Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að kl. hálftvö, að loknu hádegishléi og atkvæðagreiðslum, fer fram umræða utan dagskrár um símhleranir. Málshefjandi er hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Hæstv. fjármálaráðherra, Árni Mathiesen, staðgengill dómsmálaráðherra, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Ákvörðun bandarísku stórverslunarkeðjunnar Whole Foods Market um að hætta markaðssetningu á íslenskum vörum í búðum sínum vegna hvalveiða Íslendinga er afar dapurleg en þó fyrirsjáanleg eins og segir í leiðara Morgunblaðsins í morgun. Ummæli hæstv. sjávarútvegsráðherra í kjölfar þessara frétta vekja sannarlega áhyggjur. Hann situr við sinn keip, þrjóskan uppmáluð, og segir forsvarsmenn Whole Foods Market einfaldlega ekki sammála sér, segir sömuleiðis að hann líti ekki svo á að hér sé um breiðar mótmælaaðgerðir að ræða. Virðulegi forseti. Þetta er mikil óskhyggja í hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég tel hann í mikilli afneitun, að hann sé haldinn ranghugmyndum og að athafnir hans hafi skaðað markaðsstarf bæði ferðaþjónustu og landbúnaðar meira en góðu hófi gegnir. Viðbrögð stjórnvalda við þessum fréttum þurfa að vera yfirvegaðri en þau sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur viðhaft. Ég hef fullan hug á að fá að heyra hvað aðrir ráðherrar í þessari ríkisstjórn hafa um þessi viðbrögð hæstv. sjávarútvegsráðherra að segja, helst hefði ég viljað að hæstv. forsætisráðherra væri hér til svara og þá landbúnaðarráðherra. Markaðsvinna sú sem hefur átt sér stað undanfarinn áratug og jafnvel lengur hefur ekki verið hrist fram úr erminni. Í hana hafa verið lagðir gríðarlegir fjármunir og miklir kraftar duglegra einstaklinga sem hafa unnið verulega mikið starf og náð gríðarlega mikilvægum árangri. Sá árangur er nú í uppnámi til frambúðar nema íslensk stjórnvöld bregðist við af skynsemi. Eina skynsemin er sú og eini möguleikinn sem þessi stjórnvöld hafa er að gefa út formlega yfirlýsingu um að þau hafi gert mistök þegar þau ákváðu að fara út í hvalveiðar í atvinnuskyni nú í haust. Þá yfirlýsingu þarf að afturkalla, það þarf að lýsa því yfir að hún hafi verið mistök til að við eigum von um að geta bætt úr þessum mikla yfirvofandi skaða.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, við eigum ekki að gera lítið úr þessari ákvörðun fyrirtækisins Whole Foods, en við eigum heldur ekki að oftúlka áhrifin af því sem átti sér stað með þessari ákvörðun. Í fyrsta lagi skulum við átta okkur á því að ákvörðun fyrirtækisins felur það í sér, eins og kemur fram í bréfinu til mín 22. nóvember sl., að fyrirtækið hyggist nú fjarlægja auglýsingaskilti og þess háttar sem sérstaklega vekur athygli á Íslandi og íslenskum vörum. Hins vegar er það tekið fram í bréfi forsvarsmanna fyrirtækisins til mín að þeir muni halda áfram að selja vörur frá íslenskum framleiðendum. Þeir hafa með öðrum orðum komist að því að það eru markaðslegar forsendur fyrir þá, það eru hagsmunir þeirra að halda áfram að selja íslenskar vörur, vegna þess að það er eftirspurn eftir þeim, áhugi hjá bandarískum neytendum á að kaupa íslenskar vörur. Það er hins vegar athyglisvert að þetta gerist á sama tíma og til mín streyma fiskkaupendur víðs vegar að úr heiminum frá stórum fyrirtækjum - og hvað leggja þeir áherslu á? Þeir leggja áherslu á það að við reynum að undirstrika uppruna vörunnar betur en við höfum gert, uppruna íslenska fisksins. Þeir telja að það sé mikill styrkur að því, ekki bara fyrir íslenskan fisk, heldur fyrir þá sjálfa að það komi fram að varan sem þeir selja, íslenski fiskurinn, sé veidd á íslenskum miðum, unnin af íslenskum fyrirtækjum vegna þess að þeir telja að það sendi góð og jákvæð skilaboð út á markaðinn sem hefur álit á því sem við erum að gera í íslenskum sjávarútvegi. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á þessu. Við höfum reynslu frá árinu 2003 þegar við hófum hvalveiðar að nýju, þá í vísindaskyni. Þá spáðu margir heimsenda, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur gert allar götur síðan. Allt annað hefur komið á daginn, við höfum reynslu, ég sagði strax í upphafi, núna 17. október þegar ákvörðunin var tekin um að hefja atvinnuveiðarnar, að það yrðu neikvæð áhrif til skamms tíma. Ég held að reynslan sýni okkur að þessi áhrif muni hins vegar hverfa og til lengri tíma muni íslenska þjóðin ekki skaðast á þessu, heldur þvert á móti. 

Virðulegi forseti. Ég varð ekki vör við það að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir væri með einhverjar heimsendaspár þótt hún spyrði sjávarútvegsráðherrann út í þau alvarlegu mál sem núna eru uppi á alþjóðavettvangi vegna aðgerða Íslendinga í hvalveiðimálum. Ráðherrann var óðamála hérna en hann getur ekki talað sig frá þeim afrekum sem hann hefur ástundað að undanförnu í umhverfismálum, þ.e. þeim afrekum að brjóta niður orðspor Íslands í þeim málum á alþjóðavettvangi. Það lýtur ekki bara að hvalveiðimálunum og hvernig ráðherrann hefur staðið þar að málum, heldur lýtur það líka að því hvernig ráðherrann hefur beitt sér á vettvangi Sameinuðu þjóðanna gegn tímabundnu banni á botnvörpuveiðum á úthafsmiðum utan lögsögu þjóðríkja þar sem ríki vildu taka upp tímabundið bann til að kanna hvaða áhrif það hefði á viðkvæmt lífríki á úthöfunum að gera slíkar tilraun. Það er ráðherrann okkar sem beitir sér gegn því þannig að sjávarútvegsráðherrann síkáti hefur afrekað ýmislegt í umhverfismálum og er á góðri leið með að fara með orðspor okkar á alþjóðavettvangi í umhverfismálum. Annars vegar getum við nefnt auðvitað þessa ákvörðun matvörukeðjunnar Whole Foods sem núna hefur ákveðið að hætta að kynna íslenskar vörur sem landbúnaðarráðherrann er búinn að verja verulegum tíma og fjármunum í að koma inn í þessa keðju og hins vegar getum við svo nefnt greinar sem hafa birst m.a. í víðlesnum dagblöðum eins og Washington Post þar sem Íslendingum hefur verið kennt um það að standa í vegi þess að menn nái árangri í friðun alþjóðlegra hafsvæða og viðkvæms sjávarlífríkis á þeim svæðum. Þetta er ekki það orðspor sem við Íslendingar viljum hafa á alþjóðavettvangi.

Forseti. Það hefur ekki grundvallaráhrif á íslenska hagsmuni á alþjóðamörkuðum hversu oft hæstv. sjávarútvegsráðherra kemur upp í stólinn og rembist. Það sem skiptir máli er það að þegar hann tók ákvörðun sína sem ríkisstjórnin lagði blessun sína yfir, og virðist hafa gert að umhverfisráðherra annaðhvort fjarstaddri eða sofandi og landbúnaðarráðherra sennilega í roti, lá ekki fyrir neins konar spádómur eða könnun um það hvaða áhrif þessi ákvörðun mundi hafa, ekki á ferðamenn sem vildu sækja okkur heim, á markaðsstarf okkar í sjávarútvegi eða landbúnaði og auðvitað ekki á það orðspor sem við Íslendingar höfum nýtt okkur í alþjóðlegum samskiptum á diplómatískum vettvangi og í almennum viðskiptum. Það er rétt að rifja upp að fyrir tveimur þingum var hér sérstaklega beðið um skýrslu frá hæstv. samgönguráðherra um áhrif þeirra hvalveiða sem þá var um að ræða, vísindaveiðanna, á ferðaþjónustuna. Hæstv. samgönguráðherra var fyrir hönd ríkisstjórnar sinnar með japl, jaml og fuður í heilt ár og lét að lokum Ferðamálaráð semja þessa skýrslu fyrir engan pening og með engum starfskrafti. Það vissu allir hvernig það færi vegna þess að formaður Ferðamálaráðs var þá Einar K. Guðfinnsson, hvalveiðisinni, þjóðrembumaður og núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég spyr af því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er ekki hér í salnum: Hvað varð um loforð Einars Odds Kristjánssonar um 300 millj. í markaðssetningu fyrir ferðamenn? Hvað varð um loforð Einars Odds Kristjánssonar, 

Frú forseti. Ég held að við séum sammála um að við berum bæði ábyrgð og höfum rétt til að vernda og nýta auðlindir okkar á sjálfbæran hátt og í samræmi við alþjóðalög og samninga sem við erum aðilar að. En þetta snýst um fleira. Allt hátterni okkar snýst um trúverðugleika, um það að vera sannur. Ég átti því láni að fagna að vera í Bandaríkjunum, New York, í haust og heimsótti þar Iceland Naturally sem er sérstakt markaðsátak fyrir íslenska vöru og kannski íslenska ímynd. Ég verð að segja að mér blöskraði að sjá þar kynningarefni þar sem Ísland var kynnt með fljótasiglingum niður í gegnum jökulsárnar í Skagafirði, fallegar myndir og glæsilegar, með þeirri ríkisstjórn sem hefur það á stefnuskrá sinni að stífla og eyðileggja þessi sömu fljótt. Okkur var líka gerð grein fyrir því að hvalveiðarnar í atvinnuskyni mundu skaða þessa sömu ímynd, vinna henni tjón. Hversu mikið? Það voru engar upphrópanir eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra er hér með um heimsendi eða þess háttar, enda sýnir það bara lélegan málstað ef menn þurfa að grípa til slíkra orða. Þeir vöruðu mjög ákveðið við þessu. Erum við trúverðug þegar við samtímis leggjum mikla fjármuni í að markaðssetja ímynd sem byggir á því að við stundum m.a. ekki iðnaðarveiðar á hval en förum síðan með einhverri skyndiákvörðun beint út í þingið og gerum það? Þetta snýst um trúverðugleika, 

Frú forseti. Menn eiga viðskipti yfirleitt vegna þess að þeir græða á þeim, báðir aðilar. Þannig er það í heiminum. Ef mönnum finnst íslenskt lambakjöt gott og þeir vilja selja það í sínu landi gera þeir það. Ef þeim finnst íslenskur fiskur góður selja þeir hann  Að blanda einhverjum trúarbrögðum eða einhverri umhverfisstefnu, einhverju öðru en viðskiptum, við viðskiptin er afskaplega fjarlægt fólki, enda hefur það sýnt sig að ferðamannaiðnaðurinn hefur ekkert minnkað. Það er meira að segja til vandræða hvað hann er mikill á sumrin nú orðið. Og mér sýnist að hvalaskoðun  Íslensk náttúra er þvílík að hún hefur enga samkeppni. Vilji fólk ekki koma til Íslands til að sjá náttúruna er það þess vandamál en ekki mitt.

Frú forseti. Það má segja að eitt liggi fyrir í þessari umræðu og það er að það er ekki góður bisness að skjóta hvali, alveg sama hvað manni finnst um hvalveiðar. Það er hreinlega afleitur bisness. Af hvalveiðum fer vont orð hvernig sem menn láta á hinu háa Alþingi. Spurningin er bara: Vilja stjórnvöld horfast í augu við það eða á hvaða vegferð þau eru í þessu máli? Og það sem er náttúrlega merkilegast í þessu - og verst er að hæstv. landbúnaðarráðherra skuli ekki vera í salnum - er að markaðssetningin sem ráðherrarnir hafa borið ábyrgð á á undanförnum árum, markaðssetning ríkisstjórnarinnar, m.a. í gegnum Ferðamálaráð og með tilstyrk ríkisins, hefur auðvitað verið sú að hér sé besta lambakjöt í heimi, hér sé hreinasta náttúra í heimi og hér séu m.a. tilkippilegustu konur í heimi.  Fyrir lambakjötinu hafa farið þeir postular sem áður héldu að fegurðardrottningar gætu selt fisk. Þeir eru reyndar hættir því núna, núna selja þeir lambakjötið væntanlega með myndum af virkjunum í baksýn. Svo kemur hæstv. sjávarútvegsráðherra og heldur að það skipti ekki máli að skjóta hval. Reyndar hefur aldrei komið fram í þessari umræðu hvers vegna þurfi að gera það nema að Kristján Loftsson langaði til að ræsa bátana og að Einar K. Guðfinnsson var til í að hjálpa honum að gera það. Það liggur ekkert að baki þessari ákvörðun annað en þessi löngun tveggja manna til að ræsa báta og skjóta hval. Það liggja engar kannanir til grundvallar, það liggur ekkert til grundvallar um það hvaða hag þjóðarbúið hafi af þessu eða hvernig þetta rústi orðspor okkar á alþjóðavettvangi. Svo er bætt í með því að leggjast 

Hæstv. forseti. Í áratugi höfum við byggt ákvarðanir okkar um nýtingu náttúruauðlinda sjávar á ákveðnum tillögum. Við höfum auðvitað ekki öll verið nákvæmlega sammála um þær tillögur og tölur sem Hafrannsóknastofnun hefur gefið út í skýrslum sínum. En Hafrannsóknastofnun hefur þó verið sú stofnun sem við höfum notast við til að leggja mat á það hvað hægt væri að veiða og hvað hægt væri að nýta á Íslandsmiðum, hvað teldist innan eðlilegra nýtingarmarka o.s.frv. Í mörg ár hefur verið lagt til af Hafrannsóknastofnun að menn skyldu fá heimild til að veiða sjávarspendýr, þar með talið hvali. Nú er það svo, hæstv. forseti, að sumar hvalategundir eru algjörlega friðaðar og aðrar eru ætlaðar til nýtingar. Ég tel mjög eðlilegt að þær séu nýttar með skynsamlegum hætti og það sé okkur nauðsynlegt miðað við horfur okkar á lífríkinu að horfa til þess að nýta hvalina skynsamlega. Við eigum ekki að láta öðrum þjóðum það eftir að knýja okkur til annarrar niðurstöðu en að nýta náttúruna á sjálfbæran hátt. Ein hvalategund hefur vaxið mjög mikið hér við land. Hún er búin að vera alfriðuð frá 1956, hnúfubakurinn sem er sennilega mesti afræninginn á loðnustofninum og því lífríki sem nytjastofnar okkar byggja á. Við höfum svo sem ekki tekið til veiða á honum en ég held að það hljóti að koma að því að við munum gera það í náinni framtíð. Auðvitað vitum við að við munum fá andbyr gegn hugmyndum okkar. Það hefur alltaf legið fyrir, það er ekkert nýtt í því.

Hæstv. forseti. Það er alvarlegt þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra leyfir sér að gera jafnlítið úr starfi ötulla Íslendinga sem hafa aflað sér menntunar á því sviði markaðsvæðingar, að koma Íslandi á markað og kynna það með jákvæðum hætti í útlöndum. Hæstv. sjávarútvegsráðherra gerir lítið úr því starfi sem fjöldi Íslendinga hefur unnið. Stjórnvöld hafa fyrirskrifað að það eigi að markaðssetja Ísland og það eigi að markaðssetja það sem ríki sem hafi vit á því hvernig eigi að varðveita auðlindir. Það hafa menn reynt að gera í okkar þágu undanfarin 10–12 ár af mikilli meðvitund og miklum krafti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra fær að komast upp með það hér að eyðileggja allt það starf og gefa út yfirlýsingar af því tagi sem hann gerir úr ræðustóli núna, að þetta starf skipti í sjálfu sér engu máli.  Menntað fólk segir okkur öllum að þetta lagist ekki. Hvalur hefur verið markaðssettur um allan heim sem tákn fyrir umhverfisvernd. Hann er tákn fyrir meðvitund í umhverfismálum. Maður skýtur ekki táknmynd á borð við hvalinn og segir að hér sé allt í lagi, áhrifin lagist. Og það er rangt sem hv. talsmaður stjórnarþingmanna í salnum Pétur H. Blöndal segir, að umhverfisverndin skipti ekki máli. Hvað heldur líka hæstv. sjávarútvegsráðherra að þessir útgerðarmenn og fisksalar sem koma til hans séu að ráðleggja honum þegar þeir biðja um að fiskurinn okkar sé markaðssettur sem sjálfbær afurð, sé vottaður sem slík? Þeir eru að tala sama máli og Baldvin Jónsson, samtök bænda og þeir sem hafa verið að markaðssetja okkar hreinu vöru í útlöndum. Við erum lítið 300 þús. manna samfélag. Við eigum mikið undir því að vörur okkar séu áfram á markaði 

Virðulegi forseti. Ég kannast ekki við það að hafa gert lítið úr starfi Íslendinga sem hafa unnið að markaðsmálum. Þvert á móti vakti ég einmitt athygli á því hvernig markaðurinn hefur brugðist við á undanförnum mánuðum, m.a. með heimsóknum til mín, og ég hef vakið athygli á stöðu íslensks sjávarútvegs. Er það að gera lítið úr starfi okkar að markaðsmálum? Það er auðvitað alls ekki þannig. Hv. þingmaður sagði að við hefðum gert út á það að vera ríki sem hafi vit á því að nýta auðlindir. Já, það höfum við nákvæmlega verið að gera. Við höfum gert út á það að vera ríki sem vill nýta auðlindir sínar með sjálfbærum hætti. Það er grundvöllurinn þarna á bak við þegar við erum að hefja hvalveiðarnar. Hv. þingmaður talaði um að það væri menntað fólk sem hefði aðra skoðun. Með öðrum orðum, það er ómenntaður, óupplýstur lýður sem er ósammála hv. þingmanni. Það var það sem út af fyrir sig fólst í þessum orðum. Ég ætla ekki að hafa mjög mörg orð um þessi hvalamál. Mér fannst vera heilmikil tíðindi í þessari umræðu og það voru ekki tíðindin sem sneru að hvalamálunum, við höfum oft farið yfir þau mál. Stóru pólitísku tíðindin voru þau sem komu fram í máli hv. talsmanna Samfylkingarinnar sem kváðu upp úr um það sem mér var ekki ljóst að væri stefna þeirra, að þeir eru núna búnir að lýsa því yfir að þeir vilji leggjast á sveif með þeim sem vilja banna botnvörpuveiðar. Þeir vilja með öðrum orðum ekki stunda botnvörpuveiðar á úthöfunum, ekki fara þá leið sem við kusum að fara á ráðstefnunni hjá Sameinuðu þjóðunum á dögunum, líka Kanadamenn, ýmsar stórþjóðir og m.a. Evrópusambandið, þá leið að reyna að móta stefnu um það að vernda viðkvæm hafsvæði. Þegar hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir segir að tillaga mín og ríkisstjórnarinnar sem varð niðurstaða hjá Sameinuðu þjóðunum brjóti niður orðspor okkar er hv. þingmaður að segja nákvæmlega það sama væntanlega um aðrar þjóðir, og ríkjasambönd eins og Evrópusambandið, að Evrópusambandið brjóti niður orðspor þessara ríkja í náttúruverndarmálum með stefnu sinni sem var stefna okkar Íslendinga, að hafna yfirþjóðlegu banni við botnvörpuveiðum. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 65/2005, um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Ákvæði þetta kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekið af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Þessi tilskipun er rammatilskipun sem tekur á helstu grunnþáttum verðbréfamarkaða. Hún miðar m.a. að því að styrkja innri markaði ESB á sviði fjárfestingarþjónustu og kveður á um meginreglur um starfsemi fjármálafyrirtækja sem stunda verðbréfaviðskipti sem og um skipulega verðbréfamarkaði. Tilskipunin nemur úr gildi og kemur í stað tilskipunar ráðsins nr. 93/22/EBE um fjárfestingarþjónustu á sviði verðbréfaviðskipta. Eins og ég sagði áðan kallar hún á lagabreytingar. Utanríkismálanefnd mælir með því að þessi tillaga verði samþykkt. Nefndin fékk á sinn fund Berglindi Ásgeirsdóttur, Ólöfu Hrefnu Kristjánsdóttur og Sesselju Sigurðardóttur frá utanríkisráðuneyti og Harald Örn Ólafsson og Hrein Hrafnkelsson frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti.

Frú forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir er til staðfestingar ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 70/2005, um breytingu á XXII. viðauka (Félagaréttur) við EES-samninginn. Tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins miðar að því að samræma og styrkja reglur um yfirtökutilboð í Evrópu og tryggja jafna meðferð og aukin réttindi hluthafa í yfirtökum. Í tilskipuninni, sem nær til félaga sem fengið hafa skráningu fyrir einn eða fleiri flokka hlutabréfa og skipulegan verðbréfamarkað, eru sett lágmarksskilyrði sem ná bæði til skyldubundinna tilboða og almennra valfrjálsra tilboða en aðildarríkjum er heimilt að setja fleiri skilyrði og strangari ákvæði en kveðið er á um í tilskipuninni. Innleiðing til skipunarinnar kallar á lagabreytingu en meginhluti hennar hefur þegar verið innleiddur með lögum. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Hún fékk á sinn fund Berglindi Ásgeirsdóttur, Ólöfu Hrefnu Kristjánsdóttur og Sesselju Sigurðardóttur frá utanríkisráðuneyti og Harald Örn Ólafsson og Hrein Hrafnkelsson frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti.

Hæstv. forseti. Nefndin hefur tekið málið til meðferðar, fengið til sín gesti og allnokkuð af umsögnum. Í frumvarpinu er lagt til að tiltekin verkefni sem dómsmálaráðuneytið hefur til þessa haft með höndum verði flutt til smærri sýslumannsembætta víða um landið og í nefndaráliti er tilgreint hvaða verkefni þar kann einkum að vera um að ræða. Um er að ræða ákvarðanir sem eiga að hafa þann tilgang að styrkja sýslumannsembættin auk þess að gera afgreiðslu mála fljótlegri og skilvirkari. Með þessu er líka ætlunin að ráðuneytið verði betur í stakk búið til að sinna öðrum verkefnum. Nefndin áréttar að gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að ákvarðanir sýslumanna í þeim verkefnum sem ætlunin er að flytja verða samkvæmt almennum reglum kæranlegar til dómsmálaráðuneytisins og nefndin álítur því að ákvæði frumvarpsins geti einnig stuðlað að auknu réttaröryggi í stjórnsýslunni. Nefndin gerir ákveðnar breytingartillögur við frumvarpið. Hún leggur til að við frumvarpið verði bætt kafla sem breytir 4. og 5. tölul. 4. gr. laga um þjóðskrá og almannaskráningu. Þar er nú gert ráð fyrir því að almannaskráning byggist m.a. á gögnum dómsmálaráðuneytis um ættleiðingarleyfi og að sýslumenn gefi Þjóðskrá skýrslur um hjónavígslur, leyfi til skilnaðar að borði og sæng og leyfi til lögskilnaðar. Nefndin leggur annars vegar til að við ákvæðið verði bætt áskilnaði um að sýslumenn skuli veita Þjóðskrá skýrslur og gögn um ættleiðingarleyfi og að ákvæði um að dómsmálaráðuneyti fari með gögn um ættleiðingarleyfi verði þar af leiðandi fellt niður. Auk þess leggur nefndin til að inn í ákvæðið verði bætt áskilnaði um að sýslumenn skili til Þjóðskrár gögnum um staðfestar samvistir sem hafa að sjálfsögðu sama vægi við almannaskráningu og upplýsingar um önnur þau tilvik sem talin eru upp í greininni. Nefndin leggur einnig til breytingu á 24. gr. frumvarpsins, en þar er gert ráð fyrir að leyfi lögreglustjóra þurfi til að halda hlutaveltu sem er óbreytt frá núverandi fyrirkomulagi. Með hliðsjón af þeim breytingum á skipan lögreglumála sem taka gildi um næstu áramót, samanber lög nr. 46/2006, sem m.a. fela það í sér að ekki fara allir sýslumenn með lögreglustjórn, telur nefndin rétt að færa þessa leyfisveitingu frá lögreglustjórum til sýslumanna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrgreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Guðjón Ólafur Jónsson, Sigurður Kári Kristjánsson og Björgvin G. Sigurðsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Kolbrún Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu. Undir nefndarálitið rita Bjarni Benediktsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Birgir Ármannsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Kjartan Ólafsson og Sigurjón Þórðarson.

Hæstv. forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti og umsagnir frá Persónuvernd og talsmanni neytenda sem bárust á 132. löggjafarþingi. Með frumvarpinu er lagt til að lögleidd verði ákvæði um endurnot opinberra upplýsinga. Frumvarpið er byggt á tilskipun Evrópusambandsins um endurnot opinberra upplýsinga en lagt er til að gengið verði lengra í að þrengja gjaldtökuheimildir af upplýsingum úr opinberum skrám og af höfundarétti ríkisins á þessum upplýsingum en í tilskipuninni. Á fundum nefndarinnar kom fram að markmið frumvarpsins væri að auka möguleika fyrirtækja og einkaaðila á að endurnota upplýsingar frá hinu opinbera og stuðla þannig að hagvexti og atvinnusköpun en miklir hagnýtingarmöguleikar geta verið fólgnir í að skapa ný verðmæti úr upplýsingum sem eru í vörslum stjórnvalda. Þá kom einnig fram að ríkið tekur ekki gjald af höfundarétti sínum af þessum upplýsingum til þess að auka enn frekar endurnot opinberra upplýsinga. Í frumvarpinu kemur skýrt fram að með hugtakinu „endurnot opinberra upplýsinga“ er vísað til þess að einkaaðili noti slíkar upplýsingar í öðrum tilgangi en ætlunin var þegar þeirra var aflað af hálfu stjórnvalda. Heimild til endurnota byggist á því að aðgangur að upplýsingum sé heimill samkvæmt lögum en takmarkast við að endurnotin mega ekki brjóta í bága við lög og geta þarf uppruna upplýsinganna og hver ber ábyrgð á vinnslu þeirra. Með vísan til þess hve mikilvægt er að almennt sé byggt á réttum upplýsingum telur nefndin nauðsynlegt að opinberar upplýsingar séu uppfærðar mjög reglulega. Nefndin ræddi sérstaklega atriði sem snerta höfundarétt ríkis og sveitarfélaga annars vegar og annarra rétthafa hins vegar. Á fundum nefndarinnar kom fram að frumvarpinu sé ekki ætlað að gera neinar breytingar á gildandi rétti í þeim efnum. Nefndin áréttar hins vegar mikilvægi þess að stjórnvöld fari skilyrðislaust eftir þeim reglum sem settar eru fram í frumvarpinu um að nafn rétthafa sé ávallt tilgreint þegar stjórnvöld gera upplýsingar aðgengilegar almenningi. Það er síðan á ábyrgð þess aðila sem endurvinnur upplýsingarnar að gæta að rétti þess höfundar. Nefndin tekur fram að með ákvæðum frumvarpsins verður almenningi tryggður aðgangur að upplýsingum á kostnaðargrundvelli. Þannig mun almenningur greiða þjónustugjald fyrir aðgang að upplýsingum sem má ekki vera hærra en sem nemur kostnaðinum við að veita aðganginn. Jafnframt bendir nefndin á að lögleiðing ákvæða frumvarpsins mun hafa kostnaðarlækkun í för með sér fyrir opinbera aðila að því marki sem þeir hafa hingað til þurft að greiða hærra gjald en sem nemur slíkum kostnaði. Loks telur nefndin nauðsynlegt að taka fram að frumvarpið felur ekki í sér neina breytingu á gildandi rétti um aðgang almennings að gögnum hjá stjórnvöldum heldur er einungis verið að setja reglur um hvernig aðgangur skuli veittur og skilyrði fyrir honum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, Sigurður Kári Kristjánsson og Björgvin G. Sigurðsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson og Guðrún Ögmundsdóttir skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Bjarni Benediktsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Kjartan Ólafsson og Sigurjón Þórðarson. Ég vil, hæstv. forseti, að lokum geta þess að nefndarmönnum hafa borist ákveðnar ábendingar varðandi tæknileg atriði í frumvarpinu sem kunna að leiða til þess að málið verði tekið fyrir að nýju milli 2. og 3. umr. og áskilur nefndin sér rétt til að hafa þann háttinn á.

Virðulegi forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti auk þess að fá umsagnir. Í frumvarpinu er lagt til að gatnagerðargjald verði skilgreint sem skattur sem er almennt ætlað að standa undir gatnagerð sveitarfélaga. Í samræmi við áskilnað stjórnarskrár um gilda skattlagningarheimild er kveðið á um atriði sem lúta að skattskyldu, skattstofni, ákvörðun gjaldsins og gjalddaga. Gert er ráð fyrir að reglur um gjaldstofn gatnagerðargjalds verði einfaldaðar og að innheimta þess verði bundin við þéttbýli. Þá er að finna heimildir til handa sveitarfélögum til að ákvarða álagningarhlutfall og beita almennum og sérstökum lækkunarheimildum innan þeirra marka sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Í umsögnum Sambands íslenskra sveitarfélaga og einstakra sveitarfélaga var óskað framlengingar á bráðabirgðaákvæði núgildandi laga um gatnagerðargjald, nr. 17/1996, sem heimilar sveitarfélögum töku sérstaks gjalds, svokallaðs B-gatnagerðargjalds, í tíu ár frá gildistöku þeirra vegna tiltekinna framkvæmda. Til stuðnings var vísað til þess að vegna fjárskorts hefði sumum sveitarfélögum ekki tekist að klára umræddar framkvæmdir og því væri nauðsynlegt að framlengja umræddan frest sem að óbreyttu rennur út um næstu áramót. Af hálfu nefndarinnar var fallist á þetta sjónarmið. Með hliðsjón af framangreindu leggur nefndin til þá breytingu að við bætist bráðabirgðaákvæði sem mæli fyrir um að heimild sveitarfélaga til töku gjaldsins verði framlengd til þriggja ára. Nauðsynlegt er að það ákvæði taki gildi 1. janúar 2007 en í gildistökuákvæði frumvarpsins er ráðgert að lögin taki gildi 1. júlí 2007. Þar sem heimild til töku B-gatnagerðargjalds samkvæmt núgildandi lögum fellur úr gildi um áramót er þörf á sérstöku gildistökuákvæði sem mælir fyrir um heimild sveitarfélaga til töku B-gatnagerðargjalds frá þeim tíma. Nefndin leggur jafnframt til nokkrar minni háttar breytingar á ákvæðum frumvarpsins. Í fyrsta lagi þá breytingu að ákvæði 1. mgr. 3. gr. og ákvæði 1. málsl. 5. mgr. 3. gr. verði orðuð með skýrari hætti en nú er gert. Í öðru lagi að nýjum málslið verði bætt við 3. tölul. 3. mgr. 5. gr. sem mæli fyrir um að ef stækkun tiltekins íbúðarhúss eða, eftir atvikum, sameignar í fjölbýlishúsi fer umfram þá 30 fermetra sem gjaldfellingar- og lækkunarheimildir frumvarpsgreinarinnar taka til skuli gatnagerðargjald greiðast af því sem umfram er. Í þriðja lagi að orðalagi 2. og 3. málsl. 2. mgr. 6. gr. verði breytt í þeim tilgangi að gjalddagi gatnagerðargjalds, sem til fellur þegar forsendur undanþágu eru ekki lengur fyrir hendi, taki mið af því hvort byggingaryfirvöld hafi átt þess kost að meta hvort skilyrði álagningar séu fyrir hendi eða ekki. Þannig skuli gjalddagi og eindagi fara eftir reglunni í 2. mgr. 7. gr. ef breytt notkun er háð samþykki byggingaryfirvalda en að öðrum kosti skuli gjalddagi vera 30 dögum eftir að forsendur breyttust og eindagi einum mánuði síðar. Í fjórða lagi er svo lagt til að 9. gr. frumvarpsins um endurgreiðslu gatnagerðargjalds vegna afturköllunar eða ógildingar á lóðarúthlutun eða skila á lóð skuli taka til hliðstæðra atvika í tengslum við samþykkt byggingarleyfi. Þó er gerður sá fyrirvari að í þeim tilvikum sé gjalddagi endurgreiðslu kominn undir því að byggingarleyfishafi hafi sannanlega krafist hennar. Að lokum vill nefndin taka fram til skýringar að með fermetrafjölda í skilningi frumvarpsins er átt við brúttófermetrafjölda gólfflatar. Við afgreiðslu málsins hefur athygli félagsmálanefndar verið vakin á því að hvorki er að finna í frumvarpinu ákvæði um skyldur sveitarfélaga til gatnagerðar né um eignarhald og viðhaldsskyldu á götu, en mest hefur borið á slíkum ágreiningi á Akureyri, samanber svonefnt Meðalteigsmál sem nú er til athugunar hjá umboðsmanni Alþingis. Nefndin telur að eðlilegt sé að á þessum málum verði fremur tekið við væntanlega endurskoðun skipulags- og byggingarlaga en í lögum sem eingöngu varða álagningu og innheimtu gatnagerðargjalds. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Pétur H. Blöndal og Magnús Þór Hafsteinsson skrifa undir álitið með fyrirvara. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir tekur undir sjónarmið einstakra sveitarfélaga um að álagning gatnagerðargjalds eigi að meginstefnu til að taka til dreifbýlis jafnt sem þéttbýlis. Hv. þm. Pétur H. Blöndal álítur að svigrúm sveitarfélaga samkvæmt frumvarpinu til að ákveða undanþágur frá gatnagerðargjaldi séu of rúmar. Einar Oddur Kristjánsson og Lúðvík Bergvinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ögmundur Jónasson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi. Undir álitið rita auk mín hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Ellert B. Schram, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Birkir J. Jónsson og Magnús Þór Hafsteinsson, með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli framsögumanns félagsmálanefndar skrifa ég undir þetta nefndarálit með fyrirvara og, eins og fram kemur í nefndarálitinu, með leyfi forseta, „Jóhanna tekur undir sjónarmið einstakra sveitarfélaga um að álagning gatnagerðargjalds eigi að meginstefnu til að taka til dreifbýlis jafnt sem þéttbýlis“. Hér tek ég einkum undir þau sjónarmið sem fram hafa komið frá Reykjavíkurborg í þessu máli sem ég tel réttmæt og vitna ég því til umsagnar Reykjavíkurborgar. Þar segir, með leyfi forseta: „Borgarráð samþykkti umsögnina, sem fylgir í ljósriti, og leggur áherslu á að horfið verði frá því að binda heimild til innheimtu gatnagerðargjalds við fasteignir í þéttbýli. Það gengur gegn jafnræðisreglunni að einungis hluti fasteignareigenda, sem hyggur á framkvæmdir í sveitarfélaginu, sé látinn standa undir gatnagerð í sveitarfélaginu í formi skattgreiðslna. Götur í sveitarfélaginu eru hluti grunngerðar samfélagsins sem allir íbúar njóta góðs af og því engin haldbær rök fyrir því að undanþiggja íbúa, sem búa utan hins skilgreinda þéttbýlis sveitarfélagsins, frá þátttöku. Verði frumvarpið óbreytt að lögum mun Reykjavíkurborg ekki geta innheimt gatnagerðargjald vegna fasteigna á Kjalarnesi utan Grundarhverfis þrátt fyrir að gatnakerfi Reykjavíkurborgar nýtist eigendum þeirra fasteigna.“ Það er nánar farið út í þessa umsögn Reykjavíkurborgar sem lögð var fyrir félagsmálanefnd og þar segir að samkvæmt 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins sé lögunum einungis ætlað að taka til fasteigna í þéttbýli eins og það er afmarkað hverju sinni samkvæmt staðfestri skipulagsáætlun. Í athugasemdum með frumvarpinu segir að með þessu ákvæði sé tekið af skarið um að innheimta gatnagerðargjalds sé bundin við þéttbýli og að ekki sé um efnisbreytingu að ræða frá því sem talinn er hafa verið gildandi réttur, heldur séu tekin af öll tvímæli um þetta atriði. Engin rök eru hins vegar færð fyrir því af hverju lögin eigi ekki að taka til húsa í dreifbýli. Talið hefur verið að ákvæði núgildandi laga séu ekki nægilega skýr að því er varðar álagningu gatnagerðargjalds í dreifbýli og hafa þau leitt til ágreinings. Við úrlausn slíkra ágreiningsmála og skýringu núgildandi laga um gatnagerðargjald að því er varðar gildissvið með tilliti til dreifbýlis hefur verið litið til þess annars vegar að eldri lög um gatnagerðargjald hafi haft þann tilgang að stuðla að gatnagerð í þéttbýli og tryggja fjármagn til þess verkefnis og hins vegar að núgildandi lög taki einungis til lóða í þrengri merkingu og geti því ekki átt við um jarðveg í dreifbýli, samanber úrskurð félagsmálaráðuneytisins frá 25. október 2001 og dóm Héraðsdóms Reykjavíkur vegna sama máls frá 14. apríl 2003. Vegna óskýrleika núgildandi laga að þessu leyti hefur þótt rétt að skýra ákvæði þeirra þröngt og er það ástæða þess að byggingar í dreifbýli hafa verið taldar utan gildissviðs laganna. Síðar segir, með leyfi forseta: „Augljóst er að mismunandi skattþrep eftir t.d. búsetu innan sama sveitarfélags eru ekki í anda jafnræðisreglunnar. Til þess að ákveða slíkt ójafnræði meðal þegnanna hlýtur að þurfa að setja fram mjög þung rök en það er ekki gert í frumvarpinu eða athugasemdum með því. Að mati undirritaðs væri því nær að taka af skarið og kveða með skýrum hætti á um að lögin skuli gilda um allar byggingar innan sveitarfélags, hvort sem er í þéttbýli eða dreifbýli.“ Síðan leggja þeir til ákveðna breytingartillögu. Virðulegi forseti. Það er ástæða til að geta þess hér að aðspurður sagði fulltrúi Sambands sveitarfélaga á fundinum að hann tæki undir að það væri æskilegt að heimild væri til staðar til þess að leggja gatnagerðargjald á aðra en íbúa í þéttbýli. Þetta er önnur ástæðan fyrir þeim fyrirvara sem ég set hér fram og hinn fyrirvari minn lýtur að því sem fram kemur í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Við afgreiðslu málsins hefur athygli félagsmálanefndar verið vakin á því að hvorki er að finna í frumvarpinu ákvæði um skyldur sveitarfélaga til gatnagerðar né um eignarhald og viðhaldsskyldu á götu, en mest hefur borið á slíkum ágreiningi á Akureyri, samanber svonefnt Melateigsmál sem nú er til athugunar hjá umboðsmanni Alþingis. Nefndin telur að eðlilegt sé að á þessum málum verði fremur tekið við væntanlega endurskoðun skipulags- og byggingarlaga en í lögum sem eingöngu varða álagningu og innheimtu gatnagerðargjalds.“ Ég hefði viljað kveða fastar að orði en hér er lagt til. Ég tel nauðsynlegt að í umhverfisráðuneytinu verði þetta mál tekið mjög föstum tökum og skoðað við endurskoðun skipulags- og byggingarlaga sem ég er sammála um að þetta álitaefni eigi heima í. Þegar maður fer að kynna sér þetta mál nánar er alveg ótrúlegt hvernig farið hefur verið með íbúa í téðri götu á Akureyri og vitna ég hér í niðurstöðu ráðuneytisins sem hefur fjallað um það mál. Þannig var farið með málið að lóðarhöfum og síðar fasteignareigendum við Melateig var falið eignarhald á götumannvirkjum lóðarinnar með þeim afleiðingum að þeir bera ábyrgð á viðhaldi og umhirðu mannvirkjanna. Það kemur hér fram í niðurstöðu ráðuneytisins, með leyfi forseta: „Er það mat ráðuneytisins að eignarhald og þar af leiðandi viðhaldsskylda umræddra mannvirkja séu verkefni sveitarfélagsins samkvæmt fyrrnefndum ákvæðum.“ Einnig kemur hér fram, með leyfi forseta: „Á grundvelli þeirra forsendna sem að framan hafa verið raktar“ - og þá er verið að lýsa þessu máli - „er það álit ráðuneytisins að fyrirkomulag Akureyrarkaupstaðar við gatnagerð um Melateig á Akureyri sem og ákvörðun sveitarfélagsins að undanskilja sig eignarhaldi á götumannvirkjum þar sé að verulegu leyti í ósamræmi við lög. Ráðuneytið telur að í ljósi eðlis gatnagerðargjalds og þjónustugjalds hafi Akureyrarkaupstað verið óheimilt að innheimta að fullu gatnagerðargjald af lóðarhafa Melateigs en láta lóðarhafa engu að síður annast alla gatnagerð á lóðinni á eigin kostnað. Er það álit ráðuneytisins að undir þessum kringumstæðum hafi Akureyrarkaupstað borið að veita lóðarhafa afslátt af gatnagerð sem næst þeirri fjárhæð sem sveitarfélagið sparaði sér með umræddu fyrirkomulagi.“ Það mætti hafa fleiri orð um þetta mál og niðurstöðu ráðuneytisins sem er allítarleg og gengur öll í þá átt að taka undir þau sjónarmið sem íbúar við Melateig hafa sett fram varðandi gatnagerð á lóðinni. Því tek ég mjög sterklega undir það sem ég hefði viljað kveða fastar að í greinargerðinni, að þetta álitaefni verði kirfilega neglt niður í skipulags- og byggingarlögum og að þetta geti ekki átt sér stað í framtíðinni. Mér skilst varðandi þetta tiltekna mál að núna sé verið að leita leiða til að koma til móts við íbúa Melateigs hvað þau atriði varðar sem íbúarnir hafa sett fram. Sjónarmið þeirra eru sannarlega mjög gild í þessu máli.

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit hv. félagsmálanefndar um frumvarp til laga um gatnagerðargjald sem ég skrifa undir með fyrirvara. Fyrirvari minn lýtur að því að hér er um að ræða skatt og samkvæmt stjórnarskránni ber að ákvarða með lögum hvernig skattar skuli á lagðir. Hins vegar eru undanþáguheimildir og lækkunarheimildir sveitarfélaga það rúmar og liprar að ég hef töluverðar efasemdir um að allir borgarar séu jafnsettir og að þetta ákvæði stjórnarskrárinnar sé uppfyllt. Frú forseti. Það er ljóst að hér er verið að hverfa frá því að hafa gatnagerðargjaldið sem þjónustugjald, þ.e. gjald fyrir að gera götu við viðkomandi hús, yfir í það að vera hreinn skattur sem ætti að vera óháður kostnaði við gerð gatna við viðkomandi hús og þarf ekki að vera neitt háður því. Þegar skattur er lagður á kemur tvennt til, hann skal vera samkvæmt lögum og svo þarf að gæta að því að fjárveitingavald sveitarfélaga er mjög frjálst, eins og ríkisins, og þess vegna geri ég líka athugasemd við það að gatnagerðargjaldið skuli vera ætlað eingöngu til gatnagerðar. Þar held ég að sveitarfélögum séu settar of þröngar skorður. Það gæti orðið merkilegt viðfangsefni ef upp kæmi sú staða að sveitarfélag ætti í verulegum fjárhagsvandræðum út af þjónustu sinni á einhverjum sviðum en sæti uppi með mikla sjóði í gatnagerðargjaldi sem það mætti ekki eyða af því að peningarnir rynnu ekki í gatnagerð. Það er ljóst að ef Alþingi setur lög sem ákvarða mjög háa skatta á ákveðinn skattstofn og veitir svo mjög rúmar og liprar heimildir til lækkunar er í rauninni búið að framselja löggjafarvaldið eða fara fram hjá því ákvæði stjórnarskrárinnar að skattar skuli ákveðnir með lögum. Ég geri sem sagt athugasemd við það að þetta gjald er hugsanlega of hátt og heimildirnar of léttar og liprar og gætu jafnvel leitt til mismununar á milli borgaranna. Með því að hækka gjaldið eitt árið og lækka það næsta ár og svo aftur hækka það gætu ákveðnir aðilar fengið of mikinn skatt og aðrir of lágan. Svo geri ég líka athugasemd við að ráðstöfunin sé lögbundin.

Virðulegi forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti og einnig hafa umsagnir borist. Frumvarpið er að efni til innleiðing á ákvæðum tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins og hefur það að markmiði að stuðla að aukinni samvinnu atvinnurekenda og starfsmanna þeirra. Er miðað við að fyrirtækjum þar sem starfa a.m.k. 50 manns verði gert skylt að kynna tiltekin málefni fyrir starfsmönnum sínum og gefa þeim undir ákveðnum kringumstæðum kost á samráði. Þessi skylda atvinnurekanda er þó ekki takmarkalaus því að við mismunandi aðstæður getur hann bundið upplýsingar trúnaði eða látið hjá líða að veita þær. Fyrra úrræðinu getur hann beitt ef lögmætir hagsmunir fyrirtækis krefjast en hinu síðara aðeins ef upplýsingagjöfin gæti leitt til alvarlegs tjóns fyrir starfsemina. Frumvarpið tekur aðeins til aðila í atvinnurekstri og því heyra opinberar stofnanir sem hafa með höndum stjórnsýsluhlutverk ekki undir ákvæði þess. Þá er í samræmi við aðlögunarheimildir tilskipunarinnar gert ráð fyrir því í bráðabirgðaákvæði að gildissvið frumvarpsins verði takmarkað fram til 1. mars 2008 við fyrirtæki þar sem starfa að jafnaði a.m.k. 100 starfsmenn. Á fundi nefndarinnar kom fram að þarfir launafólks fyrir upplýsingar og samráð og heimildir atvinnurekenda til stjórnunar eru hvort tveggja mikilvægir hagsmunir sem erfitt getur verið að gera jafnhátt undir höfði í lagatexta. Verði frumvarp þetta að lögum leggur nefndin því mikla áherslu á að aðilar vinnumarkaðarins nýti heimild sína samkvæmt 6. gr. og útfæri nánar tilhögun og framkvæmd upplýsingagjafar og samráðs innan fyrirtækja, eftir atvikum í kjarasamningi eða með samkomulagi á vinnustað. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Ellert B. Schram skrifa undir álitið með fyrirvara. Þau áskilja sér jafnframt rétt til að leggja fram breytingartillögur. Þau vilja að gildissvið frumvarpsins verði rýmkað og að aðilum vinnumarkaðarins verði ekki heimilað að semja sig frá þeim lágmarkskröfum sem frumvarpið gerir. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson skrifar undir álitið með fyrirvara. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og Lúðvík Bergvinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og gerir fyrirvara við álitið. Undir þetta rita hv. þm. Dagný Jónsdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Ellert B. Schram, með fyrirvara, Pétur H. Blöndal, Birkir Jón Jónsson og Magnús Þór Hafsteinsson, með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Þegar þetta mál var hér til 1. umr. tók ég þátt í þeirri umræðu og rakti ítarlega skoðanir mínar á þessu frumvarpi og hve aftarlega við værum meðal þeirra þjóða sem við berum okkur saman við að koma hér á atvinnulýðræði sem er vel þekkt í öðrum löndum og hefur verið í marga áratugi. Með þessu frumvarpi erum við að uppfylla ákvæði tilskipunar en það var gert með þeim hætti að það tók í fyrsta lagi mjög langan tíma og að auki komu aðilar vinnumarkaðarins sér ekki saman um efni frumvarpsins. Því fól félagsmálaráðuneytið Rannsóknasetri vinnuréttar- og jafnréttismála við Viðskiptaháskólann á Bifröst að semja drög að frumvarpi til innleiðingar á ákvæðum tilskipunarinnar hér á landi. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, sem ég ætla að halda til haga að nú þegar við innleiðum smáskref í áttina að einhverjum vísi að atvinnulýðræði er í þessu frumvarpi gengið eins skammt og hægt er, öll frestunarákvæði og lágmarksréttur nýtt að fullu og það er það sem ég er mjög óánægð með. Það kemur fram í nefndaráliti sem framsögumaður félagsmálanefndar mælti fyrir að við, fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni, skrifum undir álitið með fyrirvara og áskiljum okkur jafnframt rétt til að leggja fram breytingartillögu. Við viljum að gildissvið frumvarpsins verði rýmkað og að aðilum vinnumarkaðarins verði ekki heimilað að semja sig frá lágmarkskröfum sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Það kemur einmitt fram í ákvæðum þessa frumvarps að slíkt er heimilt. Við flytjum því breytingartillögur sem mæta þessum sjónarmiðum okkar sem ég vil nú gera grein fyrir í örstuttu máli. Það er í fyrsta lagi gildissvið laganna, það er einungis gert ráð fyrir að lögin nái til fyrirtækja þar sem starfa að jafnaði a.m.k. 50 starfsmenn á innlendum markaði. Að auki er sett ákvæði til bráðabirgða sem felur í sér að fram til 1. mars 2008 eigi ákvæði þessa frumvarps, sem er aðeins smávísir að atvinnulýðræði, að takmarkast við fyrirtæki þar sem starfa að jafnaði a.m.k. 100 starfsmenn. Það á sem sagt fyrst að innleiða þetta þannig að það nái aðeins til fyrirtækja þar sem starfa 100 starfsmenn og síðan þegar lögin eru þá að fullu komin til framkvæmda nær gildissviðið til fyrirtækja þar sem starfa a.m.k. 50 starfsmenn. Hvað þýðir þetta, virðulegi forseti? Þetta þýðir að fram til 1. mars 2008 nær ákvæðið til 224 fyrirtækja og þegar það hefur að fullu verið innleitt nær það til 437 fyrirtækja. Við erum sem sagt að tala um að þegar þetta hefur verið innleitt að fullu og nær þá til 437 fyrirtækja erum við sennilega að tala um kringum 4 þús. starfsmenn, virðulegi forseti. Hvað eru nú margir starfsmenn á vinnumarkaðnum? Um það fékk ég tölu og þar erum við að tala um 164.880 starfsmenn þegar talið er alveg niður í smæstu fyrirtæki en ákvæði þessa frumvarps þegar það hefur að fullu tekið gildi nær rétt til liðlega 4 þús. starfsmanna og á að innleiða í þrepum. Það sjá allir í hendi sér að við erum ekki að taka stórt skref í áttina að virku atvinnulýðræði hér á landi. Reyndar hafði ASÍ lagt til að ákvæðið ætti að ná til fyrirtækja sem hefðu í þjónustu sinni a.m.k. 20 starfsmenn þannig að það var langur vegur frá því að sjónarmið mættust að því er varðar atvinnurekendahliðina og launþegahliðina í þessu máli. Við leggjum í þessari breytingartillögu á þskj. 524 til að í stað orðanna „50 starfsmenn“ í 1. mgr. komi: 20 starfsmenn. Þar mætum við sjónarmiðum ASÍ og við leggjum til, til þess að koma þá aðeins til móts við sjónarmið Samtaka atvinnulífsins, að í ákvæði til bráðabirgða í stað orðanna „100 starfsmenn“ komi: 50 starfsmenn, sem gildi þá til 1. mars 2009 en að ákvæði frumvarpsins nái til 20 starfsmanna þegar það hefur að fullu tekið gildi. Ég held að það sé algjört lágmark að gera þetta með þessum hætti. Þessa breytingartillögu flytja ásamt mér hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson. Auk framangreinds leggjum við til breytingu á 6. gr. frumvarpsins. Þar segir: „Heimilt er með kjarasamningum eða samningum milli atvinnurekanda og fulltrúa starfsmanna að kveða á um tilhögun og framkvæmd upplýsingagjafar og samráðs innan fyrirtækja og eftir atvikum að víkja frá ákvæðum 4. og 5. gr. að því tilskildu að markmiða laganna sé gætt, sbr. 2. gr.“ Þetta eru auðvitað mikilvæg ákvæði sem heimilt er þarna að víkja frá, sem er 4. og 5. gr. 4. gr. fjallar um upplýsingar, að atvinnurekendur skuli veita fulltrúum starfsmanna upplýsingar um eftirfarandi, með leyfi forseta: „a. nýliðna þróun og horfur varðandi starfsemi og fjárhagsstöðu fyrirtækisins, b. stöðu, skipulag og horfur í atvinnumálum í fyrirtækinu og um allar ráðstafanir sem fyrirsjáanlegar eru, einkum ef atvinnuöryggi er ógnað, c. ákvarðanir sem líklegt er að leiði til verulegra breytinga á skipulagi vinnunnar eða á ráðningarsamningum starfsmanna, þar með taldar ákvarðanir sem eru byggðar á ákvæðum laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum og hópuppsagnir.“ Síðan er það sem einnig má víkja frá, 5. gr., og hún fjallar um samráð, t.d. eins og segir, með leyfi forseta, í inngangi þeirrar greinar: „Í framhaldi af upplýsingagjöf skv. b- og c-lið 1. mgr. 4. gr. skal fulltrúum starfsmanna gefast kostur á samráði með því að eiga fund með atvinnurekanda og fá viðbrögð frá honum við því áliti sem þeir kunna að setja fram. Jafnframt skal atvinnurekandi gera fulltrúum starfsmanna grein fyrir ástæðum viðbragða sinna.“ Þetta eru tvö mikilvæg atriði sem atvinnurekendum er heimilt að víkja frá, það er þeirra einna að ákveða hvort þeir víki frá þessum ákvæðum laganna eða ekki þannig að eftir því sem lengra og dýpra er kafað ofan í þetta mál er það hvorki fugl né fiskur, virðulegi forseti. Hvernig til tekst svo með framkvæmdina á því ræðst auðvitað mikið af því hvernig aðilar vinnumarkaðarins halda á þessu máli í framhaldinu, hvort ASÍ efni þá til skipulagðrar kynningar á rétti og skyldum starfsfólks samkvæmt þessum lögum og upplýsi t.d. trúnaðarmenn fyrirtækjanna um innihald þessara laga og hvernig launþegar geti sem best nýtt sér þau. Reynslan verður að skera úr um hvernig það gengur. Ég fór ofan í bæði greinargerð og einstakar greinar þessa frumvarps við 1. umr. þar sem ég sýndi fram á hve loðið þetta frumvarp er og ákvæði þess og hvað það væri raunverulega allt í hendi atvinnurekenda að víkja frá þessu, ákveða sjálfir hvenær þeir kalla til þessa samráðs, með hve löngum fyrirvara þegar eitthvað kemur upp í starfseminni sem t.d. ógnar atvinnuöryggi starfsmanna o.s.frv. Mér finnst ekki mikil reisn yfir því hvernig þjóðþing Íslendinga leiðir í lög fyrsta vísi að atvinnulýðræði hér á landi. Ég vil halda til haga í lok máls míns, skal ekki tefja þessa umræðu frekar, að við nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar höfum flutt tillögu til þingsályktunar á Alþingi um atvinnulýðræði þar sem við lögðum til að félagsmálaráðherra skipaði nefnd sem hefði það hlutverk að gera tillögur um það hvernig unnt sé að tryggja áhrif starfsmanna í stjórnum og ákvarðanatöku í fyrirtækjum og stofnunum á vegum ríkis og sveitarfélaga. Í því sambandi yrði haft til hliðsjónar og skoðaðar hvaða leiðir hefðu verið farnar í nágrannalöndunum, einkum í Danmörku og Þýskalandi og jafnframt á vettvangi Evrópusambandsins sem, eins og ég sagði áðan, eru komin miklu lengra í framþróun atvinnulýðræðis en við hér á landi. Það er sannfæring mín að ef við innleiðum atvinnulýðræði hér með skipulögðum hætti verði það bæði til hagsbóta fyrir launþegana og fyrir fyrirtækin sjálf.

Hæstv. forseti. Yfirlýst markmið þessa lagafrumvarps er í sjálfu sér góðra gjalda vert en það fjallar um upplýsingar og samráð í fyrirtækjum. Það kveður á um að stjórnendur fyrirtækja skuli veita starfsmönnum upplýsingar í tilteknum tilvikum. Hins vegar er frumvarpið þrátt fyrir ágæt markmið í rauninni hvorki fugl né fiskur og það er háð ýmsum takmörkunum sem vekja spurningar hjá mér. Þannig á það aðeins að taka til fyrirtækja sem stunda atvinnurekstur sem kallað er og kveðið er á um það í 3. gr. frumvarpsins en í skýringum með henni segir á þá leið að opinberar stofnanir sem hafi með höndum stjórnsýsluverkefni falli utan hugtaksins, og þar með utan þessara laga, enda geti slíkar stofnanir ekki talist stunda atvinnustarfsemi eða rekstur í framangreindum skilningi. Með öðrum orðum fellur almenn opinber starfsemi eins og skólar og sjúkrahús utan þessara laga og starfsmenn slíkra stofnana eiga ekki rétt á því að þeim séu veittar upplýsingar sem kveðið er á um í þessu frumvarpi. Og hverjar skyldu þær vera? Jú, þær eru skilgreindar í 4. gr. frumvarpsins en þar er vísað til þess að „atvinnurekendur skulu veita fulltrúum starfsmanna upplýsingar um eftirfarandi: a. nýliðna þróun og horfur varðandi starfsemi og fjárhagsstöðu fyrirtækisins, b. stöðu, skipulag og horfur í atvinnumálum í fyrirtækinu og um allar ráðstafanir sem fyrirsjáanlegar eru, einkum ef atvinnuöryggi er ógnað, c. ákvarðanir sem líklegt er að leiði til verulegra breytinga á skipulagi vinnunnar eða á ráðningarsamningum starfsmanna, þar með taldar ákvarðanir sem eru byggðar á ákvæðum laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum og hópuppsagnir“. Með öðrum orðum er hér verið að ræða um þá skyldu atvinnurekandans að veita starfsmönnum upplýsingar ef breytingar verða á starfsvettvangnum í starfseminni sem geta haft áhrif á einstaklinga sem þar starfa. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum er þetta ekki látið taka til opinberrar starfsemi? Hvers vegna eru menn með þessar hömlur? Mér er það fullkomlega óskiljanlegt. Síðan verð ég að játa að ég hef ákveðnar efasemdir um gildi þessara laga með hliðsjón af því að atvinnurekandinn hefur einhliða vald til að binda fulltrúa starfsmanna trúnaði. Hann getur skilgreint þær upplýsingar sem hann veitir sem trúnaðarmál sem launamaðurinn geti aldrei greint frá, í sumum tilvikum jafnvel eftir að hann lýkur störfum hjá fyrirtækinu. Að vísu segir að það skuli gert á grundvelli hlutlægra forsendna, ég man nú ekki hvernig þetta er orðað nákvæmlega en það eiga að vera hlutlægar aðstæður sem þá lúta að hagsmunum fyrirtækisins. Það segir í 7. gr., með leyfi forseta: „Atvinnurekanda er ekki skylt að veita fulltrúum starfsmanna upplýsingar eða að hafa við þá samráð ef upplýsingarnar eru samkvæmt hlutlægum viðmiðum þess eðlis að það geti valdið alvarlegu tjóni eða röskun á starfsemi fyrirtækisins.“ Í 8. gr., með leyfi forseta: „Atvinnurekanda er heimilt að binda upplýsingar sem hann veitir fulltrúum starfsmanna trúnaði á grundvelli lögmætra hagsmuna fyrirtækisins.“ Þarna er þetta vissulega skilgreint, „á grundvelli lögmætra hagsmuna fyrirtækisins“, en ég hef ákveðnar efasemdir um gildi þessa. Mín megingagnrýni á þetta frumvarp er hve takmarkandi þetta er gagnvart opinberri starfsemi. Ég vildi gjarnan fá rök fyrir því frá stjórnarmeirihlutanum og ráðuneytinu hvernig á því standi að opinbera geiranum er haldið fyrir utan upplýsingalögin. Ég óska eftir upplýsingum frá stjórnarmeirihlutanum og ráðuneytinu um hvernig á því standi að opinberri starfsemi er haldið fyrir utan þessi lög og hvernig á því stendur að starfsemi sem telst til stjórnsýslunnar er haldið þarna fyrir utan. Ég vek athygli á gagnrýni sem hefur komið frá samtökum opinberra starfsmanna þar að lútandi án þess að þeir hafi nokkurn tíma fengið viðhlítandi svör við því. Hvernig stendur á því að opinberri stjórnsýslu er haldið fyrir utan þessi lög um upplýsingar og samráð í fyrirtækjum?

Hæstv. forseti. Ég sætti mig ekki við það að við ljúkum þessu máli án þess að ég fái skýringar á því hvers vegna opinberri starfsemi er haldið fyrir utan lög um upplýsingar og samráð í fyrirtækjunum þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar samtaka launafólks á þessum vettvangi um að svo verði gert.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á var spurt um þessi atriði í hv. félagsmálanefnd. Þau svör sem fengust varðandi þetta mál voru í rauninni þau að þegar unnið var að þessari tilskipun hefði verið alveg ljóst að menn ákváðu að hafa allar lágmarkskröfur í þessu frumvarpi. Við vitum að það er ekki mikil hefð fyrir þessu máli hér á landi, þ.e. upplýsingum og samráði, og menn vildu meina að þetta þyrfti tíma og þess vegna er þessi aðlögunarmöguleiki innan tilskipunarinnar. Það er kannski ekki síst þess vegna sem við í hv. félagsmálanefnd leggjum það til og skýrum frá því í nefndaráliti okkar að menn noti þetta tækifæri - hér erum við komin með þennan grunn - til að semja um þetta og taka þetta upp í kjarasamningum þannig að þessi hefð komist á. Síðan er það auðvitað þannig í hinum opinbera geira sem hv. þm. Ögmundur Jónasson þekkir nú manna best hér og miklu betur en ég nokkurn tíma að þar gilda lög um stjórnsýslu og upplýsingaskyldu og ná vonandi til einhverra þátta. Ég get hins vegar alveg fallist á sjónarmið hv. þingmanns þó að við tökum ekki tillit til þeirra í breytingartillögum við þetta mál. Við töldum sem svo að þetta væri sá grunnur sem við þyrftum að byrja á en ég er þess fullviss að það líða ekkert mörg ár áður en þetta mál kemur aftur hingað inn á hið háa Alþingi þegar búið verður að láta á það reyna hvort menn séu tilbúnir til að taka tillit til þeirra í kjarasamningum, sem ég vona að verði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur fyrir þessi svör. Mér þykir vænt um að heyra að hún skuli vera mér sammála um að eðlilegt sé að stefna að því að lögin og þessar reglur verði víkkaðar út þegar fram líða stundir. Hins vegar ítreka ég að þetta er röng nálgun af hálfu ráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar, að mínu mati, að ganga til lagasetningarinnar með slíkt lágmark í huga. Það eru engin rök fyrir því, í frumvarpi sem gengur eins skammt og þetta frumvarp gerir til að tryggja réttindi launafólks, að útiloka opinbera starfsmenn frá upplýsingum og samráði eins og gert er í þessu máli.

Virðulegi forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti. Aðdragandinn að þessu frumvarpi er sá að félagsmálanefnd Alþingis hvatti til þess í áliti við síðustu breytingu á lögum um Lánasjóð sveitarfélaga, sbr. lög nr. 136/2004, að eignarhlutdeild sveitarfélaga í sjóðnum yrði skilgreind. Lánasjóður sveitarfélaga hefur fram til þessa verið í óskiptri sameign sveitarfélaganna í landinu en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að eignarhaldi sjóðsins verði skipt og að hann verði framvegis rekinn sem opinbert hlutafélag. Sjóðurinn starfar á grundvelli laga um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, en samfara því rækir hann félagslegt og byggðalegt hlutverk sem endurspeglast í þeirri skyldu að tryggja sveitarfélögum jafnan aðgang að eins hagstæðu lánsfjármagni og kostur er á hverjum tíma. Breytingarnar sem frumvarpið gerir ráð fyrir miða að því að laga rekstur sjóðsins enn betur að íslensku fjármálaumhverfi og gæta þess um leið að þau sérréttindi sem sjóðurinn nýtur lögum samkvæmt fái samræmst samkeppnisreglum á Evrópska efnahagssvæðinu. Er gerð krafa um að lánveitingum sjóðsins verði einungis ráðstafað til verkefna sem hafa almenna efnahagslega þýðingu. Gert er ráð fyrir að hlutir geti einvörðungu verið í eigu sveitarfélaga eða stofnana og fyrirtækja sem eru að fullu í eigu þeirra. Takmarkanir á meðferð hluta standa þó ekki í vegi fyrir því að sjóðurinn geti komist í eigu eins aðila en fyrirliggjandi drög að samþykktum sjóðsins gera ráð fyrir að einn einstakur hluthafi geti aldrei farið með meira en 15% af heildaratkvæðamagni í félaginu. Á fundum nefndarinnar kom fram að hlutdeild Lánasjóðs sveitarfélaga í heildarskuldum sveitarfélaganna, að Reykjavíkurborg frátalinni, hefur aukist á undanförnum árum. Reksturinn gengur vel og sveitarfélög standa í skilum. Sjóðnum er heimilt að taka veð í tekjum sveitarfélaga sem er forsenda þess að hann geti boðið þeim hagstæðari kjör en almennir lánveitendur. Þrátt fyrir að sú tilhögun sé ekki óumdeild frá sjónarmiði samkeppnislaga réttlætist hún af hinu félagslega hlutverki sjóðsins. Nefndin telur rétt, að fenginni ábendingu Fjármálaeftirlitsins, að leggja til þá breytingu að hið nýja hlutafélag yfirtaki allar eignir, réttindi, skuldir og skuldbindingar Lánasjóðs sveitarfélaga frá og með útgáfu starfsleyfis í stað þess að miða við stofnun eins og gert er í 3. málsl. 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða I. Einnig leggur nefndin til að við umrætt ákvæði bætist ný málsgrein sem annars vegar kveður á um að sjóðnum sé eigi skylt að gefa út innköllun til lánardrottna sinna og hins vegar að sjóðurinn skuli auglýsa greiðslustað skuldaskjala tvívegis í Lögbirtingablaðinu. Nefndin mælir með að frumvarpið verði samþykkt breytingum sem ég fór hér yfir. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson skrifar undir álitið með fyrirvara en hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og Lúðvík Bergvinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er andvígur áliti þessu. Undir þetta nefndarálit rita auk mín hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ellert B. Schram, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson og Magnús Þór Hafsteinsson, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé full ástæða til þess að fara nokkrum orðum um þetta mál og fá skýrar fram tilganginn með þessu frumvarpi. Menn hafa rekið opinberan sjóð, Lánasjóð sveitarfélaga, um nokkurra áratuga skeið í þeim tilgangi að tryggja sveitarfélögum aðgang að lánsfé með sem hagkvæmustum hætti. Sjóðurinn hefur verið sameign sveitarfélaganna, sveitarfélögin hafa staðið saman að því hlutverki að útvega einstökum sveitarfélögum lánsfé á hagkvæmum kjörum. Auðvitað hafa orðið miklar breytingar á fjármálamarkaði frá því sem var þegar þetta fyrirkomulag var ákveðið og vitanlega má hugsa sér að gera breytingar á því. En ég átta mig ekki á því hvers vegna menn telja nauðsynlegt að afnema sameignarfyrirkomulagið úr lögunum og breyta þessu í séreignarsjóð einstakra sveitarfélaga sem þau geti fært inn í efnahagsreikninga sína. Þannig er sameignin orðin séreign. Það er eins og ekkert megi vera í sameign á Íslandi og þurfi að vera hægt að koma öllu inn í bókhald hjá einhverjum séreignaraðilum. Ef menn telja sig ekki þurfa á því lengur að halda að hafa sameignarfyrirkomulag vegna breytinga sem orðið hafa, t.d. á fjármálamarkaði og aðgangi að lánsfé, þá eiga menn bara að leggja niður sjóðinn og leysa hann upp. Til hvers í ósköpunum að búa til sjóð sem er hlutafélag, séreign hvers og eins sveitarfélags? Þau geta keypt hvert af öðru hlutabréfin. Í hvaða tilgangi eiga þau að kaupa hlutabréfin og hvers vegna ætti sveitarfélag að selja hlutabréfið sitt? Það væri af engum öðrum ástæðum en arðsemissjónarmiðum, af því að það er talið arðbært að eiga hlutabréfin, sjóðurinn gæti borgað arð til eigenda sinna. Ég spyr, og horfi á formann efnahags- og viðskiptanefndar: Er það hlutverk hins opinbera að stofna lánasjóð sem fari í samkeppni við fjármálamarkaðinn um að reka lánastarfsemi og lána sveitarfélögum peninga og græða dálítið vel á því þannig að sjóðurinn geti borgað eigendum sínum arð af hlutabréfaeigninni? Er það hlutverk hins opinbera, virðulegi forseti, að sjá til að sveitarfélögin eigi lánasjóð sem láni út peninga, græði á því og borgi hluthöfum sínum arð í samkeppni við banka og fyrirtæki sem eiga peninga, lífeyrissjóðina og aðra sem lána peninga eftir almennum reglum? Í fyrsta lagi spyr ég: Er þörf á þessum sjóði? Er skortur á framboði á peningum eða er skortur á framboði á peningum á góðum kjörum til sveitarfélaganna? Í þessu frumvarpi er svarið að svo sé ekki. Hvert og eitt sveitarfélag þarf ekki á því að halda að njóta styrks af öðrum sveitarfélögum. Hvert og eitt sveitarfélag getur róið á eigin mið. Það er svarið. Skuldugu sveitarfélögin fá engan stuðning af sterku sveitarfélögunum, það er búið að taka það út úr lögunum. Sameignarfyrirkomulaginu er kastað fyrir róða og einhvern tímann hefðu fulltrúar samvinnuhreyfingarinnar lagt annað til, virðulegi forseti, en að leggja það fyrirkomulag niður. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst vanta grundvöll undir þetta mál. Ég átta mig ekki á því í fyrsta lagi, og vil gjarnan fá á því skýringar, hvort staðan er raunverulega þannig að sveitarfélögin þurfi ekki lengur að snúa bökum saman. Þurfa hin stóru og sterku sveitarfélög landsins ekki lengur að styðja við bakið á hinum sveitarfélögunum? Ég er ekki viss um það. Þess vegna er ég ekki viss um að það sé rétt að leysa upp sameignarfyrirkomulagið. En ef svörin eru þannig, með sannfærandi hætti, þá eiga menn að ganga alla leið og leysa bara sjóðinn upp. Í gögnum með þessu máli er að finna ágæta lýsingu á fyrirkomulaginu annars staðar á Norðurlöndum þar sem sveitarfélög eru fjölmennari en hér á landi. Eigum við ekki líka að segja að þau séu öflugri og með efnahagslegan styrk til að afla sér lánsfjár á eigin verðleikum. Þau þurfa þá síður á sameign eða stuðningi annarra sveitarfélaga að halda. Þannig mundi maður ætla að staðan væri annars staðar á Norðurlöndum. Í skýrslu um þetta mál, sem er undanfari frumvarpsins, og tekin saman af tveimur ágætum mönnum, Ólafi Nilssyni og Þorsteini Þorsteinssyni er ágæt lýsing á þessu. Þar segir, með leyfi forseta: „Annars staðar á Norðurlöndum er annað fyrirkomulag viðhaft í þessu efni. Til að tryggja lánstraust lánasjóða sveitarfélaga þar hafa sveitarfélögin tekið á sig óskipta ábyrgð á skuldbindingum lánasjóðanna til að tryggja þeim hæsta mögulega lánshæfismat. Þetta á við um Danmörku, Finnland og Svíþjóð. Í Noregi er um að ræða banka sem eru 80% í ríkiseigu þar sem sérstök yfirlýsing ríkisstjórnar styrkir lánshæfismatið.“ Þannig er það á Norðurlöndunum. Þar telja menn nauðsynlegt að sveitarfélögin snúi bökum saman til að afla sér lánsfjár á sem hagkvæmustum kjörum. Hér telja menn það ekki nauðsynlegt. Hvernig í ósköpunum má það vera í þessu fámenna landi, með 300 þúsund manns, að sveitarfélögin séu svo öflug að þau þurfi engan stuðning af Reykjavíkurborg til að fá lánsfé á góðum kjörum? Er það bara þannig að eitthvað sem heitir sam-eitthvað sé ómögulegt og eigi að afnema og henda því á haugana, að það sé einhver öskuhaugahagfræði og arfur 19. aldarinnar? Svo ætla menn að reka lánasjóð sem hlutafélag með sérstökum ívilnandi kjörum, þar sem sjóðurinn er undanþeginn sköttum og skyldum til ríkisins, og á að keppa við almenna viðskiptaumhverfið, viðskiptabankana og svona. Menn hrópa bara húrra, fulltrúar hins frjálsa markaðar á Alþingi. Þeir bara hverfa úr þingsalnum og skrifa upp á þetta viðstöðulaust. En hv. þm. Pétur Blöndal situr þarna og að mér læðist sá grunur að þingmaðurinn sé kannski meira sammála mér en nefndarálitinu. En það á eftir að koma í ljós. Að búa til sérréttindasjóð í samkeppni til að geta lánað sveitarfélögum peninga, finnst mér dálítið merkilegt. Svo á það að verða arðvænlegur fjárbúskapur að eiga hlutabréf í þessum sjóði því að sveitarfélögin munu væntanlega kaupa og selja hvert af öðru, borga sér hagnað og arð og græða á tá og fingri.

Og Orkuveita Reykjavíkur kaupir allt saman.

Á hvaða kjörum mun sá sjóður lána sveitarfélögum sem þurfa að taka lán ef hann kemur til með að stilla þeim lánveitingum og vöxtum af þeim þannig að þau hafi umtalsverðan hagnað og geti borgað arð? Ef við hugsum um það praktískt, hvernig þróunin verður: Hvaða sveitarfélög verða það sem kaupa þessi hlutabréf? Ég skal koma með eina ágiskun, virðulegi forseti. Ég spái því að Orkuveita Reykjavíkur fari eins og logi yfir akur og kaupi upp hlutabréfin. Þeir sjá peningana í þessu. Svo taka þeir peninga að láni og lána sveitarfélögunum og af því að þeir þurfa ekki að borga skatta og skyldur geta þeir haft aðeins lægri vexti en almennu fjármálafyrirtækin en samt grætt fullt af peningum. Það er trikkið, virðulegi forseti. Þannig mun Orkuveita Reykjavíkur græða fullt af peningum. Það er kannski allt í lagi að Orkuveitan græði peninga, ég hef svo sem enga andúð á því ágæta fyrirtæki. En ég spyr: Er það hlutverk Orkuveitu Reykjavíkur að fara í fjármálastarfsemi? Ætlar Sjálfstæðisflokkurinn í Reykjavík að reka banka, Orkuveitu Reykjavíkur ohf., fjármálaskrifstofu? Það verður fróðlegt að sjá hvernig það þróast, virðulegi forseti, og hvernig menn rökstyðja þetta fyrirkomulag. Mitt sjónarmið í þessu er: Á meðan ekki hafa komið sannfærandi rök fyrir því að sveitarfélögin á Íslandi þurfi ekki lengur að snúa bökum saman til að afla sér hagstæðs lánsfjármagns þá eigum við að reka sjóðinn áfram í því formi sem hann er, sameign þar sem sameiginlegur styrkur er nýttur einstökum sveitarfélögum til hagsbóta. Ef menn telja ekki þörf á því lengur, sem vel getur verið, ég skal ekki útiloka það, eiga menn að leysa málið upp en ekki að fara út í hlutabréfabrask með fjármálasjóð í eigu sveitarfélaga eins og hér er lagt til. Ég sé enga þörf á því, virðulegi forseti, með landið fleytifullt af peningum. Ég er svolítið hugsi, virðulegi forseti, yfir útreikningunum á eignarhlutunum. Mér sýnist að þar sé verið að gefa mönnum peninga. Eigið fé sjóðsins er 11,5 milljarðar kr. og því er skipt upp á milli sveitarfélaga eftir ákveðnum reglum. Mér finnst athyglisvert að það sveitarfélag sem minnst hefur skipt við sjóðinn, ef þá nokkurn tíma nokkuð og þar af leiðandi aldrei lagt neitt til hans í formi þess að borga vexti til hans, fær mestu peningana, þ.e. Reykjavíkurborg. Hún fær rúmlega 17% eignarhlut í þessum sjóði, eða um 2 milljarða kr. Eigið fé sjóðsins hefur byggst upp á tvo vegu, annars vegar af viðskiptum. Sveitarfélög hafa tekið lán og endurgreitt þau með vöxtum og lagt sitt fram til að byggja upp eigið fé. Það er eðlilegt að þau eignist hlut í samræmi við það. En svo hefur ríkið lagt peninga til sjóðsins með framlögum af fjárlögum ríkisins til jöfnunarsjóðsins. Þaðan hafa peningar farið áfram. Það er verið að reikna þess peninga, framlög ríkisins, sem eignarhluta einstakra sveitarfélaga í samræmi við íbúafjölda. Það finnst mér umdeilanleg aðferð, virðulegi forseti, þótt út af fyrir sig sé hægt að búa til slíka aðferð til að dreifa peningum ríkisins. En mér finnst það umdeilanlegt og mundi ekki hvetja menn mjög til að ganga þann veg til að útdeila þessu fé. Ríkið ætti fremur að taka það til sín aftur eða nýta það til að styrkja fjárhagsstöðu sveitarfélaga sem standa illa. Það er öruggt mál ef menn skoða dreifinguna á eigin fénu, samkvæmt áðurnefndri skýrslu, að það er í engu samræmi við fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Með því að fara þessa leið hlunnfara menn að vissu leyti þau sveitarfélög sem hafa skipt við sjóðinn og byggt upp eigið fé hans. Mér finnst skiptigrundvöllurinn mjög umdeilanlegur, virðulegi forseti, svo að ég segi ekki meira um það. Ég vildi aðeins koma þessu á framfæri, virðulegur forseti. Ég er dálítið hissa á því hvað sameignarfyrirkomulagið mætir miklum andróðri á Alþingi, að það megi ekki vera sam-eitthvað, þá bara þarf að leysa það upp og búa til einka-eitthvað. Ég hélt að menn mættu alveg halda sig meira á þeirri línu sem verið hefur, á því spori sem Norðurlöndin eru, enn um sinn án þess að þjóðfélagið bíði hnekki af. Mér finnst vanta svolítið upp á hugmyndafræðina í þessu frumvarpi. Hins vegar er skýrt að það er verið að skipta upp peningum á milli sveitarfélaga og gefa þeim færi á að versla með þá hluti og reka lánasjóð í samkeppni við fjármálafyrirtæki á almennum markaði.

Frú forseti. Ég styð þetta frumvarp. Stuðningur minn við það helgast af því að þetta er eindreginn vilji sveitarstjórnarmanna. En eins og kom fram í ræðu sem ég flutti hér um daginn deili ég ýmsum þeim efasemdum sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom með. Hann varpaði hér fram athyglisverðri spurningu: „Hvers vegna vilja sveitarfélögin fara þessa leið og hafa þennan sjóð?“ Það var af þeirri ástæðu sem ég kvaddi mér hljóðs. Hv. þingmaður svaraði kannski sjálfum sér á eftir. Þessi sjóður mun njóta ýmissa skattfríðinda og hann hefur forréttindi umfram aðra sjóði sem starfa í hinu almenna fjármálaumhverfi. Hann þarf t.d. ekki að borga skatt. Það þýðir væntanlega að hann getur veitt lán á betri kjörum sökum þess, og reyndar annarra forréttinda líka, sem gerir það að verkum að sveitarfélögin sjá í því nokkurn ávinning að hafa hann. Það hlýtur að vera þetta. Ég deili hins vegar þeirri skoðun hv. þingmanns að það sé mjög líklegt, vegna þess að sjóðurinn nýtur forréttinda, að fjársterkir aðilar eða fjársterk fyrirtæki, hugsanlega það fyrirtæki sem hv. þingmaður nefndi, muni reyna að öðlast sem stærstan hlut í þessu. Ég tel að hér sé um að ræða eign sem sé líkleg til að ávaxta sig ákaflega vel og verða ákaflega verðmæt í framtíðinni og hafi mikla viðskiptavild sem felst í hefðbundnum tengslum og viðskiptum sveitarfélaga við sjóðinn. Þarna er mjög góða og örugga fjárfestingu að ræða sem fjársterkt fyrirtæki, eins og Orkuveitan, kynni að hagnast verulega á sem góðum kosti. Mig langar að spyrja hv. þingmann fyrir forvitnissakir, af því að hann hefur skoðað þetta mál ákaflega vel og er vel að sér í þessum efnum. Ef svo færi að Orkuveitan keypti, segjum fræðilega, öll hlutabréf í þessu, eða fast að því meiri hlutann, ekki allan, hver fer með atkvæðisrétt fyrir þau 85% hlutafjár 

Virðulegi forseti. Ég hef velt þessari spurningu fyrir mér. Ég tók eftir þessu eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Mitt svar er að það fer enginn með það. Setjum svo að einn aðili keypti upp öll hlutabréfin, þá fer hann með eignarhald á þeim öllum, enginn annar á hlutabréf og enginn annar getur haft atkvæðisrétt, en lögin takmarka atkvæðisrétt þessa eina hluthafa við 15%. Mér sýnist þá að staðan sé sú að 85% hlutafjár væru án atkvæðis. Ég les það út úr þessu. Það má vel vera að höfundar frumvarpsins eða þeir sem hafa skoðað málið í þingnefnd hafi áttað sig betur á þessu.

Frú forseti. Ef hv. þingmaður hefur fylgst með 1. umr. um þetta mál þá gat ég þess að ég væri á móti þessari stofnun sem slíkri en ég væri hlynntur þessari breytingu. Ég held að menn hafi skilið það. En varðandi sameign og séreign, það er einmitt það sem hv. þingmaður nefndi sem er kosturinn við þetta, svo ég lýsi því nú, fyrir utan það að sveitarstjórnarmennirnir vildu þetta. Það að þetta skuli bókast sem eign hjá viðkomandi sveitarfélagi býr til kröfu um að þessi eign skili arði, sem gerir hins vegar líka kröfur til þess að rekstur sjóðsins sé í lágmarki, þ.e. kostnaðurinn, að hann sé vel rekinn og skipulega og gefi mikinn arð. Það er einmitt þess vegna sem höfum eignarrétt í stjórnarskránni, frú forseti, einmitt vegna þess að þegar einhver á eignina gerir hann kröfu til arðs, en ef þetta er einhver óljós sameign, að maður tali nú ekki um sjálfseignarform, gerir enginn kröfu um arð. Þá getur reksturinn verið alveg eins og mönnum dettur í hug, fyrir utan það að ábyrgðin er orðin miklu skýrari. Hv. þingmaður spurði af hverju Reykjavíkurborg fái svona mikið. Reykjavíkurborg hefur borið langmestu ábyrgðina á þessu af því að hún er styrkust. Alla tíð hefur Reykjavík borið sameiginlega ábyrgð á öllum sjóðnum og er eina sveitarfélagið sem hefði getað borgað veruleg áföll ef þau hefðu komið upp. Varðandi það að Orkuveita Reykjavíkur kaupi hlutabréfin. Ég stakk upp á því við 1. umr. að Lína.Net keypti þarna eða Rækjueldi hf. og annað sem Orkuveitan stofnaði þegar R-listinn var við völd í Reykjavík. Þannig gætu mörg dótturfyrirtæki Orkuveitunnar keypt í félaginu og hvert átt 15% og þá væri sá vandi leystur. En að ætlast til þess að sveitarfélagamenn séu svo vitlausir að þeir selji sinn hlut á lágu verði, þá geri ég ekki ráð fyrir því. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er alveg samkvæmur sjálfum sér í þessu og svar hans er alveg í samræmi við það sem ég átti von á af hans hálfu. Stóra málið er auðvitað það að ef þetta er orðið venjulegt hlutafélag, orðið algerlega séreign, þá er enginn ávinningur af sameigninni. Þá er enginn tilgangur í henni, það er búið að leysa hana upp. Og þá spyr maður: Til hvers á þá að vera að reka sjóðinn og hafa sérákvæði sjóðnum til hagsbóta í samkeppni við aðrar fjármálastofnanir? Það er stóra spurningin. Hv. þingmaður, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, svaraði henni ekki. Það er kannski stóra spurningin sem hann þarf að svara og fleiri alþingismenn. Ef sveitarfélög geta selt þennan hlut og ef við förum að verðleggja hann í samræmi við það sem bankarnir hafa þróast á síðustu árum, þá gætum við kannski fljótlega farið að sjá gengi á hlut upp á 7–10. Það væri tífalt eigið fé sem hægt væri að selja hann fyrir. Það er töluverður peningur. Það er kannski einn misskilningur í þessu og hann er að ábyrgð sveitarfélaga hér á landi á skuldbindingum lánasjóðsins hefur alla tíð verið mjög takmörkuð, ólíkt því sem er á Norðurlöndunum. Það segir t.d. í fyrstu lögunum um Lánasjóð sveitarfélaga, með leyfi forseta: „Sjóðurinn er sjálfstæð stofnun, sameign allra sveitarfélaga á Íslandi“ - sameign - „en þau bera þó ekki ábyrgð á skuldbindingum hans umfram hin árlegu tillög sín til sjóðsins.“ - Með öðrum orðum, Reykjavíkurborg hefur aldrei borið neina ábyrgð á skuldbindingum sjóðsins.

Frú forseti. Í umræðu um þetta mál, 1. umr., gat ég einmitt um það að ég væri á móti þessum sjóði sem slíkum vegna þess að hann skekkti samkeppnisstöðuna með sérstökum skattaívilnunum og öðru slíku.  Að sjálfsögðu er ég á móti þessum sjóði, það er ekki spurning. Ég er á móti því hvernig hann skekkir samkeppnisstöðuna á lánamarkaði. Ég er á móti því að opinberir aðilar stundi fjármálastarfsemi sem einkaaðilar geta gert með ágætum árangri. En að því gefnu að þessi sjóður starfi eins og hann er, þá er ég hlynntur því að breyta honum í hlutafélag því þá kemur krafa um arðsemi inn í sjóðinn sem er þjóðfélaginu til hagsbóta.

Virðulegi forseti. Það er alltaf kauðslegt að ganga einhverja götu en stoppa á miðri leið. Ef menn ætla sér að loka þessum sjóði sem opinberri lánastofnun og einkavæða hann, þá eigum við bara að gera það,  Þróunin mun verða sú á næstu árum, að mínu mati, að fljótlega mun hefjast kapphlaup um hlutina. Sterk sveitarfélög, sem eiga sterk fyrirtæki eins og Orkuveitu Reykjavíkur og slíkt, munu hafa forustu um það. Þau munu kaupa hlutina á genginu 2, 3, 4, 5, eða eitthvað svoleiðis. Eftir tvö ár kemur fjárfestingarbankinn Straumur eða einhverjir slíkir og kaupir á genginu 50. Og þá er það sveitarfélag sem safnaði þeim til sín búið að græða óheyrilega peninga. Alveg eins og við sjáum varðandi sölu og endursölu á öðrum eignum ríkisins, eins og viðskiptabönkunum eða fiskveiðiréttindum. Þetta verður nákvæmlega sama bixið og braskið, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég tel þetta frumvarp mjög óskynsamlegt og get tekið undir nánast hvert orð í mjög góðri ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem hitti naglann algerlega á höfuðið. Það gerði að sönnu einnig formaður efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, hv. þm. Pétur H. Blöndal, fyrir sinn hatt einnig. Hann sagðist vera lítt hrifinn af Lánasjóði sveitarfélaga vegna þess að hann skekkti samkeppnisstöðuna á markaði. Hann byggi við ívilnanir og skekkti stöðuna. Það er svo skrýtið að með honum og fulltrúum fjármálafyrirtækja er fullkominn samhljómur einnig. Þeir eru á móti þessum sjóði á nákvæmlega sömu forsendum. En lýstu því yfir að þetta væri skref í rétta átt. Hver er sú átt? Það er sú átt að afnema beri alla sérstöðu sjóðsins. Að hann verði eins og hvert annað fjármálafyrirtæki á markaði. Að því er stefnt með þessu frumvarpi. Því miður, að því ég hygg, óafvitandi af hálfu sveitarstjórnarmanna, því ég tel að þeir geri sér ekki fyllilega grein fyrir því hvað þeir eru að gera með þessu. Það er verið að færa lánasjóðinn úr sameignarfyrirkomulagi yfir í séreignarfyrirkomulag þar sem eignarhlutir sveitarfélaga eru skilgreindir og er þetta gert samkvæmt hvatningu frá ríkisstjórninni. Það kemur fram í nefndaráliti að meiri hlutinn í félagsmálanefnd hefði hvatt til þessa. Sveitarfélögin telja sig, hygg ég, vera að verja sjóðinn gagnrýni frá fjármálafyrirtækjum með því að ganga í þessa átt. En með þessari vörn er í reynd verið að veikja varnirnar. Því líkari sem þeir verða öðrum fyrirtækjum á markaði, þeim mun líklegra er að kröfur og kærur sem án efa eiga eftir að rísa frá samtökum fjármálafyrirtækja muni ná fram að ganga. Framkvæmdastjóri sjóðsins svaraði því játandi í félagsmálanefnd þegar við tókum þetta til umfjöllunar og ég setti þessar spurningar fram. Hann lýsti því yfir að hann teldi líklegt að þegar fram liðu stundir yrðu þessi sérréttindi sjóðsins afnumin. Finnst okkur það gott? Er það ekki gott að í landinu sé starfandi sterkur samtryggingasjóður sveitarfélaganna sem án efa styrkir, og hefur styrkt stöðu smárra sveitarfélaga? Finnst okkur ekki gott að hafa slíkt fyrirkomulag? Viljum við veikja það og grafa undan því? Nei, ekki vil ég gera það. Síðan er ákvæði inni í sjóðnum um að hlutirnir geti gengið kaupum og sölum. Það eru að vísu tímatakmarkanir. Þetta getur ekki gerst fyrr en eftir 2009, held ég að hafi verið. En eftir þann tíma geta sveitarfélögin selt. Þá spurði hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður efnahags- og viðskiptanefndar: Munu menn gera það ef eignin er arðvænleg og góð? Já, vegna þess að fátæk sveitarfélög munu hugsanlega freistast til þess að láta hlut sinn af hendi ef vel er í boðið. Á þá að svipta þau forræði yfir eigin málefnum? kann þá að vera spurt á móti. Ég tel heppilegt að hafa þetta fyrirkomulag þannig að hlutirnir verði ekki markaðsvara og menn standi hreinlega ekki frammi fyrir slíkri freistingu, og ekki heldur hin sveitarfélögin sem hér eftir, án nokkurs vafa munu fara að reisa annars konar kröfur en gerðar hafa verið til þessa.  Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt. Ég ætlaði ekki að gera annað en að koma þessum sjónarmiðum á framfæri. Ég tel það vera mjög misráðið að samþykkja þetta frumvarp og ég tel að sveitarfélögin sem hafa lagt blessun sína yfir þetta séu að stíga rangt skref með því. Ég þykist vita að gott eitt vaki fyrir þeim. En ég held að þetta sé mjög óhyggilegt og leggst gegn því að við samþykkjum þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur hér gert grein fyrir afstöðu sinni sem er mjög skýr og hefur komið fram áður og ekki síst á fundum í félagsmálanefnd. Ég vil lýsa því hér yfir, eins og menn vita, að ég er ósammála þessu. Hv. þingmaður segir að þetta sé óskynsamleg breyting og við séum að afnema alla sérstöðu sjóðsins. Það er auðvitað þannig að félagsmálanefnd beindi því til lánasjóðsins að endurskoða rekstrarform sitt. Sveitarfélögin hefðu alveg getað komist að þeirri niðurstöðu að ekki væri ástæða til að breyta neinu. En þeim fannst þetta vera góð leið að breyta sjóðnum í ohf. Málið var tekið fyrir á aðalfundi sjóðsins í haust sem haldinn var samhliða ársþingi sveitarfélaga og þar var þetta samþykkt samhljóða. Það lýsti enginn sig andvígan þessari tillögu og þetta fékk umfjöllun þar. Mér finnst náttúrlega mikilvægt að við virðum þessa ósk sveitarfélaganna og við erum alltaf að halda því á lofti að við eigum að virða sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Ég tel að þetta sé góð breyting og ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að með þessari breytingu festum við í sessi að sérstaða sjóðsins sé tryggð með veði í tekjum. Það er auðvitað það atriði sem festir í sessi félagslegt og byggðarlegt hlutverk lánasjóðsins. Þessi ákvæði munu haldast óbreytt hér inni og þau eru mjög mikilvæg að mínu mati og ég sé ekki ástæðu til annars en að ætla að lánasjóðurinn muni áfram halda þessum merkjum á lofti. Ég vil ítreka það hér að þetta er vilji allra sveitarfélaganna í landinu þannig að við verðum líka að virða þá ósk.

Hæstv. forseti. Já. Þetta er vissulega sjónarmið út af fyrir sig, að sveitarfélögin hafa lagt blessun sína yfir þessar breytingar. Ég tel hins vegar að það sé mjög vanhugsað og mjög misráðið af þeirra hálfu. Ég er ekki að halda því fram að við séum með þessum lagabreytingum, ef þær verða samþykktar, að afnema alla sérstöðu sjóðsins. Ég sagði það ekki. Ég hygg hins vegar að við séum að stíga skref í þá átt að sú sérstaða sem sjóðurinn nýtur af hálfu ríkisvaldsins um að undanþiggja sjóðinn sköttum, muni ekki hvíla á eins traustum grunni og hún hefur gert til þessa. Eftir því sem við færum sjóðinn nær því sem gerist almennt um fjármálafyrirtæki á markaði, þá veikjast varnirnar fyrir þessari sérstöðu. Ég er ekki í nokkrum einasta vafa um það. Enda kom það í reynd fram í máli manna á fundi félagsmálanefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mikilvægt að halda því til haga að á 131. löggjafarþingi var lögunum um Lánasjóð sveitarfélag breytt og þar var raunverulega verið að stíga fyrsta skrefið að þeirri breytingu sem við erum núna að gera á lánasjóðnum. Markmiðið með þeirri breytingu sem þá var gerð var að laga rekstur sjóðsins, eftir því sem kostur var, að starfsskilyrðum fjármálafyrirtækja á fjármálamarkaði. Þá var skrifað nefndarálit þar sem beinlínis var lagt fyrir Lánasjóð sveitarfélaganna og sveitarfélögin í landinu, að gera breytingar. Félagsmálanefnd taldi mikilvægt að eignaraðild að sjóðnum verði skilgreind nákvæmar en nú er gert og eignarhlutur hvers sveitarfélags fyrir sig verði skilgreindur. Þetta var í nefndarálitinu og undir það álit skrifuðu allir. Enginn með neinum fyrirvara og Ögmundur Jónasson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi. Er hann samþykkur þessu áliti? Nú er ég, virðulegi forseti, með leyfi forseta, að vísa í álit nefndarinnar. Það er auðvitað mjög mikilvægt að halda þessu til haga og eins að þetta er vilji og ósk sveitarfélaganna, allra í landinu sem að hluta til eru að framkvæma hér vilja Alþingis sem birtist í nefndarálitinu. Ég held að ekki sé mikil hætta á því að farið verði að selja hér eignarhluti úr þessum sjóði. Það er ástæða til þess að benda á að t.d. hefur Reykjavíkurborg aldrei verið að sækja eftir lánum í þennan sjóð. Þetta hefur fyrst og fremst gagnast smærri og vanmegnugri sveitarfélögunum og tilgangur lánasjóðsins er einmitt að geta veitt lán á hagstæðum lánakjörum til þessara vanmegnugu sveitarfélaga en þau geta fengið á markaði. Reykjavíkurborg er ekki í vandræðum með að fá hagstæð lán á markaði en það hafa hin minni sveitarfélög verið. Þau hafa verið í vandræðum með það. Þetta er þá fyrst og fremst til hagsbóta fyrir þau sveitarfélög. Ég er ósammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að það sé verið að afnema einhver félagsleg og byggðarleg hlutverk lánasjóðsins og bið hann að rökstyðja það nánar en hann 

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér aðdáunarvert að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir skuli leggja á sig sagnfræðilegar rannsóknir til að upplýsa um afstöðu mína fyrr árum. En hafi ég verið þessu samþykkur, sem ég efast ekki um og kemur fram í áliti sem hv. þingmaður vísar til, þá hefur það verið vanhugsað af minni hálfu. Þá hefur það einfaldlega verið vanhugsað af minni hálfu og ég er einmitt að beina þeim orðum til sveitarstjórna og til þeirra hér á Alþingi sem styðja þessar breytingar að þetta sé vanhugsað skref. Ég er ekki að halda því fram að með þessu frumvarpi sé verið að afnema nokkrar félagslegar skyldur sem á sjóðnum hvíla, ef hv. þingmaður hefði lagt það á sig að hlusta á rök sem ég færði hér fram. Ég er hins vegar að færa fyrir því rök að með þessum breytingum sé verið að veikja varnir sjóðsins þegar til lengri tíma er litið. Fyrir þessu hef ég fært rök í félagsmálanefnd og ég gerði það í máli mínu áðan ef hv. þingmaður hefði gert svo lítið að hlusta á það sem ég hafði þá fram að færa.

Virðulegi forseti. Það er ekki oft sem við hv. þm. Ögmundur Jónasson erum ósammála. En það birtist greinilega hér að ég hef trú á því að þessi breyting gagnist sveitarfélögunum í landinu, ekkert síður en það var fyrir þessa breytingu. Það kemur hér alveg skýrt fram. Þá liggur það fyrir, og ég bið þingmanninn afsökunar á því hafi ég lagt honum í munn orð um að hann teldi að þetta veikti félagsleg markmið sjóðsins. Það gerir það ekki og það kemur skýrt fram í frumvarpinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Eins og fram kemur hér að framan er gert ráð fyrir að félagslegt og byggðalegt hlutverk lánasjóðsins verði fest í sessi með því að halda óbreyttum ákvæðum um heimild sveitarfélaga til að veita lánasjóðnum veð í tekjum sínum.“ Þarna er ákveðin sérstaða sem sjóðurinn hefur sem m.a. gerir það að verkum að hann getur veitt hagstæðari kjör til þessara smærri sveitarfélaga en þau geta fengið í bönkunum. Það er afar mikilvægt atriði að halda til haga og eins hinu að hér er um að ræða vilja allra sveitarfélaganna í landinu. Það er afar sjaldgæft að lagst sé gegn vilja allra sveitarfélaganna í landinu sem birtist greinilega í þessu frumvarpi og fram kom eindregið í félagsmálanefnd. Af því að menn eru hræddir um það hér að nú hefjist eitthvert kapphlaup með sölu á þessum hlutabréfum er í fyrsta lagi ákvæði um að það sé ekki heimilt fyrr en 1. janúar 2009 að eiga viðskipti með hluti í lánasjóðnum. Síðan er það skilyrði að þó að einn aðili eignist hlutabréf er það háð ákveðnum takmörkunum eins og t.d. varðandi atkvæðisréttinn því enginn einn aðili getur farið með meira en að hámarki 15% atkvæðisréttar. Mín sannfæring er sú að verið sé að stíga rétt skref til hagsbóta fyrir sveitarfélögin, ekki síst smærri sveitarfélögin úti á landi.

Hæstv. forseti. Ég er því hlynntur að Lánasjóður sveitarfélaga geti veitt veð í tekjum sveitarfélaganna. Og ég er því hlynntur að Lánasjóður sveitarfélaganna búi við skattaívilnanir og skattfríðindi. Ég er hlynntur þessum félagslegu sjónarmiðum og ég er að reyna að færa rök fyrir því að við eigum að verja þessa sérstöðu og þessi félagslegu gildi. Ég hef hins vegar bent á að þróunin sé hvarvetna í þá átt að grafa undan þessari sérstöðu. Þetta er að gerast á Norðurlöndunum og þetta er að gerast hér. Það kom fram í máli framkvæmdastjóra sjóðsins að hann teldi líkur á því að áfram yrði haldið á þessari braut. Ég tel að með því að gera sjóðinn að hlutafélagi sem samtök fyrirtækja á fjármálamarkaði, banka og fjármálafyrirtækja, telja skref í rétta átt sé verið að veikja þessar varnir. Ég er sannfærður um að svo sé. Þess vegna tel ég misráðið af hálfu sveitarfélaganna að styðja þessar breytingar en skil hins vegar að fulltrúar frjálshyggjunnar, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal og fulltrúar banka og fjármálafyrirtækja, taki þessu fagnandi.

Frú forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er á móti þessu frumvarpi. Ég styð þetta frumvarp. Ástæðan er sú að þessi sjóður er í eigu sveitarfélaganna og þau hafa fullan rétt á því að ráðstafa honum eins og þau vilja. Það liggur fyrir skýr vilji þeirra í þessu máli og það ræður afstöðu minni. Ég deili hins vegar ákveðnum efasemdum sem fram hafa komið um framtíðarþróun þessa sjóðs. Röksemdin sem kemur fram í frumvarpinu og hæstv. ráðherra flutti hér við 1. umr. er sú að það eigi að færa lánasjóðinn meira til samræmis við fjármálaumhverfið eins og það er í dag. Í þessu felst ákveðin þversögn þegar maður skoðar frumvarpið. Þá kemur í ljós að sjóðurinn nýtur skattfríðinda. Með öðrum orðum verður hann ekki að starfa í samræmi við hinar almennu leikreglur á markaðnum. Þetta þýðir að hann nýtur ákveðinna forréttinda og hann er eftirsóknarverður og ákjósanlegur kostur. Hann nýtur ákveðinna samkeppnisyfirburða yfir aðrar lánastofnanir sem gjarnan vildu njóta þeirra viðskipta sem sjóðurinn hefur. Þá held ég að það liggi alveg í augum uppi að þessi gjörningur, þessi þáttur, á umhverfi þessa lánasjóðs feli í sér samkeppnishömlun gagnvart öðrum stofnunum á markaði. Ég er alveg klár á því að í framtíðinni munu þeir sjóðir og þær fjárfestingarstofnanir sem gjarnan vildu hafa þessi viðskipti láta á það reyna gagnvart eftirlitsaðilum sem við notum hér sem eins konar umferðarlöggur í efnahagslífi okkar hvort þetta stenst. Ég er þeirra skoðunar að þegar fram í sækir muni þeim verða ágengt og niðurstaðan verði líklega sú að þetta standist ekki. Þar með er nauðsynlegt, hygg ég, í framtíðinni að málum verði skipað algerlega til samræmis við markaðinn og þar með eru þessi sjóður og sveitarfélögin búin að missa þessa leið til að fá hagstæðari lán. Það óttast ég. Sömuleiðis er ég mjög sammála þeirri framtíðarsýn sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson dró hér upp um það hvernig líklegt er að þetta verði eftirsóknarverður fjárfestingarkostur og að verð hluta muni hækka mjög. Ég tel þess vegna líklegt, og bara sagan sýnir það, að þessi sjóður verði kjörinn til að festa fé öflugra sveitarfélaga eða fyrirtækja. Ég segi það alveg hreinskilnislega að ef ég væri borgarstjórinn í Reykjavík eða stjórnarformaður Orkuveitu Reykjavíkur mundi ég líta á þetta sem mjög vænlegan fjárfestingarkost og festa fé í þessu því að ég tel líklegt að þegar fram líða stundir muni verðið hækka verulega. Aðrar fjármálastofnanir munu taka að slægjast eftir þessum sjóði og það mun myndast þrýstingur á að breyta lögum enn frekar þannig að á næsta hálfa áratugnum eða áratugnum öllum verðum við hér, eða þau okkar sem enn verða hér starfandi, upptekin við það einhvern vetrardag að breyta lögunum þannig að hægt verði að koma þessu í lóg á almennum markaði. Þá verða hlutirnir mjög dýrir. Þetta held ég að sé líkleg þróun og þá gæti auðvitað farið svo að sveitarfélögin ættu ekki lengur kost á þeim ágæta möguleika sem þau hafa í dag. Hugsanlega verður það svoleiðis ef stofnanir á lánamarkaði yfirtaka þetta hlutverk. Sjóðurinn er dýrmætur vegna þess að hann hefur góða og mikla viðskiptavild. Ég tek undir þær áhyggjur sem hér hafa komið fram. Mig langar að spyrja hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur, formann félagsmálanefndar, hvort hún og nefndin hafi ekki velt fyrir sér þessari þróun eða hvort alfarið hafi ráðið sú eindregna afstaða sveitarstjórnarmanna að breyta þessu yfir í opinbert hlutafélag með þessum hætti. Þær upplýsingar sem hv. þm. Ögmundur Jónasson færði hér inn í umræðuna úr samræðu nefndarinnar við forstjóra sjóðsins finnast mér benda til að fleiri en bara þingmenn líti svo á að þetta verði þróunin. Svo virðist sem þeir sem stýra sjóðnum séu sama sinnis. Þá veltir maður því auðvitað fyrir sér hvort ekki verði með einhverjum hætti gert tiltölulega fljótt áhlaup á sjóðinn, annars vegar varðandi forréttindin sem hann nýtur og hins vegar varðandi það að setja hann út á almennan markað.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir stuðninginn við þetta mál sem einnig kom fram við 1. umr. um málið. Ég get svarað hv. þingmanni þannig að það er alveg ljóst að afstaða sveitarstjórnarmanna og sveitarfélaganna í landinu, sú eindregna ósk þeirra allra um að fara þessa leið, réði auðvitað miklu um framgang þessa máls. Ég fullyrði að hún réði öllu um það. Þegar staðan er þannig að félagsmálanefnd beindi á sínum tíma þeirri ósk til þeirra að endurskoða rekstrarform sitt og þeir brugðust við því, lögðu í það mikla vinnu og komu með þessa niðurstöðu, höfum við ekki miklar forsendur til að hafna því og líka með því fororði að í lögunum er auðvitað tryggt áfram þetta félagslega hlutverk sjóðsins sem ég tel vera gríðarlega mikilvægt. Þetta er svar mitt til hv. þingmanns. Ég get líka upplýst hann að þau mál sem hann ræddi hér um voru viðruð varðandi eignarhluta sveitarfélaganna í nefndinni og menn eru ekki sammála um það hvort hér verði mikil uppboð eða ekki. Þeir sem til þekkja telja að svo verði ekki og hér hafa menn fleygt því fram og spáð því að Orkuveita Reykjavíkur muni eignast þetta allt saman að lokum. Ég ætla ekki að gerast spámaður í því máli en treysti vel þeim góðu mönnum sem þar stýra fyrirtækinu og tek undir orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að Reykjavíkurborg hefur ekki mikið skipt sér af lánasjóðnum hingað til.

Frú forseti. Ég ætla bara að hafa hér örfá orð um þetta frumvarp um stofnun opinbers hlutafélags um Lánasjóð sveitarfélaga. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur gert mjög vel grein fyrir hinni almennu afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til þess að setja félagslega sjóði eða fyrirtæki í einkavæðingarferli eins og hér er verið að gera með Lánasjóð sveitarfélaga. Það hefur ekkert komið fram í sjálfu sér sem hamli sjóðnum í þeim verkefnum sem hann nú er með gagnvart sveitarfélögunum. Ekki neitt. Það hefur ekkert komið fram í umræðunum hér sem sýnir fram á að hann geti ekki sinnt því hlutverki sem honum hefur verið ætlað lögum samkvæmt sem lánasjóður þessara sveitarfélaga. Áfram er það undirstrikað í þessum lögum að hann eigi þetta félagslega hlutverk og látið að því liggja að það eigi að vera óbreytt, sem það getur reyndar ekki verið í breyttum lögum. Áfram er líka sagt hér að lántökur sveitarfélaganna séu með ríkisábyrgð, með óbeinni ríkisábyrgð. Ef sveitarfélögin geta ekki staðið í skilum með lánin er það ríkissjóður sem hleypur undir bagga þó að hann eigi síðan eðlilegan endurkröfurétt á viðkomandi sveitarfélag. Þegar svo á hinn bóginn er talað um að það eigi að búa þessum sjóði umhverfi sem líkast er á einhverjum almennum samkeppnismarkaði er hann bara ekkert að fara á samkeppnismarkað.

Hann er þar.

Nei, hann er þar ekki. Það er rangt hjá Pétri H. Blöndal sem heldur þessu fram. Í hans huga er samkeppni bara hinn almenni hnefaréttur. Það er ekki svo með þennan sjóð. Hann hefur ekki neinn hnefarétt. Það er bara ekki rétt. Hann hefur það ekki og á ekki að hafa. Hann er sjóður sem öll sveitarfélög eiga að geta sótt í til skilgreindra verka og í sjálfu sér lagt faglegt mat á þær umsóknir og annað því um líkt eins og hefðbundið er en það er ríkissjóður sem ber ábyrgð á greiðslum í raun ef illa fer. Það er jafnfáránlegt að hálfeinkavæða sjóði með ríkisábyrgð. Ef maður einkavæðir sjóði, fyrirtæki og þjónustustofnanir og telur að markaðurinn geti betur stýrt því ferli, sem getur vel verið í mörgum tilvikum, látum við ekki vera ríkisábyrgð á markaðsvæddum stofnunum. Það er bara svo einfalt. Hér eru menn með hálfkveðnar vísur greinilega að búa sjóðinn undir einkavæðingarferli en samt á hann að halda félagslegu hlutverki sínu. Ég tek alveg undir orð hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem enn heldur hér uppi félagshyggjutóni Framsóknarflokksins sem hann er greinilega að verða tiltölulega einn eftir með í þingmannaliði og forustu flokksins. Framsóknarflokkurinn gengur hér allra flokka harðast fram í að einkavæða eða setja í einkavæðingarferli almannaþjónustufyrirtækin, hvort sem það eru raforkumálin eða Landssíminn eða Ríkisútvarpið - að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið, setja það á einkavæðingarvagninn - þá er það eins og að það sé Framsóknarflokkurinn hér sem gengur harðast fram í þessari einkavæðingu. Fyrir mér sem gömlum og góðum samvinnumanni er það dapurlegt. Ég verð bara að segja það. Ef ég vík aftur að þessu frumvarpi tel ég t.d. að bráðabirgðaákvæði III kveði á um að ekki megi fara fram viðskipti með hluti í félaginu fyrr en 1. janúar 2009. Þá má selja þá. Að óbreyttum lögum má selja þá, bæði milli sveitarfélaga og til fyrirtækja í eigu sveitarfélaga. Ég tel að þessu ákvæði sé fullkomlega ofaukið. Ef því verður breytt þannig að sveitarfélögin megi selja þessa hluti getum við gert það með lögum hér á Alþingi en við eigum ekki að setja sjálfvirka einkavæðingu inn í svona lög. Þessu vildi ég bara koma á framfæri, frú forseti. Ég styð það að sjálfsögðu að sveitarfélögin eigi þennan lánasjóð, að hann verði sem öflugastur og að þau geti sótt í hann fjármagn til verkefna sinna. Sjálfsagt þarf að huga að umgjörð hans en það er jafnmikilvægt að þessi sjóður sé eign sveitarfélaganna á þeim jafnréttisgrunni sem mögulegt er og að ekki sé hægt að versla með einstaka hluti. Við þekkjum alveg hvað gerist. Ef eitt sveitarfélag lendir í vandræðum kemur sjálfsagt skipun frá félagsmálaráðuneytinu: Finnið allar eignir sem þið getið selt. Sveitarfélag lendir í greiðsluvandræðum og því er gert að finna allar eignir sem það getur selt: Þarna eigið þið eign í Lánasjóði sveitarfélaga. Seljið hana. Við þekkjum að Orkubú Vestfjarða var tekið af sveitarfélögunum með þessum hætti, ríkið krafðist þess að sveitarfélögin seldu orkubúin sín. Sama var með Rafveitu Sauðárkróks, ríkið krafðist þess að Sveitarfélagið Skagafjörður, sem þá var undir stjórn framsóknarmanna, seldi Rafveitu Sauðárkróks til að létta á skuldum. Ríkið hefur þetta tangarhald á sveitarfélögunum. Það munar ekki mikið um að krefjast þess að sveitarfélagið selji hluti sína í þessum nýja lánasjóði ef svo ber undir. Frú forseti. Ég tek undir mjög sterk varnaðarorð gagnvart því sem hér er verið að gera með lánasjóðinn. Við þurfum ekki að heimila það að þessir hlutir séu markaðsvara. Við getum breytt lagaumgjörðinni þannig, gott og vel, ef menn vilja heldur fara inn á þetta hlutafélagaform, þótt ég sé ekki sammála því að þess þurfi, en þá eigum við líka að setja í lögin og láta standa þar að þessir hlutir skuli ekki ganga kaupum og sölum.

Virðulegi forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti og umsagnir bárust frá mörgum aðilum. Tilurð þessa frumvarps er sú að í nýlegum dómi Hæstaréttar Íslands var synjun sveitarfélags á skráningu lögheimilis í frístundabyggð talin fela í sér frávik frá stjórnarskrárvörðum rétti einstaklings til að ráða búsetu sinni, samanber 4. mgr. 66. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Landið allt er samkvæmt lögum skipulagsskylt og þrátt fyrir að sveitarfélög hafi með höndum gerð skipulags virðist mega ráða af dómnum að þau hafi ekki heimild til að setja þessu frelsi einstaklinganna skorður nema á grundvelli skýrrar lagaheimildar og í þágu almannaheilla. Þar sem sveitarfélög inna af hendi margs konar þjónustu mun ótakmarkaður réttur til lögheimilisskráningar vera til þess fallinn að raska áætlunum og fjárhag þeirra og því gerir frumvarpið ráð fyrir að dvöl í skipulagðri frístundabyggð skuli ekki jafnað til lögheimilis eftir 1. janúar 2007. Á fundum nefndarinnar hafa komið fram þau sjónarmið að gildissvið frumvarpsins sé of takmarkað og að það skilji eftir önnur álitaefni tengd lögheimilisskráningu sem sum hver hafa risið eftir fyrrgreindan dóm. Í frumvarpinu er til að mynda tekið fram að því sé ekki ætlað að útiloka skráningu lögheimilis í sumarhúsum sem standa utan skipulagðrar frístundabyggðar ef viðkomandi einstaklingur á þar fasta búsetu. Annað álitaefni varðar það hvort réttur einstaklinga standi til þess að fá lögheimili skráð í atvinnuhúsnæði en um þetta ber sveitarfélögum ekki saman. Tvíþætt eðli lögheimilisskráningar, sem annars vegar felst í þeirri áherslu að hún fari saman við raunverulega búsetu og hins vegar í því að hún færi einstaklingum ýmis réttindi, gerir það að verkum að afstaða sveitarfélaga til hennar er á reiki. Af þessu leiðir að halda má fram sams konar röksemdum gegn skráningu lögheimilis í atvinnuhúsnæði og eiga við um skráningu í skipulagðri frístundabyggð óháð því hvar umsækjandinn er raunverulega með fasta búsetu. Sjónarmið um öryggi borgaranna kunna aftur á móti að standa til þess að skráning fari fram í því augnamiði að opinberir aðilar, eins og þeir sem hafa með höndum brunaeftirlit og heilbrigðiseftirlit, hafi vitneskju um hvar fólk býr raunverulega. Skráning lögheimilis hefur áhrif á framkvæmd ýmissa laga og þess vegna leggur nefndin áherslu á að allir hlutaðeigandi aðilar komi saman til að ná sátt um heildarstefnumótun og útfærslu lögheimilisskráningar að teknu tilliti til þeirra réttinda sem henni eru samfara. Nefndin fagnar nýlegri ákvörðun félagsmálaráðherra um að koma á fót starfshópi til að fjalla um vandamál sem tengjast fastri búsetu í atvinnuhúsnæði. Væntir nefndin þess að tillögur starfshópsins liggi fyrir nægilega fljótt til að hægt verði að gera nauðsynlegar og varanlegar lagabreytingar fyrir lok vorþings. Virðulegi forseti. Hér viðurkenni ég og bendi á að vantar inn dagsetningu sem um var rætt í félagsmálanefnd, þ.e. að starfshópurinn skili af sér fyrir 31. janúar 2007, en það er mjög mikilvægt að hópurinn vinni hratt. Þá bendir nefndin á að þar sem dómsmálaráðherra fer með stjórn Þjóðskrár sé eðlilegt að breytingar á lögheimilislögum muni í framtíðinni heyra undir hans verkefnasvið. Nefndin leggur til þá breytingartillögu að skráning lögheimilis í frístundabyggð sem framkvæmd hefur verið fyrir 1. janúar 2007 verði bundin við persónu rétthafa og þá sem eru nákomnir honum en falli niður við flutning þeirra úr viðkomandi húseign. Frumvarpið gerir ráð fyrir að réttur til lögheimilis sé bundinn við viðkomandi húseign en með breytingunni er ætlunin að stuðla að auknu jafnvægi milli hagsmuna einstakra fasteignareigenda í sömu frístundabyggð. Nefndin mælir með að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndri breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita Dagný Jónsdóttir, Kjartan Ólafsson, Guðjón Hjörleifsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Helgi Hjörvar, Pétur H. Blöndal, Birkir Jón Jónsson og Magnús Þór Hafsteinsson. Virðulegi forseti. Ég vil geta þess að ég sem formaður félagsmálanefndar sat fund með hæstv. félagsmálaráðherra, fulltrúum Reykjavíkurborgar, Hafnarfjarðarbæjar og umhverfisráðuneytis þar sem fjallað var um skráningu lögheimilis í atvinnuhúsnæði. Menn voru sammála um að vinna að því álitaefni sem skráning í atvinnuhúsnæði er. Ég vil nota tækifærið og þakka nefndarmönnum í hv. félagsmálanefnd í þessu máli því að samstaða ríkir um að kippa þessu í lag og ég er sannfærð um að frumkvæði félagsmálanefndar í málinu varð til þess að koma því í réttan farveg og við munum því væntanlega fá það aftur inn á okkar borð eftir áramót.

Hæstv. forseti. Ég sé ástæðu til að taka til máls um þetta efni vegna þess að ég tel að þetta sé ófullnægjandi niðurstaða. Íslendingar hafa byggt gríðarlegan fjölda af húsum út um landið sem kölluð eru sumarbústaðir eða frístundabyggð. Þetta eru mjög góð hús, mörg hver, og þegar fólk eldist sest það jafnvel að í þessum húsum. Vandi fylgir þessari niðurstöðu t.d. fyrir fólk sem hefur átt tvö hús, annars vegar frístundahús og hins vegar hús í borginni. Þegar það fer á eftirlaun og selur aðra eignina, ekki ólíklega húsið í borginni, er þá verið að segja við það fólk að það megi ekki búa í húsinu sínu í sveitinni eða að það skuli hafa heimilisfangið sitt í póstkassa í Reykjavík? Ég tel að skoða þurfi þetta mál betur, ekki bara varðandi búsetu í atvinnuhúsnæði heldur líka í búsetu í sumarhúsum sem kölluð eru eða öðrum húsum sem eru utan skipulegra byggða sem ætlaðar eru til heilsársbúsetu. Það kann vel að vera að menn þurfi að sætta sig við að fara aðra leið en þessa, a.m.k. held ég að það sé ljóst að það verður aldrei hægt að banna fólki að búa í húsunum sínum. Það mun ekki koma í veg fyrir þá búsetu þó að fólki sé bannað að skrá sig á þeim stað sem það býr á og því er niðurstaðan vond, þ.e. fólk býr í þessum húsum en er bannað samkvæmt lögum að vera skráð í húsinu sem það býr í. Þessu vildi ég koma á framfæri, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég tók þátt í starfi félagsmálanefndar þegar hún hafði þetta mál til umfjöllunar og hef sennilega ekki verið við afgreiðslu málsins, ég er áheyrnarfulltrúi í nefndinni. Ég vil að að komi fram að ég er samþykkur þessu áliti. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. formanni félagsmálanefndar að við leggjum mikið upp úr því að niðurstaða fáist í störf þeirrar nefndar sem á að fjalla um skráningu í atvinnuhúsnæði. Það eru skiptar skoðanir um hvernig standa eigi þar að málum en í stað þess að hrapa að niðurstöðu viljum við vanda til verkanna og lögðum þess vegna til að efnt yrði til samráðs um það efni. Við stefnum að því að taka þau mál til skoðunar og þá hugsanlega með breyttar reglur og lög í huga í byrjun næsta árs.

Virðulegi forseti. Nefndin fjallaði um málið og fékk gesti á sinn fund. Ekki gafst tími til að fá umsagnir um málið en meginmarkmið frumvarpsins er þríþætt. Meginmarkmið frumvarpsins er þríþætt. Í fyrsta lagi að laga ýmis ákvæði laga um fæðingar- og foreldraorlof, nr. 95/2000, að því breytta fyrirkomulagi sem felst í yfirtöku Vinnumálastofnunar á rekstri Fæðingarorlofssjóðs sem fram til þessa hefur verið í höndum Tryggingastofnunar. Í öðru lagi að fellt verði úr sömu lögum ákvæði sem girðir fyrir rétt foreldris til umönnunargreiðslna samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, nr. 118/1993, hafi það notið greiðslna í fæðingarorlofi vegna sama barns eða sömu fæðingar. Í þriðja lagi gerir frumvarpið ráð fyrir að Vinnumálastofnun verði heimilt að leita umsagnar ótilgreinds aðila við mat á nauðsyn á lengingu fæðingarorlofs og nauðsyn á lengingu á rétti til fæðingarstyrks í stað þess að fela tryggingayfirlækni ákvörðunarvald um þessi efni. Á fundi nefndarinnar kom fram að Vinnumálastofnun hefur að undanförnu unnið að undirbúningi hinnar nýju starfsemi sem til stendur að verði að mestu rekin á Hvammstanga. Þar munu starfa níu manns en auk þess verða tvö stöðugildi í Reykjavík. Stofnkostnaðurinn er áætlaður 37 millj. kr. en umsýslukostnaður samkvæmt fjárlögum næsta árs er 52 millj. kr. Var það gagnrýnt að síðarnefnda fjárhæðin hefur haldist nær óbreytt frá árinu 2001 þrátt fyrir að í raun sé rekstrarkostnaður meiri sem nemur tugum milljóna. Ítrekað hafi verið bætt úr með heimild í fjáraukalögum. Nefndin álítur að gætt hafi tregðu hjá fjárveitingavaldinu við að viðurkenna aukin umsvif Fæðingarorlofssjóðs og mælist til þess að við næstu fjárlagagerð verði tekið meira tillit til raunverulegs kostnaðar Vinnumálastofnunar af rekstri sjóðsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Pétur H. Blöndal skrifar undir álitið með fyrirvara. Einar Oddur Kristjánsson og Magnús Þór Hafsteinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ögmundur Jónasson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita Dagný Jónsdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Össur Skarphéðinsson, Helgi Hjörvar, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, og Birkir Jón Jónsson. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum þakka nefndarmönnum kærlega fyrir skjótan framgang þessa máls sem var seint fram komið.

Frú forseti. Ég skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara vegna þess að ég fékk ekki svör við því hver væri tilgangurinn með umönnunargreiðslum. Ég hef spurt að þessu áður og ég spurði að því aftur hvort þær væru ætlaðar til að bæta fólki tekjutap, foreldrum veikra barna, eða hvort þær væru ætlaðar til að endurgreiða fólki kostnað. Ég hef ekki fengið svör við því og kom fram á fundi nefndarinnar að það hafi ekki verið kannað. Þetta er mjög mikilvægt í þessu samhengi vegna þess að ef um er að ræða greiðslur vegna tekjutaps, vegna þess að foreldrarnir geta ekki sinnt fullri vinnu vegna umönnunar barnsins, þá ættu þær greiðslur ekki að fara saman því fæðingarorlofsbæturnar eru einmitt til að bæta fólki tekjutap og þá er verið að bæta það á tveim stöðum og úr tveim áttum. Ef um er að ræða kostnað foreldra á þetta ekki við og þá ætti að greiða þessar bætur saman. Mér finnst mikilvægt að þetta liggi fyrir þannig að menn sjái í gegn hvað er verið að bæta. Ef umönnunarbætur eru hins vegar til að standa undir kostnaði þá veltir maður þeirri spurningu upp hvort göt séu einhvers staðar í velferðarkerfinu þannig að fólk lendi í þvílíkum kostnaði við það ef börn verða veik, að til þess þurfi mánaðarlegar greiðslur að þessari fjárhæð sem er allt upp í 93 þús. kr. á mánuði. Maður veltir fyrir sér hvort ekki þyrfti að skoða það hvort eitthvað sé að, hvort fólk þurfi að borga fyrir spítalavist eða þurfi að borga kostnað hér og þar og hvort sjúkrakortin sem veitt eru dugi ekki til að takmarka þann kostnað o.s.frv. Þetta finnst mér mjög mikilvægt. Það kemur ekki fram í nefndaráliti en ég ræddi það í nefndinni hvort ekki hefði verið eðlilegt að bjóða út rekstur Fæðingarorlofssjóðs. Það er einmitt dæmigert verkefni sem á mjög vel heima í höndum einstaklinga og ég er nærri viss um að það hefði mátt lækka kostnaðinn með útboði og þá hefðu opinberir aðilar getað boðið líka í, Tryggingastofnun sem og aðrir.

Virðulegi forseti. Þetta mál er á góðri leið í gegnum þingið og að hluta til er í því mikið réttlætismál sem við í Samfylkingunni höfum lengi barist fyrir, þ.e. að umönnunargreiðslur séu samrýmanlegar fæðingarorlofsgreiðslum. Við höfum fært fyrir því rök í mörg ár og flutt tillögur sem hafa verið felldar og nú loksins eru þessi réttlætisrök og sjónarmið viðurkennd sem við höfum sett fram og því ber að fagna. Ég hefði viljað fá lengri tíma til að fjalla um málið í félagsmálanefnd almennt út af þeim annmörkum sem eru komnir á fæðingarorlofslöggjöfina en ég vildi ekki verða til þess að tefja málið í nefnd, svo mikla áherslu legg ég á framkvæmd þess að það ákvæði sem ég fyrr nefndi nái fram að ganga. En ég hlýt að treysta því sem fram kom í máli hæstv. ráðherra við 1. umr. málsins og reyndar var aðeins komið inn á það í meðferðinni í félagsmálanefnd, að fæðingarorlofslöggjöfin yrði tekin til skoðunar og þeir gallar og annmarkar sem þar hafa komið fram, sérstaklega varðandi breytt viðmiðunartímabil sem mjög er gagnrýnt í samfélaginu af því að þetta skerðir verulega fæðingarorlofsgreiðslur. Vegna þess að verið er að taka einatt mið af þriggja ára gömlum tekjum hjá þeim sem fara í fæðingarorlofið þannig að greiðslurnar eru þegar upp er staðið engin 80% af launum eins og lögin kveða á um, heldur er þetta komið niður í 70%, sem um var getið í nefndarálitinu fyrir þremur árum þegar þessu viðmiðunartímabili var breytt. Það hefur allt gengið eftir sem við höfum sagt í því efni og því er nauðsynlegt að taka þessa löggjöf til endurskoðunar og eins það ákvæði sem ekki var tekið til skoðunar, sem þó hafði verið lofað fyrir 2–3 árum og snertir rétt öryrkja sem fara í fæðingarorlof, þ.e. að lífeyrisgreiðslur þeirra skerðist ekki. Ég treysti því að málið verði tekið til skoðunar. Það var full ástæða til að setja það í nefndarálitið sem framsögumaður nefndarinnar mælti fyrir, með leyfi forseta: „Nefndin álítur að gætt hafi tregðu hjá fjárveitingavaldinu við að viðurkenna aukin umsvif fæðingarorlofssjóðs og mælist til þess að við næstu fjárlagagerð verði tekið meira tillit til raunverulegs kostnaðar Vinnumálastofnunar af rekstri sjóðsins.“ Það er ástæða til að hrósa formanni nefndarinnar fyrir að setja þessa gagnrýni í nefndarálit meiri hlutans en þetta er sannleikanum samkvæmt sem hér er sagt. Hitt er annað mál að í frumvarpinu er verið að flytja með formlegum hætti framkvæmdina á fæðingarorlofi frá Tryggingastofnun og til Vinnumálastofnunar, sem ég er ekki alsátt við og hefði viljað ræða frekar og maður heyrir það raunverulega á fulltrúum Tryggingastofnunar að þeir eru ekki alls kostar sáttir við þá breytingu. Ég held að tilgangurinn hafi verið fyrst og fremst sá að flytja þessa starfsemi út á land, til Hvammstanga, ef ég skil málið rétt. Þar munu níu starfsmenn fá vinnu við það verkefni úti á landi. Það er sjónarmið út af fyrir sig og auðvitað er það jákvætt og ég styð það ef hægt er að flytja verkefni út á land en það má ekki verða á kostnað framkvæmdarinnar og verkefnisins sjálfs sem ég held að hafi verið mjög vel fyrir séð í Tryggingastofnun ríkisins og ég hef ekki heyrt nein sannfærandi rök fyrir því að flytja þetta yfir á Vinnumálastofnun sem er yfirhlaðin verkefnum. Því hefur oft verið haldið fram að um sé að ræða vinnumarkaðstengt mál og það sé ástæðan fyrir flutningi til Vinnumálastofnunar. Ég hygg að það sé fyrst og fremst það að fjölga störfum úti á landi frekar en hitt að þetta sé vinnumarkaðstengt málefni og þess vegna eigi það heima í Vinnumálastofnun því að mörg verkefni sem eru á sviði almannatrygginga og félagsmálaráðuneytisins eru vinnumarkaðstengd verkefni sem Tryggingastofnun hefur. Ég sé ekki ástæðu, forseti, til að ræða þetta mál frekar. Ég gerði það við 1. umr. en fagna mjög að við séum að sjá núna í höfn að umönnunargreiðslur séu viðurkenndar samhliða fæðingarorlofi. Þetta er viðbótarkostnaður sem fólk lendir í sem þarf að sjá um fatlað barn og það hefur verið viðurkennt í mörg ár eða í langan tíma, slíkar umönnunargreiðslur. Ef ég man rétt voru þær settar í tíð minni sem félagsmálaráðherra. Þetta eru greiðslur í fimm flokkum eftir umönnunarþyngd og fötlun barnsins. Greiðslurnar hafa komið mörgum mjög til góða og er mikið réttlætismál og réttlætismál líka viðurkenna að hægt sé að greiða þær samhliða fæðingarorlofsgreiðslum sem eru eðlisólíkar greiðslur.

Frú forseti. Eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði er á ferðinni mikið réttlætismál. Þetta er eitt af þeim málum sem stjórnarandstaðan gerði samkomulag við ríkisstjórnina um að hraða för í gegnum þingið. Það höfum við gert, veittum því afbrigði á sínum tíma til að það kæmist strax á dagskrá og greiddum fyrir för þess í gegnum hv. félagsmálanefnd. Hluti af þessu máli felur í sér færslu á umsýslu Fæðingarorlofssjóðs frá Tryggingastofnun ríkisins yfir til Vinnumálastofnunar. Það kom vel fram á fundi félagsmálanefndar að þar er um að ræða aðgerð sem beinlínis er byggðaaðgerð. Verið er að flytja þetta verk út á land, til Hvammstanga, til að skapa þar níu störf. Það er mín tilfinning að umdeilanlegt sé að gera slíkt, nema ærnar ástæður séu til. Ég er ekki að leggjast gegn því, en ég spyr án þess að ætlast beinlínis til svars: Leiddi þetta til þess að níu störf hurfu hjá Tryggingastofnun? Hugsanlega leiddi þetta til þess að einhver fækkun varð þar. En í öllu falli er ljóst að leggja þurfti í drjúgan stofnkostnað sem hleypur á tugum milljóna kr. við að byggja upp tölvukerfi. Þar var ekki hægt að beita beinni yfirfærslu kerfa. Stofnkostnaðurinn við þetta er því töluverður. Rekstrarkostnaður ríkisins í heild mun að öllum líkindum aukast. Þarna er því dágott dæmi um hvernig ríkið bólgnar út. Ég hef oft sagt að það er vel í það leggjandi fyrir ríkið að seilast nokkuð langt til að ýta undir störf á landsbyggðinni. Þetta verkefni er þó líkast til dæmi um verk sem mætti skilgreina undir það sem við í Samfylkingunni höfum kallað störf án staðsetningar og obbann af þessu væri sennilega hægt að vinna með nútímatækni eiginlega hvar sem er. Þannig held ég að í framtíðinni, þegar koma upp ný verkefni hjá hinu opinbera, eigi að reyna að vista verk. Ég er þeirrar skoðunar að fara eigi yfir öll störf ríkisins og skilgreina þau sem hægt er að vinna án tillits til staðsetningar með nútímatækni og nota síðan veltuna innan starfsmannamengis ríkisstofnana til að koma með þeim hætti störfum út úr bákninu. Ég tek líka undir það sem ég held að hv. þm. Pétur Blöndal hafi sagt við umræðuna, hvort ekki hafi verið hægt að bjóða þessi verk út. Ég held að það hefði vel getað svarað kostnaði og ríkið ætti að velta slíku fyrir sér. Það ekki síst mundi ýta undir landsbyggðina því hún mundi örugglega taka slíkum tækifærum fagnandi og það hefði hagsbætur í för með sér til ýmissa verka. Ég vil hins vegar vekja eftirtekt á því að rekstur sjóðsins mun kosta ríflega 70 millj. kr. á ári, 75 jafnvel. Það kom glöggt fram hjá fulltrúa Vinnumálastofnunar á fundi félagsmálanefndar að 30 millj. kr. vantar upp á fjárveitingu ríkisins til að hægt sé að segja að ríkið hafi gefið það tannfé með flutningnum sem nauðsynlegt er. Það liggur fyrir að margvíslegum verkefnum hefur verið hlaðið á Vinnumálastofnun á síðustu árum og alveg ljóst að hún á fullt í fangi með þau og treður marvaðann hvað fjárhag sinn varðar. Ég læt þá ósk uppi að vonandi nær stofnunin að rísa undir þessu nýja verki. Ég er þess fullviss og veit það af reynslunni að hún býr yfir ákaflega góðu starfsfólki sem sinnir verkefnum sínum vel. Fyrst ríkið er á annað borð að flytja verk með þessum hætti milli stofnana og út á landsbyggðina, finnst mér eigi að síður að lágmarkið hefði verið að því hefðu fylgt fjármunir sem tryggðu að verkinu væri sinnt alveg til fullnustu þannig að hvergi væri slegið af því góða verklagi sem var á þessum málum hjá Tryggingastofnun undir tryggri og öruggri forustu fyrrum kollega okkar, Karls Steinars Guðnasonar, sem hér var alþingismaður með miklum sóma.

Frú forseti. Aðeins um að verkefni á vegum Fæðingarorlofssjóðs yrðu unnin á Hvammstanga. Mér finnst það í sjálfu sér ekki eiga að vera gagnrýnisvert og ég hygg að mörgum hafi þótt Tryggingastofnun ríkisins, sem þetta verkefni hefur verið vistað hjá, vera býsna miðlæg í störfum sínum. Hún hefur byggst nánast alfarið upp í Reykjavík og verkefni á vegum Tryggingastofnunar ríkisins hafa lítið þróast út í það að vaxa úti á landi þrátt fyrir stefnumörkun og yfirlýsingu stjórnvalda í aðra átt. Ég hef alltaf orðið hvað vonsviknastur yfir því að stjórnvöld koma með digrar yfirlýsingar um eflingu opinberrar þjónustu, flutning og uppbyggingu á opinberri þjónustu á landsvísu og það verði flutt út á land en síðan hefur eftirfylgnin alltaf verið með þveröfugum hætti. Mér finnst það ekki vera sérstaklega gagnrýnisvert að þetta sé gert. Reyndar er ekki kveðið á um þetta í lögunum heldur er þetta ráðherraákvæði þannig að næsti ráðherra getur í sjálfu sér kippt þessu burt. Ég vil gjarnan að svona lagað verði bundið í lögum til að tryggja að starfsemi sé byggð upp og ekki væri verið að rokka með hana eins og hv. þingmaður kom réttilega inn á með tilheyrandi stofnkostnaði o.s.frv. Nú eru hugmyndir um t.d. að Byggðastofnun verði ef til vill flutt frá Sauðárkróki en búið er að leggja í ærna fyrirhöfn að byggja hana þar upp. Ég spyr því hv. þingmann hvort í þeirri almennu stefnu um að byggja störf upp, almenn þjónustustörf, úti á landi, hvort það sé í sjálfu sér ekki góðra gjalda vert og gott mál.

Frú forseti. Ég og hv. þm. Jón Bjarnason erum nú sammála um meira en bara um Hólaskóla einan. Svarið við spurningu hans er já. Ég tel að það sé góðra gjalda vert að reyna að byggja upp þá starfsemi sem ríkið er að setja á fót úti á landi. Ég held sérstaklega að þjónustustarf af þessum toga þar sem verið er að vinna með upplýsingar og vinna úr þeim og skrá eins og í þessu tilviki, einstaklinga, tekjur og reikna út hvaða bætur þeim ber, sé tilvalið að vista með þeim hætti annars staðar en á því sem hv. þingmaður kallar miðlægar stofnanir. Nú er það svo að tæknin hefur gjörbreytt umhverfi og það á ekki að þurfa að hafa störf hneppt saman innan einnar stofnunar. Stofnun getur starfað á mjög mörgum stöðum á landinu án þess að það skorti nokkuð upp á verkstjórn og eftirlit með góðu verklagi. Ég er þeirrar skoðunar að þegar ég og hv. þm. Jón Bjarnason hugsanlega verðum hér í stjórnarmeirihluta að loknum kosningum þá eigi t.d. að fara yfir þau störf sem innt eru af höndum af hálfu ríkisins og kanna hvert þeirra væri hægt að skilgreina þannig að þau hafi enga sérstaka staðsetningu og síðan eigi að nota starfsmannaveltuna en ekki uppsagnir til þess að kanna hvort hægt sé að koma tiltölulega viðamiklum einingum fyrir annars staðar en innan þessara stofnana. Ég held að það mundi líka hjálpa landsbyggðinni mjög. Ég tel reyndar að það ætti ekkert að reyna endilega að koma þeim með þeim hætti út á landsbyggðina heldur ætti að skilgreina þau sem störf án staðsetningar og þá gætu sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklingar eftir atvikum sóst eftir því að vinna þau störf. Að öðru leyti gleður það mig að í nefndarálitinu er einmitt tekið undir það sjónarmið sem ég var með hér uppi áðan um 

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að einmitt með tækninni á að vera ástæðulaust að byggja upp svona þjónustustörf í einhverjum einum, stórum, miðlægum kjarna. Það er þá mikið keppikefli einmitt að fjarskiptatæknin eflist, gagnaflutningakerfið eflist út um land þannig að slík störf geti verið unnin sem víðast. Það er eitt svona í lokin. Ég vil að það verði hugað að því að með þessu sé ekki verið að keyra launin niður. Að menn séu ekki að flytja störf út á land til þess að því fólki sem þar ræðst til starfa séu greidd lægri laun en fólki í hliðstæðum störfum áður inni í miðlægri stofnun í Reykjavík. Ég vil bara vara við þessu því ég upplifði sterka tilhneigingu í þessa veruna. Fólk sem fær störf úti á landi og fagnar því, hvort sem það er á Hvammstanga, Blönduósi, Skagaströnd eða á öðrum stöðum, þá er það mikilvægt að launin haldist hin sömu, þ.e. að ekki sé verið að fara með störf út á land til að lækka launakostnaðinn. Ég er ekkert að segja að það sé í þessu tilviki. Þetta eru bara mín varnaðarorð. En það er sjálfsagt að fagna því að fundinn sé farvegur fyrir verkefnaflutning út á land eins og hér er verið að leggja til í nefndarálitinu og ég er sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni hvað áherslur í þeim efnum varðar.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð um þetta frumvarp sem ég er samþykkur. En ég vil í fyrsta lagi geta þess að ég hafði ákveðnar efasemdir um flutning á þessum verkefnum frá Tryggingastofnun yfir til Vinnumálastofnunar. Þeim var prýðilega sinnt í Tryggingastofnun að mínu mati. Hins vegar kom í ljós að undirbúningur undir þennan flutning var mjög vel á veg kominn enda stendur hann fyrir dyrum innan fárra vikna þannig að þar verður ekki aftur snúið og vona ég að vel takist til í starfseminni og á ekkert nema góðar óskir til þeirra sem koma til með að sinna þessum verkum. Ég vil mótmæla þeim hugmyndum sem fram komu hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að æskilegt sé að bjóða út starfsemi af þessu tagi. Í því þótti mér felast ákveðið vantraust, ef ekki vanvirðing, í garð þeirra sem hafa sinnt þessum verkefnum. Ég held sannast sagna að þetta yrði miklu dýrara með þessu móti, að minnsta kosti þegar fram í sækti. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frumvarp en fagna því sérstaklega hvernig þar er tekið á atriðum sem varða umönnunargreiðslur. En fram til þessa hafa greiðslur í fæðingarorlofi og réttur til umönnunargreiðslna ekki farið saman, þ.e. þeir foreldrar sem hafa átt rétt á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði hafa ekki á sama tíma átt þennan rétt varðandi umönnunargreiðslurnar. Nú er þetta fært til betri vegar og er það sérstakt fagnaðarefni.

Forseti. Nú er ég óbreyttur þingmaður á þinginu og eðlilega ekki með í ráðagerðum æðstu manna um það hvernig framvindan er hér á fundum. Mér skildist þó í gær að náðst hefði samkomulag um þingfrestun á morgun, nokkurn veginn í samræmi við starfsáætlun þingsins, og að þetta hefði verið gert með hagsmuni þings og þjóðar væntanlega fyrir augum. Þess vegna kom mér á óvart að heyra það haft eftir hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni í hádegisfréttum að þetta væri ekki ástæðan heldur væri ástæðan fyrir þessu sú að einhverjir þingmenn væru að fara í skemmtiferð sem svo var nefnd. Nefndir voru nokkrir þingmenn. Ég heyrði þetta nú ekki sjálfur heldur var mér sagt af þessu. Ég held að í þeim hópi hafi verið hv. þm. Jón Kristjánsson úr Framsóknarflokki og hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir úr Framsóknarflokki eða einhverjir slíkir og kannski eru fleiri skemmtiferðir hér uppi. Ég sé til dæmis að það vantar hér í ráðherrastóla nokkra menn sem ég hélt að væru í opinberum erindagjörðum en eru kannski í skemmtiferðum. Mig langar að spyrja, forseti, hvort þetta sé rétt og hvort það sé þannig að forseti hagi þingstörfum og þingfrestun og þinglokum eftir einstökum skemmtiferðalögum einstakra þingmanna eða þingmannahópa.

Hv. þingmenn gera sér grein fyrir því að störf á Alþingi ganga fyrir. Forseti heyrði ekki þetta tilvitnaða viðtal en lýsir undrun sinni á þeim orðum. 
            

Frú forseti. Samkvæmt þingsköpum er einungis heimilað að tala um störf þingsins í upphafi fundar. Nú koma hádegisfréttir ekki fyrr en fundur var löngu settur. En ég vil spyrja hæstv. forseta hvort ekki sé tilefni til að heimila nú umræður um störf þingsins til þess að ég geti komið fram athugasemdum vegna þeirrar undarlegu ræðu sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson flutti Ríkisútvarpinu til þess að skýra af hvaða sökum utanríkismálanefnd hefur lagt áherslu á að heimsækja Eystrasaltsríkin. Eins og hæstv. forseta er kunnugt hefur verið vaxandi og mjög mikil vinátta milli Íslendinga og Eystrasaltsríkjanna. Eystrasaltsríkin hafa lagt mikla og ríka áherslu á gott samstarf við Norðurlönd og óskað eftir nánara samstarfi á milli þinganna síðan Eystrasaltsríkin urðu sjálfstæð. Sú ferð sem nú er fyrirhuguð af utanríkismálanefnd er einmitt í þeim anda sem góð samvinna þinganna í Eystrasaltsríkjum og á Íslandi hefur verið, góð samvinna forseta þinganna, ríkisstjórna og einstakra þingmanna. Þess vegna vil ég spyrja hvort ekki sé ástæða til að heimila nú umræður um störf þingsins til þess að við getum tekið þetta mál upp og athugað hvort það sé einungis sér til skemmtunar sem Alþingi leggur áherslu á vaxandi umsvif í utanríkisþætti sínum, sem Alþingi leggur áherslu á að Íslendingar eigi að hafa sömu tækifæri og þingmenn erlendra ríkja til þess að umgangast, fræðast og efla kynni þjóða og þinga.

Það er rétt sem hv. þingmaður segir, að í þingsköpum segir í 50. gr.: „Í upphafi fundar, áður en gengið er til dagskrár, geta þingmenn gert athugasemdir er varða störf þingsins.“ Forseti telur rétt með tilliti til þessarar umræðu að greina frá því að boðað verður til nýs fundar eftir að atkvæðagreiðsla og utandagskrárumræða hefur farið hér fram og þá geta hv. þingmenn tekið þetta mál upp ef þeir óska.

Forseti. Við göngum nú til atkvæðagreiðslu um frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. eftir 2. umr. Nú er ljóst að þunginn í þessari umfjöllun þingsins um frumvarpið verður í 3. umr. ef hún fer fram. Það verður ekki fyrr en á næsta ári og óljóst svo sem hvenær á næsta ári það verður. En auðvitað greiðum við atkvæði hér eins og áætlað var. Þetta er vont frumvarp. Engin rök hafa komið fram fyrir áætluðu hlutafélagsformi og ekki hefur heldur verið mótuð stefna um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps í framtíðinni. Það er líklegt að þetta tvennt valdi miklum ágreiningi áfram í samfélaginu meðal stjórnmálamanna, hjá almenningi og á markaði og sennilegt er að þetta frumvarp eigi eftir að valda málaferlum bæði heima og erlendis. Gert er ráð fyrir því að ríkisstjórnarmeirihluti taki allar stefnuákvarðanir um rekstur og ráði síðan útvarpsstjóra sem meiri hlutinn getur rekið þegar honum sýnist, en útvarpsstjórinn á að vera valdamikill og valdameiri en við þekkjum almennt í fjölmiðlafyrirtækjum. Þannig er opin leið til áframhaldandi flokkspólitískra ítaka og inngripa. Nefskatturinn sem gert er ráð fyrir stuðlar ekki að sjálfstæði Ríkisútvarpsins og það er ekki líklegt að hann auki samstöðu meðal almennings um þetta mikilvæga fyrirtæki. Réttindi starfsmanna eru í uppnámi og enginn veit hvernig þeim málum yrði háttað ef þetta frumvarp verður samþykkt í nýja ohf.-fyrirtækinu. Forseti. Málinu er ekki lokið. Það heldur áfram á nýju ári. Formaður Samfylkingarinnar hefur lagt til að nú eftir að haustþingi lýkur vegna skemmtiferðanna sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hefur rætt svo mikið um þá verði settur niður hópur fólks úr öllum flokkum til að leita sáttaleiðar. Ég tel að það sé skylda menntamálaráðherra og annarra forustumanna stjórnarflokkanna að bregðast við þessari tillögu með almannahagsmuni að leiðarljósi um þetta mál, einhverrar mikilvægustu menningar- og lýðræðisstofnunar á Íslandi í nútímasögu þess. Hér á eftir koma til atkvæða breytingartillögur stjórnarsinna í menntamálanefnd, tillögur um auglýsingabann á vef Ríkisútvarpsins og tillögur um hlutfall kostunar af auglýsingum sem eru illa grundaðar tilraunir til að koma til móts við hvassa gagnrýni á frumvarpið í heild, tillögur sem eru eiginlega án takmarks og tilgangs, hvorki fugl né fiskur. Við sitjum hjá við þessar tillögur. Við sýnum andstöðu okkar við þetta frumvarp í heild sinni með því að greiða atkvæði gegn 1. gr. þess en sitjum hjá um aðrar greinar og greiðum frumvarpinu för yfir áramótin í því trausti að ráðherrann og aðrir forustumenn sjái að sér yfir jólahátíðina.

Hæstv. forseti. Allt þetta kjörtímabil hafa ríkisstjórnarflokkarnir tveir hamast við að einkavæða þjónustu í almannaþágu og hafa þeir haft nokkurn árangur í þeim efnum þrátt fyrir mikinn mótbyr hér á þinginu og ég leyfi mér að fullyrða meðal þjóðarinnar einnig, sem má kannski sjá í fylgistapi Framsóknarflokksins í skoðanakönnunum um þessar mundir. Í einu slíku máli hefur stjórnarandstaðan staðið af afli sameinuð gegn einkavæðingunni og það er í því máli sem nú kemur hér til atkvæða eftir 2. umr., þ.e. einkavæðing Ríkisútvarpsins. Frú forseti. Ég hika ekki við að kalla þá aðför sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafa stýrt gegn útvarpi allra landsmanna, Ríkisútvarpinu, einkavæðingu, enda er markmið flokkanna tveggja að koma Ríkisútvarpinu úr opinberri umsýslu, sem skilgreind er undir hatti opinbers réttar, í umhverfi sem er einkaréttarlegs eðlis. Eignarhald félagsins skiptir í því tilliti engu máli. Hér er lagt til að farið sé úr opinberum rétti í einkarétt, þar með er Ríkisútvarpið einkavætt. Breytingarnar yrðu meiri. Það er gert ráð fyrir því að stjórn stofnunarinnar verði komið í hendur einum manni sem ráðinn verði pólitískri ráðningu af gervistjórn í umboði pólitísks meiri hluta á Alþingi. Einnig er gert ráð fyrir því að afnotagjöldin sem stærstur hluti þjóðarinnar greiðir með glöðu geði breytist í nefskatt sem gera má ráð fyrir að komi ójafnt niður á fólki. Þannig má gera ráð fyrir því að þeir sem hafa einungis tekjur í formi fjármagnstekna verði undanþegnir nefskattinum og barnmörgum fjölskyldum verði hann sérstaklega þungur. Þetta finnst Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki bara fínt, að ekki sé talað um réttindamál starfsmanna sem öll yrðu í uppnámi við þessar breytingar. Frú forseti. Það hefur ríkt mikill ófriður um þetta mál í tvö ár samfleytt og honum er ekki lokið. Nú gerðum við stjórnarandstaðan á Alþingi samkomulag um það að 2. umr. gæti farið fram fyrir þinglok en við tryggðum það jafnframt að málið yrði tekið fyrir í menntamálanefnd að nýju á milli umræðna. Í trausti þess að þar fari fram áfram málefnaleg umræða um málið greiðum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs atkvæði á þennan hátt: Við munum greiða atkvæði gegn 1. gr. frumvarpsins. En við munum sitja hjá við aðrar tillögur í krafti þess að það verði enn hægt að snúa frá þessari vitlausu hugmynd sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa keyrt á af þvílíku offorsi síðustu tvö árin.

Virðulegi forseti. Það er komið að atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. um Ríkisútvarpið. Framsóknarflokkurinn fór í upphafi í þessa vinnu við endurskoðun á lögum um Ríkisútvarpið með opnum huga, en eitt atriði varð til þess að málið lá óhreyft í mjög mörg ár í þessu samstarfi. Það var það atriði að Ríkisútvarpið væri ekki til sölu. Um það náðist sátt og á þeim grundvelli var Framsóknarflokkurinn til í breytingar. Þessar breytingar munu að okkar mati efla Ríkisútvarpið og sanna umsagnir samkeppnisaðila það. Málið hefur hlotið vandaða málsmeðferð í menntamálanefnd og ég styð það, ekki síst á grundvelli þess að Ríkisútvarpið er ekki til sölu og það mun í framtíðinni eflast sem almannaútvarp í þágu okkar allra.

Frú forseti. Við göngum nú til atkvæða eftir 2. umr. um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem greidd eru atkvæði um þetta mál enda er það nú lagt fram í þriðja skipti hér á Alþingi. Ýmislegt hefur verið sagt í tengslum við þetta mál og nú síðast hefur verið lagt til að skipuð verði einhvers konar þverpólitísk nefnd til að fjalla um þessi mál frá A til Ö. Sú hugmynd er góðra gjalda verð en fyrir mína parta sé ég ekki ástæðu til að stofna enn eina nefndina. Menntamálanefnd Alþingis er þverpólitísk nefnd sem hefur haldið tugi funda um málefni Ríkisútvarpsins og mun eflaust gera það áfram í komandi framtíð. Í allri þeirri vinnu sem átt hefur sér stað um málefni Ríkisútvarpsins hefur stjórnarandstaðan komið að ákveðnum sjónarmiðum og athugasemdum. Stjórnarmeirihlutinn hefur í veigamiklum atriðum komið til móts við þau sjónarmið sem stjórnarandstaðan hefur haldið fram. Það frumvarp sem við greiðum atkvæði nú um kveður m.a. á um það að upplýsingalög verði látin gilda um Ríkisútvarpið ohf. sem sett var inn í frumvarpið, m.a. að kröfu stjórnarandstöðunnar. Það hafa líka verið sett ákvæði um að hinu nýja félagi verði óheimilt að selja frá sér eignir sem varða menningarlegan arf íslensku þjóðarinnar. Og svo lengi mætti telja. Enn fremur hefur við þessa yfirferð verið komið til móts við sjónarmið sem hafa komið fram frá a.m.k. einum stjórnarandstöðuflokknum, Samfylkingunni, að setja takmörkun við umsvifum Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Þess vegna veldur það mér nokkrum vonbrigðum að hlusta á fulltrúa stjórnarandstöðunnar í umræðu hér um þetta mál áður en við göngum til atkvæða og heyra stjórnarandstöðuna segja að lítið hafi verið á hana hlustað. Þrátt fyrir að stjórnarandstaðan segist vera sameinuð í þessu máli er það aðeins rétt að einu leyti. Stjórnarandstaðan er sameinuð gegn málinu en efnisleg rök hennar og efnislegar áherslur eru ekki hinar sömu. 
             Samfylkingin hefur lagt til, a.m.k. hluti hennar, að Ríkisútvarpið verði gert að sjálfseignarstofnun en reyndar er varaformaður flokksins hlynntur hlutafélagaleiðinni. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill að Ríkisútvarpið verði áfram ríkisstofnun og Frjálslyndi flokkurinn vill fara enn aðra leiðina. 

Virðulegi forseti. Afstaða Frjálslynda flokksins til Ríkisútvarpsins hefur ávallt verið skýr. Við viljum að hér á landi sé öflugt almannaútvarp, útvarp í eigu almennings í landinu. Við leggjumst gegn því frumvarpi sem hér liggur fyrir vegna þess að við treystum hreinlega ekki núverandi stjórnarmeirihluta til þess að selja ekki Ríkisútvarpið í framtíðinni. Við teljum einsýnt að það sem vaki í raun og veru fyrir meiri hlutanum sé einmitt að einkavæða Ríkisútvarpið. Það teljum við að væri mjög mikið óheillaspor. Við í þingflokki Frjálslynda flokksins munum því greiða atkvæði gegn 1. gr. þessa frumvarps. Við munum síðan sitja hjá við atkvæðagreiðslu um aðra liði þess og áskiljum okkur fullan rétt til að berjast áfram gegn þessu frumvarpi þegar það kemur aftur hér á dagskrá eftir áramót.

Hæstv. forseti. Í reynd hefur umfjöllun um Ríkisútvarpið verið skotið á frest. Stjórnarandstaðan féllst á að takmarka 2. umr. um RÚV að því tilskildu að umdeilt frumvarp ríkisstjórnarinnar um hlutafélagavæðingu stofnunarinnar yrði ekki að lögum á þessu ári. Enn er 3. umr. eftir, þ.e. ef af henni verður. Við þekkjum öll þann yfirlýsta ásetning ríkisstjórnarinnar að ljúka þessu máli hið allra fyrsta, og hefur hæstv. forsætisráðherra nefnt ákveðnar dagsetningar í því augnamiði. Hins vegar er því ekki að leyna að nú hefur opnast á ný sá möguleiki að ríkisstjórnin sjái sig um hönd. Það vekur athygli að heyra formann Framsóknarflokksins lýsa því yfir í fjölmiðlum að hann hefði viljað að Ríkisútvarpið hefði orðið að hlutafélagi fyrir áramót. Fylgispekt Framsóknarflokksins við einkavæðingaráráttu íhaldsins og hvernig hann lyppast niður í hverju málinu á fætur öðru, svíkur hugsjónir sínar  
            

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að lýsa því hér yfir að ég lít svo á að frumvarpið um Sinfóníuhljómsveit Íslands fylgi frumvarpinu um Ríkisútvarpið ohf. og lít þá svo á að það fái að koma með ríkisútvarpsfrumvarpinu inn í nefndina aftur því að þar eru, eins og kom fram í umræðunni hér í gær, ákveðin atriði sem enn liggja ekki ljós fyrir. Ef ekki verður hreyft mótmælum við því hér lít ég svo á að málið komi aftur inn í nefndina milli umræðna og í ljósi þess kem ég ásamt þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til með að sitja hjá við atkvæðagreiðslu þessa.

Forseti. Við höfum alla tíð litið svo á að frumvarpið um Sinfóníuhljómsveitina væri sjálfstætt mál og við í Samfylkingunni höfum stutt þá meginhugsun sem þar kemur fram að það verði af þeim aðskilnaði eða þeirri brottför heimasætunnar úr foreldrahúsum sem felst í því að tengslum Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins verði slitið, þó í mikilli vináttu og samlyndi, og greiðum því atkvæði með þessu frumvarpi og framgöngu þess til 3. umr.

Hæstv. forseti. Á þskj. 524 flyt ég breytingartillögu við þetta frumvarp ásamt hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni og Ögmundi Jónassyni en breytingartillagan snertir gildissvið frumvarpsins. Í frumvarpinu er kveðið á um að það nái einungis til fyrirtækja með a.m.k. 50 starfsmenn, og til bráðabirgða fram til 1. mars 2008 á það einungis að ná til fyrirtækja með fleiri en 100 starfsmenn. Þessi leið nær því aðeins til um 4–5 þús. launþega af um 160 þús. á vinnumarkaði. Breytingartillaga okkar felur í sér að lögin taki til fyrirtækja með 20 starfsmenn eða fleiri eins og ASÍ hefur lagt til, en til bráðabirgða fram til 1. mars 2008 leggjum við til að lögin nái til fyrirtækja með 50 starfsmenn. Jafnframt leggjum við til að ekki sé eftir geðþótta vinnuveitenda hægt að víkja frá ákvæðum nokkurra greina í frumvarpinu eins og lagt er til. ASÍ og Samtök atvinnulífsins náðu ekki saman um þetta mál þótt reynt hafi verið í einhver ár og er þetta því ekki nein málamiðlun milli þessara aðila, heldur er valin sú leið að nýta alla fresti til að innleiða þessa tilskipun og fara þá leið sem skemmst gekk. Því er um algjöran lágmarksrétt launafólks að ræða til upplýsinga og samráðs. Raunar er svo skammt gengið og ákvæðin svo galopin og sett í hendur atvinnurekenda hvort og hvernig verði af framkvæmd að hægt er að efast verulega um gildi þessa máls fyrir launafólk. Það er þó eftir því hvernig launafólki verða kynnt þau réttindi og skyldur sem felast í frumvarpinu og hvort aðilum vinnumarkaðarins tekst í frjálsum samningum að kveða nánar á um markvissari samráð við launþega. Hér er þó stigið fyrsta skrefið í átt til atvinnulýðræðis sem við í Samfylkingunni höfum lagt áherslu á, m.a. með flutningi mála hér á Alþingi. Í því efni stöndum við langt að baki öðrum þjóðum sem í langan tíma hafa búið við virkt atvinnulýðræði. Þó að hér sé aðeins stigið hænufet í þá átt með þessu frumvarpi munum við engu að síður styðja málið í trausti þess að hér sé stigið fyrsta skrefið, þótt smátt sé, í þá átt að koma á virku atvinnulýðræði.

Hæstv. forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munu greiða atkvæði með þessu frumvarpi um upplýsingar og samráð í fyrirtækjum þótt það í reynd sé hvorki fugl né fiskur. Við reyndum að gera bætur á þessu frumvarpi, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur þegar gert grein fyrir, en mér er óskiljanlegt hvers vegna hæstv. félagsmálaráðherra dregur taum atvinnurekenda í þeim mæli sem raun ber vitni í þessu frumvarpi. Launafólki eru aðeins tryggð lágmarksréttindi sem ríkisstjórnin telur sig geta komist upp með gagnvart EES-samningnum. Hið furðulega er að hún undanskilur alla opinbera starfsmenn þessum réttindum og færir ekki nokkur einustu rök fyrir þeirri afstöðu sinni. Á hinn bóginn hafa menn sýnt fram á með rökum að þessi lög ættu að ná til alls vinnumarkaðarins.

Hæstv. forseti. Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er mjög umhugað um að tryggja framtíð Lánasjóðs sveitarfélaga. Hann er félagslegur sjóður og hann er sameignarsjóður. Með þessu frumvarpi er verið að færa hann yfir í séreignarform. Hlutverk hans verður eftir sem áður hið sama og hann mun eftir sem áður njóta ákveðinna sérréttinda. Hann er t.d. undanskilinn skatti. Við óttumst að með þessari breytingu verði varnir sjóðsins veiktar gagnvart bönkum og fyrirtækjum á fjármálamarkaði sem vilja að þessi sjóður sitji við sama borð og öll önnur fjármálafyrirtæki í landinu. Þess vegna getum við ekki stutt þetta frumvarp.

Hæstv. forseti. Efnislega er verið að taka afstöðu til þess fyrir framtíðina að fólk geti ekki skráð lögheimili sitt eða búið í svokölluðum frístundabyggðum. Nú er það svo að búsetuhagir fólks breytast eftir aldri þess og ævi og það sem áður voru kölluð sumarhús og eingöngu til þeirra nota, kannski vegna þess að þau voru ekki nægilega einangruð eða aðrar aðstæður ekki fyrir hendi, teljast nú heilsárshús. Ég tel enga sérstaka skynsemi í því að lögfesta það að fólki sé meinað að skrá lögheimili sitt í slíkum húsum ef það vill búa þar. Þess vegna greiði ég ekki atkvæði með þessu máli.

Hæstv. forseti. Fram til þessa hafa greiðslur í fæðingarorlofi og réttur til umönnunargreiðslna ekki farið saman, þ.e. foreldrar sem átt hafa rétt til að fá greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði í fæðingarorlofi hafa ekki á sama tíma átt rétt til umönnunargreiðslna. Með þessu frumvarpi er því breytt og með því er stigið mikilvægt framfaraskref sem ber að fagna.

Virðulegur forseti. Nýverið kom út merkt sagnfræðirit eftir Guðna Th. Jóhannesson sem heitir „Óvinir ríkisins“. Á hádegisfundi á miðvikudaginn var, þar sem þessi bók var m.a. til umfjöllunar og hleranir sem hún varpar ljósi á, var spurt spurningarinnar: „Ógnuðu þeir öryggi ríkisins?“ Sagnfræðingurinn og höfundur bókarinnar svaraði spurningunni þannig: „Það var aldrei nein ógn til staðar. Þeir voru ekki til sem skipulagður hópur en öryggi ríkisins er auðvitað matskennt fyrirbæri.“ Ég held að það blandist engum hugur um að það var allt of langt seilst í matinu á öryggi ríkisins á umliðnum áratugum í þeim hlerunum og því eftirliti sem haft var með íslenskum ríkisborgurum hér á landi undir því yfirskini að þeir ógnuðu öryggi ríkisins. Þeir sem voru hleraðir voru fjölskrúðug flóra einstaklinga sem átti það sammerkt að vera pólitískir andstæðingar Sjálfstæðisflokksins á þingi - á þingi eins og ég segi eða utan þess - því að það alvarlega við þetta mál er m.a. það að líklega hafa símar 8–10 þingmanna verið hleraðir á meðan þeir sátu á Alþingi. Í heildina er varpað ljósi á það í þessari bók að símar 33 einstaklinga hafi verið hleraðir. Nokkrir voru verkalýðsforingjar, aðrir voru pólitískir áhugamenn. Tilefnin eru mjög mismunandi en sum tilefnin eru mjög fáfengileg, eins og t.d. þegar heimilaðar voru hleranir á síma Hannibals Valdimarssonar, forseta Alþýðusambands Íslands og forustumanns í stjórnarandstöðu á þingi, í tengslum við útfærslu landhelginnar 1961. Og í tengslum við það mál, útfærslu landhelginnar, voru 15 símar hleraðir rétt eins og menn byggjust við að það yrði einhver bylting í tilefni af því. Það virðist sem ráðamenn hafi misst allt taumhald og glatað virðingu fyrir leikreglum lýðræðisins og friðhelgi einkalífs. Mér sýnist, þegar maður skoðar þessi mál, að það sé eins og Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki litið svo á að hann hefði tímabundið umboð frá kjósendum þegar hann var í ríkisstjórn heldur lægi í sjálfum Sjálfstæðisflokknum formbundið eða stofnanabundið vald vegna þess hversu oft hann átti aðild að ríkisstjórn og hann hafi í raun misbeitt ríkisvaldinu og vegið að æru og orðspori þeirra sem urðu fyrir hlerunum. Þetta er svartur blettur á sögu þjóðarinnar, virðulegur forseti, sem verður að upplýsa. Það verður að leiða sannleikann í ljós í þessum málum til að hægt sé að loka þessum kafla í sögu þjóðarinnar. Þingið hefur þegar stigið skref í þessa átt með þingsályktun sem samþykkt var síðastliðið vor en það er ekki nóg að gert. Sú tillaga laut að skoðun gagna og verkefnið var að ákveða um frjálsan aðgang fræðimanna að þessum gögnum. Það er auðvitað mikilvægt. En það liggja ekki alltaf fyrir skrifleg gögn, samanber það að mikilvægum spjaldskrám lögreglu var eytt í ársbyrjun 1976. Þau voru sett í götótta olíutunnu og kveikt í þeim. Fyrrverandi embættismenn, lögreglumenn, símamenn og fleiri búa yfir ýmsum upplýsingum sem þarf að kalla fram og það gerist þá og því aðeins að þeir fái fullvissu um að það sé ekki í bága við trúnaðareiða þeirra að gefa þessar upplýsingar. Það kom m.a. fram hjá höfundi bókarinnar að hann hefði mætt því viðmóti hjá þessum fyrrverandi embættismönnum, lögreglumönnum og símamönnum að þeir væru vandir að virðingu sinni og vildu ekki tala um þessi mál nema þeir væru vissir um að það væri ekki í bága við trúnaðareiða þeirra. Ég vil að Alþingi gangi hreint til verks og skipi rannsóknarnefnd í þessu máli og ég ætlaði raunar að spyrja forsætisráðherra hér hvort hann væri ekki tilbúinn að leggjast á þá sveif. Það var hins vegar eitthvað sem réði því að ég fékk staðgengil dómsmálaráðherra til andsvara í þessari umræðu, þó að ég hafi í sjálfu sér ekkert sérstakt við dómsmálaráðherra að tala í þessu máli, en ég spyr þá þann ráðherra sem í boði er, staðgengil dómsmálaráðherra, hvort hann sé tilbúinn til þess og þá Sjálfstæðisflokkurinn, og ég held að það sé líka rétt að aðrir flokkar svari því hvort þeir séu tilbúnir að styðja drög að þingsályktun í þessa veru, sem ég hef þegar sent á formenn allra flokka og þingflokksformenn og menn sýni þannig og sanni að þeir vilji gera hreint fyrir sínum dyrum. Það hefur verið talað um að það hafi verið stjórnlynd forusta í Sjálfstæðisflokknum, nú er ný forusta og ég tel mikilvægt að hún sýni og sanni fyrir þjóðinni að hún sé tilbúin til að skoða þessi mál í einlægni og heiðarleika og velta við öllum steinum og menn hafi þá ekkert að óttast í málinu.

Frú forseti. Það er ekki óeðlilegt að fólk velti fyrir sér hlerunum vegna öryggis ríkisins og íhugi þær, hvernig að þeim hefur verið staðið og hvernig þær komu til. Sjálfvirki síminn var varla kominn í notkun í Reykjavík á fjórða áratugnum fyrr en farið var að hlera og þá strax samkvæmt dómsúrskurði og talið byggt á gildum lagaheimildum þar um.  Mér finnst hins vegar merkilegt hve hv. þingmaður og reyndar fleiri sem hafa tekið þátt í umræðunni vilja gera hlut Sjálfstæðisflokksins mikinn. Það er vissulega rétt að Sjálfstæðisflokknum er umhugað um öryggi ríkisins og hefur alltaf verið en það verður auðvitað að láta aðra njóta sannmælis í þessum efnum, og ég held að á engan sé hallað þótt fyrstur sé nefndur fyrrverandi forsætisráðherra, Hermann Jónasson, en margt af því sem fjallað er um í umræðunni um öryggi ríkisins og þá tiltölulega takmörkuðu starfsemi sem lögreglan hefur unnið í þeim efnum, má rekja til hans og ríkisstjórna hans, þar með talið ríkisstjórna hans í samvinnu við Alþýðuflokkinn. Einnig eru ummæli fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Einars Ágústssonar, og fyrrverandi forseta Íslands, Kristjáns Eldjárns, athyglisverð í þessu samhengi, hvernig þeir fjalla um sína afstöðu og þá gagnvart afstöðu lögreglunnar til þessara mála. Síðan er auðvitað hlutur fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Steingríms Hermannssonar, ekki lítill í þessum efnum. Af þessu má því ljóst vera að yfirvöld á öllum tímum hafa vitað nákvæmlega hvað var að gerast. 
             Alþýðuflokkurinn tók þátt í þeim ríkisstjórnum sem hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Hermann Jónasson, fór fyrir, þannig að við skulum ekki heldur vanmeta hlut Alþýðuflokksins í því að hafa áhuga á að vernda öryggi ríkisins.  Ég held hins vegar að við eigum að fara varlega í það, þegar við fjöllum um þessi mál og metum hvað var rétt og hvað var rangt á hverjum tíma, að fella dóma yfir þeim dómurum sem ákváðu að heimila hleranir hjá viðkomandi aðilum. Eins og fram hefur komið hefur þetta allt saman verið gert samkvæmt dómsúrskurði og samkvæmt þeim reglum sem um þessi mál giltu á hverjum tíma og því er ekki um það að ræða og á engan hátt hægt að halda því fram að ríkisvaldinu hafi verið misbeitt í þessum efnum. Það voru dómarar sem ákváðu þetta og við eigum síðan að láta fræðimennina um að rannsaka málin.

Frú forseti. Við heyrðum hér stórundarlega en mjög dæmigerða ræðu fyrir undanbrögð og flæming Sjálfstæðisflokksins í þessum njósnamálum. Nú er verið að reyna, fyrir utan að gera lítið úr þessu öllu og vekja athygli á hvað þetta hefði verið sjaldan og hvað þetta hefði verið vel afmarkað, bara brotin mannréttindi á tiltölulega fáum, sagði hæstv. ráðherra, þá á að klína þessu á Framsóknarflokkinn. Og aðallega þá feðga Hermann Jónasson og Steingrím Hermannsson. Þeir voru aðalsökudólgarnir í huga hæstv. ráðherra Árna Mathiesens. Að vitna til nefndar Páls Hreinssonar dugar ekki vegna þess að sú nefnd á eingöngu að fjalla um aðgengi fræðimanna að skjölum. Hún er ekki rannsóknarnefnd. Hún hefur ekki stöðu til að kveðja menn til vitnis. Þaðan af síður hefur trúnaðarskyldu verið aflétt af mönnum o.s.frv. Þessi tregða Sjálfstæðisflokksins í málinu er óskiljanleg. Hvers vegna gengur núverandi forusta Sjálfstæðisflokksins út í það fúafen að reyna að réttlæta og verja þessa gjörninga frá því fyrir upp undir hálfri öld síðan eða meira? Hvers vegna tekur hún ekki þátt í því eins og aðrir flokkar, og menn hafa gert í öðrum löndum, að takast heiðarlega á við þetta verkefni á þann eina hátt sem fært er? Það er að upplýsa það til fulls. Það er að ákveða hvernig verði farið með það í framhaldinu. Það er að taka til skoðunar hvort ekki beri að greiða fólki bætur sem varð fyrir miska og það er að ganga frá því með skýrum hætti í lögum hvernig aðgengi, ekki bara fræðimanna, heldur þjóðarinnar allrar, og ekki síst viðkomandi fólks eða aðstandenda þeirra verður háttað. Þetta mál snýst ekki bara um símhleranir. Það snýst líka um viðvarandi leyniþjónustustarfsemi þar sem haldnar voru spjaldskrár á grundvelli stjórnmálaskoðana og hugsana fólks. Það áttu sér stað grófar, pólitískar 

Hæstv. forseti. Þetta er líklega í fimmta skipti sem rætt er um hlerunarmál sérstaklega á yfirstandandi haustþingi. Hér hafa verið fyrirspurnir um hleranir á símum alþingismanna, umræður um mögulega leyniþjónustustarfsemi á vegum stjórnvalda og rannsóknir á meintum hlerunum almennt. 
             En það sem skiptir kannski máli og ég get tekið það skýrt fram að stefna Framsóknarflokksins er skýr í þessu máli. Við höfum alltaf lagt áherslu á að öll gögn kæmu upp á borðið í þessum efnum. Fyrsta skrefið í þeim efnum var þingsályktun sem Alþingi samþykkti 3. júní síðastliðinn, fyrir sex mánuðum. Það er gert ráð fyrir að sú nefnd skili skýrslu um störf sín eigi síðar en í árslok 2006. Það er ekki langt í það. Sú nefnd á að annast skoðun gagna sem snerta öryggismál Íslands, innra og ytra öryggi á árunum 1945 til 1991 sem eru í vörslu opinberra aðila og ákveða frjálsan aðgang fræðimanna að þeim. Í framhaldi af þessu setti Alþingi lög 4. október 2006  Ég tel að þetta mál sé í eðlilegum farvegi og það sé rétt að bíða eftir að sú nefnd sem er nú að störfum ljúki störfum og síðan á Alþingi og við hv. alþingismenn að taka ákvörðun um næstu skref og ég tel mikilvægt að stjórnmálaflokkarnir allir nái saman um tillögur í þeim efnum. Í því sambandi útiloka ég ekkert.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að lýsa því yfir í upphafi máls míns að mér hefur ekki gefist tími til að lesa þá bók sem hv. málshefjandi, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, talaði um í ræðu sinni en ég hyggst svo sannarlega gera það því mér finnst þessi mál á allan hátt mjög áhugaverð. Það er mjög gaman að velta þessu öllu saman fyrir sér og nauðsynlegt að við gerum það öll, íslenska þjóðin. Ég hef tjáð mig um þessi mál áður í ræðustóli Alþingis. Við ræddum þetta í október og þá lýsti ég þeirri eindregnu skoðun okkar í Frjálslynda flokknum að það væri náttúrlega langeðlilegast að þessi mál yrðu öll rannsökuð. Ég fagna þeim drögum að þingsályktunartillögu sem við þingmenn fengum senda fyrr í dag varðandi að það að nú verði skipuð rannsóknarnefnd sem hafi það verkefni að rannsaka hvað eina sem tengist grunsemdum eða upplýsingum um að öryggisgæsla, lögregluyfirvöld eða aðrir á vegum stjórnvalda hafi annaðhvort stundað hleranir eða viðhaft ólöglegt eftirlit með borgurum landsins. Mér finnst eðlilegt og sjálfsagt að þetta verði gert. Að við hreinsum þessi mál út kinnroðalaust, gerum okkur grein fyrir hvernig þetta var þannig að við getum lagt þetta að baki okkar. Einfalt mál. Mér finnst það alveg með ólíkindum, virðulegi forseti, að hlusta á ráðherra Sjálfstæðisflokksins fara undan í flæmingi hvað þetta varðar. Hvað hafa menn eiginlega að fela? Hvað er það sem menn óttast í þessum efnum?  Það var náttúrlega mjög sérstakt ástand á þessum árum, mjög sérstakt, og kannski eigum við sem erum uppi í dag erfitt með að skilja það, við sem ekki lifðum þessa tíma. En ég fæ ekki séð að það þurfi að ríkja nein tregða í þessum efnum. Það á bara að rannsaka þetta og fá þetta á hreint og punktur.

Virðulegi forseti. Ræða hæstv. fjármálaráðherra áðan var afar athyglisverð. Hún fól nánast í sér þá ósk að menn létu þessi mál í friði, menn horfðu til baka og litu svo á að það hefði verið sérstakt ástand uppi sem réttlætti þetta. Ræða hans gekk á einn eða annan hátt út á það að fleiri hefðu verið ábyrgir en bara Sjálfstæðisflokkurinn. Það er í raun og veru efni ræðunnar. En þessi mál eru vitaskuld miklu alvarlegri. Hér eru í raun og veru á ferðinni geðþóttaákvarðanir ríkisins eða ráðherra á sínum tíma, að óska eftir hlerunarheimildum gagnvart tilteknum einstaklingum án þess að uppi væri grunur um nokkuð saknæmt athæfi svo vitað sé. Það er fyrst og fremst hjá pólitískum andstæðingum Sjálfstæðismanna sem óskað er eftir hlerunum og það er eðlilegt og skynsamlegt og nauðsynlegt að við hreinsum þarna til í sögu okkar. Við þurfum að draga það fram hvað þarna bjó að baki og það dugar ekki að halda því fram að þá hafi verið erfitt ástand. Þá hafi verið öðruvísi ástand eða hugmyndafræðilegur ágreiningur í samfélaginu. Einmitt þá er krafan á ríkisvaldið um að viðhafa vönduð vinnubrögð miklu meiri því það er svo auðvelt að missa sig í einhvern tilfinningahita. Það er svo auðvelt að missa sig í að láta geðþótta ráða þeim ákvörðunum sem teknar eru. Það er einnig mikilvægt að minnast þess að á þessum tíma var staða dómstóla veik því það var oftar en ekki að framkvæmdarvald og dómsvald var á sömu hendi. Svo menn skulu minnast þess í þessari umræðu. Þannig ég skil ekki hvers vegna Sjálfstæðisflokkurinn, nánast einn þingflokka, berst gegn því að málið verði opnað 

Virðulegi forseti. Hv. málshefjandi hóf mál sitt á því að vísa í þá ágætu bók Guðna Th. Jóhannessonar, Óvinir ríkisins, en fór síðan af stað með gamla sönginn um að þetta væru njósnir sem sérstaklega hefðu verið þénugar Sjálfstæðisflokknum og Sjálfstæðisflokkurinn hefði staðið á bak við og fleira í þeim dúr. Ég vil í því sambandi víkja að því að í þessari bók er vitnað til greinar Guðna Th. Jóhannessonar, þar sem hann segir: „En ég segi það aftur hér svo það fari ekki á milli mála: Leyniþjónusta Sjálfstæðisflokksins er að mínu mati rangnefni yfir máttlitla öryggisþjónustu lögreglunnar í Reykjavík, svo máttlitla í raun að ráðamenn gátu nær aldrei farið offari þegar öryggi ríkisins þótti vera í veði.“ Ef það er þannig að hv. þingmenn eru að hvetja til þess að hér skuli fara fram heiðarleg umræða um þetta mál, eins og hv. þingmaður gerði og við skulum reyna að velta við öllum steinum og reyna að upplýsa málið, erum við þá ekki sammála um að upphaf þess hlýtur að vera heiðarleg og almenn góð umræða um þessi mál? Mér finnst það ekki lýsa því þegar hv. þingmaður byrjar á því að vísa í þessa bók og fer síðan að tala á þeim nótum sem hv. þingmaður gerði. Það hefur aldrei staðið á Sjálfstæðisflokknum að reyna að upplýsa þetta mál. Þvert á móti höfum við einmitt staðið að lagabreytingum og löggjöf eins og hv. þingmaður rakti hér áðan til að reyna að varpa ljósi á málið. Það er algjörlega rangt að Sjálfstæðisflokkurinn standi í vegi fyrir því að ljósi sé varpað á þetta mál. Það er alveg rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hérna áðan, þetta snýst ekki bara um hleranir. Það eru ýmsar aðrar hliðar þess sem þarf að varpa ljósi á. Meðal annars um fjárhagsleg tengsl íslenskra stjórnmálaflokka við erlend ríki eins og Sovétríkin og auðvitað þarf að varpa ljósi á þetta tímabil til að skýra ýmislegt. Það er alveg ljóst að hér á landi fóru ekki fram skipulegar hleranir eins og áttu sér stað t.d. í Noregi undir stjórn Verkamannaflokksins. Það er algjörlega rangt, eins og menn hafa verið að draga fram,  Það er alveg ljóst mál að hér var um að ræða einstök tilvik þar sem alltaf var stuðst við dómsúrskurði og sú öryggisþjónusta sem hér var skipuð tveimur, þremur mönnum var auðvitað 

Hæstv. forseti. Það mátti skilja á orðum hæstv. sjávarútvegsráðherra að öryggisþjónusta sú sem Guðni Th. Jóhannesson skrifar um hafi haft fullan vilja til að vera stór og sterk en hefði því miður ekki getað orðið stærri en raun bar vitni. Þetta segir svolítið um drauma sjálfstæðismanna, finnst mér í þessum efnum  Það er sennilegt að sú stefna hafi verið í andstöðu við meiri hluta þjóðarinnar enda sýndi það sig í leynilegri skoðanakönnun sem gerð var um afstöðu þjóðarinnar til hersetunnar, sem framkvæmd var af bandarískum stjórnvöldum árið 1955, hver vilji þjóðarinnar var í þeim efnum. Hæstv. forseti. Pólitískar símhleranir samræmast aldrei því skoðanafrelsi sem á að ríkja í lýðræðisríki. Í stað þess að draga lærdóm af þessu máli, þeirri hneisu sem það óneitanlega var og er, á enn og aftur að biðja um víðtækar hleranaheimildir. Aftur er á ferð ríkisstjórn sem rekur umdeilda og vafasama utanríkisstefnu sem forustumenn stjórnarflokkanna hafa meira að segja neyðst til, í ákveðnum tilfellum, að biðjast afsökunar á. Við sáum, virðulegur forseti, í atferli lögreglunnar gagnvart mótmælendum á Austurlandi í sumar sem leið að enn er rík tilhneiging til að skilgreina hvers konar andóf gegn stefnu ríkisvaldsins sem glæp og ganga harkalega fram gegn þeim sem víkja frá hefðbundnum aðferðum í þeim efnum. Hæstv. forseti. Það verður auðvitað að velta við öllum steinum, öll kurl verða að koma til grafar í þessu máli og nefnd Páls Hreinssonar 

Forseti. Á undanförnum vikum og mánuðum hafa komið fram upplýsingar um hleranir á einstaklingum, upplýsingar sem lýsa öðrum raunveruleika og tíma en við lifum í dag, sem betur fer. Ég eins og aðrir hef fylgst með þeirri umræðu og upplýsingum sem komið hafa fram enda kenndi téður sagnfræðingur og höfundur margumræddrar bókar mér í 6. bekk MR á sínum tíma. Þess vegna hefur maður kannski sérstaklega fylgst með honum. Það sem skiptir máli í mínum huga er auðvitað að við fáum öll spilin upp á borðið og eigum heiðarlega og málefnalega umræðu um málið. Þess vegna verð ég að segja, frú forseti, að ræða hæstv. fjármálaráðherra áðan kom mér mjög á óvart. Mér fannst koma fram í máli hæstv. sjávarútvegsráðherra að hann nálgaðist málið út frá því að við ættum einmitt að ræða málið heiðarlega og málefnalega og ekki með því að ráðast sífellt að á aðra stjórnmálaflokka. Ég velti fyrir mér hvað hæstv. fjármálaráðherra gekk hreinlega til og að hverju hann var að ýja þegar hann dró fram nýjar upplýsingar, eftir því sem ég best veit, um fyrrverandi forsætisráðherra Steingrím Hermannsson. Mér finnst það málinu ekki til framdráttar heldur eigum við að nálgast það úr frá málefnalegri, heiðarlegri og opinskárri umræðu þar sem við hljótum öll að þurfa að takast á við þetta. Í umræðunni hefur öllu verið hrært saman, hvort sem um er að ræða innri varnir landsins, hleranir sem heimilaðar hafa verið af dómstólum eða hleranir sem hljóta að vera utan ramma laganna. Við vitum að nefnd Páls Hreinssonar er að störfum og það er mikilvægt að störfum hennar verði hraðað og hún skili okkur vinnu sinni. Ríkislögreglustjóri hefur jafnframt falið sýslumanninum á Akranesi að vinna að rannsókn. Sú leið sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir stingur upp á í umræðunni finnst mér góðra gjalda verð. Ég tel þó að við verðum að bíða niðurstaðna fyrrnefndrar nefndar Páls Hreinssonar áður en við stígum næstu skref í málinu. En það sem skiptir öllu máli er að rasa ekki að neinu. Málið fer ekki frá okkur. Við þurfum að vanda okkur við þetta eins og annað. Við eigum að lokum að stíga skrefið til fulls. 

Virðulegur forseti. Hér hafa satt að segja farið fram mjög athyglisverðar umræður sem varpað hafa nokkru ljósi á þetta mál. Ég get eins og hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir lýst yfir furðu minni á svari hæstv. fjármálaráðherra í umræðunni þar sem hann valdi þá leið að nefna til einstaka forustumenn Framsóknarflokksins í gegnum tíðina. Það átti væntanlega að sýna fram á að Sjálfstæðisflokkurinn sæti ekki einn í þessari súpu og að einhverjir fleiri væru meðvirkir í málinu. Ég nefndi enga sjálfstæðismenn á nafn. Ég talaði ekki um neina sérstaka ráðherra Sjálfstæðisflokksins. Ég talaði ekki um leyniþjónustu Sjálfstæðisflokksins. Ég sagði hins vegar að Sjálfstæðisflokkurinn hefði verið burðarflokkur í ríkisvaldinu á Íslandi á eftirstríðsárunum og slíkur burðarflokkur hafi greinilega litið svo á að hann væri ekki bara með tímabundið umboð frá kjósendum heldur lægi eitthvert sérstakt vald í stöðu flokksins, stofnanavald sem gerði honum kleift að misbeita ríkisvaldinu eins og ég tel færðar sönnur á að hann hafi gert. Til sögunnar hafa verið nefndir flokkar í öðrum löndum t.d. norski Verkamannaflokkurinn. Það var burðarflokkur í ríkisvaldinu í Noregi og það kom m.a. fram í norsku nefndinni, sem skipuð var og jafnaðarmenn í Noregi voru ekkert hræddir við að yrði sett á laggirnar, að sá flokkur hafði notað í pólitískum tilgangi þær upplýsingar sem hann komst yfir. Ég kalla ekki eftir því að hér verið skrifuð einhver ríkissaga. Ég kalla ekki eftir því að við fellum dóma í málinu á þessu stigi. Ég kalla eftir því að við rannsökum þetta, veltum upp hverjum steini og athugum hvort eftirlitið hafi verið misnotað í pólitískum tilgangi. Þá og því aðeins getum við fengið niðurstöðu í því, að við fáum slíka rannsóknarnefnd. Ég skil málið þannig að framsóknarmenn séu tilbúnir að skoða þetta. Ég mun ganga eftir því í dag og á morgun og skoða hvernig landið liggur. Ég er tilbúin að bíða með tillöguna ef um hana næst sátt og samstaða 

Frú forseti. Hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fannst ræða mín undarleg en undarlegri var þó ræða hans. Hann virðist ekki hafa neinar áhyggjur af því sem gerist í kringum okkur, virðist ekki telja að ríkið eða að öryggi ríkisins þurfi að verja á einn eða neinn hátt á tímum þar sem ekki er allt ljóst um það hvernig mál eru að þróast. 
             Undarlegra er að það skuli koma illa við menn að ég nefni til sögunnar menn sem hafa komið að því að vinna að þessum málum og segja að ég sé að klína einhverju á þá. Ég var að hrósa þessum mönnum. Ég tel að það hafi verið þessum mönnum til hróss að koma að þessum málum. Ég held að Hermann Jónasson, og hef sagt það áður, sé einn af vanmetnari forsætisráðherrum síðustu aldar. Það sem ég sagði held ég að sé honum til hróss og því sem hann gerði, reyndar í ríkisstjórn með Alþýðuflokknum. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson talar um að þetta séu allt saman pólitískir andstæðingar sjálfstæðismanna. Voru þeir ekki pólitískir andstæðingar alþýðuflokksmanna á þessum tíma? Voru þeir ekki pólitískir andstæðingar framsóknarmanna líka? Eru þetta bara sérvaldir andstæðingar sem um er að ræða? Það er einkennileg umræða sem fer fram um þetta. Það fer ekkert á milli mála að menn eru að reyna að búa til einhverja ríkissögu með skipun einhverrar nefndar. Það er ekkert að óttast, það get ég sagt ykkur, í þessu. Það er ekkert sem þarf sérstaklega að réttlæta eða verja. Staðan hér er einfaldlega ekki eins og hún hefur verið í sumum nágrannalöndum okkar. Við skulum setja upplýsingarnar á borðið. Við skulum gera það í gegnum nefnd Páls Hreinssonar og láta rannsaka hlutina. En við skulum láta fræðimennina um að rannsaka málið. Við skulum ekki gera það í gegnum okkar eigin pólitísku gleraugu. Við skulum láta fræðimennina um þetta, til þess eru þeir best færir.