Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Ég flyt nefndarálit frá meiri hluta samgöngunefndar um frumvarp til laga um kjaramál flugvirkja. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur ráðuneytisstjóra og Karl Alvarsson skrifstofustjóra frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu, Kristján Kristinsson frá samninganefnd Flugvirkjafélags Íslands og Guðmund Pálsson, Hrafnhildi Stefánsdóttur og Svala Björgvinsson frá samninganefnd Icelandairs. Markmið frumvarpsins er að banna ótímabundna vinnustöðvun flugvirkja. Jafnframt eru aðrar aðgerðir sem jafna má til verkfalla og ætlað er að knýja fram breytta skipan kjaramála milli aðila óheimilar. Með frumvarpinu er kjarasamningur milli Flugvirkjafélags Íslands og Samtaka atvinnulífsins fyrir hönd Icelandairs hf. framlengdur til 30. nóvember 2010 en þá renna flestir kjarasamningar á almennum vinnumarkaði út, auk þess sem þessi dagsetning er viðmiðunartími stöðugleikasáttmálans. Í því samhengi vekur nefndin athygli á því að nýr kjarasamningur sem gerður er með samkomulagi milli aðila gæti breytt þessum tímamörkum, sbr. 2. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn ítrekar að með frumvarpinu er ekki verið að afnema samningsrétt flugvirkja heldur er því einungis ætlað að stöðva verkfallsaðgerðir og framlengja gildandi kjarasamning til 30. nóvember eins og áður sagði. Engu síður er aðilum heimilt að semja um breytingar á kjarasamningnum eða gera nýjan, eins og fram kemur í 3. gr. frumvarpsins. Kjarasamningur flugvirkja rann út í október 2009 og hafa samningaviðræður í kjaradeilunni staðið um nokkurt skeið hjá ríkissáttasemjara án árangurs. Fram kemur í frumvarpinu að flugvirkjum hafi verið boðnar sambærilegar eða meiri kjarabætur en samið hefur verið um við aðra launahópa. Að mati nefndarinnar geta hækkanir umfram það sem þegar hefur verið samið um haft neikvæð áhrif á aðra kjarasamninga og almennan stöðugleika á vinnumarkaði. Í því samhengi vekur nefndin athygli á því að með frumvarpi þessu er ekki verið að grípa inn í samkomulag sem náðist með stöðugleikasáttmálanum þegar aðilar á almenna vinnumarkaðnum náðu samkomulagi um að framlengja kjarasamninga til loka nóvember 2010. Meiri hlutinn tekur fram að það er grundvallarregla að aðilar kjarasamninga ljúki samningum sín í milli, en til þess getur komið þegar brýna nauðsyn ber til að íhlutun ríkisvaldsins sé réttlætanleg. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að verkfall flugvirkja hefur í för með sér verulega röskun flugs bæði til og frá landinu. Það er mat meiri hlutans að verkfallið mundi valda íslensku efnahagslífi verulegu tjóni þegar síst skyldi. Auk þess mundi það raska starfi þúsunda einstaklinga og fyrirtækja um allt land og gæti hæglega haft víðtæk áhrif á starfsemi ferðaþjónustu í landinu og annan atvinnurekstur og þar með efnahag landsins alls. Meiri hlutinn leggur áherslu á að lögin séu sett vegna þeirra miklu þjóðarhagsmuna sem í húfi eru og að ekki sé gott að þurfa að grípa til lagasetningar af þessu tagi, en í ljósi efnahagsástandsins og þess hve mikið er í húfi fyrir Ísland og endurreisn efnahagslífsins telur nefndin nauðsynlegt að grípa til þessara aðgerða. Svo virðist sem engin lausn finnist á vinnudeilunni í bráð. Á fundi nefndarinnar hefur þessi staða málsins verið staðfest enn frekar. Allar sáttatilraunir hafa mistekist og lausn er ekki í sjónmáli. Meiri hluti nefndarinnar brýnir báða samningsaðila til að halda áfram viðræðum á vettvangi ríkissáttasemjara og ná samkomulagi sem fyrst. Í ljósi framangreindra sjónarmiða leggur meiri hluti samgöngunefndar til að frumvarpið verði samþykkt. Þór Saari sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi en stendur ekki að áliti meiri hlutans. Undir þetta álit meiri hluta samgöngunefndar skrifa Björn Valur Gíslason, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Róbert Marshall, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Oddný Harðardóttir, Ásmundur Einar Daðason, Árni Johnsen og Ásbjörn Óttarsson.

Frú forseti. Ég skrifa ekki undir álit meiri hluta samgöngunefndar í þessu máli og það er í grunninn út af efasemdum sem ég setti fram um þessa lagasetningu við 1. umr. Ég ætla í sjálfu sér ekki að endurtaka þær efasemdir, en í stuttu máli snerust þær þó um að benda á að ekki ríkir sátt á launamarkaði á Íslandi og þetta er ekki leiðin til að skapa hana. Ef við lítum yfir aðgerðir ríkisstjórnarinnar bara í síðustu viku er annars vegar boðað að skattleggja afskriftir af lánum sem hefur ekki verið útskýrt neitt frekar og birtist sem blaut tuska í andlit almennings og hins vegar þetta, að setja lög á verkföll. Þessi skref eru augljóslega ekki til sáttar fallin í samfélaginu. Mér finnst mjög mikil ástæða til að gjalda varhuga við þessum skrefum, vekja spurningar og láta í ljós efasemdir og jafnframt brýna ríkisstjórnina til að grípa til einhverra aðgerða sem eru til þess fallnar að skapa sátt við erfiðar aðstæður á íslenskum vinnumarkaði. Tugir samninga á vinnumarkaði eru lausir í nánustu framtíð. Þetta getur augljóslega ekki verið leiðin til að glíma við það mál. Við ætlum ekki að setja lög á öll verkföll sem verður mögulega gripið til á Íslandi. Það getur ekki verið. Þessar efasemdir gera það að verkum að ég tel mér ekki fært að vera á þessu máli. Við í þingflokki framsóknarmanna komumst að þeirri niðurstöðu að við teljum okkur það ekki fært. Að því sögðu verður hins vegar líka að horfast í augu við það að verkfall flugvirkja er ótímasett og ég hef fengið nokkra tilfinningu fyrir því í meðförum nefndarinnar, þótt starf hennar hafi staðið stutt, að það er ekki lausn í sjónmáli. Það er mikilvægt fyrir Íslendinga að flugsamgöngur gangi fyrir sig með einhverjum eðlilegum hætti og í ljósi þessa teljum við mikilvægt að reyna að koma á einhvern hátt að lausn þessa máls, nú þegar í svo mikið óefni er komið. Í því ljósi legg ég fram svohljóðandi breytingartillögu við lagafrumvarpið: „2. gr. orðist svo: Kjarasamningur Samtaka atvinnulífsins f.h. Icelandair hf. við Flugvirkjafélag Íslands, sem rann út 31. október 2009, skal halda gildi sínu þar til gerðardómur, skipaður einum fulltrúa frá hvorum deiluaðila og oddamanni sem ríkissáttasemjari tilnefnir, hefur leyst úr ágreiningi aðila um endurnýjun kjarasamnings, nema nýr kjarasamningur sé gerður með samkomulagi milli aðila skv. 3. gr. Gerðardómur skal kveða upp úrskurð svo fljótt sem verða má og eigi síðar en 30. maí 2010 og gilda þær breytingar til 30. nóvember 2010.“ Þetta er tillaga okkar framsóknarmanna til að leysa þetta mál. Við teljum hana mun manneskjulegri leið í þessu óefni sem við erum komin í með þetta mál. Það er nefnilega alveg afleitt þegar maður setur bann á verkfall að þá skilur maður þá stétt eftir nánast vopnlausa í kjaradeilunni. Með þessari leið leggjum við til að áfram verði sú svipa, getum við orðað það, höfð á viðsemjendunum um að málið muni fara í gerðardóm nema viðsemjendur nái að leysa það áður þannig að menn hafi þá alltaf yfir sér að gerðardómur úrskurði í lok maí um lausn deilunnar. Ég held að það sé líka almennt mjög skiljanleg og góð lausn á deilumálum að skjóta þeim í dóm. Hér höfum við langvarandi deilu sem sér ekki fyrir endann á þannig að ég mundi telja að það væru ansi góð rök fyrir því að fara þessa leið. Flugvirkjar hafa, án þess að maður ætli að blanda sér mikið inn í þeirra kjaradeilu, ýmislegt til síns máls. Ég kom að því við 1. umr. þessa frumvarps að þeir starfa í útflutningsatvinnugrein. Þeir fá greidd laun í dollurum og laun þeirra hafa lækkað um helming í dollurum og ég ætla að gera það að mínum lokaorðum að auðvitað verðum við á Alþingi Íslendinga að fara að taka umræðu um hversu há launahækkun sé leyfileg til þeirra sem núna eru svo miklu samkeppnishæfari gagnvart útlöndum. Hvað má áliðnaðurinn hækka mikið laun til starfsmanna sinna? Hvað má sjávarútvegurinn hækka launin mikið? Hvað mega flugfélögin hækka launin mikið? Hvað má ferðaþjónustan hækka launin mikið? Hversu mikið mega þessir atvinnuvegir sem hafa tekjur í erlendum gjaldeyri, og því má halda fram að laun gagnvart útlöndum hafi minnkað um helming, hækka í launum? Þessa umræðu höfum við ekki tekið. Ég legg til að við samþykkjum breytingartillöguna um gerðardóm enda er það á allan hátt betri leið til að útkljá þessa leiðinlegu deilu.

Frú forseti. Eftir hrunið voru útrásarvíkingar ásakaðir um að hafa ekki tekið tillit til þess umhverfis sem þeir lifðu í. Það var talað um haghafa, sem er sama og „stakeholder“ á ensku, öndvert við hluthafa sem eru „shareholders“ á ensku. Þeir áttu sem sagt að taka tillit til nærsamfélagsins. Nú vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að stéttarfélög þurfi ekki að taka tillit til nærsamfélagsins, taka tillit til þess fólks sem er að missa vinnuna, er í óvissu um atvinnu sína, hafa þurft að sæta skerðingu á launum o.s.frv., o.s.frv., og raunlaunin í landinu hafa lækkað. Telur hv. þingmaður að stéttarfélög þurfi ekki að taka tillit til þeirra haghafa sem þurfa að líða fyrir þeirra ákvarðanir?

Frú forseti. Ég rakti það í ræðu minni hér við 1. umr. að ég teldi mjög mikilvægt að reyna að koma á einhvers lags sátt á vinnumarkaði sem tæki mið af því að það eru erfiðir tímar, en ég held að það sé ekkert hægt að koma á slíkri sátt með einhliða valdboði. Það sýnir nú reynslan af þjóðarsáttarsamningunum á sínum tíma, það tók langan tíma og það tók mikla samræður milli aðila að koma á þeirri sátt. Hún snerist um það að halda niðri launum við erfiðar aðstæður til að mynda, ná niður vöxtum, ná niður verðlagi. Þetta var ansi mikið ferli og ég hef auglýst eftir þessu ferli í fordæmalausum aðstæðum íslensks efnahagslífs og það hefur ekki farið fram. Stöðugleikasáttmálinn er ekkert ferli þessu líkt. Þannig að auðvitað hljótum við í þessum anda sem þú ert að kalla eftir, hv. þm. Pétur H. Blöndal, að auglýsa eftir einhvers konar þjóðarsátt í landinu um þetta, að menn haldi aftur af launakröfum sínum, að það verði líka haldið aftur af verðlagi og það verði farið í það að lækka vexti. Um þetta þrennt hlýtur sátt að eiga að vera um, en hún er ekki í samfélaginu eins og það er í dag. Það er auðvitað áfellisdómur og ég vona að hæstv. þingmaður hv. sé sammála mér um það.

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að beina máli sínu til forseta en ekki einstakra þingmanna.

Virðulegur forseti. Við höldum hér áfram með umræðu um lagasetningu sem bannar verkföll starfsstéttar. Eins og komið hefur fram eru verkföll aldrei af meinalausu og aldrei af hinu góða. Vissulega er það svo eins og komið hefur fram að það eru mjög margir sem munu finna illilega fyrir áhrifum verktalls flugvirkja hjá Icelandair. Það var athyglisvert að á fundi samninganefndar áðan komu flugvirkjar fyrir nefndina og sögðu: „Við vorum með lausa samninga frá því í október. Við höfum reynt að ná samningum frá því í byrjun nóvember við félagið. Það hefur ekki tekist. Við viljum ekki fara aftur með nýjan samning fyrir félagið sem við vitum að verður felldur, það þýðir ný verkfallsheimild, það þýðir að kjaradeilan dregst inn í sumarið. Við viljum ekki valda fyrirtækinu tjóni á háannatíma þess.“ Þetta sagði maður sem er búinn að vinna hjá fyrirtækinu að mig minnir hann hafi sagt í 43 ár. „Okkur þykir vænt um félagið okkar og við viljum ekki vald því tjóni.“ Það er m.a. annars ástæðan fyrir tímasetningunni á þessu verkfalli, þannig að því sé haldið til haga. Hér er verið að gera grófa aðför að réttindum launafólks. Það er verið að gera hér grófa aðför að stöðugleikasáttmálanum. Ef það er rétt sem ég var að heyra hér á göngunum áðan að búið sé að ákveða það að taka skötuselsfrumvarpið af dagskrá vegna þess að Samtök atvinnulísins hafa hótað að rifta stöðugleikasáttmálanum ef það mál fer í gegn, er náttúrlega alveg greinilegt að þessi ríkisstjórn er ekki hér að gæta almannahagsmuna eins og hún segist vera að gera í þessu máli. Hún er bara eingöngu að gæta sérhagsmuna. Það var mikið talað um almannahagsmuni á fundi samninganefndar og vissulega eru hér almannahagsmunir í húfi, miklir almannahagsmunir. En það er ekki hér frekar en fyrri daginn af hálfu ríkisstjórnarinnar verið að gæta almannahagsmuna. Almannahagsmunir eru þeir að heimilunum er hjálpað, að fólki sé hjálpað af hnjánum og á fæturna aftur eftir þetta hrun. Það er ekki verið að því, heldur eru hér hagsmunir fjármálafyrirtækja og banka látnir ganga fyrir. Það er endalaust verið að kreista hverja einustu krónu sem hægt er út úr almenningi, út úr launafólki. Þegar það grípur til þeirra einu vopna sem það hefur, kemur ríkisvaldið og tekur þau af þeim og segir svo í nefndaráliti: „Við leggjum til að deilendur haldi áfram og reyni að ná samkomulagi.“ Það var greinilegt á fundi samninganefndar að nefnarmenn hafa ekki mikla hugmynd um út á hvað kjaradeilur ganga. Þú semur ekki í kjaradeilu þegar þú ert búinn að svipta annan deiluaðilann sínu aðalvopni, það bara er ekki svoleiðis. Það eru fyrirtækjaeigendurnir sem hlægja alla leiðina í bankann þegar búið er að gera það. Það er þannig sem ríkisstjórnin stendur að þessu máli. Það er búið að svipta annan deiluaðilann sínu eina vopni og nefndarmenn samgöngunefndar reyna að breiða svolítið yfir það með hjákátlegu orðalagi í nefndaráliti. Ég hef nefnt það áður og ég ætla að endurtaka það að hér á árum fyrr voru aldrei sett lög á kjaradeilur nema brýnir öryggishagsmunir væru í húfi. Það er verið að tala hér um þúsundir starfa á almannahagsmuni. Hér er veirð að tala um eitt fyrirtæki. Ef ferðaþjónustan vill flytja fólk til landsins, fær hún einfaldlega til þess önnur flugfélög, það er ekkert flóknara en það. Það er, nota bene, eitt flugfélag í fullum rekstri milli Íslands og útlanda. Ekki það að ég sé að gera lítið úr áhrifum verkfallsins, en þessi rök þau halda einfaldlega ekki heldur. Það eru peningahagsmunir fyrirtækis sem eru hér í húfi og alveg eins og sérhagsmunirnir sem valda því að skötuselsmálið er tekið af dagskrá, eru látnir ganga fyrir, eru hér hagsmunir eins fyrirtækis látnir ganga fyrir. Það verður að virða það við samgöngunefnd og það var áhugaverður sá fundur þegar hún gerir sér fyllilega grein fyrir alvöru málsins og meðferð málsins í nefndinni var vönduð. Menn höfðu greinilega mikinn áhuga á að þetta mál yrði leyst. Mönnum var ekkert glatt í geði með það að vera að setja hér lög um bann við verkfalli, en menn gera það engu að síður. Eitt af því sem gerir það e.t.v. að verkum að málið er afgreitt með þessum hætti er að það er verið að keyra þetta með miklum hraði í gegnum þingið. Það er verið að keyra það í gegn með afbrigðum sem við höfum alla tíð hafnað að yrðu notuð og annaðhvort setið hjá eða greitt atkvæði gegn, vegna þess að við teljum að mál séu ekki nægilega vel unnin ef þingið þarf að afgreiða þau með slíkum hætti. Að afgreiða mál með lagasetningu á örfáum klukkutímum er að mínu viti óþekkt í nokkru öðru þingi. Mér finnst þetta bara stórundarleg aðferð við ákvarðanatöku. Stéttarfélagið sjálft í þessu máli eins og kom fram er búið að vera með standa í viðræðum í fimm mánuði. Þessir samningar sem þeir voru að fara fram á eru sambærilegur við þá sem voru gerðir við t.d. Air Atlanta og mitt mat er eftir þennan fund í samninganefnd að þeir hefðu náð saman mjög fljótlega í verkfalli, ef þeir hefðu einfaldlega haft örlítið meiri tíma. Ég er á móti þessari lagasetningu af þessari grundvallarástæðu að það á ekki að svipta fólk verkfallsrétti. Það er búið að svipta hér fólk eigum sínum í stórum stíl. Það er verið að svipta það réttinum til þess að ganga í burtu frá eigum sínum án þess að vera hundelt árum saman af kröfuhöfum. Það er verið að svipta hér almenning öllum þeim grundvallarmannréttindum sem eru til staðar í öllum öðrum vestrænum lýðræðisríkjum. Nú er verið að svipta fólkið sem er að reyna að ná rétti sínum til baka, verkfallsréttinum líka. Það er náttúrlega hægt að ganga miklu lengra í þessum stjórnunaraðferðum ef menn vilja, það hefur verið gert áður víða um heim, en þetta eru ekki fallegar aðferðir. Þetta eru ekki góðar aðferðir og þessar aðferðir eru ekki vænlegar til árangurs til að skapa frið í samfélaginu. Þetta er ekkert til að státa sig af. Ég beini því til þingmanna að leggja það til hér milli 2. og 3. umræðu að málinu verði vísað til félagsmálanefndar m.a. til umgagnar, því félagsmálanefnd er sú nefnd sem hefur að gera með stéttarfélög og vinnudeilur í landinu líka, þannig að málið fái tilhlýðilega umfjöllun þar. Það liggur ekkert á að afgreiða þetta mál. Icelandair liggur á, jú, vissulega, enda peningar í húfi, en það er óþarfi að flýta mannréttindabrotum.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni, framsögumanni meirihlutaálitsins, stend ég að því áliti og mun greiða atkvæði með því að samþykkja þessi lög hér á eftir. Ég geri það að sjálfsögðu með blendinni hugsun, ég viðurkenni það fúslega, en ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég geri það líka í ljósi þess ástands sem er hér í þjóðfélaginu. Nú er ástandið þannig hér í þjóðfélaginu að við þurfum ekki að eyða mörgum orðum í það, við ræðum það alla daga og okkur er fullkunnugt um það ástand sem hér er. Þessum mönnum, flugvirkjum, stendur til boða 11% launahækkun, það er dálítið umfram það sem mörgum öðrum stendur til boða á hinum almenna vinnumarkaði og eins líka er það líka langt umfram það sem þessi rekstraraðili, eða Icelandair, hefur samið um við aðrar stéttir, þannig að við verðum líka að setja hlutina aðeins í samhengi. Þar með er ég ekkert að halda því fram að þessir aðilar séu eitthvað ofsælir af sínum launum eða þar fram eftir götunum og ekki skilja mig þannig, en við verðum hins vegar að setja hlutina í samhengi við það ástand sem við erum að ræða þá í. Ég vil líka, virðulegi forseti, út af því sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson flutti hér breytingartillögu, hún er allra góðra gjalda verð og mikilvægt að menn hugsi í lausnum og þar fram eftir götunum, en ég held í raun og veru að eftir að við sátum með þessum aðilum áðan, kom það bersýnilega í ljós að ríkissáttasemjari, sem kemur fram í hans tillögu, sem mundi skipa oddamann í deilunni, lagði einmitt fram 4% meira en aðilarnir höfðu verið að ræða sín á milli og langt umfram það sem forustumenn Icelandair voru tilbúnir að samþykkja. En í ljósi alvarleika málsins voru þeir tilbúnir að samþykkja það. Ég lít svo á að í raun og veru hefur þessi miðlunartillaga farið fram á milli þessara tveggja aðila af hálfu ríkissáttasemjara þegar það er gert með þessum hætti, því að ú tillaga kemur frá ríkissáttasemjara. Þar að auki er það sem menn eru að tala um í sambandi við stöðugleikasáttmála, að menn eru að tala þar um 5,75% plús 1% sem færi í einhverja hagræðingu, til viðbótar þessu eru þessi 4,25% sem menn eru reyndar ekki sammála, ég vil að það komi skýrt fram. En af hálfu Icelandair vilja þeir meina að það sé nánast eingöngu sem fari fram í launahækkun en ekki til hagræðingar á móti inni í rekstri félagsins. Hins vegar héldu flugvirkjar því fram að það væri hluti af því þar líka inni, þannig að því sé komið á framfæri. Það kemur líka fram, og við megum ekki gleyma okkur í því, að þegar krónan var sem sterkust í raun og veru, sátu útflutningsgreinarnar allar eftir, tekjurnar hjá þeim. Það kom fram á þessum fundi í samgöngunefnd að þessir aðilar hefðu ekki setið eftir í launahækkunum miðað við almenna vinnumarkaðinn. Við verðum líka að átta okkur á því að þegar gengi er fellt, það er reyndar vitlaust skráð í dag, en eitthvert millibilsástand sem væri þarna á milli sem væri hugsanlega eðlilegt gengi, að það er ekki hægt að senda það allt bara beint til baka, það gefur algjörlega augaleið, alveg sama hvort það er þarna eða einhvers staðar annars staðar. Ég þarf nú ekki annað en rifja það upp að sjómenn sem sátu mjög lengi eftir með sín kjör einmitt út af sterkri stöðu krónunnar og útflutningsatvinnuvegirnir borguðu alla þensluna og borga skattana af því þegar öll þenslan var hér á höfuðborgarsvæðinu með sterku gengi krónunnar. Á meðan blæddi útflutningsgreinunum, en síðan þegar loksins rofaði aðeins til hjá þeim, vilja menn hrifsa það allt til sín. Ég vil þó að lokum segja þetta, virðulegi forseti, að mér er ekki ljúft að gera þetta, en ég tel það í ljósi þess ástands sem við erum í núna að það sé nauðsynlegt að gera það, enda er þetta einungis í sex mánuði. Það er ekki verið að grípa inn í samninginn sjálfan, heldur er verið að framlengja gildistíma samningsins og viðsemjendur sem geta þó varla gengið að því að fá 11% launahækkun. Ég tel það við þær aðstæður sem eru í þjóðfélaginu í dag vera töluvert til að slægjast eftir. Ég vil hins vegar enda á því, virðulegi forseti, að taka undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni og hvetja til þess að þegar - og ég vona svo innilega að við endurnýjum þennan stöðugleikasáttmála í haust - hann rennur út, að við einmitt tökum fleiri þætti inn í hann eins og hv. þingmaður benti hér á, að við tækjum inn í vaxtastigið og þar meira í svona í átt við þessa þjóðarsáttarsamninga sem gerðir voru og tökum fleiri þætti þar inn í. Það held ég væri vel til fallið upp á framhaldið að gera.

Virðulegi forseti. Við erum að taka hér stórar ákvarðanir. Þau sjónarmið sem vegast á í þessu máli eru sterk hvor í sína áttina. Annars vegar er hinn helgi verkfallsréttur sem er varinn í stjórnarskránni og mannréttindasáttmála Evrópu og svo hins vegar þessi dæmalaust erfiða staða sem við erum að glíma við. Við horfum t.d. upp á 50–60 milljarða kr. niðurskurð í ríkisútgjöldum og fram undan eru gríðarlega stór og mikil verkefni. Mig langar til að spyrja hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nokkurs, og kannski líka beina spurningu til hæstv. samgönguráðherra vegna þess að ég veit að hann var í salnum. Við framsóknarmenn erum í sjálfu sér sammála um að stöðva þurfi það verkfall sem nú er í gangi. Við leggjum hins vegar til mildari leið að því leyti að við viljum ekki taka verkfallsréttinn af flugvirkjum í langan tíma, heldur leggjum til að svokallaður gerðardómur verði settur á laggirnar sem verði skipaður einum fulltrúa frá hvorum deiluaðila og oddamanni sem ríkissáttasemjari tilnefnir. Mig langar til að fá viðbrögð hv. þingmanns við tillögu okkar vegna þess að einhvern veginn ímynda ég mér að hefðu menn gefið sér hálftíma eða klukkutíma í viðbót hefði mátt finna þarna færa leið sem er mildari en nær samt sömu markmiðum. Ég beini þessari spurningu einnig til hæstv. samgönguráðherra ef hann vildi vera svo vænn að svara þessu.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að það er mjög óheppilegt þegar við förum svona hratt með málin í gegnum þingið. Það koma upp ákveðnir vankantar eins og hv. þingmaður benti á. Kannski er ekki nógu mikill tími til að vinna hlutina betur þó að það hafi að mínu mati ekki grundvallaráhrif í þessu máli. Tillaga framsóknarmanna gengur út á það sem Guðmundur Steingrímsson talaði fyrir áðan, að skipaður yrði gerðardómur þar sem einn væri frá hvorum aðila og síðan fulltrúi frá ríkissáttasemjara. Svo ég svari þeirri spurningu sem til mín var beint lít ég svo á að í ljósi þess sem okkur var sagt á fundi samgöngunefndar áðan að þetta útspil hafi komið frá ríkissáttasemjara til að reyna að ná deilendum í land. Auðvitað hefði verið best, og allir sammála um það, ef menn hefðu náð að semja sig frá þessu. Við megum heldur ekki gleyma því að þótt það sé mjög sárt og erfitt að fara inn í það ástand að taka verkfallsréttinn af fólki eru aðstæðurnar þannig í þjóðfélaginu að maður getur ekki sett þetta í samhengi við neitt sem við höfum áður upplifað. Það eru mjög miklir hagsmunir í húfi, eins og kemur fram í nefndarálitinu er um þúsundir manna að tefla og eins útflutninginn. Með þessum gjörningi þar sem þessu er frestað um hálft ár hef ég a.m.k. samvisku til og tel réttlætanlegt að styðja málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt svar. Ég verð samt að segja og taka það fram að við erum sammála um að það þurfi að haska sér í þessu mikilvæga máli og taka ákvörðun fljótt og örugglega. Ég vil þó leggja áherslu á orðið örugglega. Við stöndum frammi fyrir því að önnur leið er fær, hún er komin fram, hún er mildari, vegur ekki eins harkalega að hinum helga verkfallsrétti eins og ég kom inn á áðan en nær sömu markmiðum. Ég túlka orð hv. þingmanns þannig að honum þætti eins og sú leið væri fullreynd. Ég held að það sé ofmælt og ef Alþingi mundi skikka aðila til að fara hana gætum við verið komin með leið sem að mínu viti væri mildari og kannski til þess fallin að ná fram breiðari sátt um þetta mikilvæga mál. Þetta eru erfiðar ákvarðanir, hæstv. forseti. Við framsóknarmenn erum að meginstefnu sammála því að það þurfi að fara í þessa aðgerð, en við hefðum viljað gera það með öðru sniði.

Virðulegi forseti. Aðeins út af orðum hv. þingmanns, ef ég hef sagt fullreynt hef ég ofmælt, auðvitað get ég ekki lagt mat á það hvort þetta er fullreynt eða ekki. Ég taldi og sagði í andsvari áðan að ég teldi þetta útspil ríkissáttasemjara vera einmitt þá leið sem væri verið að fara í þessum hluta. Ég get engan veginn fullyrt um hvort það sé fullreynt þannig að það sé alveg klárt frá mínum bæjardyrum séð. Ég tek undir með hv. þingmanni, við þurfum að losa þann hnút sem núna er kominn. Það kom líka fram hjá flugvirkjum á fundi samgöngunefndar þegar hv. þm. Guðmundur Steingrímsson spurði þá þessarar spurningar að þeir höfðu ekkert hugsað þessa lausn sem slíka þannig að það var ákveðið tómarúm líka af hálfu þeirra. Þeir höfðu ekkert hugsað sér hvort þetta væri skynsamleg leið eða fær yfir höfuð. Þegar menn fara með málin í þennan farveg undir eðlilegum kringumstæðum er einmitt verkfallsrétturinn ekki til staðar og þá fara menn þessa leið. Að lokum ítreka ég það sem ég sagði, þetta er ekki langur tími, það er mikið í húfi og miðað við aðstæðurnar í þjóðfélaginu þar sem mönnum stendur til boða 11% launahækkun hef ég samvisku til að samþykkja þetta frumvarp óbreytt.

Frú forseti. Í upphafi síðustu aldar var örbirgð mikil og þá gripu launastéttirnar, sérstaklega láglaunastéttirnar, til þess að fara í verkföll og þau voru bráðnauðsynleg til að keyra fram betri lífskjör. Síðan hefur það gerst í rás tímans að verkföllin hafa breyst mjög mikið. Fyrir 5–10 árum var láglaunastéttunum att fram í verkföll og þær látnar herja fram launahækkanir, síðan komu hálaunastéttirnar á eftir og sömdu um miklu hærri laun á bökum láglaunastéttanna. Það má segja að í byrjun síðustu aldar hafi þetta verið neyðarréttur og síðan hafi hann breyst, sumir kalla það ofbeldi sem oft og tíðum bitnar á þriðja aðila en alls ekki þeim sem verkfallið beinist gegn. Fjöldi manns er núna strandaglópar út af þessu verkfalli. Einstaklingar sem ætluðu að mæta í fermingu, við jarðarför eða eitthvað slíkt eru strandaglópar. Þeir upplifa þetta sem ofbeldi. Það má segja að í núverandi stöðu veiti verkfallsrétturinn þeim stéttum hæstu launin sem valda viðsemjendum sínum eða þriðja aðila mestu tjóni, heilu atvinnugreinunum eða einstaklingum, miðað við það tjón sem þeir sjálfir verða fyrir. Menn fara kannski í 2–4 tíma verkfall og valda óskaplegu tjóni úti um allt. Ferðamenn hætta við að koma til landsins. Ferðaþjónustan líður fyrir þetta og heilu stéttirnar líða fyrir þetta, einstaklingar líka. Þeir sem fara í verkfall bíða hins vegar lítið tjón, sama sem ekki neitt. Þetta er mikil brotalöm á verkfallsréttinum. Ég hef ekki lausn á vandanum en þetta kann að valda því að verkfallsrétturinn verði svo óvinsæll meðal almennings að hann geti skaðað þennan grunnrétt launþega til að berjast fyrir rétti sínum. Þess vegna þurfa stéttarfélög virkilega að skoða hvaða tjóni þau valda, sérstaklega á verkfallsréttinum sjálfum. Ég held að verkalýðshreyfingin öll og Samtök atvinnulífsins ættu í kjölfar þessa að skoða hvort ekki sé til einhver betri lausn, einhver meiri takmörkun á verkfallsréttinum, án þess þó að eyðileggja þennan grunnrétt sem launþegar þurfa að hafa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir yfirferð hans í þessu máli. Það er nokkuð undarlegt að þingmaðurinn kallar verkfallsréttinn ofbeldisrétt. Svo er sannarlega ekki því að verkfallsrétturinn er eitt það mesta vopn og sterkasta sem alþýða þessa lands hefur áunnið sér í gegnum árin í ofbeldisaðgerðum vinnuveitenda gegn alþýðunni. Það er einfaldlega svo. Ég get ómögulega tekið undir að tala um verkfallsréttinn sem varinn er í 75. gr. stjórnarskrárinnar sem ofbeldisrétt. Þar sem þingmaðurinn tilheyrir þeim flokki sem berst fyrir frjálsræði á öllum sviðum langar mig til að spyrja hv. þm. Pétur Blöndal: Hvað finnst honum um að ríkisstjórnin grípi til þess ráðs að setja lög á verkfall hjá fyrirtæki sem er í einkarekstri og er þar að auki á samkeppnismarkaði? Hvernig er hægt að setja lög á fyrirtæki með þessum hætti sem er eins og ég segi í samkeppni á innanlandsmarkaði? Mig langar mikið til að fá svar frá þingmanninum við þessu. Eins og kom fram í máli hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar kom fram í samgöngunefnd að samningsaðilar hefðu yfir höfuð ekki verið búnir að skoða gerðardómsleiðina sem er langtum mildari og minna íþyngjandi fyrir þá aðila sem þessi lög beinast að. Út af hverju var þá ekki gert hlé á þessum nefndarfundi og það skoðað? Nei, ríkisstjórnin fer hér fram með enn eina hrákasmíðina, lagasetningu, í miklum hvelli og miklum flýti og það liggur fyrir að á borðinu er langtum betri leið sem er ekki eins íþyngjandi fyrir þá aðila sem þessi lög beinast að.

Frú forseti. Ég sagði að verkfallsrétturinn væri neyðarréttur og hefði verið það í upphafi síðustu aldar. Hann hefur hins vegar breyst í það að vera nánast oft og tíðum ofbeldi gagnvart þriðja aðila. Ég kalla það ofbeldi þegar maður er búinn að bóka ferð til Íslands og kemst ekki. Ég kalla það ofbeldi þegar hótel úti á landi er búið að bóka hjá sér heilan hóp af ferðamönnum sem afbókar vegna aðgerða þessara aðila. Fólk upplifir þetta sem ofbeldi. Menn eru að sjálfsögðu í samkeppnisrekstri, en þessi verkföll koma niður á þriðja aðila, vantraustinu á ferðaþjónustunni o.s.frv. Það eru dálítið neyðarleg örlög þessarar svokölluðu velferðarstjórnar að lenda í því að setja lög á verkföll. Það virðist einhvern veginn loða við vinstri stjórnir. Það gerðist líka í eina tíð fyrir langalöngu að aftur og aftur voru lög sett á verkfall eða verkbann eða skertir kjarasamningar háskólamanna. Menn þurfa alltaf að skoða það umhverfi sem þeir lifa í. Nú erum við með ákveðna stöðu á Íslandi sem er einsdæmi og fordæmalaus þar sem fólk þarf að horfa upp á skerðingu launa og atvinnuóöryggi. Menn eru að missa vinnuna. Á sama tíma hlýtur að vera mjög erfitt fyrir þetta fólk að horfa upp á aðila sem neita 11% launahækkun, eru með atvinnuöryggi, búa sem sagt ekki við yfirvofandi atvinnuleysi, og þurfa sjálft jafnvel að líða fyrir það vegna þess að hótelin sem það starfar hjá eða ferðaskrifstofan eða hvað það nú er ræður ekki við að halda sama rekstri og áætlað var. Það er þetta umhverfi sem menn þurfa að horfa til, líka stéttarfélög.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal komst að kjarna málsins þegar hann talaði um að hér væri vinstri stjórn að setja lög á verkföll. Þvílík tilviljun, þvílíkur veruleiki fyrir núverandi Vinstri græna, áður Alþýðubandalagið, að þurfa að standa á Alþingi og setja lög á verkföll. Mér er sagt að á flokksráðsfundum hjá þessum stjórnmálaflokki sé Maístjarnan sungin. Það eru erfiðir tímar, það er atvinnuþref, ég hef ekkert að bjóða, segir m.a. í kvæðinu en svo eru vinstri grænir komnir til þess að setja lög á verkföll, hinn helgasta rétt hvers einasta manns sem hann hefur. Þetta er ekkert annað en brot á mannréttindum. Eins og ég fór yfir áðan í andsvörum er þetta varið í stjórnarskrá Íslands og mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þessi helgi réttur er varinn alls staðar. En nú fer vinstri velferðarstjórnin fram með þetta og það er verið að setja lög á þá aðila sem þessi lög eiga að beinast að þrátt fyrir, ég endurtek, að betri lausn liggi fyrir, sú að fara með deiluna í gerðardóm. Mig langar til að benda hv. þm. Pétri Blöndal á að verkföll eru ekkert einsdæmi á Íslandi þótt þau beinist gegn þriðja aðila. Verkföll beinast alltaf að einhverjum og það er akkúrat vopn þeirra, að fá þann þrýsting á samningsaðila að setjast að borðinu upp á nýtt og semja. Fleiri tugir samninga eru lausir á þessu ári. Ég spyr þingmanninn að lokum: Ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að standa með ríkisstjórninni hér í framtíðinni við að setja lög á verkföll allra þeirra aðila sem eiga eftir að semja á þessu ári? Síðustu samningarnir renna út 31. desember á þessu ári. Þetta eru fleiri tugir samninga. Ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að halda áfram að styðja ríkisstjórnina í lagasetningu á verkföll aðila?

Frú forseti. Ég verð að segja hv. þingmanni að þingmönnum ber að fara eftir sannfæringu sinni en ekki flokkslínum. Ég hef alltaf farið eftir sannfæringu minni og líka í ræðu minni áðan. Ég ætla ekkert að styðja ríkisstjórnina í því að setja lög á verkföll almennt. Þetta verkfall sem við erum að tala um dansar alveg út úr röðinni. Það er búið að gera ákveðinn stöðugleikasáttmála sem þessir aðilar telja sig ekkert skuldbundna af. Það er vandamálið. Það er það sem við erum að glíma við. Ég sagði áðan að það væru hláleg örlög fyrir svokallaða velferðarstjórn og Vinstri græna alveg sérstaklega að standa að svona lagasetningu. Það er þeirra vandamál en ekki mitt og ég ætla ekki að verja þá neitt. Ég tel að menn þurfi alltaf að horfa til alls samfélagsins þegar þeir taka ákvarðanir og velta fyrir sér hvernig það hefur áhrif á aðra. Ég talaði áður um haghafa, „stake holders“. Það er fólk í samfélaginu sem líður fyrir þetta, bæði einstaklingar sem missa af ferðum, en alveg sérstaklega heilu atvinnugreinarnar sem horfa með skelfingu á það ef afbókanir streyma inn, líka launþegar og láglaunafólk, sem óttast að missa vinnuna sína. Til þessa þurfa menn að horfa, alveg sérstaklega stéttarfélög. Þau geta ekki dansað svona ein í sínum valsi eða tangó og látið alla hina hrynja um koll. Til þessa þurfa menn að horfa. Þess vegna styð ég þetta frumvarp þó að mér sé meinilla við að grípa inn í samningsrétt manna eða hafa yfirleitt áhrif á kjarasamninga eða aðra samninga.

Virðulegi forseti. Þar sem við Íslendingar sitjum uppi með ríkisstjórn heltekna hryglum og jafngetulausa og raun ber vitni er ekki á það bætandi að verkföll hellist yfir land og þjóð. Því segi ég já.