. Hæstv. fjmrh. hefur heimild af hálfu ríkisins til þess að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs lán, sem tekin eru erlendis. Og það er gert ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. noti slíkar heimildir af samvizkusemi. Ég vil bara rétt minna á það, til þess að segja þeim stjórnarflokkum, sem nú fara með völdin, að það er ekki rétt af þeim að vera með neinn hroka í slíku sambandi, að það er fullkomin þörf rannsóknar á, hvernig fjmrh. þessara flokka hafa hagnýtt slíkt vald. Ég á þar með alveg sérstaklega við þann fjmrh., sem sat á undan hæstv. núv. fjmrh., núv. utanrrh. Ábyrgðirnar, sem menn hafa heimild til þess að gefa fyrir hönd ríkissjóðs, eru gefnar á þeim grundvelli, að fjmrn. álíti tryggingarnar gildar, sem gefnar séu. Og ég býst við, að það verði tilefni hér bráðum í þinginu til þess að taka þau mál til nákvæmrar rannsóknar, hvernig þessar heimildir hafa verið notaðar, þannig að það er engin ástæða til þess, svo framarlega sem menn vita betur, að vera að neita um upplýsingar í þessu efni. Hitt er aftur á móti allt annað mál, ef menn segja sem svo: Okkur langar til þess að hafa þetta fé til vara, til þess t.d. að tryggja ýmis gagnleg innkaup viðvíkjandi framleiðslutækjum, sem bæta gjaldeyrisaðstöðu landsins. - Það er ekki alveg sama, um hvað er að ræða í slíku. Mér þykir það sem sé slæmt, að hæstv. fjmrh. skuli ekki hafa orðið við þessari ósk, en við því er ekkert að gera.



Herra forseti. Ekki er það ætlan mín að fara að hefja hér deilur um þessa till. um hækkun á ábyrgðarheimild fyrir Framkvæmdabankann. Eins og ég held, að ég hafi vikið að í minni fyrri ræðu áðan, má vel vera, að það sé ástæða til að hækka þessa ábyrgðarheimild. Ég hins vegar tel æskilegt, að hæstv. ríkisstj. gefi þinginu eitthvað nánari upplýsingar um það, til hvers ætlunin sé að nota þau lán, sem kunna að verða tekin af Framkvæmdabankanum gegn ríkisábyrgð. Hæstv. fjmrh. talaði hér áðan, en gaf engar upplýsingar um þetta. Hins vegar sagði hann, að áður, þegar Alþingi hefði veitt slíka heimild Framkvæmdabankanum eða aukið við hana, þá hefðu ekki verið gefnar upplýsingar um það, hvernig ætti að nota þær heimildir, til hvaða framkvæmda ætti að nota þau lán, sem ríkið gengi í ábyrgð fyrir samkv. þessum heimildum. En mér sýnist, að þetta geti ekki staðizt alveg hjá hæstv. ráðh. Ég hef hér fyrir framan mig Alþingistíðindi frá 1953, en þar er einmitt stjfrv. á þskj. 546 um breyt. á l. um Framkvæmdabankann. Lagt er til, að 9. gr. l. sé breytt eða sett ný ákvæði um ábyrgðarheimild, og samkv. þessu frv. var lagt til, að heimildin yrði hækkuð úr 80 millj. í 175 millj. kr., og í aths. með þessu frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Síðan lögin um Framkvæmdabankann voru sett, hefur hann tekið þrjú erlend lán, samtals rúmar 27 millj. kr. Þá er nú ráðgert, að bankinn annist um lántöku erlendis til fyrirhugaðrar sementsverksmiðju. Fjárhæð þess láns mun væntanlega verða 40–50 millj, kr. Enn fremur mun bankanum verða falið að leita eftir erlendum lánum til raforkuframkvæmda þeirra, sem ráðizt verður í samkv. - ákvörðun ríkisstj. í raforkumálum: En það var einmitt um þessar mundir, sem gerð var hin svonefnda tíu ára áætlun um framkvæmdir i raforkumálum, og þá þegar vitað, að til þess þurfti mikið fé. Þá segir einnig í athugasemdunum: „Rétt er að geta þess, að með lögum nr. 92 1952 er ríkisstj. heimilað að taka 22 millj. kr. lán handa stofnlánadeildum Búnaðarbanka Íslands, byggingarsjóði og ræktunarsjóði. Þetta lán tók Framkvæmdabankinn með ábyrgð ríkissjóðs samkv. 2. mgr. 9. gr. l. um Framkvæmdabanka, og fellur því heimild laga nr. 92 1952 niður ónotuð. Enn fremur mun falla niður lántökuheimild ríkisstj. að fjárhæð 46 millj. kr. í l. nr. 35 1948, um sementsverksmiðju, sbr. l. nr. 57 1950, ef Framkvæmdabankinn annast þá lántöku með ábyrgð ríkisstj. samkv. 9. gr. l. nr. 17 1953. Samanlagðar eldri lántökuheimildir, sem þannig falla niður, nema því 68 millj, kr.“ Í umr. um þetta frv. kom þetta sama fram, t.d. í ræðu frsm. fjhn. í Ed., hv. þm. Seyðf., Lárusar Jóhannessonar, þar sem hann talar einmitt um lán til sementsverksmiðjunnar og lánsheimild í öðrum lögum falli þá niður. Nokkru meiri umr. urðu um þetta í Ed., og einnig var nokkuð rætt um málið í Nd. Þar gerði þáv. hæstv. fjmrh. grein fyrir málinu mjög á sama veg og gert er í aths., sem ég nú hef vitnað til. Og þar segir hann frá ástæðum fyrir því, að frv. er lagt fyrir, það er fyrst og fremst fyrirhuguð lántaka til raforkuframkvæmda og sementsverksmiðjunnar og til stofnlánasjóða landbúnaðarins, og í ræðu í Nd. um málið fer þáv. fjmrh. fram á það, að fjhn. taki upp till. um að hækka ábyrgðaheimildina enn úr 175 millj. upp i 225, eða um 50 millj. frá því, sem gert var ráð fyrir, og segir, að það sé nauðsynlegt að gera þetta, vegna þess að búast megi við, að tekið verði meira lán til sementsverksmiðjunnar en áður hafði verið gert ráð fyrir, segir, að það geti farið svo, að þess gerist þörf. Frsm. fjhn. þessarar deildar var þá núv. hæstv. forseti, Jóhann Hafstein, og gerði hann í framsöguræðu sinni einnig grein fyrir þörfinni fyrir þessa heimildarhækkun þá. Síðan gerðist það, að eftir till., sem fram kom hér í hv. Nd., var frv. afgreitt þannig, að þessi hækkun var samþykkt, en sett inn í frv. grein, sem er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ef Framkvæmdabankinn annast lántöku til að koma á fót sementsverksmiðju samkv. lögum þessum, fellur niður lántökuheimild ríkisstj. samkv. 2. gr. l. nr. 35 1948, um sementsverksmiðju.“ Þá féll niður þarna ábyrgðarheimild úr öðrum lögum einmitt á móti þessu, og önnur breyting mun hafa verið gerð einnig á frv. samkv. tilmælum þáv. fjmrh., þannig að við endanlega afgreiðslu var ábyrgðarheimildin ákveðin 225 millj. í staðinn fyrir 80, en felldar niður í staðinn eldri ábyrgðarheimildir úr öðrum lögum. Ég hef hér sýnt fram á það, að einmitt þegar þessi aðalbreyting var gerð á l. og ábyrgðarheimildin hækkuð úr 80 upp í 225 millj., var gerð grein fyrir aðalástæðunum fyrir því, að farið var fram á þessa hækkun, og mér virðist, að það hafi verið gert frá hálfu stjórnarinnar fyrir fram, án þess að nokkur óskaði eftir slíku hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Þetta mál er svo einfalt, að í rauninni ættu þessar umr. að vera gersamlega óþarfar. Framkvæmdabankinn hefur farið fram á það af tveimur ástæðum, að ríkisábyrgðarheimildin í gildandi lögum verði hækkuð. Önnur ástæðan er gengisbreytingin á s.l. ári, og þarf að hækka upphæðina í íslenzkum krónum, til þess að bankinn geti haft svipaða aðstöðu um erlendar lántökur og áður. Ég hélt, að þetta væri auðskilið mál, og ætti varla að þurfa um það að deila. Hin ástæðan er sú, að Framkvæmdabankinn, sem hefur nú að mestu notað þær heimildir, sem hann hefur i lögum, óskar eftir að fá nokkra viðbótarheimild, til þess að hann hafi möguleika á erlendum lántökum, þegar á þarf að halda og þær eru mögulegar. Þetta er allt og sumt, sem frv. snýst um. Varðandi síðara atriðið hefur það frá stofnun bankans þótt sjálfsagt, að bankinn hefði nokkuð rúmar hendur varðandi ríkisábyrgðir til að taka erlent lán til þeirra framkvæmda eða umbóta, sem bankaráð bankans og bankastjóri hafa ákveðið. Það er nú þannig eins og jafnan áður, að það er ekki ákveðið, til hverra einstakra framkvæmda eða lántaka þessar ábyrgðir verði notaðar. Hv. frsm. meiri hl. nefndi hér nokkur atriði, sem væru til athugunar hjá bankanum, en lántaka hefur ekki verið ráðin né ríkisábyrgð ákveðin í neinu þeirra tilfella. Það er furðulegt, að þessir tveir hv. þm., síðustu ræðumenn, 3. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Norðurl. v., sem báðir hafa staðið að því að veita hækkunarheimildir ríkisábyrgða fyrir Framkvæmdabankann án þess sjálfir að minnast á það í þingræðum eða nál., til hvers ætti að nota þetta, að nú gera þeir veður út af þessu. Ég skal nú sýna, hvernig þetta var síðast, þegar heimildin var hækkuð um 150 millj. kr. Það var á þinginu 1956–57, þegar báðir þessir hv. þm., sem hér hafa verið með gagnrýni, voru í stjórnarliði, stjórnarstuðningsmenn. Þá er lagt fram frv. um breyt. á framkvæmdabankalögunum. Það eru tvö atriði í því: annað er breyting á bankaráðinu og hitt er um hækkun á ríkisábyrgðarheimild fyrir Framkvæmdabankann um 150 millj. kr. Í grg. er ekki minnzt á einu orði, til hverra framkvæmda eigi að nota þetta. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Fjárhæðin var upphaflega 80 millj., var hækkuð í 225 millj., en nú er svo komið, að eigi er eftir af heimild þessari nema 60–70 millj., og þykir óhyggilegt, að ráðh. hafi eigi meiri möguleika til að veita bankanum ríkisábyrgð á erlendum lánum, þegar litið er til þess, hver reynslan hefur verið undanfarið. Með því er með frv. lagt til, að til viðbótar þeirri fjárhæð, sem nú er lögum samkv. heimilt að ábyrgjast, megi ríkissjóður ábyrgjast allt að 150 millj. kr.“ Síðan er ekki eitt einasta orð um, til hvers á að nota þetta, í hvaða einstakar framkvæmdir. Þetta er í sjálfu stjfrv., sem var borið fram af hv. núv. 1. þm. Austf. Síðan var málinu vísað til fjhn. Nd. Hún klofnar, og meiri hl. leggur til, og í meiri hl. eru þeir Skúli Guðmundsson og Einar Olgeirsson, að þetta sé samþ. óbreytt. Þeir minnast ekki á það, hvorki í nál. né umr., til hverra hluta eigi að nota þetta, af því að þeir voru þá þeirrar skoðunar, eins og þeir hafa verið frá stofnun bankans eða a.m.k. hv. 1. þm. Norðurl. v., að það væri eðlilegt, að bankinn hefði nokkrar heimildir til þess að fá erlent lán og ríkisábyrgð á þeim, þegar á þyrfti að halda til einhverra einstakra framkvæmda. Sem sagt, það hefur aldrei komið fyrir, meðan þessi mál hafa verið til umr. hér í Alþingi, að það væri sundurliðað í einstökum atriðum, til hverra hluta ætti að nota þessar ábyrgðir.



Herra forseti. Frv. þetta hefur verið til meðferðar í fjhn. d. Það hefur ekki orðið samkomulag um afgreiðslu málsins, og skilar minni hl., 1. þm. Norðurl. v., séráliti. Þetta frv. er hluti af heildarendurskoðun á bankalöggjöf landsins, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið framkvæma á liðnum vetri. Þegar hafa nokkur lög verið samþykkt í sambandi við þessa heildárendurskoðun, svo sem lög um Verzlunarbanka Íslands og lög um Búnaðarbanka Íslands. Önnur frumvörp, sem enn liggja fyrir þinginu til afgreiðslu sama efnis, eru frv. þetta um Landsbanka Íslands og einnig frv. um Útvegsbanka Íslands og Framkvæmdabankann. Ef þessi frumvörp ná samþykki þessa þings, hefur farið fram allgagnger endurskoðun á bankalöggjöf landsins og þá aðeins eftir að semja lög um almenna bankastarfsemi, um réttindi og skyldur banka og hvaða skilyrðum þurfi almennt að fullnægja, til þess að til banka sé hægt að stofna. Minni hl. fjhn. hefur fært þau rök fram, að frv. þetta sé óþarft. Við í meiri hl. teljum, að hér sé um misskilning að ræða, því að fyrst og fremst er það öllum kunnugt og einkum þeim, sem starfað hafa að bankamálum, og er mér persónulega kunnugt um, að það er enginn ágreiningur um það í bankaráði Landsbanka Íslands, að lögin um Landsbankann muni hafa þurft endurskoðunar við að mörgu leyti. Liggja til þess ýmsar ástæður, m.a. þær, að þegar lögin voru siðast endurskoðuð og umsamin, var því starfi hraðað svo mjög, að nokkrar misfellur áttu sér þar stað. Í öðru lagi gefur það og auga leið, að ef frv. það um seðlabanka, sem nú er hér til umr. í hv. d., nær fram að ganga,er auðvitað brýn nauðsyn að endurskoða landsbankalögin sjálf. Ég mun ekki hafa fleiri orð um þetta mál. Meiri hl. n. hefur lagt fram brtt. á þskj. 419, sem er sama eðlis og hlíðstæð brtt., sem borin var fram við frv. um seðlabanka, og lýtur að kjöri varamanna og aðalmanna í bankaráð, ef þeir falla frá á kjörtímabilinu, og hefur orðið samkomulag í n. um þessar tillögur. Ég vil fyrir hönd meiri hl. fjhn. leyfa mér að mæla með því við hv. d., .að frv. verði samþ. svo breytt, sem gert er ráð fyrir i þessari brtt.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er annað af tveimur stjórnarfrumvörpum um Landsbankann, sem ríkisstj. hefur borið fram. Hitt er frv. um Seðlabanka Íslands. Aðalbreytingin, sem þetta frv. felur í sér frá núgildandi lögum, er viðkomandi vali á mönnum í bankaráð Landsbankans. Gert er ráð fyrir að haga því með nokkuð öðru móti en nú er og jafnframt ákveðið að svipta núv. bankaráðsmenn umboði, þó að kjörtími þeirra sé ekki liðinn. Ég tel enga þörf fyrir þessa breyt. á bankalögunum og lít svo á, að hún sé sízt til bóta, og mæli því gegn því, að frv. verði samþykkt.



Frv. þetta hefur eins og fyrri bankafrv. verið til meðferðar í fjhn. d., og þar hefur ekki að þessu sinni heldur orðið samkomulag um afgreiðslu málsins, og skilar minni hl., 1. þm. Norðurl. v., séráliti. Í frv. þessu eru ekki miklar efnisbreytingar frá fyrri lögum um Útvegsbankann, enda hafa þau svo nýverið verið endurskoðuð. Helztar munu þær vera, að í 7. gr. frv. er breyting á ákvæðinu um fiskveiðasjóð og þar tekin af öll tvímæli um, að hann lúti undir bankastjórnina beint, en ekki bankaráð, eins og jafnvel mátti ráða af fyrri l., en raunar var framkvæmt þannig, að bankastjórn fór ein með þessi mál. Önnur efnisbreyting er og í 10. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að bankaráð geti samkvæmt þessu frv., ef að lögum verður, haft heimild til þess að víkja bankastjóra úr starfi undir víssum kringumstæðum. Þetta er ákvæði, sem var ekki í fyrri lögum. Þá er það þriðja atriðið, sem lýtur að kosningu bankaráðsins, og er með frv. þessu gert ráð fyrir, að bankaráð Útvegsbankans verði framvegis kosið með sama hætti og nú tíðkast í Búnaðarbanka og gert er ráð fyrir að verði í Seðlabanka og í Landsbanka Íslands. Önnur efnisatriði eru svo veigalitil, að ég sé ekki ástæðu til þess að rekja þau hér. Hins vegar hefur meiri hluti nefndarinnar gert tillögu um breytingu þá, sem borin er fram í nál. á þskj. 420, þar sem gert er ráð fyrir, að sami háttur verði á kjöri aðalmanna og varamanna, ef frá falla á kjörtímabilinu, og gerð hefur veríð grein fyrir í sambandi við seðlabankafrv. Það er till. fjhn. til hv. deildar, að frv. þetta verði samþykkt með þeirri breytingu, sem fram er lögð á þskj. 420.



Herra forseti. Ég hef skilað séráliti um málið á þskj. 434. Eins og þar er bent á, er aðalbreytingin á gildandi lögum, sem frv. felur í sér, ákvæði um kosningu bankaráðs, sem á að verða með nokkuð öðrum hætti en nú er, og enn fremur, að nú þegar skuli kjósa nýtt bankaráð, ef frv. þetta verður samþykkt, og þá eftir hinum nýju ákvæðum, þó að kjörtími núv. bankaráðsmanna sé ekki liðinn. Ég tel þessa breytingu á lögunum sízt til bóta, heldur fremur hið gagnstæða, og legg til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Þetta litla frv. hefur enga efnisbreytingu í sér fólgna frá gildandi lögum, en þörf var á að setja það vegna setningar nýrra sveitarstjórnarlaga, þar sem tilsvarandi ákvæði er ekki tekið upp, vegna þess að það þótti betur fara að hafa það í lögunum um lögreglumenn, svo að hér er eingöngu um formsbreytingu að ræða, en breytingu, sem þó er nauðsynlegt að fá samþ. - Ég leyfi mér að leggja til, að málið gangi til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég vildi nú fyrst mælast til þess við hæstv. forseta, að hann léti athuga, hvort hæstv. viðskmrh. er hér í húsinu eða hvort hann mundi geta mætt hér. Ég þurfti að beina til hans spurningu í sambandi við atriði, sem fram kom í ræðu hans við 2. umr. um frv.

Já, það koma fram upplýsingar um, að hæstv. viðskmrh, er í umr. í Ed., og þá held ég, að það væri hentugast, að við frestuðum þessu í bili.

Já. - -

Þá getur umr. haldið áfram.

Ég lagði til í nál. mínu, sem hér var lagt fram við 2. umr., að þetta frv. yrði fellt, en meiri hl. deildarinnar samþ. að vísa málinu til 3. umr. Ég hef ásamt hv. 4. þm. Austf. flutt brtt. á þskj. 436, sem ég vil gera grein fyrir með fáum orðum. Fyrri brtt., sem er í tveim liðum, er við 11. gr. frv. Í 3. málsgr. þeirrar gr. segir, að Seðlabankinn geti ákveðið, að tiltekinn hluti innlánsaukningar sé bundinn á reikningi hjá honum. Er þar átt við innlánsaukningu hjá innlánsstofnunum. Við leggjum til, að þarna verði bætt inn í málsgr. þessum orðum: „Þó aðeins af þeirri aukningu, sem er umfram þá upphæð, er svarar til almennra innlánsvaxta af öllu innlánsfénu.“ Þetta þýðir það, að ekki væri hægt að heimta af innlánsstofnun til bindingar í Seðlabankanum meira en eða annað en einhvern hluta af því, sem kalla mætti nettó-innstæðuaukningu hjá innlánsstofnuninni. Það væri ekki heimtað neitt af stofnuninni vegna innstæðuaukningar, ef hún næmi aðeins vöxtum af innstæðunni. Með öðrum orðum, vextir mættu leggjast við höfuðstól, án þess að þess væri krafizt, að nokkuð af þeim færi til bindingar í Seðlabankann. B-liður fyrri brtt. á þskj. 436 er um það, að ný málsgr. bætist við 11. gr., svo hljóðandi: „Ákvæði þessarar gr. taka ekki til innlánsstofnana, sem hafa minna en 20 millj. kr. innstæðufé samtals.“ Ég sé ekki ástæðu til að fara um þessa brtt. mörgum orðum. Það var mikið rætt við 2. umr. um það ákvæði frv., að skylda mætti innlánsstofnanir til þess að leggja ákveðinn hluta af innstæðufé inn á bundinn reikning í Seðlabankann. Það var sýnt fram á það þar, að þetta kæmi sér mjög illa fyrir ýmsar innlánsstofnanir og sérstaklega þó fyrir mörg þau byggðarlög, þar sem þær starfa, sem hafa einmitt fulla þörf fyrir allt það fé, sem safnast hjá þessum innlánsstofnunum, bæði sparisjóðum og innlánsdeildum samvinnufélaga, - hafa fulla þörf fyrir það fé til atvinnurekstrar og framkvæmda í hlutaðeigandi byggðarlögum. Það var einnig á það bent, að þegar um litlar innlánsstofnanir væri að ræða, hefði það enga þýðingu fyrir stjórn peningamálanna yfirleitt að taka nokkurn hluta af innstæðum þeirra inn í Seðlabankann, og það var viðurkennt við 2. umr. af hæstv. viðskmrh., að þetta hefði enga þýðingu fyrir stjórn peningamálanna. Strax, þegar þessi fjármunatilfærsla inn í Seðlabankann var ákveðin á árinu sem leið, komu mjög ákveðin mótmæli gegn því viða að af landinu. Ég ætla ekki að fara að rekja það hér, en ég vil þó vekja athygli á einu erindi, sem barst hingað til Alþingis í næstliðnum janúarmánuði frá Fjórðungssambandi Norðlendinga varðandi þetta mál. Bréfið er dagsett í Húsavík 23. jan. 1961, og það hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Fjórðungsþing Norðlendinga, haldið í Húsavík dagana 11. og 12. júní 1960, átelur að gefnu tilefni þá öfugþróun í fjármálum, að sparifé landsbyggðarinnar sé flutt til Seðlabankans í Reykjavík. Samþykkt með 11:1 atkv. Þetta leyfi ég mér virðingarfyllst að tilkynna hinu háa Alþingi. Forseti fjórðungsþings Norðlendinga, Jóhann Skaftason. Til Alþingis.“ Það má telja, að þessi samþykkt hafi verið einróma á fjórðungsþinginu, þar sem aðeins einn af 12 af þeim, sem þar sátu, greiddi atkv. gegn ályktuninni. Ég tel rétt að vekja athygli á þessu, og eins og ég sagði, þá hafa margir fleiri mótmælt þessum ráðstöfunum bæði fyrr og síðar, síðan þær komu til framkvæmda. Ég tel, að þarna sé einnig sérstök ábending til okkar þm. af Norðurlandi. Þá er 2. brtt. á þskj. 436. Hún er við 12. gr. Í 12. gr. segir, að Seðlabankanum sé heimilt að ákveða, að innlánsstofnanir, sem um ræðir í 10. gr., skuli eiga ríkistryggð verðbréf eða önnur trygg verðbréf, er nema allt að 10% af innstæðu hjá þeim, nema hærri upphæð sé ákveðin í lögum. Við leggjum til í brtt. okkar, ég og hv. 4. þm. Austf., að í stað orðanna „ríkistryggð verðbréf eða önnur trygg verðbréf“ komi: í sjóði, innstæðu í banka, sem ríkið ábyrgist, ríkistryggð verðbréf eða önnur trygg verðbréf. - Ef þetta væri samþykkt, þá næði heimildin til þessarar fjárbindingar ekki eingöngu til verðbréfa, þ.e.a.s. það væri ekki lögð sú skylda á innlánsstofnanirnar að hafa ríkistryggð verðbréf fyrir allt að 10% af innlánsfénu, heldur ríkistryggð verðbréf að viðbættri eign í sjóði eða innstæðu í banka. Þetta er alveg í samræmi við ákvæði í lögum um sparisjóði. Þar er ákvæði um það, að þeim sé skylt að hafa ákveðinn hundraðshluta, - ég held, að það séu 10% einnig af innlánsfénu, - í sjóði, í banka eða í ákveðnum verðbréfum: Þetta yrði þá í samræmi við þau ákvæði í sparisjóðslögunum, og það tel ég eðlilegt. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessar brtt., nema tilefni gefist. En það var eitt atriði, sem fram kom í ræðu hæstv. viðskmrh. við 2. umr. um þetta mál hér í deildinni 23. febr. s.l. Hæstv. ráðh. sagði þá: „Svo góður árangur er orðinn af efnahagsráðstöfunum stjórnarinnar, að nú er hægt að slaka á reglunum um bindingu sparifjár í Seðlabankanum og einnig að lækka vexti, eins og gert var um síðustu áramót.“ Svo góður árangur af efnahagsráðstöfunum stjórnarinnar! Ég fór ekki út í að ræða þetta þá, enda var þá nokkuð áliðið fundartímans og umr. snerust um önnur atriði. En nú vildi ég óska, áður en umr. um málið lýkur hér í hv. d., að hæstv. viðskmrh. gæfi nánari skýringu á þessum orðum, gæfi í stórum dráttum skýringu á því, hvað hann átti við, þegar hann talaði um svo góðan árangur af efnahagsráðstöfununum, til þess að okkur mætti verða það skýrara en nú er. Og ég vil fara um þetta fáeinum orðum. Þegar stjórnin lagði fyrir sitt efnahagsmálafrv. á siðasta þingi, var fyrst og fremst lögð áherzla á það í aths. með frv., að það væri svo mikill greiðsluhalli við útlönd, að óhjákvæmilegt væri að minnka hann, greiðsluhallann við útlönd, það væri ekki hægt að halda þannig áfram að safna skuldum við útlönd eða auka þær árlega. En hvernig hefur til tekizt á þessu fyrsta ári núv. hæstv. stjórnar að því er þetta snertir? Hagtíðindin sýna okkur, að verzlunarhallinn, þ.e.a.s. óhagstæður verzlunarjöfnuður, árið 1960 hefur orðið 775.6 millj. kr. Vöruinnflutningurinn hefur reynzt á árinu 29% meiri en vöruútflutningurinn. Til samanburðar vil ég geta þess, að árið 1958 var einnig óhagstæður verzlunarjöfnuður, en þó ekki eins óhagstæður og nú. Þá var innflutningurinn 24% hærri en útflutningurinn samkv. skýrslum hagstofunnar. Hér hefur sem sagt jöfnuðurinn orðið óhagstæðari en þá var. Nú segir þetta ekki allt vitanlega um greiðslujöfnuðinn við útlönd, þó að þetta sé stærsti liðurinn í utanríkisviðskiptunum, vörukaup og vörusala. Þarna er hallinn 775 millj. Og ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hvað hafa skuldir þjóðarinnar aukizt um mörg hundruð millj. kr. árið 1960, skuldir þjóðarinnar við útlönd? Það má vera, að það sé eitthvað minna en þetta, sem nemur verzlunarhallanum, en ég óska eftir að fá svona hér um bil upplýsingar um það hjá hæstv. ráðh. Ég tel víst, að hann geti látið þær í té. Hvað hafa skuldir landsins við útlönd aukizt um mörg hundruð milljónir árið 1960? Það er þegar sýnilegt, að greiðsluhalli hefur verið mikill á árinu sem leið. Það er síður en svo, að ríkisstj. hafi tekizt að snúa við og stefna þarna í rétta átt. Það hefur enn aukizt greiðsluhallinn og skuldirnar við útlönd aukizt. Það var talað einnig í aths. með stjórnarfrv. í fyrra um það, að greiðslubyrðin væri orðin óhóflega mikil, þjóðin gæti naumast undir henni risið. En mér sýndist það alveg ljóst, að vegna skuldasöfnunar við útlönd árið sem leið hefur greiðslubyrðin aukizt til verulegra muna og þá ekki sízt fyrir það, að þau lán, sem tekin hafa verið erlendis árið sem leið, eða töluvert af þeim mun hafa verið tekið til mjög stutts tíma, á að greiðast innan skamms. Fleira var rætt um í sambandi við efnahagsmálafrv. stjórnarinnar í fyrra, sem gera þyrfti í efnahagsmálunum. Stjórnin taldi óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir í peningamálum. Spariféð þyrfti að aukast og útlánin að minnka og verða í eðlilegu hlutfalli við sparifjármyndunina. Hvernig hefur til tekizt á árinu 1960 að því er þetta snertir? Það eru líka komnar skýrslur, sem sýna, hvað spariféð var mikið í bönkum og sparisjóðum um síðustu áramót, og það er hægt að bera þær tölur saman við innstæður áður. Ef maður tekur aðeins það, sem kallað er sparlinnlán í bönkum og sparisjóðum, þá er útkoman sú, að um síðustu áramót voru þau 2338 millj., en í ársbyrjun 1960 1980 millj. Þarna er hækkun 358 millj. En til þess að bera þetta saman við tölur fyrri ára finnst mér eðlilegt að taka tillit til vaxtahækkunarinnar af sparifé, sem varð árið sem leið. Ég hef reiknað þetta út þannig, að ef ég tek heildarinnstæðuna í ársbyrjun 1960 og reikna af henni vaxtahækkunina, þ.e.a.s. þá meðalhækkun á sparisjóðsvöxtum, sem. varð árið 1960, sem mun vera um 3.4%, ef hækkuninni er deilt á allt árið, þá eru þetta 67 millj. kr., vaxtahækkunin. Dragi maður það frá innstæðunni í árslokin, þá kemur út, að nettóhækkun á sparifénu hefur orðið á árinu 1960 291 millj. kr., og það er 14.7%. En til samanburðar má geta þess, að árið 1958 var aukning sparifjárins 14.9%. Það má segja, að þetta sé hér um bil óbreytt. En nú tel ég hins vegar miklu réttara að taka saman bæði sparlinnlán og hlaupareikningsinnlán, það tel ég að gefi réttari mynd. Og það má benda á það, þegar Seðlabankinn er samkv. heimild í lögum að heimta til sín hluta af sparifénu frá innlánsstofnunum, þá gerir hann engan greinarmun á innstæðum í sparisjóði og hlaupareikningi. Hann gerir engan greinarmun á því, heimtar hlutfallslega jafnmikið af innstæðum í hlaupareikningi og í sparisjóðsreikningi. Og beri maður saman árið 1960 og árið 1958, taki heildarinnstæðurnar, þá er sú útkoman úr dæminu, að árið 1958 var aukningin á innlánum 21.6%, en árið 1960 12.9%, - ég er þá búinn að draga frá aukningunni áætlaða vaxtahækkun af innstæðunum 1960, - aðeins 12.9% aukning 1960 á móti 21.6% árið 1958. Þetta er nú að segja um þá hliðina. En hvað er þá að segja um útlánin? Nú er það alkunnugt, að það hafa verið verulegar hömlur á lánveitingum 1960. Það hefur verið stórum erfiðara en áður fyrir menn að fá lán frá lánsstofnunum, enda var það yfirlýst stefna hæstv. stjórnar að draga úr útlánum. En þrátt fyrir það, þó að þrengt hafi verið að mörgum að því er þetta snertir, þá hefur orðið veruleg útlánaaukning árið 1960. Og það hygg ég að stafi fyrst og fremst af því, að menn hafi ekki getað staðið í skilum við bankana. Það hafa safnazt skuldir, það hefur þegar komið fram, og það er hér sérstakt frv., sem nú er hér á dagskránni einnig, um lánveitingar til sjávarútvegsins. Það hafa safnazt miklar skuldir einmitt á árinu sem leið hjá atvinnurekendum, bæði þeim, sem fást við sjávarútveg, og hjá fleirum, svo að útkoman er sú, að útlánin hjá bönkunum eru allmiklu hærri en þau voru í byrjun ársins. Ég hef gert hér samanburð á þessu, ég hef aðeins tekið bankana, ég hef sleppt sparisjóðunum, en þar eru útlánin svo að segja alveg í sama hlutfalli við spariféð nú og áður hefur verið, svo að það raskar ekki heildarmyndinni. Í árslok 1960 hafa útlán bankanna verið samkv. hagskýrslum 3864 millj., en í ársbyrjun 3561 millj. og í árslok 1958 voru útlánin 3035 millj. Sem sagt, frá árslokum 1958 hafa útlánin aukizt um 829 millj., en á sama tíma hafa innlán hjá bönkunum, saman dregið bæði sparlinnlán og önnur innlán, aukizt um 633 millj. Útlánaaukningin á þessum tveimur árum er 829, en innlánaaukningin 633. Það er fleira, sem þarf að athuga í þessu sambandi auðvitað til þess að gera sér ljóst, hver breyting hefur orðið í efnahags- og peningamálum þjóðarinnar. Það hefur þar auðvitað mikla þýðingu, hvernig útkoman er hjá ríkissjóði. Ef t.d. hefði orðið verulegur greiðsluafgangur hjá ríkissjóði árið sem leið, þá má segja, að það væri til þess að bæta útkomuna í heild. En hvernig er þá ástatt að því leyti? Við höfum ekki enn hér á Alþ. fengið skýrslu frá hæstv. fjmrh. um, hvernig útkoman hafi orðið í ríkisbúskapnum árið sem leið. Nú þykir mér trúlegt, að það langt sé komið uppgjöri, að slík skýrsla ætti að vera til. Það væri æskilegt að fá vitneskju um þetta sem fyrst. En síðast, þegar heyrðist frá ríkisstj. um þá hluti, var okkur sagt, að það væri ekki útlit fyrir, að þar yrði um greiðsluafgang að ræða árið 1960. Enn fleira þarf hér að athuga. Hafa atvinnuvegirnir kannske bætt sinn hag áríð sem leið? Ég nefndi áðan, hvernig ástandið væri hjá sjávarútveginum. Það liggur hér fyrir stjórnarfrv. um sérstök lán handa sjávarútveginum, og það er talið, að þau þurfi að nema nokkrum hundruðum milljóna, til þess að hann geti gengið áfram. Þegar þessi hæstv. ríkisstj. tók við rétt fyrir áramótin 1959 og 1960, þá þurfti ekki að gera þannig hallærisráðstafanir, til þess að útgerðarrekstur gæti hafizt í byrjun ársins. En það hefur sigið svo á ógæfuhlið fyrir þessum þýðingarmikla atvinnuvegi, að nú gátu útvegsmenn ekki hafið sinn rekstur, nema ríkisstj. gæfi út brbl. um sérstakar lánveitingar og skuldaskil þeim til aðstoðar. Þannig er þessi mynd, sem ég hef getað fengið af ástandinu nú, eins og það kemur fram í opinberum skýrslum, sem fyrir liggja, og þess vegna er mér það alveg óljóst, hvernig hæstv. viðskmrh, kemst að þeirri niðurstöðu, að það hafi orðið svo góður árangur af efnahagsráðstöfunum stjórnarinnar árið sem leið, að nú sé tími til kominn að slaka á, eins og hann orðaði það, ýmsum reglum, sem stjórnin setti í byrjun ársins 1960. Ég hef að vísu oft heyrt stjórnina og hennar menn tala um, að það væri betra ástandið hjá bönkunum nú að því er snerti viðskiptin við útlönd, reikningar bankanna hjá viðskiptaaðilum erlendis stæðu eitthvað betur nú en áður. En er ekki ósköp lítið gagn að því, ef skuldir þjóðarinnar erlendis hafa hækkað miklu meira á sama tíma en sem þessu nemur? Við skulum hugsa okkur, að einhver maður hefði skuldað í ársbyrjun 1960 100 þús. kr. í Útvegsbankanum, hins vegar ekkert í Landsbankanum, en í árslokin hefði hann skuldað 120 þús. í Landsbankanum, en ekkert í Útvegsbankanum. Hann gæti náttúrlega bent á það, að hann hefði borgað alveg skuld sína við Útvegsbankann á árinu. En þar með væri bara hálfsögð sagan. Það væri ekki hægt að draga þá ályktun af þessu, að hann hefði bætt hag sinn um 100 þús. á árinu, þegar það liggur fyrir, að hann hefur á sama tíma stofnað nýja skuld í Landsbankanum, sem nemur hærri upphæð. Mér finnst eitthvað svipað að segja um það, þó að bankarnir kunni að standa eitthvað betur í reikningi við erlenda banka nú um áramótin en áður, ef Íslendingar hafa safnað skuldum erlendis sem nemur enn meira en þessum mismun hjá bönkunum. Ég skal ekki að svo stöddu hafa um þetta fleiri orð. En ég vil óska skýringa nú, áður en umr. um þetta mál lýkur, frá hæstv. ráðh., vegna þess að hann einmitt dró þetta atriði inn í umr. um það frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil fá skýringu á því, hvað hann á við, þegar hann talar um góðan árangur af efnahagsráðstöfununum og bættan hag, og ég vil fá skýringar á því hjá honum, eftir því sem hann getur látið þær nú, eða upplýsingar um það, hvað erlendar skuldir Íslendinga hafa aukizt um mörg hundruð milljónir króna árið 1960.



Herra forseti. Fjhn. deildarinnar hefur haft þetta mái til athugunar. Frv. er flutt að beiðni kirkjumrh., og að efni til er meginbreyting frá fyrri lögum sú, að heimild sóknarnefnda til þess að hækka sóknargjöldin er samkv. frv. þessu hækkuð úr 36 kr. í 100 kr. Nefndin hefur orðið sammála um að mæla með þessu frv. Einn nefndarmanna, Einar Olgeirsson, tók ekki þátt í þeirri atkvgr., en meiri hl. vill mæla með því við hv. deild, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þegar mál þetta var til 2. umr., var óskað eftir því, að heilbr.- og félmn. tæki það til athugunar á ný, af því að fram hefðu komið brtt., sem nefndin vildi gjarnan athuga, og auk þess hafði komið ósk um það, að rætt yrði nánar við forstjóra Tryggingastofnunarinnar um sérstök atriði. Ég var fjarverandi, eins og kunnugt er, um 14 daga skeið, en hæstv. forseti hefur tekið málið á dagskrá 28. f.m., og var það þá hér til umr. N. hefur hins vegar ekki haft tækifæri til þess að halda fund um málið, og forstjóri fyrir Tryggingastofnuninni er erlendis sem stendur. Ég vildi mega mælast til þess, að hæstv. forseti tæki málið út af dagskrá og frestaði umr., svo að n. fengi tækifæri til að athuga þau atriði, sem óskað hefur verið eftir.