Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þar sem ég er algerlega andvígur þessum skatti, a.m.k. í þeirri mynd sem hann nú er, og þar sem ég tel hins vegar verulega hættu á því, að erfiðara reynist að losna við hann en ella, ef farið yrði inn á þá braut að heimila bæjar- og sveitarfélögum að hafa hluta hans sem tekjustofn, þá segi ég nei.



Herra forseti. Það eru nokkrar jarðir hér á landi, sem hafa algerlega sérstöðu hvað snertir afstöðu þeirra yfirleitt til þjóðfélagsins og þeirra, sem á jörðunum búa. Það eru þessar svonefndu kristfjárjarðir eða aðrar jarðir í fátækraeign, jarðir, sem í fyrstu hafa verið gefnar af einhverjum góðum borgurum þjóðfélagsins fyrir mörg hundruð árum til framfærslu einhverra fátæklinga, stundum miðað við ákveðna menn í bili, og þannig hafa svo jarðirnar gengið áfram. Þótt hér sé ekki nema um nokkra tugi jarða að ræða í landinu, þá hefur þó að vissu leyti skapazt þjóðfélagslegt vandamál í sambandi við þessar jarðir. Það má ekki veðsetja þessar jarðir, og yfirleitt með þeirri aðstöðu, sem nú er í þjóðfélaginu, hefur oft farið svo, að það hefur verið ómögulegt að byggja þær upp og fá fé til umbóta og verið ýmiss konar vandræði í sambandi við þetta. Þetta vandamál varð til þess, að árið 1950 var samþ. þál. á Alþ., þar sem ríkisstj. var falið að láta fara fram athugun á eignar- og umráðarétti yfir kristfjárjörðum og svipuðum jarðeignum hér á landi og gefa Alþingi skýrslu um niðurstöðu þeirrar athugunar eins fljótt og unnt væri. Það kom í hlut félmrn. að láta framkvæma þessa rannsókn. Gerði rn. það, og var gerð allýtarleg skýrsla um þessar jarðir eins og þær eru nú, hve margar þær eru og hvernig ástatt er með þær að öðru leyti. Jafnframt var svo samið yfirlit um sögulega þróun þessara mála frá fornu fari og til þessa tíma, og þessari skýrslu var útbýtt á Alþ. í fyrra. En félmrn. hefur nú gert frv. varðandi þetta mál, og það er það frv., sem hér er fram borið á þskj. 134 og heitir frv. til l. um kristfjárjarðir og jarðir í fátækraeign. Með þessu frv. er heimilað í vissum tilfellum að selja þessar jarðir, þegar nauðsyn krefur að dómi rn. Þetta hefur verið gert í einstökum tilfellum áður, án þess að nokkur heimild væri til þess. Það hefur verið gert til þess að forðast, að þessar jarðir færu algerlega í eyði, sem þær annars hefðu gert. En með þessu frv., eins og það hér liggur fyrir, er ætlazt til, að þegar svo stendur á með einhverja af þessum jörðum, þá sé hægt á lögformlegan hátt að leyfa sölu á henni. Þó er þessu haldið innan eins þröngra takmarka og hægt er, vegna þess að það orkar nú nokkuð tvímælis, að hægt sé að breyta ráðstöfunum eins og þessum, sem gerðar hafa verið undir allt öðrum kringumstæðum, en hins vegar má náttúrlega ganga út frá því sem gefnu, að þeir ágætu og víðsýnu menn, sem á þeim tíma lögðu fram eigur sínar til þess að létta undir með fátækustu þegnum þjóðfélagsins, mundu að sjálfsögðu sætta sig við, að þessu yrði komið í hæfilegt horf, miðað við nútímaskipulag í þessum efnum. Það er af þessum ástæðum, sem Alþ. mun hafa óskað eftir skýrslu um þetta mál, af því að orðið var ljóst, að hér var um vandræðamál að ræða út af fyrir sig, sem þurfti að leysa í þessum tilfellum á einn eður annan hátt. Þess vegna taldi ég rétt, að á grundvelli þeirrar skýrslu, sem gerð var, væri leitað eftir því, hvort Alþ. vildi ekki fallast á nýja skipun þessara mála. Það er skrifstofustjóri félmrn., sem hefur samið þetta frv. Til öryggis hefur þetta verið borið undir Ólaf prófessor Lárusson, sem er allra manna kunnugastur þessum málum öllum, og eins og fram er tekið í grg. frv., þá fellst hann á það, að hér sé farið rétt að, eins og ástatt er um þetta, og er frv. borið fram í samráði við hann. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Málið liggur ljóst fyrir, það sem hér er um að ræða. Auk þess er allar upplýsingar að finna í þeirri skýrslu, sem útbýtt var hér á síðasta Alþ., varðandi þetta mál. Ég leyfi mér því að leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. Það gæti náttúrlega nokkuð orkað tvímælis, til hvaða n. þetta ætti að fara. Væri þó ekki að ræða um annað en félmn. og landbn. Ég tel eðlilegra, að þetta fari til landbn., af því að hér er um meðferð á jörðum að ræða, og að því leyti er það hreint landbúnaðarmál, þó að þetta sé einnig félagsmál öðrum þræði, og ég leyfi mér því að gera það að minni till., að því verði vísað til landbn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Það er ekki í fyrsta skipti, sem við deilum um þetta mál, sem hér liggur fyrir, þó að það sé að vísu flutt nú í öðru formi en verið hefur undanfarið og auðsjáanlega í formi, sem á að gera ómögulegt, að héðan af hafi Alþingi nokkuð meira um þessar jarðir að segja. Ég skal taka það fram, að ég efast ekki um, að þeir, sem undirbúið hafa þetta frv., hafi gert það vel, og sízt vil ég draga úr því, að þar sem rn. hefur beðið próf. Ólaf Lárusson að athuga þetta frv., þá hafi verið leitað til þess manns, sem tvímælalaust hefur langmesta þekkingu af öllum þeim, sem nú eru uppi - býst ég við - á þeim sögulegu aðstæðum þessa máls. Þó verð ég að segja það, að þrátt fyrir mína miklu virðingu fyrir þeim mönnum - og honum sérstaklega - get ég ekki verið sammála þessu frv. og ekki heldur þeim ástæðum, sem settar eru fram í sambandi við það. Ég vildi satt að segja eindregið mælast til þess, að þetta frv. verði athugað mjög gaumgæfilega í þeirri n., sem það fer til. Og ég vildi leyfa mér strax í byrjun að óska þess, að hægt væri að ná samkomulagi við hæstv. ríkisstj. um, að þetta mál færi heldur til félmn., vegna þess að mér þykir alveg auðsýnt, að svo framarlega sem þetta mál fer til landbn., fái það fyrst og fremst einhliða athugun á þessu máli frá sjónarmiði þeirra manna, sem fyrst og fremst vilja koma þessum jörðum í einstakra manna eign, en hins vegar yrði þá ekki tekið það tillit, sem að sumu leyti yrði máske frekar í félmn., til þess félagslega eðlis, sem þessar jarðir hafa. Það er þá í fyrsta lagi viðvíkjandi því, að héðan af skuli lagðar niður allar þær jarðir á Íslandi, - það skuli ekki vera lengur til jarðir, sem séu kristfjárjarðir eða jarðir í fátækraeign. Það er nú vafalaust, að hvorki mun Kristur sem landsdrottinn eiga hér marga málsvara né heldur fátækir, þannig að það er að öllum líkindum tiltölulega auðvelt fyrir hæstv. ríkisstj. að reyna að pína þetta fram, enda hefur þetta verið tilgangurinn með þeim ályktunum, sem undanfarið hafa verið hér. Ég verð að segja, að ég sé nú satt að segja ekki, af hverju á nú endilega að fara að ágirnast þetta litla, sem eftir er frá gömlum tíma, þótt það sé ekki nema heitin á þessum jörðum, svo að ég tali nú ekki um, hvernig þær eru til komnar, sem öllum hv. þm. er vitanlegt. Þessar jarðir eru búnar að vera kristfjárjarðir eða jarðir í fátækraeign frá því á 14.–15. öld, jafnvel sumar lengur. Nú eru að vísu þjóðfélagshættir, eins og drepið var á, gersamlega ólíkir þeim, sem þá voru. Tilganginum, sem þá vakti fyrir mönnum, er að sumu leyti og á sumum sviðum fullnægt með öðrum lögum, en þó lögum, sem engin trygging er fyrir að standi. Þótt maður voni það bezta um fátækraframfærslu og annað slíkt, þá er engin trygging fyrir því. Við skulum bara hugsa okkur t. d., að þau amerísku áhrif ættu eftir að verða dálítið ríkari hér á Íslandi en þau eru núna og félagsmálalöggjöf á Íslandi að þróast eitthvað dálítið í ameríska átt. Þá yrði þess ekki langt að bíða, að svo og svo mikill hluti af mönnum hér á Íslandi byggi við slíka neyð, að þau gjafabréf, sem gefin voru fyrir 600 árum, mundu koma mönnum að notum. Það er þess vegna a. m. k. ekki fyrirliggjandi nú nein ákvörðun, sem tryggi það næstu áratugi og aldir, að þeim tilgangi, sem var með þessum gjafabréfum upphaflega, þurfi ekki að fullnægja með slíkum ráðstöfunum eins og upprunalega var gert með þessum jarðeignum. Ég held þess vegna, að það sé ekki hægt að fullyrða neitt viðvíkjandi því, að það geti aldrei orðið nein þörf fyrir tilganginn lengur, sem upprunalega var með þessum jörðum, þó að það sé lítil þörf - til allrar hamingju eins og nú standa sakir. Þá er í öðru lagi: Hvað er með eignarréttinn á þessum jörðum? Hæstv. landbrh. sagði, að þeir ágætu menn, sem hefðu upprunalega gefið þessar jarðir, mundu tvímælalaust sætta sig við þessa ráðstöfun. Hver segir, að þeir mundu tvímælalaust sætta sig við það? Ég held, að það sé ekki nokkur rök hægt að færa fram fyrir því, og um það má náttúrlega deila endalaust. En við skulum bara strax gera okkur ljóst, að með því að kippa þessum jörðum burt úr þeirri eign, sem þær nú eru í, og úr þeim tilgangi, sem eignarrétturinn á þeim átti að þjóna, þá er verið að ræna þarna ákveðna aðila, - hvort það er Jesús Kristur eða fátækir eða hverjir sem það eru, sem þarna er um að ræða, það kemur raunverulega í sama stað niður, - en það er verið að taka eignarréttinn af þessum jörðum úr hendi þeirra sjóða eða þess tilgangs, sem þær áttu að þjóna, og setja það í hendur annarra og það raunverulega án nokkurra bóta. Ég held, að það sé ekki hægt að gera þetta. Ég held, að það séu ekki neinar siðferðislegar forsendur fyrir því, að það sé hægt að gera þetta. Og ég held, að það sé að eyðileggja ráðstafanir, sem gerðar hafa verið fyrir löngu og hingað til hafa staðizt tímans tönn, þannig að út frá þeim venjulegu hugmyndum, sem við höfum um slíkt, sé þetta ekki hægt. Ég verð að segja: Það er oft ýmislegt skynsamlegt, sem mælir með því, að slíkt sé gert. Ég skal bara benda á öll þau ósköp af sjóðum, sem hér eru til, upp á marga tugi eða hundruð þúsunda, jafnvel milljónir, sem margir hverjir eru búnir að liggja langa lengi, gefnir í einhverjum sérstökum tilgangi upphaflega, en koma að litlum notum, þegar búið er að gera peningana lítils virði og annað slíkt. En það fer enginn fram á að gerbylta ákvæðum þeirra manna, sem hafa gefið þetta upphaflega. Ég held sem sé, að frá almennu sjónarmiði sé ekki hægt að ráðstafa þessu svona, það sé ekki rétt. Þá kemur að hinum röksemdunum, sem eru þær sterku röksemdir hjá hæstv. ríkisstj.: Eignarrétturinn á þessum jörðum á ekki við í okkar kapítalistíska þjóðfélagi, og það, að þessar jarðir skuli vera í fátækraeign eða kristfjárjarðir, getur ekki samrýmzt þeim skyldum, sem lagðar eru á hendur landsdrottnum nú sem stendur og þeim, sem með landareign fara. Þeir eigendur þessara jarða geta ekki fullnægt þessum skyldum. M. ö. o.: Þó að Jón gamli Hreggviðsson segði, að Kristur væri góður landsdrottinn, þá fer hann ekki að þeim lögum, sem nú hafa verið lögð á, sem landsdrottinn. Hvað eigum við nú að gera í þessu sambandi? Það er búið að flytja margsinnis þau rök hér, og ég veit, að það eru höfuðrökin, sem þeir menn, sem mest berjast fyrir þessu, flytja fram, að þetta sé algerlega óhæft, það sé ekki hægt að byggja á þessum jörðum, það sé ekki hægt að sjá um, að mennirnir, sem eru ábúendur þar, geti almennilega notfært sér þær, og það sé stór hætta á, að þessar jarðir fari í eyði. Þetta er alveg rétt, og þetta veit ég, að þeir, sem standa með þessum málum, muni mjög skarplega undirstrika. Jörð eins og Reynir, sú gamla góða kristfjárjörð rétt hjá Akranesi, er sem sé í hættu út af þessu. Og þetta er alveg rétt. Úr þessu þarf að bæta. Og þá er tvennt til. Önnur leiðin er sú, sem hér er lögð til, og við skulum alveg gera okkur ljóst, hvaða leið það er, sem þarna er lögð til. Þarna er lagt til, að það sé heimilað að selja þessar jarðir. Það er gert í 3. gr. Þar er að vísu sagt, að sveitarstjórn sé óheimilt að selja, en það er sagt, að ráðh. megi leyfa sveitarstjórn sölu slíkra jarða, þegar sérstakar ástæður séu fyrir hendi, M. ö. o.: Með leyfi ríkisstj. er hægt að selja allar þessar jarðir. Síðan á að vísu að leggja peningana, sem fást fyrir jarðirnar, inn í banka, og árlegir vextir af því eiga að renna í viðkomandi sveitarsjóð - og þar með er það búið. M. ö. o.: Jörðunum er ráðstafað fyrir peninga, og þar með er búið að gera allan tilganginn, sem upprunalega var með gjafabréfum þessara jarða, að engu. Við vitum, hvað það þýddi, þegar jarðir voru seldar t. d. um 1900, andvirðið af þeim lagt inn á sjóð hér, þeir peningar orðnir að svo að segja engu og tilganginum með viðkomandi sjóðum ekki fullnægt. Ég hef nefnt áður í þessum umr. dæmi um það, þegar eignir hérna í Rvík, ekki langt frá okkur, sem tilheyrðu samt þannig gjafasjóðum, hafa verið seldar á slíkan hátt, eignir, sem máske hefðu verið mörg hundruð þús. kr. eða milljóna kr. virði nú, en nú eiga þeir sjóðir, sem upprunalega áttu þetta, bara smápeningafúlgu, sem er lítils virði í samanburði við, ef upphaflegar eignir hefðu verið. M. ö. o.: Leiðin, sem hæstv. ríkisstj. leggur til að farin sé, er sú, að það megi selja þessar jarðir, peningarnir í sveitarsjóðinn, og þar með sé það búið. Ég álít, að þetta sé ófær leið, hún sé ósæmileg gagnvart þeim raunverulegu eigendum þessara jarða og gagnvart þeim gefendum, sem upprunalega gáfu þær, og hún sé í öðru lagi óþörf að fará, vegna þess að við höfum aðra möguleika, sem meira að segja geta átt við í okkar kapítalistíska þjóðfélagi. Sú leið, sem ég álít að þarna ætti að fara, er eftirfarandi: að með sérstökum lögum - og það væri hægt að breyta þessum lögum bara í það - sé ríkinu gert að skyldu að fullnægja öllum þeim lagaboðum, sem hvíla á og ella mundu hvíla á eigendum slíkra jarða, m. ö. o., að ríkið skuli byggja á þeim jörðum, sem eru kristfjárjarðir eða í fátækraeign, það skuli taka að sér að uppfylla þessar kröfur, sem lögin gera til landeigendanna, að svo miklu leyti, sem þeir þurfi að láta veð, þá skuli ríkið koma þarna í staðinn fyrir þá, sem eru hugsaðir sem eigendur. Kirkjan er nú talin ríkiskirkja, og ríkið gæti nú ósköp vel tekið að sér þetta litla hlutverk fyrir eigendur kristfjárjarðanna, og ég held, að ríkinu væru ekki bundnir neinir óbærilegir baggar með þessu. Ég veit að vísu, að það verður vitnað í, að ríkið þyki ekki góður landsdrottinn, þar sem ríkið á jarðir, og hugsi ekki sérstaklega vel um að byggja þær upp. Það er alveg rétt, og ég skal alveg taka undir með þeirri gagnrýni. Þar fyrir álít ég nú ekki, að gefast ætti upp við það um alla eilífð að gera ríkið að dálítið betri landsdrottni en það er. Ég gæti nú trúað t. d., að það væri meira að segja hægt að fela einhverri stofnun umsjón eða framkvæmd með slíku, sem mundi hugsa dálítið betur um hag ábúenda heldur en t. d. ráðuneytin sjálf virðast gera, við skulum segja t. d. Búnaðarfélaginu. Ég held þess vegna, að við eigum að láta halda sér kristfjárjarðir og jarðir í fátækraeign og ríkið eigi að taka að sér að annast þær skyldur, sem mundu hvíla á þessum landsdrottnum, þessum sjóðum. Ég held, að þetta sé engan veginn ófært. Þetta eru ekki sérstaklega margar jarðir, sem þarna er um að ræða, og það er ekki til sérstaklega mikils mælzt. Ég verð að segja, að þrátt fyrir allan þann áhuga, sem menn yfirleitt virðast hafa fyrir því að eyðileggja allar gamlar minjar, sem til eru hér heima, þá held ég, að við eigum ekki endilega að vera að leggja okkur í framkróka með það. Og ég sé ekkert á móti því, að þetta fái að halda sér, og ég sé ekki betur en við getum fullnægt bæði tilgangi gjafarans upphaflega og hagsmunum ábúandans núna með því, að ríkið taki að sér að fullnægja þessum skyldum. Enn fremur verð ég að segja það, að með því móti tryggðist þó betur sá tilgangur, sem ætlazt var til upprunalega að náð væri með þessum jörðum. Við skulum hugsa okkur: Eignarrétturinn á þessum jörðum helzt í eigu þessara svo kölluðu sjóða, eða hvað við viljum nú kalla það, undir umsjón ríkisins, og þessar jarðir gætu máske ýmsar komið einmitt að notum í samræmi við þann upphaflega tilgang, í sambandi við kannske ýmiss konar hæli og slíkt, sem á þeim kynni að verða reist. Svo er annað, sem ég vil benda á. Ég hef fyrir mitt leyti þá trú á þróun atvinnulífs á Íslandi, að allar jarðir eigi eftir að hækka stórlega í verði með vaxandi ræktun, stórlega fjölgandi íbúatölu í landinu, og ég álít óheppilegt fyrir framtíðina, að það sé verið að ráðstafa öllum þessum jörðum í einstakra manna eign. Við þekkjum alveg dæmin um, hvernig jafnvel stofnanir, sem eru einmitt að vinna að hag almennings, verða að kaupa ýmsar jarðir við uppsprengdu verði, og ég gæti ákaflega vel hugsað mér, að það væri í góðu samræmi við þann upphaflega tilgang ýmissa þessara jarða, ef seinna meir, þegar verður farið að gera meira að því en núna að byggja alls konar hvíldarheimili, sjúkraheimili og hæli og annað slíkt á ýmsum jörðum, þá væri gott að eiga aðgang .að slíkum jörðum sem þessum. Ég vil vekja athygli þeirra manna, sem vildu að einhverju leyti að gildi þeirra sjóða, sem í þessu fælust, fengi að halda sér, á breytingunni á jarðaverðinu bara á þessari seinustu hálfu öld hérna á Íslandi, og vonandi verður ekki hægari þróunin hjá okkur á síðari helmingi þessarar 20. aldar. Ég sé þess vegna ekki, af hverju við ættum nú um miðja öldina að vera að ráðstafa jörðum, sem haldizt hafa á þennan máta í 400–500–600 ár, og gera verðmæti þeirra að engu, eins og verður gert, um leið og búið er að selja þær og setja þær í peninga. Ég sé ekki, af hverju menn um árið 2000 eða jafnvel fyrr mættu ekki hafa þann möguleika að ráðstafa þessum jörðum meira í samræmi við þann upphaflega tilgang. Ég álít þess vegna, að víð höfum ekki siðferðislegan rétt til þessarar ráðstöfunar. Ég álít, að við getum fullnægt þeim upprunalega tilgangi góðra gjafara á hátt, sem samrýmist alveg okkar nútíma þjóðskipulagi, með því að láta ríkið taka að sér þær skyldur, sem lagðar eru landsdrottnunum á herðar. Og ég álít, að það sé fyrir okkur viðkunnanlegt og skemmtilegt að geyma séreinkenni þessara jarða hvað eignarrétt snertir áfram, á sama máta og verið hefur, en tryggja hins vegar óhjákvæmilega hagsmuni ábúendanna á þessum jörðum, þannig að þær leggist ekki í eyði. Og ég álít, að ríkinu sé skylt að gera það. Ég vil þess vegna fyrir mitt leyti eindregið mælast til þess, að sú n., sem fær þetta til meðferðar, sem ég legg til, að sé félmn., athugi þetta frv. grandgæfilega með það fyrir augum að breyta því í þá átt, sem ég hef nú minnzt á. Það hafa verið þó nokkrar deilur um þetta frv. á undanförnum þingum. Þá hefur ríkisstj. ekki verið búin að móta sína stefnu í þessu. Nú er hún búin að móta hana, og mér þykir mjög leitt, að þetta skuli hafa orðið of:an á, sem hér er. En ef til vill er ekki endilega um það að ræða, að hæstv. ríkisstj. sæki fast að fara þessa leið, heldur mundi hún, ef bent er á aðrar, geta líka fallizt á það. Ég mun svo að svo stöddu ekki segja fleira um þetta mál, en þætti mjög vænt um, ef hv. n. gæti tekið þessar athugasemdir mínar til greina og a. m. k. til athugunar.



Það má segja, að þetta frv. sé eðlilegt áframhald af fyrri aðgerðum Alþingis í þessu máli. Eins og hæstv. landbrh. hefur lýst hér, þá voru fyrstu upptök þess, að Alþingi lét þetta mál til sín taka, sú þáltill., sem flutt var hér á þingi 1950 og hann vitnaði til. Í áframhaldi af þeirri till. var samþ. á síðasta þingi breyting eða viðauki við lög um eftirlit með opinberum sjóðum, þar sem tekin eru fyrir nokkur atriði þessa máls, og m. a. var nokkrum aðilum, sem falin hafði verið forsjá slíkra jarða, þessara kristfjárjarða, heimilað að selja viðkomandi jarðir. Mér skilst, að það séu þrír aðilar, sem þar var um að ræða. Það var stjórn legatssjóðs Jóns Sigurðssonar á Böggvisstöðum, og forráðamaður kristfjárjarðarinnar Reynis í Innri-Akraneshreppi og enn fremur hreppsnefnd Fljótsdalshrepps. Þessum aðilum var heimilað að selja þær jarðir, sem þeir höfðu yfirráð yfir, með nánar tilteknum skilyrðum, sem sé þeim, að eftirlitsmenn opinberra sjóða mæltu með sölunni og samþykktu söluverð jarðanna. Nú mun framkvæmd þessa máls vera komin nokkuð áleiðis, og ég geri ráð fyrir því, að þó að þeim málum verði ef til vill ekki að fullu lokið, ef þetta frv. næði fram að ganga, þá raski það ekki þeirri heimild, sem hér er um að ræða, því að það er ekki í þessu frv. gert ráð fyrir, að neitt af þessum ákvæðum falli úr gildi, þó að það verði samþykkt og hljóti staðfestingu. Og náttúrlega kemur undir engum kringumstæðum til mála annað en að þessi heimild um sölu þessara jarða, sem ég nefndi, sé í fullu gildi nú eða þangað til önnur ákvörðun yrði tekin um ráðstöfun þessara jarða. - Þetta vildi ég nú taka fram í sambandi við það atriði. En um frv. að öðru leyti vildi ég segja, að mér skilst, að ef það væri nú svo, að samþykkt og staðfesting laga um þetta raskaði ekki þeim leigumála, sem er á sumum þessum jörðum, þá muni viðkomandi hreppsfélagi verða mjög erfitt að taka á móti jörðinni, af því að það á svo að byggja hana samkv. ábúðarlögum, en með því tekur viðkomandi hreppsfélag vitanlega á sig skylduna um að inna af hendi framlag til endurbyggingar á húsum, en það á jarðareigandi að gera samkvæmt ábúðarlögum. En það er þannig ástatt, að því er sagt er, um margar þessara jarða, að þar hefur lítið verið að gert, húsakostur lélegur og þess vegna þörf skjótra aðgerða í því að byggja þar upp, svo framarlega sem á að koma í veg fyrir, að jarðirnar fari í eyði. Ég vildi aðeins benda á þetta og biðja þá n., sem fær þetta, að athuga, hvort samkv. frv. sé hægt að breyta leigumála og ákveða að nýju afgjald miðað við breyttar aðstæður. - Þá vil ég og í þessu sambandi benda á það, að mér er t. d. kunnugt um jörð, sem oft hefur verið nefnd hér, þ. e. Reyni á Akranesi, að þar er í gjafabréfinu svo ákveðið, að það eru fleiri hreppsfélög en eitt, sem geti komið til með að njóta góðs af eftirgjaldinu. Samkv. þessu frv. er það það hreppsfélag, sem jörðin er í, sem á við henni að taka og njóta eftirgjaldsins og ráðstafa því samkv. þeim ákvæðum, sem í frv. felast. Ég býst nú við, að þetta vandamál verði leyst þannig, að jörðin verði seld ábúandanum, sem hefur bundið mjög mikla fjármuni í jörðinni, byggt upp á henni, og eiginlega afrakstur af lífsstarfi þeirrar fjölskyldu, sem þar hefur verið nú um tugi ára, er allur bundinn í endurbótum og uppbyggingu þessarar jarðar, sem var mjög lélegt býli að öllum húsakosti, þegar þetta fólk fluttist þangað. En nú má segja, að þetta sé orðin allstór og nokkrum kostum búin jörð, miðað við þær miklu ræktunarframkvæmdir og aðrar umbætur, sem þar hafa verið gerðar. Og það leiðir alveg af sjálfu sér, að þar sem svo stendur á og enginn höfuðstóll er til, til þess að leysa út slík mannvirki, þá er ekki undankomu auðið með það annað en það, ef þetta fólk á ekki að ganga slyppt og snautt frá jörðinni, að það fái jörðina keypta og þannig uppbætt það mikla fé, sem það hefur lagt í jörðina, og fái endurgreiðslu fyrir það þjóðfélagslega starf, sem þar hefur verið innt af hendi með því að rækta og byggja þar upp og búa þannig í haginn fyrir framtíðina. Sú breyting, sem hefur orðið á jarðarverðinu, er fyrst og fremst fólgin í þeim stórvægilegu endurbótum, sem gerðar hafa verið á jörðinni, og þeirri auknu framleiðslu, sem þar hefur fengizt fyrir þessar miklu endurbætur. Ég vildi aðeins benda á þetta fyrir þá n., sem fær þetta, og ég vil mjög taka undir það með hæstv. landbrh., að það sé eðlilegt, að þetta mál fari til landbn., því að þau lög, sem ég benti á, eða það frv. til þeirra laga, sem lá hér fyrir á síðasta þingi, var lagt fyrir landbn. og falið þeirri n. til meðferðar, og er það alveg hliðstætt við þetta frv., og þess vegna skilst mér, að þetta mál eigi að fara til landbn.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð, sem ég óskaði að láta fylgja þessu frv. og hefði í raun og veru ekki tekið til máls, ef það væri ekki komin fram tillaga um það eða uppástunga um að vísa málinu til annarrar n. heldur en landbn. Þá tel ég rétt, ef svo skyldi fara, að málinu yrði vísað til félmn., að láta koma fram athugasemd við frv., og ég tel nú raunar viss atriði þess þannig úr garði gerð, að það sé ekki hægt að samþ. það eins og það liggur fyrir. Ég get tekið undir þau atriði, sem þm. Borgf. benti á, en til viðbótar vil ég benda á, að með ákvæðum 2. og 3. gr. er í raun og veru í ýmsum tilfellum verið beinlínis að taka frá einum hreppi og gefa öðrum. Skal ég nefna hér dæmi, sem er nærtækt, það er gjöfin Utanverðunes í Rípurhreppi, sem er gefið með gjafabréfi, dags. 7. maí 1839, til uppeldis munaðarlausum börnum í Skagafjarðarsýslu og þá einkum í Hólahreppi, en þessi jörð liggur í Rípurhreppi. Eftir þessu frv. hættir Hólahreppur að njóta nokkurs af þessu, en Rípurhreppi er afhent jörðin til eignar og umráða og allra afnota. - Þegar ég lít yfir aðrar kristfjárjarðir, sé ég, að þar muni einnig líkt standa á. Önnur jörð í Skagafjarðarsýslu, sem þetta gildir um, er jörðin Ytra-Vallholt í Vallhólmi. Sú jörð var gefin af Þórði biskupi Þorlákssyni og er gefin fátækum guðsþurfamönnum, einkum munaðarlausum börnum, í Hegranesþingi. Þessi jörð liggur í Seyluhreppi, og eftir ákvæðum frv. á Seyluhreppur einn að njóta. Þetta sýnist mér vera þannig, að ekki komi til mála að fara svo gersamlega í bága við hugsun gefandans og það í raun og veru alveg að tilefnislausu, því að það er engin nauðsyn, sem knýr á um að gera slíka hluti. Vil ég fyrst og fremst benda á þetta, sem gerir það að verkum, að óhjákvæmilegt er að breyta frv. verulega að þessu leyti. Ég ætla ekki, af því að það er búið að ræða nokkuð um málið og benda á ýmislegt í þessu sambandi, að ræða um þetta frekar að sinni og það því frekar, ef málið kæmi til landbn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Mér þykir ekkert undarlegt, þó að það komi fram einhverjar aths. við frv., því að þetta frv. er þannig, að hér er verið að ræða um mál, sem er að vissu leyti viðkvæmt á ýmsan hátt. En það, sem hv. alþm. verða fyrst að gera sér grein fyrir, er það, að þessar jarðir, sem hér um ræðir, eins og þær eru nú, eða sá höfuðstóll, sem í þeim er bundinn, er svo lítill, að þær eru orðnar alveg gagnslausar í því augnamiði, sem þeim var ætlað að vera í upphafi. Afgjaldið af þessum jörðum er af mörgum þeirra innan við 100 kr., af öðrum milli 100 og 200 kr. o. s. frv., og sjá allir, hvað hægt er að gera með slíkt fé núna. Hér er um gamalt framfærsluskipulag að ræða, sem hefur algerlega dagað uppi og ekki orðið að neinu. Það hefur verið gripið til þess að brjóta þessar skipulagsskrár eða þessi gömlu boðorð hvað eftir annað. T. d. hafa tveir af hv. alþm., sem hér hafa talað, bæði hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. Borgf., talað um þá frægu jörð Reyni á Akranesi, nefnt hana í þessu sambandi. Það er ein af kristfjárjörðunum, en það er búíð að margbrjóta hin upphaflegu ákvæði einmitt gagnvart þeirri jörð. Það hefur verið veitt veðleyfi, til þess að hægt væri að byggja upp á jörðinni. Ég var að fá upplýsingar um það hjá hv. þm. Borgf., að, að vísu væri nú borgað upp það lán, en það breytir ekki því, að á sínum tíma hefur verið brotið það ákvæði um þessa jörð með því að veita veðleyfi. Það hafa verið veitt leyfi til að selja jarðir, án þess að nokkur heimild væri til þess í lögum, og þetta sýnir greinilegast, hvernig þetta skipulag hefur algerlega dagað uppi, og það er það, sem gerir að verkum, að ég tel ekki sæmandi að hafa þetta þannig áfram. Það verður að gera einhverja aðra skipun á málinu. Það væri hægt að segja, að það mætti fara þá leið, sem hv. 2. þm. Reykv. lagði til, að ríkið tæki að sér allar þessar jarðir, byggði upp á þeim o. s. frv., en ég held nú, að ríkið hafi nóg með þær jarðir, sem það á að sjá um, þó að það taki ekki á sig þá bagga líka. Að mínum dómi er langeðlilegast, að þessar jarðir séu í höndum sveitarfélaganna, og ef sveitarstjórnir leggja til af einhverjum ástæðum, að jarðirnar verði seldar ábúendum, þá sé heimilt að gera það. Með þessu er hægt að tryggja, að þessar jarðir verði sæmilega setnar. En ef við förum umferð núna um þessar kristfjárjarðir, þá eru margar þeirra í geysilegri niðurníðslu, vegna þess að það hafa engir möguleikar verið til þess að fá fé til þess að framkvæma umbætur á jörðunum. Ég reikna með, að það sé alveg rétt athugað samt hjá hv. samþm. mínum, 2. þm. Skagf., að þar sem tveir eða fleiri hreppar eigi að njóta þessara hlunninda sameiginlega, þá þurfi að vera ákvæði um, að því verði skipt. Það er sjálfsagt alveg rétt, og geta verið ýmis fleiri atriði, sem rétt er að athuga í n. varðandi þetta mál. En hitt held ég, að ekki orki tvímælis og sé alveg sjálfsagt að fá nýja skipan á þessi mál á einhvern hátt, því að það er alveg víst, að ýmsar af þessum jörðum eru eðlisgóðar, en hafa lent í vanrækslu vegna þess, hvernig ástatt er í þessu efni. Ég sé nú ekki, að það sé mikil áhætta, sem hér er lögð á hendur sveitarfélaganna. Hv. þm. Borgf. var að tala um, að það gæti orðið erfitt fyrir þær að byggja upp á jörðunum og standa straum af þeim að öðru leyti, en það er einmitt varnagli við því, þar sem heimilt er að selja ábúendum jarðirnar, ef ráðh. leyfir, og leggst þá endurbyggingarskyldan að sjálfsögðu á hinn nýja eiganda. Ég lít svo á, að það sé ekki rétt að leggja þetta óhindrað í vald sveitarstjórna. Það verða að liggja fyrir alveg rökstuddar till. um það, að bezt henti fyrir jörðina, fyrir viðkomandi sveitarfélög og sé jafnframt svo nærri þeim upphaflega tilgangi, sem jörðinni var ætlað að vinna að, að á þann hátt sé sjálfsagt að veita heimild til þess að selja viðkomandi jörð. Mér virtist, að hvorugur þeirra, hv. þm. Borgf. né hv. samþm. minn, væru beint á móti frv. út af fyrir sig, en þeir voru með vissar aths. við það. Ég vil taka fram, að það, að ég legg þetta frv. fram og álít, að þetta, sem hér er sett fram, sé langeðlilegasta leiðin til þess að koma þessum jörðum úr þeirri bóndabeygju, sem þær nú eru í, er ekki að neinu leyti í sambandi við skoðanir mínar að öðru leyti um það, hvernig eignarumráð eigi að vera yfir jörðum yfirleitt, heldur er hér að ræða um alveg sérstakt vandamál á tiltölulega fáum jörðum, sem ég sé ekki að hægt sé að leysa á eðlilegri og betri hátt en hér er lagt til. Próf. Ólafur Lárusson, sem farið hefur yfir þetta frv. og hefur kynnt sér þessi mál, bæði sögulega og á annan hátt, hefur haft þau ummæli, að hann sæi ekki, að það væri nein ástæða til þess fyrir löggjafarvaldið að hika við að gera slíkar ráðstafanir með - við skulum segja - sjóði eða jarðir, sem gefnar voru í þessu tilfelli, þegar svo sé komið, að auðséð sé, að þær geta ekki á neinn hátt uppfyllt sinn upphaflega tilgang, og þannig er það orðið með þessar jarðir. Eftirgjaldið eftir þær er svo lítið, að þær koma ekki að neinum notum. Það er því í raun og veru algert aukaatriði, hvort afgjaldinu er skipt milli fleiri hreppa, þó að fleiri hreppar standi að upphaflegu gjöfinni, en sjálfsagt er að fullnægja því, eins og hv. 2. þm. Skagf. benti á. Ég ætla ekki að fara að deila um það, til hvorrar n. þetta skuli fara. Ég trúi bæði heilbr.- og félmn. og landbn. til þess að athuga þetta frv. vel, en held nú við þá fyrri till. mína, að því verði vísað til hv. landbn.



Herra forseti. Ég er alveg sammála hæstv. félmrh. um, að það þurfi að koma nýrri skipun á þessi mál, og það held ég að sé alveg tvímælalaust, en spurningin er, hvers konar skipulag það eigi að vera. Eiga þessar jarðir, sem þjónað hafa sérstökum tilgangi um þessar aldir, nú að verða einstakra eign og hætta að þjóna honum, eða á að reyna að finna út nýja skipun, sem tengir þær að einhverju leyti áfram við svipaðan tilgang? Og það kemur nú þegar fram, þegar farið er að athuga þetta, eins og hv. 2. þm. Skagf. benti á, að þessi till. hæstv. ríkisstj. brýtur í bága við tilganginn, sem þarna var miðað við, það er tekið of almennt á þessum málum til þess. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj., af því að hér er talað um kristfjárjarðir og jarðir í fátækraeign, hvort þá sé um leið átt við, að þessar svo kölluðu gjafasjóðsjarðir eigi að lenda þarna inn undir. Eftir því sem ég bezt veit, þá eru nú kröfurnar, sem fram hafa komið um endurbætur á þessum hlutum, þó að Reynir standi þar framarlega og þörfin viðvíkjandi umbótunum út af byggingunum þar, ekki síður um jarðirnar í Eyjafjarðarsýslu, en mér skilst, að það mundi nú ekki heyra undir lögin eins og frv. nú er orðið. En þegar þetta hefur verið rætt undanfarið, hafa þessar gjafasjóðsjarðir verið taldar með.  Strax og þessar jarðir eru athugaðar, kemur þetta sannarlega í ljós víðar, eins og þeir hv. þm., sem hér hafa talað, þegar hafa bent á. Hv. þm. Borgf. minnti á, hvernig væri með Reyni. Í gjafabréfinu þar er ákveðið eftirfarandi: Jörðin er gefin fátækum, en samkvæmt gjafabréfinu skyldi afgjald af jörðinni renna til fátækrar ekkju, sem ætti þrjú skilgetin börn í ómegð og væri búsett á Akranesi, en fyndist þar engin, sem þannig væri ástatt fyrir, skyldi ekkja, sem eins væri ástatt fyrir í Skilmannahreppi, Strandar- og Skorradalshreppi, koma til greina, og þannig eru yfirleitt ákvæðin í sambandi við alla þessa hluti. Það eru venjulega fleiri eða færri sýslur og hreppar, sem þarna koma til. Jörðin Efri-Vaðall í Barðastrandarhreppi, sem er jörð í fátækraeign, gjafabréf frá 1677, er gefin til eignar voluðum og fátækum í Barðastrandar-, Ísafjarðar- og Strandasýslu. Um jörðina Ytra-Vallholt í Seyluhreppi í Skagafjarðarsýslu, sem einmitt hv. 2. þm. Skagf. minntist á, stendur í gjafabréfinu: „Skal jörðin með kúgildum og öllu því, sem henni að réttu tilheyrir, vera ævinlegt kristfé héðan í frá.“ Samkv. gjafabréfinu er jörðin gefin fátækum guðs þurfamönnum, einkum munaðarlausum börnum í Hegranesþingi. Ég verð nú að segja, að þrátt fyrir það, þó að við höfum fengið sæmilega fátækralöggjöf - hún er nú ekki meira - og nokkrar alþýðutryggingar, þá eiga mörg munaðarlaus börn enn þá um sárt að binda á Íslandi. Þannig mætti lengi telja áfram viðvíkjandi þessum ákvæðum. Það eru áreiðanlega til menn á Íslandi enn þá, sem geta haft gagn af þessu, ef þannig væri um búið, og það bendir hæstv. landbrh. alveg réttilega á, að þessar jarðir eru reknar, sæmilega á þeim byggt, sæmilega ræktað, þannig að þær gefi þá eitthvert afgjald líka um leið. Það er alveg rétt, að nýskipun á þessu er óhjákvæmileg. En svo vil ég minna á í sambandi við þetta, að þegar þetta hefur verið rætt á undanförnum árum, hefur verið rætt um gjafasjóðsjarðirnar alveg jafnt, og það hefur verið talið alveg nákvæmlega það sama. Jóns Sigurðssonar legat til þurfamanna innan Eyjafjarðarsýslu hefur hvað eftir annað borið hér á góma í þeim umræðum. Í gjafabréfinu um það legat stendur seinast: „Jarðirnar mega aldrei seljast eða á neinn hátt lógast.“ Við vitum alveg, hvað þeim mönnum, sem yfirleitt gefa þessar jarðir, gengur til, þegar þeir setja þetta. Þeir vita, að verðgildi jarðanna helzt í gegnum aldirnar, en peningarnir breytast. Öll þróun í veröldinni hefur gengið í þá átt að vera alltaf að afskrifa gildi peninganna og alltaf raunverulega að auka gildi jarðanna, þó að sú uppfinning hafi hér á Íslandi fyrst og fremst átt sér stað á síðustu áratugum, síðustu hálfri til einni öld, vegna þeirrar afturfarar, sem átti sér stað um tíma í okkar atvinnuþróun, í okkar landbúnaði í sambandi við alla niðurlægingu okkar lands. En þessar jarðir, sem gjafasjóðurinn á í Eyjafjarðarsýslu, Jón Sigurðssonar, eru: Sílastaðir, Efri-Vindheimar, Neðri-Vindheimar og Laugaland, allar í Glæsibæjarhreppi, Miðland og hálf jörðin Gloppa í Öxnadalshreppi og Kristnes og Hvammur í Hrafnagilshreppi. Þetta eru engar smáræðis jarðeignir, sem þarna er um að ræða viðvíkjandi þessum gjafasjóði. Hins vegar er vitanlegt, eins og sýslumaðurinn í Eyjafjarðarsýslu bendir réttilega á í bréfinu til fjmrn., sem hér var líka rætt um þó nokkuð í hittiðfyrra, að þrátt fyrir allar þessar miklu jarðeignir standa þær raunverulega þjóðinni fyrir þrifum eins og ástandið er núna. En við getum allir ímyndað okkur, sem trúum á, að það haldi áfram eðlileg atvinnuþróun í Eyjafjarðarsýslu, hvers virði þessar jarðir yrðu þarna í Hrafnagilshreppnum og Glæsibæjarhreppnum með tímanum. Og sé farið inn á það að gera svona ráðstafanir viðvíkjandi kristfjárjörðum og jörðum í fátækraeign, eins og hérna er talað um, þá er náttúrlega enginn munur að fara að gera þær ráðstafanir á eftir viðvíkjandi gjafasjóðsjörðunum, þó að þær séu yfirleitt nýrri. Samt sé ég nú hér, að t. d. einni jörð í fátækraeign er ráðstafað í gjafabréfi 1886, þannig að það er ekki lengra síðan. Hins vegar er t. d. Jóns Sigurðssonar legatið stofnað 1830 af Jóni Sigurðssyni bónda á Böggvisstöðum. Ég held þess vegna, að ákvæði frv. þurfi miklu betri athugunar við, og mér þykir vænt um þær undirtektir hæstv. félmrh., að hann lítur svo á, að ef hægt væri að finna þarna betri tillögur, sem hæstv. ríkisstj. líka gæti sætt sig við, þá hefði hann ekkert á móti því. Hins vegar held ég, að ólöstuðum þeim hv. þm., sem skipa landbn., að félmn. mundi líta meira á það sem sína skyldu að reyna að finna út slíka lagasetningu í þessu efni, að hún samsvaraði meira þeim upphaflega tilgangi, og gæti hún auðvitað um leið haft samvinnu við landbn. um að taka tillit til þeirra breytinga, sem hún kynni að gera, að það tryggði um leið, að hægt væri að reka þessar jarðir og hafa á þeim ábúendur, sem fengju að njóta síns dugnaðar. Þess vegna álít ég, að það væri mjög æskilegt, að þessu frv. væri frekar vísað til félmn.



Herra forseti. Það er alkunna, að saga Íslendinga er að öðrum þræði saga um viðskipti þeirra við sjóinn, enda hlýtur svo að vera, þar sem í hlut á eyþjóð langt norður í höfum. Yfir hafið komu landnemarnir til að taka sér hér bólfestu í árdögum Íslands byggðar. Yfir hafið varð hin unga þjóð að sækja sér margs konar lífsbjörg. Siglingar voru henni nauðsyn til viðhalds og þrifa. Breytingar á skipakosti og siglingum höfðu margvísleg áhrif á þjóðlífið, settu mót á alla menningar- og stjórnmálaþróun. Á þjóðveldisöld voru Íslendingar siglingaríki. Skip þeirra plægðu sæinn, könnuðu ókunn höf, og íslenzkir sægarpar fundu ný lönd, nýja heimsálfu. En þetta blómaskeið stóð ekki lengi. Skipakosturinn rýrnaði, siglingarnar lömuðust, unz þar kom, að Íslendingar urðu öðrum þjóðum háðir um siglingar og verzlun. Þá var illra tíðinda skammt að bíða. Án þess að ég vilji hér rekja siglingasögu Íslendinga, ætla ég aðeins að benda á þá staðreynd, að Íslendingar höfðu naumast átt haffær skip í förum um hálfrar aldar skeið, þegar þeir gengu Noregskonungi á hönd á ofanverðri 13. öld. Norðmenn gátu þröngvað hag Íslendinga með siglingateppu, og þeir gerðu það, með þeim afleiðingum, sem alkunnar eru. Aldir liðu án þess að Íslendingar eignuðust haffæra fleytu. Það er ekki að heitið geti fyrr en á þessari öld, að þjóðin réttir sig úr þeim kút, sem ónógur skipakostur hafði ásamt öðru haldið henni í um langar og erfiðar stundir. Þegar er þjóðin öðlaðist að nýju nokkurt bolmagn, tók hún að kosta kapps um að taka siglingar æ meir í eigin hendur. Hverjum hugsandi manni var ljóst, að kaupskipafloti hlaut að vera einn af hyrningarsteinum íslenzks sjálfstæðis og almennrar velmegunar. Verður ekki annað sagt en tekizt hafi með næsta undraverðum hraða að koma hér upp góðum siglingaskipaflota. Hefur hin ötula og dugmikla sjómannastétt stuðlað mjög að því, hve giftusamlega hefur til tekizt í þessu efni. Enn eigum við þó nokkuð langt í land til að ná því marki, sem stefna ber að, að Íslendingar verði algerlega einfærir um að flytja á eigin skipum allan varning frá landinu og til þess. Margir ala einnig með sér þá drauma, að Íslendingum megi takast að gera siglingar í þágu annarra þjóða að atvinnuvegi sínum, svo sem frændur okkar Norðmenn hafa lengi gert við mikinn orðstír. Má vel vera, að þar sé um framtíðarmöguleika að ræða, en þó þarf fyrst að ná hinu markinu, að við verðum a. m. k. sjálfum okkur nógir í þessum efnum. Hygg ég, að um það sé enginn ágreiningur, að því beri að ná sem fyrst. Eftir því sem íslenzku þjóðinni hefur fjölgað og kröfur til lífsins orðið meiri, hefur innflutningur á margs konar erlendum nauðsynjum til landsins vaxið stórlega. Meðal þeirra erlendra vara, sem fluttar hafa verið inn í æ ríkari mæli á undanförnum árum, eru alls konar olíur. Olíunotkun þjóðarinnar er nú komin yfir 200 þús. smálestir á ári, og allar líkur benda til þess, að olíuþörfin haldi óðfluga áfram að vaxa, a. m. k. á meðan ekki verður einhver stórfelld breyting í tækni, sem dregið gæti úr notkun olíu. Enn þá er olía í mörgum tilfellum hagkvæmasti og ódýrasti orkugjafi, sem völ er á, og jafnvel hinn eini, sem hægt er að hafa not af í sambandi við ýmsar vélar. Vélanotkun öll, bæði til sjós og sveita, færist stöðugt í aukana. Olíukynding íbúðarhúsa hefur rutt sér mjög til rúms. Benda því allar líkur til þess, að aðflutningar á olíum til landsins muni enn fara stórlega vaxandi á næstu árum. Við Íslendingar eigum enn sem komið er engan skipakost til olíuflutninga. Höfum við í því efni verið algerlega upp á aðrar þjóðir komnir og orðið að greiða tugi milljóna árlega út úr landinu í farmgjöld til erlendra aðila. Hafa þær fjárfúlgur numið um eða yfir 30 millj. kr. á ári nú síðustu árin. Það er því ekki nema eðlilegt, að vaknað hafi áhugi manna á því, að Íslendingar eignuðust sjálfir olíuflutningaskip, eitt eða fleiri. Slík skip eru að vísu dýr. En það er einnig dýrt að sjá á eftir milljónatugum út úr landinu í farmgjaldagreiðslur til útlendra fyrirtækja. Allar líkur benda til þess, að kaup tveggja olíuflutningaskipa muni verða hagkvæm fyrir þjóðina og spara henni verulegar fúlgur í erlendum gjaldeyri. Flm. þess frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 113, telja fyllilega tímabært, að gerð sé gangskör að því að rannsaka, hvort ekki muni hagkvæmt að festa hið fyrsta kaup á olíuflutningaskipum, svo að Íslendingar þurfi ekki miklu lengur að vera algerlega háðir öðrum þjóðum um aðflutninga á olíum. Við höfum lagt til, að hv. Alþ. heimili hæstv. ríkisstj. að kaupa eða láta smíða á kostnað ríkissjóðs tvö olíuflutningaskip, 12–16 þús. lestir að stærð, en ætla má, að sú stærð henti okkur Íslendingum einna bezt. Byggingarkostnaður tveggja skipa af þeim stærðum er talinn nema 70–80 millj. kr. Þó að það sé ef til vill og vafalaust myndarlegast að fá spánný skip, er sjálfsagt, að athugaður sé gaumgæfilega hinn möguleikinn, að festa kaup á nýlegum skipum, þar eð þau mundu að öllum líkindum verða allmiklu ódýrari en nýsmíðuð skip. Nú horfir svo við, að flutningsgjöld af olíu, sem hafa verið geysihá allt frá styrjaldarlokum, hafa nýlega lækkað talsvert vegna þess, hve tankskipafloti heimsins er nú stór orðinn, en af þeim sökum mun miklu auðveldara en áður að fá slík skip keypt. Virðist því einmitt nú hið rétta tækifæri til að fá úr því skorið, hvort ekki er kleift að ná góðum samningum um kaup á hentugum olíuflutningaskipum. Rekstur olíuflutningaskipa, þar sem næg verkefni eru fyrir hendi, svo sem hér mundi vera, er talinn svo öruggur og arðvænlegur, að öflun lánsfjár í því skyni að kaupa slík skip mundi að öllum líkindum auðveldari en lánsfjáröflun til margra annarra framkvæmda. Er í frv. þessu gert ráð fyrir heimild handa hæstv. ríkisstj. til að taka allt að 80 millj. kr. lán erlendis í þessu skyni. Sú upphæð er miðuð við það, að horfið verði að því ráði að láta smíða ný skip, en væntanlega mundi þurfa allmiklu minna fé, ef fest yrðu kaup á eldri skipum. Hér er að vísu um háar tölur að ræða, en slík lántaka mundi þó verða mjög hagkvæm fyrir þjóðina, ef rannsókn leiddi í ljós, svo sem allar líkur benda til, að skipin spöruðu mun meiri gjaldeyri en færi til greiðslu vaxta og afborgana af láninu. Mál þetta er um þessar mundir mjög rætt meðal íslenzkrar sjómannastéttar. Hafa sjómenn látið áhuga sinn á kaupum olíuflutningaskipa í ljós við ýmis tækifæri. Má og á það benda, að við Íslendingar höfum á að skipa mörgum dugandi sjómönnum, og mundu engin vandkvæði vera á því að fá úrvalsskipshafnir íslenzkar til að sigla skipum þessum með myndarbrag um heimshöfin. Áhöfn á olíuflutningaskipi af þessari stærð er um 45 menn. Mundu því, ef keypt yrðu tvö skip, fá þar góða og örugga atvinnu um 90 sjómenn, sem gera mætti ráð fyrir að framfleyttu um 400 manns. Við flm. töldum ekki ástæðu til að taka upp í þetta frv. að heimildarlögum ákvæði um eignaryfirráð og rekstrarfyrirkomulag olíuflutningaskipa þeirra, sem keypt kynnu að verða. Meginatriðið er að sjálfsögðu það, að undirbúningur sé sem fyrst hafinn til þess, að góð olíuflutningaskip komist í íslenzka eigu. svo að við verðum ekki öllu lengur öðrum háðir á þessu sviði. Fleiri en eitt rekstrarfyrirkomulag koma að sjálfsögðu til mála en fari svo, sem fastlega má vænta, að athugun leiði í ljós að rekstrargrundvöllur skipanna sé tryggður, verður að telja eðlilegast, að ríkið eigi skipin og reki þau. Ég vil svo óska, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. að lokinni þessari umr.