Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svofellt bréf, dags. 16. febrúar 2000: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur vegna læknisaðgerðar leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþingmaður Samfylkingarinnar í Vestf., Karl V. Matthíasson sóknarprestur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Sighvatur Björgvinsson, 2. þm. Vestf.`` Karl V. Matthíasson hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og er boðinn velkominn til starfa.

Um kl. 13.30, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um fátækt á Íslandi. Málshefjandi er hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson verður til andsvara. Atkvæðagreiðslur verða um kl. 14.00 í dag.

Herra forseti. Tillaga sú að vegáætlun sem hér liggur fyrir fjallar um fjáröflun og framkvæmdir á árunum 2000--2004. Tillögunni var dreift á Alþingi í desember sl., rétt fyrir jólaleyfi þingsins. Niðurstöðutölur tillögunnar fyrir árið 2000 eru í samræmi við það sem ákveðið er í fjárlögum fyrir það ár. Vorið 1998 voru samþykktar á Alþingi þál. um veg\-áætlun fyrir tímabilið 1998--2002 og um langtímaáætlun í vegagerð fyrir árin 1999--2010. Langtímaáætlun er skipt í þrjú tímabil og tekur hvert þeirra yfir fjögur ár. Hið fyrsta yfir árin 1999--2002, bæði ár meðtalin. Til að fá samsvörun milli áætlana og auðvelda samanburð þeirra varð vegáætlun að ná yfir fimm ár, þ.e. árið 1998 og svo fyrsta tímabil langtímaáætlunar. Við endurskoðun vegáætlunar nú er tekið tillit til þessa samspils og nær hún þá einnig til fimm ára. Árin 2003 og 2004 bætast við, þ.e. fyrri helmingur annars tímabils langtímaáætlunar. Við næstu endurskoðun vegáætlunar veturinn 2001--2002 bætast við árin 2005 og 2006, þ.e. tvö seinni ár annars tímabils langtímaáætlunar. Langtímaáætlunin kemur þá einnig til endurskoðunar og verður þannig áfram stefnt að samsvörun þessara áætlana. Tillagan er að öðru leyti með hefðbundnu sniði, þ.e. að í henni er að finna áætlun um fjáröflun, svo og skiptingu útgjalda á helstu liði. Þá er í tillögunni að finna skrá um þjóðvegi og flokkun þeirra. Í athugasemdum með tillögunni koma fram skýringar á einstökum liðum hennar auk ýmissa upplýsinga um vegakerfið. Rétt er að geta þess í upphafi að allar tölur eru settar fram á sama verðlagi, þ.e. áætluðu verðlagi þessa árs þannig að tölur eru sambærilegar milli ára. Gert er ráð fyrir því að verðlag áranna 2001--2004 verði hækkað við meðferð málsins á Alþingi. Verður nú vikið að helstu þáttum í tillögunni og byrjað á fjáröfluninni. Við samþykkt gildandi vegáætlunar vorið 1998 var miðað við að markaðar tekjur að frádregnu 0,5% umsýslugjaldi stæði undir útgjöldum til vegamála. Á sl. vori ákvað ríkisstjórnin að veita 500 millj. kr. viðbótarframlag á ári til nýframkvæmda árin 1999--2002. Fyrsta árið var um lánsfé að ræða en bein framlög hin þrjú árin, 2000--2002. Endurgreiða skal lánsféð á árunum 2007--2010. Tekjuhlið vegáætlunar nú markast af þessum ákvörðunum. Á árinu 2000 er nýframkvæmdum frestað fyrir 585 millj. kr. vegna þenslu í efnahagslífinu en þær koma inn árið eftir þannig að frestun er einungis til eins árs. Á þessu ári er auk þess reiknað með því að 126 millj. kr. af mörkuðum tekjum til Vegagerðarinnar verði geymdar í ríkissjóði til síðari nota. Þrátt fyrir það dugir niðurstöðutala ársins 2000 til að verðbæta gildandi vegáætlun ársins til að hún haldi framkvæmdagildi sínu. Er þá ekki tekið tillit til viðbótarfjár eða frestunar framkvæmdar. Miðað er við að tekjustofnarnir vaxi að raungildi um rúmlega 1,7% á ári í upphafi vegáætlunartímabilsins en fari niður í 1,3% í lok tímabilsins. Þessi aukning er í samræmi við umferðarspá Vegagerðarinnar. Gert er ráð fyrir að áætlaðir tekjustofnar verði hækkaðir til samræmis við verðlagshækkanir á tímabilinu þannig að vegáætlun haldi verðgildi sínu. Þetta þýðir að lækka þarf tekjustofnana um 3% fyrir árið 2000. Þar af hefur bensíngjald verið hækkað um 1,8% upp í þá hækkun. Í samræmi við gildandi vegáætlun er gert ráð fyrir að greitt verði 0,5% af mörkuðum tekjum árlega í umsýslugjald til ríkissjóðs. Markaðar tekjur eru af bensíngjaldi, kílómetragjaldi þungaskatts og árgjaldi þungaskatts. Gert er ráð fyrir tekjustofnum þessum í greinargerð. Miðað er við það að tekjur þessar renni að fullu til Vegagerðarinnar með þeim undantekningum sem gerð hefur verið grein fyrir hér að framan. Enn er ógetið að gert er ráð fyrir að endurgreiða árin 2000--2008 lán sem tekin voru vegna vegtengingar Hvalfjarðarganga. Nemur sú endurgreiðsla 40 millj. kr. á ári. Næst er að víkja að gjaldahlið áætlunarinnar. Uppsetning tillögu um útgjöld og gjaldaliðir eru með svipuðu sniði og í vegáætlun fyrir árin 1998--2002. Nokkrar breytingar eru þó gerðar á uppsetningunni og er gerð grein fyrir þeim í grg. með tillögunni. Hér á eftir verður vikið að helstu útgjaldaliðum. Í liðinn Stjórn og undirbúningur er gert ráð fyrir að fjárveitingar á árunum 2000--2002 verði í samræmi við það sem ætlað var til þessa liðar á vegáætlun áranna 1998--2002.

Má ég biðja hv. þm. að gefa betra hljóð í salnum.

Ljóst er að með þessum fjárveitingum er verulega kreppt að þessum málaflokki þar sem verkefnin verða sífellt umfangsmeiri og flóknari og þarfnast samráðs og umsagnar fleiri aðila en áður var. Einnig er í mörgum tilfellum krafist meiri grunnrannsókna en áður eins og eðlilegt verður að teljast en slíkt eykur mjög vinnu og kostnað. Þá eru kröfur um upplýsingaþjónustu stöðugt vaxandi. Fjárveitingar til almennrar þjónustu eru samkvæmt tillögunni einnig í samræmi við fyrri vegáætlun fyrir árin 2000--2002. Þar er gert ráð fyrir því að fjárveitingar fari lítið eitt vaxandi og er lagt til að sú þróun haldi áfram árin 2003 og 2004, enda fara kröfur um þjónustu á vegakerfinu stöðugt vaxandi. Fjárveitingar til vetrarþjónustu taka mið af meðalkostnaði við þennan lið undanfarin tíu ár og þeirri aukningu á þjónustu sem ákveðin hefur verið á síðustu árum. Að undanförnu hefur sýnt sig að veruleg þörf er á auknum hálkuvörnum og er því sennilegt að fjárveitingar á árinu 2000--2003 séu vanáætlaðar og þarf að skoða það sérstaklega. Lagt er til að fjárveitingar til viðhalds þjóðvega fari nokkuð hækkandi á áætlunartímabilinu. Þó er ljóst að verulega vantar á að þessi liður fái það fjármagn sem þyrfti. Viðhaldsþörf vegakerfisins fer ört vaxandi með aukinni umferð og aukinni þyngd bifreiða. Einnig er mikilvægt að unnt sé í auknum mæli að sinna ýmsum öryggisaðgerðum og stuðla þannig að fækkun umferðarslysa. Samkvæmt tillögunni er gert ráð fyrir að fjármagn til nýrra þjóðvega verði í samræmi við langtímaáætlun í vegagerð. Framkvæmdaliðir eru einnig í samræmi við langtímaáætlun með þeirri undantekningu að við bætast liðirnir Þingvallahátíð og Ferðamannaleiðir báðir í samræmi við fyrri vegáætlun. Einnig bætist við liðurinn Viðbótarfé í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar á sl. vori sem fyrr var nefndur. Viðbótarféð er einkum notað til að flýta framkvæmdum við stórverkefni. Eðlilegast er að fjármagni til almennra verkefna verði skipt milli kjördæma á sama hátt og ákveðið var við síðustu endurskoðun vegáætlunar. Framkvæmdaþörf á höfuðborgarsvæðinu er í samræmi við mikla fjölgun íbúa og vaxandi umferð, bæði einkabíla og hvers kyns flutninga. Fjármagn til höfuðborgarsvæðisins hefur vaxið verulega á undanförnum árum. Þrátt fyrir þessa aukningu veldur hin öra fjölgun íbúa á svæðinu því að þörf fyrir framkvæmdir eykst hraðar en aukning fjárveitinga. Við það bætist að sumar þessar framkvæmdir eru það kostnaðarsamar að þær rúmast tæpast innan vegáætlunar. Á þetta einkum við um svonefnda Sundabraut. Er nauðsynlegt að hugað verði að sérstakri fjármögnun þess verkefnis að einhverju eða öllu leyti. Lagt er til að unnið verði að stórverkefnum í samræmi við markmið langtímaáætlunar. Gera verður ráð fyrir að samgn. fjalli um skiptingu fjármagns til einstakra stórverkefna eins og venja hefur verið. Varðandi tillögur um fjárveitingar til tengivega, brúa og girðinga vísast til grg. með tillögunni. Ríkið styrkir ferjurekstur á sex ferjuleiðum og eru rekstrarsamningar í gildi milli Vegagerðarinnar og rekstraraðila ferjanna. Fram til þess hefur einnig verið boðinn út rekstur á einni ferjuleið þ.e. rekstur Grímseyjarferjunnar en stefnt er að útboðum á öðrum ferjuleiðum. Nú hefur verið auglýst útboð á ferjurekstri til eyja á Ísafjarðardjúpi og er gert ráð fyrir að rekstur annarra ferjuleiða verði boðinn út á árinu. Tilgangurinn með útboðum er fyrst og fremst sá að leitast við að ná fram lægra verði í innkaupum á vöru og þjónustu og skapa markaðslegan jafnræðisgrundvöll fyrir þá sem áhuga hafa á að sinna þessari starfsemi. Auk þess hefur Ísland með aðild sinni að Evrópska efnahagssvæðinu skuldbundið sig til þess að bjóða út kaup á þjónustu af þeirri stærðargráðu sem um er að ræða. Lagt er til að við þennan lið, þ.e. til flóabáta, bætist nú styrkir til sérleyfishafa. Sérleyfishafar fengu áður endurgreiddan hluta þungaskatts af akstri á sérleyfisleiðum samkvæmt lögum um fjáröflun til vegagerðar. Lögunum hefur nú verið breytt, endurgreiðslur þessar aflagðar en í staðinn skal greiða sérleyfishöfum styrk af vegáætlun. Er lagt til að fjármagn til þessa liðar verði aukið af þeim sökum. Lagt er til að fjárveitingar til nokkurra minni liða, safnvegir, tengivegir, styrkvegir og reiðvegir, hækki nokkuð á áætlunartímabilinu en mikil þörf hefur verið á því að hækka framlög þeirra. Þá liggur fyrir brtt. á vegalögum hvað varðar reiðvegi og girðingar og þarf einnig að líta til þess. Við áframhaldandi vinnu þingmanna einstakra kjördæma við skiptingu fjármagns til einstakra verkefna þarf að taka ákvörðun um hvaða verkefnum ársins í ár verður frestað til næsta árs í samræmi við ákvörðun fjárlaga. Í þessum tillögum eru vegir flokkaðir eftir 8. gr. vegalaga. Gerðar eru tillögur um nokkrar breytingar frá fyrri vegáætlun. Gert er ráð fyrir að samgn. og þingmönnum einstakra kjördæma verði gerð nánari grein fyrir vegaflokkuninni og brtt. við áframhaldandi vinnu tillögunnar. Í dag hefur verið dreift á Alþingi tillögu Vegagerðarinnar um jarðgangaáætlun. Þar eru gerðar tillögur um næstu framkvæmdir á þessu sviði og gerð grein fyrir undirbúningi sem nauðsynlegur er áður en framkvæmdir hefjast. Fjalla þarf um tillögur þessar á Alþingi samhliða vegáætluninni þar sem ákvarðanir um gerð jarðganga hafa mjög sennilega áhrif á ákvarðanir um aðrar framkvæmdir í vegagerð. Samgrh. fól Vegagerðinni í samræmi við ályktun Alþingis frá 11. mars 1999 að vinna langtímaáætlun um gerð jarðganga. Í skýrslu Vegagerðarinnar, sem fyrr er nefnd, til ráðherra kemur fram að 24 verkefni voru tekin til skoðunar. Af þeim leggur Vegagerðin til að þrjú verði tekin sem fyrstu verkefni og síðan eru tiltekin nokkur í viðbót sem talið er líklegt að komi til skoðunar í næsta áfanga. Lagt er til að jarðgangaáætlun sé gerð til tíu ára og hún endurskoðuð á fjögurra ára fresti. Mat Vegagerðarinnar er að sem fyrstu verkefni í jarðgangaáætlun skuli telja eftirtaldar þrjár vegtengingar og ég þá tel þær upp í landfræðilegri röð því að allur er nú varinn góður. Þá er fyrst til að telja, Arnarfjörður/Dýrafjörður, Siglufjörður/Ólafsfjörður, Reyðarfjörður/Fáskrúðsfjörður. Þetta eru þau verkefni sem jarðgangaáætlunin tekur sérstaklega fram að verði þau fyrstu. Ég lýsi þeirri skoðun minni að ég tel eðlilegt að hefja undirbúning strax að rannsóknum og gert verði ráð fyrir því að sem fyrsti áfangi verði Siglufjarðar-/Ólafsfjarðargöngin, Reyðarfjarðar-/Fáskrúðsfjarðargöngin boðin út í einum pakka og reynt verði að stuðla að því að framkvæmdir geti hafist strax og rannsóknir eru tilbúnar nema til þess komi að önnur röð yrði á þessum framkvæmdum svo sem miklar framkvæmdir í tilteknum landsfjórðungum. Ástæðan fyrir því að ég tel að það sé eðlilegt að bjóða þetta út í einum pakka er að það er mat sérfræðinga að það muni sparast 5--10% kostnaður með því að bjóða út svo stóran áfanga og þar með færi ekki á milli mála í hvaða verk ætti að ráðast en síðan er gert ráð fyrir því að Arnarfjarðar-/Dýrafjarðarverkefnið kæmi þar á eftir. Eins og áður hefur komið fram er vegáætlun lögð fram á hefðbundinn hátt eins og vegalög mæla fyrir um. Ég tel mikla þörf á því að samræmi verði aukið í framkvæmdaáætlunum stofnana þeirra sem falla undir samgrn. Með því ætti að fást betri trygging fyrir því að hámarkshagkvæmni náist í framkvæmdum og samgöngukerfið í heild þjóni þörfum þjóðarinnar sem best. Ég hef því ákveðið að hrinda af stað vinnu við gerð samræmdrar samgönguáætlunar og mun sú vinna hefjast nú alveg á næstunni. Ég vil ljúka þessari framsögu, herra forseti, um vegáætlun með því að leggja til að henni verði vísað til samgn. Það er von mín að allir þeir sem um málið fjalla leggi sig fram um að afgreiða það á skjótan og farsælan hátt en vissulega hefði verið hægt að hafa mun fleiri orð um þessa áætlun en tíminn gefur tilefni til.

Herra forseti. Sú þáltill. um vegáætlun fyrir árin 2000--2004 sem hæstv. samgrh. hefur fylgt úr hlaði er afar merkilegt og mikilvægt plagg. Í þessari vegáætlun til næstu fimm ára er m.a. fjallað um notkun og eyðslu á u.þ.b. 50 milljörðum kr. Áætlunina verður m.a. að skoða í því ljósi að Ísland er í raun og veru vanþróað ríki í vegamálum. Ég hugsa að leitun sé að þeirri þjóð, a.m.k. í okkar heimsálfu, sem er eins illa á vegi stödd og við Íslendingar hvað vegamál varðar. Mjög stór hluti vegakerfis okkar er með holóttum vegum, jafnvel ófær á vetrum og vegfarendur í rykkófi á sumrin ef þeir eru þá ekki ófærir vegna aurbleytu ef veðurfar er þannig. Draga má þá ályktun að fjármagn til vegamála hafi verið allt of lítið á undanförnum árum. Fjárveitingar til vegamála hafa því ekki verið í neinu samræmi við þær brýnu þarfir sem blasa alls staðar við bæði hér á höfuðborgarsvæðinu svo og á landsbyggðinni. Markaðar tekjur Vegasjóðs hafa mjög oft á undanförnum árum og áratugum verið skertar og verkefnum til Vegagerðarinnar hefur verið fjölgað án þess að tekjur komi með og nefni ég þar flóabátana sem dæmi. Sama má segja um önnur aukin verkefni Vegagerðarinnar svo sem eftirlit með ökuritum og vinnutíma bílstjóra, aflestur og eftirlit með þungaskatti, sérleyfiseftirlit og margt fleira. Að vísu kemur stórbætt innheimta á þungaskatti til eftir að Vegagerðin fór að sýsla með þetta mál. Framkvæmdafé Vegagerðarinnar er nú skert um 126 millj. kr. sem verða geymdar í ríkissjóði og frestun framkvæmda upp á 585 millj. kr., allt í nafni þess að minnka þenslu sem mælist aðeins á höfuðborgarsvæðinu en ekki úti á landi þar sem þörfin á vegabótum er afar brýn. Árið 1999, á kosningavori, ákvað hæstv. ríkisstjórn að auka framkvæmdafé Vegagerðarinnar um 2 milljarða eða 500 millj. kr. á ári. Þetta var m.a. gert eftir tillögu frá okkur sem sátum í svokallaðri byggðanefnd forsrh. þótt þessir peningar hafi ekki verið notaðir í það sem hv. nefnd lagði til. Það er náttúrlega ansi skondið að samþykkja aukningu á kosningaári en fresta henni svo að loknum kosningum. Samkvæmt vegáætluninni á að verja rúmum 4,7 milljörðum kr. eða réttara sagt 4,2 milljörðum að teknu tilliti til skerðinga, til nýrra þjóðvega og brúa og ég legg áherslu á þessa skerðingu vegafjár. Þessir 4,2 milljarðar eru aðeins lítill hluti af útgjöldum ríkisins og lítill hluti af vergri landsframleiðslu. Þetta fé mætti auka, t.d. með hluta af bifreiðagjaldi sem rennur til ríkissjóðs en þær tekjur hafa stóraukist síðustu ár með miklum innflutningi á bifreiðum en talið er að bifreiðaeign landsmanna hafi aukist um 40% síðan 1994. Þörfin á auknum framkvæmdum í vegamálum á höfuðborgarsvæðinu er m.a. til komin vegna þessarar fjölgunar á bifreiðaeign og ríkissjóður verður að leggja eitthvað af þessum stórauknu tekjum sínum til frekari framkvæmda. Þál. um langtímaáætlun í vegagerð sem samþykkt var á hv. Alþingi 2. júní 1998 var og er mjög merkilegt plagg og vinnubrögð til mikillar fyrirmyndar, vinnubrögð sem við mættum sjá á fleiri sviðum þjóðlífsins. Með þessari þingsályktun var stefna mörkuð til tólf ára og þessu tímabili skipt niður í þrjú framkvæmdatímabil. Samkvæmt þessari áætlun á að verja u.þ.b. 115 milljörðum kr. til rekstrar vegakerfis okkar og nýbygginga, hér er verið að tala um stóra og mikla fjármuni. Í þjóðfélaginu verða alltaf skiptar skoðanir á því hvernig þessu fé er varið og skipt milli kjördæma og milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Vegáætlun og vegagerð eru í senn mikil byggðaáætlun enda má segja að byggðastefna sé í senn þjóðfélagsleg og efnahagsleg. Dæmi um þjóðfélagsleg markmið eru aðgerðir til að draga úr svæðisbundnum mun lífskjara og búsetuskilyrða svo sem tekjumun, mun á atvinnuleysi, tækifærum og þjónustu. Slík markmið tengjast oft réttlætis- eða sanngirnissjónarmiðum stjórnmálanna svo sem því viðhorfi að sanngjarnt sé að öll svæði landsins njóti ávaxta af hagvexti og allir þegnar skuli eftir megni njóta sambærilegra tækifæra. Annað dæmi um þjóðfélagsleg markmið byggðastefnu er að halda landsvæðum í byggð og milda áhrif örra þjóðfélagsbreytinga. Dæmi um efnahagsleg markmið byggðastefnu eru m.a. þau að nýta betur náttúruauðlindir og landgæði, nýta betur fyrirliggjandi fjárfestingu, nýta betur vinnuafl, bæta virkni markaðsafla, bæta samkeppnishæfi jaðarsvæða og aftra ofþenslu á miðsvæðum eða stærstu þéttbýlisstöðunum. Svo segir í skýrslu sem er fylgirit með byggðaáætlun sem samþykkt hefur verið hér á Alþingi. Ég sagði áðan að vegamál væru einn stærsti byggðamálaflokkurinn enda er það svo að viðhorf íbúa til búsetuskilyrða á hættusvæðum á landsbyggðinni eru þau að um 58% íbúa segjast óánægðir með lagningu og viðhald vega. Herra forseti. Jafnframt með því að hæstv. samgrh. fylgi úr hlaði þessari vegáætlun hefur hann kynnt hér skýrslu um jarðgangaáætlun. Ég verð að segja að sú skýrsla er ákaflega faglega unnin og þeim sem hana hafa unnið til mikillar fyrirmyndar. Þá á ég við Vegagerðina sem hefur unnið þetta eftir forskrift og eftir tillögu frá hæstv. samgrh. sem hrinti þessu máli í framkvæmd eftir samþykkt þáltill. um að vinna langtímaáætlun í jarðgangagerð sem hér var gert vorið 1999. Þessi skýrsla, þó við höfum ekki haft mikinn tíma til að lesa hana, er afar merkilegt plagg og kannski eitt stærsta atriðið inn í byggðamálaumræðu í landinu. Í upphafi nýrrar aldar er jarðgangagerð í anda þeirra nýju tíma og það sem við ætlum að sjá á næstu öld. Jarðgangaáætlun og jarðgöng eru nútímaleg vegagerð í takt við nýja öld í stað þess að klöngrast yfir há og mikil fjöll. Þessi áætlun er unninn á mjög faglegan hátt eins og segir í inngangi. Þar er talað um að sérstaklega verði horft til framkvæmda sem rjúfa vetrareinangrun, koma í stað annarra kostnaðarsamrar vegagerðar, stytta vegalengdir eða stækka atvinnusvæði. Það er einmitt það sem ég vil leggja höfuðáherslu á að eru þessi aðalatriði. Þar sýnist mér áætlunin hafa tekið mjög vel á þessum málum. Síðan eru nefndir þeir kostir hér sem fyrstu verkefni til tíu ára sem hæstv. samgrh. sagði frá í réttri röð miðað við landafræðina, Arnarfjörður/Dýrafjörður, Siglufjörður/Ólafsfjörður, Reyðarfjörður/Fáskrúðsfjörður og sérstaklega raðað þar upp tveimur verkþáttum, þ.e. Siglufirði/Ólafsfirði, Reyðarfirði/Fáskrúðsfirði og lagt til þar að um 300 millj. kr. verði varið til þess að fara í frekari hönnun og undirbúning og vinnu við útboðsgögn vegna þessara tveggja verka. Hér eru líka viðhöfð mjög fagleg vinnubrögð, að ætla sér að bjóða út þessi verkefni samtímis sem mun örugglega leiða til stórsparnaðar fyrir verkkaupa með betri tilboðum. Herra forseti. Þessar átta mínútur sem okkur eru ætlaðar til þess að ræða þessi mál eru náttúrlega engan veginn nógur tími til að ræða svo viðamikið mál. Ég er í hv. samgn., ég bíð spenntur eftir að fá þessi verkefni til okkar og hlakka mikið til að vinna þau.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 2000--2004. Ég vil í upphafi láta sérstaklega í ljós ánægju með hversu vel tillögur til vegáætlunar eru unnar og hefur svo verið um nokkra hríð þar sem gerð er langtímaáætlun sem jafnframt fylgir kostnaðargreining á einstökum framkvæmdum. Þessi vinnubrögð eru til fyrirmyndar og er mun þægilegra að meta og ræða framkvæmdir, áherslur og jafnvel áherslubreytingar út frá svo vel unnum tillögum. Á þeim tíma sem við höfum til umráða til að fjalla um till. til þál. um vegáætlun gefst ekki tími til að fara í gegnum öll þau atriði sem þyrfti en það verður þá gert nánar í nefnd. Herra forseti. Ég vil þó vekja athygli á að allir aðilar sem fjalla um byggðamál á Íslandi eru sammála um að góðir vegir eru forsenda fyrir öflugri byggð og oft og tíðum er talað um að bættar vegasamgöngur séu best til þess fallnar að styrkja byggðina. Undanfarin ár hefur megináhersla verið lögð á að tengja þéttbýlisstaðina saman. Höfuðáhersla hefur verið lögð á hringveginn og aðalstofnvegina sem tengja saman þéttbýlin og það er vel og afar mikilvægt. Hins vegar hefur það aftur gerst að vegir sem liggja utan þessara meginvega hafa dregist aftur úr miðað við það sem áður var. Hlutfallslega hefur ekki verið varið eins miklu fjármagni til þeirra og annarra vegaframkvæmda. Þetta var einmitt dregið fram í byggðaáætlun sem Alþingi samþykkti á vordögum 1999, þ.e. að gera þyrfti sérstakt átak í til að bæta samgöngur út um byggðir landsins. Herra forseti. Þetta er svo aftur áréttað í tillögum Byggðastofnunar frá í haust þar sem segir berum orðum að eitt mikilvægasta verkefnið til að takast á við sé að styrkja vegi í jaðarbyggðum, í byggðum sem standa höllustum fæti og jafnframt þar sem vegasamgöngur eru lélegastar. Herra forseti. Byggðastofnun lagði einmitt fram á haustdögum tillögur eða hugmynd að sérstöku aukaátaki varðandi þessa vegaflokka. Hún lagði til, að mig minnir, að lagðir yrðu allt að 5 milljarðar kr. til viðbótar við þá föstu tekjustofna sem Vegagerðin hefur til átaks á þessum vegum sem gætu skipst á næstu tíu ár. Ég leyfi mér því, herra forseti, að spyrja: Hvað líður þessu átaki sem var bæði boðað í þáltill. forsrh. sem samþykkt var á vordögum og þeirri tillögu sem Byggðastofnun hefur gert varðandi uppbyggingu þessara vega? Herra forseti. Við þekkjum öll mikilvægi þessara vega fyrir þjónustu við byggðir í landinu eins og daglegan skólaakstur um langan veg. Verið er að fækka skólum og það þýðir að aka þarf nemendum lengri leið. Það er mikilvægt fyrir fólk að geta komist til vinnu sinnar og eðlilegt og ekki hvað síst ber að nefna ferðaþjónustuna en vaxandi ferðaþjónusta krefst einmitt góðra vega. Samfara aukningu ferðamanna og aukningu tekna þjóðfélagsins af ferðamönnum í landinu --- á liðnu ári er talað um að aukning gjaldeyristekna þjóðarinnar hafi kannski numið einum 4--6 milljörðum kr. --- væri því afar sanngjarnt, herra forseti, að auknu fé yrði einmitt varið til þess að styrkja ferðamannaleiðir og ferðaþjónustu. Fólk getur þurft að aka í rykmekki eftir holóttum og hörðum vegum. Í fyrsta lagi fækkar því fólki sem kann að aka slíka vegi og í öðru lagi er það lítið notalegt í sumarfríinu. Svona háttar ekki aðeins til utan byggðar. Þetta á líka við um vegi heim til ferðaþjónustubænda og náttúruperlna í byggð. Hver mundi t.d. trúa því að ekki sé hægt að komast að hinu stórkostlega Borgarvirki í Vestur-Húnavatnssýslu, þessari náttúru- og söguperlu, nema um hásumarið eða þegar langt er liðið á sumar vegna þess að vegurinn er ekki fær þangað. Herra forseti. Það er réttmætt draga þetta sérstaklega fram enda er líka í þessari vegáætlun einmitt dregið fram að viðhald, endurbætur og framkvæmdir á þessum vegum eru of litlar miðað við þarfir. Má ég, herra forseti, vitna í þáltill. Þar stendur einmitt um tengivegina: ,,Lagt er til að fjárveiting til tengivega árið 2000 verði 436 millj. kr. en hækki í 475 millj. árið 2004.`` Síðan stendur í þáltill.: ,,Fjárveitingar til þessara vega hafa að undanförnu verið langt undir því sem vera þyrfti.`` Herra forseti. Það sama er sagt um safnvegina sem eru jú vegir heim á bæina: ,,Veruleg þörf er á auknu fjármagni til þessara liða.`` Því er alveg ljóst að ábyrgðaraðilar vegaframkvæmda í landinu gera sér fulla grein fyrir því að fjármagn til þessara vega hefur dregist verulega saman og virkileg þörf og reyndar þjóðarnauðsyn er á því að framkvæmdir og fjármagn til þessara vega verði aukið. Við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum einmitt lagt þunga áherslu á þetta í tillögu okkar til aðgerða í byggðamálum þar sem við höfum lagt til að gert verði stórátak í að bæta vegina út um byggðir landsins. Við lögðum einnig til við afgreiðslu fjárlaga nú fyrir jól að sérstöku fjármagni væri varið til þessa. Herra forseti. Ég leyfi mér því að segja hér að verði ekki nú gert skipulagt stórátak í fjármögnun á þessum vegum sem hafa dregist svo aftur úr hlutfallslega, þá beri að skoða það að breyta vegáætlun þannig að fjármagn til þessara vega verði aukið.

Herra forseti. Ég tek undir það sem fram hefur komið að það mál sem hér er til umræðu er afar mikilvægt landsmál og byggðamál því að góðar vegasamgöngur eru eitt af því sem er mikilvægast fyrir mannlíf í landinu. Kröfurnar vaxa í þessum efnum frá ári til árs. Það er ekki nóg að komast leiðar sinnar einstaka sinnum á veturna heldur gerir nútímalíf kröfur um góðar og greiðar samgöngur. Það hefur verið gert mjög mikið í vegamálum á undanförnum árum en þarfirnar eru miklar. Það hefur verið varið miklum fjármunum til þessa málaflokks en það vantar enn meiri fjármuni til þess að standa undir þeim verkefnum sem fram undan eru. Þess vegna finnst mér, og ég veit að þær skoðanir eru uppi innan stjórnarflokkanna, að réttlætanlegt sé að verja tekjum af sölu ríkiseigna til fjárfestinga í samgöngumannvirkjum og ég veit að unnið er að hugmyndum á því sviði. Ég vil á þeim stutta tíma sem ég hef til umráða gera að umtalsefni það fylgiskjal sem hér er lagt fram um jarðgangagerð. Það er í framhaldi af þál. sem var samþykkt á síðasta þingi um langtímaáætlun um jarðgangagerð. Það var nauðsynlegt vegna þeirrar umræðu sem kom upp um jarðgöng að samþykkja slíkt plagg. Það var í fyrsta skipti á síðasta þingi samþykkt langtímaáætlun um vegamál og þar var einnig samþykkt að jarðgangagerð væri sjálfstæð ákvörðun og fjármögnun þeirra. En umræðan kom, eins og ég segi, upp mjög samhliða og það var nauðsynlegt að festa hana í áætlun líkt og langtímaáætlun í almennri vegagerð. Fyrsti afraksturinn af þessu liggur nú fyrir framan okkur og hæstv. samgrh. hefur lýst því hér í framsögu. Saga jarðgangagerðar á Íslandi er orðin nokkuð löng. Fjallað var um jarðgangagerð í umræðum í langtímaáætlun í vegagerð sem lögð var fyrir Alþingi árin 1990 og 1991. Þar var gert ráð fyrir svokölluðum Austfjarðagöngum. Þessi áætlun hlaut ekki samþykki sem ályktun Alþingis en um hana var skilað nál. Þar segir: ,,Á öðru tímabili`` --- annað tímabil er á árunum 1995--1998 --- ,,er gert ráð fyrir að framkvæmdum og greiðslum vegna Vestfjarðaganga ljúki og framkvæmdir við Austfjarðagöng hefjist og verði þeim síðan haldið áfram á þriðja tímabili`` --- sem er 1999--2002. Ég segi þetta til að draga það fram að umræður á Austurlandi um jarðgöng eru ekki nýjar af nálinni. Ég verð að láta það koma fram hér að þessi Austfjarðagöng sem voru á sínum tíma gaffall frá Norðfirði til Seyðisfjarðar og upp á Hérað eru horfin út úr þessari áætlun vegna breyttra aðstæðna en í staðinn er komin góð framkvæmd, þ.e. frá Reyðarfirði til Fáskrúðsfjarðar og hún er sett í fyrsta pakkann. En ég verð að segja að þessi hlutur Austurlands eftir öll þessi ár er rýr og þingmenn Austurlands eru sammála um það. Við munum leggja á það mikla áherslu við umræður um þessi mál að það komi önnur göng á Austurlandi inn í þennan fyrsta pakka og af þessum fyrsta pakka. Ég hef ekki út af fyrir sig athugasemdir við að bjóða út jarðgöng á Austurlandi og Norðurlandi í einu lagi. Ég tel það skynsamlegt ef það sparar 500 millj. kr. Ég geri ekki athugasemdir við það. Hins vegar munum við leggja á það mikla áherslu að önnur jarðgöng komi á Austurlandi inn í þennan fyrsta flokk. Við höfum rætt þetta mál þingmennirnir og erum sammála um þetta. Og vegna þess að stefnt er að því að stytta vegalengdir og rjúfa einangrun, stækka atvinnusvæði þá vil ég sérstaklega benda á tenginguna frá Norðausturlandi til Héraðs í þessum efnum. Í þeirri framhaldsvinnu sem eftir er munum við draga þennan kost fram m.a. þó að reyndar falli miklu fleiri jarðgangakostir á Austurlandi undir styttingu vegalengda, stækkun atvinnusvæða og til að rjúfa einangrun, t.d. göng frá Eskifirði til Norðfjarðar. Ég vil sérstaklega benda á tengingu Norðausturlandsins frá Vopnafirði til Héraðs í þessu sambandi. Þessum sjónarmiðum munum við halda á lofti í umræðum um þessa áætlun. Ég hef enga löngun til að bítast á um jarðgöng milli landshluta. Ég hef ekki, vegna umræðu um jarðgöng á Norðurlandi og Austurlandi, athugasemdir við að þau verkefni verði boðin út í einum pakka. Ég tel skynsamlegt að ljúka þeim rannsóknum sem þar eru eftir og bjóða síðan þessi verk út. En ég tel að sá jarðgangapakki á Austurlandi, sem á sínum tíma var kominn hér á lokastig í afgreiðslu Alþingis árið 1991, hafi rýrnað allverulega í meðförum á þessum áratug. Við munum hins vegar halda þeim sjónarmiðum til streitu.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln., lét að því liggja að nauðsynlegt væri að selja ríkiseignir til þess að hægt væri að ráðast í framkvæmdir í vegagerð. Ég vil því leyfa mér að spyrja hv. þm.: Er það að hans mati forsenda þess að ráðist verði í þær framkvæmdir að áfram verði haldið í sölu ríkiseigna? Í öðru lagi: Hvað með andvirði þeirra banka sem við höfum verið að selja og gengið var frá sölu á á síðasta ári? Er þess kannski að vænta að við getum fengið andvirði þeirra til þessara framkvæmda? Í þriðja lagi: Hvað þurfum við að selja margar eignir og mikið til að röðin komi þá loksins að því að andvirðinu verði varið til þessara vegaframkvæmda? Og í síðasta lagi vildi ég gjarnan spyrja hv. þm.: Telur hann eðlilegt að tengja þetta svona saman, þ.e. sölu ríkiseigna og nauðsynlegar vegaframkvæmdir og samgöngubætur, undirstöðu þjóðlífs og mannlífs í landinu?

Herra forseti. Hv. þm. hefur oftúlkað ræðu mína. Ég var ekki að tala um að tengja vegaframkvæmdir ríkiseignum sem væntanlega verða seldar í framtíðinni. Ég ræddi um að við eigum töluverða fjármuni vegna þeirrar sölu ríkiseigna sem fram hefur farið. Ég hygg að þar sé um að ræða um 10 milljarða kr. a.m.k. sem eftir er að fjalla um ráðstöfun á. Ég skal ekkert segja um hve miklu af því fé yrði varið til samgöngumannvirkja. Ég tel eðlilegt að þegar eignir eru seldar sé andvirðinu varið til annarra fjárfestinga. Ég tel ekki eðlilegt að verja sölu eigna í rekstur ríkissjóðs og rekstrarverkefni. Ég tel eðlilegt að verja þeim til annarra fjárfestinga á vegum ríkisins. Þetta mál verður til umræðu hér í framhaldinu. Hv. þm. hefur misskilið mig ef hann heldur að ég hafi verið að tengja þetta mál sérstaklega sölu ríkiseigna sem eftir á að ráðast í. Það er ekki svo.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. Jón Kristjánsson lýsir því yfir að hann vilji ekki tengja þetta beint saman, eins og mér fannst þó liggja að í ræðu hans, að nauðsynlegt væri að selja ríkiseignir til að ráðast í þessar framkvæmdir. Það hefði verið nöturlegt ef landsbyggðarmenn stæðu frammi fyrir því að þeir yrðu að selja símann til þess að fá veg. En ég get fallist á það og er sammála honum að sölu ríkiseigna á ekki að verja til reksturs. Henni á þá að verja til uppbyggingar og eflingar annars atvinnulífs eða þjónustu til varanlegs tíma af hálfu ríkisins. Það væri fagnaðarefni ef við gætum fengið söluandvirði bankanna á sl. ári til vegagerðar. Komi fram tillaga um það þá finnst mér það alveg bráðsnjallt.

Herra forseti. Ég hef í rauninni ekki miklu við það að bæta sem ég sagði í fyrra andsvari mínu. Það hefur verið undirliggjandi eins og hv. þingmenn heyrðu í andsvari 5. þm. Norðurl. v. að sala Landssímans er til umfjöllunar í stjórnarflokkunum. Engar ákvarðanir hafa verið teknar í því efni en verið er að skoða það mál og þar koma inn miklu fleiri þættir og engin ástæða til að tengja það beinlínis þessari umræðu. Þar koma allt önnur mál til skoðunar, tæknibreytingar og önnur mál sem ígrunda þarf vandlega. En það er ekki ástæða til að rjúka til að selja Landssímann til að afgreiða vegáætlun, ég vil ekki tengja það saman. En endurtek að mér finnst skynsamlegt að þegar ríkið selur eignir þá sé réttlætanlegt að verja andvirðinu til annarra fjárfestinga. Ég tel ekki réttlætanlegt að verja því í rekstrarverkefni ríkisins.

Herra forseti. Ég vil bara taka það fram að ég er hjartanlega sammála hv. þm. Jóni Kristjánssyni. Við landsbyggðarmenn eigum ekki að deila okkar á milli, við sem höfum verulegar áhyggjur af byggðamálum í landinu, um framkvæmdir og framkvæmdaröð heldur verðum við að standa saman. Ég tek undir margt sem hér kom fram um jarðgangaframkvæmdir á Austurlandi sem hv. þm. ræddi um í sambandi við langtímaáætlun og annað. Ég vil aðeins geta þess að þáltill. var flutt bæði á þinginu 1989 og 1990 af ágætum mönnum, Sverri Sveinssyni, veitustjóra á Siglufirði, sem fyrst nefndi þessi mál, Halldóri Blöndal, Jóni Sæmundi Sigurjónssyni, Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni, Ragnari Arnalds, Árna Gunnarssyni og Pálma Jónssyni. Sú þáltill. var samþykkt og fjallaði um að kanna möguleika á gerð jarðganga á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar í framhaldi af opnun jarðganga um Ólafsfjarðarmúla. Tillagan var samþykkt og send til ríkisstjórnarinnar og það má eiginlega segja að við sjáum nú hilla undir framkvæmd á því í því mikla og góða plaggi sem hér hefur verið lagt fram af hæstv. samgrh., í tillögu um langtímaáætlun í jarðgangagerð. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni er áætlunin Vegagerðinni og öllum sem þetta hafa unnið til mikils sóma. Þetta vildi ég bara láta koma fram. Ég ítreka það að við sem höfum talað um hina miklu byggðaröskun, þann mikla þjóðarvanda, skulum ekki karpa okkar á milli um hvar skuli bora eða hvar skuli gera vegi. Við erum sammála um að þetta eru allt mjög brýn verkefni og þau eru kannski nútímalegustu byggðaaðgerðirnar sem ræddar eru hér á hv. Alþingi í dag, þ.e. þær áætlanir sem hér eru lagðar fram, bæði vegáætlun og tillaga um langtímaáætlun í jarðgangagerð.

Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. að bæta. Ég var ekki að karpa um jarðgangagerð á milli landshluta. Ræða mín gaf ekkert tilefni til þess. Ég lýsti því yfir að mér þætti skynsamlegt að fara þá leið sem tillagan gerði ráð fyrir, að bjóða verkefnin út sameiginlega og láta rannsóknir ráða hvaða verk verður tilbúið fyrst til framkvæmda. Ég man vel eftir þeim þáltill. sem flokksbróðir minn, sá ágæti maður Sverrir Sveinsson gekkst fyrir þegar hann var varaþm. hér á Alþingi. Ég samgleðst honum og öðrum sem sjá nú eftir áratug árangur af framsýni sinni. Ég hef í raun engu við það að bæta en óska þeim til hamingju með að sjá árangur af verkum sínum. Ég minnist þessara tillagna á sínum tíma og hef vafalaust stutt þær þó að ég sé búinn að gleyma atkvæðagreiðslu um þau mál.

Herra forseti. Ég kem hér aftur í ræðustól til að taka undir allt það sem hv. þm. Jón Kristjánsson sagði í tengslum við þessa jarðgangaáætlun. Hann sagði að afar skynsamlegt væri að fara þá leið að bjóða út þessi tvö verkefni sameiginlega sem nefnd eru sem valkostur númer eitt og tvö í þessu máli. Það er grundvallaratriði og undir það vil ég taka. Þetta er það mikil aðgerð að vænta má, eins og hér hefur komið fram hjá hæstv. samgrh., að tilboð geti verið 8--10% lægri þegar svo stór pakki er boðinn út í einu ef svo má að orði komast. Síðan verður það náttúrlega skoðað þegar undirbúningsvinnunni, rannsóknum og öðru er lokið, á hvorum staðnum verði byrjað. Ég ætla ekkert að fara að karpa um það enda held ég að ekkert sé því til fyrirstöðu að stórir verktakar sem kæmu að þessu verki byrjuðu bæði fyrir norðan og austan. Við munum þá samgleðjast, Norðlendingar og Austfirðingar, þegar þessi göng verða opnuð og að því kemur, sem verður vonandi sem allra fyrst og ekki seinna en á vordögum 2005 miðað við áætlanir um rannsóknir og svo framkvæmdir.

Virðulegi forseti. Það ber að fagna því, sem er frekar nýtt hér í Alþingi, að tillögur um vegaframkvæmdir, að ég tali nú ekki um jarðgangagerðina, auki kærleik meðal þingmanna og samstöðu þeirra. Það er frekar nýtt. En tillögur hæstv. samgrh. um heildarramma í vegáætlun sýna metnað og framsækni. Það á bæði við um beinar ákvarðanir og stefnumörkun og fram undan eru spennandi verkefni. Það er auðvitað lykilatriði í nútímaþjóðfélagi og þróun að vegaframkvæmdir séu unnar hratt og ákveðið. Líklega er ekkert eins arðbært í okkar samfélagi og að bæta samgöngur, stytta vegalengdina þannig milli byggða, breyta ímynd staða og losa um átthagafjötra. Það er því margt verkið að vinna. Í stuttri ræðu hæstv. samgrh. vék hann að helstu þáttum. Ég vil nefna hér eitt í viðbót sem hæstv. ráðherra kynnti á blaðamannafundi skömmu fyrir þingfund í morgun. Hann vék að sérþætti í hugmyndum um jarðgangagerð sem tengist vegtengingu milli lands og Eyja. Því miður tók hæstv. iðnrh. svolítið forskot á sæluna á fundi á Dalvík í gær og fjallaði um þessa þætti vegáætlunar á undan hæstv. samgrh. Okkar ágæti hæstv. iðnrh. er svolítið ör í nýju ráðherraskónum sínum og lýsti því yfir á fundi á Dalvík --- það var endurleikið í útvarpi í morgun --- að hugmynd um vegtengingu milli lands og Eyja, þ.e. jarðgöng, væri úr sögunni. Það er á miklum misskilningi byggt. Niðurstaða Vegagerðarinnar í mjög vel unninni skýrslu um mögleika vegtengingar milli lands og Eyja undirstrikar að þetta er tæknilega mögulegt. Hins vegar er bent á eins og annars staðar að framkvæma þurfi rannsóknir. Hæstv. samgrh. hefur staðfest að farið verði í þær rannsóknir. Áætlað er að það taki tvö til þrjú ár að vinna þær eða ámóta tíma og er ætlaður jafnframt til rannsókna á þeim jarðgöngum sem hafa nú verið sett í forgangsröð. Þess ber líka að geta að aldrei hefur verið talað um jarðgöng eða vegtengingu milli lands og Eyja sem hluta af vegáætlun heldur sérverkefni, nákvæmlega eins og Hvalfjörðinn og þess vegna er ekki ástæða til að fjalla um það á sömu nótum. Þetta eru hlutir sem liggja fyrir og ber að fagna því að ráðherra hefur tekið ákvörðun um að fylgja eftir tillögum Vegagerðarinnar um rannsóknir á Eyjasvæðinu, freista þess að kanna þessa hugmynd til hlítar. Það byggist á því í tveimur stærstu þáttum að draga saman þekkingu um eldvirkni svæðisins, þ.e. svæðisins Mýrdalsjökull/Hekla/Vestmannaeyjar, og sú samantekt mun svara mörgum ósvöruðum spurningum í jarðsögu Íslands, jafnframt að gerð sé nánari úttekt og yfirferð á jarðskjálftamunstri svæðisins. Þetta eru lykill þess að hægt sé að meta möguleikana á þessari vegtengingu. Áætlað er að jarðgöng milli lands og Eyja mundu kosta á bilinu 20--35 milljarða, þ.e. 18 km göng frá Krossi út í Eyjar um 20 milljarða en 26 km göng frá Seljalandsfossi út í Eyjar um 35 milljarða. Þetta er auðvitað með allri óvissunni og er liðlega 20% hærra á km en raunin varð í Hvalfirði. Um leið og óvissan minnkar, þ.e. ef niðurstöður rannsóknarinnar reynast jákvæðar, þá þéttist enn frekar möguleikinn á þessum hlutum. Jafnframt er bent á í skýrslu Vegagerðarinnar að kostnaður til að mynda við rekstur Herjólfs á 30 ára bili geti verið um 6--7 milljarðar, stofnkostnaður og aðrir þættir, þannig að allt er þetta til eðlilegrar skoðunar. Benda má á að aðeins á hverju ári er greitt í flugfargjöld milli lands og Eyja u.þ.b. einn milljarður kr. Þetta er því fýsilegt til þess að fylgja þessu eftir og skoða ofan í kjölinn með eðlilegum rannsóknum okkar færustu vísindamanna hvað sé hagkvæmt bæði með tilliti til kostnaðar og auðvitað um leið öryggis. Þetta eru mörg verkefni og ég fagna niðurstöðu ráðherra í því að bjóða samhliða út þessi tvö verkefni á jarðagangaleiðinni Siglufjörður/Ólafsfjörður, Reyðarfjörður/Fáskrúðsfjörður. Það er framsýn og mikilvæg ákvörðun sem ber að fagna. Við eigum að glíma við ýmis stór verkefni sem við þurfum að takast á við. Sum eru nokkuð traust innan vegáætlunar en önnur síður. Til að mynda er ljóst að tryggja þarf flýtingu á breikkun Reykjanesbrautar innan þeirrar vegáætlunar sem við höfum þegar fjallað um. Það þarf að tryggja uppbyggingu Suðurstrandarvegar milli Suðurlands og Suðurnesja, ekki síst með tilliti til breytingar á kjördæmaskipan og er auðvitað lykilatriði þegar kemur að kjördæmabreytingu að kjördæmið sé í einum hluta og það er ekki gert nema með því að byggja upp þennan veg. Það er grundvallarkrafa. Í náinni framtíð verðum við að taka ákvörðun --- og ég tel fyrr en seinna --- um að fara bratt og fast í byggingu hálendisvega, Uxahryggi frá Vesturlandi inn á Suðurland, Kjöl norður, Sprengisand og hugsanlega Gæsavatnaleið til Austurlands. Þessir vegir mundu gjörbreyta öllu munstri í samgöngum Íslands og vegalengdum milli landsvæða og létta þannig róðurinn í því að halda landinu öllu í byggð. Þetta eru verkefni sem blasa við og við eigum ekkert að hika við að takast á við þau því að þarna er lykillinn að sátt og samlyndi í landi okkar um að nýta þá fjárfestingu sem er hringinn í kringum landið og þarf að nýtast þessu fámenna landi til fullnustu.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 2000--2004. Ég mun í ræðu minni ekki fjalla sérstaklega um þá þáltill. en vísa til orða hv. þm. Kristjáns L. Möllers hvað það varðar en ég mun hins vegar nýta tíma minn til að fjalla fyrst og fremst um það fylgigagn sem með þessari þáltill. fylgir, þ.e. jarðgangaáætlun. Það kom fram í máli hæstv. samgrh. að þessi skýrsla og niðurstaða hennar væri mat Vegagerðarinnar. Á það vil ég leggja sérstaka áherslu að hér er að sjálfsögðu skýrsla sem unnin er af Vegagerðinni og niðurstaðan er mat embættismanna Vegagerðarinnar. Að sjálfsögðu er hér skýrsla sem er mikilvægt gagn inn í það þarfa mál að fjölga jarðgöngum á Íslandi. Hins vegar er ljóst að hin pólitíska umræða er eftir. Það er nauðsynlegt í því samhengi að rifja ýmislegt upp vegna þess að það er ekki í fyrsta skipti í dag sem rætt er um jarðgöng. Þann 24. okt. 1991 lagði ég fyrirspurn fyrir þáv. samgrh., hv. þm. Halldór Blöndal. Ein þeirra spurninga sem lögð var fyrir hæstv. ráðherra var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Hyggst ráðherra framfylgja þeirri stefnu sem mörkuð var á síðasta kjörtímabili að framkvæmdir við jarðgöng á Austurlandi hefjist strax að loknum framkvæmdum við jarðgöng á Vestfjörðum?`` Þáv. samgrh. svaraði spurningunni þannig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Tillaga um langtímaáætlun í vegagerð var lögð fyrir Alþingi á sl. vetri en ekki samþykkt. Tillagan var samin af starfshópi sem skipaður var af þáv. samgrh. Í hópnum sátu fulltrúar stjórnmálaflokkanna auk fulltrúa samgrn. og Vegagerðar. Í tillögunni voru fjögur jarðgangasvæði tekin með, þ.e. lúkning Ólafsfjarðarmúla, endurbætur Strákaganga, Vestfjarðagöng og Austfjarðagöng. Vestfjarðagöngum var þar raðað á undan Austfjarðagöngum og tóku þau til sín meginhluta fjármagns á 1. og 2. tímabili áætlunarinnar. Austfjarðagöng fengu nokkurt fjármagn til undirbúnings og rannsókna á 1. tímabili 1991--1994 en framkvæmdafé ekki fyrr en á 2. tímabili 1995--1998. Samkvæmt þessu áttu framkvæmdir við Austfjarðagöng að hefjast seinni hluta 2. tímabils, þ.e. á árunum 1997--1998. Nokkur umræða fór fram um tillöguna þó að ekki yrði hún afgreidd.`` --- Herra forseti. Samgrh. hélt áfram og sagði: --- ,,Í þeim umræðum var ekki hróflað við þeirri meginstefnu í jarðgangagerð sem hér var lýst.`` Á þetta verður því að sjálfsögðu að líta á sem ígildi samþykktar. Margir hv. þingmenn hafa vitnað til svokallaðs heiðursmannasamkomulags sem gert var í þessum efnum og hefur í raun og veru alveg fram á þessa stund ekki staðið á því að ýmsir þingmenn hafi verið reiðubúnir til þess að staðfesta það. Herra forseti. Áfram heldur þáv. samgrh.: ,,Í fyrsta lagi hefur Alþingi markað þá stefnu að Austfjarðagöng verði næsta jarðgangaverkefni á eftir Vestfjarðagöngum. Verða rannsóknir og annar undirbúningur á næstu árum við það miðuð.`` Örlitlu síðar segir ráðherrann, með leyfi herra forseta: ,,Í öðru lagi gerir tillaga um langtímaáætlun sem í var vitnað ráð fyrir verkbyrjun í Austfjarðagöngum á árunum 1997--1998.`` Herra forseti. Nú er árið 2000 og enn hafa ekki hafist framkvæmdir við Austfjarðagöng. Því er ekki sérkennilegt að þingmenn Austurlands geri við það athugasemdir hver niðurstaðan er í skýrslu Vegagerðarinnar. Við munum hins vegar halda því áfram eins og gert hefur verið ætíð af hálfu Austfirðinga að leita sem mestrar samstöðu og ég vil taka undir þau orð sem ýmsir hv. þm. hafa sagt, að það er afar mikilvægt að við þingmenn landsbyggðarinnar förum ekki að kljást um það hvar eigi að byrja eða hvaða göng eigi að vera næst. Hins vegar er ljóst að hlutur Austurlands í niðurstöðu Vegagerðar er óviðunandi. Fyrst og fremst hefur verið horft til fjögurra verkefna í því samhengi. Í fyrsta lagi hefur verið rætt um að rjúfa einangrun Vopnafjarðar með göngum undir Hellisheiði, í öðru lagi að rjúfa einangrun Seyðisfjarðar og þá hafa ýmsir möguleikar verið ræddir, í þriðja lagi að rjúfa fjallferð yfir Oddsskarð og gera ný göng undir Oddsskarð, þ.e. að tengja Norðfjörð og Eskifjörð og í fjórða lagi milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Ljóst er þegar horft er til fortíðar --- og það er auðvitað meginásteytingarsteinninn að nú skuli vera litið á þetta mál eins og við séum að byrja á núllpunkti. Það er að sjálfsögðu óheiðarlegt í því sem á undan er gengið og vitna ég þá aftur til þess sem ég las úr svörum þáv. hæstv. samgrh. Herra forseti. Ég mun ekki fara yfir einstök verkefni. Ég vil aðeins segja að öll þau verkefni sem nefnd eru í skýrslu Vegagerðarinnar eru að sjálfsögðu mjög brýn og það er verkefni okkar að ná sem allra mestri samstöðu um verkin. Ég vil taka undir með hæstv. ráðherra að það ber að sjálfsögðu að horfa til þess að bjóða út fleiri en eitt verk í einu og leita allra þeirra leiða sem hægt er til að spara því að svo brýnt er að unnið sé í byggðamálum á þennan hátt að það ber að leita allra leiða, allra færra leiða, til að flýta verkefnum sem kostur er. Herra forseti. Ég vil að lokum taka undir með hv. þm. Jóni Kristjánssyni, að við þingmenn Austurlands munum að sjálfsögðu halda sjónarmiðum okkar fram og gera allt sem í valdi okkar stendur til þess að hlutur Austurlands verði meiri en hér kemur fram. Það væri t.d. hugsanlegt að flokka framkvæmdirnar örlítið öðruvísi niður. Mér sýnist margt benda til þess að Vegagerðin hefði jafnvel innan þess ramma sem henni var settur við gerð skýrslunnar getað gert það á skilmerkilegri hátt vegna þess að einkunnir eru nefndar sem gefa á hverri framkvæmd en þær sjást ekki í skýrslunni. Forgangshópurinn er til staðar. Það er spurning og það er sláandi að öll önnur verkefni eru sett í sama hóp. Herra forseti. Ég vil hafa það lokaorð mín að það er óeðlilegt að flokka þann hóp ekki nánar niður.

Hæstv. forseti. Það er alltaf jafnskemmtilegt þegar við komum saman til að ræða vegáætlun því að hér er um verkefni að ræða sem þingmenn hafa alla jafna mikinn áhuga á og ekki síst landsbyggðarþingmenn. Hér er um mikið og gott byggðamál að ræða sem skiptir okkur öll gífurlega miklu máli. Ég vil byrja á að nefna eitt atriði sem kemur fram í vegáætluninni, í þáltill., og það er tillaga um að breyta flokkun vega þannig að hringvegurinn um Austurland liggur nú um svokallaða Háreksstaðaleið á Jökulsdalsheiði en ekki yfir Möðrudalsfjallgarða. Þetta er að sjálfsögðu vegna þess að nú í sumar lýkur vinnu við Háreksstaðaleið sem mun verða gífurlega mikil samgöngubót og mikill áfangi í tengingu Norður- og Austurlands. Ég tel fulla ástæðu til að benda á þetta sérstaklega en jafnframt að eftir eru heilmiklir áfangar enn þá í tengingu Norður- og Austurlands sem ég hefði haldið að við yrðum að leggja aukna áherslu á, ekki síst í ljósi þess að nú eru þessi tvö kjördæmi, Norðurland og Austurland, að verða að einu. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli að íbúar þessara tveggja kjördæma sem nú eru geti farið að starfa betur saman sem ein heild. Ég vil einnig benda á hvað flýtifjármagnið svokallaða sem kom inn í tengslum við þetta mál, 500 millj. á ári, á árunum 2000--2002, hefur haft mikil áhrif og mun hafa mjög sýnileg áhrif til að tengja einmitt Norður- og Austurland. Í sumar og næsta sumar munu nást miklir áfangar í byggingu vegar í Jökuldal sem er þá enn einn áfanginn í tengingunni. Talað hefur verið um hversu mikið byggðamál hér er um að ræða og það er orð að sönnu. Ég vil minna á að í þáltill. um byggðamál sem samþykkt var á Alþingi sl. vor er talað um svokallaða byggðavegi sem eru verkefni þar sem verið er að koma hinum dreifðari byggðum betur inn í vegasamband. Í 13. tölulið þál. er svohljóðandi setning, með leyfi forseta: ,,Gert verði átak í uppbyggingu vega í þeim landshlutum þar sem samgöngur eru ófullnægjandi (jaðarsvæði) svo að þær verði í samræmi við nútímaþarfir.`` Til slíkra verkefna hefur Vegagerðin áætlað að þurfi um 5--6 milljarða kr. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem við verðum að taka okkur fyrir hendur í samgn. að skoða hvort það geti rúmast einhvers staðar innan vegáætlunar. Ég vil einnig minna á verkefni á Austurlandi. Það var vitað mál við afgreiðslu síðustu vegáætlunar að ekki var nægilegt fé til og þar nefni ég tenginguna við Vopnafjörð upp á hringveginn, upp á svokallaða Háreksstaðaleið sem ég nefndi áðan. Ljóst er að til þessa verkefnis þarf að auka nokkuð við fé til að hún geti orðið að veruleika, þ.e. lagning vegarins um Hofsárdal. Ég tel afskaplega mikilvægt að við flýtum þeirri framkvæmd þannig að Vopnfirðingar komist í gott vegasamband og það verður hreinlega að ráðast í að hefja undirbúning nú þegar vegna þess að við urðum fyrir þeirri leiðinlegu reynslu varðandi byggingu vegarins um Háreksstaði að þar kom umhverfismat í veg fyrir að hægt væri að halda þar fullum hraða. Þetta er það sem við búum við núna, að umhverfismat og undirbúningur framkvæmda tekur miklu lengri tíma en áður var og í þessu tilfelli seinkaði framkvæmdum um meira en eitt ár. Og á þeim svæðum þar sem við erum að tala um framkvæmdir, uppi á heiðum þar sem stærstu framkvæmdirnar eru eftir, að þá er framkvæmdatími mjög stuttur og slík seinkun á undirbúningi hefur mjög alvarlegar afleiðingar. Þess vegna er mikilvægt að Vegagerðin byrji á að undirbúa nú stærri verkefni sem við sjáum fyrir að þarf að ráðast í til þess að m.a. umhverfismat og allt það kæruferli sem gert er ráð fyrir í umhverfismatinu verði ekki til þess að fresta framkvæmdum svo mjög sem við þekkjum. Hæstv. forseti. Menn hafa talað hér um jarðgangaáætlun og ég hlýt eins og aðrir að fagna því sérstaklega, núna við þetta tækifæri, að hún skuli liggja fyrir. Upphafið að því að hún er til umræðu var þegar sú sem hér stendur og Egill Jónsson, sem var þingmaður á Austurlandi á síðasta kjörtímabili, fluttum tillögu um að hefja undirbúning við jarðgangagerð á milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Upp úr þeim tillöguflutningi og jákvæðum umsögnum sveitarstjórna á Austurlandi varð til ályktun um langtímaáætlun um gerð jarðganga. Það er ákaflega mikilvægt að vera búin að fá jarðgangaáætlun upp í hendurnar núna þegar við förum að vinna vegáætlun. Því það segir sig sjálft að mörg af þeim verkefnum sem verða til þegar við hefjum jarðgangagerð þurfa að koma inn í vegáætlun og einnig getum við þá hætt við aðrar framkvæmdir sem jarðgöngin leysa af hólmi. Í þeim verkefnum sem hér er lagt til að verði hafist handa við, þ.e. jarðgöng á milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar annars vegar og hins vegar á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, þá er verið að leysa af hólmi aðrar framkvæmdir og er ástæða til að nefna að þarna er um mikinn sparnað í öðrum vegaframkvæmdum að ræða. Hæstv. forseti. Ég sé að tími minn er að verða búinn en ég vil að lokum þakka hæstv. samgrh. fyrir hversu vel hann hefur unnið að málinu og ekki síst Vegagerðinni sem hefur unnið þetta mál sérstaklega vel og ber að þakka þær frábæru skýrslur sem hér liggja fyrir þegar við fjöllum um vegáætlun í dag.

Herra forseti. Ég vil taka undir þakkir til hæstv. samgrh. fyrir innlegg hans í þetta mál. Þessi þál. er að sönnu það sem stefnt hefur verið að og stjórnarflokkarnir vinna saman að því hvernig koma megi áfram þeim miklu vegaframkvæmdum og umbótum á vegakerfi sem nauðsynlegar eru. Það er að sönnu erfitt verkefni en samt mjög ánægjulegt hversu mikið hefur áunnist í þeim málum á undanförnum árum. Það er að vísu slæmt að við skulum hafa þurft að fresta verkefnum á þessu ári, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, en þess ber þó að geta að í tengslum við þá frestun erum við að tala um framkvæmdir sem í rauninni var ekki hægt að hefja strax og er það ekki til skaða þegar upp er staðið. Við þjöppum því framkvæmdatímabilinu saman frekar en að fresta notagildi þessara framkvæmda og út af fyrir sig er það aðalatriðið. Langtímaáætlun sem samþykkt var á síðasta kjörtímabili var afskaplega gott innlegg í þá miklu framtíðarsýn sem menn hafa á uppbyggingu vegakerfisins og ég held að þar hafi verið markað alveg gríðarlega mikilvægt skref, bæði í að sjá fram í tímann og eins í vinnubrögðum því að það er að sjálfsögðu afskaplega þýðingarmikið að geta horft fram í tímann og áttað sig á því hvaða stórframkvæmdir eru inni og þannig er líka hægt að koma inn mjög stórum framkvæmdum og sjá fyrir endann á þeim, sjá verklok sem oft getur reynst erfitt í stuttum vegáætlunum eins og hafa verið, í fjögurra eða fimm ára vegáætlunum. Í þeirri langtímaáætlun sem gerð var og við samþykktum í samgn. og hér í þinginu fyrir kosningar var m.a. nýtt verkefni sem var tvöföldun Reykjanesbrautar og var að okkar áliti vendipunkturinn í því máli og í sjálfu sér mikið upphaf að framkvæmd sem búið var að bíða eftir og berjast fyrir í mjög langan tíma. Í áætluninni var gert ráð fyrir því, eins og fólk veit almennt, að upphaf þeirrar áætlunar og upphaf þess verks mundi verða á síðasta ári og það fór svo að á síðasta ári var veitt í þetta verkefni 21 millj. í undirbúning og á þessu ári er gert ráð fyrir að sambærileg upphæð fari í tvöföldun Reykjanesbrautar og 60 á næsta ári, eða samtals um 100 millj. kr. Samkvæmt þessari áætlun ætti á þessu og næsta ári því að vera til fjármagn til að undirbúa þá framkvæmd til útboðs og gera umhverfismat sem þarf hugsanlega að fylgja. Það er samt af hálfu Vegagerðarinnar ekki talin ástæða til að ætla að umhverfismat þurfi í raun á brautina sjálfa heldur einungis á mislæg gatnamót sem verða á tveimur eða þremur stöðum á leiðinni. Á næstu tveimur árum eigum við að geta lokið þeim undirbúningi fyrir þessa framkvæmd sem á þarf að halda og útboð geti farið fram árið 2002. Það hefur verið mikið kappsmál allra sem nálægt þessu máli hafa komið og þekkja til aðstæðna á umræddri leið, að þó svo að langtímaáætlun geri ráð fyrir að verkinu ljúki ekki fyrr en 2010, að fara mætti það hratt af stað að við gætum boðið verkið út í einu lagi. Komið hafa fram hugmyndir um að við mundum byrja framkvæmdir með 400--500 millj. kr. útboði árið 2002--2003 en við höfum lagt á það mikla áherslu að við það mætti bæta öllu verkinu með því að taka inn í fyrirtæki sem mundu fjármagna dæmið og þetta yrði síðan greitt miðað við þá langtímaáætlun sem fyrir liggur. Spurningin er sú hvort hagkvæmara sé að gera það heldur en að Vegagerðin taki sjálf lán og framkvæmi þetta. Það er út af fyrir sig aukaatriði. Aðalatriðið er að ná fram þessum verkþætti þannig að útboðið verði allt gert á sama tíma. Það er sem sagt til umræðu núna að vinna þetta með þessum hætti og ég á von á því að í þingmannahópnum, ég hef ekki heyrt annað, sé algjör samstaða um að reyna þessa leið. Allir sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum og ég hygg Suðurnesjamenn allir eru einhuga um að þetta sé stærsta og merkilegasta málið í vegagerð sem við vinnum að og er algjört forgangsverkefni af okkar hálfu. Það þarf að sjálfsögðu ekkert að tíunda mjög mörg rök í þessu sambandi en við sem fylgjumst með vitum að aukin umferð á þessu svæði er gríðarleg og hefur verið um 10% á ári og í dag fara um sjö þúsund bílar um þessa braut hvern einasta dag alla daga ársins. Aukningin er sem sagt um 10% á ári sem þýðir að eftir fögur ár munu yfir tíu þúsund bílar fara þessa braut á hverjum einasta degi. Það er mjög nærri þeim mörkum sem sett eru í Bandaríkjunum til að tvöfalda slíkar brautir, að akreinar verði fjórar, tvær í hvora áttina, og miðað við þær aðstæður sem hér eru þá eru þau mörk mjög nærri því sem Bandaríkjamenn hafa sett sér og Vegagerðin hefur notað sem viðmiðunarmörk af sinni hálfu. Ég lít svo á að það að tvöfalda Reykjanesbrautina á þessum tíma sé álíka mikið hagsmunamál og Hvalfjarðargöngin hafa verið fyrir Vestlendinga, Akranes og aðra, í öryggismálum og samgöngubótum sem allir eru sammála um að eru vel heppnaðar. Herra forseti. Að sjálfsögðu má nefna mörg önnur mál í þessu sambandi en tíminn er mjög naumur. Með nýju kjördæmi er Suðurstrandarvegur einn af þeim vegaköflum sem verða forgangsverkefni nýrrar kjördæmaskipunar. Við munum öll sameinast um að vinna að því þegar þar að kemur. Ég vil að sjálfsögðu taka undir væntingar landsbyggðarmanna með jarðgöng sem eru mjög brýn. Að mínu áliti munu þau fjármagnast með öðrum hætti.

Herra forseti. Ég vil þakka þau gögn sem hér hafa komið fram og þau orð sem hafa verið sögð. Við erum öll einhuga í því að vilja hafa gott vegakerfi í landinu okkar og oft er talað um hvað vegir séu góðir og nauðsynlegir í öllum samskiptum. Gamalt máltæki segir: Allir vegir liggja til Rómar. Í framhaldi má hugsa hvers vegna þetta var sagt. Var það vegna þess að þeir sem bjuggu í Róm þurftu að komast út í skattlöndin eða var það vegna þess að þeir sem bjuggu í skattlöndunum vildu komast til Rómar? Í umræðum um byggðamál hefur verið rætt um að það sé kostur fyrir byggðarlag ef auðvelt er að komast til Reykjavíkur. Vestfirðingur einn sagði einu sinni að ein mesta samgöngubót sem gerð hefði verið fyrir alla landsbyggðina væru göngin undir Hvalfjörð. Auðvitað er þetta ekki alveg svona einfalt því að Reykvíkingar og fólk sem býr á höfuðborgarsvæðinu nýtur þess að fara út á land og heimsækja landið sitt og byggðina í sumarleyfum og í öðrum tilgangi. Ég vil fagna því sem er í þessari jarðgangaáætlun. Ég er mjög ánægður að talað er um jarðgöng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar sem dæmi og önnur jarðgöng. Þetta minnir okkur á að þó gott sé að vegir landsbyggðarinnar liggi til höfuðborgarinnar og fólk eigi auðvelt með að komast til Reykjavíkur þar sem Alþingi Íslendinga er, Háskóli Íslands, Landspítalinn og margar aðrar stofnanir, sem landsbyggðarmenn þurfa náttúrlega að sækja til og eiga í, þá er fólk einnig farið að beina sjónum sínum að því í sambandi við vegamál að góðar samgöngur séu á milli svæða. Vil ég nefna sem dæmi hvílík samgöngubót það var t.d. þegar jarðgöngin komu á Vestfjörðum. Frá Súðavík til Bolungarvíkur er malbikað og góð leið. Frá Ísafirði til Súgandafjarðar, Flateyrar og bráðum til Þingeyrar er líka góð leið. Ég er þar að tala um hversu samgöngur innan svæðis séu góðar á norðanverðum Vestfjörðum. Eins vil ég nefna sunnanverða Vestfirði, frá Bíldudal og alveg inn í Patreksfjarðarbotn. Þar er búið að malbika og gera góða vegi. Ekki þarf að fjölyrða um hversu góð áhrif þetta hefur haft á samfélagið þarna og byggðirnar. Þetta er nauðsynlegt að halda áfram með og hugsa um þetta líka í vegagerðinni að tengja svæðin betur. Þetta er byggðasjónarmið sem við þurfum að horfa stöðugt á. Á norðanverðu Snæfellsnesi opnaði hæstv. samgrh. nýlega leiðina á milli Grundarfjarðar og Ólafsvíkur, Búlandshöfðann. Var það mikið gleðiefni. Ég bý í Grundarfirði og vil segja að þessi samgöngubót er miklu meiri en fólk grunaði og menn nota sér þessar miklu framfarir. Eins má segja þegar nýr vegur um Ólafsvíkurenni var lagður á milli Hellissands, Rifs og Ólafsvíkur. Fyrst ég er að tala um norðanvert Snæfellsnes þá langar mig til að víkja að einum vegi sem er enn eins og frá síðustu öld, það er best að orða það þannig. Það er vegarkafli sem heitir Kolgrafarfjörður. Það er alveg algjörlega óviðunandi að þurfa að aka þá leið eins og hún er í dag miðað við allt umhverfis, malbikaða góða vegi frá Stykkishólmi að Berserkseyri og frá Ólafsvík og að Kolgrafarfirði eða til Grundarfjarðar. Ég tel mjög brýnt að tengja byggðirnar á norðanverðu Snæfellsnesi þannig að þar sé mjög auðveld leið. Fólk á norðanverðu Snæfellsnesi talar æ oftar um meiri og auknari samskipti. Til þess að þau geti átt sér stað og við getum farið að líta á Stykkishólm, Grundarfjörð, Ólafsvík, Rif og Hellissand sem eina byggðaheild verða samgöngurnar að vera miklu betri um Kolgrafarfjörð en er. Mig langar sérstaklega að minna á þetta. Auk þess auðveldar þetta öllum ferðamönnum, bæði innlendum og erlendum, að ferðast um Snæfellsnes. Í þessu sambandi er náttúrlega líka vert að tala um Útnesveg á Snæfellsnesi. Ég vildi vekja athygli á þessu máli og einnig hversu ánægjulegt það er að fólk notfærir sér að sækja þjónustu í nágrannabyggðir, er farið að mynda samtök um skóla og aðra starfsemi vegna þess að vegirnir eru að verða betri. Því er nauðsynlegt að vegirnir séu góðir og reynt verði að vinna hratt og vel í vegagerð á Íslandi. Okkur öllum hefur komið á óvart hversu vel hefur gengið í vegagerð og hversu oft vegagerðin hefur orðið ódýrari en gert hefur verið ráð fyrir í áætlunum. Í sambandi við nefndan veg yfir Búlandshöfðann held ég að hann hafi verið a.m.k. 100 millj. kr. ódýrari en ráð var fyrir gert. Oft dettur manni í hug að vegáætlun geri ráð fyrir því að vegirnir verði of dýrir. Tækin hafa sífellt orðið betri og öflugri til vegagerðar. Ég vil að lokum ítreka þakkir mínar fyrir jarðgangaáætlun sem hefur verið lögð hér fram. Við þurfum að vera ófeimin og hugrökk í vegagerðinni. Í Bandaríkjunum sagði maður einn við bandarískan mann: Þið eruð svo ríkir að þið getið búið til mikla vegi. En hann svaraði: Við urðum ríkir vegna þess að við byggðum vegi.

Herra forseti. Samgönguáætlun er eitt mikilvægasta mál sem fjallað er um í hv. Alþingi hverju sinni og þau gögn sem nú eru lögð fram eru til mikillar fyrirmyndar og ber að þakka hæstv. samgrh. fyrir að leggja þau fram, starfsmönnum Vegagerðar og samgrn. Við höfum á undanförnum missirum fjallað um fjarskiptamál sem samgöngumál. Það er auðvitað mjög brýnt samgöngumál líka en nú höldum við okkur við þessar hefðbundnu samgöngur. Eins og fram hefur komið í ræðum þingmanna eru samgöngur í orðsins fyllstu merkingu eitt allra stærsta byggðamál á Íslandi. Samgöngumál tengjast atvinnumálum í héraði, samskiptamálum og hvers konar þjónustu. Greiðar samgöngur tengja saman byggðir þessa lands og skapa fjölbreytni í atvinnumöguleikum í dreifbýli, skapa möguleika til samnýtingar og samþættingar á mörgum sviðum, m.a. í skólamálum og á fleiri sviðum. Undirstaða þess að hægt sé að sameina t.d. sveitarfélög og ýmsa þjónustu á landsbyggðinni eru greiðar samgöngur. Við megum ekki gleyma því að miklar framfarir hafa orðið í samgöngumálum þjóðarinnar á síðustu 20 árum en betur má ef duga skal. Við veltum mjög fyrir okkur hvernig beri að skipta upp þeim potti sem er til samgangna og við erum sjálfsagt flest mjög sammála um það að við þyrftum að verja enn þá meiri peningum til samgöngumála en við gerum. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að okkur beri að skoða breytingu á skiptingu á þessum potti, m.a. með tilliti til þess að tengivegir í landinu hafa verið mjög afskiptir víðast hvar, t.d. á Suðurlandi og á Norðurl. v. eru mjög langir spottar sem eru tengivegir. Þeir eru að verða mjög afskiptir og þetta skiptir þessar byggðir miklu máli. Ef ég man tölurnar rétt er oft talað um að tengivegir t.d. á Suðurlandi séu u.þ.b. 25% tengivegakerfis landsins. Auðvitað er mjög brýnt að verja meiri peningum til þessara vega. Fyrir nokkrum árum var peningum varið til ferðamannaleiða. Það var afar gott framtak sem verður auðvitað framhald á. Það eru líka vegir sem við ræðum ekki mikið um eins og fjallvegir og óbyggðavegir sem eru mjög mikið notaðir yfir sumartímann. Ég nefni leiðir eins og t.d. inn í Þórsmörk. Sá vegur er oft og tíðum nánast ófær þrátt fyrir afar mikla umferð. Í Suðurlandskjördæmi er t.d. Skaftárhreppur sem er u.þ.b. 6--7% af Íslandi. Þar er mikið tengivegakerfi sem við þurfum að skoða eins og reyndar tengivegakerfið í landinu í heild. Ég viðurkenni það hér og nú að ég get vel hugsað mér að selja ríkisfyrirtæki til þess að bæta samgöngur í landinu. Ég tel samgöngumálin svo mikilvægan þátt í byggðapólitíkinni að ég get vel séð af ríkisfyrirtækjum ef ég er fullviss um að peningarnir sem nást inn vegna sölunnar renni til þessara samgöngumála. Hæstv. samgrh. vék m.a. að ferjusiglingum. Á Suðurlandi skipta ferjusiglingar milli Vestmannaeyja og fastalandsins miklu máli, það er önnur aðalsamgönguleið milli lands og Eyja. Við höfum áður í fyrirspurnatíma rætt um útboð ferjusiglinga. Þó ég sé stjórnarsinni er ég ekki sannfærður um það enn þá að það beri að bjóða samgöngurnar út með þessum hætti, þ.e. bjóða út ferjusiglingar milli lands og Eyja. Það er auðvitað stefna ríkisstjórnarinnar og einnig stefna ESB. En ég kem því ekki alveg inn í höfuðið á mér, þ.e. ég sé ekki alveg hvað vinnst með því vegna þess líka að það er í ákvæðum ESB ákvæði um að bjóða í olíu og margt fleira þegar um ferjusiglingar er að ræða. Ég er því ekki enn þá sannfærður varðandi þessi mál. Ég lýsi sérstakri ánægju minni með jarðgangaáætlunina sem hér er lögð fram. Hún er mjög vel unnin og vísar okkur veginn inn í framtíðina. Ýmsir stjórnmálamenn hafa átt sér þessa drauma um framtíðina og það er ánægjulegt að jafn vel unnið plagg og hér er hafi verið lagt fram. Jarðgangaáætlunin er til tíu ára og verður endurskipulögð á fjögurra ára fresti. Gerðar eru tillögur um þrjú meginverkefni hvað þetta varðar og mér líst vel á að bjóða þetta út í einum pakka. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr er alltaf ákveðin samkeppni milli byggðarlaga. Það höfum við heyrt hér í umræðunni í dag og jákvæð samkeppni milli byggðarlaga er í góðu lagi. Ég sé að hér eru tillögur og mismunandi vel útfærðar rannsóknir á göngum á Suðurlandi. Ég á mér þann draum að einhvern tíma í framtíðinni verði gerð göng um Hellisheiði enda sjá menn að þar er gríðarleg umferð. Þó ber að rannsaka þetta svæði mun nánar og það kemur fram í þessari jarðgangaáætlun. Ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum þegar ég sá áætlunina um göng til Vestmannaeyja. Ákveðnum peningum hefur verið varið til þessara rannsókna. Ég bjóst satt að segja sjálfur við því að þetta væri ekki jafnkostnaðarsamt og hér kemur fram. En ein göng sem skipta mjög miklu máli fyrir Suðurland og mundu gagnast Austurlandi vel væru göng í gegnum Reynisfjall. Það er til þess að gera lítið verkefni en getur skipt Austurland og tengingu Austurlands við Suðurland og höfuðborgarsvæðið miklu máli. Ég endurtek þakkir mínar fyrir þessi gögn sem hér hafa verið lögð fram og vonandi tekst okkur í framtíðinni að vinna á þessum nótum og verja enn meiri peningum til samgöngumála en gert er í dag.

Herra forseti. Sú áætlun í vegamálum til fimm ára sem við ræðum hér er þörf og merkileg. Það er gott að vinna málin eins og hér er lagt upp með, að hafa nokkra framtíðarsýn. Í dag var kynnt hér ný skýrsla um jarðgangaáætlun sem er hið merkilegasta rit og ber að þakka hversu vel það er unnið. Uppbygging á vegakerfi landsins er einfaldlega ein af meginstoðum þess að viðhalda og efla byggð í landinu. Við höfum á undanförnum áratugum bætt vegakerfið mikið og ber að þakka það sem vel hefur verið gert. En við eigum hins vegar mikið ógert í þessu landi við að bæta samgöngur, með betri vegum og einkanlega að mínu viti í jarðgöngum þar sem þau eiga við. Það verður auðvitað að gera kröfu um að fjármagn sé notað skynsamlega og í réttri forgangsröð í jafnveigamiklum og kostnaðarsömum málum og jarðgangagerð er. Ég lít hins vegar þannig á að til framtíðar litið, hugsi maður hálfa öld fram í tímann, beri okkur að huga að þessum verkefnum með langtímasjónarmið í huga. Ég tel að menn eigi að meta verkefni þannig að framtíðarlausn varðandi fjallvegi, sérstaklega á snjóþungum svæðum, sé að í flestum tilvikum ættu þar að vera jarðgöng þar sem því verður við komið með skynsamlegum hætti. Ég vil frekar bíða í lengri tíma eftir varanlegri lausn heldur en því að standa að skammtímauppbyggingu yfir fjallvegi sem síðan eru meira og minna lokaðir. Ég kem frá Vestfjörðum þar sem búið er að gera jarðgöng á milli Önundarfjarðar, Súgandafjarðar og Ísafjarðar, undir Breiðadals- og Botnsheiðar. Þar var stigið mikið og merkilegt skref sem mér finnst við öll eigum að geta dregið nokkurn lærdóm af. Gert var ráð fyrir því að umferð um jarðgöngin mundi aukast um 60% frá því sem áður var. Hún hefur hins vegar aukist um 120%. Það sýnir okkur auðvitað að þegar samgöngur batna þá aukast samskipti fólks og fólk fer að nýta þjónustu og atvinnu milli staða þar sem áður var einangrun. Sjálfsagt vita allir að fjallvegir á þessum heiðum Vestfjarða, Breiðadals- og Botnsheiðar, voru lokaðir um 60 daga á ári yfir Breiðadalsheiði og um 50 daga á ári yfir Botnsheiði til Súgandafjarðar, þó var reynt að halda leiðunum opnum með tilheyrandi snjómokstri og kostnaði. Þannig hagar auðvitað til víða á landinu. Víða mætti ná svipuðum árangri og náð var á Vestfjörðum með jarðgangagerðinni. Ég fagna því að búið sé að setja málin hér í ákveðna forgangsröð sem hæstv. samgrh. lýsti úr þessum ræðustól í morgun og tek undir að eftir henni verði unnið. Ég vil benda á að þegar að Vestfjörðum kemur á nýjan leik þá verði vinnubrögðin álíka og samgrh. lýsti hér í morgun, að bjóða í einu út fleiri áfanga en einn. Það eru nokkrir fjallvegir á Vestfjörðum sem eru til mikilla trafala í samgöngum. Þar má t.d. sérstaklega benda á Klettsháls á Barðaströnd sem lokar vestursvæðinu inn á þjóðvegakerfi landsins. Það má benda á Eyrarfjall í Ísafjarðardjúpi og vafalaust fleiri staði en auðvitað munum við ekki velja þá leið að gera jarðgöng undir hvert einasta fjall. Sums staðar hefur þegar verið lagt í vegagerð sem er varanleg að því leyti að búið er að leggja vegi með ströndinni þó að það sé mun meiri vegalengd en ef jarðgöng yrðu gerð. Ég vil að lokum lýsa þeirri skoðun minni að ég tel til fyrirmyndar hvernig staðið er að skýrslu um jarðgangagerð sem hér var lögð fram í morgun. Ég fagna því að inn í þá skýrslu eru komnar hugmyndir um hvar við gætum gert merka áfanga og notadrjúga í samgöngumálum með frekari jarðgangagerð. Fyrir mína parta tel ég að betra sé að bíða einhver ár og fá varanlega lausn en að halda áfram að berjast yfir snjóþung fjöllin.

Herra forseti. Samgöngumál eru mikilvægur málaflokkur og afar sýnilegur. Samgönguáætlun sem hér er lögð fram og er líka vegáætlun er merkilegt, gott plagg og ágætlega unnið. Fyrir það ber að þakka og tek ég undir þakkir annarra hv. þm. sem hér hafa talað. Margt er vissulega óunnið í vegamálum, það er rétt, og ráðast þarf í brýnar samgöngubætur. Þó megum við ekki gleyma hinum stórfelldu breytingum sem átt hafa sér stað og samgöngubótum sem gerðar hafa verið á tiltölulega skömmum tíma. Ef við lítum t.d. aftur 20 ár þá hefur ekkert smáræði áunnist á þessum tíma. Best sést það ef við lítum á tölur um bundið slitlag, ekki síst ef við ökum um landið og rifjum upp hvernig var að aka um fyrir 20 árum. Árið 1980 voru u.þ.b. 200--300 km af bundnu slitlagi utan þéttbýlisstaðanna en í dag eru þeir hvorki meira né minna en 3.600. Þetta er gífurlega mikil breyting og hefur auðvitað skipt miklu máli. Við erum lítil þjóð í tiltölulega stóru landi og vegna legu landsins er vegagerð okkar dýrari en víða annars staðar. Þess vegna er líka ástæða til að þakka þá áfanga sem við höfum náð og gleðjast yfir því sem vel hefur verið gert. Þar vil ég nefna að Vegagerðin hefur staðið sig prýðisvel í sínu mikilvæga hlutverki. Stofnbrautir í landinu þurfa mikið viðhald, umferð hefur stóraukist og því miður hafa stofnbrautirnar dregið til sín fé frá viðhaldi tengivega og að nokkru leyti hafa þeir setið á hakanum. Vissulega þarf meira fé til til að gera útvegina eða tengivegina í landinu viðunandi. Allt byggist það á fjármagni. Við höfum þekkingu og tækni til að vinna hraðar að vegabótum en þó hefur verið gert. Því er eðlilegt að ríkið losi hluta af því fé sem það á bundið í eignum til þess að byggja upp samgöngukerfið enn þá hraðar. Ég er því eindregið fylgjandi. Ríkinu ber að sinna ákveðnum málaflokkum en það sem aðrir aðilar geta gert jafn vel eða betur er eðlilegt að ríkið afhendi þeim. Ég nefndi að vegáætlun er vönduð og vel unnin. Nú er kveðið upp úr með að farið skuli í jarðgangagerð og unnið samkvæmt þeirri samþykkt Alþingis frá síðasta þingi. Þetta mikla hagsmunamál margra byggða er nú tekið upp og af stórhug. Áætlunin segir að jarðgöng verði komin milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar annars vegar og Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar hins vegar á næstu sex til átta árum  Jarðgöng, herra forseti, eru raunhæfur og sums staðar eini kosturinn til samgöngubóta. Þau eru líka oft hagkvæmari en áætlanir benda til, áætlanir sem gerðar eru um hagkvæmnina fyrir fram. Eins og fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns, Guðjóns A. Kristjánssonar þá var spáð 60% aukningu umferðar um Vestfjarðagöng frá því sem verið hafði um vegina þar á milli en aukningin varð 120%. Um daginn kom fram í fréttum að samkvæmt upplýsingum Spalar hf. hafi umferðin um Hvalfjarðargöng verið helmingi meiri en ráðgert var. Þar með eru þau helmingi hagkvæmari, helmingi fljótlegra að borga þau upp en áætlanir höfðu gert ráð fyrir. Áætlanir þarf að sjálfsögðu að gera af varkárni. Ég efa ekki að hið sama muni gilda um öll þau þrenn jarðgöng sem sett eru í forgangshóp núna fyrir vestan, norðan og austan. Ég býst við að þau verði hagkvæmari en áætlanir gera ráð fyrir og meiri umferð um þau. Ég efa heldur ekki að hér verða stigin heillaspor fyrir þær byggðir sem í hlut eiga. Ég tel að við eigum að gleðjast yfir góðum áformum og hefjast handa.

Herra forseti. Hér er hreyft mjög merku máli, jarðgangaáætlun, sem í fyrsta skipti er lögð fyrir Alþingi. Ég sé ástæðu til þess að taka það fram vegna ummæla sem féllu fyrr í dag að það lá alveg ljóst fyrir á síðasta áratug að ekki yrði um það að ræða að ráðist yrði í önnur jarðgöng en Vestfjarðagöng og síðan Hvalfjarðargöng, áherslan yrði lögð á að reyna að ljúka vegagerð til þýðingarmestu þéttbýlisstaða. Ég get því ekki fallist á það sem kom hér fram fyrr í dag að hlutur Austfirðinga í jarðgöngum á þessum áratug hafi verið sérstaklega rýr. Um þetta var fullt samkomulag í þeirri ríkisstjórn sem ég sat sem samgrh. og ég átta mig satt að segja ekki á ummælum af þessu tagi. Ég hlýt líka að taka það alveg skýrt fram að draumar manna um jarðgöng hér á landi eiga sér langa sögu. Fyrstu verulegu jarðgöngin sem ráðist var í voru göngin milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur og rétt á meðan við vorum að reyna að koma því máli í gegn var auðvitað ekki haft í hávegum að áfram þyrfti að halda til Siglufjarðar. Ég held því að ef við horfum með nokkurri sanngirni á þessi mál þá séu víða um land þýðingarmikil jarðgöng af mjög ólíkum toga og af ólíkum ástæðum í hugum fólksins. Ef við horfum einungis á höfuðborgarsvæðið þá gerum við okkur auðvitað vonir um að hægt sé að fjármagna slíka framkvæmd með vegtollum eða vegsköttum. Ég vil sérstaklega geta þess að mjög er horft til þess að ráðast í jarðgöng undir Kleppsvog og þar um Sundin. Ég hlýt líka að vekja sérstaka athygli á því þegar menn tala um þessa jarðgangaáætlun sem mér finnst mjög myndarleg hjá hæstv. samgrh. --- ég heyrði um hana í fréttum frá Dalvík í morgun. Þetta er mjög myndarleg áætlun og ég er þakklátur ríkisstjórninni fyrir að hafa gefið honum leyfi til að leggja hana hér fram --- þá erum við að ræða um þá þrjá þætti sem þýðingarmestir hafa verið og þótt. Það er auðvitað verið að styrkja kaupstaðinn Fjarðabyggð fyrir austan með þessum göngum milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar og það er verið að opna Siglufjörð fyrir Eyjafirði. Allir sem eru kunnugir við Eyjafjörð vita að fyrirtækið Þormóður rammi starfar á þessum tveim stöðum. Þeir sem þar eru kunnugir vita að þjónustufyrirtæki í Ólafsfirði geta ekki sinnt togurunum ef þeir liggja við bryggju í Siglufirði og þjónustufyrirtæki í Siglufirði ekki togurum sem liggja við bryggju í Ólafsfirði. Sjómennirnir geta ekki farið greiðlega á milli staða ef einhver forfallast nema fara 250 km vegalengd eða enn þá lengra, 250--300 km vegalengd. Kunnugir vita einnig að skilyrði fyrir flugi eru mjög erfið í Siglufirði ef menn skyldu vilja reyna að freista þess að fljúga frá Akureyri til Siglufjarðar. Við erum því að tala um alveg sérstakar ástæður þarna. Við erum að tala um að leggja grunninn að fimm þúsund manna kaupstað við Eyjafjörð eins og verið er að gera á Austurlandi á miðfjörðunum með jarðgöngum til Fáskrúðsfjarðar. Ég er raunar þeirrar skoðunar líka þegar verið er að tala um framhaldið að þá hljótum við annars vegar að velta því fyrir okkur hvernig við getum dregið úr hinni miklu slysahættu sem er við Ísafjarðardjúp hvort sem við horfum til Óshlíðarinnar eða Súðavíkurhlíðar. Þar eru ástæður þannig að sérfræðingar telja að ekki verði viðunandi lausn fundin nema með því að fara inn í fjallið á mestu hættustöðunum. Á hinn bóginn háttar svo til á Ólafsfirði, í Ólafsfjarðarmúla, þó svo að snjóflóð séu þar mjög tíð, t.d. við Sauðanes, að það er talið að möguleikar kunni að vera á því að koma við snjóflóðavörnum. Og það er ánægjulegt til þess að vita að Vegagerðin hefur nú samið við sérfræðinga, íslenskan og norskan, um að gera tillögur um úrbætur, þ.e. um það hvort hægt sé að koma við snjóflóðavörnum á þessum mikla og hættulega vegi. Vonandi fást þá fullnægjandi úrbætur þannig að ekki þurfi að fara inn í fjallið, leggja stokk eða grípa til annarra mjög kostnaðarsamra aðgerða. Ég vil líka minna á að í mínu kjördæmi hefur verið mikill þrýstingur, sérstaklega frá hæstv. iðn.- og viðskrh., að nauðsynlegt sé að gera göng í gegnum Vaðlaheiði og hafa raunar sumir fyrir norðan talað um það í sömu andrá og talað hefur verið um göng til Siglufjarðar. Að síðustu hlýt ég að tala um göng á Austurlandi. Meðan ég var samgrh. kom bæjarstjórn hins nýja kaupstaðar á miðfjörðunum, í Fjarðabyggð, til mín og óskaði sérstaklega eftir því að það yrði látið ganga fyrir að gera ný jarðgöng á milli Eskifjarðar og Neskaupstaðar vegna þeirrar miklu þarfar sem þar er á því að hægt sé að komast örugglega á milli vegna samvinnu fyrirtækja á stöðunum og vegna hinna miklu þungaflutninga sem þar eru, líka vegna þess að leiðin liggur í gegnum Eskifjörð. Ég átti leið austur nú á dögunum og þar var enn á ný minnst á það við mig hversu nauðsynlegt það væri að ráðast í þessa jarðgangagerð sem allra fyrst og þá eru menn að horfa á þennan fimm þúsund manna kaupstað á Austurlandi, að íbúar geti komist tafarlaust milli staða, á sinn vinnustað, hvar sem þeir búa. Ég get því ekki fallist á að á þessari stundu sé hægt að útiloka það að þessi göng verði næstu göng á eftir Fáskrúðsfirði. Ég get ekki fallist á það en hlýt að leggja áherslu á að haldið verði viðstöðulaust áfram með vegagerð niður í Vopnafjörð og tengja hann þannig við hringveginn.

Herra forseti. Mér finnst tilhlýða að koma í ræðustól á eftir fyrrv. hæstv. samgrh. sem hér talaði. Ég vil jafnframt nota tækifærið og segja líka að vinna hans við undirbúning að því sem hann gerði hér mest að umtalsefni hefur verið mjög mikil og fyrir það vil ég þakka sérstaklega. Það er hárrétt sem hér kom fram um sameiningu og samvinnu fyrirtækja að Þormóður rammi -- Sæberg er nú rekinn í þessum tveimur kaupstöðum, Siglufirði og Ólafsfirði og milli þeirra í dag eru nú tæpir 250 km. Það þýðir að þegar sjómenn koma í land þá þurfa þeir að fara um þennan veg eða vera skutlað á björgunarbát á milli. Með þeim nútímalegu samgöngubótum sem jarðgöng þarna á milli yrðu fer þessi vegalengd niður í 15 km og við getum rétt ímyndað okkur hvað muni gerast í framhaldi af því. Jafnframt vil ég bæta við það sem hæstv. fyrrv. samgrh. sagði hér, að við erum e.t.v. að skapa skilyrði til þess að búa til fimm þúsund manna kaupstað með sameiningu Siglufjarðar, Ólafsfjarðar og Dalvíkurbyggðar. En ég vil alveg hiklaust bæta við og horfa aðeins fram í tímann og segja að við erum kannski líka að skapa skilyrði til þess að búa til rúmlega 20 þúsund manna sveitarfélag með því þegar Eyjafjörður verður allur orðinn eitt sveitarfélag og yrði þá annar stærsti kaupstaður landsins, langstærsta mótvægi við höfuðborgarsvæðið með Akureyri sem höfuðstað þessa svæðis. Ef við berum svo gæfu til að gera Norðurland að einu kjördæmi með fjórum sveitarfélögum í framtíðinni þá verður nú aldeilis gaman að lifa á Norðurlandi.

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir lýsa ánægju með þá metnaðarfullu vegáætlun sem hæstv. samgrh. leggur hér fram og eins lýsa ánægju með faglega unnið verk starfsmanna Vegagerðarinnar. Hér er til umræðu eitt af stærstu málum þingsins. Það er eitt af stærstu málum annars vegar vegna þess að hér er um mikla fjármuni að tefla en einnig vegna þess að samgöngur eru grundvöllur byggðar í landinu. Þær eru grundvöllur þess að fólk geti notið og nýtt landið. Þar af leiðandi eru úrlausnarefni í þessum málaflokki afskaplega mörg og sum erfið og viðkvæm en rétt er að hafa í huga að ytri aðstæður geta leitt til breytinga og eins og þróun hefur verið á síðustu árum þá hafa breytingar verið afskaplega örar og hraðar með þeim afleiðingum að það hefur í rauninni komið niður á þessum merkilega málaflokki samgöngum. Ég vil nefna þrjú atriði sem hljóta að hafa og hafa haft verulega mikil áhrif á þennan málaflokk. Það er í fyrsta lagi sú byggðaþróun sem átt hefur sér stað á síðustu árum þar sem straumur fólks utan af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins hefur verið gífurlega mikill og skapað ótrúlega mikla vaxtarverki á höfuðborgarsvæðinu með þeim afleiðingum að samgöngukerfið, gatnakerfi höfuðborgarsvæðisins er löngu krosssprungið vegna þess að hröðunin hefur verið miklu örari en nokkurn óraði fyrir. Eins má segja að það hafi komið vaxtarverkir með öfugum formerkjum úti á landsbyggðinni þar sem íbúafjöldinn hefur dregist saman og þar af leiðandi hefur það verið notað sem röksemd gegn vegalagningu. Annað sem snertir hugmyndafræðina þarna á bak við er síðan ný sjónarmið hvað varðar byggðaþróunina eða byggðastefnu, þ.e. ákvörðun um fasta og öfluga byggðakjarna úti á landsbyggðinni sem þó eiga sín upprekstrarlönd og mikilvægi þess að tengja slíka byggðakjarna saman, en ekki síður að efla samgöngur í upprekstrarlöndum eða baklandi slíkra byggðakjarna. Þetta eru sjónarmið sem hafa verið að ryðja sér til rúms í hinni pólitísku umræðu á síðustu árum og samgöngustefnan hlýtur að taka mið af þessu. Ég tel að í þeirri ágætu og sögulegu jarðgangaáætlun sem hér er til umræðu og er kynnt liggi m.a. þetta sjónarmið til grundvallar, þ.e. að stækka byggðakjarna með nútímalegum samgöngubótum. Herra forseti. Í þriðja lagi hlýt ég svo að nefna hinn gífurlega vöxt í bílaeign landsmanna sem í lok árs 1999 var um 158 þúsund bílar og hafði þá bílum fjölgað um 23 þúsund á fjórum árum. Það er gífurlegur vöxtur hjá ekki stærri þjóð og virðumst við vera að slá enn eitt heimsmetið miðað við höfðatölu, þ.e. í bíleign á hvern íbúa. Allt veldur þetta miklum vanda og má segja að samgönguæðar landsins hafi í rauninni ekki náð að aðlagast þessum vaxtarverkjum og fylgja þróuninni eftir. Ég tel að með þeirri áætlun sem hér er til umræðu sé verið að reyna að bregðast faglega við þessum vanda. Ég vil jafnframt fagna nýjum áherslum sem taka mið af breytingum í atvinnuháttum, ekki síst með hliðsjón af ferðaþjónustu, eins og áætlunum um kerfisbundna lagningu reiðvega. Herra forseti. Hér er mikill vandi og mörg brýn úrlausnarefni. Það kunna svo sem að vera skiptar skoðanir um það hvernig skuli forgangsraða og finna lausnir. Þá er auðvitað mjög mikilvægt að ná um það þokkalegri sátt og tek ég undir þá fagnaðarbylgju sem hér var lýst með viðbrögðum fyrstu ræðumanna í þessari umræðu. Þó má skynja að undir þeirri fagnaðarbylgju fari menn að skoða samgönguæðarnar nokkuð hver út frá sínu kjördæmi og er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það. Herra forseti. Ég vil beina nokkrum spurningum til hæstv. samgrh. til að varpa frekara ljósi á þessa annars ágætu umræðu. Við erum hér að ræða um vegáætlun. Til kasta þingsins kemur svo flugáætlun og hafnaáætlun. Allar þessar áætlanir snerta í rauninni samgöngubætur, samgöngur um landið, en segja má að hver þessara áætlana lifi sjálfstæðu lífi og því vil ég í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðherra í tilefni þess að 9. mars 1998 var samþykkt hér þál. á hv. Alþingi, borin upp af Magnúsi Stefánssyni og fleiri þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum, þar sem Alþingi ályktar að fela samgrh. að skipa nefnd til að kanna hvort samræma megi gerð áætlana um uppbyggingu samgöngumannvirkja í eina samræmda samgönguáætlun. Ég tel þetta vera afskaplega skynsamlega ályktun og vek athygli á því að hún var samþykkt á hv. Alþingi og spyr því hæstv. ráðherra hvort hann hafi í hyggju að bregðast við þeirri ályktun. Í annan stað, herra forseti, beini ég eftirfarandi spurningu til hæstv. samgrh.: Nú snýst vegáætlun eins og nafnið gefur til kynna um samgöngur og vegi landsins. Hún snertir líka ákveðna hugmyndafræði sem einkennir okkur Íslendinga og kemur fram í tölum um bílaeign en segja má að þar stangist að sumu leyti á einkabílisminn annars vegar og svo almenningssamgöngur hins vegar. Því hefur verið haldið fram að Íslendingar standi nokkuð höllum fæti hvað varðar almenningssamgöngur, einkum í þéttbýlinu, og ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hann hafi í hyggju að beita sér fyrir einhverjum aðgerðum á því sviði með þeim rökum að það kunni að leiða til sparnaðar, í því kunni að felast öryggisatriði, minni þörf fyrir uppbyggingu samgöngumannvirkja og síðast en ekki síst mun minni mengun. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hafi í hyggju að beita sér fyrir slíku sem samgöngustefnu. Í þriðja lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann hafi í hyggju að líta til þess að vandi höfuðborgarsvæðisins, sveitarfélaganna hér, hefur m.a. verið sá að hvert sveitarfélag horfir eiginlega á sína þúfu við úrlausn sinna vega og samgönguleiða. Í nokkrum tilvikum hafa sveitarfélög ekki náð að koma sér saman þannig að heildarsýn yfir allt höfuðborgarsvæðið hefur skort. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því? Þá spyr ég í fjórða lagi hvort hæstv. ráðherra mundi fallast á það ef einkaaðilar bjóðast til þess að tvöfalda Reykjanesbrautina á næstu þremur til fjórum árum og lána ríkissjóði það fjármagn sem til þess þarf þannig að flýta megi þeirri miklu samgöngubót sem tvöföldun Reykjanesbrautar er. Að lokum spyr ég svo hæstv. ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir breytingum í áherslum hvað varðar Suðurstrandarveginn svonefnda í ljósi þess að Suðurland og Suðurnes eru nú að verða að einu kjördæmi og Suðurstrandarvegurinn hlýtur því að vera ein af forsendum fyrir samruna þeirra landsvæða.

Herra forseti. Hér eru mikilvæg mál á dagskrá og má glöggt heyra af ræðum þingmanna að hér eru hugðarefni þeirra á ferð, svo margir hafa tekið þátt í umræðunum. En það er auðvitað ekkert nýtt á Alþingi að menn vilji ræða um vegamálin. Hér liggur fyrir jarðgangaáætlun sem er mjög merkilegt plagg og ánægjulegt að sjá hversu fagmannlega er að verki staðið í þeirri vinnu sem lögð hefur verið í skýrslugerðina. Sú sem hér talar er alin upp við að nota jarðgöng gegnum Stráka við Siglufjörð og þau jarðgöng gjörbreyttu á sínum tíma samgöngum við Siglufjörð. Ég verð að segja að mér rennur blóðið til skyldunnar og er það alveg sérstakt ánægju- og gleðiefni að nú skuli vera áformað að meðal fyrstu verkefna í jarðgangaáætlun verði göng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. Með því fæst mjög mikilvæg tenging Siglfirðinga við Eyjafjarðarsvæðið og það er auðvitað fyrirsjáanlegt að það getur orðið mjög öflugt atvinnusvæði í framtíðinni. Ég vík nú að þeirri vegáætlun sem hér er til umræðu. Það eru einkum tvær framkvæmdir sem ég legg mikla áherslu á við þá endurskoðun sem nú stendur yfir, annars vegar tvöföldun Reykjanesbrautar sem er á langtímaáætlun, en það er ljóst að brýnt er að flýta breikkun brautarinnar og leita þá allra leiða til að það geti orðið á sem skemmstum tíma innan þeirrar áætlunar sem við búum við í dag. Hins vegar nefni ég tvöföldun Vesturlandsvegar milli Reykjavíkur og Mosfellsbæjar sem ljóst er að þolir enga bið. Það verk er enn ekki komið inn á vegáætlun. Til þess að nefna tölur til stuðnings máli mínu nefni ég að umferðin um þann veg var árið 1999 milli 15 og 16 þúsund bílar á dag og yfir sumarmánuðina á síðasta ári var meðaltalsumferðin milli 17 og 18 þúsund bílar á dag. Það er því alveg ljóst að þessi vegur er sprunginn. Töluvert mikið er um slys á þessum vegi og framúrakstur er tíður. Það breytti auðvitað öllu þegar Hvalfjarðargöngin voru tekin í notkun og umferðin jókst miklu hraðar en nokkur hafði búist við og margfalt hraðar en áætlanir höfðu gert ráð fyrir. Hér horfumst við því í augu við verkefni sem er mjög brýnt úrlausnar. Þar að auki eru nú mjög stór áform um uppbyggingu í Mosfellsbæ. Ef þau áform ganga eftir verður þar um að ræða hverfi með nokkur þúsund manns. Þessi framkvæmd sem um er að ræða kostar á bilinu --- ég er ekki með nákvæmar tölur --- milli 600 og 1.000 millj. kr. Ég vil gjarnan heyra viðbrögð samgrh. við þessu verkefni alveg sérstaklega en ég ítreka það að hér er um verkefni að ræða sem þolir enga bið.

Virðulegur forseti. Nú á dögunum var kynnt í fjölmiðlum skýrsla Rauða krossins Hvar þrengir að? Þetta er ekki skýrsla um góðærið sem hefur skilað sér til margra heldur um þá sem góðærið nær ekki til. Það nær greinilega ekki til öryrkja, hluta af ellilífeyrisþegum, ungra ómenntaðra einstæðra mæðra og ungmenna sem búa við fjárhagslega og félagslega erfiðleika, bæði á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu og síðast en ekki síst nær það ekki til tekjulítilla barnafjölskyldna. Þegar málefni öryrkja eru skoðuð, hefur það sýnt sig að bætt atvinnuástand hefur ekki auðveldað öryrkjum að fá vinnu. Hér þarf að gera stórátak með atvinnulífinu með samningum við atvinnurekendur og fyrirtæki og ég minni á verkefnið Atvinna með stuðningi. Nám reynist þessum hópi of dýrt þrátt fyrir möguleika á niðurfellingu á helmingi innritunargjalda við Háskóla Íslands, fella þyrfti gjaldið alfarið niður við þennan hóp og tekjulitla einstaklinga til að auka möguleika þeirra til að stunda nám. Við vitum líka að stór hópur öryrkja getur ekki unnið og þarf því að lifa af þeim bótum sem duga á engan hátt til framfærslu. Það hefur verið staðfest í hverri skýrslunni á fætur annarri, hvað þá ef fólk er í hjónabandi eða sambúð með börn á framfæri. Hvernig skyldi börnum þessa fólks vegna? Hafa þau sömu möguleika og önnur börn til að leggja stund á íþróttir og annað sem ungu fólki stendur til boða í dag? Svari hver fyrir sig. Við vitum öll að til þess að bæta þarna úr væri einföld aðgerð að afnema tekjutengingu við tekjur maka. Slíkt mundi hjálpa stórum hóp. Jafnframt er nauðsynlegt að tryggja þessum hópi sömu kjarabætur og almennt gerist á vinnumarkaði. Í skýrslunni kemur fram að 4% aldraðra, sem eru ekki stór hópur, býr við sérstaklega bág kjör. Það er sá hópur sem er einungis með ellilífeyri, hefur engan eða lítinn lífeyrissjóð og þetta er sá hópur aldraðra sem á ekki eignir. Stéttaskipting virðist því vera staðreynd meðal aldraðra og er brýnt að skoða sérstaklega málefni þessa hóps. Svo virðist sem þessi hópur hafi gleymst í kjarabaráttunni, baráttu aldraðra, því að þetta er hópur sem lætur ekki í sér heyra. Þessi sami hópur aldraðra var mjög sýnilegur í skýrslu Stefáns Ólafssonar, Íslensku leiðinni. Í leiðara Morgunblaðsins frá 15. febrúar sl. segir m.a. um skýrslu Rauða krossins, með leyfi forseta: ,,Í raun er það talsverður áfellisdómur, að niðurstöður slíkrar könnunar skuli sýna það, að þeir aðilar, sem erfiðast eiga uppdráttar í þjóðfélaginu, séu einmitt þeir, sem ríkisvaldið hefur tekið upp á sína arma.`` Staða ungra ómenntaðra einstæðra mæðra er afar bágborin. Ein fyrirvinna, illa launuð störf, atvinnuleysi ekki óalgengt, eignalausar, litlir sem engir möguleikar á aukatekjum vegna barna. Menntunarleysi hamlar því að þessar stúlkur geti átt möguleika á því að fá betur launaða vinnu til að rjúfa vítahring fátæktar og félagslegra erfiðleika. Ungar einstæðar mæður eru 30% styrkþegar hjá Félagsþjónustunni í Reykjavík en þar er sá möguleiki til staðar að stunda nám fyrir þær og þau ungmenni á aldrinum 18--25 ára og hafa ekki lokið grunnskólaprófi. Ætti slíkt að vera fyrirmynd fyrir önnur sveitarfélög. Í rannsókn Stefáns Ólafssonar kemur í ljós að 31% einstæðra mæðra er með ráðstöfunartekjur undir fátæktarmörkum. Mikilvægt er að bæta úr stöðu þessa hóps og mikilvægt að ríki og sveitarfélög geri stórátak til að svo megi verða. Húsnæðismál eru jafnframt stór vandi fyrir þennan tekjulitla og eignalausa hóp. Þetta staðfestist í viðtali við formann Félags einstæðra foreldra sem lýsti neyðarástandi í þessum málum. Jafnframt upplýsti félagsmálastjórinn í Reykjavík að þetta væri sá hópur sem væri næststærstur á eftir öryrkjum þegar um biðlista eftir húsnæði er að ræða. Því er ekki úr vegi að spyrja hvort ríkisstjórnin ætli að gera eitthvað til að fjölga leiguíbúðum. Í skýrslunni koma jafnframt fram miklar áhyggjur af barnafjölskyldum með lágar tekjur. Það hefur reynst erfitt fyrir láglaunafjölskyldur í dreifbýlinu mennta börn sín. Þær hafa ekki efni á að senda börn sín í heimavist. Þessar fjölskyldur hafa lent í jaðarsköttum og barnabætur hafa minnkað mikið og staða fjölskyldunnar því versnað fyrir vikið. Ísland er eitt Norðurlandanna með tekjutengdar barnabætur. Það hefur mikið forvarnagildi til framtíðar að tryggja framtíð barnafjölskyldna. Þeirra er framtíðin. Ekki er óeðlilegt að spyrja í þessu samhengi hvenær tillagna er að vænta um afnám tekjutenginga barnabóta og hvort samstaða sé um það í ríkisstjórn að koma á barnakortum. Herra forseti. Í því góðæri sem nú ríkir er mikilvægt að huga að þeim sem eftir sitja og rétta hag þeirra sem minnst mega sín. Í leiðara Morgunblaðsins frá 15. febrúar segir, með leyfi forseta: ,,Nú á dögum er ekki hægt fyrir jafnríka þjóð og okkur Íslendinga að una slíku þjóðfélagsástandi. Það eru hagsmunir allra, að slíku ástandi verði eytt sem allra allra fyrst.`` Að þessu sögðu, herra forseti, legg ég fram spurningar mínar til hæstv. forsrh.: 1. Ætlar ríkisstjórnin að beita sér séstaklega fyrir því að sveitarfélögum sé gert kleift að gera átak í málum ungra ómenntaðra einstæðar mæðra og ungs fólks á landsbyggðinni? 2. Mun félmrh. og menntmrh. láta skoða þessi mál sérstaklega? 3. Ætlar ríkisstjórnin að beita sér fyrir sértækum aðgerðum til að rétta hag elli- og örorkulífeyrisþega, geðfatlaðra og tekjulítilla einstaklinga? 4. Munu heilbrrh. og fjmrh. skoða þessi mál sérstaklega? 5. Ætlar ríkisstjórnin að grípa til einhverra þeirra aðgerða sem duga til þess að rétta hag barnafjölskyldna sem lifa á fátæktarmörkum?

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að vekja athygli á þeirri viðleitni Rauða krossins að gera könnun um viðhorf fólks við hvaða hópar búa við þröngan kost í landinu. Sumir fjölmiðlar virtust reyndar telja að þarna færi fram einhvers konar vísindaleg rannsókn eða könnun í þessum efnum en það er úr lausu lofti gripið. Hér er um eins konar skoðanakönnun að ræða og út af fyrir sig bætir hún ekki neinu nýju við, það kemur ekki neitt nýtt fram sem ekki hefur komið fram áður hvað þetta varðar. En vegna þess að hv. þm., málshefjandi, spurði sérstaklega um kjör bótaþega er rétt að rifja upp hver þróunin hefur orðið í ýmsum bótum hér, í velferðarmálum og almannatryggingum á undanförnum áratug eða svo hér á landi. Fyrir það fyrsta hækkaði kaupmáttur grunnlífeyris almannatrygginga um 20% á síðasta kjörtímabili en síðast þegar flokkar Samfylkingarinnar voru í stjórn lækkaði sami kaupmáttur um 16% eins og menn vita. Hækkaði um 20% á síðasta kjörtímabili en lækkaði um 16% síðast þegar Samfylkingarflokkarnir voru saman í stjórn. Kaupmáttur tekjutryggingar hækkaði um 21% en lækkaði um 6% síðast þegar Samfylkingarflokkarnir voru saman í stjórn. Kaupmáttur heimilisuppbótar hækkaði um 60% á síðasta tímabili en þar kemur að vísu inn í málið að sími og útvarp voru tekinn inn í þennan bótaflokk en hækkun var engu að síður geysihá. Hins vegar lækkaði þessi bótaflokkur um þessi 11% síðast þegar Samfylkingarflokkarnir voru saman í ríkisstjórn. Kaupmáttur sérstakrar heimilisuppbótar hækkaði um 13% á síðasta kjörtímabili en lækkaði um 9% þegar Samfylkingarflokkarnir voru saman síðast í ríkisstjórn. Allir þessir fjórir bótaflokkar samanlagðir, sem myndað hafa svokallaðar lágmarksbætur, hækkuðu um 22%, kaupmátturinn ekki tölurnar, kaupmátturinn 22,5% á síðasta kjörtímabili eða sama og launavísitalan. Á hinn bóginn lækkuðu þessar tekjur allar eins og kunnugt er þegar Samfylkingarflokkarnir voru síðast í stjórn. Þá hefur það einnig gerst að vanskil í bankakerfinu og húsnæðiskerfinu hafa einnig minnkað mjög mikið á undanförnum árum sem gefur góða vísbendingu um það að staða hinna tekjulægstu hefur batnað mjög á þessu tímabili. Kaupmáttur almennra lífeyrissjóða lækkaði um 15% á því tímabili sem Samfylkingarflokkarnir voru í stjórn en hefur hins vegar haldið í við verðlagsþróun á síðasta kjörtímabili. Kaupmáttur atvinnuleysisbóta lækkaði um 15% á kjörtímabili Samfylkingarflokkanna en hefur aftur hækkað um 11,4% á síðasta kjörtímabili og sem betur fer, sem meginmáli skiptir, er atvinnuleysi nánast úr sögunni. Þetta eru þættir sem menn verða að horfa á og sjá þegar þeir spyrja um stefnu ríkisstjórnarinnar vegna þess að stefnan er ekki bara það sem kemur út úr munni manna á hverjum tíma, heldur eru það verkin sem tala því að verkin eru vísbendingin og leiðsögnin um það hvert menn halda, ekki þegar menn berja sér á brjóst og þykjast vera bestu vinir smælingjanna. Þá spyrja menn hvernig þeir höguðu sér þegar þeir höfðu tækifæri til og tölurnar tala sínu máli. Það er afar þýðingarmikið að þetta liggi ljóst fyrir. Hagur þeirra sem minnst hafa er því augljóslega að batna hratt þessi missirin. En í ríkisstjórn þeirra flokka sem ég áðan nefndi sem standa að Samfylkingunni hrundi kaupmáttur helstu bóta og lífeyrisgreiðslna. Hins vegar er rétt sem fram kom hjá málshefjanda að hagur ýmissa annarra í þjóðfélaginu hefur vænkast mun hraðar en þeirra sem minnst hafa. Sumir hafa tekið áhættu sem miklu hefur skilað í aðra hönd. Það er jafnan einkenni uppsveiflu í frjálsu hagkerfi að sumir bera meira úr býtum en aðrir. Þegar og ef bakslag kemur er nýefnafólk hins vegar líklegast til að missa hvað mest. Það er grundvallaratriði sem menn eiga að hafa í huga að þótt sumir bæti um þessar mundir mun meiru við sig en almennt gerist þýðir það ekki eins og oft er gefið í skyn að það veiki aðra. Kaupmáttaraukning hinna lægri tekna verður ekkert lakari fyrir vikið eins og sumir virðast halda. Þvert á móti má segja að framtíðartækifærum hinna lægst launuðu fjölgi við það að verðmæti séu sköpuð á öðrum sviðum í þjóðfélaginu. Til að mynda hafa tekjur sveitarfélaganna sem hér var minnst á sérstaklega snarhækkað við þessi auknu efnahagslegu umsvif í þjóðfélaginu. Mörg sveitarfélög hafa hins vegar færst mikið í fang á öðrum sviðum en í velferðarmálum, svo sem framkvæmdum eða íþróttamannvirkjum. Ríkisvaldið vill ekki og getur ekki knúið sveitarfélögin til að verja fé með öðrum hætti en þeim sem samrýmist lögum og innan þeirra verður hvert sveitarfélag fyrir sig að forgangsraða eigin aðgerðum. En við skulum átta okkur á því að það verður ætíð til í landinu, eins og í öllum öðrum löndum, fólk sem er í fjárhagsörðugleikum. Það fylgir mannlegu samfélagi að einhver búi þröngt eða aðrir eyði umfram efni. Það hefur ætíð verið svo. Hlutverk hins opinbera er að reyna að hlaupa undir bagga þar sem þörfin er brýnust. Þannig hefur hið íslenska velferðarkerfi með því að hjálpa þeim sem hafa bágust kjörin en ekki reyna að hjálpa öllum eins og sumir vilja nota kerfið til. Þessi aðstoð er vandmeðfarin og það þarf að gæta þess mjög vel að aðstoð af þessu tagi leiði ekki til þess að fólk festist í styrkjakerfinu lengur en þörf er. Niðurstaðan hjá okkur er í öllu falli sú að vandfundið er stéttlausara þjóðfélag en Ísland þó að við viljum aldrei, ekkert okkar hversu góð sem við erum geta algerlega útrýmt erfiðleikum vegna fjárhagsaðstoðar á hverjum einasta bæ. Það geta menn aldrei.

Virðulegi forseti. Sorglegt er til þess að vita að könnun eins og sú sem hér liggur fyrir, gerð af Rauða krossinum og hv. þingkona Guðrún Ögmundsdóttir hefur svo skilmerkilega vakið máls á hér, þökk sé henni, skuli sýna fram á og raunar sanna hvað velferðarþjóðfélagið er orðið veikburða. Hér eru margir sem njóta ekki þeirrar velferðar sem stjórnvöld halda fram að sé hér á landi. Það eru margir sem ekki eiga hlutdeild í margumræddu góðæri, margir sem eiga þess ekki kost að öðlast skjótfenginn gróða í kauphallarleiknum sem stendur sem hæst þessar vikur og mánuði. Niðurstaðan þarf ekki að koma neinum á óvart. Ekki eru nema örfáar vikur frá því að við áttum þess kost að lesa sams konar staðreyndir í bók Stefáns Ólafssonar. Í fyrra komu sömu staðreyndir fram í könnun á lífskjörum eldri borgara og öll þekkjum við eða vitum af fólki sem getur ekki framfleytt sér og sínum hjálparlaust. Það er sannarlega um að ræða þá sem búa við örorku, atvinnuleysi og sjúkdóma. Það er líka um að ræða aðra hópa í samfélaginu, hópa sem fram á síðustu ár sáu heimili sínu farborða án þess að leita aðstoðar hins opinbera. Ekki er mikill vandi að lesa út úr könnun sem þessari hvernig búið er að auka stéttskiptingu á Íslandi. Þau viðhorf sem hafa því miður ríkt síðustu ár hafa orðið til þess að dag frá degi eykst munurinn milli fátækra og auðugra, munurinn milli menntaðra og ófaglærðra, munur á milli einstæðra og þeirra sem njóta stuðnings ættingja og fjölskyldna. Þessi munur er að aukast mikið og ef ekki verður að gert verður hann óbrúanlegur. Hæstv. forseti. Er ekki bráðum búið að kanna nóg? Er ekki ástæða til að fara að taka mið af niðurstöðum þessum og framkvæma það sem kannanirnar hver af annarri hafa sagt okkur að þurfi að gera?

Virðulegi forseti. Svört skýrsla Rauða krossins er enn ein köld gusa framan í þá ríkisstjórn sem sífellt klifar á góðæri, stöðugleika og efnahagsuppsveiflu en stjórnar svo með þeim hætti að bil milli ríkra og fátækra eykst stöðugt hér á landi. Samkvæmt skýrslu Rauða krossins eru bótaþegar einn sá hópur sem býr við hvað bágust kjör og ég vil beina athyglinni sérstaklega að þeim í þessu stutta innleggi mínu. Herra forseti. Eins og staðan er í dag má fullyrða að ýmsar stjórnvaldsaðgerðir komi beinlínis í veg fyrir menntun og atvinnuþátttöku öryrkja. Þar á ég við jaðarskatta og tekjutengingar og þeir ráðamenn sem ákvarða öryrkjum jafnlágar bætur og raun ber vitni verða að horfast í augu við að með því eru þeir að útiloka þá frá eðlilegri þátttöku í samfélaginu og skerða þar með framtíðarmöguleika þeirra. Það eru ekki einungis bótaþegarnir sjálfir sem eru einangraðir frá þátttöku í samfélaginu vegna fátæktar heldur bitna slíkar aðstæður iðulega hart á börnum bótaþega sem vegna aðstæðna fá ekki notið tómstundastarfs eða annars sem börn hinna betur settu geta nýtt sér. Forsenda góðs aðbúnar fjölskyldna á Íslandi er oftast mikil vinna og langur vinnudagur. Bótaþegar geta fæstir unnið langan vinnutíma og þaðan af síður yfirvinnu og eiga því minni möguleika á að eignast húsnæði en aðrir. Herra forseti. Nú er svo komið að miklum meiri hluta þjóðarinnar ofbýður þau kjör sem allir vita að öryrkjar og ellilífeyrisþegar búa við og hefur þjóðin lýst sig reiðubúna til að axla hærri skatta til að þeir megi lifa mannsæmandi lífi og þá er nú mikið sagt í þessu skattpínda landi. Framsókn hefur haft slagorðið ,,Fólk í fyrirrúmi`` og ég vil gjarnan fá að vita hvaða fólk það er sem Framsókn vill hafa í fyrirrúmi. Þó svo hæstv. forsrh. haldi öðru fram, þá hafa bótaþegar misst af góðærinu því sú ríkisstjórn sem nú situr skarar eld að köku kvótaþega á meðan bótaþegar mega éta það sem úti frýs.

Herra forseti. Hún var ekki merkileg málsvörn hæstv. forsrh. við þeim veruleika sem við blasir í íslensku samfélagi. Í fyrsta lagi vildi hæstv. ráðherra gera lítið úr niðurstöðum þeirrar könnunar sem Rauði krossinn, þessi merku líknarsamtök, hafa staðið fyrir, þessi samtök sem eru í návígi við þessa sömu eymd. Það er ekki aðeins Rauði krossinn sem hefur leitt þessar staðreyndir fram á vettvang heldur einnig háskólinn að beiðni Tryggingastofnunar ríkisins í Íslensku leiðinni, eða hinni íslensku neyð. Veruleikinn er bara þessi hvað sem hæstv. ráðherra álítur. Í annan stað fór hæstv. ráðherra í gamlan samanburðarleik og vildi láta líta svo út að Samfylkingarflokkarnir hér forðum daga, sennilega á ríkisstjórnarárunum 1988--1991, hefðu gert verr. Að vísu minni ég á að það voru þeir flokkar sem komu á þeirri þjóðarsátt sem við búum enn við í dag og tryggir þann stöðugleika sem hefur verið eiginlega grundvöllur þess góðæris sem við höfum búið við að meðaltali. Hæstv. forseti. Það er því ljótt þegar menn horfast ekki í augu við þennan veruleika en skýringin á honum er auðvitað einföld og skýr. Ríkisstjórnarflokkarnir, Sjálfstfl. og Framsfl., hafa það að meginmarkmiði að auka mun, undirstrika og efla sérhyggju og auðhyggju í samfélaginu og það er óhjákvæmileg niðurstaða af slíkri stjórnarstefnu að þeir sem minna mega sín detti á milli og verði út undan. Ég vil segja að lyktum, herra forseti, af því að ég og hæstv. forsrh. vorum saman í ríkisstjórn á árunum 1993 og 1994, á erfiðleikaárum í íslensku efnahagslífi, að í þessari könnun kemur fram að þeir hópar sem þá var talað við á þeim tíma áttu sannarlega erfitt og það átti þjóðin öll. Á hinn bóginn hafa þeir ekki upplifað það góðæri sem þjóðin almennt virðist hafa fengið til sín. Ég spyr: Er hæstv. ráðherra mjög stoltur af þeim verkum sínum á umliðnum fimm árum að hafa ekki komið bættum kjörum til þessa fólks sem helst þurfti?

Herra forseti. Málshefjandi spurðist fyrir um afnám tekjutengingar barnabóta og hvort samstaða væri í ríkisstjórninni um það verkefni. Það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar að afnema tekjutengingu barnabóta. Hins vegar er það stefna hennar að draga úr henni. Stjórnarflokkarnir eru sammála um að rétt sé og eðlilegt að hafa tekjutengingu til þess að tryggja að dreifing opinbers fjár til þeirra sem peningana eiga að fá verði með þeim hætti að meiri hluti eða stærri hluti þeirra renni til tekjulægri en ella væri ef engin tekjutenging væri við lýði.  Í öðru lagi spurði fyrirspyrjandi um afnám tekjutengingar vegna tekna maka hjá öryrkjum. Það sama er um það efni að segja og hitt. Það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar að afnema tekjutengingu. Það var stefna þeirrar ríkisstjórnar sem Alþfl. og Alþb. sátu síðast saman í að taka upp tekjutengingu að öllu leyti á öllum sviðum bóta. Það var gert með þeim rökum að með tekjutengingu dreifðu menn takmörkuðu fé ríkisins til þess hóps sem átti að fá féð á þann veg að stærri hluti fjárhæðarinnar rann til hinna tekjulægri  
            

Herra forseti. Ekkert samfélag manna er laust við fátækt og ekki heldur okkar. Fátæktin á Íslandi hefur vissulega minnkað mikið á undanförnum árum. Við eigum líka betri möguleika en flestar aðrar þjóðir til að kljást við slík mál. Grenndartengslin eru það sterk í okkar landi að fólk getur síður týnst og gleymst utan samfélagsins en í stærri þjóðfélögum. Við höfum sem betur fer næga vinnu og við getum tekið betur á með fólki, hjálpað þeim sem minnst mega sín af hvaða ástæðum svo sem það má sín minnst, til að takast á við kröfur lífsins. Bjargarleysi fólks megum við alls ekki gera að pólitísku bitbeini eins og örlar hér á því miður og alls ekki draga störf Rauða krossins inn á slíkt plan. Hvernig eigum við hins vegar að bregðast við ýmsum þeim skýrslum og vísbendingum sem við höfum fengið um umkomuleysi og bjargarleysi í okkar landi? Ég hygg skynsamlegt að skipuð verði samstarfsnefnd þingflokkanna allra eða stjórnarflokkanna á Alþingi og frjálsra félagasamtaka eins og Rauða krossins, Þjóðkirkjunnar og Barnaheilla. Slík nefnd gæti skilað aðgerðaáætlun síðar á árinu og auðveldað öllum aðilum að lækna þessa meinsemd með þjóðinni, fátæktina og úrræðaleysið, vonleysið sem nokkur hópur meðal okkar þjóðar býr við. Með öllum tiltækum ráðum þarf að sprengja fólki leið út úr þeim vítahring erfiðra aðstæðna hvernig svo sem þær eru til komnar. Það er hlutverk okkar og það er skylda okkar. Ég minni á það einnig á afmælisári kristninnar í landinu.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda, Guðrúnu Ögmundsdóttur, fyrir að færa þetta mál inn á Alþingi. Við stöndum frammi fyrir alvarlegum vanda sem hefur nú verið staðfestur með enn einni skýrslunni. Ég held að við eigum að reyna að fyrirgefa hæstv. forsrh. málflutning hans. Þar var komin holdi klædd brauðmolahagfræði þeirra Reagans og Thatcher að það kunni að vera misskipting í þjóðfélaginu, að hún sé vaxandi, að hér sé fátækt, en viti menn, hinir fátæku njóta molanna sem hrjóta af borðum hinna ríku. Þetta er málflutningur sem er ekki sæmandi á Íslandi. Hið jákvæða við þessa skýrslu er að ekki er látið sitja við það eitt að benda á vandann heldur er hann einnig skilgreindur og vakin athygli á hvar þurfi að grípa til fyrirbyggjandi aðgerða. Í ljós kemur að mörg þingmál sem bíða afgreiðslu taka á slíkum vanda. Ég nefni vanda innflytjenda. Fram kemur að við stöndum frammi fyrir því að hér myndist undirmálshópur ef ekki er lögð sérstök rækt við að hlúa að börnum innflytjenda í skólum og í samfélaginu almennt og fyrir þinginu liggur einmitt mál um þetta efni. Þá kemur fram sú ömurlega staðreynd að geðfatlaðir er sá hópur sjúklinga sem ekki aðeins þarf að bera erfiðan sjúkdóm heldur búa geðsjúkir öðrum fremur við örbirgð. Á þinginu hafa ítrekað verið flutt þingmál til að styrkja og bæta stöðu geðsjúkra. Áfram mætti minna á þá staðreynd að þeir sem hafa framfæri af greiðslum almannatryggingakerfisins þurfa alfarið að treysta á greiðslur þaðan sér til framfæris, búa við skarðan hlut, hlut sem hefur ekki fylgt kjaraþróun sem aðrir þjóðfélagsþegnar hafa notið á undanförnum missirum og árum. Hér þurfa að koma til sögunnar ný vinnubrögð, róttæk breyting á því fyrirkomulagi sem við búum nú við. Ég vil gera það að tillögu minni að í stað þeirrar nefndar sem hv. þm. Hjálmar Jónsson lagði til áðan verði gengið til formlegra samninga við Öryrkjabandalagið, hagsmunasamtök öryrkja og samtök aldraðra til að ráða bót á þessari meinsemd.

Herra forseti. Fátækt er býsna vandmeðfarið hugtak og hægt er að skilgreina það á ýmsan hátt. Við höfum mjög iðulega skilgreint það svo að þeir sem hefðu ekki hálfar meðaltekjur í þjóðfélaginu teldust til þessa hóps. Könnun Rauða krossins er allrar virðingar verð en það má ekki taka hana sem einhverja hávísindalega úttekt og það er nokkuð til í því að þetta er fyrst og fremst skoðanakönnun. Ástandið hefur yfirleitt batnað og yfir því ber að gleðjast. Kaupmátturinn hefur stóraukist en það er óneitanlega þröngt í búi hjá sumum. Nýleg könnun sýnir t.d. að 40% bænda eru undir hálfum meðaltekjum í þjóðfélaginu og það er staðreynd sem óhjákvæmilegt er að hafa í huga og það liggur fyrir að hluti af unglingum í sveitum fer ekki í framhaldsnám af efnahagsástæðum. Það er einmitt ástæða til að minna á þetta nú þegar í undirbúningi er nýr samningur við sauðfjárbændur. Félmrn. fylgist með þessari þróun. Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna, sem starfar á okkar vegum með samstarfsverkefni við aðra, hefur aðstoðað um eða yfir 2.000 fjölskyldur og hefur meiri hluti þeirra náð tökum á fjármálum sínum. Það er töluverð breyting á skuldsetningu. Yngra fólk er að skuldsetja sig meira en áður var. Við erum að fara í samstarf við Rauða krossinn um framleiðsluskóla að danskri fyrirmynd. Atvinnuleysið er sem betur fer horfið. Ásókn í fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna hefur minnkað, ráðuneytið gengur eftir því að sveitarfélögin sinni skyldum sínum þar um. Íbúðareigendum gengur miklu betur að standa í skilum og nauðungaruppboðum á íbúðarhúsnæði hefur stórfækkað. Við vinnum að markvissri fjölskyldustefnu og stóraukið fjármagn fer til fíkniefnavarna. Við þurfum að taka á málefnum innflytjenda og það er í undirbúningi og stórátak hefur verið gert í fjölgun leiguíbúða og að aðstoða fólk við að komast í eigið húsnæði.

Herra forseti. ,,Hefur þú hugsað um hvað verður um þig ef þú greinist með alvarlegan sjúkdóm eða ef þú fatlast skyndilega?`` Þessi spurning glymur í eyrum okkar landsmanna í sjónvarpinu hvert kvöld í auglýsingu frá tryggingafélagi, tryggingafélagi sem gerir út á réttmætan ótta fólks um afdrif þess við heilsubrest. Þetta er nýlunda. Það er hart að þurfa að ræða hér eina ferðina enn um fátæktina í samfélagi okkar. Því miður sýnir hver könnunin af annarri að ekki verður um villst að ákveðnir hópar búa við ömurleg kjör. Við í Samfylkingunni og samtök öryrkja höfum margbent á að örorka er ávísun á fátækt. Velferðarkerfi okkar stendur ekki lengur undir nafni eins og vísindaleg úttekt Félagsvísindastofnunar um Íslensku leiðina staðfestir og nú aftur þessi könnun Rauða krossins. Frjáls tryggingafélög eru því þegar farin að gera út á réttmætan ótta fólks því það er ekki almennilega tryggt í almannatryggingunum. Þær standa ekki undir nafni lengur. Hvað gerist ef einstaklingur greinist með alvarlegan sjúkdóm eða fatlast skyndilega? Hann ert settur út á guð og gaddinn. Hann og fjölskylda hans er sett út á kaldan klaka. Velferðarkerfi okkar er svo illa komið að það dæmir fatlað og veikt fólk og fjölskyldur þeirra til fátæktar. Örorka er ávísun á fátækt. Það er margbúið að benda á leiðir til úrbóta. Tillögurnar liggja fyrir í mörgum þingmálum í þinginu. Velferðarkerfi okkar verður að standa undir nafni ef við ætlum að teljast til siðmenntaðra þjóða. Vilji til úrbóta er allt sem þarf, herra forseti.

Herra forseti. Könnun Rauða krossins er illa unnin, aðferðafræðin er röng. Það eru leiðandi spurningar. Fólk er spurt: Hverjir hafa það verst? Þeir komast ekki hjá því að svara hverjir hafa það verst. Það er sama hvernig staðan bætist, það skal alltaf nefna hverjir hafi það verst. Svo er 71 sérfræðingur sem starfar við kerfið spurður að því hvað sé að. Eiga þeir að segja að það hafi batnað? Eiga þeir að segja að við þurfum ekki eins miklar fjárveitingar? Nei. Að sjálfsögðu benda þeir á enn meiri vanda. Þetta er nefnilega hluti af velferðarútgerðinni  Skýrslan er blanda af óvísindalegri könnun, upplýsingum frá Tryggingastofnun og skýrslu Stefáns Ólafssonar og persónulegum skoðunum skýrsluhöfunda.  Það er talað um félagslega einsemd en það er ekki rætt um það að hún stafar kannski af því að velferðarkerfið setur fólk í kassa, börnin á barnaheimili, geðfatlaða inn á geðdeildir, fatlaða inn á sérbýli, gamla fólkið á elliheimili. Það er búið að rústa fjölskyldunni. 
             Herra forseti. Við eigum að standa vörð um velferðarkerfið og bæta það enn. En það gerist ekki með upphrópunum og sleggjudómum.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þeim þingmönnum sem hér hafa tekið þátt í umræðunni fyrir málefnalega umræðu að mestu. Hæstv. forsrh. var tíðrætt um að auðvitað yrði fólk alltaf í fjárhagserfiðleikum og þeim erfiðleikum yrði ekki útrýmt. Ég er svo sem alveg sammála því en við getum þrátt fyrir það lagt okkar af mörkum til að rétta hag þeirra sem minna mega sín og það erum við sem skömmtum þá peninga sem eiga að fara í þá vasa, það er alveg á hreinu. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson reyndi að svara ýmsum spurningum sem ég lagði fram sem hæstv. forsrh. svaraði ekki og ég var mjög ánægð með innlegg frá hv. þm. Hjálmari Jónssyni. Mér finnst sem nýjum þingmanni skorta á að þingið og nefndir þess fjalli af alvöru og formlega um allar þær úttektir og skýrslur sem hér eru lagðar fram og okkur berast. Þrátt fyrir að hv. þm. Pétur Blöndal hafi lýst vanþóknun sinni á skýrslu Rauða krossins, þá minni ég á skýrslu Stefáns Ólafssonar um Íslensku leiðina, þessar tvær skýrslur Rauða krossins, skýrslu um stöðu einstæðra foreldra sem lögð var fram í þinginu, stór skýrsla er til um stöðuna í geðheilbrigðismálum og til er skýrsla um tómstundir fatlaðra. Margar mjög góðar skýrslur hafa verið unnar í ráðuneytunum og þar á meðal um málefni innflytjenda, verið er að bíða eftir úttekt á stöðu forsjárlausra feðra, til eru ársskýrslur Félagsþjónustunnar, skýrsla um málefni aldraðra og ársskýrsla um fjármál heimilanna. Og ef við getum ekki farið að sjá þessa hluti í samhengi og nýta þetta sem stefnumörkun í því að vinna bug á þeirri fátækt sem er á meðal 5--10% þjóðfélagsþegna landsins, þá erum við mjög illa stödd. En ég vil ítreka og tek undir það að kominn er tími til að skipaður verði vinnuhópur til að fara yfir þessi mál og vinna raunhæfar tillögur í málinu.

Herra forseti. Það virðist vera þannig að sumir hv. þm. vilji ekki ræða þessi mál á þeim grundvelli einum sem við getum brúkað, vilji ræða það á grundvelli einhverra upphrópana og stóryrða. Við getum ekki brúkað neinn annan mælikvarða en þann, þegar við gáum að því hvort ríkisstjórn hefur staðið sig í stykkinu eða ekki, hvernig kaupmáttur þeirra bóta sem ríkið greiðir hefur hækkað. Það er eini mælikvarðinn. Einhver hróp og köll og ómakleg frammíköll eru ekki innlegg í málið. Innlegg í málið eru bara þær tölur sem beinharðar standa. Og svo reiðast menn því ef ég vitna til þess að á síðasta kjörtímabili hafa allar þessar bætur eða kaupmáttur þessa fólks hækkað um 20%. Af hverju fagnar fólk ekki þeim þætti? Af hverju er það bara með þessar upphrópanir?

En nú liggur skýrsla fyrir ...

Og enn er haldið áfram að gjamma. Þessar tölur liggja fyrir og það eru þær sem eru staðreyndir máls og á það á maður að hlusta. Einn hv. þm. spurði hvort ég væri stoltur af þeim árangri sem náðst hefði. Hann vitnaði líka um leið í bók Stefáns Ólafssonar, Íslensku leiðina, og leyfði sér að uppnefna hana --- íslenska neyðin, væntanlega ekki með leyfi frá höfundi. Ég get sagt það að mjög margt sem hann vitnar einmitt til getur gert mann eins og mig stoltan, t.d. þegar Stefán Ólafsson segir á bls. 257, með leyfi forseta: ,,Fátækt á Íslandi er sérhópavandamál sem farið hefur minnkandi.`` Og varðandi eldra borgara segir Stefán Ólafsson, með leyfi forseta: ,,Virðist ljóst af þessum gögnum að Ísland er nú á dögum ekki lengur í hópi þeirra þjóða þar sem eldri borgarar eru í mestum mæli í lægsta lágtekjuhópnum eins og var fyrir áratug síðan.`` Nákvæmlega eins og ég sagði áðan. Auðvitað er maður stoltur yfir þessu. Og Stefán Ólafsson segir á bls. 264, fyrst menn vitna í þessa skýrslu, með leyfi forseta: ,,Heildarniðurstaðan er því sú að Ísland var á eftir í þessu tilliti við upphaf 10. áratugarins en fátækt meðal eldri borgara hefur minnkað mjög ört á tímabilinu.`` Og ég er stoltur af því, hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég gerði athugasemd við það við upphaf þings í gær að sú skýrslubeiðni sem hér er tekin til atkvæðagreiðslu skyldi tekin út af dagskrá fyrirvaralaust og afgreiðslu frestað. Af hálfu stjórnar þingsins var sett fram sú ósk að ákvæði um verklag við upplýsingaöflun hæstv. sjútvrh. yrði sett fram í greinargerð með beiðninni en ekki í henni sjálfri eins og upphaflega var. Á þetta hef ég og aðrir skýrslubeiðendur fallist, enda lítum við svo á að hér sé ekki um efnislega breytingu að ræða.

Herra forseti. Forseti Alþingis ákvað að fresta um einn dag atkvæðagreiðslu um beiðni um skýrslu. Farið hefur verið yfir málið síðan á þingfundi í gær og komið hefur í ljós að ábendingar hans voru fullkomlega á rökum reistar og flutningsmenn hafa gert nauðsynlegar breytingar á þingskjalinu til þess að það væri þingtækt.

Herra forseti. Ég vildi sérstaklega vekja athygli á því og undrast það satt að segja að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokks Framsfl., sjái sérstaka ástæðu til þess að koma hingað upp með þá undarlegu athugasemd sem hann færði hér fram. Staðreyndin er sú að á fundi forsn. í gær með þeim aðilum sem að þessari beiðni stóðu var sátt um að gera þessar breytingar. Það segir hins vegar ekkert um það hvort málið hafi ekki verið þinglegt eða þingtækt eins og það var. Ég hafna því fullkomlega þessari einhliða skýringu hv. þm., enda veit hann ekkert um málið.

Herra forseti. Við ræðum hér áfram till. til þál. sem verið hefur á dagskrá þessa fundar frá í morgun. Er ekki hyggilegt, herra forseti, að ég bíði andartak þangað til friður kemst á salinn og þeir taki ákvörðun um það sem ætla að vera við umræðuna og hinir fari.

Hyggilegast er að hv. þingmenn gefi hljóð í salnum. Geti þeir það ekki, víki þeir úr salnum.

Þeir fari sem fara vilja og veri sem vera vilja. Herra forseti. Út af fyrir sig er ekki mjög margt að segja um þá tillögu sem nú er lögð fram því að hún tekur í stærstum dráttum mið af þeirri langtímavegáætlun sem hér var samþykkt ekki fyrir margt löngu og þau tvö viðbótarár sem hér eru fest niður, árin 2003 og 2004, eru raunar að stærstum hluta sambærileg við þær áætlanir sem fyrirfundust í langtímavegáætlun áranna 2003--2006. Það eru þó nokkur atriði sem ég vildi nefna til sögunnar. Fyrst vil ég byrja á að þakka fyrir það að hæstv. samgrh. skuli vera kominn til starfa á nýjan leik. Það er ekki oft sem ég sé ástæðu til að fagna honum alveg sérstaklega en það geri ég vegna þess að nú er hæstv. sjútvrh. ekki lengur sitjandi samgrh. Ég er nokkurn veginn fullviss um að hæstv. ráðherra er mér sammála um það að þegar við ræðum um vegamál þá snýst það ekki bara um malbik og milljónir heldur snýst það um öryggi og fólk og um það erum við held ég sammála. Með öðrum orðum erum við að ræða þessi mál bæði á hörðum staðreyndagrundvelli og ekki síður á þeim tilfinningum sem að baki bærast, annars vegar að vegirnir séu þannig úr garði gerðir að við fækkum slysum á þeim sem eru allt of mörg og kostnaðarsöm í peningum talið en fyrst og síðast sársaukafull fyrir líkama og sál þeirra sem fyrir verða og annarra aðstandenda. Við drögum það auðvitað ekkert undan og ég geri þetta að umtalsefni að gefnu tilefni og ég held að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um það. Hv. þingmenn vita hvað ég á við. Greiðari samgöngur eru líka að sönnu mikilvægar fyrir efnahagskerfi þjóðarinnar og fyrir byggðaþróun í landinu. Það hefur vissulega verið ofarlega á baugi í því sambandi og ástæða til að halda því til haga. Herra forseti. Fyrst og síðast átti ég von á því að hinir stóru drættir þessarar endurskoðuðu vegáætlunar birtust í tvennu. Í fyrst lagi átti ég von á því að hér tæki ríkisstjórnin á sig rögg og kæmi fram með harðari og ákveðnari tillögur um hvernig ráðist skyldi í jarðgangagerð á næstu árum og hvernig skyldi forgangsraða í þeim efnum. Það hefur ekki verið gert. Að sönnu hefur verið fylgt þeirri áætlun og þeim samþykktum sem gerðar voru um að fram færi úttekt á þeim valkostum sem til staðar væru í þeim efnum og það er að finna í ítarlegri skýrslu. Þar er flestallt tínt til sýnist mér í fljótu bragði sem til álita hefur komið. Það er 21 valkostur sem nefndur er til sögunnar þó að veruleikinn sé vissulega sá að nokkrir séu nær í tíma og rúmi en aðrir. Það liggur hins vegar fyrir að ríkisstjórnin ætlar að spila þessum átökum sem óneitanlega hafa verið uppi um valkosti, annars vegar Siglufjarðargöng og hins vegar göng á Austurlandi, áfram um nokkurra ára skeið og gera á þeim nauðsynlegar undirbúningsathuganir og hanna þessi stóru mannvirki en bíða með allar frekari ákvarðanir, láta hins vegar í veðri vaka að farið verði í þær báðar á tiltölulega svipuðum tíma. Hæstv. fyrrv. samgrh. dró hins vegar aldrei dul á að hann var hallur undir norðurgöngin. Nú gæti svo farið að hann í nýju hlutverki væri hallari undir austurgöngin því að væntanlegt kjördæmi hans mun flytjast þangað þó að ýmislegt bendi raunar til þess að Siglufjarðargöngin verði í sama kjördæmi þannig að hann verði að halda með þeim báðum, en þetta var útúrdúr. Herra forseti. Þetta er það sem upp úr stendur. Það er engin ákvörðun þarna fyrirliggjandi. Hér hafa menn eðlilega staldrað við sínar eigin heimaslóðir og ég ætla að gera það með örfáum orðum. Það liggur ljóst fyrir að þörfin fyrir vegabætur á höfuðborgarsvæðinu og í Reykjaneskjördæmi er gríðarleg og menn hafa nefnt þar ógnarháar tölur, 20, 30, 40 milljarða kr. fjárþörf á næstu árum ef menn ætla að halda í við þróun byggðar og tryggja áfram það öryggi sem þarf að vera til staðar og tryggja einnig greiðar samgöngur milli borgarhverfa og þeirra sveitarfélaga sem hér eiga hlut að máli. Nýjasta nýtt í þeim efnum er í heimabyggð minni, Hafnarfirði, þar sem Vegagerðin og heimamenn hafa lagt upp áætlanir sem munu sennilega kosta 3--4 milljarða kr. með undirgöngum og mislægum gatnamótum á tveimur eða þremur stöðum. Ég spyr hæstv. ráðherra í því samhengi, af því að Vegagerðin heyrir undir ráðuneyti hans, hvort hann sjái það í raun að hægt verði að bæta slíkum fjárhæðum inn í langtímavegáætlun til ársins 2010 eins og þessar áætlanir gera ráð fyrir. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég er ekkert allt of bjartsýnn á það miðað við þá þröngu stöðu sem þar er að finna. Ég hef hins vegar lagt áherslu á og vil líka spyrja hæstv. ráðherra um það hvers vegna svokallaður ofanbyggðavegur, vegur sem fer af Reykjanesbrautinni núverandi ofanvert við Hafnarfjörð og mætir síðan núverandi Reykjanesbraut aftur í Straumi eða þar um bil, hafi ekki verið til nánari skoðunar af hálfu Vegagerðarinnar en raun ber vitni. Fyrir áratug eða svo var gerð mjög ítarleg rannsókn á þeim vegi, á þeim árum þegar ég var bæjarstjóri í Hafnarfirði. Nú virðist hann vera týndur og tröllum gefinn og engar raunverulegar athuganir verið á honum gerðar. Hann mun kosta um 700 millj. kr. og mun tryggja greiða og hraða umferð frá Keflavíkurflugvelli og Reykjanesbæ allar götur til höfuðborgarinnar. Þessi valkostur þarf náttúrlega að vera þarna inni. Það er auðvitað þannig, herra forseti, að á sama tíma og við tölum um mikilvægi þess að skerpa á nauðsynlegum vegabótum á suðvesturhorninu, vegabótum á borð við tvöföldun Reykjanesbrautar, framkvæmd upp á 2,5 milljarða kr. sem ekki er gert ráð fyrir í langtímavegáætlun að komi til framkvæmda fyrr en að langstærstum hluta til á árunum 2007--2010, þá sýnir ríkisstjórnin auðvitað þann vilja sinn í verki með því að fresta framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu um 600 millj. kr. Eðli máls samkvæmt hafa framkvæmdastjórar sveitarfélaganna gagnrýnt þessa frestun mjög harðlega og hafa bent réttilega á að þensluhvatinn af vegaframkvæmdum sé miklum mun minni en í öðrum framkvæmdum svo sem á vettvangi stórbygginga og einnig hitt að jarðvinnuverktakar finna ekki fyrir þeirri þenslu sem allir eru að benda á. Ég spyr því hæstv. ráðherra nánar um þau atriði og þær ábendingar sem frá þessum framkvæmdastjórum hafa komið. Að lyktum vil ég segja, herra forseti, og árétta þá spurningu sem hér hefur fram komið: Kemur til álita af hálfu hæstv. ráðherra í þessu ljósi að greiða fyrir því að stórframkvæmdir á borð við tvöföldun Reykjanesbrautar sunnan Straums og verulegar endurbætur á Reykjanesbrautinni innan Hafnarfjarðar verði fjármagnaðar með lánsfé og löngu fyrr en langtímavegáætlun gerir ráð fyrir? Ég óska eftir svörum.

Virðulegi forseti. Það er margt athyglisvert í þáltill. hæstv. samgrh. og ýmislegt hefur komið fram í ræðum hv. þm. í dag. Vakin hefur verið athygli á þörfinni á samgöngubótum vítt og breitt um landið og það er vel. En það þarf að forgangsraða og það þarf að taka ákvarðanir. Þá er litið til margra þátta eins og byggðasamfélaga, ástands vega og arðsemi. Einmitt þetta síðasta atriði, arðsemi, hefur oft og tíðum ekki vegið mjög þungt við ákvarðanir í vegamálum að mínu mati en mér sýnist það horfa nú til betri vegar. Landsbyggðarþingmenn hafa rætt um nauðsyn jarðganga og jarðgangagerðar. Þeir hafa eilítið tekist á um hvar eigi að byrja en allir, þar á meðal hv. þm. Einar Már Sigurðarson, virðist sammála um að þetta séu brýn verkefni sem nauðsynlegt sé að sýna samstöðu um og ég er sammála því. Ég get hins vegar ekki tekið undir það sem komið hefur fram að þetta sé eingöngu málefni landsbyggðarþingmanna eða landsbyggðarinnar. Samgönguúrbætur eru eitt megintækið til að efla enn frekar byggðina í landinu öllu og margoft hefur verið sagt að byggðamálin séu mál þjóðarinnar allrar en ekki einungis hluta hennar. Ég tek undir það. Ég tel að þær tillögur um jarðgöng sem hæstv. samgrh. hefur kynnt í dag séu athyglisverðar og vel unnar. Því fagna ég að markvisst sé tekið á þessum málum með heildstæða stefnu í jarðgangaáætlunum í huga. En eins þingmenn suðvesturhornsins sýna skilning á samgönguúrbótum á landsbyggðinni vona ég og vænti þess að þingheimur allur sjái þá miklu þörf og brýnu verkefni sem bíða í samgöngumálum á stórhöfuðborgarsvæðinu. Hér er umferðin mest og fer vaxandi í takti við íbúafjölgun, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Við verðum að horfast í augu við þær staðreyndir. Allir vita um þá miklu nauðsyn að tvöfalda Reykjanesbrautina milli Hafnarfjarðar og Reykjanesbæjar sem fyrst og er gott til þess að vita að um það mál hefur náðst þverpólitísk samstaða. En Reykjanesbrautin í þéttbýli er líka mikið vandamál. Tvöföldun er sem betur fer hafin í Kópavogi og allir vita sem þar hafa farið að sú tvöföldun er til mikilla þæginda og er það vonandi fyrsta skrefið í að leysa þau mál. Gatnamót Lækjargötu og Reykjanesbrautar í Hafnarfirði eru til mikils vansa en þar fara um 21 þús. bíll á sólarhring. Sífelld aukning umferðar á Vesturlandsveginum, m.a. við tilkomu Hvalfjarðarganga, kallar á að tvöföldun á þeim vegi verði sett inn í vegáætlun hið fyrsta. Þetta eru allt dæmi, herra forseti, um framkvæmdir á suðvesturhorninu sem verður að hraða og eru þær þjóðhagslega hagkvæmar og mjög arðbærar framkvæmdir sem eru fljótar að borga sig upp. Samgöngumál á stórhöfuðborgarsvæðinu eru líkt og jarðgangagerð á landsbyggðinni hagsmunamál þjóðarinnar allrar.

Virðulegi forseti. Sem landsbyggðarkona vil ég leggja áherslu á að það verður að leggja meira fé en gert hefur verið undanfarið í safn- og tengivegi. Sáralítið hefur verið veitt til þeirra hvað varðar viðhald og meiri endurbyggingu og nýbyggingar. Oft er talað um það í byggðarlagi mínu, norður í Þingeyjarsýslu, að það verði að byggja vegina upp úr snjónum. Það hve margir af vegum um dreifbýli eru lágir verður til þess að kostnaður við snjómokstur á snjóþungum vetrum er gífurlegur bæði fyrir sveitarfélögin og ríkið. Þessir vegir eru sjaldnast klæddir bundnu slitlagi, aurbleyta er áberandi vor og haust, vegirnir eru ósléttir, holóttir og þar er mikil lausamöl. Þetta skapar slysahættu, ending bíla er styttri en almennt er og viðhald þeirra miklu meira en hinna sem ekið er um bundið slitlag. Þá er ljóst að gera verður sérstakt átak í að fækka einbreiðum brúm á vegum landsins. Þær eru miklar slysagildrur og eru sérstaklega hættulegar þeim vegfarendum sem eru ekki staðkunnugir. Það á ekki síst við um erlenda ferðamenn sem ferðast á einkabílum um landið en þeim hefur fjölgað verulega á undanförnum árum. Betri samgöngur eru víða forsenda sameiningar sveitarfélaga. Þær eru líka nauðsynlegar til að efla samstarf milli sveitarfélaga og stofnana og efla ýmiss konar þjónustu á landsbyggðinni. Góðar samgöngur eru algjör forsenda þess að okkur takist að koma á einhverju jafnvægi í byggðaþróun á landinu. Því er mikilvægt að þessi málaflokkur njóti nauðsynlegra fjárveitinga og sé ekki látinn líða fyrir staðbundna þenslu á suðvesturhorninu.

Herra forseti. Ég vil fagna framkominni skýrslu um jarðgangaáætlun. Það var mjög tímabært að hún kæmi. Síðustu jarðgöngin sem ríkið hefur staðið fyrir voru jarðgöngin á Vestfjörðum og þeim lauk 1996. Jarðgöngin undir Hvalfjörð voru ekki fjármögnuð beint af ríkinu og skoðast því ekki ríkisframkvæmd. Síðan þá, 1996, hefur ekkert verið unnið að nýrri jarðgangagerð á Íslandi af hálfu hins opinbera og þarna hafa farið, herra forseti, fjögur ár án þess að á því væri tekið. Jarðgöng eru víða ein mikilvægasta samgöngubót og til þess að rjúfa einangrun. Það bar að halda áfram á þeirri braut sem þá hafði verið mörkuð. Það er meira að segja svo, herra forseti, að það hefur ekki heldur verið varið nægjanlegu fjármagni til að rannsaka og undirbúa næstu jarðgangagerð. Þegar við stöndum frammi fyrir þessari ágætu jarðgangaáætlun þá er nú svo háttað að í henni eru engar tímasetningar, engar tímaáætlanir. Það er þó viðurkennt að til að halda megi áfram í jarðgangaáætluninni þurfi að fara í undirbúningsrannsóknir og hönnun og ýmsa aðra vinnu og sú vinna mun kosta nokkur hundruð millj. kr. en á fjárlögum þessa árs er ekkert fjármagn til að fara í þá vinnu. Hér er því, herra forseti, allt of mikið ábyrgðarleysi á ferðinni. Ef sá metnaður hefði verið fyrir hendi sem hefði þurft, og við stæðum ekki frammi fyrir þeirri staðreynd að ekkert var unnið í jarðgangagerð á árunum 1996--1999 þá hefðum við a.m.k. samþykkt á fjárlögum þessa árs fjármagn til að ráðast í nægilegar undirbúningsrannsóknir og hönnun til þess að hægt væri að setja allt á fullt þegar jarðgangaáætlun liggur fyrir. Þetta, herra forseti, held ég að verði að draga fram. Ekki er nægilegt að setja fram góða áætlun, henni þarf að fylgja verk. Ég treysti því reyndar og vona að hæstv. samgrh., sem er mikill verkmaður, láti okkur ekki standa lengi frammi fyrir ótímasettri áætlun um jarðgöng. Ég fagna þeim áhersluatriðum sem dregin eru fram um hver séu næstu verkefni í jarðgangagerð, bæði milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, og eins á Austfjörðum og á Vestfjörðum. Ég hefði þó viljað, herra forseti, að það yrði skoðað og verður væntanlega skoðað í samgn. hvort ekki væri rétt líka að setja inn óskalistann á bls. 4, þar sem talað er um jarðgangaverkefni sem Vegagerðin telur að eigi að koma til skoðunar og ákvörðunar síðar, allt upp í tölusett 21 verkefni, og gætu þar ábyggilega fleiri bætt inn. En ég vil nefna hér, herra forseti, jarðgöng frá Siglufirði og inn í Skagafjörð eða inn í Fljót. Sá vegur sem liggur nú til Siglufjarðar úr Skagafirði er engan veginn örugg leið og verður oft ófær og til framtíðar mundi sú tenging stækka þetta hérað til austurs og vesturs. Ég teldi því æskilegt að hún kæmi í þeirri langtímaáætlun sem þarna er verið að leggja upp en ég er fyllilega ánægður með það að áhersla skuli vera lögð á göngin frá Siglufirði til Ólafsfjarðar. Ég vil líka, herra forseti, víkja að því að fjármagn til samgöngumála lýtur forgangsröðun og ég lít svo á að það fjármagn sem varið er á samgönguáætlun sé fyrst og fremst lágmarksfjárveiting sem hinir föstu tekjustofnar standa undir þó svo þeir hafi stundum liðið fyrir skerðingu. Ég tel því, herra forseti, að samgöngur á þessu svæði eins og hér hefur verið minnst á, þ.e. tvöföldun Reykjanesbrautarinnar, sé líka afar brýnt verkefni þó svo að lagt hafi verið til að þeirri framkvæmd verði frestað til þess að draga úr þenslu á höfuðborgarsvæðinu. En mætti ekki, herra forseti, kanna hvort ekki væru einhverjar aðrar framkvæmdir á þessu svæði sem hægt væri að fresta frekar, því þetta er spurning um forgangsröðun á fjármagni og verkefnum. Er endilega nauðsyn að ráðast í milljarðaframkvæmdir á Keflavíkurflugvelli við stækkun á Leifsstöð til þess að tvöfalda aðkomu útlendinga til landsins og gera þar tvöfalt kerfi? Er það nauðsynlegt? Væri ekki nær, herra forseti, að breikka Reykjanesbrautina? Og svona má áfram telja, þetta er val, þó svo ég styðji og meti það að hið opinbera reyni að draga úr framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu. Það er annað sem ég vildi líka draga hérna inn í umræðuna þó að það sé ekki stórt mál. Það er þegar býli fara úr ábúð eða byggð breytist, þá geta vegir breytt um heiti, tengivegir geta breyst í safnvegi og safnvegir í einkavegi, landsvegi eða styrkvegi. Þetta getur komið sér afar illa og er kannski ekki vel rökstutt. Ég nefni dæmi í Skagafirði. Þar fór einn bær í miðjum Skagafirði, Krossanes, úr fastri ábúð, en rétt þar hjá er graskögglaverksmiðjan í Vallhólma sem núna er fóðurmiðstöð fyrir Skagafjörð og reyndar stærri hluta landsins og mikil og öflug starfsemi þar rekin. Við það að Krossanes fór úr ábúð fóru vegasamgöngur við þetta mikla og merka atvinnufyrirtæki úr flokki reglubundinna vega sem hið opinbera ber ábyrgð á og telst annað hvort einkavegur eða þá að sveitarfélagið verður að taka hann að sér. Þannig háttar til víðar og ég tel, herra forseti, að þetta sé atriði sem eigi að skoða og fylgjast með. Það er allt í lagi að hækka vegaflokka í virðingarröðinni, en það er alltaf viðkvæmt þegar vegir eru lækkaðir í virðingarröð og afleiðingar geta verið margar og ófyrirsjáanlegar.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu öldungis rangt hjá hv. 5. þm. Norðurl. v., Jóni Bjarnasyni, að ekki hafi verið veitt fé til rannsókna síðustu fimm ár síðasta áratugar, það er algjörlega rangt. Og að ekkert hafi verið gert í jarðgangamálum, það er nú undarlegt að maður að norðan skuli segja þetta, maður sem fer Hvalfjarðargöngin í hvert skipti sem hann kemur til Reykjavíkur. Ætli það hafi ekki verið eitthvað á annan milljarð sem fóru úr ríkissjóði í rannsóknir og vegi af þeirri framkvæmd. Fyrir utan það að unnið var að rannsóknum m.a. um veginn til Siglufjarðar og skýrslum var skilað um það, þá var sérstök nefnd sem vann að því, og er undarlegt að þingmaður Norðurl. v. skuli ekki vita um þetta. Þá vil ég jafnframt segja að það er undarlegt sjónarmið þingmanns úr Skagafirði --- menn hafa nú verið að reyna að hressa svolítið upp á ferðaþjónustuna þar og það hefur almennt verið viðurkennt úti á landi að ferðaþjónustan sé sú atvinnugrein sem jafnast dreifist um landið, þess vegna er það kappsmál að fá sem flesta erlenda ferðamenn til landsins --- að tillaga hans hér nú er sú að leggja ekki í framkvæmdir við Leifsstöð. Þetta er undarleg þröngsýni eða hreppapólitík, ég veit ekki hvað á að kalla þetta. Það ber a.m.k. ekki mikinn keim af því að hafa verið húsbóndi á Hólum, þeim myndarlega stað, að hugsa með þessum hætti. Í þriðja lagi get ég ekki skilið hvernig hv. þm. hugsar sér vegáætlun í sambandi við lágmarksfjárfestingu. Það er algjörlega óheimilt að fara fram úr vegáætlun. Fé er varið til rannsókna á þessu ári og á næsta ári er nægilegt fé í veg\-áætlun. Alþingi mun fjalla um þau mál og þar verður gengið svo frá að nægilegir fjármunir koma til þessara rannsókna. Það verður ekki staðið eins að málum og þegar formaður vinstri grænna kastaði jarðgöngunum fyrir vestan inn í Alþingi og lét þann ráðherra sem á eftir honum kom leysa úr fjármálunum.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að myndarlega var staðið að Hvalfjarðargöngunum, en það var fyrst og fremst fjármögnuð einkaframkvæmd og var umdeilt að hve miklu leyti ríkið kæmi einmitt að þeirri framkvæmd. En vissulega var haldið áfram að hugsa og undirbúa jarðgöng. En formleg jarðgangaáætlun kom ekki fram og hefði verið hægt að nýta þennan tíma í sjálfu sér betur. Það er svo aftur matsatriði en það er mín skoðun, herra forseti. Varðandi það að veita fé til Leifsstöðvar, þá nefndi ég þetta vegna þess að að mínu viti er verið að leggja þar í tvöföldun á afköstum til þess að gerast aðilar að Schengen-samkomulaginu. Það má vel vera að þetta sé ofboðslega mikilvægt fyrir fyrrv. samgrh., Halldór Blöndal. Ég velti þessu bara upp, þetta er forgangsröðun sem á sér stað á fjármagni ríkisins. Ég vil líka benda á, herra forseti, að það er ekkert sem bannar það að varið sé meira fé til vegagerðar en áætlað er á vegáætlun samkvæmt þeim mörkuðu tekjustofnum sem hún hefur. Það er hægt að gera á fjárlögum og er einmitt brýn nauðsyn að gera og tillögur hafa komið um það, meira að segja frá Byggðastofnun sem var þá undir stjórn samþingmanns fyrrv. samgrh. Það er því ekkert sem bannar það að leggja meira fé til samgöngumála, síður en svo.

Herra forseti. Það eru nú fjárlögin sem marka rammann sem vegáætlun verður að vera innan. Ef vegáætlun fer út fyrir þann ramma verður að bregðast við með aukafjárlögum síðar á árinu. Það eru auðvitað fjárlögin sem marka rammann þannig að ég átta mig ekki alveg á þessum röksemdaflutningi. Á hinn bóginn er gott að heyra það þegar vinstri grænir taka til máls, líka í þessu máli hér, að þeir eru stöðugt og endalaust og einatt að reyna að vera á móti því sem áður er sagt og þá er náttúrlega ekki við því að búast að þeir séu alltaf hittnir í ummælum sínum.

Herra forseti. Það er nú svo að fjárlög eru afgreidd, það vill svo til, og þess vegna, herra forseti, er staðan sú að fjármagn til rannsókna og undirbúnings jarðgangagerðar liggur ekki fyrir í núgildandi fjárlögum til vegamála. Því miður. Við þingmenn vinstri grænna lögðum þetta til fyrir jól við afgreiðslu fjárlaga, því við sáum fram á veginn að fjármagn þyrfti til.

Herra forseti. Það er aðeins út af ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, 5. þm. Norðurl. v., sem fjallaði um það að kanna einn möguleika til, þ.e. göng milli Fljóta og Ólafsfjarðar. 

Herra forseti. Þetta er nú mikill misskilningur hjá hv. þm. Kristjáni Möller, og meiri reykur en kynding er fyrir hjá honum. Ég sagði að jarðgöng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar væru virkilega gott forgangsverkefni og hef ekkert út á það að setja, síður en svo, og styð það verkefni alveg heils hugar. Hins vegar þegar verið er að setja hér tölusetta liði um jarðgöng sem maður er að horfa til einhvers langs tíma því það kom fram hér hjá þingmönnum í umræðunni að meira að segja þessi jarðgöng sem nefnd voru, á Austurlandi og milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, yrðu vonandi gerð á næstu sex til átta árum, ef þetta gengi upp. Þannig að við erum að hugsa þarna í mjög löngum tíma. Og þess vegna fannst mér ekkert úr vegi að nefna það á nýrri öld sem nú er að byrja, að þarna væri möguleiki sem ætti ekki endilega að fara út af blaðinu, en ég er ekki í sjálfu sér að gera athugasemdir við þá forgangsröðun sem þarna eru sett. Og hafi ég sagt að göngin væru á milli Ólafsfjarðar og Fljóta, þá voru það mismæli, það var milli Siglufjarðar og inn í Skagafjörð.

Virðulegi forseti. Ég fagna því sem hv. þm. sagði í seinni hluta andsvars síns um það að sá möguleiki sem við erum að ræða hér á Miðnorðurlandi sé gott forgangsverkefni, en hins vegar kemur fram í ræðu hv. þm. að á nýrri öld eigum við að ræða annað. Það er auðvitað alveg hárrétt, en ég segi bara hér og nú og það sé verkefni okkar núv. alþingismanna. Við erum að forgangsraða jarðgangaáætlun til tíu ára og nefndir eru ótal liðir sem koma þar á eftir. Ég ætla þingmönnum sem á eftir okkur koma þegar þessir þrír kostir verða sennilega búnir, að taka og forgangsraða því sem nefnt er sem valkostur tvö sem hægt verði að gera næstu tíu til tuttugu ár héðan í frá. Ég fagna því ef ég hef misskilið hv. þm. Jón Bjarnason og að hann er eindreginn stuðningsmaður fyrir þessu sem fyrsta valkosti.

Herra forseti. Ég vil horfa dálítið lengra fram í tímann en hv. þm. Kristján Möller og þess vegna teldi ég alveg eðlilegt að inn í þennan lista upp á 21 verkefni mætti standa liður nr. 22, en ég er líka alveg sammála honum um að þingmenn á þessari öld muni í sjálfu sér taka á þessu máli. En ég, herra forseti, vil gjarnan horfa svolítið lengra þó að ég sé alveg ánægður með þær áherslur sem settar eru fram að öðru leyti í jarðgangaáætluninni.

Herra forseti. Ég tel að það sé forhlaupin tíð að tala um göng úr Siglufirði og inn í Fljót. Ég vildi ræða það í alvöru áður en ráðist verður í endurbætur á Strákagöngunum hvort ekki væri skynsamlegra að fitja upp á nýtt og fara nýja leið, úr Hólsdal í Nautadal. Því var tekið illa í bæjarstjórn Siglufjarðar og sú hugmynd kveðin niður, m.a. tók hv. þm. Kristján Möller þátt í því. En loksins er kominn vegur með bundnu slitlagi frá hringveginum til Siglufjarðar og því ber mjög að fagna. Það var algjör samstaða meðal þingmanna Norðurl. v. á síðasta kjörtímabili að leggja alla áherslu á þá vegarlagningu og miklir peningar eru komnir í þann veg, það er kominn að núvirði a.m.k. einn milljarður á sl. 20 árum í vegatenginguna til Siglufjarðar. Værum við hins vegar að koma að ónumdu landi núna eða ef Siglufjörður hefði ekki aðra vegtengingu en gamla veginn um Siglufjarðarskarð væri auðvitað einboðið að fara þessa leið, að mínu mati. Því miður bárum við ekki gæfu til þess að taka þá skynsamlegu ákvörðun á sínum tíma og þar af leiðandi held ég að við verðum að láta okkur duga tvær samgönguæðar til Siglufjarðar en ekki þrjár.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekki miklu við þetta andsvar hæstv. félmrh. Páls Péturssonar að bæta. Ég get tekið undir orð hans að því marki sem ég þekki til. Það hefði verið æskilegt á sínum tíma að velja aðra leið til Siglufjarðar en varð þarna ofan á en tækni þess tíma var þannig að þetta þótti besti valkosturinn þá. Í dag er staðan hin sama. En eins og alltaf þá vinnum við næsta leik út frá því sem við stöndum frammi fyrir. Ég get því ekki annað en tekið undir það. En ég árétta að samgöngumál, hvar sem er á landinu, bættar samgöngur, eru meginmál framtíðarbyggðar á Íslandi. Þar eigum við að vera átaksglöð, djörf og með sterka sýn til framtíðar.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða stefnumörkun í vegamálum til skamms tíma. Ég vil byrja á að þakka fyrir þau plögg sem voru látin fylgja henni, um jarðgangagerð bæði til Vestmannaeyja og víðar um land. Ég vil hins vegar gera athugasemd við þessa áætlun sem liggur hér fyrir. Mér finnst hún að sumu leyti ekki mjög metnaðarfull og ég tel að í raun sé haldið áfram í sama fari og menn hafa verið í í vegamálum undanfarin ár. Ég er hreint ekki sammála því að einhverjar stórkostlegar viðbætur hafi orðið í vegamálum. Þetta hafa verið æfingar út og suður núna í mörg ár. Menn hafa sett upp sýningar sem kallaðar hafa verið átak í vegamálum en það hefur ævinlega verið heimt til baka í lægri framlögum til vegamála þar á eftir. Eftir situr tiltölulega lítil viðbót sem ákveðin var á síðasta kjörtímabili sem er viðbót til vegamála. Mér finnst þetta eiga erindi í umræðuna vegna þess að sérstaklega sjálfstæðismenn hafa slegið sér upp á því í umræðum um vegamál undanfarin þó nokkuð mörg ár, að hér væri í gangi stórkostleg viðbót í framkvæmdum í vegamálum á Íslandi. Að mínu viti hefur það ekki gerst. Mér finnst áhyggjuefni að mjög stórar og dýrar framkvæmdir í vegamálum sem ætlað er að vera hluti af vegáætlun eru látnar bíða. Þá er ég ekki að tala um jarðgöng eða framkvæmdir sem tilheyra stórverkefnasjóði, heldur t.d. Reykjanesbrautina. Sú framkvæmd mun taka virkilega í því hún kostar mikla peninga. Í sjálfu sér hefði verið ástæða til að flýta þeirri framkvæmd og fjármagna að einhverju leyti sérstaklega, láta hana ekki koma niður á framkvæmdum sem tilheyra þessari vegáætlun eins og hún er. Mér hefði sem sagt fundist ástæða til að skoða þetta. Það er líka eins og það svífi dálítið í lausu lofti hvernig menn ætla að fjármagna þessar stórkostlegu hugmyndir um jarðgöng. Maður fær gjarnan þau svör að selja eigi ríkiseignir. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. ráðherra gerði grein fyrir því hvaða hugmyndir liggja á bak við þetta. Hvaða ríkiseignir eru þetta? Hvaða peninga eru menn að tala um að nota í þessar stórkostlegu framkvæmdir? Þegar farið er að kasta því fram hér í umræðum að bjóða eigi út jarðgöng fyrir norðan og austan, hvort tveggja í einu, þá finnst mér kominn tími til að menn fari að segja hvernig fara eigi að þessu. Það er greinilegt að menn hafa gefist upp við að ákveða hvaða verkefni eigi að hafa forgang, jarðgöng á Austurlandi eða fyrir norðan. Það er ekki stjórnmálamönnum til mikils hróss að ekki skuli hægt að leysa úr slíku máli, að setja aðra hvora framkvæmdina fram fyrir hina þannig að hægt sé að einbeita sér að undirbúningi við framkvæmd hennar. Menn hafa gert breytingar á framkvæmdum í vegamálum. Í fyrra var tekin ákvörðun um að fresta framkvæmdum um 700 millj. Það er auðvitað ekki rétt að það sé eingöngu hér á höfuðborgarsvæðinu sem framkvæmdum er frestað. Framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu er frestað. Þær hefðu kostað hátt í 600 millj. en það er líka verið að fresta öðrum framkvæmdum sem svara til 126 millj. Það kemur fram og sagt að það sé geymt í ríkissjóði. Það fé hefði þá alla vega skipst á framkvæmdir á öllu landinu ef það hefði verið notað. Ég átta mig ekki alveg á hvernig menn geta haldið því fram að frestun á framkvæmdum komi einungis niður á höfuðborgarsvæðinu . Ég vil líka benda á að það var ekki skynsamlegt að fresta framkvæmdum hér á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst að í þessari áætlun sé ekki brugðist við því sem þarf að gera, þ.e. að setja aukinn kraft í vegaframkvæmdir hér á höfuðborgarsvæðinu. Hér eru vandamálin óskapleg og þau vaxa með hverjum degi sem líður. Ég held að menn verði að horfast í augu við þær áætlanir sem menn hafa um vegaframkvæmdir hér í þéttbýlinu munu ekki duga. Menn þurfa að fara yfir þau mál að nýju og það þarf að breyta vegáætluninni sem nú er verið að ræða með það fyrir augum að leysa úr miklum vanda sem er hér í höfuðborginni. Menn sjá hann vaxa frá ári til árs, þeir sem bara ferðast hér um eða búa á þessu svæði. Það eru ekki fyrirhugaðar framkvæmdir sem duga til að leysa þau mál alveg á næstunni. Ég ætlaði ekki að hafa langt mál um þetta. Ég vildi bara koma að athugasemdum mínum um þessa hluti. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að svara því hvernig hann reiknar með að staðið verði að undirbúningi mála í mínu kjördæmi, eða okkar kjördæmi. Í umræðunni hefur áður komið fram fyrirspurn um hvað ráðherrann hyggst fyrir með undirbúning vegarins yfir Kolgrafarfjörð. Ég vil að auki spyrja hæstv. ráðherra hvort hann ætli að beita sér fyrir því að könnuð verði hagkvæmni þess að stytta leiðina milli Akraness og Borgarness, þ.e. leiðina yfir Grunnafjörð. Býst hæstv. ráðherra við að skoðað verði hvaða hagkvæmni geti falist í þeirri vegaframkvæmd? Ég vil svo enda ræðu mína á að þakka fyrir gögnin sem við höfum fengið í hendur. Ég tel að þau séu til fyrirmyndar, sérstaklega þessi skýrsla um jarðgöngin. Hún gerir þingmönnum og öðrum sem hana fá í hendur mögulegt að sjá og bera saman þær hugmyndir sem komið hafa upp í þessu og þær ættu að geta skilað mönnum áleiðis til að taka ákvarðanir um í hvaða röð menn ætla að ráðast í þessar framkvæmdir. Ég hvet til þess að menn víki sér ekki undan því.

Herra forseti. Umræður hér í dag hafa að verulegu leyti eins og gefur að skilja farið í að ræða jarðgangaskýrsluna. Eins og fram hefur komið eru hér auðvitað mikil tíðindi á ferðinni, að þessi skýrsla skuli á annað borð komin til umræðu í tengslum við vegáætlun. En eins og ég kom að í máli mínu í morgun þá eru önnur stórverkefni sem við þurfum að huga að. Ég vil minna á að í nál. samgn. árið 1998, þegar við afgreiddum þá vegáætlun sem nú er í gildi, var talað um að 550 millj. vantaði inn í stórverkefni á Austurlandi. Viðurkennt var að það þyrfti að leiðrétta þegar langtímaáætlun yrði endurskoðuð. Ég held að þetta séu allt hlutir sem við þurfum að hafa í huga. Við þurfum líka að hafa í huga, eins og ég nefndi í morgun, veginn til Vopnafjarðar. Á þessum tíma var viðurkennt að gera þyrfti ráð fyrir meira fé til að tengja Vopnafjörð um Hofsárdal upp á Háreksstaðaleið. Enn vil ég nefna að með tilkomu virkjunar í Fljótsdal og stóriðju á Reyðarfirði þarf að gera ráð fyrir auknu fé til vegaframkvæmda í tengslum við þær framkvæmdir. Að mörgu er að hyggja og þetta er verkefni sem við í samgn. verðum að takast á við. Jarðgangaáætlunin er náttúrlega það sem mest er spennandi. Eins og kemur fram á bls. 4 í jarðgangaáætlun Vegagerðarinnar þá var 21 verkefni skoðað í tengslum við þessa áætlanagerð. Auðvitað verðum við að huga að næstu verkefnum, ekki eingöngu þessum þremur sem nefnd eru sem fyrstu verkefni, heldur verðum við að huga að framhaldsverkefnum í jarðgangagerð. Það er auðvitað mikilvægt að undirbúa þessar framkvæmdir og gera ráð fyrir þeim þegar hugað er að öðrum vegaframkvæmdum. Vegagerðin nefnir það reyndar í skýrslu sinni að hún telji líklegt að af verkefnunum sem hún skoðaði, þessum jarðgangaleiðum, muni í næsta áfanga vera gert ráð fyrir Óshlíð á Vestfjörðum, leið á milli Ísafjarðar og Súðavíkur, og síðan Eyrarfjalli í Djúpi. Á Austurlandi nefnir Vegagerðin í skýrslu sinni leiðina Vopnafjörður/Hérað, Seyðisfjörður/Hérað/Norðfjörður, svokallaðan gaffal eins og við kölluðum það fyrir austan; leiðina Norðfjörður/Eskifjörður og leiðina Stöðvarfjörður/Breiðdalsvík. Allar þessar leiðir munu hafa mikil áhrif á viðkomandi byggðir og munu stytta vegalengdir allverulega á mörgum stöðum. Ég vil einnig nefna að göng undir Berufjörð, sem einnig eru nefnd í skýrslu Vegagerðarinnar eru talin hagkvæm framkvæmd, á mælikvarða Vegagerðarinnar, sem muni borga sig á u.þ.b. 30 árum eða svo. Hér er um mjög mikil verkefni að ræða. Ég tel augljóst að af þeim miklu verkefnum sem eru á Austurlandi verðum við að finna næstu verkefni á eftir þeim sem hér eru í forgangi. Þetta verðum við að ræða í tengslum við þessa áætlanagerð og munum væntanlega taka til rækilegrar skoðunar þegar þetta mál kemur í hendur þingmanna, kjördæma og í samgn. Ég vildi einnig nefna að í sjálfu sér er hægt að hefja rannsóknarvinnu nú þegar. Á Austurlandi hefur verið gert ráð fyrir því í vegáætlun mjög lengi að hafa nokkurt rannsóknarfé og núna eru til 27 millj. kr. til rannsókna á jarðgangaverkefnum. Ég held að í rauninni sé ekki eftir neinu að bíða með að hefja strax undirbúning að þessum verkefnum og nýta það fé sem til er. Eins og kom fram í máli ráðherra í morgun þá vill hann bjóða út í einum pakka jarðgöng á Austurlandi og Norðurlandi og það tel ég mjög vel. Ég held að það sé gott að standa þannig að verki, ekki síst vegna þess að um mikinn sparnað yrði að ræða eins og kom fram í máli ráðherra. Það skiptir hins vegar miklu máli að rannsóknir fari strax af stað og það væri rétt að heyra betur frá ráðherra hvað varðar fjármögnun á jarðgangarannsóknum þó svo að við eigum þessar 27 millj. fyrir austan, þá þarf væntanlega að gera ráð fyrir meira fé og einnig á jarðgangakostum fyrir norðan þannig að þarna sé ekki eitthvað sem hemur okkur í því að byrja. Síðan vil ég leggja sérstaka áherslu á að hér er verið að tala um að fjármagna allar þessar framkvæmdir með sölu ríkisfyrirtækja. Það er alveg ljóst að þingmenn geta ekki í öðru orðinu talað um að hér þurfi að fara af stað miklar framkvæmdir í jarðgangamálum en vilja síðan ekki leggja fé til þess að fjármagna þær. Tillaga ríkisstjórnarflokkanna er að selja ríkisfyrirtæki til að fjármagna þessar framkvæmdir og það er þá eins gott að menn standi að því að vilja selja ríkisfyrirtæki og eiga þá eitthvað til að framkvæma fyrir. Mér hefur aðeins fundist af máli manna að þeir gætu ekki alveg staðið að þessu tvennu, þ.e. að fjármagna jarðgangaframkvæmdir með sölu ríkisfyrirtækja og hins vegar að fara í framkvæmdir.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að aftur kemur hér fram í ræðum og nú hjá hv. síðasta ræðumanni að skilyrt er að til þess að hægt sé að ráðast í þessar vegaframkvæmdir þurfi að selja ríkisfyrirtæki. Það þýðir, herra forseti, að sá listi sem hér er verið að leggja fram hangir gjörsamlega í lausu lofti. Það fer nú að verða nauðsynlegt, herra forseti, að hæstv. samgrh. upplýsi hvort samgöngumálin og átak í samgöngumálum sé alfarið háð því að ríkisfyrirtæki séu seld og landsmönnum þannig stillt upp við vegg --- annaðhvort þetta eða ekki neitt --- eins og nú er að verða tískan. Ég lít á þetta sem aðskilin mál, herra forseti, og það er til minnkunar fyrir okkur að hugsa með þeim hætti að ekki sé hægt að ráðast í framkvæmdir og áætlanagerð á vegum íslenska ríkisins án þess að verða að skilyrða það sölum á eignum þess.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að einhvers staðar verður fjármagnið að koma. Við höfum ráðstafað vegafé með öðrum hætti til að byggja upp samgöngur á landi, sem eru afskaplega nauðsynlegar framkvæmdir. Þarna er leið til að fjármagna jarðgangaframkvæmdir, þ.e. að selja þau ágætu ríkisfyrirtæki sem við eigum og sem hafa mikið verðgildi og geta þess vegna farið í þessar arðbæru samgönguframkvæmdir. Ég held að ljóst sé og við þurfum svo sem ekkert að velkjast í vafa um það, dæmin sýna það að þau fyrirtæki sem við höfum selt eru betur komin í einkaeigu en í ríkisrekstri. Það er því alveg einboðið að sú leið er góð, að við tökum ríkisreksturinn og breytum honum í einkarekstur en höfum jafnframt þá peninga til þess að standa að slíkum verkefnum, arðbærum verkefnum sem hafa mikil áhrif fyrir byggðirnar í landinu og mikil áhrif fyrir þjóðfélagið í heild.

Herra forseti. Það má vel vera að rétt sé að ríkið selji fyrirtæki sín í atvinnurekstri og fyrirtæki sem ekki eru brýn þjónustufyrirtæki. Það er bara allt annað mál, herra forseti, og það er rangt að ætla hér að stilla þessu upp samhliða að ekki megi ráðast í nauðsynlegar framkvæmdir, ákveðnar framkvæmdir á vegum ríkisins öðruvísi en það sé þá tengt saman. Það væri fróðlegt að vita hvar peningarnir eru sem komu inn á sl. ári fyrir sölu á bönkunum. En það eru til peningar sem hafa runnið í ríkissjóð og það er ákvörðun af hálfu Alþingis hvaða fjármagn er veitt til hinna einstöku framkvæmda en það þarf ekki endilega að sérmerkja það sölu á ríkisfyrirtækjum. Mér finnst þetta vera niðurlægjandi framsetning á nauðsynlegum framkvæmdum á vegum ríkisins, ekki síst gagnvart íbúum landsins.

Hæstv. forseti. Þetta hefur náttúrlega ekki nokkurn skapaðan hlut með niðurlægingu að gera. Þetta hefur með það að gera hvernig við ætlum að reka ríkið. Þau fyrirtæki sem við höfum selt hafa farið í það að borga niður skuldir ríkissjóðs sem hefur aftur á móti sparað mikið í fjármagnskostnaði. Tökum sem dæmi Landssímann sem er ágætis fyrirtæki og alveg bráðnauðsynlegt að selja því að það er fyrirtæki í samkeppnisrekstri. Það eru náttúrlega ekki nokkur einustu rök fyrir því að ríkið sé að reka samkeppnisfyrirtæki og skekkja þar með samkeppnisstöðuna. En aftur á móti er þarna um fyrirtæki að ræða sem er eins konar samgöngufyrirtæki varðandi fjarskiptin og ákaflega gott að nýta það fé, nákvæmlega það fé til að fara í önnur samgöngumannvirki eins og jarðgangaframkvæmdir. 

Herra forseti. Ég stend hér upp til þess að fagna sérstaklega jarðgangaskýrslunum sem fylgja þessari vegáætlun og ég held að það hafi verið rétt ákvörðun hjá Alþingi að láta vinna þetta með þeim hætti sem gert hefur verið. Að vísu er einn skuggi á, jarðgangagerð til Vestmannaeyja virðist nú fjarlægur draumur vegna kostnaðar þó e.t.v. væri hægt að leysa hin tæknilegu atriði einhvern tíma í framtíðinni. En það er hæpið að leggja verulegt fé í rannsóknir þar við svo óvissar aðstæður. Samgöngumál Vestmannaeyinga er skynsamlegra að leysa með öðrum hætti og þá er ég að tala fyrst og fremst um Bakkaflugvöll og bætta aðstöðu þar og slitlag á völlinn. Hinni skýrslunni ber að fagna sérstaklega, þar er dreginn saman gagnlegur fróðleikur sem auðveldar samanburð og röðun framkvæmda. Ég fellst á þá niðurstöðu hjá hæstv. samgrh. að til greina komi að bjóða út tvö verk í einu, Héðinsfjarðargöngin og göngin milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Ég held að okkur beri eftir því sem okkur er unnt að reyna að forðast hrepparíg og kjördæmapot. Við höfum áhersluatriðin fyrir okkur og þá er það í fyrsta lagi að opna nýjar leiðir þar sem engar eru fyrir, stytta leiðir þar sem eru brúklegar eða góðar samgöngur koma síðan í öðru sæti og beina framkvæmdum að öðru jöfnu frá þenslusvæðunum. Lögð er áhersla á þrjú verkefni í skýrslunni. Þau eru öll mjög mikilvæg en eru nokkuð mismunandi eðlis. Leiðin um Héðinsfjörð styttir vegalengdina milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar um 45 km ef miðað er við Lágheiði, sem verður hvað sem tautar og raular og hvað sem eytt verður í vegagerð á Lágheiði, ófær a.m.k. sex mánuði á ári. Raunveruleg stytting hálft árið milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar er í kringum 220 km og það er náttúrlega geysileg samgöngubót. Ég tel að þessi vegtenging sé forsenda fyrir blómlegri byggð á utanverðum Tröllaskaga. Það yrðu aðeins 15 km á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar þegar þessi vegtenging er komin. Og arðsemi Héðinsfjarðarleiðarinnar miðað við Lágheiði er 7%. Ég tel að einbreið jarðgöng dugi á þessari leið og bendi á að einbreið jarðgöng eru í Ólafsfjarðarmúla og þar verður skiljanlega meiri umferðarþungi en um göngin um Héðinsfjörð. Lengdin samanlagt á Héðinsfjarðargöngunum er 10,2 km og kostnaður við einbreið göng 4,3 milljarðar. Ef við berum þetta saman við t.d. Fáskrúðsfjarðar-/Reyðarfjarðargöngin þá eru þau 5,3 km. og kosta einbreið göng 2,5 milljarða. Stytting vegarins er 30 km. Það er þarna brúklegur vegur á milli þessara þéttbýlisstaða, bundinn slitlagi að verulegum hluta, en göngin mundu stytta leiðina um 30 km. Núverandi umferð á þessum vegi er 200 bílar á dag en ef umferðin ykist í 300 bíla á dag þá næðist 5% arðsemi af þeirri framkvæmd samkvæmt skýrslunni. Arnarfjarðar-/Dýrafjarðargöngin, sem eru ákaflega mikilvæg líka, yrðu 5,1 km og mundu kosta 2,3 milljarða. Þau stytta leiðina um 25 km en opna jafnframt heilsársleið sem ekki er fyrir hendi milli norður- og suðurhluta Vestfjarða með tilheyrandi vegabótum á Dynjandisheiði, sem líka eru mikilvægar. Ef við lítum á Hellisheiðargöngin, sem líka hafa verið hér ofurlítið til umræðu í dag, milli Vopnafjarðar og Héraðs þá mundu göng þar stytta leiðina milli Vopnafjarðar og Egilsstaða um 8 km að sumrinu til en á veturna miðað við hina nýju Háreksstaðaleið yrði styttingin 51 km. Þetta eru allt saman atriði sem við þurfum að hafa í huga við samanburð og uppröðun framkvæmda. Ég vil, herra forseti, fagna því að þessi skýrsla skuli vera komin fram. Mér sýnist að hún sé allvel unnin eftir því sem menn hafa tækifæri og þekkingu til í stöðunni og að henni er verulegur fengur. Ég hvet eindregið til þess að unnið verði með hliðsjón af þessu mikilvæga plaggi.

Hæstv. forseti. Það neitar því enginn að ör framþróun hefur orðið í landinu á síðustu áratugum á flestum sviðum. Hér hafa risið glæsilegar byggingar. Hér fer um götur bílakostur sem er betri og nýrri en víðast annars staðar þar sem maður kemur. En það er annað með vegakerfið, það er virkilega gamaldags og ófullnægjandi, hvort sem litið er til samgangna á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi. Auðvitað á þetta sínar skýringar. Við erum fámenn þjóð í tiltölulega stóru landi og þannig er mikill kostnaður á hvern íbúa að byggja nothæfa vegi um allt land. Því miður er skýringin ekki bara fólgin í því. Hún er ekki síður fólgin í því að alltaf þegar vantað hefur peninga eða þurft að stemma af fjárhagsáætlanir þá hefur einhvern veginn legið svo vel við að skera niður vegaframkvæmdir, sérstaklega úti um land. Þar fara tiltölulega fáir um, flestir búa á suðvesturhorninu og tiltölulega lítill hluti af þjóðinni þarf t.d. oft að fara um Vattarnesskriður og gerir sér grein fyrir hvílíkar ógnar aðstæður þar eru fyrir hendi. Þar verður aldrei hægt að gera þar þokkalegan veg. Þarna fellur stöðugt grjót úr hlíðinni, hvenær sem maður fer þar um eru nýfallnar skriður. Ég fæ alla vega ekki komið auga á hvernig hægt væri að koma í veg fyrir það með góðu móti. Framlög til vegaframkvæmda hafa verið skorin niður aftur og aftur. Nú lendum við einu sinni enn í því á þessu ári. Loksins eru til peningar og þeir streyma inn í ríkissjóð þó að deila megi um hversu góðkynja þeir eru --- sumir vilja halda því fram að þeir séu baneitraðir --- en þá lá auðvitað beint við til að draga úr yfirvofandi þenslu með því að skera niður fyrirhugaðar vegaframkvæmdir um 585 milljónir á þessu ári. Ég held að enginn geti haldið því fram með góðu móti að fyrirhugaðar vegaframkvæmdir hafi í sjálfu sér verið mjög þensluhvetjandi. Ýmsir aðrir þættir hér í þjóðlífinu verkuðu þar beint inn. Hér á haustdögum var t.d. unnið dag og nótt að því að byggja gríðarlega viðbyggingu við Kringluna í Reykjavík, byggja við verslunarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu sem enginn hafði tekið eftir að væri af skornum skammti. Til þess voru m.a. fluttir inn verkamenn svo þar væri unnt að vinna dag og nótt. Ríkið eða þjóðfélagið, ríkisstjórnin, átti engin ráð til að sporna við þessu. Þá lágu vegamálin beint við, 585 milljónir teknar þaðan til að draga úr þenslu. Gamalkunnugt ráð sem auðvitað var notað þarna líka. Það hefur komið fram hér í umræðunum að ekki sé unnt að ráðast í vegaframkvæmdir á landinu eins og nú horfði nema selja frekari ríkiseignir. Ég hélt að hér hefði verið skilað fjárlögum með gríðarlegum afgangi sem fyrirhugað var að nota til að borga erlendar skuldir ríkisins. Þegar til kom reyndist það ekki unnt því að gullforðinn leyfði það ekki. Þeir peningar voru því lagðir á ís. Kannski væri ráð að nota þessa peninga sem fengist hafa ýmist vegna hins eitraða fjármagns sem ég nefndi hér áður eða sölu ríkiseigna sem kannski er líka svolítið eiturbragð af, a.m.k. sölu sumra þeirra. Það væri kannski hægt að nota þá í vegaframkvæmdir fyrst ekki reyndist unnt að nota þá til að borga erlendar skuldir. Þær ákvarðanir sem teknar voru hér á síðasta áratug, þau áform sem menn höfðu þá um jarðgöng sem aldrei var hægt að koma sér almennilega saman um hvar ættu að vera, staðnæmdust á byrjunarreit og hafa verið þar nánast þar til í dag. Opinberunin birtist okkur í morgunútvarpinu, að nú væri búið að ná samstöðu um að byggja samtímis tvenn jarðgöng og þau þriðju í leiðinni svona með hinni hendinni. Ég verð að segja að þessar fyrirhuguðu framkvæmdir hugnast mér allar mjög vel. Ég vil sérstaklega tiltaka göngin milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar sem koma í veg fyrir að fólk þurfi að klöngrast fyrir Vattarnesskriður sem, eins og ég hef áður tekið fram, hafa alla tíð verið óvegur og munu alltaf verða. Göngin frá Siglufirði til Ólafsfjarðar eru greinilega mjög góð framkvæmd sem opnar leið frá Siglufirði inn á Eyjafjarðarsvæðið. Ég er mjög hlynnt því. Ég tala nú ekki um göngin milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar sem gera það að verkum að það verður hvorki meira né minna en heilsársvegur frá norðanverðum Vestfjörðum nánast. Vegna þess að frá Brjánslæk eru ferjusamgöngur yfir í Stykkishólm verður nánast heilsársvegur frá norðanverðum Vestfjörðum til Reykjavíkur og munar nú um minna. Ég held að það skipti afskaplega miklu máli fyrir íbúa á norðanverðum Vestfjörðum ef þessi göng verða að veruleika. Ég vil jafnframt leggja áherslu á að þar þarf að hafa hraðar hendur svo ekki verði allir fluttir burt áður en göngin verða opnuð. Ég ætla einnig að koma hérna inn á framkvæmd sem tiltölulega lítið hefur verið rædd hér á þessum þingfundi. Það er Reykjanesbrautin. Ég sé að tími minn styttist en ég vil minna á það að ársdagsumferð á Reykjanesbraut eru 7.000 bílar á dag. Samsvarandi umferð á Vesturlandsvegi er 15.500 bílar. Auðvitað segir þetta okkur að það er ekki vegna þess að umferðin sé svo óskaplega mikil að ástandið á Reykjanesbrautinni er jafnalvarlegt og við þekkjum. Hins vegar eru þar mjög mismunandi álagspunktar. Tími minn leyfir ekki að ég tali lengur. Ég kem kannski seinna en vil þó segja að við þingmenn Reykjaneskjördæmis erum sammála um að neyta allra bragða til að flýta tvöföldun Reykjanesbrautar.

Herra forseti. Nú þegar styttist í lok fyrri umræðu um vegáætlun og, það sem umræðan hefur kannski mest snúist um, jarðgangaáætlun, ætla ég aðeins að hnykkja á nokkrum atriðum. Það er þá sérstaklega varðandi vegáætlunina. Ég sagði í upphafi þessa þingfundar að vegáætlun og byggðaáætlun væru mjög nátengdar áætlanir. Ég hika ekki við að segja að þessar áætlanir núna, vegáætlun og jarðgangaáætlun, eru sennilega eitt mesta og besta innlegg inn í byggðamálaumræðuna hin síðustu missiri. Í vegáætluninni sjálfri er áætlað að verja um 10 milljörðum kr. á ári í þessi ár sem áætlunin nær yfir. Það eru sannarlega miklir peningar. Töluvert mikill hluti er bundinn og fer í rekstur, vetrarsamgöngur o.s.frv. en um helmingur fer í nýframkvæmdir bæði á landsbyggðinni og svo hér á höfuðborgarsvæðinu með svokölluðum stórverkefnum og öðrum framkvæmdum. Ég hika ekki við að segja að þessi áætlun er jafnmikilvæg fyrir höfuðborgarsvæðið eins og landsbyggðina. Ég ætla mér ekki, sem landsbyggðarmaður, að efast nokkuð um framkvæmdir eins og tvöföldun Reykjanesbrautar eða framkvæmdir við Sundabraut. Þetta eru vafalaust mjög þýðingarmikil verkefni og ég hef fullan skilning á þeim alveg eins og jarðgöngum og öðru slíku úti á landi. Auðvitað þarf að finna því farveg hvernig koma á þessum verkum öllum í gang. Það hefur komið fram að jarðgöng voru ekki inni á langtímaáætlun og eru ekki fjármögnuð á hefðbundinn hátt eins og aðrar vegaframkvæmdir. Það átti að fara í sértækar aðgerðir hvað það varðar og taka jafnvel peninga af sölu ríkisfyrirtækja til að fjármagna þessi verk. Auðvitað koma þar inn í verk eins og Reykjanesbraut og Sundabraut og önnur stórverkefni. En þau eru kannski ekki alveg á allra næsta leiti þó að þörfin sé mikil. Ég vildi bara ítreka þessar skoðanir mínar og að ég mun haga mér eftir þeim í störfum hv. samgn. Allar þessar framkvæmdir skipta auðvitað miklu máli. Svo ég snúi mér aftur að jarðgangaáætluninni. Hún er metnaðarfull að mínu mati. Hæstv. samgrh. mun tryggja að 300 millj. kr. fari í að vinna þessa undirbúningsvinnu og það er gott. Það hefur mikið verið fjallað um þessa aðalvalkosti sem eru á Miðnorðurlandi milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og eins göngum fyrir austan. Auðvitað eru margfalt fleiri valkostir nefndir fyrir austan sem ég hef fullan skilning á og ég skil vel íbúa þeirra svæða. Ákveðin verkefni hafa verið sett í forgang en ég hef fullan skilning á að aðra kosti þurfi líka að skoða þó við verðum einhvern tíma að taka af skarið og byrja á einhverjum verkum. Þetta er það sem blasir við okkur hér í dag. Ég sagði í upphafi máls míns að þetta væru raunhæfar byggðaáætlanir, byggðaverkefni. Ég vil aðeins vitna í viðtal í Morgunblaðinu í dag við borgarstjórann í Reykjavík, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Þar er hún að ræða á atvinnuþróunarfundi hjá Atvinnuþróunarfélagi Eyjafjarðar á Akureyri. Þar var fjallað um ýmis þau atriði sem við höfum verið að tala um. Við höfum rætt um þann þjóðarvanda sem byggðaröskunin er og til eru opinberar tölur um að tvö þúsund manns flytji frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Lágmarkskostnaður sveitarfélaganna sem taka við þessu fólki er á bilinu 6--12 milljarðar kr. á ári. Það er nánast jafnmikið og fyrsti áfangi jarðgangaframkvæmda, við göngin milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Þetta eru engar smáræðis tölur. Ef áætlunin er rétt, um að fjölga muni um 56 þús. manns í Reykjavík á næstu 20 árum þá sjáum við hvað mun gerast. Framkvæmdirnar sem hér eru lagðar til, sem þurfa að hefjast sem allra fyrst, eru kannski mjög arðbærar fyrir land og þjóð vegna þess að þær draga væntanlega úr þessum flutningum og minnka þar með spennuna hér á höfuðborgarsvæðinu. Talið er að uppbygging stofnbrauta sem í þyrfti að ráðast í ef fjölgunin verður svo mikil á höfuðborgarsvæðinu kosti í kringum 40 milljarða kr. Við þurfum að sjálfsögðu stóra og öfluga höfuðborg en höfuðborgin þarf líka öflugt og gott mannlíf á landsbyggðinni. Það er grundvallaratriði. Herra forseti. Rétt í lokin vil ég nota tækifærið og þakka aftur hæstv. ríkisstjórn, hæstv. samgrh. og síðast en ekki síst Vegagerðinni fyrir geysilega vel unnin plögg, þó skiptar skoðanir séu um þá röðun sem þarna er sett fram. Ég hef lengi beðið eftir þessari skýrslu og hika ekki við að halda því fram að langtímaáætlunin er mjög metnaðarfull og faglega gerð. Sama má segja um jarðgangaáætlunina. Ég held að við eigum ekki að þurfa að skipta okkur niður í stjórn og stjórnarandstöðu þegar við vinnum þessi mál. Þó að við tökumst eitthvað á um forgangsröðun og hvernig þetta raðast milli kjördæma --- eðli málsins samkvæmt því hver vill halda sínu --- þetta eru metnaðarfullar áætlanir sem ég held að stjórn og stjórnarandstaða ættu að geta komið sér saman um. Þarna er deilt út miklum peningum en þörfin er sannarlega mikil jafnt á landsbyggð sem á höfuðborgarsvæði.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að það fjármagn sem hv. þm. Kristján Möller minntist á að þyrfti til hönnunar og undirbúningsframkvæmda liggur ekki fyrir. Það er búið að ganga frá fjárlögum þessa árs og því liggur það ekki fyrir. Hvernig samgrh. ætlar að koma með þá peninga utan fjárlaga er ekki gott að vita en ef það kemur til umræðu í þinginu þá er sjálfsagt að taka á því. Ég vil benda á að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fluttum einmitt tillögu um það fyrir jól við afgreiðslu fjárlaga að settar yrðu 250 millj. kr. í undirbúning á jarðgangagerð til Siglufjarðar og á Austfjörðum og Vestfjörðum. En því miður var það fellt af stjórnarþingmönnum og aðrir sátu hjá. Það var bara stutt af þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Þessa peninga vantar, þannig er staðan. En þarna er virkilega þörf á alvörusvörum.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að í fjárlögum sem samþykkt voru fyrir jól var ekki sú upphæð sem hv. þm. hefur rætt um og sú tillaga sem þingflokkur vinstri grænna flutti um það var ekki samþykkt. Enda þótt ég hafi haft miklar taugar til þess að þetta væri þar inni, þá vissum við náttúrlega nákvæmlega um þá vinnu sem var í gangi sem verið er að skila af sér í dag, því ágæta verki eins og áður hefur komið fram. Við vissum að peningar þyrftu að fylgja með til þess að fylgja áætluninni eftir og setja þessa vinnu í gang. Mér finnst ekkert óeðlilegt, þó ég sé nýr á þingi, að með þessu komi núna tillaga um að veita 300 millj. kr. sem þarf sennilega ekki að nota allar á þessu ári heldur á næsta ári líka. Ég veit ekki hver upphæðin er sem þarf á þessu ári til að fylgja þessari metnaðarfullu áætlun eftir og til þess að fara að vinna þessa undirbúningsvinnu. Við vitum að mjög dýrir verkþættir við að kanna og rannsaka þessi verk, sem er kjarnaborun, þurfa að eiga sér staða yfir hásumarið. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að sumartíminn til verka á þessum stöðum úti á landi er kannski ekki nema tveir til þrír mánuðir. Ég er því ekkert hræddur við að ekki takist og að ekki fylgi með tillögur í þessum pakka um að veita fé til þessara rannsóknarverkefna strax í ár. Það verður auðvitað verkefni okkar á komandi mánuðum, þess sem hér stendur og hv. þm. Jóns Bjarnasonar og annarra sem í hv. samgn. sitja, að fjalla um að tryggja fé í þetta verkefni ásamt því að fjalla um vegáætlun. Það er virkilega spennandi og verður gaman.

Herra forseti. Ég tek undir að þessa fjár er þörf. Þetta var í sjálfu sér ekki nýtt og hægt var að ganga frá þessu við fjárlagagerð fyrir jól. En betra er seint en aldrei og vel fengið fé til vegaframkvæmda styðjum við eindregið þó svo að seint sé.

Virðulegi forseti. Í dag hefur verið flutt mikið mál um það sem kallað er till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 2000--2004 þar sem birtist einhvers konar forgangslisti eða gjafalisti ríkisstjórnarinnar hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að framkvæma næstu árin. Sennilega eru fá verkefni ef nokkur sem eru eins mikið innlegg í byggðaumræðuna og þá umræðu sem fram hefur farið og getur haft áhrif á þá þróun sem á sér nú stað á landsbyggðinni en að samgöngur almennt séu bættar. Ég held að ég geti sagt fullum fetum, virðulegi forseti, að líklega eru samgöngur og vegakerfi hvergi í Vestur-Evrópu í jafnmiklum lamasessi og á Íslandi. Ég held að hvergi í Vestur-Evrópu séu almenningssamgöngur í jafnmiklum ógöngum og á Íslandi. Virðulegi forseti. Ég held þótt við fögnum því náttúrlega sem vel er gert í þessum málum að við getum sagt með sanni að við ættum eiginlega bara að skammast okkar fyrir það hvernig þessum málum er fyrir komið. Ef ég skil þessa þáltill. um vegáætlun rétt er ætlunin að nokkurn veginn verði búið að malbika þjóðveg 1 árið 2006. Þá verður þjóðvegur 1 á Íslandi loksins fullgerður. Ekki þykir mér mikil reisn yfir þessu. Mér finnst því kannski ekki mikil ástæða til að berja sér á brjóst hvað þetta varðar. Þess í stað held ég að við ættum að setja meira fé í þetta verkefni og víða mætti skera niður því eitt er víst að það eru ekki framkvæmdir í vegamálum sem eru að skapa alla þá þenslu sem er í landinu. Ef ég man þessar tölur rétt er landsframleiðslan á Íslandi u.þ.b. 500 milljarðar og til þess að slá á þenslu hefur ríkisstjórnin ákveðið að skera 585 milljónir niður af vegafé. Það er nú framlag ríkisstjórnarinnar í að slá á þenslu. Þetta er náttúrlega sýndarmennska og varla hægt að ræða þessar tillögur alvarlega, þær eru þess eðlis. En ég tek fram að ég fagna öllu því sem vel er gert og hef lýst því oft áður að ég er almennt fylgjandi mannvirkjagerð í vegaframkvæmdum og fagna öllum þeim verkum sem lokið er við og eru til þess fallin að bæta samgöngur á Íslandi.  Það eru nokkur atriði, virðulegi forseti, sem ég vildi ræða. Hæstv. samgrh. hefur nýlega látið vinna skýrslu sem má finna á heimasíðu samgrn. Í niðurstöðum og tillögum skýrslunnar, sem fjallar um almenningssamgöngur, kemur fram að ætlunin sé, sem ég held að sé eitthvað sem við Íslendingar þurfum að taka til gagngerrar endurskoðunar enda lítill sómi að, með leyfi virðulegs forseta: ,,Endurgreiðsla þungaskatts verði lögð niður en þess í stað kaupi hið opinbera tiltekna, skilgreinda þjónustu áætlunarbíla af fyrirtækjum eða einstaklingum. Samningar um slíka þjónustu verði gerðir til 3--5 ára.`` Ég fagna þeirri viðleitni sem fram kemur í skýrslunni sem hefur verið unnin til þess að bæta almenningssamgöngur í landinu en ég vil leggja fram þá spurningu, virðulegi forseti: Hvað þýðir þetta? Þýðir þetta það til að mynda að almenningssamgöngur, SVR og aðrir slíkir á höfuðborgarsvæðinu, missa af þessum peningum? Ef ég veit rétt eru það u.þ.b. 70 milljónir sem felldar eru niður hvað varðar þungaskatts- eða ætlaðar þungaskattsgreiðslur þessa fyrirtækis og ef ætlunin er að leggja það á fyrirtækið, virðulegi forseti, er það nú ekki mikið framlag til almenningssamgangna. Vel má vera að svo sé ekki og ég vænti þess að hæstv. samgrh. svari því á eftir. Það væri nú vel ef ætlunin er ekki að breyta þessu. Annað sem ég vildi nefna í þessu samhengi er væntanlegt útboð á Herjólfi, ferjunni sem gengur á milli lands og Eyja. Ég tel að það sé ekki gott innlegg í þá umræðu sem er á landsbyggðinni og þá þróun sem þar á sér stað að menn séu að opna á óvissu eins og þá að bjóða út flutninga eins og flutninga Herjólfs sökum þess að landsbyggðin á í mikilli varnarbaráttu sem gerir það að verkum að sjálfstraust fólks þar er kannski minna en ella. Þess vegna eru hugmyndir af þessum toga til þess fallnar að menn fara að óttast meira en áður um byggðarlag sitt og óvissa eins og þessi við þær aðstæður sem nú ríkja er af hinu verra. Röksemdafærslan sem ég hef heyrt er sú að það eigi að reyna að spara nokkrar krónur þarna en ég held að áhrif þess séu miklu mun verri því að maður hefur heyrt það á þeirri umræðu sem fram hefur farið vegna þess að menn óttast mjög verði þetta boðið út og þetta er ekki til þess fallið að styrkja landsbyggðina sem upplifir það að vegakerfið, eins og Herjólfur er í raun og veru, sé sett í uppnám. Ef röksemdafærslan um að einhver tilskipun Evrópusambandsins geri kröfur til þessa erum við náttúrlega búin að brjóta hana í mörg ár og ég get ekki ímyndað mér að það skaði nokkuð þó við höldum áfram að brjóta hana því að við höfum þegar brotið þær reglur svo lengi. Ég held satt best að segja að  
             Mér þykir umræðan heldur hafa farið út um víðan völl en tek fram vegna frammíkalls hæstv. samgrh. að tilskipanir Evrópusambandsins eru ekki í samkeppnislögunum. Tíminn er fljótur að líða, virðulegur forseti, í þessari þó merku umræðu sem fer fram. En mig langaði einnig að beina þeirri spurningu til hæstv. samgrh. vegna fylgiskjals sem heitir Vegtenging milli lands og Eyja þar sem fjallað er um hugmyndir um að gera jarðgöng til Vestmannaeyja hvort sú skýrsla sem liggur fyrir slái í raun og veru út af borðinu hugmyndir um jarðgöng. Ég fæ ekki betur séð en að í niðurstöðum skýrslunnar fái þessi hugmynd mjög harkalega útreið. Ég beini því til hæstv. samgrh. hvort hann sé með þessu að slá hugmyndir um jarðgöng til Vestmannaeyja út af borðinu.

Herra forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er ungur og vaskur maður og tekur oft sterkt til orða og kveður fast að enda orðaður við formennsku í Samfylkingunni og undrar það mig ekkert því þetta er hinn vænsti maður. Mér fannst hann hins vegar í þessari ræðu kveða allt of fast að orði þegar hann sagði að hvergi í Evrópu væri vegakerfi í verra ástandi en á Íslandi og við ættum að skammast okkar fyrir vegakerfið. Ég er ekki sammála þessu. Við verðum að líta aðeins á það að hér erum við 270 þúsund manns í risastóru landi og að ætla að fara að bera það saman við einhverjar þjóðir sem eru mörgum tugum sinnum fjölmennari en við og búa kannski í minna landi er auðvitað ekkert samanburðarhæft. Okkur í þessu litla landi, þessum fáu sálum hefur tekist að leggja 12 þús. km langt vegakerfi, þar af 3.600 km með bundnu slitlagi og eykst það ár frá ári. Ég segi bara að þetta er ekki til að skammast sín fyrir. Ég er hins vegar alveg sammála því að við þurfum að gera betur og það eru ótal verkefni sem kalla að eins og kemur mjög skýrt fram í þeirri ágætu vegáætlun og jarðgangaáætlun sem hæstv. samgrh. lagði fyrir þingið og er til fyrirmyndar. Það eru mörg verkefni sem bíða. Við verðum að athuga úr hverju við höfum að spila. Heildarfjárlög ríkisins eru um 200 milljarðar á ári. Við erum að setja 6, 8 eða 9 milljarða til samgöngumála af því. Það er auðvelt að koma og berja sér á brjóst og segja að við ættum að setja miklu meira en menn verða þá að segja hvar eigum við að spara á móti. Ég segi bara, af því mér er hlýtt til hv. þm., ef hann ætlar sér frama í Samfylkingunni og ætlar sé þar til formennsku þá má hann ekki tala með þessum hætti um stórmál eins og vegamál á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hlý orð í minn garð og tek þær ábendingar til greina sem hér hafa komið fram. En ég lagði áherslu á það í ræðu minni og þá sérstaklega þegar ég orðaði það svo að við ættum að skammast okkar, að það væri þó einkum tvennt. Það er í fyrsta lagi að við höfum ekki einu sinni lokið við að malbika þjóðveg 1 sem er alveg einstætt í Vestur-Evrópu að þjóðvegur 1 skuli ekki vera malbikaður. Í öðru lagi sagði ég að almenningssamgöngur væru ekki með þeim hætti sem þær ættu að vera. Það eru þessi tvö atriði sem ég dreg fram. Auðvitað er það líka alveg rétt hjá hv. þm. að þetta er stórt og mikið land. Kannski má segja sem svo að okkur vanti fólk til að framkvæma allt það sem við vildum framkvæma. En þetta tvennt hefði ég talið að við ættum að leggja miklu meiri áherslu á og víða er hægt að skera niður. Ég bendi bara á útgjaldaaukningu í ráðuneytinu sjálfu. Það má örugglega skera eitthvað niður þar. Það er víða hægt að finna holur ef menn leggja á það áherslu. Einnig má nefna að ekki hafa allir tekjustofnar verið nýttir sem nýta á í vegagerð. Það má víða finna holur þó ekki væri nema til að malbika blessaðan hringveginn.

Virðulegi forseti. Í þeirri góðu umræðu sem farið hefur fram í dag hef ég saknað þess að ekki hefur verið fjallað um vegamál á höfuðborgarsvæðinu að neinu ráði. Margir hv. landsbyggðarþingmenn hafa tekið til máls og talað fyrir mikilvægum samgöngubótum á landsbyggðinni en mig langaði að fjalla aðeins um vegamál í höfuðborginni. Í byrjun ársins samþykkti stjórn Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu ályktun. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna í þá ályktun. Þessi ályktun kemur í kjölfar ákvörðunar Alþingis um niðurskurð á fjárveitingum til vegaframkvæmda en þar segir: ,,Í öngþveiti stefnir ef nauðsynlegum framkvæmdum í vegamálum á höfuðborgarsvæðinu er stöðugt frestað og flytja á fjármagn sem þar myndast af umferð út í dreifbýlið. Frestun framkvæmda mun hafa í för með sér aukna hættu á slysum og óhöppum í umferðinni með tilheyrandi kostnaði fyrir einstaklinga og samfélagið. Í forsendum að svæðaskipulagi á höfuðborgarsvæðinu sem nú er verið að vinna að er búist við 50% aukningu í bílaumferð eftir 20 ár.`` Þetta segir sem sagt í ályktun Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Á undanförnum árum hefur verið töluverð aukning í bílaumferð á höfuðborgarsvæðinu. Um það hefur verið rætt frá árinu 1994, er hátíð var haldin á Þingvöllum en þá var töluverð bílaumferð. Frá 1994 til dagsins í dag hefur orðið 40% aukning á bílaeign eingöngu á höfuðborgarsvæðinu. Á síðustu tveimur árum hefur orðið 12% aukning í umferð hér á höfuðborgarsvæðinu. Við sem búum hér í höfuðborginni þekkjum að umferðaróhöppum hefur fjölgað og slysum jafnframt vegna aukins álags á umferðarkerfi svæðisins. Hins vegar höfum við líka fylgst með því að þar sem gerðar hafa verið samgöngubætur hefur dregið verulega úr slysum, t.d. á gatnamótum Réttarholtsvegar og Miklubrautar en þau voru mikil slysagatnamót fyrir þann tíma. Það er ljóst að fjárfesting í vegabótum á höfuðborgarsvæðinu og ekki síst í Reykjavík er arðbær og mun á stuttum tíma skila sér til samfélagsins, ekki síst í bættri heilsu landsmanna. Auðvitað er hvert og eitt slys einu slysi of mikið og þau hafa áhrif á hagi þeirra sem í slysunum lenda. Á árunum 1980--1990 fengu Reykjavík og Reykjanessvæðið undir 15% af fjárveitingu til nýframkvæmda í vegamálum í landinu þrátt fyrir mikla þörf fyrir fjármagn til vegaframkvæmda og þrátt fyrir að 70% af tekjum í ríkissjóð af bílum og bílaumferð komi af svæðinu. Hlutur höfuðborgarsvæðisins hefur verið grátlega lítill og það sést í vegamálum í borginni. Höfuðborgin hefur sem sagt dregist aftur úr. Á fjárlögum ársins 2000 var tekin ákvörðun í þinginu um að skera niður fé til vegaframkvæmda um tæpar 600 millj. sem aðallega mun koma niður á Reykjavíkursvæðinu. Af þessum 600 millj. verða sennilega í kringum 500 millj. teknar af höfuðborgarsvæðinu og þetta þýðir milli 40 og 50% skerðingu á fjármagni til vegagerðar á þessu svæði. Við getum þannig ekki gert nema um það bil 50% af því sem áætlað var. Það er ljóst að mikil þörf er á Reykjavíkursvæðinu til að gera ýmsar samgöngubætur. Ég vil nefna nokkur atriði. Í fyrsta lagi hefur verið áformað að bæta umferðarmannvirki út úr Reykjavík. Þar hefur gerð mislægra gatnamóta á Vesturlandsvegi við Víkurveg og Reynisvatnsveg sérstaklega verið skoðuð. Það er áformað að byrja á því í haust. Það er mjög mikilvægt því við vitum að þetta er ein af tveimur aðalumferðaræðum inn í Grafarvoginn. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það hve umferðin úr og í Grafarvoginn hefur verið erfið. Þetta er náttúrlega einnig aðalumferðaræðin til Mosfellsbæjar og til alls Vesturlands.  Einnig eru áformaðar vegabætur á mótum Vesturlands- og Suðurlandsvegar. Þá vildi ég líka nefna Sundabrautina og það kemur mér dálítið á óvart að í hinni ágætu skýrslu um jarðgöng skuli ekki vera nein áætlun um jarðgöng í Reykjavík. Þá á ég við þær hugmyndir sem hafa verið uppi um jarðgöng frá Kleppsvegi og út í Mosfellsbæ. Ég tel það einn af þeim valkostum sem við þurfum að skoða varðandi umferðina út úr Reykjavík. Annað atriði er mislæg gatnamót á mótum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar. Það er mjög brýnt verkefni. Þeir sem koma úr Kópavogi, Garðabæ, Hafnarfirði og af Reykjanesinu öllu lenda stöðugt í teppu á þessum gatnamótum. Þar fyrir utan eru þetta ein slysamestu gatnamót í Reykjavík. Að lokum vil ég nefna Reykjanesbrautina. Reykjanesbrautin er svo sannarlega ekkert einkamál Reyknesinga, öðru nær. Þetta er sá vegur sem flestir Reykvíkingar óttast og fara helst ekki á þá braut nema þeir nauðsynlega þurfi. Sjálf reyni ég að forðast eins og hægt er að keyra þessa braut því ég er dauðhrædd að keyra hana. Ég held ég láti hér staðar numið. Ég vildi með orðum mínum leggja áherslu á að Reykjavík sé inni í umræðunni um vegáætlun og að Reykjavík er ekki bara fyrir Reykvíkinga heldur er hún höfuðborg allrar þjóðarinnar. Ég býst við að nánast hver einasti landsmaður komi árlega til borgarinnar og keyri um þá vegi sem þar eru. Þeir eiga líka heimtingu á því að slysum fækki.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Möller sérstaklega fyrir þá ræðu sem hún flutti. Hún vakti einstaklega vel athygli á þeim vanda sem ég sem samgrh. stend frammi fyrir þegar við lítum á höfuðborgarsvæðið. Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hafa í ályktunum mótmælt því að framkvæmdum verði frestað og boða einhvern tíma á þessu ári forgangsröðun. Hún hefur ekki borist. Þegar við lítum á þessi verkefni sem hv. þm. réttilega nefndi að væru mikilvæg þá er ekkert þeirra tilbúið. Það er ekki tilbúið að fara í mislæg gatnamót við Víkurveg. Það er ekki tilbúið að fara í mislæg gatnamót við Vesturlandsveg/Suðurlandsveg. Það er ekki tilbúið að fara í Sundabrautina. 

Hæstv. forseti. Mér tókst ekki að koma að í fyrri ræðu minni öllu sem ég vildi sagt hafa. Ég var að fjalla um Reykjanesbraut sem er mér afskaplega hugleikin af ýmsum ástæðum. Ég þarf að keyra þessa braut á hverjum degi og stundum oft á dag. Ég stend persónulega frammi fyrir þeim hættum sem fólk lendir í á þessari braut. Það er ekki hægt að neita því að þó að ársdagsumferð sé ekki nema 7 þús. bílar á dag eins og hér hefur áður komið fram þá er umferð þarna gríðarlega hættuleg vegna þess að maður lendir í miklum umferðartoppum þegar maður fer inn eftir brautinni, t.d. milli kl. 7 og 8 á morgnana, þá er alveg gríðarleg umferð þarna. Þarna er líka mikil umferð þungaflutningabíla. Ég held að hvergi sé önnur eins umferð þungaflutningabíla og þarna. Sú umferð er m.a. vegna þess að verið er að flytja flugvélabensín utan úr Skerjafirði suður á Keflavíkurflugvöll þó að fyrir nokkrum árum hafi verið byggð sérstök olíuhöfn í Helguvík. Bygging þeirrar hafnar var einkum rökstudd með því að hún mundi minnka umferð þungaflutningabíla sem flytja bensín og olíur á Reykjanesbrautinni verulega. Þar er aðstaða til að landa bensíni og flytja beint í leiðslum upp á völl. Ég spyr: Hvers vegna viðgengst að nýta ekki þá aðstöðu? Þetta er keyrt stanslaust til stórfelldrar hættu fyrir land og þjóð eftir Reykjanesbrautinni. Auðvitað eru þarna eðlilegir þungaflutningar, t.d. flutningur á fiski og hjá því verður ekki komist. Ég held að flutningarnir á bensíni suður á Keflavíkurflugvöll séu óeðlilegir og það á að koma í veg fyrir þá. Þarna eru mjög margir áætlunarbílar fullsetnir á ferðinni með flugfarþega upp á Keflavíkurflugvöll. Þessir bílar eru líka á ferðinni þegar mestu topparnir eru í umferðinni eins og t.d. snemma á morgnana. Á þessari braut verður mikið af alvarlegum slysum vegna þess að það virðist einhver æsingur í fólki sem er að keyra þarna. Þarna er keyrt hraðar en annars staðar. Þarna er mikið um aftanákeyrslur. Ef bílar þurfa að stoppa skyndilega þá keyra bílar á of miklum hraða miðað við aðstæður aftan á þá bíla. Þarna er gríðarlega mikið um framúrakstur og kannski er maður hræddastur við hann þegar maður þarf oft að keyra brautina. Það virðist mikið ábyrgðarleysi í þessum framúrakstri. Fólk virðist fara fram úr þó mikil umferð sé á móti, alveg án þess að gá að sér. Það virðist ekki gera sér grein fyrir að bílarnir sem koma á móti eru líka á mikilli ferð. Af þessu skapast gríðarleg hætta oft á dag og stundum því miður slys, mjög alvarleg slys. Slys af þessu tagi eru mjög alvarleg. Þessi atburðarás öll sömul hefur leitt til þess að þingmenn kjördæmisins eru mjög sammála um að flýta verði tvöföldun Reykjanesbrautarinnar en hún er á langtímavegáætlun. Þá er tvöföldun brautarinnar milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur ekki áætluð fyrr en seint á tímabilinu, 2009 og 2010 að meginhluta. Þingmenn kjördæmisins eru að leita að leiðum til að flýta þessum framkvæmdum, fá einhverja til að taka að sér framkvæmdirnar upp á það að þeir fái þá greiðslurnar þegar þær koma frá ríkinu eins og áætlað er á langtímavegáætlun.  3 / 4 miðað við það sem nú er og það hlýtur að vera mikill þjóðfélagslegur ávinningur í slíkri lækkun á slysatíðni. Ég hef áður lagt það til í blaðagreinum að það væri mikill ávinningur fyrir Íslendinga að flytja allt flug til Keflavíkur og forsendan fyrir því að hægt sé að taka slíkt upp á tunguna er auðvitað sú að miklu greiðfærari samgöngur verði suður eftir en nú eru. Það er öllum ljóst og kannski verður hægt að ræða það þegar búið er að tvöfalda brautina. Ég ætla líka að tala um Suðurstrandarveg sem við höfum því miður ekki borið gæfu til að setja inn á vegáætlun, ekki einu sinni langtímavegáætlun jafnvel þó að farið hafi fram vísindaleg rannsókn sem nú er krafist af ráðherrum, sem því miður eru ekki á fundinum, í öllum málum. Farið hefur fram rannsókn þar sem kom í ljós að Suðurstrandarvegur er gríðarlega þjóðfélagslega hagkvæm framkvæmd, bæði hvað varðar atvinnulíf á svæðinu sem mundi hafa mjög gott af slíkri tengingu og einnig opnast frábær ferðaleið sem er okkur mjög dýrmæt á þessu svæði núna þegar við erum að reyna að auka umferð ferðamanna til landsins. Ég hef oftsinnis vakið máls á því í þinginu að það er skilyrði í mínum huga fyrir því að hægt sé að gera Suðurnes og Suðurland að einu kjördæmi að þarna sé greiðfær leið á milli. Þess vegna held ég að það sé mjög brýnt að koma Suðurstandarvegi á vegáætlun.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur fyrir að hafa vakið máls á mikilvægi Reykjanesbrautarinnar. Við þekkjum það öll að það er mjög mikilvægt að hún verði tvöfölduð hið fyrsta og ég leyfi mér að vera bjartsýnni en hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir og vona að hún verði tvöfölduð í einu lagi. Samstaða hefur náðst um það í þingmannahópi Reykjaneskjördæmis að athuguð verði hagkvæmni þess að bjóða út brautina ef tvöföldunin næðist í einu lagi. Það vita allir hversu arðbær sú framkvæmd er, bæði þjóðhagslega og tilfinningalega, eins og sumir hafa bent á, og því hvet ég til þess að við náum enn frekari samstöðu til þess, bæði þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu.

Hæstv. forseti. Það vill nú svo til að í þessu máli gætum við hv. þm. Þorgerður Gunnarsdóttir ekki verið meira sammála. Auðvitað er ég jafnáfjáð og aðrir þingmenn kjördæmisins um að brautin verði tvöfölduð í einu lagi og ég held að ég hafi gert grein fyrir því í ræðu minni hér áðan. Ég hef kannski ekki talað nógu skýrt en það liggur náttúrlega fyrir að áður en af slíku útboði getur orðið þarf að fara fram umhverfismat og hönnun á lagningu brautarinnar. Vonandi getur það farið fram þannig að við getum byrjað á þessari framkvæmd árið 2003 en vissulega þurfum við líka að finna einhvern, hvort sem það er Vegagerðin, ríkissjóður eða einhver verktaki, sem vill fjármagna framkvæmdina þar til kemur að úthlutunum samkvæmt vegáætlun.

Herra forseti. Þetta tekur allt sinn tíma með Reykjanesbrautina en engu að síður vona ég að við verðum byrjuð á framkvæmdum 2002, ekki síðar en 2003. En einhvers staðar verður að byrja á tvöfölduninni og eins og hefur komið fram er slysahættan afskaplega mikil á Reykjanesbrautinni en ég tel að við verðum líka að ná samstöðu um hvar við eigum að byrja og ég vona að það verði á hinum hættulega stað, Kúagerði, þar sem ótal slys hafa orðið.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. að einhvers staðar verður að byrja og fyrst við erum orðin svona óskaplega sammála um allt annað, þá náum við vonandi samkomulagi um hvar á að byrja. Auðvitað er Kúagerði mjög hættulegur staður en það eru fleiri hættulegir staðir á brautinni. Ég minnist þess að fyrir nokkrum árum var gerð úttekt á því hvar flest slys urðu á brautinni og kom í ljós að mikil slysatíðni var við gatnamót, t.d. við Grindavíkurveg og Vogaveg. Vegagerðin vann þar síðan að úrbótum og ég verð að segja að síðan hef ég á öllum mínum ferðum yfir Reykjanesbraut --- mér finnst stundum að ég haldi til á brautinni --- lítið orðið vör við að slys hafi orðið á þessum stöðum. Þannig að jafnvel þó að ekki sé tvöfaldað, þá er hægt að vinna gegn slysum.

Virðulegi forseti. Ég er aldeilis ekki sammála hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur um að allt innanlandsflug fari til Keflavíkur. Það er dálítið merkilegt í umræðunni að menn eru að tala um að tvöfalda eigi Reykjanesbrautina en síðan eru þeir komnir langt á undan sjálfum sér í því að auka enn frekar umferð á Reykjanesbraut með því að flytja allt innanlandsflug til Keflavíkur. Þetta er með ólíkindum. Annað sem hefur komið fram og lítið hefur verið rætt um er að verið er að tala um að þingmenn Reykjaness ætli að sameinast um það að blanda sér í mál Reykjanesbrautar og vinna að því að hún verði tvöfölduð. Eins og fram hefur komið skiptir Reykjanesbraut okkur Reykvíkinga verulegu máli og aðeins til upplýsingar um það flutti ég ásamt fleiri þingmönnum þáltill. fyrir sex árum, og var ég þar 1. flm. að lýsingu Reykjanesbrautar. Reykvíkingar gera sér fulla grein fyrir alvarleika þessa máls og þess vegna er eðlilegt að virðulegir þingmenn Reykjaneskjördæmis og Reykjavíkur sameinist um að ræða þessi mál og einnig rétt er að benda á, eins og áður hefur komið fram, að auðvitað skiptir það verulegu máli að umferðaræðar í Reykjavík séu greiðar líka. Ein besta fjárfesting sem hefur verið gerð á sl. tíu árum er framlenging Breiðholtsbrautar í samtengingu við Suðurlandsveg og Vesturlandsveg af því að áður lá bara ein braut úr borginni út úr bænum. Þetta er einhver besta og arðbærasta fjárfesting sem hefur verið gerð og ég segi það sem þingmaður Reykvíkinga og tek undir það sem áður hefur komið fram í þessu máli, að auðvitað eigum við að standa öll sameinuð að því að höfuðborgarsvæðið í heild verði skoðað og standa þannig að verki að umferðin verði sem greiðust hvar sem ekið er, í borgina, út úr henni eða til Keflavíkur því að þetta skiptir okkur öll miklu máli. Það þýðir ekki bara að hugsa um eina braut í einu, hvað þá heldur að fara langt á undan sjálfum sér og segja: Við skulum tvöfalda Reykjanesbrautina en byrja á því að flytja allt innanlandsflug til Keflavíkur.

Hæstv. forseti. Stuðningur og samstaða um tvöföldun Reykjanesbrautar fer nú að færast í æðra veldi hér á þingi  Ég vil til að gjalda í sömu mynt lýsa því yfir og tók það reyndar fram í ræðu minni að ég styð heils hugar vegaframkvæmdir í Reykjavík sem er mjög brýnt að verði myndarlegar á næstu árum því hér blasir öngþveiti víða við þegar farið er um borgina.

Virðulegi forseti. Nú hefði hæstv. samgrh. þurft að vera viðstaddur til að hlusta á þær merkilegu niðurstöður sem hér eru komnar. Það er nefnilega svo og það er rétt eins og hv. síðasti ræðumaður kom inn á, að það skiptir auðvitað miklu máli að þingmenn þessara stóru kjördæma setjist niður og raði forgangsverkefnum. Það hefur verið þannig hjá Vegagerðinni að hún hefur staðið fyrir því mörg umliðin ár sem betur fer að boða þingmenn þessara kjördæma sameiginlega til sín. Fulltrúar þeirra hafa þá mætt, fulltrúar þingmanna Reykjavíkur og Reykjaness hafa mætt til þess að fara yfir framkvæmdaáætlun með Vegagerðinni. Það sem hins vegar er alvarlegast í þessu máli er það sem kom fram hjá hæstv. samgrh. að sveitarstjórnarmenn bæði í Reykjavík og nágrannabyggðum hafa ekki unnið heimavinnuna sína. Þeir eru ekki enn þá tilbúnir til að leggja fram fyrir samgrn. og samgrh. hvernig eigi að halda á málum. Það er alvarleiki málsins. En hitt er aftur bjartara og hefur birt yfir eftir að umræða um vegáætlunina hófst í morgun, að þingmenn Reykjavíkur og Reykjaness vilja setjast niður, ræða málin um Reykjanesbraut, um Reykjavík og raða síðan niður hvar sé heppilegast að byrja og hvernig eigi að halda á málum svo að sá sem er í Keflavík og leggur í langferð annaðhvort austur eða vestur komist sína leið í einum áfanga án mikilla trafala í umferðinni að ógleymdum þeim sem þurfa að koma til Reykjavíkur að austan eða norðan, að þeir eigi greiðan aðgang að líka. Við hljótum að vera sammála því að búa svo um hnútana að fólk eigi greiða leið um þessi svæði.

Hæstv. forseti. Hv. 8. þm. Reykv., Guðmundur Hallvarðsson, kom að því atriði í ræðu sinni að mikilvægt er að samvinna sé milli þingmanna hinna ýmsu kjördæma og til voru teknir þingmenn Reykjavíkur og Reykjaness sem hafa að vísu haft samvinnu. Það hefur verið víðtæk samvinna milli kjördæmanna. Boðað hefur verið til funda sveitarstjórnarmanna og alþingismanna á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef sótt þá fundi en því miður hafa þingmenn sennilega vegna anna ekki getað sótt þá fundi mjög vel. Ég held því að mjög mikilvægt sé að næst þegar verður haldinn fundur höfuðborgarsvæðisins, þá göngum við þar inn hönd í hönd, ég og hv. 8. þm. Reykv. og lýsum yfir, náttúrlega með alla hina þingmennina marserandi á eftir okkur nauðsyn þess að aðilar vinni að því hörðum höndum að sveitarstjórnarmenn tefji ekki framkvæmdir með því að vinna ekki heimavinnuna sína. Ef það er rétt að framkvæmdir í Sundahöfn væru hafnar ef Reykjavík væri búin að vinna heimavinnuna, þá er það auðvitað alvarlegt mál og við hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson munum sjá til þess að slíkt gerist ekki oftar. Ég skal bara bjóða þingheimi að sjá þegar við göngum í salinn á næstkomandi höfuðborgarráðstefnu.

Herra forseti. Þá er enn hafin hér í þinginu hin reglubundna umræða um vegáætlun og það gleður mig að vegamál á höfuðborgarsvæðinu skuli komin til umræðu. Því miður hefur það oft verið þannig að vegamál á landsbyggðinni hafa verið fyrirferðarmeiri í þessari umræðu en vegamál á höfuðborgarsvæðinu en á síðasta kjörtímabili þegar ég átti sæti í samgn. þá tók ég ávallt þátt í þessari umræðu. Ég vík nú að þessu mikilvæga svæði sem höfuðborgarsvæðið er og vil vitna í athugasemdir með þáltill. um vegáætlun. Þar er fjallað um höfuðborgarsvæðið og sagt til um við hvaða svæði er miðað. Miðað er við höfuðborgarsvæðið frá Hafnarfirði, vegamóta Krýsuvíkurvegar, í suðri og til Mosfellsbæjar, vegamóta Þingvallavegar, í norðri. Á þessu svæði er þjóðvegaumferð langmest og slys tíðust. Það er mikilvægt að við ræðum um þetta svæði. Þörf fyrir úrbætur hefur vaxið ört á undanförnum árum og ýmsar kostnaðarsamar aðgerðir eru aðkallandi. Á þessu svæði er einnig unnt að fækka umferðarslysum mest. Fjárveitingar til þessa liðar eru í samræmi við gildandi vegáætlun og langtímaáætlun. Ég harma að til stendur að draga saman og spara vegna þenslu á þessu svæði. Ég tel það mjög alvarlegt því að á þessu svæði, eins og komið hefur fram í umræðunni, er hægt að fara í arðbærustu framkvæmdirnar. Hér getum við fækkað slysunum. Hér er álagið mest, hér hefur bílunum fjölgað mest og hér er flest fólkið. Við þekkjum það og það hefur komið fram í umræðunni hvernig umferðaröngþveitið er oft og tíðum. Landsbyggðarþingmenn sem búa hér eða þurfa að koma hingað til borgarinnar ættu að þekkja hvernig álagið er á þjóðvegum að borginni á álagstímum.

Þekkjum það best.

Já. Hæstv. ráðherra sem kemur hér af Vesturlandinu ætti að þekkja það manna best. Mikil umræða hefur verið um tvöföldun Reykjanesbrautar þegar við ræðum vegáætlanir. Vissulega er það stórmál fyrir okkur öll. Þetta er ekki sérmál þingmanna Reykjaness þó að þeir leggi auðvitað mikla áherslu á þetta heldur stórmál fyrir okkur öll. Reykjanesbrautin er þjóðbraut í og úr landi fyrir alla landsmenn, ekki bara höfuðborgarbúa heldur alla landsmenn. Þeir sem fara úr landi eða koma til landsins, landsbyggðarmenn líka, fara auðvitað þessa leið. Flestir þurfa að fara þessa leið þannig að þetta er mjög mikilvægt verkefni. Ég tek undir það að það er forgangsverkefni að tvöfalda Reykjanesbrautina. Ég held að við getum sameinast um það, ekki bara þingmenn Reykjaness og Reykjavíkur heldur ættu þingmenn allir að geta sameinast um þetta. Ég held að við sjáum sífellt betur hve mikilvægt er fyrir okkur að tvöfalda brautina. Ég ætla ekki að taka undir það að flytja eigi innanlandsflug til Keflavíkur. Ég er ekki sammála því og tek ekki undir það en engu að síður er þetta stórt og mikið mál, að við búum almennilega að vegamálum frá höfuðborginni, höfuðborg allra landsmanna, til aðalflughafnar okkar.

Má ég biðja hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Sundabrautin hefur einnig komið til umræðu hér í sambandi við jarðgangaáætlun. Ég verð að taka undir það sem komið hefur fram í umræðunni, að vissulega ættu jarðgöng, sem hluti af Sundabrautinni, að koma inn í þá áætlun. Til þess er full ástæða. Þó rætt hafi verið um að fjármagna Sundabrautina sérstaklega og það sem henni fylgir þá þarf hún að vera inni í þeirri áætlun sem menn eru að setja fram. Ég sagði í upphafi, herra forseti, að ég væri verulega áhyggjufull yfir því að fresta ætti framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu. Áætlað er að eitthvað um 500 millj. verði sparaðar með frestun framkvæmda hér en eins og fram kemur í athugasemdum með vegáætluninni. Talað um að fresta framkvæmdum sem kosta mundu 585 millj. kr. Megnið af þeirri frestun lendir á höfuðborgarsvæðinu sem er mjög bagalegt. Ég vil minna á að þegar menn hafa farið út í það áður að draga saman vegna þenslu þá hafa borgaryfirvöld í Reykjavík komið til móts við stjórnvöld og dregið saman framkvæmdir sínar á móti. Ég minni á Gullinbrú á sínum tíma og vegagerð í kringum hana. Ég vil mótmæla því sem hæstv. ráðherra sagði í andsvari áðan, að við borgaryfirvöld og sveitarstjórnir væri að sakast í þeim málum sem er ekki hægt að fara í á höfuðborgarsvæðinu þó brýn séu. Ég veit ekki betur og þori að fullyrða að ekkert stendur upp á borgaryfirvöld í Reykjavík í þeim efnum. Allar framkvæmdir sem fyrirhugaðar voru í Reykjavík eru tilbúnar. Aftur á móti voru ekki svo mörg verkefni, miðað við vegáætlunina, sem átti að ráðast í nákvæmlega innan Reykjavíkur heldur eru þau í nágrenninu, t.d. á Reykjanesbrautinni m.a. á gatnamótum Reykjanesbrautar og Breiðholtsbrautar þar sem upp er að koma mikið verslunarhverfi. Einnig væri hægt að ráðast í breikkun Miklubrautar, það er tilbúið. Ég verð að segja að það er áhyggjuefni fyrir höfuðborgarbúa að frestað skuli framkvæmdum á svæðinu, sérstaklega með tilliti til þess að hér er álagið mest, slysin tíðust og hér er hægt að draga úr slysum með framkvæmdum. Ég minni á ályktun frá sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu sem hv. þm. nafna mín Möller las upp úr í máli sínu. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það enda er ræðutími minn senn á þrotum. Ég tel fulla ástæðu til að við ræða þetta frekar og vonast til þess að áður en vegáætlun kemur til afgreiðslu í þinginu verði búið að breyta nokkuð forgangsröðun varðandi höfuðborgarsvæðið. Það er mikilvægt að taka hraustlega á á þessu svæði.

Herra forseti. Það er afskaplega mikið ánægjuefni að heyra að tvöföldun Reykjanesbrautarinnar er áhugamál hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Ég er ánægð með að velflestir hv. þm. séu komnir úr hinum klassísku kjördæmisfötum og farnir að hugsa um heildarhagsmuni, sem tvöföldun Reykjanesbrautarinnar vissulega er. Það eru heildarhagsmunir þjóðarinnar sem hafðir eru í huga þegar hún verður tvöfölduð. Svo einfalt er það.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Gunnarsdóttur fyrir að koma með þetta innlegg í umræðuna. Það er vissulega rétt, eins og fram kom í máli mínu áðan, að tvöföldun Reykjanesbrautinnar er þjóðþrifamál. Það er mál sem við eigum að ganga í sem fyrst. Ég held að við sjáum það betur og betur eftir því sem þessi eina braut sem þarna er slitnar meira og hættulegra verður að keyra eftir henni. Hér hefur hver þingmaðurinn á fætur öðrum lýst því yfir að hann óttist að fara þessa leið. Ég tek undir það. Ég er ekki róleg þegar ég keyri Reykjanesbrautina í bleytu eða leiðindaveðri. Við eigum ekki að sætta okkur við að þetta sé svona. Þetta er þjóðbraut úr landi og í land. Við eigum að sjá til þess að hún verði tvöfölduð sem fyrst og helst að byrja á því strax.

Virðulegur forseti. Hér er verið að ræða um vegáætlun til 2004. Mönnum hefur verið tíðrætt um Reykjanesbraut og höfuðborgarsvæðið og hins vegar landsbyggðina. Það sem er merkilegast í þessu og hefur komið fram hjá sumum ræðumönnum er að hér eru íbúarnir flestir. Hér eru bílarnir flestir og fjölgun ökutækja á þessu svæði hefur orðið gífurleg. Við erum náttúrlega alls ekki að setja nægilega peninga inn á þetta svæði miðað við það sem þyrfti og þennan aukna bílafjölda. Lykillinn að því að landsbyggðin lifi og viðskipti og atvinnulíf geti dafnað eru góðar samgöngur, það er lykilmálið. En svo merkilegt er það nú, og ég hef velt því fyrir mér, að aldrei hafa fleiri flutt á höfuðborgarsvæðið heldur en einmitt nú þegar samgöngurnar batna ár frá ári. Við ættum kannski að velta því fyrir okkur en ég er samt bjargfastur á þeirri skoðun að góðar samgöngur séu lykilmál til að landsmenn fái lifað. En höfuðborgarsvæðið þarf langtum meira fjármagn. Ég mótmæli því sem hæstv. ráðherra á að hafa sagt hér áðan, að sveitarstjórnarmenn hefðu ekki unnið sína heimavinnu. Það vill svo til að ég er einn af sveitarstjórnarmönnunum á höfuðborgarsvæðinu og fyrir nokkrum árum, þremur eða fjórum árum, settumst við niður og sömdum um forgang framkvæmda, röðuðum þessu niður, herra forseti, á sem hagkvæmastan hátt. Ég vísa því slíkum fullyrðingum til föðurhúsanna. Það hefur verið rætt um Reykjanesbraut sem fyrir löngu er orðið þjóðþrifamál að bæta. Reykjanesbrautin er kannski ekki eini vegurinn á þessu svæði sem þannig háttar með, einnig mætti nefna Vesturlandsveg og hina og þessa vegi í Reykjavík. Slysatíðnin hefur hins vegar kannski verið mest miðað við ekna kílómetra á Reykjanesbraut. Umræðan hefur þó skilað því að málið er nú farið að hreyfast og fyrirsjáanlegt að framkvæmdir fari í gang. Þingmenn hafa verið sem einn maður í þessu máli. Fyrst ber að nefna að 12 þingmenn kjördæmisins standa saman í þessu máli. Við höfum eðlilega fengið góðar undirtektir frá Reykvíkingum og öðrum því flestir keyra þessa braut. Ljóst er að farið verður í umhverfismat og hönnun á þessum vegi nú þegar í ár. Síðan á eftir að ákveða um framhaldið en þó er ljóst að útboð getur farið fram árið 2002 og framkvæmdir upp úr því. Síðan er spurning um fjármagnið á langtímaáætlun árin 2007, 2008, 2009 og 2010. Einnig mætti bjóða þetta út þannig að verktakinn fái greitt seinna og fjármagni framkvæmdir í þrjú til fjögur ár. Sparnaðurinn sem næst fram bæði við að bjóða verkið út í stærri áföngum, þá er hægt að fá hagstæðara verð, fækkun slysa og aukin þjóðhagsleg hagkvæmni, ætti að vega upp á móti fjármagnskostnaði. Um Reykjanesbraut fara 7 þúsund bílar á sólarhring. Ljóst er að ef brautin yrði tvöfölduð þá mundi umferðin aukast verulega því að margir veigra sér við að fara brautina eins og er. Umferðin er þannig á Reykjanesbraut að hún nær toppum. Það koma toppar þegar flugið er og þegar fólk er að fara í vinnu suður eftir, þá myndast langar lestir. Um brautina fara flutningabílar, bæði bensín- og olíuflutningar, gámaflutningar og fiskflutningar. Þá myndast biðraðirnar og framúraksturinn, þar með skapast hættan og þá verða slysin. Þannig gerist þetta og það er ljóst að með tvöfölduninni mundi hættan minnka og fleiri mundu fara um brautina. Við bættar samgöngur eykst umferðin. Það er bara regla sem gilt hefur í gegnum aldirnar. Hinn vegurinn sem við höfum rætt um er Vesturlandsvegur, með 13 þús. bíla umferð á sólarhring, þ.e. á honum er gífurlega mikil umferð. Það er ljóst að það þarf að tvöfalda hann upp í Mosfellsbæ hvenær sem það verður gert. Síðan má nefna hinn partinn af Reykjanesbrautinni, þ.e. þann sem liggur í gegnum Reykjavík, Kópavog, Garðabæ og Hafnarfjörð. Þar er ákveðið prógramm í gangi þar sem farið verður í ákveðna áfanga á ákveðnum árum. Við sveitarstjórnarmenn höfum einmitt rætt um hvernig það skuli gert. Á næsta ári liggur fyrir að gera mislæg gatnamót við Reykjanesbraut, Breiðholtsbraut og Nýbýlaveg. Jafnframt skal á næsta ári ráðast í gerð mislægra gatnamóta á Lækjargötu í Hafnarfirði. Það sem mér finnst heldur magurt í þessari þáltill. eru peningaupphæðirnar til þessara verkefna hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að þetta lendi í ógöngum ef við horfum til næsta árs eða þar næsta árs. Á næsta ári á t.d. að opna í Kópavogi 60 þúsund fermetra verslunarmiðstöð. Við getum rétt ímyndað okkur hvernig umferðin verður. Menn munu náttúrlega koma af höfuðborgarsvæðinu og líka landsbyggðinni til að versla í þessari ágætu búð. Þegar þetta verður unnið áfram í nefndinni vona ég að samgn. og hæstv. ráðherra taki tillit til þeirra óska sem hér hafa komið fram. Ég vona að okkar fólk í nefndinni fari í þá vinnu sem á er þörf. Það sem einnig hefur vakið athygli mína er að viðhald þjóðveganna hækkar lítið að raunvirði á milli ára í þessari áætlun. Slitlagið á þjóðvegunum lengist með hverju árinu og viðhaldið eykst. Mér finnst því mjög skrýtið hve þetta er lítið. Þetta eru örfá prósent á milli ára. Síðan er eitt sem ég er mjög ósáttur við. Það er frestun þessara framkvæmda til að draga úr þenslu. Mér finnst það rangt. Það er allt í lagi að gera það við byggingarframkvæmdir en í jarðvinnuframkvæmdum er ekkert sem heitir frestun framkvæmda til að slá á þenslu. Ég gef ekkert fyrir slíkt mál. Ég held að á næstu þremur til fjórum árum, verði ekki gert verulegt átak, verði öngþveiti í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að menn verði að byrja strax að bæta úr og alltaf fjölgar bílunum. Við náum bráðum heimsmeti, við erum að öllum líkindum númer tvö í heiminum núna í bílafjölda á hvern íbúa. Við komumst líklega bráðum í fyrsta sæti.

Herra forseti. Ég hlustaði með mikilli athygli á ræðu hv. þm. enda fer þar maður sem hefur víðtæka reynslu af vegagerð og ekki síður sem oddviti næststærsta sveitarfélags á landinu. Ég get tekið undir flest það sem hann sagði. Fyrst vil ég spyrja hv. þm. hvort hann hafi ekki í þingflokki Sjálfstfl. samþykkt þessa frestun framkvæmda á 600 millj. Hann kvartaði yfir því hér. Hefur ríkisstjórnin ekki heimild þingflokkanna til að koma með þá tillögu hér inn eða skar hann sig þar úr og voru kannski fleiri sem voru á móti þeim ráðstöfunum? Í annan stað sakna ég þess dálítið að hv. þm. ræddi ekki merka yfirlýsingu hæstv. samgrh. í andsvari fyrr í dag þar sem hann fullyrti að það væri við sveitarstjórnir á suðvesturhorninu að sakast. Undirbúningur af þeirra hálfu hefði ekki verið nægilega góður til þess að unnt væri að finna fjármunum stað í vegáætluninni til að ráðast í framkvæmdir. Ég spyr hv. þm. hvort hann sé sáttur og samþykki slíkar yfirlýsingar, hvort það sé þannig að Reykjanesbrautin í kringum Kópavog til að mynda og gatnamót sem hann nefndi sjálfur, í Mjóddinni, að þar standi eitthvað á undirbúningi eða sveitarfélögin hafi ekki skilað sínu? Hafa þingmenn ekki skilað sínu hvað varðar undirbúning framkvæmda á Reykjanesbrautinni? Er hv. þm. sammála yfirlýsingum hæstv. ráðherra í þessum efnum? Ég vil líka spyrja hv. þm. og undirstrika að ég vil taka heils hugar þátt í að reyna að flýta framkvæmdum. Það ber brýna nauðsyn til þess á Reykjanesbrautinni í nyrðri og syðri enda. Ég spyr hv. þm. hvort hann finni því einhvern stað í þessari vegáætlun að hægt sé að ráðast í tvöföldun Reykjanesbrautar á árinu 2003--2005. Ég finn það ekki. Kannski gerir hv. þm. það.

Virðulegur forseti. Rétt til að svara þessu þá eru það alveg hreinar línur, eins og ég sagði áðan í ræðu minni, að það vorum við, sveitarstjórnarmennirnir, sem röðuðum framkvæmdum niður í forgangsröð á höfuðborgarsvæðinu. Að vísu var það fyrir fjórum árum eða svo og það þarf náttúrlega að vera í sífelldri endurskoðun. Við þurfum að endurskoða þetta núna miðað við þá gífurlegu aukningu sem hefur orðið á umferð. Það er alveg fullt samstarf um það milli sveitarstjórnanna og Vegagerðarinnar hvernig við keyrum málið áfram. Varðandi þessar 585 millj., þá samþykkti ég þær en var náttúrlega ósáttur við það, það er ljóst. Tvöföldun Reykjanesbrautarinnar er náttúrlega verkefni samgn. og hæstv. ráðherra. Það er búið að fara yfir það og margir þingmenn Reykn. eru búnir að fara yfir það hvernig hægt er að gera þetta. Það er hægt að gera þetta eins og var rætt um hér, að bjóða þetta út og verktakinn fjármagnaði framkvæmdirnar og annað slíkt. Ég er ekki viss um að það borgi sig að bjóða þetta út í heilu lagi. Það gætu verið tveir eða þrír áfangar í einu og byrjað yrði á hættulegustu hlutum vegarins, en það er náttúrlega verkefni nefndarinnar. Það er sjálfsagt að láta reyna á það að einhver fjármagni slíkt, einhver framkvæmdaraðili, og fái borgað eftir 3--5 ár. Þetta er gert erlendis, er algengt þar, og þetta yrði mjög til að flýta þessari nauðsynlegu framkvæmd og ég bendi á að Reykjanesbraut er ekki eini vegurinn á landinu sem þarf að lagfæra á þennan hátt.

Herra forseti. Ég tek undir að æskilegt væri að fara þá leið ef til þess fæst heimild. Ég vek á því athygli að hæstv. ráðherra hefur ekki svarað því hvort það komi til greina. En finnst hv. þm. ástæða til mikillar bjartsýni að slík heimild fáist hjá ríkisstjórninni í ljósi þess niðurskurðar og þeirrar frestunar sem á sér stað á yfirstandandi ári? Ég spyr líka hv. þm. hvort honum finnist það fara saman að bæjarstjórinn hans í Kópavogi, Sigurður Geirdal, að vísu úr öðrum flokki, skrifi harðort mótmælabréf við þessari frestun framkvæmda í nafni meiri hluta bæjarstjórnar Kópavogs en síðan samþykki sjálfur þingmaðurinn hér inni að standa að þeirri frestun. Ég vil líka spyrja, af því að því var engu svarað, hvort það standi eitthvað upp á sveitarstjórnir hérna á suðvesturhorninu hvað varðar undirbúning framkvæmda. Eru framkvæmdir það skammt á veg komnar, eins og hæstv. ráðherra fullyrti áðan, vegna þess að menn hafi ekki staðið sína plikt og því verði ekki hægt að ráðast í þessar stórframkvæmdir? Ef hæstv. ráðherra --- ég heyri hvíslað að hv. þm. --- efast eitthvað um eigin orð þá skulum við bara fá útskrift af því í hvelli. En þetta voru hans orðréttu yfirlýsingar og við þær verður hann að standa.

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi svarað þessu öllu áðan en mér skilst að hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson langi aðallega til að tala við ráðherrann en ekki mig, en ég get rætt þetta við hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson. Enn og aftur munum við þingmenn Reykjaness auðvitað vinna að því að fá flýtingu á framkvæmdum við Reykjanesbraut, við allir 12, bæði stjórn og stjórnarandstaða. Það er alveg klárt eins og þingmaðurinn veit. Sem betur fer hefur þetta mál verið unnið án þess að menn færu að slá pólitískar keilur í málinu og þá er kannski von að ná árangri í því. Áður fyrr voru menn kannski ekki allir sammála en nú eru menn alveg sammála um málið sem betur fer. En varðandi frestun framkvæmdanna, ég var ósáttur við það en samþykkti það hér og tók heils hugar undir bréfið frá Sigurði Geirdal og þeim félögum, framkvæmdastjóra sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Það er hægt að nota þessa peninga. Það vinnur á mótu þenslu að skera niður byggingarverkefni, það er ljóst. Það er þensla í þeim geira en ekki í jarðefnageiranum.

Herra forseti. Ég vil annars vegar nefna í tilefni af umræðu um sveitarstjórnir á höfuðborgarsvæðinu að fyrir liggur að sveitarstjórnir á höfuðborgarsvæðinu hafa ekki getað komið sér saman um heildarlausn á umferðarvanda í kringum höfuðborgarsvæðið og það hefur þess vegna verið ákveðinn vandi við þetta erfiða úrlausnarverkefni. Hins vegar vil ég lýsa ánægju með þá almennu samstöðu sem virðist ríkja um tvöföldun Reykjanesbrautar og flýtingu þeirra framkvæmda, ekki aðeins innan þingmannahóps Reykjaness heldur hafa þingmenn úr líklega flestum kjördæmum tekið undir það sjónarmið. Ég vil taka undir með hv. þm. Gunnari Birgissyni um þann sparnað og ávinning sem er að því að bjóða verkið út í einu lagi. Það leiðir af sjálfu sér að með þeim hætti næst betra verð og þar af leiðandi verður framkvæmdin ódýrari. En það er líka rétt að draga fram í framhaldi af því þann sparnað sem felst í því að draga úr slysum. Komið hefur fram m.a. í tölum frá tryggingafélögum að með tvöföldun Reykjanesbrautar muni slysastuðull á Reykjanesbraut lækka um meira en helming og tryggingafélög telja sig spara á tíu árum um 1,5 milljarða ef ég man rétt í beinum útgjöldum og þá eru ekki með talin útgjöld hins opinbera eða hinn mannlegi harmleikur sem fylgir þessu. Ég spurði hæstv. ráðherra fyrr í umræðunni hver afstaða hans væri til þess að flýta framkvæmdum ef einkaaðilar svo sem tryggingafélög eða verktakar bjóðast til að leggja fram fé þannig, að framkvæmdir gætu hafist í kjölfar umhverfismatsins sem unnið verður á þessu ári og ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra muni víkja að því í lokaræðu sinni í dag.

Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg sammála hv. þm. um að sveitarstjórnirnar hafi ekki verið að vinna eða fundið heildarlausnir á umferðarvanda um höfuðborgarsvæðið eins og hann orðaði það. Auðvitað erum við að vinna í því máli og það liggur nokkurn veginn klárt fyrir. Það sem menn hafa staldrað við í því sambandi er ofanbyggðavegur frá Hafnarfirði um Garðabæ yfir í Kópavog til Reykjavíkur. Ef við horfum aðeins á það, þá kemur hann yfir á Breiðholtsbraut, liggur síðan upp á Vatnsenda niður með Elliðavatni og þaðan síðan beint í Hafnarfjörð og þá spyr maður: Hve margir mundu fara þann veg frá Hafnarfirði að Kópavogi þar sem íbúasvæðin eru? Um það eru menn ekki sammála. Þar sem atvinnusvæði og íbúðabyggðir eru þangað fer fólkið eftir vegunum. Menn eru kannski ekki búnir að finna alveg út úr þessu og ekki sammála um þau atriði. En þessi umferðalíkön segja til um þetta nákvæmlega. Þetta er allt unnið í tölvum og eins og oft er þá er ýtt á einn takka og síðan trúa menn þessu eins og nýju neti en það fer nú aldrei öðruvísi en forsendurnar eru sem maður setur inn í tölvurnar. Hvað varðar slysin, að þeim mundi fækka svona gífurlega eins og var sagt á fundinum suður í Grindavík þar sem við hv. þm. Hjálmar Árnason vorum, slíkar fullyrðingar geta verið sannar, þær geta líka verið ósannar. En við skulum vona og auðvitað stefnum við á það að við tvöföldun brautarinnar fækki slysum til muna, það er alveg ljóst því að megnið af slysunum eða flest eru vegna framúraksturs. Þá verða þessi slæmu slys.

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þm. nefndi að hvað varðar ofanbyggðaveginn hafa Garðabær og Hafnarfjörður ekki getað komið sér saman um þá lausn. Fyrir vikið hefur endanleg ákvörðun um það mál í rauninni dregist og það hefur ekki verið málinu til framdráttar. Ég vil síðan nefna varðandi slysin og tölur um hversu mikið slysastuðullinn lækkar. Það eru tölur sem tryggingafélögin treysta sér til þess að halda fram og það er rétt hjá hv. þm. að alvarlegustu og verstu slysin verða annars vegar vegna framúraksturs og hins vegar þegar bílar úr gagnstæðri átt skella saman. Það eru langalvarlegustu slysin sem eru bæði kostnaðarmest og sem valda langsamlega mestu tjóni, bæði dauðaslysum og örkumli. Mestu máli skiptir í þessu að samstaða er um að ræða að flýta framkvæmdum og það er það sem þingmenn Reykjanesskjördæmis og að því er virðist aðrir vilja einblína á.

Virðulegur forseti. Ég ætla að taka enn og aftur undir það sem við þingmenn Reykjaness höfum verið að benda á að það þarf að flýta framkvæmdum við Reykjanesbraut. Það þarf að tvöfalda veg upp í Mosfellsbæ og við þurfum ásamt samgn. og hæstv. samgrh. að vinna að þessu máli. Núna er þetta mál komið á það mikið skrið að vegurinn er að fara í umhverfismat og hönnun. Nú eigum við bara að drífa okkur og klára þetta mál.

Herra forseti. Aðeins út af ræðu hv. þm. Gunnars Birgissonar sem ég hef hlustað með athygli á. Hann fjallaði um það í ræðu sinni að lítið fé væri til vegamála og ég get alveg tekið undir það og gerði það í ræðu minni fyrst í morgun. Mig langar að spyrja hv. þm. hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir því innan þingflokks Sjálfstfl. að t.d. hluti af bifreiðagjöldum renni í auknum mæli til vegamála eða nýtt fé komi þar inn. Ég bendi á það að fyrstu 9 mánuði síðasta árs voru bifreiðagjöld um 1.600 milljörðum kr. hærri en áætlað var á fjárlögum alls ársins 1999 eins og kom fram í umræðum um bensíngjald í haust. Þessi ofboðslega fjölgun bíla, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, endurspeglar þá þróun sem er í landinu og það að umferðarkerfið er sprungið. Ég hlustaði með athygli á þingmenn Reykjavíkur og Reykjaness ræða þessi mál og geymi þau og ég hef mikinn skilning á því sem fulltrúi í samgn. að það þarf líka að bæta vegakerfið á höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar þar sem hv. þm. er að gagnrýna frestun framkvæmda vegna þenslu á Reykjavíkursvæðinu þá er það rétt að þar er þensla. Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hafa varað við þessari þenslu og bent á það að beinn kostnaður sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu er 6--12 milljarðar á ári við þá þjóðflutninga sem hafa átt sér stað undanfarin ár fyrir hverja 2000 íbúa sem flytja frá landsbyggð til höfuðborgarsvæðis. Þetta eru engir smáræðis peningar. Það má mikið draga úr þenslu og kostnaði sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu ef sá þjóðarvandi sem byggðaflutningar eru yrðu stoppaðir og vegáætlun og vegabætur á landsbygginni yrðu stór hluti í þeim efnum en þá er ég alls ekki að segja að ekkert skuli gert á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Varðandi bifreiðagjöldin væri auðvitað gott að fá meiri peninga til vegamála, það eru alveg hreinar línur.

Þú varst að gagnrýna það áðan.

Já, það vantar meiri peninga og auðvitað þarf að hugsa það mál. Varðandi það sem hv. þm. kom inn á, sem eru að þessir þjóðflutningar kosti 6--12 milljarða, þá hef ég gagnrýnt þessa miklu þjóðflutninga sem eru ekki mjög hagkvæmir. Það er verið að byggja fyrir milljarða á þessu svæði meðan verið er að skilja eftir eignir upp á milljarða úti á landi. En það er annað sem fólk verður að hafa í huga í þessu máli. Hvernig var þetta í upphafi þegar Reykjavík og nágrannasveitarfélögin voru að vaxa og dafna ef ekki hefði komið fólk einhvers staðar að? Þau hefðu orðið voðalega lítil með náttúrulegri fjölgun. Þetta er eitthvað sem er mjög erfitt að ráða við í samfélögum. Ég skil ekki hvað sumt fólk úti á landi er að koma hingað inn í þetta hér. Við skulum gefa okkur það t.d. að þessi hagvöxtur mundi ekki halda áfram. Það mundi minnka vinna og annað. Margt af því fólki sem fer inn á þetta svæði er að vinna í þjónustugreinum og margir fara í það að skipta á pappírum, verðbréfum út og suður. Það eru mörg hundruð eða þúsundir manna í því og þar sem menn skiptast á bréfum. Ég hef aldrei skilið hvernig verðmæti verður til í þessu. Það er ekki að marka mig í þessum málum. Kostnaður við þjóðflutningana, 6--12 milljarðar, það er náttúrlega ekki hægt að setja þetta svona upp þó að þetta sé óhagkvæmt, það er ljóst. Þó það verði fjölgun hér. Það koma tekjur með þessum ágætu íbúum. Uppbyggingin verður bara einu sinni. Tekjurnar halda áfram ár eftir ár. Það má ekki gleyma því. Það sem er óhagkvæmt í þessu er að það er verið að byggja upp og skilja eftir verðmæti úti á landi. Það er verst.

Herra forseti. Það er með þessa þjóðflutninga. Mér fannst hálfpartinn eins og hv. þm. væri að rengja þær tölur sem hafa komið fram, 6--12 milljarða kostnað sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Hæstv. forsrh. landsins hefur notað þessar tölur og þetta eru tölur sem hafa verið notaðar í opinberum plöggum í sambandi við byggðamál. Hluti af þjóðflutningunum er m.a. vegna þess að allar stórframkvæmdir undanfarandi ára hafa átt sér stað á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðin hefur fengið nokkra brauðmola sem hafa dottið út af borðinu. Þetta er ekkert flóknara en það. Það nægir að nefna stækkun álvers, byggingu álvers, virkjanir uppi á hálendinu o.s.frv. Allar þessar stórframkvæmdir hafa verið hér og þær soga til sín fólk og spenna upp verðlag og annað slíkt í landinu. Það vita það t.d. sennilega allir að ýmis launakostnaður hækkaði ekkert smáræði við framkvæmdir álversins á Grundartanga, þar var allt að 50% launaskrið. Þjóðflutninga eins og þá sem hér eru þekkjum við t.d. ekki á Norðurlöndum. Þar hafa þeir ekki átt sér stað í eins ríkum mæli og þeir hafa verið hér.

Virðulegur forseti. Ég er ekki alveg sammála þessu að það séu eingöngu stórframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Það hafa náttúrlega verið stórframkvæmdir víða um land, bæði í vegagerð og annað og hálendið er náttúrlega úti á landi. Það er fólk utan af landi sem vinnur við þessar hálendisframkvæmdir, virkjanir og annað þannig að kannski er þetta ekki alveg rétt. En auðvitað verða þessir flutningar að stoppa. Þá deyr landsbyggðin og við verðum að fara að stokka og gefa upp á nýtt. En það er mjög erfitt að segja fólki hvar það eigi að búa. Við erum að reyna að gera vegina fína og góða fyrir okkur öll í landinu og samt fer fólkið. Við erum gera flottar hafnir, við gerum fína flugvelli, samt er fólkið að fara. Þá spyr maður: Hvað er að? Það er ekki alltaf að setja peninga, þetta er líka huglægt mál sem fólk þarf að skoða sjálft og þeir sem standa að þessum málum. Ég er ánægður með að hv. þm. Kristján Möller tekur undir það með mér að þörf sé á auknum á fjármunum og styður okkur þingmenn Reykjaness í tvöfaldri Reykjanesbraut.

Herra forseti. Ég skal ekki lengja umræðuna mikið. Það eru aðeins örfá atriði og í tilefni þeirra orðaskipta sem áttu sér stað milli hv. þm. Kristjáns Möllers og Gunnars Birgissonar skulum við auðvitað forðast að stilla umræðunni um vegamál í einhvers konar baráttu þéttbýlis og dreifbýlis. Það er allt of mikil einföldun og ódýr nálgun að þessu viðfangsefni. Auðvitað er það þannig að kjördæmin eru að togast á um þá fjármuni sem eru til staðar og það þarf með einhverju móti að skipta kökunni. Það er nýtt mál og gamalt. En ég hygg að við komumst ekki lönd né strönd ef við ætlum að missa þetta út í þras milli þéttbýlis og dreifbýlis. Nógu slæm er staðan í þeim efnum þó að við förum ekki að bæta á hana með slíkri umræðu. Það væri hægt að hafa langt mál um þá öfugþróun sem átt hefur sér stað í byggðaþróun sérstaklega í tíð þessarar ríkisstjórnar þrátt fyrir ofgnótt og góðæri á alla kanta. Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði sem ég vildi koma að. Nú undir lok umræðunnar hafa sérstaklega þingmenn þéttbýlisins, R-kjördæmanna svokölluðu, Reykjaness og Reykjavíkur, komið hver á eftir öðrum og undirstrikað sem rétt er mikilvægi þess að þessir þingmenn stæðu saman um það að raða niður og forgangsraða mikilvægum framkvæmdum og knýja á um að fá þær á framkvæmdastig fyrr en síðar. Allt gott um það og ég tek þátt í því samstarfi. Við skulum hins vegar ræða þessi málefni eins og þau eru. Þau eru einfaldlega þannig að það er í valdi ríkisstjórnarinnar sjálfrar og þá einkum og sér í lagi hæstv. samgrh. hvernig þessum málum verður skipað. Hv. þm. stjórnarliðanna úr þessum kjördæmum tveimur virðast hafa ákaflega lítið um málið að segja þegar kemur að hinum raunverulegu stóru ákvörðunum. Það fengum við að heyra áðan þegar kom að frestun framkvæmda á suðvesturhorninu á yfirstandandi ári upp á 600 millj. kr. Það birtist í yfirlýsingu hv. þm. Gunnars Birgissonar þar sem hann lýsti andstöðu sinni við það og vafalaust eru fleiri þingmenn sem þannig háttar til um. Auðvitað spyr maður sig: Er ástæða til mikillar bjartsýni, herra forseti, að þetta náist fram? Er ástæða til þess eftir undarlegt innlegg hæstv. ráðherra í þessum umræðum áðan að reikna með því að hann verði sérstakur áhugamaður um að flýta framkvæmdum á suðvesturhorninu með því að heimila lántökur hjá verktökum eða öðrum? Hæstv. ráðherra svarar því vafalaust í ræðu sinni á eftir því að þetta er grundvallarspurning. Það er ljótt að draga fólk á asnaeyrunum og gefa því einhverjar vonir um að hægt verði að flýta til að mynda framkvæmdum við tvöföldun Reykjanesbrautar með þeirri leið ef það er enginn pólitískur vilji til þess af hálfu hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar því að sagan sýnir okkur að þótt þingmenn stjórnarliðanna í þessum tveimur kjördæmum séu vel á annan tuginn hefur það ekki vigtað mikið þegar kemur að hæstv. ráðherra úr ríkisstjórninni. Það er bara þannig. Við bíðum auðvitað eftir því að hæstv. ráðherra svari því alveg svellkalt hvort þetta sé uppi á borðum af hans hálfu. Ef það er ekki, þá er veruleikinn varðandi tvöföldun Reykjanesbrautar þessi: Það eru um það bil 500 milljónir á þessu tímabili sem við erum að ræða til tvöföldunar Reykjanesbrautar. Menn komast um það bil 5 km í tvöföldun á því tímabili ef ekkert nýtt fjármagn fæst. Þetta er því kjarna- og lykilspurning. Einnig hitt, herra forseti, sem verður ekki horft fram hjá, og það er innlegg hæstv. ráðherra í umræðuna þar sem hann var í raun og sanni að skáskjóta sér undan því að taka efnislega afstöðu til þeirra beiðna og þeirra þarfa sem fyrir liggja á höfuðborgarsvæðinu. Hvernig gerði hann það? Hann gerði það með því að fullyrða að undirbúningur væri of skammt á veg kominn og ósamstaða að því er virtist hjá sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu gerði það að verkum að þessi verkefni væru ekki komin á framkvæmdastig. Ég bað um útskrift af þessu og því miður er hún ekki komin, ég hafði vænst þess að hún yrði komin í mínar hendur þegar ég hélt þessa ræðu en hennar er að vænta á næstu augnablikum. Við þurfum ekkert að deila um það. Þetta var efnislega innihaldið í andsvari hæstv. ráðherra. Því spyr ég: Hvaða undirbúningur er það nákvæmlega sem hæstv. ráðherra á við? Hvaða sveitarfélög eru það og hvaða verkefni eru það sem hafa þannig farið í útideyfu og forgörðum á undirbúningsstigi og gera það að verkum að þau eru ekki framkvæmdatæk? Ég vil algerlega skýr svör í þeim efnum. Mér er ekki kunnugt um það eftir viðræðu mína við sveitarstjórnarmenn og eftir að hafa auðvitað fylgst gjörla með því eins og aðrir þingmenn kjördæmisins. Það einasta sem menn eru ekki komnir að niðurstöðu um er Reykjanesbrautin í gegnum Hafnarfjörð og ofanbyggðavegur í því sambandi. Ég vil af því gefna tilefni leiðrétta hv. þm. Gunnar Birgisson hvað varðar legu þess vegar að auðvitað gefur það augaleið að enginn eða örfáir a.m.k. aka þann veg ef hann fer upp sunnan megin frá Straumi og endar upp við Elliðavatn. Það er auðvitað ekki hugmyndafræðin heldur það að hann tengist byggðunum norðan Hafnarfjarðar, hann tengist nýjum hverfum í Hafnarfirði sjálfum með mislægum gagnamótum. Öðruvísi kemur hann aldrei að gagni og verður aldrei notaður. Það er það einasta sem ég hygg að sér nær lagi hjá hæstv. ráðherra að sé enn þá á undirbúningsstigi og þar þurfa menn að haska sér. Þar þyrfti hæstv. ráðherra að ræða við fóstbræður sína í Hafnarfirði eða fóstbræður sína í Garðabæ sem ráða ríkjum í þessum bæjarfélögum. Eða er hæstv. ráðherra að sneiða að flokkssystkinum sínum í Kópavogi? Hafa þeir ekki skilað verkefnum sínum? Eða hvað er hæstv. ráðherra að meina? Er þetta bara ódýr leið til þess að skáskjóta sér fram hjá knýjandi spurningum um það hvort hann sé reiðubúinn til þess á næstu árum að liðka til fyrir framkvæmdum með því að ríkið leyfi verktökum, og ég segi leyfi því að það liggur fyrir vilji af þeirra hálfu með óformlegum hætti að lána til slíkra framkvæmda, enda arðbærar. Er hann að skáskjóta sér undan slíkum pólitískum ákvörðunum? Það er algerlega bráðnauðsynlegt að skýr svör fáist við þessu álitaefni á þessum fundi áður en málið fer til samgöngunefndar. Ég vek athygli á því, herra forseti, að það erum ekki við í stjórnarandstöðunni sem færðum umræðuna inn á þetta stig heldur var það hæstv. ráðherra sjálfur með ákaflega sérkennilegu innleggi. --- Hér er ég með þessa útskrift og hún er alveg skýr. Efnislega er hún nákvæmlega á þann veg sem ég lýsti. Það stendur upp á sveitarfélögin á suðvesturhorninu þegar kemur að því að ráðast í löngu tímabærar og mikilvægar vegabætur á svæðinu. Þetta sagði hæstv. ráðherra og ég spyr: Ætla hv. þingmenn og þá einkum og sér í lagi stjórnarliðar að sitja undir þessu?

Herra forseti. Það er mjög ánægjulegt að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson efni til þessarar umræðu og spyrji og vegna þess er þá best að byrja syðst og rifja upp hvað vantar í því ágæta sveitarfélagi Hafnarfirði. Ákvarðanir í skipulagsmálum á sínum tíma hafa leitt til þeirra þrenginga sem við stöndum frammi fyrir núna um hvernig eigi að leggja brautina í gegnum Hafnarfjörð þannig að það skipulag liggur ekki fyrir. Það er vegna þess að byggðin var sett svo nærri þessari mikilvægu þjóðbraut út á Reykjanes að lausnirnar eru mjög flóknar. Af skipulagsástæðum liggur það mál því ekki fyrir og er ekki komið lengra. Ef við færum okkur nær og förum upp á Vesturlandsveg þá liggja ekki heldur fyrir skipulagsákvarðanir um útfærslu á mislægum gatnamótum Vesturlandsvegar, Víkurbrautar og svo aftur Suðurlandsvegar. Ef við förum niður á Miklubrautina þá liggur ekki fyrir lausn á vanda hinnar mikilvægu umferðaræðar við gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar. Borgin hefur ekki tekið ákvarðanir um hvernig eigi að leysa það mál. Varðandi Sundabraut, veginn Sundabraut sem er auðvitað geysilega mikilvæg framkvæmd þá liggur fyrir að þar er heldur engin niðurstaða. Þar er um að ræða tillögu sem sérfræðingahópur Vegagerðarinnar og borgarinnar hefur sett fram. Þar er annars vegar um að ræða brú innarlega yfir Sundin sem kostar 4,8 milljarða, en stjórnendur borgarinnar vilja helst fara aðra leið, þ.e. brú miklu framar sem kostar 10 milljarða þannig að skipulagsmál svæðisins eru á þann veg að það tefur framkvæmdir. Það liggur alveg fyrir.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. hnykkir á og ekki þarf vitnanna við. Það er bara þannig að sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu og suðvesturhorninu geta ekki notað þessar 600 millj. sem ríkisstjórnin tók ákvörðun um að fresta á yfirstandandi ári --- það eru skilaboðin hér --- vegna þess að engar framkvæmdir eru það vel á veg komnar að þær séu komnar á framkvæmdastig. Hæstv. ráðherra greip í það hálmstrá að nefna Sundabrautina. Það hefur engum dottið í hug að biðja um peninga í það milljarðaverkefni þannig að það er eins og hver annar útúrsnúningur. Ég veit ekki betur en að ýmsar framkvæmdir og vegabætur í kringum Kópavog til að mynda, því hér höfum við hv. þm. Gunnar Inga Birgisson með okkur, séu á því stigi að hægt sé að bjóða þær út á þessu ári. Ég veit ekki betur en að Víkurvegurinn sé á því stigi að hægt sé að bjóða hann út seinna á þessu ári, í haust. Mér koma því þessar upplýsingar afar mikið á óvart. En ég hef auðvitað ekki nákvæmar upplýsingar um stöðu þessara mála frá einu stigi til annars. Hitt veit ég, herra forseti, af því að ég nefndi það áðan og get undir það tekið með hæstv. ráðherra, að vegurinn í gegnum Hafnarfjörð er enn í uppnámi. Ég vil vekja athygli hæstv. ráðherra á því að hönnunaraðgerðir Vegagerðarinnar vegna þess vegar voru því marki brenndar að Vegagerðin lét ekki svo lítið að gera stúdíu eða rifja upp og dusta rykið af fyrri athugunum vegna ofanbyggðavegar. Vegagerðin fór algerlega fram hjá því að ræða kosti og galla þess vegar og gleymdi honum þannig að illa var að undirbúningnum staðið. Kjarni málsins er sá að hæstv. ráðherra fullyrðir hér --- og við skulum sjá hvort sveitarstjórnarmennirnir bregðast þá ekki við því --- að engar framkvæmdir séu hæfar til að ráðst í þær á þessu ári, að það sé ástæðan fyrir því að menn settu 600 millj. í salt.

Herra forseti. Ég ætla í andsvari að bæta aðeins við það sem fram kom í ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar. Hvað snýr að höfuðborgarsvæðinu þá skulum við bara gera okkur grein fyrir því, herra forseti, að gert var ráð fyrir rúmum milljarði til framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu. Þar af fóru tæpar 500 millj. í frestun. Þá eru um 600 millj. eftir. Þar af fara 350 millj. í hallagreiðslur. Það eru innan við 300 millj. eftir í framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu á þessu tímabili. Það hefur komið fram að Víkurvegurinn er tilbúinn í haust til framkvæmda. Það er hægt að ráðast í gatnamót Breiðholtsbrautar og Reykjanesbrautar. Reyndar er Vegagerðin með það í skoðun þannig að þar stendur ekkert upp á sveitarstjórnarmenn. Hallsvegur er í umhverfismati. Það væri hægt að fara í hann og það væri hægt að fara í breikkun á Miklubrautinni. En það eru ekki eftir nema 280 millj. Þar stendur upp á hæstv. ráðherra samgöngumála. Ég vil bara bæta því hér inn í hvernig hægt er að snúa hlutunum við hér. Það eru stjórnvöld, það er samgrh. sem kemur í veg fyrir að hægt er að fara í þessar framkvæmdir sem eru svo brýnar á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Ég ætla í stuttu svari að þakka hv. þm. fyrir þessar upplýsingar og fyrir þær góðu viðtökur sem hún sýndi ræðu minni.

Herra forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu um vegáætlun þakka fyrir ágætar umræður og gagnlegar, mjög mikilvægar umræður um þetta mikilvæga svið okkar þjóðlífs, þ.e. áform um framkvæmdir í vegamálum. Ég vil sérstaklega þakka fyrir undirtektir sem ég hef heyrt og fundið við áætlun um jarðgangaframkvæmdir en auðvitað er það aðeins hluti af því mikilvæga verkefni sem hér um ræðir. Herra forseti. Ég vil minna á að vegáætlun er fyrst og fremst rammi að því sem við þurfum að gera í þinginu. Hv. samgn. fær það verkefni að líta yfir þau viðfangsefni sem þarf að setja inn í vegáætlunina og það er ærið verk. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið um frestun framkvæmda og þá sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, þá vil ég minna á að ákvarðanir um frestun framkvæmda voru teknar vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir settu sér ákveðin markmið í efnahagsmálum. Þau snerust ekki aðeins um að draga úr framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu heldur voru það ekki síður efnahagsleg markmið sem gengu út á að skila afgangi af ríkissjóði. Til hvers? Til þess að hægja á framkvæmdum sérstaklega? Nei. Til þess að hafa þau áhrif á efnahagslífið, á peningamarkaðinn að það dragi úr eftirspurn og spennu á fjármagnsmarkaði. Þegar slíkar ákvarðanir eru teknar og markmið sett um afgang á ríkissjóði, þá eigum við ekki annarra kosta völ en ákvarða útgjöldin í samræmi við þann ramma sem við höfum sett okkur og þá kemur til þess að velja á milli þess að takmarka útgjöld til menntamála, til félags- og heilbrigðismála og framkvæmda í samgöngumálum o.s.frv. Allt þetta þekkjum við. Við höfum rætt þetta. Þetta beinist því ekki allt eingöngu að því að takmarka einstakar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Hér erum við að fást við miklu mikilvægari markmið.  Hins vegar er það fjarri lagi sem fram hefur komið hjá sveitarstjórnarmönnum á höfuðborgarsvæðinu að það hafi ekki áhrif á vinnumarkaðinn á höfuðborgarsvæðinu ef farið yrði í stórfelldar brúarframkvæmdir hér þar sem þarf að kalla til leiks smiði sem eru ekki til, iðnaðarmenn og verkamenn sem eru ekki til á markaðnum á höfðborgarsvæðinu. Það er alveg fráleitt og mikið undrunarefni að forustumenn sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu skuli skrifa okkur beiðni um að auka á spennuna. Það er ekki eingöngu um jarðvinnuverkefni að ræða þarna. Eins og hér hefur verið nefnt þá er verið að tala um annað og meira en eingöngu jarðvinnuverkefni. Þetta vildi ég hafa sem inngang en fara síðan yfir ágætar fyrirspurnir og athugasemdir sem komu fram í kjölfar ræðu minnar. Ég vil eins og ég sagði áðan þakka fyrir ágætar undirtektir og vekja um leið athygli á því að það var nefnt að takmarkaðir fjármunir eru til nauðsynlegra verkefna á höfuðborgarsvæðinu og athugasemdir þar um hafa komið bæði frá þingmönnum Reykjavíkursvæðisins og þingmönnum utan af landi. Allt er það rétt. En ég vil samt vekja athygli á því að framkvæmdaáform eða framlög samkvæmt vegáætlun eru veruleg til höfuðborgarsvæðisins, 1,1 milljarður á ári á meðan það eru um það bil 1,8 milljarðar í önnur verkefni svo ég taki nú bara stórverkefni þannig að það fer auðvitað verulega stór partur af framkvæmdafjármagninu í vegagerð hingað á höfuðborgarsvæðið svo að allrar sanngirni sé gætt í þessari umræðu. Hv. þm. Jón Bjarnason vakti athygli á því, og þá komum við að allt annarri hlið þessa máls, að fjármunir væru takmarkaðir til tengivega og vega innan svonefndra jaðarbyggða og spurðist fyrir um hvað liði áformum sem mátti draga ályktun af að væru í bígerð í tengslum við byggðaáætlun. Það liggur ekkert endanlegt fyrir um það en við meðferð vegáætlunar þarf að líta til þess hvort hægt sé að færa til þannig að tengivegaframkvæmdir verði meiri en gert er ráð fyrir samkvæmt þessari tillögu og þá einnig fara yfir það hvort hægt verði að ráðast í meiri framkvæmdir á vegum á svokölluðum jaðarsvæðum, vegum sem ekki eru inn á vegáætlun eða langtímaáætlun. Þetta þarf að skoða og ég tek undir það að við þurfum að finna einhverjar leiðir þarna þó þær séu kannski ekki mjög einfaldar eða auðveldar. Hér komu nokkrir hv. þm. af Austurlandi og ræddu eins og við var að búast um jarðgöng. Af því tilefni vil ég segja að vilji minn er sá að hægt verði að setja af stað framkvæmdir við Reyðarfjarðargöngin eins og ég hef greint frá og auðvitað þarf að líta til þess hvort önnur áform um jarðgöng komi þá í framhaldi af því. Ég vil að gefnu tilefni, þar eð talað var um að takmarkaðir fjármunir færu í þann landshluta, benda á að ljóst er að við munum þurfa að setja mikla fjármuni, vonandi segi ég, til framkvæmda við vegagerð á Austurlandi þegar framkvæmdir hefjast við stóriðju og virkjanir á Austurlandi. Þá þarf að leggja vegi um Fljótsdalinn, veg milli Eskifjarðar og Reyðarfjarðar o.s.frv. Þannig eru fram undan heilmiklar framkvæmdir þarna og auðvitað þarf að líta til þess. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson kvartaði undan því að óeðlilegt væri að flokka ekki önnur framkvæmdaáform í jarðgöngum, þ.e. þau sem eru utan forgangshópsins. Ég met það svo að hér sé valin skynsamleg leið sem Vegagerðin hefur skrifað inn í skýrslu sína. Ég tel það langt í að hægt verði að ráðast í framkvæmdir, þegar rannsóknir hafa ekki verið gerðar á fyrirhuguðum göngum eða á þessum svæðum, að ekki sé vert að raða. Hins vegar hafa komið fram ábendingar um hvaða framkvæmdir væri eðlilegt að skoða en ég tel skynsamlegt að fara svona að. Ég get tekið undir það, eins og kom fram hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur, að ljúka þarf tengingu Austur- og Norðurlands en það er eitt af mörgum verkefnum sem fást þarf við. Hv. þm. Kristján Pálsson ræddi eðlilega um Reykjanesbraut eins og fleiri þingmenn Reyknesinga. Hann spurðist fyrir um það eins og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson og fleiri hv. þm. hvort hægt væri að hraða þar framkvæmdum. Ég hef átt viðræður við hv. 1. þm. Reykn., Árna M. Mathiesen, um þessi mál. Hann hefur fyrir hönd þingmannahóps síns haft forustu um að leggja á ráðin um lausn þessara mála. Ég vil skoða alla kosti þess að finna leiðir til að flýta þessari mikilvægu framkvæmd. En ég tel að við eigum fyrst og fremst að líta til þess á almennum nótum fremur en sækja lán til verktaka. Það er ekki víst að það sé hagkvæmasta leiðin. Það getur vel verið, ef tekin yrði ákvörðun um það og fundin leið til þess að flýta framkvæmdum við Reykjanesbrautina, að eðlilegra væri að hafa það inni í hinum almenna lánapakka ríkisins. Þar með fengjust auðvitað hagkvæmustu kostirnir í lántöku fremur en að verktakinn stæði í lánastarfseminni. En þetta tel ég að eigi að skoða allt saman. Ég vil ekki slá á neinar góðar hugmyndir eða lausnir í þessu máli. Við þurfum að átta okkur á því, eins og hefur komið fram hjá hv. þm., að það þarf að vinna þetta verk, ljúka umhverfismati og undirbúningi og það er allt á eðlilegum nótum að ég tel. Ég vil bara þakka fyrir mjög svo málefnalega umræðu um æskilegar og nauðsynlegar framkvæmdir við Reykjanesbrautina. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason lýsti því yfir að hann vildi selja ríkisfyrirtæki og nýta til vegagerðar afraksturinn af því. Ég fagna þeirri yfirlýsingu, tel sjálfsagt að skoða það og hef ekkert nema gott um það að segja. Hvað varðar hins vegar útboð á ferjusiglingunum þá gerði ég grein fyrir því í framsöguræðu hvers vegna þau áform eru uppi. Ég vænti góðs samstarfs um það. Hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal, vakti athygli á viðfangsefnum sem við þurfum vissulega að skoða og hv. samgn. þarf að líta til. Það eru svæði þar sem er snjóflóðahætta. Vegagerðin hefur verið að skoða þau mál eins og fram kom hjá hv. þm. og menn þurfa að gera sér grein fyrir því að að ýmsu þarf að hyggja í þeim efnum. Hv. þm. Hjálmar Árnason lagði fyrir mig nokkrar spurningar sem ég vil svara. Hann spurðist fyrst fyrir um þál. um skipun nefndar sem átti að vinna að undirbúningi þess að samræma samgönguáætlanir. Ég tel ekki ástæðu til þess að skipa sérstaka nefnd um þetta. Ég hef tekið ákvörðun um að hrinda þessu í framkvæmd og tel það afskaplega mikilvægt. Ég gerði grein fyrir því í framsöguræðu minni en tek undir það með hv. þm. að þetta er mjög mikilvægt mál. Ég hef tekið ákvörðun um að hefja þennan undirbúning og það er komið á fulla ferð. Í öðru lagi spurðist hann fyrir um aðgerðir til að auka almenningssamgöngur sem drægju úr slysahættu og mengun. Í ráðuneytinu er unnið að því að finna þarna leiðir og lausnir. Ég veit að hv. þm. hefur mikinn áhuga á því máli og ég mun vonandi áður en langt um líður hafa eitthvað meira um það að segja. En ég tel að það sé eðlilegt að hv. samgn. fari yfir þetta vegna þess að það gæti þurft að gera einhverjar brtt. eða tilfærslur á milli liða ef þarna yrði um sérstakar aðgerðir að ræða gagnvart sérleyfishöfunum. Það þyrfti þá meiri fjármuni en ekki er af öðru að taka en því sem er innan ramma vegáætlunar. Vegna fyrirspurnar frá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni vil ég segja að það eru engin áform um að draga úr framlögum til strætisvagnafyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu. Hv. þm. spurðist fyrir um hvort ég mundi beita mér fyrir því að skipulag höfuðborgarsvæðisins yrði skilvirkara. Vegagerðin vinnur þar með sveitarfélögum höfuðborgarsvæðisins að þeirri vinnu. Ég tel að á henni þurfi að herða eins og komið hefur fram í þessari umræðu. Varðandi áherslur á Suðurstrandarveginn, sem hv. þm. spurði um, þá tel ég vart mikið svigrúm fyrir Suðurstrandarveginn innan fjögurra ára áætlunarinnar, miðað við þær væntingar sem menn hafa þar en auðvitað verður að líta til hans þegar kemur að meðferð langtímaætlunarinnar. Herra forseti. Ég á eftir að svara fjölmörgum spurningum en hef ekki meiri tíma.

Herra forseti. Það er í mörg horn að líta og ég ætla að reyna að fjalla örstutt um hvert þeirra. Í fyrsta lagi um skilaboð til sveitarstjóra á höfuðborgarsvæðinu. Ég ætla ekki að svara fyrir þá. Flestir þeirra eru í flokki hæstv. ráðherra og þeir eru örugglega menn til að svara fyrir sig sjálfir en ég hef ýmsar athugasemdir við þessa nálgun hæstv. ráðherra í máli hans. Varðandi Reykjanesbrautina svarar hæstv. ráðherra því til að þar komi allt til álita. Ég tek undir með honum að ekkert síður komi til álita, ef á að slá lán fyrir framkvæmdinni og flýta henni með þeim hætti, að gera það almennt í gegnum ríkissjóð fremur en láta verktaka fjármagna það. Ég vek hins vegar á því athygli að tíminn færist nær og flestir í þingmannahópnum styðja að hægt sé að bjóða þessa framkvæmd út haustið 2002. Það þýðir að á fjárlögum næsta árs þarf að vera inni heimild í þessu efni. Ég spyr: Er hæstv. ráðherra meðvitaður um það og tilbúinn að bregðast við á þeim tíma? Þannig er uppleggið gagnvart okkar kjósendum og rétt að við höldum því ákveðið til haga.

Herra forseti. Ég hef ekki meira um þetta að segja en ég sagði í ræðu minni hvað varðar Reykjanesbrautina. Það er ekki rétt að gefa neinar yfirlýsingar um hvernig eigi að standa að þessu máli. Það á að vinna þetta núna í þinginu, leggja á ráðin um hvernig leysa megi þessar framkvæmdir. Ef hægt er að finna leið til að hraða framkvæmdum þá er ég reiðubúinn til þess að vinna að því verki. En það er alveg ljóst að heilmikil undirbúningsvinna er eftir og við verðum bara að gefa okkur tíma, draga andann djúpt eins og gamlir og góðir bæjarstjórar gera og þurftu á sínum tíma að gera oft á dag. Þannig leysum við málin.

Herra forseti. Ég er tilbúinn til að anda í takt með hæstv. samgrh. ef hann stefnir í þá átt sem við höfum hér rætt. Út af fyrir sig komumst við ekki mikið lengra í þessu. Hæstv. ráðherra heldur hlutunum opnum en ég spyr um þetta vegna þess að það er mikilvægt að við þingmenn kjördæmisins, raunar þingmenn yfirleitt, getum sagt okkar fólki sannleikann, að við séum ekki að búa til væntingar sem ekki er hægt að standa við. Ég skil það þannig þegar hæstv. ráðherra opnar málið eins og hann gerir hér að þá geri hann það vitandi vits um að hans flokksmenn og aðrir þingmenn kjördæmisins geti sagt blákalt við kjósendur okkar: Jú, það eru góðir möguleikar á þessu. Í annan stað vil ég bara segja að Suðurstrandarvegur er auðvitað engin afgangsstærð. Ég minni á að þær kjördæmabreytingar sem við formfestum í stjórnarskrárbreytingunum og ætlum að ganga frá fyrir vordaga voru forsendur þeirra breytinga að tenging kæmist á innan Suðurkjördæmisins. Gleymum ekki þeim þætti málsins.

Herra forseti. Ég minni á það varðandi Reykjanesbrautina að fyrst er að ljúka undirbúningi en síðan vinna samhliða að lausn á fjárhagshlið málsins. Varðandi Suðurstrandarveginn þá er mér ljóst að sú vegtenging er mikilvæg eins og margar aðrar vegtengingar. En víðar er verið að sameina kjördæmi og með sömu rökum mætti segja að leggja yrði nýjan veg um alla Barðaströndina. Þá kæmist ég t.d., ef ég yrði í framboði, auðveldlega allan veturinn til Vestfjarða. Þetta er ekki svo einfalt að eingöngu sé hægt að hengja þetta á breytta kjördæmaskipan. Séu önnur mikilvæg verkefni í samgöngumálum á þessu svæði sem þingmenn telja að fremur þurfi að vinna þá þarf auðvitað að vinna að þeim. Séu hins vegar fjármunir til þá hlýtur þessi vegaframkvæmd að koma til skoðunar fyrr eða síðar. Ég benti á að við endurskoðun langtímaáætlunar þarf auðvitað að skoða þetta verk sem er á áætlun með tiltekna fjármuni.

Virðulegur forseti. Ég ætla að snúast til varnar fyrir sveitarstjórnarmenn á höfuðborgarsvæðinu. Sveitarstjórnir á höfuðborgarsvæðinu eru ekki að stuðla að þenslu. Sveitarstjórnirnar hafa reynt að draga úr framkvæmdum eins og hægt. En lögbundnum verkefnum verða menn að sinna. Þar eru grunnskólarnir og leikskólarnir og annað slíkt. Ég held að menn hafi mjög haldið að sér höndum í því máli. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það eru ekki til smiðir til að byggja brýrnar, ég er alveg sammála því. En það má gera eitthvað annað. Verð fyrir jarðvinnuframkvæmdir er mjög lágt um þessar mundir þannig að það er klárt að hægt er að fá þær fyrir hagstætt verð. Hitt er að menn þurfa að setja sér markmið og borga niður skuldir og annað úr ríkissjóði. Ég er allra manna mest sammála því. Það þarf náttúrlega að skera niður framkvæmdir og rekstur líka og annað slíkt. En við vonum að þessi frestun sé ekki stór, hún getur orðið í nokkra mánuði. Við vonum að þetta meiði engan en ég vil þó benda á að búið er að semja um verkefnaröðina milli ríkisins og sveitarfélaganna.

Herra forseti. Ég held að fleiri þurfi að koma að en bara ríkið og sveitarfélögin þegar verið er að leggja á ráðin um að reyna að draga úr þenslu því að framkvæmdir atvinnulífsins hafa auðvitað sömu áhrif. Mér finnst jafnan að gerðar séu miklu ríkari kröfur til opinberra aðila þegar verið er að ræða um þensluáhrif framkvæmdanna en til þeirra sem eru á hinum almenna markaði og hér á höfuðborgarsvæðinu hafa verið alveg feiknarlega miklar framkvæmdir. Ég tel að stöðugleiki sé af hinu góða svo hægt sé að fá ódýrar jarðvinnuframkvæmdir og engin ástæða til þess að spýta þar inn, auka framboð til þess að hækka verðið. Ég held að þetta sé þá í sæmilegu jafnvægi og að því þarf að stuðla en auðvitað þurfa sveitarfélögin að sinna lögboðnum verkefnum sínum og mér finnst þau hafa gert það af miklum myndarbrag á höfuðborgarsvæðinu, ekki síst í Kópavogi.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hæstv. ráðherra sem hann sagði í restina, en það er eitt af því að menn voru að ræða um Reykjanesbrautina. Hæstv. ráðherra dró í efa að það væri hagkvæmara að fá lán hjá verktökum eða fá einkafjármagn sem hluta af þessu. Það sem við erum að tala um er eiginlega að flýta greiðslum frá 2007, 2008, 2009 og 2010 eitthvað fram í tímann og bjóða síðan út framkvæmdir í tvö til fjögur ár. Við erum að tala um það að ef verktakinn fær stórt verkefni getur hann boðið hagkvæmara verð upp á tryggingu fyrir tveggja til þriggja ára verkefni sem mundi jafna út fjármagnskostnaðinn. Ég held að það megi athuga þessa aðferð. Þetta er hagkvæmt bæði fyrir okkur sem erum að framkvæma og hins vegar verktaka sem vinna verkið.

Herra forseti. Ég vil staðfesta að ég er alveg sammála hv. þm. um að með því að bjóða út stóra áfanga, þó að þeir séu í tilteknum einingum þannig að það geti verið fleiri en einn verktaki sem koma að málinu, þá erum við að ná hagkvæmari framkvæmdum. Það er einmitt það sem ég lagði upp með þegar ég gerði grein fyrir þeirri hugmynd minni að tiltölulega stórir áfangar yrðu boðnir út í jarðgöngum. Sumum þingmönnum fannst lítið til þess koma og að það væri ekki verið að senda nægilega skýr skilaboð til fólks, skilaboð sem fólust í því að bjóða út jarðgöng upp á tíunda milljarð. Ég vildi nefna þetta af því að það kom hér fram og mér tókst ekki að svara þeim athugasemdum. Ég er alveg sammála þingmanninum um að stærri áfangar gera verkin hagkvæmari og að því þurfum við auðvitað að reyna að stefna þannig að allir geti séð lengra fram í tímann, bæði verktakarnir og líka hinir opinberu aðilar sem eru að framkvæma.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra heldur því fram í umræðunni, í lokaræðu sinni, að 1,1 milljarður fari í framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil mótmæla þessu þó það standi í þessu plaggi að 1,1 milljarður fari í framkvæmdir í höfuðborgarsvæðinu þá er búið að lýsa því yfir að það á að fresta framkvæmdum upp á 465 millj. Þá eru 635 millj. kr. eftir. 350 millj. af þeim fara í að greiða niður halla þannig að það eru ekki nema 285 millj. sem fara í framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Ætlar hæstv. ráðherra að halda því fram að þetta sé rangt? Það er ekki rétt sem hæstv. ráðherra heldur fram að þetta sé 1,1 milljarður. Þetta eru innan við 300 millj. og þær duga skammt í þær framkvæmdir sem eru tilbúnar til framkvæmda nú þegar af hendi sveitarfélaganna.

Herra forseti. Það var ekkert rangt sem ég sagði. Ég vitnaði til þess sem stendur í vegáætluninni. Það er þannig varðandi framkvæmdir sem fóru fram úr áætlun á árinu 1999 að það er enginn annar kostur en að greiða umframaksturinn þar með fjárveitingum næsta árs. Það er þá um það að ræða að verið er að færa á milli ára. Við höfum enga aðra fjármuni en þá sem fjárlög gera ráð fyrir að séu hvert ár til vegáætlunarþáttanna. Ég gerði því grein fyrir staðreyndum en því miður er það svo að mörg verk á höfuðborgarsvæðinu hafa farið langt fram úr kostnaðaráætlun sem vegáætlun gerði ráð fyrir, bæði vegna þess að það hafa verið hærri tilboð en gert var ráð fyrir og líka hitt að útfærsla mannvirkjanna varð dýrari m.a. af skipulagsástæðum.

Herra forseti. Það var ekkert rangt sem hæstv. ráðherra sagði, hann hélt sig við vegáætlun. Aftur á móti minnist hann ekki á að búið er að taka þarna frá í frestun tæplega helminginn af því fé sem ætlað er til framkvæmdanna þannig að verið er að minnka framkvæmdaféð á höfuðborgarsvæðinu á þessum tíma niður í 285 millj. úr 1,1 milljarði. Ég spyr hæstv. ráðherra vegna þess að hann var að væna sveitarstjórnarmenn á höfuðborgarsvæðinu um að þeir væru ekki tilbúnir með framkvæmdir. Þá taldi ég upp áðan í máli mínu ýmsar mjög bráðnauðsynlegar framkvæmdir sem eru tilbúnar. Telur hæstv. ráðherra að þessar 285 millj. kr. dugi eitthvað upp í þær framkvæmdir sem eru nú þegar tilbúnar á höfuðborgarsvæðinu? Ég fer fram á það, herra forseti, að hann dragi orð sín til baka um það sem hann sagði um sveitarstjórnarmenn sem væru ekki tilbúnir með mál sín hvað varðar framkvæmdir. Það er rangt.

Herra forseti. Ég vænti þess að þingmönnum sé ljóst að við erum að fjalla um vegáætlun sem gerir ráð fyrir því að færa framlög til vegagerðar milli ára. Þeim mun minna sem er til framkvæmda á þessu yfirstandandi ári vegna ákvörðunar um það að fresta útgjöldum, þeim mun meira verður til ráðstöfunar á næsta ári. Það sem skiptir öllu máli er að heildarframkvæmdamagnið sé eftir sem áður hið sama þegar litið er til lengri tíma. Við megum ekki vera svo föst í farinu að við áttum okkur ekki á því að við þurfum að líta yfir meira en eitt ár. Árið er fljótt að líða og þegar um er að ræða stórframkvæmdir sem taka yfir kannski fjögur til fimm ár skiptir ekki mjög miklu máli hvort framkvæmdin er í ár eða næsta ár. Út á það gengur þessi frestun. Fjármunir eru færðir á milli ára þannig að ég held að þegar grannt er skoðað séum við hv. þm. ekkert að tala um sitt hvorn hlutinn.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ekki bárust svör við öllum þeim athugasemdum sem gerðar voru, m.a. við þá áætlun sem liggur fyrir um jarðgöng, er væntanlega skammur tími sem hæstv. ráðherra hafði í seinni ræðu sinni. Hæstv. ráðherra sagði m.a. í ræðu sinni að hann teldi að Vegagerðin hefði valið skynsamlega leið, þ.e. að forgangsraða þremur verkefnum og setja síðan allan hinn hópinn, þann 21 möguleika sem fyrir liggur í annan hóp en að vísu með vísbendingum um að átta verkefni væru kannski á næstu leið. Herra forseti. Ég held að þessi átta verkefni séu af þeirri gerð, m.a. með vísun til þess sem hæstv. ráðherra sagði um rannsóknir, að það sé með ólíkindum að þau séu sett í sama hópinn. Annað sem ég saknaði í ræðu hæstv. ráðherra var það að hann vék engu orði að þeim athugasemdum sem ég gerði gagnvart því að nú hefðum við hafið umræðu um jarðgöng á nýjan leik á núllpunkti, þ.e. fortíðin var lögð til hliðar, og hann hagar sér eins og nú sé í fyrsta sinn verið að ræða um jarðgöng.

Herra forseti. Ég veit kannski ekki alveg hvað hv. þm. er að fara þegar hann talar um að fortíðin sé gleymd. Ég held að við Íslendingar séum oft og tíðum svo fastir í fortíðinni og sögunni að það verði ekki svo auðveldlega slitið frá. Ég hef hins vegar sagt að ég tel það skyldu okkar þingmanna sem nú sitjum að við tökum ákvarðanir um framkvæmdir á okkar forsendum. Auðvitað þurfum við að líta til þess sem hefur verið undirbúið og unnið og líka það sem hefur verið undirbúið á sviði jarðgangagerðar. En ég get ekki betur séð en þær tillögur sem eru uppi um jarðgöng á Austurlandi séu í allbærilegu samræmi við það sem Austfirðingar vilja að verði gert, a.m.k. hef ég ekki fengið nein mótmæli við þeim áformum. Auðvitað eru næstu framkvæmdir það sem við þurfum að líta til en ég held að við ættum að geta verið sammála um að það verður mjög vandasamt að velja úr þeim mörgu verkefnum sem þar er um að ræða.

Herra forseti. Ég hélt að þær athugasemdir hefðu ekki hefðu farið fram hjá hæstv. ráðherra sem fram hafa komið frá þeim hv. þm. Austurlands sem talað hafa í dag um að hlutur Austurlands væri ekki ásættanlegur í þeim áætlunum sem liggja fyrir og m.a. með vísun til þess sem áður hefur verið rætt og staðfest úr þessum ræðustól af þáv. ráðherra. Mér kemur því að sjálfsögðu mjög á óvart þegar hæstv. ráðherra talar eins og hann skilji ekki um hvað málið snýst. Það er að sjálfsögðu verið að ræða um að ýmsar framkvæmdir hafa farið fram í jarðgöngum, m.a. Ólafsfjarðargöng og Vestfjarðagöng, og Austfirðingar sættu sig við að vera settir aftur fyrir en að sjálfsögðu með þær væntingar að koma kröftuglega inn í næsta áfanga sem gerður væri. Það er hins vegar ekki svo í þeim áætlunum sem liggja fyrir án þess að ég sé að gera athugasemdir við þær framkvæmdir sem eru lagðar til. Það sem ég er fyrst og fremst að velta upp er það að Austfirðingafjórðungur liggur hér til hliðar, ekki á þann hátt sem við höfðum vænst.

Herra forseti. Ég held að ekki sé rétt að kveða upp neinn dóm um niðurstöður í þessu máli. En þær tillögur sem ég hef sett fram eru alveg skýrar og klárar. Hér hafa komið fram athugasemdir en ég hef hins vegar vakið athygli á því að fram undan eru vonandi meiri framkvæmdir á Austurlandi en í nokkrum öðrum landshluta þannig að við getum ekki bæði sleppt og haldið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um flugmálaáætlun fyrir árin 2000--2003. Sú till. til þál. um flugmálaáætlun sem hér er mælt fyrir var lögð fram á Alþingi í desember sl. rétt fyrir jólaleyfi þingmanna. Hún er lögð fram í samræmi við ákvæði I. kafla 1. gr. laga nr. 31/1987, um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum, með síðari breytingum. Niðurstöðutölur tillögunnar fyrir árið 2000 eru í samræmi við það sem ákveðið er í fjárlögum. Nú er í gildi flugmálaáætlun sem nær til áranna frá og með 1998 til og með 2001. Í þessari tillögu er gert ráð fyrir endurskoðun á framkvæmdum áranna 2000 og 2001 en gerð tillaga um nýjar framkvæmdir á árunum 2002 og 2003. Auk tekna af flugvallagjaldi, sem rennur að mestum hluta til framkvæmda, standa almennar ríkissjóðstekjur og sértekjur undir rekstri Flugmálastjórnar. Lagt hefur verið fram á Alþingi frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1998, um loftferðir, og vil ég vekja sérstaklega athygli á því. Þar er lagt til að tekið verði upp nýtt gjald, leiðarflugsgjald. Tekjur af þessu gjaldi eiga að renna til Flugmálastjórnar. Samkvæmt þessu frv. skulu umráðendur loftfara greiða gjald fyrir flugumferðar- og flugleiðsöguþjónustu, þar með talið fjarskiptaþjónustu, veðurþjónustu og leitar- og björgunarþjónustu, flugupplýsingaþjónustu á flugleiðum í innanlandsflugi. Áætlað er að tekjur af þessu gjaldi verði 30 millj. kr. á þessu ári og er það í samræmi við fjárlögin en 43 millj. kr. á heilu ári. Áður en lengra er haldið er rétt að fara nokkrum orðum um þróun flugumferðar innan lands á síðustu árum. Áætlunarflugvöllum hefur fækkað verulega á undanförnum árum. Frá því að núgildandi þál. í flugmálaáætlun var samþykkt hefur áætlunarflugi til Hólmavíkur, Raufarhafnar og Kópaskers verið hætt. Við endurskoðun flugmálaáætlunar hefur sú regla verið viðhöfð að þeir flugvellir sem hætt hefur verið áætlunarflugi til flokkist undir þjónustuflugvelli. Bakkaflugvöllur er tekin inn sem áætlunarflugvöllur í þessari flugmálaáætlun. Nú eru því áætlunarflugvellir í innanlandsflugi 17. Um áætlunarflugvelli innan lands fóru um 958 þúsund farþegar á árinu 1999 sem er aukning um 3,3% frá árinu áður. Rétt er að taka það sérstaklega fram og hafa í huga að hver farþegi er tvítalinn, þ.e. bæði við brottför og komu. Ef litið er til ársins 1990 hefur farþegum fjölgað um 260 þúsund sem er 37% þrátt fyrir fækkun áætlunarflugvalla og verulega bætt vegakerfi á þessum tíma svo og fjölgun einkabifreiða. Þrátt fyrir að áætlunarflugvöllum hafi verið fækkað verður að halda mörgum þjónustuflugvöllum og öðrum flugvöllum opnum eða opna þá með skömmum fyrirvara vegna sjúkraflugs. Sú flugmálaáætlun, sem hér er lögð fram, er nokkuð breytt frá fyrri áætlunum er varða áherslur. Á undanförnum árum hefur verið lögð áhersla á að byggja upp flugbrautir, flughlöð og flugstöðvar á áætlunarflugvöllum. Búið er að leggja bundið slitlag á svo til alla áætlunarflugvelli landsins. Því gefst nú kostur á að huga meira að mjög brýnni endurnýjun eldri mannvirkja og tækja og einnig að því að byggja upp frekari aðflugsbúnað. Aukinn og bættur aðflugsbúnaður sem byggir bæði á aðflugsljósum og rafeindabúnaði til flugleiðsögu eykur allt öryggi í flugi jafnframt því að bæta nýtingu flugvallarmannvirkja og flugvéla. Við undirbúning þessarar flugmálaáætlunar voru allir flugvellir flokkaðir í sex flokka í samræmi við ákveðnar forsendur. Fyrir hvern flokk hafa verið skilgreind þau markmið sem stefnt er að. Að hluta eru þetta alþjóðastaðlar sem flugvöllurinn þarf að uppfylla en einnig ákvæði um stærð hinna ýmsu mannvirkja, viðbragðstími snjóruðningsliðs, áreiðanleika tækja, búnaðar o.s.frv. Af einstökum verkefnum þessarar flugmálaáætlunar eru endurbætur flugbrauta á margumræddum Reykjavíkurflugvelli langstærsta verkefnið. Umsvifin á Reykjavíkurflugvelli hafa verið í stöðugum vexti. Frá árinu 1994 hefur farþegum um Reykjavíkurflugvöll fjölgað um 110 þúsund og á árinu 1999 fóru 453 þúsund farþegar um Reykjavíkurflugvöll. Flugbrautirnar á Reykjavíkurflugvelli eru orðnar mjög illa farnar. Því er endurbyggingin afar mikilvæg fyrir innanlandsflug og samgöngur í heild. Verkefnið hófst á árinu 1999 en á árinu 2000--2002 verða norður/suður og austur/vestur flugbrautirnar endurbyggðar. Einnig verður byggð akbraut meðfram norður/suður flugbrautinni en hún verður endurbyggð. Á suðvestur/norðaustur flugbrautinni verður slitlag endurnýjað en undirbygging er óbreytt. Hluti af þessum framkvæmdum er endurnýjun ljósabúnaðar á öllum flugbrautum og akbrautum. Þá vil ég nefna annað stórt verkefni er tengist Reykjavíkurflugvelli og sem byggt er á samkomulagi sem gert var við borgarstjóra en það er bygging æfingaflugvallar í nágrenni Reykjavíkur til að draga úr lendingar- og flugtaksæfingum á Reykjavíkurflugvelli. Endanleg staðsetning vallarins hefur ekki verið ákveðin. Ráðgert er að byrja á þessu verkefni árið 2003 og er áætlað að verja 124,5 millj. kr. til framkvæmdarinnar á því ári en heildarkostnaður við verkið er talinn verða um 220 millj. kr. Stefnt er að því að ljúka þessu verki á árinu 2004. Af öðrum verkefnum sem tengjast flugbrautum vil ég fyrst nefna framkvæmdir við Vestmannaeyjaflugvöll. Ráðgert er að endurnýja slitlag beggja flugbrautanna á þessu ári og stækka flughlöð á árinu 2002. Á þessu ári er einnig áætlað að leggja nýtt slitlag á flughlöð á Ísafjarðarflugvelli og lagfæra lendingaröryggissvæði á Bíldudalsflugvelli. Á Vopnafjarðarflugvelli verða flugbrautarljós endurnýjuð á yfirstandandi ári og fjárveitingar eru til endurbóta á flugbrautum á árunum 2002 og 2003. Þá vil ég nefna Bakkaflugvöll. Á árinu 2002--2003 er gert ráð fyrir að endurbyggja flugbrautir á Bakkaflugvelli. Núverandi flugbrautir eru grasi grónar og þola illa hina miklu umferð sem er nú um Bakkaflugvöll. Flugumferð um völlinn hefur aukist töluvert á síðustu árum og nú fara árlega um 17 þúsund farþegar um Bakkaflugvöll. Ég vil þá vekja athygli á því að frá og með árinu 2001 er tekin upp sú nýbreytni að kostnaður vegna viðhalds flugbrauta er ekki skilgreindur á einstaka flugvelli heldur færður á sameiginlegan lið sem er Annar kostnaður í flugmálaáætlun. Á þessu ári er ráðgert að ljúka við endurbyggingu flugstöðvarinnar á Akureyrarflugvelli. Enn fremur verður ráðist í lagfæringar á flugstöðinni á Hornafjarðarflugvelli. Á þessu ári og því næsta er áætlað að verja samtals 15 millj. kr. til að undirbúa byggingu flugstöðvar í Reykjavík. Ákveðið hefur verið að kanna möguleika þess að byggingin verði fjármögnuð sem einkaframkvæmd. Þá er í flugmálaáætluninni lögð áhersla á að ljúka þeim tækjageymslum sem eru í smíðum og reisa nýjar á þeim flugvöllum þar sem þær eru ekki fyrir hendi eða eru úr sér gengnar. Varðandi verkefni tengd flugbrautar- og aðflugsljósum eru stærstu verkefnin á Ísafjarðarflugvelli og Vestmannaeyjaflugvelli. Á Ísafjarðarflugvelli hagar svo til að vegna hindrana frá fjöllum eru lendingar aðeins leyfðar við sjónflugsskilyrði. Unnið er að lokaþætti ítarlegrar úttektar á því hvernig standa megi að því að koma á næturflugi inn til Ísafjarðarflugvallar og kanna afstöðu allara hagsmunaaðila til þess máls. Þetta starf er unnið í samvinnu við Flugmálastjórn og flugrekanda. Ef niðurstaða þessarar athugunar verður jákvæð er ráðgert að setja upp nauðsynlegan ljósabúnað á árinu 2001--2003. Þessi framkvæmd mun auka nýtingu vallarins verulega frá því sem nú er og uppfylla mjög eindregnar óskir bæði atvinnulífsins og þá ekki síst þeirra sem stunda ferðaþjónustu á þessu svæði. Á Vestmannaeyjaflugvelli er áætlað að halda áfram þeirri framkvæmd við ljósabúnað sem hafin var á árinu 1999 en þá voru flugbrautarljós endurnýjuð sem breytir mjög mikið allri aðstöðu á þeim flugvelli. Á árunum 2000--2002 verður lokið við að endurnýja þann ljósabúnað sem eftir stendur og mun það auka öryggi í aðflugi og jafnframt auka nýtingu Vestmannaeyjaflugvallar. Nú standa yfir rannsóknir á notkun nýjustu tækni í gervihnattaleiðsögu til að bæta aðflug inn á Akureyrarflugvöll. Það er gott, enda veitir ekki af því af mörgu er að taka hér. Það standa yfir rannsóknir á notkun á nýjustu tækni í gervihnattaleiðsögu til að bæta aðflug inn á Akureyrarflugvöll. Um er að ræða leiðrétt gervihnattastaðsetningarkerfi. Ef niðurstöður þessarar rannsóknar verða jákvæðar má gera ráð fyrir að hafist verði handa á árinu 2003 við fyrsta áfanga í uppsetningu nauðsynlegs búnaðar. Þótt unnið sé stöðugt að því að taka gervihnattaleiðsögutæki í notkun í flugleiðsögu á Íslandi hefur verið ákveðið að endurnýja mikilvæga hluti í hefðbundnum flugleiðsögubúnaði. Þetta stafar ekki síst af því að flugrekendur, þ.e. flugfélögin, þurfa lengri tíma til að aðlagast breyttum aðstæðum og búa flugvélar sínar nauðsynlegum búnaði. Þá er mikilvægt að viðhalda hluta af hefðbundnum flugleiðsögubúnaði um fyrirsjáanlega framtíð þar sem alþjóðlegt samkomulag um gervihnattaleiðsögukerfi er ekki enn í höfn. Á árunum 2001 og 2002 er ráðgert að endurnýja aðflugsstefnusenda á Reykjavíkurflugvelli. Á árinu 2003 verður aðflugsbúnaðurinn fyrir Ísafjarðarflugvöll endurnýjaður. Þá vil ég nefna nokkur verkefni flugmálaáætlunar sem eru ekki eyrnamerkt einstökum flugvöllum. Ísland leggur fram sérstaka fjárveitingu vegna sameiginlegrar fjárfestingar Íslands og Alþjóðaflugmálastofnunarinnar vegna alhliða flugþjónustu. Þetta framlag er sérstakur liður á flugmálaáætlun. Núverandi verkefnastaða gerir kleift að lækka þennan lið nokkuð í ár og á árinu 2001 en gert er ráð fyrir að hann hækki á ný á árunum 2002 og 2003. Eins og í fyrri flugmálaáætlunum eru nokkrir fjármunir veittir til þess að nýta gervihnattaleiðsögukerfi í flugi. Þessi liður hefur verið lækkaður frá fyrri áætlun vegna þess að fyrsta áfanga þessa verkefnis er nú lokið þar sem gervihnattaleiðsaga hefur verið tekin í notkun í leiðarflugsþjónustu sem og til aðflugs inn á nokkra flugvelli. Á árunum 2000--2003 verður enn haldið áfram að nýta gervihnattaleiðsögu til aðflugs til fleiri flugvalla á landinu. Eins og áður er sérstakur liður ætlaður í rannsóknarverkefni. Á gildistíma þessarar flugmálaáætlunar eru helstu rannsóknarverkefni næturaðflug til Ísafjarðarflugvallar sem áður er nefnt, hljóðálag frá flugvélum í grennd við flugvelli og notkun gervihnattakerfa við flugleiðsögu í aðflugi og til eftirlits með flugumferð. Áherslan í rannsóknum á hljóð- og hávaðamengun frá flugvélum mun áfram beinast að Reykjavíkurflugvelli eins og á undanförnum árum. Eins og í fyrri flugmálaáætlunum er stjórnunarkostnaður sérliður sem og leiðréttingar og brýn verkefni. Leiðréttingarliðurinn er þó aðeins 2,5%--4,5% af heildarframkvæmdafé. Þá er einnig ljóst að gera verður átak í slökkvibúnaði flugvalla. Samkvæmt reglum og kröfum Alþjóðaflugmálastofnunar sem stefnt er að taki gildi 2005 þarf að bæta við og styrkja búnað slökkviliða áætlunarflugvalla fyrir þann tíma og er stefnt að því í þessari áætlun. Eins og komið hefur fram að framan er í þessari flugmálaáætlun megináhersla lögð á auk framkvæmda við Reykjavíkurflugvöll að bæta öryggi í flugi með auknum og endurbættum búnaði flugvalla. Eins og áður hefur komið fram er þessi flugmálaáætlun lögð fram á hefðbundinn hátt eins og lög um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum segir til um. Ég tel mikla þörf á því að samræmi verði aukið í framkvæmdaáætlunum stofnana þeirra sem falla undir samgrn. Með því ætti að fást betri trygging fyrir því að hámarkshagkvæmni nýtist í framkvæmdum og samgöngukerfið í heild þjóni þörfum þjóðarinnar sem best. Ég hef því ákveðið eins og fram kom í umræðunni um vegamál að hrinda af stað vinnu við gerð samræmdrar samgönguáætlunar og mun sú vinna hefjast á næstu dögum og er raunar að nokkru hafin. Ég vil ljúka þessari framsögu um flugmálaáætlun fyrir árið 2000--2003 með því að leggja til að henni verði vísað til hv. samgn. að lokinni umræðunni. Það er von mín að allir þeir sem fjalla um málið leggi sig fram um að afgreiða það á skjótan og farsælan hátt og vil ég þakka fyrir þessa umræðu fyrir fram.

Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir sjónarmiðum sem fram komu í þingflokki Framsfl. og voru höfð til hliðsjónar þegar gengið var frá afgreiðslu málsins þar. Það varðar flug inn á norðanverða Vestfirði. En eins og kunnugt er er aðalflugvöllurinn Ísafjarðarflugvöllur en varaflugvöllur er á Þingeyri. Gert er ráð fyrir því í flugmálaáætluninni að bæta skilyrði á aðalflugvelli ef unnt reynist með því að koma á næturflugi. Það liggur þó ekki fyrir enn þá að af því geti orðið. Þetta er tæknilegt úrlausnarverkefni sem er í athugun og ef það gengur eftir eins og vonir standa til mun verða veruleg bót að því fyrir flug inn á þetta svæði. Það mun verða öruggara en nú er og það mun líka batna að því leyti að unnt verði að fljúga fleiri tíma í sólarhringnum en er um þessar mundir. Hins vegar er ekkert víst, eins og ég sagði, hvort af þessu getur orðið, og spurningin sem menn velta fyrir sér er þessi: Hvað gera menn ef niðurstaðan af þessu verður neikvæð? Ef t.d. flugrekendur telja þetta óframkvæmanlegt eða ef niðurstaðan verður sú að sá ábati sem unnt verður að koma á er ekki eins mikill og vonir standa til? Þau sjónarmið sem ég vil gera grein fyrir lúta að því að líta á svæðið um norðanverða Vestfirði sem eina heild og þessa tvo flugvelli saman, bæði Ísafjarðarflugvöll og varaflugvöllinn á Þingeyri. Við teljum eðlilegt að gerð verði úttekt á því, samhliða þessari athugun á möguleikum á næturaðflugi á Ísafjarðarflugvelli, hvað kostar að gera úrbætur á Þingeyrarflugvelli sem geta líka leitt til þess að flug inn á þetta svæði verði öruggara en nú er. Þá hefðu menn úttektir á báðum þessum kostum og gætu borið saman gagnsemina af hvorum um sig og stæði til boða að velja þann kostinn sem betri er hvað varðar aukið öryggi flugs inn á svæðið og frá því, því að aðalatriði málsins er að bæta samgöngurnar milli svæðisins og annarra samgöngusvæða og þá einkum höfuðborgarsvæðisins. Þetta vildi ég taka fram þannig að fyrir lægi að ósk um þetta hefur verið lögð fram og hæstv. samgrh. hefur tekið vel í þær óskir og væntanlega munu menn í fyllingu tímans geta haft niðurstöður af hvorri tveggju athuguninni fyrir framan sig. Ég vil þó segja að það er að mínu viti spennandi viðfangsefni að glíma við hvort unnt verður að koma á næturaðflugi. Mér er hins vegar kunnugt um málið frá þeim tíma er ég sat í flugráði og veit að það er flókið mál og vara við því að menn geri sér of miklar væntingar á þessu stigi málsins. Það eru mörg atriði sem þarf að leysa úr áður en þetta getur orðið að veruleika og það getur strandað á leiðinni. Nauðsynlegt er að það komi fram að við þau skilyrði er ekki litið svo á að hætta eigi við úrbætur á norðanverðum Vestfjörðum heldur snúa sér þá að þeim sem gefa betri og öruggari samgöngur aðrar, þ.e. úrbætur á varaflugvelli svæðisins, Þingeyrarflugvelli.

Herra forseti. Ég mæli fyrir stjfrv. um loftferðir sem er 250. mál á þskj. 307. Frv. þessu er ætlað að skjóta styrkari stoðum undir gjaldtökuheimildir Flugmálastjórnar við eftirlit með flugstarfsemi í landinu og flugleiðsögu í innanlandsflugi. Frv. hefur einnig í för með sér að vopnaleit á Keflavíkurflugvelli verður fjármögnuð með traustari lagaheimildum en nú er. Á síðustu árum hafa dómstólar gert auknar kröfur til gjaldtökuheimilda í lögum. Flugmálayfirvöld hafa ekki farið varhluta af þeirri þróun. Árið 1994 reyndi á hvort ákvörðun skoðunar- og eftirlitsgjalds vegna einkaflugvéla á grundvelli gjaldskrár fyrir þjónustu loftferðaeftirlits Flugmálastjórnar stæðist með tilliti til meginreglna sem umboðsmaður Alþingis hafði mótað um ákvörðun þjónustugjalda. Umboðsmaður gerði athugasemdir við grundvöll gjaldtökunnar og byggði álit hans á því að samkvæmt heimildum loftferðalaga mætti eingöngu innheimta sem svaraði kostnaði við þá starfsemi sem gjöldunum væri ætlað að standa undir. Með lögum nr. 60/1998, um loftferðir, voru innleidd ný gjaldtökuákvæði auk þess sem gjaldtökuákvæði þágildandi loftferðalaga, sem höfðu verið í gildi frá árinu 1964, voru tekin upp í lítt breyttri mynd. Einnig var sett ný gjaldskrá fyrir þjónustu loftferðaeftirlits Flugmálastjórnar til þess að koma til móts við athugasemdir umboðsmanns Alþingis. Þrátt fyrir þessar aðgerðir hafa alla tíð verið uppi efasemdir um að gjaldtaka vegna eftirlits Flugmálastjórnar hafi staðið á nægilega traustum grunni. Kemur það m.a. til af þróun dómaframkvæmdar Hæstaréttar sem hefur verið að gera vaxandi kröfur til gjaldtökuheimilda stjórnvalda. Í 1. gr. er fjallað um eftirlitsgjald sem lagt hefur verið á umráðendur loftfara. Fjárhæðir eftirlitsgjalds eru samhljóða núgildandi gjaldskrá flugöryggissviðs Flugmálastjórnar. Ákvæði 1. gr. felur í sér að umráðendur loftfara greiða eftirlitsgjöld í réttu hlutfalli við skráðan hámarkshluttaksmassa loftfarsins. Rétt er að benda á að gjaldtakan er á ársgrundvelli þrátt fyrir að gjalddagar séu tveir, hinn 15. mars vegna tímabilsins frá 1. jan. til 30. júní og 15. september fyrir tímabilið 1. júlí til 31. des. Þannig munu umráðendur loftfara greiða gjöld sín í áföngum. Ákvæði 2. gr. felur í sér nýmæli fyrir umráðendur loftfara. Í því er fjallað um lendingargjöld, leiðarflugsgjöld og vopnaleitargjald. Lendingargjöld hafa verið innheimt samkvæmt gjaldskrá fyrir afnot flugvalla og er sá gjaldflokkur því ekki nýmæli. Hins vegar er gjaldtaka fyrir leiðarflugsþjónustu í innanlandsflugi nýmæli. Í greininni er leiðarflugsþjónustan skilgreind. Hún felur í sér fimm mismunandi þjónustuþætti, í fyrsta lagi flugumferðarþjónustu, í öðru lagi fjarskiptaþjónustu, í þriðja lag veðurþjónustu, sem fram að þessu hefur verið veitt af Veðurstofu Íslands, í fjórða lagi leitar- og björgunarþjónustu og í fimmta lagi upplýsingaþjónustu. Með þessari gjaldtöku er notendum þjónustunnar ætlað að greiða hluta af kostnaði við flugumferðarþjónustuna innan lands. Fjárhæð leiðarflugsgjalds mun byggja á reiknireglu sem Evrópska flugmálastjórnin (EUROCONTROL) beitir við ákvörðun gjalda. Gjaldið reiknast fyrir hvert flug með blindflugsheimild eða á blindflugsleiðum á flugleiðum í innanlandsflugi. Í skilgreindum tilvikum, sem rakin eru í greininni, mun verða veitt undanþága frá gjaldskyldunni. Þannig mun ekki verða lagt leiðsögugjald á leitar- og björgunarflug, prófflug eftir viðgerð, flug með þjóðhöfðingja og flug loftfara íslenska ríkisins. Eru þær undanþágur í samræmi við það sem tíðkað er víða erlendis. Samkvæmt útreikningum Flugmálastjórnar er útlagður kostnaður vegna flugleiðsögu 174 millj. kr. á árinu 1998. Þetta nýja gjald á að gefa 30 millj. kr. á þessu ári og 43 millj. kr. á heilu ári. Í síðari lið 2. gr. er lagt til að grundvöllur vopnaleitargjalds verði settur í lög. Vopnaleitargjald hefur verið innheimt um árabil en fjárhæðir þess og fyrirkomulag gjaldtöku hefur fram að þessu einungis komið fram í reglugerð. Í 3. gr. er kveðið á um eftirlitsgjald flugrekenda. Samkvæmt því skulu flugrekendur greiða eftirlitsgjald sem miðast skal við fjölda þeirra loftfara sem hlutaðeigandi rekur í starfsemi sinni og skráðan hámarksflugtaksmassa þeirra. Samsvarandi ákvæði er í gjaldskrá fyrir þjónustu flugöryggissviðs Flugmálastjórnar. Vopnaleitargjald og eftirlitsgjöld loftfara og flugrekenda hafa um árabil verið innheimt sem þjónustugjöld á grundvelli reglugerðar eða mjög almennra lagaákvæða. Af lagatæknilegum ástæðum þykir hins vegar æskilegt að nánar verði kveðið á um þau í lögum enda verður þá síður óvissa um heimild til gjaldtökunnar. Það breytir því ekki að ætlast er til þess að Flugmálastjórn njóti þeirra fjármuna sem aflast vegna þjónustu stofnunarinnar og er nauðsynlegt að taka það sérstaklega og skýrt fram. Að lokum vil ég taka eftirfarandi fram: Með frv. þessu er ætlunin að ná tvíþættum markmiðum, annars vegar að hefja gjaldheimtu flugleiðsögugjalda í innanlandsflugi, hins vegar er lagagrunnur gjaldtöku samkvæmt gildandi gjaldskrám styrktur á þann veg að hann uppfylli skilyrði skattlagningarheimilda. Í þessu efni hefur verið tekið mið af tillögum nefndar um heimildir til töku skatta og þjónustugjalda sem fjmrh. skipaði 18. okt. 1996. Frv. sérgreinir eftirlitsgjald, lendingargjald innan lands, leiðarflugsgjald, vopnaleitargjald og flugrekstrargjald. Ekki verður fjallað um gjaldtöku í millilandaflugi í frv. eða annarra þjónustugjalda Flugmálastjórnar sem hafa ekki verið talin orka tvímælis. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum, nr. 103/1996, um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar. Með frv. þessu er lagt til að afnumin verði undanþága frá greiðslu stimpilgjalds á útgefnum hlutabréfum í Landsíma Íslands hf. og Íslandspósti hf. Árið 1996 samþykkti Alþingi lög um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar. Á þeim tíma naut stofnunin, sem var Póstur og sími hf., lögbundins einkaréttar til að starfrækja póst- og fjarskiptastarfsemi. Frá því þessi lög voru samþykkt hefur mikið vatn runnið til sjávar. Arftakar stofnunarinnar, Landssími Íslands hf. og Íslandspóstur hf. eru nú fyrirtæki sem rétt er og eðlilegt að lúti sömu reglum og almennt gildir í viðskiptalífinu. Hvað varðar Landssíma Íslands hf. er beinlínis mikilvægt út frá samkeppnislegu sjónarmiði að fyrirtækið lúti sömu reglum um skattalega meðferð og önnur fyrirtæki í skyldri starfsemi. Svipuð sjónarmið eiga einnig við um Íslandspóst hf. þrátt fyrir að einkaréttur ríkisins gildi enn um bréf allt að 250 gr. að þyngd enda starfar fyrirtækið að verulegum hluta á samkeppnismarkaði. Ákvæði frv. mælir fyrir um að greiða skuli 0,5% stimpilgjald á fjárhæð hlutabréfa sem gefin hafa verið út í Landssíma Íslands hf. og Íslandspósti hf. Þetta er sambærilegt stimpilgjald og greitt er af hlutabréfum samkvæmt lögum nr. 36/1978, um stimpilgjald. Rétt er þó að mæla fyrir um hlutfall stimpilgjaldsins til að taka af allan vafa. Ákvæðið segir jafnframt að um gjaldið fari að öðru leyti eftir því sem mælt er fyrir í lögum um stimpilgjald með síðari breytingum. Hlutafé Landssíma Íslands hf. er 7.059 millj. kr. en Íslandspósts hf. eru það 1.447 millj. kr. Stimpilgjald af hlutabréfum í félögunum verður því samtals um 42,5 millj. kr., 35,3 millj. frá Landssímanum og 7,2 millj. frá Íslandspósti. Hæstv. forseti. Ég legg til að að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á vegalögum, nr. 45/1994, með síðari breytingum. Lagafrumvarp þetta er lagt fram á Alþingi til breytinga á vegalögum, nr. 45/1994, eins og fyrr segir. Lögunum hefur tvívegis verið breytt síðan þau voru sett, annars vegar með lögum nr. 56/1995 en þá var breytt ákvæðum laganna um girðingar með vegum, sem síðar verður vikið að, og hins vegar með lögum nr. 83/1997 sem breyttu 4. gr. laganna. Að þessu sinni eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um reiðvegi og um viðhald og viðhaldskostnað girðinga. Með bréfi dags. 13. nóv. 1998 skipaði samgrh. nefnd til að skýra og endurskoða reglur sem gilda um reiðvegi. Nefndin skilaði niðurstöðu þar sem m.a. var lagt til að reiðvegir yrðu skilgreindir sem vegflokkur í vegalögum auk þess að tryggja sérstaka eignarnámsheimild vegna framkvæmda við reiðvegi. Í greinargerð sem fylgdi nál. er gerð tillaga að lagabreytingu í þessa veru og er frv. samhljóða tillögu nefndarinnar. Í gildandi vegalögum er vegum skipt í þrjá meginflokka, þjóðvegi, almenna vegi og einkavegi. Auk þess eru svo vegir sem teljast ekki til neins flokks, sbr. 40. gr. laganna. Lagt er til í samræmi við álit reiðveganefndar að bætt verði skilgreiningu á fjórða vegflokknum, reiðvegum, í 9. gr. laganna. Í 11. gr. vegalaga er ráðherra gert kleift að heimila eignarnám lands til lagningar tiltekinna almennra vega og einkavega enda komi fullar bætur fyrir. Lagt er til að þarna verði reiðvegum bætt við til að taka af öll tvímæli um heimildina enda er það forsenda þess að tryggja megi gerð reiðvega um landið. Í september 1998 skipaði samgönguráðherra aðra nefnd til að gera tillögur um uppbyggingu áningastaða og skiptihólfa, safna og skrá upplýsingar um fornar og nýjar reiðleiðir o.fl. á miðhálendi Íslands. Nefnd þessi, hálendisnefndin, skilaði áliti nokkru síðar en hin og var sammála henni um lagabreytingar og veghald. Nefndin kortlagði reiðleiðir á miðhálendinu og mat líklegan kostnað við úrbætur. Niðurstaða hennar var sú að reiðleiðir á miðhálendinu væru nálægt 3.500 km og um 10% þeirra þyrftu lagfæringa við. Nefndin taldi að kostnaður við þær gæti verið um 350 millj. kr. Gera verður ráð fyrir að reiðleiðir í byggð séu mun lengri en á miðhálendinu og kostnaður við þær einnig mun meiri. Með hliðsjón af framanrituðu er ljóst að brýnasta verkefnið er að skrá og flokka reiðleiðir og meta kostnað við að koma þeim í horf og halda þeim við. Meðan þeirri vinnu er ekki lokið er ekki tímabært að gera tillögur um fjármögnun reiðvega né viðhald þeirra. Við meðferð frv. til vegalaga á Alþingi, 117. löggjafarþingi, urðu miklar umræður á fundum samgn. um viðhaldskostnað girðinga í tengslum við 56. gr. frv. um bann við lausagöngu búfjár þar sem girt er báðum megin vegar. Frv. var samþykkt sem vegalög, nr. 45/1994. Samgrh. skipaði í kjölfarið nefnd sem í sátu fulltrúar ráðuneyta, hagsmunaaðila, sveitarfélaga og Vegagerðarinnar til að endurskoða ákvæði VII. kafla vegalaga um girðingar með vegum. Nefndin skilaði niðurstöðum í formi frv. til breytinga á vegalögum og varð það að lögum nr. 56/1995. Lög nr. 56/1995 voru byggð á þeirri meginreglu, sem gilt hefur hingað til, að landeigandi ætti að annast viðhald girðinga með vegum í landi sínu. Hins vegar var gerð sú breyting að sveitarfélög skyldu hafa eftirlit með ástandi girðinga og fengu þau heimild til að bæta þar úr á kostnað landeiganda ef þörf krefði. Auk þess var það nýmæli að viðhaldskostnaður girðinga með stofn- og tengivegum skyldi borinn að jöfnu af veghaldara og landeiganda. Hins vegar skyldi viðhaldskostnaður girðinga með vegum, sem girtir væru af veghaldara eingöngu til að auka öryggi með því að sporna gegn lausagöngu búfjár á vegsvæði, alfarið borinn af veghaldara. Þar var fyrst og fremst um að ræða vegi um afrétti og almenninga en sú tilhögun ekki talin geta átt við þar sem vegur lægi um afgirt heimalönd eða beitilönd einstakra jarða. Undanfarin missiri hefur reglulega komið upp umræða um það vandamál sem lausaganga búfjár skapar á þjóðvegum landsins. 6. júlí 1998 skipaði landbrh. nefnd til að fjalla um leiðir til að halda búfé frá helstu þjóðvegum landsins. Skilaði nefndin skýrslu í janúar 1999. Í henni kemur m.a. fram sú skoðun að girðingar meðfram vegum séu ótraustar og með takmarkað vörslugildi vegna þess að viðhaldi þeirra sé mjög víða ábótavant ,,enda á hendi margra aðila sem hafa mismikilla hagsmuna að gæta`` eins og það er orðað í skýrslunni. Fallast má á að hluti af lausn þess vanda sem hér um ræðir gæti falist í bættu ástandi girðinga meðfram vegum þar sem á annað borð er talið nauðsynlegt að girða með tilliti til umferðaröryggis. Mikilvægt er að þar sem er girt séu girðingar traustar svo að búfé sleppi ekki inn á vegsvæðið. Telja verður að lausn vandans geti ekki síður falist í því að girða fjarri vegi og búa með því til lokuð beitarhólf fyrir búfé fjarri umferðinni. Einnig má fallast á að nokkrum vandkvæðum hafi verið bundið að tryggja að allir landeigendur sinni lögbundinni skyldu sinni til að halda við girðingum meðfram vegum með þeim hætti að þær haldi vörslugildi sínu. Í gildandi vegalögum, eins og þeim var breytt með lögum nr. 56/1995, er gert ráð fyrir að þar sem veghaldari girðir í því skyni að auka umferðaröryggi annist hann og kosti viðhald girðingarinnar. Þessi regla er ekki talin geta átt við þar sem vegur liggur um afgirt heimalönd eða beitilönd einstakra jarða, þar sé það landeigandi sem annist viðhald en beri viðhaldskostnað að jöfnu á móti veghaldara. Í ljósi hárrar tíðni óhappa þykir rétt að leggja til breytingar á þessu sem gera eiga Vegagerðinni kleift að taka að sér og kosta viðhald girðinga með vegum þegar það þykir nauðsynlegt vegna umferðaröryggis á vegum þar sem umferð er umtalsverð. Telja verður nauðsynlegt að veita Vegagerðinni skýra heimild til að grípa til aðgerða þar sem girðingar eru ekki traustar, endurbæta þær og e.t.v. girða að nýju þar sem þess er þörf. Fram til setningar laga nr. 56/1995 voru í gildi ákvæði girðingalaga um að kostnaður af viðhaldi girðinga með vegum yrði borinn af landeiganda nema girðing væri eingöngu vegarins vegna. Nýmæli laganna um helmingshlutdeild veghaldara í viðhaldskostnaði girðinga með stofnvegum og tengivegum var ætlað að koma á framtíðarskipan þessara mála og skera úr um það hver bera ætti viðhaldskostnaðinn. Eðlilegt er að þessi regla verði áfram meginregla laganna um viðhaldskostnað girðinga. Enn fremur verði það almenna reglan áfram að landeigandi haldi við girðingum sem reistar eru í þágu hans en ekki vegarins vegna. Í 4. gr. frv. kemur fram að greininni er ætlað að tryggja að Vegagerðin geti ákveðið að taka að sér og kosta alfarið viðhald girðinga meðfram stofn- og tengivegum þar sem umferð er 500 bílar á dag eða meira yfir sumarmánuði ársins, svonefnd sumardagsumferð (SDU). Er hér átt við meðalumferð á dag í júní, júlí, ágúst og september. Þeir vegir sem hér um ræðir eru allir fjölförnustu stofnvegir, fjölfarnir tengivegir og aðrir vegir með talsverðri árstíðabundinni umferð. Lengd vega sem hér um ræðir er alls um 1.630 km miðað við fyrirliggjandi niðurstöður umferðartalninga en þar eru einnig vegir í þéttbýli. Auk þess er nokkur hluti þeirra á Reykjanesi þar sem búfé er að miklu leyti í beitarhólfum og því að jafnaði ekki girt meðfram vegum. Að teknu tilliti til þess er hér um að ræða u.þ.b. 1.400 km. Aðeins hluti þessara vega er girtur þannig að erfiðleikum er bundið að áætla lengd þeirra girðinga sem hér um ræðir. Ef gert er ráð fyrir að Vegagerðin taki að sér viðhald girðinga meðfram hringvegi, þjóðvegi eitt, og fjölförnustu vegum má ætla að kostnaður gæti numið allt að 20 millj. kr. á ári hverju. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu geri ég það að tillögu minni að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á vegalögum. Þar er fyrst og fremst fjallað um reiðvegina. Ég tek undir það sjónarmið að styrkja stöðu reiðveganna í samgöngukerfi landsmanna. Reiðvegirnir voru aðalsamgönguleiðir okkar áður fyrr og nú seinni árin hefur mikilvægi þeirra einmitt komið fram aftur. Reiðvegir eru að verða mikilvægur þáttur í eflingu ferðaþjónustu í landinu, bæði fornir og nýir reiðvegir í byggð og einnig líka utan byggða. Það er því fyllilega tímabært að taka þessa vegi inn sem formlega samgönguleið og fá þeim þannig þá réttarstöðu. Eins og hæstv. samgrh. kom inn á getur þarna verið um miklar vegalengdir að ræða en þarna er líka um mikla þörf að ræða. Ég man ekki hvort það kom fram í umræðum í dag eða í gær um mikilvægi hestamennskunnar í ferðamálum. Í sumar er gert ráð fyrir að tugir þúsunda fólks muni koma hingað til landsins vegna væntanlegs landsmóts. Í úttekt um ferðaþjónustumál hér á landi kemur í ljós að verulega stór hluti þeirra ferðamanna sem koma hingað til landsins koma vegna þess að þeir hafa kynnst íslenska hestinum og náttúru Íslands í tengslum við notkun íslenska hestsins. Það er verulega stór hluti ferðaþjónustunnar hér á landi sem tengist einmitt því. Þess vegna, herra forseti, varð ég fyrir vonbrigðum að heyra hjá hæstv. samgrh. að hann teldi ekki tímabært að auka meir fjármagn til reiðvegagerðar meðan verið væri að gera útekt á þeim og kortleggja þá. Það er að vísu mjög mikilvægt að kortleggja reiðvegi og gera um þá nákvæma áætlun, um hvar þeir eru og hver staða þeirra er, en það er veruleg þörf á auknu fjármagni til reiðvegagerðar, ekki hvað síst líka í byggð, því líka þarf að finna reiðvegunum farveg innan byggðar þannig að þeir trufli ekki þar önnur landnot og aðra nýtingu lands og jarðargróða. Við þekkjum einmitt til þess að oft kemur fyrir að þarna stangist á hagsmunir hópa og einstaklinga sem eru að ferðast um, oft með skipulagðar ferðir jafnvel um einkalönd, og þó að þetta sé á fornum reiðleiðum þá eru þær alls ekki búnar til að taka við svona mikilli umferð. Ég tel því, herra forseti, að afar brýnt sé að auka fjárframlög til reiðvega og ekki hvað síst í byggð og greiða þar úr. Hitt atriðið eru girðingar og staða girðinga gagnvart vegum. Ég held að það sé ágætt að við gerum okkur grein fyrir því að vegalagnir í gegnum tún, lönd og beitilönd bænda eru í sjálfu sér ekki beint fagnaðarefni fyrir þá varðandi nýtingu landsins. Þetta slítur oft í sundur bæði heyskap og beit á löndunum og rekstur á búpeningi. Þó svo að allir vilji yfirleitt greiða götu vegarins þá ber að hafa það rækilega hugfast að þarna er vissulega verið að skerða landnot og umferð með skepnur og fólk um land. Og þess vegna er ekkert óeðlilegt við það þó að girðingakostnaður, kostnaður við að verja vegina og umferðina og ábyrgð á þeim sé í auknum mæli fært á þá sem bera ábyrgð á rekstri vegarins. Þetta er hluti af vegagerðinni sjálfri í langflestum tilvikum og ber að líta á það þannig. Vegur í gegnum lönd, hvort sem hann er að hluta til í þágu landeigenda eða í þágu vegarins, er á ábyrgð Vegagerðarinnar fyrst og fremst. En í þessu sambandi vil ég nefna, herra forseti, að í vegáætlun fyrir árin 2000--2004 stendur í kaflanum um girðingar, með leyfi forseta: ,,Lagt er til að fjárveiting til þessa verkefnis verði 44 millj. kr. árið 2000 og hækki í 55 millj. kr. árið 2004.`` --- Og síðan kemur: ,,Mikið er enn af ógreiddum girðingakröfum.`` Og mér leikur forvitni á að vita, herra forseti, hvort hæstv. samgrh. geti upplýst hversu mikið er ógreitt af girðingakröfum sem þarna er verið að vísa til og ekki er fjármagn til þess að greiða og hvernig er þá ætlunin að standa að þeim greiðslum. Því það er náttúrlega engin leið að ætla að fresta því að standa skil á lögboðnum kostnaði varðandi girðingar frekar en annan kostnað við vegagerðina. Þetta vildi ég gjarnan fá upplýsingar um. Og fyrst staðan er slík gagnvart þeim kostnaði sem þegar er áfallinn, að mikið skuli vera ógreitt, þá hlýtur að vera erfitt að taka á móti kostnaði fyrir nýjar framkvæmdir. Mig langar því til að spyrja hæstv. samgrh. hvort það komi þá ekki núorðið bara inn í framkvæmdirnar sjálfar, hvort þetta sé enn sérmerkt og sérfjárveitingar þurfi til að standa að girðingum, og hvort þetta verði ekki sjálfkrafa og eðlilega bara hluti af kostnaðaráætlun og framkvæmd og kostnaðaruppgjöri við viðkomandi vegi sem að Vegagerðinni lýtur. Það er alveg klárt að standa þarf vörð um að halda búfé frá vegum sem víðast. En jafnframt þarf að tryggja að hægt sé að ferðast með búpening og á hestbaki, það sé hægt að fara með búfé, kvikfé yfir vegi án þess að stórhætta sé á og að það sé greiðfært. Þar vil ég einmitt benda á till. til þál. sem hv. þm. Þuríður Backman hefur flutt hér um rásir fyrir búfénað til að koma í veg fyrir slys og þessi afbragðsmynd er hér af. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að spyrjast fyrir um hvort hæstv. samgrh. hafi ekki kynnt sér þennan góða möguleika sem liggur einmitt í þessu. Ég vil undirstrika, herra forseti, að því ber að fagna að styrkja eigi stöðu reiðveganna í samgöngukerfi þjóðarinnar, en verja þarf meira fé til þeirra og bæta réttarstöðu þeirra. Girðingar meðfram vegum þurfa að vinnast í sátt og samlyndi með öryggi og þjónustu, bæði landeigenda og vegfarenda í huga, þannig að þar fari allt sem best saman.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir undirtektir við frv. en ég vil aðeins koma inn á nokkur atriði. Fyrst varðandi reiðvegi og áhyggjur hans vegna þess að ekki séu hækkuð framlög til reiðvega. Eins og kom fram í framsögu minni er mikið verk óunnið við að skilgreina viðfangsefnið sem er reiðvegir og áningarstaðir. En engu að síður er í vegáætluninni sem við höfum verið að fjalla um gert ráð fyrir að hækka framlög til reiðvega á milli áranna 2000 og 2001 um 15% og síðan aftur á milli áranna 2002 og 2003 um 8%. Þarna er því um hlutfallslega töluvert mikla hækkun að ræða og það var í mínum huga að teknu tilliti til þeirra áforma sem felast í þessu frv. Auðvitað þarf að hafa hér hærri fjárhæðir en þá þarf að taka þær af einhverjum öðrum liðum innan þessa ramma sem við höfum í vegáætluninni. En hv. samgn. fær þetta frv. til skoðunar og sömuleiðis vegáætlunina þannig að rýna þarf í þetta saman. Hvað varðar girðingar og kostnað við þær þá er og verður viðhald girðinga samkvæmt skilgreiningum laganna og þá úrskurði veghaldara partur af viðhaldi vegakerfisins þar sem það á við. En lögin taka nú ekki gildi fyrr en þau hafa verið afgreidd og þá fyrst er hægt að fara að úrskurða um það sem gert verður eftir að lögin hafa tekið gildi. Ég fæ ekki séð að hægt verði að rukka um eitthvað sem kann að hafa verið gert áður en lögin taka gildi nema sérstaklega sé fundin leið til þess. En þetta er sem sagt með þessum hætti.

Herra forseti. Ég tek undir það með hæstv. samgrh. að fagna hverju góðu skrefi sem tekið er og hann nefndi varðandi reiðvegina. En ég vil ítreka mikilvægi þeirra í eflingu eins stóratvinnuvegar þjóðarinnar sem er ferðaþjónustan og útivistin. En það sem ég var að vísa til varðandi girðingarnar, ég var ekki að tala um það sem ókomið er, ég var að tala um að í till. til þál. sem við erum hér með um vegáætlun stendur þessi setning: ,,Mikið er enn af ógreiddum girðingakröfum.`` Þar er verið að vísa til samþykktra krafna í fortíðinni eða í framkvæmdum sem þegar eru búnar og eru óumdeilanlega ógreiddar, eins og fram kemur í setningunni í þessari grein. Spurning mín var einfaldlega: Hversu háar upphæðir er hér um að ræða sem eru ógreiddar í girðingakröfum því væntanlega eru þetta þá greiðslur til bænda eða landeigenda sem þar er um að ræða?

Herra forseti. Þarna vísar hv. þm. til vegáætlunar sem er auðvitað nokkuð annað en frv. og vonandi væntanleg löggjöf um girðingar sem skapar þá nýjar aðstæður sem gætu leitt til þess að kröfurnar yrðu hærri þegar fram líða stundir. En það sem ég var að segja er að við getum auðvitað ekki gert ráð fyrir því að möguleiki skapist á kröfum á grundvelli nýrra laga aftur í tímann. Hins vegar liggur fyrir að í einhverjum tilvikum hefur orðið samkomulag um það að veghaldari kostaði girðingar hjá landeigendum sem skapa þá þessar ógreiddu girðingakröfur sem þarf að ná samkomulagi um og ég trúi ekki öðru en að samkomulag náist um það sem liðið er ef á sanngjörnum rökum er reist af hálfu þeirra sem gera kröfu á Vegagerðina.

Herra forseti. Ég treysti því að þessi atriði verði skoðuð mjög gaumgæfilega þannig að samkomulag verði um bæði þann útistandandi kostnað sem landeigendur eða aðrir hafa tekið á sig vegna girðingaframkvæmda og eiga að fá endurgreiddan og það náist að greiða það sem allra fyrst því ekki hafa bændur neina burði til að bera slíkt. Einnig ítreka ég áfram mikilvægi þess að góð sátt sé um vegalagningar og girðingar í gegnum tún, lönd og beitilönd bænda.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um varanlegar samgöngubætur á Vestfjörðum sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgrh. að láta kanna hagkvæmni þess að gera jarðgöng úr botni Ísafjarðar, innst í Ísafjarðardjúpi, undir Kollafjarðarheiði. Að sunnanverðu, á Barðaströnd, yrðu þau tveggja arma og kæmu annars vegar út í Skálmardal, sem gengur inn úr Skálmarfirði, og hins vegar í Fjarðarhornsdal, innst í Kollafirði. Einnig verði könnuð hagkvæmni þess að gera jarðgöng undir Eyrarfjall, sem gengju úr Mjóafirði í Ísafjarðardjúpi yfir í Ísafjarðarbotn, og að þvera Þorskafjörð, Djúpafjörð og Gufufjörð á Barðaströnd.`` Tillögunni fylgir svofelld greinargerð: ,,Ljóst er að samgöngur á Vestfjörðum standa mjög í vegi fyrir frekari framþróun á svæðinu. Á það sérstaklega við á vetrum þegar vegir eru iðulega ófærir eða illfærir um langan tíma vegna snjóþyngsla og óveðra. Flutningsmaður þessarar tillögu telur að gerð jarðganga sé í raun eina leiðin til að tryggja vetrarsamgöngur til og frá Vestfjörðum og innan svæðisins. Í tillögunni er gengið út frá því að vegur verði lagður um Arnkötludal og tekinn í notkun, hvort sem unnið verður eftir hugmyndum tillögunnar eða núgildandi vegáætlun. Lagt er til að borin verði saman hagkvæmni þess að bæta samgöngur innan svæðisins með framkvæmd þessarar tillögu annars vegar og með því að fylgja núverandi vegáætlun hins vegar en þar er ekki gert ráð fyrir jarðgöngum á þessum slóðum. Þá verði borin saman hagkvæmni styttingar vegalengdar og aukins öryggis á leiðunum milli Patreksfjarðar og Gilsfjarðar og Ísafjarðarbæjar og Gilsfjarðar, verði hugmyndir þessarar tillögu að veruleika, og þeirrar hagkvæmni sem næst á sömu leiðum verði núgildandi vegáætlun fylgt. Einnig verði kostir og gallar núgildandi vegáætlunar næstu 10--15 árin bornir saman við kostnað við þessa hugmynd sem kæmi á heilsársvegasambandi milli sunnan- og norðanverðra Vestfjarða og við þjóðveg eitt og suðvesturhorn landsins. Flutningsmaður er eindregið þeirrar skoðunar að jarðgöng sem stytta vegalengdir milli staða og leysa okkur undan snjómokstri á erfiðum fjallvegum sé sú lausn sem stefna beri að þegar leita skal leiða sem talist geta varanlegar samgöngubætur. Þetta á auðvitað best við á snjóþyngstu fjallvegum landsins, t.d. á Vestfjörðum. Það hefur einnig sýnt sig að þverun fjarða bæði styttir vegalengdir og færir vegastæði af snjóþungum hættusvæðum. Þverun Þorskafjarðar, Djúpafjarðar og Gufufjarðar á Barðaströnd yrði sams konar samgöngubót og þverun Gilsfjarðar og Dýrafjarðar. Með varanlegum samgöngubótum eins og hér er lýst má reikna með að gríðarstórum áfanga megi ná í samgöngumálum. Með þessum breytingum væri ekki lengur yfir neina fjallvegi að fara, utan Kleifaheiðar og Hálfdáns, sem talist geta farartálmi að vetri til.`` Í morgun fengum við hér afhenta skýrslu um jarðgangagerð. Ég ætla að fá að vitna aðeins í hana, með leyfi forseta. Þar segir á bls. níu: ,,Reynsla undanfarinna ára sem hér hefur verið tæpt á er sú að með uppbyggðum vegum sé hægt að ná vel nothæfu vegasambandi yfir fjallvegi sem taldir hafa verið mjög erfiðir. Landslagi verður þó að vera þannig háttað að unnt sé að byggja upp vegi sem verja sig. Sneiðingar í bröttum hlíðum í mikilli hæð eru t.d. illviðráðanlegir en geta verið viðráðanlegir í lítilli hæð. Vegasamband um erfiða fjallvegi verður þó alltaf takmörkum háð hversu góð sem þjónustan kann að vera. Fólk mun hafa áhyggjur af færðinni, veðrinu og hálku í löngum, bröttum brekkum. Jarðgöng eru því í öllum tilfellum mun betri og öruggari lausn til lengri tíma litið.`` Þessi orð tel ég í raun styðja þá þáltill. sem ég er hér að mæla fyrir, um að kanna hagkvæmni þessa. Ég vil einnig benda á að aftar í skýrslunni eru sýndar myndir sem sýna tilvonandi göng undir Eyrarfjall í Ísafjarðardjúpi, úr Mjóafirði í Ísafjörð og hins vegar undir Klettháls sem er mesti farartálminn á leiðinni frá Patreksfirði og Bíldudal inn á þjóðvegakerfi landsins. Ég held að það sé mjög áhugavert að kanna það sem lagt er til í þessari þáltill., þ.e. hvort hagkvæmt sé að sameina slíkar framkvæmdir. Ég tel að hægt sé að gera þessa áfanga í þeirri röð að þeir skarist ekki við plön manna um að byggja upp vegakerfi landsins. Síðasta spurningin í þeirri hugsun sem felst í þessari þáltill. væri þá hvort grafa ætti göng úr Ísafjarðardjúpi undir Kollafjarðarheiði. Ég sé hér í áætluninni að menn hafa velt fyrir sér göngum undir Klettháls og ég mæli með þeirri aðferð. Ég mæli einnig með því að undir Eyrarfjall verði gerð göng. Vitanlega er ég fylgjandi því sem hæstv. ráðherra lýsti hér í morgun, að næst á eftir göngum á Austfjörðum og Norðurlandi yrði tekið til við að grafa göng úr Dýrafirði yfir í Arnarfjörð. Mér finnst hins vegar mikil spurning hvort ekki eigi í þessari stöðu að skoða alla möguleika til að ná áföngum sem skipt geta verulegu máli. Í skýrslunni er einnig fjallað um þetta á bls. 22. Þar er fjallað um Eyrarfjall í Djúpi og þar segir um hugsanleg göng undir Kollafjarðarheiði, með leyfi forseta: ,,Inn af Ísafirði er munni annarra jarðganga sem hafa verið sett á kort og þau liggja úr 30 m hæð yfir sjávarmáli suður til Kollafjarðar þar sem munni er í 100 m hæð yfir sjávarmáli. Göngin yrðu 12,5 km löng eins og þau eru sett upp á þeim kortum sem hér birtast.`` Ég held hins vegar að göng úr Ísafjarðardjúpi yfir í Fjarðarhornsdal gætu verið styttri enda þyrfti þá að fara aðeins utar í Ísafjörðinn og nýta dalverpi sem þar gengur til suðurs. Ég hef lokið máli mínu og vona að menn taki jákvætt í þessa hugmynd og hún verði skoðuð sem einn af þeim möguleikum sem hugsanlegt er að byggja á í framtíðinni. Ég fer ekki fram á annað. Ég hugsa í áratugum í vegagerð.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um sjónvarpssendingar á öll heimili á Íslandi. Ályktunin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera framkvæmdaáætlun um uppbyggingu dreifikerfis Ríkisútvarpsins þannig að öll heimili í landinu nái sjónvarpsútsendingum þess fyrir árslok árið 2000.`` Flm. að till. ásamt mér eru hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Jón Bjarnason, Einar K. Guðfinnsson, Kristinn H. Gunnarsson, Tómas Ingi Olrich, Gísli S. Einarsson, Einar Oddur Kristjánsson, hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir og hv. þm. Einar Már Sigurðarson og Guðjón Guðmundsson. Fyrir liggur samkvæmt upplýsingum Ríkisútvarpsins að 77 heimili á Íslandi ná ekki sjónvarpsútsendingum Ríkisútvarpsins. Þessi heimili eru vítt um landið samkvæmt samantekt Ríkisútvarpsins á því. Þau skiptast þannig: Eitt sjónvarpslaust heimili er í Kjósarsýslu, tvö í Borgarfirði, þrjú í Dalasýslu, sjö í Barðastrandarsýslum báðum, þrjú í Ísafjarðarsýslunum, þrjú í Strandasýslu, tólf í Húnaþingi, ellefu í vestur- og eitt í austursýslunni ef ég man rétt, tíu í Skagafirði, sjö sjónvarpslaus heimili eru í Eyjafirði, þrjú í Suður-Þingeyjarsýslu, nítján í Múlasýslum, fimm í Rangárvallasýslu og þrjú heimili í Árnessýslu. Þessir bæir eru eins og heyrist á upptalningunni vítt um landið og hluti af sveitasamfélaginu. Ekki veit ég nákvæmlega íbúafjöldann en get ímyndað mér að um 200--300 manns séu þannig settir hjá þegar kemur að þeim sjálfsögðu tuttugustu aldar þægindum að hafa sjónvarp. Þessir bæir eiga það einnig sammerkt að vera utan hinna fjölförnustu leiða. Herra forseti. Varla hefur það góð áhrif á sjálfsmynd þessa fólks að vera skilið eftir með þessum hætti, vera afgangsstærð sem ekki taki því að koma til móts við, það svari ekki kostnaði. En kostnaðarrök eru helst talin gegn því að þessi heimili nái útsendingum sjónvarpsins. Slík rök eru auðvitað ekki boðleg vegna þess að helsta réttlætingin fyrir ríkisreknum fjölmiðli er sú að dagskráin sé opin öllum landsmönnum jafnt. Eins og ég hef rakið í þessu máli er svo alls ekki. Ríkisútvarpið nýtur sérstöðu ljósvakamiðla. Það hefur lögverndaða tekjustofna af almennri áskrift landsmanna. Þessi sérstaða leggur Ríkisútvarpinu einnig skyldur á herðar. Það á að vera jafnt fyrir alla landsmenn. Vera kann að hægt sé að reikna út réttlætingu þess að halda þessum heimilum utan sjónvarps út frá peningalegum sjónarmiðum. Á hinn bóginn er þó auðvelt að sýna fram á að sem ein þjóð í landi með ein lög fyrir alla jafnt þá höfum við ekki efni á því að skilja nokkurn útundan. Við tilheyrum öll sama samfélaginu og höfum aðgang að þjónustu. Hún er vissulega misjafnlega dýr eftir einstaklingum. Kostnaður samfélagsins vegna þegnanna hvers og eins er mismikill. En á öðrum sviðum þjónustu látum við slíkt ekki á okkur fá. Þá vil ég benda á að ný tækni opnar nýja möguleika í sjónvarpssendingum og ódýrari kosti í dreifingu útvarps- og sjónvarpsefnis. Ég hef einnig heyrt þær röksemdir að ríkisfjölmiðlar nágrannalandanna hafi ekki meiri útbreiðslu en ríkissjónvarpið okkar, að alltaf séu einhverjir sem ekki næst til. Gott og vel. En ætti það þá ekki að vera okkur enn meira kappsmál að leggja fram þá tiltölulega litlu fjármuni sem duga til að koma hverju byggðu bóli á Íslandi í sjónvarpssamband? Er það ekki gott skref? Er það ekki verðugt markmið? Oft er það svo þegar stórtíðindi gerast í landinu, þegar eldgos verða eða snjóflóð, á þeim stundum finnum við hvað best að við erum ein og lítil þjóð og eins fjölskylda. Þá er það ekki síst sjónvarpið sem er okkur dýrmætt. Öflug, vönduð fréttastofa með upplýsingar og miðlun frétta á mikilvægan þátt í að þjappa okkur saman. Flestir hafa fundið þetta bæði á stundum sorgar og gleði í lífi þjóðarinnar undanfarna áratugi og ósköp væri nú miklu skemmtilegra ef, á kristnihátíð á Þingvöllum um mitt þetta ár, við vissum að allir Íslendingar gætu tekið þátt í hátíðinni gegnum sjónvarpið sitt, þeir sem ekki verða þar staddir. Herra forseti. Fjármögnun þessa verkefnis gæti verið með ýmsu móti. Það mundi að sjálfsögðu verða verkefni starfshóps sem ríkisstjórninni yrði falið að skipa til verksins, ef þessi tillaga verður samþykkt, að fara yfir það og koma með tillögur um fjármögnun verksins. Mér telst til að það séu um 200 millj. og samkvæmt upplýsingum Ríkisútvarpsins þarf um 200 millj. til þessa verkefnis. Mér þykir líklegt, ég er reyndar alveg viss um að ef við setjum upp þá áætlun að allir landsmenn sjái sjónvarp þar sem er föst búseta þá muni fjármunir fást til verksins. Ég trúi því ekki að nokkur vilji setja þennan hóp hjá. Ég á einnig von á því að um leið væri auðvelt að huga að því að koma sendingum út á haf til þeirra fiskimiða þar sem flest skip eru, út af Vestfjörðum, Austfjörðum og hér út af Suðvesturlandinu og Suðurlandinu. Ég vænti þess að einnig verði hægt að huga að því í framhaldinu. Varðandi þetta mál sem ég hef hér tekið upp og gert tillögu um ásamt fleiri þingmönnum, um að öll heimili á landinu njóti sjónvarpsútsendinga, þá getum við litið svo á að það væri afmælisgjöf þjóðarinnar allrar til sjálfrar sín á hátíðarári. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og til hv. menntmn.

Herra forseti. Ég get tekið heilshugar undir það sem hér hefur komið fram af hálfu hv. 1. flm. þessa þáltill. Um leið vil ég hins vegar nota tækifærið til að minna á að virðulegur forseti sem nú situr í forsetastóli lagði fyrir fjórum árum síðan fyrirspurn til hæstv. menntmrh. um hvað sjónvarpssending á öll Íslandsmið í gegnum gervihnött mundi kosta. Þá kom fram hjá hæstv. menntmrh. að það mundi kosta 600 millj. á ári. Á þessu þingi, virðulegur forseti, bar hv. þm. Guðjón Guðmundsson fram fyrirspurn til menntmrh. um sama efni. Þá kom í ljós að athuguðu máli að nú mundi slík sending í gegnum gervihnött kosta um 60 millj. á ári sem mundi ná til allra fiskimiða við landið og þá væntanlega um leið til allra Íslendinga. Í greinargerðinni er talað um að lauslegt mat á kostnaði við verkefni sem fjallað er um í þessari þáltill. muni vera 230 millj. Ég tel fulla ástæðu til að skoða þetta mál frá öðru sjónarhorni en kemur fram í þessari þáltill., svo ágæt sem hún er. Mér finnst full ástæða til að minna á eins og segir í grg., með leyfi virðulegs forseta: ,,Það hlýtur að vera metnaðarmál þjóðarinnar að allir sitji við sama borð og enn fremur er það ein meginforsendan fyrir ríkissjónvarpi að ekki sé um lokaða dagskrá að ræða heldur sé hún opin öllum landsmönnum, óháð búsetu og efnahag`` --- og jafnvel þeirri stöðu sem sjómenn eru í innan íslenskrar landhelgi, að þeir sitji við sama borð og landsmenn, enda greiðandi afnotagjöld af sjónvarpinu eins og þeir sem í landi eru. Mér finnst að þessi þáltill. sé allrar athygli verð en ég vil að þær upplýsingar sem ég hef flutt séu skoðaðar samhliða í ljósi þeirra staðreynda sem liggja fyrir að gervihnattasjónvarpssending á öll mið muni kosta um 60 millj. kr.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir innlegg í málið. Það er svo eins og ég gat reyndar um áðan að ný tækni gerir allt þetta mögulegt og jafnvel miklu ódýrar en Ríkisútvarpið sjálft gerði ráð fyrir í áætlunum sínum. Gervihnattasamband --- jafnvel að koma sjónvarpsmerkinu í gegnum rafmagnslínurnar er annar kostur og síðan auðvitað ljósleiðari og mætti margt fleira til telja, t.d. það sem er á vegum hæstv. samgrh. og samgrn. að leggja tölvulínur, þ.e. línur fyrir gagnaflutning sem gætu einnig nýst landsmönnum í þessu sambandi. Ég hafði aðallega í huga fasta búsetu fólks í landinu en að sjálfsögðu með gervihnattasambandi og útsendingum gegnum gervihnött. Verði það mögulegt fljótlega er að sjálfsögðu búið að leysa þetta, bæði fyrir sjó og land og fólk sem er atvinnu vegna utan landsins úti á fiskimiðum.

Herra forseti. Eins og ég gat um í upphafi máls míns var það virðulegur forseti, Guðjón Guðmundsson, sem flutti þessa fyrirspurn til hæstv. menntmrh. Ég tek undir það og fagna því að 1. flm. þessarar þáltill. er sammála mér um að rétt sé að reyna að haga málum þannig að menn nái sjónvarpssendingum bæði til sjós og lands. Við sjáum í þessari öru tæknibreytingu og þróun þessara mála hjá okkur Íslendingum, hugsandi til þess að 1996 voru fjarskiptalögin í skoðun að þau eru komin á borð þingsins aftur, svo mjög fleygir tækninni fram. Það kom líka fram í svari hæstv. menntmrh. hve mikil þróun hefur orðið hvað kostnað varðar á ekki lengri tíma en fjórum árum. Ég vænti þess og veit að flutningsmenn þessarar þáltill. munu auðvitað ýta málum enn og reyna að þoka þeim í þá átt að sjómenn sem búa jafnvel sumir hverjir við þau ágætu skilyrði að geta stundað fjarnám til sjós í gegnum tölvubúnað sinn og fjarskiptabúnað að eðlilegt sé að íslenska ríkissjónvarpið stuðli að því að þeir nái líka sendingum sjónvarpsins þannig að þeir megi njóta þess eins og aðrir landsmenn.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér mannréttindamál að þessi till. til þál. um sjónvarpssendingar inn á öll heimili á Íslandi nái fram að ganga. Hv. þm. Hjálmar Jónsson, 1. flm. tillögunnar, mælti afar skilmerkilega fyrir þessu réttindamáli sem væri brýn nauðsyn að standa við. Ég vil líka taka undir þær áherslur sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson kom með inn í umræðuna um sjónvarp til sjómanna á hafi úti og meðfram ströndum landsins. Séu þær upplýsingar sem hann kom með um að um ódýrari kost væri að ræða þá er sjálfsagt að skoða það. En mér finnst í báðum tilfellum ekki vera um svo háar upphæðir að ræða í þessu sanngirnismáli gagnvart þjóðinni allri, gagnvart því sem við eigum sameiginlegt sem ein þjóð, að það eigi að vera mál hvort það eru 60 eða 230 millj., málið er að gera þetta. Ég sem meðflm. að þessari tillögu mun standa að því sé þess nokkur kostur að þetta nái fram að ganga á árinu til allra heimila á Íslandi og til sjómanna meðfram ströndum landsins. Ég tel, herra forseti, þetta vera mannréttindamál og sanngirnismál. Þetta er mál allra Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég kem í ræðustól til þess að hvetja eindregið til þess að tillagan verði samþykkt. Greinilegt er að um tillöguna er þverpólitísk samstaða því að flutningsmenn eru úr öllum flokkum og þess vegna ætti að vera létt mál að vinna tillögunni stuðning gegnum menntmn. sem mun væntanlega taka vel á málinu. Ég tek undir sjónarmið hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar varðandi sjómenn að auðvitað er það vel við hæfi að ef slík framkvæmdaáætlun verði gerð þá verði tekið tillit til þess að hægt verði að sjónvarpa á haf út líka sem víðast. Ríkisútvarpið er opinber stofnun og ég er stuðningsmaður þess að hún verði það áfram. Það er menningarmál að reka ríkisútvarp, til þess hafa verið innheimt gjöld og embættismenn í þessari opinberu stofnun hafa ákveðið hvaða heimili á landinu skuli njóta sjónvarpsútsendinga. Ég er satt að segja nokkuð hissa á því að framkvæmdaáætlun skuli ekki vera til um það að sjónvarpið, eign okkar allra, skuli ná til allra heimila í landinu. Þetta undrar mig mjög því að allir greiða til þessarar ágætu stofnunar. Það að reka ríkissjónvarp er eingöngu réttlætanlegt vegna þess menningargildis sem Ríkissjónvarpið hefur og það er satt að segja ekki ásættanlegt að á þessum árþúsundamótum skuli ekki öll heimili í landinu njóta þeirrar þjónustu að geta séð sjónvarpið. Nokkur mismunur er á því hvernig staðan er, en hún er sú, eins og fram kom í framsöguræðu hv. þm. Hjálmars Jónssonar, að það eru 77 heimili á landinu sem njóta ekki sjónvarpsútsendingar en sýnu verst er ástandið í Múlasýslum þar sem nítján heimili ná ekki þessum útsendingum. Ég tek undir að þetta er aðferð til þess að sameina okkur í því að geta séð merka atburði og að fólk geti tekið þátt í þeim með þessum hætti vítt og breitt um landið. Svo má einnig geta þess að þetta ágæta fólk fer á mis við þá merku umræðu sem á sér stað í Alþingi og það er afskaplega slæmt. Hæstv. forseti. Ég vil enn og aftur hvetja hv. menntmn. til þess að ljúka afgreiðslu málsins fyrir þinglok í vor.

Herra forseti. Ég flyt frv. til laga um breytingu á siglingalögum nr. 34 19. júní 1985, með síðari breytingum. Meðflm. mínir eru Gísli S. Einarsson, Guðjón Guðmundsson, Kristinn H. Gunnarsson og Kristján Pálsson. 1. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Eftirfarandi breytingar verða á 220. gr. laganna: Á eftir 3. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Ef erlent skip skv. 2. og 3. mgr. er rekið eða gert út af íslenskum aðila eða er í ferð á hans vegum er honum heimilt að krefjast þess að sjópróf séu haldin vegna atvika sem tilgreind eru í 2. og 3. mgr., með sömu skilyrðum og þar greinir. Ef áhöfn eða hluti áhafnar eru jafnframt í íslensku stéttarfélagi er viðkomandi stéttarfélagi heimilt að krefjast þess að sjópróf verði haldin vegna sömu atvika.`` Í greinargerð segir svo, með leyfi forseta: Síðari ár hefur mjög færst í vöxt að íslenskar skipaútgerðir noti í rekstri sínum skip sem skráð eru annars staðar en á Íslandi en manni þau eigi að síður með íslenskri áhöfn, alfarið eða að hluta til. Íslensk löggjöf hefur ekki náð að fylgja þessari þróun að öllu leyti og er í sumum tilfellum nauðsynlegt að laga löggjöfina að þessum veruleika. Má í því sambandi meðal annars benda á breytingu sem gerð var á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, á haustþingi 1997 um að slysatryggja íslenska sjómenn sem starfa um borð í erlendum skipum sem gerð eru út af íslenskum aðilum. Samkvæmt siglingalögum er einungis Siglingastofnun Íslands og rannsóknarnefnd sjóslysa heimilt að krefjast sjóprófs þegar um er að ræða erlend skip og skiptir þá engu þótt skipin séu rekin eða gerð út af íslenskum aðilum og mönnuð með íslenskri áhöfn. Upp hafa komið tilvik þar sem slíkt hefur verið til baga og má í því sambandi nefna alvarlegt vinnuslys um borð í kaupskipi sem var í leigu hjá íslenskri útgerð en sigldi undir erlendum fána. Í því tilfelli var útgerðaraðilanum mjög umhugað um að haldin yrðu sjópróf til þess að fullnægjandi sönnun fengist um aðdraganda slyssins. Sem kunnugt er segir svo í lögum um slys á sjómönnum að þar er ekki um hlutlæga ábyrgð útgerðarmanns, heldur verður sjómaður í hverju tilfelli að sanna sök til að eiga von um að fá bætur. Það er miðað við það sem allir eru sammála um, jafnt útgerðaraðilar sem fulltrúar stéttarfélaga sjómanna, um nauðsyn þess að þetta mál nái fram að ganga. Mikilvægt er að tryggja bæði stéttarfélögum íslenskra sjómanna og útgerðaraðila skipsins rétt til þess að krefjast sjóprófs í slíkum tilfellum þegar um slys er að ræða annaðhvort um borð í skipum undir erlendum fánum sem eru á svokölluðum þurrleigusamningi, þar er um að ræða að áhöfnin öll er þá íslensk eða þar sem um leigu er að ræða þá er það oft að útgerðin hefur þá sent um borð fulltrúa sinn, sem er þá skráður sem ,,supercargo`` eða sá sem fylgist með losun og lestun skipsins, þá er venjulega um Íslending að ræða eða allir aðrir áhafnarmeðlimir erlendir. Það var í því tilfelli í Argencia í Nýfundnalandi þegar eini Íslendingurinn um borð í þessu erlenda skipi, sem var í leigu íslenskrar kaupskipaútgerðar, lenti í slysi en ekki var hægt að biðja um sjópróf hér á landi laganna vegna. Þetta er sett fram til þess að auka réttaröryggi viðkomandi sjómanna og útgerðar þannig að tryggt verði fullnægjandi sönnun á tildrögum slysa og þannig megi með fyrirbyggjandi aðgerðum koma í veg fyrir frekari slys í framtíðinni. Frv. gerir ráð fyrir að útgerðaraðilum verði tryggður réttur til að krefjast sjóprófa vegna atvika sem verða um borð í skipum sem þeir hafa í rekstri sínum að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. 220. gr. laganna. Auk þessa er íslenskum stéttarfélögum tryggður sami réttur þó að því tilskildu að um sé að ræða skip sem rekin eru eða gerð út af íslenskum útgerðaraðilum. Tekið skal fram að ákvæði frv. ber að túlka með þeim fyrirvara sem greinir í 1. gr. siglingalaga um að virða beri reglur þjóðarréttarins við slík sjópróf við mat á því hvort þau verði haldin. Útgerðaraðili í frv. tekur hvort tveggja til útgerðaraðila kaupskipa og fiskiskipa, hvort sem félög eða einstaklingar standi að slíkum rekstri. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.