Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir áramótin lýsti ég því yfir, að ætlunin væri sú að nota þær umframtekjur, sem ríkissjóði kynnu að falla til á árinu 1968, til þess að létta almenningi eftir föngum áhrif gengisbreytingarinnar og þá fyrst og fremst með það í huga að nota meginhluta þeirrar fjárhæðar til lækkunar tolla. Þegar gengið var frá tekjuáætlun fjárlaga eftir gengisbreytinguna, var áætlað, að afgangur kynni að verða allt að 250 millj. kr. á þessu ári, og var reiknað með, að bróðurpartinum af því fé yrði varið til tollalækkana. Meðan þinghlé var, var unnið að endurskoðun tollskrárinnar með þetta sjónarmið í huga og þing boðað saman fyrr en ella, m.a. til þess að hægt væri að afgreiða tollamálið, enda var þá tilbúið frv. miðað við þá áætlun, sem hafði verið stuðzt við, þegar undirbúningur þess frv. var ráðinn, og var í því frv. gert ráð fyrir tollalækkunum, sem mundu hafa kostað ríkissjóð á þessu ári eða ársgrundvelli um 270 millj. kr. Ástæðan til þess, að þetta frv. var aldrei lagt fram, er einfaldlega sú, sem öllum hv. þdm. er kunnug, að gerbreyting varð á tekjuhorfum eða réttara sagt tekjuafgangshorfum ríkissjóðs á þessu tímabili, vegna þess að um áramótin kom í ljós, að gera þyrfti sérstakar ráðstafanir bæði vegna bátaflotans og hraðfrystihúsanna umfram það, sem gengislækkunin rétti hag sjávarútvegsins, þannig að niðurstaðan af þeim athugunum hefur leitt til þess, að ríkisstj. hefur lofað að beita sér fyrir því, að Alþ. fallist á að veita sjávarútveginum viðbótaraðstoð á þessu ári, sem mun nema um 322 millj. kr. Það lá í augum uppi, að útilokað var að ráðast í tollalækkanir fyrr en séð væri fyrir endann á þeim athugunum, sem fóru fram á hag sjávarútvegsins. Ég sé ekki ástæðu til að fara hér í þessu máli að ræða orsakir þess, að til þessarar viðbótaraðstoðar þurfti að grípa. Það eru í undirbúningi nú sérstök frv. um það efni til útskýringar á því vandamáli, sem koma munu fyrir Alþ. innan tíðar, og vildi ég því vonast til, að hv. þm. gætu fallizt á að hefja ekki í sambandi við þetta mál almennar umr. um vandamál sjávarútvegsins eða efnahagsmál, nema það sem strengilega er nauðsynlegt til að útskýra viðhorf manna til þessa frv., og skal ég því ekki efna til umræðu um það af minni hálfu. En þessar niðurstöður, þessar 320 millj. kr. rúmar, sem gert er ráð fyrir, að verja þurfi til sjávarútvegsins, hafa að sjálfsögðu valdið því, að ekki varð um að ræða neinn þann tekjuafgang hjá ríkissjóði, sem menn gerðu ráð fyrir, þegar þau orð voru mælt, sem ég áðan sagði, að ég hefði viðhaft hér við lokaumræðu fjárlaga. Hvort menn vilja, eins og sumir hafa sagt, telja það vanefndir eða ekki, það verður hver að leggja út á þann veg, sem honum sýnist, en vitanlega hlýtur hver maður að skilja það, sem á það vill horfa með raunsæi, að þessi orð, sem mælt voru í sambandi við fyrirhugaðar tollabreytingar, byggðust á því viðhorfi, sem þá var, og horfum varðandi tekjuafgang á árinu, miðað við þau útgjöld, sem vitað var, að þá voru líkur til að ríkið þyrfti að standa undir. Þessi nýju viðhorf hafa að sjálfsögðu leitt til þess, að annað tveggja varð að gera: Að falla frá tollabreytingunum eða þá að gera sérstakar ráðstafanir til þess að mæta þeim, annaðhvort að öllu leyti, eins og upphaflegt frv. miðaði við, eða taka málið til endurskoðunar og íhuga, hvort hægt væri að finna einhverja millileið í þessu máli. Niðurstaðan af þessum athugunum og hugleiðingum öllum er sú, sem felst í því frv. til breytinga á tollskránni, sem hér liggur nú til 1. umr. og felur í sér tollalækkanir, sem á ársgrundvelli mundu nema 159 millj. kr. Þegar tollskrárnefndinni, sem var falið að undirbúa frv. til breytinga á tollskránni, var fengið og skilgreint sitt verkefni, var það á þeim grundvelli, að n. skyldi í meginefnum stefna að því, að tollabreytingarnar yrðu gerðar á nauðsynjavörum almennings, þeim vörum, sem verka þyngst á vísitölu. Ég hygg, að það sé nokkurn veginn samdóma skoðun manna, að nýja vísitalan sé raunhæft mat á neyzluvenjum almennings í dag, þannig að það feli ekki í sér neina fölsun, þó að áherzla sé lögð á að lækka vísitöluvörurnar, það sé í rauninni nákvæmur - sá nákvæmasti mælikvarði, sem við höfum í dag um það, hvaða vörur það séu, sem almenningur helzt notar, þannig að því meiri sem lækkun vísitölunnar er, því meiri kjarabót sé það fyrir allan almenning. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga til þess að skilja það, hvernig þetta frv. er samið. Eftir að nauðsynlegt reyndist að breyta frv. og miða við lægri fjárhæð, var á það lögð áherzla að taka út úr frv. þær breytingar, sem höfðu minnsta þýðingu varðandi neyzluvörurnar, enda kemur það á daginn, að upphaflega frv. miðaði við, að vísitöluáhrifin yrðu 1,65 stig, en frv. eins og það er nú miðar við, að vísitöluáhrifin séu sáralítið minni eða þau séu um 1.59 stig. Varðandi viðhorfið til íslenzks iðnaðar er það að segja, að frv. er ekki ætlað að raska stöðu hans. Því var ekki ætlað að auka tollvernd iðnaðarins og ekki heldur að draga úr henni. Það er ljóst, að gengisbreytingin út af fyrir sig hefur stóraukið vernd íslenzks iðnaðar, frá 16–33%, þannig að hún hefur stórlega bætt aðstöðu hans, og það var ætlunin að fylgja því meginsjónarmiði í tollalagabreytingunni að gera stöðu iðnaðarins ekki lakari, þannig að þar sem fullunnar vörur hafa verið lækkaðar, hafa hráefni verið lækkuð um sömu prósentutölu, og reyndar er hlutfallið ekki alls staðar það, heldur iðnaðinum meira í hag, því að í ýmsum greinum vefnaðariðnaðarins er beinlínis um aukna tollvernd að ræða. En meginatriði málsins er það, að með þessu frv. var þess enginn kostur að taka afstöðu til vandamála iðnaðarins. Öllum hv. þdm. er það kunnugt, að tollabreytingar hafa yfirleitt hnigið í þá átt að draga úr tollvernd iðnaðarins. Það er ekki gert heldur með þessu frv. Afstöðuna til iðnaðarins þarf að marka eftir langtíma prógrammi, sem nú er unnið að og þá gert ráð fyrir því, að tollabreytingar verði í einhverjum ákveðnum áföngum og þá jafnframt gengið út frá því, að lækkun hráefnatolla komi á undan, til þess að iðnaðurinn fái nauðsynleg aðlögunarskilyrði. En þetta frv. er sem sagt enginn þáttur í því vandamáli, og iðnaðurinn hefur í verulegum efnum status quo miðað við þetta frv. Það hefur verið höfð náin samvinna við samtök iðnaðarins, vegna þess að okkur var ljóst, að það var fyrst og fremst frá þeim aðila, sem búast mátti við gagnrýni, og hafa þeir átt aðild að tollskrárnefndinni, bæði fastafulltrúa þar og einnig sérstaka fulltrúa vegna þessarar athugunar, og ég hygg, að mér sé óhætt að fullyrða það, að eins og niðurstaða frv. er, geti iðnrekendur eftir atvikum sætt sig við þá niðurstöðu, enda hafa ekki komið mótmæli frá þeim varðandi málið. Jafnframt vann fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands með tollskrárnefnd að undirbúningi málsins og fulltrúi frá Stéttarsambandi bænda fékk aðstöðu til þess að fylgjast með allri meðferð málsins. Sú meginstefna, sem ég áðan gat um, var að taka ekki iðnaðarvandamálin sérstaklega til meðferðar né önnur þau vandamál, sem við er að fást og ekki beint stafa af þessari ástæðu, heldur ýmsum öðrum. Skal ég þar nefna t.d. pappírsvandamálið, bókaútgáfu, umbúðavandamál og annað. Þetta var ætlunin að reyna að leysa, ef við hefðum haft það aukna fé eða þá stærri upphæð til meðferðar, sem ég gat um, en þessum málum voru engin tök á að sinna, eftir að sýnt var, að við yrðum að binda okkur við lægri fjárhæð. En varðandi iðnaðinn hefur þó ein undantekning verið gerð frá þeirri meginreglu að líta ekki sérstaklega á vandamál hans umfram það, sem felst í þeirri sérstöku vernd, sem gengisbreytingin veitir, og það eru vandamál málmiðnaðarins. Það er ljóst, að vandi hans er mjög brýnn, og hefur mikið verið um það rætt á undanförnum mánuðum. Það kom einnig í ljós, að fulltrúi Alþýðusambands Íslands bar sérstaklega fyrir brjósti, að réttur yrði hagur þessarar iðngreinar, þó að það kynni að leiða til þess, að mínna fé væri til ráðstöfunar til þess að lækka toll á neyzluvörum, og að öllu athuguðu þótti rétt að taka með í tollabreytinguna ýmsar af helztu nauðsynjavörum járnsmíðaiðnaðarins. Frv. sjálft var reynt að setja upp eins aðgengilega fyrir hv. þm. og auðið væri og m.a. með því móti, að prentaðar eru á þessu stigi með frv. allar breytingarnar í hverju einstöku tollnúmeri, hverjir hinir eldri tollar eða gildandi tollar eru og síðan till. um hina nýju tollflokka, þannig að það verður mjög auðvelt um samanburð í þessu efni. Meginlækkun frv. er á ýmsum greinum fatnaðar og vefnaðarvöru og eru um 2/3 hlutar af tollalækkuninni á þeim vörum. Annar höfuðflokkur eru ýmiss konar matvæli og í þriðja lagi ýmsar hreinlætisvörur heimilanna. Auk þess eru það svo járnvörur. Jafnframt falla inn í þetta dæmi sérstakar tollabreytingar, sem gera þurfti í sambandi við samninga Íslands á vegum GATT, en þeir samningar og viðræður fóru fram á s.l. ári og leiddu til þess, að það tókst að fá vissar tollalækkanir bæði í Bretlandi og Bandaríkjunum, en að sjálfsögðu urðum við að bjóða tollabreytingar á móti og meginhluti þeirra tollabreytinga hefur fallið inn í það sjónarmið, sem við höfum fylgt við samningu þessa frv., þannig að þar féllu þessi sjónarmið saman, en að svo miklu leyti sem það er ekki, hefur þurft að taka upp sérstakar heimildir til tollalækkunar á þeim vörum, sem skuldbinding var fyrir að framkvæma lækkun á í sambandi við þær viðræður. Þá er enn fremur leitað heimilda til þess að festa tolla á allverulegum fjölda tollskrárnúmera, sem einnig byggist á aðild okkar að GATT, því að við erum þá skuldbundnir til þess að hækka ekki tolla á mjög mörgum vörum, og eru það gagnkvæm fríðindi, vegna þess að GATT-löndin eru bundin á sama hátt til þess að hækka ekki tolla á vörum gagnvart okkur. Auk þeirra sjónarmiða, sem ég gat um áðan, að lækka beinlínis tolla á almennum nauðsynjavörum og auk hinnar sérstöku tollalækkunar vegna járnvöruiðnaðarins er gert ráð fyrir tollalækkunum í þá átt að draga úr smygli einmitt á vörum, sem mest hætta er á, að sé smyglað til landsins og mjög erfitt að hafa eftirlit með, svo sem gulli, ýmsum skartvörum og öðru slíku. Það er ekki reiknað með, að þetta hafi áhrif til tekjutaps fyrir ríkið, því að gert er ráð fyrir, að það skili sér þá í betri tollheimtu. Og að lokum er framkvæmd allsherjartollalækkun á hæstu tollflokkum, þannig að hæsta tollprósenta er færð úr 125% niður í 100%. Þetta hefur í för með sér mjög óverulegt tolltap, en þessi tollhæð er algerlega óeðlileg og raunar mjög óeðlilegt að hafa tollinn 100%, en miðað við þá aðstöðu, sem var, var ekki auðið að fara lægra með hæstu tolla en þetta. Ég skal taka það fram, að það var skoðun okkar, að það hefði verið æskilegt að lækka t.d. toll á fatnaði mun meira en gert er ráð fyrir í þessu frv. En þá komum við að vandamáli, sem við mætum raunar í mörgum greinum, þegar um er að ræða spurninguna um lækkun tolla, og það eru vandamál íslenzks iðnaðar. Og hér er einmitt um dæmigert vandamál að ræða, sem er kannske verra viðfangs en nokkrir aðrir vöruflokkar í landinu, og það stafar af því, að hér er um að ræða margþættan íslenzkan iðnað. Við höfðum hugsað okkur að fara með tolla á tilbúnum fötum niður í 50% úr 90%. Og það var skoðun okkar, að ef farið væri þetta langt niður, þá mundi það draga verulega úr kaupum manna erlendis, sem nú eru geysimikil, eins og allir vita. En það kom á daginn, að þetta var ekki framkvæmanlegt, vegna þess að þá ráku iðngreinarnar sig upp undir, eins og má segja. Þó að við lækkuðum hlutfallslega tolla á innfluttum fataefnum, þá komu til greina hagsmunir dúkagerðanna hér heima, sem mótmæltu því, að sú tollalækkun ætti sér stað, og ef átti að lækka hráefni til þeirra, þá komu mótmæli frá garnframleiðendum þannig að hér var um mjög erfitt vandamál að ræða, og niðurstaðan varð sú, að ekki væri auðið á þessu stigi málsins að koma við frekari tollabreytingum en hér er gert ráð fyrir. Að öðru leyti hefur verið lögð megináherzla á það, að tollabreytingarnar væru þess eðlis, að þær röskuðu ekki samræmi í tollskránni, og þess vegna hafa ýmis númer verið tekin hér með, sem kannske strangt tekið þjóna ekki því hlutverki, sem ég gat um í upphafi míns máls að væri aðalleiðarvísirinn í samningu þessa frv., en er nauðsynlegt að taka með til þess að ekki raskist eðlileg hlutföll og samræmi í tollskránni, þannig að ég hygg, að fullyrða megi, að hér sé um að ræða samræmdar aðgerðir, sem ekki eigi að skapa vandræði eða leiða til óeðlilegrar tollflokkunar við aðrar vörur, sem ekki er breytt tollum á. Ég kem þá að þeim þætti málsins, hvernig áformað er að mæta tekjuþörfinni eða tekjutapinu, sem leiðir af þessu frv., og eins og ég gat um í upphafi, þá varð að gera sérstakar ráðstafanir til tekjuöflunar, vegna þess að ekki aðeins var búið að eyða öllum hugsanlegum greiðsluafgangi ríkissjóðs til aðstoðar við sjávarútveginn, heldur vantar í rauninni 50 millj. kr. þar til viðbótar, auk þess sem mæta verður tekjutapi vegna þessarar löggjafar, þannig að það eru um 200 millj. kr., sem þarf að afla með einhverjum hætti til þess að mæta hinni nýju tekjuþörf ríkissjóðs. Til þess að standa straum af útgjaldaauka vegna þessa frv. er gert ráð fyrir því að draga úr útgjöldum ríkissjóðs skv. fjárlögum þessa árs um 100 millj. kr. Í annan stað hefur áfengi og tóbak verið hækkað í verði, þannig að gert er ráð fyrir, að það geti skilað til þessara þarfa um 50 millj. kr. Hér er að vísu tæplega um þá upphæð að ræða, sem tollalækkuninni nemur, en er þó það nærri, að ekki þykir ástæða til að vera að elta ólar við það, því varla er nú hægt að áætla það öllu nákvæmara. Menn munu auðvitað spyrja að því, sem eðlilegt er, hvernig hægt sé að draga úr útgjöldum ríkissjóðs skömmu eftir að fjárlög eru afgreidd, og það er eðlilegt, að það sjónarmið komi fram, og ég hef lýst því í Ed., að vitanlega sé þar ekki um auðveldan hlut að ræða. Ef það væri auðvelt, þá hefði það auðvitað verið mjög vítavert af ríkisstj. og mér þá sérstaklega sem fjmrh. að hafa ekki þegar dregið úr útgjöldum ríkissjóðs um þessar 100 millj. Það er því ljóst, að þessum 100 millj. kr. sparnaði verður ekki náð nema með því að gera allverulegar breytingar á ýmsum liðum fjárlaga frá því, sem nú er, og jafnvel draga úr ýmissi þjónustu og jafnframt að takmarka fjárveitingar til ýmissa hluta, sem telja má æskilegt undir venjulegum aðstæðum, að fé sé veitt til. Hins vegar gefur auga leið, að það verður ekki um annað að ræða, en að hefjast nú handa um mjög víðtæka athugun á möguleikum ríkisins til sparnaðar, ekki aðeins í sambandi við þetta frv., heldur einnig í sambandi við samningu fjárlaga fyrir næsta ár, því það er alveg ljóst, að tekjuhorfur eru það slæmar nú og engar líkur á því, að um slíkan tekjuauka geti orðið að ræða fyrir þjóðarbúið í heild, að ekki þurfi að gera mjög víðtækar ráðstafanir á næsta hausti til þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, ef ekki á að þurfa að grípa til verulegra skattahækkana, sem auðvitað er hreint vandamál að gera, eins og sakir standa. Og þetta leiðir af sér það, að menn verða að sjálfsögðu að vera reiðubúnir því, að draga verði úr útgjöldum til ýmissa þeirra þarfa, sem við mundum vafalaust allir undir venjulegum kringumstæðum telja æskilegt að verja fé til. Ég er ekki reiðubúinn á þessu stigi málsins að gera grein fyrir þessum sparnaði, enda hygg ég, að þm. geri sér ljóst, að þess sé naumast að vænta. Stjórnvöld hafa að sjálfsögðu gert sér grein fyrir því, að þetta væri hægt í meginefnum, en það eru enn þá ýmsir liðir, sem eru í athugun og gera það að verkum, að ég get ekki sundurgreint hér þá liði fjárlaganna, sem ætlunin er að spara á. En fyrst og fremst er ætlunin, að það sé á ýmsum rekstrarútgjöldum ríkissjóðs, en ekki beinni fjárfestingu, þótt ekki verði að vísu hjá því komizt að einhverju leyti að skerða hana líka. Frv. um þetta efni mun verða lagt fyrir Alþingi svo fljótt sem auðið er, og verður undirbúningi þess máls hraðað með öllum tiltækum ráðum. Herra forseti. Eins og ég áðan sagði, hefði ríkisstj. gjarnan viljað verja meira fé til tollabreytinga. Það er brýn nauðsyn að stefna að tollabreytingum til lækkunar, og það verður að sjálfsögðu að halda áfram endurskoðun tollskrárinnar með það fyrir augum. Við höfum allir gert okkur grein fyrir því, að vandamál þjóðarinnar, ekki sízt útflutnings hennar, eru m.a. fólgin í tilkomu tollabandalaganna, og við verðum með einhverjum hætti að fá samstarf og samvinnu við þessi bandalög, sem gerist auðvitað ekki á neinn annan veg en þann, að við verðum, ef þau falla frá tolli á okkar vörum, að bjóða fram tollalækkanir á móti af okkar hálfu. Þetta leiðir til þess, að það verður að halda áfram athugun tollamálanna með það í huga að leysa þennan vanda, og eins og ég sagði í upphafi míns máls, er nú meðfram unnið að heildarathugun á því vandamáli í sambandi við þær viðræður, sem öllum hv. þm. er kunnugt um að fara nú fram á vegum nefndar, sem sameiginlega hefur verið tilnefnd af þingflokkunum til þess að athuga, hvort rétt væri, að Ísland gerðist aðili að EFTA. Ég sé þó ekki ástæðu, herra forseti, til þess að fara fleiri orðum um málið, nema tilefni gefist til. Ég vildi leyfa mér að vænta þess, að þessi hv. d. gæti fallizt á að hraða afgreiðslu málsins svo sem verða má, og helzt á þann hátt, að við gætum afgreitt það hér úr deildinni á fimmtudag. Það er orðið mjög bagalegt, af skiljanlegum ástæðum, hvað afgreiðsla málsins og meðferð hefur dregizt, að vísu ekki hér í þingi, en af þeim ástæðum, sem ég gat um áðan, að það varð að sjá fyrir endann á þessu útgjaldamáli, til þess að hægt væri að gera sér grein fyrir því, hvað við gætum lagt til tollabreytinga. Í hv. Nd. var mjög ánægjuleg samstaða um málið af allra hálfu. Þar var engin brtt. gerð við frv., þó að menn lýstu því yfir, að þeir hefðu margvísleg áhugamál, sem þeir gjarna hefðu viljað koma fram og teldu nauðsynlegt að taka til athugunar í sambandi við tollamálin yfirleitt, en menn vildu ekki verða til þess að skapa vandræði í sambandi við meðferð þessa sérstaka máls. Og einu brtt., sem þar voru fluttar, voru minni háttar lagfæringar á frv., sem gerðar voru af fjhn. sameiginlega og í samráði við rn. Þar sem nefndirnar hafa að minni ósk unnið saman að undirbúningi málsins og fengið nokkuð rúman tíma til þess í Ed., vildi ég leyfa mér að vænta þess, að hv. þdm. hér teldu það ekki ósæmilega beiðni af minni hálfu, þótt ég fari fram á þessa hröðu afgreiðslu málsins hér. Ég leyfi mér þá, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þótt Framsfl. sé samþykkur þessu frv. og muni greiða fyrir skjótri afgreiðslu þess, eins og hann hefur gert áður í ákveðnum málum, sem ríkisstj. flytur, þá verður ekki hjá því komizt við þessa umr. málsins að ræða nokkur atriði, sem snerta það. Ég vildi þá fyrst víkja að þeim misskilningi, sem virðist vera nokkuð almennur, að menn líti á þetta mál eins og um raunverulega tollalækkun sé að ræða á þann veg, að heildartollarnir, sem ríkið leggur á landsmenn, verði lægri í krónutölu heldur en þeir áður voru. Þetta er mikill misskilningur, sem stafar af því, að menn gera sér ekki fyllilega ljóst, að gengislækkunin hafði þau áhrif, að grunnurinn, sem tollarnir eru lagðir á, hækkar yfirleitt um 33% og þannig hækka tollarnir stórkostlega af þeirri ástæðu. Og það, sem hér er verið að gera, er í raun og veru ekki annað en það, að það er verið að gefa eftir nokkurn hluta af þessari hækkun. En þrátt fyrir það verða heildar-tollarnir miklu hærri heldur en þeir áður voru. Lítið dæmi um þetta er það, að skv. fjárlögum og eftir afgreiðslu þessa máls verða áætlaðir heildartollar talsvert hærri á árinu 1968 heldur en 1967, enda þótt sú innflutningsáætlun, sem miðað er við í ár, sé miklu lægri en innflutningsáætlunin, sem fjárlögin 1967 voru byggð á, þannig að ef við afgreiðslu fjárlaganna 1968 hefði verið lögð til grundvallar sama innflutningsáætlun og við afgreiðslu fjárlaganna 1967, þá hefði heildarupphæð tollanna hækkað um mörg hundruð millj. kr. En þrátt fyrir það, að innflutningsáætlunin, sem fjárlögin í ár byggjast á, er stórkostlega skorin niður, verður heildarupphæð tollanna, sem lögð er á á þessu ári, alltaf a.m.k. 100 millj. kr. hærri en hún var í fjárlögum 1967. Það er mjög nauðsynlegt, að menn geri sér grein fyrir þessu, að hér er raunverulega ekki verið að lækka tolla, heldur aðeins að gefa eftir nokkurt brot af þeirri hækkun tollanna, sem hefur hlotizt af gengisfallinu. Næsta atriði, sem ég vildi víkja að, er það, að meðferð þessa máls er ljós sönnun þess, að núv. ríkisstj. veit minna um efnahagsmál og minna um atvinnumál heldur en nokkur önnur ríkisstj. hefur áður gert í þessu landi. Þó mætti halda, að þessi ríkisstj. hefði betri aðstöðu til að dæma um þessi mál heldur en fyrirrennarar hennar, því að í hennar tíð hafa sprottið upp tvær stofnanir, sem nú kosta í rekstri tugi milljóna, þar sem eru Seðlabankinn og Efnahagsstofnunin, og það á að vera aðalverkefni þessara stofnana að veita ríkisstj. góðar og greinilegar upplýsingar um efnahags- og atvinnumál. Þrátt fyrir rekstur þessara stofnana, sem kostar tugi milljóna á ári, liggur það ljóst fyrir, að núv. ríkisstj. veit minna um efnahagsmál og atvinnumál en nokkur önnur íslenzk ríkisstj. hefur áður gert. Og þetta er ákaflega auðvelt að sanna, því í sambandi við afgreiðslu fjárlaga fyrir jólin gerðist atburður, sem ég vil fullyrða að sé alveg einstæður í þingsögunni. Ríkisstj. framkvæmdi þá gengislækkun, eins og kunnugt er, og hún lét þau ummæli falla margsinnis í sambandi við þessa gengisfellingu, að hún væri betur undirbúin heldur en nokkur önnur gengisfelling, sem hér hefði áður átt sér stað. M.a. lét hæstv. fjmrh. mjög ákveðin ummæli falla um þetta efni. Og það var svo byggt á þessari vandlega undirbúnu gengisfellingu við afgreiðslu fjárlaganna, þegar felldar voru niður úr fjárlagafrv. till. um framlög til sérstakra útflutningsuppbóta handa sjávarútveginum, uppbóta, sem skiptu nokkur hundruðum millj. kr. Jafnframt var gengishagnaði sjávarútvegsins ráðstafað með alveg sérstökum hætti, því að talið var, að hann þyrfti ekki lengur á honum að halda frekar en útflutningsuppbótunum úr ríkissjóði, og þessu til viðbótar var gefið alveg ákveðið fyrirheit um, að eftir áramótin yrði lagt fram frv., sem fæli í sér 250 millj. kr. tollalækkun, miðað við það, að tollstigarnir væru óbreyttir. Sem sagt, ríkisstj. taldi sig hafa alveg örugga vitneskju um það fyrir áramótin, að það mætti fella niður allar útflutningsuppbætur úr fjárlögunum, það mætti ráðstafa gengishagnaði sjávarútvegsins með alveg sérstökum hætti og það væri óhætt að lofa þjóð og þingi 250 millj. kr. tollalækkun. En hvað gerist svo eftir áramótin, hvað gerist svo, þegar þingið kemur saman? Þá lýsir ríkisstj. yfir því, að það sé ekki aðeins ókleift að falla frá útflutningsuppbótunum, heldur verði að taka þær upp í næstum jafnríkum mæli og áður var. Hún tilkynnir það jafnframt, að hún geti ekki staðið við loforð sitt um tollalækkunina, heldur verði hún talsvert miklu minni, 100 millj. kr. minni heldur en lofað var. Þetta sýnir það glögglega, að ríkisstj. hefur ekki hugmynd um, hvar hún stendur eða hvernig efnahagsmálum og atvinnumálum þjóðarinnar er komið. Hún segir eitt fyrir áramótin og annað eftir áramótin, og enn er hún áreiðanlega þannig stödd, að hún hefur ekki hugmynd um, hvernig þessum málum er varið í raun og veru og hvaða ráðstafanir hún kann að þurfa að gera í sambandi við þau, þegar kemur fram á árið. Ég held, að með því að benda á þessa reynslu sé alveg hiklaust hægt að fullyrða, að það hefur aldrei verið ríkisstj. í þessu landi, sem hefur vitað eins lítið um efnahagsmál og atvinnumál og núv. ríkisstj. Og það er m.a. þetta algjörlega þekkingarleysi hennar, sem veldur því, að það á að vera komið að hennar endadægri, og hún á að sjá sóma sinn í því að segja af sér, því að stjórn, sem ekki þekkir þau viðfangsefni, sem hún á að fást við, hefur engan rétt til þess að sitja áfram. En þó tel ég ekki, að það sé þetta, sem sé verst í þessari málsmeðferð ríkisstj. Það tel ég verst í þessari málsmeðferð ríkisstj., að hún hefur gefið ákveðið fyrirheit, ákveðið loforð, sem hún ætlar sér ekki að standa við nema að mjög takmörkuðu leyti. Það hefur verið sagt og því miður er það sennilega rétt, að virðingu Alþingis og virðingu stjórnmálamanna og virðingu fyrir stjórnmálum hefur yfirleitt heldur verið að hraka á undanförnum árum, og í kjölfar þess hefur farið áhugaleysi í sambandi við stjórnmál, ekki sízt hjá ungu fólki. Og það er alveg fullkomin ástæða til þess, að við hér á þessum stað reynum að gera okkur grein fyrir því, hvað það er, sem þessu veldur. Ástæðurnar til þess eru að sjálfsögðu margar og verða ekki útskýrðar í stuttu máli. En það, sem ég hygg, að allir geti verið sammála um, að sé einna veigamest, til þess að borin sé virðing fyrir Alþingi, virðing fyrir ríkisstj., virðing fyrir stjórnmálum og stjórnmálamönnum, er það, að þeir aðilar, sem hér halda uppi merkinu, séu reyndir að því að standa við orð sín, að það megi treysta því, sem þeir lofa, og þeim fyrirheitum, sem þeir gefa. Þegar svo er komið, að þjóðin telur sig ekki lengur geta treyst orðheldni alþingismanna eða orðheldni ríkisstj., þá fer eðlilega í fótspor þess bæði virðingarleysi fyrir þinginu og virðingarleysi fyrir stjórnmálum almennt. Og ef við lítum yfir liðna sögu í þessum efnum, þá verður okkur ljóst, að það var mikið keppikefli stjórnmálamanna hér áður fyrr að standa við þau loforð og þau fyrirheit, sem þeir gáfu. Og ef þeir gátu ekki staðið við þau, þá töldu þeir hyggilegra og réttara af sér að víkja og lofa öðrum að taka við heldur en að verða reyndir að augljósum vanefndum. Ég minni á það t.d. á sínum tíma, þegar Sigurður Eggerz sagði af sér ráðherramennsku, þegar honum tókst ekki að fá það mál fram, sem hann hafði gert að aðalatriði sinnar ráðherramennsku. Ég minni ennfremur á það, að 1938 fór Haraldur Guðmundsson úr ríkisstj., vegna þess að hann taldi sig þá ekki geta staðið við það, sem hann hafði haldið fram og lofað af hálfu síns flokks. Stefán Jóhann Stefánsson gerði slíkt hið sama árið 1942 og undir forystu hans hafnaði Alþfl. einnig stjórnarþátttöku 1949, þegar hann taldi sig ekki geta staðið við þá stefnu, sem flokkurinn hafði haldið fram og barizt fyrir. Af hálfu Framsfl. hefur hið sama þrásinnis verið gert. Framsfl. fór úr ríkisstjórn sumarið 1942, þegar hann var ósamþykkur þeirri stefnu í kjördæmamálinu, sem þá var verið að framkvæma og hann vildi ekki bera ábyrgð á. Hann átti einnig þátt í því af sömu ástæðum, að stjórnarsamstaða þriggja flokka var rofin 1949, aftur 1956 og enn fremur því, að vinstri stjórnin rofnaði 1958, vegna þess að hann taldi sig ekki geta komið þeirri stefnu fram, sem hann hafði lofað og taldi, að annaðhvort ætti hann að reyna að framfylgja ellegar þá að víkja úr stjórnarsessi. En það er annað atvik, sem mér finnst rétt að minna á í þessu sambandi, og sem ég fyrir margra hluta sakir tel eitt hið athyglisverðasta og eftirbreytnisverðasta í þingsögunni varðandi orðheldni, sem ég hef kynnzt eða ég hef lesið um. Og ég álít, að hæstv. fjmrh. ætti alveg sérstaklega að kynna sér þann atburð, vegna þess að aðalsögumaðurinn í því máli var, að ég hygg, sá maður, sem hann vill nú helzt líkjast sem fjmrh., en það var Jón Þorláksson. Í sambandi við kjördæmabreytinguna, sem gerð var 1932, var gert sérstakt samkomulag milli Alþfl. og Sjálfstfl. og að vísu Framsfl. líka að lokum, en Jón Þorláksson var einn aðalsamningsmaðurinn af hálfu síns flokks. Svo þegar kom að því í framhaldi af þessu á þingi 1933 að setja ný kosningalög í samræmi við þá stjórnarskrárbreytingu, sem áður varð að samþykkja, þá reis upp ágreiningur um eitt atriði. Alþfl.-menn héldu því fram, að þar hefði verið brugðizt ákveðnu samkomulagi um það, hvernig ætti að úthluta uppbótarsætum, og Jón Þorláksson taldi, að skilningur Alþfl. væri réttur, sem hann nú líka vafalaust var. En hins vegar var það stór hluti Sjálfstfl. og minni hlutinn í Framsfl., sem átti þátt í því að breyta kosningalögunum frá því, sem þetta samkomulag hljóðaði um. Og sú breyting var gerð á kosningalögunum í Nd. Þegar málið kom til Ed., þar sem Jón Þorláksson átti sæti, flutti hann um það að vísu stutta ræðu, en ljósa, eins og hans var vandi, og þetta er að mínum dómi einhver bezta ræða, sem hægt er að finna í þingtíðindunum. Jón komst þar svo að orði, að hann vildi ekki nota neinar hártoganir til þess að hlaupa frá gefnum loforðum. Hann hefði haft það fyrir vana eð efna gefin loforð og hann reyndi heldur að efna meira en minna, ef geta stæði til. Hann sagði jafnframt, að hann hefði hugsað sér að skilja svo við þingstörf, að hann héldi þessa reglu líka í opinberu lífi. Og hann kvað enn þá fastara að orði um þetta efni. Hann komst svo að orði, að hann teldi það hrein og bein þingsvik, ef ekki yrði staðið við það samkomulag, sem hafði verið gert við Alþfl. árið áður. Og fyrir atbeina hans fékkst sú breyting á kosningalögunum í Ed., sem fullnægði þessu samkomulagi. Þegar málið kom svo aftur til Nd., var því breytt þar aftur í hið gagnstæða horf og fór í þeim búningi aftur til Ed. Jón Þorláksson reyndi enn þá að fá þessu breytt og samkomulag haldið, en honum tókst það ekki í það skiptið. Og þá sagði Jón Þorláksson þau orð, sem voru seinustu orðin, sem hann sagði hér á Alþingi: „Ég hef ekki getað fengið samkomulag um það í mínum flokki, að staðið yrði við gerðan samning, og auðvitað tek ég afleiðingunum af því.“ Og Jón Þorláksson tók m.a. afleiðingunum af því á þann hátt, að hann gaf ekki kost á sér til þingmennsku aftur. Að vísu var því haldið fram m.a. að hann gerði það vegna lélegs heilsufars, sem var að vísu rétt, en þeir, sem kunnugir voru, vissu það einnig, að það var þessi ágreiningur hans við flokkinn, sem átti mikinn þátt í því, að hann gaf ekki aftur kost á sér til þingmennsku. Jón Þorláksson vildi þannig í reynd annaðhvort standa við gefin loforð ellegar þá víkja úr stjórn eða þingi. Og það gerði hann líka. Hvað mundi nú Jón Þorláksson hafa gert skv. þessu, ef hann hefði staðið í sporum hæstv. núverandi fjmrh. og væri búinn að gefa þinginu loforð um það, að komið skyldi fram 250 millj. kr. tollalækkun? Ég er alveg sannfærður um það, og dæmi það af þessum atburði og mörgum fleiri, að undir þeim kringumstæðum hefði Jón Þorláksson valið annaðhvort að koma loforðunum fram ellegar að víkja úr stjórn. Hann hefði ekki látið neinu beygja sig til þess að bregðast loforði, sem hann var búinn að gefa á Alþingi. Og hann mundi hafa haft um það þau orð, sem hann hafði um þessar vanefndir, sem ég nefndi áðan, að það væru hrein og bein þingsvik að standa ekki við það, sem búið væri að lofa og lýsa yfir. En það er einmitt þetta, sem er að draga úr áliti á Alþingi, á ríkisstj., stjórnmálamönnum og stjórnmálum yfirleitt, að það bresti svo oft upp á það, að menn geri annað hvort, standi við gefin loforð ellegar viki þá úr sæti. En það eru þessi vinnubrögð, sem við verðum að taka upp aftur, ef við ætlum að endurreisa sæmd þeirra stofnana, Alþingis og ríkisstj., sem við viljum þó vafalaust allir, að sé sem mest. Þess vegna harma ég frá þessu sjónarmiði alveg sérstaklega, að það skuli koma fyrir, að ekki skuli vera staðið við það fyrirheit fullkomlega, sem ríkisstj. gaf hér á Alþingi fyrir jólin um 250 millj. kr. tollalækkun. Ég álít, að þar sé um vöntun á orðheldni að ræða, sem er einn þátturinn í því, að virðingunni fyrir okkar helztu stofnunum fer nú stöðugt hrakandi, og ég álít, að þessar vanefndir séu miklu alvarlegri frá því sjónarmiði heldur en þótt almenningur fái ekki þessa lækkun, sem lofað var. Ég tel hitt miklu hættulegra og miklu fordæmanlegra, að loforðið skuli ekki vera haldið, af þeirri ástæðu einni, að það var búið að gefa það, og undir þeim kringumstæðum á stjórnin annað hvort að gera, að standa við það, sem hún segir, eða að víkja. Þess vegna tel ég, að hér sé um mjög alvarlegt mál að ræða. En hverjar eru nú afsakanir hæstv. ráðh. fyrir því, að þetta loforð verði ekki haldið? Jú. Afsakanirnar eru þær, að það hafi komið upp seinna, við nánari athugun og betri upplýsingar, að það væri ekki hægt að standa við það. Upplýsingarnar, sem hefðu verið fyrir hendi, þegar þetta loforð var gefið, hefðu reynzt rangar. Hæstv. ráðh. hefur verið bankastjóri, og það komu að sjálfsögðu margir menn til hans á þeim árum og fengu hjá honum lán og gengust undir ákveðnar skuldbindingar um það, hvenær það yrði greitt. Hvað hefði ráðh. gert sem bankastjóri, ef þessir menn hefðu svo komið til hans á eftir og sagt: „Þegar ég undirgekkst það að borga lánið, voru upplýsingarnar þessar og þessar, sem ég byggði á, og forsendurnar þessar og þessar. Nú er komið alveg nýtt upp á bátinn, og nú er alveg ómögulegt fyrir mig að standa við það, sem ég hef lofað, og nú verð ég að fá svo og svo mikinn frest til að borga þetta og jafnvel helzt að borga lánið ekki neitt“. Hvernig mundu svör bankastjórans þá yfirleitt hafa verið undir þessum kringumstæðum? Ég hygg, að hann hefði a.m.k. undir langflestum kringumstæðum svarað þessu þannig, að hann hefði látið lögtaksmenn taka við málinu og sagt sem svo, að skuldunautarnir yrðu að standa við það, sem þeir væru búnir að lofa. En það er alveg nákvæmlega það sama, sem hefur hent ráðh. hér. Hann hefur gefið loforð. Svo segir hann núna, að hann hafi ekki möguleika til að standa við þetta og þess vegna geti hann ekki efnt það. En ég held, að með því að álykta út frá því, hvernig hann hefði brugðizt við undir slíkum kringumstæðum sem bankastjóri, geti hann vel áttað sig á því, hvort hann er að gera rangt eða rétt í þessum efnum. Annars held ég, að ef við lítum nánar á þessi mál, sé það ekki nema yfirskinsástæða hjá ráðh., að hann geti ekki haft tollalækkunina 90–100 millj. kr. meiri en hún verður skv. þessu frv. og þar með staðið við það loforð, sem hann gaf Alþingi og þjóðinni. Ég minni aðeins á það í þessu sambandi, að nokkru fyrir áramótin var afgreitt hér á Alþingi sérstakt frv. um ráðstöfun á gengishagnaði sjávarútvegsins, og þessum gengishagnaði var ráðstafað á þann veg, að langmestur hluti hans var tekinn af útgerðarmönnum, sjómönnum og frystihúsaeigendum og lagður í sérstaka opinbera sjóði. Ég hygg, að alltaf um 200 millj. af þessum gengishagnaði fari í sérstaka opinbera sjóði, sem eðlilegt er að aflað sé fjár til með allt öðrum hætti en með því að gera gengishagnaðinn upptækan. Með því að nota aðeins nokkurn hluta af gengishagnaðinum á þann veg, að hann gangi beint til útgerðarinnar í einhverju uppbótarformi, var vel hægt að standa við það loforð, að tollalækkunin yrði 250 millj. í staðinn fyrir það, að hún verður ekki samkv. þessu frv. nema 150 millj. Hæstv. ráðh. hafði þannig bæði þennan og marga aðra möguleika til að standa við loforð sitt, ef hann hefði haft nægan vilja á því og nægan áhuga fyrir því að vera orðheldinn eins og fyrirrennari hans, Jón Þorláksson, var. Nei, það sem vantar hér fyrst og fremst er bara nægur vilji til þess að standa við þau heit, sem búið er að gefa. Það voru fullir möguleikar til þess, ef stjórnin vildi aðeins íhuga það mál betur og vildi ekki af ofurkappi halda við þeirri ráðstöfun gengishagnaðarins, sem hún var búin að ákveða hér fyrir áramótin og margir ágætir þm. vöruðu hana þá við að láta koma til framkvæmda. En í staðinn fyrir það að fara að ráðum þessara manna, kýs hún heldur að bregðast því loforði, sem hún er búin að gefa þingi og þjóð, ég vil segja algerlega að þarflausu. Ég vil svo um þetta frv. segja það, að það hefði að sjálfsögðu verið æskilegt og nauðsynlegt, að það hefði verið miklu víðtækara og þá að sjálfsögðu í fullu samræmi við það loforð, sem ríkisstj. gaf. Þjóðin hefur núna þörf fyrir meiri tollalækkun heldur en þetta, og alveg sérstaklega hefur iðnaðurinn þörf fyrir meiri tollalækkun ef þetta, ef honum á að verða kleift að draga eitthvað úr því atvinnuleysi, sem nú fer óðum vaxandi í bæjum landsins. Atvinnuleysið er núna að sjálfsögðu mál málanna, og það á ekkert að láta ógert til þess að vinna gegn því, og það verður ekki betur gert á annan hátt, eins og nú standa sakir, en að draga úr tollaálögum iðnaðarins og gera honum þannig kleift að auka starfsemi sína. Því miður er allt of skammt gengið í þessu frv. í þá átt, og þess vegna getur þetta mál ekki hjálpað eins til þess að draga úr atvinnuleysinu og verða mundi, ef tollalækkanir hjá iðnaðinum hefðu orðið víðtækari og meiri en þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég vil svo að lokum segja það í sambandi við þetta mál, að mér virðist þekkingarleysi ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum, sem ég minntist á áðan, koma alveg sérstaklega fram á þann veg, að hún lætur ógert að vinna gegn atvinnuleysinu. Hún fylgir enn þá stefnu í efnahagsmálum, sem er raunverulega miðuð við það, sem við köllum ofþenslu, það er að það sé of mikið framboð á vinnumarkaðinum. Ríkisstjórnin fylgir enn þá lánsfjárhöftum, háum vöxtum, og hún er stöðugt að hækka skattana. Þetta getur átt rétt á sér sem þáttur í heildarstefnu, þegar um mikla verðbólgu er að ræða og þegar eftirspurnin eftir vinnuafli er úr hófi fram. Þá er í ýmsum löndum gripið til slíkra ráðstafana innan vissra marka, að hafa nokkur lánsfjárhöft, háa vexti og leggja á nýja skatta, en slík úrræði þykja alls staðar ótæk, þegar um atvinnuleysisástand er að ræða. Þá er það stefna allra hygginna ríkisstjórna að auka útlán til atvinnuveganna, stuðla að aukinni fjárfestingu og draga úr sköttum, jafnvel þótt það geti í sumum tilfellum orðið til þess, að halli verði á ríkisrekstrinum, einnig að lækka vexti. Ekkert af þessu gerir ríkisstjórnin. Þvert á móti heldur hún í slitur af sínum gömlu ráðstöfunum, sem allar eru miðaðar við það, að hér sé ofþensla og of mikil eftirspurn eftir vinnuafli. Það sýnir, ásamt öðru, að ríkisstj. hefur ekki minnstu hugmynd um það, hvernig ástatt er í efnahags- og atvinnumálum landsins eða hvernig á að bregðast við þeim vanda, sem nú er þar um að ræða. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál að þessu sinni. Eins og fram hefur komið hér áður, er óeðlilegt að þessu máli sé hraðað nokkuð í gegnum þingið enda munu líka koma önnur frv. hér til meðferðar, þar sem gefst tækifæri til að gera þessum málum nánari skil.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur nú fyrir til umr. um lækkun á tollum til ríkissjóðs, er gott, svo langt sem það nær. Með því er gert ráð fyrir því, eins og hér hefur fram komið í umr., að lækka tolla sem nemur í kringum 160 millj. kr. á ári, sem gæti haft þau áhrif á framfærsluvísitölu, að hún lækkaði um u. þ. b. 11/2 stig. Í sambandi við framlagningu þessa frv. vildi ég segja það, að ég tel, að vinnubrögðum þeim, sem ríkisstj. hefur viðhaft við undirbúning þessa máls, sé verulega áfátt og að þeim beri að finna. Ég hef gert það áður við nokkuð svipað tækifæri. Því er þannig farið og það vita allir hv. alþm., að breytingar á tollskrá eru þess eðlis, að það er ekkert hlaupið að því fyrir einstaka þm. að setja sig inn í þær, svo flóknar sem þær eru og svo flókin sem löggjöfin er um það efni. Því hefur það alltaf þótt nauðsynlegt, að sérstök n. starfaði í alllangan tíma að undirbúningi slíkra breytinga, og ýmsir aðilar hafa verið kallaðir til ráða, og svo hefur jafnan þótt þurfa að kalla eftir því á Alþingi, þegar frv. hefur verið lagt fram til breyt. á tollskrá, að það þyrfti að hraða afgreiðslu málsins og þingnefndir þar að taka sér miklu skemmri tíma til að athuga málið en mörg önnur, þó þm. hafi naumast haft neina aðstöðu til að fylgjast með þeim undirbúningsvinnubrögðum, sem fram hafa farið. Ég tel, að sjálfsagt hefði verið, og sjálfsagt sé í svona tilfellum eins og þessu, að kalla til fulltrúa frá þingflokkunum og hafa þá með í ráðum um þessar flóknu breytingar, sem unnið er að á tollalöggjöfinni, en nú hefur sá háttur verið hafður á, eins og reyndar oft áður, að ríkisstj. hefur aðeins rætt þessi mál við sérstaka n. embættismanna og borið sig eitthvað saman við nokkrar starfsgreinar, eins og samtök verzlunarmanna og iðnaðarmanna og nokkrar fleiri. Og þm. hafa heyrt það af frásögnum þessara aðila, sumum, sem hafa verið að birtast í blöðum löngu áður en málið kom hér inn á Alþingi, hvað til stæði í sambandi við breytingar á tollalöggjöfinni. Þetta eru óeðlileg vinnubrögð að mínum dómi, og það ber að leiðrétta þetta. Og enn einu sinni fer ég fram á það, að þegar til þess kemur, að rétt þykir að breyta tollalöggjöfinni á ný, verði hér hafður á annar háttur en nú hefur verið í þessum efnum, þ.e. að fulltrúar þingflokkanna yrðu kallaðir til, svo að þeir hefðu aðstöðu til að fylgjast með undirbúningi málsins og gætu þá á eðlilegan hátt unnið hraðar að afgreiðslu þess, eftir að það kemur inn í þingið. Ég sé hins vegar enga ástæðu til þess að tefja á nokkurn hátt afgreiðslu þessa máls hér á Alþingi. Ég tel meira að segja sjálfsagt að reyna að verða við beiðni hæstv. ráðh. um það, að hægt yrði að afgreiða þetta mál hér út úr d. n.k. fimmtudag, þótt sá tími sé auðvitað mjög stuttur fyrir þn. til þess að fjalla um þetta stóra mál. En ég býst við því, að hvort tveggja sé, að ráðið sé í öllum aðalatriðum, hvernig málið skuli afgreitt, og eins er það, að hér er um svo samanslungið og flókið mál að ræða, að það er mjög erfitt að koma þar fram einstökum brtt. og nokkuð vafasamt að gefa sig mikið í það, nema þá eftir allýtarlegan samanburð og athugun. Við Alþb.- menn munum því ekki á neinn hátt tefja fyrir afgreiðslu málsins og viljum ljá því fylgi okkar, því að við teljum, að út af fyrir sig stefni það í rétta átt. En þetta mál er ekki hægt að ræða eingöngu út frá því sjónarmiði, að hér sé um almenna tollalækkun að ræða. Þetta frv. er auðvitað alveg tvímælalaust einn liðurinn í efnahagsmálaaðgerðum ríkisstj. nú á þessum síðustu tímum. Við vitum, að um það var að ræða, að í byrjun þings í októbermánuði s.l. kom ríkisstj. fram með sínar till. um ráðstafanir í efnahagsmálum. Nokkru síðar kom svo ríkisstj. með till. sínar um gengislækkun og þar stuttu á eftir kom hún með till. um ráðstöfun á gengishagnaði útflutningsatvinnuveganna, og í þessu sambandi var einnig um stórfelldar breytingar á tekjum ríkissjóðs að ræða. Og í beinu samhengi við þetta var svo það, að það þótti rétt og sjálfsagt að lækka nokkuð tollstigana frá því, sem áður hafði verið. Þessi atriði öll hanga því saman, fjalla í rauninni öll um sama meginvandamálið, og það er engin leið að ræða einn þátt þessara mála út af fyrir sig án þess að víkja nokkuð að öðrum þáttum málsins um leið. Þegar ríkisstj. lagði í októbermánuði s.l. fram efnahagsmálatill. sínar, sem hún kallaði ráðstafanir í efnahagsmálum, gerði hún ráð fyrir því í þeim till., að hægt mundi að leysa aðalvandamál efnahagslífsins á þann hátt, að tekjur ríkissjóðs yrðu auknar um sem næmi 750 millj. kr. frá því, sem verið hafði. Að nokkru leyti átti þetta að gerast með því, að ríkissjóður minnkaði niðurgreiðslur á vöruverði og þannig yrði létt ef ríkissjóði útgjöldum, og að öðru leyti á þann hátt að leggja átti á þjóðina nokkrar nýjar álögur. Þegar ríkisstj. lagði þessar till. fram, spurðum við í stjórnarandstöðunni, hvort hún virkilega héldi, að vandi atvinnulífsins væri ekki meiri en svo, eins og komið var, að aðeins væri um það að ræða, að auka þyrfti nokkuð tekjur ríkissjóðs frá því, sem áður hafði verið gert ráð fyrir, með tekjustofnum hins opinbera. Og þá komu þau svör af hálfu ríkisstj., að það lægi ekkert fyrir um það í októbermánuði, að gera þyrfti neinar sérstakar ráðstafanir til stuðnings útflutningsframleiðslunni. Það yrði að vísu athugað eitthvað síðar, en ekkert lægi fyrir um það, að það þyrfti að veita þar frekari aðstoð en veitt hafði verið áður. Þetta var margundirstrikað hér í umr. og alveg sérstaklega af hæstvirtum forsrh. og þannig stóðu málin allt fram að þeim tíma, að til þess kom, að Bretar felldu gengið á sterlingspundinu í nóvembermánuði. Fram að þeim tíma virtist ríkisstj. líta þannig á vandamál atvinnuveganna, að hægt yrði að komast áfram með þann opinbera stuðning, sem verið hafði, en vandamálin lægju aðallega ríkissjóðsmegin, því að það þyrfti að auka við tekjur ríkissjóðs. Þegar Bretar felldu síðan gengi sterlingspundsins um miðjan nóvembermánuð, virtist renna upp það ljós fyrir ríkisstj., að það mundi gera talsvert umfram þær till., sem hún hafði áður lagt fram um sérstakar ráðstafanir í efnahagsmálum til stuðnings útflutningsframleiðslunni. Og þá var það, sem hún komst að þeirri niðurstöðu, að það þyrfti að lækka gengi íslenzkrar krónu um 24,6%. Og þá var því lýst yfir, að þessar ráðstafanir hefðu nú verið ákveðnar að nákvæmlega yfirveguðu ráði og þeir, sem ákváðu skráningu gengisins, þ.e.a.s. stjórn Seðlabankans, komust þannig að orði í opinberri tilkynningu um þetta atriði: „Eftir gengisfellingu sterlingspundsins varð gengisbreyting krónunnar hins vegar ekki lengur umflúin.“ Og var það skoðun Seðlabankans, að við þær aðstæður kæmi ekki annað til mála, en miða hina nýju skráningu við heildaraðstæður í íslenzkum þjóðarbúskap eins og þær eru nú, miða því nýja gengið við það, að hægt verði að reka útflutningsatvinnuvegi þjóðarinnar í heild hallalaust og án styrkja úr ríkissjóði. Við þetta var hin nýja gengisskráning miðuð og því var lýst yfir af efnahagssérfræðingum ríkisstj. og endurtekið hér á Alþ. í umr., að þeir útreikningar, sem lægju að baki gengisskráningunni nýju, væru þeir nákvæmustu og beztu, sem um hefði verið að ræða í sambandi við ákvörðun á gengi íslenzkrar kr. Nú hefði farið fram mjög nákvæm athugun á afkomu hinna ýmsu þátta sjávarútvegsins og útflutningsframleiðslunnar, og reyndar höfðu alþm. verið upplýstir um það, hvað hinir ýmsu þættir sjávarútvegsins þyrftu í rauninni á mikilli gengislækkun að halda, til þess að þeir væru allvel settir á eftir. Nú var það svo, að við því var að sjálfsögðu búizt, þegar ríkisstj. hafði ákveðið þessa miklu gengislækkun og birt þessar tilkynningar, að e.t.v. mundi hún nú falla frá fyrri till. um ráðstafanir í efnahagsmálum, þ.e.a.s. þeim ráðstöfunum að ætla að lækka niðurgreiðslur á nauðsynjavörum um yfir 400 millj. kr. á ári og hækka þar með allt verðlag mjög tilfinnanlega í landinu, og hún mundi falla frá því að leggja á ýmsa nýja skatta til tekjuauka fyrir ríkissjóð, falla frá kröfunni um það, að auka þyrfti tekjur ríkissjóðs um 750 millj. kr. á ári, m.a. vegna þess að öllum var ljóst, að með gengislækkuninni mundu tekjur ríkissjóðs aukast mjög verulega, því að um það var auðvitað að ræða, eins og hér var bent á í umr., að við gengisbreytinguna kom það hvort tveggja til, að ríkissjóður gat sparað sér þau útgjöld til útflutningsframleiðslunnar, sem henni höfðu verið greidd áður, en þær bætur námu rúmlega 300 millj. kr., og eins hitt, að tolltekjur ríkissjóðs hlutu að stóraukast eftir hina nýju gengisskráningu. En þrátt fyrir allt þetta lýsti ríkisstj. því yfir, að hún mundi halda sér við sínar fyrri till. í efnahagsmálunum, þrátt fyrir gengislækkunina. Því var að vísu lýst yfir um leið, að þá mundi fjárhagur ríkissjóðs verða svo rúmur, að hægt væri að skila nokkru af þeim fjármunum til baka aftur, m.a. í lækkun tolla, og gert var ráð fyrir af hæstv. fjmrh., eins og hér hefur komið fram í þessum umr., að þessi upphæð geti numið til lækkunar á tollum í kringum 250 millj. kr. Þannig voru þessi mál lögð hér fyrir Alþ. Þannig kom fram rökstuðningur fyrir því í sambandi við allar þessar efnahagsmálaaðgerðir, að rétt væri og hægt væri að lækka tollana sem þessari upphæð næmi. En eins og hér hefur verið sagt í þessum umr., stóðu þessar yfirlýsingar sérfræðinga ríkisstj. í efnahagsmálum og ráðh. ekki ýkja lengi, því rétt þegar búið var að ákveða þessi mál hér á Alþ., var setzt að samningaborðinu við forystumenn sjávarútvegsins, og þá kom bara allt annað upp á teninginn. Þá kom í ljós, að þessir útreikningar hinna sérfróðu manna stóðust ekki, þeir stóðust ekki reynsluna. Þá þurfti að gera sérstakan aukasamning við sjútvn. um það, að auk gengislækkunarinnar skyldi nokkrum þáttum sjávarútvegsins greidd nú á þessu ári viðbótarfjárhæð, sem næmi a.m.k. 320 millj. kr. Og þá var sem sagt þannig komið, að þeir fjármunir, sem áttu að vera fyrir hendi til þess að lækka tollana, voru ekki lengur fyrir hendi. Það, sem í tollalækkunina átti að fara, hrökk ekki einu sinni til. Og nú hefur hæstv. fjmrh. upplýst hér, og segir enda í grg. fyrir því frv., sem hér er um að ræða, að tollalækkunin byggist beinlínis á því, að það þurfi að afla tekna á móti tollalækkuninni. Ja, þegar svo er, þá skiptir vitanlega öllu máli, að það sé gerð full grein fyrir því, hvað á þá í mun og veru að koma í staðinn fyrir þessa tollabreytingu. Jú, það á að lækka tollstigana, þannig að það gæti verið um að ræða tekjulækkun fyrir ríkið, sem nemur í kringum 160 millj. kr. á ári. En það á að afla nýrra tekna á móti, eins og segir í grg. frv., með einum eða öðrum hætti. Hæstv. fjmrh. hefur sagt hér í þessum umr., að ráðgert sé að spara í útgjöldum á fjárlögum yfirstandandi árs sem nemi í kringum 100 millj. kr., en telur sig hins vegar ekki geta gefið upplýsingar um það hér, í hvaða greinum það sé, sem draga eigi úr útgjöldum. Í þessum efnum vil ég minna á það, að þegar verið var að afgreiða fjárlög fyrir yfirstandandi ár og einnig í sambandi við umr., sem hér fóru fram um efnahagsmálin, lagði ég allmikla áherzlu á það, að eðlilegt væri, einmitt þegar svo stæði á, að um verulegan samdrátt væri að ræða í þjóðarbúskapnum í heild, að dregið yrði nokkuð úr ýmsum útgjöldum á fjárlögum. Og við Alþb.- menn fluttum nokkrar till. í þessa átt, og við nefndum nokkur dæmi um það, hvað við héldum að spara mætti. En ég minnist þess, að hæstv. fjmrh. sagði þá, eins og hann hefur sagt jafnan áður og fyrirrennarar hans reyndar á undan, að það væri ekki í neinni grein hægt að spara. Hann sá enga möguleika til þess, að hægt væri að draga úr útgjöldum á fjárlögum. Hann taldi þvert á móti, og stóð að till. um það hér á Alþ., að auka þyrfti verulega við tekjustofna ríkisins frá því, sem áður var. Og með afgreiðslu fjárlaga var beinlínis gert ráð fyrir því, að heildarútgjöld ríkisins og ríkisstofnana yrðu meiri á árinu 1968, en þau voru á árinu 1967. Út af fyrir sig get ég fagnað því, að ríkisstj. skuli nú vilja endurskoða þessa fyrri afstöðu sína. En það skiptir vitanlega öllu máli í þessum efnum, á hvaða liðum á að spara, hvar á að draga úr útgjöldunum, og ég kann heldur illa við það, að þannig sé staðið að málum hér á Alþ., að lagt sé fram frv. um það að lækka tolla sem nemur 160 millj. kr., og það er rökstutt með því, að það eigi að draga úr ýmsum öðrum útgjöldum hjá ríkinu á móti, en að okkur sé ekki gerð jafnhliða grein fyrir því, í hverju þessi samdráttur í útgjöldum eigi að liggja. Auðvitað er það ekki frambærilegt að leggja málið fyrir Alþ. á þessum grundvelli. Það á vitanlega að gera Alþ. í þessum efnum grein fyrir báðum hliðum málsins, ekki aðeins annarri hliðinni. Vissulega gæti verið um það að ræða, að lagt yrði til af ríkisstj. að lækka ýmis þau útgjöld á fjárlögum, sem meiri hluti þm. teldi þýðingarmeira að halda uppi heldur en nokkurra tíma það, að fá nokkra lækkun á tollstigum á ýmsum þeim vörum, sem hér er fjallað um í þessu frv. Ég hef minnzt hér nokkuð á samhengi þessara mála, af því það er það, sem ég tel, að hér skipti öllu máli. Því miður hefur hæstv. ríkisstj. staðið þannig að till. sínum um efnahagsmál, - en það frv., sem hér er um að ræða, er aðeins einn angi af þeim till. - hún hefur staðið þannig að þeim að undanförnu, að það hefur ekki verið traustvekjandi. Í þeim umr., sem fram hafa farið um vanda efnahagslífsins að undanförnu, hefur hæstv. ríkisstj. allmjög lagt áherzlu á það, að í þeim efnum væri eingöngu um að ræða óviðráðanleg ytri atvik, sem aðallega hefur komið fram í miklu verðfalli á okkar útflutningsafurðum og í minnkandi sjávarafla, og þetta væru aðalástæðurnar til vandans í okkar efnahagslífi, og stundum hefur hún viljað leggja þetta út á þann veg, að hér væri aðeins um tímabundna erfiðleika að ræða, og í annan tíma hefur þó hið gagnstæða verið sagt, að búast mætti við því, að þetta ástand yrði langvarandi. Ég hef sagt í umr. um þessi mál, að ég vil ekki á nokkurn hátt draga úr því, að um mikinn vanda er að ræða í okkar efnahagslífi vegna þessara ytri áfalla. Það dregur enginn í efa, sem til þekkir, að þýðingarmiklar útflutningsvörur okkar hafa fallið í verði mjög tilfinnanlega og við höfum orðið þar fyrir nokkurri tekjuskerðingu. Á s.l. ári varð afli nokkru minni heldur en hann hafði orðið mestur áður. Það var auðvitað líka tilfinnanlegt, en þó að afleiðingarnar af þessu séu út af fyrir sig sárar og erfiðar, fer því víðs fjarri, að með því að tilgreina þetta sé skýrt rétt frá þeim vanda, sem við er að glíma varðandi íslenzkt atvinnulíf. Það er alveg óhjákvæmilegt, að ríkisstj. átti sig á því, að vandamál atvinnulífsins nú eiga rætur sínar að rekja til rangrar stjórnarstefnu í mjög þýðingarmiklum atriðum. Og atvinnuvegirnir hafa ekki þolað ytri erfiðleika, sem nú hafa steðjað að, m.a. vegna þess, að að þeim er búið í ýmsum efnum þannig, að ekki fær staðizt, ekki nema í veltiárunum. Og svo má ekki gleyma því, að þessir ytri erfiðleikar, sem vissulega hafa skollið á okkar atvinnulífi, hafa þegar skollið að verulegu leyti á því fólki, sem vinnur að okkar útflutnings- störfum. Ég minni á það, að nýlega var frá því skýrt í grg., sem birtist frá Fiskifélagi Íslands, að andvirði fiskaflans upp úr sjó á s.l. ári væri rúmlega 800 millj. kr. minna en það var árið á undan. En hvað þýðir þetta? Það þýðir það, að sjómennirnir á fiskiskipaflotanum hafa hlotið í kaup 400 millj. kr. minna á s.l. ári en þeir fengu árið á undan, því að u.þ.b. helmingur aflaverðmætisins upp úr sjó er kaup sjómanna. Það mun láta nærri, að miðað við sjómenn í föstu starfi eða þá, sem er í rauninni hægt að kalla sjómenn að meiri hluta til, miðað við tekjur þeirra, nemi þetta u.þ.b. 100 þús. kr. tekjulækkun frá árinu 1966 til ársins 1967 að meðaltali á alla starfandi sjómenn í landinu. Margir sjómenn hafa auðvitað orðið fyrir því áfalli, að tekjur þeirra hafa lækkað um miklu meiri upphæð en 100 þús. kr. Svipað er að segja um það áfall, sem verkafólk hefur orðið fyrir, t.d. í síldariðnaðinum eða fiskiiðnaðinum almennt. Tekjur þessa fólks hafa minnkað stórlega frá því, sem áður var, m.a. vegna þess að verkefnin hafa orðið minni og verkin hafa verið unnin með allt öðrum hætti, þegar um þennan samdrátt var að ræða. Það er því enginn vafi á því, að verulegan hluta af hinu margumtalaða áfalli bera hinir vinnandi menn og hafa þegar tekið á sig, hinir vinnandi menn í landinu, sjómenn, verkamenn og iðnverkafólk í mjög mörgum greinum. Þetta fólk hefur þegar tekið á sig verulegan hluta af þessu áfalli. Það var því ekki réttmætt eða eðlilegt að gera sérstakar efnahagsráðstafanir á eftir, eins og hæstv. ríkisstj. hefur gert, ráðstafanir, sem færu í þá átt að auka stórlega við dýrtíð í landinu, sem yrði svo til þess, að kaupmáttur hins lækkaða kaups þessa fólks ætti einnig að minnka, þannig að hver króna, sem þessir aðilar fengju, yrði líka verðminni. Auðvitað hafa framleiðslufyrirtæki okkar í útflutningsframleiðslunni líka orðið fyrir verulegum skakkaföllum. Bátaútvegurinn hefur orðið fyrir skakkaföllum. Verulegur hluti síldariðnaðarins hefur orðið fyrir skakkaföllum og fiskiðnaðurinn almennt hefur orðið fyrir skakkaföllum. Sá vandi, sem hér átti við að glíma í þessum efnum, var að finna lausnina á því, hvernig ætti að leysa vanda þessara aðila, sem höfðu orðið fyrir þessu áfalli. En þessum vanda vildi ríkisstj. svara á þennan hátt: Við þurfum að fá meiri tekjur í ríkissjóð, við þurfum nauðsynlega að eyða fleiri krónum á árinu 1968 heldur en við eyddum á árinu 1967, og ráðstafanir í þá átt voru gerðar. Þetta ber að mínum dómi vott um það, að ríkisstj. hafði ekki og hefur ekki enn áttað sig á eðli vandamálsins. Auðvitað var einnig hægt að grípa til þess ráðs að bæta stöðu útflutningsatvinnuveganna með því að breyta í ýmsum grundvallaratriðum um stefnu í málefnum þeirra. Það var auðvitað engin nauðsyn að halda áfram uppi, þrátt fyrir þetta áfall, sem útflutningsatvinnuvegirnir urðu fyrir, þeirri stefnu að innheimta af flestum lánum, sem til framleiðslunnar fara, 10% vexti, eða eins og gert er í mjög mörgum greinum fiskiskipaflotans, að innheimta 12% vexti ár eftir ár. En þannig er málum háttað, að þegar um vanskil er að ræða, eins og verið hefur hjá miklum hluta bátaflotans, fara dráttarvextirnir upp í 1% á mánuði, og það má því segja, að verulegur hluti af lánum sjávarútvegsins sé stöðugt á 12% vöxtum. Ég veit, að allir þeir menn, sem eitthvað þekkja til þessara mála, komast að raun um, að það er með öllu útilokað, þegar nokkurt verðfall hefur orðið t.d. á okkar þýðingarmiklu útflutningsvörum, s.s. bræðslusíldarafurðum, þá er með öllu útilokað, miðað við það hráefni, sem hægt er að afla, að hægt sé að halda þeirri pólitík áfram, að reikna skuli af stofnlánum af okkar fiskibátum 10–12% vexti og að meðaltalslánin séu ekki nema til 10 ára. Þegar verið er að gera upp reikninga síldarverksmiðja í landinu eða annarra fiskvinnslustöðva kemur í ljós, að þau lán, sem þessir aðilar eiga að standa undir, eru flest til 8 eða 10 ára og flest með 10% vöxtum. Þetta er allt dregið frá fyrst í byrjun, áður en hægt er að ákveða, hvað þessi fyrirtæki geti gefið mikið fyrir hráefni, og hið sama þarf að gera, þegar verið er að reyna að finna afkomu fiskiskipa. Ég vil í þessu efni, aðeins til þess að skýra svolítið frekar mál mitt, nefna dæmi. Það er fróðlegt fyrir þá alþm., sem vilja setja sig inn í þessi mál, að reikna það dæmi út sjálfir. Nú er talið, að einn sæmilega fullkominn og góður síldveiðibátur af þeirri tegund, sem við kaupum nú til dags, kosti ekki minna en 20 millj. kr. - eftir gengisbreytinguna kostar hann reyndar nokkru meira. Þau lán, sem alveg óhjákvæmilega þarf að standa undir af slíku skipi, eru ekki undir 14–15 millj. kr., þó að um talsvert myndarlegt eigið framlag hafi verið að ræða. Hér er aðeins verið að ræða um skipið eitt. Þegar svo þarf að greiða upp lánin á 10 –12 árum og greiða þá vexti, sem nú eru í gildi, er það ekki lítið fiskmagn, sem þarf að berast að landi, til þess að hægt sé að standa undir vöxtunum og afborgununum einum saman af skipinu. Miðað við það síldarverð t.d., sem var á s.l. ári, mundi um 5 þús. tonna afli eða um 50 þús. tunna veiði, sem þótti nú góð hér í eina tíð, og þótti reyndar góð líka hjá öllum á s.l. ári, ekki gefa meira í brúttóinnlegg en 5–6 millj. kr., sem þýðir það, að sá helmingur, sem fellur í hlut útgerðarinnar, nægir í þessu tilfelli ekki til þess að borga alla vexti og afborganir af skipinu einu saman yfir allt árið, eins og þessu er nú fyrir komið. Hér er auðvitað um að ræða þá stefnu, sem barin var fram með þeim efnahagsmálakenningum, sem kenndar eru við viðreisnina, að það þyrfti að stytta stofnlánin, stytta lánstímann á stofnlánum fiskiskipa og á stofnlánum til vinnslustöðva sjávarútvegsins. Sú stefna er röng, það á að lengja lánin aftur. Ég minni enn einu sinni á það, að þau fiskiskipalán, sem höfðu verið veitt sem 20 ára lán árum saman, voru færð niður í 15 ár með viðreisnarlögunum og ákveðið var, að þau lán, sem höfðu um langan tíma verið veitt sem 15 ára lán, skyldu færast niður í 12 ár. Jafnhliða þessu voru svo vextirnir stórhækkaðir, og hvers kyns álögum hefur svo verið hrúgað á, sem auðvitað væri auðvelt að létta hér af framleiðslunni, ef skilningur væri á því, að það þyrfti að hlaupa undir bagga með þeim, sem hafa orðið hér fyrir miklum áföllum. Ágætt dæmi um þetta - sem ég hef minnzt á hér einu sinni áður - er sá ótrúlegi skattur, sem lagður er t.d. á fiskiskipakaupendur og nemur nú orðið um hálfri millj. kr. af einu einasta nýju fiskiskipi, sem keypt er til landsins, en sá skattur er þannig til kominn, að þegar hinn erlendi aðili, hin erlenda skipasmíðastöð, veitir um 70% af andvirði skipsins sem lán til 7 ára, þarf að forminu til að leggja hér fram bankaábyrgð á Íslandi fyrir þessu erlenda láni, en Fiskveiðasjóður Íslands, einn ríkasti sjóður í eigu landsmanna, hefur formlega samþykkt að sjá um greiðslu á hinu erlenda láni, yfirtaka það með því láni, sem fiskveiðasjóður ætlar að veita síðar, og standa skilvíslega við allar greiðslur. Fiskveiðasjóður veitir sitt formlega samþykki fyrir því að annast þessar greiðslur, en það þarf að fá viðskiptabanka, í þessu tilfelli Landsbankann eða Útvegsbankann, til þess að senda út eitt skeyti til byggingarstöðvarinnar í Noregi eða í öðrum löndum, þar sem skipið er byggt, um það, að það sé sett bankatrygging fyrir því, að staðið verði í skilum með þetta lán. Og fyrir það, að viðskiptabankinn sendir þetta skeyti, tekur hann nú af 20 millj. kr. skipi svona rúmlega 1/2 millj. kr. Þó farið hafi verið fram á það að létta þessum aukaálögum af, hefur ekki verið nokkur leið að koma slíku fram, ekki nokkur leið. Þannig mætti telja upp í fjöldamörgum greinum óþarfa útgjöld í mjög ríkum mæli, sem hvíla á útflutningsframleiðslunni og gera auðvitað hag hennar með öllu óbærilegan, þegar á bjátar, þegar erfiðleikarnir sækja að. Það getur verið hægt að standa undir þessu öllu, ef síldarskipin okkar veiða yfir 100 þús. tunnur á einu einasta ári, og ef verðið á síldarlýsi og síldarmjöli er í algjöru hámarki, en um leið og nokkuð hallar undan, er sú stefna, sem nú hefur verið rekin og er rekin, ekki framkvæmanleg með neinu móti. Ég hef hér í umr. á Alþ. æ ofan í æ bent á fjöldamarga af þessum kostnaðarliðum, sem hægt væri að létta af útflutningsframleiðslunni og kæmi henni að miklu meiri notum heldur en ýmsar þær kákráðstafanir, sem verið er að framkvæma hér svo að segja árlega. En niðurstaða hinna vísu manna í þessum efnum virðist helzt vera að slá því föstu, að þeir atvinnuvegir, sem við höfum byggt á, og þá einkum og sérstaklega sjávarútvegurinn, séu svo veikir, það sé svo fallvalt að treysta á þá, að við verðum að leita annarra ráða. Og svo kemur hver fyrirlesarinn af öðrum í útvarp eða birtir greinar sínar í blöðum um það, að fangaráðið sé m.a. það, að við fáum útlendinga til þess að koma hér upp atvinnustöðvum til þess að leysa okkar vandamál. Ég hef fyrir mitt leyti ekkert á móti því, síður en svo, að grundvöllur íslenzks atvinnulífs sé breikkaður, það sé reynt að vinna að því að koma hér upp nýjum atvinnugreinum. Það hefur vissulega mikið gildi. En ég hefði gaman af að sjá, hvaða erlent fyrirtæki það er eða hvaða erlendur einkafjármagnseigandi, sem fengist til þess að setja upp nokkurt atvinnufyrirtæki á Íslandi og eiga að ganga undir sömu skilmála með rekstrarskilyrði og t.d. okkar sjávarútvegur verður að ganga undir í dag. Það er nú aldeilis munur að geta stofnað þannig til fyrirtækis, að ekki þurfi að borga einn einasta eyri í toll af öllu því, sem til þess þarf að koma upp atvinnufyrirtækinu. Það eru engin smáræðishlunnindi. Við skulum athuga það, að samkv. þeim tölum, sem fyrir liggja, er þessum málum þannig fyrir komið hjá okkur, að rúmlega þriðji parturinn af þeim gjaldeyri, sem til fellur við útflutning, kemur aftur inn sem beinar innflutningstekjur í ríkissjóð, vegna þess að hér er um svo mikil og almenn innflutningsgjöld að ræða. Og það eru einmitt okkar aðalatvinnuvegir, sem verða að standa undir þessum gjöldum öllum. Þeir verða í rauninni að standa á óbeinan hátt undir rekstri þjóðarbúsins í heild. En þeir erlendu aðilar, sem enn hafa sézt í atvinnurekstri á Íslandi, hafa samið sig undan því að vera á nokkurn hátt háðir því verðlagi, sem hér er um að ræða innanlands. Sannleikur málsins er sá, að þó að okkar aðalútflutningsatvinnuvegur, sjávarútvegurinn, hafi orðið fyrir áfalli á s.l. ári, með því að afurðir, þýðingarmiklar afurðir hafa lækkað í verði, fer því víðs fjarri, að sjávarútvegurinn hafi sem slíkur bilað. Við vitum það, að sú aflaminnkun, sem varð á s.l. ári, varð þó ekki meiri en svo, að heildaraflinn verður að teljast mjög mikill hjá okkur, mjög mikill. Og hefði ekki verið um að ræða alveg óvenju óhagstæða tíð síðustu mánuði ársins, hefði aflinn orðið þétt að því eins mikill og árið á undan. Á því leikur lítill vafi. Og þó að okkar útflutningsvörur hafi fallið nokkuð í verði, er þó ekki hægt að halda því fram, t.d. um frosna fiskinn, að þar sé um neitt nauðungarverð að ræða. Það er tiltölulega hagstætt verð. En það er að vísu ekki eins gott og það, sem við höfðum fengið bezt áður. Rétt er það, að sjávarútvegurinn hefur ekki bilað hjá okkur. Það er ekki ástæða til þess að gefa hann upp á bátinn þess vegna. En við þurfum að horfast í augu við þann vanda, þegar um efnahagsmál okkar er að ræða, að ýmis meginatriði í þeirri stefnu, sem gilt hefur á undanförnum árum, fá ekki staðizt nema í veltiári. Þeim atriðum þarf að breyta, ef við ætlum að hafa þann afrakstur af þessum atvinnuvegi, sem við getum haft. Og við þurfum auðvitað líka að skilja það, að t.d. okkar sjávarútvegur, svo þýðingarmikill sem hann er, hefur enn þá ekki verið nýttur í íslenzku þjóðarbúi nema að litlum hluta til. Í þeim efnum minni ég t.d. á það, að við Alþb.- menn höfum flutt hér till. um það æ ofan í æ á Alþ., að ríkisvaldið skerist í leikinn og reyni að greiða með ýmsum hætti fyrir þeirri nýju útflutningsgrein, sem tengd er við niðursuðu og niðurlagningu á sjávarafurðum. Ég var nýlega að sjá það í norsku blaði, að þar voru birtar tölur um útflutning Norðmanna nú á s.l. ári einmitt á niðursoðnum og niðurlögðum sjávarafurðum. Og þá kom það þar í ljós, að útflutningur Norðmanna á s.l. ári á þessum vörum hafði vaxið verulega. En hitt þótti mér þó enn þá merkilegra, að verðmæti þessa útflutnings í Noregi nam talsvert hærri upphæð en útflutningurinn á öllum frystum sjávarafurðum frá Íslandi á heilu ári, og er þó frystiiðnaðurinn langsamlega stærsti og þýðingarmesti liðurinn í okkar útflutningi. M.ö.o., við höfum varla nálgazt það verkefni enn þá að fullvinna okkar sjávarafurðir t.d. í líkingu við það, sem Norðmenn gera til útflutnings. Við eigum allt þetta verkefni eftir. En það þarf vitanlega að leggja talsvert að sér til þess að vinna upp nýja framleiðslugrein. Það verður ekki gert með því að loka lánsstofnunum fyrir tilraunum manna í þá átt að byggja upp þessa atvinnugrein eða bjóða upp á 8–10 ára lán með 10–12% vöxtum eða á þann hátt, að atvinnugreinin verði að standa undir allri þeirri ofsayfirbyggingu, sem íslenzkur sjávarútvegur verður að standa undir nú hjá okkur. Ég hef nú rætt þetta mál nokkuð hér á víðum grundvelli, og það stafar af því, að ég lít á það frv., sem hér er um að ræða til lækkunar á tollum, sem einn lið í efnahagsmálatill. ríkisstj. Og mér þótti því eðlilegt að benda á það hér um leið, að það eru allar þessar efnahagsmálatill. stjórnarinnar, sem þurfa að takast til endurskoðunar. Það er það, sem máli skiptir. Það er rangt að mínum dómi að ætla að gefast upp við þau vandamál, sem við er að glíma í okkar aðalatvinnuvegum, þó að nokkuð hafi bjátað á, en við þurfum að sveigja stefnuna til meira hagræðis fyrir útflutningsatvinnuvegina heldur en gert hefur verið, og við munum ábyggilega ekki bjarga okkur út úr þessum vandamálum með því að halda okkur í þessa stefnu ag ætlast til þess, að útlendingar komi hér inn til okkar og leysi öll okkar vandamál. Því fer fjarri. Að öðru leyti skal ég svo endurtaka það, að við Alþb.-menn erum fylgjandi þessu frv., svo langt sem það nær til lækkunar á tollum, teljum, að það stefni þannig í rétta átt og munum greiða fyrir því, að það nái hér fram að ganga. En hitt skiptir þó miklu meira máli, að hæstv. ríkisstj. átti sig á því, að hún þarf að breyta um stefnu í ýmsum grundvallaratriðum í efnahagsmálum, ef á að vera hægt að komast út úr þeim vanda, sem við er að glíma í íslenzku atvinnulífi nú í dag.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að gera hér smáaths. við þetta frv., en í 2. gr. frv., 5. tölul. segir, að 38. tölul. falli niður. Í aths. með frv. um 2. gr., 5. tölul., segir: „Lagt er til að fella niður heimild til eftirgjafar í gjöldum af vélum til framleiðslu á niðursoðnum sjávarafurðum til útflutnings. Um rökstuðning fyrir till. þessari má vísa til grg. með nr. 3 hér að framan, auk þess sem benda má á, að hraðfrystiiðnaðurinn býr við 10 og 15% toll af algengustu vélum sínum.“ Í 3. gr., sem vitnað er til, er lagt til að fella niður heimild til að gefa eftir toll af vélum, sem eingöngu eru notaðar til framleiðslu á umbúðum um vörur, sem fluttar eru úr landi. Bæði er, að nú þegar er til í landinu mikill vélakostur til umhúðaframleiðslu, og eins hitt, að ákvæði þetta er erfitt og viðkvæmt í framkvæmd. Mér finnst, að það sé nokkur annar rökstuðningur fyrir 3. lið í sambandi við vélar til framleiðslu á umbúðum um vörur, sem fluttar eru úr landi, þar sem nú eru komin tvö fyrirtæki hér, sem framleiða umbúðir um frystar afurðir og aðrar þær afurðir, sem fluttar eru úr landi, og má því segja, að þar sé nægur vélakostur, en hitt finnst mér undarlegra að leggja til að fella niður heimild til eftirgjafar af aðflutningsgjöldum af vélum til framleiðslu á niðursoðnum sjávarafurðum til útflutnings. Ég verð nú að segja eins og er, að mér finnst, að niðursuðuiðnaðurinn á Íslandi sé bæði ákaflega ungur og einnig sé hann atvinnuvegur, sem hefur átt erfitt uppdráttar, og ég tel nauðsyn á því að reyna heldur að stuðla að því að efla þennan iðnað og það er engan veginn það sama að segja um innflutning á vélum til niðursuðuiðnaðar og vélum til frystiiðnaðarins af þeirri einföldu ástæðu, að fjölmargar vélar, sem frystiiðnaðurinn þarf á að halda, eru framleiddar í landinu sjálfu. En engar vélar, sem niðursuðuiðnaðurinn þarf á að halda, eru framleiddar hér á landi. Ég hygg, að ríkissjóður tapi ákaflega litlum tekjum, þó að þessi tölul. fengi náð fyrir augum Alþ. og fengi að vera þarna áfram, því að með því að taka tollana munu margir þeir, sem nú eru í miklum erfiðleikum, hreinlega hætta við að flytja slíkar vélar inn, og ég hef litið svo á, að þegar þetta ákvæði var tekið upp á sínum tíma, væri ríkissjóður með því að stuðla að því að styrkja á þennan hátt þessa ungu atvinnugrein, sem við sannarlega þurfum að efla í framtíðinni. Ég ætla ekki að hafa svo öllu fleiri orð um þetta, en ég vil mjög eindregið mælast til þess við þá n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún taki þetta mál til athugunar, þó að það hafi ekki verið gert af fjmrh. í Ed., og ég tel það sanngjarnt og eðlilegt, að ekki sé horfið frá því, sem verið hefur í gildi á undanförnum árum, enda verður ekki sagt með neinum rökum, að þetta hafi verið neitt erfitt í framkvæmd.



Herra forseti. Þegar fjárlög fyrir árið 1968 voru afgreidd hér á Alþ. fyrir jólin, var það gert á þann hátt, að greiðslujafnaðaráætlunin stóð nokkurn veginn í járnum, þ.e.a.s. það voru mjög svipaðar upphæðir, sem gert var ráð fyrir, að greiddar yrðu út úr ríkissjóði á árinu, og inn kæmu. En það var þó jafnframt gert ráð fyrir því, að vegna gengisbreytingarinnar yrðu umframtekjur 250 millj. kr. Það var sú tala, sem hæstv. ríkisstj. áætlaði og það var gert ráð fyrir því, að þeirri upphæð, þessum 250 millj. kr., yrði varið til þess að lækka tolla og vega þannig upp á móti hækkun vöruverðs af völdum gengisbreytingarinnar. Nú hefur það gerzt síðan fjárlög voru afgreidd, sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. í dag, að stjórnarvöld hafa samið við sjávarvöruframleiðslufyrirtækin, en mestur hluti útflutningsvara er frá þeim, um sérstakt framlag úr ríkissjóði til þessarar framleiðslu, sem talið er að nemi, eftir því sem hæstv. ráðh. sagði, 322 millj. kr. Vegna þessa hefur svo hæstv. ríkisstjórn ákveðið, að tollalækkunin verði nokkru minni heldur en gert hafði verið ráð fyrir, þ.e.a.s. um 160 millj. kr. Þegar báðar þessar tölur eru teknar saman, er niðurstaðan sú samkv. því, sem hæstv. ráðh. sagði, að þurft hefur að hækka einkasöluvörur nokkuð, og er áætlað, að tekjur af þeirri hækkun verði um 64 millj. kr., og tollalækkunin ennfremur ráðgerð allverulegri upphæð minni heldur en gert hafði verið ráð fyrir við setningu fjárlaga, en þrátt fyrir það vantar enn eftir því, sem hæstv. ráðh. sagði, um 100 millj. kr. til þess að áætla megi fjárlögin greiðsluhallalaus nú. Nú var það svo í vetur, þegar um þetta var rætt, að þá greindi hv. þm. nokkuð á um tekjuáætlunina. Og því var af sumum haldið fram, að tekjuaukning ríkissjóðs vegna gengisbreytingarinnar mundi verða meiri heldur en gert var ráð fyrir. En þetta sjónarmið var ekki viðurkennt þá af hæstv. fjmrh. og er ekki, svo að ég hafi heyrt, viðurkennt enn. Það liggur því fyrir samkv. því, sem fram kemur hjá honum, að það vanti kringum 100 millj. kr. í tekjubálk fjárlaga, og hæstv. ráðh. segir, að ætlunin sé að vinna þessar 100 millj. kr. upp með því að lækka einhverja útgjalda- eða útborgunarliði. En hann er enn ekki reiðubúinn til þess að segja hv. þm., hvaða till. hann muni leggja fram eða hæstv. ríkisstj. um lækkun útborgunarliða. Þetta hefur orðið mér tilefni til ýmissa hugleiðinga um þetta mál, og ég vil mjög taka undir það, sem fram kemur í áliti minni hl. fjhn. í hv. Ed., sem var útbýtt hér á fundinum, en þar segir í nál. frá minni hl.: „Það er skoðun okkar undirritaðra, að raunar sé tæpast gerlegt fyrir alþm. að samþykkja slíka breytingu á nýafgreiddum fjárl. án þess að hafa nokkra hugmynd um, hvaða starfsemi það er, sem fórna skal, og ekkert liggur fyrir, sem tryggi það, að síðari villan verði ekki verri hinni fyrri.“ Ég hygg, að það, sem hv. minni hl. í Ed. á við, minni hl. fjhn., sé rétt, að það hefði verið eðlilegt, að málið lægi þannig fyrir nú, þegar þetta frv. um tollabreytingar er afgreitt, að hv. þm. gætu fengið heildarmynd af þessum lagabreytingum, sem stjórnin hugsar sér að gera, í einu, þ.e.a.s. tollalækkuninni og einstökum liðum hennar og þeim till., sem gerðar verða um lækkun einstakra útgjaldaliða. Alþ. hefur nokkra reynslu af því frá fyrri árum, að þegar þörf þykir á því að draga úr útgjöldum ríkisins, er það venjulega ein tegund útgjalda eða útborgana, sem augu ráðamanna staðnæmast við. Og það eru útgjöld til verklegra framkvæmda. Og ég er að velta því fyrir mér, hvort það komi til greina, að hæstv. ríkisstj. líti svo á, að sú tollalækkun, sem ráð er fyrir gert í frv., geti leitt af sér að hennar dómi lækkun á framlögum til vega, hafnargerða, skólabygginga, rafvæðingar og annarra slíkra framkvæmda, sem miða að uppbyggingu víðs vegar um landið. Eða er það kannske svo, að hæstv. ríkisstj. sé nú orðin þeirrar skoðunar, að tekjuáætluninni frá því í vetur megi breyta? Út af þessu finnst mér ákaflega erfitt á þessu stigi málsins að taka afstöðu til þessa frv. Og ég vil taka það skýrt fram, og það er reyndar í samræmi við það, sem ég sagði við umr. fjárl. í vetur, að ég mun ekki líta á samþykkt þessa frv. sem neina viðurkenningu, a.m.k. ekki af minni hálfu, á því, að vegna samþykktar þess verði nauðsynlegt að draga úr framlögum til verklegra framkvæmda. Þetta vil ég, að fram komi nú þegar við þess umr.



Herra forseti. Það er nú búið að ræða þetta frv., sem hér liggur fyrir, allýtarlega, og sé ég því ekki ástæðu til þess að lengja mikið umr. í sambandi við það. Ég vil þó geta þess, að ég er einn af þeim, sem það olli miklum vonbrigðum, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki treysta sér til að standa við þau fyrirheit, að lækka tollana um 520 millj. eða því sem næst, eins og lofað var fyrir áramótin. En við nokkrir framsóknarmenn hér í d. fluttum tollalækkunarfrv., sem er á þskj. 200, fyrir jólin, og það var tekið hér til 1. umr. stuttu eftir að þing kom saman nú eftir áramótin. Síðan hefur þetta frv. legið í salti, og ég sé það á þessu frv. á þskj. 256, sem hér er til umr., að ekki er þar gert ráð fyrir að taka neitt af því, sem við lögðum til í vetur. Það er ekki tekið neitt af því upp í þetta frv., og vil ég því lýsa því yfir hér, að við 2. umr. þessa máls mun ég og aðrir þeir, sem að þessu frv. stóðu í vetur, gera brtt. við frv. til þess að reyna á það, hvernig hv. d. er stemmd í þessu máli. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að síðan þetta frv. okkar var lagt fram, hafa fjölmargir bændur spurt mig eftir því, hvort það væri einhver von til þess, að það fengi hér jákvæða afgreiðslu. Og það kemur í ljós hvaðanæva að, sem við höfum haldið fram hér í hv. d., að þannig er ástatt í sveitum landsins, að það er full þörf á því að lækka tolla á þessum vélum, ef nokkur von er um nokkurn innflutning á þessu vori. Ég vil koma þessu hér á framfæri, þannig að hv. d. og n. sé við því búin eða viti það, að við munum taka málið hér upp við 2. umr.



Herra forseti. Það er nú búið að segja æðimargt í þessum umr., sem fróðlegt hefði verið og freistandi að gera að umtalsefni. En ég skal reyna að stilla mig um það. Ég sagði í upphafi málsins, að ég vonaðist til, að það drægi ekki óeðlilega meðferð þess, að hér yrði farið að fara út í almennar efnahagsmálaumr. Það er út af fyrir sig ekki að undra, að efnahagsmálin hafi nokkuð borið á góma í þessu sambandi, en ég tel, að það ætti fremur við í sambandi við þau frv., sem væntanleg eru um aðstoð við sjávarútveginn, að ræða hér um orsakir gengisbreytingarinnar og útreikninga, hvort þeir hafi verið réttir eða rangir og hverjum það sé að kenna, heldur en fara að ræða það hér í sambandi við þetta frv. Og ég vil þess vegna ekki fara langt út í þá sálma, þó að vissulega sé æðimargt við það að athuga, sem ýmsir hv. ræðumenn hafa sagt hér í dag um það efni. Varðandi það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér, 5. þm. Norðurl. e., skilst mér, að frv. hans eða þeirra félaga frá í vetur feli í sér það að afnema tolla á vissum vélum til landbúnaðarins, það sé meginefni málsins. Út af fyrir sig væri það gott og blessað, að við gætum afnumið tolla. En málið er nú töluvert flóknara en þetta. Landbúnaðurinn býr við mjög hagstæða tolla miðað við aðrar atvinnugreinar. Ég er ekki að sjá eftir því, síður en svo, en það gefur auga leið, að ef ætti að fara að afnema tolla af vélum til landbúnaðarins, þá kæmi auðvitað bæði sjávarútvegur og iðnaður á eftir, og þá erum við komnir með slíkar fjárhæðir, að það er enginn möguleiki til þess að ráða. við það. Þetta veit ég, að hv. þm. - sem glöggur maður - skilur, og ég hef tekið það hér fram og vil aðeins endurtaka það, að vitanlega er ótalmargt, sem maður gjarnan hefði viljað lagfæra og breyta tollum á. En við höfum ekki nema þessa afmörkuðu fjárhæð úr að spila. Um það þýðir ekki að fást. Menn geta harmað það. Ég get harmað það einnig. Menn geta sagt, að það sé fyrir sviksemi úr mér, sem ég eigi að biðjast lausnar fyrir. Það kannske breytir út af fyrir sig ekki miklu, ef ég gæti fróað hv. þm., sem talaði um það hér í dag, þá er það mál út af fyrir sig. En það mundi ekki breyta þeirri niðurstöðu, að það eru ekki meiri peningar til, þó að ég þakki honum áhuga hans og umhyggju, sem hann hefur fyrir æru minni, þannig að það er enginn möguleiki til þess að hafa þessa tollabreytingu hærri, og ég álít ekki, að það sé möguleiki að breyta í neinum grundvallaratriðum þeirri samsetningu, sem er á þessu frv. Það er búið að grandskoða það. Hv. Ed. hefur fallizt á það einróma, að það væri ekki óeðlilega valið, eins og það er samansett, og ég vil leyfa mér að vænta þess og treysta því, að hér í hv. Nd. geti menn komizt að sömu niðurstöðu. Ég veit enga möguleika til að banna mönnum að flytja brtt., en það eru auðvitað allir þm., sem hafa fleiri eða færri áhugamál í huga, sem þeir hafa hins vegar látið hjá líða að blanda inn í þetta mál með hliðsjón af því, að það væri of sérstaks eðlis og nauðsynlegt að koma því í gegn, hvað sem öðrum áhugamálum líði í þessum efnum. Þetta vildi ég aðeins ítreka hér og láta koma fram. Hv. 1. þm. Norðurl. e. vék að því í sinni ræðu, sem ég sannast sagna hef ekkert við að athuga, að það væri mjög erfitt að gera sér grein fyrir því, hvort menn teldu þessa tollabreytingu meira virði heldur en að halda í þau útgjöld ríkissjóðs, sem stæði til að skera niður, og ég geri mér fullkomlega grein fyrir því, að það er eðlilegt, að það sjónarmið komi hér fram, að æskilegt hefði verið, að sundurliðuð grg. lægi fyrir um það, hvaða útgjöld er ætlunin að skera niður eða lækka. Því miður verð ég að endurtaka það, að ég get ekki gefið um þetta sundurliðaðar upplýsingar, og ég kæri mig ekki um að segja hér það, sem ekki fengi örugglega staðizt í því efni, enda hef ég nú verið minntur á það, að það væri bezt að tala varlega, þannig að menn skilji það þá kannske, að ég vilji fara eftir þeim ábendingum siðameistara hér í hv. d., að það mundi ekki þjóna neinum tilgangi. Ég hef sagt það eitt, sem ég vil endurtaka, að það er ætlunin, að í meginefnum verði þetta niðurskurður á ýmsum þeim liðum, sem við getum fremur talið rekstrarliði, þó að vitanlega sé það alltaf álitamál, heldur en fjárfestingarliði eða hina almennu liði, sem við köllum hér venjulega í þinginu verklegar framkvæmdir. Með því get ég ekki fullyrt, að það verði ekki snert. Það skal ég ekkert um segja á þessu stigi. En það er stefna ríkisstj., að meginkjarni þessa niðurskurðar verði fólginn í niðurskurði á því, sem við almennt heimfærum undir rekstrarútgjaldaliði fjárlaga. Hv. 4. þm. Vestf. benti hér á það, að það væri mjög einkennilegt, að það væri felld niður heimild, sem fyrir stuttu var tekin í lög um það að heimila ríkisstj. að endurgreiða tolla af vélum til niðursuðuiðnaðar til útflutnings. Það er rétt hjá honum, að þetta er út af fyrir sig ekki stórt atriði í tekjum ríkissjóðs. En sannleikurinn er sá, að það er illmögulegt eða ógerlegt að framkvæma þetta, sem ég veit, að allir hv. þm. gera sér grein fyrir. Það eru ýmis fyrirtæki, sem nú þegar hafa fengið mikil hlunnindi í sambandi við þessa niðurfellingu, en það hefur komið í ljós, að framhaldsframkvæmd á þessu er í rauninni vart hugsanleg með neinni skynsemi. Eins og hv. þm. sjá, er heimildin bundin við vélar til útflutningsniðursuðu. Nú eru sárafá fyrirtæki hér á Íslandi, sem eru ekki blönduð, þ.e.a.s. framleiða bæði niðursuðuvörur fyrir útlendan og innlendan markað. Og hvernig á nú að fara að, þegar svona er háttað? Við framkvæmum það með eitt fyrirtæki þannig, þessa heimild, að taka hlutfallsskiptingu milli innanlandssölu og utanlandssölu yfir nokkur ár og segja: Við borgum svona og svona mikið af tollunum til baka. Þetta getur vitanlega breytzt mjög frá ári til árs. Við skulum segja, að niðursuðuverksmiðja, sem fær endurgreiðslu á tolli árið 1968, vegna þess að hún framleiðir allt til útflutnings, hætti svo algerlega að flytja úr landi árið 1969. Hún hefur þá fengið tolleftirgjöf, en hættir síðan framleiðslu strax árið eftir. Við getum hugsað okkur annað dæmi. Á árinu 1968 framleiðir ein verksmiðja eingöngu fyrir innlendan markað og hún flytur inn vélar, fær þar af leiðandi ekki tollendurgreiðslu. Næsta ár framleiðir hún eingöngu fyrir erlendan markað. Hvernig á þá að fara að? Ég veit, að menn átta sig á því, að þetta er ekki gert af neinni illgirni eða meinfýsi til niðursuðuiðnaðarins, en ástæðan er beinlínis sú, að við finnum enga glóru í framkvæmd þessa ákvæðis, og það eru alltaf að koma alls konar tæki upp, sem er ákaflega mikið álitamál, hvort á að kalla vélar, og hvort falla undir þetta atriði eða ekki og töluverð rekistefna hefur orðið út af því, hvort eigi að nota þetta ákvæði í því sambandi eða ekki. Og sumt af því eru tæki og vélar, sem má nota í margt annað heldur en þessa niðursuðu. Þetta er ástæðan fyrir því, að lagt er til að fella þessa heimild niður. Ég er að sjálfsögðu ekkert á móti því, að það sé rannsakað í nefnd, hvort hægt er að láta þessa heimild standa. En ég vil aðeins, að menn geri sér grein fyrir því, hversu geysilegir erfiðleikar eru á að framkvæma þetta af nokkru viti. Hv. 4. þm. Austf. fann mjög að undirbúningi þessa frv. og taldi, að það væri mjög bagalegt að hafa ekki þm., sem fylgdust með undirbúningi svona máls, því að það væri svo flókið. Ég veit nú ekki til, að það hafi nokkurn tíma verið gert, enda er þetta í sannleika sagt mál, sem ríkisstj. verður að marka stefnuna í. Yfirleitt gerast tollskrárbreytingar þannig. Það er rétt hjá hv. þm., að þetta eru mjög tæknileg atriði og því gerast þær yfirleitt þannig, að ríkisstj. leggur ákveðnar línur, sem hún felur síðan tollasérfræðingunum að vinna eftir. Eins og ég sagði, var tollanefndinni nú gefinn sá höfuðleiðarvísir að finna út neyzluvörur almennings, sem hefðu veruleg áhrif á vísitöluna, og miða tollabreytingarnar við það og jafnframt, eins og ég sagði, annar leiðarvísir að raska ekki hlutfallinu milli innflutnings- og iðnaðarhráefna. Svona leiðbeiningar er hægt að gefa. Jafnframt þarf að taka í vissum tilfellum hráefni til járnvöruiðnaðarins. Þetta er leiðarvísir, stefnumörkun, sem hægt er að ákveða, en þetta er að öðru leyti, eins og hv. þm. réttilega sagði, svo flókið mál, tollskráin - að það er auðvitað sérfræðingamál að setja svo þetta dæmi saman, þannig að ég held, að það mundi ekki þjóna miklu að fara að taka þm. í það mál, vegna þess að ríkisstj. hlýtur auðvitað í meginefnum sjálf að marka þessa stefnu, þannig að þm. gætu naumast farið að vinna að tollflokkuninni í einstökum atriðum, þó að þeir væru settir í þessa n. Svona hlýtur þetta að gerast. Það er svo hægt auðvitað í Alþ. að taka ákvörðun um það, hvort menn vilja fylgja þessum prinsipum eða vilja, að öðrum prinsipum sé heldur fylgt, og um það hljóta umræður að snúast á Alþ., en spurningin er ekki um það, hvort eitt undirnúmer í tollskránni er með þessum eða hinum tollinum, við skulum segja, að töskuhandföng eigi að vera með 40% eða 30% tolli eða rakkrem eða eitthvað slíkt. Ég býst ekki við, að hv. þm. fari beint að skipta sér af þessu, heldur meginstefnumörkuninni í málinu. Þetta taldi ég rétt aðeins að kæmi fram, til þess að menn áttuðu sig á því, hvernig svona vinnubrögð hljóta að vera að tollskrá, enda hefur þessu alltaf verið, að því er ég bezt veit, framfylgt á þennan hátt. Varðandi útreikningana, sem hér hefur mikið verið talað um, og hversu rangir þeir hafi verið í sambandi við gengisákvörðunina og það, sem síðar hefur gerzt, og hversu það sannist bezt á þeim viðbótarframlögum, sem nú er lagt til að veita til sjávarútvegsins, um það má auðvitað margt segja. Sannleikurinn er sá, að það hefur í rauninni ekki borið á milli um útreikninga í þessum efnum, heldur vitneskju manna. Ég held, að það hafi ekki verið neinar öfgar að segja það, að í rauninni vissu menn meira og hefðu nákvæmari upplýsingar um marga þætti í afkomu sjávarútvegsins, ekki hvað sízt frystihúsanna og raunar bátaútvegs líka, heldur en áður hefur verið, sem m.a. kemur fram í því, sem hv. þm. er væntanlega kunnugt, að það hefur ekki verið ágreiningsefni milli ríkisstj. og fulltrúa hennar annars vegar og hraðfrystihúsa og bátaútvegs hins vegar, hvernig niðurstöðutölurnar í rauninni væru, þ.e.a.s. hvernig afkoman væri á hverju stigi, eftir því, sem þessir aðilar allir bezt vissu. En ég held, að menn verði að gera sér grein fyrir því, - þó að þeir kannske ætlist til mikils af ríkisstj. og telji hana vænlega til mikilla afreka - að hún hefur ekki spádómsgáfu og það eru margir hlutir, sem hún ekki veit. T.d. vissi hún ekki í nóvembermánuði, að Rússar mundu um áramót gagngert krefjast lækkunar á þeim afurðum, sem eru seldar til Rússlands, og ég býst við, að það hefði þótt mjög furðuleg spá, ef við hefðum sagt þá, þegar gengisbreytingin varð, að þetta mundi áreiðanlega gerast, og hefðum miðað okkar aðgerðir við það. Ýmislegt í þessu efni hefur þess vegna farið á annan veg en ætlað var, og þó að sagt sé, að við höfum haft þetta góðar og fullkomnar upplýsingar, gerðust nú hlutirnir þannig, eins og þm. er kunnugt, að gengisbreytingin í Bretlandi var ekki tímasett af ríkisstj. hér, heldur kom hún okkur, ja - kannske ekki algerlega á óvart, en þó víssi enginn, að hún mundi gerast á þessum tíma. Og þetta var á þeim tíma, þegar alls ekki var séð fyrir um endanlegar niðurstöður varðandi afkomu sjávarútvegsins á árinu 1967. Menn víssu þá ekki enn, að síldveiði mundi bregðast eins gersamlega eins og hún gerði. Menn verða auðvitað á hverjum tíma að miða við einhverjar sennilegar líkur, og hefðum við verið allt of svartsýnir, býst ég við, að við hefðum fljótlega heyrt spurt, hvað þessar hrakspár ættu að þýða. Það heyrist oft spurt hvernig standi á því, að við reiknum alltaf með auknu verðfalli. Það sé vitanlegt, að þetta hljóti að hækka. Þvílíkum orðum hefur oft verið slegið fram, og þau eru kannske jafn rétt og ýmsir þeir spádómar, sem við ófullkomnir menn getum á hverjum tíma látið frá okkur fara. En þetta lá nú sem sagt ekki ljósar fyrir heldur en það, að á þessum fáu dögum, sem ætlunin var að fá niðurstöðu í þetta, tókst það ekki til fulls. Auðvitað átti margt eftir að kryfja til mergjar. Bæði var það, eins og ég sagði, að árið var ekki liðið, og endanlegar niðurstöðutölur þess ekki komnar, og auk þess var ekki á þessum fáu dögum hægt að vinna allt það, sem þurfti að vinna út úr reikningum hraðfrystihúsanna. Og það er alveg rétt, það kom á daginn, að vissir útreikningar reyndust rangir, ekki vegna þess, að ekki bæri saman niðurstöðum sérfræðinga ríkisstj. og hraðfrystihúsanna, heldur vegna þess beinlínis, að það kom út við nánari endurskoðun þess máls, að tölurnar voru ekki eins hagstæðar og jafnvel frystihúsamennirnir höfðu gert ráð fyrir sjálfir í sínum reikningum. Þetta verður auðvitað skýrt á sínum tíma, og skal ég ekki lengra út í það fara. Við getum náttúrlega slegið fram slíkum fullyrðingum sem þeim, að þessi ríkisstj. viti minna um efnahagsmál en nokkur önnur ríkisstj. Ég var ekki alveg viss um, hvort hv. þm. átti við hér á Íslandi eða í heiminum. En það kannske skiptir nú ekki öllu máli. Svona fullyrðingar er auðvitað hægt að bera á borð. Það kynnu nú sumir að hafa látið sér detta í hug á undanförnum mánuðum og árum og jafnvel enn þá í dag við að hlusta á ræður hv. þm., að honum væru nú ekki alveg ljós öll grundvallarlögmál efnahagsmála, án þess að ég skuli fara út í þá sálma. Það væri næsta fróðlegt, en ég skal sleppa því. Og ég skal heldur ekki segja, að hann viti minnst allra manna um þau. Ég veit, að það eru ýmsir aðrir, sem vita enn þá minna. En hitt vildi ég segja, að það væri mjög lofsamlegt, ef hann notaði gáfur sínar betur til að kynna sér þau, af því að ég veit, að hann skilur þessi mál miklu betur heldur en málflutningur hans bendir til. Það er ég alveg viss um. Hann sagði, að innflutningsáætlunin væri miklu lægri heldur en miðað hefði verið við á síðasta ári. Ég veit nú satt að segja ekki, hvað hann felur í orðinu mikið. En ef innan við 3% er mikið, fer nú það, sem stærra er, að verða - ja, ég veit ekki, hvaða orð á að nefna um það, - það verður að vera stórkostlegt. Ég mundi segja, og það eru meiri áhyggjur mínar í dag, miðað við ástandið eins og það er, að því miður skili sér alls ekki þær tekjur af innflutningi, sem við gerum ráð fyrir. Við getum auðvitað ekki haldið áfram gegndarlaust að eyða gjaldeyrisvarasjóðnum eða hafa á þriðja milljarð greiðsluhalla eða vöruskiptahalla við útlönd. Það gefur auga leið, það getum við ekki á þessu ári. Og ég er ósköp hræddur um, ef ekki á allt að fara í vandræði, að þá geti það leitt til þess, að það verði að skera innflutninginn meira niður en gert er ráð fyrir í okkar innflutningsáætlun. Ég skal nú ekki mikið ræða um þann gamansama kafla í ræðu hv. 4. þm. Reykv., sem hafði að geyma lýsingar á hinum háa siðferðisþroska Framsfl. Ég efast ekkert um það, að þeir framsóknarmenn hafa vafalaust vilja eða löngun til þess að vera heiðarlegir. En hvort þeir fara nú úr ríkisstj. fyrr en þeir mega til, það er svo aftur önnur saga, sem hver verður að hafa sína hugmynd um, og hvort þeir hafi farið úr henni á undanförnum árum, af því að þeir hafi verið svo ærukærir, að þeir hafi ekki sóma síns vegna getað annað. Ýmsum hefur dottið í hug, að það væri eitthvað annað, sem hefði ráðið. Nú, ég læt svo þeim eftir að dæma um það, sem hafa haft samstarf við Framsfl., hvort þeir hafi fundið sérstaklega til þess í þeirri samvinnu, að framsóknarmenn væru svo heiðarlegir, að þeir væru heiðarlegir umfram aðra flokka hér í þingi og líklegri til að halda uppi heiðri þingsins. Ég held nú sannast sagna, að flestir flokkar hafi dálítið aðra sögu að segja af samvinnu við Framsfl., að hann sé dálítið sérstæður á annan hátt, sem geri hann ekki ákaflega skemmtilegan alltaf í samvinnu, og þar mundi ég segja, að hann væri í sérstöðu meðal allra flokka hér á landi, án þess að ég vilji svo nafngreina - gefa nafn þeirri sérstöðu eða útlista það, hvort hún er fólgin í sérstökum heiðarleik eða ekki. Eins og ég áðan sagði, sé ég ástæðu til þess, og ætti sennilega að gera það tvisvar, að þakka hv. þm. fyrir þær áhyggjur, sem hann hefur af æru minni, að ég skuli ekki biðjast lausnar fyrir það, að ég geti ekki lækkað tolla um 250 millj. kr., af því að ég hafi sagt það fyrir áramótin, að það væru horfur á því, að við gætum gert það. Það verður hver að hafa sína skoðun um það líka. Það getur vel verið, að ég ætti að segja af mér, ég veit það ekki. Ég er sennilega ekki dómbær þar um. Það eru fáir dómarar í eigin sök. En varðandi hugleiðingar hans og samlíkingar bankastarfsemi við það, sem hér er að gerast, þá fannst mér það nokkuð langsótt skýring, því að vitanlega er hér um gersamlega ólíka hluti að ræða. Ég veit ekki, hvort ég ætti að borga úr eigin vasa þessar 100 millj. Ég skyldi gjarnan gera það, ef ég ætti þær. En hvernig í ósköpunum á að taka á þessum málum? Við þekkjum það nú, sem erum eitthvað gamalreyndir í pólitíkinni, og þessi hv. þm. ekki síður en aðrir, að auðvitað verða menn að beygja sig fyrir þróuninni í þá átt, að það geta gerzt atvik, sem eru mönnum óviðráðanleg. Ég álít hins vegar, að ef menn bregðast beinlínis því, sem þeir hafa lofað, af sér viðráðanlegum ástæðum, þá sé það sviksemi, þar sem fullkomlega sé ástæða til þess, að menn biðjist lausnar. En þó að það gerist atvik í þjóðfélaginu, sem viðkomandi ráðamönnum eru algerlega óviðráðanleg og komi til ný viðhorf, sem valdi því, eð það sé ekki hægt nákvæmlega að framkvæma það, sem gert hafði verið ráð fyrir, þá verður auðvitað að meta það, hvort á heldur að gera. Ég veit ekki, hvort hv. þm. heldur því fram, að við eigum þá ekki að styrkja sjávarútveginn, heldur framkvæma tollabreytingu alveg eftir sem áður, eða hvort við eigum að framkvæma tollabreytingu og láta vera sem þessu nemur halla hjá ríkissjóði. Hann nefndi eitt atriði, sem væri hugsanlegt hér, og það væri að taka gengishagnaðinn og nota hann fyrir ríkissjóðinn. Mér er sem ég hefði séð framan í forráðamenn útgerðar og bændasamtaka, ef við hefðum ætlað að fara að taka gengishagnaðinn og láta hann renna í ríkissjóð til tollabreytinga. Það var ein till. í frv., sem upphaflega var lagt fyrir Alþ., um að hluti af þessu skyldi ganga til ríkisábyrgðasjóðs til þess að gera honum mögulegt að hjálpa til við hagræðingu í sjávarútveginum og gefa eftir skuldir, sem þar væru. Það var alger uppreisn gegn því ákvæði, og því var breytt og þm. vildu ekki með neinu móti á það fallast. Ég skal ekki fara lengra út í þá sálma, en ég vil aðeins að lokum óska hv. þm. þess, að hann haldi áfram að kynna sér skoðanir Jóns heitins Þorlákssonar, þess mæta manns, og ef hann gæti komið hans hugsunarhætti á framfæri við flokk sinn, efast ég ekkert um, að margt yrði öðruvísi og Framsfl. mundi þá breyta um stefnu, sem mundi þá gera það mögulegt að hafa við hann samvinnu með öðrum hætti en hefur verið unnt til þessa.



Herra forseti. Í tilefni af því, sem hæstv. ráðh. sagði hér síðast um Jón Þorláksson, vildi ég nú aðeins segja það, að ég held, að það séu aðrir, sem hafi meiri þörf fyrir það að kynna sér stefnu Jóns Þorlákssonar og stefnufestu heldur en framsóknarmenn. Ég held, að Sjálfstfl. hefði gott ef því að rifja upp stefnu Jóns Þorlákssonar og hvernig hann hélt á málum. Ég er alveg sannfærður um það, að ef andi Jóns Þorlákssonar hefði svifið meira yfir vötnunum hjá Sjálfstfl. á undanförnum árum, væri núna öðruvísi ástatt í þessu þjóðfélagi. Og þess vegna má hæstv. ráðh. vel búast við því og flokksbræður hans, að ég sé ekki hættur að minna þá á Jón Þorláksson, heldur geri það við fleiri tækifæri en þetta. Hæstv. ráðh. vildi ekki kannast við það, og ég get vel skilið það, að þessi ríkisstj. vissi minna um efnahagsmál en nokkur önnur íslenzk ríkisstj. hefur áður gert.  Hæstv. ráðh. var að tala um það, að ég hefði verið með einhverja sérstaka siðaprédikun hér í minni fyrri ræðu. Ég held, að það hafi nú ekki verið nein sérstök siðaprédikun, heldur fyrst og fremst það, sem ráðherrar og alþingismenn og stjórnmálamenn eiga að hafa hugfast, ef þeir leggja nokkuð upp úr því skipulagi, sem við búum við, lýðræðisskipulaginu, því að það byggist að sjálfsögðu meira á því en nokkru öðru, að kjósendur geti treyst því, sem flokkarnir og forsvarsmenn þeirra hafa að segja, því að ef það er ekki neitt að marka, er náttúrlega gersamlega útilokað fyrir menn að átta sig á því, hvern kjósa á við kosningar. Ef ekki er hægt að leggja neitt upp úr þeim loforðum og fyrirheitum, sem þá eru gefin, og ef ekki er hægt t.d. fyrir launastéttirnar að leggja neitt upp úr fyrirheiti eins og því, sem var borið hér fram af hálfu hæstv. ríkisstj. fyrir áramótin, að tollarnir yrðu lækkaðir um 250 millj. kr., og út úr því koma svo 150 millj., heldur þá hæstv. ráðh., að þetta geti skapað nokkurt gagnkvæmt traust, þegar jafnákveðin loforð eru vanefnd á þennan hátt? Nei, við skulum horfast í augu við það, og ég hygg, að hæstv. ráðh. geri sér líka fullkomna grein fyrir því, að það er mikilvægt og nauðsynlegt, að stjórnmálamenn og sérstaklega þeir, sem eru í ráðherrasæti, láti ekkert ógert til að standa við þau loforð, sem þeir hafa gefið. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði hér í fyrri ræðu minni, að ég álít, að það hefði ekki verið svo erfitt fyrir hæstv. ráðh. að standa við þetta fyrirheit sitt um tollalækkunina, ef hann hefði kært sig um það. Þegar gengishagnaði sjávarútvegsins var ráðstafað hér á þingi rétt fyrir áramótin, var því mjög ákveðið mótmælt bæði af hálfu sjómanna og útgerðarmanna, hvernig það var gert. Í staðinn fyrir að ráðstafa eitthvað í kringum 200 millj. kr. í opinbera sjóði eins og fiskveiðasjóð, vildu sjómenn og útgerðarmenn fá því framgengt, að þetta fé rynni beint til útgerðarmanna, frystihúsanna og sjómannanna, en yrði ekki tekið af þeim og lagt í opinbera sjóði. Og ef það hefði verið gert, ef þessar 200 millj., sem núna fara í fiskveiðasjóð og annan hliðstæðan sjóð, sem verið er að setja á laggirnar, hefðu verið notaðar til þess að borga niður vexti útgerðarinnar, eins og lagt var hér til, og notaðar á annan hátt henni til stuðnings, hefði vel mátt lækka þær uppbætur, sem nú hefur verið samið um við útgerðina, vegna þess að þá var hún raunverulega búin að fá fyrirfram það fé, sem þarna er látið fara í fiskveiðasjóð, til þess að hæta rekstraraðstöðuna á þessu ári. Þetta var ákaflega auðvelt að gera, ef ríkisstj. hafði nokkurn áhuga á því að efna þetta fyrirheit sitt um tollalækkun. Það er hins vegar greinilegt, hvað af þessu hlýzt: að launastéttirnar, sem hafa verið að reyna samninga við ríkisstj. og reyna að fá hana til þess að gera vissar hliðarráðstafanir, eins og tollalækkun, til þess að draga úr þeirri kjaraskerðingu, sem gengislækkunin veldur, þær hljóta að endurskoða allt sitt ráð að nýju, endurskoða það, hvað mikið er hægt að treysta þessari ríkisstj. og draga svo sínar ályktanir af því og haga sínum framkvæmdum í samræmi við það. Ég sagði það hér í upphafi, að Framsóknarfl. væri þessu máli fylgjandi, svo langt sem það næði, og að við mundum í samræmi við það stuðla að því, að þetta mál fengi sem skjótasta afgreiðslu í þinginu. Þess vegna skal ég að þessu sinni láta frekari umræður um þetta niður falla, vegna þess að það gefast tækifæri til þess síðar hér á þinginu að koma nánar að þessum málum og minna á það m.a., að hvaða leyti Jón Þorláksson gæti í dag verið Sjálfstfl. til fyrirmyndar.



Herra forseti. Með þáltill. þeirri, sem hér er til umr., er gengið til móts við það sjónarmið, sem á vaxandi fylgi að fagna meðal stjórnmálamanna og ríkisstjórna í fjölmörgum löndum heims, að deiluefni styrjaldaraðila í Víetnam verði einungis leyst með friðsamlegum hætti eða við samningaborð. Þessi skoðun er ríkjandi meðal margra fremstu stjórnmálaforingja vestrænna lýðræðisþjóða, enda hafa margar ríkisstjórnir í hinum vestræna heimi kveðið upp úr með það, að Víetnam-deilan verði aldrei leyst með styrjaldaraðgerðum, heldur með samningum einum saman. Meðal þeirra ríkja, sem opinberlega hafa stutt þennan málstað eða þessa skoðun, eru nágrannalönd okkar, Danmörk, Noregur, Svíþjóð og Finnland, og einnig, svo að nefnd séu vestræn lýðræðislönd, Holland, Frakkland og Kanada. Með samþ. þeirrar þáltill., sem hér er fram borin, yrði ekki um villzt, hver hugur íslenzku þjóðarinnar er í þessu máli. Með samþ. till. er ekki verið að skuldbinda þjóðina á óþarfan hátt eða ríða henni óleysanlega hnúta, heldur einungis verið að taka undir góðan málstað og skynsamlega skoðun, sem réttsýnir og frjálslyndir stjórnmálamenn meðal fremstu lýðræðis- og menningarþjóða hins vestræna heims hafa mótað og flutt á alþjóðavettvangi. Auk þess sem með till. er lögð áherzla á tilgangsleysi styrjaldarinnar til þess að knýja fram lausn í Víetnam-deilunni, er bent á þá hættu, sem heimsfriðnum getur stafað af áframhaldandi vopnaviðskiptum í landinu, þeirri hættu, að styrjöldin breiðist út og verði til þess að kveikja alheimsófriðarbál. Einnig kemur skýrt fram í till., að áframhaldandi styrjaldarrekstur, sem staðið hefur með litlum hléum í 28 ár, auki sífellt á langvarandi hörmungar víetnömsku þjóðarinnar, og þessi langa styrjöld er einmitt ein aðalástæðan til þess, hversu mjög menn láta sig varða stríð og frið í þessu fjarlæga landi. Beinar mannúðarástæður hljóta að mega sín mikils í skoðanamyndun um þetta mál. Eins og fram kemur í grg. fyrir till., er hún í aðalatriðum sniðin eftir ályktun hollenzka þingsins frá því í ágúst í sumar og er auk þess mjög í samræmi við skoðanir U Thants framkvstj. Sameinuðu þjóðanna. Markmiðið er a.m.k. eitt og hið sama, að fá deiluaðila til að setjast að samningaborði án fyrir fram yfirlýstra úrslitaskilyrða. Í því sambandi telja flestir það vera grundvallaratriði, að Bandaríkjamenn stöðvi loftárásir á Norður-Víetnam og viðurkenni Víet Cong eða þjóðfrelsishreyfinguna í Suður-Víetnam sem sjálfstæðan samningsaðila. Og að sjálfsögðu verður þjóðfrelsishreyfingin og stjórn Norður-Víetnams að sýna samningsvilja sinn í verki, bæði með því að draga úr hernaðaraðgerðum og með því að setjast að samningaborði án ögrandi skilyrða löngu fyrir fram. Það má vera að ýmsum þyki það bera keim af nokkurri bjartsýni, að hægt sé að knýja deiluaðila að samningaborði, án þess að þeir opinberi skilyrði sín fyrir samningum fyrir fram. Mér getur ekki dulizt fremur en öðrum, að hér er vandi á höndum. Þrátt fyrir langt og harðvítugt stríð og þrátt fyrir þá staðreynd, að styrjöldin getur engan vanda leyst, þá er engin vissa fyrir því, að komið sé að endalokum styrjaldarinnar. Hvorugur aðili virðist með vissu kominn að því marki að sigra í styrjöldinni eða knýja andstæðing sinn til uppgjafar. Styrjöldin getur þess vegna haldið lengi áfram enn. Meðalganga þriðja aðila, sem beita vill sér fyrir friði, getur því ekki byggzt á því að sannfæra annan hvorn styrjaldaraðilann um það, að hann sé að tapa stríðinu, og sé því sæmst að setjast að samningaborði. Slíkt tal er næsta ósannfærandi og líklega einskis nýtt. Það, sem gera á, er að leiða styrjaldaraðilum fyrir sjónir, að tilgangslaust og ómannúðlegt sé að berjast til úrslita og þeir eigi þann kost sæmstan að lúta heiðarlegri meðalgöngu um styrjaldarlok, m.ö.o. þeir eigi að lúta samningum og sáttagerð, sem þriðji aðili er fær um að móta. Þess vegna er nauðsynlegt, að sáttamenn í þessari deilu verði valdir þannig, að þeir njóti trausts beggja deiluaðila. Engum getur dulizt, að hér er um vandasamt og viðkvæmt mál að ræða. En fyrir fram verður ekki sagt, að þetta sé óvinnandi verk, og það er a.m.k. ómaksins vert að stuðla að slíkri málsmeðferð. Þó að ég telji ekki síður mikils um vert að fá Norður-Víetnamstjórn, Sovétmenn, Kínverja og þjóðfrelsishreyfinguna í Suður-Víetnam til þess að fallast á skilyrðislaust vopnahlé og samningaviðræður, dyl ég ekki þá skoðun mína, að vestrænar þjóðir, eins og við, eiga fyrst og fremst að beina áhrifum sínum í þá átt að fá Bandaríkjastjórn til þess að sætta eig við úrskurð nýrrar friðarráðstefnu um Víetnam. Herra forseti, Ég hef farið mjög almennum orðum um efni og tilgang þessarar till. Að svo komnu máli sé ég ekki ástæðu til þess að hafa um hana fleiri orð, enda treysti ég því, að Alþ. og hæstv. ríkisstj. taki hana til velviljaðrar athugunar. Vel má vera, að orðalagi till. megi breyta í einhverju eða bæta við hana efnisatriðum, og er það til athugunar fyrir þá n., sem fær hana til meðferðar. Ég hygg, að þetta mál eigi að ganga til allshn., og mun því leggja til, að svo verði gert, eftir að umr. um hana lýkur nú.



Herra forseti. Till., að ég hygg alveg shlj. þessari, hefur verið borin fram í hv. Ed., og hún var þar til umr. í dag, og gerði ég þar nokkra grein fyrir afstöðu minni til þessa máls og skal því ekki vera mjög langorður. Þetta mál, styrjöldin í Víetnam. hefur tekið upp hugi fjölda manna, bæði í okkar landi og viða annars staðar, og eru allir sammála um, að allt verði gert, sem hægt er, til þess að reyna að binda enda á þessa styrjöld. Það eru miklar hörmungar, sem gengið hafa yfir þessa vesalings þjóð, bæði fyrr og síðar, því að styrjöldin hefur staðið nú í hvorki meira né minna en rúma tvo áratugi. Ef nokkur leið er að binda hér enda á, ættu allir góðir menn að vera sammála um að reyna það, svo fljótt sem unnt er. Margar till. hafa verið gerðar. Margar þjóðir hafa reynt að bera sáttarorð á milli. Það hafa gert bæði Bretar, Kanadamenn, Frakkar, Ítalir og ýmsir fleiri. Einstaklingar ýmsir hafa líka reynt þetta sama. Aðalritari Sameinuðu þjóðanna, U Thant, hefur borið fram till. til lausnar þessari deilu, ekki aðeins eina, heldur tvær a.m.k., og gert allt, sem í hans valdi hefur staðið, til þess að bera klæði á vopnin. Ekkert hefur dugað. Það hefur verið gerð tilraun til þess að fá Sovétríkin til að skerast í málið og reyna að beita áhrifum sínum til þess að binda enda á styrjöldina. Þau hafa aftur svarað því, að þetta hljóti að vera mál þeirra sem við eigast, og ekki viljað hafast að. Hér var borin fram í fyrra till. til þál., sem var, ef ég man rétt, í öllum aðalatriðum shlj. fyrri till. U Thants. Hún kom nokkuð seint fram, og um hana var ekki gerð ályktun, og ska1 ég ekki fara frekar út í það, enda kom þá, skömmu síðar fram af hálfu U Thants önnur till., sem var í veigamiklum atriðum nokkuð öðruvísi. Hér er borin fram till., sem, eins og segir í grg. till., er í meginatriðum sniðin eftir ályktun hollenzka þingsins frá 25. ágúst 1967. Það er alveg rétt, að þessi till. er í meginatriðum sniðin eftir samþykkt hollenzka þingsins, en þó vantar í hana niðurlagið á hollenzku till., sem gekk í þá átt að skora á alla aðila, sem þetta mál snertir, að ganga til samninga á grundvelli Genfar-samningsins frá 1954. Það er sjálfsagt mál, sem kemur til síðar, ef svo vænlega skyldi fara, að til samningaumleitana væri gengið. Ég tel rétt að skýra frá því líka, að mér hefur borizt blaðaúrklippa eða frásögn af nýrri viðleitni Hollendinga til þess að vinna, að þessum málum. Ég hef ekki fengið þær upplýsingar eftir diplómatískum leiðum, heldur hef ég séð það í hinu merka blaði Herald Tribune, frá 9. febr. s.l. Þar segir frá því, að utanrrh. Hollands hafi lýst því yfir í þinginu, að hann vildi búa síg undir það að leita til annarra landa, og nefndi sérstaklega til Belgíu, Lúxembúrg, skandinavísku löndin og raunar fleiri um, að þau öll mynduðu samstöðu í þessu máli og reyndu þannig að knýja fram einhvern árangur í málinu. Ég teldi það mjög vel viðeigandi, ef til okkar Íslendinga yrði leitað í þessu efni, að við tækjum þátt í þessu og gerðumst aðili að þessum hópi smáþjóða um það að leitast við að fá enda bundinn á styrjöldina. Ég tel, að þessi hollenzka till., sem hér hefur verið borin fram, fari í rétta átt. Þar er borin fram till. um það að skora á báða deiluaðila og raunar má segja alla deiluaðila um það, að þeir gangi til sameiginlegra sáttafunda og leitist við að binda enda á málið. Ég veit að vísu, að það getur vel verið einhver smámeiningarmunur um orðalag, og teldi þess vegna sjálfsagt, eins og frummælandi lagði hér til, að það yrði gert hlé á umr. hér á einhverju vissu stigi og málinu vísað til n., sem þá væntanlega yrði allshn. þessarar d., til þess að fjalla um málið. Þessari till. var í Ed. vísað til allshn., og mætti þá vel vera að allshn. beggja deilda hefðu eitthvert samráð um afgreiðslu þess. Þegar till. var samþ. í hollenzka þinginu, var hún ekki samþ. shlj., heldur var hún samþ. þar með 77:54 atkv., þannig að það var ekki einhuga samstaða um hana. En það, sem ég vildi leggja áherzlu á, er, ef hægt væri að ganga þannig frá orðalagi ályktunarinnar, að menn gætu orðið um hana nokkuð sammála. Sömuleiðis vildi ég, að það kæmi kannske fram, - ég er ekki að gera það að neinu aðalatriði, en ég get vel hugsað mér, að það kæmi fram, að ef til okkar yrði leitað af hálfu Luns utanrrh. Hollands eða einhvers í hans stað um samstöðu með þeim löndum, sem hann fær samstöðu við um að ganga í málið með eins miklum krafti og mögulegt er, þá mundum við verða þar þátttakendur. - Fleira hef ég svo ekki að segja á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Um það verður ekki deilt, að styrjöldin í Víetnam er mikill harmleikur, sem hefur í för með sér ógæfu fyrir þjóð þessa fjarlæga lands. Sú staðreynd verður ekki sniðgengin, þrátt fyrir það að menn greini á um, hver beri meginábyrgðina á þeim þjáningum, sem fólk þessa ógæfusama lands hefur orðið að þola. Um það skal ég ekki fjölyrða. Á það verður þó að benda, að á Genfar-ráðstefnunni 1954 var vopnahlé gert í Víetnam. Á þessari ráðstefnu var samið um það, að Víetnam skyldi skipt í tvennt um 17. breiddargráðuna, í Norður- og SuðurVíetnam. Norður-Víetnam varð áhrifasvæði kommúnistastjórnar undir foru tu Ho Chi Minhs, en Suður-Víetnam varð áhrifasvæði andstæðinga kommúnista. Báðir aðilar skuldbundu sig til að flytja herlið sitt á brott frá yfirráðasvæðum hins. Íbúum Víetnams var gefið tækifæri til þess að velja á milli búsetu í Suður- og Norður-Víetnam. Varð afleiðing þessa valfrelsis sú, að á árunum 1954-1955 fluttu a.m.k. 850 þús. manns frá Norður-Víetnam til Suður-Víetnams. Aðeins 100 þús. manns, aðallega hermenn, sem barizt höfðu undir stjórn kommúnista fluttu frá suðurhluta landsins til norðurhlutans. Gefa þessar tölur nokkra hugmynd um afstöðu fólksins í Víetnam til stjórnarinnar í Hanoi á þessum tíma. Í samþykktum Genfar-ráðstefnunnar var gert ráð fyrir, að 17. breiddargráðan yrði bráðabirgðalandamæri milli fyrrgreindra landshluta. Viðurkennt var sjálfstæði Víetnams í heild og réttur fólksins þar til þess að njóta frelsis og lýðræðislegra stjórnarhátta á grundvelli frjálsra og leynilegra kosninga í landinu öllu. En hvert varð svo framhald af samþykktum Genfar-ráðstefnunnar 1954? Kommúnistastjórnin í Norður-Víetnam flutti nokkurn hluta af herliði sínu frá Suður-Víetnam, eins og samið hafði verið um. En hún skildi engu að síður verulegan hluta liðsafla síns eftir í Suður-Víetnam. Þetta lið varð síðan kjarninn í hreyfingu Víet Cong í landinu. Þéttriðið net af flugumönnum kommúnista var ofið í Suður-Víetnam. Þetta lið hóf þegar virka andstöðu við stjórnina í Saigon. Augljóst er, að kommúnistar undir forustu Ho Chi Minhs höfðu gert ráð fyrir því að geta náið skjótum undirtökum í Suður-Víetnam. Þess vegna féllust þeir á vopnahléið 1954. En þegar þeir sáu, að tök þeirra voru ekki eins sterk og þeir höfðu haldið, þóttust þeir illa sviknir. Víet Cong tók nú að færa sig upp á skaftið. Átökin hörðnuðu stöðugt og urðu að blóðugum hermdarverkum. Ekkert samkomulag náðist um frjálsar kosningar í öllu landinu, eins og Genfar-ráðstefnan hafði gert ráð fyrir. Með vaxandi þunga í sókn kommúnista óskaði stjórn Suður-Víetnams aukins stuðnings Bandaríkjanna og fékk hann. Fyrr en varði var styrjöldin í Víetnam orðin að stórstyrjöld, sem leiddi ómælanlegar hörmungar yfir þjóð Víetnams í suðri og norðri. Sovétríkin tóku nú einnig að veita kommúnistastjórninni í Hanoi öflugan stuðning með vopnasendingum í stórum stíl. Ég skal ekki rekja sögu átakanna í Víetnam frekar. En af tilefni þeirrar till., sem hér 1iggur fyrir, vil ég segja það, að vitanlega er æskilegt, að lýðræðissinnaðar og friðelskandi þjóðir um heim allan beiti áhrifum sínum til þess að koma á friði í Víetnam. Hins vegar hlýtur aðild kommúnista að flutningi þessarar till, að vekja nokkra tortryggni. Má raunar segja, að það sæti nokkurri furðu, að þm. Framsfl. skuli hefja einhliða samstarf við kommúnista um tillögugerð um afstöðu Íslands til utanríkis- og öryggismála. Það hefur verið gæfa íslenzku þjóðarinnar síðustu áratugi, að allir lýðræðisflokkar hennar hafa staðið saman um mörkun íslenzkrar utanríkisstefnu. Ber mikla nauðsyn til þess, að slíkt samstarf lýðræðisflokkanna um utanríkismál haldi áfram. hverjir sem sitja í stjórn landsins á hverjum tíma. Um sjálft efni þessarar till. vil ég segja þetta: Það hlýtur að vera ósk Íslendinga, eins og annarra friðelskandi þjóða, að vopnahlé komist á í Víetnam og deila hinna stríðandi aðila leysist með friðsamlegum hætti. En hinn kaldi og blóðugi veruleiki er sá, að þar geisar nú stórstyrjöld, sem vel getur breiðzt út. En væri það hyggilegt eða líklegt til þess að hafa heillavænleg áhrif yfirleitt, að þessi litla þjóð færi að blanda sér í stórátök í fjarlægum heimshlutum með opinberum yfirlýsingum? Í þessu sambandi má gjarnan rifja það upp, að Íslendingar vildu ekki segja Þjóðverjum og Japönum stríð á hendur, þegar síðari heimsstyrjöldinni var að ljúka, þótt slík stríðsyfirlýsing af okkar hálfu væri gerð að skilyrði fyrir stofnaðild að samtökum Sameinuðu þjóðanna. Lýðræðisflokkarnir hér á Alþ. snerust gegn því, að Ísland færi að lýsa yfir stríði á hendur öðrum þjóðum, þótt til málamynda væri. En ég man ekki betur en hv. þáv. þm. Sameiningarflokks alþýðu, Sósfl, léðu máls á því. Ég leyfi mér einnig að vekja athygli á því, að engar till. voru fluttar hér á Alþ., þegar Norður-Kórea og Sovét-Kína réðust á Suður-Kóreu á sínum tíma. Niðurstaða mín er því sú, að tillöguflutningur sem þessi sé heldur yfirborðslegur. Það er að vísu sagt, að hollenzka þingið og raunar þjóðþing fleiri þjóða hafi gert svipaðar ályktanir á s.l. ári. En Holland er gamalt Asíuveldi, þótt nýlenduveldi þess sé nú hrunið. Auk þess fer því víðs fjarri, að það þurfi að vera eðlilegt og sjálfsagt, að við Íslendingar höldum okkur til jafns við Hollendinga hvað snertir áhrif í alþjóðastjórnmálum. Ég treysti fulltrúum Íslands á vettvangi alþjóðastofnana til þess að meta það í samráði við hæstv, ríkisstj., hvernig við Íslendingar getum stutt friðsamlega lausn mála í Víetnam. Að öðru leyti tel ég sjálfsagt, að þessi till. fái þinglega meðferð og athugað verði, hvort hægt sé að gera hana aðgengilegri en hún nú er. En að sjálfsögðu kjósa Íslendingar ekkert frekar en að hinum ógæfusamlegu átökum og harmleik l ljúki í Víetnam. Þetta vildi ég, að kæmi fram við fyrri hluta umr. um þessa till.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hefja hér deilur við hv. 2. þm. Vestf. um stríðið í Víetnam eða upptök þess, orsakir þess ástands, sem nú ríkir þar. En ég vil aðeins benda á eitt atriði, sem sýnir, hversu vel grundaðar eru fullyrðingar hans. Hann tekur sem dæmi, að þegar skipting landsins er ákveðin, bráðabirgðaskipting, - því að í Genfar-samkomulaginu var það eitt helzta ákvæðið, að hún yrði aðeins til bráðabirgða, þessi skipting, það áttu að fara fram kosningar að tveimur árum liðnum, Bandaríkjamenn neituðu að vísu að fallast á þetta samkomulag, - en hv. 2. þm. Vestf. orðaði það svo áðan, að miklir fólksflutningar hefðu átt sér stað, ég man ekki, hvaða tölur hann nefndi, en það var ólíkt hærri tala, sem hafði farið suður yfir þessa landamerkjalínu heldur en norður yfir, og þetta átti að vera til marks um þann hug, sem víetnamska þjóðin bar til stjórnarinnar í Hanoi. Í bók, sem norskur blaðamaður skrifar um stríðið í Víetnam, Victor Vinde, ég hygg; að hann sé sósíaldemókrati, þar nefnir hann þetta atriði og skýrir frá því, að þetta fólk, sem flutti suður, er yfirleitt kaþólskt og flutti fyrir áhrif prestastéttarinnar í landinu, og röksemdin, sem að því var haldið m.a., var sú, að guð væri einnig að flytja suður yfir þessi landamæri. En viðhorf víetnömsku þjóðarinnar til stjórnarinnar í Hanoi, bar sem forsetinn var og er Ho Chi Minh, það kemur fram í fullyrðingu Eisenhowers í ævisögu hans, þar sem hann segir, að ef hefði verið efnt til þessara kosninga, svo sem til stóð, hefðu 80% af Víetnömum kosið Ho Chi Minh sem forseta. Og núna í næstsíðasta hefti tímaritsins Newsweek skrifaði Walter Lippmann um þessi mál. Walter Lippmann er sem kunnugt er einn virtasti sérfræðingur bandarískur í alþjóðamálum. Lesendur Tímans þekkja þann ágæta mann. Tíminn hefur einkarétt til þess að birta skrif hans hér á landi, og vinnur þar með mikið og þarft verk við að kenna Íslendingum að hugsa af viti um alþjóðamál og ekki sízt stríðið í Víetnam. Það færi betur, held ég, að hv. 2, þm. Vestf. læsi a.m.k. þessi skrif Tímans betur. En Walter Lippmann segir í þessari grein, ítrekar þetta, að þessar kosningar, sem til stóðu, vildu hvorki Washington né Saigon fallast á, vegna þess að það hefði tryggt Ho Chi Minh og hans mönnum völdin í landinu. Þetta er sem sé aðeins fyrir hálfum mánuði, sem Walter Lippmann segir þetta. Ég ætla sem sé ekki frekar að agnúast við þennan háttv, þm. út af þessum málum, en hins vegar hafði ég búið mig undir að flytja hér alllanga ræðu í sambandi við þessa till., sem hér liggur fyrir. Ég sé hins vegar ekki ástæðu til þess að flytja hana núna eftir ummæli hæstv. utanrrh. hér áðan. Ég stend hér upp aðeins til þess að segja fáein orð. Ég vil ekki láta hjá líða að tjá hæstv. utanrrh. þakkir mínar, innilegar þakkir, fyrir ummæli hans hér áðan. Ég var farinn að óttast það, að von mín um samstöðu, sem um munaði, hér hjá þingflokkunum um þetta mál væri að bregðast. Ég þykist hins vegar sjá núna að hún sé að rætast. Ég efast ekki um það, að þeirri n., sem fær þessa till. til athugunar, muni takast að finna það form á henni og það orðalag, sem allir þingflokkarnir ættu að geta sætt sig við, og ég efast ekki heldur um það, að hún muni hraða svo störfum, að þess verði ekki langt að bíða, að öllum heiminum verði það ljóst, að við Íslendingar ætlum að leggja fram það, sem í okkar valdi stendur, til þess að stöðva harmleikinn í Víetnam. Það er því miður ekki oft, sem þeir hlutir gerast hér á þingi, að maður hafi ástæðu til þess að standa upp og láta í ljós fögnuð sinn yfir meðferð mála. Þær stundir eru því miður ekki margar. En þeim mun dýrmætari eru þær, þegar þær gerast, og ég vis sem sagt ítreka þakkir mínar fyrir það að hafa fengið að lifa eina slíka stund hér í dag.



Herra forseti. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni um þakkir til hæstv, utanrrh. fyrir það, hvernig hann hefur tekið á þessu máli, því að það gerir hann viturlega. Aftur á móti þótti mér illt að heyra, að sumu leyti, til hv. 2. þm. Vestf., vegna þess að hann fór hér að rifja upp atriði, sem við flm. höfum forðazt að gera. Við höfum ekki verið með neitt hnútukast í einn eða neinn í samhandi við þetta mál, heldur reynt að fá samstöðu þingsins um það að taka undir skynsamlega skoðun, sem nú er mjög vaxandi fylgi fyrir víða í heiminum. Hv. þm. fór að rifja upp a.m.k. eitt atriði í sambandi við sögu Víetnams á síðari árum, og það hefði svo sem verið ástæða til þess að gera það líka miklu nánar, og ég var búinn að búa mig undir það að gera það mjög rækilega hér í ræðu, ef á þyrfti að halda. En mér sýnist nú, að þess sé ekki þörf. En í tilefni af því, sem hv. þm. sagði, langar mig til þess að víkja hér að einni tilvitnun, aðeins stuttri tilvitnun, því að ég ætla ekki að níðast á hæstv. forseta um tímann núna. Ég veit, að það skiptir máli að geta haldið áfram því máli, sem hér er einnig á dagskrá. En mig langar til þess að vísa hér til einhverrar berorðustu gagnrýni, sem ég hef heyrt um stefnu Bandaríkjanna í Víetnam, en hún kemur fram í ræðu prófessors George McKahins í Cornellháskólanum í Bandaríkjunum, en þar segir prófessorinn svo m.a. í lauslegri þýðingu: „Stefna Bandaríkjanna hefur verið röng frá fyrstu tíð. Okkur hefur tekizt að treysta þá skoðun í sessi, að víetnamskir föðurlandsvinir eigi einskis annars úrkosta en fylkja sér undir fána Ho Chi Minhs.“ Enn fremur segir prófessorinn, og það er vert, að við tökum eftir þeim orðum, vegna þess að þar er komið örstutt inn á Genfar-samkomulagið: „Svo kom Genfar-samkomulagið og kvað skýrt á um það, að Víetnam væri eitt land. Í einhliða yfirlýsingu sinni í Genf töluðu Bandaríkin aðeins um Víetnam í eintölu, en nefndu hvorki Suður- né Norður-Víetnam. Eigi að síður tóku Bandaríkjamenn til við að mynda sérstakt ríki í suðurhluta landsins, og enn gerðum við þá skyssu,“ segir hinn bandaríski prófessor, ,,að ímynda okkur, að við gætum sett á laggirnar lífvænlega ríkisstj., án þess að hún hefði nægilega traustan þjóðernislegan grundvöll á að standa.“ Ég hygg, að þessi tilvitnuðu orð þessa bandaríska prófessors snerti kjarna þessa máls, án þess að ég ætli að fara að rifja þetta mál frekar upp, en það hefði ég getað, ef mér hefði fundizt, að ástæða væri til, en ég vil ekki fara að munnhöggvast hér við hv. 2. þm. Vestf. um þetta atriði. Ég vil aðeins ítreka þakkir mínar til hæstv. utanrrh. fyrir þær góðu undirtektir, sem till. fær hjá honum, og ég vil endurtaka það, sem ég sagði í frumræðu minni, að vitanlega erum við flm. þess albúnir að breyta orðalagi till., ef það má verða frekar til þess, að hún hafi framgang. Ég sé nú ekki heldur ástæðu til þess að ræða. þó að það væri kannske viss ástæða til, að hv. 2. þm. Vestf. furðaði sig á því, að við framsóknarmenn skyldum flytja hér till. ásamt Alþb.-mönnum einum saman. En ég vil aðeins benda honum á það, ef hann veit ekki um það, og öðrum hv. þm., að við gerðum þó nokkuð til þess að fá samstöðu manna úr fleiri flokkum um þennan tillöguflutning, en það heppnaðist ekki.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega mál þetta að þessu sinni, ég á sæti í þeirri n., sem fær mál þetta væntanlega til meðferðar. En út af síðustu orðum hv. 3. þm. Norðurl. e. um það, að hann og aðrir flm. þessarar till. hafi gert ítrekaðar tilraunir til þess að fá þm., að mér skilst stjórnarflokkanna til þess að taka þátt í þessum tillöguflutningi, þá sé ég ástæðu til að skýra nokkru nánar frá, í hverju var fólgin sú ítrekaða leit, a.m.k. þessa hv. þm., sem var að ljúka máli sínu, í sambandi við þennan tillöguflutning. Hann mun hafa leitað hér í hv. Nd. til tveggja þm. úr röðum stjórnarflokkanna eins úr röðum sjálfstæðismanna, það var ég, og svo hins vegar eins af þm. Alþfl., og bað okkur um að vera meðflm. að þessari till. með tveimur framsóknarmönnum og tveimur Alþb.-mönnum. Út af fyrir sig gerði það lítið til, þótt svo væri skipað um flm. till., ef mönnum hefði sýnzt svo, að till. ætti það skilið og hvernig að henni var unnið, að menn reyndu að safnast saman frá öllum flokkum til þess að ná henni fram. En mér fannst ekki þannig að þessu staðið hjá flm. Þeir afhentu t.d. mér till. í miðri viku. Það var á þeim tíma, sem stjórnarflokkarnir voru á fundum dag og nótt út af örðugleikum sjávarútvegsins og höfðu lítinn tíma til að taka mál sem þetta fyrir til umr. Þingflokksfundir hjá okkur, þar sem við áttum að geta rætt þetta, voru síðan ekki haldnir fram yfir helgina, eftir að við fengum þetta afhent, og þegar ég ræddi við þennan hv. þm. um það, að ég hefði ekki enn getað rætt þetta í mínum þingflokki, sagði hann: Gott og vel, ég þarf endilega að leggja málið fyrir Alþingi núna. - Og þar með var það tekið úr mínum höndum og enginn tími til þess að reyna að skapa þá nauðsynlegu samstöðu um þetta nauðsynlega mál, sem hv. þm. hefur talað um. Væntanlega koma fram skoðanir bæði mín og annarra þm., sem ekki eiga beina aðild að flutningi till., þegar hún kemur til meðferðar allshn. d., og þess vegna eins og ég tók fram í byrjun þessara fáu orða minna, mun ég ekki ræða þetta efnislega að sinni.