Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Pétur Ottesen) : Landbn. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. með tveimur breyt., sem eru tvær nýjar gr., er bæta skal í frv., eins og nál. 298 ber með sér, og miðar fyrri gr. að því að veita landbrh. heimild til að veita undanþágu frá l. þegar brýn nauðsyn ber til. Þessi undanþága er miðuð við það ástand, sem nú er á fjársýkissvæðinu, er gæti orðið þess valdandi, að böðun hefði hættu í för með sér. Í gildandi l. er engin slík undanþáguheimild til, og þess vegna er sjálfsagt, er breyta á l., að taka slíka heimild inn í þau, svo ekki þurfi að fella niður böðun þvert ofan í lagáákvæði. Hin gr., sem meiri hl. vill bæta í frv., er um það, að l. öðlist þegar gildi. Meiri hl. landbn. hefir borið sig saman við fim. frv. í hv. Ed. og er vitað, að þeir fallast á þær fyrir sitt leyti. Annars vil ég segja það, að eins og gengið er frá frv. eru teknar upp í það allar öryggisráðstafanir, sem nauðsynlegar eru gagnvart sauðfjárböðunum, hvort sem. um er að ræða þrifabaðanir eða útrýmingarbaðanir. Það eru tekin upp í frv. ákvæði um eftirlit með böðun á hverjum stað, og svo vel frá því gengið sem kostur er á. Ennfremur er það tryggt, að sæmileg aðstaða sé þar, sem böðunin fer fram, bæði um sundker og önnur nauðsynleg skilyrði. Eftir samþykkt þessa frv. eru gildandi l. um þetta efni vitanlega óþörf, þar sem þetta frv., hefir inni að halda öll nauðsynleg varúðar- og öryggisákvæði í svokölluðum l. um útrýmingu fjárkláða. Þess vegna vil ég vænta þess, að gott samkomulag geti orðið um að samþ. þessa löggjöf, sem áreiðanlega er svo vönduð að frágangi sem kostur er á.

* Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) : Eins og sést á nál. landbn., hefir n. ekki orðið sammála um þetta frv. Ég og hv. 7. landsk. teljum enga þörf á nýrri löggjöf um þetta mál eins og sakir standa. Það er kunnugt, að þetta atriði er gamalt deilumál hér á Alþingi og snýst um það, hvort gerlegt sé að hugsa til að útrýma fjárkláðanum með öllu. Ég skal ekki fara langt út í þá deilu, þó hv. frsm. meiri hl. gæfi nokkuð tilefni til þess, því sá skoðunarmunur er svo glöggur, að þess gerist ekki þörf. Eins og tekið er fram í áliti okkar hv. 7. landsk., eru til l. um þrifaböðun frá 1914, og þau eru nægileg, því að svo miklu leyti, sem þörf er á að auka við þau l., hefir ríkisstj. heimild til að setja reglugerð um þau atriði þessa máls, er l. ná ekki yfir. Einnig hefir ríkisstj. heimild til að veita undanþágu frá böðun á þeim svæðum, sem þörf krefur, eins og nú er á sýkta svæðinu. Vonandi er, að það ástand, sem á því svæði er nú, verði aðeins bráðabirgðaástand, en á meðan það varir verður ekki hægt að framkvæma baðanir á því svæði, hvorki eftir l. frá 1914 eða þessu frv., en svo framarlega sem þörf krefur að vikið sé frá l. frá 1914, þá hefir ráðh. heimild til að gera það með reglugerð. Enda munu þess dæmi, að gefin sé undanþága frá l. hér á landi, þegar sérstaklega stendur á. Hv. þm. sagði, að. í frv. væru sameinuð öll nauðsynleg ákvæði um þrifabaðanir og kláðabaðanir. Þetta er ekki rétt, því í frv. sjálfu er vísað til l. frá 1933 um kláðabaðanir, svo á því sést, að þau lög verða þó að gilda eftirleiðis. Annars er það í raun og veru aðeins eitt atriði, sem færa mætti fram til sönnunar á nauðsyn á samþ. frv., en það er, að það felur í sér ákvæði um, að ríkissjóður skuli borga baðlyf til þeirra sauðfjáreigenda, sem þurfa að láta fara fram tvöfalda böðun. Þetta hefir lengi verið í l. og ætíð verið á því hin mesta óreiða. Í fyrsta lagi hefir það verið svo, að þau baðlyf, sem stj. hefir úthlutað, hafa yfirleitt verið þau verstu, sem völ er á, en það er „Hreins kreolin“ og „Barrattssápa“, og þar að auki er vafasamt, að heppilegt sé að eyða úr ríkissjóði þessum 10–12 þús. kr. á ári í þetta kák, sem kemur ekki að neinu verulegu gagni. Og þó að ég sjái ekki ástæðu til að mæla því í gegn, að bændur fái þennan styrk til þess að kaupa baðlyf, þá er ég þeirrar skoðunar, að betra sé að verja þeim krónum meira til þeirra manna, sem fyrir mestu tjóni hafa orðið af völdum fjárpestarinnar, en láta þetta niður falla, og það er eitt af því, sem gerir það að verkum, að ég legg til, að frv. sé frestað eins og nú standa sakir.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil leyfa mér að koma með þá fyrirspurn til hv. n., hvað mikinn kostnað mundi leiða af samþ. frv. samkvæmt 5. gr. annarsvegar og ákvæðunum til bráðabirgða hinsvegar.



Þetta frv. er í aðalatriðunum frv., sem víð hv. þm. Borgf. og hv. þm. N.-Þ. fluttum á þingi 1936. Það gekk þá greiðlega í gegnum þessa d. og var afgr. til Ed., og því er þess að vænta, þar sem þetta frv. hefir verið tekið upp í Ed., að það fái greiða afgreiðslu í þessari d. eins og þá. Hv. þm. A.-Hún. reyndi þá að tefja fyrir framgangi þessa máls, eins og hann reynir enn með því að kljúfa n. og hindra, að þetta mál gangi fram. Þau rök, sem hann færði fram gegn frv., var, að ef það yrði að l., mundu þau draga úr því, að þau l., sem hafa verið samþ. um útrýmingu fjárkláðans, yrðu framkvæmd. En við. sem fluttum frv. í Nd., héldum fram, að ef svona l. yrðu samþ., þá yrði það einmitt til þess að draga úr fjárkláðanum, og ef til vill til að útrýma honum með öllu. Þess vegna er það undarlegt með þá, sem eiga heima þar, sem fjárkláðinn er, eins og í héraði hv. þm. A.-Hún., að þeir skuli beita sér gegn því, að svona löggjöf verði samþ. Það hefir ekki þótt fært, að þessi l. kæmu til framkvæmda, og útlit fyrir, að það muni geta dregizt í nokkur ár, að l. um útrýmingu fjárkláðans verði framkvæmd. Og hvers vegna þá ekki að leyfa þessari löggjöf að sýna sig og vita, hvort þetta strangara eftirlit með þrifaböðunum gæti ekki orðið til þess að draga úr eða útrýma fjárkláðanum, því að um það er engum blöðum að fletta, að í þeim héruðum, þar sem hann hefir magnazt, þá stafar það af því að miklu leyti, að þrifaböðun á sauðfé hefir verið vanrækt. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta hér, en ég vænti, að eins og d. sýndi frv. okkar velvild á þingi 1936, þá taki hún þessu frv. vel og afgr. það héðan nú.

* Frsm. meiri hl. (Pétur Ottesen) : Ég skal svara hæstv. fjármrh. að því er snertir bráðabirgðaákvæðin. Mér er sagt, að sá kostnaður muni nema eitthvað milli 5 og 6 þús. kr. En viðvíkjandi ákvæðum 5. gr., þá er það í samræmi við 4. gr. gildandi l. um útrýmingu fjárkláðans, að því er snertir þátttöku ríkissjóðs í kostnaðinum, og er ómögulegt að segja, hvað mikill sá kostnaður muni verða, það fer eftir því, í hvað mörgum tilfellum til slíks þarf að taka.

Sigurður E Hlíðar; Þegar þetta frv. var til 1. umr., fór ég um það nokkrum orðum og sé ég nú, að hv. landbn. hefir tekið til greina meginaths. mína, þar sem ég óskaði eftir, að tekin væri upp heimild til undanþágu frá böðun, þar sem sjúkdómar væru í sauðfé, svo að vogun væri að framkvæma böðun. Ég get þess vegna fellt mig vel við frv., því að ég tel þetta ákvæði mjög mikils virði og bæta úr slæmum ágalla á l. Ég held, að hér sé stefnt í rétta átt og meiri hl. leggi það rétta til, þar sem hann vill, að frv. nái fram að ganga. Hv. þm. A.-Húnv. gat þess, að minni hl. legði til, að núgildandi l. væru látin standa óhögguð. Mér skildist, að hann legði ekki mikið upp úr þessari útrýmingarböðun, en hér er ekki um það að ræða, því að l. frá 1935, sem fyrirskipa þá böðun, hafa ekki verið látin koma til framkvæmda, því að eins og allir vita, hefir stj. ekki séð sér fært að láta þau koma til framkvæmda vegna pestar í sauðfé. Hér er aðeins um þrifaböðun að ræða, en ekki útrýmingarböðun. Annars er orðið „útrýming“ svo stórt orð, að ég þori ekki að treysta því, að með henni takist að fullu að útrýma fjárkláðanum, en með góðri þrifaböðun á að vera hægt að halda honum í skefjum. Mér finnst því gæta misskilnings hjá hv. minni hl. landbn., að hann skuli leggjast á móti þessu frv., af því að hann hafi ekki trú á útrýmingarböðun, því að hér er ekki um hana að ræða, heldur að lögskipa þrifaböðun, og með þeirri lagfæringu, sem nú hefir fengizt á frv., tel ég að þar sé farin heppilegasta leiðin til að ná góðum árangri. Hv. frsm. meiri hl. svaraði fyrirspurn hæstv. fjmrh. um kostnaðarhliðina. Ég sé ekki, að frv. sjálft hafi í för með sér nein fjárútlát fyrir ríkissjóð. Þessar þrifabaðanir eru kostaðar af eigendunum sjálfum, en eftirlitsmennirnir eru launaðir af hreppssjóðum og sýslusjóðum. Kostnaður er því aðeins í sambandi við þessi bráðabirgðaákvæði, sem hv. frsm. gat um, að mundi hlaupa á 4–5 þús. kr. Ég vil því mæla með því, að frv. nái fram að ganga, því að mér finnst það til bóta á gildandi l.

Frsm. meiri h(. (Vilmundur Jónsson): Allshn. hefir klofnað um málið og skilað tveimur nál., á þskj. 304 frá meiri hl., en þskj. 305 frá minni hl. Meiri hl., sem er skipaður fulltrúa Alþfl. og fulltrúum Framsfl. í n., leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem getið er um í nál. Skal ég leyfa mér að gera grein fyrir þeim að svo miklu leyti sem þörf er á. Raunar er aðeins ein brtt. efnisbreyt., hinar mega heita aðeins orðabreyt. Till., sem felur í sér efnisbreyt., er við 1. gr. frv. og á þá leið, að ráðh. skipi tryggingarráð ettir tilnefningu þriggja stærstu þingflokkanna, en það hefir verið svo, að ráðh. hefir skipað þetta ráð án þess að til slíkrar tilnefningar kæmi. Að ekki var ákveðið upphaflega, að tryggingarráð væri kosíð af Sþ., sem eðlilegast mundi vera, mun hafa komið til af því, að nauðsynlegt þótti, að svo væri kveðið á, að í tryggingarráði ættu sæti menn með sérþekkingu, tryggingarfræðingur eða hagfræðingur og lögfræðingur, en nú hefir þessi millileið verið valin og jafnframt gert ráð fyrir því, að þótt ráðh. skipi tryggingarráð eftir tilnefningu þingflokkanna, þá leitist hann við að ná samkomulagi um, að tilnefningu sé hagað þannig, að tryggingarráð þurfi ekki að vera án þessara sérfróðu manna. 2. brtt. er aðeins orðabreyt. við 2. gr. frv., þar sem talað er um frjálsa tryggingu. En hún á að vera bæði fyrir þá, sem eru ekki tryggðir skyldutryggingu, og líka þá, sem eru skyldutryggðir, en vilja hækka trygginguna með því að bæta við frjálsri tryggingu. Er þá óviðkunnanlega til orða tekið, þar sem talað er um bæði hærri og lægri bætur en ákveðið er í l., því að ef einhver er skyldutryggður og bætir við frjálsri tryggingu, þá getur ekki verið um annað að ræða en viðbótarupphæð, þ. e. hærri bætur. Þetta liggur í hlutarins eðli, og er því lagt til, að þessi orð séu felld niður. 3. brtt. er við 9. gr. frv., þar sem talað er um þá, sem tryggingarskyldir eru í sjúkrasamlagi samkv l. Gr. er orðuð um í því skyni að gera hana auðskildari, án þess að ætlunin sé að breyta efni hennar á nokkurn hátt. Tryggingarskylda og réttindi nær yfir 16–67 ára aldur, enda séu menn ekki haldnir alvarlegum langvinnum virkum sjúkdómum. Þó skulu þeir, sem slíkum sjúkdómum eru haldnir, hafa rétt til að tryggja sig gegn öðrum sjúkdómum, sem ekki koma þessum við. Gamalt fólk, eldra en 67 ára, er ekki tryggingarskylt, en hefir sama rétt til tryggingar og aðrir, enda uppfylli það sömu skilyrði. Þessi gr. hefir valdið misskilningi, en brtt. n. miðar ekki til annars en að ekki orki tvímælis það, er ég nú hefi greint, og ætla ég, að það hafi nú komið skilmerkilega fram. 4. brtt. er við 19. gr. frv. og er aðeins um það, að í 36. gr. l. skuli vitnað til 31. gr., en í þeirri gr. l. er gert ráð fyrir því öryggisákvæði, að ef sjúkrasamlag stendur frammi fyrir því, að eiga að gera samninga við lækna og aðra, sem það telur sér fyrirsjáanlega um megn að fullnægja, þá er jafnframt því sem það lætur ósamið, dregið úr hinni almennu skyldu þess til að fullnægja öllum þeim skyldum við hina tryggðu, sem í 30. gr. l. getur. Í 36. gr. þarf aðeins að vitna til þessa öryggisákvæðis, ef ákvæði þessara tveggja gr. eiga ekki að stangast á. Þá er brtt. við 26. gr. frv., sem er um ellitryggingar, og er hún á þá leið, að þeir, sem tryggðir eru í lífeyrissjóði, öðrum en lífeyrissjóði ríkisins, en viðurkenndur af honum, eigi rétt á endurgreiðslu á iðgjöldum sínum, sem nemur meðaliðgjaldi til lífeyrissjóðs ríkisins, en þeir, sem borga minna en meðaliðgjald, eigi auðvitað aldrei að fá meira endurgreitt en þeir hafa greitt. Vera kann. að þetta hafi legið í hlutarins eðli, en þó þótti viðkunnanlegra að taka það greinilega fram, og þess vegna er þessi brtt. fram borin: „þó aldrei hærri upphæð en nemur greiddum iðgjöldum þeirra“. Með 6. brtt., sem er við 36. gr. frv., er lagt til, að gr. verði orðuð um, en efnisbreyt. er ekki önnur en sú, að niður er fellt ákvæðið um að halda sérstökum iðgjöldum til lífeyrissjóðs frá kaupstöðum, frá þorpum með yfir 300 íbúa og frá sveitum. Var samkomulag um það í n., að þetta ákvæði skyldi fellt niður, og raunar líka við tryggingarstofnunina, sem vann með n. að þessum breyt. Er ekki gert ráð fyrir, að þetta hafi nein áhrif til breyt. á úthlutun ellilaunanna frá því, sem nú er í frv. Að öðru leyti hefir gr. verið lagfærð að orðalagi, og engan veginn horfið frá höfuðtilgangi frv., að tryggt sé betur en áður, að því fé, sem verja á til ellitrygginga, verði ekki á kostnað gamalmennanna úthlutað eins og hreinu þurfamannafé. Minni hl. n. hefir skilað nál. á þskj. 305, eins og ég gat um, og gerir hann það að till. sinni, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá á þá leið, að skipuð verði 3 manna n. til þess að gera heildarendurskoðun á tryggingarlöggjöfinni, og fái málið ekki aðra afgreiðslu á þessu þingi. Það liggur í hlutarins eðli, að meiri hl. leggur á móti þessari dagskrá, og nægir að vísa til þess, að þetta mál var eitt af þeim málum, sem stjórnarflokkarnir sömdu um sin á milli, er samkomulag var um stuðning við ríkisstjórnina, að fram skyldi ganga á þessu þingi. Minni hl. styður till. sína með því, að málið sé ekki nægilega undirbúið. Nú er það svo, að hér er að flestu leyti um algerða byrjunarstarfsemi að ræða, og hlýtur því svo að fara fyrstu árin, að breyta verður þessari löggjöf aftur og aftur, eftir því sem reynsla sýnir, að þörf krefur. Má búast við því, að fyrstu árin verði jafnvel á hverju þingi að lagfæra l. á einn eða annan hátt. Það er því ekki enn kominn sá tími, að heildarendurskoðun geti farið fram á þessari löggjöf, sem ætla megi, að síðan geti staðið óbreytt um langan aldur. Þessar breyt., sem hér er farið fram á, eru í raun og veru ekki mjög miklar, og þær eru sæmilega undirbúnar. Málið lá fyrir síðasta Alþingi. Það hefir verið athugað vel af tryggingarstofnuninni, og einnig hefir um öll hin þýðingarmestu atriði mjög verið stuðzt við till., sem fram komu frá fulltrúafundi allra sjúkrasamlaga á landinu, er haldinn var á Akureyri á síðastl. sumri. Ég ætla því, að þessar breyt. séu mjög sæmilega undirbúnar, eftir því sem gerist um slíkar lagabreyt. Önnur ástæða, sem minni hl. ber fram fyrir hinni rökst. dagskrá, virðist vera sú, að honum þykir frv. stefna að því að taka stj. sjúkrasamlaganna af bæjar- og sveitarfélögunum, en það sé lýðræðisbrot gegn þeim. Ég vil nú raunar, að bæjar- og sveitarfélögin séu sem allra sjálfstæðust gagnvart ríkinu, og víst hefði ég kosið, að þau hefðu sýnt sig þess trausts makleg, sem til þeirra var borið, er þeim var falin sjálfstj. yfir sjúkrasamlögunum. En stj. þeirra og ráðsmennska að þessu leyti hefir því miður sætt rökstuddri gagnrýni. Það hefir farið svo, að þegar stj. sjúkrasamlaganna hafa verið skipaðar, hefir pólitísk afstaða flokkanna innan bæjarstj. yfirleitt ráðið ein öllu. Og áhuginn á því að gera samlögin fjárhagslega trygg hefir ekki verið nægilegur. Sum samlögin hafa kastað öllum áhyggjum sínum á Tryggingarstofnun ríkisins, en þeim, sem reynt hafa að leysa þessi mál sjálf, hefir flestum tekizt fremur illa. Fulltrúafundur sá, sem haldinn var á Akureyri, og ég nefndi, sá þetta og krafðist þess, að Tryggingarstofnun ríkisins væru fengin meiri yfirráð yfir samlögunum með því að hún væri látin hafa hlutdeild í stj. þeirra. Hér er nú farið fram á, að tryggingarstofnanin hafi miklu meira eftirlit en áður var með rekstri samlaganna. En þá er líka eðlilegt, að hún hafi meira samband við stj. samlaganna, sem bezt verður með því, að hún ráði formönnum þeirra, hvers um sig, og eigi þannig þeirra trúnað. Þó að hér skorti nokkuð á fullan umráðarétt bæjar- og sveitarfélaga, er það engan veginn lýðræðisbrot gagnvart þeim, því að samlögin eru sjálfstaðar fjárhagslegar stofnanir, og bæjarfélögin leggja ekki meira fram til þeirra en ríkið. Verður því ekki talið ósanngjarnt, að bæjar- og sveitarfélögin hafi ekki aðeins jafna hlutdeild á við ríkið um stj. þeirra, heldur miklu meira. Og ef menn óttast pólitík með þeirri tilhögun, sem gert er ráð fyrir í frv., má benda á, að reynslan hefir sýnt, að ef bæjar- og sveitarfélögin eiga ein að ráða stj. samlaganna, þá er fyrst og fremst ef ekki eingöngu farið eftir pólitískum viðhorfum. Ég vona, að hlutdeild sú, sem tryggingarstofnuninni yrði á þennan hátt fengin í stj. samlaganna verði einmitt ekki eins einhliða pólitísk, meðal annars fyrir það, að í stj. hennar er gert ráð fyrir 3 mönnum, skipuðum af 3 stærstu þingflokkunum. - Þegar ég tala um, að bæjar- og sveitarfélögum hafi yfirsézt um skipun samlagsstjórnanna, þá er ég ekki að ásaka neinn flokk sérstaklega. Ég geri ráð fyrir, að allir flokkar hafi syndgað þar nokkurn veginn jafnt. Þessi tilhögun á stj. slíkra fyrirtækja sem samlögin eru ekkert einsdæmi. Það má kalla reglu, að í fyrirtækjum, þar sem ríki annarsvegar, en bæjar- og sveitarfélög hinsvegar eiga hlut að máli, sé stj. skipuð af báðum þessum aðiljum. Svo er t. d. í skólanefndum, þar sem bæjar- eða sveitarfélögin kjósa alla, nema formanninn, sem fræðslumálastj. skipar. Meðan byggingarsjóðir verkamanna voru í umsjá bæjarfélaganna, voru tveir stjórnarmeðlimir skipaðir af bæjarstj., en formaður af atvinnumálaráðuneytinu. Ég skal geta þess, að þótt minni hl. n. hafi skilað sérstöku nál. og leggi til, að málinu verði frestað og það afgr. með rökst. dagskrá, þá er það ekki svo að skilja, að ágreiningur hafi orðið í n. um brtt., svo langt sem þær ná. Út af brtt. á þskj. 248 vil ég beina þeirri spurningu til hv. flm., hvort þeir hafi athugað málið nógu vandlega. Mér virðist, sem till. séu fluttar af nokkrum misskilningi á frv. Þegar menn búa sig undir að flytja slíkar brtt., ættu þeir að gera sér að reglu að ræða um þær við n., sem getur orðið til þess, að þeir losni við að gera sig bera að e. t. v. veigamiklum misskilningi. Vera má þó, að misskilningur hv. flm. sé ekki alveg eins mikill og mér sýnist, og bið ég eftir því að heyra þá tala fyrir þessum till. sínum. N. hefir ekki tekið afstöðu til brtt. á þskj. 320, þar sem farið er fram á, að meistarar greiði iðgjöld fyrir iðnnema, og hafa nm. óbundnar hendur um hana. En ég er hræddur um, að ef þetta ákvæði er sett í l., verði að breyta l. g öðrum stað jafnframt, þar sem tekið er fram, að meistarar eigi endurkröfurétt á þeim iðgjöldum, er þeir hafi lagt fram fyrir iðnnema.



Eins og hv. þm. N.-Ísf. tók fram, hefir allshn, ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Þó hefir verið góð samvinna í n. um rannsókn málsins, en tími hefir verið svo naumur, að málið var ekki hægt að ræða nema á 4 eða 5 stuttum fundum. Það hefir ekki heldur verið vant að leita umsagnar ýmsra aðilja um málið, eins og við hv. 8. landsk. töldum nauðsynlegt. Það hefði t. d. verið æskilegt, að bæjarstjórnir og sjúkrasamlög í kaupstöðum hefðu getað fjallað nokkuð um það. En til þess hefir tími verið of naumur. Málið kemur ekki fyrir hv. d. fyrr en 2. des., en þá er orðið alláliðið þingtímans. Ég vil þó geta þess, sem hv. þm. N.-Ísf. minntist raunar í, að í allshn. stóðum við með hv. meiri hl. að brtt. á þskj. 304. Eru þær allar til bóta og sumar fram komnar fyrir okkar tilstilli. En vegna þess, hve rannsókn málsins er ábótavat, getum við ekki borið ábyrgð á því, að þetta frv. rekist ekki einhverstaðar á sjálfa löggjöfina. Við höfum því borið fram rökst. dagskrá á þskj. 205 um að skipa 3 manna n., þar sem einn sé skipaður af hverjum stærstu þingflokkanna, til þess að framkvæma alhliða athugun á málinu og leggja fram till. fyrir næsta þing. Um málið má segja, að það hafi í fyrstu ekki sætt þeim undirbúningi, sem hæfði slíku stórmáli. En á þingi 1934 bárum við sjálfstæðismenn fram till. hér. í d. um að skipa n. allra þingflokkanna til að undirbúa þetta mál fyrir næsta þing. Till. náði ekki fram að ganga, og með því höfnuðu stjórnarflokkarnir samvinnu við okkur um þetta mál. Þeir skipuðu n., þar sem áttu sæti aðeins þeirra flokksmenn, en hún varð þó að leita út fyrir þessa flokka til að afla sérþekkingar. En á þinginu 1935 var málið svo seint fram borið, að það gat ekki fengið rækilegan undirbúning. Var þá reynt í Nd. að fá málinu frestað, til þess að hægt væri að fá umsögn sveitarstjórnanna. Það hefði ekki þarft að tefja málið mikið, þar sem þing átti að koma saman aftur í febrúar 1936. En það mátti ekki verða, og þegar málið kemur til Ed., er eftir um vika af þingtímanum, og allshn. þar gat aðeins haldið einn fund um það. Fulltrúar Sjálfstfl. sáu, að þýðingarlaust myndi að bera fram brtt., því að sýnilegt var, að málinu var ætlað að ná framgangi í þeirri mynd, sem það hafði, er það kom til Ed. Var þó á það bent af Magnúsi heitnum Guðmundssyni, að nokkur atriði rækjust þar á og gætu ekki staðizt. Og þessi mæti þm., sem skilaði sérstöku nál., segir í ræðu um málið: „Ég er þess fullviss, að bráðlega verður að taka þennan bálk til endurskoðunar, þótt hann verði að lögum nú“. Og ennfremur segir hann: „Þá er ekki hæt annað en að benda á þessa einkennilegu aðferð, að semja um frágang máls, sem ekki er búið að setja svo í letur, að víst sé, að það muni verða frambærilegt sem lög“. Það hefir nú komið á daginn, hve réttmæt þessi ummæli voru, því að ekki var liðin meira en ein vika, þegar grípa varð til þess að breyta l. Svo var þeim aftur breytt með bráðabirgðal. að 8 mánuðum liðnum. Enn var þeim breytt með l. frá 1. apríl 1937, er löggjöfin var ársgömul. Síðan hafa á hverju þingi komið fram till. um breytingar, enda hafa víða heyrzt óánægjuraddir út af þessum l. Nú liggja hér fyrir þinginu þrjú frv. um breyt. á l. og ein þáltill., en það hefir verið lagzt á málið í n. og beðið eftir hinu spámannlega orði frá hæstv. stj. Um þetta átti að semja milli stjórnarflokkanna, en það varð ekki fyrr en svo seint, að sagan virðist ætla að endurtaka sig um óvandaðan undirbúning málsins. Ég ætla ekki nú, eins og hæfir við 2. umr., að rekja nokkuð einstakar gr. frv., þó að ég muni leggja aðaláherzluna á, að okkar rökst. dagskrá verði samþ. Við 1. gr. frv., sem lýtur að I. kafla l., er brtt. á þskj. 304, sem öll allshn. stendur að. Hún er til þess ætluð að tryggja það, að tryggingarráð sé skipað á lýðræðisgrundvelli, að þingflokkarnir eigi þar fulltrúa, en þurfi ekki að eiga allt undir stj. Alþfl. eins, sem þykist vera hinn sanni lýðræðisflokkur hér á landi. Það má vera, að hæstv. atvmrh. hafi ekki athugað, að allir þeir menn, sem hann hefir skipað í ráðið, eru úr sama flokki, en það er ekki til þess fallið að auka vinsældir þess eða bægja burtu tortryggni gagnvart því: Þessu er nauðsynlegt að breyta, og höfum við hv. 8. landsk. áður borið fram í n, till. um slíkar breyt., og að lokum hafa nú andstæðingar okkar í n. getað átt samleið með okkur um þetta.

Við urðum löngu á undan ykkur með þetta

. Það stóð að vísu í blaði Framsfl., að þetta stæði til, en fyrir því höfðum við enga tryggingu, að það kæmi til framkvæmda. Við II. kafla l. eru nokkrar brtt., sem fólgnar eru í 2. og 8. gr. frv. Það eru ekki veigamikil ákvæði, enda hygg ég, að ákvæðin um slysatryggingar séu þau bezt undirbúnu í löggjöfinni. Við III. kafla l., sjúkratryggingarnar, eru nokkrar brtt., sem felast í 9.–25. gr. frv. Hv. frsm. meiri hl. hefir tekið það fram, að ekki sé rétt, að hlutur gamals fólks, sem komið er yfir 67 ára aldur, sé gerður verri en verið hefir. Þarna öðlast það rétt til að losa sig frá tryggingunum, ef það æskir þess, og margt gamalt fólk hefir einmitt óskað þessa. 10. gr. frv. fjallar um atriði, sem mikið hefir verið um deilt, sem sé það, að þeir, sem hafa tekjur yfir ákveðnu lágmarki, gjaldi til trygginganna, en hafi þó ekki réttindi. Hvað sem annars má um málið segja, er augljóst, að hér er um atriði að ræða, sem er óskylt tryggingum. Þetta er skattálag á vissa menn, sem ég tel, að ekki eigi heima í löggjöf um tryggingar. Það er lagt til, að þessir menn fái rétt til að tryggja sig, ef þeir greiða 100% hærri gjöld en aðrir. Með þessu getur skapazt áberandi ranglæti, eins og t. d. ef maður hefir 4500 kr. skattskyldar tekjur, greiðir hann venjulegt gjald, en hafi hann hundrað krónum meira í tekjur, verður hann að greiða helmingi hærra gjald til að tryggja sér sömu hlunnindi. Skal ég svo ekki fara lengra út í þennan lið að sinni; ég geri ráð fyrir, að tækifæri gefist til að ræða það aftur við 3. umr. En ekki er hægt að segja annað en það sé sanngjarnt, að þessir menn eigi kost á að njóta hlunninda l., þar sem þeir standa sjálfir undir sinni eigin tryggingu, þannig, að þeir greiða helmingi meira en aðrir, en það er sama upphæð og ríki og bæjar- og sveitarfélög leggja til sjúkratrygginganna. Hv. 8. landsk. og ég viljum algerlega mótmæla þeim ákvæðum, sem koma fram í 11.–13. gr. frv., um að svipta sveitar- og bæjarstjórnir yfirráðunum yfir sjúkrasamlögunum. Hv. frsm. meiri hl. n. gat þess í ræðu sinni, að hann teldi þarna ekki vera bæjarmálefni um að ræða, en ég verð að halda því fram, að hér sé fyrst og fremst um bæjarmálefni að ræða, þar sem bæjarfélögin leggja að mestu leyti fram fé til þessara mála, og þar að auki eru sjúkrasamlögin mikilsvarðandi mál fyrir bæjarfélögin að því er við kemur fátækraframfærinu. Ég þykist vita, að það hafi vakað fyrir stjórnarflokkunum þegar þeir gengu frá l., að það væri rétt, að bæjarstjórnirnar hefðu að öðru leyti með framkvæmd þessara mála að gera, og þurfa þar ekki að koma neinir sérstakir flokkshagsmunir til greina, þar sem stjórn samlaganna skal kjósa með hlutfallskosningu af bæjarstjórn. Ég álít það mjög til óhagræðis framgangi málsins, ef bæjarfélögin hafa ekki sérstaka skyldu til að sjá um farsælar framkvæmdir trygginganna. Það verður aldrei til góðs, að meiri hl. bæjarstjórnar sé í beinni andstöðu við stjórn sjúkrasamlags, það getur skapað ósamkomulag, sem verður málinu einungis til tjóns. Vona ég, að mér gefist tækifæri til að ræða þetta atriði frekar við meðnm. mína, ef okkar rökst. dagskrá verður felld. Því hefir verið haldið fram, að ákvæði 15. gr. væru mjög til hagsbóta fyrir hina tryggðu, þar sem fellt er niður, að hinir tryggðu greiði læknum smáþóknun fyrir aðgerðir og viðtöl. Ég veit, að það hefir þótt hvimleitt að þurfa að greiða þetta gjald, en ég álít samt vafamál, hvort það komi ekki þyngra niður á þeim tryggðu, ef samlögin eiga að taka það að sér. Þá má búast við, að læknar segi upp þeim samningum, sem nú hafa verið gerðir við þá af sjúkrasamlögunum. Munu þeir þá heimta hækkun frá því, sem sjúkrasamlögin greiða nú fyrir hvern mann, þ. e. a. s. 16 kr. á ári fyrir mann, í staðinn fyrir 12 kr., sem er núv. gjald. Þessi hækkun mundi koma niður á samlaginu í heild, og gæti fyrr eða síðar orðið til að draga úr hlunnindum þeirra tryggðu á einn eða annan hátt. Næðist ekki samkomulag við læknana, yrði farið með þetta mál eins og segir í 16. gr. l. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Náist ekki samkomulag, eða að svo miklu leyti, sem ósamið verður, er stjórn sjúkrasamlags heimilt að greiða læknishjálp, lyf og annan sjúkrakostnað meðlima samlagsins eftir reglum, sem Tryggingarstofnun ríkisins setur, jafnvel þótt slík greiðsla nægi ekki til að standa straum af öllum kostnaði, er annars leiðir af ákvæðum 30. gr.“. M. ö. o., tryggingarstofnunin getur ákveðið að greiða læknum sem svarar vissum hluta af því, sem læknarnir setja upp; mismuninn verða hinir tryggðu þá að greiða samkv. núgildandi l., og sé ég ekki að svo stöddu, að þetta sé þeim tryggðu til nokkurra hagsbóta. Enda ber að athuga, hvort ekki er rétt að hafa í löggjöfinni einhver ákvæði, sem hamli því, að þeir tryggðu misnoti aðstoð læknanna, því það er engum til góðs, en leiðir aðeins til þess, að læknar verða að krefjast hærri greiðslu fyrir vinnu sína. Ef máli þessu væri frestað til næsta þings, mætti m. a. leita nýrra samninga við læknana, sem tryggðu, að hlutur þeirra tryggðu versnaði ekki frá því, sem nú er, jafnvel þótt framlög þeirra lækkuðu eitthvað. Í 17. gr. frv. geta falizt nokkrar réttarbætur, þar sem gert er ráð fyrir vægri innheimtu iðgjalda unglinga á aldrinum 16–21 árs, sem dvelja á heimili efnalítilla foreldra og hafa engar sjálfstæðar tekjur, en þetta ákvæði má að líkindum framkvæma með ákvæði í gömlu l., þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Börn samlagsmanna, yngri en 16 ára, sem eru á framfæri þeirra, fá sömu hjálp í veikindum og foreldri á rétt til, að dagpeningum undanteknum. Nú eru börn eldri en 16 ára og yngri en 21 árs á heimili fátækra foreldra sinna án þess að hafa sjálfstæðar tekjur, og er þá heimilt að ákveða í samþykkt sjúkrasamlags, að stjórn þess hafi helmild til að gefa eftir iðgjöld barnanna að nokkru eða öllu leyti, án skerðingar á rétti barnsins til sjúkrahjálpar, annara en dagpeninga“. Þarna segir, að framkvæma megi þetta atriði með ákvæði í samþykkt sjúkrasamlags. Þar að auki veit ég, að hjá sjúkrasamlagi Reykjavíkur a. m. k. er ekki gengið hart eftir þessum iðgjöldum. Hygg ég því, að vegna þessarar réttarbótar geti afgreiðsla málsins beðið til næsta þings. Sama er að segja um 24. gr., þar sem atvinnurekendum er ekki heimilað að halda eftir nema 10% af launum til greiðslu iðgjalda. Einnig þetta gæti beðið næsta þings, þar sem þetta er aðeins til hagsbóta fyrir fáeina efnalitla menn. Þá eru nokkrar breyt. víð 4. kafla l., elli- og örorkutryggingar, sem felast í 46–63. gr. l., í frv. í 26.–31. gr. Um þær get ég verið fáorður, og geri ég ráð fyrir, að við 26. gr. frv. komi brtt. við 3. umr. Gr. er um ýmsar stofnanir, sem hafa sérstaka ellitryggingarsjóði fyrir starfsfólk sitt og óska eftir að fá að starfa áfram; a m. k. gera sumir sjóðir það, sem stofnaðir eru samkv. ákvæðum löggjafarinnar. Um 31. gr., sem er við 62. gr. l., geta verið skiptar skoðanir; ýmsir, sem eru tryggðir í sérstökum sjóðum, óska eftir að fá iðgjöld sín endurgreidd og leggja sjóðina niður, eins og leyft hefir verið einstöku stéttum, eins og t. d. póstmönnum hér í Reykjavík. Aðrir vilja mega velja um, hvort þeir skipta við sérstaka tryggingarsjóði einstakra stétta eða hvort þeir tryggja sig í lífeyrissjóði Íslands. Um 5. kafla l., atvinnuleysistryggingar, get ég verið fáorður. Sjálfstfl. hefir skýra afstöðu til þessa kafla, þar sem hann vill afnema hann með öllu og að þessum málum verði hagað á allt annan hátt. Við þennan kafla l. er fram komin Í brtt. Við athugun á þingtíðindum sé ég, að þetta ákvæði, sem nú á að afnema, var komið inn í l. fyrir harðfylgi Framsfl., þar sem þetta er eitt af stefnumálum hans. Við 6. kaflann eru margar brtt. Er hann um ellilaun og örorkubætur, og eru brtt. í 32.–40. gr. frv. Ég tel það vera til mikilla bóta að leiðrétta ranglæti það, sem bæjar- og sveitarfélögin hafa orðið fyrir í þessu efni, þar sem þau framvegis eiga að fá vextina af ellistyrktarsjóðum sínum, enda hafa komið margar umsóknir um það víðsvegar af landinu. En þar sem svo ákveðinn þingvilji er fyrir þessu, tel ég, að lögfesting mætti bíða næsta þings, þar eð haga mætti framkvæmdum í samræmi við vilja Alþ. Væri vilji fyrir hendi hjá tryggingarstofnuninni til að haga því svo, mætti a. m. k. veita þetta nú sem bráðabirgðálán, sem yrði svo gefið eftir. Ég er því sammála, að rétt sé að fyrirbyggja, að ellistyrkurinn verði notaður til að létta fátækraframfæri eins og kvað hafa borið á, að gert væri, þar sem ellilaun eru fyrst og fremst hugsuð til að gera hlut gamla fólksins í landinu betri en verið hefir. Ég hefi rakið innihald þessa frv. til að sýna, að þær réttarbætur, sem í því felast, eru ekki svo stórar eða aðkallandi, að þær þoli ekki bið til næsta þings. Till. okkar sjálfstæðismanna í n. eru á því byggðar, að málið sé ekki nægilega rannsakað og geti ekki fengið þá þinglegu meðferð á þessu þingi, sem við álitum, að það þurfi, sökum þess, svo að sagan endurtaki sig ekki um flausturslegan frágang þessa máls, sem hefir orðið til að vekja vantraust á því. Ég vil mega vænta þess, að hv. andstæðingar mínir athugi, að það getur aðeins orðið málinu til góðs, að það sé rannsakað svo, að afgreiðsla þess megi verða til frambúðar, og það er það, sem við höfum farið fram á með okkar rökst. dagskrá.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Alþýðutryggingarnar eru eitthvert mesta velferðarmál fyrir þjóðina, sem fyrir þessu þingi liggur, en ég álit mikla þörf á að endurbæta þær, og rétta sporið sé að athuga þær sem bezt. Mitt álit er, að of fljótt hafi verið farið af stað með tryggingarnar, samtök fólksins um sjúkrasamlög og slíkt hafi ekki verið orðin nægilega þroskuð, svo það skildi ekki gildi alþýðutryggingalaganna, þegar þau voru sett. Lögin voru ekki heldur nægilega vel undirbúin, og því hefir skapazt það álit á þeim, að gjöld til þeirra væru aðeins skattar, sem betra væri að losna við. því ber fyrst og fremst að reyna að skapa skilning fólksins fyrir því, hvílíkt velferðarmál þetta er fyrir allt landið, en ekki að draga úr óánægjunni með því að veikja tryggingarnar eða rýra á nokkurn hátt. Við kommúnistar erum fylgjandi alþýðutryggingalögunum, og þess vegna viljum við gagnrýna það, sem aflaga hefir farið í þeim. Því hefir hv. 1. landsk. borið fram frv. í Ed. fyrir okkar hönd, sem felur í sér þær breyt., sem við teljum, að þurfi fyrst og fremst að gera, breyt., sem allar miða áfram, miða að því að auka hlunnindi og láta tryggingarnar ná til fleiri manna. Í sambandi við það vil ég segja, að ég álít nauðsynlegt að efla þekkingu fólksins á l., svo það skilji, að ef það greiðir þessi gjöld, fær það mikil hlunnindi í staðinn. Ein helzta brtt., sem hv. 1. landsk. flytur, er sú, að sjá sjúkrasamlögunum fyrir meiri tekjum með því að skipta iðgjöldunum réttlátar niður, um leið og hlunnindin eru aukin, og er eitt aðalmarkmið alþýðutrygginga. Aðrar brtt., sem fyrir liggja, fara yfirleitt í þá átt að minnka hlunnindin og lækka gjöldin til trygginganna, og miða að því að reyna að afla tryggingunum vinsælda á þann hátt, en það álít ég rangt og mun síðar verða að tjóni. Skal ég nú athuga frv. það, sem hér liggur fyrir, lið fyrir lið. Í því eru aðeins smærri endurbætur. Till. í 1., 2. og 3. gr. eru yfirleitt til bóta, og þarf ég ekki að fara frekar út í þær. 4. gr. gengur út á það, að þrengja það svið, sem 3. tölul. gr. á við, því í l. segir, í 11. gr. l.: „Barn, sem ekki er svo ástatt um, sem í 2. lið segir, - þ. e. sem var á framfæri eftirlifandi foreldris, - hlýtur 200 kr. fyrir hvert heilt ár, sem það vantar á að vera fullra 16 ára“. En í brtt. stendur: „Barn, sem var á framfæri hins látna og á ekki eftirlifandi foreldri, hlýtur 200 kr. fyrir hvert heilt ár, sem það vantar á að vera 16 ára“, og miðar því brtt. að því að draga úr, að börn, sem ekki voru á framfæri hins látna, fái dánarbætur. B-liður 4. gr. er út af fyrir sug góður, þ. e. að tryggja foreldrum, sem missa barn sitt, að þau geti fengið dánarbætur, þótt þau hafi ekki verið á framfæri hins látna, en áður var það svo, að foreldri fengu alltaf 1500 kr. dánarbætur, en nú geta þau fengið 5–15 hundr. kr., og mundi það verða til að minnka rétt foreldra yfirleitt til dánarbóta, en gr. er góð að því leyti, að foreldrar, sem ekki voru á framfæri hins látna, geta fengið bætur. Ég vildi leggja til, að gr. væri breytt þannig, að hámarkið yrði 2000 krónur. Viðvíkjandi næstu gr. frv. hefi ég ekkert sérstakt að athuga, fyrr en kemur að 9. gr. frv., en það er breyt. á 23. gr. sjúkratryggingalaganna. Ein af aðalbrtt. okkar er einmitt við þessa gr. Greinin fjallar um það, að gamalmennin, sem áður hafa verið tryggingarskyld, skuli ekki vera það lengur. Í sambandi við þetta ákvæði kemur upp þýðingarmikil spurning: Er það kostur eða böl að vera með í sjúkratryggingunni? Enginn efast um það, að séu sjúkratryggingarnar vel úr garði gerðar, þá er það réttindi að vera í þeim. En vegna þess, hvernig sjúkratryggingarnar hafa verið framkvæmdar, hefir skapazt sá hugsunarháttur, að það væri böl. Hvað á nú að gera til að breyta þessum hugsunarhætti? Á að gera það með því að leysa menn frá skyldum, eða með því að gera sjúkratryggingarnar svo góðar, að allir sjái, að það er hagnaður að vera með í þeim? Ég álít, að sjálfsagt sé að fara síðari leiðina. Eftir áliti hv. flm. og Alþýðublaðsins er verið að auka réttindi gamalmennanna með þessu frv., með því að leysa þau úr skyldutryggingunni. Mitt álit er það, að rétt sé að halda þeim skyldutryggingum, en vinna að því að gera sjúkratryggingarnar svo vel úr garði, að enginn líti á það sem aukin réttindi að þurfa ekki að vera með í þeim. Vegna þessarar afstöðu berum við þm. Kommfl. fram brtt. um, að þetta ákvæði frv. um gamla fólkið falli burt. Eins og 9. gr. frv. var upphaflega, var þar ákvæði um, að gamla fólkið, sem vildi vera. með í tryggingunum, yrði að sanna það með læknisvottorði, að það væri tryggingarhæft. Þetta er ófært ákvæði. Meiri hl. hv. allshn. hefir lagt til, að ákvæði þetta falli burt, og er það gott. Í sambandi við þessa grein þarf einnig að athuga, hvort gamalmennin missa ekki réttindi þau, er um getur í 27. gr. frv., ef þau eru ekki með í skyldutryggingunni. Í 27. gr. segir svo: „Bæjar- og sveitarsjóðir greiða iðgjöld þeirra gamalmenna á aldrinum 60–67 ára, sem vegna fátæktar eru þess ekki megnugir“. Þarna er vafalaust gert ráð fyrir því, að gamalmennin séu skyldutryggð. Þetta er sjálfsagt að athuga, ef ákvæði 9. gr. um gamalmennin verða samþ., sem ég vona, að ekki verði. Ég tel það tvímælalaust spor aftur á bak að fella gamalmennin undan skyldutryggingunni, og mæli eindregið með brtt. okkar hv. 5. landsk. Viðvíkjandi 10., 11. og 12. gr. frv. er það að segja, að ég er sammála þeim breyt, á stjórnarkosningu sjúkrasamlaganna, sem þar er farið fram á. Tryggingarstofnun ríkisins á að hafa betra eftirlit með sjúkrasamlögunum. En jafnframt vildi ég benda á, hvort ekki væri rétt að hafa betra eftirlit með sjálfri tryggin6arstofnun ríkisins en nú er gert. Ef það er rétt, sem hv. frsm. fjvn. sagði við 2. umr., að meðallaun við stofnun þessa væru 7900 kr., er ég hræddur um, að þar sé ekki viðhafður sá sparnaður, sem vera ætti. Eigi tryggingarstofnunin að hafa eftirlit með því, að sjúkrasamlögin gæti sparnaðar, verður hún auðvitað að gæta sparnaðar sjálf. Í 15. gr. þykir mér takmörkunin við vinnutíma samlagslæknisins varasöm, og væri betra, ef hægt væri að koma því öðruvísi fyrir. Þá kem ég að spurningunni um dagpeningana. Þetta er mjög erfitt atriði. Eins og þetta er nú framkvæmt í Reykjavík, fá menn ekki greidda dagpeninga fyrr en menn hafa verið veikir í 16 vikur, en fyrir flesta verkamenn þýða svo löng veikindi það, að þeir lenda á sveitinni. Það er von, að menn sætti sig ekki vel við það, að eiga að borga há iðgjöld, og svo komi dagpeningarnir ekki betur að notum en það, að menn verða að leita til sveitarinnar hvort sem er. Eins og nú er, eru dagpeningarnir byrði á sjúkrasamlögunum, en næstum því enginn kostur fyrir meðlimi þeirra. Þetta ástand er svo slæmt, að það er von, að menn athugi, hvort ekki sé jafngott að afnema dagpeningana, eins og hér er gert. Það rétta væri þó, að láta greiða dagpeningana svo fljótt, að þeir kæmu að verulegu haldi, eins og gert er sumstaðar úti á landi. Við höfum lagt til í brtt., að 16. gr. frv. falli niður. Sú grein þarf nákvæmrar athugunar. Í 31. gr. laganna er ákveðið, að geti tryggingarstofnun ríkisins ekki náð samkomulagi við tryggingarlækna um greiðslur, megi stjórnin greiða læknunum eftir reglum, sem tryggingarstofnunin setur. En í 16. gr. frv. er svo ákveðið, að náist ekki samkomulag við lækna, sé stjórn sjúkrasamlags heimilt að greiða læknishjálp, lyf og annan sjúkrakostnað meðlima samlagsins eftir reglum, sem tryggingarstofnun ríkisins setur, jafnvel þótt slík greiðsla nægi ekki til að standa straum af öllum kostnaði, er annars leiðir af ákvæðum 30. gr. Ég sé ekki betur en að með þessu móti geti sjúkrasamlögin undir vissum kringumstæðum losað sig að meira eða minna leyti undan þeim skyldum, sem þau hafa gagnvart hinum tryggðu. Ef sjúkrahúsin heimta 8 kr. á dag, getur tryggingarstofnunin ákveðið, að samlögin skuli ekki borga nema 6 kr. Það þýðir aftur, að þegar maður leggst á sjúkrahús, er heimtuð trygging fyrir því, að það, sem umfram er greiðslu samlagsins, verði borgað. Oft og tíðum getur sjúklingurinn það ekki að eigin ramleik og verður að leita til bæjarins, og á ekki einu sinni vist að fá þar nokkra úrlausn. Með þessari 16. gr. frv. er verið að svipta menn rétti, sem menn tvímælalaust hafa samkv. 2. gr. laganna. Það er náttúrlega mjög slæmt, ef tryggingarstofnun ríkisins getur ekki komizt að samkomulagi við sjúkrahús og lyfjabúðir, en ég sé ekki nema eina leið til að hindra það, að sjúkrahús setji okurverð á hjálp sína, og hún er sú, að tryggingarstofnunin sjálf fái umráð yfir sjúkrahúsum og lyfjabúðum. Ef tryggingarstofnunin neitar að borga meira en 6 kr. fyrir sjúkling á dag, þá hlýtur það að byggjast á því, að tryggingarstofnunin álítur, að hægt sé að reka spítala með því móti, að ekki sé greitt meira fyrir dvöl sjúklinganna. Hitt er ófært, að menn, sem tryggðir eru í sjúkrasamlagi, geti ef til vill ekki lagzt inn á spítala, vegna deilu milli samlagsins og sjúkrahúsanna. Samþykkt 15. gr. yrði til þess að staðfesta þá óreiða, sem ná er á þessum málum, og erum við því á móti gr. Ég viðurkenni fúslega, að ástand það, sem nú ríkir, er óþolandi, en ég vil ekki, að sú leið sé farin að lögfesta þetta óþolandi ástand, heldur tryggja samlögunum völd yfir sjúkrahúsum og lyfjabúðum, svo að þeir tryggðu geti notið þess réttar, sem þeir eiga. Okkar till. á því tvímælalaust rétt á sér. Það á ekki að gefast upp fyrir þeim erfiðleikum, sem stafa af því, að flestir spítalarnir í Reykjavík eru einkastofnanir. Næstu gr., 17., 19. og 24. gr., eru til bóta. Í 24. gr. er ákveðið, að ekki megi halda eftir nema 10% af kaupi manna til greiðslu á iðgjöldum. Þegar tryggingarnar hófust, var það eitt af þeim atriðum, er gerðu þær óvinsælar hjá verkamönnum, að stundum var tekið mestallt kaup þeirra upp í iðgjöld, ef þeir fengu atvinnubótavinnu upp á einar 50 krónur. Þetta atriði frv. er því mjög til bóta. Ákvæði 25. gr. um 6 mánaða frestinn í stað eins mánaðar, er einnig mjög til bóta. Ég mun svo ekki orðlengja um næstu gr. frv., en snúa mér að 36. gr., en í henni liggur aðaldeilumál okkar hv. flm. Í sambandi við ellitryggingarnar og úthlutun ellistyrks, vil ég láta þess getið, að þar er stefna Kommfl. sú, að sem mest verði greitt til gamalmennanna nú þegar, og til þess notað sem mest af því fé, sem fæst í þessu skyni. Við erum á móti þeirri stefnu að safna í sjóði til þess að gera þennan hluta trygginganna fullkominn eftir fimmtíu ár, og leggjum áherzlu á, að tryggingarnar sé gerðar sem bezt úr garði strax. Aðalreglan á að vera sú, að varðveita rétt allra gamalmenna, líka þeirra, sem þiggja af sveit, til ellilauna. Ég játa, að þessi 80. gr., sem verður, ef frv. verður samþ., er mjög torskilin, hreinasta torf. Eins og hún er frá hendi hv. flm., er hún í beinni mótsögn við greinargerð þeirra. Ég býst við, að þyrfti að skrifa alla greinina að nýju, á máli, sem skiljanlegt væri öllum Íslendingum. Það, sem þessi gr. fer fram á, eftir mínum skilningi, - vel getur verið, að hv. flm. leggi allt annan skilning í hana, - er það, að flokka á gamalmennin í þrjá flokka. Til greina við úthlutun samkv. fyrsta lið gr. komi þau gamalmenni og öryrkjar, sem komizt geta af með styrk, sem nemur minna en hálfum ellilifeyri, án þess að leita framfærslustyrks að auki. Tilgangurinn með þessu er sá, að tryggingarnar verði misnotaðar af bæjar- og sveitarfélögum, þannig að þau noti ellistyrkinn í stað framfærslustyrks. En með orðalagi till. er það ekki tryggt, að þessi tilgangur náist. Um annan flokk gamalmennanna segir í frv.: „Nú er hlut hvers kaupstaðar skipt á milli einstakra gamalmenna og öryrkja kaupstaðarins. annara en þeirra, sem styrks njóta samkv. 1. tölul. og ekki hafa mesta ár á undan notið almenns framfærslustyrks, jafnframt ellilaunum eða örorkubótum úr bæjar- eða sveitarsjóði og lifeyrissjóði“. Til þessa á að verja ¾ hlutum af framlagi lífeyrissjóðs. Eins og þessi gr. liggur nú fyrir, er ekki hægt að skilja hana öðruvísi en svo, að þau gamalmenni, sem fengið hafa framfærslustyrk árið áður, geti ekki orðið aðnjótandi styrks samkv. þessum 2. tölul., og þá ekki heldur samkv. 1. tölulið. Ég sé ekki, að hægt sé að leggja annan skilning í þetta. En ég hefi tekið eftir því, að blað hv. aðalflm. leggur allt annan skilning í þetta ákvæði. Svo framarlega sem þess skilningur er réttur, þarf að orða gr. öðruvísi, svo að það komi greinilega fram í frv., hvað hv. flm. hefir átt við. Ég álít algerlega ófært að samþ. þessa gr. eins og hún er orðuð nú. Ef á að verða í henni sá meining, sem Alþýðublaðið leggur í hana, ætti að orða till. eitthvað á þessa leið: „Nú er hlut hvers kaupstaðar skipt á milli einstakra gamalmenna og öryrkja kaupstaðarins, annara en þeirra, sem styrks njóta samkv. 1. tölul., og komi þeir ekki siður til greina, sem næsta ár á undan hafa notið almenns framfærslustyrks, jafnframt ellilaunum eða örorkubótum úr bæjar- eða sveitarsjóði og lífeyrissjóði“. En það eru engin undur, þó að mönnum finnist þessi grein torskilin; ef maður les annan kafla hennar og ber hann saman við greinargerð frv þá er þar um greinilega mótsögn að ræða. Ég hefi spurt marga hv. þm. að því, hvað þessi ákvæði 36. gr. ættu að þýða, og enginn þeirra veit það almennilega. Og verði þetta samþ. óbreytt, er ábyggilegt, að hver sýslumaður kemur til með að leggja sinn eigin skilning í þessi ákvæði, en slíkt er auðvitað óþolandi. Eigi að samþ. þessa grein, verður að orða hana öðruvísi. Við leggjum til, að gr. falli burtu, og er það í samræmi við þann skilning okkar, að með henni sé verið að stíga spor aftur á bak. Svo er hér komin fram brtt. á þskj. 320 viðvíkjandi því, að iðnmeistarar greiði iðgjöld fyrir nemendur sína, og álit ég það góða og nauðsynlega till. Þá vil ég víkja að brtt. meiri hl. n., og þá fyrst og fremst vekja athygli á 4. brtt., sem er á þá leið, að aftan víð 36. gr. l. bætist: (sbr. þó 31. gr.) - 36. gr. l. endar þannig: „ .. Þó má aldrei skerða lágmarksréttindi þau, sem um getur í 30. gr.“ - Þetta er afarmikilvægt ákvæði fyrir þá tryggðu, og það eina í l., sem tekur það fram, að aldrei megi skerða lágmarksréttindi þeirra tryggðu. En nú á samkv. 4, brtt., eins og ég sagði áðan, að bæta aftan við þessa gr.: (sbr. þó 31. gr.), og það er einmitt gr., sem ég var að tala um, að undir vissum kringumstæðum gerði þessi réttindi að engu. Ég álít, að þarna komi fram hjá meiri hl., að fyrst og fremst sé verið að hugsa um tryggingarstofnun ríkisins og hennar hagsmuni, en að hinir tryggðu, fólkið sjálft, eigi að koma í öðru lagi. Þetta álít ég ófært. Ég álít, að tryggingarstofnun ríkisins sé fyrst og fremst til handa fólkinu og að það sé þess heill, sem eigi að miða við. - Þá hefi ég minnzt á þær helztu brtt., sem fyrir liggja. Hvað okkar brtt. snertir, þá álít ég, að með samþykkt þeirra verði brott numdir verstu agnúarnir á þessu frv., og að það, sem eftir er skilið, miði þá virkilega til bóta og muni gera tryggingarnar vinsælli. - Ég álít þess vegna afar æskilegt, að þetta frv. verði afgr. einmitt með okkar brtt. Hins vegar er það vitanlegt, að til þess að gera alþýðutryggingarnar að góðu gagni. er langt frá því, að þetta dugi. Til þess þarf að gera gagngerðar breyt. Við kommúnistar höfum nú flutt breyt. við sjúkratryggingarkaflann, sem var 24. mál þingsins, en er ennþá ekki komið úr n. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er nú 124. mál. Og er þó komið úr n. Það er náttúrlega alltaf munur að vera nátengdur ríkisstj. Ég álít sem sagt, að okkar till. miði að því að gera tryggingarnar virkilega vel úr garði, og vil því mælast til þess við n., að hún taki eitthvert tillit til þeirra.

*Emil Jónsson: Ég skal ekki blanda mér inn í þær almennu umr., sem fram hafa farið um þetta mál. Það hefir verið rætt frá ýmsum hliðum, og verður sjálfsagt gert betur, bæði með og móti. En ég hefi borið hér fram brtt. á þskj. 320, sem ég vildi fara nokkrum orðum um. Ég hefi lagt það til, að aftan við 20. gr. frv. komi nýr stafl., sem kveði á um það, að sjúkrasamlagsiðgjöld iðnnema skuli greidd af meisturum þeirra. - Þetta er vitanlega smávægileg breyt., sem ekki tekur að tala langt mál um, en ég skal þó geta þess, að í l. um iðnnám er svo kveðið á um, að meistarar skuli greiða sjúkra- og framfærslukostnað nemenda sinna meðan á veikindum þeirra standi. Þegar iðnnámslögin voru sett, voru alþýðutryggingalögin ekki til. Annars hefði náttúrlega verið sett um leið það ákvæði inn í tryggingarlögin, að sjúkrasamlagsgjöld nemenda skyldu greidd af meisturum þeirra, sem þá fríuðust við þau útgjöld, sem tryggingarnar tækju að sér. - En þar sem ég hafði búizt við því, að n., sem fjallaði um alþýðutryggingarnar, tæki þetta atriði upp í sitt frv., þá flutti ég ekki brtt. við iðnnámslögin og ekki heldur við þessi l. fyrr en nú, þar sem n. sá sér ekki fært að gera það. Þetta atriði hefir valdið árekstri milli nemenda og meistara, og hefir fulltrúi lögmanns hér í Reykjavík tjáð mér, að þetta mál hafi komið til þeirra kasta í þó nokkrum tilfellum. Andi iðnnámslaganna er ótvírætt sá, að sjúkrakostnaður nemenda sé greiddur af meisturum, og er þess vegna eðlilegt og sjálfsagt, að tryggingarkostnaðurinn sé einnig greiddur af þeim. Ég hefi hér í höndum fjölmargar undirskriftir frá iðnnemum, þar sem þeir óska eindregið eftir því, að þessi breyt. verði gerð. Þá munar mikið um að borga þessar 4 kr. á mánuði af sínu 50–60 kr. kaupi. Skal ég svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en óska eftir því, að brtt. verði tekin til greina í sambandi við aðrar brtt., sem fyrir liggja.

*Bergur Jónsson: Ég ætla ekki að fara út í almennar umr. um greinar þessa frv. eða brtt., því að hv. frsm. meiri hl. n. mun vitanlega svara þar fyrir - En það, sem kom mér til þess að standa upp, voru ummæli hv. frsm. minni hl. viðvíkjandi 1. brtt. okkar meirihl. manna á þskj. 304, þar sem það er lagt til að breyta þannig til um skipun tryggingarráðsins, að ráðh. skipi það eftir tilnefningu þriggja stærstu þingflokkanna. Ég veit satt að segja ekki, hvaða ástæða hefir legið til grundvallar fyrir því, að hv. frsm. lét svo um mælt, að frá sjálfst. mönnum væri kominn þessi löngun til að breyta tryggingarlögunum að þessu leyti. Hv. þm. hlýtur að muna eftir því, að á fyrsta fundinum, sem rætt var um þetta frv., tók ég það fram viðvíkjandi 7. gr. tryggingarlaganna, að við framsóknarmenn vildum láta breyta henni í þá átt, að stærstu þingflokkarnir hefðu menn í tryggingarráðinu. En það, sem var því til fyrirstöðu, að hægt væri að ganga frá því atriði til fullnustu, var eingöngu það, sem nú virðast allir vera sammála um, að nauðsynlega beri að tryggja það, að í tryggingarráðinu sé einn meðlimur tryggingarfræðingur eða hagfræðingur og annar lögfræðingur. Þetta var eina framkvæmdaratriðið, sem stóð í veginum fyrir því, að þá þegar væri gengið frá þessari breyt. Og ég verð að segja það, að mér finnst það undarlegt af hv. þm. Snæf. að vilja endilega gefa það í skyn, að við höfum verið reknir til þess að gera þessa breyt. nú, sem við höfðum fyrirfram ákveðið að gera, eins og hv. þm. sjálfum er vel kunnugt um. Ég býst ekki við, að það undirstriki neitt sterkar hinn einlæga vilja sjálfstæðismanna til þess að fylgja lýðræðisreglum, þó að hv. þm. geri tilraun til þess að draga úr vilja okkar framsóknarmanna um að gera slíkt. Hv. frsm. minni hl. minntíst einnig á breyt. þær, sem í frv. eru á kaflanum um atvinnuleysistryggingarnar, og tók það fram, að sjálfstæðismenn væru yfirleitt andvígir þeim kafla. Hann lét einnig svo um mælt, að að væri auðsjáanlega fyrir harðfylgi jafnaðarmanna, að þessi smávægilega breyt. er gerð á einum lið einnar gr. í þessum kafla. En ef hv. þm. athugar liðinn, eins og líka var gert í n., þá sér hann, að hér er alls ekki um neina efnisbreyt. að ræða frá því, sem áður var, heldur eingöngu það orðað betur, sem áður var dálítið klaufalega orðað. Að lokum vil ég svo taka það fram, að enda þótt við stöndum fast á því að vilja koma fram þeim réttarbótum, sem í frv. felast, og munum þess vegna ekki samþ. hina rökst. dagskrá sjálfstæðismanna, þá höfum við allir í meiri hl. áskilið okkur að bera fram frekari brtt. við 3. umr., því að það má vel vera, að við nánari athugun komi fram ýms atriði í frv., sem ástæða er til að breyta.



Það er í raun og veru þýðingarlítið að tala hér yfir auðum stólum fyrir þingtíðindin, en fyrst hæstv. forseti gerir þá undantekningu að halda fund á laugardagskvöldi, þá mun vera réttast að ræða hér um málið.

Forseti (JörB): Ég boðaði til þessa fundar auðvitað í því skyni, að hv. þm. mættu. En nú er auðséð, að mikið vantar á, að hv. dm. séu allir mættir, en mér er þó ekki kunnugt um forföll. Ég viðurkenni, að svo sem ástatt er um fundarsókn manna, er til lítils að halda fund og þreyta langar umr. Mun ég því slíta fundi og fresta umr., en gefa hv. 2. þm. Reykv. (JakM) orðið næst, er málið verður tekið á dagskrá.