Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal játa það, að mér lék mikill hugur á því að sjá, hvernig blöð stjórnarstuðningsflokkanna, íhaldsins og Alþfl., legðu hið boðaða frv. hæstv. ríkisstj. um efnahagsmálin fyrir þjóðina og í fyrradag sást, hvernig annað aðalmálgagn Sjálfstfl. dagblaðið Vísir, birti þetta mál fyrir sínum lesendum. Hann tók sem sé fram tréletrið stóra og þar var honum mest í mun að boða, að kaupgjaldsvísitala yrði 175 stig. Það var gleðiboðskapurinn: 175 stig, hærra skyldi það ekki vera. Svo var auðvitað með smærra letri það, sem var ekki eins geðfellt, að allt vöruverð skal lækka í samræmi við vísitölulækkunina, - það var auðvitað sett með mjög smáu letri, ekki eins mikill áhugi fyrir því. Þarna var að dómi þessa blaðs bersýnilega um mikið ágætismál að ræða, sem nærri má geta, mikil kauplækkun á ferðinni, að vísu ekki mikið samræmi þó við orðagjálfur íhaldsblaðanna að undanförnu, en samt mikill fögnuður yfir stórfelldustu kauplækkun og kjaraskerðingu allra launþega í landinu síðan um 1950 - sællar minningar, - þegar gengislækkunin var framkvæmd. Velþóknun Vísis var óblandin og fögnuðurinn var mikill. Það sást af fyrirsögnunum og lesmálinu. Um það var ekkert að villast. Og svo komu blöðin í gær. Og hvernig var yfirbragð Morgunblaðsins t.d.? Jú, það var með meiri hófsemdarbrag og hófsemdarblæ. Aðalfyrirsögn blaðsins var nærri því hlutlaus. Þar stóð: „Frumvarp um stöðvun verðbólgunnar lagt fram á Alþingi.“ Það fór ekki milli mála, að hér var ætlunin hjá aðalmálgagni Sjálfstfl. að kalla ekki yfir sig allt of mikla ábyrgð á frv., svona til að byrja með a.m.k., hvað sem handauppréttingar síðar kunna að leiða í ljós. Það var meiningin sýnilega hjá Morgunblaðinu að halda sér dálítið í skugganum, láta höggin heldur lenda á Alþfl., hann væri þess aldrei nema maklegur og aðalritstjórinn taldi það bersýnilega of snögg umskipti fyrir lesendur Morgunblaðsins, að það væri nú kannske ekki hollt, að strax eftir kauphækkunaráróður undanfarinna mánaða væri í blaðinu á áberandi hátt fagnað stórfelldum niðurskurði á kaupi verkafólks og annarra launamanna. Sennilega er þetta allt saman rétt metið hjá aðalritstjóranum, að taka ekki á sig ábyrgð að sinni, miklu betra að láta ábyrgðina skella á Alþfl. Vísir hafði þar bara hlaupið á sig eins og fyrri daginn. En hvað sagði svo blað forsrh., blað verkalýðsins, blað alþýðunnar? Var það ekki hógvært og af hjarta lítillátt, bað afsökunar beint eða óbeint á því að hafa af illri nauðsyn orðið að krefjast fórna af verkalýðnum og öllum launamönnum? Það hefði nú kannske getað hvarflað að einhverjum, að þetta yrði tónninn í því blaði. Nei, þar örlaði ekkert á lítillæti, þar kom sannarlega engin afsökunarbeiðni fram. Það mátti helzt hugsa sér af yfirbragði forsíðunnar á Alþýðublaðinu, að nú væri Alþfl. ekki aðeins að bjarga landi og þjóð, heldur helzt að frelsa mannkynið og heiminn. Þannig leit forsíðan út í gær, eins og menn muna. Stórkostlegasta fyrirsagnaletur, stærra en þegar friður var saminn eftir 4 ára heimsstyrjöld og miklu meiri fögnuður á ferðinni. Hér gat að líta túlkun á frv. ríkisstj. undir þessum risastóru fyrirsögnum: „Niðurfærsla verðbólgunnar“, það er í efri stórleturslínunni, „Eftirgjöf 10 stiga“, - og í beinu framhaldi af því: „Kaupmáttur hækkar“. Mér finnst ekki ólíklegt, að ýmsir lesendur Alþýðublaðsins hafi lesið niðurlag þessarar risafyrirsagnar svo sem eins og tvisvar, kannske oftar. En það var ekkert um að villast, þarna stóð: „Eftirgjöf 10 stiga“ - og á eftir í beinu áframhaldi: „Kaupmáttur hækkar“ - ekki lækkar við eftirgjöf 10 stiga, nei, hann hækkaði bara við það. Það var eins og rófan í Fróðárundrum, að eftir því sem var meira á henni hamazt, eftir því gekk hún síður niður, þegar togað var í hana. Við að fella niður 10 stig, þá hækkar kaupmáttur launa samkvæmt þessu málgagni. Síðan var haldið áfram í sama dúr til útleggingar þessum boðskap til verkamanna. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Frumvarpið gerir ráð fyrir niðurfærslu dýrtíðarinnar um 27 stig. Þar af munu 17 stig koma fram í verðlækkunum“, - það er spádómur, - „en allir landsmenn“ - sennilega væri nú nákvæmara að segja: allir launamenn - „eiga að gefa eftir af tekjum sínum 10 stig eða 5.4%.“ Síðan segir: „Afleiðing þessarar niðurfærslu verður m.a., að kaupmáttur launa hækkar frá því, sem hann var s.l. haust. Ef kaupmáttur tímakaups verkamanna 1. febr. í fyrra er reiknaður sem 100, þá var hann 103.9 í júníbyrjun, 102.3 stig í októberbyrjun, en verður, ef frv. stjórnarinnar nær fram að ganga, 103.9 stig hinn 1. marz n. k.“ Þetta er boðskapurinn. Þetta er bara betra, það eykur kaupmátt launa að skera niður 10 vísitölustig. En hvernig það má verða, að ef þau væru nú skorin um 20 eða 30 stig niður, að þá leiði það ekki til meiri kauphækkunar, það fæ ég nú ekki skilið, hvaða sérnáttúru hafa þessi einu 10 stig, og hví þá ekki að skera meira niður til þess að fá meiri kaupmátt launa? Þetta er svo mikil hógværð, að ég skil þetta ekki, úr því að það fæst út hækkun á kaupmætti launa við að skera burt 10 stig, að láta sig þá muna um að hafa þau 20 eða 30 til þess að fá meiri kaupmátt launanna, af því að Alþýðuflokkur átti nú í hlut. En það er líka dálítið einkennilegt að velja ákveðna mánuði á árinu 1958 til þess að miða við kaupmáttinn og svo aftur við 1. marz 1959. Ég tel rétt, til þess að mönnum verði ljóst, hversu villandi þessi viðmiðun er, að gefa hv. þm. yfirlit yfir það, hvernig kaupmátturinn er talinn hafa mælzt við hver mánaðamót allt árið 1958 samkv. þeim hagfræðitöflum, sem þetta er plokkað út úr svona til þess að ljúga með tölum, en það er á þessa leið: Í jan. 1958, í ársbyrjun fyrra árs, var kaupmáttur launanna talinn 100,1 stig, miðað við það, að febr. var þá settur sem 100, eða mælirinn þar settur á 0. Í marz var kaupmátturinn talinn 99.7, í apríl 99.6, og í maí sama ár 99.4, en í júní verður kaupbreyting og verður kaupmátturinn samkv. þessu talinn 103.9, í júlí 100.7, í ágúst 99.0, í sept. 101.3, í okt. 102.3, 1. nóv. 101.3, og 1. des s.l. 109.9. Og í desembermánuði er það, sem núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, og það, sem hún tók þá við, það var þetta, kaupmáttur launa var 109.9. Í janúar 1959, þeim mánuði, sem við erum nú stödd í, er talið samkv. þessum sömu hagfræðikenningum, að kaupmátturinn sé 112.8, miðað við febrúar 1958 sem 100. Ja, það er í raun og veru réttast að miða við þessa tölu, þegar menn glöggva sig á því, hver kaupmáttur launa hafi verið, þegar ríkisstj. Alþfl. settist í sína stóla. Þetta er 1. jan., það var á messu heilags Þorláks í desemberlokin, sem ríkisstj. tók við og það var við þessum kaupmætti launa, sem hún tók. En í marzmánuði n.k. segist hún vera komin með þetta niður í 103.9 stig, og það má segja, að það hafi miðað vel, ekki til hækkunar, heldur einmitt til lækkunar samkvæmt þessum hagfræðilegu töflum, þegar þær eru teknar í heild og miðað er við það, sem næst liggur að miða við. Það var annað blað en Alþbl., sem fagnaði mjög þessa dagana bjargráðafrv. hæstv. ríkisstj. Það blað heitir Verkamannablaðið og er gefið út af samherjunum íhaldsverkamönnum og Alþýðuflokksverkamönnum í Dagsbrún, það var að koma út núna 23. jan., þ.e.a.s. í dag, og er nýtt af nálinni. Það er nærri því eins mikið um dýrðir hjá því og sjálfu Alþbl. Þar stendur: „Niðurfærsla dýrtíðarinnar bjargar þjóðinni.“ Það var mikið, að það var ekki björgun fyrir mannkynið frá öngþveiti, kjararýrnun og atvinnuleysi. Okkur er sem sé borgið, það er engu að kvíða, við erum hólpin, bjargráðið er komið fram. Niðurfærsla dýrtíðarinnar bjargar þjóðinni frá öngþveiti, kjararýrnun og atvinnuleysi, frá þessu gífurlega atvinnuleysi, sem hefur nú herjað á fólkið. Kaupmáttur tímakaupsverkamanna verður 1.6% meiri, en hann var í október. Mig minnir nú, að Alþbl. segi, að þetta sé enn þá dýrðlegra. Já, það stendur í því, að eftirgjöfin verði aðeins 10 stig. Það má nú heyra það á milli línanna þarna, að það hefði átt að vera meira, eftirgjöfin verður aðeins 10 stig. En svo segir þar, með leyfi forseta: „Það er forsenda allra þessara ráðstafana, að framfærsluvísitalan verði 1. marz komin niður í 202 stig, sem svarar til kaupgjaldsvísitölunnar 185. Þetta mun fást með almennum verðlækkunum samkvæmt ákvæðum frv. En hrökkvi þær ekki til, mun ríkisstj. auka niðurgreiðslur bara eins og þörf krefur. Að það þurfi nokkurn eyri til þess, það er ekki á það minnzt, sennilega ekki látið hvarfla að sér. En Alþbl. segir, að þetta þýði hækkun um 3.9% fyrir verkamenn, sem er sagt hérna í Verkamannablaðinu í dag að gefi þeim ekki nema 1.6% kjarabætur og iðnaðarmenn fái 1.6% í kjarabót út úr þessu. En mig minnir, að hins vegar í grg. frv. standi, að hjá iðnaðarmönnum sé ágóðinn af þessu öllu saman ekki nema 0.6%, svo að engum af tölunum ber saman, í grg. frv., Alþbl. eða Verkamannablaðinu, þetta er allt saman á reiki, frá 0.6% í 1.6% og í Alþýðublaðinu allt upp í 3.9%. Ég held, að verkamenn eigi nú að hafa það, sem dýrlegast er og mest þeim í hag. Það er það, sem stendur svart á hvítu í Alþýðublaðinu, málgagni forsrh., að launabótin, kaupmáttaraukningin, sem þeir fái við þetta allt saman, sé 3.6%, þangað til buddan segir annað, þegar 1. marz er runninn upp, - hafa þetta fyrir satt þangað til. Hitt er allt svo lítið. Rétt undir risafyrirsögn Alþbl. í gær, einmitt undir orðinu „hækkað“, er rammagrein svolítil, sem á að vera mjög áberandi þannig, þó að hún verði að vera með smærra letri, en hitt allt saman. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ein undantekning, aðeins ein undantekning er í frv. ríkisstj. gerð frá þeirri reglu, að allir landsmenn gefi eftir af tekjum sínum 10 vísitölustig eða 5.4%. Eru það bótaþegar almannatrygginganna, öryrkjar, mæður og barnafjölskyldur? Samkvæmt 1. gr. frv. skal greiða örorkulífeyri, mæðralaun, fæðingarstyrki og fjölskyldubætur með vísitölunni 185, en ekki 175. Er hér í rauninni um að ræða kjarabætur fyrir þetta fólk, ef borið er saman við alla aðra landsmenn.“ Eftir venjulegum skilningi er það einmitt lofsvert, að þetta skuli vera í frv. hæstv. ríkisstj., að gamalmenni og öryrkjar, mæður og barnafjölskyldur skuli fá sínar bætur frá almannatryggingunum óskertar með vísitölunni 185. En þá er það nú þannig, að þá er þessu fólki ekki leyft að njóta þeirra 3.6% kjarabóta, sem samkvæmt öðrum frásögnum Alþbl. leiðir af því fyrir allan verkalýð landsins, að öðru leyti, að vísitalan sé færð niður úr 185 í 175. Og hvers vegna í ósköpunum átti gamla fólkið ekki að fá líka kjarabæturnar 3.6%, sem allir aðrir fá að njóta við það að fá vísitöluna 175 í staðinn fyrir 185? Mér virðist nú eins og skína gegnum þetta svolítil játning á því, að menn, jafnvel Alþýðublaðsmenn, trúi betur á, að það sé hagsbót fyrir gamla fólkið að fá bætur sínar greiddar miðað við vísitöluna 185 heldur en 175, þrátt fyrir allt stóra letrið þarna fyrir ofan um kjarabæturnar, sem felist í hinu. En um það er ekkert að villast, að á máli Alþbl. er hvort tveggja kjarabót, að fá kaup sitt greitt með 185 stiga álagi og eins hitt, að launagreiðslur séu færðar niður í 175, og það er vel af sér vikið að koma þessu saman. En eftir skilningi venjulegra manna æpa mótsagnirnar þarna hver á aðra, eða með orðum skáldsins sr. Jóns Þorlákssonar á Bægisá: „Eitt rekur sig á annars horn, eins og graðpening hendir vorn.“ Það er vissulega rétt, sem hæstv. forsrh. játaði í framsöguræðu sinni, það er meginefni þessa frv., að launafólk á að gefa eftir 10 vísitölustig, - það er meginefni frv., ef það verður þá ekki talsvert meira en 10 stig, þegar til kastanna kemur og það virðist þó geta orðið og þetta án þess að bætur komi fyrir, eins og forsrh. orðaði það einnig sjálfur. Hann tók það fram, að þessi 10 stig féllu út, án þess að bætur kæmu fyrir. Og þetta áréttaði hann enn með að segja: þetta er kjarni málsins. - Og þar fór hann með rétt mál. Mér finnst, að betur eða eftirminnilegar hafi naumast verið hægt að reka blekkingar og ósannindi Alþbl. ofan í það samdægurs heldur en forsrh. einmitt gerði með þessari játningu sinni. 1. gr. frv. segir frá því með miklum málalengingum, að frá 1. febr. n.k. skuli greiða verðlagsuppbót á laun og allar aðrar greiðslur, sem fylgja kaupgreiðsluvísitölu, eftir vísitölu 175. Einasta undantekningin frá þessum niðurskurði er greiðsla samkvæmt 2. kafla laganna um almannatryggingar, eins og ég hef þegar drepið á. Á þessar bótagreiðslur skal sem sé greiða verðlagsuppbótina 185. Það er tekið fram, að niðurskurðurinn nái til hvers konar ákvæðisvinnu, aksturstaxta vörubifreiða og fólksbifreiða, að því er snertir laun bifreiðastjórans, svo og til allra taxta og gjalda, sem fylgt hafi breytingum á launum hinna ýmsu starfsstétta. Einnig skal niðurskurðurinn ná til heildarlauna, þó að grunnlaun séu ekki sérstaklega tilgreind. Þetta er allt saman úr 1. gr. frv. Hvað þýðir nú þessi 10 stiga niðurskurður í reyndinni? Það er bezt að vera svo sanngjarn að halda sér við þessa óumdeildu lágmarkstölu, 10 stig, þegar frv. Alþýðuflokksstjórnarinnar er orðið að lögum, því að það fullyrða þeir, að þetta verði undir engum kringumstæðum meira en 10 stig, og líta svo á, hvaða áhrif þetta hefur eftir fyrstu útborgun, eftir að kjarabætur niðurskurðarins hafa farið fram. Ég get ekki á mér setið að skýra það með nokkrum orðum og alveg sérstökum dæmum. Tímakaup verkamanna er nú kr. 23,86 samkvæmt lágmarkstaxta í almennri verkamannavinnu. En þegar vísitalan er komin niður í 175 með stífingu og niðurgreiðslum, þá lækkar tímakaup hins almenna verkamanns í kr. 20,67. Skerðingin á útborguðu tímakaupi hans nemur þannig kr. 3,19 eða 13.4% af kaupinu hans. Sé nú reiknað með 8 dagvinnutímum og einum eftirvinnutíma, þá lækkar dagkaupið um kr. 30,31, ég sagði dagkaupið. Það jafngildir svo, ef litið er á mánuðinn, kr. 757,75, en í þessu dæmi er reiknað með 25 virkum vinnudögum. Og sé litið á árskaup eða árstekjur verkamanns, sem hefur stöðuga vinnu, en vinnur samkvæmt lágmarkstaxta almennrar verkamannavinnu, þá nemur kjarabótin 9.093 kr. í lækkuðu kaupi, - kjarabót, sem nemur rúmum 9 þús. kr. í lækkuðu kaupi. En svo skal ekki gleymt hinu, sem á móti kemur, og það er sparnaður í útgjöldum vegna lækkunar á nokkrum vörutegundum, sem ríkisstj. hefur nú þegar ákveðið að greiða niður. Í þeim útreikningum, sem koma nú hér á eftir, viðvíkjandi því, hvað miklum sparnaði þessi niðurgreiðsla nemi, þá verður hér miðað við það vörumagn, sem gert er ráð fyrir í nýja vísitölugrundvellinum, sem einmitt er gert ráð fyrir í þessu frv. að nú verði tekinn upp. Og þá er það hjá meðalfjölskyldu 115,36 kg af kindakjöti, sem samkvæmt niðurgreiðslunni um 13 stig eiga að nema kr. 770,57. Í þessum vísitölugrundvelli er einnig reiknað með, að meðalfjölskyldan neyti 39,55 kg af saltfiski og þau lækka um kr. 65,26. Það er gert ráð fyrir því í grundvellinum, að meðalfjölskylda noti 1.022 lítra á ári af nýmjólk og nemur lækkunin þar kr. 901,98. Og svo er enn fremur gert ráð fyrir því, að meðalfjölskylda noti á ári 235,65 kg af kartöflum, og lækka þær um kr. 141.39. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að meðalfjölskylda noti 16,96 - nærri 17 kg - af skömmtuðu smjöri og lækkar það smjörmagn um kr. 164,51. Þá er í vísitölugrundvellinum reiknað með, að meðalfjölskylda noti 42.4 kg af skömmtuðu smjörlíki, og á það samkvæmt niðurgreiðslunni að lækka um kr. 72,08. En þar með held ég líka, að allt sé tíundað, sem léttir á buddunni við niðurgreiðslur hæstv. ríkisstj. Ég held, að þar vanti ekkert á. Samkvæmt þessu verður þá árssparnaður meðalfjölskyldu vegna hinna nýju niðurgreiðslna ríkisstj. kr. 2.115,79. Það eru líka peningar; en það er til frádráttar af rúmlega 7 þús. kr., sem niðurfærsla launanna nam við 10 vísitölustig. Eins og áður er sagt, lækkar útborgað mánaðarkaup Dagsbrúnarverkamanns um kr. 757,75. Þegar búið er að draga sparnaðinn frá, nemur lækkunin kr. 527,18 á mánuði og sýnir sú upphæð lækkunina á raunverulegu mánaðarkaupi verkamannsins. Kaupskerðingin, sem hér er um að ræða, nemur því nákvæmlega 9.3% af kaupinu hans og hún jafngildir, eins og verkamenn þekkja, nákvæmlega einum eftirvinnutíma á dag. Þannig má því segja, að ríkisstj. með aðgerðum sínum, sem hún kallar kjarabætur, fyrirskipi verkamönnum að vinna einn eftirvinnutíma á hverjum virkum degi aukalega, ef þeir vilja halda óskertu kaupi. Það er ekki ólíklegt, að verkamenn finni út úr því að kalla þetta vinnustund ríkisstj. Þetta er, eftir því sem ég get komizt næst, niðurstaðan, þegar teknar eru með tekjur vegna niðurgreiðslnanna, sem renna til meðalverkamannafjölskyldu, og kaupskerðingin um 10 vísitölustig. Ef til vill hafa fleiri, en verkamenn, áhuga á því að heyra, hvernig umhorfs verður í buddunni þeirra eftir 1. marz, og skal ég nefna hér nokkur dæmi. Það er bezt að byrja á múrurunum. Þeir vinna nú að vísu ekki mikið eftir tímavinnutaxtanum, en ef þeir gera það, þá er tímakaup múrara nú kr. 28,28, en það fer niður í kr. 24,50, og lækkar þannig um kr. 3,78. Mér er ekki alveg ljóst, hvort uppmælingartaxtar múraranna lækka, því að mér virðist, að í 10. gr. séu múrarar ekki taldir með málurum og saumakonum og þess konar fólki, sem þar á að koma undir lækkanir. En það getur vel verið, að þetta sé misskilningur, því að það er svo margt óljóst í þessu frv. Það hefur þá a.m.k. farið fram hjá mér, ef ákvæðisvinna múrara er þar skert. Það væri náttúrlega til bóta, ef eitthvað hefði sloppið við niðurskurð á kaupgjaldi. Tímakaup trésmiða er í dagvinnu nú kr. 27,49. Það á að fara niður í kr. 23,82, eða lækka um kr. 3,67. Vikukaup bifvélavirkja, blikksmiða, járnsmiða og rafvirkja, en allar þessar iðnstéttir hafa jafnhátt kaup, lækkar úr kr. 1.343,30 vikukaupið þeirra - í kr. 1.163,75. Þannig lækkar vikukaup þeirra um kr. 179,55. Menn geta svo sjálfir reiknað út, hvað mánaðarkaupið þeirra kemur þar til með að lækka og svo árskaup þeirra, ef þeir vilja það viðhafa. Tímakaup verkakvenna, - ég hef áður minnzt á, hvað tímakaup verkamanna lækkar, - tímakaup verkakvenna í almennri dagvinnu lækkar úr kr. 18,62 í kr. 16,13, eða um kr. 2,49, og tímakaup verkakvenna við hreingerningar lækkar úr kr. 19,72 í kr. 17,08, eða um kr. 2,64 á klst. 4 þús. kr. mánaðarkaup lækkar um 535 kr., 5 þús. kr. mánaðarkaup lækkar um 668 kr., 6 þús. kr. mánaðarkaup lækkar um 802 kr., og 7 þús. kr. mánaðarkaup lækkar um 936 kr. Teknamegin fá svo þessar stéttir allar þá kjarabót, sem felst í niðurgreiðslunni, en fyrir henni gerði ég grein áðan, miðað við meðalfjölskyldu eða vísitölufjölskylduna, sem er milli fjögurra og fimm manna fjölskylda. 2. og 3. gr. þessa frv. fela í sér óljós ákvæði um lækkun á húsaleigu. Mér fyndist mjög æskilegt að heyra nánar um það, hvað húsaleigan muni raunverulega lækka hjá almennum leigjendum, því að það er tilfinnanlegur og hár útgjaldaliður hjá mörgum, ekki sízt efnaminnsta fólkinu, sem hefur ekki getað eignazt þak yfir höfuðið. Ég vænti þess að fá einhverjar nánari upplýsingar um það, hvað húsaleiga muni lækka mikið í raunveruleikanum við samþykkt þessa frv. Ég hygg þó, að það sé sannast mála, að hæstv. ríkisstj. viti vel, að þetta verður að mestu dauður bókstafur almenningi til lítils eða einskis hagnaðar, ef til vill ríkissjóði til einhverrar niðurfærslu á leiguhúsnæði, en almenningi sennilega ekki. Og mundi þess vegna þetta ákvæði vera aðallega komið þarna inn til þess að hafa áhrif á vísitöluna til lækkunar og þar með til lækkunar kaupgjalds, en þó að mestu leyti til þess að sýnast, til þess að láta líta svo út sem húsaleiga eigi að lækka og vekja vonir um það. Það er að mínu áliti heldur til bóta að taka upp nýjan vísitölugrundvöll, sem meira sé í samræmi við neyzluvenjur fólks með meðaltekjur, heldur en sá vísitölugrundvöllur, sem verið hefur í gildi allt síðan 1939. Það er rétt, sem hæstv. forsrh. sagði, að þetta mundi sennilega hafa verið gert fljótlega, þó að þessi lagasetning hefði ekki komið til. Þá virðist heldur ekkert vera á móti því, að vísitölumælirinn sé stilltur á 0 þann 1. marz 1959, eins og ráð er fyrir gert í 5 gr. frv., en þá skulu grunnlaun og verðlagsuppbót lögð saman og höfð til viðmiðunar upp frá því sem grunntalan 100. Hins vegar verður ekki annað séð en ákvæði 6. gr. séu öll við það miðuð að setja ríkisstj. það algerlega í sjálfvald að hafa allt kaupgjald og allar greiðslur, sem vísitölu fylgja, miðaðar við 175 stig. Má því segja, að það felist í þessu frv. ríkisstj., að allt kaupgjald skuli bundið við vísitöluna 175 stig frá og með 1. febr. og til 1. sept. í haust, eða í fulla 7 mánuði. Ef þetta er misskilningur, þá leiðréttist það áreiðanlega hér síðar í umr., en þetta virðist mér ótvírætt vera svo. Mér sýnist allar leiðir vera til þess að halda öllu kaupgjaldi bundnu við 175 stig fram til 1. sept. í haust. 7. og 8. gr. frv. fjalla um lækkun á verði landbúnaðarafurða vegna lækkunar á launum bónda og verkafólks hans úr 185 stigum í 175 stig. Það er tekið fram, að þessi lækkun eigi einnig að ná til verðs á eggjum. Mér fyndist mjög æskilegt, ef hæstv. forsrh. eða einhver úr hans liði gæti í umr. síðar gefið einhverjar upplýsingar um, hversu miklar þessar verðlækkanir verða á helztu framleiðsluvörum landbúnaðarins. Sú breyting vekur athygli, sem felst í 8. gr., en það er, að framleiðsluráði landbúnaðarins er þar heimilað að hækka afurðaverð til bænda fjórum sinnum á ári í samræmi við hækkanir kaupgjaldsvísitölu. Hingað til hefur þetta aðeins gerzt einu sinni á ári. Þessar hækkanir eru þó bundnar því skilyrði, að hækkun hafi numið a.m.k. 5 stigum á þrem mánuðum. Sams konar ákvæði gilda, ef lækkun verður á kaupgjaldsvísitölu. Þá er á sama hátt farið þannig að, þ.e.a.s. farið inn á þessa sömu braut að vísitölubinda fiskverð og bótagreiðslur allar til útvegsmanna, og er ég hjartanlega sammála hv. 2. þm. S-M., sem sýndi fram á, að á þessu mundu verða stórgallar í framkvæmd að því er snertir sjávarútveginn. En ég er sannfærður um, að þessi sífelldi breytileiki verðlags, sem vísitöluáhrifin valda, muni ekki þykja auka stöðugleik eða öryggi landbúnaðarins, a.m.k. ekki, ef vísitöluþróunin væri í áttina niður á við, en með því er ef til vill alls ekki reiknað. Ég held, að þetta sé vanhugsað, bæði að því er snertir landbúnað og sjávarútveg og að ráðlegast væri að hverfa frá því sem bráðast, ef það þykir þá enn þá vera tiltækilegt. Þó að meginefni þessa frv. sé fram sett á þann hátt að gera það einmitt í einstökum atriðum sem torskildast, þá hefur upphaf 9. gr. frv. þann mikla kost, að þar er vafningalaust játað, að frá og með 1. febr. n.k. skuli skiptaverð á fiski til bátasjómanna lækka í sama hlutfalli og nemur lækkun kaupgreiðsluvísitölu úr 185 stigum í 175 stig. Hin sama lækkun skal gilda um fiskverð það, sem aflaverðlaun togarasjómanna miðast við. Hins vegar skal samkv. sömu gr. umsamin kauptrygging bátasjómanna miðast við vísitöluna 185 og sýnist mér í fljótu bragði, að svo geti farið, að þessi mismunandi ákvæði geti valdið óánægju, a.m.k. hjá togarasjómönnum, sem eiga eingöngu að vera háðir vísitölu með sitt hlutskipti, en hlutatryggingin hjá bátasjómönnum að standa föst og óbreytileg, þó að vísitalan fari niður á við. Í sambandi við þetta, verður ekki komizt hjá að rifja upp, hversu óhöndulega tókst til af hendi hæstv. ríkisstj. í samningunum við sjómenn, um fiskverðið, að þessu sinni. Þann 3. jan. s.l. var svo komið, að samningur var undirritaður með fyrirvara af öllum aðilum. Ég er hér með þann samning, eins og hann þá leit út og var þá gert ráð fyrir, að fiskverð hækkaði úr kr. 1,55, miðað við þorsk slægðan með haus, í kr. 1,75 kg., þ.e.a.s. um 20 aura. Samningamenn sjómanna höfðu frá upphafi tekið það fram í samningaviðræðunum, að þeir teldu ekki ómaksins vert að standa upp frá þessu samningaborði, ef það væri yfirvofandi, að þessi umsamda verðhækkun á fiskinum yrði svo gerð að litlu eða engu, kannske eftir örfáa daga, með hinum boðuðu efnahagsmálaaðgerðum ríkisstj. Þegar kom að því að undirrita samninga, var því svo hljóðandi yfirlýsing látin fylgja samningunum og undirrituð af báðum aðilum, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir hönd sjómannasamtakanna innan Alþýðusambands Íslands að áskildu samþykki félagsfunda og að eftirfarandi yfirlýsing fáist frá ríkisstj. Íslands: Ef samningar takast á milli Landssambands íslenzkra útvegsmanna og sjómannasamtakanna um fiskverð og kauptryggingu á þessu ári, þá er ríkisstj. því samþykk, að ef vísitalan breytist frá 185 stigum, skuli fiskverð hækka eða lækka í hlutfalli við þá breytingu. Enn fremur samþykki ríkisstj., að í fyrirhugaðri lagasetningu um efnahagsmálin muni hún leggja til, að kjör sjómanna skv. samningi þessum skuli ekki skert. Jón Sigurðsson, Snorri Jónsson, Tryggvi Helgason, Elnar Jónsson, Sigurður Stefánsson, Ólafur Björnsson. Samþykkir ofanritaðri yfirlýsingu að áskildu samþykki ríkisstj. Gunnlaugur E. Briem, Pétur Pétursson, Haraldur Jóhannsson. Fyrir hönd Landssambands íslenzkra útvegsmanna, að áskildu samþykki aðalfundar L.Í.Ú. Sverrir Júlíusson, Jóhann Sigfússon, Sigurður H. Egilsson, Valtýr Þorsteinsson, Hafsteinn Baldvinsson og Baldur Guðmundsson.“ Þarna töldu samningamenn sjómanna, að þeir hefðu fengið með niðurlagi þessarar yfirlýsingar, - sem ég hef fyrir satt að hafi verið af Gunnlaugi Briem ráðuneytisstjóra borin undir forsrh. um nóttina og hafi umboðsmenn ríkisstj. þá fyrst skrifað undir yfirlýsinguna með þeim ummælum, að þeir teldu alveg öruggt, að við þessa yfirlýsingu yrði staðið, þar sem forsrh. væri orðalag hennar kunnugt, hann hefði ekkert við hana að athuga og þetta væri ríkisstj. eins flokks, þetta gæti því ekki breytzt, - þar með töldu sjómannasamningamennirnir sig hafa tryggt, að þessi kjör yrðu ekki rýrð með neinum ákvæðum í boðaðri löggjöf um efnahagsmálin og þannig stóðu þeir upp frá samningaborðinu. En blekið var naumast þornað á þessari yfirlýsingu, þegar ríkisstj. ómerkti undirskrift sinna eigin samningamanna, lýsti því yfir, að hún væri ekki skuldbindingunni samþykk. Nokkru síðar breytti hún þó afstöðu sinni á þann veg, að hún vildi standa við skuldbindingu samningamanna sinna með þeim skilningi, að fiskverðið færi upp og niður með vísitölu, en tryggingarupphæð væri fastákveðin miðuð við vísitöluna 185. Samkvæmt þessum skilningi ríkisstj. hefur fiskverð nú í janúar farið upp í kr. 1.91 fyrir slægðan þorsk með haus, var umsamið þarna kr. 1.75 á kg, en fer a.m.k. niður í kr. 1.66 úr kr. 1.91, þar sem það á að lækka um 9 aura við 10 stiga niðurfærslu. Þannig verða þeir 20 aurar, sem menn töldu og búið var að boða í málgagni forsrh., Alþýðublaðinu, að fiskverð hækkaði um, með nærri því eins stóru letri og fagnaðarboðskapurinn, sem birtur var í gær, það verður nú með þessu 9 aurar. Þegar ríkisstj. hafði tilkynnt samningamönnum sjómanna, með hvaða skilningi hún vildi standa við yfirlýsingu þá, sem fulltrúar ríkisstj. höfðu undirritað, rituðu 3 af fulltrúum sjómannasamtakanna úr samninganefndinni sjútvmrh. bréf, þar sem skýrt er frá málavöxtum og þeirra afstöðu og þar sem bréfið skýrir einmitt, hvernig málsatvik þá stóðu, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa þetta bréf upp: „Móttókum í gærdag heiðrað bréf yðar, dags. 5. þ.m. Á fundi samninganefndar sjómannasamtakanna, sem haldinn var einni klst. eftir að bréfið barst, kom það fram, að 3 af 5 nefndarmönnum, sem mættir voru, teldu sig ekki geta samþykkt þann skilning, sem ríkisstj. lætur í ljós í bréfi sínu á yfirlýsingu þeirri, er fulltrúar sjómanna gerðu að skilyrði fyrir því, að þeir undirrituðu samkomulag við Landssamband íslenzkra útvegsmanna um fiskverð o.fl., og teldu sig því óbundna af nefndu samkomulagi við útgerðarmenn. Einn nefndarmannanna, Jón Sigurðsson, taldi skilning ríkisstj. fullnægjandi fyrir sig. Í þessu sambandi viljum vér taka það skýrt fram, að meiri hluti samninganefndar sjómannasamtakanna tilkynnti þeim fulltrúum ríkisstj., sem voru við samningana, strax í byrjun samningsumleitana og endurtók það margsinnis síðar, að vegna nýgefinna yfirlýsinga stjórnmálaflokka og síðar stjórnarvalda varðandi fyrirhugaða löggjöf um efnahagsmál gæti hún ekki gengið frá þessum samningum, nema fyrir lægi trygging um það, að ríkisstj. mundi ekki leggja til, að kjör samkvæmt samningunum yrðu skert með hinni boðuðu löggjöf um efnahagsmálin. Á nefndum fundi samninganefndar sjómanna í gær kom fram sú málamiðlunartill. frá okkur undirrituðum, er vér báðum Jón Sigurðsson að koma á framfæri við forsrh., að leitað væri samninga um að fella niður ákvæðið um vísitöluuppbót á fiskverð og það ákveðið fast kr. 1.75, miðað við slægðan þorsk með haus, og annað verð hlutfallslega, gegn því, að ríkisstj. tryggði, að það yrði ekki lækkað með lögum. Reykjavík, 7. jan. 1959. Sigurður Stefánsson, Snorri Jónsson, Tryggvi Helgason.“ Svo fór, að þar sem sjómannafélögin fengu vitneskju um, hvernig málin stæðu, vildu þau yfirleitt ekki samþ. fiskverðssamningana, nema tryggt væri, að fiskverðið yrði ekki lækkað úr kr. 1.75. Var samningurinn miðaður við skilning ríkisstj. ræddur og borinn undir atkv. á sjómannafélagsfundum eða sjómannafundum og felldur í Reykjavík, Hafnarfirði, Vestmannaeyjum og víðar við mikinn atkvæðamun. Í Vestmannaeyjum kom síðan til verkfalls, sem lauk eftir einn dag á þann veg, að sjómönnum þar var tryggð kjarabót, sem jafngildir 8–10 aurum í fiskverði miðað við meðalafla báts. Hafa sjómenn í Vestmannaeyjum þannig fyrir fram ónýtt þá kjaraskerðingu, sem til þeirra átti að ná eins og annarra bátasjómanna samkv. þessu frv. ríkisstj. Alþýðuflokksins og er það vel farið. Eftir er svo að vita, hversu ánægðir bátasjómenn verða annars staðar á landinu með að búa við fiskverðið kr. 1.66, samanborið við þau kjör, sem Vestmannaeyjasjómenn hafa nú tryggt sér. Gæti ég hugsað mér, að það hefði verið allt eins affarasælt fyrir hæstv. ríkisstj. að binda fiskverðið fast út þessa vertíð við kr. 1.75 og losna við þann úlfaþyt, sem af þessu hefur þegar sprottið og vafalaust þá óánægjuöldu, sem af þessu á eftir að rísa. Það var óumdeilanlegt, að það var full ástæða til þess, eins og sakir stóðu, að bæta kjör sjómanna meira en annarra, láta þá verða síður fyrir skerðingarákvæðum þessarar efnahagsmálalöggjafar heldur en aðra, þar sem okkur skortir sjómenn og þurftum að örva það, að íslenzkir sjómenn fengjust á flotann, svo að við kæmumst hjá því vandræðaúrræði að þurfa að flytja inn erlent verkafólk, ef það verður þá fáanlegt. Ég sem sé geng út frá því, að brúnin kunni að síga á ýmsum hlutarsjómönnum, þegar fiskverðshækkunin úr kr. 1.91 og niður í kr. 1.66 er komin til framkvæmda og þeir horfast í augu við hana sem staðreynd. Hvað ætli þeir segi þá um stóra letrið um kjarabótina, sem þessi löggjöf sé að tryggja verkalýð landsins? Ákvæði 10. gr. frv. um verðlækkanir á hvers konar vörum og þjónustu sýnast mér vera heldur lausleg og haldlítil og hef litla trú á, að þau verði ekki sniðgengin, svo að minna verði úr verðlækkunum, en nú er látið í veðri vaka. Ég sé ekki, að þarna séu nein ákvæði um það, að álagning skuli prósentvís lækka, hvorki hjá heildsölum né smásölum og yfirleitt mjög lauslega tekið á þessari hlið málsins, og mundi það ekki sízt falla vel í geð stuðningsflokki stjórnarinnar, Sjálfstfl. Ég og sjálfsagt margir fleiri, utan þings og innan, mundu vafalaust vera þakklátir aðstandendum frv., íhaldsmönnum og Alþýðuflokksmönnum, ef þeir gætu gefið öruggar upplýsingar um verðlækkanir á einhverjum ákveðnum vörum eða þjónustu, sem núna sé vitað um að lækki og þá hve mikið, en ef til vill er engra svara von við þessu. En það staðfestir þá aðeins þetta, að kauplækkanirnar skv. frv. eru óyggjandi staðreyndir, en verðlækkanirnar eru vonarpeningur. Byrjunin er ekki góð. Það sló t.d. ýmsa ónotalega í gær, sama daginn og verðlækkunarfrv. kom fram, að þá var auglýst áberandi, að þjónusta ríkisútvarpsins skyldi hækka í verði, ekki lækka, hækka í verði um 50%. Mér dettur í hug, að það mun þó vera öruggt, að vinnulaunakostnaður bankanna lækki eins og hjá öðrum fyrirtækjum við þessa lagasetningu, og væri því fróðlegt að fá svar við þeirri spurningu, hvort því sé slegið föstu, að bankavextir skuli vegna þessa sparnaðar í rekstri bankanna lækka, ef þetta frv. verður að lögum. Ef svo væri ekki, þá kemur það í ljós. Það eru kannske til einhverjar undantekningar frá því, að allt eigi að lækka vegna þess, að ráðstafanir eru gerðar til að draga úr vinnulaunakostnaði í landinu. Af öðrum ræðumönnum í þessum umr. hefur rækilega verið sýnt fram á það, að fjárhagsgrundvöllur þessa frv. er allur í lausu lofti. Og þannig þykir mér líklegast, að einnig verði um framkvæmdina alla. Að frv. stendur, eins og kunnugt er, aðeins 8 manna þingflokkur. Líklegt er að vísu, að sá þingflokkur njóti stuðnings Sjálfstfl., sem lengstum hefur a.m.k. samkvæmt eðli sínu haft afstöðu sem atvinnurekendaflokkur og hamazt gegn öllum kaup- og kjarabótum verkalýðsins. Við vitum það ósköp vel, sem starfað höfum í verkalýðshreyfingunni, að það hefur jafnan verið við hann að eiga í kaupgjaldsbaráttunni, og skyldi enginn undrast það. Hann er að verja hagsmuni sinna umbjóðenda. Málgögn flokksins hafa verið málgögn atvinnurekenda í öllum þeim átökum fyrr og síðar nema kannske síðustu mánuði, þegar það þótti tilvinnandi að hafa uppi orðaskak um, að flokkurinn væri verkalýðsflokkur og kauphækkunarflokkur. Enginn getur því efazt um það, að þessi stuðningsflokkur ríkisstj., Sjálfstfl., muni standa fast með frv. til fyllstu kauplækkana, sem í því felast. En hitt er öllu óvissara, hversu heils hugar hann muni beita flokksafli sem flokkur kaupmanna og heildsala, því að það er hann líka, til þess að tryggja þær almennu verðlækkanir, sem látið er í veðri vaka að eigi að koma seinna. Launastéttirnar í landinu eru því svo sannarlega að kaupa köttinn í sekknum að því er snertir lækkun verðlags til móts við lækkað kaupgjald í landinu og sá köttur getur orðið dýr. Verðlækkunarleiðin sem úrræði í efnahagsmálum hefur oft verið nefnd áður. En hennar veika hlið hefur alltaf þótt þetta, að óvíst væri, hvort hægt væri að koma verðlaginu niður á við í réttu hlutfalli við lækkun launa, sem verður alltaf byrjunaraðgerð, þegar henni er beitt. Ég hefði verið þeirrar skoðunar, að helzt kynni þetta að mega takast, ef að framkvæmdinni stæðu öll verkalýðssamtökin, öll launþegasamtökin í landinu og hagsmunasamtök bændastéttarinnar og pólitísk samtök bæði verkamanna og bænda. Ef þannig væri staðið að niðurfærsluleið sem aðgerð í efnahagsmálum, þá vil ég segja, að það væru nokkrar vonir um, að framkvæmdin kynni að takast svikalaust og vonbrigðalaust fyrir launastéttir landsins. En ég hef litla trú á því, eins og nú er stofnað til málsins. Þessari ríkisstj., sem naumast hefur nokkra fótfestu á fastri jörð, heldur stendur á svörtu ský, og þetta svarta ský er Sjálfstfl., henni treysti ég a.m.k. ekki til þess að færa niður allt verðlag í landinu, svo að launastéttirnar verði skaðlausar af. Segjum, að ríkisstj. kynni kannske ekki að vanta viljann til að gera þetta, en ég sé ekki annað, en það sé augljóst mál, að hana vanti til þess getuna, og það er ekki minna um vert, því að „góð meining enga gerir stoð“. Það er vitanlega hin mesta fjarstæða að fullyrða, eins og gert hefur verið í blöðum stjórnarstuðningsflokkanna, Sjálfstfl. og Alþfl., að allir þeir, sem ekki vilji styðja að samþykkt þessa frv. og ekki treysta framkvæmdinni á því í höndum þeirra aðila, sem með það fara, vilji láta verðbólguna halda áfram óhefta og þjóta upp úr öllu valdi. Slíkar fullyrðingar stangast algerlega við allar staðreyndir. Ég get í því efni bæði vitnað til samþykkta Alþb., sem hv. 2. þm. S-M. gerði hér grein fyrir í sinni ágætu ræðu í gærkvöld, og til samþykkta seinasta Alþýðusambandsþings í lok nóv. s.l., en að þeirri samþykkt stóðu fulltrúar bæði Alþfl. og Alþb., framsóknarmenn og,að ég hygg, einnig nokkrir sjálfstæðismenn. Í þeirri samþykkt var lögð rík áherzla á það, að verkalýðshreyfingin legði áherzlu á, að vandi efnahagsmálanna yrði bezt leystur með sem nánustu samstarfi verkalýðssamtaka og ríkisvalds. Næst var yfirlýsing um það, að verkalýðssamtökin viðurkenndu, að stöðvun vísitölunnar í 185 stigum væri nauðsyn. Mig minnir, að á þingi Alþfl. nokkrum dögum síðar væri einnig lýst yfir, að Alþfl. gæti sætt sig við niðurfærslu vísitölu í 185 stig, „að höfðu samráði við verkalýðssamtökin“, stóð þar. Alþýðusambandsþingið lýsti yfir, að höfuðáherzlu yrði, að þess dómi, að leggja á tryggingu fullrar atvinnu og aukningu útflutningsframleiðslunnar. Var í þeirri samþykkt krafizt sparnaðar í ríkisrekstrinum og að dregið yrði úr fjárfestingu og greiðsluafgangi ríkissjóðs yrði síðan að nokkru leyti varið til niðurgreiðslna. Þessa stefnu markaði Alþýðusambandsþing. Og á þessum grundvelli værum við, sem fylgjum Alþb., reiðubúnir til að standa að lausn þessa máls, enda væri öll framkvæmdin miðuð við samstarf launþegasamtakanna í landinu, bændasamtakanna í landinu og pólitískra samtaka verkalýðs og bænda. Án þess höfum við enga trú á framkvæmd málsins svikalausri. Alþýðusambandsþingið lagði áherzlu á það, að fjár til niðurgreiðslnanna yrði að afla þannig, að ekki hlytist af rýrnun á kaupmætti launa og benti á í því sambandi, að fjár til niðurgreiðslnanna mætti ekki afla með nýjum sköttum, sem verkalýðsstéttunum væri síðan ætlað að bera að meira eða minna leyti. Og hvernig taldi þingið að þetta væri hægt? Það benti á, að þetta væri hægt með niðurskurði á fjárl. Hér hefur Alþfl. lýst yfir, að hann vilji niðurskurð á fjárl. Það fékkst hins vegar ekki yfirlýsing um það frá talsmanni Sjálfstfl. hér í gærkvöld, að búið væri að tryggja það, að Sjálfstfl. fylgdi 40 millj. kr. niðurskurði á fjárl. Ef það samþykki fæst ekki, þá er sú von búin hjá Alþfl, með þá leiðina til þess að leysa fjárhagshlið málsins. Alþýðusambandsþingið mælti með frestun á ýmsum framkvæmdum, sem hefðu minni þýðingu í rekstri þjóðarbúsins, draga úr fjárfestingarútgjöldum í bili og láta þann samdrátt koma niður á minna þýðingarmiklum fjárfestingarframkvæmdum: Það lýsti sig samþykkt því, að tekinn væri hluti af greiðsluafgangi ríkissjóðs, sem þá var vitað um að yrði nokkur, til þess að standa undir þessum aðgerðum og enn fremur, að auknar væru tekjur af einkasölum, áfengiseinkasölu og tóbakseinkasölu og sérstaklega bent á, að ástæða væri til að taka upp einkasölu á olíum sem tekjustofn. E.t.v. eru einhverjir möguleikar til þess. Nú er þannig að málinu farið, að Alþfl. ætlar sér að skera niður vísitöluna, ekki í 185 stig, eins og samþykkt var á Alþýðuflokksþingi og Alþýðusambandsþingi, heldur niður í 175 stig og mismunurinn liggur í því, að Alþfl. færist það í fang að skera í burt bótalaust fyrir launastéttir landsins 10 vísitölustig. Það var sannarlega ekki með, hvorki í flokkssamþykkt Alþfl. né Alþýðusambandsins. Og þetta er ákveðið og allt frv. samið án nokkurs samráðs við verkalýðshreyfinguna. Þess hefði ég sízt vænzt frá ríkisstj. Alþfl. Eftir því sem ég bezt veit, bar málið þannig að, að þegar frv. var búið að fá á sig nokkurn veginn endanlegt form, þá var það borið undir nefnd í Sjálfstfl., og á föstudag í fyrri viku mun það hafa verið komið til Sjálfstfl. til umsagnar og athugunar. Á laugardag fyrir hádegi var það borið undir fulltrúa bændasamtakanna. Á laugardag kl. hálffimm var það síðan borið undir fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandinu; Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Iðnnemasambandinu, Sambandi bankamanna og Landssambandi íslenzkra verzlunarmanna. Og fyrst á sunnudag fékk Alþýðusambandsstjórnin frv. sjálft til athugunar, en þá var gerður samningur við Landssamband íslenzkra útvegsmanna, einmitt á þeim sama sólarhring, um það, hvaða bætur skyldu greiddar sjávarútveginum og að öllu leyti sleginn botninn í frv. og ákveðið, hvernig það endanlega skyldi verða, áður en svar hafði borizt frá þeim samtökum, sem rætt hafði verið við á laugardaginn síðdegis. Þannig er það augljóst mál, að við verkalýðshreyfinguna, við launþegasamtökin í landinu var ekkert samráð haft í sambandi við þær leiðir, sem farnar skyldu til lausnar efnahagsmálunum af ríkisstj. Alþfl. Þar voru aðrir kvaddir til, sem meira þykir nú á velta, heldur en á verkalýðshreyfingunni. Ég undirstrika það alveg sérstaklega, að kauplækkanirnar í þessu frv. eru ekki það versta að dómi verkalýðssamtakanna og launþegastéttanna í landinu. Kauplækkanirnar sjálfar eru ekki það versta við þetta frv. Það er annað, sem er verra. Í þessu frv. felst árás á samningafrelsi verkalýðsstéttarinnar, alþýðusamtakanna, og það kemur úr hörðustu átt, finnst okkur, að til þess að ráðast á þann helga rétt skyldi verða ríkisstj. Alþfl. Þegar málið var borið undir miðstjórn Alþýðusambandsins, þá er það þess vegna fyrst og fremst þetta atriði, að samningafrelsi verkalýðsfélaganna er nú skert í fyrsta sinn og það færzt í fang af verkalýðsflokki að lögfesta kauplækkun, ákveða kauplækkun með lögum og gera þetta allt saman án samráðs við verkalýðssamtökin. Enn fremur lítur miðstjórn Alþýðusambandsins svo á, að það sé mjög misskipt gæðunum, þegar í senn á að skerða samningafrelsi samtakanna og lækka kaupgjaldið með lögum, að þá séu tugir milljóna samtímis teknir af almannafé og látnir renna til nokkurra atvinnurekenda eða nokkurra tuga atvinnurekenda í sjávarútvegi umfram þann hagnað, sem þessum sömu aðilum er tryggður við framkvæmd sjálfrar kauplækkunarinnar. Nú er upplýst af hæstv. forsrh., að þessi upphæð, sem rétt er atvinnurekendunum í útgerðarmannastétt, sé 77 millj. kr. umfram það, sem þeim hafði áður verið veitt og virtist benda til þess, að þeir hefðu þá fengið góðan hlut. Miðstjórn Alþýðusambandsins bendir líka á það í sinni yfirlýsingu, að það skipti nokkru máli, hvaðan það fé verði tekið, hvort það verði t.d. tekið af launastéttunum að meira eða minna leyti, sem aflað verði til þess að standa straum af niðurgreiðslum og öðrum útgjöldum í sambandi við aðgerðir þessa lagafrv. Um það liggur ekkert fyrir enn að öðru leyti en því, sem vitnað hefur verið til greiðsluafgangs ríkissjóðs á s.l. ári og að það mætti glenna dálítið tekjuhlið fjárlaganna, ja, ekki neitt smávegis, heldur upp á 83 millj. kr., og þannig eigi að bjarga þessu öllu saman. Það er raunar lítið trúlegt, að þetta verði hægt, og þá er vitað, að það verður að koma til einhver fjáröflun og þykir okkur illt að vita ekki, þegar við eigum að taka afstöðu til málsins, hvaðan þess fjár skuli aflað. Þá víkjum við aftur að því í okkar ályktun, að þetta frv. brjóti í bága við samþykktir Alþýðusambandsþings og stefni að stórfelldri kjaraskerðingu. Hæstv. forsrh. las hér í gær samþykkt þá, sem Alþýðusambandið gerði á fundi sínum 18. þ.m. og sendi hæstv. forsrh. þá þegar. Með því að góð vísa er aldrei of oft kveði, og viðhorf alþýðusamtakanna til þessa máls er ekki þýðingarlaus hlutur, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa þessa yfirlýsingu aftur. Hún er svo hljóðandi: „Miðstjórn Alþýðusambands Íslands fékk í gær, sunnudag 18. jan., til umsagnar frv. ríkisstj. í efnahagsmálum og vill út af því taka eftirfarandi fram: 1) Þessar ráðstafanir hafa verið ákveðnar af ríkisstj. án nokkurs samráðs við verkalýðssamtökin, sem m.a. sést af því, að nú þegar hefur verið lokið endanlegu samkomulagi við Landssamband íslenzkra útvegsmanna um aukna aðstoð við útgerðina á þeim grundvelli, að frv. verði lögfest. 2) Með frv., ef að lögum yrði, er gert ráð fyrir því að breyta löglega gerðum kjarasamningum stéttarfélaganna stórlega til lækkunar og ákveða þannig kauplækkun með lögum. Getur verkalýðshreyfingin ekki látið það undir höfuð leggjast að mótmæla slíku harðlega. 3) Samið hefur verið við atvinnurekendur í sjávarútvegi um tugmilljóna auknar bætur af opinberu fé umfram það, sem felst þeim til hagsbóta í kauplækkuninni. 4) Engin trygging er fyrir því, að fjár til þessara ráðstafana og niðurgreiðslna verði ekki aflað með nýjum álögum á almenning síðar á árinu. 5) Miðstjórnin telur, að aðgerðir þessar brjóti í meginatriðum í bága við stefnu þá, sem nýlokið Alþýðusambandsþing markaði í efnahagsmálum, þar sem með henni er í senn gengið á samningsrétt verkalýðsfélaganna og stefnt að stórfelldri kjaraskerðingu. Með vísun til framanritaðs varar miðstjórn Alþýðusambands Íslands alvarlega við samþykkt frv. og bendir sérstaklega á þá hættu, sem í því felst að ætla að afgreiða aðgerðir í efnahagsmálunum án eðlilegs samráðs og samstarfs við launþegasamtökin í landinu. Jafnframt lýsir miðstjórnin yfir því, að hún er reiðubúin til viðræðna við ríkisstj. um aðgerðir verðbólgunni til stöðvunar á grundvelli þeirrar samþykktar, sem þing Alþýðusambandsins í lok nóv. s.l. gerði í þeim efnum.“ Á þennan hátt er túlkuð í stuttu máli afstaða Alþýðusambandsins, sem þegar er farin að fá undirtektir hjá verkalýðssamtökum úti um land, á þann veg, að þau eru á þeirri skoðun, að gjalda beri varhuga við að lögfesta þetta frv. Það er rétt, sem hæstv. forsrh. tók fram, að þessi samþykkt er gerð af meiri hl. miðstjórnar Alþýðusambandsins, en sérstaka till. báru fram fjórir miðstjórnarmenn, Alþýðuflokksmennirnir í miðstjórninni og kom sú till., sem þeir báru fram, ekki til atkvæða, en þetta er ályktun Alþýðusambands-miðstjórnarinnar, sem gerði þessa ályktun á fundi sínum þann 18. jan. Mig minnir, að það væri hv. 1. þm. S-M., sem vék að því í gær í umr., að það væri stundum þannig, að menn skiptu um skoðun á skömmum tíma og það verð ég að segja, því miður, að þeir menn, sem á Alþýðusambandsþingi stóðu að þeirri efnahagsmálasamþykkt, sem þar var gerð, hafa verið fljótir að skipta um skoðun, þegar þeir geta mælt með kjaraskerðingu og skerðingu á samningafrelsi verkalýðsfélaga, eins og óneitanlega felst í þessu frv. Ég tók hér með mér einn vitnisburð enn um einmitt þetta atriði, en það er bréf frá Múrarafélagi Reykjavíkur, sem lesið var upp á fyrsta þingfundi síðasta Alþýðusambandsþings, enda var bréfið stílað til forseta 26. þings Alþýðusambands Íslands. Bréfið er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundi Múrarafélags Reykjavíkur 25. nóv. 1958 var samþykkt eftirfarandi tillaga: Fundur í Múrarafélagi Reykjavíkur 25. nóv. 1958 felur fulltrúum sínum á Alþýðusambandsþingi að beita sér gegn vísitöluskerðingu og öðrum þeim kjaraskerðingum, sem kunna að felast í efnahagsmálaráðstöfunum ríkisstjórnarinnar, ef lagðar verða fyrir Alþýðusambandsþing það, er nú situr. Jafnframt treystir fundurinn því, að Alþýðusambandsþing afgreiði engin þau mál, sem skerða samninga sambandsfélaganna, án samþykkis félagsfunda. F. h. Múrarafélags Reykjavíkur. Ásmundur J. Jóhannsson, ritari félagsins.“ En einn af fulltrúum þessa virðulega félags, sem var bundinn af þessari samþykkt á Alþýðusambandsþingi í lok nóv., var hv. 4. þm. Reykv. (EggÞ), sem nú á einnig sæti í miðstjórn Alþýðusambandsins og mælti þar bæði með skerðingu á samningafrelsi verkalýðsfélaga og kaupskerðingu með niðurskurði vísitölu, ekki aðeins niður í 185 stig, eins og hafði verið fallizt á, á þingi Alþýðuflokksins, heldur niður í 175 stig og þar með í viðbót 10 stiga niðurfellingu bótalaust. Svona er afstaðan fljót að breytast stundum. Það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. S-M. sagði um það. Ég vil að lokum segja þetta, að ég tel það harmsögu, átakanlega harmsögu, að sá einstæði atburður skuli hafa gerzt, að verkalýðsflokkur skuli hafa tekið að sér það hlutverk með stuðningi pólitískra samtaka atvinnurekenda í landinu að bera fram á Alþingi Íslendinga frv. til laga, sem brýtur niður samningafrelsi stéttarfélaganna og miðar að lögbindingu á kauplækkun, stórfelldri kauplækkun. Í þessum harmleik og löngu eftir að hann verður af sviðinu mun íslenzk alþýða ekki gleyma, hver þar fór með hlutverk Ketils, og því síður mun alþýðan gleyma þeim, sem fór með hlutverk Skugga-Sveins að baki Katli í þeirri aðför, sem nú er gerð að launþegastéttum Íslands.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. (HV) hóf hina löngu ræðu sína á því að lesa upp úr blöðum, einum tveimur eða þremur blöðum og hann hafði þau meðferðis og sýndi þau hv. þingheimi. Ég ætla nú að gera hið sama að byrja ræðu mína á því að lesa upp að vísu aðeins úr einu blaði, og ég ætla að láta þennan upplestur verða kjarnann í svari mínu við ræðu hv. 7. þm. Reykv. Ég vona, að hann verði ekki óánægður með það, að ég skuli hafa þennan hátt á því að svara honum, vegna þess að blaðið, sem ég ætla að sækja svarið í, er Vinnan, tímarit Alþýðusambands Íslands og höfundur greinarinnar, sem ég ætla að lesa alla, til þess að ég verði ekki sakaður um að bera fram glefsur, sem séu því tíndar úr samhengi, er sjálfur forseti Alþýðusambands Íslands, sá maður, sem var að ljúka máli sínu. Ég endurtek, að ég vona, að hann verði ekki óánægður með, að svar mitt skuli fyrst og fremst verða þetta. Ég hygg, að hann líti þannig á, að höfundur svarsins sé fullframbærileg persóna og þess vegna mun ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa þessa grein, sem hann skrifaði í nóv. s.l., þá enn verandi félmrh. í fyrrv. ríkisstj. Það er einnig önnur ástæða til þess, að ég les greinina, og hún er sú, að ég ber það hlýjan hug til hv. þm., bæði eftir 2½ árs samstarf í fyrrv. ríkisstj. og sökum enn þá miklu lengra samstarfs við hann í Alþfl., að ég ekki aðeins ann honum þess, heldur beinlínis vil, að í þingskjölum geymist um hann skynsamlegri ummæli og betri málflutningur en sá, sem hann hafði frammi í hinni löngu ræðu sinni áðan. Og með leyfi hæstv. forseta hefst nú lesturinn: Fyrirsögnin er: „Verkalýðshreyfingin og samtök bænda geta ein stöðvað dýrtíðarflóðið. Það verður að gerast nú, að öðrum kosti er það um seinan.“ Þetta er fyrirsögnin. „Nú hefur reynslan sýnt, svo að ekki verður um villzt, að efnahagsmálaaðgerðirnar, sem gerðar voru s.l. vor, hafa reynzt ósvikin blóðgjöf fyrir framleiðsluatvinnuvegi þjóðarinnar. Aldrei höfum við haft þróttmeira atvinnulíf, en síðan þessar ráðstafanir voru gerðar. Vélbátaútgerðin fékk með þessum aðgerðum forsvaranlegan rekstrargrundvöll, togaraútgerðin er nú rekin með nokkrum ágóða, og þau hraðfrystihús, sem sæmilega aðstöðu hafa til hráefnisöflunar, eru nú gróðafyrirtæki. Auglýsingar um, að þetta eða hitt fyrirtæki vanti verkafólk, hafa nú um sinn verið algengustu auglýsingar ríkisútvarpsins, og í haust urðu skólarnir víða að veita unglingum undanþágu frá skólavist, sökum þess að atvinnufyrirtækjum lá við stöðvun, ef unga fólkið hyrfi frá framleiðslustörfunum og settist á skólabekki. En er það nú víst, að þetta séu ávextir efnahagsmálaaðgerðanna á s.l. vori? Hefði útgerðin ekki verið í fullum gangi, þó að ekkert hefði verið að gert? Enginn, sem nokkuð þekkir til útgerðar, getur látið sér detta í hug, að nokkrum vélbát hefði verið haldið til veiða s.l. sumar, ef útflutningssjóður hefði ekki fengið auknar tekjur til þess að geta veitt vélbátaútgerðinni aukna aðstoð. Og jafnvíst er hitt, að togararnir voru orðnir svo sokknir í skuldir s.l. vor vegna hallarekstrar undanfarinna ára, að þeir voru komnir fast að stöðvun, þegar fiskverðið var hækkað og útflutningssjóði gert fært að stórauka aðstoðina til þeirra. Þar við bættist að vísu, að ný karfamið fundust, svo að afli togaranna hefur verið óvenjulegur seinustu mánuðina. En nú er líka talað um, að togari með meðalafla muni hafa nokkur hundruð þús. kr. tekjuafgang á árinu 1958. Slíkra umskipta hafði lengi verið full þörf. Það var þessi bætta aðstaða sjávarútvegsins, sem hleypti slíku kappi í útgerðina sem hér hefur verið lýst. Hverri fleytu var ýtt úr vör, og unglingarnir létu hundruðum saman skrá sig á skipin, enda höfðu kjör sjómanna verið stórbætt. Hraðfrystihúsin gengu nú viða í fyrsta sinn fyrir fullum afköstum og þjóðartekjurnar uxu til verulegra muna. Þetta veldur því, að framleiðsluatvinnuvegirnir hefðu nú getað risið undir því að bera þá 5% kauphækkun, sem lögboðin var, þá vísitöluhækkun kaups, sem leiddi af verðhækkunum efnahagsmálaaðgerðanna í vor og allt þetta án þess að þurfa að afla nýrra tekna framleiðsluatvinnuvegunum til styrktar. En nú hefur verið látið undan með að hækka vöruálagningu bæði í heildsölu og smásölu, grunnkaup hefur verið hækkað um 69½%, en það þýðir, að með vísitöluhækkuninni hefur kaup verkamanna þegar hækkað um 16.2%, og hjá flestum öðrum stéttum um 12.5%. Fram undan eru svo miklar vísitöluhækkanir og verðhækkanir og víxlverkanir af þessu hvoru tveggja. Þetta þýðir, að verkamannakaup yrði fljótlega að óbreyttu vísitölukerfi rúmlega 20% hærra en það kaup, sem útflutningsbætur voru miðaðar við s.l. vor, en kaup annarra um 17% hærra. Nú blasir það við, að útflutningsatvinnuvegirnir telja sig ekki geta risið undir svo stórlega auknum tilkostnaði án þess að stöðvast, nema þeim sé enn á ný séð fyrir aukinni aðstoð til að standast kostnaðinn, en sú fjáröflun mundi enn auka dýrtíð og með næsta hausti valda mikilli hækkun landbúnaðarvara. Hækkað verð landbúnaðarvara leiddi svo af sér nýjar vísitöluhækkanir 1. des. haustið 1959, og enn yrði að afla fjár, mikils fjár, til þess að tryggja rekstur framleiðsluatvinnuveganna. Þannig gengi þetta svo koll af kolli. Nú er flestum orðið ljóst, að þetta er leiðin til glötunar. Þessa braut má ekki renna til enda. Hún liggur fram af hengiflugi og nú er Alþýðusambandsþing að hefjast. Telur það þessa verðbólguleið vera leiðina til sannra kjarabóta? Ef ekki, verður það að þora að spyrna hér við fótum. En hver þorir að beita sér fyrir því? Og þá er komið að höfuðmeinsemd íslenzkra verkalýðsmála. Hér eru tveir verkalýðsflokkar. Þeir eru á varðbergi hvor gagnvart öðrum. Hvorugur þykist öruggur fyrir yfirboðum hins. Báðum hættir því til að víkja sér undan vandanum, biðjast undan ábyrgðinni. En einasta þjóðfélagsaflið, sem getur stöðvað þessa óheillaþróun, er verkalýðshreyfingin í samstarfi við samtök bændastéttarinnar. Og nú er tækifærið til að bægja miklum voða frá dyrum. Á þessu Alþýðusambandsþingi eru um 300 fulltrúar núverandi stjórnarflokka og aðeins um 50 stjórnarandstæðingar. Ef stjórnarsinnar samstilla vel kraftana, geta þeir auðveldlega leyst þennan mikla vanda. Aðstaðan til að leysa málið nú, er öll hin ákjósanlegasta. Verðlag erlendra vara á heimsmarkaðinum er stöðugt, verðlag íslenzkra afurða heldur hækkandi, öll okkar framleiðsla selst eftir hendinni, framleiðsla okkar er meiri, en nokkru sinni fyrr. Nú þarf að deila byrðunum á bök allra Íslendinga. Framleiðslan getur sjálf tekið á sig nokkurn hluta byrðarinnar. Ríkissjóður á að sýna nokkra viðleitni til sparnaðar, og auk þess getur hann vel staðið undir nokkurri niðurgreiðslu nauðsynjavara: Álagningu í heildsölu og smásölu á að færa aftur í sömu prósenttölu og s.l. ár. Ríki, sveitarfélög og einstaklingar eiga að draga nokkuð úr fjárfestingu á næsta ári. Bændur eiga að lækka framleiðsluvörur sínar um nokkur vísitölustig, með því eykst sala þeirra,og því eiga verkamenn að svara með því að falla frá nokkrum vísitölustigum af kaupi sínu. Nýja vísitölu á að taka upp í stað þeirrar gömlu. Takmarkið með þessu öllu á að vera það, að kaupgjald og verðlag nemi staðar, þar sem það nú er, svo að atvinnulífið geti haldið áfram án nýrrar tekjuöflunar eftir þessa aðgerð og þjóðartekjurnar geti haldið áfram að vaxa, eins og þær gerðu á þessu ári. Það er raunar það eina, sem tryggt getur varanlegar kjarabætur.“ Með þessu lýkur þessari ágætu grein. Ég vildi í fyrsta lagi óska þess, að forseti Alþýðusambands Íslands hefði borið gæfu til þess að sýna það þor að beita sér fyrir þessari stefnu á síðasta Alþýðusambandsþing, og það var líka þá og er enn einlæg ósk mín, að tekizt hefði að gera þessa stefnu að stefnu alþýðusamtakanna, þeirra alþýðusamtaka, sem hann þá veitti og veitir enn forustu. En því miður varð það ekki. Innan flokks hans, Alþb., urðu önnur öfl ofan á. Þau sömu öfl, sem beittu sér gegn þeim ráðstöfunum í fyrravor, sem hann hér hælir með sterkum og réttum orðum, þau sömu öfl, sem greiddu atkvæði gegn efnahagsráðstöfununum í fyrravor, sem beittu sér gegn þeim ráðstöfunum, sem hann hér hælir, þau urðu ofan á í hans flokki og þess vegna varð stefna þessarar greinar ekki ofan á sem stefna alþýðusamtakanna. Í raun og veru þarf ekki annað, en vitna til þessarar greinar sem svars við hinni löngu ræðu hv. þm. og málflutningi flokks hans um þessar mundir, því að það, sem er tilgangurinn með þessu frv., sem hér er um að ræða, er einmitt nákvæmlega það, sem segir í niðurlagi hinnar ágætu greinar forseta Alþýðusambandsins. Það er tilgangur frv. að deila byrðunum nú á bök allra Íslendinga. Framleiðslan er látin taka á sig nokkurn hluta byrðarinnar, t.d. frystihúsin, sem eru látin bera alla kauphækkunina frá því í sumar, fá engar bætur vegna þeirrar 10.7% kauphækkunar. Ríkissjóður á að sýna viðleitni til sparnaðar með niðurfærslu gjalda á fjárlögum og hann á að standa undir nokkurri niðurgreiðslu nauðsynjavara. Álagning í heildsölu og smásölu á að lækka. Bændur eiga að lækka vöru sína sem svarar 10 vísitölustigum. Launþegar allir eiga að gefa eftir af kaupi sínu sem svarar 10 vísitölustigum. Nýja vísitölu á að taka upp í stað þeirrar gömlu. Þetta eru liðirnir í stefnuskrá forseta Alþýðusambandsins, þáverandi félmrh., í nóv. s.l., og þetta er nákvæmlega kjarni þess frv., sem hér er um að ræða. Þó að með þessu sé í raun og veru ræðu þm. fullsvarað, þá voru fáein einstök atriði í ræðu hans, sem ég vildi minnast á. Hv. þm. reyndi að gera þá staðhæfingu, að 1. marz n.k. muni kaupmáttur launa verkamanna og iðnaðarmanna verða örlítið hærri en hann var í okt. s.l., tortryggilega með því að endurtaka staðhæfingar útreikninga, sem birzt hafa í dagblaði undanfarna daga. Ég skal ekki rekja, í hverju sá hugsanagangur liggur eða hvernig reynt er að rökstyðja þá staðhæfingu, sem hv. þm. endurtók nokkrum sinnum, að þessar ráðstafanir þýddu 9.3% kjaraskerðingu verkamanna. Ég geri ráð fyrir, að flestum þm. sé orðið það kunnugt, bæði af blaðaskrifum undanfarna daga og af ræðu hv. þm. nú. En ég skal leyfa mér að benda á með örfáum orðum, í hverju sú rökvilla er fólgin, sem þessi staðhæfing byggist á. Hún gerir ráð fyrir því, að kaupgjaldið samkvæmt kaupgreiðsluvísitölu 202, eins og það varð 1. des. s.l., sé raunverulegt kaupgjald, þ.e., að hægt hefði verið að halda kaupmætti þeirra launa, sem launþegar fengu 1. des. 1958. Einmitt þessi staðhæfing er röng, þessi forsenda er röng. Það var öllum ljóst þá og hlýtur öllum, sem um málið hugsa, að vera ljóst, að það er ekki hægt áfram að halda óbreyttum kaupmætti þeirrar krónutölu kaups, sem svarar til kaupgjaldsvísitölunnar 202. Á því m.a. var það byggt, að allir fyrrv. stjórnarflokkar voru um það sammála að láta vísitöluna ekki hækka 1. des. upp í 202, heldur halda henni í 185. Rökvillan er síðan í því fólgin að gleyma að taka tillit til þess, að eftir 1. des. hljóta að koma fram í verðlaginu ótal verðhækkanir sem afleiðing þess, að kaupið hækkaði 1. des. úr 185 upp í 202, ótal verðhækkanir, sem er ómótmælanlegt að mundu í allra lengsta lagi á 12 mánuðum gera þessa krónutölu kaupsins að nákvæmlega engu, ef ekki minna en engu. Þegar á fyrstu 3 mánuðum eftir 1. des. hefði mjög verulegur hluti þessarar kauphækkunar eyðzt vegna hækkandi verðlags. Á næstu 6 mánuðum hefði enn sigið á sömu hlið og mestur hlutinn þegar horfið. Og í síðasta lagi við verðlagningu landbúnaðarafurða í sept. 1959 hefði þessi kaupmáttaraukning gersamlega horfið, þannig að það er óhætt að staðhæfa, að það hefði í allra lengsta lagi tekið 12 mánuði að brenna þessa kauphækkun upp til agna og líklega meira en það, því að ýmsar þær verðhækkanir, sem hefðu hlotizt af þessari kauphækkun 1. des., svo sem hækkun skatta og útsvara hefðu aldrei fengizt bættar í nýrri hækkun kaups. Það er því óhætt að staðhæfa, að á 5–6 mánuðum hefði í raun og veru öll kauphækkunin étizt upp og á 12 mánuðum hefði hún gert meira en étast upp. Af þessum orsökum er það alveg augljóst mál, að það er fullkomin fölsun að miða kjaraskerðingu vegna þessara ráðstafana fram til 1. marz við það, að kaupgjaldið frá 1. des. 1958 hafi verið raunverulegt kaupgjald, og miða kjaraskerðinguna við upphæð kaupsins, eins og hún varð þá. Með þessu er öllum þessum útreikningum í raun og veru fullsvarað. Það var reynt að gera þær tölur yfir þessi efni, sem fylgja frv., tortryggilegar á þann hátt, að í okt. 1958 hafi framfærsluvísitalan þegar verið hækkuð frá því 1. sept. Það er auðvitað rétt, vísitalan hækkar alltaf á því 3 mánaða tímabili, sem líður milli þess, að kaupgjaldi er breytt. En sú staðhæfing, að kaupmátturinn 1. marz muni verða hærri en var í okt., er þó miðuð við 1. okt., þannig að aðeins einn mánuður er liðinn af verðhækkunartímabilinu. Það, að þetta er ekki ósanngjörn viðmiðun, sést einnig á því, að sé kaupmátturinn 1. marz 1959, eins og hann verður þá, borinn saman við 1. febr. 1958, þ.e. tímann fyrir efnahagsmálaaðgerðirnar, þá sést, að einnig hefur orðið aukning á kaupmættinum eins og hann verður 1. marz n.k., miðað við 11 mánaða tímabilið allt í heild. Það hefur einnig verið reynt að gera þessar tölur tortryggilegar með því að benda á, að óvarlegt sé að tala um, hver kaupmátturinn raunverulega verði 1. marz, því að hann sé ókominn enn. En þessar staðhæfingar byggjast á því, að ríkisstj. hefur lýst því yfir, bæði í framsöguræðu hæstv. forsrh. og í grg. frv., að ef ekki takist að koma framfærsluvísitölunni niður í 202 stig með þeim verðlækkunarráðstöfunum, sem frv. gerir ráð fyrir, þá muni niðurgreiðslur verða auknar sem því svarar, þannig að það er tryggt, að framfærsluvísitalan verði ekki hærri en 202 stig 1. marz n.k., en það svarar til kaupgreiðsluvísitölu 185, svo að eftirgjöfin getur aldrei orðið meiri samkvæmt yfirlýsingu ríkisstj. en margumrædd 10 stig. Það þriðja, sem reynt hefur verið að gera þessar staðhæfingar tortryggilegar með er, að niðurgreiðslurnar séu fölsun á vísitölunni, að vísitalan sýni ekki rétta mynd af verðlaginu og niðurgreiðslur jafnvel auki það fals. Um þetta er aðeins það að segja, að þær niðurgreiðslur, sem nú voru teknar upp um áramótin, eru engan veginn fyrstu niðurgreiðslurnar, sem ríkisvaldið hér hefur framkvæmt. Hér hefur verið greitt niður verðlag meira og minna s.1. 15 ár og það er engin nýjung í þessu sambandi. Fulltrúar Alþb. hafa setið í ríkisstj. nú í 2½ ár og búið við mjög miklar niðurgreiðslur á verðlagi, miklar niðurgreiðslur á vísitölu og aldrei allan þennan tíma hreyft því í ríkisstj., að þessar niðurgreiðslur bæri að afnema eða minnka af þeim sökum, að niðurgreiðslur séu fölsun á vísitölunni og þar af leiðandi felist í þeim kjaraskerðing launþegum til handa. Þessar niðurgreiðslur, sem nú hafa verið gerðar, eru eins og aðrar niðurgreiðslur. Það má deila um það mjög mikið, hver áhrif þær hafi, en það vil ég undirstrika, að í eðli sínu eru þær í engu frábrugðnar þeim niðurgreiðslum, sem áður voru í gildi og fulltrúar Alþb. hafa sætt sig við. Þá sagði hv. þm., að samkvæmt frv. ætti álagning verzlunar ekki að lækka. Þetta er auðvitað misskilningur, enda er það skýrt tekið fram í 10. gr. laganna, að það skuli gert. Hv. þm. sagði einnig, að það væri í ósamræmi við aðgerðir ríkisstj., að um svipað leyti og þetta frv. hefði verið lagt fram hefði komið í blöðum frásögn af hækkun á afnotagjöldum ríkisútvarpsins. Mér kom svolítið á óvart, að hann skyldi vekja hér máls á þessu, því að ég gerði ráð fyrir því, að honum væri kunnug forsaga þess máls. Það var í ágúst s.l. sem ríkisútvarpið fór fram á það við menntmrn. að fá að hækka afnotagjald af útvarpi úr 200 kr. í 350 kr. 1. des. s.l., eða þegar vitað varð, að kaupgreiðsluvísitala mundi hækka upp í 202 stig og þannig valda ríkisútvarpinu eins og öllum öðrum mjög miklum auknum útgjöldum, samþykkti menntmrh. að leyfa útvarpinu að hækka afnotagjöldin upp í 300 kr. Þetta var 1. des. s.l., áður en fyrrv. stjórn sagði af sér og eftir að málið hafði verið rætt í fyrrv. ríkisstj., af því að ég hafði skýrt á ráðuneytisfundi frá þessari ósk ríkisútvarpsins, svo að þetta hefði hv. þm., sem einnig var ráðh. verðlagsmála í fyrrv. ríkisstj., átt að vera kunnugt. Hitt er svo annað mál, að vegna þeirra breyttu viðhorfa, sem nú eru orðin, vegna þess að þetta frv. hefur verið lagt fram og nær vonandi fram að ganga, þá hef ég nú afráðið að láta þessa hækkun ekki koma til framkvæmda og tilkynnt ríkisútvarpinu það einmitt í dag, og mun það væntanlega koma fram í útvarpi og blöðum á morgun. Með þessu tel ég ræðu hv. 7. þm. Reykv. vera svarað. Þá langar mig til þess að fara fáeinum orðum um málið almennt og gera nokkra grein fyrir þeim till., sem uppi hafa verið af hálfu stjórnmálaflokkanna til lausnar þess vanda, sem allri þjóðinni er nú ljóst að steðjar að þjóðarbúskapnum. Vandinn, sem við var að etja, áður en útgerð skyldi hefjast um s.l. áramót, var fólginn í því, að þeim grundvelli, sem lagður hafði verið að hallalausum rekstri útflutningsframleiðslunnar á s.l. vori með löggjöfinni frá því í maí, var gersamlega raskað á s.l. sumri og s.l. hausti. Vandinn var fólginn í því, að það var vitað, að 1. des, mundi vísitalan hækka um 17 stig. Enn var vitað um verðhækkanir, sem voru óframkomnar 1. des., en mundu hækka vísitöluna til viðbótar um 2 stig. Ef síðan ætti að gera útveginum kleift að bera þá hækkun kaupgjalds, sem orðið hafði á s.l. sumri og hausti, með því að hækka bætur til útvegsins tilsvarandi og afla fjár til þess með hækkun yfirfærslu- og innflutningsgjalda, þá hlaut af því að leiða nýja verðhækkun, nýja hækkun á vísitölunni. Sú hækkun var áætluð 8 stig, þannig að við blasti 27 stiga hækkun á vísitölunni. Ég endurtek: 17 stiga hækkunin 1. des., a.m.k. 2 stig vegna óframkominna gamalla verðhækkana sem afleiðing af efnahagsmálaráðstöfununum og um það bil 8 stig, sem leiða mundi af því, að yfirfærslugjöld og innflutningsgjöld yrðu hækkuð, til þess að hægt væri að hækka bætur útvegsins til þess að gera útveginum kleift að standa undir þeirri kaupgjaldshækkun, sem orðið hafði á sumrinu og haustinu. Það var þessi vandi upp á 27 vísitölustig, sem við var og við er enn að glíma. Fyrrv. stjórnarflokkar lögðu allir í fyrrv. ríkisstj. fram sínar till. um lausn þessa máls, Ég skal segja frá því í örstuttu máli, hver var kjarni þessara tillagna. Framsfl. varð fyrstur með sína tillögugerð, lagði sínar till. fram 17. nóv. Í aðalatriðum voru þær þessar: Kaupgreiðsluvísitalan skyldi áfram vera 185 stig. Launþegar skyldu gefa eftir 15 stig af þeim 17 stigum, sem vitað var að vísitalan átti að hækka um eftir hálfan mánuð. Hins vegar skyldi engin breyting verða á verðlagi innlendra landbúnaðarafurða, en hækka skyldi útflutningsbætur svo mikið sem nauðsynlegt væri, til þess að rekstrargrundvöllur útvegsins væri jafngóður og hann var á s.l. ári. Þá hækkun vísitölu, sem af þessu hlytist, skyldi greiða niður og mátti því búast við, að niðurgreiðslan samkvæmt till. Framsfl. yrði allt að 12 stigum. Flokkurinn gerði ekki ráð fyrir niðurskurði á fjárlögum á framlögum til verklegra framkvæmda, og það var forsenda þessara tillagna hans, að kaupmáttur launa rýrnaði ekki frá því, sem hann var í okt. s.l., og sýnt fram á, að þetta væri kleift með þessum ráðstöfunum. Alþb. og Alþfl. lögðu fram sínar till. í aðalatriðum nokkru fyrir mánaðamótin nóvember-desember. Till. Alþb. voru í aðalatriðum þessar: Kaupgreiðsluvísitalan skyldi áfram vera 185 stig. Skyldi greiða niður 15 vísitölustig og leita annarra ráða, að því er sagði í till., í samráði við stéttasamtökin um leiðir til lækkunar á verðlaginu. Lækka skyldi álagningu, framkvæma niðurskurð á fjárlögum og var talan 40 millj. nefnd í því sambandi. Var tekið fram, að ekki skyldi skerða kjör samkvæmt samningum stéttarfélaga. Till. Alþfl. voru í aðalatriðum þær að áfram skyldi greiða kaup samkvæmt vísitölu 185. Halda skyldi kaupmætti launa óbreyttum frá því, sem var í október s.l. Launþegar skyldu gefa eftir allt að 10 stigum af kaupgjaldi sínu og framkvæmd skyldi verða nokkur lækkun á afurðaverði bænda. Hækka skyldi útflutningsbætur og greiða afleiðinguna af þeirri hækkun niður og framkvæma skyldi verulega lækkun á útgjöldum á fjárlögum til fjárfestingarframkvæmda aðallega og nefndar allt að 40 millj. kr. í því sambandi. Ef reynt er að bera saman í örstuttu máli, hvað er sameiginlegt í einstökum atriðum í till. þessara þriggja þáv. stjórnarflokka og hvað ber á milli, held ég, að um það megi segja eftirfarandi: Allir þrír flokkarnir voru sammála um, að kaupgreiðsluvísitala mætti ekki hækka úr 185 upp í 202, ekki hækka sem svarar 17 stigum, eða 9.2%. Í aðalatriðum var aðferð Framsfl. og Alþfl. til að ráða bót á vandanum hin sama, þ.e. úrræðin skyldu grundvallast á nokkurri eftirgjöf á vísitölustigum og nokkurri niðurgreiðslu. Í till. Framsfl. var gert ráð fyrir 15 stiga eftirgjöf, en afleiðing af till. Alþfl, hefði orðið um 10 stiga eftirgjöf, en svipuð niðurgreiðsla samkv. till. beggja flokkanna. Munurinn á eftirgjöfinni er hins vegar skýranlegur með því, að Framsfl. gerði ekki ráð fyrir neinni lækkun á verði landbúnaðarafurða og hann gerði ekki ráð fyrir neinum niðurskurði á fjárfestingarútgjöldum í fjárl. Ástæðan til þess, að Alþfl. gat gert ráð fyrir nokkru minni eftirgjöf, var þetta tvennt, að hann gerði ráð fyrir nokkurri lækkun á landbúnaðarafurðunum og ráð fyrir allt að 40 millj. kr. niðurskurði á útgjöldum fjárl. Um till. Alþb. var það hins vegar að segja, að þar var gert ráð fyrir 15 stiga niðurgreiðslu, sem hefði kostað 97 millj, kr., eða allt að 100 millj. kr., án þess að bent væri skýrum stöfum á, hvar hægt væri að afla fjár til þess. Fjáröflunartillögurnar, sem á var bent, niðurskurður á fjárl. um 40 millj. og tekjuöflunarráðstafanir nokkrar, dugðu ekki einu sinni til þess að mæta kostnaðinum við þessar niðurgreiðslur. Auk þess var augljóst mál, að vandinn var ekki 15 stig, heldur 27 stig. Þarna var um að ræða augljóst bil, sem aldrei fékkst augljóst eða skýrt svar um, hvernig Alþb. hygðist brúa. Á það var að vísu bent, að sá liður í þeirra till., sem orðaður var, að leita yrði annarra ráða í samráði við stéttasamtökin um leiðir til lækkunar á verðlagi, þýddi það, að vel mætti ræða það við verkalýðssamtökin, að þau gæfu eftir nokkur vísitölustig, ef bændur gerðu það sama. Á úrslitastundu, þegar verið var að ræða möguleika á endurreisn fyrra stjórnarsamstarfs, var látið í það skína, að ég ekki segi meira, að Alþb. væri reiðubúið til þess að sætta sig við 6 stiga eftirgjöf á vísitölu, ef bændur gæfu hliðstætt eftir, og jafnvel höfðu menn á tilfinningu, að með þessu væri lokaorðið ekki sagt. Ef þetta hefði legið fyrir þegar í nóvember, þá var munurinn á milli sjónarmiða Alþýðu- og Framsfl. annars vegar og Alþb. hins vegar ekki eins mikill og virtist þá. Þetta sýnir tvennt, að till. Alþb. um málið voru ekki skýrar, meðan á skýrum og ljósum till. þurfti að halda, og þetta sýnir einnig hitt, að Alþb. á úrslitastund var reiðubúið til þess að ræða í meginatriðum nákvæmlega sams konar lausn og þetta frv. grundvallast á, þ.e. gagnkvæma eftirgjöf á vísitölustigum hjá launþegum og bændum. Hér er gert ráð fyrir 10 vísitölustigum. Það var ekki talin fjarstæða að ræða 6 stig, það jafnvel ekki talið síðasta orðið, svo að með hliðsjón af þessu verður að telja hina miklu andstöðu Alþb. gegn þeim grundvallaratriðum, sem þetta frv. byggist á fyrst og fremst, eiga rót sína að rekja til þess, að Alþb. er nú í stjórnarandstöðu, en hinar hugmyndirnar, sem ég gat um áðan, voru fram settar, meðan Alþb. var í stjórn eða var að ræða um að verða aðili að stjórn. Þetta kemur og algerlega heim við þá stefnu, sem kom fram í hinni ágætu grein forseta Alþýðusambandsins, sem ég las í upphafi máls míns, þar sem beinlínis er gert ráð fyrir því, að verkamenn ásamt bændum eigi að falla frá nokkrum vísitölustigum af kaupi sínu. Þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga, er ekki ástæða til að taka hina hörðu gagnrýni fulltrúa Alþb. á meginstefnu þessa frv. eins alvarlega og ella væri. Þetta voru till. þeirra þriggja þingflokka, sem voru aðilar að fyrrv. ríkisstj., en þær komu allar fram fyrir s.l. áramót. Till. fjórða þingflokksins, Sjálfstfl., komu hins vegar ekki fram fyrr en eftir að stjórnarkreppan var skollin á, en þær voru í aðalatriðum þær, að lækka skyldi grunnkaup og þar af leiðandi einnig verð landbúnaðarafurða um 6%, og í framhaldi af því skyldi síðan einnig lækka annað verðlag í landinu sem svaraði til kaupgjaldslækkunarinnar, þ.e. iðnaðarvörur og þjónustu. Með þessu móti væri hægt, eins og sýnt var fram á réttilega, að halda kaupmætti launa eins og var í okt. s.l. óbreyttum, þrátt fyrir kauplækkunina. Það má því með sanni segja, að ýmis kjarnaatriði séu sameiginleg í till. eða afstöðu allra þingflokkanna, a.m.k. á einhverju stiginu í þeirra málflutningi, svo sem líka við er að búast, þar sem eðli þessara mála er þannig, að þegar þau eru skoðuð ofan í kjölinn, þá er ekki með sanngirni eða viti hægt að deila um það, hver vandinn sé og hvaða leið sé nauðsynleg til þess að leysa hann. 1. des. s.l. breyttust viðhorfin hins vegar mjög verulega við það, að ekki hafði tekizt að fá fram frestun á kauphækkuninni, sem þá átti að verða og kaupið hækkaði um rúm 9% eða 17 vísitölustig 1. desember. Þar með var í raun og veru burt fallin forsendan fyrir einum meginhlutanum í tillögugerð Alþfl. og Framsfl. frá því í nóv. Þær till. höfðu byggzt á því, að kaupgjaldið, eins og það var þá og hafði verið þá í 3 mánuði, skyldi haldast óbreytt, þ.e. launþegasamtökin falla frá einhverjum hluta af þeim vísitölustigum, sem vitað var að í vændum voru. Með hliðsjón af möguleikanum á því að halda kaupgjaldinu óbreyttu var stungið upp á því að hækka útflutningsbæturnar, þó að það kostaði nýja hækkun verðlags, en greiða þá hækkun verðlags niður. Þegar nú kaupið var hækkað 1. des. og því var augljóst, að færa þyrfti kaupið eitthvað til baka, vegna þess að það var augljóst eftir 1. des., að ekki varð komizt hjá því að færa kaupgjaldið eitthvað til baka, þá var í raun og veru orðið ástæðulaust að fara líka hina leiðina, þá leið að hækka prósentubæturnar og afla nýrra tekna til að standa undir því. Það var ástæðulaust og óskynsamlegt að gera hvort tveggja, bæði að færa kaupgjaldið niður og fara hækkunarleiðina. Það er þess vegna, sem þetta frv. er byggt á þeirri meginhugsun að færa kaupgjaldið og verðlagið eingöngu niður. Það er byggt á þeirri hugsun að fara eingöngu þá leið að færa kaupgjaldið og verðlagið niður, en reyna að komast hjá því að hækka bætur til útvegsins og láta verðhækkun hljótast af því. Hitt var gersamlega óframkvæmanlegt, að nema staðar við kaupgjald með vísitölu 202, því að þá hefði hækkun bótanna og verðhækkunin af því orðið að vera svo gífurleg, að það hefði velt af stað hreinni verðhækkunar- og verðbólguöldu. Það er nú komið í ljós, að miðað við kaupgjaldsvísitölu 185 hefðu auknar bætur til útvegsins til þess að halda hans hlut óbreyttum þurft að nema um 160 millj. kr. Það er því alveg augljóst, að miðað við vísitöluna 202 hefðu bæturnar þurft að nema upp undir 400 millj. kr. eða hátt á 4. hundruð millj. kr., og að afla svo mikilla tekna og hleypa svo mikilli verðhækkunaröldu af stað hefði verið í hæsta máta óskynsamlegt. Þess vegna var í raun og veru ekki um aðra leið að gera, ef menn vildu ekki stöðvast við 202, en fara með kaupgreiðsluvísitöluna og verðlagið svo langt niður, að það dygði til þess að tryggja rekstrargrundvöll útvegsins. Því segi ég það enn: Hitt hefði verið óskynsamlegt, að taka sinn helminginn upp á hvorn mátann, færa kaupgjaldið dálítið niður og láta verðlagið líka hækka dálítið. Á þessari meginhugsun er þetta frv. byggt, þ.e. að fara eingöngu verðlags- og kauplækkunarleiðina. Hv. 2. þm. S-M, sagði í ræðu sinni í gær, að hlutur útvegsins hafi í þeim samningum, sem nú er nýlokið, verið bættur mjög verulega frá því, sem var í fyrra, þ.e. hlutdeild sjávarútvegsins í þjóðartekjunum hefði enn verið aukin og hefðu þó ýmsir sagt, held ég, að hann hafi sagt, að nóg hafi verið af slíku gert í fyrra. Hann lét jafnvel liggja orð að því, að sú kauplækkun, sem nú ætti að framkvæma, væri eingöngu hjá almenningi í landinu, væri eingöngu til þess að mæta þeirri aukningu, sem gerð hefði verið á raunverulegri hlutdeild sjávarútvegsins í þjóðartekjunum. Þessi staðhæfing er alröng. Ég skal nú reyna að sýna fram á, að hún er röng. Ég skal reyna að sýna fram á, að sjávarútvegurinn hefur í þessum samningum ekki fengið neitt í sinn hlut nema það, sem klippt og skorið var nauðsynlegt til þess að gera honum kleift að standa undir því hækkaða kaupgjaldi, sem hann samkv. gildandi kjarasamningum verður að greiða á þessari vertíð umfram það, sem hann greiddi á síðustu vertíð. Ég segi það aftur: Útvegurinn hefur ekkert fengið nú umfram það, sem hann þarf til þess að greiða þá kauphækkun samkv. gildandi kjarasamningum, sem hann verður að bera nú á þessari vertíð og þessu ári umfram það, sem hann bar í fyrra. Meira að segja hafa þýðingarmiklir þættir útvegsins ekki fengið neinar bætur, þó að þeir verði að bera á árinu kauphækkun, og á ég hér við frystihúsin. Þau verða að bera 10.7% kauphækkun á þessu ári umfram það, sem þau urðu að bera í fyrra. Rökin, sem ég get fært fyrir þessari staðhæfingu minni, eru þessi: Kaupgjald bátasjómanna og að verulegu leyti togarasjómanna líka er nú á þessu ári um 10% hærra, en var í fyrra, miðað við ástandið, eftir að útflutningslögin voru sett. Kaup bátasjómanna hækkaði í samningum um 16%. Það lækkaði aftur um 5.4%, svo að eftir verður um það bil 10% kauphækkun. Svipað eða nokkru lægra á við um togarasjómenn. Kauphækkun verkamanna í krónum reiknað er um 5%. Miðað við lauslega áætlun um tölu bátasjómanna og togarasjómanna annars vegar og verkamanna hins vegar, má gera ráð fyrir; að meðalkauphækkunin nú í ár, miðað við það, sem hún var í fyrra, sé um 6½ %. Þá er spurningin: Hvað þýðir þessi 6½% kauphækkun mikla útgjaldaaukningu fyrir útveginn í heild? Meðalvinnulaunakostnaður útvegsins er um 70% af hans heildarútgjöldum, þ.e. kaupgjald er um 70% af heildarútgjöldum útvegsins. Þetta þýðir því, að vegna kauphækkunarinnar hækkar rekstrarkostnaður útvegsins um um það bil 4½%. Útflutningsverðmæti útvegsins í heild er talið vera, miðað við s.l. ár, um 1.850 millj. kr., og 4½% kostnaðaraukning af 1.850 millj. gerir 84 millj. kr. Frá þessu verður að draga það, að frystihúsin fá ekki að halda þeim sparnaði, sem hlýzt af 5.4% kauplækkuninni, en það er um 18 millj. kr., svo að kostnaðarauki útgerðarinnar í heild verður 84 millj. mínus 18 millj., eða 66 millj. kr., allt saman lauslega reiknað. Uppbæturnar, sem útvegurinn fær, nema 77 millj. kr. Þar frá verður að draga það, sem greitt er vegna bráðafúatrygginganna og tilheyrir raunverulega árinu 1958, 4 millj., og 7 millj., sem eru vegna þess, að vísitalan í jan. reyndist 202 stig, og bætt er sérstaklega. Þá verður nettó það, sem útvegurinn fær vegna útgjaldaaukningarinnar á árinu 1959, 66 millj. kr. eða einmitt svipuð upphæð og kostnaðaraukning útvegsins er vegna launagreiðslnanna einna saman. Hver er því niðurstaðan af þessu? Það er sýnt fram á, að launaútgjöld útvegsins í heild verða, miðað við gildandi kjarasamninga, um 66 millj. kr. hærri en þau voru í fyrra og nettóbótaaukningin, sem útvegurinn fær til að standa undir auknum kostnaði árið 1959, er einmitt sama talan. Það má geta þess enn fremur, að nokkrir kostnaðarliðir hafa hækkað, sérstaklega tryggingaiðgjöld, þó ekki verulegir liðir, en í stórum dráttum sýnir þetta, að það, sem útvegurinn fær, er einungis það, sem hann þarf á að halda til að standa undir þeim auknu kaupgreiðslum, sem nýir kjarasamningar hafa á hann lagt. Það er rétt, að hlutarsjómenn hafa fengið verulegar kjarabætur frá því í fyrra og þetta veldur auknum útgjöldum útvegsins í heild og aukinni bótaþörf úr útflutningssjóði, en um það hélt ég að allir hefðu verið sammála, að sú stétt, sem helzt átti skilið raunverulegar kjarabætur, voru einmitt bátasjómenn. Hjá hinu er ekki hægt að komast, að útvegurinn verður eins og aðrir atvinnuvegir að greiða þá kauphækkun, sem orðið hefur á kaupi verkamanna. Sú staðhæfing, að með þessum ráðstöfunum sé í raun og veru verið að láta útvegsmenn, sjávarútveginn sem heild, burt séð frá hlutarsjómönnunum, fá aukna hlutdeild í þjóðartekjunum, bæta hag þeirra á kostnað annarra atvinnustétta, hún er röng. Ef útvegurinn hefði ekki fengið þessar 77 millj., þá hefði hagur hans verið skertur frá því, sem var í fyrra, miðað við aðrar atvinnugreinar, landbúnað, iðnað, siglingar og aðrar atvinnugreinar. Því til frekari áréttingar, að vel hafi verið á málum haldið í þessum samningum, vil ég láta þess getið hér, að formaður stjórnar útflutningssjóðs, Haraldur Jóhannsson hagfræðingur, tók þátt í þessum samningum, og hefur leyft að hafa það eftir sér opinberlega, að hann teldi, að með engu móti hefði verið hægt að semja hagstæðar fyrir útflutningssjóð við útveginn heldur en gert var. M.ö.o.: hann hefur leyft að hafa það eftir sér opinberlega, að hann telji útveginum í engum lið, hvorki smáum né stórum, hafa verið ívilnað miðað við það, sem gert var í fyrra. Haraldur Jóhannsson er maður mjög grandvar og varkár til orðs og æðis, og ég tel bæði aðild hans að samningunum og svo þessi ummæli hans hafa verið og vera tryggingu fyrir því, að þarna hafi verið vel á haldið og af ráðdeild. Að endingu vil ég svo alveg sérstaklega undirstrika, að vissar greinar sjávarútvegsins fengu ekki aðeins engar bætur, heldur þurftu beinlínis að bera þá kostnaðaraukningu, sem varð á s.l. ári og var það kleift vegna sparnaðar, sem orðið hafði í rekstrinum af ýmsum tækniástæðum, sérstaklega vegna notkunar hinna nýju flökunarvéla, þannig að jafnvel það náðist, að sá sparnaður, sem varð vegna tækniframfara í frystihúsunum á s.l. ári, kom útflutningssjóði og þar með þjóðarheildinni til góða á þann hátt, að frystihúsin bera kauphækkunina alla og fá ekki auknar bætur vegna hennar eða meginhluti frystihúsanna. Hitt er svo annað mál, að tækniframfarirnar hafa ekki komið þeim öllum jafnmikið til góða og þess vegna var nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir til þess að gera hinum verr stæðu frystihúsum, þeim frystihúsum, sem verri hafa aðstöðuna, kleift að bera hina auknu kaupgjaldshækkun, og sú leið var til þess farin að hækka sérbæturnar, svo sem hæstv. forsrh. gerði grein fyrir í sinni framsöguræðu og er því ástæðulaust fyrir mig að víkja nánar að. Hv. 2. þm. S-M. vék einnig að því í ræðu sinni í gær, að hæstv. forsrh. hafi annaðhvort ekki farið alveg rétt með eða ekki sagt allan sannleikann að því er snertir áhrif niðurfærslunnar á vísitöluna, svo að ég held, að það sé rétt, að það komi hér alveg skýrt fram samkvæmt gögnum frá hagstofunni, hver sannleikurinn er í því máli. 1. des. s.1. var framfærsluvísitalan 220.45 stig. Í desembermánuði hækkaði hún af ýmsum ástæðum og að langmestu leyti vegna þeirra kauphækkana, sem urðu í desember, um 3.72 stig. Hins vegar lækkaði hún í des. vegna niðurgreiðslunnar fyrir áramótin um 12.60 stig, þannig að 1. jan. 1959 var vísitalan 211.57 stig, eða 212 stig. Ef nú hins vegar er reiknað út samkvæmt vísitölugrundvellinum, hve mikið hún á að lækka vegna niðurfærslu kaupgjaldsvísitölu í 175 stig, þá verða það 5.33 stig samkvæmt skýrslum hagstofunnar, sundurliðunina hirði ég ekki um að lesa, svo að gera má ráð fyrir, að eftir 1. jan. verði vísitalan svo sem hér segir: Hún er 211.57 stig 1. jan. Síðan lækkar hún í jan., vegna þess að kippt er til baka verðhækkunum, sem urðu í des. vegna hækkunar kaupsins úr 185 í 202, um 2.32 stig, og fer við það niður í 209.25 stig. Síðan má gera, eins og ég sagði áðan, ráð fyrir 5.33 stiga lækkun á vísitölunni vegna 5.4% kauplækkunar, þ.e.a.s. eftirgjafar 10 stiganna og þá lækkar hún enn ofan í 203.92 stig. Síðan má gera ráð fyrir einhverjum breytingum enn í febr., og þær ættu frekar að verða til lækkunar, til þess að fylla upp í þau 1.92 stig, sem þá vantar á, að hún komist ofan í 202. Ríkisstj. hefur lýst því yfir, að verði þróunin í febr. ekki þannig, að þessi 1.92 stig eyðist vegna verðlækkunarráðstafananna, muni niðurgreiðslur verða auknar sem því svarar, þannig að tryggt verður, að vísitalan verði 1. marz n. k. 202 stig, og það, eins og ég gat um áðan, er meginforsenda allra þeirra áætlana, sem gerðar hafa verið um það, að kaupmátturinn 1. marz mun verða eilítið meiri, en hann var í okt. s.l. og talsvert meiri, en hann var í febr. s.l. Hvað sem menn koma til með um þetta að segja, er sú staðreynd óhagganleg, að verði vísitalan 1. marz n.k. 202 stig, eins og raunar hefur verið tryggt að hún muni verða, verður kaupmátturinn þá eilítið meiri, en hann var í okt. s.l. og febr. s.l. Með þessu held ég að ég hafi svarað því helzta, sem fram hefur komið í þeim tveim ræðum, sem fyrst og fremst hafa gagnrýnt þetta frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Hv. 2. þm. S-M, minntist á það í ræðu þeirri, er hann flutti hér í gær, hverjar væru orsakir þess verðbólguvandamáls, sem við er að etja. Ég er nú sammála hv. þm. um það, að það sé nauðsynlegt skilyrði fyrir giftusamlegri lausn verðbólguvandamálsins, að þeir, sem um það fjalla, hafi réttar hugmyndir um orsakir verðbólgunnar. Ég verð þó að svo stöddu að láta mér nægja að lýsa í einni setningu skoðun minni á því máli, án þess að rökstyðja hana, því að það voru aðrar hliðar þessa máls, sem ég ætlaði að gera hér að umræðuefni. En röksemdafærsla hv. 2. þm. S-M. beindist í meginatriðum að því að hrekja þá skoðun, að hækkun kaupgjaldsins væri meginorsök verðbólgunnar og máli sínu til stuðnings vitnaði hann í ummæli tveggja mætra íslenzkra hagfræðinga, þeirra Jónasar Haralz og dr. Jóhannesar Nordals, sem þeir höfðu átt að láta falla um þetta efni á stúdentafélagsfundi, sem haldinn var um efnahagsmál á s.l. vori. Ég var nú að vísu staddur á þessum fundi og minnist ekki að hafa heyrt þessi ummæli, en samt skal ég ekki vefengja það, að rétt sé með þetta farið hjá hv. 2. þm. S-M. Og hvað sem líður skoðunum þessara manna á því efni, þá skal ég ekki fara að vitna hér gegn hv. 2. þm. S-M. í því, að það er sjálfsagt auðvelt að vitna í marga kunna hagfræðinga, er því hafa haldið fram, að fjárfesting og bankaútlán séu að jafnaði grundvallarorsök verðbólgu, en þróun kaupgjaldsmála skipti þar minna máli. En það eru líka til merkir hagfræðingar, sem telja þróun kaupgjaldsins höfuðatriði verðlagsþróunarinnar, en fjárfestingin skipti þar minna máli. Það, sem máli skiptir, er það að, að mínu áliti ber að gjalda varhuga við því að álykta allt of eindregið út frá slíkum almennum kenningum um orsakir verðbólguþróunarinnar hér á landi og ráðstafanir gegn henni. Að mínu áliti er sannleikurinn sá, að hér hafa tvær grundvallarorsakir verið að verki, meiri fjárfesting, en hægt hefur verið að afla fjár til með heilbrigðum hætti og víxlverkun kaupgjalds, vísitölu og verðlags landbúnaðarafurða. Ef árangri á að ná í baráttunni gegn verðbólgunni, verður að taka fyrir báðar þessar uppsprettur hennar, en hvort fjárfestingin sé hér orsök og vísitöluskrúfan afleiðing, finnst mér ófrjótt að deila um. Mér finnst, að þetta sé hliðstætt því, að um það væri deilt, ef maður ofkælist og fær lungnabólgu, hvort það sé heldur ofkælingin eða lungnabólgusýklarnir, sem séu raunveruleg orsök sjúkdómsins. Þessu atriði ætla ég að ljúka með því að lesa hér upp örfá orð úr erindi, er annar þeirra hagfræðinga, er nefndir hafa verið í sambandi við þetta, Jónas Haralz, flutti á fundi verzlunarráðsins nú fyrir áramótin og birt hefur verið í Frjálsri verzlun, með leyfi hæstv. forseta, en hann kemst í þessu erindi sínu þannig að orði: „Það hefði verið nauðsynlegt að skipuleggja fyrir löngu allar þessar framkvæmdir“, opinberar fjárfestingarframkvæmdir, sem hér er um að ræða, - „þannig að tryggt væri, að útgjöld vegna þeirra færu ekki fram úr því fé, sem afla mætti með eðlilegum hætti. Hin óeðlilega þensla bankaútlána og hin mikla fjárfestingarstarfsemi hafa gert hvort tveggja í senn að þrýsta á greiðslujöfnuðinn og skapa of mikla eftirspurn eftir atvinnu innanlands. Hið síðarnefnda er auðvitað nátengt launamálunum. Það er erfitt að segja, hvað kemur fyrst. Eru það kaupkröfurnar, sem byrja og útlánaaukningin, sem fylgir á eftir? Eða er það útlánaaukningin, sem byrjar og skapar grundvöllinn fyrir hækkuðu kaupgjaldi? Hvernig sem þessu kann að vera varið, held ég, að óhætt sé að fullyrða, að ekki sé hægt að halda kaupgjaldi í eðlilegu horfi, meðan of mikil útþensla á sér stað af hálfu bankanna og þess opinbera.“ Mér finnst, að í þessum orðum felist kjarni þessa máls. En af því, sem hér hefur verið sagt, leiðir það, að ég verð að mótmæla þeim skilningi, sem fram hefur komið í Tímanum, málgagni Framsfl., á ályktun þeirri um efnahagsmál, sem flokksráð sjálfstæðismanna gerði 18. des. s.l., en þessi skilningur kom líka fram í ræðu hv. 1. þm. S-M. hér í gær. Auðvitað var fjarri lagi, að við teljum, að með því einu að færa vísitöluna niður um 10 stig eða kaupgjaldið niður um 5–6% séu efnahagsvandamálin í rauninni endanlega leyst. Við teljum að vísu, að hér sé um að ræða óhjákvæmilegan lið í heildarráðstöfunum á sviði efnahagsmálanna. En auðvitað verður að gera margt fleira, til þess að von geti verið um að koma þeim á kjöl. Annars hefur hv. 1. þm. Reykv. þegar gert þessu máli þau skil, að ég sé ekki ástæðu til þess að bæta þar neinu við. En það er m.ö.o. að gera þetta tvennt, stöðva víxlhækkunarskrúfu kaupgjalds og verðlags og taka fjárfestingar- og bankamálin nauðsynlegum tökum. Með þessu er ekki sagt, að nauðsynlegt sé að afnema vísitölukerfið með öllu. Í ýmsum okkar nágrannalöndum, þar sem sæmilegt jafnvægi hefur verið í efnahagsmálum um langt skeið, er vísitölufyrirkomulag í launagreiðslum og í því er nokkur sannleikskjarni, sem hv. 2. þm. S-M. sagði í sinni ræðu, að á tímum, þegar verðlagsþróunin er óróleg, þá getur þetta fyrirkomulag orðið til þess að koma í veg fyrir ýmsar vinnudeilur, sem ella hefðu orðið. En ef þessu fyrirkomulagi er haldið, þá verður a.m.k. að koma í veg fyrir það, að þannig skapist ört verkandi víxlhækkunarskrúfa eins og verið hefur oft og tíðum hér á landi og ekki sízt nú. Þær ráðstafanir, sem nú stendur til að gera, ber eðlilega að líta á í beinu framhaldi af setningu bjargráðalaganna svokölluðu á s.l. vori og því, hversu frá þeim var gengið, en kjarni þessara ráðstafana í efnahagsmálum var raunverulega gengisfelling. Almenn yfirfærslugjöld voru hækkuð úr 16% í 55% og 30% yfirfærslugjöld lögð á brýnustu nauðsynjar og náms- og sjúkrastyrki. Þannig var framkvæmd nokkurn veginn hlutfallslega sama hækkun á öllum yfirfærslugjöldum, en það er einmitt þetta, sem skeður, þegar gengið er lækkað. Þessar ráðstafanir voru að vísu ekki kallaðar gengislækkun af þeim, sem að þeim stóðu. En það var aðeins angi af þeim skollaleik, sem þáverandi ríkisstj. taldi sér henta að leika gagnvart þjóðinni við meðferð þessara mála. Því fer nú fjarri, að borið hafi verið á móti því af okkur sjálfstæðismönnum, að gengi íslenzku krónunnar hafi að undanförnu verið rangskráð. Þvert á móti tóku margir okkar þingmannanna það fram í umr. um bjargráðin svokölluðu á sínum tíma, að svo væri, leiðrétting á gengisskráningunni í einhverri mynd væri óhjákvæmileg. Á hinn bóginn ætti það að vera öllum ljóst, að svo veruleg gengislækkun sem í rauninni var framkvæmd á s.l. vori hlaut, miðað við þær aðstæður, sem nú eru og hafa verið hér á landi, að leiða til skefjalausrar verðbólgu, nema gerðar séu sérstakar ráðstafanir til þess að fyrirbyggja slíkt. Ástæðan til þess, að gengislækkun hlýtur að hafa mikil áhrif til hækkunar á verðlagi hér á landi, er auðvitað sú, hve innflutningurinn er mikill þáttur í neyzlu landsmanna og þegar svo þar við bætist vísitölufyrirkomulagið í launagreiðslum, þá hljóta verðhækkunaráhrif slíkra ráðstafana alltaf að vera mikil, enda hefur það verið svo, að þegar gripið hefur verið til gengislækkunar að undanförnu, svo sem var vorið 1939 og aftur 1950, þá voru ráðstafanir til þess að fyrirbyggja óstöðvandi verðbólguþróun jafnframt gerðar í sambandi við þá lagasetningu, sem ákvað gengislækkunina. Það var og í rauninni viðurkennt af þeim, sem að bjargráðalöggjöfinni stóðu, að hún væri að þessu leyti botnlaus. Botninn átti ekki að slá í að svo stöddu, heldur skyldi hans leitað á næsta hausti, að vísu ekki suður í Borgarfirði, eins og þjóðsagan segir, heldur á stéttaþingum þeim, sem þá átti að halda. En eins og kunnugt er, tókst fráfarandi ríkisstj. ekki að finna botn sinn þar og kemur það mál nú til kasta Alþingis að slá botninn í bjargráðin til þess að forða þjóðinni frá þeim voða, sem af því hlýzt óhjákvæmilega, ef verðbólga brýzt út, en það er yfirvofandi, ef ekkert verður að gert. Það leiðir af því, sem ég hef þegar sagt, að varla getur orkað tvímælis, að óhjákvæmilegt skilyrði þess, að forða megi skefjalausri verðbólgu, er það, að með einhverju móti verði stöðvuð sú víxlhækkun kaupgjalds og verðlags, sem nú á sér stað. Þetta getur ekki átt sér stað nema með tvennu móti: annaðhvort því, að launþegar gefi eftir vísitöluuppbót að vissu marki, eða þá að gerðar séu ráðstafanir til lækkunar á verðlaginu, þar með vísitölugreiðslum á kaup, annaðhvort með niðurgreiðslum úr ríkissjóði eða á annan hátt. Það væri að vísu hugsanleg leið, að framkvæmd væri lækkun á verðlagi t.d. með verðlagsákvæðum án þess, að til niðurgreiðslna þurfi að koma. En þar sem ströng verðlagsákvæði hafa undanfarið verið í gildi, er slíkur möguleiki varla fyrir hendi. Og má raunar að gefnu tilefni á það benda, að jafnvel þó að svo væri, þá mætti alveg á sama hátt eins og því hefur nú verið haldið fram, m.a. af málgagni Alþb., að niðurgreiðslur séu kjaraskerðing fyrir launþega, staðhæfa, að svo mundi einnig vera, ef verðlagsyfirvöld framkvæmdu t.d. lækkun álagningarinnar á vísitöluvöru, því að þá mætti reikna út, að launþegar mundu við það tapa meiru í kaupi en þeir spara á lækkuðu vöruverði, þannig að slíkar ráðstafanir væru í rauninni eins konar launarán. Þó að hæstv. menntmrh. hafi nú þegar gert því máli skil, hvert gildi þessir útreikningar Þjóðviljans hafa og ég sé honum sammála um það, sem hann hefur sagt í því efni, þá tel ég því þó ekki með öllu ofaukið, þó að bætt sé við það nokkrum orðum, því að hér er vissulega um mjög þýðingarmikið atriði að ræða. Ég lít svo á, að undir þessu atriði, hver áhrif ráðstafanirnar hafa á kjör launþega og þá um leið alls almennings í landinu, sé það í rauninni komið, hvort þessar ráðstafanir eiga rétt á sér eða ekki, því að ef til væru einhverjar aðrar ráðstafanir, aðgerðir eða þá aðgerðarleysi í þessum efnum, sem mundu leiða það af sér, að kjör alls almennings yrðu miklu betri, en þau verða, eftir að þessar ráðstafanir hafa verið gerðar, þá er það mitt álit, að fyrirhugaðar ráðstafanir ættu ekki rétt á sér og það ætti þá að fara þessar aðrar leiðir, ef þær eru til. Það vakti annars athygli mína í ræðu hv. 2. þm. S-M., að hann gein ekki við þeirri flugu að lesa hér upp þessa vafasömu útreikninga úr Þjóðviljanum. Hann komst þannig að orði, að - ef ég tók rétt eftir - hann skyldi ekki neitt fullyrða um það, hver áhrif þessar ráðstafanir hefðu á kaupmátt launa, og sagði um leið, að alla slíka útreikninga bæri að taka með nokkurri varúð. Þetta var í sjálfu sér hófsamlegur málflutningur, en reikningarnir heimtust nú af fjalli, þegar flokksbróðir hans, hv. 7. þm. Reykv. (HV), tók hér til máls áðan. Það hefur verið reiknað út og fyrir því bornir hagfræðingar, að ef þær ráðstafanir, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, væru gerðar, þá mundi það hafa í för með sér 9–10% kjaraskerðingu fyrir alla launþega í landinu. Ef launþegarnir gefi eftir einhver vísitölustig, þá sé það bein kjaraskerðing, sem eftirgjöfinni nemur, sé vísitala borguð niður og það jafnvel þótt fjár til niðurgreiðslnanna sé aflað án þess að leggja á nýja skatta, þá sé það raunar líka kjaraskerðing, því að launþegarnir tapi meiru í kaupi, en þeir spari við þessar verðlækkanir. En þar sem aðrar leiðir koma ekki til greina til þess að varna því, eins og nú er ástatt, að verðbólgan verði óviðráðanleg, en þessar tvær, eftirgjöf eða niðurgreiðsla, þá getur niðurstaðan af þessu ekki orðið nema ein og hún er sú, að eina leiðin til þess að tryggja launafólki óskert lífskjör sé sú að gera engar ráðstafanir til þess að stöðva verðbólguna og gegnir í rauninni mikilli furðu, að slíkt skuli vera borið á borð fyrir fólkið. Allir sjá, að það getur ekki staðizt, að bezta leiðin til þess að tryggja lífskjör launafólks í landinu sé sú að láta verðbólguna ganga óhefta og ætti það út af fyrir sig að nægja til þess að sýna fram á, hve fjarstæðukenndur þessi málflutningur er. En þessu til frekari áréttingar skal þó bent á örfá atriði í sambandi við þessa útreikninga. Meginatriðið er þetta: Hvað er það, sem miðað er við, þegar talað er um 9–10% kjaraskerðingu? Það er auðsjáanlega miðað við það, að verðbólgan gæti stöðvazt af sjálfu sér án nokkurra sérstakra ráðstafana í verðlags- og launamálum. Það er auðvitað hægt, ef maður hefur ánægju af því, að reikna það út, hvað kaupmáttur launa mundi aukast, ef engar verðhækkanir mundi leiða af þeirri 21% kauphækkun, sem orðið hefur umfram það, sem bjargráðalögin á sínum tíma gerðu ráð fyrir og útflutningsframleiðslan gæti borið slíka kauphækkun án aukinna uppbóta. Og ég skal ekki vefengja, að ef slíkt væri mögulegt, þá mundi kaupmáttur launa sennilega verða 9–10% meiri, en hann getur orðið, ef horfzt er í augu við þá hverjum manni augljósu staðreynd, að þetta er ekki möguleiki. En slíkir útreikningar eru bara ekki hagfræði, heldur óraunhæfar fjarstæður og hugarórar. Það væri ekkert fjær veruleikanum að gera sér til skemmtunar að reikna út, hvað hægt væri að auka kaupmátt launanna, ef kaupið væri hækkað t.d. um 50% eða 100%, án þess að slíkt hefði í för með sér neinar verðhækkanir eða hækkun útflutningsuppbóta. Í sambandi við það má nefna það, þegar hv. 7. þm. Reykv. gaf þær upplýsingar, að kaupmáttur launa í janúarmánuði s.l. væri 13% meiri, en hann hefði verið í október, eða 9–10% meiri, en gert er ráð fyrir að hann verði, eftir að búið er að gera þær ráðstafanir, sem frv. fjallar um. Spurningin er bara sú, hvort það ástand í þessum málum, sem var í janúarmánuði, getur haldizt. Þá er það einmitt þannig, að niðurgreiðslurnar, þær niðurgreiðslur, sem ákveðnar voru af hæstv. ríkisstj., eru komnar til framkvæmda, en launþegarnir njóta enn þá þeirrar vísitöluuppbótar, sem þeir fengu 1. des. Það er ekki einu sinni orðin sú lækkun á kaupinu, sem undir öllum kringumstæðum hefði átt að verða samkvæmt vísitölufyrirkomulaginu vegna lækkunar á vísitölunni úr 219 stigum í nóv. í 212 stig í janúarmánuði. Þá eru heldur ekki nema að litlu leyti komnar fram þær verðhækkanir, sem hlaut að leiða af hækkun kaupgjaldsins frá 1. des. Enn fremur eru ekki komnar til framkvæmda og ekki komnar til að hafa nein áhrif á verðlagið þær hækkanir skatta, sem vitað er að óhjákvæmilega hefði, miðað við þessar kringumstæður, orðið að gera til þess að koma í veg fyrir stöðvun útvegsins. En ef það hefði nú verið hægt að greiða áfram kaupgjald samkvæmt desembervísitölu, án þess að nokkur frekari hækkun, en orðin var í jan., kæmi til sögunnar, ef það hefði verið hægt að láta útgerðina ganga óhindrað, án þess að hún fengi nokkrar frekari uppbætur, þá er sjálfsagt ekki vafi á því, að kaupmáttur launa mundi verða 9–10% meiri, en hann verður, ef þessar ráðstafanir eru gerðar. En er þetta bara hægt? Ef hv. 7. þm. Reykv. sér einhverja möguleika á því, að þetta verði framkvæmanlegt, ef hann hefði einhverjar till. að gera, sem gerðu það mögulegt, að kaupmáttur launa héldist í því, sem hann var í janúarmánuði, þá teldi ég að Alþingi bæri skylda til að fylgja honum í því efni. Ég skyldi verða fyrstur þm. til þess að veita slíkum till. stuðning. Ég hef ekki umboð til þess að binda aðra þm. til fylgis við hv. 7. þm. Reykv. í þessu efni, en ég teldi, að ef aðrir gerðu það ekki líka, þá væri það að bregðast skyldum sínum, við hagsmuni meginþorra kjósendanna. En þessi hv. þm. hefur bara ekki enn þá sýnt fram á, hvernig slíkt mætti verða og í þeirri grein, sem hæstv. menntmrh. las upp eftir hann frá s.l. hausti, hefur hann ekki á þeim tíma haft trú á því, að það væri mögulegt. Þar gerir hann ráð fyrir því, að óhjákvæmilegt sé að færa niður bæði kaupgjald og verðlag á landbúnaðarvörum. Og ég vil við þetta bæta, að í þessu sambandi má minna á það, að málflutningur hv. þm. Alþb. og málgagns þess, Þjóðviljans, var töluvert annar í þessum efnum fyrir rúmum tveim árum, þegar vísitöluuppbót launþega var skert um 6 stig að tilhlutun þáverandi ríkisstj. Þá komst Þjóðviljinn einmitt að þeirri niðurstöðu, að vegna þeirra verðhækkana, sem af því mundi leiða, að þessi 6 stig yrðu greidd, væri í rauninni engin fórn né kjaraskerðing að gefa þau eftir. Ef þetta hefur á sínum tíma verið rétt, þá má ábyggilega byggja það á nákvæmlega sömu rökum, að það sé ekki kjaraskerðing fyrir launafólk að gefa eftir þau 10 vísitölustig, sem nú er um að ræða. Sannleikurinn er nefnilega sá, að jafnvel þó að byggt sé á hinum hæpnu mælikvörðum, sem gert er við áðurnefnda útreikninga, þá hlýtur, ef betur er að gáð, niðurstaðan að verða allt önnur en sú, sem þar er komizt að. Það er gerð grein fyrir því í grg. þeirri, er fylgir frv. þessu og hefur raunar verið vitað nokkrar undanfarnar vikur, að verði ekkert gert til þess að stöðva verðbólguna, muni vísitalan verða 270 stig í nóvember n.k. eða hækka að meðaltali um 5 stig á næstu mánuðum. En breytingar þær á kaupgjaldsvísitölu, sem samkvæmt núgildandi samningum eru gerðar á þriggja mánaða fresti, eru miðaðar við næsta mánuð á undan, þannig að þegar af þessari ástæðu leiðir það, að sé hækkunin að meðaltali 5 stig á mánuði, þá verður kaupgjaldsvísitalan alltaf 5 stig á eftir framfærsluvísitölunni, auðvitað til viðbótar þeim 17 stiga mun, sem nú er alltaf á kaupgjaldsvísitölu og framfærsluvísitölu, þannig að í byrjun þess tímabils, þegar ný kaupgjaldsvísitala kemur, verður launþeginn 5 stigum á eftir, en í lok þessa þriggja mánaða tímabils verður kaupgjaldsvísitalan að jafnaði 15–20 stigum á eftir. Þetta leiðir af því, að reiknað er með, að hún hækki að meðaltali um 5 stig á mánuði. Af því leiðir, að sé miðað við mitt tímabilið, þá hlýtur launþeginn alltaf að vera 10–12 stigum á eftir. Enn fremur leiðir það af þessu, að kjör launþega hlytu alltaf að skerðast um þau 10 stig og jafnvel eitthvað meira, sem hér er um að ræða að gefa eftir, þó að engu væri breytt um núverandi fyrirkomulag í þessum efnum. Þetta væri þó aðeins byrjunin, en strax á komandi hausti má gera ráð fyrir því, að hraðinn í vexti verðbólgunnar yrði orðinn meiri, en 5 stig á mánuði til jafnaðar og mundi þá auðvitað bilið milli framfærsluvísitölu og kaupgjaldsvísitölu enn breikka. Ég skal taka það fram, að auðvitað er mér ljóst, að þó að vísitalan hækki þannig að meðaltali um 5 stig, þá þýðir það auðvitað ekki, að hún hækki um 5 stig á hverjum mánuði. Á því verða auðvitað sveiflur. En ég tel ekki ástæðu til að ætla, að það breyti í rauninni neinu um þessa niðurstöðu. Við vitum, að bilið á milli kaupgjaldsvísitölu og framfærsluvísitölu verður auðvitað mest á haustin, eftir að nýtt landbúnaðarverð er komið í gildi, það gerist 1. sept., svo að af því leiðir, að við þetta breiða bil verða launþegarnir að una í þrjá mánuði. Það eru því engar líkur á því, að þó að tekið væri tillit til þessa, mundi það breyta nokkru um þá niðurstöðu, að jafnvel þó að miðað sé við þann hraða á vexti verðbólgunnar, sem verður allra næstu mánuði, þá hljóta launþegarnir sjálfkrafa að verða 10–12 stigum á eftir eða nokkurn veginn því sama, sem nú er um að ræða að gefa eftir og síðar verður þetta meira. Nú mætti náttúrlega spyrja sem svo: Geta launþegarnir þá ekki komizt hjá þessari kjaraskerðingu með því að knýja það fram, að vísitalan sé greidd t.d. mánaðarlega, en ekki á þriggja mánaða fresti? Ég tel, að svo mundi ekki vera. Afleiðingin af því yrði aðeins sú, að í stað þess að vísitalan hækkar um 5 stig á hverjum mánuði, þá mundi hún eftir þá breytingu fara að hækka um 5 stig á hverri viku eða svo. Á tímum óðaverðbólgunnar í Þýzkalandi 1923 var svo komið, að það var farið að reikna nýja kaupgjaldsvísitölu vikulega, en þá var það þannig, að verðlagið hækkaði um 10% eða 20% frá degi til dags. Þetta er nú ráðningin á þeirri gátu, sem ég býst við að ýmsir hafi velt fyrir sér, því að auðvitað má spyrja sem svo: Hvernig stendur á því, að því er haldið fram, að það sé nauðsyn að stöðva verðbólguþróunina, en á hinn bóginn er alltaf verið að birta útreikninga, gerða af hagfræðingum, sem sýna fram á það, að ráðstafanir til þess að stöðva verðbólguna hljóti óhjákvæmilega að hafa svo og svo mikla kjaraskerðingu í för með sér? Það er auðvitað eðlilegt, að skynsamur maður hljóti að draga af þessu þá ályktun, að annaðhvort sé það bábilja, að það sé nauðsynlegt að stöðva verðbólguþróunina, eða þá að eitthvað hljóti að vera bogið við þessa útreikninga, sem sýna fram á þá kjaraskerðingu, sem stöðvunin muni hafa í för með sér. Það síðara er auðvitað að mínu áliti það rétta. Það er bogið við þessa útreikninga, að þeir taka ekki tillit til þess vaxtar verðbólgunnar, sem um hlýtur að verða að ræða. Hagnaður launþeganna við það, að stöðvunin er gerð, jafnvel þó að það kosti eitthvað í kaupi, er fólginn í því, að ef þetta tekst, þá sleppa þeir við þá rýrnun á kaupmætti launanna, sem leiðir af því, að verðlagið fer hækkandi frá mánuði til mánaðar, en kaupgjaldið hlýtur af sjálfu sér alltaf að verða á eftir, þannig að þótt ekki væri tekið tillit til annars en hinnar reikningslegu skerðingar á kaupmætti launanna, sem sjálfkrafa hlýtur að leiða af vexti verðbólgunnar, þá verður hún samkvæmt því, sem ég hef sagt, meiri en þær fórnir, sem nú er gert ráð fyrir að færðar séu til þess að stöðva hana. En óþægindi þau og kjaraskerðing, sem bæði launþegar og aðrir mundu verða fyrir, ef ekki tekst að forða því, að óðaverðbólga skelli á, eru þó miklu víðtækari en þetta, og það er full ástæða til þess að bregða upp mynd af þeirri þróun, sem þá blasir við. Almenningur hefur það vissulega á tilfinningunni, að í vændum sé eitthvað verra, en hingað til hefur átt sér stað og krefst þess af fulltrúum sínum á Alþingi, að gerðar séu þegar ráðstafanir til þess að afstýra aðsteðjandi voða. Það er þó rétt og jafnvel nauðsynlegt að gera sér sem gleggsta hugmynd um það, í hverju þessi voði er fólginn, því að almenn slagorð eins og hrun og öngþveiti, sem oft eru notuð í þessu sambandi, segja auðvitað lítið út af fyrir sig. Þótt hin hæga verðbólguþróun, sem verið hefur undanfarin ár, hafi valdið þjóðarbúinu og framleiðslunni margvíslegu tjóni, þá hefur þó hingað til tekizt að halda henni svo í skefjum, að tekizt hefur að forða stórvandræðum. Þegar ný ríkisstj. hefur setzt að völdum, þá hefur því verið lofað að stöðva verðbólguna. Þótt árangur af því hafi verið misjafn og aldrei fullnægjandi, þá hefur þó tekizt að vekja vonir um það, að eitthvað nýtt og raunhæft yrði gert, svipað því og menn vonast oft eftir betra tíðarfari með nýju tungli. En þó að vonirnar hafi e.t.v. að jafnaði brugðizt, þá hefur þetta þó nægt til þess, að fólk hefur ekki misst alveg trúna á verðgildi peninganna, haldið óbreyttum daglegum viðskiptavenjum, lagt peninga í banka, þeir sem þá hafa haft afgangs daglegum þörfum, o.s.frv. Ef verðbólgan fer hins vegar að vaxa með þeim hraða, sem nú hlýtur að verða, ef ekkert verður að gert, þá hlýtur það að valda stórfelldari röskun á efnahagsstarfseminni en von er að menn almennt geri sér næga grein fyrir, því að núlifandi kynslóð á Íslandi þekkir ekki óðaverðbólgu nema af afspurn. En ef menn vita það, að vísitalan verður 270 stig eftir tíu mánuði og e.t.v. 400 stig eftir hálft annað ár, þá hlýtur það að breyta algerlega viðhorfum manna til þess að eiga peninga. Allir hljóta að forðast það, sem unnt er, og breyta því, sem þeir eiga í peningum, í einhver föst verðmæti. Afleiðingin verður kaupæði, búðir tæmast og algert stjórnleysi skapast í verðlagsmálum og opinberum fjármálum. Þegar svo er komið, er aðeins til ein leið, sú að innkalla hina verðlausu mynt og taka upp nýja eða gera svipaðar ráðstafanir og sagt er að Rússar hafi gert gagnvart hinum verðlausa gjaldmiðli nazistanna í Austur-Þýzkalandi eftir stríðið. Þeir gerðu sér hægt um vik og strikuðu tvö eða þrjú núll út af öllum upphæðum til þess að fá meðfærilegar tölur í viðskiptum. En þetta virðist nú út af fyrir sig einfalt, og ég hef talað við menn, sem hafa sagt, að e.t.v. sé þetta það æskilega, hreinsunareldur, sem þjóðin verði að ganga í gegnum. En ég held þó, að þeir menn, sem þannig tala, mundu ekki gera það í alvöru, ef þeir gerðu sér fyllilega ljóst, hvað hér er um að ræða og hvaða verði þjóðin yrði að kaupa slíka reynslu. Fólk, sem dvaldist í Þýzkalandi, þegar óðaverðbólgan gekk þar yfir eftir fyrri heimsstyrjöldina, sagði, að vandræði og skortur stríðsáranna hefðu aðeins verið svipur hjá sjón miðað við neyðarástand verðbólguáranna. Það er í fyrsta lagi hætta á því, að hið algera öngþveiti í vörudreifingunni, sem leiðir af hruni gjaldmiðilsins, orsaki algeran nauðsynjaskort og jafnvel sult. En jafnvel þótt því versta í þeim efnum yrði með einhverjum hætti forðað, þá mundi þó efnahagur þjóðarinnar særast þeim sárum, ef slíkt dyndi yfir, sem seint tækist að græða. Allir þeir, sem unnið hafa það þjóðnytjastarf á undanförnum árum að leggja fyrir sparifé, yrðu bótalaust sviptir eignum sínum. Það yrðu laun þjóðfélagsins þeim til handa fyrir að hafa ráðstafað fjármunum sínum í þágu uppbyggingar atvinnulífsins í stað þess að eyða þeim í persónulegan munað. Allir þeir opinberu sjóðir, sem gegna margvíslegum verkefnum á sviði menningarmála og áratugi hefur tekið að byggja upp, yrðu þurrkaðir út. Þá er og augljós sú hneisa og álitshnekkir, sem landið mundi verða fyrir í augum annarra þjóða, ef slíkt skeði. Þess eru að vísu ýmis dæmi frá þessari og síðustu öld, að óðaverðbólga hefur átt sér stað hjá þjóðum, sem beðið hafa ósigur í styrjöldum. Þau dæmi, sem við þekkjum bezt, eru t. d. bankahrun - danska bankahrunið 1814, sem kom til að snerta okkur vegna stjórnmálasambands okkar við Dani á þeim tíma, hrun þýzka marksins eftir fyrri og seinni heimsstyrjöldina og gríska gjaldmiðilsins eftir borgarastyrjöldina þar í landi 1945. Hins vegar þekki ég þess engin dæmi frá siðmenningarlöndum, að óðaverðbólga hafi átt sér stað einungis vegna of mikillar fjárfestingar á friðartímum. Okkar dæmi yrði þannig einsdæmi, ef slíkt henti og ekki til þess fallið að skapa traust á fjármálum landsins, svo að ekki sé meira sagt. Það versta er þó e.t.v., að engin trygging er fyrir því, þótt ósköpin dyndu yfir, að slíkt mundi skapa nein skilyrði fyrir varanlegri endurreisn efnahagslífsins. Eru líkur á því, þótt taka yrði upp nýjan gjaldmiðil, að með því væru úr sögunni grundvallarorsakir verðbólgunnar hér á landi, of mikil fjárfesting og of mikil bankaútlán og óábyrg stefna í launamálum af hálfu ýmissa launþegasamtaka? Gæti ekki sami dansinn og áður hafizt að vörmu spori á nýjan leik, þannig að sparifjársöfnun, sem er grundvöllur efnahagslegra framfara, yrði um ófyrirsjáanlegan tíma úr sögunni? Í þessu sambandi má benda á það, að jafnvel þótt þetta skeði, að gjaldmiðillinn yrði verðlaus, þá hef ég ekki neina trú á því, að það yrði farið að ræða það á meira hagfræðilegum grundvelli, en verið hefur, hverjar hafi verið hinar raunverulegu orsakir verðbólgunnar. Það eru blöðin, sem skapa almenningsálitið í þessum efnum. Ég hef ekki trú á því, að eftir það færu þau frekar, en nú að gefa þær skýringar, að þarna sé um að kenna of mikilli fjárfestingu og óábyrgri stefnu í launamálum o.s.frv. Nei, það yrðu allt aðrar skýringar, sem þjóðinni yrðu gefnar á þessu fyrirbrigði, nefnilega þær, að það er þessi stjórnmálaforingi þarna og þeir, sem honum fylgja að málum, sem eiga sökina á því, hvernig komið er og um það yrði svo deilt. Það var vegna þess, að þjóðin bar ekki gæfu til annars, en fela þessum mönnum yfirstjórn sinna mála, sem þetta skeði. En það yrði ekki frekar en áður farið að gera grein fyrir hinum raunverulegu orsökum ófarnaðarins. Ég hef þá reynt í stórum dráttum að gera grein fyrir því, hvað blasir við, ef Alþingi það, sem nú situr, ber ekki gæfu til þess að gera viðhlítandi ráðstafanir til þess að stemma stigu við verðbólgunni. Ég er ekki að mála neina grýlu á vegginn, heldur aðeins að lýsa þvi, sem óhjákvæmilega skeður á næstu mánuðum, ef ekki verður að gert. Það ætti ekki að vera deiluefni milli stjórnmálaflokkanna, hverja nauðsyn ber til að stöðva verðbólguna. Um einstök atriði í sambandi við leiðirnar má hins vegar deila, t.d. um það, hve mikið af niðurfærslu vísitölunnar eigi að vera eftirgjöf af hálfu launþega og hve mikið eigi að borga niður úr ríkissjóði. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er að mínu áliti farin skynsamleg millileið í því efni. En þó að einhver önnur skipting væri gerð, þá mundu það að mínu áliti frekar vera aukaatriði í þessu sambandi, því að allar þær leiðir, sem til greina koma, eru þó betri og almenningi hagstæðari, en ef ekkert yrði að gert. Og ég vona, að það verði á slíkum grundvelli, sem framhaldsumræður verða um þetta frv., en sé að öðru leyti ekki ástæðu til þess að ræða þessar leiðir frekar að sinni. Nei, leiðin til þess að bæta hag launafólks í landinu er ekki sú að gefa verðbólgunni lausan tauminn. Það væri þvert á móti það versta, sem hægt væri að gera frá þeirra hagsmunasjónarmiði. Hitt væri eðlilegt, að hagsmunasamtök launamanna geri þá kröfu til ríkisvaldsins, að það geri það, sem í þess valdi stendur, til þess að lækka verðlagið sem unnt er fram yfir það, sem þessi lög gera ráð fyrir. Og vegna þeirra breytinga, sem nú hafa verið gerðar á kaupgreiðslum, þannig að vísitöluuppbótin fram til þessa verður að grunnkaupi, mundu slíkar lækkanir, ef til kæmu, verða hrein kjarabót. Hvaða möguleikar eru fyrir hendi í þessu efni, er að mínu áliti undir því komið, hvernig á næstunni verður tekið á fjárfestingar- og útlánamálunum, þannig að stöðvuð verði dýrtíðaráhrif þaðan. Það mundi leiða of langt hér að gera þau mál að nánara umtalsefni að svo stöddu, enda gefst sennilega tími til þess síðar. Á það tel ég þó rétt að benda, að breyting sú á vísitöluútreikningi, sem hér er gert ráð fyrir að lögfest verði, gerir slíkar ráðstafanir meira aðkallandi, en ella mundi vera. Það má gera ráð fyrir því, að verðlag hinna brýnustu nauðsynja, sem haldið hefur verið í skefjum með niðurgreiðslum og ströngum verðlagsákvæðum, hafi allmiklu minna gildi í nýja vísitölugrundvellinum, en þeim gamla. Af því leiðir aftur, að gera má ráð fyrir því, að þau dýrtíðaráhrif, sem stafa frá bankakerfinu og fjárfestingunni, muni eftirleiðis koma í miklu ríkara mæli fram í framfærsluvísitölunni, en áður hefur verið. Og þegar hér við bætast ákvæði frv. um sjálfkrafa hækkun fiskverðs og verðs á landbúnaðarvöru til samræmis við hækkun vísitölu, verður hætta á því, að verðbólguhjólið snúist enn örar en áður. Fari það af stað, er ljóst, að nauðsynlegar aðgerðir í banka- og fjárfestingarmálum verða eftir samþykkt frv. enn meira aðkallandi en áður. Eins og ég sagði, má auðvitað um það deila, hvernig skipta eigi þeirri niðurfærslu vísitölunnar, sem nauðsynleg er talin, milli þess, sem launþegar taka á sig, og þess, sem borgað er niður. Ég tel æskilegt, að sú leið verði farin, eftir því sem unnt er, að gera þær fórnir, sem hér kynni að vera um að ræða í bili, launþegunum sem léttbærastar. Og hafi það verið rétt með farið hjá hv. 2. þm. S-M. hér í gær, að fráfarandi hæstv. ríkisstj. hafi, rétt áður en hún fór frá völdum, úthlutað einum 60 millj. kr. í handbæru fé til ýmiss konar fjárfestingarframkvæmda, þá tel ég það stórlega vítavert. Þeim peningum eða nokkru af þeim a.m.k. hefði þá eins mátt verja til þess að gera þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða, almenningi sem léttbærastar. En við, sem verið höfum í stjórnarandstöðu, stöndum nú einu sinni gagnvart því, að hér er um skeðan hlut að ræða, svo að þeim peningum verður þá ekki ráðstafað að nýju. En hvað sem annars má segja um niðurgreiðslurnar, tel ég ekki á því vafa, að ef fjár til þeirra er aflað án þess að leggja á nýja skatta, þá er það auðvitað hagkvæmara launþegunum, en eftirgjöf vísitölu. Á hinu má þó vekja athygli, að það eru takmörk fyrir því, hvað hægt er að skerða fjárfestinguna mikið, án þess að það skapi almenningi ekki líka óþægindi. Og hér komum við aftur að því, að þessir útreikningar, sem gerðir eru á kaupmætti launa og breytingum á þeim, eru engan veginn einhlítur mælikvarði á kjör launafólks. Það væri auðvitað hægt að hugsa sér að borga vísitöluna meira niður, en gert er, en ef fjár til þess á að afla með niðurskurði á fjárfestingu, þá hlyti það auðvitað að verulegu leyti að þýða stöðvun á nauðsynlegum verklegum framkvæmdum í landinu. Þau óþægindi, sem fólk hefur af slíku, koma að vísu ekki fram sem skertur kaupmáttur launa, en vissulega eru það óþægindi fyrir almenning, ef ónógt húsnæði er fyrir skóla, svo að börnin verða að hafast þar við undir heilsuspillandi skilyrðum, ef menn geta ekki fengið spítalapláss, þó að nauðsyn beri til, o. s. frv., svo að þá hlið á málinu verður einnig að taka til athugunar. Það má ekki einblína á hinn reikningslega kaupmátt launanna.



Herra forseti. Það er nú komið svo með umræðurnar um þetta frv., eins og að mörgu leyti var eðlilegt, að þær fara allvítt og ég býst við, að það þyki ekki nema sjálfsagt, að maður ræði við þessa umr. allmikið fleira, en beinlínis undir frv. heyrir. Hv. 9. landsk. (ÓB), sem hér var að ljúka síðast ræðu sinni, ræddi mikið um verðbólguna og það er mjög eðlilegt, að menn ræði um hana. Hún er búin að vera mikið vandamál hjá okkur og það lítur nú út fyrir eins og menn séu stundum að gera hverjir öðrum upp skiptar skoðanir í þeim efnum. Ég held, að það sé ekkert spursmál um það, að menn eru sammála um, að verðbólguna þurfi að stöðva. Það, sem menn eru ekki sammála um er: Hver á að borga? Og það er bezt, að menn geri sér það ljóst frá upphafi, hverjum þeir ætla að sýna reikninginn og um það verður barizt í þessum efnum. Hv. 9. landsk., sem hér var að ljúka máli sínu áðan, sagði, að ef það væru til aðrar leiðir en þær, sem farnar eru með þessu frv., þá væri rétt að fara þær. Það er alveg hárrétt hjá honum og það væri einmitt óskandi, að það væru flestir hv. þm. í þessari d. svo heiðarlega settir gagnvart þessum málum, að þeir væru reiðubúnir til að taka rökum í sambandi við þau og bitu sig ekki í eitthvað, sem þeir væru búnir að trúa svona og svona lengi, þegar þeir sæju, að hlutirnir væru öðruvísi. Því fer ákaflega fjarri, að það hafi verið skoðun Alþb., eins og hv. 9. landsk. virtist gjarnan halda, að það ætti ekki að gera neitt. Þvert á móti, verkalýðnum er alveg jafnljóst og öðrum, að hann tapar á verðbólgunni, meira að segja þó að hún sé niðurgreidd. Það eru aðrir menn í landinu, sem græða á verðbólgunni, að því skal ég koma síðar. Við skulum ekki gera hver öðrum upp nein orð í þessu sambandi. Það dettur engum í hug, að verðbólgan stöðvist af sjálfu sér. Verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur verið reiðubúin til samninga um að stöðva verðbólguna. Hún hefur líka verið reiðubúin til þess að fórna í sambandi við það að stöðva verðbólguna. Hún hefur líka verið reiðubúin til alltaf að samþykkja niðurgreiðslu á vöruverði, jafnvel þó að hún hafi oft og tíðum tapað á því. Það hefur ekki verið nein ofstækisfull afstaða, sem verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur tekið þannig. Hún hefur verið reiðubúin til þess að semja um þessa hluti, ræða um þessa hluti, en hún hefur bara ekki verið reiðubúin til að fórna að óþörfu, á meðan öllum glundroða, vitleysu og óréttlæti væri við haldið í þjóðfélaginu á hennar kostnað. Og það er það, sem menn þurfa að gera sér ljóst, þegar þetta verður rætt. Við skulum þá fyrst athuga um það: Er vísitalan orsök að verðbólgu. Það er búið að þusa ósköp um það mál hér, og það eru sumir menn búnir að fá þannig vísitöluna á heilann, að þeir halda bókstaflega, að ef hægt sé að stöðva þessa vísitölu, þá sé allt saman fengið. Hvað er vísitala? Vísitalan er mælikvarði á dýrtíð í þjóðfélaginu, og ef hún er tengd við kaup, eins og hún hefur verið síðustu 17 árin meira eða minna hjá okkur og þau ákvæði hafa verið, að t. d. á 3 mánaða fresti skyldi kaup hækka sjálfkrafa í sambandi við gamla vísitölu, þá hefur vísitalan í bezta falli verið trygging fyrir því, að launin haldist þau sömu. Meira að segja hefur vísitalan ekki að öllu leyti verið trygging fyrir þessu. Ef ekki hefur verið beitt alveg fullkomnustu sanngirni í sambandi við niðurgreiðslu vísitölu, þá hefur það raunverulega kaup farið lækkandi, þrátt fyrir það að það hækkaði samkvæmt vísitölu. Hvað er það þá, sem verkalýðurinn hefur verið að tryggja sér þessi 17 ár frá því 1942, þegar þetta er fyrst gert? Hann hefur verið að tryggja sér það, að hann þyrfti ekki að slást í hverjum einasta mánuði, þyrfti ekki að fara í verkfall á hverjum einasta mánuði eða á 3 mánaða fresti til þess að halda sömu launum, ekki til að hækka launin. Þetta er allt, sem vísitalan er fyrir verkalýðinn. Hún er trygging fyrir því, að hann fái að halda sömu launum og hann hefur samið um og þeim sé ekki stolið af honum með alls konar brögðum valdhafa. Og meira að segja hefur hún ekki einu sinni verið trygging fyrir því, að hann fái að halda þessum sömu launum, heldur hafa þau raunverulegu laun jafnvel farið versnandi oft og tíðum eftir því, hvernig vísitalan hefur verið borguð niður, þegar niður hefur verið greitt. Vísitalan hefur þess vegna verið mjög praktísk fyrir þjóðfélagið. Hún hefur skapað miklu meiri vinnufrið í þjóðfélaginu en ella mundi hafa orðið og þetta er nauðsynlegt að menn geri sér ljóst. Einmitt þegar verið er að hallmæla vísitölunni hvað mest og tala jafnvel um afnám hennar og annað slíkt, þá er bezt, að menn muni þetta. Hver er þá orsök þessarar margumtöluðu verðbólgu hér á Íslandi? Okkar hálærðu hagfræðingar tala ákaflega mikið um orsakir þessarar verðbólgu. Hv. 9. landsk., sem hér var að ljúka ræðu sinni áðan, talaði um víxlverkanirnar, sem þarna ættu sér stað. Vissulega er margt rétt í því. Hann talaði um spursmálið um útlánaaukningu bankanna og annað slíkt. Það held ég nú satt að segja að hafi hverfandi lítil áhrif í því íslenzka viðskiptakerfi. Það mundi hafa áhrif í venjulegum frjálsum viðskiptum, en ekki í eins bundnum viðskiptum og eru á Íslandi. Hann talaði um fjárfestingarstefnuna og það er alveg rétt. Það er afgerandi, það er úrslitaatriði í sambandi við verðbólgu, hvers konar fjárfestingarstefna ræður í þjóðfélaginu. Ef svo og svo mikið af fjárfestingu þjóðfélagsins er ákaflega ópraktískt, þannig að það er raunverulega tekið svona og svona mikið af almenningi og sett í hluti, sem gefa ekki neinn arð né eru til þægindaaukningar, þá gengur það náttúrlega út yfir lífskjör almennings, þegar til lengdar lætur, þannig að vitlaus fjárfestingarstefna verður þannig óbeint, ef verkalýðurinn reynir að halda í sitt, til þess að auka verðbólgu. Ég skal ekki fara mikið inn á það, ég hef rætt það áður í sambandi við þessi mál og get aðeins minnt á það. En fyrst við ræðum á annað borð um verðbólguna, þá langar mig nú til þess að benda a. m. k. á eitt atriði, sem ákaflega lítið kemur fram í sambandi við þessar almennu fræðilegu umræður hér um verðbólgu og það er skorturinn á aðhaldi í sambandi við alla verðlagsmyndun innan þess íslenzka verðlagskerfis. Það er talað um, að það sé einhver vísitöluskrúfa, sem verkalýðurinn framkvæmi með sinni baráttu og sinni vísitölutryggingu. En ég vil nú benda á, að þessar sífelldu hækkanir liggja alveg sérstaklega í einu og það er í því, að það hefur viðgengizt nú langa lengi, að jafnóðum sem verkalýðurinn eða launþegar fá kauphækkun eða ef vísitalan hjá þeim hefur hækkað, þá skuli atvinnurekendum leyft að hækka að sama skapi allt verðlag. M. ö. o.: jafnóðum sem t. d. verkamenn með samningum eða verkföllum eða slíku knýja fram einhverja kauphækkun, er atvinnurekendum leyft að hækka allt verðlagið í landinu, fyrst í viðkomandi grein og svo að sama skapi, þegar það nær til annarra framleiðslugreina seinna meir. Ég veit ekki, hvort menn hafa nokkurn tíma alvarlega hugsað út í, hvað þetta raunverulega þýðir og hvers konar áhrif þetta hefur fyrir þjóðfélagið í heild. Um tíma var þetta jafnvel notað af hálfu yfirvaldanna sem beint keyri gagnvart verkalýðnum. Í hvert skipti sem hann hækkaði sitt kaup, þá var farið svona að og það er alveg nauðsynlegt, að menn athugi þetta greinilega, vegna þess að ég efast um, að menn hafi gert sér alveg grein fyrir því, hverjar afleiðingarnar af þessu eru. Þegar kaupgjald almennt í þjóðfélagi hækkar, hefur það ekki aðeins góð áhrif fyrir viðkomandi launþega, að þeir fá eitthvað betri kjör. Það hefur líka, ef allt er með eðlilegum hætti, ákveðin góð áhrif fyrir þjóðfélagið. Hvers vegna? Vegna þess, að þegar kaupgjald hækkar með eðlilegum hætti, þá þýðir það eitt af tvennu, að atvinnurekandinn verður að borga þessa kauphækkun af sínum gróða til viðkomandi launþega, eða þá hitt, ef atvinnurekandinn vill ekki sætta sig við það að láta sinn gróða minnka þess vegna, eða ef hann hefur kannske engan gróða fyrir til þess að missa þetta af, þá grípur hann til þeirra ráða að skipuleggja sinn rekstur betur, taka upp betri vélar, taka upp meiri framleiðslu, taka upp skynsamlegri rekstrarhætti. M. ö. o.: undir venjulegu þjóðfélagsskipulagi þýðir hver kauphækkun verkalýðsins, að atvinnureksturinn er á eftir rekinn með skynsamlegra móti. Það þýðir í venjulegu auðvaldsskipulagi, að atvinnurekendurnir haga sínum rekstri á skynsamlegri hátt, þeir reka jafnvel í stærri stíl, þeir jafnvel sameina sig í stærri fyrirtækjum, til þess að þetta verði ódýrara og kauphækkanir verkalýðsins eru þannig það afl, sem knýr fram framfarirnar í atvinnulífinu. Þetta er nauðsynlegt að mönnum sé ljóst, vegna þess að þetta er höfuðhreyfiaflið í sambandi við allar tæknilegar framfarir, - skýringin á því, að í þeim þjóðfélögum, t. d. auðvaldsskipulagsins, sem hæst standa, skuli tiltölulega hæst verkakaup og tæknilegt stig fylgjast að, en í þeim löndum, þar sem verkalýðurinn hefur lægst kaup, þar finnst atvinnurekendum venjulega ekki borga sig að fara að skipuleggja rekstur betur, koma með vinnusparandi vélar eða annað slíkt. M. ö. o.: kauphækkunarbarátta verkalýðsins er um leið dýrmætasta hreyfiaflið fyrir þjóðfélagið til þess að knýja framfarirnar fram. Hvað er gert hér á Íslandi með því að leyfa hverjum atvinnurekanda, í hvert skipti sem kauphækkun fer fram, að hækka sina vöru að sama skapi? Það er gert það að leyfa honum að veita því yfir á þjóðfélagið í heild í hækkuðu vöruverði, aukinni verðbólgu, sem hann hefur orðið að greiða til verkalýðsins. Það losar viðkomandi smátt eða stórt fyrirtæki við að þurfa að gera sparnaðarráðstafanir, að þurfa að koma inn í sínu fyrirtæki vinnusparandi vélum, betra vinnuskipulagi og finna á annan hátt út, hvernig eigi að hafa reksturinn betri. M. ö. o.: það heldur þjóðfélaginu og atvinnurekstrinum sjálfum á lægra tæknilegu stigi. Ef það er einhver skrúfa, sem hefur þannig hjálpað til þess að skapa verðbólgu í þjóðfélaginu, þá væri það ekki vísitöluskrúfa verkalýðsins og ekki kauphækkanir hans, heldur er það þetta kerfi, að leyfa hverjum einstökum atvinnurekanda og þar með atvinnurekendastéttinni í heild að velta yfir á þjóðfélagsheildina öllum slíkum kauphækkunum. Þarna hefði frá upphafi þurft að skapa aðhald og breyta þarna til. Það hefði þýtt að knýja einmitt sjálfan atvinnureksturinn til þess að taka upp miklu skynsamlegri hætti í þessum efnum. Þetta gildir alveg ótvírætt um alla íslenzka verðmyndun, alla verðmyndun innan þess lokaða íslenzka verðmyndunarkerfis. Það kemur af öðru um þann hluta okkar verðlagsmyndunarkerfis, sem tengist við útflutninginn, sem er vissulega stór. Ef skapað væri aðhald í þessum efnum, þá mundi líka verða skapað aðhald og tekin upp endurskoðun, í hvert skipti sem verulegar breytingar yrðu viðvíkjandi okkar afstöðu til annarra verðlagssvæða í sambandi við okkar útflutning og í sambandi við okkar innflutning, ef þar yrðu verðlagsbreytingar. Ef allt í einu yrðu stórkostlegar verðhækkanir - skulum við segja - á útlendum vörum, sem fluttar væru inn í landið, þá er það náttúrlega hlutur, sem eðlilega ætti að knýja fram, að íslenzkt þjóðfélagskerfi væri tekið til nokkurrar endurskoðunar um, á hvern hátt er hægt að verða við slíkum miklum hækkunum á útlendri vöru, í staðinn fyrir að hleypa því bara inn í verðlagskerfið að sjálfsögðu með hækkuðu verði og aukinni verðbólgu þar með. Slíkar hækkanir mundu í rauninni alltaf leiða til þess, að á vissan hátt þarf að endurskoða lífskjörin í landinu og sjá, á hvern hátt þjóðin getur borið slíkar verðhækkanir útlends varnings, sem hún þarf að kaupa, að hve miklu leyti sú lífskjararýrnun, sem eðlilega fyrir þjóðarheildina mundi skapast með þess háttar verðhækkunum útlendrar vöru, - á hvern hátt getur t. d. einhver hluti þjóðarinnar, t. d. yfirstéttin í henni, tekið þetta á sig, á hvern hátt væri hægt að koma þarna á skynsamlegri rekstri og svo að lokum, þegar allar aðrar leiðir væru þrotnar, að hve miklu leyti yrði alþýðan í landinu sjálf að bera slíka breytingu. Það er þetta aðhald viðvíkjandi atvinnurekstrinum, sem alltaf hefur vantað á Íslandi, m. a. vegna þess, að atvinnurekendastéttin, sem sjálf er önnur höfuðvaldastéttin í landinu við hliðina á verkalýðnum, hefur náttúrlega ekki kært sig um að láta þetta lenda á sér og heldur viljað lofa verðbólgunni að aukast í sífellu og losna þannig við að þurfa í sífellu að vera að endurskipuleggja sinn iðnrekstur og sinn atvinnurekstur yfirleitt og bæta hann. Ég vil minna á það, að um leið og við útrýmum raunverulega þeirri frjálsu samkeppni og öðru slíku úr þjóðfélaginu, þá verðum við að taka upp annað aðhald, sem getur skapað þær framfarir, sem frjálsa samkeppnin með sínum tiltölulega „barbarísku“ aðferðum hefði knúið fram. Sama og gildir um atvinnureksturinn í þessu sambandi gildir raunverulega líka um ríki og bæi. Það þyrfti alveg jafnt gagnvart ríkinu og bæjum að skapa það aðhald, sem segði raunverulega við þessa aðila: Það dugir ekki fyrir ykkur í sífellu, þegar eitthvert verðlag breytist, að hækka bara alltaf álögur, hvort heldur það heita útsvör eða eitthvað annað slíkt. Það verður, jafnóðum sem útgjöld eru hækkuð, að reyna að draga úr á öðrum sviðum. Það er nú m. a. okkar hér í þessum sal að sjá um að skapa þetta aðhald og hvernig hefur það tekizt síðustu 10–12 árin? Fjárl. voru - held ég - 1947 214 millj., fjárlfrv., sem liggur fyrir núna, er upp á 900 millj. Það hafa bætzt við 60–70 millj. á ári hverju. Ríkið hefur allan þennan tíma ekki aldeilis gengið á undan með að reyna að skapa aðhald í þessum efnum og við sjáum nokkurn veginn, hvernig þróunin hefur verið. Ég man eftir, þegar ég kom hér fyrst á þing 1937, þá voru fjárl. undir 20 millj.; ég held, að þau hafi verið annaðhvort 18 eða 19. Þá var okkar útflutningur tæpar 60 millj. Nú eru fjárl. sjálf um 900 millj., útflutningurinn kringum 1.000 millj. Svona hafa hlutföllin breytzt þarna á milli. Ég er ekki að segja þar með, að þessi þróun sé öll til hins verra. Það er mikið af henni til hins betra. Það er mjög mikið af því, sem bætzt hefur inn í fjárl. síðan, framlög til almannatrygginga, meira öryggis í landinu og annars, sem gott og nauðsynlegt er fyrir alþýðu manna, að þjóðfélagið hafi með að gera, en mjög mikið af þessu er líka útþensla, meiri eða minni útþensla á skrifstofubákni, sem er bókstaflega stór hlutur af því bara til trafala og bölvunar fyrir þjóðfélagið. Af hverju hefur nú ekkert aðhald verið í þessum efnum? Af hverju hefur verið hægt að láta það viðgangast, að það væri alltaf á síðustu 10–20 árum verið að lækka gengið, að rýra gjaldeyrinn hjá þjóðinni? Hver er orsökin til þess? Hver er orsökin til þess, að verðbólgan er látin viðgangast á Íslandi? Hverjar eru þær pólitísku orsakir? Mundi þetta hafa gerzt, við skulum segja í Englandi? Mundi atvinnurekendastétt í Englandi t. d. hafa kært sig um að láta svona þróun viðgangast? Nei, hún hefði áreiðanlega hindrað hana. Við lifum það hvað eftir annað hér, að meira að segja bankastjórar seðlabanka og eins voldugir menn í atvinnulífinu og þeir eru alltaf að tala um gengislækkun við þjóðina og segja henni: Ja, það þarf bara endilega að verða gengislækkun. Það er alveg óhjákvæmilegt. - Mér þætti gaman að heyra slík orð frá bankastjórum Englandsbanka eða frá stjórnarmeðlim í brezku ríkisstjórninni. Ég býst við, að þessir menn bregðist venjulega ekki reiðari við, en þegar talað er um og einhverjar flugufregnir eru uppi um það, að sterlingspundið eigi jafnvel að falla. Hvernig stendur á þessu gerólíka viðhorfi hjá valdamönnum í íslenzka þjóðfélaginu annars vegar og svo t. d. í því brezka hins vegar? Af hverju er þetta eiginlega eina auðvaldslandið, þar sem svona hlutur getur komið fyrir, að verðbólgan sé látin viðgangast á þennan hátt? Erlendis, við skulum segja í Englandi, eru eigendur þess fjármagns, sem bankarnir lána út, aðalauðmenn landsins. Það er sjálft auðvaldið brezka, sem á þá stóru banka, sem lána fjármagnið út og eigendur þessa fjármagns hafa áhuga á því, að þegar þeir fá sínar skuldir borgaðar til baka, þá sé það í jafngóðum pundum eins og þau, sem þeir lánuðu það í. Brezka auðmannastéttin skal sjá um það, að reynt sé að viðhalda gengi peninganna. Hvernig er ástandið hér hjá okkur á Íslandi? Hverjir eru það, sem eiga peningana, sem lánaðir eru út? Ríkið á alla bankana. Ríkið leggur til höfuðstólinn í þá og almenningur á spariféð. Og hverjir eru það, sem ráða svo útlánunum? Ja, það hefur verið svo á undanförnum áratugum, að það hafa verið nokkurn veginn helmingaskipti um það á milli Framsfl. og Sjálfstfl. Þau skekkjast nú kannske öðru hvoru helmingaskiptin og þeir deila kannske stundum um það, hvor þeirra fái betri helminginn. En það eru þessir tveir stóru flokkar, sem hafa ráðið bönkum ríkisins, sparifé almennings og hafa deilt því út til sinna stóru fyrirtækja að láni og þessi stóru fyrirtæki hafa ekki haft sérstakan áhuga á því, að þegar krónurnar væru borgaðar til baka, þá væru þær jafngóðar krónur og þegar þær voru lánaðar út. Og sá aðili, sem hefði átt að passa upp á þetta og reyna að passa upp á það og sá aðili, sem frá upphafi hafði hagsmuni af því að gæta þessa, það var alþýðan sjálf. Hún hefur ekki verið það voldug hér á Alþ., að hún hafi getað gætt þessa. Þess vegna hefur verðbólguþróunin verið látin viðgangast hérna heima. Hún hefur verið þeim til gróða, sem hafa getað gengið í bönkum ríkisins í sparifé almennings og tekið þar að láni stórfé. Það er þessi svikamylla auðvalds og afturhalds á Íslandi, sem er pólitíska orsökin til þess, að verðbólguþróunin hefur verið látin viðgangast, eins og hún hefur viðgengizt. Ef Sambandið hefði átt Landsbankann og alla peningana í honum og Kveldúlfur Útvegsbankann, þá hefði þetta ekki verið látið viðgangast svona og ef þeir hefðu verið að lána út alla þessa peninga, við skulum vera vissir um það, að þá hefðu öll þau góðu fésýslufyrirtæki, sem að þessu stæðu, séð um, að það væru jafngóðar krónur, sem væru borgaðar til baka. Þess vegna, þegar við ræðum um verðbólguna, ef við viljum reyna að kryfja þetta til mergjar, þá skulum við rannsaka allt pólitíska fyrirkomulagið á Íslandi og öll pólitísku völdin í sambandi við þetta og ekki bara byrja á að slá því föstu, að kauphækkanir hjá verkalýð séu það, sem knúið hefur fram og sé undirrót alls ills í þjóðfélaginu, verðbólgu og annars slíks og að af því stafi allt saman. Nei, þessi verðbólga hefði aldrei viðgengizt, ef það væru ekki voldugri aðilar en verkalýðssamtökin, því miður eru, sem hefðu hagsmuni af henni. Ég vísa algerlega þeirri ásökun frá íslenzku verkalýðshreyfingunni, að hún eigi sök á þessari verðbólgu eða að það sé vísitölukerfi hennar, og öll kenning um, að afnám vísitölunnar sé eitthvert læknisráð í þessum efnum, er álíka viturleg og það að leggja til að mölva hitamælinn í staðinn fyrir að reyna að lækna sóttina, sem hitanum veldur. Ég vil taka það fram, að verkalýður Íslands býr nú í dag, jafnvel með þeim óvenjuháu launum, sem útborguð eru 1. des. 1958, við lægra kaupmátt tímakaups, en hann bjó við hvort heldur 1944 eða 1947, þegar reiknað er með þeim venjulegu útgjaldaliðum í sambandi við framfærsluna, en húsaleigan dregin frá. Ég vil minna á þær tölur, sem áður hafa verið notaðar hérna og ekki hefur verið neitað viðvíkjandi kaupmætti tímakaupsins. Þegar reiknað var með 1. júlí 1947 sem 100 og þá án húsaleigunnar, húsaleigan dregin út úr, þá var kaupmáttur tímakaupsins 1. nóv. 1953 84.6%. Þá er það 1. febr. 1955 84.2%. Þá er það 1. nóv. 1956 89.5%. Þá var það 1. nóv. 1957 86.7%, 1. okt. 1958 86.8% og 1. des. 1958 ca. 93%. M. ö. o.: eftir 15 ár, eða ef við viljum heldur taka eftir 12 ár, ár nýsköpunarinnar, ár Marshall-gjafanna og alls þess, sem á hefur gengið þessi ár og alls þess, sem þjóðinni hefur áskotnazt, þá er kaupmáttur tímakaupsins minni hjá verkalýðnum, meira að segja þegar hann er núna í hápunkti 1. des. 1958 af orsökum, sem við allir skiljum, heldur en hann var 1947 og þá var hann sami og hann var 1944. Það eru ekki kauphækkanir verkalýðsins, sem eru undirrótin að því, sem hérna er um að ræða. Hinu skal ég svo ekki draga úr, um leið og ég legg áherzlu á þetta með kaupmátt tímakaupsins, að hann sé minni, að afkoman, tekjurnar sjálfar, þær eru með bezta móti. En af hverju? Af því að verkalýðurinn á Íslandi vinnur meira, en nokkur verkalýður í nokkru nágrannalandi okkar. Hann hefur meiri tekjur og hefur sérstaklega haft núna á þessu nýliðna ári, en það er af því, að hann vinnur miklu meira, en almennt þykir í flestum menningarþjóðfélögum rétt að menn vinni. Hæstv. menntmrh. sagði hér í sinni ræðu áðan, að forsendan fyrir því, að hægt sé að halda því kaupgjaldi, sem var 1. des. 1958, sé röng og þess vegna falli allt það, sem haldið hefur verið fram hér. Hvernig dirfist hæstv. menntmrh. að halda þessu fram? Á hverju byggir hann það, að ekki sé hægt að halda kaupgjaldi eins og það var 1. des. 1958, að það sé ekki hægt að halda kaupgjaldi, sem er hvað kaupmátt tímakaups snertir 7% fyrir neðan það, sem var fyrir 12 árum? Vill hæstv. menntmrh. halda því fram, að það sé allt annað í þjóðfélaginu í slíku lagi, öll stjórn á okkar mannfélagi, að verkalýðurinn geti ekki búið við tímakaup, sem sé eins og 1. des. 1958? Vill hann halda því fram, að það sé búið að taka til endurskoðunar allt kerfi ríkisins og þjóðfélagsins og laga það þannig, að út úr öllum skúmaskotum sé búið að hreinsa, allan glundroða sé búið að bæta, þannig að verkalýðurinn geti ekki búið við það tímakaup, sem hann hafði 1. des. 1958? Ég veit, að hæstv. menntmrh. dettur ekki í hug að halda því fram, en hann hugsar þetta aðeins út frá einu og það er út frá því, að ef ekkert sé gert á neinu sviði, hvergi hreyft við neinu, þá sé ósköp erfitt fyrir aumingja atvinnurekendurna að standa undir þessu, að þeir séu ekki einu sinni kúskaðir til þess að reyna að bæta eitthvað hjá sér atvinnureksturinn, skipuleggja hann betur, ef þeir vilja heldur hafa 7 eða 8 súkkulaði- og karamelluverksmiðjur í staðinn fyrir eina og annað slíkt og græða jafnt á öllum, í staðinn fyrir að þeir yrðu einhvern tíma neyddir til þess að skipuleggja reksturinn eitthvað betur hjá sér. Nei, það er ekki til neins að koma og halda slíku fram. Þegar menn ræða þessi mál, þá verða menn að gera svo vel að ræða þjóðfélagskerfið í heild og taka það fyrir og sýna fram á, að það sé í slíku lagi á öllum sviðum, að það sé hvergi hægt að gera betur. Hæstv. menntmrh. sagði, að það hefði verið nauðsynlegt að halda hlut útvegsmannanna óbreyttum. Ég er nú hræddur um, að honum hafi verið samt breytt til hins betra. En hver segir, að það hafi meira að segja verið nauðsynlegt að halda honum eins og hann var í vor? Það var farið eftir gengislækkunar-„prinsipinu“ að nokkru leyti við þetta í vor. Er nokkur nauðsyn að halda því? Er nokkur nauðsyn að veita útvegsmönnum meiri uppbætur, en þeir nauðsynlega þurfa, heldur en þeir komast af með, fleygja í þá jafnvel 60–70 millj. fram yfir það? Nei, ég held, að þegar við förum að ræða þessi mál, þá verðum við að taka fyrir og athuga okkar þjóðfélag í heild, áður en við ætlum að slá því föstu, að kaup verkalýðsins sé of hátt og þess vegna verði að skera það niður. Hæstv. forsrh. sagði í sinni framsöguræðu hér, að það væri einungis um tvær leiðir að ræða: önnur væri nýjar skattaálögur, hin væri launalækkun samkv. þessu frv. Þetta er ekki rétt. Það er til þriðja leiðin. Það er til leið slíks niðurskurðar á útgjöldum ríkisins og þjóðfélagsins, leið slíks sparnaðar, slíkrar umskipulagningar, slíkrar framleiðsluaukningar hjá þjóðarbúinu, að þá losa þeir verkalýðinn við fórnir eða a. m. k. kæmust eins langt í því að losa við fórnir og nokkur möguleiki væri á. Verkalýðurinn hefur verið reiðubúinn til þess að vinna að því að stöðva verðbólguna, líka verið reiðubúinn til þess að athuga um þá hluti að fella niður vísitölustig, en að fella niður vísitölustig gegn því, að hann fái þau upp bætt. Það er reikningsatriði fyrir verkalýðinn að fallast á það, hvort það borgi sig fyrir hann að fella niður vísitölustig. 1956 reiknaði hann það út, í september, hvort borgaði sig að sleppa þessum 6 stigum og hann komst að þeirri niðurstöðu, að það borgaði sig, og það var gert. Og það getur borgað sig fyrir verkalýðinn að sleppa svo og svo mörgum stigum og fá í staðinn svo og svo miklar við skulum segja - fjölskylduuppbætur, sleppa við sjúkrasamlags- og tryggingaiðgjöld og allt mögulegt annað slíkt. Þetta er allt reikningsatriði. Verkalýðssamtökin hafa alltaf verið reiðubúin til þess að ræða þessa hluti til þess að stöðva verðbólguhjólið. Það er ekki það, sem staðið hefur á. En þau gera það að kröfu að, að svo miklu leyti sem þau vilja sleppa einhverju af þeim vísitölum, sem þau eiga rétt á samkv. sínum samningum, þá fái þau það að fullu upp bætt og þá fyrst vilja þau fallast á að fara kannske að sleppa einhverju þar niður, að þau væru búin að sjá, að slíkar ráðstafanir væri búið að gera í þjóðfélaginu til sparnaðar og skynsamlegri rekstrar á öllum sviðum, að það væri ekki um annað að ræða en þetta. Þegar vinstri stjórnin var mynduð sumarið 1956, var þetta orðað þannig, að það ætti að fara fram úttekt á þjóðarbúinu, til þess að verkalýðurinn gæti gengið úr skugga um, að allt væri gert, sem hugsanlegt væri, til þess að spara. Slík úttekt hefur aldrei fengið að fara fram og enn stöndum við - alveg sérstaklega Framsfl. - þess vegna enn þá frammi fyrir því í dag, að verkalýðurinn krefst þess, að slík úttekt fari fram og verkalýðurinn fellst ekki á fórnir, fyrr en hann sér, að slík úttekt hefur verið gerð. Og ég vil vona, að nú, þegar meira að segja Sjálfstfl. fer kannske að hafa nokkur áhrif á ríkisstj., þá hjálpi það frekar til þess, að þessi úttekt, sem verkalýðurinn er búinn að bíða svona lengi eftir, fái nú loksins að fara fram. Það er sagt núna, að allir eigi að fórna. Þið verðið að fyrirgefa, að ég er ákaflega efagjarn, alltaf þegar ég heyri þetta orð. Mér dettur alltaf í hug það, sem prédikað var 1939. Þá voru stórar fyrirsagnir: Allir eiga að fórna. - Og svo, þegar öllu var á botninn hvolft, var það alltaf þetta, að það var alþýðan, sem átti að fórna fyrir auðvaldið og ríkisbáknið. Við skulum þess vegna reyna að gera okkur ofur litla hugmynd um, hvað um er að ræða í peningum, sem við erum að tala hérna um. En þar komumst við því miður að því, eins og vill venjulega verða hjá okkur, að þegar við förum að ræða hagfræði á Íslandi, þá stöndum við verr að vígi en nokkur önnur þjóð í nokkru af okkar nágrannalöndum. Ef ég væri staddur í Bandaríkjunum í dag, gæti ég flett upp í bók hér fyrir framan mig, og þar stæði skýrt skrifað, hve mikinn gróða öll auðmagnsfyrirtæki í Bandaríkjunum hafa og hve mikil vinnulaun eru greidd út til allra verkamanna í Bandaríkjunum. Við þyrftum ekki neitt að rífast um, hvað þetta væri. Við hefðum þetta svart á hvítu viðurkennt af öllum yfirvöldum og við gætum bara deilt um, hvernig er skynsamlegt að skipta þessum gróða. En hér stöndum við á Íslandi ár eftir ár og rífumst um þessa hluti og getum aldrei fengið svo mikið vit í þjóðarbúskapinn og hans rekstur, að við getum einu sinni haft þetta frammi fyrir okkur. Þess vegna, þegar við komum með einhverjar tölur í þessu sambandi, þá er allt á huldu, og við getum rifizt endalaust um, hvað sé rétt, og enginn okkar þorir að fullyrða, að það sé áreiðanlega rétt, sem hann segir. Ef ég segi nú, að heildartekjur þjóðarinnar séu 5 milljarðar, - ég býst við, að það sé meira, en ég býst við, að ég taki frekar ekki of djúpt í árinni, þegar ég segi það, - það þýðir a. m. k. yfir 30 þús. á hvert mannsbarn og eftir því, hvort er reiknað með 4 eða 5 manna fjölskyldu, þá 120–150 þús. á hverja fjölskyldu 4–5 manna í landinu að meðaltali. Það eru meðaltekjurnar, ef þessum heildartekjum er jafnt skipt. Megnið af alþýðu manna býr líklega við heildartekjur einhvers staðar í kringum 60 þús. Við vitum, að af öllum þessum tekjum fer nú um þriðjungur í fjárfestingu, a. m. k. um 1.500 millj.; þ. e. þriðjungurinn af því, sem hver maður fær útborgað sem launþegi, svona gróft reiknað, fer í fjárfestingu. Ríki og bær taka aftur í útsvörum og öllu mögulegu, ríkið í sínum sköttum og tollum og annað slíkt og atvinnurekendur sumpart í sínum gróða þannig, að einum þriðjungi af öllu þessu er varið í fjárfestingu. Og fyrir hvern einasta mann í landinu er það náttúrlega strax eitt stóra spursmálið: Er þessu varið rétt? Peningarnir, sem eru teknir af mér, er virkilega nauðsynlegt að taka þá, er þeim varið rétt? Heildartekjur allra launþega í landinu, - þar rennum við jafnt blint í sjóinn, það hefur verið gizkað á 2.900 millj. kr., ég býst við, að það sé ekki fjarri lagi t. d. að gizka á, að af þessum 5 milljörðum fari til þeirra 30 þús. verkamanna og verkakvenna, sem eru í Alþýðusambandi Íslands, um 1.500 millj. Það þýðir, svo að ég reikni með tölum hæstv. ríkisstj., að 5.4% lækkunin hjá þeim mundi þýða þar um 81 millj., að þær mundu vera rúmlega helmingurinn af því, sem öllum launþegum í landinu væri gert að fórna, sem færi þá upp í einar 150 millj., sem væri um að ræða að færa þarna á milli. Ég vil taka það fram, að það er ákaflega erfitt að slá einhverju föstu um þetta, en ef hér hefðu verið einhverjar stofnanir til, sem eitthvað vissu yfirleitt um okkar þjóðarbúskap, þá hefðu þær e. t. v. átt að geta haft tölur til þess að byggja á, sem við gætum verið allir sammála um. En við skulum segja, að það sé um það að ræða, að í kringum 150 millj. sé það, sem eigi að færa til milli launþeganna í landinu og annarra aðila með því frv., sem hérna liggur fyrir, að verkalýðurinn í Alþýðusambandi Íslands eigi að borga þarna úr sínum vasa með þessu rúmar 80 millj. kr. Það er svo, að þegar talað er um fórnir í þessu sambandi, þá er eins og ákveðnir hlutir í þjóðfélaginu séu alveg „tabú“, séu alveg bann, það megi aldrei koma að því, það megi ekki tala um það. En eitt er það, sem aldrei er „tabú“, eitt er það, sem aldrei er bannhelgi á, held ég. Það eru lífskjör verkalýðsins. Það þykir alltaf sjálfsagt að byrja að tala um, að þar megi vissulega skera niður. Jú, þar sé fjöldinn, það muni um það, þegar hver einstaklingur verði að fórna, þessir einstaklingar í alþýðunni eru svo margir. En ég vil nú segja: Það er ekkert óeðlilegt, að hver einstaklingur út af fyrir sig í þeirri alþýðu spyrji fyrst: Er það nauðsynlegt, að ég sé látinn spara? Er það nauðsynlegt, að alþýðufjöldinn sé látinn spara þessa upphæð fyrir þjóðarbúið? - Þorri launþeganna er með svona 5 þús. kr. mánaðarlaun. Hver er framfærsla, sem ætlað er í dag að sé nauðsynleg samkv. hagtíðindum, sú framfærsla, sem allir viðurkenna að sé miðuð við allt of lágan lífsstandard? Framfærslukostnaðurinn í dag af rúmlega 4 manna fjölskyldu, þegar húsaleiguliðurinn, sem er falskur, er dreginn frá, er 33 þús. Hvað vilja menn úthluta 4 manna fjölskyldu af húsnæði hérna í Reykjavík, að hún borgi á mánuði? Vilja menn úthluta henni 1500 kr., vilja menn úthluta henni 2000 kr.? Sé reiknað með því, að menn þyrftu ekki að borga nema 1500 kr. á mánuði, er framfærslukostnaður slíkrar fjölskyldu kominn upp í 51 þús. á ári. Menn lifa ekki of góðu lífi af 5 þús. kr. mánaðarlaunum. Einn Dagsbrúnarmaður, sem þó vinnur 9 klukkutíma árið um kring, 1 tíma í eftirvinnu, gæti farið upp í 68 þús. Með sínu venjulega kaupi, 5 þús. kr. á mánuði, mundi hann komast upp í 60 þús. Hjá honum breytist það svona frá 5500 upp í 6300, það sem hann kæmi til með að tapa, 9.3%, og er þá lagt saman það, sem hann mundi tapa á 10 stigunum eða því, sem kynni að vera fram yfir þau, og það, sem hann mundi tapa á niðurgreiðslum. Ég held, að einu eigi menn að geta slegið föstu og það er, að maður eða fjölskylda með 5000 kr. mánaðarlaun eigi ekki að fara að fórna, fyrr en búið sé að þrautkanna allar aðrar leiðir. Og það getur enginn búizt við því, að þorri verkafólks fallist á að sætta sig við þær ráðstafanir, sem mundu skerða þannig laun hans, hvort sem það yrðu 5% eða 10%, hvernig sem við viljum reikna það út, fyrr en búið væri að skera niður annars staðar, þar sem hægt væri og fyrr en verkalýðurinn hefði sannfært sig um, að það hefði verið gert. Og ég vil spyrja ykkur, sem mál mitt heyrið: Eruð þið vissir um, að þið hafið gert allt, sem hægt er, áður en þið grípið til þess óyndisúrræðis að fara að skera niður hjá þessum mönnum með 5 þús. kr. mánaðarlaun? Eruð þið vissir í að hafa stjórnað þjóðfélaginu þannig, að það sé ekki hægt að stjórna því betur, áður en þið skerið niður? Eruð þið vissir um, að þið hafið fengið þessum verkalýð, sem vinnur allt það, sem stendur undir okkar þjóðarbúi, öll þau tæki í hendur, þau beztu og drýgstu og afkastamestu, sem hægt væri, til þess að þjóðarbúið væri sem auðugast? Eruð þið vissir um, að þið hafið skipulagt vinnuna og alla yfirbyggingu þjóðfélagsins það vel og skynsamlega, að hvergi sé hægt að spara þar neitt? Og eruð þið vissir um, að með þessum ráðstöfunum séuð þið að tryggja, að undirstaðan að okkar þjóðlífi, sjávarútvegurinn, gangi, sem sé að sjómennirnir fáist á skipin, með því að skera þannig launin við þá eins og ætlazt er til með þessu frv.? Eru ekki til neinar 150 millj. kr. í íslenzku þjóðfélagi, sem sé hægt að ráðstafa, áður en byrjað er á þessum mönnum? Ég vil í fyrsta lagi spyrja: Hvernig er með gróða auðfélaganna í þessu þjóðfélagi? Er búið að spara þar á rekstri? Er búið að taka af þeim allt, sem hægt er? Við skulum taka olíufélögin fyrst af öllu. Við erum búnir að sitja tvö ár í ríkisstjórn á Íslandi nú. Við höfum frá hálfu Alþb. látið liggja þar fyrir lengst af þessum tíma till. um að þjóðnýta olíuverzlunina, taka upp ríkisverzlun á olíu, gamlar till. Alþfl. fyrir þessari hv. d. Það hefur ekki verið við það komandi. Það hefur ekki verið við það komandi, að olían, sem er oft upp undir sjötti hlutinn af öllum innflutningi Íslands og þrjú félög hafa núna með að gera, að ríkið sjálft fengi að reka þessa olíuverzlun, að það fengist gengið úr skugga um það, hvort þarna leynist svo og svo mikill gróði eins og almenningur heldur. Og almenningur hefur vissulega ástæðu til þess að halda það. Það er ekki það lítið, sem olíufélögin berast á. Það eru ekki það fáir tankarnir, sem þau setja upp úti um allt land. Það er ekki það lítið fé, sem þeir setja í fjárfestingu. Og það er ekki svo lítið, sem gengur á við aðrar hverjar kosningar um afhjúpanirnar á milli olíufélaganna á gróða þeirra hvort hjá öðru. Það er ekki óeðlilegt, þó að almenningur segi: Áður en byrjað er á mér með 5.000 kr. á mánuði, takið þið olíufélögin fyrir og sýnið, að það sé enginn gróði til. - Það er jafnvel ekki undarlegt, þó að mönnum dytti í hug, að það kynni að vera einhver gróði einhvers staðar á einhverjum verksmiðjum hérna, Coca cola-verksmiðjum og einhverju slíku. Svo að maður komi að jafnvel nytsamari fyrirtækjum eins og hraðfrystihúsunum, það er vitanlegt, að það er tugmillj. kr. gróði á stóru hraðfrystihúsunum hér og í Vestmannaeyjum. Þetta eru að verða ein ríkustu fyrirtæki landsins. Þau eru reyndar byrjuð að kaupa upp útgerðina. Við skulum gera okkur ljóst, að það á sér stað gífurleg gróðamyndun í okkar þjóðfélagi. Og áður en verkalýðurinn getur verið reiðubúinn til þess að fara að fórna, þá þarf hann að sjá það svart á hvítu, að þarna sé búið að sauma að. Við skulum í öðru lagi hverfa frá sjálfu einkaauðvaldinu og athuga ríkið sjálft. Hvernig er með ríkið? Ríkið ætlar að segja með þessu frv., sem hér liggur fyrir, ef það verður að lögum, við þann almenna verkamann: Þú skalt skera niður 5.4% af þínum fjárlögum, góði minn. - Og við höldum því jafnvel fram sumir, að þetta geti jafnvel farið út í, að það sé sagt við verkamanninn: Þú skalt skera niður allt upp í 10%. - Hvað segir ríkið við sjálft sig? Ætli það væri ekki bezt, að ríkið gengi á undan með góðu fordæmi og byrjaði á því sjálft að skera niður? Væri ekki eðlilegt, að ríkið sýndi það sjálft, hvernig hægt væri að spara 5.4%, þótt ekki væri meira, af 900 millj., en það er einhvers staðar í kringum 50–60 millj., 54 millj. eða þar í kring. Skyldi ekki ríkið geta byrjað með því sjálft að skera niður hjá sér, ef það ætlast til þess, að hver einstök fjölskylda, sem á að lifa á 5 þús. kr. á mánuði, skeri niður hjá sér frá 5 upp í 10%? Og ég veit, ég heyrði það á hæstv. forsrh., að hann mundi ekki vanta viljann til þess, að þannig væri skorið niður. En það, sem mig grunar, er, að Alþfl. vanti valdið til þess. Mig grunar, að Sjálfstfl. og Framsfl. muni hvorugur reiðubúinn til þess að hjálpa þeim við það. Framsókn var ekki reiðubúin til að gera það við okkur, skera slíkt niður og ég er hræddur um, að Sjálfstfl. reynist líka tregur í taumi þar. Má ég svo bara rétt minna á, þegar ég er að tala um þessar 150 millj., sem á að taka frá verkalýðnum, eða við skulum segja 80 millj., sem á að taka frá meðlimum Alþýðusambands Íslands, má ég þá rétt minna á, hvers konar upphæðir það eru, sem menn eru að fleygja á milli sín hér eins og snjóbolta og vita ekki almennilega, hvar þær eiga að lenda og eiga kannske á hættu, að þær bráðni, meðan menn eru að kasta þeim á milli sín? Það er talað um allt upp í 85 millj kr., sem sé nú hægt að hækka tekjuáætlunina um. Jafnvel hæstv. forsrh. talar um það. Það er vitanlegt, að það er 60–70 millj. kr. greiðsluafgangur á ríkissjóðnum. Því er haldið hér fram og það af mönnum, sem þekkja þar mjög vel til, að það sé borgað 60–70 millj. kr. meira, en þörf væri til útgerðarinnar. Og það er upplýst hér, að af meiri hl. fyrrv. hæstv. ríkisstj. var ákveðið að setja 63 millj. kr. í fjögur fyrirtæki á móti atkvæðum ráðh. Alþb. og án heimildar frá Alþingi. Það eru engar smáræðissummur, 60–70–80 millj., þessu er bara eins og hent á víxl. Hver upphæðin um sig er það sama og öllum meðlimum Alþýðusambands Íslands, 30 þús. að tölu, er gert að fórna með þessu frv. hérna. Það þarf ekki að segja mér, að það sé ekki hægt að taka þessa upphæð annars staðar, ef það er vilji fyrir því. Og ég get farið í fleiri skúmaskot, en hjá einkaauðvaldinu í landinu og ríkinu til þess að finna margfaldar þessar upphæðir, 60–70–80 millj. Hvernig er með bankana? Hver er gróði bankanna í ár? Máske hæstv. bankamálaráðherra vilji upplýsa okkur um það? Ætli hann hafi ekki verið síðasta ár í kringum 70 millj., gróði bankanna? Skyldi hann vera minni í ár? Kannske, ef seðlabankinn skyldi græða upp undir 20 millj., að meiningin sé að festa allt það fé með því að fara að kaupa eina fasteign enn þá í miðbænum, kaupa upp miðbæinn smátt og smátt? Það væri fyrirmyndar fjárfestingarpólitík. Skyldu ekki vera til einar 70 millj., í skúmaskotum ríkisbankanna sjálfra í hreinum gróða, sem máske mætti taka, ef það ætti að stöðva verðbólguna á Íslandi? Sízt af öllu væri þó ástæða til þess, að bankarnir færu að stórgræða, þegar loksins kæmi að því, að verðbólgan yrði stöðvuð. Maður gat skilið það máske, á meðan hún rúllaði áfram. Ég sé það hins vegar á þessu frv., að vissulega mun eiga að lækka laun allra starfsmannanna í bönkunum með því, en ég sé ekki, að það séu neinar ráðstafanir neins staðar til þess að lækka verðið og þjónustu bankanna, vextina eða neitt annað slíkt. Það hefur kannske láðst. Nú er í fjórða lagi, svo að við leitum einhvers staðar að þessum 80–150 millj. víðar en í þessum þrem skúmaskotum, sem ég hef verið að fara í: Hvernig er með fjárfestinguna og alla skipulagningu hennar? Þar er ráðstafað 1.500 millj., þriðjungnum af öllum heildartekjum þjóðarinnar. Er einhver sá þm. í þessari hv. d., sem vill standa upp og segja: Þessum 1.500 millj. er svo vísdómslega ráðstafað að vel yfirlögðu ráði og grandskoðuðu, að þarna er hvergi hægt að spara, hvorki 80 né 150 millj.? Ég vil leyfa mér að halda því fram, að þessum 1.500 millj. kr. í fjárfestinguna sé ráðstafað yfirleitt í hreinu stjórnleysi, megninu af því meira eða minna óhugsað og mjög miklu af því þannig sjálfkrafa, að mönnum leyfist að leggja í hinar og þessar framkvæmdir, sem menn geta gert reikning á ríkissjóð fyrir á eftir og fá það borgað, þótt þjóðfélagið hafi ekkert við þessar framkvæmdir að gera í svipinn, þó að þær gætu verið kannske góðar seinna meir. Það þarf enginn að halda því fram, að af þeim 1.500 millj. kr., sem fara í fjárfestingu á Íslandi, sé ekki hægt að spara 80 eða 150 millj., án þess að það komi nokkuð við þjóðarbúið, og jafnvel ef stjórn væri tekin á þessu með áætlunarbúskap, að það yrði þjóðarbúinu miklu betra að ráðstafa 1.300 millj. kr. af viti með fyrirhyggju á þá staði og í þann atvinnurekstur, sem ber þjóðarbúið uppi, í staðinn fyrir að láta það ganga til með því stjórnleysi, sem núna er. Það er einn þátturinn eftir enn, ef við viljum fara út í þessa sálma. Það er sagt við okkur, þegar verið er að halda siðferðisprédikanir yfir verkalýðnum, að nú verði hann að fórna, því að þjóðin eyði meiru en hún aflar og það er ómögulegt að láta það halda áfram. Og það er náttúrlega alveg hárrétt, það er ómögulegt að láta það halda áfram, að þjóðin eyði meiru, en hún aflar. En hvað um að auka þá öflunina? Það eru tvö ráð til, ef menn eyða of miklu. Annað er máske að skera svo og svo mikið niður, hitt er að reyna að skapa eitthvað dálítið meir. Það hefur ekki staðið á verkalýðnum á Íslandi að vera reiðubúinn til þess bæði að vinna við þau framleiðslutæki, sem kæmu og hafa áhrif um það, að framleiðslutækjanna væri aflað. Verkalýðnum á Íslandi verður ekki kennt um, að það séu ekki fleiri og meiri framleiðslutæki í okkar þjóðarbúi, en nú er. Hann hefur lagt sitt fram til þess, bæði með nýsköpuninni hér á árunum og með þeim áhrifum, sem hann hefur getað haft í þeirri vinstri ríkisstj., sem hann hefur tekið þátt í. En það er verið að segja við okkur, að það sé verkalýðnum að kenna, hvernig hann hefur gert kröfur hér á árunum, hvernig komið sé. Hvað voru miklar ráðstafanir gerðar til þess á árunum frá 1948–1956 að auka sjávarútveginn íslenzka? Hvar eru fiskarnir, sem veiddir eru af Marshalltogurunum? Hvar er aukningin í sjávarútveginum af þeim togurum og bátum, sem keyptir hafa verið fyrir Marshallfé? Eða var það svo, að Bandaríkjamenn gerðu það að skilyrði í sambandi við öll lán, sem þeir hafa veitt, að ekkert mætti fara til þess að kaupa togara, af því að það yrði til þess að auka grundvöllinn að efnahagslegu sjálfstæði Íslands? Ég skal viðurkenna, að við búum enn þá að þeirri kyrrstöðu hvað snertir öflun lífsgæðanna, sem átti sér stað á árunum frá 1948 til 1956. Verkalýðurinn var á þeim árum áhrifalaus á þjóðarbúskap Íslendinga. Við höfum reynt að gera það, sem við höfum getað, til þess að það væri unnið upp, fengið það þó ekki allt í gegn, ekki nema nokkuð af því. Það hefði verið hægt, ef verkalýðurinn hefði fengið að ráða, að vinna betur á þessum sviðum, fá fleiri togara og verið búnir að fá þá fyrr. Öflunin hefur orðið aftur úr í þessum efnum og það er engin ráðstöfun og engin tillaga og engin tilkynning enn þá, um að auka þessa öflun framleiðslunnar, um að tryggja það að kaupa nýja togara og það eru því síður tillögur um að tryggja not þessara tækja, að þau séu virkilega rekin. Þvert á móti, ég er hræddur um, að með því frv., sem hérna liggur fyrir, væri frekar gerð ráðstöfun til þess að reka sjómennina af flotanum heldur en laða menn að því að fara á flotann. Nei, þegar við höfum sett fram þá spurningu, hvort það sé réttlátt að heimta fórnir af íslenzka verkalýðnum, þá er ég hræddur um, þegar við erum búnir að rannsaka, hvernig skipulagið á okkar þjóðarbúi er og skiptingin á þjóðartekjunum, að þá verði svarið, að það sé ekki réttlátt að byrja á því að heimta fórnir af verkalýðnum. Og það er ekki nóg með það. Ég er hræddur um, að ef það fengist fram, að byrjað yrði á því að láta verkalýðinn og launþegana fórna, þá yrði ekkert úr hinum sparnaðinum. Hæstv. forsrh. sagði í sinni framsöguræðu, að hann hefði vonir um, að 40 millj. yrðu þó alltaf skornar niður á fjárl. Já, ég veit, að hæstv. forsrh. mun hafa haft þessa von og ég efast heldur ekki um, að hann mundi hafa vilja. En hverjar eru undirtektirnar nú þegar hjá þeim flokkum, sem eru í meiri hl. hér á Alþingi? Framsfl. var búinn að svara alveg skýrt og skorinort. Hann var ekki reiðubúinn til þess að tala um að skera niður 40 millj., og þess vegna m. a. sprakk vinstri ríkisstj. Og Sjálfstfl. svaraði hér í gær: Nei, hann var ekki heldur reiðubúinn til þess, og það hlakkaði í hv. 1. þm. S-M., þegar hann heyrði það. Hann langaði til að vita, hvort Sjálfstfl. væri til í einhvern niðurskurð á fjárl. og það var svo sem alveg auðséð af hverju. Jú, við vitum, að þessir tveir flokkar eru nú þegar komnir í uppboð hér á Alþ. um, hvor þeirra geti eytt meiru. Þessir tveir flokkar ætla sér núna undir kosningarnar að keppa um það, hvor geti boðið kjördæmunum sínum upp á meira. Það er það, sem þeir eru að slást um. Ég sá hérna í gær eða í fyrradag þáltill., sem Framsfl. var að útbýta hérna. Þar var lagt til að setja 15 millj. kr. í byggingarsjóð ríkisins. Framsfl. hefur ekki mátt heyra minnzt á það allan tímann, sem við höfum verið í ríkisstj., að gera neitt fyrir þennan sjóð, taka lán handa honum, hvað þá að fara að setja stórfé í hann. En núna, jú, jú, hv. 1. þm. S-M. bara réttir fram höndina og segir: Má ég bjóða ykkur hérna, þið aumingja fólk, sem eigið í vandræðum með að halda húsunum ykkar, má ég bjóða ykkur hérna litlar 15 millj.? - Og verkalýðurinn á að borga með niðurskurði frá 6% upp í 10% af hans launum. Svo kemur Sjálfstfl. Tveir þm. Sjálfstfl. leggja hér fram þáltill. um að borga niður áburðinn. Megum við allra náðugast fá að borga, niður fyrir ykkur áburðinn, bændur góðir? Með hverju, náttúrlega peningum ríkissjóðs, sem á að taka af verkalýðnum með þessum 150 millj., sem við erum að tala um, með þessum 5.4% niðurskurði á laununum eða allt að 10% niðurskurði. - Það er svo sem auðséð, hvað komið er af stað. Það er komið af stað uppboð hér á Alþingi á kjördæmunum og það er verið að reyna að kaupa kjördæmin með því að fleygja peningum ríkisins í þetta, og svo á að prédika yfir verkalýðnum á sama tíma: Blessaðir, fórnið þið nú, skerið þið nú niður. Þjóðfélagið þarf endilega á þessu að halda, til þess að það sé svo hægt að eyða þessum sömu peningum í þessa uppboðssamkeppnisvitleysu. Sem sé, þegar væri nýbúið að hnupla kannske 80 millj. úr vösum þeirra, sem í Alþýðusambandinu eru, þá á að koma með þetta inn í þingsalinn og segja: Nú skulum við útbýta þessu. - Þetta er skollaleikurinn, sem verið er að leika. Þennan leik þekkir maður. Ég vil segja það, þegar verkalýðnum er boðið að ganga inn í niðurskurðarstofuna, þá mun íslenzkur verkalýður hneigja sig af fullri kurteisi fyrir þeim herrum, sem bjóða honum upp á það, og segja: Mínir herrar, viljið þið ekki gera svo vel að ganga fyrst? Er ekki bezt, að meiri hl. hér á Alþingi byrji á því að skera niður fjárlögin og svo skulum við talast við á eftir. Þið skuluð taka 50–90 millj. kr. af fjárl., og þá skulum við ræða við ykkur. Verkalýðurinn er hvekktur á þessu sífellda fórnartali við hann. Hann veit, hvað það þýðir. Ég hef rætt þetta mál, það sem af er, fyrst og fremst frá því sjónarmiði, hvað réttlátt sé í þessum efnum. Ég veit ekki, hvort það máske út af fyrir sig eru sterkustu rökin og þau, sem hrífa mest. En það eru a. m. k. rökin, sem verða að vera grundvöllurinn að breytni manns, ef menn ætla að geta varið þá breytni frammi fyrir alþýðu manna, sem kemur til með að leggja í fyrsta lagi siðferðilegan mælikvarða á þessa hluti. Það er svo hægt að taka hina mælikvarðana, hagsmunina og valdaaðstöðuna, sérstaklega fyrir. En um leið legg ég höfuðáherzlu á, að það er ekki réttlátt, sem hér er farið fram á, vegna þess að það er hægt að gera þessa hluti, hægt að skera þetta niður, án þess að gera það á kostnað þess fólks, sem er lagt til að beri byrðarnar með þessu frumvarpi. Auk þess vil ég leggja áherzlu á og undirstrika það, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði: Með því, sem gert er með þessu frv., er verið að brjóta höfuðreglur, sem gilt hafa og menn hafa aldrei brotið, nema illa hafi farið. Það er verið að brjóta þær reglur, að sá maður í þjóðfélaginu, sem lifir á því einu að selja sitt vinnuafl, fái frjáls og óháður að selja sitt vinnuafl með þeim samningum, sem hans stéttarfélag gerir og að það sé ekki af hálfu ríkisvaldsins fyrirskipað, á hvaða verði hann skuli selja það. Fyrir utan réttlætismálið í þessu, þá er hér um mál að ræða fyrir verkalýðshreyfinguna, sem er „prinsip“-mál, sem er hugsjónamál, sem er þess eðlis, að hvað sem verkalýðurinn kynni að vera til í að fórna, þegar samið væri við hann og hann búinn að ganga úr skugga um allar mögulegar aðstæður í þjóðfélaginu, þá léti hann ekki bjóða sér upp á það sama, ef á að beita hann ofbeldi, beita hann valdi til þess, vegna þess að þá er verið að traðka hans rétt undir fótum. Þess vegna er hér um að ræða mál, þar sem verkalýðurinn er um leið að berjast fyrir sínum rétti, þeim sama rétti, sem hann varð að berjast fyrir í bernsku verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi og heyja marga hörðustu hildina út af, réttinum til samninga, réttinum til að vera viðurkenndur sem samningsaðili. Þess vegna er með þessu frv. verið að brjóta í bága við þennan helga rétt verkalýðssamtakanna, og það er það hættulegasta við þetta frv. Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði athugað nokkuð út frá tekjuskiptingu íslenzka þjóðfélagsins, hvort það væri réttlátt að gera þá kröfu til íslenzks verkalýðs, að hann tæki á sig þær byrðar, sem í þessu frv. felast, og komizt að þeirri niðurstöðu, að það er ekki rétt að gera þær kröfur til hans. Það væri svo margt annað, sem þyrfti að gera fyrr, en til þess væri gripið að skera niður, hvort sem maður vill nú meina að það séu 5.4% eða 10% eða einhvers staðar þar á milli af kaupi þess manns, sem hefur 5 þús. kr. á mánuði til þess að lifa af. Það væru svo margir aðrir staðir, þar sem hægt væri að taka þetta og það yrði að byrja þar og ekki koma að þessu, fyrr en allt annað væri þrotið og alls staðar væri búið að spara og skapa betra og réttara og skynsamlegra skipulag, áður en til þeirra óyndisúrræða væri gripið, sem hér eru fólgin í. En það er rétt að athuga þetta nú líka frá öðru sjónarmiði. Það er ekki aðeins, að þetta sé óréttlátt, það kemur líka önnur spurning undireins upp: Er það framkvæmanlegt? Eru það pólitísk hyggindi að reyna þetta? Ég held, að ég muni það rétt, að Sjálfstfl. hefur stundum letrað sem eins konar kjörorð sitt eitt gott gamalt orðatiltæki íslenzkt: Ger ekki órétt. En seinni parturinn af því er: Þol ekki órétt, og það er það, sem hver, sem finnst hann vera beittur órétti, hlýtur að leggja niður fyrir sér, hvort hann vill þola þetta, og ef íslenzkum verkalýð er boðið upp á það, sem hann álítur sjálfur vera órétt, þá er hætta á, að hann geri þetta kjörorð, sem Sjálfstfl. hefur allmikið letrað á sinn skjöld, að sínu og vilji ekki þola þann órétt. Og þá kemur að þeirri spurningu, hvort verkalýðurinn og verkalýðssamtökin séu þá sá máttur í landinu, að þau geti hindrað, að þeim sé boðið það, sem þau álíta órétt. Og það er þá stjórnmálamannanna, sem taka ákvarðanir um svona hluti eins og þetta frv., að gera það upp við sig. Hvort það sé rétt að fara út í svona hluti? Hvort það sé praktískt? hvort það sé framkvæmanlegt? Og hver er nú reynslan? Framsfl. hefur fengið nokkra reynslu af þessu. Hann hefur reynt að pína fram mál, sem verkalýðurinn áleit órétt. Framsfl. lagði fyrir okkur í ríkisstj., sem nú er farin frá, í vetur þá till., að það skyldi tekin upp gengislækkun og það var reiknað út, hvað það mundi þá kosta og það mundi þýða, ef ætti að afnema styrkina, að gengi á útlendri mynt yrði að hækka um 114%. Það þýddi, að vísitalan hefði hækkað um 38 stig og það átti að stöðva þá kaupið á því, sem áður hafði verið, og það hefði þýtt um 17% lækkun á kaupinu raunverulega. Alþb. knúði það fram í vinstri ríkisstj., að horfið var frá þessu. Og það var hins vegar þrátt fyrir viðvaranir Alþb. reynt við mál, sem gekk einu sinni ekki eins langt og helmingurinn af þessum till. hafði verið. Það féll í minn hlut þá að vara Framsfl. við því, að það hefði illar afleiðingar að taka ekki tillit til verkalýðshreyfingarinnar, sem hann ynni með, að fylgja eftir með of miklu offorsi því, sem hann áleit máske rétt, en því, sem hinir álitu órétt. Framsfl. tók ekki tillit til þeirra aðvarana, og afleiðingarnar blasa við. Ég vil aðvara Sjálfstfl., sem er það afl eitt saman, sem getur nú knúið fram þetta frv., sem hér liggur fyrir, um að læra af reynslu Framsóknar og fara ekki í sporin hennar. Og ég vil, jafnvel þó að báðir þessir flokkar stæðu saman, eins og mér virðist nú satt að segja á umr. að þeir hafi ofur litla tilhneigingu til um þetta mál, þá vil ég minna þá á, að þeir hafa báðir saman reynt að fara svona leið fyrr. Þeir hafa báðir saman reynt að skipa málum verkalýðsins með lögum 1942, í janúar, fyrir réttum 17 árum, þegar þeir settu gerðardómslögin þá. Og það má mikið vera, ef báðir flokkarnir eru ekki á þeirri skoðun, að þeir hafi stigið óheillaspor þá. Ég held þeir hafi báðir fengið nóg af því. Það urðu líka tvennar kosningar á því ári, og ég held, að það væri ekki viturlegt af þeim að endurtaka sama leikinn nú. Alþfl. er að hugsa um að vera með í að gera til reynslu, hvort takast mætti að skerða kaup verkalýðsins með lögum. 1942 hafði hann sig út úr því, þegar það stóð til. Hann segir, að hann vilji lækka hér um 10 vísitölustig, þó að það kunni nú að vera nokkru meira og þá er strax tekið undir það, bæði af Framsfl. og Sjálfstfl., þannig að það er sagt: Jú, það er velkomið að lækka um þessi 10 vísitölustig og þótt meira væri, skilst mér. En þegar Alþfl. minnist, eins og hæstv. forsrh. gerði, á 40 millj., hvort það mætti skera þær niður á fjárlögunum, þá kemur frá báðum flokkunum: Nei takk, láta það vera. - Til þess á verkalýðurinn að borga, að sé hægt að útbýta meiru í sambandi við fjárlögin á Alþ. og keppast svo um að sýna, hvor sé duglegri fyrir hin einstöku kjördæmi, þar sem mjótt er á mununum á milli þeirra. Þá á ekki að spara. Það er verkalýðurinn, sem á að spara. Ég vil minna Alþfl. á, hvað gerðist 1949 í þessu sambandi. Alþfl. féllst þá fyrir kosningar á nokkrar ráðstafanir, sem voru ekki heppilegar. Hvað gerðist eftir kosningarnar 1949? Alþfl. var settur út úr ríkisstj. og gengislækkunin var framkvæmd. Hann var búinn að vinna verkið, sem afturhaldið í landinu hafði ætlað honum, það var ekki brúk fyrir hann lengur og hann fékk sparkið. Það er rétt fyrir Alþfl., um leið og hann nú ætlar sér að fara að upplifa það að skerða kaupið með lögum, að minnast þeirrar reynslu, sem hann hefur haft áður. Ég efast ekki um góðan vilja, eins og fram kom hjá hæstv. forsrh., og það kom líka greinilega fram í samþykkt Alþýðuflokksþings. Alþfl. lýsti því þar yfir, að hann vildi gjarnan hafa samráð við verkalýðshreyfinguna. Hann vildi gjarnan framkvæma fjölskyldubætur, koma á jafnvel lækkun eða afnámi á tryggingagjöldunum og sjúkrasamlagsgjöldunum og létta þannig á einstaklingunum, og það kom greinilega líka fram hjá hæstv. forsrh., að hann vildi gjarnan skera niður 40 millj. á fjárlögunum. En engu af þessu fær Alþfl. framgengt með þeirri stjórnarandstöðu, sem nú er. Sjálfstfl. vill ráða þessu og það virðist helzt vera meiningin, að það eigi að fara að afgreiða þetta mál hér, áður en sjáist og áður en nokkur prófsteinn sé kominn á, hvað verði gert í hinu. Ég er hræddur um, að Alþfl. sé að verða fyrir sömu reynslunni í samstarfinu við Sjálfstfl. hvað þetta snertir og við urðum báðir fyrir í samstarfinu við Framsfl. Þessir flokkar, þó að þeir séu það ekki að öllu leyti hjá þjóðinni, a. m. k. Framsfl., eru sterkir hér í þinginu, þeir vilja fá að ráða og ráða anzi miklu og ráða fyrir verkalýðnum og verkalýðsflokkunum líka og það er það, sem við þurfum að venja þessa herra af. Ef menn vilja hafa samstarf við íslenzkan verkalýð, þá verða menn að hafa samstarf við hann sem jafnoka sinn, sem jafningja og taka tillit til hans. Verkalýðurinn mun ekki una því að vera hornreka í neinni hjáleigu. Vilji menn hafa samstarf við hann, þá er það samstarf á jafnréttisgrundvelli, ekki að það sé fyrirskipað og settir neinir úrslitakostir. Slíkt kostar baráttu og þeir, sem byrja hana, verða að taka afleiðingunum. Framsókn hefur fengið að vita þetta og þetta fær hver sá að vita, sem þannig hagar sér í slíkum samskiptum. Íslenzkur verkalýður er svo sterkur, að hann getur leyft sér það að þola ekki órétt. Það má vera, að það þýði, að það gangi þannig, að það verði hver öldugangurinn á fætur öðrum í þjóðfélaginu hvað dýrtíðar- og verðbólguöldu snertir. Það er ekki verkalýðnum að kenna, svo lengi sem ekki er tekið tillit til réttlátra og sanngjarnra krafna hans og aðrar gerir hann ekki. Og þegar litið er til baka og sést, að eftir 15 ár er kaupmáttur tímakaupsins minni, en hann var þá, þá er ekkert undarlegt, þó að verkalýðurinn sé fullur gagnrýni á þær till., sem fram koma og eiga enn að skerða hans kaupmátt. Ég hef ekki gert að umtalsefni hér, hvort þessi launalækkun, sem hér er um að ræða, sé 5.4%, 9% eða jafnvel 13%. Það er hægt að færa mismunandi rök fyrir því öllu saman og við getum verið ósammála um það, það fer eftir því, hvernig við stillum upp þeim málum. En eitt er eftirtektarvert í sambandi við þetta. Það er um það talað, sérstaklega af hálfu Sjálfstfl., að þessi launalækkun sé fyrsta skrefi, og það er jafnvel lögð áherzla á, að það sé margt annað þyngra, sem okkar bíður. Mér virtist nokkur mótsetning á milli þeirra höfuðmanna, sem fylgja eða styðja eða hjálpa að afstýra vantrausti á núverandi ríkisstj., hæstv. forsrh. og hv. 1. þm. Reykv., í þeirra ræðum hér í gær. Hæstv. forsrh. sagði, að hver önnur leið væri þungbærari. Það virtist liggja á bak við þetta hjá hæstv, forsrh., að væri þessi leið farin, sem hann leggur til, þá væri hluturinn þar með búinn, það væri bara þessi eina „óperasjón“, það væri bara þessi eina aðgerð, 5.4%, eða hvernig sem við vildum nú reikna það, svo væri sársaukinn búinn. Hv. 1. þm. Reykv. sagði hins vegar, að margt annað þyngra biði þjóðarinnar. Og hann er vanur að vera mjög hreinskilinn í þessum málum og þess vegna þurfum við að athuga, hvað þarna er um að ræða. Ég er hræddur um, að hæstv. forsrh. og Alþfl. í heild geri sér ekki grein fyrir, hvert hann er að fara með þetta. Hann ætti þess vegna, Alþfl., að athuga mjög gaumgæfilega einmitt það, sem 1. þm. Reykv. segir. Hann er raunsær stjórnmálamaður og hugsar alllangt fram í tímann. Og fyrst hv. 1. þm. Reykv. segir: Þetta er aðeins fyrsta skrefið, - m. ö. o.: það er núna verið að fá Alþfl. út í lögbindingu á kaupgjaldi og kauplækkun með lögum. Alþfl. hlýtur að vera það ljóst, að um leið og farið er út á þá leið, þá þýðir það baráttu innan verkalýðssamtakanna, áframhaldandi bræðravíg innan verkalýðssamtakanna, sem við vorum að vonast eftir að við værum að binda endi á, það þýðir að veikja áfram íslenzkan verkalýð, nema hann fylki sér svo kröftuglega öðru hvorum megin út af þessari baráttu, að hann standi þar sameinaður. En hvað sem öðru líður, skapar það hættuna á að veikja hann, og það skapar svo hættuna á hinu fyrir Alþfl., að þegar hann sé búinn að gera þetta, að lögbinda kaupið, þá fái hann sparkið á eftir, nema hann fari að stíga annað skrefið með líka, gengislækkunarskrefið. Hvað er það, sem bíður okkar, ef þetta skref er stigið nú? Við þurfum ekkert að fara í neinar grafgötur með það. Reykjavíkurauðvaldið hefur verið svo elskulegt við okkur að leggja pappírana á borðið og Sjálfstfl. má eiga það, að það er ekki aðeins hreinskilnislega gert, heldur líka rétt af honum að segja eins hreint út og hann gerði, um það leyti sem hann tók að sér að reyna að mynda ríkisstj., hvað það væri, sem hann ætlaði sér. Í þeirri viðreisnarstefnuskrá, eins og hann kallar það, sem Sjálfstfl. birti í Mbl. 19. des., segir svo, með leyfi hæstv. forseta; það er eftir að hann hefur lýst, að þetta, sem nú sé, sé aðeins fyrsta skrefið, þá segir nr. 2: „Stefnt verði að því að afnema uppbótakerfið, svo fljótt sem unnt er, með því að skrá eitt gengi á erlendum gjaldeyri og gera útflutningsatvinnuvegunum kleift að standa á eigin fótum án styrkja.“ Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir, að þegar búið sé að skerða kaupið núna með lögum og festa það nokkurn veginn þangað til í september í haust, og við skulum segja, að síðari kosningar, ef tvennar verða, sem er búizt við á þessu ári, fari í síðasta lagi fram í september, þá eigi að lækka gengið í októbermánuði. Þetta er að vísu ekki frumlegt ráð, gengislækkunin, við könnumst við þetta. Við erum nefnilega alveg nýbúnir að heyra þetta, þegar við vorum í vinstri stjórninni í vetur. Framsfl. kom þá með þetta sama bjargráð: Gengislækkun, afnám styrkjanna, afnám uppbótakerfisins. Og við létum reikna út, hvað þetta þýddi, þetta ráð, sem Sjálfstfl. nú leggur til að sé nr. 2, afnám á uppbótakerfinu. Það þýddi þá, að útlent gengi átti að hækka um 114% og ef kaupgjald átti ekki að hækka, þá þýddi það raunverulega launalækkun upp á 17%. Ég efast ekki um, að Sjálfstfl. mundi hafa aðstöðu til þess eftir tvennar kosningar í sumar að knýja slíkt fram. Ég veit alveg, hvar hann fengi bandamanninn til þess. Það er Framsfl. Það hefur aldrei staðið á Framsfl. að vera reiðubúinn til þess að framkvæma slíka gengislækkun. Ég man meira að segja eftir því, að einu sinni myndaði Sjálfstfl, einn stjórn í landinu, 1950 og ætlaði að framkvæma gengislækkun. Framsfl. gat ekki einu sinni unnað honum þess að fá að framkvæma gengislækkunina einn og fá skömmina af því, heldur vildi Framsfl. endilega fá að vera með, bar fram vantraust á Sjálfstfl. og kom honum frá og fékk svo að vera með í því að framkvæma gengislækkunina, þannig að ég veit, að Framsfl. yrði óður og uppvægur að mynda stjórn með honum í haust til þess að framkvæma gengislækkunina. En ég hef ekki trú á, að meira að segja Alþfl. yrði til í það og við skulum þess vegna alveg gera okkur ljóst, hvert verið er að stefna með þeim yfirlýsingum, sem núna liggja fyrir. Í þessu er talað um, að það eigi að afnema uppbótakerfið og afnema styrkina og það er í sífellu verið að klifa á því af öllum mögulegum aðilum, að þetta uppbóta- og styrkjafargan sé svo gersamlega óþolandi, að það verði að afnema það. Og vil ég segja það, og ég hef sagt það oftar, að ég er satt að segja orðinn leiður á þessari þvælu. Það er alltaf talað um, að það sé eitthvert hrun hér fram undan, vegna þess að við þurfum að styrkja okkar atvinnuvegi. Allt þetta hruntal er hreinasta holtaþokuvæl, það er ekkert hrun fram undan á Íslandi, Íslendingar hafa lifað með bezta móti, sem þeir hafa lengi lifað, og gætu samt lifað betur, ef þeir stjórnuðu sínum þjóðarbúskap betur. Atvinnuvegirnir eru alltaf styrktir á einn eða annan hátt, svo að maður taki þá bókstaflega, hver einasti atvinnuvegur að heita má í löndunum í kringum okkur eða a. m. k. fjöldinn af þeim er styrktur, þó að það eigi að heita meira og minna frjáls viðskipti, hvort það er í Englandi eða annars staðar. En ef maður vill fara þjóðhagslega út í það, þá stendur spurningin um það, með hverju á að styrkja atvinnuvegina. Við höfðum hér einu sinni tíma, þegar atvinnuvegirnir voru ekki styrktir, þannig að það var ekki fært á milli svo og svo mikið til togaranna eða bátanna. Jú, vissulega, það er hægt að hafa annan hátt á því með styrkina. Það er hægt að halda togaraútgerðinni uppi með sultarlaunum hjá almenningi á kostnað atvinnuleysis hjá hinum, en það er líka styrkur og hann ekki skemmtilegur. Er það, það ástand, sem á að skapa á Íslandi? Það voru frjáls viðskipti, það var enginn styrkur, engar millifærslur, nóg atvinnuleysi og sultarlaun. Það hélt atvinnuvegunum uppi, hélt togurunum úti þá 100 daga á ári, sem þeir voru reknir. Er það þess háttar ástand, sem menn vilja skapa? Er það þannig, sem menn vilja að það gangi til í hinu svokallaða frjálsa viðskiptafyrirkomulagi um slíkt? En það að láta verkalýðinn búa við lág laun og atvinnuleysi til þess að geta styrkt atvinnuvegina, eins og kallað er, á þann hátt, það eru blóðugustu styrkirnir, sem hægt er að taka til þess að styrkja atvinnuvegina. Það, sem nú er gert og væri hægt að gera skynsamlegar og betur, er skipuleg millifærsla hjá þjóðinni, þannig að þeir atvinnuvegir, sem nauðsynlegastir eru þjóðarbúinu, eru styrktir á þann hátt, að það er tryggt að þeir gangi og atvinnutækjunum sé haldið úti allan ársins hring. En þetta, að þjóðarbúinu sé stjórnað á þennan hátt, stjórnað án atvinnuleysis, stjórnað með fullri vinnu fyrir alla, það krefst hins vegar þess, að alþm. hugsi um þjóðarbúskapinn, að þeir brjóti hans vandamál til mergjar, að þeir skilji, hvernig eigi að fara að því að stjórna þjóðarbúskap í einu landi, að þeir viti, hvaða atvinnuvegir það eru, sem þarf að halda uppi, hvaða atvinnuvegir það eru, sem þjóðarbúinu sé nauðsynlegt að séu auknir, hvaða atvinnuvegum má draga úr eða láta fara hægt fram og hvaða atvinnuvegir það eru, sem þarf að láta taka skjótum framförum og kunni að stjórna í samræmi við þessar þarfir þjóðarinnar. Það krefst þess, að alþm. og ráðh. hugsi út frá heildarhagsmunum þjóðarbúsins, en ekki út frá neinum sérhagsmunum í slíku sambandi. Og það, sem afvega hefur farið í sambandi við styrkja og uppbótaleiðina, er, að þennan hugsunarhátt hefur vantað. Það hefur vantað, að það væri skipulagt og úthugsað fyrir fram, af fyrirhyggju, þekkingu og viti, hvernig ætti að stjórna þjóðarbúskapnum, þannig að lögð væri áherzla á að reka þá atvinnuvegi, sem þjóðinni reið mest á að væru reknir og séð væri um t. d. hvað sjávarútveginn snertir, að aukin væri framleiðslan þar, sem alltaf var hægt að selja allt, sem framleitt var, en dregið úr á ýmsum sviðum, eins og t. d. í landbúnaðinum, þar sem offramleiðsla var fyrir, en þjóðarbúskapnum og þjóðaratvinnuvegunum væri ekki stjórnað út frá augnablikshagsmunum eða hreppapólitík. Það er þetta, sem hefur vantað. Það er þetta, sem hefur brostið á. Má vera, að það lagist eitthvað, ef kjördæmunum verður breytt. En það væri þó hugrekki og vit að sýna, að það væri hægt fyrr. Það gæti verið, að menn færu þá að hugsa dálítið stærra, hugsa um þjóðina sem heild. Ef nú farið verður inn á þá leið, sem Framsfl. hefur stungið upp á og Sjálfstfl. í sinni viðreisnarstefnuskrá tekið undir, að láta það verða skref nr. 2 að afnema styrki og uppbætur og lækka gengið, þannig að hægt sé að afnema styrki og uppbætur, hver verður þá afleiðingin? Það væri bezt, að menn reiknuðu það með jafnmikilli nákvæmni og menn hafa verið að reikna aðra hluti hér núna. Í upphafi skal endinn skoða, og það væri þá rétt að athuga það í dag, hvað næsta skrefið mundi kosta. Þegar Framsókn lagði þetta skref til, þá kostaði það 17% lækkun, 17% niðurskurð á lífskjörum verkalýðsins. Og ég býst við, að Framsókn og Sjálfstfl. mundu segja, að ef gengislækkun yrði framkvæmd og verkalýðurinn hins vegar léti ekki skera niður sín laun, ja, hvað mundi þá taka við? Jú, þá mundum við líklega fá álíka lýsingu og hjá hv. 9. landsk. hér áðan, verðbólguflóðið mundi dynja yfir. Þetta kemur alltaf til með að verða viðkvæðið, svo lengi sem menn ekki þora að brjóta þessi vandamál til mergjar. Ef þetta yrði gert, hvernig fer þá ástandið að líta út á Íslandi? Það var gengislækkun 1950. Það yrði þá gengislækkun, við skulum segja 1960. Og ef sömu pólitíkinni verður haldið áfram eins og verið hefur þennan áratug á næsta áratugnum, þá yrði í síðasta lagi líklega 1970 gengislækkun. Er það svona, sem þetta á að ganga? Og hvað gerist í sambandi við hverja af þessum gengislækkunum? Við, sem vorum hér við gengislækkunina 1950, munum eftir, hvernig það var þá. Jú, við hverja einustu af þessum aðgerðum eru sendir út hálærðir hagfræðingar, sem eiga að sanna, að þetta sé alveg óhjákvæmilegt. Þeir koma hér með alls konar háfleyga speki, lesa yfir sauðsvörtum almúganum, koma hér með ákaflega lærð orð og miklar tölur og niðurstaðan af öllu saman er, að fólkið eigi að fórna, það sé engin önnur leið. Og mér sýnist það ganga ósköp vel hjá þessum hagfræðingum ríkisstj., hvort það var fyrir 10 árum eða núna, að sanna með sínum tölum og sinni hagspeki allt það, sem yfirstéttinni í landinu kemur vel, rétt eins og skólaspekingarnir á miðöldum sönnuðu allar firrur gömlu guðfræðinnar þá. Þeir svörtu klerkar miðaldanna prédikuðu þá yfir almenningi, að hann væri svo syndum spilltur, að hann hefði notað sér svo allt of mikið af gæðum þessa heims, að hans biði ekkert annað en kvalir helvítis hinum megin, það væri guðs refsidómur yfir honum, og það eina, sem sauðsvarti almúginn gæti gert, væri að fórna upp til guðanna til þess að biðja um náð. Maður lifir það núna hvað eftir annað, áratug eftir áratug, að sótsvartir hagfræðingar ríkisstj. komi hér hver á fætur öðrum og prédiki nú í fjórtán ár yfir fólkinu, að því líði allt of vel, það lifi allt of vel í þessu landi. Það bíði þess ekkert annað en hrunið, það hafi dirfzt að lifa svo vel, að nú sé ekkert annað ráð en að fórna og fórna. Ég held, að þessir kredduklerkar hagfræðinnar skilji álíka lítið kjarnann í hagfræðinni og kredduklerkar miðaldanna skildu kjarnann í guðfræðinni og bróðurkærleikskenningu kristindómsins þá. Engum þessara hagfræðinga, allt frá því að Benjamín byrjaði, hefur nokkurn tíma dottið í hug, að það væri hægt að auka framleiðslu þjóðfélagsins þannig, að mannfélaginu gæti liðið betur hérna. Aldrei hafa í einni einustu af þeirra tillögum komið fram tillögur um það, að þjóðfélagið ætti að kaupa sér eitthvað dálítið af framleiðslutækjum og framleiða meira. Nei, 1950, þegar gengið var fellt samkv. öllum þeim forsendum, sem þá lágu fyrir, og þeim hagfræðingum var trúað eins og nýju neti, þó að enginn, sem trúði þeim þá, dirfist að minnast á þær núna, - allar forsendurnar, sem þeir lögðu fyrir þá, sýndu og sönnuðu, að Ísland hafði aðeins gert eina stóra vitleysu á árunum áður og það var að fara í að kaupa nýsköpunartogarana. Svona gersneyddir hafa hagfræðingarnir, sem mest hafa prédikað um þessi mál og mest tillit hefur verið tekið til, verið lífinu sjálfu í öllu þessu, því, sem hver einasti maður úti á landi í smáþorpi veit og skilur, að til þess að lífskjör hans geti batnað, þá þurfi hann að fá fleiri fleytur og geta dregið meira af fiski og veitt sér fulla atvinnu allan ársins hring. Hagfræðingar þeirrar ríkisstj., sem stóðu að gengislækkuninni 1950 og undirbúa gengislækkun nú, hafa ekki skilið þetta enn þá og raunar var erfitt að koma sjálfum ráðherrum Framsfl. í skilning um, að þetta væri undirstaða, og hefur þó verið reynt að kenna þeim það í síðustu 15 ár, en ekki búnir að læra það enn þá til fulls nema í hæsta lagi fyrir kosningar, þá sjá þeir helzt, að það sé eitthvað dálítið gagn t. d. af togurum fyrir kjördæmin. Ég held þess vegna, að það væri tími til kominn, áður en Sjálfstfl. og Framsfl. fara nú aftur að taka höndum saman eftir 10 ár um gengislækkun, að þeir athugi afleiðingarnar af hlutunum, sem þeir eru að framkvæma. Gengislækkunin var skref nr. 2. Sjálfstfl. letraði í sinni viðreisnarstefnuskrá sem skref nr. 3, með leyfi hæstv. forseta: „Jafnframt verði lagður grundvöllur að frelsi í atvinnurekstri og viðskiptum, svo að hægt sé að afnema þau höft, sem nú eru á viðskiptum og framkvæmdum.“ Þá kemur að því, hvers konar viðreisn það yrði og ég veit, að það eru fleiri, sem eru nokkuð næmir fyrir þessu frelsi. Það hefur ekki farið fram hjá mér, að hæstv. menntmrh. hefur verið allra manna hrifnastur af því, að það mundi boða íslenzku þjóðinni nokkuð gott, ef t. d. fríverzlunarsvæðið yrði til og Ísland gæti orðið þátttakandi í fríverzlun og það eru ýmsir, sem gera sér tálvonir um það, að af slíku mundi einhverja viðreisn leiða. Við skulum gera okkur alveg ljóst, hvað þessir hlutir mundu þýða, því að það virðist vera von þeirra manna, sem eru orðnir þreyttir á styrkja- og uppbótafarganinu, eins og þeir kalla það, að viðskiptafrelsið mundi færa Íslandi mikið gott í bú, jafnvel viðreisn, eins og Sjálfstfl. talar um. Hv. 2. þm. Reykv. mun eiga að tala hér eftir mér, ef hann er ekki veikur, eða kannske annars seinna. Hann var atvmrh., ef ég man rétt, eftir 1950, þegar viðreisnin, sem ég held að leiðari Morgunblaðsins í dag sé um, komst á eftir gengislækkunina 1950. Hvers konar viðreisn var það fyrir alþýðuheimilin í Reykjavík? Sú viðreisn þýddi niðurrif á því atvinnuöryggi, sem einmitt Sjálfstfl., Sósfl. og Alþfl. á árunum 1944–1947 höfðu tekið saman höndum um að leggja grundvöll að. Í fyrsta skipti eftir stríð varð atvinnuleysi í Reykjavík 1951. Það var viðreisnin. M. ö. o.: þessi viðreisn og þetta frelsi, sem þá var verið að innleiða, þýddi versta niðurrifið, sem hægt var að hugsa sér fyrir alþýðuheimilin. Það var að svipta menn því öryggi að geta verið vissir um vinnu hvern dag og geta jafnvel, ef menn vildu leggja eins mikið að sér og okkar þjóð og okkar verkalýður gerir nú, fengið að vinna meira en 8 tíma á dag og vinna eins og nú er unnið, ekki kannske aðeins 9 og 10 tíma, heldur jafnvel oft og tíðum helgar og fríin líka. Hv. núv. 2. þm. Reykv. fékk sem atvmrh. þá heimsókn frá verkamönnunum hér í Reykjavík, sem voru atvinnulausir niðri við höfn, þegar hann hélt því fram hér í þingsölunum, að það væri ekkert atvinnuleysi til í Reykjavík. Er það þetta ástand, sem á að skapa aftur? Ég vil vekja athygli manna á því, að það er atvinnuleysi í hverju einasta landi hér í kringum okkur, í Noregi, í Svíþjóð, í Danmörku og í Englandi, og vaxandi atvinnuleysi í mörgum þeirra. Það er ekkert atvinnuleysi á Íslandi og það stafar af því, að þótt ófullkomið sé og þótt margt hafi farið úr reipunum, þá hefur þó verið sýnd sú viðleitni að reyna að viðhalda þjóðarbúskap án atvinnuleysis á Íslandi, og slíkt er aðeins hægt með því, að þjóðfélagið hafi sjálft meira eða minna stjórn á því, hvernig atvinnulífinu er háttað. Það, sem hefur verið okkar ógæfa var, að það var aldrei hægt að fá að skapa neina heildarstjórn á þessu, svo að þess vegna hefur það svo mikið farið úr reipunum, þó að stærsta atriðið í því að tryggja fulla atvinnu hafi tekizt. Það, sem þurfti að gera, var að stiga eitt spor áfram til þess að skapa áætlunarbúskap, heildarstjórn á þjóðarbúskapnum á Íslandi, en ekki að láta sig dreyma um að stíga eitt spor aftur á bak og rífa niður það atvinnuöryggi, sem skapað hefur verið. Það féll í minn hlut í vor að vara Framsfl. við því tillitsleysi, sem hann sýndi verkalýðshreyfingunni þá. Framsfl. skeytti því engu. Ég veit ekki, hve lengi hann mun verða að læra, það getur a. m. k. tekið áratugi með þessu áframhaldi. Ég vil vara Sjálfstfl. við því núna, sem mér sýnist hann vera að gera. Mér sýnist Sjálfstfl. með því að ætla að fara inn á þá braut, sem mörkuð er með þessu frv., vera að fara inn á gamla lagið, gömlu línuna sína frá 1939, frá 1942, frá 1950, þegar hann í öll skiptin ásamt Framsókn tók höndum saman við hana, um meiri eða minni gengislækkanir, gerðar dómslög eða lögbundna kjaraskerðingu hjá íslenzkum verkalýð. Mér sýnist þetta um Sjálfstfl., og hélt ég þó, að hann hefði, á meðan hann var í stjórnarandstöðu, vanizt við það róttæka tóna, að hann hefði nú kannske haldið því lagi nokkru eftir að hann fór að hjálpa ríkisstj. á ný og þess vegna kannske átt að bera gæfu til þess að rifja upp það, sem hann gerði, þegar hann tók höndum saman við Alþfl. og Sósfl. á nýsköpunartímunum um að hækka kaup almennings og tryggja batnandi lífskjör almennings með því að leggja grundvöll að voldugu og stórvirku framleiðslubákni íslenzku þjóðarinnar. Sú pólitík, sem farið er inn á með þessu frv., lögbundin gengislækkun, lögbundin launalækkun með eftirfylgjandi gengislækkun og þar á eftir atvinnuleysi, er stríðsyfirlýsing auðvaldsins á hendur íslenzka verkalýðnum. Það er hótun til okkar um að knýja þá framsóknarpólitík fram, sem við höfum verið að hindra í vetur og stjórnin var sprengd út af. Ég vil vara Sjálfstfl. við að fara inn á þessa leið. Tækifæri til þess að stöðvast á þessari leið er nú. Ég vil vara auðmenn og atvinnurekendur Reykjavíkur við að leggja út í þessa árás á lífskjör verkalýðsins, út í þennan slag. Það, sem íslenzka þjóðin þarf í dag, er ekki stríð á milli stéttanna. Það, sem íslenzka þjóðin þarf í dag, það er friður, það er sætt, það er að taka höndum saman um að lyfta því grettistaki að stórauka framleiðslutæki þjóðarinnar, stórauka hagnýt afköst hennar með skynsamlegri stjórn á þjóðarbúskapnum, að gera Ísland að fyrirmyndarlandi í félagslegum efnum, að lífskjörum og réttlæti í viðskiptum mannanna. En það verður enginn friður saminn af hálfu íslenzkrar alþýðu á grundvelli ófrelsis og kúgunarlaga, á grundvelli lífskjaraskerðingar hjá verkalýðnum, meðan öll óreiða þjóðarbúskaparins, allur glundroðinn í ríkisbúskapnum og eyðslan og allur gróði yfirstéttarinnar er óskertur. Verkalýðurinn er reiðubúinn til samstarfs um að stöðva verðbólguna. En komið ekki til mannsins með 5.000 kr. mánaðarlaun og segið honum að fórna, fyrr en þið eruð búnir að gera allt, sem ykkar samvizka býður ykkur, allt, sem hægt er að sýna ykkur fram á að hægt sé að bæta í þjóðfélaginu. Gerið það fyrst, og ef það ekki dugir, komið þá og talið við þá alþýðu, en fyrr ekki.



Herra forseti. Umræður þær, sem hér urðu í gær um tekjuáætlun fjárlagafrv., voru að mínum dómi mjög lágkúrulegar. Ein vandasamasta ákvörðunin, sem fjmrh. verður að taka, er sú, hvaða tekjuáætlun hann telur óhætt að búa við. Á því veltur meira, en nokkurri annarri einstakri ákvörðun í sambandi við afgreiðslu fjármála. Á þessu getur enginn borið ábyrgð nema hann, enda verður hann að taka afleiðingum þess, sem hann ákveður í þessu. Aldrei hef ég heyrt nokkurn ráðherra reyna að velta þessari ábyrgð af sér yfir á embættismenn. Mig rak því í rogastanz í gær, þegar ég heyrði hæstv. forsrh. taka svo til orða, að ekki varð um villzt, að hann vildi láta skilja það svo, að sérfræðingar eða embættismenn í fjmrn. álitu óhætt að hækka tekjuáætlun fjárlaganna um 83 millj. kr. Ég er alveg viss um, að þetta er ekki rétt. Enginn sérfræðingur í stjórnarráðinu hefur látið það álit í ljós, að óhætt væri að hækka tekjuáætlun fjárlagafrv. um 83 millj. kr. Hér er því um mikinn misskilning að ræða. Áætlun mun hafa verið gerð um það, að með verulegri notkun erlends lánsfjár og að öðru leyti svipuðum skilyrðum og í fyrra, kynnu heildartekjur ríkissjóðs að geta farið upp í 980 millj. eða svo á þessu ári. En engum reyndum manni mundi detta í hug að láta í ljós það álit, að óhætt væri að áætla tekjurnar þannig á fjárlagafrv. Allir þeir, sem hér um fjalla, vita vel, að óhugsandi er annað, en að hafa talsvert borð fyrir umframgreiðslum og óhöppum. Það gengur aldrei allt að óskum. Sömu embættismenn og sérfræðingar sem hér er sennilega átt við unnu með mér að tekjuáætlun fjárlagafrv., eins og það liggur nú fyrir, en aldrei mundi mér detta í hug eða hefur dottið í hug að skjóta mér á bak við þá varðandi ákvörðun um tekjuáætlun. Ég ber ábyrgð á þeirri tekjuáætlun, sem er í fjárlagafrv., en ekki þeir. Sú tekjuáætlun er gerð í september og er ekki miðuð við 6 millj. dollara lántöku í Bandaríkjunum, enda var ekki hægt á þeim tíma að reikna með slíku, þar sem þá var verið aðeins að byrja að ræða um þá hugmynd í ríkisstj. að leitast fyrir um slíkt lán. Í allt haust hefur verið gert ráð fyrir því, að mætti reikna með slíku láni, væri óhætt að hækka tekjuáætlun fjárlaga um 30 millj. kr. eða svo og tekjuáætlun útflutningssjóðs um 40 millj. kr. eða svo. Ég hef því alltaf ráðgert og auðvitað ekki farið dult með, að mætti reikna með láninu, væri óhætt að hækka tekjuáætlunina nokkuð, kannske um 40 millj. kr. eða svo, en allt sæist auðvitað betur, þegar heildartekjur ársins 1958 væru vitaðar. Nú skilst mér sem nýjustu niðurstöður styðji eindregið þessa áætlun mína, þegar tillit er tekið til þess, að gera verður ráð fyrir einhverjum umframgreiðslum. Spurningin verður hins vegar: Er óhætt að reikna með 6 millj. dollara lántöku í Bandaríkjunum? En skörin þykir mér færast upp í bekkinn, ef grípa á til þess að afgreiða greiðsluhallafjárlög með glæfralegum tekjuáætlunum og lýsa ábyrgðinni á embættismenn í stjórnarráðinu, þeir eigi að bera ábyrgð á þýðingarmestu ákvörðun í sambandi við fjárl., sem aðrir raunverulega hljóta að taka. Einn þátturinn í þessum leikþætti um fjárlögin voru viðbrögð hv. 1. þm. Reykv. (BBen). „Sérfræðingar höfðu upplýst,“ sagði hv. þm., „að Eysteinn Jónsson hefði falsað tekjuáætlun fjárl. um 83 millj. kr.“ Svona óhæfutal dæmir sig sjálft, þegar málavextir liggja fyrir. Sá maður er ekki vandur að virðingu sinni, sem annað eins lætur frá sér fara. Hann getur ekki haft það sér til afsökunar, svo að gilt verði talið, að hann virðist rati í því að fara með tölur og botnar auðsjáanlega ekkert í höfuðþáttum fjármálanna, losnar augljóslega strax frá botni, þegar farið er að ræða þau efni. Honum bar skylda til að taka sér frest og tala við þá, sem eitthvað vissu um þessi mál, áður en hann hleypti sér út í þá óhæfu að fullyrða slíka hluti. Hann má ekki, hv. þm., gleyma skyldum sínum sem talsmaður fyrir fjölmennum flokki, því fylgir ábyrgð. Hv. 2. þm. S-M. (LJós) þóttist verða alveg hissa á þessu, sem nú kæmi fram um hugsanlegar tekjur næsta árs. Er það þó allt í samræmi við það, sem margupplýst var í fyrrv. ríkisstj., eins og ég hef frá greint. Þá var talsvert í gær rætt um greiðsluafgang s. l. árs, og kom þar margt undarlegt fram. Sumum virtist finnast það fullkomin óhæfa, að það skyldi geta komið fyrir annað eins ógnarslys og það, að einhver greiðsluafgangur yrði, það væri nærri því refsivert, fannst manni. En hvernig er um þennan greiðsluafgang? Það veit nú enginn í dag, hversu mikill hann er, af þeirri einföldu ástæðu, að það er ekki búið að gera upp, sem ekki er von til. En einhver er hann. Verulegur hluti af honum fer til þess að greiða greiðsluhallann frá í fyrra, en eitthvað talsvert umfram það. Á s. l. ári var óvenjulega mikið lánsfé flutt inn í landið og innflutningur óvenjulega mikill þá fyrir lánsfé og því óvenjulega miklar tolltekjur. Á s. l. ári gekk framleiðslan mjög vel og því óvenjulega mikil viðskipti við útlönd, einnig fyrir sjálfar þjóðartekjurnar. Og á s. l. ári urðu alveg óvenjulega miklar tekjur á einkasölum ríkisins, sennilega m. a. vegna bættrar tollgæzlu. Ef ekki hefði orðið einhver greiðsluafgangur við þessi skilyrði og í svona ári, þá sýndi það, að fjárlögin hefðu verið undirbúin á alveg óverjandi hátt, því að þá hefði í hverju meðalári orðið greiðsluhalli. Þessi greiðsluafgangur sýnir ekkert annað en það, að áætlanir voru þannig, að í sæmilegu ári mátti gera sér von um greiðsluhallalausan búskap og ekkert umfram það. Svo kemur spurningin um það, hvað eigi að gera við þennan greiðsluafgang. Við framsóknarmenn viljum, að eitthvað af honum sé tekið til þess að greiða fyrir lánveitingum úr íbúðarlánasjóðum landsmanna, sem svo mjög eru fjárþurfi. En stjórnarflokkarnir virðast vera að búa sig undir að kasta þessum greiðsluafgangi í verðbólguhítina og telja honum þannig betur varið. En eftir er að gera þau mál upp hér á hv. Alþ. Þá kom hér einnig fram í umr. í gær af sumra hendi, að þeir væru alveg undrandi á því, að fyrrv. ríkisstj. hefði ráðstafað 63 millj. kr. til fjögurra fjárfestingarframkvæmda eða í fjórar greinar: Til fiskveiðasjóðs, til ræktunarsjóðs, til raforkuáætlunarinnar og til sementsverksmiðjunnar. Og hv. 1. þm. Reykv. gekk svo langt að halda því fram, að hér mundi vera um einhvern leynisjóð að ræða, sem hefði verið falinn fyrir þjóðinni. Og hv. 2. þm. S-M. (LJós) var að láta liggja að því, að hér hefði verið framið mjög vafasamt verk a. m. k. gegn mótmælum þeirra ráðh. Alþýðubandalagsmanna í ríkisstj., að ráðstafa þessum 63 millj. í þessar fjárfestingarframkvæmdir. Tal hv. 1. þm. Reykv. um þessi efni sýnir, hversu báglega hann fylgist með í þessum efnum, því að í fjárlagaræðunni síðustu gerði ég ýtarlega grein fyrir því, að lánsfé það, sem frá Bandaríkjunum var tekið síðast á árinu 1957, mundi í meðförunum vaxa um 63 millj. íslenzkra kr. hér innanlands vegna 55% yfirfærslugjaldsins, þá mundi þetta lán verða 63 millj. kr. hærra til ráðstöfunar innanlands, en gert hafði verið ráð fyrir. Og ég upplýsti einnig í þeirri sömu ræðu, að gert væri ráð fyrir því, að þetta fjármagn rynni til þess að standa undir lánveitingum ræktunarsjóðs, fiskveiðasjóðs og framkvæmdum í raforkuáætluninni og til þess að reyna að ljúka sementsverksmiðjunni. Þetta var hverjum manni ljóst, sem nokkurn skapaðan hlut fylgdist með í þessum málum hér á hv. Alþ. og það, sem ríkisstj. var að gera, fyrrv. ríkisstj., var ekkert annað, en ráðstafa ameríska láninu á þann hátt, sem gert var ráð fyrir frá öndverðu. Á hinn bóginn höfðu ráðh. Alþb. till. um aðra skiptingu á þessum 63 millj. en samþykkt var. En ég varð aldrei var við það, að þeir teldu annað koma til mála, en þetta fjármagn rynni til þessara framkvæmda, sem það í öndverðu var til ætlað, þó að þeir legðu til um aðra skiptingu. Svo kemur hv. 1. þm. Reykv. hér, eins og álfur út úr hól og þykist ekkert um þetta vita, þarna sé eitthvert ólag á reikningsfærslunni, skilst manni helzt, það hafi orðið einhver skekkja í bókhaldinu. Það er nú gott, þegar skekkjurnar eru þá svona. Það væri verra, ef það færi að verða á hinn bóginn. Það hlyti að hafa orðið einhver skekkja í reikningshaldinu og einhverju haldíð leyndu, eitthvað verið í ólagi, að þarna skyldu allt í einu vera 63 millj., sem ríkisstj, gat ráðstafað svona bara út í bláinn, upp úr þurru. En þetta sýnir bara, að þessi hv. þm. fylgist ekki nokkurn skapaðan hlut með í höfuðmálum, sem hæstv. Alþ. hefur til meðferðar og skýrslur eru gefnar um hér á löggjafarsamkomunni. Hv. 2. þm. S-M. hélt hér nokkuð langa ræðu í gær og ræddi um það, sem honum fannst vera meginlínur í efnahagsmálum, og það, sem skipti skoðunum í þeim efnum eða stefnum. Hann sagði, að í sambandi við þróun verðbólgunnar hefði vísitöluskrúfan sáralitla þýðingu, væri algert aukaatriði í því sambandi og þyrfti ekki að hafa neinar áhyggjur af henni. Ja, öðruvísi mér áður brá. Það eru nú ekki nema nokkrir mánuðir síðan fyrrv. ríkisstj. gaf út skoðun sína um áhrif vísitölunnar á framvindu verðbólgunnar og sú skoðun var byggð á mikilli rannsókn og áliti margra, sem það höfðu skoðað. Þessi skoðun var, að það væri gersamlega vonlaust að stöðva verðbólguhjólið, ef vísitalan yrði notuð áfram á sama hátt og verið hefur til þess að mæla kaupgjald og verðlag og aðra viðskiptaþætti í landinu, það væri algerlega vonlaust verk. Og ríkisstj. lýsti því yfir í grg. fyrir efnahagsmálafrv., að allt ylti á því um það, hvort hægt yrði að stöðva dýrtíðarhjólið á þessu hausti, hvort hægt væri að fá breytt um stefnu í þessu tilliti eða ekki. En nú segir þessi hv. þm., sem var einn af ráðh., sem að þessu stóðu, allt annað. Hann er alveg búinn að skipta um skoðun og segir, að þetta hafi allt verið á misskilningi byggt, vísitöluskrúfan skipti engu máli og stjórnin hafi þá byggt stefnu sína, að því er mér skilst, á algerlega röngum forsendum. Það er ekki furða, þó að þessi hv. þm. reyndist lélegur liðsmaður við það að halda fyrrverandi stjórnarsamstarfi áfram, fyrst hann hefur nú komizt á þessa skoðun, því að hann hefur í þessu tilliti gersamlega horfið frá þeirri stefnu, sem fyrrv. stjórn lýsti yfir og áleit nauðsynlegt að framkvæma. Má hér um segja, að á skammri stund skipast veður í lofti. En eftir að hafa heyrt hljóðið í hv. 3. þm. Reykv. (EOl), sem mun vera eins konar húsbóndi í hans flokki, þá þurfa menn náttúrlega ekki að vera svo mjög hissa á þessu nýstárlega sjónarmiði, sem nú kemur fram hjá hv. þm. En hv. þm. sagði annað. Hann sagði, að aðalatriðið í þessum málum væri hinn gífurlegi vöxtur ríkisútgjaldanna og útgjalda bæjarfélaganna, það væri undirrót verðbólgunnar og óhugsandi væri að ráða við hana á nokkurn hátt nema söðla hér alveg um. Vel má vera, að hinn mikli vöxtur ríkisútgjalda og útgjalda sveitar- og bæjarfélaga eigi verulegan þátt í aukningu dýrtíðarinnar og erfiðleikum í sambandi við verðbólguna, enda hef ég oft bent á þá hættu, sem stafar af því að auka ríkisútgjöldin jafnmikið og gert hefur verið á undanförnum árum. Og enginn einn maður á Íslandi hefur lagt meiri vinnu í það en ég að reyna að stemma stigu fyrir því, að sú þróun yrði eins ör og hún hefur orðið, hvað þá heldur jafnör og fjöldinn allur hefur viljað. En sannleikurinn um þessi mál er bara sá, að sá flokkur, sem hv. 2. þm. S-M. talar fyrir, sósíalistarnir eða kommúnistarnir, þeir hafa átt manna mestan þátt í því, með öllu hugsanlegu móti, að hækka ríkisútgjöldin og útgjöld sveitar- og bæjarfélaga og hafa viljað ganga miklu lengra í því efnum en þeir hafa getað komið fram og sennilega engir, nema það væri þá Sjálfstfl., átt jafnríkan þátt í þessari þróun og þeir. Ég hefði gaman af að sjá þá útgjaldalöggjöf, sem þeir hafa ekki léð fylgi sitt hér á Alþ. og heimtað sífellt meira, í hvert skipti sem ráðstafanir hafa verið gerðar, sem ríkisútgjöldin hafa aukið. Svo koma þessir menn og tala um, hvað það hafi verið háskaleg þróun, að ríkisútgjöldin hafi vaxið. Fyrr má nú vera hræsnin. Þá benti þessi hv. þm. á, að það þurfi að lækka ríkisútgjöldin, og byggir nú sinn málflutning eiginlega mest á því, eins og við raunar heyrðum hér einnig í ræðu Einars Olgeirssonar, hv. þm. Reykv., áðan. Hv. 3. þm. Reykv. talaði um 50–90 millj. kr. niðurskurð á fjárlögum, og hv. 2. þm. S-M. talaði um, að hann þyrfti að vera stórfelldur. En hvað vilja þessir hv. þm. skera niður? Vilja þeir ekki segja frá því, til þess að það sé hægt að finna einhverja glóru í þessu tali. Við, sem höfum setið með þessum mönnum í ríkisstj. og verið með þeim á Alþ. hér áratugum saman, vitum svona hér um bil, hvað þeir meina með þessu tali um þennan stórfellda niðurskurð. Við vitum, að þessir menn eiga ekki ráð á neinum úrræðum til þess að sýna meiri ráðdeild í ríkisbúskapnum, en svona yfir höfuð hefur verið viðhöfð, nema síður sé. Við vitum, að þeir búa ekki yfir neinum töframeðulum til þess að lækka bein rekstrarútgjöld ríkissjóðs, enda þekkjum við þeirra niðurskurðartill. Þær hafa legið fyrir á undanförnum árum bæði frá þeim og öðrum, sem tala í þessa stefnu. Það eru till. eins og um að lækka jarðræktarframlagið, það eru till. um að skera niður löggæzluútgjöld í landinu, því að ekkert er þeim eins illa við og löggæzlu. Þá er uppástunga um að leggja niður sendiráðið hjá NATO og sendiráðin á Norðurlöndum, sem utanrrh. hefur alls ekki getað fallizt á. Það mundi náttúrlega spara nokkuð. En það hefur strandað algerlega á mótstöðu utanrrh., úr hvaða flokki sem þeir hafa verið undanfarið. En skammt hrekkur þetta upp í 50–90 millj. kr. En þær till., sem þeir hafa borið fram og verulegu máli skipta í þessu sambandi, hafa verið till. þeirra um að skera niður öll framlög til verklegra framkvæmda í landinu. Það eru þær till., sem þeir hafa flutt, sem nokkru verulegu máli skipta. Þeir hafa flutt þær hvað eftir annað í ríkisstj. og annars staðar, þar sem þeir hafa getað komið því við. Jafnframt tala þeir svo auðvitað meira um það, en nokkrir aðrir menn, hvað þurfi að auka stórlega framlögin til verklegra framkvæmda. Alls staðar þar sem þeir koma eiga þeir ekki nógu sterk orð yfir það, hvað margt vanti nú hérna og það þurfi nú að taka heldur betur til hendinni að veita fé á þessar slóðir, það hafi verið stórkostlega vanrækt af Framsókn að veita nægilegt fjármagn. Og hvað ætli hv. 2. þm. S-M, sé búinn að halda margar ræður í sínu kjördæmi um það, hversu gífurlega Framsókn hafi vanrækt alla skapaða hluti, það hafi bara ekkert verið gert, ekki nokkur skapaður hlutur, það sé sama, hvert litið er. Og svo jafnhliða er gortað af því, sem gert er, hann hefði átt ríkastan þátt í þessu og hinu o. s. frv. Og þannig væri hægt að fara kringum landið. Alls staðar sama sagan. Vilja ekki þessir herrar gera svo vel og segja það út, hvað það er, sem þeir vilja lækka, enda er nú svo komið, að þeir komast ekki hjá því? Þeir komast ekki hjá því að gera það. Það verður spurt eftir því, þangað til þeir koma út úr holunum. Og í sambandi við þá fjárlagaafgreiðslu, sem fram undan er, þá verður gengið eftir því og þjóðin mun taka eftir því, hverjar þessar lækkunartillögur eru, í hverju þær eru fólgnar, þessar lækkanir á fjárl., sem kommúnistar sífellt tala um og núv. ríkisstj. hefur sagt að hún ætli að beita sér fyrir, því að þeir, sem fyrir henni standa, eru hér í nákvæmlega sama númerinu. Hv. 3. þm. Reykv. hélt hér langa ræðu í dag og endaði rétt áðan. Hann talaði um, hversu óskynsamlega væri farið með fjármuni hér á Íslandi og hann hamaðist út af óarðbærri fjárfestingu, sem látin væri eiga sér stað, og fjárveitingum til atvinnuvega, sem engan rétt ættu á sér. Við skiljum nú allt, hvað hv. þm. er að fara. En svo sagði hann eina mjög eftirtektarverða setningu, sem ég get ekki stillt mig um að minna menn á, því að hann sagði: „Má vera, að það lagist eitthvað, ef kjördæmunum verður breytt.“ - Ja, má vera, að það lagist eitthvað, ef kjördæmunum verður breytt. Jú, við þekkjum það, hvað til stendur í því efni. Ég ætla ekki að fara að ræða það hér, því að það væri að brjóta þingsköpin að fara langt út í það. En ég vil bara benda mönnum á þessi orð hv. þm. Reykv., sem hann sagði í sambandi við hugleiðingar sínar um fjármálastefnuna og um það, hvernig fjármunum þjóðarinnar væri varið til fjárfestingarframkvæmda og annarra framkvæmda. Niðurlagsorð þessa hv. þm. voru þessi, og þeim mun ekki verða gleymt: „Má vera, að það lagist eitthvað, ef kjördæmunum verður breytt.“ Þannig munu fleiri hugsa, en ekki allir vera jafnhreinskilnir og hv. þm. Reykv. og það er út af fyrir sig óhætt að þakka honum fyrir þessi orð, svo langt sem það nær, því að þetta er þó hreinskilni, ekki jafnmikil flærð og hjá þeim mönnum, sem á hinn bóginn standa á strætum og gatnamótum og prédika ást sína á þessum fjárfestingarframkvæmdum og hvað þeir hafi mikinn áhuga fyrir því, að þær geti gengið enn hraða, en þær gera, en eru samt með undirbúning um að gera allsherjar breyt. á stjórnskipun landsins til þess að geta komið í veg fyrir, að þær haldi áfram. Það er flærð. En þetta er hreinskilni, eins og hv. 3. þm. Reykv. hafði það. Síðan hélt hv. þm. (EOl) langa ræðu um það, hve skakkt hér hefði verið farið að að öllu leyti og vildi kenna framsóknarmönnum ekki minnst um það. Það heitir nú venjulega í Þjóðviljanum Eysteinska og raunar í Mbl. líka, þá heitir allt það, sem hér hefur gerzt á undanförnum áratugum, Eysteinska. Ég er nú að verða svo upp með mér af þessu, að ég má fara að vara mig, því að sannleikurinn er sá, að síðustu áratugir hafa verið langglæsilegasta framfaratímabilið í sögu landsins.  Þá var hv. þm. (EOl) einnig í þessari ræðu að státa af því, að hann hefði sprengt stjórnarsamstarfið um fyrrv. stjórn. Hann sagði, að hann hefði varað Framsfl. við því að beita sér fyrir efnahagslöggjöfinni s. l. vor, varað Framsfl. við því að knýja þessa löggjöf fram, afleiðingarnar hlytu að verða alvarlegar og síðan sagði hann, að þessi stefna, sem hefði átt að framfylgja í framhaldi af löggjöfinni, þar sem inn í kom þessi þýðingarmikli þáttur um vísitöluna m. a., að þessi stefna hefði sprengt ríkisstj. Og hann hrósaði sér af því í raun og veru að hafa komið í veg fyrir framkvæmd þessarar stefnu, m. ö. o.: hann lýsti á hendur sér vígi stjórnarinnar. En í hverju var fólgin sú lausn, sem menn höfðu fyrirhugað í þeirri stjórn, t. d: Framsfl.? Hún var í aðalatriðum fólgin í því að reyna að ná jafnvægi í efnahagsmálunum og tryggja jafnháan kaupmátt launa og kaupgjalds og var í okt. s. l. Er nú hv. þm. Reykv. (EOl) alveg viss um, að allt launafólk eða allt verkafólk þessa lands sé honum þakklátt fyrir að hafa sprengt þá ríkisstj., sem hefði getað gert þetta í samráði við þetta fólk áfram, ef hann hefði ekki sprengt hana? Er hann alveg viss um, að hann hljóti fyrir þetta óskorað þakklæti? Er hann alveg viss um, að það verði talin góð skipti að fá það ástand, sem nú er fram undan og það, sem nú er verið að gera og á að fara að gera, í staðinn fyrir það, sem hefði orðið, ef fyrrv. ríkisstj. hefði haldið áfram og fylgt þeirri stefnu, sem hv. þm. (EOl) var að fordæma hér áðan og hrósaði sér af að hafa stöðvað? Ég er ekki viss um það. Og ég er ekki viss um, að hv. þm. Reykv. (EOl) sé viss um það, þó að hann talaði svona hér áðan. Ég gæti alveg eins búizt við því, að inn á sér sé hann í miklum vafa um þetta, þó að hann hafi gert það af einhverjum ástæðum, sem hann sjálfur þá bezt veit hverjar eru. En það er staðreynd, að þessu fékk hann og hans menn ráðið. Afleiðingarnar eiga svo eftir að sýna sig og hvort hér hefur verið skipt um til góðs fyrir verkalýðinn og fyrir það fólk, sem þessi hv. þm. þykist tala fyrir. Þó að hann hafi nú auðvitað ekkert sérstakt umboð til þess umfram fjöldamarga hér í þessum sölum að tala fyrir það, þá talar hann alltaf eins og það sé enginn hér kosinn af verkafólki nema hann. Auðvitað er það byggt á miklum misskilningi. Hv. 2. þm. S-M. minntist ofur lítið hér á sjávarútvegsmálin og þá samninga, sem þegar hafa verið gerðir um þau efni og greint hefur verið frá. Ég ætla nú ekki að fara langt út í það. Þessi hv. þm. sagði, að það væri óhæfilega mikið, sem ætti að falla í hlut útgerðarinnar og hafði um það sterk orð í þessu sambandi. Það væri nú náttúrlega út af fyrir sig fróðlegt að heyra frá honum, hvað hefði verið mátulegt að útgerðin hefði fengið. Það hefði verið fróðlegt að heyra, hvað hefði verið mátulegt og hvað væri um of, t. d., hvort það væri um of, sem fiskimenn hafa fengið út úr þessum samningum, eða hvað væri yfir höfuð um of í þessu svona gífurlegt, því að hann lagði á það feikna áherzlu, að það hefði hreinlega verið bætt aðstaða útgerðarinnar, þar undir eru fiskimennirnir, um 60–70 millj. kr. frá því, sem útgerðin sjálf samdi um í fyrra, og svo sagði hann og undirstrikaði það með látbragði sínu, að þetta ætti svo að taka með kauplækkun, útgerðin hefði fengið 60–70 millj. kr. of mikið. Það væri fróðlegt að heyra frá þessum hv. þm., hvað hann hefði talið mátulegt. Ég veit, að í fyrrv. ríkisstj. sagði hann og gerði grein fyrir því sundurliðað, að það væri hæfilegt að gera ráð fyrir því, að útflutningsframleiðslan þyrfti samtals 39 millj. kr. til þess að mæta þeim atburðum, sem orðnir væru. En samningarnir eru nú um 159 millj. kr. Það munar náttúrlega miklu, þannig að það er kannske ekkert einkennilegt, þótt þessum hv. þm. vaxi þetta nokkuð í augum. Ég geri nú ráð fyrir því, að þessar 39 millj. kr. hafi hann nefnt, á meðan hann var að reyna að túlka það fyrir framsóknarmönnum, hversu aðgengilegt væri að halda áfram út í það díki, sem hann vildi búa stjórninni, fyrrv. stjórn. En hvað sem hann meinti, þá hélt hann því fram þá, að 39 millj. kr. væri það, sem væri mátulegt handa útgerðinni. Það væri fróðlegt að heyra frá þessum hv. þm., hvað hann teldi nú mátulegt og hvað hann teldi um of í þessu. Mér væri mikill fróðleikur í því, og ég veit, að svo væri um fleiri. Þá vil ég víkja nokkuð að því, sem hv. 1. þm. Reykv. hélt hér fram í gær. Ég vék lauslega að einu eða tveim atriðum áðan. En það var ýmislegt fleira, sem þessi hv. þm. bar hér á borð. Það er ekki ástæða til að vera að eltast við það allt saman, en fáeinar athugasemdir vildi ég leyfa mér að gera. Þessi hv. þingmaður lét móðan mása, fyllti mál sitt með slúðursögum og úr þessu öllu varð heldur samhengislítil skammarþula, mikið um persónulegar skammir, sem bágt er eiginlega að sjá, hvaða þýðingu ættu að hafa fyrir málið, en virðast eingöngu ætlaðar til þess að fróa á einhvern hátt hv. þm. Hann um það. Þessi hv. þm. fjargviðraðist mjög um það, hversu viðskilnaður fyrrv. ríkisstj. væri bágborinn, vanskilavíxlar, sagði hann, að væru á ferðinni, stórkostlegir, gífurlegir, sem nú væri framvísað á fólk og sukk, óskaplegt sukk og allt á bólakafi. En ekki hafði þessi hv. þm. talað lengi, þegar allt snýr orðið öfugt, ræðumaðurinn stendur allt í einu á höfði; það er ekki hægt að orða það öðruvísi. Maður skyldi halda, að eitt höfuðeinkennið á sukkinu og vanskilunum væri leyndar vanskilakröfur, sem væru í öllum áttum, eins og þegar íhaldið skilaði af sér hérna á árunum fjármálunum eftir nokkurra ára forustu. Og svo væru önnur óráðsíumerki, svo sem eins og falsaðar tekjuáætlanir og þá allt of háar til þess að leyna því, hvað þetta stæði allt illa. Til þess að leyna bæði sukki og óráðsíu væru falsaðar tekjuáætlanir allt of háar. Nei, nei. Maðurinn stendur allt í einu hreinlega á höfði. Hann er farinn að tala um leyndan greiðsluafgang. Leyndan greiðsluafgang, heyrðu menn rétt? Um leyndan greiðsluafgang? Falsaða tekjuáætlun, ekki of háa, heldur of lága, falsaða tekjuáætlun of lága. Og í öllum áttum sá hann leynisjóði, 63 millj. kr. hér, 83 millj. kr. þar, 70–80 millj. kr. enn í einu laginu o. s. frv. Allt er fullt af leynisjóðum og tugir, jafnvel hundruð millj. kr. liggja þarna á tvist og bast, sem stjórnarflokkarnir geti byggt á allt, sem þeir hafa í huga. Allt sitt sukk og ráðleysi geti þeir byggt á þessum sjóðum, sem Eysteinn hafi falið hér og þar í krókum og kimum og séu að smáfinnast, því að hann talaði svo mikið um þetta vonda reikningshald. Það væri víst ekki einu sinni hægt að finna þessa sjóði eftir bókunum, heldur yrðu menn bara að koma auga á þá af sjónhendingu hér og þar um herbergin í stjórnarráðinu. Það er ekki amalegt að taka þátt í svoleiðis leit. Það hefur verið gaman að vera þarna undanfarna daga. En þetta eru heldur nýstárleg einkenni á illum viðskilnaði, það verð ég að segja, mjög furðuleg. Og hvað á svona málflutningur yfir höfuð að þýða? Er hv. þm. að skopast að sjálfum sér með því að halda fram svona fjarstæðum, því að það er engin heil brú í neinu og rekur sig hvað á annars horn.  En broslegast af öllu finnst mér þó, þegar hv. stjórnarflokkar, - já, það var nú eitt, ég kem að því síðar, að það var tekið illa upp, að ég talaði um stjórnarflokka, - skoplegast af öllu var að heyra, þegar stjórnarflokkamenn voru að tala um þennan greiðsluafgang, sem hafi orðið á s. l. ári og manni skilst að allt sé hægt að gera með. Mér datt í hug í því sambandi eitt dægurlagaljóð, sem oft er sungið í útvarpið. Það er um litla telpu, sem eignaðist fimmeyring. Pabbi hennar gaf henni víst fimmeyring og telpan syngur um það, hvað hún ætli að gera við þennan fimmeyring. Síðasta vísan er svona: „Hjólhest og járnbraut ég ætla að gefa Geira, - gríðarstóra flugvél ég kaupi fyrir Finn, - svo kaupi ég mér döðlur og súkkulaði og fleira, - og síðan mun ég gefa pabba allan afganginn.“ Þetta tal hv. stjórnarflokka um greiðsluafganginn minnir mig helzt á þessa dægurlagavísu. En ég gat um það hér áðan, að hv. þm. Reykv., Bjarni Benediktsson, var að fjargviðrast mikið um þessar vanskilaskuldir, sem væru í öllum áttum, en allt reyndust vera sjóðir. Ég er nú búinn að minnast aðeins á þetta. En hann sagði í því sambandi, að með þessu frv. væri verið að framvísa þessum vanskilaskuldum, nú ættu menn að fara að borga þær. Nei, það er ekki það, sem er að gerast með þessu frv. Það er allt annað. Með þessu frv. er Sjálfstfl. að senda þjóðinni reikninginn. Sjálfstfl. er að senda þjóðinni reikninginn og innheimta aftur það, sem hann blekkti menn til þess að taka umfram í sumar. Það er það, sem er að gerast. Það er ekki verið með þessu frv. að innheimta neina vanskilavíxla eða vanskilakröfur, sem fyrrv. ríkisstj. hafði skilið eftir, því að hún skildi ekkert slíkt eftir sig, eins og hv. andstæðingar hafa nógsamlega lýst sjálfir. En það er verið að framvísa þessum reikningi. Og það var auðheyrt á því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði um þetta atriði, að honum var þetta ljóst, honum var þetta allt of ljóst, þ. e. a. s. fyrir hann sjálfan, - allt of ljóst. Það er auðheyrt og auðséð, að hv. 1. þm. Reykv. og sjálfstæðismenn yfir höfuð hafa mikinn beyg af þessu. Það er ekkert einkennilegt. Maður skyldi ekki lá það. Og hv. þm. setti sig í þá stöðu nánast að halda því fram, að þetta væri allt saman rangt. Þeir hefðu aldrei átt neinn þátt í því að reisa neina kauphækkunaröldu, sjálfstæðismenn, það væru allt aðrir, sem hefðu gert það. Það væri Eysteinn Jónsson. Hann hefði staðið fyrir þessu öllu saman og byrjunina væri mjög auðvelt að sjá, sagði hv. þm. Það var, þegar þeir í Sambandinu hækkuðu laun starfsfólksins um 8% hér um árið og reistu með því nýja kauphækkunaröldu, sagði hv. þm., alveg blygðunarlaust sagði hann þetta. Hv. þm. veit vel, að það er algerlega ósatt og tilhæfulaust, að með þessu hafi verið reist nokkur ný kauphækkunaralda. Með þessu var aðeins verið að veita starfsfólki Sambandsins launabætur til móts við það, sem samþ. hafði verið í launalögum ríkisins mörgum mánuðum áður og hafði dregizt sjá Sambandinu að ákveða þær. Þetta veit hv. þm. manna bezt. Samt sem áður hefur hann endurtekið þessi ósannindi í blaði sínu í mörg ár. Kannske er hann farinn að trúa þessu sjálfur. Ég held ekki. Ég held, að hann sé bara alveg eins og hann var, þegar hann byrjaði að segja þetta og vissi, að þetta var ósatt, hann heldur því bara áfram samt. Þetta er ein af þeim slúðursögum, sem hv. þm. temur sér svo mjög í blaði sínu og kemur með hér inn í þingið. Þá sagði hv. þm., að það væri einnig til marks um það, hvílíkur kauphækkunarberserkur Eysteinn Jónsson væri, að hann hefði sent út mann í bæjarstjórn Reykjavíkur, þegar honum fannst stirðlega ganga með kauphækkanirnar yfir höfuð, til þess að láta flytja þar till. um að heimta tafarlaust samninga við Dagsbrúnarmenn um allt það, sem þeir vildu. En hvert er samhengið í þessu? Samhengið í þessu er það, að ætlun sjálfstæðismanna var að skilja Dagsbrún eftir, vegna þess að Dagsbrún hafði staðið lengst á þeirri stefnu að hækka ekki grunnkaupið og unnið þannig lagað lengi bezt með stjórninni að því að reyna að halda kyrrð í þessum málum. Það átti að hefna sín á þeim með því að hækka ekki grunnkaupið við þá. Og till. sú, sem hv. þm. var að tala svona um í þessum tón, var um, að Dagsbrúnarmenn sætu við sama borð og annað launafólk, yrðu ekki skildir eftir. Það hefur aldrei verið stefna framsóknarmanna, að þannig væri farið að, þó að það væri hernaðaráætlun sjálfstæðismanna, að ekkert lægi á því að hækka kaupgjaldið við Dagsbrún. Það væri rétt, að þeir fyndu sjálfa sig fyrir, af því að þeir hefðu ekki viljað dansa eftir kauphækkunarpípu útsendara sjálfstæðismanna í því félagi og annars staðar. Þessum hv. þm. og sjálfstæðismönnum yfir höfuð mun reynast það algerlega ofvaxið að komast frá þessu, því að hvert mannsbarn á Íslandi veit, að það er satt, að þeir reyndu á allar lundir að sprengja efnahagsmálastefnu fyrrv. ríkisstj. í framkvæmdinni með því að láta útsendara sína í öllum launasamtökum landsins heimta kauphækkanir ofan á kauphækkanir. Það var eina ráðið, sem þeir sáu. En nú er verið að senda reikninginn og það er þetta frv. Sjálfstæðismenn eru vel að því komnir að bisa við að færa niður þær hækkanir, sem þeir börðust fyrir eins og óðir menn að yrðu innleiddar. Það er auðséð, að hv. 1. þm. Reykv. og sjálfstæðismenn taka það nærri sér, að á þetta sé minnzt. Það sést á öllu þeirra fasi. En það er engin ástæða til þess fyrir þá að vera að reiðast við mig út af þessu. Það var ekki ég, sem stóð fyrir þessari stefnu. Þeir geta sjálfum sér um kennt. Þeir hefðu aldrei átt að gera þetta. Það er þeim sjálfum að kenna, að þeir eru nú komnir í þessa klípu og þeir geta reiðzt sjálfum sér, en ekki öðrum. Og geta þeir búizt við því, að það sé ekki á þetta minnzt? Það er ekki mér að kenna, að hv. 1. þm. Reykv. hefur gert Sjálfstfl. að viðundri. Það er engin ástæða til þess að reiðast við mig út af því. Ég hefði ekki getað komið í veg fyrir það, jafnvel þó að ég hefði viljað og veit nú ekki einu sinni, hvort ég hefði viljað koma í veg fyrir, að hann gerði sig að viðundri. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., að þetta frv. væri aðeins fyrsti áfanginn í efnahagsmálunum eða öllu heldur, að sú ályktun sjálfstæðismanna að lækka kaupið um 6% væri aðeins fyrsti áfanginn í efnahagsmálunum og svo minnir mig, að hann læsi eitthvað upp um það, ég hef a. m. k. séð það í Morgunblaðinu í ályktun frá flokknum, að það þyrfti að breyta stefnunni í fjárfestingarmálum og ég held í bankamálum líka og í fleiri efnum. Og þessi hv. þm. sagði, að það væri út af þessu, þegar verið var að álasa honum og öðrum fyrir að flana út í kosningar í vor. Þessi hv. þm. sagði, að það þyrfti að kjósa í vor, því að þjóðin yrði að fá að geta sagt m. a. álit sitt um stefnu Sjálfstfl. í efnahagsmálum og úrræði hans strax, það mætti ekki bíða. Út af þessu er full ástæða til þess að spyrja, vegna þess að það sést ekki á þeirri langloku, sem frá flokknum hefur komið í þessu efni, hver þessi úrræði eru. Jú, það á að breyta stefnunni í fjárfestingarmálum. En mætti mönnum leyfast að spyrja: Hvernig á að breyta stefnunni í fjárfestingarmálum? Sennilega á að lækka fjárfestinguna, en þá: Hvaða fjárfesting er það, sem á að lækka? Og vill nú ekki hv. 1. þm. Reykv., sem telur svona knýjandi nauðsynlegt, að þjóðin fái að segja álit sitt um þessa stefnu, gera svo vel að svara því: Hvernig er nauðsynlegt að breyta fjárfestingarstefnunni, á hvaða hátt á að lækka fjárfestinguna,og hvaða framkvæmdir eru það þá, sem á að skera niður? Eða á kannske ekki að segja neitt um þetta, fyrr en búið er að leggja niður kjördæmin, breyta kjördæmunum, eins og kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv.? Ég veit, að jafnskýr maður og hv. 1. þm. Reykv. (BBen) er, hann sér, að þessi spurning er alveg eðlileg og mér dettur ekki í hug, að hann skorist undan því, að flokkurinn svari þessu, því að hvernig er hægt að bera sér í munn, að það sé nauðsynlegt að kjósa strax, til þess að hægt sé að fá dóm um efnahagsmálastefnu Sjálfstfl., ef það er ekkert annað, sem menn fá að heyra, heldur en nokkrar almennar setningar, sem geta þýtt allt á milli himins og jarðar. Þess vegna verður spurt: Í hverju er þessi stefnubreyting fólgin, sem nauðsynleg er, m. a. í fjárfestingarmálum? Þá sagði þessi hv. þm., að það hefði getað gengið miklu betur og hefði sennilega verið hægt, að því er mér skildist, að fá meiri samtök um efnahagsmál og fleira, ef Framsfl. hefði viljað leggja til hliðar, eins og hann kallaði það, sérkreddu sína í kjördæmamálinu. Hver er þessi sérkredda framsóknarmanna í kjördæmamálinu? Jú, sérkredda framsóknarmanna í kjördæmamálinu er sú, að það skuli ekki leggja niður öll kjördæmin nema eitt. Það er sérkredda framsóknarmanna í kjördæmamálinu. Eins og ég sagði, ætla ég ekki að fara að ræða um kjördæmamálið, það verður gert seinna, en ætli hv. 1. þm. Reykv. eigi nú ekki eftir að sjá, að þetta muni vera sérkredda einhverra fleiri manna, en bara framsóknarmanna? Og furðulegt þykir mér það, ef þm. yfir höfuð telja sig hafa umboð og vera kosna á þing til þess að leggja niður kjördæmin, sem kusu þá á þing. Það á allt eftir að sjást, en því hefur verið yfir lýst, að þetta stæði til og sérkredda framsóknarmanna í kjördæmamálinu er þessi, að þeir vilja ekki fallast á að leggja niður öll kjördæmin nema eitt. Hvernig svo hægt hefði verið að tapa af einhverju í kjördæmamálinu, þó að því hefði verið frestað til næsta árs og snúið sér að efnahagsmálunum, það er enn óskýrt og verður vitanlega aldrei skýrt. En við vitum vel, hvernig stendur á því, að það þarf að flýta sér svona mikið. Það er vegna þess, að það, sem Sjálfstfl. hefur í hyggju, passar ekki svo vel við það, sem flokkurinn hefur lýst yfir og sagt undanfarið, að það er ekki hægt að sýna það fyrir kosningar. Það er bara ekki hægt. En samt sem áður verður spurt: Hvað er það? Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., að framsóknarmenn og Alþýðuflokksmenn hefðu orðið berir að miklum svikum. Hann kallaði mig berum orðum svikara, það var nú svona eins og smárúsína í þeim graut, sem ég fékk hjá honum. Svikin lægju í því, að því hefði verið lýst yfir, að ekki kæmi til mála eftir kosningar að vinna með kommúnistum. Og hann sagði, að Haraldur Guðmundsson hefði verið sendur í útlegð, af því að hann hefði lýst þessu yfir fyrir báða, Alþfl. og Framsfl., en svo hefði þetta orðið og hann hefði verið sendur í útlegð. Það er ein af slúðursögunum, sem hv. þm. býr til, að Haraldur Guðmundsson hafi lýst nokkru yfir fyrir Framsfl. í þessu sambandi. Hefur enginn haldið því fram nema þessi hv. þm., sem hefur búið það til. En til viðbótar er svo það að segja, að þessi hv. þm. hafði mann á launum í langan tíma til þess að skoða allt það, sem eftir mér var haft í síðustu kosningabaráttu, til þess að leita að yfirlýsingu um það, að ekki kæmi til mála af minni hendi að vinna með Alþb. eftir kosningarnar og hann fann aldrei neitt. Hann fann aldrei neitt frá mér um það atriði. Þá var þessi hv. þm. mjög móðgaður, að því er virtist og honum var þungt í skapi út af því, að ég skyldi kalla Sjálfstfl, stjórnarflokk. Hvílík óhæfa! Ég kallaði Sjálfstfl. stjórnarflokk. Hann virtist alls ekki vilja við það kannast. Hann var órór út af því, hv. þm. Hvað er Sjálfstfl. annað en stjórnarflokkur? Hefur hann ekki lýst því yfir, að hann styðji núverandi ríkisstj.? Er ekki núverandi stjórn gerð að þingræðisstjórn með yfirlýsingu Sjálfstfl. um stuðning við hana? Hvað er hv. þm. að tala um? Þetta er nú svona sér á parti. En hvers vegna er hv. þm. svona viðkvæmur fyrir því, að Sjálfstfl. sé kallaður því rétta nafni, stjórnarflokkur? Það virðist vera meira, en lítill beygur í Sjálfstfl. við að bera ábyrgð á stjórninni. Kannske eru það sporin frá 1942, eða minningarnar frá 1942, sem hræða eitthvað í þessu tilliti. En ekki finnst mér þeim sjálfstæðismönnum farast stórmannlega, ef þeir vilja ekki kannast við stuðning sinn við núverandi ríkisstj. og ætla að leika í þessu efni fullkomlega tveimur skjöldum og neita í öðru orðinu að bera ábyrgð á því, sem þeir hafa gert. Og ekki sýnast þeir gera sér glæstar vonir um árangurinn af störfum hæstv. ríkisstj., að þeir skuli móðgast út af því að vera kallaðir stjórnarflokkur. Hv. þm. sagði, að Sjálfstfl. hefði ekkert fyrir snúð sinn í sambandi við þetta stjórnarmyndunarmál. Manni skildist helzt, að Sjálfstfl. væri að vinna eitthvert góðverk, kærleiksverk með því að verja ríkisstj. falli eða með stuðningnum við ríkisstj. En þeir, sem þessum hnútum eru kunnugir, vita miklu betur. Þeir vita, að þessi stjórn er beinlínis mynduð vegna þeirrar afstöðu Sjálfstfl. að knýja fram kjördæmabreytingar og kosningar strax í vor og þeir vita, að þetta er gert með flokkshagsmuni Sjálfstfl. fyrir augum, eins og ég hef sýnt fram á nú þegar í þessum umræðum. Sjálfstfl. telur kosningarnar nauðsynlegar sem allra fyrst til þess að þurfa að sýna sem minnst af úrræðum sínum fyrir kosningar. Það er höfuðástæðan. Það á að breyta kjördæmaskipuninni fyrst til þess að skapa grundvöll fyrir því, að Sjálfstfl. þori að sýna það, sem raunverulega býr inni fyrir í efnahagsmálunum, þessa breytingu á fjárfestingarstefnunni, sem verið er að boða, en fæst ekki sundurliðað enn, í hverju er fólgin. En við vitum, hvað meint er. Svo þykist hv. 1. þm. Reykv. eiginlega ekkert vita um fyrirætlanir ríkisstj. Hann sagði m. a. í því sambandi, að það hefði ekki verið borið undir þá enn þá, hvort taka eigi 6 millj. dollara lán í Bandaríkjunum, 160 millj. kr., og hann sagði eitthvað á þá lund: Ég veit ekki, hvort þetta verður undir okkur borið. - Aumingja mennirnir. Ekki er nú ástandið gott, ef það verður ekki einu sinni ráðgazt við aðalstjórnarflokkinn um það, hvort eigi að taka 150-160 millj. kr. lán.  Í sambandi við lántökurnar vil ég aðeins segja örfá orð. Hv. 1. þm. Reykv. hefur haldið því fram undanfarið, að það væri hneykslanlegt og óverjandi fyrir Ísland að taka lán í Bandaríkjunum á vegum Bandaríkjastjórnar. Og hann hefur gengið lengra, þessi hv. þm. Hann hefur fullyrt og búið til um það eina af sínum alþekktu slúðursögum, að lántökunum hafi fylgt þau skilyrði, að varnarliðið yrði áfram á Íslandi. Þessi hv. þm. var einu sinni utanrrh. og ráðherra annarra deilda í fleiri ríkisstj., m. a. þegar samningurinn um Marshallaðstoðina var gerður og Marshallhjálpin þegin. Þá héldu kommúnistar því fram um þennan hv. þm., að hann hefði gert verzlunarsamning við Bandaríkin um það, að varnarliðið yrði hér og fengið Marshallaðstoðina á móti. Auðvitað var þetta lygi. Þetta var ósatt. Þetta gerði þessi hv. þm. ekki, þegar hann var ráðh., en það var sagt um hann þá. Nú hefur þessi hv. þm. lagzt svo lágt, að hann er að búa til sams konar lygasögu um fyrrv. ríkisstj. og kommúnistarnir gerðu um hann. Hann hefur lagzt svo lágt, þessi hv. þm., heldur fram sams konar fjarstæðu og sögð var um hann þá. Og það er meira. Nú hefur verið undirbúin 6 millj. dollara lántaka í Bandaríkjunum af hendi fyrrv. ríkisstj., og það verður tekið eftir því, hvort Sjálfstfl. sem aðalstjórnarflokkurinn ætlar að verða aðili eða ætlar að samþykkja, að þessi lántaka verði framkvæmd, því að engum dettur í hug, að hún verði gerð, nema Sjálfstfl. samþykki það, aðalstjórnarflokkurinn. Þetta lán verður tekið eftir nákvæmlega sömu leiðum og þau lán, sem hv. þm. Reykv. hefur lagzt svo lágt að viðhafa þessi ummæli um, að þau væru sníkjulán, að þau væru tekin með þessu skilyrði, sem hann veit að er ósatt. Nú verður tekið eftir því, hvort nýtt lán verður tekið á sama hátt eða ekki, eins og undirbúið hefur verið. Við í Framsfl. álítum rétt að taka þetta lán, en það verður tekið eftir því, hvort það verður gert eða ekki, nú þegar Sjálfstfl. er orðinn aðalstjórnarflokkurinn. Það verður tekið eftir því og það þýða ekkert svona auvirðileg undanbrögð eins og það, að ekki hafi verið talað við þá enn þá um þetta mál og að þeir viti ekki, hvort það verði undir þá borið að taka 150–160 millj. að láni. Það hefur fyndinn maður sagt um aðstöðu hv. 1. þm. Reykv. í þessum efnum og Sjálfstfl., að sennilega mundi það fara svo, að hann yrði að taka lán í tunglinu, ef hann kæmi til valda, því að hann hefur sagt, að það væri ódæði að taka lán fyrir austan járntjald og sníkjulán vestra væri hneyksli, sem enginn ærlegur maður gæti verið við riðinn, þess vegna yrði hann líklega að taka lán í tunglinu. Kannske ríkisstj. hætti við þessa fyrirhuguðu lántöku og sendi hv. 1. þm. Reykv, til tunglsins til þess að sækja þangað peninga, svo að hann þurfi ekki nánast að verða sér til minnkunar samanborið við það, sem hann hefur áður sagt um þessi efni í sambandi við lántöku. Kannske er enginn annar útvegur í þessu efni en sá.  Þá var hv. 1. þm. Reykv. að tala hér um eyðslulán og af því að ég sé, að þarna situr nú hv. 1. þm. Rang., þá er mér það minnisstætt, að hann hefur stundum brugðið sér í þær buxur að tala um eyðslulántökur fyrrv. ríkisstj. Og hv. 1. þm. Reykv. bætti því við, að þetta 6 millj. dollara lán, sem búið væri að leggja drögin að, ætti líka að vera eyðslulán. Það er gaman að athuga þetta ofur lítið nánar og gefur ástæðu til nokkurra spurninga. Hv. 1. þm. Reykv. nefndi stórar fjárhæðir í sambandi við skuldaaukningar og þær voru nú eitthvað skrýtnar. En ég hef ekki haft aðstöðu til nú á stundinni að rannsaka það alveg ofan í kjölinn, hvernig á þeim mismun stendur, sem þar kemur fram. En samkvæmt þeirri skýrslu, sem á hefur verið byggt í þessu efni, hafa opinberar lántökur í tíð fyrrv. stjórnar numið sem næst 400 millj. kr. Og þessi lán, sem hv. 1. þm. Reykv. kallaði eyðslulán, í hvað hafa þau farið? Til hvers hafa þessi lán verið tekin? Þau hafa verið tekin í eftirtaldar framkvæmdir: til ræktunarsjóðs, til raforkuáætlunarinnar, fiskveiðasjóðs, sementsverksmiðjunnar, til flökunarvéla, til hafnar á Akranesi, til Sogsvirkjunarinnar og til þess að kaupa skipin 12. Nú vil ég spyrja hv. 1. þm. Reykv. Hvað af þessu er eyðsla? Hvað af þessu flokkar hv. 1. þm. Reykv. undir eyðslu? Engar vöflur. Þetta er tæmandi upptalning á því, sem lánin hafa gengið til, sem ríkisstj. hefur staðið fyrir að taka og nú er að segja. Hvað af þessu er eyðsla, telst undir eyðslu? Hann var að tala um það, hv. þm., að þegar menn tækju við þrotabúi, þá yrði stundum að taka lán eitthvað fyrst, þess vegna væri það svo sem ekkert einkennilegt, þó að Sjálfstfl. yrði að vera með einhverjar lántökur svona til að byrja með, það væri ekki strax hægt að taka upp þessa stefnu, að allt væri hægt að gera án lána. Hann sagði, að það væri neyðarkostur að taka eyðslulán, en það yrði kannske að gera og talaði um eyðslulán í sambandi við lántökuna, sem fyrirhuguð er í Bandaríkjunum og grundvöllur lagður að af fyrrv. ríkisstj. En í hvað átti þetta fé að fara að ákvörðun fyrrv. ríkisstj.? Í fyrrv. ríkisstj, var ákveðið að leita eftir lánum í fjórar greinar fjárfestingarinnar, en ekki ákveðið í stjórninni, hvernig það skyldi skiptast á milli greina, enda ekki fullar lánsheimildir fyrir hendi, þannig að málið verður vafalaust að koma til þingsins, áður en slík lántaka gæti átt sér stað. En þessar fjórar greinar voru: ræktunarsjóður, fiskveiðasjóður, raforkuáætlunin og hafnargerðirnar. Það voru þessar fjórar greinar. Nú getur hv. 1. þm. Reykv. gert þetta upp við sig. Vill hann kalla byggingarnar í sveitunum, sem ræktunarsjóður lánar til, eyðslu? Vill hann kalla raforkulínurnar eyðslu? Telur hann það til eyðslu að kaupa báta og fiskiskip? Telst það til eyðslu að byggja sementsverksmiðju eða kaupa flökunarvélar í frystihúsin? Telst það til eyðslu að byggja nýju Sogsvirkjunina? Telst það til eyðslu að kaupa nýju skipin 12? Telst það til eyðslu að taka lán til þess að byggja nýjar hafnir? Þarna er það. Svo bíðum við eftir svari. Að lokum vil ég svo aðeins segja þetta: Mér leikur grunur á því, að ég nú ekki fullyrði neitt, að eins og hv. 1. þm. Reykv. og sjálfstæðismenn yfir höfuð hafa haldið á málum sínum í stjórnarandstöðunni undanfarið, þá verði þau æðimörg jarðarmenin, sem þeir verða að ganga undir, um það er lýkur, ef borið er saman það, sem þeir hafa sagt og það, sem þeir eiga eftir að þurfa að gera. En þeir geta ekki kennt okkur um það. Þeir geta ekki reiðzt okkur fyrir það. Þeir verða að snúa þykkjunni að sjálfum sér. Þeir hafa kallað þetta yfir sig sjálfir. Og svo vil ég segja það að lokum, það eru mín síðustu orð í þetta sinn, um þessa stjórnarmyndun, að það er eins og Sjálfstfl. hafi tilhneigingu til þess að vilja leika einhvern feluleik í þessu sambandi. Kannske það sé meining Sjálfstfl. að reyna að fela sig á bak við Alþfl.? En ætli það sé ekki hætt við því, að Sjálfstfl. standi þá alltaf vegna stærðarmunarins út undan, þannig að það sjáist alltaf á hann út undan Alþfl.? Og það held ég nú sannast að segja að verði niðurstaðan og þess vegna sé sá feluleikur alveg þýðingarlaus frá byrjun.



Herra forseti. Í hvert sinn, sem hv. 3. þm. Reykv. (EOl) talar um efnahagsmál hér í hv. d., þá minnist hann með söknuði gömlu góðu daganna, þegar íhaldið og kommúnistar sátu í nýsköpunarstjórninni. Þessi sami hv. þm. talar um það, að við eigum ekki að lifa fyrir augnablikið, heldur eigum við að leggja línur fram í tímann. En ef sú lína, sem þessir flokkar fylgdu í landbúnaðarmálunum í nýsköpunarstjórninni, ríkti enn þá, þá væri landbúnaðurinn á Íslandi sama sem kominn í eyði og það væri löngu komið svo, að við hefðum ekki nóga mjólk eða nóg kjöt handa þessari þjóð af eigin framleiðslu. Á þeim árum, nýsköpunarárunum, voru ekki byggð nema eitt eða tvö hús á ári í sveitum landsins og annað var eftir því. Það er þessi stefna, sem þessi hv. þm. vill fylgja í landbúnaðarmálunum. Og hann saknar þess alltaf, að hann skuli ekki ná aftur til sjálfstæðismanna, því að þá getur hann framfylgt henni. Það er vitað mál, að þjóðinni fjölgar mjög ört. Það er þess vegna ekki nema skammsýni að halda það, þó að við höfum í dag meira en nóg af landbúnaðarvörum, að þá sé einhver hætta á ferð. Það er e. t. v. ekki nema stutt þangað til við eigum ekki nóga landbúnaðarframleiðslu, hvað þá um of. En hv. 3. þm. Reykv. stefnir að því og vonast til þess, að sá tími renni upp, þegar búið er að laga kjördæmamálið, eins og hann orðaði það áðan, að sjálfstæðismenn og hann geti tekið upp aftur nýsköpunarstefnuna í landbúnaðarmálunum. Hv. 9. landsk. (ÓB) er vanur að segja nokkuð það, sem honum býr í brjósti. Hann sagði hér stórmerkilegan hlut áðan. Hann sagði, að það hefði verið stórvítaverð ráðstöfun á afgangi þeim af ameríska láninu, sem var ráðstafað í haust. Það var vítaverð ráðstöfun að láta fé ganga til ræktunarsjóðs, það var vítaverð ráðstöfun að láta fé ganga til fiskveiðasjóðs, það var vítaverð ráðstöfun að láta fé ganga til sementsverksmiðjunnar, og það var vítaverð ráðstöfun að láta fé ganga til raforkumálanna. Þetta er auðvitað stefna Sjálfstfl., sem hv. 9. landsk. sagði hér frá, en hinir flokksmennirnir eru bara ekki að segja frá því, þeir bíða eftir því, að kjördæmin verði löguð fyrst. Þetta kveður nokkuð við annan tón, en þegar hv. þm. A-Húnv. (JPálm) og hv. 1. þm. Rang. (IngJ) eru stundum að tala hér í hv. d. um, að það hafi verið vanefndir á framkvæmdum í raforkumálum, þó að það hafi verið á síðasta ári gert meira, en sú fjáröflun, sem fyrir lá, gerði ráð fyrir. En hvernig hefði átt að leysa þessi mál, ef þessum lánum hefði ekki verið ráðstafað á þennan hátt? Hvaðan áttu að koma fjármunir til sementsverksmiðjunnar, ræktunarsjóðsins, fiskveiðasjóðsins og rafmagnsplansins? Átti kannske að láta þessi verk ógerð? Þessu þurfa sjálfstæðismenn að svara og það nú í þessum umræðum. Hv. 1. þm. Reykv. (BBen) var að tala um það í gær, að hann væri mjög hissa á því, að það skyldi skorta fjármagn í byggingarsjóð, bæði ríkisins og sveitanna og veðdeild Búnaðarbankans og taldi, að það hefði verið illa að þessum sjóðum búið, fyrst nú ætti að fara að afla fjár til þeirra. Ég held, að hv. þm. ætti að muna þann tíma, 1956, þegar hann fór úr ríkisstj. Þá skorti víða fjármagn, bæði í byggingarsjóði og fleiri staði. Og það er til hér þingskjal með þáltill. frá sjálfstæðismönnum, sem í felast till., sem sjálfstæðismenn lögðu til í húsnæðismálastjórninni, um að útvega 250 millj. kr. til húsnæðismálanna, af því að þar skorti það fé. Þess vegna þarf þessi hv. þm. ekki að vera hissa á því, þó að það sé farið fram á 15 millj. kr. fjárútvegun. En ég mun nú ekki fara langt út í ræðu þessa hv. þm. Hann var að vísu svo skemmtilegur, að það er ástæða til þess að þakka fyrir þá skemmtun, sem maður hafði af ræðu hans, því að það er alveg ný fyndni að telja það óreiðu, fjársukk og vandræði í fjármálum, þegar menn skila af sér stórum sjóðum. Þetta er fyndni, sem ég vonast til að sjá í „Íslenzkri fyndni“ á þessu ári. Þessi hæstv. ríkisstj. hefur gert tvennt í efnahagsmálum. Hún hefur aukið niðurgreiðslur og hún hefur lagt fram þetta frv., sem hér liggur fyrir. Um niðurgreiðslurnar vildi ég segja, að það hefur jafnan verið mín skoðun, að niðurgreiðslunum fylgdi veruleg hætta. Sú hætta er fólgin í því, að við erum með niðurgreiðslunum að leyna verðbólgunni. Fólkið fer að álíta, að verðið á þessum vörum sé ekki hærra, en það þarf að greiða fyrir það. Það gleymir stundum fljótt, hvað niður er greitt, og þetta er einn þátturinn í því að viðhalda verðbólgunni, að leyna henni á þann hátt. Þá er það annað atriði þessa máls, að ef niðurgreiðslurnar hætta, þá mun verð á þessum vörum hækka svo stórkostlega, að það gæti haft áhrif á sölu þeirra. Og nú við þessa síðustu niðurgreiðslu eru niðurgreiðslurnar orðnar það miklar, að þær eru komnar niður fyrir framleiðsluverð. Þess vegna verða bændurnir, sem framleiða mjólk og kjöt, að drekka sína mjólk og borða sitt kjöt með hærra verði, en neytendurnir í kaupstöðunum. Þetta er alveg óeðlilegt og það má ekki fylgja fram þeirri stefnu, að niðurgreiðslur verði nokkurn tíma meiri, en skráð framleiðsluverð er, að þær fari niður fyrir það. Og ég vil benda á það, ef hæstv. ríkisstj. heldur áfram að auka niðurgreiðslur, að þá verður hún að gera það á þann hátt að greiða niður fleiri vöruflokka, en má ekki auka niðurgreiðslurnar á landbúnaðarvörunum, því að þar er nóg komið. Þá ber nauðsyn til að leiðrétta í þessu frv. það, að landbúnaðinum er ætlaður annar réttur en sjávarútveginum og geri ég ráð fyrir því, að það mál verði auðsótt. Um það frv., sem hér liggur fyrir, vil ég annars segja þetta: Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að þetta væri fyrsta afborgun af vanskilavíxlum fyrrv. ríkisstj., en deildi svo á sjóðina á eftir, sem alls staðar væru til staðar og mér skildist á hæstv. forsrh., að það ætti yfirleitt að styðjast við það, sem væri búið að afla af fyrrv. ríkisstj. eða hún hefði lagt grundvöll að að afla, til þess að koma málum ríkissjóðs og atvinnuveganna áfram. Meginmálið í þessu frv. er að fella niður 10 vísitölustig. Ég vil nú með nokkrum orðum segja skoðun mína á ástæðu fyrir því, að þetta mál er hér fram komið. Við stjórnarmyndunina 1956 tók ríkisstjórn Hermanns Jónassonar upp þá stefnu að hafa samstarf við hin stóru stéttarfélög í landinu, bæði Alþýðusambandið og Stéttarsamband bænda. Það lágu nokkur rök að því, að það var gert, m. a. það, að þótt það væri sterkt þingfylgi, sem stóð að stjórn Ólafs Thors, þá mistókst henni í efnahagsmálum og hafa ýmsir stuðningsmenn þeirrar stjórnar, eins og t. d. hv. 1. þm. Reykv., oft vitnað til verkfallsins 1955 og talið það ástæðu fyrir því, sem miður fór, þó að hann hafi síðar talið, að það væri ekki hyggilegt að hafa samstarf við stéttarfélögin. Þetta samstarf við stéttarfélögin tókst vel í fyrstu. Það tókst samstarf á milli ríkisstj. og stéttarfélaganna um niðurfellingu 6 vísitölustiga 1956 eða hliðstætt og hér á að gera. En þegar Sjálfstfl. fór að átta sig á, hvert stefndi, þá fór hann líka að hugsa sitt mál. Hann hafði sem stjórnarfl. fordæmt stjórnarandstöðu kommúnista, sem væri óábyrg og við það eitt miðuð að eyðileggja þau störf, sem ríkisstj. ynni að, en ekki hugsað um þjóðarhag. Maður skyldi nú halda, að þeir sjálfstæðismenn mundu ekki detta í sömu gröf. En þeir voru ekki lengi í paradís og þeir komu víða við. Allir muna eftir skeytunum góðu, allir muna eftir því, þegar þeir ræddu um það hér á háttv. Alþingi, að ríkisstj. mundi ekki takast að fá erlend lán, en það eitt mundi nú samt ekki nægja til þess að koma henni frá, það yrði að gera meira. Og þetta, meira sem þeir hugsuðu sér að keppa að, var að ná í valdaaðstöðu í verkalýðsfélögunum til þess að reyna þannig að sprengja það samstarf eða gera að engu það starf, sem ríkisstj. ætlaði að vinna að um stöðvun verðbólgunnar. Það kom fram þar, sem hv. 9. landsk. sagði hér áðan, að menn hugsuðu meira um að kenna þeim, sem stjórnuðu, um það, sem miður hefði farið, heldur en standa að því, sem betur mætti fara. Þessu fylgdu sjálfstæðismenn trúlega. Áður en Sjálfstfl. fór að hafa áhrif í verkalýðsfélögunum, tókst ríkisstj. og verkalýðsfélögunum vel í samstarfinu, eins og áður er getið, svo sem varð um eftirgjöfina 1956 og lögin um útflutningssjóð, sem samþ. voru rétt fyrir jólin 1956. En upp úr áramótunum fór róðurinn að harðna. Þá fór Sjálfstfl. að vinna af alefli í kosningabaráttunni í verkalýðsfélögunum og náði samstöðu við hluta úr einum stjórnarflokknum, hægra liði Alþfl. Og eftir að þeir höfðu náð á vald sitt sumum verkalýðsfélögunum, eins og Iðju, þá skeði það, sem munu vera fá dæmi um hér á landi, að atvinnurekendurnir buðu upp á kauphækkun. Það þurfti ekki að knýja fram kauphækkunina þá, hún stóð Iðjufélögunum til boða, enda hafði hún verið óspart notuð í kosningabaráttunni. Þannig hélt þetta áfram og þegar kom að því, að ríkisstj. ætlaði að gera annað og meira í efnahagsmálunum, það sem nauðsyn bar til að gera til þess að ná því jafnvægi, sem hún stefndi að og til þess að atvinnulífið í landinu yrði eflt og þróttmikið, þá fóru að sjást brestir í samstarfi ríkisstj. og verkalýðsfélaganna. Þegar efnahagsmálalöggjöfin var hér til meðferðar á s.l. vori, þá komu brestirnir greinilega fram, sem voru í verkalýðsfélögunum, þeir komu fram við afgreiðslu þess máls. Það, sem gerðist, var það, að fulltrúar héðan úr Reykjavík voru andvígir löggjöfinni, en fulltrúar utan af landsbyggðinni stóðu fast með henni. Hér komu fram greinileg merki þeirrar baráttu, sem háð er um fjármagnið til landsbyggðarinnar, sem er uppistaðan í stjórnmálabaráttunni, sem fram undan er. Það tókst þó að setja efnahagslöggjöfina á s.l. ári. Þessi löggjöf hafði mikil áhrif í rétta átt í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hún stefndi að auknu jafnvægi. Það var, eins og hæstv. fyrrv. fjmrh. tók hér fram í gær, verið að fara út úr uppbótakerfinu. Frá skömmtunarkerfinu, sem þar var komið á, var horfið og atvinnulífið í landinu var frjálsara og þróttmeira en fyrr, enda er það mál manna, að einmitt árið, sem var að líða, var gott atvinnuár vegna löggjafarinnar, sem var sett í efnahagsmálum á s.l. vori, en það dró ýmsar blikur á loft, er fram á sumarið kom. Það var tekið fram í grg. fyrir efnahagsmálalöggjöfinni, að þær bætur, sem atvinnuvegunum voru ætlaðar samkvæmt henni, væru við það miðaðar, að kaup hækkaði ekki í landinu umfram það, sem gert var ráð fyrir í löggjöfinni sjálfri. Mönnum var ljóst, að ef kaupgjald færi hækkandi, þá yrði að gera nýjar ráðstafanir og þjóðinni hefur aldrei verið betur frá þessu skýrt, en einmitt í sambandi við þessa löggjöf. Af hálfu ríkisstj. var þetta mál líka lagt fyrir myndarlega við fulltrúa alþýðusamtakanna, svo að þeir máttu gerla sjá, að hér stefndi í rétta átt. En þegar kom fram á sumarið, fór annað að verða uppi. Þá fóru sumir að verða hræddir um, að nú gæti farið svo, að þetta tækist hjá hæstv. ríkisstj., að fá stöðvun, að fá jafnvægi í efnahagsmálin og halda uppi áfram þróttmiklu atvinnulífi í landinu, og þá voru sendimennirnir látnir byrja í verkalýðsfélögunum að tala fyrir kauphækkun, sem nú væri nauðsynleg, og svo hélt þetta áfram allt sumarið. Blöðin ögruðu hvort öðru. Alþýðublaðið sagði: Hvað hugsa kommarnir? Ætla þeir bara ekki að vakna? Alþýðusambandið væri steindautt. Það hugsar ekkert um kjarabætur fyrir fólkið í landinu. Það eru allir búnir að rétta af nema þessir herrar. Og svona hélt þetta áfram. Morgunblaðið fylgdi eftir og sendimenn Sjálfstfl. voru látnir túlka þessa skoðun í verkalýðsfélögunum, en þessi leið var svo notuð, þegar verið var að heyja kosningabaráttuna til Alþýðusambandsþings á s.l. hausti. Ríkisstj. hafði lýst því yfir, þegar efnahagslöggjöfin var sett, að hún mundi leita eftir samkomulagi við alþýðusamtökin um framhald af þeirri stefnu, sem hún markaði um efnahagslöggjöfina. Hún mundi á hausti komanda, er alþýðusamtökin héldu sitt þing, leita eftir samkomulagi um vísitöluna, sem var tekið fram í grg. frv. og hæstv. ráðh. lýstu hér í framsöguræðum sínum að þyrfti að taka til frekari athugunar. Og þegar kom á Alþýðusambandsþing, þá vissu allir menn að, að því yrði stefnt að leita eftir þessu samkomulagi. Nú hafði þingið dregizt lengur, en gert var ráð fyrir og 1. des. átti að taka gildi ný vísitala. Það var almenn skoðun manna í stjórnarflokkunum hér á hv. Alþingi, að nauðsyn bæri til að koma í veg fyrir, að þessi vísitala tæki gildi. Það vissu allir, hvað það er miklum erfiðleikum bundið að taka aftur það, sem komið er. Það bar fyrst að stöðva. Það, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. óskaði eftir, var að halda áfram samstarfinu við alþýðufólkið í landinu, við verkalýðsfélögin og stéttarfélag bænda. Og nú óskaði hún eftir því, að frestað yrði að taka vísitölu í einn mánuð. En forustumennirnir á Alþýðusambandsþingi voru ekki á þessari skoðun. Það hafði að vísu heyrzt, áður en Alþýðusambandsþing kom saman, að þá sæti á rökstólum nefnd, sem væri að athuga þessi mál, Alþýðusambandsþingsfulltrúar frá Sjálfstfl., Alþfl. og Alþb. Og þegar kom að þeirri stundu, að ríkisstj. leitaði til Alþýðusambandsþings um að halda þessu samstarfi áfram, sem hefði gefizt báðum aðilum vel, og leitað yrði eftir þeim leiðum, þar sem þeir gætu farsællega leyst sín mál, þá kom neitunin fram. Nú vilja menn kannske segja: Það er ekki von, að mennirnir væru að fallast á þetta. Það var svo erfitt að leysa efnahagsmálin núna og þeir hafa ekki viljað leggja það á sig. - Var nú svo erfitt að leysa efnahagsmálin á s.l. hausti? Hvenær hefur verið meiri atvinna í landinu, en einmitt á s.l. ári? Hvenær hefur verið meiri almenn velmegun, en einmitt þá. Það hefur verið tekið fram hér í umr., og m. a. vék hv. 3. þm. Reykv. að því. Hvenær hefur verið meiri framleiðsla, en einmitt á þessu ári og stórkostleg aukning? Við seldum alla okkar framleiðslu,og hvenær eru skilyrði til þess að leiðrétta í efnahagsmálum, ef það er ekki þegar aðstæður eru á þann veg? Jú, það var grundvöllur fyrir því, að þetta samstarf héldi áfram, enda hafði það reynzt alþýðu landsins vel, þar sem hafði verið séð fyrir því, að atvinnulífið í landinu og velmegun væri betri, en fyrr. En þá kom það, að neitunin var gerð og stjórnarsamstarfið var þar með búið. Þá höfðu mennirnir, sem höfðu verið að vinna að því í verkalýðsfélögunum að sprengja þetta stjórnarsamstarf, komið sínu fram. Og þarna stóðu þeir saman, forustulið úr Sjálfstfl., kommúnistaflokknum og hægra lið Alþfl. En hvað skeði svo, þegar þessi hæstv. ríkisstj. var fallin? Þá fór nefnilega að breytast svipurinn á þessu öllu saman, þá fóru menn að sjá betur, en nokkru sinni fyrr, hvað hinir hefðu verið að vinna að. Formanni Sjálfstfl., hv. þm. G-K. (ÓTh), var falið að mynda ríkisstj., og þá tóku þeir til, sjálfstæðismennirnir, og fóru að athuga þessi mál. Þeir höfðu auðvitað aldrei getað gert till., þeir voru svo ókunnugir þessum málum, að það var ekki von, að þeir gætu gert till. í efnahagsmálunum, þó að þeir hefðu setið í ríkisstj. á annan tug ára. Og þeir sátu nú yfir grg. og athugunum, sem fyrrv. ríkisstj. hafði gert. Og sjá, hvað kom út úr þessu? Það, sem kom út úr því, var það, að bjargráðin frá í vor, sem þeir höfðu deilt mest á, voru gefin út í annarri útgáfu og þá voru þau bara látin heita: viðreisnartillögur Sjálfstfl. Það átti að taka burt það, sem þeir sjálfstæðismenn höfðu staðið fyrir að koma á yfir sumarmánuðina og svo átti bara að gefa bjargráðin út á nýjan leik. Ef kaupið var lækkað um 6%, þá var nægjanlegur möguleiki til þess að greiða það niður, sem á skorti og þurfti ekki að afla neinna nýrra tekna til. Þetta var dómur Sjálfstfl. á verkum vinstri stjórnarinnar, sem hafði áður verið í alla staði óhæf og til engra hluta nýt. Það fór nú svo, að þeir mynduðu ekki þessa ríkisstj. Ekki var það af því, að þeir kæmu sér ekki saman, eftir því sem segir í áramótagrein formanns Sjálfstfl. Hann telur jú, að Alþb.-menn hafi viljað fara skemmra í niðurfærslunni, en sjálfstæðismenn og Alþfl.-menn, en það, sem bar á milli var það, að Alþb. vildi láta kjósa 1960, en þeir sjálfstæðismenn strax og það var það, sem sprengdi þetta væntanlega stjórnarsamstarf, annars hefði verið hægt að koma því á. Og nú var allt gleymt, nú voru kommúnistarnir ekki einu sinni vondir, þeir voru bara vel samstarfshæfir, - Ungverjalandsmálin, það var ekki talað um þau eða neitt slíkt. Nei, þetta var allt hægt að gera, ef bara hefði ekki staðið á þessu, að Alþb.-menn vildu starfa saman til 1960. Og það er svo sem greinilegt hér í hv. d., að þeir hafa hug á því að ná saman síðar, því að hv. 3. þm. Reykv. (EOl) er ekki að hæla þeim sjálfstæðismönnum bara í meiningarleysi eða hv. 1. þm. Reykv. (BBen) gagnstætt, nema það sé eitthvað á bak við, enda vita allir að, að þessu stefnir. Og framhaldið í þessum málum hefur svo verið það, að Alþfl. hefur tekið að sér að taka í burtu kauphækkanir, sem settar voru í sumar til þess að eyðileggja efnahagslöggjöfina, eins og hæstv. menntmrh. komst að orði, að andstæðingar efnahagslöggjafarinnar í vor hefðu staðið saman um að eyðileggja fyrra stjórnarsamstarf m. a. með þessu. Þegar kom að því að þurfa að fara að taka kauphækkunina til baka, var ekki einu sinni talað um það, að menn skorti umboð, hvað þá að það sé nú gefinn fyrirvari fyrir því, að menn séu hræddir um, að þetta njóti ekki stuðnings verkalýðsfélaganna og þess vegna sé ekki hægt að fylgja málinu fram. Nei, nei, nú er þetta bara gott og ágætt og kjarabæturnar frá í sumar, sem var verið að ögra með, eru nú ekki nefndar, heldur er þetta talið sjálfsagt mál, að það þurfi að taka til baka það, sem Sjálfstfl. og aðrir stjórnarandstæðingar komu með í sumar til þess að skemma efnahagslöggjöfina. Og það er mikill misskilningur hjá hv. 1. þm. Reykv., að þetta frv. eigi að heita fyrsta afborgun af víxlum fyrrv. stjórnar, það er þegar búið að hrekja það. Þetta frv. á að heita frv. til laga um árangur af verkalýðsbaráttu Sjálfstfl. og nánustu fylgismanna hans. Það var það, sem er verið að taka til baka. En um leið stendur eftir eitthvað af þeirri hækkuðu verðlagningu, sem hefur orðið vegna kauphækkana og fólkið er búið að missa þá ríkisstj., sem vildi hafa samstarf við það og enn þá verra er það, að atvinnulífið í landinu er ekki eins vel undirbyggt og fjárhagslega tryggt nú, eins og áður, þar sem ekki er séð fyrir tekjum til að standa við skuldbindingar til atvinnulífsins. Hér hafa menn árangurinn af verkalýðsbaráttu Sjálfstfl. og nánustu samstarfsmanna hans, svo glæsilegur sem hann er. En Sjálfstfl. hefur fengið sitt. Vinstri stjórnin er fallin, en fólkið á eftir að þakka fyrir sig.



Herra forseti. Við höfum nú heyrt það, sem við vissum reyndar áður, að hv. þm. Mýr. (HS) er maður tölugur, og við vitum einnig, að hann er námfús og við vitum í þriðja lagi, að hann er nýliði á þingi. Þess vegna fyrirgefum við honum þær fjarstæður, sem hann segir. Hann er sem sagt enn það fyrirbæri, sem er sjaldgæft í þingsölunum, sá maður, sem trúir því, sem í Tímanum stendur. Það skyldi enginn ætla það sama um hv. 1. þm. S-M. (EystJ). Þar er maðurinn, sem skrökvar því, sem í Tímanum stendur. Tímaspekin, við heyrðum hana hér áðan, þegar hv. þm. Mýr. sagði, að atvinnuvegirnir hefðu gengið vel í ár vegna efnahagslöggjafarinnar, sem sett var á s. l. vori, bjargráðin sælu. Hefur hv. þm. ekki heyrt, að vertíðin síðast gekk óvenjulega vel? Hefur hann kannske alls ekki heyrt um karfamiðin, sem fundust og hafa gefið 100–200 millj.? Ef hann hefði hlustað á hv. 2. þm. S-M. (LJós), fyrrv. hæstv. sjútvmrh., hér í gær, þá hefði hann þó getað fræðzt um þetta og er hann þó ekki allra bezta heimildin um sannleikann. En hv. 2. þm. S-M. er svo kunnugur, að honum datt ekki í hug að halda því fram, að betra veðurfar á miklum hluta landsins og betri veiðar og ný mið væri að þakka bjargráðunum, þótt þau hefðu mörgu komið til leiðar. Þá sagði hv. þm. Mýr., að hv. 9. landsk. þm. (ÓB) hefði talið það vítaverða ráðstöfun á þessum 63 millj. kr. að verja þeim eins og gert var. Hv. 9. landsk. setti alls ekki út á það, hvernig þessu fé var varið, heldur að því skyldi vera varið á bak við Alþ. af klofinni ríkisstj. á hennar dauðastund. Sá maður, sem eitthvað þekkir til þingræðisreglna og almenns velsæmis, veit, að slíkt atferli er vítavert og ég veit, að eftir nokkur ár verður hv. þm. Mýr. búinn að læra þetta, þótt hann læri það utan þingsalanna, en ekki í þeim. Hv. þm. taldi upp ýmsar framkvæmdir og sagði, að þetta væru þær framkvæmdir, sem við sjálfstæðismenn værum á móti, en allar þessar framkvæmdir, sem hann taldi upp, hver ein einasta var gerð í jafnstórum stíl eða stærri í okkar valdatíð, án þess að erlend lán þyrfti að fá í nokkuð líkum mæli á við það, sem nú hefur verið gert. Ég heyri það á framsóknarmönnunum, að þeim hefur orðið bumbult af því, sem ég sagði í gær, að frv., sem hér lægi fyrir, væri um fyrstu afborgun af vanskilavíxli þeirrar ríkisstj., sem nú fór frá völdum skömmu fyrir áramótin. Þetta er þó óhagganleg staðreynd, og þeir geta ekki hnekkt því. Þeir vilja raunar telja, að fjárhagurinn hafi ekki verið svo bágur, hvorki hv. þm. Mýr. né sjálf höfuðkempan, hv. 1. þm. S-M., vegna þess að í bóli hans hafi nú fundizt töluvert af aurum, þegar hann var horfinn. Það er eins og þegar gamall maurapúki hrekkur upp af og hefur lifað í ruslakompu, að þegar farið er að hreinsa til, þá finnst fimmeyringur þarna og kannske hundrað króna seðill þarna, kannske gamall gullpeningur grafinn niður í jörðina og eitthvað slíkt. Hv. 1. þm. S-M, og hv. þm. Mýr. hæla sér af þessari og þvílíkri fjárstjórn. Það, sem ég vakti athygli á í gær og hefur enn mjög átakanlega sannazt í dag, einmitt af orðum hv. 1. þm. S-M., er hin dæmalausa óreiða og óvissa um öll atriði, sem varða fjárstjórn ríkisins. Ég vitna í það, sem þingheimur heyrði áðan, að hv. 1. þm. S-M. sagðist ekki skilja þann mun, sem væri á tölunum varðandi skuldaaukningu ríkisstj., sem nú sagði af sér, að hann heldur því fram eða hans tala segir, að opinberar skuldir hafi vaxið um 400 millj. á valdatíma þeirra herra, en ég hef haldið því fram, að þær hafði vaxið nokkuð á sjöunda hundrað milljóna. Nú er það svo um þessa tölu, sem ég vitna til, að það er ekki í fyrsta skipti, sem hún heyrist hér í þingsölunum í gær af mínum munni. Hv. 2. þm. Eyf. (MJ) gat þessarar tölu við 1. umr. fjárl. snemma í október. Þá heyrði hv. 1. þm. S-M, þessa tölu og síðan hefur margoft verið vitnað til hennar í blöðum. Hv. 1. þm. S-M. játar þó, að hann, sem var fjmrh. lengst af þessum tíma, hafi ekki enn gert sér grein fyrir, hvort skuldirnar í hans valdatíð, þegar hann var fjmrh. og réð einn öllu, hafi vaxið um 400 millj. eða á sjöunda hundrað milljóna. Þarf frekar vitnanna við, að sá maður, sem lýsir sínu eigin verki þannig, hann er ekki fær um að standa í þeirri miklu stöðu að vera fjmrh. Íslands? Mörg hörð orð hef ég sagt um hann, eftir að við sjálfstæðismenn slepptum af honum handleiðslu og hann lenti út á villigötur. En aldrei hefði mér dottið í hug, að hann væri svo óviss um sitt eigið verk og hefði farið jafnmikið aftur frá því, sem ég þekkti hann, af því að vera í vondum félagsskap, að hann væri orðinn svo ruglaður sem þetta dæmi sannar. Hv. þm. vildi vitna til þess, að það hefði verið einhver ódrengskapur af mér að halda því fram, að hann hefði rangtalið tekjuafgang ríkissjóðs í fjárlfrv. 1959 um 80 millj.

Falsað tekjuáætlunina.

Já, falsað tekjuáætlunina. Ég vitna einungis til þess, sem við heyrðum hér í gær af munni hæstv. forsrh., til þeirra staðreynda, sem hann skýrði frá. Ég einungis vitna til þess og ég vitna til orða hæstv. fyrrv. samráðh. hv. 1. þm. S-M., sem sagði hér í áheyrn þingheims í gær, að oft hefði hann nú verið blekktur, en ekki tryði hann því, að hann hefði verið blekktur svo, að samþingismaður hans, fjmrh., hefði lumað á 80 millj. án þess að láta sig vita. Ég játa það, að ég er ekki töluglöggur maður, og hæli mér ekki af því, en jafnvel ég í minni tölublindni sýnist hafa meiri skilning á þeim, en sjálfur reikningshaldari Framsfl., 1. þm. S-M. Hv. 1. þm. S-M. talaði um, að það væri hart, að ekki mætti hafa greiðsluafgang á fjárl. Það má segja, að það sé hart að mega ekki hafa greiðsluafgang á fjárl. En sannleikurinn er sá, að ef ráðh. ár eftir ár áætlar tekjur svo vitlaust, að munar tugum og jafnvel hundruðum milljóna hvert ár, þá fer sú áætlunargerð að vera meira en hæpin og hún er stórhættuleg fyrir þingræðið, vegna þess að þetta hefur leitt til þess, að þessi hv. þm. hefur ekki aðeins talið sig hafa miklu rýmri heimild til þess að ráðstafa fé í svokallaðar umframgreiðslur, sem hann hefur sannast sagt mjög hallað í meðferð á og það segi ég af fullri þekkingu eftir nær níu ára samstarf við hann í ríkisstj., - hann hefur mjög hallað í þeirri meðferð, en til viðbótar því, þá hefur hann helzt viljað hafa þann hátt á að geta komið um áramót eða eftir áramót og hafa nokkra milljónatugi til ráðstöfunar utan við þingið og stjórnin kokkað það innan sinna híbýla, hvernig þessu fé ætti að verja. Með því er þó sagan ekki öll sögð, vegna þess að hann hefur hlustað á það ár eftir ár, þessi þingmaður, að hagfræðingar, - ég tek nú ekki undir það með hv. 3. þm. Reykv. (EOl) að kalla þá sótsvarta hagfræðinga, en hagfræðingar eru stundum dálítið saklausir og vara sig ekki á refjum sumra manna, þess vegna hafa sumir hagfræðingar fallið í þá gildru hvað eftir annað, að þeir hafa hælt hv. 1. þm. S-M. fyrir það, að hann hafi haldið svo einstaklega vel á að safna þessum tekjuafgangi, taka peningana úr umferð, leggja þá til hliðar og þar með koma í veg fyrir verðþensluna, verðbólguna. En það er einmitt það, sem hv. þm. hefur aldrei viljað fallast á. Hann hefur tekið peningana og ráðstafað þeim eftir á, til þess að auka verðþensluna til fjárfestingar. Það er alveg óneitanlegt, að meginhlutinn af þessu fé hefur farið til þarflegra hluta. Þótt ég kalli hv. þm. óráðsíumann og óspilunarmann á fjármuni ríkissjóðs, þá dettur mér ekki í hug að halda, að hann stingi á sig einum einasta eyri, ég veit, að hann er grandvar maður og heiðarlegur í persónulegu lífi umfram alla aðra, ég er ekki að tala um það, en hann hefur með þessu ráðslagi í senn tekið fjárveitingavaldið af Alþingi í mjög ríkum mæli og beitt sér fyrir því, að peningunum hefur verið varið til fjárfestingar, nýtrar eða óhollrar, sem óhjákvæmilega hlaut að hafa þau verðbólguvaxandi áhrif, sem hagfræðingarnir hafa verið að vara við. Þetta vissi hv. þm. ósköp vel, en hann hefur tekið rólegur við lofi hagfræðinganna og Tímans og sakleysingjans hv. þm. Mýr. fyrir það tvennt, að hann væri að taka peningana úr umferð og svo aftur fyrir að setja þá í umferðina og verja þeim til þeirra hluta, sem Alþingi hafði ekki samþykkt við setningu fjárl. að peningunum skyldi varið til.

Þetta er mjög lævíslegt.

Hvort sem það er lævíslegt eða lævíslegt ekki, þá er þetta sú hreina Eysteinska. Þá taldi hv. þm. það mér mjög til fákænsku, að ég kynni ekki full skil á þessum 63 millj. kr., sem hv. 2. þm. S-M. gat um hér í gær að ríkisstj. hefði úthlutað - þó með meirihluta atkvgr. - á sínu banadægri eða svo til. Hv. þm. held ég hafi ekki sagt, hverjum þessir peningar áskotnuðust, en gat þess, að þeir hafi áskotnazt vegna bjargráðalöggjafarinnar í vor. Það var varlega kveðið að orði, eins og þessa þm. var von og vísa. En það er líka ákaflega einkennilega kveðið að orði í því, sem hv. 1. þm. S-M., þáverandi hæstv. fjmrh., sagði um þetta í fjárlagaræðu sinni í haust, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er þess á hinn bóginn að geta, að þegar nýju efnahagsráðstafanirnar voru gerðar s. l. vor, var ákveðið að greiða 55% yfirfærsluuppbót á mestallan gjaldeyri, sem inn kæmi og ekki ætti rétt til hærri uppbóta samkvæmt ákvæðum laganna. Þegar þessi nýju lög komu í gildi, var ekki búið að færa heim þetta erlenda lánsfé, þótt búið væri að lána út á það fyrir fram hér innanlands til þess að styðja þær stofnanir og framkvæmdir, sem ég nefndi. Þetta þýðir, að á þetta lánsfé koma yfirfærsluuppbætur á þessu ári. Það drýgist í meðförunum hér innanlands um 62 millj. kr.“ Og síðan segir hann, með leyfi hæstv. forseta: „Augljóst er, að grípa verður til þessara rúmlega 60 millj. í því sambandi, sem hin erlendu lán drýgjast um vegna nýju laganna. Ekkert verður um það fullyrt, hvort hægt verður með því að leysa þessi mál til fulls eða ekki, þar sem ekki er hægt að segja í dag með neinni nákvæmni, hvað til muni þurfa.“ Þetta er nú mjög glögg grg. fyrir 63 millj. kr. tekjum, sem einhver hefur hlotið, að lánin hljóti að drýgjast hérna innanlands í meðförunum. Það er alveg víst, að dollararnir eru alveg þeir sömu, ekki breyttu þeir um verðmæti við það, þótt þessir herrar hér kæmu sér saman um að leggja á yfirfærslugjald og borga meira fyrir dollarann. Það má að vísu segja, að það komi fram í ræðunni, að þetta sé einungis hér innanlands. En hver verður eigandi þessa fjár? Hver verður eigandinn? Á hvern leggst kostnaðurinn við þá drýgingu, sem hér á sér stað? Og hver verður eigandinn að drýgindunum? Hæstv. fjmrh. lætur alveg vera að útskýra þetta í ræðu sinni. Ég vil fullyrða, að loðnari skýring á 63 millj. kr. eignaaukningu hafi aldrei heyrzt í sölum Alþingis. En hver sem verður talinn eigandinn og það hefur hæstv. ráðh. ekki skýrt enn þá, þá er hitt alveg vist, að hæstv. ríkisstj. tók að sér að útbýta þessum smádrýgindum, 63 millj. kr., klofin, eftir að hún hafði ákveðið að segja af sér, án þess að láta Alþingi vita um það og ég vil fullyrða og endurtaka, að sú aðferð er stórvítaverð, og sú grg., sem hæstv. ráðh. gefur um það í þessari ræðu, er vægast sagt mjög villandi og ófullkomin. En það er e. t. v. von í raun og veru, að hæstv. fyrrv. ráðherra sé dálítið montinn yfir þessu, að hann geti bara með því að snúa hattinum fengið 63 millj. þarna og 8o millj. á hinum staðnum. Núna er myndasaga í Morgunblaðinu af Münchausen barón og hans afrekum. Ég held ég verði næst að fá einhvern til þess að gera myndasögu af afrekum fjármálaráðherrans fyrrverandi og hvernig hann bjó til milljónir þarna og milljónir þarna, en skildi þó við ríkissjóðinn eftir eigin sögn þannig, að hann sagði, að það væru galtómir sjóðir og í þeirri hörmungu, að það væri fjöldi fólks, sem væri komið að því að missa íbúðir sínar, vegna þess að ekki hefði verið hægt að standa við gefin loforð. Þannig fór nú fyrir galdramanninum, þegar til átti að taka. Frammistaðan hjá honum reyndist ekki jafngóð og hjá Münchausen heitnum, enda sagði hann sjálfur í gær, að nú blasti við óbotnandi verðbólguhít. Þannig skilur hann við þjóðarhaginn. Hann var að vísu að hæla sér áðan af því, þegar hann var að svara hv. 3. þm. Reykv., forseta þessarar deildar, og sagði: „Ja, er það ekki undir minni fjármálastjórn, sem hér hefur verið hægt að viðhalda þjóðfélagi án atvinnuleysis? “ - Öðruvísi mér áður brá. Venjulega hefur þessi hv. þm., meðan hann var ráðherra, alls ekkert haft með efnahagsmálin að gera. Þá hélt hann, að hægt væri að stjórna fjármálunum, án þess að það kæmi efnahagsmálunum nokkurn skapaðan hlut við eða hefði nokkra þýðingu, aðeins ef hann gæti lagt eyri við eyri og búið út fallega reikninga, þegar það passaði og ljóta, þegar það passaði, þá væri allt í lagi. Um álitið á samstarfsmönnum hans sást, þegar hann sagði, að hann skyldi nú koma þeim út úr holunum, áður en yfir lyki, þeir yrðu nú að koma út úr holunum. Hann veit, hvar hann hefur dvalizt með þeim, sá hái herra. Ég skil það mætavel, að hv. þm. kemst ætíð bæði í nokkur vandræði og jafnvel bregður honum, sem verður nú annars ekki, vegna þess að hann er skapstillingarmaður og dagfarsprúður, þegar minnzt er á þátt hans í kauphækkuninni. Hann getur ekki borið á móti því, að meðan kaupbindingarlögin voru í gildi haustið 1956, þá átti hann þátt í því og ekki síztan, að starfsmenn Sambands ísl. samvinnufélaga fengu 8% kauphækkun. Og þar með var rofið það bann, sem menn höfðu haldið að væri á kauphækkunum og hrundið af stað þeirri kauphækkunaröldu, sem stóð alla tíð fyrrv. hæstv. ríkisstjórnar. Hv. 1. þm. S-M. segir, að þeir hafi bara fengið þetta til samræmis, starfsmenn S. Í. S. En hvenær hefur nokkur kauphækkun orðið, að þeir, sem hana fengu, segðu ekki, að þeir væru að fá hækkað kaup til samræmis? Nefni hv. þm. mér eitt einasta dæmi. Hann er ófeiminn að leggja spurningar fyrir aðra, en svari hann þessari spurningu. Það er óhagganlegt, að ef á að stöðva, þá verður að stöðva á ákveðnum tíma og eins og hlutirnir þá standa. Hv. þm. var sá fyrsti, sem braut þann varnarvegg, sem fyrrv. stjórn var að reyna að reisa og má segja að hafi verið hennar eina tilraun til þess að standa á móti verðbólguvextinum. Og það er vafalaust, að hv. þm. var sá, sem beitti sér fyrir að brjóta þann varnarvegg og þess vegna er enginn maður, ekki hér í þingsölunum og ekki á öllu Íslandi, sem er jafnsekur í þessum efnum og hv. 1. þm. S-M., sekur, ef við teljum það rangt að hækka kaupið, meðan ekki er geta til þess. Hinu er ég hissa á, að hv. 3. þm. Reykv., forseti deildarinnar, skuli ekki hafa gert þennan mesta kauphækkunarpostula Íslands að heiðursfélaga í kommúnistaflokknum, vegna þess að þá virðingu á hann sannarlega skilið. Hver veit nema hann lendi þar? Þá fannst mér hann gera heldur lítið úr frægðarverki deildarstjórans, sem var sendur á bæjarstjórnarfundinn í haust til þess að krefjast þess, að umsvifalaust væri samið við Dagsbrúnarmenn um 12% grunnkaupshækkun. Þetta stendur ótvírætt í tillögunni, sem maðurinn flutti, að í meginatriðum átti að verða við kröfunni og semja tafarlaust. Hv. þm. lætur svo sem hann hafi viljað rétta hlut þeirra verst launuðu. En hverjir voru það, sem fengu fyrstu kauphækkunina eftir setningu bjargráðanna í vor? Hverjir voru það? Það voru iðnaðarmenn hér í Reykjavík, sem óneitanlega eru töluvert betur settir, en verkamenn. Og hvaða blað var það, sem sérstaklega mælti með þeirri kauphækkun? Það var einmitt Tíminn. Og dettur nokkrum í hug, að Tíminn hafi gert það án samþykkis þessa þáverandi hæstv. ráðherra? Og hverjir voru það, sem ekki aðeins beittu sér fyrir kauphækkun til sambandsmannanna á sínum tíma, hverjir voru það, sem gerðu mögulega kauphækkun til flugmanna, þegar þeir fengu sina hækkun, og ekki eru þeir þó launaðir á borð við verkamenn? Og hvernig var hægt að ætlast til þess, að aðrar stéttir gætu unað við óbreytt kjör, eftir að bæði sambandsmennirnir og flugmennirnir höfðu fyrir beina þátttöku og forustu fjármálaráðherrans fengið slíka kauphækkun sem þeir fengu? Ég vil ekki segja, að þetta hafi verið skemmdarstarfsemi. Ég held það hafi bara farið fyrir hv. þm., eins og hann segir núna sjálfur öðru hverju: Ég bara skil þetta ekki. - Hann bara skildi alls ekki, hvað var að gerast, og gerði þess vegna tóma vitleysu, aumingja maðurinn. Hv. þm. spurði, hvaða fjárfestingu við sjálfstæðismenn teldum að mætti draga úr. Ég skal svara því með ákaflega einföldu dæmi, hvaða framkvæmdir ég tel að mættu fara hægara. Hver sá maður, sem fer út fyrir Reykjavík, - þarf raunar ekki að fara út fyrir Reykjavík til þess, - sér, að það er segin saga, að stærsta eða með stærstu húsunum, sem sjást á hverjum stað, eru þau hús, sem það fyrirtæki ræður yfir, sem hv. 1. þm. S-M. er varaformaður í. Ef menn koma í kauptún úti á landi, þá er yfirleitt ein höll og önnur smáhöll, þ. e. kaupfélagsbyggingin og kaupfélagsstjórabyggingin.  Hv. þm. spurði nú ekki að því að þessu sinni, hvað við meintum með sparnaði. Það munar að vísu lítið um það, en ég hef sagt áður hér í þinginu, að það er ekki von, að hægt sé að koma við miklum sparnaði í ríkisrekstrinum, meðan höfuð ríkisins er jafnósparlega til haft og óhyggilega, eins og stjórnarráðið er nú og hefur verið á undanförnum árum. Reglan hefur verið sú, að ef vandræði hafa verið um, hvern átti að velja í skrifstofustjórastöðu, þá hefur bara tveimur verið veitt staðan í staðinn fyrir einn. Það er ósköp einföld regla. Ég ætlaði, þegar ég var menntmrh., að gera þá breytingu hjá mér að leggja niður svokallaða skrifstofustjórastöðu í menntmrn., sem hafði verið skipt út úr dómsmrn. fáum árum áður. Var þó í alla staði hyggilegra og betur með málin farið að láta þau vera í dómsmrn. Ég hreyfði þessu á ríkisstjórnarfundi. Fjmrh. setti blátt bann við því, að þetta væri gert, - blátt bann. Ég veit ekki, hvort maðurinn, sem gegndi stöðunni, var þá nýgenginn opinberlega í Framsfl. eða hvort hann gerði það rétt á eftir. Þetta er aðeins lítið dæmi. En fyrir þá menn, sem leyfa sér að fara þannig með hin æðstu völd, sem þeim hafa verið falin, þá er von, að skriffinnska aukist og embættisbákn endalaust í kringum þá. Og hvar sést annar eins hópur og í sjálfu fjmrn., sem hefur vaxið upp undir handarjaðri 1. þm. S-M.? Ég lagði til í fyrra, að Alþingi kæmi sér saman um að skipa 5 manna nefnd til þess að endurskoða löggjöfina um stjórnarráð. Hún er öll í brotum og þarf mjög endurskoðunar við og það hefur stórkostlega, bæði fjárhagslega, starfslega og ég vil segja siðferðilega þýðingu, að þessi löggjöf verði endurskoðuð og henni komið í heillegt form. Hv. 1. þm. S-M., þáv. fjmrh., treysti sér ekki til að stöðva alveg þessa tillögu, en hann fékk henni breytt þannig, að það var ríkisstj., þ. e. a. s. hann sjálfur, sem átti að annast endurskoðunina. Það máttu ekki aðrir komast að og gá undir lokið, hvernig þar var ástatt. Ég veit ósköp vel, að hv. 1. þm. S-M. finnst þetta ósanngirni. Hann telur, að það sé rangsleitni af mér að vera að tala um þetta. En það verður að segja hlutina eins og þeir eru og hafa kjark til þess. Hv. þm. er búinn að vera svo lengi ráðherra og orðinn svo samdauna því andrúmslofti, sem hann hefur átt ríkan þátt í að skapa og hans samstarfsmenn, að þeir átta sig ekki á fýlunni, sem þaðan leggur. Og ef menn vilja koma á endurbótum, þá verður að hafa kjark til þess að byrja endurbæturnar ofan frá. En hv. þm. hefur vandlega gætt þess að hindra slíkt og legið á því eins og mara, að það væri gert. Hv. þm. brá sér í það að fara að tala um kjördæmamálið og sagði, að það ætti að leggja öll kjördæmi niður nema eitt. Það er eins og sagt væri, að ef piltur og stúlka ætluðu að giftast og ganga í heilagt hjónaband, ætti að drepa þau bæði. Kjördæmin eru drepin, lögð niður, á nákvæmlega sama veg og piltur og stúlka, sem ganga í hjónaband. En ég spyr hv. 1, þm. S-M.: Hver er tillaga Framsóknar í kjördæmamálinu? Hann er að skamma okkur hina fyrir okkar tillögur, en hver er tillaga hans? Og hann átti ekki nógu sterk orð yfir það, að ég hefði talað um sérkreddu Framsfl. í kjördæmamálinu. Við hreyfðum því og ræddum um það við fulltrúa Framsóknar, þegar við vorum að athuga möguleika til þess að Sjálfstfl. myndaði stjórn, hvort hugsanlegt væri, að við gætum komið okkur saman um kjördæmamálið. Hverjar eru ykkar tillögur? spurðum við. Jú, þeir höfðu tillögur, jú, þeir höfðu hugsað málið og þeir vissu svona hér um bil, hvernig tillögurnar voru, voru búnir að ákveða þær. Vildu þeir þá ekki láta okkur fá þær skriflega? Nei, það er alveg ómögulegt, skriflega getið þið ekki fengið þær, sögðu þeir. Þær hafa ekki verið birtar enn í dag. Veit hv. þm., hvað Framsfl. vill í kjördæmamálinu? Hann vill aðeins eitt. Hann vill halda við ranglætinu og hann vill leita að öllum hugsanlegum leiðum til þess að halda ranglætinu við. Hv. þm. hafði sig svo til þess að afneita þeim ágæta manni, Haraldi Guðmundssyni og sagði, að hann hefði alls ekki talað í sínu umboði, þegar hann gaf hina frægu yfirlýsingu fyrir hönd Hræðslubandalagsins. Meðferðin á Haraldi talar sínu máli og fjölyrði ég ekki frekar um hana. En svo sagði hann, að ég hefði haft mann á launum til þess að leita að því með logandi ljósi, hvort hann sjálfur, Eysteinn Jónsson, hefði lýst því yfir á prenti, að hann ætlaði ekki að vinna með kommúnistum. Hann veit nú svei mér vel um mína hagi og mín fjárráð, úr því að hann velt, hverjum ég borga fé í þessu skyni eða öðru. Við þurfum ekki að eyða orðum að því. En við skulum taka eftir því, hvernig hv. þm. orðaði yfirlýsingu sína. Hann neitaði því alls ekki, að hann hefði lýst þessu yfir. En hann bara sagði: Þið sjáið það hvergi á prenti. Já, það var nefnilega það. Hann þykist svo sem hafa haft vaðið fyrir neðan sig. Þá býsnaðist hv. þm. mjög yfir því, að ég og við sjálfstæðismenn könnuðumst ekki við það, að við værum stjórnarflokkur og var með margar skýringar á því. Ja, það er nú bara ein skýring á því, og það er, að við erum það ekki. Hv. framsóknarmenn hlæja ákaflega mikið. Þeim finnst nefnilega svo skrýtið, að menn skuli ekki segja ósatt. Það er eitt af því, sem hv. 1. þm. S-M. getur ekki skilið, að maður skuli ekki segja ósatt. Við höfum gefið Alþfl. yfirlýsingu um það, að við munum styðja hann með þeim hætti að verja hann vantrausti gegn tilteknum skilyrðum, sem hæstv. forsrh. tilkynnti alþjóð sama dag og stjórnin var mynduð. Þetta er allt það samband, sem er á milli þessara flokka. Hv. 1. þm. S-M, sagði, að við bærum vitanlega sömu ábyrgð á þessu frv. og ættum í því sama hlut og hæstv. ríkisstj. Ég bið hann nú bara um að spyrja nágranna sinn þarna, hæstv. menntmrh., að því, hvernig þessu sé varið. Það er alveg rétt, að við fengum frv., eins og hér hefur verið skýrt frá. Frv. hefur verið í samningu núna í nokkrar vikur og til undirbúnings hjá hæstv. ríkisstj. Við fengum það til yfirlestrar s. l. föstudag. Þetta vissi jafnvel hv. 7. þm. Reykv.(HV). Við höfðum rætt málið, alveg eins og ég veit að málið hefur verið rætt við hv. 1. þm. S-M. Svona er málið einfaldlega. Það getur skeð, að þetta þyki ósköp einfeldnislegt af okkur sjálfstæðismönnum, að tryggja okkur enga aðstöðu aðra í sambandi við þessa stjórnarmyndun og ætla okkur ekki slíkt húsbóndavald yfir Alþfl. eins og hv. 1. þm. S-M. ímyndaði sér að hann hefði. En þessi er bara munurinn á okkur. Við förum öðruvísi að, en hann. Þess vegna erum við líka allt að því þrisvar sinnum stærri flokkur, vegna þess að við erum öðruvísi, sem betur fer. Þá fór hv. þm. að tala um lántöku og varnarmál. Já, á mörgu hefur hann nú lyst, en ég hélt þó, að allra sízt þessa dagana mundi hann fá sig til þess að fara að rifja þetta mál upp aftur. Ég hef sagt frá því, sem af alþjóð er vitað, að það var beinn þáttur í endurnýjun varnarsamninganna haustið 1956, að Ísland skyldi fá lántökur, eftir að þeir hefðu verið gerðir. Það er vafalaust rétt, sem hæstv. þáv. og núv. utanrrh, hefur sagt, að hann sjálfur stóð ekki í þeim samningum, en það voru bara aðrir samningar, sem áttu sér stað samtímis, og samningamenn vissu ósköp vel hver af öðrum. Þetta var staðfest í blaði stærsta stjórnarflokksins, sem sagði frá því alveg óhikað, að Sogsvirkjunarlánið hefði fengizt eftir og í sambandi við það, að varnarsamningarnir voru gerðir. Ég hef nú ekki allt of mikið álit á kommúnistum eða þeirra velsæmistilfinningu, en ég verð þó að segja það, að í þessu sambandi hafa þeir auðsjáanlega alveg staðið við gerða samninga. Það hefur verið sagt frá því í blaði hæstv. forsrh., stjórnarblaðinu, sem nú er, að ráðherrar kommúnista hafa á tveggja ára tímabili aldrei minnzt á það að reka varnarliðið burt. Það var vitanlegt, að þeir vissu, að það var búið að semja um það og ganga frá því, að liðið ætti að vera hér. Meðan þeir voru í ríkisstj. hreyfðu þeir þess vegna málinu alls ekki, kom það ekki til hugar. Þeir vildu ekki ganga á gerða samninga. En strax og þeir eru farnir úr stjórn, - ja, þeir gerðu það nú kannske ekki alveg strax, en áður en liðinn er mánuður, flytja þeir allt í einu till., sem var útbýtt, hvort það var í morgun eða í gær, - með leyfi hæstv, forseta: Það er 181. mál, till. til þál. um endurskoðun og uppsögn varnarsamningsins frá 1951, flm.: Alfreð Gíslason, Björn Jónsson, Einar Olgeirsson, Finnbogi R, Valdimarsson, Gunnar Jóhannsson, Hannibal Valdimarsson, Karl Guðjónsson, Lúðvík Jósefsson. Þarna eru þeir komnir. Nú eru þeir lausir allra banda. Þeir eru farnir úr ríkisstj., eru ekki lengur skuldbundnir við loforðin, hvort sem þau voru formleg eða óformleg, sem fylgdu lánveitingunum, og þá flytja þeir strax till. Hvaða skýring er önnur til á því, að málið skuli hafa verið látið liggja þennan tíma? Við þurfum ekki heldur að fara neitt í grafgötur um þetta, það liggja fyrir alveg ótvíræð gögn um þetta. Þegar lánið, sem veitt var um áramótin 1956 og 1957, var veitt, - það mun hafa verið 4 millj. dollara, - tilkynnti Bandaríkjastjórn það, sem ég nú skal lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Fé til dollaralánsins er fengið úr sérstökum sjóði, sem forseti Bandaríkjanna ræður yfir samkvæmt heimild Bandaríkjaþingsins og aðeins má nota til ráðstafana, sem forsetinn telur mikilvægar fyrir öryggi Bandaríkjanna.“ Þetta er opinber stjórnartilkynning, sem fyrir liggur. Svo kemur hv. 1. þm. S-M. hér og segir, að af því að kommúnistar hafi skrökvað því upp á mig, að ég hafi gert slíka samninga, - og hann játaði, að þeir hefðu skrökvað því, - þá megi ég ekki segja satt. Ég má ekki segja satt um þá samninga, sem hans eigin stjórn gerði, af því að aðrir skrökva. Þá á að hætta að segja sannleikann. Þetta er ljót saga sannarlega, ljótasta sagan, sem skeð hefur í okkar tíð á Íslandi. Munurinn kemur einnig fram í því, að hv. 1. þm. S-M., sem leyfði sér að vera með brigzlyrði til mín, af því að ég sagði hér satt, veit ofur vel, að þær lántökur, sem fengnar voru, meðan ég var í ríkisstj., voru veittar fyrir milligöngu Alþjóðabankans og eftir að sérfræðingar hans höfðu komið hingað heim, en þær lántökur, sem hér um ræðir, eru veittar fyrir beina milligöngu ríkisstj. bandarísku og af hennar fé, eins og þessi tilkynning segir: Hv. þm. segir svo: Af því að sjálfstæðismenn og ég höfum vítt þessar aðfarir, þá megum við ekki taka lán í Bandaríkjunum eða í Rússlandi né neins staðar annars staðar, nema lán fengist á tunglinu. - Hann hefur þá haft spurnir af því, að þar væri nú helzt peninga að leita, enda hefur hann víða þurft að þreifa fyrir sér. Ja, ég segi: Við höfum aldrei gefið slíkar upplýsingar um brottrekstur hersins og okkur hefur aldrei komið til hugar að tengja það mál við fjárútveganir á þann veg, sem gert hefur verið, aldrei. Sjálfsagt er hag Íslands komið þannig nú, að það er ekki margra kosta völ. Þannig hefur stjórnin verið hjá okkur og þannig er þessum herrum og ekki sízt hæstv. fyrrv. fjmrh. fyrir að þakka. Hv. þm. spurði mig að því, hver þau eyðslulán væru, sem tekin hefðu verið. Það er auðvitað ætíð hægt að haga lántökum þannig að taka lán og kalla lánið til þarflegra hluta og til uppbyggingar og við vitum allir, að það er ákaflega mikil framþróun og uppbygging á Ísland, og sem betur fer tókst fyrrv. ríkisstj. ekki að stöðva hana. En það, sem gerzt hefur á síðustu áru, er, að nú hafa verið tekin lán erlendis til þeirra framkvæmda, sem menn áður höfðu innlent fjármagn til að byggja fyrir, margvísleg mannvirki. Þetta er meginmunurinn og þess vegna er það, að þótt hægt sé að sýna, að framkvæmdirnar hafi verið þarfar, þá er munurinn sá, að áður stóðum við sjálfir með eigin fé, - t. d. í stjórn Ólafs Thors, þá stóðu Íslendingar með eigin fé undir sambærilegum framkvæmdum og nú hafa verið tekin erlend lán fyrir. En fjárhagskerfi fyrrv. hæstv. ríkisstj. hvíldi á þeim grunni, að hún varð að fá lánin, ekki aðeins vegna hinnar ofboðslegu eyðslu innanlands og hallans á þjóðarbúinu, heldur varð hún að fá hinn erlenda gjaldeyri til þess að geta varið honum til að flytja inn vörur, sem kæmust í háa gjaldaflokka, til þess þannig að fá enn þá meiri eyðslueyri undir hendur. Við höfum heyrt hv. fyrr., fjmrh. hvað eftir annað sjálfan lýsa yfir því, að Íslendingar gætu ekki lengur vænzt þess að fá lán í jafnstórum mæli erlendis og þeir gerðu og ég hygg, að það hafi verið ráðunautur Alþýðusambandsins í fjármálaefnum, sem sagði í vetur, að nú væri lántökuleiðin að lokast vegna þess, hversu þar hefði langt verið haldið að undanförnu. En ástæðan til þess, að svona hefur farið, er m. a. sú, að á árunum 1953–56 var sparifjáraukningin í landinu 700 millj. kr. Það sést, hversu það er mikið fé, þegar borið er saman við, að öll efnahagsaðstoðin frá 1948–54 var aðeins 486 millj. kr. Eitt af því ískyggilegasta, sem gerðist í tíð fyrrv. stjórnar og hæstv. forsrh. drap á í sinni ágætu frumræðu um þetta mál, að nú væri beinn voði á að yrði enn þá örðugra, en nokkru sinni fyrr, það er minnkun á aukningu sparifjárinnlaganna. Aukningin hefur stórminnkað frá því, sem var á því árabili, sem ég lýsti og viðskilnaður hæstv. fyrrv. ríkisstj. er slíkur, að hæstv. núverandi forsrh. lýsir því, að ef svo verði fram haldið, séu horfur á því, að öll sparifjármyndun stöðvist og þar með möguleiki til þess að byggja upp framkvæmdir hér með eðlilegum hætti af innlendu lánsfé. Hv. 1. þm. S-M. sagði, að eins og við sjálfstæðismenn hefðum talað, þá mundum við verða að ganga undir mörg jarðarmen, áður en eða þegar við kæmum til valda, svo margt sem við hefðum sagt. Það má vel vera. Margt verður að gera og enginn veit sína ævina, fyrr en öll er. En víst veit ég það, að aldrei þurfum við að ganga undir ömurlegra jarðarmen en Framsfl., þegar hann lýsir því nú yfir eftir það, sem á undan er gengið, að ekki sé hægt að stjórna þessu landi án Sjálfstfl. og að hann þori ekki að fara í kosningar nema hafa verið með okkur í samstjórn í eitt og hálft ár, áður en til kosninganna komi, til þess að við hjálpum til að þvo af þeim skammarbletti. Það er það ömurlegasta jarðarmen, sem nokkur stjórnmálaflokkur hefur þurft að ganga undir. En skilningur hv. þm. á þessu var að öðru leyti að nokkru réttur. Hann sagði, að við sjálfstæðismenn vildum fá kosningar sem fyrst af flokkshagsmunum. Hvað felst í þessu? Hann telur og veit, að fólkið í landinu fylgir nú Sjálfstfl. í miklu ríkara mæli, en nokkru sinni fyrr og það er vegna þess, að við treystum þessu, - og hv. þm. óttast það, - að við viljum fá kosningarnar sem fyrst, en hann vill fá þær sem seinast. En hvor okkar sem hefur rétt fyrir sér í áliti á dómgreind fólksins, - og erum við þó í raun og veru sammála, aldrei þessu vant, um það, að við hlökkum til kosninga, en þeir kvíða fyrir þeim, - þá er víst, að þannig hefur verið haldið á málum að undanförnu, að það er lýðræðisleg skylda, að kjósendur á Íslandi fái sem allra fyrst að kveða upp sinn dóm yfir því, sem gert hefur veri, og segja til, hvaða stefnu skuli halda í framtíðinni. Hv. 7. þm. Reykv. (HV) talaði hér í dag, og eitt af því eftirtektarverðasta í hans ræðu var það, að hann sagði, að honum og hans flokksbræðrum þætti ekki verst við þessa löggjöf, sem hér er frv. um, að hún færi fram á kauplækkun, heldur væri það verst, að hér væri verið að skerða samningsréttinn og í fyrsta skipti væri það nú gert og því yrði að mótmæla. 1947 var flutt frv. af þáverandi ríkisstj., sem Alþfl. einnig hafði myndað, um lækkun vísitölu og bindingu með mjög svipuðum hætti og nú, á þann veg, að þáverandi forsrh., Stefán Jóh. Stefánsson, sagði að næmi 5% kauplækkun. Hæstv. þáverandi forsrh. lýsti þá einum aðalþætti laganna á þennan veg, með leyfi hæstv. forseta: „Um fyrri kaflann er það að segja, að í 12. gr. er svo fyrir mælt, að þar sem miðað er við verðlagsvísitölu, þá má ekki miða við hærri vísitölu en 300, á meðan þessi lög eru í gildi. Þetta er hvort tveggja niðurskurður á vísitölunni og stöðvun hennar í vissu marki. Ég skal segja það hreint og ljóst, að þessi niðurskurður er ekki nema um 8% og eftir útreikningi hagstofunnar um það, hvað ætla mætti að þetta mundi nema miklu í lækkun launa, mætti ætla, að það yrði um 5%.“ Þetta er svo svipað ákvæði því, sem nú er sett í lög, að ætla má, að það sé í raun og veru alveg sniðið eftir því, sem þá var gert. Einn af þeim, sem greiddu atkv. um þetta, var maður að nafni Hannibal Valdimarsson, og hann gerði við nafnakall svo hljóðandi grein fyrir atkvæðinu, ef ég má lesa það upp, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að ég lít svo á, að í þessu frv. felist ákvæði, sem skapi aukið atvinnuöryggi, sem ég tel að veiti verkalýð landsins betri hagsbætur heldur en sem nemur þeirri kaupskerðingu, sem binding vísitölunnar leiðir af sér, þá greiði ég atkv. með þessu frv. Auk þess virði ég það við núverandi hæstv. ríkisstj., að hún hefur með því að bera þetta frv. fram sýnt viðleitni í að gera þó eitthvað í dýrtíðarmálunum, sem ég líka vænti að verði til góðs og hefur hún þá gert betur, heldur en tvær síðustu ríkisstjórnir á undan henni, sem gengið hafa alveg á snið við dýrtíðarmálið.“ Þetta sagði hv. þm. þá um skerðingu vísitölunnar og bindingu. Það má segja, alveg eins og hann sagði, að núverandi hæstv. ríkisstj. tekur við af ríkisstj., sem að vísu hefur ekki gengið alveg á snið við dýrtíðarmálið, en hefur gersamlega mistekizt allt, sem hún sagðist ætla að gera í málinu. En eins og ég gat um fyrr í máli mínu, þá var það í upphafi, þegar fyrrv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, að hún gerði tilraun til þess að setja hemil á. Ég veit ekki, hvort menn muna, hvað þau lög hétu, en þau voru gefin út 28. ágúst 1956, og það voru brbl. um festingu verðlags og kaupgjalds. Það var festing kaupgjalds. Og í innganginum segir: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Félagsmálaráðherra hefur tjáð mér, að vegna atvinnuöryggis í landinu beri nauðsyn til að koma í veg fyrir áframhaldandi hækkun verðlags og kaupgjalds, á meðan athugun fer fram á varanlegri lausn efnahagsmálanna.“ Hver haldið þið að hafi skrifað undir þetta frv. með herra forseta Íslands, en frv. fór fram á það að svipta launþega 6 vísitölustigum, sem þeir áttu að fá greidd 1. sept. næstan á eftir þessum 28. ágúst? Hver haldið þið, að hafi skrifað undir? Jú, það er líka maður, sem heitir Hannibal Valdimarsson, sem segir svo hér í dag, að það sé í fyrsta skipti í sögunni, að Alþ. ætli að setja slíka löggjöf eins og þessa. Guð gefur embættismanninum vitið, segir danskurinn og ég vonast til þess, að það hafi reynzt svo með þennan hv. þm., meðan hann var ráðherra. En það er alveg ljóst, að guð hefur ekki gefið honum minnið. Þá talaði hv. þm. mikið um samráð við verkalýðsstéttirnar og verkamennina og Alþýðusambandið og að ekkert væri hægt að gera án samráðs við þá góðu stofnun. En hvernig hefur því samráði verið háttað í framkvæmd? Kallaði hv. þm., áður en hann gaf út þessi brbl., sem ég gat um áðan, - kallaði hann þá Alþýðusambandsþing saman og bar undir það setningu þessara laga? Kallaði hann saman fund í einu einasta verkalýðsfélagi til þess að fá skoðun þess á málinu? Nei, síður en svo. Það, sem hann gerði, var, að hann hóaði saman á leynifund nokkrum mönnum og fékk þá til þess að samþ. þetta og með þeirri skýringu, að ef dýrtíðarskrúfan gengi sinn gang, - hann lýsir því í bréfi, sem hann skrifar 17. sept. á vegum Alþýðusambandsins, að það, sem hann hafi komið í veg fyrir, væri fyrst 6 stiga kauphækkun 1. sept., síðan 11.8% verðhækkun landbúnaðarvara um miðjan september og margs konar aðrar hækkanir á vörum og þjónustu og svo nokkurra stiga hækkun aftur á kaupi 1. des. og þannig koll af kolli, sífelldar hækkanir á víxl fram á næsta ár. Að þetta hafi verið afleiðingin, taldi hann þá nóga ástæðu til þess að bera málið ekki undir Alþýðusambandsþing eða eitt einasta verkalýðsfélag í landinu, vegna þeirrar ógnar, sem stafaði af því, ef verðbólguskrúfan væri látin halda áfram að ganga. En hvað hefur breytzt? Að hverju leyti er aðstaðan nú varðandi þetta önnur, en hún var 1956? Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) sagði, að það hefði verið allt í lagi með að gera þetta 1956. En hver er munurinn? Skyldi munurinn ekki vera sá einn, að þeim hafi verið sett það skilyrði til þess að fá að koma í stjórnina í fyrstu, að þeir yrðu þó að sýna einhvern lít á því að gera eitthvað raunhæft í málunum, en síðan hafi þeir horfið frá því, þegar þeir voru búnir að búa betur um sig? En annars höfum við allir heyrt og vitum, að málflutningur þessara manna hnígur allur að því, að þeir telja sjálfum sér leyfilegt að gera það, sem þeir telja níðingshátt og ofbeldi, ef aðrir gera. En ég spyr: Í hverra umboði tala þessir menn? Er það lítill hópur manna, sem á að ráða, eða er það íslenzka þjóðin, sem á að ráða sínum málum? Hér sitja kjörnir fulltrúar Íslendinga á Alþ. og þeir eiga að hafa æðsta vald og þeim ber skylda til þess að fara með hið æðsta vald og forða þjóðinni frá voða, þegar hann blasir við og miklu frekar ber þeim skylda til þess að fara með þetta æðsta vald, þegar sýnt er, eins og fyrrv. hæstv. ríkisstj, sýndi fyllilega í sínum athöfnum, að talið um samráð við verkalýðinn var blekking frá upphafi til enda. Hæstv. menntmrh. skýrði frá því í dag, að tillögur Framsfl, í dýrtíðarmálum hefðu verið lagðar fram á stjórnarfundi, ég hygg 17. nóv., og tillögur Alþb., sem hann svo nefndi, fyrir mánaðamótin. Ef þetta er rétt, þá lágu tillögur beggja þessara flokka fyrir í ríkisstj., áður en Alþýðusambandsþingið kom saman í vetur eða a. m. k. áður, en því sleit. Ef ætlunin var í alvöru að hafa samráð við Alþýðusambandsþingið, af hverju voru þá ekki þessar tillögur lagðar fyrir Alþýðusambandsfulltrúana og ræddar við þá og þeim skýrt frá þeim a. m. k., - þær skýrðar út fyrir þeim og þeirra álit heyrt? Af hverju fór hæstv. fyrrv. forsrh. inn á fund Alþýðusambandsþings og bað um frest, en lagði ekki fram fyrir þá stofnun, sem hann myndaði sína stjórn til að hafa samstarf við, þær tillögur, sem hann var búinn að leggja fram í ríkisstj.? Það var vegna þess, að það átti að leyna fólkið, hvað gera skyldi. Það átti að fá þessa samkundu til þess að samþykkja opið umboð, einskisvert orðagjálfur, til þess að þessir herrar gætu síðan haldið áfram að fara með völdin og beita þeim og misbeita þeim á þann veg, sem þeir hafa gert. Þessir menn hafa með sínum stjórnarháttum óvirt Alþ. og óvirt lýðræði á Íslandi, en engan hafa þeir þó frekar óvirt heldur en Alþýðusambandið, sem þeir sögðust ætla að fara að vinna með, með þeim skollaleik, sem þar var leikinn í vetur. Hv. 3. þm. Reykv. hélt hér ýtarlega ræðu, sem ástæða væri til að spjalla við hann um hér á þingfundi í góðu tómi. Fyrri hluti ræðunnar var nánast eins og þar væri kominn kapítalisti frá Bandaríkjunum. Það var eins og Mikojan hefði sent einhvern af sínum fylgdarsveinum og sagt hv. 3. þm. Reykv., hvað auðjöfrarnir í Chicago og Detroit og hvar þeir nú allir eru, hvað þeir segðu um það, hvernig ætti að stjórna málunum, og við ættum nú af þeim að læra. Margt af því, sem hv. þm. sagði af þessum lærdómi, er gott. Það er t. d. alveg rétt, að núverandi fjárhagskerfi riðar til falls, m. a. af því, að öll hemla er úr því. Þetta er alveg rétt, að jafnóðum er verðhækkunum, kauphækkunum, öllum auknum tilkostnaði velt yfir á einhvern annan en þann, sem tekur hann á sig. Þetta er alveg rétt. Hv. þm. segir: Af hverju eru ekki atvinnurekendur látnir bera kostnaðinn við hækkað kaup? Það er ósköp einfalt dæmi, að þetta er ekki hægt að gera, þegar verðlagsákvarðanir eru teknar með þeim hætti, sem hér er og reiknaður út tilkostnaður á þann veg, sem gert er. Atvinnurekendurnir geta nú ýmist með hækkuðu verðlagi á sinni vöru eða bara með auknum kröfum á ríkissjóð velt öllum tilkostnaði, sem þeir taka á sig, yfir á almenning aftur. Þess vegna er þetta tal um það, sem hv. þm. byggði ræðu sína annars á: við skulum taka af þeim ríku, við skulum hreinsa til, áður en við tökum af almenningi, - allt þetta tal er út í bláinn, vegna þess að hv. þm. veit, að allur almenningur verður héðan í frá eins og hingað til að borga þennan brúsa og það er fyrst og fremst það fjárhagskerfi, sem hér hefur þróazt á síðustu árum, sem gerir þessa svikamyllu svo hættulega sem hún er, og einmitt af þeim sökum leggjum við sjálfstæðismenn megináherzlu á, að við verðum að forða okkur út úr þessu kerfi, - þó að það baki einhverja örðugleika og það sé ekki auðfarin leið, þá tjái ekki að halda þeim leik áfram, sem nú er leikinn í íslenzku þjóðlífi, að atvinnurekendunum stendur í raun og veru á sama, hvaða kaup þeir borga, vegna þess að þeir gefa ávísun jafnóðum á einhvern annan. Það verður að koma jafnvægi á efnahagslífið, m. a. einu gengi, sem geri það að verkum, að atvinnurekandinn beri sjálfur ábyrgð á sínum atvinnurekstri, en ekki Alþ. og þar með almenningur verði að borga kostnaðinn, þó að venjulega sé kostnaðurinn reiknaður með þeim hætti, að passað sé, að jafnvel sá óhæfasti fari ekki á hausinn. Við vitum sjálfir, að það er töluvert til í því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði í dag, að það er von, að menn verði leiðir á að tala um þessa styrki og uppbætur og að allt sé að fara á hausinn. Það er von, að menn verði leiðir á því að vissu leyti. En hugsum okkur það kerfi, sem er búið að sannfæra nær allan almenning um, að sjávarútvegurinn sé á ríkisframfæri; - við, sem í raun og veru erum öll á sjávarútvegsins framfæri, ef satt skal segja. Hér hefur átt sér stað sá öfugsnúningur, sem verður einhvern veginn að sleppa frá. Ég játa það og segi það hreinlega: Við eigum allir, sem hér erum inni, meiri og minni sök á þessu, þó að sök okkar á ýmsu öðru sé mjög misskipt, en á þessu eigum við allir mikla sök. En það er alveg nauðsynlegt, að þjóðinni séu gerðir ljósir annmarkarnir, sem þessu fylgja, og það sé hreinskilnislega komið til hennar og sagt: Viltu leggja það á þig, sem þarf til þess að komast út úr þessari svikamyllu, til þess að fá heilbrigt efnahagslíf, þannig að það geti lifað, sem á að lifa, en ekki það, sem einhverjum ráðherra, - hvort sem það er hæstv. sjútvmrh. fyrrv., hæstv. fjmrh. fyrrv. eða dómsmrh., - þóknast að ákveða. Fólkið á sjálft að fá að ráða sínum ráðum, en ekki að þurfa að koma sníkjandi til okkar um það, sem það sjálft verður að gera og verður að vera óheft af okkur til að gera, ef þetta þjóðlíf á að geta blessazt og blómgazt, eins og við allir óskum í okkar hjarta. Hv. þm. ræddi svo um það, að varhugavert væri fyrir Alþ. að taka ákvarðanir, sem væru verkalýðnum andstæðar. Það hefði ekki blessazt og mundi ekki blessast. Ég játa það, að ég tel, að þvingunarlög eigi ekki að setja fram í þessum efnum frekar en öðrum fyrr en í síðustu lög. Við sjálfstæðismenn reyndum að mynda okkar stjórn á þeim grundvelli að fá stéttirnar með frjálsu samkomulagi og þeirra forustumenn til að fallast á þær eftirgjafir, sem við töldum nauðsynlegar. Hin pólitíska forusta fékkst ekki sameinuð um það, og þar með var það mál vonlaust. En eins og ég segi, þá verður æðsta valdið á Íslandi að vera innan sala Alþingis, hjá kjósendum við alþingiskosningar, forseta Íslands, ríkisstj. og hvergi annars staðar. Ef við ætlum að fara að stjórna með það fyrir augum, að einhver annar, hver sem það er, geti sett þjóðinni stólinn fyrir dyrnar, svo að löglegir valdhafar verði að hverfa frá því, sem þeir telja nauðsynlegt og óhjákvæmilegt, er þetta þjóðfélag á glötunarbarmi. Þá blessast Ísland ekki til lengdar. Og það er vist, að ég tala þar ekki fyrir hönd Sjálfstfl. eins, ég tala áreiðanlega fyrir hönd fleiri þm., manna, sem eru mér ósammála um margt, og ég tala fyrir hönd yfirgnæfandi meiri hluta Íslendinga í öllum flokkum, þegar ég segi, að það er jafnfráleitt að lýsa því yfir, að maður vilji aldrei vinna með einhverjum, eins og það er fráleitt af nokkrum að ætla að ryðjast til valda á Íslandi með því að beita Alþingi Íslendinga hótunum. Ef þeirri aðferð á að beita, er svarið ekki nema eitt, að það verður að gerast, sem rétt er, fari síðan að guðs vilja, hvernig fer, - en það verður ekki gefizt upp við fyrstu atrennu, heldur haldið áfram, þangað til þjóðarinnar vilji fær að ráða.



Herra forseti. Í umr. um þetta mál hér í gær minntist ég á það, að daginn, sem fyrrv. ríkisstj. lét af völdum, hefði með meiri hluta atkv. í ríkisstj. verið úthlutað 63 millj. kr. af fé, sem fallið hefði til í sambandi við setningu laganna um útflutningssjóð frá s. l. vori. Þetta hefur nokkuð verið rætt hér frekar af ýmsum ræðumönnum, og ég sé nokkra ástæðu til að koma nokkru nánar inn á þetta atriði. Ég minntist á þetta í þeim tilgangi, að ég var að vekja athygli á því, að svo hafði til tekizt á síðasta ári, að hreinn greiðsluafgangur mun verða hjá ríkissjóði, sem nemur 60–70 millj. kr. Auðvitað verður þessi greiðsluafgangur fyrir hendi vegna þess, að tekna hafði verið aflað til ríkissjóðs þetta rösklega eða þetta fram yfir það að halda uppi greiðslum til allra þeirra útgjalda, sem annars hafði verið stofnað til. En auk þess, að þessi greiðsluafgangur hafði myndast, hafði einnig fallið til þessi 63 millj. kr. fjárhæð. Það var raunverulega svo, að aflað hafði verið þarna tekna upp á 120–130 millj. kr. með þeirri skattlagningu, sem fram fór s. l. vor, fram yfir það, sem bein lögskilin útgjöld ríkissjóðs og útflutningssjóðs stóðu til. Ég vildi vekja athygli á því, að vitanlega var ekki hægt að innheimta þetta fé, nema af því yrðu ákveðnar afleiðingar. Vitanlega hlaut verðlag á varningi í landi að hækka af þessum ástæðum. Vitanlega hlaut vísitalan að hækka um allmörg stig sem bein afleiðing af þessu. Og svo kom það fram, að þegar þessi hækkun á vísitölunni sýndi sig og launþegar vildu vitanlega fá sína bót vegna verðlagshækkana, þá komu þeir menn, sem fastast höfðu sótt á um það að hafa skattlagninguna sem hæsta, og vildu ekki standa við það, sem orðið var, vildu hlaupast frá afleiðingunum og leggja til, að vísitalan yrði slitin úr sambandi og launþegar fengju ekki uppbætur, sem nam hækkuðu verðlagi. En þegar þessi atriði eru nú rædd, þá eru svörin þessi: Jú, þessum 63 millj. kr., sem þarna féllu til, af því að útflutningssjóður var látinn borga yfirfærslugjald á þetta fé, þeim hefur verið úthlutað á ágætan hátt, ágætar framkvæmdir í landi hafa fengið þessa fjárhæð. - Og hver er á móti því, að sementsverksmiðjan okkar fái um 18 millj. kr.? Og hver er á móti því, að ræktunarsjóður landsins fái 17 millj, kr.? Og hver er á móti því, að raforkuplan dreifbýlisins fái um 13 millj. kr. o. s. frv.? Ekki vil ég neita því, að þessar framkvæmdir séu í eðli sínu allar góðar og þess maklegar að fá fé og þeim verði komið upp. En menn verða að gera sér fyllilega grein fyrir því, að ef á að fara þá leið að byggja upp sementsverksmiðju eða byggja upp aðrar stofnframkvæmdir á þann hátt að hækka skatta og tolla, að hækka verðlag í landinu, sem vitanlega hlýtur að kalla á hækkað kaupgjald, þá er það vægast sagt hæpin ráðstöfun og verður ekki farin nema þá að mjög takmörkuðu leyti. Ég vil benda á í þessu sambandi, að eitt af því þýðingarmesta fyrir okkar efnahagslíf væri, að við gætum keypt allmarga nýja og stóra togara til landsins. Við vitum, að okkar togarafloti gengur mjög ört úr sér. Hvernig stendur á því, að þessir togarar, sem um hefur verið rætt að kaupa, hafa ekki verið keyptir? Við höfum ekki haft handbært fé til þess að kaupa þessi skip. En hefur mönnum þá ekki dottið í hug það snjallræði að hækka alla tolla og skatta á landsmönnum, taka inn svona eins og tvisvar sinnum 63 millj. kr. í hækkuðu vöruverði í landinu til þess að nota þetta fé í því bráðnauðsynlega skyni að kaupa inn þessi þýðingarmiklu framleiðslutæki til landsins? Nei, allir hafa verið sammála um, að við gætum ekki keypt togarana, að slíkt yrði að bíða, þar til við gætum fengið eðlilegt stofnlán til þessara kaupa. En á sama tíma sem menn hugsa svona í sambandi við þessi undirstöðuframleiðslutæki þjóðarinnar og kaup þeirra verða að bíða, þá geta menn eigi að síður hugsað sér að fara að afla stofnfjár til þess að byggja sementsverksmiðju og til annarra slíkra framkvæmda eins og hér hafa verið nefndar á þennan sama hátt, að leggja á nýja tolla og skatta, hækka vöruverð í landinu, en hlaupið svo frá afleiðingum þess, sem kemur fram í hækkaðri vísitölu og hækkuðu kaupi. Það þýðir vitanlega ekki að loka augunum fyrir því, að ef menn ætla sér að velja þá leið að afla stofnfjár til kostnaðarsamra framkvæmda í landinu á þennan hátt, þá hlýtur að verða erfitt að eiga við efnahagsmálin á hverjum tíma hér á Alþingi. Það lá alveg ljóst fyrir, þegar efnahagsmálalöggjöfin var sett í maímánuði s. l., að þessar 63 millj. kr., sem þarna féllu til í sambandi við yfirfærslubætur af þessum erlendu lántökum, voru fullkomin eign ríkisins og enginn annar átti þetta fé, en íslenzka ríkið. Og það var því í rauninni alveg sama sem gilti um það og aðrar ríkissjóðstekjur, enda var það viðurkennt af efnahagsmálasérfræðingi ríkisstjórnarinnar, ráðunaut ríkisstjórnarinnar, að það mætti vissulega hafa yfirfærslugjöldin nokkru lægri, en þau voru ákveðin, þannig að heildartekjurnar yrðu þessum 63 millj. kr. lægri, ef menn vildu hafa það svo. En þessi leið var valin, að hafa yfirfærslubæturnar þetta háar og þannig féll þetta fé til. Þegar um það er rætt að skera nokkuð niður útgjöld á fjárlögum, þá er það svo, að ýmsir eru þeir menn, sem telja það með öllu útilokaða leið. Hv. 1. þm. S-M. (EystJ) vék að þessu máli í sinni ræðu fyrr í kvöld og hann taldi, að hann vissi nokkuð um það, hvað fyrir okkur vekti, Alþýðubandalagsmönnum, þegar við ræddum um, að það mætti lækka fjárl. nokkuð, og hann taldi þar upp í þeim efnum nokkra útgjaldaliði, sem við höfðum bent á, en nefndi þó vitanlega ekki marga þá, sem hér skipta miklum mun meira máli. Við drögum enga dul á, að það geti þurft að gripa til þess fremur, en að reyna að knýja í gegn kauplækkun, sem erfitt mun verða að koma í gegn, að draga nokkuð úr fjárfestingarfjárveitingum, sem í fjárlögum eru, til vissra framkvæmda, þar sem fjárhækkunin hefur orðið óeðlilega mikil eða mjög mikil á síðustu árum. Við erum ekkert hræddir að segja frá því, að við álítum t. d., þegar slíkt stökk er tekið, að útgjöld á fjárlögum í sambandi við raforkumálaframkvæmdir eru hækkuð frá fjárlögum 1956 úr 8.7 millj. kr. og nú á s. l. ári, þegar allt er talið þar með, upp í 15 millj. kr., að þá er vitanlega slík fjárveiting mjög erfið, að ráða við hana til margra ára í senn. Og við kjósum miklu fremur að hægja þar nokkuð á framkvæmdum, þegar komið er yfir örðugasta hjallann, heldur en ætla að knýja fram þá kauplækkun, sem framsóknarmenn leggja nú höfuðáherzlu á og rufu stjórnarsamstarfið út af. Það er rétt, sem hv. 1. þm. S-M. minntist hér á í ræðu sinni, við höfðum minnzt á það m. a. í okkar till., að það mætti t. d. draga nokkuð úr lögreglukostnaði. Við lítum svo á, að það sé engin þörf á því, að lögreglukostnaður ríkisins suður á Keflavíkurvelli, innan girðinga þar, sé 3.7 millj. kr. á hverju ári. Við teljum, að þetta sé langt umfram það, sem nokkur þörf er á. Hv. 1. þm. S-M. lemur höfði sínu í steininn ár eftir ár og neitar því með öllu að vilja taka til athugunar að færa þennan lið niður. Það er vitanlega hægt að nefna marga aðra liði, sem eru þess eðlis, að það ber bein skylda til að spara þar nokkuð. Hv. 1. þm. S-M. minntist hér einnig á aðra till. frá okkur í þessum efnum. Svo er háttað málum, að íslenzka ríkið hefur hvorki meira né minna, en tvö sendiráð í París. Margir álíta, að við gætum vel komizt af algerlega án nokkurs sendiráðs í París, að við gætum t. d. látið sendiráð, sem við höfum í London, vinna þetta verk. En dýrustu sendiráðin, sem við höfum erlendis, eru í París, hvort um sig þar, og þau eru tvö. Skyldi það nú vera goðgá að minnast á það að spara þarna svona eins og 1 millj. kr. á því að leggja niður annað af þessum tveimur sendiráðum ? Nei, hv. 1. þm. S-M. veit það vel, að í fyrrv. ríkisstj. lögðum við Alþýðubandalagsmenn fram skriflegar till, í mörgum liðum um sparnað á útgjöldum á fjárlögum upp á rúmar 20 millj. kr. Þær liggja allar fyrir, hann getur lesið þær upp, þegar hann vill og vitanlega reynt að telja mönnum trú um, að hann sé svo miklu meiri framkvæmdamaður og framfaramaður en aðrir, vegna þess að hann vilji eyða þessu fé. En ég hygg nú, að a. m. k. muni svo fara fyrir flestum launþegum í landinu, að þeir óski fremur eftir því að fá að halda því kaupi óskertu, sem þeir hafa nú fengið samkvæmt rétt gerðum samningum við sína vinnuveitendur, heldur en halda öllum þeim útgjöldum algerlega óskertum, sem eru á því fjárlagafrv., sem nú liggur hér fyrir Alþingi. Hv. 1. þm. S-M. gerðist æði stórorður, þegar hann ræddi um þessi mál hér. Ég tók eftir því, að hann sagði, að það værum við sósíalistar, sem bærum meiri ábyrgð eða hefðum átt meiri þátt í útgjöldum ríkisins en nokkrir aðrir. Ja, þetta hlýtur nú að skjóta nokkuð skökku við. Við höfum ekki verið í ríkisstj. nema tiltölulega skamman tíma, og það hefur ekki gerzt ýkja mikið í þessu á þeim tíma. En hann hefur verið fjmrh. landsins um tuttugu ára skeið. Hann vitanlega ber minnihlutaábyrgð í þessu efni, en þeir, sem hafa verið utan ríkisstj. allan tímann, bera hér meginábyrgðina á, segir hann. Er þetta nú ekki að reyna að skjóta sér undan ábyrgðinni á heldur lítilmannlegan hátt ? En þessi hv. þm. þiggur það samt sem áður að þakka sér svo allar þær ágætu framkvæmdir, sem fé hefur verið veitt til á fjárlögum. Það er nefnilega svo, að það hefur verið algengt á undanförnum árum, að þegar við fulltrúar Alþb. hér á Alþ. höfum flutt till., sem miðað hafa að útgjöldum hjá ríkinu, þá eru þær venjulega teknar af hv. 1. þm. S-M., sem lengst af hefur verið fjmrh., þær eru lagðar saman, jú, þær mynda þetta háa upphæð, - ja, svona vilja þeir nú auka mikið útgjöldin hjá ríkinu. Þegar hann er búinn að skáka fram sínum till. upp á 800–900 millj. kr. og ef aðrir leyfa sér þá að minnast á útgjöld upp á 5 eða 10 millj. kr., þá hljóta þær till. allar að vera til viðbótar eða hækkunar á öllu því, sem fyrr er sett inn á plaggið af honum. Nei, málið er nefnilega þannig, að þó að við leggjum til till. um útgjöld, þá höfum við gjarnan bent á, að það er ósköp auðveldur hlutur að skapa rúm á fjárlögunum fyrir þessi útgjöld, án þess að heildarútkoma fjárl. þurfi að hækka. Það hefur komið mjög ljóslega fram í þessum umr., að hvaða leyti ágreiningur er hér í sambandi við lausn efnahagsmálanna á milli okkar Alþýðubandalagsmanna annars vegar og framsóknarmanna hins vegar. Hv. 1. þm. S-M., sem hér er aðaltalsmaður Framsfl., heldur sér í sambandi við lausn efnahagsmálanna að þeirri höfuðkröfu, að það sé óhjákvæmilegt að lækka allt kaupgjald í landinu, þar með kaupgjald hinna lægst launuðu, um ekki minna en 8%. Hann vill halda þannig á málunum, að þegar hann hefur sjálfur staðið að því, að álögur yrðu hækkaðar mjög verulega, tekjur ríkissjóðs stórhækkaðar, þá verði þannig staðið að málunum að neita að standa við afleiðingarnar af þessum verðhækkunum, sem þannig hafa myndazt og neita launþegum um að fá réttar bætur á móti hækkandi verðlagi. Við Alþýðubandalagsmenn erum algerlega á móti þessari skoðun. Við teljum, að höfuðnauðsyn sé að vernda láglaunamennina í landinu, reyna að tryggja kaupmátt launa þeirra, við bendum á, að áður en til greina komi að óska eftir lækkunum frá þeirra hendi, þá verði ríkissjóður að sýna sparnað, þá verði a. m. k. að skila aftur því fé, sem sannanlega hefur verið oftekið til ríkissjóðs. Við höfum einnig bent á það margsinnis í okkar till., að það sé ástæða til þess að innheimta þá viðbótarfé, ef með þarf, af ýmsum auðfélögum í landinu, sem sannanlega hafa rakað að sér gróða á undanförnum árum. Í þeim efnum höfum við margsinnis lagt til í ríkisstj., að tekin yrði upp einkasala á olíu og létt m. a. af landsmönnum og sjávarútveg landsmanna, verulega miklum álögum á þann hátt. Við höfum iðulega bent á, að það mætti skerða nokkuð gróða bankanna. Í þessum efnum hefur Framsfl. ekki fengizt til þess að hlusta á okkar mál, en haldið sér stíft við sína meginkröfu um það, að vandann verði að leysa einhliða með almennri kauplækkun. Þarna skilur á milli framsóknarmanna og okkar Alþýðubandalagsmanna alveg greinilega. Og það er ósköp hætt við því, að það takist ekki vinstra samstarf í landinu og ekki samstarf á milli okkar Alþýðubandalagsmanna og framsóknarmanna, hvorki um stjórn landsins né um ráðstafanir yfirleitt í efnahagsmálunum, á meðan Framsfl. heldur sér við þetta heygarðshornið, meðan hann skilur ekki þá nauðsyn að vernda laun hinna lægst launuðu í landinu og meðan hann skilur ekki, að það er meiri ástæða til þess að draga úr síhækkandi útgjöldum hjá ríkinu, heldur en ætla að knýja fram launalækkun. Deilur okkar við sjálfstæðismenn eru enn þá viðtækari í þessum efnum. Það er að visu jafngreinilegt nú og áður, að Sjálfstfl. keppir sí og æ að því að koma fram kauplækkunum. Hans máttarstólpar óska eftir því að fá vinnuaflið við sem lægstu verði og geta á þann hátt gert sinn hagnað sem mestan. Og hvað sem líður einstökum kröfum, sem fram koma hjá einstaka sjálfstæðismönnum við viss tækifæri og miðaðar eru við að reyna að sprengja þá ríkisstj., sem þeim stendur nokkur beygur af, hvað sem líður einstaka kauphækkunarkröfum, sem kunna að koma frá þeim, þá vitum við, að undir niðri vakir fyrir þeim, og það kemur alltaf í ljós, þegar þeir fá að sýna sína valdaaðstöðu, - þá vakir fyrir þeim að koma á kauplækkun og þeir jafnvel segja, eins og komið hefur fram í þessum umr., að þessi 6% kauplækkun, sem þeir hafa verið að leggja til og nú á að samþykkja, sé bara fyrsta skrefið. Þeir ætla að stíga miklu fleiri skref og miklu stærri skref, þegar þeir fá betri aðstöðu til þess, í þessum efnum. Þetta kemur okkur ekkert á óvart. Við vitum mætavel um þessa afstöðu sjálfstæðismanna. Það er svo haldlaust, fyrir þá sjálfstæðismenn í þessum efnum, að ætla sér að sleppa við ábyrgðina af því, sem þeir eru nú að gera varðandi launafólk í landinu, með því að reyna að halda því fram, að viðskilnaður fyrrv. ríkisstj. sé þannig varðandi rekstur þjóðarbúsins, að nú verði ekki komizt hjá því, að almenningur í landinu verði að fórna. Allar lýsingar hv. 1. þm. Reykv., Bjarna Benediktssonar, um það, að hér sé í rauninni gjaldþrotabú, sem vinstri stjórnin skilji eftir sig, og af því þurfi að grípa til þessara neyðarráðstafana, - allar slíkar yfirlýsingar hljóta vitanlega að detta með öllu dauðar og ómerkar. Það vita nefnilega allir landsmenn, að þegar fyrrv. ríkisstj. lét af völdum, þá var öll staða þjóðarbúsins miklum mun betri og á allt annan veg en hún var, þegar þessi hv. þm., 1. þm. Reykv., Bjarni Benediktsson, fór úr ríkisstj. Þegar Sjálfstfl. skildi við stjórnarstólana, var þannig ástatt, að þá var búið að lofa sjávarútveginum í greiðslum nokkuð á annað hundrað millj. kr., sem ekkert fé var fyrir hendi til að greiða. Þá voru skuldir útflutningssjóðskerfisins nokkuð á annað hundrað millj. kr. En nú er hins vegar viðskilnaður þannig, að útflutningssjóður á nokkurt handbært fé fram yfir þær kröfur, sem fram eru komnar frá útveginum í landinu. Hans hagur er núna góður. En hann var raunverulega gjaldþrota, þegar hv. 1. þm. Reykv. fór úr stjórnarstól sínum. Nú liggur það fyrir, að afkoma sjávarútvegsins og atvinnuveganna í landinu er þannig, þegar nú er glímt við vandamálin, að afkoma atvinnuveganna hefur verið mjög góð. Það liggur nú fyrir viðurkennt af öllum, að togaraflotinn í landinu hefur yfirleitt skilað álitlegum gróða á s. l. ári. Það liggur líka fyrir, að frystihúsaiðnaðurinn í landinu hefur skilað gróða á s. l. ári. Og meginhluti framleiðslunnar hefur verið rekinn á hagstæðan hátt á árinu, sem nýlega er liðið. En hvernig var þessu háttað, um það leyti sem Sjálfstfl. yfirgaf ríkisstj.? Þá var þetta á allt annan veg. Þá lýstu því allir yfir, að það væri bullandi taprekstur á öllum greinum sjávarútvegsins og það þyrfti því ekki aðeins að afla tekna til þess, að þeir sjóðir gætu staðið við sínar skuldbindingar, sem áttu að standa undir greiðslunum til útvegsins, heldur þyrfti einnig að afla tekna til þess að rétta við rekstraraðstöðu sjávarútvegsins í landinu. Það er líka á öllum þeim sviðum, sem skipta fjárhagsafkomu í landinu, gersamlega annað ástand nú eða var um það leyti, sem hv. 1. þm. Reykv. fór úr stjórn. Þann tíma, sem sjálfstæðismenn réðu hér mestu í ríkisstj., var þannig haldið á málunum varðandi undirstöðuatvinnuveg landsmanna, sjávarútveginn, að þá rýrnaði fiskiskipaflotinn jafnt og þétt frá ári til árs. Þetta sýna opinberar skýrslur. En nú á tíma vinstri stjórnarinnar hefur þetta tekið stökkbreytingum fram á við, þá hefur fiskiskipastóllinn stórlega aukizt og búið er að undirbúa þar enn meiri aukningu og afla fjár í því skyni. Það er því engin ástæða til þess, að Sjálfstfl. komist upp með það nú að halda því fram, að það þurfi vegna einhverra neyðarráðstafana að rjúka til þess nú að lækka kaup launþega í landinu vegna þess, hvernig viðskilnaður ríkisstj. hafi verið á þjóðarbúinu. Það fær ekki staðizt. Hið sanna er það, að við erum aðeins að sjá hér framan í byrjunarframkvæmdina á hugsjón Sjálfstfl, í þessum efnum, að koma fram kauplækkun. Hann er aðeins að byrja að framkvæma sínar till. Meira mun koma á eftir. Það var fyrr í þessum umr., að ég hafði nokkuð vikið að því, að nú hefði verið samið m. a. við framleiðsluatvinnuvegina á þann hátt, að um það væri ekki að villast, að ætlað væri nú að greiða atvinnuvegunum nokkuð hækkaðar bætur frá því, sem áður hefði verið, hækkaðar bætur frá því, sem t. d. umboðsmenn útgerðarinnar höfðu sjálfir samið um og höfðu lýst yfir að væru mjög sanngjarnar bætur og mættu tryggja útgerðinni eðlilega rekstrarafkomu. Hæstv. menntmrh. gerði hér tilraun til þess að reyna að hrekja þetta og hélt því fram, að þannig hefði verið samið við útgerðina nú, að hún hefði ekki fengið neinar bætur til viðbótar því, sem henni hefði verið ætlað áður, nema á móti þeim verðhækkunum, sem hún hefur orðið fyrir nú á þessu ári. Sannanir þær, sem hann reyndi að færa hér fram fyrir þessari fullyrðingu sinni, voru svona álíka sannfærandi fyrir mig eins og þær fullyrðingar hæstv. ríkisstj., að þegar launþegar eru látnir gefa eftir bótalaust 10 vísitölustig eða eiga að missa 5.4%, eftir því sem ríkisstj. segir, bótalaust af kaupi sínu, þá eigi afleiðingin af því að verða kjarabætur, eins og ríkisstj. hefur sagt í grg. síns frv. og þessi hæstv. ráðh. tekur að sér að reyna að sanna, - eða farið svona álíka nákvæmlega með tölur eins og þegar hann í ræðu sinni hér sagði, að í till. Alþb. hefði verið gert ráð fyrir því að borga niður 15 vísitölustig, sem mundu hafa kostað a. m. k. 97 millj. kr., en í sömu ræðunni er svo það hins vegar sagt, að stjórn Alþfl. sé að borga niður 13 vísitölustig og það kosti bara 75 millj. kr. Auðvitað er ekki hirt um það að láta þessum tölum bera saman. Það virtist eiga að kosta miklu meira hvert stigið, þegar hann reiknar það út í nafni Alþb., heldur en þegar hann reiknar það út í nafni Alþfl., ríkisstj. Nei, tölur hæstv. ráðh. voru ekki sannfærandi. En ég skal án þess að fara ýtarlega út í samanburð á þeim bótum, sem sjávarútveginum eru ætlaðar nú samkvæmt nýgerðum samningi og þeim bótum, sem í gildi voru áður, en það mun gefast væntanlega tími til þess að fara nákvæmar út í það síðar, þá vil ég þó aðeins benda á þetta: Þær bætur, sem sjávarútvegurinn bjó við, voru miðaðar við kaupgjaldsvísitölu 183 stig og það grunnkaup, sem þá var almennt í gildi. Nú hefur orðið sú breyting á, að grunnkaup hefur breytzt, eins og ég sagði áður, frá 5–9%, en vísitalan, sem reiknað var almennt með og hafði verið nú alllengi, var 185 stig. Það var því alveg augljóst, að það, sem sjávarútvegurinn gat átt ýtrasta kröfu til að fá bætur fyrir nú að þessu sinni, miðað við vísitöluna 185, var að fá bætur, sem jafngiltu grunnkaupshækkuninni frá 5–9%, enda hefur þetta verið margviðurkennt af öllum og m. a. forsvarsmönnum útvegsmanna. Í því frv., sem ríkisstj. hefur nú látið útbýta hér um breyt. á l. um útflutningssjóð, segir beinlínis, að það hafi verið látin fara fram athugun á því, hversu miklar þessar bætur þyrftu að vera til útvegsins, þegar miðað væri við vísitöluna 185 og svo hina nýju grunnkaupshækkun, sem orðin var, og í þessu frv. segir, að þessi athugun hafi leitt í ljós, að það mundi þurfa að bæta útflutningsframleiðslunni þetta upp með 105 millj. kr. En nú er það svo, að sundurliðun á þessum 105 millj. kr. sýndi, að þar var gert ráð fyrir því, að sjávarútvegurinn fengi að stórhækka fyrningarafskriftir sínar frá því, sem áður var, svo að það var alveg augljóst mál, að uppbæturnar áttu ekki að vera svona miklar. En svo kom annað til, sem menn viðurkenndu líka, að það hafði annað gerzt á móti því, að grunnkaupshækkunin hafði fallið á til aukinna útgjalda fyrir útgerðina, þá hafði útgerðin í þessu efni fengið annað til, sem var henni hagstætt. Allmikill hluti af útflutningi okkar hafði beinlínis hækkað í verði, frá því að síðast var samið, á erlendum markaði, og frystihúsin í landinu höfðu stóraukið framleiðslu sína og þannig bætt alla afkomu sína. Nefnd, sem ríkisstj. setti til þess að athuga þetta mál, gaf það frá sér skriflega og ég á í mínum höndum það bréf, að hennar athugun hefði leitt í ljós, að frystihúsin í landinu gætu fyllilega tekið á sig alla grunnkaupshækkunina og ættu engar bætur að fá, vegna þess að þær breytingar hefðu orðið á öðrum liðum í rekstri þeirra, sem þessu næmi. Það er því alveg ljóst af þessu og reyndar enn fleiri ástæðum, sem ég skal greina nánar síðar, þegar þetta verður hér til umr., að það átti ekki að þurfa að semja um 105 millj., heldur allmiklu lægri upphæð. En svo kemur hæstv. forsrh, hér fram og tilkynnir, að samið hafi verið, miðað við vísitöluna 185, um 159 millj. kr. Það er því engum blöðum um það að fletta, að hér hefur verið aukið við bæturnar til útflutningsframleiðslunnar um nokkra tugi milljóna króna og ég efast ekki um það fyrir mitt leyti, að þessar auknu bætur munu nema varla lægri upphæð en 60–70 millj. kr., þegar mælt er yfir allan flotann yfir árið. Það er svo rangt, sem hér hefur verið sagt, m. a. af 1. þm. S-M., að ég hafi hagað orðum mínum þannig hér, að þetta hafi verið eitthvað óguðlegt, þetta sé eitthvað stórhættulegt. Nei, fyrir mér er það ekki þannig. Ég get vitanlega alveg viðurkennt það, það má vel hugsa sér að ætla að gera afkomu útgerðarinnar enn betri, en hún hefur verið á s. l. ári. Það er vel hægt að hugsa sér það, að útgerðin fái að hagnast enn meira en hún fékk að gera nú. En ég neita því líka algerlega, að með þeim frv., sem nú hafa verið lögð fram hér á Alþingi af núv. hæstv. ríkisstj., sé bættur hagur útgerðarinnar tryggður með þessu á nokkurn hátt nema hreinlega með því að lofa upp í ermina sína. Það er enginn vandi að hækka bæturnar á pappír, en það er ekkert gert að því að tryggja, að hægt verði að standa við þessi loforð, - ekkert. Fyrrv. ríkisstj. Framsóknar og íhalds lék þennan leik, rétt áður en sú stjórn leið út af. Þá var ausið út loforðum til útgerðarinnar, þá var lofað að hækka bæturnar frá því, sem áður var, þá var gefin ávísun á gjaldþrota sjóð. Það er kannske meiningin að gera að líka núna. Nei, vandinn hefur legið í því hingað til að reyna að tryggja, að sjávarútvegurinn fengi þannig bætur, að hann gæti búið við eðlilegan rekstur, og sjá einnig um, að hægt væri að greiða þessar bætur. Hin ráðstöfunin, sem nú er gripið til í þessum efnum og sú eina, sem hér eru einhverjir tilburðir til þess að koma fram til þess að reyna að tryggja, að sjávarútvegurinn fái nú að njóta þessara auknu bóta, er að reyna að koma fram kauplækkun hjá vinnandi fólki í landinu. En það hrekkur vitanlega mjög skammt upp í það að tryggja fé til þess, að hægt verði að standa í skilum með þau útgjöld, sem hér er stofnað til. Hæstv. forsrh. gerði grein fyrir því hér í sinni ræðu, að allt væri þetta frá hálfu Alþfl. byggt upp á því, að það mætti takast að breyta fjárl. þannig, að í fyrsta lagi yrði tekjuáætlun fjárlfrv. hækkuð um 83 millj. kr. frá því, sem fjárlfrv. liggur nú fyrir með, og einnig var þetta miðað við það, að það mætti takast að fá það samþykkt hér á Alþ. að lækka beinar fjárveitingar á fjárl. um 40 millj. kr. Nú var mér það ljóst, að þessir peningastofnar, sem þarna var bent á, voru engan veginn tryggir. Ég dró það í efa hér í minni ræðu, að þessar 83 millj. kr. væru fyrir hendi, og ég dró það líka nokkuð í efa, að það fengist samþ. hér á Alþ. að lækka útgjöldin á fjárlfrv. um 40 millj. kr. Sjálfur er ég samþykkur því, að það sé reynt og ágreiningur minn við Alþfl. er ekki um það að reyna þessar leiðir, heldur hitt: hefur Alþfl. tryggt sér nægilegt atkvæðamagn hér á Alþ. til þess að hækka tekjuhlið fjárlfrv. um 83 millj. kr., þannig að það megi standast? Hefur hann tryggt sér það, að útgjöld á fjárl. verði skorin niður um 40 millj. kr.? Ég spurði um það hér í minni fyrri ræðu, hvernig þessu væri varið. Ég spurði sérstaklega um það, hvort stærri stjórnarflokkurinn, Sjálfstfl., hefði ákveðið að vera með þessum till. Alþfl. Hv. 1. þm. Reykv. (BBen) svaraði hér fyrir hönd Sjálfstfl. og lýsti því yfir, að þeir væru algerlega óbundnir í þessum efnum, þeir hefðu ekkert loforð gefið viðvíkjandi afgreiðslu á þessum málum, um afgreiðslu fjárl. hefðu þeir algerlega óbundnar hendur enn. Það kemur þá í ljós, að öryggi fyrir því, að fé fáist í útflutningssjóð til þess að borga það, sem nú er þegar búið að leggja á útflutningssjóð, því að það er búið að gera honum að greiða 75 millj. kr. á þessu ári í auknar niðurgreiðslur á verðlag í landinu, og síðan er ætlazt til þess, að hann greiði framleiðsluuppbætur upp á 77 millj. kr. fram yfir það, sem áður var, - það kemur þá í ljós, að það er ekkert öryggi fyrir því hjá ríkisstj., að hún hafi vald á því að tryggja, að útflutningssjóður fái þetta fé. Þetta er vitanlega mergurinn málsins í þessum efnum. Málið lítur sem sé þannig út, að Alþfl. hefur aðeins fengið eitt tryggt í þessum efnum: hann hefur fengið loforð Sjálfstfl. fyrir því, að hann skuli samþ. með Alþfl. frv. um kauplækkun hér á Alþ., - ekkert annað. Það er eina öryggið, sem Alþfl. hefur viðvíkjandi afgreiðslu þessara mála, þ. e. að fá samþ. frv. hér um ákveðna kauplækkun fyrir alla launþega í landinu, en önnur atriði, sem tryggja þarf, til þess að það fái staðizt, sem hér hefur verið gert, sem útveginum í landinu hefur m. a. verið lofað, það hefur Alþfl. enn ekki haft vald til þess að tryggja. Ég verð að segja, að það eru furðuleg vinnubrögð af Alþfl. hendi í þessum efnum að ætla sér að halda svona á þessu máli. Það er alveg augljóst mál, að svo getur farið, að búið sé að lofa útflutningsatvinnuvegunum auknum bótum frá því, sem áður var, búið sé að taka á sig skuldbindingar með aukna niðurgreiðslu á dýrtíð í landinu, en áfram verði haldið jafnvel að hækka útgjöld á fjárl. frá því, sem áður var og að afleiðingin yrði svo nýr langur skuldahali gagnvart framleiðslunni í landinu á næsta hausti eða ástandið yrði þá svipað og var, þegar íhalds-framsóknarstjórnin lét af völdum á árinu 1956. Það hefur nokkuð verið vikið að því hér í þessum umræðum og var nú gert síðast af hv. 1. þm. Reykv., að það, sem hér væri verið að gera með ákvörðun um, að launþegar í landinu ættu að gefa eftir bótalaust 10 vísitölustig, væri hliðstætt því, sem gert var varðandi 6 vísitölustigin haustið 1956. - Nú efast ég ekki um, að hv. 1. þm. Reykv. veit það, að hér er um tvennt algerlega ólíkt að ræða. Það, sem gert var haustið 1956 varðandi vísitölustigin 6, var það, að með beinu samkomulagi á milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna og launþegasamtakanna í landinu var ákveðið, að tiltekin verðhækkun, sem átti að eiga sér stað í septembermánuði, var látin niður falla gegn því, að 6 vísitölustig féllu þar niður á móti, og þessi verðhækkun, sem átti að eiga sér stað um miðjan septembermánuð, var þannig, að launþegar hefðu ekki fengið hana aftur bætta í vísitölunni. Þetta atriði var þá borið undir verkalýðssamtökin í landinu, ekki aðeins undir miðstjórn Alþýðusambands Íslands, heldur einnig undir fjórðungssambönd Alþýðusambandsins, einnig undir fulltrúaráð verkalýðsfélaganna hér í Reykjavík og formenn allra verkalýðsfélaga hér í Reykjavík, sem héldu fund um málið, og þetta var einnig borið undir stjórnir flestra verkalýðsfélaga í landinu og eftir að fyrir lá samþykki þessara aðila og þar með Alþýðusambands Íslands, var ákveðið að setja þessi lög. Nú er hins vegar ekki leitað eftir samþykki þessara aðila fyrir útstrikun á 10 vísitölustigum. Nú þorir ríkisstj. ekki að binda ákvörðun sína við það, að það fáist jákvæð afgreiðsla launþegasamtakanna í landinu fyrir þessu. Ríkisstj. veit, að það mundi ekki fást. Nú er þessu líka fyrir komið á allt annan hátt, en þá var. Nú hafa verðhækkanirnar átt sér stað. Launþegarnir hafa borið hið hækkaða verðlag um nokkurra mánaða skeið og vilja fá sína vísitöluhækkun á kaup þar á móti, nú á eftir. Verðhækkanirnar eiga að standa sem þessum 10 vísitölustigum nemur, þær verðhækkanir eiga að standa áfram, en það á bara að strika út bótalaust þessi 10 vísitölustig. Heldur 1. þm. Reykv. því fram, að hér sé eitthvað líkt á komið með það, sem ákveðið var haustið 1956, og það, sem ætlað er að lögbinda með því frv., sem hér er til umr.? Nei, það getur hann vitanlega ekki gert, þegar hann talar í fullri alvöru. Ég held, eins og ég sagði hér fyrr í þessum umr., að það sé hætt við því, að það fari eins í þetta skipti og áður, þegar reynt hefur verið að knýja fram kauplækkun með lögum frá Alþingi algerlega gegn vilja verkalýðssamtakanna í landinu, að þá sé verulega hætt við því, að þessi lagasetning komi ekki að því haldi, sem þeir ætlast nú til, sem að henni standa. Ég er hræddur um, að það kunni jafnvel svo að fara, að sjávarútvegurinn í landinu, sem m. a. á að taka þessa lagasetningu sem bætur upp í það, sem honum er ætlað, kunni líka að grípa í tómt í þessum efnum. Ekki þætti mér það beint ólíklegt, eins og háttar hér til á vinnumarkaði, þegar vinnuveitendur þurfa mjög að auglýsa eftir vinnuafli og ganga jafnvel á eftir mönnum til þess að fá þá nægilega marga til vinnu hjá sér og þeir hafa þurft að yfirborga verkafólki í mörgum tilfellum, að þá kunni að fara svo, að margir vinnuveitendur verði jafnvel að borga áfram það kaup, sem strikað verður út á pappírnum með þessari löggjöf, sem er verið að reyna að knýja hér í gegn þvert gegn vilja verkalýðssamtakanna í landinu. Og hver er þá að bættari? Rétta leiðin var vitanlega sú, sem verkalýðssamtökin í landinu bentu sjálf á. Það var æskilegt að reyna samningaleiðina til lausnar á þessum málum við verkalýðssamtökin. Þau buðust til þess, en þau munu ekki taka því þegjandi, að slík lög verði sett sem þessi og þetta einhliða tekið þannig af kaupi þeirra, sem samið hefur verið um eftir réttum reglum. Ég held því, að einnig þetta frv., sem þó er ekki nema aðeins lítill hluti af þessu heildarvandamáli, sé þannig upp byggt, að það komi að litlu gagni. Mér sýnist líka, að það hafi sannazt alveg greinilega í þessum umr., að það var hægt að leysa þetta vandamál á þann hátt, að útflutningsframleiðslan byggi a. m. k. við jafngóð kjör og hún bjó við á s. l. ári, án þess að grípa hefði þurft til kauplækkunar á nokkurn hátt. En það er rétt, þá hefði þurft að tryggja, að útgjöld á fjárlögum hefðu nokkuð verið skorin niður, þá hefði þurft að tryggja, að tekið hefði verið nokkuð af þeim greiðsluafgangi, sem varð hjá ríkissjóði á þessu ári, til þess að greiða niður verðlag í landinu, þá hefði þurft að tryggja, að þetta fengist samþykkt á Alþingi, en ekki að heimila Alþingi, eins og helzt lítur út fyrir núna, að skjóta sér undan þessum vanda, ætla að svíkjast um að gera þetta, en reyna einvörðungu að fara kauplækkunarleiðina. Ef farið hefði verið að till. okkar Alþýðubandalagsmanna í þessum efnum, þá hygg ég, að það hefði orðið farsælla fyrir atvinnuvegi landsins, heldur en reyna þessa lagabindingarleið, sem hér á að reyna að fara.



Það verður aðeins athugasemd. Ég mun þar af leiðandi ekki minnast á margt af því, sem ástæða væri til þess að taka fram, sumpart út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. (BBen) tók fram í kvöld. En það verður líka tækifæri til þess að minnast á það síðar. Ég ætla aðeins að minnast á tvö atriði. Ég spurði hv. 1. þm. Reykv. um sparnaðinn, hverjar uppástungur Sjálfstfl. væru í þeim efnum. Hann svaraði því nú í raun og veru engu, en sagðist út af því vilja minnast á eitt dæmi um sparnað, sem hann hefði viljað koma fram. Hann segist hafa flutt till. um að hafa einn ráðuneytisstjóra fyrir menntmrn. og dómsmrn., en ég hafi ekki mátt heyra þetta nefnt. Mig rekur nú ekki minni til þessarar viðureignar. En ég vil alls ekki segja, að hv. þm. segi þetta ósatt fyrir því, því að það skeður svo margt, sem fellur í gleymsku og þess vegna vil ég ekki fara út í pex um það. En ég vil bara í sambandi við þetta benda á þetta dæmi, eins og hv. 1. þm. Reykv. leggur það fyrir. Þá er það svona: Hann, þessi mikli áhugamaður um sparnað, leggur fram í ríkisstj. eða segist minnast á það í ríkisstj. að sameina þarna tvö ráðuneyti undir einn ráðuneytisstjóra. Einn af ráðh., segir hann, mótmælir þessu eða er á annarri skoðun, og hvað gerir þá þessi mikla sparnaðarhetja? Hún lekur niður. Hún hættir við þessa fyrirætlun, og samt sem áður er þetta algerlega á valdi þessa ráðh. og kemur fjmrh. í raun og veru ekkert við og hann hefur enga möguleika til þess að stöðva þetta. Hvers vegna gerði hv. þm. ekki þetta, fyrst hann áleit það rétt? Hvers vegna lak hann niður, þó að einhver hefði aðra skoðun, þegar þetta var á hans valdi ? Ég vil svo nefna dæmi um það, að hv. þm., þessi mikli áhugamaður, var ekki að setja fyrir sig, þó að einhver ágreiningur væri, þegar um það var að ræða að fjölga embættum. Ég vil í því sambandi minna á, að lengi vel var útgerðarstjórn strandferðaskipa og varðskipa saman og þetta sparaði tvímælalaust mikið mannahald. Hv. þm. sleit þetta í sundur og það kostaði ekki eitt embætti, heldur mörg. Ég var á móti þessu, en hann gerði það samt. Hann þurfti sem sé ekki mitt samþykki til þess að fjölga embættum, en hann segist sjálfur hafa lekið niður á því að sameina embætti, af því að ég hafi andæft í ríkisstj, eitthvað þar á móti. Trúi hver, sem trúa vill, sem þekkir þennan hv. þm., að hann hafi sett það fyrir sig, þó að ég hafi eitthvað verið að kvaka um það, að mér væri þetta ekki alveg að skapi. Nei, svona sögur hafa satt að segja ekki mikið gildi nema þá til skemmtunar. Það er svo þar fyrir utan og getur verið ástæða til að minnast á það síðar, að það var ekki aðeins í þessu tilliti, sem ég var að nefna áðan, sem þessi hv. þm. stóð fyrir embættafjölgunum, því að sannleikurinn er sá, að hann mun hafa staðið fyrir meiri útþenslu á ríkiskerfinu tiltölulega miðað við tímalengd, en nokkur annar ráðh., sem ég þekki til. Í lögum voru ákvæði um, að gera mætti það að skilyrði, að embættafjölganir skyldu bornar undir fjmrn., og þessi hv. þm. hafði þetta ákvæði að engu og fjölgaði starfsmönnum eins og honum sýndist. Það var bara þegar hann ætlaði að fara að sameina störf, að þá þurfti hann að fá samþykki hjá Eysteini og ómögulegt að gera það, af því að Eysteinn var á móti. Það var ekki hægt, það varð að hætta við það. Sér nú ekki hv. þm., hvað hann gerir sig lítinn með því að vera að halda þessu fram? Ég held, að hann hljóti að sjá það. Þá var annað atriði og svo mun ég ekki nefna fleiri, því að ég vil ekki þreyta þolinmæði manna né hæstv. forseta. Mikið er eftir að ræða um þessi mál í vetur vafalaust. En það er út af lántökunum. Þessi hv. þm. sagði, svo að ekkert var um að villast, að það hefði verið samið um framhaldandi dvöl varnarliðsins, og sagði m. a.: Beinn þáttur í endurnýjun varnarsamningsins var, að Ísland fengi lánið. - Og sönnunin. Jú, hún er, að í einhverri fréttatilkynningu úti í Bandaríkjunum sé það tekið fram, að féð í lánið sé tekið úr sérstökum sjóðum eða sjóði, sem eigi að vera til að stuðla að öryggi Bandaríkjanna. Hv. þm. veit ákaflega vel, að þessi er formúlan fyrir öllu því fé, sem Bandaríkin láta af hendi rakna yfir höfuð til annarra landa í einu og öðru formi til stuðnings við þeirra efnahagsstarfsemi. Og svo kemur þessi hv. þm. hér og segir: Þarna hafið þið sönnunina. Þetta var verzlun. - Og svo bætir hann við, að þetta sé staðfest, segir hann, í blaði stærsta stjórnarflokksins, Þjóðviljanum. Það var líka staðfest í Þjóðviljanum, að þessi hv. þm., einmitt þessi hv. þm., hefði verzlað við Bandaríkjamenn með veru varnarliðsins og Marshall-hjálpina. Það var líka staðfest í þessu sama blaði. Þetta er nú málflutningur. Ég mun ekki minnast á fleiri atriði, sem þó gæti verið ástæða til og læt þetta nægja.



Herra forseti. Þó að nokkuð sé orðið áliðið nætur, vildi ég samt verja nokkrum mínútum til að svara tveimur ræðumönnum, sem töluðu hér í dag og í kvöld og véku máli sínu nokkuð að mér. Sá fyrri er hæstv. menntmrh., sem gerði mér þann sóma, eftir að ég hafði talað hér í dag, að lesa upp alveg frá upphafi til enda heila grein eftir mig, sem birtist í tímaritinu Vinnunni í nóvemberlok, rétt um það leyti sem Alþýðusambandsþing var að koma saman. Þar hélt ég því fram sem minni skoðun, að ég teldi, að einasta þjóðfélagsaflið, sem væri fært um að stöðva óheillaþróun verðbólgunnar, væri verkalýðshreyfingin og samtök bændastéttarinnar í nánu samstarfi við velviljað ríkisvald. Ég sagði síðan, að það væri mín skoðun, að aðaluppistaðan í því, hvernig þetta yrði að gerast, væri á þann hátt, að það yrði nú af sanngirni að deila byrðunum á bök allra Íslendinga. Ég spyr: Er fyrir því séð í frv. hæstv. ríkisstj.? Nei, þar er síður en svo gætt þessa frumskilyrðis. Það er stefnt að stórfelldri kauplækkun hjá verkalýðnum, en það eru réttar 77 millj. kr. að nokkrum tugum útgerðarmanna í landinu. Þetta er ekki að byrja þannig, að byrðunum sé deilt að jöfnu á bök allra Íslendinga, á ekkert skylt við það. Framleiðslan getur sjálf tekið á sig nokkurn hluta byrðarinnar, hélt ég fram. Það er síður en svo, að þannig sé farið nú að. Það er bætt við aðstoðina til sjávarútvegsins í staðinn. Ríkissjóður á að sýna nokkra viðleitni til sparnaðar. - Hér hefur verið spurt um, hvort það sé tryggt, að ríkissjóður gangi hér á undan og skeri niður um nokkra tugi milljóna. Það hefur ekkert svar fengizt við því. Þeir átta þingmenn, sem standa að hæstv. ríkisstj., eru ekki þess megnugir að koma því í gegn og Sjálfstfl. hefur ekki viljað lýsa því yfir, að hann væri reiðubúinn til þess að tryggja framgang slíks sparnaðar. Álagningu í heildsölu og smásölu á að færa niður aftur í sömu prósenttölu og s. l. ár. Það er ekki stafur um þetta í frv. hæstv. ríkisstj. Það er þannig ekki nein vissa fyrir því, að hún ætlist til, að það séu lagðir neinir pinklar á kaupmanna- og heildsalastéttina í landinu, á sama tíma sem það er uppistaðan í þessu frv. að skera niður vinnulaun verkafólks um 10 vísitölustig eða - eins og þeir játa sjálfir - 5.4%. Með þessu er nægilega sannað, að þetta frv., sem ég hef hér deilt á, fer ekki þær leiðir, sem ég taldi mig geta mælt með við Alþýðusambandsþing og Alþýðusambandsþing viðurkenndi að það vildi fallast á, að svipuð leið yrði farin og samþykkti það, sem ég segi hér í niðurlagi grg., að takmarkið með öllu þessu eigi að vera, að kaupgjald og verðlag nemi staðar, þar sem það nú er. Hvar var það þá? Það var 185 stig. Og Alþýðusambandsþing gerði samþykkt um, að það vildi leggja sitt lið fram, til þess að verðbólgan yrði stöðvuð við 185 stig, ekki við 175 stig með því að fella niður bótalaust 10 stig í viðbót, - það samþykkti Alþýðusambandsþing ekki og Alþýðuflokksþingið ekki heldur. Ég læt þetta nægja til svars hæstv. menntmrh. Þá er það hv. 1. þm. Reykv. Hann sté hér í ræðustólinn í kvöld með fullan faðminn af blaðadruslum og bókum og var ferlegur tilsýndar, þegar hann hóf mál sitt og er þó stundum og oftast gustmikill, þegar hann ræðst hér til atlögu í ræðustólinn. Hann var í sama ham í gærkvöld, þegar hann tók hér til máls og þá var hann í því skapi, að það var ákaflega lítið af því, sem hann sagði, yfirvegað eða satt. Þegar hann t. d. fór út í að lýsa því, hvílíkur geysilega afkastamikill og ákafur kauphækkunarberserkur Eysteinn Jónsson, fyrrv. fjmrh., væri, þá var hann auðvitað að segja ósatt og vissi það ósköp vel, því að Eysteinn Jónsson er einmitt kunnur að því, að hann er aðhaldssamur um slíka hluti, og hefur ekki verið staðinn að neinu slíku starfi og enga aðstoð veitt hv. 1. þm. Reykv. í kauphækkunarbraski hans undanfarna mánuði og hefur aldrei gert. Hv 1. þm. Reykv. sagði, að þetta frv. væri öðruvísi, en þeir sjálfstæðismenn hefðu viljað, ef þeir hefðu mátt ráða. Þetta eru alveg vísvitandi ósannindi hjá hv. 1. þm. Reykv. Frv. er nákvæmlega eins og Sjálfstfl. vildi að það væri, því að hann hefur blessað yfir það og ekki látið það frá sér fara aftur til prentunar hér sem þskj. nema af því, að hann var búinn að samþ. það svona; 10 stiga niðurfelling jafngilti kröfu hans um 6% grunnkaupslækkun og nafnið skiptir litlu máli. Hann var búinn að fá sinn vilja fram. Það skyldi vera reynt að koma því í gegn, sem Sjálfstfl. heimtaði, 6% grunnkaupslækkun í formi 10 stiga niðurfellingar bótalaust og það er meginkjarni málsins og þar með fékk Sjálfstfl. sitt fram. Það þýðir ekkert fyrir hv. 1. þm. Reykv. að koma hér fram og skrökva því, að þetta frv. sé í meginatriðum öðruvísi, en Sjálfstfl. hefði viljað hafa það. Það er skapað í hans mynd og er ófrýnilegt eins og sá, sem að baki þess stendur og réð því, hvernig það væri. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., að það væri ekkert samkomulag milli Sjálfstfl. og stjórnarinnar um niðurskurð á fjárlögunum, um afgreiðslu fjárlaganna yfirleitt. Það er alveg áreiðanlegt, að þetta er einnig ósatt. Það er alveg víst, að hér hefur ekki þessi hæstv. ríkisstj. setzt í stólana upp á annað en það, að það væri alveg tryggt, að Sjálfstfl. fylgdi stjórnarliðinu í Alþfl. um afgreiðslu fjárlaganna. Að öðrum kosti, ef fjárlagaafgreiðslan var ekki tryggð af þessum tveim flokkum, þá áttu þessir fjórmenningar, sem nú sitja í ráðherrastólunum, ekkert erindi í þá. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv. viðvíkjandi lántöku, sem barst í tal: Ég veit ekkert um það enn þá, við höfum ekkert verið spurðir og ég veit ekki, hvort við verðum spurðir. Hann veit vel, að þeir verða spurðir. Þess vegna skrökvar hann þessu líka. Auðvitað verður engin lántaka framkvæmd, nema þeir verði spurðir. Hún hefur enga möguleika til þess að ná fram að ganga öðruvísi og hann veit þess vegna, að þeir verða spurðir. En einmitt þessi hv. þm. kom hér og sagði, að hann væri alveg sérstakt sannleiksvitni, hann kynni ekki að skrökva. Hann var þá einmitt að tala um það, að framsóknarmenn yrðu hissa á því, ef þeir heyrðu mann segja satt orð, hann kynni ekki að skrökva. En hann var bara að skrökva hverju einasta atriði, sem hann fór með í ræðustólnum. Hann sagði, að það væri ósatt, sem ég hefði sagt hér í dag, að það hefði aldrei veríð gert fyrr með löggjöf að lækka kaup án alls samráðs við verkalýðssamtökin og hann fór að reyna að afsanna þetta og hann sló upp í bókunum að lokum og var lengi að leita og var þá við árið 1947, þar las hann nokkrar línur úr frv. til laga, sem borið var fram af Stefáni Jóh. Stefánssyni, þáverandi forsrh., og fékk það staðfest, að ég hafði í atkvgr. mælt með samþykki þess frv. Var þetta frv. um niðurfellingu á 10 vísitölustigum? Var það um lækkun kaupsins frá því, sem kaup hafði verið ákveðið af verkalýðsfélögunum samkvæmt samningum þeirra? Nei, það var um að staðfesta það í því formi, sem verkalýðsfélögin höfðu samið um það. Svo staðnæmist hann við 1956 og þar sló hann upp á lögum um festingu verðlags og kaupgjalds og vildi reyna að heimfæra það á þann hátt, að þetta væri alveg hliðstæða við það, sem fælist í þessu frv. Í fyrsta lagi sjá allir, að þegar fest var verðlag og kaupgjald haustið 1956, var á engan hátt haggað því, sem verkalýðsfélögin höfðu þá tryggt sér sem umsamið kaup og umsamin kjör í stéttarfélagasamningum. En í annan stað er sá mikli munur á, eins og hv. 2. þm. S-M. upplýsti hér áðan, að þá var leitað eftir samkomulagi við stéttarfélögin í landinu, ekki með einum leynifundi, eins og hv. 1. þm. Reykv. skrökvaði áðan meðal margs annars, heldur með mörgum fundum víðs vegar um allt land, fundi hér í Iðnó, þar sem allir formenn allra stéttarfélaga í Reykjavík og nágrenni voru saman komnir og var samþykkt þar. Þetta var rætt á félagsfundum og þetta var rætt í stjórnum allra fjórðungssambanda innan Alþýðusambandsins og fjórðungsstjórnirnar höfðu borið sig saman við verkalýðsfélögin hver í sínu umdæmi og að yfirgnæfandi meiri hluta var samkomulag gert um þetta. Þar var því ekkert gert á móti vilja verkalýðssamtakanna, þau ekki svipt neinum rétti. Það var gert eftir samkomulagi við þau gegn því, að felldar væru niður verðhækkanir, sem voru fram undan innan hálfs mánaðar, þá skyldu 6 vísitölustig falla út, sem áttu að koma til framkvæmda eftir nokkurn tíma, - en að það hafi verið nokkuð það á ferðinni að lækka kaup, rifta gerðum samningi stéttarfélaganna eða fella niður 10 vísitölustig bótalaust, um það var ekki að ræða. Að þetta séu hliðstæður, er því algerlega rangt hjá hv. 1. þm. Reykv., og það var víst eitt af því fáa, sem hann sagði satt, að guð mundi hafa gefið mönnum gáfurnar yfirleitt, bæði honum og mér og öðrum slíkum, en það má hamingjan vita, hvað hann er búinn að gera af þeim gáfum, sem guð hefur gefið honum einhvern tíma, því að þeirra hefur ekki orðið vart í ræðuhöldum hans hér í kvöld, svo mikið er víst, því að ómálefnalegri eða ósannari ræðuflutning hefur enginn maður hér hlustað á heldur, en einmitt hjá honum og var enga vitsmuni hægt að sjá í þeim ræðuflutningi. Það eru til tvenns konar leikhús: leikhús, þar sem eru lifandi leikendur og svo eru til önnur leikhús, þar sem eru dauðar dúkkur á framsviðinu, en það er þráðarspotti í hverja dúkku aftur fyrir tjaldið og þar eru æfðir leikstjórar, sem kippa í spottana og láta dúkkurnar dansa, eins og þeir, sem á bak við tjaldið eru, ætlast til að þær dansi og leiki. Þekkið þið, hv. þm., nokkurt slíkt dúkkuleikhús, slíkt strengbrúðuleikhús?