Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég álít, að hér sé um mál að ræða, sem sjálfsagt sé að spyrna gegn með öllum þinglegum hætti, og segi ég því nei.

Forseti (BSt): Afbrigðin eru samþ. með 8:2 atkv., 2 þm. sátu hjá, en 5 eru fjarstaddir. Málið liggur þá fyrir til 3. umr., og tekur hv. 4. þm. Reykv. til máls.



Það liggur hér fyrir till. til rökstuddrar dagskrár frá meiri hl. heilbr.-og félmn., og er ég einn af þeim meiri hl. og mun því að sjálfsögðu fylgja þessari dagskrá. Hvaða afgreiðslu hún fær, er ekki hægt að segja um fyrir fram og ekki fyrr en umr. er slitið og atkvgr. um hana fer fram. Ég verð því að leyfa mér að leggja fram nú skriflegar brtt. við frv., sem því aðeins koma til atkv., að hin rökst. dagskrá nái ekki samþykki d., sem ég vil þó vona, að verði, því að ég tel, að það sé sú eðlilegasta og sjálfsagðasta afgreiðsla á þessu máli. Þær brtt., sem ég legg fram, eru svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: [Sjá þskj. 831.] Ég tel, að eins og þessum málum er komið, eins og atvinnuástandið er í landinu, sé gersamlega óverjandi, að hæstv. ríkisstj. fleygi frá sér allri ábyrgð í þessum efnum og firri sjálfa sig rétti til þess að hafa afskipti af meðferð atvinnumála í hinum einstöku kaupstöðum landsins.

Forseti (BSt): Mér hafa borizt brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. (HG), sem hann hefur nú lýst. - Brtt. eru of seint fram komnar og auk þess skriflegar, og þarf því afbrigði til þess, að þær megi koma fyrir, og leita ég þeirra hér með.



Ég vil vekja athygli á því, að 11. gr. gerir ráð fyrir, að l. taki gildi 1. marz.

Forseti (BSt): Þetta er að sjálfsögðu lítils háttar formgalli á frv. En ég sé nú ekki, að hægt sé að laga það úr því sem komið er. Þetta er 3. umr. og umr. slitið, og verður hv. d. að gera út um þetta með sínu atkv.

Frsm. meiri hl. (Rannveig Þorsteinsdóttir) : Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, lá fyrir Nd. og átti að vera undanþáguákvæði fyrir menntaskólann á Akureyri um að láta gagnfræðadeild starfa við skólann. Í meðferð Nd. breyttist þetta þannig, þ. e. a. s., þetta var takmarkað þannig, að þessi deild ætti að vera óskipt í þeim skóla, en svo víkkað út þannig, að þessi heimild skyldi einnig gilda fyrir menntaskólann í Reykjavík, þannig að eins og frv. liggur hér fyrir þessari hv. d., er það um það, að óskipt svokölluð miðskóladeild skuli starfa við menntaskólana á Akureyri og í Reykjavík, ef húsrými og aðrar ástæður leyfa. Má segja, að eins og frv. lá fyrir Nd., þá hafi það verið í allt annarri mynd en það raunverulega er, þegar það kemur hingað til okkar, því að það var borið fram sem lítið og meinlaust undanþáguákvæði í Nd., en þegar það kemur hingað, þar sem gert er ráð fyrir, að l., ef samþ. verða, gildi fyrir tvo skóla landsins, er það ekki lengur lítið undanþáguákvæði, heldur komið á breiðan grundvöll, og verður málið að ræðast út frá því, eins og það liggur fyrir, þegar það kemur hér til þessarar d., en ekki eins og það hefur verið hugsað af þeim, sem báru það fram í Nd. Hér er um að ræða geysimikla breytingu á skólakerfi landsins, en þessari breyt. var eiginlega komið á fyrir tæpum tveimur árum að því er snertir þennan skóla, en heimildin þá einskorðuð við takmarkaðan tíma, þ. e. 2 ár. Og nú er farið fram á, að þetta verði framlengt til tveggja ára, og búið að færa það á þann grundvöll, að nú gildir það einnig um menntaskólann í Reykjavík. Það ber ekki að lasta í sjálfu sér, að skólunum er gert jafnt undir höfði, og býst ég við, að enginn í þessari hv. d. vilji neita elzta og stærsta menntaskóla landsins, menntaskólanum í Reykjavík, um jafnrétti við aðra skóla í þeim efnum, ef hann æskir þess. Þegar við tölum þannig um það, að þetta mál sé nú komið yfir á breiðari grundvöll, þá er það ekki af því að við lítum svo á, að menntaskólanum í Reykjavík beri þessi réttindi nokkru síður en menntaskólanum á Akureyri, heldur af því, að við viljum aðeins leggja málið fyrir eins og það er vaxið. Það er ætlazt til, að menntaskólanám við þessa skóla verði 6 ára nám að loknu barnaskólanámi, að 13 ára börn komi inn í þessa skóla og byrji þannig einu ári fyrr og verði stúdentar einu ári yngri en þegar skólalöggjöfin gekk í gildi. Hér gætir ósamræmis á milli frv. og laganna; í þeim segir, að miðskóli skuli vera 3 ára nám, en í þessu frv. er talað um miðskóladeild sem 2 ára nám. Þar er upp tekin hættuleg stefna, og verður Alþ. að gera sér grein fyrir, hvert hún leiðir. Hér er í fyrsta lagi stofnað til alveg sérstakrar undanþágu, og enn fremur er stytt um eitt ár eitt allra erfiðasta námstímabilið á leiðinni til stúdentsprófs, en um það ber skólamönnum yfirleitt saman, að það geti orðið mjög hættulegt fyrir unglingana. Í bréfi milliþn. í skólamálum í marz 1949, sem sent var menntmn. Nd. og prentað er sem fskj. í nál. á þskj. 809, er margt athyglisvert um þessi mál, sem síðan er undirstrikað í bréfi fræðslumálastjóra. Milliþn. telur þær breytingar, sem farið er fram á, mjög varhugaverðar, og telur, að þær geti orðið örlagaríkar, einkum fyrir miðskóla og gagnfræðaskóla, muni þær rífa niður sumt hið mikilvægasta, sem n. vildi byggja upp með hinni nýju skólalöggjöf, og raska skólakerfinu. Einnig segir fundur í félagi menntaskólakennara, haldinn í júní 1945, að frv. milliþn. í skólamálum stefni í rétta átt og séu í samræmi við þá þróun, sem orðið hafi í skólamálum landsins hin síðari ár. Samt sem áður er hér á tveggja ára fresti komið fram með frv. til að rífa niður þetta kerfi, sem n. byggði upp. Og það hefur ekki staðið á því, að það rættist, sem n. sagði fyrir í sambandi við þetta mál, svo sem sá spádómur hennar, að ef menntaskólinn á Akureyri fengi þessu framgengt, þá mundi menntaskólinn í Rvík koma í kjölfarið. Um þetta hefur n. orðið sannspá. Hún segir einnig, að ef menntaskólarnir yrðu jafnframt miðskólar, þá mundi aftur hefjast hið óhugnanlega kapphlaup foreldra um að koma börnum sínum inn í menntaskólana í Rvík og á Akureyri, sem stæðu þá einnig betur að vígi hvað það snertir en aðrir landshlutar. Því hefur verið haldið fram í sambandi við húsrými menntaskólans á Akureyri, að með þessu væri verið að fylla ónotað húsrúm. Ég hef ekki séð húsakynni menntaskólans á Akureyri með eigin augum, en að sögn kunnugra er það takmarkað og sumt svo lítilfjörlegt, að varla getur kallazt sæmilegt. Og þó að borðstofan og það, sem henni fylgir, sé flutt inn í nýja heimavistarhúsnæðið, þá skapast ekki með því það kennslurúm í skólahúsinu, sem gera verður kröfu til. Hvað menntaskólann í Rvík snertir, þá stendur hann illa að vígi um húsrými. Þar starfa að morgninum 13 deildir og síðari hluta dags 5 deildir, og inn í þessar stofur telur rektor möguleika á að bæta deildum síðari hluta dags. Nú hefur menntaskólinn í Rvík ekki átt upp á pallborðið hjá fjárveitingarvaldinu, en þótt hann búi við slæmt húsnæði, þá verður hann að sætta sig við það, sem hann hefur, ef hann óskar eftir því að stofna miðskóladeild eins og menntaskólinn á Akureyri. En húsnæði þessa skóla, sem er heimavistarlaus, veldur því, að þegar talað er um þann þroska, sem yngri nemendur hljóti af því að umgangast eldri nemendur, þá er það út í hött mælt í sambandi við þennan skóla, því að eldri og yngri bekkir mundu ekki hafa þar neitt samneyti. Ég vil þá einnig í þessu sambandi geta þess, að það upplýstist í samtali við rektor menntaskólans í Rvík, að nærri lá, að hann lokaði skóla sínum að nokkru leyti í haust, þar sem hann taldi þriðja bekk orðinn svo fjölmennan, og einnig hefur svo orðið að neita allmörgum nemendum um heimavist í menntaskólanum á Akureyri, sem er þó aðalhagkvæmd þess skóla umfram menntaskólann í Rvík. - Það er því álit meiri hl. n., að með því að takmarka húsrúm menntaskólanna með því að bæta þar við miðskóladeildum sé verið að ganga á rétt lærdómsdeildarnemenda til inngöngu í skólana. Og ég furða mig á því, að menn skuli óska eftir því kapphlaupi, sem áður átti sér stað um upptöku í skólana, sem leitt hefur til þess, að foreldrar hafa jafnvel tekið sig upp úr heimahögum sínum vegna barnanna og flutt í nágrenni skólanna til að skapa þeim betri aðstöðu til náms. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. Þeir, sem á annað borð vilja skilja málið, geta það án frekari útlistana af minni hálfu. Hvað snertir kostnað af þessari breytingu, þá nægir að vísa til útreiknings, sem gerður er um þetta á fskj. Þar er þó ótalinn sá kostnaðaraukinn, sem ekki yrði hvað minnstur og hlýtur að koma sem skriða af breytingum á núverandi kerfi. Kennarar hafa þannig mismunandi laun eftir því, hvort þeir kenna t. d. við miðskóla eða menntaskóla. Landssamband framhaldsskólakennara hefur t. d. rætt það, að óréttlátt verði að teljast, að þeir, sem kenna miðskólafög við menntaskólann á Akureyri, skuli vera hærra launaðir en þeir, sem kenna sömu námsgreinar við aðra miðskóla, en menn hafa þar sömu laun, hvort sem þeir kenna við miðskóladeild eða í lærdómsdeild. Engin sanngirni mælir með því, að aðrir kennarar, sem ekki eru síður menntaðir, skuli vera einum launaflokki lægri. Og þeir munu gera rökstuddar kröfur til sömu launa. Þetta kom greinilega fram á fundi landssambandsins, en kennararnir gerðu hins vegar ekkert í þessu, þar sem þeir töldu hér einungis um stundarfyrirbæri að ræða. - Á fskj. VII á bls. 8 í nál. er yfirlýsing frá gagnfræðaskólakennurum í Rvík. í sambandi við þetta mál hér á Alþingi, og felur hún í sér rökstuðning fyrir því, að þetta muni raska núverandi launagrundvelli. Þeir, sem eru á næsta stigi fyrir neðan, munu ekki sætta sig við að bera minna úr býtum en starfsbræður þeirra, og allur launastiginn mun færast upp. Út af nál. meiri hl., þar sem því er treyst, að ríkisstj. láti athuga kostnaðarhliðina rækilega, þá vil ég segja það, að ef Alþ. treystir sér ekki til að taka afstöðu til málsins á þeim grundvelli, sem fyrir liggur, þá er ekki hægt að búast við því, að ríkisstj. standi á móti því, sem ætti að heita vilji Alþ., ef þessi l. verða samþ. Hér verður A1þ. sjálft að kveða upp sinn úrskurð, en ekki setja ríkisstj. í þann vanda að standa bæði á móti vilja Alþ. og þeirra, sem æskja þessara breytinga. Hv. d. verður að ganga beint að málinu eftir því, sem fram er komið af rökum og gögnum. - Ég mun svo ekki orðlengja þetta meira. Eins og ég hef tekið fram, þá leggur meiri hl. n. til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. minni hl. menntmn. fyrir sanngjarna og skynsamlega afstöðu í þessu máli. Því miður get ég hins vegar ekki þakkað hv. meiri hl. fyrir hið sama. Ég hef hér í höndum nál. hans, er, því miður ekki búinn að kynna mér það nógu rækilega í öllum atriðum, en sem betur fer er það samt ekki mjög stórt. Að vísu hefur lengi verið beðið eftir fæðingu þess og búizt við því, eins og var um Völsung forðum, að það mundi sjá dagsins ljós miklu fyrr, enda hefur nú þessi síðgotungur þegar nokkurn skeggvöxt, og eru þar meira að segja sum hárin frá árinu 1945, er milliþn. í skólamálum sat á rökstólum. Það eru spásagnir hennar frá þeim tíma, sem þarna koma fram, en hins vegar er ekki stafur um þá reynslu, sem fengizt hefur af miðskóladeild menntaskólans á Akureyri. En það er aðalatriðið í þessu máli, sem ekki fjallar um breytingu á hinni nýju skólalöggjöf, heldur um framlengingu á ákvæðum, sem gilt hafa um menntaskólann á Akureyri. Það er rétt, að frv. er ekki lengur eins og það var lagt fram í upphafi, þar sem inn í það hefur verið fleygað ákvæði varðandi menntaskólann í Rvík, - ekki að því er ég held samkvæmt óskum þess skóla, heldur í þeirri trú, að þetta yrði banabiti frv. Það mæla ekki sömu rök með því, að ný miðskóladeild verði sett á stofn við menntaskólann í Reykjavík, og því, að menntaskólinn á Akureyri fái að halda áfram þeirri deild, sem þar hefur starfað. Og ég ber það traust til menntmrh., hver sem hann kann að verða, er þar að kemur, að hann kunni að greina þarna á milli, og láti ekki þennan banabita frv., er vera skyldi, koma að sök við framkvæmd þessarar heimildar, ef að lögum verður. Hv. frsm. meiri hl. lagði áherzlu á það, að í raun og veru væri þetta ákvæði í ósamræmi við aðalákvæði l. Það getur hins vegar ekki orðið þessu frv. að fótakefli, þar sem líta má svo á, að með því að stytta miðskólanámið við menntaskólann á Akureyri um eitt ár frá því, sem annars staðar er, sé aðeins um undanþágu að ræða. - Þá sagði hv. frsm., að hann hefði ekki séð húsnæði menntaskólans á Akureyri, en fullyrti þó, að það væri svo takmarkað og lélegt, að það mundi ekki rúma nemendur í framtíðinni. Hins vegar fullyrðir skólastjóri menntaskólans á Akureyri og kennarar skólans, að húsrými muni verða nægilegt fyrir þá nemendur, sem líklegt er, að sæki skólann, þegar búið er að gera nothæfa hina nýju heimavist fyrir 10 manns og taka má pláss heimavistarinnar í gamla skólahúsinu til kennslu. Og ég vil taka meira mark á því, sem þessir menn segja, er undir þessum skilyrðum eiga að vinna, heldur en máli þeirra, sem aldrei hafa komið á þennan stað. Hv. frsm. meiri hl. undirstrikaði það atriði úr álitsskjali milliþn. frá 1949, að umrædd breyting sé varhugaverð og geti orðið örlagarík. Þetta var sem sagt ritað 1949. En ég vil nú spyrja: Getur hv. frsm. sýnt fram á, að þetta hafi valdið illum örlögum? Við nágrannar menntaskólans á Akureyri vitum a. m. k. ekki annað en hann hafi unnið gott verk með miðskóladeildinni, og ég vildi heyra þá, sem ástæðu hefðu til að bera annað fram. Frv. þetta virðist reka sig mjög á tvenns konar metnað, - annars vegar gagnfræðaskólakennaranna, sem telja, að með því að leyfa menntaskólanum á Akureyri að hafa miðskóladeild sé dregið frá þeirra skólum bezta fólkið, sem ella mundi stunda nám við gagnfræðaskólana og lyfta þeirra nemendahópum. Hins vegar er svo metnaður þeirra manna, sem stóðu að þeirri skólalöggjöf, sem við búum við nú og hafa eðlilega áhuga á því, að hún fái að sýna þá kosti, sem þeir vonuðust eftir, að hún fæli í sér. Ég get ekki séð sanngirni í því, að gagnfræðaskólakennarar skuli beita þessum metnaði gagnvart menntaskólanum á Akureyri. Ég get ekki heldur séð sanngirni í því, að þeir menn, sem stóðu á sínum tíma að núverandi skólalöggjöf, skuli beita sér gegn því, að þessi undanþága sé veitt, sem gefur þroskuðum og hæfileikamiklum nemendum tækifæri til að komast yfir það námsefni á tveim vetrum, sem, almennt er farið yfir á þrem. Ég get ekki séð annað en það gæti verið heppilegt að hafa eins konar hliðarstig í sambandi við þetta skólakerfi, sem hinir léttfættari nemendur gætu þá farið. Það er ekki rétt að leggja jafnmikla áherzlu á það atriði, að með samþykkt þessa frv. væri verið að stofna til þess, að unglingum verði ofboðið við námið, eins og margir hafa gert, því að miðskóladeildin á Akureyri er fyrst og fremst hugsuð fyrir nemendur utan af landi, sem að koma, oftast nær eitthvað undirbúnir og eiga þá léttara með að fara það á tveim vetrum, sem aðrir fara á þrem. Ég get því ekki séð ástæðu fyrir höfunda þessarar löggjafar að leggja stein í götu þessa máls. Ef þeir væru í raun og veru trúaðir á það sjálfir, að þetta fyrirkomulag væri óheppilegt, þá held ég, að með þessari undanþágu ættu þeir að geta fengið sönnun á yfirburðum síns kerfis fram yfir kerfi andstæðinganna. Ég trúi ekki öðru en að neikvæður árangur framkvæmdar þessa máls mundi verða hin bezta sönnun fyrir réttmæti þeirra kerfis og kenninga. Ég fyrir mitt leyti er á þeirri skoðun, að þetta skólakerfi, sem við búum við, sé of mikið byggt upp sem vélasamstæða, sem steypi eins konar hnappasteypu á það fólk, sem í gegnum hana fer. Ég held því, að það væri heppilegt að veita menntaskóla Akureyrar þessa sérstöðu, til þess að hann gæti þá skorið úr því, hvort mín skoðun á þessum málum væri rétt eða skoðun andstæðinganna, og þeim ætti líka að vera þetta kærkomið tækifæri til að sanna ágæti síns kerfis. Þá má minna á það, að þessi fskj., sem fylgja nál. meiri hl., eru ærið mörg, eða 7 talsins. Þau eru eins og vagnalest, sem hið litla nál. dregur. Þriðji vagninn í röðinni hefur inni að halda útreikning á því, hvað miðskóladeild í menntaskóla kosti miklu meira en sama deild í gagnfræðaskóla. Þessi útreikningur mun vera kominn frá fræðslumálaskrifstofunni, og vil ég ekki bera brigður á, að hann sé réttur, það sem hann nær. En ég held þó, að þar komi fram mjög takmörkuð sönnun fyrir því, að ríkinu muni verða svona miklu ódýrari kennslan í þrem bekkjum gagnfræðaskóla en í tveim bekkjum miðskóladeildar við menntaskóla Akureyrar. Ég bið hv. þdm. að taka eftir því, að ég tala alltaf um miðskóladeild við menntaskóla Akureyrar, en ekki við menntaskólann í Reykjavík, því að ég er á þeirri skoðun, að menntaskólinn í Reykjavík eigi ekki að fá þessi réttindi, og ég treysti því, að menntmrh., hver sem hann verður, komi í veg fyrir, að svo verði, enda vænti ég þess, að menntaskólinn í Reykjavík muni ekki óska eftir miðskóladeild, þar sem hann hefur líka engan húsakost til þess. En það, sem vantar í þennan útreikning, er það, að það sé sýnt, hversu mikinn hag ríkið hefur af því, að nemendur miðskóladeildarinnar þurfa ekki á framlagi skólans að halda nema í tvo vetur í stað þriggja í gagnfræðaskólunum. Og ég vil einnig benda á það, að það er líka fjárhagsmál, hvílíkur ávinningur það er fyrir foreldra nemendanna og þá sjálfa að fá aðstöðu til að dvelja í heimavistinni á Akureyri hjá því að þurfa að kosta sig t. d. í prívathúsi. Því flytur þessi vagn langt frá allan sannleikann í þessu atriði málsins. Þá er það síðasti vagninn í lestinni, en það má segja, að hann sé fullur af herörvum. Hann flytur yfirlýsingu frá gagnfræðaskólakennurum í Reykjavík um það, að ef menntaskólarnir fari að taka að sér hlutverk gagnfræðaskólanna og menntaskólakennarar gangi þar til starfa með þau laun, sem þeir nú hafa og eru hærri en laun gagnfræðaskólakennara, þá muni þeir koma og gera kröfu til sömu launa og menntaskólakennarar. Mér þykir það fullauðvelt að skera upp svona herör í þessu landi, og ég verð að segja, að mér finnst þetta ekki fríð herdeild í þeim búningi, sem hún kemur fram í. Það er ekki hægt að leggja mikið upp úr því, þótt svona yfirlýsing komi fram sem fskj. með nál. Og mér finnst raunar, að hv. 6. landsk. ætti sem skólastjóri á Ísafirði svona hálfpartinn að banda höndum við þessu fskj., vegna þess að á Ísafirði er lærdómsdeild við gagnfræðaskólann og kennarar hennar sýna þann þegnskap að kenna fyrir sömu laun og kennarar við gagnfræðaskólann fá. En hverjir eru það eiginlega, sem biðja um þá lagasetningu, sem hér er verið að ræða um? Jú, það eru kennarar við menntaskólann á Akureyri og það eru héruðin í kringum Akureyri. Sýslunefndir á Norðurlandi og sambandsfundur í fjórðungssambandi Norðlendinga hafa samþ. óskir um, að miðskóladeildin fengi að haldast áfram, og það eru óskir allra þm. Norðlendingafjórðungs, að einum undanteknum, að þessi heimild verði veitt. Ég get ekki hugsað, að það hv. fólk, sem stendur að meiri hl. hv. menntmn. í þessu máli, geti gert lítið úr því, þegar svona almennar óskir koma fram. Hv. 6. landsk. er einn þeirra manna, sem lagt hafa hvað mest upp úr því, að óskir fólksins yrðu teknar til greina. Hér eru það óskir fólksins annars vegar, en á móti þeim mælir einkametnaður gagnfræðaskólakennara og metnaður höfunda þeirrar löggjafar, sem hér er farið fram á undanþágu á. Ég vænti því, að það blandist engum hugur um, þegar borið er saman það lið, sem mælir í móti, og það, sem bíður, að það eru þeir, sem biðja, sem vita þörfina fyrir þessa undanþágu, því að á Norðurlandi eru margir þannig settir, að þeir verða að koma börnunum sínum að heiman til gagnfræðanáms og óska því, að þau gangi hratt í gegnum skólann, og það eru þessir menn, sem óska alveg sérstaklega eftir því, að miðskóladeildin fái að haldast við menntaskólann á Akureyri. Ég vænti þess því, að þessi hv. deild geti fallizt á að verða við þessum einlægu óskum fólksins.

Forseti (BSt) : Þar sem ætlunin er, að þetta verði síðasti dagur deildarinnar að sinni, vildi ég óska þess, að hv. þdm. takmörkuðu ræðutíma sinn, svo að ekki þyrfti að boða til kvöldfundar síðasta dag þingsins.



Herra forseti. Ég ræddi þetta mál nokkuð við 1. umr. þess, auk þess sem hv. frsm. meiri hl. menntmn. hefur rætt það allrækilega og vitnað í þau gögn, sem fylgja nál. okkar. Síðan hefur hv. þm. S-Þ. rætt málið nokkuð, og er það ekki nema eðlilegt, þar sem málið er mikilsvert og á rétt á því að vera rætt ýtarlega, hvort sem það ber að á fyrsta eða síðasta degi þingsins, og veit ég, að hæstv. forseti viðurkennir það. Ég vil þó taka fram, að við nm. í meiri hl. ætlum okkur ekki að beita málþófi í því, heldur aðeins að ræða sem flest atriði þess, svo að það megi verða sem ljósast fyrir hv. þdm. Ég hef ekki enn heyrt framsögu hv. minni hl. menntmn. í þessu máli, en ég þykist þó vita, hvernig þessum tveim hv. þm. er innanbrjósts. Það kemur fram í nál. þeirra, að þeir hafa ekki haft hugann óskiptan við þetta mál. Þeir hafa á fundum menntmn. hlýtt á mál þeirra manna, sem þar hafa mætt. Þeim var því ljóst, að þetta fyrirkomulag mundi kosta mikið fyrir ríkið, enda segjast þeir treysta því, „að ríkisstj. láti athuga rækilega, áður en til framkvæmda kemur, hvern kostnað slíkt fyrirkomulag hefur í för með sér.“ Þessi málsgr. úr nál. hv. minni hl. sýnir glögglega, að þá uggir mjög um það, að af samþykkt þessa frv. muni leiða mikinn kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Enn fremur hefur þeim orðið ljós hættan, sem gæti stafað af þessu frv., þegar rektor menntaskólans í Reykjavík sagði okkur frá því, að það væri ekki aðeins, að allar kennslustofur skólans væru nú fullsetnar, heldur væri kennt úti í Íþöku og úti í fjósi og uppi á hanabjálkalofti. En samt á að fara að bæta við bekkjum í skólann og það alveg að ástæðulausu. En hv. þm. minni hl. hefur verið þessi hætta ljós, því að þeir segja í nál. sínu: „Enn fremur verði athugað, hvort fjölgun sú í skólunum tveimur, sem þar er ráðgerð, sé nokkuð varhugaverð frá heilbrigðislegu sjónarmiði.“ Þeir viðurkenna þannig, að með framkvæmd þessa frv. mundi verða teflt á tæpasta vaðið með heilsu unglinganna, ef ætti að fara að kássa fleiri nemendum saman við menntaskólann í Reykjavík. Það hefur heldur ekki farið fram hjá þeim, þegar rætt var um þann húsakost, sem menntaskólinn á Akureyri hefur yfir að ráða. Það þætti alls staðar óforsvaranlegt að kenna í kjallara eins og kjallaranum í menntaskólahúsinu á Akureyri. Það eru ekki nema rúmir 2 metrar undir loft í þeim stofum, auk þess sem kjallarinn er grafinn í jörð, og því langt frá því að vera þar sú birta, sem tilskilin er í kennslustofum. Slíkar kennslustofur mundu því hvergi vera viðurkenndar. Þannig játar hv. minni hl. mjög skýrt, að hann óttist, að þarna eigi að taka óþarfan bagga á herðar ríkissjóðs, og í annan stað, að brotið verði í bága við nauðsynlega heilsuvernd í skólum landsins, sem ríkinu ber skylda til að hafa, og það ekki síður í miðskóladeildinni. En það er engin nauðsyn til að tefla á tæpasta vaðið í þessum efnum, því að það er nóg sómasamlegt húsnæði til undir alla kennslu á gagnfræðastiginu. Ég vil nú um sinn ræða við hv. þm. S-Þ., sem hefur tekið að sér að verja þetta mál miklu fremur en minni hl. menntmn. Hv. þm. S-Þ. virðist vera hneykslaður yfir því, að við í meiri hl. skyldum hafa látið prenta öll þessi gögn með nál. okkar. Nál. okkar tekur að vísu fram öll helztu atriði, sem máli skipta, en svo leiðum við fram sem sönnunargögn niðurstöður margra fremstu manna í fræðslumálum landsins. Meðal þessara fylgiskjala eru bréf frá fræðslumálastjóra um þetta mál. Fylgiskjal III sýnir mismuninn á kostnaði við miðskóladeild í menntaskóla og gagnfræðaskóla, og er niðurstaðan sú, að miðskóladeild í menntaskóla muni kosta um 21 þús. kr. meira en sama deild í venjulegum gagnfræðaskóla. Í IV. fylgiskjalinu eru ályktanir milliþn. í skólamálum frá 1949, sem er ekki ómerkari aðili í þessum málum en hver annar, og hafa þær ályktanir mikið gildi, þótt þær séu orðnar tveggja ára gamlar. Þá er tekið innlegg frá félagi menntaskólakennara, og er það frá 1945, svo að það er líklega einna skeggjaðast. Síðan kemur bréf frá landssambandi framhaldsskólakennara, og að lokum yfirlýsing frá gagnfræðaskólakennurum frá 23. febrúar 1951. Þetta eru því að nokkru leyti ný gögn og að öllu leyti merk gögn í sambandi við þetta mál, og ég vænti því, að hv. þm. S-Þ. liti meira á innihald þeirra en það, hvað gömul þau eru, og láti það ekki henda sig að fordæma þau vegna þess, að eitt þeirra er frá 1945. Eða hvað segir þá hv. þm. um sönnunargildi þeirra gagna, sem innihalda samþykki kaupfélagsfunda um þetta menntamál og eru frá árunum 1945 og 1946? Skeggjuð börn það, og hafa líklega verið það frá fæðingu. Það voru fánýt gögn í þessu máli, en þó þau helztu, sem sjömenningarnir gátu komið fram með til stuðnings sínum málstað. Þar var ekki verið að leita álits fræðslumálastjóra á þessu máli eða álits kennara eða milliþn. í skólamálum, sem eru mætir aðilar í þessu máli. Nei, heldur var leitað á kaupfélagsfund eftir stuðningi við þetta menntamál. Það fannst hv. þm. S-Þ. hlálegt, að fram skyldi koma í áliti milliþn. spásögn um það, að ef menntaskóla Akureyrar yrði veitt þessi undanþága, þá kæmi menntaskólinn í Reykjavík á eftir með sömu kröfu, „því að auðsætt er, að hið sama verður að gilda í þessum efnum fyrir menntaskólana báða“, segir nefndin. Þetta er síður en svo nokkurt hégómaatriði. Hún sá þetta fyrir fram, að það er ekki hægt að veita menntaskólanum í Reykjavík annan og skarðari rétt en menntaskólanum á Akureyri. Ef annar fær undanþágu, þá verður hinn að fá það líka. Þessi spásögn hefði máske verið hláleg, hefði hún ekki komið fram, en hún var einmitt sannleikanum samkvæm, því að þetta hefur nú þegar rætzt. Hv. þm. S-Þ. vildi halda því fram, að hér væri um smávægilega lagasetningu að ræða, þar sem væri farið fram á framlengingu á undanþágu, en ekki neina breyt. á lögum. Því verður ekki á móti mælt, að hér er um að ræða breyt. á skólalöggjöfinni, þar sem í stað fjögurra ára menntaskóla á nú að koma sex ára skóli, og ef lögunum væri fylgt, þá kæmi sjö ára samfelldur menntaskóli, þriggja ára miðskóladeild og fjögurra ára lærdómsdeild. Þannig yrði fjögurra ára skóla breytt í sjö ára skóla, og það gæti sannarlega ekki talizt nein undanþága. Málið er því raunar orðið stærra mál en það var, þegar sjömenningarnir fóru á stað með það. Síðar má svo ræða það, hvort rétt er að breyta menntaskólunum í sjö ára skóla, og í sambandi við það, hvort unglingar á 12 ára aldri geti átt nokkra samleið með 20 ára fólki. Þá er það hér ein fullyrðing, sem hv. þm. S-Þ. bar fram og ég vil leiðrétta. Hann fullyrti, að þessi breyt., sem hefði orðið á frv., væri ekki runnin frá menntaskólanum í Reykjavík sjálfum. Rektor menntaskólans mætti á fundi í menntmn., og þar sagði hann m. a.: Það var að mínum óskum, að Gylfi Þ. Gíslason flutti þessa breyt. á frv. fyrir hönd menntaskólans í Reykjavík. - Og hann fór fram á þetta vegna þess, að hann vildi ekki sætta sig við það, að hans skóli yrði settur hjá. Hann vill ekki, að það geti gengið æ ofan í æ, að þeir þurfi ekki annað en koma frá menntaskólanum að norðan og stappa niður fætinum, svo að ríkisstjórnin hrökkvi öllsömun í kút og Alþ. samþ. þegar allt, sem þeir fara fram á, á meðan það heyrir til undantekninganna, að menntaskólinn í Reykjavík fái það, sem hann fer fram á. Rektor sagðist því hafa óskað eftir þessari breyt., svo að eitt yrði látið ganga yfir skólana, að ef menntaskóli Akureyrar fengi undanþáguna, þá fengi menntaskólinn í Reykjavík hana líka, - enda var það þetta, sem milliþn. sá fram á, að hlyti að verða. Eitt af þeim atriðum, sem hv. þm. S-Þ. vék að, var þetta, að málið væri að nokkru leyti flutt vegna ónotaðs húsrúms menntaskólans á Akureyri. Hv. frsm. n. vildi ekkert fullyrða um, hvernig húsnæði menntaskólans á Akureyri væri, af því að hann hefði ekki séð það. En ég hef séð það með eigin augum og veit, að menntaskólinn á Akureyri þarf að rýmka mikið til í sínu aðalskólahúsi. Hann þarf að geta komizt hjá því að nota kjallarann sem kennslustofu og ætti ekki rétt á því nema með undanþágu heilbrigðisyfirvaldanna, hann þarf að umbreyta húsrúmi á efri hæð hússins, hann þyrfti að eiga kost á samkomusal, þegar hann er mörg hundruð nemenda skóli, og hann þarf að flytja eldhúsið upp í nýja heimavistarhúsið, og hann hefur fulla þörf fyrir allt heimavistarhúsnæðið í nýja skólahúsinu, heimavist fyrir 160 nemendur. Hann hefur fulla þörf fyrir það, ef hann ætlar sér að fullnægja eftirspurninni um heimavist fyrir þá nemendur, sem ljúka miðskólaprófi í miðskólum og gagnfræðaskólum í sveitum og kauptúnum og sækja um heimavist fyrir nemendur í lærdómsdeild menntaskólans. Ég hélt, að það væri tilgangurinn með hinu nýja heimavistarhúsi að sjá fyrir heimavist fyrir nemendur menntaskólans á Akureyri í lærdómsdeild hans víðs vegar að af landinu, sem lokið hafa landsprófi með framhaldseinkunn, einkunninni 6. En undanfarin ár hefur verið mikill misbrestur á því, að skólinn gæti innt þessa skyldu sína af hendi, vegna þeirrar undanþágu, sem hann hefur notið. Ég sé að vísu, að dæminu er stillt upp þannig í grg., að ef hann hefði fullnægt öllum umsóknum, sem fram hafa komið um heimavist, þá mundu standa nokkur rúm auð. En þetta segir ekki nema hálfan sannleikann, því að miklu fleiri hafa viljað fá heimavist á Akureyri en hafa sótt um það. Mér er kunnugt um, að einungis 2 af mínum nemendum sóttu um heimavist í fyrra og fengu báðir neitun, þá vissu hinir nemendurnir, að ekki þýddi að biðja um heimavist, og sendu því ekki umsókn, en heimavist vildu þeir samt fá. Ég fullyrði því, að ráðstafanir sem þessar eru út í bláinn. Aðspurður í haust svaraði rektor, að það mundu verða litlu fleiri pláss í heimavist fyrir aðkomunemendur í lærdómsdeild á næsta ári en í vetur, því að það gengi illa að fá efni og fé til þess að þoka heimavistarhúsbyggingunni verulega áfram, og svo það, sem hann veit um, að nemendur í gagnfræðadeild eru aðkomumenn, sem orðnir eru nemendur skólans og ekki er hægt að neita um heimavist, þannig að þeir taka heimavistarhúsnæði frá lærdómsdeildarnemendum. Nú mætti segja, að það væri nokkur ástæða til, að menntaskólinn á Akureyri notaði kjallaraplássið og kannske hanabjálkann eins og verður að gera í menntaskólanum í Reykjavík. En ég vil benda á það, að í gagnfræðaskólahúsinu á Akureyri er svo rúmt, að þar er ekki tvísett í neina kennslustofu. Þar þyrfti ekkert ólöglegt skólahúsnæði að nota til að framkvæma þá kennslu, sem hér verður að leita heimildar til að mega nota. Og til hvers er þetta gert? Er gagnfræðaskólinn á Akureyri ófullnægjandi skóli, og er frágangssök, að unglingar nemi þar sín fræði og ljúki unglingastiginu og miðskólaprófi? Ég hygg, að enginn beri sér það í munn. Þar er bæði húsrúm og góðir kennslukraftar, eins og í hinum skólanum, enda hefur þar verið vel unnið, eins og hv. þm. S-Þ. tók fram áðan, þegar hann spurði, hvort nokkur vildi bera brigður á, að þar væri vel unnið, og sannleikurinn er sá, að þar hefði verið vel unnið, þrátt fyrir það að þessi undanþága hefði ekki verið veitt fyrir 2 ár, og hvaða nauðsyn var þá á því að framkvæma þessa undanþágu fyrir 2 ár? Það hefði meira að segja verið unnið á ódýrari hátt. Þá var ein af röksemdum hv. þm., að gott væri að ljúka því á 2 árum, sem áður var gert á 3 árum, - það væri gott fyrir nemendur, aðstandendur, ríkið og fyrir alla. En það þarf enga lagabreytingu og enga undanþágu til þess, að gáfaðir nemendur og þroskaðir, sem hafa stundað sjálfsnám, og hvernig sem þeir nema sín fræði, megi ganga - án þess að hafa setið í nokkrum skóla - undir landspróf og sýna, hvort þeir standast það. Fólki er það eins frjálst og í gamla daga, þegar hv. þm., sem hér situr nú, hv. þm. N-Þ., tók gagnfræðaskólann á Akureyri á 2 vetrum. Það er jafnfrjálst nú einstaklingum, sem vel eru þroskaðir og vel gefnir og vel undirbúnir, þótt þeir hafi stundað nám utanskóla, að hlaupa yfir 1–2 vetur, eftir því sem þeir geta. Það á fullan rétt á sér að óbreyttum lögum. En það er ekki gott fyrir 12–14 ára unglinga að eiga að pressast í gegnum nám á 2 vetrum, sem er það viðamikið, að nemendum er ekki ætlandi meira - vel gefnum unglingum - heldur en að ljúka því á 3 vetrum. Með því að gera orðalista og skrár nákvæmlega yfir það námsefni, sem tilskilið er, er hægt að láta unglinga læra þetta líkt og páfagauka með því að kalla til allt þeirra þrek á 2 árum, en menntun hlýzt varla af slíku, um það held ég að kennarar, uppeldisfræðingar og foreldrar mundu vera sammála, ef þeir kynntu sér þessi mál, því að það er tvímælalaust ekki gott fyrir heila árganga nemenda að eiga að pressast í gegnum miðskólaskyldu á 2 vetrum, því að vel gefnir unglingar eiga nóg með það á í vetrum. En einstaklingum, sem vilja stytta sér leið, er það frjálst, eins og áður segir. Þá er það um kostnaðinn, það hélt ég að væri ekki hægt að deila um. Það er verið að leggja auknar fjárhagslegar byrðar á herðar ríkissjóðs með því að samþ. þessa breyt. Það er í fyrsta lagi alveg óyggjandi, að ríkissjóður ber allan kostnað við rekstur menntaskóla og mundi því bera allan kostnað af rekstri miðskóladeildar við slíkan skóla, en ekki nema helming rekstrarkostnaðar í skólum gagnfræðastigsins að fráteknum launum fastra kennara þar. En hér við bætist það, sem kemur fram í útreikningum fræðslumálaskrifstofunnar, að það kemur aukinn kostnaður á ríkið við að framkvæma kennslu gagnfræðastigsins í menntaskólunum. Í fyrsta lagi af því, að það er mismunur á föstum launum kennara í menntaskólum og gagnfræðaskólum. Þegar kennarar gagnfræðastigsins hafa 24000 kr. í laun, þá hafa kennarar menntaskólanna 28800 kr., mismunur 4800 kr., að því er föstu launin snertir hjá einum manni. Þá er það annar mismunur, sem kemur fram, þegar þetta er borið saman. Kennsluskylda menntaskólakennara er 27 stundir á viku, en kennsluskylda gagnfræðaskólakennara 30 stundir á viku. Mismunur á launum slíkra kennara er því 2494 kr. eftir því, hvort þau eru reiknuð út eftir skala gagnfræðaskólakennarans, miðað við hans vinnutíma, eða menntaskólakennarans. Þessar 3 stundir á viku gera þennan mismun. Svo kemur mismunandi há launauppbót og verðlagsuppbót. Nemur sá mismunur 3 þús. kr. eftir því, hvort miðað er við gagnfræðaskólakennara eða menntaskólakennara. Svo er það enn mismunur á verðlagi kennslustunda stundakennara við gagnfræðaskóla, þegar það er borið saman við verðlag á stundakennslu menntaskólakennara. Sá mismunur er á þessa leið: Menntaskólakennarinn hefur kr. 32.67 á klukkustund, en gagnfræðaskólakennarinn kr. 27.58. Ég man eftir því, að það hefur nokkuð oft komið fyrir, að einn hv. þm. þessarar d. hefur talað um, að ástæða væri til að lengja vinnutíma kennara. Þætti mér fróðlegt að sjá, hvort þessi hv. þm. vill nú stuðla að því að lögleiða það, að kennarar, sem nú vinna 30 stundir á viku að kennslu í gagnfræðaskólunum, skuli færðir í 27 stundir, því að jafnframt því sem krafizt yrði sama kaups, yrði krafizt sama vinnutíma við að kenna unglingum í Reykjavík eins og við menntaskólann á Akureyri, og þess yrði krafizt við gagnfræðaskólana á Akureyri, á Ísafirði, á Laugarvatni og annars staðar. Það má vera, að sá rausnarandi ríki hér innan veggja í kaupgjaldsmálum gagnvart kennurum að stytta vinnutímann og hækka kaupið, allt í þeim tilgangi að koma þeirri reglu að í skólakerfinu, sem hér er stefnt að vitandi eða óafvitandi. - Annar rekstrarkostnaður á deild er a. m. k. 10 þús. kr., svoleiðis að ein deild, sem væri hér um að ræða, kostaði ríkið 21 þús. kr. í auknum útgjöldum. Ávinningurinn skildist mér að ætti að liggja í því, frá sjónarmiði hv. þm. S-Þ., að allt þetta ætti að vinna upp með því að framkvæma þetta á 2 árum, en það er hvorki til ávinnings fyrir börn né foreldra eða þjóðfélagið að fara þannig að, því að hér er ekki um það að ræða, að við fengjum ávinning með bættri kennslu eða uppeldi, því að ég held, að peningalegan ávinning sé ekki hægt að vinna upp með uppeldislegum ávinningi, það er síður en svo, ég held það mundi bætast við hallann. Þetta var um kostnaðarhliðina: Þá var eitt atriði, sem hv. þm. S-Þ. hélt fram. Hann taldi, að menntaskólinn á Akureyri ætti einn að fá þessi réttindi, og sagðist treysta á, að fræðslumálastjóri og menntmrh. mundu beita sér gegn því, að menntaskólinn í Reykjavík fengi þennan sama rétt, þótt heimild væri samþ. til handa þeim báðum. Ég held, þegar það er upplýst fyrir þm., að rektor menntaskólans í Reykjavík krafðist sama réttar fyrir menntaskólann í Reykjavík og menntaskólann á Akureyri, að það blasi öðruvísi við en þegar hv. þm. S-Þ. hélt sína ræðu, að framkvæma þetta þannig að veita menntaskólanum fyrir norðan heimildina, en neita hinum menntaskólanum um hana, því að undanþágan er eftir beiðni rektors. Þá var hv. þm. að gefa í skyn, að kennarar gagnfræðastigsins hér í Reykjavík hefðu verið spanaðir af stað, og hann sagði, að það væri hægt að skera upp herör í landinu um að auka kaupkröfurnar og annað þess konar. Hér hefur engin herör verið skorin upp, en ég hefði viljað vænta þess, að hv. þm. teldi það sanngirnismál, að gagnfræðaskólakennarar, sem ganga að starfi við að kenna undir landspróf á Skólavörðuholtinu og sumir eru háskólamenntaðir og engu síður menntaðir en menntaskólakennararnir, hefðu sama kaup og sömu kjör við að kenna sömu fræði undir samskonar próf og menntaskólakennararnir. Eða finnst hv. þm. sanngirni í því að hafa gagnfræðaskólakennarana í lægri launaflokki en menntaskólakennarana, þegar þeir væru að kenna nemendum sams konar fræði í menntaskólanum? Þá er það beint brot á gildandi löggjöf að setja inn í bráðabirgðaákvæði l., að miðskólaprófi skuli ljúka eftir tveggja ára nám. Skólakerfið er þannig byggt upp, að það er 6 ára barnaskóli, þá 2 ára unglingaskóli, þá 3 ára framhaldsskóli, miðskóli, og svo 4 ára menntaskóli. Svo kemur bráðabirgðaákvæði um, að miðskólinn við menntaskólana á Akureyri og í Reykjavík sé 2 ára skóli. Hvernig vill háttv. Alþingi hnýta slíku aftan við lögin? Nei, 2 ára framhaldsskóli er unglingaskóli, en ekki miðskóli eftir gildandi lögum. Yfir þetta hefur þeim 7 þm. Norðlendinga skotizt, þegar þeir fluttu þetta mál. Í sambandi við þetta minntist hv. þm. S-Þ. á það, sem er rétt, að framhaldsdeildarkennarar við gagnfræðaskólann á Ísafirði hefðu ekki sama tímakaup og kennarar við 1. bekk menntaskóla, þar hafa kennararnir gagnfræðaskólakennarakaup og láta sér það nægja. Út frá þessu dró hann þá ályktun, að ég ætti að aftra gagnfræðaskólakennurum í Reykjavík frá því að vera með meiri kröfur að því er laun snertir fyrir kennara gagnfræðastigsins, þó að menntaskólakennararnir hér fengju hærri laun í gagnfræðadeild. Þetta finnst mér veik rök. Vitanlega eru gagnfræðaskólakennararnir á Ísafirði að gefa eftir af sínum rétti til þess að greiða fyrir fátækum nemendum, sem yrðu að sækja nám að heiman, ef þeir fengju ekki þessa kennslu á sínu heimasvæði. Það hefur ekki fremur áhrif á kaupgjald kennaranna í landinu en þegar gagnfræðaskólakennararnir á Akureyri unnu að því að knýja fram menntaskólamálið og tóku að sér heilan vetur að kenna án endurgjalds. Þessi lofsverða fórnfýsi til að bjarga aðstöðu unga fólksins til mennta er alveg á sama hátt unnin af kennurunum við gagnfræðaskólann á Ísafirði. Hv. þm. S-Þ. má því ekki vænta þess, að ég bandi hendinni á móti gagnfræðaskólakennurum hér, því að ég er sannfærður um, að það er sanngirnismál, að þeir fái sama kaup fyrir sömu vinnu og menntaskólakennararnir eiga að fá fyrir sama starf. Þá vék hv. þm. S-Þ. að því, að það bæri að fullnægja óskum kennaranna við menntaskólann á Akureyri, þar sem þeir bæðu um þessa breyt., þetta væru óskir fólksins og ég hefði oft lagt áherzlu á, að óskum fólksins bæri að fullnægja. Það er óneitanlegt, að kennarar menntaskólans á Akureyri óska eftir þessu, en að þetta sé vilji fólksins, það er ekki nákvæm framsetning á sannleikanum, því að um þetta er deilt, og það verulega. Hver er afstaða kennaraliðsins við gagnfræðaskóla Þorsteins M. Jónssonar? Hún er gagnstæð afstöðu kennaraliðsins við menntaskólann. Hvorir tveggja eru fulltrúar fyrir vilja fólksins. Þar kemur fram kennaralið á móti kennaraliði. Ég veit um það, að sumir vilja á Akureyri, að þessi kennsla til landsprófs sé innt af hendi af gagnfræðaskólanum, og ég tel enga þörf á að gera neina undantekningu frá reglunni. Hins vegar er það skiljanlegt, að Akureyrarkaupstaður vilji þiggja það, að ríkið taki að sér að öllu leyti að bera kostnaðinn við gagnfræðadeild kaupstaðarins. Ég er sannfærður um það, að ef þetta er samþ., þá munu koma kröfur frá hverju sýslufélagi um, að ríkið standi undir rekstrarkostnaðinum við gagnfræðaskólana að öllu leyti, úr því að ríkinu er heimilað að reka að öllu leyti gagnfræðaskóla á Akureyri og í Reykjavík, og það er sanngirniskrafa. Það er gengið um þær dyr, sem búið er að opna fyrir bæjarfélögin og sýslufélögin. - Það eru nú starfandi 2 héraðsskólar á Norðurlandi, á Reykjum í Hrútafirði og Laugum í Þingeyjarsýslu, og það eru gagnfræðaskólar á Húsavík og á Siglufirði og ég held í Ólafsfirði, unglingaskóli er a. m. k. kominn í Ólafsfirði og Dalvík, tveggja ára skóli. Hvarflar það að nokkrum manni, að þeir aðstandendur, sem eiga að senda unglingana á gagnfræðaskólann á Húsavík, vilji heldur láta þá fara til Akureyrar frá heimilum sínum í 2 ár til þess að stunda þar nám en láta þá vera í skólanum á Húsavík? Ég læt ekki hvarfla að mér, að þeir, sem geta stundað nám t. d. á Húsavík, vilji heldur fara til Akureyrar og stunda þar nám frá því að þeir eru 12 ára. Það þarf enginn að segja mér, að t. d. Húsvíkingar, Siglfirðingar eða Skagfirðingar vilji fremur senda unglingana frá sér en að þeir stundi sitt nám í heimahéruðum. Ég veit, að foreldrum þykir miður að senda unglingana frá sér, áður en þeir hafa komizt á hærra þroskastig. Er kannske höfuðvinningurinn við þetta fyrirkomulag, að foreldrar þurfa ekki að senda unglingana á barnsaldri til náms í Reykjavík og á Akureyri. - Eins og það komu óskir frá menntaskólanum á Akureyri, komu mótmæli frá gagnfræðaskólanum, skólanefnd og kennaraliði þess skóla. Að því hefur verið vikið, að í fleiri atriðum sé víkið frá skólalögunum í framkvæmd en með því að veita undanþágu fyrir menntaskólann á Akureyri, þar sem kennsla á framhaldsskólastigi færi fram í barnaskólum. Þetta er eingöngu samkvæmt skólalöggjöfinni. Vegna skorts á húsrúmi hefur verið sett upp gagnfræðadeild í húsakynnum barnaskólanna, sem er alveg gagnfræðadeild eftir fyrirmælum skólalöggjafarinnar. Er alls ekki vikið þar út frá þeirri löggjöf. Á sama hátt er það ekki á rökum reist, að byrjað sé að framkvæma lærdómsdeildarkennslu í tveimur öðrum skólum, Laugarvatni og Ísafirði. Þetta er aðeins gert til þess, að framkvæmd löggjafarinnar „decentraliserist“. Við skulum nú líta á afleiðingarnar af því, ef gagnfræðadeild á að starfa við menntaskólana á Akureyri og í Reykjavík. Þá minnka möguleikarnir fyrir þá nemendur, sem byrja á Laugarvatni eða Ísafirði, til að komast í menntaskólana. Þeir verða útilokaðir frá þessum skólum. Nú er tveggja ára kennsla í lærdómsdeild á Laugarvatni og um 20 nemendur, sem taka landspróf á Ísafirði. Þessir nemendur munu líklega ekki geta komið hingað til Reykjavíkur, og erfitt hefur verið að koma nemendum frá Ísafirði inn í menntaskólann á Akureyri, og verður það enn þá erfiðara, ef tveimur vetrum verður bætt við. Ég tel, að ef þessi undanþága verður veitt, yrði það óumflýjanleg nauðsyn, að það kæmu menntaskólar á Ísafirði og á Laugarvatni. Ég harma það ekki, en vil benda á, að afstaða hv. þm. S-Þ. mundi greiða götu þessa máls. Nú er klukkan orðin rúmlega 7, og mig langar ekki í næturfund og efa, að þessu máli verði bjargað með málþófi, þó að ég búist við, að hv. hm. S-Þ. mundi vilja halda fundinum áfram. - Ég hef nú rætt þau atriði, sem snerta þetta mál, og er ljóst, að öll rök mæla gegn því.

Að undanskildum þeim, sem eru með því.

Ég hef vikið að því, að það er svo frá þessu gengið, að talað er um tveggja ára miðskóladeild, en samkvæmt lögum er hún ekki til. Tveggja ára framhaldsskóli er og verður unglingaskóli. Til þess að vera miðskóli þurfa að vera 3 ár. Til þess að færa frv. í áttina til að vera frambærilegt, höfum við hv. 8. þm. Reykv. leyft okkur að bera fram svo hljóðandi brtt.: „1. Orðin „tveggja ára“ falli niður. 2. Eftir orðunum „ástæður leyfa“ komi: enda séu þar kenndar allar sömu námsgreinar og í bóknámsdeildum gagnfræðaskólanna.“ Sem sé falli orðin „tveggja ára“ niður og heimilað verði að starfa með óskiptri miðskóladeild. Skilgreiningin á orðinu miðskóladeild er í lögunum. Tel ég þetta orðalag til bóta og sjálfsagða leiðréttingu. í öðru lagi séu kenndar þar allar sömu námsgreinar og í bóknámsdeildum gagnfræðaskólanna. Virðist mér þetta nauðsynlegt. Hvort sem nemendurnir taka prófið frá gagnfræðaskóla eða öðrum skóla, eiga þeir allir að öðlast sömu réttindi að afloknu prófi. - Þótt þessi leiðrétting verði gerð á frv., tel ég það samt ekki réttlæta það, að málið nái fram að ganga. En það eru þá skornir af tveir illir agnúar. Leyfi ég mér að leggja till. okkar fram í trausti þess, að deildin samþykki hana sem leiðréttingu á málinu. Ég hef nú rætt um húsnæðishlíðina og kostnaðarhliðina á málinu, og er auðséð, að þetta mundi leggja aukinn kostnað á ríkið, og er ekki ráðlegt að breyta, löggjöfinni þess vegna. En þýðingarmesta hliðin er uppeldishliðin. Eru tvenn rök, sem mæla gegn því, að þetta fyrirkomulag sé gott frá uppeldislegu sjónarmiði, og eru þau öllum skiljanleg. Í fyrsta lagi er það, að með því að setja gagnfræðadeild við menntaskólann á Akureyri og menntaskólann í Reykjavík verða þeir skólar gerðir að 500–600 manna skólum. Nú eru á fimmta hundrað nemendur í Reykjavíkurskólanum, og er það of mikið. Þegar fjöldi nemenda er kominn yfir 300, er skólinn að verða of stór. Í öðru lagi verða þá skólarnir ósamstæðir, þegar nemendurnir eru allt frá 12 ára börnum upp í fullorðið fólk. Og þegar velja á skólaskemmtanir, þá hæfir ekki það sama 12 ára börnum og fullorðnu fólki. Það kemur í ljós, að nemendurnir eiga ekki samleið. Efa ég, að það hafi uppeldislega holl áhrif á börn að sjá eldri nemendurna skemmta sér. Stærð skólanna mælir því sterkt gegn frv., og um ókostina frá uppeldíslegu sjónarmiði er ekki ástæða til að fjölyrða, þar sem klukkan er orðin margt og þetta er síðasti dagur þingsins. - Vil ég að lokum brýna fyrir þingmönnum að stiga sízt öfug spor í þessu máli.

Forseti (BSt): Ég vil upplýsa deildina um það, að Nd. er hætt störfum og þar af leiðandi verður ekki hægt að gera breytingu á frv., ef það á að verða að lögum á þessu þingi. - Eru tveir á mælendaskrá, þeir hv. þm. S-Þ. og hv. 2. þm. Árn., en samkvæmt tilmælum frá mér um að reyna að stytta umr. hafa þeir fallið frá orðinn, og er þá enginn á mælendaskrá og umr. lokið.



Herra forseti. Hv. 6. landsk. þm. endaði sína löngu ræðu með því að ræða ókostina frá uppeldislegu sjónarmiði. Fyrrverandi skólameistari, Sigurður heitinn Guðmundsson, var því andvígur, að gagnfræðadeildin væri afnumin, og tel ég hann hafa verið meiri uppeldisfræðing en hv. 6 landsk. þm. Tek ég meira tillit til hans en hv. 6. landsk. þm. og segi því já. 2. gr. samþ. með 8:5 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 10:3 atkv.