Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Vilhjálmur Hjálmarsson) Fjhn. hefur athug að þetta frv. og leggur til, að það verði samþ.



Herra forseti. Fjhn. flytur nú við 3. umr. þessa máls þrjár brtt., sem liggja hér fyrir á þskj. 224. Fyrsta brtt. er nánast leiðrétting á skakkri tilvísun í lög. Um hinar tvær brtt. vil ég taka þetta fram: Eftir að málið hafði verið afgr. við 2. umr. hér í d., kom fram ábending frá Félagi ísl. stórkaupmanna og Sambandi ísl. samvinnufélaga um það, að erfitt kynni að reynast að fullnægja þeim ákvæðum, sem felast í 7. og 9. gr. frv. um merkingar á smásöluumbúðum sumra þeirra vörutegunda, sem hér er um að ræða. Þetta á við sælgæti, t.d. karamellur og annað slíkt sælgæti, sem er selt þannig, að smásöluumbúðirnar eru raunar aðeins á smæstu einingum vörunnar. Fjhn. tók þessar ábendingar til athugunar, ráðgaðist um málið við deildarstjóra í fjmrn., Björn Hermannsson, og varð sammála um það að taka þessar ábendingar til greina á þann hátt að gefa ráðuneytinu nokkru rýmri hendur varðandi merkingu smásöluumbúðanna en í frv. felst, eins og það liggur hér fyrir nú. Að því lúta þær brtt. fjhn., sem ég áðan nefndi, þ.e. 2. og 3. brtt. á þskj. 224.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég lét þess getið við 2. umr., að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir hefði bent mér á ákvæði í 2. gr. um barnalífeyri, sem betur mætti fara en var í frv. upphaflega, og ég er sammála hv. þm. um þetta atriði. Í 2. málsl. 2. gr. var komizt svo að orði í hinu upphaflega frv.: „Séu báðir foreldrar látnir eða ófærir um að inna framfærsluskyldu sína af hendi, skal greiddur tvöfaldur barnalífeyrir.“ Þetta mætti túlka þannig, að tryggingarnar væru að taka á sig skyldur gagnvart þjóðfélagshópum, sem tryggingarnar hafa ekki fjallað um til þessa, og það var ekki ætlunin með þessu frv. Þess vegna legg ég til, að 2. málsl. orðist svo: Séu báðir foreldrar látnir eða örorkulífeyrisþegar, skal greiddur tvöfaldur barnalífeyrir. Í því sambandi vil ég minna á, að í sömu gr. eru ákvæði um heimild til að greiða barnalífeyri með barni ellilífeyrisþega. Ég bar þetta undir hv. heilbr.- og félmn. í morgun, og það varð samhljóða álit n. að vera með þessari brtt. Hún er skrifleg og of seint fram komin, og ég víl biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Það barst beiðni til heilbr.- og félmn. um að flytja brtt. við 11. gr. laganna. Heilbr.- og félmn. varð sammála um að verða við þessari beiðni, og mér var falið að hafa samband við Pál Sigurðsson ráðuneytisstjóra og forstjóra Tryggingastofnunarinnar, Sigurð Ingimundarson. Ef þeir sæju ekkert því til fyrirstöðu, að þessi breyting yrði gerð á frv., þá ætluðu nm. að flytja þessa till. En hún er svo hljóðandi: „Á eftir I. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Orðin „sem átt hafa sér stað eftir 1. jan. 1961“ í síðustu mgr. 11. gr. falli niður.“ En til þess að hv. alþm. átti sig á, við hvað er átt, þá ætla ég, með leyfi forseta, að lesa niðurlag Il. gr., sem er svo hljóðandi: „Nú andast maður, sem frestað hefur töku lífeyris fram yfir 67 ára aldur, og lætur eftir sig maka á lífi, og skal þá hinn eftirlifandi maki til víðbótar eigin ellilífeyri eiga rétt á þeirri hækkun, sem hinn látni átti rétt á vegna frestunar, sem átt hafði sér stað eftir 1. jan. 1961.“ Þeir, sem höfðu frestað þessu fyrir 1. jan. 1961, koma ekki undir þetta ákvæði, eins og lögin eru, og þess vegna leggur heilbr.- og félmn. til, að þetta verði fellt niður. En þar sem þessi till. er skrifleg og of seint fram borin, þá verð ég að leita þess við hæstv. forseta, að hann fái heimild til þess að láta þetta ganga fram.



Herra forseti. Fjhn. hefur fjallað um þetta mál. Eins og fram kemur á þskj. 190, þá mælir n. með því, að frv. verði samþ. Þrír nm., Gylfi Þ. Gíslason, Matthías Bjarnason og Matthías Á. Mathiesen, taka það fram, að þeir mæli með samþykkt frv. í því traustu, að viðskrh. skipi embættismann sem formann verðlagsnefndar. Og tveir nm., Matthías Bjarnason og Matthías Á. Mathiesen, áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., er fram kunna að koma. Það liggur fyrir ein brtt. við þetta frv. frá einstökum þm., um breytingu á skipan verðlagsnefndar. Nefndarskipanin vat í upphafi ákveðin með samkomulagi við ýmsa aðila, og aðrir nm. en þeir tveir, sem áskildu sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., treysta sér ekki til að mæla með samþykkt þeirrar brtt. og raska þar með því samkomulagi, sem gert var á sínum tíma. Nú er þess að geta, að eftir að gengið hafði verið frá nál., bárust n. tilmæli frá hæstv. ríkisstj. um, að bætt yrði við þetta frv. ákvæði til bráðabirgða, sbr. þskj. 226. Fjhn. varð ásátt um að verða við þessari beiðni og hefur lagt fram brtt. á þskj., sem ég áðan nefndi. En rökstuðningur fyrir þessari beiðni ríkisstj. var á þessa leið: „Þar sem lög nr. 94 frá 19. nóv. 1970, um ráðstafanir til stöðugs verðlags og atvinnuöryggis, falla úr gildi 31. des. n.k., er talið nauðsynlegt, að meginatriði þeirra laga um meðferð verðlagsmála haldi gildi sínu út árið 1972, svo að hægt sé að fylgjast með og hafa hemil á verðhækkunum, svo sem frekast er kostur. Er í ofangreindum till. lagt til, að þessi ákvæði í verðstöðvunarlögunum verði látin gilda til ársloka 1972.“ Þetta voru skýringar frá hæstv. ríkisstj. á þeim ákvæðum til bráðabirgða, sem hv. fjhn. hefur tekið upp sem sína till. og liggja hér fyrir á þskj. 226. En fjhn. leggur sem sagt til, að frv. verði samþ. og þá með þessari breytingu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja örlitla brtt. við þetta mál. sem hér er á dagskrá. Það varðar ekki þann þátt þess, sem hér hefur helzt verið um deilt. Mér er að sönnu ekki sérlega geðfelld sú skipan, að ákvörðun verðlagsmála sé í höndum sérstakrar opinberrar nefndar, fjarri því. En mér er ljóst, að þingmeirihluti er fyrir því, að svo verði áfram. Ég vil því gera ýtrustu tilraun til þess að hæta þetta mál örlítið. Brtt. er fólgin í því, að ég legg til, að einn fulltrúanna í verðlagsnefnd verði skipaður samkv. tilnefningu Kvenfélagasambands Íslands. Núna er nefndin þannig skipuð, að af neytenda hálfu eru fjórir fulltrúar af níu nefndarmönnum alls, og eru þessir fjórir tilnefndir af launþegasamtökunum. Þessir fjórir menn eiga að vera í nefndinni sem fulltrúar neytenda í landinu, og vissulega eru þeir það. Hins vegar vil ég vekja athygli á því, að Kvenfélagasamband Íslands hefur sérstaklega í sínu starfi unnið að málefnum neytenda, og það með meiri og merkari hætti en ég vil segja, að nokkur annar aðili í landinu hafi gert, á því svíði, sem þar er um að ræða. Ég hef þar bæði í huga þátt Kvenfélagasambandsins í húsmæðrafræðslu almennt á öllu landinu og þá ekki síður starf Leiðbeiningarstöðvar húsmæðra hér í Reykjavík. En ég hygg, að væru til skýrslur um öll þau þúsund, sem sú starfsemi hefur sparað neytendum með hlutlausri upplýsingastarfsemi, þá sæjust sannarlega í þeim skýrslum merkar staðreyndir. Ég tel þarna vera um starfsemi að ræða, sem er eðlilegt, að tekið sé mark á og reiknað með, þegar rætt er um það, að fulltrúar neytenda eigi að mega sín einhvers, en svo tel ég einmitt eiga að vera um verðlagsmál. Fulltrúar neytenda eru núna þrír fulltrúar frá ASÍ og einn fulltrúi BSRB. Mér finnst eðlilegt, að í stað hinna þriggja fulltrúa frá ASÍ yrðu þeir tveir, en einn kæmi frá Kvenfélagasambandi Íslands, frá BSRB yrði áfram einn og aðrir nm. eins og segir í frv. Ég leyfi mér að vænta þess, að þessi till. hljóti skilning hv. þdm. Hún er engan veginn fram sett til þess að beina spjótum gegn ASÍ, það er svo fjarri því, enda mun sú skipan, sem þarna er á höfð nú, fyrst og fremst vera til þess að hafa jafnvægi milli neytenda annars vegar eða öllu heldur verkalýðshreyfingarinnar annars vegar og vinnuveitenda hins vegar og stjórnvalda. Ekki er svo að skilja, að allir þessir aðilar séu ekki neytendur, en sá aðili, sem mér finnst með réttustum hætti vera fulltrúi neytenda í landinu, er sá, sem kemur fram sameiginlega fyrir hönd allra húsmæðra á Íslandi, og það er Kvenfélagasamband Íslands. Á þessum dögum, þegar mönnum verður svo tíðrætt um það, að konur eigi að hafa meiri áhrif og meiri rétt í þjóðfélaginu en hingað til hefur verið, - og sannarlega eru íslenzkar konur alltaf að sækja sig á því sviði - má telja mjög eðlilegt, að hv. alþm. sýni vilja sinn í þessum efnum og sinn hug til kvenþjóðarinnar í landinu, til húsmæðranna í landinu, til fræðslu um rekstur heimila í landinu, sinn hug til þeirra, sem hafa það efst á sinni stefnuskrá að sjá um hag heimilanna í landinu og eru fróðastir um neytendamál. Mér sýnist allt þetta mæla með því, að hv. Alþ. samþykki þessa brtt., sem hér hefur verið lögð fram og miðar að áhrifum Kvenfélagasambands Íslands á verðlagsmál.



Herra forseti. Ég vill lýsa yfir stuðningi mínum við brtt. á þskj. 169, sem hv. 12. þm. Reykv. flytur. Þar er lagt til, að í stað þess að ASÍ tilnefni þrjá menn í verðlagsnefnd, tilnefni Alþýðusambandið einvörðungu tvo, en Kvenfélagasamband Íslands einn. Þessa afstöðu mína má ekki skilja sem vantraust á ASÍ í þessu efni, heldur tel ég, að mjög mikilvægt sé, þar sem er nefnd níu manna, sem fjalla á um verðlagsákvarðanir, að fulltrúi frá samtökum eins og Kvenfélagasambandinu eigi þar sæti.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorð, en ég tel rétt, að fram komi hér annað sjónarmið varðandi hlutverk og stöðu kvenna í þjóðfélaginu í dag. Eins og hv. 12. þm. Reykv. tók fram, þá er nú mikil hreyfing í þá átt, að þær seilist til aukinna áhrifa í þjóðfélaginu, en ég hygg, að hv. 12. þm. Reykv. hafi nokkuð misskilið, á hvern hátt ætlazt er til þess, að þær geri það. Enda þótt ég hafi fullan skilning á því starfi, sem Kvenfélagasamband Íslands gegnir í þessum málum, þá vil ég taka fram, að till. hennar gengur í afturhaldsfarveg og stefnir að því að festa konur í sessi húsmæðra, gera þær sjálfkrafa án tillits til nokkurs annars að neytendum, fulltrúum neytenda, í stað þess að ætla þeim önnur hlutverk jafnframt. Ég er ekki svo kunnug starfi verðlagsnefndar, að ég geti talað þar af fullum myndugleik, en ég vil benda á, að það er engan veginn útilokað, að Kvenfélagasamband Íslands gæti tilnefnt fulltrúa, sem væri úr hópi framleiðenda, því að samfélagið er nú þegar breytt frá því, sem var, þegar Kvenfélagasamband Íslands var stofnað.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. nefndi það hér í ræðu sinni, að ég hefði misskilið, á hvern hátt væri ætlazt til, að konur létu til sín taka í þessu þjóðfélagi. Mér er spurn: Á hvern hátt er ætlazt til þess?  Ég vil leiðrétta mikinn misskilning, sem kom fram í máli hv. þm. Hún hélt því fram, að starf Kvenfélagasambands Íslands miðaði í afturhaldsátt. Ég vildi satt að segja óska, að hún hefði ekki látið þessi ummæli falla hér á opinberum vettvangi, að það starf miðaði nokkuð í afturhaldsátt, og það miðaði að því að festa konur við heimilin.

Þetta er ekki rétt.

Er þetta ekki rétt?

Ég sagði, að till. miðaði í þá átt.

Till. mín? Það var nú enn þá fjær lagi, að till. um, að fulltrúi Kvenfélagasambands Íslands sæti í verðlagsnefnd, gæti á nokkurn hátt miðað að því að festa konur á heimilum sínum. Þetta er jafn fjarri lagi og það, að formaður verðlagsnefndar sé embættismaður eða eitthvað álíka, festi konur á heimilum sínum. Þessi till. kemur alls ekki neitt nálægt því máli, hvar starfsvettvangur konunnar er. Hins vegar vil ég láta þess getið, að starf Kvenfélagasambands Íslands hefur vissulega miðað að fræðslu húsmæðra í landinu. En fræðsla húsmæðra í landinu miðar ekki að því að skipa þeim einhvern ákveðinn starfsvettvang. Hvar sem ein húsmóðir vinnur, utan heimilis eða innan, þá er hún ásamt bónda sínum þó alltaf stjórnandi heimilisins, og það er full nauðsyn á því og það er hagur þessarar þjóðar, að fólk sé sem bezt upplýst um það, hvernig á að reka heimili, svo að í lagi sé. Það varðar miklu um meðferð á fjármunum þjóðarinnar. Ég veit raunar ekki, hvort hv. stjórnarsinnum finnst það yfir höfuð skipta máli, hvernig farið er með fjármuni þessarar þjóðar, en mér finnst það skipta máli, og ég veit, að þeim, sem ég starfa mest með í stjórnmálum, finnst það skipta miklu máli. Enn fremur vil ég benda á það, að fræðsla um rekstur heimila, hagkvæmni í störfum og hagkvæmni í innkaupum dregur á engan hátt úr því, að fólk velji sér starfsvettvang. Hún verður miklu fremur til þess, að fólk hafi möguleika á að velja sér starfsvettvang. Kona, t.d. sem veit ekki, hvernig hún á að haga störfum sínum, eða ver fjármunum sínum í óráðsíu, hefur engan tíma til þess að sinna sínum mörgu störfum, svo að í lagi sé. Hún þarf að geta skipulagt stjórn á sínu heimill, þó svo að hún vinni einhvers staðar annars staðar. Þó svo að einhver annar sinni þar ýmsum störfum, þá þarf hún alltaf að stjórna því ásamt manni sínum. Kvenfélagasamband Íslands hefur einmitt í seinni tíð lagt áherzlu á nauðsyn þess, að konur sem karlar séu frædd um þessi atriði og leggur áherzlu á nauðsyn þess, að karlar og konur standi sameiginlega að hagsmunamálum heimilanna, jafnt í störfum sem í ýmsu öðru efnalegu tilliti og að öllu leyti öðru. Það er hrein nauðsyn, til þess að heimilið geti verið sá vettvangur friðar og öryggis, sem við nú einu sinni byggjum á og viljum, að þau séu. Ég viðurkenni það fyllilega, að það er mín stefna, að svo sé, og ég tel það á engan hátt spilla þeirri stefnu eða framgangi þeirrar hugsunar, að fólk sé sem bezt frætt um ýmis neytendamál heimilanna, störf á heimilum eða rekstur þeirra yfirleitt. Þetta vil ég láta koma hér fram, til þess að öruggt sé, að enginn misskilningur sé varðandi hlutverk Kvenfélagasambandsins. Ég veit raunar, að það eru fjölmargir þm. og ekki sízt þm. utan af landi, sem eru því mun kunnugri en hv. síðasti ræðumaður, hve mikið gagn þetta samband hefur gert í landinu áratugum saman. Hitt er svo annað mál, að það skiptir vitanlega ekki nokkru máli um það, hvort kona vinnur aðallega á heimili sínu eða einhvers staðar annars staðar, eða hálfan dag á heimili sínu og hálfan daginn einhvers staðar annars staðar, hvort Kvenfélagasamband Íslands á fulltrúa í verðlagsnefnd. Það er gjörsamlega óskylt mál. Samt vildi ég nú láta þetta koma fram að gefnu tilefni frá síðasta ræðumanni.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, gerði upphaflega ráð fyrir því, að ákvæðin um verðlagsnefnd yrðu framlengd, eins og þau hafa verið, að öðru leyti en því, að ákvæðunum um skipun formanns nefndarinnar var vikið örlitið til af ástæðum, sem hér hafa verið skýrðar. Framlenging þessara ákvæða hefur verið endurtekin nokkrum sinnum hér á þingi undanfarin ár með fullu samkomulagi allra, og það hefur einfaldlega byggzt á því, að um mjög víðtækt samkomulag er að ræða um skipun þessarar nefndar á milli verkalýðshreyfingarinnar annars vegar og stjórnvalda og vinnuveitenda í landinu, og það hefur öllum þótt rétt að halda þessu samkomulagi, en rifa það ekki upp. Auðvitað geta verið uppi ýmsar skoðanir um það, hvernig bezt væri fyrir komið skipun verðlagsnefndar. Það er ekkert óeðlilegt, að fram komi till. um t.d. neytendasamtökin í landinu, að þau ættu þarna fulltrúa o.s.frv. Hv. 12. þm. Reykv. flytur hér till. um að gefa Kvenfélagasambandinu kost á því að tilnefna hér einn mann, og auðvitað geta komið fram miklu fleiri till. eða ábendingar um það, hverjir mættu eiga fulltrúa í þessari nefnd, en kjarni þessa máls er það, að þessi nefnd hefur verið sett saman með sérstöku samkomulagi á milli þeirra aðila, sem hér hafa verið nefndir, verkalýðshreyfingarinnar annars vegar og atvinnurekenda hins vegar og ríkisvaldsins, og við höfum talið á undanförnum árum og teljum enn, að rangt sé að rifa upp þetta samkomulag. En það er auðvitað alveg augljóst mál, að ef till. frá hv. 12. þm. Reykv. á þskj. 169 yrði samþ., þá er búið að rjúfa þetta samkomulag, sem gilt hefur um þessa nefnd.  Hitt atriðið, sem síðan hefur verið tekið hér upp í sambandi við þetta mál, er till. um bráðabirgðaákvæði á sérstöku þskj. 226, till. frá fjhn. samkv. beiðni ríkisstj. Þar er um að ræða að taka orðrétt upp úr verðstöðvunarlögum öll þau atriði, sem varða sérstaklega verðlagningarmál, því að þótt gert sé ráð fyrir því, að verðstöðvunarlögin sem slík falli úr gildi um næstu áramót, þá er það vilji ríkisstj., að áfram verði í gildi ákvæði þess efnis, að óheimilt sé að breyta verðlagningu í landinu, jafnt á vörum og þjónustu, nema til komi leyfi víðkomandi yfirvalda. Við lítum hins vegar svo á, eins og ég hef sagt hér áður, að það væri ekki eðlilegt að framlengja út af fyrir sig verðstöðvunarlögin, því við teljum það varla eðlilegt, að kalla það ástand, sem hér kemur til með að verða eftir áramótin, verðstöðvun, af því að beinlínis er gert ráð fyrir því, að í ýmsum tilvikum verði að breyta verðlagi. En við teljum, að óhyggilegt sé að leyfa hinum ýmsu aðilum að ákveða verðlagið sjálfir, eins og annars mundi verða, ef þetta yrði ekki framlengt. Það hefur t.d. komið í ljós síðustu daga, að bæði sveitarstjórnir og aðrir aðilar eru að gera samþykktir um að hækka verðlag í ýmsum greinum, og þeir mundu sýnilega gera það, ef ekki yrðu áfram einhver ákvæði í lögum um það, að þeir yrðu að sækja um leyfi fyrir slíkum hækkunum til stjórnarvalda, og þær yrðu að metast í hverju einstöku tilviki. Ég vil því vænta, að hv. þm. geti fallizt á það að framlengja áfram með því að samþykkja þessi bráðabirgðaákvæði þau ákvæði úr verðstöðvunarlögunum, sem snerta eftirlit með verðlagi á öllum sviðum. Þá sýnist mér, að hér sé ekki í rauninni um annað að ræða í sambandi við þetta frv. í heild en framlengingu á ákvæðum, sem hafa verið í gildi, og ég hefði því viljað vænta þess, að það gæti tekizt samkomulag um þetta og að ekki þyrftu að verða hér mjög langar umr. um það atriði út af fyrir sig, hvernig æskilegast væri að dómi manna að skipa verðlagsnefnd. Ég efast auðvitað ekkert um, að um það eru uppi margar og misjafnar skoðanir. Spurningin er aðeins þessi: Geta menn ekki fallizt á, að það samkomulag, sem gilt hefur um þetta mál á milli jafn þýðingarmikilla aðila og hér eiga hlut að máli, fái að standa áfram, eins og nú er ástatt um þessi mál öll? Ég vænti þess, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem er að finna á þskj. 226 og fjhn. stendur að, en leggst gegn því, að till. á þskj. 169 frá hv. 12. þm. Reykv. verði samþ.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína með það, að það virðist vera ætlun hæstv. ríkisstj. að halda áfram verðlagseftirliti. Ekki er vanþörf á í því dýrtíðarflóði, sem við blasir á næstu mánuðum. Ég er þeirrar skoðunar og vil láta það koma hér fram, að öflugt verðlagseftirlit á öllum sviðum sé vissulega brýn nauðsyn á komandi mánuðum, því að verðlagseftirlit er ekki aðeins vörn neytendans gagnvart óhóflegri verðlagningu, heldur má einnig líta á verðlagseftirlit sem ráð til þess að veita atvinnurekstri aðhald og til þess að auka framleiðni og bæta rekstur atvinnufyrirtækja. Verðlagseftirlit er þannig heppilegt tæki í baráttunni við verðbólguna, og sem slíkt hefur verðlagseftirlit verið notað í vaxandi mæli í ýmsum löndum undanfarið. En tilefni þess, að ég er hér kominn í pontuna, er að biðja hæstv. ráðh. um að skýra það hér fyrir okkur alþm., hvað meint sé með því, sem segir hér í ákvæði til bráðabirgða, með leyfi hæstv. forseta: „Verð á hvers konar vöru má eigi hækka frá því, sem var 1. nóv. 1970, nema með samþykki hlutaðeigandi yfirvalda, og mega þau ekki leyfa neina hækkun á vöruverði, nema þau telji hana óhjákvæmilega. Leyfi til slíkrar hækkunar skal vera háð samþykki ríkisstj.“ Ég vil spyrja: Hvaða markmið mun ríkisstj. hafa varðandi væntanleg leyfi til verðhækkana, hvaða reglur hyggst hún setja til viðmiðunar í þessum efnum? Það væri gagnlegt að fá upplýsingar um þetta. Ég fyrir mitt leyti tel það mjög mikilsvert, að ríkisstj. sjái svo um, að haldið verði uppi ströngu og öflugu verðlagseftirliti á komandi mánuðum.



Herra forseti. Ég ætti kannske ekki að blanda mér inn í orðaskipti, sem hér fóru fram á milli hv. 12. þm. Reykv. og hv. 4. landsk. áðan, og það því síður, sem ég er nánast í grundvallaratriðum sammála báðum. Ég met mjög mikils starfsemi kvenfélaganna um allt land, en sakna hins vegar ákaflega, hversu takmörkuð hefur verið þátttaka kvenna í almennum félagsmálum. Mér fannst þó, að ég þyrfti að gera örlítið nánar grein fyrir afstöðu minni til brtt. hv. 12. þm. Reykv., úr því að þessar umr. spunnust um hana. Ég tók það að vísu fram, að það væri skoðun nm., að varðandi skipan verðlagsnefndar þá væri um að ræða samkomulag, sem enn væri í gildi, og þess vegna væri ekki gjörlegt að raska neinu í frv. vegna samkomulagsins. En út af þessum umr. vil ég einnig skýra afstöðu mína að öðru leyti örlítið nánar. Það er staðreynd og er öllum ljóst, að í ASÍ og BSRB eru hundruð ef ekki þúsundir kvenna. Það liggur alveg í augum uppi. Einnig má það vera öllum ljóst, að í hópi vinnuveitenda og þá í verzlunarstétt einnig, en þessir tilnefna aftur mótaðilana, eru einnig hópar kvenna. Ég skal ekkert segja um fjölda þeirra, en það er alveg víst mál, að þær eru þar fleiri eða færri. Þess vegna má auðvitað reikna með því og það ætti svo að vera, að í hópi fulltrúa frá þessum samtökum geti alveg eins verið konur eins og karlar, eins og þetta er í pottinn búið skv. lögunum. Hv. 12. þm. Reykv. tók það réttilega fram og lagði áherzlu á það, að það þyrfti að vera jafnvægi á milli vinnuveitenda, - það er auðséð, að til þess er ætlazt, - í þessari nefnd og svo aftur launþega, og þetta er hárrétt. En það vita allir hv. þm. og allur landslýður, að Samband Ísl. kvenfélaga, eða hvað það nú heitir orðrétt, er auðvitað blandaður félagsskapur, ekki eftir kynferði, heldur eftir stéttum. Þess vegna er það alveg undir hælinn lagt, hvort fulltrúi frá Kvenfélagasambandinu yrði úr hópi framleiðenda í þessu tilfelli eða neytenda, þannig að einnig af þeim ástæðum er ekki unnt að samþykkja þessa till., ef menn vilja tryggja jafnvægi í nefndinni á milli framleiðenda og neytenda, atvinnurekenda og launþega. Það er að sjálfsögðu alveg fráleitt að halda, að menn geti gengið út frá því, að þetta samband nefndi alls ekki konur úr hópi atvinnurekenda á einhverju sviði. Ég vil láta þetta koma alveg skýrt fram, að auk þess, sem ég áður tók fram um það, að hér væri um að ræða að raska samkomulagi, sem er í gildi og ekki er grundvöllur fyrir að raska á þessari stundu, þá finnst mér einnig breytingin fráleit efnislega.



Herra forseti. Nokkur orð í sambandi við till. hv. 12. þm. Reykv. Ég vil taka það strax fram, að ég þekki nokkuð til starfa Kvenfélagasambandsins á sviði leiðbeininga við neytendur og veit, að þar er unnið gott starf, sérstaklega með tilliti til leiðbeininga við ýmis innkaup og gæðaflokkun vara, og það, að ég get ekki verið sammála hv. flm. þessarar brtt., ber ekki að skoða sem neitt vanmat á störfum Kvenfélagasambandsins, síður en svo. Hins vegar vil ég undirstrika og minna á, eins og raunar aðrir hv. þm. hafa hér gert, að þessi skipan verðlagsnefndar varð til með sérstökum hætti og það ekki að ófyrirsynju. Verðlagsmálin og afgreiðsla verðlagsmála í verðlagsnefnd er ákaflega viðkvæmt mál, einmitt fyrir launþegasamtökin sérstaklega, og fulltrúar Alþýðusambandsins og BSRB eru út af fyrir sig ekki almennir neytendafulltrúar í verðlagsnefnd, heldur eru þeir fyrst og fremst fulltrúar þessara launþegasamtaka og launþeganna í landinu. Það þarf ekki að hafa um það mörg orð, hversu afdrifarík verðlagsmál og álagningarmál hvers konar eru einmitt fyrir launþegana sem slíka og samtök þeirra. Þetta samkomulag var gert á sínum tíma, en þá átti það nú að vísu aðeins að verða til bráðabirgða, en síðan hefur það verið framlengt á hverju ári. Launþegasamtökin gengu inn á þetta samkomulag, einmitt með þetta í huga, hve mikilvæg verðlagsmálin eru sem þáttur kjaramálanna. Nú er fram undan mjög viðkvæmt tímabil í þessum efnum, og ég hygg, að það væri ekki óviturlegt að hafa sömu skipan á verðlagsnefnd og verið hefur, einmitt nú á næstu mánuðum. Eins og hæstv. viðskrh. sagði hér áðan, þá eru auðvitað margar hugmyndir um það, hvernig verðlagsnefnd væri bezt fyrir komið, ákaflega margar, en ég tel nú rétt að halda þessu fyrirkomulagi áfram, þótt ég hafi eiginlega aldrei verið sérstaklega hrifinn af því. En ég held, að þessi samtök, ASÍ og BSRB, hefðu ekki áhuga á því að fara að breyta þeim grundvelli að samkomulaginu, sem á sínum tíma var gerður. Og ég verð nú að segja, að ég varð hálfundrandi á afstöðu hv. 4. þm. Austf., sem er einmitt forustumaður fyrir stórum launþegasamtökum, að hann vildi sem sagt rugla þessu samkomulagi. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en vil hins vegar einnig lýsa fylgi mínu við, að ákvæði verðstöðvunarlaganna, að því er varðar verðlagseftirlitið, verði framlengt núna.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr., það er aðeins örstutt aths. Það kom fram í ræðu eins hv. þm. hér áðan, að hann væri í raun og veru fylgjandi þeirri brtt., sem ég hef lagt fram um þetta mál, en hins vegar teldi hann standa í vegi fyrir samþykkt þeirrar till. samkomulag, sem enn væri í gildi. Ég vil benda á, að mér er fullkunnugt um, hvernig þessi núv. skipan verðlagsnefnda kom til. Hún var gerð í sambandi við lög, sem sett voru 1967, og gert var ráð fyrir að stæðu í eitt ár, og mér er ómögulegt að sjá, að það, sem var gert ráð fyrir, að gengi úr gildi eftir eitt ár, þegar samkomulagið var gert, sé í gildi fyrir árið 1972 eða eftirleiðis. Þess vegna finnst mér einungis, að þessi viðbrögð gefi hálfgerða skopmynd af starfsháttum Alþ., hvílíkt ofurkapp er stundum lagt á það að koma í veg fyrir, að saklaus lítil till., sem tvímælalaust er til bóta, nái fram að ganga, aðeins af því, að hún er frá stjórnarandstæðingi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Ég vil lýsa stuðningi mínum við það, að verðlagseftirliti verði haldið áfram samkv. þessu frv., og mun sannarlega ekki vera vanþörf á. Ég geri ráð fyrir því, að það verði miklar beiðnir um verðhækkanir, sem menn munu óska eftir að fá samþykktar, og er það þá auðvitað eins og venjulega, að sumar þeirra eru kannske réttlætanlegar,en öðrum þarf að gjalda mikinn varhug við og standa fast á verði um, að ekki séu samþykktar, og á það jafnt við raunar um einkaaðila og opinbera aðila, því að stundum hefur mér nú þótt eins og opinberu aðilarnir væru fullt eins fljótir til að fara fram á hækkanir. Ég vil þess vegna taka undir það, að það þurfi að hafa hér mikla gát á, en á sama tíma þarf að gera sér grein fyrir því, að það er ekki tilgangurinn að drepa atvinnufyrirtækin. Þarna verður því áreiðanlega um mjög vandasamt verk að ræða. Nú tók ég eftir því í nál. hv. fjhn., að þrír nm. mæla með frv. í trausti þess, að viðskrh. skipi embættismann sem formann. Ég kom fyrst og fremst hingað til þess að spyrja hæstv. viðskrh., hvort hann geti nokkuð um þetta sagt á þessu stigi, en ég held, að þetta mál sé svo erfitt og viðamikið, að ég er hræddur um, að það verði enn erfiðara, ef um væri að ræða pólitískan fulltrúa sem formann, en eins og hv. þm. vita, hefur ráðuneytisstjórinn í viðskrn. hingað til verið formaður. Ég legg talsvert mikið upp úr þessu atriði, og ég á von á því, að málið allt verði auðveldara viðfangs fyrir væntanlega verðlagsnefnd, ef embættismaður yrði valinn sem formaður.



Herra forseti. Það var aðeins til þess að svara hér tveimur fsp., sem til mín hefur verið beint. Annars vegar spurði hv. 5. landsk. þm. um það, hvert mundi verða markmið ríkisstj. varðandi verðlagningarmál eða hvaða reglur hún mundi setja í þeim efnum, og hann spurði um þetta jafnhliða því, að hann lýsti yfir því, að það væri skoðun hans, að nú þyrfti að standa hér vel gegn öllum verðhækkunum. Ríkisstj. hefur að vísu engar sérstakar reglur sett varðandi þessi mál enn þá, en ég get lýst yfir því, að það er stefna hennar að standa gegn öllum verðhækkunum, sem hún telur mögulegt að standa gegn, en hins vegar gerir hún sér ljóst, að það er ekki hægt að komast hjá því í sumum tilvikum að leyfa einhverjar hækkanir. Eins og hv. síðasti ræðumaður vék að, þarf hér að reyna að rata réttan meðalveg. Það er eflaust nokkur vandi á höndum í þessum efnum, en eins og ég hef áður í umr. hér um þessi mál sagt, er það ákveðið í lögum, að það sé skylda að haga verðlagsmálum á þá lund, að vel rekin fyrirtæki hafi starfsgrundvöll. Það er sem sagt meiningin að standa gegn öllum verðhækkunum, sem tök eru á að standa gegn, og leyfa ekki aðrar verðhækkanir en þær, sem talið er alveg óhjákvæmilegt að veita. Þar undir falla t.d. hækkanir á erlendum vörum, sem við fáum ekki við ráðið. Einnig ef um slíka hækkun á kostnaðarverði hér innanlands er að ræða, að það sé ekki hægt að ætlast til þess, að þeir, sem með þjónustuna hafa að gera, geti tekið þá hækkun algjörlega á sig, þá auðvitað yrði einnig þar um einhverja verðlagshækkun að ræða. Þá spurði hv. 2. landsk. þm. um það, hvað væri ætlunin að gera varðandi skipun á formanni í verðlagsnefnd, þar sem gert væri ráð fyrir þeirri breytingu, að ráðh. geti skipað formann í stað þess, að áður var gengið út frá því, að ráðuneytisstjórinn í viðskrn. væri formaður nefndarinnar. Ég held, að ég hafi sagt það hér áður, að helzt kysi ég, að ráðuneytisstjórinn fengist til að taka þetta starf að sér áfram, og verði þess kostur, þá mun ég skipa hann formann. En þar sem hann hefur færzt undan því að gegna þessu starfi, þá er það til athugunar að velja annan mann úr viðskrn. til þess að gegna starfinu. Mér hefur ekki komið til hugar að skipa neinn af þeim mönnum, sem ég þykist vita, að bæði fyrirspyrjendur og aðrir eigi við, þar sem þeir eru að tala um einhvern pólitískan fulltrúa ráðh., en hins vegar get ég auðvitað ekki varizt að geta þess um leið, að þess hefur oft verið getið hér, m.a. af fyrirrennara mínum hér sem viðskrh., að þessi oddamaður væri fulltrúi ríkisstj., og bæri auðvitað að skrifa verk hans þannig á reikning ríkisstj. Þetta er öllum ljóst, að hann er pólitískur fulltrúi, hver svo sem hann er að þessu leyti til, svo að það þýðir ekki að líta út af fyrir sig fram hjá því. En það hefur verið ætlun mín að halda þarna sama formanni áfram, ef þess yrði kostur, - ég vil hins vegar ekki þvinga hann til þessara starfa hér með lagasetningu, - en annars að skipa þá annan fulltrúa úr viðskrn. til þess að gegna þessu starfi, og ég vænti þess, að það verði unnið á svipuðum grundvelli og áður hefur verið.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að víkja nokkrum orðum að brtt. hv. 12. þm. Reykv. Það er mín meining, að ef konur vilja komast í þessa verðlagsnefnd, þá ættu þær að vinna að því að komast þangað sem fulltrúar þeirra samtaka, sem eiga rétt á því að fá fulltrúa í nefndina. Af hverju eru konur t.d. ekki fulltrúar ASÍ eða BSRB? Í þessum stóru samtökum eru fjölmargar ágætar konur. Og hvernig er þá með hin samtökin, sem nefnd eru í frv.? Af hverju þarf sérstaklega að taka fram, að fulltrúinn sé kona? Þessir nm. eru níu og ekkert mælir gegn því, að þeir séu allir kvenmenn. Hvergi er tekið fram, að þeir eigi að vera karlmenn, hvorki í frv. né í brtt., nema þessari. Ekki dettur okkur karlmönnum t.d. í hug að flytja brtt. um það, að karlmannafélagasamband Íslands fái sérstakan fulltrúa. Mér finnst till. fráleit og hreint vantraust á getu kvenna til þess að vinna sér sæti í kerfínu af eigin rammleik, og maður átti sízt von á slíkri till. frá þriðjungnum af þeim kvenmönnum, sem sitja hér á þingi. Hins vegar treysti ég okkar ágæta kvenkyni miklu betur en svo, að þær séu ekki fyllilega færar til þess að vinna sér sinn réttmæta sess eftir venjulegum leiðum.