Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Með þessu frv. er leitað staðfestingar Alþingis á bráðabirgðalögum, sem út voru gefin 23. júní síðastl. Efni þeirra var það, að skuldaskilasjóði vélbátaeigenda skyldi vera heimilt að verja 200–250 þús. kr. af starfsfé sjóðsins til lánveitinga handa eigendum línuveiðagufuskipa, en í upphaflegu lögunum hafði lánveitingaheimildin verið bundin við vélbáta eingöngu. Ég skal geta þess, að áður en bráðabirgðalögin voru útgefin, var leitað samþykkis flokksstjórna aðalflokkanna í þinginu, og varð samkomulag um útgáfu þeirra. Ég sé því ekki ástæðu til að fjölyrða um efni frv. út af fyrir sig. Ég vildi þá gjarnan mega gera nokkra grein fyrir störfum skuldaskilasjóðs. Hann hefir að mestu leyti lokið störfum sínum og gert skil til ríkisstj. Starfsfé það, sem sjóðnum var heimilað, var 1500 þús. kr., ef um reiðufé væri að ræða, en allt að 1700 þús. kr., ef um bréfaútgáfu væri að ræða. Því miður var talsverð tvísýna á því, hvort hægt væri að afla lánsfjár handa sjóðnum, svo að hægt væri að greiða lánin í peningum, en sem betur fór fékk sjóðurinn lán hjá 3 olíufélögum, að upphæð 1500 þús. kr. Lánin voru tekin til 15 ára, vextir 4½% p. a., og eiga að greiðast með jöfnum afborgunum, 139.670 kr. á ári. Er það nokkru lægri upphæð en gert var ráð fyrir, því að fjárl. gerðu ráð fyrir, að sú upphæð mundi nema 160 þús. kr. Sú kvöð fylgir þessum lánum, að yfirfærslan, sem á að fara fram jafnóðum og greitt er, er tryggð með vissu gengi, 22,15 kr. miðað við sterlingspund, eins og nú er. Um lán úr skuldaskilasjóði sóttu 149 menn, sem voru eigendur 192 skipa. Nokkrir kölluðu aftur beiðnir sínar, og aðrir komu ekki til greina. Til lánveitinga komu því ekki til greina nema 122 lánbeiðendur, eigendur 157 skipa, og öllum var veitt lán, að mestu leyti samkv. till. stjórnar skuldaskilasjóðs. Það voru aðeins 7 af frv. sjóðsstjórnarinnar, sem gerðar voru brtt. við af lánardrottnunum; öll hin frv., 115 að tölu, voru samþ. óbreytt. Samtals fengu þessir 122 lánbeiðendur að láni 832 þús. kr. úr sjóðnum vegna þessara 157 skipa, sem lánin voru veitt til. Þá hefir sjóðsstjórnin gert yfirlit yfir hag þessara útgerðarmanna, áður og eftir að lánveitingin fór fram. Skuldir þessara 122 manna, áður en lánveitingin fór fram, námu ca. 6 millj. kr., en að lokinni lánveitingu námu þær skuldir, sem eftir stóðu, að viðbættu því láni, sem skuldaskilasjóður veitti, 3200000 kr. Skuldalækkunin hefir þannig numið 46–47%, eða 2800000 kr. - Þá hefir sjóðsstjórnin einnig látið fylgja glögga skýrslu um það, hvernig þessi töp skiptast á lánardrottnana. Bankarnir, Landsbankinn og Útvegsbankinn, hafa misst samtals um 780 þús. kr., en kröfur þeirra námu um 2500 þús. kr. Búnaðarbankinn og fleiri lánsstofnanir, ásamt 23 sparisjóðum, hafa tapað nálega 130 þús. kr., ríkissjóður um 44 þús. kr., bæjar- og sveitarfélög um 130 þús. kr., 43 kaupfélög og samvinnufélög 334 þús. kr., olíufélög (tvö) um 260 þús. kr. og milli 60 og 70 erlendir kröfuhafar ca. 124 þús. kr. Hafa því komið fram nokkuð á nítjánda hundrað þúsund krónur, sem gefnar hafa verið eftir vegna starfsemi skuldaskilasjóðs. Þá var það rétt fyrir lok þingsins í fyrra, að ríkisstj. var heimilað með þál. vegna hinna aðsteðjandi vandræða, vegna þess hversu vertíðin brást, að taka 200 þús. kr. viðbótarlán til þess að auka starfsfé sjóðsins og verja því eins og segir í þál.: „... verja þessu viðbótarláni til lánveitinga vegna skuldasöfnunar vélbátaeigenda á þessa árs vetrar- og vorvertíð (til 20. maí), í því skyni að koma í veg fyrir, að vélbátaeigendur almennt verði sviptir umráðarétti yfir útgerðartækjum sínum og þannig bægt frá að stunda fisk- og síldveiðar í sumar“. M. ö. o., til þess að tryggja það, að þó að útkoma vertíðarinnar væri hörmuleg, þá þyrftu skipin ekki að stöðvast frá síldveiðum og dragnótaveiðum, en það var full ástæða til að ætla, að þau myndu stöðvast vegna áhvílandi sjóveða og mannakaups, sem ekki var hægt að inna af hendi. Sjóðsstjórnin tók þetta að sér og safnaði skýrslum um hag um 130 báta víðsvegar af landinu, og námu þær kröfur, sem safnazt höfðu frá vertíðinni, um 650 þús. kr., sem ekki verður þó talið nákvæmt. Þar af voru sjóveð um 165 þús. kr., og svipuð upphæð ógreitt annað kaup, eða samtals 326 þús. kr. Samkomulag náðist við bankana um, að þeir gengju ekki að, og einnig náðist samkomulag við aðra kröfuhafa. Í þessu skyni voru veitt 115 lán, samtals að upphæð 225–230 þús. kr. Samkv. þeim bráðabirgðalögum, sem hér liggja fyrir til staðfestingar, er heimilt að verja 200–250 þús. kr. til lánveitinga til línuveiðagufuskipaeigenda. Það liggja fyrir lánbeiðnir frá 13–15 línuveiðagufuskipum, sem ekki var hægt að ljúka afgreiðslu á fyrir áramót. Hinsvegar er í l. um skuldaskilasjóð svo ákveðið, að hann skuli hafa lokið störfum fyrir 1. jan. 1937; er því hæpið, að hægt sé að afgreiða þau lán, sem beiðni liggur fyrir um, án þess að gera breyt. á l. hvað þetta atriði snertir. Atvmrn. hefir því skrifað sjútvn. þessarar hv. d., sem væntanlega fær málið til meðferðar, og gert þá till., að starfstími sjóðsins verði framlengdur, þangað til lokið sé afgreiðslu þeirra lánbeiðna, sem hér liggja fyrir. Ég vil því biðja þá hv.n., sem fær málið til meðferðar, að taka þetta vel til athugunar. Ef lánveiting til línuveiðara verður nálægt því, sem heimilt er að verja, 250 þús. kr., þá verður samtals varið 1300 þús. kr. af starfsfé sjóðsins, og hefir því ekki þurft að grípa til þeirrar viðbótarheimildar, sem ætluð var í þessu skyni. Ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að stórkostleg lagfæring hafi orðið á efnahag þeirra, sem lán hafa fengið úr þessum sjóði, en ég hygg, að fyrir þjóðfélagið í heild hafi þetta haft e. t. v. stórfelldari þýðingu. Ég hefi fengið skýrslu yfir 12 vélbáta, sem allir fengu lán úr skuldarskilasjóði og telja má sterkar líkur til, að hefðu stöðvazt, ef þeir hefðu ekki fengið skuldaskil. Samkv. yfirlitinu hafa þeir fiskað 700000 kg. af þorski, 62557 mál af bræðslusíld og 20874 tunnur af saltsíld, greitt í vinnulaun skipverjum og fyrir síldarsöltun sem svarar 150 þús. kr. allt í allt. Útflutt verðmæti fiskjarins nam 185 þús. kr., bræðslusíldarinnar 650 þús. kr. og saltsíldarinnar 375 þús. kr., eða samtals 1200–1300 þús. kr. Ég skal ekkert fullyrða um það, hversu mikill hluti af vélbátaflotanum hefði stöðvazt, ef ekki hefði verið gripið til þessara ráðstafana, en ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að veruleg stöðvun hefði orðið á útveginum, ef þetta hefði ekki verið gert. Sú skýrsla, sem ég hefi hér gefið, gefur nokkuð ljósa hugmynd um það, hversu mikil verðmæti hefðu glatazt, ef svo og svo mikið af þessum skipastól hefði ekki verið við veiðar. Ég skal svo ljúka máli mínu, en geri það að till. minni, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn., sem hafði þetta mál til meðferðar áður, og mun ég senda henni yfirlitsskýrslu um starfsemi sjóðsstjórnarinnar.

Flm. (Gísli Guðmundsson) Þetta frv. til l. um hafnargerð á Þórshöfn, sem hér liggur fyrir, hefi ég leyft mér að flytja eftir beiðni hreppsnefndarinnar í Sauðaneshreppi. Á þessum stað, Þórshöfn á Langanesi, hafa nýskeð verið framkvæmdar mælingar með tilliti til væntanlegra hafnarmannvirkja, sem áætlanir hafa verið gerðar um, og hreppsnefndin óskar nú eftir að sett verði um þennan stað sérstök hafnarlög, sem svo verður farið eftir við þær framkvæmdir, sem hún mun svo beita sér fyrir, eftir því, sem fé kann að vera fyrir hendi. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál og get að mestu látið nægja að vísa til grg., sem frv. fylgir, um þær athuganir, sem farið hafa fram, þau skilyrði, sem þessi staður hefir, hverjar framkvæmdir fyrirhugaðar eru og kostnaðinn við þær. Ég skal taka það fram, að þetta frv. er sniðið eftir þeim öðrum lögum um hliðstæð efni, sem samin hafa verið hér á Alþingi. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

*Flm. (Ólafur Thors): Þetta frv. hefir nú verið flutt á tveimur síðustu Alþ., og var í þau skipti gerð ýtarleg grein fyrir því. Hygg ég því, að ástæðulaust sé að þessu sinni að fara að rekja svo nokkru nemi, þau grundvallarrök, sem flm. þess styðjast við. Það er svo kunnugt, að hver einasti maður, sem komin er til vits og ára, hvað þá heldur hv.þm., veit, að sjávarútvegurinn á við mjög bágan fjárhag og þröngan að búa. Hitt er vitað líka, að það er a. m. k. óvíða - og ég held jafnvel hvergi - að útflutningur nokkurs lands sé skattlagður, nema hér á Íslandi. Ennfremur hefir Alþ. með l. frá þinginu 1934 gengið inn á þá braut að afnema útflutningsgjald af nokkrum hluta af útflutningsvörum landsmanna, nefnilega landbúnaðarafurðum. Því var þá þegar hreyft, að ef lagt væri inn á þessa braut, þá mundu eðlilega rísa kröfur um það, að útflutningsgjaldinu yrði einnig létt af sjávarafurðum. Því var þá haldið fram, og það mun reynast satt, að til langframa muni ekki verða hægt að standa í gegn þeirri kröfu. Hvorki útvegsmenn, bændur eða aðrar stéttir landsfólksins munu álíta það eðlilegt, að létt sé þessu gjaldi af landbúnaðarafurðum, en jafnframt heimtað af sjávarafurðum, þegar það er upplýst, að sjávarútvegurinn gengur jafnvel verr en landbúnaðurinn, og er óþarfi að fjölyrða um það. Ég veit nú, að þau rök, sem hér verða færð gegn þessu frv., munu verða þau sömu og áður, að ríkissjóður megi ekki við því að missa þessar tekjur. Það á náttúrlega við talsvert að styðjast. En það verður jafnan svo um öll frv. og allar samþ., sem fyrir Alþ. liggja, að deilt er um það, eða a. m. k. að sitt sýnist hverjum um það, hvað leggja beri mesta áherzlu á. Það vita nú allir hv.þdm., að fjárl. fara hækkandi ár frá ári; sumpart mun sú hækkun vera vegna eðlilegra ástæðna, t. d. þess, að fólki fjölgar í landinu. En sumpart stafar hækkunin af því, að nýir gjaldaliðir bætast við. Að þessu sinni ætla ég ekki að ræða um það, hversu nauðsynleg þessi nýju útgjöld eru. En ég hygg, að ég fari með margra manna mál, þegar ég held því fram, að þau séu í sjálfu sér hvorki þjóðinni nauðsynleg né gagnleg, heldur hitt, að þau séu svo óbærileg, að heita megi, að þau séu að sliga framleiðendurna. Ég hlýddi á síðari hluta útvarpserindis, sem nú alveg nýskeð var flutt í umboði n. þeirrar, sem í daglegu tali nefnist Rauðka. - Ég vil biðja hæstv. forseta að afsaka þetta nafn; ég á nefnilega við skipulagsnefnd atvinnumála. - Hr. Arnór Sigurjónsson flutti þetta erindi, og skýrði hann svo frá, að það væri sameiginleg krafa skipulagsn., að útflutningsgjaldinu yrði létt af sjávarafurðunum. Ýmislegt annað gat hann um í erindinu, sem var til stuðnings okkar máli, flm. þessa frv., sem ég sé samt ekki ástæðu til að ræða nú. Hinsvegar var og ýmislegt í erindinu, sem ég taldi ekki rétt, eða var a. m. k. ekki samkvæmt minni skoðun. Ef nú svo er komið, að skipulagsn. atvinnumála, sem er alveg flokkslega skipuð, einskonar flokksnefnd stjórnarflokkanna, telur, að brýna nauðsyn beri til að létta þessu gjaldi af sjávarútveginum, og ef n. kveður jafnákveðið og sterkt að orði um það eins og Arnór Sigurjónsson, þá leyfi ég mér nú að vænta þess, að þetta frv. fái að ganga greiðlegar gegnum þingið heldur en raun ber vitni um afgreiðslu þessa máls á undanförnum Alþ. Ég dreg ekki í efa, að góður hugur margra hv.þm. hafi fylgt máli þessu á undanförnum Alþ., enda þótt hv.þm. hafi ekki séð sér fært að vera með því. En ég hygg, að sívaxandi þrengingar útvegsins ættu að geta riðið þann baggamun, sem áður hefir verið á um tilhneigingar manna, annarsvegar til þess að fylgja þessu máli og hinsvegar spekt við þær flokkslegu ákvarðanir að vera andvígur þessu máli. - Ég vænti, segi ég, að sívaxandi þrengingar útvegsins megi nú ríða þennan baggamun. Þess vegna geri ég mér von um, að skipulagsn. atvinnumála telji svo brýna og óumflýjanlega nauðsyn, að gjald þetta verði afnumið. Skal ég svo ekki láta frv. fylgja fleiri orð af því að mál þetta er margrætt hér á Alþ. og efni frv. og aðstæður öllum þingheimi kunnar. - Legg ég til, að frv. þetta verði, að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Í þau tvö skipti. sem frv. samhljóða þessu hefir verið flutt á Alþ., hefi ég mælt gegn því, að það væri samþ., eingöngu frá sjónarmiði ríkissjóðs, sem sé því, að eins og háttað er um afgreiðslu fjárl., þá getur ríkissjóður ekki misst þær tekjur, sem hann hefir haft af útflutningsgjaldinu af sjávarafurðum. Ég mun síður en svo beita mér á móti því, að þetta frv. gengi til n. Þar fær málið athugun, og eitt af því, sem þyrfti að athuga í sambandi við það, er það, hvort nokkur möguleiki er á því að lögbjóða aðra tekjustofna í staðinn fyrir þetta gjald, ef fella ætti það niður, því að eins og ég hefi tekið fram, getur ríkissjóður ekki verið án teknanna af þessu gjaldi, án þess að eitthvað, sem gefur tilsvarandi tekjur, komi í staðinn.  (Raddir af þingbekkjum: Þessu frv. ætti að réttu lagi að vísa til fjhn., því að hér er um mikið fjárhagsatriði fyrir ríkissjóð að ræða)  .

*Flm. (Ólafur Thors): Sumum hv.þdm. finnst náttúrlega eðlilegt, að fjhn. fái þetta mál til athugunar. En að undanförnu hefir samskonar málum og þessu verið vísað ýmist til landbn. eða sjútvn., eftir því, hvort um sérhagsmuni landbúnaðarins eða sjávarútvegsins hefir verið að ræða í þessu efni. Þess vegna legg ég nú til, að málið fari til sjútvn. En jafnframt vil ég beina því til hv. sjútvn., að ef hún ætlast til þess, að fjhn. fjalli um málið, þá taki hún (sjútvn.) málið þegar fyrir, strax og hún hefir fengið það í hendur, og sendi málið svo fjhn. hið fyrsta til athugunar. Treysti ég hv. sjútvn. til að bera svo góðan hug til þessa máls - og veit, að hún er vel kunnug málinu -, að hún láti það fá skjóta og góða afgreiðslu.

*Flm. (Sigurður Kristjánsson): Það ber líkt að um þetta mál og mál það, sem rætt var hér nú næst á undan, að það hefir verið flutt oft áður en nú. Það hefir verið flutt af sömu flm. og það er nú flutt, á þrem undanförnum Alþ. Er það því nú flutt í 4. sinn. Það er að sönnu rétt að geta þess, að frv. er ekki alveg óbreytt. Það hafa verið gerðar ýmsar smábreyt. á því vegna breyttra aðstæðna. En aðalefni frv. er alveg hið sama og verið hefir. Frv. er byggt á þeirri skoðun, að jafnmikilvirkan atvinnurekstur eins og sjávarútvegurinn er megi ekki bresta algerlega stofnlánsfé innanlands. En það má svo að orði kveða, að þessum mikilvirka atvinnuvegi sé alls ekki að neinu leyti - ég segi alls ekki að neinu leyti - séð fyrir stofnlánum. Það má nú kannske segja, að frá þessum orðum mínum megi draga það, að fiskveiðasjóður er þó starfandi. En eins og hv.þdm. er kunnugt, þá hefir hann svo að segja algerlega staðið í stað, síðan hann var endurskapaður með l. frá 1930. Og auðvitað var stofnun sjóðsins þá ekki annað en lagasetning, að heita mátti, um það, hvernig hann skyldi verða til. En sjálfur sjóðurinn varð vitanlega ekki til með þeim l. á þann hátt, sem hann á að verða, ef hann á að verða starfhæfur. Hann var stofnaður þá með þeim eignum, sem gamli fiskveiðasjóðurinn átti, sem var mjög lítilfjörlegt fé. En með l. var svo gerð ráðstöfun til þess að honum skyldi aukast fé, svo að hann gæti fullnægt hlutverki sínu. Ég vil skjóta því hér inn í, að fallið hefir burt af vangá nafn eins af flm. þessa frv., hv.þm. Vestm. Er það annaðhvort pennafeil eða prentvilla. Hlutverk sjóðsins er vitanlega það, að sjá fiskveiðaflota landsmanna fyrir nægilegum stofnlánum. Og eftir hugmynd okkar, núverandi flm. frv., þá á sjóðurinn ekki aðeins að geta séð fiskveiðaflotanum fyrir nægum stofnlánum, heldur verður hann að hafa svo mikið fé til umráða, að hann geti einnig lánað fé til þeirra fyrirtækja, sem hafa það hlutverk, að umskapa sjávaraflann og gera úr honum verðmæta útflutningsvöru. Það er alveg óþarfi fyrir mig að vera að ræða hér um mikilvægi sjávarútvegsins. Það yrði ekki annað en endurtekning, enda hygg ég, að varla sé um það skiptar skoðanir. En það er alveg víst, að sjávarútvegurinn getur ekki orðið það, sem hann hefir að nokkru leyti verið og verða þarf fyrir landið og landsmenn, nema því aðeins að hægt sé fyrst og fremst að sjá honum fyrir fé til eðlilegrar aukningar veiðiskipaflotans og til þess, að veiðiskipafloti landsmanna geti á öllum tímum verið í nýtízku horfi, og í öðru lagi til þess, að með hjálp sjóðsins geti jafnhliða risið upp iðnaður, sem umskapað geti sjávaraflann í þær verðmætustu og seljanlegustu vörur, sem úr honum er unnt að vinna fyrir heimsmarkaðinn. Það er vitanlega ekki auðvelt að segja um það fyrirfram upp á eyri, hvað þetta fé þarf að vera mikið. En það er nú samt hægt að fara dálítið nærri um fyrri liðinn, af því að til er nokkurnveginn yfirlit yfir það, hve mikið fé liggur í skipastóli landsmanna. Eftir því ætti að mega reikna nokkurnveginn út, hvað mikið fé þarf til þess að halda þessum flota í nýtízku horfi og auka við hann eftir eðlilegum þörfum. Hitt er nokkuð erfiðara, að gera sér grein fyrir, hvað mikið stofnfé þarf til þess að koma á fót þeim iðnfyrirtækjum, sem eiga að vinna þær verðmætustu vörur, sem hægt er, úr sjávarafurðunum. Ég vil taka það fram, þótt þess gerist e. t. v. ekki þörf, að við flm. þessa frv. teljum okkur ekki vera hér að koma fram með neina nýja hugmynd. Við erum aðeins að flytja eldri hugmynd og færa hana til nokkuð meiri fullkomnunar. Með lögum þeim um fiskveiðasjóð, sem nú gilda og orðin eru um 7 ára gömul, er beinlínis stofnað til þess, að fiskveiðasjóður verði a. m. k. þess megnugur, að endurnýja fiskveiðiflotann, því að það er gert ráð fyrir, að sjóðurinn skuli efldur svo, að hann komizt, að því er manni skilst á tiltölulega skömmum tíma, upp í 8 millj. kr. Til þess að auka og efla sjóðinn er fyrst og fremst með lögunum sjálfum ákveðið, að ríkissjóður skuli leggja sjóðnum til eina milljón kr. Ennfremur að taka skuli gjald af öllum útfluttum sjávarafurðum, er renni til sjóðsins. Maður verður nú að skýra frá, hvernig þessi lög hafa verið framkvæmd. Það er því nauðsynlegra að skýra rétt og hispurslaust frá því, þar sem það er farið að verða nokkuð títt, að Alþingi samþ. lög, sem sumpart þykir ekki fært að framkvæma, og sumpart, að því er virðist af ásettu ráði, er látið vera að framkvæma. Á þessu er sjálfsagt að gera breytingu, - þá breytingu, að það geti ekki komið til mála, að Alþingi sé gersamlega hundsað á þennan hátt, þegar það gefur stjórninni sín fyrirmæli. Eins og ég sagði áðan, er í l. um fiskveiðasjóð frá 1930 fyrst og fremst mælt svo fyrir, að greiða skuli sjóðnum eina millj. kr. úr ríkissjóði. Var strax gefin út reglugerð, sem mælti svo fyrir, að þetta yrði greitt á 10 árum þannig, að ríkissjóður greiddi 100 þús. kr. á ári. Þrátt fyrir það er sjóðurinn ekki farinn að sjá einn einasta eyri af þessari milljón. Að sönnu er til sú smuga, að í reglugerðinni er bætt við, að framlagið skuli að fullu greitt 1. júlí 1941. Þessa átyllu hefir ríkisstj. notað til þess að vanrækja gersamlega þessa greiðslu. En það ætla ég, að hver einasti maður skilji, að þessi greiðsla hefði ekki verið vanrækt þannig ef ekki hefði einmitt verið mikil tilhneiging hjá þeim ríkisstjórnum, sem setið hafa á þessu tímabili, í þá átt að vanrækja mál sjávarútvegsins. Svo margar greiðslur hafa farið fram úr ríkissjóði, bæði samkvæmt lögum, þingsályktunum og sumpart utan lagaheimilda, og það svo stórfelldar greiðslur, að það mun sennilega enginn trúa því, að vanrækslan í þessu efni hafi eingöngu stafað af getuleysi. Um hitt atriðið, að auka stofnfé sjóðsins með hlutdeild í útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, hefir farið ákaflega svipað. Það er við því að búast, að ef ríkisstj. og Alþingi er ekki nógu vakandi fyrir nauðsyn þess, að sjávarútvegurinn sé ekki á sandi byggður, þá verði hann undir í samkeppninni við ríkissjóðinn sjálfan um það útflutningsgjald, sem fært þykir að leggja á útfluttar sjávarafurðir. Enda hefir það verið svo, að fiskveiðasjóður hefir ekki fengið nema að mig minnir ?% af verði útflutningsins, þegar ríkissjóður hefir fengið 1½% til sín. Af þessu leiddi svo það, að fiskveiðasjóður varð að reyna að slá sér lán. Hann fékk frekar dýrt lán, 5½% lán, og þegar sjóðurinn fer að taka á sig áhættu af útlánum, hækkar þetta þannig, að sjóðurinn lánar að sönnu út með 6% vöxtum, en þar við bætist ¼%, sem kallað er áhættugjald, og 1% af lánsupphæðinni, sem kallað er lántökugjald, svo að í raun og veru kosta lánin nokkuð á 7%. Nú var það svo á tímabili a. m. k., að meðal mjög margra, kannske alls almennings, var álitið, að það eina, sem þyrfti til þess að hjálpa atvinnuvegunum, væri nægilegt lánsfé. En síðustu ár hafa fært mönnum heim sanninn um það, að atvinnuvegirnir hafa jafnvel ekki annað en bölvun af lánsfé, sem ekki er við hæfi atvinnurekstrarins. Það er víst, að stofnlán, sem sett eru í fyrirtæki eins og þau, er ég tala hér um, og lán til landbúnaðarins mega alls ekki vera dýr; þau mega sennilega ekki fara fram úr 4%. Nú er engin leið að hafa svo ódýr lán, ef lánsstofnanir eiga að afla fjárins með lánum frá öðrum. Einasta leiðin til þess, að fiskveiðasjóður geti lánað með bærilegum kjörum, er þess vegna sú, að hann starfi eingöngu með eigið fé. Það hefir orðið nokkur ágreiningur um þetta, sem m. a. kemur fram í þeim frv. um fiskveiðasjóð, sem borin hafa verið fram af öðrum en okkur flm. þessa frv., því að í þeim tveimur frv. um fiskveiðasjóð, sem lágu fyrir síðasta þingi, var gert ráð fyrir, að sjóðurinn starfaði mikið með lánsfé. Stjórn sjóðsins hefir nú sagt álit sitt um þessi frv., og má ætla, að það sé gert að mjög yfirlögðu ráði, því að sjóðstjórnin var afarlengi að athuga málið. Og hún sker ákaflega einarðlega úr um það, að það sé ekkert vit í að ætla sjóðnum að starfa með lánsfé. En ef hann á að starfa með eigin fé, sjáum við flm. eigi til þess aðra leið en þá, sem ég hefi drepið á, en hún er sú, að sjóðurinn fái að eflast fyrst og fremst af því framlagi úr ríkissjóði, þótt lítilfjörlegt sé, sem honum er tilskilið með lögum, og svo í öðru lagi af útflutningsgjaldi sjávarafurða. Við höfum því lagt til, að helmingur af núverandi útflutningsgjaldi sjávarafurða gangi til fiskveiðasjóðs, en gerum jafnframt ráð fyrir, að útflutningsgjaldið til ríkissjóðs verði algerlega fellt niður. Ef tækist að fá sjóðinn efldan á þennan hátt gæti hann eingöngu starfað með eigin fé, og þá teljum við vafalaust, að með gætilegum reglum um útlán gæti sjóðurinn veitt lán fyrir 4–4½%. Frv. þau um fiskveiðasjóð, sem við þessir sömu flm. höfum flutt á undanförnum þingum, hafa að sönnu ekki verið felld. En þau hafa ekki heldur náð fram að ganga, og af því mætti sjálfsagt álykta, að nokkur mótstaða sé gegn málinu. Vil ég ekki heldur neita, að ég lít svo á. En eins og ég tók fram, munu nú flestir verða að viðurkenna það, að sá atvinnuvegur, sem stendur undir jafnmiklum byrðum eins og sjávarútvegurinn, sem heldur uppi meira en nokkur annar atvinnurekstur í landinu atvinnulífi, sem er á beinan og óbeinan hátt mesta tekjulind ríkissjóðs og aðalundirstaðan undir afkomu ríkisins og landsmanna út á við, - að hann ætti í sjálfu sér, slíkur atvinnuvegur, að njóta almennrar velvildar, og menn ættu að sjálfsögðu að leggja sig í líma til þess að sjá honum borgið. Og ég skal ekki efast um, að það sé almennt vilji manna. En hvað er það, sem aðallega tryggir afkomu þessa atvinnurekstrar? Það má segja, að eitt af því sé okkur óviðráðanlegt, nefnilega hvort nokkrir vilja kaupa afurðir hans. En hitt, sem er höfuðatriðið, er það, sem ég talaði um áðan, að tryggja það, að skipastóllinn sé á hverjum tíma í nýtízku horfi, og í öðru lagi, að hægt sé að vinna úr sjávaraflanum þau mestu verðmæti, sem úr honum verða unnin og útgengilegust eru á erlendum markaði. Við það vinnst ekki aðeins það, að miklu meiri erlendur gjaldeyrir skapast, heldur verður það líka höfuðundirstaðan undir atvinnulífinu í landinu. Þótt svo mætti nú virðast eftir þeirri tregðu, sem verið hefir á því, að fá þessu máli framgengt, að nokkuð skorti á skilning Alþingis á mikilvægi málsins, þá eru nú nokkur líkindi til, að eftir þá löngu nótt skilningsleysisins sé nokkuð að rofa til. Vil ég í því sambandi vitna til þess sama, er flm. næsta máls á undan vitnaði til, erindis, sem ég heyrði flutt í útvarpinu í gærkveldi um sjávarútvegsmál landsins. Það var flutt í umboði þeirrar n., sem að lögum heitir skipulagsnefnd atvinnumála og í eru eingöngu stuðningsmenn núverandi stjórnar. Mér þótti á vissan hátt merkilegt að heyra, að það merkasta, sem boðberi þessarar n. hafði fram að færa í þessu mikilvæga máli, var einmitt einskonar útdráttur úr nokkrum frv., sem við sjálfstæðismenn höfum flutt á Alþingi. Hann sagði í fyrsta lagi, eins og hv.þm. G.-K. vitnaði til áðan, að það væri krafa n., að útflutningsgjald af sjávarafurðum yrði fellt niður. En hitt þótti mér ekki síður mikilsvert, að hann taldi það vera höfuðbjargráð smærri útvegsins frá sínu sjónarmiði, og þá um leið, að því er manni skilst, sjónarmiði n. og þeirra flokka, sem að henni standa, að gera rekstraraðstöðu útvegsins hagstæðari með hagkvæmum vöruinnkaupum til útgerðarinnar. Þetta er tekið upp úr frv., sem við sjálfstæðismenn höfum flutt á tveimur undanförnum þingum um rekstrarlánafélög smáútvegsmanna. En um stórútgerðina sagði aftur þessi umboðsmaður stjórnarflokkanna, að mikilvægasta atriðið væri endurnýjun flotans, að séð væri um, að fiskiflotinn gæti endurnýjazt, svo að hann væri alltaf í nýtízkuhorfi. Þetta er í rauninni í fáum orðum sagt efni þess frv., sem við flytjum hér nú. Og af því ég efast ekki um, að þessi maður hefir ekki talað ábyrgðarlaust, heldur farið þarna með skoðun samstarfsmanna sinna í n. fyrst og fremst, og að öllum líkindum líka þeirra flokka, sem að n. stóðu, þá ætla ég, að mér sé leyfilegt að draga af orðum hans þá ályktun, að það séu orðin nokkur sinnaskipti þessu máli í vil innan stjórnarflokkanna, þannig að þetta frv. megi nú eiga von á greiðri götu gegnum þingið. Ég hirði eigi um að fara út í nein einstök atriði frv., né heldur að endurtaka nema sem allra minnst af því, sem áður hefir verið sagt við flutning málsins, og því ætla ég eigi að hafa þessi orð fleiri. En ég vil gjarnan gera að mínum orðum, og þá niðurlagsorðum í þetta sinn, niðurlagsorð þess manns, sem í gærkveldi var talsmaður stjórnarflokkanna um sjávarútvegsmál í útvarpinu, en hann komst svo að orði, að ef sjávarútvegurinn fengi að njóta jafnréttis við aðra atvinnuvegi í landinu, þá mundi hann geta blómgazt ekki síður en þeir, og ennfremur, að á afkomu sjávarútvegsins ylti að langmestu leyti afkoma þjóðarinnar. Að lokinni þessari umr. óska ég, að málinu verði vísað til hv. sjútvn.