Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (FS): Borizt hefur svofellt bréf frá forseta neðri deildar: „Björn Fr. Björnsson, 4. þm. Sunnl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Vegna embættisanna heima í héraði mun ég ekki geta sinnt þingstörfum nú um skeið. Óska ég því þess, með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis, að fyrsti varaþingmaður Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Helgi Bergs verkfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Jóhann Hafstein, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs þings.“ Kjörbréf Helga Bergs hefur áður verið rannsakað og metið gilt, og tekur hann því nú sæti á Alþingi, og býð ég hann velkominn.



Herra forseti. Eftir að þáltill. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta á þskj. 428 var vísað til utanrmn., átti n. fund um málið. Á þessum fundi n. mættu hæstv. utanrrh. og hæstv. dómsmrh. eftir ósk nefndarmanna, og svöruðu ráðherrarnir fyrirspurnum um einstök málsatvik, sem beint var til þeirra. Herra fiskimálastjóri, Davíð Ólafsson, mætti einnig á þessum fundi nefndarinnar. Það kom fljótt í ljós, að ekki gat orðið samkomulag innan utanrmn. um afgreiðslu málsins. Varð niðurstaðan sú, eins og fram kemur á þskj. 447, að meiri hl. leggur til, að till. verði samþykkt óbreytt. Fulltrúar Framsfl. í n., hv. 2. þm. Vestf. og hv. 7. þm. Reykv., skila séráliti og sömuleiðis fulltrúi Alþb. í n., hv. 3. þm. Reykv. Ég vil nú leyfa mér, herra forseti, að gera nokkra grein fyrir afstöðu meiri hl. utanrmn. Í utanrmn. voru rædd sérstaklega nokkur veigamikil atriði í orðsendingu utanrrh. Íslands til utanrrh. Bretlands, sem prentuð er sem fskj. með þáltill. Andstæðingar þessa máls héldu því fram, eins og fram hefur komið í málflutningi þeirra hér í þinginu, að ekki væri sama að falla frá mótmælum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu og að viðurkenna 12 mílna fiskveiðilögsögu, sbr. 1. tölulið orðsendingarinnar. Lögð var á það rík áherzla af ráðherranum, að hér væri engin skilsmunur, enda styddi öll meðferð málsins í viðræðunum við Breta, að svo væri ekki. Bretar hefðu mótmælt rétti okkar til 12 mílna fiskveiðilögsögu, stutt mótmæli sín með herskipavaldi, þeir féllu nú frá mótmælum sínum, „will no longer object to a twelvemile fishery zone around Iceland,“ eins og stendur í enska textanum. Þetta væri endanleg og óafturkallanleg viðurkenning af hálfu Breta á 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland. Það var einnig upplýst í nefndinni, að ríkisstj. teldi sig vera örugga um það, að ekki mundi af hálfu Breta verða farið fram á neina framlengingu hinna takmörkuðu veiðiréttinda á ytri 6 mílunum, sem um getur í 3. tölulið orðsendingar utanrrh. Íslands, að 3 ára samningstímabilinu loknu. Við Íslendingar ættum ekki að hafa löngun til þess að draga í efa það, sem alveg ótvírætt hefur samizt um réttarstöðu okkar við lok fiskveiðideilunnar við Breta. Ætla verður, að efasemdir þær, sem ég hef vikið að, séu af góðum huga fram settar, og að því leyti er þá mikilsvert, að þær hafa komið til umræðu, að með því er öllum vafa um hinn ótvíræða rétt okkar Íslendinga eytt og sá rétti skilningur óvefengjanlega skjalfestur hér á Alþingi. En er ekki samkomulagið, sem lagt er til að gert sé við Breta, tímabundið, uppsegjanlegt af okkar hálfu, eða er því ætlað að standa til eilífðarnóns? Þannig heyrum við andstæðinga málsins spyrja, og það er tortryggni í hreimnum. Við erum minnt á það, að þegar Danir gerðu landhelgissamninginn við Breta fyrir okkar hönd árið 1907, hafði þó verið svo um samið, að samningnum mætti segja upp af beggja hálfu. Þá var samið um þá minnstu landhelgi, 3 mílna landhelgina, eftir brezkri forskrift með opnum flóum og fjörðum. Jafnvel Bretar gerðu sér fullljóst þá, að slíkt samkomulag væri ekki til þess fallið að standa til lengdar. Stóð það nærri hálfa öld, þó að uppsagnarákvæði samningsins væri það, að hægt væri að segja því upp með tveggja ára fyrirvara. En hvers eðlis er hið umrædda samkomulag nú? Í fyrsta lagi: Bretar viðurkenna nú þegar 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands, endanlega og óafturkallanlega. Er einhver Íslendingur, sem vildi, að Bretar gætu sagt þessu samningsákvæði upp eftir tiltekinn tíma? Í öðru lagi: Bretar viðurkenna þýðingarmiklar breytingar á grunnlínum á fjórum stöðum umhverfis landið, en af því leiðir aukningu fiskveiðilögsögunnar um 5065 km2. Þetta er líka óafturkallanleg og ótímabundin viðurkenning á íslenzkum réttindum. Í þriðja lagi: Brezkum skipum verður heimilað að stunda veiðar á takmörkuðum svæðum á milli 6 og 12 mílna og takmarkaðan tíma á ári næstu þrjú ár. Hér eru tvær tímatakmarkanir, báðar Bretum í óhag. Þeir fá aðeins að njóta tiltekinna réttinda takmarkaðan tíma á ári og aldrei lengur en í þrjú ár. Og þá komum við loks að fjórða atriðinu, sem gjarnan er orðað svo af andstæðingum þessa máls, að við Íslendingar höfum samhliða framangreindu afsalað okkur einhliða rétti til frekari útfærslu fiskveiðilögsögunnar en nú er tilskilið um alla eilífð. Og er þetta þá rétt? Nei, þetta er ekki heldur rétt, heldur hið gagnstæða. Það, sem um þetta meginatriði segir, felst í niðurlagi hinnar fyrirhuguðu orðsendingar til utanrrh. Bretlands, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. Íslands mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland, en mun tilkynna ríkisstj. Bretlands slíka útfærslu með 6 mánaða fyrirvara, og rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til alþjóðadómstólsins.“ Í þessu felst í fyrsta lagi, að Íslendingar tilkynna Bretum strax, að þeir muni halda áfram að vinna að frekari útfærslu fiskveiðilögsögunnar; í öðru lagi, að Íslendingar muni tilkynna Bretum slíka útfærslu með 6 mánaða fyrirvara: í þriðja lagi, að ef ágreiningur rís um slíka útfærslu, skuli honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til alþjóðadómstólsins; í fjórða lagi, að ef alþjóðadómstóllinn hefur ekki úrskurðað um málið innan 6 mánaða, kemur útfærslan til framkvæmda og Bretar skuldbinda sig til að beita ekki herskipum sínum eða annarri valdbeitingu gegn henni; í fimmta lagi, að einhliða útfærsla Íslendinga er skuldbindandi fyrir Breta um alla framtíð, nema alþjóðadómstóllinn kveði upp þann dóm, að útfærslan sé ekki í samræmi við alþjóðalög og rétt. Það er því aðeins eitt atriði, sem við Íslendingar höfum skuldbundið okkur til um alla framtíð með því samkomulagi, sem ráðgert er til lausnar fiskveiðideilunni við Breta, og það er að gera ekki ráðstafanir, sem skv. dómi alþjóðadómstólsins brjóta í bága við alþjóðalög og rétt. Er nú einhver hv. alþm. þeirrar skoðunar, að okkur Íslendingum væri sæmandi að hafa slíka skuldbindingu tímabundna, að við féllumst á það, en þó ekki nema í tiltekinn tíma, að gera ekki ráðstafanir, sem færu í bága við alþjóðalög og rétt að dómi alþjóðadómstólsins? Enn fremur spyr ég: Er þetta nokkur ný skuldbinding, sem við tökum hér á okkar herðar? Nei, þessa skuldbindingu höfum við áður undirgengizt með aðild okkar að Sameinuðu þjóðunum, en skv. 93. gr. sáttmála hinna Sameinuðu þjóða eru allir meðlimir þeirra „ipso facto“ aðilar að samþykkt alþjóðadómstólsins, sem samkvæmt 7. gr. er ein af aðalstofnunum hinna Sameinuðu þjóða. Skv. 1. gr. sáttmála hinna Sameinuðu þjóða er markmiði þeirra þannig lýst, með leyfi hæstv. forseta: „að koma á sættum eða lausn milliríkjadeilumála á friðsamlegan hátt og í samræmi við grundvallarreglur réttvísi og þjóðaréttar“. Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja að nokkrum atriðum, sem rædd voru innan utanrmn. á fundi hennar og hafa þýðingu að ljóst liggi fyrir. Menn hafa spurt, hver afstaða annarra þjóða verði til þessa samkomulags milli Breta og Íslendinga - eða afstaða okkar til annarra þjóða í sambandi við þetta samkomulag. Í því efni verður að ráðgera, að við mundum ekki meina öðrum þjóðum réttindi þau, sem hér um ræðir, enda tækju þær þá á sig sömu skuldbindingar og Bretar. Enginn vafi er á því, að viðurkenningin á hinum nýju grunnlínum er mjög veigamikil, þó að hér skuli ekkert um það fullyrt. hvort við íslendingar fáum með samkomulaginu annað eða meira viðurkennt en við hefðum getað fengið okkur tildæmt með alþjóðadómi. Staðreynd er hins vegar, að ríkisstj. Hermanns Jónassonar gekk ekki svona langt með reglugerðinni frá 1. sept. 1958 og í till. sínum á þessu þingi hafa hv. stjórnarandstæðingar lagt til að lögfesta nú hinar gömlu grunnlínur. Það nýjasta, sem sézt hefur um helgina, er svo það í málgagni Alþb., að við Íslendingar höfum nú afsalað okkur rétti til að færa út grunnlínurnar á 7 tilteknum stöðum, sem dregnar eru upp á kortí og sýndar í þessu blaði. Að sjálfsögðu verður mönnum að spyrja: Hví ákvað ekki fyrrv. sjútvmrh., hv. 4. þm. Austf. (LJÓs), ekki aðeins þessar 7 grunnlínubreytingar, heldur og þær fjórar, sem hér eru ákveðnar, með reglugerðinni frá 1958? Látum alveg liggja á milli hluta, vegna hvers þessir menn, sem fóru þá með völdin í þjóðfélaginu, létu slíkt undir höfuð leggjast. En hverju er afsalað nú, jafnvel þó að það sé einlæg skoðun þessara manna, að þessar 7 útfærslur á grunnlínunum væru leyfilegar? Engu er með þessu samkomulagi slegið föstu um eða afsalað í því sambandi, aðeins hitt, að ef ágreiningur yrði um þá útfærslu, þá mundum við tilkynna Bretum það með 6 mánaða fyrirvara, og ef alþjóðadómstóllinn teldi, að þessi útfærsla samrýmdist ekki alþjóðalögum, m.ö.o. ekki þeirri alþjóðasamþykkt, sem gerð var á Genfarráðstefnunni 1960 og sagt er að slíkar útfærslur eigi að byggjast á, þá verðum við að hlíta því. Ef hins vegar niðurstaðan yrði önnur og þeir, sem með völdin fara, hafa trú á, að líkur séu til þess. þá er ævinlega opin leið til þessara og annarra útfærslna og yrði þeim þá ekki haggað nema vegna þess, að alþjóðadómstóllinn hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að þær samrýmdust ekki þeim alþjóðaályktunum, sem hér um gilda og mundu skoðast sem alþjóðalög í þessu sambandi og gerðar voru á hafréttarráðstefnunum í Genf. Andstæðingar þessa máls hafa látið uppi, að þeir muni leggja til, að þetta mál fari undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar má að sjálfsögðu alltaf hverju sinni margt um það segja, hvort málum beri að skjóta til þjóðaratkvæðis eða ekki. Þó er þetta mál þess eðlis. að það er auðvitað þingsins fyrst og fremst og þingsins helgasta skylda, þeirra þm., sem hér sitja, að taka ákvörðun og afstöðu til málsins. Hitt er svo annað mál, að það er enginn vafi á því, að það gæti verið freistandi, að þjóðaratkvæðagreiðsla væri látin fara fram um mál eins og þetta, ekki sízt eftir að fyrir liggur, hvernig þessu máli hefur verið tekið hér á landi, eftir að það varð kunnugt. við stjórnarsinnar erum hins vegar á móti þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess, að þetta er þannig undirbúið, það er þess eðlis sem samkomulag, sem heimila á þinginu að staðfesta á milli tveggja ríkja, að þingið verður og þinginu ber að skera úr um það. Áður en nokkuð varð uppvíst eða vitað um, hvers konar samkomulagi núv. hæstv. ríkisstj. mundi getra komizt að við ríkisstj. Bretlands um lausn fiskveiðideilunnar, hefur verið hafður uppi mikill áróður í þessu máli og margar ályktanir hafa verið gerðar á fundum og mannamótum úti um landið. En um hvað hafa þær ályktanir verið gerðar? Þær hafa engar verið gerðar um það samkomulag, sem hér er um að ræða, heldur um allt annað, svo fjöldamargt annað, sem fólki hefur fyrr og síðar, áður en vitað var um þetta samkomulag, verið sagt ósatt af þeim mönnum, sem höfðu fyrirsvar í þeim áróðri. Allt, sem gerzt hefur fyrir þennan tíma, að mál þetta var lagt fyrir þing, hefur þess vegna að þessu leyti ekkert gildi eða gefur neina vísbendingu um afstöðu almennings til þess máls, sem hér liggur fyrir. Hitt er svo mjög fróðlegt að athuga, að eftir að þetta mál var lagt fyrir þingið, hafa þinginu borizt margar ályktanir og verið birtar í blöðum og útvarpi um afstöðu mikilvægra félagasamtaka með þessu máli ekkert síður en móti. Ég hef að vísu ekki tæmandi upptalningu á því, en hún fer þó nokkuð langt og sýnir, að það er full ástæða til þess að ætla, að almenningur engu siður meti og skilji það samkomulag, sem lagt er til að heimila stjórninni með þessari þáltill. að staðfesta við Breta, heldur en hitt, að einhver andúð sé um það ríkjandi. Mér þykir rétt, til þess að það komi fram í þessum umr., að minna á nokkrar veigamiklar ályktanir og ákvarðanir, sem gerðar hafa verið í þessu máli. Á fjölmennum fundi Vélstjórafélags Vestmannaeyja, sem haldinn var hinn 1. marz s.l., er lýst yfir fylgi við þessa till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta og skorað sérstaklega á þingmenn Suðurlandskjördæmis að styðja þessa till. Sams konar ályktun var gerð 1. marz af matsveinum á sjó, þar sem sérstaklega er tekið fram, að stjórn matsveinafélagsins áliti, - þetta er ályktun stjórnarinnar, - að þetta sé mikilvægur áfangi á þeirri leið að fá viðurkenndan rétt íslendinga yfir landgrunninu öllu. Og þetta veigamikla atriði er einnig áréttað í ályktun frá stjórn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, sem segir m.a., að sambandsstjórnin telji, að vel hafi tekizt í miklu vandamáli, og leggur áherzlu á, að ríkisstj. Íslands hafi haldið svo á máli þessu og fengið fram þær sáttatillögur, sem til gagns og sóma séu fámennri þjóð í átökum við voldugan andstæðing. Stjórn Farmanna- og fiskimannasambandsins lítur á það sem mikinn ávinning, að náðst hefur samkomulag um fækkun grunnlínupunkta og réttingu grunnlína, sem hefur í för með sér mikla stækkun fiskveiðilögsögusvæðisins eða svæðanna. Og enn fremur segir þar: „Sambandsstjórnin lítur á lausn þessa máls sem mikilsverðan áfanga á þeirri leið að fá aukinn yfirráðarétt yfir landgrunni Íslands, þar sem engin alþjóðalög eru til, sem fyrirbyggja þann rétt.“ Þessi sjómannasamtök leggja m.ö.o. megináherzlu á, að það samkomulag, sem hér er um að ræða, sé áfangi að hinu endanlega og setta marki, og það er með réttum skilningi á þeirri afstöðu hæstv. ríkisstj. að tilkynna Bretastjórn nú þegar, að ríkisstj. muni halda áfram að vinna að útfærslu fiskveiðilögsögunnar á grundvelli ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959, þar sem því er lýst sem lokatakmarkinu og ríkisstj. falið að vinna að því að afla viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Skipstjóra- og stýrimannafélagið Verðandi í Vestmannaeyjum sendir einnig ályktun, sem var samþ. með 41:3 atkv., þar sem lýst er yfir sérstakri ánægju félagsmanna með lausn þá, sem felst í þáltill. ríkisstj., og skorað á þm. Suðurlandskjördæmis að styðja till. í öðru mikilvægu sjávarútgerðarþorpi. Akranesi, hefur útvegsmannafélagið sent frá sér ályktun, þar sem fagnað er glæsilegum og óvæntum áfangasigri í landhelgismálinu. Bæjarstjórnir hafs gert ályktanir með þessu máli, bæði hér í Reykjavík og Siglufjarðarkaupstað. Sjómannafélag Reykjavíkur hefur skorað á þingið að samþykkja þessa ályktun og Félag íslenzkra botnvörpuskipaeigenda. Landssamband íslenzkra útvegsmanna hefur sent frá sér mjög ýtarlega ályktun um málið, þar sem m.a. er lögð á það megináherzla, að með samkomulaginu sé fengin trygging fyrir því, að frekari útfærsla verði ekki hindruð með ofbeldi. Sams konar ályktun hefur borizt frá útvegsmannafélagi Hafnarfjarðar. Og eins og hv. þingmönnum er kunnugt um, hafa ýmsir málsmetandi menn, bæði í sjómannahópi og útgerðarmanna og þeir, sem um þessi mál hafa fjallað og haft mikla reynslu af framkvæmd og meðferð landhelgismálanna, eins og t.d. hinn ágæti og reyndi skipherra, Eiríkur Kristófersson, tjáð sig á opinberum vettvangi um mikilvægi þess samkomulags, sem hér væri kostur á að ná til úrlausnar hinni löngu og erfiðu deilu, sem við höfum staðið í, og sem, eins og ég sagði, áfanga að hinu endanlega merki. Nú er það ekki svo, að ekki hafi heyrzt ýmsar raddir og sendar þinginu líka frá ýmsum öðrum aðilum í þessu máli. Sumt af því er, eins og verða vill, frá pólitískum aðilum og hefur í sjálfu sér minni þýðingu í þessu sambandi, eins og frá fundi Alþýðubandalagsins í Austurbæjarbíó, framkvæmdanefnd Æskulýðsfylkingarinnar, miðnefnd Samtaka hernámsandstæðinga, kjósendafundum Alþb. og Framsfl. og Sambandi ungra framsóknarmanna. En hins vegar eru þó ýmis stéttarfélög og verkalýðsfélög, sem eru ekki að þessu leyti pólitísk samtök, sem hafa einnig tjáð sig mjög andvíg þessu samkomulagi. t.d. lýsir Sveinafélag húsgagnasmiða því yfir, að það sé mjög andvígt þessu samkomulagi, og sama gerir Félag afgreiðslustúlkna í mjólkur- og brauðabúðum. Það er þó að mínum dómi þannig, að miðað við þær almennu undirtektir, sem þetta mál hefur fengið, þá er ég sjálfur persónulega þeirrar skoðunar, að það væri lítill vafi á því, hvernig þjóðaratkvgr. mundi fara um þetta mál, enda mun að sjálfsögðu eiga eftir að koma fram, þótt síðar verði, afstaða almennings við þjóðaratkvgr. eða þingkosningar um þetta mál eins og mörg önnur, þegar þar að kemur. En þar sem ég hef vikið að afstöðu almennings hér, eftir að þetta mál varð kunnugt á Alþ., þá er líka nokkuð fróðlegt, að það komi hér inn í umr. á þingi, hvernig almenningur og hlutaðeigandi aðilar í Bretlandi hafa nú brugðizt við þessu samkomulagi. Hvernig þeim lízt á blikuna eða hvað þeir segja um það, sem þeim er boðið. Þar höfum við séð, bæði af útvarpsfréttum og fréttum í blöðunum, að það er yfirleitt mjög mikil andstaða og að vissu leyti þung gremja hjá mörgum, sem eiga þar hagsmuna að gæta, varðandi þann undanslátt, sem Bretar sjálfir telja að brezk ríkisstj. hafi gert sig seka um í sambandi við þetta mál. Forustumenn brezka fiskiðnaðarins hafa skýrt sjútvmrh. brezka frá því, að þeir hafi orðið fyrir miklum vonbrigðum um lausn þessa máls. Sama kemur fram í yfirlýsingum brezka sjútvmrh. og félags brezkra togaraeigenda. Þegar sagt er frá fundum þessara aðila um málið, þá er því lýst yfir, að brezkir togaraeigendur séu sáróánægðir vegna þess, hve stuttur sá tími er, sem þeir fá að veiða á vissum svæðum innan 12 mílnanna. Einnig eru þeir óánægðir með hinar ströngu takmarkanir á ytri 6 mílunum. Stórblað í Bretlandi, eins og Daily Mail, hafa sagt það í forsíðufréttum og fyrirsögnum, að hinn brezki fáni hafi verið dreginn niður, að Bretar hafi dregið niður fánann í fiskveiðistyrjöldinni við Ísland og látið undan úrslitakostum Íslendinga um 12 mílna fiskveiðilögsögu. Þeir eru ekki í nokkrum vafa um, um það ríkir enginn efi, að 12 mílurnar eru með þessu samkomulagi í eitt skipti fyrir öll viðurkenndar. Og þetta blað nefnir þennan samning uppgjafarkosti, „surrender terms“, og segir m.a., sem er eftirtektarvert, með leyfi hæstv. forseta, að það er ekki lengra síðan en á síðasta ári, að hámarkseftirgjöf Breta var að fá að veiða í 10 ár innan 12 mílnanna, meðan togaramenn væru að endurskipuleggja veiðarnar og togaraflotann. Um helmingur af afla 230 úthafstogara Breta, aðallega þorskur, er veiddur við Ísland. Uppgjöfin, „the surrender“, mun hafa í för með sér stórkostlegt fjárhagslegt tjón, segir í þessu blaði. Og mjög svipuð ummæli koma fram í mörgum blöðum öðrum. The Guardian tekur fram í sinni umsögn, að það sé að vísu gott, að þessi deila sé á enda, því að hún hafi alltaf frá öndverðu verið, eins og þar segir, Bretum til meiri álitshnekkis en Íslendingum. London Times segir um þetta samkomulag: „Togaraútgerðin óánægð“, og í grein, sem er skrifuð undir þessari fyrirsögn, segir, að Íslendingum standi til boða rausnarlegir skilmálar, er færi Íslendingum svo til allt það, er þeir kepptu að í landhelgismálinu undanfarið. Í Grímsby Evening Telegraph kemur fram viðhorf kannske frá þeim mönnum framast, sem hafa beinna hagsmuna að gæta, - þetta er ein af fiskiborgum Englands, - en þar segir um þetta samkomulag, með leyfi hæstv. forseta: „Samkomulagið við Noreg var erfiður biti fyrir fiskiðnaðinn brezka að kingja. En samkomulagið við Íslendinga er þó enn erfiðari biti. Fiskimennirnir okkar hófu veiðar undan Íslandi fyrir 500 árum, löngu áður en Íslendingar sjálfir hófu fiskveiðar. Við unnum að þróun þessara fiskveiða, fundum upp gufutogara og kenndum Íslendingum veiðarnar. Þetta eru launin, sem við fáum, að vera hreinlega sparkað út.“ Þetta lýsir viðhorfi Grímsby-manna til þessa máls og hvernig þeir líta á frá sínu sjónarmiði. Af fréttum þeim, sem okkur hafa borizt í sambandi við meðferð málsins í brezka þinginu, er það ljóst, að stjórnin þar hefur sætt mjög miklum ádeilum og ávítum fyrir málið, og réðst stjórnarandstöðuflokkurinn þar mjög harkalega að stjórninni fyrir að lúta í lægra haldi, að því er þeir vildu telja, fyrir Íslendingum í þessari deilu. Í einu brezku blaði, Daily Express, segir varaforseti félags brezkra togaraeigenda, Joseph Cobley, eða blaðið hefur eftir honum, með leyfi hæstv. forseta, að brezka stjórnin hefði með samkomulaginu svipt brezka togaramenn fiskimiðum í slíkum mæli, að jafna mætti til þess, að brezkir bændur misstu héruðin Cornwall, Devon, Sommerset, Dorset, Hampshire og Glocestershire í hendur keppinauta sinna á meginlandinu í einni svipan og um alla framtíð. Það er svo í raun og veru, að hvar sem gripið er niður í blaðaummælum eða tekið eftir fregnum frá Bretlandi, þá þykir sem Íslendingar hafi fyrir sitt leyti getað náð svo hagstæðum samningum, að þeir hafi, eins og þeir orða það, fengið nærri því allt, sem þeir hafa verið að berjast fyrir að undanförnu. Og það kemur greinilega fram, sem er mjög þýðingarmikið í þessu atriði, að Englendingum dettur ekki í hug, eins og hv. stjórnarandstæðingar hér gera, að halda fram, að Íslendingar hafi afsalað sér rétti til frekari útfærslu, um leið og þeir tilkynna, að þeir muni halda áfram tilraunum til frekari útfærslu, heldur benda þeir réttilega á, að mesta hættan er þá sú, að Íslendingar eru staðráðnir í að halda þessu áfram. Einn af þm. Verkamannaflokksins segir, að hann sjái fram á, þegar þetta liggi fyrir, að eftir 3 ár muni Ísland friða allt landgrunnið og verði þá alvarlegt atvinnuleysi hjá brezkum fiskimönnum. Gerið ykkur ljósar þær ógnir, sem stafa af þessu hræðilega samkomulagi, „shocking settlement“, eins og þessi hv. brezki þm. kemst að orði, og er ykkur ljóst, að fiskimenn okkar kysu heldur að fara inn fyrir og veiða í íslenzkri landhelgi undir vernd herskipa en verða að lúta þessu lélega samkomulagi, sem að lokum mun gera þá atvinnulausa, segir þessi brezki þm. Hann óttast sem sagt, að mest hætta fyrir Breta felist í framhaldandi sókn Íslendinga til að eignast landgrunnið allt í samræmi við þær yfirlýsingar, sem Íslendingar sjálfir gefa Bretum samhliða því samkomulagi, sem hér er gert. Ég vil svo aðeins að lokum vitna til ummæla fyrirlesara brezka útvarpsins, sem ræddi efnislega um lausn fiskveiðideilunnar, þar sem hann gerði brezku þjóðinni grein fyrir því svo, að það virtist vera, að samkomulagið væri Íslendingum mjög mikið í hag. Þeir fá allt, sem þeir hefðu getað fengið í Genf, ef bandarísk-kanadíska till. hefði verið samþ., og meira til. Brezkir togaramenn fá nú aðeins þriggja ára frest til að finna ný fiskimið og til að byggja ný og nothæf skip. En þeir verða jafnvel á þessum þriggja ára fresti að hlíta ströngum takmörkunum. Og svo vekur hann athygli á því, að enn hafa hinar svokölluðu grunnlínur verið dregnar að nýju Íslendingum mjög í vil. Hvað fá Bretar í staðinn? spyr þessi brezki útvarpsfyrirlesari og segir - með leyfi hæstv. forseta: Sáralítið eða ekkert, munu brezkir fiskimenn svara. Eina eftirgjöf Íslendinga er, að þeir fallast á að gefa Bretum sex mánaða uppsagnarfrest, ef þeir ætla að vikka fiskveiðilandhelgina enn frekar. Ég hef leyft mér að minna á þessar undirtektir í Bretlandi annars vegar og svo hér á Íslandi hins vegar til þess að varpa nokkru ljósi yfir það, hvernig máli þessu hefur verið tekið almennt og á víðari vettvangi en hér innan þingsalanna einna. Ég tel ekki þörf á því að gera að þessu sinni í lengra máli grein fyrir afstöðu okkar í meiri hl. utanrmn. til þáltill. þeirrar, sem hér liggur fyrir. Málið hefur verið mjög ýtarlega rætt við fyrri umr. í þinginu, enn fremur í blöðunum, á fundum og í félagasamtökum. Meiri hl. utanrmn. er ljóst, að hæstv. ríkisstj. hefur haft til úrlausnar mikið vandamál. þar sem er fiskveiðideila Breta og Íslendinga. Ríkisstj. Íslands hefur borið gæfu til að leggja nú fyrir hv. Alþ. till. til lausnar þessa vandamáls, sem er Íslendingum til mikils sóma og mun verða þeim til ómetanlegs trausts og halds í viðskiptum við aðrar þjóðir í framtiðinni. Barátta Íslendinga í landhelgismálinu hefur oft verið erfið. Aðstaða þeirra hefur aldrei verið traustari en nú með samkomulagi því, sem hæstv. ríkisstj. fer fram á að Alþ. heimili henni að gera við ríkisstj. Bretlands. við í meiri hl. utanrmn. leggjum eindregið til, að till. til þál. um lausn fiskveiðidellunnar við Bretland á þskj. 428 verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Það mál, sem hér liggur fyrir, er stærsta og örlagaríkasta mál, sem Alþ. Íslendinga hefur fjallað um áratugum saman. Ef till. sú, sem hér liggur fyrir, verður samþykkt, þá markar sá atburður mikil þáttaskil í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Allt síðan Jón Sigurðsson hóf merki hinnar stjórnarfarslegu sjálfstæðisbaráttu fyrir meira en öld, hefur það verið grundvallarregla í sjálfstæðisbaráttunni, sem var mörkuð af hinum mikla leiðtoga, að láta aldrei neinn rétt af hendi, en þola heldur órétt og óbilgirni um stund. Með samþykkt þeirrar till., sem hér liggur fyrir, væri þessi regla fullkomlega brotin og einhver mikilsverðasti réttur þjóðarinnar af hendi látinn, hinn óskoraði réttur hennar yfir landgrunninu. Það er alveg víst, að þeim mönnum, sem með köldu blóði geta látið af hendi rétt þjóðarinnar til landgrunnsins, er vel trúandi til þess með jafnköldu blóði að láta af hendi réttinn til landsins sjálfs. Áður en ég vík nánar að þeirri till., sem hér liggur fyrir, finnst mér ástæða til þess í tilefni af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér, að fara vissum viðurkenningarorðum um þá andstæðinga, sem hafa sigrað okkur í þessari deilu, Bretana. Hv. ræðumaður vitnaði til ýmissa ummæla brezkra blaða og brezkra - þingmanna þess efnis, að Bretar hefðu orðið undir í þessum átökum. Hv. þm. virðist ekki gera sér grein fyrir því, að þótt margt megi að Bretum finna, þá er það háttur þeirra að fylgja vissum drengskaparreglum í skiptum sínum við andstæðingana. Bretar hafa þjálfazt mikið við íþróttir og á íþróttavöllum og lært á því þessar reglur. Ein af þessum reglum Breta er fólgin í því að hælast aldrei yfir sigri og sparka aldrei í fallinn andstæðing. Þess vegna er venjan sú, að þegar Bretar vinna mestu diplómatísku sigra sína, þá tala stjórnmálamenn þeirra þannig og þá ræða blöð þeirra þannig, eins og það sé raunverulega andstæðingurinn, sem hafi hlotið mesta ávinninginn, þó að það séu Bretar sjálfir, sem hafi hlotið hann. Það er með tilliti til þessarar drengskaparreglu Breta, sem við verðum að skilja þau brezku blaðaskrif, sem hv. þm. vitnaði í. En hinu er ekki að neita, að þessi drengskaparregla Breta hefur verið misskilin af fleirum en hv. þm., líka af hæstv. ráðh. Þeir hafa undanfarið verið að tala mjög um það, hvað þeir hafi unnið mikla sigra í þessu máli. Hæstv. forsrh. var í umr. hér fyrir nokkrum dögum ærið mikið drýldinn, þegar hann var að skýra frá viðræðum sínum og Macmillans í morgunverði, sem þeir snæddu saman á Keflavíkurflugvelli. Hann sagði allrækilega frá því, sem Macmillan hafði að segja um deiluna, vildi hins vegar af sínu alkunna lítillæti og yfirlætisleysi lítið segja frá því, sem hann sagði sjálfur, en hins vegar mátti vel álykta af því, sem hann sagði um sjálfan samninginn, að það var hann, en ekki Macmillan, sem hafði orðið ofan á í þessum viðskiptum. Hinum stjórnarflokknum fannst, að hæstv. forsrh. væri hér að eigna sér heiður, sem hann ætti ekki að öllu leyti, og næsta dag birti Alþýðublaðið alllanga grein eftir aðalritstjóra sinn, þar sem því var lýst, að eiginlega hefði sigurinn ekki unnizt í morgunverðarveizlu þeirra Macmillana og hæstv. forsrh., heldur hefði hann verið unninn úti í London, þegar þeir snæddu hádegisverð saman, hæstv. utanrrh. og utanrrh. Breta. Þá hefði í raun og veru verið rekið smiðshöggið á þennan sigur, sem á að hafa unnizt í landhelgismálinu. Ég skal nú víkja að því, í hverju þessi sigur á að vera fólginn, sem hæstv. ríkisstj. telur sig hafa unnið í þessu máli. Það eru þrjú atriði, sem einkum eru færð fram í því sambandi. Í fyrsta lagi er sagt, að Bretar séu búnir að veita fulla viðurkenningu á 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. Í öðru lagi er sagt, að við höfum fengið viðurkenningu fyrir nokkrum leiðréttingum á grunnlínum. Og í þriðja lagi er sagt, að nú hafi brezk herskip verið látin hætta að beita okkur ofbeldi innan fiskveiðilandhelginnar. Ég tel rétt að víkja nokkrum orðum að hverju þessara atriða út af fyrir sig. Ef menn lesa þá orðsendingu, sem þessi till. fjallar um og hæstv. ríkisstj. ætlar að senda brezku stjórninni, þá kemur þar hvergi fram, að ríkisstj. Bretlands ætli að veita Íslandi fulla viðurkenningu á 12 mílna fiskveiðilandhelginni. Það er aðeins sagt, að Bretar lofi því að falla frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu Íslands. Þetta orðalag þýðir vitanlega allt annað en full viðurkenning. Það er hægt að túlka það á marga vegu. Það segir ekkert um það, hvort það sé raunveruleg viðurkenning fólgin í þessu eða ekki. Það fer alveg eftir þeirri meiningu, sem hver og einn vill í þetta orðalag leggja. Hins vegar kemur það fram síðar í orðsendingunni, að það býr eitthvað undir því, að þetta orðalag er haft þannig, vegna þess að þar er tekið fram, að Bretar lofi því ekki lengur en um þriggja ára skeið að veiða ekki á vissum svæðum milli 6 og 12 mílna línunnar, þannig að eftir að þessi þrjú ár eru liðin, þá er ekkert í þessum samningum, sem meinar Bretum að gera tilkall til þess, að þeir hafi rétt til að veiða þarna áfram. Hæstv. utanrrh. hefur að vísu lýst því yfir hér í þinginu og endurtekið það í utanrmn., að ríkisstj. hafi sérstakt bréf í höndum, þar sem brezka stjórnin heiti því, að hún muni ekki fara áfram fram á nýjar undanþágur, - þegar þessi þriggja ára tími er liðinn. En þess var óskað í utanrmn. og þess er óskað einnig hér, að hæstv. ráðh. lofi þm. að sjá þetta bréf og heyra, hvernig það hljóðar. Í utanrmn. var því svarað neitandi, að þetta bréf yrði birt þar. Ég endurtek þá kröfu, sem þar var borin fram, að hæstv. utanrrh. birti þinginu þetta bréf og það sjáist þannig svart á hvítu, að það liggi fyrir skrifleg yfirlýsing brezku stjórnarinnar um þetta efni, og það jafnframt, hvort í þessu bréfi felist þá ekki einhver önnur atriði, sem valda því, að ríkisstj. telur ekki heppilegt að láta það koma fyrir almenningssjónir. Þetta verða menn að meta eftir því, hvort hæstv. ríkisstj. vill fallast á að birta þetta bréf nú þegar eða ekki. Ég vil í framhaldi af því, sem segir um viðurkenninguna, spyrja hæstv. utanrrh. að því, hvort það hafi raunverulega verið afstaða íslenzku samningamannanna í viðtölunum við Breta, að þetta orðalag yrði haft: „að falla frá mótmælum“, og þeir hafi ekki lagt til, að það væri með öðrum hætti og ákveðnara en þar segir. Það væri mjög fróðlegt að fá upplýsingar um það frá hæstv. ráðh. eða hæstv. ráðherrum, - ég sé, að utanrrh. er hér ekki staddur, - hvort það sé virkilega, að samningamenn okkar hafi ekki farið fram á það, að annað orðalag væri haft hér heldur en þetta, sem segir í 1. gr., að ríkisstj. Bretlands lofi að falla frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands, - að þeir hafi ekki gert kröfu til þess, að þar kæmi fram alveg skýr og greinileg viðurkenning. Ef það líka er svo, að brezka stjórnin er búin að fallast á það að viðurkenna fiskveiðilandhelgi Íslands 12 mílur, hvaða rök ættu þá að mæla á móti því, að þessari orðsendingu væri breytt þannig, að það kæmi alveg skýrt og greinilega fram, að þessi viðurkenning lægi fyrir? Hvers vegna er þá verið að hafa orðalagið svona? Hvers vegna er það þá ekki haft alveg skýrt og afdráttarlaust? Ef því fæst ekki breytt hér á Alþingi, að þetta orðalag verði alveg skýrt og afdráttarlaust, þá liggur það ekki í öðru en því, að ríkisstj. Bretlands er ekki búin að lofa því að viðurkenna fiskveiðilandhelgi Íslands sem 12 mílur til frambúðar, enda var yfir lýst af brezkum stjórnarvöldum, eftir að Genfarráðstefnunni lauk, svo sem kom fram í brezka þinginu og víðar, að Bretar mundu hvergi viðurkenna formlega 12 mílur, þangað til ný hafréttarráðstefna yrði haldin. Og ég hygg, að það sé afstaða brezku stjórnarinnar enn í dag að viðurkenna hvergi fullkomlega 12 mílna fiskveiðilandhelgi, og þess vegna er það mín skoðun, að hæstv. ráðherrar séu að fara með vísvitandi ósatt mál, þegar þeir eru að reyna að túlka þetta orðalag þannig, að í því felist fullgild viðurkenning. En úr þessu verður skorið hér í þinginu, því að það mun koma fram till. um, að þetta orðalag verði gert alveg ótvírætt. Ef hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar treysta sér ekki til að fallast á það, þá sýnir það glöggt, hvað liggur hér undir steini og hvað það er, sem raunverulega felst í þessum orðum: „að falla frá mótmælum“, - þá er það vissulega ekki það, að Bretar séu búnir að fallast á endanlega viðurkenningu á 12 mílna fiskveiðilandhelgi. Þá er komið að öðru atriðinu, sem hæstv. ráðherrar færa fram til réttlætingar fyrir þessu samkomulagi, en það er, að nokkrar breytingar eða leiðréttingar á grunnlínunni hafi átt sér stað. Getum við litið svo á, að hér sé um einhverja gjöf frá Bretum að ræða? Getum við álitið það, eins og konan á Selfossfundinum spurði hæstv. landbrh. að, hvort Bretar eigi Selvogsbanka? Getum við svarað þeirri spurningu játandi hér í þessum sal? Sannarlega ekki. Það rétta í þessum efnum er það, að samkvæmt þeim sáttmála um landhelgina, sem fullt samkomulag náðist um á fyrri hafréttrarráðstefnunni í Genf árið 1958, þá eigum við skýlausan rétt til allra þeirra lagfæringa á grunnlínunni, sem nú hafa verið gerðar, og jafnframt til miklu meiri lagfæringar víða kringum landið, eins og t.d. bæði fyrir Norðurlandi, við Grímsey, fyrir Austurlandi, við Hvalbak o.s.frv. Og þessi réttur okkar til þess að færa út grunnlínurnar í samræmi við sáttmálann, sem samþykktur var á hafréttarráðstefnunni 1958, hefði strax verið notaður vorið 1958, þegar fiskveiðilandhelgin var færð út þá, ef Alþfl. og Sjálfstfl. hefðu ekki staðið í vegi þess, að það væri gert. Þennan rétt höfum við getað notað okkur, hvenær sem við höfum viljað. Það, sem gerist raunverulega með þessu samkomulagi nú, er það, að þær lagfæringar, sem við eigum eftir að notfæra okkur, eins og t.d. við Grímsey, við Hvalbak og fyrir Suðausturlandi, getum við ekki notfært okkur lengur öðruvísi en að fá til þess annaðhvort samþykki Breta eða þá að láta málið ganga undir úrskurð alþjóðadómstóls, þar sem það gæti tekið mjög langan tíma að fá slíkan úrskurð. Hér hefur raunverulega ekki verið tryggður neinn réttur, eða aukinn neinn réttur, heldur hefur í mjög þýðingarmiklum efnum verið hafður af okkur réttur. Réttur okkar til þess að færa út grunnlínuna fyrir Austurlandi og Norðurlandi hefur verið stórlega skertur. Það er því síður en svo, að það sé nokkuð hólsvert, sem átt hefur sér stað í sambandi við þetta atriði, eða það sé nokkuð, sem við höfum unnið með því að gera samkomulagið við Breta vegna þessa atriðis. Þá kemur þriðji ávinningurinn, sem ríkisstj. telur sig hafa hlotið við það að gera þetta samkomulag við brezku stjórnina, og það er, að Bretar muni ekki hér eftir, a.m.k. á næstu þremur árum, beita herskipavaldi innan íslenzku fiskveiðilandhelginnar. Það rétta í þessum efnum er, að brezk herskip hafa ekki beitt þessu ofbeldi um margra mánaða skeið, og það eru engar líkur til þess, að þeir hefðu ráðist í það ævintýri aftur að beita slíku ofbeldi. Þeir voru búnir að hljóta slíka fordæmingu almenningsálitsins í heiminum fyrir þetta ofbeldi sitt, og þeir voru jafnframt búnir að reyna, að það var ekki hægt að stunda togveiðar með neinum árangri undir herskipavernd, að þeir tóku sjálfir þann kost að draga herskipin burt úr landhelginni og hafa ekki látið sjá sig þar um margra mánaða skeið. Og það er engin ástæða til þess að ætlast til þess, að þeir hefðu gripið til slíkra ráða aftur, vegna þeirrar reynslu, sem þeir voru búnir að hafa af því. Þess vegna þurfti ekki neitt að kaupa Breta til þess að hætta því, sem þeir voru raunverulega hættir. Það er þess vegna hrein yfirskinsástæða, þegar hæstv. ríkisstj. er að færa það fram, að hún - hafi þurft að gera samkomulagið við Breta vegna ofbeldis brezku herskipanna, vegna þess að því ofbeldi var hætt og það voru engar líkur til þess, að slíku ofbeldi yrði beitt aftur. Það mælir líka, auk þess sem ég hef þegar greint frá, á móti því, að slíku ofbeldi yrði beitt, að nú er unnið að því, ekki sízt eftir að ný ríkisstjórn kom til valda í Bandaríkjunum, að bæta samstarf hinna vestrænu þjóða og koma í veg fyrir, að þær beiti ofbeldi í skiptum sínum. Það ásamt öðru hefði átt að nægja til þess, að Bretar hefðu ekki farið inn á þá braut að beita herskipavaldi á nýjan leik innan íslenzku fiskveiðilandhelginnar. Ég hef þá rakið hér þau atriði, sem hæstv. ríkisstj. og fylgismenn hennar færa helzt fram til réttlætingar á því samkomulagi, sem ríkisstj. hefur gert við Breta. Ég held, að þetta nægi til að sýna það, að hér er hvergi um neinn raunverulegan ávinning að ræða, heldur er hér ekki um annað að ræða en rétt, sem við áttum fyrir eða vorum búnir að vinna okkur og þurftum ekki að semja um við einn eða neinn til þess að fá. Það eru þess vegna hreinar yfirskinsástæður, þegar verið er að færa þetta fram til réttlætingar fyrir því, að þessir samningar voru gerðir. Ég kem þá að því, sem er hið alvarlega í þessu máli, og það er sá réttur, sem við fórnum með því að gera þetta samkomulag. Þar er í fyrsta lagi um það að ræða, að brezkir togarar fá nú rétt til þess a.m.k. um þriggja ára skeið að veiða, á svæðinu milli 6 og 12 mílna innan fiskveiðilandhelginnar umhverfis landið og það á hverju svæði, þegar veiðitíminn er þar beztur, Vestfirðir einir eru undanskildir. Í þessu eru að sjálfsögðu fólgin mikil réttindi fyrir Breta og mikill réttindamissir fyrir íslenzkan bátaútveg, því að það er alveg víst, að brezku togararnir og aðrir erlendir togarar, sem reiknað er með að komi þar á eftir, hljóta að spilla mjög veiðum bátaflotans á þessum tíma, auk þess sem þeir geta höggvið það skarð í fiskistofninn, að af því hljótist varanlegt tjón til frambúðar. Hér eru þess vegna mjög mikilsverð réttindi af hendi látin og mikið tjón unnið íslenzkum bátaútvegi. En þó er það ekki þetta, sem er aðalatriði þess réttindaafsals, sem felst í þessum samningi. Aðalréttindaafsalið, sem felst í þessum samningi, er það, að við afsölum okkur endanlega hinum einhliða rétti, sem við eigum nú til landgrunnsins og til útfærslu á fiskveiðilandhelginni. Eftir að þessi samningur er kominn í gildi, verður ekki hægt fyrir okkur að færa út fiskveiðilandhelgina með einhliða ákvörðun, eins og við gerðum 1952 og 1958, með þeim glæsilega árangri, sem öllum er nú kunnugt um. Sá einhliða réttur, sem við höfðum þá og byggðum á í bæði þessi skipti, verður ekki lengur fyrir hendi, eftir að þessi samningur er genginn í gildi. Þeim einhliða rétti er að öllu leyti glatað. Og þó að Bretar reyni nú að tala sem minnst um það, að þeir hafi áunnið eitthvað við þessa samninga, og reyni að gera sem mest úr því, sem íslenzka ríkisstj. hafi fengið fram, til þess að sætta hana og menn hér á landi við orðinn hlut, þá hafa brezku blöðin og brezku þingmennirnir ekki getað leynt því, þegar þetta mál hefur verið rætt í þinginu, að í þessu atriði sé mikill ávinningur fyrir Breta fólginn. Brezku blöðin hafa sagt það alveg hiklaust, brezku þingmennirnir hafa sagt það sömuleiðis hiklaust, að með þessu telji Bretar sig vera búna að stöðva útfærslu á íslenzku fiskveiðilandhelginni um ótiltekinn tíma. Ég las síðast í morgun í „Fishing News“ ummæli eftir varaformann brezkra togaraeigenda, sem mun gegna formannsstöðu í samtökum þeirra nú, vegna þess að formaðurinn er nýlátinn. Hann segir þar berum orðum, að vonandi þýði þetta samkomulag það, að búið sé að stöðva útfærslu á íslenzku fiskveiðilandhelginni og Íslendingar komi ekki til með að hafa nema 12 mílna fiskveiðilandhelgi um næstu áratugi. Og í grein, sem blaðið skrifar sjálft um þessi mál, segir jafnframt, að þetta atriði sé svo mikilvægt, að það réttlæti hvaða aðrar eftirgjafir sem kynnu að hafa verið gefnar. Það, sem Bretar hafi raunverulega verið að sækjast eftir um 13 ára skeið, væri að ná einhverri fótfestu til að stöðva frekari útfærslu á fiskveiðilandhelginni, og það, sem þeir hafi óttazt langsamlega mest í sambandi við útfærslu 1958, þegar farið var út í 12 mílurnar, hafi verið, að það væru ekki endamörkin, heldur væri það aðeins byrjunin á öðru meira og enn frekari útfærslu. Það var þetta, eins og málum var komið, sem skipti meginmáli fyrir Breta að fá stöðvað. Þeir vissu, að það var ekki nema tímaspursmál, að 12 mílna fiskveiðilandhelgi yrði viðurkennd ekki aðeins við Ísland, heldur alls staðar í heiminum, eins og seinasta Genfarráðstefnan um hafréttarmálin leiddi mjög glögglega í ljós. Þess vegna var það aðalatriðið fyrir Breta, eins og komið var, að fá því til vegar komið, að stöðvuð yrði frekari útfærsla á íslenzku fiskveiðilandhelginni, og komið í veg fyrir það, að Íslendingar gætu hagnýtt sinn rétt til landgrunnsins. Það er það, sem Bretar hafa fyrst og fremst keppt að í þessum samningum, og það er það, sem þeir hafa nú fengið fram. Ef við göngum að þessu samkomulagi, erum við fullkomlega búnir að ónýta landgrunnslögin, sem sett voru á Alþingi fyrir 13 árum og tryggðu óskoruð yfirráð okkar yfir landgrunninu, sem vissulega er líka landið sjálft. Við eigum ekki að gera neinn mun á landinu sjálfu og landgrunninu, því að það getur verið okkur jafndýrmæt og þýðingarmikil eign til frambúðar og landið sjálft. Eftir að þetta samkomulag er komið til framkvæmda. Þá getum við ekki framar, eins og við getum nú, notað með einhliða ákvörðun rétt okkar til landgrunnsins og fært fiskveiðilandhelgina út, þegar við teljum nauðsynlegt og æskilegt fyrir okkur að gera það. Um það erum við orðnir háðir ákvörðun annarra, eins og ég mun síðar víkja að. Og hér er meira að segja svo langt gengið í þessu samkomulagi, að raunverulega er viðurkenndur jafn réttur Breta til landgrunnsins og Íslendinga sjálfra. Bretar hafa eftirleiðis svo að segja nákvæmlega sama rétt til landgrunnsins og Íslendingar hafa sjálfir. Íslendingar geta ekki hreyft við landhelgislínunni á landgrunninu, nema með því móti að bera það undir Breta, og eftir það hafa Bretar nákvæmlega sama rétt og íslendingar sjálfir til að skjóta þeirri útfærslu undir ákvörðun alþjóðadómstólsins. Þetta þýðir það, að raunverulega erum við með þessu atriði að viðurkenna jafnmikinn rétt Breta til landgrunnsins og rétt okkar sjálfra. Ég kem þá að einu atriði, sem hæstv. stjórnarsinnar hafa lagt nokkuð mikla áherzlu á í þessum umr. Það er, að það sé engin skerðing á rétti okkar, að máli sem þessu, þ.e. frekari útfærslu á fiskveiðilandhelginni, sé skotið undir úrskurð alþjóðadómstólsins. Ef menn athuga það mál nokkru nánar, hljóta þeir að komast að þeirri niðurstöðu, að á því er mjög mikill munur. Í fyrsta lagi er það að athuga í þessu sambandi, að eins og skipan alþjóðadómstólsins er nú háttað, þá ráða þær þjóðir langsamlega mestu um skipan dómsins, sem eru andstæðingar okkar í þessu máli, Bretar og Bandaríkjamenn. Það er öryggisráð Sameinuðu þjóðanna, sem ræður mestu um skipan dómsins, og við vitum það, að fram að þessu hafa Bretar og Bandaríkjamenn ráðið öllu í öryggisráðinu, sem þeir hafa viljað, þegar aðrir hafa ekki komið við neitunarvaldi, en í sambandi við kjör á dómurum í alþjóðadómstólinn verður ekki komið við neitunarvaldi. Það eru m.ö.o. þær þjóðir, sem eru íhaldssamastar í landhelgismálinu, sem ráða mestu um það, hvernig þessi dómur er skipaður. Í því getur verið fólgin sú hætta, að það veljist miklu frekar íhaldssamir menn í þessum efnum en frjálslyndir í dóminn. Það er svo þessu næst að athuga, að alþjóðarétturinn, sem dómurinn dæmir eftir, byggist að langsamlega mestu á hefð og venjum. Það er mjög lítið til af alþjóðlegum samningum, sem hægt er að fara eftir í sambandi við ágreiningsmál, og þá verður að fara eftir þeirri hefð og þeim venjum, sem hafa myndazt. Nú er þannig ástatt um sjálfa víðáttu landhelginnar, að um hana ríkir ekki nein viðurkennd regla, engin viðurkennd hefð, engin viðurkennd venja. Af þeim ástæðum hafa þrisvar sinnum verið kvaddar saman alþjóðaráðstefnur til að ná samkomulagi um þetta atriði, en það ekki tekizt. Þar af leiðandi eru það ekki neinar ákveðnar reglur, sem alþjóðadómurinn getur farið eftir í þessum efnum, heldur verður hann að reyna að meta, ef slíku máli er skotið til hans, hvað hann á að telja að sé hin eðlilega regla í þessum efnum. Þetta er svo óljóst, að fram að þessu hefur engin þjóð farið þá leið að skjóta ágreiningsmálum eins og þessum, þ.e.a.s. ágreiningsmálum um víðáttu sjálfrar landhelginnar, til alþjóðadómstólsins. Málið, sem Norðmenn skutu til alþjóðadómstólsins fyrir nokkrum árum, fjallaði ekki um víðáttu sjálfrar landhelginnar, heldur um það, hvernig grunnlínur skyldu vera dregnar, og um það atriði er nú komið fullt alþjóðlegt samkomulag, eins og ég minntist á áðan, að hefði náðst á Genfarráðstefnunni um hafréttarmálin 1958. En sem sagt, ef alþjóðadómstóllinn ætti að fjalla um deilumál eins og hér mundi skapast milli okkar og Breta, ef við færum út fiskveiðilandhelgina, yrði hann að byggja á hefð og reglum, sem ekki njóta neinnar alþjóðlegrar viðurkenningar í dag. Hann yrði þá að reyna að meta það, eftir hverju hann ætti að fara. Það er alveg visst mál, að þegar dómstóll á að kveða upp dóm undir slíkum kringumstæðum, þá hlýtur hann og þá verður hann skyldu sinni samkvæmt að vera nokkuð íhaldssamur. Hann verður að vera varfærinn. Hann má ekki ganga of langt. Og þess vegna er hætta á því, þegar dómar eru kveðnir upp undir slíkum kringumstæðum, að dómararnir séu heldur á eftir þróuninni, fylgist ekki með henni. Til þess að ganga ekki of langt fara þeir frekar eftir því, sem teljast gamlar reglur, heldur en hinum nýju reglum, sem eru að skapast. Í því sambandi er að sjálfsögðu mikil hætta fyrir okkur fólgin, ef við þyrftum að leggja slíkt mál undir úrskurð alþjóðaréttarins. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að þegar Kýpurdeilan var að byrja, þá buðu Bretar upp á það, bæði Grikkjum og Kýpurbúum, að hún skyldi lögð undir alþjóðadómstólinn og alþjóðadómstóllinn skyldi látinn dæma um það, hvort Kýpurbúar ættu rétt til sjálfsákvörðunarréttar og sjálfstæðis. Þessu tilboði Breta var eindregið hafnað, bæði af Grikkjum og Kýpurbúum, og það var einfaldlega vegna þess, að það var talið nokkurn veginn fullvíst, að ef alþjóðadómstóllinn dæmdi í þessu máli, mundi hann fara eftir hefð og reglum, sem væru þannig lagaðar, að Bretar mundu þar bera sigur úr býtum. Þeir mundu vinna málið, þó að aðstæður væru hins vegar þannig, að Kýpurbúar hefðu allan hinn siðferðislega rétt með sér í málinu. Og ég held, að það sé ekki hægt að benda á eitt einasta dæmi þess, að nýlenduþjóð hafi snúið sér til alþjóðadómstólsins og óskað eftir úrskurði hans um það, að hún ætti tilkall til sjálfstæðis eða yfirráða í landi sínu, einfaldlega af þeim ástæðum, að reglum eða hefð um þessi mál er enn þannig háttað í heiminum, að viðkomandi þjóð mundi ekki fá sinn rétt viðurkenndan hjá alþjóðadómstólum og þess vegna yrði hún að sækja rétt sinn eftir öðrum leiðum. Nú má segja, að það sé að mjög miklu leyti svipað háttað tilkalli okkar til landgrunnsins og nýlenduþjóða til yfirráða í landi sínu, og þess vegna verðum við að stekja þann rétt eftir svipuðum leiðum og nýlenduríkin hafa sótt sinn rétt. Eins og alþjóðalögum er enn háttað, þar sem þau eru raunverulega ekki til í þessum efnum og fara verður eftir gamalli hefð, þá getum við ekki treyst á úrskurð alþjóðaréttar í þessum efnum, heldur verðum að sækja mál okkar eftir öðrum leiðum, eins og við höfum hingað til gert með fullum árangri og eins og aðrar þjóðir hafa gert, sem svipað hefur staðið á um og okkur. Þær hafa allar sótt sinn rétt með einhliða ákvörðunum, eins og nefna má um tugi dæma á undanförnum árum, en engin hefur snúið sér til alþjóðadómstólsins og óskað eftir einhverjum ákvörðunum hans eða dómi um þessi mál, vegna þess, að þeir álitu alþjóðareglur um þetta svo óákveðnar og að mörgu leyti afturhaldssamar, að það væri ekki hægt að leita til dómsins undir þeim kringumstæðum. Þegar þetta er allt saman athugað, hljóta menn að gera sér fulla grein fyrir því, að á því er reginmunur, hvort við áskiljum okkur einhliða rétt til útfærslu fiskveiðilandhelginnar og til landgrunnsins eða hvort við viljum láta þennan rétt vera háðan samþykki Breta og úrskurði alþjóðadómstóls, sem á mjög erfitt með að úrskurða um þetta vegna þess, hve óljósar reglurnar eru og mikil hætta er á, að hann verði fremur íhaldssamur en frjálslyndur í slíkum úrskurði, eins og á vissan hátt honum ber líka að vera, þegar reglur eru óákveðnar um einstök efni. Hér hefur komið fram í umr., fyrst hjá hæstv. fjmrh. og svo hjá seinasta ræðumanni, að við værum skyldir til þess sem réttarríki að láta alþjóðadómstólinn kveða upp dóm í deilumálum okkar við önnur ríki. Þetta er mikill misskilningur. Þær reglur, sem um þetta eru í sáttmála Sameinuðu þjóðanna, ákveða ekki beina skyldu í þessum efnum, heldur er hvert einstakt ríki látið sjálfrátt um það, í hvaða tilfellum það vísar málum til alþjóðadómstólsins. Hitt er það, að einstök ríki geta gefið yfirlýsingar um það, að þau vilji útkljá deilumál sín með því, að málskot eigi sér stað til alþjóðadómstólsins. Seinast þegar ég vissi um þessi mál, í árslok 1959, voru ekki nema 38 ríki af 100 ríkjum, sem nú eru í Sameinuðu þjóðunum, búin að gefa slíka yfirlýsingu og öll eða langflest með vissum fyrirvara, eins og til dæmis með þeim fyrirvara, að þau yrðu að meta það sjálf í hverju einstöku tilfelli, hvort um innanlandsmál væri að ræða eða ekki. Meðal þeirra ríkja, sem hafa sett slíkan fyrirvara, er það stórveldi, sem við hæstv. fjmrh. getum vafalaust verið sammála um að telja einna mesta réttarríkið í heiminum í dag, en það eru Bandaríkin. Þing þeirra setti þann fyrirvara fyrir aðild að alþjóðadómstólnum, að það yrði metið í hverju einstöku tilfelli, af Bandaríkjunum sjálfum, hvort um innanlandsmál væri að ræða eða ekki. Ég skal nefna dæmi um, hvernig þetta mundi vera framkvæmt af hálfu Bandaríkjastjórnar. Árið 1945 gaf Bandaríkjastjórn út yfirlýsingu, sem helgaði Bandaríkjunum rétt til allra auðæfa, sem felast í botni landgrunnsins umhverfis Bandaríkin. Þetta gerðu Bandaríkin með einhliða ákvörðun og töldu sig hafa fullan og óskoraðan rétt til þess, það væri innanríkismál þeirra. Það er alveg víst, að ef hefði komið krafa um það frá öðru ríki, að þessari eignatöku Bandaríkjanna á landgrunninu yrði skotið til alþjóðadóms, þá hefðu Bandaríkin neitað því, vegna þess að þau töldu, að hér væri um hreint innanríkismál þeirra að ræða og þau ættu ein óskoraðan rétt til námuauðæfa, sem finnast kynnu í landgrunninu. Þess vegna erum við ekki að ganga í berhögg við neinar reglur, þó að við viljum hafa rétt til þess að meta það í hverju einstöku tilfelli, hvort deilumálum okkar við aðrar þjóðir um landgrunnið verði skotið til alþjóðadómstóls eða ekki. Þá kom það fram hjá hæstv. fjmrh. einnig, að það væri eiginlega enginn munur á því að skjóta máli til alþjóðadómstóls eða til þings Sameinuðu þjóðanna eða alþjóðaráðstefnu, það væri nokkurn veginn hið sama. Á þessu er vitanlega mjög mikill munur, og ég skal nefna aðeins eitt dæmi til að sýna fram á, í hverju slíkur munur getur verið fólginn. Við skulum taka t.d. dæmi af portúgölsku nýlendunni Angóla. Við skulum segja, að það kæmi upp sú hugmynd, að íbúarnir í Angóla ættu að leita til alþjóðadómstólsins til að úrskurða um það, hvort þeir hefðu rétt til þess að vera frjálsir, rétt til sjálfstæðis, rétt til sjálfsákvörðunarréttar. Það er alveg víst, hvernig úrskurður alþjóðadómsins mundi falla um það mál, eins og nú er háttað hefð og reglum um þetta atriði í heiminum. Rétturinn mundi dæma það, að Portúgalar hefðu fullkomið tilkall til landsins og ættu að halda þar yfirráðum sínum áfram. Þess vegna er það áreiðanlegt, að engum þeirra, sem berst fyrir sjálfstæði Angóla í dag, dettur í hug að snúa sér til alþjóðadómstólsins og óska eftir úrskurði hans um þetta mál. Hins vegar má nokkurn veginn búast við því, að þessir aðilar muni snúa sér til þings Sameinuðu þjóðanna og óska eftir því, að það skerist í málið og stuðli að því, að Angólabúar fái sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétt, eins og margar aðrar þjóðir á undan þeim hafa gert, eins og Tíbetbúar, Algierbúar o.s.frv. Og hvers vegna kjósa þessar þjóðir heldur að fara þessa leið? Það er vegna þess, að ef málið kæmi fyrir þing Sameinuðu þjóðanna, þá er það nokkurn veginn víst, eins og málum er þar nú háttað, að mikill meiri hluti fulltrúanna þar mundi styðja sjálfstæðiskröfu Angólabúa og þar mundu þeir fá stuðning við málstað sinn, en ekki úrskurð um hið gagnstæða, eins og allar líkur benda til að mundi verða, ef þeir sneru sér til alþjóðadómstólsins. Þess vegna er meginmunur á því undir slíkum kringumstæðum, þegar þjóð er að sækja rétt sinn í hendur annarra, hvort við leitum til alþjóðadómstólsins, sem í mörgum tilfellum verður að dæma eftir úreltum og gömlum reglum, eða hvort við leitum t.d. til Sameinuðu þjóðanna eða ráðstefnu, sem þær halda, þar sem hin nýju réttarsjónarmið mega sín miklu meir en á hinum vettvanginum. Ég tel, að það, sem ég hef nú rakið, sýni ljóslega, að það er meginmunur á því, hvort við höldum áfram einhliða rétti til landgrunnsins, einhliða rétti til að færa út fiskveiðilandhelgina, eða hvort við erum háðir um það samþykki Breta og alþjóðadóms, eins og reglur um þessi mál eru í pottinn búnar. Það er meginmunur á þessu tvennu. Það er fólgið alveg stórkostlegt réttindaafsal í því að afsala sér hinum einhliða rétti í sambandi við þessi mál. og það getur átt eftir að reynast íslenzkum sjávarútvegi dýrt, að við afsölum þessum rétti. Sá tími getur komið fyrr en varir, þó að við óskum ekki eftir því, að íslenzkur sjávarútvegur þurfi á því að halda að fá stærri fiskveiðilandhelgi en við höfum í dag. Ef við héldum í landgrunnið, landgrunnslögin og útfærsluréttinn, eins og hann er í dag, gætum við tryggt sjávarútveginum þann rétt að færa fiskveiðilandhelgina út. Eftir að við erum búnir að fallast á samkomulag, sem þessi till. fjallar um, þá er það úr sögunni, þá eru Bretar búnir að setja þann slagbrand í dyrnar, sem óvíst er um að okkur takist að færa þaðan í burtu. Þess vegna þýðir ekki að mæla neitt á móti því, að með því samkomulagi, sem hér hefur verið gert, er verið að afsala stórfelldum réttindum, án þess að við fáum nokkuð í staðinn. Og það er það, sem gerir þetta samkomulag alveg sérstaklega sorglegt, að við vorum búnir að vinna þessa deilu við Bretana, við vorum búnir að sigra Bretana í þessari deilu. Þeir voru farnir með herskipin í burtu, brezku togararnir voru búnir að viðurkenna fiskveiðitakmörk okkar um margra mánaða skeið, og það eru engar líkur til þess, að þeir hefðu reynt neitt til þess að hrófla við þessu aftur. Sigur okkar í þessu máli var því orðinn fullkominn, og þess vegna var ekki minnsta ástæða til þess að láta undan og hvika frá þeim rétti, sem við vorum búnir að ávinna okkur í þessu máli. En ég kem að því aftur, að þó að ég sé í þessu máli mikill andstæðingur Breta og vilji enga sætt við þá gera, fyrr en við erum búnir - að fá fullan rétt til landgrunnsins að nýju, þá kemst maður ekki hjá að viðurkenna það, - maður verður alltaf að viðurkenna sína andstæðinga, þegar þeir standa sig vel, - að Bretar hafa sýnt að mörgu leyti hyggilegt og glæsilegt fordæmi í þessu máli. Þeir voru búnir að tapa deilunni. En vegna þess að þeir gáfust ekki upp, vegna þess að þeir héldu áfram að semja, hóta og blíðka, þá hefur þeim tekizt að ná þeim árangri, sem þeir hafa nú náð. Af þessu getum við vissulega mikið lært í framtíðinni. Við getum lært það af Bretum að gefast ekki upp. Og þegar a.m.k. er við heldur ístöðulitla mótstöðumenn að ræða, þá er hægt að ná sigri, jafnvel þótt illa kunni stundum að horfa, eins og t.d. hjá Bretum núna, þar sem þeir voru búnir að tapa, en tókst þó með sínum kænlegu aðferðum að snúa ósigrinum í einhvern þeirra mesta diplómatíska sigur. Ég kem að því aftur, - og það er jafnvel eitt hið alvarlegasta í þessu sambandi, - að ef þessi samningur verður samþykktur, þá er búið að brjóta þá megingrundvallarreglu, sem öll okkar sjálfstæðisbarátta hefur hvílt á til þessa dags, síðan Jón Sigurðsson markaði hana: að láta aldrei neinn rétt af hendi, en þola heldur órétt og ójöfnuð um stundarsakir. Það fordæmi, sem hér er skapað með því að víkja frá þessari reglu, getur reynzt okkur hættulegast til frambúðar. Þótt ekki væri um að ræða nema óveruleg réttindi, sem verða af hendi látin, þá mættum við ekki gera það, vegna þess að frá áðurnefndri reglu megum við ekki undir nokkrum kringumstæðum hvika, því að ef við gerum það, þá eigum við það á hættu, að búið sé að opna þarna dyr, sem meira missist út um síðar, ef það er einu sinni gert. Það er mjög lærdómsríkt og ánægjulegt að minnast þess í þessu sambandi, að þegar tilraun var gerð til þess af ýmsum helztu ráðamönnum þjóðarinnar 1908 að víkja frá þessari reglu Jóns Sigurðssonar, þá var það hin unga kynslóð í landinu, stúdentarnir, studdir af alþýðunni um allar byggðir Íslands, sem risu upp, slógu skjaldborg um þessa reglu Jóns Sigurðssonar og unnu hinn glæsilegasta kosningasigur, sem nokkru sinni hefur unnizt á Íslandi. Ég er alveg sannfærður um það, - ég trúi það enn á íslenzku þjóðina, - að sá tími eigi eftir að koma, þó að viðbrögðin hafi ekki orðið núna strax eins og þau áttu að vera gagnvart þessu nýja „uppkasti“, þessu nýja undanhaldi, að þá muni það gerast alveg eins og 1908, þegar þjóðin fær ráðrúm til að íhuga þetta mál, hugsa það niður í kjölinn, þá verði niðurstaðan nokkuð svipuð í þessum efnum, áður en lýkur, og hún varð 1908. Þá trú hef ég á þjóðinni, og ég er sannfærður um það, að sú trú mín á eftir að rætast. Í því nál., sem við framsóknarmenn leggjum fram, og í till., sem við flytjum, leggjum við til í fyrsta lagi, að till. verði felld, og þarf ég ekki frekar að færa rök að því en ég hef þegar gert. Í öðru lagi eða til vara leggjum við til, að gerðar verði breyt. á orðsendingunni, sem hér liggur fyrir, þannig að viðurkenningin verði gerð alveg skýr og í öðru lagi að afsal hins einhliða útfærsluréttar verði látið falla niður. Við leggjum það svo jafnframt til að þetta mál verði afgreitt við þjóðaratkvæðagreiðslu, og rökin fyrir því eru alveg augljós og þarf ekki að fara um þau mörgum orðum. Enginn þm., sem er í þessum sal, hefur umboð eða rétt til þess að samþ. slíka till. eins og þessa. Yfirlýsing Alþ. frá vorinu 1959, heit allra þm. í kosningabaráttunni, bæði um vorið og haustið 1959, voru með þeim hætti, að það er hverjum þm. óleyfilegt að samþ. slíka till. eins og þessa. Það voru yfirlýsingar allra núverandi hv. alþm. þá, að það skyldi hvergi hvika frá 12 mílna landhelginni, það skyldu engar undanþágur veittar brezkum togurum, erlendum togurum skyldi aldrei aftur leyft að fiska innan 12 mílna fiskveiðilandhelginnar. Þetta voru þær hátíðlegu yfirlýsingar, sem allir frambjóðendur gáfu fyrir seinustu alþingiskosningar. Þess vegna hefur enginn þm. rétt til þess að samþ. slíka till. eins og þessa. Þess vegna er það skylda þeirra, sem kunna að fylgja þessari till., að láta hana ganga undir dómstól þjóðarinnar sjálfrar og láta hana úrskurða um það, hvort þetta verði gert eða ekki. Hér er líka um svo stórkostlegt mál að ræða, þar sem er afsal á einum dýrmætasta rétti þjóðarinnar, þar sem er frávik frá einu hinu merkasta grundvallaratriði sjálfstæðisbaráttunnar, að það er ekki hægt annað en láta þjóðina sjálfa hafa seinasta orðið um þetta mál. Þess vegna trúi ég ekki öðru en hæstv. stjórnarsinnar fallist á það, að þetta mál verði látið ganga undir þjóðaratkvgr. Og fyrst þeir láta nú svona vel af þeim undirtektum, sem þeir telja sig hafa fengið, eins og hv. frsm. gerði hér áðan, þá ættu þeir vissulega ekki að skorast undan því, að þjóðin fái að segja sitt álit um þetta mál. Ég vil svo að lokum segja nokkur orð, ef svo fer, að þessi samningur verði samþ., og hvert muni þá og eigi að verða viðhorf þjóðarinnar til þessa samkomulags. Ég held, að það liggi í augum uppi, að hér er um nauðungarsamning að ræða, því að einu raunverulegu rökin, sem hæstv. stjórnarsinnar geta haft fyrir þessu máli og helzt kynni að vera hægt að taka tillit til, eru þau, að Bretar mundu aftur beita okkur ofbeldi, ef ekki væri á þetta samkomulag fallizt. Ég er að vísu þeirrar skoðunar, að það sé algerlega rangt og að Bretar mundu alls ekki gera það. En eina röksemdin, sem þó er helzt hægt að færa fyrir því, að slíkur samningur sé gerður, og stjórnarsinnar færa helzt fyrir honum, er sú, að Bretar kynnu aftur að gripa til nýrra ofbeldisverka. Það er þess vegna ljóst, að hæstv. stjórnarsinnar gera þennan samning undir ótta frá brezku herskipunum, undir ótta frá brezku ofbeldi, og þess vegna verður ekki hægt að líta öðruvísi á þennan samning, ef hann verður gerður, en sem nauðungarsamning, og það verður að líta á hann samkvæmt því. Jafnframt verður að líta á þennan samning þannig, ef þjóðaratkvgr. er hafnað, að hann sé gerður af íslenzkum aðilum, sem hafi ekkert umboð haft til þess að gera hann. Núverandi ríkisstj. hefur ekkert umboð til að gera þennan samning, núverandi þingmeirihluti hefur ekkert umboð til að gera þennan samning, vegna þess að það var allt annað, sem þeir lofuðu í seinustu þingkosningum. Þess vegna verður og hlýtur að verða litið þannig á þennan samning af íslenzkum aðilum og Íslendingum í framtíðinni, að hann sé gerður af umboðslausum aðilum, nauðungarsamningur, sem sé gerður af umboðslausum aðilum, og á þann hátt hlýtur íslenzka þjóðin að vega hann og meta á komandi tímum. Og það vil ég segja jafnframt, að þó að nú sé verið að tala um það, að deilan á milli okkar og Breta sé búin og að nú verði aftur sátt og samlyndi milli okkar og Breta um þessi mál, að sannleikurinn er sá, að ef þessi samningur verður samþ., þá er deilan við Breta raunverulega nú fyrst að hefjast, því að nú þurfum við að sækja rétt í hendur þeirra, sem þeir hafa aldrei áður haft, þ.e. stöðvunarréttinn á útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Þessi samningur, sem nú á að gera, er að því leyti verri en samningurinn, sem danska stjórnin gerði fyrir okkar hönd 1901, að í honum var uppsagnarákvæði, en í þessum samningi er ekkert uppsagnarákvæði. Íslenzkir aðilar hafa þess vegna samið verr fyrir þjóðina í þessu máli en dönsk stjórn gerði fyrir 60 árum. Og vegna þess að Bretar hafa með nauðung fengið umboðslausa aðila hér á Íslandi til að gera þennan samning, þá getum við ekki talizt vinir þeirra, á meðan slíkur samningur er í gildi, og vinátta okkar og Breta getur því aðeins komizt í eðlilegt horf á ný, að þessi samningur verði felldur niður, og fyrir því mun verða barizt, þótt hæstv. ríkisstj. hafi nú dregið niður hinn íslenzka fána í þessari baráttu. Það er svo, að oft þegar hinir mestu ósigrar hafa átt sér stað, þá hefur verið lagður grundvöllurinn að mesta sigrinum í framtíðinni. Það er skoðun mín nú, að þó að Bretar og þeir, sem fylgja þeim hér á landi, kunni um stundarsakir að fagna sigri í þessu máli, eða því, sem þeir telja sigur í þessu máli, þá verði það niðurstaðan, að þjóðin muni með margfalt harðari baráttu fyrir landgrunninu en nokkru sinni fyrr halda þannig á þessu máli, að því verði áður en lýkur, snúið í meiri sigur en nokkru sinni fyrr, þó að það verði ekki þeim óhamingjumönnum að þakka, sem að þessum voðaverknaði standa.



Herra forseti. Það hefur nú í meir en hundrað ár verið starf okkar þjóðar og beztu stjórnmálamanna hennar að reyna að hefja Ísland upp úr gömlu nýlenduánauðinni og þurrka burt leifar hennar af íslenzku landi og íslenzkum sjó. Við vorum einu sinni fyrir löngu frjálst land og réðum okkar landgrunni. Við urðum í sex aldir að þola það, að aðrar þjóðir réðu yfir okkar landi og kúguðu okkar þjóð, og við hófum baráttuna fyrir því að vinna okkar land og okkar sjó aftur úr höndum þessara aðila. Við höfum farið langt með að vinna landið, þó að við höfum misst nokkuð af því aftur. Um vinninga okkar viðvíkjandi landgrunninu stóð svo, að meira að segja á okkar mestu niðurlægingartímum, 17. öldinni og þar í kring, voru þó okkar landhelgis- og fiskveiðitakmörk talin frá 32 og niður í 16 mílur. Meira að segja þegar við vorum allra aumastir og ofurseldir erlendu einveldi, þá réðum við þó, a.m.k. að nafninu til, yfir slíku landgrunni. Dýpst sukkum við, þegar Danir seldu okkar landhelgi Bretum fyrir sinn svínakjötsmarkað 1901 gegn mótmælum Íslendinga. Við hétum því þá, Íslendingar, að þegar við fengjum frelsi og aðstöðu til þess, þá skyldum við vinna aftur allan þann rétt, sem við á öldum kúgunarinnar höfðum tapað. Við endurreistum lýðveldið 1944 með sterkustu samtökum, sem okkar þjóð nokkru sinni hefur séð. Við vorum ákveðnir í því þá að vinna aftur í okkar hendur íslenzkt land og íslenzkan sjó. Aðeins eitt af þeim ríkjum, sem viðurkenndu okkur, gerði það með skilyrðum. Það var Bretland, sem tilkynnti, þegar það viðurkenndi okkur, að það væri gengið út frá því, að við héldum þá samninga, sem Danir hefðu gert fyrir okkar hönd, sem við út af fyrir sig vel gátum gert þá, því að við fengum þá uppsagnarréttinn í okkar hendur. Sú þjóðfrelsisalda, sem gagntók okkar þjóð í sambandi við lýðveldisstofnunina og kvað að í okkar löggjöf á árunum næstu á eftir og markaól með sínum stórhug þá löggjöf, sem þá var sett, hann lýsti sér, þessi stórhugur, í því, að 1948, fyrir réttum 13 árum, - það var líka í marz, 23. marz, - þá lýstum við yfir lögsögu Alþingis yfir landgrunni Íslands. 1. gr. þeirra laga, sem við settum, hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sjútvmrh. skal með reglugerð ákvarða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skuli háðar íslenzkum reglum og eftirliti, enda verði friðun á landgrunninu á engan hátt rýrð frá því, sem verið hefur.“ Þetta var okkar lögsöguyfirlýsing um landgrunnið. Þegar þetta var samþ. hér á Alþ., var þriggja flokka stjórn hér. Sósfl. - ég var þá formaður fyrir þingflokki hans - var í stjórnarandstöðu, og sá ráðh., sem hafði með þetta mál að gera, kom til mín og óskaði þess við þingflokkinn, að um þetta næðist algert samkomulag, þannig að engar umr. færu fram í þinginu um þetta mál. Það hafði verið hafður hinn sami háttur á 10. apríl 1940, þegar við tókum konungsvaldið inn í landið. Það var óskað eftir því af hálfu ríkisstj., að allir þingflokkar stæðu saman um þetta, þannig að þjóðin stæði sem ein heild að þessum verknaði, að því að lýsa yfir lögsögu Alþingis Íslendinga yfir landgrunninu kringum Ísland. Okkar flokkur hét því, og því var lofað þá, að allt, sem gert yrði í þessum málum, skyldi ávallt gert í samráði við alla flokka Alþ., og hefur það heit verið haldið þar til nú. Af hverju vorum við sammála um þetta, jafnsammála um þetta og að flytja konungsvaldið inn í landið? Við vorum sammála um það af því, að okkur var ljóst, að það var lífsskilyrði fyrir Íslendinga að ráða þessu. Það var pólitísk og efnahagsleg nauðsyn fyrir Ísland að hafa lögsögu yfir landgrunninu, a.m.k. hvað fiskistofninn yfir því landgrunni snerti. Síðan voru undirbúin skrefin hvert af öðru til þess að framkvæma þessa lögsöguyfirlýsingu, framkvæma þessi lög. Það var í fyrsta lagi undirbúin uppsögn samningsins við Breta. Það var í öðru lagi sett og framkvæmd reglugerðin 1952 um fjögurra mílna fiskveiðilandhelgina, og það var síðan 1. sept. 1958 sett fiskveiðilögsagan 12 mílur. eins og öllum er kunnugt. Það, sem við höfum rekið okkur á, og það, sem þarf að verða ekki aðeins öllu Alþ., heldur og þjóðinni ljóst, það er, hvaða fjandmann við höfum átt við að etja í þessari baráttu. Við erum svo vanir því, Íslendingar, að líta ekki á annað ríki en Danmörku, sem hafi kúgað okkur og hafi þrengt okkar kosti. Og jafnvel okkar uppeldi í skólabókunum er enn svo, að það er eins og það sé eini aðilinn, sem við höfum átt við að stríða af þjáðum, sem við höfum þurft að berjast við fyrir okkar frelsi og fyrir okkar umráðum yfir okkar landi. Það er þó svo raunverulega síðan 1916, að þá er það Bretland, brezka auðvaldið, sem fyrst og fremst hefur verið sá útlendur aðili fram á tímabilið nú í síðustu styrjöld, sem hefur haft heljartök á okkar landi og við höfum þurft að berjast við. Ég skal ekki rekja alla þá sögu hér frá 1916 og þar til Bretar hernámu landið 1940, en ég vil aðeins minna á, að einmitt í baráttunni um þetta mál, sem við ræðum nú, okkar fiskveiðilandhelgi, þar hefur Bretland og brezka auðvaldið sýnt sig að vera okkar harðvítugasti fjandmaður. 1952, þegar við færðum landhelgina út í 4 mílur, bjóst Bretland við því að geta komið okkur á kné. Bretland var aðili að efnahagssamvinnu Norðurálfu með okkur. Bretar höfðu heitið því að hafa við okkur góða samvinnu um efnahagsmál. Hvað gerði Bretland þá? Bretland tók upp verzlunarbann á íslenzkum fiski í þeirri trú að geta þar með brotið Ísland efnahagslega á bak aftur. Bretland rauf allar skuldbindingar, sem það hafði undirgengizt í alþjóðlegum samningum við okkur, og setti bann á sölu okkar fisks í Bretlandi. Það var þá sú manndáð í þeirri ríkisstjórn, sem að völdum sat, að hún beygði sig ekki fyrir þessu banni. Hún mun máske hafa leitað til einhverra ríkja Atlantshafsbandalagsins um aðstoð, til einhverra ríkja efnahagssamvinnu Norðurálfu um aðstoð, um markaði, þegar Bretar ráku rýtinginn í bakið á okkur, bandamönnum sínum. Mér er ekki kunnugt um þær umleitanir né þær undirtektir. En hitt veit ég, að engan árangur báru þær. Þessi ríkisstjórn hafði þó manndáð, þó að allir vinir hennar svikju hana þá, að snúa sér til Sovétríkjanna og æskja eftir viðskiptasamningi við þau, og þessi ríkisstjórn, sem var ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., fékk þann samning, og í krafti þess samnings gat Ísland boðið brezka stórveldinu byrginn, þannig að öllum heimi varð ljóst, að smáríkið Ísland lét ekki undan fyrir Bretlandi, heldur þvert á móti sýndi því í tvo heimana í því viðskiptastríði, sem þá hófst, og sigraði það. 1959 gerðust þau tíðindi, sem ég þarf ekki að rifja upp. Þau eru öllum þm. og allri þjóðinni í fersku minni. Bretar beittu okkur ofbeldi aftur eins og 1940, héldu með sinn her gegn okkur. Við skulum gera okkur ljóst, hvað það er, sem hefur verið að gerast í sambandi við þessa baráttu okkar gagnvart Bretaveldi. Þessi barátta okkar hér á Íslandi er ekki neitt einstakt fyrirbrigði í veröldinni núna. Það, sem er að gerast, er, að við sem smáþjóð, sem gömul, kúguð nýlenduþjóð, erum að rísa upp og heimta fornan rétt í okkar hendur. Og slíkar uppreisnir nýlenduþjóða, slík frelsisbarátta þeirra, slík sjálfstæðisbarátta þeirra fyrir að ná aftur því, sem þær áður höfðu glatað, stendur nú um allan heim, bæði gagnvart Bretum og öðrum. Það, sem er að gerast í okkar tilfelli gagnvart Bretlandi, er frelsisbarátta gamallar nýlendu gegn kúgara, og þessi frelsisbarátta hinna kúguðu þjóða í heiminum hefur magnazt með hverju árinu sem líður. Það skipta tugum þau ríki, sem verða sjálfstæð nú á hverju ári og heimta aftur í sínar hendur þær auðlindir, sem auðvaldsríki Evrópu hafa árum, áratugum og jafnvel öldum saman ausið af. En það, sem hefur gerzt, og það sem nú gerir okkar aðstöðu erfiða í þessum málum og rétt er að horfast alveg í augu við, það er, að 1949 sverjast þessi nýlenduveldi í bandalag, Atlantshafsbandalagið, til þess að reyna að standa á móti frelsisbaráttu þjóðanna í veröldinni, til þess að reyna að halda niðri þeim þjóðum, sem eru að berjast fyrir sínu frelsi. Gömlu nýlenduveldin, sem fundu, að uppreisnir smáþjóða, frelsisbarátta smáþjóða jafnvel eins og okkar, ógnuðu þeirra valdi, þau sórust í þetta fóstbræðralag sem Atlantshafsbandalagið er á milli þessara voldugu auðvalda til þess að reyna að halda sinni fornu yfirdrottnun. Frakkland í Atlantshafsbandalaginu hefur haldið sínu stríði nú í 6 ár í Alsír eftir að hafa tapað í Indókína. Hollendingar og Belgir sýndu okkur strax í byrjun Atlantshafsbandalagsins og Belgíumenn núna alveg nýlega, hvar þeir standa. Og Englendingar hafa þurft allan þennan tíma að berjast við þau lönd, eins og Kenýa og önnur slík, sem þeir eru enn þá að reyna að halda undir kúgunararminum. Það, sem gerir okkur erfitt nú, er að Bretland á sterka bandamenn í þessu bandalagi gömlu kúgaranna, nýlenduveldanna, í þessu bandalagi auðhringanna í heiminum sem vilja fá að halda í þær auðlindir, sem þeir hafa sölsað undir sig. Einn af voldugustu auðhringum heimsins, sjötti voldugasti auðhringur veraldarinnar, sterkasti auðhringur, sem til er utan Bandaríkjanna, er sá auðhringur, sem við höfum átt í höggi við í þessum efnum, það er Unilever-hringurinn, - Unileverhringurinn, sem ræður svo að segja allri fisksölu í Bretlandi, sem ræður meiri hlutanum af öllum togaraflota Bretlands og er sami hringurinn og sá, sem á mestar eignir allra brezkra auðhringa í Afríku. Sömu aðilarnir sem eru að berjast gegn sjálfstæðisbaráttu nýlenduþjóðanna í Afríku nú eru þeir, sem eru að reyna og hafa verið að reyna undanfarið með hervaldi að kúga okkur. Þessir auðhringar finna, að þeir eru að missa völdin, hvort svo sem það var vald yfir fiskimiðum Íslands eða yfir pálmalundum Afríku, hvort sem það var vald yfir námum suður í Afríku eða hafi, - úthafi, eins og þeir kalla það, - út við Ísland. Það eru þessir voldugu auðhringar, sem stjórna þessari harðvítugu pólitík, sem rekin er af hálfu Breta og Atlantshafsbandalagsins til þess að reyna að halda þessum gömlu nýlendum, jafnvel þótt þær séu orðnar frjálsar, pólitískt undir gamla kúgunararminum. Því var það svo, að þegar við færðum fiskveiðilögsöguna út í 4 mílur 1952, þá var það ekkert ríki úr Atlantshafsbandalaginu, sem studdi okkur, ekkert. Níðingarnir halda saman gagnvart þeim smáu. Auðveldin í heiminum, gömlu nýlenduveldin reyna að sjá um, að enginn, hversu smár sem hann er, hvort það eru Íslendingar úti á hjara veraldar eða svartir menn suður í Kenýa, fái sinn rétt. Þegar við færðum út fiskveiðilögsöguna í 12 mílur 1958 og öll þjóðin stóð á bak við það, þá voru það ríki Atlantshafsbandalagsins hvert á fætur öðru, sem mótmæltu, þó að ekkert þeirra gerðist svo ósvífið, að það léti hafa sig til níðingsverka nema Bretland, að ráðast á varnarlausa smáþjóð, sem þar að auki átti að heita bandamaður þess. Bretar biðu ekki aðeins ósigur fyrir okkur óvopnuðum í því þorskastríði, eins og þeir hafa kallað það. Þeir biðu enn tilfinnanlegri ósigur fyrir almenningsálitinu í veröldinni. Og sjaldan mun Ísland hafa átt meiri samúð í heiminum en þegar t.d. grísku blöðin lýstu því sem baráttunni á milli Davíðs og Golíats, baráttu okkar við Bretland. Við stóðum því sterkt. Það, sem var okkar veikleiki, var að Ísland hafði verið vélað inn í Atlantshafsbandalagið, inn í þetta bandalag nýlenduræningjanna, inn í þetta bandalag auðhringanna, sem stóð saman á móti okkur, hvenær sem á reyndi. Þessi veikleiki er orsök þess sorgarleiks, sem við höfum upplifað í dag. Bretland er að reyna að halda í úrelt yfirráð, pólitísk yfirráð sín yfir landgrunninu við Ísland. Við erum að heyja okkar pólitísku sjálfstæðisbaráttu gagnvart því. En ítök Atlantshafsbandalagsins í valdhöfum þjóðarinnar valda því nú, að þeir láta undan síga í þessari sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Við skulum gera okkur ljóst í fyrsta lagi, þegar við ræðum þetta mál, að hér er háð stjórnmálaleg frelsisbarátta Íslands um valdið yfir sínu landgrunni, - frelsisbarátta, sem er hliðstæð allri þeirri baráttu, sem við höfum háð fram að þessu, hliðstæð barátta allri þeirri baráttu, sem aðrar þjóðir, sem áður hafa verið eins og nýlendur, eru að heyja í heiminum nú, - frelsisbarátta, þar sem við stóðum mjög vel að vígi, svo framarlega sem ekkert brysti hjá okkur sjálfum. En þessi barátta okkar er ekki aðeins pólítísk sjálfstæðisbarátta Íslendinga. Þessi barátta er efnahagsleg hagsmunabarátta okkar þjóðar. Ég þarf ekki að ræða um gildi fiskimiðanna við Ísland við þessa samkundu. Það er öllum alþm. jafnljóst. En annað vil ég segja. Ef einhverjum dytti það í hug, sem ég gæti jafnvel helzt trúað að hlyti að vera á bak við hjá einhverjum þeirra, sem gera sér ljóst, hvert þetta skref leiðir, sem nú á að stíga, - ef einhverjum dytti í hug, að það væri óhætt að eyðileggja fiskimiðin við Ísland vegna þess, að Ísland hefði nógar aðrar auðlindir, þar sem fossarnir eða annað slíkt væri, hitinn í okkar jörðu eða annað slíkt, þá er það misskilningur. Ef það eru einhverjir menn í dag, sem halda, að það geri ekki svo mikið til, þó að Bretar og bandamenn þeirra í Atlantshafsbandalaginu ráðist á fiskimiðin við Ísland og þurrki þau upp, amerískir alúminíumhringar muni lána okkur fé til að virkja fossana og koma upp iðjuverum, svo að Íslendingar geti fengið að vinna þar, við skulum því engu kvíða, - ef einhverjum af þeim valdhöfum, sem taka á sig ábyrgðina af því að pína þetta fram nú, dettur slíkt í hug, þá vil ég segja við þá: Þetta er misskilningur. Fiskimiðin við Ísland eru og verða um alla framtíð langmesta auðlindin, sem Ísland getur hagnýtt sér. Við erum ekki farnir að hagnýta nema hverfandi lítið af þessum fiskimiðum enn þá. Við erum ekki farnir að hjálpa sjálfri náttúrunni með klaki í stórum stíl til þess að margfalda þann fiskistofn, sem hér elst upp. Við höfum svo að segja rekið rányrkju í þúsund ár hérna og eigum fram undan núna tímabil, þar sem við getum látið þennan fiskistofn margfaldast. Það er greinilegt af allri okkar reynslu, að vinnuafl íslenzkra manna, hvað mikið sem við kynnum að búa til af verksmiðjum í framtíðinni, þá eru afköstin, sem við getum skapað við fiskveiðar á Íslandi, ef við höldum þeim miðum, sem þar hafa verið, meiri en við getum vænzt í náinni framtíð að iðnaðarverkamenn í verksmiðjum komi til með að sýna af sér. Það er ekki út í bláinn, þegar við tölum um, að afköst íslenzks sjómanns við að veiða fisk séu tíföld á við þann sjómann annarra þjóða, sem næstur kemur í veröldinni. Við skörum svo stórkostlega fram úr í afköstum hvað þetta snertir, að eigi að eyðileggja þessi fiskimið, þá hrynur þar með ekki aðeins efnahagslegur grundvöllur Íslands, heldur líka allur afkastamöguleiki íslenzkra verkamanna, í hvað svo sem þeir eru settir. Og taki íslenzk auðmannastétt þá ákvörðun og á sig þá ábyrgð að stíga þau skref, sem þetta leiðir af, þá verður hún sjálf að fá að bera afleiðingarnar af því. Það þýðir ekki fyrir íslenzka auðmannastétt að koma þá seinna og segja við íslenzka verkamenn: Ja, því miður, það veiðist nú ekki betur en þetta í ár, þjóðarbúið gefur nú ekki meira af sér en þetta í ár, við getum ómögulega borgað hærra kaup. - Það þýðir ekki að taka á einum tíma þá ákvörðun við mótmæli alls verkalýðsins í landinu að ráðstafa auðlindum þjóðarinnar á þann máta, sem hér á að gera, og ætla svo seinna meir að afsaka sig með, að þessar auðlindir gefi ekki nægilegt til þess, að auðmannastéttinni finnist hún geta greitt verkamönnum sæmilegt kaup. Auðmannastéttin verður sjálf að taka afleiðingunum af því, sem hún gerir, þegar hún hagar sér þannig. En hún er hins vegar ekki maður til þess að bæta úr því tjóni, sem hún getur unnið þjóðinni. Þess vegna erum við ekki aðeins að heyja pólitíska sjálfstæðisbaráttu, þegar við erum að berjast fyrir okkar valdi yfir landgrunninu og stjórn okkar Íslendinga á fiskimiðunum umhverfis þetta land, við erum líka að heyja efnahagslega lífsbaráttu okkar fyrir alla framtíð. Það var þetta tvennt, hin pólitíska sjálfstæðisbarátta, sem vildi útrýma leifum nýlendudrottnunarinnar úr okkar landi, og hagsmunabarátta fiskimannaþjóðarinnar, sem fór saman og skóp þá þjóðareiningu, sem kom fram í l. um vísindalega verndun fiskimiða frá 1948 og kom skýrt fram árið 1958, þegar reglugerðin um 12 mílurnar var sett. Einróma fordæmdu allir Íslendingar Breta. Og ég býst við, að síðan á þeim dögum, þegar hatur gegn Dönum var mest hér á Íslandi, og er þó rangt að kenna allri brezku þjóðinni það, sem brezka auðvaldið gerir, - þá hafi ekki annað ríki verið meira hatað en Bretland var hér á árinu 1958. Það fóru fram kosningar 1959. Við fulltrúar Alþb. vöruðum þjóðina þá við því, hver hætta væri yfirvofandi, ef hún athugaði ekki sinn gang. Við birtum henni í bók, sem hét „Átökin um landhelgismálið“, allan gang landhelgismálsins, eins og hann hafði verið, til þess að vara hana við, að tveir flokkar, Sjálfstfl. og Alþfl., sætu á svikráðum við þjóðina í þessum efnum. Hvert var svarið frá hálfu þessara flokka í þeim kosningum? Svarið var: Hvílíkur óhróður er þetta! Því er verið að gruna okkur um annað eins? Við stöndum þó sannarlega allir saman um að hvika ekki frá 12 mílunum. Það er að rjúfa þjóðareininguna að láta svona rödd heyrast, að það sé nokkuð, sem ætlar að hvika frá þessu. Það var sagt jafnvel, að við værum vargar í véum að vara við að þetta kynni að koma. Við vissum hins vegar, að við höfðum við voldugan óvin að berjast. Við vissum, að sá óvinur var ekki aðeins þeir veikgeðja stjórnmálaandstæðingar okkar hér heima á Íslandi, - við vissum, að það var sjálf miðstöð Atlantshafsbandalagsins, sem allan tímann lá í stjórnmálamönnum Íslands til þess að reyna að beygja þá, til þess að reyna að skírskota til alls konar hollustu við Atlantshafsbandalagið og annað slíkt, til þess að fá þá til þess að beygja sig í þessu hagsmunamáli Íslands. Og við vissum, að eins og danskir konungar forðum og dönsk hirð hafði oft áhrif á þá Íslendinga, sem heimsóttu Dani, eins vissum við, að Atlantshafsbandalagið og miðstöð þess í París hafði oft áhrif á þá Íslendinga, sem stefnt var þangað utan. Við vissum þess vegna jafnvel betur kannske en mikill hluti af þjóðinni, hver hætta var á ferðum, hve voldugur andstæðingur það var, sem Ísland var að berjast við, þar sem var bandalag auðvaldsins í heiminum. Og jafnvel þó að okkar landar í Sjálfstfl. og Alþfl. kynnu margir hverjir að vilja vel, eins og við efuðumst ekki um, þá óttuðumst við, að þegar til lengdar léti, þegar þrýstingurinn yrði sterkari frá þessu volduga bandalagi, þá létu þeir undan. Þess vegna vöruðum við þjóðina við. Miðstöð nýlendudrottnunarinnar í heiminum, Atlantshafsbandalagið, hafði verið allan þennan tíma að reyna að beygja Ísland. Það gengu meira að segja svo langt þeirra tilraunir til slíks, að jafnvel blindir fengu sýn. Ég býst við, að það hafi verið hæstv. utanrrh., sem í ágúst 1958 gaf út lítinn bækling á ensku, sem hét „The Icelandic Fishery Limits“ - Fiskveiðitakmörk Íslands, þar sem var verið að ræða um þá kröfu Breta, að vegna þess að þeir hefðu fiskað áður allt upp að þrem mílum við Ísland, þá ættu þeir hér sögulegan rétt, - meira að segja hæstv. utanrrh. lét svara þessu á þann hátt, að slíkt væri ekkert annað en snefill af gamaldags eða úreltri nýlendustefnu. Meira að segja þeir, sem þægastir hafa verið Bretum og Atlantshafsbandalaginu í þessari frelsisbaráttu Íslendinga. meira að segja þeir sáu, að það var ekkert annað en úrelt nýlendustefna af hálfu Atlantshafsbandalagsins og Bretlands, sem þarna var á ferðinni gagnvart Íslandi, sáu þetta og sögðu þetta í bæklingi, sem var útbýtt um allan heim til að verja málstað Íslands. En það var í ágúst 1958, og þjóðin var heit, og kosningar voru fram undan. Nú er verið að láta undan fyrir þessari úreltu nýlendustefnu Breta, því að það, sem hér er lagt til að gera, er ekkert annað en það að taka nokkurt tillit til þess, sem Bretar með slæmu orðalagi hafa kallað sinn sögulega rétt, það, sem við köllum þeirra gamla ránsrétt. Nú er árangurinn af öllum fortölum Atlantshafsbandalagsins, öllum kúgunartilraunum brezka auðvaldsins við okkur að koma í ljós. Í því ljósi skulum við athuga þetta samningsuppkast, sem nú liggur fyrir. Þá skulum við fyrst athuga 1. gr. í orðsendingunni, þar sem því er haldið fram, að Bretar viðurkenni okkar 12 mílna fiskveiðilögsögu. Hæstv. utanrrh. hafði, að ég held í útvarpsumr., það orðalag um þetta, að hann áliti, að með 1. gr. féllu Bretar endanlega og óafturkallanlega frá mótmælunum, þeir viðurkenndu endanlega og óafturkallanlega 12 mílna lögsögu Íslands. Ég spurði hæstv. utanrrh. að þessu í utanrmn., og ég tók eftir, þegar hann svaraði, að hann lagði áherzlu á, - hann sagði, held ég, nokkurn veginn orðrétt, þegar hann var að ræða þetta: Mín skoðun er. Við vorum að ræða um, hvort það væri ekki betra að breyta þessu orðalagi og segja, að Bretar viðurkenni endanlega og óafturkallanlega - eða eitthvað annað slíkt - 12 mílna fiskveiðilögsögu, en hans skoðun var, utanrrh., að þetta þýddi það. Að vísu höfum við orðið þess varir, að það virðist ekki vera algert samkomulag um skilninginn á þessum atriðum innan hæstv. ríkisstj. Hæstv. utanrrh. segir sem sagt, að þetta þýði alveg hreint og beint og ótvírætt endanlega og óafturkallanlega viðurkenningu. Hæstv. dómsmrh. hefur hins vegar sagt í umr. á Alþingi, útvarpsumræðum, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hitt er annað mál, að Alþingi hefur aldrei falið ríkisstj. að afla viðurkenningar Breta um 12 mílna fiskveiðilögsöguna, þegar af því að það taldi rétt okkar til hennar ótvíræðan og þess vegna óþarfar aðrar viðurkenningar Breta en þá, að þeir hættu ofbeldisaðgerðum.“ Hæstv. dómsmrh., sem er skarpur maður og gamall lagaprófessor, skildi auðsjáanlega betur en hæstv. utanrrh., hvað þarna var um að ræða. En þarna er ekki bara um það að ræða, á hvern hátt ráðherrar í íslenzkri ríkisstj. skilji þessa hluti. Hér eru miklu hættulegri hlutir á ferðinni, og þar vil ég eindregið mælast til þess, líka við hæstv. ríkisstj. og stjórnarsinna, að þeir athugi af reynslunni, hve erfitt er fyrir okkur Íslendinga, sem höfum ekki langa reynslu í samningum um utanríkismál að gera utanríkissamninga þannig, að við séum öruggir um, að þeir standi. Það er ekki nóg, að við skiljum orðalagið og að það sé okkar skoðun, að orðin merki þetta. Þetta þarf líka að vera skoðun þeirra, sem við erum að semja við, og það svo ótvíræð, að það sé ekki hægt að koma á eftir og segja: Nei, mínir herrar, þið hafið skilið þetta alveg rangt. Það var gerður samningur hér á Alþingi Íslendinga, ef samning skyldi kalla, fyrir réttum 20 árum. Í þeim samningi - í upphafi hans - stóð, það var hinn svokallaði herverndarsamningur við Bandaríkin 1941, - með leyfi hæstv. forseta: „1. Bandaríkin skuldbinda sig til að hverfa burt af Íslandi með allan herafla sinn á landi, í lofti og á sjó, undireins og núverandi ófriði er lokið.“ Þetta skildum við Íslendingar, allir alþm. og allir ráðh., þannig, að Bandaríkin væru skuldbundin til þess að fara burt með sinn her, um leið og ófriðnum væri lokið, og samkvæmt þessum samningi gerði Alþingi Íslendinga og ríkisstj. þá kröfu, að Bandaríkin færu burt með sinn her hér, eftir að ófriðnum lauk 9. maí 1945. Þá sögðu Bandaríkin: Þetta er ekki rétt skilið hjá ykkur, við erum ekki skyldugir til þess að fara enn þá. - Og þeir skildu þetta öðruvísi en við. Þótt við þættumst vera öruggir með skilninginn á orðunum: „undireins og núverandi ófriði er lokið“, þá komu Bandaríkin með annan skilning. Sumir þeirra aðila virtust tala um, að á meðan undanþáguástand gilti í Bandaríkjunum, sem forsetinn hefði sett, - okkur þótti jafnvel ekki örgrannt um, að sumir þeirra vildu segja, að á meðan ekki væru gerðir friðarsamningar, þótt ófriðnum væri lokið, og vopnahlé væri gert, þá væru þeir ekki skyldugir til að fara. M.ö.o.: það sem við, hver einasti af öllum okkar lögfræðingum, öllum okkar lögspekingum, öllum okkar ráðherrum, vorum sammála um, það skildi viðkomandi ríki öðruvísi. Bandaríkin stóðu á því, að þau væru ekkert skyldug til þess að fara, og þau fóru ekki. Þau sögðu við ríkisstj. Íslands: Ég skal hins vegar gera samning við ykkur um að fara af Íslandi. - Og þau gerðu tilboð, sem þá snerti Keflavíkurflugvöll og ýmislegt fleira, og sá samningur, sem þá var gerður, hét samningur um niðurfellingu herverndarsamningsins. M.ö.o.: Bandaríkin notuðu sér túlkun sína, sem var önnur en vor Íslendinga, á ákveðnum þætti í samningi til þess að knýja Íslendinga til þess að gera nýjan samning og sögðust ekki fara fyrr. Og það leiddi meira að segja, eins og mönnum er kunnugt, til stjórnarslita milli þeirra, sem unnu þá saman á Íslandi. Sú ríkisstj., sem gerði þennan samning, lýsti því yfir, að hún sæi sig tilneydda að gera þennan samning til þess að fá herinn burt. M.ö.o.: fyrsti og aðalliðurinn í þessum herverndarsamningi, sem allir íslendingar túlkuðu eins, hann stóðst ekki álit hins samningsaðilans, og Bandaríkin, sem voru hinn samningsaðilinn, notuðu sér þessa aðstöðu til þess að knýja fram nýja samninga. Af því að ég er nú orðinn einn af svo að segja elztu þingmönnunum hér á þingi, ásamt einum 6–7 öðrum, sem hafa verið á þingi, meðan svona samningar voru gerðir, þótt ég væri að vísu ekki staddur hér, þegar þessi samningur var gerður, þá vil ég minna þá þm. á, sem nú sitja hér og nú eiga að fara að taka á sína ábyrgð milliríkjasamning, að athuga þessa reynslu og þá þeirra, sem vilja taka þátt í því að gera milliríkjasamning, að ganga þannig frá orðalagi slíks samnings, að það sé ekki aðeins skýrt, að allir Íslendingar skilji hann eins, heldur líka hitt, að Bretland, sem þarna væri verið að semja við, skildi það eins, þannig að við skulum segja eftir þrjú ár, að svo miklu leyti sem partur af honum snertir þrjú ár, þá væri ekki komið á ný og sagt: Nei, mínir herrar, ég samdi um þetta, og ég samdi um þetta, en ekki þetta hérna, sem þið haldið. Það að gera milliríkjasamning fyrir ríki eins og okkur er ekki hlutur, sem við eigum að hlaupa að, og sú litla reynsla, sem við höfum, síðan við tókum okkar utanríkismál í eigin hendur, sýnir okkur, að þegar við erum að gera slíka samninga við stórveldin, þá þurfum við að gæta okkar. Það er því ekki nóg, þó að meira að segja hæstv. utanrrh. hafi þá skoðun, að þetta og þetta felist í samningnum. Nú er það svo, að meira að segja við Íslendingar erum ekki sammála um það, hvað þarna felst í. Við svo og svo margir leggjum til, að þetta orðalag sé gert ákveðnara, einmitt vegna þungrar reynslu af, hvað það er að semja við stórveldi eins og Breta. dýrkeyptrar reynslu. Þess vegna vil ég vara þá við, sem vilja taka það á sína ábyrgð að gera þessa samninga, að athuga vel sinn gang áður. Það að viðurkenna og það að hætta að mótmæla aðgerðum er tvennt ólíkt, og við skulum ekki láta okkur til hugar koma, að það sé eitt og hið sama. Viðurkenningu á 12 mílna lögsögu eiga Bretarnir bágt með að taka til baka. Við vitum aldrei, hvenær þeir kunna að taka upp á ný mótmælaaðgerðir, þó að þeir láti þær niður falla um eitthvert ákveðið skeið. Ég vil enn fremur vekja athygli á orðalaginu á þessari 1. málsgr. Hún er svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórn Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn tólf mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, sem mæld er frá grunnlínum samkvæmt 2. gr. hér á eftir, og er þá eingöngu átt við fiskveiðilögsögu.“ M.ö.o.: Bretar falla frá mótmælum gegn einni ákveðinni 12 mílna fiskveiðilögsögu, sem sé þeirri, sem miðast við þær grunnlínur, sem eru í 2. gr. Það þýðir: engri annarri. Það þýðir, að hvar sem við Íslendingar kynnum að breyta grunnlínu, þá hafa Bretar með þessu áskilið sér að falla ekki frá mótmælaaðgerðum gegn slíku. Það er einvörðungu þessi nána takmörkun, þessi fiskveiðilögsaga, sem skilgreinist eins og stendur í 2. gr. þýðir þetta á lögfræðimáli, að þeir áskilji sér að taka upp mótmælaaðgerðir gegn hverri annarri ráðstöfun, sem við gerum? Ég spyr þá, sem mér eru lögfróðari. Ef við einhvern tíma á komandi árum og jafnvel kannske ekki þið, sem hér sitjið núna, heldur aðrir en þið, drögum grunnlínu öðruvísi en greinir í þessari 2. gr., áskilja þá Bretar sér samkvæmt þessu að beita mótmælaaðgerðum, að halda með herskipaflota inn, og hafa þeir fengið staðfestingu frá ríkisstj. Íslands með þessum samningi, að þeir megi gera það, það sé elnvörðungu ætlazt til, að þeir falli frá mótmælum gegn þessu ákveðna, sem þarna er? Ég vil eftir dýrkeyptri reynslu Alþingis af milliríkjasamningum við stórveldi hvetja hv. þm. til þess að vera á verði í þessum efnum. Við gætum okkar aldrei of vel, þegar við erum að semja við svona volduga aðila. Það er ekki nóg fyrir okkur að fá þá fullvissun, að það sé skoðun utanrrh., að þetta þýði þetta og þetta. Það, sem við þurfum að hafa svart á hvítu, er skoðun Breta, aðilans, sem við erum að semja við, að það sé þetta, þannig að dómstóll geti ekki efazt um á eftir. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég vildi óska þess við hæstv. forseta, að hann gerði ráðstafanir til þess, að einhver af hæstv. ríkisstj., sérstaklega hæstv. utanrrh. og dómsmrh., mætti hér á fundinum, því að ég býst ekki við, að það sé meining ríkisstj., að það eigi að halda áfram umr. hér, án þess að hæstv. ráðh. séu viðstaddir, um annað eins mál og þetta, og það er ekki að sýna þinginu tilhlýðilega virðingu, ef þessir hæstv. ráðh. eru ekki við. Vill ekki hæstv. forseti gera ráðstafanir til þess, að þeir viti, að þingfundur er að byrja á ný?  Þá er það í öðru lagi viðvíkjandi þessari 3. gr. í orðsendingu utanrrh. Íslands til utanrrh. Bretlands, sem ég vildi segja nokkur orð. Þar er gengið út frá, að ríkisstj. Íslands muni ekki á næstu 3 árum hindra, að skip, sem séu skrásett í Bretlandi, stundi veiðar á ákveðnum svæðum hér við Ísland. Það er nú í fyrsta lagi við þessu að segja, að með þessu móti er Bretum hleypt inn á viss stór svæði við Ísland, þar sem þeirra togarar m.a. fá tækifæri til þess að jafnvel stöðva allt að fiskigöngur. Og allt það, sem í þessari þriggja ára undanþágu felst, er náttúrlega mjög skaðlegt fyrir hagsmuni Íslendinga og óþarfi að veita Bretum þetta, vegna þess að á þessu voru þeir raunverulega guggnaðir, að reyna að beita okkur þarna hervaldi. Við vorum búnir að sigra þarna. En með þessum þriðja þætti er verið að láta undan við þá og verið að gefa þeim sigur, sem þeir höfðu ekki. En það er ekki nóg með það. Á fundi í utanrmn. beindi ég þeirri fsp. til hæstv. utanrrh., hvort það mætti ekki búast við, að aðrar þjóðir, sem hefðu þarna hagsmuna að gæta, mundu líka koma og fara fram á að fá að vera þessa samnings Breta aðnjótandi. Og hæstv. utanrrh. sagði: Við því má búast, að aðrar þjóðir hefðu uppi þessar kröfur, og það væri ekki hægt að neita þeim. - Þannig liggur þegar fyrir, að líka þær þjóðir, sem mótmæltu að vísu í orði kveðnu útfærslu í 12 mílur, en ekki beittu okkur ofbeldi eins og Bretar, þær koma þarna líka inn, þær fara fram á að vera aðnjótandi þessara sömu réttinda og Bretar, þær koma til með að fá þessi réttindi. Ég býst við, að frá sjónarmiði almennra milliríkjasamninga sé þetta alveg rétt hjá hæstv. utanrrh., það hefði ekki verið nægt að neita þeim um þetta, ef við veittum Bretum það. En við þurfum að gera okkur ljóst, hvað þetta þýðir. Það þýðir, að fyrir utan alla þá brezku togara, sem hingað koma, þá koma hér belgískir, vestur-þýzkir og allir mögulegir togarar, sem veiða á þessum sömu slóðum. M.ö.o.: öll gamla hersingin heldur aftur þarna inn í íslenzka landhelgi. Öllum hlýtur náttúrlega að vera ljóst, að þetta er stórkostlegt tjón fyrir okkur. Þó að Bretar hefðu viljað reyna að halda áfram að standa í þessu þorskastríði, sem þeir hafa kallað það, og við við þá, þá var vitanlegt, að Bretar gátu aldrei sigrað í því stríði og þeir gátu ekki efnahagslega séð haft nokkurn skapaðan hlut upp úr þessu. Þeir viðurkenndu það. Þeirra eigin togaramenn hér viðurkenndu, að þetta var engin veiði, það var ómögulegt að veiða undir herskipavernd. Efnahagslega séð stóðst Bretland ekki þetta stríð, það var tap á því. Það eina, sem Bretland reyndi þarna að vinna á, er sem sé þetta, að þeir segja við Ísland: Þið eruð í Atlantshafsbandalaginu eins og við. Við verðum að halda saman. Það dugir ekki, að þetta verði til skammar fyrir Atlantshafsbandalagið. Það er ekki vegna þess, að þeir hafi raunverulega slegið okkur út í sjálfri landhelgisdeilunni hér heima, heldur einvörðungu þetta stórpólitíska atriði, sem þarna veldur því, að við erum látnir bíða þarna ósigur og Bretar vinna sigur. Þetta er nauðsynlegt að mönnum sé ljóst, að aðrar þjóðir koma þarna á eftir. Þá kemur spurningin um, hvað verði eftir 3 ár. Hæstv. utanrrh, sagði, - ég held í útvarpsumræðunum, - að hann hefði yfirlýsingu brezku stjórnarinnar eða loforð brezku stjórnarinnar um það, að hún fari ekki fram á framlengingu á þessu. Ég bað um það á utanrmn.-fundinum að fá að sjá þessa yfirlýsingu eða að hún yrði lögð fyrir utanrmn. Hæstv. utanrrh. tilkynnti, að hann mundi ekki birta utanrmn. þessa yfirlýsingu eða þetta loforð. Hann neitaði að birta það. Hann segir, að það sé skýrt og ótvírætt. En ef það nú á annað borð er til og ekki skýrara og ótvíræðara en þessi samningur yfirleitt er, þá er ég nú hræddur um, að það sé ekki leggjandi sérstaklega mikið upp úr því. Sem sagt, þetta loforð Breta hefur ekki fengizt fram til þessa, og ég vil nú enn einu sinni koma fram með þau tilmæli, að það sé sagt nákvæmlega hér, hvernig þetta loforð er, í hvers konar formum, það og orðalagið á því. Mér sýnist satt að segja, að eftir orðalaginu á þessari orðsendingu. sem hér liggur fyrir, þá sé ekki vanþörf á því, að þm. gagnrýni þann hátt, sem hafður er á um orðalag í samningum við aðrar þjóðir. En hvað getur svo gerzt annað? Segjum nú, að þetta væri rétt hjá hæstv. utanrrh., að hann hefði yfirlýsingu frá Bretastjórn um, að hún ætli ekki að fara inn aftur í landhelgina eftir 3 ár. En getur ekki ýmislegt annað gerzt? Við skulum segja, að við eigum fleiri bandamenn í Atlantshafsbandalaginu en Breta, fleiri vini, fleiri, sem vinna með okkur að efnahagssamvinnu, við skulum segja t.d. Belgíu, af því að hún er mikið á dagskrá núna og hún hefur sýnt, hvernig hún fer með gamlar nýlendur, - við skulum segja bara, að Belgir segðu eftir þrjú ár: Ja, ég hef aldrei lofað að virða þetta, sem hér er um að ræða, - og þeir segðu: Nú höldum við hér inn í landhelgina. - Þeir kæmu með sinn flota, hann er að vísu ekki mikill - meiri en okkar - og þá hafa þeir dæmið fyrir sér. Jú, Bretar þurftu bara að halda með flota inn í landhelgina, tala dálítið í París á fundum Atlantshafsbandalagsins, og svo beygði íslenzka ríkisstj. sig. Ef Belgíumenn eða Vestur-Þjóðverjar gerðu svo eitthvað svipað, - Vestur-Þjóðverjar hafa áður kúskað fram landráðasamninga við Ísland, t.d. 1935, sérréttindi, sem Bretar voru búnir að ná sér í hérna áður, þá er minnstur vandinn fyrir þessar þjóðir að koma á eftir, - þær sjá fordæmið núna. Það er bara að beita Íslendinga ofbeldi, þá er látið undan, jafnvel þótt menn séu að tapa, eins og Bretar í þessari ofbeldisbeitingu. Þess vegna er hættan með því að gefast upp núna svona fyrir Bretum, að haldið verði áfram að gefast upp. Viðvíkjandi þessari þriggja ára undanþágu, þá er sem sé hætta á ferðum og orðalagið á þessari orðsendingu, hvað þriðja liðinn snertir, hefði átt að breytast þannig, að það væri alveg skýrt tekið fram, að framvegis kæmi þetta ekki til greina, að neinir flotar færu þarna eða farið væri fram á neinar undanþágur eða neitt slíkt. Svo var enn fremur spurt að því í utanrmn., hvort íslenzkir togarar mundu þá ekki fara inn á þessi svæði líka og feta í fótspor þeirra útlendu, og því var lýst yfir af hæstv. dómsmrh., að náttúrlega mundi þessi milliríkjasamningur hafa í för með sér endurskoðun á rétti íslenzkra togara. Ég skil það náttúrlega mjög vel, að íslenzk ríkisstj. á bágt með að neita togurum okkar eigin þjóðar um þann rétt, sem hún veitir togurum annarra þjóða. Og við heyrðum hér áðan lesna yfirlýsingu frá Félagi íslenzkra botnvörpuskipaeigenda um, að þeir væru mjög ánægðir með þennan samning og þeir hvettu Alþingi mjög til þess að samþykkja hann. Það þótti mér satt að segja ekkert undarlegt. Ég minnist nú satt að segja varla þess, með allri virðingu fyrir okkar ágætu löndum í Félagi íslenzkra botnvörpuskipaeigenda, að þeir hafi haft mikinn áhuga fyrir íslenzkri landhelgi þessa áratugi. Ég er hræddur um, að ef farið væri að rekja alla söguna, þá mætti frekar finna dæmin um hitt, að það hefðu jafnvel verið menn úr því félagi, sem hefðu gefið útlendum togurum upplýsingar um, hvenær væri best að brjóta íslenzka landhelgi, þannig að ég skil ekki, að það veki neina sérstaka hrifningu hér hjá þm., meira að segja stjórnarliðsins, þó að það sé lesið upp, að stjórnin í Félagi íslenzkra botnvörpuskipaeigenda sé sérstaklega ánægð yfir þessu. Hún hefur aldrei verið brautryðjandinn í því að skapa íslenzkum fiskimiðum friðun. Við sjáum þess vegna, að allur sá togarafloti, sem yfirleitt áður þjáði okkur, kemur nú til með að leggjast að fiskimiðunum aftur með þeim afleiðingum, sem við þurfum ekki að ræða um. Það er vafalaust enginn maður, sem lokar augunum fyrir því, hvaða afleiðingar það hefur fyrir íslenzk fiskimið. Þessi 3 ára undanþága er þess vegna stórhættuleg í sjálfri sér, þessi 3 ár, fyrir utan þá hættu, sem í því felst, að hún komi til með að gilda áfram. Þá er viðvíkjandi öðrum punktinum, þar sem eru grunnlínurnar. Það er af hálfu þeirra, sem mæla með þessum samningi, gert að miklu atriði, að Bretar fallist á að samþykkja ákveðnar grunnlínur á Íslandi. Hvergi kemur það greinilegar fram, að verið er að afhenda útlendum aðilum vald yfir okkar eigin lögsögu, heldur en þarna. Í fyrsta lagi skv. lögunum frá 1948 og raunar samkvæmt miklu eldri lögum erum það við sjálfir, sem drögum grunnlínurnar og ráðum þeim. Í öðru lagi er það beinlínis eitt af því fáa, sem er algerlega viðurkennt í alþjóðareglum og nú seinast einmitt á fundunum í Genf, að grunnlínurnar hefur viðkomandi þjóð rétt til þess að draga sjálf, þannig að þarna er beinlínis verið að gefa stórhættulegt fordæmi með því að semja um ákveðnar grunnlínur. Það er verið að afsala valdi, sem okkur bæði að íslenzkum lögum og alþjóðarétti ber, í hendur Bretum, og með einmitt því, sem ég var að benda á hér áðan í sambandi við skilninginn á 1. gr., þar sem Bretarnir takmarka það að falla frá mótmælum eingöngu miðað við þessar grunnlínur, þá er alveg greinilegt, hve okkur er sniðinn þröngur stakkur með þessu móti og hvernig Bretar áskilja sér rétt til þess að hefja mótmælaaðgerðir að nýju, svo framarlega sem við ætlum að víkka þann stakk nokkurn skapaðan hlut út. Þetta er þess vegna stórhættulegt fordæmi, þar sem verið er að binda Íslendinga á höndum og fótum. Það var verið að tala hér áðan um ýmsar yfirlýsingar. Skyldu nú allir útvegsmenn og skipstjórar á Íslandi vera búnir að átta sig á því, hvað er verið að gera með þeim grunnlínuákvörðunum og þeim samningum, sem hér er verið að gera? Ég er hræddur um, að þeir séu fyrst margir að vakna við vondan draum núna. Ég er hræddur um, að menn, sem fyrir nokkrum dögum gáfu yfirlýsingar í Mbl. um, að þeir væru þessu samþykkir, séu að lýsa því yfir nú, að þeir séu algerlega andvígir þessu. Það var seinast í gær t.d. fundur í Ólafsvík, þar sem allir útvegsmenn og skipstjórar allra bátanna, sem eru þar, skrifa undir alger mótmæli á móti þessu. Þeir sýna fram á, að með þessum samningi fengju Bretarnir nú næstu 3 árin að minnsta kosti rétt til þess svo að segja að sitja fyrir fiskinum í Kolluál, næstum því stöðva fiskgöngurnar inn Breiðafjörðinn. Eitt sinn var Breiðafjörðurinn einn fiskisælasti flói Íslands, og fyrir um 100 árum átti jafnvel íslenzk sjálfstæðísbarátta ekki sízt hauk í horni við Breiðafjörð vegna þess, hver uppgangur var í sjávarútveginum þar. Nú er alveg sérstaklega veitzt að þessum aðilum, - Ólafsvík, sem tvö undanfarin ár hefur horft upp á það, að það hefur farið stórvaxandi þar, - þeir standa núna frammi fyrir því, að það eigi aftur að byrja á með samningum íslenzkra stjórnarvalda við Breta, við árásarmennina, að eyðileggja þessi fiskimið. Jafnvel einn bátaformaður komst svo að orði, að eftir að Bretarnir væru komnir þarna aftur, mundu þeir ekki aðeins fá engan fisk, Íslendingarnir, heldur meira að segja enga trossu til baka. Það er engin tilviljun, að Breiðafjörðurinn hefur hvað eftir annað verið eins og vígvöllur í okkar átökum um landhelgismálin, og Bretarnir hafa ekki hvað sízt fyrir nokkrum áratugum beitt sínu ofbeldi þar, m.a. við ýmsa helztu stjórnmálamenn Íslands, og ég er hræddur um, að það fari svo, að mönnum þyki við Breiðafjörðinn, eins og víðar á Íslandi, nokkuð þröngt fyrir dyrum, eftir að þessi samningur - hefur verið gerður. Þessi ákvæði viðvíkjandi grunnlínunum eru stórhættuleg sem fordæmi. Þá skulum við koma að 4. liðnum, bannsvæðunum, sem eiga að vera. Það byrjar svo einkennilega, það orðalag, sú grein, sem sagt: „Á áðurgreindu 3 ára tímabili er þá skipum ... óheimilt.“ Hví skyldi ekki standa þarna: Framvegis er? Af hverju er allt þetta miðað við 3 ára tímabil? Þarna á þó Bretum að vera bannað þetta alveg framvegis. Þetta á að vera lokað fyrir þeim um aldur og ævi. Af hverju er þá endilega sagt: „Á áðurgreindu 3 ára tímabili?“ Er gengið út frá nýjum samningum eftir 3 ár? Er gengið út frá því, ef þessir flokkar, sem þessa samninga gera og ábyrgð taka á þeim, sleppa fram yfir næstu kosningar, að þeir geti þá aftur byrjað að tala við Bretann og semja á ný, eftir að hafa kannske lofað öllu fögru í kosningunum, eins og þeir eru vanir? Þarna ætti líka að breyta til um orðalagið, - og um það verður útbýtt brtt. frá stjórnarandstöðunni, - þarna ætti að breyta orðalagi, svo framarlega sem þeir, sem svona samning vilja samþykkja, vilja virkilega ganga þarna tryggilega frá. Það er rétt, áður en ég kem að síðasta punktinum, að ég minnist rétt á það hér, af því að það hefur verið notað mikið í umræðunum um þessi mál, hver viðbrögð okkar andstæðinga hafi verið út af þessu samningsuppkasti. Það er að mínu áliti alveg greinilegt, að okkar andstæðingar skiptast í tvo hópa eins og venjulega, þegar um svona er að ræða, að það er verið að berjast við gömul nýlenduveldi um rétt nýfrjálsrar þjóðar, og yfirþjóðin gamla skiptist á um það, hvernig taka skuli á málunum. Þeir ofstækisfyllstu af okkar andstæðingum í Bretlandi eru mjög háværir og álíta, að það eigi í engu undan að láta, það eigi að standa fast við sínar 3 mílur og sína hnefa. Þetta eru þeir, sem vilja fram í rauðan dauðann halda í sérréttindin, þó að þeir eigi á hættu að tapa öllu, og enda þá líka venjulega með því, ef þeir fá að ráða, að þeir tapa öllu. Þetta eru þeir menn, sem ýmist sjálfir eru í yfirstétt eða tilheyra andlega gamalli yfirstétt og eru á annan hátt svo smitaðir af hennar hugsunarhætti, að þeir skilja ekki, hvenær er kominn tími til þess að láta undan. Og það eru þessir menn, sem eru háværir nú og bölsótast. Og það eru þeirra orð, sem mest eru nú tilfærð í stjórnarblöðunum, af því að þeim finnst, að aldrei hefði átt að láta neitt undan í nokkrum sköpuðum hlut, ekki einu sinni frá 3 mílum, og eru þess vegna mjög háværir nú. Það eru menn af sömu tegund og þeirra forustumaður í Suður-Rhódesíu, Roy Walensky, sem nú vill ekki láta undan svertingjunum, þegar þeir eru að heimta sinn rétt yfir sínu landi, og mun líklega enda með því að tapa öllu saman með því að sýna óbilgirni. Þetta eru ekki hættulegustu andstæðingar okkar. Það er annað hljóð í þeim, sem hættulegastir eru, þeim klókari, eins og brezku ríkisstjórninni. Brezka ríkisstjórnin er sú, sem ber ábyrgð fyrir hönd brezka auðvaldsins um að tapa ekki öllu, um að láta undan í tíma og láta undan þannig, að maður græði um leið. Hennar aðferð hefur verið að reyna að fá áhrif á okkar stjórnarvöld, - hennar aðferð, brezku ríkisstjórnarinnar, hefur verið að reyna að beita Atlantshafsbandalaginu, samheldni innan þess og öðru slíku til þess að fá íslenzka stjórnmálamenn til þess að láta undan. Fyrir brezku ríkisstjórninni, sem er framsýn og vitur, er höfuðatriðið landgrunnið og að hindra frekari útfærslu Íslendinga. Þetta nákvæmlega sama kemur fram í allri afstöðu Breta til allra þeirra þjóða, sem þeir áður hafa kúgað. Þeir eru reiðubúnir að gefa þjóð eins og Indverjum frelsi, þegar þeir sjá, að þeir geta ekki haldið henni lengur niðri með hnefavaldi. En þeir eiga bara að tryggja sér um leið áframhaldandi tök á þeirra auðlindum. Unilever er reiðubúinn til þess að láta brezku stjórnina gefa þeim í Nígeríu og annars staðar frelsi. Þeir reyna bara um leið að tryggja sér áframhaldandi umráð yfir auðlindunum í landinu. Það er þessi aðferð, sem brezka auðvaldið og ríkisstjórn þess sér að er langskynsamlegasta aðferðin. Jú, jú, tala við viðkomandi forustumenn þjóðarinnar, viðurkenna þá jafnvel sem sjálfstæða ríkisstjórn, taka þá jafnvel með í sjálft Atlantshafsbandalagið, og sumir gangast upp við að komast í svo fínan félagsskap, ekki sízt veizluglaðir menn, og telja þá svo á að láta undan. Þetta eru aðferðir okkar andstæðinga, sem hættulegastir eru. Bretarnir hafa alltaf kunnað það undanfarið. Þeir réðu yfir fjórðungi veraldarinnar um síðustu aldamót. Þeir hafa kunnað að láta undan þannig í tíma að leyfa þeim þjóðum, sem voru að sækja fram, að verða stjórnarfarslega frjálsar, en reyna bara að halda í auðlindir þeirra. Og það er sú aðferð, sem þeir eru að beita gagnvart okkur núna. Þeir eru að þykjast vera að gefa eftir, þegar þeir hafa sjálfir tapað stríðinu, eftir að þeir vissu, að þeir gátu ekki haldið áfram að reyna að kúga okkur, en tryggja sér um leið, að þeir fái ekki aðeins opnaðar fyrir sig 12 mílurnar, sem var búið að loka fyrir þeim, heldur að þeir tryggi sér, að Íslendingar reyni ekki útvíkkun nema raunverulega með þeirra leyfi. Þannig snúa þeir á okkur. Nú skulum við koma að því, sem er þýðingarmesta atriðið í þessum samningi og um leið hættulegast, og það er síðasti liðurinn, þar sem ríkisstj. Íslands skuldbindur sig til þess að tilkynna ríkisstj. Bretlands héðan af um útfærslu fiskveiðilandhelginnar með 6 mánaða fyrirvara, og rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar þess, skotið til alþjóðadómstólsins. Við spurðum að því í utanrmn., hvort þessi samningur, þessi orðsending, væri uppsegjanleg. Og hæstv. utanrrh. tók það greinilega fram, að þessi samningur væri ótímabundinn, hvorki við né Bretar gætum sagt honum upp, hann væri óuppsegjanlegur, þannig að það fer ekki neitt á milli mála um það. Og það er rétt nú fyrir okkur Íslendinga að athuga vel, hvað við erum að gera, þegar við erum að gera óuppsegjanlegan samning. Það er satt að segja ekki sérstaklega oft í íslenzkri sögu, sem slíkt hefur komið fyrir. Það hafa að vísu verið gerðir samningar hér upp á síðkastið, sem við höfum deilt mjög harðlega út af. Það var gerður hér hervarnarsamningur 1951, svokallaður. Honum átti að segja upp með hálfs annars árs fyrirvara. Það var gerður samningur 1949 um inngöngu Íslands í Atlantshafsbandalagið. Hann er þó takmarkaður við 20 ár. Það var gerður 1918 samningur við Dani. Hann var takmarkaður við 25 ár. En hér á að gera samning, sem er óuppsegjanlegur. Þegar Gamli sáttmáli var gerður, stóð þó í honum, að ef við að beztu manna yfirsýn álitum, að sá samningur væri rofinn af okkur eða okkar eftirkomendum, þá værum við lausir allra mála. Það er aðeins einn einasti samningur, ef samning skyldi kalla, sem Íslendingar yfirleitt hafa ekki viljað fallast á að væri samningur, sem mér virðist eitthvað líkur þessum, og það er Kópavogssamningurinn fyrir rétt tæpum 300 árum, þegar Ísland var að afsala sér síðustu leifum sinna lýðréttinda í hendur einvaldskonungi. Það gerðu þá forustumenn þjóðarinnar, að því er sagt er, grátandi, og þeim hafði verið bent á hermennina, sem í kringum þá stóðu. Nú ætla valdhafar þjóðarinnar að gera þennan samning glaðklakkalegir, talandi um stórsigur um leið. Það er þess vegna það minnsta, sem hv. Alþingi getur gert, þegar svona samningur er lagður fyrir það, að kryfja hann þannig til mergjar, að enginn sá þm., sem greiðir atkv. um þennan samning, sé í neinum vafa um, hvað samningurinn merkir. Meira að segja þegar Danir gerðu „svínakjötssamninginn“ - landhelgissamninginn 1901 (þeir seldu okkur fyrir svínakjötsmarkaðinn), þá létu þeir þó vera í honum 3 ára uppsagnarfrest, sem við gátum notað okkur, þegar við vorum orðnir frjálsir. Og nú skulum við athuga þau rök, sem bæði hæstv. utanrrh. og fleiri hafa fært fyrir því að gera þennan samning svona. Þeir segja, að við verðum að treysta á alþjóðadómstól, - við Íslendingar eigum að geta treyst á alþjóðadómstól, og þess vegna verðum við að gera samning, sem sé óuppsegjanlegur. Hæstv. utanrrh. sagði: Þeir, sem neita alþjóðadómstól, vilja vinna á grundvelli valds og ofbeldis, en ekki á grundvelli laga og réttar. - Ég held, að það sé nokkurn veginn rétt eftir haft. Mér fannst satt að segja þetta orðalag hæstv. utanrrh. vera táknrænt fyrir þann skilningsskort á allri þróun réttar og laga í veröldinni, sem einkennir þá menn, sem þannig hugsa. Hvað er það, sem skapar alltaf að nýju lög og rétt? Lög og réttur eru alltaf að breytast hjá þjóðunum. Það, sem skapar að nýju lög og rétt, er barátta fólksins í viðkomandi löndum, hvort heldur undirokaðra stétta eða undirokaðra þjóða, - barátta þeirra á móti gömlum, úreltum lögum og rétti, lögum og rétti, sem einu sinni var kannske ekki einu sinni góður, en einu sinni var þó lög og réttur, en síðan verður úreltur fyrir baráttu fólksins og er afnuminn og fólkið skapar ný lög og nýjan rétt. Svona hefur það gengið í veröldinni allan tímann síðustu árþúsundin, og svona kemur það til með að ganga áfram. Það er talað um þetta af hálfu utanrrh. og ég held hæstv. menntmrh. líka, - hann hefur varla að minnast á þetta í sinni útvarpsræðu, - að það er rétt eins og að allt vald, sem fólkið verður að beita í slíku sambandi, væri af því illa, en það eina, sem væri gott, það eina, sem smáþjóðirnar gætu treyst á, það væri þessi lög og réttur. Það er nú helzt! Hefur ekki öll barátta einmitt þeirra undirokuðu í veröldinni einmitt verið á móti lögum og rétti þeirra stóru? Svo að ég taki land, sem þessum mönnum er kært og virðist vera kærara en Ísland, svo að ég taki Bandaríki Norður-Ameríku, urðu þau ekki sjálf að gera uppreisn til þess að öðlast sín eigin lög og rétt, til þess að afnema lög og rétt Englendinga í þeirra nýlendu, - og láta þau ekki sjálf standa í sinni stjórnarskrá, sinni frelsisyfirlýsingu, að þann rétt að gera slíkt hið sama hafi alltaf hver þjóð? Þess vegna skulum við gera okkur það ljóst, að hvort sem við metum lög og rétt, eins og stendur nú, eða alþjóðadómstólinn hátt eða lágt, þá er þetta hlutur, sem er breytingum undirorpinn. Það verður barizt fyrir því að breyta því, sem nú er lög og réttur. 3 sjómílur voru máske einu sinni skoðaðar lög og réttur, meira að segja alþjóðleg lög og réttur. Það er strax verið að breyta því nú. Nýlendukúgun var einu sinni skoðuð lög og réttur, og það er jafnvel kannske ekki fjarri því, að Hagdómstóll ætti til að dæma enn þá út frá slíkum kringumstæðum. Það eru ekki nema 100 ár síðan þrælahald var skoðað lög og réttur og dæmt samkvæmt lögum og rétti, að menn mættu selja konur og börn sem þræla. Það er ekki heldur nema öld síðan verkalýðsfélög voru bönnuð og verkamennirnir í Bretlandi, þeir smáu, þeir fátæku, þeir undirokuðu, þeir risu upp og börðust og knúðu fram, að það yrði lög og réttur, að slík félög fengju að vera til. Sem sagt, lög og réttur eru alltaf að breytast í heiminum, og þau breytast fyrir baráttu þeirra smáu, fyrir baráttu fjöldans, jafnvel fyrir valdbeitingu þessa fjölda. Sá gamli, úrelti réttur yfirstéttanna og yfirþjóðanna hverfur fyrir þessari baráttu. Þetta er það, sem við verðum að gera okkur ljóst. Það er ekki til neins að tala eins og fífl með einhverri fyrirlitningu þannig, að þeir smáu í veröldinni eigi ekki neina stoð nema í lögum og rétti. Lög og réttur hafa lengst af verið notuð á móti þeim smáu í heiminum, þótt þeir smáu séu hins vegar smátt og smátt að verða það sterkir nú, að þeir séu að skapa lög og rétt og umbreyta lögum og rétti meir og meir í sína þágu. En það er barátta, sem stendur, og barátta, sem heldur áfram. Þetta vildi ég segja viðvíkjandi því, að það er ekki til neins að ætla að koma með slíkar mótbárur almennt séð: Við eigum bara að beygja okkur fyrir lögum og rétti, hvar eigum við aðstoð nema í alþjóðadómstól? - eða eins og hæstv. menntmrh. sagði í útvarpsumræðunum, að utan við alþjóðalögin væri aðeins vald. Og það virtist liggja í hans orðum, að valdið væri aðeins af því illa. Auðvitað getur valdið alveg eins verið af því illa og af því góða. En það, sem við verðum að gera okkur þarna ljóst, það er, að það stendur yfir barátta í heiminum fyrir að breyta lögum og rétti og sérstaklega þeim lögum og rétti, sem eru úrelt lög og úreltur réttur þeirra fáu og voldugu og ríku, og umskapa þetta í lög og rétt fyrir þá fátæku og fyrir þá smáu, sem eru undirokaðir. Það er þess vegna óviðkunnanlegt, að menn séu að slá um sig með einhverjum svona almennum slagorðum og hafa ekki hugmynd um þróunina í heiminum. Þetta er nú aðeins almennt, nema menn vilji fara að ræða þetta heimspekilega. En hvað snertir svo okkur Íslendinga sjálfa, það, sem við stöndum í, - hvað höfum við verið að gera á síðustu áratugum og sérstaklega síðasta áratug? Við höfum verið að berjast fyrir að umskapa lög og rétt í veröldinni, við höfum verið að taka okkur sjálfum viss lög og rétt, við höfum verið að lýsa lögsögu yfir landgrunninu hjá okkur, og við erum að slást fyrir því í heiminum, að það sé skapaður nýr réttargrundvöllur svo að segja. Við höfum meira að segja verið að vinna á með þetta. Við höfum fengið nokkru áorkað í þessu efni. Við erum að vísu ekki búnir að sigra þarna, ekki einu sinni í baráttunni fyrir 12 mílum, og þótt við sigruðum í baráttunni fyrir 12 mílum á næstu sjóréttarráðstefnu, hver segir nema við förum upp í 16 mílur næst eða eitthvað annað slíkt og reynum að fá aðrar þjóðir inn á það? 12 mílur er ekki aldagamalt hugtak, það er ekkert eilífðarhugtak. 12 mílur er hugtak, sem skapazt hefur á síðustu áratugum. Eitt af því, sem m.a. hefur átt þar sinn þátt í, er kannske samningur Englendinga og Rússa frá gömlum tímum. Það er ýmislegt af tímabundnum sögulegum skilyrðum, sem veldur því. Þess vegna ættum við ekki að binda það sem eitthvert óuppsegjanlegt, tólf mílna fiskveiðilögsögu, og eiga það annars undir Bretum eða einhverjum alþjóðadómstól, hvernig um slíkt færi. Viðvíkjandi þeim rökum, sem þannig hafa verið sett fram, hefur heyrzt annað hljóð úr horni, og það er það, að þeir, sem vildu þetta ekki, þeir vildu ofbeldi. Það, að við vildum reyna að ráða landgrunninu, lögsögunni á því hvað fiskveiðar snerti, það væri að við værum að leggja þetta undir okkur með ofbeldi. Voru lögin um lögsögu okkar yfir fiskveiðunum á landgrunninu 1948 ofbeldi, var það tilraun til ofbeldis frá Íslandi? Nei, það var viðleitni til þess að vinna aftur rétt, sem við einu sinni áttum, vinna okkur rétt, sem okkur var lífsnauðsyn vegna okkar lífsafkomu. Aðrar þjóðir hafa tekið sér þennan rétt. Í alþjóðalögum er meira að segja nú þegar viðurkennt, að á allt að 100 metra dýpi skuli viðkomandi strandríki ráða og eiga botninn. En það, sem deilan stendur um enn þá, er: Á strandríki líka að ráða því, sem á þessum botni er eða yfir þessum botni fer? Það er það, sem við berjumst fyrir. Hver segir, að við eigum ekki eftir að sigra þar, og við verðum að berjast fyrir þessu með því að standa á því sem rétti, halda þessu fram og sýna það í reyndinni, gefast ekki upp í þeirri baráttu, afsala okkur ekki þessum rétti í hendur neinum öðrum. Við sjáum, hvað við höfum komizt á síðasta áratug í þrotlausri baráttu í sambandi við fiskveiðilögsöguna. Ættum við núna í dag, 1961, að fara að segja: Hérna eigum við að stanza, gera óuppsegjanlegan samning um alla eilifð? Héðan af eigum við ekki að berjast á sama hátt. - Í hvert skipti, sem við höfum barizt á þennan hátt, hafa Bretar mótmælt, beitt okkur ofbeldi á einn eða annan hátt. Nei, það var okkar regla í gömlu sjálfstæðisbaráttunni að viðurkenna aldrei vald hinna, viðurkenna aldrei vald Dana, hopa aldrei frá okkar rétti, þótt við hefðum sjálfir aldrei vald til að beita þeim rétti, en semja hann ekki af okkur, umfram allt semja hann ekki af okkur, og það er það, sem við eigum að gá að nú. Þegar við lýstum lögsögunni yfir landgrunninu 1948, þá lýstum við því þar með yfir, að það væri okkar innanríkismál. Við höfum ekki samþykkt lög hér á Alþingi nema um það, sem var okkar innanríkismál. Við samþykkjum ekki lög hér á Alþingi um það, sem aðrar þjóðir snertir. Við gefum ekki út lög um kolanámurnar í Bretlandi. Þar með lýstum við því yfir, að þetta væri okkar innanríkismál, okkar innanlandsmál. Hvað erum við að gera núna? Við erum að gefa Bretum þátt í lögsögu um okkar innanlandsmál, ef við gerum þennan samning. Þetta er það, sem er alveg nauðsynlegt að menn geri sér ljóst. Svo er alþjóðadómstóllinn. Það, sem er síðasta vörn þeirra, sem standa með þessum samningi, er, að á alþjóðadómstólinn getum við treyst, hann sé eiginlega vörn þeirra smáu. Það sé eiginlega hálfgerður fíflaskapur af svona smáþjóð eins og Íslendingum að vera að standa á einhverjum rétti, sem meira að segja alþjóðadómstóllinn kannske viðurkenni ekki. Menn eigi að gefast upp við slíka baráttu. Við eigum bara að heyja þá baráttu almennt að reyna að sannfæra stórþjóðirnar um okkar rétt. Halda menn nú, að við hefðum nokkra 12 mílna lögsögu í dag, - og það er enn þá ekki búið að taka hana af okkur, - ef við hefðum átt að hugsa svona, ef við hefðum átt að hugsa þannig: Við skulum bara treysta á alþjóðadómstólinn. Við skulum bara sannfæra þessar 80–90 þjóðir í veröldinni, eða 100, um hvað rétt sé, en við skulum ekki færa út einhliða. Við skulum ekki taka okkur okkar rétt? - Nei, við værum ekki komnir langt. Það væri víst engu að slá af í dag, ef við hefðum alltaf hugsað þannig. Hvað um alþjóðadómstólinn? Við eigum að fara að leggja undir alþjóðadómstól Sameinuðu þjóðanna mál. samning, sem á að vera óuppsegjanlegur. Hvað er alþjóðadómstállinn gamall? Ætli að hann sé ekki eitthvað 16 ára. Þetta er unglingur. Ég er hræddur um, að Ísland sé eitthvað eldra. Og Ísland ætti að fara að afsala sér í hendur þessa alþjóðadómstóls valdi yfir okkar landgrunni. Hvað vitum við, hvað verður um alþjóðadómstólinn? Hvað vitum við meira að segja, hvað verður um Sameinuðu þjóðirnar, þó að við höfum allir vonir um, að þær blessist vel? En um Ísland verðum við þó a.m.k. að sjá, hvað sem alþjóðadómstól eða Sameinuðu þjóðunum líður. Það er okkar skylda. Hvaða ástæða er þess vegna til þess, að alþjóðadómstóllinn geti fjallað um innanríkismál Íslands? Þar að auki er þessi alþjóðadómstóll þannig skipaður, að ég býst við, að við eigum þar frekar andstæðinga en vini. Stórveldin í veröldinni móta enn sem komið er lög og rétt, eins og þau kalla, það mikið í veröldinni, að þau munu eiga þar hauk í horni. Það er ekkert öryggi þar fyrir okkur. Það nær ekki nokkurri átt að selja rétt smáþjóðar í hendur stórveldanna, sem þar eru. Hv. frsm. meiri hl., hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), kom nokkuð inn á alþjóðadómstóllinn í sinni ræðu, og þar virtist mér kenna misskilnings, sem ég held að við þurfum að gera okkur ljósan, gera okkur alveg ljósan í bróðerni. Hv. frsm. meiri hl., 5. þm. Reykv., sagði, að alþjóðadómstóllinn mundi, ef við Íslendingar værum að færa út okkar fiskveiðilögsögu, lýsa því yfir, ef um eitthvað væri að ræða, sem ekki væri alveg tryggt hjá okkur, að þetta bryti ekki í bága við lög og rétt. Ég held, að hann hafi notað það orðalag, að hann lýsti því yfir, að þetta bryti ekki í bága við lög og rétt, og þá gætum við gert það. Þarna held ég að sé um algeran misskilning að ræða. Ég er hræddur um, að þegar dómstóllinn ætti að fara að kveða upp dóm um þá hluti, sem ekkert stæði um í alþjóðarétti eða alþjóðlegu samkomulagi, að dómstóllinn mundi segja, að okkar útfærsla styðjist ekki við lög, m.a. af því að þau séu engin til um það. Það mundi verða hans úrskurður, að það styddist ekki við lög, af því að lög væru engin til. Ég er hræddur um, að þeir mundu ekki segja hitt, að það bryti ekki í bága við lög né rétt, af því að það væri hvorki lög né réttur til um þetta. Ég er hræddur um, að dómstóllinn mundi segja: Þessi útfærsla styðst ekki við lög, - og þar með værum við komin í sama öngþveitið aftur. Við skulum segja, að við hefðum tekið einhvers staðar einhverja svona skák, Bretar skírskotuðu til alþjóðadómstólsins og dómstóllinn segði síðan: Það styðst ekki við nein alþjóðalög eða alþjóðasamkomulag, að Ísland færi út á þennan hátt. - Þá er ég hræddur um, að Bretar segi: Þetta styðst ekki við lög. Við mótmælum, og samkvæmt 1. gr. viðurkennum við þetta ekki, og við höldum áfram mótmælaaðgerðum. - Þetta held ég að við eigum alveg að geta komið okkur niður á. Ég held, að dómstóllinn mundi aldrei kveða þetta upp með því orðalagi að segja: Þetta brýtur ekki í bága við lög. Þess vegna sé það óhætt. Það væri sama sem dómstóllinn segði, að varðandi það, sem ekki er búið að setja nein alþjóðalög um, megi hver gera á því sviði það, sem honum þóknast. Þetta er alveg grundvallaratriði, og hafi hv. stjórnarliðar viljað fallast á þetta ákvæði um alþjóðadómstólinn út frá þessari hugmynd. þá held ég, að það sé rangt hjá þeim og að þeir eigi að endurskoða sína afstöðu um þetta. Við erum þarna að berjast um svæði, í þessu tilfelli á landgrunninu, sem engin lög eru til um, en Bretar segja, að sé úthaf og öllum frjálst að vera á, og við segjum, að sé landgrunn undir íslenzkri lögsögu hvað fiskveiðar snerti. Og þarna eru engin alþjóðleg lög, að því er virðist. Hvernig getur alþjóðadómstóllinn þá kveðið upp á þann hátt að segja: Fyrst það eru engin alþjóðleg lög til um þetta, þá mega Íslendingar gera það, sem þeir vilja? - Ég held ekki. Ég held, að hann segi: Þetta heyrir ekki undir okkur, - eða eitthvað þess háttar, - af því að um þetta eru engin lög, eða segi: Þetta styðst ekki við lög, - og þá taki Bretar til sinna ráða og segja: Samkvæmt 1. gr. orðsendingarinnar höfum við fallið frá mótmælum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu, sem miðast við ákveðnar grunnlínur, en við höfum ekki fallið frá mótmælaaðgerðum gegn grunnlínum með öðrum breytingum, sem alþjóðadómstóllinn hefur ekki viðurkennt að styðjist við alþjóðalög og rétt, - og byrji sínar mótmælaaðgerðir aftur. Þetta eru hlutir, sem þarf að ræða hér, þannig að það sé alveg skýrt, hvað menn meina með þessu, og að menn komi ekki, ef þeir eru lentir í deilum við Breta aftur eftir 1, 2, 3, 4, 5, 6 ár, og segi: Ég skildi þetta svona, Bretinn skildi þetta hins vegar. Ég efast ekki um skoðun hv. 5. þm. Reykv., frsm. meiri hl., og að meiri hl. í utanrmn. meini þetta. En ég vil minna þá á það, sem ég var að segja hér frá um samning okkar við Bandaríkin 1941. Skoðun Bandaríkjanna var önnur. þótt allir Íslendingar væru sammála um hitt. Þess vegna verðum við að vanda okkur með þetta og ekki hlaupa að því að gera samning, sem er byggður á svona forsendum. Mér virðist satt að segja eins og hugsunarhátturinn, sem liggur á bak við þennan samning, sé sá, að raunverulega hefðum við ekki þurft meira en jafnvel þessar 12 mílur, að svo miklu leyti sem við fáum þær, og að við værum í þeirri hættu, að það væri minnkað við okkur. Það er reginmisskilningur. Með hverju árinu, sem líður, hefur 12 mílna reglan verið að vinna á. Það er Bretinn, sem er í hættu. Það er hann, sem finnur, að hann er alltaf of seinn að semja núna. Það er hann, sem alltaf er að tapa á tímanum, og það er vegna þess, að hann finnur, að hann er að tapa á tímanum, að hann vill gjarnan gera þennan samning núna til þess að binda okkur óuppsegjanlega framvegis. Þess vegna eru allar vonir, sem menn hafa gert sér viðvíkjandi alþjóðadómstólnum og slíku, tálvonir. Það er stór hætta, sem í því felst að gefa honum þetta vald. Þá er rétt að minnast á ein rök, sem komið hafa fram hjá utanrrh. í útvarpsumræðunum. Hann sagði, að við hefðum misst samúð, ef við hefðum ekki gert þennan samning. Ég býst við, að þetta sé talað út frá hjartanu. Ég býst við, að sumir okkar vestrænu vina hefðu kannske haft minni samúð með okkur, þ.e.a.s. auðvaldið í Bretlandi og Bandaríkjunum, Vestur-Þýzkalandi eða Hollandi, Belgíu og þessum löndum, sem voru að mótmæla, þegar við settum upp í 12 mílurnar. Þessar auðmannastéttir hefðu kannske misst einhverja samúð með okkur, ef þær hafa einhvern tíma haft hana. Þessir voldugu vestrænu vinir hefðu líklega misst samúð með okkur. Það er vel trúlegt, og þetta riður kannske baggamuninn hjá hæstv. utanrrh., að hann leggur þennan samning fyrir Alþingi Íslendinga nú. En ég er hræddur um, að við hefðum oft orðið að eiga það á hættu að missa samúð slíkra voldugra vina í frelsisbaráttu okkar Íslendinga og að við værum ekki komnir það, sem við erum þó komnir, ef við hefðum alltaf verið hræddir við það. Það dugir engin undirgefni hjá okkur undir þá aðila, sem alltaf vilja ganga á okkar rétt, ef við ætlum að ná okkar rétti. Við höfðum hins vegar samúð um allan heim í okkar baráttu, máske ekki samúð þeirra voldugu og ríku auðhringa, sem arðrændu okkur, en samúð allra þeirra, sem eru að berjast fyrir svipuðum rétti og við. Fiskimennirnir í löndunum hér í kring, í Færeyjum, Noregi, Skotlandi, Írlandi, höfðu samúð með okkur. Þjóðir úti um allan heim höfðu samúð með okkur. Og við hefðum ekki misst þá samúð, ef við hefðum staðið okkur eins og menn og gæfumst ekki upp núna í þessari baráttu. Þau rök, sem flutt eru af hæstv. ráðh., ýmist að við værum að grundvalla á ofbeldi og valdi, en ekki á réttargrundvelli, ef við féllumst ekki á þessa samninga, eða hins vegar, að við misstum samúð, - þau rök eru þess vegna ekki mikils virði. En nú skulum við, þegar lagt er til í fyrsta skipti við frjálst Ísland, að það geri óuppsegjanlegan samning, horfa ofur lítið fram í tímann um, hvað við eigum á hættu. Hér er talað um 12 mílur, og hér megum við ganga út frá því, að alþjóðadómstóll, sem við ætlum að leggja okkar lögsögu undir að þessu leyti, verði mjög íhaldssamur á forréttindi og sérréttindi hinna voldugu og stóru, eins og slíkir alþjóðadómstólar eru venjulega. En það, sem breytist aftur á móti og breytist fljótt, er veiðitæknin í heiminum. Hæstv. utanrrh. gaf út í september 1958 bók til þess að kynna öðrum þjóðum aðstöðu Íslands. Í þeirri bók, The Icelandic Fishery Question, lagðri fyrir Sameinuðu þjóðirnar í september 1958, segir hann m.a., með leyfi hæstv. forseta, - þetta er lausleg þýðing hjá mér: „Það er líka annað atriði, sem þarf að athuga, og það er hin hugsanlega þróun á algerlega nýjum veiðiaðferðum. Notkun risavaxinna verksmiðjuskipa, sem útbúin eru með rafmagnsfiskitækjum og dælum, kann að virðast eiga heima í hugmyndaheiminum enn, en á núverandi skeiði tæknilegra framfara á þess háttar tegundum gæti hún verið - á enskunni „just around the corner“ - rétt ókomin.“ M.ö.o.: hæstv. utanrrh. hefur séð ástæðu til þess að undirstrika við Sameinuðu þjóðirnar, að það mætti búast við því, að það yrði slík gerbylting í þróun veiðitækni á næstunni, að gerð yrðu út stórkostleg verksmiðjuskip, sem notuðu rafmagnsdæluútbúnað til þess að dæla til sín fiskinum. Og þetta er réttilega gert hjá hæstv. utanrrh. Hann gat ratazt á að gera einstaka góða hluti, á meðan hann var í góðum félagsskap. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir það, að ef Bretar taka upp svona veiðitækni, - og við getum gengið út frá því, að þeir voldugu hringar muni koma á allmikilli byltingu í veiðitækni nú á næstunni, þá hafa þeir réttinn strax næstu þrjú ár, eins og þessi samningur takmarkar, og þar á eftir, þó að við allt yrði staðið, sem menn gera sér vonir um, utan við 12 mílurnar, til þess að veiða jafnvel með svona aðferðum. Vissulega mundum við og ýmsir aðrir berjast fyrir því að breyta alþjóðalögum viðvíkjandi svona aðferðum, banna þetta og taka alls konar tillit í þessu sambandi. En hvað langan tíma tók það ekki, eftir að annað eins byltingartæki og botnvarpan var tekið upp, að ná alþjóðlegu samkomulagi viðvíkjandi henni, og hvílík barátta stendur ekki um það enn í dag, - um það erum við að berjast? Hvað þá með þessa tækni? Og gagnvart svona tækni verða 12 mílurnar kannske ekki einu sinni eins mikilvægar og 3 mílur voru áður, kannske rétt eins og 2 eða 1 míla. Það verður kannske þægilegt fyrir Breta með svona tækni að liggja í Kolluálnum hjá Snæfellsnesi, og það eru margir Kolluálar á Íslandi. Þegar við ætlum að gera samning, sem er óuppsegjanlegur, á tímum hröðustu tæknilegu framfara í veröldinni, þá verðum við að gera svo vel að hugsa fram í tímann. Þá eigum við ekki að hugsa bara út frá botnvörpunni, og erum við þó fyrst og fremst að slást út af henni. Við verðum að hugsa um þessa veiðitækni. Og það er ekkert, sem afsakar okkur að hafa gert þennan samning eftir á, því að við vitum, að þetta er yfirvofandi, og við vitum um leið, að við erum ákaflega lengi að sannfæra aðrar þjóðir heims um, hvaða tillit þurfi að taka, þegar svona breytingar verða í veiðitækninni. Þess vegna er það lífsspursmál líka með tilliti til þessara hluta, að svona samningur sé ekki gerður. Hver veit, nema hér eigi menn eftir, jafnvel innan tíu ára, á þessu Alþingi að berjast fyrir því, að 12 mílur séu allt of lítið með tilliti til þróunarinnar í veiðitækni, að það nái bókstaflega ekki nokkurri átt að una við það. Og þá er óuppsegjanlegur samningur kominn um þetta með íhaldssaman, alþjóðlegan dómstól einn saman að skírskota til, en ella mótmælaaðgerðir Bretanna yfir höfði sér. Með þessum samningi, ef hann yrði gerður, væri okkar lögsaga yfir landgrunninu hvað fiskveiðar snertir svikin, hún væri eyðilögð. Það stóra spor, sem við stigum í okkar sjálfstæðisbaráttu, þegar við samþykktum þau lög einróma, - það spor og þess afleiðingar væru meira eða minna eyðilagðar fyrir okkur. Og ég lýsi sök á hendur Atlantshafsbandalaginu, brezka herveldinu og þeirri íslenzku ríkisstj., sem vill vinna slíkt verk. Ég álít, að Alþingi eigi að taka fram fyrir hendurnar á þeirri ríkisstj., sem vill máske vinna það til vinskapar við voldug veldi að fórna svona hagsmunum Íslendinga. En Alþingi á ekki að gera slíkt, Alþingi á að taka fram fyrir hendur slíkrar stjórnar. Væri þessi samningur gerður, þá væri ofbeldi Breta löggilt með honum og verðlaunað. Og mér finnst það sérstaklega hart af þeim flokki, stærsta flokki þingsins, sem a.m.k. einu sinni skráði á sinn skjöld: Gjör rétt og þol eigi órétt, að gefast upp í þessu efni. Ég álít, að þessi samningur, ef gerður væri, væri ekki aðeins smán fyrir okkur Íslendinga, hann væri ósigur í okkar sjálfstæðisbaráttu, og hann þýddi það að fórna framtíðarhagsmunum þjóðarinnar fyrir stundarvinskap við hættulegasta fjandmanninn, sem við höfum glímt við síðustu 30–40 árin. Það hafa borizt margar áskoranir frá almenningi í landinu út af þessum samningi, og ég skal ekki fara út í þær áskoranir, en eitt vil ég segja í sambandi við það: Þegar við ræðum um fiskimiðin, þá er það að vísu svo, að maður mætti sérstaklega ætla, að okkar sjómenn, fiskimenn og útvegsmenn hugsuðu um þessi mál. En það er allur almenningur í landinu, sem á þessi fiskimið. Allur almenningur í landinu, hvað sem hann vinnur, verkamaðurinn á mölinni eða bóndinn uppi í sveitinni, starfsmaðurinn í stjórnarráðinu, hver sem er, allir saman eiga jafnmikið undir þessum fiskimiðum og undir því, að þau séu ekki eyðilögð. Við eigum allir Íslendingar þessi fiskimið. Við lifum öll, hvar sem við búum á landinu, á þeim, hvað sem við vinnum. Þess vegna varðar hvert einasta félag í landinu um þennan samning. Við munum, eins og þegar hefur verið skýrt frá, freista þess, báðir minni hlutarnir í utanrmn., að reyna að fá fram breytingar á þessum samningi, ef meiningin er að samþykkja hann, og ég þarf ekki að skýra nánar frá því, enda mun þskj. þegar vera útbýtt. Það er um það að ræða fyrir þá, sem þessa orðsendingu vilja samþykkja, að hún sé þannig orðuð, að hún sé alveg ótvíræð. Í staðinn fyrir, að það standi „falli frá mótmælum“, komi: viðurkenni óafturkallanlega, - og að ríkisstjórn Bretlands heiti því að fara ekki fram á framlengingu á þessu og sjái um, að skipin fari burt, þegar þriggja ára tímabilinu er lokið, og þó sérstaklega, að síðasti liðurinn, er snertir alþjóðadómstólinn, falli burt, þar komi í staðinn: samkvæmt íslenzkum lögum og alþjóðarétti, - sem sagt ríkisstj. haldi áfram að vinna að útfærslu landhelginnar samkvæmt íslenzkum lögum og alþjóðarétti. Það er nauðsynlegt, ef meiri hluti Alþingis ætlar að gera þennan samning, að hann sé þannig ótvíræður, að við höfum á einhverju að standa. Vegna þeirra, sem síðan ættu að taka við og reyna að heyja deiluna áfram við Breta, eftir að aðrir hafa gefizt upp, verður a.m.k. að reyna að láta þennan samning vera þannig orðaðan, eins og sjálfir þeir a.m.k. að miklu leyti skilja hann eða segjast skilja hann, sem nú vilja gera hann. Svo er hitt. Þessi samningur er til kominn af þeim ástæðum, að Bretland beitti okkur ofbeldi, réðst inn í okkar landhelgi og hótaði að skjóta niður okkar skip. Það var samt búið að finna aðferð til þess að verjast þeim ofbeldisárásum, án þess að tjón hlytist af fyrir okkur, og Bretar höfðu gefizt upp á þeirri kúgun og því að beita hervaldi. Það var ekki stætt á því fyrir þá. Það kann að vera rétt að leggja nokkra áherzlu á út af því, hve framferði Breta var svívirðilegt, að þarna hafi verið um nokkra nauðung að ræða. Það var satt að segja líka gert í sambandi við Keflavíkursamninginn 1946, þegar Bandaríkin neituðu að standa við þann samning, sem ég las upp grein úr hér áðan frá 1941, og heimtuðu gerðan nýjan samning, til þess að þeir féllu frá sínum skilningi á herverndarsamningnum frá 1941. En þó er það nú svo, að þessi nauðung, þessi beiting hervalds, er ekki næg afsökun fyrir núverandi stjórn. Það má vel vera, að það geti verið hentugt fyrir Ísland seinna meir, þegar við þurfum að losa okkur við þennan samning, að leggja áherzlu á þetta. Því er rétt að taka það með í reikninginn, að Bretar beittu okkur ofbeldi og við mótmæltum því ofbeldi og það hafi a.m.k. komið fram í huga einhverra þeirra, sem þessum samningi hafa ráðið, að þeir hafi verið ofbeldi beittir. Hitt er þó því miður enn alvarlegra, að sú ríkisstjórn, sem þetta samþykkir, eða ætlar sér að samþykkja, hefur ekki umboð til þess frá þjóðinni, og því hefur sjálfur hæstv. forsrh. lýst yfir hér á Alþingi fyrir tæpu ári, - ég held í apríl í fyrra, - að hann hefði ekki heimild frá þjóðinni til þess að afsala Íslandi 12 mílna fiskveiðilögsögunni. Þjóðin er því óbundin af þessum samningi í framtíðinni. Aðeins með einu móti gæti þessi samningur öðlazt það gildi, sem mundi binda þjóðina og það væri með þjóðaratkvæðagreiðslu. Og það er siðferðisleg skylda þeirra, sem að þessum samningi vilja standa, svo framarlega sem þeir vilja reyna að láta hann hafa eitthvert siðferðilegt gildi eftir á, að leggja hann undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Þegar við stofnuðum lýðveldið, var því slegið föstu í stjórnarskránni, að þegar um stórmál væri að ræða, sem slík deila stæði um, að jafnvel forseti landsins vildi ekki viðurkenna það, sem Alþingi samþykkti, þá mætti skjóta því undir þjóðardóm með þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðaratkvæðagreiðsla var viðurkennd æðsti úrskurður, æðri en Alþingi og undirskrift forseta, og þetta var lýðræðislega séð fullkomnasta ákvæði í okkar stjórnarskrá. Þetta var það ákvæði, sem setti Alþingi aftur að einhverju leyti í sama horf og var í Alþingi hinu forna, þegar að lokum var skotið til fólksins því, sem ákveðið var í lögréttu, til samþykkis eða synjunar. Þetta er sá réttur, sem í þeim þjóðfélögum, sem lengst hafa varðveitt fornar lýðræðisvenjur, er við hafður, svo sem í Sviss. Þetta er sá réttur, sem er meira en formlegt lýðræði. Þetta er sá réttur, sem er hið raunverulega lýðræði: meiri hlutinn er látinn ákveða. Hitt er því miður það, sem allt of oft tíðkast, að menn séu látnir kjósa sér þingmenn undir hinum og þessum fölskum forsendum og meiri hluti þeirra þingmanna geri svo þveröfugt við það, sem hann jafnvel lofaði í kosningum, og þess eru ekki bara dæmi nú, þau hafa verið til áður. Þess vegna ættu þeir menn, sem nú tala djarfast um, að þjóðin hafi unnið stórsigur, hún hafi sigrazt á Bretum, manna sízt að vera hræddir við að leggja þetta mál undir þjóðardóm. Þess vegna er það okkar höfuðtillaga í þessu máli, að þetta samningsuppkast öðlist ekki gildi, fyrr en það hefur hlotið meiri hluta greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sjálft okkar lýðveldi var stofnað með slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu, og það er rétt fyrir okkur, þegar við ætlum að gera óuppsegjanlega samninga við land, sem hefur ráðizt á okkur og beitt okkur valdi og hótað að drepa Íslendinga, að slíkt sé lagt undir þjóðina, áður en gengið er frá slíkum samningi. Eigi að knýja þennan samning í gegn án þess að taka nokkurt tillit til raka, nokkurt tillit til sanngirni, nokkurt tillit til alls, sem bent er á í sambandi við samþykkt svona þýðingarmikils máls, þá er greinilegt, að hér eru öfl að verki, sem eru okkar þjóð fjandsamleg. Þá eru valdhafar okkar lands að láta undan vinarhótum eða þrýstingi eða hótunum voldugra erlendra aðila, sem vilja hindra sókn okkar þjóðar fram til betri lífskjara og fram til yfirráða yfir sínu landi og landgrunni, og það er harmleikur, ef slíkt á að gerast nú. Slíkt að samþykkja þennan samning, eins og hann nú liggur fyrir, væri landsafsal, væri uppgjöf í þeirri sókn, sem við hófum á þessu sviði 1948 og við þurfum að halda áfram. Mín höfuðtillaga er sú, að þessi samningur sé felldur, og þótt brtt., sem ég hef hér flutt, væru samþykktar, mundi það einnig vera mín till., að hann væri felldur. Þær eru fluttar vegna þess, að ég vil taka þátt í því að reyna að láta þá menn, sem eru svo skammsýnir að vilja gera samning nú, a.m.k. gera hann þannig, að þeim, sem ættu að taka við eftir á og reyna að bjarga Íslandi frá þeirra óhappaverkum, væri ekki gert allt of þungt fyrir.



Herra forseti. Nú stendur yfir vetrarvertíð, mesti bjargræðistíminn við sjávarsíðuna. Nú er róið, alls staðar er róið, þegar gefur á sjó. Það hafa að vísu orðið stöðvanir hjá útgerðinni nú að undanförnu, jafnvel mánuðum saman, en slíkt hefur komið fyrir áður, þ.e.a.s., það kom fyrir fyrir fimm árum. Eiginlega kom það fyrir árlega þá, en sem betur fer, þá er núna róið. En það róa fleiri en sjómennirnir núna. Nú er ríkisstj. farin að róa. Hún hefur gert út sína háseta að undanförnu, og þeir hafa verið vel undirbúnir, aðeins látnir bíða eftir merkinu, hvenær þeir ættu að ýta úr vör. Svo rann upp mánudagurinn 27. febrúar, og þá var merkið gefið: Útbýtt á Alþingi till. til þál. um heimild fyrir ríkisstj. til að gera landhelgissamning við Breta. Þeir brugðu við, þessir hásetar, þ.e.a.s. blaðamenn stjórnarblaðanna, alls staðar þar, sem þeir voru tiltækir. Inn á þetta atriði hefur hv. frsm. meiri hl. n. komið hér í dag og rökstutt þennan samning með árangrinum úr róðrinum hjá þessum hásetum hæstv. ríkisstj. úti um allt land. Já, þeim var það mikið kappsmál að afla nú meðmæla með landhelgissamningi við Breta, eins og hann liggur nú hér fyrir, og um að gera að fá þessi meðmæli fljótt, svo að hægt væri að birta þau strax. Þetta voru út af fyrir sig vel skiljanlegar aðgerðir hjá hæstv. stjórnarflokkum. Í fyrrasumar, eins og menn muna, tók hæstv. ríkisstj. þá örlagaríku ákvörðun upp á eindæmi að fara að semja við Breta, - þá ákvörðun, sem var þvert ofan í samþykkt Alþingis frá 5. maí árinu áður og þvert ofan í þann einhug í málinu, sem fram hafði komið opinberlega til þess tíma. En þá varð hæstv. ríkisstjórn fyrir sárum vonbrigðum. Hvaðanæva að af landinu rigndi yfir hana mótmælum, mánuðum saman, gegn þessu athæfi. Þetta ruglaði áætlunina um samningana við Breta. Hæstv. ríkisstj. hafði auðsjáanlega ætlað sér að vera búin að semja, áður en Alþingi kæmi saman 10. okt. Brezkir forustumenn í þessu máli skýrðu frá því í viðtölum við brezk blöð, að áætlað væri, að samningarnir tækju 10 daga. Auðvitað gátu þeir ekki gert slíka áætlun nema í samráði við hæstv. ríkisstj. á Íslandi. En þá komu þessi mótmæli til sögunnar, og það var ekkert álitlegt að eiga að fara að semja þá strax í ágústmánuði, eins og á stóð. En samt var ekki með öllu horfið frá tíu daga áætluninni, og hingað komu Bretarnir í septemberlok, og byrjað var að semja 1. okt. Það stóð heima, 10 dagar til þings. Það er engum blöðum um það að fletta, að vegna mótmælanna alls staðar að af landinu gegn þessu samningamakki við Breta entust þeim ekki þessir tíu dagar, og þá vandaðist málið. Alþingi sezt á rökstóla. Hvað átti nú að gera? Átti að hafa samráð við Alþingi eða þingflokkana, eins og alltaf hafði áður verið gert, þegar landgrunnslögin voru sett 1948, þegar útfærslan var gerð 1952 og þegar stækkun landhelginnar var gerð 1958? Átti nú að fara þessa hefðbundnu leið enn? Nei, það fannst hæstv. ríkisstj. útilokað. Það gat orðið til þess, að það næðust engir samningar. Þá var það, sem hæstv. ríkisstj. tók það ráðið, sem vafalaust hefur verið fráleitast af öllu, sem hún gat gert. Hún bara þrætti fyrir, að hún væri nokkurn hlut að semja við Breta. Sömu dagana og samningamennirnir, íslenzkir og brezkir, sitja við samningsborðið suður í Tjarnargötu 32, þá sverja ráðherrarnir fyrir það hér niðri í alþingishúsi, að það sé nokkuð verið að semja við Breta, og þetta gera þeir með köldu blóði, þó að þeir vissu það þá, að þetta kæmist allt saman upp. Þegar svona er unnið að málum, þegar heilindin eru af þessu tagi, þá er ekki við góðu að búast, - þá þarf enginn að búast við heiðarlegum samningi, enda er það nú komið í ljós. Mótmælunum linnti ekki. Þau dreif enn yfir hæstv. ríkisstj. og Alþingi. Enn var hættulegt fyrir hæstv. ríkisstj. að semja, og enn þótti henni ráðlegast að bíða. Loks er svo komið, að Bretar fara að ókyrrast. Þeir segja: Nú bíðum við ekki lengur. Vorvertíðin er að byrja. Nú verðið þið að ljúka þessum samningi. - Og þar með var hæstv. ríkísstjórn ekki lengur undankomu auðið. Nú varð hún annaðhvort að gera, að svíkja Breta og standa með íslenzku þjóðinni eða svíkja þjóðina og heitorð sín frá 5. maí 1959 og standa með Bretum. Við sjáum núna, hvorn kostinn hún valdi. En hvernig átti að fara að, ef mótmælaaldan kynni að rísa á ný? Þá var það, sem hæstv. ríkisstj. hugkvæmdist að fara að gera út, gera út nógu marga blaðamenn út um allt land, í öllum verstöðvum, og safna meðmælum með hinum væntanlega samningi. Hv. frsm. meiri hl. n. hefur gert grein fyrir því, hvernig þetta hefur tekizt. Hann hefur talið upp meðmælendurna. Skráin var ekki löng, og ég veit ekki nema ég verði að fara aðeins yfir hana, ef mér gefst tími til. En þetta var mikið keppikefli fyrir hv. stjórnarflokka, þessi útgerð, að safna meðmælendum. Ef henni nú tækist að fá nógu mikið af meðmælum og fá þau strax, þá bæri minna á mótmælaöldu, sem kynni að rísa á ný. Svo fara fyrstu meðmælin að berast, á þriðjudag, daginn eftir að plagginu var útbýtt á Alþ., miðvikudag og fimmtudag og meðmælin birt í stjórnarblöðunum alltaf daginn eftir, miðvikudag, fimmtudag og föstudag. Þetta gekk eins og í sögu. Og hæstv. ríkisstj. hafði látið róa á þrenns konar mið í þessari meðmælasöfnun. Í fyrsta lagi var látið fara til einstaklinga, sem höfðu unnið á einn eða annan hátt við sjávarútveginn, í öðru lagi var leitað til stjórna þeirra félaga, sem komu við sjávarútvegi, og loks var vikið frá sjávarútveginum og snúið sér beint til bæjarstjórna. Fyrstu meðmæli, sem bárust utan af landinu, voru birt í miðvikudagsblöðunum og hafa því komið daginn áður. Þau meðmæli hafa áreiðanlega verið send, áður en allir hlutaðeigendur hafa verið farnir að sjá samninginn. Svo fljótt kom þetta, enda urðu nokkur missmíð á meðmælunum sumum hverjum, þegar til kom. En þrátt fyrir það, þó að finna megi að meðmælum, þá er samt skylt að taka tillit til þeirra. Það vil ég gera eftir því, sem efni standa til. En eins verður að taka tillit til mótmæla, þegar þau berast. Það er þá skylt að gera sér grein fyrir, hversu þessi meðmæli með samningnum við Breta eru almenn um landið, hversu það er fjölmennur hópur, sem stendur að þessum meðmælum, ekki sízt eftir að hv. frsm. meiri hl. n. hefur rökstutt samninginn m.a. með þessum meðmælum. Eftirtekjan eftir meðmælasöfnunina liggur nú fyrir, eins og hún er eftir úthaldið. Fyrst koma einstaklingarnir, sem mæla með þessum samningi við Breta, og það eru eingöngu útgerðarmenn og yfirmenn á fiskiskipum. Það virðist alls ekki hafa verið talað við óbreytta sjómenn eða þá þeir hafa kannske ekki viljað mæla með þessu. A.m.k. komu ekki meðmælin fram frá þeim, Og hvað er nú þetta mikill sægur? Jú, í Reykjavík eru það 3 menn. Þeir eru þrír í höfuðstað landsins! Í Hafnarfirði er það skárra, því að þar eru þeir 4. Í verstöðvunum austanfjalls, öllum verstöðvunum í Árnessýslu, eru þeir 4. Í Sandgerði aftur á móti eru þeir 6, en í Keflavík ekki nema 5. Í Vestmannaeyjum eru þeir 11, þar eru víst gerðir út 100 bátar. Þetta er hérna sunnanlands. Svo kemur Norðurland. Þar eru líka meðmælendur með samningnum. Á Akureyri 2 menn. Á Húsavík er einn og þó eru meðmælin frá þessum Húsavíkurmanni þannig, að hann minnist ekki einu orði á þennan samning við Breta, en segir hins vegar, að hann hafi fiskað bara furðanlega, síðan landhelgin stækkaði, og í vetur sé hann búinn að fá 260 skippund. Það eru nú öll meðmælin hans með samningnum við Breta. Svo hefur fundizt einn maður í Flatey á Skjálfanda, einhver Páll Pálsson útgerðarmaður. Mér er sagt af nákunnugum manni, að það sé ekki einn einasti Páll Pálsson útgerðarmaður til í Flatey. Einn maður fannst í Grenivík og einn í Ólafsfirði og í Hauganesi einn. Þá er komið til Vestfjarðakjördæmisins. Þar fannst einn útgerðarmaður á öllum Vestfjörðum. Loks eru tveir staðir eftir, sem þarf að gera nánari grein fyrir. Það eru Akranes og Ólafsvík. Það voru þrír menn á hvorum stað, sem fréttaritarar stjórnarblaðanna sneru sér til og birt eru eftir ummæli í Morgunblaðinu. Þó að ég telji þessa þrjá með á Akranesi og þrjá í Ólafsvík og þennan eina á Húsavík, sem minntist ekki á samninginn, en sagðist hafa fiskað 260 skippund, og telji þá alla sem meðmælendur með samningi hæstv. ríkisstj., þá koma samt ekki út úr þessu nema 47 menn um allt land. Þetta eru meðmælin, sem hv. frsm. meiri hl. n. var að vitna í áðan sem röksemdir fyrir því, að samþykkja ætti samninginn við Breta. Hvað ætli þessir 47 séu mikill hluti at öllum útgerðarmönnum og yfirmönnum á fiskiskipaflota landsmanna? Ég verð að játa það, að ég hef ekki reynt eða nennt að reikna þetta út. Sjálfsagt væri hægt að fá kannske einhvern hagfræðing til þess, en ætli „prósentin“ séu mörg? En eins og ég sagði, þá er sitthvað að athuga við sum af þessum meðmælum. Úr Ólafsvík birti Morgunblaðið svokölluð meðmæli frá þremur mönnum. Einn þessara manna segir m.a., eins og Morgunblaðið skýrir frá, með leyfi hæstv. forseta: „Okkur hér í Ólafsvík finnst, að anzi nálægt okkur hafi verið höggvið með því að leyfa Bretum fiskveiðar á beztu netaveiðisvæðum okkar.“ Ég taldi þennan mann samt með þessum 47 meðmælendum. Það eru ekki slök meðmæli, þetta er meðmælandinn segir, að nærri sé höggvið lífsbjörg þeirra þar fyrir vestan að samþykkja samninginn. Annar maður, sem Morgunblaðið birtir eftir „meðmæli“ úr Ólafsvík, segir m.a., eftir því sem birt er í Morgunblaðinu, með leyfi hæstv. forseta: „Það eitt er gott við, að Bretum skuli leyft að veiða upp að 6 mílum um ákveðinn tíma, að við vitum þá af þeim á þessum svæðum.“ Ég hef talið þennan meðmælanda með þessum 47. Það eru góð meðmæli þetta: „Það eitt er gott, að við vitum af Bretunum,“ m.ö.o.: það er ekkert gott við samning hæstv. ríkisstj. við Breta nema það eitt, að sjómennirnir í Ólafsvík vita, að þeir eru þarna. Sá þriðji og síðasti, sem talað var við í Ólafsvík og Morgunblaðið birtir „meðmæli“ eftir, segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,.Ég hefði helzt ekki viljað hvika frá 12 mílna fiskveiðilögsögu.“ Og enn fremur: „Við Breiðfirðingar höfum með þessum aðgerðum fórnað mestu allra landsmanna.“ Svona eru þá meðmælin frá útgerðarmönnunum í Ólafsvík. Þetta eru rökin fyrir því m.a., að við eigum að samþykkja samninginn við Breta. Á Akranesi spurði fréttamaður Morgunblaðsins þrjá menn um álit þeirra á samningnum. Þegar sá fyrsti er spurður, svarar hann: „Er það ekki ágætt?“ - og ekkert annað. Hann hafði ekkert að segja annað. Hver getur þýtt þetta svar? Ef ég ætti að þýða það, þá mundi ég telja, að hann hefði verið að gera gys að þessum Morgunblaðsmanni, og ekkert annað. Annar, sem þar var spurður og er nú löngu hættur sjómennsku, segir: „Ja, ég veit nú ekki. Ég hef ekki grandskoðað þetta svo vel. Mér lízt bara vel á.“ Það vottar þó fyrir einhverju jákvæðu þarna. Svona eru þá meðmæli þessara 47 einstaklinga, útgerðarmanna og yfirmanna á fiskiskipum, sem blaðamenn stjórnarblaðanna fengu til að lýsa meðmælum sínum með landhelgissamningi ríkisstjórnarinnar. Sum af þessum meðmælum a.m.k. eru hrein mótmæli. En allt er hey í harðindum. En það er sjálfsagt að meta meðmælin, þau sem eru það, af fullri sanngirni, og aðalblað hæstv. ríkisstj., Morgunblaðið, lagði mat á þessi meðmæli öll og birti það mat, þann dóm sinn, með einni geipilegri fyrirsögn í Morgunblaðinu 4. marz, og dómurinn var svo hljóðandi: „Bátaformenn um allt land ánægðir með samningana.“ Já, „bátaformenn um allt land ánægðir með samningana“. Stjórnarblöðin fundu samt ekki einn einasta bátsformann ánægðan með samningana alla leið frá Vestmannaeyjum austur um land og norður til Húsavíkur, og þar fundu þeir þennan eina, sem hafði ekkert að segja, nema hann væri búinn að fiska 260 skippund. Og þessir fréttamenn stjórnarblaðanna fundu ekki heldur einn einasta bátsformann, sem var ánægður með samningana, alla leið frá Ólafsfirði vestur allt Norðurland, um alla Vestfirði, allan Breiðafjörð og suður á Akranes. Hvað er þá „landið“, sem Morgunblaðið kallar? Það er alveg auðséð, hvað það er. „Landið“ á máli stjórnarflokkanna skv. þessu er frá Akranesi til Vestmannaeyja, og það er frá Húsavík til Ólafsfjarðar. Það er ekki annað. En eins og ég sagði, þá var líka leitað meðmæla hjá félagsstjórnum og bæjarstjórnum, og það er alveg rétt, eins og hv. frsm. meiri hl. utanrmn. las hér upp í dag, að þá voru nokkrar félagsstjórnir, sem mæltu með samningi ríkisstj.  Utan Reykjavíkur hafa líka komið meðmæli. Þau eru aðallega frá Vestmanneyingum. Ég held, að það séu ein þrjú félög útgerðarmanna og yfirmanna þar, sem hafa mælt með samningunum: eitt félag á Akranesi, að ég ætla, eða stjórn þess félags, útgerðarmannafélags, og eitt félag í Hafnarfirði. Ég held ég hafi hér tíundað nákvæmlega, hve mikil meðmæli hafa komið, nema ég á eftir bæjarstjórnirnar. Þar er fljótt yfir sögu að fara. Þær eru tvær á öllu landinu. Bæjarstjórn Reykjavíkur, þar sem meðmæli voru samþykkt með 11 atkv. stjórnarsinna, stuðningsmanna ríkisstj., gegn 4 stjórnarandstæðingum. Og hinn staðurinn var Siglufjörður. Bæjarstjórnin þar samþ. meðmæli með samningunum með 5 atkv. á móti 4. Og sú samþykkt bæjarstjórnarinnar vakti alveg sérstakan fögnuð hjá Alþfl., því að Alþýðublaðið birtir eina geysilega fyrirsögn daginn eftir: „Siglufjörður fagnar samkomulaginu.“ Þessir 5, það var Siglufjörður. Fleira en þetta hef ég ekki getað fundið af meðmælum með þessum landhelgissamningi hæstv. ríkisstj. Það er athyglisvert við öll þessi meðmæli, að þau berast öll 3 fyrstu dagana, eftir að till. var útbýtt hér á þingi, þ.e. þriðjudag, miðvikudag og fimmtudag í síðustu viku, þá berast þau til blaðanna. En eftir útvarpsumræðurnar hefur ekki birzt eitt einasta meðmælaplagg í þessum stjórnarblöðum nema frá útgerðarmannafélagi Hafnarfjarðar. Þetta er svo sem skiljanlegt. Hin langa grg., sem hæstv. ríkisstj. lét fylgja þáltill., var öll lesin upp í útvarpið. En eftir fimmtudagskvöld hafa menn fengið skýringar, sem voru öllu haldbetri, á sjálfu innihaldi landhelgissamningsins, og þá er eins og skorið fyrir það, að þessi meðmæli komi fleiri. Þetta er ekkert undarlegt. Það er erfitt að átta sig á máli, sem er túlkað á sama hátt og grg. var með till., þótt menn heyri þetta í útvarpi einu sinni. - Ég hef nú heyrt sagt, að hún hafi verið lesin tvisvar í útvarp. Ég veit ekki, hvort það er rétt. Það hefði reyndar ekki veitt af því. Menn geta ekki áttað sig nægilega á slíku máli, nema sjá skjalið og hafa það fyrir framan sig og lesa það og lesa það oft. Þegar frá líður og menn hafa tækifæri til þess og eru búnir að heyra rökræður í útvarpi um málið frá öllum hliðum, þá hafa þeir betri skilyrði til þess að dæma um kosti og ókosti málsins, og það hefur líka komið fram í því, að meðmælin dóu út allt í einu. En síðan eru farnar að berast álitsgerðir af öðru tagi, bæði úr höfuðstaðnum og úr útgerðarbæjum víðs vegar að af landinu. Það eru ekki vitnisburðir neinna einstakra manna, sem þar koma í ljós, ekki einu sinni álitsgerðir, sem neinu nemur, frá félagsstjórnum. Það eru samþykktir fjölmennra funda  Um efni landhelgissamningsins hefur nú verið rætt í útvarpi frá Alþ. Allir hæstv. ráðh. ríkisstj. komu þar fram, nema hæstv. landbrh., en hann mun vera einna minnsti sjómaðurinn á skútunni og ekki kannske nógu fimur að umþótta sig, eins og hinir. Hæstv. ráðh. hafa nú orðið að svara ádeilum stjórnarandstæðinga um hvert einstakt efnisatriði þessa samnings, og í svörum þeirra er öllu meiri fróðleik að fá en í sjálfri grg. löngu, sem fylgir till. Fyrsta atriðið í þessum samningi er það, að Bretar falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland. Um þetta segir hæstv. ríkisstj., að með þessu viðurkenni Bretar 12 mílna fiskveiðilögsögu. Og hv. frsm. meiri hl. utanrmn. hefur enn undirstrikað þetta, að það þýði viðurkenningu Breta á 12 mílna fiskveiðilögsögu, og hann tók upp nýja aðferð til að sanna þetta. Hann fór að lesa textann á ensku. Hann hafði komizt að því, að hv. þm. skildu ekki íslenzkuna á þann veg, að þetta væri viðurkenning, og þá brá hann því fyrir sig að lesa textann bara á ensku. Hv. þm. eiga líklega að skilja enskuna betur en íslenzkuna. Já, það getur verið, að hæstv. stjórnarsinnar geri það, ekki geri ég það. Og ef það þarf að grípa til enskunnar, var þá ómögulegt að þýða þetta alveg rétt? Er þarna virkilega um ranga þýðingu að ræða í plagginu? Ekki þurfti hæstv. frsm. að fara að lesa þetta upp á ensku, nema hann væri að sýna fram á, að þýðingin væri ónákvæm eða bara röng.  Í ræðum ráðh. sjálfra í útvarpinu má finna nokkra skýringu á þessu deiluatriði. Í ræðu hæstv. fjmrh., en hann er, eins og allir vita, fyrrverandi lagaprófessor, segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Hér er tekið skýrt fram, að Bretar falli frá fyrri andstöðu sinni og mótmælum. Ég ætla, að það verði ekki vefengt með réttu, að þessi yfirlýsing Breta mundi af Sameinuðu þjóðunum og alþjóðadómstólnum metin jafngild viðurkenningu berum orðum.“ Þarna viðurkennir hæstv. fjmrh. og fyrrverandi lagaprófessor, að það þurfi að meta orðalag samningsins, meta það, hvað það þýði „að falla frá mótmælum.“ Hann játar, að viðurkenning Breta á 12 mílunum sé ekki sögð berum orðum í samningnum. En hann álítur samt, að hún verði metin eins og hún væri sögð berum orðum. En hvers vegna má þá ekki segja þetta berum orðum? Hvers vegna þarf að viðhafa þennan skollaleik? Ráðh. segir, að Sameinuðu þjóðirnar og alþjóðadómstóllinn muni meta þetta orðalag samningsins sem viðurkenningu. Ætlar hæstv. ríkisstj. að fara að biðja Sameinuðu þjóðirnar og alþjóðadómstól að meta orðalag íslenzku ríkisstj., eftir að Alþ. hefur samþ. það? Vill hún ekki heldur breyta orðalaginu strax, svo að það þurfi ekki að fara að biðja neina útlendinga að meta orðalag hjá Alþingi Íslendinga og íslenzku ríkisstj.? Ummæli hæstv. dómsmrh. í útvarpsumr. eru ekki síður athyglisverð um þetta atriði. Hann segir þar m.a. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Hitt er svo annað mál. að Alþ. hefur aldrei falið ríkisstj. að afla viðurkenningar Breta á 12 mílna fiskveiðilögsögu, þegar af því, að það taldi rétt okkar til hennar ótvíræðan og þess vegna óþarfa aðra viðurkenningu Breta en þá, að þeir hættu ofbeldisaðgerðum, eins og fram kemur í ályktuninni frá 5. maí 1959.“ Ég get ekki skilið þessi orð hæstv. dómsmrh, á annan veg en þann, að þarna sé óbein játning á því, að viðurkenning Breta á 12 mílunum hafi ekki fengizt. Hann afsakar hæstv. ríkisstj. með því, að Alþ. hafi aldrei falið henni að fá þessa viðurkenningu. Það hafi heldur ekki verið þörf á henni, ekki þörf á neinni annarri viðurkenningu en að Bretar hættu ofbeldisaðgerðum sínum í landhelginni. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um þetta atriði. Ég held það sé hárrétt hjá honum, að við þurftum enga viðurkenningu Breta á 12 mílunum aðra en þá, að þeir hættu ofbeldisaðgerðum í íslenzkri landhelgi, enda fáum við ekki aðra viðurkenningu, ef við fáum þessa. En þessa viðurkenningu fengum við fyrir ári. Þá hættu Bretar ofbeldisaðgerðunum, og þeir hafa ekki tekið þær upp aftur. Til hvers er þá þessi samningur, fyrst við þurftum ekkert á þessari viðurkenningu að halda? Þá einu viðurkenningu, sem við þurftum, fengum við fyrir ári. Var það ekki nóg? Mér dettur í hug, að hæstv. ráðh. kynni að svara því, að samningurinn sé til þess, að Bretar byrji ekki á ofbeldinu aftur. En hver er þá tryggingin fyrir því? Hún er engin. Bretar mótmæltu 4 mílna landhelginni 1952 og beittu ofbeldi löndunarbannsins, en þeir féllu frá mótmælunum um nokkurt skeið, og þeir sömdu við íslendinga um landanir á fiski í Bretlandi. Bretar tóku aftur upp mótmæli 1958, neituðu að viðurkenna nema 3 mílurnar og beittu aftur ofbeldi með veiðiþjófnaði undir herskipavernd upp að 3 mílum. Þeir hættu þessu ofbeldi fyrir ári og létu mótmæli niður falla. Þeir drógu togara sína og herskip út úr landhelginni. Bretar segja með þessum samningi, að þeir falli enn frá mótmælum, en þeir segja ekkert um hitt, hvenær þeir kunni að taka mótmælin upp að nýju, taka þau upp í þriðja sinn. Og alltaf hafa Bretar vaðið fyrir neðan sig, það var að viðurkenna aldrei stækkun landhelginnar, hvorki 4 mílur 1952 né 12 mílur samkv. þessum samningi. Á þessum grundvelli að viðurkenna aldrei stækkun landhelginnar töldu Bretar sig í fullum rétti eftir 1952, og enn ætla þeir að geyma sér þennan rétt með því að viðurkenna ekki 12 mílurnar nú. - Fundarhlé. Herra forseti. Þegar fundi var frestað fyrir matarhléið, hafði ég nokkuð rætt fyrsta efnisatriði samningsins við Breta, sem hér liggur fyrir í þeirri orðsendingu, sem Alþingi er ætlað að samþykkja. Annað efnisatriðið í þessum væntanlega samningi er um þá útfærslu á grunnlínum, sem þar er ákveðin. Hæstv. ríkisstj. var bent rækilega á það í útvarpsumr., að hér þyrftum við ekkert að kaupa af Bretum, við hefðum fullan rétt til að færa grunnlínur út samkvæmt samþykkt Gefnarráðstefnunnar 1958. Hins vegar leggur hæstv. ríkisstj. mikla áherzlu á það, að nú fáum við útfærslu á grunnlínum, sem stækki okkar fiskveiðilandhelgi um svo og svo marga ferkílómetra, og það er helzt á hæstv. ríkisstjórn að skilja, að þetta sé nokkurs konar gjöf til Íslendinga. Þetta reyndi hæstv. landbrh. líka að túlka á fundi austur á Selfossi fyrir nokkrum dögum. En á þessum fundi var kona ein, sem fékk leyfi ráðherrans til að leggja fyrir hann eina spurningu, - spurninguna: „Áttu Bretar Selvogsbanka?“ Þetta var sannarlega einföld, kurteis og skýr spurning. Nei, Bretar áttu nú eiginlega ekki Selvogsbanka. Ég hygg, að þessi spurning konunnar á Selfossfundinum verði lengi í minnum höfð, meðan minnzt verður á landhelgismál á Íslandi. Í þessari spurningu felst svo mikill sannleikur annars vegar, en svo bitur ádeila á hæstv. ríkisstj. hins vegar, að það er ekki hægt að gleyma henni fyrst um sinn. En þrátt fyrir þetta er það staðreynd, að hæstv. ríkisstj. ætlar að afsaka landhelgisveiðar Breta næstu 3 árin með grunnlínuútfærslunni. Bretar eiga að borga fríðindin, sem þeir fá, veiðarnar í íslenzkri landhelgi um þriggja ára tímabil. Þessi fríðindi eiga Bretar að borga með Selvogsbanka og öðrum slíkum útfærslum. Þeir eiga með öðrum orðum að borga íslendingum með íslenzkri eign, sem enginn ágreiningur er um að sé íslenzk eign. Það eru góð viðskipti þetta eða hitt þó heldur! Það er þess vert, að í þessu máli muni þjóðin sem lengst sjálft innihaldið í spurningu konunnar: Eiga Bretar Selvogsbanka? Það er svo, að manni liggur við að minna á viðræður Auðar Vésteinsdóttur og Eyjólfs gráa, þegar maður heyrir þetta. En hvernig hefur hæstv. ríkisstj. svarað þessu um grunnlínurnar? Hefur hún neitað því, að Íslendingar gátu fært út grunnlínurnar án þess að kaupa þær af Bretum? Nei, hæstv. ríkisstj. hefur ekki neitað þessu. Og það er ekki hægt að skilja hæstv. ríkisstj. á annan veg en þann, að hún sé okkur stjórnarandstæðingum alveg sammála um þetta, enda er ekki hægt að neita þessu, því að þetta liggur skjalfest fyrir síðan á Genfarráðstefnunni 1958. En hverju svarar þá hæstv. ríkisstj. þessum ádeilum? Hún spyr bara aftur á móti: „Af hverju færði vinstri stjórnin þá ekki út grunnlínurnar 1958? Henni hefur verið svarað því, að um það náðist ekki samkomulag við tvo stjórnmálaflokkana, Alþfl. og Sjálfstfl. Og það ætti núv. hæstv. ríkisstj. að vera ljóst, að ekki gat vinstri stjórnin gert neitt í því máli, ef Alþfl. a.m.k. dragnaðist ekki með. En jafnvel þótt hæstv. ríkisstj. tækist að sanna það á vinstri stjórnina, að hún hefði vanrækt þarna útfærslu, sem ekki er, þá yrði það ekki til neins annars en að sanna það, að hér er íslenzka ríkisstj. að borga Bretum með íslenzkri eign. Hún er að sanna það, að við þurftum ekkert af Bretum að kaupa. Við þurftum ekki að láta þá hafa neinar landhelgisveiðar í þrjú ár, því að þeir hafa ekkert fært Íslendingum frá sjálfum sér. Þá hefur hæstv. ríkisstj. gagnrýnt stjórnarandstæðinga fyrir það, að þeir hafi flutt frv. í efri deild í vetur um að lögfesta núv. Landhelgisreglugerð og þar sé ekki lagt til að breyta grunnlínum. Um þetta töluðu þeir báðir í útvarpsumr., hæstv. utanrrh. og hæstv. dómsmrh. Báðir lögðu þeir áherzlu á það, að í nál. minni hluta sjútvmn. í efri deild, sem útbýtt var 13. febr., hafi stjórnarandstæðingar lagt til, að frv. yrði samþykkt óbreytt, og þar með hefðu grunnlínur orðið óbreyttar um ófyrirsjáanlega framtíð. Það vill svo til, að ég er annar þeirra þm., sem gáfu út þetta nál., og ég tel því við eigandi, að ég svari hæstv. ráðherrum þessu. Fiskveiðilandhelgi Íslands er nú ákveðin með reglugerð, þ. á m. grunnlínur. Við, sem fluttum frv., lögðum til, að landhelgin yrði ákveðin með lögum, einnig grunnlínur. Og auðvitað var frv. flutt af því tilefni, að hæstv. ríkisstj. var búin að sýna sig í því að ætla að breyta íslenzkri landhelgi upp á eindæmi. Ef stækka á landhelgina, hvort sem það er með breytingu á grunnlínum eða stækkunin er gerð út fyrir 12 mílur, þá þarf að breyta landhelgisreglugerðinni. Ef landhelgin er hins vegar ákveðin með lögum, þá þarf að breyta lögunum, eigi að stækka landhelgina m.a. með því að færa út grunnlínur. Í báðum tilfellum þarf að liggja fyrir samþykki meiri hluta Alþingis til þess að gera þessar breytingar. Hæstv. ríkisstj. ætlar nú að fá samþykki meiri hluta Alþingis til að breyta reglugerðinni um fiskveiðilögsöguna. Gat þá hæstv. ríkisstj. ekki alveg eins fengið þennan sama þingmeirihl., sem hún hefur nú, til þess að breyta lögum um íslenzka fiskveiðilögsögu, ef þar voru lög um? Eða hvaða þm. eru það, sem nú ætla að breyta landhelgisreglugerðinni hér á Alþingi, en hefðu hins vegar orðið á móti því að breyta lögum, ef til þess hefði þurft að gera sömu breytingu á fiskveiðilögsögunni? Eru það kannske þingmenn Sjálfstfl.? Eða þingmenn Alþf1.? Eða hvorir tveggja? Það er álíka fyrirhöfn að breyta reglugerð og breyta lögum um sama efni. Hvort tveggja þarf sinn undirbúning. Það tók nokkra mánuði að breyta landhelgisreglugerðinni 1958. Það hefur tekið núv. ríkisstj. enn fleiri mánuði að breyta reglugerðinni að þessu sinni, og ekki er því lokið enn. Hvað meina þá hæstv. ráðherrar, þegar þeir tala um það í útvarpi, að grunnlínur hefðu orðið óbreyttar um ófyrirsjáanlega framtíð, ef landhelgin hefði verið ákveðin með lögum? Auðvitað meina þeir ekki nokkurn skapaðan hlut með þessu tali. Öllum skyni bornum mönnum er ljóst, að það má breyta lögum alveg eins og má breyta reglugerðum, að lagabreytingar eru oft gerðar á Alþingi á einum degi. En til hvers fara þá hæstv. ráðherrar með þessa fjarstæðu hér í umr. á Alþingi? Það er af því, að þeir voru að tala í útvarp og þeir halda, að einhvers staðar finnist á landinu menn, sem eru ókunnugir þessum málum, það ókunnugir, að þeir kunna að trúa þessu, að ef landhelgi hefði verið ákveðin með lögum, þá væri ekki hægt að breyta henni um ófyrirsjáanlegan tíma. Virðing þessara hæstv. ráðherra fyrir hlustendum er nú ekki meiri en þetta. Þriðja efnisatriðið í hinum væntanlega landhelgissamningi hæstv. ríkisstj. er það, að leyfa á Bretum veiðar í næstu 3 ár upp að 6 mílna mörkum í íslenzkri fiskveiðilandhelgi. Þetta er það ákvæði samningsins, sem menn telja að liggi einna ljósast fyrir af öllum ákvæðum hans. Og þetta ákvæði er það, sem einn af hinum svokölluðu meðmælendum úr Ólafsvík kallaði í viðtali við Morgunblaðið að væri nærri höggvið lífsbjörg þeirra þar vestra. En það getur farið svo, jafnvel áður en þessar veiðar byrja, að fleiri sjái, að nærri þeim er líka höggvið. Þó er trúlegast, að ýmsir sjái ekki fram á afleiðingarnar, fyrr en þeir hafa fyrir augunum þá mörg hundruð erlendu togara, sem nú munu ráðast hér á bátamiðin allt í kringum landið. Og það er líka trúlegt, að sjómennirnir kunni að verða þess varir, að landhelgisgæzlan verði nokkuð erfið á þessum nýju veiðisvæðum útlendinga, sem mörg eru í laginu líkt og ferhyrningar. Ég er ekki í neinum vafa um það, að sú landhelgisgæzla verður erfið, jafnvel svo erfið, að það verði lítil tök á að passa upp á öll þau mörk, sem þar hafa verið dregin. En takist illa til um varðgæzluna, þá stoða lítið strikin á kortinu, sem hæstv. ríkisstj. hefur dregið. Þau verða þá líkt og pennastrikið forðum. Ekki er neinum vafa undirorpið, að hinir einstöku landshlutar gjalda misjafnlega mikið afhroð vegna veiða erlendra togara í landhelginni, eftir að þessi samningur verður búinn að öðlast gildi. Það hefur verið látið í það skína, að Vestfirðir sleppi einna bezt. Ég ætla ekki að neita því, að sumir aðrir landshlutar verði fyrir meira tjóni en Vestfirðir. En Vestfirðingar höfðu líka minna gagn af útfærslunni 1952 en aðrir landshlutar og hafa því síðan miklu minni landhelgi en aðrir landshlutar, og eiga að hafa það, eins og nú horfir, þar sem þar er ekki um neina verulega flóa eða firði að ræða, sem nutu friðunar með útfærslunni 1952. En hagsmunamál Vestfirðinga er tvímælalaust það, að stækkun á fiskveiðilögsögunni út fyrir 12 mílur fáist og fáist sem fyrst, því að þangað sækja Vestfirðingar meginhluta afla síns og hafa gert í langa tíð. En nú virðast horfurnar á því helzt til litlar, ef þessi samningur tekur gildi. Ekki þarf heldur að efast um það, að veiðisvæði, sem ætlað er erlendum togurum við Látrabjarg, muni hafa skaðlegar afleiðingar fyrir fiskigöngurnar norður með Vestfjörðum. Hve miklar þær afleiðingar verða, verður reynslan að skera úr. Um síldveiðar vestfirzkra skipa fyrir Norður- og Norðausturlandi gildir auðvitað það sama og um veiðar annarra skipa annars staðar á landinu. Þegar búið er að hleypa erlendum fiskiskipum upp að 6 mílum þar, mun einhverjum þykja þröngt fyrir dyrum, sem stunda þar síldveiðarnar. Og mikið mega sumar erlendar þjóðir vera hæstv. ríkisstj. þakklátar, - mér dettur í hug Norðmenn og Rússar, - þegar þeir geta nú komið með allan síldveiðiflotann sinn upp að 6 mílum við Norður- og Norðausturland. Hæstv. ríkisstj. er margorð um það, að þetta sé þó ekki nema í þrjú ár, sem Bretum verði leyfðar veiðar í landhelginni. En veit hæstv. ríkisstj. nokkuð um það, hvað hægt er að eyðileggja mikið af fiskimiðum bátaflotans á þremur árum? Hitt er svo mál út af fyrir sig, hvaða trygging er fyrir því, að Bretar hverfi á brott úr landhelginni eftir þessi þrjú ár. Í samningnum, sem hér á að fara að samþykkja, er engin trygging í þá átt. Bretar viðurkenna ekki 12 mílna landhelgina, og þar af leiðandi segja þeir ekkert um það í samningnum, að þeir fari burt eftir þessi þrjú ár. Það er því ekki lítið í húfi, ef eitthvað er á huldu um þetta atriði. Hæstv. utanrrh. hefur gert þetta atriði samningsins að umtalsefni í útvarpsumr. Um þetta efnisatriði samningsins virðist hæstv. utanrrh. vera eitthvað veikari fyrir gagnrýninni en um sum önnur. Um þetta segir hann orðrétt í útvarpsræðu sinni, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. Íslands hefur í höndum yfirlýsingu ríkisstj. Bretlands um, að ekki verði farið fram á framlengingu heimildarinnar til veiða innan 12 mílnanna í lok þriggja ára tímabilsins.“ Ég vil spyrja hæstv. utanrrh.: Hvers vegna er þessi yfirlýsing ekki í sjálfum samningnum? Hvers vegna eru Bretar ekki látnir staðfesta þessa yfirlýsingu sína opinberlega alveg eins og sjálfan samninginn, bæði frammi fyrir íslenzku þjóðinni og frammi fyrir þeirri brezku? Og hvað kemur til, að íslenzka ríkisstj. taldi þörf á þessari yfirlýsingu á sérstöku blaði? Var kannske eitthvað á huldu um það í samningnum, eins og hann liggur hér fyrir, hvort Bretar mundu fara eftir þrjú ár? Og hvaða gildi hefur þessi yfirlýsing, ef komin verður önnur ríkisstj. í Bretlandi eftir þessi þrjú ár? Mér sýnist, að hér muni vera alveg óvenjulegt plagg á ferðinni. Reyndar er það ekki mikið á ferðinni, því að svo er að heyra, að það sé falið niðri í vasa hæstv. utanrrh. Og á það kannske að vera þar í þrjú ár? Fær Alþ. ekki að sjá þetta plagg? Hvers vegna var það ekki prentað sem fskj. með þessum samningi, fyrst ekki þótti henta að hafa þessa yfirlýsingu í sjálfum samningnum? Kannske einhver leynisamningur hafi verið gerður samhliða landhelgissamningnum og þessi yfirlýsing sé þar. Ég tók eftir því í ræðu hv. frsm. meiri hl. utanrmn. í dag, að hann sagði, að ef máli yrði skotið til alþjóðadómstóls, - þá yrði hann að vera búinn að dæma í því máli innan sex mánaða. Hvar er þetta sagt í samningnum? Eða er það í sama plagginu og hæstv. utanrrh. er með í vasanum?

Hvorki sagði ég þetta svona, en auk þess stendur þetta í orðsendingunni.

Hv. þm. segir, að það standi í sjálfri orðsendingunni, samningnum, sem á að samþykkja, að dómurinn verði að hafa lokið störfum innan 6 mánaða. 

Skal gert.

Það er gott, ég var nefnilega hræddur um, að það yrði ekki gert. En fyrst hæstv. utanrrh. hefur gert að umtalsefni yfirlýsingu, sem hann segist vera með frá Bretum og snertir þýðingarmikið atriði í þessum samningi, þá tel ég, að þm. eigi rétt á því að krefjast þess, að þessi yfirlýsing Breta verði lögð fram hér á Alþingi. Eða er eitthvað að fela í þessum efnum? Fjórða og síðasta efnisatriði þessa samnings, sem ég mun gera að umtalsefni, er það, að hæstv. ríkisstj. segist muni vinna að frekari útfærslu landhelginnar, en muni leita samþykkis Breta til þeirrar útfærslu, en annars vísa málinu til alþjóðadómstóls, ef ágreiningur verði við Breta. Hér er um svo stórkostlegt efnisatriði að ræða, að fullyrða má, að engan hafi grunað, að Alþ. yrði ætlað að samþykkja slíkt. Lengi hefur þjóðin búizt við því, að hæstv. ríkisstj. mundi gera hneykslanlegan samning við Breta. En hinu hafa menn áreiðanlega ekki búizt við, að samið yrði um slíkt afsal og hér er á ferðinni. Það er illt að þola þá niðurlægingu og þá smán að falla frá fyrri ákvörðunum og samþykktum Alþ. frá 5. maí 1959 um það, að aldrei skuli koma til minni landhelgi en 12 mílna við Ísland. Það er illt að þola það, að nú skuli erlendum þjóðum vera hleypt upp að 6 mílum samkv. þessum samningi og verða auk þess að taka á sig meiri og minni eyðileggingu á fiskimiðum kringum landið. En hitt er þó verra, sem hæstv. ríkisstj. staðhæfir sjálf, að hún afsali sér um ófyrirsjáanlega framtíð þeim rétti til einhliða útfærslu, sem öll stækkun landhelginnar hefur byggzt á til þessa dags. Þetta ákvæði samningsins telur hæstv. ríkisstj. í samræmi við samþykkt Alþingis frá 5. maí 1959. Í þeirri samþykkt segir, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslendinga til landgrunnsins alls. Það er m.ö.o. ekki dregið í efa í þessari samþykkt Alþingis, að Ísland eigi rétt til landgrunnsins alls, en hins vegar þurfi að afla viðurkenningar á þessum rétti. Og hvernig ætlar hæstv. ríkisstj. að afla þessarar viðurkenningar samkv. ákvæðum þessa samnings? Hún ætlar að spyrja Breta, hvort þeir vilji viðurkenna þennan rétt, og hún ætlar að láta Breta fá sex mánaða frest til að hugsa sig um, áður en hún svarar. Ætli menn fari ekki nærri um það, hverju Bretar muni svara, - þjóðin, sem viðurkenndi ekki 4 mílna landhelgina, heldur setti á okkur löndunarbann, þjóðin, sem viðurkenndi ekki 12 mílna landhelgina, heldur sendi gegn okkur herskip til að vernda veiðiþjófnað sinn. Á svo þessi þjóð að viðurkenna rétt íslendinga til landgrunnsins alls? Ja, mikil er trú þín, kona. Nei, þetta er engin trú. Hæstvirt ríkisstjórn trúir þessu ekki sjálf, að Bretar viðurkenni nokkurn tíma rétt Íslendinga til landgrunnsins alls. Samt á nú að samþ., að ef Bretar viðurkenni ekki þennan rétt til landgrunnsins alls, þá skuli alþjóðadómstóll úrskurða í málinu. Hvaða þjóð hefur lagt rétt sinn til landgrunnsins undir úrskurð alþjóðadómstóls? Það hefur ekki ein einasta þjóð í heiminum gert. Það gerir engin þjóð, sem treystir betur sjálfri sér en öðrum þjóðum til þess að sjá lífshagsmunum sínum borgið. Þessi samningur er nauðungarsamningur, sem þvingað er upp á Íslendinga undir hótunum um hernaðarlegt ofbeldi, og þannig hljóta menn að líta á þennan samning. Hann er bókstaflega rökstuddur með því, að ef við semjum ekki við Breta, þá verði herskip á ný send hingað inn í landhelgina. Allt þetta minnir sannarlega á Kópavogssamþykktina 1662. Og svo er þessi samningur óuppsegjanlegur. Samkvæmt rökstuðningi hæstv. ríkisstj. og talsmanna hennar á þetta ákvæði um alþjóðadómstólinn að gilda um ófyrirsjáanlegan tíma. Hæstv. ríkisstj. telur sig og sinn þingmeirihl. hafa umboð til að leggja þessa fjötra á komandi kynslóðir. Ég vil lýsa þeirri ósk minni, að svo reynist, að þessi neyðarsamningur hafi ekki gildi lengur en sú ríkisstj. situr, sem hefur gert hann. Ég vil trúa því í lengstu lög, að þannig verði litið á þennan samning. Þetta eru mínar persónulegu skoðanir á þessum samningi. Ég ætla hins vegar ekki að spyrja hæstv. ríkisstj. um álit hennar á þessu atriði. Hún er nógu oft búin að tala af sér í þessu máli. Stjórnarandstæðingar hafa lagt til, að þjóðaratkvæði fari fram um þennan samning. Hæstv. ríkisstj. hefur neitað að fallast á þá þjóðaratkvæðagreiðslu. Hv. frsm. meiri hl. n. segir þó í dag, að það sé alveg sérstaklega freistandi að verða við þessum tilmælum. Af hverju? Af því að það komu svo góð meðmæli með samningnum, sem birt voru í Morgunblaðinu. Er ómögulegt að fá þá til að falla fyrir þessari freistingu? Nei, þessi afstaða hæstv. ríkisstj. að neita að leggja þennan samning undir þjóðaratkvæði er sannarlega skiljanleg. Hæstv. ríkisstj. og þingmeirihl. hennar hefur brugðizt þjóðinni. Hún hefur brugðizt einhverju mesta hagsmunamáli hennar og jafnframt sjálfstæðismáli hennar. Slík ríkisstj., sem bregzt, gefur ekki þjóðinni dómsvald um málið.



Herra forseti. Því fer fjarri, að það sé rétt, sem síðasti hv. ræðumaður hélt fram, að með þessu samkomulagi, sem nú er til ákvörðunar hæstv. Alþingis, séu fjötrar lagðir á íslenzku þjóðina. Þvert á móti er henni með því tryggður mikilsverður réttur. Hv. þm. taldi, að ákvæðið um alþjóðadómstólinn væri þessi fjötur, og fullyrti, að við þyrftum að spyrja Breta um það, hvort við ættum og að því er mér skildist mættum færa út okkar fiskveiðilögsögu, þegar við teldum tímabært. Því fer fjarri, að við þurfum að spyrja Breta um nokkuð í þessu sambandi. Það, sem ákveðið er samkvæmt samkomulaginu, er hitt, að við tilkynnum Bretum og þar með öðrum með sex mánaða fyrirvara um okkar einhliða útfærslu, sem tekur gildi að þeim sex mánuðum liðnum, ef ekki er áður búið að hnekkja henni með úrskurði alþjóðadómstóls. Þá tekur hin einhliða ráðstöfun íslenzku ríkisstjórnarinnar gildi. þegar að þessum sex mánuðum liðnum. Það er skoplegt að heyra hv. stjórnarandstæðinga tala um það, að þarna sé um óhæfilega langan frest að ræða, – mennina, sem nú fullyrða hér hver á fætur öðrum, að við höfum með Genfarsamþykktunum 1958, fyrir nær þremur árum, öðlazt rétt til þeirra grunnlínubreytinga, sem nú er ákveðið að gera. Þeir hafa þó dregið það í þessi nærri þrjú ár að neyta þessa réttar, og þeir eru svo fjarri því enn að vilja neyta þessa réttar, sem þeir fullyrða að við höfum fengið fyrir nærri þremur árum, að þeir eru ekki enn þá búnir að bera fram brtt. við sitt eigið frv., sem liggur fyrir í hv. Ed. um að lögfesta hinar gömlu grunnlínur um ófyrirsjáanlega framtíð. Ætla mætti, að þeir hefðu þó rankað við sér, eftir að þessi till. var komin fram, og vikan hefði enzt þeim til hess að bera fram brtt. því fer fjarri. frv. er enn óbreytt. Enn í dag liggur það svo fyrir. En þeir vilja láta okkur lögfesta það, sem þeir sjálfir segja nú fyrst - eftir leiðbeiningum gamallar konu austur á Selfossfundi, að við höfum átt rétt til, að því er mér skilst, ekki aðeins s.l. þrjú ár, heldur miklu lengur. Þeir menn, sem svona fara að, ættu ekki að setja fyrir sig, þó að við veitum nokkurn fyrirvara, áður en nýjar ákvarðanir í þessum efnum taki gildi. Sjálfir sýndu þeir það og með málsmeðferð sinni 1958 og þeim fresti, sem leið frá því, er ákvörðun var tekin um útgáfu reglugerðarinnar þá, og þar til hún skyldi taka gildi, að þeir töldu eðlilegan nokkurn frest í þessum efnum. Hið sama kemur fram í rökstuðningi þeirra nú, þegar þeir telja eðlilegt, að þeir lögðu það til við brezku stjórnina og Atlantshafsbandalagið allt, að meðlimaríkjum þess yrði um þriggja ára skeið veittur fiskveiðiréttur upp að sex mílum. Þá sýndu þeir með þeirri till., að þeir töldu eðlilegt, að nokkur frestur væri veittur í þessu sambandi. Nú segja þeir, að það sé allt annað að veita slíkan þriggja ára frest í upphafi fyrir fram heldur en að veita hann eftir á, eins og gert er um þá þriggja ára veiðiheimild, sem felst í þessu samkomulagi. Látum þann rökstuðning eiga sig. Það er búið að margsvara honum áður. En þessir menn eru búnir að sýna og rökstyðja nú hvað eftir annað, að þeir töldu eðlilegt að veita Bretum fyrir fram ekki aðeins nokkurra mánaða frest, þangað til reglugerðin sjálf tæki gildi, heldur veita þeim fulla veiðiheimild upp að sex mílum í þrjú ár, aðeins ef það var gert í upphafi. Nú ætla þeir að ærast yfir, að slíka ákvörðun skuli eiga að tilkynna öðrum með sex mánaða fyrirvara. Ósamræmið í öllum þessum rökstuðningi er allt of mikið til þess, að um það þurfi að fjölyrða. En hér er ekki einungis um það að ræða, sem er alveg ljóst, að hin einhliða ráðstöfun Íslendinga tekur gildi strax að þessum sex mánuðum liðnum, ef henni hefur ekki verið hnekkt af alþjóðadómstóli áður, heldur er okkur með þessu veitt ómetanleg trygging. Hv. síðasti ræðumaður talaði um það, að við gætum seint vænzt viðurkenningar af hálfu Breta á frekari stækkunum, - frá mönnunum, sem fyrst hefðu beitt löndunarbanni og síðan sent herskip hingað til landsins. Þarna er einmitt komið að meginatriði málsins, þeirri ómetanlegu tryggingu, sem þetta ákvæði veitir Íslendingum. Þarna skuldbinda Bretar sig til þess að beita, okkur ekki ofbeldi, engri kúgun, heldur að láta hugsanlegan ágreining af þessum ástæðum koma fyrir alþjóðadómstól, verða metinn eftir alþjóðalögum. A.m.k. fram á síðustu daga hefur jafnvel hv. formaður Framsfl. haldið því fram, að ekki kæmi til mála annað en frekari aðgerðir okkar í þessum efnum yrðu að byggjast á alþjóðalögum. Það er alveg nýtt og hefur aldrei fyrr heyrzt í sölum Alþ., að Íslendingar ættu að gera nokkuð í þessu efni, sem styddist ekki við alþjóðalög, og það er engin stofnun betur hæf til þess að tryggja, að við njótum gildandi alþjóðalaga, eins og þau á hverjum tíma eru, heldur en alþjóðadómstóllinn. Það er talað um, að þetta ákvæði sé óuppsegjanlegt og með því séu lögð höft á Íslendinga. En ef það væri uppsegjanlegt, þá væri það í raun og veru okkur einskis virði. Þá gætu Bretar ekki síður en við sagt upp ákvæðinu til þess að geta, í stað þess að lúta alþjóðalögum og rétti og úrskurði alþjóðadómstólsins um þau, á ný tekið upp sínar gömlu aðferðir, sem þeir hafa beitt við okkur í þessum efnum. Þess vegna hljóta Íslendingar að halda fast við, að ákvæðið sé óuppsegjanlegt af beggja hálfu, til þess að lög og réttur gildi, en ekki máttur hins sterkara. Það er svo sagt, að Íslendingar eigi með þjóðaratkvæði að skera úr um þetta samkomulag. En Íslendingar hafa sett sér stjórnarskrá, sem um þessi efni kveður alveg skýrt. Í stjórnarskrá íslenzka lýðveldisins er það ótvírætt, að samningagerð er á valdi ríkisstj. og eftir atvikum á valdi Alþ. Íslendinga. Þetta er réttur og skylda, sem er lögð á Alþ. og ríkisstj., og þessir aðilar hafa ekki heimild til þess að skjóta sér undan þeirri skyldu og þeim rétti, sem þeim er fenginn í hendur í hinum mikilsverðustu málum. Um það verður ekki deilt, að það er ríkisstj, og Alþ., sem ber að taka ákvörðun í þessu efni. Annað væri að víkja sér undan þeirri skyldu, sem við höfum tekizt á hendur gagnvart okkar þjóð. Þá er því einnig haldið fram, að okkur skorti þinglegt umboð til þess að útkljá þetta mál, vegna þess að um annað hafi verið talað fyrir síðustu kosningar. Ég sýndi fram á það, svo að ekki verður á móti mælt, í þeim orðum, sem ég talaði við fyrri umræðu þessa máls, að því fer svo fjarri, að með þessari till. sé verið að brjóta á móti samþykktinni 5. maí 1959, sem með réttu má skoða sem umboð frá Alþ. til ríkisstj., - umboð, sem síðan var staðfest í tvennum alþingiskosningum, að í einu og öllu hefur samþykktinni frá 5. maí verið fullnægt með því samkomulagi, sem hér liggur fyrir. Sérstaklega er það þó alveg ótvírætt, að Alþ. 5. maí 1959 leggur það fyrir ríkisstj., að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Alþ. gerði sér þá fullljóst, að þeirrar viðurkenningar varð að afla, að það var ekki ráðlegt, ekki hægt, án þess að slík viðurkenning væri fyrir hendi, að ráðast í frekari útfærslur. Ég sýndi fram á það á dögunum, með hverjum hætti væri hugsanlegt að afla slíkrar viðurkenningar, sem Alþ. lagði fyrir ríkisstj. að gera, og það er tvímælalaust, að Íslandi er það hagkvæmast að afla hennar á þann veg, að ágreiningur, sem upp kann að rísa af þessum sökum, verði lagður undir alþjóðadómstólinn. Með því að Bretar sætti sig við þetta, hafa þeir fyrir fram játazt undir, að einhliða mótmæli af þeirra hálfu stoði ekki og veiti þeim hvorki lagalegan né siðferðilegan rétt til neinnar valdbeitingar gegn okkur. Þeir verða að lúta alþjóðalögum, og sá, sem segir, að Bretum sé með þessu veittur réttur og hömlur eða fjötrar lagðir á Íslendinga, hann segir þar með, að Íslendingar ætli sér, hugsi sér eða muni í aðgerðum sínum brjóta á móti alþjóðalögum. En hver er sá hér inni, sem vill halda því fram, að Íslendingar hafi í nokkru brotið á móti alþjóðalögum í því, sem þegar hefur verið gert? Hver er sá, sem í alvöru ráðleggur, að Íslendingar eigi að halda þessu máli áfram á þann veg, að brotið verði á móti alþjóðalögum? En það felst í því, ef menn segja, að fjötrar séu lagðir á okkur með þeirri samþykkt, sem hér er lagt til að gerð verði. Því hefur að vísu heyrzt fleygt, að það væri skynsamlegra að semja um það hverju sinni, hvort slíkan ágreining ætti að leggja undir alþjóðadómstólinn, heldur en að gera um það bindandi samning til framtíðar. Jafnvel sá, sem því hélt fram, sagði einnig, að við yrðum ætíð og hverju sinni að hafa málsmeðferð slíka og búa þannig um, að við værum reiðubúnir að bera málið undir alþjóðadómstólinn. En með því að láta það vera komið undir samningum hverju sinni, þá erum við að gefa okkar andstæðingi færi á því að velja um, hvort hann eigi að beita valdi, ofbeldi svipuðu því, sem við hingað til höfum verið beittir, eða fara til alþjóðadómstólsins, hlíta alþjóðalögum. Það er enginn vafi á því, að Íslandi er það ekki einungis hentara, það er okkur nauðsyn, að það sé fyrir fram tryggt og enginn efi á því, að okkar helzti andstæðingur í þessu máli geti ekki neytt aflsmunar, heldur verði það lög og réttur, sem úr sker, og það verði ekki á hans valdi að kveða á um, hvort hann vilji fara að alþjóðalögum. Úr því að hann nú fæst til þess að gefa þessa þýðingarmiklu yfirlýsingu, þá verður hann þar við bundinn og á ekki annars úrkostar en að hlíta skuldbindingu sinni um það. 

Efast ráðherrann um það, að réttur okkar til landgrunnsins sé að alþjóðalögum?

Ég efast um það, að í dag mundum við fá hann okkur tildæmdan, alveg eins og hv. þm. Hermann Jónasson, sem er sessunautur hv. fyrirspyrjanda, efaðist um það á dögunum í Ed. En ég er sannfærður um það, að réttarþróunin gengur í þá átt, að við fáum þennan rétt. Við erum allir sammála um það, að ef við værum sannfærðir um það, að í dag styddist það við alþjóðalög, að við gætum tekið hann með einhliða ákvörðun, þá værum við búnir að gera það. Það er einmitt vegna þess, að ég hef trú á rétti Íslands í þessum efnum, að ég er hiklaust fylgjandi því, að við treystum á alþjóðalög. Hv. frsm. 1. minni hl. (ÞÞ) sagði í dag, að það væri vafasamt og raunar meira en vafasamt, að við mundum fá rétt okkar viðurkenndan fyrir alþjóðalögum, fyrir alþjóðadómstólnum, þó að líklegt væri, að við ættum skjóls að vænta hjá Sameinuðu þjóðunum eða allsherjarþinginu, að því er mér skildist, vegna þess að stórveldin hefðu meiri áhrif á skipun alþjóðadómstólsins en yfirráð í sjálfum Sameinuðu þjóðunum. Þetta er alger misskilningur. Varðandi allar meiri háttar ákvarðanir hjá Sameinuðu þjóðunum hafa stórveldin hvert um sig algert neitunarvald. En þau hafa ekki neitt slíkt neitunarvald varðandi val manna í alþjóðadómstólinn. Við höfum þess vegna þvert á móti meiri líkur til þess að mæta skilningi hjá alþjóðadómstólnum heldur en hjá öðrum aðilum Sameinuðu þjóðanna, auk þess sem alþjóðadómstóllinn er skyldugur til þess að fara eftir alþjóðalögum og dómarar þar eru bundnir við sannfæringu sína um, hver séu rétt alþjóðalög hverju sinni. En hjá Sameinuðu þjóðunum eru það pólitískir hagsmunir og aflsmunur og aðstaða í alþjóðamálum, sem hverju sinni ræður úrslitum. Þess vegna er ekki um það að villast, að réttur okkar er miklu betur tryggður með málskoti til alþjóðadómstólsins en með nokkru öðru formi á viðurkenningu á okkar rétti, en Alþ. 5. maí 1959 lagði það beinlínis fyrir ríkisstj., að afla bæri slíkrar viðurkenningar. Hv. þm. ættu vissulega að athuga betur, hvað þeir hafa áður samþ. í þessum efnum, áður en þeir fara, eins og hv. framígrípandi hér áðan, að gefa í skyn, að við eigum nú að fara að taka upp allt önnur vinnubrögð í þessum efnum en við hingað til höfum allir verið sammála um að þjóð okkar væri ekki einungis happasælast, heldur nauðsynlegast að fylgja. Vill hv. þm. gera athugasemd? Nei, nú þegir hann.

Ég á við, að við eigum að hafa svipuð vinnubrögð og við höfum haft, af því að þau hafa reynzt okkur vel, en ekki skuldbinda okkur til vinnubragða, sem hefðu verið okkur ónýt.

Vill hv. þm. halda því fram, - við skulum nú fá hreint svar, - vill hv. þm. halda því fram, að aðgerðirnar 1958 hafi verið á móti alþjóðalögum?

Engin lög til um þessi mál.

Jú, það eru víst lög til um þessi mál.  Það er mjög athyglisvert, að þm. hafa hér rangmeðfarið það, sem ég sagði í umr. á dögunum varðandi eitt helzta atriðið, sem þeir hafa haft í frammi til gagnrýni á þetta samkomulag. Í nál. hv. 2. minni hl. utanrmn. stendur orðrétt svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur dómsmrh., Bjarni Benediktsson, raunverulega viðurkennt í umr. á Alþ. um málið, að það sé rétt, að formleg viðurkenning hafi ekki fengizt. Orðrétt sagði Bjarni Benediktsson þetta: „Hitt er annað mál, að Alþ. hefur aldrei falið ríkisstj. að afla viðurkenningar Breta um 12 mílna fiskveiðilögsöguna, þegar af því, að það taldi rétt okkar til hennar ótvíræðan og þess vegna óþarfa aðra viðurkenningu Breta en þá, að þeir hættu ofbeldisaðgerðum.“ Dómsmrh. játar þannig, að viðurkenningin hafi ekki fengizt“ o.s.frv. Þetta endurtók hv. frsm. í sinni ræðu og síðasti hv. ræðumaður sagði eitthvað svipað. En hvað er nú það, sem ég sagði um þetta, svo að alþjóð heyrði, og ótvírætt stendur í minni ræðu? Ég les einungis næstu setningu á undan því, sem hér er vitnað til eftir mig, og þar segir: „Nú falla Bretar ekki einungis frá valdbeitingu, heldur berum orðum frá mótmælum sínum. Þetta er svo skýr viðurkenning sem á verður kosið.“ Þetta er svo skýr viðurkenning sem á verður kosið. Hinu bæti ég svo við, sem er satt og rétt og hver sá sér, sem les yfirlýsinguna frá 5. maí 1959, að það er ekki lagt fyrir ríkisstj. að afla slíkrar viðurkenningar frá Bretum. Það er óhrekjanlegt. En ríkisstj. hefur engu að síður aflað viðurkenningarinnar. Og ég tek það berum orðum fram næst á undan því, sem þessir hv. þm. leyfa sér að taka sem játningu mína fyrir því, að viðurkenning hafi ekki fengizt, að viðurkenningin hafi fengizt, eins skýrt og á verði kosið. Þetta er hrein fölsun. Og hvernig hyggja menn, að þessir hv. þm. fari með aðrar heimildir, þegar þeir leyfa sér að fara þannig með orð, sem fyrir fáum dögum voru mælt hér á þessum stað í áheyrn allra hlustenda og standa skýrum stöfum skráð í heimildum, sem liggja fyrir þm. til skoðunar? Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um þessa fjarstæðu, að ekki hafi fengizt fullkomin viðurkenning. Það er fróðlegt t.d. að athuga, hvað blað, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa vitnað í að öðru leyti máli sínu til stuðnings, Manchester Guardian, segir um þetta. Þeir hafa einmitt vitnað í sömu greinina og þau orð standa í, sem ég skal nú lesa. En alveg eins og þeir bara taka það úr greininni, sem þeim hentar, þá þegja þeir um hin meginatriðin, sem alveg hnekkja þeirra rökstuðningi hér á þann veg, að Bretar skilji þetta svo, að þeir hafi ekki viðurkennt 12 mílur. Í Manchester Guardian, vikuútgáfunni, stendur s.l. fimmtudag, 2. marz, í grein, sem heitir: „Agreement with Iceland“, - Samningur við Ísland, í íslenzkri þýðingu: „Vissulega hafa Bretar með því að viðurkenna 12 mílna svæðið og fallast á bráðabirgðaskipun um einungis 3 ár látið undan í mestu af því, sem þeir hafa haldið fram, frá því að deilan hófst“. Þarna segir þetta brezka blað, sem er óýkt eitt vandaðasta og öruggasta blað í heimi, að Bretar hafi viðurkennt 12 mílna svæðið, „by acknowledging the twelve miles zone“. Annað blað, að vísu ekki brezkt, en blað, sem nýtur meira álits en flest önnur blöð yfirleitt, New York Times, segir 28. febr. s.l., með leyfi forseta, á síðu 3, með stórum stöfum: „Bretar samþykkja 12 mílna mörkin til að enda fiskistríðið við Ísland.“ Þetta er mat þessa blaðs, sem er hlutlaus aðili í þessari deilu og dregur saman í einni setningu það, sem því finnst vera eitt af aðalatriðum þessa samkomulags. Í greininni segir svo þar fyrir utan, að samkomulagið láti Íslendingum í té raunverulega allt sem þeir hafi farið fram á. Þetta er einnig mat þessa hlutlausa aðila á því, hverjum þessi samningur sé til hags. Nú má segja, að það sé ekki víst, að það séu sérfræðingar, sem hafi skrifað þessi blöð, og því megi um það deila, hvort þetta sé byggt á fræðilegri athugun. Einmitt til þess að fá úrskurð hinna færustu manna hér á landi um þessi efni, þetta lögfræðilega deiluatriði, sem - þótt ótrúlegt sé hefur komið hér upp um það, hvort Bretar hafi viðurkennt 12 mílna fiskveiðilögsöguna eða ekki, ef þeir fallast endanlega á samkomulagið, þá ritaði ég lagadeildinni svo hljóðandi bréf: „Þess er hér með óskað, að lagadeild Háskólans láti uppi skoðun sína á því, hvort brezka ríkisstj. viðurkenni 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, ef hún fellst á þá lausn fiskveiðideilunnar, sem ráðgerð er í till. til þál. um það efni á þskj. 428. er fylgir hér með.“ Ég fékk í dag svo hljóðandi bréf frá laga- og viðskiptadeildinni, Háskóla Íslands, sem ég leyfi mér að lesa, með samþykki hæstv. forseta: „Með bréfi, dags. í dag, hafið þér, hæstv. dómsmrh., óskað álits lagadeildar á því, „hvort brezka ríkisstj. viðurkenni 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, ef hún felist á þá lausn fiskveiðideilunnar, sem ráðgerð er í till. til þál. um það efni á þskj. 428 o.s.frv.“ Prófessor Ólafur Jóhannesson óskaði ekki að taka þátt í meðferð málsins í deildinni, með því að hann á sæti á Alþ., og prófessorar í viðskiptafræðum hafa ekki heldur fjallað um það. Í upphafi þykir rétt að taka fram, að deildin hefur einskorðað athugun sína við 1. tölulið 1. mgr. í orðsendingu utanrrh. Íslands til utanrrh. Bretlands, en þar segir svo: „ Ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland. sem mæld er frá grunnlínum samkv. 2. gr. hér á eftir, og er þá eingöngu átt við fiskveiðilögsögu.“ Þegar á þessu stigi þykir ástæða til að benda á, að í íslenzka textanum segir, að ríkisstjórn Bretlands falli frá mótmælum sínum, en í enska textanum segir: „The United Kingdom government will no longer object to.“ Þótt sérfræðiþekkingu á ensku máli sé ekki til að dreifa meðal deildarmanna, verður deildin þó að telja, að hér sé a.m.k. um nokkurn blæbrigðamun að ræða á textunum tveimur.“ 
             Eru fleiri athugasemdir? Ég ætla að halda áfram. „Þegar reglugerð nr. 21/1952, um fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, var sett, andmælti brezka ríkisstj. þegar í stað þeirri ákvörðun á þeim grundvelli, að hún væri andstæð alþjóðarétti. Hinu sama gegndi, þegar reglugerð nr. 70/1958 um sama efni var sett, en þá fylgdi brezka ríkisstj. eftir andmælum sínum með virkum aðgerðum, svo sem kunnugt er. Af Íslands hálfu hefur því ávallt verið haldið fram, að ákvarðanir íslenzku ríkisstj. hafi verið samkvæmt alþjóðalögum. Hér hefur því verið um milliríkjadeilu að ræða, og er til þess stofnað með framangreindum orðsendingum að útkljá hana til frambúðar. Þegar skýra á framangreint orðalag í orðsendingu utanrrh. Íslands, verður að hafa í huga annars vegar, að ekki er að því stefnt að kveða á um, hvor aðilinn hafi hér á réttu að standa, heldur að því að leysa deiluna til frambúðar, og verður þá skiljanlegt, að sneitt sé hjá að nota orðið „að viðurkenna“ í þessu sambandi. Þegar réttarágreiningur er milli tveggja aðila og annar hefur andmælt skilningi hins eða aðgerðum, en lýsir síðan yfir því fyrirvaralaust, að hann falli frá andmælum sínum, er það skýrt svo samkvæmt almennum lagasjónarmiðum, að með því skuldbindi sá aðili sig til að hverfa endanlega frá andmælum sínum og tjói ekki að hafa þau uppi síðar. Gegnir þessu eigi síður í milliríkjaviðskiptum. Ef greint orðalag verður þáttur í samningi milli brezku og íslenzku ríkisstj., teljum við því, að samningurinn feli í sér skuldbindingu fyrir brezka ríkið um að virða framvegis 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland. Samkvæmt þessu er það skoðun okkar, að framangreint orðalag feli efnislega í sér viðurkenningu brezku ríkisstj. á 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, ef fiskveiðideilan verður leyst með þessum hætti. Með sérstakri virðingu. Theodór B. Líndal. Ármann Snævarr Magnús Þ. Torfason.“

Má ég spyrja ráðh.? Heldur hann ekki, að það sé réttara sagt, þótt þetta sé nú ágætt, að fá hreina viðurkenningu ríkisstj. Breta um þetta atriðl heldur en að fá skýringu Háskóla Íslands?

Á ég að lesa þetta upp aftur, sem stendur hér? Ég skal lesa þetta upp aftur, niðurlagið á því, ef hv. þm, kynni þá kannske að átta sig á málinu, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar réttarágreiningur er milli tveggja aðila og annar hefur andmælt skilningi hins eða aðgerðum, en lýsir síðan yfir því fyrirvaralaust, að hann falli frá andmælum sínum, er það skýrt svo samkvæmt almennum lagasjónarmiðum, að með því skuldbindi sá aðill sig til að hverfa endanlega frá andmælum sínum og tjói ekki að hafa þau uppi síðar. Gegnir þessu eigi síður í milliríkjaviðskiptum. Ef greint orðalag verður þáttur í samningi milli brezku og íslenzku ríkisstj., teljum við því, að samningurinn feli í sér skuldbindingu fyrir brezka ríkið um að virða framvegis 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland. Samkvæmt þessu er það skoðun okkar, að framangreint orðalag feli efnislega í sér viðurkenningu brezku ríkisstj. á 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, ef fiskveiðideilan verður leyst með þessum hætti.“ Ég veit sem gamall kennari, að tregir nemendur þurfa stundum að heyra tvisvar, áður en þeir skilja, og það skal ekki stranda á mér að lesa þetta upp oftar, ef hv. þm. vill. Dómur hinna færustu íslenzku sérfræðinga í þessum efnum er alveg ótvíræður. Hér er um að ræða augljósan skilning á orðalagi og yfirlýsingum brezku stjórnarinnar. Það er sannað, hvernig helztu heimsblöð bregðast strax við, um leið og þau sjá það samkomulag, sem um er að ræða, og það er nú einnig sannað, hver er skoðun færustu íslenzkra sérfræðinga á þessu efni, eftir að þeir hafa sérstaklega kynnt sér það og að sjálfsögðu heyrt um þá gagnrýni, sem um þetta atriði hefur hér, þótt ótrúlegt megi virðast, verið höfð uppi. Hitt er svo einungis til gamans fyrir ríkisstj., sá fögnuður, sem hv. þm. sumir létu hér uppi, þegar prófessorarnir vekja athygli á þeim blæbrigðamun, sem sé á enska textanum og hinum íslenzka. En það sýnir, hversu varlega íslenzka ríkisstj. fer í þessu máli og hversu fjarri hún er að vilja túlka þetta samkomulag hagkvæmar fyrir Íslendingum en það í raun og veru er, að ef einhver munur er þarna á blæ á enska og íslenzka textanum, sem ég skal ekkert segja um hvort er, þá er okkur veittur meiri réttur eftir enska textanum en þeim íslenzka. Bretar ganga undir enn skýrari skuldbindingu eftir enska orðalaginu heldur en því íslenzka.



Herra forseti. Við höfum nú um stund verið í kennslutíma hjá hæstv. dómsmrh. Það hefur ekki staðið á fræðslunni með tilliti til ívitnana til Háskóla Íslands og erlendra blaða, en furðu fátt hefur komið frá hans eigin brjósti. Hann hefur kvartað undan treggáfuðum nemendum. Hann hefur sjálfsagt fyrr, enda tók hann það fram, búið við slíkt, og ég geri ráð fyrir, að honum endist hvorki þetta kvöld né þau næstu til að koma sínum gáfum eða sínum skilningi inn í þá alþm., sem vilja líta rétt á þessi mál. Hann hefur flutt hér boðskap um, hvernig beri að túlka þennan samning. En ég held, að það sé rétt, eins og einu sinni var sagt, að hafa þann boðskap hæstv. dómsmrh. að engu, vegna þess að a.m.k. treggáfaðir nemendur finna hvergi stoð í samningnum fyrir því, sem hæstv. ráðh. heldur fram að beri að túlka hann eða sé að finna í honum, - enda var það svo, að hann vitnaði ekki í ríkisstjórn Bretlands, hann forðaðist það, enda að vonum, þar sem hann er að reyna að túlka allt annað en stendur í samningnum sjálfum. Hann er að segja okkur frá því, að dagblöð hingað og þangað, ákaflega virðuleg og áreiðanleg dagblöð, sjálfsagt virðulegri og áreiðanlegri en málfærsla hæstv. ríkisstj., líti svona og svona á málið. Hann er að segja, hvað standi í þessum blöðum, og fram eftir götunum, en hann vék ekki að því fyrr en síðar og varð þá að hálfgerðu gjalti, hvað stendur í samningnum sjálfum um þessi atriði. Og ég held, að þessi hæstv. ríkisstj., með tilliti til, hvernig hún hefur hagað sér í þessu máli, með tilliti til þess, hve hún hefur sagt oft ósatt um það hér á hv. Alþingi í vetur, með tilliti til þess, hvað hún hefur oft logið að þjóðinni, með tilliti til þess, sem hún hefur verið að gera í vetur, þá geti hún ekki vænzt mikils trausts hér í sölum Alþingis, þegar hún fer að túlka, málið út fyrir það, sem stendur á prenti í samningnum sjálfum. Ég er hræddur um, að það verði stoðlítið hjá Bretanum, eða honum er þá brugðið eða öðruvísi varið en maður hefur áður heyrt, hvernig hann heldur á málum, ef það þýðir fyrir hæstv. dómsmrh. að koma með lagaskýringu Háskóla Íslands á því, hvernig beri að skilja þennan samning, þegar ekkert stendur í samningnum, sem styður þá lagaskýringu. Það var maður fyrir nokkrum dögum hjá mér, sem leit á þessa till. ríkisstj., þessa svokölluðu lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Hann sagði: Geta þeir ekki einu sinni haft fyrirsögnina - fyrirsögn tillögunnar í samræmi við efni hennar? - Hann bætti við: Auðvitað á ég við það, að þessi till. til þál. á að vera um lausn fiskveiðideilunnar, ekki við Breta, heldur fyrir Breta. - Og ég dreg ekki í efa, að þetta væri rétta orðalagið. En auðvitað er hin óraunhæfa fyrirsögn þáltill. ekki annað en lítill forsmekkur af því, sem strax kom á eftir, eftir að till. var lögð fram á hv. Alþingi. Samstundis og till. var lögð fram, dundu yfir hinar furðulegustu moldviðrisblekkingar stjórnarblaðanna, og ekki var látið við það sitja, heldur var ríkisútvarpið einnig tekið í þjónustu þessa málstaðar. Og auðvitað hafa stjórnarblöðin síðan ekki látið sitt eftir liggja að gylla málið og skýra meir og minna villandi frá staðreyndum samningsins. Virðist þetta allt hafa verið gert til þess að reyna að festa blekkingarnar í hugum fólksins, áður en öðrum gæfist tækifæri eða tóm til að skýra opinberlega frá hinu rétta í málinu. Það leiðir löngum af sjálfu sér, að sá, sem ber fram gott og heiðarlegt mál, hagar málflutningi sínum í samræmi við það, enda mundi annar málflutningur verða málinu til tjóns. Hér eru ekki slík vinnubrögð við höfð, enda hentar það ekki málstaðnum. Margur spyr: Hvers vegna þessi vinnubrögð og málflutningur, þar sem fjallað er um örlagaríka ákvörðun í einu hinu þýðingarmesta máli þjóðarinnar, sem varðar hana miklu bæði í nútíð og framtíð? Skýringin hlýtur að vera sú, að stjórninni er ljóst, að hún hefur bundið sig við vont mál, og veit, að eins og komið er, verður hún að standa eða falla með hagsmunamálstað Bretanna. Og til þess að gera stuðningsliði sínu á Alþ. og annars staðar mögulegt að standa með henni þrátt fyrir samvizkunnar mótmæli, þá verður hún að leggja þeim til eitthvert deyfilyf, einhverjar moldviðris röksemdir, sem hjálpa í bili, á meðan hæstv. ríkisstj. er að hraða afgreiðslu málsins út úr þinginu. Eins og komið er, er öllum ljóst, að meðferð málsins á Alþingi er aðeins form, því að vitanlega er ríkisstj. búin fyrir sitt leyti að binda málið í viðjar þessa fáránlega Bretasamnings. Og stjórnarliðið allt er búið að binda sig í málið með sinni stjórn. Samningur þessi verður því fyrirsjáanlega samþ. hér á Alþ., þótt í algeru heimildarleysi sé að mínum dómi. Hér er fjallað á óviðurkvæmilegan hátt um stórkostlegt hagsmunamál þjóðarinnar, mál, sem hún hefur ekki gefið einum einasta þingmanni umboð til að semja um, hvað þá á þann hátt, sem hér er um að ræða. Samkvæmt því, sem á undan er gengið, hafa allir íslenzkir þingmenn aðeins eina skyldu og einn rétt í þessu máli, þá er að standa skilyrðislaust vörð um 12 mílna fiskveiðilandhelgina án nokkurrar skerðingar um lengri eða skemmri tíma, - og ekki síður hitt, að varðveita óskertan einhliða rétt Íslendinga til frekari útfærslu, þegar þjóðinni þykir nauðsyn til bera. Eða hvaða þingmaður gæti haldið því fram, að hann hafi í þingkosningum 1959 lýst yfir, að hann hafi þá haft önnur sjónarmið í málinu? En fiskveiðideilan við Breta var einmitt eitt af þeim málum, sem mjög bar á góma, t.d. í haustkosningunum 1959, samhliða efnahagsmálunum. Í alþingiskosningunum í Austurlandskjördæmi þetta haust hélt ég því fram, að rökstudd ástæða væri fyrir því að óttast, að Sjálfstfl. og Alþfl. sætu á svikráðum í fiskveiðideilunni, eins og nú er líka komið í ljós, og að þeir vildu semja við Bretana þannig að veita þeim einhver fríðindi innan 12 mílna fiskveiðimarkanna. Hitt lét ég mér þá ekki detta í hug, að þessir flokkar gengju svo langt að vilja afsala Íslendingum sjálfsákvörðunarréttinum um frekari útfærslu síðar. Ég skoraði þá á menn, sem voru í framboði eystra fyrir núv. stjórnarflokka, að lýsa viðhorfi flokka sinna og sinni persónulegu skoðun í málinu. Yfirlýsingar þessara frambjóðenda fyrir eigin hönd og flokka sinna voru sízt linari eða óákveðnari en frambjóðanda Framsfl. og Alþb., og kváðu þessir menn, að það kæmi ekki til mála, að þeir eða þeirra flokkar, ef þeir kæmust sjálfir á þing, tækju þátt í nokkrum þeim samningum við Breta, sem táknuðu afslátt í einhverri mynd frá núverandi ákvörðun Íslendinga. Að sjálfsögðu vildu austfirzkir kjósendur taka slíka yfirlýsingu gilda og munu hafa glaðzt yfir því, hve samstaða allra stjórnmálaflokkanna virtist vera mikil og einhuga í þessu máli. En ég vil af þessu tilefni spyrja hv. 3. þm. Austf., Jónas Pétursson, hvaðan hann hafi umboð, hvort hann hafi það frá sínum kjósendum, að samþ. nú þennan smánarsamning. Og vitað er, að allt stuðningslið stjórnarinnar á Alþingi, er jafnheimildarlaust að samþ. samninginn. Þeir hafa ekkert umboð til þess frá þjóðinni, eins og allt er í pottinn búið. Það eina, sem á við í þessu máli, er, að ríkisstj. og stuðningslið hennar vilji samþ. að vísa málinu til þjóðaratkvæðis. Það er hið eina, sem stjórnarliðið og ríkisstj. getur gert, ef hún vill sjá sóma sinn í þessu máli. Hér er um svo þýðingarmikið og örlagaríkt mál að ræða fyrir þjóðina í heild, að hún ein er réttbær að fella úrskurð, hvort á að staðfesta þennan brezka samning eða ekki, og því frekar ber henni þessi réttur, þar sem hún hefur ekki gefið ríkisstj. né þingmönnunum umboð til að semja á þennan hátt um fiskveiðilandhelgina, heldur hefur hún þvert á móti verið fram að þessu einhuga að hvika í engu frá settu marki og halda áfram óhikað að framkvæma nauðsynlegar aðgerðir til að vernda þennan rétt sinn. En stjórnin vill hraða málinu og vill nota til þess það hlé, sem gefst, á meðan moldviðri blekkinga hennar byrgir mörgum sýn til þess ömurlega sannleika, sem samningurinn hefur að geyma. Og auðvitað mun ríkisstj. halda áfram áróðri sínum og reyna að koma sem flestum til að trúa ágæti hans. Og svo gengur hún langt, að hún leyfir sér að kalla þennan samning glæsilegasta stjórnmálasigur, sem unninn hefur verið af íslenzkri ríkisstjórn á erlendum vettvangi. Og til þess að reyna að gera þessi háðungarorð sennilegri og til þess að reyna að berja þá skoðun inn hjá sem flestum, lætur hún blöð sín og útvarp dag eftir dag tína upp og flytja þjóðinni fregnir um, hversu Bretar séu sjálfir óskaplega óánægðir út af ákvæðum samningsins. Slíkar fregnir sem þessar eiga auðvitað að verka á hug tólksins þannig, að fyrst Bretar séu óánægðir, þá hljóti íslenzka ríkisstj. að hafa snúið óskaplega á Bretann og hún hafi náð öllum ávinningnum til Íslendinga. En íslenzka ríkisstj. veit eins vel og Bretar sjálfir, að þetta er herfileg blekking. Hvenær mundi nokkur hygginn samningaaðili hæla sér hástöfum af því, hvað hann hafi snúið á þann, sem við var samið. Allra sízt mundu brezk stjórnarvöld láta henda sig slíkt, sem eru af öllum viðurkennd allra slyngasti samningsaðili á alþjóðavettvangi. Bretarnir eru því allra manna ólíklegastir til að veita íslenzku ríkisstj. slíka bakslettu, eftir að þeir með samningnum hafa dregið burst úr nefi hennar og tryggt sér meira en það bezta, sem þeim gat dottið í hug að ná í þessu máli, úr höndum Íslendinga. Það er því útlátalaust og raunar skylt af Bretunum að stuðla að því, að frá þeim heyrist kvartanir og opinber ramakvein, ef það getur gert íslenzku ríkisstj. auðveldara um vik að slá til hljóðs og berjast til sigurs á Íslandi fyrir málstað Bretanna. Að sjálfsögðu hlutu svo einnig að koma fram óánægjuraddir þeirra Breta, sem telja sig hafa misst spón úr askinum sínum við útfærslu fiskveiðilandhelginnar 1958. Slíkum mönnum finnst, að Bretar, sem í 70 ár hafa urið með botnvörpu meira og meira og sífellt eyðilagt íslenzk fiskimið frá landsteinum út á djúp, eigi veiðiréttinn utan við þriggja mílna mörkin og því beri Bretum að hrekja Íslendinga með hervaldi aftur inn fyrir 3 mílurnar og gera brezkum skipum fært að stunda veiðar þangað, svo að þeir hafi líka möguleika að bregða sér þaðan til veiða upp að landssteinunum, ef tækifæri byðist. Í ummæli þessara brezku yfirgangsmanna vitnar ríkisstj. m.a. málstað sínum til stuðnings og ætlast svo til, að fólkið álykti sem svo: Fyrst þessir menn eru óánægðir, hljótum við að hafa gert góðan samning. En hvað réttlætir svo það að gera slíkan samning sem þennan, sem hér um ræðir? Er það fyrir það, að ríkisstj. telji skylt að veita Bretunum meiri rétt en öðrum þjóðum til að stunda áfram hina 70 ára gömlu rányrkju á íslenzkum grunnmiðum, nærri því umhverfis allt landið? Eða er það fyrir það, að ríkisstj. telji, að Íslendingar eigi Bretum meira en öðrum þjóðum upp að unna vegna framkomu þeirra gagnvart Íslandi í baráttunni um útfærslu fiskveiðilandhelginnar á liðnum tíma og því beri að verðlauna þá? Ekki getur ríkisstj. borið slíku við. Allir Íslendingar vita, að engin erlend þjóð hefur eins dólgslega og miskunnarlaust snúizt gegn hverri tilraun Íslendinga að friða firði og flóa landsins fyrir botnvörpu, og sömu sögu er að segja af viðhorfi Breta og afskiptum þeirra, þegar mjög hóflegar grunnlínuleiðréttingar voru gerðar og fiskveiðilandhelgin færð út í 4 mílur. Engin þjóð hóf þá gagnráðstafanir gegn þessari ákvörðun okkar nema Bretarnir, sem gerðu tilraun til að lama efnahagslíf okkar og þannig að reyna að sveita okkur til hlýðni við brezk hagsmunasjónarmið. Þessi þrælatök Bretanna urðu á ýmsan hátt okkur til góðs, og það var líka lærdómsríkt að kynnast hinu ógrímuklædda andliti þeirra í garð lítilmagnans í norðri. Eða skyldi það koma á daginn, að samningafríðindin til Breta séu verðlaun fyrir framkomu þeirra gagnvart Íslendingum, eftir að fiskveiðilandhelgin var færð út í 12 mílur 1958? Engin þjóð hefur beitt okkur beinu eða óbeinu ofbeldi vegna þeirrar útfærslu á fiskveiðilandhelginni nema þeir, og allar þjóðir hafa í framkvæmd virt hana nema þeir. Með vopnuðu ofbeldi og mannránum hafa Bretar gert allt, sem þeir hafa getað, til að hindra okkur í að koma íslenzkum lögum yfir lögbrjóta á íslenzku yfirráðasvæði. Og svo langt hafa þeir gengið í ofbeldinu, að þeir hafa látið herskip sín hjálpa brezkum veiðiþjófum að fiska innan 4 mílna markanna og jafnvel hindrað töku þeirra, þótt á þá hafi sannazt, að þeir hafi veitt uppí undir landssteinum, eða innan 3 mílna markanna, á að verðlauna Breta fyrir þetta með fríðindasamningi? Eða er þessi samningur gerður við Bretana vegna þess, að vörn okkar gegn ofbeldi þeirra var þrotin og því frekari mótstaða þýðingarlaus? Þessu er ekki til að dreifa, heldur öfugt. Það voru Bretar, sem voru búnir að tapa þessari svokölluðu þorskastyrjöld, eins og sumar þjóðir kölluðu árás Bretanna á okkur. Auðvitað áttu og eiga brezk herskip alls kostar við okkar litlu og vopnvana varðskip, sem af mikilil prýði reyndu óhikað að vinna skyldustörf sín, þótt brezkir sjóliðsforingjar eftir skipun frá æðri stöðum beindu að þeim sínum mörgu og stóru fallbyssum með hótunum að skjóta varðskipin niður, ef þau létu ekki lögbrjótana brezku í friði. En þrátt fyrir þessar hótanir létu íslenzku varðskipin ekki hræða sig og voru á verði, þótt þau gætu sjaldnast framfylgt skyldustörfum sínum vegna hins brezka vopnavalds. En vopnavaldið dugði ekki Bretum til sigurs í þessu máli, og bar margt til. Það vantaði ekki, að Bretar hefðu hér við land meira en nóg af stórum herskipum, fullmönnuðum, með alvæpni og búnum mörgum fallbyssum. En það var fleira en þetta, sem var þeirra fylgifiskur úr brezkri heimahöfn á íslenzk fiskimið. Þeim fylgdi sem skuggi og þungt farg þögul fordæming flestra þjóða, yfir sjóræningjaframferði þeirra gegn fámennri og vopnlausri þjóð, sem ekkert hafði til saka unnið annað en að reyna að varðveita lífsbjörg sína og réttindi til þess að lifa áfram mannsæmandi menningarlífi í landi sínu, öllum öðrum að meinfangalausu. Þrennt mun hafa ráðið miklu um ósigur Bretanna í þessari ofbeldisstyrjöld þeirra við Íslendinga, og mun þó sjálfsagt fleira hafa komið til: Fordæming almenningsálits flestra menningarþjóða á framferði Bretanna, ásamt meira og minna opinskárri aðvörun ýmissa vestrænna ríkja um, að þeir hættu hinu vopnaða ofbeldi, þar sem það gæti dregið alvarlegan dilk á eftir sér í samvinnu vestrænna þjóða. Í öðru lagi óbilandi einurð og viljafesta íslenzku þjóðarinnar frá upphafi að láta ekki undan ofbeldinu. Og í þriðja lagi aðdáunarverð frammistaða íslenzku varðskipanna, meðan mest reið á og svo lengi sem þau máttu koma fram gagnvart brezkum veiðiþjófum á þann hátt, sem vera bar. Árangurinn af þessari frammistöðu varðskipanna íslenzku varð sá, að Bretar gátu ekki fiskað sér til ávinnings innan 12 mílna markanna, heldur venjulega öfugt, og þá fór glansinn að fara af herförinni, sem auðvitað út af fyrir sig kostaði líka mikla peninga. Íslendingum var það fullljóst, að Bretar voru búnir að tapa málinu, og það mun hafa verið í þann mund, sem hinn íslenzki dómsmálaráðherra náðaði alla brezka landhelgisbrjóta. Sú ákvörðun sætti ekki teljandi gagnrýni sökum þess, að þjóðin hélt, að hér kæmi aðeins fram göfuglyndi ríkisstj. gagnvart sigruðum andstæðingi. En Bretum var þessi sakaruppgjöf ekki nægileg og litu á hana sem veikleikamerki ríkisstj. og hafa síðan notað tímann til að liðka og lempa íslenzk stjórnvöld á sporinu í áttina að þeim áfanga, sem Bretar settu sér, þ.e. að reyna að vinna hina íslenzku ríkisstj. með friðsamlegu móti til að fallast á samninga, fyrst ofbeldi dugði ekki. Og á þann hátt vildu Bretarnir með samningi við ríkisstjórnina svíkjast að íslenzku þjóðinni, sem þeir vissu að vildi ekki fallast á neinar tilslakanir í sambandi við sínar fyrri ákvarðanir í þessu efni. Í byrjun þessa tímabils kölluðu Bretar herskip sín heim, en töldu það aðeins vera um stundarsakir, en framlengdu svo þetta vopnahlé aftur og aftur. Auðvitað máttu þeir ekki viðurkenna allt í einu, að brezka ljónið hefði tapað þessu þorskastríði við Íslendinga, og einnig urðu þeir að geta haft í hótunum við íslenzk stjórnvöld um að hefja stríðið aftur, ef þau létu ekki til leiðast að sýna næga auðsveipni. Þegar það kvisaðist, að íslenzk stjórnarvöld voru í samningum við Bretana um fiskveiðlandhelgina, reis mikil mótmælaalda. Ríkisstjórnin gaf þá út hátíðlega yfirlýsingu um, að enginn fótur væri fyrir slíku og að hún mundi aldrei semja um þetta mál við Breta, en þau viðtöl, sem ættu sér stað, væru aðeins samkvæmt eindreginni ósk Breta að fá að ræða ágreiningsmálin almennt. Væri það kurteisisskylda íslenzku stjórnarinnaar að verða við slíkri ósk. En þegar svo brezk sendinefnd kom til landsins til að ræða þetta mál, sló óhug á marga, og menn óttuðust, að þrátt fyrir fyrri fullyrðingar ríkisstj. væri hún búin að binda sig í samningamakk við Breta um íslenzku fiskveiðilandhelgina. Enn lýstu íslenzk stjórnarvöld því hátíðlega yfir, að ekkert slíkt ætti sér stað, viðræðurnar hefðu aðeins snúizt almennt um hin mismunandi sjónarmið og ríkisstj. þætti eðlilegt að geta kynnt Bretum sem bezt og nákvæmast hin íslenzku viðhorf. Að vonum var uggur þjóðarinnar ekki kveðinn niður með þessu. Var líka öllum vitanlegt, að langar og síendurteknar viðræður við brezk stjórnarvöld um álit og viðhorf Íslendinga í fiskveiðideilunni voru alveg óþörf, því að frá upphafi var engum kunnara en Bretum hinn íslenzki málstaður og ákvörðun þjóðarinnar að standa á rétti sínum. Og tímar liðu, og einatt bárust böndin meir og meir að hinni íslenzku ríkisstjórn, að hún væri að semja við Breta um einhver fríðindi þeim til handa. En ætíð, þegar hún var að spurð, sór hún sig frá slíkum verknaði, og fyrir nokkru, þegar hún var spurð í tilefni af ummælum brezkra blaða, staðhæfði ríkisstj. kalt og rólega, að slíkt væri flugufregn ein og ekkert þvílíkt stæði til. En í ljósi þess, sem nú er skeð, virðist augljóst, að þegar ríkisstj. afneitaði síðast þessum verknaði sínum, þá hafi hún verið búin að semja, að minnsta kosti um öll aðalatriði, og allan tímann, sem ríkisstjórnin hefur verið að afneita þessum verknaði sínum, hefur hún ábyggilega staðið í samningamakki við Bretana. Verður að segja, að slíkt er í meina lagi óhugnanlegt og ógeðslegt fyrirbæri og einsdæmi, að nokkur ríkisstjórn í lýðræðislandi vogi sér að haga sér á þennan hátt. Og hér er vissulega um að ræða óskammfeilið virðingarleysi fyrir orðum og eiðum gagnvart þjóð sinni. Og svo bætir það ekki úr skák, að þetta er smánarsamningur, sem ríkisstj. hefur gert á bak við hana og á hennar kostnað. Svo þegar þessi smán er alþjóð kunn, samanber innihald þessarar þáltill., kalla valdhafarnir samninginn stóran sigur fyrir íslenzku þjóðina, og ekki nóg með það, heldur vill ríkisstj. halda því að henni, að samningurinn innihaldi annað og betra fyrir hana en raun ber vitni samkvæmt orðanna hljóðan. Þrátt fyrir þessa sögu, þessar staðreyndir, sem ég hef lauslega rifjað upp, koma hér fram ráðh., sem furða sig á því, að þingheimur skuli ekki taka gilt það, sem þeir eru að segja okkur, en við sjáum að ekki á stoð í þeim samningi, sem þeir ætlast til að Alþingi samþykki. Ríkisstj. segir, að með samningnum viðurkenni Bretar 12 mílna fiskveiðilandhelgi okkar. En hið sanna er, að Bretar veita enga formlega viðurkenningu, heldur láta kyrrt liggja, eins og þeir gerðu um skeið gagnvart 4 mílna landhelginni. Þetta þýðir það að mínu áliti, að Bretar geta aftur hafið ofbeldisárásirnar allt inn að 3 mílna línunni, ef þeim býður svo við að horfa, alveg eins og þeir tóku upp árið 1958 að virða ekki 4 mílna landhelgina og báru það fyrir þá, að þeir hefðu aldrei formlega viðurkennt hana. Gagnvart 12 mílna línunni geta því Bretar haft á lofti refsivöndinn á íslenzku þjóðina, hvenær sem þeim finnst, að Íslendingar séu svo óþægir við þá, að þeir verðskuldi refsingu, og þetta virðast þeir geta gert, án þess að formlega sé nokkuð hægt að að finna. Stuðningsblöð stjórnarinnar segja, vafalaust með samþykki ríkisstj., að samningurinn þýði það, að Bretar fari aldrei aftur inn fyrir 12 mílna mörkin. En samningurinn er heimild fyrir Breta, og svo að sjálfsögðu allar aðrar þjóðir, að stunda fiskveiðar hér við land með botnvörpu og öllum öðrum veiðitækjum allt inn að 6 mílna mörkunum. Þetta á að gilda í 3 ár, innan landhelgi og inni á fiskveiðisvæðum allra landsfjórðunganna, en Vestfirðir eru undanskildir. En hver er svo tryggingin fyrir því, að Bretar hætti veiðum á þessum svæðum eftir 3 ár? Engin. Og ef þessi ríkisstj. ætti að sitja við völd þessi sömu 3 ár, þá þarf enginn að furða sig á því, miðað við það, sem á undan er gengið, þótt hún framlengi veiðirétt Bretanna um eitthvert árabil. En ef slíkt væri ekki til staðar, þá hafa Bretarnir fyrr og síðar brallað annað eins og meira en það að halda veiðunum áfram án leyfis, - segja: Við höfum aldrei formlega viðurkennt 12 mílna fiskveiðilandhelgi ykkar, og því teljum við okkur hafa rétt til veiða inn að 6 mílum og raunar nær landi en það. Ríkisstjórnin segir, að Bretar hafi leyft okkur að leiðrétta nokkra grunnlínupunkta í tilefni af þessari samningsgerð, og stjórnin lætur svo sem Bretar hafi þar með gefið okkur vænar sneiðar af sænum skammt undan ströndum landsins. Hið sanna er, að við áttum orðið þann rétt að leiðrétta grunnlínupunktana í kringum landið, ekki eingöngu þá, sem hér er um að ræða í þessum brezka samningi, heldur nokkra fleiri, sem engu eru þýðingarminni samanlagt en þeir, sem nú er um rætt. Þessa leiðréttingu á grunnlínupunktunum ætlaði íslenzka þjóðin auðvitað að framkvæma, strax og henta þætti, og það án þess að spyrja sérstaklega Breta eða aðrar þjóðir að, enda er slíkt réttur hennar. En nú hefur íslenzka ríkisstj. samið af Íslendingum þennan sjálfsákvörðunarrétt, og verður hann framvegis í höndum Breta og alþjóðadómstólsins, og það er það svartasta við samninginn, sem eitt nægir til þess að fordæma aðgerðir þessarar ríkisstj. í nútíð og framtíð. Samkvæmt þessum samningi erum við látnir gefa eftir ákvörðunarrétt okkar um að færa út fiskveiðilandhelgina meir en orðið er. Ef við viljum reyna slíkt, verðum við að sækja undir Bretans náð og síðan til alþjóðadómstóls, sem mun varla hafa nokkur lög til að dæma eftir í svona máli, og má þá öllum vera vitanlegt og ljóst, hve Bretar hafa sterka aðstöðu til að eyða málinu fyrir okkur við þennan dómstól. Síðan 1948 og raunar fyrr hafa allar aðgerðir og vinnubrögð íslenzku þjóðarinnar í því að færa út landhelgina verið mótuð af tvennu: því að nota ævinlega alla möguleika til hins ýtrasta að færa fiskveiðilandhelgina út, eins og mögulegt var á hverjum tíma, og jafnframt hefur það verið ófrávíkjanlegt sjónarmið að varðveita ætíð og ævinlega rétt þjóðarinnar til að færa síðan áfram út landhelgina með einhliða ákvörðun, þegar nauðsyn væri talin bera til, og við höfum haldið því fram, að við hefðum þennan rétt, svo langt sem landgrunnið nær. Nú er samið við Bretana að falla frá þessum rétti og þessari framtíðarákvörðun, og er slíkt vitanlega algerlega fordæmanlegt. Og það má spyrja: Eru ekki önnur ókjaraatriði þessa brezka samninga nægileg, þótt hendur þjóðarinnar séu ekki bundnar um alla framtíð hvað snertir frekari útfærslu fiskveiðilandhelginnar, þegar lífsnauðsyn þjóðarinnar kann að krefjast? Er ekki nægilegt að afhenda Bretum og öðrum þjóðum fiskveiðilandhelgina inn að 6 mílna mörkunum og láta þar með öll tilheyrandi fiskimið fara aftur í hreina örtröð undan botnsköfum mörg hundruð erlendra togara og íslenzkra, og auk þess fylgja í kjölfar þeirra mörg hundruð erlend fiskiskip með alls konar nútíma veiðitækni? Við Austfirðingar erum ekki látnir fara varhluta af þessari föðurlegu - eða hitt þó heldur - ráðstöfun ríkisstj., og var kannske ekki við öðru að búast, enda er það staðreynd, að enginn landshluti er eins miskunnarlaust seldur undir ok Bretans og Austfirðir. Sér nú á, að Sjálfstfl. er búinn að eignast einn þingfulltrúa í þessum landshluta, og eru Austfirðingar og þessi maður ekki öfundsverðir af því hlutskipti. Má telja augljóst, að það sem ríkisstj. hefur ekki að fullu enn tekizt með efnahagsráðstöfunum sínum þar eystra, skal nú Bretinn leggja smiðshöggið á, ef mögulegt er. Ágengni erlendra togara var löngum og er mikil og tilfinnanleg fyrir Austfjörðum, enda var svo víða komið, þegar fiskveiðilandhelgin var færð út 1958, að útgerð trillubáta og smærri þilfarsbáta, sem eingöngu urðu að binda sig við heimanróðra, var víðast og þá sérstaklega við Norðausturland komin í rúst. En ótrúlega fljótt eftir útfærslu í 12 mílur virtust útgerðarmöguleikarnir breytast til batnaðar, og vonir manna um hagstæðari framtíð við útgerð á smærri útgerðarstöðum norðaustanlands fóru vaxandi. Nú er sá draumur búinn og það um ófyrirsjáanlega framtíð, því að á verulegum hluta af núverandi fiskislóðum þessara staða eiga togarar og önnur útlend skip að fá að veiða. Grunnlínuútfærslan á þessum slóðum austan Langaness var æskileg og sjálfsögð út af fyrir sig, og henni hefði verið fagnað, ef hún hefði ekki verið keypt að óþörfu af Bretanum og auk þess of dýru verði og m.a. á kostnað fiskveiða aðliggjandi staða. Staðreyndin er sú, að þessi grunnlínuútfærsla ein út af fyrir sig bætir sáralítið úr og eykur lítið við fiskimið smærri báta og nær raunar ekki tilgangi sínum, fyrr en óskert 12 mílna landhelgi bætist þar við. Það er auðséð, að Bretar hafa alveg fengið að ráða því, hvernig þeir fiskuðu við Austurland. Fyrir Norðausturlandinu mega þeir fiska í 8 mánuði á hverju ári, og inn í það tímabil fellur allur sá tími, sem fiskivon er þar fyrir báta á heimamiðum, og einnig fellur það inn í fiskitíma togaranna, þann tíma, sem von er um, að fisk sé hægt að fá með því að sækja að Langanesströnd. Útgerðinni við Norðausturland verða því aftur með þessari ráðstöfun allar bjargir bannaðar. Og í stórum dráttum munu útgerðarplássin á Austfjörðunum hafa það sama að segja hvað snertir nytjar af heimamiðum. Stjórnarliðið er nú með bros á vör yfir því, að andstæðingar þessa máls hér á Alþingi eru ekki þess megnugir að stöðva framgang málsins. En leynist ekki uggur í brjósti margra stjórnarsinna út af afleiðingum þessa samnings? Og er ekki því miður hugsanlegt, að sá uggur, sem þeir kunna nú að bera í brjósti vegna þessa máls, verði strax á næsta sumri að óttalegri staðreynd, - þeirri staðreynd m.a., að erlendur síldveiðifloti geri íslenzka sumarsíldveiði enn aumari en hún hefur nokkurn tíma áður verið eða allt að því eyðileggi hana. En þá er of seint að iðrast. Íslenzk útgerð mun sitja uppi með tjónið af þessum samningi og þá um leið öll þjóðin, en skömmina hljóta þeir, sem gerðu og studdu að framgangi hans.



Herra forseti. Vorið 1958 voru hörð átök í íslenzkum stjórnmálum. Þá riðaði ríkisstj. til falls, svo sem kunnugt er. Þessi átök voru um það, hvort færa ætti út íslenzka fiskveiðilögsögu eða ekki. Vegna þess, að þá var örugg forusta í ríkisstj. landsins og giftusamlega á málum haldið, þá tókst að framkvæma það að færa út landhelgina með reglugerðinni frá því síðast í maí 1958. Þess skulu menn minnast nú, að ef það yrði staðreynd, að 12 mílna fiskveiðilögsaga yrði viðurkennd við Íslandsstrendur, þá er það vegna þess, að vinstri stjórninni tókst 1958 að framkvæma það verk. Það var ekki heldur átakalaust innan þeirrar stjórnar að koma því verki fram. Það mál, sem hér er á ferðinni nú um að semja í sambandi við landhelgi Íslands, er á allt annan veg en þá var ákveðið. En mér segir grunur um það, að rætur þessa máls megi rekja til vordaganna 1958, og ég hef alið þá skoðun með mér, að einmitt þau samtök, sem þá áttu sér stað á milli núverandi stjórnarflokka, hafi verið upphaf að því stjórnarsamstarfi, er síðar hefur orðið, og þetta mál, sem nú er hér til meðferðar, sé meiri tengiliður á milli þessara tveggja flokka en aðra hefur grunað. Enda þótt ég muni sýna fram á það hér á eftir, að þjóðin hefði mátt ætla, að á annan veg yrði niðurstaða þessa máls en nú virðist ætla að verða, þá held ég samt, að það megi rekja ræturnar einmitt til þess, er þá átti sér stað. Og mig langar til að nota þann tíma, sem ég ætla að tala hér á þessum hv. fundi, til þess að ræða nokkuð um framkvæmd málsins. Ég vil í fyrsta lagi minna á það, að íslenzka þjóðin hefur haldið því fram og það með réttu, að þetta mál væri hafið yfir venjulegar flokkadeilur, hér byði þjóðarsómi, hér væri svo mikið undir komið um afkomu þjóðarinnar í heild, að hér mættu ekki flokkasjónarmið ráða, heldur sjónarmið þjóðarinnar í heild. Og þegar farið var að undirbúa reglugerðina 1958, var það gert með þeim hætti, að til verksins var fengin sérstök nefnd, sem allir flokkar áttu fulltrúa í, líka stjórnarandstaðan. Á þetta vil ég minna nú, því að það skýrir betur en margt annað það, sem nú er að gerast. Ég vil líka minna á það, að þegar kom til framkvæmdanna, var farið að þessu máli með fullri gætni. Og eins og okkur bar sem einni af þjóðum Atlantshafsbandalagsins, var bandalagsþjóðum okkar í Atlantshafsbandalaginu tilkynnt, hvað til stæði. Málið var skýrt fyrir þeim þjóðum vorið 1958, og þeim var gerð grein fyrir því, að hverju við stefndum. Þegar ég hlustaði á umr. um þetta mál í hv. Ed. í haust og einnig nú í útvarpsumræðunum um daginn, komu þar fram atriði í sambandi við viðskipti okkar við NATO, sem komu mér mjög ókunnuglega fyrir, því var haldið fram bæði í umr. í haust og einnig í þessum umr., að Hermann Jónasson, þáv. hæstv. forsrh., hefði gjarnan viljað semja við NATO-þjóðirnar, og því hefur verið slegið upp í Alþýðublaðinu: Hermann vildi semja. - Ég leyfi mér að skírskota til hæstv. ráðh. Alþfl., sem þá voru. Ég veit, að þeir muna þessi mál betur. Þeir vita vel, að það, sem við vorum að gera 1958, var það, að við héldum okkur við þá samninga, sem okkur bar sem bandalagsþjóð í Atlantshafsbandalaginu. Þeir vita vel, að við framsóknarmenn vorum fylgismenn þess, að þetta mál yrði kynnt eins og bezt mátti verða. En þeir vita líka vel, að það var enginn maður fjær því að hefja samninga en Hermann Jónasson. Þeir vita ósköp vel, að það var ekki á andstöðu þeirra Alþfl.-ráðherranna, sem það strandaði, að ekki voru teknir upp samningar innan NATO. Þetta er þeim ljóst, og það þýðir ekki að berja sér á brjóst og segja annað nú. Ég verð að segja það við þá hæstv. ráðh., að slíkur málflutningur gerir þá menn, sem honum beita, minni í mínum augum en áður hefur verið, og mér kom það mjög á óvart, þegar ég heyrði þá beita slíkum rökum eða rökleysi. Þeir vita ósköp vel, að það var á andstöðu Framsfl., sem strandaði, að farið væri út í samninga um málið 1958. Þeir vita líka vel, að ef við hefðum gert það, þá hefði málið strandað. Þetta vita þeir manna bezt og eiga ekki að leyfa sér að vera með blekkingar í þessu máli. Það er haldlaust í alla staði. Eins og ég drap á áðan, tókst svo giftusamlega til fyrir forustu Framsfl., að útfærslan var gerð. Og það kostaði mikil átök. Það muna það allir, eins og ég drap á í upphafi máls míns, sem þessum málum voru kunnugir þá, að ríkisstj. riðaði til falls. En vegna hvers riðaði hún til falls? Það var af því, að Alþfl. var að bila, og hann fékkst ekki til þess að standa að framkvæmd verksins, fyrr en honum var ljóst, að það gæti kostað kosningar, ef stjórnin félli þá. Það vildi hann forðast, og þess vegna var hann með hangandi hendi fylgismaður málsins. Sjálfstfl., sem einnig hafði verið kvaddur til ráða um þetta mál, gaf yfirlýsingu hinn 21. maí 1958, og niðurlag hennar er þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Sjálfstfl. getur ekki fallizt á þessa ákvörðun Framsfl., sumpart vegna efniságreinings og sumpart vegna ágreinings um málsmeðferðina.“ Þegar ákvörðun hafði verið tekin um útfærslu landhelginnar, þá gerðist það ekki, að þjóðin stæði einhuga að málinu, heldur gerðist það, að allt sumarið 1958 og fram til 1. sept. var haldið uppi í Morgunblaðinu alls konar áróðri gegn íslenzkri fiskveiðilögsögu. Það var hvað eftir annað verið að skýra frá því, sem í erlendum blöðum stæði um þetta, og þeirra málstaður var næstum því gerður að málstað Morgunblaðsins. Þeir Morgunblaðsmenn sýndu ekki sumarið 1958, að þeir væru fylgismenn útfærslunnar. Það var síður en svo, því að allur þeirra blaðakostur var notaður í gagnstæða átt. Og það var ekki fyrr en þeim var fullkomlega ljóst, að þjóðin stóð einhuga um málið, að þeir breyttu um stefnu, og eftir að þeim á Akranesi hafði tekizt fyrir ötula forustu Péturs Ottesens að koma samþykktinni um málið inn í Morgunblaðið síðustu dagana í ágúst, var skipt um stefnu hjá Morgunblaðsmönnum. Hollusta þeirra við málið var ekki fyrr en á síðustu stundu. Þegar þeir töldu, að þeir væru búnir að tapa málinu, þjóðin mundi sameinast um það, þá snerust þeir einnig með því. En allt sumarið var vitnað í gagnstæða átt. Hver eru nú áhrifin af því, að þessari stefnu var haldið uppi í Morgunblaðinu 1958 og sama veila kom fram hjá Alþfl., þegar málið var afgreitt? Það orkar ekki tvímælis, að það var fylgzt með þessu máli á erlendum vettvangi. Bretinn vissi vel, hvað var að gerast á Íslandi, og honum varð þá ljóst, að það var ekki fullkomin eining um málið í fremstu röðum íslenzkra stjórnmálamanna. Ekki orkar það heldur tvímælis, að framkoma Alþfl. í ríkisstj. og Morgunblaðsins sumarið 1958 varð til þess, að Bretinn leyfði sér að senda hingað sín herskip. Ef þeim hefði verið það fullkomlega ljóst, að hér yrði aldrei slakað á, hér yrði aldrei um neina samninga að ræða, þá hefðu þeir ekki farið út í það ævintýri. En þeir hugsuðu sem svo: Þeir menn, sem eru þessu raunverulega andstæðir, geta komið til valda síðar, og þá heppnast okkur leikurinn. Þess vegna er óhætt að fullyrða, að einmitt framkoma Alþfl. í ríkisstj. og Morgunblaðsins 1958 varð til þess að bjóða Bretunum heim. Þessu á þjóðin einnig að muna eftir í dag. Þá hefur nokkuð verið um það rætt, hvort Bretinn hefði getað haldið því áfram að vera í þessu stríði við okkur. Það hefur verið á það bent, að aflaleysi brezku togaranna var svo mikið, að það var vonlaust að halda áfram þeirri útgerð, sem þeir hafa rekið hér við strendur Íslands, síðan útfærslan var gerð. Það var ekki heldur formandi að ætla sér að stunda útgerð við Ísland án þess að eiga þess kost að geta komizt í landvar á Íslandi. Þeir vetur, sem liðnir eru, síðan útfærslan var gerð, hafa verið óvenju mildir. En ef íslenzkur vetur hefði sýnt sig í þeim ham, sem hann getur orðið, þá hefði það ekki verið formandi fyrir nokkurt skip að geta ekki í höfn komizt, enda vissu hinir brezku það, að þeir gátu ekki haldið þessu áfram og urðu að finna leiðir til þess að koma sér út úr sínum eigin vanda. Þá var það líka vitanlegt, að það var mikil gagnrýni á aðstoðinni við brezku togarana helma í Bretlandi. Þetta var mikill kostnaður, sem brezka þjóðin varð að leggja á sig vegna útgerðarinnar við Ísland, og það var gífurleg gagnrýni á því. Þess vegna stóð brezka þjóðin ekki samstæð um þetta, og þessi gagnrýni hafði farið vaxandi. En það, sem Bretum reið á, var að halda áfram, þangað til sú von rættist, að hér á landi fyndust Íslendingar, sem vildu aðstoða þá. Það var það, sem þeir kepptu að, og það virðist þeim nú ætla að takast. Það hefur komið fram í þessum umr., að það sé rétt á þessu stigi málsins að semja við Bretann, þó að það hafi hins vegar sýnt sig, að hann var búinn að tapa þessu stríði, sem hann hafði háð hér. Mér þykir því rétt að víkja nokkuð að því, hvort íslenzka þjóðin gat vænzt þess vegna þeirra yfirlýsinga, sem stjórnmálaflokkarnir hefðu gefið í þessu máli, að samið yrði við Breta, og hver er ástæðan fyrir því, að sérstaklega er samið við Breta. Það hefur verið spurt um það í umr. um þetta mál, á hvaða réttargrundvelli ætti að gera samninga, ef samningar yrðu gerðir. Í sambandi við Genfarráðstefnuna í vor sagði Morgunblaðið frá því, þegar till. Bandaríkjamanna o.fl. var felld þar á atkv. Íslands, að hinum sögulega órétti hefði verið bægt frá. Það var því ekki hægt að ætla, að þessi sögulegi óréttur yrði til þess að skapa grundvöll handa Íslendingum til þess að semja við Breta. Hvaða ástæða var líka til þess að semja við Breta eina um íslenzka landhelgi, en ekki aðrar þjóðir? Í þessu sambandi ber fyrst að minna á það, að Íslenzka þjóðin hefur haldið því fram í öllum umr. um landhelgismálið, að hún hefði ekki við neina að semja, þetta væri innanríkismál, en ekki utanríkismál, svo að hún þyrfti ekki að semja við aðrar þjóðir um það. Hún hefði rétt til einhliða ákvörðunar í málinu og við þann rétt mundi hún halda sig. Hér var því ekki um lítið atriði að ræða. Nú er verið með samningum að þverbrjóta þessar yfirlýsingar. Á hvaða réttargrundvelli fara svo þessir samningar fram? Ég sé ekki, að grundvöllurinn sé neinn annar en að virða rétt hins sterka. Hinum sterka og ósvífna á að gefa meiri rétt en hinum, sem skikkanlega fara að. Það er það, sem hér er að gerast þessa dagana, það er réttur hins sterka og ósvífna, sem á að virða umfram aðra. Hæstv. dómsmrh. vék að því hér áðan, að það, sem hér væri verið að gera, væri að framkvæma þáltill. frá 1959. Það mun ekki hafa verið skilningur þjóðarinnar, að sú till. skapaði nokkrum rétt til þess að vera með undanslátt í landhelgismálinu. Það var skilningur íslenzku þjóðarinnar, þó að eigi samkvæmt klókri lögfræði að skýra þetta á annan veg nú, að hér væri girt fyrir það, að nokkur undansláttur gæti átt sér stað, og þegar hæstv. núverandi ríkisstj. komst til valda, lýsti hún þessu yfir 20. nóv., daginn sem hún tók við völdum, í sambandi við landhelgismálið: „Þá þykir ríkisstj. rétt að taka fram, að stefna hennar í landhelgismálinu er óbreytt eins og hún kemur fram í samþykkt Alþ. 5. maí 1959.“ Þetta hefur öll íslenzka þjóðin skilið á þann veg, að um engan undanslátt gæti verið að ræða, og í kosningunum bæði vorið og haustið 1959 þótti það svo fráleitt að ætla það nokkrum frambjóðanda, að hann væri til viðtals um samninga við Breta um undanslátt í landhelgismálinu, að slíkt þótti ekki svaravert. Þessu var margyfirlýst á öllum þeim framboðsfundum, sem ég tók þátt í, og núverandi stjórnarliðar voru þar ekki eftirbátar annarra frambjóðenda um stár orð og miklar yfirlýsingar. En þessar yfirlýsingar eru ekki þær einu yfirlýsingar, sem gefnar hafa verið í þessu máli, og mig langar til þess að minna á nokkrar, til þess að við getum áttað okkur á því, hvort það var ástæða til að ætla, að út í samninga yrði farið nú. Það er líka nauðsynlegt, að við gerum okkur grein fyrir þessum yfirlýsingum, þegar við eigum að fara að standa frammi fyrir þeim yfirlýsingum, sem nú er verið að gefa í sambandi við þann samning, sem hér á að fara að staðfesta. Þann 8. apríl s.l. fór hæstv. sjútvmrh., Emil Jónsson, með utanríkismál í fjarveru hæstv. utanrrh., Guðmundar Í. Guðmundssonar. Þá sagði hann, hæstv. ráðh. Emil Jónsson, m.a. þetta - með leyfi hæstv. forseta - hér á hv. Alþ.: „ Ríkisstj. er öll sammála um, að halda beri fast á þeirri stefnu, sem mörkuð hefur verið af fulltrúum Íslands í Genf, þ.e. undansláttarlausri kröfu um 12 mílna fiskveiðilögsögu, og enn fremur, að möguleika verði haldið opnum um frekari stækkun fiskveiðilögsögunnar.“ Þann 28. apríl s.l. sagði hæstv. forsrh. þetta m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef ekkert umboð frá neinum í þessu þjóðfélagi til að afsala Íslandi 12 mílna fiskveiðilandhelgi.“ Og hann talaði um fátæka mannsins eins lamb, sem hann hefði ekkert umboð til þess að fórna og þaðan af síður nokkurn vilja. Það hafa fleiri yfirlýsingar verið gefnar, sem bentu til þess, að ekki væri gert ráð fyrir, að samningar yrðu gerðir. Hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, skýrði frá Genfarráðstefnunni 7. maí og sagði þá m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Við miðuðum allt okkar starf að því að tryggja 12 mílna fiskveiðilögsögu og standa gegn öllu, sem skemmra gengur. Við munum berjast gegn öllum frádrætti, hverju nafni sem nefnist, tímatakmörkunum eða öðru, - gegn öllu, sem veitir öðrum þjóðum fiskveiðiréttindi innan 12 mílna við Ísland. “ Haldið þið, hv. alþm., að þær yfirlýsingar, sem hæstv. utanrrh. er að gefa þingi nú og þjóðinni um það, hvernig fari um samninginn, sem hann er að gera nú við brezku ríkisstj., hvernig fari um framkvæmd á honum eða að hann verði ekki framlengdur á neinn veg, - haldið þið, að sú yfirlýsing sé meira virði en þessi? Er ekki þessi yfirlýsing nægjanleg til þess, að fólk með skikkanlega dómgreind og venjuleg viðhorf í málefnum skilji þetta sem algerða neitun? Ég er sannfærður um það, að íslenzka þjóðin skilur svo, að þegar slíkar yfirlýsingar eru gefnar, þá muni ekki sömu aðilar, áður en ár er liðið, vera búnir að kokrenna yfirlýsingu sinni, eins og ekkert hefði gerzt. Það þarf meira en vítt kok til þess, að svo sé gert. En það er einmitt þetta, sem hæstv. ríkisstj. er að gera og gefur þá út nýjar yfirlýsingar um framkvæmdina á því, sem hún er að semja um. En þær yfirlýsingar munu ekki reynast haldmiklar fyrir núverandi ríkisstj. Það er ekki hægt að halda áfram endalausum blekkingum. Það er skilið, fyrr en skellur í tönnum. Það var ekki ástæða til að ætla, að til samninga yrði farið eftir allar þessar yfirlýsingar, og fram eftir öllu sumri var verið að gefa yfirlýsingar um það, að samningar við Breta kæmu ekki til greina. En hvað hefur skeð? Þann 10. ágúst var gefin út tilkynning um það, að ekki væri verið að semja við Breta. Nei, nei, það var nú eitthvað annað. Það var bara verið að tala við mennina til þess að sýna þeim eðlilega kurteisi. Árangurinn af samtölunum birtist í þingskjalinu, sem við erum nú að ræða um. En hvað gerðist? Það gerðist fleira en það eitt, að tekin voru upp samtöl við Breta um landhelgismálið, þegar þeir samningar voru hafnir. Það gerðist það, að nú var ekki verið að hugsa um einingu þjóðarinnar, það var ekki verið að bjóða stjórnarandstöðunni að taka þátt í þessum samningum. Nú koma þeir hæstv. stjórnarsinnar og básúna mikið yfir því, hvílíkt ábyrgðarleysi sé hjá þessari stjórnarandstöðu, alltaf sé hún á móti málum. En þeir eru ekki að skýra frá því, hvaða rétt þeir gefa stjórnarandstöðunni. Þeir eru ekki að skýra frá því, að þegar þeir hófu þessa samninga, þá voru þeir ekki að leita eftir því við stjórnarandstöðuna, að hún ræddi málið líka og kynnti sér það, ef það mætti leiða til þess, að eining yrði um málið. Það var eitthvað annað. Það var engin tilraun gerð til þess að ná samstöðu um málið, heldur er stjórnarandstaðan fyrirlitin, og svo er blásið á hana á eftir um það, að hún vilji enga samvinnu eiga um neitt mál. Það gat verið eðlilegt, að stjórnarsinnum væri það ljóst, að um þetta mál fengju þeir ekki samstöðu. En þeirra verknaður var hinn sami, því að það var engin tilraun gerð til þess að halda þeirri einingu, sem alltaf hefur verið í landhelgismálinu til þessa. Áður en ég vík að þeim samningum, sem hér hafa raunverulega verið gerðir, - vil ég víkja nokkuð að því, sem Alþýðublaðið hefur mjög rætt um þessa síðustu daga, þ.e. um vestræna samvinnu. Þeir hafa rætt mikið um það, að við framsóknarmenn værum ekki góðir í hinni vestrænu samvinnu, við sætum þar á svikráðum. Og þá gáfu þeir auðvitað sínar eðlilegu skýringar á því. Í þessu sambandi vil ég minna á það, að þegar landhelgismálið var í okkar höndum, eins og ég benti á áðan, þá héldum við alla okkar samninga við vestrænar þjóðir um meðferð málsins, við sýndum þeim á engan hátt nein svik eða nein brigðmæli í sambandi við það. Við höfum aldrei brugðizt vestrænni samvinnu, þegar á það hefur reynt. En það er eitt, sem við virðum meira en vestræna samvinnu, það er okkar eigið mál. Það getur vel verið, að ritstjóri Alþýðublaðsins sé þannig settur, að hann þurfi að meta meira vestræna samvinnu en hagsmuni landa sinna, og þess vegna á hann eina skýringu til: Framsóknarmenn meta ekki vestræna samvinnu, þeir þurfa að taka tillit til hinnar austrænu. - Það eitt getur þessi ritstjóri Alþýðublaðsins, hv. 5. þm. Vesturl., skilið, að þeir, sem ekki snúa til vesturs, þeir verða að snúa til austurs. En að meta málefni íslenzku þjóðarinnar meira en tillit til vestrænnar samvinnu eða austrænnar, það er ofar skilningi hans. Var það framlag til vestrænnar samvinnu, sem Bretinn lagði fram, þegar hann fór með herskip sín inn í íslenzka landhelgi? Var það til þess að tryggja hana? Nei, Bretinn leit fyrst og fremst á sína hagsmuni og mat þá meira. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að það er ekki framlag til vestrænnar samvinnu að ganga á hagsmuni íslenzku þjóðarinnar. Því aðeins verður vestræn samvinna hér með eðlilegum hætti, að við metum málefni íslenzku þjóðarinnar meira, og það þýðir ekki. hvorki fyrir utanrrh. né aðra, að brosa að slíku. Þeir munu sanna það, að íslenzka þjóðin metur þá mest, sem meta hennar hagsmuni umfram það að fá vinskap hjá þeim, sem þeir halda að séu sér æðri. Þess vegna er það ekki til stuðnings vestrænni samvinnu að bregðast málstað sinnar eigin þjóðar í þeirri von, að þeir ávinni sér vinskap herraþjóða. En þeir munu sanna það, að það er ekki virðing, sem þeir njóta hjá öðrum, er sýna undanlátssemi í málefnum sinnar eigin þjóðar. Þá kem ég nokkuð að sjálfum samningnum, sem hér á að fara að gera og að vísu er búið að ræða hér allmikið. Ég ætla mér ekki þann hlut að fara út í lögskýringar þær, sem hæstv. dómsmrh. var með hér áðan eða þeir hæstv. ráðherrar, sem eru í lögum lærðir og prófessorar, - hafa verið það a.m.k. tveir hæstv. ráðh. En út af fyrsta atriðinu vil ég þó segja þetta: Hæstv. dómsmrh. sagði hér áðan, þegar hann áréttaði það, sem hann sagði í útvarpsræðu sinni. að fyrsta atriðið væri samkvæmt íslenzka textanum svo skýr viðurkenning á landhelginni sem á yrði kosið. „Þetta er svo skýr viðurkenning sem á verður kosið,“ sagði hæstv. ráðh. En svo segir hann síðast í sinni ræðu, eftir að hann er búinn að lesa upp álitið frá lagaprófessorunum við háskólann, að enski textinn gefi meiri rétt en sá íslenzki. Ég verð að segja það, að mig skortir skilning til þess að skilja það, að þegar ákvæðið er svo skýrt og viðurkenningin svo afdráttarlaus sem á verður kosið, þá sé hægt að koma með fyllri skýringu. Þeir gera það, sem í lögum eru lærðir, klókir að útskýra lög, en haldgott er þetta ekki. Svo kemur hæstv. fjmrh., sem er líka fyrrverandi lagaprófessor, og hann segir þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Ég ætla, að það verði ekki vefengt með réttu, að þessi yfirlýsing Breta muni af Sameinuðu þjóðunum og alþjóðadómstólnum metin jafngild viðurkenningu berum orðum.“ - Ég ætla, að það verði ekki vefengt. - Einhvern tíma mundi maður segja, að hér væru leiðirnar opnar til þeirrar strandarinnar, sem bezt væri að fara í það og það skiptið. Það er fleira, sem gefur ástæðu til að vera dálítið varkár gagnvart þessu atriði, þó að hæstv. dómsmrh. léti í ljós þá skoðun, að það væri ótrúlegt, að þm. skyldu vera að gagnrýna þetta. Hæstv. utanrrh. fórust um það, að samningarnir yrðu nú haldnir og Bretar mundu fara eftir þrjú ár, orð á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. Íslands hefur í höndum yfirlýsingu Bretlands um, að ekki verði farið fram á framlengingu heimildarinnar til veiða innan 12 mílna í lok þriggja ára tímabilsins.“ Ég tók það fram áðan, að þjóðin mundi nú taka yfirlýsingu frá hæstv. ráðh. með nokkurri varúð, og færði fyrir því rök, að það væri fullkomin ástæða til þess. Nú langar mig að spyrja hæstv. ráðh.: Ef það er allt afdráttarlaust, að 12 mílna reglan er viðurkennd, Bretar gera milliríkjasamning um þrjú ár, er þá nokkur ástæða til að vera að gera nokkurn undirsamning? Hvern er hæstv. ráðh. að vefengja hér? Ef viðurkenning á 12 mílna reglunni er alveg ótvíræð, þá léti sá ráðh., sem færi með dómsmálin, hreinsa landhelgina, ef þeir brezku væru með mótþróa. Ég verð að segja það, að ég lít á þessa yfirlýsingu hæstv. ráðh. sem viðurkenningu á því, að hann er ekki eins sannfærður um ákvæði þessa samnings og hann vill vera láta, enda er það deginum ljósara, að ef þessi undirsamningur væri gerður, sem við skulum nú ætla, þó að yfirlýsingar hæstv. ráðh. hafi getað breytzt, hvaða gildi hefur hann gagnvart síðari ríkisstjórnum í Bretlandi? Er nokkur ástæða til að vera með sérsamning? Er ekki eðlilegast, að það fylgi þessum samningi? Þess vegna finnst mér, að þarna sé líka fólgin viðurkenning hæstv. ríkisstj. á því, að samningurinn, sem hún býðst til að gera við Bretland, er ekki eins pottþéttur og þeir vilja vera láta hér í umr. Ég verð að segja, að það kom mér nokkuð á óvart, af því að ég tel hæstv. ráðh. laginn að leggja mál fyrir, að þessi veila skyldi koma fram í hans ræðu, því að veila er það og ekkert annað. Hæstv. ríkisstj. mun halda því fram, að þetta sé ekki svo hættulegt, sem um sé verið að semja. Í fyrsta lagi vil ég endurtaka það, sem ég benti á hér áðan, að samningarnir eru mál út af fyrir sig, þar sem það hefur verið regla íslenzkra stjórnvalda og íslenzku þjóðarinnar, að um landhelgi Íslands ætti ekki að semja. Þess vegna er hér verið að fara inn á nýja braut, sem auðvitað á eftir að draga dilk á eftir sér. Og ég vil líka í því sambandi minna á, hvort það hafi verið ástæða fyrir okkur að ætla, að samningarnir, sem hér eru núna á ferðinni, væru komnir á það stig, sem þeir nú eru. Í því sambandi vil ég minna á það, að hér á hv. Alþ. var utanrrh. spurður um þessa samninga 6. febr. s.l. Hann svaraði þá fsp. Þar skýrir hæstv. ráðh. frá því, að þegar hann fór til Parísar í des., þá hefði hann bæði þar og í London átt viðræður við brezka utanrrh. Svo bætir hann við orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Í þessum viðræðum kom ekki fram nein till. eða neitt tilboð af Íslands hálfu um lausn málsins, og við höfum ekki heldur síðar sett fram neina slíka till.“ Ég las hins vegar í Alþýðublaðinu „Um helgina“ eftir ritstjórann, að það hefði verið gengið frá þessu máli fyrir nokkrum mánuðum. Það hefðu verið einhverjir toppmenn, sem hefðu fengið að vita, hvað hér var að gerast. En hér á hv. Alþ. er því haldið fram 6. febr., að það sé engin till. og ekkert tilboð komið fram í þessu máli. En 28. febr. er lagt hér fram á hv. Alþ. tilboð frá utanrrh. Íslands til brezku stjórnarinnar. Trúi nú þeir, sem trúa vilja, að málið hafi verið á því stigi, að ekkert hafi verið farið að gera, ekkert tilboð, engin till. komin fram 6. febr., enda segir ritstjóri Alþýðublaðsins, sem að vísu má ekki trúa nema varlega, að það hafi verið búið að fást við þetta mál í marga mánuði. En ég segi: Þegar svona er að farið, höfum við þá ekki rétt til þess að álita, að það geti verið eitthvað fleira en till., sem hæstv. utanrrh. sagði frá, sem væri í fórum hæstv. ríkisstj. um þetta mál og ekki mætti skýra frá nema einhverjum toppmönnum? Svo lesum við síðar í Alþýðublaðinu, að það hafi verið í fórum ríkisstj. fleira um þetta mál en þá var skýrt frá, þegar málið var til meðferðar á Alþ., en það hafi ekki verið gerlegt að skýra frá því vegna stjórnarandstöðunnar. Ég verð að segja það sem mína skoðun, að þegar þannig er á málum haldið, þá mun ég hafa alla varasemi um að leggja trúnað á málflutning þeirra manna, sem þannig eru sannir að sök. Þá er því haldið fram í sambandi við þennan samning, að þetta sé ekki mikið, sem þurfi að fórna. Það er tekið til að reikna út, hvað það sé langur tími fyrir þessu og þessu svæði, og er þá venjulega miðað við kjördæmi, og t.d. eru mínu kjördæmi ætlaðir 9 mánuðir í allt, að ég hygg, samkvæmt því samkomulagi, sem hér á að gera. En hvað er hér á ferðinni? Það er verið að afhenda Bretunum viss svæði. Ég dreg mjög í efa, að það muni reynast happadrýgra að láta þá fá viss svæði heldur en landhelgin væri öll opnuð að sex mílum. Þessi svæði, sem þeim eru ofhent, eru miðuð við það, að þeir séu þar, þegar mesta veiðin er. Það á að afhenda með þessum samningi netasvæði Breiðafjarðarbátanna, einmitt á þeim tíma, sem þeir eru þar með sín net. Það mun sýna sig, að þetta mun reynast eins og færikvíarnar. Þar voru blettirnir notaðir alveg út í æsar, áður en farið var á þann næsta. Það mun líka sýna sig í framkvæmdinni, að Bretarnir líta á þessi svæði sem sína eign, sem öðrum sé ekki heimill aðgangur að. Þess vegna mun þessi framkvæmd sízt verða til þess að gera málið betra, enda mun hún miðuð við það, sem Bretarnir sjálfir óskuðu, og þau svæði undanskilin, sem þeir kærðu sig ekkert um. Hraunin í Breiðafirði, sem ekki er hægt að fara með botnvörpu yfir, þau eru ekki ætluð Bretunum, enda þýðingarlaus. Á svæðum Bretanna mun því verða um ofveiði að ræða, og gæti það leitt til landauðnar. Þá hefur hæstv. ríkisstj. mjög verið að guma af því, að henni hafi tekizt að fá Bretana til þess að afhenda okkur útfærslu á grunnlínunum og beri að þakka það. Bezta sönnunin fyrir þessu máli er spurning konunnar á Selfossi, sem spurði um það, hvort Bretinn ætti Selvogsbanka. Það þótti ekki rétt að þinglýsa hann Bretum. Þá segja þessir hæstv. ráðh.: Ef vinstri stjórnin gat gert þetta 1958, hvers vegna stóð þá á henni að taka grunnlínurnar með, þegar færð var út landhelgin? Þeir hafa að vísu ekki talað mikið um þetta, hæstv. ráðh. Alþfl., enda væri það að fara aftan að siðunum, ef þeir bættu því nú ofan á annað að fara að deila á aðra fyrir að hafa ekki tekið grunnlínupunktana með í sambandi við útfærsluna 1958. Hverjir voru það, sem heyktust á því máli eins og öðru, nema þeir? En ef þið hafið haft réttinn, því notuðuð þið hann ekki? Ég vil í þessu sambandi minna á það, að bóndinn, sem tekur mýri að vori og ræktar hana, á hana alveg eins í haust, þó að hann hafi ekki notað hana fyrr. Þess vegna hefur það verið, að okkar umráðaréttur yfir þessu svæði er jafn, þótt við höfum ekki notað hann fyrr. Það er engin sönnun þess, að við eigum ekki yfirráðin yfir svæðinu, þó að við höfum ekki notað það fyrr. Við vitum það ósköp vel, að við höfum fært landhelgina út í áföngum, og það mætti segja með sama rétti: Af hverju var ekki fært út í 12 mílur 1952? Af hverju? Það var af því, að það var talið hyggilegt, að fara ekki lengra þá. Þetta vita þeir, sem vilja vita, og það er ekki af ókunnugleika, að svo er spurt nú, heldur af hinu, að það er gerð tilraun til þess að blekkja í þessu sem öðru. Þess vegna er það engin sönnun fyrir því, að við höfum ekki haft yfirráðin yfir grunnlínupunktum, þó að við höfum ekki notað þá fyrr. En það, sem við gerum nú í leiðinni, er það, að við erum að afsala okkur rétti til þess að nota okkur þó útfærslu á grunnlínum, sem við höfum rétt til að framkvæma, áður en þessi samningur er gerður. Það er það, sem við erum að gera, og ættu hæstv. stjórnarliðar að hafa það í huga. Við erum að afsala okkur rétti, sem við höfum, en ekki að vinna rétt. Þá hefur allmiklum tíma verið eytt í að ræða um það ákvæði samningsins, sem almennt er talið hættulegast, og það er viðvíkjandi framtíðinni. Ég verð að segja það sem mína skoðun, að ég tel, að við værum ekki komnir út í 12 mílur núna með okkar fiskveiðilögsögu, ef við hefðum orðið að sækja undir alþjóðadómstól, því að það vita þeir, sem vilja vita, að einmitt vegna þeirra átaka, sem hafa orðið á milli okkar og Breta í þessu máli, hefur málinu sjálfu fleygt fram. Þess vegna er ég sannfærður um það, að við værum ekki búnir að fá dóm fyrir neinum 12 mílum nú. En út af Haagdómstólnum, sem nú er svo mjög á loft haldið og ágæti hans og ég ætla ekki að ræða, því að því máli voru gerð svo góð skil í dag af hv. 7. þm. Reykv., að ég hef enga kunnáttu til þess að bæta þar neinu við, vil ég minna á það, að það hefur verið fyrr gagnrýnt og talið orka tvímælis, hvort við ættum að leita til þess dómstóls. Og þegar menn eru nú að virða fyrir sér, hvort Bretinn haldi sína samninga, þegar þeir eru útrunnir, þó að þeir væru pottþéttir, þá er gott að hafa það í huga, að samningurinn, sem danska stjórnin gerði við þá, rann út og honum var sagt upp á löglegan hátt, og við tókum til okkar ráða eftir það. En hvað gerði Bretinn? Hann sagði ekki: Þetta er allt í lagi, því að við erum búnir að fá okkar samningi fullnægt, eins og til stóð. - Nei, hann ætlaði að reyna að svelta okkur inni. Þá áttum við í deilu, og þá var rætt um Haagdómstólinn í því máli. Þann 7. júní 1953 flutti núv. hæstv. forsrh., sem þá var sjútvmrh., ræðu á sjómannadaginn hér í Reykjavík. Þann dag mun hann hafa verið gerður að „heiðurssjómanni“ Íslands. Þá sagði hæstv. forsrh. í sambandi við Haagdómstólinn þetta m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Hvers vegna skyldu Íslendingar líka vera að leita uppi einhverja þá aðila, Haagdómstólinn eða aðra, sem kynnu að vefengja gerðir Íslendinga, og kosta til þess bæði fé og fyrirhöfn?“ Það er ekki nýtt í dag, að menn hafi skiptar skoðanir á ágæti þessa dómstóls. Hæstv. forsrh. sagði þetta einmitt um þetta mál, um Haagdómstólinn, 1953. Þess vegna þarf engan að undra, þó að menn séu gagnrýnandi á það, þegar á að afhenda þessum dómstóli alla möguleika til frekari útfærslu á landhelgi Íslands. Ekki sízt eigum við að gjalda þar varhug við, þegar það er haft í huga, að við eigum raunverulega okkar þjóðartilveru undir því að hafa þessi yfirráð. Nú munu menn hugsa: Hvers vegna er nú verið að þessu, ef þetta er eins slæmt og þið stjórnarandstæðingar viljið vera láta? Leynist ekki hér einhver betri hlutur í þessum samningi en þið viljið eða teljið að sé? Ég vil nú svara þessu með því að benda á þær yfirlýsingar, sem ég las hér áðan um allar fullyrðingarnar um, að ekki yrði samið í þessu máli, og hafa stjórnarsinnar ekki verið neinir eftirbátar um það. Af hverju voru stjórnarliðar með þessa svardaga gegn samningum, ef þeir voru svo góðir sem nú er ætlað? Svari þeir, sem svara vilja. En ég vil einnig minna á það, sem ég gat um hér í upphafi máls míns, að óheilindi komu fram í þessu máli þegar í upphafi. Það var ekki fyrr en þjóðareiningin var svo sterk, að ekki þótti gerlegt að láta sjást í úlfshárin undir sauðargærunni, að skipt var um skoðun og breytt um stefnu í þessu máli. Hins vegar sagði ég það líka í upphafi míns máls, að þetta mundi hafa verið meiri tengiliður í samstarfi stjórnarflokkanna en almennt hefði verið gerð grein fyrir. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að ræða það, hvers vegna það er, að þessir flokkar hafa setið á svikráðum um málið. Það má ætla, að þeirra hugsunarháttur gagnvart erlendum þjóðum, voldugum og sterkum þjóðum, sé þannig, að þeir treysti sér ekki eða hafi ekki þrek til þess að halda uppi andstöðu við þær. En mig langar líka til þess að spyrja um eitt: Þann 24. ágúst 1958 héldu þeir sjálfstæðismenn mikla samkomu uppi í Ölver í Hafnarskógi. Pétur Benediktsson bankastjóri var þar aðalræðumaður samkomunnar, og var ræða hans birt í Morgunblaðinu. Það kenndi margra grasa í þessari ræðu, og þar sagði bankastjórinn frá því, að Alþfl. hefði verið svínbeygður í málinu. En hann sagði fleira. Hann sagði þetta m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er auðséð á erlendum fréttaskeytum, að víða hefur sama spurningin vaknað: Hvað kostar það margar millj. dollara að fá íslenzku ríkisstj. til þess að renna þessum kröfum niður?“ Það segir svo gamalt máltæki: Eins og þú heilsar öðrum, ávarpa aðrir þig. Og nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj., því að hún er að renna bitanum niður: fylgja bitanum dollarar og pund, eða hvað var það, sem gerði það að verkum, að þið rennið honum niður? Það er nokkur ástæða til að ætla, að hér liggi ekki allt ljóst fyrir. Hvað veldur? Ég hef hér í ræðu minni að framan drepið nokkuð á sögu þessa máls og þau atriði, sem hér eru að gerast. En ég vil í lok hennar minna á helztu atriðin, sem nú eru að gerast í landhelgismálinu. Í fyrsta lagi þetta: Samningar um íslenzka landhelgi hafa aldrei fyrr verið gerðir af íslenzkum aðilum. Allar aðgerðir okkar í landhelgismálinu hafa verið útfærsla og meiri landhelgi. Nú er hins vegar verið að færa landhelgina inn. Ein þjóð hefur sýnt okkur ofbeldi, og henni er nú boðið upp á samninga. Ofbeldisþjóðin hafði tapað. Smán og hugleysi íslenzku ríkisstjórnarinnar leysir hana nú af hólmi og skapar henni sigur í málinu. Margendurteknar yfirlýsingar íslenzkra stjórnvalda og þjóðarinnar um, að aldrei yrðu gerðir samningar í landhelgismálinu, eru að engu hafðar. Árangurinn af þessum samningum, ef gerðir verða, verður þessi: 1) Ofbeldinu er boðið heim í framtíðinni. 2) Virðingarleysi fyrir heigulshætti þjóðarinnar verður algert hjá öðrum þjóðum. Frekari leiðum til útfærslu í landhelgismálum með einhliða ákvörðun íslendinga er lokað. Ríkisstj., sem þannig heldur á málum þjóðar sinnar, mun ekki heldur uppskera virðingu hennar. Ég drap á það hér í ræðu minni áðan, að við hefðum fyrr átt í deilum við Breta út af íslenzkri landhelgi. Ég vitnaði þá í ræðu hæstv. núv. forsrh. (ÓTh), sem hann flutti á sjómannadaginn 7. júní. Og ég ætla nú að lokum að vitna einnig í þá ræðu. Þar er hæstv. ráðh. að skýra frá viðræðum sínum við brezk stjórnarvöld um landhelgismálið, og þar segir hann orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Og að lokum: Í viðræðunum, er ég átti um síðustu áramót við stjórn Bretlands, tók ég fram, að hvorki núv. ríkisstj. Íslands né nein önnur vildi víkja í þessu máli. Það gæti heldur engin íslenzk ríkisstjórn gert, þó að hún vildi. Sú stjórn, sem það reyndi, yrði ekki lengur ríkisstj. Íslands. Hún yrði að láta sér nægja að vera fyrrverandi ríkisstjórn.“ Og það er skoðun mín og trú, að þannig muni einnig fara fyrir þessari hæstv. ríkisstj., að hún sanni það, að sú stjórn, sem lætur sér sæma að vera með undanlátssemi í landhelgismálinu, verði að sætta sig við það að vera fyrrv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Mér er kunnugt um, að hæstv. forsrh. er ekki viðstaddur í húsinu, þannig að ég tel ekki ástæðu til þess að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann geri ráðstafanir til að hann mæti. En hins vegar er mér kunnugt um, að hæstv. utanrrh. var hér í húsinu rétt áðan, og vildi ég leyfa mér að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann gerði ráðstafanir til þess, að hann verði hér, á meðan ég flyt ræðu mína. 
             Þegar rætt er um þáltill. þá, sem hér er til umr., er nauðsynlegt, að höfð sé í huga sú grundvallarstaðreynd, að engin þjóð í heiminum á lífsafkomu sína jafnmikið undir sjávarafla og sú íslenzka. Sem dæmi þessa nefni ég, að sjávarafli nemur á s.l. ári um 92% af heildarútflutningi landsmanna, en einungis um 7% af heildarútflutningi Norðmanna, sem þó stunda miklar fiskveiðar. Þessi staðreynd leiðir til þess, að Íslendingar geta ekki og mega ekki sætta sig við minni rétt um víðáttu fiskveiðilandhelginnar en aðrar þjóðir, sem minna eiga undir fiskveiðum en við, hafa tekið sér og haldið áreitnislítið. Þessi hefur líka verið skoðun allra íslenzkra stjórnmálamanna til þessa og aðgerðir þeirra í landhelgismálinu miðazt við það. Setning laga nr. 44 frá 5. apríl 1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, er ljósasta dæmið um þetta. Í þeim lögum er því slegið föstu. að sjútvmrh. skuli með reglugerð ákvarða takmörkun verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skuli háðar íslenzkum reglum og eftirliti. Alþingi og ríkisstjórnir hafa ætíð túlkað ákvæði laganna svo. að þeim væri heimil einhliða útfærsla fiskveiðimarkanna og réttur þjóðarinnar að þessu leyti gagnvart öðrum þjóðum takmarkaðist af því einu, að aðgerðirnar brytu ekki í bága við milliríkjasamninga um þessi mál, sem Ísland er aðili að á hverjum tíma, eins og segir í 2. gr. landgrunnslaganna. Þessari takmörkun til viðbótar mundi ég vilja telja viðurkenndar alþjóðareglur um víðáttu fiskveiðilögsögu, enda þótt það sé ekki tekið fram berum orðum í landgrunnslögunum. Síðan landgrunnslögin voru sett, hafa íslenzk stjórnvöld framkvæmt þrjár friðunaraðgerðir á grundvelli þeirra og allar með einhliða aðgerðum Íslendinga. Árið 1951 voru fiskveiðitakmörkin á svæði fyrir Norðurlandi færð út í 4 mílur og grunnlínur réttar. Árið 1952 var með reglugerð ákveðið að færa fiskveiðimörkin í 4 mílur umhverfis landið allt, flóum og fjörðum var lokað og grunnlínur dregnar beint fyrir mynni þeirra. Árið 1958 voru svo fiskveiðimörkin færð út í 12 mílur, en grunnlínubreytingar ekki framkvæmdar í það skiptið, þar sem ekki náðist samkomulag um það innan ríkisstj. né við stjórnarandstöðuna, sjálfstæðismenn. En eins og hv. þm. rekur minni til, þá var stjórnarandstaðan látin fylgjast með öllum undirbúningi útfærslunnar 1958, og átti hún sinn fulltrúa í landhelgisnefnd flokkanna, sem starfaði þá, Sigurð Bjarnason alþm. Bretar og margar aðrar fiskveiðiþjóðir mótmæltu öllum þessum friðunaraðgerðum Íslendinga og töldu, að með þeim væru Íslendingar að slá ólöglega eign sinni á hluta af úthafinu, sem öllum væri frjálst. Vegna útfærslunnar 1952 var sett löndunarbann á íslenzkan fisk í Bretlandi, og átti með því að kúga Íslendinga til að falla frá fjögurra mílna fiskveiðimörkunum, og 1958 sendu Bretar herskip á Íslandsmið til að vernda skipulagðan veiðiþjófnað brezkra togara við Ísland. Þrátt fyrir fyrirsjáanlega erfiðleika, áður en til útfærslunnar kom árið 1958, er mér ekki kunnugt um, að einn einasti af forustumönnum núv. stjórnarflokka legði til, að reynt yrði að opna samninga við Breta um útfærsluna fyrir fram, og engin rödd heyrðist þá frá þessum aðilum, eftir að deilan byrjaði, um að leggja hana í dóm hjá alþjóðadómstólnum í Haag. Sjálfstæðismenn ýjuðu hins vegar í þá áttina, að rétt væri að reyna frekari viðræður á vegum NATO um þetta deilumál, enda mun okkur hafa borið til þess skylda skv. NATO-sáttmálanum. Sú stefna, sem marka á nú með samþykkt þessarar þáltill., sem hér er verið að ræða, er því fráhvarf frá landgrunnsstefnunni. Með samþykkt hennar skuldbinda Íslendingar sig til þess að tilkynna Bretum með sex mánaða fyrirvara fyrirætlanir um frekari friðunaraðgerðir á landgrunninu. Í framkvæmd þýðir þetta, að teknir verða upp samningar við þá þjóð, sem verst hefur reynzt okkur í þessum málum, í hvert eitt skipti sem framkvæma á frekari aðgerðir í landhelgismálinu, hvort sem um er að ræða útfærslu sjálfra fiskveiðimarkanna, réttingu grunnlína eða hverjar aðrar friðunaraðgerðir. Þetta þýðir m.a., að þótt Íslendingar vildu lagfæra grunnlínu, t.d. í Meðallandsbugt, sem allir eru sammála um að væri í samræmi við alþjóðareglur um grunnlínur frá 1958, þá yrðu þeir að fá dóm hjá alþjóðadómstólnum áður, ef Bretar krefjast þess. Nú er ekki ósennilegt, að það tæki nokkur ár, t.d. 3 ár, að fá slíkan dóm upp kveðinn, ef vilji væri fyrir hendi af Breta hálfu, sem ekki er að efa, til þess að tefja dómsuppsöguna. Þetta þýðir, að íslendingar yrðu að bíða, svo að árum skipti, eftir rétti, sem þeir eiga að alþjóðalögum, af því að með samþykkt þáltill. er Bretum veitt stöðvunarvald skv. samningi, - stöðvunarvald, sem þeir höfðu alls ekki áður. Setjum svo, að alþjóðareglur fengjust samþykktar, t.d. á næstu árum, um, að víðátta fiskveiðilögsögu strandríkja mætti vera allt að 20 mílum. Gætu Bretar þá ekki skv. samningi stöðvað slíka útfærslu hér við land, svo að árum skipti, fyrst með því að heimta, að á mánaða tilkynningarskyldunni væri fullnægt, síðan með löngum samningsviðræðum og svo með því að heimta, að málið yrði dæmt af alþjóðadómstólnum? Ég óttast þetta, því að ég veit, að þótt talið sé, að réttarregla sé til, er kveði skýrt á um tiltekið atriði, þá geta óprúttnir einstaklingar og þjóðir efnt til málaferla um það atriði í þeim tilgangi einum að skapa sér frest. Hv. 5. þm. Reykv., sem mælti hér áðan fyrir meiri hl. hv. utanrmn., kom með furðulegar upplýsingar um þetta atriði. Hann hélt því fram, að því er virtist, að hefði alþjóðadómstóllinn í Haag ekki kveðið upp dóm innan sex mánaða, frá því að ósk hefði komið fram frá öðrum hvorum samningsaðila um að leggja friðunaraðgerð fyrir dómstólinn, þá mættu Íslendingar láta friðunaraðgerðina koma til framkvæmda og yrðu Bretar að sætta sig við það. Hvergi er að finna í þáltill. þessari eða fylgiskjölum, sem lögð hafa verið fram, staf um þetta atriði, og væri því fróðlegt, ef hv. þm. vildi færa rök að þessari staðhæfingu sinni. Mér er tjáð, að þegar deila Norðmanna og Breta út at grunnlínunum við Noreg fór til alþjóðadómstólsins, hafi það tekið rúm 2 ár að fá dóm þar þrátt fyrir gagnkvæman vilja beggja deiluaðila til að hraða gangi málsins. Menn geta því rétt gert sér nokkurn veginn í hugarlund, hvort hugsanlegt málskot Íslendinga eða Breta út af fiskveiðilandhelginni hér við land gæti ekki tekið tíma, ef vilji væri fyrir hendi til að tefja málið. En samkvæmt samkomulaginu og almennri túlkun á því yrðu friðunarráðstafanir okkar að bíða, á meðan sá dómur gengi. Það kom einnig fram í umr. hér í kvöld, að hæstv. utanrrh. hefði lýst því yfir á fundi utanrmn. um síðustu helgi, að hann hefði í vasanum plagg frá brezkum stjórnvöldum, þar sem því væri yfir lýst og skýrt og skorinort fram tekið, að framlenging á 3 ára veiðileyfi Breta hér inn að sex mílna mörkunum kæmi ekki til greina, ekki fékkst þó hæstv. ráðh. til þess að sýna nm. plagg þetta, þótt eftir því væri gengið. Hvað sem rétt er um tilvist þessa plaggs, þá verð ég að segja, að fullkomin óhæfa er að fella ekki efni þess inn í meginmál orðsendingarinnar, sem utanrrh. Íslands ætlar að senda utanrrh. Breta að þál. þessari samþykktri, orðsendingu, sem verður grundvöllur samkomulagsins og mundi í hugsanlegu deilumáli fyrir alþjóðadómstólnum ein skera úr um ágreiningsatriði. Ég legg það svo undir þöglan dóm hvers og eins alþm., hvaða nafni ætti að nefna það framferði hæstv. ráðh. að halda fyrir hv. alþm. leyndu og neita að sýna þeim svo mikilvægt skjal, sem hugsanlega gæti ráðið úrslitum um afstöðu þm. til samkomulagsins. Deilt er um, hvort orðalag orðsendingar utanrrh. Íslands og Bretlands, þar sem talað er um, að Bretar falli frá mótmælum gegn 12 mílna fiskveiðilandhelgi, sé það sama og fengizt hafi full og óafturkallanleg viðurkenning af Breta hálfu á 12 mílna fiskveiðilandhelgi. - Talsmenn stjórnarflokkanna telja, að svo sé. En hver er skilningur Breta á þessu orðalagi? Er víst, að hann sé sá sami og okkar Íslendinga? Ég tel ástæðulítið að fara mörgum orðum um þessa deilu, en ljóst er, að orðalagið er afbrigðilegt. Hv. alþm. hljóta allir að geta verið sammála um, að sjálfsagt sé að gefnu tilefni að breyta orðalagi þessu úr: „að falla frá“ í „að viðurkenna“, með því væri deilan leyst á mjög auðveldan hátt. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að spyrja hæstv. utanrrh., hvort hann geti ekki fyrir sitt leyti samþykkt slíka brtt., eins og liggur hér frammi á þskj. 450. Mér er tjáð, að hæstv. dómsmrh. hafi hér áðan lesið upp álitsgerð lagadeildar háskólans um þetta orðalag. Ég var því miður ekki staddur í deildinni, þegar hann las það upp, og get því ekki dæmt um, hversu greinilega það sker úr þessu ágreiningsatriði. En eitt með mörgu, sem vakti tortryggni hjá mér, um, að þetta orðalag kynni að fela í sér einhverjar gildrur, sem við Íslendingar þyrftum að varast vel, voru einmitt ummæli hæstv. dómsmrh. í útvarpsumræðunum á fimmtudagskvöldið var. Hann sagði þá efnislega, að því er mig minnir, þegar hann var að tala um umboð það, er ríkisstj. ætti að fara eftir í þessum samningum, - þá sagði hann eitthvað á þá leið, að Alþingi hefði aldrei falið ríkisstj. að leita eftir viðurkenningu á 12 mílna reglunni, henni hefði aðeins verið falið af Alþingi að fá Breta til þess að falla frá mótmælum. Hæstv. dómsmrh. er að mínu áliti einn rökvísasti þm., sem talar á hv. Alþingi, og strax þegar hann sagði þetta í útvarpinu, staðfesti það hjá mér og styrkti þann grun, sem fyrir var, að þetta orðalag: „að falla frá mótmælum“ - væri ekki nákvæmlega það sama og ef um fulla viðurkenningu væri að ræða. Þegar hv. þm. ræða kosti og galla þessa væntanlega samkomulags við Breta, er rétt að gera sér vel ljóst, að það er hreint nauðungarsamkomulag, sem neytt hefur verið upp á Íslendinga. Íslenzkir alþm. hafa aldrei, svo að mér sé kunnugt um, hvar í flokki sem þeir standa, látið í ljós vafa um, að Íslendingum hafi verið heimilt samkv. alþjóðareglum að færa fiskveiðilögsöguna út í 12 mílur, eins og gert var 1958. Hæstv. dómsmrh. lýsti yfir í umr. í Ed. á þessu þingi, að við hefðum sigrað í málinu og héðan af yrðu 12 mílurnar ekki af okkur teknar. En hvers vegna er það þá talið eitt helzta afrekið við væntanlegt samkomulag, að með því fáist viðurkenning Breta á lögmæti 12 mílna landhelginnar? Það er vegna þess, að með samkomulaginu er talið, að Bretar hætti því ofbeldi hernaðarofbeldi, sem þeir hafa rekið á Íslandsmiðum síðan 1. sept. 1958. Við höfum sem sagt neyðzt til þess að kaupa þá með þessum samningi til að hætta ofbeldinu. En hver var þá tilgangur Breta með því að senda hingað herskip í upphafi? Þeir höfðu mótmælt útfærslunni og geymt sér allan rétt í því sambandi. Ekki högnuðust Bretar fjárhagslega á veiðum undir herskipavernd á Íslandsmiðum. Nei, tilgangurinn var fyrst og fremst einn: sá að kúga Íslendinga til að slaka til frá 12 mílna fiskveiðilínunni eða a.m.k. reyna að koma þeirri hnappeldu á Íslendinga að þeim yrði erfiður róðurinn um framtíðaraðgerðir í landhelgismálinu. Og að áliti brezku stjórnarinnar hefur einmitt þetta tekizt. Að öðrum kosti væri nú ekki verið að ræða þessa samninga á hv. Alþingi. Þetta er staðreynd. Við kaupum okkur frið á miðunum gegn því að skerða verulega möguleikana á frekarí útfærslu í framtíðinni. Talsmenn stjórnarflokkanna og blöð þeirra gera mikið úr viðtökum almennings í Bretlandi og brezkra blaða við væntanlegum samningum og segja, að þær sanni glögglega, hversu samningarnir séu Íslendingum hagkvæmir. Því er jafnvel slegið upp í íslenzkum blöðum, að álit Breta sé, að íslenzka ríkisstjórnin hafi svínbeygt þá brezku og leikið á hana. Ég tek svona skrifum með allri varúð. Reynslan mun væntanlega sýna, hvor svínbeygt hefur hinn í þessum viðskiptum. Hitt vil ég hins vegar benda á, að dómur Breta um ágæti eða ekki ágæti væntanlegs samkomulags getur aldrei skorið hlutlægt úr. Bretar hafa, eins og kunnugt er, aldrei viljað viðurkenna stærri fiskveiðilandhelgi umhverfis Ísland en þrjár mílur. Þeir halda því fram, að þeir hafi fundið miðin við Íslandsstrendur og kennt Íslendingum að nytja þau. Viðskipti Íslendinga og Breta á undanförnum árum út af þessu máli hafa sýnt glögglega, að Bretar hafa mjög takmarkaðan skilning á rétti okkar á hafinu umhverfis landið eða þörfinni á friðun þar. Hvaða heilvita Íslendingi gæti dottið í hug, að menn, sem hafa slíka sannfæringu, slíkan skilning á lífsrétti íslenzku þjóðarinnar, geti dæmt af viti um samkomulag þetta? Í útvarpsumræðunum s.l. fimmtudagskvöld mælti hæstv. forsrh. m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „að sáttargerðin bæri órækt vitni um sáttfýsi Breta og sýni, að þeir skilji hvort tveggja, að öll afkoma íslendinga velti á landhelginni, sem og hitt, að vestræn samvinna fái aldrei staðizt, ef stærsti bróðirinn brjóti upp búrhurð hins minnsta, leggi sér matarforða hans til munns og skilji hann eftir í svelti. Og þetta gildir alveg jafnt, hvort sem slíkt atferli á stoð í lögum eða ekki. Þetta er og verður kjarni málsins,“ sagði hæstv. forsrh. Ég get tekið undir niðurlag þessara ummæla, þó með þeim fyrirvara, að ég skil ekki, hvernig innbrot stærsta bróður í búr hins minnsta geti verið lögleg athöfn. Hæstv. forsrh. virðist gera ráð fyrir, að svo geti verið. En hugsunin í niðurlagssetningunni er góð. Ég lít nefnilega þannig á, alveg eins og hæstv. forsrh. virðist gera, að lífsréttur einnar þjóðar sé mikill og henni heimilist margt til að vernda hann og varðveita. Þegar menn tala um, að lítil þjóð verði að fylgja alþjóðareglum í þessu máli, verða menn jafnframt að hafa í huga, að alþjóðareglur um víðáttu fiskveiðilandhelgi eru mjög ófullkomnar og óljósar. Það er staðreynd, að 31 þjóð hefur tekið sér með einhliða aðgerðum 12 mílna fiskveiðilandhelgi og margar aðrar enn þá stærri. Engin þessara þjóða á neitt í líkingu lífshagsmuni sína undir slíkri ráðstöfun sem við Íslendingar. Hvers vegna eigum við þá að búa við minni rétt en þær? Einhver kann að segja, að smáþjóð gangi lítt í viðsjálum heimi að byggja aðgerðir sem þessar á grundvelli lífshagsmuna þjóðarinnar. Styðjast verði við viðurkenndar alþjóðareglur. Það er nokkuð til í þessu. En hver er reynsla okkar Íslendinga? Hún er sú, að þrátt fyrir það, að mjög sé um það deilt þjóða í milli, hvort útfærslan í 12 mílur 1958 sé byggð á alþjóðareglum, þá höfum við haft friðað hafið umhverfis landið út að 12 sjómílum allt frá 1. sept. 1958 fyrir ágengni erlendra togara, annarra en brezkra, þjóðinni allri til ómetanlegs gagns. Hvaða hv. alþingismanni dettur í hug, að Íslendingar hefðu náð þeim árangri, sem þeir hafa náð allt frá árinu 1950, er við framkvæmdum fyrstu friðunaraðgerðina, sem byggðist á landgrunnslögunum, ef samningur sem þessi hefði verið í gildi þá við aðrar þjóðir, er veiðar stunda við Ísland? Ég er sannfærður um, að við værum vart komnir hálfa þá leið, sem nú er að baki. Svo er á eitt að líta í þessu sambandi, og það er, að alþjóðareglur um víðáttu fiskveiðilögsögu á hafinu eru alltaf að breytast og ætíð í þá stefnu, að fiskveiðilandhelgin stækkar ár frá ári. Þessi breyting á reglunum á sér ekki hvað sízt orsakir í því, að þjóðir þær, sem mest eiga undir víðáttumikilli fiskveiðilandhelgi og fiskveiðum, hafa lagt í útfærslur, stundum ef til vill með hæpnum lagarétti, en þá því meiri siðferðilegum rétti. Þær hafa mætt tímabundinni mótspyrnu um skeið, sumar látið undan og hörfað, en aðrar náð fram rétti sínum, því að rödd skynsemi og réttsýni hefur talað þeirra máli, hvað sem lagareglum líður. Við Íslendingar höfum einmitt hælt okkur af því að hafa verið brautryðjendur í þessari baráttu þjóðanna. Við vorum t.d. upphafsmenn þeirrar tillögu hjá Sameinuðu þjóðunum, að laganefnd Sameinuðu þjóðanna reyndi að móta réttarreglur um fiskveiðar á höfunum. Með samkomulagi því, sem nú stendur til að gera, á að gefa Bretum, þeirri þjóðinni, sem hefur reynzt okkur verst og sýnt hvað minnstan skilning á þörf okkar í þessum efnum, mikinn íhlutunarrétt um, hvernig við getum rækt þetta forustuhlutverk okkar. Hvílík skammsýni! Talsmenn stjórnarliða og blöð þeirra finna líka, að þeir eru tortryggðir um að leggja einmitt í þessu atriði verulega fjötra á aðgerðir Íslendinga með því að gera þeim skylt að tilkynna Bretum með sex mánaða fyrirvara um framtíðar friðunaraðgerðir, sem sagt opna við þá samninga um málið í hverju tilfelli og skylda okkur síðan til þess að leggja málið í dóm, ef Bretar krefjast þess. Svar stjórnarliða við þessu er, að utanrrh. Íslands lýsi því yfir í væntanlegri orðsendingu sinni til Breta, að ríkisstj. muni vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi frekari útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Á þetta er lögð áherzla og jafnframt það af hæstv. utanrrh., að Bretar hafi veitt þessari tilkynningu viðtöku, eins og það sé eitthvert stórt atriði í málinu. En hvert er þá mikilvægi þessarar tilkynningar? Það er harla lítið, ef það er skoðað ofan í kjölinn. Tilkynningin um þetta atriði segir raunar ekkert annað en það, sem Alþingi hefur samþykkt með landsgrunnslögunum frá 1948, sem þessi ríkisstj. eins og aðrar ríkisstjórnir á Íslandi er að sjálfsögðu bundin af og Bretum er alveg fullkunnugt um, sem sé, að Íslendingar telja sig geta einhliða framkvæmt friðunaraðgerðir á landgrunninu og munu neyta allra ráða til þess að koma þeim friðunaraðgerðum í framkvæmd. Ég þykist hafa fært að því nokkur rök, að í væntanlegu samkomulagi felist viss hætta, og mér segir svo hugur um, að reynslan af samningunum muni sanna það. Hæstv. forsrh. lét í það skína í útvarpsræðu sinni á fimmtudagskvöld, að einn af mörgum kostum samningsins væri sá, að undanþágur Breta til að veiða innan 12 mílna línunnar væru valdar á þeim tíma og á þeim stöðum, er væru okkur skaðminnstar. Um þessa staðhæfingu hef ég leitað álits reynds skipstjóra, manns, sem nýtur trausts í sinni stétt og gegnir þar trúnaðarstörfum. Hann hefur gefið mér skýrslu um þetta atriði, og vil ég - með leyfi hæstv. forseta - lesa hér upp úr henni nokkuð. Hann hefur skipt því svæði, sem Bretarnir hafa tímabundinn veiðirétt á, í 11 bása, og segir svo: Svæði 1, þ.e. svæðið frá Horni að Langanesi. Það á að vera opið Bretum til veiða frá 1/7 til 30/9 þau árin, sem undanþágan er í gildi. Um það segir skipstjórinn og veiðirétt Bretanna þar: „Þetta svæði er opið á þeim tíma, sem síldveiðarnar eru fyrir Norðurlandi. Á þessum tíma er mikill þorskur á eftir síldinni og hefur verið mikill færafiskur hjá smærri bátum á þessum tíma. Nú síðustu 2 árin hefur verið róið með línu frá ýmsum stöðum á Norðurlandi á haustin, og hefur það gefizt vel, sem eingöngu má þakka því, að 12 mílurnar voru settar 1958. Fyrir þann tíma þýddi yfirleitt ekki að reyna með línu fyrir norðan á haustin, því að það fékkst enginn fiskur á línuna. Með því að hleypa fjölda af erlendum togurum inn á þetta svæði svo og síldveiðiskipum, er það nokkurn veginn víst, að þar fæst ekki fiskur á línu næstu árin.“ Um svæði nr. 2, sem er frá Langanesi að Glettinganesi og á að vera opið Bretum til veiða 3 næstu ár frá 1/5 til 31/12 ár hvert, segir hann þetta: „Á svæði þessu er mikill fiskur yfirleitt og þá sérstaklega á vorin. Þarna hefur verið bæði neta- og línuveiði og mikið af fiski á handfæri veitt þar undanfarandi ár. Ef fjölda af togurum er hleypt inn á þetta svæði, hirða þeir fiskinn, áður en hann kemst það grunnt, að bátarnir geti farið að veiða hann, og má því búast við, að þarna verði um mjög litla veiði að ræða í framtíðinni.“ Um svæði 3 og 4, sem hann hefur tekið saman, en svæði þetta nær frá Glettinganesi allt út að miðunum út af Hornafirði og á að vera opið frá janúar til ágúst, einhverjir hlutar þess. „Þarna er eins ástatt,“ segir skipstjórinn, „og á svæði nr. 2“, sem ég var að lesa um áðan. „Má segja, að það sé sama með fiskigöngur. Það hefur verið róið frá Austfjörðum á haustin, og hefur verið góður afli þar á línu, síðan landhelgin var færð út. Þetta svæði er opið á þeim tíma, sem fiskurinn er að ganga. Þó má segja, að þetta svæði hafi sérstöðu vegna þess, að í kringum Hvalbak er uppeldisstöð fyrir smáfisk, og þyrfti því að rétta þarna af grunnlínuna, svo að það svæði, sem smáfiskurinn er á, kæmi inn fyrir 12 mílna línuna, og ætti þetta svæði að vera algerlega lokað fyrir togveiðum. Á þessu svæði gengur fiskur eftir áramót, og sjá allir, hvaða áhrif það hefur á fiskigöngur að hleypa fjölda af togurum inn á þetta svæði. Þarna kemur fiskurinn fyrst upp að landinu og gengur svo vestur með landi allt vestur að Snæfellsnesi, og má því geta nærri, að það hafi mjög mikli áhrif á veiði þeirra báta, sem gerðir eru út frá Hornafirði allt vestur að Látrabjargi. Þessar verstöðvar eru á þessu veiðisvæði: Hornafjörður, Vestmannaeyjar, Þorlákshöfn, Eyrarbakki, Stokkseyri, Grindavík, Sandgerði, Keflavík, Njarðvík, Vogar, Hafnarfjörður, Reykjavík, Akranes, Rif, Ólafsvík, Grundarfjörður og Stykkishólmur.“ Svæði nr. 5 er út af Mýrabugt. Það á að vera opið Bretum til veiða í 3 ár frá marz til júlí ár hvert. Um það segir skipstjórinn: „Á þetta svæði gengur fiskur úr djúpi, og með því að hleypa togurunum inn á þetta svæði á þeim tíma, sem ráð er fyrir gert, þá hirða þeir meginhlutann af þeim fiski, sem gengur inn, og er hætt við, að það hafi mjög mikil áhrif á vertíðina sunnanlands.“ Svæði nr. 6 og 7, þ.e. frá Meðallandsbugt og vestur á móts við Vestmannaeyjar. Á þessu svæði eiga Bretar að hafa veiðirétt frá marz til júlí og apríl til ágúst ár hvert. Um það segir skipstjórinn: „Hér gildir það sama og á svæði nr. 5 hvað þorskinn snertir. Á þetta svæði gengur ufsi í júlí, er þá oft mikil veiði þarna, og er það stór skaði að láta erlenda togara hirða hann.“ Svæði nr. 8, sem á að vera opið frá marz til maí, nær frá Vestmannaeyjum og allt vestur að Geirfugladrangi. „Eins og sjá má af kortinu,“ segir skipstjórinn, „er þetta aðalveiðisvæðið fyrir Suðvesturlandi, og sjá því allir, hvers konar glapræði það er að hleypa mörg hundruð togurum á þetta svæði. Með því að opna þarna fyrir togurunum má gera ráð fyrir, að minna komi af fiskinum í hlut Íslendinga, einmitt fyrir það, að togurunum er hleypt inn á 6 mílurnar, því að þarna gengur fiskur úr hafi, og áður en við getum náð honum, eru togararnir búnir með hann, eins og reynslan var, áður en landhelgin var færð út, sem þeir muna vel, sem áttu við fiskveiðar á þessum slóðum þá. Á þessu svæði eru aðalhrygningarsvæði þorsksins við Ísland, og er það skaði, að togararnir skuli vera látnir hirða fiskinn á þessum stað. Mun það hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér um ókomin ár og jafnvel áratugi fyrir fiskveiðar Íslendinga.“ Svæði nr. 9, þ.e. út af Faxaflóa, á að vera opið Bretum til veiða frá marz til maí. Um það segir skipstjórinn: „Hér er sama sagan og annars staðar. Togurunum er hleypt inn, þegar göngufiskur er þarna. Auk þess eru þarna netasvæði Faxaflóabáta í apríl og maí, nú síðustu tvö árin sérstaklega að sunnanverðu á þessu svæði í apríl og að norðanverðu á svæðinu í maí.“ Svæði nr. 10, sem er út af Snæfellsnesi og á að vera opið Bretum frá marz til maí. Um það segir skipstjórinn: „Hér gildir sama og á svæði nr. 9. Hér eru netasvæði Breiðafjarðarbáta seinni part vertíðar.“ Og síðast um svæði nr. 11, sem er út af Bjargtöngum og á að vera opið Bretum frá marz til maí, segir skipstjórinn: „Hér er aðallega um kolamið að ræða, en þó er þarna mikið róið með línu, og er yfirleitt gott línufiskerí þarna, þó sérstaklega eftir að landhelgislínan var færð út í 12 mílur.“ Þetta er álit skipstjóra, sem gegnt hefur sínum starfa um fjölda ára, nýtur sérstaks trúnaðar í sinni stétt og hafa á undanförnum árum verið falin mörg trúnaðarstörf. Ég dreg enga dul á, að ég tel, að dómur hans um þetta atriði sé miklu traustari en hæstv. forsrh., enda hefur skipstjórinn ólíkt meiri þekkingu á því, sem hann er hér að segja, en hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. sagði enn fremur í ræðu sinni á fimmtudagskvöld - og takið þið nú eftir: að sitt mat væri, að samningarnir væru okkur ósambærilega miklu hagstæðari en þótt okkur hefðu boðizt 12 mílurnar óskertar og skilmálalaust þegar í stað. Ég ætla að lesa þetta aftur, svo að það fari ekki fram hjá mönnum, hvers konar áróður er hér rekinn fyrir ágæti þessara samninga, skipulagður áróður. Það hefur átt að taka þjóðina með stormi á nokkrum dögum, og lýsingar ábyrgra ráðamanna eins og hæstv. forsrh. eru svo öfgakenndar og lítið grundvallaðar, að manni bókstaflega blöskrar, þegar maður heyrir þessi ummæli og les þau eftir honum höfð í Morgunblaðinu. Hæstv. forsrh. sagði sem sagt á fimmtudagskvöld: að sitt mat væri, að samningarnir væru okkur ósambærilega miklu hagstæðari en þótt okkur hefðu boðizt 12 mílurnar óskertar og skilmálalaust þegar í stað. - Ég verð að segja, að mig rak í rogastanz, þegar ég heyrði þessa fráleitu fullyrðingu. Hvaða hugarfar er eiginlega á bak við slíkar staðhæfingar? Og á hverju er þetta mat byggt? Finna fleiri hv. alþm. virkilega eitthvað svipað til í þessu máli? Ég á mjög bágt með að trúa því. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að það hefði verið ósambærilega miklu hagkvæmara fyrir Íslendinga, að þeir hefðu fengið sínar 12 mílur óskertar og skilmálalaust 1. sept. 1958, en sú niðurstaða, sem nú á að fást. Við hefðum þá losnað við að standa í hálfgerðri styrjöld við Breta á þriðja ár. Og við værum þá lausir við þá fjötra um frambúðaraðgerðir í landhelgismálinu, sem brezka stjórnin vill fá okkur til að semja á okkur með þessu samkomulagi. - Lausir við, að hundruð brezkra togara og togarar annarra þjóða gætu skafið fiskimiðin allt inn að 6 mílum næstu þrjú ár a.m.k. Hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, sagði s.l. fimmtudag, um sigra sína í landhelgismálinu ættu Íslendingar öðru fremur því að þakka, að þeir hefðu leitazt við að byggja allar aðgerðir sínar á sem traustustum réttargrundvelli og jafnframt unnið kappsamlega að túlkun málstaðar síns á alþjóðavettvangi. Þetta er alveg rétt, og þessari vinnuaðferð eigum við að halda áfram og alls ekki slá af sókninni. En hver man eftir því, þegar stærsta skrefið var stigið í þessu máli á árinu 1958, útfærsla út í 12 mílur, að þessi hæstv. ráðherra teldi, að það væri ekki hægt að stíga það skref nema opna fyrst viðræður við Breta um málið og selja þeim síðan eindæmi um, að það yrði að dæmast hjá alþjóðadómstóli, gagnstætt því, sem þá gilti í praksís hjá fjölda annarra þjóða? Hvað er það, sem orsakað hefur þessa breyttu afstöðu og þetta breytta mat hjá hæstv. utanrrh.? Í fréttatíma ríkisútvarpsins í kvöld var fróðlegt viðtal við ungan íslending. Gunnar Schram lögfræðing, sem nýlega hefur lokið doktorsvörn við Cambridgeháskóla, um alþjóðlegar lagareglur til verndunar fiskstofnum á hafinu. Ég held, að prófritgerðin hafi heitið þessu nafni. Ég hjó eftir því, að Gunnar sagði m.a. í þessu viðtali þetta, efnislega: „Þróun lagareglna um verndun fiskstofna að úthafinu hefur orðið á eftir þeirri þróun, sem fengizt hefur til verndunar fiskstofna með milliríkjasamningum, svæðasamningum.“ Þetta er einmitt ein af veigameiri ástæðunum fyrir því, að ég tel það ákvæði samkomulagsins sérstaklega hættulegt, er gefur Bretum rétt til þess að skuldbinda okkur um alla framtíð til þess að leggja allar friðunaraðgerðir Íslendinga, hvort sem þær byggjast á almennum lögum, ótvíræðum eða vafasömum, fyrir Haagdómstólinn. Í því felst ekki snefill af sanngirni, að frjáls þjóð undirgangist með samningum við stærsta mótgangsmann sinn, að hann geti stefnt henni og málefnum hennar til dóms út af sams konar aðgerðum og aðrar þjóðir, smáar sem stórar, telja sig geta framkvæmt einhliða. Og ég er sérstaklega hræddur við þá niðurstöðu hjá þessum alþjóðadómstól, að hann neiti Íslendingum um allar frekari leiðréttingar á fiskveiðilandhelginni á þeirri forsendu einni, að þær styðjist ekki við almennar, viðurkenndar lagareglur. Í þessu felst geysihætta, sem verður ekki ofmetin. Í orðsendingu utanrrh., sem liggur frammi á fskj. í með þáltill. þessari, í staflið 3, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í þrjú ár frá dagsetningu svars yðar“ (þ.e. svars utanrrh. Bretlands) „við orðsendingu þessari mun ríkisstjórn Íslands ekki hindra, að skip, sem skrásett eru í Bretlandi, stundi veiðar á svæði milli 6 og 12 mílna innan fiskveiðilögsögu, sem um getur í 1. og 2. gr., á eftirgreindum svæðum og tímum.“ Á eftir kemur upptalning, sem ég sé ekki ástæðu til að lesa hér upp. Af ræðu hv. 5. þm. Reykv. áðan skildist mér, að öðrum þjóðum, er fiskveiðar hafa stundað hér við land á undanförnum árum, verði gefinn kostur á að ganga inn í þetta samkomulag. Það mundi m.a. leiða til þess, að a.m.k. eftirtaldar þjóðir gætu öðlazt sama rétt með samningum við Íslendinga og Bretar eiga að fá nú: Þjóðverjar, Belgir, Frakkar, Rússar, Svíar, Norðmenn og Danir og e.t.v. fleiri þjóðir. Vegna þess atriðis í samkomulaginu, sem ég las hér upp áðan, langar mig sérstaklega, - og það var aðalástæðan til þess, að ég óskaði eftir því við hæstv. forseta, að hæstv. utanrrh. væri hér viðstaddur, - langar mig til þess að bera upp fyrir hann nokkrar spurningar, sem ég vona, að hann svari afdráttarlaust. Í fyrsta lagi: Við hvaða tímamark verður upphaf veiðitímabils annarra erlendra fiskveiðiþjóða en Breta, er sækja um að gerast aðilar að þessum samningi, miðað? Verður upphaf þess tímamarks e.t.v. miðað við þá stund, er svar hefur borizt frá íslenzku ríkisstj. við beiðni frá einhverjum af áður töldum fiskveiðiþjóðum um, að íslenzka ríkisstj. samþykki t.d., að Þjóðverjar skuli fá sama rétt og Bretar hér? Sé svo, sem sennilegast er og í samræmi við almenna lagatúlkun og samningstúlkun, verður að telja, að þá gæti t.d. það skeð, að Þjóðverjar sæktu um aðild að samkomulagi þessu, þegar þriggja ára undanþágutímabil Breta væri að renna út, og þá yrði samkv. skýrum yfirlýsingum, sem komu fram hér í dag, að framlengja undanþágutímabilið um 3 ár til viðbótar gagnvart Þjóðverjum og þannig koll af kolli gagnvart hvaða erlendri þjóð, er um þetta mundi sækja. Hætt er við, að árin þrjú væru þá orðin nokkuð langur biðtími fyrir Íslendinga. Og ekki nóg með þetta. Það væri vel hugsanlegur möguleiki, og um það vildi ég spyrja hæstv. utanrrh. líka, að með hinum útlendu togaraeigendum gæti tekizt samkomulag þannig, að þýskir, belgískir og franskir togaraeigendur skráðu skip sín í Bretlandi, meðan undanþáguheimildin væri í gildi gagnvart Bretum, og að Bretar svo aftur skráðu sín skip og togara í Þýzkalandi, meðan undanþágutímabilið væri í gildi gagnvart Þjóðverjum. Það getur vel verið, að einhverjum finnist, að það séu ekki miklir möguleikar á, að þetta geti orðið, en samkv. samkomulaginu, eins og það liggur hér fyrir, og ef byggja má á þeim yfirlýsingum, sem fram komu hér í kvöld í ræðu hv. 5. þm. Reykv., þá eru þessir möguleikar fyrir hendi. Ef hv. alþm. kryfja það samkomulag, sem hér stendur til að gera við Breta, í ró til mergjar, þá hygg ég, að það liggi nokkuð ljóst fyrir, enda viðurkennt af hæstv. dómsmrh. í umr. hér á hv. Alþ., að eina eða a.m.k. ein aðalástæðan fyrir samkomulagi þessu er sú, að með því á að kaupa brezku herskipin út úr íslenzku fiskveiðilandhelginni. Er sá sigur þá ekki of dýru verði keyptur Ég held það. Mín skoðun hefur ætíð verið sú, síðan brezku herskipin réðust inn í fiskveiðilandhelgina 1. sept. 1958, að við hefðum þá þegar átt að skjóta því máli til hinna Sameinuðu þjóða, kæra Breta fyrir árás á íslenzkt yfirráðasvæði og fá málið þar rætt fyrir opnum tjöldum. Ákjósanlegri vettvang til þess að túlka málstað Íslendinga var ekki hægt að velja. Á þessum vettvangi m.a. heyja nýlenduþjóðirnar sína sjálfstæðisbaráttu, og þeim ríkjum fer alltaf fjölgandi á þessum vettvangi, sem áður lutu nýlenduveldunum, en hafa öðlazt frelsi sitt. Við eigum því vísan stuðning og skilning hjá þessum þjóðum og mörgum fleiri, og ég er sannfærður um, að það mundu renna á Breta tvær grímur. Og það væri ástæða til þess að vona, að ef slíkt mál kæmi til umræðu á vettvangi hinna Sameinuðu þjóða, t.d. nú, eftir að meðlimaríkin eru orðin um 100 og þar á meðal a.m.k. 20–30 þjóðir, sem nýlega hafa öðlazt fullveldi sitt, en áður voru nýlenduþjóðir í Afríku, - það er fyllsta ástæða til þess að ætla, að ef vel væri á málum haldið á þessum vettvangi, þá gætum við þröngvað svo að Bretum, að þeir teldu engan kost betri en draga herskipin sín aftur til baka við lítinn orðstír. Ég held því, að við hefðum átt að reyna að fara þá leiðina, reyna hana til þrautar, áður en við færum að afsala mikilsverðum réttindum með þessu væntanlega samkomulagi, - mikilsverðum réttindum til þess eins að fá Bretana keypta burt úr íslenzkri landhelgi. Herra forseti. Komin er fram till. um, að um þetta mikilvæga mál verði látin fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla. Ég tel þá kröfu eðlilega. Bæði er málið stórt og þó er ástæðan ekki síður sú, að ég hygg, að flestir, ef ekki allir þm. hafi í kosningunum 1959 margítrekað lýst því yfir, að þeir mundu ekki samþykkja neitt undanhald í landhelgismálinu. Við þessar yfirlýsingar eru alþm. því siðferðilega bundnir, nema þeim verði gefið nýtt umboð og breytt. Því er krafan um þjóðaratkvæði sjálfsögð og eðlileg, og tæplega ættu þm. í stjórnarliðinu að bregðast illa við slíkri kröfu, ef rétt er það, sem þeir segja og blöð þeirra hamra á dag eftir dag, að almenn ánægja sé hjá þjóðinni með samkomulagið. Hv. 5. þm. Reykv. sagði hér áðan, að ekki væri hægt að samþykkja fram komna kröfu um þjóðaratkv., vegna þess að Alþ. ætti að afgreiða málið og yrði að gera það. Að sjálfsögðu breytir það engu um það atriði, hvort þjóðaratkvgr. yrði látin fara fram áður eða ekki. Alþingi mundi alveg á sama hátt afgreiða málið. Ég held því, að ekki séu nein frambærileg rök fyrir því af hálfu stjórnarliða að neita fram kominni kröfu. Hún er lýðræðisleg á fyllsta máta og á einmitt um þetta mál sérstakan rétt á sér.



Herra forseti. Menn rekur minni til þess, að á sínum tíma var Alþ. og raunar allri þjóðinni heitið því af hæstv. ríkisstj., að Alþ. skyldi verða látið fylgjast með eða haft skyldi samráð við Alþ. um þá samninga, sem þá voru hafnir við Breta um landhelgismálið. Nú vitum við, hvernig hefur verið staðið við þetta fyrirheit um að hafa samráð við Alþ. En það þykir mér þó alveg kóróna svikin í þeim efnum, þegar nú er þannig staðið að afgreiðslu þessa máls hér á Alþ., eftir að búið er allan tímann, sem makkað hefur verið við Breta um þetta mál, að svíkjast um að hafa eðlilegt samráð við Alþ., að halda þannig á þessu stærsta máli, sem fyrir þingið hefur komið, að það eigi fyrst og fremst að ræðast hér á næturfundum, þannig að fólk geti yfirleitt ekki fengið aðstöðu til þess að fylgjast með því, sem hér fer fram. Sá óvenjulegi háttur hefur verið hafður á nú við þessa umr., að það hefur ekki einu sinni þótt taka því að gefa hér kaffihlé, eins og allajafna hefur verið, þegar um kvöldfundi hefur verið að ræða, en nú hefur þótt nauðsynlegt að keyra hér áfram linnulaust. Ég fyrir mitt leyti vil mótmæla þessum vinnubrögðum, og ég vil vænta þess af hæstv. forseta, að hann sjái ástæðu til þess að fresta fundi á eðlilegum tíma um þetta mál og sjá um það, að hægt sé að halda áfram umr. um málið á venjulegum þingfundartíma á morgun og næstu daga. Ég skal ekki skorast undan því eð flytja mitt mál hér, þótt seint sé orðið, en hitt er alveg augljóst mál, að það er engin sanngirni til þess, að þetta mál sé fyrst og fremst rætt hér um hánótt. Ég vænti þess, að hæstv. forseti taki þessi orð mín til greina og sjái um það, að þingfundur verði ekki úr hófi fram fram eftir nóttu, heldur verði þingfundi haldið áfram á venjulegum tíma á morgun, en frestað umr. nú í nótt, því að það er það minnsta eftir þau loforð, sem Alþ. hafði fengið í þessum efnum um samráð um afgreiðslu málsins, að þm. gefist kostur á því að ræða við hæstv. ríkisstj. þannig, að fullur tími sé til og menn fái þá gjarnan að heyra þau svör, sem hæstv. ríkisstj. hefur að gefa um þetta mikilsverða mál. Það er greinilegt á þeim umr., sem hér hafa farið fram, að hæstv. ríkisstj. hefur þegar fundið, að það bögglast nokkuð fyrir henni að geta sannfært menn um, að þau atriði felist í þessu samkomulagi, sem hún hafði boðað í upphafi. Hún hafði mjög haldið því fram, að með þessu samkomulagi væru Íslendingar að fá óafturkallanlega viðurkenningu Breta á 12 mílna landhelginni við Ísland. Þetta hafði verið boðað í grg. þáltill., og þetta hafði verið boðað dögum saman í blöðum ríkisstj. Síðan hafa komið fram aths. þm. við þessa fullyrðingu, ákvæði samkomulagsins sjálfs hafa verið lesin upp, og það hefur verið rætt og það er greinilegt, að ríkisstj. hefur orðið að viðurkenna það, að ekki mun vera fylillega glöggt um þessa viðurkenningu í samkomulaginu. Það var mjög greinilegt hjá hæstv. dómsmrh., sem kom upp í ræðustólinn hér í kvöld, að hann hafði nokkrar áhyggjur af þessu. Það hefur brotizt nokkuð um í hæstv. ráðh. síðan í útvarpsumr. á dögunum, að líklega væri ekki öruggt, að menn tryðu því, sem hann hefur verið að reyna að halda fram í blaði sínu, að hér væri um ótvíræða viðurkenningu að ræða. Nú kom þessi hæstv. ráðh. hér fram með sérstaka lagaskýringu frá lagadeild háskólans á þessu mjög svo umdeilda atriði. Og það leyndi sér ekki, að nú átti þetta að taka af öll tvímæli um það, hvað raunverulega fælist í þessu ákvæði, þar sem segir í samkomulaginu, að Bretar falli frá mótmælum, og það hefur síðan verið túlkað þannig, að með því séu þeir að viðurkenna 12 mílna landhelgi við Ísland framvegis. Og svo kom þessi skýring lagadeildar Háskóla Íslands. Ég veitti því athygli, þegar þessi lagaskýring var lesin hér upp, að þar var fram tekið af þeim lagaprófessorum, sem stóðu hér að, að þar sagði nokkurn veginn orðrétt, hygg ég, á þessa leið, því að ég skrifaði það upp, og það getur ekki farið mjög langt frá hinu rétta hjá mér, að þeir sögðu: Það verður að skoða, að það samkomulag, sem hér um ræðir, sé gert til þess að útkljá deiluna til frambúðar. - Síðan er lagaskýringin, sem fram er sett, byggð á þeirri forsendu, sem lagadeildin gefur sér, að það verði að líta svo á, að þetta samkomulag sé gert til þess að útkljá þá deilu, sem uppi hefur verið í þessum efnum, til frambúðar. En ég vil nú spyrja: Hvar stendur það í þessu samkomulagsplaggi, sem hér liggur fyrir, að það eigi að vera til þess að útkljá þessa deilu til frambúðar? Hvar stendur það? Mér væri það mjög kært, að hæstv. dómsmrh. vildi koma hér upp og lesa það upp fyrir mönnum, hvar það stendur í þessu plaggi, að það sé grundvöllur þess að leysa þessa deilu til frambúðar. En lagaskýringin hjá prófessorunum við háskólann var öll byggð á því, að með tilliti til þessa væri eðillegt að telja, að sá, sem félli þarna frá mótmælum sínum, gerði það um alla framtíð, vegna þess að verið væri að leysa deiluna á þessum grundvelli. Ég held því hins vegar fram, að það séu mjög sterk rök frá hálfu Breta, sem þeir geti vissulega notað máli sínu til stuðnings, að þetta plagg, þetta samkomulag sé þannig orðað, að það eigi fyrst og fremst að binda þá til stutts tíma eða í þrjú ár og skuldbindingar þeirra nái ekki lengra. Eitt atriði er það í þessu samkomulagi, sem sannar þetta betur en allt annað. Það er það atriði, sem felst í 4. tölulið samkomulagsins, en þar er verið að telja upp tiltekin svæði við landið, sem Bretar mega ekki veiða á. Það er verið að telja upp tiltekin svæði við landið, sem Bretar mega ekki veiða á, - og hvernig er orðalagið varðandi þetta í samkomulaginu? Þegar er verið að telja upp þau svæði, sem þeir mega ekki veiða á, þá er sagt: Á áðurgreindu þriggja ára tímabili er þó skipum, sem skráð eru í Bretlandi, óheimilt að stunda veiðar á svæðunum milli 6 og 12 mílna innan fiskveiðilögsögunnar. M.ö.o.: þegar verið er að taka fram í þessu samkomulagi, að Bretar megi ekki veiða á tilteknum svæðum, þá er ekki verið að segja það, eins og allir Íslendingar mundu hafa orðað það, sem kunna að orða sitt mál, að þeim sé bannað framvegis að veiða á þessum svæðum, þeim sé bannað það, frá því að samkomulagið tekur gildi og framvegis. Það er ekki verið að taka það fram í þessu samkomulagi. Það er sagt, að það sé aðeins um þetta þriggja ára tímabil, sem þeim er bannað að veiða þarna, - vegna þess að þess er stranglega gætt, að Bretar séu aldrei skuldbundnir í þessu samkomulagi nema um þriggja ára tímabil, aldrei. Þeir eru skuldbundnir í þrjú ár, en ekki heldur lengur. Það er því alveg ljóst mál, að sú forsenda, sem prófessorarnir við Háskóla Íslands gáfu sér og miðuðu sína lögskýringu við, er beinlínis röng. Það er ekki að finna eitt einasta ákvæði í þessu samkomulagi, sem sker úr um það, að Bretar séu raunverulega skuldbundnir samkv. því fram yfir þessi þrjú ár. Það er rétt, samkvæmt samkomulaginu hafa þeir líka heimild til þess að veiða innan markanna í þrjú ár, og þeim er bannað að veiða innan markanna á tilteknum svæðum í þrjú ár, en það er ekkert orð um það, að þeim sé bannað að veiða utan þessara þriggja ára. Og það er ekkert orð að finna í samkomulaginu um þetta, að þeir séu óumdeilanlega skyldir til þess að fara út fyrir mörkin eftir þrjú ár. Nú dettur mér ekki í hug að halda, að þeir Íslendingar, sem hafa staðið í samningunum við Breta í þessum tilfellum, hafi ekki óskað eftir því að hafa þessi ákvæði skýrari, þegar þeir sömdu við þá. Ég hafði veitt því athygli eins og aðrir hér á Alþingi, að ráðh. höfðu, áður en þetta samkomulag var gert, í umr. hér á Alþ, lýst því yfir, að það yrði grundvallarskilyrði fyrir samningum við Breta, að þeir viðurkenndu 12 mílna landhelgina við Ísland. Þá sögðu menn: „að viðurkenna“, þá notuðu menn það orð. Hitt kom ekki fyrr en á eftir: „að falla frá mótmælum“. Íslenzku ráðherrarnir höfðu aldrei notað þessi orð. Þeir höfðu beinlínis lýst því yfir, að grundvöllurinn að samningunum við Breta væri sá að fá þá til þess að viðurkenna 12 mílna landhelgina við Ísland, annars yrði ekki við þá samið. Ég skil því ekki, að nokkur maður geti efazt um það, að þeir muni hafa reynt í samningunum að fá fram þessa viðurkenningu með því orðalagi, sem þeir höfðu alltaf notað sjálfir áður og allir höfðu notað. En þeir hafa bara ekki reynzt menn til þess fram til þessa að viðurkenna það, að þetta orðalag hafi þeir ekki fengið inn í samninginn: Að Bretar hafi neitað þeim eins og Norðmönnum og öðrum að láta þetta orð frá sér fara um formlega viðurkenningu. Bretar höfðu við Norðmenn og aðra notað sams konar orðalag, að þeir mundu ekki fást um það, þó að Norðmenn settu slíkar reglur o.s.frv., og við okkur þannig, að þeir mundu falla frá mótmælum sínum, en vitanlega algerlega ótímabundið. En ég skil það mætavel, að hæstv. ráðh. hafi nokkrar áhyggjur af því, hvernig komið er hjá þeim varðandi þessa viðurkenningu í samningnum, af því að þeim er það ljóst núna, að þjóðin hefur áttað sig á því, að þeir hafa með þessu samkomulagi ekki fengið neina formlega viðurkenningu, og þeim er órótt. Af því þurfa þeir að reyna að fá stimpil eins og þennan frá prófessorunum við háskólann, sem verða aldrei, þegar þetta mál kæmist á það stig að verða deilumál á milli Íslendinga og Breta, spurðir um skýringar í þessum efnum. Þá eru það aðrir, sem skera þar úr, en þeir. En hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. vill ekki í þessum efnum minnast einu orði á þær staðreyndir, sem liggja fyrir hvers manns augum á Íslandi varðandi þessi atriði um formlega viðurkenningu og það að falla frá mótmælum? Hvernig stendur á því, að hæstv. dómsmrh., þegar hann ræðir þessi mál hér af miklum vandræðum, minnist ekki á þær staðreyndir, sem liggja fyrir, að Bretar hafa áður í landhelgismáli við Íslendinga fallið frá mótmælum einnig opinberlega? Þeir féllu frá mótmælum sínum á tímabili varðandi 4 mílna landhelgina við Ísland, en þeir tóku upp þau mótmæli aftur, þegar þeir þurftu á því að halda, og sögðu þá alveg skýrum orðum, að þeir hefðu aldrei viðurkennt 4 mílna landhelgina formlega. Hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. vill ekki minnast á þetta, sem hefur gerzt í þessu máli hjá okkur og liggur fyrir? Og hvaða ástæða er þó til þess að neita því, að Bretar gætu alveg eins nú varðandi 12 mílna landhelgina notað sömu vinnubrögð og þeir hafa sjálfir notað áður varðandi 4 mílna landhelgina, að þeir geta fallið frá þessum mótmælum sínum, á meðan þeir eru að hirða verðmæti í okkar fiskveiðilandhelgi á þriggja ára tímabilinu, en tekið mótmælin upp aftur á eftir, ef við værum ekki þægir við þá í öllum greinum? Og svo sækir hæstv. dómsmrh. röksemdir sínar svo langt, að hann fer að lesa hér upp greinar úr enskum blöðum, eins og Manchester Guardian og öðrum slíkum blöðum, þar sem hann segir, að það komi fram hjá þeim, sem þar rita í blöðin, að þeir noti orðið: að viðurkenna, Bretar hafi viðurkennt 12 mílna landhelgina við Ísland. Og hæstv. ráðh. sagði, að menn yrðu að gæta að því, að það séu hlutlausir aðilar, sem segi þetta. Sér er nú hvert hlutleysið, sem hefur verið hjá þeim piltum, sem þetta hafa skrifað, yfirleitt í okkar garð. Sér er nú hvert hlutleysið, sem við höfum átt að venjast úr þessari áttinni. Nei, þetta eru þeir sömu aðilar sem hafa skrifað það, sem hér var líka lesið upp af einum hv. þm., að Bretar ættu hér allan rétt til fiskveiða við Ísland, af því að þeir hefðu veitt í s.l. 500 ár á þessum miðum, þeir hefðu kennt okkur togveiðar o.s.frv., og af því ættu þeir þennan rétt. Það eru sömu aðilarnir, sem hafa skrifað þetta og hæstv. dómsmrh. kallar nú hlutlausa menn í þessu máli og það megi reiða sig á það, sem þeir segja, slíkt verður vitanlega léttvægt fundið. Það, sem eftir stendur viðvíkjandi þessu atriði, er það, að hæstv. ríkisstj. verður að játa það og það er bezt fyrir hana að játa það, að hún fékk ekki inn í þetta samkomulag það orð, sem hún hafði alltaf notað áður, og það orð, sem hún hafði sagt, að við þyrftum að fá til fullrar viðurkenningar Breta á 12 mílna landhelginni við Ísland. Hún fékk ekki þetta orð inn í samkomulagið. En hún ætlar að reyna að telja a.m.k. Íslendingum á þessu stigi málsins trú um, að það orðalag, sem er í greininni: að falla frá mótmælum, muni duga okkur. En það vitanlega dugir okkur ekki. Það er ekkert öryggi í því. Ríkisstj. getur svo auðvitað haft uppi mismunandi afsakanir á því, hvernig á því stóð, að svona fór. Hæstv. dómsmrh. var hér í umr. heldur aumur yfir því, að það hafi verið vitnað hér í umr. í hans eigin ummæli, sem hann hafði í þessum efnum í útvarpsumr. En því er ekki að neita, að í þeim umr. fór hæstv. dómsmrh. að afsaka það, hvernig á því stæði, að ríkisstj. hefði ekki fengið þessa formlegu viðurkenningu fyrir 12 mílunum. Það er ekki hægt að neita því, að hæstv. dómsmrh. viðhafði þessi orð, sem ég skal lesa nú upp og hafa verið lesin hér upp af öðrum. Hann sagði orðrétt í þessum umr. um þetta: „Hitt er annað mál, að Alþingi hefur aldrei falið ríkisstjórninni að afla viðurkenningar Breta á 12 mílna fiskveiðilögsögu, þegar af því, að það taldi rétt okkar til hennar ótvíræðan og þess vegna óþarfa aðra viðurkenningu Breta en þá, að þeir hættu ofbeldisaðgerðunum.“ Eru þetta ekki afsakanir á því, að hann hafi ekki getað fengið þessa formlegu viðurkenningu? Hann segir, að það hafi verið óþarfi að fá frekari viðurkenningu Breta en þá að hætta ofbeldisaðgerðunum. Hefur nokkrum manni komið til hugar hingað til, að það, þó að Bretar hættu ofbeldisaðgerðum sínum, jafngilti fullkominni viðurkenningu þeirra á 12 mílna landhelginni við Ísland? Vissulega var það mikils virði, ef Bretar hefðu hætt ofbeldisaðgerðum sínum. En það jafngilti ekki viðurkenningu á 12 mílna landhelginni. Grundvöllurinn fyrir því, að það átti að veita Bretum viss fríðindi innan landhelginnar, átti að vera sá, að þeir viðurkenndu formlega og óumdeilanlega landhelgina. En nú á að veita þeim þessi fríðindi, án þess að þeir skuldbindi sig til þess að viðurkenna 12 mílna landhelgina. Og svo segir hæstv. dómsmrh., að Alþingi hafi ekki falið ríkisstj. að afla þessarar viðurkenningar, af því að Alþingi hafi talið rétt okkar til 12 mílna fiskveiðilandhelginnar svo mikinn. Ja, drottinn minn dýri! Eins og við getum ekki þurft, jafnvel þó að við teljum rétt okkar fyllsta rétt, að fá viðurkenningu annarra þjóða fyrir því sjónarmiði okkar eftir sem áður. Og auðvitað var það ekkert deiluefni á milli manna eða flokka, að við þurftum að fá viðurkenningu sem flestra á 12 mílna landhelginni og viðurkenningu Breta líka. Nei, varðandi þessa viðurkenningu stendur málið óumdeilanlega að mínum dómi þannig: Formleg viðurkenning hefur ekki fengizt í samkomulaginu. En þrátt fyrir það hefur ríkisstj. leyft sér að segja þjóðinni, að slík viðurkenning hafi fengizt. Þeir voru ekki í Morgunblaðinu, daginn sem þeir tilkynntu hinn mikla sigur þjóðarinnar í þessu máli, að nota það orðalag, að Bretar hefðu ákveðið að falla frá mótmælum sínum. Nei, það stóð yfir þvera síðuna, að Bretar viðurkenndu 12 mílna landhelgina við Ísland. Þá var talað því máli, sem menn skildu: Þeir viðurkenndu 12 mílna landhelgi. Þá var ekki verið að nota það orðalag, sem var í samningnum, að þeir féllu bara frá mótmælum. En það er fleira en þetta með viðurkenninguna, sem kemur nú í ljós varðandi þetta samkomulag, að er harla einkennilegt og tortryggilegt í þessum samningi. Það var greinilegt á hæstv. dómsmrh., þegar hann tók hér til máls í kvöld, að hann hafði líka miklar áhyggjur út af ákvæðunum varðandi alþjóðadómstólinn. Hann hefur sýnilega veitt því athygli, að almenningur í landinu er ekki ánægður með þetta ákvæði, eins og það er. Hann fór því allmörgum orðum um það. Og í þeim efnum var það helzt þetta: Hver er á móti alþjóðalögum? Hver er á móti alþjóðadómstól? Förum við ekki að lögum? Er hér einhver inni, segir hann, sem vill fara aðra leið en að lögum, og eru þá nokkrir hræddir við að bera þetta undir alþjóðadómstól? Erum við ekki réttarríki o.s.frv.? Allt eru þetta falleg orð, það vantar ekki. Og svo hvessti mjög í hæstv. ráðh. við einn ákveðinn þm., þegar hann spurði með miklum þjósti, hvort þm. efaðist um það, að 12 mílna fiskveiðilandhelgi við Ísland væri samkvæmt alþjóðalögum. Og hann heimtaði svar á stundinni. Hann var þá, hæstv. ráðh., spurður reyndar annarri spurningu um leið um það, hvort ráðh. áliti, að lögsaga okkar yfir landgrunninu væri samkv. alþjóðalögum eða ekki, og það vafðist nokkuð fyrir hæstv. dómsmrh. að svara því. En þó var helzt á honum að heyra, að hann efaðist um, að það yrði litið svo á, að það væri samkv. alþjóðalögum. Nú er það alveg furðulegt, að hæstv. dómsmrh. skuli tala svona um þetta mál og það einmitt sérstaklega í sambandi við það deiluatriði, sem hér hefur risið upp varðandi málskot til alþjóðadómstólsins. Það er ekkert launungaratriði, það veit hvert mannsbarn á Íslandi, að alþjóðadómstóllinn hefur ekki viðurkennt 12 mílna landhelgi. Það veit hvert mannsbarn á Íslandi, að þjóðréttarfræðingar hafa komið saman á tvær fjölmennar ráðstefnur, Genfarráðstefnurnar svonefndu, og deilt þar hart og fast um það, hvað væru alþjóðalög í þessum efnum. Og við vitum það líka, að alþjóðadómstóllinn hefur ekki kveðið upp einn einasta dóm til þessa um víðáttu landhelgi - engan. Og það efast heldur enginn um það, að ef nú væri lögð fyrir alþjóðadómstólinn spurningin um lögmæti 12 mílna landhelgi, þá mundi dómstóllinn annað tveggja gera að vísa slíku máli frá sér, þar sem skorti algerlega alþjóðalög eða reglur til að dæma eftir, eða þá hann mundi synja viðurkenningar á 12 mílna landhelgi. Á þessu leikur enginn vafi. Ég fullyrði þetta m.a. af því, að ég hef hlustað á nokkra tugi af heimsþekktum þjóðréttarfræðingum ræða einmitt um þetta atriði, þar sem þeir hafa lýst því yfir hver af öðrum, - og það var enginn ágreiningur hjá þeim um það, - að það vantaði einmitt nú í dag alþjóðalögin til þess að dæma eftir viðvíkjandi víðáttu landhelgi, og til þess hefðu einmitt þessar ráðstefnur verið haldnar að reyna að koma sér saman um alþjóðalög, sem hægt væri síðan að dæma eftir hjá þeim, sem vildu leggja mál sín fyrir dóm varðandi þessi atriði. Svo sperrir hæstv. dómsmrh. sig hér og virðist ætla að ásaka einstaka þm. um það, að þeir séu að bera á okkur einhverjar lögleysur í sambandi við það atriði, þó að við værum ekki á það sáttir að vísa slíku máli sem 12 mílna landhelgi okkar til úrskurðar alþjóðadómstólsins. Við vitum það, og hann veit það líka, að við gætum ekki nú fengið alþjóðadómstólinn til þess að viðurkenna fyrir okkur okkur 12 mílna landhelgi. Við gætum það ekki, og það gæti engin sú þjóð af þeirri 31 þjóð, sem þegar hefur tekið sér 12 mílna landhelgi, - það gæti engin þeirra, og það hefur engin þeirra beðið alþjóðadómstóllinn um að kveða upp slíkan dóm. Hitt gefur svo auðvitað alveg auga leið, að á meðan málin standa svona, hvað þýðir þá að setja ákvæði inn í milliríkjasamning um það, ef hugsað sé til eitthvað frekari útfærslu en í 12 mílur, að þá skuli það vera bundið við að leggja það undir úrskurð alþjóðadómstóls, sem vitað er, að í dag mundi ekki viðurkenna 12 mílur? Haldið þið, að hann mundi þá dæma meira en 12 mílur, eins og málum er háttað nú í heiminum? Nei, þeir aðilar, sem setja slíkt inn í milliríkjasamning í dag, vita það allir og enginn betur en hæstv. dómsmrh., að slíkt ákvæði í milliríkjasamningi þýðir að loka fyrir það með öllu, að við getum fengið nokkra tommu út fyrir 12 mílur.

Má ég spyrja?

Já, hæstv. ráðh. má spyrja.

Ber þessi ummæli að skilja þannig, að ákvörðun hans hafi verið lögleysa að alþjóðalögum?

Nei, ég skal útskýra þetta fyrir hæstv. fjmrh. Ég viðurkenni það ekki, að sú aðgerð, sem Íslendingar gerðu í þessum efnum ásamt með 31 annarri þjóð, hafi verið löglaus. Þjóðirnar hafa margar tekið sér rétt, einhliða rétt, og hann hefur verið viðurkenndur þannig í framkvæmd, að aðrar þjóðir hafa virt hann. En þær hafa tekið sér slíkan rétt í mörgum tilfellum án þess, að slíkur réttur væri orðinn viðurkenndur af alþjóðadómstól. Ég skal t.d. minna þennan hæstv. ráðh. á það, að þegar árið 1945, þegar Bandaríkjaforsetinn Truman lýsti því þá yfir, að þeir köstuðu eign sinni á landgrunn sitt jafnvel yfir 100 mílur út frá landi, þá voru engar alþjóðareglur til, sem heimiluðu slíkt sem þetta. En Bandaríkin viðurkenndu það ekki, að þau væru að gera lögleysu í þessum efnum. En það var ekki fyrr en árið 1958, eins og hæstv. ráðh. hlýtur að vita, að sett voru fyrst alþjóðalög, sem alþjóðadómstóll hefði getað dæmt eftir í þessum efnum. Það var ekki fyrr en 1958, að alþjóðalög um þetta voru sett. En þjóðirnar hafa talið sig hafa rétt til þess í ýmsum tilfellum að gera einhliða ákvarðanir, sem náðu miklum mun lengra en viðurkenndar lagareglur stóðu til um og dómstóll hefði treyst sér til að fara eftir. Og ég efast ekkert um það, að hæstv. fjmrh. veit það mætavel, að alþjóðadómstóllinn mundi ekki í dag treysta sér til þess að viðurkenna með dómi 12 mílna landhelgi. Hann veit það. Mætti ég t.d. spyrja: Hvernig stendur á því, að engin sú þjóð, 31 talsins, sem tekið hefur sér 12 mílna landhelgi, hefur beðið alþjóðadómstólinn um það að úrskurða um réttmæti þessarar landhelgi? Hvernig skyldi standa á því? Það stendur einfaldlega þannig á því, að menn vita, að hún er ekki búin að fá þá hefð, þessi aðgerð þjóðanna, þessi einhliða aðgerð þjóðanna hefur ekki fengið þá hefð, að dómstóll vilji slá því föstu, að þetta séu þau lög, sem allir megi fara eftir. Af þessum ástæðum er fásinna allt tal manna um alþjóðadómstólinn, þar sem verið er að stilla þessu upp á þá lund, að þeir, sem ekki vilja hafa það ákvæði hjá sér í lögum að vera skuldbundnir til þess að vísa málum eins og þessu til alþjóðadómstólsins, þeir vilji fara löglausar leiðir, þeir séu á móti lögum og rétti. Ef menn væru á þessari skoðun, sem hæstv. ríkisstj. er að reyna að láta skína hér í, þá hefðum við ekki þurft á neinni Genfarráðstefnu 1958 að halda og ekki heldur 1960. Af hverju? Af því að þjóðirnar, sem allar eða velflestar voru aðilar að alþjóðadómstólnum, hefðu bara vísað þessu vandamáli til alþjóðadómstólsins og látið hann skera úr um þetta. Hvernig stóð á því, að menn fóru ekki þá leið? Voru virkilega allar þjóðirnar, 90 talsins, sem tóku þátt í Genfarráðstefnunum, svona löglausar, að þær vildu ekki lúta lögum? Voru þær allar saman slíkar ofbeldis- og ólagaþjóðir, að þær vildu kjósa sér einhverja aðra leið? Nei, þær viðurkenndu bara þá staðreynd, að alþjóðalög voru ekki fyrir hendi um víðáttu landhelgi, enda hafði alþjóðanefnd innan Sameinuðu þjóðanna unnið að undirbúningi þessa máls í mörg ár og þeir mörgu þjóðréttarfræðingar, sem stóðu að þeirri nefnd, höfðu komið sér saman um eina nokkuð loðna yfirlýsingu í þessum efnum, og hún var þannig, að þeir sögðu: Við játum það, að það eru engar fastar alþjóðareglur um víðáttu landhelgi til. En þeir sögðu: Við komum okkur saman um, að það sé okkar mat, að milli 3 og 12 mílna liggi þessi mörk. - Það er því fullkomlega út í bláinn, þegar menn eru að breiða sig út yfir alþjóðalög og alþjóðadómstólinn á þann hátt, sem hér hefur verið gert. Ég er t.d. á þeirri skoðun, að við gætum samkv. eðlilegum reglum nú vísað til alþjóðadómstólsins ágreiningi um grunnlínur, vegna þess að árið 1958 komu þjóðirnar sér saman um alþjóðalög varðandi það, hvernig á að draga grunnlínur. Íslendingar skrifuðu undir það og Bretar líka. Við erum báðir tveir bundnir af þeirri alþjóðalagasamþykkt, sem þar var gerð um grunnlínur. Það er hægt að skjóta því máli til alþjóðadómstóls að láta hann skera úr um það, hvort tiltekin grunnlína sé samkv. þessum lögum, sem menn hafa orðið ásáttir um. En það er ekki, eins og nú standa sakir, hægt að leggja fyrir alþjóðadómstól spurninguna um það, hvað landhelgin megi vera breiðust. Og þeir Íslendingar, sem lýsa því yfir og gera það jafnvel í sérstaklega ríkum mæli, eins og hæstv. fjmrh. hefur gert æ ofan í æ, að aðalatriði í landhelgismálum okkar sé þó að fá fullnaðarviðurkenningu okkar fyrir öllu landgrunninu, - en það þýðir það, að við erum þar að berjast fyrir viðurkenningu okkar yfir 50 mílur frá landi í ýmsum tilfellum, ekki bara 12 mílur, - þeir, sem undirstrika það, að þetta sé hið mikilvæga mál Íslendinga í landhelgismáli þeirra, að berjast fyrir fullkomnum yfirráðum yfir landgrunninu öllu og veiðunum þar, þeir ætla sér ekki svo lítið. Og það ætti því allra sízt að sitja á þeim að standa fyrir því að hneppa okkur í einhverjar þannig reglur, að það séu engar líkur til þess, að við getum náð svo mikið sem hluta af þessu landgrunni til viðbótar við það, sem nú er orðið. En það er enginn vafi á því, eins og málin hafa staðið og standa enn, að það eru engar líkur til þess, að við getum fengið alþjóðadómstól til þess að dæma okkur landgrunnið. Það var að vísu unnið hið versta verk árið 1958, þegar stórþjóðirnar knúðu það í gegn, að sá skilningur skyldi vera á landgrunni og rétti viðkomandi þjóðar yfir landgrunni, að strandríkið skyldi eiga fullkominn yfirráðarétt yfir landgrunninu, þ.e.a.s. eingöngu yfir botninum og öllum þeim verðmætum. sem eru á botninum og í botninum og þau geta unnið þaðan, - það átti strandríkið, vegna þess að stórveldin höfðu þegar byrjað mikilvæga vinnslu á olíu úr hafsbotninum, hvert stórveldið á fætur öðru, og sum voru jafnvel með turna sína úti í hafinu yfir 100 mílur frá ströndinni. Þeir vildu kasta eign sinni á þessi verðmæti. Þar átti strandríkið botninn. En þeir tóku það fram og knúðu það í gegn, að þau verðmæti, sem væru í sjónum fyrir ofan botninn, tilheyrðu ekki á sama hátt strandríkinu. Nú var það svo með okkur, að við hlutum auðvitað að halda því fram, að það væri einkennileg kenning að halda því fram, að aðili ætti botninn og allt, sem á botninum er, en sá aðili, sem þennan botn á, gæti þá ekki jafnframt bannað óviðkomandi aðilum að skarka á þessum botni, draga á honum stálkefli og veiðarfæri, skrapa hann til og hefla hann allan til. Það eru einkennileg eignarráð einnar þjóðar á landssvæði, að hún skuli eiga allt það, sem laust er á svæðinu, en hún má ekki ráða því að banna öðrum að skarka á þessu sínu eigin landssvæði. Það hefði verið út af fyrir sig að halda sér við það, að aðrar þjóðir mættu veiða þar uppi í hafinu, en að þær megi líka skarka á landsins eigin botni, það var nokkuð langt gengið. En þar réð eins og stundum áður regla hinna stóru. Stórveldin þurftu á hinu að halda, og þau knúðu það í gegn. En við hinir smáu, sem bundum hagsmuni okkar við annað, urðum þarna að víkja. Svona réttlát geta nú alþjóðalögin verið. Og svo kemur ein túlkunin enn á þessu margumtalaða plaggi, að nú er mönnum sagt, að það orðalag þessa samkomulags, sem hér er í 5. mgr. varðandi tilkynningarskyldu okkar til Breta og um skyldu okkar til þess að skjóta ágreiningi, ef hann kann upp að rísa, til alþjóðadómstólsins, - nú er okkur sagt, að það beri að skilja þetta ákvæði þannig, að við þurfum að vísu að tilkynna Bretum með sex mánaða fyrirvara fyrirætlanir okkar, en þó að Bretar notfæri sér ákvæði samkomulagsins og heimti málinu vísað til alþjóðadómstólsins til úrskurðar, þá geti útfærsla okkar staðið, á meðan dómstóllinn fjallar um málið. Nú kemur allt í einu þessi lagaskilgreining. Hvernig stendur nú á því, að hæstv. dómsmrh. og hæstv. fjmrh., fyrrum lagaprófessorar, og hæstv. utanrrh., þekktur lögfræðingur, hvernig stendur á því, að allir þessir vísu menn skuli búa til slíkan samning eða samkomulag, sem þarf allrar þessarar túlkunar við og lagaskýringa? Það þarf að elta uppi í skyndi prófessora við háskólann og reyna að láta þá koma einhverju viti í þetta með einhvers konar skýringum. Svo þarf að koma slík skýring sem þessi og aðrar túlkanir og skýringar á þessu öllu saman. Hvernig stendur á því, að það er ekki hægt að hafa það orðalag, sem á þó að vera byggt upp þannig, að það erum við, sem sendum Bretum tiltekna nótu, að svona skuli þetta vera? Hvernig stendur á því, að það er ekki hægt að hafa það orðalag á þessu, sem almenningur getur skilið? Af hverju mátti ekki segja þetta með skýrari orðum, ef þetta var meiningin? En í greininni stendur á þessa leið: „Ríkisstjórn Íslands mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland, en mun tilkynna ríkisstj. Bretlands slíka útfærslu með 6 mánaða fyrirvara, og rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til alþjóðadómstólsins.“ Auðvitað segir ekkert um það í þessu efni, að við megum hér færa út, jafnvel þó að hinir hafi lýst ágreiningi og heimti málið borið undir alþjóðadómstólinn. Eftir öllum venjulegum reglum í samningum mundi þetta vera skoðað á hina lundina, að ef aðilar koma sér saman um það, að verði ágreiningur þeirra í milli, skuli tiltekinn aðili skera þar úr, þá yrði auðvitað beðið eftir því, að sá aðili skæri úr, áður en farið er að framkvæma deiluefnið. En þegar á það hefur verið bent, að þetta atriði gæti torveldað okkur eðlilega útfærslu hjá okkur, með því að fyrst þyrftum við að tilkynna Bretum í 6 mánuði og síðan gætu þeir eðlilega þvælt málið a.m.k. í 2–3 ár, sennilega í 5–6 ár, vil ég segja, eins og málarekstur gengur fyrir alþjóðadómi, þar til úrskurðurinn endanlega kæmi, þegar menn sjá það, að þetta er ótrúlega óþægilegt, þá kemur bara ný lagaskýring á þessu. Ég verð að segja það, - hæstv. ríkisstj. má lá mér það, ef hún vill, - ég verð að álíta það, að ríkisstj. Íslands hafi vitað betur og getað betur en þetta. Ég álít, að hún hefði getað samið þetta miklu skýrar. Ég álít, að hún hefði getað haft þetta miklu ótvíræðara. En ég dreg þá ályktun af því, að þetta er svona, að hún hafi ekki fengið þessu ráðið, og af því að hún fékk því ekki ráðið, hún var að semja við annan, sem vildi hafa þetta á hinn veginn, þá hljóta að hafa verið til þess einhverjar ástæður, að hinn aðilinn vildi hafa það á hinn veginn. Það voru einhverjar ástæður til þess, að Bretinn vildi endilega hafa þetta: að falla frá mótmælum, en viðurkenna ekki. Það hljóta að hafa verið einhverjar ástæður til þess, að hann vildi ekki láta banna sér að veiða á tilteknum svæðum innan landhelginnar nema í 3 ár, ekki framvegis. Það hljóta að hafa verið einhverjar ástæður til þess, að þetta orðalag er haft svona, að hægt er að snúa því við, það er hægt að teygja það eins og hrátt skinn. Nú er það vitað mál, að Bretar hafa að undanförnu verið að semja við Norðmenn um sams konar mál og þeir eru að semja hér við okkur um. Þeir eru að semja um fríðindi handa sínum skipum um að mega veiða í norskri landhelgi á milli 6 og 12 mílna um tiltekið árabil. Það hefur verið skýrt nokkuð frá þessu samkomulagi. Ég hef aldrei heyrt á það minnzt, - það væri mjög fróðlegt að fá það upplýst hér, ef hæstv. ríkisstj. getur gefið upplýsingar um það, - er það tilfellið, að Norðmenn hafi samið um það við Breta, að þeir skuli aldrei neitt gera í sínum landhelgismálum, eftir að því samningstímabili lýkur, sem þar er um að ræða, nema á þeim grundvelli að tilkynna Bretum þar um og hlíta úrskurði alþjóðadómstóls um það, sem þeir gera? Er það í þeirra samningi? Er það ekki einkennilegt, að maður skuli hafa séð í norskum blöðum skýrt frá þessu samkomulagi og aldrei á þetta minnzt. Það kann að vera, að skýringin sé sú, að annaðhvort hafi Norðmenn neitað að taka slíkt ákvæði inn eða þá Bretar ekki talið, að það skipti svo miklu máli með Norðmenn, af því að þeir hafa vitað það allan tímann, eins og við Íslendingar höfum mátt hlusta á, að Norðmenn hafa stutt þá í þessum landhelgismálum allan tímann, þeir hafa verið á móti 12 mílunum. Þeir hafa bara togazt áfram á eftir okkur og ýmsum öðrum. Bretar halda kannske, að það skipti ekki miklu máli að loka fyrir Norðmenn eftirleiðis, að þeir fari út fyrir 12 mílur, en þeir hafa sýnilega talið það skipta verulegu máli að loka fyrir það, að Íslendingar gætu farið út fyrir 12 mílur, og af því er þetta ákvæði komið, að það er talið mikils virði af hálfu Breta að loka fyrir okkar möguleika. Hæstv. dómsmrh. minntist hér á till. um þjóðaratkvæði. Það var nú heldur skemmtileg afsökun, sem hann hafði þar í frammi, að hann gæti ekki stutt þá till. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri réttur og skylda ríkisstj. og Alþ. að gera samninga fyrir Ísland. Það væri réttur og skylda ríkisstj. að gera samninga, og ríkisstj. ætti ekkert að skjóta sér undan slíkum skyldum. En þetta er auðvitað mesti misskilningur. Auðvitað er ríkisstj. búin að búa til þetta samkomulag. Hún er búin að vinna að því að gera þennan samning. Alþ. á að fjalla um samninginn, og samkv. till. okkar, sem flutt hefur verið hér um þjóðaratkv., er gert ráð fyrir því, að í því tilfelli, að þessi gerði samningur ríkisstj. verði staðfestur hér af Alþ., þá verði síðan ákveðið, að hann skuli þó ekki taka gildi, fyrr en þjóðin hafi staðfest hann með þjóðaratkvgr. Það er svo sem ekki verið að taka neina vinnu af hæstv. ríkisstj. Hún hefur búið til samninginn. Það er ekki heldur verið að taka neitt af hv. Alþ. Alþingi á að fjalla um samninginn. Ef Alþ. fellir samninginn, þarf vitanlega ekki lengra að fara, en aðeins þetta, að það er lagt til að ákveða það, að samningurinn skuli ekki taka gildi, þó að Alþ. hafi samþ. hann, fyrr en þjóðin er búin að staðfesta hann með meiri hl. atkv. í þjóðaratkvgr. Ríkisstj. og Alþ. eru því ekki að skjóta sér undan neinni skyldu. Hér er aðeins um það að ræða, hvort ríkisstj. og Alþ. þora að leggja gerðir sínar undir þjóðardóm. Spurningin er aðeins sú: Vilja menn fá staðfestingu á því, sem þeir eru að gera, eða óttast þeir það kannske, að þeir fái ekki þessa staðfestingu? Það auðvitað sjá allir, að ef hæstv. ríkisstj. tryði virkilega á sinn málstað, ef hún tryði því, að meiri hl. þjóðarinnar stæði með hennar málstað, þá mundi hún samþykkja slíka þjóðaratkvgr. sem hér er lögð til. Ríkisstj. fengi þá allt sitt fram og staðfestingu þjóðarinnar á málinu. Nei, það getur ekki verið nein önnur skýring á því, að ríkisstj. bregzt svona við, að hún neitar þjóðaratkvgr., en að hún óttast það að bera málið undir þjóðina. Og það skiljum við flestir hér, því að hún veit auðvitað, eins og við vitum, að þjóðin mundi kolfella svona samning sem þennan. Svo sagði hæstv. dómsmrh., að Alþ. hefði svo sem rétt umboð til þess að gera svona samning og alþm. allir úr síðustu kosningum, vegna þess að hér hefði verið nákvæmlega þrædd samþykkt Alþ. frá 5. maí 1959 um landhelgismálið. En í þessari samþykkt er til viðbótar við almenn mótmæli gegn ofbeldi Breta um tvö atriði að ræða. Þar stendur til viðbótar við mótmælin í þessari samþykkt: afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls og að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið. Fyrra atriðið er, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Hvað hefur verið gert í þeim efnum? Er að finna í þessu plaggi einhverja viðurkenningu á rétti Íslands til landgrunnsins alls? Eru menn virkilega svona forhertir, að reyna að halda því fram, að það sé að finna eitthvert ákvæði í þessu samkomulagi, sem miði að því að viðurkenna rétt okkar til landgrunnsins alls? Ekki eitt einasta atriði í þessu samkomulagi stefnir að þessu, heldur, eins og ég hef vikið hér að áður, miklu fremur hitt, það er verið að setja ákveðnar skorður við því, að við getum fengið fram þau réttindi á öllu landgrunninu, sem við höfum þó lýst yfir í íslenzkri löggjöf, að við eigum að hafa, sem er lögsaga yfir landsgrunnssvæðinu. Þessi till. er því ekki þrædd í þessum efnum. En viðvíkjandi hinu atriðinu, að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið, - er þetta þrætt? Er þetta þrætt í þessu samkomulagi? Allir menn sjá það, að með þessu samkomulagi er raunverulega verið að gera fiskveiðilandhelgina svo að segja í kringum allt landið að 6 mílna landhelgi nú um 3 ára tímabil a.m.k. Hér er því beinlínis brotið á móti þessu meginatriði í þessari samþykkt, sem hæstv. dómsmrh. viðurkenndi hér, að hefði verið sú samþykkt, sem gengið hefði verið til kosninga um og umboð þm. í þessum efnum miðaðist við. Umboð þm. miðaðist því við það, að ekki kæmi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið. Í þessum efnum er verið að brjóta eða víkja frá því umboði, sem þm. hafa. Það þýðir svo vitanlega ekkert að endurtaka það hér, að með þessu samkomulagi sé verið að þræða innihald þessarar samþykktar Alþ. Það er beinlínis verið að brjóta þessa samþykkt Alþ. með því að samþ. þetta samkomulag. Um það er ekkert að villast. Þá vék hæstv. dómsmrh. að nokkru að grunnlínubreytingunum, og hann minntist á það, að það hefði dregizt í þrjú ár, að Íslendingar neyttu þess réttar, sem við stjórnarandstæðingar teldum, að við Íslendingar hefðum um útfærslu á grunnlínum. Ég vil nú spyrja hæstv. ríkisstj. og alveg sérstaklega hæstv. dómsmrh.: Heldur hann því fram, að við eigum ekki rétt að alþjóðalögum til þess að færa grunnlínurnar út, eins og gert er ráð fyrir í þessu samkomulagi, og einnig til útfærslu á öðrum grunnlínum, sem eru ekki teknar með í þetta samkomulag? Vill hann halda því fram, að við eigum ekki að alþjóðalögum rétt til þessarar útfærslu? Það væri mjög fróðlegt að fá svar hans við því. En í þeim efnum vil ég minna á það, að íslenzk stjórnarvöld hafa hvað eftir annað gefið út og útbýtt á meðal flestra þjóða heims varðandi landhelgismálið nokkrar hvítar bækur, þar sem við höfum tekið skýrt og greinilega fram, að við ættum samkvæmt alþjóðalögum rétt til allra þessara grunnlínubreytinga, sem er að finna í þessu samkomulagi, og þar að auki til 7 annarra grunnlínubreytinga, sem við höfum talið upp. Hefur þetta verið sagt ósatt í þessum hvítu bókum? Höfum við ekki talið það alveg tvímælalaust, að við ættum þennan rétt skv. alþjóðalögum? Hvað heldur hæstv. utanrrh. um það? Telur hann, að hann og þeir starfsmenn, sem hafa unnið á hans ábyrgð, hafi verið að skrökva í þessum efnum, þegar þetta hefur verið birt í hvítu bókunum? Nei, ég efast ekki um, að það er hans skoðun, að við eigum skv. alþjóðalögum, þeim sem gerð voru árið 1958 í Genf, tvímælalausan rétt til þessara grunnlínubreytinga og til 7 annarra grunnlínubreytinga, sem eru ekki teknar hér með. Og nú vil ég spyrja, hvernig stendur á því, þegar þessar fjórar grunnlínubreytingar eru nú teknar í þetta samkomulag, að hinar 7 eru skildar eftir af þeim, sem við höfum lýst yfir erlendis, að við ættum rétt til? Hvernig stendur á því, að þær eru ekki teknar með? Það kemur vitanlega ekki til mála, að sá maður finnist hér á Íslandi a.m.k., sem reynir að halda því fram, að við eigum ekki jafnmikinn rétt til þess að draga beina grunnlínu fyrir Meðallandsbugtina eins og þær löngu grunnlínur, sem við höfum dregið fyrir Faxaflóa og Breiðafjörð. Beina grunnlínan fyrir Meðallandsbugtinni er miklu styttri og miklu óumdeilanlegri og skýrari en hinar. Það hefur verið skoðun okkar, að þær grunnlínur, sem nú hafa verið dregnar, væru örugglega skv. alþjóðalögum. En við vissum það vel, að Bretar voru líklegir til þess og höfðu sýnt það í sínum fyrri mótmælum, að þeir vildu mótmæla sumum þeirra, þar sem grunnlínurnar voru lengstar og þar sem var miðað við smádranga eða sker nokkuð langt út frá aðallandinu. En í Meðallandsbugtinni var engu slíku til að dreifa. Hvernig stendur þá á því, fyrst ráðizt er hér í útfærslu á grunnlínum, að þessi grunnlínubreyting var ekki tekin líka? Hvernig stendur á því? Auðvitað er þetta auðskiljanlegt öllum þeim, sem þekkja gang þessara mála. Hér er aðeins um það að ræða, að það er byrjað að semja við Breta um okkar réttindi, og það er látið af tilteknum rétti, sem við eigum. Það er ákveðið að fara ekki út í það að nota Grímsey sem grunnlínupunkt og rétta af línurnar sitt hvorum megin við Grímsey, vegna þess að Bretar vilja hafa þau svæði áfram opin fyrir sína togara. Þeir veiða þar á austara svæðinu, fyrir austan Grímsey, út af Rauðanúp mjög mikið, enda er þar talið mjög gott togveiðisvæði, mikið fiskisvæði fyrir togara. Bretar neita því, og íslenzka ríkisstj. semur af okkur þennan rétt nú í þessu tilfelli að breyta þessum grunnlínum. Nákvæmlega sama gerist við Hvalbak fyrir Suðausturlandi. Við gátum dregið grunnlínuna beint frá Glettinganesi í Hvalbak og beint úr Hvalbak í Stokksnes við Hornafjörð. Á þann hátt hefðum við lokað allstórum svæðum sitt hvorum megin við Hvalbak, sem Bretar hafa skarkað á meira jafnvel en á flestum öðrum svæðum við landið. En Bretar vilja hafa þetta opið, og íslenzka ríkisstj. í samningamakki sínu við Breta kemur þessu ekki í gegn. Og nákvæmlega sama hefur átt sér stað með svæðin hér fyrir Suðurlandi, í Mýrabugt, í Meðallandsbugt. En einmitt í Meðallandsbugtinni er eitt allra bezta fiskisvæði við Ísland. Þangað sækja Bretar, og þar vilja þeir hafa bugðuna inn í bugtina áfram, svo að þeir geti haldið áfram veiðum þar á þeim slóðum, sem þeir hafa fiskað svo mikið á á undanförnum árum. Og hið einkennilega atriði gerist svo, þegar ríkisstj. ræðst þó í það eða fær samkomulag við Breta um það að gera Geirfugladrang hér út af Reykjanesi að grunnlínupunkti, þannig að grunnlínan fyrir Faxaflóa er miðuð við Geirfugladrang, að það er ekki dregin grunnlína beint frá Geirfugladrangi út af Reykjanesi beint í Geirfuglasker fyrir sunnan Vestmannaeyjar. Nei, heldur leggja menn þar lykkju á leið sína og draga línuna frá Geirfuglaskeri fyrir sunnan Vestmannaeyjar í Eldeyjardrang og úr Eldeyjardrangi í Geirfugladrang. En á þennan hátt töpum við af því svæði, sem við höfum áður lýst yfir, að við ættum rétt á, allverulegum skika, af vestanverðum Selvogsbanka og á Eldeyjarbanka, einmitt því svæði, sem brezkir togarar sækja sem fastast á og fá einna mest af ýsu á. Hér er aðeins um það að ræða, að Bretarnir, þegar farið er að semja við þá, pína okkur til þess að láta af þessum réttindum okkar. Og þó að við vildum skv. þessu samkomulagi síðar sækja þessi svæði með frekari útfærslu, þá erum við seldir undir þann vanda að verða að tilkynna Bretum það fyrst með 6 mánaða fyrirvara og síðan að verða að lúta því, að alþjóðadómstóllinn fjalli um málið, og það mundi geta tekið nokkur ár að fá upp kveðinn dóm þar um þessi atriði. En það er mín skoðun, að þar mundi dómstóllinn verða okkur hagstæður, því að ég tel, að alþjóðalögin í þessum efnum séu svo skýr, að það verði erfitt að dæma af okkur réttinn í þessum efnum. Það er auðvitað hlægilegt að vera að eyða orðum að því að svara því, sem hæstv. dómsmrh. kom hér með varðandi þessar grunnlínur, þar sem hann talar um það, að við, sem stóðum að útfærslunni í 12 mílur, hefðum ekki notfært okkur þennan rétt, sem við teljum, að þjóðin hafi átt, til þess að gera þessar grunnlínubreytingar. Þegar ráðizt var í útfærsluna út í 12 mílur, þá gerðum við okkur fyllilega grein fyrir því, að þessi ráðstöfun mundi verða mjög umdeild. Við vissum það alveg upp á hár, eftir það sem hafði gerzt á Genfarráðstefnunni veturinn 1958, að Bretar og aðrir mundu mótmæla þessari útfærslu í 12 mílur mjög harkalega, flestar Vestur-Evrópuþjóðirnar, sem barizt höfðu gegn 12 mílna landhelgi á Genfarráðstefnunni 1958. Við vissum því, að við vorum hér að ráðast í mikið verk og vandasamt, að færa út í 12 mílur. Og eins og við höfum tekið fram, skipti vitanlega höfuðmáli að geta fengið algera samstöðu flokkanna hér innanlands á bak við þá ákvörðun, sem tekin yrði. Vegna þess voru haldnir fundir eftir fund með fulltrúum flokkanna allra og reynt að fá samstöðu flokkanna um það, hvernig skyldi staðið að málinu. Við lögðum það til, bæði fulltrúar Alþb. og fulltrúar Framsfl., svo að ekki verður um villzt, því að það liggur alveg opinberlega og skriflega fyrir, að við lögðum það til, að það yrði ráðizt í útfærsluna 1958 þannig, að við færðum út í 12 mílur og gerðum einnig útfærslu á grunnlínunum, öllum þeim, sem ég hef hér minnzt á. Þessa leið kysum við helzt. En því var lýst yfir, að við mundum ekki treysta okkur til þess að fara í svona stórfellda útfærslu, bæði út í 12 mílur og taka þá miklu stækkun, sem líka varð við breytingu á grunnlínum, nema alger samstaða gæti orðið um það hjá íslenzku stjórnmálaflokkunum. En það var einmitt þarna, sem Sjálfstfl. brást fyrst og fremst og svo auðvitað Alþfl. með honum. Þeir fengust ekki til þess að samþykkja þetta, þó að fulltrúar hinna flokkanna, tveggja byðu upp á þetta. Þeir lýstu því strax yfir um þetta leyti, að þeir vildu fresta öllu málinu, útfærslunni í 12 mílur og breytingu á grunnlínum og tala við erlenda aðila um málið og freista þess að ná einhverju samkomulagi. Þeir vildu ganga í það samningamakk, sem þeir hafa verið nú í um landhelgi Íslands. Nú það var ekki óeðlilegt sjónarmið, sem kom fram hjá forsrh. þá, Hermanni Jónassyni, að hann undirstrikaði það mjög um þetta leyti, að hann mundi ekki vilja sem forsrh. standa að því að gera þær ráðstafanir í landhelgismálinu, sem ekki væri tvímælalaust meiri hluti Alþ. á bak við, og þar sem Framsfl. og Alþb. höfðu ekki meiri hl. á Alþ. tveir, þá varð að leita samkomulags við Alþfl., og auðvitað var æskilegast að hafa Sjálfstfl. líka. En það tókst ekki að fá þetta samkomulag um breyt. á grunnlínunum. Þetta er eina ástæðan til þess, að ekki var farið í þessar grunnlínubreytingar. En þegar útfærslan var gerð, tók ríkisstj. það skýrt fram í sinni opinberu tilkynningu, að ríkisstj. geymdi sér rétt, eins og það var orðað, til grunnlínubreytinga síðar, af því að menn vissu, að við áttum réttinn, og við bara geymdum okkur þetta, því að það var algert innanríkismál okkar að ákveða það, hvernig við höguðum breyt. á okkar grunnlínum. Svo kemur sú fullyrðing frá hæstv. dómsmrh., að flutningur okkar Alþb.-manna og framsóknarmanna á frv. í Ed. um það að lögfesta fiskveiðilandhelgina, eins og hún hefur verið að undanförnu, með óbreyttum grunnlínum, sanni það, að við höfum verið á móti grunnlínubreytingu. Það er rétt eins og hæstv. ráðh. vilji ekki reikna með því, að það sé auðvelt fyrir meiri hl., sem til er á Alþ., að breyta íslenzkum lögum. Auðvitað lá málið ákaflega greinilega fyrir, að það þurfti aðeins að myndast meiri hl. á Alþ. fyrir tilteknum útfærslum á grunnlínum, þá var auðvelt að gera það. En eina ástæðan til þess, að það þótti nauðsynlegt að flytja hér frv. um að lögbinda reglugerðina frá 1. sept. 1958, var sú, að það væru miklar líkur, sem bentu til þess, að ríkisstj. ætlaði að fara að semja um breyt. á fiskveiðilandhelgi Íslands við aðrar þjóðir án þess að bera það mál undir Alþ. Af því var eðlilegt, að gildandi fiskveiðilandhelgi yrði bundin í lög, svo að það þyrfti að fara hér fram formleg og eðlileg breyt. á lögum á Alþ., til þess að hægt væri að koma slíkum samningum við. Þær deilur, sem hér hafa nú orðið og eflaust eiga eftir að verða um fiskveiðilandhelgi Íslands, eru ekkert nýjar af nálinni hér á milli íslenzku stjórnmálaflokkanna eða forustumanna þeirra. Það hefur auðvitað ekki farið fram hjá mönnum, að ýmsir af forustumönnum Sjálfstfl. og Alþfl. hafa verið meira og minna á móti 12 mílna landhelginni, sem ákveðin var 1958, og af því fengust sjálfstæðismenn ekki til þess að vilja standa að útfærslunni þá, og af því voru sjálfstæðismenn í sífellu með alls konar aðfinnslur út af setningu reglugerðarinnar um 12 mílna landhelgina. Ég skal nefna hér aðeins eitt lítið dæmi um t.d. afstöðu hæstv. dómsmrh., Bjarna Benediktssonar. Hann var strax í hópi þeirra manna, sem byrjuðu að ráðast á mig bæði leynt og ljóst fyrir útgáfu þessarar reglugerðar og finna henni allt til foráttu. Það var sagt, eftir að ákveðið var að standa að útgáfu þessarar reglugerðar, með stórum fyrirsögnum eins og venjulega í Alþýðublaðinu, að með þessari reglugerð væri beinlínis kveðinn upp dauðadómur yfir togara- og togbátaútgerð Íslendinga. Það sagði Alþýðublaðið. Mér var kennt um það, að ég væri að leggja togaraútgerð Íslendinga í rúst. Bjarni Benediktsson segir, - og það má finna í Morgunblaðinu 25. júní 1958, - þá segir hann á fundi á Suðureyri, orðrétt svona : „En getur útgerð togaranna staðizt, ef þeir eru allt árið alveg reknir af þessum miðum og samsvarandi miðum erlendis, svo sem gera verður ráð fyrir? Ég fer ekki dult með þá skoðun, að ekki sé fært annað en að leyfa þeim veiðar að einhverju leyti á viðbótarsvæðinu.“ Það komu sem sagt alveg strax upp hjá þessum hæstv. ráðh. áhyggjurnar af togaraútgerðinni, og þó að borin væri fyrir sig íslenzka togaraútgerðin, þá var allt annað og meira hér á bak við. Það var strax byrjað á því að kveinka sér undan því, að 12 mílurnar mundu hálfdrepa íslenzku togaraútgerðina, þó að allir þeir, sem þar þekktu til, vissu það, að íslenzkir togarar stunduðu sáralítið veiðar innan við 12 mílna mörkin, og það var engin ástæða til þess að veita íslenzkum togurum né auðvitað neinum öðrum togurum nein réttindi innan 12 mílna markanna. Við urðum hins vegar að gera það til þess m.a. að lokka Alþfl. til að standa með málinu. Það var eitt af skilyrðunum, sem hann gerði fyrir því að standa að útfærslunni í 12 mílur, að íslenzkum togurum yrði þó heimilað að veiða á tilteknum svæðum á tilteknum tímum innan landhelginnar, og Bjarni Benediktsson, núv. hæstv. dómsmrh., barði auðvitað bumbur í þessum efnum. Hann var að reyna að æsa upp Alþfl. allan tímann, að það væri verið að drepa togaraútgerðina og það yrði eitthvað að gera í þessum efnum. Það yrði að reyna að mynda einhverja smugu fyrir þá. Það hafði nefnilega verið þannig alveg frá upphafi, að þessir menn voru alltaf óheilir í landhelgismálinu. Þeir vildu ekki standa að útfærslunni. Þeir fundu útfærslunni allt til foráttu, vildu taka upp samninga við erlenda aðila og skoruðu jafnvel í Morgunblaðinu, nokkrum dögum áður en reglugerðin átti að ganga í gildi 1. september, - skoruðu þá jafnvel á ríkisstj. og aðra opinberlega að skjóta málinu þá, áður en reglugerðin gengi í gildi, undir sérstakan NATO-fund. Á landsfundi sjálfstæðismanna, sem haldinn var 14. marz 1959, sagði Bjarni Benediktsson m.a. orðrétt um þessi atriði, þegar hann var að skýra út landhelgismálið og hvernig að því hefði verið staðið, - þá sagði hann orðrétt svona: „Lúðvík Jósefsson réð, hvernig að var farið. Sök Guðmundar Í. Guðmundssonar er fólgin í því, að hann skyldi ekki hindra Lúðvík í þessu og gæta þess, að um landhelgismálið eitt væri hugsað.“ Meira að segja Guðmundur Í. Guðmundsson átti mikla sök 1958, að hann skyldi ekki hindra mig í því að gefa út 12 mílna reglugerðina, að dómi Bjarna Benediktssonar, núv. hæstv. dómsmrh. Svona var litið á þessi mál. Hæstv. forsrh. auðvitað var, eins og allajafna er hjá honum, miklu stórorðari í þessum efnum, sagði, að ég hefði ráðið stefnunni til góðs eða ills og til ills að sínum dómi í þessu máli. Þannig var það, að þetta hefur verið að grafa um sig allan tímann, fyrst andstaðan 1958, tregðan öll, og allir landsmenn vissu það, að Alþfl. var beinlínis dreginn á eyrunum til þess undir lokin að vera með. Honum var ógnað með því, að það skyldi efnt til kosninga og kosið um landhelgismálið, og þá guggnaði hann. Þetta vita allir landsmenn. Og framhaldið varð síðan það, eftir að þessir menn höfðu orðið að láta í minni pokann, útfærslan var framkvæmd, reglugerðin gekk í gildi 1. sept. 1958, og þjóðin öll stóð alveg einróma að framkvæmd málsins, þá auðvitað sá Morgunblaðið sitt óvænna og snarsneri við og fór að mæla með málstað Íslendinga og móti Bretum. En við vissum það, sem höfðum verið í fremstu víglínu í þessum málum allan tímann, að það lá hér undir falinn eldur. Það var hætta á, að sá eldur kæmist upp, og þegar svo fór, að þeir tveir flokkar náðu meirihlutaaðstöðu á Alþ., þeir sem nú fara með ríkisstj., Sjálfstfl. og Alþfl., og þegar þeir tveir menn höfðu forustu í landhelgismálinu, sem nú hafa það, hæstv. dómsmrh. og hæstv. utanrrh., þá vissu menn það, að þeir tveir hlekkirnir voru nú komnir í þetta, sem veikastir voru hjá Íslendingum að allra dómi. Og nú hvíldi allt á þessum tveimur veikustu hlekkjum. Menn þurfti því ekki að undra svo mjög á því, þó að þetta þróaðist í þá átt, sem það hefur þróazt, að það verði læðzt skref fyrir skref í málinu, fyrst farið að tala við Breta um samninga án þess að gefa þjóðinni það upp, síðan var það viðurkennt, að menn væru byrjaðir að tala, en væru bara í almennu snakki um málið, ekki stæði til að semja neitt. Síðan var farið að semja og svo stig af stigi, og svo í lokin, þegar samningurinn er fullgerður, er reynt að halda því að landsmönnum, að allt sé þetta gert til þess að bæta hag Íslendinga í landhelgismálinu. Þeir voru þá líklegastir til þess, þessir menn, sem að þessu standa, miðað við þá sögu, sem menn þekkja, að þeir eiga í þessu máli. Eitt af því, sem hæstv. dómsmrh. lofaði hér í umr. á Alþingi varðandi þetta mál fyrir nokkru, var það, að það skyldi ekki koma til greina, að einstökum landshlutum yrði mismunað í sambandi við þá samningagerð, sem hér væri fyrirhuguð. Það var 27. okt., að hæstv. dómsmrh. sagði hér á Alþingi, orðrétt, sem hér segir um þetta atriði: „Þá vil ég segja, að það kemur ekki til greina, eins og fullyrt hefur verið af hálfu stjórnarandstæðinga, að standi til að fórna hagsmunum einstakra landshluta vegna annarra.“ Menn treystu því, að það mundi vera ætlun ríkisstj., að þeir samningar, sem gerðir kynnu að verða, ættu að vera réttlátir í þessum efnum gagnvart hinum ýmsu landshlutum. En það hefur orðið harla lítið úr þessu loforði eins og fleiru. Samkvæmt þessu samkomulagi er gert ráð fyrir því, að erlend veiðiskip fái rétt til þess að veiða fyrir Austurlandi á ekki minna svæði en frá Langanesi og suður undir Reyðarfjörð, eða á hálfri strandlengjunni fyrir Austurlandi, - að þeir fái leyfi til þess að veiða á þessu svæði alla mánuði ársins, hvern einn og einasta. Það er alveg greinilegt, að hinum erlenda vargi er alveg sérstaklega sigað á Austfirðinga með þessu samkomulagi. Enginn landshluti fer eins illa út úr því og hann samkvæmt þessu samkomulagi, að því leyti til, sem hægt er að dæma út frá heimildinni handa erlendum skipum til að ryðjast inn í landhelgina, því að á Austurlandssvæðinu fá erlendu skipin langlengstan tíma, og þeim er beinlínis heimilað að veiða þar á þeim tímum, sem eru allra viðkvæmastir fyrir útgerð á þessum slóðum. Það er engu líkara en það hafi verið fengnir einhverjir talsvert kunnugir til þess að velja þannig úr, að sem allra verst kæmi bátaflotanum á Austurlandi. Það er því engin tilviljun, að Austfirðingar hafa verið fljótari til en flestir aðrir og gert það verklegar en flestir aðrir að mótmæla þessum fyrirhugaða samningi, því að það má segja, að allur þorrinn af fólkinu á Austurlandi sé þegar búinn að láta álit sitt í ljós og annaðhvort skrifa undir skjöl og senda til Alþ. eða senda almennar fundarsamþykktir til þess að mótmæla þessu. Og það vekur sérstaka athygli auðvitað, að framámenn Sjálfstfl. á Austurlandi draga sig ekki í hlé í þeim efnum að mótmæla þessum samningi. Framámenn Sjálfstfl. þar um slóðir draga ekki af sér heldur. Það er svo sem eðlilegt. Hvernig ættu menn, sem búa á þessum slóðum og eiga allt sitt undir útgerð á þessu svæði, að geta, jafnvel þótt þeir vilji vera flokkshollir, léð samþykki sitt slíku sem þessu? á einni af stærri útgerðarstöðvum fyrir austan segja bæði útgerðarmenn og sjómenn, að þeir sjái ekki annað en þeir verði hreinlega að flytja sig um set og hverfa úr sinni heimabyggð, eftir að búið er að senda hinn erlenda skipaflota svona inn á þeirra mið. Það er nefnilega þannig, að það er svipað fyrir Austfjörðum og Vestfjörðum, að 12 mílna landhelgi er ekki breið skák, þar sem ekki er um neina flóa að ræða. Þetta er örmjó skák. Það er það versta, að menn, sem eru óvanir allri sjómennsku og þekkja ekki til aðstæðna, gera sér engan veginn grein fyrir því, hve lítið svæði hér er um að ræða. Venjulegur mótorbátur, þó að hann byrjaði að leggja línuna sína þannig, að hann hnýtti annan endann í bryggjuna inni í firði, þá fer hann langt út fyrir 12 mílurnar með hinn endann. Þannig er þessu varið. Venjuleg línulengd tekur frá 18 upp í 25 mílur á lengd. Það þarf því ekki að leggja mikið út frá landi, til þess að farið sé út fyrir 12 mílna mörkin. Sannleikurinn er sá, að 12 mílna mörkin á þessum svæðum, bæði fyrir Vestfjörðum og Austfjörðum, hafa auðvitað verið allt of knöpp fyrir bátaútgerðina á þessum slóðum. En þegar búið er að heimila innlendum og erlendum togurum að koma upp að 6 mílna mörkunum, þá eru þeir komnir innan um alla opnu trillubátana og eru að fiska á þeirra slóðum. Það er vitanlega ekki eðillegt, að þeir, sem við slíkt sem þetta eiga að búa, taki því með neinum þökkum. Og ég er hræddur um það, að stjórnarflokkarnir eigi eftir að finna það á Austurlandi, en þar þekki ég bezt til, að þeim mun ekki verða þakkað þetta. Þeir eiga eftir að finna það, þegar þeir fara að heilsa upp á fylgjendur sína, ef þá hæstv. ráðh. hafa fyrir því að koma til Austurlandsins, eftir að þeir hafa samþ. þetta. En sú skýring er kannske á þessu, að Sjálfstfl. hefur ekki átt ýkjamikið fylgi á Austurlandi. Alþfl. var búinn að brenna sitt af sér nokkurn veginn, - og það sé þá skýringin, að stjórnarflokkarnir segi, að það geri ekki svo mikið til, það þurfi að hleypa Bretanum einhvers staðar inn og þá sé kannske ódýrast upp á atkvæði að senda þá þangað. En ekki er það mikilmannlegt eigi að síður að gera þetta á þennan hátt og það ofan í slíka yfirlýsingu eins og hæstv. dómsmrh. hafði gefið hér á Alþ. um það, að einstökum landshlutum skyldi ekki verða mismunað í sambandi við þá samninga, sem hér ætti að gera. En það er eins og, ég hef sagt áður, að það atriði að hleypa erlendum veiðiskipum - og þá sérstaklega togurum - inn í fiskveiðilandhelgina, það er þess eðlis, að það getur aldrei komið þannig út, jafnvel þó að til þess væri ætlazt, að það geti verið eingöngu tjón fyrir þá aðila, sem verða fyrir mestum ágangi á sínum heimamiðum í svipinn. Ef erlendur floti ryðst upp að Austurlandi og Norðurlandi, eins og ætlað er, og meginhluta Suðurlandsins jafnlangan tíma og gert er ráð fyrir, þá hlýtur það að koma fram í því, að fiskstofnarnir við landið verða fyrir miklum ágangi, og það mun bitna síðan á fiskveiðunum annars staðar. Við vitum það, það er alþekkt staðreynd, að göngufiskurinn við Ísland, sem okkar veiði byggist á, ferðast í kringum landið. Fiskur, sem merktur er hér í Faxaflóa, er veiddur úti fyrir Vestfjörðum eftir einn eða tvo mánuði, og fyrir Austfjörðum er fiskur, sem merktur kann að vera hér, veiddur eftir stuttan tíma. Það getur aldrei orðið björgun fyrir þá á Vestfjörðum, jafnvel þó að þeirra litla svæði sé tekið út úr og þangað eigi ekki að hleypa togurum inn þennan tíma. Þá vantar fljótlega fiskinn, sem þangað átti að koma, ef búið er að hleypa hinum erlenda vargi á fiskgöngurnar annars staðar. Þetta verður því sameiginlegt skipbrot fyrir alla fiskimenn landsins og fyrir alla þjóðina. Hitt er svo líka augljóst mál, að það verða fleiri en Austfirðingar, sem fara illa út úr þessu í fyrstu lotu. Þeir vita alveg, hvað þeir eru að segja núna, útgerðarmennirnir og sjómennirnir á Snæfeilsnesi, þegar þeir benda á það, að þau svæði, sem brezkir togarar eiga að fá á þeirra fiskislóðum úti fyrir Snæfellsnesi, eru þeirra beztu veiðisvæði. Það er haft eftir einum þekktum formanni þar, að nú muni ástandið verða þannig hjá honum í vetur, að það verði ekki aðeins, að brezku togararnir fari með aflann frá honum, heldur mun hann jafnvel koma í land veiðarfæralaus líka, af því að nú á að stefna togurunum inn á þau svæði, þar sem bátarnir hafa haft netin sín fram til þessa og þurfa a,ð hafa netin sín, ef þeir eiga að veiða. Eitt bezta fiskisvæði úti fyrir Snæfellsnesi er við Kolluálinn. Bretar fá aðstöðu til að toga þannig, að þeir geta beinlínis lokað fyrir allar fiskgöngur, sem ganga upp með Kolluálnum. Þetta er dómur einmitt fiskimannanna þarna að vestan. Það er enginn vafi á því, að mikil spjöll verða af þessu fyrir bátaflotann um allt land, og sérstaklega er hætt við því, að hér verði um mikið fjárhagslegt tjón að ræða, þegar fram líða stundir. Eða hvað er að segja um síldveiðarnar fyrir Norðurlandi? Nú síðustu árin hefur það verið eitt aðalumkvörtunarefníð hjá íslenzkum skipstjórum, hvað veiðiflotinn íslenzki væri allt of stór, með alla þá tækni, sem hann hefur yfir að ráða núna. Okkar gleggstu veiðimenn hafa bent á það, að síldin fær aldrei aðstöðu til þess að komast upp á yfirborðið. Mælarnir eru í gangi í bátunum um allan sjó, flotinn er stór, á þriðja hundrað skip, og þeir finna torfurnar langt niðri í kafinu og eru strax komnir á torfuna, þegar hún lyftir sér upp, og halda henni þannig, að síldin nær ekki að vaða, vegna þess að tæknin er orðin svona mikil, og þessi veiðifloti er farinn að jafngilda margfalt stærri veiðiflota, sem áður var á miðunum, að veiðigetu. En upp á hvað er nú boðið hér af hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum? Það er ekki aðeins allur íslenzki flotinn, sem fær nú leyfi til þess að veiða á þessum slóðum, heldur geta Norðmenn komið með allan sinn veiðiflota fyrir öllu Norðurlandi og Austurlandi yfir allan síldveiðitímann upp að 6 mílum. Það er aðeins smáblettur Landmegin við Grímsey, sem er undanskilinn. En á öllu hinu svæðinu, sem síld hefur veiðzt á nú síðustu árin, vestan frá Horni, fyrir öllu Norðurlandi og suður undir Reyðarfjörð á Austfjörðum, - á öllu þessu svæði má erlendi síldarflotinn vera yfir allan síldveiðitímann upp að 6 mílum. Og það er eins og ég sagði, það er ekki aðeins boðið upp á það, að þangað komi allur norski flotinn, heldur einnig allur færeyski flotinn, sem stundar síldveiðar, og hann er stór. Svo er það beinlínis tekið fram hér líka, að Rússar megi koma með allt sitt. Þeir eiga langstærsta síldveiðiflotann hér í Norður-Atlantshafi. Hann er svo stór, að norski fiskifræðingurinn Devold sagði frá því nú nýlega, að hann hefði á sínu fræga rannsóknarskipi, G.O. Sars, keyrt það í gegnum rússneska síldveiðiflotann úti fyrir Noregi, og hann hefði stímað þar á 12 mílna ferð á sínu skipi í gegnum rússneska flotann og það hafi tekið sig 41/2 klukkustund að fara í gegnum flotann, slík borg hefði verið þarna úti. Rússum er boðið upp á þetta eins og öðrum, upp að 6 mílum. Halda menn ekki, að það verði gaman að vera á síld, þegar ástandið er orðið svona? Halda menn ekki, að það sé girnilegt fyrir okkar þjóðarbúskap að eiga að treysta á veiðar, eftir að svona er búið að búa að hlutunum? Ég vil spyrja hæstv. ríkisstjórn: Hefur hún fengið í sambandi við þessa ákvörðun umsögn einhverra manna, sem eitthvert vit hafa á þessum málum, í sambandi við möguleika til síldveiða? Hefur hún meðal annars fengið ráðleggingar fiskimálastjóra til þess að haga málunum á þennan hátt? Það væri mjög fróðlegt að fá það upplýst hér á Alþingi, hvort fiskimálastjóri landsins, sem hefur verið trúnaðarmaður ríkisstj. í þessum efnum, hefur mælt með því að haga málunum á þennan hátt? Ég fullyrði það, að verði þessi háttur á, að norska flotanum verði boðið hér inn, færeyska flotanum boðið hér inn að 6 mílum, á öllu þessu svæði, ásamt með íslenzka flotanum, og Rússum einnig boðið, þá verður ómögulegt fyrir íslenzku skipin að veiða á þessu svæði. Eina leiðin, sem ég er sannfærður um, að góðir skipstjórar líka mundu fara, væri að flýja sem lengst frá Íslandi út í haf og reyna að fiska eitthvað þar. Það ætti svo sem eftir að verða útkoman úr þessu, að Íslendingar yrðu að hrekjast af sínum eigin heimamiðum, af því að ríkisstjórnin væri búin að selja þau á leigu til erlendra aðila. Það er enginn vafi á því, að hættan af því að veita erlendum aðilum þessi réttindi er gífurlega mikil. Svo er hitt atriðið, sem oft hefur verið bent á, að allri veiðitækni, einnig meðal brezkra skipa, hefur fleygt alveg gífurlega fram og fleygir nú fram með hverju ári. Það er enginn vafi á því, að á næstu þrem árum, sem Bretar eiga að fá þessi réttindi, fleygir veiðitækninni áfram fram, og þeir munu því geta gert hér miklu meiri usla á okkar miðum á þessu tímabili en flesta grunar. Svo eru menn að bera þetta saman við það, sem Íslendingar hafa búið við um 21/2 árs skeið, þegar segja má, að okkar fiskimið hafi verið fyrir erlendum veiðiskipum betur friðuð en nokkurn tíma áður, nema þá aðeins að stríðsárunum einum undanskildum. Það vita allir, að brezku togararnir gátu ekkert veitt hér við land og veiddu ekki neitt. Þeir veiddu ekkert orðið hér undir þessari herskipavernd. Þeir gátu það ekki, því að slíkt er óframkvæmanlegt. Þegar þeir hótuðu okkur því árið 1958, áður en kom til útfærslunnar, að þeir mundu beita þessari aðferð, þeir mundu senda sín herskip hingað og láta gæta flotans síns, þá sögðu margir það, í þeirra hópi var ég, - ég brosti að þeim og sagði þeim, að þetta væri óframkvæmanlegt, þeir mundu reka sig á það, að svona gæti enginn maður fiskað við Ísland, það væri útilokað að stunda fiskveiðar með þessum hætti, og þeir hafa auðvitað viðurkennt það síðan sjálfir, margviðurkennt það í brezkum blöðum, og þetta er óframkvæmanlegur hlutur, þetta er ekki hægt, ekki með neinum árangri. Ég hef sagt það áður, að mig hefði langað mjög til þess, miðað við aðstöðuna til friðunar á Íslandsmiðum, að semja beinlínis við Breta um það, að þeir héldu áfram í eitt, tvö, þrjú eða fjögur ár þessari vitleysu, sem þeir voru að gera hér, vegna þess að það, sem þeir kroppuðu inni á landhelginni hjá okkur, skipti okkur engu máli, það var svo ómerkilegt. En það var annað, sem þeir gerðu fyrir okkur. Þeir lokuðu skipin sín, sem hér voru, í þröngum básum undir herskipastjórn, en meginhlutinn af fiskveiðisvæðinu fyrir utan 12 mílur var algerlega laus við öll skip. Bátasjómennirnir okkar, sem voru að róa norðan til á Austfjörðum, sögðu: Við höfum aldrei lifað svona dægilega daga. Nú getum við róið út í okkar 50 mílur. Við sjáum ekki togarareyk nokkurs staðar. - Þá var ekki aðeins friðað svæðið innan 12 mílna, heldur út í 50 mílur, af því að Bretar höfðu geymt skipin sín í verkleysi inni í smábás einhvers staðar við landið, og þar gátu þau ekkert fiskað. Þetta var langbezta ráðstöfunin, sem var hugsanleg fyrir fiskfriðunina við Ísland. Eins og ég sagði, hefði ég gjarnan viljað semja við þá um að halda áfram svona fíflaskap, því að það var bezt fyrir okkur. En það hefði auðvitað ekki tekizt, vegna þess að þeir voru orðnir uppgefnir á þessu og sáu, að þetta var eintóm vitleysa frá upphafi til enda, og eini tilgangurinn með þessari vitleysu var sá, að þeir voru að reyna með þessu að hóta Íslendingum: Þið verðið að semja við okkur, við erum hér enn með herskipin. - Og annaðhvort var það, að það voru svo svikulir ráðamenn Íslendinga, sem stjórnuðu þessum málum í ríkisstjórn Íslands, eða skilningslausir á það, hvað var að gerast í þessum efnum, að þeir glæptust á að fara að semja við Breta, semja þá út úr þessari klípu, sem þeir voru í. Það er því argasta öfugmæli í þessum efnum, að það hafi legið á okkur einhver pressa til þess að leysa þessa deilu, við hefðum þurft að leggja eitthvað á okkur til þess að leysa deiluna. Nei, það voru Bretar, sem þurftu þess mjög með að fá einhverja til þess að leysa deiluna fyrir sig. Það er sannleikur málsins. Það var leiðinlegt fyrir brezka heimsveldið að snauta heim eins og rakki eftir að hafa tapað deilunni hér að fullu og öllu, snúa skipum sínum héðan í burtu, gefast upp að fullu og öllu. Og af því var það vitanlega miklu betra fyrir þá, þegar svona var komið og þeir vissu, að þeir hefðu tapað öllu, að ná í einhvern samning sem þennan, þegar sá samningur getur í fyrsta lagi veitt þeim hér mikil réttindi til að skaka hér a.m.k. þrjú ár, og auk þess veitir þeim þau stóru réttindi að binda hendur Íslendinga í framtíðinni með það, sem var orðið knýjandi fyrir þá að fara eð gera. Það var vitanlega alveg augljóst mál, að þó að 12 mílna landhelgin sjálf væri okkur dýrmæt og þýðingarmikil, þegar við vorum að færa úr 4 mílum, þá vissum við það, að það var okkur lífsnauðsyn að fara að vinna að því að ná í önnur þýðingarmikil svæði fyrir utan 12 mílur. Við vissum það, að allir stærri mótorbátar okkar, sem til dæmis stunda veiðar með línu, veiða næstum allan fisk sinn fyrir utan 12 mílur, en minni bátarnir hins vegar eru á grunnmiðunum, og grunnmiðin friðuð þýða það í framkvæmd, að við fáum fisk fyrir utan. Það, sem skipti því miklu máli fyrir okkur, var að halda friðuninni innan 12 mílna hringsins og fara að færa okkur út fyrir, eftir því sem tök voru á, og ná okkur í þau svæði, sem þar voru dýrmætust. En þá gerir ríkisstj. þennan ólukkusamning, sem bindur hendur okkar þannig, að það eru engar líkur til þess, ef þessi samningur verður gerður, að við getum fyrst um sinn náð nokkrum rétti fyrir utan 12 mílur. Það hefur verið hér játað af hæstv. ríkisstj. um ákvæðið í þessu samkomulagi, sem skuldbindur Íslendinga til þess að tilkynna Bretum um alla frekari útfærslu og skjóta ágreiningi undir alþjóðadómstólinn, að þar sé um að ræða óuppsegjanlegt ákvæði, - ákvæði, sem eigi að standa um alla framtíð. Þetta hefur verið játað hér. En hafa menn gert sér grein fyrir því í þessum efnum, þegar þeir eru að gera milliríkjasamning, sem á að binda þjóðina um alla framtíð, - hafa þeir þá gert sér grein fyrir því, hvílíkar feiknalegar breytingar hafa verið að verða í þessum málum öllum síðustu áratugina? Við vitum, að um síðustu aldamót og árin þar á eftir var það víðast hvar viðurkennt, að 3 mílna landhelgi væri allsæmilegt friðunarbelti. Þá var veiðitæknin á því stigi, að þetta var talið mjög sæmilegt. Nú benda menn á, að 12 mílna belti sé raunverulega orðið miklu minna, borið saman við alla veiðiaðstöðu, heldur en 3 mílna beltið var t.d. um síðustu aldamót. Ég minnist þess í þessum efnum að hafa hlustað á umr. á sjóréttarráðstefnunni í Genf, þar sem einmitt var verið að ræða þessi efni, um gömlu 3 mílna landhelgislínuna og svo aftur 12 mílna línu nú. Þar var mest um að ræða umr. varðandi almenna landhelgi, en ekki aðeins fiskveiðilandhelgi, sem við tölum nú mest um. En eigi að síður er hér um alveg sams konar breytingu að ræða í báðum tilfellunum. Ég man þá eftir því, að einn af ræðumönnunum komst að orði eitthvað á þá leið, að þegar 3 mílurnar hefðu gilt sem almenn landhelgi, miðuðust þær við það, að ekki væri um það leyti, þegar hún var fyrst og fremst eða aðallega viðurkennd, að þá væri ekki hægt að skjóta fallbyssukúlu lengra en þessar 3 mílur, eða tæplega það, og við það hafa mörkin þá verið miðuð, vegna þess að það þótti eðlilegt að hafa slík friðunarbelti tilheyrandi strandríkinu, að óviðkomandi aðili gæti ekki komizt nær en þannig, að hann gæti tæplega skotið til lands frá ytri mörkum svæðisins með þeirri tækni, sem þeir réðu þá yfir. En hvað eru svo 12 mílurnar nú miðað við þá tækni, sem nú er þekkt, jafnvel þó að við miðum ekki við það, hvað menn geta skotið langt? Þessi ræðumaður komst að orði eitthvað á þá leið: Nú hefði tækninni þannig fleygt fram, að segja mætti, að sá, sem væri í 12 mílna fjarlægð frá ströndinni, hefði álíka aðstöðu til þess að fylgjast með því, sem í landi væri að gerast, eins og sá, sem legðist hreinlega á gluggann hjá nágrannanum og kíkti inn. Slík stórfelld breyting hefði orðið í öllum greinum, og því væri 12 mílna beltið nú sízt af öllu meira en 3 mílna beltið hefði verið á sínum tíma, heldur miklu fremur minna, og á því væri enginn vafl, að við yrðum að reikna með því, að í framtíðinni yrði hér um enn þá víðara belti að ræða og alveg sérstaklega þar sem rætt væri um fiskveiðar. Ég er ekki heldur í nokkrum vafa um það, að sú mun þróunin verða, að eftir nokkur ár verður 12 mílna beltið viðurkennt sem almenn landhelgi, nokkurn veginn með öllum þjóðum í heiminum, og þá þykir það alveg, sjálfsagt, að strandríki hafi ekki aðeins 12 mílna fiskveiðilandhelgi, heldur hafi strandríkið miklum mun stærri fiskveiðilögsögu út frá sínum ströndum. Á það hefur réttilega verið bent, að til þess getur komið og er raunverulega komið það ástand, að það sé nauðsynlegt, að einhver aðili hafi lögsöguvald yfir þeirri starfsemi, sem fram fer fyrir utan 12 mílna mörkin, þar sem margar þjóðir kunna að vilja stunda veiðar. Fiskimiðin eru oft tiltölulega lítil, og veiðiflotinn getur verið stór, og aðstaða er orðin þannig, að meira að segja veiðifloti frá einu landi getur svo að segja lagt undir sig stór fiskisvæði fyrir utan 12 mílurnar með því að liggja þar stöðugt. Það er því þegar komið upp það ástand, að það getur verið nauðsynlegt, að það sé einhver lögformlegur aðili, sem hafi rétt til að halda uppi eðlilegum lögum og reglu meðal þeirra, sem veiðar stunda á svæðinu fyrir utan 12 mílurnar. Þetta er þegar að verða aðkallandi. En með því að fara þá leið, sem lagt er til að farin verði í þessari till., að við eigum að binda okkur um alla frekari útfærslu við úrskurð alþjóðadómstólsins, þá má búast við því, að við verðum í hópi þeirra, sem hægast fara í þessum efnum, vegna þess að það er viðurkennd staðreynd, að dómstóllinn sjálfur er alltaf alllangt á eftir þeim reglum, sem þjóðirnar eru meir og minna búnar að taka sér, jafnvel af beinni nauðsyn. Hvað mundu menn t.d. hér á Íslandi segja um það, ef það gerðist, að t.d. á næsta áratug eða svo færi hver þjóðin af annarri að lýsa yfir hjá sér 20 mílna fiskveiðilandhelgi og þær kæmust upp með það, það yrði ekki haft á móti því frekar en nú hefur verið haft á móti 12 mílunum hjá öllum nema Íslendingum, en hins vegar værum við bundnir samkvæmt þessu samkomulagi við Breta við það, hvort alþjóðadómstóllinn vildi dæma þetta löglegt eða ekki? Nú höfum við Íslendingar haldið því fram, að við hefðum meiri þörf en allar aðrar þjóðir fyrir stóra fiskveiðilandhelgi vegna þess, hvað efnahagur okkar er bundinn við fiskveiðarnar. Ég er hræddur um, að mönnum mundi líða allilla hér á Íslandi, þegar þeir sæju það, að hver þjóðin af annarri tæki sér 20 mílna landhelgi, en við værum bundnir þar við 12. Og ég er hræddur um, að ef það ástand kæmi upp, að hver þjóðin af annarri lýsti yfir fullkominni lögsögu hjá sér yfir öllu sínu landgrunni og þjóðirnar kæmust upp með það, þá þætti mörgum súrt í brotið hér að vera bundinn af því að bíða eftir því, að alþjóðadómstóllinn vildi slá þessari reglu fastri sem alþjóðalögum, - en slíkt gerir dómstóllinn ekki, fyrr en slíkar framkvæmdir þjóðanna eru orðnar svo almennar, að það megi segja, að meiri hluti þjóðanna sé búinn að löghelga þessa reglu. Hér er því vissulega um mjög varhugavert atriði að ræða, að ætla að binda okkur með milliríkjasamningi þannig, að við eigum að vera bundnir um alla framtíð því ákvæði að mega ekki færa fiskveiðilandhelgina frekar út en nú er orðið nema samkvæmt því, sem alþjóðadómstóllinn kann að viðurkenna. En það er margt fleira en hér hefur verið minnzt á í sambandi við þennan samning, sem er æði einkennilegt. Hér er gert ráð fyrir því að gera milliríkjasamning, sem meira að segja á að gilda um svo mikilvæg atriði eins og ég var að tala um um alla framtíð. En hvaða form á að nota til þess að gera þennan milliríkjasamning? Hann er ekki í því formi, sem algengast er með milliríkjasamninga. Þessi samningur á að vera í formi svonefndra nótuskipta, þannig að utanrrh. Íslands sendir utanrrh. Bretlands tiltekna nótu, sem er birt með þessu þskj. og er meira að segja ódagsett, og er sýnilega gert ráð fyrir því, að utanrrh. Bretlands eigi að lýsa því yfir, að hann fallist á þessa nótu. Það er alls ekki gert ráð fyrir því, að neinn undirskrifi þetta út af fyrir sig. En það er ekki nóg með það, að það er valið í þessu efni lakasta form, sem hægt er að velja í þessum efnum á svo mikilvægum samningi, og þetta er yfirleitt ekki gert nema þar, sem er um að ræða samkomulag á milli ríkisstjórna, sem þá venjulega gildir aðeins til eins árs eða svo, - þá er farin þessi leið með nótuskiptum, - en um meiri háttar samninga ríkja á milli er gildandi allt annað form. En það er ekki nóg með það, að þetta sérkennilega form er hér valið, heldur er sú aðferð, sem hugsuð er hér til afgreiðslu á málinu á hv. Alþingi, líka alveg óvenjuleg. Það er ekki gert ráð fyrir því að gefa þessu samkomulagi lagagildi á Íslandi, heldur er aðeins gert ráð fyrir því að afgreiða málið á Alþingi með almennri þál., þar sem ríkisstj. er heimilað að leysa málið á þennan sérstaka hátt. Við Íslendingar höfum gert fleiri milliríkjasamninga en þennan, og það hefur þótt nauðsynlegt með þá ýmsa að gefa þeim sérstakt lagagildi og leggja þá fram hér á Alþingi í lagaformi og binda þá þannig. En þegar menn athuga þetta mál nánar, sjá þeir það líka, að á því leikur enginn vafi. að það samkomulag, sem hér er hugsað að gera, breytir gildandi lögum á Íslandi. Það breytir landgrunnslögunum frá 1948, þar sem Ísland lýsir yfir lögsögurétti sínum yfir öllu landgrunninu. En það er hins vegar tekið fram í 2. gr. þeirra laga, að framkvæma skuli þau lög í samræmi við gerða milliríkjasamninga. Um leið og þessi milliríkjasamningur er gerður, takmarkast fyrri lögin, frá 1948, við þennan samning, eða m.ö.o. á að samþykkja hér á Alþingi þál., sem raunverulega felur í sér breytingu á íslenzkum lögum. Því hefur verið lýst yfir hér á Alþingi áður, að það sé ekki hægt að breyta gildandi lögum með þingsályktunum frá Alþingi. Það er enginn vafi á því, að þessi afgreiðsla, sem hér er valin, er óeðlileg og ekki í samræmi við þær skýringar í þessum efnum, sem hér hafa verið gefnar áður. En ríkisstj. velur þessa leið að ætla að gera milliríkjasamning á þennan hátt samkvæmt þáltill., vegna þess að það er hægt að afgreiða þáltill. með enn þá meiri hraða í gegnum þingið, þannig að alþm. og allra sízt þjóðinni gefist eins tækifæri á því að fylgjast með því, sem raunverulega er verið að gera. Hér hefði auðvitað verið miklu eðlilegra, að þannig hefði verið staðið að málinu, að lagður hefði verið fyrir Alþingi fullkominn samningur í venjulegum samningsbúningi og um málið hefði síðan verið flutt frv. á Alþingi, sem hefði auðvitað átt að fá afgreiðslu í gegnum 3 umr. í hvorri d. eða 6 umr. samtals hér á Alþingi, en ekki ætla að afgr. málið á þann hátt, sem hæstv. ríkisstj. meira að segja gerði ráð fyrir að hægt væri, að afgreiða það með þáltill. og einni umr. Hér hefur nokkuð verið minnzt á það í þessum umr., hver hafi orðið viðbrögð bæði Íslendinga og útlendinga í sambandi við þetta samkomulag ríkisstj. við Breta. Hv. frsm. meiri. hl. utanrmn. sagði í ræðu sinni í kvöld, framsöguræðu sinni fyrir málinu, að hann teldi,. að það, sem mælti m.a. með þessu máli, væri það, að ýmis samtök hefðu beinlínis lýst yfir fylgi sínu við málið og hann taldi svo upp nokkur samtök, sem hefðu sent frá sér samþykki við málið. En hann skýrði það lítið í sínu máli, hverjir það raunverulega eru, sem standa að þessum umsögnum, sem mælt hafa með þessu máli. Þar í hópi var m.a. stjórn Félags íslenzkra botnvörpuskipaeigenda. Mikið held ég að það hafi að segja í þessum efnum. Það auðvitað hefur ekki farið neitt leynt, að Félag íslenzkra botnvörpuskipaeigenda hefur allt verið á móti 12 mílna landhelginni við Ísland allan tímann, og ýmsir forustumenn þar hafa ekki dregið það neitt við sig að lýsa því yfir, að þeir væru andvígir þessari útfærslu og teldu, að heimila ætti togurum að veiða innan þessara marka. Meðmæli frá þessum aðilum segja því ekki neitt annað en það, að þeir, sem hafa verið á móti aukinni fiskfriðun hér á grunnmiðunum, eru hér að mæla með samþykkt þessa samkomulags. Stjórn Landsambands ísl. útvegsmanna segir nú líka harla lítið, því að helmingurinn í stjórninni þar er togaraeigendur, en hins vegar hafa margfalt fleiri útvegsmenn úr hinum ýmsu verstöðvum landsins, margfalt fleiri menn en þeir, sem skipa stjórn Landssambands Ísl. útvegsmanna, mótmælt við Alþingi þessu samkomulagi. Jú, svo er bæjarstjórnarmeirihluti íhaldsins hér í Reykjavík með Alþýðuflokksmanninn í slefi, eins og venjulega, og meiri hl. stjórnarflokkanna í bæjarstjórninni á Siglufirði. Þetta segir nú ekki stóra sögu. Ríkisstj. hefði alveg eins getað hælt sér af því, að hún væri búin að telja í flokkum sínum þá þingmenn, sem hún er með hér á Alþingi, og þeir ætluðu að samþykkja málið. Hún hefði þó fengið hærri tölu út úr því en út úr þessu. Slíkt vitanlega segir ekki nokkurn skapaðan hlut. Jú, það er rétt, það eru hér raunverulega tveir aðilar, sem nafn er gefandi af þeim, sem hv. frsm. utanrmn. tilnefndi hér og hafa mælt með samþykkt þessarar till. - það eru tveir aðilar, sem raunverulega er nafn gefandi í þessum efnum. Annað er skipstjórafélagið í Vestmannaeyjum, sem mun hafa samþykkt með 41 atkv. gegn 3 að mæla með þessari samþykkt. Hitt var vélstjórafélagið, sem samþykkti með 16 atkv. að mæla með þessu frv., en báðir þessir aðilar samþykktu meðmæli sín þann 1. marz eða einmitt um það leyti, sem var verið að marglesa yfir landsmönnum ósannindin öll frá ríkisstj. í grg. frv. um það, hvað í því fælist. Þá samþykktu þeir það. Því er ekki að neita, að eftir að ríkisstj. lagði málið hér fram og var svo að segja ein um áróðurinn fyrstu tvo dagana, lagði undir sig útvarpið á hinn ósvífnasta hátt og sagði jafnvillandi og nú er margbúið að sanna frá innihaldi málsins í blöðum sínum, þá voru auðvitað ýmsir, sem hikuðu og sögðu: Ja, er þetta nú bara svo mjög bölvað? En þegar þessir aðilar voru búnir að hlusta á útvarpsumræðurnar, þegar þeir voru búnir að heyra frá fleiri hliðum, hvað raunverulega felst í málinu, þá sneru þeir við blaðinu, og ég spái því, að það verði ekki margir dagar þangað til skipstjórar þessir, líka í Vestmannaeyjum, sem þetta hafa samþykkt, koma til ríkisstj. og bölva þessu plaggi. Það þarf ekki að segja mér það, að þeir fallist á það sem eitthvað gott að fá erlendan togaraflota inn á netasvæðin sín, eins og þeir koma til með að fá. En það er alveg rétt hjá þessum skipstjórum í Vestmannaeyjum, að hér væri verið að fá mjög stóra sneið af Selvogsbanka, sem þeir höfðu þráð að fá í langan tíma inn fyrir landhelgislínuna, og það, sem þeir voru raunverulega að samþykkja á þessum fundi, var það, að þeir samþykktu að fá þessa sneið af Selvogsbanka inn fyrir landhelgislínuna, það vitum við. En ég hefði gaman af að sjá það, þar sem ég þekki allmarga þessara manna, að þeir syngi því lof og prís, þegar þeir koma á síldveiðarnar í sumar. Ég hefði gaman af að vita um það, hvort þeir óska þá eftir því að endurtaka það, að þeir samþykki þetta plagg. Það mætti segja mér, að þegar fer að líða svolítið á netatímann þeirra, þættust þeir illa sviknir. Þetta var líka svona á Snæfellsnesinu. Morgunblaðið birti það mjög hreykið eftir skipstjórum þaðan, að þeir hefðu sagt, að þetta væri ágætislausn, - sú bezta, sem þeir hefðu getað hugsað sér. En hvað svo: Þegar þeir voru búnir að sjá innihaldið og átta sig, þá mótmæltu þeir allir, þá skrifuðu þeir undir plögg og sendu Alþingi og mótmæltu allir. Svo má búast við því, að meira en helmingurinn hafi verið lygi af því, sem Morgunblaðið sagði. En hinir, sem samþykktu meðmælin, stjórn matsveinafélagsins, - síðan hafa flestir starfandi matsveinar sent skriflega mótmæli sín. Þeir ættu heldur að veita því athygli. Stjórn Farmannasambandsins er ein af þessum góðu stofnunum, sem aldrei hefur haft neinn áhuga á útfærslu landhelginnar fram til þessa. Svo var eitt félag lesið hér upp, og það heitir Útvegsmannafélagið á Akranesi. Ég hefði haft gaman af því að fá svolitlar upplýsingar um það, ég veit, að það eru varla til þar nema 5 útgerðarmenn, sem eiga nokkuð af bátum, fyrir utan trillumenn. Ég hygg, að þeir séu fjórir eða fimm, útgerðarmennirnir þar. En svona má rökstyðja sitt mál, að benda á þessar umsagnir sem sönnun fyrir því, að almenningsálitið sé með þessum samningi. Þeir hafa bara fengið meðmælasamþykktir. En það er auðvitað stigið yfir það, þó að til Alþingis hafi komið, nú eftir að þetta samningsuppkast kom fram, skrifleg mótmæli margra hundraða, í fyrsta lagi frá fjölmennum fundum, sem haldnir hafa verið. Mér er t.d. kunnugt um það, að svo að segja, úr hverju einasta byggðarlagi á Austurlandi hafa nú komið mótmæli frá almennum fundum og þar sem kjósendurnir á viðkomandi stöðum hafa almennt skrifað undir mótmælaorðsendingu til Alþingis. Allir skipstjórarnir og allir útgerðarmennirnir, bæði heimamenn og aðkomumenn, á Hornafirði hafa sent hingað til Alþingis skrifleg mótmæli, og síðan kom tilkynning um það, að um 160 kjósendur þar á staðnum ásamt 56 aðkomumönnum á Höfn í Hornafirði hefðu skrifað nöfn sín undir mótmælaskjal til Alþingis út af þessum samningi. Þar í hópi eru fremstu menn Sjálfstæðisflokksins. Hér í Reykjavík var haldinn í Austurbæjarbíói líklega um þúsund manna fundur, annar fundur var haldinn hér í Framsóknarhúsinu, líklega 300–400 manna fundur, um 250–300 manna fundur var haldinn á Akranesi. 200–250 manna fundur var haldinn á Ólafsvík, og þannig mætti lengi telja, þar sem menn hafa svo að segja einróma mótmælt þessu samkomulagi. En auk þessa hafa svo borizt til ríkisstj. og til Alþingis undirskriftir og mótmæli margra þúsunda Íslendinga gegn því, að ríkisstj. semdi við Breta um þetta mál. Það er vitanlega þýðingarlaust fyrir hæstv. ríkisstj. að ætla að halda því fram, eins og hún reynir nú, að fyrri mótmæli, sem borizt hafa frá mönnum víðs vegar af landinu varðandi þetta mál, að þær umsagnir gildi ekki, þau mótmæli gildi ekki gagnvart þessu samkomulagi, sem nú hafi fram komið, vegna þess að þessi mótmæli voru öll þannig orðuð, að aðilarnir mótmæltu því, að samið væri við Breta um nokkurn minnsta undanslátt frá 12 mílna mörkunum. Hér stendur til að gera undanslátt frá 12 mílna mörkunum. Hér stendur til að gera undanslátt frá 12 mílna mörkunum og semja við Breta um það, og því standa öll þessi fjölmörgu mótmæli, sem hingað hafa borizt áður, í fullu gildi. En ríkisstj. vill bara líta fram hjá þessu, hún vill ekki minnast á þetta, en hins vegar fara fleiri orðum um það, hvað stjórnin í matsveinafélaginu og hvað togaraeigendur hafa sagt í málinu, svo að ég tali nú ekki um það, hvað útlendingar hafi sagt um þessa samninga. En allir þeir, sem fylgzt hafa með landhelgismálinu á undanförnum árum, vita það mætavel, hvaða boðskap brezk blöð og reyndar blöð í Svíþjóð og víðar á Norðurlöndum hafa yfirleitt flutt varðandi landhelgismál okkar Íslendinga. Það, sem brezku blöðin og þessir brezku aðilar, sem aðallega er nú verið að hafa ummæli eftir, hafa fyrst og fremst verið að segja núna, það er, að það sé fjandi hart, að brezka ríkisstj. skuli ekki hafa getað fengið jafngóðan samning við íslenzku ríkisstj. og hún hafi fengið við Noreg, en þar fékk hún heimild til þess, að brezku skipin mættu veiða í 10 ár. Ef þetta getur heitið stuðningur við þann samning, sem hér er verið að gera, að þessir fjendur okkar í Bretlandi skuli vera óánægðir með það, að þeir hafi ekki fengið heimild til þess að veiða enn þá lengur, þá er ekki nokkur vafi á því, að þó að ríkisstj. hefði í þessu samkomulagi heimilað brezkum togurum að veiða fyrir innan í 5 ár eða 7 ár, þá hefðu þeir verið jafnóánægðir, þeir hefðu sagt: Af hverju fenguð þið ekki 10? Íslendingar áttu aldrei rétt á neinu, hafa þeir allan tímann sagt, þetta er eftirgjöf, eins og þeir segja í sumum blöðunum, mesta eftirgjöfin, sem við gátum hugsað okkur, brezkir sjómenn, var að heimila, að Bretar fengju þó að veiða þarna í 10 ár. - Þeir eru óánægðir yfir því að hafa ekki fengið í samninginn ótvíræð ákvæði um það að hafa hér heimild til veiða í meira en þessi 3 ár. En hinu ber svo ekki að leyna, að í þessum brezku blöðum kemur það yfirleitt fram og það hjá öllum þeim, sem betur þekkja til í þessu máli, að þeir fagna því, þessir aðilar, að það skuli þó hafa tekizt að fá samkomulag við Ísland um það, að um frekari útfærslu verði ekki að ræða, og því megi, eins og hið þekkta blað, Fishing News, sagði, vænta þess, að fiskveiðilandhelgin við Ísland verði nú óbreytt um næstu áratugi. Það er þetta, sem þeir festa vonir sínar við. Þeir vissu, að hugur okkar og þarfir stóðu til þess að taka hér meira, að færa okkur upp á skaftið. því að við þurftum á því að halda. Það var því algert aðalatriði hjá þeim einmitt að reyna að loka fyrir þetta, og það hefur þeim tekizt. Og hvernig skyldi standa á því, að brezki ráðherrann, sem flutti þinginu boðskapinn um málið, sagði nokkuð hróðugur í brezka þinginu, að hann gæti þó glatt þingið með því, að allar greinar brezka sjávarútvegsins hefðu samþykkt þetta samkomulag, togaraeigendur, togarayfirmenn, sjómenn, löndunarmenn, fiskiðnaðarmennirnir, allar greinarnar hefðu samþykkt samkomulagið? Af hverju ætli þeir hafi samþykkt það? Hver ætli hafi verið ástæðan? Vitanlega var ástæðan sú, að þessir fjendur okkar í málinu, sem verið hafa allan tímann, samþykktu allir, að þeir sáu sér mikinn hag í þessu. Í fyrsta lagi fengu þeir að veiða hér örugglega næstu 3 árin, án efa með miklum vonum um það, að þessi 3 ár gætu orðið þrisvar sinnum þrjú í framtíðinni, og enn fremur hið mikla atriði, að Íslendingar hefðu þó ekki aðstöðu til að gera meira í þessum efnum en þeir væru búnir að gera. Það er út á þetta, sem þeir hafa verið að samþykkja þetta allir saman. Hitt vissu svo allir, að þessir aðilar mundu berja lóminn, eins og þeir mögulega gátu, til þess að reyna að fá sér peningalegan styrk út á þetta. Það höfðu þeir alltaf hugsað sér og margsinnis gert kröfu um til brezku ríkisstj., að ef þeir yrðu reknir út af svæðinu við Ísland, þá yrði að styrkja þá gífurlega úr brezka ríkissjóðnum. Af því hafa þessir aðilar m.a. borið sig illa í þessum efnum, þó að íslenzka ríkisstj. ætli að taka þetta sem innlegg fyrir sig í málið. Menn verða svo auðvitað að hafa í huga, þegar verið er að bera saman þennan samning okkar og Breta og samning Norðmanna og Breta, hver afstaða Norðmanna hefur verið allan þann tíma, sem við höfum verið að berjast fyrir stækkaðri landhelgi. Hver hefur afstaða þeirra verið? Þeir hafa alltaf á Genfarráðstefnunum greitt atkvæði með öllum þeim verstu till., sem við höfum talið að þar hafi komið fram. Fulltrúar Norðmanna héngu alltaf aftan í Bandaríkjunum og Bretum í þessum málum, enda vitum við það, að stórútgerðin í Noregi var öll á móti 12 mílum, barðist gegn þeim. Það er rétt, að smáútgerðin í Norður-Noregi hafði alveg sömu aðstöðu og afstöðu og við. Hún heimtaði a.m.k. 72 mílna landhelgi og það strax og hafði marggert kröfu um það, en hún var bara undir í Noregi. Þegar þeir tveir aðilar, Bretar og Norðmenn, þeir Norðmenn, sem höfðu hangið aftan í Bretum allan tímann, - þegar þeir gera samning í þessum efnum, þar sem Bretar fá leyfi til þess að veiða í tíu ár, þá þarf enginn Íslendingur að vera neitt hissa á því. Það var nefnilega mikill skilsmunur á Norðmönnum og okkur Íslendingum. Við höfðum miklu ákveðnari skoðanir í þessum efnum en þeir. Við höfðum ráðizt í okkar útfærslu þrátt fyrir erfiðleika, og við höfðum knúið hana í gegn. Við vorum þegar farnir að njóta góðs af útfærslunni. En þeir stóðu á móti okkar útfærslu. Hér hefur í þessum umr. verið þráttað allmikið um ýmis efnisatriði þessa samkomulags, og menn hafa ekki verið á einu máli um það, hvað raunverulega fælist í sumum ákvæðum þessa samkomulags. Nú höfum við, sem erum á móti þessum samningi, lagt hér fram brtt. til þess að gera efnisatriði samkomulagsins skýrari og ótvíræðari. Þannig leggjum við til, að samþykkt verði, að í staðinn fyrir orðin í 1. tölulið: „falli frá mótmælum sínum gegn“, þessi umdeildu orð, sem virðist þurfa margfalda lagaskýringu til þess að geta komizt eitthvað áfram með, þar leggjum við til, að í staðinn fyrir þessi umdeildu orð komi: „viðurkenni óafturkallanlega“. Enginn vafi leikur á því, að þetta orðalag, sem við leggjum til, er óumdeilanlegt. Það verður ekkert hálft orð, að Bretar viðurkenni óafturkallanlega 12 mílna fiskveiðilögsöguna við Ísland. Þetta ætti að vera nokkurn veginn þétt. Og ef það er þetta, sem ríkisstj. telur sig hafa samið um, hvers vegna þá ekki að fallast á þessa breyt. til þess að taka hér allan vafa af? Hvernig stendur á því? Vill ekki ríkisstj. svara því í þessum umr., hver er ástæðan til þess, að orðalagið má ekki vera eins og við leggjum til, alveg ótvírætt? Hver er ástæðan til þess? Þá leggjum við til, að við 3. tölul. í orðsendingunni bætist þessi orð: „Ríkisstjórn Bretlands heitir því að fara ekki fram á framlengingu þessarar undanþágu að þessu tímabili loknu og sjá til þess, að brezk veiðiskip hverfi að fullu og öllu burt af þessum svæðum, er þessu tímabili lýkur.“ Hvernig stendur á því, að ríkisstj. getur ekki fallizt á að orða þetta á svo skýran hátt, eins og við leggjum hér til? Íslenzka ríkisstjórnin heldur því fram, að Bretar ætli ekki að fara fram á það að fá þessa undanþágu framlengda. Það er jafnvel sagt, að utanrrh. hafi eitthvert bréfkort í sínum vasa um það, að þessu sé lofað. Hvernig stendur þá á því, að það má ekki taka þetta fram beint í samkomulaginu, að þeir lofi þessu, og þetta sé skráð í samninginn? Ríkisstj. íslenzka vill túlka þetta mál þannig, að Bretar eigi að fara út fyrir landhelgismörkin að þremur árum liðnum. En hvers vegna þá ekki taka það fram í samkomulaginu? Nú er þetta ekki að finna neins staðar í samkomulaginu, að þeir séu skuldbundnir til þess að fara út fyrir. Hvaða ástæða getur verið til þess? Ég spyr. Ef ástæðan er sú, að brezka stjórnin neitar að hafa þetta í samkomulaginu, þá þýðir ekkert annað en viðurkenna það, að þetta sé eitthvað vafasamt. En ef brezka stjórnin viðurkennir, eins og íslenzka ríkisstj. reynir að halda fram, að þetta sé hennar meining, hún sé skyldug til þess að fara út fyrir með skipin eftir þrjú árin, hvernig getur þá staðið á því, að hún er á móti því að taka þetta fram í samkomulaginu? Hvernig getur staðið á því, að þetta má ekki vera í samkomulaginu? Vilja ekki íslenzku ráðh. svara því hér í þessum umr., hvaða ástæður liggja til þess? Þá leggjum við til, að í 4. tölulið orðsendingarinnar komi í upphafi töluliðarins í stað orðanna: „á áðurgreindu þriggja ára tímabili er þó“ orðin: „framvegis er“. Okkur þykir einkennilegt, að það skuli vera þörf á því að hafa þetta orðalag. Þegar verið er að taka fram, að brezk skip megi ekki nú strax frá byrjun þessa samnings veiða á tilteknum svæðum innan landhelginnar, þá finnst okkur óeðlilegt, að það skuli ekki standa bara, að framvegis sé þeim óheimilt að veiða á þessum svæðum. Hvers vegna er verið að taka fram, að aðeins í þessi þrjú ár sé þeim það óheimilt? Það er rétt eins og eftir 3 árin ættu þeir að fá leyfi til þess að veiða fyrir innan. Ég skil varla í því, að hæstv. ríkisstj. geti ekki fallizt á það að laga svona öfugmæli eins og þetta hlýtur að vera, ef sú er meiningin, sem hún vill vera láta, um hina raunverulegu merkingu þess. Þá leggjum við einnig til, að í staðinn fyrir skuldbindinguna um það að þurfa að tilkynna Bretum með sex mánaða fyrirvara ráðgerða útfærslu á landhelginni og hlíta úrskurði alþjóðadómstólsins um réttmæti útfærslunnar standi, að við munum vinna að frekari útfærslu samkv. íslenzkum lögum og alþjóðarétti. Hvað segja nú þeir í stjórnarliðinu, sem miða allar sínar aðgerðir við alþjóðarétt og lög? Er kannske meining þeirra, að við eigum að standa að frekari útfærslu landhelginnar á einhverjum öðrum grundveili en á grundvelli íslenzkra laga og alþjóðaréttar? Er það ekki ofur eðlilegt, að við höslum okkur völl þannig, að við þetta verði miðað, íslenzk lög og alþjóðarétt? Það er einmitt á þessum grundvelli, sem við teljum, að við höfum unnið fram til þessa. Við höfum okkar íslenzku landgrunnslög, sem við byggðum allar okkar ráðstafanir á, og við töldum, að þau væru og okkar aðgerðir í samræmi við alþjóðarétt, eins og hann er almennt túlkaður af þjóðum, og við t.d. gátum bent á, að 31 önnur þjóð hafði þegar skilgreint hann með sínum ráðstöfunum. Og svo er brtt. okkar, sem ég hef gert nokkra grein fyrir áður, þar sem lagt er til, að við tillgr. bætist ný mgr., svo hljóðandi, við heimild handa ríkisstj. til að gera þetta samkomulag bætist: „Áður en sú heimild öðlast gildi, skal þó samningsuppkastið hafa verið lagt undir þjóðardóm í þjóðaratkvgr. og hlotið meiri hl. greiddra atkv.“ Þ.e.a.s.: ríkisstj. fái heimild til þess að gera samkomulagið við Breta með þeim fyrirvara, að þjóðin fallist á samkomulagið í þjóðaratkvgr. Er ekki alveg augljóst mál, að fáist ríkisstj. ekki til þess að fallast á þessa till. um þjóðaratkvgr., þá treystir hún því ekki, að þjóðin sé á hennar máli? Er það ekki alveg augljóst mál? Það er mín skoðun, að það væri hægt að framkvæma þjóðaratkvgr. á mjög stuttum tíma. Ég hugsa, að mánaðartími væri alveg fyllilega nægur. Samkomulagið liggur fyrir. Það er þegar búið að kynna þjóðinni þetta nokkuð. Flokkarnir mundu áreiðanlega leggja það á sig að kynna þjóðinni samkomulagið betur. Menn mundu áreiðanlega ekki telja það eftir sér að koma á kjörstað og greiða atkv. um þetta mál. Ég efast ekkert um það, að þátttaka í atkvgr, mundi verða mikil. Þjóðin hefur slíkan áhuga á þessu máli. Og hvað getur þá gerzt óþægilegt fyrir ríkisstj. í málinu? Jú, það er rétt, það væri hugsanlegt, að Bretum yrði haldið fyrir utan einum mánuði lengur en annars yrði. En getur þeim verið orðið svo brátt, að þeir þurfi endilega að fá þennan mánuð líka? Getur það verið frambærileg röksemd, þegar verið er að gera milliríkjasamning, sem á að gilda um aldur og ævi, að menn geti ekki gefið sér tíma í einn mánuð til þess að leggja slíkan samning undir þjóðaratkvgr.? Getur það verið frambærilegt að neita slíku? Nei, það sjá vitanlega allir menn, að það er ekki frambærilegt. Það eru engin rök til gegn því að hafa þennan hátt á um afgreiðslu málsins önnur en þau, að ríkisstj. Íslands og meiri hl. Alþ. þori ekki að láta þjóðina greiða atkv. um málið. Það er engin önnur skýring til. Og það verður ríkisstj. að hafa í huga, að neiti hún svona till. eins og þessari, þá verður sannarlega tekið eftir því, bæði innanlands og utanlands. Því verður veitt athygli, að íslenzka ríkisstj. neiti því að leggja mál eins og þetta undir dóm þjóðarinnar. Og það er alveg víst, að sá dómur verður kveðinn upp bæði hérlendis og erlendis, að þessi samningur sé gerður gegn vilja þjóðarinnar, án hennar samþykkis, ef ríkisstj. færist undan því að hafa þennan hátt á um afgreiðslu málsins. Hitt veit ríkisstj. vel, að hv. alþm. hafa ekkert umboð frá þjóðinni til þess að gera slíkan samning sem þennan. Þær yfirlýsingar, sem hv. alþm. og allir frambjóðendur gáfu fyrir síðustu kosningar, voru allar þveröfugar við það að heimila slíkan samning sem þennan. Það er því ekki hægt að líta á samningsgerð eins og þessa, sé neitað um þjóðaratkv., á annan hátt en sem ofbeldissamning, sem gerður er gegn vilja þjóðarinnar og án löglegs umboðs, og markleysu. Nýr meiri hl. á Alþ., sem vissulega hlýtur að koma hér, áður en langir tímar líða, getur ekki talið sig skuldbundinn af þessum samningi. Það verður verkefni nýs meiri hl. hér á Alþ. að gera Bretum það ljóst, að þessi samningur hefur verið þvingaður upp á okkur á þeim tíma, sem þeir hótuðu að senda herskip sín til Íslands, og með þeim hætti, að þeir hafa lokkað veikgeðja íslenzka ríkisstj. gegn vilja þjóðarinnar til þess að gera samninginn þvert gegn vilja þjóðarinnar. Og slíka samninga hefur nýtt Alþ. og meiri hl. þjóðarinnar auðvitað að engu. Það getur því svo farið, að þau fríðindi, sem Bretar ætla að fá hér samkv. þessum samningi, fái þeir aðeins þá daga, á meðan þessi ríkisstj. hangir, en eftir að hún hefur verið lögð á hilluna og er hætt að ráða hér stjórn landsins, þá falli niður um leið öll fríðindi Breta hér og við teljum okkur ekki skuldbundna samkv. þessum samningi eftir þann dag. Eitt atriði er það enn varðandi þennan samning, sem mig langaði til að víkja nokkrum orðum að, af því að það hefur dregizt hér dálítið inn í þessar umr. Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. minntist á það í útvarpsumr, um þetta mál, að ef Íslendingar gerðu ekki þetta samkomulag við Breta, mundi það m.a. gerast ásamt því, að við fengjum brezkan herskipaflota væntanlega inn í landhelgina, að þá yrðum við áfram án hins góða ísfisksmarkaðar í Bretlandi. Það má vel vera, - ég er hreint ekki frá því, að það kynni að vera svo, að þetta sé rétt. Ég efast hins vegar ekkert um það, að ef þessi samningur verður samþykktur og nær fram að ganga, þá er óhætt að bóka það um allan fiskiðnað hér á Íslandi, sem hefur byggzt á fiskveiðum togaraflotans, að það er óhætt að strika yfir hann. Þá verða íslenzku togararnir allir gerðir út þannig allt árið, þeir verða gerðir út fyrir brezka markaðinn og fyrir vestur-þýzka markaðinn, allir og allan tímann. Við gerumst þá á nýjan leik hráefnaaflendur fyrir brezkan fiskiðnað og vestur-þýzkan fiskiðnað. Þeir koma þá til með að flaka allmikið af fiskinum okkar og frysta hann og selja hann á ýmsa þá markaði, sem við höfum selt á áður, eins og þeir gerðu. Við komum auðvitað til með að tapa hér á Íslandi gífurlegum þjóðartekjum við þetta. Skipin nýtast illa við fiskveiðarnar með þessum hætti, og gjaldeyrislega stórtapar þjóðin við þessa ráðstöfun. Það kemur t.d. til að gerast, að meginhlutinn af fiskiðnaðinum hér í Reykjavík hlýtur að leggjast niður. Hvað höfum við að gera hér í Reykjavík við þessi stóru fiskiðjuver, sem nú eru starfandi hér, aðeins fyrir bátaflotann, sem héðan er gerður út? Ef togarafiskurinn á allur að fara út sem óunnið hráefni, þá höfum við ekkert við þetta að gera. Á því er enginn vafi. Ég spái því líka, að allmikið af stærri bátunum muni taka upp á því að sigla að haustinu til á brezka markaðinn, þennan dásamlega góða markað, sem fjmrh. var að tala um. Það er nefnilega enginn vafi á því, að út frá þrengstu sjónarmiðum togaraeigenda getur það verið hagstæðara fyrir þá að sigla út með fiskinn óunninn heldur en leggja hann upp til vinnslu hér heima. Flestar aðrar þjóðir setja mjög strangar reglur í slíkum efnum sem þessum, varðandi útflutning á óunnu hráefni hjá sér. Þær banna beinlínís að flytja út óunnið hráefni. En hér á landi virðast vera þeir stjórnarherrar til, sem dreymir sérstaklega um það, að Íslendingar taki upp á - mér liggur við að segja þessum molbúahætti, að ætla að gera út fiskiskip sín á þann hátt að sigla með fiskinn út í þessu ástandi og selja hann á uppboðsmarkaði og áhættumarkaði í Bretlandi og Vestur-Þýzkalandi í staðinn fyrir að fullvinna fiskinn hér heima. Við auðvitað þurftum og hefðum þurft að sækja fram í þessum efnum og vinna þennan fisk enn þá meira en við höfum gert, því að það eru möguleikar á því, en ekki snúa nú aftur til gamla lagsins í þessum efnum og ætla að beina að því öllum okkar togaraflota, sem ég er viss um að á framtíð sem úthafsveiðiskip þrátt fyrir vissa erfiðleika, sem mætt hafa flotanum nú. Við áttum auðvitað að byggja upp þennan rekstur sem mest fyrir okkar fiskiðnað, til aukinnar gjaldeyrisöflunar fyrir þjóðina, til aukinnar vinnu fyrir fólkið í landinu. Það er í þessum efnum ákaflega fróðlegt að veita því athygli í erlendum fréttum, sem maður les, að nú segja t.d. efnahagssérfræðingarnir í Bandaríkjunum, að pólitík lík þeirri, sem rekin hefur verið síðustu árin þar af Eisenhower-stjórninni og miðazt hefur við háa vexti og þrönga útlánapóiltík og þetta eilífa jafnvægi í fjármálum, sem menn hafa alltaf verið að stagast á, - nú segja aðalsérfræðingarnir þar: Þetta eru allt aukaatriði. Það er stórhættulegt að ætla að einblina á þetta. Það, sem skiptir mestu máli, segja þeir, og er okkur lífsnauðsyn, - nákvæmlega sama segja Bretar núna, - það er, að við þurfum að auka okkar þjóðartekjur. Svo framarlega sem við aukum ekki þjóðartekjurnar miðað við visst mark, þá erum við að reka ranga efnahagspólitík. Við þurfum því að miða okkar efnahagspólitík við það, að við vinnum sem mest úr okkar hráefnum og höfum allt okkar fólk starfandi að framleiðslustörfum og þjóðartekjurnar geti á þann hátt orðið sem mestar. Aukinn fiskiðnaður einmitt var ráðstöfun í þessa átt hjá okkur. Á undanförnum árum, þangað til viðreisnarstefnan tók við, vorum við að vinna að auknum þjóðartekjum, meiri þjóðarframleiðslu, einmitt í gegnum okkar fiskiðnað. Ef nú á að taka upp þetta gamla, góða lag, að gera allan togaraflotann og stærri bátana út fyrir brezkan fiskiðnað og vestur-þýzkan fiskiðnað, þá er enginn vafi á því, að þjóðarframleiðsla Íslendinga minnkar, tekjurnar detta niður. Þúsundir manna, sem hafa unnið í Reykjavík og víðar á landinu að fiskiðnaði, sem byggzt hefur á veiðum togaranna, þetta fólk verður atvinnulífið eða atvinnulaust. Það getur vel verið, að það megi takast hjá okkur eins og hjá þeim í Bandaríkjunum að ná einhverju jafnvægi hér, jafnvægi fátæktarinnar, þannig að menn flytji lítið inn og geti lítið keypt, en samt verður jafnvægi á öllu saman. Það er hægt að ná jafnvæginu alveg niðri undir eymdinni. Það getur vel verið, að það sé hægt að ná jafnvægi, eftir að búið er að skipta þannig yfir, að við förum að reka okkar veiðiflota á þennan ranga hátt. En það er enginn vafi á því, að við töpum þjóðartekjum, og einnig á þessu sviði er þessi samningur við Breta byggður á röngum forsendum og hættulegum fyrir íslenzka þjóð. Hér er verið að verðlauna ofbeldið og semja við þá aðila, sem virtu okkar rétt minnst af öllum og áttu síst skilið af okkur af öllum, að við semdum við þá. Það eru engin rök, sem mæla með því, að við gerum sérstakan samning við Breta út af okkar fiskveiðilandhelgi. Frá efnahagslegu sjónarmiði er það þvert á móti. Og eftir heilbrigðum metnaði okkar er það vitanlega alveg öfugt. Það er niðurlægjandi að semja við Breta undir þessum kringumstæðum. Við erum í þessum efnum að verðlauna ofbeldið, og við erum beinlínis að bjóða öðrum þjóðum að leika okkur eins. Hvað mundi núv. ríkisstj. gera, þegar þriggja ára tímabilið er búið, ef Vestur-Þjóðverjar tækju upp á sama laginu og Bretar og segðu: Við höfum ekki sent nein herskip hingað. Við gætum vel sent einhverja góða báta hingað líka og truflað ykkur við að taka togarana okkar, - og þeir tækju upp á því að gera okkur alls konar skráveifur líka, auðvitað í þeirri trú, að Íslendingar hljóti að fara eins með þá og Breta? Ættum við þá að verðlauna ofbeldið á ný? Það væri ósköp eðlilegt, að fulltrúar annarra þjóða litu svo á, þegar þeir líka sjá, að við erum að gera þetta gersamlega að ástæðulausu. Það er ekkert, sem rekur okkur út í þetta, - ekki neitt. Hver er þá annars skýringin á því, að það er verið að þessu? Hvernig stendur á því? Ekki reynir þó ríkisstj. að halda því fram, að hún hafi farið út í þessa samningagerð við Breta af því, að þjóðin hafi heimtað það af stjórninni að semja. Ekki einn einasti aðili hafði opinberlega skorað á ríkisstj. að semja við Breta, engin sjómannasamtök, engin útgerðarmannasamtök, nema þá ef togaraeigendur hafa gert það leynilega, hafa skorað á ríkisstj. að fara út í þessa samninga. Bretar voru hins vegar alltaf að heimta samninga. En hvernig getur staðið á því, að íslenzka ríkisstj. fer út í þessa samninga óbeðin af þjóðinni og móti vilja þjóðarinnar? Hún sér það auðvitað, að þetta er á móti hagsmunum landsins í heild, því þó að hún sé að segja, að þetta sé gott, þá veit hún allt annað, - þetta er ekki gott. Hvernig getur þá staðið á því? Jú, það er ein skýring, sem hefur verið að læðast upp alltaf annað slagið. Og það er sú skýring, sem brezku blöðin eru að minnast á líka annað slagið, að með þessu sé forðað allri hættu af árekstri eða erfiðleikum í samstarfinu innan Atlantshafsbandalagsins. Það hefur sem sagt verið klifað á því við okkur Íslendinga, að það, að við séum að stækka okkar landhelgi, geti truflað eitthvað samstarfið í Atlantshafsbandalaginu. En hvers konar bandalag var nú þetta Atlantshafsbandalag? Var það stofnað eitthvað sérstaklega til þess að halda mjórri okkar landhelgi? Ég man eftir því, að það voru æðimargir erlendir aðilar, sem komu hingað um það leyti, sem við vorum að færa út í 12 mílurnar, og þeir spurðu mig þá að því, hvort þetta væri ekki þannig, að ég hefði svona mikinn áhuga á að færa út í 12 mílur bara af því, að ég vildi sprengja NATO. Ég benti þá á það, sem allir Íslendingar þekkja, að landhelgismálið hjá Íslendingum og yfirlýsingar allra íslenzkra stjórnmálaflokka og flestra íslenzkra stjórnmálamanna í sambandi við landhelgismálið væru miklu eldri en NATO. Við hefðum allir verið búnir að lýsa yfir stefnu okkar og baráttumálum í þessum efnum, að hverju við stefndum, hvað við ætluðum að gera, áður en NATO varð til. Og ekki hefðum við sett okkur þessa stefnu af einhverjum fjandskap við NATO þá, það hlytu þeir að geta skilið. En það er svona, það er eins og vissir menn álíti, að það að berjast fyrir rúmri fiskveiðilandhelgi við Ísland, sem er Íslendingum lífsnauðsynlegt, hljóti að verða til þess að sprengja það samstarf, sem hefur verið í Atlantshafsbandalaginu. Mér er þá spurn: Um hvað er þetta samstarf, ef útfærsla á okkar landhelgi þarf að verða til þess að spilla þessu samkomulagi? Það er hins vegar rétt, að allir sterkustu aðilarnir, sem eru í NATO, gömlu Vestur-Evrópuríkin, þau sem þar ráða allri ferð, hafa verið svæsnustu andstæðingar okkar í landhelgismálinu allan tímann. Þetta hafa verið okkar mestu andstæðingar, Bretar, Belgir, Hollendingar, Frakkar hafa verið okkar mestu fjendur í landhelgismálinu á öllum alþjóðaráðstefnum, sem haldnar hafa verið. Allir hafa sent fram alla sína ræðumenn, og þeir hafa allir prédikað 3 mílur sem það eina sáluhjálplega. NATO-þjóðirnar hafa því verið okkur fjandsamlegar. En svo hafa þær bara viljað snúa þessum samtökum upp í það gagnvart okkur að ætla að nota Atlantshafsbandalagið til þess að keyra okkur niður í landhelgismálinu. Svo koma íslenzkir ráðherrar, og þeir eru þá svo auðmjúkir NATO-vinir, að þeir geta ekki verið að neita vinum sínum í NATO um það, þótt þeir láti þá nú hafa svolitla sneið af þessum auðlindum Íslands. Fyrst mennirnir vilja þetta endilega, þá verður að sætta þá, því að annars er NATO-samvinnan öll í hættu. Þetta er ekki merkilegur hugsunarháttur hjá stjórnendum Íslands, að hugsa á þessa leið. En það er svona. Við vitum það, að Atlantshafsbandalagið er hernaðarsamtök. Og það er svo, að þeir hugsa fyrst og fremst í þeim málum. Það var því á margan hátt athyglisvert, þegar hæstv. forsrh. var að segja frá samtali sínu við forsrh. Bretlands, Macmillan, hér á Keflavíkurflugvelli, að þá sagði hæstv. forsrh., að brezki forsrh. hefði sagt, að hann yrði að skilja vel aðstöðu þeirra í Bretlandi, því að brezkir sjómenn ættu afskaplega mikla samúð brezku þjóðarinnar. Og ástæðan væri sú, að brezku sjómennirnir væru ákaflega þýðingarmiklir fyrir þá í Bretlandi, vegna þess að það eru bresku fiskimennirnir, brezku sjómennirnir, sem beinlínis væru meginstofninn í brezka sjóhernum. Og ég tók eftir því, að forsrh. orðaði þetta þannig í útvarpsumr., að það mætti segja, að þessir brezku fiskimenn væru eiginlega uppeldisstöð fyrir sjóherinn brezka. Spurningin var þá bara þessi, hvort átti að metast hærra af okkur: uppeldisstöð brezka sjóhersins, að leyfa þeim að hafa þessa uppeldisstöð hér á milli 6 og 12 mílna hjá okkur, eða hafa jafnvel ómerkilega uppeldisstöð, eins og við höfum hugsað okkur, til að ala upp fisk. Þeir höfðu hugsað sér þetta svæði sem uppeldisstöð fyrir brezka herinn, en við höfðum bara hugsað okkur þetta sem uppeldisstöð fyrir fisk. Svona eru hugsanir þessara aðila alltaf. Brezki herinn verður þó að blífa, og meðlimir í Atlantshafsbandalaginu eru auðvitað minntir á þetta á réttan hátt, að þeir verða þó að hugsa um hagsmuni í Atlantshafsbandalaginu, hvað sem öllum fiskveiðum liði. Það er enginn vafi á því, að það, sem hér er að gerast, er það, að íslenzka ríkisstj. er að færa hér fórn á altari Atlantshafsbandalagsins. Það er það, sem hér er að gerast. Íslenzkir ráðherrar vita þetta mætavel. Þeir eru ekki að vinna neinn stórsigur fyrir Ísland í fiskveiðimálum eða landhelgismálinu. Þeir eru að vinna tiltekin verk fyrir þá aðila í Atlantshafsbandalaginu, sem hafa verið á móti útfærslu landhelginnar við Ísland allan tímann og reyndu að leggjast á okkur eins og þeir gátu sumarið 1958 og stöðva okkur í því að færa út í 12 mílur. Það eru þessi öfl Atlantshafsbandalagsins, sem eru hér að verki og eru hér að vinna í gegnum íslenzku ríkisstj. Það voru þessi sömu öfl, sem sögðu til sín 1958, þannig að þeir ætluðu að stöðva Alþfl. frá því að vera með í útfærslunni, og þeir fengu forustumenn Sjálfstfl. til þess að lýsa því yfir opinberlega, að þeir vildu fresta útfærslunni og ganga til samninga við forustumenn NATO um lausn á landhelgismáli Íslands. Það er enginn vafi á því, að ástæðan til þessa ólukkusamnings er einmitt þessi, sem ég var að minnast á nú. Það geta ekki legið neinar íslenzkar hvatir að því, að slíkur smánarsamningur sé gerður. Það væri auðvitað ástæða til þess að minnast hér á mörg fleiri atriði varðandi þetta mál og spyrja hæstv. ríkisstj. um fleiri atriði en ég hef spurt hana. Mér finnst t.d. ástæða til þess að spyrja: Er það tilfellið, að einhverjir leynisamningar hafi verið gerðir samhliða þessum samningi. sem hér er nú óskað eftir staðfestingu á? Það er verið að tala um bréf eða yfirlýsingu, sem hæstv. utanrrh. hafi varðandi viss atriði í tengslum við þennan samning. Það er fullyrt hér um hinar furðulegustu lagaskýringar, vil ég segja, hvernig hafa eigi framkvæmd á vissum atriðum í þessu samkomulagi. Styðst það við eitthvert leyniplagg, sem ríkisstj. hefur, einhvern baksamning? Það er full ástæða til þess, að um þetta sé spurt, hvort hér séu til einhverjir viðaukasamningar, sem ríkisstj. hefur gert og hér er ekki sagt frá. Eða hvað hugsar ríkisstj. sér að gera gagnvart íslenzkum togurum? Nú gilda um veiðar íslenzkra togara innan landhelginnar ákveðnar reglur. Er meining ríkisstj. að láta nákvæmlega sömu reglur gilda um íslenzka togara hér eftir og um brezka togara, eða eiga íslenzku togararnir að fá hér enn þá einhver sérstök fríðindi fram yfir þá brezku? Þetta skiptir vitanlega miklu máli að fá að vita í þessum efnum, því að það varðar mikið þessi fiskfriðunarmál. Í grg. ríkisstj. með till. er ekki minnzt á þetta einu orði, og ríkisstj. hefur ekki heldur séð ástæðu til þess að minnast á þetta í umr. á þinginu. En hvað hugsar ríkisstj. sér að gera í þessum efnum? Þá er annað atriði: Hvað hugsar ríkisstj. sér, fái hún þetta nú samþ. hér á Alþ. og Bretana til þess að samþykkja þetta, sem hún mun hafa tryggt sér, - hvenær hugsar hún sér að láta þetta samkomulag taka gildi? Á það að baka gildi nú á þessari vertíð, eða hefur ríkisstj. hugsað sér að draga gildistökuna eitthvað fram yfir viðkvæmasta tímann hjá bátunum á þessu ári? Hefur ríkisstj. hugsað sér að hafa samráð við Alþ. um það, ef hún setur nýjar reglur varðandi íslenzka togara, eða hugsar hún sér að setja þessar reglur án þess að hafa nokkurt samráð við Alþingi um það? Það væri mjög fróðlegt að fá um það að vita. Ég sé nú, að það er allmikið áliðið nætur og líklega rétt að stytta mál sitt. Ég minntist á það í upphafi máls míns, að mér fyndist eðlilegt og sanngjarnt, að umr. um þetta mál, svo stórt og þýðingarmikið sem það er, gætu farið fram á eðlilegum og venjulegum þingfundatíma, en ekki sé leitazt við að hafa aðalumr. um málið um hánótt, á algerlega óvenjulegum þingtíma. Ég vil ljúka þessum orðum mínum með því að endurtaka áskorun mína til hæstv. forseta um það, að hann sjái sér fært að fresta þessum þingfundi nú þar til á eðlilegum þingfundatíma á morgun, svo að þeim þm., sem eiga eftir að tala eða eru á mælendaskrá, megi gefast kostur á því að ræða málið hér á venjulegum þingfundatíma og með eðlilegum hætti, því að það telst vitanlega alveg óvenjulegt að ætla að þvinga menn til þess að ræða jafnmikið stórmál og þetta seint á nóttu eða jafnvel þegar komið er fram undir morgun. Ég vænti þess, að hæstv. forseti sjái sér fært að verða við þessari ósk minni um það að fresta þingfundi nú.