Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mál, sem hér liggur fyrir til 1. umr., felur í sér ýmsar allflóknar breyt. á núgildandi l. um almannatryggingar, og þar sem ég á sæti í þeirri n., þar sem þetta mál mun væntanlega koma til athugunar, vil ég leyfa mér að óska þess, að hæstv. ráðh. fylgi því úr hlaði.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég fylgdi þessu frv. ekki úr hlaði, var sú, að ég gerði ráð fyrir því, að þm. hefðu kynnst því. Það hefur verið í meðförum Ed., og þar hefur ekki verið neinn ágreiningur um meginefni frv. Meginbreyt., sem í frv. felast, eru þær, að það er gert ráð fyrir nokkurri tilfærslu á tekjum og greiðslum almannatrygginga og ætlunin, að þar nái endar saman. Er ætlunin að skerða fjölskyldubætur á þann hátt, að þegar um er að ræða visst tekjustig, verði ekki greitt með fyrsta barni, en sú upphæð, sem þannig sparast, verði notuð til þess að rýmka nokkuð ákvæðin um tekjutryggingu, sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir hefur oft rætt um hér í Nd., að nauðsynlegt væri að rýmka að nokkru, og ég hef tekið undir það með henni, þannig að ég hygg, að ekki sé neinn ágreiningur á milli okkar um það atriði. Einnig er ráðgert í þessu frv., að teknar verði inn tannlæknisaðgerðir. Fyrsta og annað skref eru ákveðin í frv. og meiningin, að að því verði stefnt, að tannlækningar verði hluti af sjúkratryggingunum, sem er ákaflega mikið stórmál. Þarna er um að ræða fyrsta áfanga þess. Ég hygg, að allir alþm. séu sammála um, að þarna sé rétt stefnt og áfram þurfi að halda á þeirri braut. Þarna eru einnig ákvæði um breyt, á verðlagningu lyfja og röntgenmyndatöku, sem einnig eiga að vera almenningi í hag eða þeim, sem þurfa á slíkum athugunum að halda og lyfjakaupum utan sjúkrahúss. Þetta eru meginefni þessa frv. Það kom fram í hv. Ed., að þar var um að ræða minni háttar ágreiningsefni, en ekki neinn ágreining um þessi meginatriði, og ég vona, að hin sama verði afstaða manna hér í hv. Nd. Ég tel það skipta ákaflega miklu máli, að þetta mál geti orðið að lögum á þessu þingi. Ég hygg, að það sé stutt eftir af þingtímanum, og vil leyfa mér að fara þess á leit við hv. heilbr.- og trn., sem ég legg til að fái frv. til afgreiðslu, að hún íhugi, hvort hún geti ekki hagað vinnubrögðum sínum þannig, að unnt sé að afgreiða málið.



Herra forseti. Þótt mjög skammt sé nú að öllum líkindum eftir af þingtímanum, er það vitanlega alveg óviðunandi starfsaðferð og ill meðferð á mikilvægum málum, að ætlast sé til, að þau séu tekin til umr. með afbrigðum í þd., án þess að þeim sé fylgt úr hlaði með skýringum. Þess vegna var það ágætt, að hæstv. ráðh. flutti nokkrar skýringar með frv. Ég vil geta þess, að ég gleðst yfir því að sjá í þessu frv., að nú loksins hefur verið tekið undir þá till. okkar sjálfstæðismanna, að ekki beri að skerða tekjutryggingu aldraðra eða öryrkja að fullu sem svarar hverri krónu, sem þeir vinna sér inn fyrir utan lífeyri sinn. Það er sannarlega ánægjuefni, að hæstv. ráðh. skuli nú vera orðinn þessarar skoðunar. Ég vil þó benda á, þegar þetta mál verður athugað í n., að það væri að mínu viti eðlilegra, að miðað væri við það, að sú tekjuupphæð, sem lífeyrisþeginn ynni sér inn, væri sem svarar vissum hluta elli eða örorkulífeyrisins fremur en bundin við vissa upphæð, því að eins og dæmin sanna einmitt nú þessa dagana, eru upphæðirnar mjög á reiki í okkar þjóðfélagi, og það gerir málin ekki einfaldari að fjölga þessum mismunandi upphæðum frá því, sem nú er í tryggingalögum, og einfaldara væri fyrir almenning að átta sig á því, hvað um er að vera, ef miðað væri við einhverjar hámarksgrunnupphæðir og síðan brot eða hlutfall af þeim. Að öðru leyti mun ég ekki ræða mörg atriði þessa frv. efnislega. Til þess gefst tækifæri í n. og við 2. umr. - Ég hafði satt að segja ekki vænst þess, að þetta frv. yrði hér á dagskrá í dag. Ég vil aðeins geta þess, að ég undrast það, að nú loks þegar kemur fyrir þingsins sjónir árangur af endurskoðunarstarfi á almannatryggingalögum og eftir þær yfirlýsingar og gagnrýni, sem oft hafa verið uppi hafðar í sambandi við greiðslu fjölskyldubóta, þá skuli það, sem fyrirhugað er að breyta á því sviði, ekki vera fólgið í öðru en því, sem hér stendur. Það hefur oft komið til athugunar og umr., að miklu eðlilegra væri að hafa allt annan hátt á í sambandi við greiðslu fjölskyldubóta, að þær væru einfaldlega út úr tryggingakerfinu numdar og felldar inn í skattkerfið. Þannig gætu þær með vissum ráðstöfunum nýst betur þeim, sem mest þyrftu á þessum bótum að halda. Það atriði er hins vegar mjög flókið og viðamikið og kallar á breyt. á fleiri l., og mun ég þess vegna ekki fara út í það núna. En óneitanlega virðist manni það dálítið einkennilegt, að þessar breyt. skuli, fyrst út í þær er farið á annað borð, ekki vera sem neinu nemur og engan veginn óumdeilanlegar, ef þær eru framkvæmdar á þann hátt, sem þarna er lagt til. Þær eru ósköp einfaldlega gerðar til þess að geta með einhverjum hætti sagt, að nú sé hafið það fyrirkomulag að greiða tannlæknaþjónustu að einhverju leyti á vegum almannatrygginga. En sá hængur er á þessari breyt., að það er sérstaklega tekið fram, að breyt., sem felst í 4. gr., eigi ekki að hafa áhrif á kaupgreiðsluvísitölu. Þess vegna virðist mér útkoman verða sú, að tannlækningarnar muni gegna þessu hlutverki, ef þetta frv. verður samþ. eins og það nú er. Eitt atriði enn, sem er allflókið og getur kallað á ýmsar athuganir, er það, sem felst í 5. gr. um lyfjagreiðslurnar, og ég tel sjálfsagt, að n. í Nd. fái ýmsar sérfræðilegar upplýsingar þar að lútandi svo og í sambandi við önnur atriði þessa máls. Það er vitanlega ekki hægt að búast við því, að n. í Nd. sé búin að kynna sér öll atriði máls, sem hefur verið til meðferðar í Ed. Til þess var ekki ætlast, þegar málið var lagt fyrir, og ég vænti þess, að þetta mál verði ekki afgr. úr n. í Nd., nema henni gefist tími til þess að athuga, hvað um er að vera. Sannleikurinn er nefnilega sá í sambandi við ákaflega mörg viðamikil almannatryggingafrv., sem hafa verið afgreidd á Alþ. á undanförnum árum, að þau hafa flogið í gegnum þingið á mettíma, ef svo má segja, í þinglok, þegar nokkrir klukkutímar eru til stefnu og varla gefst tími til athugunar á neinu í því sambandi. Þessi atriði vildi ég láta koma fram, áður en málið færi til nefndar.



Herra forseti. Þetta mál er komið frá hv. Ed., og voru þar gerðar á því tvær fremur smávægilegar breyt. N. athugaði frv. á einum fundi og varð sammála um að mæla með því, að það yrði samþ. óbreytt eins og það kom frá hv. Ed. Þess skal getið, að 2 nm. voru fjarverandi afgreiðslu málsins, þeir Gylfi Þ. Gíslason og Garðar Sigurðsson. N. leggur til. að málið verði afgr. óbreytt.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á l. um Iðnlánasjóð er tengt öðru frv., sem hér er á dagskrá, þ.e. frv. til l. um breyt. á l. um Sölustofnun lagmetisiðnaðarins, og vil ég leyfa mér að gera grein fyrir þeim báðum í senn. Þau eru samtengd. Frv. um breyt. á Iðnlánasjóði gerir ráð fyrir því, að lagmetisiðnaður greiði iðnlánasjóðsgjald og eigi þá rétt á lánveitingum úr Iðnlánasjóði til jafns við aðra aðila, sem í þann sjóð greiða. Hitt frv. um breyt. á l. um Sölustofnun lagmetisiðnaðarins gerir hins vegar ráð fyrir því, að lagmetisiðnaðurinn þurfi ekki að greiða útflutningsgjöld til sjóða sjávarútvegsins, sem hann hefur orðið að greiða til þessa, en lagmetisiðnaðurinn hefur ekki fengið lánafyrirgreiðslu úr þeim sjóðum. Ætlunin með þessum frv. báðum er þannig að koma á þeirri skipan, að lagmetið sé skilgreint sem iðnaður og fái þá sömu fyrirgreiðslu og annar iðnaður, en þurfi ekki að greiða gjöld til sjóða, sem lagmetisiðnaðurinn hefur ekki fengið neina fyrirgreiðslu úr. Þessi frv. bæði hafa verið til athugunar í Ed. og voru þar samþykkt einróma og enginn ágreiningur um efni þeirra. Ég vil mjög eindregið beina því til hv. iðnn., hvort hún gæti ekki hagað störfum sínum svo, að unnt væri að afgreiða þessi frv. sem lög frá þessu þingi. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr, og hv. iðnn.



Herra forseti. Hér er til meðferðar frv. um skipulag ferðamála. Ferðamálin eru vissulega bæði víðtækur og þýðingarmikill málaflokkur. Í rauninni er þar um að ræða einn af atvinnuvegum þjóðarinnar, meira að segja vaxandi atvinnuveg. Ef við værum nú stödd á fyrri hluta þings og frv. væri í fyrri d., mundu óhjákvæmilega hafa orðið um slíkt frv. miklar umr. En hvort tveggja er nú, að frv. er komið frá hv. Ed. og hefur verið þar til meðferðar mestan hluta þingtímans, þ.e.a.s. það hefur verið þar til rækilegrar meðferðar, og eins hitt, að nú er skammt til þingloka. Þess vegna varð n. sammála um að láta það sitja fyrir öllu að koma málinu áfram fyrir þinglok, gera engar breyt. á því, þar sem það yrði þá að velkjast á milli d. og gæti dagað uppi, Betra væri, taldi n., að fá á það reynslu og láta hana síðan segja til um breytingaþörf. Í viðbót við það, sem nú þegar er sagt, er rétt að gefa þess, að þetta frv. var lagt fram á seinasta þingi til kynningar og var þá rætt allmikið. Einnig er rétt að upplýsa, að frv. er samið af n. manna, sem nákunnugir eru ferðamálum, en það voru þeir Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri, sem var nefndarform., Heimir Hannesson lögfræðingur, einnig mikill áhugamaður um ferðamál. og Lúðvík Hjálmtýsson framkvæmdastjóri ferðamálaráðs. Auk vandaðrar þingmeðferðar er því málið mjög vel undirbúið af hinum hæfustu mönnum. Svo sem ég áðan sagði, varð n. með tilliti til alls þessa sammála um að mæla með því við hv. þd., að hún samþ. frv. óbreytt, og vil ég vænta þess, að framangreind rök verði af þd. tekin til greina og á þetta fallist, svo sem nú stendur á. Vissulega er það svo, að enn eru uppi fjöldamargar brtt. við frv., þrátt fyrir þær breyt., sem á því voru gerðar í Ed. Sumar þessara brtt. eru að vísu smávægilegar, en aðrar byggjast á skoðanamun um grundvallaratriði. En það er eins í þessu máli sem flestum öðrum, að menn verða seint sammála í öllum atriðum. Eftir því verður þannig ekki beðið, og er þá sá kostur einn fyrir hendi að láta reynsluna heldur skera úr, og það vill samgn, að gert verði í þessu tilfelli. Raunar varð n. sammála um, að æskilegt hefði verið, að betur væri að fjárhagsgrundvelli Ferðamálasjóðs búið, honum séð fyrir traustari og stærri tekjustofnum, þó að nokkur úrbót sé að þessu leyti gerð í frv. Menn höfðu þar vissar hugmyndir um fjáröflun til handa sjóðnum, en hurfu samt frá því að bera þær fram í tillöguformi, þar sem það hefði getað stöðvað framgang málsins. Herra forseti. Ég hef ekki fleiri orð um þetta mikla mál. ræði ekki einstaka þætti þess, læt máli mínu lokið. N. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá hv. Ed.



Herra forseti. Það er rétt, sem fram kom í máli hv. 3, þm. Vestf., að að samgn. hefur orðið sammála um að trufla ekki framgang þessa máls, enda þótt mönnum sýnist í ýmsum atriðum sitt hvað um málið í heild sinni. Ég lagði á það áherslu við 1. umr. málsins, að ég teldi það óeðlilegt, sem segir í frv. um væntanlegt hlutverk þessarar stofnunar, þar sem rætt er um sölustarfsemi, um starfrækslu ferðaskrifstofu, að sá aðili, sem á að hafa yfirumsjón og eftirlit með þessari starfrækslu, keppi sjálfur á þessu sviði. En þar sem fyrir liggur, að þessi stofnun muni að mestu risa á starfsemi núv. Ferðaskrifstofu ríkisins, taldi ég ekki hæfilegt nú að leggja beinlínis til. að þessi þáttur í starfseminni yrði lagður niður, heldur yrði það framtíðarverkefni að aðgæta, hvort þetta sé ekki rétt stefna, þannig að þessi aðili, sem hefur með yfirumsjónina að gera og yfirstjórn þessara mála, fáist ekki á sama tíma við starfsemi og samkeppni á þessu sviði við aðra aðila. - Þetta var annað meginatriði málsins, sem ég hreyfði og ræddi einnig í samgn. Hitt var um Ferðamálasjóðinn. Eins og fram kom í framsöguræðunni, er ég mjög gagnrýnin á, að sú skipan mála, sem þar er gert ráð fyrir, sé nálægt því nægjanlega góð til þess, að sjóðurinn geti gegnt því hlutverki, sem honum er ætlað og við sækjum, að hann geti gegnt. Þetta er allviðamikið mál, og eins og hv. frsm. sagði, við erum þeirrar skoðunar, að hér séu ýmsar nýjungar, sem sýnast horfa til betri vegar og rétt sé, að á það reyni í framkvæmdinni, hvernig til tekst. Þetta mál hefur enda fengið mjög rækilega athugun hér á hinu háa Alþingi, var fyrst lagt fram til kynningar á síðasta þingi, og síðan hefur málíð fengið, að því er ég best fæ séð, mjög vandlega meðferð hjá hv. Ed. Ég þykist sjá að vísu ýmsa vankanta á þessu, en þó ekki svo stóra í sniðum, að ég telji ekki fullframbærilegt, að málið fái þá afgreiðslu, sem lagt er til af nefndinni.