Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Svo háttar til um eina dagskrármálið að of skammt er liðið frá útbýtingu þess. Þarf því að leita samþykkis fyrir því að þingskjölin fari á dagskrá og fer nú fram atkvæðagreiðsla um afbrigðin. Afbrigðin eru samþykkt með 53 samhljóða atkvæðum og gleður það forseta mjög hvað kerfið virkar vel.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá meiri hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum til að mæta efnahagslegum áhrifum heimsfaraldurs kórónuveiru, frekari aðgerðir vegna vinnumarkaðar. Ég mun stikla á stóru í meginefni frumvarpsins. Með frumvarpinu er lagt til að tímabil samkvæmt lögum um tímabundnar greiðslur vegna launa einstaklinga sem sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda án þess að vera sýktir, nr. 24/2020, verði framlengt til ársloka 2021. Þá eru lagðar til breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 54/2006, hvað varðar atvinnutengda starfsendurhæfingu og heimild atvinnuleitenda til að stunda nám samhliða því að fá greiddar atvinnuleysisbætur. Nokkuð var rætt um stöðu foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna sem óhjákvæmilega geta ekki sinnt störfum sínum vegna þess að þjónusta liggur niðri eða vegna lokunar á leik- og grunnskólum eða frístundaheimili barna þeirra vegna smits í hópi starfsfólks, án þess að til komi sérstök tilmæli sóttvarnayfirvalda. Þessir foreldrar hafa ekki rétt á greiðslu samkvæmt framangreindum lögum en verða fyrir tekjuskerðingu vegna fjarveru frá vinnu og/eða þurfa að taka launalaust leyfi vegna fullnýtts orlofsréttar. Meiri hlutinn tekur fram að félagsmálaráðuneytið hefur haft þessi mál til skoðunar um nokkra hríð. Í sumar var brugðist við með breytingu á reglugerð um fjárhagslega aðstoð við framfærendur fatlaðra og langveikra barna, nr. 504/1997, með síðari breytingum. Með þeirri breytingu var heimilt að greiða framfærendum barna, sem voru með gilt umönnunarmat á tilgreindu tímabili, eingreiðslu sem nemur 25% af fullum umönnunargreiðslum fyrir einn mánuð vegna aukinnar umönnunar að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Þó telur meiri hlutinn mikilvægt að staða þessa hóps verði skoðuð sérstaklega. Þá áréttar meiri hlutinn mikilvægi þess að ráðuneytið hafi þessi mál í stöðugri skoðun í samvinnu við hagsmunaaðila. Samhliða því megi taka til skoðunar stöðu foreldra almennt sem geta ekki sinnt störfum vegna skertrar þjónustu eða lokunar skólastiga sökum faraldursins. Með hliðsjón af framangreindu leggur meiri hlutinn að svo stöddu ekki til sérstakar breytingar þess efnis á frumvarpinu. Með frumvarpinu er lagt til að réttur til tekjutengdra atvinnuleysisbóta fari úr þremur mánuðum í sex mánuði, enda séu ákveðin skilyrði uppfyllt. Að mati meiri hlutans er hér um mjög mikilvægt skref að ræða til að takast á við þær aðstæður sem komið hafa upp í íslensku samfélagi vegna heimsfaraldursins. Markmiðið með framlengingunni er að komið sé til móts við einstaklinga sem orðið hafa fyrir atvinnumissi og munu búa við skerta möguleika á atvinnu næstu misseri. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar í því skyni að styðja við möguleika einstaklinga sem hverfa tímabundið af vinnumarkaði vegna sjúkdóms eða slyss til að verða að nýju virkir þátttakendur á vinnumarkaði. Meiri hlutinn fagnar þessum breytingum og telur þær jákvætt skref í að auka vinnufærni umræddra einstaklinga og stuðla að því að þeir verði að nýju þátttakendur á vinnumarkaði. Fyrir nefndinni kom fram það sjónarmið að mikilvægt væri að um varanlega breytingu væri að ræða en ekki tímabundna breytingu til að bregðast við heimsfaraldrinum. Meiri hlutinn áréttar þess vegna að þær breytingar sem varða atvinnutengda starfsendurhæfingu eru varanlegar. Með frumvarpinu er lagt til að hámark ECTS-eininga verði hækkað úr 10 í 12 þannig að heimilt verði að stunda háskólanám sem nemur að hámarki 12 ECTS-einingum á námsönn að öðrum skilyrðum uppfylltum, samanber 2. tölulið b-liðar 6. gr. frumvarpsins. Á fundum nefndarinnar var bent á að einingafjöldi eftir fræðasviðum geti verið mismunandi. Fullt nám er skilgreint sem 30 ECTS-einingar og þá sé lágmarksframvinda til að fá afgreidd námslán 22 ECTS-einingar eða ígildi þeirra á hverju misseri. Framangreind hækkun ECTS-eininga veiti því stúdentum ekki frekara svigrúm en fyrir einu til tveimur námskeiðum og gagnist ekki stúdentum sem stunda fullt nám. Þá leiði breytingin til þess að einhverjir geti hvorki sótt um námslán né átt rétt á atvinnuleysisbótum. Meiri hlutinn telur að skoða þurfi með nánari hætti hámark námshlutfalls samhliða greiðslu atvinnuleysisbóta, meðal annars með hliðsjón af því hvað teljist lánshæft nám hjá Menntasjóði námsmanna. Þar sem hækkun eininga samkvæmt frumvarpinu leiðir ekki til þess að bilið sé brúað á milli lánshæfs náms og náms meðfram atvinnuleysistryggingum þarf að kanna hversu mikill fjöldi falli milli skips og bryggju og eigi þannig hvorki rétt á námsláni né atvinnuleysisbótum. Meiri hlutinn beinir því til ráðuneytisins að þetta verði tekið til frekari skoðunar við heildarendurskoðun laganna. Með frumvarpinu er jafnframt lagt til að Vinnumálastofnun verði heimilt að gera sérstakan námssamning við atvinnuleitanda sem telst tryggður innan atvinnuleysistryggingakerfisins, samanber a-lið 9. gr. frumvarpsins, og fellur undir Nám er tækifæri. Meiri hlutinn tekur fram að heimild atvinnuleitanda til að stunda nám samhliða greiðslum atvinnuleysisbóta nái eingöngu til einnar annar. Hins vegar er Vinnumálastofnun heimilt á grundvelli d-liðar 1. mgr. og 2. mgr. 12. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir, nr. 55/2006, að styrkja námsráðgjöf í eitt skólaár, eða því sem nemur tveimur önnum, enda haldi viðkomandi atvinnuleitandi áfram námi eftir að fyrstu önninni lýkur. Markmið slíkra aðgerða er að koma í veg fyrir brotthvarf úr námi og tryggja um leið aukna og þétta þjónustu skólanna. Með frumvarpinu er lagt til að réttur launþega til atvinnuleysisbóta samhliða lækkuðu starfshlutfalli vegna tímabundins samdráttar í starfsemi vinnuveitenda að frekari skilyrðum uppfylltum, hin svokallaða hlutabótaleið, framlengist til 31. október 2020, samanber 8. gr. frumvarpsins. Samhljómur var á meðal umsagnaraðila um ágæti úrræðisins til að mæta efnahagslegum áhrifum heimsfaraldurs kórónuveiru. Hlutabótaleiðin geri fyrirtækjum kleift að viðhalda ráðningarsambandi með minnkuðu starfshlutfalli launamanna og tryggi sjálfstætt starfandi einstaklingum með eigin rekstur í félagi svigrúm til þess að draga úr rekstri án þess að verða fyrir óviðráðanlegu tekjutapi vegna faraldursins. Fram komu sjónarmið um að tryggja þyrfti fyrirsjáanleika á vinnumarkaði á meðan efnahagslegra áhrifa faraldursins gætir. Af þeim sökum væri mikilvægt að úrræðið yrði framlengt til lengri tíma en til 31. október 2020. Í ljósi þess er lagt til að framlengja tímabil hlutabótaleiðarinnar til 31. desember 2020. Auk þess bendir meiri hlutinn á að framangreindum bráðabirgðaákvæðum var upphaflega ætlað að gilda til 1. júní 2020 en voru síðan framlengd til 1. september 2020. Þau bráðabirgðaákvæði eru nú fallin úr gildi þar sem síðasta framlenging var til 1. september 2020. Þarf því að taka ákvæðin upp að nýju í heild og leggur meiri hlutinn til breytingar þess efnis. Við meðferð málsins var rætt um stöðu listamanna og sviðslistafólks sem ekki hafi verið nægilega vel tryggð með þeim aðgerðum sem hefðu verið samþykktar vegna áhrifa heimsfaraldursins. Þá tæki afgreiðsla umsókna þeirra hjá Vinnumálastofnun of langan tíma. Fyrir nefndinni kom fram að vegna mikils álags á Vinnumálastofnun hefði afgreiðsla umsókna tafist og nokkur hluti umsækjenda þurft að bíða lengur en átta vikur. Á hinn bóginn hefði biðtími styst eftir því sem liðið hefði á sumarið og afgreiðslutími umsókna ætti ekki að vera lengri en fjórar vikur þegar stofnunin væri komin yfir erfiðasta hjallann vegna faraldursins. Á undanförnum árum hefur sú breyting að einhverju leyti átt sér stað á Íslandi og víðar á Vesturlöndum að hið hefðbundna ráðningarsamband launamanns og vinnuveitanda hefur breyst. Í æ ríkara mæli er fólk ekki í fastbundnu ráðningarsambandi við einn tiltekinn atvinnurekanda, heldur með flóknara samband, og á þetta ekki síst við um listafólk. Tekjur geta sveiflast verulega og vinnutími er ekki reglulegur. Vera kann að sambandið milli réttindaávinnslu og greiðslna tryggingagjalds sé því ekki eins skýrt og áður og að sókn viðkomandi til nýtingar réttinda sé ekki eins augljós og í einföldu ráðningarsambandi. Þessi staða einskorðast ekki við fólk í listum. Meiri hlutinn beinir því til félagsmálaráðuneytis að í heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar verði þessir þættir skoðaðir sérstaklega. Þá bendir meiri hlutinn einnig á að slík vinna þurfi að einhverju leyti að vera í samvinnu við fleiri ráðuneyti, einkum það ráðuneyti sem fer með málefni listamanna. Þau bóta- og framfærslukerfi sem fólk reiðir sig á verða á hverjum tíma að endurspegla þann raunveruleika sem er í samfélaginu með tilliti til vinnumarkaðar og sambands launamanns og launagreiðanda. Meiri hlutinn beinir því til ráðuneytisins að hraða þessari vinnu. Nefndin fjallaði um skörun bótakerfa og þá staðreynd að greiðslur ellilífeyris geti virkað til skerðingar á hlutabótum. Samkvæmt hlutastarfaleiðinni greiða stjórnvöld hluta launa þeirra sem lækka tímabundið í starfshlutfalli. Upp hafa komið tilvik þar sem greiðslur ellilífeyris hafa komið til lækkunar á hlutabótum. Meiri hlutinn leggur því til breytingu þess efnis að greiðslur ellilífeyris samkvæmt lögum um almannatryggingar og úr almennum lífeyrissjóðum komi ekki til skerðingar hlutabóta. Við meðferð málsins komu fram frekari sjónarmið um leiðir til að tryggja afkomuöryggi einstaklinga, einkum á meðan efnahagslegra áhrifa heimsfaraldurs kórónuveiru gætir, svo sem sjónarmið um hækkun fjárhæðar grunnatvinnuleysisbóta, framlenging bótaréttar atvinnuleysistrygginga og hækkun tekjutengdra atvinnuleysisbóta. Þá komu einnig fram sjónarmið um rétt stúdenta til atvinnuleysisbóta í námshléum. Meiri hlutinn áréttar að ekki er gert ráð fyrir að þær tímabundnu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu verði til frambúðar. Hins vegar er í vinnslu heildarendurskoðun laga um atvinnuleysistryggingar í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Meiri hlutinn telur mikilvægt að framangreind sjónarmið sem og tillögur sem hafa borist við meðferð málsins verði tekin til frekari skoðunar. Þá beinir meiri hlutinn því til ráðuneytisins að tryggja víðtækt samráð við helstu hagsmunaaðila, m.a. við stúdenta. Meiri hlutinn telur mikilvægt að hugað sé að skilvirkri framkvæmd. Áður hefur verið gert ráð fyrir kostnaði vegna umsýslu Vinnumálastofnunar, svo sem vegna þróunar hugbúnaðar og sá kostnaður gæti numið um 3 millj. kr., sem og að stofnunin þyrfti að bæta við sig fleiri stöðugildum. Auk þeirra breytinga sem lýst er hér að framan leggur meiri hlutinn til minni háttar breytingar til lagfæringar og leiðréttingar. Með hliðsjón af framansögðu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku skjali sem fylgir málinu sem ég mun ekki gera sérstaklega grein fyrir en liggur hér frammi. Hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk þessu áliti. Undir álitið skrifa eftirtaldir hv. þingmenn: Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Halla Signý Kristjánsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Ég tel að þetta mál sé mjög góð innspýting við þær aðstæður sem við búum við núna. Þetta eru góðar og öflugar vinnumarkaðsaðgerðir. Sérstaklega vil ég nefna framlengingu á tekjutengdum atvinnuleysisbótum úr þremur mánuðum í sex mánuði sem ég tel mjög mikilvægt og að laun í sóttkví séu framlengd sem og atvinnutengd starfsendurhæfing til að auka virkni og stuðla að þátttöku á vinnumarkaði, mjög mikilvægt úrræði, og heimild til að stunda allt að 12 einingar í námi á önn, hækkun úr tíu einingum. Það skiptir allt máli þó að alltaf megi gera betur. Heimild til að stunda nám á atvinnuleysisbótum og að hlutabótaleiðin sé framlengd til áramóta er líka mikilvægt við þessar aðstæður. Nám er tækifæri, að gefa fólki á atvinnuleysisbótum tækifæri til að fara í nám samhliða því að vera á atvinnuleysisbótum er líka mjög gott úrræði og hvatning fyrir fólk til að halda áfram námi og fá stuðning til þess af hálfu Vinnumálastofnunar með samningum og að fá námsaðstoð í framhaldinu til þess að halda áfram námi ef viðkomandi óskar þess. En ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en legg til að málið fái góða afgreiðslu á þessu þingi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég get tekið undir að úrræðin sem verið er að leggja til eru öll til bóta. En ég vil spyrja hv. þingmann: Hvers vegna vilja ríkisstjórnin og stjórnarliðar ekki bæta hag þess hóps sem hvað verst er staddur og er atvinnulaus? Samkvæmt upplýsingum frá Vinnumálastofnun fengu um 12.000 manns ekki tekjutengdar atvinnuleysisbætur og þurfa að framfleyta sér og fjölskyldum sínum á 289.510 kr. fyrir skatt, eða rétt um 240.000 kr. eftir skatt. Ég bið hv. þingmann um skýrt svar við þessu: Hvers vegna skilja stjórnarliðar þann hóp eftir sem hvað verst er settur? Hver er ástæðan?

Hvaða hóp?

Þann hóp sem er kominn á grunnatvinnuleysisbætur, 12.000 manns sem fengu grunnatvinnuleysisbætur í ágúst. Þeir eru skildir eftir. Það er ekki stafkrókur um að bæta kjör eða stöðu þess hóps. Hvers vegna er hann skilinn eftir? Ég bið hv. þingmann að gefa mér skýr svör.

Virðulegur forseti. Það má alltaf ræða hvort hækka eigi grunnatvinnuleysisbætur. Við vitum að sú aðgerð er mjög dýr á alla línuna. Stefna þessarar ríkisstjórnar hefur verið að vinna að því að skapa störf, sem er mjög brýnt, og að styrkja vinnumarkaðsaðgerðir sem felast í þessu frumvarpi. Hækkun atvinnuleysisbóta getur komið til álita. Við tökum það skref núna að framlengja tekjutengdar atvinnuleysisbætur úr þremur mánuðum í sex mánuði, sem er mjög mikilvægt fyrir þá sem eiga í hlut. Í framhaldinu getum við metið hvort hægt sé með einhverjum hætti að mæta þeim sem verið hafa lengst á grunnatvinnuleysisbótum, sem er ekki há upphæð. Samt hafa atvinnuleysisbætur verið hækkaðar, eins og hv. þingmaður veit. Þær voru hækkaðar fyrir nokkrum misserum síðan og það er gott. Það má endalaust deila um hvaða aðgerðir ganga best í svona ástandi. Ég held að flestir geti tekið undir að mikilvægast sé að reyna að skapa störf, koma fólki í nám, virkja fólk. Verið er að vinna að því öllu í þessu máli og ég get sagt við hv. þingmann að ég tel að við þurfum að skoða möguleika á að hækka grunnatvinnuleysisbætur, hvort og hvernig það verði gert. Hugur minn stendur til þess að reynt verði að mæta þeim hópum sem verst eru settir. Eins og hv. þingmaður þekkir eru t.d. hæstv. félagsmálaráðherra og Vinnumálastofnun að fara á Suðurnes að hitta fólk þar og fara yfir það erfiða atvinnuástand sem þar er. 

Herra forseti. Ástandið á Suðurnesjum mun ekki batna við heimsókn hæstv. félagsmálaráðherra sem getur ekki einu sinni ákveðið hvorum megin við helgina hann ætlar að fara í heimsókn. Hv. þingmaður segir að það sé svo dýrt að hækka grunnatvinnuleysisbæturnar. Ef farið yrði að tillögum Samfylkingarinnar myndi það kosta milljarð á árinu 2020 og innan við 4,5 milljarða á árinu 2021. Það eru peningar sem væru mjög til hagsbóta fyrir þann stóra hóp sem á í miklum vanda. Það yki líka eftirspurn í hagkerfinu því að þetta fólk á engan aur og færi með peningana út í búð til að kaupa sér mat eða nauðsynjavörur. Til samanburðar, hv. þingmaður, þá hikuðuð þið ekki við að lækka varanlega bankaskatt um 11 milljarða. Ég gæti talið upp fleiri dæmi. 

Virðulegur forseti. Það er alveg hægt að segja að það sé dýrt. Það er allt dýrt og þess vegna þarf að forgangsraða. Enginn hér, hvorki ég né aðrir, neitar því að það er erfitt að lifa á atvinnuleysisbótum. Við þekkjum öll að það er ekki há framfærsla. En það er spurning hverju það skilar að hækka atvinnuleysisbætur um 30.000–40.000 kr. Myndi það leysa allan vanda? Ég held að vandinn sem við stöndum frammi fyrir í þessu ástandi sé miklu dýpri en það, og ekki hægt að kenna einum eða neinum um það. Ég myndi telja að félagsmálaráðherra og Vinnumálastofnun væru velkomin á Suðurnes til að ræða við heimamenn um ástandið. Við þurfum öll að vinna saman og ekki yfirbjóða hvert annað. Við erum að reyna að forgangsraða og leita leiða til að vinna að þessum málum og því höldum við áfram, saman, öll sem eitt, 

Virðulegur forseti. Það er erfitt að lifa á strípuðum atvinnuleysisbótum. En hversu erfitt er að lifa á engum bótum, ekki krónu, eins og sumir hafa þurft að gera mánuðum saman? Listamenn og skjólstæðingar Vinnumálastofnunar sem hafa beðið allt upp í tíu til ellefu vikur án þess að fá krónu. Í nefndarálitinu er talað um þá sem eiga langveik börn. Enginn gerir sér grein fyrir í hvaða erfiðleikum það fólk er, hversu erfitt ástandið er oft hjá því. Það er ekki hægt að setja sig í þau spor nema vera í þeirri aðstöðu. Hver er lausnin sem því fólki hefur verið boðin? Ef það missir vinnuna í 15 virka daga er boðið upp á eingreiðslu að hámarki 48.000 kr. Myndum við láta bjóða okkur þetta? Og það er ekkert meira verið að gera. Hvers vegna í ósköpunum á að segja við þann hóp sem á í mestu erfiðleikunum af öllum: Þið fáið 48.000 kr. að hámarki eftir 15 daga frá vinnu vegna barnsins ykkar. Þið eruð neydd til þess vegna Covid. Þið verðið að gera þetta. En við ætlum að refsa ykkur. Ég vona heitt og innilega að það verði breyting á þessu.

Virðulegur forseti. Við ræddum stöðu foreldra langveikra barna í velferðarnefnd. Þar var mikill samhljómur um að við þyrftum að leita allra leiða til að mæta þessum hóp. Það getur verið flókið úrlausnarefni vegna þess að það lýtur ekki sömu lögmálum og þegar fólki er skipað samkvæmt sóttvarnarlögum að fara sjálft í sóttkví. Þetta er öðruvísi og því þarf að mæta með öðrum hætti. Þess vegna leggjum við, meiri hluti velferðarnefndar, mikla áherslu á að haldið verði áfram að skoða hvernig hægt er að mæta þessum hóp með enn öflugri hætti en gert var, og hv. þingmaður nefndi, með eingreiðslu sem nemur 25% af fullum umönnunargreiðslum fyrir einn mánuð vegna aukinnar umönnunar. Ég tel þetta mjög mikilvægt. En við þurfum að komast að niðurstöðu um hvernig á að nálgast það. Foreldrar eru í mjög mismunandi aðstæðum. Langveik börn og einstök börn geta ekki verið í því úrræði sem þeim stendur til boða og foreldrar fara heim til að sinna þeim. Ég held að fleiri þurfi að koma að málinu, sveitarfélögin, ríkið og fleiri aðilar. Við þurfum að finna lausn sem fyrst. Við gátum ekki gert það á þeim skamma tíma sem gafst til að vinna málið. Það þarf að vanda til verka og við beinum því sérstaklega til félagsmálaráðuneytisins að gæta að stöðu þessa viðkvæma hóps.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. En við vitum það, og það kom fram í nefndinni, skýrt og skorinort, að þetta eru 500 fjölskyldur, að þarna er fólk sem er að missa vinnuna vegna þess að það getur ekki stundað hana því að það verður að sinna börnum sínum. Umönnunarbætur eru þannig úr garði gerðar að um þær gilda líka ákveðnar skerðingarreglur. Umönnunarbætur og vinna eru gjörólíkir hlutir. Ef við erum á annað borð að setja í lög að bæta fólki upp vinnutap, af hverju þá í ósköpunum ekki þessum hópi? Ég spyr: Af hverju í ósköpunum er hann þá ekki fyrstur í röðinni? Þetta fólk þarf á því að halda. Það á rétt á því, alveg eins og allir hinir, og við getum ekki mismunað fólki. Við verðum að sjá til þess 

Virðulegur forseti. Við hv. þingmaður erum bara alveg sammála í þessu máli. Við þurfum að vinna að því að finna lausn. Við komum aftur saman 1. október og vonandi verða félagsmálaráðuneytið og þeir aðilar sem þurfa að koma að þessu máli búin að finna þá formúlu sem þarf til að þessir foreldrar geti notið sömu bóta og aðrir sem settir eru í sóttkví, þótt hagir þeirra séu með öðrum hætti en hinna sem eru skipaðir í sóttkví af sóttvarnayfirvöldum í samræmi við sóttvarnalög. Ég tel að halda eigi áfram að horfa til þess hvað hægt er að gera. Ég tel það mjög mikilvægt vegna þess að þessir einstaklingar þurfa á því að halda að hafa foreldra sína hjá sér við þessar aðstæður. Það er mikið rask hjá þessum viðkvæma hópi 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðu hennar og kynningu á ákvörðunum meiri hluta hv. velferðarnefndar. Ég vil halda áfram með málið sem var rætt hér, þ.e. er laun einstaklinga sem sæta sóttkví. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur að þessu máli var í vor vísað til félagsmálaráðuneytis að skoða sérstaklega, þ.e. erfiða stöðu foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna sem óhjákvæmilega geta ekki sinnt störfum sínum vegna þess að þjónusta liggur niðri eða vegna lokunar á leik- og grunnskólum eða frístundaheimilum barna vegna smita sem ekki má rekja til barnanna sjálfra heldur til starfsmanna eða annarra sem þar eru. Hæstv. ráðherra svaraði kalli velferðarnefndar á sínum tíma því að hann treysti sér ekki til að taka á málinu vegna flýtis. Fjórum mánuðum síðar úthlutaði hann til þessa hóps fjármunum á bilinu 25.000–33.000 kr., til foreldra barna fyrir þriggja mánaða fjarveru frá störfum. Ég held að öllum sé ljóst að það er ekki í neinu samræmi við þau lög sem við erum að tala um varðandi einstaklinga sem og foreldra barna. Við skulum hafa það alveg á hreinu. Lögin kveða líka á um að foreldrar barna sem þurfa að sæta sóttkví eigi rétt á launum. Þess vegna vil ég spyrja: Fyrst hv. þingmaður er sammála um að það verði að gera eitthvað fyrir þennan hóp, treystir hv. þm. Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, Lilja Rafney Magnúsdóttir, sér til að styðja hann, verja hann gegn fátækt og verja foreldranna gegn atvinnumissi, með því að styðja breytingartillögu 2. minni hluta sem snýr einmitt að því að hleypa þessum einstaklingum inn? 

Virðulegur forseti. Ég hef ekki kynnt mér þessa breytingartillögu. Það kemur bara í ljós hvernig hún lítur út og hvort það sé skynsamlegt að vinna að henni í heildarendurskoðun til að fá niðurstöðu sem heldur til lengri tíma. Þetta þarf að vinna þannig að það nái örugglega utan um þennan hóp. Hann getur verið fjölbreyttur og aðstæður mjög ólíkar þótt hann eigi það sameiginlegt að þarna séu viðkvæmir einstaklingar, langveik börn. Það geta samt verið mjög mismunandi aðstæður þarna á ferðinni sem þarf að skoða. Ég treysti því að félagsmálaráðuneytið og þeir hagsmunaaðilar sem þekkja best til málaflokksins, þeir sem eiga hlut að máli, séu að vinna þá vinnu sem var kallað eftir að færi af stað. Ég tel mjög mikilvægt að tíminn þar til þing kemur saman aftur 1. október sé notaður til að gera enn betur. Mér finnst engin ástæða til að gera lítið úr því sem gert var, að leggja til að greiða hluta af þeim umönnunarbótum sem viðkomandi eiga rétt á. En það er hægt að gera betur og það er líka hægt að hafa slíkt afturvirkt ef því er að skipta. Það er ekkert sem mælir á móti því. En ég held að það sé verk að vinna og það þarf líka að vanda vel til verka eins og ég og hv. þingmaður viljum báðar tvær.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það liggur fyrir að umsóknir um greiðslu launa í sóttkví eru umtalsvert færri en áætlað var. Kostnaðarmat með úrræðinu hljóðaði upp á 600–700 millj. kr. í vor en ljóst er að raunkostnaður er mun minni, eða 190 millj. kr. Það er því búið að gera ráð fyrir umtalsvert meiri fjármunum í þetta verkefni. Hv. þingmaður talaði mikið um að málið væri flókið, að hún hefði ekki kynnt sér þær breytingartillögur sem liggja fyrir. Hún er þó framsögumaður málsins þannig að ég hvet hana til dáða að kynna sér þær. Þar er verið að tala um, svo ég leyfi mér að lesa upp úr breytingartillögu, að við sóttkvíarlögin bætist heimild sem hljóðar svo: „Heimilt er að greiða atvinnurekanda launakostnað ef launamaður hefur ekki getað sinnt vinnu að öllu leyti eða að hluta vegna sóttvarnaráðstafana sem leiðir til skerðingar á þjónustu eða lokunar skóla barns í hans forsjá undir 18 ára aldri sem þiggur þjónustu á grundvelli laga um þjónustu við fatlað fólk  Af því að við vitum að hámarksgreiðsla fyrir laun 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður las upp tillögu sem ég hef ekki séð frá henni. Fljótt á litið myndi ég halda að það gætu verið fleiri tilfelli sem ekki féllu akkúrat undir þá skilgreiningu sem hv. þingmaður nefndi, þar sem aðstandendur langveikra barna eiga í hlut eða einstaklingar sem koma úr viðkvæmum hópum. Þess vegna held ég að það þurfi að greina þetta betur til að ná örugglega utan um alla þá sem um ræðir. Mér finnst virðingarvert að leggja fram þessar hugmyndir og þær verða örugglega teknar til endurskoðunar við heildarendurskoðun á þessum málum. Ég treysti því að sú vinna fari fram 

Frú forseti. Ég flyt nefndarálit 1. minni hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum til að mæta efnahagslegum áhrifum heimsfaraldurs kórónuveiru, sem sagt frekari aðgerðir vegna vinnumarkaðar. Fyrsti minni hluti vekur athygli á því að nefndinni var ætlaður allt of skammur tími til að fjalla um málið og veita álit sitt á þeim þáttum sem falla undir starfssvið hennar. Augljóst er að svo hraður málsmeðferðartími veitir nefndinni ekki heldur tækifæri til að bregðast við þeim álitaefnum sem nauðsynlegt er að finna lausn á. Sér í lagi vil ég nefna stöðu listafólks og önnur flókin ráðningarsambönd. Í þessu samhengi telur 1. minni hluti ástæðu til að árétta mikilvægi þess að umsóknir til Vinnumálastofnunar hljóti skjóta afgreiðslu. Það er ljóst að mikið álag hefur verið á starfsfólki stofnunarinnar en þá er enn meiri nauðsyn að tryggja henni þau stöðugildi sem þarf til að sinna þeim verkefnum. Þá bendir 1. minni hluti á að engar líkur eru á að atvinnuleysi minnki á næstu mánuðum, þvert á móti, og því sérstakt að ekki sé horft til aðgerða til lengri tíma í tillögum meiri hlutans. Auk þess bendir 1. minni hluti á hvort ekki sé ástæða til að skoða sérstaklega hvort réttur þeirra sem þiggja tekjutengdar bætur sé tryggður, t.d. ef þau fá tímabundna vinnu. Þá er full ástæða til að leita leiða til að framlengja rétt þeirra sem missa bætur eftir 30 mánuði án atvinnu í ljósi þess ástands sem ríkir og blasir við næstu mánuði. Fyrsti minni hluti getur þó tekið undir ýmislegt í nefndaráliti meiri hlutans, eins og mikilvægi þess að tímabundinn réttur til tekjutengdra atvinnuleysisbóta geti orðið allt að sex mánuðir og að ellilífeyrir komi ekki til lækkunar á hlutabótum. Þrátt fyrir að þær breytingar sem lagðar eru til samkvæmt nefndaráliti meiri hlutans séu til bóta er það mat 1. minni hluta að þær breytingar gangi ekki nógu langt hvað varðar annars vegar réttindi foreldra langveikra eða alvarlegra fatlaðra barna sem geta ekki sinnt störfum vegna lokunar skólastiga eða vegna þess að þjónusta liggur niðri vegna áhrifa faraldursins og hins vegar framlengingar á hlutabótaleiðinni. Þá er fjallað um breytingu á lögum um tímabundnar greiðslur vegna launa einstaklinga sem sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda án þess að vera sýktir, nr. 24/2020. Á fundum nefndarinnar var nokkuð fjallað um stöðu foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna sem geta ekki sinnt störfum vegna lokunar skólastiga eða vegna þess að þjónustan liggur niðri vegna áhrifa faraldursins, án þess að til komi sérstök tilmæli heilbrigðisyfirvalda. Fram kom að um 500 fjölskyldur eru í þeirri stöðu að geta ekki nýtt sér þá þjónustu sem börn þeirra þurfa vegna fötlunar sinnar og eiga lagalegan rétt á að nýta. Þá liggur fyrir að færri hafa nýtt sér þann rétt að sækja um tímabundnar greiðslur samkvæmt lögunum heldur en upphaflegt kostnaðarmat vegna laganna miðaði við og 1. minni hluti sér þess vegna ekkert því til fyrirstöðu að skilyrði laga um tímabundnar greiðslur vegna launa einstaklinga sem sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda án þess að vera sýktir, verði útvíkkað og nái til foreldra í þessum tilvikum. Þá hefði verið betra fyrir nefndina að fjalla nánar um flókna stöðu sem fjölskyldufólk er í, svo sem um stöðu foreldra almennt vegna skerðingar á þjónustu og lokunar skólastiga sökum sóttvarnaráðstafana og foreldra þeirra barna sem eru með undirliggjandi sjúkdóma eins og bælt ónæmiskerfi og er ráðlagt að sækja ekki þá þjónustu vegna hættu á smiti. Vegna atvinnutengdrar starfsendurhæfingar: Samkvæmt 4. gr. frumvarpsins verður heimilt að atvinnutengd starfsendurhæfing sem launamaður hefur stundað á þeim tíma sem hann telst óvinnufær svari til 13 vikna vinnuframlags í fullu starfi, enda hafi hann sannarlega lokið atvinnutengdri starfsendurhæfingu og starfað í a.m.k. þrjá mánuði á innlendum vinnumarkaði á ávinnslutímabilinu. Í 9. gr. frumvarpsins er kveðið á um tímabundið átak stjórnvalda, Nám er tækifæri, þannig að gert er ráð fyrir að þeir sem hafa verið skráðir án atvinnu hjá Vinnumálastofnun og í virkri atvinnuleit í sex mánuði eða lengur eftir atvinnumissi fái tækifæri til að stunda nám sem fellur undir átakið án þess að það hafi áhrif á rétt viðkomandi atvinnuleitanda til atvinnuleysistrygginga. Við meðferð málsins var bent á að meðaltími einstaklinga í atvinnutengdri starfsendurhæfingu er 13–14 mánuðir og á þeim tíma eigi sér stað mikil vinna með einstaklingunum sem krefst bæði tíma og virkrar þátttöku. Mikil áhersla er lögð á að efla starfsgetu og auka tengsl við vinnumarkaðinn. Að mati 1. minni hluta getur staða atvinnuleitenda sem lokið hefur atvinnutengdri starfsendurhæfingu því verið sambærileg stöðu þess sem hefur verið í virkri atvinnuleit og skráður án atvinnu í a.m.k. sex mánuði. Sanngirnisrök hníga þess vegna að því að einstaklingar sem lokið hafa atvinnutengdri starfsendurhæfingu fái einnig tækifæri til að stunda nám sem fellur undir framangreint átak. 1. minni hluti leggur því til breytingar þess efnis á 9. gr. frumvarpsins. Um hámark ECTS-eininga: Með frumvarpinu er lögð til hækkun á leyfilegum fjölda ECTS-eininga úr 10 í 12 án þess að atvinnuleysistryggingar skerðist. Að mati 1. minni hluta þarf að ganga mun lengra. Hækkunin virðist byggð á því að námsfólk á háskólastigi sé almennt í 6 eininga námskeiðum. Það er þó allur gangur á einingafjölda eftir fræðasviðum, deildum og námsleiðum. Sem dæmi má nefna að námskeið í grunnnámi við lagadeild Háskóla Íslands eru allt frá 5 upp í 18 ECTS-einingar og námskeið í íslensku- og menningardeild eru öll 10 ECTS-einingar. Þá miðast fullt nám við 30 ECTS-einingar og því veitir hækkunin stúdentum ekki meira svigrúm en fyrir eitt til tvö námskeið. 1. minni hluti leggur því til að hækka leyfilegan fjölda ECTS-eininga án þess að atvinnuleysistryggingar skerðist úr 10 í allt að 22 ECTS-einingar. 1. minni hluti vill jafnframt beina því til hæstv. ráðherra að tryggja að rödd stúdenta heyrist við þá heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar sem nú er í vinnslu. Um 70% stúdenta vinna samhliða námi og í 86% tilvika er það til þess eins að geta framfleytt sér. Atvinnuleysistryggingasjóður er fjármagnaður með atvinnutryggingagjaldi sem greitt er af launum vinnandi fólks, þar á meðal stúdenta. Þrátt fyrir það er stúdentum ekki veittur réttur til atvinnuleysisbóta og þess öryggisnets sem þær veita þegar þörfin er mest. Um tímamark hlutabótaleiðar: Í frumvarpinu er lagt til að hlutabótaleiðin verði framlengd til 31. október 2020, samanber 8. gr. frumvarpsins. Samkvæmt nefndaráliti meiri hlutans er lögð til sú breyting að það tímabil verði framlengt til 31. desember 2020. Fyrir nefndinni kom fram það sjónarmið að óheppilegt væri að framlengja hlutabótaleiðina til skamms tíma í senn. Þess í stað þurfi að tryggja fyrirsjáanleika í þessum efnum. 1. minni hluti tekur undir það og leggur þess vegna til að tímabilið verði framlengt um 6 mánuði eða til 28. febrúar 2021. Samhliða þeirri breytingu eru lagðar til breytingar á dagsetningum í 7. og í 10. gr. frumvarpsins og ákvæðin tekin upp í heild til samræmis við þær skýringar sem fram koma í nefndaráliti meiri hlutans. Að framangreindu virtu leggur 1. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali og undir þetta ritar sú sem hér stendur, Anna Kolbrún Árnadóttir.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 2. minni hluta hv. velferðarnefndar um frekari aðgerðir vegna vinnumarkaðar en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum til að mæta efnahagslegum áhrifum heimsfaraldurs kórónuveiru. Annar minni hluti fagnar þeim nauðsynlegu breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu, svo sem framlengingu hlutabótaleiðar, lengingu tekjutengingar atvinnuleysisbóta, hvatningu til náms, heimild atvinnuleitenda til að stunda nám sem skipulagt er með vinnu, framlengingu launa í sóttkví og stuðningi við þá sem lenda í slysi eða veikjast og þurfa tímabundið að hverfa af vinnumarkaði. 2. minni hluti bendir þó á að tímasetning framlagningar frumvarpsins og boðaðrar framlengingar úrræða er ófullnægjandi þar sem fólki og fyrirtækjum er nauðsynlegt að skipuleggja sig til lengri tíma. Augljóst er að það að taka ákvörðun eftir mánaðamót um framlengingu úrræðis sem féll úr gildi um mánaðamótin skapar óöryggi hjá fjölskyldum og fyrirtækjum sem þurfa að reiða sig á úrræðið. Skipulagning starfsemi í fyrirtækjum sem reiða sig á atvinnugreinar sem hafa orðið fyrir miklu höggi getur ekki átt sér stað með þeim hætti sem ríkisstjórnin er að framkvæma núna, þ.e. frá degi til dags, heldur er nauðsynlegt að stjórnvöld skapi eins mikið öryggi og mögulegt er til lengri framtíðar. Það hefur borið svolítið á því að ríkisstjórnin reki núna ríkissjóð frá degi til dags en ég held að fyrirtækjarekendur reyni að skapa einhvers konar sýn fram í tímann og einhvers konar öryggi. Annar minni hluti fagnar þeirri viðleitni ríkisstjórnarinnar að lengja tekjutengt tímabil atvinnuleysisbóta úr þremur mánuðum í sex en afleiðingar þess áfalls sem vinnumarkaðurinn og íslenskt samfélag í heild sinni hefur orðið fyrir munu ekki hverfa á næstu mánuðum og því verður að gera allt sem hægt er að gera til að koma í veg fyrir að fjöldi fjölskyldna glími við fátækt í vetur, vor og næstu árin. Nauðsynlegt er því að lengja tekjutengda tímabilið frekar og bendir 2. minni hluti stjórnvöldum á að hefja strax undirbúning við kostnaðarmat og greiningar á frekari framlengingu tekjutengingar atvinnuleysisbóta. 2. minni hluti bendir þar að auki á að mikið tekjufall hefur orðið hjá stórum hluta þeirra sem nú hafa misst vinnu sína en meðallaun fyrir fullt starf eru í kringum 800.000 kr. á mánuði samkvæmt framreiknuðum tölum frá Hagstofu Íslands um laun fyrir árið 2018. Á Íslandi eru atvinnuleysisbætur áunnin réttindi launafólks til að tryggja afkomuöryggi við atvinnumissi. Fyrirkomulagið byggist á grunngildum norrænnar jafnaðarstefnu og var komið á hérlendis eftir mikla baráttu verkalýðshreyfingar og stjórnmálaflokka sem tóku slaginn fyrir almenning og stóðu með almenningi. Þetta er gríðarlegt hagsmunamál fyrir okkur öll, fyrir þau heimili sem verða fyrir atvinnuleysi, en atvinnuleysistryggingarnar eru einnig hagkvæmar út frá þjóðhagslegu sjónarmiði og hagstjórnarlegum markmiðum og því hagsmunamál fyrir okkur öll. Grunnatvinnuleysisbætur eru 289.510 kr. á mánuði sem er töluvert lægra en lægstu laun sem nú eru 335.000. Að auki eru greiddar 11.500 kr. eða 4% af grunnatvinnuleysisbótum með hverju barni undir 18 ára. Með samþykkt laga um breytingu á ýmsum lögum til að mæta efnahagslegum áhrifum heimsfaraldurs kórónuveiru voru greiðslur með hverju barni hækkaðar í 6% til bráðabirgða, til 31. desember 2020, eða í rúmar 17.000 kr. með hverju barni. Tekjutengdar atvinnuleysisbætur nema 70% af tekjum fyrir atvinnumissi en þó að hámarki rúmar 456.000 kr. á mánuði. Tekjufall þeirra sem hafa tekjur umfram 650.000 kr. er því umfram þau 30% sem lagt er upp með á tekjutengda tímabilinu. Tekjutenging bóta skiptir litlu máli fyrir heildarmyndina ef atvinnuleysistímabilið verður langt. Eftir skatt eru grunnatvinnuleysisbætur 242.700 kr. og tekjutengdar bætur eftir skatt rúmar 348.000 kr. Af þessum tölum má sjá að fjárhagslegt tjón einstakling sem missir vinnuna er verulegt og hefur mikil áhrif á fjárhag heimilis hans og fjölskyldu og þar með líf og heilsu viðkomandi. Stór hluti þeirrar upphæðar sem ríkið leggur til hækkun atvinnuleysistrygginga skilar sér beint til baka í gegnum skatta og aukin efnahagsumsvif. Augljóslega dregur sá sem þarf að framfleyta sér á atvinnuleysisbótum verulega úr neyslu sinni. Mikið og langvarandi atvinnuleysi hefur því einnig neikvæð áhrif á eftirspurn í hagkerfinu sem aftur fækkar störfum. Fátækt og neyð á heimilum er samfélaginu þannig dýr í öllum skilningi. Áhrif kreppunnar í kjölfar Covid-19 faraldursins bitnar harðast á þeim sem missa vinnuna og fjölskyldum þeirra. Til að dreifa byrðum og draga úr tekjufalli heimila landsins telur 2. minni hluti mikilvægt að hækka atvinnuleysisbætur og leggur því til að þær hækki í a.m.k. eitt ár, að þetta verði tímabundið úrræði. Fátækt, herra forseti, er pólitísk ákvörðun sem stjórnvöld geta og eiga að koma í veg fyrir. Annar minni hluti leggur til að hlutabótaleiðin svokallaða verði framlengd til 1. júní 2021. Hlutabótaleiðin var vel heppnuð aðgerð sem fyrst og fremst gekk út á að viðhalda ráðningarsamningi þegar atvinnuleysi jókst mikið. Stjórnvöld tóku því miður þá ákvörðun sl. vor að beina fyrirtækjum landsins frekar í það úrræði að segja upp fólki með stuðningi stjórnvalda í uppsagnarfresti en að liðka til fyrir fyrirtæki til að viðhalda ráðningarsambandi. 2. minni hluti varaði mjög við þeirri ákvörðun enda hefur komið í ljós að sú ákvörðun var dýr, þetta voru dýr mistök. Fækkaði einstaklingum í hlutabótaúrræðinu úr rúmum 30.000 í tæplega 3.000 á tímabilinu. Stærstur hluti fyrirtækja og stofnana finnur fyrir áhrifum Covid-19 faraldursins og við stjórnun og rekstur fyrirtækja þarf núna og næstu mánuði og mögulega misseri að ígrunda vel hvers kyns útgjöld. Þess vegna þarf rekstraraðili afar góð rök fyrir því að fjölga starfsmönnum þegar þannig árar. Hins vegar er það að auka starfshlutfall þeirra starfsmanna sem þegar starfa hjá fyrirtækinu þegar hagurinn vænkast einfaldari aðgerð þar sem ráðningarsambandið er þegar til staðar. Það er fyrir hendi og þess vegna skiptir máli að stjórnvöld geri allt sem þau geta til að viðhalda ráðningarsambandi þeirra sem enn eru að nýta sér þetta úrræði. 2. minni hluti vonast til þess að hagur íslensks samfélags verði farinn að vænkast á vormánuðum og leggur því til framlengingu úrræðisins til 31. maí 2021. Þetta er ekki síst til þess að skapa smá fyrirsjáanleika í aðgerðum ríkisstjórnarinnar en mjög hefur skort á fyrirsjáanleika síðustu vikur og mánuði og er ekki bara hægt að skrifa það á að við séum á fordæmalausum tímum heldur líka á einhvers konar skort á framsýni og hugrekki í þessum ákvörðunartökum. Fyrir liggur að umsóknir um greiðslu launa í sóttkví eru umtalsvert færri en áætlað var. Kostnaðarmat með úrræðinu hljóðaði upp á 600–700 milljónir en ljóst er núna að kostnaðurinn er mun minni eða um 190 millj. kr. Tekin var sú ákvörðun að heimila að foreldrum barna sem þurfa að sæta sóttkví séu greidd laun í sóttkví enda nauðsynlegt að foreldrar geti annast ung börn sín. Mikil umræða skapaðist um foreldra langveikra og mikið fatlaðra barna sem þurfa sólarhringsþjónustu. Þau börn hafa mörg hver þurft að dvelja heima án skólaþjónustu eða annarrar daglegrar þjónustu frá því að faraldurinn hófst án þess að vera sjálf í sóttkví. Stjórnvöld mættu þeim foreldrum sem augljóslega urðu fyrir því að þurfa að vera frá vinnu allan þennan tíma með því að greiða hluta umönnunargreiðslna. Fyrir nefndinni kom fram að fjárhæðin fyrir allt að þriggja mánaða fjarveru foreldris frá vinnu hafi verið á bilinu 25.000–33.000 kr. alls í eitt skipti. Þetta var lausnin sem barnamálaráðherra bauð foreldrum fatlaðra og langveikra barna í vor. Það er alveg augljóst að vinnuveitendur landsins geta ekki einir borið kostnaðinn við fjarveru starfsfólks síns í svo langan tíma né geta foreldrar langveikra og fatlaðra barna þolað tekjumissi mánuðum saman. 2. minni hluti leggur því til að heimild til greiðslu launa í sóttkví - athugið bara þetta úrræði, þessi lög, heimild til greiðslu launa í sóttkví - nái einnig til þeirra tilvika þegar foreldrar geta ekki sinnt vinnu að öllu leyti eða hluta vegna sóttvarnaráðstafana sem leiða til þess að þjónusta við þennan hóp barna skerðist, skóla er lokað, leikskóla er lokað eða annarri þjónustu sem barnið nýtur á daginn eða mögulega allan sólarhringinn, eins og á sambýlum. Við erum að tala um börn að 18 ára aldri og við erum að tala um þau börn sem þiggja þjónustu á grundvelli laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir þótt barnið sjálft sé ekki í sóttkví. Það kom fram í máli hv. þingkonu Önnu Kolbrúnar Árnadóttur að heildarfjöldi fjölskyldna sem eru í þeirri aðstöðu að barnið noti slíka þjónustu sé 500 talsins. Við skulum átta okkur á því að það eru alls ekki öll þau börn sem hafa þurft að þola það að missa algjörlega alla sína þjónustu, alls ekki, og alls ekki allir foreldrar sem hafa þurft að vera fjarverandi frá vinnu mánuðum saman. Fjármunirnir eru til. Annar minni hluti ítrekar einnig nauðsyn þess að stjórnvöld komi til móts við námsmenn. Allt að 70% námsmanna framfleyta sér með hlutastörfum samkvæmt könnun Eurostudent en fjöldi slíkra starfa hvarf nánast á einni nóttu í faraldrinum án þess að stjórnvöld tækju nokkurt tillit til þess og kæmu námsmönnum til aðstoðar. Nei, sagði barnamálaráðherra og félagsmálaráðherra, við ætlum ekki að fara að borga fólki fyrir að gera ekki neitt. Vakin er athygli stjórnvalda á því að námsmönnum sem taka námslán hefur fækkað um helming á undanförnum tíu árum. Oftar en ekki vegna ónógrar framfærslufjárhæðar námslána. Samfylkingin hefur áður gert tilraun til þess hér í þingsal að fá ríkisstjórnina til að fallast á að námsmenn fái heimild til töku atvinnuleysisbóta tímabundið en það var því miður fellt af stjórnarliðum. Með tillögu sinni núna gerir 2. minni hluti tilraun til að koma til móts við þá námsmenn sem ekki eru í fullu námi en hafa misst vinnuna. Athugið, ekki í fullu námi, vegna þess að lánshæfi þeirra sem eiga einhvern kost á að sækja námslán yfirleitt miðast við nám að lágmarki 22 einingar á önn. Þannig liggur fyrir að þeir námsmenn sem stunda nám undir téðum einingafjölda eiga ekki rétt á námslánum. Þess vegna leggur 2. minni hluti til að einingaviðmið verði hækkað að 22 einingum svo komið sé til móts við þá námsmenn sem ekki geta verið í fullu námi og þeim veitt heimild til töku atvinnuleysisbóta. Minnt er á að námsmenn greiða sinn hluta inn í atvinnutryggingakerfið þegar þeir eru úti á vinnumarkaði án þess að njóta nokkurra réttinda í kerfinu. Þetta skapar misrétti sem ekki er hægt að gera námsmönnum og fjölskyldum þeirra að búa við. Nú vill svo til að 1. og 2. minni hluti lögðu til sams konar breytingartillögu og þess vegna styður 2. minni hluti breytingartillögu 1. minni hluta hvað varðar námsmenn. Fyrir nefndinni kom fram að sjálfstætt starfandi listamenn hafa orðið fyrir umtalsverðu höggi vegna Covid-19 faraldursins. Fjölbreytt vinnufyrirkomulag þeirra hefur vafist mikið fyrir Vinnumálastofnun vegna þess að þessir listamenn eru í blandaðri starfsemi launþega og sjálfstætt starfandi listamanna. Einhver hópur var einnig launþegi í verkefnatengdu ráðningarsambandi sem féll niður vegna faraldursins þegar menningarstofnanir lokuðu. Kom fram fyrir nefndinni að stærstur hluti þeirra sem misstu framfærslu sína að hluta eða öllu leyti í upphafi faraldurs í mars hefur enn, 24 vikum seinna, ekki fengið neina lausn mála sinna hjá Vinnumálastofnun. Svo virðist sem það mikla álag sem skyndilega lagðist á starfsfólk stofnunarinnar hafi leitt til þess að þau mál þar sem vinnufyrirkomulagið er fjölbreytt og kallar á frekari úrvinnslu hafi hreinlega verið lögð til hliðar og bíði þar enn 24 vikum seinna. Þetta þýðir að stór hópur hefur engar tekjur haft frá því í byrjun mars, enga innkomu í sex mánuði. Stjórnvöld verða að gera sér grein fyrir þessari stöðu núna og bregðast við án tafar. Herra forseti. Við vinnslu vinnumarkaðsmála fyrir velferðarnefnd vegna Covid-19 faraldursins hefur ítrekað verið fjallað um ofálag á Vinnumálastofnun. Fram kom að úrvinnslutími umsókna sé að styttast og sé oftar en ekki jafn vel undir átta vikum í venjubundnum málum. 2. minni hluti vill árétta að stjórnvöld verða að gera allt til að koma í veg fyrir að fólk sem missir vinnuna og fjölskyldur þeirra búið við sárafátækt. Atvinnumissir bitnar mest og harðast á efnalitlum fjölskyldum og fjölskyldum í félagslega viðkvæmri stöðu sem eiga lítið eða viðkvæmt bakland hér á landi. Það að þurfa að bíða tvenn mánaðamót eða lengur eftir úrræði er einfaldlega allt of langur tími þegar enginn er varasjóðurinn. 2. minni hluti bendir á að samhliða faraldrinum hefur fólk í auknum mæli tekið út séreignarsparnað sinn og má ætla að það sé einnig vegna þess langa tíma sem tekur að greiða úr umsóknum þeirra sem leita til Vinnumálastofnunar. Annar minni hluti vekur athygli á að víða um land hafa þjónustuskrifstofur Vinnumálastofnunar verið lokaðar frá því að faraldurinn hófst hér á landi. Þjónustuskrifstofur Vinnumálastofnunar á höfuðborgarsvæðinu hafa sömuleiðis verið lokaður frá því í lok júlí. Núna eru rúmlega 20.000 einstaklingar á atvinnuleysisskrá og eru þá ekki teknir með þeir sem misstu vinnuna sl. mánaðamót. Þeir sem þurfa að leita upplýsinga geta gert það í síma eða á netinu. Símatími stofnunarinnar á þessum umtalsverðu álagstímum hefur hins vegar ekkert verið rýmkaður, þrátt fyrir lokun þjónustuskriftofa, og þar er eingöngu svaraði síma milli klukkan 9 og 15 mánudag til fimmtudags og milli 9 og 12 á föstudögum. Herra forseti. Það er skylda stjórnvalda að tryggja að stofnanir á þeirra vegum geti sinnt lögbundnum skyldum sínum, svo sem leiðbeiningarskyldu og upplýsingagjöf til atvinnuleitenda. Þegar fjöldaatvinnuleysi skellur á með viðlíka þunga og raun ber vitni er óásættanlegt að þjónusta sé af svo skornum skammti. 2. minni hluti skorar á ríkisstjórnina að tryggja Vinnumálastofnun viðbótarfjárframlag svo hægt sé að fjölga starfsfólki stofnunarinnar um land allt og auka við og tryggja nauðsynlega þjónustu við atvinnuleitendur. Með vísan til þess sem hér hefur verið sagt leggur 2. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í sérstöku skjali en um er að ræða þskj. 2080 auk þeirrar tillögu 1. minni hluta er varðar breytingu á rétti námsmanna til atvinnuleysisbóta. Undir þetta skrifar sú sem hér stendur, Helga Vala Helgadóttir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni yfirferðina. Það mætti svo sem spyrja út í ýmislegt en ég ætla að hafa þetta einfalt. Mig langar í fyrra andsvari að spyrja út í stöðu foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna og foreldra sem ekki geta sinnt störfum vegna lokunar skólastiga eða vegna þess að þjónusta hefur legið niðri. Það er augljóst á öllum fulltrúum velferðarnefndar sem hér hafa talað í kvöld að allir átta sig á því að þar þarna þarf eitthvað að gera, enda væri annað undarlegt. Þetta eru foreldrar sem hafa verið í mjög stopulli vinnu frá því að kórónuveirufaraldurinn byrjaði og horfa fram á að vera á sömu slóðum einhverja mánuði enn. Þegar hæstv. ráðherra sagði í apríl síðastliðnum að hann áttaði sig á vanda þessa hóps og hygðist gera eitthvað í honum óraði engan fyrir því að heilir fjórir mánuðir myndu líða þangað til eitthvað fæddist, hvað þá að einhverjum dytti í hug að einungis myndi fæðast sú pínulitla mús sem styrkur upp á nokkra tugi þúsunda fyrir þriggja mánaða atvinnumissi er. Framsögumaður meiri hluta vísaði hér í umræðu um þetta í heildarendurskoðun og að það þyrfti að greina betur til að ná utan um alla þá einstaklinga sem þarna séu undir. En mig langar, fyrst ég er hér með formann velferðarnefndar, að spyrja: Er þetta ekki eitthvað sem nefndin getur einhent sér í núna? Þurfum við að bíða í aðra fjóra mánuði eða fleiri mánuði eða hvað? Hvenær á þetta fólk að fara að geta slakað aðeins á án þess að hafa áhyggjur af bæði heilsu barnanna sinna og fjölskyldunnar 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Já, manni þætti sem við ættum að bregðast við hratt og örugglega en heildarendurskoðun á málaflokki langveikra barna held ég að sé ekki lausnin á vanda foreldra langveikra og fatlaðra barna. Stundum þarf annað foreldrið að fara úr vinnu til að sinna barni sem þarf sólarhringsumönnun, stundum báðir foreldrar eða aðrir ættingjar. Raunir þessa fólks frá því í upphafi faraldursins eru ofboðslegar. Við verðum auðvitað að bregðast við. Heildarendurskoðun kallar á allt öðruvísi nálgun og vinnu og er með allt öðruvísi tímaramma. Við höfum hér í þinginu hins vegar búið til margs konar úrræði til að grípa fólk í sárri neyð, t.d. sóttkvíarlögin sem voru svo sáralítið notuð. Það liggur ljóst fyrir að einungis er búið að nota lítinn hluta af því fjármagni sem var ákveðið í það og er nú verið að framlengja. Ég skil ekki af hverju þessi hópur getur ekki farið nákvæmlega þangað. Það er ekki verið að fara að borga þessu fólki eitthvað umfram réttindi þess. Við erum einfaldlega að tala um að grípa það þegar sóttvarnaráðstafanir krefjast þess að foreldrar séu með barn heima í sólarhringsumönnun og geta ekki stundað vinnu. Það er ekkert óskilgreint eða óljóst. Það vafðist ekki fyrir sama hópi að taka einn milljarð hér fyrr í kvöld í óútfærðan, óskilgreindan varasjóð sama ráðherra út af einhverju húsnæðismáli. Ég skil ekki hvað er að þvælast fyrir fólki.

Virðulegur forseti. Ég skil líkt og hv. þingmaður ekki hvers vegna við þurfum að líta á einhverja heildarendurskoðun eða líta kannski á eitthvað 1. október þegar við stöndum hér á þingfundi í dag. Velferðarnefnd hefur öll verkfæri sem þarf til að ná utan um þennan hóp þannig að ég hvet hv. formann velferðarnefndar til góðra verka í því. Mig langar að nefna hér aðeins námsfólk vegna þess að hv. þingmaður fór yfir stöðu þess í nefndaráliti sínu og þá sérstaklega þann snúning sem við tókum í vor á rétti stúdenta til atvinnuleysisbóta. Í dag birtist í Kjarnanum grein eftir forseta stúdentaráðs, Isabel Alejöndru Díaz, þar sem hún fer ágætlega yfir það hvernig stjórnvöld hafa ítrekað og kerfislægt skellt skollaeyrum við sjálfsögðum kröfum stúdenta alla síðustu mánuði, hvort sem það er varðandi þörfina og rétt þeirra til atvinnuleysisbóta eða hækkun grunnframfærslu eða hvaðeina. Í greininni bendir Isabel á að stúdentar hafi verið ofboðslega vel skipulagðir. Gerðar voru kannanir á atvinnuástandi stúdenta þannig að hægt var að koma til þingsins, koma til ráðherranna, og segja: Svona er staðan. Síðan fóru stúdentar í samstarf við ráðuneytin með þessar kannanir. Gerð var könnun á atvinnuleysi stúdenta í maílok og byrjun júní í samstarfi ráðuneytanna, stúdentaráðs og Landssambands íslenskra stúdenta sem varð síðan til þess að ráðherrann sagði að staða námsfólks væri miklu skárri en námsfólk segði sjálft, málið væri bara leyst, það þyrfti ekkert meira að gera.  
             Mig langar að spyrja: 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir seinna andsvar. Já, við stöndum hér í þinginu í dag og erum að gera breytingar á þessum sömu lögum. Við erum að tala um breytingar á lögum um stuðning við fólk sem þarf að gæta barna sinna í sóttkví. Við erum að því núna. Við erum að framlengja nákvæmlega þau lög. Það er ekkert flækjustig falið í því að liðka til, ekki bara fyrir foreldra heilbrigðu barnanna sem þurfa að vera heima, sem við gerðum í vor. Við skulum muna það, við leyfum nefnilega foreldrum heilbrigðra barna sem þurfa að fara í sóttkví að fá laun í sóttkví en foreldrar langveikra og fatlaðra barna sem þurfa að fara heim og gæta barna sinna vegna sóttvarnaráðstafana fá ekki að vera með. Það finnst mér algjört hneyksli. Það er það. Hvar er jöfnuðurinn hjá þessari ríkisstjórn? Hvar er mannúðin? Hvar er sú stefna að grípa þá sem veikast standa? Eru þetta breiðu bökin sem ríkisstjórnin ætlar að láta axla byrðarnar í þessu ástandi? Það er svo sannarlega rétt að stúdentar komu til leiks sem samstilltur hópur, úrræðagóður, með fullt af tillögum. Þeir rannsökuðu stöðuna, gerðu kannanir ásamt öðrum evrópskum stúdentum o.s.frv. o.s.frv. og fréttu af annarri rannsókn hjá ráðherra en til þeirrar rannsóknar hefur ekkert spurst og við höfum ekki fengið neinar upplýsingar um hana heldur.