Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á lögum nr. 24 29. marz 1956, um almannatryggingar, hefur nú verið samþykkt í hv. Nd. og hafa um frv. þar farið fram allýtarlegar umr., auk þess sem það hefur nokkuð verið rætt í sambandi við afgreiðslu efnahagsmálafrv., sem nú er orðið að lögum, og gerist kannske þess vegna ekki sama þörf fyrir ýtarlega framsögu fyrir málinu og ella mundi verið hafa, þar sem hv. þdm. hafa sjálfsagt flestir eða allir kynnt sér þær helztu breytingar, sem í frv. felast. En nokkur orð skal ég samt láta fylgja því þegar við þessa 1. umr. hér í þessari hv. deild. Það hafa orðið margar og merkilegar breytingar á þjóðlífi íslendinga og þjóðarhögum síðustu áratugina, en fáar ef nokkrar hafa verið merkilegri né ánægjulegri en þær, sem orðið hafa á aðbúnaði þjóðfélagsins að þeim, sem veikir eru og smáir og eiga erfitt uppdráttar. Það muna allir þá tíma, þegar þeir, sem gátu ekki bjargað sér sjálfir, þurftu aðstoðar hins opinbera við, og þegar grípa þurfti til þess, sem er enn í minnum margra manna, sem nú eru á miðjum aldri og eldri og kallað var sveitarflutningar, þegar fjölskyldum var sundrað og menn fluttir sitt í hverja áttina úr fjölskyldunum, ef eitthvað hallaði og menn gátu ekki séð fyrir sér og sínum sjálfir. Með tryggingalöggjöfinni hefur orðið á þessu gerbreyting, þó að enn skorti allmikið á, að fullkomlega vel sé. Alþýðutryggingalögin frá 1936 og almannatryggingalögin frá 1946 marka tímamót á þessu sviði, þar sem hinn tryggði öðlast rétt til fjárframlaga undir vissum kringumstæðum í stað ölmusu áður. Byrjunin var að vísu ófullkomin, en stöðugt hefur þokazt nokkuð í áttina. Árin 1936, 1946 og 1956 marka tímamót í þessari löggjöf, hvert á sínu sviði. Árið 1936 voru alþýðutryggingalögin samþykkt, eins og ég gat um áðan, 1946 voru þau stórkostlega aukin og almannatryggingalöggjöfin sett, og endurskoðanir hafa farið fram oftar en einu sinni, og nú búum við við síðustu heildarendurskoðunina, sem varð að lögum á árinu 1956. Að vísu hafa orðið nokkrar breytingar á lögunum síðan, bæði árið 1958 og 1959. Árið 1958 voru ýmsar bótagreiðslur almannatrygginganna, svo sem elli-, örorku- og barnalífeyrir, hækkaðar tvisvar. Í fyrsta lagi voru bæturnar hækkaðar um 5% með útflutningssjóðslögunum 29. maí 1958, og í öðru lagi voru bæturnar enn hækkaðar frá 1. september 1958 um 91/2 % til samræmis við hækkanir, sem urðu á kaupgjaldi um svipað leyti. Árið 1959 var í lögum um niðurfærslu verðlags og launa ákveðið, að vísitala á lífeyrisgreiðslur skyldi vera 185 í stað 175, sem greitt var á laun, og þó að þar væri ekki um hækkun að ræða á lífeyrissjóðsgreiðslunum, þá var þar þó um að ræða mismunun á ellilífeyrisþegunum og öðrum bótaþegum almannatrygginganna og launamönnum í landinu. Þessar aðgerðir allar hafa miðað í þá átt að bæta aðstöðu þeirra, sem trygginganna njóta, og færa löggjöfina lengra í þá átt, að hún verði sem fullkomnust, til þess að greiða götu þeirra manna, sem þessara styrkja og fyrirgreiðslu njóta. En því er ekki að leyna, að hinar öru verðlagsbreytingar, sem orðið hafa í landinu á síðustu árum og áratugum, má segja, hafa gert það að verkum, að þessar endurbætur hafa ekki orðið eins mikils virði og þær hefðu getað orðið, ef þessar breyt. á verðgildi peninga og ástandi efnahagsmála hefðu ekki orðið jafnört og raun ber vitni. Hinn 16. júlí 1958 skipaði Guðmundur Í. Guðmundsson, þáv. ráðh. tryggingamála, nefnd samkv. þál., sem samþ. var 16. apríl það ár, til þess að endurskoða ákvæði almannatryggingalaganna um lífeyrisgreiðslur, með það fyrir augum að bæta hlut lífeyrisþeganna. N. skyldi athuga, hvort unnt væri: í fyrsta lagi að hækka grunnupphæðir elli-, örorku- og barnalífeyris, í öðru lagi að heimila allt að tvöföldun barnalífeyris vegna munaðarlausra barna, í þriðja lagi að greiða að einhverju leyti lífeyri með barni látinnar móður og í fjórða lagi að jafna að einhverju eða öllu leyti aðstöðu hjóna og einstaklinga gagnvart tryggingalögunum. Í þessa nefnd, sem skipuð var á árinu 1958, voru þessir skipaðir: Adda Bára Sigfúsdóttir veðurfræðingur, Gunnar Möller hrl., sem var ritari n., Helgi Jónasson formaður tryggingaráðs, Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri, sem var formaður n., Jóhanna Egilsdóttir formaður verkakvennafélagsins Framsóknar, Ragnhildur Helgadóttir alþm. og Sverrir Þorbjörnsson forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins. Þessi n. samdi síðan frv. á þeim grundvelli, sem fyrir hana var lagt, og var það frv. lagt fyrir Alþ. sem stjórnarfrv. á vetrarþinginu 1959,, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Í þessu frv. var lagt til, að lífeyrisgreiðslur yrðu yfirleitt hækkaðar um sem næst 20%, sem var mjög veruleg hækkun, og ýmsar aðrar greiðslur nokkuð rýmkaðar. En í framhaldi af þessu skipaði svo fyrrv. hæstv. félmrh., Friðjón Skarphéðinsson, aðra nefnd með bréfi, dags. 5. febr. 1959, til þess að endurskoða þau ákvæði III. kafla almannatryggingalaganna, er fjalla um upphæð slysabóta, með það fyrir augum, að slíkar bætur yrðu hækkaðar verulega. Þessa n. skipuðu eftirfarandi aðilar: Björgvin Sigurðsson framkvæmdastjóri, Eðvarð Sigurðsson ritari Dagsbrúnar, Guðjón Hansen tryggingafræðingur, sem verið hefur ritari n., Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri, sem skipaður var formaður n., og Sverrir Þorbjörnsson forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins. Aðalbreyt. frá núgildandi lögum, sem í því frv. felst:, sem þessi n. samdi, var hækkun á dagpeningum vegna slysa og hækkun dánarbóta. Þar er lagt til, í því frv., að dagpeningar hækki um ca. 45%°, þegar um einstakling er að ræða, um ca. 42% fyrir hjón og 24% fyrir hvert barn á framfæri, allt að þremur. Frá því í janúar 1947 og þar til nú hefur dagvinnukaup verkamanna hækkað um 155%, en dagpeningar einstaklinga samkv. slysatryggingaákvæðunum um 80% aðeins og hjóna um 108% og vegna barna um 93% . Af þessu sést, að hækkun dagpeninga hefur verið töluvert lægri en hækkun kaupgjaldsins, sem eðlilegt virðist þó að fylgist að. En verði þetta frv. að lögum, verða hliðstæð hundraðshlutföll sem hér greinir: dagpeningar einstaklinga hækka um 161%, hjóna um 196% og vegna barna um 169%, sé miðað við árið 1947. Í samþykkt Alþjóðavinnumálaskrifstofunnar um lágmark félagslegs öryggis, sem Ísland er aðili að, er áskiliðlágmark dagpeninga vegna slysa 50% af launum, og er þá miðað við hjón með tvö börn. Dagkaup verkamanna er nú kr. 20.67 sinnum 8 eða kr. 165.36 á dag. Lágmarksbætur skulu því nema minnst kr. 82.68. En ef frvgr. þessi verður lögtekin, þá verða bætur þessar, þegar þess er jafnframt gætt, að dagpeningarnir verða einnig greiddir fyrir sunnudaga og aðra helgidaga, 98 kr. Verður því þannig fullnægt ákvæðum samþykktarinnar og vel það. Dánarbætur nema nú 87130 kr. fyrir lögskráðan sjómann, en 19143 kr. fyrir aðra. N. taldi, að ekki yrði komið auga á skynsamlegar ástæður fyrir því, að t.d. kona, sem missir mann sinn af slysförum í vegavinnu, fái aðeins 19143 kr. í dánarbætur, á sama tíma og kona, sem missir mann sinn, sem er sjómaður, fái 87130 kr. N, taldi því rétt, að dánarbætur yrðu hinar sömu fyrir alla, og hún leggur til, að þær verði 90 þús. kr. fyrir hvert dánarslys. Aðrar dánarbætur, sem greiddar eru í einu lagi, verði hækkaðar til samræmis við þetta. Nokkrar smærri breyt. var einnig að finna í þessu frv. n. um breyt. á slysatryggingakaflanum, og skal ég ekki frekar fara út í þær. En þessar till. síðari n., sem ég nefndi, eru teknar að heita má alveg óbreyttar inn í það frv., sem hér liggur fyrir. Þriðji þátturinn í sambandi við undirbúning þessa máls gerist svo í sambandi við þá lausn efnahagsmálanna, sem ríkisstj. ákvað að beita sér fyrir og nú hefur verið lögfest. Þar var ákveðið, að fjölskyldubætur yrðu stórhækkaðar, eða 2600 kr. með hverju barni, í stað þess að þær eru nú 1165 kr. með þriðja barni á fyrsta verðlagssvæði og 874 kr. á öðru verðlagssvæði og síðan 2331 kr. með hverju barni umfram 3 á fyrsta verðlagssvæði og 174 kr. á öðru verðlagssvæði. Þar sem þessar fjölskyldubætur eru samkv. frv. að fullu greiddar úr ríkissjóði, var talið sjálfsagt, að bæturnar yrðu hafðar jafnar á báðum verðlagssvæðum. Þessar fjölskyldubætur, ásamt fyrirhuguðum niðurgreiðslum á vöruverði, eru taldar munu nægja til þess að bæta vísitölufjölskyldunni upp þær verðhækkanir, sem óumflýjanlega hljóta að verða vegna gengisbreytingarinnar, að undanskildum 3 vísitölustigum, og að fjölskylda með 3 börn og sömu tekjur og vísitölufjölskyldan muni sleppa skaðlaus. Ríkisstj. taldi rétt og eðlilegt í sambandi við efnahagsráðstafanirnar að taka fyrst og fremst tillit til barnafjölskyldna, sem verðhækkanirnar bitna meira á en hinum barnlausu, og svo til hinna annarra, sem tekjurýrir eða tekjulausir eru, eins og ellilífeyrisþegar, öryrkjar, einstæðar mæður o.s.frv. Árlegur ellilífeyrir er hækkaður samkv. frv. um 24%, umfram þau 20%, sem gert var ráð fyrir í frv. í fyrra, eða í allt um 44% frá núv. bótum. Verður ellilífeyririnn þannig samkv. frv. nú 25920 kr. á fyrsta verðlagssvæði fyrir hjón, í stað 15927 kr., eins og nú er, og 19440 kr. á öðru verðlagssvæði, í stað 11945 kr., sem nú er. Fyrir einstaklinga eru tilsvarandi tölur frv. 14400 kr., en voru 9954 kr. á fyrsta verðlagssvæði, og verða nú á öðru verðlagssvæði 10800 kr., en voru áður 7465 kr. Það var nokkuð um það rætt, þegar frv. var samið, hvort hækkanirnar á fyrsta og öðru verðlagssvæði skyldu verða þær sömu hjá ellilífeyrisþegum og þeim, sem taka við örorkubótum, eins og varð um fjölskyldubæturnar. En niðurstaðan varð sú, að hækkunin á ellilífeyrisgreiðslunum skyldi vera hlutfallslega sú sama á báðum verðlagssvæðum, en ekki sú sama að krónutölu, og hefur Tryggingastofnun ríkisins fært fram nokkur rök fyrir því, að það sé réttara - og auðveldara í framkvæmd sérstaklega - að hafa þetta þannig, þar sem líka hækkunin á fjölskyldubótunum á öðru verðlagssvæði verður tiltölulega miklu meiri í krónutölu en á fyrsta verðlagssvæði. Nú er gengið út frá því, að lögin verði sjálfsagt enn tekin til athugunar mjög bráðlega, eins og ég mun koma að síðar, og hefur þess vegna verið ákveðið að hafa þessi ákvæði um hækkun ellilífeyrisbótanna á þennan hátt. Skipting landsins í verðlagssvæði er nú orðin, ef ég svo má segja, allvafasöm og verður sjálfsagt tekin til athugunar bráðlega. Hækkun fjölskyldubótanna og ellilífeyrisins eru þær breyt. frá núgildandi lögum, sem mestu varða. Aðrar bætur, sem ég vil rétt minnast á þegar við þessa umr., eru aðallega þessar: Árlegur barnalífeyrir hækkar á fyrsta verðlagssvæði úr 5104 kr. í 7200 kr. og á öðru verðlagssvæði úr 3828 kr. í 5400 kr. En nú eins og áður eru ekki greiddar fjölskyldubætur með þeim börnum, sem barnalífeyrir er greiddur með. Ekkjubætur, sem greiddar eru konum, sem verða ekkjur, í þrjá mánuði, hækka mjög verulega - og sömuleiðis mæðralaun, sem greidd eru ógiftum mæðrum og ekkjum og fráskildum konum, sem hafa börn á framfæri sínu, og enn fremur er fæðingarstyrkurinn hækkaður samkv. þessu frv., og skal ég ekki fara frekar út í það. Þetta liggur mjög greinilega fyrir samkv. frv. Ég get aðeins lesið hér upp til yfirlits, að mæðralaun með einu barni verða nú á fyrsta verðlagssvæði 1400 kr., en voru engin áður. Þau hækka úr 3300 kr. upp í 7200 kr. með tveimur börnum, úr 6600 upp í 14400 með þremur börnum og með fjórum börnum úr 99Ö0 upp í 14400 kr., allt miðað við fyrsta verðlagssvæði. Fæðingarstyrkurinn hækkar úr 1700 kr. í 2160 kr. Ég skal svo ekki fara lengra út í að rekja þær hækkanir á bótagreiðslunum, sem verða samkv. hinu nýja frv., heldur en ég hef gert, en minnast aðeins á örfá önnur atriði í þessu sambandi. Fyrst skal ég nefna svokallaðar iðgjaldagreiðslur skattleysingja. Samkv. núgildandi lögum eiga þeir, sem hafa ekki hærri tekjur en svo, að þeir greiða engan tekjuskatt, rétt á því, að sveitarfélagið, þar sem þeir eru búsettir, greiði fyrir þá iðgjaldið til trygginganna. Með þeirri miklu breytingu, sem nú er fyrirhuguð á tekjuskattslögunum og gerð hefur verið kunn í sambandi við afgreiðslu efnahagsmálanna, þar sem hjón með þrjú börn verða skattlaus, þó að þau hafi um 100 þús. kr. tekjur, þá er ekki lengur hægt að hugsa sér, að þetta geti verið viðmiðun um það, hvort þetta fólk sé þess umkomið að greiða iðgjöld til trygginganna. Þess vegna hefur í frv. verið valin sú leið að binda skyldu sveitarfélagsins til iðgjaldagreiðslu við það tekjumark, sem skattleysið var áður bundið við, eða um það bil, þ.e.a.s. þeir, sem hafa sömu tekjur og áður gerðu menn skattlausa, verði iðgjaldafrjálsir eða geti velt sínum iðgjöldum yfir á sveitarfélagið. Í annan stað vil ég minnast lítillega á tvö atriði. Í fyrsta lagi hið svokallaða skerðingarákvæði, sem mjög hefur verið til umr í hv. Nd. Í tryggingal. er nú svo ákveðið, að þeir, sem tekjur hafa, sem ná því marki, sem bótagreiðslunum nemur, fái ellilífeyrisgreiðslurnar og öryrkjalífeyrisgreiðslurnar skertar, og þegar tekjur þessa fólks eru komnar upp í tvöfalda bótagreiðsluupphæðina, þá hverfa bæturnar. Í lögum er líka, að þetta ákvæði um skerðinguna gildi ekki lengur en til loka yfirstandandi árs. Það hafa ýmsar ábendingar komið fram um það, bæði nú og áður, að það væri ekki óeðlilegt, að þetta skerðingarákvæði yrði numið úr lögum, og ég get fyrir mitt leyti vel á það fallizt. En þar sem í núgildandi lögum er ákveðið, að þetta skerðingarmark eða þessar skerðingarreglur skuli falla úr gildi um n.k. áramót, þá hefur ekki þótt rétt eða ekki þótt ástæða til, getur maður sagt, að fara út í að flýta því, að það yrði gert, m.a. vegna þess, að til þess að svo verði, þarf að undirbúa það fjárhagslega og sjá um, að þeirra tekna verði aflað, sem til þess þarf. Sem sagt, ríkisstj. gerir ráð fyrir í þessu frv., að við skerðingarákvæðunum verði ekki hróflað, og ég fyrir mitt leyti geng þó út frá því, að þau gangi úr gildi samkv. l., eins og þau eru nú, í lok þessa árs og þá verði um leið frá því gengið, hvernig tekna til þessara greiðslna verði aflað. Það má líka geta þess í þessu sambandi, að með hækkuðum ellilífeyri og örorkubótum hækkar þetta skerðingarmark mjög verulega, því að í staðinn fyrir 15000 kr. áður á fyrsta verðlagssvæði fyrir hjón, þá hækkar þetta upp í 25 þús. kr. rúmar nú, þannig að tekjurnar mega vera í ár, 1960, ef þessi lög öðlast gildi, u.þ.b. 10 þús. kr. hærri en áður án þess að skerðast og um 20 þús. kr. hærri, án þess að full skerðing komi til. Ég hef áður minnzt á skiptingu landsins í verðlagssvæði og skal ítreka það, sem ég hef um það sagt, að það er ýmislegt, sem bendir til þess, að þær ástæður, sem fyrir hendi voru, þegar tryggingalögin voru sett á sínum tíma, um það að skipta landinu í verðlagssvæði, séu nú ekki lengur fyrir hendi og að það sé rétt að taka upp athugun á því, hvort ekki sé rétt, að allt landið verði eitt verðlagssvæði. Þetta hefur verið nokkuð athugað áður, en hefur sætt andstöðu sveitarstjórna á ýmsum stöðum, bæði vegna þess, að sveitarstjórnirnar náttúrlega fá með hækkuðum bótagreiðslum líka á sig kvöðina um hækkað framlag til trygginganna, og einstaklingarnir á svæðinu þurfa líka að bera, ef landið verður eitt verðlagssvæði, hækkuð iðgjöld frá því, sem nú eru á öðru verðlagssvæði. Ég tel, að þetta sé atriði, sem þurfi að hafa samvinnu við sveitarstjórnirnar um, og hef þess vegna talið eðlilegt, ef þetta frv. verður samþ. nú, þá verði fyrir næsta Alþ. sett milliþn., sem skilu till. sinum til næsta þings, um það í fyrsta lagi, á hvern hátt verði mætt af námi skerðingarákvæðanna í l., og um leið athugað, hvort afnám verðlagssvæðanna getur ekki líka fylgt í kjölfarið. Í hv. Nd. kom líka mjög til umr., hvort ekki væri unnt að taka upp í lögin aftur ákvæðin um heilsugæzlu, sem voru þar í upphafi, en voru tekin út á sínum tíma, og teldi ég, að það væri líka verkefni þessarar n., sem ég hugsa mér að skipuð verði, að athuga, hvort fært þætti að taka upp í einu formi eða öðru ákvæði heilsugæzlukaflans. Ég held, að ég þurfi svo ekki að hafa um þetta mál öllu fleiri orð. Það liggur ljóst fyrir, að með þessari breyt., sem hér er lagt til að gerð verði á almannatryggingalögunum, þá er brotið í blað og endurbætur gerðar á bótagreiðslunum, sem eru stærri og meiri en nokkurn tíma áður hefur átt sér stað í sögu almannatrygginganna. Heildarútgjöld trygginganna vaxa með þessu frv. úr 183 millj. kr. upp í 384 millj. kr., eða um rúmar 200 millj. kr., og gera meira en að tvöfaldast. Þetta er svo mikil aukning á þeim hlunnindum, sem almannatryggingalögin veita, að neitt svipað hefur ekki komið til greina áður. Og þegar það er borið saman við þær tillögur, sem gerðar voru af hinni stjórnskipuðu n., sem tók til starfa á árinu 1958, þá fer það svo langt fram úr því, sem þar var gert ráð fyrir, að það er ekki sambærilegt. Ellilífeyrisgreiðslumar hækka úr 80 millj. upp í 125 millj. eða um rúm 50%. Örorkulífeyririnn hækkar úr 25 millj. í 37.6 millj., eða sömuleiðis um rúm 50%. Barnalífeyririnn hækkar úr 10.3 millj. upp í 14.5 millj., eða milli 40 og 50%. Og fjölskyldubæturnar hækka úr 27 millj. upp í 153 millj., eða upp í 560% af því, sem áður var. Mæðralaunin hækka úr 4.2 millj. og upp í 11.7 millj., eða nærri þrefaldast. Það hafa orðið um það nokkrar umr. í hv. Nd., hvort ekki væri gengið óþarflega langt í því að hækka fjölskyldubæturnar það mikið, að þær væru greiddar þegar með fyrsta barni, og meira að segja hefur sú skoðun verið látin þar í ljós, að þetta væri ekki beint félagsmálaatriði eða sósíalt atriði, heldur væri það eingöngu eða fyrst og fremst sett fram í sambandi við þær efnahagsráðstafanir, sem nú er verið að gera. Ég ber ekki á móti því, að þetta er að nokkru leyti fram komið í sambandi við þær efnahagsráðstafanir, sem hér er verið að gera. En ég bendi á í því sambandi, að þau lönd, sem lengst eru talin vera komin á þessu sviði, t.d. af Norðurlöndunum bæði Svíþjóð og Finnland, hafa hvor tveggja ákvæði í sínum tryggingalögum um það, að fjölskyldubætur skuli greiddar þegar með fyrsta barni. Og ég vil vona það, að þó að þessi löggjöf sé sett í sambandi við efnahagsmálalöggjöfina að nokkru leyti, þá muni hún samt sem áður verða varanleg, hvað sem um efnahagsmálin verður og hver sem afdrif þeirrar löggjafar verða í framtíðinni. Ég held þess vegna, að með setningu þessarar tryggingamálalöggjafar, sem við berum hér fram frv. um, sé vissulega ekki nema nokkur hluti, sem hefur áhrif í þá átt beinlínis formlega að mæta áhrifum þeim, sem verða af breyt. á gengisskráningunni. Mörg atriðin og kannske flest eru af öðrum toga spunnin og beinlínis til þess að bæta kjör þess fólks, sem erfiðast á uppdráttar í þjóðfélaginu. Og ég tel, að það sé aðalsmerki hvers þjóðfélags að geta gert vel við þetta fólk, og ég vil leyfa mér að vona, að þær bætur og þær aukningar á tryggingalöggjöfinni, sem hér er gert ráð fyrir, megi vera varanlegar, - hvað sem um hitt verður, hvort sem þær efnahagsaðgerðir, sem stofnað er til af hálfu ríkisstj., heppnast eða ekki, þá muni þessar ráðstafanir gilda í framtíðinni. Í nál. meiri hl. heilbr.- og félmn. Nd. á þskj. 207 hefur verið gerð grein fyrir því, hvernig Ísland standi í sambandi við elli- og örorkulífeyrisgreiðslurnar, samanborið við þau tvö lönd, sem hafa á sér það orð í heiminum að vera einna lengst komin í þessum málum. Þar segir, að einstaklingar á Íslandi muni samkv. frv., ef að lögum verður, fá um 28.5% af launum verkamannsins, í Danmörku 30.2% og í Svíþjóð 35%. Við erum þarna aðelns undir, en mjög nálægt því, sem greitt er í þessum löndum. Ellilífeyrir hjóna verður samkv. frv. 51.3% hjá okkur, 45.4% í Danmörku og 46.7% í Svíþjóð. Þarna virðist mér eins og við séum komnir fram úr því, sem Svíþjóð og Danmörk hafa talið sér fært að veita sínum elli- og örorkulífeyrisþegum, - eða ég vil segja í heild, að við getum talið okkur á þessu sviði nokkurn veginn jafnfætis því, sem bezt er. Um slysabæturnar minntist ég á áðan, að þær voru komnar raunar niður fyrir það, sem við vorum skuldbundnir til að greiða samkv. þeim samningum, sem við áttum við Alþjóðavinnumálastofnunina, sem segir, að slysadagpeningar skuli vera helmingur af vinnulaunum. En lagfæringarnar, sem gerðar eru með þessu frv., hafa kippt því í lag og komið greiðslunum talsvert mikið upp fyrir það lágmark, sem þar er gert ráð fyrir, enda þar um algert lágmark að ræða. Ég tel þess vegna, að með þessari breyt., sem hér er gert ráð fyrir að gera á almannatryggingalögunum, sé mjög stórt spor stigið í þá átt að bæta bótaþegunum, elli- og örorkubótaþegunum, þeim, sem taka mæðralaun, þeim, sem taka slysabætur, fjölskyldubætur og annað þess háttar, það, sem þetta fólk var orðið á eftir vegna hinnar ört vaxandi verðbólgu í okkar landi, og að sporið, sem stigið er nú, sé svo stórt, að það hafi aldrei áður í sögu trygginganna verið stigið jafnstórt. Ég vil líka bæta því við, að enn er náttúrlega engu lokatakmarki náð, þó að hér með þokist vel í áttina. Ég vil bæta því við, að nefnd mun verða skipuð til þess að undirbúa og kanna möguleikana á því að útvega fé til að standast afnám skerðingarákvæðis laganna og til þess að athuga möguleikana á því að gera landið að einu verðlagssvæði og upptöku heilsugæzluákvæðisins, eins og það var í l. í upphafi eða eitthvað þar á milli. Þetta verður verkefni þeirrar n., sem skipuð verður í þessu skyni og ég vil vænta að geti skilað frá sér áliti, áður en næsta þing kemur saman. Ég vil að lokum leyfa mér að vekja athygli á því, að fjölskyldubótagreiðslurnar eiga samkv. frv. að hefjast 1. apríl. Það væri þess vegna mjög æskilegt, ef takast mætti að afgreiða þetta frv. fyrir þann tíma, og ég vil leyfa mér að fara þess á leit við þá hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún geri sitt ýtrasta til þess að afgreiða málið það fljótt, að frv. gæti orðið að lögum fyrir þann tíma. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til; að frv. verði að lokinni þessari umr. visað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Þetta frv„ sem hér liggur fyrir, er einn liður í víðtækri lagasetningu, sem hæstv. ríkisstj. nú beitir sér fyrir hér á hinu háa Alþingi. Sú lagasetning hefur öll, því miður, margar dökkar hliðar, og raunar- eru flestar hliðarnar dökkar. En þetta frv., tekið út af fyrir sig, verður þó að teljast ljós punktur, ein ljós hlið í þessum málum, þótt lítill ljós punktur sé. Það er þó eins og lítil ljóstýra í öllu svartnættinu, sem grúft hefur yfir hér síðustu mánuðina. En rétt er að gera sér grein fyrir því samt, að þetta frv. er aðeins eitt stig af mörgum í aðgerðum hæstv. ríkisstj., og þess vegna verður að athuga það í sambandi við ýmis önnur mál, sem borin hafa verið fram hér af hæstv. ríkisstj. og borin verða fram á næstunni. Tvö veigamikil lagafrv. hæstv. ríkisstj. hafa nýlega verið til umr. og afgreiðslu í þessari hv. d., efnahagsmálafrv. og söluskattsfrv. Í þessum frv. fólust hin margvíslegustu ákvæði um auknar byrðar á almenning, byrðar, sem líklega eiga eftir að reynast allt að því óþolandi drápsklyfjar. Stórfelld gengislækkun er lögleidd, skattaálögur þyngdar til stórra muna og vextir útlána hækkaðir gífurlega. Með þessum ráðum og öðrum er dýrtíð mögnuð vitandi vits og af ráðnum hug, og mun holskefla hennar ríða yfir þjóðina næstu mánuði og missiri, og sér enginn enn þá fyrir endann á afleiðingum þeirrar dýrtíðar. En svo virðist sem lífskjör almennings skuli umfram allt skert, hvað sem það kostar þjóðina, og til þess að mögnun dýrtíðarinnar nái þeim tilgangi sínum, er kaupgjaldsvísitalan, kjaravernd launþegans, numin úr gildi samtímis. Að þessu öllu hafa leiðtogar stjórnarflokkanna unnið ósleitilega á þingi undanfarna tvo mánuði. Þeir hafa kastað sér út í þetta verk og staðið á kafi í því glórulausir, með augu og eyru lokuð, til þess að tryggja það, að engin, algerlega engin skynsamleg ábending eða leiðbeining kæmist inn í þeirra koll. Þeir hafa skellt skolleyrum við sérhverri viðvörun og engum hættumerkjum sinnt. Ég verð að viðurkenna, að ég skil engan veginn háttalag hæstv. ríkisstj. og hv. þingmeirihluta. Að vísu er mér ljóst, að upp er tekin stefna í afturhaldsátt og að stefnuskrá samkv. því á að framkvæma. Hitt skil ég ekki, hvers vegna stjórnarflokkarnir frá upphafi hafa hagað atlögunni svo, að hún hlaut að mistakast. Er engu líkara en þeir hafi ætlazt til þess fyrir fram, að þeirra eigin efnahagsmálaráðstafanir skyldu bíða skipbrot, verða brotnar á bak aftur, svo að leiðtogarnir gætu síðan þvegið hendur sínar, eins og Pílatus, og sagt: Það var ekki okkur að kenna, að svona fór. Alþjóð manna grunaði það strax og veit það nú, að ráðstafanir hæstv. ríkisstj. eru óðs manns æði, að þær eru áþekkastar atferli manns, sem fyrst lokar augunum og tekur síðan á rás eitthvað út í buskann. Þaulvanir og reyndir stjórnmálamenn íhaldsins sjóða saman stefnuskrá, sem í framkvæmd skapar óhjákvæmilega samdrátt í atvinnu- og efnahagslífi og raunar fullkomið kreppuástand þjóðfélagsins. Látum svo vera, að þeir vilji þetta, og er það þó illt út af fyrir sig. Hitt er samt jafnvel enn verra, að þeir hirða ekki hætishót um að tryggja það, sem tryggja þurfti, nefnilega að hin ýmsu atriði stefnuskrárinnar og hún í heild væri yfirleitt framkvæmanleg. Þessir stjórnmálamenn voru ekki svo raunsæir að spyrja sjálfa sig, hvort þeir væru nú færir um að gera stefnuskrána að veruleika. Þessi óraunhæfni hv. stjórnarleiðtoga er mjög ámælisverð. Þeim bar að kanna, hvort ráðstöfunum þeirra í efnahagsmálum yrði vel eða illa tekið af þorra þjóðarinnar. En slíkt báru þeir ekki við, heldur demba þeir yfir hana lögum á lög ofan, segjandi: Þetta skaltu hafa og annað ekki. Hæstv. ríkisstj. mátti minnast þess í tæka tíð, að hún er mjög veik stjórn innan þings og þó enn veikari utan þings, og í samræmi við það bar henni að haga sér. Það er betra heima setið en af stað farið með ráðstafanir, sem nærri því vitað er um fyrir fram að eru dauðadæmdar. Hafi hæstv. ríkisstj. frá upphafi ekki gert sér fulla grein fyrir því, hve áform hennar mundu reynast óvinsæl, þá hlýtur það nú að vera runnið upp fyrir henni. Allir fordæma einstrengingslegar tiltektir stjórnarinnar og hafa á þeim megnustu ótrú. Á það jafnt við um stuðningsmenn hæstv. ríkisstj: sem andstæðinga. Grunnurinn undir ráðstöfununum er þegar tekinn að bresta, ekki fyrir aðgerðir vondra kommúnista eða stjórnarandstæðinga yfirleitt, heldur fyrir óánægju manna og stétta, sem hafa talið íhaldsflokkana sitt skjól og sína vernd. Þótt hæstv. ríkisstj. virðist þannig blindandi hafa kastað sér út í hringiðu efnahagsáforma sinna, gefur þó eitt og annað til kynna, að eitthvert hugboð hafi hún frá öndverðu haft um komandi erfiðleika. Eitthvað virðist samvizkan hafa verið óróleg þegar frá upphafi. Meðal þess, sem á þetta bendir, er einmitt það frv., sem nú er til umr. hér í hv. d. Með þessu frv. reynir hæstv. ríkisstj. að bragðbæta þá ólyfjan, sem hún hefur bruggað almenningi í landinu og raunar allri þjóðinni. Hvort hún hefur um leið verið að friða eigin samvizku, skal ég ósagt láta, enda veit ég fátt um samvizku hæstv. ríkisstj. Þetta frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar hefur lengi verið boðað. Hefur hæstv. ríkisstj, hampað því framan í þjóðina með ummælum áþekkum þeim, sem sögð eru við lystarlítil börn: „Ef þú borðar matinn þinn, skaltu fá súkkulaði á eftir.“ Í hinni einstæðu bláu bók ríkisstj. er með stærsta letri prentað um stórfellda eflingu almannatrygginganna: 2600 kr. með hverju barni, hækkun mæðralauna, lífeyrir stóraukinn, hækkun slysabóta, allt greitt að fullu úr ríkissjóði o.s.frv., o.s.frv., allt í svipuðum auglýsingastíl og notaður er fyrir tombólur eða trúðleika. Hlýtur skrumstíllinn einn að vekja eða hafa vakið grunsemdir hjá hverjum meðalgreindum manni. En hvað er þá um þetta frv. að segja í raun og sannleika? Er þar að finna raunverulegar bætur fyrir þá geysilegu launaskerðingu, sem þorri manna verður nú að þola í þessu landi vegna dýrtíðarflóðsins? Þetta er vert að athuga lítils háttar nú þegar. Um aukningu fjölskyldubóta var rætt hér í hv. Ed. nýlega og það á eftirminnilegan hátt. Var þá glögglega sýnt fram á, að ekki er þar allt sem sýnist um kjarabæturnar, og skal ég ekki endurtaka það, sem þá var sagt, en aðeins minna á, að með hverju barni umfram þrjú í fjölskyldu á nú að greiða einum 200 kr. meira á ári en fyrirhugað var í fyrra, áður en nokkur vissi um dýrtíðarflóð núv. hæstv. ríkisstj. Nýlundan í þessu efni er í rauninni ekki önnur en sú, að nú skulu einnig greiddar fjölskyldubaætur með fyrsta og öðru barni. Sú breyting segir sína sögu. Hún er á þessa leið: Hæstv. ríkisstj. gerir sér ljósa þá staðreynd, að hún er með aðgerðum sínum að þrýsta kaupmætti launa niður fyrir lágmark nauðþurfta, gera lágtekjufólki með öllu ófært að lifa, þrátt fyrir fulla atvinnu, nema til komi sérstakur styrkur almannatrygginga. Hæstv. ríkisstj. gengur vitandi vits svo langt í dýrtíðarstefnu sinni, að verkamaður eða skrifstofumaður með konu og eitt barn á framfæri geti ekki framfleytt heimill sínu með eigin vinnu, hann verði að fá styrk úr tryggingasjóði. Slík launakjör eru auðvitað fyrir neðan virðingu siðaðs þjóðfélags og slík tryggingastarfsemi utan við heilbrigða félagsmálaþróun. Þessi marglofsungna aukning fjölskyldubóta er þannig í rauninni að nokkru leyti neyðarráðstöfun vegna hóflausrar lífskjaraskerðingar, og jafnvel í því efni er hún glompótt uppbót, eins og áður var sýnt fram á hér í hv. d. Má m.a. minna á, að fjölskyldufaðir, sem kostar börn sín til framhaldsnáms í mörg ár eða fá, fær engar fjölskyldubætur með þeim, þótt þau séu þungir ómagar, á meðan á námi stendur. Hæstv. ríkisstj, ætti því ekki að tala digurbarkalega um fjölskyldubætur sínar. Þær eru ófullkomnar sárabætur, lélegir plástrar á sár, sem að óþörfu voru framkölluð. Þessar bætur í því formi, sem þær nú verða í, standa í raun og veru utan við almannatryggingar, enda er það viðurkennt með því að láta ríkissjóð einan standa undir þeim. Það er augljóst, að í frv. þessu felst engin heildarendurskoðun á lögum um almannatryggingar, og er hennar þó orðin mikil þörf. Frv. er byggt á tillögum tveggja nefnda, sem hvorri um sig var falið að endurskoða vissan kafla tryggingalaganna. Var önnur skipuð á árinu 1958 og fengið það hlutverk að athuga víss ákvæði II. kafla l., um lífeyristryggingar, en hin var skipuð á síðasta ári og átti að endurskoða III. kaflann, um slysatryggingar, með tilliti til bótahækkunar. Báðar þessar n. skiluðu tillögum, sem frv. voru síðan byggð á, og var frv. fyrri n. til meðferðar hér í hv. Ed. á s.l. ári og afgreitt þá jákvætt frá nefnd. Þessi nefndarfrv. tvö koma nú fram í einni mynd sem skrautblóm hæstv. ríkisstj. Því, sem undirbúið var af fyrri ríkisstjórnum vegna margra ára brýnna þarfa, veifar núv. hæstv. ríkisstj. sem pálma í hendi sér. Allir vita, að hækkun tryggingabóta var aðkallandi nauðsyn, löngu áður en dýrtíðarskriðan nú skellur yfir. Þar þurfti að vinna upp gamla vanrækslu. Með ákvæðum þess frv., sem hér liggur fyrir, er þetta gert að verulegu marki a.m.k. Hitt er ógert með þessu frv., að bæta bótaþegum upp það fjárhagstjón, sem þeir bíða fyrir aðgerðir núv. hæstv. ríkisstj. og enginn raunar veit enn, hve mikið verður. Eins og hv. þdm. muna, voru tryggingarbætur tvívegis hækkaðar lítillega á árinu 1958 fyrir atbeina vinstri stjórnarinnar, og fyrir hennar tilstilli var kaflinn um lífeyristryggingar endurskoðaður á því ári með verulega hækkun fyrir augum. Lengra komst það mál ekki, enda féll stjórnin í árslokin. Nú er gripið til þessara gagna og svo látið líta út, sem verið sé að mæta nýjum erfiðleikum. Þetta eru látalæti. Það er verið að leiðrétta gamalt ranglæti, eins og ég tók fram áðan, en nýja ranglætið, sem hæstv. ríkisstj. nú fremur með efnahagsráðstöfunum sínum, er ekki leiðrétt með þessu plaggi. Þetta er vert að gera sér ljóst, um leið og það er viðurkennt, að sérhver bótahækkun miðar þó í rétta átt. Fyrrgreindar nefndir gerðu sínum takmörkuðu hlutverkum góð skil, en þeirra verkefni voru ekki lögin í heild. Úr þeirri takmörkun hefur hæstv. ríkisstj, ekki bætt, og ber frv. hennar það greinilega með sér. Þess vegna gætir þar ósamræmis í nokkrum veigamiklum atriðum, ósamræmis, sem ætti að vera auðvelt að fá leiðrétt, ef nokkru tauti væri við hæstv. ríkisstj. komandi. Hingað til hefur hún þjösnazt áfram með augun lokuð, svo að ég er ekki lengur trúaður á, að hún taki sönsum. Ég ætla mér ekki að rekja einstök atriði frv. við þessa umr., en skal þó máli mínu til sönnunar nefna dæmi um ósamræmið. Fyrrgreindar tvær nefndir, sem athuguðu vissa kafla l., fóru ekki yfir kaflann um sjúkratryggingar, IV. kaflann. Afleiðingin er sú, að enginn hefur á hann litið. Þar er bótum haldið óbreyttum eða öllu heldur eru þær lækkaðar lítils háttar. Í 20. gr. frv. hæstv. ríkisstj. er ákveðið, að sjúkradagpeningar skuli ekki vera lægri en 24 kr. á dag fyrir einhleypan karl eða konu, 30 kr. handa fyrirvinnu heimilis og 6 kr. fyrir hvert barn á framfæri allt að þremur. Þessar tilgreindu upphæðir eru lægri en þær lágmarksupphæðir, sem nú og að undanförnu hafa verið greiddar í Reykjavík. Þær eru nú 30 kr. fyrir einhleyping, eða 6 kr. hærri en frv. gerir ráð fyrir, 36 kr. handa fyrirvinnu í stað 30 kr. í frv. og kr. 6.20 fyrir barn, en það er 20 aurum hærra en hæstv. ríkisstj. vill eftirleiðis láta því í té. Þetta er samkv. upplýsingum, sem ég hef fengið í þessari viku frá Sjúkrasamlagi Reykjavíkur. Ég þykist viss um, að þetta sé í ógáti gert og flaustri. En svona er þetta, og á þessu fæst væntanlega ekki leiðrétting, svo undarlega forstokkuð og stjörf er þessi hæstv. stjórn. Það er annað í þessari sömu 20. gr., sem leiðrétta þyrfti og yfirsézt hefur. Sjúkradagpeningar eiga að greiðast fyrir hvert barn á framfæri allt að þremur, en ekki fyrir þau börn, sem þar eru fram yfir. Þetta ákvæði var sett inn í almannatryggingalögin 1956, vegna þess að þá var afnumið að greiða fjölskyldubætur með öðru barni, og því þótti sérstök ástæða til að greiða sjúkradagpeninga með tveim þeim fyrstu, en ekki eða síður með þriðja, fjórða barni o.s.frv., sem hvort eð er fengu fjölskyldubætur. Nú stendur til að breyta aftur um, greiða fjölskyldubætur með hverju barni, og um leið fellur auðvitað öll skynsamleg röksemd fyrir því, að sjúkradagpeninga eigi aðeins að greiða fyrir fyrsta og annað barn, en ekki fleiri. Með því að halda nú óbreyttu ákvæðinu um allt að þremur er barnmörgu fjölskyldunum í rauninni refsað fyrir ómegðina. Þetta ákvæði átti eðlilega að fella út úr l., um leið og fjölskyldubætur voru víkkaðar, ef í frv. hefði verið samræmi og sanngirni, en leiðrétting á þessu fram borin í tillöguformi í hv. Nd. í gær var hunzuð af hv. stjórnarliði. Þetta eru dæmi um flaustursleg vinnubrögð hæstv. ríkisstj. á lokastigi undirbúnings þessa frv., og þyrfti ekki að koma að sök, ef ekki væri til að dreifa stirfni hv. þingmeirihluta. - Ég læt þessi dæmi nægja nú, en mun að forfallalausu ræða nánar einstök atriði við 2. umr. málsins. Þær bótahækkanir, sem í frv. eru, miða víssulega í rétta átt. Gallinn er, að þær eru ófullnægjandi, ef taka á tillit til þeirrar miklu dýrtíðar, sem er í vændum. Æskilegt hefði verið að fá hækkanir nær réttu lagi, en það loðir líklega enn lengi við þessi ágætu lög að vera mörg ár á eftir tímanum hvað snertir ýmis veigamikil atriði. Skerðingarákvæði 22. gr. þarf að afnema hið allra fyrsta, og mun það réttlætismál eiga talsmenn innan allra flokka hér á Alþ., þótt forusta sumra þeirra kunni enn að þybbast við. Þá er skiptingin í tvö verðlagssvæði hrein fjarstæða í mínum augum, og ættu sömu bætur og sömu iðgjöld að vera um landið allt. Þá er það og mjög ósanngjarnt að binda bótafjárhæðirnar eins og um kaupgjald vinnufærra manna væri að ræða. Allar bótagreiðslufjárhæðir þessara laga eiga að vera eftirleiðis sem hingað til grunnupphæðir, sem greiða ber verðlagsuppbætur á samkv. kaupgjaldsvísitölu. Þetta og fleira mætti auðveldlega leiðrétta nú þegar, ef áhuga hv. þingmeirihluta skorti ekki. En líklega skortir hann. Þessa mun þó freistað, er málið kemur til nefndar og við síðari umræður þess. Ég skal nú ljúka máli mínu, að vísu ekki mjög bjartsýnn á samvinnulipurð hv. stjórnarsinna. Þó skal ég ekki trúa því að óreyndu, að nokkur hv. þdm. sé svo hlekkjaður, að hann megni ekki að risa upp og andmæla því, að sjúkradagpeningar verði færri að krónutölu eftir samþykkt þessa frv. en fyrir hana. Mín þingseta og þingreynsla er ekki löng, en þó hef ég reynt meginmun á viðbrögðum stjórnarandstæðinga annars vegar og stjórnarsinna hins vegar. Ábendingar stjórnarandstæðinga í tíð vinstri stjórnarinnar voru athugaðar gaumgæfilega af stjórnarliðinu þá, enda margar teknar til greina og inn á þær gengið. Þessu finnst mér öðruvísi farið nú. Núv. hv. stjórnarsinnar eru eitthvað stirðari og í þeim eins og einhver stjarfi. Ég skýri þetta fyrir sjálfum mér á þá leið, að hv. stjórnarsinnar, sem öllu ráða nú og heima eiga í Sjálfstfl., séu orðnir svona ósveigjanlegir gagnvart rökum vegna áralangrar stjórnarsetu og þetta sé einmitt sönnun þess, sem vitrir menn hafa lengi sagt, að völdin spilli manninum og rýri manngildið.



Herra forseti. Ég skal leitast við að verða ekki allt of margorður að þessu sinni, því að ég vil ekki hindra það, að málið komist til n. í dag, og yfirleitt ekki hindra það, að það fái sem fyrst afgreiðslu. Málið er þess eðlis, að það er ekki vanþörf á, að það nái afgreiðslu til þess að bæta nokkuð úr því, sem orðið er með afgreiðslu annarra laga hér á hv. Alþ. Hæstv. félmrh. hefur gert grein fyrir þessu frv., og ég gat ekki skilið hann á annan veg en þann, að hann teldi hér um miklar framfarir að ræða í tryggingakerfi þjóðarinnar, miklar hagsbætur fyrir hina tryggðu, og hann mun hafa sagt orðrétt, að aldrei hafi verið stigið svo stórt spor í þessum efnum sem nú. Ég vænti, að hann leiðrétti það, ef ég hef þetta ekki rétt eftir honum: Ég hef hins vegar litið þannig á, að þetta frv. sé ekki til annars en að vega nokkuð upp á móti þeim álögum, sem stjórnarflokkarnir eru að leggja á þjóðina í heild, og nái ekki nærri því svo langt, að það bæti þær álögur að fullu, þótt hæstv. ríkisstj. telji, að svo sé í einhverjum tilfellum. Það var svo, þegar gengislækkunarfrv, var til umræðu, að hv. stjórnarsinnar vitnuðu stöðugt í það, að fjölskyldubæturnar kæmu þar á móti. Ef þær áttu að mæta þeim álögum, þá voru það ekki kjarabætur frá því, sem var. Það var bara til þess að bæta upp álögur. Það er út af fyrir sig virðingarvert, og ég er ekki að lasta það, að þarna er þó bætt upp nokkuð það, sem íþyngt er þeim, sem bótanna njóta, og það er lofsvert, það sem það nær. Fjölskyldum er nokkuð bætt upp dýrtíðin vegna gengislækkunarinnar, og elli- og örorkuþegum er líka bætt upp nokkuð, eftir því sem hæstv. félmrh. sagði, og hygg ég, að það muni vera um 20%. En ef dýrtíðin eykst meira en um 20%, fær þetta fólk engar bætur, þá stendur það í stað. Það er því ekki um neinar bætur á þeirra hag að ræða, ef dýrtíðin fer fram úr því. Ég skal ekki drepa á mörg atriði í þessu frv., en af því að hv. stjórnarsinnum hefur orðið helzt til tíðrætt um fjölskyldubæturnar, þá langar mig til þess að drepa á þær aðeins nokkrum orðum. Í grg, með efnahagsmálafrv. sagði hæstv. ríkisstj. orðrétt: „Með þessum ráðstöfunum er það tryggt, að kjör fjölskyldna, sem hafa um 60 þús. kr. tekjur og eru í þrjú eða fleiri börn, verði ekki skert og ekki heldur kjör ellilífeyrisþega og öryrkja.“ Og ég skildi hæstv. félmrh. þannig áðan, að hann væri þessarar sömu skoðunar, hvað snerti fjölskyldur með þrjú börn, en mér heyrðist hann ekki vilja fullyrða neitt um það, að fjölskyldur með fleiri börn yrðu ekki fyrir skerðingu. Í útreikningi hagstofunnar á vísitölu er greint frá því, að fyrir efnahagsráðstafanir ríkisstj. hafi verið reiknað með, að útgjöld vísitölufjölskyldunnar séu 60975 kr., en vísitölufjölskyldan er 4.2 menn. Hæstv. ríkisstj. hefur sagt í grg. efnahagsmálafrv., að búast megi við, að gengisbreytingin ein hækki útgjöld manna um 13% . Þetta er þá einfalt dæmi. Útgjöld vísitölufjölskyldunnar munu þá hækka um 7927 kr., eftir því sem hæstv. ríkisstj. segir sjálf, og þetta er ekki vegna söluskatts, hvorki 8% söluskatts á innflutningi né 3% söluskatts í viðskiptum. Nei, þetta er bara vegna gengislækkunarinnar. Hvernig mun þá hæstv. ríkisstj. takast að halda lífskjörum óskertum hjá þessu fólki? Hún hefur sem sagt ætlað að gera það fyrst og fremst með fjölskyldubótum. Í vísitölufjölskyldu, þar sem eru 4.2 menn, geta þó ekki verið nema tvö börn, og fjölskyldubætur þeirra eru þó ekki nema 5200 kr. Hvaðan kemur þá hitt? Ef hjón eru með 3 börn, þá á hækkun fjölskyldubótanna að verða 6634 kr. Ekki dugir það heldur á móti þessari 13% hækkun á lífsnauðsynjum fjölskyldunnar vegna gengislækkunarinnar einnar. En það merkilegasta er þó það, að hæstv. ríkisstj. og flokkum hennar er það alvara að halda því fram, að öllum fjölskyldum séu bættar upp álögurnar að fullu. Þeir segja það í grg. með efnahagsmálafrv. En mér væri forvitni á að heyra álit hæstv. félmrh. um það, hvort hann telur, að svo sé. Ég skal taka dæmi. Álítur hann, að fjölskylda með 5 börn fái bætt upp að fullu gengislækkunina eina með fjölskyldubótunum? Ég vona, að hann hafi þetta alveg í höfðinu og muni geta svarað þessu umhugsunarlítið. Já, já, segir hæstv. ráðh., þá bíð ég eftir því. Hækkun fjölskyldubóta á 5 börn mun vera rúmar 7000 kr., því að hækkunin er ekki nema 269 kr. á fyrsta verðlagssvæði á hvert barn, sem er umfram þrjú. Hvernig getur þetta staðizt, að hæstv. ríkisstj. metur álögur sínar á 5200 kr. fyrir tvö börn, en ekki nema á 269 kr. á hvert barn, sem er umfram þrjú? Ég spurði um þetta, þegar efnahagsmálafrv. var hér til umræðu, en fékk ekkert svar, og ég er ekki farinn að skilja, að þetta geti staðizt, að þetta fólk fái bættar verðhækkanirnar vegna gengislækkunarinnar með fjölskyldubótunum. Ég vildi sannarlega geta sannfærzt um það, því að þessu fólki væri full þörf á því, alveg eins og elli- og örorkulífeyrisþegunum. Ég ætla ekki að fara út í útreikninga, hvað lífsnauðsynjar þeirrar fjölskyldu, sem er stærri en 4.2 menn, kunna að hækka mikið í krónum við ráðstafanirnar. Hæstv. ríkisstj. hefur skýrt þarna frá 13%, sem hljóta að nema tæpum 8 þús. kr. á vísitölufjölskyldu. En hvað nemur það mikilli upphæð á 7 manna fjölskyldu? Ég ætla ekki að fara út í þann reikning. Það hlýtur að nema allverulegri upphæð, fyrst það nemur svona miklu á rúmlega 4 manna fjölskyldu. En þó að við förum ekki langt út í þá útreikninga, er eitt þó sýnilegt, og því vil ég beina til hæstv. félmrh., að útgjaldaupphæð fjölskyldu með 4, 5 eða 6 börn er orðin svo mikil, að mér er gersamlega óskiljanlegt, hvaðan þessar fjölskyldur eiga að taka tekjur til að greiða með útgjöldin. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að 5–7 manna fjölskylda hljóti að hafa útgjöld upp undir 80 þús. kr., eftir að efnahagsráðstafanir ríkisstj. eru komnar til framkvæmda, bæði gengislækkunin og söluskatturinn, og fjölskyldubæturnar muni fjarri því megna að jafna metin. Að vísu vitnar hæstv. ríkisstj. jafnan í lækkun tekjuskatts, en hún verður að taka það með í reikninginn, að fjölskylda, þótt hún hafi 60 þús. kr. tekjur, ef hún er með 3–5 börn, borgar ekki háan tekjuskatt, kannske nokkur hundruð krónur. Það dregur því ekki mikið að sleppa við hann: Hæstv. ríkisstj. hefur líka vitnað í það, að útsvör eigi að geta lækkað, vegna þess að nokkur hluti söluskatts á að ganga til bæjar- og sveitarfélaga. En hún hefur sleppt því, að bæjar- og sveitarfélög fá líka aukin útgjöld vegna efnahagsmálaráðstafananna, svo að það getur enginn sagt um það nú, hvað sú lækkun kynni að geta orðið, hvort hún verður sem nokkru nemur. En ef það er rétt hjá mér, að 5–7 manna fjölskylda hljóti að hafa 75–80 þús. kr. útgjöld eftir þessar ráðstafanir, hvernig stenzt hún þetta, ef það er verkamaður með Dagsbrúnarkaupi, sem hefur aðeins 8 stunda vinnutíma á dag, þó að hann vinni allt árið alla daga. Tekjur slíks verkamanns, sem vinnur 8 tíma á dag alla daga ársins, eru ekki nema 49600 kr. Og þó að þessi verkamaður hafi einnar klst. eftirvinnu á dag alla daga ársins, þá komast tekjur hans ekki nema upp í 58900 kr., og þótt hann hafi tveggja stunda eftirvinnu á dag allt árið, komast tekjurnar ekki nema upp í 68200 kr. Hvernig fer þessi fjölskylda að, þrátt fyrir það þó að hún fái þær fjölskyldubætur, sem hér er reiknað með? Þetta er mér ráðgáta, og um þetta hef ég spurt hæstv. stjórnarsinna, en þeir hafa engu um það svarað. Ég mun ekki, eins og ég sagði áðan, tefja mjög tímann um þetta mál að þessu sinni. Ég vil styðja að því, að það fái fljóta afgreiðslu. En ég vil endurtaka þær óskir mínar til hæstv. félmrh., að hann leitist við að svara því, hvernig honum sýnist, að fjölskyldur með 49 þús. og upp í 68 þús. kr. tekjur muni standast þau útgjöld, sem þær hljóta að verða að bera samkv. efnahagsmálaráðstöfunum ríkisstj. Þrátt fyrir þær bætur, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., eru engar líkur til þess, að þessar fjölskyldur geti staðizt útgjöldin nema á einn hátt, á þann hátt að minnka við sig kaup á lífsnauðsynjum. Ég verð að segja, að hækkun bóta, þó að góðar séu, er ekki neitt stórt spor áfram í tryggingakerfi þjóðarinnar, þegar þær verða aðeins lítil uppbót á það, sem á þetta fólk er lagt. En þrátt fyrir það skal ég að lokum endurtaka það, að ég tel frv. sannarlega virðingarvert, og án slíkra tillagna hygg ég, að enginn flokkur og enginn maður hefði viljað leggja út í það, sem nú er verið að gera í efnahagsmálum þjóðarinnar yfirleitt.



Herra forseti. Báðir þeir hv. þm., sem hér hafa talað, bæði hv. 9. þm. Reykv. (AGI) og hv. 4. þm. Vestf. (SE), hafa viljað leitast við að gera lítið úr þeim breyt. á tryggingal., sem hér er lagt til að gerðar verði, vegna þeirra breyt., sem á efnahagsmálalöggjöfinni hafa verið gerðar, og telja, að þær bætur, sem nú er lagt til að gerðar verði, séu ekki nema lítill hluti eða nokkur hluti af þeirri skerðingu, sem almenningur verði fyrir af þeim sökum. Ég sagði í minni frumræðu, að vísitölufjölskyldan, sem eins og hv. síðasti ræðumaður sagði er reiknað með að hafi 4.2 menn í fjölskyldunni, mundi með þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið, ekki þurfa að bera nema þriggja stiga hækkun á verðlagi og hjón með þrjú börn og sömu tekjur og vísitölufjölskyldan hefur mundu sleppa skaðlaus. Þetta virtist hv, síðasti ræðumaður eiga erfitt með að skilja, og ég skal þess vegna leitast við að gera honum nánari grein fyrir því. Hann lagði þann skilning í tekjuöflun manna, að verkamaður með Dagsbrúnarlaunum hefði ekki nema innan við 50 þús. kr. tekjur á ári, ef ég hef skilið hann rétt, eða 49 þús. kr. tekjur. Við skulum bara reikna með, að hann hafi 50 þús. kr. tekjur. Þá er það með 13 vísitölustiga hækkun á hans nauðsynjum 6500 kr. Nú er þetta ekki svo, að þessi 13 vísitölustig komi að öllu leyti á hann, vegna þess að niðurgreiðslurnar, sem ríkisstj. hefur tekið að sér að inna af höndum, og aðrar ráðstafanir, þær nema auk þess, sem í þessu frv. felst, um tveimur vísitölustigum, þannig að raunverulega er hér ekki um nema 11 vísitölustig að ræða, sem koma til greina í sambandi við athugun á þessu frv., eða 11 vísitölustig á 50 þús. kr., 5500 kr. En bara af tveimur börnum nema fjölskyldubæturnar 2600 kr. á barn eða 5200 kr. á tvö, og nú eru það ekki tvö, heldur 2.2, hvernig svo sem því er varið, sem reikna ber með í þessu sambandi, þannig að hækkunin á fjölskyldubótunum gerir í þessu tilfelli, - ef hann fer niður í 49 eða 50 þús. kr., hún gerir meira en vega á móti þeirri skerðingu, sem maðurinn hefur á sínum kaupmætti. En hv. þm. virtist ekki muna eftir eða vildi ekki muna eftir þeim bótum, sem koma fram í niðurgreiðslum og á annan hátt, sem ríkisstj. hefur gert ráðstafanir til að gera. Ef börnin verða þrjú, þá er auðsætt, að bæturnar, sem fyrir þau koma, eru ekki 5200 kr., heldur 6600 kr., sem fjölskyldan fær þá fyrir sínar fjölskyldubætur til þess að vega á móti skerðingunni, og virðist mér það vera hærri upphæð en 11% skerðing á 50 þús. kr. tekjum nemur, og jafnvel þó að reiknað væri á þær tekjur, sem vísitölufjölskyldunni eru reiknaðar, sem eru um 60 þús. kr. Þetta er ekki nema önnur hliðin á málinu. Við skulum svo taka ellilífeyrisþega og öryrkja, sem eiga samkv. frv, að fá 44% bætur á sín ellilaun og sinn örorkulífeyri. Það er alveg tvímælalaust, að þessi 44% gera meira og miklu meira en að vega upp á móti þeirri skerðingu, sem þetta fólk verður fyrir af völdum gengisbreytingarinnar. Alveg sama er að segja um mæðralaunin og aðrar bætur, sem ég minntist á í minni frumræðu, að hækkunin á þeim er miklu meiri en sú skerðing, sem þetta fólk verður fyrir af völdum gengisbreyt., og var það ríkisstj. ljóst, að þetta var ekki eingöngu og alls ekki eingöngu miðað við afleiðingar gengisbreytingarinnar, heldur þvert á móti gert ráð fyrir, að þetta væri til þess að bæta þessu fólki þann halla, sem það hefði orðið fyrir að undanförnu vegna þeirrar breyt., sem orðið hefur á tilkostnaði við að draga fram lífið í landinu á undanförnum árum vegná breytts gildis íslenzkrar krónu. Það hefur nú átt sér stað svo lengi, að verðgildi íslenzkrar krónu hefur verið að minnka, og þess vegna hefur; þó að vísitölubætur hafi komið á þessi laun, þeirra hlutur farið minnkandi, og hefur þess vegna verið þörf á að breyta þar um til batnaðar. Ég vil einnig í þessu sambandi benda á þann mismun, sem á þessu varð 1958 og nú. 1958 var gengi íslenzku krónunnar fellt, þó að dulbúin væri sú gengisfelling, - það vitum við öll, - þegar 55% almenna yfirfærslugjaldið var upp tekið og miklu hærra yfirfærslugjald af nokkrum vörum, þó að einstaka vörur væru þar með lægra yfirfærslugjaldi. En hvað fengu ellilífeyrisþegarnir þá? Hvað fengu þeir þá? Þrátt fyrir það, þó að gengisfellingin 1958 væri ekki ósvipuð því, sem hún er nú, þá fengu ellilífeyrisþegarnir samkv. þeim lögum, sem þá voru sett, 5% hækkun, en nú 44%. Ef nokkur sanngirni er í mati á þeim aðgerðum, sem nú er verið að reyna að gera, og þeim aðgerðum, sem þá voru gerðar, þá ætla ég, að hlutur þeirra, sem að þessum aðgerðum standa, verði a.m.k. ekki minni en 5% stjórnarinnar 1958. Hv. 9. þm. Reykv. taldi, að fjölskyldubætur á fyrsta barn væru fyrir neðan virðingu siðaðs þjóðfélags, því að með því væri verið að viðurkenna, að lífskjörin í þjóðfélaginu væru svo léleg, að það væri ekki unnt að komast af án þess, að fyrsta barn í fjölskyldu væri styrkt. Ég vildi nú biðja þennan hv. þm. að líta til einnar - ja, ég vil segja bezt stæðu þjóðarinnar í Evrópu: Svíþjóðar. Það hefur enginn kvartað undan því, að í Svíþjóð væru mönnum búin mjög léleg skilyrði, enda er sú þjóð talin ein sú bezt megandi allra Evrópuþjóða. Hvað gera þeir? Þeir leyfa sér þetta sama. Þeir leyfa sér að veita fjölskyldubætur með fyrsta barni. Af hverju? Af því að þeir telja, að sú breyting, sem í fjölskyldunni verður við það, að hún eignast barn, valdi því, að tekjumöguleikar fjölskyldunnar undir þeim kringumstæðum minnki svo verulega, að það þurfi að styðja hana. Í mörgum tilfellum er það svo, að eftir að fyrsta barn í fjölskyldu er fætt, hefur konan ekki aðstöðu til þess að vinna úti á sama hátt og hún hafði áður á móti þessu hafa Svíarnir talið, að þessum erfiðleikum fjölskyldunnar væri rétt að mæta með því að veita styrk, jafnvel með fyrsta barni, og það sem meira er, þetta félagsmálakerfi og sú félagsmálaþróun, sem á þessu byggist, hefur verið til fyrirmyndar, og þeir, sem að þessu standa, hafa verið taldir í röð fremstu þjóða á þessu sviði, enda þótt hv. 9. þm. Reykv. telji það fyrir neðan virðingu siðaðs þjóðfélags að fara svona að. Ég skal nú ekki fara frekar út í að ræða þetta, en mér finnst, að annaðhvort kenni hér hjá þessum hv. þm., sem hér hafa talað, mjög mikils misskilnings eða þá þeir að yfirlögðu ráði eru að reyna að gera tortryggilegar þær aðgerðir, sem hér er verið að reyna að framkvæma til þess að endurbæta íslenzka tryggingakerfið. Ég neitaði því ekki og ég tók það alveg sérstaklega fram í minni frumræðu, að þetta væri gert í sambandi við þær efnahagsráðstafanir, sem nú er verið að gera. En ég tel líka, að með fjölskyldubótunum sé mætt þeim afleiðingum, sem efnahagsráðstafanirnar valda, að mjög verulegu leyti hjá þeim, sem hafa mesta þörfina fyrir það, en í leiðinni eru líka teknar bætur handa öðrum, sem teljast ekki með í okkar vísindalega vísitöluútreikningi, eins og ellilífeyrisþegum, öryrkjum, einstæðum mæðrum, slysabætur og annað þess háttar. Allt þetta er verulega hækkað í leiðinni, og ég tel það mikinn ávinning. Og ég vil líka láta í ljós þá von, eins og ég sagði í minni frumræðu, að þær breytingar aðrar, sem hér eru gerðar, eins og fjölskyldubæturnar, sem beinlínis eru - mér dettur ekki í hug að bera á móti því - settar í sambandi við efnahagsaðgerðirnar, þær haldist, hvað sem um efnahagsaðgerðirnar verður.



Herra forseti. Ég skal leitast við að vera stuttorður. Hæstv. félmrh. hefur svarað sumu af því, sem ég spurði um, en ekki sumu. Hann kom með þá skýringu, að þau 13%, sem talað væri um í grg. með efnahagsmálafrv., væru ekki reiknuð af þeim gjöldum vísitölufjölskyldunnar, þeim 61 þús., sem greinir frá í Hagtíðindum, heldur af launum verkamanns, sem væru tæpar 50 þús. kr. Ég ætla ekki að þessu sinni að segja, að þetta sé rangt hjá hæstv. ráðh. Ég ætla ekki heldur að segja, að það sé rangt hjá mér. Ég ætla að afla mér upplýsinga um þetta, hvor okkar hefur réttara fyrir sér.  Þá minnir hann á, að það eigi að borga niður vörur. Jú, rétt er það. En ég skildi það svo, að þá væru niðurgreiðslurnar komnar með, þegar fundin voru út þessi 13% . En hvernig er það um þær vörur, sem allur almenningur kaupir tiltölulega meira af en aðrir, það eru allar baðmullarvörur í fatnaði, það er gúmmískófatnaður og fleira af þessu tagi, sem ekki á að borga niður og hækkar nú yfir 80%? Hvernig ætli hagsbæturnar verði hjá þessum verkamannafjölskyldum af niðurgreiðslunum hvað þetta snertir? Þá talaði hæstv. ráðh. um 44% hækkun á elli- og örorkubótum. Ef þetta er rétt, að nú sé að koma 44% hækkun á þetta, þá hef ég misskilið hæstv. ráðh. áðan. Ég skildi hann svo, að 20% hækkun hefði komið 1958  Þá vil ég benda hæstv. ráðh. á eitt í dæmi hagstofunnar, sem ég hef ekki nefnt áður, og það er það, að húsaleigukostnaður fjölskyldu er ekki metinn þar nema á 10200 kr., þ.e. 850 kr. á mánuði. Heldur nú hæstv. ráðh., að þetta sé raunveruleg húsaleiga alls almennings í landinu, 850 kr. á mánuði? Ætli það sé ekki staðreynd, að flestar fjölskyldur verða að borga allt að því tvöfalda þessa upphæð? Ef ég hefði bætt henni við þá tölu, sem ég nefndi áðan, þegar ég taldi, að vísitölufjölskylda mundi hafa eftir efnahagsráðstafanir ríkisstj. um 75–80 þús. kr. útgjöld, þá hefði hún hækkað verulega. En ég gerði það bara ekki. Þó vita allir, að fólkið verður að borga miklu hærri húsaleigu en reiknað er með hjá hagstofunni, og þó að menn eigi húsin sjálfir, þá kemur alveg það sama út. Það, sem hæstv. ráðh. svaraði mér ekki, var, hvernig eða hvar fjölskyldan eigi að taka tekjur til að greiða útgjöldin eftir þessar ráðstafanir. Það má deila um það, hve há upphæðin verður hjá þessari fjölskyldu í heild. Ég tel, að þessi útgjöld hennar muni verða a.m.k. 75–80 þús., eftir að öll þessi frv. hæstv. ríkisstj. eru orðin að lögum, og ég spurði: Hvaðan getur fjölskyldan tekið tekjur til þess að greiða þennan gífurlega kostnað? Og ég gat þess líka áðan, að ég sæi enga leið fyrir þetta fólk aðra en þá að minnka við sig kaup á lífsnauðsynjum. Og þá fer nú stærsti gljáinn að fara af fjölskylduuppbótunum, ef það verður niðurstaðan.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég hélt því aldrei fram, eins og hv. þm. virtist meina, að útgjöld vísitölufjölskyldunnar væru 50 þús. kr. Ég tók aðeins þá tölu, af því að hv. þm. nefndi hana sem dæmi um tekjur manns, sem vinnur árið um kring á verkamannakaupi, og hvað sem útgjöldin þurfa að vera, þá vaxa ekki tekjurnar hjá verkamanni, sem vinnur 8 tíma á sólarhring, þó að útgjaldaþörfin sé meiri. Hann verður að sætta sig við það, sem hann hefur. Og af því að hv. þm, nefndi töluna, þá tók ég hana. Hins vegar gat ég þess og tók það alveg skýrt fram í minni frumræðu, að vísitölufjölskylduna mundi samkv. þeim útreikningi, sem gerður hefur verið og miðaður er við 13 stiga hækkun á verðlagi eftir ráðstafanirnar, vanta um 3% til þess að ná því að standa jafnrétt eftir og áður. En ef börnin væru 3 og tekjurnar þær sömu, þá mundi sú fjölskylda komast jafnvel af og áður. Þetta voru þær tölur, sem ég nefndi, og ég álít, að hv. þm. þurfi ekki að vefengja þær eða telja, að þær séu ekki rétt með farnar. Svo náttúrlega er það í óvissu, hvort það stenzt, að hækkunin verði 13%. Hún getur orðið eitthvað meiri, hún getur orðið eitthvað minni, því verður aðeins reynslan að skera úr. En miðað við þessa útreikninga, sem gerðir hafa verið og ég fyrir mitt leyti vil trúa á að séu réttir, þangað til annað reynist, er þetta svona. En tryggingalagafrv., sem hér liggur fyrir, gerir, eins og ég tók fram og hef raunar margtekið fram, ráð fyrir ýmsum bótum, sem eru miklu meiri en þær bætur, sem fyrst og fremst eru hugsaðar til þess að jafna afleiðingarnar af gengisbreytingunni. Það eru bætur hinna öldruðu og öryrkjanna og ýmissa annarra. Þær eru miklum mun hærri en þetta, og það vænti ég að hv. þm. skilji, að það er ekki síður þýðingarmikið að jafna þeirra met heldur en annarra. Hv. þm. sagði, að það hefði verið vinstri stjórnin, sem hefði eiginlega staðið að 20% af þessum 44, sem hér væri lagt til að hækkað væri um hjá gömlum mönnum og öryrkjum. Það er á vissan hátt rétt. Till. um nefndaskipunina, sem var undirstaðan undir þeim till., var gerð í tíð vinstri stjórnarinnar, en till. komust ekki til framkvæmda, og enn situr við það sama og áður var, þannig að 20% þar eru ekki komin til framkvæmda frekar en 20% síðari, sem núverandi stjórn hefur bætt við. En við höfum slegið þessum tvennum prósentum saman og vonum, að nú takist að fá hækkunina í einu lagi, 20% fyrst og svo 20% á það aftur, sem gerir í heild 44% , sem ég vænti að hv. þm. og aðrir hv. þdm. muni ljá lið sitt til þess að staðfesta.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni þess, sem hæstv. félmrh, beindi til mín áðan. E.t.v. fór hann nú ekki alveg rétt með mín ummæli. Ég sagði, að slík launakjör væru auðvitað fyrir neðan virðingu siðaðs þjóðfélags, en talaði ekki um tryggingar eða stefnu í tryggingamálum. Það má um það deila, hvort tryggingastarfsemi eigi að ná svo langt, að greiddar séu fjölskyldubætur með fyrsta barni. Það má líka taka upp það nýmæli að greiða fjölskyldubætur með fyrsta barni af fleiri en einni ástæðu. Það má t.d. og mun gert í sumum löndum að greiða fjölskyldubætur með fyrsta barni þegar í því skyni einu að örva til fólksfjölgunar í landinu. Þá er það gert af þeirri ákveðnu ástæðu. Svo má líka gera það, þegar þannig stendur á í landinu, að launakjörin séu svo aum almennt í þjóðfélaginu, að það sé litið á, að láglaunamaður geti ekki lifað með konu og eitt barn á framfæri án þess að fá sérstakan styrk, og þegar það verður að gerast, tel ég, að launakjörin í því landi, hvort sem það er hér eða annars staðar, séu fyrir neðan virðingu siðaðs þjóðfélags. Þetta var það, sem ég sagði, og þetta var það, sem ég meinti. En úr því að ég er staðinn upp, langar mig til þess að beina fsp. til hæstv. félmrh. í tilefni af því, sem ég sagði áðan um sjúkradagpeninga. Ég efast ekki um, að þær upplýsingar, sem ég hafði fengið hjá Sjúkrasamlagi Reykjavíkur nú í þessari viku, séu réttar. En samkv. þeim eru þær lágmarksupphæðir, sem nú eru greiddar, sjúkradagpeningar, örlitið hærri en þær, sem greiða á, þegar þetta frv. er orðið að lögum. Ég vil meina, að hér sé um einhverja glompu að ræða, sem hafi orðið óviljandi og beri því að athuga og leiðrétta. En hitt tekur auðvitað engu tali, að fara að lækka sjúkradagpeninga þeirra fjölskyldna, sem missa fyrirvinnuna frá vinnu um lengri eða skemmri tíma. Það er einnig mjög áberandi í þessu frv., hversu munurinn eykst á dagpeningum eftir því, hvort um sjúkradagpeninga eða slysadagpeninga er að ræða. Hvers vegna eiga slysadagpeningar að vera þrisvar sinnum meiri en sjúkradagpeningar? Ég vildi meina, að hér ætti að vera alveg jafnt, það ætti að greiða fjölskyldu jafnmikið, hvort sem um slys væri að ræða eða sjúkdóm. En munurinn hefur alltaf verið í þessu efni hér hjá okkur, en nú verður hann hálfu meiri en nokkru sinni, ef þessu ákvæði verður haldið um þá upphæð sjúkrapeninga, sem í frv. er tilgreind.



Herra forseti. Ég held, að ég hafi skrifað nokkurn veginn rétt upp það, sem hv. 9. þm. Reykv. sagði um það, sem hann taldi fyrir neðan virðingu þjóðfélagsins. Ég skildi það svo, að það væri ekki, a.m.k. ekki einasta, að launagreiðslur væru svo lágar eins og þar kom fram, heldur einnig hitt, að það þyrfti að greiða fjölskyldubætur með fyrsta barni. En ég held við það, sem ég áður hef sagt um þetta efni, að hver sem rökin eru hjá þeim þjóðum, sem taldar eru lengst komnar í þessum málum, þá greiða þær þó fjölskyldubætur með fyrsta barni. Ég skal ekki segja, hvort það er í mannfjölgunarskyni, eins og hv. þm. vildi vera láta, eða hvort það er af einhverjum öðrum annarlegum ástæðum, en þær gera þetta, og ég tel, að við verðum ekki sakaðir um að vera fyrir neðan það siðferðislega réttlætanlega, þó að við gerum þetta líka, þegar þeir, sem fremstir eru taldir í flokki, gera það. Út af sjúkradagpeningunum skal ég aðeins segja það, að þeir hafa verið lægri en slysadagpeningarnir, og það má vel vera, að hv. þm. hafi rétt fyrir sér í því, að þarna sé nokkurt ósamræmi á milli. Ég hef ekki kannað það til hlítar. En ég teldi, að þá væri rétt, að sú n., sem þessi mál fær til athugunar og allsherjarendurskoðunar nú fyrir næsta Alþ., fái þetta atriði líka til endurskoðunar, og vil vænta þess, að hún athugi það mjög gaumgæfilega og hvort möguleikar séu ekki til þess eða rök til þess að færa þetta meira til samræmis.