Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 20. janúar 2020 kl. 15. Gjört á Bessastöðum, 14. janúar 2020. Guðni Th. Jóhannesson. Katrín Jakobsdóttir. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Ég býð hæstv. forseta og hv. alþingismenn velkomna til þingfundastarfa á nýju ári.

Hv. alþingismenn. Alþingi kemur nú saman til framhaldsfunda að loknu jólahléi og ég býð sömuleiðis alla hv. alþingismenn sem og starfsfólk Alþingis velkomið til starfa. Ég óska þeim og landsmönnum öllum gleðilegs árs.

Er skammt var liðið af nýju ári bárust þær fregnir að á gamlaársdag, 31. desember 2019, hefði Guðrún Ögmundsdóttir, fyrrverandi alþingismaður, andast á líknardeild Landspítalans, 69 ára að aldri. Guðrún Ögmundsdóttir var fædd í Reykjavík 19. október 1950. Kjörforeldrar hennar frá fæðingu voru Ögmundur Jónsson, yfirverkstjóri hjá Vita- og hafnamálastofnun, og Jóhanna J. Guðjónsdóttir húsmóðir. Móðir Guðrúnar var Hulda Valdimarsdóttir. Guðrún lauk BA-námi í félagsfræði og félagsráðgjöf frá Háskólanum í Hróarskeldu árið 1983 og meistaranámi í fjölmiðlafræði frá sama skóla árið 1985. Á námsárunum í Danmörku lét Guðrún til sín taka í félagsstarfi Íslendinga og var í stjórn Námsmannafélagsins í Kaupmannahöfn og síðar í stjórn Sambands íslenskra námsmanna erlendis. Guðrún gegndi ýmsum störfum, bæði áður en hún hóf háskólanám og eftir að hún kom heim frá námi. Hún var m.a. yfirfélagsráðgjafi á kvennadeild Landspítalans og stundakennari við læknadeild og félagsvísindadeild Háskóla Íslands um tíma. Guðrún var lengi virk í stjórnmálum og var kjörin varaborgarfulltrúi Kvennalistans í borgarstjórn Reykjavíkur árið 1990 og var aðalfulltrúi frá 1992. Árin 1994–1998 átti Guðrún sæti í borgarstjórn Reykjavíkur sem borgarfulltrúi Reykjavíkurlistans og var varaforseti borgarstjórnar og formaður félagsmálaráðs. Jafnframt gegndi hún ýmsum trúnaðarstörfum á vegum Reykjavíkurborgar. Árið 2018 var Guðrún að nýju kjörin sem borgarfulltrúi Samfylkingarinnar. Við alþingiskosningarnar 1999 náði Guðrún Ögmundsdóttir kjöri sem alþingismaður Reykvíkinga fyrir Samfylkinguna og sat á þingi til ársins 2007. Á Alþingi átti hún sæti í félagsmálanefnd, allsherjarnefnd og heilbrigðis- og trygginganefnd og tók þátt í norrænu starfi á vegum þingsins. Guðrún Ögmundsdóttir sat á tíu löggjafarþingum. Guðrún var alla tíð ötul baráttukona fyrir kvenfrelsi og kvenréttindum og tók m.a. virkan þátt í starfi Rauðsokkuhreyfingarinnar. Þá beitti hún sér af krafti fyrir réttindum minnihlutahópa, ekki síst réttindum samkynhneigðra og hinsegin fólks. Var hún 1. flutningsmaður frumvarps um heimild presta til að staðfesta samvist, frumvarps sem að vísu náði ekki fram að ganga í þeirri atlögu en ákvæði þess voru síðar lögfest og þykja sjálfsögð mannréttindi. Hún kom víða við á ferli sínum, einkum þar sem bæta þurfti rétt eða stöðu svokallaðra jaðarhópa. Á síðasta ári var Guðrún sæmd riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu fyrir framlag í þágu mannúðar og jafnréttisbaráttu hinsegin fólks. Eftir að Guðrún lauk þingsetu starfaði hún sem sérfræðingur í menntamálaráðuneytinu en árið 2010 var hún ráðin til dómsmálaráðuneytis sem tengiliður ríkisins og þeirra einstaklinga sem sætt höfðu harðræði á vistheimilum hins opinbera sem börn og unglingar. Í því starfi nýttist þekking hennar vel, sem og brennandi hugsjón fyrir að rétta hlut þeirra sem minna mega sín. Vart hefði fundist betri manneskja til að sinna þessu vandasama verkefni og ekki að ástæðulausu að leitað var með það til Guðrúnar Ögmundsdóttur. Guðrún Ögmundsdóttir var glaðsinna og frjálsleg í fasi en jafnframt baráttukona með ríka réttlætiskennd sem stóð fast á sínu þegar á þurfti að halda. Hún var bæði hispurslaus og hreinskiptin og var vinamörg og vinsæl, jafnt meðal pólitískra samherja og mótherja. Það var eins og birti yfir umhverfinu þegar djúp en eilítið hrjúf rödd Guðrúnar Ögmundsdóttur hljómaði, jafnvel þótt það væri aðeins gegnum útvarp, svo ekki sé talað um hve gaman var að hitta hana í eigin persónu. Ég bið þingheim að minnast Guðrúnar Ögmundsdóttur, fyrrverandi alþingismanns, með því að rísa úr sætum. - 
            

Borist hafa bréf frá eftirfarandi ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum: Frá fjármála- og efnahagsráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 610, um auknar skuldbindingar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins vegna laga um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara, frá Ólafi Ísleifssyni; frá heilbrigðisráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 702, um bætur fyrir mistök í heilbrigðisþjónustu, frá Jóni Þór Ólafssyni; og á þskj. 780, um varaafl heilbrigðisstofnana, frá Andrési Inga Jónssyni; frá forsætisráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 563, um starfsmannamál ráðuneytisins og stofnana þess, frá Birgi Þórarinssyni; frá utanríkisráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 124, um athugasemdir ráðuneytis við lögfræðilegar álitsgerðir, frá Ólafi Ísleifssyni; á þskj. 113, um skuldbindingu íslenska ríkisins um að réttilega innleiddar EES-gerðir hafi forgangsáhrif í íslenskum rétti, frá Ólafi Ísleifssyni; á þskj. 508, um stríðsáróður, frá Andrési Inga Jónssyni; og á þskj. 710, um birtingu alþjóðasamninga, frá Andrési Inga Jónssyni. Loks eru bréf frá félags- og barnamálaráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 565, um starfsmannamál ráðuneytisins og stofnana þess, frá Birgi Þórarinssyni; á þskj. 614, um skiptingu velferðarráðuneytis í heilbrigðisráðuneyti og félagsmálaráðuneyti, frá Helgu Völu Helgadóttur; og á þskj. 555, um barnaverndarnefndir og umgengni, frá Jóni Þór Ólafssyni.

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um, ef þess gerist þörf, sem væntanlega verður þó aldrei nema rétt fram um áttaleytið.

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar sem gerir ráð fyrir að formenn allra stjórnmálaflokka, eða staðgenglar þeirra, taki til máls og hafi til þess tíu mínútur hver, nema þingmaður utan þingflokka sem hefur þrjár mínútur. Andsvör verða leyfð og gilda rýmri reglur þannig að allir stjórnarandstöðuflokkar eigi þess kost að veita andsvör við ræðum stjórnarliða. Röð flokkanna verður eftirfarandi: Vinstrihreyfingin – grænt framboð, Miðflokkurinn, Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Píratar, Framsóknarflokkur, Viðreisn, Flokkur fólksins og þingmaður utan þingflokka.

Herra forseti. Þegar við lukum þingstörfum fyrir áramót voru síðustu umræðurnar í þessum sal um stöðuna eftir það óveður sem gekk yfir landið í desember. Þegar við komum saman aftur til þings vænti ég þess að ofarlega séu mörgum í huga þeir viðburðir sem urðu vestur á fjörðum þegar stór snjóflóð féllu, annars vegar á Flateyri, og raunar tvö flóð, og hins vegar stórt flóð sem féll í Súgandafirði og olli flóðbylgju á Suðureyri. Náttúruöflin er okkur áfram ofarlega í huga og það er mikilvægt að við ræðum þau hér í þessum sal, bæði í dag og á komandi vikum. Ég ætla þó að byrja annars staðar. Ég ætla að byrja aðeins á stöðu efnahagsmála þegar við hefjum þetta nýja ár. Það liggur fyrir að eftir fall WOW air á síðasta ári og þær afleiðingar sem það hafði, til að mynda í ferðaþjónustu, hefur kólnað í hagkerfinu. Lífskjarasamningar sem náðust í vor munu hins vegar hjálpa okkur til þess að ná því sem oft hefur verið kallað mjúk lending í efnahagsmálum. Það er búist við því að samdráttur á vergri landsframleiðslu í hagkerfinu árið 2019 verði um 0,2%. Afleiðingar þessarar kólnunar birtast einna helst á vinnumarkaði í verulegum fjölda atvinnulausra. Annars staðar sjáum við hins vegar stöðugleika. Verðbólga er nærri verðbólgumarkmiði og sem betur fer bendir flest til þess að þessi samdráttur verði ekki langvarandi. Við sjáum sömuleiðis að stjórnvöld gripu inn í í kringum lífskjarasamningana með aðgerðum sem hafa skipt máli og þá vísa ég sérstaklega til nýlegra breytinga á skatt- og bótakerfi þar sem skattar voru lækkaðir en skattalækkun var líka útfærð með þriggja þrepa skattkerfi sem tryggir að hinir tekjulægstu njóti best. Hið sama má segja um hækkun barnabóta sem mun skipta tekjulægri hópa verulegu máli. Við sjáum sömuleiðis áhugaverðar tölur í nýlegri uppfærslu á Tekjusögunni, gagnagrunni stjórnvalda sem við opnuðum eftir töluverða undirbúningsvinnu fyrir u.þ.b. ári. Nú hefur sá vefur verið uppfærður á árinu sem er liðið og upplýsingar ná aftur til ársins 2018. Þar kemur ýmislegt í ljós en til stendur síðan að bæta frekari breytingum við þennan vef þar sem verði gerð grein fyrir upplýsingum m.a. um eignir, skuldir og menntun. Það sem við sjáum á árinu 2018 er að ráðstöfunartekjur án fjármagnstekna eru að aukast. Ráðstöfunartekjur án fjármagnstekna hafa aldrei verið hærri en á árinu 2018 hjá eldri borgurum, hjónum og sambúðarfólki, einstæðum foreldrum og einstæðum konum. Ráðstöfunartekjur einstæðra karla voru hins vegar hærri fyrir hrun en árið 2018. Bætur frá ríki og sveitarfélögum til einstæðra mæðra hafa ekki áður verið hærri og ráðstöfunartekjur að teknu tilliti til fjármagnstekna aukast hlutfallslega mest hjá neðstu tekjutíundinni en minnka hjá þeirri efstu. Þannig að það eru jákvæð teikn á lofti þegar við skoðum stöðuna fyrir árið 2018. Þegar við skoðum sömuleiðis aðgerðir stjórnvalda í kringum lífskjarasamninga 2019 eru þær til þess fallnar að jafna kjör og tryggja áframhaldandi stöðugleika í hagstjórn. Það breytir því ekki að krefjandi áskoranir blasa við og þar horfum við fram á gerð fjármálaáætlunar á tíma þar sem full ástæða er til að efla opinbera fjárfestingu, ekki bara vegna kólnunar í hagkerfi heldur líka vegna augljósrar uppsafnaðrar þarfar víða í okkar innviðum og okkar kerfi. Þessi ríkisstjórn hefur raunar aukið opinberar fjárfestingar um 45% frá því að hún tók við og kynni einhverjum að þykja það há tala. Það breytir því ekki að við erum enn rétt að nálgast sögulegt meðaltal vegna stöðunnar áður en núverandi stjórn tók við. Sömuleiðis liggur fyrir að þörfin er mikil og ég mun koma að því hér á eftir í tengslum við hin óblíðu náttúruöfl og hvernig þau hafa leikið okkur á undanförnum mánuðum. En hver eru stóru málin? Jú, á fyrstu vikum ársins eru það heilbrigðismálin sem augljóslega hafa verið mest í hinni pólitísku umræðu. Mér finnst rétt að ræða þau stuttlega í tengslum við annars vegar aukin útgjöld því mikið er rætt um að aukin útgjöld og aukna fjárfestingu þurfi í heilbrigðiskerfinu. Á þessu ári verða framlög til heilbrigðiskerfisins 245 milljarðar en árið 2017 voru þau 206 milljarðar á föstu verðlagi. Þetta er fyrir utan fjárfestingu þannig að hér erum við að tala um rekstur heilbrigðiskerfisins. Þar hefur mest aukning orðið til heilsugæslunnar. Ég trúi því, ef marka má til að mynda hvernig atkvæði féllu um nýja heilbrigðisstefnu, að það sé samhljómur um það á Alþingi að við viljum styðja sérstaklega við heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað og við teljum eðlilegt að styrkja hana sérstaklega. Aukningin til Landspítalans hefur verið 12%, það er fyrir utan fjárfestingar, fyrir utan launa- og verðlagsbætur, svo að við séum með þessar staðreyndir á hreinu. Í krónum eru þetta 5,6 milljarðar en á sama tíma hefur aukning til heilbrigðisstofnana úti um land verið að meðaltali um 10%. Það skiptir nefnilega máli að horfa á kerfið í heild sinni og það skiptir máli þegar við ræðum um stöðuna á Landspítalanum að við ræðum líka um hjúkrunarrými, heilsugæslu og heilbrigðisstofnanir úti um land og hvernig kerfið okkar virkar saman sem heild. Unnin hefur verið heilbrigðisstefna, m.a. til að ná fram þessari heildarsýn. Þar hefur verið tekið mark á og hlustað eftir þeim skýrslum og úttektum sem hafa komið á undanförnum árum og ég nefni til að mynda McKinsey-skýrsluna sem kom fram fyrir nokkrum árum. Að sjálfsögðu erum við ekki þar með komin á þann stað að ekki þurfi að gera betur og ekki þurfi að gera meira. Við getum rætt um hjúkrunar- og dvalarrými þar sem við höfum séð fjárheimildir í rekstur þeirra aukast um 23% en fjárheimildir í fjárfestingu og framkvæmdir hafa aukist um 62%, 1,7 milljarða. Þar af getum við til að mynda nefnt höfuðborgarsvæðið sem dæmi þar sem lengi hefur verið mikil þörf á auknum fjölda hjúkrunarrýma þar sem hjúkrunarrýmum fjölgaði árið 2019 um 78. En við þurfum að horfa á heildina. Við þurfum líka að nálgast þetta út frá þeirri stöðu að við munum eldast, þótt við séum yngri en aðrar Norðurlandaþjóðir og eignumst enn þá fleiri börn. Við þurfum að horfa til lengri tíma og það er verið að gera með heilbrigðisstefnu. Á sama tíma þarf að bregðast við stöðunni núna og þess vegna hefur heilbrigðisráðherra nú skipað átakshóp um bráðamóttöku Landspítalans því það er mikilvægt að bregðast við því ástandi sem þar er. Þar munum við væntanlega sjá tillögur á næstunni því að þessum hópi er ætlað að vinna hratt. Að lokum langar mig að ræða aðeins stöðu mála, fyrst eftir óveðrið í desember. Átakshópur sem ég skipaði strax í kjölfar þess mun skila af sér tillögum, eins og boðað var, í lok febrúarmánaðar. Ég hef þá trú, af því að ég veit að sá hópur hefur setið við síðan hann var settur á laggirnar, að þar muni koma fram góðar tillögur. Þessi hópur mun funda með nefndum Alþingis eins og kallað var eftir í umræðum á þingi þar sem óskað var sérstaklega eftir samráði við þingið og ég hef beðið hópinn um að funda með viðeigandi nefndum Alþingis áður en þessar tillögur verða kynntar til þess að treysta það að við fáum öll sjónarmið þingmanna inn í þá umræðu. En ég veit sömuleiðis að sveitarstjórnarmenn hafa átt fundi með hópnum sem og sérfræðingar um land allt. Snjóflóðin sem féllu núna í janúar minna okkur síðan enn og aftur á náttúruöflin. Þar hefur mikið verið rætt um ofanflóðasjóð á undanförnum dögum. Það var árið 1996, eftir flóðin mannskæðu 1995 á Flateyri og Súðavík, að samþykkt var áætlun um framkvæmdir vegna ofanflóðavarna í þeim sveitarfélögum sem búa við ofanflóðahættu. Þar var eins og komið hefur fram í fjölmiðlum miðað við að ljúka framkvæmdum fyrir árið 2010. Það liggur sömuleiðis fyrir þegar fjárveitingar til þessara mála eru skoðaðar að á árunum 2004–2007 var hægt á fjárveitingum til þessara framkvæmda til að sporna við þenslu í samfélaginu, m.a. vegna virkjana og stóriðjuframkvæmda á þeim tíma. Síðan var gefið aftur í þessar fjárveitingar en dregið úr þeim aftur strax eftir hrun. Síðan var gefið aftur í og síðan aftur dregið úr. Við sjáum bara á línuriti þegar við skoðum fjárveitingar til ofanflóðasjóðs að þar hefur gengið á ýmsu og þær fjárveitingar hafa tekið mið af þróun efnahagsmála á hverjum tíma. Það hafa ansi margar ríkisstjórnir komið að því máli. Þess vegna segi ég: Í þessum málum þurfum við að horfa fram á veg. Við sjáum fram á u.þ.b. 20 milljarða framkvæmdir sem þarf að ráðast í til að að þessum málum sé búið með fullnægjandi hætti. Ég hef trú á því að við séum öll sammála um það í þessum sal að við getum gert það mun hraðar en gert hefur verið hingað til. Ef við höldum áfram á sama hraða er það ekki fyrr en um miðja öld að framkvæmdum lýkur. Þannig að nú liggur fyrir að fjármálaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra sem fer með málefni ofanflóðasjóðs munu leggja til nýja áætlun um hvernig við getum flýtt þessum framkvæmdum - því að við sjáum að þær skipta máli. Það er mikilvægt að við getum tryggt öryggi landsmanna allra, sama hvar þeir búa. Það er krefjandi verkefni að búa á Íslandi. Það er líka stórkostlegt verkefni en atburðir liðinna vikna hafa svo sannarlega sýnt okkur að við þurfum að gera betur þegar kemur að hinum áþreifanlegu innviðum sem við eigum til að bregðast við náttúruvá. Sömuleiðis vil ég greina frá því hér að lokum að þetta hefur vakið okkur öll til umhugsunar um fyrirkomulag almannavarna og það er því sérstakt ánægjuefni að dómsmálaráðherra mun nýta næstu mánuði til að fara sérstaklega yfir þau mál og settur ríkislögreglustjóri er nú á ferð um landið til að eiga samtöl við fólk í landinu um það hvernig við getum treyst almannavarnir okkar betur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta ræðu. Ráðherra nefndi að stóra málið væri heilbrigðismálin og það er hægt að taka undir það með ráðherranum. Heilbrigðismálin eru vitanlega stór og mikilvægur málaflokkur. Mig langar því að spyrja ráðherrann, í ljósi þeirrar talnarunu sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra, hvort ekki sé ráð að skoða stjórnun Landspítalans, velta því fyrir sér hvort ekki sé rétt að setja sérstaka stjórn yfir spítalann og horfa jafnvel til þess að fara ofan í rekstur á þessu stærsta sjúkrahúsi í ljósi allra þeirra fjármuna sem þangað renna. Síðan langar mig að spyrja ráðherrann út í það hvort ekki sé tími til kominn að fara í jákvæðar aðgerðir út af atvinnuleysinu. Forsætisráðherra nefndi réttilega að farið hefði verið í miklar opinberar fjárfestingar, en hvað hyggst ráðherrann gera til að hjálpa atvinnulífinu til að fara í auknar fjárfestingar? Hvað á atvinnulífið, einkageirinn, að gera til að aðstoða okkur við að minnka atvinnuleysið og komast áfram?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann gerði sérstaklega að umtalsefni rekstur Landspítalans og ég vil byrja á að segja að ég ber fullt traust til stjórnenda og starfsfólks Landspítalans sem ég held að standi frammi fyrir mjög flóknum verkefnum á degi hverjum eins og við höfum séð í þeirri slysahrinu sem hefur gengið yfir á undanförnum dögum. Hv. þingmaður nefnir sérstaklega þann möguleika að setja stjórn yfir Landspítalann og ég tel að það sé nokkuð sem megi skoða. Við höfum fordæmi til að mynda frá sambærilegum erlendum háskólasjúkrahúsum. Mér finnst mikilvægt að þá verði horft til þess hvernig slíkar stjórnir eru útfærðar, hvort þær virki í raun og veru sem fagleg styrking ásamt því að vera almenn styrking á öllum rekstri sjúkrahúsa. Við höfum séð góð og vel heppnuð dæmi um þetta og ég get t.d. nefnt Karólínska sjúkrahúsið í Stokkhólmi þannig að ég útiloka ekki þá hugmynd. En ég ítreka að ég tel að bæði starfsfólk og stjórnendur Landspítala standi mjög faglega að verki í sínum daglegu verkefnum. Ég kem hér að opinberri fjárfestingu - þetta er ein mínúta og ég biðst afsökunar á að ná ekki að svara þannig að fullnægjandi sé.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svarið og held áfram með seinni spurninguna sem ég beindi til hennar. Þetta er vissulega stuttur tími en ég spyr í ljósi þess að ráðherra leggur mikið upp úr því að bætt sé í opinbera fjárfestingu: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera, hvað hyggst forsætisráðherra gera eða beita sér fyrir að verði gert til að efla fjárfestingu hjá einkageiranum, hjá einkafyrirtækjum? Er ekki kominn tími til að við skoðum það hvernig við getum létt undir með þeim fyrirtækjum sem í raun bera uppi atvinnulíf í landinu, t.d. með því að endurskoða skatta eða gjöld sem leggjast á atvinnulífið? Þurfum við ekki að búa þar til jákvæða hvata til að við getum undið ofan af atvinnuleysinu, til að við förum að sjá meiri framleiðni í landinu og getum brugðist þannig við þessari brekku sem við stöndum frammi fyrir? Það kom fram í fjölmiðlum í gær, held ég að hafi verið, frekar en fyrradag, að atvinnuleysi hefur ekki mælst jafn mikið í mjög langan tíma. Það er sérstaklega mikið meðal útlendinga og það er sérstaklega mikið á Suðurnesjum. Eitthvað þurfum við að gera til að bregðast við og við getum ekki eingöngu horft á það að ríkið fari að fjárfesta og þenjast út með einhverjum hætti. Við þurfum líka að horfa til einkageirans og því spyr ég ráðherra hvað við getum gert þar.

Herra forseti. Hvað varðar opinbera fjárfestingu nefndi ég í minni ræðu að hún hefur aukist um 45% frá því að þessi ríkisstjórn tók við og við erum samt ekki komin upp í sögulegt meðaltal. Það hefur til að mynda áhrif á fjárfestingu atvinnugreinanna því að allt spilar þetta saman. Ég get nefnt eitt dæmi: Þegar hið opinbera kynnti fyrirætlanir um fjárfestingu í hraðhleðslustöðvum sem er liður í orkuskiptaáætlun stjórnvalda kom einkageirinn mjög sterkur inn með annað eins til að fjárfesta í þeim geira þannig að allt virkar þetta saman. Þess vegna legg ég sérstaka áherslu á opinbera fjárfestingu í mínu máli. Ég held að þar með getum við líka stutt við atvinnulífið til að fjárfesta í mikilvægum verkefnum. Síðan nefnir hv. þingmaður aðstæður í atvinnulífinu. Hér var samþykkt að lækka skatt á fjármálafyrirtæki. Við höfum séð að það hefur hægt á útlánum til atvinnugreina hjá fjármálafyrirtækjum í landinu. Horfum á hvernig búið er að þeim en gerum það varlega því að það skiptir líka miklu máli að regluverk sé skýrt. Við erum að sjálfsögðu að skoða alla þá þætti og þetta getur til að mynda orðið til þess að létta rekstur fjármálafyrirtækja sem eru auðvitað stærstu lánveitendur í fjárfestingum í einkageiranum.

Herra forseti. Þetta er ein mínúta þannig að ég skal hafa einfalda spurningu. Ég ætla að spyrja út í tvö atriði sem komu af einhverjum ástæðum ekki fram í ræðu hæstv. forsætisráðherra. Fyrst ætla ég að spyrja um aðgerðir í þágu jöfnunar. Það er að sjálfsögðu mjög gleðilegt að ríkisstjórnin hafi, eftir að verkalýðshreyfingin teymdi hana að borðinu, komið fram með þriðja þrepið neðst niðri. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra og það nægir að svara með jái eða neii: Hefði hún ekki talið æskilegast að fá fjórða þrepið á mjög háar tekjur?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann sagði reyndar að ég hefði ekki rætt sérstaklega um aðgerðir til jöfnunar en ég fór einmitt yfir hver þróunin hefur verið í því. Þróunin á árinu 2018 var sú að ráðstöfunartekjur að teknu tilliti til fjármagnstekna, sem við hv. þingmaður höfum oft rætt, jukust hlutfallslega mest hjá neðstu tekjutíundinni og minnkuðu hjá efstu tekjutíundinni. Í raun sjáum við aukinn jöfnuð á árinu 2018 og það sama kemur fram í Gini-stuðlinum. Hv. þingmaður nefnir þriggja þrepa skattkerfið sem ég er mjög ánægð með og ég tel það góða útfærslu á þeim skattalækkunum sem eru að koma til framkvæmda, hvernig þær skila sér. Hefði ég viljað fjórða þrepið? spyr hv. þingmaður. Ég hef lagt meiri áherslu á þá aðgerð sem var gripið til í upphafi þessa kjörtímabils sem var að hækka fjármagnstekjuskatt. Á það hef ég lagt meiri áherslu í þessum skattaaðgerðum og ég tel að það sem við höfum gert nú þegar sé allt til þess fallið að kalla fram aukinn jöfnuð og ég tel að tölurnar sýni það nú þegar.

Herra forseti. Það er rétt að hæstv. forsætisráðherra nefndi jöfnuð og hvað búið er að gera en hér erum við að tala um framtíðina og hvað við ætlum að gera. Ég spyr: Er að vænta frekari aðgerða? Það virðist eins og að mál ríkisstjórnarinnar komist oft ekki miklu lengra en bara inn í forstofuherbergi ríkisstjórnaríbúðarinnar, þ.e. þau stoppi áður en þau koma til þingsins. Nú er enn eitt málið sem mér sýnist á fjölmiðlum að mikill ágreiningur sé um, þ.e. fyrirhugaður miðhálendisþjóðgarður. Hæstv. samgönguráðherra hefur tjáð sig, fjöldamargir þingmenn hafa gert það og ég spyr: Hvaða afleiðingar mun það hafa fyrir stjórnarsamstarfið ef VG nær ekki miðhálendisþjóðgarði í gegn?

Herra forseti. Forstofuherbergið er góður staður að vera á, segi ég bara við hv. þingmann og þakka honum fyrir andsvarið. Þegar ég hef farið yfir þau mál sem tíunduð eru í stjórnarsáttmálanum sé ég að mjög góður gangur er í eftirfylgni og framkvæmd mála þannig að ég kannast ekki við það að forstofuherbergi ríkisstjórnaríbúðarinnar sé hlaðið málum. Mér telst til að málið sem hv. þingmaður nefnir hér, sem er frumvarp umhverfis- og auðlindaráðherra um miðhálendisþjóðgarð, sé statt í samráðsgátt Stjórnarráðsins og að því ferli eigi að ljúka í dag þannig að ég vænti þess að nú verði unnið úr þeim umsögnum. Ég vil bara segja um það mál að þetta er stór hugmynd. Ég átta mig á því að miðhálendisþjóðgarður er stór hugmynd og ég hef heyrt ýmsa þingmenn úr ýmsum flokkum segja að mikilvægt sé að vanda sig og ég er sammála þeim. Ég er sammála því að það er mikilvægt að vanda sig. Ég held hins vegar að þetta sé frábær hugmynd sem kveðið er á um í stjórnarsáttmála og ég hef ekki miklar áhyggjur af því að við munum ekki finna góðar lausnir á þeim 

Forseti. Í skýrslu starfshóps forsætisráðherra um eflingu trausts á stjórnmálum og stjórnsýslu kemur fram, með leyfi forseta: „Yfir 70% þjóðarinnar telur spillingu í stjórnkerfi og atvinnulífi vera mikla eða frekar mikla. Spillingarupplifun gefur sterkar vísbendingar um traust á stjórnmálum og stjórnsýslu. Því hefur verið haldið fram að upplifun Íslendinga á spillingu sé „ýkt“ og að spillingarásakanir í samfélagsumræðu geti valdið því að almenningur trúi því að spilling sé meiri en raunin er. Varasamt er þó að draga slíkar ályktanir. Það eru hreinar getgátur að hörð þjóðfélagsumræða ýki spillingarupplifun og mikilvægt er að hafa í huga að „upplifun einstaklinga á spillingu, hvort sem hún er réttmæt eða ekki, grefur undan lýðræðinu og helstu stofnunum samfélagsins“.“ Forseti. Það er tvennt í þessu. Í fyrsta lagi sú alvarlega staða að það sé útbreitt viðhorf að spilling ríki í stjórnkerfinu og að það grafi undan lýðræðinu, hvort sem það viðhorf sé réttmætt eða ekki. Og í öðru lagi: Það að benda á eða tala um vandamálið er ekki vandamálið. Að skjóta sendiboðann er ekki til þess fallið að auka traust almennings á stjórnmálum. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra í ljósi þess að traust til Alþingis fer dvínandi hverjar hún telji afleiðingar af þessu viðvarandi vantrausti verða fyrir samfélagið. Hverjar verða afleiðingarnar?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að þetta sé mál sem er erfitt að ræða á einni mínútu því traust á Alþingi er ekki það eina sem við er að eiga - eða vantraust á Alþingi. Við getum tekið sem dæmi ýmsar aðrar stofnanir lýðræðissamfélagsins, borgarstjórn Reykjavíkur og fleiri, þar sem við sjáum tölur um vantraust. Hvað getum við gert? Við getum ráðist í kerfisbreytingar. Hér á Alþingi er til að mynda statt mál um vernd uppljóstrara sem ég vona að verði afgreitt bráðlega og getur orðið mikilvæg kerfisbreyting til að efla traust. Ný upplýsingalög tóku gildi með breiðum stuðningi sem ég er mjög þakklát fyrir því að ég tel að aukið gagnsæi muni efla traust til lengri tíma. Og á næstu dögum verður hér dreift frumvarpi um varnir gegn hagsmunaárekstrum, frumvarp sem var í forstofuherberginu um tíma og er núna vonandi að komast í dreifingu á Alþingi, þar sem einmitt er kveðið á um ríkari hagsmunaskráningu og þar með aukið gagnsæi. En þetta er vissulega langtímaverkefni. Allar þessar tillögur eiga ýmist rætur að rekja til þess starfshóps sem þingmaðurinn nefndi eða nefndar um tjáningarfrelsi. 

Forseti. Ég þakka svörin. Ég veit að ein mínúta er ekki mikill tími en þetta er gríðarlega mikilvægt málefni og var ekkert tekið á því í ræðu forsætisráðherra. Í febrúar 2018 mældist traust til Alþingis 29%. Í febrúar 2019 mældist traust til Alþingis 18%. Hver ætli niðurstaðan verði eftir nokkrar vikur? Þetta dvínandi traust til Alþingis skapar svigrúm fyrir hægri popúlisma sem nærist á því að þykjast vera réttmætara vald en það sem er lýðræðislega kjörið. Þetta hefur verið raunin í mörgum nágrannalöndunum nú þegar og er ekkert sem segir okkur að það ætti að vera eitthvað öðruvísi hér. Aðgerðir eða aðgerðaleysi stjórnvalda og ráðherra hingað til minnka traust en efla það ekki. Afleiðingarnar sem það getur haft fyrir samfélagið eru ógnvekjandi, sérstaklega í ljósi þess að hægri popúlistaflokkar sem nærast á vantrausti, reiði og sundrungu, standa í vegi fyrir samfélagslegum framförum og afneita stærstu hættu samtímans sem er loftslagsváin. Hvað ætlar forsætisráðherra að gera til að snúa þeirri ógnvænlegu þróun við? Ég veit að þetta er langhlaup en við þurfum samt að fara í aðgerðir mjög fljótlega ef við ætlum að snúa þessari þróun við og koma í veg fyrir að við förum í sömu átt og margar þjóðir í kringum okkur.

Herra forseti. Ég þakka aftur hv. þingmanni sem tæpir á ýmsu í andsvari sínu. Mér finnst mjög mikilvægt að við stefnum öll að því. Trausti til stjórnmála verður ekki breytt og það verður ekki eflt af einhverjum einum einstaklingi. Það skiptir máli hvernig við vinnum sem heild en þar getur hins vegar einn einstaklingur eða fáir orðið til þess að draga mjög úr trausti. Það sem við getum gert er að breyta kerfinu okkar, breyta lagarammanum okkar, breyta regluverkinu. Þegar ég lít til baka yfir þau 12 ár sem ég hef verið á þingi hefur mjög mörgu miðað áfram í þeirri umgjörð, hvort sem litið er til þess sem ég nefndi áðan um upplýsingalög, hagsmunaskráningu eða siðareglur. Ekkert af þessu var til staðar árið 2007 þegar ég settist á þing. Samt var traust á Alþingi með hæsta móti þá. Á hverju byggði það traust? Við þurfum líka að spyrja okkur: Á hverju byggði það traust sem þá var á Alþingi? Því stundum byggir traustið kannski ekki endilega á traustum grunni. Í raun og veru var það miklu hærra en við sáum í löndunum í kringum okkur á sama tíma þannig að traustsmælingarnar 2007  
             Ég biðst afsökunar. Það er mjög erfitt að tala um þetta mál á einni mínútu.

Forseti hefur fulla trú á hæfileikum þingmanna og hæstv. ráðherra til að segja mikið á einni mínútu.

Herra forseti. Ef frá eru talin þau fjölmörgu áföll sem dunið hafa á okkur á undanförnum dögum og vikum þá eru það kannski efnahagsmálin og staðan í þeim sem er okkur efst í huga. Þúsundir landsmanna eru að missa vinnuna þessar vikurnar og ég hefði áhuga á því að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hverjar eru þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur í hyggju að ráðast í til að örva hagkerfið á nýjan leik? Við stöndum frammi fyrir fjölþættum vanda. Þrátt fyrir vaxtalækkanir Seðlabankans er á það bent að þær vaxtalækkanir skila sér t.d. ekki til fyrirtækja. Fjármálakerfið okkar er enn ærið kostnaðarsamt, sprotafyrirtæki kvarta undan rekstrarumhverfi sínu. Hvað mest atvinnuleysi er í hópi háskólamenntaðra samkvæmt mælingum Vinnumálastofnunar sem er nýjung í íslensku hagkerfi. Mér þætti því gott að heyra hvað ríkisstjórnin hyggst gera til að ráðast í aðgerðir til að draga úr þessu mikla atvinnuleysi sem við höfum séð aukast hratt á undanförnum vikum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Eins og ég nefndi í ræðu minni sjáum við þá stöðu í hagkerfinu að verðbólga er nálægt verðbólgumarkmiði. Við sjáum stöðugleika þegar kemur að gjaldmiðlinum en á sama tíma sjáum við vaxandi atvinnuleysi. Þetta er, eins og bent hefur verið á, birtingarmynd kólnunar hagkerfisins sem við þurfum að glíma við en er þó með öðrum hætti en við höfum séð í fyrri hagsveiflum, ef við getum orðað það svo. Þetta er kólnun en ekki skyndileg djúpfrysting eins og við höfum stundum séð áður. Þá þurfum við líka að horfa til þess að lykillinn að þessum árangri er í fyrsta lagi ríkisfjármálastefnan og í öðru lagi stýritæki peningastefnunnar. Og það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að þrátt fyrir vaxtalækkanir Seðlabankans hefur vandinn verið hvernig vaxtalækkanir hafa í raun miðlast út í gegnum fjármálafyrirtækin. Ég nefndi hér áðan að hluti af því að við ákváðum að ráðast í lækkun á bankaskatti, fyrir utan að hann var auðvitað hugsaður sem tímabundin aðgerð í upphafi, er líka að létta fjármálafyrirtækjum róðurinn til að geta lánað út fjármuni í atvinnulífið því að eins og bent var á hér áðan mun velsæld til framtíðar, þó að við getum gert betur í opinberri fjárfestingu, byggjast á frumkvæði einkaaðila. Ég mun koma nánar að þessu í síðara svari.

Herra forseti. Þetta er einmitt kjarni vandans. Það er að raungerast það sem ríkisstjórnin var vöruð við í upphafi þessa kjörtímabils, að farið væri af stað með allt of mikla bjartsýni að leiðarljósi varðandi almenna útgjaldaaukningu ríkissjóðs og á sama tíma væri verið að svelta mikilvæga fjárfestingu hins opinbera. Nú væri gott að eiga uppi í erminni núna fjárfestingaraukningu þegar hagkerfið er að kólna eins og svo fjölmargir spáðu. Aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar hefur verið áberandi á fleiri sviðum. Lækkun bankaskatts var frestað akkúrat á þeim tímapunkti sem það hefði getað komið fjármagnskostnaði atvinnulífsins til góða. En nei, því var slegið á frest. Það hefur ekkert verið gert varðandi uppbyggingu fjármálakerfisins og nauðsynlega hagræðingu til að það geti þjónað betur hagkerfinu okkar, atvinnulífinu okkar, fólkinu okkar og síðast en ekki síst - en það var auðvitað aldrei á dagskrá þessarar ríkisstjórnar - hefur ekkert verið gert varðandi gjaldmiðilinn okkar, en 5% sprota- og tæknifyrirtækja okkar nefna að þetta sé góður gjaldmiðill, 75% segja hann slæman eða alslæman.

Herra forseti. Ef ég man rétt þá var hv. þingmaður einmitt í ríkisstjórn á árinu 2017, ríkisstjórn sem kaus að auka ekki við opinbera fjárfestingu þrátt fyrir gríðarlega uppsafnaða þörf og fyrirséða stöðu í hagkerfinu. Þess vegna var ráðist í að auka opinbera fjárfestingu eins og ég fór hér yfir, af því það var skynsamlegt hagstjórnarlega. Þess vegna var líka gripið til varúðarráðstafana hvað varðar þá sem missa vinnuna með því að hækka atvinnuleysisbætur eins og hv. þingmann rekur minni til. Ég fór yfir það í þessari pontu að það væri mjög mikilvægt að gera því að þetta væri eitt af því sem við gætum séð fram á. Hv. þingmaður talar svo um að gjaldmiðillinn sé stóra vandamálið í hagstjórninni á sama tíma og við sjáum að einmitt með því að stýritæki peningastefnunnar, ríkisfjármálastefnan og vinnumarkaðsstefnan eru að vinna saman þá erum við með allt aðra þróun í hagstjórninni en við höfum séð áður. Þá er komið hér með svona gamla tuggu, myndi ég segja, um að allt sé þetta gjaldmiðlinum að kenna. Ég get bara ekki tekið undir það. Hins vegar hefur ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra 

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra kom inn á lífskjarasamningana og mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra um þessa lífskjarasamninga sem allir virðast hafa fengið nema þeir sem þurftu mest á því að halda, eldri borgarar og öryrkjar. Stendur til hjá þessari ríkisstjórn að sjá til þess að sá hópur fái nákvæmlega þennan samning eða er það algjörlega garanterað hjá ríkisstjórninni að mismuna þeim hópi og sjá til þess að hann verði eini hópurinn sem stendur eftir? Ég spyr vegna þess að þessi hópur hefur heldur ekki fengið kjaragliðnunina sem allir hafa fengið. Þessi hópur var líka skilinn eftir þar. Ef við leggjum þetta saman erum við að tala um tugi þúsunda sem þennan hóp vantar upp á. Á hann enn eina ferðina að herða sultarólina og horfa inn í tóman ísskápinn eða á að gera eitthvað fyrir hann?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég ætla að endurtaka það sem ég fór yfir í ræðu minni, þegar við skoðum tekjusöguna 2018 yfir ráðstöfunartekjur ólíkra hópa kemur þar fram að ráðstöfunartekjur án fjármagnstekna hafa aldrei verið hærri en á árinu 2018 hjá ýmsum hópum og þar með talið eldri borgurum, hjá hjónum og sambúðarfólki, einstæðum foreldrum og einstæðum konum. Við verðum að horfa á það hvernig þessir hópar standa og hvernig tekjur þeirra hafa þróast. Hvað hefur ríkisstjórnin gert? Jú, hún hækkaði frítekjumark vegna atvinnutekna strax og hún tók við. Hún hefur forgangsraðað eldri borgurum og öryrkjum þegar kemur að því að lækka greiðsluþátttöku í heilbrigðiskerfinu. Um það munar svo sannarlega, það er ein stærsta jöfnunaraðgerð sem við getum ráðist í. Félags- og barnamálaráðherra lagði fram frumvarp sem var samþykkt á Alþingi sem dró úr skerðingum örorkulífeyrisþega sem munar verulega miklu fyrir þann hóp og af því að hv. þingmaður spyr hvort ekkert verði gert bendi ég á að á þingmálaskrá hæstv. félags- og barnamálaráðherra er sömuleiðis frumvarp um endurskoðun á almannatryggingakerfinu þegar kemur að örorkulífeyrisþegum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra rýr svör. Þessi hópur getur ekki lifað. Það er útilokað að hann lifi á meðaltali. Það er bara ekki hægt. Þarna undir er stór hópur sem hefur ekki til hnífs og skeiðar, er undir 200.000 kr. á mánuði og lifir við sárafátækt. Hvernig í ósköpunum er hægt að segja við þennan hóp að að meðaltali hafi hann það svo gott? Við getum haft það rosalega gott að meðaltali með annan fótinn í ís og hinn í eldi. Að meðaltali væri það flott en það getur enginn lifað á meðaltalinu. Það hlýtur að vera varið í stjórnarskránni að allir séu jafnir fyrir lögum og þá spyr ég: Hvers vegna í ósköpunum gildir það ekki um þennan hóp? Hvers vegna er hann ekki jafn fyrir lögum að fá lífskjarasamninginn eins og allir aðrir hafa fengið? Hvað er það í fari hans sem veldur því að hann á ekki þennan rétt?

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni, meðaltöl segja bara hluta sögunnar en þau segja samt stóran hluta af þeirri sögu. Við hljótum að skoða hvað gögnin segja okkur um þróun ráðstöfunartekna. Á árinu 2018 kemur sömuleiðis fram að ráðstöfunartekjur hafa aukist að teknu tilliti til fjármagnstekna mest hjá neðstu tekjutíundinni. Þessi ríkisstjórn er að lækka skatta og hún gerir það þannig að það nýtist tekjulægri hópum berst. Þessi ríkisstjórn dregur úr kostnaði í heilbrigðiskerfinu - og fyrir hvern er hún að gera það? Hún forgangsraðar þar öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Þessi ríkisstjórn horfði sérstaklega til eldri borgara með það að hækka frítekjumarkið fyrir atvinnuþátttöku af því að það skiptir líka máli að fólk geti haldið áfram að sækja sér tekjur eftir að það kemst á aldur. Horfum á það sem við erum að gera. Allt miðar í átt að auknum jöfnuði og aukinni hagsæld fyrir alla hópa. Fram hjá því er einfaldlega ekki hægt að líta, herra forseti, þegar við ræðum þessi mál. Það er ekki hægt að horfa fram hjá staðreyndum en um leið verðum við stöðugt að vera reiðubúin að taka kerfin okkar til endurskoðunar. 

Forseti. Í vetur höfum við orðið mjög vör við hversu erfið og hættuleg íslensk náttúra getur reynst eins og hún er gjöful oft og tíðum. Nú tel ég mjög mikilvægt að við í þinginu sendum héðan þau skilaboð þegar þinghald er að hefjast að nýju eftir áramót að þingið sé meðvitað um þá miklu þörf sem er fyrir uppbyggingu innviða um allt land. Það var ánægjulegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra og svo aftur hæstv. forsætisráðherra áðan tala um að til stæði að gera átak í uppbyggingu snjóflóðavarna en miklu meira þarf til. Það þarf uppbyggingu raflína, virkjana, vega, fjarskipta og hinnar ýmsu mikilvægu þjónustu ríkisins, uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu til að mynda um Ísland allt. Það sætir raunar furðu að nú þegar útgjöld ríkisins hafa aukist um helming á örfáum árum skuli ekki hafa átt sér stað meiri fjárfesting í innviðum landsins, en það er vegna þess að við búum hér við kerfisstjórn með þeim afleiðingum sem ég hef lýst áður en þó með þeim hætti að pólitískt séð virðist einn flokkur í ríkisstjórninni, Vinstri græn, geta farið sínu fram. Hann gerir það og nær í gegn hinum ýmsu furðumálum. Nýjasta mál ríkisstjórnarinnar, og þar af leiðandi þá Vinstri grænna sem má heita að sé mjög pólitískt, eru áform um stofnun miðhálendisþjóðgarðs. Af nafninu að dæma kann þetta að hljóma vel en eins og svo oft er þegar Vinstrihreyfingin – grænt framboð kynnir áform sín eru þeim gefin góð nöfn en þegar betur er að gáð geta þau reynst varasöm. Og ég er svolítið hræddur um að það sé eitt og annað sem þurfi að skoða vel hvað varðar þennan áformaða þjóðgarð og ekki skrýtið að íbúar víða um land og ekki hvað síst sveitarstjórnarmenn hafi lýst miklum áhyggjum af þessum áformum. Það er nauðsynlegt fyrir okkur í þinginu að grípa þarna inn í því að hættan er auðvitað sú, þótt ekki væri nema í ljósi reynslunnar, að þarna sé verið að búa til enn eitt tækið til að draga úr lýðræðislegu valdi kjósenda og færa það til einhverra stofnana sem eru þá undir Vinstri grænni stjórn á einn eða annan hátt. Til að mynda höfum við séð þessa þróun með önnur göfug áform, þ.e. rammaáætlun sem átti að vera til þess fallin að leysa úr þeim vanda sem óhjákvæmilega kemur upp þegar þarf að meta annars vegar virkjunarkosti og hins vegar önnur náttúrugæði. Þar voru allir sammála um að finna þyrfti leið til að gera þetta á sem skynsamlegastan hátt, komast að sem skynsamlegastri niðurstöðu í hverju tilviki fyrir sig. En hver hefur svo raunin orðið? Þetta fyrirkomulag hefur verið misnotað sem leið til að koma í veg fyrir nánast allar framkvæmdir og núna jafnvel eru þau áform sem fóru algjörlega vandræðalaust í gegnum þetta ferli stöðvuð á hinum ýmsu stigum kerfisins. Því er rétt að hafa varann á þegar lýst er áformum eins og þessum miðhálendisþjóðgarði þó að ég haldi að almennt séð sé samstaða um það meðal ekki bara þingmanna heldur Íslendinga nánast allra hversu mikilvægt það er að vernda hina einstöku náttúru okkar. Liður í því að vernda náttúruna, ekki bara náttúru Íslands heldur náttúru heimsins, er að framleiða orku með þeim umhverfisvæna hætti sem við getum gert á Íslandi. Það sætir furðu að fólk sem talar hvað mest um losun gróðurhúsalofttegunda og boðar jafnvel heimsendi innan fáeinna ára af þeim sökum skuli leggjast gegn því að við nýtum hér þá hreinu orku sem við getum framleitt á Íslandi. Á öðrum sviðum er ýmist lítið að gerast hvað varðar áform um uppbyggingu innviða eða áformin svo óljós og taka svo stöðugum og síendurteknum breytingum að það er nánast ómögulegt að átta sig á því hvað stjórnvöld ætla að gera og hvort þau ætla að láta verða af einhverjum framkvæmdum yfir höfuð. Þá er ég ekki hvað síst að tala um samgöngumálin því að samgönguáætlun er búin að vera í lausu lofti og síbreytileg frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Nú er flugstefnan meira að segja innan samgönguáætlunar orðin sérstakt áhyggjuefni, sérstaklega staða Akureyrar og þá hvernig virðist vera gert ráð fyrir því að draga úr mikilvægi Akureyrarflugvallar. Það birtist reyndar líka í því að stjórnvöld hættu að nýta flugþróunarsjóðinn sem var ekki hvað síst til þess hugsaður að byggja upp nýtingu flugvallarins á Akureyri og gáfu það út að sjóðurinn yrði hugsanlega nýttur síðar þegar tilefni skapaðist til. Ef ekki er tilefni til þess núna veit ég ekki hvenær það kemur. Á höfuðborgarsvæðinu sameinast þetta tvennt svo, annars vegar samgöngur á landi og vandinn með þær og samgöngur í lofti, svo á versta mögulega hátt. Borgarstjórinn í Reykjavík kemst upp með það að kynna áform um að Reykjavíkurflugvöllur verði fjarlægður úr Vatnsmýrinni, úr Reykjavík, og jafnframt að ríkið muni standa að þessu með honum og borgarstjórninni og lagningu borgarlínu, verkefnis sem enginn ráðherra í ríkisstjórninni hefur getað svarað hvað þýði og út á hvað gangi. Hann hefur eingöngu getað sagt að þetta muni líklega kostar töluvert en menn ætli að finna leiðir til að fjármagna það og þá með einhvers konar gjaldtöku af almenningi. Þetta er því miður afleiðing þess að sitja uppi með kerfisstjórn þegar kerfið fær að ráða og af stað fara verkefni eins og þessi borgarlína sem mun auðvitað kosta margfalt meira en menn hafa gert ráð fyrir, verða miklu erfiðari og dýrari í framkvæmd, svo ekki sé minnst á reksturinn sem fylgir í kjölfarið. Það er búið að flækja ríkisstjórnina í þessa vitleysu eins og svo margar aðrar. Hvað fá menn svo á móti? Jú, það á að ráðast í einhver verkefni í sveitarfélögunum í kringum Reykjavík sem til stóð í langflestum tilvikum að klára fyrir löngu, þó ekki Sundabrautina nema hugsanlega einhvern stubb af henni. Ekki er nú stöðugleikinn og framtíðarsýnin meiri í heilbrigðismálunum. Það er reyndar örugglega framtíðarsýn í huga heilbrigðisráðherrans og við höfum séð ýmsar vísbendingar um hver sú sýn er. Hún er sú að koma á sósíalísku heilbrigðiskerfi á Íslandi en á meðan unnið er að því og allar ákvarðanir teknar út frá því markmiði líður heilbrigðiskerfið fyrir. Það er rétt sem hæstv. forsætisráðherra nefndi áðan, það er búið að auka framlög til heilbrigðismála gríðarlega mikið á undanförnum árum. Allmargar ríkisstjórnir í röð hafa aukið verulega við framlög til heilbrigðismála, en fá menn það fyrir þessi stórauknu framlög sem gera hefði mátt ráð fyrir? Nei, því miður, vegna þess að menn huga ekki að því að laga kerfið. Kerfið fær að stjórna sér sjálft í stað þess að teknar séu skynsamlegar, lýðræðislegar ákvarðanir um að laga heilbrigðiskerfið og fá meira fyrir fjármagnið þannig að það nýtist betur fyrir sjúklinga og fyrir starfsmenn heilbrigðiskerfisins um allt land. Við í þingflokki Miðflokksins munum á þessu þingi kynna afrakstur mikillar vinnu sem við höfum lagt í við að takast á við báknið, spara fyrir ríkið og minnka báknið en um leið tryggja betri þjónustu og aukin réttindi borgaranna. Við munum gera það með þeim hætti að það sé til þess fallið að auka við fjárfestingu í landinu. Besta lausnin við kulnun í hagkerfinu er að ráðast í jákvæða hvata sem setja fjárfestingu af stað af krafti og af því leiðir uppbygging að hluta til hjá ríkinu og að hluta til hjá einkaaðilum. Við munum líka skilgreina hvernig ríkið getur farið betur með það fjármagn sem það hefur, nýtt það betur, ekki hvað síst í heilbrigðiskerfinu, svoleiðis að takast megi að byggja upp innviði, hvort sem það eru raflínur, heilbrigðisþjónusta eða hvað sem er þar á milli um allt land og að skattgreiðendur um allt land fái sem mest fyrir sitt fjármagn. Ég vona að þessar tillögur muni hljóta brautargengi á Alþingi með þessari ríkisstjórn um eflingu Alþingis, eins og hún kallar sig, en 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Við hv. þingmaður erum ekki náttúrulegir samherjar. Við erum kannski ákveðin birtingarmynd þess að þessi ríkisstjórn er mynduð yfir hefðbundnar víglínur hægri og vinstri. Segja má að við séum nauðugir samherjar í stjórnarandstöðu og höfum ólíka sýn á fjölmörg mál. Meðal þeirra mála sem ég hygg að við höfum ólíka sýn á er sá miðhálendisþjóðgarður sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni áðan. Hv. þingmaður á sér augljós skoðanasystkini innan ríkisstjórnarmeirihlutans þar sem eru ýmsir þingmenn og framámenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Mig langaði að velta því upp við hv. þingmann 

Forseti. Þetta var áhugaverð spurning. Það vill svo vel til að ég er ekki bara starfandi stjórnmálamaður heldur líka áhugamaður um stjórnmál svoleiðis að ég skal reyna að leggja á þetta tiltölulega óháð mat sem óháður álitsgjafi. Í ljósi reynslunnar óttast ég að lið hv. þingmanns muni vinna í þessu tilviki eins og í fyrri tilvikum þar sem tekist hafa á raddir þeirra sem vilja fara varlega, vinna hlutina vel, leita að skynsamlegustu leiðinni, og svo þeirra sem ganga harðast fram, harðlínumannanna af vinstri kantinum í þessu tilviki, sem kunna auk þess kannski betur en þeir sem gætu viljað taka undir með mér í ríkisstjórninni að spila á kerfið, fá það til að vinna með sér að markmiðunum. Við sjáum þetta t.d. með borgarlínuna sem ég nefndi, ég held að flestir geri sér grein fyrir því að hún sé tóm vitleysa og muni kosta miklu meira en ráð er fyrir gert 

Virðulegur forseti. Borgarlínan er frábært mál og mun ekki kosta neitt miðað við þann mikla hagnað sem við munum öll hafa af því máli. Ég er hins vegar ekki kominn hingað upp til að ræða hana heldur vanda okkar allra við að búa við ríkisstjórn sem við hv. þingmaður sameinumst í andstöðu við. Það hefur verið talað dálítið um forstofuherbergið í þessari ríkisstjórn, herbergið sem er að fyllast af málum. Svo virðist sem æ fleiri stórmál séu að festast í þessu forstofuherbergi og stjórnin virðist ætla að koma litlu fram. Mig langar að biðja hv. þingmann sem áhugamann um stjórnmál að velta vöngum yfir því hversu langan tíma þessi ríkisstjórn eigi eftir - að mati hv. þingmanns.

Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá að spreyta sig áfram í þessu hlutverki. Ég óttast, rétt eins og ég óttast að lið hv. þingmanns vinni þegar kemur að deilum um öfgamál, að þessi ríkisstjórn muni sitja út allt kjörtímabilið vegna þess hvernig til hennar var stofnað. Þetta var aldrei ríkisstjórn um neina pólitíska framtíðarsýn. Hún stærði sig af því þegar hún tók við að hún væri ekki ríkisstjórn um tiltekin pólitísk áhersluefni heldur ætlaði að mynda breiða skírskotun, sem þau kölluðu svo. Það snerist í rauninni bara um að ná nógu mörgum þingmönnum með sér til að geta skipt á milli sín ráðherrastólum. Þeir ráðherrastólar eru þessari ríkisstjórn mjög kærir svoleiðis að ég efast um að það verði auðvelt fyrir þau að standa upp úr þeim ótilneydd.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fór um víðan völl og kom inn á innviðauppbyggingu. Þar sem nú er sett fram flugstefna í fyrsta skipti í sögunni vil ég bara spyrja hvort einhvern tíma hafi verið settur fram jafn skýr vilji til að byggja upp flugvellina á Akureyri og Egilsstöðum sem fluggáttir. Þann 19. desember sl. var undirrituð viljayfirlýsing samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra þess efnis að tryggja frekari uppbyggingu á Akureyrarflugvelli til að hann geti þjónað sem fluggátt inn í landið og eflt svæðið og ferðaþjónustu á Íslandi.

Herra forseti. Vandinn í því sem hv. þingmaður spyr út í birtist í svo mörgu hjá þessari ríkisstjórn. Yfirlýsingarnar fara ekki saman, oft og tíðum ekki einu sinni nöfnin sem hlutum eru gefin, og svo afleiðingarnar og framkvæmdin. Það er það sem við höfum horft upp á í samgöngumálum, ekki hvað síst flugmálunum þar sem, eins og ég nefndi hér áðan, menn hafa ekki einu sinni viljað nýta flugþróunarsjóðinn til að byggja upp á Akureyri. Af því að við erum að tala um hluti þar sem ekki fer saman hljóð og mynd eins og menn segja stundum er stöðugt verið að tala um samráð í öllum þessum áformum ríkisstjórnarinnar. Það á að hafa átt sér stað alveg stórkostlegt samráð um miðhálendisþjóðgarðinn og mikið samráð, segir hv. þingmaður, um samgöngumálin. En hver er raunin? Hver er afstaða t.d. bæjaryfirvalda á Akureyri eða Akureyringa til áforma ríkisstjórnarinnar varðandi Akureyrarflugvöll? Mér finnst sú afstaða ekki bera vott um að samráðið hafi verið sérstaklega gott.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Í aðgerðahópnum sem var myndaður til að vinna samkvæmt viljayfirlýsingunni eru fulltrúar frá ráðuneytunum tveimur og einnig Akureyrarbæ, Eyþingi - sem reyndar heitir orðið SSNE - ferðaþjónustunni á Norðurlandi og Isavia. Þar eru þessir aðilar starfandi í fullu samráði. Hópurinn hefur hafið störf og mun ljúka þeim í mars 2020 til að efla flugvöllinn á Akureyri. Fyrsta verkefnið er bætt aðstaða. Einnig er horft á eflingu markaðssetningar og greiningu á markaðssetningu á Norðurlandi sem áfangastaðar og kostnaðaráætlanir fyrir endurbætur á mannvirkjum og þjónustu til frambúðar. Hvað á þingmaðurinn við með að flugþróunarsjóður hafi ekki verið nýttur í markaðssetningu síðustu árin? Ég veit ekki betur en að hverri einustu krónu sem hefur farið úr þeim sjóði hafi verið 

Herra forseti. Það er rétt að þessi sjóður hefur verið nýttur í þessum tilgangi á síðustu árum. Ég er hér að vísa til orða hæstv. ferðamála- og iðnaðarráðherra varðandi þennan sjóð og framtíð hans. Í flugmálunum eins og samgöngumálunum öllum og raunar flestum stórum málasviðum þessarar ríkisstjórnar liggur vandinn ekki í því að menn geti ekki haldið fundi til að skrifa undir plögg og láta taka af sér myndir, geti ekki sent frá sér skýrslur sem sumar hverjar hljóma ágætlega, en svo verður ekkert úr framkvæmdinni. Það vantar mjög upp á stuðning við innanlandsflug á Íslandi, sérstaklega í ljósi umræðunnar eins og hún var fyrir síðustu kosningar þar sem mátti ætla að ef þeir flokkar sem nú mynda ríkisstjórn næðu meiri hluta yrði gert einhvers konar átak. Það var talað um ýmsar leiðir, skoska leið og hina og þessa leið sem átti að hrinda í framkvæmd. Ekkert af þessu hefur enn gerst en það hefur verið skipaður starfshópur eins og hv. þingmaður lýsti. Hann á að skila einhvern tíma á þessu ári 

Herra forseti. Það er ekki að spyrja að því hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, honum tekst ávallt að vekja okkur hin af værum svefni og kasta fram duldum sprengjum sem við fáum tækifæri til að spyrja hv. þingmann um. Hér talar hann mikið um að mikil þörf sé fyrir eflingu innviða; raflínur, heilbrigðiskerfið, menntakerfið, og það sæti undrun að ekki hafi orðið meiri uppbygging á kerfum. Hér talar maður eins og hann hafi aldrei komið að stjórn þessa lands. Nýjasta málið sem hann talar um hér, furðumálið, er um miðhálendisþjóðgarð, mál sem hefur verið í undirbúningi frá árinu 2016 og hefur verið í kynningu um allt land í tvö ár. Hv. þingmaður talar um að þetta furðumál, eins og hv. þingmaður kýs að kalla það, eigi að draga úr lýðræðislegu valdi hjá sveitarstjórnarfólki. Undir það taka reyndar fleiri þingmenn. Ég tilheyri reyndar þeim hópi sem tekur undir með ályktun stjórnar Landverndar um að þetta frumvarp veiti í raun og veru sveitarstjórnarfólki of mikil völd 

Herra forseti. Já, ég vissi af þessu máli áður en hæstv. umhverfisráðherra fór að kynna það á fundum og ég held að flestir þingmenn hafi fylgst með framgangi þess. Við vorum með fulltrúa í undirbúningsnefnd. Þegar sá fulltrúi taldi fullreynt að hægt væri að koma þessu í eitthvert skynsamlegt horf sagði hann sig frá þeirri vinnu og tók ekki þátt í að skila þeirri niðurstöðu sem hæstv. umhverfisráðherra talar nú fyrir á fundum. Umræðan, hvort sem það eru orð hæstv. ráðherra á fundunum eða helstu bakhjarla ráðherrans og tillögunnar - hv. þingmaður nefndi Landvernd, ég held að það sé ekkert úr lausu lofti gripið að kalla Landvernd meðal helstu bakhjarla þessarar tillögu - en þegar maður hlustar á hvaða tilgang þeir sjá í framkvæmdinni fer maður að hafa áhyggjur af því að þetta sé til þess ætlað, eins og ég lýsti áðan, að draga úr valdi kjósendanna yfir umhverfi sínu  Ég veit að ég er ekki búinn að svara öllum spurningum en ég reyni að klára það á eftir.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið - eða svarið sem hann kláraði að vísu ekki, en minni á að Landvernd eru fjölmennustu hagsmunasamtökin landsins þegar kemur að náttúruvernd og umhverfismálum þannig að það er ekki undarlegt þó að við kjörnir fulltrúar hlustum á það sem þaðan kemur. Í seinni hluta ræðu sinnar fór hv. þingmaður líka mikinn er varðar borgarlínuna og talaði um að það væri arfaslæmt verkefni. Ég er fullkomlega sammála því sem hv. þm. Guðmundur Andri Thorsson sagði hér áðan. Það er gríðarlega gott og þarft verkefni, þó fyrr hefði verið. En mig langar líka að heyra frá hv. þingmanni hvernig hann sjái fyrir sér að draga úr bílaumferð, draga úr mengun, sem er nota bene heilsufarslegt vandamál og gríðarlega alvarlegt heilsufarslegt vandamál. En mig langar að fá það fram hjá hv. þingmanni hvernig hann sjái þetta fyrir sér því að það er afskaplega sjaldan sem við heyrum úr munni hv. þingmanns 

Herra forseti. Fyrst til að reyna að svara hratt spurningunni um hvað ég sjái fyrir mér á hálendinu þá sé ég fyrir mér að vel fari á því að friða þar margt til viðbótar við það sem þegar er friðað og jafnvel stofna nýja þjóðgarða  Tíminn er búinn, herra forseti, og ég get ekki einu sinni byrjað að ræða borgarlínuna og svar mitt varðandi hana. 

Virðulegur forseti. Snemma í ræðu hv. þingmanns, og reyndar á öðrum vettvangi áður, hef ég tekið eftir því að hv. þingmaður virðist hafa áhyggjur af lýðræðinu þegar stjórnmálamenn reyna að forðast að taka geðþóttaákvarðanir og setja ákvarðanir í einhvers konar faglegt mat eða láta faglega aðkomu ráða ferð. Þá fer hv. þingmaður að hafa áhyggjur af því að stjórnmálamenn stjórni ekki nógu miklu. En aftur á móti skortir algerlega stuðning hv. þingmanns við t.d. hugmyndir Pírata um lýðræðisumbætur og þá meina ég á öllum sviðum. Hvort sem um er að ræða þátttöku almennings í ákvarðanatökunni sjálfri, þar skortir stuðning hv. þingmanns við þær lýðræðisumbætur og þá lýðræðisvernd, eða þegar kemur að því að efla einstaklingsfrelsi, sem er annar vinkill á lýðræðinu, tek ég ekki eftir stuðningi frá hv. þingmanni. Þegar kemur að aðgengi almennings að upplýsingum, nefnilega gagnsæi og öðrum leiðum til að taka þátt í ákvörðunum skortir einnig stuðning frá hv. þingmanni. Það er eins og hv. þingmaður sé rosalega mikið til í lýðræðið þegar það snýst um það að valdefla stjórnmálamenn. Þegar kemur að því að valdefla einstaklingana í landinu, hvort sem er sem kjósendur eða sem einstaklinga í sínu eigin lífi, skortir algerlega stuðninginn. Mig langar bara að fá það á hreint, virðulegur forseti, 

Herra forseti. Ég vona að ég nái að draga úr áhyggjum hv. þingmanns og jafnvel gleðja hann með því að allt sem hann nefndi eru hlutir sem að mínu mati eru afskaplega mikilvægir. Ég hef talað fyrir t.d. auknu beinu lýðræði frá því ég byrjaði í stjórnmálum. En auðvitað er ekki sama hvaða leiðir menn fara að ákveðnum markmiðum og ég er ekki viss um að ég sé alltaf sammála Pírötum um leiðirnar, þó að við getum verið sammála um markmiðin. Það kann vel að vera að það sé miklu meiri grundvöllur fyrir okkur til þess að vinna saman að þessum málum. Til að mynda nefndi hv. þingmaður hér einstaklingsrétt, sem er atriði sem hefur verið mér mjög ofarlega í huga, og nauðsyn þess að efla réttindi einstaklinganna í landinu, ekki hvað síst núna þegar við búum við þessi agalegu ímyndarstjórnmál sem raða fólki alltaf í hópa og meta fólk út frá því hvaða hópum það tilheyrir frekar en rétti hvers og eins sem einstaklings. Stutta svarið, herra forseti, er að 

Virðulegi forseti. Það heyrist kannski ekki í útsendingunni en við hér í þingsalnum heyrum mótmæli hérna fyrir utan þar sem er kallað eftir nýrri stjórnarskrá. Það var algengt að svona mótmæli væru haldin á kjörtímabilinu 2013–2016. Þá var ég í stjórnarandstöðu, hv. þingmaður var þáverandi hæstv. forsætisráðherra. Það sem mér fannst einkenna alla pólitík sem þá var stunduð var algjört skeytingarleysi gagnvart kröfum almennings um nýja stjórnarskrá, sér í lagi beint lýðræði. Ég hef aldrei heyrt hv. þingmann styðja þessi málefni fyrr en núna. Það gleður mig reyndar ef svo er. Það vill svo til að það er til ágætistillaga um það að 10% kjósenda geti knúið fram bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu um frumvörp eða mál sem Alþingi hefur samþykkt. Ég hef ekki orðið var við neinn stuðning frá hv. þingmanni í þeim efnum. Ég hef ekki orðið var við það að hv. þingmaður styðji í orði - nema núna í fyrsta sinn, eftir því sem ég best veit - einhverjar raunverulegar umbætur. En það er eins með Sjálfstæðisflokkinn, það er alltaf talað rosalega fallega um einstaklingsfrelsi. Það er voðalega merkilegt og mikilvægt. Og lýðræðið. Það er nú voðalega merkilegt og mikilvægt þar til kemur að því að setja reglur til að styrkja það, þá allt í einu vantar alla upp á dekk, nema auðvitað Pírata.

Herra forseti. Hv. þingmaður ítrekar að hann hafi aldrei heyrt mig ræða þessi mál. Mér sárnar nú örlítið að hann skuli ekki fylgjast betur með ræðum mínum og greinilega ekki lesa greinar mínar en ég veit að það er nóg að gera hjá þingmönnum og menn geta ekki legið yfir öllum greinum sem skrifaðar eru í blöð og kannski ekki náð öllum ræðum heldur. En ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég held að margt af því sem hv. þingmaður nefndi séu mjög mikilvæg atriði. En það er ekki þar með sagt að allir þingmenn séu sammála um bestu leiðirnar að þeim markmiðum. Stjórnmálaumræðan þarf auðvitað að snúast um leiðirnar, 

Herra forseti. Talsmenn ríkisstjórnarinnar stæra sig gjarnan af því að hafa ráðist í viðamikla lífskjarasókn, innviðauppbyggingu og unnið stórafrek í aðgerðum gegn loftslagsbreytingum. En við skulum skoða aðeins hver raunveruleikinn er núna í ríkisstjórn Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Hagvöxtur er horfinn og atvinnuleysi hefur tvöfaldast. Það ríkir neyðarástand á bráðamóttökunni og heilbrigðiskerfið allt er vanfjármagnað. Losun gróðurhúsalofttegunda hefur aukist, málefni útlendinga er í ólestri, veiðileyfagjöld eru helmingi lægri en þegar ríkisstjórnin tók við. Öryrkjar og eldri borgarar hafa dregist enn lengra aftur úr öðrum hópum þar sem lífskjarasamningurinn nær nefnilega ekki til allra Íslendinga, dómskerfið okkar er í uppnámi og við erum á gráum lista. Þetta er staðan þrátt fyrir að við Íslendingar höfum á undanförnum misserum búið við einstaka efnahagslega velsæld. Við í Samfylkingunni höfum reynt að standa vaktina og benda á að velferðin nær ekki til allra. Á meðan fjöldinn allur af fólki berst í bökkum verða örfáir ríkari og ríkari. Ríkisstjórnin gefur reyndar engin fyrirheit um raunverulegar breytingar í þágu jöfnuðar. Hana skortir auk þess alla framtíðarsýn. Hún hefur nú fengið næg tækifæri, hefur sýnt sitt rétta andlit og áherslurnar eru skýrar nú þegar fer að líða að kosningum. Herra forseti. Fyrir kosningar voru heilbrigðismálin stærsta málið og kjósendur allra flokka settu þau í fyrsta sætið. En þrátt fyrir að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi réttlætt veru VG í ríkisstjórninni með því að flokkurinn væri að bjarga heilbrigðiskerfinu blasir frekar ófögur mynd við. Það er enn ósamið við fjölmennar kvennastéttir sem vinna gríðarlega mikilvægt starf við vondar aðstæður. Að undanförnu hefur líka dregist upp mynd af Landspítalanum sem við getum ekki sætt okkur við. Þá er heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni víða ógnað, jafnvel á stöðum sem reynslan sýnir að geta verið einangraðir frá höfuðborginni í marga daga. 5% raunaukning á fjármunum til Landspítalans getur varla talist sú stórsókn sem vænst var. Sama á raunar við um menntamálin líka. Þar hefur hæstv. menntamálaráðherra komið með stórkostlegar yfirlýsingar um aðra stórsókn en staðreyndin er að raunútgjöld til framhaldsskóla hafa dregist saman og framlög til háskóla hafa staðið í stað. Áfram erum við hálfdrættingar á við hin Norðurlöndin. Það sem er svo alvarlegt við þessa skammsýni er að fjárfesting í menntun er langlíklegasta trygging okkar fyrir því að við getum áfram verið samkeppnishæf á tímum stórkostlegra breytinga í heiminum. Menntun er ekki aðeins forsenda þess að við getum nýtt okkur möguleikana sem felast í tæknibyltingunni, ekki aðeins nauðsynleg þar sem lausnir á stærstu áskorunum munu felast í þekkingu, heldur er hún líka langlíklegust til að skila okkur upplýstara og heilbrigðara samfélagi. Auk fjárfestingar í skólunum þurfum við líka að huga að unga fólkinu, unga námsfólkinu sem mun bera uppi lífsgæði landsins næstu áratugi. Menntun er jöfnunartæki og við tölum gjarnan um að við viljum veita öllum börnum jöfn tækifæri. Spurningin er: Gerum við það? Fjórðungur barna fær ekki viðunandi hjálp heima hjá sér. Innflytjendur koma mun verr út hér en á hinum Norðurlöndunum, alveg sama hvort við tölum um fyrstu kynslóð eða aðra kynslóð. Gleymum því ekki að þetta eru börn fólks sem hefur lagt ótrúlega þung lóð á vogarskálar efnahagslífsins á síðustu árum. Börn sem búa við fátækt koma líka verr út. Við verðum að bregðast við þessu þannig að ungt fólk hafi sem jöfnust tækifæri þegar það kemur út í lífið að loknu námi. Atburðir vetrarins hafa líka beint kastljósi okkar að byggðaójöfnuði í landinu og hann þurfum við að leiðrétta. Óveður síðustu vikna með ófullburða rafmagnsdreifikerfi og snjóflóðum  Herra forseti. Stærsta málið sem heimurinn stendur frammi fyrir núna er hlýnun jarðar. Aðgerðir gegn loftslagsbreytingum kalla á festu, skipulag og framtíðarsýn langt fram í tímann. Við verðum að setja okkur metnaðarfyllri markmið sem eru tímasett, festa þau í lög og tryggja að aðgerðir séu fullfjármagnaðar. Þær geta vissulega verið íþyngjandi fyrir okkur til skamms tíma og þess vegna skiptir máli að í ríkisstjórn séu staðfastir einstaklingar sem fylgja eftir slíkum aðgerðum en eru um leið meðvitaðir um að við þurfum að verja veikustu hópa samfélagsins fyrir áhrifum þeirra, þó að allir þurfi að leggja sitt af mörkum. Framtíðaráskoranir eins og þessi og tæknibyltingin eiga auðvitað eftir að hafa mikil áhrif á líf okkar, vinnu og velsæld. Næstu ár verðum við að nota til að tryggja öllum viðunandi kjör þannig að breytingarnar skili auknum jöfnuði og meiri hamingju fyrir allt fólk. Stytting vinnuvikunnar er býsna nærtækt mál í því samhengi. Þar er um að ræða risastórt kjaramál sem hefði bæði áhrif á umhverfið og yki velsæld. Þá er ég ekki bara að tala um korter eða hálftíma, ég er að tala um jafnvel heilu vinnudagana, en til þess þurfum við að setja okkur langtímamarkmið og vinna markvisst að þeim. Herra forseti. Sitjandi ríkisstjórn er kolfallin samkvæmt öllum skoðanakönnunum og þó að kannanir séu eitt og kosningar annað er ég ekki í vafa um að fólk hefur almennt ekki trú á ríkisstjórnarsamstarfi um kyrrstöðu eða skaðaminnkun eins og þetta stjórnarsamstarf er. Við getum vafalaust hér inni flest komið okkur saman um mjög mörg stór hagsmunamál og við skulum endilega gera það. En mörgum af þeim stóru áskorunum sem við stöndum núna frammi fyrir getum við aldrei mætt á fullnægjandi hátt með málamiðlunum ósamstiga flokka. Þessir flokkar virðast að vísu vera furðu samstæðir þegar kemur að óréttlátu fiskveiðistjórnarkerfi eða gamaldags landbúnaðarkerfi sem skilar mörgum bændum sultarkjörum eða veikum gjaldmiðli, sama hvaða hann kostar launafólk eða nýsköpunarfyrirtæki í landinu. En flokkar sem telja að aukinn jöfnuður sé eftirsóknarverður, vilja hertar aðgerðir gegn hamfarahlýnun og mæta framtíðinni af áræðni verða einfaldlega að fara að vinna saman. Ég held að það sé kominn tími til þess að við hættum að láta Sjálfstæðisflokkinn endalaust velja sér nýja dansfélaga eftir kosningar og stjórna síðan að eigin geðþótta. Nú er kominn tími samstilltrar djarfrar og víðsýnnar stjórnar, án Sjálfstæðisflokksins - fyrir allt fólkið í landinu og fyrir komandi kynslóðir. Það þarf að vera stjórn sem leggur áherslu á félagslegt réttlæti en hefur á sama tíma sköpunarkraft, framsýni og hugrekki. Samfylkingin er sannarlega til í slíkt samstarf.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir ræðu hans. Mig langar aðeins að hafa orð á því sem hann sagði varðandi gróðurhúsalofttegundir og að útblástur hafi aukist, væntanlega kannski á tveimur árum, tveimur og hálfu ári, tímanum sem þessi ríkisstjórn hefur setið en kannski í lengri tíma, ég skal ekki segja um það, en ég vil að hann útskýri hvernig hann fær það út. Í landbúnaði hefur ekki orðið aukning, í sjávarútvegsmálum hefur orðið um 200.000 tonna samdráttur vegna breytinga á eldsneyti: metan, aukin nýting, og verður meiri með nýrri stöð Sorpu á höfuðborgarsvæðinu. Orkuskiptin? Þar höfum við verið í öðru sæti á eftir Noregi þegar kemur að samgöngum. Við erum með 29% bindandi losun í þessu ETS-kerfi, getum farið miklu hærra ef við viljum og við höfum aukið bindingu, sem ég veit að er ekki losun en hefur líka  Þannig að nú langar mig að fá skýringar á hans orðum - raunverulegar.

Herra forseti. Ég hefði kannski þurft að vera eilítið nákvæmari. Ég er að tala um losun sem er beint á ábyrgð íslenskra stjórnvalda. Þannig er staðan. Við erum að tala um stefnu þessarar ríkisstjórnar og þá ábyrgð sem hún ber, jafnt í þessum málum, efnahagsmálum og öðru. Mér þykja það hins vegar vera tíðindi ef hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson ætlar í raun að koma hingað upp og lýsa því yfir að hann sé sáttur við þær aðgerðir sem við höfum ráðist í og telji þær nægja.  Ég vil miklu frekar spyrja hv. þingmann hvort hann vilji ekki fá með í samstarf flokka sem vilja fylgja VG í 

Hæstv. forseti. Hvort ég sé ánægður? Nei, nei, ég er ekkert ánægður, en ég var ekki að spyrja þingmanninum hvort hann vildi spyrja mig hvort ég væri ánægður. Ég var að spyrja hann hvernig hann fengi það út að losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi hafi aukist undanfarin ár. Ég ætla líka að benda honum á að hann ber kannski ábyrgð - eða hans flokkur - á, eigum við að segja byggingu álvers í Helguvík? Af hverju var það allt í lagi allt í einu? Eða einhverju kísilverinu? Af hverju var það allt í lagi allt í einu? Vegna þess að það er þannig að bæði aðgerðir ríkisstjórnar sem hafa verið ákveðnar og árangur þeirra eru þó þannig að við höfum farið nokkur hænufet í átt til þess að minnka losun; og auka bindingu líka, vissulega. En það þýðir ekki að koma hingað upp og segja svona: Ríkisstjórnin ber ábyrgð á aukinni losun gróðurhúsalofttegunda, ef þingmaðurinn getur ekki sýnt fram á hvernig og hvar.

Herra forseti. Það kemur nú bara fram að losun sem er á ábyrgð stjórnvalda hefur aukist.  En ég held að við ættum, í staðinn fyrir að fara í einhvern tittlingaskít og setja út á orðalag, 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu sem dró svolítið upp stóru myndina sem er svo mikilvægt að við höfum í huga, ekki síst á þessum tímum. Það hefur verið margoft dregið fram að hagkerfi okkar Íslendinga er auðlindadrifið. Við höfum nýtt farsællega sjávarútveg, sjávarauðlindir okkar. Við höfum nýtt orkuauðlindir okkar og ferðaþjónustan gengur út á náttúruna en við höfum skilið svolítið eftir fjórða geirann eða tæknigeirann sem ýtir undir það að nýsköpun og sprotafyrirtæki geti vaxið og dafnað. Hér fyrr í dag sagði forsætisráðherra m.a. að hún hefði ekki áhyggjur af þeirri gömlu tuggu þegar gjaldmiðillinn væri nefndur, en vel að merkja: 75% nýsköpunar- og sprotafyrirtækja hafa dregið það fram að gjaldmiðillinn sé sá þáttur sem hafi hvað neikvæðust áhrif á rekstur þeirra fyrirtækja hér heima. Deilir hv. þingmaður þessum áhyggjum mínum af sinnuleysi hvað það varðar hvernig við 

Herra forseti. Auðvitað deili ég þeim áhyggjum. Ég held að við eigum bara svo afskaplega mikið undir því að við fetum okkur yfir í nútímalegri atvinnuhætti og förum að nýta hugvit og þannig fyrirtæki í ríkari mæli, fremur en að byggja allt á auðlindadrifnum iðnaði, þó að hann geti leitt af sér ótrúlega hluti og nýsköpun líka. Mér finnst það ótrúlegt þegar forsvarsmenn ríkisstjórnar gera lítið úr því þegar atvinnulífið sjálft kallar eftir betra umhverfi. Mér finnst það í rauninni hámarkið að vilja ekki einu sinni taka hlutina til skoðunar heldur afgreiða þá bara á einu bretti. Ég held að fámenn þjóð eins og Íslendingar geti átt sér mjög ríka framtíð með tæknigreinum, ég tala nú ekki um ef við nýttum í auknum mæli hina stafrænu byltingu sem er að ríða yfir.

Herra forseti. Takk fyrir þetta svar. Mjög skýrt og einmitt verið að horfa til framtíðar. Það er ekki lengur hægt að líta fram hjá ákalli nýsköpunar- og sprotafyrirtæki um að gera gjaldmiðilsumhverfið betra fyrir þau. Það er í beinu samhengi við rekstur þeirra og möguleika til þess einfaldlega að lifa af á næstu misserum og árum hér heima. Það er annað og gríðarlega mikilvægt mál sem hv. þingmaður snerti líka á í sinni ræðu. Það eru loftslagsmálin. Mig langar að vita hvort hann deili að vissu leyti með mér þeim áhyggjum sem koma upp þegar maður horfir á stjórnarflokkana tala um umhverfismálin. Við sjáum að það eru mismunandi áherslur varðandi losunarmálin, t.d. hvort við eigum að miða við 40% eins og Evrópusambandið gerir. Ég veit að innan stjórnarflokkanna, ég heyrði það bara síðast í dag, eru sumir sem telja að við eigum bara að miða við 29% losun. Ég spyr hvort þingmaðurinn deili þeim áhyggjum að það sé ekki nægilega mikil samstaða - og þá reyndar ekki nægilega mikil samstaða með m.a. umhverfisráðherra - til að fylgja eftir áformum varðandi baráttuna sem við þurfum öll að fara í varðandi loftslagsbreytingar.

Herra forseti. Já, það var reyndar rauði þráðurinn í því sem ég var að reyna að segja. Ég held að við stöndum frammi fyrir gríðarlega miklum og stórum áskorunum sem krefjast þess að allir rói í sömu átt innan ríkisstjórnar og stjórnvalda. Þess vegna finnst mér ríkisstjórn sem er mynduð um pólitískan stöðugleika, sem í reyndinni verður svo ekkert annað en að sitja bara í fjögur ár, kolrangt svar við stöðunni í dag. Ég held að við þyrftum nefnilega frekar á því að halda núna að við myndum skerpa línurnar í þingsalnum og við myndum vinna saman, þau sem eiga samleið, og svo vinna hinir saman sem eiga samleið. Ég held að það sé eina rétta leiðin í dag. Ég efast ekki eitt augnablik um vilja og áhuga Vinstri grænna á því að taka miklu djarfari skref í þessum nauðsynlega málaflokki en til þess þurfa þau aðra samherja.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ljómandi góða ræðu. Ég hélt í augnablik að hann væri að segja mér frá kosningum í nánd, ræða hans var einhvern veginn þannig, en mjög góð samt. Þannig að ég er pínu sorgmæddur að heyra að hann gat ekki klykkt út með því að segja að það væri kosningar núna á morgun eða hinn því að við þurfum virkilega á því að halda að breyta um takt. Ég er sammála hv. þingmanni um það. Hv. þingmaður nefndi menntamálin og mikilvægi þess að efla þekkingu og í rauninni mennta fólk til framtíðar sem getur búið til eitthvað nýtt og skemmtilegt fyrir okkur og tekið okkur í næsta skref, inn í næstu iðnbyltingar sem fram undan eru. En til þess þurfum við að sjálfsögðu líka að vera með atvinnulíf sem getur tekið við þessu ágæta fólki og skapað því störf eða ráðið það til vinnu og þess háttar. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé svo langt frá þeirri skoðun minni að það sé mikilvægt að leita leiða til að létta álögum af atvinnulífinu þannig að það geti tekið til hjá sér eða fjölgað starfsfólki, 

Herra forseti. Íslensk stjórnmál eru eins og veðráttan hérna, rysjótt. Hver veit nema kosningar séu nær en við reiknum með en samt sem áður er býsna stutt í þær. Og ríkisstjórnin er búin að sýna á spilin. Já, við þurfum að byggja upp menntun og helst byggja á þekkingu og styrkja bara gildin okkar. En við þurfum líka að rækta fyrirtækin. Ég lagði fram mál í haust sem var hugsað til að bæta stöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja, þ.e. fyrirtækja sem eru með undir 49 starfsmenn. Við þurfum meiri fjölbreytni. Við eigum að hætta að byggja á fáum stoðum sem geta reynst kerfislega mjög dýrar ef þær riða til falls. Meðal þess sem er í þessari þingsályktunartillögu minni er t.d. að lækka tryggingagjald á þessi fyrirtæki umfram það sem við fyrirhugum núna almennt að gera.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta er einmitt sú hugsun sem ég held að við þurfum að einblína meira á, hvernig við getum auðveldað fyrirtækjunum að ráða til sín fólk og setja fjármuni líka í nýsköpun hjá sér. Það er ekki nóg að unga út fullt af flottu, menntuðu fólki. Það þurfa að vera einhver störf fyrir það. Þess vegna langar mig líka að spyrja hv. þingmanninn í framhaldi af þessu hvort það sé alveg fjarri lagi að við gætum sameinast um að beita jákvæðum hvötum í loftslagsmálum. Í stað þess að leggja á skatta og gjöld myndum við verðlauna t.d. fyrirtæki og einstaklinga sem ganga fremst í flokki í að fara í orkuskipti, skipta út ökutækjum og slíku fyrir rafmagnsbíla, veita skattafslátt fyrir nýsköpun sem leiðir til þess að það komi fram nýjar lausnir í umhverfismálunum o.s.frv. Nýta innlent eldsneyti með einhverjum hætti. Vegna þess að mér finnst við gera of mikið af því - eða þið sem viljið fara þá leið, réttara sagt - að hugsa bara í sköttum og neikvæðum hvötum á einstaklinga og fyrirtæki.

Herra forseti. Nei, ég útiloka það alls ekki. Ég held að það sem við þurfum að gera núna, af því að við vitum að við þurfum að bregðast við hegðun okkar síðustu 100–150 árin hér á þessari jörð, sé að safna öllum mögulegum tiltækum vopnum í búrið og nýta þau. Meðal þeirra geta einmitt verið jákvæðir hvatar. Ég held að það sé í mörgum tilfellum til þess fallið að fá fólk til að auka meðvitund sína. Auðvitað skiptir máli hvernig hvatarnir eru. Sums staðar gagnast þeir, sums staðar ekki. Ég held að það eigi að vera íþyngjandi að sýna af sér óþarfa sóðaskap. Við þurfum að gera hvort tveggja, held ég. En ég skal algerlega setjast niður með hv. þingmanni og ræða þessa hluti. Grænir hvatar á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum skipta máli og við höfum kannski beitt þeim of lítið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég get ekki sagt að ég hafi verið neitt ógurlega ósammála mörgu sem þar kom fram. Hins vegar verð ég að segja að á kjörtímabilinu eftir hrun, 2009–2013, var flokkur hv. þingmanns við stjórn og er henni nú oft bölvað í sand og ösku, enda kannski ekki skrýtið miðað við tíðarandann og voru ekki aðstæður sem hægt var að búast við að neinn kæmist heill út úr í raun og veru, svona í stjórnmálalegum skilningi. Þó verð ég að segja eitt um það kjörtímabil. Mér fannst flokkur hv. þingmanns þá í raun og veru reyna að breyta of mörgu í einu. Það voru umhverfislög, það var RÚV, stjórnarskráin og ESB. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann aðeins út í forgangsröðun vegna þess að þrátt fyrir að ég finni ekki margt í ræðu hv. þingmanns sem ég gæti kýtt við hann um finnst mér svo mikilvægt að forgangsröðun okkar stjórnmálamanna þegar kemur að því að breyta undirstöðum stjórnarfarsins sé alveg skýr - og þá á ég við stjórnarskrána sem ég myndi setja í æðsta forgang. 
             Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns hvað varðar forgangsröðun þegar kemur að hugmyndum hans um að bæta stjórnarfar, 

Herra forseti. Já, það má vel vera að ríkisstjórnin, 2009–2013 hafi færst mikið í fang og haft metnaðarfullan stjórnarsáttmála. Þó það nú væri, eftir að það hrundi hér heilt kerfi og fólk var þúsundum ef ekki tugþúsundum saman á barmi örvæntingar. Fólk er sumt ekki búið að jafna sig á því enn þá. Þá þurfti að taka til þannig að það var bókstaflega ákall eftir öllum þessum hlutum. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að að samsteypustjórnir þurfa að gera málamiðlanir og þessi þarf svo sannarlega að gera það líka. Gallinn við hana er hins vegar sá að það er svo ofboðslega langt á milli grundvallarsjónarmiða eða stefnu flokkanna - yst til hægri og yst til vinstri - að niðurstaðan verður eitthvert svona miðjumoð. Hvað varðar mína forgangsröðun er númer eitt 

Virðulegur forseti. Ég verð að láta það fylgja sögunni að þetta kjörtímabil, 2009–2013 byrjaði með, minnir mig, 120 milljarða kr. halla og hann var núll akkúrat þegar Sjálfstæðisflokkurinn tók við. Mig langar bara að minna á að það er ekki Sjálfstæðisflokknum að þakka að hér sé ríkissjóður í lagi. Auðvitað kostaði þetta alveg gríðarlega fórnir fyrir almenning og fyrir ríkið og stjórnmálamenn, enda aðstæður þannig. En aftur að forgangsröðuninni þegar kemur að stjórnarskrármálum. Ég og Píratar eigum okkur mjög mörg málefni, andstætt því sem sumir segja. Þau eru hvert öðru mikilvægari. En þegar kemur að því að koma málunum sem við viljum sem stjórnmálamenn koma í gegn skiptir máli að undirstöður stjórnarfarsins séu reistar á góðum grunni. Þess vegna finnst mér svo mikilvægt að við sameinumst, þeir stjórnmálamenn sem eru yfir höfuð til í nýja stjórnarskrá, um að það sé mikilvægasta málið vegna þess að á þeim grunni munum við síðan byggja ákvarðanir sem geta t.d. náð þeim markmiðum sem hv. þingmaður talar svo glæsilega um. Sumar ákvarðanir eru þannig að við erum ekki sammála um þær. 

Herra forseti. Vitanlega er mér kært um að við fáum hér nýja stjórnarskrá, þó það nú væri. Það var þáverandi forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sem hóf þetta ferli og setti það á oddinn. Auðvitað munum við reyna að fylgja því eftir. Það getur hins vegar átt sér stað samhliða öðrum verkefnum. Á meðan það er til fólk í landinu sem á ekki til hnífs og skeiðar, getur ekki lifað frá mánuði til mánaðar, getur ekki leyft börnunum sínum að sækja tómstundir, sækir sér ekki heilbrigðisþjónustu, býr jafnvel við óöryggi og örvæntingu, þá mun ég samt sem áður alltaf setja það verkefni í fyrsta sæti. En við tökum stjórnarskrána með.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að lýsa yfir ánægju með það fyrirkomulag að koma saman eftir hlé með því að setja af stað umræðu um stjórnmálaviðhorf, líta fram veginn, og sýnist mér sem vel takist til með þetta fyrirkomulag sem við þekkjum. Það er freistandi að líta aðeins um öxl um leið og rætt er um framtíðina og mig langar að láta þess getið hér að það var fróðlegt að hlýða á forseta Alþingis undir lok þings fyrir jól þegar hann fór yfir afköst vetrarins. Það var áberandi hversu mörg mál kláruðust á þinginu og þó að árangur í störfum ríkisstjórnar verði ekki mældur eingöngu í fjölda þingmála var sú upptalning mjög á skjön við þær fullyrðingar sem oft heyrðust í þingsal, að það vantaði mál frá ríkisstjórninni. Sögulega mörg mál voru afgreidd á haustþinginu. Meðal þeirra sem kláruðust þá var frumvarp sem ég hafði lagt fram um að lækka skatta. Þeir lækkuðu fyrir árið 2020 um 9,5 milljarða kr. Þar vegur þyngst lækkun tryggingagjaldsins og lækkun tekjuskatts einstaklinga. Fyrir rétt u.þ.b. ári settum við í loftið vef sem heitir tekjusagan.is þar sem sjá má á einfaldan hátt þróun og samsetningu tekna landsmanna allt frá árinu 1991. Þetta er alveg einstakur vefur til að skoða lífskjaraþróun á Íslandi og eins líka félagslegan hreyfanleika. Sú saga sem þar er sögð sýnir ekki síst ótrúlega kaupmáttaraukningu síðustu ára og sú kaupmáttaraukning var af skynsemi varin með ábyrgum kjarasamningum á almennum markaði síðasta vor. Þar var gengið frá tímamótasamningum með stuðningi stjórnvalda í formi aðgerða sem spanna allt frá því sem ég hef hér nefnt, lækkun skatta, en líka öðru, svo sem lengra fæðingarorlofi og úrræðum í húsnæðismálum. Þessir samningar lögðu línuna fyrir samninga á opinberum markaði sem ég bind vonir við að verði siglt í örugga höfn í samræmi við þann ramma sem til ráðstöfunar er. Þetta mikla framlag vinnumarkaðarins er auðvitað mjög þakkarvert í þágu stöðugleika og framhalds á lífskjarasókninni fyrir alla landsmenn. Við sjáum um þessar mundir hverju það skilar þegar opinber fjármál, vinnumarkaður og framkvæmd peningastefnunnar leggst allt á sömu sveif. Við búum við litla verðbólgu, sjáum mjög lága húsnæðisvexti, þá lægstu sem við höfum séð, ríkissjóður hefur verið í færum til að lækka skuldir sínar og nýtur þess vegna bestu sögulegu kjara. Þetta eru efnislegir mælikvarðar sem skipta miklu um þau lífsgæði sem við getum notið hér í dag en ekki síst til framtíðar, bæði til skamms og lengri tíma, vegna þess að hér er rætt um það hvernig við getum búið betur að öllum almenningi, veitt góða heilbrigðisþjónustu sem við höfum á undanförnum árum sett fremst í forgangsröðina ásamt því að bæta sérstaklega kjör þeirra sem minnst hafa. En til að mæla þann kjarna sem ég er að nefna, hvernig við höfum það raunverulega, hvernig við getum mælt það, hefur ríkisstjórnin ekki bara opnað á þessi sögulegu gögn, þetta er algjörlega einstakur vefur í alþjóðlegum samanburði, heldur höfum við líka nýlega ákveðið að taka upp fleiri mælikvarða og höfum kynnt til sögunnar nýja mælikvarða um hagsæld og lífsgæði sem munu hafa áhrif á mat okkar á árangri á mikilvægum sviðum í framtíðinni. Ég get líka nefnt að á haustþinginu ákváðum við að fella niður ýmis önnur gjöld, svo sem virðisaukaskatt á reiðhjól, rafmagnshjól og umhverfisvæn bifhjól upp að ákveðnu hámarki og við framlengdum ívilnanir fyrir bíla sem ganga fyrir öðru en bensíni og dísilolíu. Þarna vinna saman markmið sem við í Sjálfstæðisflokknum höfum lagt áherslu á, að lækka skatta á almenning og draga úr neikvæðum loftslagsáhrifum með því að ýta undir umhverfisvænni samgöngur. Samgöngur eru okkur hugleiknar. Við kynntum til sögunnar í haust langtímasamkomulag við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sem miðar að betri og umhverfisvænni umferð, auk þess sem þessi ríkisstjórn hefur fest í sessi áætlanir um mjög mikilvægar samgöngubætur um allt land. Fyrir utanaðkomandi sjást þess fá merki í umræðunni að við séum stödd á landi þar sem lífsgæði eru í fremstu röð meðal allra þjóða. Það verður gríðarlega krefjandi verkefni að viðhalda þeirri stöðu. Samkeppnishæfni landsins skiptir þar mjög miklu máli og hvernig við nálgumst úrlausnarefni hverju sinni. Menn geta ekki fengið allt. Vilji menn búa í hálaunalandi, landi þar sem laun eru hvað hæst meðal þjóða, bjóða menn heim hættunni á því að fjárfesting dali. Vilji menn tryggja að Íslendingar greiði hæst laun allra landa er staðreynd að hagvexti í slíku landi eru skorður settar. Þetta sjáum við t.d. í nýlegri Vísbendingu þar sem Gylfi Zoëga skrifar um þær þekktu staðreyndir að það er hætta á minni fjárfestingu í landi þar sem laun eru há í samanburði við framleiðni. Við þurfum að ræða af heiðarleika hvort við séum á leiðinni að réttu jafnvægi þegar við leggjum sífellt áherslu á að laun hér á landi séu hærri en annars staðar. Það er svo sannarlega eftirsóknarverð staða en hún fæst ekki án fórnarkostnaðar og almennt held ég að við verðum að gangast við því að í þingsal er oft horft fram hjá algildum lögmálum eins og því í hagfræðinni að við höfum aldrei úr nægum gæðum að spila til að leysa hvers manns vanda. Gæðin sem við höfum úr að spila eru of takmörkuð til að leysa öll vandamál. Þetta er þekkt lögmál úr hagfræðinni en á vettvangi stjórnmálanna hefur því verið haldið fram af hagfræðingum að fyrsta lögmálið sé að hunsa þetta lögmál hagfræðinnar, að láta í veðri vaka að við höfum úr endalausum sjóðum að spila til að leysa hvern þann vanda sem menn vilja taka til umræðu hverju sinni. Þetta vil ég nefna vegna þess að ég heyri ákall um lausn á stórum málum sem krefjast aukinna ríkisútgjalda á sama tíma og menn kvarta undan því að ríkisútgjöld hafi vaxið um of og gjarnan þegar rætt er um vöxt ríkisútgjalda undanfarinna ára í þingsal skauta menn mjög léttilega fram hjá því hvar þau hafa helst vaxið. Þau hafa helst vaxið í almannatryggingum þar sem við beitum reglum til að tryggja að fjármunirnir skili sér best til þeirra sem hafa minnst. Það er líka mikill vöxtur í framlögum til heilbrigðiskerfisins. Mestur vöxtur í öllum frumgjöldin þessarar ríkisstjórnar er til heilbrigðismála. Hátt hlutfall af því sem gengur til rekstrar í heilbrigðismálum gengur til þess að tryggja betri laun þeirra sem þar starfa, enda er stutt síðan við vorum í umræðu um að tryggja þyrfti betri laun þeirra sem starfa í heilbrigðisstéttunum en minna fer fyrir þeirri umræðu í dag. Það sýnir hversu mikilli breytingu hefur verið náð fram á skömmum tíma. Þetta er forgangsröðun sem menn skauta léttilega fram hjá þegar þeir kalla eftir því að peningunum sé endurraðað með einhverjum hætti. Það er kallað eftir því að horft verði til lítilla og meðalstórra fyrirtækja og ég tek undir þær áherslur að við þurfum að horfa til þess þar sem störfin eru flest á Íslandi, spyrja okkur hvað við getum gert til að örva að nýju atvinnustarfsemi sem geymir flest störfin í landinu, hvað við getum gert til að auka súrefni til þeirra. Samt sem áður verður ekki horft fram hjá þeirri staðreynd sem ég nefndi áðan að á meðan Ísland er með hvað hæst laun á Norðurlöndum eða innan OECD verður þeim fyrirtækjum dálítið þröngur stakkur sniðinn og það eru líkur til þess að þar göngum við nú í gegnum tímabil ákveðinnar hagræðingar. Við skulum líka velta fyrir okkur í þessu samhengi hvort við búum ekki við jafnvægi eins og það sem við upplifum núna með lágu vaxtastigi og verðbólgu í kringum markmið vegna þess að sögulega höfum við mátt venjast því að vera ýmist í kreppu eða spennu. Séu menn að leita eftir því að komast í spennustigið grunar mig að menn muni fljótlega fara að tala um hversu eftirsóknarvert væri að komast í jafnvægið að nýju þar sem við erum u.þ.b. stödd í dag. Virðulegi forseti. Ég held að verkefnin 

Herra forseti. Það var athyglisvert að hlusta á ræðu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Allan stjórnartíma Sjálfstæðisflokks og fylgiflokka hans eftir tiltektina í kjölfar bankahruns hafa innviðir verið vanræktir þrátt fyrir hagsæld. Vanrækslan hefur birst okkur víða undanfarnar vikur í vegakerfinu, flutningskerfi raforku, snjóflóðavörnum, já, og í heilbrigðiskerfinu. Frá aldamótum hefur landsmönnum fjölgað um 25% en 65 ára og eldri hefur fjölgað um 60%. Við hér á landi setjum langtum minna fjármagn í heilbrigðiskerfið en samanburðarlönd og þá þýðir ekkert að benda á unga þjóð því að við erum líka fá og því er hagfræðilega óhagkvæmara að reka hér gott heilbrigðiskerfi. Ég spyr: Telur hæstv. fjármálaráðherra ekki nóg komið af því að svara starfsfólki heilbrigðiskerfisins með skætingi um að nóg sé gert þegar ástandið þar blasir við okkur öllum á hverjum degi?

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta upplegg auðvitað ekki svaravert, að ég hafi talað til heilbrigðisstarfsfólks með skætingi. Hins vegar bendi ég hv. þingmanni á að þær tölur sem hún er væntanlega að vísa til um meðaltalsfjárfestingu sem hlutfall af landsframleiðslu byggja á stóraukinni landsframleiðslu en flokkur hv. þingmanns hefur haft efasemdir í vaxandi mæli, sérstaklega eftir að hann hefur fært sig lengra til vinstri á undanförnum árum, um gildi hagvaxtarins. Það er okkar sjónarmið að til þess að við getum risið undir kröfum um öfluga opinbera þjónustu á sviði menntamála, heilbrigðismála, við að byggja upp innviðina í landinu, þurfi mikla framleiðslu á Íslandi. Það hefur gengið frábærlega, við erum að ljúka núna einhverju lengsta hagvaxtarskeiði lýðveldissögunnar og það höfum við nýtt vel til að fjárfesta í samfélaginu. Við höfum nýtt það frábærlega vel 

Herra forseti. Tölum um tölur. Hæstv. fjármálaráðherra lætur skattgreiðendur borga að óþörfu 230.000 kr. á sólarhring á bráðamóttöku Landspítala vegna þess að sjúklingar komast ekki á fullar eða lokaðar deildir á sjúkrahúsinu sem kosta 70.000 kr. á sólarhring. Hæstv. fjármálaráðherra lætur skattgreiðendur borga að óþörfu 230.000 kr. á sólarhring fyrir sjúklinga á bráðamóttöku Landspítala í Fossvogi í stað þess að borga 40.000 kr. fyrir sólarhringinn á öldrunarheimilum. Hæstv. fjármálaráðherra lætur skattgreiðendur borga að óþörfu ferða- og dvalarkostnað fyrir íbúa landsbyggðarinnar sem ekki geta sótt grunnheilbrigðisþjónustu í heimabyggð og færir þá á Landspítala sem er algjörlega yfirfullur. Þrátt fyrir að við séum mögulega ekki sammála um margt, hæstv. fjármálaráðherra, getum við ekki verið sammála um að þetta sé afskaplega óskynsamleg ráðstöfun á skattfé landsmanna?

Virðulegur forseti. Við fáum meira af málefnalegum spurningum frá hv. þingmanni og fullyrðingum. Ég er ekki að láta skattgreiðendur gera eitt eða neitt. Ég hef stutt hvern heilbrigðisráðherrann á fætur öðrum í ýmiss konar átaksverkefnum, m.a. ætla ég að vísa til þess að fyrir nokkrum árum létum við opna Vífilsstaðaspítala að nýju til að létta á Landspítalanum svo að hann yrði ekki stíflaður vegna mikils þrýstings á bráðamóttökunni. En þrátt fyrir ýmiss konar átaksverkefni lendir bráðadeildin ítrekað í vanda. Sá málaflokkur, virðulegi þingmaður, er hjá fagráðherra. Það er ágætt hjá hv. þingmanni að taka þessa umræðu upp við hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég bendi hins vegar á að ég hef verið talsmaður blandaðra lausna í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Ég hef talað fyrir því að við ættum að berjast gegn hvers kyns sóun í kerfinu, að við ættum að nýta sveigjanleika einkaframtaksins en fleiri raddir í þingsal hafa talað 

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra segir að við búum í besta landi í heimi, séum með bestu lífskjörin, allt rosalega frábært, en þetta er samt sami fjármálaráðherrann og sagði á sínum tíma að hann myndi ekki treysta sér til að lifa af lægstu bótum almannatrygginga Tryggingastofnunar ríkisins með börn á framfæri sínu. Hvort hann stendur við það enn þá væri mjög gott að vita og ef hann stendur við það hvernig hann ætli að leysa vanda þeirra einstaklinga sem þarna eiga í hlut. Við vitum að það finnast einstaklingar með undir 200.000 kr. og svo er stór hópur sem hefur rétt yfir 200.000 kr. til að lifa af á mánuði. Allir gera sér grein fyrir því að það er svo til vonlaust. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er hann með einhver plön um að sjá til þess að þessi hópur geti lifað mannsæmandi lífi, geti lifað af bótunum, treysti sér til þess sem hann treysti sér ekki til að gera sjálfur?

Virðulegi forseti. Hér kemur upp þingmaður sem er holdgervingur þeirra sjónarmiða sem ég rakti áðan, þ.e. það er látið eins og hægt sé að leysa hvers manns vanda, þetta sé bara spurning um vilja, það sé enginn skortur og engin takmörkuð gæði. Veruleikinn er hins vegar annar, ég fullyrði að lífsgæði eru hvergi meiri en á Íslandi. Ég fullyrði það. Það þýðir ekki að við höfum leyst hvers manns vanda. Það er ómögulegt verkefni sem hv. þingmaður telur að setji Ísland skör neðar en önnur lönd vegna þess að við höfum ekki gert það. Við höfum hins vegar gert ótrúlega vel og það er ekki sjálfgefið mál að menn geti fært jafn mikla fjármuni inn í almannatryggingakerfið og við höfum gert á undanförnum árum til að gera betur við þá sem eru komnir á lífeyrisaldur og eru á örorkubótum. Við höfum gert mun betur og við höfum gert stórkostlegt átak. Þetta sýna allar tölur. Ef hv. þingmaður vill ræða við mig um það 

Virðulegur forseti. Fjármálaráðherra fullyrðir að ekki sé hægt að útrýma fátækt, að ekki sé hægt að koma í veg fyrir að einhverjir á Íslandi svelti og þurfi að standa í biðröð eftir mat mánuð eftir mánuð, að þetta sé bara alls ekki hægt vegna þess að það vanti fjármuni. Á sama tíma vil ég spyrja: Hvernig ætlar hann að leysa úr og hverjir eiga að borga klúðrið með Íbúðalánasjóð, 300 milljarða tap vegna mistaka? Yfir svoleiðis virðist vera hægt að yppta öxlum. Er hann eitthvað að gera í þeim málum? Hvert ætlar hann að senda reikninginn? Sú upphæð ein og sér myndi duga í mörg ár til að redda þessu fólki, en hann kemur hérna upp og segir: Það eru ekki til peningar, þeir eru ekki til - en það er búið að tapa þeim. Hvernig væri að rannsaka ofan í kjölinn hvers vegna í ósköpunum er verið að tapa öllum þessum peningum?

Virðulegi forseti. Ég sagði ekkert af því sem hv. þingmaður sagði mig hafa sagt. Ég er einmitt að segja að við getum gert betur en það gerist ekki af sjálfu sér. Það þarf að nýta gæði landsins, það þarf að leggja áherslu á aukna framleiðni og við þurfum að framleiða úr þeim gæðum sem okkur eru gefin, t.d. frá náttúrunnar hendi, og leggja áherslu á mannauðinn í landinu. Þess vegna hefur þessi ríkisstjórn t.d. lagt stóraukna áherslu á nýsköpun. Varðandi Íbúðalánasjóð er núvirt tap Íbúðalánasjóðs áætlað einhvers staðar í kringum 200 milljarða af útlánastarfseminni. Sá reikningur hefur ekki verið greiddur. Hann mun falla á ríkissjóð í einhverjum hlutföllum af þessum 200 milljörðum á komandi árum. Þessi vandi er núna geymdur inni í ÍL-sjóði. Ég bendi hv. þingmanni á spegilmynd af þessu tapi ríkissjóðs og hún birtist í lægri vöxtum heimilanna sem losnuðu úr viðskiptum við sjóðinn og njóta í dag lægri vaxtagjalda úti á hinum almenna markaði 

Herra forseti. Ef mig misminnir ekki hefur hæstv. fjármálaráðherra verið ráðherra í ríkisstjórn í tæplega sjö ár, núna undanfarið, og þar af mestan tímann sem fjármálaráðherra, forsætisráðherra um níu eða tíu mánaða skeið. Við vorum minnt á það óþyrmilega að náttúruöflin geta verið óblíð á Íslandi og við höfum lagt metnað okkar í það að reyna að verjast þeim. Nú er staðan sú að ofanflóðavörnum er mjög ábótavant og við erum orðin mjög langt á eftir í öllum áætlunum um það. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann hyggist beita sér á næstu misserum í þeim efnum og hvernig hann ætli að koma nauðsynlegum útgjöldum fyrir í fjármálum ríkisins á næstu misserum.

Virðulegi forseti. Sú staða hefur verið viðvarandi frá stofnun ofanflóðasjóðs seint á tíunda áratugnum, núna í rúmlega 20 ár, að sjóðurinn hefur aldrei fengið fjárheimildir sem eru jafn háar eða hærri en gjaldið sem lagt var á til að fjármagna framkvæmdir sjóðsins. Það hefur aldrei verið þannig. Á köflum held ég að þetta hafi verið skiljanlegt vegna þess t.d. að menn hafi verið í hönnunarfasa eða öðru slíku en fyrir mér er það óréttlætanlegt að kynna til sögunnar sérstakt gjald, eins konar skatt, í þessum einangraða tilgangi og ráðstafa fjármununum ekki í þeim tilgangi þegar upp er staðið. Úr þessari stöðu ætla ég að vinna með umhverfisráðherra sem nú situr og við munum uppfæra áætlanir um framkvæmdir sjóðsins í samræmi við það sem hannað hefur verið og áætlað er að sé raunhæft að gera. 

Herra forseti. Það er gleðilegt að heyra þetta. Þeirri viðbáru hefur oft verið beitt að það eigi að nota framkvæmdir af þessu tagi sem einhvers konar sveiflujöfnunartæki. Ég held að það sé orðið löngu tímabært að leggja af þann hugsunarhátt. Það getur ekki verið sveiflujöfnunartæki þegar við erum með öryggi borgaranna annars vegar. Ég mun að sjálfsögðu fylgjast með því að framkvæmdum verði haldið fram og hafnar framkvæmdir af fullum þunga á komandi misserum. Fjármálaráðherra mun eiga stuðning þar og ég trúi því og treysti að hann meini það sem hann segi. Þetta eru miklar framkvæmdir, þær kosta mikið fé og það verður áskorun fyrir hæstv. ríkisstjórn að finna þeim framkvæmdum fé innan þess 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að auknar fjárheimildir til ofanflóðasjóðs munu hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs og það er án vafa aðalástæðan fyrir því að sjóðurinn hefur ekki fengið úthlutað allri þeirri fjárhæð sem innheimt hefur verið með þessari sérstöku gjaldtöku í gegnum tíðina í rúmlega 20 ár. Hins vegar skulum við ekki gera lítið úr því að mikið hefur verið framkvæmt og það hefur skipt sköpum eins og við sjáum núna nýjasta dæmið um á Flateyri. Það hefur skipt sköpum fyrir bæði líf og mannvirki að hafa verið að framkvæma á undanförnum árum en við verðum einfaldlega að gera betur. Ég hef sýnt það í verki að skattar eða gjöld sem lögð eru á í ákveðnum tilgangi þurfa að rata til síns heima. Þetta átti við þegar við tókum við 2013 og hættum að skerða útvarpsgjaldið sem átti að renna til Ríkisútvarpsins að fullu en á þeim tíma var það tekið í ríkissjóð að hluta. 

Forseti. Eins og hæstv. fjármálaráðherra benti á áðan voru heilbrigðisstarfsstéttum, sérgreinalæknum, veittar hækkanir, nauðsynlegar hækkanir, til þess að uppfylla stjórnarsáttmála þess tíma þegar hæstv. ráðherra var fjármálaráðherra í ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þetta gerðist eftir að læknar á Íslandi fóru í fyrsta skipti í sögunni í verkfall. Ríkisstjórnin brást við á endanum um áramótin 2014/2015 og hækkaði laun. Ef ég man tölurnar rétt voru það í kringum 4 milljarðar sem þetta kostaði á ársgrundvelli á sínum tíma. Síðan fóru hjúkrunarfræðingar í verkfall. Það hefði kostað sömu upphæð, þótt þeir séu helmingi fleiri, að ná sátt við þá og láta þá lenda á þeim stað að þeir væru að fá greidd sambærileg laun, þó ekki alveg en í áttina að því sem greitt er í nágrannaríkjunum okkar, eins og kom fram í kosningaloforðum flokkanna sem þá sátu í ríkisstjórn. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra sem er með þetta í sínum höndum, en síðast samþykkti hann að setja lögbann á verkfall hjúkrunarfræðinga: Hver er staðan núna? 

Virðulegi forseti. Þarna erum við aftur að snerta á þessari umræðu sem ég kom inn á í framsögu minni sem er að við getum ekki eytt sömu krónunni tvisvar sinnum. Framan af var lögð áhersla á að bæta starfskjör heilbrigðisstétta. Kröfurnar sem við stöndum frammi fyrir í dag gagnvart heilbrigðisstéttunum eru allt annars eðlis en þær sem við stóðum frammi fyrir á sínum tíma og hv. þingmaður rifjaði upp. Það var auðvitað alger neyðarráðstöfun að samþykkja lög hér á þinginu en það var látið reyna á þá lagasetningu og hún stóðst. Gerðardómur komst að sinni niðurstöðu og niðurstaða í gerðardómi var ekki mjög langt frá kröfugerð hjúkrunarfræðinga á þeim tíma. Ég vil meina að með gerðardóminum hafi hjúkrunarfræðingar fengið verulegar kjarabætur, jafnvel þótt hægt sé að harma það að deilan skyldi hafa endað með þeim hætti. Ég ætla að leyfa mér að 

Forseti. Ég hef nefnilega áhyggjur af þessari stöðu í ljósi þess að þó að það hafi komið fram í landsfundarályktunum Sjálfstæðisflokksins, sem rataði inn í stefnuskrána, kosningaloforð og stefnuskrá ríkisstjórnar, að starfsfólkið væri hryggjarstykkið í kerfinu og ætti að setja það í forgang, þá var það ekki gert þegar starfsfólkið, hjúkrunarfræðingar og ljósmæður og fleiri stéttir í heilbrigðiskerfinu, fóru í verkfall. Það var sett lögbann á verkfallið. Mánuði áður en það verkfall skall á var landlæknir búinn að segja að það væri neyðarástand í heilbrigðiskerfinu og það þyrfti með einum eða öðrum hætti að leysa þann vanda. Landsmenn voru búnir að segja að þeir vildu forgangsraða í heilbrigðiskerfið, 90% landsmanna settu það í forgang þannig að þarna voru peningarnir og þarna voru loforðin. Það var ekki vilji að klára það dæmi. Það var sett lögbann á verkfallið. Nú er það orðið ljóst, fyrir níu mánuðum segir í yfirlýsingu Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, að þolinmæðin sé á þrotum og þeim finnst að fulltrúar fjármálaráðherra í þessari 

Virðulegi forseti. Ég held að við komumst lítið áfram með kjaraviðræður hér í þingsal. Ég hafna því að sporin hræði. Dæmin sýna að við höfum náð á endanum niðurstöðu sem varð til þess að starfskjörin stórlöguðust, ekki bara á Landspítalanum heldur hjá heilbrigðisstéttum almennt. Það sem málið snýst um núna er í miklu ríkari mæli annað en launaliðurinn. Auðvitað þarf að fá niðurstöðu sem sátt er um þar en hún verður líka að kallast á við niðurstöðu á hinum almenna markaði. Það sem málið snýst um núna er hið krefjandi verkefni að breyta vaktafyrirkomulaginu og það er í ágætissamtali og ég fullyrði að okkar fólk sem situr við samningaborðið ríkismegin stendur sig vel í því samtali. Það sem ég hef meiri áhyggjur af en þessum einstöku samningum er skortur á hjúkrunarfræðingum almennt, ekki bara á Íslandi þar sem þeir eru margir hverjir í öðrum störfum eða inni á heilbrigðisstofnunum ekki að sinna sjúklingum heldur í einhvers konar stjórnunarstörfum, heldur bara almennt á Norðurlöndunum. Það er líklega skortur upp á tugi þúsunda hjúkrunarfræðinga 

Forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hann hvers vegna Sjálfstæðisflokkurinn er á móti einkaframtaki. Mig langar að spyrja hann að því hvers vegna Sjálfstæðisflokkurinn er á móti því að fólk hafi tækifæri til að nýta sína krafta í þágu síns sjálf. Ég ætla fyrst að spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann sagði áðan að það þyrfti að fara vel með opinbert fé og það væri ekki ótakmarkað til, og langar að vekja athygli hæstv. ráðherra enn einu sinni á því að það er verið að senda fólk til útlanda í liðskiptaaðgerðir sem kosta 2–2,5 falt meira en þær sem eru gerðar hér og hægt er að gera hér og kostar 2–2,5 milljónir á mann sem fer utan á hverju ári. Þessi kostnaður hefur sjöfaldast á árunum 2016–2019. Nú spyr ég: Hvers vegna er hæstv. ráðherra og Sjálfstæðisflokknum svona illa við einkaframtakið að hann lætur teyma sig inn í öfgavinstrisheilbrigðiskerfi 

Virðulegi forseti. „Gott er að hafa gler í skó þá gengið er í kletta.“ Þvílík öfugmæli að ég sé á móti einkaframtakinu. Ég tók eftir því að Miðflokkurinn greiddi hins vegar atkvæði gegn því þegar við vildum einmitt gefa fólki tækifæri til að njóta krafta sinna og iðnaðarráðherra mælti fyrir frumvarpi um að leggja af leyfisveitingar til að selja notaða bíla. Hvers vegna er verið að gera fólki eitthvað erfitt fyrir að fara á námskeið og sækja próf o.s.frv., ef menn meina eitthvað með því að fólk eigi að fá að njóta krafta sinna og gera það sem það langar til að gera og finna kröftum sínum viðnám? Í tíð Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðisráðuneytinu buðum við út nokkrar heilsugæslustöðvar með frábærum árangri. Takið eftir því hvað hefur gerst á heilsugæslustöðvastiginu á höfuðborgarsvæðinu eftir að við fórum að láta fjármagn fylgja sjúklingum og gerðum engan mun á því hvort menn væru með einkarekstur eða rekstur undir stjórn hins opinbera á heilsugæslustöðvum. 

Herra forseti. Mikið held ég að fólkið á Klíníkinni sé ánægt með það að ríkisstjórninni þykir vænt um bílasala. Hæstv. ráðherra fór náttúrlega eins og vant er fram hjá því sem hann var spurður um. Ég ítreka þetta: Hvers vegna er verið að borga 2–2,5 falt meira á hverja einustu aðgerð sem gerð er erlendis á við það sem þarf að gera hér heima? Og mig langaði að bæta við einni spurningu í viðbót. Sjálfstæðisflokkurinn var ekki bara stofnaður til að styðja einkaframtakið heldur til að hjálpa fólki að eignast betra líf á eigin forsendum en ráðherra hefur verið alveg þversum á móti því sem við Miðflokksmenn höfum lagt til, að aldraðir t.d. megi njóta þess sem þeir vinna sér inn með því að atvinnutekjur raski ekki lífeyristekjum og að þetta 100.000 kr. skammarfrítekjumark verði lagt af sem kostar ríkissjóð ekki neitt. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ætlar mér margt, að vera á móti Klíníkinni og einkarekstri í heilbrigðisþjónustu. Þetta er bara rangt. Ég nenni ekki að leggja á langt mál um það, það er enginn fótur fyrir þessu. Hins vegar lætur hv. þingmaður eins og við séum með einhvers konar réttindakerfi í almannatryggingum þar sem fólk eigi rétt á að fá útgreiðslur alveg óháð öllu öðru. Þetta er rangt. Það er rangt að við skerðum lífeyristekjur fólks með almannatryggingakerfinu. Við gerum það ekki. Ríkið tekur ekki krónu af fólki sem hefur sparað sér í lífeyri og hyggst nýta hann á efri árum, 

Ég spurði ekki um það.

Þetta er það sem hv. þingmaður fullyrti. Hins vegar erum við með kerfi fyrir þá sem eru veikast settir, það eru almannatryggingar og ellilífeyrir þeirra og við nýtum þá fjármuni til þess að styðja þá sem hafa 

Frú forseti. Við erum hér saman komin til að ræða stöðuna í stjórnmálum í byrjun árs og verkefnin fram undan. Árið er 2020 og ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur, hæstv. forsætisráðherra, hefur verið við völd í rúm tvö ár. Allt frá myndun ríkisstjórnarinnar höfum við fengið að heyra að hún sé eitthvað alveg nýtt og muni vísa veginn í átt að bættum vinnubrögðum, félagslegri sátt og stöðugleika til lengri tíma. Þetta er ríkisstjórn sem hefur það að yfirlýstu markmiði sínu að efla Alþingi og traust almennings á stjórnmálum og stofnunum samfélagsins. Þessi sýn stjórnarflokkanna endurspeglast í inngangsorðum stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þar sem fram kemur, með leyfi forseta: „Í nýrri ríkisstjórn munu flokkar sem spanna hið pólitíska litróf allt frá vinstri til hægri freista þess að slá nýjan tón, einhenda sér í þau lykilverkefni sem koma Íslandi í fremstu röð og búa þannig um hnútana að hér verði gott að lifa og starfa fyrir unga sem aldna. […] Stefna þarf að stöðugleika til lengri tíma og auka gagnsæi í athafnalífi og allri stjórnsýslu til að efla traust almennings á rekstri fyrirtækja, fjármálalífi, stjórnmálum og stofnunum samfélagsins. Frá efnahagshruninu hefur náðst margvíslegur árangur en enn skortir á þá félagslegu sátt sem þjóðin hefur lengi kallað eftir. Að henni þarf að vinna.“ Þetta voru fyrirheit ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur í lok árs 2017 og því ekki úr vegi að ræða hvernig henni hefur miðað í að standa við fögur fyrirheit í ársbyrjun 2020. Hafa þessir flokkar slegið nýjan tón, eins og þeir komast að orði? Hafa þeir stefnt að stöðugleika til lengri tíma? Hafa þeir eflt traust almennings á rekstri fyrirtækja, á fjármálalífinu, nú eða stofnunum og stjórnmálum almennt? Höfum við þokast í átt að þeirri félagslegu sátt sem þjóðin hefur lengi kallað eftir? Forseti. Sjálf hef ég lengi hlustað eftir þessum nýja tón sem slá átti með myndun þessarar ríkisstjórnar, tón sátta, ábyrgðar, heiðarleika, tón sem tekur gagnrýni fagnandi og vinnur stöðugt að eflingu trausts með gagnsæjum og vönduðum vinnubrögðum. Þess í stað heyri ég sama gamla tóninn, sama tóninn og hljómað hefur í íslenskum stjórnmálum um áraraðir. Sá tónn er falskur, herra forseti, þótt fagurgalinn heyrist inn á milli. Sá tónn felst í að viðurkenna aldrei mistök, axla aldrei ábyrgð á gjörðum sínum. Hann felst í að endurskrifa söguna eftir eigin hentisemi, sama í hversu hróplegu ósamræmi sú saga er við sannleikann. Sá tónn felst í því að beita þöggunartilburðum með því að finna blóraböggla og skjóta sendiboðann. Tónninn sem sendur er er skýr. Það er verra að benda á vandamálin en að skapa þau. Það er vont að tala um neyðarástand í heilbrigðisþjónustunni, segir heilbrigðisráðherra. Það er ósanngjarnt að tala um vanhæfi sjávarútvegsráðherra, segir forsætisráðherra. Það er bara pólitík að tala um vanhæfi sjávarútvegsráðherra, segir sjávarútvegsráðherra. Forseti. Þegar spurt er um verkefnin fram undan þá eru þau ærin. Meðal þeirra er að brýna ríkisstjórnina til að standa við gefin loforð um eflingu trausts á stjórnmálum og stofnunum. Til þess höfum við ágætisleiðarvísi sem finna má í skýrslu frá starfshópi forsætisráðherra um eflingu trausts á stjórnmálum. Í skýrslunni er m.a. komið inn á traust til fjármálastofnana og löggjafans en þar segir, með leyfi forseta: „… það er áberandi að traust til fjármálastofnana og löggjafans er lítið. Slíkt vantraust má rekja til fjármálahrunsins 2008 sem þegar á heildina er litið hafði neikvæð áhrif á upplifun fólks af stofnunum. Traustið sem glataðist haustið 2008 hefur ekki verið endurheimt.“ Ég get ekki annað en tekið undir þessa ályktun skýrsluhöfunda enda munum við öll hrunið, hrunið þar sem ævintýralegur blekkingaleikur ríkisstjórnarinnar um stöðu bankanna, vanhæfni og vangeta ríkisstofnana, þá sérstaklega fjármálastofnana, til að verja hagsmuni almennings gegn græðgi og svikum óprúttinna fjárglæframanna, ásamt óheiðarlegum og gríðarlegum tengslum á milli stjórnvalda og viðskiptalífsins, rústaði því mikla trausti sem Íslendingar báru til stjórnkerfisins fram að því. Eftir hrun varð almenningur síðan vitni að hverjum svikunum á fætur öðrum, ekki bara þeim sem áttu sér stað í aðdraganda hrunsins heldur líka sviknum loforðum stjórnmálamanna gagnvart borgurunum allt fram að deginum í dag. Í þeim efnum má nefna svik á endurteknum loforðum um þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Það má nefna svik á lögfestingu nýrrar stjórnarskrár sem samþykkt var með góðum meiri hluta kjósenda í þjóðaratkvæðagreiðslu og það má nefna svik sem lýstu sér í því að margir þeirra sem kostuðu almenning lífeyrissparnaðinn hans, styrk innviðanna í samfélaginu, vinnuna sína og launin höfðu flúið með gróðann í skattaskjól og skildu almenning eftir með reikninginn. Sú flétta varð okkur öllum ljós þegar Panama-skjölin urðu opinber. Þau skjöl leiddu einnig í ljós að þrír ráðherrar þáverandi ríkisstjórnar áttu eignir í skattaskjóli. Hver tók ábyrgð á þeim bænum? Kannski forsætisráðherrann sem hrökklaðist úr starfi en sætti að öðru leyti engum afleiðingum þess hagsmunaárekstrar sem hann leyndi þjóðina? Virðulegi forseti. Í skýrslu um eflingu trausts á stjórnmálum og stjórnsýslu kemur einnig fram að rannsóknir fræðimanna sýna að sterk tengsl eru á milli trausts og ábyrgðar. Takist stjórnvöldum ekki að gefa almenningi til kynna að starfsemi stjórnkerfisins sé í höndum hæfs fólks, jafnt kjörinna fulltrúa sem starfsfólks stjórnsýslu, getur traust ekki skapast. Í ljósi þessarar augljósu ályktunar nefndarinnar hlýt ég að spyrja hvernig þáverandi fjármálaráðherra, sem sjálfur er einn þeirra ráðherra sem geymdu peninga í skattaskjóli, geti enn þann dag í dag notið trausts sem slíkur. Er nema von að ég spyrji hvernig fyrrverandi dómsmálaráðherra, sem leyndi þolendur kynferðisofbeldis upplýsingum um aðdraganda uppreistar æru barnaníðinga í trássi við upplýsingalög til verndar æru fjármálaráðherrans núverandi, gat notið trausts sem slíkur? Fyrst þetta kerfislæga ábyrgðarleysi fær augljóslega að viðgangast ár eftir ár, að því er virðist nánast án undantekninga, sendir það auðvitað skilaboð út í samfélagið um að svona skuli taka á mistökum, að svona skuli takast á við lögbrot. Skilaboð sem ég heyri enduróma í þeim tóni sem forsvarsmenn Samherja senda út í samfélagið um þessar mundir. Forseti. Fyrr í dag stóð hér fyrir utan þinghúsið fólk sem heyrir ekki þennan nýja tón sem boðaður var. Hér fyrir utan stóð fólk sem enn þá kallar eftir félagslegri sátt, sáttinni sem ríkisstjórnin þó viðurkennir að þjóðin hafi lengi kallað eftir. Þau kalla eftir því að sjávarútvegsráðherra segi tafarlaust af sér embætti, að Alþingi lögfesti nýja og endurskoðaða stjórnarskrá sem landsmenn sömdu sér og samþykktu í þjóðaratkvæðagreiðslu, með því auðlindaákvæði sem kjósendur samþykktu og að arðurinn af nýtingu sameiginlegra auðlinda landsmanna renni í sjóði almennings til uppbyggingar samfélagsins og til að tryggja mannsæmandi lífskjör allra. Forseti. Flokkarnir sem mynda ríkisstjórn Íslands í dag hafa haft mislangan tíma til að tryggja að farið verði að vilja þjóðarinnar um innleiðingu nýrrar stjórnarskrár en allir hafa þeir haft tækifæri til þess. Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn völdu að stinga stjórnarskránni ofan í skúffu þegar þeir tóku við stjórnartaumunum árið 2013. Vinstrihreyfingin – grænt framboð valdi svo árið 2017 að mynda ríkisstjórn með þessum flokkum sem hafa sýnt það í verki að þeir standa í vegi fyrir kröfu þjóðarinnar um nýjan samfélagssáttmála. Því miður er staðan enn þá sú árið 2020 að meiri hluta þessa þings finnst ásættanlegt að geyma nýju stjórnarskrána áfram ofan í skúffu og semja frekar sín á milli um einstök ákvæði hennar. Þessi staða grefur auðvitað undan trausti almennings, stjórnarskrárgjafanum, á stjórnmálunum, almenningi sem á að setja okkur löggjafanum leikreglurnar. Ég get því ekki séð að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hafi unnið af heilum hug við að efla traust almennings á stjórnmálum. En ég hlusta enn, forseti, með opin eyru, opin augu og von í hjarta um að brátt heyri ég nýjan tón hljóma í þessum sal.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessa mjög svo ágætu ræðu þar sem hún kom einmitt sérstaklega vel inn á mikilvægi þess að við gerum endanlega upp öll hrunmálin og lærum af reynslunni, gerum betur og fáum nýja stjórnarskrá. Hv. þingmaður kom líka ágætlega inn á margt annað í ræðu sinni. Eitt af því sem hv. þingmaður talaði mikið um var spilling og traust, bæði á þinginu og samfélaginu. Mig langar því, herra forseti, að velta því aðeins upp og vonandi fá svör frá hv. þingmanni um hvernig hv. þingmaður sjái fyrir sér að ný stjórnarskrá geti haft áhrif á þá þætti sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni. Hversu mikilvægt telur hv. þingmaður að nýrri stjórnarskrá verði komið á til að taka á þessum atriðum, spillingu og trausti í samfélaginu?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir frábæra spurningu. Ég tel einmitt að lögfesting nýrrar stjórnarskrár sé gríðarlega mikilvægt skref, bæði gagnvart því að efla traust á stjórnmálunum og því að taka á spillingu. Í fyrsta lagi yrði samþykkt hennar í sjálfu sér viðurkenning á því að þjóðin er stjórnarskrárgjafinn og að það geti ekki viðgengist í lýðræðisríki - í alvörunni - að við höfum haldið þjóðaratkvæðagreiðslu sem þjóðin tók þátt í og komst að niðurstöðu sem Alþingi hunsar. Ég get ekki séð hvernig það er til þess fallið að efla traust á okkur sem hér sitjum, að við hunsum það sem þau sem setja okkur leikreglurnar segja. Það er kannski aðalhlutinn í þessu, það að búið er að setja okkur reglur, þær liggja fyrir og hér hunsar meiri hluti lýðræðislegar niðurstöður þjóðarinnar trekk í trekk. Hvað spillingarvarnir eða eflingu trausts almennt gagnvart þessari stjórnarskrá varðar er þar að finna t.d. ákvæði um vernd uppljóstrara. Þar er að finna miklu skýrari verkaskiptingu og ábyrgðarkeðju gagnvart þeim sem valdið hafa. Þar er líka að finna lýðræðisneyðarhemla, getum við sagt, fyrir almenning til að grípa í taumana ef þeim finnst Alþingi á rangri braut. Það er mjög sterk spillingarvörn að ef almenningur lítur svo á að óeðlilegir hagsmunir ráði för við lagasetningu hafi hann einhver önnur tæki en að bíða í fjögur ár eftir nýjum kosningum til að bregðast við. Það er góð vörn gegn spillingu og líka mjög góð leið til að efla traust á stjórnmálum vegna þess að ef við vitum að við getum brugðist við léttir það strax áhyggjum manna af því sem koma skal.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta ágæta andsvar. Við stöndum sem þjóð frammi fyrir ótal mörgum stórum málum sem ég held að sé gríðarlega mikilvægt að þjóðin hafi meiri og stærri tækifæri til að koma að. Svo sannarlega held ég að ný stjórnarskrá myndi opna á það, eins og hv. þingmaður kom inn á, en meðal stóru málanna sem ég saknaði örlítið að hv. þingmaður kæmi inn á í ræðu sinni áðan eru loftslagsmálin. Ég held að loftslagsmálin séu ofboðslega gott dæmi um það sem allir Íslendingar, þing og þjóð, forseti - við öll þurfum að koma saman að og taka í sameiningu ákvarðanir um hvernig við ætlum að leggja okkar af mörkum sem þjóð til að takast á við þann alheimsvanda sem loftslagsmálin eru. Mig langar þess vegna til að spyrja hv. þingmann hvort hv. þingmanni finnist við taka nægilega stór og ákveðin skref í loftslagsmálum í dag til að bregðast við þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir, sérstaklega miðað við það sem núverandi ríkisstjórn hefur verið að gera og þau markmið sem núverandi ríkisstjórn hefur sett sér. Telur hv. þingmaður að við göngum nógu langt? Í því samhengi spyr ég líka: Hvaða skref telur hv. þingmaður mikilvægt að við tökum í þá átt? Eru mögulega einhver svör í nýrri stjórnarskrá?

Virðulegi forseti. Eins og svo oft áður er einmitt svör að finna í stjórnarskrá sem hefur ákvæði um náttúruna, ákvæði sem er virkilega mikilvægt að við fáum sem okkar stjórnarskrárákvæði til verndar náttúrunni. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ég minntist ekki á þetta atriði í ræðu minni. Ég hefði svo sem átt að gera það vegna þess að í loftslagsmálunum og í baráttu, sérstaklega barna, fyrir því að við bregðumst við loftslagsvánni með fullnægjandi hætti, sem ég svara hv. þingmanni með að við séum alls ekki að gera nóg til þess að bæta úr, birtist einmitt líka sú taktík að skjóta sendiboðann. Hún birtist kannski ekki beint í málflutningi ríkisstjórnarinnar í þetta skipti en við sjáum með loftslagsaðgerðasinnann Gretu Thunberg að það er heldur betur ráðist á þann sendiboða og gert lítið úr henni fyrir sína baráttu. Við heyrum líka að Miðflokkurinn notar þessa taktík sem er kannski runnin úr stjórnmálaskóla Sjálfstæðisflokksins, ef hann kemur einhvers staðar að, að skjóta sendiboðann. Í þessu tilfelli er talað um að það sé einhvern veginn verið að hræða börn með því að segja þeim sannleikann um stöðuna í dag, að það sé verið að koma inn hjá þeim einhvers konar ofsakvíða. Ég veit ekki hverjir eiga að vera á bak við það, en það eru ekki vísindamennirnir sem eru að upplýsa okkur um stöðuna í dag heldur einhver ill öfl sem eru að reyna að hræða börn og það er sendiboðinn sem er skotinn í því tilfelli. Vissulega er brýnt að minnast á þetta mikilvæga atriði líka og ég held að við hv. þingmaður séum að mörgu leyti mjög sammála um þær aðgerðir sem þarf að grípa til, enda sammála um grænan samfélagssáttmála sem við lögðum saman fyrir þingið. Í ljósi tímans leyfi ég mér að vísa í að þar er að finna mjög umfangsmiklar aðgerðir sem ég myndi vilja sjá okkur gera betur í þegar kemur að loftslagsmálum.

Virðulegur forseti. Undanfarin ár, rúman áratug, hefur íslenskt samfélag einkennst af miklu umróti. Fyrst var það hið fræga góðæri sem endaði með hruni og erfið og krefjandi uppbyggingarár fylgdu á eftir. Íslendingar hafa náð ótrúlegum árangri á síðustu árum, slíkum árangri að fæsta ef nokkra hefði órað fyrir slíku þegar rykið settist eftir hrun bankakerfis. Almenningur og viðskiptalíf tóku því sem höndum bar og hófust strax handa. Öldurnar lægði smám saman og má segja að kjarasamningur síðasta árs, lífskjarasamningurinn, hafi undirstrikað vilja vinnumarkaðarins til að ná jafnvægi. Kosningar á kosningar ofan voru birtingarmynd umrótsins í stjórnmálunum. Það var því eitt af mikilvægustu verkefnum stjórnmálanna eftir kosningarnar 2017 að ná jafnvægi. Sú styrka stjórn sem nú situr gerði það að meginmarkmiði sínu að efla þær stoðir samfélagsins sem höfðu verið vanræktar. Það hefur hún gert með stórsókn á flestum sviðum, hvort sem horft er til samgangna, menntamála, húsnæðismála, heilbrigðismála, loftslagsmála og svo mætti lengi telja. Þetta er stjórn uppbyggingar og stjórn jafnvægis og með aðkomu hennar að skynsamlegum kjarasamningum er ein afleiðingin að vextir eru sögulega lágir og það skiptir heimili og fyrirtæki landsins mjög miklu máli. Það er þó aldrei svo í stjórnmálum að verkefnunum ljúki. Síðasta ár var ekki aðeins ánægjulegt heldur færði okkur gjaldþrot flugfélags sem var orðið mikilvægur hlekkur í íslenskri ferðaþjónustu. Síðasta ár færði okkur líka loðnubrest. Þetta voru tvö stór áföll fyrir íslenskt hagkerfi og erfiðast auðvitað fyrir þá sem misstu vinnuna en hafði einnig mikil áhrif í viðkomandi byggðarlögum, sveitarfélögum. Fyrir ekki svo mörgum árum hefði eitt slíkt áfall nægt til að nánast kollvarpa efnahagskerfinu. En það gerðist ekki nú og sýnir svo ekki verður um villst að hagkerfið er sterkt, ríkissjóður öflugur og samfélagið er sterkt. Um leið og fyrrnefnd áföll sýndu styrk samfélagsins og kerfisins voru önnur sem afhjúpuðu veikleika þess. Ofsaveðrið sem geisaði á norðurhluta landsins í desember afhjúpaði hversu lítils við megum okkur gagnvart náttúrunni og veðrinu og einnig nú í janúar í snjóflóðunum fyrir vestan. Við verðum einfaldlega að leggja meiri áherslu á grunnkerfin okkar og vil ég þá sérstaklega nefna raforkukerfið. Þegar allt gengur vel og allar ytri aðstæður eru hagfelldar vill það verða stundum svo að við gleymum að tryggja okkur gagnvart erfiðari tímum. Umræður um raforkumál á Íslandi síðustu árin hafa að mestu snúist um að nóg hafi verið virkjað, nóg hafi verið lagt af línum og að mörgu leyti að raforkan sé einhvers konar óþarfa lúxus. Það er nú bara þannig að ef rafmagnið er ekki traust eru önnur kerfi það ekki heldur. Við fundum það á ferðum okkar um Norðurland í kjölfar óveðursins að fólk fann fyrir óöryggi enda ekki ásættanlegt að ekki sé hægt að treysta á grundvallarkerfi eins og raforku eða fjarskiptakerfi. Ríkisstjórnin brást strax við með því að skipa sérstakan átakshóp sem hefur lagt sig eftir því að hlusta á allar raddir, heyra allar sögur og tillögur þeirra sem óveðrið hafi áhrif á. Út frá þeim upplýsingum munum við síðan leggja drög að úrbótum. Vegna þess jafnvægis sem ríkisfjármálin hafa náð erum við í stakk búin til að gera áætlanir til lengri og skemmri tíma og það sem skiptir öllu máli: Að standa við þær áætlanir. Annað högg sem samfélagið varð fyrir á síðasta ári var hið svokallaða Samherjamál sem beindi athyglinni að sjávarútveginum. Nú er það svo að íslenskur sjávarútvegur er ein mikilvægasta stoð samfélagsins sem við getum verið stolt af sem þjóð. Ég leyfi mér að fullyrða að íslenskur sjávarútvegur er í fremstu röð í heiminum hvað varðar ábyrga og sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins. Grundvöllur að þeirri ábyrgu nýtingu er kvótakerfið. Eitt af því sem unnið hefur verið undir styrkri stjórn forsætisráðherra er að koma með tillögur að breytingum á stjórnarskrá lýðveldisins. Þar er auðlindaákvæðið eitt það mikilvægasta. Framsókn leggur mikla áherslu á að það ákvæði sem lagt hefur verið fram um auðlindir verði hluti af stjórnarskránni til að tryggja eignarrétt þjóðarinnar á auðlindum á sjó og í landi. En það er ekki nóg. Þótt kvótakerfið skili og hafi skilað samfélaginu miklum tekjum er það ekki fullkomið frekar en önnur mannanna verk. Það hefur örugglega engum sem stóð að því upphaflega að búa til það kerfi dottið í hug að svo fá fyrirtæki og í raun einstaklingar réðu yfir svo stórum hluta af veiðiheimildum við Íslandsstrendur. Við getum hins vegar lagfært margt í kerfinu án þess að kollvarpa því góða kerfi. Byggðir landsins eru margar og stundum er gert í því að magna upp einhvern eðlismun á milli þeirra. Við erum samt ein þjóð og verðum að hugsa um hagsmuni heildarinnar og virða ólík sjónarmið. Þegar á bjátar, eins og þegar snjóflóðin féllu fyrir vestan í síðustu viku, reynir á að við hlustum á frásagnir fólks af upplifun sinni. Með því að hlusta öðlumst við skilning á aðstæðum sem eru ólíkar okkar eigin. Með þann skilning í farteskinu skiljum við betur nauðsyn þess að efla innviði um allt land, leggja öruggari vegi, tryggja betur afhendingaröryggi orkunnar, raforkunnar, jafna kostnað og dreifingu hennar, tryggja öllum aðgang að menntun með nýjum menntasjóði og öflugri menntastefnu, heilbrigðisþjónustu og styðja við uppbyggingu atvinnulífs um allt land. Þar koma húsnæðismálin einnig við sögu. Að öllu þessu vinnur ríkisstjórnin nú þegar en það má alltaf gera betur. Þróun byggðar á Íslandi hefur verið á þann veg að suðvesturhornið verður alltaf sterkara og sterkara, fjölmennara og fjölmennara. Nú er svo komið að á horninu sem nær frá Selfossi í Borgarnes, svokallað Hvítár-Hvítár svæði, búa um 84% landsmanna. Á langsamlega stærstum hluta landsins búa aðeins 16%. Þessi staðreynd og þróun sem liggur að baki henni sýnir að þrátt fyrir allar byggðastefnur sem hingað til hafa verið hafa opinber störf fyrst og fremst orðið til á suðvesturhorninu. Við þurfum að snúa þeirri þróun við. Þeir eru margir sem vilja búa og starfa í öllum landshlutum en hafa ekki kost á því vegna fábreyttari atvinnutækifæra og stundum minni þjónustu hins opinbera úti um land. Það hefur líka verið skortur á húsnæði. Þess vegna er svo mikilvægt það sem húsnæðismálaráðherra, félags- og barnamálaráðherra, er að gera, að búa til tækifæri þar. Við sjáum að nú þegar er verið að grípa til þess að fara að byggja upp á mörgum stöðum þannig að fólk sem vill þangað flytja og búa eigi þess kost. Hluti af því að byggja upp sterkari byggðir er að styrkja sveitarstjórnarstigið og efla með stærri stjórnsýslueiningum sem geta veitt betri þjónustu. Sjálfbær og sterk sveitarfélög eru líka mikilvægur þáttur í að dreifa valdinu um landið, frá ríkinu til sveitarfélaganna og þar með nær íbúunum. Verkefnin sem stjórnmálin standa frammi fyrir eru mörg og þau eru mikilvæg. Framsóknarflokkurinn mun vinna að framfaramálum ríkisstjórnarinnar af heilindum með það að markmiði að tryggja jafnvægi og traust í íslensku samfélagi. Og það er ánægjulegt að horfa til þess, af því að við berum okkur oft saman við Norðurlöndin, að ríkisstjórnin sem situr á Íslandi er sú traustasta og hefur setið lengst á Norðurlöndum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta yfirferð. Það sem mér er efst í huga nú eru auðvitað aðstæður lítilla byggða sem flestar hverjar standa mjög höllum fæti, m.a. vegna beinnar íhlutunar löggjafans eða vegna fálætis stjórnvalda og hirðuleysis. Við horfum nú upp á stöðuna á Flateyri, litlu samfélagi sem ekki bara svipuhögg náttúrunnar hafa dunið á heldur svipuólar kerfisins líka. Fiskveiðistjórnarkerfið kemur fyrst upp í hugann. Það er búið að ræna samfélagið kostunum til að sækja sér náttúrulegar bjargir og atvinnulíf er mölbrotið. Byggðastofnun kom að vísu til liðs, úthlutaði sérstökum byggðakvóta sem eyrnamerktur var skýrt og greinilega Flateyri vegna þeirrar erfiðu stöðu sem þar er. En þá ber svo við að byggðakvótinn hafnar hjá útgerð á Suðureyri. Ísköld gusa framan í Flateyringa enn á ný. Virðulegur forseti. Hvað á að leika þetta samfélag grátt svo nóg sé komið? Þarf frekari vitnanna við? Er þetta ekki lýsandi dæmi um fáránleika þessa kerfis sem hæstv. ráðherra rómaði þó í ræðu sinni? 

Virðulegi forseti. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns. Ég kom inn á það í ræðu minni að hin veikari samfélög á Íslandi eru of veik og náttúran og ofsinn í veðrinu síðastliðnar sex vikur hefur afhjúpað veikleika sem við þurfum að takast á við og ég held að við séum í færum til þess. Við þurfum einfaldlega að forgangsraða meiri fjármunum og meiri atorku okkar og huga og fylgjast betur með því að byggja þau kerfi betur upp hringinn í kringum landið. Þegar síðan kemur að atvinnumálunum, og hér var Flateyri einmitt nefnd sérstaklega, þá var athygli mín vakin á því að þetta mál væri til umfjöllunar hjá Byggðastofnun, hinn sértæki byggðakvóti, sem mér fannst vera mjög sérkennilegt. Þannig að ég óskaði eftir því við Byggðastofnun að það yrði tekið til sérstakrar skoðunar að fara þessa leið. Það var gert. Síðan reyndist niðurstaðan því miður vera sú að menn héldu sig við þá hugmynd að færa þennan sértæka byggðakvóta til næsta samfélags, sem vissulega er í sama sveitarfélagi, en byggja upp annars konar vinnslu á Flateyri. Ég mun einfaldlega að segja við það fólk og sagði við það 

Virðulegur forseti. Það er rétt að taka fram að það er enginn bilbugur á Flateyringum. Við urðum vör við það, við sem fórum vestur og vorum með bæjarbúum um tíma, fylgdumst með fyrstu skrefunum. Það hefur auðvitað orðið þeim áfall að varnargarðurinn hélt ekki að fullu og viðhorf fólksins til þess að búa á staðnum hefur kannski breyst að einhverju leyti. Traustið hefur beðið hnekki. Það er okkar að byggja það upp. Bæjarbúar vilja fá svör. Hvað verður gert af hálfu stjórnvalda? Stjórnvöld þurfa að stíga inn við aðstæður sem þessar með afgerandi hætti og það verður að gerast hratt. Hvenær eiga stjórnvöld að grípa inn í ef ekki við aðstæður eins og þessar? Kvótinn er horfinn. Hann var sendur hindrunarlaust í burtu í hreinu hagnaðarskyni. Íbúarnir héldu áfram að ströggla í þessu ómögulega fiskveiðistjórnarkerfi sem ráðherra er nú hrifinn af engu að síður. Atvinnutækin öll sem eitt voru rifin niður í snjóflóðinu og íbúarnir eru í óvissu. 

Hæstv. forseti. Ég vil einfaldlega taka undir með hv. þm. Guðjóni Brjánssyni. Ég fann fyrir þessum sama eldmóði og æðruleysi fólks á Flateyri þegar við heimsóttum það, oddvitar ríkisstjórnarflokkanna. Við erum sammála um það og ég mun beita mér fyrir því og við munum styðja við fólkið fyrir vestan til að gera það sem gera þarf. Ég get hins vegar ekki lagt á borð einhverja patentlausn hér og nú. Við þurfum að eiga það samtal við fólkið fyrir vestan, við sveitarstjórnina, við íbúana í samfélaginu á Flateyri og finna réttu leiðirnar til þess. Ég fullyrði það að ríkisstjórnin er tilbúin að gera það sem skynsamlegt er að gera til að laga það sem hefur farið úrskeiðis í traustinu, um öryggi og framtíðarsýn. Fólkið sem þarna býr vill búa þarna og við sáum það svo gjörla, líka unga fólkið sem hefur verið þar, nemendur við lýðskólann. Hann skiptir líka máli.

Virðulegi forseti. Nú eru umhverfismálin ansi stór og viðamikil og í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er markmiðið að stofnaður verði þjóðgarður á miðhálendinu í samráði þverpólitískrar þingmannanefndar, umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, sveitarfélaga, náttúruverndar- og útivistarsamtaka og annarra hagsmunaaðila. Í frétt RÚV kemur fram, með leyfi forseta: „Sigurður Ingi segir að samráðið hafi verið gott en hann hafi sett ýmis skilyrði áður en samþykkt var að hálendisþjóðgarður færi í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Hann vill ekki svara því hvort hann styðji þjóðgarð á hálendinu …“ Spurning mín til hæstv. ráðherra er mjög einföld: Hvaða skilyrði voru þetta og af hverju getur ráðherra ekki svarað því hvort hann styðji þjóðgarð á hálendinu miðað við hvað stendur í stjórnarsáttmálanum?

Virðulegur forseti. Í stjórnarsáttmálanum stendur að við ætlum að vinna að því að stofna þjóðgarð á miðhálendinu. Að því vinnum við af heilindum, eins og ég kom inn á. Ég sagði í upphafi að fjögur skilyrði þyrftu að vera uppfyllt af minni hálfu. Í fyrsta lagi að sveitarfélögin ættu beina aðkomu að þessum hóp. Það var gert en einhverra hluta vegna hefur samtalið þróast í þá átt að sveitarfélögin, ekki síst þau sem næst hálendinu liggja, eru að álykta ýmist gegn þessu eða leggja til að menn vandi sig betur og fari varlega í þetta. Þannig að þrátt fyrir það skilyrði hefur einhvern veginn ekki náðst samtal. Í öðru lagi verði stjórnarfyrirkomulagið í það minnsta eins og er í Vatnajökulsþjóðgarði. Ég hef skilið drögin þannig að það sé svo. Það er engu að síður talsverð tortryggni á að það fúnkeri. Í þriðja lagi að þær leiðir sem eru notaðar alþjóðlega, þ.e. sjö flokkar og fjórir efstu eru þjóðgarðar, verði nýttir við að flokka landið, bæði flokkur þrjú og fjögur sem við höfum ekki reynslu af að nota á Íslandi inni í þjóðgarði, við höfum sett 95% af Vatnajökulsþjóðgarði í flokk tvö. Í fjórða lagi og síðast en ekki síst 

Virðulegur forseti. Það vakti einmitt athygli mína að hæstv. ráðherra gat ekki sagst styðja hugmyndina um þjóðgarð á hálendinu, miðað við það sem stendur í stjórnarsáttmálanum, bara þessi beinu orð sem ég var að reyna að draga fram hvaðan koma. Eilítið að öðru máli, stóru líka svo sem, sem er spurning um veggjöld. Það er ekkert fjallað um þau í samgönguáætluninni sem umhverfis- og samgöngunefnd er núna að fjalla um. Það er fjallað um nokkur PPP-verkefni að vísu, en ekki um þau veggjöld sem eru í höfuðborgarsáttmálanum. Ég var að velta því fyrir mér hvenær þau frumvörp sem eiga að koma fram um þau mál verði lögð fram því að ég tel að það sé algerlega óábyrgt að þau komi fram seint á yfirstandandi þingi ef ætlunin er að þau komi á yfirstandandi þingi.

Frú forseti. Það voru aldrei mín orð í samtali við fjölmiðla og það er bara hv. þingmaður sem ber það upp að ég hafi ekki verið tilbúinn að lýsa yfir stuðningi við þjóðgarðinn. Það er verkefni stjórnarsáttmálans. Við erum að vinna að því. Ég hef aðeins sagt að nú eru þessi drög í samráðsgátt og við þurfum að leggjast vel yfir þau. Það eru neikvæðar umsagnir sem koma frá sveitarfélögunum og sem sveitarstjórnarráðherra finnst mér ég vera skyldugur til að benda á það að þrátt fyrir að þau hafi átt aðild að þessum hópi þá hafi það samtal ekki endað nægilega vel, það sé alla vega ekki sameiginlegur skilningur á þeirri niðurstöðu. Þannig að það er nú bara fjölmiðlamaðurinn sem ákveður að ég hafi ekki sagt eitthvað slíkt. En við skulum halda áfram þeirri vinnu. Eins og ég kom inn á í ræðu munum við Framsóknarmenn vinna af heilindum að því að framfylgja stjórnarsáttmálanum og þeim leiðum sem þar eru fyrir. En við þurfum líka að hlusta á fólk, alveg eins og við höfum sagst ætla að gera annars staðar á landinu og í öðrum verkefnum. Varðandi veggjöldin ætla ég að svara því þannig: Samgönguáætlun stendur fyrir sig. PPP-verkefnin standa fyrir sig. Þar verður gjaldtaka eins og var í Hvalfjarðargöngunum og aðrar áætlanir eru ekki uppi 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir prýðisræðu og ætla að inna ráðherrann eftir þingsályktunartillögu um rammaáætlun og eins um miðhálendisþjóðgarðinn. Nú eru þessi tvö mál búin að vera í samráðsgátt og eru að koma inn í þingið samkvæmt áætlun í febrúar. Ráðherrann sagði í viðtali í fréttum í gær að hann vildi hlusta á vilja sveitarfélaga í þessu máli. Í svari ráðherrans hér áðan var það eitt af skilyrðum hans um að samþykkja þetta frumvarp inn í þingið að sveitarfélög væru ekki á móti málinu. En nú er það greinilegt að þau eru algjörlega á móti. Það sýnir sig á fundum sem haldnir voru á Suðurlandi. Er ráðherrann sáttur við að umhverfisráðherra sé kominn með málið þetta langt ef þau atriði eru ekki inni sem hann taldi hér upp áðan að hann hefði gert skilyrði um varðandi þetta frumvarp?

Virðulegi forseti. Svo að menn skilji þetta nú rétt: Ein af þeim forsendum sem ég sagði að þyrfti að liggja fyrir þegar við lögðum af stað í vinnuna við miðhálendisþjóðgarðinn - það má kalla það skilyrði eða forsendur - var sú að sveitarfélögin yrðu aðilar að þessum hópi, það yrði ekki bara þverpólitískur hópur þingmanna heldur yrðu sveitarfélögin með líka. Það var gert, það voru tveir fulltrúar þar. Ég vil segja einfaldlega: Þó að ferlið hafi gengið fullkomlega eðlilega fyrir sig og verið góð vinna unnin, bæði í starfshópnum af þeim sem þar hafa komið og þetta hafi verið kynnt nokkrum sinnum á fundum víða um land þá hef ég tekið eftir því að síðustu mánuðina, ekki síst á Suðurlandi, í kjördæmavikunni þegar við hittum sveitarstjórnir þess svæðis en líka í öðrum kjördæmum eins og í norðvestri, einhverju leyti norðaustri, hefur komið fram andstaða sveitarfélaganna við þær hugmyndir sem eru fram komnar, sem eru í samráðsgáttinni, að þau geti ekki sætt sig við þær. Þau leggja til annaðhvort meiri vinnu, meira samtal eða segja að þessar hugmyndir gangi ekki. Það hefur 

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir þessi svör. Ég get verið sammála því að miðhálendisþjóðgarður eða þjóðgarður, hvernig sem hann er, þarf að vinnast mjög vel áður en hann er samþykktur. Ég hef áhyggjur af afhendingaröryggi raforku í því sambandi og virkjunarkostum og þess vegna hefði ég kosið það, og spyr kannski ráðherrann um það, að rammaáætlun um nýtingu hefði farið fyrst í gegnum þingið áður en miðhálendisþjóðgarður yrði afgreiddur. Þar sem tíminn er stuttur langar mig bara til að spyrja ráðherrann: Telur ráðherrann líklegt að frumvarp um miðhálendisþjóðgarð verði samþykkt á þessu vorþingi fyrir sumarhlé?

Virðulegur forseti. Það hefur brugðið við núna í vetur, kannski líka í fyrravetur, að það er ákveðinn misskilningur eða oftúlkun á því hvað það er að setja verkefni inn í samráðsgátt stjórnvalda. Það er auðvitað tæki til að fá fram viðbrögð og umsagnir. Ef þær eru mjög neikvæðar þá hefur það gerst í einstökum tilfellum að mál hafi einfaldlega verið tekin til baka og ekki komið fram eða komið fram síðar eða þá, sem er algengast, að þau taki breytingum. Það hefur ekkert frumvarp enn verið lagt fram, hvorki í ríkisstjórn né fyrir þing. Þessi drög að frumvarpi umhverfisráðherra eru í samráðsgátt, lýkur í dag og ég hvet alla þá sem vilja senda inn umsagnir að gera það í síðasta lagi í dag, ég held að það sé síðasti dagurinn. Síðan tekur auðvitað umhverfisráðherra og ráðuneytið þær umsagnir og athugasemdir og þá getur orðið breyting á málinu til þess einmitt að reyna að ná breiðari sátt. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég held að það sé mjög mikilvægt í svo stóru máli að 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ræðuna en ég tók ekki eftir því og ég veit ekki hvort hann kom nokkuð inn á málefni sem Framsóknarflokkurinn er með á sínum borðum, málefni aldraðra og öryrkja. Það kom fram í umræðunni áðan við fjármálaráðherra að hann fullyrti að aldrei væri hægt að hjálpa öllum. Mig langar að vita hvort það hafi orðið umræða um það innan ríkisstjórnarinnar um það hverjir það væru sem ætti ekki að hjálpa, hvort það væru þeir verst settu eða næstverst settu eða hver þessi hópur væri sem aldrei væri hægt að hjálpa, hvort það hafi eitthvað verið rætt. Það er grafalvarlegt mál að það skuli vera búið að lýsa því yfir af fjármálaráðherra að aldrei verði hægt að hjálpa einhverjum ákveðnum hópi og mér finnst það eiginlega skelfilegt mál að það skuli hafa komið fram hér í ræðustóli. Þá á það líka að vera krafa að við vitum hverjir það eru sem eiga ekki rétt á hjálp.

Virðulegi forseti. Nú var ég svo heppinn að vera hér í salnum þegar hv. þingmaður átti orðastað við fjármálaráðherra. Ég get bara ekki skilið þær mistúlkanir og rangtúlkanir sem hv. þingmaður ber hér á borð og segir að fjármálaráðherra hafi sagt. Að sjálfsögðu hefur engin slík umræða átt sér stað í ríkisstjórn. Við erum alla daga, öll sem erum í stjórnmálum, að reyna að bæta samfélagið. Hver er einn hluti af því sem við erum að gera við að bæta samfélagið? Ef hv. þingmaður myndi lesa stjórnarsáttmálann og skoða þau verk sem við höfum verið að vinna þá erum við að jafna tækifæri. Við erum að taka utan um þá sem minnst hafa. Við höfum verið að breyta skattkerfinu. Við höfum verið að breyta bótakerfinu og við höfum verið að ná samtali við öryrkja og við höfum náð umtalsverðum árangri meðal aldraðra, tekjusagan segir þá sögu réttasta. Ég bið, frú forseti, hv. þingmann að fara rétt með og ekki gera fólki það upp og ríkisstjórninni að hún sé ekki að hjálpa öllum þeim sem hún þarf að hjálpa. Hún leggur sig fram við það alla daga.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið en þá svarar hann mér sennilega bara skýrt og skorinort: Hvers vegna í ósköpunum hafa öryrkjar og aldraðir ekki fengið lífskjarasamninga? Hvers vegna eru öryrkjar og aldraðir eini hópurinn sem ekki hefur fengið kjaraleiðréttingar? Ef þetta er svona einfalt, ef þið eruð að gera þetta, þá hljótið þið líka að geta svarað því: Hvers vegna hafa þeir ekki fengið lífskjarasamning? Hvers vegna hafa þeir ekki fengið kjaraleiðréttingar og hvenær eiga þeir að fá þær? Það hlýtur að eiga að sjá til þess nema það sé ákveðið og búið að ganga frá því þannig að það sé skrifað í sáttmálann að þessi hópur eigi ekki að fá leiðréttingu og eigi ekki að fá nema bara brotabrot af þeim hækkunum sem aðrir hafa fengið. Það sést best á því að um áramótin, bara fyrir nokkrum dögum, voru eldri borgarar og öryrkjar að fá rétt um 3% á sama tíma og launahækkanir hafa verið 7%. Ég bið hæstv. ráðherra að skýra þetta út fyrir mér: Hvers vegna í ósköpunum eiga þessir hópar að fá yfirleitt helmingi minna en allir hinir?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður veit vel að þegar hann heldur þessar ræður um að ekkert hafi verið gert fyrir aldraða og öryrkja þá fer hann með rangt mál. Við breyttum kerfinu fyrir aldraða fyrir nokkrum árum sem varð til þess að kaupmáttaraukning þeirra varð umtalsvert meiri en allflestra annarra í samfélaginu. Núna hefur ríkisstjórnin í tengslum við lífskjarasamninga gert ýmislegt, þar á meðal breytt skattkerfinu sem kemur einmitt þeim best og mest til góða sem minnstar hafa tekjurnar, þar á meðal báðum þeim hópum sem hv. þingmaður vísar til. Við höfum átt í langvarandi samtali við forsvarsmenn öryrkja og ég vona svo sannarlega að við náum að ljúka því samtali, komast í kerfisbreytingu sambærilega þeirri sem við gerðum með aldraða fyrir nokkrum árum þannig að við séum komin á sama stað með báða þessa hópa. Hv. þingmaður veit vel að þetta er svona og getur ekki komið upp daginn út og daginn inn og haldið því fram að við séum ekki að gera nákvæmlega það sem við erum að gera.

Frú forseti. Það er gaman að hefja þingstörfin á umræðum um stjórnmálin fram undan, og kannski dálítið uppgjör á störfum þessarar ríkisstjórnar fram til þessa, og þær áskoranir sem fram undan eru. Þessar umræður verða gjarnan mjög svart-hvítar. Það er ýmist allt vonlaust eða frábært eftir því hvaða ræðumaður eða ræðukona á í hlut. Það er þó aldrei svo að það hefur margt ágætt verið gert í tíð þessarar ríkisstjórnar þótt margt annað hafi miður farið. Við sjáum t.d. aukin framlög til heilbrigðismála, lengingu fæðingarorlofs, lækkun tekjuskatts á einstaklinga, allt ágæt dæmi um mál sem eru hin bestu og náðist nokkuð góð samstaða um hér í þingsal að klára, enda endurspegluðu þau breiða samstöðu í þinginu en drógu um leið fram að þessi ríkisstjórn er auðvitað á endanum að vissu marki lægsti samnefnarinn í þinginu. Þar eð hún stendur fyrir þeim málum sem við flest gætum vafalítið kvittað undir en skilur undan öll þau mál sem deilt hefur verið um hér árum, jafnvel áratugum saman. Ef við tölum um auðlindamálin, fyrirkomulag í fiskveiðistjórn en ekki síður hvernig við háttum gjaldtöku í sjávarútvegi og öðrum auðlindargreinum, hvernig fyrirkomulagi og stjórn landbúnaðar er háttað, umræðunni um stjórnarskrá og svo mætti áfram telja, svo að ekki sé minnst á umræðuna um Evrópusamstarfið og gjaldmiðilinn. Það er einmitt áhugavert að skoða verk þessarar ríkisstjórnar á þessum tímapunkti því að nú er kjörtímabilið liðlega hálfnað og eins og við munum voru stóru yfirlýsingarnar ekki sparaðar. Þessi ríkisstjórn átti að marka sögulega sátt ólíkra flokka, ætlaði sér að slá nýjan tón í stjórnmálunum, boðaði ný vinnubrögð á þingi og ætlaði að einhenda sér í þau lykilverkefni sem myndu koma Íslandi í fremstu röð, það var blásið til stórsóknar. Mikil áhersla var lögð á efnahagslegan og félagslegan stöðugleika og mér fannst nokkuð áhugavert að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra fyrr í þessari umræðu í dag spyrja sig þeirrar spurningar hvort Íslendingar kynnu að höndla stöðugleikann. Ég velti dálítið fyrir mér í leiðinni: Hvaða stöðugleiki er það sem hæstv. fjármálaráðherra er að tala um þegar atvinnuleysi hefur tvöfaldast á einu ári, hagvöxturinn er horfinn og raunar kominn í samdrátt og þegar rætt er við fulltrúa atvinnulífsins í upphafi þessa árs þá virðist ekki vera mikil bjartsýni þar. Ef það er stöðugleiki fjármálaráðherra að það sé stöðnun í hagkerfinu ætla ég svo sannarlega að vona að við sem þjóð sættum okkur aldrei við að höndla þann stöðugleika. Það er ekki góður stöðugleiki. Staðreyndin er einmitt sú að núna erum við að koma inn í síðari hluta kjörtímabilsins og ríkisstjórnin ætti að mörgu leyti að vera að uppskera á grundvelli góðra verka á fyrri hluta kjörtímabilsins, það hefði á fyrri hluta kjörtímabilsins átt að búa í haginn fyrir það sem koma skyldi á þeim síðari svo ríkisstjórnin gæti komið vel vottuð inn í kosningar. En þá sjáum við að því er í raun og veru akkúrat öfugt farið. Þessi ríkisstjórn var ítrekað vöruð við því að efnahagslegar forsendur hennar við uppstillingu sinnar fyrstu fjármálaáætlunar væru allt of bjartsýnar. Á þau varnaðarorð var ekki hlustað, þvert á móti var blásið í lúðra og útgjöld til hins almenna reksturs ríkisins stóraukin en ekkert svigrúm skilið eftir fyrir opinberar fjárfestingar. Nú þegar við erum svo sannarlega að takast á við erfiðari tíma í efnahagslífinu er þetta einmitt kjarni málsins: Það vantar fjármagn til opinberra fjárfestinga. Það er hætt við að hrikti dálítið í stoðunum þegar við horfum á myndina sem blasir við okkur í upphafi árs þar sem augljóst er að efnahagslegar forsendur verða veikari en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi og fjárlögum þessarar ríkisstjórnar fyrir árið 2020 og ríkisstjórnin mun þurfa að takast á við þann efnahagslega veruleika í nýrri ríkisfjármálaáætlun sem hún þarf að leggja fyrir þingið í vor. Það er kannski áhugavert í pólitískri umræðu og pólitísku samhengi hér þegar líður á seinni hluta þessa kjörtímabils að að mörgu leyti hefur þessi ríkisstjórn setið á friðarstóli fram til þessa. Í skjóli þess að það var nóg að bíta og brenna í ríkisfjármálunum var hægt að veita öllum ráðherrum það sem þeir óskuðu sér í útgjaldaaukningu og öll erfiðu mál ríkisstjórnarinnar, sem hún þó ætlaði sér að ráðast í, voru geymd þar til síðar. Tölum um miðhálendisþjóðgarðinn sem er augljóslega að verða vandamál fyrir þessa ríkisstjórn. Við þurfum reyndar ekki að ræða fiskveiðistjórnina, það var eitt af fyrstu málunum sem ríkisstjórnin kom frá sér að lækka veiðigjöldin og þar með var það mál afgreitt. En þau eru fjölmörg ágreiningsmálin sem bíða hér á seinni hluta kjörtímabilsins, á sama tíma og við erum að takast á við efnahagslegan samdrátt. Það er kannski það sem helst á reynir núna. Við þurfum stórauknar fjárfestingar hins opinbera. Þrátt fyrir að það sé vissulega verið að auka lítillega í fjárfestingar eru þær samt undir langtímameðaltali. Það eina sem kom fjárfestingum yfir langtímameðaltalið við síðustu mælingu var það að við yfirtókum Hvalfjarðargöng. Það var ekki nýfjárfesting, það var einfaldlega bókfærsla í ríkissjóði. Staðreyndin er sú að þegar við horfum á fjárfestingar í nauðsynlegum innviðum, hvort sem það er raforkukerfið, vegaframkvæmdir, Landspítalann sem er að dragast úr hófi fram eða uppbyggingu hjúkrunarrýma sem valda hinum mikla fráflæðisvanda á Landspítalanum, þá bólar ekkert á neinni nýrri fjárfestingu á vegum þessarar ríkisstjórnar þar. Við erum að taka í notkun, vonandi, 100 rými nú á vormánuðum á Sléttuvegi, fjárfesting sem hófst í tíð síðustu ríkisstjórnar. Hvar eru verkefnin sem ríkisstjórnin boðaði í þeim efnum? Á fundi fjárlaganefndar í morgun var verið að kynna hvenær mætti vænta þeirra fyrstu. Það má vænta þess að þau verði mögulega boðin út á næsta ári sem þýðir að við þurfum að bíða í tvö til þrjú ár til viðbótar eftir að þau verði tekin í notkun. Vandi Landspítalans, með hið leiðinlega nafn fráflæðisvandi, mun bara aukast á næstu tveimur til þremur árum í boði þessarar ríkisstjórnar. Þegar kreppir að í hagkerfinu væri svo gott ef við hefðum svigrúm til þess að lækka álögur á atvinnulífið til þess að skapa störf. Það virðist vera stefna þessarar ríkisstjórnar að örva hagkerfið með því að fjölga opinberum starfsmönnum á sama tíma og einkageiranum blæðir, það er ekki hægt að orða það neitt öðruvísi. Einkageirinn hefur fækkað störfum um 6.000 á undanförnu ári, m.a. vegna þeirra þungu álaga, þeirrar miklu skattbyrði sem er á atvinnulífinu í dag. Það þarf að lækka verulega tryggingagjöld enda má spyrja sig um skynsemi þess að vera að skattleggja störf með svo ríkulegum hætti sem við gerum hér á sama tíma og störf eiga í harðnandi samkeppni við tæknibreytingar. Það er engin skynsemi í slíkri stefnu. Við þurfum að skera upp skattkerfið hvað varðar álögur á atvinnulífið og einmitt aflétta þessari miklu skattlagningu á störfum því að með þeirri miklu skattlagningu eru við einfaldlega að fækka störfum. Við leysum það ekki bara með því að fjölga opinberum starfsmönnum. Við þurfum að örva fjárfestingu í atvinnulífinu til þess að atvinnulífið nái að byggja upp, nái vopnum sínum að nýju, og fjölga hér störfum um allt hagkerfið, ekki aðeins hjá hinu opinbera. En það er því miður þannig sem ríkisstjórnin freistar þess, ef mætti orða það svo, að hífa sig upp á stígvélunum, að fjölga eingöngu opinberum starfsmönnum en á sama tíma að horfa upp á þá stöðu í efnahagslífinu að það blæðir störfum, ekki síst þekkingarstörfum. Ræðum stöðuna í hugbúnaðar- og tæknifyrirtækjum sem ríkisstjórnin talar alltaf svo fjálglega um að séu mikilvægasta uppbyggingin okkar, að hlúa að þekkingarstörfunum, því að þar sé framtíðin. Störfum þar hefur fækkað á undanförnum árum og þegar við skoðum nýlega viðhorfskönnun sem birtist í síðustu viku hjá tækni- og sprotafyrirtækjum kemur í ljós að einungis fimmtungur telur góð skilyrði til rekstrar alþjóðlegra þekkingarfyrirtækja á Íslandi. Einungis 5% þeirra telja hina íslensku krónu gagnast sér í rekstri sínum. 75% þessara fyrirtækja segja að krónan hafi ýmist mjög eða verulega skaðleg áhrif á reksturinn. Þetta sagði hæstv. forsætisráðherra að væru einhverjar gamlar mýtur um íslensku krónuna. Þetta er einfaldlega hinn efnahagslegi veruleiki sem blasir við þekkingarfyrirtækjum og þegar þekkingarfyrirtækin eru að reyna að segja ríkisstjórninni frá þessum vanda sínum eru það gamlar efnahagslegar mýtur. Nei, herra forseti, þrátt fyrir að núverandi ríkisstjórn hafi á fyrri hluta kjörtímabilsins náð að setja vafasamt Íslandsmet í útgjaldaaukningu 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörkin.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var svolítill lofsöngur um hve ríkisstjórnin væri góð og allir gætu verið sammála öllu sem hún hefði gert. Öðruvísi mér áður brá, það er gott og blessað að menn séu farnir að líta þetta sanngjörnum augum. En hv. þingmaður hefur undanfarin ár, frá því að ríkisstjórnin tók við völdum, gagnrýnt mikið aukningu á útgjöldum hjá hinu opinbera. Þau hafa aukist um 116 milljarða í rammasettum fjárlögum, sem er um 16%. Mig langar að heyra hjá hv. þingmanni um þessi auknu útgjöld sem hafa farið sérstaklega til stórra málaflokka eins og í heilbrigðiskerfið, aukning í rekstur í heilbrigðiskerfinu hefur verið 34 milljarðar, sem þýðir 10–12%, og í innviðauppbyggingu, nýsköpun, rannsóknir og samgöngur og margt annað mætti telja og tína til, en bróðurparturinn hefur farið í heilbrigðiskerfið. Hvar sér hv. þingmaður að hægt sé að skera niður, ef vilji er til þess, eins og gagnrýnin hefur verið hjá Viðreisn undanfarin tvö ár? Hvar vilja menn skera niður? Í samgöngum, heilbrigðiskerfi, innviðum? Hvar vilja menn skera niður? Hv. þingmaður talaði um að við værum bara að fjölga opinberum störfum og ekkert væri verið að gera fyrir einkageirann en allir þessir fjármunir sem hafa farið í aukningu ríkisútgjalda hafa auðvitað gagnast þeim sem eru í almennum atvinnurekstri. Þeir hafa notið þessara fjármuna líka í því að fara í ýmis verkefni sem hafa verið boðin út, bæði innan heilbrigðiskerfisins og í vegaframkvæmdum og annarri uppbyggingu. Það eru ekki bara opinberir starfsmenn sem ganga hér um með hamar og sög.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Af því að hv. þingmaður nefnir lofræðu mína um störf þessarar ríkisstjórnar þá hefur hv. þingmaður greinilega hætt að hlusta eftir fyrstu mínútuna hjá mér.  Það er staðreynd máls í fyrsta lagi að það er allt of lítil opinber fjárfesting. Það þýðir að ekki er verið að bjóða út nægilega mikið af verkefnum núna þegar tekið er að hægja á. Við hefðum þurft að eiga í handraðanum talsverðan stabba af opinberum framkvæmdum strax á síðasta ári til þess að mæta þeirri kólnun sem er augljós t.d. í byggingargeiranum og við sjáum hana líka að sama skapi í ferðaþjónustu sem fór í gegnum mikinn samdrátt á síðasta ári og árið í ár verður í besta falli áframhaldandi aðlögun. Þótt ekki sé spáð miklum samdrætti er heldur ekki spáð neinum vexti. Það vantar verkefni til að örva hagkerfið. Þau verkefni skortir hjá þessari ríkisstjórn. Þegar talað er um aukin útgjöld til heilbrigðismála þá er rétt hjá hv. þingmanni að vissulega hafa útgjöld til hins opinbera heilbrigðiskerfis verið aukin. Þau hafa reyndar verið aukin hlutfallslega minna til heilbrigðismála en fjölmargra annarra málaflokka þannig að af nógu er að taka ef leita ætti að hagræðingartækifærum í ríkisrekstri. En spurningin er líka: Hvaða árangur hefur hlotist af þessari útgjaldaaukningu í heilbrigðismálum? Aðgerðum samkvæmt samantekt landlæknis hefur fækkað um fimmtung á starfstíma þessarar ríkisstjórnar. Biðlistarnir eru alveg jafn langir og það bólar ekkert á lausn á helsta vandamálinu sem búið er að tala um í mörg ár og snýr að hjúkrunarrýmum fyrir eldra fólk. Það er kjarni fráflæðisvanda Landspítalans. 

Virðulegur forseti. Það var fróðlegt að heyra að hv. þingmaður gat ekki nefnt neitt sem væri hægt að skera niður. Það er gott að vita það. Þá eru menn auðvitað oft að tala um eitthvað sem er ekki innstæða fyrir, þegar ekki er hægt að nefna neitt sem mætti sleppa og skera niður í þessum málum. Í eitthvað hafa þeir farið, þessir 116 milljarðar í aukin útgjöld. Þegar 34 milljarðar fara inn í rekstur Landspítalans og heilbrigðisstofnana aukalega segir sig sjálft að það er verið að efla heilbrigðiskerfið gífurlega mikið. Það er verið að afnema komugjöld á aldraða og öryrkja, lengja fæðingarorlofið og lækka greiðslur varðandi tannlæknakostnað fyrir aldraða og öryrkja og svona mætti áfram telja. Allt eru þetta uppbyggilegu hlutir í þeirri vegferð að styrkja heilbrigðiskerfið og efla og byggja nýjan Landspítala. Gleymum ekki því að það fór heilt flugfélag á hausinn á síðasta ári. Það hlýtur eitthvað að snerta efnahag landsins. En við erum aftur á uppleið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið síðara sinni. Gagnrýni mín snýr einmitt að því að helsti mælikvarði þessarar ríkisstjórnar á árangur sinn er hversu mikið henni hefur tekist að auka útgjöld en ekki hvernig henni hefur tekist að bæta þjónustu. Það er það sem ég sagði í fyrra andsvari. Aðgerðum heilbrigðiskerfisins, sem landlæknir heldur utan um tölfræði yfir, hefur fækkað um fimmtung á undanförnum tveimur árum. Er það árangur? Nei, það er katastrófa, hv. þingmaður, þegar búið er að auka útgjöld til heilbrigðismála jafn mikið og raun ber vitni. Hvað er að gerast í heilbrigðiskerfinu þegar útgjöld eru stóraukin en aðgerðunum fækkar? Það heitir stjórnleysi. Það er ekki mælikvarði á árangur að mínu viti. Það segir bara það sama og alltaf á við í stjórnun: Maður mælir ekki árangur með útgjöldum. Það eru margar leiðir til að bæta árangur heilbrigðiskerfisins með óbreyttu fjármagni - og nú er ég ekki að segja að það hefði þurft, við höfum öll verið sammála um að setja heilbrigðismálin í forgang. En það er 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er þeirrar skoðunar að Samherjaskjölin séu ekki aðeins áfellisdómur yfir eigendum Samherja heldur einnig yfir því fiskveiðistjórnarkerfi og stjórnkerfi sem gerði þeim kleift að nýta góða stöðu með svo skammarlegum hætti. Skjölin eru hins vegar ekki áfellisdómur yfir almennum starfsmönnum fyrirtækisins sem eru upp til hópa heiðarlegt fólk sem sinnir vinnu sinni af ábyrgð. Samherji er eitt stærsta fyrirtæki landsins og sýslar með stóran hluta fiskveiðiauðlindar okkar, fyrirtæki sem flestir Íslendingar treystu. En með Samherjaskjölunum brást það traust og við bættist vantraust á hæstv. sjávarútvegsráðherranum sem á árum áður var stjórnarformaður Samherja. Þar á ofan bættist vantrú á framkvæmdarvald sem neitaði að leggja aukna fjármuni til rannsóknar málsins við afgreiðslu fjárlaga. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því að viðbrögð ríkisstjórnarinnar við Samherjaskjölunum hafi verið máttlaus og ekki líkleg til að auka traust á stjórnmálum, sem minnkar stöðugt. Og einnig hvort hv. þingmaður telji ekki þetta mál, eins og reyndar svo margt annað í samfélaginu, kalla á breytta fiskveiðistjórn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Jú, ég verð að taka undir með hv. þingmanni. Samherjamálið var auðvitað mikið áfall fyrir íslenskt samfélag. Það að íslenskt fyrirtæki - ef rétt reynist, við verðum auðvitað að hafa þann fyrirvara á að málið telst hvorki fullrannsakað né hafa fallið dómar í því en gögnin sem lögð voru fram í Samherjaskjölunum eru æðisterk, það er ekki hægt að segja annað - hafi gerst uppvíst að þeirri háttsemi sem þar er fjallað um, því hefði maður hreinlega aldrei trúað. Það sem málið dregur auðvitað líka fram, sem ég get ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni um að viðbrögð stjórnvalda hér á landi hafa verið algjörlega máttlaus í þessu máli, er einmitt að það kom á daginn að Samherji var reiðubúinn að greiða tvöfalt hærra verð fyrir ársleigu á aflaheimildum í Namibíu en fyrirtækið hefur greitt fyrir ótímabundnar veiðiheimildir hér á landi. Alltaf hefur því verið haldið fram að lykilatriði fyrir sjávarútveg væri fyrirsjáanleiki til lengri tíma litið og ýmist hefur verið talað fyrir ótímabundnum veiðiheimildum eins og nú er eða að lágmarki tímabundnum til mjög langs tíma, og fyrir það væri útgerðin tilbúin að greiða hæsta mögulega verð. Þarna kemur á daginn að útgerðin, eitt stærsta útgerðarfyrirtæki landsmanna, var tilbúið að greiða tvöfalt verð í Namibíu fyrir ársleigu á kvóta samanborið við ótímabundnar veiðiheimildir hér á landi. Það er auðvitað hneyksli og endurspeglar að það er ekki innstæða fyrir gagnrýni útgerðarmanna á hugmyndir um útboð á veiðiheimildum til takmarkaðs tíma, líkt og bæði við í Viðreisn og Samfylkingin hafa talað fyrir í langan tíma. Það er löngu tímabært að taka upp þetta fyrirkomulag, þennan hluta fiskveiðistjórnarkerfisins; þó að kvótakerfið hafi skilað margvíslegum og góðum árangri varðandi hagræðingu í sjávarútvegi 

Frú forseti. Spilling, græðgi og mútur, skattaskjól, peningaþvætti og skattsvik eru lýsandi fyrir fréttir um viðskipti Samherja í Namibíu. Að greiða mútur varðar fangelsisvist samkvæmt íslenskum hegningarlögum og þá skiptir ekki máli hvar sá sem mútað er á heima. En alveg eins og hv. þingmaður benti á, á eftir að rannsaka málið og afleiðingarnar eiga eftir að koma í ljós. En ég held að í flestum siðuðum ríkjum hefði krafan um að hraða rannsókn máls verið háværari en hér og krafa um aðgerðir gegn spillingu í viðskiptum einnig. Ekki síst hefði krafan um auðlindaákvæði í stjórnarskrá, auðlindaákvæði sem heldur vatni líkt og tillaga stjórnlagaráðs gerði ráð fyrir, verið háværari. Hér eru þetta ekki háværar kröfur þó að þær hafi heyrst. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig hefði hann helst viljað að hæstv. ríkisstjórn hefði tekið á þessum málum öllum þegar Samherjaskjölin komu fram?

Frú forseti. Það hefði verið gott fyrsta skref að ríkisstjórnin hefði sest yfir auðlindagjaldið og spurt sig þeirrar spurningar hverju það sætti að sjávarútvegurinn er tilbúinn að greiða þetta miklu hærra gjald fyrir leigu á mjög svo tímabundnum veiðiheimildum, aðeins til eins árs, á sama tíma og þessi atvinnugrein boðar hér ítrekað að það séu allt of miklar álögur í veiðigjöldum á greinina hér á landi. Það er auðvitað miður. Auðvitað var eitt af helstu forgangsatriðum þessarar ríkisstjórnar að lækka veiðigjöldin, þrátt fyrir að við séum búin að horfa upp á batnandi afkomu og sífellt hækkandi afurðaverð og þá þversögn að á þessu ári mun íslenskur sjávarútvegur sennilega hafa mettekjur af sölu sjávarafurða erlendis en borga lægsta veiðigjald sem við höfum nokkurn tímann séð. Það hefði verið ánægjulegt hjá ríkisstjórninni að byrja á því að skoða hvort þetta væri sanngjarnt kerfi.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þingmanni fyrir ræðu hans. Það sem sló mig í ræðu hans var umræðan í sambandi við fyrirtæki, að 75% þeirra vildu taka upp erlendan gjaldeyri en 5% væru á móti, eða vildu halda í krónuna, ef ég skildi það rétt, þingmaðurinn leiðréttir mig þá. Það sem mig langar að spyrja er hvort hann trúi því og sé þá að segja að eina leiðin fyrir þessi fyrirtæki sé að fara inn í Evrópusambandið og hvort hann telji það ráðlegt eins og staðan er í dag. Ég tel nú Evrópusambandið vera hálfgert brennandi batterí sem Bretar eru búnir að flýja. Og ef ekki, hvort hann sé þá að ræða um að hægt sé að taka upp einhvern annan gjaldmiðil og þá hvaða gjaldmiðil. Hitt sem ég hef líka áhyggjur af er að þótt gott væri fyrir fyrirtæki að taka upp annan gjaldmiðil er kannski annað hvort það sé gott fyrir almenning. Ég er t.d. alveg sannfærður um að meiri hluti almennings vill ekki fara inn í Evrópusambandið. Evran er þar af leiðandi ekki á borðinu. Ég er að velta fyrir mér hvaða lausnir hann sjái í þessu máli. Síðan líka í sambandi við atvinnumálin, hvort hann sé sammála því að það sé óeðlilegt eins og kerfið er byggt upp í dag, bæði varðandi eldri borgara og öryrkja, að það sé verið að lemja á þeim, að þeir megi ekki vinna, skerða þá fyrir að vinna. Það hlýtur að sýna sig að því fleiri sem geta unnið og borgað skatta skili sér frekar en að hindra fólk, sérstaklega öryrkja, sem getur og vill vinna eitthvert smotterí í að vinna. Spurningin er: Hvaða álit hefur hann á þessu?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Stutta svarið er: Já. Ég tel langskynsamlegast að við skiptum um gjaldmiðil með því að taka upp evru í gegnum aðild að Evrópusambandinu. Einfalda ástæðan fyrir því er sú að við erum að langstærstum hluta inni í Evrópusambandinu nú þegar. Þetta er okkar heimamarkaður, í gegnum EES-samninginn, þarna er þorri okkar utanríkisviðskipta í dag. Það myndi skipta íslensk útflutningsfyrirtæki verulega miklu máli að fá gjaldmiðil sem þau stunda þorra sinna viðskipta í. Það myndi skipta íslenskan almenning gríðarlega miklu máli líka um leið. Við erum að horfa á allt annað vaxtastig í evru en íslenskum krónum, jafnvel þó að vextir hafi lækkað hér á landi. Við hljótum að spyrja okkur einfaldra spurninga eins og: Hvernig stendur á því að við erum tvisvar sinnum lengur að eignast þak yfir höfuðið en fólk í nágrannalöndum okkar? Hvernig stendur á því að fólk í því brennandi húsi sem Evrópusambandið er svo gjarnan samkvæmt lýsingum andstæðinga þess hefur það einfaldlega mun betra? Sérstaklega þegar komið er á miðjan aldur og fólk er orðið skuldlítið vegna langvarandi lágs vaxtastigs, og mun lægra en við eigum að venjast hér, og þar sem t.d. matvælaverð er miklum mun lægra en hér á landi. Matur og húsnæði, þessar tvær grunnþarfir og nauðþurftir allra fjölskyldna, allra einstaklinga, er fyrir íbúa Evrópusambandsins mun hagstæðara og kostnaðarminna en nokkuð það sem við höfum átt að venjast. Og þetta er einhver framtíðarsýn sem andstæðinga Evrópusambandsins hryllir við? Að almenningur hefði efni á því að eignast húsið sitt? Að það færi ekki svona hátt hlutfall í matarkostnað og gerir hér á landi? Íslensk fjölskylda borgar tugi þúsunda á mánuði hverjum í hærra matvælaverð en gengur og gerist á hinum Norðurlöndunum, sem eru meira og minna, fyrir utan Noreg, í Evrópusambandinu. Já, ég tel þetta okkar langbesta kost og gæfi okkur mun betri stöðu en við búum við í dag.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Jú, ég er að mörgu leyti sammála því að það er hægt að hafa það betra. En það eru líka gallar. Við megum ekki gleyma göllunum. Það er rosalega stór hópur ungs fólks atvinnulaus í Evrópuríkjunum, það er mun meira atvinnuleysi þar en hér. Það er bara grafalvarlegt mál. Og við erum líka smáþjóð. Ég get ekki séð hvernig í ósköpunum við sem lítil þjóð ættum að hafa nokkuð um hlutina að segja eða ráða einu né neinu þarna inni í þessu risabatteríi. Ég er hræddur um að við myndum ekki fá neitt út úr slíkusamstarfi nema bölvun. Eg tel að þá myndi skella á okkur það gífurlega atvinnuleysi sem þarna er. En jú, það eru kostir fyrir suma en ekki alla. Ég myndi telja að það væri mun betra að reyna í þessu samhengi að taka upp annan gjaldmiðil en að ganga í Evrópusambandið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið öðru sinni. Þetta er önnur mýta um hið brennandi hús Evrópu, miklu meira atvinnuleysi en hér á landi. Fyrir það fyrsta er atvinnuleysisstig alls konar í Evrópusambandinu eins og víðast um heim. En það má benda á það að árum saman hefur atvinnuleysi verið fallandi í Evrópusambandinu. Það hefur eiginlega ekki verið lægra um langt áraskeið en það er núna. Bara til að nefna einfalt dæmi er atvinnuleysi í Þýskaland 3,1%. Við erum með 4,3% atvinnuleysi hér. Er það heljarþröm evrunnar sem veldur þessu? Ég held ekki. Ég held að Þjóðverjar hafi verið að styrkja samkeppnisstöðu sína með evru um langt árabil og minnkandi atvinnuleysi sýnir hvað best árangur þeirra. Þetta er langtum lægra atvinnuleysi en verið hefur þar í landi um langt skeið og það er með evru, í Evrópusambandsumhverfinu. Þannig að ég er ekki í nokkrum vafa um að Evrópusambandsaðild hentar hagsmunum Íslands mjög vel og ekki hvað síst hagsmunum ungs fólks hér á landi sem á eftir að koma þaki yfir höfuðið og getur þá forðast þetta háa matvælaverð sem okkar kynslóðir hafa þurft að alast upp með.

Virðulegur forseti. Ár eftir ár, áratugum saman, hafa flokkar verið við völd á Íslandi sem hafa lofað því að núna væri tími kominn til að bæta kjör þeirra verst settu hér á landi, eldri borgara og öryrkja. Því miður hefur bilið alltaf breikkað. Bilið hefur breikkað svo mikið að það vantar orðið meira en 30% ofan á örorkulífeyri bara til þess að standa á sléttu. Þingmáli Flokks fólksins um að tryggja 300.000 kr. lágmarksframfærslu almannatrygginga var hafnað núna fyrir áramót. Einnig máli stjórnarandstöðunnar um að hækka lífeyri almannatrygginga til samræmis við hækkanir lífskjarasamninga. Og hvað segir þetta okkur? Það var fullyrt við mig úr þessum ræðustól áðan að ég hefði sagt að ekkert hefði verið gert fyrir eldri borgara og ekkert gert fyrir öryrkja. Það er rangt. Ég sagði að þeir hefðu ekki fengið nákvæmlega það sama og allir aðrir. Það er allt annar handleggur. Ég benti líka á í því samhengi að um síðustu áramót fengu þeir ekki nema rétt rúmlega helminginn af því sem launahækkunin var. Þannig að það hefur verið gert ýmislegt og ég vil líka taka fram og hef áður tekið fram að ég þakka þessari ríkisstjórn fyrir það, að hún sá til þess að það væri hætt að skatta lyfjastyrki og alls konar styrki. Það ljótasta af öllu ljótu sem var búið að koma á í áranna rás var að styrkir voru skattaðir og síðan skertir. Einstaklingur með einn einfaldan styrk fær á mánuði 5.000–15.000 kr. eða 50.000–150.000 kr. sem koma í vasann á ári. Áður hefði ekki bara sú upphæð verið tekin heldur mun meira því að þá eru eftir skerðingar sem voru upp á annað eins. Fólk var að fá styrki í góðri trú sem það taldi til marks um bætt kerfi en svo gerðu þeir suma verr stadda en þeir voru fyrir. Þetta ber að þakka. Og ég þakka fyrir það enn og aftur. Þeir tóku upp frumvarp okkar Flokks fólksins um að breyta þessu og það var samþykkt einróma. Við verðum líka að átta okkur á því að skerðingar eru viðvarandi í almannatryggingakerfinu. Króna á móti krónu skerðingin hefur aðeins verið afnumin að hluta. Það er búið að taka krónu á móti krónu skerðinguna af eldri borgurum en hún er komin í 65 aura á móti krónu. Það er að verða komið núna á þriðja ár þar sem ríkisstjórnin hefur fengið inn tugi milljarða með því að svíkja öryrkjana um að ganga strax í þetta. Það er auðvitað alveg skelfilegt að það skuli ekki vera löngu búið að sjá til þess að þeir sem eru í þessum skerðingahópi fengju þessa leiðréttingu eins og hefur verið lofað af öllum flokkum. Við megum ekki gleyma því. Það lofuðu allir flokkar, hver einasti, fyrir síðustu kosningar að taka þetta út. Allir málaflokkar sem varða fatlað fólk og örorkulífeyrisþega eru sveltir að stórum hluta. Það hefur jú verið gefið en ekki gefið rétt. Það hefur verið gefið að hálfu, stundum minna, stundum aðeins meira, en það hefur ekki verið gefið af sanngirni þannig að þessi hópur fengi nákvæmlega það sama og aðrir fengu, t.d. í lífskjarasamningunum. Hefðu öryrkjar fengið það líka hefðu þeir fengið kannski 20.000 kr. hækkun á sínum tíma, en því var bara breytt í prósentur og það skilaði bara brotabroti. Það sem líka eitt sem er ömurlegt í þessu, það er verið að tala um að hægt sé að lifa á meðaltali. Það lifir enginn á meðaltali. Það er bara útilokað. Við getum bara tekið sem dæmi meðaltal launa á Íslandi á ári, helmingurinn er undir 400.000 kr. og hinn helmingurinn er rétt yfir 400.000 kr. En meðaltal launa á Íslandi er yfir 700.000 kr. Það segir okkur að það er stærri hópur sem hefur það gott og alltaf stærri og stærri hópur sem hefur það skítt. Það segir okkur líka að það er ömurlegt til þess að hugsa að stærsti hópurinn lifir á um 215.000 kr. útborguðum. Fátækt fólk er í sjálfu sér ákveðið vandamál á Íslandi fyrir ríkisstjórn eftir ríkisstjórn. Fólkið stendur í biðröðum eftir mat og sumir eiga ekki einu sinni fyrir jólamatnum, hvað þá að eiga mat allt árið um kring. Láglaunafólkið hefur það ekkert rosalega gott. Við verðum að átta okkur á því að ef t.d. skúringafólk væri ekki til staðar hér á Alþingi værum við ekki að vinna vinnuna okkar. Við þurfum öll hvert á öðru að halda. Hér kemur líka inn í að kvennastéttir bera minnst úr býtum og þar sem þær eru á lægstu laununum fá þær lélegasta lífeyrinn og verða fyrir mestu skerðingunum. Ég spyr: Hvar er jafnréttið? Eru það skilaboð okkar út í þjóðfélagið að konur séu bara verri og eigi bara að hafa það verra? Við segjum alltaf að við viljum hafa jafnrétti en við sýnum það ekki í verki. Heilbrigðiskerfið? Það er skelfilegt til þess að hugsa að ef maður er í lífshættu og þarf að fara á bráðamóttöku getur maður lent í enn meiri lífshættu, jafnvel svo mikilli lífshættu að þegar maður útskrifast lifir maður það ekki af, eins og hefur komið í ljós. Svona kerfi eigum við ekki að hafa. Svona kerfi ber okkur skylda til að breyta og breyta strax. Það er svolítið undarlegt í þessu samhengi að biðlistar, eins og hefur komið fram, standa eiginlega í stað eða jafnvel lengjast. Það er skelfilegasta reynsla sem ég hef upplifað að hanga á biðlista og bíða eftir aðgerð. Það á enginn að þurfa að bíða í meira en hámark þrjá mánuði. Annað er mannvonska. Annars er verið er að valda fólki tjóni. Við verðum að fara að skilja þetta og það er ömurlegt til þess að hugsa að við viljum frekar gefa fólki ótakmarkað af verkjatöflum og alls konar sterk verkjalyf sem eru ávanabindandi en að gefa fólkinu tækifæri til að fá lækningu. Innviðir landsins eru að grotna niður að mörgu leyti. Línur rofnuðu í óveðrinu og ofanflóðasjóður er stútfullur á meðan snjóflóð valda stórskemmdum. Snjóflóð. Ég fæ hroll niður allan hrygginn þegar ég heyri af snjóflóðinu á Flateyri, af persónulegum ástæðum, vegna snjóflóðsins í Súðavík á sínum tíma. Við megum ekki gleyma því sem er mjög mikilvægt og hefur ekki verið rætt nógu vel: Snjóflóðavarnargarðarnir björguðu bænum. Ef við horfum á þessi tvö flóð og hvernig þau fóru, þá segi ég bara: Guð hjálpi okkur ef snjóflóðavarnargarðarnir hefðu ekki verið. Að vísu fór eitthvað yfir þá en við getum rétt ímyndað okkur hvað hefði skeð ef þeir hefðu ekki verið til staðar. Annað sem mér fannst til guðs lukku: Ef snjóflóð hefði fallið nokkrum klukkutímum seinna, þá hefðu menn verið komnir um borð í bátana. Það hefði orðið gífurlegt manntjón. Þetta segir okkur að við verðum að hugsa hlutina upp á nýtt og passa upp á að þetta harðduglega fólk sem reynir að lifa við þessar aðstæður, vill lifa við þessar aðstæður - okkur ber skylda til þess að sjá til þess að það geti lifað þar og okkur ber líka skylda til að sjá til þess að það geti lifað á þeim gæðum sem eru í kringum það, fiskveiðum. Við gætum t.d. haft frjálsar handfæraveiðar, frjálsar strandveiðar. Við verðum að gera eitthvað til að bjarga þessum byggðum. Okkur ber skylda til þess og við eigum að sjá til þess að þeir sem vilja lifa á þessum stöðum geti lifað óttalausir og framfleytt sér.

Frú forseti. Hv. þingmaður er ötull baráttumaður gegn fátækt og vil ég hrósa honum sérstaklega fyrir að halda þeirri baráttu áfram. Ég er að velta fyrir mér varðandi fátækt í samfélaginu. Hv. þingmaður nefndi hana. Í ljósi þess að Ísland er u.þ.b. tíunda ríkasta land í heimi þá er sú fátækt sem er staðreynd hér á landi hneyksli. Það eru allir sammála um það í þessum sal. Fyrir jólin bárust fréttir um að Rauði kross Íslands reki sérstakan sjóð sem heitir sárafátæktarsjóður. Ég vil biðja fólk um að velta þessu fyrir sér, sárafátæktarsjóður í tíunda ríkasta landi í heimi. Nú búa í þessu ríka samfélagi um 6.000 íslensk börn við fátækt. 70% öryrkja þurfa að lifa undir 300.000 kr. Öryrkjabandalag Íslands gaf umsögn um nýjustu fjárlög þessarar ríkisstjórnar. Hér kemur bein tilvitnun þar sem Öryrkjabandalagið segir sjálft, frú forseti: „Allir málaflokkar sem varða fatlað fólk og örorkulífeyrisþega eru sveltir …“ Allir málaflokkar sveltir. Þetta segir Öryrkjabandalagið um nýjustu fjárlög þessarar ríkisstjórnar. Þetta er að gerast á vakt Vinstri grænna og Framsóknar og Sjálfstæðisflokksins og í ofanálag berast þær fréttir núna að um 8.000 manns eru atvinnulausir og hefur hlutfall atvinnulausra tvöfaldast síðan þessi ríkisstjórn tók við. Þessi fjöldi atvinnulausra er meiri en allur íbúafjöldi Vestfjarða. Ég vil því spyrja hv. þingmann í þessu samhengi, og ég veit að hann er sammála mér: Hvaða leiðir telur hann að séu í raun og veru bestar til að berjast gegn þessari skelfilegu fátækt sem allt of margir í þessu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég bendi á og vil ítreka að Flokkur fólksins var stofnaður til þess að berjast gegn fátækt barna. Við megum ekki gleyma því heldur að forsætisráðherra sagði fyrir tveim eða þrem árum síðan að fátækt fólk gæti ekki beðið lengur. En það bíður enn. Hvað er til ráða? Ég hef t.d. bent að það er mjög undarlegt og maður hlýtur að furða sig á því að það skuli vera hægt að tapa 200 milljörðum að lágmarki út úr Íbúðalánasjóði. Það er bara yppt öxlum, ekki verið að rannsaka neitt, ekki gera neitt. Peningar sem hefðu dugað fátæku fólki í fjölda ára og komið því úr fátækt. Á sama tíma og við í Flokki fólksins höfum bent á að okkur ber skylda, til að tryggja að allir geti haft það gott á Íslandi, til að fara að skattleggja inngreiðslur í lífeyrissjóði. Við verðum að átta okkur á því að það eru yfir 5.000 milljarðar í lífeyrissjóðum. Þarna eru vel á annað þúsund milljarða skatttekjur sem er verið að „gambla“ með á markaði. Á að segja mér það svo bara blákalt að það séu ekki til peningar til að útrýma fátækt og það verði aldrei hægt að hjálpa öllum? Þetta er bara rangt. Það er nóg af peningum til, það þarf bara að setja peningana á réttan stað, ná í þá og setja þá þangað. Við erum hér að tala um peninga sem fólkið í landinu á í þessum sjóðum, lífeyrissjóðunum. Þetta eru skatttekjur sem verða hvort sem er borgaðar. Okkur ber skylda til þess að sjá til þess að þessir peningar verði notaðir strax þannig að fólk, eldri borgarar landsins, þurfi ekki að koma útskrifaðir af sjúkrahúsi, ganga að ísskápnum og horfa þar á hálfa lýsisflösku og kannski maltdós - 

Frú forseti. Já, ég get tekið undir ýmislegt í máli hv. þingmanns og fyrst hann nefnir sérstaklega skattamálin er ég alveg sammála honum að því leyti að hér eru svo sannarlega peningar fyrir hendi en hér eru hins vegar teknar pólitískar ákvarðanir í þessum sal sem hygla þeim hópi sem mest á. Höfum það í huga að veiðileyfagjöld hafa lækkað um helming á starfstíma þessarar ríkisstjórnar, þau voru þrisvar sinnum hærri þegar þau voru hvað hæst. Ég geri mér fulla grein fyrir að þau sveiflast eftir afkomu o.s.frv. en það er hins vegar pólitísk ákvörðun sem hér er tekin að hafa veiðileyfagjöld það lág að þau ná ekki einu sinni að dekka þann kostnað sem almenningur verður fyrir vegna þjónustu hins opinbera gagnvart stórútgerðinni. Það er sömuleiðis pólitísk ákvörðun að hafa hér lægsta fjármagnstekjuskatt á öllum Norðurlöndunum. Það er pólitísk ákvörðun að setja í forgang að lækka bankaskatt, erfðafjárskatt og leggja fram sérstakt frumvarp um að hér beri að lækka stimpilgjöld af kaupum á stórum skipum. Við sjáum aftur og aftur hvaða hagsmunir verða hér ofan á þegar kemur að skattamálum, eins og hv. þingmaður nefnir. Ég hef talsverðar áhyggjur af þessum ójöfnuði og ég vil setja hann í samhengi við fátækt. Ég tel þetta vera fullkomlega ómanneskjulegar staðreyndir sem hér blasa við: 6.000 íslensk börn fátæk, 70% öryrkja undir 300.000 kr. Á sama tíma berast fréttir um að einn útgerðarmaður gekk út úr sínu fyrirtæki með 22.000 milljónir. Á sama tíma var annar útgerðarmaður sem hagnaðist sjálfur prívat um meira en það sem öll þjóðin fær í veiðileyfagjöld. Á sama tíma setur þessi ríkisstjórn sérstaka aðhaldskröfu á skólana, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og ég er alveg sammála, þarna hittir hann naglann á höfuðið. Útgerðarmaðurinn sem gekk út með þessa rosalegu upphæðir, hálaunamenn sem fá svona rosalegar upphæðir. Þetta er það sem þeir kalla meðaltal. Af því að þessir menn hafa það gott hljóta allir að meðaltali að hafa það svo rosalega gott. Þeir segja: Nei, það verður ekki hægt að hjálpa öllum. En þá verða þessir aðilar að skýra út hverjum eigi ekki að hjálpa. Það er komin krafa um að það sé upplýst hverjir það eru sem á ekki að hjálpa þannig að þetta fólk fái að vita það strax að það á ekki að hjálpa því, svo það geti bara hreinlega sætt sig við að það á að lepja dauðann úr skel og það fær ekki hjálp. Síðan með skattana. Af hverju var ekki hægt að setja allar skattahækkanir sem komu núna beint í vasa þeirra lægst launuðu, þeirra sem eru á lægstu launum og bótum? Af hverju þurfa hátekjumenn að vera með persónuafslátt? Það er nóg af peningum sem hægt er að taka af. Ég segi fyrir mitt leyti að ég sem þingmaður núna hafði enga þörf á þessum skattalækkunum en ég hafði gífurlega þörf fyrir þær fyrir fjórum árum síðan, alveg eins og allir aðrir sem voru í þeirri stöðu sem ég var þá í. Það er þetta óréttlæti sem viðgengst. Það er ótrúlegt óréttlæti þegar maður kemur í ræðustól Alþingis og er ásakaður fyrir rangar áherslur á málefni þessa fólks. Ég er ekki með rangar áherslur. Ég hef lifað í þessu kerfi og ég veit hvernig þetta kerfi er frá A til Ö. Ég er í Sjálfsbjörg, ég var í Öryrkjabandalaginu, í kjarahópnum. Ég veit að þetta fólk er þarna úti og er bara að tóra. Við erum að senda fólk í matarbiðraðir. Árið 2020 á Íslandi sendum við fullt af fólki í matarbiðraðir. Ef það fer ekki í röðina skal það bara gera svo vel að svelta heima.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna, margt sem ég get tekið undir. Ég náði svo sem ekki að svara hv. þingmanni í andsvari varðandi örorkulífeyrinn og mín sjónarmið þar. Mig langaði aðeins að misnota aðstöðu mína hér og svara því. Ég tel algerlega nauðsynlegt að draga úr þeim tekjuskerðingum sem eru í kerfinu í dag og að það sé miklu meiri hvati til atvinnuþátttöku fyrir þá örorkulífeyrisþega sem geta á annað borð tekið að einhverju marki þátt í atvinnulífinu. Við vitum auðvitað að aðstæður lífeyrisþega eru margs konar og fjölmargir örorkulífeyrisþegar eru ekki í stakk búnir og munu aldrei geta tekið þátt í atvinnulífinu að neinu ráði. En það er líka stór hópur sem á möguleika á einhvers konar starfsendurhæfingu og þess vegna þarf kerfið að vera miklu meira hvetjandi til atvinnuþátttöku og draga úr þessum hreinu og kláru refsingum sem í dag eru. En þar sem ég veit að hv. þingmaður hefur unnið mikið að þessum málaflokki á undanförnum árum og situr, ef ég þekki rétt, í samráðshópi hæstv. félagsmálaráðherra um endurskoðun á örorkulífeyriskerfinu langaði mig eiginlega bara að spyrja hann fregna af þeirri vinnu sem mér hefur fundist vera lítið að frétta af, alla vega á opinberum vettvangi undanfarin misseri. Þar sem næsta fjárlagaár verður einmitt síðasta fjárlagaár þessarar ríkisstjórnar: Á hv. þingmaður von á einhverri niðurstöðu í þessari vinnu fyrir næsta haust?

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanni andsvarið. Jú, ég get svarað því stutt og laggott að hæstv. félags- og barnamálaráðherra hefur boðað að þetta komi inn í þingið með vorinu. Það er búið að vinna þetta, vinnu er löngu lokið. Hún var ekki í fullri sátt en vinnan var góð og grindin var orðin góð í þeirri vinnu sem fór fram. Það er alltaf, eins og vill vera, ágreiningur um ákveðna hluti. Ég vona heitt og innilega að niðurstaðan verði sú að tekið verði fullt tillit til tillögu Öryrkjabandalagsins vegna þess að við verðum að fara að hugsa hlutina svolítið upp á nýtt. Þetta er eins og ég væri að tala við hv. þingmann um málefni atvinnurekanda sem væru á dagskrá hjá nefnd um málefni atvinnurekanda og þá ætti t.d. atvinnuleysi að ráða öllu. Það gengi aldrei upp. Þess vegna er mjög skrýtið þegar verið er að fjalla um málefni öryrkja að stærsti hópurinn er þeir sem eiga minnstra hagsmuna að gæta við að verja öryrkjana, þeir eru í hópnum að reyna að búa til einhverjar grind fyrir þá sem þeir hafa ekki hugmynd um hvernig megi samsama sig með. Við verðum að fara að setjast niður og hlusta á þá sem lifa við þessar aðstæður. Ég fullyrði, eftir þann tíma sem ég hef verið í stjórn Sjálfsbjargar og Sjálfsbjargarheimilisins og í kjarahópi Öryrkjabandalagsins, að þarna eru lausnirnar, þetta fólk vill finna lausnir og við getum það. Um leið og við gerum það getum við séð til þess að allir geti lifað með reisn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það var annað í máli hv. þingmanns sem ég er alveg hjartanlega ósammála og það er hvert eigi að sækja fjármagnið og sú hugmynd að skattleggja inngreiðslur í lífeyrissjóði í stað útborgana. Þá langar mig að velta upp einni einfaldri spurningu fyrir hv. þingmann. Í dag er það svo að á móti hverjum einum á eftirlaunaaldri eru u.þ.b. fimm til sex á vinnumarkaði en við vitum að þetta hlutfall er að breytast mjög skarpt og því er spáð að innan fárra áratuga, tveggja, þriggja áratuga, verði þetta hlutfall er komið niður í þrjá á vinnumarkaði á móti hverjum einum á eftirlaunum. Þá er auðvitað lykilatriði í okkar lífeyriskerfi að við erum að greiða skatt af lífeyri þegar við tökum hann, þegar við njótum tekna úr lífeyrissjóðnum en ekki þegar við borgum í hann. Og mér er spurn, af því að ég hef oft heyrt þessa hugmynd og hún hefur m.a. verið borin fram af, man ég, núverandi ráðherrum Sjálfstæðisflokksins; þeir settu þessa hugmynd reyndar fram á tímum hrunsins. Þetta væri sniðug leið til að fjármagna fjárhagsvanda ríkissjóðs. En í mínum huga er einfaldlega verið að ræna framtíðarkynslóðirnar. Hvað á að standa undir samneyslu samfélagsins ef þessara skattgreiðslna nýtur ekki við þegar svona stór hluti samfélagsins er kominn á eftirlaun? Hvað á að borga fyrir heilbrigðiskerfið okkar? Hvað á að borga fyrir útgjöld almannatrygginga þá, ef við erum búin að taka þennan pening í dag og eyða honum? Þess vegna óttast ég að tillögur sem þessar megi kalla kynslóðarán. Að kynslóðirnar í dag ætli að hafa fjármunina af framtíðarkynslóðinni til að bæta lífskjör sín akkúrat núna. Það er stefna sem ég get aldrei skrifað undir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og ég skal með glöðu geði svara. Í upphafi lífeyriskerfisins var skattað inn. Það eru margir í dag sem eru sárir, sérstaklega sjómenn, sem eru tvískattaðir. Þá ættum við líka að velta fyrir okkur hruninu, hvað tapaðist mikið af skatttekjum þar? Hvað tapaðist mikið af inneign lífeyrissjóðanna? Er eitthvað sem tryggir að þessi verðmæti sem er sagt að við eigum í lífeyrissjóðum, 5.000 milljarðar, séu til? Þetta fé er fugl í skógi, gambl á markaði. Þarna er verið að leika sér. Þarna erum við að leika okkur með skatttekjur. Það væri kannski betra fyrir ríkið að taka þessar skatttekjur og setja þær bara í sérstakan sjóð og tryggja að það sé ekki verið að leika sér með þær á markaði heldur séu þær bara til staðar. Það væri miklu nær að gera eitthvað svoleiðis en að leyfa þessu að vera svona. Almenningur fengi ekki að gera þetta. Segjum bara að almenningur fengi, áður en hann færi að borga skatta, bara að velja hvort hann vildi borga skatta eða fara með fé á fjármálamarkaðinn. Er eitthvert vit í því? Ekki nokkurt. Af hverju í ósköpunum er vit í því að leyfa einhverju kerfi að leika sér með skattpeninga og skattpeninga framtíðarinnar? Það töpuðust hundruð milljarðar í rauninni. Skattpeningar töpuðust hundruðum milljörðum saman í hruninu, eignir lífeyrissjóða. Þess vegna hafa lífeyrissjóðirnir ekki hækkað greiðslur eins og þeir hefðu átt að gera og þess vegna eigum við að tryggja það í eitt skipti fyrir öll að þetta gerist ekki aftur.

Virðulegur forseti. Það er varla hægt að hefja umræðu um stöðuna í ársbyrjun án þess að fara nokkrum orðum um veðurofsann og snjóflóðin í liðinni viku. Sem betur fer er það í þetta skipti fyrst og fremst með þakklæti yfir því að áskorunum hafi verið mætt, m.a. hér í sal þegar ráðist var í gríðarlegar forvarnir með ofanflóðasjóði í kjölfar flóðanna hræðilegu 1995, þakklæti yfir þeirri þekkingu sem víða hefur orðið til og skiptir sköpum þegar á reynir, hvort sem er hjá sérfræðingum Veðurstofunnar, björgunarsveitunum eða öðrum viðbragðsaðilum, og þakklæti fyrir það að þegar á reynir stöndum við saman, ekki aðeins það samfélag sem fyrir áfallinu verður heldur við öll sem byggjum Ísland. Á næstu misserum er eðlilegt að draga lærdóm af snjóflóðunum á Flateyri og í Súgandafirði, líkt og gert var fyrir aldarfjórðungi, nota nýjar upplýsingar til að endurmeta þær varnir sem reistar hafa verið og þær áætlanir sem fyrir liggja. Frú forseti. Þeir þingmenn sem munu fara um þennan sal á næstu örfáu árum bera þá miklu ábyrgð að leysa stærstu áskorun mannkynsins, loftslagsvána. Hún er ekki einangrað viðfangsefni, heldur eitthvað sem gegnsýrir öll okkar störf og þarf að setja mark sitt á öll þau mál sem koma til kasta stjórnvalda og Alþingis. Góðu fréttirnar eru þær að þær breytingar sem við þurfum að gera til að takast á við loftslagsvandann bera með sér tækifæri til að endurhugsa öll þau kerfi sem samfélagið byggir á. Það er sama hvort við horfum á breytingar á samgöngukerfinu, skattkerfinu eða efnahagskerfinu í þágu loftslagsbreytinga, farsælasta lausnin felst alltaf í réttlátum umskiptum þannig að breytingar leiði til betra samfélags, heilbrigðari starfa, aukins jöfnuðar og réttlætis. Hér leikur menntakerfið lykilhlutverk því að það þarf ekki aðeins að nesta börnin okkar með þekkingu á vísindalegum staðreyndum loftslagsbreytinga heldur láta þeim í té lýðræðisleg verkfæri til að móta samfélagið og beita áhrifum sínum gagnvart stórfyrirtækjum og stjórnmálafólki. Það sem við þurfum hins vegar að forðast er að falla í sömu gildru og Norðmenn virðast ætla að gera þessa dagana. Þar setja stjórnvöld metnaðarfull markmið í loftslagsmálum en fagna því á sama tíma að blása til stórsóknar í olíuleit undan ströndum Noregs. Árið 2020 verður nefnilega ekki bæði haldið og sleppt í þessum efnum. Við mætum ekki áskorunum framtíðarinnar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir með honum þegar hann talar um loftslagsbreytingarnar og viðbrögð okkar við þeim, þau skref sem við þurfum að taka sem ábyrgir þegnar og sem ábyrg stjórnvöld þurfa að taka, að breytingarnar á stóru samfélagskerfunum okkar verði að eiga sér stað. Það þarf að gæta að því að þeir sem verst eru settir beri ekki kostnaðinn af aðgerðum stjórnvalda. Hið sama á við um tæknibreytingarnar, við verðum að passa okkur á því núna þegar örar og miklar tæknibreytingar eru byrjaðar að sýna sig og verða enn róttækari, gerum við ráð fyrir að á næstu mánuðum og árum, að þær muni ekki bara leiða til þess að þeir ríku verði ríkari, þeir fátæku fátækari, að störf glatist og ný verði ekki búin til í staðinn. Að mörgu er að hyggja í þeim miklu samfélagsbreytingum sem fram undan eru. Það sem ég hef áhyggjur af er að þessi ríkisstjórn sem á að vera frá vinstri yfir til hægri, þó að ég verði að viðurkenna að mér finnst þau einhvern veginn öll orðin eins, að fyrir ríkisstjórn sem er svona samsett sé í rauninni alveg ómögulegt að taka á svona breytingum, að ríkisstjórn sem vill gera róttækar breytingar á samfélaginu og passa upp á jöfnuðinn um leið geti ekki verið svona samsett, hún verði að vera í rauninni einsleitari. Hvað vill hv. þingmaður segja um þetta?

Virðulegur forseti. Spurningin er góð vegna þess að ég held að þetta sé eitt af því flóknasta í samstarfinu við ríkisstjórnarborðið. Viðfangsefnin sem blasa við eru svo klassísk. Þetta snýst um grundvallarspurninguna um jöfnuð í samfélaginu, um það hvernig við deilum út gæðum, ekki bara innan okkar lands heldur á milli landa. Þar skiptir máli að fólk sé samhent og ég óttast að íhaldssamari hægri armur ríkisstjórnarinnar sé bara ekki búinn að átta sig á því hvað klukkan slær af því að baráttan gegn loftslagsbreytingum þarf að eiga sér stað í dag. Baráttan fyrir jöfnuði í gegnum fjórðu iðnbyltinguna þarf að eiga sér stað í dag. Tökum bara eitt lítið dæmi sem við höfum rætt áður í þingsal. Stjórnarflokkarnir komu sér saman um að allar stærri áætlanir ríkisstjórnarinnar yrðu metnar út frá áhrifum þeirra á loftslagsmál. Síðasta vetur fengum við til afgreiðslu stærstu áætlun hverrar ríkisstjórnar, liggur nærri að megi segja, samgönguáætlun, sem var ekki metin með þessum hætti. Aftur kom hún í haust, ekki sérstaklega metin út frá áhrifum á loftslagsmál, þó að þar eigi að reisa innviði samgöngukerfisins okkar sem munu standa næstu áratugina. Það lofar ekki góðu að þetta sé gert hálfblindandi út frá því hvaða áhrif kerfin munu hafa á framtíðina.

Frú forseti. Áfram í þessum dúr. Í stjórnarsáttmálanum segir að það eigi að setja á laggirnar hálendisþjóðgarð, að eftir þetta kjörtímabil muni þessi ríkisstjórn hafa komið í gegn hér lögum um það hvernig hálendisþjóðgarður eigi að líta út og ramma í kringum hann. Þegar hæstv. ráðherrar eru síðan að ræða þjóðgarðinn og þegar mótmælin við honum koma - það eru hávær mótmæli, t.d. hjá sveitarstjórnarmönnum á Suðurlandi - og þegar hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherrann segir: Við verðum að hlusta á þessar gagnrýnisraddir, er hann um leið að segja að mínu áliti, og ég vil spyrja hvort hv. þingmaður sé sammála mér, að viðmiðin í kringum þjóðgarðinn verði ekki eins og viðmið eru yfir höfuð um þjóðgarða ef það á að taka að fullu tillit til gagnrýnisradda sem upp hafa komið. Ég held að hið sama eigi við um rammaáætlun. Ef rammaáætlun verður samþykkt eins og hún stendur núna skarast það líka svolítið á við þennan alþjóðlega ramma um þjóðgarða ef ég þekki það rétt. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um þetta og hvort það geti í rauninni farið saman að hér verði þjóðgarður á hálendinu, rammaáætlun samþykkt 

Virðulegur forseti. Við þurfum væntanlega bara að spyrja að leikslokum hvað verði með rammaáætlun og miðhálendisþjóðgarð þegar þau mál koma loksins til kasta þingsins, en sú umræða sem er farin af stað nú þegar á samráðsstigi lofar ekki góðu. Það er gríðarleg togstreita og búið að klína saman tveimur málum sem eiga ekki að vera föst saman, rammaáætlunina annars vegar og hálendisþjóðgarðinn hins vegar. Það að draga einhverja línu í sandinn við 3. áfanga rammaáætlunar sem hefur verið lagður tvívegis fyrir þingið og ekki samþykktur setur allt of mikinn þrýsting á virkjanir sem eru þó nógu miklar fyrir. Við erum það ríki heims sem framleiðir mest af raforku á íbúa, við erum í langfyrsta sæti. Við erum með sem nemur á að giska tveimur Kárahnjúkavirkjunum í nýtingarflokki þeirrar rammaáætlunar sem var samþykkt á vordögum 2013. Er það ekki nóg? Er ekki nóg komið af ágengri nýtingu orkuauðlinda landsins þegar við getum náð miklu meira fram með því að friða miðhálendi Íslands sem er sérstakt á heimsvísu? Þar er eftir miklu meiru að slægjast en litlum 90 megavatta virkjunum upp undir hálendisbrún. Ég var að dusta rykið af því sem ég mundi um 3. áfanga rammaáætlunar þegar fréttist að hann ætti að koma til þingsins aftur og mér hrýs hugur við sumum hugmyndum sem hefur verið troðið þangað inn. Þær segja dálítið um það hvernig orkulobbíið hefur starfað. Tökum t.d. Torfajökulssvæðið, friðland að Fjallabaki. Þar er búið að raða háhitavirkjunum eins og perlufesti rétt upp við friðlýsingarmörk. Vill fólk sem nýtur þess einstaka svæðis, kyrrðarinnar og náttúrufegurðarinnar 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir mjög góða ræðu. Við lokin á þessari umræðu er einmitt jákvætt að við séum að ræða um stærsta mál samtímans, umhverfismálin. Frá því að hv. þingmaður öðlaðist sjálfstæði sitt hefur hann lagt fram mjög gott frumvarp sem ég styð heils hugar og snýr að því að loftslagsráð hafi skýrara markmið, hafi það markmið að fylgjast með þeim markmiðum sem stjórnvöld setja sér í loftslagsmálum og veita þeim aðhald og eftirlit um hversu vel gangi. Þetta er frumvarp sem, eins og ég segi, ég styð mjög eindregið enda held ég að ég sé með í að flytja það. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það hafi verið eitthvað ákveðið, með hvaða atriði hv. þingmanni finnist þurfa betra eftirlit, hvaða þættir í þeirri aðgerðaáætlun sem ríkisstjórnin hefur sett sér í loftslagsmálum og hreykir sér gjarnan af standist kannski ekki alveg eða þurfi frekara eftirlits við, hvað þessi sérfræðingahópur þurfi að meta hvort skili einhverjum árangri. Ég er í raun að spyrja: Hvað er það alveg sérstaklega sem við þurfum að skoða þegar ríkisstjórnin segist ætla að gera eitthvað en verkefnin fylgja ekki endilega? Eru einhver sérstök dæmi sem hv. þingmaður er að hugsa um? Ég styð alltaf almennt eftirlit með aðgerðum stjórnvalda en ég velti fyrir mér hvort það séu sérstakir þættir í þessari aðgerðaáætlun sem þingmaðurinn telur ástæðu til að fylgjast betur með. Hann minntist á samgönguáætlun en kannski er aðeins stærri mynd á borðinu líka.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minnast á frumvarp mitt um aukið aðhaldshlutverk loftslagsráðs sem ég reikna meira að segja með að verði jafnvel á dagskrá á morgun þannig að við getum tekið þessa umræðu enn betur þegar þar að kemur. Hugmyndin er í sjálfu sér einföld, hún er nánast afrituð úr lögum um opinber fjármál þar sem fjármálaráð hefur það skýra og lögbundna hlutverk að rýna fjármálaáætlun sérhverrar ríkisstjórnar þegar hún kemur fram og skila áliti sínu til Alþingis svo Alþingi geti betur rækt aðhaldshlutverk sitt gagnvart framkvæmdarvaldinu. Eftir á að hyggja hefðum við kannski átt að fatta þetta þegar við samþykktum lög um loftslagsráð af því að mér finnst þetta liggja svo beint við. Það að loftslagsráð hafi einhvern veginn veikara hlutverk gagnvart grundvallarstefnumörkun hins opinbera en fjármálaráð hefur í jafn veigamiklu máli finnst mér ekki virka eins og hlutirnir eiga að virka árið 2020. Hvaða atriði gæti loftslagsráð rýnt með þessum hætti? Í frumvarpinu legg ég bara til að það sé aðgerðaáætlun stjórnvalda í loftslagsmálum þegar hún er lögð fram og þá sérstaklega grunnmælikvarðarnir á árangur, annars vegar hvort fjármagnið sem sé áætlað til áætlunarinnar sé raunhæft og hins vegar hvort áætlanir ráðherrans um samdrátt í losun á grundvelli áætlunarinnar standist. Á þessu væri hægt að taka umræðu um aðgerðaáætlun sérhverrar ríkisstjórnar á allt öðrum forsendum