Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson) : Það er langur tími liðinn síðan þetta frv. var til fyrstu umr., sem var um miðjan marz síðastl. Sjútvn. hefir tekið það til athugunar, en hefir ekki orðið að öllu leyti sammála. Meiri hl., 4 af 5, leggur til, að frv. verði samþ., eins og þskj. 281 ber með sér, en formaður n., hv. þm. Ísaf., var á öðru máli, og geri ég ráð fyrir sérstöku nál. frá honum, þótt það sé ekki komið fram ennþá. Ég vil nú við þessa umr. fara yfir einstakar greinar frv. og skýra þær nokkuð, og síðan málið í heild. Í 1. gr. segir um markmið félaganna, að það sé að reka fiskveiðar á hlutaskiptagrundvelli og annast í sambandi við þær innkaup á vörum, hagnýtingu afla, sölu hans o. fl. Í 2. gr. eru fyrirmæli um, hvernig stofna skuli slík félög. Ef 5 menn eða fleiri verði ásáttir um stofnun slíks félags og að gerast meðlimir þess, skuli þeir, að fengnu samþykki hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstjórnar, setja félaginu samþykktir í samræmi við lög þessi, og skuli leita staðfestingar ríkisstj. á þeim. Breytingar á þeim samþykktum þurfa einnig samþykkis ríkisstjórnarinnar. - Þetta skilyrði stafar af tryggingarsjóðsákvæðum 7. gr., sem ég kem seinna að. 3. gr. er um það, að þeir einir geti orðið félagar hlutarútgerðarfélags, sem ráðast hjá félaginu á skip þess eða í landi, eða félagsmenn samþykki á félagsfundi, og að skylt sé mönnum, sem hjá félaginu vinna, að gerast félagar, nema þeim, sem ráðnir eru á skip í forföllum annara. Í 4. gr. er fram tekið, að ábyrgð félagsmanna á skuldbindingum félagsins verði aldrei hærri en 300 kr. á hverjum þeirra, ennfremur hvernig fari um skuldbindingar, er maður deyr eða fer úr félaginu. 5. gr. segir svo, að skipverjar og aðrir fastir starfsmenn skuli ráðnir gegn ákveðnum hlut af afla, og skal hluturinn vera full greiðsla fyrir vinnu þeirra. Fyrirkomulag hlutaskiptanna skal ákveðið í samþykktum félagsins. veiðarfæra- og beitukostnaður, kol, olía og salt greiðist af óskiptum afla. Þetta hlutaskiptafyrirkomulag er miklu víðtækara en tíðkazt hefir og að því leyti nýmæli. Við vitum, að þessu hefir verið hagað þannig, að fastir starfsmenn útgerðarinnar í landi, svo sem skrifstofumenn og forstjórar, hafa ekki verið ráðnir upp á aflahlut. En flm. þessa frv. álíta, að þannig sé það heilbrigðast, að hlutaskiptin nái ekki siður til þeirra en sjómanna, og til allra landmanna, hvaða verkefni sem þeir hafa hjá félaginn. Ég held, að ekki verði um það deilt, að sanngjarnt sé, að þeir beri sinn hluta af hallanum, eins og sjómennirnir ef illa gengur, og fái sinn hluta af hagnaði, þegar vel árar. Í 6. gr. ræðir um gjald í varasjóð, 1% af óskiptum ársafla. Í þann sjóð skal og renna árlegur tekjuafgangur félagsins, og ársvextir skulu lagðir við höfuðstólinn. Fé varasjóðs má nota sem veltufé í þarfir félagsins. Úr sjóðnum greiðist tekjuhalli, sem verða kann á rekstri félagsins. Þá kemur 7. gr., þar sem um algert nýmæli er að ræða, eins og í 5. gr. Til þess að tryggja félagsmönnum árlegar lágmarkstekjur, skal stofna tryggingarsjóð, eftir nánari ákvæðum í reglugerð, sem félagið setur. Skal sú reglugerðsamþ. af bæjar- eða sveitarstjórn, þar sem félagið á heima, og staðfest af ríkisstj. Tekjur sjóðsins skulu vera: 1. Árlegt gjald, 1% af óskiptum afla félagsins, miðað við verð afla upp úr skipi. 2. Árlegt tillag frá hlutaðeigandi bæjareða sveitarfélagi, er nemi jafnhárri upphæð og gjald samkv. tölulið 1. verður árlega. Heimilt er að ákveða að tillög í sjóðinn skuli vera hærri en að framan greinir, ef þurfa þykir, enda sé það samþ. af hlutarútgerðarfélaginu og viðkomandi bæjar- eða sveitarstjórn. Fé sjóðsins skal ávaxta í banka eða annari tryggri peningastofnun, og skulu vextir af því lagðir við höfuðstól um hver áramót. Hlutarútgerðarfélag eða stjórn þess getur ekki ráðstafað innstæðu tryggingarsjóðs, og óheimilt er að skerða sjóðinn til lúkningar skuldum félagsins, en hætti félagið störfum, skal sjóðurinn ávaxtaður áfram á nafni hlutaðeigandi bæjareða sveitarfélags, sem getur notað innstæðu hans til að greiða tillög í tryggingarsjóði annara hlutarútgerðarfélaga, sem þar starfa. Sumir menn hafa minnzt á það, að hér væri verið að leggja of miklar byrðar á sveitarfélögin. Svo getur virzt. En ég geri alls ekki ráð fyrir, að þarna verði ávallt um raunveruleg útgjöld að ræða af bæjar- eða sveitafélags hálfu. Þau mundu fá þessi sjóðsframlög endurgoldin á einn eða annan hátt í mörgum tilfellum. Ég veit þess mörg dæmi, að sveitar- eða bæjarfélög, þar sem félagssamtök um útgerð hafa verið stofnuð, hafa lagt þeim til fjárhagslegan stuðning og talið það miklu heppilegra fyrir sig en að leggja fram stórfé í atvinnubætur, sem yfirleitt eru bundnar við óarðbærar framkvæmdir. Með því að stuðla að arðbærum atvinnurekstri má spara mikil útgjöld við fátækraframfæri, og þannig gætu bæjar- og sveitarfélög haft bæði beinan og óbeinan hagnað af því fé, sem þau legðu til slíkra tryggingarsjóða. Staðfesting bæjar- eða sveitarstjórnar á félagssamþykktum samkv. 2. gr. er nauðsynleg m. a. vegna framlags þessa, sem getur í 1. gr. Sá réttur fylgir framlagsskyldunni að hafa eftirlit með því, að samtökin séu stofnuð á heilbrigðan hátt, og þetta er sjálfsagt atriði. Hitt mætti segja, að væri ekki eins sjálfsagt, að ríkisstj. þyrfti að gefa samþykki til félagsstofnunarinnar. En ég geri ekki ráð fyrir, að það ákvæði komi að sök, því að víst má telja, að ríkisstj. muni aldrei hindra slíkan félagsskap. Ákvæðið er aðeins sett til þess, að ríkisstj. geti haft eftirlit með því, að félögin haldi sér á grundvelli laganna. Félögin eiga að öðru leyti að vera frjáls að því, hvernig þau hafa sína reglugerð og samþykktir, aðeins að þau séu innan þess ramma, sem gert er ráð fyrir í frv. Um það, sem eftir er af frv., 8.–17. gr. þarf ekki miklar skýringar. Þar eru ákvæði um stjórnir félaga, vald félagsfunda og tilhögun í félögunum, um skrásetning félaga og hvað fyrir hana skuli greiða, hvernig félagi megi slíta o. s. frv. Þessi ákvæði munu að mestu leyti vera sniðin eftir samvinnulögunum. Í 15. gr. er gert ráð fyrir, að félögin skuli undanþegin tekjuskatti til ríkisins af því fé, sem þau leggja í tryggingar- og varasjóði, og að heimilt sé bæjar- eða sveitarstjórnum að velta þeim undanþágu frá útsvarsgreiðslu. Ég sé, að brtt. er komin fram á þskj. 293 frá hv. 6. þm. Reykv., um að fella þá heimild burt. Ég fæ ekki séð, að ákvæðið komi að sök, þar sem það er aðeins heimild, og ekki getur talizt ástæða til að lögbjóða að íþyngja þessum útgerðarfélögum með útsvörum handa þeim sveitar- eða bæjarfélögum, sem leggja þeim til fé í tryggingarsjóð, en vitað um önnur útgerðarfyrirtæki, stofnuð og starfrækt á ólíkan hátt, sem njóta nú mikils gjaldfrelsis af hálfu hins opinbera. Önnur brtt. á þskj. 293 er um að fella orðin „skipaútgerð ríkisins“ niður úr 16. gr., þar sem segir, að félögin skuli vera undir eftirliti ríkisstj., sem geti „falið skipaútgerð ríkisins eða fiskveiðasjóði framkvæmd þess“. Við þá brtt. hefi ég ekkert að athuga, tel það svo lítilvægt atriði. Ég hefi þá gert grein fyrir einstökum atriðum frv. Eins og fram kemur í grg. þess, er tilætlunin að skapa grundvöll handa sjómönnum til að mynda á félagsskap sín á milli, þar sem þeir geti, ásamt þeim, sem að útgerðinni vinna í landinu, orðið eigin húsbændur. Á þrem þingum áður hafa þeir sömu þm., sem að frv. standa, flutt hér frv. um útgerðarsamvinnufélög, en það hefir ekki náð fram að ganga. Þetta frv. er í aðalatriðum hið sama, þótt nýmæli séu nokkur, eins og ég hefi skýrt frá, og nafni breytt. Ég tel fyrir margra hluta sakir rétt, að þessi lög séu sett. Með því er ekki verið að þvinga neinn til að taka upp slíkt atvinnurekstrarskipulag, aðeins auðvelda það og setja því heilbrigðar skorður. Um það þarf lög ekki síður en um hlutafélög, samvinnufélög o. s. frv. Ég er ekki í vafa um það, að þetta fyrirkomulag hefir ýmsa kosti umfram þá tilhögun, sem höfð hefir verið á útgerð hér. Það má t. d. minna á, að oft hafa orðið þeir hagsmunaárekstrar milli vinnuveitenda og vinnuþiggjenda við fyrirtækin, að vinnustöðvanir hafa orðið og leitt til stórtjóns fyrir þjóðarheildina og þessa aðilja sjálfa. Meira að segja hefir komið fyrir, að ríkisvaldið hefir orðið að grípa inn í til að setja deilurnar niður með löggjöf. Ég teldi það tvímælalaust heppilegra, að í staðinn fyrir þessa stríðandi aðila kæmu félög, þar sem mennirnir, sem við fyrirtækið vinna, reka það sjálfir, vinnuveitandi og verkamaður sameinaðir í sömu persónu, svo að slíkur ágreiningur gæti ekki orðið. Og þetta er einmitt aðaltilgangur frv., að greiða fyrir því, að þannig félagsskapur geti risið upp. Ég vænti þess, að ef það verður að lögum, muni þess skammt að bíða, að einhverstaðar verði hafizt handa um stofnun slíkra félaga. Það má gera ráð fyrir, að það verði víða erfitt átak, en ég er ekki í vafa um, að það er mögulegt, ef ákveðinn vilji er fyrir hendi. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en vænti þess, að málinu verði vel tekið af hv. deild, og að það nái fram að ganga.



Ég hefi ekki getað orðið hv. meðnm. mínum sammála, af ýmsum ástæðum, m. a. af því, að eins og frv. kemur fram fyrir deildina, tel ég útilokað, að það kæmi að því gagni, þótt að lögum yrði, sem til er ætlazt. Hv. þm. V.-Húnv. taldi nauðsynlegt, að sett yrði ný umgerð fyrir slíkan félagsskap. En mig vantar skýringar á því, hvers vegna slíkur félagsskapur sjómanna getur ekki eins starfað á öðrum hvorum þeim grundvelli, sem fyrir er, annaðhvort sem hlutafélag eða samvinnufélag, eða hvers vegna hann þarf að lúta öðrum lögum en önnur sambærileg fyrirtæki til atvinnurekstrar. Hv. frsm. virtist gefa þær skýringar á því, að oft kæmi ágreiningur milli atvinnurekenda og sjómanna um kaup og kjör, og af þeim ástæðum væri nauðsynlegt að setja upp einhverskonar félagsskap, þar sem slíkt væri útilokað, svo að ágreining og vinnustöðvanir þyrfti ekki að óttast framar. Ég er hræddur um, að vinnudeilur séu hreint ekki afnumdar með þessu frv. Að vísu má sjá einhverja viðleitni í 5. gr., þar sem segir, að um hlutaskiptin skuli ákveðið í samþykktum félagsins. Það verður að skilja svo, að ákvæði um hlutaskipti í þessum félagsskap eigi að draga undan áhrifum verklýðsfélaganna og ganga þar með freklega á þann rétt, sem félögunum var veittur með vinnulöggjöfinni. Nú er það svo, að ég held alstaðar þar, sem hlutaskipti hafa tíðkazt, að um þau gildir hefð, sem yfirleitt er ákveðin af langvarandi samkomulagi og staðfest í samningum útgerðarmanna og sjómanna. Samkv. 5. gr. á ekki að fara eftir þeirri hefð, og til þess að undirstrika þetta ákvæði enn betur, segir í 2. gr., að félagssamþykktirnar þurfi að öðlast staðfestingu bæjareða sveitarstjórnar og síðan ríkisstjórnarinnar, áður en þær fá gildi. Í skjóli þessa lagafrumvarps geta fáeinir einstakir menn, sem vilja taka sig út úr af einhverjum ástæðum og ekki vilja hlíta samþykktum stéttar sinnar á staðnum, brotið þær og hinn umsamda taxta þar. Með því er gengið svo freklega á þann rétt, sem veittur var með vinnulöggjöfinni, að ég tel af þeirri ástæðu einni óverjandi að samþ. frv. eins og það er. Eðlilegast hefði verið að ætlast til þess, að á hverjum stað gilti sú regla áfram um hlutaskiptin, sem gilt hefir þar, milli útgerðarmanna og sjómanna oft árum saman. Þó frv. eins og það er fram borið geti verið til skaða fyrir sjómannafélögin, má teljast kostur, að litlar líkur eru til, að stofnað verði til slíks félagsskapur, með því að sjómönnum hlýtur að vera ljóst, hver hætta samtökum þeirra getur stafað af slíkri félagsstofnun. Eins og hv. frsm. tók fram, er frv. gamall kunningi. Þó hefir það að ýmsu leyti tekið breytingum til hins verra. Það var t. d. gert ráð fyrir áður, að félög, sem stofnuð yrðu á þessum grundvelli, nytu forgangsréttar til lána úr fiskveiðasjóði. Þetta er numið burt úr frv. Með því að ég tel þetta frv. svo stórgallað og að sumu leyti beint skaðlegt, að það eigi ekki að ganga fram, situr ekki á mér að sakast um, þótt úr því hafi verið fellt það, sem frekar horfði til bóta. Ég er sízt á móti hlutaskiptum í sjálfu sér. En ég held því fram, að verkalýðsfélögin og atvinnurekendur eigi að vera frjáls að semja um þetta sín á milli, þar eigi ekki að vera neinar undantekningar. Undantekning sú, sem gerð hefir verið með löggjöfinni um gengisbreytinguna síðastl. vor er aðeins tímabundið ákvæði, sem gert er ráð fyrir, að falli til fulls úr gildi 1. apríl næstk., og gefur enga átyllu til að halda frekar inn á þá braut. Hlunnindin, sem félögunum eru ætluð, geta reynzt harla lítilsverð, að ég ekki segi einskis virði. Það er gert ráð fyrir framlagi sem svarar 1% af ársafla úr sveitar- eða bæjarsjóði í tryggingarsjóð félagsins. Nú er það vitað, að fjárhagur bæjar- og sveitarfélaga er yfirleitt svo bágur, að leitun er á þeim stað, þar sem fúslega yrði gengið undir slíkan árlegan bagga eða öruggt, að undir honum yrði stöðugt staðið í bæjarfélögum, sem eru að berjast við að fara ekki á landið. Það er rétt, að ýms bæjar- og sveitarfélög hafa veitt slíkum félagsskap fjárhagsstuðning og lagt að sér til þess, en það hefir þá verið leyst af hendi í eitt skipti fyrir öll og ekki sem skyldubundin byrði af óákveðinni stærð um óákveðinn tíma. Af þeim ástæðum, sem ég hefi greint, að samningaréttur er tekinn af sjómönnum með frv. og að hlunnindi af hálfu þess opinbera eru sama og engin, þá eru ekki líkur til, þótt frv. yrði að lögum, að þau freistuðu manna til félagsstofnana. Lögin um hlutafélög og um samvinnufélög eru hvor um sig heppilegri grundvöllur til atvinnurekstrar en þetta frv., og ég mun greiða atkv. á móti því, í því formi, sem það liggur hér fyrir.

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson); Hv. frsm. minni hl. (FJ) hóf ræðu sína á því, að sig vantaði skýringar á því, hvers vegna slík samtök gætu ekki starfað á grundvelli hlutafélagalaganna eða samvinnulaganna. Því er þar til að svara, að samvinnulögin eru fyrst og fremst miðuð við verzlunarsamtök, og það veit hv. þm. vel, að nokkuð annað á við um verzlunarstarfsemi en útgerðarrekstur. Það er kunnugt, að stofnuð hafa verið víða svonefnd útgerðarsamvinnufélög, sem hafa haldið sig að nokkru leyti á grundvelli samvinnulaganna, en vikið af honum í mörgu, af því að hann hentaði þeim ekki. Því hafa flm. þessa frv. talið þurfa nýtt form fyrir félagsskapinn. Munurinn á þessu frv. og því, sem verið hefir, er t. d. sá, að hlutaskiptafyrirkomulagið hefir ekki náð nema til sjómanna, en á eftir frv. að ná til allra. - Um hitt, að lögin um hlutafélög séu betra form slíks félagsskapar en frv., er varla orðum eyðandi, og ég er hissa á, að hv. þm. skuli halda slíku fram. Mér þykir undarlegt, ef hann telur heppilegra, að hlutafjáreign ráði atkvæðisrétti sjómannanna í fyrirtæki, sem þeir vinna við. Það er rétt, að þetta frv., þó að lögum yrði, myndi fráleitt útiloka vinnudeilur. Það geri ég mér enga von um, þótt frv. verði samþ., að allir hlaupi til að stofna hlutarútgerðarfélög og breyti þannig rekstri allrar útgerðar í landinu í einu vetfangi. Það eru engar hömlur lagðar á þá, sem vilja reka útgerð eins og tíðkazt hefir, með keyptum vinnukrafti, eða hina, sem vilja heldur starfa í annara þjónustu en vera eigin húsbændur. Hv. þm. fullyrðir, að verulega sé hér gengið á þann rétt, sem veittur hafi verið með vinnulöggjöfinni. Þetta er mesti misskilningur. Því að þeir, sem eiga sjálfir fyrirtækin, sem þeir vinna við, eru hvorki vinnuveitendur né vinnuþiggjendur, og vinnulöggjöfin kemur þeim ekkert við. Eða við hverja er að semja, þegar t. d. 10 menn kaupa bát, gera hann út í félagi og vinna allt að útgerðinni sjálfir? Hafi þeir samið um þetta fyrirfram sín á milli á frjálsan hátt, hvernig hlutum skuli skipt, hvernig þeir fái arð vinnu sinnar, sé ég ekki, að það mál komi verklýðsfélögunum eða atvinnurekendum nokkurn hlut við. Margir menn eru svo gerðir, að þeir kjósa heldur að vera eigin húsbændur en annara þjónar, ef þeir eiga kost á því. Þeir sem heldur vilja halda áfram að selja vinnuafl sitt á grundvelli vinnulöggjafarinnar, geta vitanlega gert það eftir sem áður, og sjómenn geta starfað áfram í sínum sjómannafélögum o. s. frv. Af þeim er enginn réttur tekinn. Ef hv. þm. vill gera þá breytingu á frv., að hlutarútgerðarfélög fái forgangsrétt til lána úr fiskveiðasjóði, get ég verið með honum í því að reyna að koma þeirri breyt. inn. Hann hafði ekki trú á, að menn vildu stofna slík félög. Ég held aftur á móti, að lögin myndu verða notuð. En ef löggjöfin liggur ónotuð, eins og hann býst við, er hún og öll hennar ákvæði hættulaus sjómönnum og verkamönnum og óþarft að berjast móti henni. Ég tók það fram, að hér er ekki verið að þvinga ákveðnu skipulagi upp á nokkurn mann. En það gæti farið svo, að fylkingar hinna stríðandi aðila færu að þynnast og að í staðinn kæmu frjáls samtök þeirra manna, sem að útgerðinni vinna, bæði á sjó og landi, þar sem ekki væri við aðra að deila um arðinn af vinnunni, og ég teldi þjóðinni skaðlaust, þó að svo færi.

Finnur Jónsson Hv. frsm. taldi, að örðugt hefði verið að starfrækja útgerðarfélög á grundvelli samvinnulaganna, því að þau væru fyrst og fremst miðuð við verzlunarrekstur. Ég veit ekki, á hverju hann byggir þetta. Ég hefi stjórnað útgerðarfélagi, sem byggt var eftir þeim lögum, og ekki orðið var við vandkvæði á framkvæmdum laganna vegna. Annað mál er hitt, að útgerðarsamvinnufélög hafa verið stofnuð og starfrækt á krepputímum og aflaleysisárum, svo að þau hafa sízt farið varhluta af þeim vandræðum, sem útgerðarfyrirtæki hafa nú yfirleitt átt við að búa. Versti agnúinn á samvinnulögunum var hin ótakmarkaða samábyrgð. En nú hefir því ákvæði þeirra verið breytt. Og þá sé ég ekki nokkra erfiðleika á að reka samvinnuútgerð eftir þeim lögum. Hv. frsm. þótti það furðulegt, að ég skyldi ekki sjá agnúa á því, að reka slík félög með hlutafélagssniði, og minnti á, að þar væri atkvæðisréttur bundinn við hlutafjáreign. Nú sé ég hvergi tekið fram í þessu frv., að sami maður megi ekki fara með nema eitt atkv. Að vísu segir í 9. gr.: „Atkvæðisrétt á félagsfundum hafa allir meðlimir félagsins“. En ekkert er tekið fram um það, að hver þeirra megi ekki eiga nema einn hlut eða fara með nema eitt atkvæði. Það er því alrangt, ef hv. þm. vill halda því fram, að fjármagnið geti ekki ráðið í þessum félagsskap eins og í hlutafélögum. Af þessu er augljóst, að flm. og hv. meðflm. hans hefir algerlega skotizt yfir að taka fram, að enginn mætti eiga nema eitt atkv. Hv. þm. hélt því fram í öðru orðinu, að lög um stéttarfélög og vinnudeilur gætu alls ekki náð til meðlima í þessum félögum, en í hinu orðinu hélt hann því fram, að þau lög væru í fullum heiðri höfð í frv. Ég sé ekki, hvernig þetta getur staðizt. Það ber vott um mikinn ókunnugleik, ef hann heldur, að þetta rekist ekki á. Ég vil taka dæmi. Það er greinilegt, að ef margir sjómenn koma sér saman um svona útgerðarfélag, og ákveða lægri taxta heldur en gilti yfirleitt hjá öðrum sjómönnum, að aðrir gætu ekki haldið sömu töxtum og hefðu verið undanfarið. Af þessu ætti þm. að vera ljóst, hvort sem hv. þm. V.-Húnv. er það ljóst eða ekki, að frv. þetta miðar að því, ef það kæmi til framkvæmda, að afnema þann rétt, sem sjómenn hafa haft til þess að semja um kaup og kjör. Mér þykir leitt, að hv. þm. V.-Húnv. skuli vera svo lítt að sér í málum verkamanna og sjómanna, að hann skilji þetta. Þá vil ég enn ítreka það, að flm. hafa sjálfir mjög rýrt gildi þessa frv. með því að nema úr því ákvæði, sem voru í eldri frv. um að þessi félög ættu að njóta forgangsréttar um lán úr fiskveiðasjóði. Hv. þm. V.-Húnv. gerði mér það tilboð að greiða atkv. með brtt. til að bæta úr þessu, ef ég kæmi fram með hana. Nú skal ég gera honum annað tilboð í staðinn. Ég skal bera fram brtt. um þetta og vera frv. meðmæltur, ef hann vill gangast inn á, að í 8. gr. komi ákvæði um, að á stöðum, sem slík félög starfa, skuli gilda fyrir sjómenn þau hlutaskipti, sem náðst hafa samningar um milli sjómanna og útgerðarmanna, eins og þau eru á hverjum stað og tíma. Ef hv. þm. V.-Húnv. sér sér ekki fært að ganga að þessu tilboði, mun ég halda mér við mína fyrri stefnu og vera á móti frv. Eins mun ég greiða atkv. á móti till., sem hann kynni að koma fram með um, að þessi félög nytu sérstaks forgangsréttar um lán úr fiskveiðasjóði, ef hitt ekki fylgdi með, vegna þess að ég álít, að þessi félög eigi ekki að hafa neinn forgangsrétt umfram önnur félög í þessum efnum eins og frv. er úr garði gert af hálfu flm.

*Sigurður Kristjánsson: Herra forseti! Ég hefi notað þann rétt, sem nm. áskilja sér í nál. til þess að koma fram með brtt. við frv. Brtt. mínar eru á þskj. 293, og aðalbreyt. er sú, að fella burtu úr 15 gr. ákvæðin um, að bæjar- og sveitarstj. geti undanþegið þessi félög sveitarútsvari. Það er vitað, að bæjar- og sveitarfélög eru í miklum vandræðum vegna þess, að þau geta mörg hver ekki aflað sér tekna til greiðslu á útgjöldum, og það er ekki á þau vandræði bætandi. Hinsvegar hafa verið hér á döfinni till. um það, að útgerðarfélög bátaútvegsins fengju svipaða undanþágu frá opinberum gjöldum eins og togarafélögin. Það er allt annað, þó að útgerðin sé leyst undan gjöldum á sérstökum vandræðatímum, um alveg afmarkað tímabil, heldur en að heimila með l., að slíkt sé gert ótakmarkað. Ég held, að þetta ákvæði freisti til þess að gera mun í þessum efnum á útgerðarfyrirtækjum í sama byggðarlagi, og það er ekki heppilegt. Ég býst ekki við, að það verði mikill ágreiningur um þetta, því að það er flm. ekkert kappsmál að halda þessu ákvæði, þó að þeir kjósi það frekar. Síðara atriðið er um það, að fella burtu orðin „skipaútgerð ríkisins eða“ úr 16. gr. Það hefir orðið misprentun; orðið „eða“ hefir fallið burt í brtt. Ég vænti þess, að þetta verði leiðrétt þegar frv. verður prentað, ef brtt. verður samþ. Sú breyting er hvorki fyrirferðarmikil né þýðingarmikil. Mér sýnist það ekki liggja neitt beint við, að skipaútgerð ríkisins fari að hafa eftirlit með fiskveiðum. Mér finnst það liggja miklu nær hlutverki fiskveiðasjóðs. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara neitt verulega út í frv. sjálft, eða einstakar gr. þess. Ég lýsi yfir því eins og sést í nál., að ég er ekkert á móti því, að svona félög hafi heimild til þess að starfa, en ég hefi ekki sterka trú á því, að þessi heimild verði notuð mikið. Ég er ekki heldur á móti því, að menn safnist saman til þess að reka sína eigin útgerð. Það er hætt við, að hin tíðu mannaskipti verði mikill agnúi á þessum framkvæmdum, en reynslan mun skera úr, hvort sá agnúi er svo stór, að svona félagsskapur geti ekki staðizt.

*Einar Olgeirsson: Viðvíkjandi því, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, vil ég leyfa mér í fyrsta lagi að skjóta því fram, að það munu ekki vera til bönn við því, að svona félagsskapur sé rekinn. Það er því ekki þörf á þessu frv. frá því sjónarmiði, að leyfa mönnum að reka slík útgerðarfélög. Ég sé ekki betur en að hver maður geti myndað svona félag, svoleiðis að það er ekki aðalatriðið. Það, sem hv. frsm., þm. V.-Húnv., var að tala um, var það, að mynda frjálsari samtök fyrir sjómenn, svo þeir gætu rekið sína eigin útgerð og verið sínir eigin húsbændur, þar sem mótsetningin milli atvinnurekenda og verkamanna yrði upphafin og allir yrði frjálsir. Þessi hugsunarháttur ber nokkurn vott um, að honum er ekki fullkomlega ljóst, í hverskonar þjóðfélagi við búum, - þar sem heil stétt manna lifir á því að selja sína vinnu, og eiga ekki neitt nema sinn vinnukraft. Fyrsta skilyrðið til þess, að þessir menn geti orðið frjálsir, er, að þeir losni úr eignaleysinu og úr þeirri aðstöðu að þurfa að selja sinn vinnukraft til atvinnurekenda. Ég vil spyrja hv. frsm., hvað í þessu frv. miðar að því að losa verkamenn úr þessari tegund þrældóms. Hvaðan eiga menn, sem vilja lifa á því að skapa sér framleiðslutæki, að fá fjármagn til þess? Þeir geta ekki gert það, hafa ekki neina peninga til þess. Í þessu frv. eru bókstaflega engar ráðstafanir til þess gerðar, að menn geti aflað sér fjár. Þess vegna er ekkert í þessu frv., sem miðar að því að gera mönnum kleift að koma atvinnurekstrinum af stað. Mér finnst því, að hv. þm. V.-Húnv. sé ekki ljóst, í hverju meinsemdin liggur. Á meðan atvinnureksturinn er í höndum auðvaldsins, verður engin leið fundin til þess að leysa þessi mál. Ég býst við, að þessir menn muni benda á það, að hægt sé að snúa sér til bankanna. En það er nú svo, að það er ekki hægt fyrir fátæka sjómenn að fá lánað fé, hvorki þar né annarstaðar. Og meira að segja, þó að þeir gætu það, þá væri máske þessum flm. ljóst, að renturnar af lánum bankanna myndu verða svo háar, að það mundi beinlínis verða arðrán gagnvart sjómönnum, og þeir myndu verða neyddir til þess að þræla fyrir því og skaffa rentur til handa þeim mönnum, sem eiga fjármagnið. Í öðru lagi talaði hv. flm. um, að verða myndu frjálsari samtök. Það lítur nokkuð einkennilega út, að þetta frv. eigi að vera nokkurskonar tengiliður milli útgerðarfélaganna og ríkisvaldsins. Hver félagalög verður að samþykkja af viðkomandi yfirvöldum. Ég veit ekki til þess, að samvinnufélögunum hafi verið sett þau skilyrði af hendi ríkisins, sem sett eru í sambandi við þessi félög. Svo er síðasta atriðið í sambandi við þetta, að þó að svona félögum verði lánað fjármagn til atvinnurekstrar, þá eru tvær hömlur eftir, sem gera það að verkum, að samtökin - meðan þjóðskipulagið er svona hjá okkur - yrðu ekki frjáls. Hér eru líka lagðar fjárhagslegar hömlur. Hugsum okkur, að svona félög kæmust á og sjómenn ættu að fara að reka útgerð. Í fyrsta lagi þarf að sjá um kaup á vörum til að reka útgerðina, svo sem kol, salt og annað fleira. Strax í sambandi við öll kaup koma til greina lagalegar og fjárhagslegar hömlur. Þau eru lagalega bundin gjaldeyrisnefnd og ríkisvaldinu, sem myndu neyða þau til þess með l. að kaupa dýrari vörur til útgerðarinnar heldur en þau gætu aflað sér, ef verzlunin væri frjáls. Í öðru lagi yrðu þau fjárhagslega skaðbundin starfsemi auðvaldsins, sem gerir það að verkum, að þau myndu aldrei fá vörurnar með réttu verði. Sjómenn yrðu að tryggja sér land, til þess að geta lagt upp aflann. Sjómenn þekkja, hverskonar einokun hefir skapazt af slíku hér á landi. Þarna kemur aftur að arðráninu á þessum mönnum. Svo kemur til salan á vörunum. Þessi frjálsu samtök, sem hv. þm. V.-Húnv. er að lofa, eru ekki einu sinni svo mikið, að þeir séu frjálsir að því að selja fiskinn. Nú er einokun á öllum íslenzkum fiski af hálfu ríkisins. Þessi hlutarútgerðarfélög hafa engan rétt til að selja fisk. Í viðbót við þessa lagalegu þvingun er svo þrengt að þeirra kosti, að þeir hafa ekki fjármagn til þess að geta komið fiskinum á þann markað, þar sem bezt verð fengist fyrir hann. Það er ekki til neins að vera að tala um frjáls samtök nokkurra fárra sjómanna innan þessa þjóðskipulags, þar sem einokun nokkurra hringa hefir allt á valdi sínu. Þess vegna er undarlegt, að menn sem þykjast í orði kveðnu vilja útrýma þeim meinsemdum, sem nú eru innan þjóðfélagsins, skuli aldrei geta séð, að ekki dugir að láta sitja við orðin tóm. Þegar þeir hafa upprætt meinsemdina, þá fyrst hafa þeir skapað möguleika til þess að sjómenn fái að njóta arðsins af sinni vinnu og að þeir verði þá nægilega sterkir til þess að önnur öfl geti ekki undirokað þá. Það kom fram í ræðu hv. frsm., að sjómenn verði sínir eigin húsbændur, en þetta er hreinasta blekking, sögð út í bláinn, og er það merkilegt af manni, sem hefir verið jafnnákominn musteri íslenzks fjármálaauðvalds og hv. frsm. Saga sú, sem sjómenn hafa af félögum eins og þessum, sannar það líka bezt. Ég fyrir mitt leyti lýsi því yfir, að ég greiði atkv. á móti frv. Ég er hv. þm. Ísaf. sammála um það, að þetta frv. snýst á móti hagsmunum sjómanna og losar þá að engu leyti við vandræðin.



Ég vil þakka hv. sjútvn., hvað hún hefir tekið vel í þetta frv. - Þessi fróðlega ræða hv. 5. þm. Reykv. gefur ekki tilefni til að ræða mikið í sambandi við þetta frv. Það var eitthvert vonleysishjal. Hann lýsti hinu óskaplega vonleysisástandi hér á landi, og að það þýði ekki neitt að vera með nein frjáls samtök, allt er lögbundið í viðjar kúgunar hér á landi. Hann kom með það sem einhver rök gagnvart frv., að um væri að ræða sérstakt form innan þjóðfélagsins til að skapa ný samtök. Ég skil ekki, hvað hv. þm. meinar með þessu þvaðri. Hvað þýða þessi verkamannafélög og samtök sjómanna, ef allt er í slíkum viðjum? Það þýðir ekki að reyna að lækka verðið, því það eru aðrir, sem hirða arðinn.

Hvað þýðir „Kron“?

Það liggur beint við, að hv. 5. þm. Reykv. geti gefið upplýsingar um, í hvaða tilgangi „Kron“ var stofnað. Er það ekki sjálfsagt í svona hræðilegu þjóðfélagi, eins og hv. þm. ,er að lýsa, að leggja niður félög eins og Kron? Þýðir nokkuð að geta útvegað meðlimum sínum betri kjör? Geta þau, fremur en þessi hlutarútgerðarfélög, fengið vöru með sæmilegum kjörum? Hv. þm. verður að gæta að því, að þegar verið er að ræða hér á þinginu lagafrv. eða till., verður hann að halda sér við efnið, en ekki vera að ræða um alla heima og geima. Þessum hv. þm. ætti að vera nóg að útlista kenningar Stalíns og hans verk í Þjóðviljanum. Það er líklega þá fyrst, þegar slík þjóðskipun er komin á, sem á sér stað í Rússlandi, að slíkt ástand skapast eins og það, sem hv. þm. var að lýsa í sinni ræðu. En ég er bara hræddur um, að ekki þýði að reyna að koma á slíku ástandi undir Rússastjórn. Þegar ég heyri til þessa hv. þm. og flokksbræðra hans, verður mér stundum á að minnast þessara vísuorða úr „Jarlsníði“ Gríms Thomsen: „Hákonar af verstu verkum vegsamar hann einum jarl.“ Hvort sem er í ræðu eða riti, á Alþ. eða í blöðum sínum, vegsama þessir menn einræðisherrann rússneska og öll hans verk, ill sem góð, alveg eins og hann stýri tungu þeirra og penna. Slík framkoma manna, hjá vopnlausri, hlutlausri, lýðfrjálsri smáþjóð eins og Íslendingum, sannar það, að engin leið er til þess að viðurkenna þá sem íslenzka stjórnmálamenn. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir sjóðsmyndun og framlögum til sjóðsins frá bæjar- og sveitarfélögum, sem eiga að hjálpa til að bæta upp kaup félagsmanna, þegar illa árar. Ég og fleiri þm. bárum fram frv., sem fór í líka átt, þar sem voru skilyrðislaus ákvæði um, að hlutaðeigandi bæjar- og sveitarfélög væru skyld að leggja fram framlög til félaganna. Vegna þess hvað erfitt var að fá það frv. gegnum þingið, þá leggjum við nú til, að þetta sé aðeins heimilt hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélagi. Vitanlega vildum við helzt leggja til, að það væri skylda. Annars er ekki ástæða til að vera að eltast við það, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði. Hann tók undir það með hv. þm. Ísaf., að með þessu væri verið að brjóta vinnulöggjöfina. Ég vil skora á hv. þm. Ísaf., sem með mikilli vandlætingu var að tala um vanþekkingu annara hv. þm., að benda á ákvæði í vinnulöggjöfinni, sem sé brotið með þessu frv. Í þessum félögum er gert ráð fyrir, að séu menn, sem eingöngu eru eigin atvinnurekendur. Það eru engin ákvæði í frv. um það, hvernig atkvæðisrétturinn eigi að vera í félögunum. En það kemur fram í mörgum gr. frv., að meiri hluti atkv. eigi að ráða úrslitum og félagsmenn séu jafnréttháir. Mér leikur forvitni á að vita, hvort hv. þm. gæti bent á nokkurn hlut í ákvæðum vinnulöggjafarinnar, sem komi í bág við frv. eða fyrirskipi, að menn, sem eru atvinnurekendur, semji við sjálfa sig á ákveðinn hátt. Það væri skárri löggjöfin, sem skipaði útgerðarmönnum sjálfum að hafa sérstök kjör við sjálfa sig! Skyldu ekki allir aðrar en hv. þm. Ísaf. sjá, hvað hann er kominn út á hála braut með þessari kenningu sinni? Hann má vara sig á að vera að sveigja að öðrum mönnum, að þeir sýni vanþekkingu á máli, sem hann fer með aðrar eins staðleysur í. Sannleikurinn er sá, að það er gengið út frá því, að allir menn í hlutarútgerðarfélögunum séu jafnframt starfandi menn við félögin, séu jafnréttháir eigendur og eigi ekki við neina að semja nema sjálfa sig. Þó að samþykktir þeirra eigi að vera lagðar undir bæjarstjórnir og ríkisstj., þá skiptir það engu verulegu máli. En úr því hv. þm. Ísaf. kom inn á þá braut, að átelja þau ákvæði frv., þar sem ákveðið er, að samþykktir félaganna skuli staðfestar af bæjar- og sveitarstjórnum og ríkisstj., hvernig stendur þá á því, að hann samþ. l. eins og gengisl., þar sem sett eru ákvæði um kaupgjald í landinu? Ef samtök verkamanna og sjómanna hafa nokkurn tíma verið sett í viðjar, þá hefir það verið gert með þeim l. Hv. þm. Ísaf. var með þeim l., og hann á skilið hrós fyrir það. Hann sá, að það var nauðsyn, en hann á þá að taka rökréttum afleiðingum af þeirri nauðsyn. Hann á þá ekki að vera að tala um aukaatriði eins og það, að samþykktir félaganna eigi að vera staðfestar af bæjar- og sveitarstjórnum og ríkisstj., og tala um, að það sé brot á samtakarétti sjómanna, en vera með gengisl., sem ákveða um kaupgjald í landinu. Ég veit ekki betur en hann og hans flokkur hafi óskað eftir, að sett væru gerðardómslög á Alþ. út af deilu stýrimanna við Eimskipafélag Íslands. Hvað var þá löggjafarvaldið að gera gagnvart samtakarétti stýrimanna? Ég er ekki að átelja þá afstöðu, sem hv. þm. Ísaf. hefir haft í þessum 2 málum, en ég vil benda honum á, að hann verður að vera sjálfum sér samkvæmur. Hann verður, ef hann vill vera að skjóta því að velmetnum þm. og fyrrv. ráðh., að hann sýni vanþekkingu, að taka sjálfur afleiðingunum af sínum verkum. Hann á þá ekki að sýna skilningsleysi á því sviði, sem hann þykist vera hinn rétti sérfræðingur á. Hv. þm. Ísaf. lét svo um mælt, að það kæmi tæplega til mála, að þessi l. yrðu notuð, að slík félög, sem þar er gert ráð fyrir, yrðu stofnuð. Ég skal ekkert um það segja, en ég álit, að það væri mjög æskilegt, að slík félög yrðu stofnuð. En ég vil gjarnan ganga lengra og taka höndum saman við hv. þm. Ísaf. og hv. 5. þm. Reykv. um að styðja félögin meira, að gera það t. d. að skyldu, að bæjar- og sveitarfélög greiði framlag til þeirra og þeim sé útvegað fé, t. d. með því að taka upp líkt frv. og flutt hefir verið áður, þar sem gert var ráð fyrir, að samvinnuhlutafélögin fengju sérstök hlunnindi í lánum hjá fiskveiðasjóði. Ég vil gjarnan taka höndum saman við þessa hv. þm., ef þeir vilja ganga inn á þá braut. Það er ekkert, sem stendur í vegi fyrir því, að lán, sem samkv. núgildandi l. eru veitt úr fiskveiðasjóði til báta og skipa, geti ekki fallið í hlut hlutaútgerðarfélaga. En samkvæmt kenningu hv. 5. þm. Reykv. er þetta auðvitað engin hjálp. Sú eina hjálp, sem hann virðist telja nokkurs virði, er að fá 100–200 þús. kr. í gjafaskeytum frá Rússlandi.

Forseti (JörB): Ég vil biðja menn að gæta þess að leiða ekki vinnubrögð erlendra stjórnarvalda inn í umr., þó menn leiði saman hesta sína.

Finnur Jónsson Hv. þm. Barð. reis upp til að svara fyrir hv. þm. V.-Húnv. Hann minnti mig á, að ég hefi einhvern tíma heyrt sögu um það, að prestur var að spyrja barn, og stóð á svarinu hjá því. Þá reis upp gömul kerling og spurði, hvort hún mætti ekki svara fyrir barnið. En svörin voru þá miklu verri en líklegt var, að þau hefðu verið hjá barninu. Ræða hv. þm. minnti mig á þessi svör. Mér fannst, að til þess að sagan væri fullkomin, þá vantaði hv. þm. Barð. ekkert annað en pilsin. Hann lagði hart út af því í sinni ræðu, að ég hefði sagt, að í frv. væru engin ákvæði um atkvæðisrétt þeirra manna, sem ættu að vera í þessum félögum. Ég hefi aldrei sagt þetta. En ég sagði, að í frv. væru engin ákvæði um það, að einn maður mætti ekki hafa fleiri atkv. en eitt. Þetta sagði ég að gefnu tilefni frá hv. þm. V.-Húnv., því bann vildi leggja þetta frv. til jafns við samvinnulögin, þar sem enginn maður mætti hafa fleiri en eitt atkv. Ég benti á, að í frv. eru engin ákvæði um, að sami maður megi ekki hafa fleiri en eitt atkv. Það stendur, að á félagsfundi eigi allir meðlimir félagsins atkvæðisrétt, en það stendur ekki, hvað mörg atkv. hver megi hafa. Það stendur líka, að meiri hl. atkv. ráði úrslitum mála. Það eru samskonar. ákvæði og gilda hjá hlutafélögum, þar sem einn maður getur haft allt að 1/5 atkv. allra viðstaddra. Ég hefi bent hv. flm. á þessa galla frv., og þeir hafa sagt, að til þess væri ætlazt, að einn maður hefði ekki nema eitt atkv. En það vantar ákvæði um það í frv. Þá fór hv. þm. Barð. inn á gengisl. Hann benti réttilega á, að með þeim er skertur réttur félaga sjómanna og verkamanna til þess að semja um kaup sitt og kjör. Ég vil ætlast til þess af hv. þm. Barð., að þegar hann er að svara með. þjósti og rembingi, þá viti hann, hvað það er, sem hann er að svara. Ég tók það fram um gengisl., að þau hefðu af hálfu flm. verið flutt sem bráðabirgðaákvæði, sem gilda ættu til eins árs og væru sett af sérstakri þjóðarnauðsyn. Ég veit ekki betur en allir flm. frv. hafi álitið þau ákvæði, sem skerða réttindi sjómanna og verkamanna til að semja um kaup sitt og kjör, sem bráðabirgðaákvæði. Nú segir hv. þm. Barð., að hann álíti, að svo hafi ekki verið.

Hvenær sagði ég það?

. Ég mótmælti þessu. Ef einhver undirhyggja hefir fylgt samþykkt frv., þá hefir mér verið það óljóst. Hinsvegar benti ég á, að með þessu frv. er farið inn á þá braut að afnema rétt félaga til að semja um kaup og kjör meðlima sinna á þann hátt, að allir aðilar eru búnir að gera það fyrirfram, þar sem ríkisstj. með samþykki sínu leggur blessun yfir það. Hv. þm. Barð. vildi mótmæla þessu á þeim grundvelli, að ef menn væru orðnir félagar í svona útgerðarfélagi, þá væru menn orðnir atvinnurekendur og gætu því ekki talizt vinnuþiggjendur. En þetta er rangt. Ef 16 menn eru t. d. á einu skipi, sem eiga jafnan hlut í félaginu, þá á enginn það mikið í félaginu, að það réttlæti það, að hann sé ekki jafnframt meðlimur í verkamannafélagi. Í vinnulöggjöfinni segir, að stéttarfélög séu réttur aðili til að semja um kaup og kjör meðlima sinna. Þegar gengið er svo langt, að menn mega ekki semja um kaup sitt og kjör, þá er gengið á þann rétt. Það er sama, hvað mikið af málflækjum þessi dómari kemur með, hann getur ekki hrakið þetta. Hann getur teygt þetta eins og honum sýnist, en hann getur ekki komið með nein rök, sem vega á móti þessu. Annars er það svo með þetta lagafrv., eins og ég gat um áður, að það getur í framkvæmd orðið stórskaðlegt að því leyti, að það gengur á rétt sjómanna til að semja um kaup sitt og kjör. En á meðan þetta ákvæði er í frv., sem ég hefi nú gert að umræðuefni, þá er það víst, að það fær andstöðu af hálfu sjómanna, einmitt þeirra manna, sem því er ætlað að hjálpa, og þá er það alveg þýðingarlaust. Ef það er alvara hjá flm. að reyna að bæta úr því ástandi, sem þeir hafa talað um, þá verða þeir að gera frv. þannig úr garði, að það geti fengið fylgi þeirra manna, sem ætlazt er til, að taki þátt í þessum samtökum, en ekki fulla andstöðu þeirra.

*Einar Olgeirsson: Hv. þm. Barð. stóð upp og talaði um það, að menn ættu að halda sér við efnið, þegar þeir væru að tala. Ég býst nú ekki við, að hann hafi sjálfur ætlað að vera þar til fyrirmyndar, því hann fór það rækilega út fyrir efnið. En ég vil leyfa mér að segja honum það, að ef hann vill ræða hér um utanríkispólitík, þá er ég tilbúinn að taka upp umræðum um hana. En ef við höldum okkur nú við að ræða frv. það, sem fyrir liggur, og það, sem ég gerði sérstaklega í minni ræðu, þau rök, sem hv. frsm. flutti fyrir frv. - þó það sé náttúrlega skiljanlegt, þegar menn eru sérstaklega veikir í því að standa fyrir málstað sínum, að þeir flýi sem lengst burtu frá honum og það jafnvel til Moskva -, þá skulum við nú, þar sem við erum búnir að heyra hv. þm. vera sérstaklega óheppinn í svörum, heyra, hvernig hann svaraði á heppilegan hátt, þegar líkt frv. lá fyrir þinginu, sem flutt var af nokkrum þm. Sjálfstfl. í fyrra eða hitteðfyrra. Ég man ekki, hvað þetta frv. hét á íslenzku, en meðal þm. var það kallað „copartnership“. Frv. var um það, að menn ættu að koma upp félögum og reka útgerð sameiginlega. Hv. þm. Barð. stóð þá upp og hélt stutta og laggóða ræðu. Hann sagði, að það lægi fyrir álit frá togaraeigendum um það, að hallinn af hverjum togara væri 100–120 þús. kr. Það er verið að bjóða mönnum með því að gerast þátttakendur í þessu upp á þau hlunnindi að fá þátt í þeim töpum, sem af þessu myndi hljótast, sagði hv. þm. Ég býst ekki við, að hv. þm. kæri sig um, að ég haldi áfram að þylja ræðu hans frá fyrra ári. Hann fann til þess, að málstaður hans var ekki góður, og því flúði hann til vinar síns Stalíns. Sannleikurinn er sá, að þegar hann vildi bjóða mönnum, sem mynduðu svona félög, upp á hlunnindi, þá mundi hann ekki eftir neinu betra en því, sem fylgdi því að gerast „copartner“ í félögum þeim, sem vinir hans og núv. stjórnarsamvinnumenn í Sjálfstfl. vildu stofna með frv. því, sem þeir fluttu. Af því að samvizkan var nú svona slæm hjá hv. þm., þá fór hann út í allt aðra sálma og sagði, að fyrst svona félög væru ekki félög sjómanna, þá væri þýðingarlaust að reyna með nokkur frjáls samtök hér á landi.

Ég dró þær ályktanir af ræðu hv. þm.

. Því dró hv. þm. ekki réttari ályktanir af ræðu minni? Það er hart, ef samvinnan við íhaldið fer svona með hæfileika hans. Hv. þm. sagði, að það þýddi ekki að vera með nein frjáls samtök. Er það kannske afleiðing af þessari röksemd, að á síðari árum hefir verið komið með hvert frv. á fætur öðru um að hneppa þessi frjálsu samtök í viðjar, og einmitt þau samtök, sem verkalýðurinn hefir myndað, hafa orðið fyrir því, að reynt hefir verið að hneppa þau í sterkari og sterkari viðjar. Hv. þm. Barð. veit, hvernig farið hefir verið með eitt bezta samvinnufélagið, byggingarfélag alþýðu, sem fyrir gerræði ríkisstj. var svipt réttindum sínum. Verkalýðurinn verður alltaf að vera að verja sín samtök fyrir sífelldum ofsóknum, sem þau verða fyrir. Það er ekki til neins fyrir þennan hv. þm. að reyna að draga dár að þeirri baráttu, sem verkalýðurinn verður þannig að heyja í þessu þjóðfélagi. Viðvíkjandi þeim útúrsnúningi hv. þm., að rök þau, sem ég kom með í minni ræðu, hefðu ekki átt við frv., þá vil ég geta þess, að ég tók það greinilega fram í ræðu minni, að þau rök, sem ég kom með, væru móti þeim rökum hv. flm., að með þessu væri verið að gera starfsemi sjómanna frjálsa og skapa frjáls samtök þeirra á milli. Ég var að rökræða það, sem mælti á móti því, að hægt væri að samþ. frv. og gera það að l. Það er auðvitað hægt að samþ. hverskonar l. Það er hægt að samþ. l. um hlutafélagsfyrirkomulag í tunglinu. En við erum bara ekki að ræða frv., sem við sjáum ekki, að hafi neina praktíska þýðingu. Og þess vegna erum við að ræða í sambandi við þetta frv. tilganginn með frv. Ég var í minni ræðu að tala um það, að þeim tilgangi, sem hv. þm. V.-Húnv. ætlaði að ná með frv., væri alls ekki hægt að ná með því. Hv. þm. Barð. virðist ekki sjá, til hvers samtök verkamanna og sjómanna eru. Takmarkið með þessum samtökum er ekki aðeins það, að bæta þeirra kjör í augnablikinu og hækka þeirra kaup, heldur er hið endanlega takmark fyrir þá verkamenn og sjómenn, sem finna til ófrelsis þess, sem þeir eiga við að búa, að eignast framleiðslutækin sjálfir, að gera verkamannaheildina að eiganda framleiðslutækjanna. Þetta verður bezt gert með því, að verkamannastéttin fái ríkisvaldið í sínar hendur og geri framleiðslutækin að sameiginlegri eign, og þau stærri verði rekin af ríkinu, en hin smærri með samvinnufyrirkomulagi. Þetta er það, sem hinar vinnandi stéttir stefna að, og það er þetta, sem framsóknarmönnum var ljóst, áður en þeir drógust niður í það ástand, sem þeir nú eru í. Þeim var það ljóst fyrir 10 árum, þegar Framsfl. var að berjast fyrir því að komast til valda, að það ástand, sem verkalýðurinn átti við að búa, var ein tegund af þrældómi. En það verður ekki leyst úr því á annan hátt en að verkamennirnir eignist framleiðslutækin sjálfir. Þetta verða þeir menn að gera sér ljóst, sem ræða um þjóðfélagsleg vandamál nútímans. Hv. þm. Barð. segir svo, að ég vilji ekki, að sjómannastéttin sé leyst úr viðjum. Þvert á móti. Við þm. Sósíalistafl. höfum barizt á móti því, að samtök verkalýðsins væru hneppt í viðjar, eins og hv. þm. Barð. var að lýsa á hræðilegan hátt í sinni ræðu í sambandi við þá löggjöf, sem samþ. hefir verið á móti hinum frjálsu samtökum sjómanna. Það situr illa á honum að vera að gera gys að þessum samtökum og baráttu þeirra fyrir að halda frelsi sínu. Þá er það tryggingarsjóðurinn, sem getið er um í 7. gr. frv., sem á að bæta laun sjómanna með, þegar þeir ná ekki því kaupi, sem þeir hafa sjálfir ákveðið og bæjar- og sveitarfélög samþ. Það er gjöf ríkisvaldsins til sjómannastéttarinnar! Það er ekki reiknað í svona smáu, þegar verið er að leggja út fé til þeirra, sem nána eru taldir eigendur togaraflotans, svo að þeir geti haldið áfram að drottna yfir atvinnutækjunum. Þá koma stærri upphæðir til greina en nefna má í sambandi við sjómennina. Ég vil minna hv. þm. á það, sem hann e. t. v. man, að þeim mönnum, sem hafa viljað leggja út í togararekstur á Íslandi, hefir staðið til boða að fá sérstaka styrki, stórfelldar gjafir frá hinu opinbera í þessu skyni, og mér er ekki kunnugt um, að nokkur hafi tekið við þessu fé. Svo á að fara að telja sjómönnum trú um, að 1% í 7. gr. sé slíkt dæmalaust örlæti, að þeir ættu að rjúka til og mynda hlutaútgerðarfélög! Hv. þm. Framsfl. kunnu hér áður að romsa upp, hvað tapazt hefði á sjávarútgerðinni vegna fiskbraskaranna. Þær raddir eru þagnaðar nú, eftir að þjóðstjórnin var mynduð utan um Kveldúlf til þess að viðhalda milljónaskuldunum, - til þess að halda öllu í sama kviksyndinu. En það situr illa á þeim mönnum, sem gefizt hafa upp við að efna kosningaloforðin viðvíkjandi Kveldúlfi, viðvíkjandi sjávarútgerðinni, uppgjöri skuldafyrirtækjanna o. fl., að ætla nú að frelsa sjómenn með þessu frumvarpi um hlutarútgerðarfélög. Ég man ekki dæmi þess í Íslandssögunni eða annarstaðar, að nokkur flokkur hafi verið eins svínbeygður eins og Framsfl. er nú beygður undir ok togaraeigendanna, sbr. Kveldúlfsmálið og ótal margt í því sambandi. Þeir ættu, framsóknarmennirnir, að tala gætilega um þessi mál. Hv. þm. Barð. kom svo að lokum inn á það, að ekki væri rétt efnilegt að hugsa til samvinnufélaga í einhverju öðru þjóðskipulagi en þessu. Það myndi horfa illa fyrir samvinnustefnunni, ef hún ætti engan betri grundvöll en í auðvaldsþjóðfélögunum, ekki sízt eins og það skipulag hefir reynzt hér á Íslandi í útgerðarmálum. Ég vil upplýsa þennan hv. þm. um það, án þess að brjóta um of í bága við það, sem hæstv. forseti sagði áðan, að í því landi, þar sem sósíalisminn er kominn á, þar sem vinnandi stéttirnar eiga sjálfar framleiðslutækin, þar er samvinnufyrirkomulagið í útgerðarmálum eitt almennasta fyrirbrigðið. Og það er næststærsta eða stærsta útgerð heimsins, sem rekin er með þessu sniði. Þetta gæti hv. þm. kynnt sér nánar, svo að hann talaði ekki oft jafnfávíslega og áðan. Hann ætti að afla sér upplýsinga um, hvar það er og undir hverskonar skilyrðum, sem samvinnuútgerðin blómgast bezt og gefur þeim góðan arð, sem við hana vinna, þótt hún hafi á Íslandi orðið beinlínis til hjálpar við að velta töpum yfir á sjómennina og binda þeim skuldabagga um langan tíma. Það þarf ekki mikla umhugsun til að skilja það, að það er helzt hægt að reka arðvænlega útgerð með því móti að hún sé í nægilega stórum stíl og ráði sjálf nægilega vel yfir aðdráttum og sölu afurða sinna. Þetta er það, sem þarf að athuga, þegar verið er að ræða um útgerðarmál og hvernig eigi að leysa þau. Ég þykist vita, að hv. flm. beri þetta frv. fram að eins til þess að sýnast, af því að flokkur þeirra hefir verið að halda því fram stundum, að þetta fyrirkomulag myndi bjarga útgerðinni, og þess vegna hefi ég farið inn á að ræða þetta atriði við þá. Það er ekki fleira, að ég held, sem ég þarf að taka fram í sambandi við andmæli hv. þm. Barð.



Ég er alveg hissa á hv. 5. þm. Reykv., að hann skuli ekki vera með þessu frv., þar sem hann er búinn að lýsa yfir því, að þetta sé alveg eins og í Rússlandi!

Þar er sósíalisminn kominn á, en ekki hér.

Ég skil ekki, hvernig hv. þm. getur staðið sig við að vera á móti svona „rússnesku“ frv. eftir öll þau fríðindi, sem hann hefir fengið frá því landi! Hv. þm. var að vitna í gamlar þingræður eftir mig. Hann hefir sjálfsagt gott af að lesa ræður mínar, og skilja þær.

Ef þær eru ekki of gamlar!

. Ég býst t. d. við, að hv. 5. þm. Reykv. myndi skiljast ýmislegt í þessu máli, ef hann settist við og læsi ræður okkar hv. þm. V.-Húnv., þegar þær koma úr höndum þingskrifaranna. Þegar hv. þm. var að vitna í ræður mínar frá 1937, mundi hann aðeins eftir útlenda orðinu á skipulagi .því, sem þá var rætt um. Mig furðar ekkert á þessu, því þessi hv. þm. talar sjaldan íslenzku hér á Alþ., heldur einhvern blending úr íslenzku og erlendum tungum. - Ég vil mótmæla því, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, að ég hafi sagzt vera á móti frjálsum samtökum. Ég hafði aðeins yfir orð hv. 5. þm. Reykv., sem hann sagði í sinni ræðu, og ég skrifaði niður eftir honum, að ekkert þýddi að vera með frjáls samtök hér á landi! Þetta heyrðu allir viðstaddir hv. þm. segja, því að hann margendurtók þetta í ræðu sinni. Nú vill hann eigna mér þessi ummæli og berst á móti þeim í síðari ræðu sinni! Þá skal ég víkja lítillega að hv. þm. Ísaf. Sagan um pilsið átti auðheyrilega að vera ákaflega fyndin, og má hann skemmta sér yfir því. En nokkrar firrur hans vil ég leiðrétta. Af því að ég minnti þm. á, að hann hefði samþ. gengislögin, sem ákváðu kaup og kjör, þá segir hann, að ég hafi sagt, að þessi lög ættu að gilda um aldur og æfi. Hv. þm. ætlar mig ekki svo heimskan, að ég hafi sagt þetta, enda vitum við, að l. hefir verið breytt að nokkru leyti síðan þau voru sett í upphafi. Ég var ekkert að atyrða hv. þm. Ísaf. fyrir að samþ. gengislögin. Ég álít, að hann hafi með því komið fram sem fyllilega ábyrgur þm., en ég ásaka hann aðeins fyrir að muna ekki eftir þessari fyrri afstöðu sinni, þegar hann dæmir þetta frv. Hv. þm. Ísaf. talaði um það, að ákvæði vinnulöggjafarinnar; einkum 5. gr. þeirra l., kæmi í bága við þetta frv. Þetta er rangt hjá hv. þm. Vitanlega gildir vinnulöggjöfin ekki, þegar verkamenn og sjómenn eru jafnframt atvinnurekendur sjálfir. Hvað heldur hv. þm. um það dæmi, ef 3–5 menn eiga saman bát, jafnri eign, án þess að nokkur lög væru um það? Hafa þeir ekki rétt til að skipta með sér ágóðanum af útgerðinni alveg eftir vild? Er það brot á vinnulöggjöfinni, að þeir ekki fylgja kaupgjaldsskrá sjómannafélagsins á staðnum? Hv. þm. hlýtur af þessu dæmi að sjá, að hann hefir misskilið vinnulöggjöfina og ákvæði þessa frv. Þessi misskilningur hans kom einnig fram á nefndarfundi, en það gafst ekki tími til að koma honum í skilning um hið rétta í málinu. En aftur í þeim tilfellum, sem gert er ráð fyrir í 3. gr. 2. mgr., þar sem menn eru ráðnir á skip hlutarútgerðarfélags í forföllum félagsmanna, þá koma þeir undir ákvæði vinnulöggjafarinnar, því að þeir starfa hjá eigendum hlutarútgerðarfélagsins, en eru ekki eigendur sjálfir. Þetta eru aðalatriðin í því, sem hv. þm. Ísaf. var að berjast við, þótt hann færi hvergi nærri eins viða og hv. 5. þm. Reykv., þá fór hann samt með ýmsar vitleysur og bar mig fyrir þeim. Tilgangur þessa frv. er að reyna að skapa sjómönnum tækifæri til þess að eignast sjálfir skip, og að þeir geti sjálfir notið alls þess arðs, sem starf þeirra hefir í för með sér. Þau ummæli, sem hv. 5. þm. Reykv. hafði eftir mér frá umr. um þáltill. fyrir löngu síðan, koma ekkert þessu máli við. Þau miðuðust við alveg sérstaka útreikninga, sem þá lágu fyrir, og ástand í útgerðarmálum þá.



Út af þeim ummælum hv. þm. Barð., að ég muni ekki eftir afstöðu minni til gengislaganna, vil ég aðeins vekja athygli hans á því, að ég gat þess einmitt í minni fyrstu ræðu, að afstaða mín til þeirra laga hefði miðast við alþjóðarnauðsyn og mjög tímabundið ástand. En á hinn bóginn benti ég á, að engin ástæða væri til þess að taka réttinn til að semja um kaup og kjör af sjómönnunum með lögum, sem eiga að gilda um alveg óákveðinn tíma. Hv. þm. Barð. bað mig að benda sér á þau ákvæði í l. um stéttarfélög og vinnudeilur, sem ég hefði sérstaklega vitnað í. Ég hefi að vísu ekki l. hér við höndina, en ég þykist hinsvegar muna það rétt, að gr. um þetta efni sé á þá lund, að stéttarfélag sé réttur samningsaðili um kaup og kjör meðlima sinna. Og það er alveg sama, hvaða skilning hv. þm. leggur í þetta frv.; ef veruleg þátttaka yrði í þessum félögum, þá hlyti mikill hluti sjómanna í stéttarfélögunum að koma þar til greina, og jafnframt yrðu sjómannafélögin svipt því að verða réttur samningsaðili um kaup og kjör meðlima sinna, þar sem í frv. er gert ráð fyrir að ákveða kaup og kjör sjómanna í hlutarútgerðarfélögum í sérstökum samningi, sem leggja á undir úrskurð ríkisstj., og ekki má breyta þeim nema með hennar samþykki.



Út af því, að hv. þm. Ísaf. telur vinnulöggjöfina koma í bága við þessi l., ef samþ. yrðu, og segir, að meðlimir stéttarfélaga eigi að hlíta þeim kjörum og því kaupi, sem gildir hjá stéttarfélögunum á hverjum tíma. þá fellst ég á, að það sé rétt - svo langt sem það nær. En það nær ekki til þeirra manna, sem alls ekki eru í þeirri starfsgrein, sem stéttarfélögin tilheyra. Hv. þm. Ísaf. heldur því nú fram gegn frv., sem liggur fyrir hv. Ed. um breytingu á vinnulöggjöfinni, að það sé ekki rétt að banna verkalýðsfélögum að hafa að meðlimum menn, sem tilheyra öðrum stéttum en félagið telst fulltrúi fyrir. En um þá menn, sem þannig eru í félögunum, gildir alis ekki, að þeir eigi að hlíta fyrirmælum félagsins um kaup og kjör. Aðalatriði þessa máls er það, að hér er alls ekki verið að ræða um menn, sem eru fyrst og fremst vinnuþiggjendur eða vinnuveitendur, - heldur hvorutveggja, og jafneinfalt atriði og þetta veit ég að hv. þm. Ísaf. mun skilja síðar.