Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Garðar Þorsteinsson Það er út af orðum hæstv. forseta áðan, að tvö mál, 12. og 13. mál á dagskránni (frv. um breyt. á ýmsum lagaákvæðum, er varða fasteignaveðslán landbúnaðarins, og frv. um Söfnunarsjóð Íslands) hefðu lengi beðið afgreiðslu. Ég hefði ekki kvatt mér hér hljóðs utan dagskrár, ef hæstv. forseti hefði ekki látið þessi orð falla. En ég veit ekki, hví hann nefndi ekki líka 14. málið á dagskrá (frv. um frystigjald beitusíldar). Það er þó talsvert eldra en þau tvö mál, 12. og 13. mál, sem nú voru afgreidd. Sé ég ekki ástæðu til að láta ójafnt ganga yfir menn og læt í ljós þá ósk, að 14. mál á dagskrá fái líka að ganga umr.laust til 2. umr.

Forseti (JörB): Þetta er rétt hjá hv. 8. landsk. Ég hefi oft reynt að skjóta svona málum áfram. Hefi ég þá helzt reynt að taka fyrir þau mál, er ég hefi haldið, að minnstur ágreiningur mundi um verða. - Af minni hálfu skal engin fyrirstaða verða gegn því, að þessu máli verði þokað áleiðis.

Héðinn Valdimarsson Ég vil í þessu sambandi benda á 4. og 5. mál á dagskrá (frv. um eftirlit með opinberum rekstri og frv.um ferðamannaskrifstofu), sem hafa verið á dagskrá upp undir hálfan mánuð. Vona ég, að hæstv. forseti taki þessi mál fyrir með fyrstu málum á morgun.

Forseti (JörB): Þetta er alveg rétt hjá hv. 2. þm. Reykv. En ég get ekki sakað mig um að hafa tafið afgreiðslu þessara mála. Ég er enn ekki farinn að taka til máls á þessu þingi að öðru leyti en því, er við kemur minni fundarstjórn.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Eins og nál. á þskj. 590 ber með sér, leggur fjhn. til, að frv. verði samþ. með lítilli leiðréttingu, og er það einungis sú orðabreyt., að fyrir „átsúkkulaði“ komi „súkkulaði“. Hv. 1. þm. Reykv. hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, eins og menn sjá, og mun hann sennilega gera grein fyrir honum.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Þegar mál þetta var síðast til umr. hér í d., tók ég það fram, að ég væri að efni til samþ.brtt. 568,1, að ákvæðin um laun útvarpsstjóra giltu aðeins þar til breytt verði launalögunum. Nú hefi ég móttekið svo hljóðandi bréf frá útvarpsstjóra: „Út af framkominni brtt. í hv. efri deild Alþingis við frv. til laga um útvarpsrekstur ríkisins, snertandi laun útvarpsstjóra, lýsi ég því hér með, að gefnu tilefni, yfir fyrir hinu háa atvinnu- og samgöngumálaráðuneyti, að ég lít svo á, að hvað sem liður launaákvæðum í skipunarbréfi mínu og ákvæðum útvarpslaga, þá beri mér tvímælalaust að beygja mig fyrir ákvæðum almennra launalaga, hvenær sem þau kunna að verða sett. Virðingarfyllst Jónas Þorbergsson“. Með þessu er tryggt það sama og felst í 1. brtt. á þskj. 568, og mun ég því greiða atkv. gegn henni nú, til þess að málið þurfi ekki að tefjast á því að fara til neðri deildar aftur.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Þetta frv. er komið frá allshn.Nd., og allshn. þessarar d. hefir orðið ásátt um að mæla með því, að það næði fram að ganga óbreytt. Aðalefni frv. er að tryggja rétt mæðra til meðlags af hendi barnsföður á greiðari hátt en lög mæla nú fyrir. Það hefir oft gengið í miklum vafningum milli þeirra, sem með þessi mál hafa farið, að fá þessi meðlög fljótlega greidd, en þetta frv. mun bæta úr þeim ágöllum, sem á núgildandi löggjöf eru.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) Að því er viðkemur hv.þm. Vestm., þá hefir hann haft nægan tíma til að athuga málið. Ég vil taka það fram, að hv. sjútvn. hafði það til meðferðar áður en það var flutt í n. Síðan var veittur frestur frá laugardegi til þriðjudags, svo að sjálfstæðismenn í n. gætu komið sér saman um afstöðuna til málsins. Ég lýsi hér með yfir því, að ég mun taka til greina ósk þá, er komið hefir fram, og taka málið til meðferðar í n. á morgun.

Jóhann Jósefsson Ég véfengi ekki, að það tímabil, sem hv. form. sjútvn. tiltók, sé rétt. Ég man ekki, hversu langt það var, þó að mér sé nær að halda, að hann hafi nefnt of langan tíma. En ég vil aðeins geta þess, að það er tvennt ólíkt, að fá í hendur handrit og vera spurður, hvort maður vilji fallast á það eða ekki, eða að fá málið til athugunar í n., þar sem maður getur komið með brtt. og þessháttar.

Frsm. minni hl. (Sigurður Kristjánsson) Út af orðum hv. formanns sjútvn. vil ég bæta því við, að ég fór fram á að mega bera fram brtt. við frv., en því var synjað. Að ég vildi láta málið sæta venjulegri meðferð, var ekki bara til þess, að ég gæti borið fram brtt., heldur líka til þess, að hægt væri að fá álit þeirra, sem bezt tök hafa á að dæma um þetta, sem sé bankanna og fiskútflutningsnefndar.

Forseti (JörB): Væntanlega er umr. um þetta atriði senn lokið. Vona ég, að hv. sjútvn. taki til greina óskir þær, er fram hafa komið, og taki málið til meðferðar á sameiginlegum fundi.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Mér þykir rétt að láta fylgja frv. þessu nokkur orð. Það er flutt af meiri hl. fjhn.Nd. að minni tilhlutun. Um ástæður fyrir því, að frv. er flutt, nægir að vísa til þess, sem áður hefir verið tekið fram um afkomu ríkissjóðs og horfur, því að þó að svo verði, að þau tekjuaukafrv., sem stj. hefir lagt fyrir Alþingi nú, verði samþ., er ekki von um, að fullkominn jöfnuður fáist á fjárl. 1935, og því er frv. þessu bætt við. Hvaða tekjur þetta kemur til með að gefa, er ekki hægt að gera sér í hugarlund nú, og því ekki hægt að nefna neinar tölur, en einhvers stuðnings af því er þó að vænta. Um þetta stimpilgjald er það að segja, að það er áframhald af því stimpilgjaldi, sem hér hefir verið áður. Nú á það að ná til ávísana og kvittana. Gjald þetta er einskonar tollur eða skattur á veltu, og því ekki hægt að gera sér grein fyrir, hvernig það kemur endanlega niður á gjaldendunum. Við Íslendingar erum ekki einir um að taka gjald þetta upp, það hefir verið notað í ýmsum löndum, t. d. í Bretlandi. Þar hefir það verið um 2 pence eða um 18 aur. á ávísun. Annars mun reynslan vera sú, að þar, sem gjald þetta hefir verið tekið upp, hefir það verið látið haldast. Þegar frv. lá fyrir Nd., var það sent til stj. Landsbankans og hún beðin umsagnar um það. Bankastj. sendi svo umsögn sína, sem prentuð er sem fskj. með nál. minni hl. fjhn. Leggur hún frekar á móti þessu gjaldi, sérstaklega með þeim rökum, að það muni verða til þess að minnka notkun ávísana, sem útheimti aftur meiri seðla í umferð til þess að sami viðskiptahraði haldist. Þetta getur vel verið rétt, en ég er ekki viss um, að það sé neitt heppilegra að nota tékka, a. m. k. ekki fyrir lágum upphæðum, en seðla. Ég tel því ekki, að hægt sé að stoppa frv., þó að stjórn Landsbankans leggist á móti því með þessum rökum, því að ekki er annað en auka seðlaútgáfuna lítið eitt, svo að þetta þurfi ekki að hafa bein áhrif á viðskiptalífið. Þá hefir verið bent á það af stj. Landsbankans, að það myndi léttara í framkvæmd að hafa gjaldið aðeins eitt fyrir allar ávísanir, en ekki stighækkandi. Í 3. gr. frv. er heimild fyrir ráðh. að hafa eitt og sama gjald af öllum ávísunum. Verði frv. að lögum, þá mun ég nota þessa heimild og hafa alltaf sama gjald, án tillits til upphæðar ávísananna. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að hafa orð þessi fleiri, og óska frv. vísað til fjhn. að umr. lokinni.

Frsm. (Finnur Jónsson) Það hefir svo mikið verið rætt um þetta mál hér í deildinni í sambandi við önnur mál og við eldhúsdagsumr., að ég sé ekki ástæðu til að segja neitt á þessu stigi málsins. Aðeins óska ég þess, að málinn verði vísið til 3. umr.

Ólafur Thors Ég hefi rætt þetta frv. og aðaltilgang þess allýtarlega á Alþ. meðan stóð yfir eldhúsdagur. Einkum var önnur ræða mín allýtarleg gagnrýni á frv., og þykist ég hafa sannað svo ekki verði véfengt, að allar líkur benda til þess, að lagt verði niður sölusamb. ísl. fiskframleiðenda og tekin upp einkasala. Ég held, að ekki sé þörf af minni hendi að rekja þau rök hér upp aftur eða endurtaka þau, en læt nægja að vísa til fyrri ræðna minna, sem þeir, er þingtíðindin lesa, geta fundið í umr. við frh. 1. umr. fjárl. En ég vil mælast til þess, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til sjútvn. Það kemur að vísu frá meiri hl. n., en rétt er, að þetta stórmál fái meiri athugun í nefnd.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég get haft sama formála og hv.frsm. og hv.þm. G.-K., að ég hefi áður svarað þeim rökum, sem fram hafa komið gegn frv. En ég get tekið undir með hv.þm. G.-K., að æskilegt sé, að málið verði athugað í n., þó þannig, að ekki valdi töf um afgreiðslu málsins.

Jóhann Jósefsson Mér finnst ekki nema rétt að málið fari í n. Þrátt fyrir það, að frv. sé flutt af meiri hl. n. og borið undir minni hlutann á sínum tíma, þá eru þó mörg atriði í því, sem hljóta að koma til álita í nefndinni, og ég held, að það sé bara gleymska hv.frsm. eins og oft vill verða, að honum láðist að óska þessa um leið og hann óskaði, að málinu yrði vísað til 3. umr. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að málinu þurfi að hraða sem mest, en ég vil benda á það, að það eru fleiri stórmál í nefndinni, sem þarf að hraða. Ég á þar við frv. um skuldaskilasjóð og fiskveiðasjóð. Ég óska alls ekki að tefja fyrir málinu, síður en svo, en tel rétt að vísa því til sjútvn. og að sjálfsögðu með forsendum hæstv.atvmrh. Til þess að tefja ekki umr., skal ég ekki fara út í einstök atriði nú, og ef n. fengi þau lagfærð, svo ekki yrði deiluatriði, þá er ekki sérstök ástæða til þess.

Frsm. (Finnur Jónsson) Ég held, að ekki sé sérstök ástæða til að vísa þessu máli til sjútvn., vegna þess að málið er búið að vera þar til ærið langrar meðferðar. Allir nm. fengu frv. til yfirlestrar 2 eða 3 dögum áður en það var tekið á dagskrá í n. Auk þess fengu þeir tveir nm., sem eru í minni hl., frest til að bera málið undir sinn flokk. Ég held, að það sé því ekki sérstök ástæða að vísa málinu til n. Ég get hinsvegar lofað því að taka málið til meðferðar í n. í fyrramálið, ef óskað er.

Sigurður Kristjánsson Það er alveg rétt, að sjútvn. fékk frv. til athugunar. En það er alveg jafnrétt, að það var ekki rætt í n. og form. bar aðeins upp, hvort n. ætti að flytja frv. eða ekki, og umr. fengust ekki. Ég óska þess, að frv. verði rætt í n., því að mín meining er sú, að hér sé ekki um svo lítilfjörlegt mál að ræða, að ekki eigi að bera það undir fleiri en þá, sem í nefndinni sitja, ég álít, að þetta sé svo stórt mál, að það eigi að leita ráða þeirra, sem mest hafa með þessi mál að gera, svo sem bankanna og fisksölusamlagsstjórnarinnar, en það hefir alls ekki verið gert. Ég vil því eindregið mælast til þess, að frv. komi til meðferðar í n. og geri að till. minni, að umr. verði frestað.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég vil eindregið mæla gegn því, að umr. verði frestað, og held, að enginn láti sér detta í hug að fresta henni eftir að yfirlýsing frá form. n. liggur fyrir um að hann skuli taka málið fyrir í n.

Bergur Jónsson Ég vil aðeins benda á, að sú meðferð á máli, sem er flutt af n., að því sé vísað aftur til sömu n., hefir ekki þekkzt fyrr hér á þingi. Það kom að vísu til orða um annað mál á þessu þingi, en forseti sá ekki ástæðu til að verða við þeirri ósk. Ég hefi vitanlega ekkert á móti því sem einn flm. þessa frv., að því sé gert hærra undir höfði en öðrum frv., en þar sem það er vitað, að 3 nm. eru flm. frv. og hinir tveir hafa lýst yfir því, að þeir hafi kynnt sér frv., álít ég, að hv.þm. G.-K. geti sætt sig við, að n. athugi frv. án þess að því verði vísað til hennar og án þess að fresta umr.

Forseti (JörB): Til þess að stytta umr., skal ég skjóta því fram, að hv.þm. G.-K. hefir lýst yfir því, að hann sætti sig við loforð form. sjútvn., að frv. skuli tekið til athugunar í n.

Sigurður Kristjánsson Ég skil ekki í því, að flm. geti nokkuð haft á móti því, að umr. verði frestað. Ég geri ekki ráð fyrir, að fresturinn hafi áhrif á, hvort málið nái fram að ganga eða ekki. Ég vil benda á, að venjan á að vera sú, að málin séu sem bezt undirbúin fyrir 2. umr. og við 2. umr. Mér sýnist þetta of stórt mál til þess, að það fái ekki meiri undirbúning en smámál eða jafnvel minni. Það er hlutverk nefnda ekki aðeins að athuga málin sjálf, heldur og að afla upplýsinga þeirra, er vit hafa á málunum og geta lagt eitthvað til, er að gagni má verða. Ég held fast við það, að málið eigi að koma til n. áður en gengið er til atkv. um einstakar gr. eða frv. í heild. Hitt er ekkert atriði, hvort því er formlega vísað til n. eða samkomulag er um það, en atkvgr. um það á ekki að fara fram á þessu stigi málsins.

Jóhann Jósefsson Ég skil ekki, hvers vegna má ekki vísa frv. til n. á þessu stigi málsins. Ef hæstv. stj. og flm. vilja ekki fresta umr. og vísa málinu til n. eftir að því hefir verið lýst yfir, að málið skuli þar tekið til meðferðar, sýnist mér það liggja eins beint við og að ljúka umr. nú. Mér sýnist vera nauðsynlegt, að þetta mál verði athugað gaumgæfilega og að fleiri aðilum en n. verði gefinn kostur á að láta uppi sína skoðun; tel ég ekki þýðingarlaust, að sjútvn. - og enda sjálfsagt - sendi frv. þetta til bankanna og fisksölusamlagsstj., svo að þeim gefist kostur á að segja sitt álit. Ég tók eftir því við útvarpsumr., að frsm., hv.þm. Ísaf., taldi víst, að stj. fisksölusamlagsins legði ekki móti frv.; ef svo er, þá er gott að fá það skjallega sannað. En hvort sem er sé ég enga hættu af því að vísa málinu til n. milli 2. og 3. umr. frekar en milli 1 og 2. umr. En ef ekki þykir viðeigandi, að frv. fari til n., og hæstv. stj. hugsar sér að keyra frv. í gegnum þingið án þess, þá er ekkert við því að segja, hún ræður því, en þá verður að haga sér í umr. og öðru eftir því.

Jakob Möller [óyfirl]: Ég leyfi mér að styðja eindregið þá till., að málinu verði vísað til n.Hv. 6. þm. Reykv. upplýsti það, að málið hefir ekki verið rætt í n., og hv.frsm. meiri hl. hefir ekki afsannað það. Hv. 6. þm. Reykv. upplýsti það, að frv. hefði verið lagt fyrir n. aðeins til að taka ákvörðun um, hvort n. flytti málið eða ekki, en því var neitað að ræða frv. eða rannsaka eða yfirleitt að láta það fá þá meðferð, sem talið er, að málin eigi að fá í n. Sannleikurinn er því sá í þessu máli, að frv. hefir aldrei fengið neina meðferð í n., og það er fleira athugavert í þessu sambandi, er ég síðar skal koma að. Forseti og ýmsir aðrir telja það nægja, ef n. lofar að taka mál til athugunar. Um daginn var hér mál í deildinni, sem af sömu ástæðu var ekki vísað til n., heldur lofaði hún að athuga málið, og varð samkomulag um það, en það var bara aldrei gert. N. kom aldrei saman til að athuga málið. Til þess lágu vitanlega aðrar ástæður en sviksemi, því að það voru haldnir deildarfundir þá daga á venjulegum fundartíma nefndarinnar. Minni hl. hefir eigi haft tækifæri til þess að athuga þetta frv. áður en það var afgr. frá n. En ef frv. er vísað til n. þá er það ekki tekið á dagskrá fyrr en öll n. hefir athugað það gaumgæfilega. Er því meiri nauðsyn á að frv. fari til n., þar sem það er bersýnilegt, hvað frv. er óathugað. Það er gert ráð fyrir því í frv. sem neyðarúrræði, að sett verði á stofn einkasala á saltfiski. En því er ekki að neita, að margir menn óttast, að hér sé um beina einkasölu að ræða, enda er frv., eins og það er, hreint einkasölufrv. Að vísu eru löggiltir útflytjendur samkv. frv., en þeir mega engan samning gera um sölu á fiski, nema fá heimild til þess. Hver er þá munurinn á þessu og því, að þessi aðili, sem heimildirnar veitir, taki fisksöluna alveg í sínar hendur. Frv. er því eigi aðeins leið til einkasölunnar, heldur er það einkasölufrv. frá upphafi. Flm. virðast eigi hafa gert sér þetta ljóst, og að því er virðist hefir hæstv.atvmrh. ekki heldur gert sér það ljóst. Þá hefir þetta frv. ekki verið borið undir þá aðila, sem eiga siðferðilegan rétt á því, að láta í ljós álit sitt um það og mesta þekkinguna hafa á þessum málum. En það eru bankarnir og fisksölunefndin. Ég verð að segja, að það er ekki vansalaust fyrir Alþ., ef á að knýja þetta frv. í gegn án þess að það fari til n. og athugasemdalaust.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég vil minna hv. dm. á, að það er eftir ein umr., og að mál þetta er flutt af meiri hl. n. og því eigi ástæða til þess að vísa því til n. aftur. Ég tel hinsvegar rétt að athuga málið, enda hefir form. sjútvn. lofað, að það skyldi gert, og ætti það að vera nægilegt, einkanlega þegar þess er gætt, að minni hl. n. hafði í 3 daga tækifæri til þess að athuga frv. og bera sig saman við sinn flokk um málið. Ég vil því halda fast við kröfu mína um að málinu verði vísað til 3. umr., án þess að því sé sérstaklega vísað til n.

Gísli Guðmundsson Ég vil aðeins geta þess í sambandi við þessar umr., að það eru fleiri dæmi þess, að mál, sem flutt eru af n., eru ekki látin fara til n. aftur. Ég vil taka t. d. frv. um skipulag á fólksflutningum á landi, sem meiri hl. samgmn. flutti fyrir tilmæli stj. Það kom fram ósk um það, að þessu máli væri vísað til n., en forseti taldi ekki, að það væri samkv. þingvenjum. Hinsvegar var það tekið fram, að n. athugaði málið, enda gerði hún það. Mér skilst, að eins sé ástatt um þessi tvö frv., og beri því eigi að vísa þessu frv., er hér liggur fyrir, til n.

Bergur Jónsson Það er eigi ástæða til þess að hafa langar umr. um þetta, en ég verð að mótmæla þeim orðum hv. 3. þm. Reykv., að það sé brot á þingvenjum að vísa eigi þessu máli til n. Það er þvert á móti brot á þingvenjum að vísa því til n. Ég get nefnt mörg dæmi þess, að mál, sem borin eru fram af n., eru eigi látin ganga til n. aftur. Því að ef meiri hl. n. flytur eitthvert frv., hefir hann athugað það svo og gengið svo frá því, að eigi er ástæða til, að fram komi nál. Ég skil ekki annað en að menn geti verið ánægðir með þá yfirlýsingu, sem form. sjútvn. hefir gefið hér, að n. taki málið til athugunar og gefi minni hl. n. tækifæri til þess að koma fram með brtt., ef honum þykir þörf á því. Mér hefir virzt það vera samkomulag hér, að ræða ekki efni frv., en ég verð þó að gera aths. við nokkur ummæli hv. 3. þm. Reykv. um frv. Hann sagði, að frv. væri illa undirbúið, og að í því væri haldið fram sem síðasta neyðarúrræði saltfiskeinkasölu. Ég efast nú ekki um það, að hv.þm. sé svo glöggur, að honum blandist ekki hugur um það, að í 12. gr. er þessa getið sem ýtrasta neyðarúrræðis. Áður en einkasala kemur til greina verður reynt, hvort félag framleiðenda getur ekki skipulagt fisksöluna. Ég skil þess vegna ekki, hvernig þessi hv.þm., sem er með gleggstu þm., getur haldið því fram, að hér sé um hreina einkasölu að ræða. Hv. þm. veit sjálfur, að þetta er rangt. Það er ekki minnzt á einkasölu fyrr en í 12. gr. og þá með því fororði, að öll önnur sund séu lokuð. Það er því ástæðulaust að deila um það. Hitt má deila um, hvort rétt sé að koma hér á samvinnuskipulagi, eins og frv. ætlast til. Ég vona svo, að hv.þm. fari ekki aftur að láta prenta í þingtíð, rangsnúninga sína í þessu efni.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hv. þm. Barð. mótmælti því, að það væri rétt hjá mér, að það væri brot á þingvenjum að vísa ekki máli þessu til n. Ég þekki dæmi þess, að ástæðulaust hefir verið að vísa málum, sem flutt eru af n., til n. aftur, en það stendur sérstaklega á um þetta mál. Það hefir yfirleitt ekki fengið neina meðferð í n. Hæstv. atvmrh. sagði, að minni hl. n. hefði fengið frest til þess að athuga, hvort þeir vildu gerast flm. frv. með meiri hl. n. Þetta þýðir engan veginn, að málið hafi fengið venjulega meðferð í n., enda er það staðhæft af hv. 6. þm. Reykv., að málið hafi aldrei verið rætt í n. og ekki fengizt rætt þar. Ég álít það brot á þingvenjum að láta slíka meðferð nægja. Ég vil þá víkja að því, hvað felst í þessu frv., en hv.þm. Barð. taldi, að ekki væri minnzt þar á einkasölu fyrr en í 12. gr., og þá sem ýtrasta neyðarúrræði. Við því er það að segja, að með 5. gr. er þessi löggjöf gerð að einkasölulöggjöf. Því að þó fyrirkomulagið sé þannig, að einstakir útflytjendur séu löggiltir, þá eru hendur þeirra bundnar með 5. gr., þar sem þeir verða að lúta boði og banni fiskimálanefndar og geta ekki gert samninga um sölu nema með leyfi n. og ekki hægt að kaupa af þeim nema með hennar leyfi. Munurinn á hreinni einkasölu og þessari er aðeins sá, að útflytjendur hafa hér sérstakar skrifstofur. Það, sem breytist, þegar hrein einkasala kemur, er aðeins það, að þessar skrifstofur verða lagðar niður, en einkasalan er hér frá upphafi. Þetta verða hv.flm. að gera sér ljóst, ef þeir eru hræddir við einkasöluna.

Bergur Jónsson Ég skal ekki verðu langorður. Ég vil bara benda á það, að það eru sérstaklega mörg mál, sem meiri hl. n. hefir flutt, sem farið hafa gegnum þá d., er þau eru borin fram í, án þess að þeim væri vísað til n. Ég býst við, að þó að þessu frv. verði ekki vísað til n. í þessari hv. d., þá verði því vísað til n. í Ed. Ég get í því sambandi bent á áfengislagafrv., sem er allmerkilegt frv. og umdeilt, en eigi var vísað til n. hér í d., en hinsvegar í Ed. Ég get ekki fallizt á, að málið sé óathugað. Eins og hv.þm. Vestm. mun geta borið um, þá fékk minni hl. nægan tíma til þess að athuga málið áður en það var sett fram og tækifæri til þess að gerast flm. frv. með meiri hl. n. Ég fæ ekki séð, að frv. muni taka neinum bótum, þótt það fari til n. aftur, þar sem meiri hl. n. er flm. þess, en minni hl. hefir þegar gefizt kostur á að athuga það. Það þýðir ekki að deila um það við hv. 3. þm. Reykv., hvernig þessi l. muni reynast. Hann gekk inn á það, að rétt væri, að einkasalan kæmi aðeins sem ýtrasta neyðarúrræði. Annars virðumst við hafa mismunandi mikla trú á fiskframleiðendum. Ég er svo bjartsýnn, eða kannske barnalegur, að ég trúi því, að þeir hafi næga skynsemi til þess að ganga undir heilbrigt og gott félagsskipulag. Og ég er m. a. s. svo bjartsýnn, að ég held, að fiskframleiðendur sjálfir muni sjá, hve mikil réttindabót þetta er fyrir þá, og hve miklu heilbrigðari grundvöllur það er til að starfa á.

Forseti (JörB): Ég vil vekja athygli hv.þm. á því, að mjög eru farnar að blandast saman umr. um þingsköp og umr. um málið sjálft. Vil ég vona, að menn komi sér nú saman um að karpa ekki þannig áfram.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það er rétt hjá hæstv. forseta, að blandazt hafa saman umr. um þingsköp og málið sjálft, en ég sé ekki hvað hægt er að gera við því, enda umr. um málið sennilega heimilar. Hv. þm. Barð. er fljótsvarað. Hann sneri hlutunum alveg við, er hann taldi sig hafa meiri trú á framleiðendum en mig. Frv. fer og í þveröfuga átt við þessa trú hv.þm., því að það fer fram á að taka ráðin af fiskútflytjendum. Þeir hafa sitt skipulag, sem þeir, er þetta frv. flytja, virðast enga trú hafa á. Hv. þm. Barð. talaði um, að þetta frv. væri byggt á samvinnugrundvelli. Flm. þurfa sannarlega að athuga frv. betur. Hver hefir nú talið þeim trú um þessa vitleysu? Í samvinnufél. er það algild regla, að hver aðili sé einráður um sín málefni. Kaupfélög úti um land ráðstafa sínum afurðum hvert fyrir sig, eða hafa a. m. k. rétt til þess að gera það. Kjötinu mun reyndar ráðstafað undir stjórn Sambandsins, en öðrum afurðum ráðstafa fél. sjálf, og innflutningur þeirra er t. d. óháður Sambandinu. Engar slíkar skorður er að finna í þessu frv. Það má segja um hv.þm. Barð., „að litlu verður Vöggur feginn“, er hann gleðst svo yfir því, að ég skuli viðurkenna, að eigi sé beinum orðum talað um einkasölu fyrr en í 12. gr., því að ég tók það fram, að með 5. gr. væri þetta í raun og veru gert að hreinni einkasölu, þar sem útflytjendur fengju engu að ráða, nema samþ.n. kæmi til. Ég held, að meiri hl. sjútvn. hefði gott af að taka málið til meðferðar í n., þar sem flokkarnir ræddu það ekki aðeins hver fyrir sig, heldur allir flokkar saman. Ég hygg, að ef tækifæri gefst til þessa, þá muni ýmislegt skýrast fyrir meiri hl., sem nú er óljóst fyrir honum.

Bergur Jónsson Ég skil ekki í því, hvernig á því getur staðið, að hv. 3. þm. Reykv. telur frv. þetta ekki byggt á samvinnugrundvelli. Í 4. gr.l. er þó vísað til 1. um samvinnufél. Mér virðist vaka fyrir hv.þm., að grundvöllur samvinnufélagsskaparins væri það, að menn hefðu frjálsræði. Það er svo um samvinnufélagsskapinn, að hann selur reglur, er menn verða að hlýða, ef þeir eiga að verða aðnjótandi vissra réttinda. Svo er og um frv. þetta. Hv. þm. hefir annan skilning á þessu máli en meiri hl. n., og ég hefi enga ástæðu til þess að ætla, að það bæti nokkuð okkar skilning á málinu, þótt við ræddum við hv. sjálfstæðismenn í n. um það. Ég býst við, að hv.þm. segi það af ókunnugleika, að minni hl. n. hafi eigi haft tækifæri til þess að athuga frv. Minni hl. n. fékk góðan tíma til þess að athuga frv., áður en það kom fram hér í hv. d.

Jóhann Jósefsson Ég hafði komið með till. um að vísa þessu máli til sjútvn. Eins og kunnugt er hefir þetta mál ekki verið athugað í n., eins og venja er til um þau mál, sem vísað er til n. En með því að hæstv. forseti hefir lagt mikla áherzlu á það sjálfur, að þó að þessu máli yrði ekki vísað til n., þá verði það athugað rækilega milli 2. og 3. umr. af sjútvn., vil ég minna á það, að það er ekki tilgangur okkar, sem höfum viljað vísa því til n., að tefja fyrir málinu. Ég mun því taka till. aftur um að því sé vísað til sjútvn., en þó með þeim forsendum, að málið fái rækilega athugun af n.

Bergur Jónsson Ég vil fá viðurkenningu hv.þm. Vestm. fyrir því, að hann fékk ákaflega rúman tíma til þess að kynna sér þetta mál, áður en það kom fyrir hér í d.

Jóhann Jósefsson Sú viðurkenning skal þegar veitt. Ég hafði góðan tíma til þess að athuga málið sem handrit, en hitt er jafnvíst, að n. hefir ekki rætt málið í heild sinni, og það hefir ekki fengið þá meðferð, sem mál fá venjulega í n., þó að við hv. 6. þm. Reykv. höfum fengið málið til álits og skoðunar.

Forseti (JörB): Mér hefir skilizt það á meiri hl. sjútvn., að hann sé mjög fús til þess að taka málið til rækilegrar athugunar, og það mál studdi hæstv.atvmrh. með ummælum sínum, og ég vil mega vænta þess, að málið verði athugað gaumgæfilega í n., ekki síður þó að þessi málsmeðferð sé höfð.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Ég vil f. h. allshn. mælast til þess, að málið verði tekið út af dagskrá. N. hefir haft málið til meðferðar á undanförnum fundum, og það er útlit fyrir, að samkomulag náist um brtt. við frv., en þær eru þannig vaxnar, að n. telur heppilegra, að þær komi fram við 2. umr., því það er hugsanlegt, þó þær næðu ekki fram að ganga við 2. umr., að hægt væri að víkja svo til, að samkomulag næðist við 3. umr. Ég verð því, af því að n. lítur svo á, að ekki sé tryggt, að brtt. komi aðeins fram við 3. umr., að mælast til þess, að málið verði að þessu sinni tekið út af dagskrá. Forseti tók málið af dagskrá.

Frsm. (Finnur Jónsson) Ég get á þessu stigi málsins verið stuttorður. Þetta frv. er byggt á sömu grundvallarreglum og frv. stj. um fiskimálanefnd, útflutning á fiski o. fl. Það liggja allar sömu ástæður fyrir því, að þetta frv. er fram borið eins og frv. um skipulagningu á fiskverzluninni. Út af umtali, sem nýlega varð í hv.Ed. í sambandi við þetta mál, vil ég taka það fram, að þeir, sem sömdu þetta frv., hafa fylgt nákvæmlega sömu reglum í till. sínum og n. sú, sem kosin var í enska þinginu til þess að gera till. til breyt. og endurbóta á síldarútvegi Breta og koma skipulagi á síldveiðina þar, sem er í ófremdarástandi eins og hér á landi. En þó ætla ég, að þeim, sem unnið hafa að þessu frv., hafi ekki verið kunnugt um till. brezku síldarmálan., þegar þeir sömdu þetta frv. Vegna þess að komið var í óvænt efni um rekstur brezka síldarútvegsins, var skipuð sérstök n. í fyrra til þess að athuga og bera fram till. til bjargar útveginum. Og það vill svo einkennilega til, að till. þeirrar n. stefna nákvæmlega í sömu átt um skipun þeirra mála og gert er í þeim frv., sem ríkisstj. leggur fyrir þetta þing, um fiskimálanefnd og síldarútvegsnefnd. Þó er sá munur á, að ætlazt er til, að síldarmálan. Breta sé að öllu leyti skipuð af ríkisstj. og að síldarmálan. þar ákveði, hvað mörg skip skuli gerð út á síldveiðar, hvaða veiðarfæri skuli notuð, á hvaða tímum síldveiðar skuli fara fram og hvaða veiðisvæði skuli notuð. Ennfremur hefir n. vald til þess að löggilda síldarsaltendur og útflytjendur síldarinnar, og einnig í aðalatriðum að skipa útflutningsdeildir, er taka að sér verkun á síldinni og semja um útflutning á henni og tryggja markaði erlendis. Ég hefi nýlega séð í fréttum frá Bretlandi, að gert er ráð fyrir, að þar verði skipuð síldarnefnd til þess að koma skipulagi á síldarútveginn þar, eftir till. brezku þingnefndarinnar. Ég geri ráð fyrir, að það sé engin tilviljun, að ríkisstj. hefir í frv. sínum um útvegsmálin farið í sömu átt og gert hefir verið í mesta fríverzlunarlandi álfunnar, Bretlandi, heldur mun það stafa af því, að sömu ástæður í ýmsum löndum skapa samskonar till. til úrlausnar, þó að í fjarlægum löndum sé. Enda er það sérstaklega nauðsynlegt, að við Íslendingar skipuleggjum síldarútveginn hjá okkur á sama hátt og Bretar, af því að við þurfum að keppa við þá á sömu mörkuðum, t. d. í Þýzkalandi og Bandaríkjunum. Ef við mætum brezkri samkeppni með svipaðri skipulagningu á síldarútveginum og Bretar hafa hjá sér, þá höfum við miklar líkur til þess að vinna nýja markaði. En því aðeins stöndumst við samkeppnina, að skipulagið verði sem traustast. Það hefði verið mjög æskilegt, að þeir hv.þm., sem halda því fram, að þessum málum verði bezt skipað hjá okkur með því að hafa aðeins ráðgefandi nefndir, kynntu sér álit og till. brezku n., fyrst þeir vilja ekki viðurkenna, að ástand það, sem nú ríkir í sjávarútvegsmálum hér á landi, gefi tilefni til svipaðra aðgerða og gert er annarsstaðar. Þeir ættu að athuga, hvaða till. eru efstar á baugi um meðferð þessara mála erlendis, þar sem atvinnuvegirnir standa máske betur að vígi en hér á landi, og færa svo rök að því, á hvern hátt það muni vera hættulegt fyrir okkur Íslendinga að feta í fótspor þekktustu fríverzlunarþjóðar í álfunni. Flutningi þessa frv. hefir verið hagað á sama hátt og við frv. um fiskimálanefnd. Það var tekið eintak af því í prentsmiðjunni áður en prentun var lokið og sent sjútvn. Nd. til athugunar. Að nokkrum tíma liðnum kváðust tveir af nm. ekki vilja eiga þátt í flutningi frv. með meiri hl. n., sem flytur frv. eftir ósk hæstv. stj. Meiri hl. sjútvn. er frv. aftur á móti samþykkur og leggur til, að það verði gert að lögum. Ég skal svo ekki hafa þetta forspjall lengra, en óska, að frv. verði vísað til 2. umr.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það er náttúrlega ákaflega fróðlegt erindi, sem hv.þm. Ísaf. hefir flutt hér um álit og till. þessarar brezku síldarmálanefndar! En það er bara dálítið skrítið, að eftir að hann var búinn að lýsa yfir, hversu nákvæmlega þessu frv. bæri saman við till. brezku nefndarinnaar, þá skildist mér, að ekkert af því, sem hv.þm. skýrði frá, að væri í brezku till., sæist í þessu frv. Hv. þm. skýrði frá því, að brezku síldarn. væri ætlað að ákveða um tölu síldveiðiskipa við strendur Bretlands, hvaða veiðarfæri þau nota, og ennfremur ætti hún að ákveða veiðitíma og veiðisvæði fyrir skipin. Ég skal nú að vísu játa, að ég hefi ekki lesið þetta frv. nema lauslega, en þessi ákvæði hefi ég ekki fundið í frv., og hv.þm. vildi máske benda mér á þau. Hinu gerði hv.þm. auðvitað enga grein fyrir, að í þessu frv. eru ákvæði, sem ekki eru til í áliti brezku nefndarinnar; er það óneitanlega kynlegt, þar sem hann var að gera hv.þd. grein fyrir því og sannfæra hana um, að till. meiri hl. sjútvn. og brezku n. væru nákvæmlega samhljóða. Hvers vegna nefnir hv.þm. ekki aðalatriðin í þessu frv. og tilsvarandi ákvæði í till. brezku n.? Ég skal játa, að ég er ekki búinn að lesa frv. sem skyldi, en þó vil ég sérstaklega benda á, að ég hygg, að í till. brezku n. finnist ekki ákvæði tilsvarandi þeim, sem eru í 5. gr. þessa frv. um valdsvið síldarútvegsnefndar, a. m. k. lét hv.þm. þess ekki getið. Annars er ekki hægt að ræða þetta ýtarlega, þar sem hv.þdm. hafa ekki séð till. brezku síldarn. og tæplega heyrt þeirra getið, nema e. t. v. þessi hv.þm. Þó lét hann þess getið, að hann hefði aðeins fengið lauslegar fréttir um það nýlega, að búið væri að skipa síldarn. í Bretlandi. Ég tel sjálfsagt, að form. sjútv. leggi till. brezku n. fyrir sjútvn., og þá upplýsist væntanlega, hvort þær eru nákvæmlega eins og þetta frv., og ég tel einnig víst, að hv. sjútvn. birti útdrátt úr þeim í nál., sem fylgdi frv. til 2. umr. Það væri ágætt að fá þessar heimildir áður en frv. um fiskimálanefnd o. fl. kemur hér næst til umr. í þd. Þess er að vænta, að hv. formaður sjútvn., þm. Ísaf., afli sem flestra gagna í þessum málum, svo að honum takist að leiða hv.þdm. í allan sannleika.

Frsm. (Finnur Jónsson) Hv. 3. þm. Reykv. hætti að referera ræðu mína áður en hann komst að aðalefninu, sem eru höfuðrök þessa máls. Hann minntist ekki á það, sem ég skýrði frá úr till. brezku síldarn., að forstöðun. verði heimilað að löggilda síldarsaltendur og skipa útflutningsnefndir, sem eiga að sjá um verkun og semja um útflutning á allri brezkri síld.

Hvar eru samskonar ákvæði í brezku till. og þau, sem felast í 5. og 12. gr. frv.?

. Ég fór ekki út í það í framsöguræðu minni, enda er ekki venja að ræða einstakar gr. í frv. fyrr en við 2. umr. málsins. En það, sem ég benti á til samanburðar, get ég gjarnan endurtekið fyrir hv.þm.; og það er í stuttu máli þetta: að brezka síldarn. á að hafa allt það vald, og jafnvel víðtækara vald á sumum sviðum, en síldarútvegsn. er ætlað að hafa hér á landi samkv. þessu frv. Það er gert ráð fyrir, að brezka n. ákveði veiðileyfi til skipa, hún ákveður, hvenær síldveiði skuli byrja og hætta, hún getur bannað síldarsöltun á vissum tímum o. s. frv. Hér er í 5. gr. þessa frv., sem fyrir liggur, talað um, að „útflytjendur verði að skuldbinda sig til að beita fyrirmælum síldarútvegsn. um framboð og lágmarksverð á síld, sem seld er til útlanda, um skiptingu markaðsstaða, útflutningstíma, afhendingu gjaldeyris og annað það, sem n. setur að skilyrði fyrir veitingu útflutningsleyfa samkv. lögum þessum.“ Þá eru í 5. gr. einnig ákvæði um, að síldarútflytjendur skuli skyldir til að taka síld til sölu af framleiðendum, gegn hæfilegri hámarksþóknun, enda sé síldin markaðshæf vara. Ennfremur skulu þeir skyldir til að greiða fyrir því, að allir síldarframleiðendur njóti sem fyllsts jafnréttis um sölu framleiðslu sinnar. Vera má, að þetta sé einmitt þyrnir í augum hv. 3. þm. Reykv. En ég fyrir mitt leyti tel það nauðsynlegt, og þó að þetta sé ekki alveg orðrétt samhljóða till. brezku n., 

Allt undir annara handleiðslu

. Og þetta sýnir betur en allt annað, að í mesta fríverzlunarlandi heimsins eru menn farnir að hverfa frá hinni frjálsu samkeppni. Það er augljóst, að þeir, sem trúað hafa á frjálsa samkeppni, vilja nú koma þessum málum öðruvísi fyrir í Bretlandi. En hér á landi vilja sjálfstæðismennirnir, að fisk- og síldarútvegsnefndirnar hafi aðeins ráðgefandi vald, í stað þess, að meiri hl. sjútvn. leggur til, að þær hafi framkvæmdavald samkv. fordæmi frá Bretum. Ég vil engu lofa um það, að skýrsla brezku n. verði prentuð með nál. sjútvn. Það hlýtur að taka talsverðan tíma að þýða skýrsluna og prenta, því að hún er löng, og álít ég tæplega leggjandi í það, vegna kostnaðarins. En hinsvegar geta þeir, sem skilja ensku, fengið skýrsluna lánaða hjá Fiskifél. Ísl. og kynnt sér hana, og ef hv. 3. þm. Reykv. vill fá að athuga einstök atriði í skýrslunni, þá er honum velkomið að sjá þau hjá mér í lauslegri þýðingu, sem ég hefi gert.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hv. þm. Ísaf. fór eins og köttur í kringum ákvæði 5. gr. frv., sem ég hygg, að séu hin sömu og í tilsvarandi gr. frv. um fiskimálan. Og þó að hv.þm. leggi áherzlu á, að verksvið brezku síldarn. sé talsvert víðtækara en síldarútvegsn. er ætlað að hafa hér á landi samkv. frv., þá er það bara á allt öðru sviði. Hv. þm. kom ekkert inn á það atriði, hvort brezku síldarn. væri gefið það vald, sem ég undirstrikaði, að síldarútvegsn. væri fengið hér samkv. 5. gr. frv., og gerir það að verkum, að hér verður nokkurskonar síldareinkasala. Ég fullyrði ekkert um, hvort tilsvarandi ákvæði eru í till. brezku n., en hv.þm. hefir ekki bent á það. Í þess stað var hv.þm. eitthvað að fjasa um, að hin volduga fríverzlunarþjóð, Bretar, væru að hverfa frá frjálsri samkeppni í viðskiptum. Hv. jafnaðarmenn liggja alltaf á því lúalagi, að nú séu allar þjóðir að hverfa frá fríverzlun og frjálsri samkeppni, en þetta er algerlega rangt hjá þeim, þó að þeir e. t. v. trúi þessu sjálfir, af barnalegri einfeldni. Einstök fyrirbrigði í viðskiptum þjóðanna, sem í fljótu bragði virðast benda í þessa átt, eru miðuð við það neyðarástand, sem nú ríkir í heiminum, og því aðeins tímabundin. Hv. jafnaðarmenn vísu oftast til stefnu og framkvæmda núv. Bandaríkjaforseta, til sönnunar þessum framburði sínum. En nú geta þeir sannfærzt um það eftir nýjustu heimildum, að Roosevelt forseti er alveg að hverfa frá þeirri stefnu sinni, að leggja hömlur á framtak einstaklinga, og að straumurinn er nú að bera hann í öfuga átt við það, sem áður var. Forsetinn er nú farinn að sjá, að hverskonar hömlur í viðskiptalífi þjóðanna og útilokun frjálsrar samkeppni leiðir til bölvunar. hetta er Bandaríkjaþjóðin nú að læra. Það tekur máske nokkurn tíma að koma viðskiptamálunum aftur í lag eftir kreppuna. En það mun takast, og þá eftir grundvallarkenningum okkar samkeppnismanna, sem hv. jafnaðarmenn halda í einfeldni sinni, að séu að hverfa úr sögunni; eða þá að þeir halda því fram meira og minna gegn betri vitund.

Frsm. (Finnur Jónsson) Ég vil aðeins út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði nú síðast um endurreisn hinnar frjálsu samkeppni, taka mér í munn þá gömlu setningu: „Mikil er trú þín, kona.“ En út af því, sem hv.þm. vildi bera brigður á, að ákvæðin í till. brezku n. næðu eins langt og væru eins bindandi fyrir síldarútveg Breta og þær ákvarðanir, sem við leggjum til í þessu frv. um síldarútveginn hér á landi, vil ég tilfæra nokkur atriði úr skýrslu brezku n. Þar segir svo m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Framleiðsla einstaklinga og hin frjálsa samkeppni hafði fyrir ófriðinn opna leið til sölu á afurðunum og enga þörf til að þróa söluaðferðir sínar, en síðan markaðirnir lokuðust að meira eða minna leyti, er einstökum framleiðendum og hinni frjálsu samkeppni algerlega um megn að leysa úr erfiðleikunum.“ Í framhaldi af þessu segir þar ennfremur: „Útflutninginn þarf að skipuleggja til þess að forðast neyðarsölu til þess að við getum verið jafnvígir sterkum kaupendasamtökum, og til þess að ná aftur töpuðum mörkuðum og auka nýja. Við mælum með því, að n. taki sjálf að sér ábyrgð á þessu, og við erum vissir um, að við flytjum þar réttilega almennar óskir þeirra, er að þessum atvinnuvegi standa. Við höfum athugað reglur um eftirlit með útflutningi, sem notaðar eru í nýlendunum og annarsstaðar, og höfum séð, að þar er aðalreglan sú, að útflutningseftirlitinu hefir verið gefið lögvald, ekki einasta til þess að koma fram sem umboðsmenn fyrir framleiðendur, heldur einnig til að koma á fót einkasölu. Í framkvæmd er þetta vald sjaldan að fullu notað, þó eftirlit og fyrirskipanir séu gefnar um kaup og sölu, þá kaupa nefndirnar sjaldan sjálfar eða selja. Með þá nauðsyn einkum fyrir augum, að opna nýja markaði, ráðleggjum við, að síldarnefndinni verði gefið samskonar víðtækt vald til þess að hafa það til vara; en sem venju viljum við gera ráð fyrir, að hún myndi koma fram sem umboðssali um útflutninginn, en ekki sjálf hafa birgðirnar með höndum. Nefndin ætti að hafa vald til: a. Að stofna útflutningsdeild, sem hafi með höndum útflutning á allri verkaðri síld og semja um afskipanir, farmgjöld, tryggingar o. þ. h. b. Að taka umboð fyrir saltendur á öllum samningatilraunum á síldarsölu til Rússlands og á aðra markaði, þar sem slíkt þætti heppilegt. Á einstöku erlendum mörkuðum mætti venjulega leyfa síldarsaltendum sjálfum að leita samninga fyrir sig, ef þeir óska, en ráðstafanir til útflutnings ætti n. ein að hafa með höndum. c. Að krefjast upplýsinga um alla skilmála og verð í samningum, sem saltendur gera sjálfir, og taka gjald af útflutningi þeirra, eins og hann hefði verið framkvæmdur af nefndinni. d. Taka að sér umboðssölu til útlanda, eða neita um slíka umboðssölu, nema með því lágmarksverði og útflutningslaunum, sem n. ákveður.“ Ég ætla, að þetta muni vera hliðstætt ákvæðum í frv. þeim, sem nú liggja fyrir þinginu um fiskimálanefnd o. fl. og síldarútvegsnefnd o. fl. Ég kem þá að eftirfarandi ákvæðum í till.n.: „e. Að útvega fé til notkunar í bili til sölu á erlenda markaði. f. Útvega umboðsmenn og geymslu erlendis. g. Að gefa undanþágur að nokkru eða öllu leyti, ef um sérstakar verkunaraðferðir er að ræða. h. Að taka ábyrgð á innheimtu á öllum lánum, sem n. veitir með hverskonar samningum sínum (erlendis). i. Að örva söluna erlendis með fyrirlestrum, auglýsingum, eða á annan hátt. j. Að kaupa og selja verkaða síld og taka að sér venjulegar skyldur sölufyrirtækja, en þó aðeins, ef nauðsyn krefur, vegna nýrra markaða eða annara sérstakra ástæðna.“ N. segir, að sér sé það fyllilega ljóst, að með þessum ákvörðunum sé dregið vald úr höndum útflytjenda, en að þjóðarheill krefjist, að svo sé gert. Ég ætla, að hin sama þjóðarnauðsyn knýi til þess einnig hér á landi. Ég tek það fram, að hér er um lauslega þýðingu að ræða. En ég hygg, að þetta nægi fyllilega til að sýna það og sanna, að aðalatriðin í frv., sem hér liggur fyrir, eru hin sömu og í þessari merkilegu skýrslu brezku n. Sá kafli skýrslunnar, sem hnígur sérstaklega að framleiðslu einstaklinga, ætla ég, að sé orðréttur á þessa leið: „Framleiðsla einstaklinga hafði fyrir ófriðinn opna leið til sölu á afurðunum og enga þörf til að þróa söluaðferðir sínar, en nú hefir hún engin ráð til að mæta kröftuglega fjárhagsörðugleikunum á núv. mörkuðum, eða til þess að opna nýja markaði.“ Þó að þetta gildi um ástandið í Bretlandi á þessum tímum, þá þarf það ekki þar fyrir að eiga við hér á landi. En ég fullyrði, að allir hinir sömu erfiðleikar séu hér fyrir hendi, nema ef vera kynni í ennþá ríkara mæli.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Það er rétt, sem hv.frsm. sagði, að mér og hv. 6. þm. Reykv. var gefinn kostur á að gerast meðflm. að þessu frv. En við álitum ekki nauðsynlegt, að við tækjum þátt í því, og felldum okkur ekki við frv., í því formi, sem það var. Hinsvegar skal ég játa, að það horfir talsvert öðruvísi við um sölu á síldinni en saltfiskinum. Bæði þessi frv., um fiskimálanefnd og síldarútvegsnefnd, eru steypt í sama móti, að öðru leyti en því, að þar sem talað er um fisk í öðru frv., þá stendur það sama um síld í hinu. Þegar þess er gætt, að er frv. um fiskimálanefnd kom fram, þá var til í landinu öflug stofnun, sem sér um sölu á saltfiski, þá er frv. um síld borið fram með talsvert öðrum forsendum. Að vísu er til sölusamlag um matjessíld, en um það sagði hæstv.atvmrh. í útvarpsumr. fyrir nokkru, að það myndi í þann veginn að leysast upp. Hér er því ólíku saman að jafna. Fisksölusamlagið var ekki líkt því að vera að leysast upp. Það var að koma fastara skipulagi á sinn félagsskap þegar frv. um fiskimálan. kom fram. En þetta frv. er borið fram á tíma, sem atvmrh. segir, að sá félagsskapur, sem myndaður var um sölu á nokkrum hluta síldarinnar, sé í þann veginn að leysast upp. Þetta gerir viðhorfið mjög mikið annað í þessu máli. Svo er frá því að segja hvað snertir síldarsöluna sérstaklega, að ég komst að því í ferð minni fyrir ríkisstj. í fyrra, að allsterk rök lágu fyrir því, að síldarsalan væri meir á einni hendi en verið hafði. Eftir tilmælum fyrrv. stj. sat ég fund í Danzig, sem boðað var til af síldarinnflytjendum til þess að ræða þessi mál, og hafði verið óskað eftir fulltrúum frá Íslendingum og Norðmönnum, sem og mættu á fundinum. Ég skal fara fljótt yfir sögu, en geta þess, að sú varð niðurstaðan á fundinum, en þar voru mættir allir innflytjendur í Danzig, og þeir hafa nær einir á hendi dreifingu á síldinni, sem fer á pólskan markað, nema hvað hin nýja hafnarborg Gdynia hefir nokkuð dregið til sín, að innflytjendur töldu æskilegt, að einhverri einni stofnun á Íslandi væri falið að annast útflutninginn. Ég lagði svo til, þegar heim kom, að gerð væri ýtarleg tilraun til þess að fá útgerðarmenn til þess að starfa saman, vegna þess að ég sannfærðist um vilja innflytjendanna í þessu efni. Þeir tjáðu sig fúsa til þess að gera fyrirframsamning um kaup á fleiri tugum þúsunda tunna af síld, eitthvað 40-50 þús. fyrir ákveðið verð, ef skipulagið kæmist í slíkt horf. Mér virtust hér geta orðið breyt. til bóta og benti rækilega á það í skýrslu minni til ríkisstj. hve skaðlegt það væri fyrir síldarverzlunina, að hver hlypi í kapp við annan um markaðinn og orsakaði heildarverðlækkun. Þetta virtist mönnum myndi mega lækna, með því að á Íslandi væri ein sölumiðstöð, en helzt vildu nú innflytjendurnir, að Noregur og Ísland hefðu með sér samtök í þessu efni, og þeir voru svo vongóðir í Danzig, að þeir gerðu ráð fyrir, að þetta gæti tekizt, að hafa samvinnu um alla Íslandsveidda síld. Af þessum ástæðum lagði ég til, að komið væri betra skipulagi á þennan útflutning. Fyrrv. forsrh. Ásgeir Ásgeirsson, tók því vel, og athugaði málið mjög alvarlega. Kvaddi hann hingað til Rvíkur á fund ýmsa hina stærri síldarseljendur og útflytjendur, þ. á m. hv.þm. Ísaf. Um þetta voru svo haldnir mjög margir fundir í fyrravetur og reynt að fá menn til samstarfs. Á aðra viku var unnið að því viðstöðulaust að semja lagafrv. o. þ. l. Því miður tókst þó ekki að sameina menn í það sinn. En það tókst síðar, þegar leið á árið, og var þá stofnað síldarsölusamlagið. Hygg ég, að tilraunir þær, sem hafnar voru fyrir atbeina fyrrv.forsrh., hafi verið öflugur þáttur í því að vekja menn til umhugsunar um þessi mál, sem því miður hafa verið meira látin reka á reiðanum en skyldi. Ég segi það ekki til hv.þm. Ísaf., því að ég veit, að hann hefir verið þess sinnis að hafa þetta í mjög föstum skorðum, og ennþá fastari skorðum en ég hefi getað fellt mig við. Hér er ekki tími til að ræða um framkvæmdir síldarsölusamlagsins, enda er ég því ekki nægilega kunnugur. Eitt atriði vil ég þó drepa á í þessu sambandi, og það er, að strax og ég frétti, að samlagið hefði ákveðið að skipta ekki við innflytjendur í Danzig hvað pólska markaðinn snerti, bar ég kvíðboga í brjósti fyrir óheppilegum afleiðingum. Vonandi hefir þetta ekki komið verulega að sök, en þó mun um einhver óþægindi af því að ræða. Því að það er nú svo, hvort sem um er að ræða fisk- eða síldarverzlun, að hættulegt er að „experimentera“ með slíkt og kippa allt í einu verzluninni úr þeim farvegi, sem hún hefir legið í um tugi ára, og fá hana nýjum og öðrum mönnum í hendur. Þetta er sagt almennt og ekki ætlazt til, að það beri að skoða sem ádeilu á virðingarverðar tilraunir til þess að halda síldarútflytjendum saman um söluna, eins og gert var í sumar. Það er líka óhætt að segja það, að stofnun samlagsins hefir orðið til að hækka vöruverðið. Hv. þm. Ísaf. sagði það, að við sjálfstæðismenn vildum láta okkur nægja með að gera ráðstafanir í þessu efni, sem séu þannig lagaðar, að einungis sé þeirri n., sem fjalli um þessi mál, veitt ráðgefandi vald, en ekki framkvæmdavald látið fylgja. Þetta er í sjálfu sér rétt. Við, ég o. fl. sjálfstæðismenn, höfum þá grundvallarskoðun, að ekki beri í lengstu lög að grípa inn í gang atvinnulífsins, að ekki megi beita valdboði. Við kjósum miklu fremur að vera eins og hann orðaði það, ráðgefandi í þessum efnum, þ. e. a. s. tala til heilbrigðrar skynsemi manna og reyna að fá þá sjálfa til þess að gera þessa hluti. Við eigum ávallt erfitt með að beita valdboði, og erfiðara en þeir menn, sem álíta þá leið fullt eins heppilega. En hinsvegar höfum við ekki lokað augunum fyrir því, fremur en aðrir menn, að nauðsyn síðari ára hefir neytt ýmsar þjóðir til þess að gera ýmislegt það með valdboði, sem á venjulegum tímum þyrfti ekki að koma til með að gera á þann hátt. Og við höfum einnig orðið að gera þetta hér á landi bæði hvað inn- og útflutning snertir. En þetta þýðir enganveginn það, sem svo ofarlega er í huga ýmissa manna, að vegna núv. ástands geti einstaklingarnir ekki annazt verzlunina, og þar með réttlæta þeir að kasta sí og æ hnútum í hina svokölluðu frjálsu samkeppni. Hin frjálsa samkeppni á erfitt með að njóta sín, þegar jafnvægi heimsviðskiptanna raskast. Hún nýtur sín þá verr eða jafnvel ekki, en það er ekki sönnun fyrir því, að hún sé í sjálfu sér ekki góð, heldur sönnun fyrir því, að ýmsir aðsteðjandi, óviðráðanlegir atburðir gera þessa aðferð á framkvæmd verzlunar- og atvinnurekstrar svo erfiða, og það e. t. v. svo, að grípa verður til nýrra ráða, ráða, sem oft hefta, að hægt sé að koma nokkurri frjálsri samkeppni við í bili. Mér finnst dálítið óviðkunnanleg í sambandi við það, sem bæði skeður hér á þingi og öðrum þingum annarsstaðar í heiminum, þessi sífellda hlökkun yfir því, að þarna og þarna sjái menn, hvernig hin frjálsa samkeppni hafi farið. Jafnaðarmenn tala um þetta eins og það sé vottur þess, að haftastefnan sé sigurvænlegri í sjálfu sér en sú stefna, að láta allt sem frjálsast í viðskiptum. En þessu er ekki þannig varið. Jafnvel þeir, sem á þessum tímum verða að beygja sig undir haftaokið og verða að beita sér fyrir því að viðhalda því, allir að undanskildum einstöku einokunarpostulum, þrá, að það fyrirkomulag breytist í hið frjálsa horf í verzlun og viðskiptum. Því aðþrengdari sem þjóðirnar verða af haftastefnunum, því dýpri verður þráin eftir því, að eðlileg rás viðskiptanna geti átt sér stað. Ég er nú e. t. v. kominn nokkuð frá umræðuefninu, en það voru ummæli hv.þm. Ísaf. um aðferðir okkar sjálfstæðismanna, þetta ráðgefandi vald, sem við höfum mest í hávegum, og aftur þvingunarráðstafanirnar, sem hann taldi svo heppilegar, sem komu mér út í umr. um þetta atriði. Það er e. t. v. ofsagt, að síldarútvegsmenn séu minna gefnir fyrir samtök sín á milli en t. d. fiskframleiðendur, en þó hygg ég, að svo sé samt. Það er einhvernveginn erfitt að halda þeim í samtökum af frjálsum og fúsum vilja. Vegna þessa er e. t. v. nauðsynlegt að gera einhverjar þær ráðstafanir, sem snerta síldarútveginn, þótt hinar sömu ráðstafanir eigi ekki við á sviði fiskframleiðslunnar. Ég er persónulega þeirrar skoðunar, að þetta samlag um sölu léttverkaðrar síldar sé til stórra hagsmuna og hindri þann rugling, sem verið hefir á sölu síldarinnar undanfarin ár. En sé svo sem hæstv.atvmrh. lýsti yfir, að þetta samlag sé að leysast upp, þá er eðlilegt, að hv.þm. Ísaf. og þeir, sem standa honum nærri að skoðunum, komi með aðrar till. í skipulagningarátt á þessum málum. Þetta frv. er hér til 1. umr., og líklegt, að því verði vísað til hv. sjútvn. og hún athugi það og byggi álit sitt á þeim forsendum, að sérstök ástæða sé til þess að sjá fyrir því, að sem heppilegast fyrirkomulag verði á útflutningi síldarinnar á næsta ári. Ég er ekki öllum atriðum þessa frv. samþ. og vildi því ekki vera með í að flytja það. En ég vildi gjarnan ljá það lið, sem ég get, og gefa þær upplýsingar, sem ég á yfir að ráða, og orðið geta til þess að koma útflutningsverzluninni með síld í það horf, sem heppilegt má teljast fyrir alla aðila.

Jakob Möller [óyfirl.] Mér finnst böndin berast að hv.þm. Ísaf. um það, að hann hafi verið nokkuð djarfur, þegar hann sló því föstu hér í sinni fyrstu ræðu, að till., sem koma fram í þessu frv. um fiski- og síldarmálan., eða hvað það nú kann að heita, séu alveg eins, eins og hann orðaði það, og till., sem brezka síldarmálan. hefir gert. Eftir því sem hægt er að toga út úr hv.þm., þá kemur í ljós, að till. þessarar brezku n. eru nú talsvert á við og dreif og ekki í því formi, að hægt sé að bera þær saman við frv. En það hefir þó komið í ljós, að þótt hv.þm. státi af því, að þessi n. hafi orðið að aðhyllast höft á síldarsölunni, þá hafi hún ekki orðað nokkra till. svipað því sem þetta frv. felur í sér, að framkvæmdin verður eins og hreinasta einkasala. Því að þótt í þessum till. sé rætt um að setja lágmarksverð á síld, þá er það út af fyrir sig hvergi nærri eins afdrífaríkt eins og fyrirkomulagið í þessum l., þar sem bókstaflega eru tekin öll ráð af útflytjendunum; þótt svo eigi að heita í orði kveðnu, að sérstakir útflytjendur skuli löggiltir, þá er þeirra olnbogarúm svo lítið, að þeir eru í raun og veru ekkert annað en verkfæri í höndum n.Hv. þm. hefir ekki vísað til neinna svipaðra till. af hálfu brezku n., og hið eina sameiginlega með þessum till. og frv. er það, að í báðum tilfellum er gert ráð fyrir skipulagi, sem hagkvæmara megi reynast en ef allt er látið laust og óbundið. Það er misskilningur, ef hv.þm. heldur, að sjálfstæðismenn séu mótfallnir öllum tilraunum til skipulagningar í þessum málum. Og þessi misskilningur er óþarfur, því að hann veit hv.þm., að fiskútflytjendur hafa þegar myndað með sér skipulag með aðstoð löggjafans. Það er ekki síður misskilningur, að þessi skipulagning eigi sér stað vegna þess, að hin frjálsa samkeppni hafi gefizt upp. Það eru einungis yfirstandandi tímar og þetta ólag á verzluninni, sem er undirrótin. Þetta ólag er tímabundið og mun lagast, er stundir liða. - Hv. þm. kvað sig að ýmsu leyti ósammála meðferð þessara mála í Bretlandi, og sýnir það eitt með öðru, að ekki ber nú nákvæmlega saman áliti n. og því, sem fram kemur í þessu frv. Hann sagði hv.þm., að brezka n. hefði slegið því föstu, að einstaklingsverzlunin væri ekki fær um að afla nýrra markaða. Við hér höfum reynt einkasölu og ekki orðið varir við, að hún opnaði nýja markaði, en hún lokaði gömlu mörkuðunum og þrengdi að útflutningnum af þeirri ástæðu. Ég man líka eftir sölunni á þeim tíma, þegar síldareinkasalan starfaði. Þá var það aðeins einn einasti maður, sem beitti sér fyrir því að opna nýjan markað fyrir síldina, þó að það vitanlega kæmi að mjög litlum notum fyrr en síldareinkasalan var lögð niður. En nú er svo komið, að þessi markaður, sem þessi maður í raun og veru opnaði, er aðalsíldarmarkaður landsins. Svo að þetta staðfestir það, sem hv.þm. Ísaf. var að tala um, að það væri e. t. v. öðru máli að gegna um Breta og Íslendinga og möguleika þeirra, undir frjálsu fyrirkomulagi eða einkasölu. Reynsla okkar sýnir, að einkasölufyrirkomulag er ekki líklegra til þess að opna nýja markaði heldur en einstaklingsframtakið. Það er alveg áreiðanlegt. Hv. þm. Ísaf. tók heldur dauflega í það, að birta í nál. útdrátt úr þessari skýrslu, sem hann hefir stuðzt við. Mér hefði eigi að síður þótt það ákaflega æskilegt, að það hefði verið gert. Ég skil það, að hún muni vera svo umfangsmikil, að erfiðleikar séu á að birta hana í heilu lagi, en mér virðist, að úr því að hv.þm. hefir leyft sér að taka útdrátt úr henni, þá ætti að vera hægt að taka meira, og það á þann hátt, að menn hefðu þá meiri ástæðu til þess að byggja á því. Sannleikurinn er sá, að það er nokkuð nálægt því að geta verið misbeiting á aðstöðu, að þegar mælt er með einhverju máli, þá sé vísað í útlent rit, sem ekki er til nema í mjög fárra höndum, og e. f. v. ekki er til nema eitt einasta eintak af á landinn. Þeir, sem á slíkar tilvitnanir hlusta, geta þá ekki kontrollerað, hvort rétt er skýrt frá, eða að hve miklu leyti er skýrt frá því, sem ritið inniheldur. Nú var það svo, að fyrstu till., sem hv.þm. Ísaf. greindi frá, voru allt annars efnis en það, sem hér um ræðir í þessu frv., sem fyrir liggur, svo að þar fannst ekki nokkurt sameiginlegt atriði. Þetta kann nú að vera tilviljun, en það er undarleg tilviljun a. m. k., og ég tel, að þessum hv.þm. ætti að vera áhugamál að færa þeim orðum sínum nokkurn stað með frekari útdrætti úr skýrslunni, að till.n. séu sambærilegar við þá skýrslu, sem hér um ræðir. Ég fyrir mitt leyti véfengi það eindregið.

Frsm. (Finnur Jónsson) Hv. 3. þm. Reykv. vill halda því fram, að það sé misbeiting á aðstöðu að vísa í máli í rit, sem ekki er trygging fyrir, að allir aðrir hafi lesið. Mér þykir þetta ákaflega undarleg ásökun, vegna þess, að þó að bækur kunni að vera til, sem eru fyrir almenningssjónum, þá er langt frá því, að trygging sé til fyrir því, að allir hafi lesið þær. Út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um það, að einkasalan hefði lokað gömlum markaði, þá vil ég taka það fram, að það er ekki rétt. Ennfremur hélt þessi sami þm. því fram, að einhver einstakur maður hefði opnað nýja markaði fyrir síld, og mér skilst, að það sé Þýzkalands- og Mið-Evrópumarkaðurinn, sem hér er átt við. Þetta er ekki heldur rétt. Því hversu mjög sem menn kann að deila á um síldareinkasöluna, þá verður því ekki neitað, að það er hún, sem fyrst kemur ísl. síld á markað í Þýzkalandi, og sá maður, sem hv. 3. þm. Reykv. var að vitna til, var fastlaunaður starfsmaður hjá síldareinkasölunni, til þess að opna þennan nýja markað. Annars vil ég segja það, í sambandi við þetta, að þó að einstakur maður e. t. v. opni síldarmarkað í vissu landi, þá er ekki þar með sagt, að hægt sé að hagnýta þann markað eins og hann er, þegar hann er opnaður, nema salan sé skipulögð. Ég skal segja frá því t. d., að ég opnaði markað í Bandaríkjum Norður-Ameríku fyrir matjessíld á síðasta ári, og ég seldi þangað 7 þús. tunnur með sæmilegu verði. En ég get líka skýrt frá því, að ef matjessíldarsamlagið hefði ekki verið starfandi á árinu og ekki getað tryggt það, að ekki færi nema hæfilega mikið á þennan markað, þá hefði verið ómögulegt að halda þessum markaði, en einmitt fyrir það, að þetta var skipulagt, þá var hægt að halda markaðinum áfram, á sama hátt og ég opnaði hann. Ég hirði ekki um að eiga frekari orðastað við hv. 3. þm. Reykv. um það, hvort ég geti sannað, að það, sem ég las upp úr síldarmálaskýrslunni brezku, hafi verið samskonar aðgerðir eins og lagt er til í frv. stj. Ég ætla, að öllum hv.þdm. muni vera það ljóst, að svo sé, þó að hv. 3. þm. Reykv. leyfi sér að staðhæfa hið gagnstæða - raunar þó á móti betri vitund, að maður skyldi halda -, þegar þess er gætt, að hann hefir frv. fyrir framan sig og hefir hlustað á röksemdafærslu mína í þessu máli. Ég þakka hv.þm. Vestm. fyrir þau vinsamlegu ummæli, sem hann lét falla hér í garð skipulagningar á síldarsölunni og vil vænta þess, að það, sem hann sagði um þetta, tákni það, að hann muni, a. m. k. að einhverju leyti, geta fylgt því frv., sem hér liggur fyrir, þó að hann geti ekki fylgt því að öllu leyti. Ég mun að sjálfsögðu, eftir óskum hv.þdm., taka málið til athugunar í sjútvn., og þá sérstaklega vegna hv.þm. Vestm., ef hann kann að vilja flytja við það brtt., og þá á sama hátt og gert var með frv. til l. um fiskimálan., án þess að því sé vísað sérstaklega til n., þar sem frv. er flutt af meiri hl. n. Út af því, sem hv.þm. Vestm. sagði um það, að síldarútgerðarmenn væru yfirleitt óþroskaðri félagslega en þeir, sem stunda þorskveiðar, vil ég leyfa mér að segja það, að það hefir ekki verið hringlað handjárnunum framan í síldarútgerðina á sama hátt og framan í þá, sem stunda þorskveiðar. Á ég þar við það, að síldarútvegurinn hefir verið svo ólánssamur að eiga enga aðstoð hjá bönkum landsins. Bankarnir hafa engin afskipti haft af síldarsölunni, en aftur á móti hafa þeir haft mjög mikil afskipti af þorsksölunni, og ég hygg, að sá mismunur, sem hefir komið fram í vilja síldarútgerðarmanna og þorskveiðimanna til þess að skipuleggja sína sölu, eigi aðallega rót sína að rekja til þess, að bankarnir hafa talsvert mikið beitt þeirri aðstöðu, sem þeir hafa gegn þeim, er selja saltfisk, til þess að knýja menn inn í samtökin. Þetta hygg ég, að sé hv.þm. Vestm. eins vel kunnugt og mér. Ég er ekki með þessu að segja, að bankarnir hafi beinlínis beitt valdi í þessum sökum, en bankarnir hafa a. m. k. notað þarna aðstöðu, sem þeir höfðu gagnvart þeim, sem selja saltfisk, en höfðu ekki gagnvart síldarútgerðarmönnum. Hv. þm. Vestm. viðurkenndi það, að hin frjálsa samkeppni ætti erfitt uppdráttar, þegar markaðurinn „ruglaðist“, eins og hann orðaði það. Þetta er vitanlega alveg rétt, en þó þannig, að gallar hinnar frjálsu samkeppni koma skýrast í ljós, þegar ruglingur kemur á heimsverzlunina, eins og t. d. undir ófriðnum mikla, og eins og hefir verið núna á þessum síðustu og verstu krepputímum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta. Ef till. kemur fram um að vísa þessu máli til n., þá vil ég ítreka það, að þetta mál er komið frá n., og þess vegna er ekki ástæða til þess að gera slíka till. En ég mun verða við þeim óskum, að taka þetta mál til athugunar á sjútvn.fundi svo fljótt sem unnt er.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Það er aðeins lítil aths., sem ég vildi koma með í sambandi við það, sem hv.þm. Ísaf. sagði um afskipti bankanna af því, að koma mönnum til samstarfs í fisksölumálum. Hann sagði eins og satt er, að bankarnir hefðu látið sér fátt um finnast hvað snertir síldarútveginn og þá, sem að honum standa. Ég vil engan veginn efa, að þetta sé rétt, og ég hefi sjálfur heyrt talsvert um þetta talað, en er því ekki svo kunnugur, að ég geti borið um það af eigin reynd. Hitt, að bankarnir hafi látið sér svo annt um að halda utan að félagslegri starfsemi um fisksöluna, það er rétt og ekki rétt. Það er að vísu rétt, að höfuðbankarnir hér í Rvík hafa látið sig þetta talsverðu máli skipta síðan fisksölusamlagið hér í Rvík var stofnað. En fram að þeim tíma og á þeim tíma, þegar fiskeigendur yfirleitt, sjómenn, útgerðarmenn, kaupmenn og kaupfélagsstjórar tóku höndum saman í veiðistöðvum víðsvegar um landið til þess að mynda fisksölusamlag, til þess að halda saman í þessum efnum, þá létu a. m. k. höfuðbankarnir sig það mál litlu skipta. Árið 1931, þegar mjög erfitt var með fisksöluna, þá knúðum við hart á dyr bankanna hér í Rvík, til þess að fá þeirra aðstoð til að geta gert samtökin styrkari um söluna. Það var algerlega án árangurs á þeim tíma. Ég segi við, því að þetta voru menn bæði fyrir fisksölusamlagið í Rvík, Vestmannaeyjum og víðar frá, t. d. af Austfjörðum, menn, sem voru í hættu staddir vegna þess ástands, sem þá ríkti í þessum málum, og vissu það, að ef bankarnir hefðu viljað veita aðstoð til þess að styðja þessi samtök, þá hefði það munað því, sem dugði. Þessi fisksölusamlög, sem voru upphafið að fisksölusamtökunum í landinu, voru ekki samvinnufél., heldur frjáls samtök fiskeigenda úti um allt land. Þarna voru menn, sem unnu kauplaust að fisksölunni, bæði fyrir sig og aðra. En rétt er líka að geta þess í þessu sambandi, að sumstaðar á landinu hafa aftur á móti útibússtjórar bankanna leyst talsvert starf af hendi í þessum málum, til þess að halda svona samtökum lifandi og vakandi. Ég get t. d. sagt það um bankaútibússtjórann í Vestmannaeyjum, Viggó Björnsson, að hann hefir árum saman lagt mikið starf í að stuðla að félagsskap útgerðarmanna um fisksölu, löngu áður en sölusamlag ísl. fiskútflytjenda var nefnt á nafn. Svipað er hægt að segja um Sigurjón Jónsson, bankastjóra á Ísafirði. En að höfuðbankarnir hér í Rvík hafi látið sig það verulegu máli skipta, hver félagsleg samtök útgerðarmenn höfðu með höndum, fyrr en sölusamband ísl. fiskframleiðenda var stofnað, geri ég ekki ráð fyrir, að hafi verið. Ég hefi talsverða reynslu í þessum efnum og vissi a. m. k. um það árin 1930 til 31, hvernig útkoman var hvað þetta snertir. Orsakarinnar er þess vegna ekki að leita í þessu. Þetta er einhvernveginn þannig lagað, því miður, að síldarútgerðarmenn hafa átt miklu óhægara með að koma sér saman í þessu efni en aðrir útgerðarmenn. Ástæðan er e. t. v. sú, að svo margir þeirra eru hvorttveggja í senn, framleiðendur og útflytjendur, eiga jafnvel fiskiskipin líka. Þetta horfir talsvert öðruvísi við en við aðra fiskverzlun. Áður en fisksölusamlagið var stofnað, voru það ekki nema 2 fél. á öllu landinu, sem voru bæði framleiðendur og útflytjendur. Allur fjöldinn var aðeins framleiðendur og hafði þess vegna nákvæmlega sömu hagsmuna að gæta, hvað þessa verzlun snerti.

Hannes Jónsson Það mál, sem ég flutti snemma á þingi og þetta frv. er sprottið af, hefir ekki fengið leyfi n. til að koma á dagskrá enn sem komið er. Ég heimta, að málið verði afgr. frá landbn. og fái að koma á dagskrá hér, áður en farið er að setja þetta mál á dagskrá. Þetta er sanngirniskrafa. Ég hefi gengið eftir þessu dag eftir dag og viku eftir viku, en enga áheyrn fengið hjá hv. landbn.

Forseti (JörB) : Er óhugsandi, að samkomulag fáist um, að þetta mál verði tekið til 2. umr. nú um leið og það, sem hér liggur fyrir? (HannJ: Af minni hálfu verður þessu máli ekki sleppt gegnum 1. umr. umræðulaust.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Þetta er viðkvæmt mál fyrir hv.þm. V.-Húnv. við í landbn. höfðum hugsað okkur að afgr. þetta mál og mál hv.þm. V.-Húnv. í frv. því, sem hér liggur fyrir. En ef hv.flm. leggur svo mikið kapp á það, og sérstaklega ef hæstv. forseti mælist til þess líka, geri ég ráð fyrir að geta afgr. mál hans strax í fyrramálið. Ég skal lofa að gangast fyrir, að þetta verði gert, ef hv.þm. leyfir þessu máli að fara umræðulaust til 2. umr., þannig að hægt verði að slá saman umr. um bæði málin.

Hannes Jónsson Ég vil fá afgr. frv. mín, er snerta lánskjör landbúnaðarins, og ef hv. landbn. gerist svo djörf að ætla að kyrkja þessa viðleitni á því að rétta bændum nokkra hjálparhönd með tilliti til hins mikla þunga, er á þeim hvílir af fasteignaveðslánum, og ef henni tekst það, þá tel ég nauðsynlegt að flytja stórvægilegar brtt. við þetta frv. Á ég heimtingu á að fá fulla afgreiðslu á þessu máli, sem n. hefir setið á aðgerðarlaust allan þingtímann.

Forseti (JörB): Ég vil spyrja hv.þm. V.-Húnv., hvort hann geti ekki fallizt á þessa afgreiðslu, að bæði málin verði tekin í einu til 2. umr.

Hannes Jónsson Ég vil spyrja hæstv. forseta, af því að ég veit, að hann er sanngjarn maður, hvort honum finnist sanngjarnt, að tvö mál, sem annað er flutt hálfum öðrum mánuði fyrr, eigi að hafa sama gang í þinginu. Ef hæstv. forseti svarar þessu játandi, þá veit ég ekki, hvað ég kann að gera fyrir hann, en þá held ég, að ég verði að telja hann ósanngjarnan.

Magnús Torfason Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort hann vilji lofa því að taka mál hv.þm. V.-Húnv. fyrr á dagskrá en þetta mál, sem fyrir liggur.

Forseti (JörB): Ég hefi áður látið í ljós þá ósk, að hv. landbn. afgreiddi mál hv.þm. V.-Húnv. Það er ekki viðunandi fyrir flm., að n. setjist á mál þeirra, sem koma fram snemma á þingi. Hér eru nú t. d. tvö mál á dagskrá, 12. og 13. mál, sem mjög lengi hafa beðið. Hv. form. landbn. hefir nú lofað að taka málið fyrir og sjá um, að það fái afgreiðslu af hálfu n. Þá get ég líka lofað að setja mál hv.þm. ofar á dagskrá en það mál, sem nú liggur fyrir.

. Fyrr til umr.!

. Það liggur í þessu loforði. Ætla ég, að það séu hyggilegust málalok að þessu sinni.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Eitt ákvæði í þessu frv. er nýmæli, að því er snertir hafnarlög, og það er að heimila bæjarstj. að leggja aukavörugjald á inn- og útfluttar vörur til þarfa bæjarsjóðs. Þetta ákvæði ætti frekar heima í sérstökum lögum en í hafnarlögunum, en það er nauðsynlegt vegna sérstöðu Siglufjarðar að fá slíka heimild nú þegar, en óvíst, að slík almenn heimild geti, vegna þess hvað áliðið er þings, náð lögfestu á þessu þingi. Það má henda á, að nýlega hafa þarna orðið skemmdir á eignum bæjarsjóðs, og þarf á næstu árum tugi þúsunda til að endurbæta þær. Til þess að tefja ekki fyrir þessari nauðsynlegu heimild, þá hefir það orðið að samkomulagi, a. m. k. milli tveggja nm., að láta þetta ákvæði halda sér í frv. með þeirri breyt., að það gildi aðeins í hafnarl. þangað til öðruvísi kann að verða ákveðið með almennum lögum. Það eru fleiri bæjarfélög, sem hafa farið fram á slíka heimild, en Vestmannaeyjar eru eini staðurinn, sem hefir fengið slíka heimild. Það er svo um mörg bæjarfélög, að þau eru svo aðkreppt um gjaldstofna, að það er nauðsynlegt fyrir þau að fá eitthvað nýtt til uppbótar útsvörunum, sem bregðast svo mjög á svona tímum, og þá einkum nú, þegar tekju- og eignarskattur til ríkisins verður hækkaður svo mjög sem útlit er fyrir, að gert verði á þessu þingi. N. kemur því með þá brtt., að ákveðið haldi sér í frv., en gildi aðeins þangað til öðruvísi verður ákveðið með almennum lögum. Þá er ákvæðið um ríkissjóðstillag, sem á að greiðast á næstu 4 árum. N. hefir ekkert við það að athuga, en það verður að fara eftir getu ríkissjóðs í hvort skipti og hvað hafnarsjóður getur innt af hendi í greiðslur til framkvæmda verkinu.

Bernharð Stefánsson Ég þakka hv. sjútvn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. - Út af brtt. þeirri, sem n. ber fram, vil ég segja það, að mér finnst hún eðlileg og við flm. frv. föllumst á hana. Það er ekkert við því að segja, þó þessi heimild til hækkunar hafnargjalda sé tímabundin og fari eftir almennum l., ef þau verða sett um þetta atriði. Það er auðvitað dálítið hæpin braut, að leyfa bæjarsjóðum að tolla vöru, en eins og hv.frsm.n. gat um, hefir Siglufjörður sérstöðu. Hann benti á tjónið, sem þar hefir orðið. Það má líka benda á, að því hagar svo til, að þar er mjög lítil verzlun við nágrennið, eða við önnur héruð, og það er dálítið annað að leyfa þetta bæjum, sem hafa mikla verzlun, því þá hafa, þeir heimild til að skattleggja fleiri menn en borgara þess bæjarfélags. Ég vona svo, að þetta mál gangi greiðlega gegnum þingið.

Sigurjón Á. Ólafsson Eins og sjá má á þskj. 591, hefi ég skrifað undir nál. með fyrirvara, og skal ég nú skýra frá því, í hverju minn fyrirvari er fólginn. Það er vegna þessa ákvæðis í 10. gr. frv., þar sem bæjarstj. Siglufjarðar er heimilað að leggja 100% aukavörugjaldi til þess að standast tekjuhalla bæjarsjóðs. Meiri hl. n. hefir tekið þann kost að láta þetta gilda fyrir eitt ár, og er ég ósamþykkur þessu ákvæði. Ég sé ekki, að það sé hægt að gera svona ráðstafanir til þess að heimila tekjustofna án þess að rannsaka, hvernig bæjarsjóður ætlar að tryggja sér þetta gjald, án þess að það komi niður á nauðsynjum almennings. Það mun nú vera í ráði hjá Siglufjarðarkaupstað að leggja þetta gjald sérstaklega á þungavöru, svo sem kol og salt, og á vörur, sem tilheyra aðalatvinnurekstrinum þar, síldarútgerðinni. Þó að gjald þetta sé ekki hátt samkv. ákvæðum reglugerðarinnar, þá skýtur þó hér skökku við, að um leið og verið er að létta sköttum af síldarútveginum, þá er tekið með annari hendinni það, sem er gefið með hinni. Það er á móti grundvallarskoðun minni, að bæjarsjóðir afli sér tekna á þennan hátt, og sízt að einstök bæjarfélög séu tekin út úr. Ég sé, að í hv.Nd. er frv. viðvíkjandi Akureyrarkaupstað, sem fer í svipaða átt, og eru þá 3 bæir komnir inn á þessa braut. En þá eru eftir aðrir bæir, og ætli Rvík teldi ekki réttmætt að fá slík fríðindi? En ef svo langt væri gengið, þá hygg ég, að raddir myndu heyrast á móti þessari stefnu. Ég hefi ekki borið fram brtt. við þessa umr., en mun koma með hana við 3. umr., um það, að fella niður þetta ákvæði. Ég tel líklegt, að þetta ætti frekar heima í sérstökum lögum, sem ættu þá að vera fyrir öll bæjarfélögin í einu. Ég tel ekki þörf að fara frekar út í þetta. Það hefir verið bent á, að Siglufjörður ætti hér sérstöðu, þar sem hann hefði núna nýlega beðið svo mikið tjón af ofviðri. Það verður auðvitað að bæta á einhvern hátt, og tel ég líklegt, að ríkissjóður taki á sig eitthvað af því. En viðvíkjandi þeim mannvirkjum, sem einstaklingar eiga, þá tel ég, að þeir verði sjálfir að halda við sínum mannvirkjum. Ég er ekki kunnugur á Siglufirði, en ég býst við, að hann sé ekki það verr stæður en aðrir kaupstaðir, að ástæða sé til að veita honum þessi sérstöku fríðindi.

Magnús Guðmundsson Ég vildi spyrjast fyrir um það, hvort tilætlunin sé sú, að þessar 50 þús., sem á að borga árlega í 4 ár úr ríkissjóði samkv. frv., séu hinar sömu og ræðir um í 13. gr. fjárlagafrv., eða hvort hér sé um nýjar 200000 kr. að ræða til hafnargarðs á Siglufirði. Ég vil benda á, ef hér er um nýja fjárveitingu að ræða, að það fer nokkuð mikið úr ríkissjóði til þessa eina staðar, og er óviðkunnanlegt að ákveða, að svo og svo mikið skuli borga úr ríkissjóði í nokkur ár, þegar vitað er, að margir aðrir kaupstaðir og kauptún verða alltaf að sækja undir fjárveitingavaldið til þess að fá slíkar greiðslur. Mér finnst, að hér sé gert upp á milli, að ákveða, að ríkissjóður sé skyldugur til þess að borga upphæð í nokkur ár, en svo eiga aðrir bæir undir högg að sækja með að fá greiðslur til hafna á hverju þingi. Ég tek undir það, sem hv.frsm. sagði, að það er óvanalegt að sjá í hafnarlögum heimild til þess að leggja gjald á vörur, sem farið er með um höfnina, ekki til þess að láta það renna í hafnarsjóð, heldur í bæjarsjóð. Þetta er þó ekki einsdæmi, og ég skil vel, af hverju það er komið. Bæjarsjóðir sjá sér ekki fært að ná í nægilegar tekjur með beinum sköttum, af því að ríkið er að seilast lengra og lengra inn á þá skattstofna, sem ætlaðir eru bæjarfélögunum, og þetta leiðir til þess, að það verður að leyfa bæjar- og sveitarfélögum að innheimta tolla. Ef haldið er lengra áfram á þessari braut, að ríkissjóður sölsi undir sig skattstofna bæjanna, þá verður hann að láta þeim eftir nokkuð af sínum tekjustofnum, t. d. tollana eða hluta af þeim. Þá verður skipt um tekjustofn, bæjar- og sveitarfélaga annarsvegar og ríkissjóðs hinsvegar. Það hefir verið bent á þetta áður, og það er sýnilegt, að það munu koma fleiri og fleiri og biðja um þetta sama. Ég get skýrt frá því, að ég hefi verið beðinn um að flytja slíkt frv. fyrir hreppa í mínu kjördæmi, en ég hefi ekki viljað ganga inn á þessa braut fyrr en séð er, að það sé ómögulegt að komast hjá því. En það skal sannast, að ef tekjuskattshækkun sú, sem hæstv. stjórn biður um nú, verður samþ. hér á þessu þingi, þá mun rigna niður á næsta þingi beiðnum í þessa átt, af því að sveitar- og bæjarfélög geta ekki náð þeim tekjum, sem þau þurfa, með útsvörum ofan á þennan stórhækkaða tekjuskatt. Ég mun því greiða atkv. með þessari till.n., því að ég skil vel nauðsynina á þessu, og það er ekki til neins að berjast á móti því að útvega bæjarfélögunum nýja tekjustofna, þegar ríkið hefir hnuplað þeim tekjustofnum, sem þau áttu að hafa.

Bernharð Stefánsson Út af fyrirspurn hv. 1. þm. Skagf. vil ég taka það fram, að við flm. þessa frv. lítum svo á, að hér sé ekki um neina viðbót að ræða, heldur er í 1. gr. frv. það tekið upp, sem komið er í fjárl. Annars held ég, að það sé ekki einsdæmi, eins og hv.þm. virtist álíta, ákvæðið í hafnarlögum um framlag ríkissjóðs.

Það sagði ég aldrei

. Ég skal ekki blanda mér inn í það, sem hv. 1. þm. Skagf. var að ræða um tekju- og eignarskattshækkun í sambandi við bæjargjöld. En í því sambandi vil ég þó benda á það, að ég hygg, að það sé önnur orsök, sem má sín miklu meira í þessu tilfelli, en það er eins og kunnugt er, að stærsti atvinnureksturinn á Siglufirði er ríkisrekstur, eins og menn vita, og allur sá rekstur er sama sem útsvarsfrjáls. Þá má einnig benda á þá miklu skaða, sem hafa orðið þar nyrðra í haust, sem óhjákvæmilega verður að bæta á einhvern hátt. En það getur ekki verið ástæðan til þess, að Siglufjörður biður um þessa heimild, þó að fyrir þessu þingi liggi frv. um tekju- og eignarskatt, því að það er ekki farið að verka neitt enn, og ég efast um, að bæjarstj. Siglufjarðar hafi verið kunnugt um það, þegar hún bað um, að þessi l. væru sett.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég verð að taka undir það með hv. 1. þm. Skagf., að mér finnst óviðkunnanlegt að setja svona ákvæði í frv. eins og þetta er. Ég sé ekki heldur, að það sé nauðsynlegt á neinn hátt. Fjárlagaákvæðið er komið, og mér finnst eðlilegt, að það haldi áfram að vera fjárlagaatriði. Annars var það annað atriði, sem kom mér til að biðja um orðið. Það er ákvæðið í niðurlagi 3. gr. Þar segir, að ekki beri að greiða prestlaunasjóði það, sem ræðir um. Þar sem þar er um opinbert fé að ræða, þá sé ég ekki ástæðu til, að farið sé að gefa þessum kaupstað allmikið fé svona alveg með beinum l. Vitanlega skiptir það hér minna máli, að hér er um kirkjujarðasjóð að ræða, en ekki prestlaunasjóð. Mér finnst þess vegna, að hér sé gengið inn á afaróviðeigandi braut með þessu ákvæði. Jafnframt þessu vil ég minnast á það, að þessi 100% hækkun á hafnargjöldum, sem eigi að renna beint í bæjarsjóð, til þess að hægt verði að lækka útsvör í Siglufjarðarkaupstað, það álít ég varhugaverða braut. Þá vil ég sérstaklega benda á eitt atriði, sem ekki hefir verið bent á áður, og það er það, að ef samþ. verður þessi heimild handa þessum kaupstað, þá koma fleiri kaupstaðir á eftir, og þá er kaupstöðunum gefinn réttur til að skattleggja ekki aðeins þær vörur, sem bæjarbúar nota, heldur einnig að leggja neyzluskatt á íbúa nærliggjandi héraða, en það tel ég mjög hættulegt. Við skulum hugsa okkur, að Rvík komi næst á eftir og fái slíka heimild. Þá er það ekki lítið verzlunarsvæði, sem Rvík öðlast þannig rétt til að skattleggja, því að það eru ekki aðeins sveitirnar austan fjalls, heldur einnig Borgarfjörður, sem verzlar meira og minna við Rvík, og þannig hefði þá Rvík rétt til að skattleggja nauðsynjavörur annara landsmanna. Í þessu efni er nokkuð einstakt með einn kaupstað á landinu. Það eru Vestmannaeyjar. Sá kaupstaður mundi ekki nema að litlu leyti geta fengið aðstöðu til að skattleggja aðrar sveitir, en það er þá líka eina undantekningin, því að þótt Siglufjörður sé nú afskekktur, þá líða ekki mörg ár þangað til verzlunarsvæði Siglufjarðar færist allmikið vestur um Skagafjörð, og ef þetta ákvæði verður samþ., þá fær Siglufjörður þar aðstöðu til að skattleggja þá, sem verða að kaupa vörur þar.

Magnús Guðmundsson Ég heyri, að þessar 50 þús., sem hér um ræðir, séu þær sömu og ræðir um í fjárlfrv., og ég er þá ánægður með það. En ég verð að segja, að mér finnst óþarfi að lögfesta þetta á tveimur stöðum, en ef hv.flm. vilja éta smjör við smjöri í þessu, þá hefi ég ekkert við það að athuga. Hv. 1. þm. Eyf. hélt, að beiðnin um vörutoll handa bæjarsjóði Siglufjarðar væri komin fram vegna þess, að ríkið borgaði svo lítið útsvar á Siglufirði. Ég held, að það sé ekki, því að það er ekki svo lítið, sem það borgar þar. Ég hygg, að Siglufjörður græði talsvert á atvinnurekstri ríkisins þar, en tapi ekki. Hann segir, að þetta geti ekki stafað af þeim tekjuskattsauka, sem nú liggur hér fyrir þinginu, því að þeir hafi ekki einu sinni vitað um hann, þegar farið var fram á þessa heimild. En það er ekki í fyrsta skipti, sem þessi skattur er hækkaður. Hann hefir einmitt verið hækkaður mikið nú á undanförnum árum, fyrst um 25%, og síðan tvisvar sinnum um 40%, og nú er það meiningin að halda áfram með mikla hækkun. Ástæðan hygg ég því, að sé sú, sem ég benti á, að ríkið er að seilast inn á tekjusvið Siglufjarðarkaupstaðar eins og annara. Þá segir hann, að þetta ákvæði hér um það, að innheimta toll af öllum vörum, sem fara um höfnina á Siglufirði, komi ekki við aðra, af því að aðrir verzli þar ekki. Þetta er alveg rangt, því að t. d. síldveiðendur hvaðan sem er af landinu verzla þarna. Auk þess eru þó 2-3 hreppar úr mínu kjördæmi, sem verzla þar mikið, og nú á að leggja skatt á þessa hreppa. En mér dettur samt ekki í hug að vera á móti þessu, því að ég skil þessa nauðsyn Siglfirðinga, en ég vildi bara benda á, að svona er þetta. Annars þarf ég ekki að deila um þetta við hv. 1. þm. Eyf., því að ég ætla að fylgja frv. eins og það er. En ég vildi nota þetta tækifæri til að sýna fram á, að afleiðingin af tekjuskattshækkuninni er sú, að það verður að láta bæjar- og síðan sveitarfélögin fá leyfi til að taka tolla af vörum.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Það er rétt, sem hv. 10. landsk. benti á, að það er kirkjujarðasjóður, sem á þessa eign, en ekki prestlaunasjóður, og mun verða athugað til 3. umr. að breyta frv. í því sambandi. Menn hafa talað um, að með þessu sé leyft að skattleggja fleiri en bæjarbúa sjálfa. Það er vissulega rétt, en það er gert nú með því að leggja vörugjöld á vörur, sem fluttar eru til hafna, jafnvel fyrir aðra en íbúa bæjanna, og sé ég ekki mun á því, hvort vörugjaldið hækkar um helming og það sé látið renna í hafnarsjóð eða hækka það um helming og sá viðauki sé látinn renna í bæjarsjóð. Það kemur alveg í sama stað niður fyrir þá, sem eiga að greiða þetta gjald.

Bernharð Stefánsson Það var helzt að heyra á hv. 10. landsk., að ákvæðið um framlag til hafnarbóta á Siglufirði væri einstakt í þessu frv. En þetta er ekki, því að þetta ákvæði er blátt áfram í öllum þeim hafnarlögum, sem sett hafa verið á seinni árum. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að það væri óþarfi að hafa þetta ákvæði bæði í fjárl. og eins í þessum l., það væri að eta smjör við smjöri. En þetta er bara það, sem alstaðar er. Það er ákvæði í öllum nýju hafnarlögunum, t. d. á Akranesi, Skagaströnd, Sauðárkróki og Dalvík, að leggja fram vissan hluta úr ríkissjóði, þegar það er tekið upp í fjárl. Munurinn er aðeins sá, að hér er það komið inn í fjárl. áður en það kemur inn í hafnarl., en í hinum tilfellunum kemur það inn í fjárl. á eftir. Ég sé þá ekki annað en að Skagfirðingar eti smjör við smjöri alveg eins og Siglfirðingar í þessu efni. T. d. er í hafnarl. fyrir Akranes ákvæði um framlag úr ríkissjóði á móti framlagi úr hafnarsjóði, og síðan kom fjárveitingin inn í fjárl. og m. ö. o., það stendur þá í tvennum l. Þetta, sem hér um ræðir, er því alveg í samræmi við það, sem áður hefir verið ákveðið annarsstaðar. Svo er það þetta um það, að hækka gjöld á vörum. Hv. 1. þm. Skagf. var að tala um það, að þótt Siglfirðingar verzluðu lítið við önnur héruð ennþá, þá mundi það breytast, þegar samgöngurnar bötnuðu, og þá kæmi að því, að þetta yrði skattur á fleiri en bæjarbúa eina. Þetta kann að vera, en samkv. brtt.n., sem við flm. föllumst á, þá er líka svo ákveðið, að þetta sé aðeins heimild um takmarkaðan tíma. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að það væru a. m. k. tveir hreppar í hans kjördæmi, sem verzluðu nær eingöngu við Siglufjörð. Ég efast um, að það sé rétt, en þótt svo væri, þá er þess að gæta, að þessir hreppar munu líka hafa þann allra bezta markað fyrir innlendar afurðir, sem til er á þessu landi, því að a. m. k. um síldveiðitímann er hvergi hér á landi eins hátt verð á íslenzkum afurðum eins og á Siglufirði, og ég hugsa, að á meðan þessir hreppar halda þeirri aðstöðu að sitja sama sem einir að þessum markaði á Siglufirði, þá hafi þeir ekki yfir svo miklu að kvarta, enda var hv.þm. ekki að kvarta yfir því, heldur kvaðst hann mundu fylgja þessu máli. Kann ég honum þakkir fyrir það, og sé ég því ekki ástæðu til að deila meira um málið.

Magnús Guðmundsson Ég er hissa á því, að hv. 1. þm. Eyf. skuli ekki finna muninn á því, að fá hafnarl., þar sem er ákveðið, hvað eigi að borga á hverju ári.

Það er búið að ákveða það í fjárl.

. En er ekki munur á að fá það ákveðið í hafnarl. eða að þurfa á hverju ári að sækja það undir fjárveitinguvald þingsins? Það er mikill munur á að fá þetta tryggt í l. eða að verða að eiga það undir fjárveitingavaldinu á hverju þingi. Ég þarf ekki mikið að ræða um verzlun Fljótamanna við Siglufjörð, en það er vitað, að hún er mikil. Ég sagði aldrei, að þeir verzluðu eingöngu við Siglufjörð, heldur að þeir verzluðu þar mikið. Og það eru fleiri en tveir hreppar; þeir eru þrír, og jafnvel hluti af þeim fjórða, sem verzla þar mikið.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Af því að það kemur ekki mjög oft fyrir, að hv.þm. S.-Þ. tekur í sama strenginn og ég, vil ég nú færa honum þakkir fyrir hans miklu velvild í minn garð. Mér þykir vænt um að heyra, að orð mín hafa nú fengið hljómgrunn hjá honum, þegar ég benti á það, hversu varhugaverð þessi leið væri fyrir viðkomandi verzlunarhéruð, og þó að hann benti ekki á það sérstaklega, þá vænti ég, að svo verði hjá fleirum. Viðvíkjandi því, sem hv.frsm. sagði um ákvæði 1. gr., þá hefi ég bent á, að þetta ákvæði væri þegar í fjárl., og vil ég þar taka undir það, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði, að þar þurfi ekki að eta smjör við smjöri.

Þetta var gert á Akranesi

. Þeir fengu pappírsgagnið fyrst og framkvæmdirnar ekki fyrr en á eftir, öfugt við það, sem Siglfirðingar vilja fá. Ég áskil mér því rétt til þess að flytja við 3. umr.brtt. við síðari málsgr. 3. gr., því að ég tel óviðeigandi, að opinber sjóður leggi fram mikið fé í þessu skyni, án þess að bætur komi fyrir. Að fara slíka leið sem þessa til þess að ná meiru opinberu fé til hafnargerðarinnar á Siglufirði en lögin mæla fyrir, er alveg óvenjulegt. Annars þarf Siglufjarðarkaupstaður ekki að kvarta yfir viðskiptum sínum við Kirkjujarðasjóð, því að það eru aðeins skóbætur einar, sem sjóðurinn hefir fengið fyrir allt það, sem hann hefir látið kaupstaðnum í té.