Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Gunnar Gíslason) : Herra forseti. Á síðasta þingi flutti ég ásamt hv. 5. þm. Norðurl. v. till. til þál., sem fól í sér áskorun á ríkisstj. að láta fara fram athugun á virkjunaraðstæðum í Jökulsá eystri í Skagafirði. Þessi till. var afgreidd með þeim hætti, að henni var vísað til hæstv. ríkisstj., og var þá farið að till. allshn. Sþ., sem hafði málið til meðferðar. En í umsögnum, sem n. bárust frá þeim aðilum, sem hún vísaði málinu til, kom fram, að þegar væri hafin athugun á möguleikum til virkjunar í þessu vatnsafli. Þess vegna hef ég nú leyft mér að flytja fsp. til hæstv. iðnrh., og er fsp. á þskj. 267 þess efnis, hvað þessari athugun líði og hver sé orðinn árangur af þeirri athugun.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Spurt er, hvað líði athugun á aðstöðu til virkjunar í Jökulsá eystri í Skagafirði. Orkustofnun hefur nú um nokkurt skeið haft með höndum rannsóknir á möguleikum til virkjunar Jökulsánna eystri og vestri í Skagafirði. Þannig eru fyrir allnokkru byrjaðar reglubundnar vatnamælingar í báðum ánum niðri í byggð, við Skatastaði í Austurdal og við brúna í Vesturdal. Auk þess var fyrir tveimur árum gerður út sérstakur leiðangur, er fylgdist að staðaldri með rennslinu frá jöklinum um tveggja mánaða skeið að sumri og bar það saman við rennslismælingar niðri í byggð. Orkustofnun hefur farið yfir áætlanir, sem aðrir hafa látið gera um virkjun í Eystri-Jökulsá. Enn fremur hefur hún rannsakað orkuvinnslugetu slíkrar virkjunar í samvinnu við aðrar virkjanir á Norðurlandi. Á s. l. sumri fóru jarðfræðingar og verkfræðingar á vegum stofnunarinnar að báðum ánum til að skoða staðhætti. Á síðasta sumri lét stofnunin einnig mæla land meðfram báðum ánum allt frá Flatatungu upp nálægt Ábæ í Austurdal og góðan spöl upp fyrir Goðdali í Vesturdal. Verður teiknað kort af öllu þessu landssvæði nú á útmánuðum eftir ljósmyndum, sem teknar voru úr lofti. Þessar ljósmyndir eru nú þegar tiltækar. Slík kortlagning er alger forsenda þess, að unnt sé að gera sæmilega trúverðugar virkjunaráætlanir. Hæfileg virkjunarstærð verður væntanlega á bilinu 25–40 megawött eftir tilhögunum. Til greina virðist koma annars vegar virkjun í Jökulsá eystri einni, en hins vegar virkjun neðan við ármót Eystri- og Vestari-Jökulsár. Árleg orkuvinnslugeta virkjunar þarna liggur væntanlega á bilinu 200–300 gígawattstundir á ári, einnig eftir tilhögunum. Til samanburðar má geta þess, að öll orkuvinnsla á Norðurlandi nú fer að nálgast 150 gígawattstundir á ári. Lítill vafi er á því, að hagkvæmni slíkrar virkjunar yrði meiri, eftir að tenging milli Norður- og Suðurlands er komin á, en án slíkrar tengingar, sökum aðgangs að stærri orkumarkaði. Þær lauslegu kostnaðaráætlanir, sem hingað til hafa verið gerðar, benda ekki til þess, að um sérlega ódýra orku yrði að ræða frá virkjunum í Jökulsánum í Skagafirði, en samt ekki til svo dýrrar orku, að rétt hafi þótt að hætta rannsóknum á virkjunarstaðnum. Þess er vænzt, að nýjar áætlanir, byggðar á niðurstöðum þeirra rannsókna, sem nú standa yfir, gefi öruggari svör við spurningunni um hagkvæmni virkjana þarna. Háspennulína sú, sem byrjað var á sumarið 1972 milli Akureyrar og Sauðárkróks, liggur ekki langt frá þessum virkjunarstað og auðveldar mjög flutning raforku frá virkjun þarna á markað. Rannsókn þessi á skagfirzku Jökulsánum er liður í rannsóknum Orkustofnunar á hugsanlegum virkjunarstöðum á Norðurlandi, sem ráðast mætti í, eftir að samtenging Norðurlands og Suðurlands hefur gerbreytt öllum aðstæðum til að koma orku frá norðlenzkum virkjunarstöðum á markað. Af öðrum slíkum möguleikum á Norðurlandi má nefna Dettifoss, sem er stórvirkjun, um 160 megawött eða 1100 gígawattstundir á ári eða þar um bil, virkjanir í Skjálfandafljóti, ýmsar tilhaganir, virkjun Blöndu ofan í Blöndudal, en sú virkjun yrði af svipaðri stærð og Dettifoss, og loks jarðgufuaflsstöðvar. Alla þessa möguleika hefur Orkustofnun nú til athugunar.

Fyrirspyrjandi (Gunnar Gíslason) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. orkuráðh. fyrir svör hans, og hef ég ekkert við þau að athuga. En ég leyfi mér af þessu tilefni, að rætt er um þessi mál hér, að leggja áherzlu á, að nauðsyn ber til þess, að athugun á virkjunarmöguleikum í fallvötnum nyrðra verði hraðað og undinn að því bráður bugur að ákvarða, með hvaða hætti eigi að sjá okkur Norðlendingum fyrir rafmagni. Þar er komið í mikið óefni. Við búum þegar við mikinn raforkuskort, og má gleggst sjá það á því, sem fréttaritari Morgunhlaðsins á Akureyri skýrði frá í blaðinu í morgun.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Í útvarpserindi í byrjun jan. s. l. vék Halldór Pálsson búnaðarmálastjóri nokkuð að ríkisjörðum og sagði þá m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Hér á landi á ríkið margar jarðir, og er eðlilegt, að svo verði um ókomin ár. En eins og lög gera ráð fyrir, eiga bændur, sem búa á ríkisjörðum, að geta fengið þær keyptar með vissum skilyrðum, en aðeins til búskapar, en ekki til að braska með þær eða brytja niður í sumarbústaða- eða veiðilönd. Einnig á jarðeignadeild ríkisins að kaupa jarðir, sem bændur vilja losna við, en geta ekki selt öðrum til að stunda þar búskap. Slíkt ónytjað land er eðlilegt, að ríkið eða sveitarfélög eigi, en það verði ekki í eigu brottflutts fólks, sem setzt hefur að í kaupstöðum og gerir ekki ráð fyrir, að það sjálft eða niðjar þess flytji aftur til búskapar í sveitina: Síðar vék búnaðarmálastjóri aftur að þessum málum og þá í víðari merkingu og algildari og sagði m. a.: „Sú þróun, sem mjög hefur færzt í vöxt síðustu árin, að efnamenn eða félagssamtök í þéttbýlinu komi með fulla vasa fjár og kaupi landspildur eða heilar úrvals bújarðir á margföldu verði, miðað við eðlilegt verð á landinu til landbúnaðar, - sú þróun er óþolandi fyrir landbúnaðinn. Þótt þorri bænda sé gæddur þeim félagsþroska og manndómi að láta ekki ginnast af gylliboðum hinna nýríku einstaklinga og stétta, sem bjóða gagnslitla, síminnkandi seðla fyrir óðul þeirra, þá finnast alltaf nokkrir, því miður, sem falla í freistni og láta landið af hendi vitandi vits, að það verður aldrei notað aftur til eðlilegs búskapar til blessunar fyrir alda og óborna.“ Ég vildi mega gera þessi orð búnaðarmálastjóra að eins konar formála fyrir þeirri fsp., sem ég hef leyft mér að beina til hæstv. landbrh. um fjölda og ráðstöfun ríkisjarða. Ástæðurnar fyrir þessari fsp. eru einmitt nátengdar því mikla vandamáli, sem búnaðarmálastjóri fer um svo ómyrkum orðum. Mér þykir sem sé hlýða, að upplýst sé hér á Alþ., hvernig ráðstöfun ríkisjarða sé varið í dag, hverjir eigi þar leigurétt og hvernig jarðirnar séu nýttar. Þar sem miklu varðar, að ríkið gangi hér á undan með góðu fordæmi með landhúnaðarsjónarmiðið efst á blaði í ráðstöfun jarða sinna, hef ég flutt svo hljóðandi fsp., sem svar við gæti gefið þar nokkra hugmynd um: „a. Hver er fjöldi bújarða í eigu ríkisins í hverju kjördæmi? b. Á hve mörgum þeirra er búið sjálfstæðu búi ? c. Hve margar jarðanna eru nytjaðar frá öðrum bújörðum? d. Hve margar ríkisjarðir eru leigðar öðrum en bændum? e. Til hve langs tíma eru jarðirnar að jafnaði leigðar, og eftir hvaða reglum er farið við ákvörðun um það, hverjum skuli leigja þær jarðir, er losna á hverjum tíma?“



Herra forseti. Á þskj. 290 er fsp. sú, sem hv. 6. landsk. þm. var að lýsa, og eru svör við henni á þessa leið : Fjöldi bújarða í eigu ríkisins eru 820. Af þeim eru í Reykn. 41, í Vesturl. 101, í Vestf. 90, í Norðurl. v. 64, í Norðurl. e. 122, í Austurl. 176 og í Suðurl. 226. Í byggð af þessum 820 jörðum eru 626. Af þeim eru 33 í Reykn., 83 í Vesturl., 45 í Vestf., 52 í Norðurl. v., 94 í Norðurl. e., 137 í Austurl. og 182 í Suðurl. 3. liðurinn: Nytjarðar frá öðrum bújörðum eru 115 jarðir af þessum eyðijörðum. Af þeim eru 4 í Reykn., 14 í Vesturl., 25 í Vestf., 12 í Norðurl. v., 15 í Norðurl. e., 25 í Austurl. og 20 í Suðurl. Og þá eru jarðir leigðar öðrum en bændum, þ. e. 52 jarðir. Af þeim eru 4 í Reykn., 1 í Vesturl., 11 í Vestf., engin í Norðurl. v., 9 í Norðurl. e., 5 í Austurl. og 22 í Suðurl. Óráðstafað er svo síðasti liðurinn. Þær eru 27. Af þeim er engin í Reykn., 3 í Vesturl., 9 í Vestf., engin í Norðurl. v., 4 í Norðurl. e., 9 í Austurl. og 2 í Suðurl. Út af síðasta lið spurningarinnar, þar sem er spurt, til hve langs tíma jarðir séu jafnaðarlega leigðar, er þetta svarið, og almennt um spurningarnar er eftirfarandi grg.: Ríkisjörðum hefur fækkað allmikið í seinni tíð. Bæði hafa þær verið seldar til sveitarfélaga og einstaklinga, og í annan stað falla alltaf nokkur býli úr tölu sjálfstæðra jarða vegna þess, hve lengi þær hafa verið óbyggðar. Eru það einkum mjög litlar jarðir, gamlar hjáleigur, sem leggjast þá undir aðaljörðina. Samkv. ábúðarlögum skal jörð teljast sjálfstætt býli, þar til lögum skal jörð teljast sjálfstætt býli, þar til liðin eru 25 ár frá því, að hún var síðast í byggð. Af eyðijörðum eru hlutfallslega langflestar á Vestfjörðum eða nákvæmlega helmingur ríkisjarðanna í því kjördæmi. Munar þar mest um Grunnavíkur- og Sléttuhreppa, sem báðir eru horfnir úr tölu sveitarfélaga. Annars eru eyðijarðir á víð og dreif um allt land. Mjög margar eyðijarðir eru of litlar til þess að reka á þeim nógu stórt bú til að framfleyta meðalfjölskyldu. Eru þær annaðhvort nytjaðar af nágrannabændum til slægna og beitar eða þær, sem fjarlægar liggja, til sameiginlegar sumarbeitar úr næstu sveitum eða sveitahlutum. Um eyðijarðir á Suðurlandi skal það tekið fram, að a. m. k. 15 þeirra eru í umsjá Landgræðslunnar. Ríkisjarðir eru byggðar til lífstíðar eða erfðaleigu, eins og lög mæla fyrir. Ef umsækjendur eru margir, ganga innansveitarmenn að öðru jöfnu fyrir. Einnig er leitazt við að meta getu þeirra til búrekstrar, og þegar þörf krefur, er haft samráð við sveitarstjórn, þar sem jörðin er. Þetta svar vona ég, að nægi hv. þm. við fsp. hans. En út af því, sem hann tók fram í formála, vil ég geta þess, að n. hefur unnið að því að gera ný lög um leigu jarða, eignarrétt og annað, og liggur nú frv. fyrir Búnaðarþingi um jarðalög. Verður málið síðar lagt fyrir Alþ., þegar hefur verið að fullu frá undirbúningi þess gengið.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. skýr og greinargóð svör. Ég vil alveg sérstaklega fagna því, að í ljós kom í svörum hans, hve fáar af ríkisjörðunum eru leigðar öðrum en bændum. Ég lít nefnilega svo á, að hver viðleitni í þá átt að breyta blómlegri bújörð í sumarbústaðalönd eða afþreyingarstaði fyrir sportmenn, - mig langaði nú til að segja annað orð, ekki þinghæft, - sportmenn hvers konar, sé vægast sagt neikvæð fyrir íslenzkan landbúnað og um leið fyrir þjóðarheildina, þegar fram líða stundir. Ég álít, að ríkið eigi hér einmitt að hafa forgöngu um heilbrigða stefnu, á ríkisjörðunum þurfi fyrst og fremst að hlúa að búskap, en varast það, að þær komist í hendur þeirra aðila, sem ætla sér það eitt með afnotarétti sínum að nytja þær til einhvers annars en landbúnaðar.

Fyrirspyrjandi (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Þessi fsp. er þannig: „Hve margir sveitabæir í Austurlandskjördæmi geta ekki náð enn útsendingu sjónvarps? Hefur verið gerð áætlun um kostnað við að koma þessum bæjum í sjónvarpssamband? Er unnið áfram að framkvæmdum í þessu sambandi. Sé svo, hvenær má vænta þess, að þeim verði lokið?“ Þetta þarfnast ekki skýringar.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Svar gefið af starfsmönnum Ríkisútvarpsins við fsp. hv. 1. þm. Austf. er á þessa leið: Fyrsta spurningin fjallar um það, hversu margir sveitabæir í Austurlandskjördæmi geti ekki enn náð útsendingu sjónvarps. Þar til er því að svara, að í Norður-Múlasýslu eru ónothæf móttökuskilyrði talin á 18 býlum, en móttökuskilyrði metin slæm á 17 býlum. Í Suður-Múlasýslu er ástandið þannig, að móttökuskilyrði teljast ónothæf á 24 býlum, en skilyrði eru talin slæm á 25 býlum. Í Austur-Skaftafellssýslu býr 31 bær við ónothæf skilyrði, en aðeins einn við slæm. Alls eru það þá 73 býli í Austurlandskjördæmi, sem búa við ónothæf móttökuskilyrði sjónvarps, en 43 býli búa við slæm skilyrði. 2. liður spurningarinnar fjallar um áætlunargerð um kostnað við að koma þessum bæjum í sjónvarpssamband. Þar er svarið þannig, að áætlanir og mælingar til undirbúnings því, að reistar verði sjónvarpsstöðvar á fjórum stöðum á þessu svæði, hafa verið gerðar, þ. e. a. s. í Fljótsdalshreppi í Norður-Múlasýslu, þar er um 8 bæi að ræða, í Geithellnahreppi í Suður-Múlasýslu, þar er um að ræða 16 bæi, í Bæjahreppi í Austur-Skaftafellssýslu 13 bæi og í Borgarhafnarhreppi í Austur-Skaftafellssýslu 14 bæi. Samkv. áætlun Landssíma Íslands er kostnaður við sjónvarpsstöðvar fyrir þessa 4 hreppa samtals 10.3 millj. kr., þar af fyrir Fljótsdalshrepp 1.5 millj., fyrir Geithellnahrepp 2.5 millj., fyrir Bæjahrepp 4 millj. 650 þús. og Borgarhafnarhrepp 1 millj. 650 þús. Nokkuð er umliðið, síðan þessar áætlanir voru gerðar, og mun láta nærri, að kostnaður við sjónvarpsstöðvar fyrir hreppana 4 yrði á núgildandi verðlagi samtals nokkuð á 12, millj. kr. Í þriðja lagi er spurt, hvort unnið sé áfram að framkvæmdum í þessu sambandi. Svar við því er, að á Djúpavogi er verið að byggja endurvarpsstöð, og verður hún væntanlega fullbúin á næsta sumri. Undirbúningi verður haldið áfram, að því er varðar þau 4 svæði, sem um er rætt í svari við 2. spurningu. Allt er þó í óvissu um, hversu hratt því muni miða. Það fer eftir fjárhag Ríkisútvarpsins til framkvæmda á þessu ári.

Fyrirspyrjandi (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, og mun ég íhuga þau ásamt öðrum, sem um þessi mál fjalla. Augljóst er af þessu, að æðimikið skortir á, að sjónvarpið sé alls staðar komið til. En að því verður að keppa, að svo verði sem allra fyrst. Væri afar æskilegt, að hæstv. ráðh. treysti sér til að beita sér fyrir áætlunargerð um það efni, þannig að menn gætu fengið að vita, hvenær þeir eiga von á úrbótum. En það er mjög slæmt að vera sjónvarpslaus, það veit ég, að hv. alþm. og aðrir skilja.



Herra forseti. Hér er hreyft mjög þýðingarmiklu máli í fsp. þeirri, sem er til umr., þó að það varði einungis eitt kjördæmi, Austfirði. Það hefur áður á þessu þingi komið fram hliðstæð fsp. varðandi þessi mál hvað viðkemur Vestfjörðum. En það er upplýst í báðum tilfellum, hve hér er um að ræða mikið verkefni óunnið. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri allt í óvissu um, hvernig þessu verki miðaði áfram í Austurlandskjördæmi. Hliðstætt sagði hann um Vesturlandskjördæmi. Og hann sagði, að það færi eftir fjárhag Ríkisútvarpsins. Auðvitað fer þetta eftir fjárhag Ríkisútvarpsins. Hæstv. fyrirspyrjandi var með tilmæli til hæstv. ráðh. um það, að hann gerði áætlun um þessi efni og ynni að því, að til framkvæmda kæmi. Mér finnst hv. fyrirspyrjandi heldur lítillátur í þessu efni, þegar haft er í huga, að hér er um einn aðalvaldamann ríkisstj. að ræða, raunverulega mann, sem ræður sjóum og vindum hjá þessari ríkisstj. og vekur hana upp til lífsins, ef á þarf að halda, og gerir önnur kraftaverk. Hann lætur sér nægja að vera með slík blíð tilmæli til ráðh., þegar vitað er, að það er algerlega út í hött, nema unnið sé með allt öðrum hætti að þessu máli heldur en núv. ríkisstj. gerir, þ. e. a. s. það sé útvegað sérstakt fjármagn til þess að vinna að þessu sérstaka verkefni, sem er sérstaks eðlis og varðar jafnvægi í byggð landsins. Ekki er hér hægt að koma neinum arðsemissjónarmiðum og ekki hægt að ætlast til þess, að undir venjulegum kringumstæðum geti Ríkisútvarpið ráðið við þetta verkefni, - ég segi: undir venjulegum kringumstæðum. En nú eru ekki venjulegar kringumstæður. Í því efni ber að minna á meðferð Alþ. á Ríkisútvarpinu í sambandi við afgreiðslu fjárl. fyrir þetta ár. Þá voru fjárl. afgreidd með 110 millj. kr. tekjuhalla á Ríkisútvarpinu. Auk þess situr Ríkisútvarpið uppi með 20 millj. kr. rekstrarhalla fyrir s. l. ár, og eftir eru að koma til áhrifin af síðustu gengislækkun. Af þessu leiðir, að hér þarf að taka miklu betur á málum, en ríkisstj. hefur tilburði til. Ég treysti því, að hæstv. fyrirspyrjandi taki raunhæft á þessu máli með því að vera meðmæltur og greiða atkv. með þáltill., sem ég ásamt fleiri þm. hef horið fram til þess að ráða bót á þessu mikilvæga máli.



Herra forseti. Hinn 20. jan. s. l. var útbýtt svo hljóðandi fsp. til heilbr.- og trmrh. frá mér: „Með skírskotun til endurtekinna tilmæla bæjaryfirvalda Hafnarfjarðar til heilbrmrn. um rekstur annarrar lyfjabúðar í Hafnarfirði er óskað svars við eftirfarandi: Þar sem knýjandi er, að stofnsett verði lyfjabúð í „Norðurbæ“ í Hafnarfirði tafarlaust vegna ört vaxandi fólksfjölda og dreifingar byggðarinnar, vill ráðh. hlutast til um, að gerðar verði nú þegar nauðsynlegar ráðstafanir í þeim efnum?“ Hinn 11. nóv. 1969 gerði bæjarstjórn Hafnarfjarðar ályktun, þar sem borin voru fram tilmæli til viðkomandi rn. um, að það heimilaði, að stofnsett yrði ný lyfjabúð í Hafnarfirði til viðbótar þeirri, er fyrir er. Meginrökin fyrir þeirri beiðni voru þau, að fólksfjöldinn í bænum væri þá þegar fyrir löngu orðinn slíkur, að fyllsta ástæða væri af þeim ástæðum til að veita öðrum leyfi til rekstrar annarrar lyfjabúðar, en íbúafjöldi Hafnarfjarðar var um 9500 haustið 1969 og nálega 10700 1. des. s. l. Auk þess væri byggðin orðin talsvert mikið dreifð í sveitarfélaginu. Þá hefði þjónustunni við bæjarbúa af hálfu lyfjahúðarinnar, sem verið hefur í bænum, hrakað frá því, sem áður var, hvað snertir opnunartíma. Þegar við hæstv. heilbrmrh. vorum á barns- og unglingsaldri í Hafnarfirði, þurftu Hafnfirðingar ekki að aka til Reykjavíkur að kvöldi eða nóttu til kaupa á lyfjum fyrir sjúka. Það hata Hafnfirðingar orðið að gera í mörg ár. Þó er húsnæði lyfjabúðarinnar hið sama nú og það var í þá daga, þótt innréttingum verzlunarinnar hafi verið breytt. Slíkt ástand hefur í rauninni verið með öllu óviðunandi, og hefði þurft að vera búið að kippa þessu í lag fyrir löngu, en það hefur ekki fengizt lagfært þrátt fyrir kvartanir þar að lútandi. En við tilmælum bæjarstjórnarinnar frá 11. nóv. 1969, sem ég gat hér um áðan, var ekki orðið. Hinn 11. apríl s. l. voru þessi tilmæli enn ítrekuð, og enn skrifar bæjarstjórinn 28. júlí s. l. til viðkomandi aðila út af þessu máli og beinir þeim eindregnu tilmælum til heilbrmrn. og hæstv. heilbrmrh., að hann beiti sér fyrir lausn málsins. Í svari heilbr.- og trmrn., dags. 12. okt. s. l., segir m. a., að ekki verði teknar til meðferðar till. um fjölgun lyfjabúða í Reykjavík og nágrenni, meðan n. til að gera till. um endurskipulagningu lyfjaverzlunarinnar sé starfandi. Enn einu sinni skrifar bæjarstjórn rn. hinn 21. des. s. l. og ítrekar tilmæli bæjaryfirvalda um aðra lyfjabúð í Hafnarfirði. Með skírskotun til margendurtekinna tilmæla Hafnfirðinga um heimild ráðh. til þess, að sett verði á stofn önnur lyfjabúð í Hafnarfirði, og með hliðsjón af því, hversu bæjarbúar hafa lengi mátt bíða eftir úrbótum í þessum efnum, vill þá ráðh. ekki afgreiða þetta mál nú þegar? Ég get ekki séð, að dráttur á afgreiðslu þess þjóni neinum góðum tilgangi, en hefur aftur á móti í för með sér áframhaldandi óþægindi og óþarfa útgjöld fyrir bæjarbúa. Hæstv. ráðh. hefur vald til þess að kippa þessu í lag nú þegar. Ég bið hann vinsamlegast um að gera það.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr, hvort ég vilji hlutast til um, að komið verði á laggirnar annarri lyfjabúð í Hafnarfirði. Eins og hann vék að í ræðu sinni hér áðan, óskuðu bæjaryfirvöld í Hafnarfirði í fyrsta skipti formlega eftir því, að sett yrði á laggirnar ný lyfjabúð í „Norðurbæ“ í Hafnarfirði árið 1969, en ekki var talið tímabært að verða við þeirri ósk þá. Heilbr.- og trmrn. bárust ítrekuð tilmæli bæjaryfirvalda í júlí 1972, og var þá leitað umsagnar þáv. landlæknis, Sigurðar Sigurðssonar. Hann lagði til, að lyfsalanum í Hafnarfirði yrði heimilað að setja upp lyfjaútibú í „Norðurbæ“ í Hafnarfirði í samræmi við 43. gr. lyfsölulaga. Um leið og bæjaryfirvöldum var greint frá þessari umsögn landlæknis, skýrði rn. frá því, að ekki yrði ákveðið um fjölgun lyfjabúða í Reykjavík og nágrenni, meðan n. til að gera till. um endurskipulagningu lyfjaverzlunarinnar væri startandi. Þessi n. er skipuð til að gera tili. á grundvelli málefnasamnings ríkisstj., að því er varðar lyfsölumál. Bæjaryfirvöld í Hafnarfirði höfnuðu sjálf hugmyndinni um lyfjaútibú, en ítrekuðu ósk sína um, að sett yrði á stofn lyfjabúð í „Norðurbæ“ hið fyrsta. Rn. svaraði bæjaryfirvöldum í Hafnarfirði hinn 12. jan. s. l., og var þar enn vakin athygli á, að áðurgreind n., sem fjallaði um endurskipulagningu lyfjaverzlunar, hefði ekki lokið störfum. Hins vegar tók rn. fram í bréfi sínu, að það vildi af sinni hálfu greiða fyrir skjótari ákvörðunartöku með því að afla upplýsinga um þróun byggðar og þjónustugreina í hverfinu. Till. lyfjamálanefndar um dreifingu lyfja, þar með um staðarval fyrir lyfjabúðir, liggur ekki fyrir, en búast má við, að svo geti orðið að mánuði liðnum. Hafnarfjörður er ört vaxandi kaupstaður, og miðað við meðalíbúafjölda fyrir hverja lyfjabúð í Reykjavík, sem er um 6700 manns, virðist stefna að því, að stofnsetja verði aðra lyfjabúð í Hafnarfirði, þótt núv. lyfjabúð sé vissulega mjög vel í sveit sett. Núv. landlæknir, Ólafur Ólafsson, hefur nú til meðferðar nýjustu gögn varðandi þetta mál, og er umsagnar hans að vænta mjög brátt. Svar mitt verður því á þá lund, að ég er reiðubúinn til að hlutast til um, að ákvörðun verði tekin hið fyrsta á grundvelli þeirrar vitneskju, sem aflað verður á næstunni um málið. Ég vil hins vegar einnig ítreka það að lokum, að bæjaryfirvöldin í Hafnarfirði höfnuðu sjálf þeirri lausn, að sett yrði upp útibú í „Norðurbæ“, en það hefði um sinn leyst brýnustu þörfina fyrir lyfsöluþjónustu í hverfinu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svar hans, þó að mér hafi ekki orðið að þeirri von minni að fá frá honum skýlausar yfirlýsingar um, að hin nýja lyfjabúð komi á næstunni. Mér er ekki kunnugt um, að það standi á nokkurn hátt á bæjaryfirvöldum Hafnarfjarðar hvað snertir að leggja fram nauðsynleg gögn til viðkomandi aðila viðvíkjandi þessu máli. Ég held, að bæjarstjórinn í Hafnarfirði hafi fyrir nokkru skrifað rn. og svarað þeirri beiðni, sem frá því kom um upplýsingar um viss atriði, þannig að það á ekki að standa á afgreiðslu málsins þess vegna. Ég vil að lokum ítreka, sem ég sagði hér áðan, að ég vil eindregið fara þess á leit við hæstv. ráðh., að hann geri það, sem í hans valdi stendur, til þess að úr rætist í þessu máli fyrir Hafnfirðinga hið allra fyrsta.

Gísli Guðmundsson; Herra forseti. Þessa fsp. flutti hv. varaþm. Ingi Tryggvason, sem sat hér á þingi í minn stað. Hann hefur látið mér í té grg. með fsp., svo hljóðandi: „Að undanförnu og einkum nú í vetur hafa verið veruleg brögð að rafmagnstruflunum vegna bilana í háspennulínum. Það kom í ljós, að tafsamt er að gera við slíkar bilanir, og er ómælt það beina tjón, vinnutap og óþægindi, sem af öryggisleysi í rafmagnsdreifingu hlýzt. Ráðagerðir eru uppi um að auka enn til stórra muna raforkuframleiðslu á Þjórsársvæðinu og leggja þaðan m. a. háspennulínu yfir öræfi til Norðurlands. Með samanþjöppun margra stórra raforkuvera á tiltölulega takmörkuðu landssvæði virðist mörgum, að náttúruhamfarir gætu samtímis valdið slíku tjóni á orkuverum og aðflutningslínum, að lamað gæti atvinnulíf á stórum landssvæðum. Þess vegna hef ég spurt, hvort ekki sé varhugavert vegna almenns öryggis atvinulífs og byggðar í landinu að þjappa raforkuframleiðslunni saman á þennan hátt. Frá upphafi hefur þeirri meginstefnu verið fylgt í raforkumálum að dreifa orkuframleiðslunni um landið. Þegar íbúar stórra landssvæða verða háðir raforku, sem flutt er langar leiðir um reginöræfi, er mjög hætt við, að fullkomið traust verði ekki borið til slíkra orkugjafa. Geta slíkar aðstæður ráðið úrslitum um staðsetningu atvinnufyrirtækja og þannig ýtt undir ákveðna þróun í atvinnuuppbyggingu, sem enn yki á hið margumtalaða jafnvægisleysi í byggð landsins. Því er þess farið á leit við hæstv. iðnrh., að hann geri Alþ. grein fyrir því, hvort ekki sé nauðsynlegt frá sjónarmiði almenns öryggis og atvinnuþróunar að dreifa byggingu hinna stóru orkuvera um landið fremur en að reisa fleiri stór orkuver á mjög takmörkuðu landssvæði.“

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Sem svar við þessari almennu fsp. vil ég segja þetta: Almennt séð verður að telja eðlilegt að stefna að því að reisa stór orkuver alls staðar, þar sem kostur er á hagkvæmum virkjunarmöguleikum til slíks. Svo vill til hér á landi, að hagkvæmt vatnsafl til virkjunar er nokkuð dreift um landið. Mest er af því á Suðurlandi og Austurlandi, nokkuð á Norðurlandi, en minna á Vesturlandi og Vestfjörðum. Skilyrði þess, að skynsamlegt geti talizt að dreifa stórum orkuverum á þá landshluta, sem taldir voru, er samt, að fyrir hendi sé raforkukerfi til að tengja þessi orkuver saman eða því sé komið á fót jafnhliða eða rétt á undan virkjununum. Að öðrum kosti getur svo farið, að eigi sé unnt að notfæra sér þá hagkvæmni, sem virkjunarstaðurinn ræður yfir. Það er yfirlýst stefna núv. ríkisstj, að vinna að því að koma upp meginraforkukerfi, sem nái til allra landshluta. Þetta er mikið verkefni, sem sjálfsagt tekur alllangan tíma að leysa. Fyrsti áfangi þess er sú línulögn milli Norðurlands og Suðurlands, sem ríkisstj. hefur ákveðið. Virkjunarrannsóknir Orkustofnunar hafa verið skipulagðar frá því sjónarmiði, að kanna beri álitlega virkjunarstaði, hvar á landinu sem þá er að finna. Þannig hafa verið rannsakaðir virkjunarstaðir á Suðurlandi, þ. e. á Þjórsár- og Hvítársvæðinu, Austurlandi, Norðurlandi, þ. e. Jökulsá á Fjöllum, Skjálfandafljót, Jökulsárnar í Skagafirði, Blanda, auk jarðgufuvirkjunar við Kröflu, og á Vestfjörðum á Arnarfjarðarsvæðinu. Þessar rannsóknir eru misjafnlega langt komnar, en unnið er að þeim öllum, eftir því sem fjárveitingar hrökkva til. Slíkar rannsóknir um landið allt nokkurn veginn eru forsenda ákvarðana um virkjunarframkvæmdir víðs vegar um landið. Þær beinast fyrst og fremst að þeim virkjunaratriðum í hverjum landshluta, sem hagkvæmastir þykja, en það eru einkum stórvirkjanir. Grundvallarhugmyndin á bak við það að haga virkjunarrannsóknum á þann veg eru, eins og að framan er rakið, að eðlilegt sé að gera ráð fyrir samtengingu raforkuvera um meginhluta landsins. Slík samtenging gerir mögulegt að virkja þar, sem hagkvæmt er, og jafnframt að velja atvinnufyrirtækjum staði í hinum ýmsu landshlutum, eftir því sem heppilegt er talið hverju sinni. Varðandi öryggissjónarmiðið er rétt að taka það fram, að Orkustofnun hefur nokkuð athugað það mál og það áður en Vestmannaeyjagosið gaf nýtt tilefni til þess. Um þetta lét stofnunin í okt. s. l. taka saman sérstaka skýrslu um náttúruhamfarir og virkjanir eftir Hauk Tómasson jarðfræðing. Þar er komizt að þeirri niðurstöðu, að eðlilegt sé að taka nokkurt tillit til áhættunnar og skaða af völdum náttúruhamfara við val á virkjunarstöðum. Það verður ávallt matsatriði, hve mikið tillit skuli tekið til slíkra áhættu. Líkurnar á skaða af þessum sökum eru mjög litlar, en skaðinn hins vegar oft mjög mikill, ef hann verður á annað borð, eins og við verðum vitni að einmitt þessa dagana. Hér er sem sagt örðugt að koma við tölulegu mati. Orkustofnun hefur í hyggju að reyna að gera þessum málum eitthvað betri skil. Í bili er varla unnt að segja meira en gert er hér að framan, að eðlilegt sé að taka nokkurt tillit til áhættunnar, t. d. með því að velja virkjunarstaði til skiptis innan og utan gosbeltisins eða á stöðum innan þess, sem eru svo fjarlægir, að þeir hafi ekki áhrif hver á annan. Forðast ber eftir föngum að eiga nokkru sinni öll eða flest meginraforkuver landsins á sama áhættusvæði, a. m. k. ef slíkt er unnt án umtalsverðra fórna í virkjunarhagkvæmni.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið, en mun ekki gera það að frekara umræðuefni að svo stöddu.



Herra forseti. Það er um þessa fsp. eins og þá, sem var á dagskránni áðan, að hún var flutt af hv. varaþm., Inga Tryggvasyni, sem sat hér á þingi í minn stað, og hefur hann látið mér í té um hana grg., svo hljóðandi: „Á Norðurl. e. blasir nú við rafmagnsskortur. Þótt hinn nýi áfangi Laxárvirkjunar verði tekinn í notkun á þessu ári, endist sú orkuviðbót skammt, sem þar fæst. Nú þegar er umtalsverður hluti þeirrar raforku, sem notuð er á Laxárvirkjunarsvæðinu, framleiddur með dísilvélum. Óvissa er um, hvenær og hvernig raforkuþörf Norðurl. e. verður fullnægt. Veldur það því m. a., að algerlega er óvíst, hvort heimili verða upphituð með rafmagni í því íbúðarhúsnæði, sem flutt verður í á þessu ári, en eftirspurn eftir raforku til húsahitunar er mikil á Norðurlandi. Og þörf iðnfyrirtækja fyrir raforku fæst ekki fullnægt. Augljóst er því, að almenningur á Norðurl. e. lætur sig miklu skipta, að orkuþörf þar verði leyst fljótt og örugglega. Ýmsir möguleikar eru til raforkuframleiðslu í þessum landshluta, og er af ýmsum litið svo á, að í Skjálfandafljóti séu hagkvæm skilyrði til virkjunar. Þess vegna er þeim spurningum hér beint til hæstv. iðnrh., hvort fram hafi farið rannsókn á virkjunarmöguleikum í Skjálfandafljóti, og ef svo er, hversu ítarleg sú rannsókn hafi verið, er fram hefur farið, og hver sé niðurstaða hennar.“

Heilbr,- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Hér er í fyrsta lagi um það spurt, hvort fram hafi farið rannsókn á virkjunarmöguleikum við Skjálfandafljót. Slík yfirlitsrannsókn á virkjunarmöguleikum í Skjálfandafljóti hefur farið fram allt frá óbyggðum og niður fyrir Barnafoss. Kannaðir hafa verið möguleikar á virkjun árinnar í þrepum, við Íshólsvatn, Goðafoss og Barnafoss, og athugaðir hafa verið möguleikar á að fá Fnjóská með í neðsta virkjunarþrepinu. Enn fremur hafa verið kannaðir möguleikar á virkjun árinnar sem mest í einu lagi með því að færa hana út úr farvegi sínum við Íshólsvatn og leiða vatnið eftir heiðunum austan Bárðardals niður á móts við Goðafoss og virkja síðan niður í farveginn aftur neðan við Goðafoss og jafnvel neðan við Barnafoss. Um rannsóknir þessar er væntanleg skýrsla í næsta mánuði. Þá er spurt, hversu ítarleg þessi rannsókn hafi verið og hver sé niðurstaða hennar. Niðurstaða þessarar könnunar, sem er fremur lausleg enn sem komið er, er á þá lund, að orka frá þessum virkjunum sé 90–120% dýrari en frá stórvirkjun eins og Dettifossvirkjun og 40–50% dýrari en frá hagkvæmum virkjunum af miðlungsstærð, og er þá átt við 50–60 megawatta virkjanir. Samkv. áætlunum yrði vinnslugeta heildarvirkjunar Skjálfandafljóts um 1370 gígawattstundir á ári, skipt á 2–3 virkjanir eftir tilhögunum. Til samanburðar er, að vinnslugeta Dettifossvirkjunar er áætluð 1100–1200 gígawattstundir á ári í einni virkjun. Af einstökum virkjunum í Skjálfandafljóti er virkjun við Íshólsvatn skást, en þó um 90% dýrari á orkueiningu en Dettifossvirkjun. Vinnslugeta þeirrar virkjunar er áætluð 390 gígawattstundir á ári. Enda þótt könnunin sé lausleg, þykja þessar samanburðartölur sanna það ótvírætt, að Skjálfandafljót stenzt engan samanburð við önnur vatnsföll, bæði á Norðurlandi og annars staðar, hvað virkjunarhagkvæmni snertir. Ekki þykja því efni til að láta fara fram ítarlegar og þar með kostnaðarsamar rannsóknir á Skjálfandafljóti fyrst um sinn, meðan um marga, hagkvæmari kosti er að ræða. Ástæðan til þessarar neikvæðu útkomu er framar öðru sú, hve rennsli Skjálfandafljóts er lágt. Meðalrennsli þess er milli 1/3 og 1/4 af meðalrennsli Jökulsár á Fjöllum við Dettifoss og enn minni hluti af rennsli Þjórár.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka svarið.



Herra forseti. Þessi fsp. var eins og sú, sem síðast var rædd, flutt af hv. varaþm., Inga Tryggvasyni, og er grg., sem hann hefur látið mér í té með fsp., svo hljóðandi: „Fyrir nokkrum árum var reist 3 þús. kw. gufuaflsvirkjun í Bjarnarflagi í Mývatnssveit. Ekki er almenningi kunnugt um annað en sú virkjun hafi verið ódýr í stofnkostnaði og reynzt vel. Þá mun virkjun þessi hafa verið fljót í uppsetningu. Vitað er, að mjög mikil orka býr í jörðu á háhitasvæðum í Suður-Þingeyjarsýslu. Á þessu svæði er og bráð þörf aukinnar raforku til iðnaðar, húsahitunar og annarra almennra nota. Athygli almennings hlýtur að beinast að því, hvort ekki sé unnt að leysa orkuþörfina um alllangt skeið með byggingu gufuaflsvirkjunar, t. d. í Bjarnarflagi eða við Kröflu. Þess er því vænzt, að hæstv. iðnrh. geri grein fyrir því, hvort þessir möguleikar hafi verið kannaðir og hver hafi orðið niðurstaða þeirrar könnunar, ef gerð hefur verið.“

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Fyrri hluti þessarar fsp. er sá, hvort gerð hafi verið könnun á hagkvæmni nýrrar gufuaflsvirkjunar á háhitasvæðinu í Suður-Þingeyjarsýslu. Slík könnun hefur farið fram eða öllu heldur fyrsti hluti hennar, og henni er ekki lokið. Var í fyrstu gerð áætlun um 8, 12 og 16 megawatta gufuaflsstöð af svonefndri þéttigerð, er hugsuð var á Kröflu eða Námafjallssvæðinu. Þessi gerð rafstöðva er að því leyti frábrugðin þeirri tilraunarafstöð, sem nú er í gangi við Námafjall, að í þéttistöð er gufa þétt í eimsvala, eftir að hafa farið í gegnum gufukerfi stöðvarinnar, í stað þess að vera blásið beint út í andrúmsloftið, eins og nú er gert á stöðinni í Bjarnarflagi. Með þéttingu fæst mun meiri raforka úr hverju tonni af gufu, en á hinn bóginn hækkar eimsvalinn stofnkostnað stöðvarinnar. Athuganir sýna þó, að þessi gerð er hagkvæmari við aðstæður á Námafjalls- eða Kröflusvæðinu. Nú er unnið að könnun á mun stærri jarðgufurafstöð á sama stað eða 55 megawatta. Er vonazt til, að niðurstöður þeirrar könnunar liggi fyrir nú með vorinu. Í annan stað er spurt, hver hafi orðið niðurstaða þeirrar könnunar, sem gerð hafi verið. Sú athugun leiðir greinilega í ljós meiri hagkvæmni jarðgufurafstöðva með vaxandi stöðvarstærð á því stærðarbili, sem hér um ræðir. Þannig er 16 megawatta stöð til muna hagkvæmari en 8 megawatta stöð. Svo virðist sem 16 megawatta jarðgufustöð sé vel sambærileg um hagkvæmni við miðlungsstórar vatnsaflsstöðvar, þ. e. a. s. stöðvar, sem eru nokkrir tugir megawatta, en standist ekki samanburð við hagkvæmar stórvirkjanir. Það er ekki hvað sízt vegna þessarar niðurstöðu, að ákveðið var að athuga einnig mun stærri jarðgufustöð eða 55 megawatta, og verður fróðlegt að sjá, hvort slík stöð getur keppt við hagkvæmustu vatnsaflsvirkjanir. Það, sem hér var sagt um hagkvæmni, miðast í öllum tilvikum við, að unnt sé að nýta vinnslugetu orkuversins sem allra fyrst, eftir að það tekur til starfa, en samtenging orkuvera um sem stærst svæði er forsenda þess, að slíkt sé unnt. Annað kemur og til álita, þegar rætt er um jarðgufuaflsstöðvar. Reynslan sýnir, að gufuaflsstöðvar almennt eru ekki eins öruggar í rekstri og vatnsaflsstöðvar, ef ekki koma til ístruflanir og þess háttar. Tillit er tekið til þessa í löndum, sem byggja raforkuvinnsluna á gufuafli, með því að hafa vélasamstæður fleiri en beinlínis er nauðsynlegt vegna eftirspurnar eftir raforku, þannig að viss hluti þeirra megi ávallt vera úr rekstri, án þess að til rafmagnsskorts komi. Jarðgufustöðvar eru undir sömu sök seldar og aðrar gufustöðvar að þessu leyti. Auk þess kemur svo til það atriði, að jarðgufustöðvar yrðu staðsettar á svonefndum háhitasvæðum hér á landi, en reynsla er enn þá mjög takmörkuð af vinnslu orku af slíkum svæðum, einkum að því er tekur til endingar borhola og viðhaldskostnaðar þeirra, svo og til öryggis slíkra mannvirkja gagnvart truflunum. Háhitasvæðin eru á gosbelti landsins, þar sem búast má við margháttuðum jarðhræringum, sem enn þá er ekki fengin reynsla um, hvernig verka á mannvirki eins og borholur. Þetta táknar ekki, að jarðgufustöðvar séu dæmdar úr leik til raforkuvinnslu hér á landi, heldur einungis það, að rétt er að fara hér með nokkurri gát. Í þessu sambandi verður að hafa í huga, að raforkuvinnsla gerir miklu strangari kröfur til öryggis orkugjafans en einstök iðjufyrirtæki t. d. Uns meiri reynsla er fengin af vinnslu raforku á hérlendum háhitasvæðum, er það að dómi Orkustofnunar eðlileg varfærni að ætla einu og sama háhitasvæði aðeins tiltölulega lítinn hlut í heildarvinnslu raforku í tilteknu raforkusvæði, t. d. 10–15% eða svo. Með raforkusvæði er hér átt við svæði, er samtengt flutningskerfi fyrir raforku nær um, t. d. Suðvesturland eða Norðurland eftir lagningu línunnar yfir Öxnadalsheiði eða Norðurland og Suðurland eftir lagningu tengilinu þar á milli. Eðlilegt er að ætla jarðgufuvirkjunum hlut í raforkuvinnslunni í framtíðinni, eftir því sem hagkvæmni þeirra segir til um, borið saman við vatnsaflsstöðvar. En fyrst um sinn er eðlilegt að skipuleggja uppbyggingu raforkukerfisins, tímasetningu einstakra jarðgufustöðva og röð þeirra þannig, að framangreindu skilyrði sé fullnægt. Þetta þýðir m. a. að jarðgufustöð á Norðurlandi er eðlilegt, að komi eftir tengingu Norður- og Suðurlands. 16 megawatta stöð á Norðurlandi næmi hátt í 40% af öllu rafafli í fjórðungnum, eftir að slík stöð kæmi í rekstur, og það hlutfall verður að teljast hærra en varlegt gæti talizt, miðað við þá takmörkuðu reynslu, sem enn er tiltæk. Á hinn bóginn næmi 55 megawatta stöð á Norðurlandi, sem byggð væri eftir virkjun Sigöldu og eftir samtengingu, ekki nema um 10% af rafafli Norður- og Suðurlands. Hér ber því að sama brunni og áður um gagnsemi samtengingar, að öll skipulagning raforkuvinnslunnar verður mun auðveldari með henni en áður. Eftir því sem okkur er bezt kunnugt, senda jarðgufustöðvar erlendis orku sína alls staðar inn á öflug raforkukerfi, þar sem aðrir orkugjafar eru í miklum meiri hluta.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. út af svörum hæstv. ráðh. um raforkumál á Norðurlandi. Hann lagði mikla áherzlu á það í öllum svörum sínum við þessum spurningum, að samtenging við Norðurland væri forsendan fyrir þessum virkjunum. Nú veit þingheimur, að ákveðin er Sigölduvirkjun hér á Suðvesturlandi og að sú virkjun framleiðir miklu meiri orku en þörf verður á við núverandi aðstæður á Suðvesturlandi á næstu árum, jafnvel áratugum. Þess vegna er það afar erfitt dæmi að koma saman, hvernig hæstv. ráðh. telur, að forsenda fyrir virkjunum á Norðurlandi sé að tengja þær við svæði, sem framleiðir miklu meiri orku væntanlega en það þarf að nota. Þetta er a. m. k. dæmi, sem ég á afar erfitt með að koma heim og saman, enda mun ætlunin sú að tengja Norðurland við Suðvesturland til þess að afla Norðlendingum grunnorku. Og það, sem við Norðlendingar hræðumst í sambandi við það, er, að það verði mjög mikið öryggisleysi í þeirri orkuöflun. Reykjavíkurbúar og þeir, sem búa hér á landsvirkjunarsvæðinu mættu gjarnan hugleiða það, að þeir urðu tvisvar sinnum orkulausir í vetur og hafa þó tvöfalda línu að Búrfelli. Hvað þá um Norðurland, ef það á að byggja algerlega á slíkri orkuöflun?

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta þann furðulega misskilning hv. þm., að Sigölduvirkjunin muni endast ekki aðeins um ár, heldur áratugi. Staðreyndin er sú, að Sigölduvirkjun mun ekki endast okkur nema í tiltölulega fá ár, vegna þess að í tengslum við hana verður komið upp orkufrekum iðnaði, sem mun nýta verulegan hluta af þessari orku, og það er alveg öruggt mál, að við verðum að taka ákvarðanir um næstu stórvirkjun um svipað leyti og Sigölduvirkjun er komin í gagnið. En eins og ég hef margoft lagt áherzlu á hér og ég held að allir skilji, er forsenda þess, að hægt sé að dreifa stórvirkjunum um landið, að raforkukerfin séu samtengd. Vissulega eru því samfara ýmis vandkvæði. Hv. þm. benti á það, að hér hefði orðið orkuskortur vegna þess, að flutningslínur hafi bilað í óveðrum. Þetta er vandamál, sem við verðum að ná tökum á út frá þeim aðstæðum, sem við búum við í okkar landi. En það er að sjálfsögðu engin ástæða til þess að ætla, að við getum ekki náð tökum á þessu verkefni. Ýmsar þjóðir, sem búa við mjög erfið skilyrði, t. d. Norðmenn í norðurhluta landsins, Kanadamenn, Rússar og aðrir slíkir, hafa leyst það vandamál að koma upp nægilega sterkum orkuflutningslínum, til þess að þar sé um mjög viðunandi öryggi að ræða, og slíkt hið sama mun okkur án efa takast. Í því sambandi er vert að minna á það, að einmitt þessa dagana er að taka til starfa n., sem á að kanna orsakir þeirra bilana, sem orðið hafa hér að undanförnu, einmitt í því skyni að hagnýta þá reynslu, þegar lögð verða á ráðin um fyrirkomulag á slíkum orkuflutningslínum eftirleiðis. - En fyrst og fremst kom ég hingað til að leiðrétta þann hrapallega misskilning, að Sigölduvirkjun mundi endast áratugum saman.



Herra forseti. Eins og hv. 5. þm. Norðurl. e. benti á, virðist mér það mjög koma fram í svörum hæstv. iðnrh. við þessum fsp. um raforkumál í Norðurlandi að hann telur höfuðnauðsyn, að lögð verði fyrst lína frá Sigölduvirkjun norður. Um þetta er ágreiningur á milli okkar ýmissa manna í Norðurlandi og hæstv. ráðh. Við teljum, að það eigi að ráðast í virkjun heima, og leggjum á það höfuðáherzlu. Við vitum það, og þarf ekki að lýsa því, hversu mikils virði virkjun er fyrir það landssvæði, þar sem hún er byggð. Og við teljum, að virkjun fyrir norðan veiti okkur miklu meira öryggi í rafmagnsmálum heldur en línan norður yfir Sprengisand, þó að ekkert verði fullyrt um það, hvernig hún muni reynast. En ég vil leyfa mér að skjóta því fram hér, og hugsa þá til þeirra náttúruhamfara, sem nú eru að gerast í landi okkar, hvort það sé ekki óráðlegt að byggja allar stórvirkjanir landsins á því svæði, sem jarðfræðingar nefna eldgosasvæðið. Væri ekki hyggilegt að huga að því að byggja eitthvað af hinum stóru virkjunum utan þessa svæðis?

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Ég skal aðeins segja örfá orð. Ég vék að þessu atriði um öryggið í svari mínu við fyrstu fsp. Inga Tryggvasonar. Dettifossvirkjun yrði t. d. á sama sprungusvæðinu og Þjórsárvirkjanirnar eru í námunda við. Og ég tel, að við verðum að huga mjög gaumgæfilega að þessu. Það eru til virkjunarstaðir utan þessa sprungusvæðis, til að mynda á Norðurlandi í Blöndu, og þar að auki er svo Austurland, þar sem hægt er að ráðast í mjög stóra virkjun utan þessa svæðis. Ég tel, eins og ég gat um áðan í svari mínu, að að þessu verði að huga. Út af samtengingarmálunum vil ég benda á það, að forsenda þess, að hægt sé að ráðast í stórvirkjanir fyrir norðan, eins og verður að gera, annaðhvort í Blöndu eða Dettifossi, og hvort tveggja, þegar fram líða stundir, er, að um sé að ræða markað fyrir orkuna frá slíkum virkjunum. Einmitt þess vegna er það hagsmunamál Norðlendinga, að orkusvæðin séu tengd saman.

Fyrirspyrjandi (Gísli Guðmundsson) : Herra forseti. Erindi mitt upp í ræðustólinn er nú í rauninni aðeins að þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið við III. fsp. á þskj. 283. Ég hefði haft tilhneigingu til þess að ræða allmikið um þessi mál, en ég tel, að ekki sé ráðrúm til þess í fsp.- tíma, og geymi mér að ræða þau til betra tækifæris.



Herra forseti. Hinn 18. maí 1972 var samþ. á Alþ. þál. um endurskoðun stjórnarskrárinnar, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar, að skipuð skuli 7 manna n. til endurskoðunar stjórnarskrárinnar. Nm. skulu kosnir af Alþ. Forsrh. kveður n. saman til fyrsta fundar, en hún skiptir sjálf með sér verkum. N. ber að leita álits sýslunefnda og bæjarstjórna, landshlutasambanda sveitarfélaga og landssambanda stéttarfélaga. Hún skal leita álits lagadeildar Háskóla Íslands og hæstaréttar um lögfræðileg efni. Með opinberri tilkynningu skal þeim, sem þess kynnu að óska, gefinn kostur á að koma á framfæri við n. skriflegum og skriflega rökstuddum brtt. við núgildandi stjórnarskrá fyrir þann tíma, sem n. tiltekur. Kostnaður við endurskoðun stjórnarskrárinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Eins og ég sagði áðan, var þessi ályktun samþ. á Alþ. 18. maí 1972, og n., sem gert er ráð fyrir í þál., var kosin annaðhvort samdægurs eða næsta dag, ef ég man rétt, 7 manna n. Síðan þetta gerðist er nú liðinn alllangur tími eða yfir 9 mánuðir, og þar sem ég var nokkuð riðinn við flutning þessa máls, leikur mér forvitni á að vita, hvað gerzt hefur í málinu, og þá m. a. það, hversu marga fundi stjórnarskrárnefnd hefur haldið og hvernig verki hennar hefur miðað áfram að öðru leyti, hvort hún hefur nú þegar leitað álits þeirra aðila, sem tilgreindir eru í þál., o. s. frv. Jafnframt leikur mér hugur á að vita, hvort líkur mega teljast til þess, að störfum n. miði það vel áfram, að líklegt sé, að hægt verði að leggja frv. til nýrrar lýðveldisstjórnarskrár fyrir Alþ. 1974. En af mörgum, sem um þessi mál hafa fjallað, hefur verið látið í ljós, að æskilegt væri, að á því merkisári yrði eitthvað hægt að gera í stjórnarskrármálinu. Í sambandi við þetta hef ég leyft mér að spyrja hæstv. forsrh., sem þetta mál heyrir undir: „1. Hvað líður störfum stjórnarskrárnefndar, sem kosin var á Alþ. samkv. þál. 18. maí 1972? 2. Má telja líklegt, að hægt verði að leggja frv. til nýrrar lýðveldisstjórnarskrár fyrir Alþ. 1974?“

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Eins og fram kom í þeirri þál., sem hv. fyrirspyrjandi las, er gert ráð fyrir þeim afskiptum forsrh. einum, að hann kveðji n. saman til fyrsta fundar. Þeirri skyldu fullnægði ég 12. sept. s. l., þá var n. kvödd saman til fundar, og þar skipti hún með sér störfum. Það má segja, að það hafi dregizt óeðlilega lengi að kveðja n. saman til fyrsta fundar, en á því er sú skýring, að mjög torvelt reyndist að finna tíma, þegar allir nm. gætu mætt. Svo fór að lokum, að á þessum fyrsta fundi, sem haldinn var, gátu ekki mætt nema 5 nm. af 7. Um störf n. síðan er það að segja, að samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, hefur verið aflað ýmissa gagna til undirbúnings starfi n., m. a. frá útlöndum. Frekari upplýsingar get ég ekki gefið um starfsemi n., enda er vafasamt, hver skipti forsrh. á af þessari þingkjörnu n. að hafa, þó að stjórnarskráin heyri undir forsrh. Þetta er og verður að vera svar mitt við fyrri lið fsp. En þá er það annar liðurinn, hvort það sé líklegt, að hægt verði að leggja fram frv. til nýrrar lýðveldisstjórnarskrár fyrir Alþ. 1974. Eins og hv. alþm. heyrðu áðan af þeim lestri, sem fram fór á þessari þál., er gert ráð fyrir ákaflega víðtækri tillögugerð margra aðila í sambandi við endurskoðun stjórnarskrárinnar, og ég held, að það hljóti að liggja í augum uppi, að það taki nokkurn tíma að ná þeim till. saman, vinna úr þeim og semja frv. Ég get að sjálfsögðu ekkert fullyrt um það, hversu störfum stjórnarskrárnefndar miðar fljótt áfram. En ég verð að telja það mjög ósennilegt, að það verði hægt að leggja fram frv. til nýrrar stjórnarskrár fyrir Alþ. 1974. Ég er ekki í neinum vafa um það, að n. mun kosta kapps um að vinna störf sín svo fljótt sem tök eru á, en á hitt vil ég benda, að það er títt, þar sem slík endurskoðun stjórnarskrár hefur farið fram hjá öðrum þjóðum, að sú endurskoðun hefur tekið mörg ár. Og það verð ég að segja, að meira máli skiptir í mínum augum um þá endurskoðun stjórnarskrárinnar, sem talað er um, að hún sé gerð eftir nákvæma athugun, heldur en hitt, hversu fljótt er að unnið. Það mun hér á sannast, að nógu fljótt sækist, ef nógu vel sækist.

Fyrirspyrjandi (Gísli Guðmundsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin, en því miður get ég ekki sagt, að ég sé ánægður með þau. Ég verð að lýsa yfir nokkurri undrun minni yfir því, að hæstv. ráðh. skyldi ekki verða auðið að kalla n. saman fyrr en einum 3 eða 4 mánuðum eftir að hún var kosin, og ef það hefur verið svona erfitt að fá nm. til að mæta, þá held ég, að réttara hefði verið af þeim að gera fyrr aðvart um það, ef þeir gætu yfirleitt ekki mætt í svona n. Ég hygg, að þessi fsp. sé réttilega beint til hæstv. forsrh., því að undir hann heyrir stjórnarskráin, en vera má, að nm., sem hér eru í þingi, kunni að geta gefið nánari upplýsingar um, hvernig n. hefur starfað. T. d. heyrði ég ekki, að hæstv. ráðh. upplýsti, hve marga fundi n. hefur haldið, en um það spurði ég sérstaklega í framsöguræðu minni. Það væri e. t. v. ástæða til þess að rifja dálítið upp sögu þessa máls í sambandi við þessa fsp. og í tilefni af því, sem hæstv. forsrh. sagði, að það þyrfti langan tíma og þyrfti að vanda vel til endurskoðunar stjórnarskrárinnar, og það er alveg rétt. En hins vegar vil ég vekja athygli á því, að þetta er ekki í fyrsta sinn, sem hafizt er handa um að endurskoða stjórnarskrána. Stjórnarskrárnefnd var sett hér á laggirnar 1945 og aftur 1947, og þessar n. störfuðu árum saman, en enginn árangur varð af störfum þeirra. Nú var á það bent af mér og fleirum, sem stóðu að flutningi þessa máls á sínum tíma, að það virðist svo, að í hvert sinn, sem hafizt er handa um stjórnarskrárendurskoðun, leggi þingflokkarnir sína dauðu hönd á verkið. Og það, sem gerðist á síðasta þingi, var sannarlega athyglisvert. Till. tvær, sem fram voru bornar um endurskoðunina, gerðu ráð fyrir því, að þessi n. yrði blönduð, þannig að aðeins hluti af n. yrði skipaður hér á Alþ. af þingflokkunum og að öðru leyti yrði n. skipuð af aðilum utan þings og formaður n. yrði utanþingsmaður. Þetta var með vilja gert, vegna þess að a. m. k. ég fyrir mitt leyti óttaðist, að ef innanþingsmenn, fulltrúar flokkanna, væru einir í þessari n., þá kynni að fara eins og fyrr, að n. yrði svæfð. Og mér sýnist allt útlit fyrir, að svo ætli að fara, að þessi n. verði svæfð í starfi og það gerist sem sé ekki neitt, sagan endurtaki sig frá fyrri tíma, þegar slíkar n. voru skipaðar. Þó að ég óttist þetta, vil ég samt vona, að reyndin verði önnur.



Herra forseti. Ég verð að lýsa undrun minni og furðu á því svari, sem fæst hjá hæstv. forsrh. vegna þeirrar fsp., sem hér er borin fram. Bæði er ég undrandi og furðu lostinn á því, að það skyldi hafa dregizt í 4 mánuði að kalla saman n., og eins hinu, að hæstv. forsrh. skýtur sér undan því að svara rannverulega til um það, hvað áunnizt hefur hjá n. á þeim tíma, sem hún þó hefur starfað. Ég var einn af þeim þm., sem samþykktu þessa þáltill. á síðasta þingi, og ég man ekki betur en það hafi verið mjög einróma samþykkt og í ljós hafi komið mjög almennur áhugi hjá þingheimi á því, að þessi till. næði fram að ganga og eitthvað raunhæft væri nú gert varðandi endurskoðun stjórnarskrárinnar. Þegar svona svör berast og í ljós kemur, eins og hv. fyrirspyrjandi gefur í skyn, að allar líkur séu á því, að verið sé að svæfa þessa n. og störf hennar, þá vaknar að sjálfsögðu sú spurning, hvað líði almennt framkvæmd á þeim þáltill., sem hér eru samþykktar. Eru þær einasta settar í n. og teknar í hinn stóra sarp, án þess að frekar sé unnið að framkvæmd þeirra? Hæstv. forsrh. kvaðst lítið vita um störf n. og gaf í skyn, að hlutverk hans hefði verið það eitt að koma n. saman, kalla hana saman til fyrsta fundar. En eins og ég sagði áðan, skaut hann sér undan því að svara raunverulega, hvað n. sjálf hefði aðhafzt. Nú kemur þetta mér spánskt fyrir sjónir, vegna þess að ég hef skilið það svo hingað til, að þegar fsp. hefur verið beint til ráðh., þá leiti þeir upplýsinga hjá viðkomandi aðilum um það, hvað fram hafi farið, og það er viðtekin venja hér, að þeir jafnvel vitni beinlínis til þeirra skýrslna og þeirra upplýsinga, sem þeir fá hjá viðkomandi aðilum. 



Herra forseti. Ég get ekki fundið, að svarræða mín áðan hafi gefið tilefni til þeirra orða, sem hv. síðasti ræðumaður lét falla. Ég hef játað, að það dróst nokkuð að kalla n. saman. Ég gaf skýringu á því, hvers vegna það var. Ég lagði áherzlu á, að það væri hægt að fá alla til að mæta, en það tókst ekki, og þá fór svo að lokum, að n. var kvödd saman, án þess að allir kæmu á fund. Auðvitað hef ég aflað mér upplýsinga um, hvað hefur gerzt í n. Ég sagði, að samkv. þeim upplýsingum, sem ég hefði fengið, hefði verið aflað gagna. Frekari upplýsingar hef ég ekki fengið um starf n. Ég skil ekki, hvað þau stóryrði eiga að bíða, sem hv. síðasti ræðumaður viðhafði hér. Ég vil benda á, að þetta er þingkjörin n. Hver þingflokkur á fulltrúa í henni. Það er hægur hjá fyrir hvern einasta þm., sem vill fá upplýsingar um störf þessarar n., að bera fram fsp. um það í sínum þingflokki og leita upplýsinga hjá þeim fulltrúum, sem af hans hálfu voru kjörnir í n. Það hefði þessi hv. ræðumaður átt að gera.



Herra forseti. Á síðasta þingi kom fram, að það var einróma álit og ósk alþm., að hafin væri endurskoðun stjórnarskrárinnar. Í þeirri till., sem samþ. var 18. maí og n. kosin daginn eftir, var hæstv. forsrh. falið að kalla n. saman til fyrsta fundar. Það dróst frá 19. maí, þegar n. var kosin, til 12. sept. Sú skýring hæstv. forsrh., að það hafi verið svo torvelt að ná mönnum saman, er ekki fullnægjandi  Ég skal ekki segja, hvernig á að skipta ábyrgðinni af þessu milli hæstv, forsrh, og félmrh., en ég vil aðeins segja það, að hér hefur verið af beggja hálfu um ámælisverðan seinagang að ræða.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég hef ekki miklu við þá skýrslu að bæta, sem hæstv. forsrh. gaf hér. N. hélt fund og kaus sér formann og varaformann, og það er upplýst, að ég lenti í formannssætinu. Hv. þm., sem hér talaði og harmaði mjög drátt á störfum n., hv. þm. Gunnar Thoroddsen, 5. þm. Reykv., deilir með mér ábyrgð og þátttöku í forustu n., því að hann er varaformaður hennar. Ég trúi því ekki, að þm. hafi vænzt þess, að stjórnarskrárnefnd lyki störfum á nokkrum mánuðum. Það er satt, hún fer seint og hægt af stað, en þýðir engan veginn, að hún geti ekki tekið sig til að halda tíðari fundi en gert hefur verið á fyrsta sprettinum. Menn eru búnir að vera nokkuð þolinmóðir í stjórnarskrármálinu, frá því að lýðveldið var stofnað á Íslandi 1944, og hefur ekki bært mjög mikið á eldmóði manna fyrir því að knýja fram samningu á nýrri lýðveldisstjórnarskrá. Þá fóru menn nokkrar reisur til útlanda til að safna stjórnarskrám og gerðu ýmislegt fleira, sem e. t. v., ef gluggað er í þau gögn, getur orðið að þætti í störfum þessarar n. Ég vil a. m. k. vona það. Það var sem sé rétt áður en þing kom saman, að n. skipti með sér störfum og fór þá að gera ráðstafanir til að safna gögnum, og lengra er störfum ekki komið. Ég held, að þm. verði að búa sig undir það, að meðan þing starfar, verður ekki auðvelt að halda tíða fundi í stjórnarskrárnefnd, í 7 manna n. Hitt er annað mál, að þegar þingstörfum og þingönnum lýkur, verður n. auðvitað að sinna sínu starfi. En eins og bent var á hér áðan, á að senda þetta mál til umsagnar fjöldamargra aðila, og það getur enginn vænzt þess, að þau komi og úr þeim sé unnið á nokkrum vikum eða mánuðum.

Fyrirspyrjandi (Gísli Guðmundsson) : Herra forseti. Hæstv. forsrh. beindi þeim ummælum til hv. þm. Ellerts Schram, að hann hefði átt að bera fram fsp. sína í flokki sínum, en ekki á. þinginu. Ég hlýt að taka þetta einnig til mín, og ég vil andmæla því, að það sé eitthvað rangt við það að bera fram fsp. á Alþingi Íslendinga og að menn eigi í þess stað að bera fram fsp. í flokkum.



Herra forseti. Mér finnst, að þeir menn, sem bera ábyrgð á einhverjum störfum í þjóðfélaginu, eigi líka að standa við þá ábyrgð og ekki reyna að koma henni yfir á aðra, ef deilt er á þá. Ég hafði ekki búizt við því af hæstv. félmrh., formanni stjórnarskrárnefndar, að ætla að reyna að gera mig samábyrgan um seinaganginn í þessu máli. Held ég, að það sé alveg gagnslaust. Hæstv. félmrh. hefur tekið á sig þá ábyrgð og þá skyldu að vera formaður í n. og stýra störfum hennar, og það var gert samkv. uppástungu hæstv. forsrh. Hann ber auðvitað ábyrgð á því, að nefndarfundir hafa ekki verið haldnir og n. hefur ekki starfað að kalla, hún hefur varla tekið til starfa. Ég vil til skýringar einnig taka fram, að ég hef nokkrum sinnum á þessum tíma giskað eftir því við hæstv. félmrh., að hann kallaði n. saman, og einu sinni hef ég gert það opinberlega í blaðagrein, þegar hitt dugði ekki, en allt kemur út á sömu lund. En þegar hæstv. félmrh. segir sér til afsökunar, að meðan þing standi, sé ákaflega erfitt að ná n. saman, þá hefur hæstv. forsrh. hina afsökunina, að þegar þingi var lokið, var í 4 mánuði varla hægt að ná n. saman.



Herra forseti. Það var nú, þó að ég tali í annað skiptið, frekar til þess að bera af mér sakir, að ég stend hér upp, vegna þess að hæstv. forsrh. byrsti sig mjög í svari sínu eftir ræðu mína áðan, og vissi ég ekki almennilega, hvernig á þeim hita stóð, vegna þess að ég hafði ekki viðhaft þau stóryrði, sem hann lét í skína, að ég hefði viðhaft. Hins vegar held ég, að ástæðan sé kannske frekar sú, að málið er greinilega viðkvæmt og á því hefur verið slælega haldið, eins og reyndar hefur komið fram í þessum umr. Hins vegar skal ég góðfúslega draga til baka þau orð mín, að hann hafi skotið sér undan því að svara efnislega þessari fsp., vegna þess að það má frekar orða það þannig, sem reyndar hefur komið í ljós, að hann gat ekki svarað þessu öðruvísi, því að ekkert hafði gerzt í n. Þess vegna skal ég draga þau orð mín til baka, að hann hafi skotið sér undan svarinu. En ég vil segja það að lokum, að hæstv. forsrh. sagði í upphaflegu svari sínu, að oft fari svo, að það taki n. mörg ár að skila álitum, og ég held, að það sé ljóst öllum þingheimi, sem á þessar umr. hefur hlustað, að þessi n. mun ekki skila áliti fyrr en eftir mörg ár, ef áfram ríkir það hugarfar og það viðhorf til nefndarstarfa, sem fram hefur komið hjá forráðamönnum.



Herra forseti. Árið 1967, eða fyrir nærfellt 6 árum, var samþ. hér á hv. Alþ. þáltill. um undirbúning 1100 ára afmælis byggðar á Íslandi árið 1974. Þessi ályktun fól m. a. í sér, að kosin var 7 manna n. til að íhuga og gera till. um, með hverjum hætti minnast skyldi afmælisins. Þessi n. hefur starfað allar götur síðan. Í téðri þáltill. er komizt m. a. svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Skal n. heimilt að hefja undirbúningsframkvæmdir þeirra till. varðandi hátíðina, sem við nánari athugun þykir rétt að framkvæma, en aðalákvarðanir hennar skulu bornar undir ríkisstj., áður en framkvæmdir hefjast.“ Ætla má, að þáv. forsrh. hafi sérstaklega haft forgöngu í þessu máli, þ. e. a. s. Bjarni Benediktsson, enda mælti hann fyrir ályktuninni og reifaði ýmsar hugmyndir, sem upp höfðu komið varðandi hátíðahöldin. Drap hann á þjóðarhús á Þingvelli, byggingu þinghúss og/eða stjórnarráðs, vegagerð umhverfis Þingvallasvæðið, ýmiss konar útgáfustarfsemi, svo sem útgáfu Íslandssögu og safnrits, úrvalsrits úr íslenzkum bókmenntum, gerð listamannabúða á Þingvelli og listahátíðir, víkingaskip, gerð eftirlíkingar af sögualdarbæ o. s. frv. Það skal tekið fram, að Bjarni Benediktsson tók ekki beina afstöðu til einstakra hugmynda, en taldi þær allar verðar nánari íhugunar. Í umr. greindi Bjarni Benediktsson frá því, hvernig hann taldi rétt, að staðið yrði að þessum málum. Hann segir svo í ræðu í Sþ. 18. apríl, með leyfi hæstv. forseta: „Það getur ekki komið til greina, að n. verði falið ótakmarkað fjárveitingavald eða ákvörðunarvald, hvorki um stórbyggingar á Þingvöllum, um þinghúsbyggingu né neitt slíkt. Þessar ákvarðanir hlýtur Alþ. að taka með fjárveitingum, eftir atvikum samkv. till. ríkisstj., eftir atvikum að eigin frumkvæði, og meðan ég hef um þessi mál að fjalla, samþykki ég ekki, að þar verði ráðizt í neinar slíkar framkvæmdir, sem eðli málsins samkv. heyri undir ríkisstj. og Alþ.“ Af þessu er ljóst, að Bjarni Benediktsson hafði í huga, að ríkisstj. bæri allar meiri háttar framkvæmdir vegna afmælisins undir Alþ., enda má segja, að það liggi í hlutarins eðli. Þar sem n., sem um þessi mál fjallar, hefur nú setið 6 ár á rökstólum, en rúmt ár er til hátíðahaldanna, er ekki úr vegi, að Alþ. fái nokkra vitneskju um það, hvernig þessi mál standa í heild. Þess vegna hef ég borið fram þrjár spurningar til hæstv. forsrh. út af þessu efni, og dylst væntanlega ekki neinum, að þær bera með sér ákveðið viðhorf til þessara mála. Þær eru á þskj. 305 og hljóða svo: „1. Hverjar eru helztu framkvæmdaáætlanir á prjónunum hjá þjóðhátíðarnefnd sumarið 1974 í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar? 2. Hversu miklu fé er ætlunin að eyða til hátíðarhaldanna? 3. Væri ekki skynsamlegt að stilla kostnaðinum í hóf og draga úr yfirborðskenndum fagnaði, ekki sízt vegna þeirrar ógæfu, sem jarðeldarnir í Heimaey hafa valdið þjóðinni?“



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, á þetta mál alllanga forsögu. Hann fór aftur til 1967, þegar kosin var sú þjóðhátíðarnefnd, sem nú starfar, og samþ. þál., og ég held. að það sé rétt, af því að svo langt er um liðið, að rifja upp, hvað stendur í þessari þál., sem samþ. var 18. apríl 1967, en þar segir svo, með leyfi forseta : „ Alþ. ályktar að fela n., sem kosin var hinn 5. maí 1966 til þess að íhuga og gera till. um, með hverjum hætti minnzt skuli 1100 ára afmælis byggðar á Íslandi, að starfa áfram. Skal n. heimilt að hefja undirbúningsframkvæmdir þeirra till. varðandi hátíðina, sem við nánari athugun þykir rétt að framkvæma, en aðalákvarðanir hennar skulu bornar undir ríkisstj., áður en framkvæmdir hefjast. N. heimilast að afla sér nauðsynlegrar aðstoðar, og skal greiða kostnað við störf hennar úr ríkissjóði.“ Þess er um leið rétt að geta, að þessi n. var upphaflega kosin samkv. þál., sem samþ. var á Alþ. á árinu 1965. Sú n. skilaði skýrslu, og komu fram í þessari skýrslu hennar m. a. þau atriði, sem hv. fyrirspyrjandi nefndi hér áðan. Í skýrslunni fólust ábendingar um til tekin atriði og það verður raunar að skilja samþykkt Alþ., þá hina síðari, svo, að Alþ. hafi í meginatriðum fallizt á þá stefnu, sem fram kom í skýrslu n. á sínum tíma. Svo að ég víki nánar að fsp., þá held ég, að 1. liðnum sé bezt svarað, ef ég les kafla úr fundargerð þjóðhátíðarnefndar frá 5. jan. s. l., en það var 45. fundur n. Kaflinn hljóðar svo, með leyfi forseta: „ Till. til forsrh. Hátíðahöld. Framkvæmdastjóra þjóðhátíðarnefndar 1974 bárust boð frá forsrh., þar sem hann fór þess á leit við n., að hún gerði grein fyrir því, hvernig hún hefði hugsað sér þjóðhátíðarhöldin, svo að hægt væri að fara að taka efnislega afstöðu til þeirra mála. Indriði skýrði frá því, að í næstu viku mundu hann og formaður ganga á fund forsrh. og leggja fyrir hann till. n. um það, sem hún hefur samþykkt að gera hátíðarárið, ásamt skýrslu um þau verkefni annarra aðila, sem þjóðhátíðarnefnd 1974 hefur veitt stuðning án fjárframlaga. Þjóðhátíð á Þingvöllum dagana 27. og 28. júlí. Héraðshátíðir í júní og júlí um land allt, eins og héraðanefndir ákveða. Reykjavíkurhátíð 3.–5. ágúst. Þjóðarbókhlaða samkv. samþykkt Alþ. Sögualdarbær samkv. samþykkt Alþingis. Íslandssaga í 5 bindum samkv. samþykkt Alþingis. Flateyjarbók, viðhafnarútgáfa Handritastofnunarinnar. 11 frímerki, eitt fyrir hverja öld, útgáfuna annast póstmálastjórnin í samráði við þjóðhátíðarnefnd. Minnispeningur. Þjóðhátíðarmerki samkv, úrslitum í samkeppni. Veggskildir, tvær þriggja skjalda raðir. Hátíðarljóð samkv. auglýstri samkeppni, samkeppni lýkur 1. marz 1973. Tónverk samkv. auglýstri samkeppni, samkeppni lýkur 1. marz 1973. Sýning atvinnuveganna í samvinnu við Reykjavíkurborg, umsjón annast fulltrúar landbúnaðar, sjávarútvegs, iðnaðar, verzlunar og samgangna. Sögusýning, eingöngu á vegum þjóðhátíðarnefndar. Gils Guðmundsson alþm. annast undirbúning hennar.“ Síðar er svo í þessari fundargerð greint frá hugmyndum ýmissa annarra aðila, sem hún hefur veitt stuðning án fjárframlaga og ég fer ekki út í. Það, sem ákveðið hefur verið af því, sem þarna greinir, og samþ. af ríkisstj., er í fyrsta lagi bygging þjóðarbókhlöðu, sem vonandi verður hægt að leggja a. m. k. hornstein að þjóðhátíðarárið. Í öðru lagi útgáfa Íslandssögu, að henni er unnið, og ég vona, að hún geti komið út. Svo eru minni háttar atriði: útgáfa frímerkja og minnispenings og því um líkt, þau hafa einnig verið samþykkt, og ljóða- og tónverkasamkeppni. En um þjóðhátíðarhaldið á Þingvöllum hefur hins vegar ekki verið tekin nein ákvörðun enn í ríkisstj. 2. liður: „Hversu miklu fé er ætlunin að eyða til hátíðarhaldanna?“ Ég geri ráð fyrir, að hv. fyrirspyrjandi eigi fyrst og fremst við þjóðhátíðarhaldið á Þingvöllum, og um það eitt get ég gefið svar, vegna þess að hátíðarhöldin í héruðunum er ætlað að verði í höndum héraðanna sjálfra, og það liggur ekki fyrir í mínum höndum nein skýrsla eða áætlun um, hvað þau muni kosta. Í bréfi, sem mér barst 13. þ. m. frá þjóðhátíðarnefnd, er yfirlit og áætlun um gjöld og tekjur af Þingvallahátíð. Ég get ekki farið að lesa fskj., sem fylgja þar með, en les bara samandregið heildaryfirlit. Kostnaðarliðir samkv. fskj. eru 80 907 500 kr. Tekjuliðir samkv. fskj. 2 eru 73 millj. 400 þús. kr., og ætti tekjuhalli eða mismunur samkv. þessari áætlun að vera 7 507 500 kr. Á sínum tíma var áætlað að sögualdarbærinn mundi kosta 1213 millj. kr., en aðrir aðilar munu hafa boðizt til að taka þátt í kostnaði við byggingu hans allt að því sem nemur. En það er eins með sögualdarbæinn, þó að standi í þessari fundargerð, sem ég las áðan, að það væri gert samkv. samþykkt Alþ., þá tel ég, að ríkisstj. hafi ekki enn þá gengið frá því máli. Ég fer ekki út í þá sundurliðun, sem á þessu er hér, en vil geta þess, að til viðbótar við þetta, - og það er höfuðatriði, ef þjóðhátíð ætti að halda á Þingvöllum, - þarf að gera endurbætur á vegum til Þingvalla, og þær endurbætur hefur þjóðhátíðanefnd áætlað um 78 millj. kr. Auk þess þyrfti að koma til lagning vegar frá Leirum svokölluðum um Skógarkot í Vatnsvík, og þjóðhátíðarnefnd áætlar þá vegarlagningu 12 millj. kr., en samkv. áætlun frá vegamálastjóra er nú þessi vegarlagning áætluð talsvert hærri fjárhæð. Það er skemmst af að segja, að það hafa ekki fengizt fjárveitingar til þjóðhátíðarhaldsins á Þingvöllum og það hafa ekki fengizt fjárveitingar til þessarar vegalagningar, sem ég var að nefna, og það hefur ekki fengizt fjárveiting frá Alþ. til byggingar sögualdarbæjar. En til grundvallar þessum aðgerðum öllum liggur, eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, ákvörðun Alþ. Þess vegna hef ég talið þá leið réttasta, áður en ríkisstj. tæki endanlega afstöðu til þessa, að senda þingflokkunum þessar kostnaðaráætlanir, sem fyrir liggja, og spurningu um það, hvort þeir vilji halda fast við fyrri ákvörðun um það, að stefnt skuli að þjóðhátíðarbaldi á Þingvöllum, og enn fremur um það, hvort þeir vilji, að haldið sé fast við þá ákvörðun, að byggður verði sögualdarbær. Ég vænti þess, að þetta bréf hafi þegar borizt til þingflokkanna, en hafi það ekki gert það, mun það a. m. k. berast alveg á næstunni, því að ég hef gengið frá þessu bréfi og skrifað undir það, og ég vona, að þingflokkarnir geti tekið þetta málefni fljótlega fyrir. Eftir að óskir þingflokkanna í þessu efni liggja fyrir, mun ríkisstj. taka þetta mál til endanlegrar ákvörðunar. Viðvíkjandi 3. liðnum, þá sé ég nú ekki ástæðu til að svara honum sérstaklega. Það skiptir litlu máli í sjálfu sér, hvað ég tel skynsamlegt í þessu efni, og fsp. eru sjálfsagt fyrst og fremst settar fram til þess að fá upplýsingar. En einmitt nú fá a. m. k. þingflokkarnir tækifæri til að láta uppi, hvað þeim þykir skynsamlegast í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir skýr og greinargóð svör. Ég hygg, að fram hafi komið öll þau meginatriði, sem máli skipta í þessu sambandi. Ég vil enn fremur taka fram, að mér sýnist ætlunin að halda vel og skynsamlega á öllum málum og það sé alveg rétt afstaða hjá hæstv. forsrh. að láta þingflokkum í té kostnaðaráætlanir í sambandi við þetta mál, og þá geta þingflokkarnir tekið endanlega afstöðu til þessara mála. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að fara að bollaleggja um þessi mál á þessu stigi málsins, af því að þetta er allt í athugun, og læt því þetta nægja að sinni. Ég vil þó ekki láta hjá líða að segja það sem skoðun mína, að hugmynd eins og sú að byggja eftirlíkingu af sögualdarbæ er ekki aðlaðandi. Varðandi þjóðhátíðarhaldið á Þingvöllum tel ég ekki mikinn ávinning að stefna öllu landsfólkinu á Þingvöll, því að ég hygg, að miklu fremur ætti hvert einstakt byggðarlag að standa að hátíðinni með ýmsum tilbrigðum og reyna þannig að gera þetta að verulegri einingu í byggðarlögunum, en ekki að einhverju stórmóti á Þingvöllum með öllum þeim vandræðum, sem slíku stefnumóti hlýtur að fylgja.



Herra forseti. Eins og hv. þm. vita, hefur hafnarmálnunum við Dyrhólaey verið marghreyft hér á Alþ., bæði í formi þáltill. og fsp. Þess er skemmst að minnast, að á síðasta þingi flutti Einar Oddsson sýslumaður þáltill. um rannsókn á hafnarstæði í Dyrhólaey og fylgdi henni úr hlaði með ítarlegri og skilmerkilegri ræðu, þar sem hann rakti þingsögu málsins og vék að helztu rökum, sem hníga til þess, að gerð sé gangskör að hafnargerð við Dyrhólaey. Munu þm. flestum svo kunn þessi rök, að ég tel ástæðulaust að fara út í þau nánar, enda gefst enginn tími til slíks. Ég vil þó geta þess, að þáltill, Einars Oddssonar dagaði uppi eins og allar aðrar till. varðandi þetta mannvirki. Ingólfur Jónsson, fyrrv. samgrh., ritaði hafnamálastjóra bréf 5. febr. 1971, þar sem kemur fram, að rn. hans leggur áherzlu á, að athugun á hafnarstæði við Dyrhólaey og kostnaði við hafnargerð þar verði haldið áfram og lokið svo fljótt sem unnt er og ef mögulegt er n. k. haust. Ljóst er, að að þessum málum hefur verið unnið fremur slælega, en Einar getur þess, að till. hans virðist hafa haft góð áhrif á vitamálaskrifstofuna. „Mér hefur verið tjáð,“ segir Einar í ræðu í Sþ. 30. nóv. s. 1., „að þar sé nú unnið af krafti að frumskýrslu um málið, þar sem dregnar verði fram þær staðreyndir, sem fyrir hendi eru, síðan er víst ætlunin að gera lauslega kostnaðaráætlun: Það skal tekið fram til að fyrirbyggja allan misskilning, að þessar fsp., sem ég hef borið fram, koma ekki fram í því skyni að vega á einhvern hátt að tilveru Vestmannaeyjakaupstaðar, síður en svo. Það er stefna Alþ. að reyna með öllum tiltækum ráðum að tryggja byggð í Eyjum, og þeirri stefnu er ég algerlega sammála. En það segir sig sjálft, að höfn við Dyrhólaey yrði veruleg samgöngubót við Eyjar, og hinn væntanlegi hringvegur drægi ekki úr þeirri staðreynd. En hvort sem Eyjar leggjast í eyði eða ekki, virðist höfuðnauðsyn, að ráðamenn þjóðarinnar snúi sér af krafti að því að láta kanna rækilega öll skilyrði til hafnargerðar við Dyrhólaey og geri þar kostnaðaráætlun. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi spurningar til hæstv. samgrh. á þskj. 318: „1. Hversu miðar rannsóknum á hafnarstæði við Dyrhólaey? Liggja fyrir nokkrar bráðabirgðaniðurstöður? 2. Er áformað að hefja framkvæmdir í nánustu framtíð?“

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Um það er spurt í fyrsta lagi, hversu miði rannsóknum á hafnarstæði við Dyrhólaey og hvort nokkrar bráðabirgðaniðurstöður liggi fyrir. Já, það hefur miðað nokkuð við rannsóknir þessar, og skýrsla sú, sem ég er með hér í höndum, allmikil bók, fjallar um þær niðurstöður, sem þessar rannsóknir hafa leitt til. Í öðru lagi er spurt, hvort áformað sé að hefja framkvæmdir í nánustu framtíð. Það mun ekki fara fram hjá neinum, hvorki hv. fyrirspyrjanda né öðrum hv. alþm., þegar ákvarðanir verða teknar um framkvæmdir varðandi það að byggja höfn við Dyrhólaey, því að það er mannvirki, sem áreiðanlega fer ekki fram hjá fjárveitingavaldinu, og er hér um að ræða kostnaðarupphæðir, sem nema a. m. k. milljörðum kr., þúsundum millj. kr. Ég gæti í raun og veru látið alveg nægja sem svar við þessari fsp. og þættist þá gera henni full skil - að benda hv. fyrirspyrjanda á hina miklu skýrslu, sem hér er og hefur verið á sínum tíma send skrifstofu Alþingis í þremur eintökum og vitamálaskrifstofan hefur nokkur eintök af. En ég skal játa, að skýrslan er ekki í svo stóru upplagi, að unnt sé að láta öllum þm. hana í té, enda er þetta nokkuð dýr skýrsla, hvert eintak kostar allnokkurt fé. En allir þm. Sunnl. hafa fengið skýrsluna í hendur, og einnig voru á sínum tíma nokkur eintök send bæjarstjórn Vestmannaeyja. Þó held ég rétt vegna annarra þm. að upplýsa nokkur atriði úr inngangsgrg. þessarar miklu skýrslu. Þá er í fyrsta lagi bréf, sem vitamálastjóri lét fylgja til mín, þegar hann afhenti þessa skýrslu á s. l. hausti, en hann mun hafa gengið frá skýrslunni 20. sept. s. l. haust. Í þessu bréfi segir m. a.: „22. marz 1956 var samþ. á Alþ. þál. um rannsókn á gerð fiskihafnar við Dýrhólaós. Þann 8. febr. 1961 var síðan samþ. á Alþ. þál., þar sem ríkisstj. var falið að láta fara fram rannsókn á möguleikum til hafnargerðar í Þykkvabæ í Rangárvallasýslu og við Dyrhólaey í Vestur-Skaftafellssýslu. Samgrn. fól mér“ - þ. e. a. s. vita- og hafnamálastjóra - „að annast framkvæmd þessara athuguna, og hefur síðan verið að þeim unnið af starfsliði Hafnamálastofnunarinnar. Rn. hefur fylgzt með gangi málanna. Hin fyrstu ár var safnað grunnupplýsingum og gerðar frumathuganir. S. l. tvö ár hefur hins vegar verið unnið að gerð lokaskýrslu þeirrar, sem hér fylgir og byggir á áður nefndum frumgögnum og forsendum, sem Hafnamálastofnunin hefur talið réttastar. Í skýrslunni er gerð grein fyrir athugunum og forsendum á sem breiðustum grundvelli og þeim niðurstöðum, sem meginmáli skipta á þessu stigi, áður en frekari ákvarðanir eru teknar um hafnargerðina. Gerðar hafa verið tvær till. að höfn við Dyrhólaey ásamt kostnaðaráætlunum með það fyrir augum, að þær áætlanir verði notaðar við samanburð valkosta. Till. ber því eigi að skoða sem endanlegar hvað varðar gerð og legu hafnarinnar, heldur sem líklegar lausnir, og þá fyrst og fremst stefnt að því, að raunhæfar kostnaðartölur fáist. Of margar af forsendum í félagslegu tilliti skortir, svo að hægt sé að gera raunhæfa mynd af þörf fyrir höfn eða einstök hafnarmannvirki á svæðinu. Skýrslan er hugsuð sem einn þáttur, þ. e. a. s. verkfræðiþátturinn, í væntanlegri heildarathugun, sem leiðir til ákvörðunar um framvindu þessa máls. Allra virðingarfyllst, Aðalsteinn Júlíusson.“ Um tilganginn með starfinu segir vitamálastjórinn m. a. þetta: „Áhugi hefur lengi verið fyrir byggingu hafnar við Dyrhólaey og hugmyndir uppi þar um allt frá því um aldamót. Landið við Dyrhólaey liggur vel við einum beztu sveitum landsins, og fengsæl fiskimið eru skammt undan. Erfið hafnarskilyrði hafa hins vegar komið í veg fyrir, að hafizt yrði handa um hafnargerð. Áður en mikil vinna er lögð í athuganir og rannsóknir og útreikninga vegna lokahönnunar hafnar við Dyrhólaey, er rétt, að tekin sé ákvörðun um, hvort hafnargerðin komi yfirleitt til greina nú vegna erfiðra aðstæðna og mikils kostnaðar. Ef bygging hafnarinnar verður talin möguleg, þarf nokkurra ára rannsóknir og undirbúningsvinnu, áður en að lokahönnun hafnarinnar verður komið. Megintilgangur þessarar skýrslu er að auðvelda valdhöfum að taka ákvarðanir um framgang þessa máls með því að upplýsa um tæknilega og kostnaðarlega hlið hafnargerðar við Dyrhólaey. Með nútímatækni er hægt að byggja örugga höfn við Dyrhólaey fyrir vöruflutninga- og fiskiskip. Miðað er við, að höfnin sé alltaf fær til inn- og útsiglingar fyrir skip allt að 6 þús. rúmlestir, brúttótonn, nema í aftökum fáeina daga á ári, og að öruggt lægi sé í höfninni í öllum veðrum. Hafnargerð við Dyrhólaey er hins vegar mjög örðug viðfangs. Hafrót er mikið við ströndina, og ölduhæð er með því mesta, sem gerist hér við land, þar sem hafnir hafa verið byggðar. Stormar eru tíðir. Mikill sandburður er meðfram ströndinni, sem breytt getur siglingaleiðum á grunnsævi skyndilega. Vegna hafróts og sandburðar verða ytri garðarnir, hinir eiginlegu brim- og sandvarnargarðar, að ná út á mikið dýpi, ella brotnar aldan í og framan við hafnarmynnið. Sigling inn og út yrði þá oft ófær, auk þess sem mikill sandburður yrði við hafnarmynnið, sem kosta mundi þrotlausar dýpkanir. Áætlað er, að hafnarmynnið verði á um 12 metra dýpi miðað við meðalstórstraumsfjöru. Stór ytri höfn er auk þess nauðsynleg, svo að hafaldan nái að deyfast þar það mikið, að nægileg kyrrð skapist við hafnarbakka í innri hafnarkvíum: Ég hleyp hér yfir langan kafla, en þar er minnt á, að þessar áætlanir báðar um höfn vestan Dyrhólaeyjar og austan Dyrhólaeyjar eru, miðað við verðlag 1972, eitthvað á 3. milljarð kr., eitthvað milli 2 og 3 þús. millj. kr. Bið ég menn að hugleiða í sambandi við það, að brúttófjárframlög til allra hafna á Íslandi eru nú aðeins 10. hluti þess eða um 200 millj. kr., svo að hér er óneitanlega um stórt mannvirki að ræða á íslenzkan mælikvarða. Til þess að lýsa aðstöðunni segir þarna til viðbótar því, sem ég nú hef lesið: „Við Dyrhólaey er við hrikaöfl náttúrunnar að etja, og allar breytingar á eðlilegu jafnvægi geta haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar, ef ekki er farið að öllu með gát. Færi svo, að hafnargerð yrði ekki hafin á næstunni, hafa þær athuganir og rannsóknir, sem gerðar hafa verið og gerðar verða, samt mikið gildi fyrir landið, bæði frá hagrænu og vísindalegu sjónarmiði, þar sem þær eiga ekki aðeins við Dýrhólaeyjarsvæðið, heldur meginhluta suðurstrandarinnar.“ Enn segir svo í inngangsorðum vitamálastjórans: „Ýmsar athuganir og rannsóknir hafa verið gerðar á síðustu 20 árum á hafnarskilyrðum, einkum við Dyrhólaey. Í þessari skýrslu er gerð grein fyrir þessum rannsóknum og tæknilegum forsendum hafnargerðar þar og byggingarkostnaði fiski- og vöruhafnar, sem þjónað gæti fiskiskipaflota, er gerður væri út frá ca 2000 manna byggðarlagi, og annað eðlilegri flutningaþörf nágrannasveita.“ Ég held, að það sé eðlilegast, að þeir hv. alþm., sem hafa sérstakan áhuga á að kynna sér þessa ítarlegu og miklu skýrslu, - sem mikið starf liggur á bak við óneitanlega, einkanlega á síðustu tveimur árum, - þeir fái eintak af skýrslunni. Eins og ég áðan sagði, hafa þm. Sunnl. fengið þessa skýrslu í hendur, og bæjaryfirvöld Vestmannaeyja fengu hana á sínum tíma líka, en aðrir þm., fyrirspyrjandi og aðrir, sem áhuga hafa á málinu, munu geta fengið a. m. k. nokkur eintök af þessari ítarlegu skýrslu á skrifstofu vita- og hafnamálastjóra. Þetta er það, sem ég tel ástæðu til að segja nú varðandi það, sem spurt var um höfn við Dyrhólaey.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin. Því miður verð ég að segja það, að lítið kom fram í þeim, en hæstv. ráðh. er það ekki láandi, því að málin standa þannig, að það er erfitt að taka á þessu flókna vandamáli. Þessi mikla skýrsla frá hafna- og vitamálaskrifstofunni, sem liggur fyrir, er sjálfsagt athyglisverð, og hafði ég hugboð um hana. Það virðist hafa legið alllengi á þessari skrifstofu nokkur tregða til að taka föstum tökum á þessu máli. og ég vil sérstaklega vekja athygli þingheims og þá hæstv. félmrh. á því, að skömmu síðar en skýrsla sú, sem hann minntist á, kom út, birtist einnig önnur skýrsla eftir Pálma Jóhannesson verkfræðing, sem heitir Athugasemdir við verkfræðilega skýrslu vita- og hafnamálaskrifstofunnar um hafnarframkvæmdir við Dyrhólaey. Pálmi Jóhannesson verkfræðingur hefur kannað þessi mál ítarlegar en aðrir þeir, sem nú vinna á þessari fyrrgreindu skrifstofu, og dregur hann í efa ýmsar meginniðurstöður, sem hæstv. félmrh. minntist á, bæði hvað varðar kostnað og ýmis önnur veigamikil atriði. Ég vil aðeins benda á það, að á bls. 21 í þessari skýrslu er birt niðurstaða. Þar er t. d. gert ráð fyrir, að kostnaðurinn sé 1.5 milljarður ísl. kr., en ekki á 3. milljarð. Það er gert ráð fyrir, að höfnin sé byggð í áföngum, og ýmiss konar meginatriði eru þar tekin fram, sem stangast mjög á við niðurstöður þeirrar skýrslu, sem hæstv. félmrh. minntist á. Ég vil líka minna á, að það er til rækileg ritgerð eftir Sigurbjart Jóhannesson, sem er félagsleg byggðarannsókn á Mýrdalnum, og þær forsendur, sem þar liggja fyrir um gerð hafnarinnar. Ég tel, að þetta séu svo veigamiklar skýrslur, að ekki sé unnt að einblína á skýrslu embættismannanna. Ég hef lesið þessi gögn eftir beztu getu, og ég vil leggja eindregið að hæstv. félmrh. að skipa n. sérfræðinám, verkfræðinga og annarra, og reyna að taka þessi mál föstum tökum. Það er óþolandi að velkjast með svona stórmál annars vegar milli tregra embættismanna á vita- og hafnamálaskrifstofu og hins vegar djarfhuga verkfræðinga og heimamanna, sem vilja, að þetta mál sé tekið föstum tökum, en allt stendur fast. Ég held, að það væri afskaplega nauðsynlegt að gera einu sinni rækilegan skurk í þessu máli og eins og ég segi fá n. þar til hæfra manna til þess að setjast niður og gera áætlun, sem menn geta þó a. m. k. dregið þær ályktanir af, hvernig eigi að halda málinu áfram. Mér sýnist málið velkjast ár eftir ár og ekkert sé gert raunhæft í því. Ég vil eindregið mælast til þess, að hæstv. samgrh. taki nú af skarið um þetta efni, því að mér sýnist, að ekkert muni geta gerzt í þessu máli, nema hæstv. samgrh. láti að sér kveða.



Herra forseti. Ég vil aðeins upplýsa það, að mér var kunnugt um þau gögn, sem hv. fyrirspyrjandi gat hér um. Gott væri, ef rétt reyndist, að hægt væri að byggja höfn við Dyrhólaey fyrir minna fé en vita- og hafnamálastjórnin kemst að niðurstöðu um eftir allmiklar vísindalegar rannsóknir á aðstöðu þarna. En oftast nær hefur viljað fara svo, að þegar til framkvæmda hefur komið, hafa verkin farið fram úr þeim áætlunum, sem sérfræðingar ríkisvaldsins hafa gert, og frekar óttast ég það, að kostnaður við slíka hafnargerð, sem þarna er um rætt, mundi fara nær 3. milljarðinum heldur en 2. Ég er afskaplega hræddur um það. En það er ekki á mínu valdi að taka af skarið, sem ég vildi gjarnan gera, því að nú blasa þessi mál sérstaklega við í nýju ljósi, og það er full ástæða til að kanna af fyllstu alvöru alla hafnarmöguleika suðurstrandarinnar, eins og nú standa sakir. En það er áreiðanlegt, að þegar um er að ræða 2–3 milljarða mannvirki, verður að koma til kasta Alþ., - fjárveitingavaldsins, Alþ, í heild, - til þess að ákveða, hvað gera skuli í slíkum efnum. Það gera ráðh, ekki upp á sitt eindæmi, hvorki ég né aðrir. En hér er skýrslan.