Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Pétur Ottesen: Ég get fallizt á það, sem hv. fyrri flm. þessarar till. sagði, að ekki væri út frá þjóðhagslegu sjónarmiði heppilegt að sporna á móti því, eins og gert er með laxveiðilögunum, að laxinn sé veiddur þegar hann er nýrunninn úr sjónum, en ekki þegar hann er orðinn leginn og engin verzlunarvara. Þessu héldum við fram, sem gagnrýndum núverandi laxveiðilöggjöf á þinginu 1935, en ég sé ekki, að í þessari till. felist nein leiðrétting í þessu efni, því að laxveiðilögin lágu einmitt fyrir þessu þingi, og það er síður en svo, að það sé nokkur stefna uppi um það að rýmka til um veiði á laxi, sem er nýrunninn úr sjónum. Ég held þess vegna, ef ætti að ákveða með lögum að taka allan rétt af einstaklingunum, sem hagsmuna eiga að gæta í þessu efni, að það yrði til þess að bæta gráu ofan á svart og að þeirra hlutur yrði ennþá verri heldur en hann er nú. Ég vil því alls ekki ýta undir löggjöf, sem gerir þær ráðstafanir, sem gætu leitt til þess, að ennþá meira yrði skertur réttur einstaklinganna til þess að nota laxveiðarnar á skynsamlegan hátt. Hv. fyrri flm. vildi draga það í efa, að það væri rétt hjá mér, að stefnan í landinu væri sú, að hagnýta bergvatnsárnar sem bezt til stangarveiða. Ég skal t. d. benda á, að allar bergvatnsár í Borgarfirði, sem laxveiði er í, eru hagnýttar á þann hátt, að eingöngu er veitt í þeim með stöng og gersamlega tekið fyrir alla lagneta- og ádráttarveiði. Ég get búizt við, að þó að Borgfirðingar hafi reynzt öðrum framsýnni í þessum málum, þá sé þess að vænta, að aðrir feti í þeirra spor og komi sínum laxveiðimálum í sama horf og þeir. Og eins og ég minntist á áðan, þá er lagður góður grundvöllur undir þetta í laxveiðilögunum með því ákvæði, að ekki þurfi nema 2/3 atkv. til þess að samþ., að slíkur félagsskapur sé tekinn upp.

*Jón Auðunn Jónsson: Mér þótti vænt um að heyra, að hæstv. fjmrh. er farinn að linast í þessu máli, - vonandi vegna þeirra raka, sem ég hefi flutt fram. Ég hefi áður skýrt frá því, að svo er ástatt um ýmsa fyrir vestan, sem gera út báta í félagi, að þeir hafa ekki fengið nema 150 kr. úr Spánarfiski, sem álitið er, að gefi 450 kr. í hlut að réttu lagi. En úr Ítalíufiskinum hafa þeir ekki fengið einn eyri, og fá það ekki fyrr en einhverntíma seint og síðar meir. Og þetta verður verra á næsta ári, þar sem Spánn hefir bætzt í tölu þeirra landa, sem gera hjá sér þessar greiðslutálmanir. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ágætt að geta staðið í skilum um greiðslur skulda hjá lánsstofnunum. En það verður þó að sjá um, að mennirnir geti lifað, og það geta þeir ekki, ef þeim er aðeins gert kleift að greiða skuldir sínar. Og þegar þeir eru komnir undir græna torfu eða þá í sjóinn, má þeim á sama standa, hvort þeir hafa getað greitt allar skuldir sínar eða ekki.

*Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson): Mér finnst illa farið með síðustu stundir þingsins, þar sem svo mikið er búið að tala um fiskimálan., störf hennar og afglöp, ef nú skal eyða þeim í pólitískar deilur. Ég vil leyfa mér að lesa hér það ákvæði í l. um fiskimálasjóð, sem snertir þetta atriði, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskimálanefnd annast um veitingu lána og styrkja úr fiskimálasjóði samkv. þessari grein“ (þ. e. 14. gr.). Og það er einmitt þetta, sem farið er fram á í þáltill., og þess vegna sett inn, að fara skuli eftir till. fiskimálan. um að veita styrkinn úr fiskimálasjóði, enda er það skylt samkv. l. Hv. frsm. minni hl. benti á, að það væri mikilsvert að hafa fiskifræðinga með í ráðum. Vitanlega er það sjálfsagt, og ég veit ekki betur en að fiskifræðingarnir séu starfsmenn ríkisins, t. d. hjá Fiskifélaginu. Ég sé því ekki, að það þurfi að taka það fram í till.; þeir eru í þjónustu ríkisins, og þeim mun verða falið að annast hina vísindalegu hlið þessa máls. Fiskimálan. er ekki falið það atriði, heldur þarf fé til þessara rannsókna, og vitað er, að styrkur sá eða lán, sem kann að verða veitt í þessu skyni, verður úr fiskimálasjóði. Ef þessi till. væri aðeins bundin við skipið Þór, þá væri nægilegt að heimila ríkisstj. að greiða kostnað við útgerð hans, en okkur í fjvn. kom öllum saman um, að það er ekki nóg að senda Þór, heldur sé hitt meira um vert, að leita fiskimiða og finna grunnmið, sem líkleg væru til fiskveiða, og stendur þá nærri að styrkja veiðiferðir einstakra manna eða togarafélaga, er þeir kynnu að vilja fara, og stæði það jafnvel nær en að gera strax tilraunir með veiðiaðferðir. Er ekki nema skylt og rétt að gera þessar tilraunir í samráði við færustu kunnáttumenn, enda er því ekki til að dreifa, að vísindamenn verði útilokaðir, af þeirri ástæðu, sem ég hefi áður tekið fram, að ríkið á aðgang að starfskröftum þeirra. Að það sé út í hött að tala um fiskimálan. í þessu sambandi, er svo fjarri öllu réttu lagi, að hún verður óhjákvæmilega að gera till. um styrk úr fiskimálasjóði.

Þetta er fjarstæða!

. Ef hv.þm. er ekki læs, þá ætti hann a. m. k. að skilja það, sem ég las áðan upp úr 14. gr.l. um fiskimálasjóð. Það var sagt í ræðu hér áðan, að fyrir okkur vekti að styrkja pólitískan framgang fiskimálanefndar. Þessi órökstudda fullyrðing nær engri átt, heldur fórum við aðeins eftir lögunum, enda er það sjálfsagt, að nefndin sé með í ráðum um að bera slíkan kostnað af fé sjóðsins.

Finnur Jónsson Mér virðist sú ríkisábyrgð, sem gert er ráð fyrir í till.hv.fjhn., vera heldur lág, en þar er gert ráð fyrir 75% ábyrgð fyrir þann fisk, sem fer til Ítalíu. Það er mest Labradorfiskur, sem ekki er í hærra verði en 60 kr. Bankarnir hafa lánað ca. 40 kr. út á þennan fisk fullverkaðan, eða um 80% af útflutningsverði hans. Mér hefði því fundizt ekki ósanngjarnt að færa þessa hundraðstölu nokkru hærra upp, og legg ég því fram skrifl. brtt. við brtt.hv.þm. G.-K., um að ábyrgðin verði höfð 85%. Vænti ég þess, að till. fái samþ.hv. d.

Eiríkur Einarsson Það eru fleiri, sem eiga till. á dagskránni og þurfa að bera fram svipaðar óskir, og undir þetta vildi ég taka mína till., sem er 10. málið á dagskránni (till. um íhlutun sveitarstjórna við stofnun nýbýla og samvinnubyggða). Ég vildi spyrja hæstv. forseta að því, hver fyrirætlun hans er með dagskrána og hvort eigi að slíta fundi kl. 3 eða hvort það muni verða eftirmiðdagsfundur til þess að ræða dagskráa áfram.

Forseti (JBald): Samkv. beiðni hv. 3. þm. Reykv. mun ég leita samþykkis þingsins til þess að taka inn á dagskrá þessa fundar kosningu eins fulltrúa á rekstrarráð 2. flokks samkv. l. um eftirlit með opinberum rekstri.

Thor Thors Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forseta að því, hvort hann ætli sér að leggjast á 5. málið á dagskránni (till. um mþn. til undirbúnings löggjafar um vinnudeilur), sem þarf tvær umr., eða hvort hv.þm. eiga að fá að láta í ljós álit sitt á því. Það er búið að liggja mánuðum saman fyrir þinginu. Ég vil líka minna á, að hæstv.forsrh. tók vel það, að málið fengi framgang á þinginu.

3264Flm. (Pétur Magnússon) Það varð að samkomulagi hjá okkur flm. þessarar þáltill., að vekja eigi umr. um málið, í þeirri von, að það slyppi þá við að daga uppi. En úr því að till. nú hefir sætt gagnrýni frá hv.þm. Borgf., skal ég með fám orðum gera grein fyrir, hvað fyrir okkur vakti með flutningi hennar. Sú reynsla, sem fengin er af laxveiðilöggjöfinni frá 1932, er að vísu ekki löng. Ég hygg þó, að hún sé nægjanlega löng til að skera úr um það, að hún nái ekki þeim tilgangi, sem henni án efa var fyrst og fremst ætlað, sem sé að auka laxmergðina í ánum. Stafar þetta af því, að þó allmiklar hömlur séu lagðar á ósaveiðina, og yfirleitt á veiðina í stóránum, þá er á engan hátt girt fyrir, að laxinn sé óskynsamlega veiddur, þegar hann kemur upp í bergvatnsárnar, þar sem yfirleitt er auðveldast að ná honum. Í framkvæmdinni verða þær hömlur, sem á ádráttarveiðina eru lagðar, lítils eða einskis virði. Ef laxveiðilöggjöfin á að ná tilgangi sínum, þarf hún fyrst og fremst að uppfylla tvö skilyrði. Annarsvegar þarf hún að miða að því, að laxmergðin aukist í veiðiánum. Hinsvegar þarf hún að koma í veg fyrir, að óskynsamlegar veiðiaðferðir séu viðhafðar. Ef þetta hvorttveggja lánast, má telja alveg öruggt, að heildararður laxveiðanna gæti vaxið stórkostlega frá því, sem nú er. Við hv. 4. landsk. erum þeirrar skoðunar, að líklegasta leiðin til þess, að þessu takmarki verði náð, sé sú, að flokka árnar og ákveða eitt skipti fyrir öll, hverja veiðiaðferð megi nota í hverjum flokki. Að okkar áliti er það aðallega tvennskonar veiðiaðferð, sem til greina kemur. Í stóránum, sérstaklega jökulánum, er vafalaust réttmætt að stunda veiði með netum eða girðingum. Sú veiði á að fara fram svo nærri ósunum, að laxinn sé óskemmd verzlunarvara og útflutningshæf. Í smáánum - bergvatnsánum - teljum við hinsvegar, að yfirleitt eigi ekki að nota aðra veiðiaðferð en stangarveiði. Það á að reyna að láta löggjöfina miða að því, að það miklu af laxi sé sleppt upp í bergvatnsárnar, hvort sem þær renna í stórár eða til sjávar, að hægt verði að fá sæmilegt verð fyrir þær til stangarveiði. Það er sannfæring okkar flm., að með því að stunda veiðina á þennan tvennan hátt verði heildararðurinn af laxveiðinni miklu meiri heldur en hann er nú. Það er engin skynsemi í því að varna mönnum við ósana að veiða laxinn meðan hann er verðmæt verzlunarvara, ef svo er leyft að sópa honum upp úr bergvatnsánum með ádráttarnetum, þegar bann er orðinn mjög lítils virði. Þetta er svo slæm „Okonomi“, að það er ekki verjandi að láta löggjöfina styðja að því, að laxveiðin sé stunduð á þann hátt. Það hefir komið í ljós alstaðar þar, sem laxveiði er stunduð af nokkurri skynsemi, að smáárnar gefa mestan orð með því að nota þær til stangarveiði, og það fæst mest fyrir laxinn, sem í þeim veiðist á þann hátt. Hv. þm. Borgf. sagði, að menn væru að fá skilning á því, að stangarveiði mundi vera heppileg veiðiaðferð í bergvatnsánum. Það kann að vera, og væri óskandi, að skilningur manna væri að aukast í því efni, en sannast sagt hefir þessa skilnings lítið gætt í framkvæmdinni ennþá. Ég vil ekki segja, að hans hafi að engu gætt. Það færi betur, að augu manna færu að opnast fyrir því, að það sé ekki rétt aðferð að draga laxinn upp úr ánum kolsvartan í september- eða októbermánuði.  Ég verð hinsvegar að segja það, að ég tek ekki hv.þm. Borgf. trúanlegan um það, að menn almennt séu að komast í skilning um það, að veiðin sé rekin á svo heimskulegan hátt, að naumast er samboðið menningarþjóð og verður að teljast hreinasti skrælingjaháttur.

*Sigurður Kristjánsson: Ég get verið stuttorður, sérstaklega af því að hv.þm. Borgf. hefir nú tekið af mér ómakið um að svara. - Ég skal taka það fram, að mér þykir leiðinlegt, að hv. 6. landsk. skuli í ræðum sínum verja svo vondan málstað, að hann þarf að fara með blekkingar, og færa fram sem rök það, sem hann veit, að er alls ekki rétt, og hann fer því með móti betri vitund. Hann heldur því fram, að það sé ekki hægt að komast framhjá fiskimálan., af því að það sé beinlínis ætlazt til þess, að hún veiti fé úr fiskimálasjóði. Þetta er ekki rétt, og hv.þm. veit það, að þetta er ekki rétt. Hann veit það, að í till. allra er það tekið fram, að féð skuli greiða úr ríkissjóði, þó að fiskimálasjóður verði látinn greiða það, sem ekki þykir tiltækilegt að greiða úr ríkissjóði, af því það er hans hlutverk að styrkja rannsóknir á þessu sviði. Eins og hv.þm. Borgf. tók fram, er það hin mesta fjarstæða, að þessi fjárveiting þurfi að vera gerð í samráði við fiskimálanefnd. Ég mundi ekkert hafa hneykslazt á, þó að það hefði verið tekið fram, að fé til þessara rannsókna skyldi greiða úr fiskimálasjóði, ef ekki þætti tiltækilegt, að ríkissjóður greiddi það beint. En það hefir ekki verið, og er ekki tilgangurinn með þessari þáltill., að þetta séu rannsóknir, sem fiskimálan. hafi afskipti af, því það er ekki ofsagt, að þá er verið að fá óhæfum mönnum verkefni í hendur. Það er alveg rétt, sem hv.þm. Vestm. tók fram, að það var óþarfi að ýfast við þessari till. Hún var formlega og þinglega fram borin, og ég lét hvergi skína í gegn mínar pólitísku skoðanir, heldur hagaði mér gagnvart ríkisstj. eins og „loyal“ þm. Þegar þessir hv.þm. eru að tala um ofstopa í okkur sjálfstæðismönnum, er það fjarstæða ein og óformlegt mjög, því það eru þessir hv.þm., sem hafa leitt asnann inn í herbúðirnar. Ég skal, um leið og ég sezt og segi mitt síðasta orð, minna á það, sem hv.þm. Borgf. líka gerði, að framkoma hv. 2. þm. Reykv. ber glöggt vitni hans hugsunarhætti, og líklega hans flokks, þegar hann í ræðu sinni lætur á sér skilja, að við eigum það á hættu, að þáltill. verði felld, ef orðinu „fiskimálanefnd“ verði ekki troðið inn í hana. Hann lét m. ö. o. á sér skilja, að ef fiskimálan. ætti ekki að fá ráð eða afskipti af þessu, þá mundi hann beita sér fyrir því, að þáltill. yrði felld. Þetta sýnir vel hugsunarhátt hans flokks, sem hefir valdið því að hann er orðinn einskonar krabbamein í fisksölumálunum.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Þessi till. er flutt af sjútvn. beggja deilda, og er óþarfi að fara um hana mörgum orðum, því að hv.þm. er hún kunn. Það hefir verið rætt um að gera nokkrar ráðstafanir í sambandi við þær afleiðingar, sem orðið hafa af þeim aflaskorti, sem varð á síðastliðinni vertíð. Það liggur í augum uppi, að þessi aflaskortur hlýtur að valda miklum örðugleikum bæði fyrir útgerðarmenn og þá, sem fiskveiðar stunda. Til þings og stjórnar hafa komið ýmsar nefndir og sendimenn frá öllum aðalveiðistöðvunum við Faxaflóa og tilmæli um hjálp frá mörgum veiðistöðvum utan Faxaflóa. - Eins og skýrt er frá hér, er aflinn hálfu minni en á sama tíma í fyrra. Afleiðingin af þessu verður sú, að fiskurinn, sem aflazt hefir, gerir ekki að hrökkva fyrir nauðsynjum útgerðarinnar, kolum, olíu og veiðarfærum, og ekkert verður afgangs handa útgerðarmönnunum eða þeim, sem stunda fiskveiðarnar. Er því ekki fyrirsjáanlegt annað en að stórvandræði verði af þessum sökum, ef ekki verður úr bætt. Till. n. er sú, eins og sést á þskj. 629, að heimilt sé að auka starfsfé skuldaskilasjóðs til þess að greiða úr þeim skuldum, sem safnazt hafa á síðastl. vetri. - Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að bankarnir verða sjálfir að sjá um og taka að sér þær sjóveðskröfur, sem á skipin falla. En þessi upphæð verður ekki notuð til þess. Sjómenn þeir, sem fiskveiðar stunda, eru flestir skráðir á bátana og hafa ekki sjóveðsrétt fyrir sínum hlut eða tryggingu. Hinsvegar er nokkur hluti sjómanna, sem ekki er skráður á skipin og hefir sjóveðsrétt á sínum hlut. Það er ætlazt til þess, að vextir séu ekki hærri en af lánum skuldaskilasjóðs, eða 4½%. Hinsvegar er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að þessi lán séu veitt til mjög langs tíma, eins og lán skuldaskilasjóðs. Það er ætlun ríkisstj., að með því að heimila þessa ráðstöfun, þá megi takast að hindra það, að fiskibátaeigendur verði almennt vegna aflabrests að hætta að láta báta sína og veiðitæki ganga, og þeim verði með þessu gert mögulegt að nota báta sína í sumar til síldveiða eða annara fiskveiða. Mér þykir rétt að benda á, að þó að gengið sé út frá því, að ekki sé lánað út á sjóveðskröfur, þá getur í einstökum tilfellum verið um það að ræða, að ekki sé hægt að vita, hvort um sjóveðskröfur er að ræða, og þá gæti farið svo, að það þætti rétt að leysa í bili undan sjóveðskröfu með ábyrgð skuldaskilasjóðs, til þess að hægt sé að gera upp við þessa menn. Í þessari till. er ekki heimild fyrir skuldaskilasjóð til þess að ábyrgjast þetta. En ef svo skyldi fara, að skuldaskilasjóður tæki á sig slíkar ábyrgðir, og það sýndi sig, að um sjóveð væri að ræða, þá mundi vera hægt að veita hlutaðeigandi útgerðarmönnum lán til þess að mæta þeim ábyrgðum, svo ég hygg þess vegna, að ekki þurfi að taka þetta fram. Mér þykir rétt að geta þess, að vegna hins stutta tíma til undirbúnings, þá hefir ekki tekizt að tryggja lánveitingu. En þar sem ég verð að líta svo á, að bankarnir hafi mikilla hagsmuna að gæta og séu sammála ríkisstj. um nauðsyn þessa máls, þá geri ég mér vonir um, að lán fáist, eða a. m. k. að bráðabirgðalán fáist fljótlega til þess að mæta þessu. Mér er það vel ljóst, að það er nauðsynlegt til þess að þetta geti komizt í gegn, að byrja framkvæmdir sem fyrst, og það ætti strax í næstu viku að hefja rannsóknir og reyna að leysa úr þessu máli. Ég hefi svo ekki fleira að segja að þessu sinni í sambandi við till. sjálfa. - Mér þykir rétt í þessu sambandi að bæta því við, að þingi og stjórn hafa borizt tilmæli frá eigendum línuveiðaskipa um að heimila, að kreppulánasjóður láni út á skip þeirra á svipaðan hátt og skuldaskilasjóður og með hliðstæðum eða svipuðum kjörum og ætlunin er að veita lán til vélbátaeigenda. Við afgreiðslu fjárl. kemur fram brtt. við fjárlfrv. í þá átt, að ríkisstj. hækki starfsfé skuldaskilasjóðs um 200 þús. kr. framlag, en þó er ekki gert ráð fyrir lántökuheimild í þessu skyni. Ég hefi athugað þetta mál og rætt um það við formenn Sjálfstfl. og Framsfl. Ég get sagt það, að ríkisstj. lítur svo á, að ef afgangur verður af starfsfé því, sem skuldaskilasjóði er ætlað með l., en það er 1½ millj., þá sé það rétt og eðlilegt að verja álíka upphæð, ef til vill 250 þús. kr., til þess að veita svipuð eða hliðstæð lán til eigenda línuveiðaskipa, ef búast má við því, að með því sé tryggt, að þau geti farið á síldveiðar í sumar. Ég hefi rætt um þetta við formenn hinna flokkanna, og ég ætla, að mér sé óhætt að segja, að þeir eru stj. sammála um þetta. Ríkisstj. mun því gera þetta, ef afgangur verður af starfsfé þessa sjóðs. Hvort líkur eru til þess, að svo verði, þori ég ekki að segja neitt ákveðið um. En eftir bráðabirgðayfirliti eru hinsvegar líkur til þess, að svo verði. - Ég legg svo til, að þessari till. verði vísað til síðari umr., og ég vænti þess, að hv.þm. fallist fúslega á að veita þessa lausn á málinu.

forseti (JörB): Þetta er síðasti fundur þessarar d. að þessu sinni. Hæstv. forseti Sþ. mun rekja sögu og afgreiðslu mála, og tel ég því óþarft að víkja nokkuð að því. Ég vil þakka hv.þdm. fyrir einkar góða samvinnu og óska þeim allrar blessunar; utanbæjarþm. óska ég góðrar ferðar og heimkomu.

Jörundur Brynjólfsson Ég óska eftir því, að 5. dagskrármálið sé tekið fyrir, ef unnt er að koma því við.

Jónas Jónsson Ég vildi leyfa mér sem einn af dm. að þakka hæstv. forseta fyrir sína vinnu með okkur í vetur. Ég hygg, að það mundi vera heillavænlegt fyrir Alþ. í framtíðinni, ef jafnákjósanleg sambúð væri milli forseta og dm. eins og verið hefir á þessu þingi. Ég óska honum svo góðrar heimferðar. 

Hannes Jónsson Þar sem stjórnarliðið á þetta afkvæmi eins og það nú er orðið og ber vitanlega sjálfu skylda til að láta það hafa eitthvert heiti, þá er bezt, að það beri sjálft ábyrgð á því. Ég kæri mig ekki um að taka þátt í þeirri skírnarveizlu og greiði því ekki atkv.

Sigurður Kristjánsson Það má segja, að ekki beri mikið á milli nm. um þessa till. Og er það glögg viðurkenning fyrir réttmæti þessarar till. Enda var tæplega um annað að ræða, þar sem þessir sömu hv.þm. voru búnir að samþ.till. einum rómi við fyrri umr. Ég get lýst yfir því, að sjálft orðalag till. er mér ekkert aðalatriði. Hér í till. minni hl. er það tekið fram, bara með öðrum orðum, sem ég meinti með till. Ég felli mig vel við þetta orðalag, sem er í brtt., að rannsóknirnar skuli fara fram með sjómælingum og veiðitilraunum í sambandi við þær. Í minni till. er þetta að vísu sagt óbeint, en ekki beint. Það einasta, sem mér þykir miður fara í brtt. meiri hl., og þá beggja n.hlutanna, er það, að þeir breyta orðalagi minnar till. um það, að „Alþ. ályktar að fela ríkisstj.“, þeir breyta því í heimild. Það má segja ef til vill, að þetta skipti ekki svo miklu máli, vegna þess að ríkisstj. skoði þetta svo, að það sé lagt fyrir hana að framkvæma þetta, þó að orðalagi til sé það heimild. Og mun ég engan ágreining gera út af þessu, en ég vil leggja áherzlu á það, að þó að báðir n.hlutarnir séu sammála um aðalatriði málsins, að þessi rannsókn þurfi að fara fram, og í hvaða tilgangi, þá skilur þó þessa n.hluta talsvert á, því að það er bersýnilegt, að sjónarmið minni hl. er það, sem vera á, að þessar rannsóknir verði framkvæmdar eftir fyrirsögn fiskifræðinga og með aðstoð þeirra manna, sem mest skilyrðin hafa til þess að stjórna þeim á þann hátt, að þær nái tilgangi sínum. Og ég verð að láta í ljós undrun mína yfir þeirri ósvífni meiri hl., að þeir skuli dirfast að líta framan í nokkurn mann eftir að þeir hafa lagt til, að allri þekkingu á þessum málum verði fyrir borð kastað, þegar um það er að ræða, hverjum eigi að fela þessar rannsóknir, og ætla að fara að troða þeim undir menn, sem vitað er, að hafa ekki hina minnstu þekkingu á þessum málum. Aðeins fyrir metnað, og það heimskulegan metnað eins manns eða nefndar, sem tekið hefir að sér þá hluti, er hún ekki ber skyn á, er verið að seilast til verkefna til að reyna að bjarga sóma sínum. Og það er merkilegt, að verið er að seilast til þess að verða falin fjárstjórnin í þessu sambandi. Er auðséð, að ennþá hefir Alþfl. komið snarvölunni á Framsfl., sem gerir ekki annað en dingla taglinu og lætur svo leiða sig á hinn skipulegasta hátt. Þessi þáltill. var samþ. ágreiningslaust við 1. umr., og mér þætti gaman að sjá, hvort allir framsóknarmenn hafa látið hnýta sér jafnfast í taglið á sósíalistum og fulltrúar þeirra í fjvn. Ef till. meiri hl. fjvn. verður samþ., þá er þekkingin fyrir borð borin með því að hafna till. minni hl. um, að notaðir séu kraftar fiskifræðinganna. Er sjálfsagt að benda hæstv. stj. á að láta þetta ekki verða hið mesta hégómamál, og aðeins eina leið fiskimálan. til að sóa fé á einn eða annan hátt í vissar persónur, en jafnframt - eins og oft hefir verið gert - traðka á hagsmunum fiskieigenda, - framleiðendanna sjálfra.

Jakob Möller Ég vil leyfa mér að fara þess á leit f. h. Sjálfstfl., að flokknum gefist kostur á að skipta um fulltrúa í rekstrarráði 2. flokks samkv. lögum um eftirlit með opinberum rekstri. Vænti ég, að hæstv. forseti vilji leita samþykkis til þeirra afbrigða frá þingsköpum, sem til þess þarf, að kosning geti farið fram á þessum fundi. Ég lít svo á, að sjálfsagt sé, að Sjálfstfl. fái að skipa í það sæti, sem losnar, er ég nú afhendi þetta veglega starf í hendur þingsins.

*Pétur Ottesen: Það er rétt, sem hv.frsm. sagði, að í fjvn. var fullt samkomulag um afgreiðslu þessa máls. Og byggðist samkomulagið á því, að báðar þáltill., sem fyrir n. lágu, yrðu afgr. með þessum hætti, er fram kemur í brtt.n. Ég vil þó fara fram á það við hæstv. forseta, að hann leiti fyrst atkvæða um þessa brtt.n., og ef hún verður samþ., þá tökum við að sjálfsögðu till. okkar aftur, hv.þm. G.-.K og ég. Ég vildi aðeins, að þessu formi yrði fylgt og að brtt. yrði samþ. áður. Vænti ég, að hæstv. forseti geti hagað afgreiðslu málsins þannig.

*Jón Auðunn Jónsson: Ég ætla aðeins að segja nokkur orð út af því, sem hv.þm. V.-Ísf. sagði hér við fyrri hl. þessarar umr. Hann tók það fram, að allir yrðu varir við erfiðleikana. Það er rétt, - allt of margir verða vissulega varir við þá, og engir á þessu landi meir en sjómenn og útgerðarmenn. En það lítur út fyrir, að hv.þm. álíti ekki, að þessir menn verði varir við örðugleikana, því að hann hefir greitt atkv. fyrst og fremst gegn því, að línuútgerðarmönnum sé veitt nokkur hjálp um skuldaskil og að sjómenn geti fengið sinn hlut úr aflanum greiddan fyrr en eftir ár og dag. Ef hann vissi nokkuð um þetta mál, ætti honum að vera kunnugt um, að helmingur af öllum aflafeng a. m. k. verður að seljast til clearing-landanna. Verði till. þessi samþ., þá fá sjómenn og útgerðarmenn, eins og ég hefi sýnt fram á, ekkert af því, sem þeir eiga í aflanum, fyrr en búið er að gera allt upp. Bollaleggingar hans um, að mín till. muni leiða til þess, að meiri eftirspurn verði eftir erlendum gjaldeyri, er út í hött. Hér er bara um það að ræða, hvort sjómenn og útgerðarmenn eiga að geta fengið sinn hluta úr aflafengnum, þegar búið er að selja á erlendum markaði, en þurfi ekki að bíða hálft eða heilt ár eftir andvirðinu, eins og verið hefir. Þetta er þungamiðja málsins, og engin önnur. Ég vil ekki ætla, að hv.þm. vilji vitandi vits koma í veg fyrir, að ríkissjóður taki ábyrgð á gengissveiflum, sem verða kunna í þessum löndum, sem kaupa fiskinn, því að þá gæti farið svo, að sjómenn og útgerðarmenn fengju ekki einn eyri fyrir fiskinn. Hinsvegar þarf þetta ekki að kosta ríkissjóð einn eyri, því að stj. hefir tök á að gera ríkissjóð skaðlausan í þessu efni. Annars kann ég ekki við að vera að endurtaka útskýringar mínar á þessu máli.

*Héðinn Valdimarsson: Ég sé enga ástæðu til að deila við hv. 6. þm. Reykv. um það, hvað sé starfssvið fiskimálan. Þar um kveða lögin skýrt á, m. a. að umsjón og yfirstjórn fiskimálasjóðs skuli n. hafa ásamt atvmrh., og þess vegna eðlilegt, að það sé tekið fram í þáltill. Hv. 6. þm. Reykv. leggur áherzlu á, að um það sé meiningamunur, hvort leita skuli aðstoðar fiskifræðinga eða ekki, milli hans og meiri hl. fjvn. Um þetta atriði hefir verið skýrt tekið fram af frsm. meiri hl., og hefi ég þar engu við að bæta, að þeir fiskifræðingar, sem við eigum, eru starfsmenn ríkisins, og má geta þess, að einn sá yngsti og efnilegasti er nú launaður að mestu leyti af fiskimálanefnd, þó að hann starfi hjá Fiskifélaginu. En til þess að taka allan vafa af um, að við viljum ekki og ætlum ekki að ganga framhjá fiskifræðingunum, ætla ég að bera fram skrifl. brtt. um, að hvorirtveggja aðiljar, fiskifræðingur og fiskimálanefnd, verði hafðir með í ráðum. Má það vera meiri vonzkan í hv. sjálfstfl.mönnum, ef þeir nú hætta á að draga málið á langinn og með því fá það sama sem fellt, heldur en fá till.samþ. í samræmi við það, sem lögin heimta. Það er eins og hv. 6. þm. Reykv. úthverfist í hvert skipti er hann heyrir nefnda fiskimálan. - alveg eins og naut, sem sér rauða dulu. Ég geri ráð fyrir, að hann vildi, að í staðinn fyrir fiskimálan. kæmi, að forstjórar S. Í. F. ættu að sjá um framkvæmdina, því að hann mundi jafnvel vilja fela þeim þingstörfin. En hvað sem um það er, þá býst ég við, að allir geti fellt sig við þessa brtt., ef þeir á annað borð vilja vinna að þessum framkvæmdum.

*Jakob Möller: Það er utan dagskrár, en það er annað mál, sem ég ætla að gera að umtalsefni. Við atkvgr. um fjárl. í gær beindi ég þeirri aths. til hæstv. forseta, að hann mundi hafa ólöglega úrskurðað till.samþ., sem borin var undir atkv., en till. var um heimild fyrir ríkisstj. til þess að verja fé til útgáfu sálmabókar, en till. þessi var samþ. með atkv. minni hl. viðstaddra þm., og ég taldi, að samkv. þingsköpum væri sú till. ekki löglega samþ. Þessu til stuðnings vil ég vekja athygli hæstv. forseta á 44. gr. þingskapanna, 2. málsgr., sem hljóðar svo. með leyfi hæstv. forseta: „Engin ályktun er lögmæt, nema meira en helmingur fundarmanna, þeirra sem atkvæðisbærir eru, greiði atkvæði með henni.“ Nú er það svo, að ákvæði alveg sama efnis hefir með breyt. þeirri, sem gerð var á þingsköpunum á þessu þingi, verið fellt niður úr 47. gr., en það er síðari málsl. þeirrar greinar, og hljóðar hann svo, með leyfi hæstv. forseta: „En það er afl atkvæða, ef meiri hluti þingmanna þeirra, sem á fundi eru og atkvæðisbærir, gera annaðhvort að játa eða neita.“ Þetta sýnir, að það hefir vakað fyrir hæstv. forset, Nd., sem gerði úr garði frv. um þingsköpin, að slíkt ákvæði yrði fellt niður úr þingsköpunum, en það er ekki gert með öllu, því ákvæði 44. gr. stendur enn óbreytt, en það er líka nægilegt til þess að slík afgreiðsla máls, sem fór fram í gær, er ólögleg, og sú till., sem þar um ræðir, hefir þannig ekki verið löglega samþ. í þinginu. Ég vil aðeins vekja athygli hæstv. forseta og hv.þm. á þessu, því þó að það sé að vísu svo, að þingsköp og stjórnarskrá séu í litlum metum, þá tel ég ekki gersamlega vonlaust, að einhver vilji sé fyrir því að fylgja skýrum lagastaf, sem ekki verður um deilt, hvað á að merkja. En að öðrum kosti er þá náttúrlega sjálfsagt, fremur en að brjóta lög, að gera á þingsköpunum fullnægjandi breyt. til þess að hægt sé að fylgja lögunum.

*Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson): Þessi þáltill. hefir verið hjá fjvn. til umsagnar, og n. hefir athugað hana og ekki getað orðið sammála um, hvernig þetta skyldi afgr. Að vísu er það, sem á greinir, ekki annað en það, hvort sú rannsókn, sem hér um ræðir, á að vera framkvæmd af fiskimálanefnd eða án íhlutunar hennar. Að öðru leyti eru till. meiri og minni hl. svo að kalla nákvæmlega eins. Eins og þingheimi mun kunnugt, er ekkert fé sérstaklega til þessa í ríkissjóði, en n. hefir gert ráð fyrir því, að þar sem varðskipið Þór kostar vitanlega ríkissjóð allmikið fé, þá sé það sanngjarnt, að því fé verði varið í þessu skyni. Hinsvegar er í fiskimálasjóði nokkurt fé, og samkv. l., sem afgr. voru í fyrra, er fyrsta hlutverk hans og einmitt aðalverkefni það, sem þessi till. fer fram á. Það er að styrkja leit að nýjum aflamiðum og yfirleitt að hlutast til um, að hægt sé að koma í framkvæmd þeim hugmyndum, sem hér er um að ræða. Við vorum sammála um það allir í n., að það væri rétt að breyta þáltill. frá því, sem hún er frá hendi flm., og taka upp í hana möguleika til þess, að fiskimálasjóður geti styrkt veiðiferðir einstakra botnvörpuskipa til þeirra miða, sem rannsóknarn. teldi líklegt, að hægt væri að hagnýta sér. Ég geri ekki ráð fyrir, að það orki tvímælis, að það sé rétt og einmitt í beinu áframhaldi af því, sem till. gerir ráð fyrir sem aðalatriði, en það er að leita að þessum fiskimiðum, og þegar þau hafa verið fundin, þá verða einstakir botnvörpungar, sem vildu leggja í það að kanna betur þessi fiskimið, styrktir til þess einmitt af fiskimálasjóði. Ennfremur er svo ákveðið í þessum l., að styrkveiting úr fiskimálasjóði fari fram gegnum fiskimálan., og því töldum við sjálfsagt, að hún fylgdist með þessu frá upphafi. Við í meiri hl. sáum ekki ástæðu til að breyta fyrirsögn till., en það hefir minni hl. talið rétt. Ég sé ekki, að það skipti neinu verulegu máli. Mér virðist fyrirsögn till. alveg taka til þess verkefnis, sem henni er ætlað, því að rannsókn fiskimiða getur vitanlega ekki talizt fullnægjandi fyrr en gerðar hafa verið tilraunir með veiðar á þessum stöðum af skipum, sem útbúin eru sérstaklega til þess. - Ég þarf svo ekki að fjölyrða frekar um þessa till.; meiri hl. n. er sem sagt samþ. þeim tilgangi, sem hún felur í sér.

Forsrh. (Hermann Jónasson) Ég vil leyfa mér í nafni okkar þingmanna að þakka hæstv. forseta fyrir góða samvinnu og ágæta fundarstjórn, og vil biðja alþingismenn að taka undir það með mér með því að standa upp. Allur þingheimur stóð upp. Þá las forsætisráðherra upp konungsumboð sér til handa til þess að segja Alþingi slitið. Síðan mælti

forseti (JBald): Ég mun nú gefa yfirlit yfir störf Alþingis að þessu sinni. Þingið hefir staðið frá 15. febr. til 9. maí, eða samtals 85 daga Þ i n g f u n d i r hafa verið haldnir: í neðri deild ............... 7l - efri deild ................. 71 - sameinuðu þingi ..... 24 Alls 166 þingfundir Þá er yfirlit yfir úrslit þingmála og hversu með þau hefir verið farið: 1. Lagafrumvörp: l. Stjórnarfrumvörp: a. lögð fyrir neðri deild .... .... 3 b. - - efri deild .......... 2 c. - - sameinað þing . .... 3 - 8 2. Þingmannafrumvörp: a. borin fram í neðri deild .. 80 b. borin fram í efri deild .. 26 - l06 114 Þar af: a. Afgreidd sem lög stjórnarfrumvörp ..... 8 þingmannafrumvörp ... 47 - alls 55 lög b. Fellt þingmannafrumvarp. 1 c. Afgr. með rökst. dagskrá þingmannafrumvörp.. 2 d. Vísað til stjórnarinnar þingmannafrumvarpi . 1 e. Ekki útrædd þingmannafrumvörp 55 114 II. Þingsályktunartillögur: a. Bornar fram í neðri deild 7 b. borin fram í efri deild 1 c. bornar fram í samein. þingi 16 - 24 Þar af: a. Þingsályktanir: 1. ályktanir Alþingis..... 7 2. ályktanir neðri deildar 2 3. ályktun efri deildar... 1 -alls 10 þál. b. afgr. með rökst. dagskrá .. 1 c. vísað til stjórnarinnar .. 1 d. tekin aftur........... .... 1 e. ekki útræddar ........... 11 24 III. Fyrirspurnir: Bornar fram í neðri deild ......... ...... 2 Annari þeirra var svarað Mál til meðferðar í þinginu alls ... ....... 140 Þetta Alþingi, sem nú er að ljúka störfum, er hið fimmtugasta síðan Alþingi fékk löggjafarvald árið 1874, en hið sextugasta og fimmta síðan Alþingi var endurreist. Það er eðlilegt, að eigi sé gert neitt sérstakt til þess að minnast þessara tímamóta í sögu Alþingis. þegar vér erum nýbúnir að halda hátíðlegt þúsund ára afmæli þess. Vert er þó að minnast þess, að á þeim fimmtíu löggjafarþingum, sem háð hafa verið síðan 1874, hefir verið lagður grundvöllur hinna mörgu og merkilegu framfara í atvinnu- og menningarmálum þjóðarinnar, er síðan hafa orðið. Eftir því, sem útlenda valdið missti tökin á íslenzkum málefnum fyrir eindregna baráttu hinna ágætustu manna, eftir því varð þjóðinni meira gagn að löggjafarvaldinu. Vér alþingismenn getum eigi óskað annars en að hin virðulega og gamla stofnun Alþingi megi verða sverð og skjöldur þjóðarinnar í sókn til nýrra framkvæmda og í vörn gegn erfiðleikum þeim, sem að okkur steðja, og að því takist, eins og því hefir tekizt á síðastliðnum fimmtíu löggjafarþingum, að búa svo í haginn fyrir þjóðina, að hún á erfiðleikatímum geti varizt áföllum og í hinum bjartari tímum geti sótt fram til nýrra dáða fyrir land og lýð. Vér höfum á þessu þingi afgreitt ýms merkileg lög, en starf þingsins hefir þó aðallega mótazt af því að reisa skorður við hinum ískyggilegu örðugleikum, sem að þjóðinni steðja, bæði að utan og innan. Vér vonum, að störf Alþingis megi ná þeim tilgangi sínum að verða þjóðinni til gagns og farsældar. Ég óska alþingismönnum, sem heima eiga utan Reykjavíkur, góðrar ferðar og farsællegrar heimkomu og öllum alþingismönnum, að vér megum hittast heilir á næsta Alþingi.

Flm. (Pétur Ottesen) Þar sem samþ. er till., sem nú var verið að ganga frá (till. um framkvæmd landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi), sem að áliti okkar flm. fullnægir því, sem til var ætlazt með till. á þskj. 268, þá er hún hér með tekin aftur.

Hannes Jónsson Snemma á þessu þingi bar ég fram þá ósk, að Bændafl. fengi þátttöku í nefnd þessari. Flokkar stjórnarinnar voru þá ekki reiðubúnir að svara þessu. Nú er þingið á þrotum og ég vænti þess, að svar þeirra sé reiðubúið.

Jóhann Jósefsson Mér finnst satt að segja þessari atkvgr. vera stjórnað þannig, að það sé rangt með málið farið frá upphafi, og því greiði ég ekki atkv.

*Ólafur Thors: Vegna þess, að ég er talinn meðflm. að þessari till., vil ég taka það fram, að ég tel þessa lausn málsins ekki viðunandi. Hv. þm. V.-Sk., hv. 1. Reykv. og ég samþykktum að gerast meðflm. till., til að tryggja, að hún kæmist á framfæri í þinginu, en við áskildum okkur rétt til að vera með till., sem fram kynnu að koma og lengra gengju. Ég hefði óskað eftir að geta flutt brtt., þar sem þessi 75% ábyrgð væri hækkuð og ábyrgðarheimildin færð yfir á fleiri lönd, svo sem Spán og jafnvel Portúgal. En hefi nú heyrt á undirtektum hæstv. fjmrh., að till.hv.þm.N.-Ísf. mun ekki verða samþ. Ég ætla því að bera fram brtt. um, að í stað 75% komi 90%, enda var það upphaflega till. Jóns Árnasonar, án þess að ég telji hann nokkru dómbærari um þessi mál en okkur, sem erum að ræða þau hér. Gefst mönnum nú tækifæri á að sýna með atkv., hversu langt þeir vilja ganga í því að styðja sanngjarnar kröfur útgerðarmanna.

*Flm. (Jónas Jónsson): Ég er alveg hissa á því, að hv. 2. þm. Reykv., sem er fæddur hér í bænum og ætti því að þykja vænt um þróun bæjarins, skuli taka þessu máli með svo mikilli stífni. En ég geri ráð fyrir, að það lagist. Það er rétt, að við flm.þáltill. höfum ekki haft neina aðstöðu til að athuga kostnaðarhlið þessa máls. Það á ríkisstj. að gera; hún getur haft sérstökum mönnum á að skipa til þess, en ekki einstakir þingmenn, og hún á fyrst og fremst að nota til þess þá sérfræðinga, sem eru í þjónustu ríkisins, og leggja niðurstöðuna af rannsóknum þeirra fyrir næsta þing. Þá verður vitanlega tekin fullnaðarákvörðun um málið. Ef niðurstaða slíkra rannsókna verður á þá leið, sem hv. 2. þm. Reykv. heldur, þá mun sennilega þykja ískyggilegt að ráðast í þetta. En ég er á annari skoðun. Húsin á þessum stað eru flest gamlir timburkofar og lóðirnar ekki verðmiklar. Það getur vel komið til mála, þegar þetta er athugað nánar, að það verði talið rétt að gera þetta, en þó ekki álitið hyggilegt að kaupa húsin strax, heldur sæta tilboðum jafnóðum og húsin fara að ganga úr sér, og sjá um, að þau verði ekki endurreist á þessum lóðum, - þannig má ná markinu á lengri tíma. Hin leiðin er sú, að taka þetta með krafti og hefja strax framkvæmdir. En þessi þjóðleikhúsbygging stendur væntanlega nokkur hundruð ár, svo að það, sem gert verður í þessu efni, gildir fyrir framtíðina. Ég hefi trú á þessu máli og álít sjálfsagt, að það sé athugað, en ef það þykir ekki fært sökum kostnaðar, þá er hægt að hverfa frá því um stundarsakir. Leikhúsið var byggt á þessum stað eftir tillögum forráðamanna Reykjavíkurbæjar og með samþykki bæjarstj., og ber hún því ábyrgð á því. Enda er því meiri ástæða til þess fyrir bæjarstj. að bæta úr þeim göllum, sem staðnum fylgja. - En leikhúsmálið liggur hér ekki fyrir til umr. Ég vænti þess, að þáltill. verði samþ. þrátt fyrir andmæli hv. 2. þm. Reykv.

*Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég verð að greiða atkv. á móti þessari till., því að ég álít ekki hægt að breyta l. með fjárl.ákvæðum. En hvenær sem lögleg till. kæmi fram um það, að hleypa línuveiðurum inn í skuldaskilasjóðinn, þá myndi ég greiða atkv. með henni. Ég hefi áður talað um erfiðleikana á því að útvega erlendan gjaldeyri til að „dekka“ seðlaútgáfuna í landinu. Það lítur út fyrir, að hv.þm. haldi, að hægt sé að bjarga öllum þessum málum með ríkisábyrgð. Ríkisábyrgð þýðir, að ríkið setji verðmæti atvinnuveganna að veði. En nú er fiskurinn okkar aðalútflutningsvara. Ætti þá allur vandinn að vera leystur með því að setja fiskinn að veði fyrir fiskinn. En öll þessi vandkvæði eru í raun og veru líka vandkvæði ríkisins. Eina ráðið er því að takmarka ábyrgðina við sérstakt land, t. d., og hér hefir hún verið takmörkuð við Ítalíu. Það gerir ábyrgðina nokkurs virði. Eins gerir það hana nokkurs virði, að hún er takmörkuð við ákveðna tölu, neðan við 100%. Ef till. kæmi um einhverja hækkun á þessari tölu, t. d. upp í 85%, gæti ég líklega fylgt henni. En ef ríkið ætti að taka ábyrgð á öllum fiskútflutningi, væri það sama og að gera þessa ríkisábyrgð að engu. Það gæti t. d. líka komið fyrir, að fiskurinn yrði of mikill fyrir þann markað, sem við höfum aðgang að. Gæti þá samlagið tekið fiskinn, flutt hann til lokaðra landa, látið hann liggja þar og látið ríkið síðan hafa allan vanda af honum. þetta sýnir, að ábyrgð og framkvæmd verða að vera á sama stað. Nú held ég því ekki fram, að S. Í. F. myndi í raun og veru skella öllu á stj. og skjóta sjálfu sér undan. En ég vildi aðeins undirstrika þetta, að framkvæmd og ábyrgð eiga að vera hjá sama aðilja. - Það væri auðvitað ágætt, ef 100% ríkisábyrgð gæti bjargað öllu.

Forseti (JBald): Það verður að fara eins og auðið er með allt þetta, sem hv.þm. hafa verið að minnast á. Ég mun gera það, sem hægt er, til þess að taka þessi mál fyrir, en ég hefi lofað að láta fara fram atkvgr. í mikilsvarðandi málum.

Forseti (JBald): Hv. þm. er vel kunnugt um, hvernig það hefir verið þessa síðustu viku þingsins, að mjög mikið hefir verið að gera, og sérstaklega þennan síðasta dag þingsins. Hv. þm. er líka vel kunnugt um það, að það er talsverður ágreiningur um þetta mál, en ég hefi þennan síðasta dag viljað sneiða hjá að taka þau mál, sem óvíst er um, hvernig fara, en deilur hljóta að verða um.

Sigurjón Á. Ólafsson Þar sem ég sé ekki annað en fyrirsögn till. á þskj. 132 standi óbreytt, þá segi ég nei.

Thor Thors Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forseta fyrir röggsamlega og óhlutdræga fundarstjórn.

*Jörundur Brynjólfsson: Það er tæpast tími til þess að ræða þetta mál eins og ástæða væri til, og skal ég því ekki fara langt út í það. Ég get tekið undir ummæli hv.þm. Borgf., að það séu litlar líkur til, að löggjöf um þetta efni verði undirbúin á þann hátt, að menn geti unað við. Þess vegna tel ég, að lítið þýði að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um þetta efni meðan félagslegur þroski manna er ekki orðinn meiri en hann er og meiri kunnugleikar á laxveiðum og þeim notum, sem af þessum hlunnindum mættu verða, ef rétt væri með farið. Ég hefi sem sé enga trú á því, að með lagaboði sé hægt að fara að eins og till. gerir ráð fyrir, að flokka árnar og fyrirskipa, hvaða veiðiaðferð eigi að viðhafa í hverri á. Það er vandasamt verk, og vandasamara en svo, að það sé á mannanna færi að ákveða það svo að við verði unað. Sú löggjöf, sem ríkir í þessu efni, gefur mönnum frjálsræði til þess að mynda með sér félagsskap um veiðiaðferð og meðferð ánna. En eftir þeim litlu tilraunum, sem gerðar hafa verið í þessu efni, virðist þetta ekki hafa gengið greiðlega, og ég hefi ekki heldur þá trú, að með lagaboði lánist þetta. Ég veit til þess, að þetta hefir verið reynt dálítið, en þeir, sem við ósana búa, hafa sett svo þrönga kosti, að illa hefir gengið að koma samþykki á. Eigi að síður verð ég að vona, að sú leið reynist happadrýgst þegar til lengdar lætur og menn öðlast skilning á þessum málum. En það eru ekki líkur til, að hægt sé að skipa þessum málum, svo við verði unað, með lagaboði. Ég viðurkenni fullkomlega ummæli hv.flm. um það, að ádráttur í bergvatnsánum kunni ekki góðri lukku að stýra, og að það sé misnotkun á þeim veiðivötnum að fara þannig að. En það leiðir af því, hvernig veiðin er stunduð við ósana, að svona er farið með bergvatnsárnar, og það er engin leið að halda því að mönnum, sem búa við bergvatnsárnar, að þeir, sem við ósana búa, eigi að sitja að veiðinni. Það bendir sannarlega ekki á, að þeir, sem við ósana búa, hafi mikinn skilning á þessu, þegar þeir sitja svo að veiðinni, að litið kemst upp eftir ánum. Hv. fyrri flm. beindi til mín þeirri fyrirspurn eða aths., hvort ég gæti ekki um það borið, hvernig væri ástatt með veiðina í bergvatnsánum seinni part sumars. Mér finnst ekki rétt af hv.þm. að sneiða að frændum sínum í Árnessýslu með slíkum getsökum. Það má vera, að hv.þm. hafi heyrt fleiri gróusögur um þetta en ég. En svo mikið er víst, að engar líkur eru færðar fyrir því, að nokkur hafi stundað veiðina á óleyfilegum tíma. En hitt get ég upplýst, að sumir, sem hafa seilzt til veiðanna í ósunum, hafa hagað sér svo, að mestar líkur eru til, að það sé þeim að kenna, að nú í tvö síðustu sumur hefir nær engin branda komið upp í bergvatnsárnar í Árnessýslu. Þeir hafa lagt mörg hundruð metra langa girðingu eftir ánni og frá henni mörg hundruð metra langa afleggjara. Svo fara þeir með þá veiði, sem þeir fá, sem eftir opinberum skýrslum er ekki mjög mikil, eins og hún væri ranglega fengin eða þjófstolin. Ég held, að bezta meðferðin á þessari till. væri að vísa henni til ríkisstj., í því skyni, að hún sofni þar svefninum langa, þar til málið verður á sínum tíma tekið upp á annan veg en hér er byrjað á.

Sigurður Kristjánsson Allt, sem hv. 6. landsk. sagði, var, eins og vænta mátti, sagt á móti betri vitund. Ég vil ekki segja þar með, að hann sé verri maður en gengur og gerist í hans flokki en hann var að verja rangt mál, og mátti þess vegna til með að tala móti betri vitund. Hann byrjaði á, að nóg væri búið að tala um fiskimálanefnd og óþarft og óheppilegt væri að draga hana inn í umr. En hvers vegna eru þeir að draga hana inn í þetta mál algerlega að ófyrirsynju? Ég held, að það séu þeir, sem eru að vekja athygli á þessari óheppilegu stofnun, sem ekki hefði verið minnzt hér á, ef ekki hefði verið gefið tilefni til. Út af afsökun hv.þm. á því, að fiskimálan. sé blandað inn í þetta mál, þá vil ég benda á, að það er misskilningur á lögum, - ég skal ekki kalla það annað en misskilning, þó að undarlegt sé, ef 5 menn eru haldnir þeirri villu og skuli ekki sjá, að það er bara vitleysa og óþarfi að blanda fiskimálan. inn í þetta, - því það er skýrt tekið fram í l., að atvmrh. ræður yfir sjóðnum. Og hv.þm. veit það, að hæstv. ráðh. má ekki ráðstafa honum í eitt skipti fyrir öll, og hann má ekki ráðstafa honum svo, að í hvert skipti þurfi að dorga eftir styrk hjá fiskimálanefnd. Það má ekki veita úr sjóðnum nema jafnóðum; og hann er fenginn atvmrh. til umsjár af þinginu, og ber hann því ábyrgð á, hvernig með hann er farið. Hv. þm. gerði ekki tilraun til að forsvara það, að fellt hafði verið niður með brtt. hans eða meiri hl., að þessar tilraunir skyldu gerðar með aðstoð fiskifræðinga. Hann slær því bara fram, að sjálfsagt sé að hafa þá með í ráðum frá sjónarmiði þeirra manna, er skipa meiri hl. fjvn., en það þarf ekki að vera skoðun fiskimálan. Við vitum, að síðan fiskimálanefnd fór að vasast í þessum málum, þá hefir hún sparkað burtu þeim mönnum, sem vit hafa á málunum, og hefir enginn þeirra mátt nærri koma. Ég er sannfærður um, að henni mundi þykja bezt henta að taka þá Sigurð Jónasson eða Finn Jónsson til að standa fyrir vísindalegum rannsóknum, enda hefir hún fyrr sparkað í menn með viti, til að koma gæðingum sínum að og brúka fé það, er hún hefir yfir að ráða, þeim til framdráttar. Það þýðir ekki að reyna að slá ryki í augu okkar, sem þekkjum hennar starfsaðferðir, enda bera till. meiri hl. fjvn. því vitni, að gefa á fiskimálan. fríar hendur; hún hefir ekki þolað, að fiskifræðingarnir yrðu hafðir með í ráðum, heldur hefir hún kosið að hafa þetta óbundið og geta notað þá menn. er henni sjálfri sýndist, og maður veit, hverjir það eru, sem henni sýnist að fela vandasöm verk. Ég skal ekki leggja dóm á það fyrirfram, hvort Alþfl. hefir komið múlnum á alla þm. stjórnarflokkanna, en það kemur í ljós við atkvgr. En ef það verður niðurstaðan, að þingið gengur framhjá fiskifræðingunum og öðrum mönnum, sem vit hafa á þessum málum, en setur í staðinn fiskimálanefnd með þeim legátum, sem sýnt er, að hún hefir mesta ást á og vill hafa til að framkvæma sín verk, þá virðist mér, að farið sé að hallast á sóma þessarar stofnunar.

forseti (EÁrna): Þá er lokið störfum d. á þessu þingi, og nú þegar við erum að skilja og ljúka samstarfinu að þessu sinni, þá finn ég sérstaka ástæðu til að þakka hv. dm. fyrir góða samvinnu á þessu þingi. Mér er þetta sérstök ánægja vegna þess, að samvinna hefir verið með afbrigðum góð í þessari d., og ég vildi óska, að svo yrði lengur, því að þá munu málin ljúkast vel. Ég vil óska öllum hv. dm., sem leggja af stað heim til sín og heima eiga utan Reykjavíkur, góðrar ferðar og heimkomu, og öllum hv. dm. þakka ég fyrir samveruna og óska þeim í framtíðinni árs og friðar.

*Jakob Möller: Ég ætla nú ekki að tefja fyrir því, að þingið geti lokið störfum í dag. En ég vil þó vekja athyli á því, að ég hafði rétt fyrir mér síðast. Ég gerði mér vonir um, að hæstv. forseti vildi beygja sig fyrir skýrum lagaákvæðum í þessu efni, en hann vill það ekki. Hans málstaður batnar ekkert við það, þó hann fái hæstv. forseta Nd. til þess að taka í sama strenginn. Það er jafnólöglegt fyrir því. Það er skylda forseta að krefja þm. sagna um það, hvers vegna þeir greiði ekki atkv., og þó að þetta hafi ekki verið uppfyllt undanfarið, þá er það þeim ekki til málsbóta. En þegar atkvgr. fer eins og í þessu tilfelli, þá á forseti að endurtaka atkvgr. og krefjast réttar af þeim þm., sem ekki hafa greitt atkv., til þess að úrskurða um það. hvort þeir eru atkvæðisbærir eða ekki. Ég skal svo láta rökræður um þetta falla niður. Ég geri ráð fyrir, að öllum, og eins báðum þessum hæstv. forsetum, sé það ljóst, að það er rétt, sem ég hefi haldið fram.

*Héðinn Valdimarsson: Mér finnst þessi þáltill. losaraleg að orðalagi og hugsun. Hér fylgir að vísu uppdráttur af væntanlegu torgi, en það sést ekki á uppdrættinum, hvaða byggingum á að ryðja burtu. En eftir greinargerðinni í ræðu hv.þm. S.-Þ. er ætlazt til, að kostnaðurinn af því að útbúa þetta torg verði borinn uppi af verðhækkun þeirra lóða, sem yrðu umhverfis torgið. Það er augljóst, að kostnaðurinn verður mikill þegar í byrjun, og ef ætti að vinna hann upp með verðhækkun lóða, þá þyrfti að vera kostur á miklu meira landi undir byggingar umhverfis torgið; og verðhækkunin kæmi ekki nema smámsaman, um leið og byggt væri á lóðunum; hún er alveg undir því komin, og mun því langt eftir henni að bíða. - Ég get ekki betur séð en að það yrði að taka eignarnámi steinhús Andrésar klæðskera, og þykir mér líklegt, að það mundi kosta allt að ½ millj. kr. Það sést ekki á þessari þáltill., hvernig á að afla þeirra peninga, né hvernig á að koma þessu torgi upp. Þetta sýnir, að málið er algerlega óhugsað. Ætlun flm. er sú, að leikhúsið, sem byggt er á skökkum stað, njóti sín betur en nú er, þannig að það sjáist framan á það úr bænum. Nú er búið að leggja um 3/4 úr millj. í þjóðleikhúsið, og eru þó ótaldir vextir; en enn þarf að auka við 200–300 þús. kr. til að fullgera húsið. Annars er það órannsakað, hvað miklu fé þarf að kosta til þess að gera leikhúsið hæft til afnota, en það eru vafalaust fleiri hundruð þús. kr. Mér þykir óvíst, að þjóðin telji nauðsyn á því, að haldið sé áfram að sökkva peningum í þetta botnlausa fen, sem hv. hv. þm. S.-Þ. hefir átt sinn þátt í, að gert hefir verið. - Af þeim ástæðum, sem ég nú hefi nefnt, legg ég til, að þessari þáltill. verði vísað til stjórnarinnar.

*Frsm. (Jónas Guðmundsson): Ég get orðið stuttorður um þetta mál. Fjvn. hefir orðið sammála um að sameina þær tvær þáltill., á þskj. 202 og 268, um landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi, sem til hennar var vísað. Og ætla ég, að í þessari brtt.fjvn. felist allt það, sem flm. beggja till. ætluðust til, að væri í þeim fólgið. N. vill þess vegna mælast til þess, að flm.þáltill. á þskj. 268, hv.þm. G.-K. og hv.þm. Borgf., taki þetta til greina og taki till. sína aftur, af því að meginefni hennar er tekið upp í brtt. við till. til þál. á þskj. 202, og fyrirsögninni breytt með tilliti til þess. Ef þeir gera það, sem ég vænti fyllilega, þá fær þetta mál fljóta afgreiðslu, því að í fjvn. var samkomulag um það á milli fulltrúa þingflokkanna.

Pétur Ottesen Ég greiði ekki atkv. Þetta er rangsleitni, sem ég mótmæli.

*Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen): Ég hefi nú verið að reyna að leggja hlustirnar við ræðu frsm. meiri hl., en sökum þeirra miklu samtala, sem verið hafa milli hv.þm., hefir ekki verið hægt að fylgjast fyllilega með því, sem hann sagði, því að aðrar raddir hafa yfirgnæft. Ég vil leyfa mér að biðja forseta annaðhvort að gefast upp við að halda fundinn eða þá að halda reglu á fundinum.  Það var rétt, sem frsm. meiri hl. sagði, að það er ekki mikið, sem ber milli n.hlutanna. Báðir viðurkenna nauðsyn á, að þetta sé framkvæmt, en það er aðeins um þá aðstöðu eða þær leiðbeiningar, sem ríkisstj. á að fá og leita sér upplýsinga um. Það er í sambandi við þessar framkvæmdir, sem ágreiningur er í n. Við þær rannsóknir á fiskimiðum, sem fram hafa farið hér við Ísland bæði af erlendum og innlendum fiskifræðingum, hefir komið í ljós, að fiskurinn gengur allmikið milli Íslands og Grænlands. Og klakstöðvarnar hér við land eru ekki einasta til að halda við þeim þorski, sem hér er við land, heldur líka þeim þorskstofni, sem er við strendur Grænlands. Hefir þetta mikla þýðingu fyrir fiskveiðar hér í norðurhöfum, að það eru ekki einasta klakstöðvar hér fyrir fiskveiðarnar hér, heldur líka fyrir fiskveiðar í norðlægari löndum. Það leiðir því af sjálfu sér, að það er sjálfsagt, að þeir, sem beita sér fyrir rannsóknunum, láti álit og till. fiskifræðinga landsins ráða um þessi mál. Okkur minni hl. er ekki kunnugt um, að neinn af þeim mönnum, sem skipa fiskimálan., sé sérfræðingur á þessu sviði, og við álítum, að til þeirra sé því ekki að sækja neinar leiðbeiningar um fiskifræðileg efni. Þess vegna nær það náttúrlega ekki nokkurri átt að fela fiskimálan. þetta, og er það alveg út í hött að tala um hana í þessu sambandi. Það er þá nær að benda á t. d. Fiskifélag Íslands eða skipstjórafélagið hér, sem er saman sett af þrautreyndum skipstjórum, sem hafa stundað fiskveiðar hér við land í fleiri ár, til þess að takast þetta á hendur, heldur en fiskimálan., sem er saman sett með allt annað starf fyrir augum, og auk þess þannig, að þar er a. m. k. ekki aðalatriðið að sjá fyrir þeirri fagþekkingu, sem nauðsynleg er í þeim málum, sem þessi n. á yfir að ráða. Það er harla undarlegt í þessu sambandi, ef ganga á framhjá fiskifræðingum þessa lands, þegar hefja á þessar rannsóknir. Okkur minni hl. þótti því sjálfsagt að setja það beint inn í till., að ríkisstj. ætti að styðjast við till. og álit fiskifræðinga landsins. Um hitt atriðið, hvaðan eigi að taka peninga til þess kostnaðar, sem af þessu leiðir, er það að segja, að báðar till. gera ráð fyrir því, að hann sé greiddur úr ríkissjóði, en jafnframt heimilað að borga hann að meira eða minna leyti úr fiskimálasjóði. En það þarf vitanlega ekki að sækja það á náðir fiskimálan., hvort fé sé varið úr þessum sjóði eða ekki, því atvmrh. ræður yfir öllu því fé, sem þar er um að ræða. Í okkar till. er gert ráð fyrir, að þetta sé greitt úr ríkissjóði, og það verður alltaf að nokkru leyti að því er snertir útgerð Þórs. En ef svo þykir hentugra, þá sé atvmrh. heimilt að greiða þetta úr fiskimálasjóði. Mér virðist því það liggja opið fyrir, svo framarlega sem á að haga sér þannig við þessar rannsóknir eins og skynsemin bendir á, að nota krafta fiskifræðinga við þetta starf, þá sé sjálfsagt að samþ. þá brtt., sem minni hl. gerir við þáltill.hv. 6. þm. Reykv.

*Forseti (JBald): Ég hélt nú, að þetta sálmabókarmál væri úr sögunni, því ég hafði látið í ljós skilning minn á því, þegar hv. 3. þm. Reykv. vakti máls á þessu. Till. var löglega samþ. samkv. þingsköpunum, og það var viðhaft nafnakall, og þeir, sem ekki greiddu atkv., voru taldir hafa tekið þátt í atkvgr. Þetta viki öðruvísi við fyrir hv. 3. þm. Reykv., ef greidd hefðu verið atkv. með handauppréttingum og ekki hefði verið hægt að sanna, hverjir voru viðstaddir á fundinum. En nú er hægt að gera það eftir nafnakallinu.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég vil mæla með því, að þessi brtt. verði samþ.

*Flm. (Jónas Jónsson): Þessi þáltill., sem við erum 3 flm. að, sinn úr hverjum flokki, lýtur að því að skora á stj. að undirbúa fyrir næsta þing frv. til l. um eignarnámsheimild á vissum mannvirkjum hér í bænum, til þess að unnt sé að gera torg framan við þjóðleikhúsið, á milli Hverfisgötu og Laugavegar. Ennfremur sé það um leið lögákveðið, að þær ríkisstjórnir, sem verða hér við völd í framtíðinni, láti ekki byggja á baklóð safnahússins við Hverfisgötu, þetta er í stuttu máli efni till., og mun það vera öllum hv.þm. kunnugt af því, sem ég hefi skrifað um það í blöðin. - Það er yfirleitt almenn ánægja í bænum yfir því, hvað þjóðleikhúsið er fallegt og myndarlegt, en hinsvegar ríkjandi óánægja út af því, hvað það nýtur sín illa á þessum stað vegna þrengsla af öðrum húsum í nágrenninu. Og þegar búið verður að fullgera leikhúsið, þá mun reynast óþægilegt að nota það, ef ekki verður rúmgott torg út frá því í tvær áttir, til vesturs og suðurs. Ég veit, að sumir þm. Reykjavíkurbæjar líta svo á, að ef þessar lóðir framan við þjóðleikhúsið verði teknar eignarnámi, þá sé eðlilegast, að bærinn geri það. En ef ríkið offrar dýrri baklóð við safnahúsið og þjóðleikhúsið, án þess að hafa nokkuð upp úr henni, þá er það nokkur þátttaka eða fórn frá þess hálfu. Eftir þeirri reynslu, sem fengizt hefir víða erlendis, þar sem gerð hafa verið torg umhverfis opinberar byggingar, þá hafa lóðirnar í grennd við það hækkað svo gífurlega í verði, að sú verðhækkun hefir borgað kostnaðinn við að rýma byggingum frá torginu. Er talið, að þegar útbúið var torgið umhverfis ráðhúsið í Osló, hafi orðið að rífa niður mörg smáhús, og kostaði það mikla fyrirhöfn. En því var treyst, að verðhækkun lóðanna mundi standa undir þeim kostnaði, og reyndist það fyllilega, því að í nánd við torgið risu upp ný verzlunarhús og aðrar arðvænlegar byggingar. Ég vænti svo, að þessi þáltill. verði samþ. og að hæstv.ríkisstj. búi þetta mál undir næsta þing.

*Jörundur Brynjólfsson: Ég held, að hv. 3. þm. Reykv. leggi fullmikið upp úr því orðalagi, sem er á 44. gr. þingskapanna, og honum skjótist yfir það, að sá þm., sem hefir neitað þátttöku í atkvgr., þegar nafnakall er viðhaft, hefir um leið afsalað sér hlutdeild í atkvgr. um málið. Það má að vísu, eins og hv. 3. þm. Reykv. minntist á, segja, að forseti ætti ef til vill að krefja þm. sagna, þegar hann neitar að greiða atkv., til þess að heyra ástæðurnar fyrir því. En ósjaldan hefir það borið við undir slíkum kringumstæðum, að þm. neitar að færa ástæður fram fyrir því, að hann greiðir ekki atkv. Þá á forseti ekki annars úrkost undir slíkum kringumstæðum en að láta meiri hl. af þeim atkv., sem koma fram, hvort sem þau eru með eða móti málinu, ráða úrslitum og telja afdrif málsins fara eftir því. Og samkv. ákvæðum þeim, sem nú koma inn í okkar þingsköp, þá gefst forseta enn fyllri réttur heldur en áður, einmitt til þess að álykta eins og hæstv. forseti Sþ. hefir gert í þessu efni. Það er einmitt af því að þm. færast undan að gera grein fyrir því, af hvað, ástæðum þeir neita að greiða atkv., að það hefir verið svo í seinni tíð, að forsetar hafa ekki krafið þm. sagna um það, hvers vegna þeir neituðu að greiða atkv. Ég tel þess vegna, að hæstv. forseti Sþ. hafi farið hér fullkomlega löglega að, eftir því sem málavextir voru til, og að sú samþykkt, sem hann lýsti, og afgreiðslan á þessari till. hafi verið fullkomlega lögmæt.

Finnur Jónsson Sjútvn. á till. á dagskránni um rekstrarlán síldarútvegsins, sem ég vil mælast til við hæstv. forseta, að hann taki fyrir. Hún er ágreiningslaus, svo ég býst ekki við, að hún taki langan tíma.

Jón Pálmason Ég er flm. að tveimur till., sem eru á dagskránni, 4. og 12. málinu (till. um skylduvinnu og till. um afgreiðslu ábyrgðarstyrks kreppulánasjóðs). - 4. málið er búið að draga mjög lengi, og það sjálfsagt af ásettu ráði, en það þarf tvær umr., svo því verður tæplega lokið. Hinsvegar vil ég leyfa mér að skora á hæstv. forseta að taka 12. málið fyrir, því það stendur þannig á, að þar er um stórt fjárhagsmál að ræða, og tel ég, að þinginu megi ekki slíta svo, að það fái ekki afgreiðslu. Ég vona þess vegna, að þessi till. verði tekin fyrir og greidd um hana atkv.

Jóhann Jósefsson Ég hefi engu að svara og stend ekki upp til þess, heldur til að benda á, hvað veigalítil forysta er í þessu undirráðuneyti, sem hér hefir verið komið á fót og kallað er fiskimálanefnd, þegar hv. forstöðumaður ber ekki höfuðið hærra en þetta gagnvart þeim rökstuddu ádeilum um, að hann væri óhæfur til þessa starfs. Það var viturlegt af hv.þm. að nefna engin dæmi um það, að ég hefði verið sjávarútveginum til bölvunar. Satt að segja mælist ég undan mannjöfnuði við hann í þeim efnum. Ég hefi nú staðið sjálfur fyrir útgerð í um aldarfjórðung, en hvað hann hefir gert, það veit allur landslýður. Ég minntist á það, að hann seldi olíu. Það er eins og hann álíti þetta skammir, en ég var ekki að tala um þetta í niðrandi tón, - síður en svo. Þegar á það er litið, hvaða menn hafa völdin í þessu landi og hvaða menn hafa forystu í þessum málum - ja, þvílík forysta -, þá er ekki að furða, þó að aumlega horfi um þennan atvinnuveg, sjávarútveginn, þegar líka séð er, hversu vesöl þessi uppskrúfaða forysta er, sem þröngvað er upp á landslýðinn með lögum. En tíminn á eftir að leiða það í ljós, hvern ávinning útgerðarmenn hafa af þessari ráðabreytni og hvaða þakkir stjórnarmeirihlutinn fær hjá sjávarútvegsmönnum, sem með þessu fyrirkomulagi er hent út í öngþveitið.

Páll Þorbjörnsson Úr því að farið er að ræða einstaka liði dagskrárinnar. þá vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort hann hafi ekki hugsað sér að taka 7. lið dagskrárinnar fyrir (till. um undirbúning byggingar stýrimanna- og vélstjóraskóla).

Jóhann Jósefsson Þessi till. til þál., sem hér liggur fyrir, um rannsókn fiskimiða, er þess eðlis og þannig orðuð, að maður skyldi ætla, að ekki yrði um hana mikill ágreiningur. Þar er tekið fram, að þingið feli ríkisstj. að láta fara fram rannsókn á þessum hlutum, og er algengt að komast þannig að orði í þáltill. um undirbúning og rannsókn vissra mála, hvort heldur sem er til sjós eða lands. En stjórnarmeirihlutanum virðist réttara að troða þarna inn á milli fiskimálanefndinni, og er það vitanlega gert eftir kröfu þess ráðríka manns, sem þar hefir verið falin formennska og ræður þar öllu, sem hann vill, en er vitanlega óhæfur til þessa starfs. Og ég verð fyrir hönd útvegsmanna að áfella þennan mann fyrir þessi störf. Þessi maður hefir aldrei komið nærri fiskverkun, fiskveiðum né fiskverzlun, en er nú látinn troða sér inn í hvert mál, sem snertir sjávarútveginn, þó að hann hafi á því sviði aldrei haft neina frumlega hugsun. En hann treður sér fram til að ræna hugmyndum annara, og á þann hátt reyna að fá fjöður í sinn hatt fyrir það, sem öðrum hefir hugkvæmzt. Þetta kann ekki góðri lukku að stýra. Þessi maður er aðeins frægur fyrir eitt í þessu landi, það er að geta kúgað verkalýð Reykjavíkur, og svo að segja svínbeygt þá með svipunni til að lúta sínu boði og banni. En þó að honum hafi tekizt þetta, og þó að hann hafi kúgað stjórnarflokkana, eins og t. d. í þessu máli, þá er hann ekki ennþá búinn að kúga fiskeigendur í þessu landi, og ég vona, að þeir verði honum þyngri fyrir en bæði verkamennirnir og ríkisstj., sem hefir nú látið hann kúga sig í þessu máli, sem er, eins og réttilega var fram tekið af hv.þm. Borgf., bæði óþarft og ástæðulaust. Því eins og ég benti á áðan, þá er ríkisstj. oft falið að hafa framkvæmdir á slíkum hlutum. Og það sýnir ekki mikið traust á stj. hjá þeim aðstandendum hennar, sem vilja fela hv. 2. þm. Reykv. að hafa afskipti af þessu, manni, sem vitað er, að ekki hefir haft önnur afskipti af útvegsmálum en selja olíu til mótorbátaflotans. Vitanlega er nauðsynlegt, að einhver hafi það verk með höndum, og það skal ekki átalið, þó að hann sé voldugur kaupmaður á því sviði; það kemur ekki þessu máli við. En það er í mesta máta undarlegt, að fela skuli honum að leita að fiskimiðum, og þeim, sem með honum eru í fiskimálan., en vitað er, að þar er þannig skipað lið, að hann ræður lögum og lofum. Er fjarskalega leitt til þess að vita, að ekki skuli mega hreyfa máli til framdráttar sjávarútveginum öðruvísi en óviðkomandi mönnum sé troðið þar inn í, og það þeim mönnum, sem ekki virðast geta annað en það, sem miður fer. Þetta er óþolandi ábyrgðarleysi, alveg á sama hátt og hið ofsalega kapphlaup hv. 2. þm. Reykv. við hvern þann mann eða stofnun, sem lætur sér detta eitthvað í hug, sem viðkemur sjávarútveginum. Er skemmst að minnast þess, þegar S. Í. F. vill framkvæma eitthvað, þá kemur þessi maður og vill með ofurkappsfullu kapphlaupi hrifsa allt til sín, sem miðar aðeins að því að eyðileggja allt, sem er til framdráttar sjávarútveginum og það opinbera skiptir sér af. Fer að verða lítil von fyrir þá, sem þennan atvinnuveg stunda, að geta nokkru orkað til bóta, því allir vita, hvernig búið er að þeim, sem einhvers meta framtak einstaklingsins. Enda hefði engum heilbrigðum þingmeirihluta dottið í hug að breyta þessu eðlilega orðalagi till., þar sem farið er fram á það - af stjórnarandstæðingunum - að fela stj. þessar framkvæmdir, enda hefir engum dottið þetta í hug fyrr en hv. 2. þm. Reykv., sem er orðinn nokkurskonar yfirráðherra, heimtar, að sér sé þrengt þarna inn á milli sem nokkurskonar framkvæmdarstjóra. Ég sé enga ástæðu til að fallast á þetta, jafnvel þó að hv.þm. segi sem svo, að ef hans vilji gangi ekki fram, þá skuli þessi till. falla. Ég sé enga ástæðu til fyrir hv.þm. að beygja sig fyrir vilja hans, þar sem hann hefir ekki gert neitt það á sviði sjávarútvegsins, er sýni, að hann sé fær til þeirra verka, hvort heldur sem er á sjó eða landi.

*Jakob Möller: Hæstv. forseti ruglar saman lögunum og sinni skoðun, því þó að úrskurðir forseta séu mikils virði, þá gilda þeir ekki, ef þeir eru í ósamræmi við lögin. Úrskurður hæstv. forseta í þessu tilfelli var tvímælalaust rangur. Það er ljóst, að skilyrði þessarar málsgr. 44. gr. er ekki fullnægt, því það var ekki meiri hluti atkvæðisherra fundarmanna, sem greiddi atkv. með till. Það var minni hluti atkvæðisbærra fundarmanna, svo að till. hefir ekki fengið nægilegt atkvæðamagn. Hæstv. forset. ruglar því saman ef til vill, að eftir núgildandi þingsköpum er tekið svo til orða, að þeir, sem ekki greiða atkv. við nafnakall skuli taldir hafa tekið þátt í atkvgr., en þar með er auðvitað ekki sagt, að þeir skuli teljast til meiri hlutans. Það er líka ljóst, eins og ég benti á, að með því að fella, niður síðari málsl. 47. gr. þingskapanna, sem er alveg shlj. að efni til, þá hefir höfundi þeirra lagabreyt., sem gerðar voru á þessu þingi, verið það ljóst, hvað í þessu fólst. En ef hinsvegar á að leggja þá meiningu í úrskurð hæstv. forseta, að hann muni hafa talið þá, sem ekki greiddu atkv., óatkvæðisbæra, þá er það líka rangt, því um það hefir ekkert komið fram. Til þess að úrskurða það þurfti hæstv. forseti að krefja þessa þm. skýringa á því, hvers vegna þeir greiddu ekki atkv., og skera úr um það, hvort þeir hefðu lögmætar ástæður eða ekki. En það gerði hann ekki. Það er þess vegna ekki upplýst annað en að þeir hafi verið atkvæðisbærir, en ekki notað atkvæðisrétt sinn, og því er það tvímælalaust rétt, sem ég sagði, að þessi samþykkt er ólögleg.

Magnús Guðmundsson Þetta er skrípaleikur, sem ég tek ekki þátt í.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Af því að ekki á að hafa langar umr. um þessa till., mun ég ekki segja nema örfá orð, þó að ástæða væri til að hafa þau mörg. Hv. þm.N.-Ísf. sagði, að till. um 75% ábyrgð væri þýðingarlaus fyrir útgerðarmenn, því að 75% svöruðu aðeins til framleiðslukostnaðar fiskjarins. Hann sagði, að til að borga framleiðslukostnaðinn fengju þessir menn lán hjá bönkunum, og væri því þetta bara til að tryggja, að þessar lánsstofnanir fengju sitt fé. Ég skil nú ekki, að það sé þýðingarlaust að tryggja, að þessir menn geti greitt þeim stofnunum, sem hafa lánað þeim, og með því skapað sér grundvöll til að fá frekari lán. Ef þetta er einskis virði fyrir framleiðendur, þá veit ég ekki, hvað yrði talið mikils virði. Hvað gætu þeir yfirleitt gert, ef þeir fengju hvergi fé til að gera út? Það er auðvitað óeðlilegt, að ríkissjóður taki á sig alla ábyrgðina, en um það má deila, hvar setja beri takmörkin. Ríkissjóður getur ekki tryggt fyrir afla bresti eða öðrum óhöppum, sem verða kunna. Er talið rétt að koma nokkuð til móts við framleiðendur, og er till. borin fram í þeim tilgangi. Þá vil ég taka undir það, sem hv.þm. V.-Ísf. sagði, að fyrir þjóðina væri aðeins til ein lausn á þessu máli, sú, að nota sér sem fyrst og bezt þann gjaldeyri, sem þarna frýs inni. Þegar hér var til meðferðar á þingi frv. um að fá innlausn á mörkum í Þýzkalandi, vann ég að lausn þess máls, og varð sú skipan á þeim hlutum, að ekki hefir þótt vera þörf á að fá ábyrgð á þeim innistæðum. En um Ítalíu er öðru máli að gegna. Eru ekki líkur til, að hægt sé að losna við lírurnar strax, og því er gengið inn á þessa braut. En auðvitað getur ríkið ekki ábyrgzt allt.

*Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen): Það þýðir ekkert fyrir hv.frsm. meiri hl. að vera að reyna að hampa því, að þetta verði ekki framkvæmt á annan hátt en af fiskimálanefnd. - Hann var að tala um, að þetta væru heimskulegar umr., en það er bara afleiðing af þeirri heimsku, að blanda þessum aðilja inn í þetta mál. - Hann var að tala um samvinnu okkar í n. og að þá hefði ekki verið orðað að taka fram í till. um aðstoð fiskifræðinga. En einmitt það, að fiskimálan. átti að taka að sér verkefni fiskifræðinganna, varð þess valdandi, að ágreiningur kom upp og n. klofnaði. Hér í till. báðum er gert ráð fyrir að greiða úr ríkissjóði það fé, sem þarf í tilraunir þessar. Og eins og gengið er frá lögunum um fiskimálasjóð, þá sé ég ekki betur en að fært sé að greiða styrk úr honum án þess að blanda fiskimálanefnd inn i, til að greiða þann styrk, enda er það hrein fjarstæða og tilbúningur, að hún þurfi þar nærri að koma, en er bara gert til þess að ota henni alstaðar fram, eins og gert hefir verið, og ég vil segja öllum til ógagns, og þarf ekki annað en minna á söluna til Ameríku, þar sem n. þessi blandaði sér inn í á ógeðslegan hátt, og fiskfarmurinn var svo að lokum seldur með tapi, eftir að lokað hafði verið fyrir markaðsmöguleikann í bili.

*Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson): Viðvíkjandi brtt. þeirri, sem fram hefir verið borin, vil ég segja það, að ég fyrir mitt leyti hefi ekkert á móti því, að hún verði samþ., og ég sé ekki, að meiri hl. n. geti haft það. Ég vil skjóta því til hv.þm. Borgf., sem hafði ásamt mér mest með að gera samningu þessarar till. í n. eða þeirra uppkasta, sem gerð voru, að svo var gengið út frá því sem gefnum hlut, að fiskifræðingarnir yrðu hafðir með, að í uppköstunum, sem við sömdum saman, datt okkur ekki í hug að nefna þá, og var það sízt af því, að við álitum þá ónauðsynlega. Ég vil ekki lengja þær heimskulegu umr., sem orðið hafa um fiskimálanefnd, því það eru allt endurtekningar á því, sem áður er búið að segja hér í þinginu; aðeins er sumt nú með stærri og hrottalegri orðum. Finnst mér ástæðulaust að eyða síðustu stundum þingsins í slíkt karp. Það eina rétta er, að fiskimálan. hafi íhlutun um þessi atriði, sem felast í þáltill., þar sem fé á að verja til þessara rannsókna úr þeim sjóði, er hún hefir til umráða. Þó að svo megi líta á, sem ríkisstj. hafi heimild til að láta Þór ganga og leita m. a. að fiskimiðum, þá er vitað, að sú leit kemur ekki að fullu gagni, heldur verður jafnframt að gera ráð fyrir, að öðrum togurum verði jafnvel veittur styrkur til slíkra rannsókna eða leitar að fiskimiðum, og það á samkv. l. að veita slíka styrki úr fiskimálasjóði, og það er óheimilt að veita hann, nema eftir till. fiskimálanefndar. Öllum köpuryrðum í garð fiskimálan. og hv. 2. þm. Reykv. get ég leitt hjá mér að svara; það hefir þegar verið gert. Við vitum, hver er ástæðan fyrir því, að þessir hv.þm. vilja ekki, að fiskimálan. sé nefnd í þessari þáltill.; hún er það rótgróna hatur, sem Sjálfstfl. hefir á nefndinni. Enda gert ráð fyrir því í báðum till., bæði meiri hl. og minni hl., að nota fé fiskimálasjóðs, og hefi ég bent á, hvað af því hlýtur að leiða.

Forseti (JörB): Ég vil þakka hv.þm. Snæf. fyrir einkar hlýleg orð í minn garð og árna honum allra heilla.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég vildi mjög mæla með því, að till. meiri hl. fjvn. á þskj. 546 yrði samþ. Auk þess vildi ég benda á, að eftir þessi aflaleysisár er óhjákvæmileg nauðsyn, að rannsakað sé um önnur fiskimið en þau, sem nú eru mest stunduð. Ég skal ekki blanda mér inn í þær umr. eða deilur, sem hér eru um fiskimálan. og blandað hefir verið inn í þetta mál; það er mest gömul og leiðinleg upptugga stjórnarandstæðinga, sem fremst, að þeir ekki hafa þar sterkan meiri hl. Ég skal ennfremur geta þess, að ég tel sjálfsagt og eðlilegt - og mun sjá um að flutt verði brtt. um það -, að tekið verði upp í till., að þessar rannsóknir og tilraunir verði gerðar í samráði við fiskimálan. og fiskifræðinga, ef það gæti eitthvað friðað hrelldan huga andmælenda þess, að fiskimálanefnd sé höfð með í ráðum, en það ætla ég, að sé eðlilegt og sjálfsagt, að hún hafi forystuna í þessum málum.

*Héðinn Valdimarsson: Ég þarf ekki miklu að svara þessu eldgosi hv.þm. Vestm. Hann virðist haldinn sama tryllingi og hv. 6. þm. Reykv., þegar minnzt er á fiskimálanefnd, enda er þessi hv.þm. hvorki foringi margra útvegsmanna né almennings í þessu efni. Hann er einn þeirra manna, sem heldur, að hann einn viti allt, geti allt og vilji allt, sem þarf til þess að leiða þessi mál til lykta. En það eru nú samt margir, sem sjá það ásamt mér, að honum og þeim öðrum, er hann treystir bezt, er ekki treystandi til neins, og að hafa trúað honum fyrir þessum málum, er til tjóns. Ég vil aðeins benda á það, að þessi framkoma hv. sjálfstæðismanna er ekkert einsdæmi. Yfirleitt haga þeir sér svona, þegar samþ. eru lög á annan hátt en þeir vilja. Þá reyna þeir að neita, að lögin séu til, eða þá brjóta þau eftir getu. Tökum t. d. mjólkurlögin; allir vita, hvernig framkoma þeirra var í því máli. Lögin voru öðruvísi en þeir vildu, og þá var gerð tilraun til að brjóta þau. Þeir haga sér eins og þeir séu blindir menn; þeir halda, að ennþá séu þeir í meiri hluta og geti allt, sem þeim þóknast; en það er bara ekki svo, og þeir verða að gera sér það að góðu að beygja sig undir lög þau, sem gilda. rétt eins og aðrir menn. Hv. þm. veit vel, að með till. er ekki átt við, að fiskimálanefnd eigi að stýra Þór eða öðrum skipum, sem fara í þessar rannsóknir, og ekki muni hún heldur annast starf fiskifræðinganna. Ég efast heldur ekkert um, að þótt þeim mönnum, sem þessi hv.þm. hefir bezt álit á, sem er sjálfur hann og svo forstjórar S. Í. F., yrði falin framkvæmd þessa atriðis, þá mundu þeir ekki sjálfir stýra togurunum né stjórna fiskirannsóknunum. Þá var hann eitthvað að minnast á mig sem olíukaupmann, - ég veit ekki, hvort það var af því, að hann er umboðsmaður minn í Vestmannaeyjum eða ekki, því ég sé ekki, hvað það kemur þessu máli við.

Forseti (JBald): Mér er kunnugt um, að flokkarnir hafa ekki fallizt á þetta.

*Héðinn Valdimarsson: Ég held, að hv.þm. geti ekki kennt byggingarnefnd Reykjavíkur um það, þó að leikhúsbyggingin hafi ekki verið sett á réttan stað. Ef byggingin er rétt gerð og í samræmi við byggingarsamþykkt bæjarins, þá getur bæjarstj. ekki neitað um byggingarleyfi. En eins og þessi till. er nú orðuð, þá er það ríkisstj., sem á að sjá um framkvæmdir í þessu efni, og hún er bundin við að haga þeim eftir því, sem segir í till. Verði till. hinsvegar vísað til stj., þá getur hún athugað málið í samráði við bæjarstj. Reykjavíkur.

*Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen): Það er í ákaflega miklu samræmi við það, sem við stjórnarandstæðingar höfum átt að búa við á þessu þingi, þegar hv. 2. þm. Reykv. kemur með sinn drottnunar-, kúgunar- og einræðisanda, sem hefir gengið í gegnum allt starf þingsins eins og rauður þráður hjá stjórnarflokkunum, og fer nú að ógna okkur með því, að þessi þáltill. skuli verða felld, ef við ekki sættum okkur við það orðulag, sem honum líkar. Hann er þá ekki að horfa í, þó að þetta góða mál verði fellt, og þar með verði komið í veg fyrir þessar rannsóknir, bara ef orðalagið er ekki eins og honum þóknast. Þetta er ákaflega góð lýsing á þeim drottnunar-, einræðis- og kúgunaranda, sem fram kemur hér á Alþingi og í meðferð allra mála í stjórn landsins. Ég vil benda á, þegar verið er að tala um fiskimálanefnd og fiskimálasjóð í sambandi við þessa till., að það er hvergi sagt, að fé til þessara rannsókna skuli verja úr fiskimálasjóði, því að í báðum till. er það tekið fram, að fé hans skuli því aðeins notað, að ríkissjóði sé um megn að bera kostnaðinn. Þessi átylla, sem þarna er fundin til að þröngva fiskimálanefnd inn í þetta, er því ekki málefnisleg, heldur ræður þarna um ofmetnaður um að trana henni fram í tíma og ótíma. Nú er ekki heldur eins og fiskimálan. búi yfir neinni sérþekkingu; hvorki hefir hún fiskifræðingum né reyndum skipstjórum á að skipa, - ekki er því til að dreifa. Þetta er því algerlega ótímabært atriði og á ekkert erindi í þessa þáltill. Ef ríkissjóður reyndist nú ómegnugur þess, að bera þennan kostnað, svo að verja yrði einhverju fé úr fiskimálasjóði, þá sé ég ekki, að nein stórhætta væri á ferðum um það atriði, því að atvmrh. ræður yfir fé sjóðsins og getur veitt úr honum, svo að þess vegna er óþarft að geta um fiskimálan. í till. Það má segja, að þessir menn líta ekki stórt á atvmrh., ef hann fær ekki fé úr þessum sjóði, sem hann ræður yfir samkv. l., nema hann knékrjúpi fiskimálanefnd. Þetta er því argasta vantraustsyfirlýsing á atvmrh., og er verið á þennan hátt að upphefja fiskimálan. á kostnað ráðherrans. Ég vík því ekki hársbreidd frá því, að það er hreinasta fjarstæða, og er undrunarvert - eins og hv. 6. þm. Reykv. tók réttilega fram -, að það skuli eiga að strika fiskifræðingana út, en setja fiskimálan. inn í staðinn. Það á því ekki einungis að lítilsvirða og smána hæstv.atvmrh., heldur á líka að ganga framhjá fiskifræðingunum, og er þetta algerlegu ósæmileg framkoma, þegar líka það er ekki stærri aðili né sterkara „autoritet“ en fiskimálanefnd, sem er hinsvegar. Ég held, að það sé rétt að sigla framhjá þessu blindskeri - fiskimálanefndinni - og forðast þannig áföll af þeim sökum. Þetta mál er meira virði en svo, að því megi sigla í strand á því skeri, sem flest nauðsynjamál þessa atvinnuvegar hafa strandað á, því þar er að engu haft, hvort málin eru nauðsynleg og þjóðnytjamál eða ekki.

forsrh. (Hermann Jónasson) Það eru nú liðin 1006 ár síðan Alþingi Íslendinga var stofnað, og þetta er fimmtugasta löggjafarþingið síðan Alþingi var endurreist. Ég leyfi mér í umboði konungs og í hans nafni að segja Alþingi slitið. Ég vil biðja alþingismenn að minnast ættjarðar vorrar, Íslands, og svo konungs vors, með því að rísa úr sætum sínum. Allur þingheimur stóð upp. Var síðan af þingi gengið. Viðauki. Þegar lokið var að mestu prentun B-deildar, kom það í ljós, að fallið hafði niður svarræða fjármálaráðherra við útvarpsumræður um fjárlagafrumv. við fyrri hluta 1. umr. 19. febr. Ræðuhandritið hafði misfarist og aldrei borizt skrifstofunni, en þingskrifari sá, er hlut átti að máli, átti frumrit sitt að ræðunni, og er hún því prentuð hér aftan við B-deild. - Ræðan á að koma næst á eftir ræðu 10. þm., sem endar á 46. dálki.