Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Jón Helgason) Mér hefur borist eftirfarandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Jónas Hallgrímsson bæjarstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl.`` Jónas hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og býð ég hann því velkominn til starfa.

Halldór Blöndal Herra forseti. Þegar þingmenn töldu nauðsynlegt fyrir nokkrum árum þegar þingsköpum var breytt að hafa sérstakan eindaga mála til að auðvelda störf þingsins á vordögum var auðvitað hugsunin sú að eindaginn yrði ekki til þess að raska störfum Alþingis né heldur til þess að efnisleg umræða hér í þinginu, efnisleg umfjöllun þingmanna um stjórnarfrumvörp yrði verri en ella. Við megum ekki gleyma því að störf þingmanna eru að sínu leytinu lík dómara að því leytinu til að þingmönnum er ætlað að fjalla um og gefa úrskurð með atkvæði sínu um margvísleg málefni sem lögð eru fyrir þingið og auðvitað þarf ekki að fara mörgum orðum um það í dómsalnum hversu þýðingarmikið er að dómendum gefist svigrúm til þess að setja sig inn í mál og til að gaumgæfa einstök efnisatriði þeirra. Með sama hætti er þýðingarmikið að þingmönnum gefist kostur á því að gaumgæfa efnisatriði frumvarpa sem fram eru lögð og þeim gefist næði til þess að meta og vega einstök efnisatriði og athugasemdir sem fram kunna að koma á meðan málin eru í athugun eða til umræðu í þinginu. Ég hygg að alþm. eigi að þessu leytinu að bera sömu virðingu fyrir sínum störfum og dómarar bera fyrir störfum sínum í dómsalnum. Nú háttar svo til í þessari deild hér að á fundi deildarinnar í gær voru tekin fyrir og afgreidd til 2. umr. sjö stjfrv. sem öll voru lögð fram á mánudag og sum e.t.v. um nóttina. Á fundi deildarinnar í dag eru önnur sjö líka þessi sjö frumvörp á fundinum í dag. Þetta eru fjórtán stjfrv. á færibandi á tveim dögum í deildinni þó svo að fundur í Sþ. hafi staðið til hálfþrjú á þriðjudagsnótt og þó svo nefndarfundir í nefndum Ed. hafi verið boðaðir kl. 8.30 bæði í morgun og í gærmorgun, þó svo að þeir fundir hafi ekki staðið allan daginn. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um að stjórnarandstaðan hefur lagt sig fram um það að greiða fyrir því að þessi stjfrv. hafi fengið afgreiðslu bæði í Ed. og í Nd. Í Nd. voru í gær til umræðu sex stjfrv. sem lögð voru fram á þessum mánudegi og í dag tvö frumvörp til viðbótar sem líka voru lögð fram þennan eina dag. Það er m.ö.o. ætlast til þess af stjórnarandstöðunni að hún taki til efnislegrar meðferðar og umræðu 22 stjórnarfrumvörp sem lögð voru fram sl. mánudag og þó stóð fundur þann dag fram til kl. hálfþrjú um nóttina. Ég hlýt að átelja þessi vinnubrögð. Í annan stað vil ég segja. Það hefur verið venja í þinginu að stjórnarandstaða fái að fylgjast með því þegar fundur er auglýstur á afbrigðilegum tímum. Nú háttar svo til í dag að fundur er auglýstur í báðum deildum kl. 1.30. Hæstv. forseti segir mér að hann hafi skýrt frá því á fundi deildarinnar í gærkvöldi sem ég tók ekki eftir og bið ég hann afsökunar á því athugunarleysi mínu sem er mér vitaskuld ekki til afsökunar þó ég geri það nú því ég á að fylgjast grannt með því sem hæstv. forseti segir úr forsetastóli. Á hinn bóginn voru ýmsir aðrir þingmenn í Ed. og Nd. sem ekki höfðu hugmynd um þessa breytingu á venjulegum fundartíma fyrr en í morgun. Af þessum sökum, þar sem fundartími hefst þrjátíu mínútum fyrr en stjórnarandstaðan gat búist við, lýsi ég því sem minni skoðun og fer fram á það við hæstv. forseta að fundahöldum ljúki í dag kl. 4 og ekki verði efnt til fundahalda eftir þingflokksfund í dag. Ég vil í öðru lagi segja að við þingmenn mætum yfirleitt til starfa okkar árla morguns. Fæstir okkar eiga þess kost að snæða hádegisverð með fjölskyldu sinni. Margir okkar eru á fundum að kvöldlagi hvern einasta dag að heita má sem þingið situr og margir þingmenn fara burt frá fjölskyldu sinni um helgar til fundarhalda í sínum kjördæmum. Af þessum sökum er það vitaskuld mikið fjölskyldumál að þingmenn geti treyst því að fundi sé slitið í deildum svo tímanlega að þeir geti farið heim til snæðings með sinni fjölskyldu en fundur sé ekki dreginn fram eftir kl. 7 á kvöldin og vil ég vænta þess að forsetar þingsins sýni þingmönnum þá kurteisi og starfsfólki að það geti borðað mat sinn á venjulegum matmálstíma eins og annað fólk. Ég vil að lokum segja, hæstv. forseti, að ég vil vænta þess að eftirleiðis verði ekki boðað til fundar á afbrigðilegum tímum, hvorki korter fyrir tvö né hálftvö, undir því yfirvarpi að um atkvæðagreiðslu sé að ræða heldur hefjist fundartími kl. 2 nema á fimmtudögum kl. 10 að morgni. Ef hæstv. forsetar þykjast þurfa að hafa afbrigðilegan fundartíma tel ég sjálfsagða kurteisi við stjórnarandstöðuna að leita eftir samningum við hana um málsmeðferð og efnismeðferð í þinginu, hvort sem um kvöldfundi er að ræða eða að til fundahalda sé boðað á föstudögum þegar þingmenn ætla að þeir hafi leyfi til að fara heim í sín kjördæmi. Nú getur að sjálfsögðu farið svo að ríkisstjórn og forsetar treysti sér ekki til að verða við öllum óskum stjórnarandstöðunnar um fundahaldið. Það hefur oft komið fyrir á liðnum árum. En þá er að minni hyggju lágmark að forsetar virði rétt stjórnarandstöðunnar til að fá vitneskju um að bregða eigi út af vananum um fundahöld með þvílíkum fyrirvara að þingmenn geti gert ráðstafanir og búið sig undir breytta tímasetningu. Ég vek athygli á því að fundahöld drógust í Sþ. sl. mánudagskvöld vegna þess að ráðherrar höfðu með löngum fyrirvara skuldbundið sig til annarra starfa um kvöldið og þingheimur allur varð að laga sig eftir því. Eins er það með þingmenn að þeir skuldbinda sig oft með löngum fyrirvara til fundahalda á kvöldin og svo var t.d. þetta mánudagskvöld um formann Sjálfstfl. og ætlaðist hann þó ekki til þess að tekið yrði tillit til þess við þingstörfin. Auðvitað hljótum við alltaf að vera við því búin að óviðráðanleg atvik valdi því að röskun verði á eðlilegum þingstörfum eða umræður geti ekki gengið með eðlilegum hætti þegar breytt er út af vananum með mjög skömmum eða engum fyrirvara. Það breytir ekki hinu, að til þess að störf þingsins geti gengið vel fyrir sig og til þess að við getum rækt þá frumskyldu okkar að setja okkur vel inn í mál vil ég mælast til þess að ekki sé boðað til funda með þeim hætti sem var í dag og í öðru lagi að ekki sé ætlast til þess að stjórnarandstaðan sé í fyrsta lagi reiðubúin til efnislegrar umræðu um 14 frumvörp á tveim dögum sem lögð eru fram samtímis. Og að síðustu veit ég að hæstv. ríkisstjórn og einstakir þingmenn stjórnarmeirihlutans gera sér grein fyrir að engin von er til þess að öll þessi holskefla mála, sem beðið er með fram á síðustu stundu að leggja fram fyrir þingið af ríkisstjórninni, verði afgreidd á þessu þingi. Auðvitað munu mörg þessara mála bíða næsta þings nema gengið sé yfir þá þingmenn sem hér eru í stjórnarandstöðunni og um leið ætlast til þess að þeir geti ekki rækt störf sín með sóma.

Forseti (Jón Helgason) Það er rétt hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. að það er sjálfsagt fyrir forseta að reyna að hafa sem best samstarf við þingflokkana og ég mun taka það til athugunar þó að ég telji að ég hafi reynt það hingað til. Um atvikið í gærkvöldi ætla ég ekki að ræða frekar og endurtaka þá umræðu, en þar komu fram misjafnar óskir þingmanna. Því miður var ekki hægt að verða við þeim öllum þar sem þær gengu hvor í sína áttina. Um fund á föstudag er það að segja að það var fyrir alllöngu ákveðið á fundi forseta með formönnum þingflokka að þá yrðu umræður um utanríkismál, en síðan var því breytt þannig að þær verða ekki á föstudaginn. Þá virtist mér að það hlyti að vera æskilegt að nota þá þann dag fyrir deildafundi úr því að fundur í Sþ. féll niður. En um þá ábendingu að of mikið sé af málum á dagskrá er það að segja að þau eru sett á dagskrá samkvæmt þingsköpum. Hins vegar hef ég reynt að verða við því ef óskað er eftir að fresta einstökum málum eins og þegar hefur verið gert nú í sambandi við mál hér á dagskrá og með því móti að taka tillit til óska þingmanna.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Ég vil eins og reyndar hv. 2. þm. Norðurl. e. lýsa óánægju okkar kvennalistakvenna með þann skort á samráði sem ég tel vera hér þessa dagana. Árangur starfs okkar verður enginn ef ekki er vel skipulagt, en nú hefur það gerst tvo daga í röð að fundatíma hefur verið breytt án samráðs við þingflokka, ákvarðanir einfaldlega teknar og birtar í formi tilkynninga. Fundatíma var breytt í gær, það gerist síðla kvölds, þá vorum við með vegáætlun til umfjöllunar. Það lá mikið á að koma henni til nefndar sem von er. Það þarf að afgreiða hana fyrir þinglok í vor, en þegar til átti að taka reyndust stjórnarliðar ekki vera nógu margir í húsinu til þess að hægt væri að afgreiða hana til nefndar á mánudagskvöldið. Þetta er með öllu óverjandi og ekki hægt að una við. Ef það er í raun ætlun ríkisstjórnarinnar að ljúka þingstörfum 6. maí, eins og ráð er fyrir gert í starfsáætlun, verður að skipuleggja störfin í samráði bæði við þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu og starfsfólk þingsins. Í gær og í fyrradag litum við samtals 30 ný stjórnarfrumvörp augum í fyrsta skipti og það segir sig sjálft að það gefst tæpast tími til að kynna okkur þau sem skyldi þar sem nefndarfundir eru alla morgna og ýmsir aðrir fundir langt fram á kvöld. Það eru því eindregin tilmæli mín til hæstv. forseta að reynt verði með sæmilegum fyrirvara að gefa a.m.k. út tilkynningar, helst að hafa samráð við þingflokka um fundahaldið í þinginu og er nauðsynlegt að fá að vita hvenær er ætlunin að taka hin ýmsu frumvörp fyrir og hvort yfirleitt er ætlunin að afgreiða þau fyrir þinglok í vor. En ég minni á að hér liggja líka mörg önnur mál þingmanna. Sl. mánudag munu hafa verið skráð alls 65 ný mál inn í þingið, þar af voru 27 stjfrv., og það eru eflaust mörg þessara mála sem þarf að afgreiða ekki síður en mál hæstv. ríkisstjórnar. En ég ítreka enn og aftur að ef það eru enn áform ríkisstjórnarinnar að ljúka þinghaldinu eins og ráð er fyrir gert í áætlunum verði starfið skipulagt í samráði við alla sem hér eiga að vinna og minni á að uppskeran í sumar fer alveg eftir því hvernig tiltekst með vorverkin.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég varð ekki var við það að hv. þm. Eiður Guðnason hefði kvatt sér hljóðs á undan mér. Hann er vanur að láta heyra í sér hér í deildinni þannig að það hefði ekki átt að fara fram hjá neinum, en ég biðst ekki afsökunar á því að tala á undan honum vegna þess að hér er á ferðinni mál sem er kannski miklu stærra en það hvort við sitjum hér fram á kvöld til þess að ræða stjórnarfrumvörp. Ég held nefnilega að hér sé um að ræða raunverulega það hvort ríkir þingræði á Íslandi í dag eða ekki. Það er áberandi í framkomu stjórnarliðanna og ráðherranna í vetur hvernig þeir hafa vanvirt Alþingi þegar það hentar þeim, hvernig þeir hafa vísvitandi verið fjarverandi umræður um alvarleg mál og hvernig þeir yfirleitt hafa farið með mjög þýðingarmikil atriði með þeim hætti að það hefur ekki farið fram hjá okkur hv. þm., sem leyfum okkur að vera í andstöðu við þá, að það er ekki meiningin að hið háa Alþingi Íslendinga taki yfirleitt þátt í því hvernig þessu landi verður stjórnað meðan núverandi ríkisstjórn situr að völdum. Ég vil, hæstv. forseti, jafnframt geta þess að það er gersamlega óviðunandi að vera tilkynnt það kl. 11 fyrir hádegi að hér eigi fundur að hefjast kl. 13.30. Þannig var staðið að fundarboði alla vega gagnvart þeim sem er í ræðustól núna. Ég óska eftir því að framvegis verði boðað til funda ef það er utan við venjulegan fundartíma með hið minnsta sólarhrings fyrirvara. Það vill svo til að það eru fleiri en stjórnarþingmenn eða hæstv. ráðherrar sem eru við störf, bæði hér í þágu þingsins og annars staðar, og það er lágmarkskurteisi svo ég segi ekki skylda við þá þingmenn að þeir fái að vita ef hér er boðað til fundar á afbrigðilegum tíma eins og nú er gert. Ég vil, virðulegi forseti, taka undir orð hv. þm. Halldórs Blöndals og Danfríðar Skarphéðinsdóttur um að það er ámælisvert --- það er meira en ámælisvert, það er vítavert, að ríkisstjórn Íslands skuli hafa notað þau vinnubrögð, sem nú eru að koma í ljós, að undirbúa í vetur meiri háttar frumvörp í fjölda mála og koma svo með þessi frumvörp á síðustu vikum þingsins. Hér hefur verið sagt af einum hv. þm. að það standi til að ljúka störfum þingsins 6. maí. Það þýðir á mæltu máli að það á að gefa okkur þingmönnum 4--5--6 daga til að fjalla um þessi frumvörp hér í deild. Það þýðir að það á að renna þessu í gegn með hraði í nefndum deildarinnar. Þetta er eins óþingræðislegt og nokkuð getur verið. Hér var nefnt áðan --- ég hafði nú ekki talið þessi frumvörp --- að það væri um að ræða 30 ný frumvörp. Ég vil þess vegna segja það og endurtek það að hér er um mjög óþingræðislegar vinnuaðferðir að ræða. Hér er beinlínis stefnt að því að takmarka að umræður geti farið fram um þessi mál. Það er stefnt að því að ljúka þessum málum án þess að þingmenn geti fjallað um þessi mál með viðeigandi hætti. Þetta ber vott um ofríki. Og það ber vott um meira en ofríki. Hér er beinlínis unnið samkvæmt einræðislegum stjórnarháttum. Þetta hefur ekki gerst í sögu þings og þjóðar í áratugi. Það má fara langt aftur í tímann til að finna vinnubrögð sem eru viðlíka þeim sem hér er núna verið að taka upp. Ég ætla ekki að rifja upp hvernig málum var háttað á þeim tíma. Það var á þeim tíma þegar Framsfl. blómstraði undir forustu mjög greinds manns, svo að ekki sé meira sagt, sem réði lögum og lofum á áratugnum 1920--1930 og gaf tóninn og þurfti ekki að tala við þing né þjóð heldur ákvað uppi í stjórnarráði hvernig skyldi stjórnað. Nú er verið að taka upp sömu stjórnarhætti, enda verða menn varir við það úti í þjóðlífinu hvernig ráðherrar beita valdi sínu. Það fer ekki fram hjá þjóðinni. Það fer ekki fram hjá fólki hvernig komið er nú fram við eina ákveðna kvenpersónu í Reykjavík. Mér finnst því miður vanta dálítið hin beittu sverð kvennalistakvenna til að taka upp málstað --- 

Ég hef aldrei borið sverð í þetta hús.

Ekki vopn kannski í eiginlegri merkingu þess orðs.

Orðsins hjör.

En ég segi, virðulegi forseti: Það getur verið að hv. stjórnarþingmenn, sem stjórna þjóðinni með naumum meiri hluta, séu mjög ánægðir yfir því, það getur verið að þeir gleðjist yfir því að stjórnarandstæðingar skuli leyfa sér að standa upp og andmæla þessum vinnubrögðum. Það er ágætt að lifa í skjóli þess valds sem þeir hafa enn á Alþingi Íslendinga. En ég segi við þessa ágætu hv. þm.: Þessi vinnubrögð munu hefna sín og þau munu hefna sín grimmilega. Fólkið í landinu mun rísa upp gegn þeim herrum sem tíðka og iðka slíka valdníðslu og misþyrmingu á þingræðislegu valdi eins og hér er viðhaft. Ég ætla ekki að ræða um hvernig einstakir ráðherrar og sumir stjórnarþingmenn tala niður til fólksins. Það er kapítuli út af fyrir sig og væri þess virði að ræða á hinu háa Alþingi. En ég leyfi mér, virðulegi forseti, að fordæma þessi vondu vinnubrögð. Þá væri full ástæða til að ræða um hina harðneskjulegu framkomu ýmissa ráðamanna þjóðarinnar, en ég skal sleppa því að sinni. Ég bíð eftir því að hv. stjórnarstuðningsmenn standi upp og verji sína vondu stöðu. En það snýr ekki bara að einhverjum stjórnarandstæðingum á hinu háa Alþingi hvernig stjórnarsinnar hér haga sér. Þetta snýr að þjóðinni allri. Fólkið í landinu á þá kröfu á hendur þinginu að hér sé fjallað um mál með þeim hætti að það sé hægt að afgreiða þau viðunandi þannig að þingmenn sem og aðrir kunnáttumenn sem við viljum kveðja til geti fjallað um þau frumvörp m.a. sem hér hafa verið fram lögð, auk fjölda annarra mála sem hafa ekki fengið þinglega meðferð í allan vetur. Að lokum, virðulegi forseti, í sambandi við athugasemdir við þingsköp sem eru fyrir neðan allar hellur, vil ég vekja athygli á því að á sama tíma sem verið er að demba inn tugum stjórnarfrumvarpa hefur atvinnuástand í landinu hríðversnað. Hér eru nú 2500 atvinnuleysingjar og þeim fjölgar dag frá degi. Erfiðleikar fyrirtækja í atvinnulífinu aukast og verið er að undirrita samninga af hálfu ríkisvaldsins sem fela í sér falskar kjarabætur. Á sama tíma sem hæstv. fjmrh. semur um svokallaðar kjarabætur til opinberra starfsmanna kemur upp annar hæstv. ráðherra og lýsir yfir að þessar kjarabætur verði teknar aftur strax þegar hann fær því við komið. En til þess þarf hann líklegast að koma þinginu heim. Það þarf að koma þinginu burt til að taka þær kjarabætur frá fólkinu sem verið er að undirrita þessa dagana með bráðabirgðalögum eftir að þing er farið heim, eftir 6. maí ef því lýkur þá. Nei, hæstv. forseti. Það er ekki hægt að koma svona fram, hvorki gagnvart hinu háa Alþingi né fólkinu í landinu, eins og hv. stjórnarþingmenn eru að gera þessa dagana og hafa gert undanfarnar vikur. Þessi hópur er allt of ósamstæður fyrir utan þá ofbeldistilhneigingu sem hefur orðið vart við hjá mörgum hæstv. ráðherrum til þess að það sé viðunandi að þeir sitji að völdum á Íslandi öllu lengur. Þetta er ósamstæður hópur, þessir hæstv. ráðherrar. Þeir eru yfirlýsingaglaðir og þeir hafa framkallað mikla óvissu í íslensku stjórnarfari. Fólk býr nú við mun meira öryggisleysi en það hefur átt við að búa í fjölda ára. Það er mikill ótti hjá fólki um afkomu sína og atvinnu. Þessi hæstv. ríkisstjórn lætur sér í léttu rúmi liggja hvernig fer fyrir fólkinu í landinu. Völdin eru þessum mönnum fyrir öllu. Jafnvel formenn einstakra stjórnmálaflokka láta sig hafa að það sé traðkað á saklausu fólki í þeirra eigin flokkum í skjóli valdsins og sitja áfram í ríkisstjórn.

Eiður Guðnason Herra forseti. Mér er sagt, sagði hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, að Alþingi eigi að ljúka 6. maí.

Það var sagt, sagði ég.

Hv. þm. sagði í þessum ræðustól: Mér er sagt.

Það var sagt af einum þingmanni.

Hann sagði: Einn þingmanna sagði.

Hvað um það, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson. Ég heyrði þín orð þannig. En ég vek athygli hv. þm. á því að á haustdögum var lögð í pósthólf allra þingmanna starfsáætlun Alþingis 1988--1989 þar sem stendur prentað að síðasti fundardagur Alþingis sé laugardagurinn 6. maí. Það verður að gera þá kröfu til hv. þm. að þeir fylgist með og að þeir lesi þau plögg sem þeim berast frá forsetum þingsins. Það hefur hv. þm. Guðmundur Garðarsson ekki gert.

Er farið eftir starfsáætluninni?

Nú vildi ég spyrja forseta ef hann gæti með sinni háttvísi og hæversku róað hv. þm. hér þannig að ræðumaður fengi frið til að tala. --- Það hefur verið farið eftir þessari starfsáætlun í meginatriðum. En það var líka ljóst þegar hún var sett að það væri ekkert naglfast eða fullvíst að þingi gæti lokið 6. maí. Þetta heitir starfsáætlun. Það getur vel verið að hún breytist eins og allar áætlanir hafa tilhneigingu til að gera. En þetta ber vott um að hv. þm. hefur ekki fylgst með þegar hann segir: Sagt er eða mér er sagt. Þetta hefði hann getað lesið ef hann hefði fylgst með. En ég verð líka, herra forseti, að lýsa alveg sérstakri furðu á því orðbragði sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson viðhafði úr þessum ræðustól. Ég vil bara nefna örfá dæmi. Hann talaði um valdníðslu, hann talaði um misþyrmingu, hann talaði um að hefna sín grimmilega, hann talaði um ofbeldistilhneigingar, hann talaði um einræðislega stjórnarhætti.

Vill ekki hv. þm. að tala um sjafnarmál?

Ég er að ræða um þingsköp, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, og ég hef hugsað mér að lúta þeim reglum sem þingmenn eiga að lúta í því tilliti.

Ég var að tala um sjafnarmál.

Það væri ágætt ef hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson gæti svo stillt í hóf geði sínu og skapsmunum að hann leyfði ræðumanni að tala. Ég hef vitnað til nokkurra ummæla úr máli hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar þegar hann talar um vinnubrögð í þinginu þessa síðustu daga. Það er vissulega rétt að það hefur komið fram mikið af þingmálum undanfarna daga. En þau mál eru ekki öll jafnstór og þau mál þurfa ekki öll jafnmikla eða tímafreka athugun. Það var sagt hér að það hefðu verið lögð fram 65 þingmál á mánudaginn, þar af hefðu verið 27 stjórnarfrumvörp. Ætli það sé ekki líklegt að málin frá stjórnarandstöðunni séu í meiri hluta. Og hvað sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson segir held ég að sú regla hafi verið til mikilla bóta sem sett var í þingsköp, m.a. að undirlagi fyrrv. forseta Sþ., hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, að það voru sett tímamörk á framlagningu mála. Ég hygg að sú regla hafi verið mjög til bóta. Nú eru samkvæmt starfsáætlun Alþingis þrjár eða fjórar vikur til þingloka, tæpar fjórar vikur til þingloka, en nú er runninn út frestur til að leggja fram ný mál. Mér þykir margt benda til þess að þingi ljúki ekki fyrr en a.m.k. viku seinna en þessi áætlun gerir ráð fyrir. Auðvitað er okkur öllum sem styðjum þessa ríkisstjórn líka ljóst að ekki eru öll þau frumvörp sem fram eru lögð núna ætluð til samþykktar í vor. Það er bara eins og venja hefur verið í mörg undanfarin ár að frumvörp eru lögð fram til sýningar. En það vil ég segja við hv. þm. Guðmund H. Garðarsson og vona nú að hann gefi sér tíma til að hlýða á umræður hér þó að ég noti ekki sama orðbragð og hann gerði hér áðan til þess að vekja athygli á máli mínu: Ég man þá tíð og það er ekki mjög langt síðan að menntmrh. Sjálfstfl. lagði fram frv. til breytinga á lögum um Háskóla Íslands í þessari hv. deild tveimur eða þremur dögum fyrir þinglausnir og ætlaðist til að það mál næði fram að ganga. Þetta var þáv. hæstv. menntmrh., hv. núv. þm. Ragnhildur Helgadóttir. Ég man ekki nákvæmlega hvaða ár þetta var. Ég hef ekki haft tíma til að fletta upp í þingtíðindum. En mig minnir að hún hafi fengið þetta mál samþykkt, m.a. fyrir velvild stjórnarandstöðunnar. Skal ég þó ekki um það fullyrða. Nú er verið að leggja fram stjórnarfrumvörp þremur eða fjórum vikum áður en þingi lýkur. Var þetta ekki valdníðsla? Voru þetta ekki ofbeldisvinnubrögð? Ég vil alls ekki nefna það þeim nöfnum. En þetta voru hins vegar ekki mjög góð vinnubrögð. Og það vil ég ítreka við hv. þm. að þetta var ekkert einsdæmi áður en sú regla var sett að setja tímatakmörkun á framlagningu mála og ég held að hér hafi verið vel og eðlilega að málum staðið. Ég ætla líka að segja það að í þessari hv. deild hefur verið tekið fullt tillit til óska stjórnarandstöðunnar um vinnubrögð. Ég skal fræða hv. þm. Guðmund H. Garðarsson á því að ég hef lítið annað gert í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar í vetur en að taka tillit til ýmissa óska hv. þm. Halldórs Blöndals. Samvinna við hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson í þeirri nefnd hefur verið með miklum ágætum eins og á að vera. En hitt hefur hins vegar kostað ómældan tíma og mikla þolinmæði og það geta aðrir sem eiga sæti í þessari hv. nefnd áreiðanlega borið um að þar hefur allt verið gert sem unnt hefur verið til að koma til móts við óskir þessa hv. þm. sem stundum hafa verið sanngjarnar en miklu oftar kannski á mörkum þess að mega kallast það.

Þú ert ekki maður fyrir þessum orðum.

--- Nú bið ég hv. þm. Halldór Blöndal að hlusta en hann fer þá út úr deildinni og mun ég þá koma að því síðar. Það hefur tekist í þeirri nefnd svona yfirleitt, sérstaklega með samvinnu við hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson, að hafa mjög gott samstarf um afgreiðslu mála og þannig á það auðvitað að vera. En svo langt er hægt að ganga í ósanngirni og ósvífni eins og við höfum upplifað í þessari hv. deild, t.d. síðast í gærkvöldi að hv. þm. Halldór Blöndal neitaði að við fengjum að afgreiða tvö lítil mál nánast umræðulaust til nefndar. Það var fallist á þá kröfu hans. Hann hefur óskað eftir því að eitt ákveðið stjfrv. verði ekki rætt í dag. Það hefur verið orðið við þeirri kröfu. Ég veit satt að segja ekki hvar það er sem við stjórnarsinnar í þessari deild höfum sýnt ósanngirni eða stífni. Ég veit ekki betur en við höfum í einu og öllu reynt að koma til móts við óskir og hafa þetta allt í góðri samvinnu. Það kemur mér hins vegar á óvart þegar hv. þingflokksformenn tveir koma hér nú og bera sig illa undan vinnuálaginu í deildinni. Hv. þingflokksformaður Kvennalistans ræddi um frestun sem hefði orðið á afgreiðslu vegáætlunar. Hvers vegna varð frestun á afgreiðslu vegáætlunar í Sþ.? Hún varð vegna þess að Kvennalistinn efndi til umræðna utan dagskrár sem tóku mjög langan tíma, mjög einfalt mál. Ég held að sú regla hafi hiklaust verið mjög til góðs þegar hv. núv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson beitti sér fyrir því að það var sett í þingsköp að takmörk væru fyrir því hve seint mætti leggja fram ný mál á þinginu. Nú gerist það og þá koma óhjákvæmilega nokkuð mörg mál í einu og þá er kvartað undan því. Ég bið menn að hugleiða að þau stjórnarfrumvörp sem verið er að ræða um eru af mjög ólíkum toga. Hver ætlar t.d. að bera saman stjfrv. um brottfall ýmissa laga á sviði menntamála og frv. dómsmrh. um aðskilnað framkvæmdarvalds og dómsvalds í héraði? Þau frumvörp sem hér er verið að fjalla um og eru nefnd undir einum hatti stjórnarfrumvörp eru auðvitað af gerólíkum toga og eru sum sáraeinföld og í rauninni lítil mál.

Þessi frumvörp voru ekki lögð fram 10. apríl.

Það er verið að leggja þessi stjórnarfrumvörp fram. Þau hafa verið að koma úr prentun síðustu dagana. Ég verð satt að segja að segja það, herra forseti, að ég tek því ekkert þegjandi þegar við stjórnarsinnar erum borin þeim sökum að við séum ósamvinnuhæf nánast og erfitt með okkur að starfa vegna þess að ég tel okkur hafa tekið í nefndarstörfum og annars staðar fullt tillit til óska stjórnarandstöðunnar. Og ég segi það aftur og enn að þegar hv. þm. Halldór Blöndal beitti sér fyrir umræðum um þingsköp í gær og stöðvaði afgreiðslu tveggja mjög lítilla mála, að vísu var ég 1. flm. beggja málanna og kann það að skýra fyrir einhverjum einhvern hluta málsins, þá fundust mér þau vinnubrögð ekki bera vott um mikla sanngirni. En ég ítreka það aftur og enn að það hefur verið reynt að mæta hans óskum í hvívetna í þeirri nefnd sem ég hef áður um getið og það geta fleiri um borið. Ég sé ekkert óeðlilegt við það, herra forseti, þó að þess verði freistað að hafa fund kl. 18 í kvöld til kl. 19 svo sem oft er gert þegar kemur fram á veturinn og styttist til þinglausna. M.a. ef það mætti verða til þess að lokalotan yrði skemmri og ekki jafnmiklar annir í þinglokin held ég að það væri skynsamlegra að taka upp markvissari og skipulagðari vinnubrögð fyrr en gert hefur verið. En ég treysti forseta þessarar hv. deildar og öðrum forsetum þingsins fyllilega til að skipuleggja þau vinnubrögð í samráði við formenn þingflokka stjórnar og stjórnarandstöðu þannig að það geti allt verið í góðu samkomulagi svo sem verið hefur hingað til. En það ætla ég að segja við hv. þm. Guðmund H. Garðarsson að lokum að mér þykir miður að þurfa að hlusta á gífuryrði hans um vinnubrögð hér þegar við getum tekið til og nefnt og lesið upp úr þingtíðindum fjölmörg dæmi frá fjölmörgum ríkisstjórnum um að mál hafa verið miklu seinna á ferðinni og verið gerðar miklu meiri kröfur til stjórnarandstöðunnar um afgreiðslu mála en verið er að gera nú þegar mál eru lögð fram og það eru a.m.k. fjórar vikur til þingloka. Ég minni hv. þm. aftur á frv. um Háskóla Íslands sem menntmrh. hans flokks flutti á sínum tíma og ætlaðist til að við í stjórnarandstöðunni afgreiddum á tveimur dögum sem mig minnir nú raunar að við höfum gert þó ég skuli ekki fullyrða um það. Menn skyldu stundum hugsa svolítið áður en þeir tala, en það held ég að hv. þm. hefði betur gert að þessu sinni.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Ég vil láta rödd Borgfl. heyrast hér. Ég vil taka undir það, sem fram kom í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. og 6. þm. Vesturl., að gefa eigi þingmönnum rúman tíma til að kynna sér þau mál sem lögð hafa verið fram. Það er rétt, sem kom fram hjá þessum ágætu þingmönnum, að í gær og í dag er verið að taka fyrir mál sem lögð voru fram á mánudaginn og ég verð að viðurkenna sjálfur að ég hef ekki átt vegna annríkis tíma til að kynna mér þau nógu vel. Það er ein af þeim grundvallarreglum sem við verðum að viðhafa hér, eigum við að telja okkur til lýðræðisríkja, að gefa stjórnarandstöðunni góðan tíma til að kynna sér þau mál sem valdhafar leggja fram. Fái stjórnarandstaðan ekki þennan tíma getum við vart talist lýðræðisríki og Alþingi starfa á réttum grunni. Ég vil ekki eins og þeir þingmenn sem hér hafa komið upp gagnrýna sérstaklega forseta fyrir hans störf. Ég tel að hann hafi stjórnað með röggsemi og það sé ekkert undan honum sem slíkum að klaga. Hins vegar get ég tekið undir það, sem fram kom, að ríkisstjórnin og ráðherrarnir hafa ekki verið góð í því að fylgja sínum málum eftir. Það kom fram í ræðu hv. 3. þm. Vesturl. að ríkisstjórnin hafði lagt fram 27 stjfrv. sl. mánudag, en alls hafa verið lögð fram 60 mál. Það skal tekið fram að margir stjórnarliðar eiga hlut í þessum 33 sem eru ekki stjórnarfrumvörp og það skal líka tekið fram að þar er meginhluti þáltill. svo að ekki verður því klínt á stjórnarandstöðuna að hún sé að tefja fyrir og sé á síðustu stundu með sín mál. Þar sem svo er komið sem hér hefur verið lýst vil ég mælast til þess að við tökum nú til handa og reynum að fara yfir þau mál sem á dagskránni eru, en ég vil mælast til þess að þingfundur verði ekki lengur í dag en til kl. 4 og það verði ekki hafist handa aftur kl. 18 eins og mér hefur skilist að hafi upphaflega staðið til. Alla vega mundi ég mæla gegn því.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Það er satt að segja ekki alveg ný bóla að mál hlaupi í þykkildi síðustu sólarhringana sem þau eru að koma fram og þeir sem þingvanir eru hafa oft komist í hann krappan satt að segja og dálítið sérkennilegt að sjá ýmsa deildarmenn tala eins og hvítþvegna engla. Hér hefur það oft verið uppi að mál hafa komið býsna seint fram. Það hafa verið uppi um það óskir frá ráðherrum að þau væru afgreidd með miklum hraða. Það var mikil framför í löggjafarstarfinu þegar hæstv. þáv. forseti Sþ. beitti sér fyrir þeim breytingum á þingsköpum að það væri ákveðinn frestur sem yrði að taka tillit til þegar frumvörp yrðu lögð fram ef þau ættu að ná afgreiðslu. Það er litið á þann frest með þeim hætti m.a. núna að mál eru lögð inn nokkuð ótt og títt síðustu sólarhringana og þá er gert ráð fyrir því, miðað við fyrri starfsáætlun þingsins sem var lögð fram í haust, að þessi mál geti haft 3--4 vikur til meðferðar hér í þinginu. Það er einnig til fyrirmyndar í þingstörfum og ég hygg að það hafi ekki áður gerst og það er að þakka núv. hæstv. forseta Sþ. að það sé þó lögð fram í upphafi þings starfsáætlun fyrir allt þingið þar sem m.a. er nefndur hugsanlegur lokadagur, en ég minnist þess frá undanförnum árum að það hefur aftur og aftur verið með þeim hætti að það hefur ekki verið hægt að fá hugsanlegan lokadag nefndan fyrir þingið af stjórnarliði fyrr en komið var alveg fram undir lokin. Hér hef ég nefnt tvo þætti í þingstarfinu sem eru til bóta og eiga að geta hjálpað okkur við að leysa þær flækjur sem upp koma. Ég hefði haldið að það væri einlægast og viturra manna háttur í þeirri stöðu sem nú er komin upp og í framhaldi af þeim umræðum sem fram hafa farið að forseti hv. deildar, eins og hann er reyndar vís til að gera, setjist niður ásamt forustumönnum þingflokkanna í deildinni og menn reyni að raða verkunum niður. Ég held að það sé einfalt mál og í rauninni hefði engin ræðuhöld þurft til þess. Ég hygg að það sé hægt að gagnrýna hæstv. núv. forseta Ed. fyrir ýmislegt, en örugglega ekki fyrir það að hann hafi gengið fram gagnvart stjórnarandstöðunni í óbilgirni eða frekju eða yfirgangi. Ég hygg að margir menn ættu fremur skilið að fá þær einkunnir frá stjórnarandstöðunni en hæstv. núv. forseti Ed.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Hér eru viðhafðir sömu ósiðirnir ár eftir ár að vori og fyrir jól. Þeim er ævinlega mótmælt en breytast lítið og það versta er að menn venjast þeim. Menn venjast þeim og láta þá yfir sig ganga þrátt fyrir mótmæli og reyna að læra að lifa undir því álagi sem þessir ósiðir bjóða. Þó verður að segja að verklagið hefur breyst til batnaðar að nokkru leyti. Þetta er í áttina. Það hefur t.d. orðið breyting á þingsköpum meðan ég hef setið á þingi. Einnig höfum við nú fengið starfsáætlun eins og hæstv. menntmrh. gat um. Og þó að það sé ekki hægt að standa við hana að öllu leyti er hún þó skref í rétta átt til að hemja vinnubrögðin í einhvern ákveðinn farveg. Þetta slæma verklag er óþarft og það má breyta því. Á síðasta þingi voru fengnir sérfræðingar frá Noregi til að gera áætlun um breytta starfshætti og starfstilhögun þingsins. Þeir unnu skýrslu. Henni hefur ekki verið dreift meðal þingmanna. Henni þarf að dreifa og hana þarf að ræða því að af henni má margt læra. Þó að við tökum ekki upp allar tillögur sem þar eru gerðar né heldur allar í einu af þeim sem við viljum taka upp eru þær margar góðar og sumar hafa reyndar þegar verið teknar upp eins og t.d. það að hafa ritara í nefndum og svo að hafa dagskrá sem reynt er að standa við fyrir hvern þingfund. Það er allt til bóta. Meginefnið finnst mér vera nú að þessi vinnubrögð eru vanvirða við málin sem fjallað er um og dengt er hér inn í mikilli skæðadrífu á örfáum dögum vegna tímafrests sem settur er. Það er líka vanvirða við þingmenn og það fólk sem við erum fulltrúar fyrir að við skulum standa svona að því að vinna að þessum málum. Okkur gefst naumast tækifæri til að lesa þau áður en þau eru tekin á dagskrá. Ég verð að játa að ég hlustaði á þessar umræður um þingsköp með öðru eyranu meðan ég reyndi að lesa frv. til l. um Félagsmálaskóla alþýðu sem ég held að sé hið ágætasta mál og er hér á dagskrá því ég vildi gjarnan leggja orð í belg um það. Það er náttúrlega engin hemja að neyðast til að vinna á þennan hátt. Eftir því sem málunum fjölgar og líður á tímann er meira að gera í nefndunum þannig að það saxast á þann tíma sólarhringsins sem maður hefur til umráða til að kynna sér málin. Þessi stjórn er ekki barnanna best að því leyti að dengja inn málum rétt fyrir þinglok, en hún á sér þó þær málsbætur að hún tók við af skyndingi í haust og með litlum fyrirvara. Ég undirstrika að það er alls ekki við hæstv. forseta að sakast í þessum efnum. Þar er við alla stjórn þingsins að sakast, ríkisstjórn og reyndar formenn þingflokka að hafa ekki komið sér saman um það fyrr að setjast niður og ræða forgangsröð mála. Og auðvitað á stjórnin að hafa frumkvæði að því ef hún ætlar að fá sín mál í gegn að reyna að ná þeim fram í sátt og samlyndi og friði við þá sem vinna í þessu húsi. Jafnvel þó að þessi stjórn hefði ekki nauman meiri hluta á hún og þá eiga stjórnir að sýna samstarfsfólki sínu þá virðingu, þá lágmarkskurteisi að kynna fyrir þeim þau verkefni sem eru á dagskrá og ætlað er að fjalla um. Það getur verið að fólk sættist á að mörg þessara mála þurfi og verði að fara í gegn. En þrátt fyrir það verðum við að kynna okkur þau til þess að við getum rætt um þau af einhverju viti. Þess vegna hljótum við að kalla til fundar og ákveða forgangsröð mála og það verklag sem við viljum hafa til þingloka.

Forseti (Jón Helgason) Ég vil geta þess að það hefur þegar verið boðaður fundur hjá forsetum með formönnum þingflokka og forsrh. kl. hálffjögur í dag.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég vil leiðrétta þann misskilning að ég hafi verið að gera athugasemdir við virðulegan forseta þessarar deildar í ræðu minni áðan. Ég hins vegar beindi orðum mínum til virðulegs forseta og gat þess að það hefði ekki verið viðunandi né gott að ekki er boðað til fundar hér með lengri fyrirvara en rúmum tveim tímum. Ég gerði engar athugasemdir við störf eða stjórn virðulegs forseta í þessari deild nema síður sé. Þetta er virðulegur og góður forseti sem stjórnar þessari deild vel. Þetta vil ég undirstrika alveg sérstaklega að gefnu tilefni. En ég vil, virðulegi forseti, fá að endurtaka það og fara kannski nokkuð mildari orðum um hæstv. ríkisstjórn núna en ég gerði áðan að hæstv. ríkisstjórn er mjög óvenjuleg svo að ekki sé meira sagt og vegna þess hvað hún er óvenjuleg og ég vil segja afbrigðileg og að mörgu leyti óæskilegt hvernig vinnubrögð hennar eru, þá leyfi ég mér að gagnrýna hana með mjög hörðum orðum og með mjög ákveðnum hætti. Það er vegna þess að íslenska þjóðin er farin að örvænta um að þessi ríkisstjórn geti komið þeim umbótum til leiðar sem hún lofaði. En ég ætla ekki að fara út í almenna þjóðmálaumræðu nú. Ég undirstrika það að óvissan og starfshættir núv. hæstv. ríkisstjórnar hafa leitt störf hins háa Alþingis með mjög óæskilegum hætti. Varðandi starfsáætlun vil ég segja að auðvitað hafði ég lesið þetta plagg. Það kom fram hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni að hann sagði að það hefði verið farið eftir henni í stórum dráttum og það yrði reynt að breyta samkvæmt henni og þingi mundi þá væntanlega ljúka 6. maí. Þó tók hann ekki alveg þvert fyrir það að það gæti verið að þing yrði að vera eitthvað lengur sem er eðlilegt ef maður hefur í huga öll þau mörgu mál sem nú hafa komið inn í þingið síðustu daga. Ég endurtek að ef þingi ætti að ljúka 6. maí hefur þessi hv. deild aðeins 6--8 daga til að fjalla um tugi mála fyrir utan mikið nefndarstarf hjá hv. þm. Mér fannst hv. þm. Eiður Guðnason taka óþarflega mikið til sín af minni gagnrýni á störf hæstv. ríkisstjórnar. Ég kom inn á það í ræðu minni m.a. Að vísu sagði ég stundum stjórnarstuðningsmenn án þess að takmarka það nokkuð, en í meginatriðum vil ég segja og undirstrika að ýmsir stjórnarstuðningsmenn og hæstv. ríkisstjórn hafa því miður ekki starfað samkvæmt því sem ég mundi kalla þingræðislegum hætti í vetur. Ég sný ekki til baka með þessa fullyrðingu mína. En ég vil endilega að hv. þm. Eiður Guðnason taki þetta alls ekki til sín því að hann er í erfiðu hlutverki og ég skil að hann reynir að bera hönd fyrir höfuð þessari ríkisstjórn á meðan hann styður hana. Varðandi það atriði að við stjórnarandstæðingar höfum ekki sýnt skilning og samstarfsvilja hér á hinu háa Alþingi vil ég segja að þetta er rangt. Við höfum sýnt alveg sérstakan samstarfsvilja á þessu þingi. Ég nefni sem dæmi mál sem hefur komið fyrir í þeim nefndum sem ég starfa í, þar á meðal félagsmálanefnd, sem er meiri háttar mál og á ég þar við frv. til laga um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga. Þessi mál hafa verið í deiglunni í tæpa tvo áratugi. Núna loksins hillir undir að þessi frv. fari í gegnum þingið og þau gera það m.a. vegna þess að stjórnarandstæðingar hafa unnið alveg sérstaklega að því að koma þessu máli í höfn. Þetta er meiri háttar mál. Þetta er með stærri málum.  En ég undirstrika það, virðulegi forseti, að það er gersamlega óviðunandi að koma með á síðustu dögum þingsins það sem ég vil kalla stjórnarfrumvörp sem eru meiri háttar mál. Ég nefni sem dæmi frv. til l. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem felur í sér grundvallarbreytingu á starfsemi Húsnæðisstofnunar og öllu er lýtur að húsnæðismálum þjóðarinnar. Það er um það að ræða að leggja niður það kerfi sem hv. þm. núv. stjórnar, að vísu í öðru stjórnarsamstarfi áður fyrr, lögðu megináherslu á að koma á laggirnar árið 1986 og allar götur síðan en við ýmsir sjálfstæðismenn höfum gagnrýnt og varað við. Núna er það eitt af stærstu málum þessarar ríkisstjórnar að koma í höfn að það verði gerð breyting á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins þannig að upp verði tekin svokölluð húsbréf. Um það hefur ekki verið nein umræða enn þá hér í hv. deild. Þetta er meiri háttar mál. Þetta er svo stórt mál að það getur tekið fleiri vikur að ræða það hér í deildinni. Hér erum við að ræða um grundvallarbreytingu á húsnæðismálum þjóðarinnar. Hér er um það að ræða að ákveða hvernig á að stýra tugum milljarða árlega inn í húsnæðismálakerfið. Ég endurtek að það er gersamlega óviðunandi að við skulum ekki fá tíma til að fjalla um jafnviðamikið mál og þetta eitt sér. Ég tek undir það sem hv. 6. þm. Reykv. Guðrún Agnarsdóttir sagði. Hér er mjög merkilegt mál á dagskrá í dag sem er frv. til l. um Félagsmálaskóla alþýðu. Ég vil fá góðan tíma til að fjalla um það. Ég er þessu máli nokkuð kunnugur vegna þess að ég sat í miðstjórn ASÍ á sínum tíma þegar Menningar- og fræðslusamband alþýðu var stofnað, ef ég man rétt á árinu 1968. Þá var það gert á vegum Alþýðusambandsins og að frumkvæði verkalýðshreyfingarinnar. Hér er um stórmál að ræða. Ég segi eins og hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir: Ég var að lesa það meðan umræðan fór fram áðan. Það er mjög stórt atriði í því máli t.d. hvar á að vista þessa starfsemi í kerfinu. Á þetta að heyra undir félmrn. eða á það að heyra undir menntmrn.? Ég sé að hæstv. menntmrh. er mjög ánægður með að ég skuli minnast á menntmrn. í þessu sambandi og ég skil það vel. Nei, virðulegi forseti. Hér er svo margt á ferðinni að við getum ekki unað við það, hv. þm., að fá ekki tíma til að fjalla um það. Þá er eitt mál í viðbót sem er stórmál. Það er frv. til l. um umhverfismál. Það er ekki smátt í sniðum. Þetta er eitt af veigamestu málunum. Þetta er eitt af stjfrv. sem við stjórnarandstæðingar viljum endilega fá að fjalla um af gaumgæfni og fá að kalla til sérfræðinga og aðra kunnáttumenn til að skoða þessi mál með okkur. Það er ekki sama hvernig þessi frumlöggjöf verður ákveðin hér á hinu háa Alþingi. Þá er eitt mál í viðbót og skal ég svo ljúka þessari upptalningu. Það er frv. til l. um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þetta er stórmál. Ég heyri það að hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir tekur undir þetta.

Nei. Heyrðirðu það?

Ég taldi mig heyra það. Ég vil ekki viðurkenna annað en hv. þm. hafi áhuga fyrir því eins og hv. þm. Karvel Pálmason. Nei, virðulegi forseti. Það var full ástæða til að við gagnrýndum þau vinnubrögð, sem hæstv. ríkisstjórn viðhefur, að demba hér inn frumvörpum, stórum málum, og ætla að keyra þau í gegn á aðeins 6--8 dögum í deildinni. Ég vil segja að lokum að mér fannst hæstv. menntmrh. koma fram af kurteisi og sýnir það að hann hefur þroskast sem stjórnmálamaður. Hann hefur e.t.v. fulla ástæðu til að fjalla um mjög viðkvæm mál sem hann gerði ekki og virði ég það við hann og ætla ekki að koma inn á það á þessu stigi, en ég get ekki neitað því, virðulegi forseti, og beini því til hæstv. menntmrh. að hann hefur valdið mér, því miður, vonbrigðum.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þessa umræðu um þingsköp. Ég hef ekki síður en aðrir hv. þm. fullan hug á því að taka til við þau verk sem við eigum nú fyrir höndum, en aðeins vegna orða hv. 3. þm. Vesturl. áðan vildi ég gera örstutta athugasemd. Það er rétt að þingflokkur Kvennalistans fór fram á utandagskrárumræður sl. mánudag um kjaramál og það var mjög nauðsynlegt að þau mál yrðu rædd í þingsölum að mínu mati og það voru of fáir í þingsal þegar átti að vísa vegáætlun til nefndar eins og fram kom í mínu máli áðan. Nú er það svo að þingmönnum er skylt að vera viðstaddir atkvæðagreiðslu nema lögmæt forföll séu fyrir hendi. Ekki skal ég vefengja að þingmenn hafi haft lögmæt forföll þetta kvöld og það er einmitt það sem málið snýst um og það sem við vorum að tala um. Oft erum við búin að ráðstafa okkur til annarra fundahalda á kvöldin og þess vegna, einmitt þess vegna er svo nauðsynlegt að gera áætlanir í samráði við þingflokkana og reyna að halda þær, ekki síst á þessum síðustu vikum þegar annir eru miklar, þannig að þingmenn eigi þess kost að vera viðstaddir. Ég vil einnig láta þess getið að það var leitt hversu fáir hv. þm. gátu verið viðstaddir þessa þörfu umræðu um kjaramál þetta kvöld.

Halldór Blöndal Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að leiðrétta nokkur atriði sem fram komu í ræðu hv. formanns þingflokks Alþfl. Ég hef látið athuga það á skrifstofu þingsins hvort annar hvor menntmrh. Sjálfstfl. hafi lagt fram frv. tveim eða þrem dögum fyrir þinghlé og það frv. hafi verið samþykkt á því sama vorþingi. Það hefur komið í ljós að Ragnhildur Helgadóttir lagði fram frv. um breytingu á lögum um Háskóla Íslands 13. des. 1984 og það var samþykkt og varð að lögum 1. apríl 1985. Önnur frumvörp lögðu þeir ekki fram, menntmrh. Sjálfstfl. í síðustu ríkisstjórnum, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá skrifstofu Alþingis og hef ég þó þann fyrirvara á að skrifstofa Alþingis hafi gefið mér réttar upplýsingar. Undir hitt vil ég taka að það kemur fyrir að stjórnarfrumvörp séu lögð fram alveg undir þinglok og sú gagnrýni hv. þm. á ríkisstjórnir á mismunandi tímum á því fyllilega rétt á sér. Ég tek undir gagnrýnina, en það er ekki það mál sem þessi þingmaður talaði sérstaklega um sem þar er þá um að ræða. Ég vil í öðru lagi, herra forseti, aðeins segja að sú starfsáætlun Alþingis sem lögð var fram nú í haust hefur í engu verið haldin og væri betur óútgefin vegna þess að það eru engar fréttir fyrir þingmenn að fundir séu í deildum og í Sþ. mánudag, þriðjudag, miðvikudag og fimmtudag og föstudag eftir því sem verkast vill. Þannig hefur það verið svo lengi sem ég man. Hins vegar eru hér nokkrir fastir punktar gefnir. 2. umr. fjárlaga 7. des. Hún fór ekki fram þá. 3. umr. fjárlaga 20. des. Hún fór ekki fram þá. Enginn fundur í janúar fyrr en 23. jan. Það fór ekki svo. Þing var kallað saman mig minnir að það hafi verið 29. jan., ég held að ég fari rétt með það, þannig að þing var kallað saman eftir áramót á öðrum degi en þar stendur. Hér er talað um að umræður um skýrslu um utanríkismál fari fram 16. og 17. mars. Þær umræður eiga að fara fram á mánudag og þriðjudag nk. Hér er talað um að vegáætlun verði samþykkt 28. apríl nk. Eftir þeim undirtektum sem vegáætlun fékk hjá framsóknarmönnum, hv. þm. Alexander Stefánssyni og Ólafi Þ. Þórðarsyni, stendur það auðvitað ekki. Á hinn bóginn á ég von á því að utanríkismálaumræðan geti farið fram á mánudag og þriðjudag. Það eina sem hefur staðið er það að það er gert vikuhlé vegna 37. þings Norðurlandaráðs í Stokkhólmi. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég get ekki hugsað mér þær annir á Alþingi Íslendinga að Alþingi Íslendinga verði látið sitja fyrir þingi Norðurlandaráðs. Það bæri þá nýrra við. Ég hef ekki orðið var við annað en við verðum alltaf að hopa og hvika þegar þetta Norðurlandaþing kemur saman og hefur það þó satt að segja ekki orðið að því gagni sem vonir stóðu til. Svo er talað nú um það að þingi eigi að ljúka 6. maí. Formaður þingflokks Alþfl. hefur þegar lýst því yfir að það sé óraunhæf yfirlýsing. Þessi starfsáætlun verður einungis munuð í reikningum fyrir það hvað hún kostar, en enginn þingmaður tekur mark á henni að öðru leyti en því að hér er ákveðið að deildir hittist þriðjudag og miðvikudag og hér er ákveðið í stórum dráttum að sameinað þing komi saman mánudag og fimmtudag. Ég vil segja í öðru lagi að mér þykir vænt um að hv. 3. þm. Vesturl. skuli segja að hann hafi lítið gert annað en taka tillit til óska Halldórs Blöndals. Það hafi kostað ómældan tíma og mikla þolinmæði. Ég verð á hinn bóginn að segja að til allrar hamingju hefur það komið fyrir oftar en einu sinni í deildinni í vetur að að umhugsunarefni hafa orðið frumvörp sem ég bað hv. formann nefndarinnar um að íhuga áður en málið var lagt fram við 2. umr. af því að í annað skiptið ráðherra Alþb. og í hitt skiptið ráðherra Framsfl. gerðu sér grein fyrir að frumvörpin gátu ekki gengið eins og meiri hl. fjh.- og viðskn. í annað skiptið og menntmn. í hitt skiptið gekk frá því. Ég hygg að það sé áreiðanlega rétt, sem þessi þingmaður segir, að það reynir á þolinmæðina hjá honum að hlusta á þá gagnrýni sem maður hlýtur að hafa uppi ekki aðeins um efni stjórnarfrumvarpa heldur líka um málatilbúnað og vinnubrögð oft og tíðum í þeim þingnefndum sem ég á sæti í og eiga að fjalla um hin viðurhlutamestu mál. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Þingmenn eru ekki bara tuskubrúður til að rétta upp hendina. Þingmenn eru í sæti dómarans. Þeim er ætlað að setja sig inn í mál og þeim er ætlað að íhuga það sem þeir eru að gera. Ég þakka formanni fjh.- og viðskn. og formanni menntmn. að vekja athygli á þeim mikla ágreiningi sem hefur orðið milli okkar beggja um vinnubrögð, ekki aðeins í þingdeildinni heldur líka í þingnefndum, færi honum kærar þakkir fyrir og tel að það sé jafnmikið hrós um mig að hafa þessi ummæli uppi eins og ég veit að hv. 8. þm. Reykv. Eyjólfur Konráð Jónsson hlýtur að hugleiða mjög alvarlega hvernig á því megi standa að formaður nefndarinnar skuli hrósa honum fyrir vinnubrögð. Það er tvennt enn sem ég hlýt að vekja athygli á. Annað er þetta: Það voru gerðir kjarasamningar milli fjmrh. og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Það er skoðun mín, herra forseti, að fjmrh. eigi að eigin hvötum og óbeðinn að gefa Alþingi skýrslu um þvílíka samningsgerð eftir að hún hefur farið fram. Ég hygg þess vegna að það sé hæstv. fjmrh. síst til sóma að þingmenn Kvennalistans skuli hafa þurft að biðja um skýrsluna og síður en svo undrunarefni mitt að hæstv. fjmrh. skyldi hafa haldið þá ræðu sem hann flutti í Sþ. eftir að hv. þm. Kvennalistans hafði lokið máli sínu eins og Alþingi kæmi ekkert við hvaða samninga hann hefði gert við opinbera starfsmenn. Það er líka fáránlegt af formanni þingflokks Alþfl. að kenna stjórnarandstöðunni um það ef nægilega margir stjórnarþingmenn eru ekki mættir í Sþ. til þess að hægt sé að vísa þáltill. um vegáætlun til nefndar. Auðvitað er við stjórnarþingmenn sjálfa að sakast. Auðvitað ber þetta vitni þess að ráðherrarnir reka ekki trippin nógu vel. Ég held að það ætti að setja hausband á suma af þessum stjórnarþingmönnum til þess að ráðherrarnir geti betur passað þá.

Hverja?

Ja, mér þætti nú vænt um ef sá sem grípur fram í, Karvel Pálmason, mætti sem mest leika lausum hala því að alltaf fellur mér best við hann þegar hann er frjáls að því sem hann segir og gerir. Hitt, sem ég hlýt að gagnrýna formann þingflokks Alþfl. fyrir, er að hann skuli draga hér inn í umræður að ég hafi beitt mér gegn því í gær að tvö þmfrv. kæmust til nefndar. Á undan þessum þmfrv. voru sjö stjfrv. á dagskránni. Ég gerði grein fyrir því eftir að klukkan var orðin 7 í gærkvöldi, herra forseti, að mér hefði ekki unnist tími til að setja mig inn í frumvarp hv. þm. til breytingar á lögum um umferðarlög, þskj. 706, þannig að ég var ekki í gærkvöldi viðbúinn því að geta tekið efnislegan þátt í umræðunum. Ég veit ekki betur en það sé hlutverk forseta deildarinnar að sjá um það við 1. umr. að þingmenn geti tekið efnislega þátt í umræðum um frv. Þar að auki lá það ljóst fyrir á þeim tíma sem um var að ræða að nægilega margir þingmenn voru ekki í húsinu til þess að greiða atkvæði um að frv. færi til 2. umr. og nefndar ef fundur hefði dregist á langinn eins og hann hlaut að gera. Um það hef ég fulla vitneskju þannig að útilokað var að frv. gæti komist til 2. umr. og nefndar. Í þriðja lagi þekki ég ekki þau vinnubrögð í fagnefndum eins og allshn. ef þar eru til umræðu frumvörp til breytinga á umferðarlögum eins og er nú frá hv. þm. Salome Þorkelsdóttur. Þá er auðvitað eðlilegt að allshn. taki jafnframt og um leið til athugunar önnur þau frumvörp sem fyrir liggja í þinginu um sama efni. Það er eðlilegt að allshn. Nd. veki athygli allshn. Ed. á frv. hv. þm. Inga Bjarnar Albertssonar sem hann hefur flutt einmitt um það mál þannig að það geti farið fram fagleg athugun og skoðun á slíkum frumvörpum öllum saman t.d. og um leið, þeim sem fram hafa komið, sem auðvitað eru ábendingar einstakra þingmanna um nauðsynlegar leiðréttingar á gildandi lögum. Það var því ekkert sem kom í veg fyrir það, hafi allshn. haldið fund síðar, að það frv. sem hv. þm. Eiður Guðnason hefur lagt fram eða hv. þm. Ingi Björn Albertsson hefur lagt fram í neðri deild, að allshn. hefði tekið bæði þessi frv. til meðferðar. Allra síst stendur á þessum hv. þm. að finna að því í sambandi við samvinnu við mig eða stjórnarandstöðuna í þessari deild að við höfum verið ósamvinnuþýð að þessu leyti. Hvað eftir annað hefur komið fyrir að þessi hv. þm. hefur fengið heimild til þess að taka fyrir í fjh.- og viðskn. efrideildarfrumvörp sem ekki hefur verið vísað þangað. Það lá jafnframt fyrir í sambandi við lánsfjárlögin að við sjálfstæðismenn buðum það að í neðri deild yrði frumvarp til lánsfjárlaga tekið fyrir í fjh.- og viðskn. neðri deildar til þess að hægt yrði að afgreiða það frumvarp sem lög frá Alþingi, lánsfjárlög, áður en hlé var gert á störfum Alþingis vegna þings Norðurlandaráðs vikuna frá 26. febr. til 4. mars. Það er þess vegna alrangt og algjörlega út í hött að við að þessu leyti höfum gert tilraun til þess að koma í veg fyrir eða raskað með nokkrum hætti efnislegri vinnu og athugun á einstökum málum.

Eiður Guðnason Herra forseti. Vegna þess sem hv. þm. sagði um umferðarlagafrv. sem hér hafa verið til umræðu þá er það nú svo að hv. þm. Salome Þorkelsdóttir hefur verið aðaltalsmaður Sjálfstfl. í þeim efnum, flutt þau mál hér í deildinni og starfað mjög mikið og vel að þeim málum. Ég vissi ekki að hv. þm. Halldór Blöndal væri orðinn talsmaður og áhugamaður um þessi umferðarmál, en fagna því ef svo er, bendi honum hins vegar á í fullri vinsemd að ýmis atriði í frumvarpi mínu og frumvarpi hv. þm. Salome Þorkelsdóttur eru mjög svipuð efnislega. Þetta frv. var bæði einfalt og tiltölulega auðvelt að móta afstöðu til þess og kynna sér það, ef menn vildu. Ég ætla, herra forseti, að leiða hjá mér þau köpuryrði sem hv. þm. Halldór Blöndal hefur látið hér falla í minn garð. Það er hans mál. Ég vildi hins vegar segja það varðandi þau orð sem hann lét falla um þá starfsáætlun sem lögð var fram hér í upphafi þings, að það er auðvitað rétt að hún hefur ekki haldið í öllum greinum. Það skal ég fyrstur manna viðurkenna. Hún er hins vegar mikilvægt skref í þá átt að skipuleggja störf þingsins og ég hygg að á þessum vetri höfum við öðlast mikla og dýrmæta reynslu varðandi það. Og eins og hæstv. menntmrh. sagði hér áðan er það vissulega nýlunda að það skuli vera nefndur þinglausnadagur yfir höfuð, því að yfirleitt hefur þurft að toga það með töngum út úr hverri þeirri ríkisstjórn sem setið hefur, og undanskil ég enga ríkisstjórn, þann tíma sem ég hef setið hér á hinu háa Alþingi. Nú liggur þó fyrir ákveðin dagsetning. Það er ekkert víst að hún haldi, eins og ég sagði hér áðan, en ég tel að það hafi verið mjög mikilvægt skref í störfum þingsins að fá slíka starfsáætlun. Varðandi það sem hv. þm. sagði varðandi þau ummæli mín um frv. til laga um Háskóla Íslands. Hann dró það mjög í efa að það hafi verið rétt. Ég fullyrti nú raunar ekki að það mál hefði verið samþykkt. Ég sagði að mig minnti það. En ég man það hins vegar mætavel þegar verið var að ræða þetta mál við okkur þingmenn stjórnarandstöðunnar nokkrum dögum áður en þingi átti að ljúka. En það má vel vera, hv. þm. Halldór Blöndal, að niðurstaðan hafi orðið sú í þessu tilviki að málið var ekki lagt fram. Það má vel vera. Ég skal fallast á það. En það breytir ekki hinu að dæmin eru um það að mál hafi komið allt of seint fram hjá ýmsum ríkisstjórnum, og þar eru mér minnisstæðir ýmsir hv. ráðherrar Sjálfstfl., hafi komið fram örfáum dögum fyrir þinglausnir. Það er mjög einfalt að láta rannsaka það mál hér á skrifstofu þingsins. Það er verið að því. Ég minnist nú mála eins og um Siglingamálastofnun og sitthvað fleira sem ég hygg að hafi verið mjög seint á ferð, en ég ætla ekkert að fara út í karp um þetta. Dæmin eru mýmörg. Þetta háskólafrumvarp var mér ofarlega í huga vegna þess að um það var haldinn sérstakur fundur hér í myndaherberginu tveimur eða þremur dögum áður en þinginu lauk. En vel má vera að ráðherra hafi gert sér ljóst að þarna var til of mikils ætlast gagnvart þingmönnum öllum og málinu ekki verið þröngvað fram. En það átti sannarlega að gera það. Minnið er nú kannski brigðult á svona hluti sem gerast í þessum lotum undir þinglokin, en ég hygg að fleiri hv. þm. muni það með mér að þetta frv. var hér á ferðinni. Ég ætla ekki, herra forseti, að lengja þessa umræðu frekar og vona að senn getum við tekið til við hin eiginlegu þingstörf hér í dag.

Karvel Pálmason Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig ekki nýtt þegar líða tekur að þinglokum að slíkar umræður eins og hér hafa orðið eigi sér stað. Þetta gerist svona a.m.k. þrisvar á ári og ekki nema eðlilegt eins og vinnubrögðum er yfirleitt háttað hér á hv. Alþingi. Ég er ekkert hissa á því þó stjórnarandstæðingar hefji slíkar umræður, stjórnarliðar ættu að gera það líka, því að auðvitað er þetta okkar mál allra hvernig þinghaldinu er stjórnað og hvernig það fer fram. Núna frá því um helgi munu hafa verið lögð fram a.m.k. um 30 stjfrv.

27.

Eða 27. Það er ekki langt frá því, enda er ég nálægt sannleikanum yfirleitt. 27 stjórnarfrumvörp. Ég segi ekki að þau eigi öll að afgreiða, ég veit það ekki enn. 27 stjórnarfrumvörp á tveimur til þremur dögum. Er það boðlegt þingmönnum almennt í þingræðisríki að ætlast til þess, hvar sem menn eru í flokki, að menn samþykki slík vinnubrögð? Nú er ég ekki að gera athugasemdir við efnisatriði slíkra frumvarpa, bara vinnubrögðin. Ég tel sjálfur að slíkt sé ekki boðlegt. Og ég tel líka að við hinir óbreyttu þingmenn eigum fullan rétt á því að fá afgreiðslu þeirra mála sem við leggjum höfuðáherslu á. Ég viðurkenni það ekki að það sé bara ríkisstjórn, hver sem hún er hverju sinni, sem eigi bara að fá afgreidd sín mál, þó að þau geti að vissu leyti verið mikilsverð og markverð. Það eru mál sem óbreyttir þingmenn hafa flutt sem eiga fullan rétt á því að fá afgreiðslu áður en þingi lýkur. Ég vil a.m.k. í því tilfelli nefna það þingmál sem var lagt fram í gær á svipuðum tíma og stjfrv. hafa verið lögð fram núna undanfarna daga, sem er varðandi breytingu á lögum um almannatryggingar. Það er slíkt nauðsynjamál að mínu viti --- ekki hvað síst siðferðislega --- að nái fram að ganga, að þeir einstaklingar, sem orðið hafa fyrir mistökum í læknismeðferð af höndum lækna eða starfsfólks á sjúkrastofnunum, fái greiddar bætur eins og slysatryggingar gera ráð fyrir í hverju tilfelli. Það væri fyrsta skrefið að því að menn viðurkenndu í þessu þjóðfélagi að þetta fólk eigi rétt líka eins og aðrir. Auðvitað mætti nefna miklu fleiri mál. Ég tek mjög undir það sem hv. þm. Halldór Blöndal sagði hér áðan. Þingmenn eru ekki neinar tuskubrúður.  Hv. þm. Halldór Blöndal vék líka að kjarasamningum við BSRB. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum þar um en ég hlýt eigi að síður að fordæma þær ögranir hæstv. fjmrh. sem hafa komið fram gagnvart almennu launafólki innan Alþýðusambands Íslands og vinnuveitendum sem hafa staðið og standa enn í ströngu gagnvart sínum atvinnurekstri. Það er ekki skynsamlegt af einum eða neinum sem telur sig til mannaforráða fallinn að láta slíkar ögranir í ljós gagnvart almenningi sem á við erfiðleika að etja. Slíkt er óskynsamlegt í alla staði. Slíkt á ekki að gerast og er engum til góðs, flestum til ills. Meira skal ég ekki um þetta segja en þetta taldi ég rétt að kæmi fram af því að ég tel mig einn af þeim sem eiga a.m.k. að reyna að verja hagsmuni hins almenna launafólks innan Alþýðusambandsins og líka atvinnureksturinn sem þjóðin byggir öll á. Þetta vildi ég sagt hafa. Auðvitað væri mikið fleira um þetta að segja. En ég ítreka að það nær ekki nokkurri átt að hæstv. ríkisstjórn ætlist til þess að við hinir óbreyttu þingmenn verðum eins og tuskubrúður til þess að rétta upp hendur við frumvörpum ríkisstjórnarinnar án þess að taka tillit til annarra frumvarpa sem óbreyttir þingmenn hafa flutt og eru ekki minna virði fyrir almenning í landinu heldur en stjórnarfrumvörpin eru þó ég sé á engan hátt að gagnrýna þau.

Valgerður Sverrisdóttir Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna og var nú satt að segja að vonast til þess að hún væri að verða búin. En ég vil vegna athugasemda hv. 2. þm. Norðurl. e. segja það að að mínum dómi hefur formaður fjh.- viðskn. þessarar hv. deildar stjórnað því starfi í vetur af miklum ágætum og mikilli sanngirni og sérstakri kunnáttu um fundarsköp og önnur þess háttar mál. Auk þess vil ég segja það að að mínu mati hefur stjórnarandstaðan í öllum aðalatriðum sýnt sanngirni og samstarfsvilja við að koma málum áfram hér í hv. deild. Varðandi það að hér endurtaki það sig ár eftir ár að það sé unnið í törnum tvisvar á ári, fyrir jól og síðan að vori, þá er það nú einu sinni svo með okkur Íslendinga að okkur fellur ekkert illa að vinna í törnum, enda höfum við stundum verið kennd við veiðimannaþjóðfélag. Þess vegna taldi ég sem nýgræðingur hér á hv. Alþingi að þetta væri bara eitthvað sem við réðum ekkert við og í raun vildum við vinna svona þó að það sé gagnrýnt hér á hverju ári. Nú hef ég verið stjórnarsinni í tveimur ríkisstjórnum, tvö ár í röð, og ekki þeim sömu, og ég get ekki séð að það sé stórkostlegur munur á vinnubrögðum. Það er rétt að hér eru mjög mörg frumvörp til umfjöllunar í þinginu, en mér dettur ekki í hug að það standi til að þau verði öll afgreidd. 

Halldór Blöndal Virðulegur forseti. Ég vil fyrst aðeins segja við hv. 5. þm. Norðurl. e. að ég tók eftir því að hann tók mjög undir óbeint og með sínum hætti þau ummæli og það mat sem formaður fjh.- og viðskn. hefur í sambandi við störf mín í þeirri nefnd og tekur þá um leið undir þau ummæli formanns nefndarinnar að hann hafi lítið annað gert en tekið tillit til óska Halldórs Blöndals og það hafi kostað ómældan tíma og mikla þolinmæði. Þannig að ég veit nú ekki hvernig hægt er að segja að það sé þá röggsamleg stjórn á fundunum ef formaðurinn hefur mestan part verið önnum kafinn við þetta. Hitt vil ég segja, herra forseti, að ég vil mótmæla þeim ummælum sem hv. 3. þm. Vesturl. hafði hér um ótilgreint og ókunnugt frumvarp fyrrv. menntmrh., Ragnhildar Helgadóttur, sem hún á að hafa viljað leggja fram tveim eða þremur dögum fyrir þinglausnir einhvern tíma. Ég hef reynt að grafast fyrir um hvort einhver flugufótur sé fyrir þessu og ég ... 

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið til að þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir þessa síðustu yfirlýsingu og láta þess getið að eitt af þessum 27 stjfrv. sem lögð voru fram á síðasta degi er einmitt frv. til laga um íslenska málnefnd og íslenska málstöð, og láta þess svo getið að lokum að á lokadegi framlagningar frumvarpa í fyrra voru lögð fram 28 stjfrv., núna 27, þannig að þetta er nú heldur í áttina. Ekki rétt?

Frsm. félmn. (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Það er kannski ekki vonum fyrr að við komumst til þingstarfa hér í dag. Það eru komnir nærri tveir tímar hér í utandagskrárumræðu, þar sem menn hafa m.a. verið að kvarta yfir miklu álagi og hægagangi, en það hefði kannski mátt flýta fyrir ýmsum hlutum með því að hefja strax þingstörfin. Félmn. Ed. kom saman til fundar í dag eftir 2. umr. um frv. til laga um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og leggur fram við frv. þrjár brtt. að lokinni athugun með hlutaðeigandi aðilum. Það er í fyrsta lagi breyting á 26. gr. frv., þ.e. að niðurlag greinarinnar, frá orðunum ,,til Tryggingastofnunar ríkisins``, falli brott. Setningin hljóðar nú svona í frv.: ,,Eignir sjúkrasamlaga skulu renna til Tryggingastofnunar ríkisins og skulu þær nýttar fyrir umboðsskrifstofur Tryggingastofnunar ríkisins.`` Að höfðu samráði bæði við heilbrrn. og dómsmrn. þótti rétt að fella lok setningarinnar niður, þannig að setningin sé einungis: ,,Eignir sjúkrasamlaga skulu renna til Tryggingastofnunar ríkisins.`` Ástæðan fyrir þessu er m.a. sú að í þeim brtt. sem núna liggja fyrir Alþingi um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði kemur fram m.a. að ákveðið er að efla störf sýslumanna á stjórnsýslustiginu. Sumum þótti þessi setning sem við ætlum að fella núna niður gefa til kynna að það ætti að taka þessi umboðsstörf af sýslumönnunum, en það er alls ekki er meiningin. Og þess vegna þótti rétt að fella þetta niður. Í öðru lagi gerum við brtt. við 2. mgr. 74. gr. frv. 2. mgr. hljóðar svo núna: ,,Þátttaka ríkissjóðs í framkvæmdum, sem unnar eru á árinu 1989, skal þó aðeins nema þeim framlögum sem eru á fjárlögum 1989.`` Það þótti rétt að breyta þarna um og segja: ,,skal þó miðuð við þau framlög sem eru á fjárlögum 1989.`` Ástæðan fyrir þessu er einkum sú að einstaka sveitarfélög hafa gert samninga við ríkisvaldið um að fresta framkvæmdum 1988 og færa þær fjárveitingar fram á árið 1989. Þess vegna þótti rétt að hafa þetta ekki alveg eins ákveðið og þarna er heldur miða við þau framlög. Að lokum gerum við þá tillögu, eins og kemur fram í 3. lið, að við 75. gr. bætist ný málsgrein sem orðist svo: ,,Þegar lög þessi hafa hlotið staðfestingu skal fella þau inn í meginmál þeirra laga sem þau breyta og gefa þau lög út svo breytt.`` Þetta er til hægðarauka og til mikilla þæginda held ég fyrir alla sem þurfa að starfa með og eftir þessum lögum. Undir þessa brtt. nefndarinnar skrifar sá sem hér stendur, Salome Þorkelsdóttir, Guðmundur H. Garðarsson, Karl Steinar Guðnason, Júlíus Sólnes og Valgerður Sverrisdóttir, en Margrét Frímannsdóttir var fjarverandi.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Hæstv. forseti. Með skírskotun til þeirra umræðna sem fram hafa farið um þetta mál, svo og þeirrar skýrslu sem fyrir liggur um tónlistarfræðslu sérstaklega og þess að þar hefur komið fram að ýmis fagleg vandkvæði eru á því að flytja tónlistarfræðsluna yfir til sveitarfélaganna og þess að fyrir Sþ. liggur till. til þál. um að fela ríkisstjórninni að endurskoða tónlistarfræðslu bæði í grunnskólum og tónlistarskólum, með skírskotun til þessa, svo og þess að við stöndum hér frammi fyrir eindreginni kröfu Sambands ísl. sveitarfélaga, sem eigi verður undan vikist við þær aðstæður sem nú eru, þá segi ég já.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Það er orðið fyllilega tímabært að skýrari og ákveðnari skil séu gerð milli verkefnis ríkis annars vegar og sveitarfélaga hins vegar. Ánægjulegt er að nú skuli þessi mál vera komin svo langt að samstaða virðist vera um hvernig þeim skuli fyrir komið. Svo virðist sem í stórum dráttum séu bæði fulltrúar sveitarfélaganna og ríkisvaldsins ánægðir með niðurstöðuna. Með þessu frv. er skrefið tekið til fulls og verkefnaflutningur er ekki eingöngu frá ríki til sveitarfélaga, eins og í frv. því sem lagt var fyrir þingið í fyrra, heldur einnig frá sveitarfélögum til ríkisins. Þetta tel ég til mikilla bóta. En þrátt fyrir þá áherslu sem stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hefur lagt á það hve gott og hagstætt þetta muni vera fyrir litlu sveitarfélögin hef ég af því vissar áhyggjur að sú muni ekki verða raunin. Ég óttast að litlu sveitarfélögin muni jafnvel eiga í enn meiri erfiðleikum eftir þessar breytingar en áður og sjálfstæði þeirra skert. Þó vona ég að sú spá mín rætist ekki. Vissulega eru margir þættir frv. sem orka tvímælis, en það er þó fyrst og fremst tvennt sem erfitt er að sætta sig við í því. Er þar annars vegar um að ræða fyrirætlanir um að breyta rekstri tónlistarskóla frá því sem nú er. Óttast margir að með breyttu fyrirkomulagi muni tónlistarskólarnir margir hverjir eiga erfitt uppdráttar. Það skref sem hér er verið að taka er því að vissu leyti skref í öfuga átt. Hinu atriðinu sem ég tel vera mikla afturför hefur hv. 6. þm. Reykv. Guðrún Agnarsdóttir gert grein fyrir hér fyrr í umræðunni eins og hún reyndar gerði um tónlistarskólana líka. Ég geri athugasemdir við að nú sé gert ráð fyrir að veikja faglega umsjón stjórnvalda með dagvistarheimilum. Þetta tel ég stórt skref aftur á bak og skil raunar ekki hvað er á ferðinni, sérstaklega með tilliti til þess að hér var í fyrra lögð fram þáltill. um forskólastigið og skipulag þess af einum af þm. Alþb., hv. 2. þm. Austurl. Ég hefði talið eðlilegt að ákvæði frv., eins og það var lagt fyrir upphaflega, hefði verið látið standa óbreytt. Þrátt fyrir þessa annmarka sem ég vona svo sannarlega að verði sniðnir af hið fyrsta hef ég ákveðið að styðja þetta frv. og segi því já.

Eiður Guðnason Virðulegi forseti. Ég ber fullt traust til sveitarfélaganna í landinu og treysti þeim mætavel til að annast bæði tónlistarfræðslu og dagvistun með þeirri reisn og þeirri umhyggju sem þessir málaflokkar verðskulda og ég segi já.

Frsm. allshn. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá allshn. um frv. til laga um aðför. ,,Nefndin hefur fjallað um frv. Hér er um viðamikinn lagabálk að ræða sem ætlað er að leysa af hólmi tvenn lög um aðfarargerðir, annars vegar lög um aðför, nr. 19/1887, og hins vegar lög um lögtak og fjárnám án undanfarins dóms eða sáttar, nr. 29/1885. Frv. er samið sem þáttur í heildarendurskoðun löggjafar um dómstólaskipan og réttarfar á héraðsdómsstigi og tengist þannig frv. til laga um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, en nefndin hefur nýlega afgreitt það frv. frá sér. Markús Sigurbjörnsson, prófessor við lagadeild Háskólans, vann með nefndinni að athugun málsins, en auk þess komu lögfræðingarnir Viðar Már Matthíasson og Sigurður G. Guðjónsson til viðræðna við nefndina um ákveðna þætti frv. Þá bárust nefndinni umsagnir um frv. frá Dómarafélagi Íslands, Sambandi ísl. sveitarfélaga, Lögmannafélagi Íslands, Sýslumannafélagi Íslands, Má Péturssyni bæjarfógeta og réttarfarsnefnd. Með hliðsjón af fyrirliggjandi umsögnum leggur nefndin til að frv. verði samþykkt með tveimur brtt. sem fluttar eru á sérstöku þskj. Fyrri brtt. felur í sér að felldur er brott 2. tölul. 1. mgr. 11. gr. Sú breyting felur í sér að héraðsdómari þurfi ekki að fjalla um aðfararkröfu sem styðst við skuldabréf, víxil eða tékka. Þar sem dómari athugar fyrst og fremst hvort öllum formsatriðum er fullnægt en leggur ekki mat á efni málsins verður ekki séð að sérstök þörf sé á því að dómari kanni gildi aðfararheimilda til þess að rita á þær hvort aðför megi fara fram eða ekki. Sýslumenn gætu eins kannað gildi aðfararheimildanna með sama hætti og dómurum er ætlað að gera samkvæmt frv. Ekki verður séð að réttaröryggi gerðarþola skerðist nokkuð þótt þessi háttur yrði hafður á, enda eru endurupptöku- og málskotsleiðir tiltölulega greiðar samkvæmt frv. Þá er líka rétt að hafa í huga að í þeim tilvikum, sem skuldari mótmælir og kærir aðför, er óeðlilegt að sami aðili (þ.e. héraðsdómari) hafi áritað aðfararheimildina og úrskurði jafnframt síðar um kæru skuldara. Síðari brtt. varðar gildistökuákvæði frv., en lagt er til að gildistöku laganna verði frestað um tvö ár, til 1. júlí 1992. Þessi breyting er til samræmis við frestun á gildistökuákvæði frv. um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi nefndarinnar og er samþykk þessu áliti.`` Undir nál. rita síðan allir nefndarmenn en þau Salome Þorkelsdóttir og Eyjólfur Konráð Jónsson með fyrirvara.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um Félagsmálaskóla alþýðu á þskj. 790. Fræðslumál launafólks hafa á undanförnum árum verið mikið til umræðu í þjóðfélaginu. Öðrum þræði sprettur þessi umræða af þörf sem skapast af ytri aðstæðum, t.d. stöðu íslenskra fyrirtækja til að selja vöru og þjónustu í samkeppni við erlenda aðila á heimsmarkaðinum. Í því sambandi hefur verið bent á mikilvægi starfstengdrar menntunar í framleiðniaukningu og vörugæðum. En umræðan á sér einnig skýringu í auknu mikilvægi jákvæðra samskipta aðila vinnumarkaðarins fyrir efnahagsþróunina. Verkfall og aðrir árekstrar á vinnumarkaðinum leiða til óstöðugleika sem dregur úr sókn til bættra lífskjara. Aðgerðir sem stuðla að betri þekkingu á samfélagsmálum og vekja athygli á fleiri leiðum að því sameiginlega markmiði að bæta lífskjörin er eitt af því sem er af hinu góða. Þetta hefur verið markmiðið með starfrækslu Félagsmálaskóla alþýðu sl. 14 ár. Frv. um málefni það sem hér er lagt fram hafa áður komið til umræðu á Alþingi. Því var m.a. hreyft á 94. löggjafarþingi 1973. Það frv. varð eigi útrætt. Annað hliðstætt frv. var lagt fram á 100. löggjafarþingi 1978. Það hlaut sömu örlög og hin fyrri og varð ekki afgreitt. Það frv. sem nú er lagt fyrir Alþingi er að stofni til byggt á frumvörpunum frá árunum 1973 og 1978. Þó hafa verið gerðar á því nokkrar veigamiklar breytingar sem gerð er grein fyrir síðar í athugasemdum þessum. Eins og í fyrri frumvörpum er gert ráð fyrir að stofnaður verði félagsmálaskóli alþýðu. Markmiðið með stofnun skólans er að skapa starfandi og verðandi forustumönnum samtaka launafólks, áhugamönnum um störf verkalýðshreyfingarinnar og hverjum félaga hennar sem njóta vill möguleika til haldgóðrar fræðslu í þeim greinum sem tengdastar eru starfi alþýðusamtakanna. Í athugasemdum og greinargerðum með fyrri frumvörpum hefur verið vakin athygli á þeirri skyldu þjóðfélagsins við verkalýðsstéttina að veita henni tækifæri til þeirrar fræðslu sem henni er nauðsynleg til þess að geta rækt félagslegt hlutverk sitt, eflt samtök sín og þroskað. Þessi skylda hefur þegar hlotið viðurkenningu í verki víða um lönd, þar á meðal í Bretlandi og meðal frændþjóða okkar annars staðar á Norðurlöndum þar sem fullorðinsfræðsla á sér langa hefð. Það sem greinir Ísland frá öðrum Norðurlöndum í þessu efni er umfangið og fjárveitingar hins opinbera, en hvort tveggja er miklu minna hér á landi. Þátttakendur greiða í flestum tilfellum ekkert fyrir námið og í undantekningartilvikum meira en þriðjung kennaralauna. Í Svíþjóð eru í gildi lög um launað námsfrí og til stendur að setja svipuð lög í Danmörku. Þess ber að geta að þrátt fyrir að slík lög gildi ekki í Danmörku, Finnlandi og Noregi eiga fjölmennir hópar fólks á vinnumarkaði kost á fræðslu á fullum launum í þeim löndum. Samtök launafólks á Norðurlöndum hafa með höndum umfangsmikla fræðslustarfsemi. Þau eiga og reka fjölda skóla og fræðslusetra af ýmsu tagi. Þar að auki eiga flest atvinnugreinasambönd einn eða fleiri skóla og fræðslusambönd enn aðra. Menntunarframboð fyrir félaga í verkalýðshreyfingunni stendur því á gömlum merg og hefur hlotið almenna viðurkenningu af hálfu samfélagsins í því formi að til hennar renna árlega miklar upphæðir úr sameiginlegum sjóðum. Bent hefur verið á margvísleg rök sem mæla með öflugum stuðningi hins opinbera við skólahald alþýðusamtakanna. Þar vega e.t.v. þyngst sífellt flóknari samningar aðila vinnumarkaðarins um kaup og kjör. Samningagerð þeirra er nú orðin vandasamt verkefni sem krefst mikillar þekkingar, jafnt á högum þeirra sem hún snertir hverju sinni sem á félagsmálalöggjöf þjóðarinnar, svo sem vinnulöggjöf, löggjöf um öryggi og hollustu á vinnustöðum á sjó og landi, tryggingar- og skattalöggjöf og rekstri atvinnuveganna og þjóðarbúsins í heild. Enn fremur er nauðsynleg þekking á alþjóðasamþykktum og tillögum um vinnumál sem hafa verið afgreiddar af ýmsum alþjóðastofnunum sem Ísland er aðili að. Fleiri atriði hníga í sömu átt. Undanfarna áratugi hafa orðið miklar breytingar á atvinnulífinu í heiminum og bendir margt til þess að þær verði örari í nánustu framtíð. Mannaflinn hefur færst frá hefðbundnum framleiðslugreinum til þjónustustarfa. Vélvæðing, sjálfvirkni og breytt verkskipulag hafa það í för með sér að mörg störf taka miklum breytingum eða úreldast og ný störf taka við sem gera aðrar kröfur til starfsfólks. Þekking og færni úreldast, kunnátta sem áður var mikils metin verður einskis virði. Í öðrum starfsgreinum er hins vegar krafist æ meiri fræðilegrar kunnáttu. Gjörbreytt viðhorf til samskipta stjórnenda og starfsmanna og réttur starfsfólks til að hafa áhrif á vinnuumhverfi sitt krefjast þess að samtök launafólks haldi vöku sinni í fræðslumálum. Það frv. sem hér er til umræðu víkur í nokkrum veigamiklum atriðum frá fyrri frv. um Félagsmálaskóla alþýðu. E.t.v. felst þýðingarmesta breytingin í 1. gr. Í fyrri frv. var gert ráð fyrir að Alþýðusamband Íslands stæði eitt að skólanum. Samkvæmt þessu nýja frv. skal skólinn starfa á vegum Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Það er rétt að minna á það að í þessum tvennum heildarsamtökum launafólks eru u.þ.b. 80.000 félagsmenn. Í 4. gr. frv. er fjallað um skilyrði sem sett eru fyrir þátttöku í námi í Félagsmálaskóla alþýðu. Um er að ræða tvö almenn skilyrði, þ.e. aldur og aðild að stéttarfélagi. Í greininni felst efnisbreyting frá fyrri frv. þar sem tiltekinn aldur var gerður að skilyrði fyrir skólavist eða þátttöku í starfi skólans. Nú er hins vegar gert ráð fyrir að heimilt sé að setja slíkt skilyrði í reglugerð. Sama á við um aðild að stéttarfélagi. Ein af ástæðunum fyrir þessari breytingu er sú að talið er rétt að halda opinni þeirri leið að bjóða fólki sem er tímabundið utan vinnumarkaðar eða sem á í erfiðleikum með að fá vinnu og ekki er í verkalýðsfélagi þátttöku í námi á vegum skólans. Hér koma m.a. til álita þeir sem hafa verið heimavinnandi eða nemendur í framhaldsskólum sem gætu átt möguleika á að taka málefni verkalýðshreyfingarinnar í Félagsmálaskóla alþýðu sem valgrein. Hins vegar er rétt að leggja áherslu á mikilvægi þess að skólinn geti sett sem skilyrði fyrir inngöngu að nemendur hafi starfað á almennum vinnumarkaði og tekið þátt í störfum stéttarfélags. Að öllu jöfnu er það forsenda þess að hægt sé að tileinka sér námið með virkum hætti. Með tilliti til þeirra umræðna sem urðu á Alþingi um fyrri frv. fjallaði vinnuhópurinn sem samdi frv. sem hér er til umræðu sérstaklega um stöðu félagsmálaskólans í stjórnkerfinu. Niðurstaða hans kemur fram í 5. gr. en þar er tekið fram að félmrn. fari með málefni skólans. Vinnuhópurinn taldi þennan hátt eðlilegan og vísaði í því sambandi til 4. gr. reglugerðar nr. 96/1969, um Stjórnarráð Íslands. Í greininni er m.a. kveðið á um það að félmrn. fari með vinnumál, þar á meðal stéttarfélög launafólks og atvinnurekenda. Enn fremur er gert ráð fyrir margvíslegum afskiptum félmrn. af vinnumálum og samráði við samtök aðila vinnumarkaðarins. Í þessu nýja frv. er mun ítarlegar en áður fjallað um fjármál. Í 8. gr. er tekið fram að rekstrarkostnaður skólans skuli greiddur að fullu úr ríkissjóði, annar en rekstrarkostnaður heimavistar sem greiðist að 80% hluta. Einnig að stofnkostnaður kennsluhúsnæðis skuli greiddur að 80% úr ríkissjóði og skuli það sama gilda um heimavist. Þessi ákvæði eiga sér hliðstæðu í lögum nr. 51/1976, um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi, og lögum nr. 31/1977, um Skálholtsskóla. Í þessum lögum hvorum tveggja er gert ráð fyrir því að rekstrarkostnaður skuli greiddur að fullu, annar en rekstrarkostnaður heimavistar þar sem hennar er þörf en til hennar skal veitt fjárveiting sem nemur 80% af kostnaði. Einnig er tekið fram að stofnkostnaður kennsluhúsnæðis skuli greiddur úr ríkissjóði að 80% hluta og skuli það sama gilda um heimavist þar sem hennar er talin þörf. Þess skal getið að auk Skálholtsskóla gilda sömu reglur um Samvinnuskólann og Verslunarskóla Íslands. Í 3. mgr. er gert ráð fyrir að ASÍ og BSRB geri með sér samning um skiptingu annars rekstrar og stofnkostnaðar. Verði skólinn lagður niður skulu eignarráð á því húsnæði sem hann kann að hafa til umráða færast til ríkisins í samræmi við stofnkostnaðarframlög þess. Komi upp ágreiningur um eignaskiptingu skal dómkveðja þrjá óvilhalla menn til þess að kveða á um skiptinguna. Þetta fyrirkomulag er í samræmi við hliðstætt ákvæði í lögum um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi. Virðulegi forseti. Í lokin vil ég nefna hér að áætlaður árlegur stofn- og rekstrarkostnaður er talinn verða 27 millj. 715 þús. kr. og er miðað við áætlun um starfsemi skólans sem gerð er grein fyrir í fskj. I. Í fskj. II kemur síðan fram nánari sundurliðun á kennslukostnaði og kostnaði vegna heimavistar. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um frv. Ég tel að hér sé á ferðinni mikilvægt frv. sem skipti launþega í landinu miklu máli. Þess vegna vænti ég þess að Alþingi fjalli um þetta mál á jákvæðan hátt og frv. verði að lögum hið fyrsta. Ég vil í lokin leggja til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn. þessarar deildar.

Karl Steinar Guðnason Frú forseti. Hér er á ferðinni mál sem skiptir mjög miklu máli fyrir íslenska alþýðu, málefni sem lýtur að fullorðinsfræðslu, að aukinni menntun, að því að reisn hins almenna verkamanns og verkakonu í þjóðfélaginu geti verið með meira móti en unnt hefur verið til þessa. Skólahald, sem hér er um rætt, er tíðkað víða í Skandinavíu. Þar hafa menn haft frumkvæði að því að koma á slíkri fullorðinsfræðslu, skynjað þörfina á því að hafa menntað verkafólk, fólk sem er vitandi um rétt sinn og skyldur, fólk sem hefur hlotið fræðslu um það hvernig skuli að málum standa varðandi kjarasamninga og mótun þjóðfélagsins, og ég er sannfærður um það að verði frv. að lögum eigum við eftir að sjá sterkari verkalýðshreyfingu, ábyrgari verkalýðshreyfingu og traustari samskipti milli ríkis og verkalýðshreyfingar og jafnvel vinnuveitenda en fyrr. Með samþykkt frv. erum við að halda á fund nútímans í samskiptum við verkalýðshreyfinguna og ég vænti þess að hv. þingdeildarmenn verði sammála um að flýta frv. sem unnt er. Ég ætla ekki að segja fleira að þessu sinni þannig að fleiri komist að og læt því máli mínu lokið.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég tek undir orð 9. þm. Reykn. Karls Steinars Guðnasonar um það að hér sé um merkilegt mál að ræða sem er frv. til laga um Félagsmálaskóla alþýðu. Mér finnst það nokkuð táknrænt, svo að ekki sé meira sagt, hversu fáir hv. þm. eru í deildinni þegar þetta frv. er fram lagt. Við sem höfum starfað að verkalýðshreyfingunni vitum það að hér á hinu háa Alþingi á verkalýðshreyfingin því miður ekki sem stendur allt of marga málsvara. Hún á hér sem betur fer nokkra sem m.a. eru viðstaddir hér í deildinni í dag. Þar með er ég ekki að segja það að aðrir hv. þm. munu ekki ljá góðum málum lið sem snúa að verkalýðshreyfingunni, en mér finnst þetta lýsa nokkuð áhuga hv. þm. fyrir þessu ágæta máli að þeir skuli ekki vera fleiri hér til þess að taka þátt í umræðunni þegar frv. er lagt fram. Það er ekki ofsagt að íslensk verkalýðshreyfing og félagssamtök hennar, bæði Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, sem og fleiri samtök, gegna mjög veigamiklu hlutverki í íslensku þjóðfélagi og störf þessara samtaka og einstakra félaga verkalýðshreyfingarinnar eru mjög þýðingarmikil fyrir íslenskt lýðræði. Verkalýðshreyfingin hefur til þessa þurft að standa svo til ein og óstudd að því að reka sína fræðslustarfsemi og væri hægt að rekja þá sögu langt aftur í tímann, með hvaða hætti það hefur verið gert. Skal það nú ekki gert að sinni. Hins vegar má segja það að þegar Menningar- og fræðslusamband alþýðu var stofnað árið 1968 fyrir tilstuðlan og af hálfu Alþýðusambands Íslands hafi verið stigið mjög merkt skref í þeim efnum sem m.a. kemur fram í frv. sem hér er til umræðu. MFA hefur gegnt mjög veigamiklu hlutverki fyrir íslenska verkalýðshreyfingu og ég vil ekki segja aðeins fyrir íslenska verkalýðshreyfingu heldur fyrir íslensku þjóðina í heild vegna þess að innan MFA hefur farið fram fræðsla og kynning á atriðum sem skipta mjög miklu máli í sambandi við störf verkalýðshreyfingarinnar og almenn samskipti við aðrar stéttir og þá ekki hvað síst í sambandi við samningagerð. Það er eiginlega hægt að segja það að eftir að Menningar- og fræðslusamband alþýðu tók til starfa hafi sú upplýsing og fræðsla farið fram innan verkalýðshreyfingarinnar, þ.e. þess hluta sem er innan ASÍ, sem hefur haft það í för með sér að verkalýðshreyfingin nálgast með allt öðrum hætti sína kjarasamninga en tíðkaðist hér áður fyrr. Ég vil þakka því m.a. að innan MFA hefur farið fram ákveðin fræðsla, skipuleg, um það með hvaða hætti væri hægt að ná jafngóðum og ef ekki betri árangri en áður tíðkaðist þegar allt lenti í hnút og verkalýðshreyfingin þurfti að fylgja sínum málum eftir á grundvelli verkfalla. En með aukinni fræðslu og menntun hefur forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar tekist að ná betri tökum á viðfangsefninu, jafnframt því sem skilningur hefur aukist hjá hinum almenna félagsmanni. Ég fagna því að þetta frv. skuli vera hér fram komið um Félagsmálaskóla alþýðu og mér finnst það við hæfi að hið opinbera taki á málinu með þeim hætti sem fram kemur í frv. Eins og hæstv. ráðherra sagði í framsöguræðu sinni eru meginmarkmiðin í frv. flest hin sömu eins og voru þegar MFA var stofnað, enda hefur starfað að samningu frv. nefnd sem í hafa átt sæti menn sem hafa mikla reynslu í verkalýðshreyfingunni og vil ég, með leyfi forseta, lesa þá upp þannig að það komi fram í þingtíðindum hvaða aðilar hafa átt hér hlut að máli. Ég held að hæstv. ráðherra hafi ekki gert það. Frv. er samið af starfshópi sem hæstv. núv. ríkisstjórn samþykkti að skipa að tillögu félmrh. Í starfshópnum, sem var skipaður 15. nóv. 1988, áttu sæti Helgi Guðmundsson, tilnefndur af Menningar- og fræðslusambandi alþýðu, Karl Steinar Guðnason, tilnefndur af þingflokki Alþfl., Ragnar Arnalds, tilnefndur af þingflokki Alþb., Þóra Hjaltadóttir, tilnefnd af þingflokki Framsfl., og Gylfi Kristinsson, skipaður formaður án tilnefningar. Allt hefur þetta fólk mikla reynslu og þekkingu í sambandi við verkalýðshreyfinguna og gildir einu þótt það sé --- þetta er að vísu faglega skipað, mundi hafa verið sagt, að undanskildu því að þarna er náttúrlega allt í einum lit. Þarna vantar að minni hyggju sjálfstæðismann. Það breytir þó engu um það að þetta er sameiginlegt átak verkalýðshreyfingarinnar og þessi nefnd hefur tekið tillit til þeirra meginatriða sem verkalýðshreyfingin kom sér saman um 1968 og við tókum öll þátt í sem þá vorum í forustu ASÍ. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, virðulegi forseti. Ég vildi láta koma fram þá skoðun mína að ég styð frv. Það er spursmál um það hvar eigi að vista þessa stofnun. Þá kemur upp spurningin hvort þetta eigi að vera undir félmrn. eins og frv. gerir ráð fyrir eða menntmrn. Ég ætla að fá að athuga þetta svona í meðferð málsins hér í þinginu, hver mín skoðun verður á því, en líklegast er hyggilegt að vista það í félmrn. eins og gert er ráð fyrir. Að lokum, virðulegi forseti, þá lít ég á þetta sem mjög þýðingarmikið frv. í nútímaþjóðfélagi þar sem krafist er aukinnar menntunar á sviði félagslegra samskipta og í öllu er lýtur að samningsgerð, því sem tengist beinum kjörum fólksins. Ég vil því segja að lokum og endurtaka það að frv. mun örugglega verða til styrktar því meginmarkmiði okkar að skapa meiri frið og öryggi á vinnumarkaðinum á grundvelli þess að fólk sé vel upplýst um rétt sinn, stöðu og möguleika í sambandi við afkomu sína og framtíðarkjör.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð um þetta mikilvæga mál sem ég tel hið ágætasta og fagna því að það skuli hér komið fram. Það varðar réttindamál launþega, það varðar rétt þeirra til þess að öðlast meiri færni og þekkingu í því að verja rétt þeirra og ávinna sér réttindi og það varðar réttindi þess til fullorðinsfræðslu sem mikil þörf er á í okkar þjóðfélagi. Hún hlýtur að verða í misjöfnum farvegi, allt eftir því hvað við á. Betur væri reyndar ef hún væri meiri, en þetta er þróun sem er öll í jákvæða átt. Ég held, vegna orða hv. 14. þm. Reykv. um að skipta upp verkalýðshreyfingunni á milli stjórnmálaflokkanna, hinna fjögurra gömlu stjórnmálaflokka, að það sé í raun röng stefna og úrelt. Það sem skiptir meginmáli er að þeir sem hafa einhverja kunnáttu í sambandi við þessi mál og reynslu hafa unnið að því að semja frv. Það er auðvitað meginmál. Það hefur ekki gefist mikill tími til að kynna sér frv. nákvæmlega en við fljótlestur á því sýnist mér það vera hið ágætasta og tel rétt að hið opinbera taki að sér að styðja þennan skóla með fjárframlögum. Það mun gefast betra tækifæri til þess að kynna sér málið við umfjöllun í nefnd og mun ég biðja um áheyrnaraðild að nefndinni við umfjöllun málsins.