Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (MG): Þetta frv. hefir gengið vel og greiðlega gegnum Ed. Vona jeg, að svo fari einnig hjer. Jeg leyfi mjer að óska, að því verði vísað til allsherjarnefndar í þessari hv. deild, eins og gert var í Ed.

Flm. (Magnús Jónsson) Jeg býst ekki við, að um frv. þetta þurfi að verða langar umræður að svo stöddu. Það er fram komið vegna þess, að vöknuð er nokkuð sterk hreyfing bæði hjer og víðar í þá átt að stemma stigu fyrir því, sem virðist fara mjög í vöxt, að menn geri sjer lítinn dagamun að því er ýmsa vinnu snertir. Þessi hreyfing leiddi til fundahalda hjer í haust. Á fjölmennum fundi, sem haldinn var í fríkirkjunni í október síðastl., var kosin 5 manna nefnd til þess að undirbúa helgidagalöggjöfina og breyta henni í betra horf, og hefir sú nefnd samið frv. það, er hjer liggur fyrir. Við flm. flytjum frv. orðrjett eins og nefndin gekk frá því, en áskiljum okkur samkvæmt greinargerðinni rjett til þess að víkja frá því í einstökum atriðum. Sjerstaklega þykir okkur ekki heppilegt, að sá tími helgidaga, sem alfriðaður á að vera, sje mismunandi langur og á mismunandi tímum, eins og gert er ráð fyrir í frv. Við teljum heppilegra, ef einhver tími er alfriðaður, þá sje það jafnan sami tími dagsins, og þá einnig rjettast að hafa þann tíma fremur stuttan, en veita svo engar undanþágur nema í lífsnauðsyn. Fyrir mjer er aðalatriðið í þessu máli hið þjóðhagslega. Það er gömul reynsla, að sá, sem vinnur vel sex daga vikunnar, þarfnast hvíldar þann sjöunda. Það er víst, að þeim þjóðum hefir ekki farnast ver en öðrum, sem gert hafa sjöunda daginn að hvíldardegi. Eru engin undur eða kraftaverk þessu samfara, heldur er þetta almenn reynsla. Það er eins um þetta og stytting daglegs vinnutíma. Reynslan sýnir, að menn koma eins miklu í verk, þó skemur sje unnið. Einkum er það nauðsynlegt að friða einn dag vikunnar vegna þeirra, sem vinna utan heimilis síns og gætu að öðrum kosti aldrei verið í næði á heimilum sínum með konu og börnum, sem margra hluta vegna er óheppilegt. Þá er friðunin nauðsynleg vegna þeirra, sem vilja halda hvíldardaginn heilagan. Auðvitað er slark og óregla á sunnudögum engu betri en vinna, en frv. miðar að því, að þeir, sem vilja sækja kirkjur sínar, geti fengið að vera í friði fyrir hinum. Sum ákvæðin ganga beinlínis út á að hanna hávaðasöm störf, svo sem sölu á götum úti og annað, sem truflun veldur. Jeg skal ekki orðlengja þetta frekar, en vona, að hv. deild vilji meta hvorttveggja í senn, málefnið sjálft og að á bak við það stendur talsvert sterk hreyfing. Vænti jeg þess, að málið fái að ganga greiðlega í gegnum deildina og leyfi mjer að leggja til, að því verði vísað til allshn., að lokinni þessari umræðu:

Klemens Jónsson Jeg skal fúslega játa, að mjer hefir oft þótt nóg um, hve hjer í Reykjavík hefir verið unnið mikið á sunnudögum, og það jafnvel um sjálfan messutímann. Og jeg get ekki neitað því, að það hefir helst hneykslað mig, hve skipaafgreiðsla öll hefir verið látin óhindruð. Mjer hefir ekki dulist, að slík störf eru oft unnin á sunnudögum að nauðsynjalausu. Jeg get því vel skilið þá hreyfingu, sem á er komin til þess að stemma stiga fyrir þessu og að það eru einmitt tveir aðalsöfnuðirnir hjer, sem skora á Alþingi að láta þetta mál til sín taka, enda mun frv. samið af fulltrúum þessara safnaða. Hinsvegar verð jeg þó að taka það fram sem mína skoðun, að samning frv. hefir ekki tekist eins vel sem skyldi. Þó að ekki sje farið fram á mjög miklar breytingar frá því, sem verið hefir, virðist mjer ýms atriði í frv. varhugaverð. Jeg ætla ekki að fara út í almenn atriði, sem hv.flm. drap á, svo sem um nauðsyn hvíldardagsins eða slíkt, og ekki heldur út í það, hvort rjett sje að knýja menn með þessum lögum eða öðrum til þess að halda hvíldardaginn heilagan. En það eru margir menn víðsvegar, sem vilja verja þessum degi til þess að iðka guð sinn, og tel jeg skylt að trufla þá ekki í því. En enginn vafi er á því, að það er oft gert alveg að nauðsynjalausu, eins og jeg þegar hefi tekið fram. Jeg vil því gjarnan styðja að því, að úr þessu sje bætt. En jeg lít svo á, að ákvæði þessa frv. sjeu ekki fullkomlega vel til þess fallin. Jeg held, að gömlu lögin frá 1901, um almannafrið á helgidögum þjóðkirkjunnar, væru alveg nægileg, ef þeim væri vel framfylgt. Það mun vera hjer eins og á svo mörgum öðrum sviðum, að það, sem ábótavant er, leiðir af framkvæmd laganna, eða rjettara sagt framkvæmdarleysi þeirra, en ekki lögunum sjálfum. Jeg held, að nægt hefði í þessu efni, að söfnuðirnir hefðu snúið sjer beint til lögreglustjóra: Nú hafa þeir snúið sjer til Alþingis, og það er sjálfsagt að taka frv. til íhugunar, en jeg hygg, að það þurfi nokkurra breytinga. Það sjest líka á því, að flm. sjálfir eru ekki ánægðir með það og áskilja sjer rjett til breytinga. Háttv. flm. (MJ) hefir rjettilega bent á og tjáð sig ósamþykkan því, sem að mínu áliti er aðalagnúinn á frv., en það er þessi mismunandi tími helgidaganna, sem gert er ráð fyrir að friða; stundum er friðunin bundin við tímann frá kl. 10–4, stundum frá kl. 12–4, og enn stundum frá 11–4, eða enda frá 11–6. Þetta er óhæfilegt. Jeg tel miklu heppilegra að hafa einhvern ákveðinn hluta dagsins alfriðaðan, t. d. frá kl. 11 til 3. Það eru fáein atriði, sem jeg vildi minnast á til leiðbeiningar fyrir þá háttv. nefnd, sem fær frv. til meðferðar. Jeg kann t. d. ekki við framsetningu 1. gr., þar sem meginreglan úr gömlu lögunum er sett í niðurlag greinarinnar, en ýmsar undantekningar taldar fyrst. Færi betur á að breyta þessu á þann veg að setja aðalregluna fyrst og síðan telja undantekningarnar. Í 2. gr. eru tekin upp ákvæði úr gildandi lögum óbreytt. En það er alkunnugt, að lyfjabúðir versla nú með miklu fleiri vörutegundir heldur en 1901, og sje jeg ekki, að hægt sje að gera mun á því, hvort seld eru lyf eða aðrar vörur, sem lyfjabúðin hefir á boðstólum, svo sem svampar, sápur og ilmvötn. Þá er eitt, sem kemur undarlega fyrir og sýnir, að þeir, sem samið hafa frv., hafa ekki borið það nákvæmlega saman við gildandi lög, en þetta hefir þó líklega orðið ósjálfrátt, því að jeg býst ekki við, að þeir, sem að frumvarpinu standa, vilji útbreiða vínnautn í landinu. Það stendur í gömlu lögunum frá 1901, að ekki megi selja áfenga drykki á helgidögum. En þá var leyfilegt að selja áfengi aðra daga vikunnar, og því var undantekningin gerð. Nú gæti litið svo út eftir þessu frv., 3. gr., að gestgjöfum væri leyfilegt að selja áfengi nema á sunnudögum, en þá brestur yfir höfuð að tala alla heimild til vínveitinga. Eins og jeg hefi tekið fram, tel jeg fulla þörf á, að hv. nefnd taki frv. til rækilegrar meðferðar og gagnrýni það sem vandlegast. Jeg óska, að henni takist sem hest að bæta úr misfellum þess og samræma það gildandi lögum, og jeg vildi, að henni tækist þá um leið að svifta það þeim „pietistiska“ blæ, sem yfir því er og mjer geðjast ekki að.

Flm. (Bernharð Stefánsson) Eins og hv.þdm. muna, voru spítalavegirnir til Vífilsstaða, Klepps og Laugarness teknir í tölu þjóðvega með vegalögunum 1924. Frv. þetta, sem jeg flyt nú, fer eingöngu fram á það, að vegarspottinn frá Akureyri til Kristness verði einnig tekinn í þjóðvega tölu, vegna heilsuhælisins, sem reisa á í Kristnesi. Mjer virðist þetta raunar vera svo einfalt og sjálfsagt mál, að það þurfi ekki að eyða að því mörgum orðum. Öllum hlýtur að vera það ljóst, að sömu ástæður, sem eru fyrir því, að spítalavegirnir hjer syðra eru í tölu þjóðvega, hljóta einnig að eiga við um þennan kafla af Eyjafjarðarbrautinni. Það er augljóst, að til þess að heilsuhælið komi að notum, verður að liggja þangað greiður vegur frá Akureyri. En trygging fyrir því, að svo verði, fæst ekki með öðru móti en því, að þessi vegur verði tekinn í tölu þjóðvega. Jeg vænti þess fastlega, að þetta frv. dragi ekki svipaða dilka á eftir sjer og frv. það um breyting á vegalögunum, sem jeg flutti hjer í fyrra, um að taka Eyjafjarðarbrautina, frá Akureyri að Saurbæ, í tölu þjóðvega. Að vísu var sú tillaga rjettmæt og sjálfsögð að mínu áliti, og jeg sný ekki aftur með neitt, sem jeg sagði þá um rjettmæti þess máls. En þó vil jeg ekki fara fram á slíkt nú, svo hjer rigni ekki niður frv. um breytingar á vegalögunum, líkt og þá. Hjer fer jeg því aðeins fram á það, að þessi litli hluti - ¼ af Eyjafjarðarbrautinni - verði tekinn í tölu þjóðvega, af þeim sjerstöku ástæðum, sem jeg nefndi áður. En fari nú svo ólíklega, að frv. þetta verði til þess, að fram komi frv. um fleiri nýja þjóðvegi, þá mun jeg koma með breytingartillögu við þetta frv., um að taka brautina alla í þjóðvega tölu. Mál þetta er í sjálfu sjer svo einfalt og sjálfsagt, að það virðist ekki bein þörf, að nefnd fjalli um það. En þó vil jeg leyfa mjer að leggja til, að því verði vísað til samgmn., að umr. lokinni.