Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ég bið um að fá að leggja eina fyrirspurn fyrir hæstv. ríkisstj. Í sambandi við þau mál, sem nú eru efst á baugi, sem sé öryggisráðstafanir til varnar því, að skaði hljótist af árásum, sem fyrir kynnu að koma á landið. Beinist fyrirspurn mín að því, hvað hæstv. ríkisstj. hafi í hyggju að gera gagnvart tryggingum á fasteignum, sem kynnu að verða fyrir skaða frá hernaðaraðila eða í sambandi við hernað. Í öðru lagi langar mig til að spyrja, hvort þessari tryggingu, ef til kemur, sé einnig ætlað að ná til lausafjár, og á ég þar einkum við framleiðsluvörur, sem kunna að liggja á þeim stöðum, sem kynnu að verða fyrir slíku tjóni. Í þriðja lagi vildi ég spyrja um það, ef dráttur verður á þessari löggjöf og eitthvað kemur fyrir, áður en hún kemst á, hvort ganga mætti út frá því, að lög, sem um þetta kynnu að verða sett, verkuðu aftur fyrir sig, þannig að það tjón, sem á er orðið, þegar löggjöf væri um þetta sett, yrði líka tekið með sem bótavert eða bótaskylt. Þessar þrjár spurningar vildi ég bera hér fram fyrir hæstv. ríkisstj. Ég tala hér um löggjöf, vegna þess, að mig minnir, að það hafi eitthvað verið talað um það í blöðunum. Það er víst dálítið um liðið síðan, að í ráði var, að svona löggjöf yrði sett. Nú er skammt til þess, að þetta þing sé búið að sitja um tveggja mánaða skeið, og ég hef enn þá ekki séð bóla á neinum tilþrifum í þessu efni. Ég vil hins vegar benda á það, að víðsvegar, sérstaklega í veiðistöðvum, fara nú að liggja fyrir birgðir af dýrmætum framleiðsluvörum, sem einstaklingar þeir, sem hlut eiga að máli, eiga ekki kost á að fá tryggðar í þessum almennu tryggingafélögum fyrir því tjóni, sem verða kynni af hernaðaraðgerðum. Þetta mál er, að því er mér virðist, mjög aðkallandi, og ég verð að láta í ljós nokkuð mikla undrun yfir því, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki vera farin að leggja fram neitt frv. um þetta mál fyrir Alþingi.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Síðastl. sumar hafði ríkisstj. talsvert til athugunar, hvaða ráðstafanir væri unnt að gera til þess að tryggja eða bæta tjón af völdum hernaðaraðgerða, ef til kæmi, og fékk sér til ráða í þeim efnum menn, sem sérstaklega voru fróðir um tryggingamál. Niðurstaðan af þessum umræðum og rannsóknum varð sú, að það var samið eða gert uppkast að frv. um tryggingar á fasteignum með sérstökum hætti, sem ég kann ekki að greina fyrirvaralaust vegna þess, að það liggur ekki fyrir hér. Var frv. þetta rætt í ríkisstj. og miðstjórnum flokkanna, og það virtist vera samkomulag um það, að ef til kæmi, að tjón yrði á fasteignum, þá yrði komið skipulagi á þessar tryggingar, sem nánar er greint í þessu frv. Hins vegar var það sameiginlegt álit ríkisstj. þá, að ekki væri ástæða til að setja það í lög með bráðabirgðalögum. Þannig hefur þetta mál staðið síðan. Nú ekki alls fyrir löngu hefur það verið tekið upp á ný innan ríkisstj., m. a. vegna þess, að innflytjendur, sem eiga hér nokkrar vörubirgðir, hafa látið í ljós kvíða um, að komið gæti til mála, að þeir yrðu fyrir skaða, ef til loftárása kæmi. Ég hef spurt, hvort ekki verði komið á löggjöf um tryggingar á vörubirgðum, en undirbúningi málsins að öðru leyti en því, er snertir fasteignatryggingar, er ekki það langt komið, að hægt sé að segja um það, hvort stjórnin muni gera sérstakar till. um tryggingar á vörubirgðum eða hvernig þeim yrði fyrir komið. En það er rétt hjá fyrirspyrjanda, að þetta er vandamál, sem á næstunni verður að taka til slíkrar rannsóknar, að niðurstaða fáist um það, hvort réttmætt sé og nauðsynlegt að setja þessa löggjöf. Það virtust vera meiri agnúar á að láta slíkar tryggingar ná til vara heldur en til fasteigna, sem yrðu fyrir skaða, en ég fer ekki út í það á þessu stigi. Hins vegar get ég út af síðustu spurningu hv. þm. Vestm. látið þess getið, að eftir að búið var að gera þetta uppkast eða drög að frv. um fasteignatryggingar, þá hugsuðu menn sér, að þó að lögin væru ekki formlega sett, þá mundi vera hægt að láta tjónið koma undir þau á sínum tíma.

Með öðrum orðum verka aftur fyrir sig.

Hins vegar hefur ekkert verið rætt um það, sem vörubirgðir snertir, hvort eins yrði með þær. - Ég verð sem sagt að taka undir það með hv. þm. Vestm., að það er fullkomlega tímabært, að þessu máli sé hreyft á Alþingi, og mun stjórnin hafa opin augun fyrir því að leiða þessa athugun til lykta á einhvern hátt, áður en langt um líður. Annars liggur það náttúrlega opið fyrir, að einstakir þm. geri um þetta till. En hins vegar er það rétt aðferð hjá þm. að leita fyrirspurna um þetta hjá ríkisstj., áður en till. koma frá öðrum. En ég geri ráð fyrir, að þetta hljóti að bera á góma með einhverju móti áður en langur tími líður.



Herra forseti! Ég vil þakka hæstv. viðskmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur látið hér í té, - upplýsingar, sem mér þykja því miður ná skemmra heldur en þörf væri á þessu stigi málsins. Það hefði einmitt verið ástæða til fyrir hið háa Alþingi að láta þetta mál jafnvel ganga fyrir öllum öðrum innanlandsráðstöfunum og lausn annarra deilumála eins og sakir standa. Að einstakir þm. eða hópar þeirra hafa ekki hafizt handa um að hreyfa þessu máli hér á þingi, tel ég vera út af þessum orðasveimi, að það hafi sem sagt þótt liggja í loftinu, að hæstv. ríkisstj. hefði einhvern undirbúning í þessu máli, sem og er staðfest af orðum hæstv. viðskmrh. Ég verð að segja það, að mér þykir nokkuð mikill seinagangur vera á framkvæmdum hæstv. ríkisstj. Í jafnmikilvægu máli, þegar þess er gætt, að það er hvorki meira né minna en á síðastl. sumri, sem hæstv. ríkisstj. lætur sérfræðinga athuga þetta mál. Ég veit ekki, hvort ég hef réttar upplýsingar um þessa athugun, en mér hefur borizt til eyrna, að henni væri lokið, og er mér þá spurn: Hvað hindrar þá hæstv. ríkisstj. að láta skírast, þegar vatnið er við höndina og þegar rannsókn er fyrir hendi, - hvað hindrar hana þá að koma þessu mjög þýðingarmikla máli á framfæri? Hæstv. viðskmrh. sagði, að það væru meiri agnúar á því að tryggja vörubirgðir og því um líkt í landinu heldur en fasteignir. Það kann að vera. Ég vil ekki staðhæfa, að ekki kunni að vera meiri agnúar á því. En ég vil benda á hitt, að það er næsta þýðingarmikið, að einmitt vörubirgðir og þá ekki sízt framleiðsluvörur landsmanna njóti þessara trygginga, - já, mér liggur við að segja allt eins fljótt eða jafnvel fyrr en fasteignir, því að tjón, sem verður á óvátryggðum framleiðsluvörum, getur verið svo geipilegt. Þó að maður haldi húsinu yfir höfði sér, verður það næsta þýðingarlítið fyrir afkomuna, ef framleiðsluvörurnar tapast. Ég vil leggja áherzlu á það, að tryggingar á framleiðsluvörum séu alveg eins nauðsynlegar og tryggingar á fasteignum. Ég vil benda hæstv. ríkisstj. á það, að einmitt þetta atriði, hvort trygging fæst á framleiðsluvörum landsmanna, má í raun og veru ekki liggja lengur í láginni, því eins og ég tók fram áðan, eru framleiðsluvörur landsmanna þegar farnar að safnast saman á einstaka stöðum, sem jafnvel skipta millj. kr. að verðmæti. Að því er snertir framtíð framleiðslunnar, við skulum taka til dæmis saltsíldarframleiðsluna og framleiðslu úr síld yfir höfuð, þá er alveg nauðsynlegt, ef hægt er, að framleiðendur í landinu fái vitneskju um, hvað hæstv. ríkisstj, og Alþingi hugsar sér að gera í þessu efni. Það þarf undirbúning af hálfu einstaklinganna við þessar atvinnugreinar eins og aðrar og getur því haft afgerandi þýðingu fyrir það, hvort menn eigi að leggja út í dýran undirbúning, t. d. að bræða eða salta síld, hvort hægt verður að fá þessar vörur tryggðar eða eigi. Ég vil þess vegna endurtaka tilmæli mín til hæstv. ríkisstj., að þessu máli verði hraðað svo, að við fáum að sjá lagt fram frv. af hálfu hæstv. ríkisstj., áður en páskafríið tefur þingið frá störfum.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Það hefur ef til vill verið ástæða til að misskilja það, sem ég sagði áðan. En ég vil bæta því við, að rannsókn á vörutryggingunni var ekki lokið, þegar málið var til athugunar í fyrra sumar, heldur komu aðeins fram till. um fasteignatrygginguna. Þá ráku menn sig á svo marga erfiðleika í sambandi við vörutrygginguna, að þeirri rannsókn er enn ekki lokið. En ekki alls fyrir löngu hefur þetta mál verið tekið upp að nýju, og er vonazt eftir, að sú sérfræðinganefnd, sem hefur þetta til meðferðar, geti mjög fljótlega lagt fram sínar till. fyrir ríkisstj. Það hefur staðið á því að gera sér ljósa möguleikana á vörutryggingunni, en vonazt er eftir till. hennar fljótlega.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Hv. deildarmenn mun reka minni til þess, að fyrir d. var lagt frv. til 1. um frestun á bifreiðal. frá 7. maí 1940 og umferðarl. nr. 110 frá 30. maí sama ár, og var þetta frv. til staðfestingar á bráðabirgðalögum, sem gefin voru út í fyrrahaust. Ástæðan til þess, að bráðabirgðal. voru sett, var sú, að ekki þótti fært að taka upp hægri akstur í landinu, eins og bæði þessi 1. gerðu ráð fyrir, sökum hernámsins. Umferðin á vegum landsins er miklu meiri nú en nokkru sinni áður, og hinn útlendi her, sem hér dvelst, er einmitt vanur við vinstri akstur, eins og við höfum haft til þessa. Mátti vitanlega alltaf gera ráð fyrir nokkurri slysahættu með því að breyta til, en margfalt meiri með því að breyta til nú. Þessu máli var vísað til samgmn., og leit hún einkum á höfuðtilgang bráðabirgðalaganna um að fresta því að breyta til um ökureglur og mælti því með frv. óbreyttu og gekk það því hér í gegnum tvær umr. í hv. d. Við 2. umr. hóf hv. 2. þm. S.-M. máls á því, að þó að hann fyllilega viðurkenndi þörfina á því, að frestað yrði að taka upp hægri akstur, þá efaðist hann mjög um það, að fresta þyrfti að öðru leyti gildistöku umræddra l. og bað n. þess að athuga þetta alveg sérstaklega. N. hefur nú orðið við þessum tilmælum, og sú athugun hefur tekið lengri tíma heldur en ætla hefði mátt, að nauðsynlegt hefði verið, en það er sökum þess, að n. hefur rætt við ýmsa aðila, sem þarna koma til greina, fyrst og fremst dómsmrh., vegamálastjóra og svo bifreiðaeftirlitsmennina. Þegar farið var að athuga þetta mál nánar, kom í ljós, að þeir aðilar, sem mest höfðu með þetta mál að gera, töldu í raun og veru fært að fresta aðeins ákvæðunum, sem lutu að hægri akstri, en láta l. að öðru leyti öðlast gildi. Það kom að vísu fram, að vegamálastjóri var heldur á móti því að fresta, að þessi ákvæði væru tekin út úr 1., og kaus heldur hina leiðina. En það var ekki sökum þess, að hann teldi þetta hafa sérstaka „tekniska“ örðugleika í för með sér, heldur af ótta við, að hægri akstur yrði síður tekinn upp síðar, ef lögunum yrði beinlínis breytt nú. Hvað sem um þetta má segja, gat n. ekki tekið tillit til þess, því það verður að fara eftir þingvilja á sínum tíma, hvort hægri akstur verður tekinn upp eða ekki. Það hefur því orðið ofan á í n. að bera fram tvö frv., annað það, sem hér liggur fyrir um breyt. á bifreiðal., nr. 75 frá 7. maí 1940, en hitt frv. er um breyt. á umferðarl. Fjalla þessi frv. eingöngu um það atriði að nema úr 1. þau ákvæði, er lúta að því að taka upp hægri akstur. Er till. n. því sú, að halda áfram vinstri akstri, þar til því kann að verða breytt með sérstökum lögum. Að langmestu leyti eru þessi frv. samhljóða brtt., sem einn af nm. bar hér fram í fyrra, þegar þessi mál voru þá hér til umr., nefnilega hv. 9. landsk. þm. Áður en ég lýk máli mínu, skal ég taka það fram, að ég býst við, að það sé réttara við seinni umr. þessa máls að bæta við nýrri gr. inn í bæði frv., sem eru á dagskrá, um það, að fella beri texta þeirra inn í lögin og gefa 1. út þannig breytt. Ég leyfi mér að minnast á þetta nú við 1. umr. og vona, að hæstv. forseti taki ekki hart á því, því að það getur sparað að mæla fram með brtt. við 2. eða 3. umr., sem ég býst við, að n. beri fram um þetta. Því að þar sem svo margir menn þurfa daglega að lifa undir þessum lögum og þekkja þau til hlítar, þá er nauðsynlegt, að þeir hafi greiðan aðgang að þeim, og til þess þurfa þau helzt að vera í einu lagi, svo að menn þurfi ekki að fletta upp tvennum lögum um þessi mál.



Aðeins örfá orð. Ég stend ekki upp til þess að andmæla þessu frv. n., heldur miklu frekar til þess að þakka n. fyrir. Það vill svo til, að Alþfl. á engan mann í þessari n., og þess vegna þykir mér hlýða að taka til máls. Ég var einn af þeim þm. hér í hv. d. á síðasta þingi, sem andmælti því að breyta til um akstur þannig, að í staðinn fyrir vinstri kæmi hægri akstur. Fyrir rás viðburðanna hefur reynslan orðið, að við höfum fylgt okkar gömlu reglu í þessu efni. Og ég er þeirrar trúar, að við munum gera það áfram á næstu áratugum, og sé ég ekkert því til fyrirstöðu. Ég er ekki í neinum vafa um, að það eru svo fullkomin rök, sem n. færir fram fyrir þessu máli og sömuleiðis því máli, sem er síðar á dagskrá, umferðarl., að þingið ætti að hraða afgreiðslu þessara mála. Vil ég svo þakka hv. n. fyrir röggsamlega afgreiðslu þessa máls.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Eins og kemur fram í grg. frv., þá sætti ég sem dómsmrh. mig við það, að þessu, sem hér er til umr., verði breytt. En ég vænti þess, að hv. þd. sjái það einmitt nú, eftir að l. hefur verið breytt, að það var ekki nema um tvær leiðir að ræða, - að láta l. halda gildi eða fresta þeim öllum. Það hefði verið, eins og hv. þm. sjá nú, hið mesta glappaskot, ef l. hefðu verið látin haldast óbreytt, en ökureglurnar að aka til vinstri hafðar gildandi. Það hefði orsakað svo mikið ósamræmi í texta l., að erfitt hefði verið að átta sig á þeim. Og að fresta 1. í heild hefði komið í veg fyrir nokkurt millibilsástand eða öngþveiti í þessu efni. En nú hefur verið valin sú leið, sem ég er ekki ósamþykkur, og ég tel að ýmsu leyti til bóta að láta þau 1. um þetta halda sér, sem samþ. voru á síðasta þingi, að öðru leyti en því að breyta þeim í samræmi við það að aka til vinstri. Um vinstri eða hægri akstur er það að segja, að það má ekki koma fram sá misskilningur, að meira öryggi sé í því að aka vinstra megin heldur en hægra megin. Það er alveg eins mikið öryggi í akstri í Tékkóslóvakíu, Þýzkalandi, Danmörku og Noregi t. d. eins og hvar annars staðar sem er, þó að þar sé hægri akstur. Þess vegna skulum við ekki taka upp neinar deilur um það. Það var orðin almenn regla að aka til hægri, nema í þremur löndum álfunnar. Þess vegna hefði það, að óbreyttum þeim ástæðum, sem voru hér á landi, þegar 1. voru samþ., verið alveg sjálfsagt að taka upp hægri akstur vegna ferðamannastraums frá útlöndum hér á landi og ferðamanna héðan í öðrum löndum. Auk þess, þar sem hægri akstur er svo almennur í öðrum löndum, getum við búizt við því, að geta ekki fengið ökutæki nema í samræmi við þá almennu reglu. En hitt er annað mál, að ástæður eru nú þannig, að það væri fásinna ein að beygja sig ekki fyrir þeim í þessu efni. Og þeim, sem voru fylgjandi því í fyrra að lögfesta þá reglu að hafa hægri akstur, finnst það jafnsjálfsagt nú að fresta þessum ákvæðum l. Því að það að halda sig við það að breyta ökureglunum nú, álít ég, eins og það hefði verið auðvelt að gera það eins og ástæður voru fyrir ári síðan, eins mikla fásinnu nú og blátt áfram óðs manns æði, því að það mundi að öllum líkindum valda svo miklum slysum, að ófyrirsjáanlegt væri, hve alvarleg og mikil þau mundu verða. Þess vegna er ekki um annað að gera en að halda þeim ökureglum, sem verið hafa hér. Það getur tafizt um nokkur ár, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, að taka upp hægri akstur á vegum, og tel ég sjálfsagt að ganga frá löggjöf um þetta atriði eins. og hér er gert ráð fyrir eins og nú standa sakir. Hitt getum við ekki sagt um, hvort vinstri akstur eða hægri akstur verði hafður hér á landi eftir t. d. 2–3 ár. Það fer eftir því, hverjir skipa þá l. í þessum heimi, og fyrir því verðum við að beygja okkur í þessu sem öðru. Báðar reglurnar - að aka til hægri og að aka til vinstri - eru jafnöruggar. En í umferðinni verðum við að haga okkur í þessu efni eftir þeim umferðarstraum, sem er í þessu landi nú sem stendur. Og við verðum einnig að vera í samræmi við það, sem kemur í þessu efni. Það vita þeir, sem verða að halda uppi 1 og reglu í umferð, sem ég hef gert talsvert og þekki þess vegna nokkuð vel.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Ástæðurnar til þess, að samgmn. ber fram. þetta frv. um breyt. á umferðarl., eru nákvæmlega þær sömu eins og liggja til þess, að hún bar fram það frv., sem afgr. var hér núna rétt áðan. Þarf ég því ekki að endurtaka neitt af því, sem ég sagði þá, og get látið nægja að vísa til þess. En í sambandi við þetta mál skal ég þó bæta einu við, sem sýnir, hvað það var. nauðsynlegt að láta 1. öðlast gildi, að svo miklu leyti sem hægt var, þó að ekki væri hægt að taka upp hægri akstur. Áætlanir langferðabíla eru beinlínis byggðar á þeim ökuhraða, sem er leyfður í þessum nýju l., sem er töluvert hærri heldur en var í gömlu l., þannig að það hefði algerlega stangazt á áætlanirnar og lögin, ef ekki hefði verið að þessu ráði horfið. Ég leyfi mér að geta þess, að ég geri ráð fyrir, - en það er ekki fullathugað -, að það þurfi að gera smábreyt. við 3. málsgr. 13. gr. frv., um umferð gangandi manna á vegum, og svo auðvitað að gera einnig þá brtt. við þetta frv., að það skuli fella það inn í texta umferðarl., þegar það verður orðið að lögum.