Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tilkynningar um kosningu embættismanna eftirfarandi fastanefnda: Allsherjarnefnd. Formaður: Árni Páll Árnason. Varaformaður: Álfheiður Ingadóttir. Fjárlaganefnd. Formaður: Gunnar Svavarsson. Varaformaður: Jón Bjarnason. Heilbrigðisnefnd. Formaður: Þuríður Backman. Varaformaður: Ágúst Ólafur Ágústsson. Iðnaðarnefnd. Formaður: Katrín Júlíusdóttir. Varaformaður: Álfheiður Ingadóttir. Menntamálanefnd. Formaður: Einar Már Sigurðarson. Varaformaður: Þuríður Backman. Viðskiptanefnd. Formaður: Álfheiður Ingadóttir. Varaformaður: Gunnar Svavarsson. Utanríkismálanefnd. Formaður: Árni Þór Sigurðsson. Varaformaður: Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Um kl. 3.30 í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatímum og atkvæðagreiðslum um 2. og 3. dagskrármálið, fer fram umræða utan dagskrár um hvalveiðar. Málshefjandi er hv. þm. Jón Gunnarsson. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég hef í dag tilkynnt þingflokki Frjálslynda flokksins að ég segi mig úr þingflokknum og hef sagt mig úr Frjálslynda flokknum. Jafnframt hef ég í framhaldi af því afhent hæstv. forseta Alþingis eftirfarandi bréf: „Ég undirritaður þingmaður hef sagt mig úr þingflokki Frjálslynda flokksins og mun því starfa áfram á Alþingi sem þingmaður utan flokka.“

Herra forseti. Ég tek til máls í fyrsta sinn sem leiðtogi stjórnarandstöðunnar á Alþingi og vil leyfa mér að óska hæstv. forsætisráðherra og ráðherrunum öllum heilla í mikilvægum störfum. Það er mjög mikilvægt að vel takist til um stjórn landsins og gott samstarf sé á Alþingi milli stjórnmálaflokkanna. Ég hef tekið eftir því þar sem ég hef fylgst með úr fjarlægð að það er ögn breyttur svipur á þinginu frá því fyrir tveimur vikum þegar ég talaði hér síðast. Hæstv. núv. fjármálaráðherra er t.d. farinn að tala vel um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.  Ég hef spurningu fram að færa við hæstv. forsætisráðherra sem lýtur að viðskiptabönkunum, sérstaklega að bankaráðunum. Eins og við munum náðist hér sátt milli allra stjórnmálaflokka fyrr í haust um skipan einstaklinga í bankaráðin. Sú sátt byggðist að vísu á því að stjórnarandstaðan þáverandi, sérstaklega Vinstri hreyfingin – grænt framboð, fékk fleiri fulltrúa í bankaráðin en hún hafði þingstyrk til. Eigi að síður tel ég að það hafi tekist afar vel með skipan einstaklinga í bankaráðin og þeir hafi unnið störf sín af mikilli og stakri prýði frá því í haust við að koma málum bankanna á réttan kjöl og leysa úr vanda þeirra og þeirra viðskiptamanna. Því ber að fagna. Þess vegna olli mér vonbrigðum það sem kom frá hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra um afskipti þeirra og yfirlýsingar varðandi bankaráð Landsbankans og tímabundna ráðningu Ásmundar Stefánssonar í starf bankastjóra Landsbankans. Ég spyr: Stendur til að gera breytingar á bankaráðunum í viðskiptabönkunum þremur? Á að þola þessu fólki, eða eins og stjórnarliðarnir kalla það, að hreinsa út úr bankaráðum viðskiptabankanna þriggja á næstunni? Hvað stendur til að gera varðandi þennan ágæta hóp af fólki?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn frá fyrrv. forsætisráðherra. Það er auðvitað ekki óeðlilegt að það sé skoðað við breytt valdahlutfall hvort bankaráðunum verði breytt og hv. þingmanni á ekki að koma það á óvart að það sé yfirlýst stefna þessarar ríkisstjórnar að auglýsa eigi í stöður bankastjóra. Það hefur alltaf legið fyrir. Og þegar fyrir lá að út af því yrði brugðið með ákveðnum hætti var það auðvitað skoðað hjá ríkisstjórninni og ráðherrum hvort ekki væri rétt að láta vita í bankaráðinu að eðlilegt væri að þessi ákvörðun yrði endurskoðuð. Ég legg áherslu á að stjórnkerfið verði með þeim hætti að stöður eins og bankastjórastöður, t.d. staða seðlabankastjóra, verði auglýstar. Ég kann illa við þessa orðnotkun hjá hv. þingmanni að tala um að „bola út“ eða „hreinsa út“. Þetta er bara eðlileg stjórnsýsla.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að spyrja um bankastjórastöðuna. Ég lét í ljósi skoðun mína á því máli en ég var að spyrja um bankaráðin. Á að láta bankaráðin, sérstaklega formenn bankaráðanna, fara úr núverandi störfum? Á að bola þeim út eins og búið er að bola út tveimur ráðuneytisstjórum í Stjórnarráðinu, eins og búið er að reyna að gera gagnvart bankastjórum Seðlabankans, eins og búið er að gera gagnvart stjórn lánasjóðsins og greinilega gagnvart fleirum í kerfinu? Hvað er ætlunin að gerist varðandi það ágæta fólk sem hefur unnið þarna störf sín af mikilli samviskusemi, trúmennsku og prýði í bankaráðunum og er núna með fangið fullt af vandamálum til að leysa í umboði ríkisstjórnarinnar eins og allir þekkja?

Herra forseti. Ég hélt að það hefði komið skýrt fram af minni hálfu að það væri ekkert óeðlilegt þegar ný ríkisstjórn kemst til valda að skoðað sé hvort einhverjar breytingar verði í bankaráðunum og hlutföllum þar. Það er eitt af því sem við viljum skoða. En ég mótmæli því sem talað er um að hér sé um einhverjar hreinsanir að ræða, að verið sé að bola fólki út Við höfum haft ýmsar athugasemdir við hvernig staðið hefur verið að ýmsu máli í þessu samfélagi. Þá er ég að tala um skipan í embætti eins og í starf seðlabankastjóra, hvernig að því hefur verið staðið. Það er eðlilegt að þegar breytt er um ríkisstjórn sem hefur í forgang að hafa eðlilegan hátt á í stjórnsýslunni, að stöður séu auglýstar o.s.frv., að það verði gert. Varðandi bankaráðin hefur það vissulega komið til skoðunar en engin ákvörðun hefur verið tekin enn.

Hæstv. forseti. Það var mikill skjálfti sem einkenndi mörg samfélög vítt og breitt um landið þegar fyrrv. heilbrigðisráðherra tilkynnti um samruna heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Það má gagnrýna þá aðferðafræði sem hæstv. ráðherra viðhafði því að heimamenn á viðkomandi stöðum fréttu í fjölmiðlum um þessi áform. Ég var einn af þeim sem gagnrýndu þessa aðferðafræði hæstv. ráðherra og hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerðu það líka. Nú er það svo að hæstv. núverandi ráðherra Ögmundur Jónasson er orðinn heilbrigðisráðherra og þá finnst mér brýnt að við á Alþingi fáum svör við því hvað hæstv. ráðherra ætlar sér að gera í málefnum heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Við erum að ræða um undirstöðustofnanir í mörgum byggðarlögum og það er mikilvægt fyrir íbúa á þessum landsvæðum að fá hrein og klár svör um þær aðgerðir sem hæstv. ráðherra ætlar að grípa til. Á að fylgja eftir þeirri stefnu sem hæstv. þáverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins, Guðlaugur Þór Þórðarson, boðaði eða ætlar hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra að koma með einhverjar nýjar tillögur í þessu brýna hagsmunamáli sem snertir hag landsbyggðarinnar allrar? Málið er mjög viðkvæmt og þess vegna er mjög mikilvægt að við eyðum allri óvissu í þessum stóra málaflokki.

Hæstv. forseti. Það er rétt að það ríkir óvissa varðandi þær skipulagsbreytingar sem boðaðar hafa verið innan heilbrigðisþjónustunnar í landinu. Ég hef sagt og ítreka nú að sumar þessar breytingar eru til góðs og til þess fallnar að stuðla að auknu hagræði. Aðrir eru komnar í farveg sem erfitt er að stöðva. Í þriðja lagi er um að ræða kerfisbreytingar sem verður að taka til endurskoðunar. Ég hef ákveðið að gera það, ekki síst hvað varðar skipulagsbreytingar á Norðurlandi. Það er rétt sem fram kom hjá fyrirspyrjanda, Birki Jóni Jónssyni, að ósætti er um þær tillögur sem liggja fyrir um skipulagsbreytingarnar og ég mun reyna að keyra málin inn í þann farveg að um þær geti skapast sátt og ég hef þegar lagt grunn að slíku samstarfi.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra þetta svar svo langt sem það náði og ég veit að hæstv. ráðherra veit það mætavel að það er mikil ólga í þessum málum, t.d. á Húsavík, Sauðárkróki, í Fjallabyggð og á fleiri stöðum gagnvart þessum fyrirhuguðu breytingum. Ég hefði viljað heyra það frá hæstv. ráðherra hvaða hugmyndir hann hefur í þá veru að eyða þeirri óvissu sem uppi er. Hann nefndi Norðurland sérstaklega í þessu tilliti og því hvet ég hæstv. ráðherra til þess að láta hendur standa fram úr ermum við að endurskoða þessi áform öll sömul þannig að við náum bærilegri sátt um málið. Hins vegar dreg ég ekki dul á að það er nauðsynlegt að grípa til hagræðingaraðgerða. Við höfum öll skilning á því en það er mikilvægt að fólkið á þessum stöðum viti hvað núverandi ríkisstjórn ætlar sér í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Vandinn er sá að reynt hefur verið að keyra fram breytingar samkvæmt valdboði að ofan. Þá mundi skjóta skökku við að ég kæmi með klæðskerasaumaðar lausnir. Vinnulagið verður einmitt þetta, að hlusta á óskir fólks á viðkomandi svæðum og þá þeirra sem starfa við þessa þjónustu og þeirra sem njóta þessarar þjónustu. Það er nokkuð sem ég hef gert t.d. á suðvesturhorninu. Eins og menn vita risu miklar deilur varðandi áform hæstv. heilbrigðisráðherra varðandi St. Jósefsspítala í Hafnarfirði. Þar hef ég átt fundi með forsvarsmönnum á svæðinu, m.a. bæjarstjóranum í Hafnarfirði. Ég hef átt fundi með Vinum Hafnarfjarðar sem eru hollvinasamtök sjúkrahússins. Ég hef talað við forstöðumenn á sjúkrahúsinu og ekki aðeins þar heldur einnig á öðrum stofnunum á suðvesturhorninu til að leita sátta en ég hef gert grein fyrir því hver mín pólitísku markmið eru. Þau eru að tryggja starfsemi, tryggja að sjúkrahús verði rekið í Hafnarfirði og svara þannig kalli íbúanna á svæðinu og leita lausna sem eru til þess fallnar að fara sem allra best með skattinn.

Herra forseti. Í svari við fyrirspurn sem kom fram áðan vék hæstv. forsætisráðherra örlítið að lagabreytingum sem lagðar hafa verið til varðandi Seðlabanka Íslands. Af því tilefni og vegna umræðu sem átti sér stað á föstudaginn vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort henni eða ríkisstjórninni hafi borist formlegt eða óformlegt erindi eða umsögn eða einhvers konar athugasemdir frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum vegna seðlabankafrumvarpsins og ef svo er, hvers efnis þær eru.

Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns er mér ekki kunnugt um það. Vel má vera að það hafi borist en ég hef verið önnum kafin í ýmsum málum í ráðuneytinu. En mér er ekki kunnugt um að erindi hafi borist. Vel má vera að svo sé en mér er ekki kunnugt um það.

Herra forseti. Ég tek orð hæstv. forsætisráðherra auðvitað gild en beini því hins vegar til hennar að ef slíkt erindi berst með formlegum eða óformlegum hætti verði sú þingnefnd sem fær málið til meðferðar upplýst um það og fái afrit af gögnunum sem þar kann að vera um að ræða.

Virðulegi forseti. Ég á ekki sérstaklega von á því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geri athugasemdir við frumvarpið. En ef það gerist verður auðvitað vegið og metið með hvaða hætti þær koma í ráðuneytið og hvernig með þær verður farið. 
            

Hæstv. forseti. Öllum ætti að vera kunnugt um, að minnsta kosti þeim sem hér eru, að einn landshluti er þannig settur að helstu vegir, bæði innan hans sem og tengingar við aðalþjóðvegakerfi landsins, eru 50 ára gamlir og jafnvel enn eldri. Þess vegna vil ég biðja hæstv. samgönguráðherra að upplýsa hvaða framkvæmdir eru fyrirhugaðar á Vestfjörðum á þessu ári. Í fyrsta lagi: Hvaða framkvæmdum er áætlað að ljúka? Í öðru lagi: Hvaða nýframkvæmdir er áætlað að hefjist á árinu? Í þriðja lagi: Hvað líður undirbúningi jarðganga milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar? Þar sem þetta er allt saman mikilvægt, óska ég eftir svörum.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að í einum landshluta, þ.e. Vestfjörðum, eru margir vegir allt að 50 ára gamlir og erfiðir yfirferðar. Því er rétt að fara yfir það sem hv. þingmaður spyr um. Hverju á að ljúka og hvaða nýframkvæmdir standa til. Áætlað er að ljúka framkvæmdum í Djúpinu, bæði þverun Mjóafjarðar og því sem er verið að gera þar og innar í Ísafirðinum. Arnkötludalnum lýkur væntanlega nú í sumar. Þessum tveimur verkum átti að vera lokið síðastliðið haust en þau hafa tafist. Suður í Gufudalssveit er smákafli í Þorskafirði sem átti líka að klárast á síðasta ári en frestaðist og verður ekki lokið við fyrr en í sumar. Í Gufudalssveit er þverun Gufufjarðar og  Hins vegar er nú verið að bjóða út stórt og mikið verk sem var eitt af fyrstu verkunum sem var boðið út eftir að útboðsbanni lauk. Það er 16 kílómetra kafli í Kjálkafirði og Vatnsfirði þar sem tilboð verða opnuð 24. febrúar og á verkinu að vera lokið 2010. Ef við förum svo yfir í jarðgöngin þá standa framkvæmdir yfir við Bolungarvíkurgöng og ganga þær mjög vel. Undirbúningi að Dýrafjarðargöngum er haldið áfram. En ég hygg að við bíðum eftir að Bolungarvíkurgöngum ljúki áður en Dýrafjarðargöng verða boðin út. Ég vil líka segja, virðulegi forseti, að nú er verið að velja mannaflsfrek verk til framkvæmda og þá getur verið að framkvæmdaverk eins og jarðgangagerð bíði vegna þess að slíkar framkvæmdir krefjast mikils útflæðis á gjaldeyri 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir svörin, en vil jafnframt vekja athygli á einu. Fyrir örfáum missirum síðan var samgönguframkvæmdum, vegaframkvæmdum, á Vestfjörðum frestað vegna þess að í landinu var svo mikið góðæri og þensla þó svo að Vestfirðingar hafi ekki orðið varir við það. Nú er hins vegar samdráttarskeið, jafnvel kreppa, og þá er hætta á því að samgöngur verði dregnar saman bæði á Vestfjörðum og víðar. Hvenær er þá rétti tíminn til að gera úrbætur á samgöngumálum á Vestfjörðum ef ekki er hægt að gera það í góðæri og ekki í kreppu? Ég fagna því að hér er alla vega verið að vinna að réttri leið og að einhvern tímann, innan ekki margra ára, verði komnar vegabætur á Vestfjörðum sambærilegar við aðra landshluta.

Virðulegi forseti. Ég held að nú sé akkúrat tími fyrir framkvæmdir. Miklar framkvæmdir eru í gangi og fram undan. Svo ég fari aftur yfir það sem er á Vestfjörðum þá ítreka ég það sem ég sagði áðan. Loks er komið að útboði Kjálkafjörður–Vatnsfjörður. Ég harma það að þverunin í Gufudalssveit frestast vegna kærumála, vegna deilna milli landeigenda og Vegagerðar. Það mál bíður þess að verða útkljáð hjá Hæstarétti. Ég vil halda því fram, virðulegi forseti, að töluvert miklar framkvæmdir séu í gangi á þessu svæði, eins og ég fór yfir áðan. Arnkötludalur, framkvæmdir í Djúpinu, Bolungarvíkurgöng og ýmis önnur smærri verk eru í gangi á svæðinu og í farvatninu til útboðs eða vinnu. Ég minni á að ekki allt er boðið út, því auðvitað verður staðið við þjónustuliði og viðhald.

Herra forseti. Ekki þarf að fara mörgum orðum um ástand efnahagsmála á þessum tímum og þá erfiðleika sem fjölskyldurnar í landinu eiga við að etja. En þó er ljóst að vextir á Íslandi eru þeir hæstu sem þekkjast í vestrænum heimi. Verðbólgan er himinhá. Krónan er hrunin. Þúsundir hafa misst vinnuna og aðrir þurft að taka á sig verulegar launalækkanir. Ljóst er að mörg heimili og fjölskyldur í landinu eiga við greiðsluvanda að etja og aðrir sjá fram á að verða í verulegum vanda með lán sín í komandi framtíð.  Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefur lýst því yfir að hann sé fylgjandi því að skattar verði hækkaðir og í sama streng hefur hæstv. forsætisráðherra tekið. Nú síðast hafa komið fram yfirlýsingar frá Indriða H. Þorlákssyni, nýjum ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneytinu, að honum þyki eðlilegt að skattar verði hækkaðir. Ég tel að þetta séu skelfilegar fréttir fyrir fólkið í landinu að ofan á öll áföllin ætli ríkisstjórnin að ganga lengra í því að taka stærri hluta af launum fólks í sinn vasa. Því hlýt ég að spyrja hæstv. forsætisráðherra um skattahækkunaráform ríkisstjórnarinnar. Hversu mikið hyggst ríkisstjórnin hækka skattana og að hverjum munu skattahækkanirnar beinast? Verður lagður á hátekjuskattur? Við hvaða tekjur verður hann miðaður?

Virðulegi forseti. Athyglisvert er að hlusta á hvernig hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, 8. þm. Reykv. n., lýsir ástandinu í þjóðfélaginu eftir 17 ára valdasetu Sjálfstæðisflokksins.  Nú er það svo að ríkisstjórnin hefur sett fram tillögur um hvernig hún ætlar að standa að málum næstu vikurnar. Ljóst er að við munum fylgja að fullu því plani sem hefur verið lagt með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Í því felst að við munum hitta Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða fulltrúa hans um miðjan mánuðinn eða þar um bil. Þá verða áætlanir lagðar fyrir fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um hvernig staðið verður að málum fram til ársins 2012 til að standa við það plan. Við höfum farið yfir áætlunina miðað við ríkisútgjöld og það sem við höfum sagt um það mál mun ganga eftir. En að halda því fram að nú eigi að hækka skatta, kannski á næstu mánuðum eða svo, er fjarstæða. Það er fjarstæða að halda því fram. Vel má vera að í áætlununum sem við þurfum að gera til næstu fjögurra ára þurfi kannski að fara bæði í niðurskurð og skattahækkanir. En ég get fullvissað hv. þingmann um að við munum ekki fara þá leið sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert komi til þess að við þurfum að hækka skatta, sem verður ekki á þessu ári. Að standa þannig að málum að minnka skattbyrði þeirra sem hafa það best í þjóðfélaginu en 

Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að lýsa ástandinu eins og það er og ég tel að ég hafi varpað fram raunsærri lýsingu á ástandinu. Við búum við háa vexti og mikla verðbólgu.  Ekkert þýðir að klína ástandinu á Sjálfstæðisflokkinn. Ég veit ekki betur en að hæstv. forsætisráðherra hafi verið stóran hluta tímabilsins í ráðuneyti og setið í ríkisstjórnum. En það vekur athygli að á þessum tímum og við þessar aðstæður lýsi hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra því yfir að þau séu reiðubúin til að hækka skatta á fólkið í landinu. Það  
            

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að þingheimur viti að hér þarf að fara í verulegan niðurskurð alveg eins og gert er á þessu ári og þarf að gera á næstu árum. Við erum í þeirri stöðu að kaupmátturinn mun lækka. En ásetningur ríkisstjórnarinnar er að verja kjör fólks með lágar og meðaltekjur og við það munum við standa. Ég man ekki betur en að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins í síðustu ríkisstjórn hafi alls ekki útilokað að til skattahækkunar gæti komið á miðju þessu ári þegar ríkisfjármálin yrðu endurskoðuð. Ég man ekki betur. En ég get fullvissað fólkið í landinu um að við munum fyrst og fremst verja það að skattahækkanir bitni á fólki með lágar og meðaltekjur. Sjálfstæðisflokkurinn setti alla skattbyrðina á fólk með lágar og meðaltekjur en hlífði auðmönnunum í landinu. Það munum við ekki gera. Það skal ég fullvissa hv. þingmann um.

Virðulegi forseti. Hér liggja fyrir tvær tillögur um vísan þessa máls í nefnd, annars vegar tillaga sem ég lagði fram um að málinu verði vísað til efnahags- og skattanefndar og hins vegar kom fram í lok umræðunnar tillaga um að málinu yrði vísað til viðskiptanefndar. Það eru rök fyrir því að vísa málinu til beggja þessara nefnda, bæði til efnahags- og skattanefndar, með vísan til þess að þar eru efnahagsmálin almennt, gjaldmiðilsmálin og peningamálin, og til viðskiptanefndar, með vísan til þess að þar eru bankamálin einnig. Ég tel engu meginmáli skipta í hvora nefnd þetta mál fer svo fremi að það fái skjóta og góða afgreiðslu í þeirri nefnd sem fær það til umfjöllunar. Ég vil því draga tillögu mína um að málinu verði vísað til efnahags- og skattanefndar til baka og eftir stendur þá tillaga um að málinu verði vísað til viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Það var árið 1999 sem mikill meiri hluti þingmanna, 37 gegn 7, studdi þingsályktunartillögu um að hefja hvalveiðar við Ísland aftur. Það má segja að það hafi ákveðið leiðina sem nú er fylgt eftir í þessu máli. Þessari ákvörðun Alþingis hefur ekki verið breytt og það hefur ekkert komið fram á þinginu þess efnis að draga þessa ákvörðun í efa. Það var síðan við inngöngu Íslands í Alþjóðahvalveiðiráðið að nýju árið 2002 sem hægt var að fara að fylgja þessari þingsályktunartillögu eftir þannig að öll lögformleg leið væri rétt. Þjóðir innan Alþjóðahvalveiðiráðsins reyndu með óviðeigandi vinnubrögðum að koma í veg fyrir inngöngu okkar í þeim tilgangi að koma í veg fyrir löglegar veiðar í framtíðinni. Það var því ekki fyrr en árið 2003 sem við gátum hafið veiðar og þá hófust takmarkaðar vísindaveiðar því með inngöngu sinni gaf Ísland þá yfirlýsingu að atvinnuveiðar hæfust ekki fyrr en árið 2006. Það ár voru síðan gefin út atvinnuleyfi til atvinnuveiða á langreyði og hrefnu. Ein rök andstæðinga hvalveiða sem margir lögðu trúnað á eru þau að ekki sé markaður fyrir þessar afurðir og því sé verið að fórna öðrum hagsmunum með fyrirhuguðum veiðum. Ég hef aldrei skilið þessi vitleysisrök. Hverjum dettur það yfirleitt í hug að einhverjir ætli að eyða hundruðum milljónum króna í viðhald og uppbyggingu atvinnurekstrar ef þeir telja sig ekki geta selt þær afurðir sem framleiðslan gefur þeim? Eftir að atvinnuveiðar fóru fram árið 2006 tók við langur tími heilbrigðisrannsókna á hvalafurðum sem farið hafa fram á mörgum mismunandi rannsóknarstofum. Niðurstaðan er skýr: Þessar afurðir standast allar kröfur sem gerðar eru um heilbrigði matvæla. Þetta ferli hefur tekið langan tíma en eftir að því lauk í haust komst hvalkjöt frá Íslandi á markað í Japan ásamt sendingu frá Noregi eftir fullkomlega löglegum leiðum. Það er því ekki fyrr en nú í vetur sem aðstæður og ástæður eru til að gefa út atvinnuleyfi sem gera ráð fyrir útflutningi afurða. Því má fullyrða að fyrrverandi sjávarútvegsráðherra hafi beitt öllum varúðarreglum í nálgun sinni á þetta mál. Hann lagði sig fram um að taka tillit til allra sjónarmiða sem upp hafa komið í ferlinu og stjórnvöld stóðu fyrir ítrekuðum rannsóknum á mögulegum áhrifum veiðanna á annað atvinnulíf á Íslandi. Þetta var gert vegna þeirrar óvissu sem skapast hefur, m.a. vegna skoðana aðila innan ferðaþjónustunnar. Nokkrar skýrslur um möguleg áhrif hvalveiða á ímynd Íslands, íslenska ferðaþjónustu og útflutning á íslenskum afurðum hafa verið gerðar síðan hvalveiðar hófust að nýju árið 2003. Í skýrslu samgönguráðherra um áhrif hvalveiða á ímynd Íslands sem ferðamannalands, sem unnin var árið 2004 samkvæmt beiðni hv. þm. Marðar Árnasonar o.fl., kemur m.a. fram að umræddar hvalveiðar hafi ekki skaðað ímynd landsins sem ferðamannalands á stærstu markaðssvæðum þess eða meðal helstu markhópa á þeim tíma sem liðinn er frá því að þær hófust árið 2003. Einnig kemur fram að Ísland náði hlutfallslega meiri árangri en flest önnur lönd í fjölgun ferðamanna á árinu 2004 eða ári eftir að umræddar hvalveiðar hófust. Í skýrslunni er vitnað í umsögn skrifstofu ferðamálaráðs í Bandaríkjunum þar sem segir að eins og málin standi í dag sé ekki hægt að sjá að hvalveiðar okkar hafi áhrif á markaðssetningu landsins. En viðamesta skýrslan sem unnin hefur verið fyrir opinbera aðila var unnin fyrir íslenska ferðaþjónustu og samgönguráðuneytið árið 2007. Hún tók til kannana í fimm af okkar helstu viðskiptalöndum og í heildina voru um 5 þúsund manns í þessum löndum spurðir. Niðurstaðan er í stuttu máli sú að hvalveiðar í vísinda- og atvinnuskyni hafi ekki haft merkjandi neikvæð áhrif á ímynd landsins og íslenska ferðaþjónustu. Í skýrslu nefndar forsætisráðherra um ímynd Íslands segir að hægt sé að draga þá ályktun að hvalveiðar Íslendinga í atvinnuskyni væru ólíklegar til að hafa mikil áhrif á íslenska ferðaþjónustu í bráð. Eins og af þessu má sjá hafa íslensk stjórnvöld lagt sig fram um að skoða möguleg áhrif hvalveiða á aðra hagsmuni okkar. Niðurstaða þeirra skýrslna sem ég hef rakið og reynsla okkar af hvalveiðum er með sama hætti og annarra sem þær stunda, og á ég hér sérstaklega við Norðmenn, Færeyinga og Japani. Það er yfirgnæfandi meiri hluti fylgjandi hvalveiðum meðal íslensku þjóðarinnar. Það á einnig við um afstöðu meiri hluta þingmanna á Alþingi, ekki verður betur séð en þeir séu sammála niðurstöðu fyrrverandi sjávarútvegsráðherra. Eins og fram hefur komið í auglýsingum undanfarið er mikil samstaða meðal aðila í sjávarútvegi og víðar um að hefja veiðar. Þær tafir sem nú eru orðnar á málinu vegna boðaðrar endurskoðunar hæstv. sjávarútvegsráðherra geta haft alvarlegar afleiðingar við undirbúninginn. Hann tekur tíma. Eftir alla umræðuna undanfarið um aukið lýðræði og nauðsyn þess að hlustað sé á þjóðina spyr ég hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort ekki sé tími til kominn að láta þann mikla meiri hluta sem fylgjandi er hvalveiðum njóta vafans ef einhver er.

Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að standa fyrir þessari umræðu. Það er sjálfsagt að fara yfir stöðu þessa máls og kærkomið að upplýsa um hvar það er nákvæmlega á vegi statt. Menn þekkja bakgrunninn eða aðdragandann, sem sagt þann að fráfarandi sjávarútvegsráðherra, svo gott sem á síðustu klukkutímum sínum í ráðuneyti, tók þessa stóru og umdeildu ákvörðun, hafandi þó haft ærinn tíma til að gera það fyrr ef hugur hans hefði staðið til slíks. Við þær aðstæður sem þar með komu upp var að sjálfsögðu ekki nema rétt og skylt að ný ríkisstjórn, og ég sem nýr ráðherra í ráðuneytinu, vildi fá tíma til að skoða þetta mál. Það fyrsta sem var gert var að skapa slíkar aðstæður til að tóm gæfist til að fara yfir forsendur og stöðu málsins. Það var gert með því að senda út formlega viðvörun um að slík skoðun færi fram. Það tel ég vera vandaða og rétta stjórnsýslu þannig að þeim sem málið varðar væri það ljóst að stjórnvöld tækju sér einhvern tíma í að fara yfir það. Með því eru væntingar settar í það samhengi og um leið er mönnum gefin vissa um að þeirri skoðun verði hraðað og ekki tekinn í það mikill tími að fá niðurstöðu í málið. Að sjálfsögðu var strax hafist handa um það að fara yfir stöðu málsins, fara yfir stöðu þessarar ákvörðunartöku og stjórnsýslulega þætti sem því tengjast að afla gagna og ræða við aðila. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég get ekki gefið þeirri stjórnsýslu sérstaklega háa einkunn, því að ráðherra í starfsstjórn taki slíka ákvörðun og bindi hendur þeirra sem við eiga að taka ef lesinn er rétturinn í þessum efnum. Þó að fátæklegur sé og byggist að sumu leyti á hefðum en ekki skýrum textum er alveg ljóst að hin almenna regla er sú að starfsstjórnir taka ekki annað en nauðsynlegar ákvarðanir til að daglegur rekstur og dagleg framvinda hins opinbera geti haft sinn gang. Sú er hefðin og menn gerðu rétt í að hafa hana í huga og halda sig við hana. Í þessu get ég ekki gefið sérstaklega háa einkunn þegar ég fór að biðja um að þau gögn yrðu dregin saman sem lágu til grundvallar ákvörðunartökunni og ekki fannst einu sinni minnisblað í ráðuneytinu sem hafði legið til grundvallar þessari ákvörðunartöku ráðherrans og fremur fátækleg gögn þó að ýmislegt liggi að sjálfsögðu fyrir um þetta mál frá liðinni tíð eins og kunnugt er, skýrslur og fleira sem hér hefur verið vitnað í. Það sem nú er verið að gera er að afla óháðs lögfræðilegs álits á stöðu málsins. Það er verið að draga saman gögn frá ráðuneytum. Þannig munu utanríkisráðuneytið, iðnaðarráðuneytið, sem fer með ferðamál, og umhverfisráðuneytið, sem að sjálfsögðu tengist þessu einnig, skila gögnum til sjávarútvegsráðuneytisins um málið. Í þessari viku verða fundir með helstu málsaðilum, þ.e. með samtökum ferðaþjónustuaðila, með hvalveiðimönnum, með hvalaskoðunarfyrirtækjum. Ég hef þegar átt fund með Landssambandi íslenskra útvegsmanna, mun hitta forustumenn smábátamanna í vikunni og fleiri aðila sem þessu tengjast. Þegar líður á vikuna geri ég ráð fyrir því að að mestu leyti verði komin í hús gögn og upplýsingar sem auðvelda niðurstöðuna og taka halla af henni. Að sjálfsögðu er mikilvægt að fá fram öll sjónarmið í mál af þessu tagi. Hér eru miklir hagsmunir í húfi, við getum sagt á báða bóga eða á alla enda og kanta, hagsmunir þeirra sem hyggja á veiðar og nýtingu og atvinnusköpun á þessu sviði en líka hagsmunir hinna sem óttast að þeir kunni að bíða skaða af fari hvalveiðar í atvinnuskyni í stórum stíl af stað. Þar vegur ferðaþjónustan þungt og hvalaskoðunin sem atvinnugrein sem skiptir miklu máli á ýmsum stöðum á landinu. Ferðaþjónustan hefur verið ein mesta vaxtargrein ef ekki sú allramesta vaxtargrein íslensks atvinnulífs um nokkuð langt árabil og þegar menn bera saman skýrslur og tölur frá umliðnum árum og að hvalveiðar hafi ekki haft þar teljandi áhrif er rétt að hafa í huga að þau voru uppgangsár í ferðaþjónustu ekki bara á Íslandi heldur um allan heim. Nú eru aðrar aðstæður því miður, jafnvel búist við umtalsverðum samdrætti í ferðaþjónustu á heimsvísu þannig að staða Íslands kann að verða miklu viðkvæmari í þessum efnum en áður var. Að öllu þessu þarf að hyggja. Að lokum er eitt sem vekur mikla athygli þegar þessi mál eru skoðuð. Það er hversu fátæklegur og ótraustur lagagrunnurinn er sem þarna er byggt á. Hér er um að ræða lög frá fimmta áratug síðustu aldar sem ekki hafa verið endurskoðuð og færð í nútímalegt horf, eru í raun og veru í engu samræmi við þær aðstæður 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, þáverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, ákvað að nýta síðustu stundirnar í ráðuneytinu sínu vel, að eigin viti líklega. Það má lýsa þeim gjörningi með ýmsum hætti að gefa út reglugerð í starfsstjórn daginn fyrir stjórnarslit. Líklega var tilgangurinn sá einn að koma nýrri ríkisstjórn í bobba. Líklega var tilgangurinn sá einn að sýna einhvers konar pólitísk klókindi og stilla hlutunum upp með þeim hætti að síðan væri hægt að nýta það í pólitískum tilgangi á þeim vikum sem fram undan eru. Ég hefði haldið að ekki væri mikil eftirspurn eftir slíkum klækjastjórnmálum þessa síðustu daga. Ég hefði haldið að menn vildu kannski standa með öðrum hætti að málum ef menn vilja taka málefnalega afstöðu til þess máls sem hér um ræðir, hvort veiða eigi hvali og skjóta hvali við Ísland eður ei. Á því eru ýmsar hliðar. Á því er hin vísindalega, fiskifræðilega hlið, leyfi ég mér að segja, og efnahagslega hliðin sem áhangendur hvalveiða hafa lagt sig í líma við á undanförnum mánuðum að sýna fram á og síðan er það ósköp einfaldlega sú hlið er varðar stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna og hún er, ef hv. þingmenn hafa enn ekki gert sér grein fyrir því, ekkert sérstaklega sterk þessa dagana. Kannski var þessi gjörningur hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra innlegg sjálfstæðismanna í erfiðar samningaviðræður um Icesave-kjörin. Líklega halda sjálfstæðismenn enn að hægt sé að fara sínu fram 

Virðulegur forseti. Við framsóknarmenn viljum taka málefnalega afstöðu til þessa máls. Við viljum sjálfbæra nýtingu á náttúruauðlindunum. Í fyrsta lagi er hvalurinn hluti af okkar menningu. Veiðarnar eru hluti af okkar menningu. Við höfum veitt hval hér frá örófi alda. Það þýðir ekkert að líta á þetta mál af einhverri tilfinningasemi. Hvað er öðruvísi við það að veiða hval en að veiða eitthvert annað dýr? Maður sér ekki stóran mun á því. Það þýðir heldur ekki að hlaupa eftir þeim sem alhæfa. Erlendir aðilar hafa alhæft að hvalir séu í útrýmingarhættu. Það er ekki rétt, ekki hér í kringum Ísland. Líklega eru 50–70 þús. hrefnur í Norður-Atlantshafinu í kringum Ísland og líklega um 50 þús. langreyðar þannig að það er hægt að nýta þessa stofna með sjálfbærum hætti. Og staða Íslands á alþjóðlegum vettvangi. Eigum við bara að leggjast niður af því að hvalir eru í útrýmingarhættu annars staðar? Nei, virðulegur forseti. Þorskurinn er í útrýmingarhættu í Eystrasaltinu. Hvað ef umhverfisverndarsamtökum dettur nú í hug að tala um þorskinn næst? Eigum við þá bara að segja: Já, þetta er nú svo erfitt á alþjóðavettvangi. Það er nú best að hætta þessum þorskveiðum. Nei, virðulegur forseti. Við eigum auðvitað að nýta okkar auðlindir á sjálfbæran hátt. Og að hlusta hér á hæstv. sjávarútvegsráðherra halda ræðu og segja eitthvað á þessa leið: „Jarití, jarití, jarí.“ Hann fann ekki einhver minnisblöð í ráðuneytinu og skilur ekkert af hverju þarf að afgreiða þetta núna hratt og vel. „Prinsippmaðurinn“ vill nú velta þessu máli lengi fyrir sér. Það er ekkert sem bendir til þess að ferðaþjónustan tapi á hvalveiðunum. Því hlýt ég að spyrja, virðulegur forseti: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að hafa málið lengi í óvissu? 

Virðulegi forseti. Í þessu máli liggja allar helstu staðreyndir ljósar fyrir. Í fyrsta lagi liggur fyrir að við veiðar á þessum spendýrum verði farið að einu og öllu eftir ráðgjöf vísindamanna. Í öðru lagi liggur fyrir að Alþingi hefur samþykkt ályktun um að hvalveiðar verði hafnar. Skýr meirihlutavilji Alþingis liggur fyrir, samþykkt með 37 atkvæðum gegn 7. Í þriðja lagi liggja fyrir yfirlýsingar frá þingflokkum og þingmönnum núna þannig að ljóst er að eigi færri en 40 þingmenn úr öllum flokkum styðja hvalveiðar. Í fimmta lagi liggur fyrir að hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra greiddi atkvæði gegn meginefni þingsályktunar Alþingis árið 1999. Hann var einn af átta þingmönnum sem skipaði sér á bekk gegn hvalveiðum. Þá liggur líka fyrir að hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra er að reyna að bregða fæti fyrir málið. Hann er að reyna að eyðileggja málið með því að vefengja valdheimildir ráðherra og tefja framgang þess þannig að sem minnst verði úr efndum. Niðurstaðan af þessu er að það sem hæstv. ráðherra gerir er að ganga gegn þingræðinu. Hann er að bjóða byrginn grundvallarreglu íslenskrar stjórnskipan. Hann er ráðherra gegn þinginu. Það er mjög alvarlegt mál og það hljóta að íhuga þeir þingmenn sem hafa með yfirlýsingum sínum 

Virðulegi forseti. Þeirri spurningu var velt upp hérna áðan hvers vegna ég hefði tekið þá ákvörðun að gefa út þá reglugerð sem hér er til umræðu. Ástæðan var mjög einfaldlega þessi: Að geta hafið hér hvalveiðar, haldið áfram hvalveiðum. Það var ekkert annað sem vakti fyrir mér með þessari reglugerð. Hér hafa menn gagnrýnt að þessi ákvörðun hafi ekki verið tekin fyrr. Eru menn þá ekki að segja að forsendurnar til þess að taka ákvarðanirnar hafi allar legið fyrir? Jú, auðvitað. Það er alveg rétt. Þessar forsendur lágu fyrir. Þær lágu fyrir í haust. Í fyrsta lagi voru vísindalegar forsendur til staðar. Það liggur fyrir að þetta er í samræmi við íslensk lög og alþjóðlegar skuldbindingar. Í þriðja lagi lá það fyrir síðla hausts að öllum hindrunum varðandi að selja þessar afurðir úr landi hefur verið rutt úr vegi. Þess vegna hóf ég þá undirbúning að útgáfu reglugerðarinnar. Í janúar var það svo ljóst mál að ekki var eftir neinu að bíða og þá gaf ég að sjálfsögðu út þessa reglugerð. Mér finnst að menn sem ræða þessi mál núna og vita að þau hafa verið mjög til umræðu hér á Alþingi, sem vita að þessi mál hafa verið rædd svo mikið í þjóðfélaginu og vita auðvitað að allar forsendur eru til staðar - og þrátt fyrir að hæstv. núverandi ráðherra hafi ekki fundið einhver minnisblöð í þessu sambandi þá liggja allar þessar forsendur fyrir. Allar upplýsingar liggja m.a. fyrir í ráðuneytinu eins og hann veit. Menn verða að svara einni mjög einfaldri og efnislegri spurningu: Á að halda áfram hvalveiðum í samræmi við samþykkt Alþingis frá 1999, í samræmi við þá ákvörðun sem ég tók með fulltingi þáverandi ríkisstjórnar á haustdögum 2006 að hefja hér atvinnuveiðar bæði á hrefnu og langreyði? Þessar ákvarðanir liggja fyrir og það sem við erum núna að taka afstöðu til er hvort hverfa eigi frá þessari stefnumótun Alþingis, frá þeirri stefnumótun sem mörkuð var af framkvæmdarvaldinu haustið 2006 að hefja veiðar. Veiðar á hrefnu og langreyði hafa staðið yfir um árabil, á hrefnu frá árinu 2003 og langreyðarákvörðunin var tekin árið 

Hæstv. forseti. Í þessari umræðu segja menn að allar forsendur liggi fyrir varðandi þá ákvörðun sem hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra tók um breytingar á reglugerðinni. Ég vil leyfa mér að draga í efa að það sé rétt. Ég vil leyfa mér að halda því fram að hvað svo sem hafi legið að baki ákvörðun hv. þingmanns og þáverandi hæstv. ráðherra hafi það ekki verið vandað hagsmunamat. Þegar ég tala um vandað hagsmunamat vil ég meina að horfa þurfi til allra hagsmuna, ekki bara þröngra hagsmuna þeirra sem eru þeirrar skoðunar, hvort sem það er af tilfinningalegum ástæðum eða ekki, að það eigi að halda áfram að veiða hvali og færa út kvíarnar í þeim efnum og fara að veiða stórhveli. Hagsmunir annarra atvinnugreina eru gríðarlega miklir. Við þingmenn höfum fengið nú á síðustu dögum áskoranir t.d. frá samtökum ferðaþjónustunnar um að afturkalla þessa ákvörðun. Við fáum upplýsingar um ferðir séu afpantaðar hér jafnvel upp á hundruð þúsunda á dag hjá ferðaþjónustufyrirtækjum.  
             Hæstv. forseti. Ég hefði nú haft gaman af því að fá hljóð til þess að flytja ræðu mína. Ég hef mjög margt um málið að segja. Mér þætti gott ef ég gæti fengið að flytja ræðu mína í friði. Ég vil minna á að við erum skuldbundin af alþjóðasamningum og þeir alþjóðasamningar eru t.d. CITES-samningurinn sem varðar verslun með dýr í útrýmingarhættu. Og hvort sem okkur líkar betur eða verr er langreyður á þeim lista sem hefur verið samþykktur sem útrýmingarhættulisti. Við erum líka samkvæmt 65. gr. hafréttarsáttmálans skuldbundin við að eiga 

Hæstv. forseti. Ég tel að það sé augljóst að langflestir telja að rétt sé að nýta allar auðlindir lands og sjávar sem þessi þjóð býr yfir. Ég tel að það sé líka nokkuð ljóst að það sjónarmið að nýta skuli auðlindirnar með sjálfbærum hætti eigi sér mjög víðtækan hljómgrunn. Ég held að þessi sjónarmið eigi einnig við um hvalastofnana og það hefur ekkert komið fram sem sýnir fram á að hvalveiðar ógni þessum tveimur sjónarmiðum. Fyrir okkur sem teljum rétt að nýta hvalastofnana við landið hefur fyrrverandi sjávarútvegsráðherra þó ekki gert okkur neinn greiða með þeirri reglugerðarbreytingu sem hann gerði á sínum síðasta degi í embætti. Með því að breyta reglugerðinni með þeim hætti sem hann gerði í máli sem allir vita að er umdeilt og umdeilanlegt gerði hann engan greiða þeim sem vilja nýta auðlindir landsins. Ég trúi því að núverandi sjávarútvegsráðherra muni vega og meta öll sjónarmið í þessu máli og ég treysti því að hann muni gera breytingar á þessari reglugerð. Ég treysti því jafnframt að niðurstaða hans verði sú að halda áfram hvalveiðum, sérstaklega hrefnuveiðum.  
            

Hæstv. forseti. Við ræðum hér gamlan kunningja, ef svo má segja, hvalveiðimálið. Það hefur oft verið til umræðu hér á Alþingi. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar og lýsi því enn og aftur að ég er fylgjandi því að við nýtum okkar auðlindir í hafinu og þar með talið hvalastofnana með sjálfbærum hætti og á vísindalegum forsendum. Hafrannsóknastofnun hefur um langan tíma rannsakað hvalastofnana og viðgang þeirra og það hefur legið fyrir veiðiráðgjöf frá Hafró varðandi hvalveiðar í alllangan tíma. Ég er þeirrar skoðunar að núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra eigi að fylgja eftir þeirri reglugerð sem fyrrverandi ráðherra gaf út. Það er auðvitað nauðsynlegt fyrir þessa atvinnugrein að hafa fyrir sér einhverja framtíðarsýn um hvað verða megi varðandi hvalveiðarnar til nokkurra ára. Það gildir nákvæmlega sama um þessa grein eins og aðrar. Komið hafa fram efasemdir um að sú reglugerð sem fyrrverandi ráðherra gaf út, hafi takmarkað gildi vegna þess að þá var um starfsstjórn að ræða. Ég vil beina því til hæstv. núverandi ráðherra að gefa þessa reglugerð út aftur í eigin nafni þannig að taka megi af allan vafa í því máli. Ég tel einnig að það liggi fyrir öll sjónarmið í þessu máli. Það er nú ekki lítið búið að fjalla um þessi mál mörg undanfarin ár. 
             Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að mínu viti að á Alþingi er mikill meiri hluti þingmanna hlynntur því að hér séu stundaðar hvalveiðar. Því vil ég skora á hæstv. ráðherra að leysa úr þessum hnút sem allra fyrst þannig að það liggi fyrir helst á morgun eða í dag hvað verður í þessu máli og að sjálfsögðu þannig að við förum af stað með hvalveiðarnar eins og lagt hefur verið upp með.

Herra forseti. Við erum að tala um hugsanlegar tekjur af hvalveiðum upp á 4–5 milljarða á ári og hugsanlega 250–300 störf við hvalveiðar. Við erum að tala um veiðar á hrefnu og langreyði en ég hefði talið að við ættum að veiða hnúfubak líka sem er orðið allt of mikið af og er víða til mikils ama fyrir þá sem eru að veiða síld og sérstaklega loðnu. Sala á hvalafurðum er ekkert vandamál. Það hefur verið notað sem rök í málinu að það væru vandræði með að selja hvalafurðir. Það er auðvitað ekki rétt, sem betur fer. Fiskifræðilega hliðin á þessu máli er sú að Hafrannsóknastofnun telur að það megi veiða mikið af þessum tegundum og það er ekkert að því. En það sem snýr að þessu - það er allt í lagi að koma með þá umræðu inn í málið - það er alveg sjálfsagt að bjóða upp veiðileyfagjald eða þessar veiðar og tryggja að ríkið fái sinn hlut með því að bjóða aðgang að hvalveiðum og leyfa mönnum sem treysta sér til að fara í þessa atvinnugrein að bjóða í það. Þetta á ekki að vera eins með og aðrar kvótabundnar tegundir, að það sé sjálfgefið að einhvern einn eigi þetta og fái að nýta af því arð. Þetta er sameign þjóðarinnar og við eigum að leyfa samkeppni um þessar veiðar eins og aðrar. Hvað varðar hvalaskoðun þá er alveg hægt að búa til einhvern radíus í kringum þau svæði sem eru stunduð af hvalaskoðunarskipum og tryggja að þar fari ekki saman veiðar og hvalaskoðun. Það er lítið og létt verk að gera það. En ég óttast að vinstri grænir í sinni náttúruhugsjón og náttúruvernd ætli með þessu að verða einhver hundasúruríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Hér er helst gagnrýnd tímasetning ákvörðunar ráðherra og að hann hafi ekki kynnt sér málið nægilega vel og ekki tekið tillit til og skoðað nægilega önnur sjónarmið í málinu. Þeir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar sem þannig tala hér hafa einfaldlega ekki kynnt sér þau gögn sem liggja fyrir og ég rakti áðan að kostað hafi þjóðarbúið tugi milljóna á undanförnum árum, skýrslur hver á eftir annarri. Þið hafið bara ekki lesið þetta, af því að þessu hefur líka stundum verið stungið undir stól. Það er staðan í þessu máli. Það er bara vönduð og góð stjórnsýsla sem hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra byggði sína niðurstöðu og sína ákvörðun á. Hann byggði hana nákvæmlega á öllu því sem fyrir liggur. Skrefin hafa verið tekin hægt og rólega í þessu máli frá 2003 þegar fyrst var hægt að stíga skref til að uppfylla ákvörðun Alþingis um málið 2003, af því að við gengum í Alþjóðahvalveiðiráðið árið 2002 og þá fyrst var hægt að hefjast handa. Það hefur verið gengið eins hægt og varlega í þessar ákvarðanir og mögulegt er að gera. Og þrátt fyrir allar svartsýnisspárnar og þrátt fyrir allt sem átti að gerast hér og fara niður við þessar ákvarðanir og aðgerðir okkar hefur ekkert af því gengið eftir. Það er margsannað í öllum þeim skjölum og plöggum sem hafa verið búin til um þetta. Könnunin sem ég nefndi áðan var gerð meðal 5.000 manna í okkar helstu viðskiptalöndum. Hún kostaði 20 millj. kr. á þáverandi gengi, unnin af erlendum aðilum. Virðulegi forseti. Með ákvörðun hæstv. sjávarútvegsráðherra í þessu máli núna er verið að setja málið í herkví. Það er verið að reyna að koma því þannig fyrir að við komumst ekki af stað á þessu ári vegna þess að undirbúningur krefst tíma og hann krefst þess tíma sem fram undan er. Þetta mál þolir ekki frekari tafir og m.a. þess vegna var þessi ákvörðun tekin af hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni. 

Herra forseti. Ég vil biðja hv. þm. Grétar Mar Jónsson að lasta ekki hundasúruna því að hundasúra með sykri og rjóma er hreinn herramannsmatur.  Ég taldi mig tala nokkuð skýrt í fyrri ræðu minni að undir lok þessarar viku yrðu öll gögn komin í hús og fundum lokið við málsaðila. Með öðrum orðum á mannamáli sagt, málið er þá orðið tækt til afgreiðslu á grundvelli vandaðrar og ábyrgrar stjórnsýslu. Tillagan frá 1999 var að sjálfsögðu samþykkt hér eins og allir vita og hefur gilt síðan. En þá má spyrja: Hvernig stóð á því að veiðar hófust ekki fyrir en mörgum árum síðan? Var þá ekki brotinn þingviljinn? Hverju sætir að … ? 

Hljóð í salnum.

Hverju sætir að sú ríkisstjórn dró málið árum saman? Ætli það hafi ekki verið einhver ástæða fyrir því? Hverju sætir að engar veiðar á langreyði fóru fram síðastliðið sumar? Voru ekki einhverjar ástæður fyrir því? Var það brot á þingviljanum? Ég held að hv. þingmenn verði bara að hafa staðreyndir í huga og átta sig á að þetta mál hefur af hálfu framkvæmdarvaldsins á undanförnum árum ekki verið metið þannig að það væri bara einfalt og rakið mál að hefja atvinnuveiðar á hval, bæði stórum og smáum, í stórum stíl. Það gerðu ekki fyrri ríkisstjórnir. Og hér fara nú þingmenn mikinn sem ýmist sátu í þeim ríkisstjórnum eða studdu þær. Það er einfaldlega þannig, herra forseti, að af minni hálfu verður hér eftir stunduð ábyrg og vönduð stjórnsýsla í þessu máli. Það verður þannig. Tvennt vil ég nefna sérstaklega. Hið fyrra er að auðvitað er áfram mikil óvissa um markaðsmálin. Þau eru í sérstakri stöðu vegna séreðlis nýtingar á sjávarspendýrum sem eru sameiginleg auðlind og um gilda ýmsar takmarkanir í alþjóðlegum viðskiptum. Hið síðara er að umtalsverðir opinberir fjármunir hafa gengið til þessara rannsókna, á fjórða hundrað milljónir króna hafa runnið úr opinberum sjóðum til hrefnurannsókna á árunum 2003–2008. Þar af 128 millj. kr. til Samtaka hrefnuveiðimanna. Hér eru líka umtalsverðir 

Hæstv. forseti. Á dagskránni í dag eru fjögur þingmannamál. Ég vek athygli á því að hæstv. forseti Guðbjartur Hannesson hafnaði að taka á dagskrá mál frá Sjálfstæðisflokknum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, um tímabundna útgreiðslu séreignarsparnaðar til niðurgreiðslu skulda viðkomandi rétthafa. Hæstv. forseti Guðbjartur Hannesson hefur fullvissað mig um að málið verði á dagskrá á morgun. Vil ég þakka forseta fyrir það en vek jafnframt athygli á því að þetta er mál sem hefði þurft að koma til umræðu sem fyrst. Margar fjölskyldur bíða eftir því að fá úrlausn hvað þetta varðar. En í ljósi þess að málið kemst á dagskrá á morgun munum við ekki gera frekari athugasemdir við það núna.

Virðulegur forseti. Í upphafi hvers þings fá þingflokkarnir að leggja fram þau mál sem þeir leggja helst áherslu á að komist fljótt á dagskrá þingsins. Menn nefna þetta stundum tíu mála listann. Framsóknarmenn lögðu fram slíkan lista eins og aðrir þingflokkar og ég vek athygli á að ekki er enn búið að mæla fyrir þeim málum sem við settum þar í forgang. Ég nefni t.d. mál um að auðlindir verði sameign þjóðarinnar og það verði sett í stjórnarskrá. Ekki hefur verið mælt fyrir því. Boðið var upp á það á sínum tíma en við gátum ekki tekið það á dagskrá þá og ekki hefur verið boðið upp á að taka það á dagskrá aftur. Mér finnst því svolítið sérstakt ef Sjálfstæðisflokkurinn á að fá að mæla hér fyrir máli sem hann lagði fram fyrir svona korteri síðan. Þannig er nú svolítið gaman að því ef aðrir þingflokkar eiga þá væntanlega að bíða meðan Sjálfstæðisflokkurinn kemur sínum málum að því að þegar þeir voru í ríkisstjórn komu þeir auðvitað öllu sínu að hér 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Þetta mál er flutt af þeim sem hér stendur og hv. þingmönnum Grétari Mar Jónssyni og Jóni Magnússyni og var lagt fram nokkuð snemma á haustdögum, en er nú að komast til umræðu og hefur málsnúmer 63. Frumvarpið gengur út á að opna fyrir það hér á landi að menn geti stundað takmarkaðar handfæraveiðar á eigin bát. Ég fór fyrir nokkrum dögum upp í pontu, herra forseti, og ræddi þetta lauslega við sjávarútvegsráðherra, með örlítið öðrum blæ en hér er lagt upp með því að við leggjum hér til stefnubreytingu á stjórn fiskveiða til fimm ára alla vega að því er varðar þessa frumvarpstillögu okkar. En umræðan sem ég tók upp við hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir fáum dögum var um það hvort sérstaklega væri hægt að bregðast við, með þeirri hugsun sem hér er lögð til í frumvarpsformi, innan þessa fiskveiðiárs, m.a. með tilliti til þess atvinnustigs sem er í landinu, vaxandi atvinnuleysis, þeirrar stöðu sem komin er upp vítt og breitt - og því miður allar líkur á því að atvinnuleysi haldi áfram að vaxa hér á landi. Tillagan er svo sem ekki mjög flókin, hæstv. forseti. Hún gerir ráð fyrir því að öllum íslenskum ríkisborgurum, sem hafa til þess tilskilin réttindi, þ.e. skipstjórnar- eða vélstjórnarréttindi ef þess þarf með, vegna stærðar vélar viðkomandi báts, sé heimilt að stunda takmarkaðar handfæraveiðar, þó aðeins þannig að það megi vera tvær sjálfvirkar handfærarúllur á hvern mann og eigi séu heimiluð meiri afköst á viðkomandi bát en tveggja manna áhöfn anni. Hér er einnig lagt til að tímabilið sem gildi um þessar sérstöku veiðar á hverju ári sé frá 1. apríl til 1. október. Einnig er lagt til að menn sem fá þessa heimild megi ekki vera á stærri fleytum en 30 brúttólesta bátum. Verður að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að það er ágætlega rúmt um tvo menn á 30 rúmlesta bát. Það er ekki mjög þröngt á dekki á því skipi en samt er það svo að einn og tveir menn hafa stundað veiðar í áratugi einmitt á bátum undir 30 brúttólestum og er það vel þekkt vítt og breitt í sjávarbyggðum landsins. Menn spyrja kannski: Er ekki hér verið að galopna slíka sóknaraukningu þannig að ekki verði við neitt ráðið? Ég vil byrja á því að lýsa þeirri skoðun minni, hæstv. forseti, sem ég veit að margir vita sem sett hafa krók í sjó, að eigi veiðist alltaf á krókinn þó niður fari. Menn þurfa þá alla vega að hitta á fisk sem vill taka krók til að fá afla, það er fyrsta skilyrðið. Í öðru lagi er sjósókn með handfærum háð veðri, það ber lítinn árangur að reyna að stunda handfæraveiðar í miklum vindi eða miklu sjólagi. Það þekkja allir sem reynt hafa, meira að segja þeir sem bara hafa reynt að veiða með sjóstöng að gamni sínu, að ekki fer krókurinn og sakkan langt niður við slíkar aðstæður og lítið veiðist. Af náttúrulegum ástæðum hafa slíkar veiðar sem hér er verið að leggja til að heimila mjög takmarkaða sóknargetu og ráðast mikið af tíðarfarinu. Við segjum líka í þessum hugmyndum okkar að að sjálfsögðu þurfi þessir bátar, eins og aðrir bátar sem á sjó fara við Ísland, að vera búnir sjálfvirkum tilkynningarskyldubúnaði og hafa öll fullkomin öryggistæki, viðurkennt haffæri o.s.frv. Það er ekki eins og verið sé að heimila að hér sé allt galopið án neinnar kröfu, að menn þurfi að óttast að einhver sóknarbylting verði vegna þessa. Ég bendi einnig á það, hæstv. forseti, að á undanförnum vikum, mánuðum og jafnvel síðustu einu til tveimur árum, hefur mikill fjöldi smábáta verið seldur úr landinu, jafnvel svo mikill að fyrir þá sem eru að spá í að endurnýja báta sína eða stækka þá er ekki um auðugan garð að gresja í slíkum viðskiptum og er það nokkurt nýmæli á Íslandi miðað við það sem verið hefur á undanförnum árum. Það er auðvitað hugsanlegt að takmarka sóknargetuna með fleiri þáttum og við nefnum það í 1. gr. frumvarpsins. Við nefnum að skilgreina megi veiðisvæði þeirra báta sem fá þetta takmarkaða veiðifrelsi. Það er ekkert launungarmál, hæstv. forseti, að við erum sérstaklega að horfa á sjósókn frá sjávarbyggðunum á ströndum þessa lands og með það í huga að gefa mönnum ákveðið frelsi til að sækja á sín heimamið. Við bendum einnig á, hæstv. forseti, að það megi að sjálfsögðu horfa til þess að takmarka fjölda veiðidaganna ef menn óttast að slík ráðstöfun sem hér er tekin upp væri að setja eitthvað verulega á hliðina að því er varðar nýtingu sjávarauðlindarinnar. Sá sem hér stendur hefur hins vegar engar áhyggjur af því að slíkt kerfi sem upp væri tekið með umræddum takmörkunum mundi leiða slíkt af sér en það gæti hins vegar leitt af sér tilfinningu manna fyrir því að þeir hefðu aftur eitthvert frelsi til að stunda fiskveiðar við Ísland. Á þann hátt væri kannski komið til móts við það sem m.a. birtist í niðurstöðum mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, að opnað væri á frelsi, þó takmarkað sé, en reyndar er allt frelsi takmarkað. Við þurfum ekki annað en nefna vörubílstjórann sem vill keyra möl, hann þarf sérréttindi á þann bíl. Rútubílstjórinn þarf sérréttindi. Læknar, flugmenn og annað fólk þarf sérréttindi. Kennarar þurfa sérréttindi til að stunda atvinnu sína og við erum að benda á það að eðlilega þurfi menn að hafa skipstjórnarréttindi og jafnvel vélstjóraréttindi ef vélarstærð er þannig í viðkomandi bát. Það er því ekki eins og hér sé verið að leggja til opnun að öðru leyti en því að allir verða að uppfylla þau skilyrði sem sett eru sem eru talsvert takmörkuð eðli málsins samkvæmt. Menn þurfa að hafa, alla vega eins og við höfum hugsað þetta í upphafi, eignarhald á þeim fleytum sem þeir vildu stunda þetta á og strax þar kemur upp veruleg takmörkun. Ég hef líka heyrt það frá mönnum sem ég hef rætt þessa tillögu við að margir sjómenn, sem áður fyrr hafa stundað vinnu til sjós og gætu hugsað sér að vera þátttakendur í svona regluverki eins og hér er - athafnaregluverki um það hvar þeir mættu veiða, á hve mörgum dögum, svæðum o.s.frv. - þeir hafa margir nefnt það við mig að það væri mjög eðlilegt að setja þá takmörkun á slíkar veiðar að ekki væri sótt á helgum, sunnudögum alla vega, til þessara veiða. Þá hafa menn líka verið að horfa til þess að tryggt sé að hráefnið sem menn koma með að landi komist í sölu á eðlilegum tíma og komist til fiskverkunarhúsa. En eins og menn vita hefur þróun í vinnu til lands einmitt verið á þann veg að það er takmörkun á vinnutímanum og takmörkun á því er snýr að frídögum fólks. Og þó áður hafi verið hér í gildi - og ég hef reyndar hvatt til þess að Íslendingar vinni mikið undir þeim kringumstæðum sem nú eru, og hef nefnt það úr þessum ræðustól að vinnan göfgi manninn og eftirvinna jafnvel enn þá meira, eins og sumir hafa sagt, tel ég eðlilegt að horfa til allra skynsamlegra takmarkana, bæði til að tryggja gæði þess hráefnis sem kemur á land og eins til þess að virk stýring sé á þessu takmarkaða frelsi, og það leggjum við til í þessu máli. Við leggjum einnig til að sá afli sem kæmi á þessa báta yrði ekki reiknaður inn í aflamarkskerfið og breyti því ekki þó að þessi aðferð verði tekin upp og hleypt í framkvæmd og hafi þar af leiðandi ekki áhrif á það heildaraflamark sem nú er úthlutað. Það er svo annað mál, sem ég mæli væntanlega fyrir á eftir, hæstv. forseti, sem snýr að því hvernig við hugsum okkur að breyta íslenska kvótakerfinu og kalla aflaheimildir heim til íslensku þjóðarinnar sem á heimildirnar. Og útgerðarmönnum framtíðarinnar - ef tekst að fá vilja fyrir því í meiri hluta Alþingis að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu þá verði úthlutunin þannig að í framtíðinni hafi menn ekki eignarhlutdeildarleigu, sölu eða veðsetningarrétt á fisk í sjó heldur eingöngu nýtingarrétt. Sá nýtingarréttur sé fenginn frá eignarheimild þjóðarinnar sem eigi aflaheimildirnar og þeim sé svo framvísað eða þær leigðar út eftir ákveðnu kerfi sem enginn vandi er að setja upp í sjálfu sér en ég kem nánar að því síðar í dag, hæstv. forseti. Við segjum í stuttri greinargerð með þessu máli að það hafi löngum verið réttur Íslendinga við sjávarsíðuna að fá að róa til fiskjar. Það er þekkt að útróðrarjarðir voru líklegri til þess að brauðfæða fólk og gefa tekjur en jarðir sem lágu illa að fiskislóð. Þetta er auðvitað þekkt og byggðir landsins eru þar sem þær eru vegna þess að þær þóttu góðar til sjósóknar, lágu annaðhvort vel að fiskimiðum eða landhættir voru þannig að gott var að sækja þaðan sjó. Þannig háttar til um allar sjávarbyggðirnar. Útróðrarrétturinn var löngum metinn til verðmæta í jörðum og talinn til sérstakra hlunninda og taldist þar með til verðmæta viðkomandi jarða og menn borguðu af þessu skatta og skyldur. Í gömlum lögum okkar Íslendinga er einnig sagt að mönnum skuli tryggður veiðiréttur í fjörðum og flóum. Það er orðað eitthvað á þá leið að rétt ættu menn til fiskveiði sinnar innan flóa og fjarða nema síldveiði væri. Það lýsir því auðvitað að síldin er ólíkindatól, kemur í firði og kemur í flóa og getur farið þaðan aftur innan örfárra ára. Þetta höfum við vissulega séð vera að gerast við Ísland undanfarin ár þegar svo til allur síldarstofninn kom sér fyrir í Grundarfirði og er núna inn um sker og sund á Breiðafirði og inni í höfnum, m.a. á Suðurnesjum og Vestmannaeyjum og kannski víðar. Síldveiðin þótti ekki það trygg að rétt væri að marka mönnum sem við flóana og firðina bjuggu sérstakan forgang nema botnfiskveiðina sem var skilgreind sem fjarðaveiði manna, vegna þess að ef síldin gaf sig áttu allir að geta tekið þátt í henni og veitt úr síldargöngunum. Þannig var þetta markað í gömlum lögum Íslendinga og má reyndar enn finna í lagasafninu þó að það sé túlkað svo í dag að til þess þurfi aflahlutdeild. Þegar þetta var svo orðað áttu landsmenn auðvitað allir tryggan rétt til forgangs um fiskveiði nærri byggðum sínum. Þannig eru þessi sjónarmið um þennan byggðatengda rétt sem er mjög ríkur í umræðunni um stjórn fiskveiða í dag, strandveiðiréttinn, forgang fólksins við sjávarsíðuna til að nýta strandbyggðina. Ég held að það væri mikið gæfuspor ef við mundum marka það skýrt að menn ættu rétt til strandveiði fyrir framtíðina. Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir meginefni frumvarpsins. Ég hef vakið athygli á því að það tekur einnig á því máli sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna ályktaði um, þ.e. að hér væri óeðlilegt fyrirkomulag sem byggðist á því að ef sjómenn vildu sækja til fiskjar þá skyldu þeir leigja réttinn af einhverjum öðrum sem hefði fengið hann. Þessi tillaga okkar um breytingu á lögum tekur einnig til þess að opnaður yrði ákveðinn réttur og yrði viðurkenning á því að réttarstaða manna er ekki jöfn til fiskveiði eða með neinum hætti til að nýta frá ströndinni. Rétturinn sem búið er að úthluta í mörg ár situr fastur hjá þeim sem fengu hann á sínum tíma og aðrir verða að kaupa réttinn hjá þeim. Það er sem sagt gamla vistarbandshugsunin, að kaupa atvinnurétt sinn af öðrum og borga fyrir það, að hér skuli mönnum úthlutað gæðum og aðrir borgi þeim svo fyrir að fá að nýta þau gæði. Það teljum við í Frjálslynda flokknum að eigi að afleggja. Við gerum okkur grein fyrir því að til að gera það þarf að marka skynsamlega vegferð í þeim málum. Ég kem að því, hæstv. forseti, í næsta máli og ætla ekki að orðlengja það lengur undir þessum lið. Það er einfaldlega þannig að ef þetta frumvarp fengi að fara í gegnum þingið væri alla vega búið að viðurkenna lítinn rétt byggðanna, lítinn og takmarkaðan rétt byggðanna en þó frelsisrétt og einnig rétt þeirra sem eiga land að sjó, sjávarjarðanna, þaðan sem gott er að sækja fisk. Það mundi muna miklu, hæstv. forseti, víða í byggðum landsins ef fólk sem stundar landbúnaðarstörf og býr við flóa og firði - og þannig hagar til að það getur sótt sjó - fengi takmarkaðan rétt til að auka tekjur sínar með sjósókn. Það mundi víða skipta miklu máli varðandi byggðaþróun og atvinnutekjur þessa fólks.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að leggja nokkur orð í belg um það frumvarp eða þau mál sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson er með á dagskrá og tengjast sjávarútvegsmálum. Ég vil fyrst segja að hv. þingmaður er kunnur áhuga- og eljumaður um málefni sjávarútvegsins og hefur lagt mikið til þeirrar umræðu á undanförnum árum, þar á meðal þær hugmyndir sem hér eru í frumvarpi á þskj. 63 um að opna fyrir handfæraveiðar á minni fiskiskipum. Ég verð að játa að ég hef oft hugsað svipaðar hugsanir sjálfur og er að mörgu leyti skotinn í hugmyndum af því tagi að einhvern veginn yrði reynt að opna fyrir eitthvert uppeldi eða nýliðun neðan frá og eitthvert frelsi í þeim efnum. Oftast staðnæmist maður þá við einhverja möguleika sem tengjast sumarútgerð á minnstu fiskiskipunum. Ég hef líka oft velt fyrir mér stöðu sjávarjarðanna í þessum efnum og hversu dapurlegt það er að jarðir við sjávarsíðuna sem hafa frá alda öðli byggt afkomu sína að hluta til á því að geta sótt á grunnmiðin við landið standi núna uppi réttlausar eins og raun ber vitni. Þessir hlutir hafa skipast með tilteknum hætti eins og við öll þekkjum og er það mikil saga, 25 ára gömul, frá því að lög um stjórn fiskveiða voru afgreidd fyrir áramótin 1983. Það vill svo til að sú saga er jafngömul veru ræðumanns á Alþingi og ég minnist mjög þeirrar umræðu sem varð í desembermánuði og inn í jólaleyfi og tengdist ekki síst þá miklum átökum um tilurð kvótakerfisins í sinni upphaflegu mynd. Varðandi hins vegar það frumvarp sem hér er flutt af hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, Grétari Mar Jónssyni og Jóni Magnússyni, þingmönnum Frjálslynda flokksins eða a.m.k. þáverandi þingmönnum Frjálslynda flokksins, verð ég að segja að þegar ég staldra aðeins við útfærslur þær hlýt ég að hafa á því mikla fyrirvara sem hv. málshefjandi og framsögumaður kom svo sem inn á sjálfur. Spurningin er hversu umfangsmiklar veiðar mundu geta skapast ef málum yrði þannig fyrir komið að allir íslenskir ríkisborgarar með tiltekin réttindi gætu stundað veiðar á tímabilinu 1. apríl til 1. október ár hvert sem er stór hluti ársins og sá hluti þegar gæftir eru að jafnaði bestar á fiskiskipum allt að 30 tonnum eða 30 brúttórúmlestum. Þeir mættu hafa sínar tvær sjálfvirku handfærarúllurnar hvor þó að tveir menn væru í áhöfn. Fljótt á litið sýnist mér að það gæti orðið býsna umfangsmikil útgerð og drjúgur afli ef harðsnúnir fiskimenn á kraftmiklu skipi, tæpar 30 brúttórúmlestir, mundu sækja stíft allan þennan tíma. Það mundi geta haft umtalsverð áhrif á heildarmagnið sem tekið væri úr þeim stofnum sem yfirleitt gefa mest af sér á handfæraveiðum. Ég hlýt að segja fyrir mitt leyti að jafnvel þótt menn vildu skoða í fullri alvöru möguleikana á því að opna þarna með einhverjum hætti glugga, sem mér finnst sjálfsagt mál að gera, mundi kannski vera óvarlegt að gera það nema á grundvelli allmiklu meiri takmarkana og stífari reglna en þarna er gert ráð fyrir. Sérstaklega ekki ef ætlunin væri að það yrði fyrst að fimm árum liðnum sem það yrði þá endurskoðað hvaða strik þetta setti í reikninginn eða hvaða magn kæmi þarna til sögunnar. Ýmsar hugmyndir í þessa veru hafa verið á kreiki og maður rekst á þær oft á fundum við sjávarsíðuna allt niður í það að þetta eigi að vera bundið við allra minnstu skipin sem við mundum hafa kallað trillur og jafnvel að menn séu þá með í huga gömlu gerðina. Þetta eigi ekki að vera stórir hraðfrystibátar heldur séu hugmyndirnar kannski komnar út í svolitla rómantík, að reyna að endurvekja það sem í daglegu tali hefði verið kallaðar trillur eða minni mótorbátar. En ég segi fyrir mitt leyti að sú afstaða mín hefur ekki breyst að mér finnst sjálfsagt mál að hafa þetta með í umræðunni og til skoðunar því að það er óumdeilanlega ágalli á núverandi kerfi og býsna háskalegur að ekki verður sú endurnýjun og það uppeldi og þróun sem alla tíð hefur alltaf verið í íslenskum sjávarútvegi fram á síðustu ár að smábátaútgerðin er undirstöðutengingin við auðlindina í sjávarbyggðunum. Þar öðlast menn gjarnan sína fyrstu reynslu og sumarveiðar á litlum skipum upp við landið eru náttúrlega ákaflega góð og holl aðferð til þess og flestir sammála um að það séu vistvænustu veiðar sem hægt er að stunda með minnstum orkukostnaði og minnstri áhættu fyrir lífríkið hvað varðar brottkast eða aðra slíka hluti. En útfærsluna yrði að ræða um og skoða ef menn vildu gera einhverjar tilraunir í þessa veru sem ég skil raunar frumvarpið sem ákveðna hugmynd um, að gera þarna tilteknar tilraunir. Vegna þess að hér er á dagskrá annað mál frá hv. þingmanni sem ég veit ekki hvort ég næ að vera viðstaddur umræðuna um vil ég bara segja að þar er öllu meira færst í fang, þ.e. að taka kerfið í heild sinni undir og innkalla allar veiðiheimildir úr núverandi kerfi og færa þær yfir á leigumarkað. Það er að sjálfsögðu ein aðferð sem oft hefur verið rædd. Hún hefur vissulega sína kosti en hún hefur líka sína galla því að í henni eru fólgnar ýmsar áhættur. Ég verð að segja að ég hef verið talsmaður annarra sjónarmiða, ekki þeirra að ekki eigi að reyna að lagfæra núverandi kerfi og komast út úr því á ábyrgan og yfirvegaðan hátt heldur kannski ekki síður að menn hafi þá lagt sæmilega niður fyrir sér hvað við eigi að taka. Ég hef meiri efasemdir og áhyggjur af því að setja allar veiðiheimildir á einn opinn leigumarkað. Hvað yrði þá um stöðu minni aðila, minni sjávarbyggða? Hvert yrði þeirra öryggi í slíku kerfi ef afl fjármagnsins í gegnum það að geta boðið í útleigðar veiðiheimildir réði þá miklu um það hvert þær lentu? Ég kemst yfirleitt að sömu niðurstöðu sem er kannski ekkert óskaplega frumleg. Mönnum finnst að það yrði að byggja inn í framtíðarkerfið og það eigi að byggja inn í það eitthvert öryggi byggðanna og fólksins sem þar býr í formi einhverrar byggðatengingar a.m.k. hluta afnotaréttarins. En mér finnst það mál hins vegar tengjast öðru sem rétt er að nefna og það er spurningin um það hvenær menn ætla að manna sig upp í að fara í einhvers konar heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarfyrirkomulaginu og þeim lögum sem um það gilda. Því hafa menn ýtt á undan sér. Nú liggur þessi langa reynsla fyrir. Menn geta lesið í hana, kannað og rannsakað hvaða afleiðingar og áhrif kerfið hefur haft í byggðalegu tilliti hvað varðar afkomu í greininni, skuldsetningu hennar en síðast en ekki síst það sem mestu máli skiptir: Hefur kerfið skilað okkur þeim árangri sem ætlast var til í sambandi við uppbyggingu fiskstofnanna? Þar er því miður svarið nei. Staðan þar er ansi dapurleg og fjarri því að þau markmið sem lög um stjórn fiskveiða byggja á muni nást eða hafi náðst. Með því er að sjálfsögðu ekki hægt að segja eða fullyrða að þar sé við fiskveiðistjórnarkerfið eitt að sakast. Það er margflókið samspil sem þar er á ferðinni, veiðarnar og hvernig þær eru stundaðar er að sjálfsögðu þáttur þar í sem ekkert verður undan dreginn. Ég mundi segja að þar bæri allt að sama brunni að auðvitað þurfa Alþingi og stjórnvöld að búa sig undir það mikla verkefni að fara í heildstæða endurskoðun á þessu fyrirkomulagi og lagaumgerð. Núverandi ríkisstjórn hefur náttúrlega afar skamman tíma til starfa og mun þurfa að forgangsraða mjög grimmt þeim verkefnum sem hún ræðst í. Þau snúa þar fyrst og fremst að björgunaraðgerðum á stuttum tíma í þágu heimila og atvinnulífs og lýðræðisumbótum og öðru slíku. Fráfarandi ríkisstjórn hafði það í stjórnarsáttmála sínum eða samstarfsgrundvelli að skipa ætti nefnd til að hefja úttekt á kerfinu, ef ég man rétt, og skoða það eitthvað nánar. Sú nefnd komst aldrei á laggirnar, sat þó ríkisstjórnin í rúmlega eitt og hálft ár. En krafturinn og áhuginn voru ekki meiri á þessu viðfangsefni en svo að það eina sem þar var heitið, að setja nefnd á laggirnar til að takast eitthvað á við þessi fiskveiðistjórnarmál, komst aldrei í gang, sú nefnd var aldrei skipuð. Þannig er nú það. Eigum við ekki að segja að það bíði sem eitt af stórum verkefnum framtíðarinnar, nýs Alþingis og nýrrar ríkisstjórnar sem tekur til starfa síðla vors eða á vormánuðum að bak kosningum, að hafa þetta stóra viðfangsefni á dagskrá?

Herra forseti. Nú erum við að fjalla um skemmtilegt mál sem er þess virði að tala mikið og lengi um. Ég ætla að byrja á því að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra um álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem kvað á um að óeðlilegt væri að úthluta gjafakvóta til eins aðila sem mætti fénýta síðan kvótann á öðrum eða þriðja aðila og eins varðandi bæturnar handa sjómönnunum sem fóru alla leið fyrir mannréttindanefnd með þetta mál. Er það ekki forgangsmál hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að fara í það mál að leiðrétta það sem brotið hefur verið á íslenskum sjómönnum, sérstaklega þessum tveimur sem fengið hafa úrskurð hjá mannréttindanefndinni? Það er mitt mat að það beri að gera. Og flokkur sem þykist vera mannréttindaflokkur - og kannski þykist það ekki, er það - sannar eiginlega í þessu máli hvort hann er alvörumannréttindaflokkur eða ekki, hvernig hann tekur á þessum mannréttindabrotum sem hafa verið gerð í íslenskum sjávarútvegi? Hann fær tækifæri til þess núna að sýna hver viljinn er í raun og það er ekki hægt að bera því við að of stuttur tími sé til að laga það. Það þarf einfaldlega að láta hæstv. fjármálaráðherra semja um bætur við þessa ágætu menn sem orðið hafa fyrir þessum skakkaföllum og hafa verið brotið mannréttindi á. Það eru tveir menn vestan af fjörðum og er sjálfsagt mál að semja við þá. Það væri þessari ríkisstjórn til mikils sóma að gera það, þótt stuttan tíma hafi. 

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. Grétari Mar Jónssyni um að þetta er skemmtilegt mál og þetta er mál sem er hægt að tala mikið og lengi um og sjávarútvegsmálin almennt. En hv. þingmaður tekur í raun upp annað mál en það sem undir er þótt tengt sé frumvarpi um frjálsar handfæraveiðar, ef ég má kalla það svo. Það er álit mannréttindanefndarinnar og sú niðurstaða sem þar varð. Ég sagði það á sínum tíma og við í okkar flokki að við vildum að það álit yrði tekið mjög alvarlega af íslenskum stjórnvöldum. Við lögðum mikla vinnu í að undirbúa það sem við töldum vera eðlileg viðbrögð og sendum frá okkar ítarlega greinargerð um það mál á vordögum þegar það mál var á ferðinni. Það voru að mínu mati miklum mun efnislegri og viðameiri viðbrögð af okkar hálfu en þau sem ríkisstjórnin síðan sendi frá sér. Nú verð ég hreinskilnislega að viðurkenna að ég hef ekki haft tíma til að fara vel ofan í það hvar það mál er á vegi statt. Það hafa einhverjar bréfaskriftir verið í gangi, ef ég veit rétt, milli íslenskra stjórnvalda og mannréttindanefndarinnar og ég þarf að setja mig betur inn í það. Aðrir hlutir hafa haft svolítinn forgang að undanförnu varðandi sjávarútveg. Þá er afkoma greinarinnar því miður heldur bágborin og viðræður við LÍÚ og fleiri aðila um það mál. Það er loðnuvertíðin sem nú er í höndum okkar og örlög hennar að ráðast og svo kannski hvalamál og ýmsir slíkir hlutir þannig að ég þarf aðeins að fá þá betri tíma til að setja mig betur inn í það hvar þessi samskipti eru að öðru leyti á vegi stödd. Varðandi bótaþátt málsins mundi ég reikna með að þau mál væru á mínum herðum en undir öðrum hatti. Ég geri þá ráð fyrir því að það snúi að fjármálaráðherra og ríkislögmanni þar sem venjan er þegar mál eru sótt gegn ríki eða málin snúast um bótagreiðslur af því tagi en það þarf ég sömuleiðis að kynna mér.

Herra forseti. Ég neita því ekki að ég er bjartsýnni núna en ég hef kannski verið lengi og ég ber væntingar í brjósti til þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra láti þessi mál til sín taka. Ég verð að viðurkenna enn og aftur að ég er bjartsýnni. Hvað varðar þetta frumvarp sem við erum að tala um er auðvitað hægt að setja á það 10 þús. tonna þak í þorski, það er hægt að setja helgarfrí inn í þetta, minnka bátana úr 30 tonnum niður í 15 tonn eða 12 eða 10. Það er ýmislegt hægt að gera en opna engu að síður fyrir nýliðun og í rauninni hjálpa til við það að virða mannréttindi. Vandamálið í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu í dag er að þar eru mannréttindabrot. Að opna þetta með einum eða öðrum hætti er hænufet í rétta átt til þess að gera mönnum mögulegt að komast inn í atvinnugreinina án þess að þurfa að borga fyrir aðgang að veiðiheimildum. Ég treysti því að hæstv. sjávarútvegsráðherra leggi sig fram um að koma þessu í verk til þess að þetta geti orðið án þess að setja þjóðarskútuna á hausinn. Sjávarútvegur stendur mjög illa núna. Ég veit ekki hvort sjávarútvegsráðherra getur verið með okkur hér áfram í dag en leigumarkaði á veiðiheimildum er hægt að skipta upp í landshluta, skipta eftir stærð á skipum og það er líka hægt að tryggja það þannig að þegar menn nýta veiðiheimildina, hvort sem það er sóknardagur, tonn eða kíló, borgi þeir 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir að koma í pontu og gera grein fyrir viðhorfum sínum í þessu máli. Ég skil út af fyrir sig vel að menn hafi ekki mjög langan tíma í þessari ríkisstjórn. Ég hefði hins vegar talið að það skipti okkur mjög miklu máli eins og nú árar að veita það frelsi sem hér er verið að leggja til þó að menn takmarki það frekar. Ég segi bara alveg eins og er, hæstv. forseti, að það er mjög auðvelt að finna upp takmarkanir. Ef menn halda að það skorti hugmyndir í því er ekki svo. Hæstv. ráðherra vék að því áðan að tveir duglegir menn með tvær handfærarúllur á mann gætu fiskað vel. Það er alveg hárrétt, þeir geta það við vissar aðstæður. En það er líka mjög auðvelt að setja reglu um að fækka þessum handfærarúllum og hafa þær aðeins þrjár svo ég nefni eitthvað sem dæmi. Það er líka auðvelt að setja reglur um að þessir bátar hefðu ekki heimild til að róa um helgar. Það er hægt að setja hina viðurkenndu reglu sem við settum hér á fyrir mörgum árum, að ekki væri eðlilegt að dengja á land miklum fiski í kringum verslunarmannahelgi vegna þess að menn hefðu bara ekki tækifæri til að vinna úr honum. Þetta voru alþekktar reglur og sneru að því að tryggja gæði. Það má líka setja reglu um það að menn séu ekki að þvælast á sjó í kringum þjóðhátíðardaginn eða sjómannadaginn. Það er enginn skortur á hugmyndum í takmörkunum, á þetta takmarkaða frelsi sem við erum hér að leggja til, ef menn vilja hleypa þessu af stað. Ég held hins vegar að það skipti ofboðslega miklu máli, hæstv. forseti, að bregðast við. Þetta getur gefið 100–200 mönnum tækifæri til atvinnusköpunar á þessu ári og 

Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekkert sérstakt til að bregðast við annað en það að ég heyri að hv. þingmaður og flutningsmaður er sér vel meðvitaður um að menn mundu kannski vilja setja inn í þetta ýmsar takmarkanir ef menn færu út í að gera einhverja tilraun á þessu sviði. Ég held hreinlega raunsætt talað að það væri algjör forsenda þess að menn sæju sér fært að leggja í það, það væri að fara í þetta mjög varlega og yfirvegað í fyrstunni. Mundu sjálfsagt ýmsir verða lítt hrifnir samt, ónefndir vinir okkar sem við þekkjum. Auðvitað væri hægt að ganga lengra og hafa líka áskilnað um þetta hvað varðar vinnslu í landi. Það væri að mínu mati æskilegt að það væri tryggð dreifing á slíkri tilraun á byggðirnar við sjávarsíðuna þannig að þetta kæmi þá ekki síst, og kannski fyrst og fremst, til góða því sem hefðbundið hafa verið smábátaútgerðarstaðir og eiga náttúrlega margir hverjir um mjög sárt að binda. Að sjálfsögðu væri hægt að hugsa sér að fara í þetta með ýmsum slíkum takmörkunum sem mundu gera það að verkum, held ég, að mönnum þætti það fýsilegra en ella að gera einhverja slíka tilraun. Ég geri ráð fyrir því að hv. flutningsmaður og aðrir átti sig á því að líklega bíður það betri tíma að takast á við þetta enda verða búnar að vera hér kosningar og væntanlega ný ríkisstjórn eða ríkisstjórn með endurnýjað umboð sest að völdum á nýjan leik, eigum við ekki að segja bara strax fyrir mánaðamót apríl/maí, og hún getur sett þetta á verkefnalista sinn ef hugur hennar stendur til þess.

Hæstv. forseti. Ég vil bara vekja athygli á því að ég held að einhver slík opnun sem hér er verið að leggja til væri jákvætt skref í núverandi stöðu, mjög jákvætt skref, og gæti skipt talsverðu máli í að lyfta aðeins af stað atvinnustiginu vítt og breitt um landið. Við værum að senda jákvæð skilaboð. Ég geri mér hins vegar alveg grein fyrir því, hæstv. sjávarútvegsráðherra, að ef ráðherrann beitti sér í því að taka slíka ákvörðun, þótt takmörkuð væri, mjög takmörkuð, yrðu það sennilega ekki miklir hamingjudagar hjá sumum. Ég hugsa að þeir mundi ekki flokkast undir hamingjudaga LÍÚ, þ.e. þessir 70 sem eftir eru. Ég er alveg klár á því að LÍÚ mundi ekki flokka það sem sérstaka hamingju ef þessi tillaga okkar í Frjálslynda flokknum hefði gengið einhvers staðar eftir.

Herra forseti. Þetta frumvarp gengur út á það að opna fyrir frjálsar handfæraveiðar á bátum undir 30 tonnum. Það er ekki neglt niður nákvæmlega hvernig útfærslan á þessu yrði en skipin þurfa auðvitað að hafa haffærisskírteini og þau þurfa að hafa réttindamenn bæði í vél og brú til að uppfylla skilyrði. Þau þurfa að hafa haffærisskírteini og vera með sjálfvirka tilkynningarskyldu þannig að þau uppfylli það sem farið er fram á við skip almennt á Íslandsmiðum. Ég sakna þess að sjá ekki hér fleiri nefndarmenn úr sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og ég sakna þess líka að sjá ekki nýkjörinn formann sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Þetta er auðvitað mál sem gæti orðið fyrsta skrefið til þess að virða mannréttindi og fara að tilmælum mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Ég geri mér þær vonir enn þá og ég trúi ekki öðru en að vinstri grænir muni beita sér fyrir því og nýta þessa 70 daga sem þeir hafa til að virða þessi mannréttindi. Ég ætla ekki að trúa því fyrr en ég tek á því að vinstri grænir bregðist fólkinu í landinu og sjómönnum með þeim hætti að humma þetta fram af sér á meðan þeir eru í ríkisstjórn. Við erum að tala um uppstokkun á gjafakvótakerfinu og eins og allir vita hef ég lengi talað gegn þessu gjafakvótakerfi. Það hefur ekki gert okkur íslensku þjóðinni nokkurn skapaðan hlut annan en allt til bölvunar. Ég hef stundum kallað þetta gjafakvótakerfi mesta ríkisstyrk til einnar atvinnugreinar og þá er ég að tala um að engin atvinnugrein sem ég veit um á byggðu bóli komst upp með það að veðsetja veiðiheimildir á Íslandsmiðum fyrir allt að þúsund milljarða. Verðmæti gjafakvótans voru þúsund milljarðar fyrir einu ári. Þeir gátu leigt, veðsett og selt veiðiheimildir og margir ágætir menn hafa bent á það að upphafið að aðalógæfu okkar á haustdögum þegar bankakerfið féll hafi verið þetta bannsetta kvótakerfi. Samt horfir maður upp á það að vissir menn treysta sér til að verja það með ýmsum hætti. Að hleypa nokkrum trillum - eða ekki nokkrum, við skulum bara vona að þær verði sem flestar - inn í einhvern ákveðinn pott upp á kannski 10 þús. tonn sem mundi fríska töluvert upp á atvinnulífið í sjávarbyggðum hringinn í kringum landið, skapa gjaldeyristekjur og atvinnu er auðvitað það sem við þurfum á að halda núna. Við þurfum ekki bara á því að halda, við þurfum að bæta verulega við kvóta í flestum tegundum til þess að auka verðmæti og atvinnu og afla gjaldeyristekna. Á haustdögum gerðum við að mínu mati mjög slæma hluti þegar Alþingi samþykkti að leyfa mönnum að geyma, ekki bara 20% af kvótum milli ára heldur 33%. Það þýðir að miðað við 160 þús. tonna úthlutun í þorski má núna geyma á milli ára 53 þús. tonn sem auðvitað mundi þýða að allt að þúsund störf töpuðust ef þetta væri allt saman geymt á milli ára. Talað er um að auka við kvótann en svo er hægt að geyma hann allan og þjóðin nýtur þá ekki góðs af honum. Það eru tegundir í kvóta eins og rækja sem enginn getur gert út á í dag af því að einhverjir sægreifar eiga rækjukvótann og vilja fá svo og svo margar krónur fyrir hvert kíló sem þeir leigja frá sér. Hann brennur inni ár eftir ár og hefur ekki verið nýttur en gæti skapað mörg störf í rækjuvinnslum sem enn eru til en eru lokaðar þar sem ekki er verið að vinna í nema sárafáum. Þess vegna segi ég að við þurfum að auka við kvótann og við þurfum að stokka upp sjávarútvegskerfið í heild sinni. Þetta yrði fyrsta skrefið til að opna á nýliðun og gefa fólki tækifæri til að eiga aðgang að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar, fiskinum í sjónum. Auðvitað má segja að það sé hægt að búa til þak í þetta í tonnum talið. Við erum að horfa upp á það á Suðurnesjum núna að flotinn er meira og minna stopp sem þarf að leigja til sín þorsk. Þeir eiga jafnvel ufsakvóta og þeir eiga ýsukvóta en þeir geta ekki róið vegna þess að þá vantar þorskkvóta. Leiguverðið á þorski í dag er 200 kr. hvert kíló en söluverð á fiskmörkuðum er ekki nema 210–215 kr., þ.e. þegar búið er að borga leiguna eru 10–15 krónur eftir og þær fara í uppboðskostnað á fiskmörkuðum hjá þeim sem landa á fiskmörkuðum. Það var ánægjulegt að heyra hæstv. sjávarútvegsráðherra tala um það hér áðan að hann væri hlynntur veiðum smábáta. Auðvitað verður maður bjartsýnn þegar maður heyrir hæstv. ráðherra tala þannig en ég get ekki orða bundist með það að hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra tók þátt í því 1990 að greiða atkvæði með frjálsa framsalinu. Hæstv. sjávarútvegsráðherra innleiddi kvótabraskið í atkvæðagreiðslu á Alþingi 1990 og það tók gildi árið 1991. Hann ber pólitíska ábyrgð á því braskkerfi sem hefur verið hér við lýði og auðvitað óttast maður að hann, sá ágæti hæstv. ráðherra, sé kannski ekki eins mikið á móti þessu fiskveiðistjórnarkerfi og hann vill stundum vera láta. Ég minnist þess líka að frá 1991 til 1995 var hæstv. sjávarútvegsráðherra í minni hluta en leiddi nefnd, var þá formaður sjávarútvegsnefndar Alþingis. Það er að mínu mati mjög nauðsynlegt að endurskoða allt fiskveiðistjórnarkerfið okkar og það á að vera verkefni þessarar ríkisstjórnar að fara í það mál að byrja að opna á glufur fyrir nýliðun til þess að virða mannréttindi. Það er ekki til of mikils ætlast að það verði gert. Þrátt fyrir að ég bendi á að núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi tekið þátt í að koma frjálsa framsalinu á trúi ég ekki öðru en að hans liðsmenn, flokkssystkini hans, sjái um það að Vinstri grænir virði þetta og stígi ákveðin spor í rétta átt til að virða mannréttindi. Ég mun aldrei trúa öðru fyrr en ég tek á því að þau ætli að láta þetta afskiptalaust fram yfir kosningar. Þegar verið er að ræða sjávarútvegsmál er auðvitað hægt að fara í gegnum þau á margan hátt. Varðandi leigu á veiðiheimildum er, eins og ég benti á í andsvörum við hæstv. sjávarútvegsráðherra, hægt að leigja út veiðiheimildir með því að skipta þeim á landshluta og á bátastærðir þannig að enginn verði afskiptur. Það er hægt að tryggja það með þeim hætti að þeir borgi aðgang að veiðiheimildum, borgi leiguna á veiðiheimildunum um leið og þeir nýta þær, hvort sem það eru dagar, tonn eða kíló. Ef frumvarpið yrði að lögum væri líka hægt að setja það sem kvöð að þessi fiskur færi ekki í gáma, hann færi allur á íslenska fiskmarkaði, yrði seldur þar fyrir íslenska fiskvinnslu, íslensk fiskvinnsla hefði aðgang að þessu hráefni. Það er hægt að setja viku til 10 daga stopp í kringum verslunarmannahelgi, það er hægt að hafa 4–5 daga stopp í kringum sjómannasunnudag, jafnvel 17. júní og ýmislegt annað. Það er ýmislegt hægt að gera ef menn vilja en fyrst er að vilja gera einhverjar breytingar, stíga einhver hænufet í rétta átt hvað þessi mál varðar og þá er hægt að byrja á því að brjóta ísinn. Það er það sem við þurfum að gera. Hvort LÍÚ sé sátt við svona gjörðir hélt ég að íslenskir sósíalistar létu sig engu varða, hvort einhverjir sem hafa verið með auðlindina síðustu 20 ár eða meira  Ég vona að hann komist út úr því og ég trúi því og vona að einhver skref verði stigin í rétta átt í þessu, enn og aftur segi ég það og trúi ekki öðru en að þetta frumvarp sem fer væntanlega til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar fái góðan framgang þar og við getum afgreitt frumvarpið á þessu þingi áður en við förum í kosningar.

Herra forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem þrír hv. þingmenn Frjálslynda flokksins flytja og hafa mælt fyrir er um margt gott. Markmið þess finnst mér vera mjög gott en það er að finna leið til þess að hægt sé að opna fyrir fiskveiðar meðfram ströndum landsins á minni bátum, trillum eða bátum af þeirri stærð og kallaðir voru trillur, innan þess fiskveiðistjórnarkerfis sem við búum við. Ekki er hægt að breyta því alveg í hvellinum þó svo að við fegin vildum, það þarf lagabreytingar til. Ég býst við að það muni nú eitthvað flækjast um en það skal ekki að standa á mér í þeim efnum. Það er alveg gríðarlega mikilvægt að finna leið sem opnar fyrir nýliðun, fyrir það að ungt fólk komi heim í sjávarbyggðirnar á sumrin og vantar atvinnu, vantar að rækta tengingu sína við þær auðlindir sem þær byggðir hafa byggst á. Að hægt verði að opna fyrir svigrúmið og að unnt sé að stunda þar fiskveiðar á litlum bátum undir skilgreindum afmörkunum og takmörkunum. Ég tek þess vegna heils hugar undir þau sjónarmið og markmið sem sett eru fram í þessu frumvarpi um leiðir til þess að opna fyrir smábátaveiði. Menn leiti frekar leiða til þess að setja þeim þær takmarkanir, bæði í tíma og stærð á bátum og veiðum, fjarlægð frá heimahöfn og þess háttar, setji mörk sem geta þjónað þessum markmiðum en samt verið ásættanleg. Mér fannst notalegt að heyra hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sem talaði alveg eins og ég er uppalinn við, að það sé alveg sjálfsagt að leyfa ekki veiðar um helgar. Ég er uppalinn við sjóróðra og man að faðir minn reri aldrei á sunnudögum, alveg sama hversu kappsamur hann var við sjósókn. Það er því hægt að setja þessu ýmis mörk. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson minntist á að gera stopp um hátíðir, um verslunarmannahelgi og aðrar slíkar hátíðir. En það er mjög mikilvægt að finna einhverja leið ef nokkur kostur er til þess að opna þarna á. Þó að í frumvarpinu sé lagt til að þetta gildi um alla íslenska ríkisborgara sem hafi vélstjóra- og skipstjórnarréttindi og að jafnframt sé vísað til mannréttindasjónarmiða, sem ég virði og tel mikilvægt að við fylgjum eftir, mætti líka hugsa sér að taka þetta í áföngum. Þetta tengdist þannig fyrst og fremst þeim sjávarbyggðum sem eiga atvinnulega og samfélagslega mest undir. Ég vitna til orða hæstv. sjávarútvegsráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, hér í umræðunni sem tók jákvætt í þetta. Hann er auðvitað ábyrgur fyrir því hvernig þetta megi ná fram að ganga. Mér fundust undirtektir hans vera fullar af skilningi eins og reyndar var von og vísa í þeim efnum. En við getum gert fleira hvað þetta varðar. Ég minni á útflutning á óunnum fiski sem er fáránlegur. Þó að settar hafi verið einhverjar hömlur núna nýlega með breytingu á lögum um að hamla útflutningi á óunnum gámafiski er það samt opið og í rauninni í hendi ráðherra hvað gera skal. Sú staðreynd að á milli 50 þús. og 60 þús. tonn voru flutt út óunnin í gámum á fiskmarkaði til þess að vinna frekar erlendis segir okkur að þar er um að ræða afrakstur auðlindar okkar sem við gætum nýtt okkur miklu betur. Menn tala jafnvel um þúsundir starfa í íslenskum sjávarbyggðum sem mundu verða til ef þessi fiskur væri unninn innan lands eða að íslenskar fiskvinnslur ættu að minnsta kosti möguleika á því að kaupa hann og vinna. Mér finnst að í þeirri stöðu sem við erum núna þegar við verðum að standa vörð um hvert starf, um verðmætaaukningu, verðmætasköpun og nýtingu auðlinda okkar í eigin þágu eins og sjávarauðlindarinnar eigum við að setja þau mörk að fiskur sem veiðist á Íslandsmiðum komi til vinnslu hér innan lands, auki verðmætasköpun og skapi störf. Mér fannst mjög dapurt að fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, skyldi þá ekki ganga skrefið til fulls og setja stopp á útfluttan gámafisk. Við munum hvetja sjávarútvegsráðherra okkar nú til að kanna með hvaða hætti hægt er að koma til móts við þau sjónarmið og kröfu um að fiskur sem veiðist á Íslandsmiðum verði unninn hér innan lands. Ég vil síðan minna á okkar ágæta frumvarp sem við fluttum á síðasta þingi, við hv. þm. Björn Valur Gíslason varaþingmaður, sá sem hér stendur og Atli Gíslason, um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða þar sem við lögðum til að farið væri í heildarendurskoðun á þeim. Sett væri sólarlagsákvæði á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi sem kæmi til framkvæmda eftir nokkur ár. Þá væri komið nýtt fiskveiðistjórnarkerfi sem tæki mið af þeim atriðum sem lúta að byggðatengingu, sjálfbærri nýtingu og að fiskurinn verði unninn hér innan lands o.s.frv. 
             Þingmaðurinn styður það meginmarkmiðið sem frumvarpið leggur í að kannaðar verði allar leiðir til að opna fyrir þessa smábátaveiði. Þau atriði sem þarna eru til um afmörkun og tillögur get ég ekkert sagt um en markmiðið, að leita skuli allra leiða til að nálgast þetta styð ég, svo að það sé alveg klárt. Ég vil líka minna á að við, hv. þm. Björn Valur Gíslason, Atli Gíslason og ég, höfum einnig flutt tillögur um að við nálgumst fiskveiðarnar á grunni náttúrulega sjálfbærrar þróunar en jafnframt að þeir sem búa við sjávarsíðuna, stunda sjósókn og nýta þessar auðlindir fái ábyrgð í ræktun og verndun sjávarauðlindarinnar. Það hefur gefist mjög vel í landgræðslunni við endurheimt landgæða bæði í byggð og í óbyggðum verkefnið bændur græða landið þar sem bændur eru hluti af „prógrammi“ þar sem verið er að rækta, vernda og nýta land. Nákvæmlega sama hugarfar finnst mér að við eigum að rækta og gefa möguleika meðal sjómanna og þeirra sem búa við sjávarsíðuna, að sjómenn græði hafið. Að sjálfsögðu á að færa til þeirra aftur auðlindina meðfram ströndum landsins sem tekin hefur verið frá þeim. Ég sé fyrir mér að slíkt tilraunaverkefni fari í gang sem annars vegar tengist því að efla atvinnu í minni sjávarbyggðum og hins vegar því verkefni að sjómenn græði hafið. Ég sé að hér kemur vörpulegur þingmaður, hv. þm. Árni Johnsen, og sé ekki annað en að hann ljómi hreinlega undir ræðu minni. 
             Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Við höfum oft átt góða samleið, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, með þingmönnum Frjálslynda flokksins í mörgum málum sem lúta að sjávarútvegsmálum og mannréttindamálum í sjávarútvegi. Þau sjónarmið og hugmyndir sem þarna eru lögð fram um að finna leið til að smærri bátar í sjávarbyggðunum geti á einhvern hátt stundað sumarveiðar á fiski undan ströndinni finnst mér að eigi að skoða mjög vandlega og athuga hvort hægt sé að koma þeim að einhverju leyti í framkvæmd.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. Jón Bjarnason vilji styðja þetta frumvarp, kannski með einhverjum breytingum en það er ekki stóra málið. Ég vil benda hv. þingmanni á að það er hægt. Ráðherra getur tekið með reglugerð tegundir út úr kvóta. Það þarf ekki að koma inn í þingið til að flytja frumvarp um það að taka til dæmis þorsk út úr kvóta. Það er hægt að taka út úr kvóta tegundir sem ekki hafa verið nýttar á síðustu árum eins og til dæmis rækjuna. Það er hægt að taka hana beint úr kvóta. Það er hægt að taka ufsa, ýsu og skötusel út úr kvóta án þess að fara með það í gegnum þingið. Þetta er reglugerðarákvæði sem ráðherrann hefur og hann á að nýta sér þetta ef hann vill gera einhverjar breytingar. Það tekur ekki langan tíma að breyta einni reglugerð. Það er ánægjulegt að heyra að hv. þm. Jón Bjarnason skuli vilja sólarlagsákvæði í fiskveiðistjórnarlögin 

Herra forseti. Ég legg áherslu á að ég vil alls ekki gera lítið úr því að bændur græði landið og sjómenn græði hafið og ég vil ekki taka undir þau orð hv. þingmanns að það sé eitthvað til að tala niður til, alls ekki. Ég tel að það hafi náðst mikill árangur einmitt á landi með endurheimt og nýtingu landgæða í samvinnu við bændur og bændur græða landið . Sami hugsunarháttur og sama nálgun getur líka átt við á sjó. Mér finnst gott að hv. þingmaður hvetji ráðherra til dáða í þessum efnum. Ég geri ráð fyrir því að ráðherra íhugi það mjög vandlega. Það er að vísu skammur tími sem við höfum núna. En eftir næstu kosningar og næstu ríkisstjórn kemur góður tími. Mér finnst gott hjá hv. þingmanni að vera með alla þessa hvatningu í þessum efnum og árétta að það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir minni byggðir og ekki síst í þeirri stöðu sem atvinnulífið nú stendur frammi fyrir á þessum stöðum að geta fundið allar leiðir til að skapa þar aukið líf og sérstaklega fyrir unga fólkið sem er að koma kannski heim úr skólum yfir sumartímann og getur þar átt aðgang að því að geta róið frá ströndinni til fiskjar. Þetta er auðlindin sem byggði upp þessi samfélög, sem byggði upp þessar byggðir og auðvitað finnst okkur að íbúarnir og fólkið þar eigi að hafa vissan forgang að því sem þar er næst ströndu.

Herra forseti. Ef menn meina eitthvað með því að tala um græða hafið þá væri í sjálfu sér það fyrsta sem þeir ættu að gera að banna togveiðar á Íslandsmiðum. 

Og veit manna best.

En við höfum - nei, hv. þingmaður veit það ekki því hann telur að það sé best að láta einhverja fáeina útvalda sægreifa eiga veiðiheimildirnar  Ég vil líka minna á að í sjávarútvegsmálum lögðu Vinstri grænir til og samþykktu tillögu um að fella niður allt veiðileyfagjald í öllum sjávarútvegi. Hv. þm. Jón Bjarnason og félagar hans hafa ekki alltaf verið til fyrirmyndar í afgreiðslu mála hér er varða sjávarútveg.

Herra forseti. Mér finnst hv. þm. Grétar Mar Jónsson velja sér frekar atriði til að hafa á hornum sér heldur en hvetja til að við sameinuðumst um að finna greiða leið fyrir þetta mál sem við erum þó að tala saman og mjög vel um. Ég vil leggja áherslu á að það að geta opnað þó ekki sé nema litla glufu fyrir þessar smábátaveiðar meðfram ströndum landsins þá opnar það líka upp á nýliðun. Það opnar fyrir að það unga fólk sem býr á þessum stöðum geti alist upp og tengst og lært og náð í lífsreynslu í sjósókn þó í smáum stíl sé fyrst. Ég býst við að við flestir þingmenn sem hér erum núna eigum það sameiginlegt að hafa sem ungir menn verið á svona trilluveiðum. Þannig kynntumst við sjósókn og lærðum á lífríki hafsins. Hvað er okkur mikilvægara á þessum tímum nú heldur en að styrkja þessi bönd, styrkja bönd á milli fólksins og náttúruauðlindanna, styrkja böndin á milli þess að sækja og nýta og vernda þessar auðlindir okkar til hagsbóta fyrir íbúana á strandsvæðunum? Það á að vera markmið okkar að gera það. Rétt fólksins í sjávarbyggðunum til að nýta auðlindirnar meðfram ströndum landsins verðum við að færa því til baka. Hvert skref í þeim efnum tel ég mjög mikilvægt og að eigi að reyna að vinna að, herra forseti.

Virðulegi forseti. Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir, þótt stutt sé, er í raun tekist á um ákveðin grundvallarsjónarmið. Ákveðin grundvallarspurning liggur hér undir sem snýr að stjórn fiskveiða. Ég get í sjálfu sér tekið undir margt í þeim áhyggjum sem hér hafa verið reifaðar í dag hvað varðar stöðu sjávarbyggðanna og möguleika manna til að nýta hafið sem best sjálfum sér og þjóðinni til heilla. Margt af því var ágætlega sagt en margt einnig þannig vaxið að ég get ekki verið sammála því. Í grunninn er þetta spurning um það hvort við eigum að hafa stjórnkerfi fiskveiða þannig að aðgangur sé opinn eða ekki. Ég verð að segja eins og er að mjög erfitt er að sjá fyrir sér kerfi sem bæði er með lokuðum aðgangi og opnum. Reynsla okkar Íslendinga af opnum kerfum, þ.e. opnum aðgangi að fiskveiðiauðlindinni, er mjög slæm. Mér finnst stundum eins og menn hafi gleymt því hvernig ástand mála var fyrir 1983–1984, þegar við settum kvótakerfið á, hvers vegna það stjórnkerfi var tekið upp. Vandinn var sá að við vorum í öngstræti. Flotinn var allt of stór, skipin voru allt of mörg og allt of mörg frystihús voru að vinna allt of fáa fiska, sá var vandinn. Við fórum úr skrapdagakerfinu, þar sem sóknardögunum fækkaði jafnt og þétt, yfir í kerfi sem byggðist á séreignarrétti. Um það höfum við deilt árum saman hvort það kerfi var réttlátt eða ranglátt og sýnist sitt hverjum í því máli. Rök hafa verið færð fyrir báðum skoðunum og í sjálfu sér erum við ekki að ræða þann þátt málsins hér. Við erum einungis að ræða það hvort skynsamlegt sé að opna þetta kerfi upp á nýtt. Ég bendi á að það er ekki svo langt síðan við vorum með opið kerfi fyrir smábátana. Við vorum með einhvers konar glufu í kerfinu þar sem menn gátu komist fram hjá kvótakerfinu og inn í smábátaveiðarnar. Við munum alveg hver sú þróun var, gríðarleg fjölgun þeirra báta, meiri og meiri afli sem sá bátafloti tók af heildaraflanum. Menn eru þar með öðrum orðum að víkja frá þeirri grunnhugsun sem liggur að baki aflamarkskerfinu, sem er sú að hver og einn á sitt aflamark og sína prósentu í heildaraflanum. Einn af stærstu kostunum við það kerfi er að þegar skera þarf niður heildarafla, ef menn eru sannfærðir um að draga þurfi úr veiðum á Íslandsmiðum, þá er allt annað að sannfæra menn um að taka á sig tímabundna skerðingu vegna þess að menn hafa trú á því að þegar aflinn er aukinn síðar meir muni þeir njóta þess. Það er algjört grundvallaratriði í þessu máli öllu. Þeir sem fylgjast með umræðum um fiskveiðar hjá Evrópusambandinu og í ríkjum Evrópusambandsins vita að eitt það erfiðasta er einmitt að tengja hagsmuni útgerðanna og hagsmuni fiskveiðibyggðanna við þær ákvarðanir sem teknar eru um að draga úr heildarafla. Menn hafa auðvitað áhyggjur af því að aflinn verði skertur og þeir muni aldrei njóta þess ef hann verður aukinn. Vandinn við þessa tillögu er sú hugmynd að við eigum að taka ákveðið magn af þeim aukaafla sem við höfum mögulega úr að spila og setja hann til annarra en þeirra sem eiga aflaheimildirnar. Þeir sem eru skornir niður eiga ekki möguleika á að taka upp þá aukningu sem greinilega er talin möguleg samkvæmt frumvarpinu. Vissulega skipta möguleikar manna til að stunda sjóinn og staða sjávarbyggðanna máli í þessu öllu saman. Það hjálpaði til að leyfileg heildarveiði var aukin nú á dögunum þegar fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, Einar K. Guðfinnsson, ákvað að auka þorskveiðina. Það skipti máli og var heilmikið innlegg í möguleika okkar til að takast á við þá erfiðleika sem fram undan eru. Ef núverandi eigendur aflaheimildanna eru að auka veiði sína þá hefur það ekki bara áhrif fyrir þá heldur líka fyrir fiskvinnsluna o.s.frv., með öðrum orðum þá verða til ný störf, fleiri störf, við það að við aukum veiðina þó að veitt sé af þeim sem nú þegar hafa heimildirnar. Ég get alveg tekið undir það að þó að veiðin væri aukin - við skulum segja um 10 þús. tonn eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson nefndi - þá mundi það leiða til þess að störfin yrðu fleiri, það liggur í augum uppi. En ég segi og fullyrði það sama að ef það væri aukið um þessi 10 þús. tonn umfram það sem aukið hefur verið nú þegar þá mundi það jafnframt hafa sömu áhrif. Reyndar fannst mér það nokkuð athyglisvert, sem fram kom í máli hv. þm. Grétars Mars Jónssonar, hvað varðaði einmitt þessi 10 þús. tonn sem hann nefndi, þ.e. að setja þak á þessar veiðar. Það kemur fram í málflutningi flutningsmanna tillögunnar að þeir átta sig á því að verið er að opna þarna gat sem mjög erfitt getur verið að hafa nokkra stjórn á. Segjum svo að við færum þá leiðina að segja 10 þús. tonn og segjum að við leyfum ekki meiri veiðar en bara 10 þús. tonn með þessum hætti. Hver ætlar síðan þá að úthluta þeim og hvernig á að úthluta þeim ef fleiri bátar verða til að veiða? Og þeir geta veitt töluvert meira en þessi 10 þús. tonn af því að það er hægt að veiða ansi mikið á 30 tonna bátum, þetta eru öflug skip, harðduglegir veiðimenn. Ef við setjum t.d. þessi efri mörk sem hv. þingmaður nefndi og erum í þeirri stöðu að komnir eru það margir bátar að við erum farnir að fara fram úr, hvernig á þá að halda á þeim málum? Mundum við fara þá leiðina að segja að hver maður megi bara sækja svo og svo marga daga og halda svo áfram og þá fjölgar skipunum og þá þarf að fækka dögunum sem má nota þau? Eða mundum við segja: Ja, við ætlum bara að búa til nýtt kvótakerfi? Það eru 10 þús. tonn í pottinum fyrir þessa sjómenn. Við ætlum að úthluta hverjum og einum ákveðnum tonnafjölda í ljósi reynslu o.s.frv. Bara um leið og menn eru komnir inn í þetta eru þeir komnir í þann vanda sem við höfum verið að reyna að leysa vegna fiskveiða á Íslandsmiðum sem er að koma í veg fyrir offjárfestingu af því að við sem samfélag getum ekki haft það þannig að offjárfesting verði í íslenskum fiskveiðum, hvorki hvað varðar fiskvinnsluna né fiskiskipin. Ég held að allir þeir sem hér eru inni, og reyndar margir sem ekki eru inni en ættu kannski að vera hér að fylgjast með þessum umræðum, hafi fulla samúð með sjávarbyggðunum hringinn í kringum landið, hvað stöðu þeirra varðar. En hver er vandi þeirra byggða? Hann er ekki síst sá að í staðinn fyrir að við séum að veiða kringum 300 þús. tonn á ári þá höfum við verið að fara niður í 130 þús. tonn. Það þýðir að í þeim byggðum sem byggja sitt á þorskveiðum er staðan erfið, það er hrun í öllum tekjum. Ég er í hópi þeirra sem hafa haft miklar efasemdir og áhyggjur af þeirri fiskveiðiráðgjöf sem við höfum búið við. Ég hef talið að við þyrftum að gera róttækar breytingar á því hvernig við ákveðum heildarveiði á Íslandsmiðum. Ein af þeim tillögum sem ég hef talað fyrir er sú að við felum Háskóla Íslands að setja fram tillögu um heildarveiði samhliða tillögum Hafrannsóknastofnunar, veitum háskólanum fullan aðgang að öllum gögnum Hafrannsóknstofnunar þannig að fram komi tvær tillögur og umræða skapist, átök verði, vísindalegt debatt um mismunandi aðferðir, mismunandi niðurstöður. Þetta er auðvitað stóri vandinn. Margt annað má svo sem tína til en að sjálfsögðu geri ég, eins og allir aðrir, mér grein fyrir því að vandi er fólginn í því og heilmikil hætta fyrir sjávarbyggðirnar að menn fari burt með aflaheimildirnar úr þorpunum, þá standa menn illa eftir. Ég þekki það úr byggð sem er mér mjög nátengd að slík staða kom upp og hefur valdið heilmiklum vandræðum. Vandræðin verða minni ef menn hefðu meiri heildarafla, það væri einfaldlega meira til skiptanna. En eins og ég segi, það snýr fullkomlega að því hvernig við stýrum veiðinni og hvernig við vinnum ráðgjöf okkar. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar að því miður hafi umræðan um kvótakerfið, og það er spurning um hvort ríkið eigi að eiga allar aflaheimildirnar eða hvort einstaklingarnir eigi að eiga þær, tafið fyrir því að við þokuðum áfram vitrænni umræðu um það hvernig best sé að haga þessum fiskveiðum. Það hefur verið þannig að annaðhvort hafa menn bara verið kvótasinnar, og þar með staðið með Hafrannsóknastofnun, eða bara viljað ríkiseignina og ekkert var þar á milli. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort það sé gefið mál að besta leiðin til að skilgreina séreignarréttinn, af því að ég er algerlega þeirrar skoðunar að við verðum að hafa séreignarrétt á veiðiheimildunum, á þann veg að mynda hann með kílóum, þ.e. að andlag eignarréttarins sé kíló, hvort það sé skynsamlegra eða hvort það væri þess virði að skoða nánar að við hefðum andlagið sóknareiningu eins og ég veit að margir hér í salnum hafa velt fyrir sér. Það hefur sína galla, það opnar á aukafjárfestingu í greininni sem gæti verið til mikillar bölvunar og mikilla vandræða en um leið hefur það stóra kosti sem felast m.a. í því að brottkast mundi minnka og það gæti verið í betra jafnvægi við náttúruna sjálfa. Það eru ýmsir þættir sem við eigum að ræða. Ég er ekki þeirrar skoðunar að við séum komin á einhvern endapunkt í því hvernig við eigum að stjórna fiskveiðum á Íslandi. En ég er þeirrar skoðunar að það verði að vera þannig að við höfum heildarkerfi og við verðum að vera klár á því hvort við viljum hafa séreignarréttarkerfi, hvort við viljum hafa lokað kerfi, þ.e. að það byggist á þessum eignarrétti, eða hvort það eigi að vera opið. Ég held að við getum ekki haft hvort tveggja. Ég held að það sé í það minnsta mjög erfitt. Og þegar menn velta fyrir sér nálægð byggðanna við fiskimiðin þá mundi séreignarréttarkerfi sem byggðist á sóknareiningum sennilega leiða til þess að slíkar byggðir hefðu meira forskot en þær sem liggja fjær miðunum. Hitt er það reyndar í þessari umræðu að nokkuð oft hefur verið minnst á réttindi þeirra sem búa við hafið, búa við ströndina, en mikill meiri hluti Íslendinga býr þannig. Ég lít á Reykjavík, mitt kjördæmi, sem útgerðarbæ. Við búum við hafið og þá fara menn að velta fyrir sér þeim réttindum öllum. Ég geri mér grein fyrir því að í tillögunni sem hér liggur fyrir er miðað við að menn hafi skipstjórnarréttindi, væntanlega hið svokallaða gamla pungapróf. Sennilega eru fleiri með það en mann grunar. Ég held meira að segja að einhvern tímann hafi ég tekið þau réttindi þó að ég mundi ekki treysta sjálfum mér til að fara á sjóinn að veiða, ég held að ég sé of sjóveikur til að geta stundað slíkt af einhverju viti. En ég er sannfærður um að ef við opnum með þessum hætti yrði reynslan ekkert önnur en hún var á sínum tíma þegar við vorum með gatið sem, ef ég man rétt, var niður í 6 tonn, nákvæmlega sama reynsla. Öll þau vandamál sem komu þá upp mundu koma upp hvað varðar þessa tillögu. Ég held að við ættum frekar - og auðvitað dettur ekki út sú deila sem er um það hvort við eigum að hafa kerfi sem byggist á séreignarrétti eða opinn aðgang. En ef við erum með séreignarkerfið, ef við erum með lokaðan aðgang, sem ég tel að við verðum að hafa, þá er nær að við ræðum einmitt þetta meira. Getum við nálgast þetta viðfangsefni með eitthvað öðrum hætti en það að miða við kílóin? Er hægt að prófa sig áfram með einhvers konar sóknarkerfi sem er þá byggt á séreignarrétti útgerðarmanna eða eitthvað annað slíkt? Ég held að það væri nær að horfa í þá áttina frekar en að fara þá leið sem hér er farin. Að lokum það sem varðar mannréttindin. Ég hef skilið það sem svo að það mál standi þannig að íslenska ríkið hafi sent athugasemdir sínar við niðurstöðu mannréttindanefndarinnar og þær hafi síðan verið sendar til málsaðila og raunverulega sé því ekki komin endanleg niðurstaða í það mál allt. Ég tel því - svo að ég beri blak af Vinstri grænum og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem í frístundum er einnig fjármálaráðherra - að það mál hljóti allt að ganga sinn gang og ganga fram með eðlilegum hætti. Ég tel ekki að þetta frumvarp eigi að hreyfa neitt þeirri málsmeðferð.

Frú forseti. Það er útúrsnúningur hjá hv. þingmanni að leggja út frá því að skipta þurfi þessu upp í kvóta eftir einhvern ákveðinn tíma, það er rangt. Það er verið að tala um að búa til pott, hvort sem hann er 10 þús. tonn, 15 þús. tonn eða hvað sem er, og þegar búið er að fiska hann þá er þessi pottur einfaldlega búinn. En þeir sem hafa tækifæri til að fara og sækja í hann hafa fengið að veiða og það er það sem þetta snýst um. Það yrði fyrsta skrefið í því að leiðrétta mannréttindabrotin og bregðast við því áliti mannréttindanefndar sem áður hefur verið talað um. Þetta skapar nýliðun og það er ekki hugsunin með frumvarpinu að menn fari að braska með þessar veiðiheimildir, hvorki í dag né seinna, aldrei. Þetta á ekki að vera neitt braskkerfi eins og við höfum búið við síðan frjálsa framsalið var sett á 1990. Það eiga ekki að vera neinir sægreifar sem geta leigt þetta, veðsett eða selt. Þeir fá bara aðgang að ákveðnum potti og þegar hann er búinn þá stoppa allir sem eru á þessum báti. Það hefði átt að leigja út þessi 30 þús. tonn, sem voru viðbótarafli - og séreignarákvæði, hvort sem það er kvótakerfi, sóknarmark eða aflamarkskerfi, þá fagna ég því að hv. þingmaður er farinn að átta sig á því að það er betra að vera með sóknarmark en aflamark sem liggur einfaldlega í því að ekkert brottkast er í sóknarmarki en það er til í ómældu magni í aflamarkskerfinu, og kannski aldrei meira en í dag.

Forseti biðst afsökunar á að það eru þrír hv. þingmenn sem hafa óskað eftir að veita andsvar og því er ræðutíminn styttur í seinna andsvari og seinna svari.

Virðulegi forseti. Það var einmitt heila málið, þetta með 10 þús. tonnin, pottinn, að það yrði stöðvað um leið og sá pottur væri tæmdur. Ef sú aðferð væri tekin upp og ef það færi þannig að hv. þm. Grétar Mar Jónsson yrði t.d. sjávarútvegsráðherra og bæri ábyrgð á þessu máli - yrði hæstv. ráðherra Grétar Mar Jónsson - mundi ég ráðleggja verðandi ráðherra að kaupa sér fallbyssu af því að það er þá eina leiðin sem hann hefur til að leysa þetta mál. Það yrði þá þannig gert, eins og menn gerðu í lúðuveiði við Kanada, að hleypt yrði af fallbyssuskoti. Menn æða þá út á sjó, veiða í kappi vegna þess að ef kerfið leyfir það að menn veiði 10 þús. tonn og fjölga bátunum meira og meira þá fara af stað ólympískar kappveiðar. Það er ekkert öðruvísi vegna þess að ef þú sækir ekki fast, ef þú ert ekki með nægilega stóran bát, ef þú ert ekki með á fullu, ef þú kaupir ekki annan bát eða stofnar lítið útgerðarfyrirtæki - t.d. ég og hv. þingmaður sem vitum að ef einhverjir aðrir hv. þingmenn stofna sambærilegt fyrirtæki og fara að keppa við okkur þá borgar sig að kaupa annan bát og auka getuna af því að aðgangur er opinn. Ef við gerum það ekki þá gera það einhverjir aðrir og þannig gengur það fram að sóknargetan eykst, slagurinn harðnar og að lokum verður það þannig að menn hleypa af stað fallbyssunni og úr verða þessar ólympísku veiðar. Hvaða afleiðingar hafa þær? Þær hafa þær afleiðingar að allt skipulag vinnslunnar, allt skipulag þess að nýta auðlindina, hrynur. Ég man hvernig það var að vinna í frystihúsi meðan skrapdagakerfið var. Ég man hvernig það var þegar komið var á vörubílum og þorski var hellt á gólfið af því að frystihúsið hafði ekki undan og við vorum að spyrða fisk fyrir Ítalíu. Nákvæmlega það mundi gerast í þessu. Ég er ekki að mæla með einhvers konar sóknarmarkskerfi, til að taka af öll tvímæli um það. Ég er að mæla með því að menn skoði þá möguleika sem geta fylgt því að skilgreina eignarréttinn, skilgreina sóknarréttinn, ekki bara með kílóum heldur líka með sóknargetunni. Það er flókið mál og tæki mörg ár að vinna úr því en ég held að við ættum að fara að skoða það.

Frú forseti. Ég harma að snúið skuli út úr þessu máli með þessum hætti. Þetta er nú eiginlega grátbroslegt og koma svo með þá tuggu að hér á árum áður þegar skrapdagakerfi var við lýði hafi menn mokað aflanum upp og sturtað honum á frystihúsgólf og annað. Síðan 1985, þegar fiskmarkaðir byrjuðu á Íslandi, hefur aflameðferð batnað verulega og öll meðferð á afla, með karavæðingu í flotanum, sem varð líka eftir þann tíma, með krapaísun og ýmsu öðru. Gerbreyting hefur orðið á allri meðferð um borð í skipum, út af gámaútflutningi og öðru hefur miklu betur verið farið með afla. Það hefur ekki tengst fiskveiðistjórnarkerfinu. Það hefur verið með þeim hætti að menn hafa fengið meira verð fyrir fiskinn og þess vegna hefur þetta verið gert. Þetta er bara útúrsnúningur og sorglegt að hv. þingmaður skuli beita útúrsnúningum í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki útúrsnúningur, hér er einungis gerð tilraun til að átta sig á hvernig það kerfi sem hér er um að ræða mundi virka væri því komið á. Hvað varðar það sem hv. þingmaður nefndi, krapakerfin, fiskikörin o.s.frv., þ.e. bætta meðferð á afla um borð í fiskiskipum, þá má færa fyrir því mjög gild rök, tel ég, að einmitt sú staðreynd að við fórum út í kvótakerfið gerði það að verkum að menn vissu að þeir höfðu takmarkaðan afla, þeir voru að hámarka gæðin á þeim afla sem veiddist, lágmarka kostnaðinn sem til féll til að ná í þann afla. Með öðrum orðum, menn fóru úr því að keppa hver við annan um hver væri fljótari að veiða, hver gæti meira, hver gæti veitt hraðar og fóru í það að keppa um hver gæti gert mest úr aflanum, hver gæti farið best með aflann, hver gæti fjárfest í bestu tækni til að fara best með aflann og hver gæti sótt hann með sem minnstum tilkostnaði. Það var það sem breyttist við að taka upp séreignarkerfi og fara úr ólympískum kappveiðum, það er lykilatriði. Þetta frumvarp opnar, því miður, akkúrat inn á þá liðnu tíð sem við vorum að komast út úr.

Virðulegi forseti. Margt forvitnilegt kemur fram í þessu frumvarpi og er sjálfsagt að skoða það jákvætt. Hitt er annað að menn þurfa að gæta þess að búa ekki til enn eitt nýtt kerfi sem menn fara að spila með. Það hefur verið talsvert um það, sérstaklega í kringum smábátaflota landsins, og það er vandmeðfarið. Það hefur verið á kostnað t.d. vertíðarbátanna, einyrkjanna sem hafa að mörgu leyti verið burðarás í mörgum þáttum sjávarplássanna. Árið 1991 var lögum breytt og þar var sérstaklega kveðið á um að taka ætti á þróun mála varðandi einyrkjana. Það hefur aldrei verið gert, það var sýndarmennska fyrir nokkrum árum þegar þetta mál var afgreitt á tveimur klukkutímum í sjávarútvegsráðuneytinu. En þetta þarf að gera. Einyrkjarnir í sjávarplássum landsins hafa verið hvað mestur burðarásinn í þeim byggðum og spornað gegn því að aflinn færi á fárra manna hendur og þess vegna þarf að huga að þessu. Það var eitt sem hv. þm. Illugi Gunnarsson sagði sem ég er ekki sammála honum um, að of margir bátar hefðu verið að veiða og frystihúsin hefðu verið of mörg. Það má til sanns vegar færa en það er kannski önnur eðlilegri skýring því að aðstæður hafa breyst gífurlega og mætti fjalla margvíslega um það. Það er þannig að á sama tíma og ferskfiskútflutningur jókst dróst saman í einu frystihúsinu af öðru. Auðvitað má segja að heildarflotinn hafi verið of stór en eðli veiðanna samkvæmt hlýtur að vera talsvert svigrúm í þessum efnum og á að vera og það er borð fyrir báru 

Virðulegi forseti. Það má til sanns vegar færa að flotinn þarf að vera þannig upp byggður að hann geti tekið á móti aflatoppum og nýtt auðlindina. Þar komum við aftur að umræðunni um hvort við eigum að miða eignarréttinn við sóknareiningar eða kíló en vandinn við kílóanálgunina er auðvitað sá að þar miðum við bara sóknargetuna, við ákveðið heildarmagn og hreyfum það ekkert til eða frá. Það sem ég átti við og var að vísa til hvað varðar heildarsóknargetuna og fjölda fiskvinnsluhúsanna, þá voru t.d. í því ágæta dagblaði Morgunblaðinu árum saman skrifaðir leiðarar þar sem farið var rækilega yfir það hve mikil sóun það væri fyrir íslenskt samfélag hversu mikil sóknargetan væri, að allt of mörg skip væru að elta of fáa fiska. Þetta þýddi að staða sjávarútvegsins var mjög veik. Eða erum við kannski búin að gleyma því þegar þáverandi ríkisstjórn undir forustu Steingríms Hermannssonar, þáverandi forsætisráðherra, þurfti að fara í bjargráðasjóðina, þegar dæla þurfti skattpeningum inn í greinina?

Hver er staðan í dag?

Það er ekki verið að dæla skattpeningum inn í greinina, hv. þingmaður.

Jú.

Nei. Árum saman var staðan slík að setja þurfti skattpeninga, sem frekar áttu að fara í skóla, heilbrigðisþjónustu, þjónustu við aldraða o.s.frv., inn í greinina. Það var vandamálið sem menn stóðu frammi fyrir, biðstofur ráðherranna voru gjarnan fullar, af hverjum? Útgerðarmönnum sem voru að leita eftir fyrirgreiðslu fyrir sig og fyrirtæki sín. Það var vandinn sem við var að fást hér á árum áður og menn láta stundum eins og að sá vandi hafi bara leyst sig sjálfur, að það hafi bara orðið eitthvert kraftaverk með það. Nei, svo var ekki, það sem við hins vegar breyttum í grundvallaratriðum var hvernig við umgengumst auðlindina. Enn og aftur segi ég: Það er ekki þar með sagt að við Íslendingar höfum fundið upp besta fiskveiðistjórnarkerfi í heima eða hið endanlega, langt í frá. Það kerfi sem við búum við hefur ýmsa galla og ég hef rætt þá hérna og margir í þessum sal hafa gert það líka 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að á árum áður var slegist um sóknargetuna. Það voru reyndar kenningar frá sérfræðingum í Háskóla Íslands og Morgunblaðinu en það voru aldrei færð rök fyrir því. Það er eins og hægt sé að ákveða hvað menn veiði mörg tonn á hverjum stað og hverjum klukkutíma. Þetta er náttúrlega galið í veiðimannasamfélagi. En þessi bókhaldsvinna lá fyrir og var skoðun sérfræðinga úr Háskóla Íslands og þáverandi ritstjóra Morgunblaðsins, en aldrei færð rök fyrir þessu og reynslan aldrei dregin fram. Þó er ástæða til að minna á að það er margt sem þarfnast svona umræðu, það er margt sem þarf að laga í kerfinu, lagfæra þarf veiðihlutfallið og auka veiðiskylduna hjá þeim sem hafa kvótann með höndum. Það þarf að útrýma bílskúrsútgerðarmönnunum, sem eru líklega flestir á höfuðborgarsvæðinu og hafa aldrei migið í saltan sjó. 

Virðulegi forseti. Það var nefnilega þannig þegar við vorum með opinn aðgang að þá fengum við dæmi um hvernig nákvæmlega svona kerfi sem hér er lagt upp með virka, vegna þess að þá eykst sóknin, hún bara eykst og eykst og allur afraksturinn af auðlindinni fer í að borga fyrir meiri sókn. Það var sú þróun sem við horfðum á og sáum hvernig gekk fyrir sig á Íslandsmiðum eftir að við náðum sjálf ákvörðunarvaldi og fullu forræði yfir fiskimiðum okkar og það fór að geta borgað sig að nálgast fiskveiðarnar öðruvísi en gert var þegar útlendingar gátu veitt hér eins og þá lysti. Hvað varðar afstöðu fræðimanna til þessa, þá er alveg rétt að ekki er skynsamlegt að taka það sem gefið að allt sé rétt sem komi þaðan. Þó held ég að útreikningar á sóknargetunni og hvernig hún þróaðist gefi okkur mjög góða mynd af þeim vanda sem við Íslendingar stóðum frammi fyrir á árum áður og höfum kannski ekki leyst endanlega, ég ítreka það. 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður fór í umfjöllun sinni um þetta frumvarp um takmarkaðar handfæraveiðar, í raun og veru inn í grunnumræðuna um stjórn fiskveiða, þ.e. hvaða aðferðir við ætlum að nota, aflamark, sóknarmark, sóknartíma, aflahlutdeild o.s.frv. Væntanlega fáum við að taka þá umræðu dýpra á eftir á næsta máli en ég ætla að gera hér. Ég vek hins vegar athygli á að í tengslum við þá hugsun sem verið hefur í íslenska kvótakerfinu, að útgerðarmenn eigi ákveðna hlutdeild og fái hana á hverju ári en geti síðan ákveðið að ráðstafa henni án þess að veiða hana, þ.e. að leigja hana, veðsetja hana, taka lán út á hana, selja hana jafnvel o.s.frv., þá hafa verið miklar spekúlasjónir um það allt saman í gegnum árin. Ég ætla bara að lýsa skoðun minni á því, hæstv. forseti, eftir að hafa horft á þetta kerfi þróast í 25 ár, að ég tel að afnema eigi leigu- og sölurétt útgerðarmanna, að þeir eigi eingöngu að fá nýtingarrétt sem þýðir að þeir eiga að veiða það sem þeir hafa aðgang að og að sá nýtingarréttur eigi að standa þeim til boða með útfærðu leigukerfi og útfærðum leigumarkaði, sem þarf auðvitað að vera á skynsamlegum nótum. Ég mun taka þá umræðu á eftir en 

Virðulegi forseti. Ég sá ástæðu til að ræða þau grundvallarsjónarmið sem að baki frumvarpinu liggja einfaldlega vegna þess að ef menn gera það ekki þegar lagðar eru fram breytingar á því fyrirkomulagi sem við höfum bjóðum við hættunni heim, ef við höldum þannig á málum að við spyrjum okkur ekki þessara grundvallarspurninga, að við búum til kerfi sem verður bæði götótt og óskynsamlegt. Þó að ég hafi alla samúð, eins og ég sagði í upphafi máls míns áðan, með mörgum þeim sjónarmiðum sem hér komu fram, sérstaklega hvað varðar vanda byggðanna, er ég samt þeirrar skoðunar að sá vandi verði ekki leystur með því að taka upp það kerfi sem hér er lagt til. Ég tel að þar skipti miklu meira máli t.d. heildaraflinn, ég held að hann hafi miklu meira um það að segja hver staða sjávarbyggðanna er en akkúrat það sem hér er til umræðu eða sú aðferð. Hvað varðar möguleika manna einmitt til að veðsetja, selja o.s.frv. þá er það svo að það er mjög erfitt fyrir mig alla vega að sjá fyrir mér hvernig það leigukerfi á að ganga upp sem ég reikna með að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson muni kynna eða ræða við okkur í umræðunni á eftir, af því að vandinn er þá þessi: Ef ríkisvaldið á að leigja út veiðiheimildirnar þá fénýtir ríkisvaldið þessar heimildir og það þýðir, og er engin leið fram hjá því, hv. þingmaður, að afraksturinn af fiskveiðunum við Ísland verður ekki eftir í sjávarþorpunum, hann verður ekki eftir í kaupstöðunum, hann verður ekki eftir í höndum þeirra sem eru að búa til eða reka sjávarútvegsfyrirtækin, hann fer í ríkissjóðinn, hann fer til Reykjavíkur inn í ríkissjóðinn og verður deilt þaðan út. Ég er ekki sannfærður um að það verði byggðunum við Ísland, dreifðu sjávarbyggðunum til heilla að fara þá leið. Ég held að til séu miklu betri og miklu skynsamlegri leiðir til að styrkja byggðirnar en sú leið að flytja afraksturinn af fiskveiðunum yfir í ríkissjóð.

Hæstv. forseti. Það er dálítið djúp umræða að fara í og verður ekki kláruð hér á 55 sekúndum að taka þetta efni fyrir en ég vænti þess að við getum gert það skilmerkilega á eftir. Ég tel hins vegar að til að breyta núverandi kerfi og sníða af galla þess sem allra mest eigi menn að fara í heildarendurskoðun sem miði að því. Það hefur verið skoðun mín lengi að íslenskir útgerðarmenn hafi aldrei átt að fá neitt annað en nýtingarréttinn. Þeir áttu ekki að fá söluréttinn, ekki leiguréttinn, ekki veðsetningarréttinn á óveiddum fiski. Þeir þurftu hins vegar að hafa vissu fyrir því að geta gert út og haft aðgang að aflaheimildum eftir einhverjum ákveðnum leiðum. Hægt er að fara margar leiðir til að gera það, m.a. þá meðan menn eru að breyta þessu að horfa til þeirrar hlutdeildar sem menn töldu sig hafa haft og veita mönnum tímabundinn forgang 

Virðulegi forseti. Mér láðist að geta þess í fyrra svari mínu varðandi það að úthlutað sé á hverju ári til útgerðarmanna. Þannig er það auðvitað ekki og það veit hv. þingmaður fullvel. Það er úthlutað á grundvelli hlutdeildar þannig að með því að heildaraflinn er ákveðinn þar með ræðst síðan hversu mikið hver og einn útgerðarmaður hefur leyfi til að veiða. Með öðrum orðum, úthlutun er ekki endurtekin frá grunni þannig að úthlutað sé einhverjum sérstökum gæðum, einungis er tekin ákvörðun um heildaraflann. Síðan um það hvort eðlilegt sé að menn geti keypt, selt og veðsett. Fyrir því hafa verið færð heilmikil rök að bann við veðsetningu geri það að verkum að nýliðun sem margir áhyggjur af - sem ég verð reyndar að segja að ég hef ekki sérstakar áhyggjur af, ég held að þeir sem eru í útgerð séu ágætlega til þess fallnir og kalla ekkert eftir einhverjum öðrum til þess - verði mun erfiðari ef menn geti ekki notað aflaheimildir sem veðsetningu. Verðmætin mundu reyndar færast yfir á skipin og áfram þyrfti að ákveða hvernig koma ætti í veg fyrir að skipunum fjölgaði og sóknargetan ykist jafnt og þétt þannig að voði standi af.

Forseti. Ef til vill hefði verið heppilegra fyrir umræðuna að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefði fengið að flytja frumvarp sitt um innköllun íslenskra aflaheimilda áður en frumvarpið sem nú er rætt, um frjálsar handfæraveiðar - ef ég má tala glannalega - hefði verið tekið á dagskrá.  Sérstaka athygli mína vakti að Illugi hafði ekki náð að kynna sér tillöguna um innköllun aflaheimilda vegna þess að þar er tiltekið að ekki ríkissjóður heldur sérstakur auðlindasjóður, sem verði stofnaður, hafi það hlutverk að leigja allar aflaheimildir gegn eðlilegu gjaldi. Ég geri ráð fyrir að flutningsmaður þeirrar tillögu - sem ekki er til umræðu hér, þótt við hljótum að taka þetta hvort tveggja saman - reikni með sérstökum reglum fyrir auðlindasjóðinn um hvernig fara á með þann arð sem eigendur auðlindarinnar, almenningur á Íslandi, Íslendingar allir, bæði þeir sem nú lifa og þeir sem síðar koma, fá. Menn hafa rætt um það fyrr og síðar, því þessi umræða hófst ekki í dag, að hægt sé að setja reglur með ýmsum hætti um að hluti arðsins renni beint til þess að styrkja byggðir og efla þann sjávarútveg sem á hallar hverju sinni. Þannig að sú röksemd er auðvitað út í hött að arður af sjávarútvegi renni sjálfkrafa í ríkissjóð og fari þar með í einhvern óþarfa, en það er mikið vantraust á ríkissjóð hjá manni í flokki sem er nýkominn úr sautján og hálfs árs samfelldri ríkisstjórn.  Afstaða mín til frumvarpsins tengist afstöðu minni til þess sem síðar kemur um innköllun aflaheimilda, vegna þess að ég tel að ef einhver breyting yrði í þá veru sem það frumvarp boðar væri nauðsynin á því að gefa handfæraveiðar frjálsar ekki sú sem flutningsmaður hefur rakið ágætlega. Vegna þess að ef um væri að ræða almenna leigu veiðiheimilda til árs í senn eða svo og allar veiðiheimildir væru þar undir ætti að vera tiltölulega einfalt að skipa því þannig að allir sem vilja eigi möguleika á að stunda fiskveiðar með þeim hætti sem þeim fellur best, hvort sem það er með togaraflota eða handfæraveiðum. Auðvitað er mikilvægt að fjölbreytni sé í fiskveiðum og að reglur sem settar eru um þær stuðli að slíkri fjölbreytni og hygli ekki einni grein á kostnað annarrar nema til þess séu sérstök rök. Ég tel að í raun og veru ættum við að stefna að því að gera frumvarp sem þetta óþarft með því að breyta kerfinu sem komst á 1983 og festist í sessi með framsalsviðbótinni árið 1990 og skerptist enn með því, sem er nú kannski verst af þessum þremur áföngum kvótakerfisins svokallaða, heimildinni til veðsetningar árið 1998, sem ógnar yfirlýsingu Alþingis frá 1990 um að fiskimiðin kringum Ísland skuli vera eign íslensku þjóðarinnar. Kannski er við hæfi að rifja upp í þessu sambandi að þegar menn rekja orsakirnar fyrir því ástandi sem nú er á Íslandi liggja tvær digrustu ræturnar að mistökum í kringum einkavæðingu bankanna og upptöku kvótakerfisins 1983, viðbótinni við það árið 1990 og ekki síst veðsetningunni 1998. Saga málsins er þyngri en tárum taki og auðvitað er engum einum um að kenna. Ég verð þó að fagna því að nú er sú ríkisstjórn afsett og sá fjármálaráðherra sem síðast átti að fjalla um málið, en kveðið var á um það í stjórnarsáttmála hennar, stefnuyfirlýsingu, með leyfi forseta: „Gerð verður sérstök athugun á reynslunni af aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða og áhrifum þess á þróun byggða.“ Setninguna má að vísu túlka með ýmsum hætti en þó var bundin við hana sú von að málið gæti hreyfst eitthvað í tíð þessarar ríkisstjórnar og sjávarútvegsráðherrans sem þar gegndi störfum, hv. núverandi þm. Einars K. Guðfinnssonar. Þessi setning í stefnuyfirlýsingunni fékk meiri þunga þegar mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna felldi sinn fræga úrskurð í október 2007, sem hér hefur verið rætt um. Við munum að það tók hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, þáverandi sjávarútvegsráðherra, hálft ár að svara þeirri yfirlýsingu og gera þær athugasemdir sem hann kaus að gera í nafni íslensku þjóðarinnar og stjórnvalda á Íslandi. Það gerðist 11. júní 2008. Eitt af svörunum var einmitt það að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar væri þessi klausa um að gera úttekt á reynslunni af aflamarkskerfinu og má skilja það svo að kvótakerfið sem slíkt sé þar undir. Hann vísar til klausunnar í svari við athugasemdum mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna um kvótakerfið á Íslandi og hvernig það bryti í bága við alþjóðareglur um mannréttindi. Annar liður þess svars var sá - af því að hv. þm. Illugi Gunnarsson var að velta fyrir sér hvernig málið væri statt - að ráðherrann ætlaði sér að skipa nefnd stjórnarflokkanna - eða það sagði hann að minnsta kosti í íslenskum fjölmiðlum - til þess að hefja endurskoðunina. Sú nefnd hefur enn ekki verið skipuð og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson skipar hana varla úr þessu, að minnsta kosti ekki sem sjávarútvegsráðherra. Sérkennilegt er að sjávarútvegsráðherra þessi var spurður nokkrum sinnum um nefndina og svaraði alltaf að hún yrði vonandi skipuð fljótlega, það væri alveg á næstunni eða nú þyrfti hann bara að ræða við einn mann eða tvo til að skipa nefndina, en það varð aldrei. Mann grunar að ástæðan sé sú að sjávarútvegsráðherrann og flokk hans hafi ekki langað til að skipa þessa nefnd og kannski hafi aldrei staðið til að neitt yrði úr þessari klausu annað en að láta undan kröfum Samfylkingarinnar um að eitthvað hreyfðist í málunum kringum stjórn fiskveiða á því kjörtímabili, sem menn héldu þá að yrði full fjögur ár. Það gerðist sem sé ekki og er ein af fjölmörgum ástæðum þess að menn hljóta að fagna því að dagar þessarar ríkisstjórnar eru liðnir. Með þeim formála sem ég hef haft um frumvarpið þá styð ég það. Ég tel einfaldlega að löngu sé kominn tími til breytinga á því kerfi sem hér hefur verið sett niður. Kominn tími til þess að þeir sem minna mega sín í þessum efnum, sjómenn sem hvorki hafa það fjármagn né þau sambönd sem til virðist þurfa til að geta komist á sjó og veitt. Að nýliðar komist inn í greinina og kerfið sé sprengt upp með einhverjum hætti. Ég er almennt ekki talsmaður þess að fullt frelsi sé gefið til veiða á Íslandi með rökum sem hv. þm. Illugi Gunnarsson taldi hér fram síðast og margoft hafa verið talin. Þeir tímar eru liðnir að við getum leyft okkur þann munað. Ég er heldur ekki neinn sérstakur talsmaður sóknarmarks umfram aflamark. Ég tel að bæði kerfin hafi sína kosti og aflamarkið henti betur í heildina. Ég geri mér fulla grein fyrir þeirri hættu sem Illugi Gunnarsson talaði um og vissulega er fræðilega rétt að þetta gæti gerst. Á móti því er það að segja að ef það gerist eru til aðrar takmarkanir en settar eru á í frumvarpinu. Ef eitthvað fer úr böndunum er rúllum fækkað, lestartalan lækkuð, tíminn styttur eða með einhverjum hætti brugðist við þeirri þróun sem verður. Jafnvel við sem trúum á veiðileyfagjald á þjóðareign á sjávarútvegsauðlindinni og sjálfbæra nýtingu hennar gegn gjaldi vitum að eftir að því marki hefur verið náð heldur fiskveiðistjórnun áfram, sem og umræða um sjávarútvegsmál og við höldum auðvitað áfram að skoða auðlindina, virða hana fyrir okkur og athuga þær aðferðir sem við höfum til þess að stjórna sókninni í hana. Alveg eins er með þetta. Mér finnast frumvarpið og hugmyndin nánast sjarmerandi, að þótt við höfum þetta kerfi og þessa skipan, jafnvel þótt hún breytist frá því sem nú er, sé sá möguleiki fyrir hendi að menn geti farið á handfæraveiðar án þess að þurfa sérstaka kvótaúthlutun til þess. Það má hugsa sér að það verði gegn lágu gjaldi til að friða okkur veiðigjaldsmenn. Ég held að þetta gæti styrkt smærri byggðir, tryggt nýliðun í greininni og séð til þess að menn öðlist mikilvæga reynslu af handfæraveiðum jafnvel þótt þeir endi í öðrum veiðum. Ég held líka að rétt sé sem menn hafa sagt að af þeim veiðiskap sem til boða stendur sé þessi hvað umhverfisvænstur, þótt ég sé ekki viss um að hann sé endilega hagkvæmastur. En um það keppa menn einfaldlega og ég er reiðubúinn til að gefa greininni það forskot sem felst í tillögum af þeim toga sem í frumvarpinu eru. Síðan þarf auðvitað að ræða nákvæmlega hvaða tölur gilda og hvaða stærðir eru valdar. Ég veit að þegar menn semja frumvarp verða þeir að velja það sjálfir og ekki á að hanka þá á þeim tölum sem þeir hafa valið heldur hugsa um frumvarpið í heild og þá möguleika sem það gefur á breytingum til framfara í íslensku samfélagi.

Frú forseti. Ég fagna yfirlýsingu hv. þm. Marðar Árnasonar. Ég ætlaði einfaldlega að spyrja hvort hv. þingmaður styddi frumvarpið. Hann svaraði því þannig að ég er búinn að fá svar. En það er sorglegt til þess að vita að ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hafi hunsað þetta mál og álit mannréttindanefndarinnar í heilt ár og ekkert gert í málunum eða reynt að leiðrétta þetta með einum eða neinum hætti. Samfylkingarmenn í sjávarútvegsnefnd og þingmenn og ráðherrar hafa verið spurðir ítrekað um þetta og afstöðu þeirra til málsins en ekkert hefur komið út úr því, því er nú andskotans verr. Það má segja það. Aflamark eða sóknarmark. Það er töluverður munur, hv. þingmaður, á því vegna þess að í aflamarki er hvatinn sá að koma með dýrmætustu fiskana að landi og skilja eftir smáfisk eða fisk sem er ódýrari einhverra hluta vegna, vegna þess að hann er tveggja nátta netafiskur eða smáfiskur eða annað, og koma ekki með hann í land. Þegar menn þurfa að leigja veiðiheimildir eins og er í dag á 200 kr. kílóið af þorskinum og fá svo bara fyrir hann 220–250 kr. þegar best lætur eins og er núna þessa dagana, freistast menn til þess að koma bara með dýrmætu fiskana í land. Til hvers að koma með fisk í land sem er undir 200 kr.? Það gefur augaleið að menn freistast til að kasta þeim fiski í sjóinn. En þegar maður rær á sóknarmarki og hefur einn dag, tíu daga eða hundrað eða hvað sem þeir eru margir, til að veiða hefur maður ekki hag af því að henda fiski í sjóinn. Þá kemur maður með allan afla að landi. Það bara borgar sig.

Forseti. Ég er reiðubúinn, bljúgur og auðmjúkur, að setjast í kennslustund hjá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni um þetta því að hann hefur oftar migið í saltan sjó en ég. Mér er það ekki heilagt hvort aflamark eða sóknarmark er valið í hverju tilviki og tel að menn eigi ekki að setja þau orð inn í trúarjátninguna sína. Það sem skiptir máli er að það sé skýr eining sem þessi úthlutun byggist á og hún getur verið hvor sem er, báðar hafa kosti og galla. Hv. þingmaður rakti galla aflamarksins. Ég hef líka heyrt fyrirlestra um galla sóknarmarksins. Það er ekki það sem skiptir máli. Já, ég styð frumvarpið, einkum ef ekki verður að lögum frumvarpið um innköllun aflaheimilda sem sömu flutningsmenn flytja hér á þinginu. Ég vil segja það um orð hv. þingmanns um fyrri ríkisstjórn að ég er þeim á margan hátt sammála. Það er ekki nein sérstök gleði í hjörtum okkar samfylkingarmanna yfir afdrifum þessa máls, að minnsta kosti fyrir mann sem stóð fyrir utan stjórnarmyndunarviðræður og er varaþingmaður hér á þinginu. Samfylkingin fékk inn þessa setningu í andrúmsloft þar sem ekki var mikill byr í seglum því sameiginlega áhugamáls okkar hv. þm. Grétars Mars Jónssonar að breyta kerfinu til batnaðar. Síðan stóð Sjálfstæðisflokkurinn í vegi fyrir öllum breytingum á því. Ef ekki hefði komið álitið frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefði nákvæmlega ekkert gerst í þessu máli. Ekkert hefði hreyfst í því, ekki einu sinni verið búnar til neinar greinargerðir eða nein vinna lögð í málið í sjávarútvegsráðuneytinu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki áhuga á að breyta þessu fiskveiðikerfi sem hann átti nú sjálfur mestan þátt í að búa til, að Framsóknarflokknum fullkomlega 

Frú forseti. Já, það er rétt. Það var ekki neinn vilji í síðustu ríkisstjórn til að gera breytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Meira að segja þegar verið var að skera niður veiðileyfagjaldið fyrir rúmu ári síðan átti það að vera 1.100 millj. en var fært niður í 400 millj. Þá fylgdu samfylkingarmenn Sjálfstæðisflokknum eftir í því. Það er svona þegar er verið að búa til ríkisstjórn þá er það dálítið sérkennilegt að annar flokkurinn skuli fá allt sitt fram en hinn ekki í ákveðnum málum. Maður hélt að flokkar reyndu að mætast einhvers staðar á miðri leið í svona stórum málum eins og sjávarútvegsmál eru eða réttara sagt fiskveiðistjórnarkerfið, jafnumdeilt og það er. En ég veit að það er vilji innan Samfylkingar og það er vilji innan Vinstri grænna til að gera breytingar. Því er nú verr og miður að enginn vilji er innan Framsóknarflokksins og hefur ekki verið. Framsóknarflokkurinn hefur verið harðastur í því ásamt Sjálfstæðisflokknum að viðhalda óbreyttu fiskveiðistjórnarkerfi.

Tali nú hver fyrir sig.

Það talar ekki hver fyrir sig í því efni. Höfundur kvótakerfisins heitir Halldór Ásgrímsson. 

Ómálefnalegt.

Og fleiri aðilar hafa varið þetta kerfi út af eigin hagsmunum. Við höfum líka horft upp á þingmenn í salnum sem eru strengjabrúður sægreifanna og hafa verið að þjónka þá, kannski af eðlilegum ástæðum vegna þess að þeir hafa borgað fyrir þá kosningabaráttu, prófkjörsbaráttu og kosningabaráttu. Við sjáum bæði þingmenn og ráðherra hjá Sjálfstæðisflokki  
            

Forseti. Margt er til í því sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson sagði. En batnandi mönnum er best að lifa og hér ætlar að flytja ræðu á eftir hinn vörpulegi og djarfhuga forustumaður Framsóknarflokksins á Alþingi Íslendinga, hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Við bíðum eftir þeirri ræðu auðvitað með miklum spenningi að vita hvaða línu hinn nýi Framsóknarflokkur - það er ekki „New Labour“ heldur „New Progressive Party“, svo að maður fari nú í ensk stjórnmál - ætlar að hafa í þessu. Já, það er alveg rétt sem síðasti ræðumaður sagði, þetta var ekki gott í síðustu ríkisstjórn og Samfylkingin stóð sig auðvitað ekki nógu vel í því. Það er rétt að biðjast afsökunar á þeirri frammistöðu í þessum stól. Hún hefur það sér til vorkunnar að staða hennar var ekki sterk við stjórnarmyndunarviðræðurnar. Ákvæðið í stjórnarsáttmálanum er ekki mjög kröftugt. Það er linlega orðað. Sjálfstæðisflokkurinn stóð afar harkalega gegn þessu máli og þegar ástæða var til þess að rífa þetta upp þegar álit mannréttindanefndarinnar kom og við ...

Fyrir ári síðan.

- Fyrir meira en ári þegar það kom 24. október 2007 og því var ekki svarað fyrr en 11. júní 2008. Einar K. Guðfinnsson sem hóf hvalveiðar á síðustu klukkutímum í embætti, honum tókst ekki að skipa einfalda tveggja eða þriggja manna nefnd til þess að endurskoða lögin. Þetta voru afrek Sjálfstæðisflokksins í þessu máli og ekki von að hægt sé að hreyfa við þeim. Þó vil ég minna á meðan síðustu sekúndurnar líða að innan Samfylkingarinnar var alltaf þrýstingur í þessu máli og ég þarf ekki annað en að nefna þar nafn 7. þm. Norðvest., Karls V. Matthíassonar, 

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt fyrir mann vestan af fjörðum sem kominn er hér um nokkurra daga skeið að einmitt nú skuli vera hér uppi umræða um fiskveiðistjórnarmál. Á þeirri umræðu sem farið hefur fram í dag er alveg ljóst að mikill samhljómur er meðal þriggja flokka sem eiga sæti á Alþingi, þ.e. milli okkar jafnaðarmanna í Samfylkingunni, Vinstri grænna og Frjálslynda flokksins. Allir þessir flokkar ganga út frá því ákvæði 1. gr. laga um fiskveiðistjórn, þ.e. ákvæðinu um að fiskveiðiauðlindin og fiskstofnarnir kringum landið séu þjóðareign. Allir þessir flokkar hafa sameiginlegan skilning á þeirri grein. Þó gætti í málflutningi eins þingmanns Sjálfstæðisflokksins einhvers konar efasemda um að Frjálslyndi flokkurinn gengi þar í takt við okkur jafnaðarmenn að öllu leyti. Hins vegar er það grundvallaratriði sem hér er um að ræða hvort menn gangi út frá því að auðlindin, fiskstofnarnir í sjónum, séu þjóðareign eða ekki vegna þess að kvótakerfið þegar það var sett á og eins og það þróaðist tók þann rétt frá þjóðinni og fiskveiðirétturinn var einkavæddur. Það er hins vegar mikil ósvífni að koma hérna fram eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson gerði áðan en hann er nú eini fulltrúi kvótaflokkanna sem tekið hefur til máls í þessari umræðu. Orðanotkun hans var einmitt með þeim hætti að það vekur athygli og manni ofbauð jafnvel þegar hann talaði sífellt um séreignarrétt og eign og eigendarétt þegar hann talaði um réttinn til þess að nýta fiskimiðin kringum landið. Hvort sá skilningur sé orðinn svo inngróinn í Sjálfstæðisflokkinn að það þyki sjálfsagt að tala með slíkum hætti um það sem hingað til hefur verið talað um sem afnotarétt og nýtingarrétt, vekur ákveðinn ugg í brjósti. Það er líka mikilvægt að fram komi hver skilningur Framsóknarflokksins í þessu máli er, þ.e. hins kvótaflokksins sem tekið hefur þátt í því að byggja upp og tryggja í sessi og nánast afsala auðlind þjóðarinnar til einstakra manna. En það kemur kannski í ljós við þessa umræðu. Það frumvarp sem hér er lagt fram á sér hljómgrunn, held ég, langt inn í raðir Samfylkingarinnar. Umræða um slíka breytingu hefur farið fram bæði á landsfundum og í flokksfélögum Samfylkingarinnar víða um land. Það er líka ánægjulegt að heyra að sá sem hér stendur og flokksfélagi þess sem talaði hér áðan, hv. þm. Mörður Árnason, eru algerlega sammála í þessu máli, styðja þá hugmynd sem kemur fram í þessu frumvarpi og eru tilbúnir til þess að fylgja því eftir. Eins og komið hefur fram í þessari umræðu er þetta að hluta til mannréttindamál, þ.e. að reyna að vinna til baka eitthvað af þeim réttindum sem tekin voru frá fólkinu í landinu, sérstaklega frá þeim sem búa við sjávarsíðuna sem nýtt hafa sér þann rétt að sækja fisk í sjó. Það má segja að aldagamall fæðingarréttur landsmanna hafi verið tekinn í burtu með kvótakerfinu og hvernig það hefur þróast. En um leið var líka tekinn í burtu réttur sjávarbyggðanna til sjálfsbjargar og hefur það sýnt sig í því hvernig þróun mála hefur orðið víða í sjávarbyggðum landsins síðustu 10–20 árin. Þetta er því ekki bara mannréttindamál þótt vissulega sé þetta mannréttindamál og komi hér inn á úrskurð mannréttindadómstóls Sameinuðu þjóðanna. Það er ekki ofsagt um þann hroka sem síðasta ríkisstjórn og þeir sem stjórnuðu þar og réðu ferðinni í sjávarútvegsmálum sýndu þjóðinni og alþjóðasamfélaginu með því hvernig þeir tóku á því máli og skirrðust við að bregðast við eins og þeir að sjálfsögðu áttu að gera. Þar dugði ekki til þótt ýmsir talsmenn Samfylkingarinnar - og hér hefur verið nefndur ágætur þingmaður Karl V. Matthíasson - berðust fyrir því að þessu yrði breytt eins og mörgu öðru í sambandi við stjórn fiskveiða. Þetta er ekki bara mannréttindamál og ekki bara byggðamál heldur er hér líka á ferðinni umhverfismál því að eins og fram hefur komið eru krókaveiðar umhverfisvænar, umhverfisvænstar allra veiða úr hafinu. En í þessu sambandi er auðvitað vert að athuga hvernig kvótakerfið hefur þróast og hvernig það hefur verið styrkt í sessi smám saman. Það hefur gerst með tvennum hætti: Annars vegar með því að sífellt fleiri tegundir hafa verið teknar inn í kvótann og bundnar við kvótaúthlutun. Nú eru nánast allar tegundir sem veiddar eru í kringum landið bundnar í kvóta. Að mörgu leyti hefur þetta verið óþarfi. Það eru engin fiskifræðileg sjónarmið sem hafa stjórnað þarna heldur fyrst og fremst sjónarmið kvótaeigenda, þeirra sem hafa viljað veðsetja kvótann, þeirra sem hafa viljað nýta auðlindina með þeim hætti sem gert hefur verið til þess að tryggja sér fjármagn í bólgnum bönkum. Hins vegar hefur kerfið verið fest í sessi með því að láta það ná yfir sífellt fleiri tegundir veiða og báta. Og síðast, eins og við þekkjum, var smábátakerfinu, sem var dagakerfi, útrýmt og smábátar voru teknir inn í kvótakerfið og er ekkert mjög langt síðan það var. En þar með má kannski segja að síðustu glufunni hafi verið lokað. Það frumvarp sem hér er til umræðu byggir á því að snúa til baka, að opna aftur glufu á þeim vegg sem kvótakerfið er orðið. Ég fagna því að það sé komið fram og vona að þetta frumvarp fái framgang þó svo að auðvitað megi deila um ýmis útfærsluatriði í því, t.d. um stærð báta. 30 rúmlestir þóttu nú ansi stórir bátar í mínu ungdæmi en þykja það kannski ekki lengur en það eru samt þokkalega haffærir bátar sem eru 30 brúttórúmlestir að stærð. En þetta og ýmsar takmarkanir sem hægt er að koma við svo að hér verði ekki eins og einhver talaði um, stjórnlausar ólympískar kapphlaupsveiðar er auðvitað útfærsluatriði. Meginhugsunin í frumvarpinu er sú að opna glufu á kvótakerfið og er það vel. Hins vegar megum við auðvitað ekki gleyma því að þó svo að við sem höfum talað gegn kvótakerfinu í 20 ár viljum fá því breytt eru tvær aðferðir til þess: Að vinda ofan af því aftur með sömu aðferðum og því var komið á, þ.e. að taka í burtu ákveðnar veiðiaðferðir, ákveðnar stærðir af bátum og opna ákveðin fiskimið. Það er önnur leiðin. Hin leiðin er sú að taka út úr því ákveðnar tegundir eins og sá ágæti hv. þm. Grétar Mar Jónsson nefndi fyrr í umræðunni, að ýmsar fisktegundir mætti taka út úr kvótakerfinu án þess að ógna þeim stofnum að neinu leyti. Auðvitað er stóra málið að umbylta öllu fiskveiðistjórnarkerfinu. Þar höfum við jafnaðarmenn lagt fram ítarlegar tillögur sem byggja á fyrningu, á nýju kerfi með auðlindagjaldi og réttlátri útdeilingu fiskveiðiheimildanna. Kannski er það byrjunin á breytingum að hér í dag hefur komið fram að fulltrúar þriggja flokka - við eigum eftir að heyra í þeim fjórða - virðast eiga sér sameiginlega skoðun og sameiginlega sýn á það að hægt sé að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu, gera það réttlátara og betra fyrir alla þjóðina. Vonandi sjáum við þann dag að þessir flokkar fái meiri hluta á Alþingi til þess að koma því í verk.

Ég ætlaði að vera með nokkrar athugasemdir og bæta við hlutum sem ég gleymdi, hæstv. forseti.

Þú hættir þessu. Birkir er með í fimm mínútur. Svo fara ...

Ég hef fengið hérna góða leiðsögn um það hvernig við ætluðum að reyna að klára þennan dag hér í þinginu og ég held að ég leggi það á mig að tala þá stutt. Varðandi það sem hv. þm. Sigurður Pétursson benti hér á þá er það alveg rétt sem hann talaði um að það er verið að braska með nýtingarréttinn. Það er ákvæði í lögum um stjórn fiskveiða um að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar og afnotaréttur og nýtingarréttur er það sem er verið að tala um. Ég vil þó koma inn á það að auðvitað má fækka tegundum sem er núna verið að setja inn í kvótann gagngert til þess að veðsetja þær.

Hæstv. forseti. Ræða hv. þm. Grétars Mar Jónssonar var bara með þeim betri sem ég hef heyrt um sjávarútvegsmál í lengri tíma hér á vettvangi þingsins enda talaði hv. þingmaður stutt og var nokkuð málefnalegur. Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. Samfylkingarinnar Sigurður Pétursson fór hér mörgum fögrum orðum um stefnu eigin flokks í sjávarútvegsmálum og hvað sá flokkur hefði verið einarður í því að koma fram breytingum í því vil ég benda hv. þingmanni á þann ríkisstjórnarsáttmála sem Samfylkingin gerði við Sjálfstæðisflokkinn. Ég ætla að lesa upp úr þessum sáttmála,  „Gerð verður sérstök athugun á reynslunni af aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða og áhrifum þess á þróun byggða.“ Þetta var það sem Samfylkingin náði fram með Sjálfstæðisflokknum. En þess bera að geta að á tuttugu mánuðum var þessi nefnd ekki skipuð. Það er rétt sem hv. þm. Mörður Árnason benti hér á áðan í ágætri ræðu að auðvitað ber að afsaka þetta reyndar eins og svo margt annað hjá síðustu ríkisstjórn sem einkenndist af ákvarðanatökufælni í mörgum mikilvægum málum. Við erum að ræða um mjög stórt mál hér sem snertir sjávarútveginn og af því að hv. þm. Sigurður Pétursson talaði um kvótaflokkana tvo og átti þá við Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk þá vil ég benda hv. þingmanni á að A-flokkarnir, fyrirrennarar Samfylkingarinnar, komu nú aldeilis að stjórn sjávarútvegsmála í fyrri ríkisstjórnum. Ég veit ekki betur en að Samfylkingin sé nýkomin úr slíku stjórnarsamstarfi þar sem engar breytingar voru gerðar á kvótakerfinu. Ég held því að við þurfum að gæta sannmælis í þessari umræðu um það hverjir umræddir kvótaflokkar eru því að langflestir íslenskir stjórnmálaflokkar að Frjálslynda flokknum undanskildum - því að nú er Vinstri hreyfingin – grænt framboð komin í stjórn - hafa komið að kvótakerfinu með einum eða öðrum hætti. Hæstv. forseti. Á þessum síðustu tímum hefur vægi sjávarútvegsins fyrir íslenskt samfélag aldrei verið meira. Ég ætla að segja það fyrir mína parta hér að ég mun ekki taka þátt í því að standa í einhverjum kollsteypum á íslenskum sjávarútvegi enda held ég að enginn stjórnmálaflokkur vilji það.  Á síðasta kjörtímabili barðist Framsóknarflokkurinn fyrir því í samstarfi sínu við Sjálfstæðisflokkinn að koma auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána og það skal alveg viðurkennt hér að Framsóknarflokkurinn náði því ekki fram í því stjórnarsamstarfi frekar en Samfylkingin gerði í sínu samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn að koma inn stjórnarskrárbundnu ákvæði um að auðlindir sjávar ættu að vera í þjóðareign. Ég hef hins vegar trú á því að við munum ná samstöðu á Alþingi, að minnsta kosti meiri hluti Alþingis, um að slíkt ákvæði komist inn í stjórnarskrána sem er mjög mikilvægt að mínu viti því að hér er náttúrlega um framtíðarauðlind að ræða, auðlind sem mun standa undir stórum hluta af verðmætasköpun í íslensku samfélagi því að á þeim tímum sem við lifum núna, á tímum samdráttar þurfum við tekjur til þess að standa undir öflugu velferðarkerfi auk þess sem sjávarútvegurinn skapar fjölmörg ný störf. Ég vil benda á eitt hér í umræðunni um sjávarútvegsmál. Ég skal viðurkenna að ég var ekki viðstaddur fyrri hluta umræðunnar þar sem ég þurfti að vera á fundi. Ég veit ekki hvort mikið hefur verið rætt um málefni byggðakvótans í þessari umræðu, sem er um 10 þúsund tonn. Það er nú ekkert annað. Stjórn byggðakvótans hefur verið með þeim eindæmum að á velflestum stöðum þar sem honum hefur verið úthlutað er allt bandvitlaust, vil ég segja, út af því hvernig staðið hefur verið að því og síðast en ekki síst ef við horfum á þetta fiskveiðiár sem nú er hálfnað þá hefur sjávarútvegsráðherra ekki enn auglýst byggðakvótann þannig að sjómenn og smábátasjómenn gætu farið að veiða hann. Það er náttúrlega mjög slæmt og það segir okkur að það er eitthvað sem gengur ekki upp í því hvernig menn hafa haldið á málefnum byggðakvótans sem er um 10 þúsund tonn þannig að það er lag í fiskveiðistjórnarkerfinu eins og það er í dag að skoða ýmsa hluti. Eins og ég hef sagt þá er Framsóknarflokkurinn á leiðinni í mikla vinnu og ég bið hv. þingmenn um að sýna nýrri forustu Framsóknarflokksins og þeirri ákvörðun sem Framsóknarflokkurinn tók á flokksþinginu það umburðarlyndi gefa flokknum tækifæri að skýra sína sýn á stöðu sjávarútvegsmála. Hvað varðar frumvarpið sem við ræðum hér þá þarf að skoða ýmislegt í því, til að mynda, þ.e. ef þetta frumvarp yrði að lögum, hve mörg þúsund tonn yrðu veidd samkvæmt þeim nýju reglum sem í gildi yrðu því að ég hef ekki verið talsmaður þess að við höfum algjört stjórnleysi í sókninni gagnvart auðlindinni og ég held að velflestir flokkar hér á þingi og allir flokkar vilji einhverjar takmarkanir á því sviði og við þyrftum að gera okkur grein fyrir því hvað slík opnun mundi þýða. 
             Ég vil segja það að lokum, hæstv. forseti, að hér er um að ræða ákveðna opnun sem hv. þingmenn Frjálslynda flokksins eru að mæla fyrir. Ég tel að það þyrfti að skoða mjög gaumgæfilega ef við færum í slíkt. En ég ætla ekki að gera lítið úr þeim rétti manna að eiga að fá að róa til fiskjar fyrir sig og sína. Hér er reyndar verið að opna á að menn hafi atvinnu af þessu og eins og ég hef sagt hér þá vil ég fyrir fram ekkert úttala mig um það hver stefna Framsóknarflokksins muni vera í þessu. En eins og ég hef sagt þá munum við ekki vilja innleiða neinar kollsteypur í íslenskan sjávarútveg, sérstaklega eins og ástand mála er í samfélaginu í dag. Sjávarútvegurinn er að skapa þúsundum manna atvinnu og ég held að við viljum öll viðhalda ákveðnum stöðugleika hvað varðar rekstrarumhverfi sjávarútvegsins. Það er mjög mikilvægt á tímum sem þessum. 

Hæstv. forseti. Bara örstutt. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Hér hafa margir tekið til máls og tjáð sínar skoðanir um að það væri eðlilegt að horfa til þeirra hugmynda sem hér eru lagðar til þó að vissulega hafi verið einhver varnaðarorð í því. En að jafnaði tel ég að það megi meta það svo að mönnum finnist eðlilegt að finna þeirri tillögu sem hér er lögð fram og talað fyrir í frumvarpsformi einhvern farveg. Það væri mjög æskilegt eins og nú hagar til í okkar þjóðfélagi með atvinnumál og annað slíkt að það verði gert. Það hefur einnig verið bent á að byggðakvótarnir séu ekki þegar komnir út á þessu ári þannig að það er ekki eins og það séu ekki ýmsir möguleikar til fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra ef hann vill bregðast við með einhverjum hætti. Við höfum bent á það í þessari umræðu, fleiri en sá sem hér stendur, að það má setja á þessa útfærslu ýmsar takmarkanir þó að útfærslan opni fyrir það að slíkar veiðar geti farið af stað. Það væri mjög ánægjulegt eins og nú árar hér á landi að geta gefið þau merki út í þjóðfélagið að hér væru kannski að opnast möguleikar á eitt hundrað störfum eða einhverju slíku. Við getum nefnt það sem dæmi eða viðmiðun. Hins vegar þurfa menn nú að hafa fyrir því að fara inn í svona kerfi. Þeir þurfa að hafa aðgang að bát. Hann þarf að vera haffær og menn þurfa að hafa réttindi og svo framvegis þannig að það er ýmislegt í því. Þó að menn hafi einhvern tíma tekið pungapróf þá er það nú ekki í gildi. Ég vil nú bara upplýsa vin minn hv. þm. Illuga Gunnarsson um það vegna þess að menn þurfa að endurnýja þessi réttindi á fimm ára fresti, viðhalda þeim, fara í Slysavarnaskóla sjómanna, kunna allar þær reglur og lög sem þar eru kennd og viðbrögð, fá útgefið sérstakt skírteini um að þeir hafi fengið þjálfun sem sjómenn í Slysavarnaskóla sjómanna og út á það geta menn svo ásamt því að fá heilbrigðisvottorð og sjónvottorð 

Get ég lært hjá þér?

Þú getur lært ýmislegt hjá mér ef út í það er farið. 
             Þó að hér sé verið að leggja til ákveðna opnun þá er langur vegur frá því að þetta sé galopið, að það geti bara allir hoppað inn í þetta. Það er mikill misskilningur. Það eru margar takmarkanir sem snúa að atvinnugreininni sjálfri, réttindum manna og þjálfun og viðhaldi réttinda og svo framvegis sem gera það að verkum að þetta er ekki galopið. Við eigum vissulega einhverja sjómenn sem meðal annars hafa starfað á byggingarmarkaði og eru búnir að missa þar vinnuna sem hugsanlega gætu farið í þetta með einhverju lagi. Ég held að það sé fyllilega áhættunnar virði að hleypa þessu af stað. Það væri mjög jákvætt merki í þjóðfélagið miðað við núverandi stöðu og ég held að það væri mjög jákvætt gagnvart byggðunum og viðhorfi fólks í sjávarútvegsbyggðunum að svona réttur væri opnaður. Ég hvet því eindregið til þess, hæstv. forseti, að það verði gert, þ.e. að stíga hér skref þó að það verði bara skref sem gildir eingöngu á núverandi fiskveiðiári. Það verður svo næsta ríkisstjórn sem tekur ákvörðun um það hvort menn vilja framhaldið. Ég held að það skipti öllu máli fyrir okkur í núverandi stöðu að horfa til allra þeirra tækifæra sem við getum mögulega átt til þess að bæta atvinnuástandið í landinu og afla okkur tekna og viðurværis. Ég hef orðað það svo stundum hér í þessum ræðustól að í því sambandi þyldi þjóðin ekki neitt tilfinningavæl. Menn eiga að horfa ískalt til þess að reyna að auka atvinnumöguleika, alveg ískalt til þess. Þegar við veltum fyrir okkur ástandinu sem við horfumst í augu við og því sem kannski bíður okkar næstu þrjú, fjögur árin þá segi ég bara að okkur muni ekki af tekjunum veita og af störfunum veita. Við munum aldrei fara í gegnum það ástand sem fram undan er á niðurskurðarreglunni einni og sér. Við munum þurfa að auka tekjur og auka atvinnu. Við getum vissulega þurft að skera niður og hækka jafnvel skatta og svo framvegis og útfæra það á þá sem þola aukna skattbyrði. En við munum aldrei fara í gegnum þetta ástand á niðurskurðarhnífnum einum. Það er útilokað mál. Það held ég að menn ættu að hafa sérstaklega í huga þegar við erum að tala hér um einhver viðbrögð til þess að auka atvinnu í landinu.