Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hafa í Ed. verið gerðar allmikilvægar breyt. á þessu frv., og þykir mér því hlýða, að það verði athugað, hvaða þýðingu þessar breyt. hafa. Í þessum breyt. er ákveðið, að svo framarlega sem einstaklingar eða félög vilji leggja fé til verksmiðjunnar, þá skuli hún rekin sem hlutafélag, og skuli vera breytt öllu því formi, sem hingað til hefur verið rætt um, að reka þessa áburðarverksmiðju sem ríkisfyrirtæki, hún skuli verða hlutafélag. Þar er gengið út frá því, að svo framarlega sem það náist í slíkt framlag, 4 millj. kr., þá skuli hlutaféð vera 10 millj. kr. alls, ríkið leggi fram 6 millj. kr., en einstaklingar eða félög 4 millj. kr., enn fremur að einstaklingar eða hlutafélög skuli kjósa tvo stjórnarnefndarmenn, en sameinað Alþingi þrjá. Ég verð að segja það, að þessi breyt. er í fyrsta lagi breyt., sem er alveg nýtt fyrirkomulag í okkar landi, og þess vegna er full ástæða til þess að athuga þetta mjög vel. Í öðru lagi er sýnt, að afleiðingin af því að taka upp svona skipulag getur orðið ákaflega athugaverð í því formi, sem hér er lagt til. Ríkið mun fram að þessu ekki hafa tekið þátt nema í einu hlutafélagi, sem ég veit af, þar sem ríkið á meiri hlutann af hlutafénu, þ.e. í Útvegsbanka Íslands h.f. Í því hlutafélagi var, þegar það var stofnað, ákveðið að hafa 21/2 millj. kr. hlutafé, ríkið skyldi leggja fram 11/2 millj. kr., eða 3/5, en einstaklingar 1 millj. kr., eða 2/5. Hins vegar hefur ríkissjóður í því hlutafélagi, Útvegsbanka Íslands, þar sem hann á meiri hl. hlutafjárins, öll völd í félaginu, hann kýs alla stjórnina samkvæmt því, að hann á meiri hl. hlutafjárins, og ræður þar með alveg félaginu. Þetta er það eina hlutafélag, sem ég veit af, þar sem ríkið á meiri hl., en ríkið mun taka þátt í örfáum öðrum hlutafélögum. En þarna er það samþ. í Ed., að ríkið skuli, ef einstaklingar og félög vilja leggja fram 4 millj. kr., breyta þessu í hlutafélag, og þá skuli hlutaféð vera 10 millj. kr. Nú vitum við, að þessi áburðarverksmiðja á að kosta samkvæmt útreikningi 46 millj. kr. og mun að öllum líkindum kosta það a.m.k. Það þýðir, að það mun vera gengið út frá því, að það verði ríkið, sem kemur til með að ábyrgjast skuldir þessarar verksmiðju, því að ég býst ekki við, að hlutaféð, þessar 10 millj., verði tekið gilt sem ábyrgð fyrir öllu því, sem keypt verður inn. Ég er hræddur um, að það hljóti að vera gengið út frá því eftir sem áður, að það verði ríkið fyrst og fremst, sem ábyrgðin kemur til með að hvíla á, þegar fyrirtækið væri komið upp og kostar 40–50 millj. kr., en eignir þessa hlutafélags eru 10 millj. kr. hlutafé. Þá getur afleiðingin orðið sú, að ríkið sem slíkt verði þar í ábyrgðum, sem geta numið 30–40 millj. kr. fram yfir hlutaféð, og hins vegar munu þeir einstaklingar, sem þarna eiga hlut í, ef ekki eru gerðar sérstakar breyt., ekki taka á sig meiri ábyrgð en þá, sem felst í því, að þeim er ætlað að setja hlutafé í þetta. Þetta þýðir hins vegar; að einstaklingar, sem þarna leggja fram fé, taka að öllum líkindum ekki á sig neina áhættu fram yfir sitt hlutafé, en ríkið kemur til með að verða sá fjárhagslegi grundvöllur, sem lánstraust þessa fyrirtækis kemur til með að hvíla á. Hins vegar völdin í félaginu, - hvernig koma þau til með að vera? Eins og þetta hefur verið samþ. í Ed., þá eiga þessir einstaklingar og félög, sem þarna taka þátt í, að fá 2 menn í stjórn af 5. Í venjulegu hlutafélagi mundi ríkið hafa hreinan meiri hl. og geta ráðið allri stjórn. En með þessum l. yrði minni hl., einstaklingar og félög, sem leggja fram 4 millj. kr., mjög afgerandi í fyrirtæki, sem að öllum líkindum með aðstoð ríkisins mundi kosta 40–50 millj. kr., hvað stofnkostnað snertir. Það hefur a.m.k. verið gengið út frá því, þegar fyrirtæki hafa verið stofnuð, þar sem það opinbera og einstaklingar að einhverju leyti starfa saman, að það skiptist í jöfnum hlutföllum völd og ábyrgðir, þannig að, að sama skapi sem aðilarnir taka á sig ábyrgðir, að sama skapi fari líka þeirra völd. Nú skulum við enn fremur gera okkur ljóst, að ekki er einu sinni víst, að þegar ætti að fara að gera þetta að raunverulegri framkvæmd, að mönnum mundi þykja rétt að halda við þessa hluti hvað áburðarverksmiðjuna snertir. Ef til vill mundi mönnum þykja rétt, ekki sízt, ef fjárríkir menn kæmu þarna inn, að hafa verksmiðjuna stærri, en gert er ráð fyrir í þessum l., t.d. með 30–40 þús. tonna framleiðslugetu, og ef hlutafélagsfyrirkomulaginu, sem hér er rætt um, yrði haldið, hver yrði þá afleiðingin? Hún yrði sú, að með 10–20 millj. kr. hlutafé væri hægt að ráða verksmiðju, sem máske með ábyrgð ríkissjóðs kostaði 100 millj. kr. Einstaklingar, sem legðu fram 4 millj. kr., gætu fengið afgerandi áhrif á rekstur og umráð þessa fyrirtækis. Þetta er ákaflega hættulegt atriði. Ef ríkið ætlaði að fara inn á samstarf við einstaklinga í svona rekstri, sem er atriði, sem ég vil ekki fortaka, að gæti verið heppilegt, þá verður að skiptast að jöfnu völd og ábyrgðir. Ef ríkið á að ábyrgjast og leggja fram féð, þá verður vald ríkisins að vera í samræmi við það. Nú skulum við hins vegar hugsa okkur alveg praktískt, hvernig þessu mundi vera fyrir komið. Við skulum athuga tvenna möguleika, af því að við þekkjum, hvernig fjárhag er háttað í okkar landi. Við skulum hugsa okkur það atriði, að það væri t.d. í öðru tilfellinu S.Í.S. og stjórn í einhverju kaupfélagi landsins, sem legði fram hlutafé upp á 4 millj. og ríkið legði fram 6 millj. Það mundi þýða, ef þessi l. væru samþ., að með hlutfallskosningu hér í sameinuðu þingi fengi Framsfl. einn mann, og mér skilst, að þessir hluthafar fái 2 menn, og útkoman mundi svo vera sú, með þeim valdahlutföllum, sem eru í landinu, að Framsfl. hefði í rauninni meiri hl. í stjórn þessa fyrirtækis. Býst ég við, að ýmsir mundu máske álita, að það væri ekki sérstaklega varhugavert, þó að Sambandið, með þeim áhrifum sem það hefur í Framsfl., mundi geta ráðið þessu fyrirtæki. En við skulum hugsa okkur annan möguleika. Við skulum hugsa okkur þann möguleika, að ríkir menn, sem ef til vill fengju erlendis lán frá þeim amerísku hringum eða evrópsku hringum, sem áhuga hafa fyrir áburðarframleiðslu, kæmu fram hjá okkur í sambandi við slíkt fyrirtæki. Við skulum hugsa okkur, að þeir legðu fram þessar 4 millj. kr. og það væru kunnustu heildsalar hér úr Reykjavík, dugandi forvígismenn Sjálfstfl. Og svo yrðu kosnir hér í þinginu 3 menn í stjórn. Sjálfstfl. fengi einn mann, sem mundi þýða, að þessir heildsalar í Sjálfstfl. hefðu hreinan meiri hl. í stjórn þessa fyrirtækis. Þá væri það komið þannig, með þeirri tilhneigingu, sem virðist ríkja hjá þessum aðilum, að það, sem þeir mundu kalla einkaframtak, réði algerlega yfir þessu fyrirtæki. Það væri ríkið, sem ábyrgðist fyrirtækið að mestu eða öllu, en þeir, sem réðu því, það væru auðmenn í Reykjavík og þeirra flokkur, sem ef til vill stæðu í nánu sambandi við volduga hringa erlendis, sem hefðu sérstakan áhuga fyrir þessari framleiðslu. Slíkt gæti þá orðið aðferð fyrir þessa útlendu hringa til þess að ná tökum á þessari íslenzku áburðarverksmiðju, annars vegar í gegnum þessa einstaklinga, sem þarna legðu fram fé, og hins vegar gegnum Sjálfstfl. hér á Alþ. Ég vil vekja eftirtekt á þessu vegna þess, að svo framarlega sem þannig er farið að, þá er komin hér upp alveg ný tegund af ríkisrekstri, sem sé að ríkið leggi til peningana og ábyrgðirnar, en einstakir auðmenn ráði fyrirtækinu. Þetta gæti, eins og liggur í augum uppi, haft óheppilegar afleiðingar. Við höfum orðið varir við það undanfarið, að það hafa komið fram nokkrar till. hér á Alþ. frá sjálfstæðismönnum um að selja ýmis ríkisfyrirtæki - ríkið byði þau upp þeim, sem byði bezt. Þeir, sem byðu bezt og keyptu, legðu fram peninga eins og þau hefðu kostað og borguðu það til ríkissjóðs. Ef þessi leið yrði farin, sem nú er lagt fyrir af Ed. með áburðarverksmiðjuna, þá mundi hin nýja aðferð með ríkisfyrirtækin vera praktískari fyrir kaupendur. en lagt er til í þeim till., sem Sjálfstfl. hefur verið að koma fram með hér á Alþ. Eftir þeim till. þurfa einstakir auðmenn að borga fyrirtækin, sem þeir ætla að kaupa af ríkinu, til þess að fá að ráða þeim, en eftir þessu fyrirkomulagi á ríkið að borga, en einstaklingarnir að fá þau í hendur og ráða þeim. Það er praktísk aðferð fyrir auðmenn Reykjavíkur, því að það er munur að fá t.d. tóbakseinkasölunni breytt í hlutafélag, þar sem ríkið á 3/5, en einstaklingar 2/5, og með hlutfallskosningu í Alþ. og með því, að helztu heildsalar keyptu 2/5 í tóbakseinkasölunni, þá hefði Sjálfstfl. 3 menn af 5 í stjórn fyrirtækisins. Þá er komin upp stjórn einkaframtaksins án þess að leggja fram mikla peninga til þess, en ríkið ábyrgist reksturinn, sem er nú ekki hættulegt, þegar um tóbakseinkasöluna er að ræða. Ég held þess vegna að þessar till., sem hér koma til okkar frá Ed., þurfi nákvæmrar rannsóknar við. Ef við ætlum að hafa þá aðferð, sem þar er lagt til, þá er skapað með því fordæmi, sem er ómögulegt að sjá, hvaða afleiðingar hefur hér á Íslandi. Ég held, að það sé skylda okkar, sem eigum að ráðstafa fé ríkisins, að hafa mikla gát á, þegar farið er inn á slíkar leiðir sem hér er gert, og athuga vel okkar gang, ekki sízt þegar einkaframtakið á hér mikla gróðavon, eins og hefur sýnt sig í Ed., en ef gert er eins og gert er ráð fyrir hér, þá er einkaframtakinu og e.t.v. erlendum auðhringum gefinn kostur á að ráða mestu um fyrirtækið allt frá byrjun. Ég vildi því óska upplýsinga hjá hæstv. ráðh.: Í fyrsta lagi, hvaða áhugi sé fyrir ákvæðunum í 13. gr. hjá einstaklingum og þá hjá hverjum, og í öðru lagi tel ég, að við í þessari hv. d. verðum að taka málið til endurskoðunar. Ég tel ekki rétt, að málið fari út úr d. eftir slíka stórbreytingu, án þess að það fari aftur til n., því að með því er skapað nýtt fordæmi um meðferð á fé ríkisins, sem gæti orðið hættulegt. Ég álít, ef tekið verður upp samstarf við þá, sem raunverulegan áhuga hafa á þessu máli, svo sem samtök bænda og S.Í.S., þá verði að hafa annað form á því en hlutafélag og enn fremur, að ákveðið verði um ábyrgð viðkomandi eigenda hlutafjárins, sem nái lengra, en samkv. almennu hlutafélagal. En hér þarf að ábyrgjast meira og þarf að krefjast ábyrgðar af fleirum en ríkinu, þar sem svo mikil völd og ítök eru veitt. Ég álít því, að athuga þurfi þetta nánar, ekki af því, að ég vilji tefja málið, heldur af því, að ég tel, að málið þurfi nánari yfirvegun, en það hefur þegar fengið eftir breytinguna, þar sem það hefur aðeins gengið í gegnum eina umr. í Ed. og á að ganga í gegnum eina umr. hér. Ég veit ekki, hvort landbn. ætti að athuga málið, en þegar um svona ráðstöfun á eignum ríkisins er að ræða, tel ég heppilegast, að fjhn. fjalli um það, hvort sem hún hefur samstarf um það við landbn. eða hvernig sem því yrði komið fyrir.



Herra forseti. Ég vildi með örfáum orðum skýra afstöðu mína til breyt. á frv. síðan það fór úr hv. deild. Frv. var upphaflega borið fram á þeim grundvelli, að það yrði eingöngu ríkisfyrirtæki, og var þá haft fyrir augum sem fordæmi, þegar ríkið hljóp undir bagga með sjávarútveginum, þegar það reisti síldarverksmiðjur ríkisins, og þegar um svo stórt fyrirtæki var að ræða, a.m.k. á íslenzkan mælikvarða, þá var gert ráð fyrir því, að því yrði ekki komið upp nema af ríkisheildinni. Hins vegar var gengið svo frá frv. í Ed., að gert var ráð fyrir, að fjármagn frá félögum og einstaklingum gæti komið inn í fyrirtækið til viðbótar við framlag ríkisins. Nú var það vitanlegt, að allmiklir örðugleikar mundu verða á því að afla nægilegs fjármagns til að koma fyrirtækinu upp á skömmum tíma, og þegar till. kom fram um það að veita einkafjármagni inn í fyrirtækið og ríkið legði fram allt að 6 millj. króna sem óafturkræft framlag til verksmiðjunnar, var það ljóst, að með þessu móti yrði fyrirtækið fjárhagslega sterkara, og vildi ég því ekki bægja þessu fjármagni frá, svo að ekki væri hægt að segja síðar, ef fyrirtækið strandaði á fjárskorti, að ekki hefði verið gert allt, sem hægt var, til að koma því upp. Ég vildi því ekki eiga hlut að því, að þessu yrði hafnað fyrir fram, ef þetta yrði ef til vill eini möguleikinn til þess að tryggja fyrirtækið fjárhagslega, sérstaklega eftir að hæstv. fjmrh. hafði mælt með því, en það kemur í hans hlut að afla þeirra 6 millj., sem samþ. var að ríkið legði til. Ég vil því taka á móti þessari heimild, eins og ég hef áður sagt. Hvað viðvíkur fyrirspurn hv. 2. þm. Reykv., þá skal ég geta þess, að mér er ekki kunnugt um, að fyrir hendi sé fé til þessa fyrirtækis frá öðrum en ríkissjóði, en ég veit hins vegar, að S.Í.S. hefur haft áhuga á þessu máli, en mér er ekki kunnugt um, hvort það vill leggja fram fé í þessu skyni. Ég er því ekki trúaður á, að þetta muni takast, þó að svo kunni að fara. En fari svo, að ekki takist að fá fé samkvæmt 13. gr., þá gengur málið sinn upphaflega gang. Út af ræðu hv. 2. þm. Reykv. um yfirráðahlutföllin, þá finnst mér þau ekki ósanngjörn. Það er ætlazt til, að 2/5 hlutar hlutafjárins komi annars staðar frá, en frá ríkinu, og þeir fá 2/5 stjórnarinnar, og eru þá hlutföllin svipuð og eðlilegt mætti þykja, og af þessum 4 millj. má gera ráð fyrir, að 1/4 hluti eða 1 millj. geti komið frá varasjóði Áburðarsölunnar, en það fé er í höndum ríkisins og gefur ríkinu hlutdeild í kosningunum sem því svarar. Þá er það ekki rétt hjá hv. þm., að hér sé verið að fara út á nýjar og áður óþekktar brautir, því að þess eru dæmi áður, að ríkið hafi gerzt hluthafi í félögum einstaklinga, t.d. Rafha í Hafnarfirði og Skallagrími í Borgarnesi, þar sem það hefur ekki einu sinni meiri hluta í stjórn, og til viðbótar þessu verður oft að ætlazt til, að ríkissjóður gangi í ábyrgð fyrir lánsfé, og er ekki óalgengt, að ríkið gangi í ábyrgð fyrir hlutafélög. Það er því ekkert einsdæmi, að ríkið gerist hluthafi í félögum einstaklinga beint eða óbeint, en hér er um stærra fyrirtæki að ræða, en ríkið hefur áður gerzt hluthafi í eða gengið í ábyrgð fyrir. Hér er því ekki verið að fara inn á nýjar brautir. Um það, hvernig yfirráðum yfir fyrirtækinu verði háttað, ef reiknað er eftir pólitískum flokkum, er ómögulegt að segja og fer eftir ýmsu, og fer það m.a. eftir styrktarhlutföllum flokkanna í framtíðinni, en það sama gildir, þótt fyrirtækið sé rekið af ríkinu og Alþ. tilnefni stjórnina, þá er ekki hægt að komast hjá því, að hinir pólitísku flokkar ráði fyrirtækinu á einhvern hátt. Þetta vildi ég aðeins segja um afstöðu mína til þessa máls eins og það stendur nú.



Herra forseti. Ég er ekki á móti þessu ákvæði í frv., ef með því móti er hægt að fá eitthvað af hlutafé frá einstaklingum handa verksmiðjunni, en þá þyrfti að setja fyllri ákvæði um stjórn verksmiðjunnar og arðsúthlutun, en nú er. Í 13. gr. er þess getið, að einstaklingum og félögum sé leyfilegt að leggja fram fé í fyrirtækið og að Áburðareinkasalan leggi fram allt að 1 millj. kr., sem sé óafturkræft framlag. Nú upplysti hæstv. landbrh., að með þessari 1 millj. kr. heimild væri átt við það, að áburðareinkasalan legði þetta fram sem hlutafé, en það er ekki skýrt í gr., og er undarlegt, ef þetta á að vera hlutafé, að komast svo að orði, að það eigi að vera óafturkræft, fremur en annað fé, sem lagt er fram. Ef þetta er ágóðavænlegt fyrirtæki; þá verður að setja nokkuð fyllri ákvæði um arðsúthlutun, en gert er. Það er tekið fram, að greiða megi 6% arð, en ekki tekið fram, að áður skuli greiða til þeirra sjóða, sem skylt er samkvæmt frv. Það getur verið, að það sé talið sjálfsagt, en ég tel heppilegra að setja það í l. Ég vil því benda á það, hvort ekki sé réttara, og óska eftir, að hæstv. landbrh. athugi það, hvort ekki sé réttara að setja ákvæði um það í l., að arðsúthlutun komi þá fyrst til greina, að búið sé að leggja til lögmætra sjóða, því að þegar gert er ráð fyrir, að fyrirtæki sé undanþegið sköttum, er það nauðsynlegt ákvæði og eðlilegt.



Herra forseti. Breyt. þær, sem gerðar voru á frv. í Ed., eru smávægilegar, nema 13. gr., sem var bætt þar inn í frv. og einkum er rætt hér um. Hinar breyt. í Ed. eru ekki meiri en svo, að sjálfsagt er að samþ. þær. En hér er, eins og ég sagði, einkum rætt um hina nýju 13. gr., sem bætt var inn í frv., og hafa komið fram nokkrar athugasemdir við þá nýjung. Hæstv. ráðh. hefur skýrt, hvers vegna þetta ákvæði var sett inn í frv. í Ed. Ég skal taka það fram, að þetta atriði hefur ekki enn verið rætt í landbn., og tala ég því ekki hér fyrir hennar hönd. Ég skal taka það fram, að ég er alls ekki í principinu á móti því, að nota megi ríkisfé og fé einstaklinga saman í þessu skyni, og tel, að svo geti verið skynsamlegt á stundum, en þá þarf að búa tryggilega um á allan hátt. Ég er ekki á sama máli og hv. 2. þm. Reykv., að hér sé um eitthvert nýtt fyrirbrigði að ræða, þó að þetta sé það stærsta. En hér er aðeins um heimild að ræða, og mun afstaða mín byggjast á því, á hvern hátt málið komist fljótast fram. Ef ákvæðin í 13. gr. geta orðið til þess, að við sæjum fyrir endann á þessu máli innan skamms, þá er ég síður en svo því mótfallinn að nota prívatkapítal, en ef það fæst ekki, þá er ég á móti því að láta málið stranda á því. Ég get því fallizt. á þessa till. á þeim grundvelli, sem ég nú hef lýst. Ég er á sama máli og hv. þm. Ísaf., að það séu ýmis atriði í 13. gr., sem þurfi að athuga. - Ég vil svo mælast til þess, að hæstv. forseti fresti umr. um málið, svo að hægt sé að ræða það við hæstv. atvmrh. Ég verð að segja, að mér finnst það ekki mikið framlag frá einstaklingum, þó að þeir leggi fram 4 millj., en ásamt með framlagi ríkissjóðs getur það myndað góðan fjárhagslegan grundvöll fyrir fyrirtækið. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða málið frekar að sinni, en vænti þess, að umr. um það verði frestað.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta mál lengi til athugunar og hefur rætt við fræðslumálastjóra, skólastjóra Menntaskólans á Akureyri, rektor Menntaskólans í Reykjavík, skólastjóra Gagnfræðaskólans á Akureyri og auk þess við milliþn. í skólamálum, eða hún hefur fengið skriflega álitsgerðir frá þessum aðilum. Ég hygg, að öllum í n. hafi verið það ljóst, hvílík vandkvæði væru á því að höggva slíkt skarð í fræðslulöggjöfina sem gert er ráð fyrir á þskj. 302. Með því að fara inn á þá braut hefði skapazt svo mikið ósamræmi milli Menntaskólans á Akureyri og Menntaskólans í Reykjavík, að n. taldi ekki fært að samþykkja þá till., en vildi hins vegar taka eitthvert tillit til óska skólameistara og kennara Menntaskálans á Akureyri, sem óskuðu eindregið eftir því, að gagnfræðadeildin fengi að vera áfram við skólann. Nú er verið að fullgera hið glæsilega heimavistarhús menntaskólans, og er vonazt eftir, að hægt verði að taka það í notkun á komandi hausti. Þá verður hægt að taka 160 nemendur í heimavist í stað 70 áður, sem þá bjuggu í sjálfu skólahúsinu. Forstöðumenn skólans bentu á það, hvílíkt ósamræmi væri í því, að á sama tíma og húsrúm skólans ykist að miklum mun, þá væru lagðir niður 2 bekkir í skólanum, og þeir fóru því fram á að fá að hafa gagnfræðadeildina áfram, eins og greint er frá á þskj. 302. Meiri hl. n. vildi ganga nokkuð til móts við þessar óskir norðanmanna og vildi fallast á það, að starfrækt yrði miðskóladeild við Menntaskólann á Akureyri og yrði hún aðallega fyrir utanbæjarnemendur, sem gætu þannig notið góðs af heimavíst skólans. Um próf yrði svo að setja reglur með reglugerð fyrir þessa deild, og væri eðlilegast, að þær reglur yrðu með svipuðum hætti og verið hefur. Um leið og þessi háttur yrði hafður á, leggur meiri hl. n. til, að lærdómsdeild skólans starfi áfram eftir l. nr. 58 frá 1946, um menntaskóla, og að sams konar reglur gildi um Menntaskólann á Akureyri og aðra menntaskóla. Minni hl. n., hv. þm. A-Sk. og hv. 6. þm. Reykv., töldu þessa breytingu meiri hl. vera ti1 bóta, en eru þó andvígir frv. og munu greiða atkv. gegn því. Samkv. þessu leggur því meiri hl. n. til, að í næstu 2 ár verði starfrækt miðskóladeild við Menntaskólann á Akureyri, og auk þess leggur meiri hl. til, að við frv. bætist ný grein, svo hljóðandi: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Meginhugsun meiri hl. með þessu er sú að koma til móts við óskir forstöðumanna Menntaskólans á Akureyri, án þess þó að höggva mikið skarð í fræðslulöggjöfina, og að hjálpa utanbæjarnemendum með þessu móti til þess að njóta góðs af heimavíst menntaskólans. Ég hygg, að Alþingi gerði rétt í að mæta kröfum norðanmanna á þennan hátt, og tel, að með þessu sé ekki skapað neitt það fordæmi, sem gæti komið sér illa síðar meir. Það er vissulega eðlilegt, að Alþingi standi fast um framkvæmd hinnar nýju löggjafar, en það má þá ekki einskorða sig svo, að engu sé hægt að hnika til, hvernig sem málum er háttað, og þess vegna legg ég til, að Alþingi samþykki það, að þessi miðskóladeild verði starfrækt við Menntaskólann á Akureyri næstu tvö ár.

Flm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Í undanfarin 30 ár hefur verið unnið að undirbúningi vatnsvirkjunar fyrir Bolungavík. Þetta er þó ekki komið lengra áleiðis en það, að 1929 var byggð stífla. Þá hafði fengizt vilyrði fyrir fé, og var því ráðizt í þessar framkvæmdir, en þegar til kom, fékkst lánsféð ekki, og framkvæmdir stöðvuðust og hafa legið niðri síðan. Fyrir nokkru fékkst svo loforð um ríkisábyrgð fyrir 2 millj. kr. láni, sem Hólshreppur tæki, en þegar þetta loforð var fengið og átti að fara að afla fjárins, kom í ljós, að lánsstofnanirnar höfðu ekkert fé aflögu. Við þetta hefur svo setið síðan, að ekkert lánsfé hefur fengizt þrátt fyrir ríkisábyrgðina og því ekki verið hægt að hefja framkvæmdir. Það er ekki ástæða til þess að fara að rekja hér hinar almennu ástæður fyrir þeirri lánsfjárkreppu, sem hér hefur verið s. l. 2 ár og hefur stöðvað ýmsar nauðsynlegar framkvæmdir. Mér finnst liggja í augum uppi, að sjálft ríkisvaldið á þar nokkra sök á, þar sem það hefur fest svo mikið af fé bankanna og hefur þannig um leið þrengt hag einstaklinga, bæjar- og sveitarfélaga. Undirbúningsnefnd Hólshreppsrafvirkjunarinnar telur, að ef hreppurinn gæfi út skuldabréf, sem væru undanþegin skattskyldu, þá mundi vera mögulegt að selja slík bréf, og þess vegna var farið fram á það við míg að flytja þetta mál hér. Ég skal svo ekki hafa um þetta mörg orð. Hv. þm. vita, að stundum eru veittar ýmsar undanþágur, og ég tel sögu þessa máls á þá leið, að slík undanþága sem hér er farið fram á sé fyllilega verjanleg. Ég hygg, að öllum sé það ljóst, að ekki muni þýða að reyna að selja þessi skuldabréf á almennum verðbréfamarkaði nema með því móti, að þessi undanþága verði veitt. Að lokum vil ég benda á það, að í Bolungavík, sem nú er næststærsta þorp Vestfjarða, stendur rafmagnsskorturinn fiskiðnaðinum algerlega fyrir þrifum, en útgerð hefur aukizt þarna geysilega mikið nú hin síðari ár, og sjórinn er sóttur þaðan af hinum mesta dugnaði. Þarna eru góðar aðstæður til rafvirkjunar, sem næmi 700–1000 hestöflum, en sú rafvirkjun þýddi aukinn iðnað á staðnum, og verðmæti útflutnings staðarins mundu aukast að miklum mun. Ég æski þess svo að umr. loknum, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Landbn. flutti þetta frv. að beiðni hæstv. atvmrh., og er það viðauki við lög um innflutning búfjár, en þau lög afgreiddi þingið í fyrra. Í þeim lögum er svo ákveðið, að engir aðilar geti haft eignarumráð yfir sóttvarnarstöðvum, aðrir en ríkið sjálft. Nú er farið fram á, að sú breyting verði gerð á þessum lögum, að tveim öðrum aðilum verði veitt heimild til að eiga slíka stöð og láta fara þar fram kynbætur, hvort heldur er með sæðisflutningi eða með innflutningi nautgripa. Þessir aðilar, sem hér er um að ræða, eru S.Í.S. og Reykjavíkurbær, en vitað er, að báðir þessir aðilar hafa mikinn áhuga á nautgriparækt og kynbótum nautpenings. Eins og grg. ber með sér, þá er hér um tvenns konar kynbætur að ræða, bæði til þess að koma hér upp betra holdakyni og betra mjólkurkyni. Landbrn. telur sig ekki hafa heimild til þess að veita þessum aðilum, sem hér er um að ræða, leyfi til þessa, heldur þurfi hér lagabreytingu, og er því þetta frv. fram komið. En í 2. gr. frv. er það sett sem skilyrði fyrir því, að leyfið verði veitt, að allar varúðarráðstafanir og sóttvarnarráðstafanir verði gerðar til þess að fyrirbyggja, að sjúkdómar berist út, og skal reksturinn allur vera eins og mælt er fyrir í l. og eins og ríkið ætti sjálft tilraunastöðina. Ef farið væri inn á þessa leið og þetta frv. samþ., þá væri það leyfilegt, að þessir aðilar fengju leyfi til þess að rækta og kynbæta nautpening. Landbn. hefur flutt þetta frv. eftir beiðni atvmrh., en einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að bera fram brtt., ef þeim þykir þurfa, ef eitthvað skyldi koma fram við meðferð málsins, en þær verða þá teknar til frekari athugunar milli umræðna. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum, en leyfi mér að endingu að leggja það til, að málinu verði vísað til 2. umr.