Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á hv. Alþ. þáltill. þá, sem er á þskj. 271. Till. fylgir allýtarleg grg., sem skýrir að miklu leyti tilgang þessarar þáltill. Ég get þó ekki stillt mig um að fara um till. og mál það, er hún fjallar um, nokkrum frekari orðum. Það er hv. alþm. kunnara en frá þurfi að greina, hve húsnæðismálin eru orðin stórkostlegt vandamál hjá þúsundum manna og þá sérstaklega hér í þéttbýlinu, Reykjavík og kaupstöðunum við Faxaflóa. Þetta vandamál hefur nú á þrem síðustu árum tekið þann farveg, að til róttækra og skjótra ráðstafana þarf að grípa, ef ekki eiga að hljótast af stórkostleg vandræði. Flm. þessarar till. er fullkomlega ljóst, að till. þessi, ef samþykkt verður, leysir ekki nema einn þátt þessa vanda, en er þó spor í rétta átt. Víð setningu laganna um húsnæðismálastjórn og hið almenna veðlánakerfi á árinu 1955, sem var nokkurs konar framhald af lánadeild smáíbúða, var hrundið af stað einni mestu byggingaöldu, sem um getur hér á landi, án þess að nokkur takmörk væru fyrir því sett, hvernig byggt yrði, stórar eða litlar íbúðir, sérstök einbýlishús eða fjölbýlishús. Bjartsýni manna óx skyndilega, eftir nokkurra ára kyrrstöðu í byggingarframkvæmdum. Óheppileg túlkun á lögum þessum mun og eiga drjúgan þátt í því ástandi, sem nú ríkir meðal þessa fólks, því að það er vægast sagt hörmulegt. Flestir munu að sjálfsögðu hafa ætlað sér að fá hámarkslán samkvæmt hinum fyrrgreindu lögum, sem heimiluðu allt að 100 þús. kr. á íbúð. Hámark þetta var þó fljótlega fært niður í 70 þús. kr., og margir hafa fengið allt niður í 25–35 þús. kr., og sjá allir, hvað mikil lausn það er með núverandi verði nýbyggðra húsa, tryggt með 1. veðrétti í eigninni. Staðreyndin er svo sú, að um 2000 umsóknir liggja óafgreiddar og hafa enga úrlausn fengíð hjá húsnæðismálastjórn auk alls þess fjölda, er fengið hefur lægri lán en 70 þús. kr. Þetta fólk hefur velflest lagt allt sitt sparifé og fjölmargir einnig sparifé kunningja og frændfólks auk bankavíxla og annarra lausalána í byggingar sínar, sem vegna lánsfjárskorts standa hálfgerðar og jafnvel rétt fokheldar. Ýkjulaust er óhætt að margfalda þennan umsóknafjölda með fimm til þess að fá þá réttu útkomu, þess mannfjölda, ungra og gamalla, sem í þessum vanda er staddur. Er þá ótalinn sá kunningja- og skyldmennahópur, sem einnig hefur rúið sig að sparifé til hjálpar hinu nauðstadda fólki í von um lán og þá fyrst og fremst frá hinu opinbera. Af framansögðu er ljóst, að lán til þessa fólks er ekki að öllu leyti ný fjárfesting, heldur mun verulegur hluti lánanna fara til greiðslu á áföllnum skuldum og til þess að fullgera þann fjölda íbúða, sem legið hafa ónotaðar vegna þess, að fé hefur skort til lúkningar þeirra. Þótt ekki væri litið á þá erfiðleika, sem ástand þetta veldur í lífi fyrrgreindra fjölskyldna, þá er hér um geysilegt þjóðhagslegt tjón að ræða, þar sem hin ónotuðu og hálfbyggðu hús eru. Með nokkrum sanni má segja, að þessar fjölskyldur búi hver um sig í tveim íbúðum, þeirri, sem þær raunverulega búa í, og þeirri, sem stendur hálfbyggð og ónothæf. Það verkefni, sem liggur því fyrir nú, er að minni hyggju í fyrsta lagi að fullgera þær hálfgerðu íbúðir og gera þær nothæfar; í öðru lagi að áætla fjárfestingarþol þjóðarinnar til íbúðarhúsa og beina nýbyggingum sem mest inn á byggingu fjölbýlishúsa, sem sannað er að eru mun ódýrari en sérstök einbýlishús og ekkert lakari að gæðum, nema síður sé. Í þriðja lagi þarf og að takmarka stærð íbúðanna, a.m.k. meðan verið er að útrýma stórlega heilsuspillandi húsnæði, sem þúsundir fólks búa nú í. Í þessum málum má ekki viðhafa neina blekkingarstarfsemi til þess eins að þjóna þankagangi um, hvernig menn helzt kysu að hafa þessar framkvæmdir, þegar vitað er, að óframkvæmanlegt er að hafa þær á þann veg. Jafnframt þessum ráðstöfunum er og nauðsynlegt að efla afkastagetu byggingarsjóðs verkamanna, sem nú skortir stórlega fé og m.a. kemur fram í of háum framlögum þeirra, er þar eiga rétt til íbúða. Með ráðstöfunum í þessa átt ættu að verða betri möguleikar á að koma í veg fyrir, að aðrir legðu út í byggingar en þeir, sem möguleika hefðu til þess að ljúka þeim og taka til afnota. Á sama hátt sköpuðust betri möguleikar af hálfu þess opinbera til þess að ná saman endunum milli veittra lána og byggðra íbúða. Það ófremdarástand, sem nú ríkir, snertir a.m.k. 10–12 þús. manns í Reykjavík einni, þegar meðtalið er það vinnuafl, sem afkomu sína byggir á byggingu íbúðarhúsa. Öryggisleysi eða stefnuleysi í þessum málum er því eitt af okkar stærstu og viðkvæmustu málum. Stórar sveiflur í þeim fram og til baka leiða einnig af sér, að þjálfað vinnuafl til húsbygginga verður vart fyrir hendi, en það hefur aftur í för með sér óvandaðri vinnu. Þess vegna er það skylda valdhafanna á hverjum tíma að segja þjóðinni skýrt og afdráttarlaust, hvers hún er megnug í þessum málum, og haga aðgerðum sinum samkvæmt því. Í sambandi við þá leið að byggja eingöngu fjölbýlishús heyrast oft raddir um, að fólk sé tregt til að búa í slíkum húsum af ótta við árekstra og heimilisófrið. Þessari till. minni er ætlað að undirbúa gagnráðstafanir gegn slíkum möguleikum. Undirbúin verði heildarlöggjöf um afnot sameignarhluta fjölbýlishúsa. Þannig ætti öllum að verða ljóst fyrir fram, hverjar skyldur og kvaðir fylgja slíkri sambúð, og árekstrar því óþarfir. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til þeirrar grg., er till. fylgir. Það hefur verið ákveðin ein umr. um till., en ég vildi mega leyfa mér að óska eftir því, að umr. yrði frestað á einhverju stigi, sem forseti velur um, og till. yrði vísað til allshn., með ósk um, að n. hraði afgreiðslu málsins svo sem unnt er.



Herra forseti. Ég get í rauninni verið fáorður um þessa þáltill. Henni fylgir allýtarleg grg., og nægir að mestu að vísa til hennar. Þar kemur skýrt í ljós, hver vá er fyrir dyrum hjá Íslendingum vegna bersýnilegrar ofveiði á miðunum við strendur landsins. Það er ekki annað sýnt en það stefni hröðum skrefum að því, að fiskistofninn hér við land sé að eyðast, og eru áhrifin í þessa átt því auðsærri sem lengur líður frá þeim tíma, sem friðunarinnar frá síðustu styrjöld naut. Þetta er allt greinilega rakið í grg. þeirri, sem till. þessari á þskj. 244 fylgir, og þykir ekki ástæða til að ræða það út af fyrir sig hér að nýju. Það er augljóst mál, að ef vér komum hér engum vörnum við, þá horfir mjög óvænlega til um framtið Íslendinga. Yfir 90% af útflutningsverðmæti þjóðarinnar fæst fyrir sjávarafurðir. Þjóðinni fjölgar ört og færist með hverju árinu sem líður meira og meira í fang um framkvæmdir á öllum sviðum þjóðlífsins. Þessar framkvæmdir krefjast, svo sem til hagar hjá oss, mikils innflutnings, sem verður að greiða fyrr eða síðar með útflutningsverðmæti því, sem til fellur. Það er ríkjandi mikill framfarahugur með þjóðinni, og hefur hún komið miklu í verk á undanförnum áratugum um framkvæmdir á fjölmörgum sviðum. En vér stöndum nú frammi fyrir þeirri mjög svo athyglisverðu og alvarlegu staðreynd, að sá atvinnuvegur, sem langsamlega mest mæðir á enn sem komið er um að leggja til útflutningsverðmætin, gerir ekki betur en að halda í horfi með heildarupphæðina þrátt fyrir verulega aukningu á fiskiskipaflotanum, sem ætti að eðlilegum hætti að fela í sér mikla aukningu á framleiðslunni. Það munar nú minna um en það, að aflinn á bátaflotanum í Faxaflóa var á árinu 1956 rúmlega einni smál. minni í hverjum einasta róðri heldur en t.d. að taka árið 1948, eftir stríðið. En þrátt fyrir þetta hafa bátarnir stækkað og veiðarfæranotkunin a.m.k. tvöfaldazt á síðustu 8 árum. Á Vestfjörðum er munurinn þó meiri, eða allt að þrem smálestum minni í róðri en hann var fyrir 8 árum. Þá hefur veiðimagnið hjá togurunum á heimamiðum einnig minnkað á 2 síðustu árunum. Þetta er athyglisverð og alvarleg staðreynd, og enn kreppir að. Síðan vélbátaútvegur hófst á Suður- og Vesturlandi hefur aldrei verið neitt svipað því jafnskuggalegt útlit með veiðihorfur og nú á þessari yfirstandandi vertíð. Afleiðingar ofveiðinnar hafa aldrei komið jafnbert í ljós eins og nú, þótt fyrr hafi að vísu mátt ráða í það greinilega, hvert stefndi í þessu efni. Hér verða því ný úrræði að koma til, ellegar stefnir í mjög óvænt efni fyrir Íslendingum um afkomu þeirra og framtíð. Það má öllum vera ljóst. Og þar sem Íslendingar eiga svo mikið undir því, að fiskveiðarnar gefi góða raun, kemur það þeim eitt að haldi, eins og nú er komið, að stækkað verði friðunarsvæðið við strendur landsins, að fiskveiðalandhelgin verði færð út. Það er ekkert nú, sem þjóðinni ríður meira á en að það verði gert. Einhliða ákvörðun Íslendinga í þessu efni á árunum 1950 og 1952 var þess valdandi, að við misstum um skeið markað fyrir fisk í gömlu viðskiptalandi. En Íslendingar bættu sér þetta markaðstap upp með nýjum úrræðum. Þau úrræði hafa reynzt oss haldgóð, og vér komum sterkari út úr þessari raun. Nú er þetta misklíðarefni úr sögunni og endurtekur sig vonandi ekki aftur, þegar sannanlegt er, að ný aukning á friðunarsvæðinu hér er Íslendingum lífsnauðsynleg. Skilningur þjóðanna á háttum og högum hverrar annarrar vex við aukið samstarf í því þjóðabandalagi á vesturhveli jarðar, sem Íslendingar eru þátttakendur í. Stjórnarvöldum vorum á því að vera greiðari leið að því nú en áður að sannfæra samstarfsþjóðir Íslendinga í Atlantshafsbandalaginu um það hver lífsnauðsyn okkur það er að auka friðunarsvæðið við strendur landsins, eins og hér er lagt til í þessari þáltill. Það ætti því að mega treysta því, að einhliða ákvörðun vor í þessu máli, sem reist er á ótvíræðri lífsnauðsyn þjóðarinnar, njóti, eins og málum nú er komið, skilnings og viðurkenningar samstarfsþjóða okkar, sem ritað hafa á skjöld sinn gullnu letri fyrirheit sitt um að vernda rétt og sjálfstæði smáþjóðanna. Hér í Reykjavík var ekki alls fyrir löngu haldinn fundur um landhelgismál, sem hæstv. sjútvmrh. boðaði til. Það liggur ekki enn fyrir um niðurstöður þær, sem komizt var að um þetta mál á þessum fundi. En ég vildi mega með flutningi þessarar þáltill. vænta þess, að lagður væri með henni grundvöllur að heppilegri úrlausn þessa mikla nauðsynjamáls. Kemur það vonandi brátt í ljós, hvort svo er, í meðferð og afgreiðslu Alþingis á þessari till. Að öðru leyti en því, sem hér er sagt, vísa ég, eins og áður er fram tekið, til grg. þeirrar, sem till. þessari fylgir. Legg ég svo til, að henni verði að umr. þessari lokinni vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vildi, í sambandi við þá þáltill., sem hér liggur fyrir til umr. frá hv. þm. Borgf., geta þess, að mál þetta er nú í undirbúningi hjá ríkisstj., og er nú unnið að því að koma því þannig áleiðis, að hægt verði síðan, áður en langt líður, að taka afstöðu til þess, sem rétt þykir að gera í málinu. Eins og hér hefur verið minnzt á og öllum hv. alþm. er kunnugt, er stutt síðan haldin var hér í Reykjavík ráðstefna með fulltrúum utan af landi um landhelgismálið. Á þessari ráðstefnu komu fram ýmsar mjög gagnlegar upplýsingar um skoðanir manna víða um landið á því, hvernig æskilegast væri að standa að nýjum breytingum í þessum efnum. Till. þeirra hafa nú verið fullmótaðar og lagðar fram og eru til athugunar hjá þeim, sem bezt þekkja til í þessum málum, og verður nú reynt að samræma þar sjónarmið manna. Ég tel því, að nú sé unnið að málinu á eðlilegan hátt, en hins vegar sé því ekki komið svo langt áleiðis, að það sé tími til þess að ræða hér á Alþingi nákvæmlega um það, hvernig rétt sé að ganga frá tillögunum. Ég get tekið undir þau ummæli, sem hér komu fram hjá hv. þm. Borgf., varðandi nauðsyn þessa máls. Ég er honum þar algerlega sammála og tel, að þessi till. hans sé flutt af eðlilegum ástæðum og málinu til gagns. Till. verður að sjálfsögðu tekin til athugunar í nefnd, og fær þá sú nefnd aðstöðu til þess að kynna sér nánar þann undirbúning, sem nú er í gangi hjá ríkisstj. í sambandi við framvindu þessa máls.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Seyðf. (BjörgJ) og hv. þm. Barð. (SE) að flytja hér eina þáttill. varðandi björgunarbelti í íslenzkum skipum. Tilefnið til flutningsins er það, að í íslenzkum skipum, fiskiskipum, eru að langmestu leyti björgunarbelti af svokallaðri Capot-gerð, þ.e.a.s. þau eru þannig gerð, að flotefni þeirra eru trefjar, sem eru úðaðar að utan með vaxkenndu efni, og nágrannaþjóð okkar Danir hefur nýlega bannað slík belti í sínum skipum, af því að þeir telja þau vera engan veginn örugg um að standast þá raun, sem þeim annars hefur verið ætluð, og hafa sett sínum skipaútgerðarfyrirtækjum frest til 1. október í haust að vera búin að skipta um þessi öryggistæki í skipunum og koma þar fyrir öðrum, sem öruggari teljast. Við Íslendingar vöknuðum að sjálfsögðu upp við allvondan draum, þegar við heyrðum þessar fréttir, því að svo mun það hafa verið, að almenningi hefur ekki verið kunnugt um það til þessa, að neitt væri varhugavert við þessi öryggistæki, sem allir munu þó sammála um að mikið er undir komið að ekki bregðist, þegar mest á reynir. En síðustu dagana hefur íslenzka skipaskoðunin upplýst það, að þetta mál sé ekki alveg nýtt af nálinni og hafi komið til umræðu á alþjóðaráðstefnum um öryggismál sjófarenda, og m.a. hefur forstöðumaður íslenzku skipaskoðunarinnar nú farið utan á ráðstefnu, þar sem m.a. er um þetta fjallað. Vera má, að eitthvað af þeim fregnum, sem borizt hafa um vanhæfni þessara áhalda til þess að sinna því hlutverki, sem þeim er ætlað, sé ekki fullkomlega á rökum reist. En málið verður allavega að teljast svo athyglisvert, að það er vert, að Alþ. láti í ljós þá eindregnu ósk sína, að gengið verði úr skugga um það, að ekki sé treyst á hluti, sem ekki reynast nothæfir, þegar nauðsyn krefur, þannig að hér er lagt til, að Alþingi skori á ríkisstj. að láta nú þegar fara fram athugun á nothæfni björgunarbelta þeirra, sem i íslenzkum skipum eru, og ef sú athugun sýnir, að þessum tækjum sé að einhverju ekki treystandi, þá séu gerðar ráðstafanir til þess, að þar verði skipt um og komið á fullkomnu öryggi. Ég vænti þess, að þetta mál þurfi ekki að valda deilum hér á þinginu og geti gengið hér fljótlega i gegn með allra samþykki um, að hér sé lögð áherzla á, að íslenzkir sjófarendur þurfi ekki að treysta á ónothæfa hluti eða lítt nothæfa. Og ég vil taka fram, að þótt þessum tækjum, sem hér um ræðir, sé í mörgum tilfellum treystandi, þá dregur það strax úr notagildi þeirra, ef menn hafa ástæðu til þess að vera að nokkru vantrúaðir á gildi þeirra, því að það er ekki síður nauðsynlegt, að sjófarendur séu í góðu trausti þess, að öryggistæki skipanna séu í því lagi og hafi það öryggisgildi, sem almennt er trúað, heldur en hitt, að vera megi, að þau sökkvi ekki mönnum, þó að skip sökkvi undan þeim. En Danir hafa beinlínis haldið því fram, að slík belti geti orðið mönnum svipað og myllusteinn um háls, gert frekar að sökkva þeim en að fleyta. Ég vil svo að lokum óska þess, að á einhverju stigi umræðunnar verði málinu frestað og hv. allshn. gefinn kostur á að athuga till.



Herra forseti. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum í lok júlímánaðar s.l., lét hún það verða eitt sitt fyrsta verk að skipa nefnd til þess að gera athugun á efnahagsmálum þjóðarinnar. Nm. voru sumpart tilnefndir af nokkrum stéttarsamtökum, en sumpart af flokkum þeim, sem að ríkisstj. standa. Í byrjun septembermánaðar s.l. voru svo fengnir tveir kunnir hagfræðingar frá Alþjóðabankanum til þess að semja álitsgerð um íslenzk efnahagsmál, vandamál þau, sem við væri að etja, og leiðir, er til greina kæmu til úrbóta. Sérfræðingar þessir skiluðu svo áliti fyrir lok septembermánaðar. Það hefur nú vakið undrun almennings, að ekkert skuli hafa verið birt af álitsgerðum þeirra sérfræðinga, er hér hafa verið til kvaddir, og það þótt nú séu liðnir 2 1/2 mánuður frá því að Alþingi samþykkti till. þær um efnahagsmál, er athuganir þessar áttu að vera grundvöllur að. Og víst er um það, að mjög kvað við annan tón í sumum málgögnum hæstv. ríkisstj. um það leyti, er nefndir þessar voru settar á laggirnar, og vil ég leyfa mér að tilfæra sum þessara ummæla, því að í þeim felst líka bezta greinargerðin fyrir því, að fyrirspurn þessi er fram borin. Þann 12. ágúst s.l. segir Tíminn svo, með leyfi hæstv. forseta, í leiðara, sem ber fyrirsögnina: „Rannsókn á strandgóssi“. „En þegar stór flokkur manna með fjármagn og blaðakost á bak við sig þykist samt ekkert sjá nema blóma í atvinnu- og efnahagslífinu, er hollast fyrir þjóðfélagið, að úttektin fari fram og að strandgóssið verði dregið undan sjó og rannsakað. Þjóðin þarf að hafa um það glöggar og ótvíræðar heimildir, hvernig komið er atvinnu- og framleiðslumálum hennar. Sú vitneskja verður að vera sú undirstaða, sem viðreisnin hvílir á.“ Og enn fremur segir Tíminn þann 14. ágúst, með leyfi hæstv. forseta, í leiðara, sem ber fyrirsögnina „Hræðslan við rannsóknina“: „Raunar er augljóst mál, að það er ekki nefndarskipunin sjálf, sem fer í taugarnar á íhaldinu og veldur geðvonzkukasti Morgunblaðsins. Það er hin hagfræðilega rannsókn og úttekt á strandgóssinu, sem íhaldið þolir ekki. Þegar fyrir dyrum stendur að gera hlutlausa og róttæka athugun á gervöllu fjármálakerfinu, veit íhaldið fullvel, að ekki mun lengi á eftir þurfa að deila um blómann á arfinum. Þá munu liggja fyrir órækar sannanir um það, hvernig dýrtíðar- og gróðabrallsstefna íhaldsforingjanna hefur hrakið þjóðarfleyið í strand, þó að enn sé kallað að fljóti. Morgunblaðið óttast, að blekkingin um blómann standi brátt afhjúpuð.“ Og enn segir Tíminn þann 22. ágúst: „Reynslan mun sýna, hvert starf nefnd þessi innir af höndum. Þá er nægur tími til dóma, þó að Morgunblaðsmenn vilji ógjarnan bíða þess. Á meðan má gera sér grein fyrir því, hver reginmunur er á þeim vinnubrögðum, sem ríkisstj. ætlar að viðhafa í þessu efni, og viðhorfi íhaldsins meðan það sat að völdum. Þessi rannsókn er fyrir opnum tjöldum, í augsýn fólksins í landinu. Íhaldið fór öðruvísi að. Í fyrra var framkvæmd nokkur hagfræðileg rannsókn á ýmsum þáttum þjóðarbúskaparins og gert um það sérfræðilegt álit. Hvernig var farið með það? Það var læst niður í skúffu ráðherra og þingmanna og kom aldrei fram í dagsins ljós. Upplýsingar þær, sem þar var að finna um efnahagsástandið, voru meðhöndlaðar eins og ríkisleyndarmál. Þær hafa enn ekki verið birtar almenningi. Þjóðin breytir ekki eftir álitsgerðum, sem hún þekkir ekki.“ Þessu til skýringar er rétt að taka það fram, að s.l. ár eða fyrir áramótin 1955–1956 bað þáv. ríkisstj. nokkra sérfræðinga að gera athuganir og ábendingar i sambandi við vandamál útgerðarinnar. Til þessa voru aðallega kvaddir nokkrir embættismenn, sem samkvæmt erindisbréfum sínum ber skylda til að vera ríkisstj. til ráðuneytis um efnahagsmál, þegar þess er óskað, svo sem bankastjóri Framkvæmdabankans, hagstofustjóri og nokkrir fleiri. Þá var yfirleitt ekki gert ráð fyrir því, að þessi gögn yrðu notuð til annars en að ríkisstj. hefði þau til hliðsjónar, er hún tæki ákvarðanir sínar, og vinnubrögð því miðuð við það. Það var aldrei gert ráð fyrir því, að þau plögg yrðu birt. En að lokum vil ég svo, með leyfi hæstv. forseta, tilfæra nokkur ummæli Tímans frá 9. okt. s.l., þar sem birtur er útdráttur úr ræðu hæstv. forsrh., sem hann hafði haldið á fundi framsóknarfélaganna þá fyrir tveimur dögum. Þar segir svo: „Um þá sérfræðilegu rannsókn, sem fram hefur farið til þessa, kvaðst ráðherrann geta upplýst, að hún hefði staðfest í öllum greinum, að fjármála- og efnahagskerfi þjóðfélagsins væri helsjúkt, og yrði óumflýjanlegt að gera stórfelldar ráðstafanir til úrbóta. Hann ræddi nokkuð um komu hollenzka hagfræðingsins dr. Polacks og störf hans. Á þessu stigi málsins er ekki unnt að skýra frá álitsgerð þess ágæta og mikilsmetna sérfræðings í heild, en þó er hægt að nefna, að í niðurstöðunum felst staðfesting á áliti okkar á innviðum fjármála og framleiðslukerfis þjóðfélagsins og á nauðsyn gagngerðra endurbóta.“ Það mun vekja nokkra undrun, að ekkert hefur verið birt af þessum álitsgerðum að undanteknu því, að það hefur að vísu verið birt ein tala, þ.e., að það þyrfti að færa 500 millj. kr. frá öðrum atvinnugreinum til sjávarútvegsins, en ekkert hefur verið skýrt frá því, á hverju þessi tala væri byggð. Það má vekja athygli á því, að í tvö önnur skipti, þegar hliðstæð úttekt - ef maður vill nota það orð - þessari fór fram, - það var árið 1946 og svo síðar árið 1950, þegar gengislækkunarlögin voru undirbúin, - að þá voru öll gögn og skilríki í sambandi við „úttektina“ birt.



Herra forseti. Út af þessari fsp. skal ég taka það fram þegar í upphafi, að það er til athugunar að birta ýmislegt af því, sem fram hefur komið við þá rannsókn, sem framkvæmd hefur verið. Það er fyrst og fremst skýrsla efnahagsmálanefndar eða nefndar, sem rannsakaði, hvernig ástatt var um framkvæmdir, hálfgerðar framkvæmdir og framleiðslumál. Enn fremur er skýrsla, eins og hér hefur verið minnzt á, tveggja hagfræðinga frá Alþjóðabankanum. Og í þriðja lagi er til skýrsla, raunar, ef ég man rétt, tvær, fyrri og seinni útgáfa, af rannsókn, sem fór fram að tilhlutan fyrrverandi ríkisstj. En til þess að ganga frá birtingu þessara gagna þarf að vinna talsvert mikið verk, en sá hængur er á því enn, að það var skýrt tekið fram, þegar er sérfræðingarnir frá Alþjóðabankanum létu af störfum sínum hér, að það mætti ekki birta álitið. Bankinn vildi ekki láta blanda sérfræðingum sínum inn í það, að það væri verið að birta þeirra álit, það yrði a.m.k. að sækja um sérstakt leyfi til þess, ef það ætti að fást. Það hefur ekki verið farið fram á þetta leyfi enn, en við það hefur setið. Og það var alveg sama og kom hér fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Það voru fjórir hagfræðingar, sem rannsökuðu þessi mál hjá fyrrverandi stjórn, það var fyrirspyrjandi, og það var Benjamín Eiríksson hagfræðingur og bankastjóri, enn fremur var n. til aðstoðar Klemenz Tryggvason hagstofustjóri, og fjórði hagfræðingurinn var Jóhannes Nordal. En þeir tóku skýrt fram, að það mætti ekki birta þeirra álitsgerð, og neituðu því, að hún væri birt. Það yrði a.m.k. að fá sérstakt leyfi þeirra til þess að birta hana, og stendur vitanlega eins á og af sömu ástæðum og með hina hagfræðingana og sérfræðingana. Þess vegna var álitsgerðin ekki birt. Ef á að taka saman skýrslu úr þessum álitsgerðum, þá þarf að fá leyfi þessara fjögurra manna, enn fremur þeirra tveggja erlendu hagfræðinga, sem um er að ræða. Ég geri ráð fyrir, að verði auðsótt að fá leyfi efnahagsnefndarinnar til þess að birta hennar gögn, en ég tel, að það komi ekki að fullu gagni að birta þessar heimildir, nema þessi gögn séu öll saman birt í heild, því að það sést greinilega af þeim í heild, hvernig þróunin hefur verið, og er þess vegna nauðsynlegt að gera útdrátt úr þeim eða birta þau á annan hátt. Ástæðurnar eru sem sagt tvær, þ.e. bann frá sérfræðingunum á því að birta gögnin, bæði frá þeim, sem unnu fyrir fyrrverandi stjórn, og þeim, sem unnu núna, og þarf að fá til þess sérstakt leyfi. Og enn fremur þarf, þó að leyfin fáist, að leggja verulega vinnu i að vinna úr þessum gögnum. Ég man það held ég rétt, ég veit ekki, hvort ég á bæði fyrri og seinni skýrslu hagfræðinganna, sem unnu fyrir fyrrverandi stjórn, en ég geri nú ráð fyrir því satt að segja, hvað sem öðrum skýrslum líður, að sú skýrsla sé ekki fallin til birtingar orðrétt eins og hún er og að það dytti engri ríkisstjórn í hug að birta hana orðrétta eins og hún er. En þannig getur staðið á með fleiri skýrslur, sem eru til leiðbeiningar fyrir ríkisstj., en ekki til birtingar, án þess að það sé unnið úr þeim á þann hátt, sem nauðsynlegt er til þess að birta þær án þess að verða að tjóni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið, og ég tel ástæðu til að fagna því, að það skuli a.m.k. vera til athugunar hjá hæstv. ríkisstj., hvort rétt sé að birta þessi gögn. Hins vegar vænti ég þess, að það hafi varla farið fram hjá hv. þingheimi, að það var töluvert annar tónn í ræðu hæstv. forsrh. heldur en var í Tímanum á s.l. hausti, þegar þessar athuganir voru undirbúnar, eins og ég hef rakið. Þar er talað um úttekt í augsýn allrar þjóðarinnar og lögð rík áherzla á það, að nú eigi að hafa önnur vinnubrögð en áður og leggja öll gögn fram svo fljótt sem mögulegt sé. Það mun vera fyllilega rétt hjá hæstv. forsrh., að sérfræðingar þeir, sem til voru kvaddir, hafa óskað eftir því, að gögnin yrðu ekki birt nema með þeirra leyfi. En ég hjó eftir því, að hæstv. forsrh. talaði um það, að þessa leyfis hefði enn þá ekki verið leitað, svo að áhugi hæstv. ríkisstj. fyrir birtingu gagnanna virðist enn sem komið er vera takmarkaður, og stingur það mjög í stúf við það, sem áður hefur verið sagt. Að öðru leyti hygg ég, að það sé mjög óvenjulegt, þegar Alþjóðabankinn sendir sérfræðinga eftir beiðnum ríkisstjórna tiltekinna landa, sem eru aðilar að Alþjóðabankanum, að neitað sé um það, að álitsgerðir þessar séu birtar. Ég harma það að lokum, að mér virðist, að þessi fsp. hafi ekki náð þeim tilgangi að svipta þeirri hulu af, sem yfir þessum málum hefur hvílt, en leyfi mér þó að vona, að eitthvað upplýsist í næstu framtíð um þetta, því að vitanlega er það mikilvægt, að þjóðin fái sem haldbeztar upplýsingar um það, hvernig hennar efnahagsmálum er komið. Eins og ég tók fram í framsöguræðu minni, þá finnst mér hagfræðingaálitið frá því í fyrra ekki sambærilegt við þetta, því að tilgangur þess var aðeins sá að afla gagna, sem ríkisstj. gæti haft til hliðsjónar, þegar hún tæki sínar ákvarðanir, en vinnubrögðin voru ekki við það miðuð, að álitið kæmi fyrir almenningssjónir. Og jafnvel þó að gagnrýna kynni mega, að það álit var ekki birt, eins og gert er í Tímanum í þeim ummælum, sem ég tilfærði, þá hefði einmitt, ef stjórnarflokkarnir hefðu verið sjálfum sér samkvæmir, átt að láta hendur standa fram úr ermum með að birta þessi gögn sem fyrst.



Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég sagði áðan, að þetta mál er í athugun og það þarf að fá þessi leyfi. M.a. þarf ég að fá leyfi hv. fyrirspyrjanda. Ég get sagt honum það og sagt þinginu það hér, að það, sem er ekki birtingarhæft í áliti hans og félaga hans, þ.e. orðalag á ýmsum hlutum viðkomandi efnahagsmálum, gerir það að verkum, að hann álítur, að ekki sé rétt að birta það. Það er líka í hinu álitinu. Hins vegar er álit fjögurra hagfræðinganna, sem rannsökuðu fyrir fyrrv. ríkisstj., miklu ýtarlegra en það verk, sem hagfræðingarnir erlendu unnu hér - ef ég man rétt - aðeins á 14 dögum. Það er aðallega yfirlit um það, eins og sagt hefur verið, hvað þyrfti að flytja til framleiðslunnar, reikna það út, en álitið, sem var gert fyrir fyrrv. ríkisstj., er miklu nánari rannsókn á öllu atvinnukerfinu í landinu og dregnar niðurstöður siðan af því. Og ég álít sannast að segja, að það sé næsta mikil ósanngirni að deila á ríkisstj. fyrir að birta ekki álit, sem útlendur hagfræðingur hefur gert og er þannig, að það þarf a.m.k. að orða það á annan hátt, til þess að sé rétt að birta það, en viðurkenna jafnframt að hafa sjálfur gengið frá áliti, sem sé þannig orðað, að ekki sé hægt að birta það, standa hér frammi fyrir þingheimi og segja: Mitt álit er ekki hægt að birta, því að það er þannig orðað - það finnst mér hálfeinkennileg framkoma, og það, sem ég vil spyrja hv. þm. um, er það: Má ríkisstj., ef hún gefur heildarskýrslu um þessi mál, birta hans álit?



Herra forseti. Það fer nú margt að verða með kynlegum hætti í sambandi við afskipti hæstv. ríkisstj. og aðgerðir í efnahagsmálum þjóðarinnar og ekki sízt þær umr., sem nú fara fram, og þær upplýsingar, sem komu fram hjá hæstv. forsrh. Ég leyfi mér að vekja athygli á því, að það stendur allt öðruvísi á í sambandi við aðgerðir í efnahagsmálunum um s.l. áramót eða áramótin þar á undan, þegar hæstv. ríkisstj. þáv. lagði fram tillögur sínar og studdist í þeim við álitsgerðir hagfræðinga og embættismanna, sem þáv. stjórn hafði fengið sér til aðstoðar. Núv. hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar boðuðu á s.l. ári og allra helzt í kosningabaráttunni, að þeir ætluðu að leggja inn á nýjar leiðir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Og þegar hæstv. ríkisstj. tók við völdum, þá sagði hún, að það ætti að fara fram úttekt á þjóðarbúinu fyrir opnum tjöldum. Ég kveð mér hljóðs nú til að vekja athygli á því, að þegar till. ríkisstj. í efnahagsmálum voru síðan lagðar fyrir þingið, þá fengum við þingmenn svo að segja upplýsingalausar þær till., sem fram voru lagðar. Málið kom fyrst fyrir Nd., og á ég sæti í fjhn. d., og okkur var það alveg fullkomlega ljóst þegar í öndverðu, að það var ekki með nokkrum rétti hægt að ætlast til þess, að hvorki þingnefnd né þingmenn gætu i raun og veru á þeim stutta tíma, sem var til stefnu, markað afstöðu sína til efnahagsmálatill., sem fram voru fluttar, m.a. vegna þess, að þær voru ekki rökstuddar í grg. né neinar fullnægjandi skýrslur lagðar fram, sem þessar nýju till. væru rökstuddar með. Það, sem skeð hefur, er í aðalatriðum þetta: Hæstv. ríkisstj. boðar, að lagt skuli inn á nýjar leiðir og fundnar varanlegar úrlausnir i efnahagsmálum. Þegar till. koma fram, þá er í raun og veru lítið nýtt að finna, og a.m.k. er engin grg. af hálfu hæstv. ríkisstj. lögð fram fyrir hinum nýju leiðum eða aðrar upplýsingar, sem sýndu fram á það, að nú hefði verið farið inn á það, sem kalla mætti varanlegar leiðir. Hér er ekki verið að ræða um það, hvort till. eða hvort upplýsingar eða skýrslur, sem áður hafa verið látnar í té hæstv. ríkisstj., hvorki þeirri, sem sat á undan núv. hæstv. ríkisstj., né eldri ríkisstj., séu birtar eða ekki birtar, heldur er verið að spyrja um: Hvað dvelur Orminn langa? Af hverju gefur ekki hæstv. núv. ríkisstj. almenningi kost á því að sjá það, sem hún er búin að lofa almenningi, úttektina á þjóðarbúinu og rökstuðninginn fyrir þeim till. og þeirri stefnu, sem hún hefur hugsað sér að fylgja í efnahagsmálunum? Það er ekki hægt að slá þessu máli á dreif af hálfu hæstv. forsrh. með því að vera að tala um, að aðrar skýrslur, sem allt öðruvísi eru til komnar, hafi ekki verið birtar, heldur er það komið á daginn, að öll stóru orðin í sambandi við nýjar og varanlegar úrlausnir í efnahagsmálunum hefur hæstv. ríkisstj. ekki getað staðið við sjálf í þeim till., sem hún hefur lagt fyrir, og enn hefur hún ekki lagt fyrir neinar skýrslur sérfræðinga eða hagfræðinga til stuðnings því, að hún sé með ný eða varanleg úrræði í þessum efnahagsmálum. Og ég vil alveg sérstaklega gjalda varhug við því, sem fram kemur nú í orðum hæstv. forsrh., að það sé til athugunar núna, mörgum mánuðum eftir að þingmenn eru látnir taka afstöðu til till. í efnahagsmálum, hvort eigi að birta skýrslur, sem þessar till. að einhverju leyti grundvallast á. Að sjálfsögðu ber að gera kröfu til þess, að skýrslurnar og upplýsingarnar liggi fyrir á þeirri stundu, þegar ætlazt er til þess, að þingmenn taki afstöðu til málsins, en ekki að nú sé verið að athuga að birta eitthvað af þessum skýrslum, eftir að hæstv, ríkisstj. sé þó búin að vinna úr skýrslunum, breyta orðalagi, eins og fram kemur í orðum hæstv. forsrh. Ég held, að bæði hv. þm. og almenningur mundu þakka fyrir slík vinnubrögð. Ef hér á eitthvað að birtast, þá verður það að birtast eins og það er lagt fyrir, eins og það kemur fram af hálfu sérfræðinganna til ríkisstj., ef þess er kostur og ef því er ekki neitað, en eins og fram kom hjá hæstv. forsrh., þá hefur hæstv. ríkisstj. ekki enn beðið um leyfi þeirra manna, sem hlut eiga að máli, að þeirra skýrslur séu birtar. Hitt er algerlega fráleit vinnuaðferð, að ríkisstj. og starfsmenn hennar sitji svo yfir því mánuðum saman að vinna úr og hagræða þeim skýrslum og þeirri skýrslusöfnun, sem átt hefur sér stað. Það er full ástæða til þess að gjalda varhug við því. En þetta eins og annað sýnir það, að hæstv. núv. ríkisstj. og stjórnarflokkar hennar hafa ef til vill hugsað sér að sigla eitthvað hærri byr í efnahagsmálunum en þeim hefur auðnazt fram að þessu, og sannarlega verður ekki hlutur hæstv. ríkisstj. merkilegri eða meiri eftir þær upplýsingar, - ég vil segja furðulegu upplýsingar, sem fram hafa komið nú í þessum fyrirspurnatíma.



Það liggur nú ekki hér fyrir að ræða um efnahagsmálin. Þau hafa verið nokkuð ýtarlega rædd í sambandi við þá lausn, sem á þeim var gerð, og það er nú deilt um, hvort það séu nýjar, nægilega nýjar aðferðir eða gamlar. Ég ætla ekki að fara inn á það svið í þessari umr. En það, sem liggur ljóst fyrir í þessu máli, er tvennt: Í fyrsta lagi, að það er mikið verk að vinna úr þeim skýrslum, sem fyrir liggja, og meira að segja núna verið að rannsaka af innflutningsskrifstofunni og sérfræðingum með henni, hver fjárfestingin er orðin hér í Rvík og hvað þarf til að fullgera hana, sem er eitt af allra stærstu málunum í sambandi við úttekt á því, sem gerzt hefur fram til þessa. Bráðabirgðaskýrslur, sem hér hafa verið birtar og voru birtar í sambandi við umr. hér á Alþingi, benda til þess, að þurfi um 370 millj. kr. til að fullgera framkvæmdirnar, sem byrjað var á hér í Rvík. Þegar þessi atriði liggja fyrir, eins og ég sagði áðan, þá er til athugunar að gefa opinbera skýrslu um málið. En svo liggur það hér fyrir, að fyrrv. ríkisstj. fær sérfræðinga, og þá eru hæg heimatökin að fá leyfi þeirra til birtingar, þeir eru ekki bundnir af neinni opinberri stofnun í því efni, og þessar skýrslur voru sendar til þingmanna, þeirra sem studdu ríkisstj., og við munum eftir því, að um það urðu ekki litlar deilur hér á Alþingi og í blöðum, að þessar skýrslur væru ekki sendar öllum þm. Því var neitað, vegna þess að fyrrv. ríkisstj. hélt því fram, að það væri útilokað og það væri raunverulega skaðlegt fyrir efnahagskerfi þjóðarinnar að birta skýrslurnar, og við það sat. Skýrslurnar eru lokaðar inni, lokaðar niðri í skrifborði mínu. Ef ég man rétt, þá eru tvær útgáfur af þeim. Þeirri seinni var breytt að orðalagi, og það datt engum þm. í hug af stjórnarflokkunum, ekki einum þm., ekki nokkru blaði, að birta eitt einasta orð úr þessum plöggum, sem ríkisstj. lagði fyrir að væru eingöngu til leiðbeiningar fyrir lausn efnahagsmálanna, en mætti ekki birta. Svo þegar farið var að rannsaka, hvort mætti birta þessa skýrslu, þá liggur það fyrir, að það er bann frá hagfræðingunum við því að birta skýrsluna, þó að hún væri eins og ég sagði áðan, birt efnislega eins og hún er, en orða sumpart skýrsluna þannig, að ekki yrði til þess skaða, sem fyrrv. ríkisstj. áleit að það væri, ef skýrslan væri birt. M.ö.o.: Það stendur nákvæmlega eins á um fyrrv. ríkisstj. og núv. ríkisstj., að hún telur skýrslurnar ekki heppilegar til þess að birta þær, og það er ekki leyfi fyrir því heldur. Og það er eins og það séu álög á stjórnarandstöðunni að þurfa alltaf í hverju einasta máli að ráðast á núverandi ríkisstj. fyrir það, sem hún treysti sér ekki til að gera sjálf.  Ég ré þess vegna ekki, að það hafi verið neitt vanefnt í þessu máli, og ég held, að það sé bezt fyrir hv. sjálfstæðismenn að bíða svolítið rólegir. Það kann að vera, að þeir fái skýrslur um það, áður en langt um líður, hvernig allt saman stóð, þegar þeir létu af völdum, og þeir telji sig þá ekki þurfa að kvarta.



Herra forseti. Mér þykir sá málflutningur, sem hér er hafður í frammi af hálfu hv. stjórnarandstæðinga, vera kostulegur að ýmsu leyti. Þær álitsgerðir um efnahagsmál, sem hér er um að ræða, eru þrjár. Í fyrsta lagi er um að ræða álitsgerð, sem samin var af fjórum innlendum hagfræðingum fyrir fyrrv. ríkisstj. í sambandi við undirbúning hennar að þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru við næstsíðustu áramót. Í öðru lagi er um að ræða álitsgerð, sem samin var af tveim starfsmönnum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í Washington að beiðni íslenzku ríkisstj. á s.l. hausti. Í þriðja lagi er um að ræða álitsgerð, sem samin hefur verið af efnahags- eða samvinnunefnd um efnahagsmál, sem skipuð var m.a. fulltrúum ýmissa stéttarsamtaka. Það er álitsgerð hennar, sem menn eiga við, ef menn þá vita, hvað þeir tala um, þegar menn tala um úttekt á þjóðarbúinu, en alls ekki álitsgerð hinna erlendu hagfræðinga, sem hingað komu. Þeim var aldrei ætlað það hlutverk, sem í þessum umr. og annars staðar hefur verið nefnt úttekt á þjóðarbúinu. Það var hlutverk þeirrar n., sem skipuð var m.a. fulltrúum stéttarsamtakanna, eins og greinilega kom fram í tilkynningu um skipun þeirrar nefndar. Nú skulum við aðeins virða fyrir okkur í fáeinum orðum, hvers eðlis þessi nál. eru. Þegar fyrrv. ríkisstj. gerði sínar till. um lausn efnahagsmálanna um næstsíðustu áramót, fylgdu þeim till. engar hagfræðilegar upplýsingar, alls engar. Ég gerði þá oftar en einu sinni fsp. um það hér í þessum sama ræðustól, hvort unnt væri að fá þann hagfræðilega rökstuðning, sem e.t.v. væri fyrir hendi og ég raunar vissi að var fyrir hendi fyrir þeim till., sem þá voru settar fram. Ég fékk það svar, einnig úr þessum ræðustól, að þáverandi ríkisstj. teldi alls ekki rétt að birta þær hagfræðilegu athuganir, sem hún hefði látið fram fara til undirbúnings málinu, og ástæðurnar, sem gefnar voru upp, voru tvær. Fyrri ástæðan var sú, að sérfræðingarnir sjálfir hefðu óskað eftir því, að það álit yrði ekki birt, og því var einnig bætt við, ég held, að ég fari rétt með, að það hafi verið sagt hér í sjálfum ræðustólnum, en ekki í einkaviðtölum, að það hafi beinlínis verið skilyrði af hálfu a.m.k. sumra hagfræðinganna, að álitsgerð þeirra yrði ekki birt. Það var beint skilyrði fyrir því, að þeir vildu taka þátt í nefndarstörfunum, að álitsgerðin yrði ekki birt. Það liggur því i augum uppi, að þessi álitsgerð verður ekki birt nema með leyfi allra fjögurra hagfræðinganna, sem þá álitsgerð sömdu, og einn af þeim er hv. fyrirspyrjandi, sem flutt hefur þetta mál hér inn í þingið. Og það verð ég að segja að er vægast sagt hæpinn málflutningur, þegar núverandi þm., sem hefur áður staðið að hagfræðilegri álitsgerð og neitað að láta birta hana, neitað að láta alla þm. fá aðgang að henni, gerir hér mikið veður út af því, að til skuli vera aðrar álitsgerðir, sem ekki fáist birtar. Um þessa álitsgerð gilti þó það sérstaka, að það var gert upp á milli þm. í málinu. Þegar ég einu sinni spurðist fyrir um meðferð álitsgerðarinnar hér í þessum sal, þá vissi ég, að þm. stjórnarflokkanna höfðu fengið álitsgerðina til meðferðar, og spurði þá: Hví get ég ekki eins fengið hana? Hvað er í álitsgerðinni, sem gerir það að verkum, að þm. er mismunað varðandi meðferð málsins. Álitsgerðin getur verið þess eðlis, sagði ég, og það segi ég enn, því að sú skoðun finnst mér rétt, að stjórnin ein á að hafa aðgang að henni. Það þekki ég, sem sjálfur hef oftar en einu sinni unnið slík trúnaðarstörf fyrir ríkisstj. og það fleiri en eina, að vel getur verið, að hagfræðingar, sérfróðir menn, gefi þess konar álit, sem þeir ætlist til að sé einvörðungu til afnota fyrir ríkisstj. og æðstu embættismenn. En hér var því ekki til að dreifa, því að þm. stjórnarflokkanna fengu álitsgerðina, en þm. stjórnarandstöðunnar var neitað um hana. Það var það, sem var óeðlilegt og rangt við meðferð málsins hjá hæstv. fyrrv. ríkisstj. Og þetta var ástæða til að gagnrýna og er enn ástæða til að gagnrýna. Varðandi aðra álitsgerðina, álitsgerð hollenzka og norska hagfræðingsins frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, er þetta að segja: Þeir áttu viðræður við mig sama daginn og þeir komu til landsins af þeirri ástæðu, að málefni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru til meðferðar i mínu ráðuneyti. Eitt það fyrsta, sem þeir spurðu um varðandi verkefni sitt, var það: Er ætlazt til þess, að álitsgerð okkar sé til birtingar? Ég svaraði því til, að það færi að sjálfsögðu eftir þeim reglum, sem um þetta giltu varðandi slíkar álitsgerðir, samdar á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og svo i öðru lagi eftir þeirra eigin ósk. Þá svöruðu þeir eftirfarandi eða dr. Polack fyrir þeirra hönd: Það er yfirleitt ekki venja, að álitsgerðir starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins séu birtar, nema þá að um það komi fram alveg sérstök ósk af hálfu þeirrar ríkisstj., sem álitsgerðin er samin fyrir. Ef hún kemur ekki fram í byrjun, þá reiknum við með því, að álitsgerðin sé ekki birt. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að vita, áður en við hefjum verkið, hvers eðlis álitsgerðin á að vera, hvort hún á að vera trúnaðarskjal fyrir hlutaðeigandi ríkisstj. eða hvort hún á að vera til almennrar birtingar. Ég spurði þá um, hvort þeir teldu það hafa áhrif á vinnubrögð sín, og þeir kváðu, að það mundi vera, og þá spurði ég þá, hver skoðun þeirra sjálfra væri á því, hvort þeir teldu álitsgerðina eiga að birtast eða ekki, og þá sögðu þeir, voru báðir um það sammála, að þeir teldu heppilegra, að þeir höguðu sínum vinnubrögðum þannig, að álitsgerðin væri til afnota fyrir ríkisstj. eina. Hitt er svo annað mál, um það spurði ég þá síðar, og hafa áreiðanlega fleiri gert, hvort stjórnin mætti, ef henni sýndist svo, birta álitsgerðina, og þá svöruðu þeir: Ef stjórnin óskar eftir því, þá biðjum við, að okkur sé skrifað um málið, þannig að við getum gengið frá álitsgerðinni eins og við viljum hafa hana til prentunar. - Þannig liggur málið fyrir. Það er því hrein fjarstæða að halda því fram, að núverandi ríkisstj. hafi gerzt sek um að draga einhverja óeðlilega dul á þessa álitsgerð. Með málið hefur verið farið nákvæmlega eins og gert var ráð fyrir í upphafi, þegar sérfræðingarnir voru hingað fengnir. Hitt er svo annað mál, að ég persónulega sé ekkert við það að athuga að birta skýrsluna, ekki það allra minnsta. Það er í raun og veru ekkert í henni, sem ástæða er til þess að halda leyndu. En þessum sérfræðingum yrði að sjálfsögðu að sýna þá kurteisi, enda skylt gagnvart þeim, að fá leyfi þeirra til þess og láta þá ráða því, í hvaða formi skýrslan er birt, því að hún er þeirra verk. Varðandi þriðju skýrsluna, þ.e.a.s. álitsgerð samvinnunefndarinnar um efnahagsmál, sem falið var að rannsaka hina ýmsu þætti efnahagsmálsins og gefa um það skýrslu, er það að segja, að ríkisstj. hefur þegar fengið verulegan hluta af álitsgerð þeirrar n. í sínar hendur, en ekki álitsgerðina alla. M.ö.o.: Nefndin hefur ekki lokið starfi sínu að fullu. Það er að sjálfsögðu til athugunar, eins og hæstv. forsrh. tók fram, hvort á að birta nokkurn hluta af álitsgerðinni, þann hluta hennar, sem fullsamin er, eða hvort á að biða þangað til n. hefur algerlega lokið störfum. Um það, vænti ég, er enginn ágreiningur, að það er nokkurt álitamál, hvort birta á skýrslur um störf slíkrar nefndar í smáköflum eða bíða þangað til n. hefur lokið starfi sínu að fullu og öllu. Venjan hefur verið sú hér á landi að birta ekki skriflegar skýrslur um störf nefnda, fyrr en störfum þeirra er endanlega lokið. Ég sé satt að segja ekki, hvað óeðlilegt er við þá afgreiðslu málsins, og algerlega ástæðulaust að tala um vanrækslu eða að sé verið að draga fjöður yfir eitthvað í sambandi við þetta. Ég tel sjálfsagt, þegar þessi n. hefur lokið störfum sínum, að birt verði álitsgerð hennar, annaðhvort í heild eða þeir kaflar í henni, sem taldir eru skipta almenning mestu máli. Þannig liggur málið ofur einfaldlega fyrir og í raun og veru ekkert stórmerkilegt í sambandi við þetta og allra sízt ádeiluefni á núverandi ríkisstj. Að síðustu aðeins þetta: Allra sízt geta þeir menn deilt á ríkisstj. fyrir að hafa ekki birt álitsgerðir um efnahagsmál, sem sjálfir hafa sett að skilyrði fyrir að semja slíkar álitsgerðir, að þær verði ekki birtar.



Herra forseti. Það eru harla kynleg viðbrögð hæstv. ríkisstj. við þeirri fyrirspurn, sem hér er fram borin, og hljóta að vekja allmikla undrun ýmsar þær upplýsingar, sem fram koma frá hæstv. ráðh. Hæstv. menntmrh. sá þörf á því að koma til aðstoðar hæstv. forsrh. og reyna að bæta úr þeim vandræðalegu upplýsingum, sem hann var að reyna að gefa áðan, en ég held í sannleika sagt, að hæstv. menntmrh. hafi gert starfsbróður sínum þar lítinn greiða, því að hann upplýsir það í sinni ræðu, að í viðræðum við hina útlendu sérfræðinga hafi það borið strax á góma, hvort ætti að birta skýrslur þeirra eða ekki, og ráðh. sagði orðrétt í sinni ræðu áðan, að með málið hefði verið farið eins og gert var ráð fyrir í upphafi, þannig að það hefur alls ekki í upphafi verið gert ráð fyrir því, að þessi plögg væru birt. Þá upplýsir hann jafnframt, að hagfræðingunum, sem hingað voru fengnir, hafi í rauninni alls ekki verið ætlað að framkvæma þessa úttekt á þjóðarbúinu, sem búið var að tala um, heldur hafi einhver n. átt að framkvæma hana, sem að mjög litlu leyti er skipuð sérfræðingum, ef það er nokkur sérfræðingur í henni í þeim efnum. Ég veit þá sannast sagt ekki, hvað þessir hagfræðingar hafa átt að gera hingað, og það a.m.k. stingur mjög í stúf við það, sem alltaf hefur verið haldið á loft, bæði af hæstv. forsrh. í ræðum hans og í blöðum stjórnarinnar, að hagfræðingar þessir hafi sannað eitt og annað og hafi sannað það, sem hafi verið haldið fram af ríkisstj. um ástandið í efnahagsmálunum, og þar m.a. má benda á það, sem hv. 9. landsk. las áðan úr tilvitnun í Tímann, umsögn af ræðu hæstv. forsrh. á fundi framsóknarfélaganna, að það væri álitsgerð þessara hagfræðinga, sem hefði staðfest það í einu og öllu, að efnahagskerfið væri helsjúkt. Nú er það orðin uppistaðan í vörn hæstv. ríkisstj., að það sé ástæðulaust að deila á hana, vegna þess að hún hafi farið nákvæmlega að eins og fyrrverandi stjórn, og þess vegna sé undarlegt, að sjálfstæðismenn séu að deila á ríkisstj. Þetta náttúrlega ber að sama brunni og svo margt annað í starfi hæstv. ríkisstj., sem hér skal ekki farið út í á þessum stað, að það virðist vera orðið helzta haldreipi stjórnarinnar að tala um, að núverandi stjórn sé ekkert verri en fyrrverandi stjórn. En var það ekki einmitt núverandi hæstv. ríkisstj., sem ætlaði að framkvæma endursköpun á öllum hugsanlegum sviðum þjóðlífsins? M.a. var margoft um það talað og það þó mest í málgögnum hæstv. forsrh. og af honum sjálfum alveg sérstaklega, að nú ætti að taka upp alveg ný vinnubrögð, nú ættu allar álitsgerðir að verða birtar og allt ætti að framkvæmast fyrir augum alþjóðar. Það hafa ekki áður verið gefnar neinar hliðstæðar yfirlýsingar, og þess vegna er það furðulegt, þegar hæstv. ráðh. eru að óskapast yfir því, að nú sé spurt að því, hvernig standi á því, að þessi lofuðu vinnubrögð hafi ekki verið viðhöfð. Þeir hneykslast öll ósköp yfir því og furða sig á, að nokkrum manni skuli detta í hug að ætlast til þess, að hæstv. ríkisstj. fari eftir því, sem hún hefur lofað. Það er kannske til of mikils ætlazt af stjórninni. Reynslan staðfestir það kannske, að það sé ekki hægt að ætlast til þess hér eftir, að hún fari eftir því, sem hún hefur áður lofað. En það er eitt, sem mér finnst einna broslegast við þetta allt saman og kom fram í ræðu hæstv. forsrh., og það er það, að þessi úttekt á þjóðarbúinu hafi raunverulega verið framkvæmd af fyrrverandi stjórn. Nú á aðaluppistaðan í rannsókninni að vera athugun, sem gerð var af hagfræðingum fyrir fyrrverandi stjórn, það, sem nú er gert, sé ekki nema einstök atriði af þessu máli, allt velti á, að hv. 9. landsk. og aðrir leyfi að birta álitsgerð, sem þeir gerðu um næstsíðustu áramót fyrir fyrrverandi stjórn, þar sé að finna allan sannleika málsins, þar sé öll úttektin. Hvað er þá orðið eftir af öllu, sem búið er að tala um afrek núverandi stjórnar í að kanna ástand þjóðfélagsmálanna og efnahagsmálanna alveg niður í kjölinn, ef niðurstaðan af þessu verður sú, að það er ekki núverandi hæstv. ríkisstj., sem hefur framkvæmt úttektina, heldur ætlar hæstv. forsrh. að byggja í einu og öllu dóm sinn á áliti, sem samið var fyrir fyrrverandi stjórn, sem hann hefur manna mest fordæmt og talið allt til foráttu?



Herra forseti. Satt að segja undrar mig sá málflutningur, sem komið hefur fram af hálfu hæstv. ráðh. Ég vitnaði í þau ummæli Tímans frá s.l. sumri, þar sem einmitt eru mjög vítt þau vinnubrögð, sem fyrrverandi ríkisstj. hafi haft í þessum efnum, og með leyfi hæstv. forseta, þá stendur þar orðrétt: „Á meðan má gera sér grein fyrir því, hver reginmunur er á þeim vinnubrögðum, sem ríkisstj. ætlar að viðhafa í þessu efni, og viðhorfi íhaldsins, meðan það sat að völdum. Þessi rannsókn er fyrir opnum tjöldum í augsýn fólksins í landinu.“ Svo kemur hér hæstv. forsrh. og segir: Ja, fyrrverandi ríkisstj. birti ekki öll þau gögn, sem henni bárust frá hagfræðingum um ástandið í efnahagsmálum. Þá er það eðlilegur hlutur, að þessi ríkisstj. geri það ekki heldur. - Þetta hlýtur að koma mönnum einkennilega fyrir sjónir. Mig furðaði nú líka satt að segja á því, að hæstv. forsrh. skyldi álíta það eins konar skilyrði fyrir því, að hægt væri að birta þessar álitsgerðir hinna útlendu og innlendu sérfræðinga, að við, sem gerðum þessar athuganir fyrir ári, veittum til þess leyfi. Ég skal því aðeins skýra frá því, af því að það hefur ekki komið fram áður, hvernig stóð á því, að við óskuðum ekki eftir, að okkar álitsgerð yrði birt. Svo var mál með vexti, að formaður þeirrar hagfræðinganefndar, sem þá var skipuð, var bankastjóri Framkvæmdabankans, en honum ber samkvæmt sínu erindisbréfi að vera ráðunautur ríkisstj. í efnahagsmálum. Svo vildi til, þegar n. var sett á laggirnar um miðjan september 1955, að hann dvaldist erlendis á vegum ríkisstj. í sambandi við lánaútveganir. Það dróst fram undir októberlok, að hann kæmi heim, en það var seint í nóvembermánuði, sem ríkisstj. krafðist þess af okkur, að álitið væri til, og þá urðum við að skila því skilyrðislaust. En það voru margvíslegar upplýsingar, sem okkur vantaði þá, þannig að ekki var um að ræða nema hálfunnið verk. Þetta var ástæðan til þess, að við vorum ófúsir að birta álitið, enda voru þá settir tveir menn, skrifstofustjórar úr stjórnarráðinu, í framhaldsrannsókn á þessum efnum. En viðvíkjandi fyrirspurn hæstv. forsrh., er hann beindi til mín, þá er það að vísu ekki í mínu valdi að ákveða um það fyrir hönd þessara fjögurra manna, hvort leyfilegt sé að birta álitið, en ef það kæmi til að standa sérstaklega á því, þá mundi ég vera fús til að beita mínum áhrifum til þess, að leyft yrði að birta eitthvað meira eða minna af því, sem við létum frá okkur fara.



Það þarf nú ekki miklu við þetta að bæta. Það liggur nú ljóst fyrir, hvernig þetta mál er. En það er ánægjulegt, að hv. fyrirspyrjandi er fús til þess að gefa leyfi til að birta skýrslu sína, ef hinir hagfræðingarnir veita einnig samþykki. Það, sem hefur komið fram við þessar umr., er þetta: Það er skýrsla frá fjórum hagfræðingum til fyrrverandi ríkisstj., og hv. 2. þm. Eyf. sagði, að það væri eins og það ætti nú aðallega að byggja úttektina á þeirri skýrslu, þess vegna væri um að gera að birta hana, úttektin hefði ekki verið fullkomnari en það hjá núverandi ríkisstj. Það er einnig vitað, að þessir hagfræðingar, sem unnu að skýrslunni fyrir fyrrverandi ríkisstj., höfðu unnið að skýrslugerð áður, og ég hygg, að það sé hægt að fullyrða um sérhvern þeirra, að þeir eru í þannig stofnunum og þessir menn eiga aðgang að og hafa vitneskju um flest eða allt, sem snertir efnahagsmál í okkar þjóðfélagi, þegar þessir fjórir starfskraftar starfa saman, og miklu betri aðgang að því og miklu betri upplýsingar en útlendir hagfræðingar, þótt góðir séu, sem koma hingað og starfa hér í hálfan mánuð. Þess vegna er það, að ég tel nauðsynlegt, þegar skýrslur um þetta verða birtar, af því að ég geri líka ráð fyrir, að sú skýrsla verði ekki vefengd, þar sem hún er gerð af fjórum hagfræðingum, sem voru tilnefndir af fyrrverandi hæstv. forsrh., að þær niðurstöður séu birtar, vegna þess að í þessari skýrslu, sérstaklega fyrri hluta hennar, eins og hv. fyrirspyrjandi mun kannast við, er gerð veruleg úttekt á ástandinu eins og komið er og sagt fyrir, hvert stefni. Og það er ekki neitt skafið utan af því, a.m.k. ekki fyrri skýrslunni, svo að ég býst við, ef þessi skýrsla er birt, og það er ég alveg handviss um að hv. fyrirspyrjandi kannast við með sjálfum sér, þá kemur þar áreiðanlega undirstaða, sem ekki verður vefengd, undir það, hvert stefndi, og að það, sem hefur verið sagt um efnahagslífið, hefur sízt verið ofsagt. Það er vitað mál, að hæstv. forsrh. hafði það rétt fyrir sér, að hann hafði ekki leyfi til að birta þessa skýrslu, en ég er ákaflega smeykur um, að hann hafi ekki kært sig um, að skýrslan yrði birt.  Ég hygg, að fæstar stjórnir, sem fá jafnopinskáa skýrslu, telji það sérstaklega heppilegt að birta hana. Þegar við fengum álitsgerðina frá hagfræðingunum erlendu, töldum við miklu betra að fá hreinskilnislega skýrslu, opinskáa skýrslu, án tillits til þess, hvort væri hægt að birta hana orðrétta eins og hún þá lá fyrir til okkar, heldur en að fá skýrslu meira yfirborðskennda, sem væri löguð til birtingar, því að það er alltaf hægt, eins og hæstv. menntmrh. tók fram, að taka skýrsluna til endurskoðunar og fá þá til að ganga frá henni þannig, að þeir telji hana eðlilega til birtingar. Og ég álít það miklu betri vinnuaðferð að fá skýrslu, þar sem ekkert er undandregið, þó að hún sé ekki á því stigi hæf til birtingar frekar en skýrsla hinna hagfræðinganna, og láta síðan búa hana undir birtingu síðar. En eins og var tekið fram hér einmitt af hæstv. menntmrh„ þá felst í þessari skýrslu sérfræðinganna - hagfræðinganna erlendu - og skýrslu fjármálanefndarinnar samanlagt raunverulega sama efni og felst í skýrslu hagfræðinganna fjögurra, sem fyrrv. ríkisstj. fékk til þess að ganga frá sínum málum. Það. sem skortir á, að skýrslurnar séu hliðstæðar frá hagfræðingunum fjórum og seinni hagfræðingunum tveimur, er það, að efnahagsmálin eru rakin í fyrri skýrslunni og sýnt fram á, hvert stefni, hvert sé komið atvinnulífinu o.s.frv. Hin skýrsla hagfræðinganna er meira um það, hvaða úrræða þurfi að grípa til, án þess að skýrslan sé undirbyggð á þann hátt, sem var af hagfræðingunum fjórum. En úttektina er auðvelt að finna í þeirri bráðabirgðaskýrslu, sem hefur borizt frá efnahagsmálanefnd, og það er ekkert launungarmál, að núna heldur þessi rannsókn áfram. Það er af tveimur sérfræðingum og innflutningsskrifstofunni verið að rannsaka núna með fjárfestinguna, og skýrsla er ekki komin enn um það atriði. Þegar hún kemur, þá verður, eins og ég hef sagt, tekið til athugunar að birta niðurstöðurnar, og þá vona ég, að hv. stjórnarandstæðingar þurfi ekki undan neinu að kvarta. En það er alveg eðlilegt á þessu stigi, að skýrslurnar hafi ekki verið birtar enn þá, því að sumt af þeim er ekki til, og ég geri ráð fyrir því, að það verði ekki langt þangað til verður tekin ákvörðun um það, hvernig að þessu verður unnið, og þá skal ekki standa á því að skýra frá því. En fram að þessu hafa vinnubrögðin í þessu máli verið algerlega eðlileg.



Herra forseti. Að verulegu leyti hefur málflutningur hæstv. ráðh. snúizt um það að draga inn í þetta mál skýrslu, sem fyrrv. ríkisstj. lét gera, en ekki er spurt um í þeirri fsp., sem hér er um að ræða, og því ekki á dagskrá. Hæstv. forsrh. segir, að hún sé nú samt sem áður grundvöllurinn undir því, sem síðar hafi gerzt í þessu máli, og það hlýtur að hafa verið nokkurs virði fyrir fyrrv. ríkisstj. og sérstaklega hæstv. forsrh. að heyra, hversu mikið núverandi forsrh. lagði upp úr því, eins og hann orðaði það, að sú skýrsla er ekki vefengd, sem gerð er að beiðni hæstv. fyrrv. forsrh. Þetta bendir dálítið til þess, að samvizka hæstv. forsrh. sé ekki alveg fullkomlega hrein um, að það kunni ekki að verða eitthvað vefengt af þeim skýrslum, sem hann kann að láta birta í þessu máli, en hann sagði, og ég bið hv. þm. að taka eftir því, að stjórnin hefði fyrst í stað óskað eftir því að fá hreinskilnar skýrslur: Við töldum betra að fá hreinskilnar skýrslur, en ekki yfirborðskenndar skýrslur, sem eru lagaðar til birtingar. En í sömu andránni er verið að tala um, að hin svokallaða samvinnunefnd í efnahagsmálum, skipuð af núverandi hæstv. ríkisstj., sé einmitt að undirbúa skýrslu, sem sé löguð til birtingar. Það er rétt að minnast þess, þegar sú skýrslugerð kemur fyrir sjónir manna. Annars er röksemdakeðjan í þessu máli þannig: Núverandi hæstv. ríkisstj. lofaði með stórum orðum að birta þær skýrslur, sem hún var að láta gera, og hæstv. forsrh. gekk fram fyrir skjöldu og sagði, að vissulega skyldi þetta birt, og auðvitað hlaut allur almenningur að leggja þann skilning í þessi ummæli og þessi fyrirheit, að þessar skýrslur lægju fyrir um leið og áður en ákvarðanir yrðu teknar í efnahagsmálunum á Alþingi Íslendinga, að þær yrðu einmitt grundvöllur þess, að menn gætu áttað sig á málunum. Þetta var eitt, loforðin um að birta skýrslurnar. Númer tvö: Það er ekkert birt. Númer þrjú: Hæstv. forsrh. kemur og segir: Það hefur ekkert verið vanefnt. Og endirinn er svo sá, að núna skilst mér, að sérstök rannsóknarnefnd sé að vinna að því að rannsaka skýrslurnar til þess að búa þær í þann búning, að þær séu lagaðar til birtingar, svo að orð hæstv. forsrh. séu notuð. Ég verð nú að segja, að ekki hækkaði hagur strympu, þegar hæstv. menntmrh. kom upp í ræðustólinn. Hann segir: Álitsgerðir þær, sem hér er um að ræða, eru þrjár: 1) Álitsgerð, sem fyrrverandi ríkisstj. lét gera. 2) Álitsgerð tveggja hagfræðinga frá Alþjóðabankanum. 3) Álitsgerð samvinnunefndar ríkisstjórnarinnar um efnahagsmál. Er þetta rétt? Eru þessar þrjár skýrslur hér til umr.? Má ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa fyrirspurnina, sem hér hefur verið lögð fyrir: „Hvað líður birtingu álitsgerða þeirra um íslenzk efnahagsmál, sem samdar hafa verið af erlendum og innlendum sérfræðingum í sambandi við undirbúning ráðstafana þeirra í efnahagsmálum, sem gerðar voru fyrir s.l. áramót?“ Það er það, sem fyrir liggur til umr., og það er það, sem ríkisstj. á að svara: Hvað líður birtingu þessara skýrslna, sem með stórum orðum var lofað? Málinu er ekki hægt að drepa á dreif með því að gera eins mikið og hæstv. ráðherrar vilja gera úr skýrslugerðum fyrrv. stjórnar, þó að það sé út af fyrir sig ánægjuefni fyrir fyrrv. ríkisstj. En þessi skýrsla er ekki sú, sem hér er að spurt. Hæstv. menntmrh. sagði, að þm. hefði verið mismunað í fyrra, þ.e.a.s. í tíð fyrrv. ríkisstj., vegna þess að allir stjórnarstuðningsmennirnir hefðu fengið að sjá álitsgerðirnar og skýrslugerðirnar um efnahagsmálin þá. Út af þessu langar mig til að spyrja: Fengu ekki þingmenn og stuðningsmenn núverandi hæstv. ríkisstj. að sjá álitsgerðir þær og skýrslugerðir, sem hinir erlendu sérfræðingar létu núverandi ríkisstj. í té? Fengu þeir ekki að sjá þær? Aumingja stjórnarliðið varð allt að taka ákvörðun hér á tveimur eða þremur nóttum fyrir jól og hafði aldrei fengið að sjá þessi stórmerku sérfræðingaálit, sem svo mikið hafði verið gumað af og vitnað til í blöðum stjórnarliðanna. Almenningur í þessu landi hlýtur að furða sig á þessum vinnuaðferðum stjórnarinnar - og vesalings stuðningsmenn stjórnarinnar, sem slíkt álag er nú lagt á. Hæstv. menntmrh. sagði einnig, að hinir erlendu sérfræðingar hefðu sagt: Ef óskað er eftir að birta álitsgerðina, þá á stjórnin að biðja um það, og þá verður hún birt. M.ö.o.: Nú liggur ekkert fyrir um það, að á nokkurn hátt standi á hinum erlendu sérfræðingum að hafa viljað láta birta þær skýrslur, sem um hefur verið talað. Það stendur bara á einum aðila, hæstv. ríkisstj., að biðja þessa sérfræðinga um að mega birta þær skýrslur, sem þeir létu í té. Hæstv. menntmrh. sagði: Það er ekkert stórmerkilegt við þetta mál. Ég held, að allur almenningur í þessu landi fari að verða ráðh. sammála um, að það sé ekkert stórmerkilegt við þetta né annað í frammistöðu hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum landsins.



Herra forseti. Ég verð að segja, að lítið þykir mér hv. stjórnarandstaða hafa til að tala um og hugsa um, þegar hún getur pexað um mál eins og þetta í upp undir það klukkutíma. Málavextir eru í raun og veru afar einfaldir. Málavextir eru ofur einfaldlega þeir, það var rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, að spurt er, hvað líði birtingu tveggja álitsgerða, álitsgerðar tveggja erlendra manna og álitsgerðar efnahagsmálanefndar, sem ríkisstj. skipaði á s.l. hausti. Um þetta er spurt í till. Því hefur þegar verið svarað alveg skýrt og skorinort, að varðandi álitsgerð hinna erlendu hagfræðinga er það að segja, að því var aldrei lofað fyrir fram að birta hana. Hún er þess eðlis, í samræmi við vinnubrögð í hliðstæðum tilfellum, að það þarf samþykki höfundanna sjálfra til þess, að hún verði birt. og þá hafa þeir áskilið sér rétt til þess að ganga frá henni til birtingar. Ef á það er lögð alveg sérstök áherzla af hálfu stjórnarandstöðunnar eða einhvers sérstaks aðila, þá er sjálfsagt að gera það að mínu viti. Ég endurtek það, að það er ekkert í þeirri skýrslu, sem er þess eðlis, að ekki komi til mála að birta hana, ekki nokkur hlutur. Í því formi, sem ég geri ráð fyrir að höfundarnir mundu ganga frá henni. En hún var ekki samin til birtingar, og það var ekki beðið um hana til birtingar, og það er kjarni málsins. Varðandi skýrslu efnahagsmálanefndarinnar gegnir allt öðru máli. Henni var falið að annast þá margumtöluðu úttekt á þjóðarbúinu. Að því hefur sú n. starfað síðan og starfar enn. Hún hefur þegar lokið vissum þætti í sínum rannsóknum. t.d. öllu því, er varðar hag og rekstur útflutningsatvinnuveganna. Um það mál liggja frá henni mjög ýtarlegar skýrslur. Þær eru alveg birtingarhæfar í því formi, sem þær liggja fyrir í, og það stendur ekki á neinu öðru varðandi birtingu þeirra en því, að n. ljúki í heild sínum störfum.  Í efnahagsmálanefndinni áttu sæti og eiga enn sæti fulltrúar stéttasamtakanna í landinu. Það var vitað, að það var eitt höfuðmarkmið núverandi ríkisstj. að ná samstarfi við stéttasamtökin í landinu. að byggja þær ráðstafanir, sem gerðar yrðu, á nánu samstarfi við stéttasamtökin. Til þess að slíkt samstarf gæti tekizt, þurfti að láta fulltrúa stéttasamtakanna eiga aðgang að öllum upplýsingum, sem þeir óskuðu eftir. Það gerðist einmitt í starfi efnahagsmálanefndarinnar. Með milligöngu þeirra ágætu manna, sem voru fulltrúar stéttasamtakanna í efnahagsmálanefndinni, fengu helztu trúnaðarmenn stéttasamtakanna þær upplýsingar, sem þeir óskuðu eftir. Það er þessi þýðing, sem þessi nefnd hafði fyrst og fremst. Hún veitti stéttasamtökunum skilyrði til þess að fá þær upplýsingar um rekstur atvinnuveganna, aðalútflutningsatvinnuveganna, sem þeir óskuðu eftir, og það átti án efa mjög heilladrjúgan þátt í því, að það samstarf fékkst við stéttasamtökin, sem fékkst um s.l. áramót. Því trúi ég, að enginn ábyrgur maður hér á hinu háa Alþingi neiti, að það var mjög mikils virði, að takast skyldi það samstarf, sem tókst um síðustu áramót milli ríkisvaldsins annars vegar og stéttasamtakanna hins vegar, og ég hika ekki við að fullyrða, að einmitt starf efnahagsmálanefndarinnar og aðild fulltrúa stéttasamtakanna að henni átti mjög mikinn þátt í því, að sú samstaða tókst. Þess vegna er alveg þýðingarlaust fyrir menn að gera lítið úr störfum efnahagsmálanefndarinnar fyrir þá sök eina, að álitið hafi ekki verið birt. Þessi nefnd gegndi sínu mikla hlutverki. Ég veit ekki annað en að allir þar hafi innt af hendi mjög mikið starf, kynnt sér málin mjög ýtarlega og þegar gegnt mjög merkilegu hlutverki og sýnt heilladrjúgan árangur. Þegar n. hefur lokið störfum sínum að fullu, kemur til athugunar að birta alla niðurstöðu hennar, og ég fyrir mitt leyti vil engan vafa láta leika á því, að ég tel beinlínis sjálfsagt, að það verði gert. Það er rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, að ekki var spurt um, hvað liði birtingu þeirra álitsgerða, sem fjórir hagfræðingar sömdu fyrir síðustu ríkisstj., en þetta kemur einmitt upp um það kátbroslega í öllum málflutningi stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Fyrrv. ríkisstj. lét semja fyrir sig álitsgerð um hagfræðileg efni, sem hún neitaði að láta birta, sýndi sínum stuðningsmönnum, en neitaði stjórnarandstöðunni um rétt til þess að fá að sjá, og einn af höfundum þessarar skýrslu er einmitt sá maður, sem flytur málið inn í hið háa Alþ. Neyðarlegast verður allt þetta mál, þegar þess er gætt, að hv. fyrirspyrjandi, sem furðar sig mjög á því, að skýrslur, sem núverandi ríkisstj. hefur að öllu leyti eða sumpart í sínum höndum, skuli ekki þegar hafa verið birtar, þegar upplýst er og ómótmælt af honum, að hann hafi sett að skilyrði fyrir starfi sínu fyrir fyrrverandi ríkisstj., að hans álit yrði ekki birt. Ég vil að síðustu taka skýrt fram, að ég er ekki að lá hv. fyrirspyrjanda það, þó að hann setti slíkt skilyrði á sínum tíma. Honum er það áreiðanlega jafnljóst og mér, þó að hv. síðasta ræðumanni sé það áreiðanlega ekki, að verið getur mjög tvíeggjað að vinna fyrir stjórnmálamenn og gera það í fullkomnum trúnaði og eiga það síðan á hættu hvenær sem er, að skýrslur manna, upplýsingar og orð séu birt samhengislaust og slitin úr samhengi hvert við annað og kannske við tækifæri, sem eru ólík þeim, sem ríktu, þegar orðin voru töluð. Ég hygg, að ég geti sagt það, og um það munu allir íslenzkir hagfræðingar vera sammála og um það erum við hv. fyrirspyrjandi áreiðanlega sammála, að það hefur komið fyrir oftar en einu sinni, að álitsgerðir íslenzkra hagfræðinga hafa verið misnotaðar herfilega í stjórnmáladellum. Ég er ekki í minnsta vafa um það og veit raunar, að ástæðan til þess, að þessir 4 hagfræðingar vildu ekki semja sína álitsgerð til birtingar, var beinlínis sú, að þeir kærðu síg ekki um, a.m.k. ekki allir þeirra, að vera dregnir inn í stjórnmáladeilurnar á sama hátt og oft áður hafði komið fyrir. Þetta get ég mjög vel skilið. Þetta er að mörgu leyti algerlega eðlileg afstaða. Það rýrir heilbrigð starfsskilyrði hagfræðinga sem sérfræðinga, sem vísindamanna, ef þeir verða fyrir því hvað eftir annað og geta hvenær sem er átt von á því að vera dregnir inn í stjórnmáladeilur á þann hátt, að þeir og þeirra skoðanir verða að bitbeini aðila, sem stundum reynast ekki hafa fullkominn skilning á þeim röksemdum, sem þeir eru með að fara. Þess vegna hneykslaðist ég í sjálfu sér alls ekki á afstöðu n., sem starfaði fyrir fyrrv. ríkisstj., þegar upplýst var, ég held það hafi verið hér beinlínis úr ræðustól, að þeir sjálfir hefðu óskað eftir því, að álitsgerðin yrði ekki birt. Eftir það krafðist ég þess ekki, að hún yrði birt. Það er sjálfsagður réttur manna, sjálfsagður höfundarréttur manna og þá ekki síður hagfræðinga en annarra að fá að ráða því sjálfir, hvað þeir semja til birtingar og hvað þeir semja til einkaafnota fyrir þá, sem skrifað er til. En með sérstöku tilliti til þessa tel ég það vera vægast sagt ómaklegt að gera mikið veður út af því, að álitsgerð hinna erlendu starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins skuli ekki þegar hafa verið birt. A.m.k. hv. fyrirspyrjanda hlýtur að vera fullkunnugt um þau efnisrök, sem til þeirrar afstöðu geta legið.



Herra forseti. Það má nú segja, að skörin taki að færast upp í bekkinn, þegar það er orðið kátbroslegt að spyrjast fyrir um efndir á fyrirheitum hæstv. núverandi ríkisstj. En það kann nú að fara úr þessu að verða svo, að mönnum þyki dálítið kátbroslegt, þegar farið er að vitna til þess, sem hæstv. ríkisstj. hefur áður sagt eða málgögn hennar, og svo aftur til efndanna. Þá verð ég að láta í ljós nokkra undrun yfir því, að hæstv. menntmrh. skuli telja það hneykslunarefni, að þm. skuli vera að eyða tíma sínum og tíma þingsins í að ræða um efnahagsmál og spyrjast fyrir um rannsóknir, sem gerðar hafa verið í þeim efnum, - rannsóknir, sem búið er að lýsa yfir af ekki ómerkari manni en hæstv. forsrh. sjálfum að hafi verið úttekt á þjóðarbúinu og hafi lagt grundvöll að þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið nú um síðustu áramót. Ég skil satt að segja ekki, í hvað merkilegra er eiginlega hægt að eyða tíma sínum hér á hv. Alþ. heldur en að fræðast um slík efni, og það væri ástæða til þess að lýsa frekar vonbrigðum yfir því, að hæstv. ríkisstj. skuli hneykslast yfir því, að þm. skuli leyfa sér að ætlast til að fá fróðleik um slík grundvallaratriði eins og þarna er um að ræða. Hæstv. ráðh. svaraði því að vísu ekki beint, en mér skildist þó óbeint, að þm. stjórnarliðsins hefðu ekki fengið neinar upplýsingar um þá rannsókn, sem gerð hafði verið í efnahagsmálunum, þegar þeim var ætlað að taka ákvörðun sína um afstöðu til tillagna ríkisstj. fyrir síðustu áramót, og ég verð satt að segja að lýsa mestu undrun yfir því, að þm. stjórnarliðsins skyldu láta bjóða sér slíkt, að taka sína afstöðu og ljá stuðning sinn skilyrðislaust við till. hæstv. ríkisstj. án þess að fá aðstöðu til þess að kynna sér þau álit, sem þessar till. voru byggðar á. Það má vel segja, að það hafi verið óeðlilegt að láta þm. í té í fyrra, eins og hæstv. forsrh. upplýsti, þm. stjórnarliðsins athugun þá, sem gerð var af fjórum hagfræðingum. En ég held nú sannast sagt, að það hafi þó verið eðlilegri vinnubrögð að leyfa þeim mönnum, sem áttu að bera ábyrgð á afgreiðslu málanna, að kynna sér þann grundvöll, sem stuðzt var við, heldur en að ætlast til þess, að þeir kyngdu öllu saman, sem hæstv. ríkisstj. byði þeim, án þess að hafa nokkra aðstöðu til þess að vita, hvað um væri að ræða. Það finnst mér nánast vera hin furðulegustu vinnubrögð. Þá er því haldið fram hér, að þessir hagfræðingar, sem hingað voru fengnir í sumar hafi ekki átt að framkvæma neina úttekt. Ég veit sannast sagna ekki, hvað þeir hafi átt að gera hingað til lands. Það sé einhver nefnd, efnahagsnefnd, sem hæstv. menntmrh. segir að hafi unnið mjög gott og þarft verk og ég skal ekkert um segja og enginn hefur sagt hér neitt hallmæli um, við vitum ekkert um það, hvað hún hefur unnið, og það virðist vera ósköp erfitt að fá að vita um það, en hins vegar megi ekkert byggja á og sé ekkert gerandi með það, sem þessir erlendu sérfræðingar hafi sagt. Hæstv. forsrh. taldi sig þó þess umkominn í haust að lýsa því yfir sérstaklega á fundi í sínum flokki hér í Reykjavík, að það væri álit hinna erlendu hagfræðinga, sem leiddi það í ljós, að efnahagskerfið væri helsjúkt, og hann taldi sig þess umkominn á grundvelli þeirrar athugunar að vera með ýmiss konar árásir og ásakanir á hendur fyrrverandi ríkisstj. og Sjálfstfl. fyrir það, sem gerzt hefði í þessum málum. Nú má enginn fá að vita, hvað þetta hafi verið, og hæstv. menntmrh. upplýsir, að hann hafi talið í byrjun, að það væri engin ástæða til þess að birta þetta, nema það væri eftir vilja eða eftir ósk þeirra manna, sem að því unnu í upphafi, hinna erlendu hagfræðinga. Nú kemur hins vegar fram hjá hæstv. forsrh., að þessir menn hafi fyrst og fremst bent á úrræði til að leysa vandann, og ég skil nú sannast sagna ekki, að það hafi verið mögulegt fyrir þá að benda á úrræði, nema þeir hafi gert sér grein fyrir forsendunum líka, og það er óneitanlega ákaflega fróðlegt að vita um það, og ég veit ekki, hvað er fróðlegra en að kynnast því, hvað kunnir sérfræðingar, sem mjög hefur verið farið lofsamlegum orðum um af hæstv. ríkisstj. og vafalaust mjög maklega, hafi talið að væru vænlegustu úrræðin til úrbóta á okkar vandamálum. - Mér skilst hins vegar, að kjarni málsins sé nú orðinn sá, að hæstv. núverandi ríkisstjórn hafi nánast snúið máli sínu upp í vörn fyrir hæstv. fyrrverandi ríkisstj. fyrir það, að hún hafi ekki látið birta þá skýrslu, sem þá var samin af fjórum hagfræðingum, og þá fer maður að geta látið sér detta í hug, að það hafi verið eitthvað hæpið, sem Tíminn hélt fram í sumar, að það hefði verið óhæfileg aðferð, sem þá var viðhöfð af ríkisstj. Að lokum vildi ég aðeins segja það í framhaldi af því, sem hæstv. forsrh. áðan sagði mjög lofsamlega og réttilega um þá fjóra hagfræðinga, sem sömdu álitsgerðina um næstsíðustu áramót og hann taldi hafa lagt skýrastan grundvöll að þessum athugunum öllum: Ef það hefur verið ætlunin að byggja þessa framhaldsrannsókn á raunhæfum grundvelli og styðjast víð fyrri athuganir á því. Því í ósköpunum var þá ekki þessum fjórum mönnum falið að framkvæma þessa athugun?



Það er alveg rétt, sem hér hefur verið bent á af hv. sjálfstæðismönnum, að þessar umr. hafa tekið á sig nokkuð sérkennilegan blæ. Hæstv. ráðherrar virðast vilja láta svo sem þeir telji, að hér sé um það eitt að ræða, hvort alltaf og undir öllum kringumstæðum sé skylt að birta öll þau álit, sem ríkisstj. fær í hendur frá sérfræðingum. Ég held, að það hafi ekki komið fram nein rödd frá neinum um, að þetta væri ævinlega skylda. Ég er alveg sammála því, sem hæstv. menntmrh. áðan sagði. Þvert á móti geta mál oft legið þannig fyrir, að ríkisstj. er nauðsynlegt að leita til sérfróðra manna um þeirra álit, og það getur oft þjónað hagsmunum þjóðarheildarinnar bezt, að þau álit séu ekki birt. Um þetta eru í raun og veru allir sammála. En þetta er ekki efni þessa máls, sem hér er verið að ræða um. Ástæðan fyrir því, að við spyrjum nú um, hvert sé álit þessara útlendu sérfræðinga og hvernig á því standi, að það hefur ekki verið birt, er, að hæstv. forsrh., - ég skal ekki gera hann ábyrgan fyrir því, sem hans blað um þetta hefur sagt, heldur hefur hann sjálfur sagt: Þessir erlendu sérfræðingar hafa með umsögn sinni staðfest, að hér er um helsjúkt fjármálaástand að ræða, sem þarfnast, eins og hann segir, gagngerðra endurbóta, og að það þurfi að gera stórfelldar ráðstafanir til úrbóta. Hann segir, hæstv. ráðh., 7. okt. s.l.: „Á þessu stigi málsins er ekki unnt að skýra frá álitsgerð þessara ágætu og mikilsmetnu sérfræðinga í heild.“ Í þessu hlýtur að liggja fullkomið loforð um, að það líði ekki á löngu, þangað til þjóðin fái að vita þetta, sérstaklega ekki þegar þetta mælir maður, sem fyrir hönd síns flokks og sinna samherja hefur sagt: Við ætlumst ekki til, að þjóðin í blindni taki ákvörðun. Þjóðin hlýðir ekki í blindni því, sem henni er sagt. Þjóðin þarf að vita, að hverju hún gengur og hvað hún velur og hverju hún hafnar. - Það er þetta, sem við erum að gagnrýna, og ég vil segja hæstv. ráðh. það alveg hreinskilnislega, hvað fyrir okkur vakir með þessari fsp. Ég leyfi mér að minna á það, að 1950, þegar Sjálfstfl. og Framsfl. ganga til samstarfs, þá ganga þeir til samstarfs um mjög róttækar aðgerðir í efnahagsmálum þjóðarinnar, þ.e.a.s. gengisfellingu. Þá er forsrh. Steingrímur Steinþórsson og fjmrh. Eysteinn Jónsson. Núv. hæstv. forsrh. og ég erum þá báðir í stjórn ásamt fleirum. Næsta stórfellda aðgerðin, sem gerð er, er þegar bátagjaldeyriskerfið er innleitt 1951. Forsrh. Steingrímur Steinþórsson, fjmrh. Eysteinn Jónsson, Hermann Jónasson og Ólafur Thors báðir í stjórn ásamt öðrum. 1955 er svo komið, að Hermann Jónasson er ekki lengur í stjórn. Hann hafði borið hita og þunga dagsins með okkur hinum þar til seint á árinu 1953. 1955 er sem sagt Ólafur Thors orðinn forsrh., Eysteinn Jónsson fjmrh., og þá eru enn gerðar ráðstafanir um þungar skattaálögur til úrbóta fyrir framleiðslustarfsemi landsins með fullu samkomulagi milli Sjálfstfl. og Framsfl. Þegar þessu er lokið, þá dregur sundur með þessum flokkum, vegna þess að yfir er lýst af framsóknarmönnum, að svo djúptækur ágreiningur ríki í efnahagsmálum þjóðarinnar milli flokkanna, að þeir geti ekki átt samstarf lengur, og nú er helzt látið í það skina, að ágreiningurinn hafi verið út af fjárfestingunni, til húsabygginga. Nú bendi ég á það, að bæði Alþýðuflokksmenn og kommúnistar deildu löngum á fyrrv. ríkisstj. fyrir það, að hún væri of athafnalítil í því að leyfa almenningi að byggja þak yfir höfuð sér og sínum og að styðja þær aðgerðir, og það var einnig innbyrðis samkeppni á milli Framsfl. og Sjálfstfl. um, hvor flokkanna ætti mestan heiðurinn af því, sem þó var gert. Báðir vildu í raun og veru meira og minna deila á hinn flokkinn fyrir að hafa verið of aðgerðalítill í þessum efnum. Nú er þetta álitið aðalmeinbugurinn í þjóðfélaginu. Nú bjuggumst við sjálfstæðismenn sannarlega við því, þegar hæstv. forsrh., sem hefur staðið fyrir klofningi á milli framsóknarmanna og sjálfstæðismanna út af ágreiningi um efnahagsmálin, skýrir frá því, að nú hafi hann fengið óyggjandi sérfræðingaálit í hendurnar, sem hann telur sanna sitt mál um nauðsyn á algerri stefnubreytingu, að við fengjum það í hendur. áður en við tækjum ákvarðanir um nýjar ráðstafanir í efnahagsmálunum. Og við hlutum að álíta, að í þessu áliti sérfræðinganna fælist eitthvað gersamlega nýtt, eitthvað annað en við höfum verið að glíma við, framsóknarmenn og við, meðan við bárum hita og þunga dagsins. En reyndin varð sú, eins og sagt hefur verið frá, að við fengum ekki að sjá þessi álit, en vorum neyddir til þess að taka ákvörðun á tveimur eða þremur nóttum. Og stjórnarliðinu var jafnvel sýnd sú forsmán, að þingmenn þess voru ekki einu sinni látnir vita um, hvað þeir áttu að samþ., svo að við sleppum nú stjórnarandstöðunni. Stjórnarliðinu er sýnd sú forsmán, - ég orða það eins og mér býr í huga, - að þeir fá ekkert að vita, á hverju það er byggt, sem þeir eru að gera. En við fengum þó allir að sjá í sjálfu frv., að það var ekki lagt inn á nýjar brautir að öðru leyti en því, að það voru lagðir á helmingi hærri skattar en nokkru sinni áður hafði verið gert. Nú spyrjum við: Er þetta gert samkv. ráðleggingum þeirra sérfræðinga, sem hæstv. forsrh. kallaði „óyggjandi“ í þessum efnum í ræðu sinni á fundi Framsfl. 7. okt. s.l.? Ef það er gert gegn þeirra ráðleggingum, hvernig þorir þá stjórn, sem hefur risið öndverð gegn ráðstöfunum fyrrverandi stjórnar, að gera það gegn því, sem hún hefur kallað sannfæringu sina og samvizku, og gegn ráðum sérfræðinganna? Það er þetta, sem verið er að spyrja um. Við erum ekki að biðja ykkur um að búa til ritgerð úr ritgerð. Við erum ekki að biðja ykkur um að baka brauð úr deigi. Við erum að biðja ykkur um að fá að sjá það, sem þessir óyggjandi sérfræðingar sögðu, svo að við vitum, hvort þið hafið reynt að breyta samkv. ykkar samvizku eða hafið í þessu sem öðru breytt gegn ykkar samvizku.



Herra forseti. Það er nú orðið eitt aðaládeiluefnið á ríkisstj., að hún hafi sýnt sínum fylgismönnum hér á hinu háa Alþ. forsmán. Út af því þarf hv. stjórnarandstaða ekki að hafa neinar áhyggjur. Samstarf ríkisstj. og hennar stuðningsmanna í sambandi við ráðstafanir, sem hér voru gerðar fyrir áramótin, var ágæt.  En það gerðist núna sem ekki gerðist í fyrra, að ekki var aðeins einhugur mikils meiri hluta alþm., allra stuðningsflokka núverandi ríkisstj., um það, sem gerðist, heldur hlutu ráðstafanirnar einnig stuðning stéttasamtakanna, hinna stóru stéttasamtaka í þjóðfélaginu. Það var nýmæli. Það hafði ekki gerzt áður. Það sem gerðist um næstsíðustu áramót, var, að þáverandi stjórnarflokkar voru sammála um það, sem gert var, alveg eins og núverandi stjórnarflokkar voru sammála um það, sem gert var núna, en munurinn var sá, að stuðningurinn var miklu víðtækari við það, sem nú var gert, heldur en við það, sem áður var gert, og það gerði gæfumuninn og gerir enn. Annað atriði var það, sem hv. síðasti ræðumaður nefndi og ég vildi að síðustu gera að umtalsefni í örfáum orðum. Það er það eina, sem er eftir sem ádeiluefni, að hæstv. forsrh. hafi sagt, að í áliti hinna erlendu hagfræðinga hafi falizt staðfesting á því, að hér á landi væri um að ræða helsjúkt atvinnulíf. Það, sem hæstv. forsrh. hefur ábyggilega átt við með þessum orðum sínum, var, að auðvitað hlutu hinir erlendu sérfræðingar að staðfesta, að hér á landi hefur mörg undanfarin ár verið mjög alvarleg verðbólga og að meginviðfangsefnið í efnahagsmálum okkar um síðustu áramót og enn er að sjálfsögðu að ráða bót á verðbólgunni. Það er orðalag, sem engan þarf að undra á, þó að það efnahagslíf sé kallað helsjúkt, sem er þjáð af mjög alvarlegri verðbólgu. Það hygg ég, að engan þurfi að undra, hvorki hér né annars staðar, um það eru allir sammála, að þar sem alvarleg verðbólga ríkir, er mjög alvarlegur sjúkdómur á ferðinni. Það er auðvitað þetta, sem átt er við. Það gat ekki farið fram hjá hinum erlendu sérfræðingum, eins og það fer ekki fram hjá neinum, sem þetta mál kynnir sér, að helzta vandamál okkar undanfarið hefur verið hin mikla verðbólga, sem þessi ríkisstj. í náinni samvinnu við stéttasamtökin hefur að markmiði að vinna bug á. Um álit hagfræðinganna er það að öðru leyti að segja - eða þeirra verkefni, réttara sagt af því að einhver ræðumanna kom inn á það, að það var að sjálfsögðu að fá álit þeirra á því, í hverju okkar höfuðefnahagsmálavandi væri fólginn, hverjar væru að þeirra áliti meginorsakir þeirra vandkvæða, sem við væri að etja, og hvaða ráð kæmu þar helzt til greina. - Þessu var öllu mjög skýrt og skilmerkilega svarað. Hitt er misskilningur, sem kom fram hjá einhverjum ræðumanna áðan, og það var raunar aðalástæða þess, að ég segi þessi orð til að láta því ekki vera ómótmælt, að þeir hafi gert einhverjar ákveðnar tillögur um það, til hvaða ráðstafana skyldi grípa. Þær till. voru ekki í áliti sérfræðinganna. 



Herra forseti. Þessar umr. eru sannast sagt orðnar mjög fróðlegar og ekki sízt um sálarástand hæstv. menntmrh., og það er mjög ánægjulegt, hversu hann er ánægður með sinn eigin fróðleik, hagfræðivizku og menntunarhroka, vegna þess að það er sjaldgæft að heyra annað eins og hér hefur komið fram í hans tali um það. En það veitir ekki af, að hann sé ánægður sjálfur, af því að ég er hræddur um, að þeir séu færri, sem eru jafnánægðir með hann, af þeim, sem hingað til hafa verið hans stuðningsmenn. En ég ætla nú ekki að ræða um það hér, heldur sérstaklega vekja athygli á því, að við höfum þó fengið eina upplýsingu, sem er ákaflega mikilsverð, eftir allar þessar umræður, og það er það aleina, sem við fáum upplýst af því, sem hagfræðingarnir sögðu, þessir stórmerku sérfræðingar, sem hingað voru kvaddir til landsins, að það gat ekki farið fram hjá þeim, að hér var verðbólga. Þetta er sú upplýsing, sem hæstv. menntmrh. leyfir sér að koma með og segja: Það gat vitanlega ekki farið fram hjá hagfræðingunum, að hér var verðbólga. Ja, það þurfti að sækja mann til útlanda til þess að upplýsa Íslendinga um slíkt.



Herra forseti. Mig langar að vekja athygli að gefnu tilefni á því, að hæstv. ráðherrar munu hafa talað lengur um þetta mál heldur en stjórnarandstaðan. En ég veit, að það kemur ekki þingsköpum við, því að ráðherrar geta talað eins og þeir vilja, en úr því að verið er að finna að því, að við verjum tíma þingsins til lítils, eins og hæstv. menntmrh. gerði, er rétt, að menn átti sig á þessu. Ég skal svo aðeins láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að í raun og veru hefur engu fengizt svarað, sem hér hefur verið um spurt, þótt að öðru leyti hafi margt gagnlegt komið í ljós. Hæstv. ráðh. hengdi sig nú síðast í það, að hinn mikli sigur núverandi stjórnar lægi í því, að þeir hefðu borið gæfu til að gera ráðstafanir um síðustu áramót, sem leiddu til blessunar og hefðu sameinað þjóðina. Rökin, sem hann færði, voru aðallega þau, að þá hefði allt verið gert í samráði við verkalýðinn. Ég játa það. að enn þá hefur ekki verið lagt neitt bann við, að menn geti farið á hestbak, ef menn eiga hross, og gangandi menn hafa ekki verið stöðvaðir. Í loftinu var hins vegar eitthvað erfitt að komast leiðar sinnar um tíma, bara af vinnufriði! Það er svo sem ekki vandi heldur í bili að fá sig fluttan með farkostinum! Það er líka vinnufriðurinn, svo að eitthvað hefur sannarlega unnizt á! Og hafi hæstv. ráðh. brotið sína samvizku og sína sannfæringu, þá hefur hann þó þessa huggun, hann fékk vinnufriðinn! En við hefðum gjarnan viljað sjá rætast hans óskir og okkar í þeim efnum, en ekki fá bara í því sem öðru gullin loforð, sem svo reynast hjóm, þegar á hólminn kemur, verkföll á verkföll ofan í stað vinnufriðar. Við höfum hér orðið þess varir, að ráðherrarnir annaðhvort hafa misst hæfnina til að skilja það, sem um er spurt, eða viljann til þess að gefa þær skýringar, sem þeir þó ráða yfir. Ég vil ekki óska þeim, að þeir missi málið, en ég vildi óska, að þeir misstu þá löngunina til að vera að tala, úr því að þeir hafa ekki annað erindi hér heldur en að blekkja.