Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það hafa áður farið fram ýtarlegar umr. um þetta mál, án þess að hæstv. ríkisstj. hafi orðið við því að svara að nokkru þeim spurningum, sem ég hef beint til hennar, í sambandi við þær upplýsingar, sem ég gaf um afstöðu fjárhagsráðs til þessa máls. Það er í raun og veru slæmt, að það skuli ekki koma hér fram neitt um afstöðu hæstv. ríkisstj. í þessu máli. Hér hafa talað margir þm. í þessu mikilvæga máli, en hæstv. ríkisstj. hefur ekki fengizt til þess að láta að neinu leyti uppi sína skoðun um þessi mál, sem hér hafa verið rædd. Það hefur borið hér á góma, ekki aðeins þessa þáltill., heldur líka frv., sem liggur fyrir í Ed. og hefur verið stöðvað þar. Það hefur verið spurt að því af hálfu hv. þm., hvernig á því standi, að þetta frv., sem bersýnilegur þingvilji er á bak við, skuli hafa verið stöðvað. Það er hart, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki fást til þess að gefa neina skýringu í þessu máli, þegar það liggur fyrir, að þingvilji er á bak við það. Þetta frv. er samþ. í Nd. með öllum greiddum atkv. á móti einu, afgr. í fjhn. Ed. samhljóða, þó þannig, að fulltrúi Framsfl. í n. er með brtt. við frv., en fulltrúar minnihl. flokkanna eru því samþykkir, að það nái fram að ganga óbreytt, og í sambandi við þessa þáltill. hafa komið fram upplýsingar um, að þetta mál hafi verið stöðvað af aðilum innan ríkisstj., án þess að nokkur skýring sé á því gefin, hvernig á því stendur. Ég álít þetta ástand ákaflega óviðkunnanlegt, og það hefur komið fram hér, að þm. úr stjórnarflokkunum hafa látið í ljós óánægju sína yfir þessari afstöðu hæstv. ríkisstj., án þess að fá nokkur svör þar við. Ég ætla að leyfa mér að minnast ofurlítið á það, sem þeir þm., sem talað hafa hér í þessu máli á eftir mér, hafa komið nokkuð inn á. Hv. þm. Barð. kom inn á það sem svar við fyrirspurn frá öðrum þm., hvernig á því stæði, að ríkisstj. og fjárhagsráð virtust vera á ólíkri skoðun í þessum málum, og vitnaði í því sambandi í það, að fyrir nokkrum árum, þegar ríkisstj. var öðruvísi skipuð, þá hefði einn þm., þáv. samgmrh., hv. þm. Hafnf., upplýst hér á Alþ., að ráðh. réðu ekkert við þessa stofnun, fjárhagsráð. Nú fyndist mér ekki nema eðlilegt, að við fengjum að vita, hvort það er enn svo, að ríkisstj. ráði ekki við fjárhagsráð, því að þótt ekkert komi úr því, þá er viðkunnanlegra fyrir okkur þm. að hafa einhverja hugmynd um það, hver er hinn raunverulegi valdaaðili í landinu. Ég upplýsti samkv. bréfi frá fjárhagsráði, að fjárhagsráð lyti ekki Alþ. eða forráðamönnum mótvirðissjóðs, eins og er samkv. l. um fjárhagsráð, og ekki heldur ríkisstj., heldur ákveðnum aðila vestur í Bandaríkjunum, sem veitir leyfi til þess, að nota megi mótvirðissjóðinn. Svo að fjárhagsráð lýtur þessari amerísku n. sem sínum yfirboðara. Þá fer það, sem hv. þm. Barð. upplýsti, að verða skiljanlegt, að meira að segja ríkisstj. ráði ekki heldur við fjárhagsráð. En þetta er þá atriði, sem Alþ. á kröfu á að fá að vita, hvernig sé. Hv. þm. Barð. sagði, að þjóðin mundi ekki beygja sig undir úrskurð fjárhagsráðs, og það koma hvað eftir annað fram slíkar raddir í stjórnarflokkunum, að þeir vilji ekki beygja sig undir vald fjárhagsráðs, og það er ekkert óeðlilegt, að slíkt komi fram, ekki sízt þegar upplýst er, að fjárhagsráð hefur útlendan yfirboðara, sem líkindi eru til, að ákveði, hvað mikið Íslendingar megi leggja í byggingar, og annað slíkt. Ég held þess vegna, að þær raddir, sem hér hafa komið fram á eftir þeirri ræðu, sem ég hélt á grundvelli bréfs fjárhagsráðs, gefi tilefni til þess, að hæstv. ríkisstj. láti til sín heyra um sína afstöðu í þessu máli. Þá kom hv. 3. landsk. nokkuð inn á, að því er mér virtist, að verja nokkuð af þeim ráðstöfunum, sem fjárhagsráði hafa verið bornar á brýn og lagt illa út fyrir því, að því er honum virtist. Mér er ekki ljós afstaða hv. þm. til þessarar þáltill., sem hér liggur fyrir, en mér virtist þó, að hann bæri fram nokkrar fyrirspurnir eins og til þess að ætla að móta sína afstöðu, ef hann fengi sínar upplýsingar um þær. Hann spurði, hvort fjárhagsráð mundi hafa gengið frá fjárhagsáætluninni fyrir 1951. Nú mun fjárhagsáætlun fjárhagsráðs fyrir 1951 alls ekki hafa verið lögð fyrir þá stofnun, sem hún fyrst og fremst ætti að koma til, sem er fjvn., þannig að Alþ. hefur ekki fengið tækifæri til að fjalla um þessa áætlun. Hins vegar virtist hv. 3. landsk. hafa nokkra hugmynd um, hvernig þessi fjárhagsáætlun mundi vera. Hann upplýsti, að innflutningur mundi ekki verða aukinn samkv. áætlun fjárhagsráðs 1951. Ég verð að segja, að það gengur langt valdið hjá embættismönnum í okkar þjóðfélagi, ef nokkrir embættismenn - fjárhagsráð - eiga að ákvarða um það, án þess að Alþ. hafi nokkuð um það að segja, hvernig ráðstafa skuli innflutningnum til landsins, og takmarka alla byggingarstarfsemi í landinu á þann veg, að meiri hl. af öllum byggingarverkamönnum sé atvinnulaus, meginið af öllum vélum, sem þjóðin á til hagnýtingar í byggingariðnaðinum, sé látið ónotað og möguleikarnir til að afla erlends gjaldeyris séu látnir ónotaðir með því að landsmönnum er bannað að afla gjaldeyris til þess að flytja inn byggingarefni fyrir. Ég benti á það í fyrri ræðu minni, að fjárhagsráði ber samkv. 2. gr. l. um fjárhagsráð að miða störf sín við það, að öll afkastageta þjóðarinnar sé hagnýtt til fulls, að hver verkamaður, sem er vinnufær, hafi næga og örugga atvinnu, enn fremur, að húsnæðisskortinum og óheilnæmum íbúðum sé útrýmt sem fyrst. Svo framarlega sem fjárhagsráð miðar störf sín við annað en þetta, ef það miðar störf sín við það að skapa atvinnuleysi til þess að gera hægt fyrir atvinnurekendur að halda niðri kaupinu, þá er það lögbrot, svo framarlega sem fjárhagsráð miðar störf sín við það, að forráðamenn erlendis geti haft áhrif á notkun mótvirðissjóðsins og sett fjárhagsráði skilyrði um að minnka fjárfestinguna, - svo framarlega sem fjárhagsráð miðar sinn innflutning á byggingarefni við slík fyrirmæli erlendis frá, þá er þetta lögbrot. Hv. 3. landsk. segir, að það sé ekki talið fært af gjaldeyrisástæðum að flytja inn meira byggingarefni. Ég vil í sambandi við þetta gera tvær aths., Í fyrsta lagi virðast mér innflutningsskýrslur síðasta árs, í samanburði við árið þar áður, sýna, að byggingarefnisinnflutningi sé að nauðsynjalausu haldið niðri, hann er svipaður að krónutölu meðan annar innflutningur er aukinn, þannig að mér sýnist, að það sé beinlínis verið að gera ráðstafanir til þess að hindra auknar byggingar á Íslandi. - Í öðru lagi vildi ég út frá þessari skoðun og út frá því, sem kom fram í gær hjá hæstv. fjmrh., þegar hann var að verja gjaldeyrisleysið, leyfa mér að gera nokkrar aths. Þá var bent á, að Ísland hefði nægilegt vinnuafl og gæti útvegað sér nægilegt byggingarefni og hefði nægar vélar til þess að vinna að auknum byggingum og það væri þörf fyrir byggingar. Hæstv. fjmrh. lýsti yfir, að það þætti ekki fært vegna jafnvægisins í efnahagslífinu að ráðast í nýjar framkvæmdir hér heima, svo sem t. d. til landbúnaðar, nema með því einu að veita aukin innanlandslán, með því t. d., að Landsbankinn lánaði Búnaðarbankanum 15 milljónir. Hæstv. fjmrh. lýsti yfir í því sambandi, að ef tekið væri 15 milljóna erlent lán og sá erlendi gjaldeyrir seldur Landsbankanum og Landsbankinn út á þann erlenda gjaldeyri lánaði Búnaðarbankanum 15 milljónir, þá væri allt í lagi. Ég vil biðja menn að taka eftir þessari yfirlýsingu hæstv. fjmrh. Hann virðist telja allt í lagi, svo framarlega sem Ísland tæki erlent lán, að auka seðlaveltuna innan lands og setja í krafti þess í gang það vinnuafl, sem er ónotað, og þær vélar, sem eru látnar ónotaðar. Ég veit ekki, hvort hæstv. ríkisstj. hefur hugsað út í þetta. Auðvitað þýðir þetta ekki annað en það að auka að sama skapi eyðslu erlends gjaldeyris innan lands, svo framarlega sem erlendi gjaldeyririnn er ekki tekinn til þess að kaupa ný framleiðslutæki. Svo framarlega sem hæstv. ríkisstj. ætlar sér að halda fast við það, að það sé heilbrigð pólitík að taka 15 milljóna erlent lán til þess að auka seðlaveltu Landsbankans, þá er það líka heilbrigt að taka svo og svo mikið erlent lán til þess að byggja húsnæði yfir Íslendinga, þá er það heilbrigt að auka seðlaveltuna, svo framarlega sem það er gert á þann hátt að taka erlent lán og selja Landsbankanum gjaldeyrinn og láta hann selja gjaldeyrinn. Það er jafnheilbrigt eins og að taka það handa landbúnaðinum. Ég vil vekja eftirtekt hv. þm. á, hvað þessir hlutir þýða, og ég skal um leið segja, hvað þeir þýða frá mínu sjónarmiði. Ég álít, að það sé ekkert annað en skilningsleysi hjá þeim mönnum, sem fjármálunum ráða, að þeir skuli standa í veginum fyrir því, að við fáum að nota okkar raunverulega innlenda fjármagn, það þýðir okkar vinnuafl og okkar tæki. Ef við höfum nægilegt vinnuafl, sem ekki er notað, og nægileg tæki og getum keypt inn fyrir það, sem við framleiðum, fyrir okkar útflutning, þá er heilbrigt og sjálfsagt, að við fáum frelsi til þess að byggja meira, og Íslendingar þurfa ekki að taka erlend lán til þess. Slíkt er heilbrigt, jafnvel þó að það þýði meira fé, sem veitt er út í veltuna hjá þjóðfélaginu og lánsfjárþenslu, eins og hæstv. fjmrh. kallaði það. Það er fyllilega heilbrigt, og ég er hræddur um, að þarna sé um eitt af tvennu að ræða: Annaðhvort er hæstv. ríkisstj. búin að skapa sér vitlausar hugmyndir um takmörkin fyrir fjárfestingu á Íslandi eða þá að henni er fyrirskipað erlendis frá, hvaða takmörk eigi að vera fyrir fjárfestingu. Hver eru þau eðlilegu takmörk fyrir fjárfestingu hér innan lands? Þau takmörk eru fyrst og fremst eitt: Það er vinnuaflið. Þegar okkar vinnuafl er fullkomlega hagnýtt og hagnýtt á þann skynsamlegasta hátt, sem þjóðfélagið þolir, þá er komið að takmörkunum fyrir því, hvað við treystum okkur til að setja mikið fast í fjárfestingu, jafnhliða því, sem við höldum uppi þeim lífsstandard, sem þjóðfélagið á þeim tíma fæst til að sætta sig við. Þetta hefur verið sú meginregla, sem farið hefur verið eftir um þessa takmörkun, t. d. í okkar nágrannaþjóðfélögum, sem barizt hafa með verulegum árangri á móti atvinnuleysinu. Nú hefur við þær umr., sem farið hafa fram í Nd. um lántökuna, hvað eftir annað verið skorað á ríkisstj. að segja til um, hvar þessi takmörk eru fyrir fjárfestingunni, sem hún hugsar sér, hvað mörg hundruð milljóna megi setja á ári í fjárfestingu, en hún hefur aldrei fengizt til að upplýsa það. Það er talað um það eins og eitthvert dularfullt fyrirbrigði, hver fjárfestingin megi vera, það er sagt, að ef fjárfestingin er stórkostleg, þá þýði það lánsfjárþenslu, og annað þess háttar. Ég held, að allar þessar fullyrðingar, sem hæstv. ríkisstj. sjálf aldrei þorir að gefa upplýsingar um, séu byggðar á fölskum forsendum, það er hugsað út frá okkar aðstöðu fyrir stríð um okkar seðlaveltu og um okkar lánsfjárveitingar frá hálfu seðlabankans, en það er ekki hugsað út frá þeim möguleikum, sem þjóðfélagið hefur til þess að starfa nú. Þjóðfélag, sem hefur stórfellda tækni eins og okkar þjóðfélag, þarf meiri veltu en þau þjóðfélög, sem litla tækni hafa; við þurfum margfalt meiri veltu en við þurftum fyrir stríð. Og ef vanþekkingin eða hleypidómarnir hjá hæstv. ríkisstj. á þessu sviði eiga að standa í veginum fyrir því, að Íslendingar fái að nota sitt vinnuafl og afla sér byggingarefnis til að byggja, þá er verið að fremja glæp gagnvart öllum þeim, sem nú standa uppi húsnæðislausir, og það er hart af því Alþ., sem hefur afnumið húsaleigul., að ætla að bæta því ofan á að banna mönnum að byggja. Þeir, sem hæst tala um lýðræði og mannréttindi, ættu að útskýra, hvað þeir meina með því að ætla að reka fjölskyldur út á götuna og banna þeim algerlega að hafa nokkra möguleika til þess að komast inn, en það er gert með því að afnema þau l., sem nú banna mönnum að reka menn út úr húsnæði, en halda í gildi l., sem banna mönnum að byggja. Hafa þeir flokkar, sem standa að slíku, gert sér ljóst, hvað þeir eru að gera? Það er verið að níðast á þeim smæstu í þjóðfélaginu, svipta þá þessum litlu möguleikum, sem þeir hafa til að byggja yfir sig eða fjölskyldu sína. Það er ekki aðeins, að það sé verið að hindra hið svo kallaða einstaklingsframtak eða þá, sem gegnum nýjar byggingar eru að skapa sér atvinnu, heldur beinlínis verið að hindra, að það sé til húsnæði fyrir þá, sem ætla að reisa heimili í þjóðfélaginu, fyrir þá, sem á að henda út vegna þess að það er búið að afnema húsaleigul. Ég skil ekki, hvernig þeir menn hugsa, sem ætla að halda þeim ákvæðum í l. að banna mönnum að byggja, en segja við alla þá, sem eiga hús: Við skulum lofa ykkur að henda fólkinu út eins og þið viljið. - Það hafa nokkrir embættismenn hér í Reykjavík verið valdir til þess að banna mönnum að reyna þannig að bjarga sér sjálfir, og það er að ganga svo langt, að það er verið að taka sjálfræðið af einstaklingnum og banna honum allar bjargir. Það á sízt við af þeim flokkum, sem sífellt eru að prédika, að fólkið eigi að bjarga sér sjálft, en ekki að gera allar kröfur til ríkisins. Hvað var viðkvæðið, þegar verkalýðurinn var að berjast fyrir atvinnu á atvinnuleysisárunum fyrir stríð? Jú, verkalýðurinn heimtar og heimtar allt af öðrum, en ekkert af sjálfum sér. Þetta kvað stöðugt við. En hvað heimtar hann svo núna? Einfaldlega það, að hann fái aðeins lagalega heimild til þess að koma sér upp þaki yfir höfuðið af eigin rammleik, ef hann skyldi einhvers staðar geta náð í peninga og byggingarefni. Einhverjir kunna nú að segja, að þetta sé ekki til neins, verkalýðurinn fái ekkert lánsfé, og hann sé jafnilla staddur, hvort sem hann fái þetta leyfi eða ekki. - Ég verð þá að segja þeim, sem þannig kunna að hugsa, að þar sem neyðin rekur á eftir, þar er margra bragða leitað, og það er jafnvel svo, að þó menn nytu ekki aðstoðar bankanna, þá mundu ýmsir ráðast í að koma þaki yfir höfuð sér, ef þeim væri það ekki bannað. Þannig segja t. d. margir byggingarverkamenn, sem nú ganga atvinnulausir í hópum: Við skulum hjálpast að að byggja hver fyrir annan, þó að við fáum vinnu okkar ekki borgaða í öðru en slíkri samhjálp, ef eitthvað verður rýmkað um þau höft, sem nú eru á byggingum. - Og sjómaðurinn segir: Ef ég fæ í friði fyrir ríkisstj. að vinna við minn bát og kaupa mér efni í minn húskofa fyrir þann gjaldeyri, sem ég afla, þá reisi ég mér líka hús og þarf ekki aðra hjálp til en frelsi til að ráðstafa þeim verðmætum, sem ég skapa. - Það er nú neyðarástand um land allt, sem ríkisstjórnin hefur með aðgerðum sínum og aðgerðaleysi leitt yfir þjóðina og ber ábyrgð á. Og með ráðstöfunum sínum er hún að viðhalda þessu ástandi og bannar mönnum hreint og beint alla sjálfsbjargarviðleitni. En hvers vegna í ósköpunum? Ef þetta fólk sér einhver ráð, þar sem ríkisstj. stendur ráðalaus, hvers vegna þá ekki að láta það um að bjarga sér eins og bezt gengur? Nei, einokunin á útflutningi og innflutningi stendur alls staðar í vegi fyrir slíkri sjálfsbjörg; hún gerir það að verkum, að fólk í sveitum og þorpum úti um allt land hrópar nú í sinni neyð til Alþingis um hjálp; það hefur að vísu í höndum atvinnutækin og viljann til að bjarga sér, en það fær bara ekki að nota þau. Með þessum orðum er ekki sagt, að svo kölluð frjáls verzlun sé neitt „ídealt“ ástand; en hún hefur það fram yfir þá einokun, sem nú þjakar landslýð, að hann hefur þó frelsi til að reyna að bjarga sér eftir því, sem föng eru til. Bæjunum, sem á árunum 1920–40 brutust þannig í að afla sér tækja og höfðu möguleika til að bjarga sér, í fátækt sinni, enda þótt atvinnurekendurnir hlypust stundum á brott með atvinnutækin, þeim er nú neitað að bjarga sér. Og þessum fjötrum má ekki hagga. Þannig hefur frv. um að slaka á höftum þessum verið stöðvað í efri deild, og meirihlutafylgi þingsins við þá till., sem hér liggur fyrir, á að hindra í að samþykkja það með valdboði ríkisstj. og tilvísunum fjárhagsráðs í erlenda menn, sem segja, að ekki megi auka fjárfestinguna á Íslandi. Ríkisstj. ber fram í þessu máli augljósar og vísvitandi blekkingar eins og þá, að fjárfestingin í sambandi við Sogs- og Laxárvirkjunina sé svo óskapleg, að þar sé ekki á bætandi. Staðreynd er hins vegar, að við þurfum t. d. miklu minna vinnuafl til Sogsvirkjunarinnar nú heldur en 1936 og höfum afkastamikil tæki og reynslu, sem okkur skorti þá, auk þess sem við fáum féð til framkvæmdanna erlendis frá. Allt þetta tal er vísvitandi ósannindi og þjónar ekki öðrum tilgangi en að viðhalda atvinnuleysi og neyð hjá þjóðinni. Ég skil, að hæstv. ríkisstj., sem er að drepa niður allt atvinnulíf í landinu með sinni einokunarkló, kærir sig ekkert um að ræða þessi mál, og allra sízt þannig, að þjóðin megi fylgjast með þeim umræðum. En ég vil þó a. m. k., að hér á Alþ. komi fram einhver andmæli gegn þessu háttalagi. Og víst væri það ómaksins vert, ef unnt er, að krefja hæstv. ríkisstjórn sagna um það, hvernig hún kemur því heim, að á sama tíma og hún bannar landslýð að byggja yfir sig, þá kemur hún með till. um að taka erlend lán til að auka þá fjárfestingu, sem í öðru orðinu verður að forðast. - Altso: ég er steinhættur að skilja þennan hugsunarhátt. Er það meiningin, að auka megi fjárfestinguna, bara ef það er gert með erlendum lánum og peningarnir ekki teknir úr Landsbankanum, heldur úr erlendum bönkum? Er ekki ástæða til, að hæstv. ríkisstj. reyni að skýra þetta fyrir Alþingi? Ef það er rétt, sem hæstv. fjmrh. hélt fram í Nd. í gær, ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu, að við fengjum ótakmörkuð erlend lán til bygginga í landinu. En ef þetta er meining hæstv. ríkisstj., þá verður að fara að ræða þessi mál á allt öðrum grundvelli en hingað til. Sé sú stefna „accepteruð“, og ef ekkert er í vegi fyrir því að taka erlend lán, engin hætta fyrir sjálfstæði landsins og allt í lagi með slíka fjárfestingu - ja, þá er málið komið á allt annan grundvöll, og það ætti þá ekkert að vera því til fyrirstöðu t. d., að byggingarsamvinnufélögin tækju slík lán erlendis o. s. frv. Mig grunar annars, að ekki sé til nema ein skýring á þessu -, að Landsbankanum hafi verið fyrirskipað að stöðva sínar lánveitingar við ákveðna krónutölu, ákveðið hámark, - og ég vil skjóta því inn í: of lágt hámark, þar sem þeir, sem skipunina gefa, þekkja ekki framleiðslumöguleika íslenzku þjóðarinnar; og séu það hinir sömu, sem framkvæmdu útreikninga gengislækkunarlaganna, þá er auðvitað að fenginni reynslu af þeim lögum ekki að sökum að spyrja. Hins vegar, ef Íslendingar geta fengið erlend lán, þá er þeim leyfilegt að auka fjárfestinguna innan lands. - Og hvað þýðir þetta? Það þýðir, að það er búið að taka Landsbankann undan valdi Íslendinga, og hann heyrir nú undir erlenda yfirboðara; við verðum að leita til annarra banka og taka t. d. lán í Englandi í gegnum Landsbankann, byggingarsamvinnufélögin verða að leita láns í Danmörku o. s. frv. Með yfirlýsingum ríkisstj. hér í þessum umr., þá á Alþingi kröfu á að fá að vita, hvað raunverulega vakir fyrir henni. Eftir frammistöðu hennar í sambandi við setningu gengislækkunarlaganna, þá verðskuldar hún ekki það traust, að henni sé fylgt í blindni, einkum þegar hún segir eitt í dag og annað á morgun um mikilvæg mál. Ég ætla ekki að fara sérstaklega út í það, sem kom fram hjá hv. þm. Ísaf. og hv. 3. landsk., að fjárhagsráð hefði veitt of mikið af leyfum, né það, sem hv. þm. Ísaf. kom með, að það þyrfti öflug ríkisafskipti til að tryggja innflutninginn. Ég vil þó í því sambandi segja, að hvað ríkisafskiptin snertir, þá fer árangur þeirra eftir því, hvernig þeim er beitt. Það er enginn efi á, að á þeim tíma, er allir höfðu næga atvinnu og t. d. var eins mikið byggt og frekast var kostur á, þá var nauðsynlegt, að ríkið hefði eftirlit með fjárfestingunni, skipulagningu í atvinnulífinu. En ef reynt er á atvinnuleysistímum að viðhalda húsnæðisskortinum t. d., þá eru slík afskipti skaðleg fyrir þjóðfélagið. Og hvað snertir afskipti fjárhagsráðs, sem sumir vilja kalla „áætlunarbúskap“, þá vil ég taka það fram, að að svo miklu leyti sem menn bjuggust við, að það gegndi því hlutverki, þá skil ég ekki í öðru en allir þeir menn hafi orðið fyrir hinum sárustu vonbrigðum og vilji fullkomlega afbiðja sér, að starfsemi þess sé sett í nokkurt samband við hugmyndir sósíalismans um áætlunarbúskap. Sá „áætlunarbúskapur“ er ekki annað en einokun tveggja höfuðklíkna í þjóðfélaginu, sem rífast um gjaldeyrinn eða verzlunarleyfin og fjárhagsvaldið. Og þegar svo er komið, að afskipti fjárhagsráðs miða að því að auka vanda og húsnæðisskort allrar alþýðu, þá hlýtur hún að berjast fyrir því, að þessari einokun sé útrýmt, án þess hún á hinn bóginn geri sér nokkrar tyllivonir um, að „frjáls verzlun“ færi henni annað en möguleikann til að geta barizt. Það fær hún ekki nú. Henni eru allar bjargir bannaðar. En hún hefur áður orðið að berjast á grundvelli frjálsrar samkeppni, og hún getur knúið fram ýmislegt á þeim grundvelli, þar sem hún aftur á móti er algerlega bundin og heft af þeirri einokun, sem nú á sér stað og er að leiða yfir hana sárustu neyð. Það hefur hingað til ekki verið til neins fyrir þá, sem sent hafa bænarskrár til Alþingis alls staðar utan af landi um frelsi til að bjarga sér; það hefur verið daufheyrzt við þeim og allt vald verið sameinað hjá þessari einokunarskrifstofu. En það fólk, sem þannig eru allar bjargir bannaðar, það mun ekki þola slíkt til lengdar. Þá vil ég í sambandi við afgreiðslu þessa máls leggja áherzlu á það, að till. mín á þskj. 199, um að gefa frjálsan innflutning á byggingarefnum, verði samþ. Ég fæ ekki betur séð, fyrst á að stöðva það frv., sem liggur fyrir Ed., en hið minnsta, sem Alþ. geti þá gert, sé að samþykkja þessa till. með breytingu minni, en hún mundi þá hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Till. til þál. um frjálsan innflutning á byggingarvörum o. fl. Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gefa nú þegar frjálsan innflutning á byggingarvörum og gefa frjálsa byggingu hæfilegra íbúðarhúsa, er menn byggja til eigin afnota, enn fremur byggingu útihúsa í sveitum og verbúða.“ - Og ég vil nú spyrja þá hv. flokka, sem kenna sig við frjálsa verzlun eða samvinnu: hvað sjá þeir eiginlega hættulegt í því, að þjóðin fái þetta frelsi, kynslóðin, sem tók við húsalausu landi um aldamótin síðustu, þar sem t. d. þjóð eins og Englendingar búa í aldagömlum húsum og alls auðs eru erfðir, en við höfum orðið að skapa öll okkar efnahagslegu verðmæti á einum aldarhelmingi? Hvers vegna í ósköpunum á nú að hindra þessa sköpun verðmæta, annaðhvort með vitlausu hagkerfi eða erlendu valdboði? Hvað mælir á móti því, að við getum verið frjálsir að því að byggja upp okkar lítt numda land? Við aukum þó ekki framleiðslu okkar og afköst með öðru móti, eins og sífellt er þó talað um, að þjóðin verði að gera. Og hvað er þessu eiginlega til fyrirstöðu? Þjóðin krefst þess nú að fá frjálsari hendur til að bjarga sér. Og ég vil eindregið skora á hv. alþm. að greiða atkv. með þessari brtt. og ganga þannig tryggilega frá því, að mál þetta sé afgr. eins og þjóðarvilji er fyrir.

Landbrh. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Hæstv. viðskmrh., sem hér hefði átt að standa fyrir þessu máli, er fjarverandi, og bað hæstv. forsrh. mig að segja hér nokkur orð til skýringar. Það hefur verið kvartað um, að það stæði á svörum af hálfu ríkisstj. í þessu máli. En út frá upplýsingum, sem fulltrúar verkalýðsfélaganna hafa gefið, þá get ég ekki séð þann baga, sem af því á að stafa. En drátturinn stafar af því, að ekki hafa verið tilbúnar skýrslur fjárhagsráðs, sem nauðsynlegt var að hafa í höndum, og er þeim nú fyrst nýlega lokið. En samkvæmt þeim er sú fjárfesting, sem leyfð hefur verið, ekkert smáræði, eða á sjötta hundrað millj. kr., - nánar til tekið 520 millj. kr., sem leyfðar hafa verið til framkvæmda ríkis, bæja og einstaklinga á fyrra ári. Nákvæmar skýrslur voru fyrst lagðar fyrir ríkisstj. til athugunar fyrir 2 dögum, og í sambandi við þá skýrslu - og með tilliti til fjárfestingaráætlana og stefnunnar viðvíkjandi bátaútveginum og innflutningsverzluninni - verður svo tekin ákvörðun um það, hvort fært þykir að gefa íbúðarhúsabyggingarnar frjálsar. Og á þeirri ákvörðun verður ekki dráttur, þegar þeirri athugun er lokið. En það, sem kom annars í ljós í umræðum við fulltrúa verkalýðsfélaganna, var það, að það hefur ekki fyrst og fremst staðið á leyfum fjárhagsráðs, heldur hafa byggingar stöðvazt vegna hins óvenju óhagstæða tíðarfars um land allt, sem hamlar framkvæmdum. Það hefur ekki staðið almennt á efni, enda þótt í sumum tilfellum hafi verið fundið að því, að það fengist of seint, heldur hefur tíðarfarið lengi verið þannig, að ógerningur er að fást við byggingarframkvæmdir.

En af hverju veitti fjárhagsráð ekki leyfin í vor?

Það er alltaf takmarkaður fjöldi, sem getur unnið við byggingarvinnu innan húss. En undanfarin ár hefur alltaf verið hægt að vinna meira og minna að byggingarvinnu úti við einnig. Og þetta var eftir upplýsingum, sem gefnar voru af manni úr fulltrúaráði, og ég veit, að hv. 2. þm. Reykv. mun taka fullt mark á. Svona eru nú hlutirnir. Það skortir hvorki efni né innflutningsleyfi, en það er bara ekki hægt að vinna vegna tíðarfarsins, sem hefur verið mjög slæmt í vetur, og um leið og úr rætist með það, mun ekki standa á framkvæmdunum. Og þetta hefur komið fyrir áður á Íslandi, að tíðarfarið hefur verið svo illt, að ekki hefur verið hægt að sjá öllum fyrir vinnu yfir veturinn. Það má máske segja, að það hefði átt að úthluta leyfunum fyrr. Það má alltaf segja slíkt eftir á, og skal ég ekki ræða um það. En hitt er ljóst, að eins og sakir standa er ekki hægt að ásaka fjárhagsráð fyrir það, að það hafi ekki veitt nóg leyfi eða hindrað efnisútvegun. - Viðvíkjandi atvinnuleysinu, sem stafar af stöðvuninni í iðnaðinum, þá er aðalorsök þess ekki sú, að það standi á leyfum fyrir hráefninu, heldur er það hitt, að þau fást bókstaflega ekki erlendis. Það er t. d. svo með eina iðnaðarstofnun hér í Reykjavík, að hún er búin að fá leyfi fyrir lifandi löngu, en það hefur bara staðið á því, að hún fengi efnið úti. Og viðskmrh. hefur haft fulltrúa við þá stofnun í París, sem vinnur að því að skipta hráefninu á milli þjóðanna. Svo að mínu viti er ekki hægt að vinna að þessum málum öllu betur. M. a. er það svo nú, að það stendur í samningum um það, hvort við getum fengið það stál og það járn, sem við þörfnumst, því að við viljum reyna að tryggja okkur það í tíma, auk þess sem við reynum að fá það sem mest óunnið, svo að það skapist atvinna í landinn við að vinna það hér heima. Þannig er atvinnuleysið í iðnaðinum meira af þessum ástæðum en af því, að leyfin vanti. Viðvíkjandi því, sem heyrzt hefur, að það beri að nota mótvirðissjóð til byggingarframkvæmda, þá getur það ekki verið dulið neinum, að hann er ekki hægt að nota nú til þessa, þar sem á að verja honum til virkjananna við Sogið og Laxá í þessari umferð. Það verður ekki fyrr en þau lán hafa verið borguð inn í sjóðinn aftur, að hann getur komið að notum í þessu skyni. Um það, hvað verður getið frjálst af byggingarvörum, get ég ekki sagt neitt ákveðið á þessu stigi, enda hefur það ekki verið ákveðið af ríkisstj. En till. um þetta atriði munu koma alveg á næstunni, og með tilliti til þess, sem ég sagði áðan, að það er hvorki skortur á efni né leyfum, sem stöðvar framkvæmdirnar nú, þá get ég ekki séð, að töf á þeirri ákvörðun skipti miklu máli. Viðkomandi þeim umr., sem hér hafa farið fram í sambandi við erlendu lánin, þá er ég satt að segja undrandi yfir því, að maður skuli þurfa að sitja undir umr. að slíku tagi. Við hefjum ekki framkvæmdir fyrir svo að segja falsaða seðla. Við getum hvorki keypt sement né timbur fyrir þá, og ég hélt, að svona umræður ættu sér ekki stað. Það er mjög takmarkað, sem má gefa út af seðlum. M. a. er heimilt að gefa út seðla fyrir 15 millj., sem skulu vera gjaldkræfir í erlendri mynt á 6 mánuðum. Og þá á að vera hægt að kaupa fyrir þá hvað sem er! Það er dæmalaust, að það skuli þurfa að ræða hluti sem þessa. Það er því miður svo, að það er ekki nóg að gefa út pappír, og þegar ekkert er á bak við seðlana, eru þeir ekkert nema pappír. Nú eru íslenzkir seðlar ekki seljanlegir erlendis á „pari“, en það voru þeir fyrir nokkru síðan, eða á fyrstu árunum eftir stríðið, af því að þeir voru þá heilbrigðir íslenzkir peningar og ávísun á það, sem þeir vísuðu til. Það er því afar undarlegt, er hv. 2. þm. Reykv. heldur því fram, að það sé bara nóg, að seðladeild Landsbankans gefi út seðla, og síðan megi kaupa fyrir þá sement og timbur og hvað sem er. Ég hef engan heyrt halda slíkri fjármálapólitík fram í alvöru fyrr, utan einn frægan málara hér á landi. Hv. 2. þm. Reykv. segir enn fremur, að ekki megi taka erlent lán, nema kaupa fyrir það framleiðslutæki. Hvað er verið að gera annað með þetta lán, sem hér um ræðir? Eiga að gilda einhverjar aðrar reglur fyrir t. d. togarana en önnur framleiðslutæki? En það má ómögulega taka erlent lán til byggingar á peningshúsum og heygeymslum, þótt vitað sé, að sú eina vara, sem selst áreiðanlega erlendis í svipinn, er sauðfjárafurðir, og það fyrir hærra verð en fæst fyrir hana á innlendum markaði að viðbættri uppbót. Nei, það má ekki kaupa efni og láta síðan íslenzkar hendur vinna úr þeim, en það má kaupa fullsmíðaða togara. Það er annars undarlegur hugsunarháttur hjá mörgum hér gagnvart landbúnaðinum, og undarlegir spádómar um það, að ríkisstj. vinni þjóðinni tjón með dekri sínu við hann. Ég held, að menn vinni þjóðinni einmitt tjón með því að tala þannig um íslenzka landbúnaðinn, sem er sá atvinnuvegur, sem brauðfæðir þjóðina, og afkoma hennar mun alltaf standa í beinu hlutfalli við gengi hans. Á honum hefur þjóðin lifað til þessa dags. Og ég get ekki fundið annað en það sé tap fyrir þjóðina að vera sífellt að bera saman þessa tvo aðalatvinnuvegi okkar, sjávarútveginn og landbúnaðinn, og gera upp á milli þeirra. Þessi hugsunarháttur gægist hér alltaf fram, þegar rætt er um að kaupa vörur fyrir landbúnaðinn. Ég get ekki séð, að ríkisstj. eða viðskmrh. hafi vanrækt neitt í þessu efni. Og mér er óhætt að fullyrða, að nú sé verið að undirbúa fullkomna skýrslu um fyrirhugaða fjárfestingu, og stuðzt þar við þau leyfi, sem veitt hafa verið, auk þess fjárlög og fjárhagsáætlun Reykjavíkur, og síðan verði í samræmi við þá skýrslu tekin ákvörðun um það, að hve miklu leyti hægt verður að gefa verzlunina frjálsa án þess að hætta stafi af. Og það mun vera hægt, ef við höfum erlendan gjaldeyri, að veita verzlunarfrelsi, sem er meira en nafnið tómt. Því að menn verða að gæta að því, að það kemur engum að gagni að veita frelsi, sem ekki er annað en nafnið tómt. Það er gagnslaust að gefa mönnum frelsi til byggingar íbúðarhúsa, ef svo þeir, sem meira mega sín, hrifsa til sín allar þær byggingarvörur, sem til eru í landinu. Þetta þarf að haldast í hendur, frelsið og möguleikar manna til að njóta þess. Það þarf að standa eitthvað á bak við það. Ég skal svo ekki orðlengja meir um þetta. Sá ráðh., sem með þessi mál fer, hefði sjálfsagt getað gefið nánari upplýsingar um þessi mál, ef hann hefði getað verið hér viðstaddur. En það, sem ég hef nú dregið fram, eru höfuðatriði málsins.

Forseti (JPálm) : Mér hefur borizt svo hljóðandi brtt. frá hv. þm. Ísaf.: „Við till. bætist: Leyfi til þess að byggja stærri íbúðir, svo og stærri byggingar, sem eigi er beinlínis þörf vegna framleiðslunnar, verði því aðeins veitt, að innflutt byggingarefni sé afgangs frá þeim byggingum, sem undanþegnar eru fjárfestingarleyfi.“ - [ Þskj. 684.] Till. er of seint fram komin og skrifleg og þarf því tvöföld afbrigði.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Það liggur við, að ég sé farinn að finna þörf á að velta því fyrir mér, hvernig þessi þjóð hefur hjarað og þraukað í 1000 ár og meira, áður en fjárhagsráð varð til. Þegar verið er að bera fram svo alsanngjörn tilmæli sem felast í þeirri till., sem hér um ræðir, þá leikur allt á reiðiskjálfi, ef eitthvað í þeim brýtur í bága við hinn hágöfuga vilja fjárhagsráðs og aðstandenda þess. Ég held, að sumir þeirra ræðumanna, sem hér hafa talað um þetta mál, gætu varla lagt öllu meira upp úr 10 boðorðum Móses en þessu kjánabulli uppi í fjárhagsráði, sem er marghrakið á ári hverju. Hv. 3. landsk. sá allt í einn fyrir sér einhvern voða, ef þessar litlu íbúðarhúsabyggingar yrðu gefnar frjálsar. Ég ætla, að það sjónarmið hans sé samkvæmt hans lærisetningum. En braskið og bellibrögðin, sem hann þóttist sjá hilla undir, ef þetta litla frelsi yrði gefið, það brask og þau bellibrögð eru þegar komin inn í byggingar- og verzlunarlífið í heild og ekki hvað sízt vegna of mikillar afskiptasemi þess opinbera. Ég átti þátt í því á sínum tíma, að fjárhagsráð tók við völdum. En ef við athugum nú þau lög, sem því voru sett, og síðan framkvæmdina, þá ber þar mikið á milli. Fjárhagsráði var fyrirhugað að halda áfram þeirri nýsköpun, sem þá hafði átt sér stað hjá þjóðinni um nokkurt skeið. Ég ætla ekki að fara ýtarlega út í það hér, hvernig fjárhagsráð hefur rækt það hlutverk. Það atriði væri efni í langa ræðu út af fyrir sig. En þegar svo nokkrir hv. þm., tilknúðir af vandræðum og vandkvæðum sinna kjósenda, fara fram á, að einum lagabókstaf í lögunum um fjárhagsráð, sem í öndverðu var gert ráð fyrir að hefði gildi, sé breytt, þá ætlar allt um koll að keyra. Hæstv. landbrh. er nú farinn úr salnum og hefur líklega þótzt gera vel að miðla Alþ. af sinni speki, og hann fræddi okkur um tíðarfarið. Ég hélt nú satt að segja, að allir vissu, hvernig það hefur verið í vetur. En það var fleira, sem hrökklaðist út úr hæstv. ráðh., er hann var að hlaupa í skarðið fyrir viðskmrh. Hann gerði ráð fyrir því, að hæstv. viðskmrh. hefði þegar látið Alþ. í té skoðun sína á þessum málum. Því miður er það nú ekki svo. Hæstv. landbrh. hefur gert ráð fyrir meiri ötulleik af hálfu viðskmrh. í þessu máli en raun ber vitni, því að hann hefur enn ekki tekið til máls um það. Þá sagði hæstv. ráðh., að till. frá ríkisstj. um frelsisaukningu væri von á næstunni. Það er ekki í fyrsta skipti, sem slíku er haldið fram og okkur lofað, að till. séu á næsta leiti. En þær vilja bara vera nokkuð lengi á næsta leiti, og ég verð að segja það, að mér finnst sækjast nokkuð seint að leitinu því. Og það er ekki í þessu máli einu, sem fyrirheit og loforð hafa verið gefin um till. til úrbóta á næstu grösum, en hefur síðan dregizt von úr viti, að þær birtust. Hann minntist einnig eitthvað á vöruflutninga til landsins, og ef ég hef heyrt rétt, þá var svo að skilja, að hann vildi halda því fram, að leyfin fyrir þeim hefðu alltaf verið tímanlega á ferðinni. Þarna er hann að mæla fyrir munn annars manns, og það verður að nægja honum til afsökunar, en þarna hefur hann hætt sér út á klaka, sem hann er ekki kunnugur. Honum mun ekki sjálfum kunnugt um það, hve ríkisstj. hefur verið viðbragðsfljót í þessu efni, og því virðist afar hæpið af honum að halda þessu fram. Því miður er það svo, að vegna aðgerða fjárhagsráðs höfum við verið mikils til of seint á ferðinni með útvegun á hinum nauðsynlegustu rekstrarvörum. Það er hægt að sanna það reikningslega, að fyrir aðgerðir fjárhagsráðs voru framleiðendur saltfisks skaðaðir um eina millj. króna, vegna þess að þeir máttu ekki kaupa strigaumbúðir, er þeir vildu. Svona er það á fleiri sviðum, að víða eru leyfi seint á ferð. Ég hef fyrir langalöngu bent viðkomandi ráðun. á, að það eru ekki til í landinu lýsisumbúðir nema utan um 1/10 hluta eða svo af því lýsi, sem framleitt er. En fjárhagsráð fæst ekki til að sinna viðvörunum um þetta efni, og það er nú komið undir náð, hvort við fáum þessa vöru. Það kann að þykja óviðeigandi af manni, sem talinn er í stjórnarliðinu, að mæla svo sem ég hef nú gert. En þegar gengur svo fram af mér, get ég ekki horft þegjandi á það, sem fer aflaga í ýmsum efnum, og samþ. það mótmælalaust. Það má hver virða það þann veg sem hann vill. Það er orðið of mikið af því, að ef menn eru í þessum og þessum stjórnarflokki, þá megi menn ekki sjá agnúa á ríkisstj., heldur beina allri gagnrýni sinni að stjórnarandstöðunni. Ég ætla, að hreinskilni í þessum efnum sem öðrum sé réttust. Og ég get kinnroðalaust bent á þessa hluti vegna þess, að ég hef eftir öðrum leiðum gengið eftir því, að útveginum yrði séð fyrir þeim vörum, sem hann nauðsynlega þarfnaðist, án þess að neitt hafi verið á það hlustað. Hæstv. ráðh. komst svo loksins heim í ríki sitt í ræðulokin. Og þar kom hann með eina fullyrðinguna enn, og hún var á þá leið, að þær einu vörur, sem áreiðanlega seldust erlendis nú í svipinn, væru landbúnaðarvörur. Þetta er alveg rétt, að nú eru þær seljanlegar á góðu verði, og er það vel farið. Það er gleðilegt, að landbúnaðarvörur seljast nú vel, það gleður þjóðina, þegar vörur hennar seljast vel. En ég ætla, að það sé mælt af nokkuð mikilli vanþekkingu að segja, að landbúnaðarvörur séu einu vörurnar, sem hægt sé að selja, því það er flestallar okkar vörur, sem hægt er að selja, svo fremi að þær séu í því ástandi að vera frambærilegar á markaðnum. Það veltur svo á ýmsu með verðið, það fer með sjávarútvegsvörurnar alveg á sama hátt eins og fer með landbúnaðarvörurnar, að framboð og eftirspurn skapar eða hefur a. m. k. mikil áhrif á verð vörunnar í hvert eitt sinn. Styrjaldarástandið virðist hafa kallað fram mikla eftirspurn eftir ullarvörum, og þá er það náttúrlega eðlilegt, að íslenzkar gærur t. d. séu í háu verði, sem þær eru nú, sem betur fer. En það er ekki sérlega langt síðan landbúnaðarvörur áttu líka erfitt undir fót, ég er ekkert að hælast um af því, en bendi á það í sambandi við fullyrðingu hæstv. ráðh. Ég veit ekki betur en að landssjóður hafi stundum hlaupið undir bagga og keypt landbúnaðarvörur, t. d. ull, af því að ekki hafa verið möguleikar að koma þeim út á erlendum markaði. Þessi till. gefur ekkert tilefni til, að hæstv. landbrh. sé að koma með neinn slíkan meting eins og hann var með í sinni ræðu. Þessi till. er fram borin til þess, að því sé loksins hætt að láta menn, sem eru störfum hlaðnir, til sjós eða lands slíta út miklu af sínum tíma og kröftum til að fá leyfi fyrir því að mega reisa sér lítið hús, að hætt sé að angra bændur í sveitum með því, að þeir þurfi að vera að skrifa til Reykjavíkur, ef þeir vilja byggja sér for eða koma einhverjum smáframkvæmdum í verk. Þetta á allt að athuga, segir hæstv. ráðh., það er ekki nema stutt stund þangað til tekin verður ákvörðun um þetta allt saman samkv. þeirri miklu áætlun fjárhagsráðs, sem lögð var fyrir ríkisstj. fyrir 2 dögum. - Við erum fyrir löngu búnir að heyra þessar og líkar upphrópanir, ekki úr munni þessa hæstv. ráðherra eins, heldur úr annarra munni. En ég held, að það sé alveg óhætt fyrir þann hluta Alþ., sem annars vill rýmka eitthvað til í þessum efnum, að samþ. þá þáltill., sem hér er rætt um, þrátt fyrir að það komi þá kannske eitthvað enn rýmra frelsi fram hjá hæstv. ríkisstj., það skaðar þá ekki, að Alþ. sé búið að láta sinn vilja í ljós. Ég var áður búinn að minnast á brtt. hv. þm. V-Húnv. og fann, frá mínu sjónarmiði, ekkert við hana að athuga. Nú er komin ný brtt. frá hv. þm. Ísaf. Það má segja, að hún í sjálfu sér hljómar vel, þegar hún er lesin upp, en mig uggir samt, að hún geti orðið, ef hún er samþ., þál. fjötur um fót, og það munu vera einhverjir, sem líta þannig á, að með því sé stigið of fast í ístaðið, að bægja frá nauðsynlegum byggingum, þó þær tilheyri ekki þeim flokki bygginga, sem þáltill. fjallar um. Hv. þm. Ísaf. sagði í sinni ræðu á dögunum, að fjárhagsráð hefði bjargað mörgum. Hamingjan hjálpi mér! Þeir, sem sitja yfir öllu byggingarefni í landinu, þeir, sem ráða yfir hverjum sementshnefa og hverju borðfeti, skyldu þeir geta komizt hjá því að hjálpa einhverjum, ef það á að heita hjálp að veita leyfi? Ég vil vel trúa því, að þeir hafi hjálpað mörgum. Það gerir timburkaupmaðurinn, sementskaupmaðurinn og verkamaðurinn, sem er að byggja, þeir eru allir að hjálpa til þess að byggingarnar komist upp. En það er engin röksemd fyrir því, þessi hjálparstarfsemi, sem hv. þm. Ísaf. hóf fram, að það megi ekki samþ. þá þáltill., sem hér liggur fyrir, því henni er svo í hóf stillt, að með henni er aðeins farið fram á að létta oki fjárhagsráðs af þeim herðum, sem eiga erfiðast með að standa undir því, þegar um er að ræða svo smávægilegar framkvæmdir eins og t. d. framkvæmdir í sveitum, því það gengur barnaskap næst að vera að láta stofnun í Reykjavík skrifa upp á skírnarattesti fyrir forir og annað, sem byggt er og nauðsynlegt er við búskapinn. Ég vona því, að hv. alþm. fallist á að samþ. þessa rýmkun, ég sé ekki nokkra hættu á því, að samþykkt hennar mundi auka á brask, heldur þvert á móti. Ég vil spyrja hv. 3. landsk., hvort hann álítur, að þær glæsilegu byggingar, sem eru að renna hér upp t. d. úti á Melunum, sem sýnilega eru ekki byggðar fyrir verkamenn eða slíka, það eru byggingar stórstarfsmanna hins opinbera, - ég vil spyrja, hvort hann álítur, að slíkar byggingar séu til orðnar fyrir brask. Ég geri ekki ráð fyrir, að hann haldi því fram. Hins vegar er það upplýst við umr. um þetta mál, síðast af hv. þm. Barð., að þess væru dæmi, að menn sæktu um byggingarleyfi og byggðu svo ekki sjálfir, heldur einhver annar. Ég vil ekki fullyrða, að hv. þm. hafi sagt, að byggingarleyfin væru gerð að verzlunarvöru, en hann sagði, að þau færu manna á milli. Áætlanir og skipulag, hvort sem það er heldur hjá fjárhagsráði, ríkisstj. eða Alþ., verður að beygja sig fyrir lífsins lögum á hverjum tíma. Öll áform, jafnvel þó lögfest séu, eiga yfir sér þann dóm, sem lífið og framvinda þess hlýtur ávallt að hafa í för með sér, og þess vegna er það, að ég hef fyrir löngu fundið til þess, hvað það er barnalegt að byggja svo mjög á þessari ársáætlun fjárhagsráðs, sem hæstv. ráðh. var að vitna til, ekki sízt fyrir það, að venjulega eru þessar áætlanir, síðan fjárhagsráð fór að starfa, ekki tilbúnar fyrr en drjúgur hluti er liðinn af hverju ári. - Fyrir tveimur dögum, sagði hæstv. ráðh., lagði fjárhagsráð sína merkilegu áætlun fyrir ríkisstj., og það væri fróðlegt að vita, hvað margir tveir dagar líða þangað til lokaorðið verður sagt hjá hæstv. ríkisstj. eða fjárhagsráði um þessar framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru. Að lokum vil ég segja þetta: Þegar við erum að tala almennt um þetta ástand, þá er það ekki nema villandi að draga inn í umr. þær stórframkvæmdir, sem hafðar eru í huga, þær fossavirkjanir, sem nú eru nefndar, á þann veg að ætla bráðnauðsynlegum framkvæmdum almennings að stranda á þeim. Þær hleypa vitanlega áætlun fjárhagsráðs fram um margar milljónir, og það eru ekki nema hálf rök í þessu máli að segja við flutning á þessu eða við ákvörðun á þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, að fjárhagsráð sé þegar með 5–6 hundruð milljóna áætlun um framkvæmdir. Það er ekki venjulegt ástand í þessu landi, að verið sé með slíkar stórframkvæmdir á ferðinni. - Ég skal svo ekki tefja umr. lengur án þess að tilefni gefist til, en mér fannst það vera óhjákvæmilegt, eins og ræðum hefur verið háttað upp á síðkastið, að gera nokkrar aths. við þær fullyrðingar, sem hér hefur verið fleygt fram vanhugsað að mestu leyti. Að síðustu vildi ég segja nokkur orð við hv. 2. þm. Reykv. Hann fór í ræðu sinni - ekki við þetta tækifæri, heldur fyrr þegar málið var á dagskrá, - dálítið óvarkárum orðum um mína sveitunga og kjósendur, Vestmannaeyinga. Ég veit, að hann hefur ekki gert það til að kasta rýrð á þá, en hann komst nokkuð sterkt að orði um það, að þeir hefðu sniðgengið fjárhagsráðslögin við byggingarframkvæmdir. Ég ætla, að þess kunni að finnast dæmi, og þá hefur verið rekizt í því eftir öllum kúnstarinnar reglum, en slíkt skeður víst oft á þeim sjó, ekki einasta í Vestmannaeyjum, heldur víða á þeim sjó, sem alþýða þessa lands hefur verið neydd til að sigla undir þeirri harla fávíslegu ofstjórn, sem innleidd hefur verið í byggingarmálum hér á síðustu tímum.



Herra forseti. Þegar þetta mál var til umr. síðast fyrir nokkrum dögum, þá vakti ég athygli á því, að það væri tvennt í sambandi við þessar umr., sem mér kæmi undarlega fyrir sjónir. Hið fyrra var, að um svo mikilvægt mál eins og hér er óneitanlega um að ræða virtust vera skiptar skoðanir milli stuðningsmanna stjórnarinnar í allshn. annars vegar og fjárhagsráðs hins vegar. Fjárhagsráð og meiri hl. allshn. sameinaðs þings virðast hafa gerólíkar skoðanir á því, hvort afnema eigi skömmtun á byggingarvörum og gefa frjálsa byggingu á vissum tegundum af íbúðarhúsum. Það er undarlegt, að djúptækur ágreiningur skuli vera milli þessara aðila í jafnmikilvægu máli, og enn undarlegra með hliðsjón af því, að ríkisstj. lét sig málið engu skipta og var ekki einu sinni viðstödd klukkustundalangar umr. um það, svo að enginn vissi, hvort hún fylgir stuðningsmönnum sínum í þinginu eða fjárhagsráði. Ég vakti athygli á, að í þessum umr. hefði aldrei verið drepið á það, sem hlyti að teljast kjarni þessa máls, þ. e. hvaða fyrirætlanir eru á döfinni um innflutning á byggingarefni til landsins á því ári, sem nú er að byrja. Hvorki ráðh. né aðrir ræðumenn hafa að þessu víkið í þeim 4–5 ræðum, sem fluttar hafa verið síðan málið var síðast á dagskrá. En það ætti ekki að þurfa að skýra, að hvort skynsamlegt er að afnema skömmtun á byggingarefni hlýtur að vera komið undir því, hvort skilyrði eru fyrir hendi til að auka innflutninginn. Ef það er ekki ætlunin, ef innflutningur á byggingarefni á að vera sami á þessu ári og undanfarin ár og opinber skömmtun er afnumin, þá getur hvert mannsbarn skilið, að skömmtunin flyzt úr hendi hins opinbera yfir á hendur byggingarvöruinnflytjendanna. Þess vegna finnst mér nauðsynlegt, að það sé upplýst, hvaða fyrirætlanir hér eru á döfinni, og þess vegna hef einnig ég borið fram spurningar um þetta, án þess þó að fá þeim svarað af hæstv. ríkisstj. eða hv. frsm. allshn. - Ég gat þess í ræðu minni um daginn, að mér hefði borizt til eyrna, að í drögum að innflutningsáætlun fjárhagsráðs væri ekki gert ráð fyrir meiri innflutningi á byggingarefni á þessu ári heldur en í fyrra. Þessum upplýsingum mínum hefur ekki verið andmælt, og tek ég það svo, að þær séu réttar, en þá getur hver maður skilið, hvað hér er á ferðinni. Eftir sem áður verður framboð á byggingarvörum minna en eftirspurnin og eftir sem áður mætir einhver afgangi, og verður að takmarka eftirspurnina með skömmtun. Ef þessi till. verður samþ., þá verður það byggingarvörukaupmaðurinn, sem skammtar, í stað fjárhagsráðs. Það er nauðsynlegt að gera sér ljóst, hvað hér er um að ræða. Ég verð að segja, að mér finnst mjög undarlegt, að ræðumenn skuli hver um annan þveran leyfa sér að leiða þetta meginatriði málsins algerlega hjá sér. Það getur ekki verið, að jafngreindir menn og hér er um að ræða hafi ekki áttað sig á því, að hér er mergurinn málsins. Það var hæstv. landbrh. einn, sem vék nokkuð að þessu. Hann upplýsti, að fyrirhugaðar framkvæmdir ríkis, bæjarfélaga og leyfisveitingar fjárhagsráðs næmu 520 milljónum króna. Mér er til efs, að sá byggingarvöruinnflutningur, sem gert er ráð fyrir í innflutningsáætluninni, muni duga til þess að standa undir þessum 520 millj. króna framkvæmdum. Eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, virðist þurfa að takmarka þessar framkvæmdir mjög. Hvað á þá að þýða að ætlast til þess, að tekið sé alvarlega hér á Alþ., þegar talað er um að gefa verulegan hluta af byggingarframkvæmdum í landinu frjálsan og óháðan opinberum afskiptum? Hv. þm. Vestm. beindi til mín þeirri fyrirspurn, hvort ég teldi byggingarnar á Melunum til orðnar fyrir brask. Mér er ekki ljóst, í hvaða sambandi þetta er við það, sem ég áður sagði, en spurningunni get ég svarað neitandi. - En varðandi umr. hans almennt um fjárhagsráð vil ég segja, að ég tel tvímælalaust, að fjárhagsráð hafi á sínum tíma, þegar það var stofnað, gert ómetanlegt gagn. Hér var á þeim tíma hin mesta ringulreið í fjárfestingarmálum, og óhugsandi var önnur leið til að koma þar einhverju viti í en opinber afskipti. Þetta hélt ég að allir, sem einhverja þekkingu hafa á ástandi þessara mála á þeim tíma, gerðu sér ljóst. Jafnvægisleysið, sem var í þjóðarbúskapnum á þeim tíma, gerði opinber afskipti af fjárfestingarmálum nauðsynleg. Það játa jafnt þeir hagfræðingar, sem annars eru andvígir öllum höftum, eins og hinir, sem telja opinber afskipti geta orðið til gagns. Mér vitanlega er þeirra á meðal enginn ágreiningur um, að á þeim tíma hafi fjárhagsráð haft mikilvægu hlutverki að gegna og gert hið mesta gagn. En hitt er annað mál, eins og ég vék að áður, að í framkvæmdum fjárhagsráðs hafa verið gallar og margir telja, að það hafi verið of smámunasamt í leyfisveitingum og einkum of seinvirkt. En svo að ég víki að síðustu aftur að meginatriði málsins, þá er það, að eigi að afnema hömlur, sem verið hafa undanfarið á byggingum, þá verður að skapa skilyrði fyrir því, að afnám haftanna valdi ekki ringulreið. Hömlurnar hafa ekki verið settar út í bláinn, heldur vegna þess að vissar hagrænar ástæður hafa verið fyrir hendi. Skilyrðin, sem auðvitað þurfa að vera fyrir hendi til að vit sé í að afnema hömlur á byggingum, eru tvenns konar: að nægilegur erlendur gjaldeyrir sé fyrir hendi til að fullnægja frjálsri eftirspurn eftir byggingarefni, og hins vegar nægilegt laust vinnuafl innanlands til þess að fullnægja frjálsri eftirspurn eftir því. Ef þessi skilyrði eru ekki fyrir hendi, þá er þýðingarlaust að afnema hömlurnar, vegna þess að þá skapast ringulreið, og þá er ýtt undir brask og bellibrögð í viðskiptum. Ég geri ráð fyrir því, að á innlendu vinnuafli þyrfti ekki að standa til þess að hægt væri að koma á einhverri rýmkun, en eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja frá ríkisstj., þá er ótvírætt, að hún telur ekki erlendan gjaldeyri vera fyrir hendi til þess að hægt sé að fullnægja frjálsri eftirspurn eftir byggingarvörum. Menn verða að gera sér ljóst, að ein takmörkun leiðir aðra takmörkun af sér. Ef skortur er á gjaldeyri til kaupa á byggingarvörum, verður innflutningur þeirra að vera háður leyfisveitingum, og ef eftirspurn eftir byggingarvörum er miklu meiri en framboðið, verður að skammta þær og takmarka framkvæmdir. Ella verður afleiðingin brask og ringulreið.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér inn í þær umr., sem hafa orðið milli hv. þm. um starfsemi fjárhagsráðs, heldur ætla ég að gera hér sjálfa till. að umræðuefni. Í till., sem hér liggur fyrir á þskj. 257, er áskorun á ríkisstj. um 1) að gefa frjálsa byggingu hæfilegra íbúðarhúsa, er menn byggja til eigin afnota, enn fremur byggingu útihúsa í sveitum og verbúða. - Þar skilst mér, að eigi ekki að láta bygginguna vera háða fjárfestingarleyfum. - 2) að það afnemi nú þegar skömmtun á byggingarvörum. Mér virðist, að milli þessara tveggja atriða sé ekki fullt samræmi. Ég held, að það sé óhjákvæmilegt, ef þetta fyrirkomulag kemst á, að þá komi allar byggingar í fyrri till. án fjárfestingarleyfa, og mun það þá fremur miða að því að auka eftirspurn eftir byggingarvörum. Hafi þess vegna verið nauðsynlegt að undanförnu að skammta byggingarefni, held ég, að sú nauðsyn hljóti að vaxa, en ekki minnka, ef gefa á þessar byggingar frjálsar.

Eftir því sem fjárhagsráð starfar lengur.

Ég tel þess vegna nokkuð varhugavert, ef till. verður samþ., að samþykkja þessa áskorun um að afnema skömmtun á byggingarvörum. Ég hef heyrt menn, sem standa að byggingum, ræða um það undanfarið, að þörf væri á eftirliti með fleiri byggingarvörum en skammtaðar væru, og að misskipting ætti sér stað hér, eins og í fleiri efnum. En hvað sem því liður, þá virðist mér auðsætt, að hafi verið þörf á skömmtun að undanförnu, þá verði það nú fremur, ef gefa á byggingu frjálsa. Þess vegna leyfi ég mér ásamt hv. 2. þm. N-M. að bera fram skriflega brtt. um, að orðin „að afnema nú þegar skömmtun á byggingarvörum“ falli niður, en að öðru leyti er till. óbreytt. - Leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt.

Forseti (JörB) : Mér hefur borizt skrifleg brtt., sem hv. þm. hafa nú heyrt, frá hv. þm. N-Þ. og 2. þm. N-M. [ Þskj. 685.] Er hún einnig of seint fram komin, og þarf tvenns konar afbrigði.



Herra forseti. Í sambandi við þessar umr. hafa dregizt inn ýmsar aths. viðvíkjandi fjárhagsráði. Ég hef lýst yfir þeirri skoðun minni, að ég teldi fjárhagsráð hafa unnið mikið gagn með sínum störfum, og hygg ég, að löggjöfin um fjárhagsráð sé að mörgu leyti merkileg og hafi orðið til mikils gagns. Var hún í rauninni framhald af löggjöfinni um nýbyggingarráð. Eiga báðar löggjafirnar það sameiginlegt, að tilætlunin er að reyna að halda uppi atvinnu í landinu, með nokkrum afskiptum hins opinbera af atvinnurekstrinum. Hygg ég, að þessum tilgangi beggja laganna hafi eftir atvikum verið mjög sæmilega náð, meðan sú ríkisstj. var, sem hafði þá stefnu að reyna að halda uppi atvinnu handa öllum starfhæfum mönnum. En nú, þegar ríkisstj. er, sem ekki reynir að halda uppi atvinnu og heldur því fram, að kaupgetan sé of mikil, koma fjárhagsráðslögin ekki að gagni. Ég hygg, að gagn laganna fari eftir þeirri stjórnarstefnu, sem ríkir í landinn á hverjum tíma. Það er augljóst, að eftir stefnu ríkisstj. er ekki óskað eftir atvinnu allra landsmanna. Það er sagt æ ofan í æ, að kaupgetan sé of mikil, og svo er gripið til léttasta ráðsins til að minnka kaupgetuna, að auka atvinnuleysið. - Frá því að breytt var um stjórnarstefnu, má segja, að fjárhagsráðslögin séu ekki annað en skrípi. Þau koma ekki að neinu gagni vegna stefnu ríkisstj. Læt ég nú þetta nægja út af fjárhagsráði. En ég vil benda hv. þm. Vestm. á, að jafnframt því, sem hann lýsti réttilega hinum mikla vöruskorti í landinu, þá hefur ríkisstj. ekkert gert til að reyna að ráða bót á vöruskortinum, sem nauðsynlegt er fyrir alls konar atvinnurekstur, og fer hann vaxandi eftir því sem ófriðarútlitið verður meira. Þykir mér vænt um að heyra þetta frá hv. þm. Vestm. í sambandi við till., sem ég flyt. En við verðum að gera okkur grein fyrir, að þessi vöruskortur nær ekki síður til bygginga en annars atvinnurekstrar. Ýmsar vörur eru stríðsvörur og eru ókaupandi vegna dýrtíðar eða ófáanlegar, þar sem þjóðin vill ekki sleppa þeim úr landinu. Þeir, sem gera sér grein fyrir þessu, hljóta að gera ráð fyrir, að vöntun verði á þessum vörum í landinu. Um leið og afnumin er skömmtun, mun svo fara, að þeir, sem ráða yfir stærri byggingum, ráða yfir innflutningnum. Ef skömmtun er lögð niður, er hætt við, að þeir smáu, sem vilja byggja t. d. útihús, verði alveg útundan. Það hefur verið svo, að skömmtunin var ekki sett á fyrir þá stóru, sem hafa allt í hendi sér, heldur þá litlu. Hygg ég þess vegna, að jafnhliða því að samþykkja að afnema skömmtun á byggingarvörum, og sérstaklega viðvíkjandi vöruskortinum, sem háttvirtur þingmaður Vestmannaeyinga benti á, þurfi að setja skorður, svo að byggingarefnið fari ekki allt til stærri bygginga. Ef fjárhagsráði ber ekki skylda til að sjá um, að efni fáist til hinna bygginganna, þá ætla ég, að það fari allt til þeirra stærri, en þeir litlu sitji eftir með sárt enni og fái ekki neitt. Þetta finnst mér svo greinilegt, að mig undrar, ef hv. þm. Vestm. er þetta ekki eins ljóst og mér. Vildi hann helzt benda á það sem mótbáru gegn minni brtt., að þar væri of fast stigið í ístað með að bægja frá byggingum. - Nú skildi ég hv. þm. Vestm. þannig, og bið hann að leiðrétta mig, ef ég hef ekki skilið rétt, að þegar hann ræddi um frjálsar byggingar íbúða til eigin afnota, ætti hann við byggingar, sem t. d. verkamannafélögin reisa fyrir meðlimi sína. Mér skilst, að ef bygging er gefin frjáls á annað borð, komi þetta þá líka þar undir. Þá mun ég fylgja þessari till. með þeim breyt., sem ég legg til. Vil ég biðja meðnm. mína afsökunar á því, að ég lagði þetta ekki fram í n., þegar málið var til umr., en viðaukatill. mun tryggja þennan tilgang. Er nú ekki ástæða til að fjölyrða þetta frekar. Ég hef fengið óbeint svar frá hv. þm. Vestm. við fyrirspurn minni og geri mig ánægðan með það. Vildi ég hins vegar við þá, sem vilja láta þessar byggingar ganga fyrir, ítreka aðvörun mína um að samþykkja till. óbreytta. Mundi það verða til þess að veita byggingarefni til stærri bygginga, en ekki neitt til þeirra litlu.



Herra forseti. Það er leitt að þurfa að tala við ráðherrastólana í stað ráðh. sjálfra. Er það æði óviðkunnanlegt, að ríkisstj. skuli ekki vera viðstödd, nema þá til þess að halda ræðu eins og hæstv. landbrh. hélt hér áðan. Hann talaði um, að fyrir tveimur dögum hefði borizt skýrsla frá fjárhagsráði til ríkisstj. um að leyfa fjárfestingu fyrir 520 millj. kr. Hann hlýtur að vita, að frá þjóðhagslegu sjónarmiði er það tvennt ólíkt, erlent fé fengið að láni eða sem gjöf, eða mótvirðissjóður. Hann sagði, að 520 millj. kr. væri gífurleg fjárfesting. Það þýðir ekki að slá þessu fram. Ef þetta er allt erlent lán eða úr mótvirðissjóði, er það sama sem engin fjárfesting. Það má hafa eðlilega fjárfestingu fyrir utan þetta. Og þessi 520 millj. kr. fjárfesting gerði ekki meiri kröfur til íslenzks vinnuafls en svo, að svo og svo mikið af vinnufæru fólki á Íslandi mundi vera atvinnulaust. Það er hart, að maður í ráðherrastóli skuli leyfa sér að slá slíku fram. Ef Íslendingar fá lán til að kaupa fyrir þúsundir króna vélar, sem nota á næsta ár, er ekki einn eyrir lagður til hliðar af því, sem þjóðin vinnur. Það er ekki til neins að skella svona hlutum fram. Það verður að gera greinarmun á því, hvernig þetta er fengið. Að segja, að hér sé 520 millj. kr. fjárfesting, og gefa í skyn, að það séu einhver ósköp, er aðeins til að blekkja þingheim. Hæstv. ráðh. segir, að ekki standi á leyfum. Er það vitandi vits eða fyrir slóðaskap, að fjárhagsráð úthlutaði leyfum svo seint, að ekki var hægt að byggja neitt allt s. l. sumar? Veit ekki fjárhagsráð, að hús eru byggð á sumrin og svo unnið við þau að innan á veturna? Hæstv. landbrh. var að skella skuldinni á tíðarfarið og talaði drýgindalega. Veit hann ekki, hvernig tíðarfarið er hér á Íslandi, og að fjárhagsráð hefur eyðilagt heilt sumar, sem hefði mátt nota til bygginga? Það vantaði leyfi, en ríkisstj. gekk svo langt, að hún hindraði menn í að kaupa inn vörur. Það var hægt að kaupa inn fyrir milljónir króna, svo framarlega sem vörurnar hefðu verið látnar í skip, áður en leyfi frá fjárhagsráði fékkst. Það bannaði ríkisstj. Af heimsku eða öðrum ástæðum hefur landið verið skaðað um milljónir króna. Leyfin voru gefin út 6 mánuðum of seint. Svo talar hv. þm. Ísaf. um, að ríkisstj. þyrfti að hjálpa til að útvega hráefni. Vill ekki hæstv. ríkisstj. láta vera að skipta sér af þessum málum? Það er bezt að lofa Íslendingum að fá frelsi og bót, en ekki að eyðileggja fyrir þeim. Hæstv. ráðh. sagði, að menn töluðu um að nota fé úr mótvirðissjóði til bygginga. Ekki hef ég minnzt á það og enginn hér. Ég geri mér ekki þær hugmyndir, að Ameríkanar leyfi það. - Í sambandi við seðlaútgáfu vil ég leyfa mér að vitna í landsbankalögin, en viðvíkjandi þeim er mér kunnugt um, að er eitt af þeim tilfellum, sem ríkisstj. ruglar algerlega saman, og verð ég að rekja það nánar. Í landsbankalögunum er mælt fyrir um tryggingu á seðlum, og byggjast þau á þeim hugmyndum, að það séu frjáls viðskipti og að íslenzkir seðlar séu gjaldgengir hvar sem er erlendis, og til þess að þessir seðlar séu í fullu gildi eigi þjóðin að eiga svo og svo mikið gull, erlendan gjaldeyri eða erlend verðbréf, til þess að hægt sé að selja þessa íslenzku seðla hvar sem er í heiminum. Landsbankal. ganga út frá því, að það sé frjáls útflutningur og frjáls innflutningur, þ. e. að frjáls alþjóðaviðskipti séu með gjaldeyri hverrar þjóðar, sem lýtur frjálsu framboði og eftirspurn á heimsmarkaðinum. Þetta er ástandið, sem ríkti hér fram til ársins 1934, og er frjálst hagkerfi, þar sem um er að ræða frjálst framboð og eftirspurn á markaðinum um alla þessa hluti, og þá lýtur gengið líka þessum lögmálum, og þegar gengið markast á þennan hátt, þá er það Landsbankinn, sem skráir það. Þetta er það hugmyndakerfi, sem landsbankalögin, er hæstv. ráðh. las úr, byggjast á. En búum við enn við þetta hugmyndakerfi? Voru þessi lög framkvæmd, þegar hæstv. núv. landbrh. var forsrh. Íslands? Eða hefði Landsbankinn kannske verið kominn á hausinn, ef þessi lög hefðu verið framkvæmd árin 1936–1937? Því miður getur ráðherrastóllinn ekki svarað. Ég vildi bara minna hæstv. ráðh. á, ef hann væri hér núna, að meðan hann var í stjórn sem forsætisráðh., var gerbreytt um hagkerfi, þar sem útflutningur og innflutningur var „kontroleraður“ og íslenzka krónan ekki seljanleg erlendis og henni ekki heldur ætlað að vera opinber, gjaldgengur gjaldeyrir utan Íslands, þar sem íslenzka krónan hefur aðeins orðið skiptimynt hér innanlands og útgáfa íslenzkra seðla byggist á allt öðrum hugmyndum en þeim, sem landsbankalögin voru sniðin eftir á sínum tíma. Og það hefur verið gengið lengra í þessum efnum, íslenzka krónan er orðin lokuð mynt, sem aðeins á við okkar land og miðast við allt annað en staðizt getur á alþjóðagjaldeyrismarkaði. Þegar þannig er komið, hlítir útgáfa seðla og veiting lána allt öðrum lögmálum en þeim, sem liggja til grundvallar landsbankalögunum, og þá hljótum við að miða við það, og það er einmitt það, sem fjárhagsráðslögin gera. Þau fyrirskipa hagkerfi á Íslandi. Í 2. gr. fjárhagsráðslaganna segir, að starfsemin skuli miðast við, að framleiðslugetan sé nýtt til fulls og öllum landsmönnum tryggð næg atvinna. Þessi lagafyrirmæli eru óhugsandi nema með lokuðu hagkerfi, þ. e. hagkerfi, sem aðeins á við Ísland, og einungis er tekið tillit til Íslands til að ná því, sem felst í þessum fyrirmælum. Það er ekki til neins fyrir hæstv. ríkisstjórn að blanda þessu tvennu saman og vitna til skiptis í landsbankalögin, - að þau eigi að gilda í sambandi við lántöku erlendis, - og hins vegar að halda öllum þeim höftum, sem búin eru að vera á Íslandi frá því árið 1934, og þeim fyrirmælum, sem fjárhagsráðslögin fara eftir. Það eru því blekkingar, sem hæstv. ráðherra hefur farið með í þessu efni. Ef hann ætlar að halda fast við það, sem hann sagði viðvíkjandi Landsbankanum og seðlaútgáfunni, þá verður hann alveg að breyta um hagkerfi, gefa frjálsan útflutning og innflutning á Íslandi og breyta þeim aðferðum, sem hæstv. ríkisstjórn hefur við að taka lán erlendis, til að tryggja gengi íslenzkrar myntar á erlendum markaði og gefa Íslendingum frjálst, hvar þeir taka lán erlendis, hve mikið og með hvaða skilmálum. Það er ekki til neins, þegar hæstv. ráðh. er samþykkur að viðhalda höftunum í þessum efnum, að vera að vitna til þess, að samkv. landsbankalögunum, sem miðast við frjálst hagkerfi, eigi þetta að vera svona og svona um seðlaútgáfuna. Ég vil taka það fram í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði sagt, að seðlarnir væru bara pappír, að seðlaútgáfuna á að miða við það, að allt vinnuafl, sem til er í landinu, sé hagnýtt. Þegar því marki er náð, og svo á að fara að gefa út seðla, jafnvel þó að það væru dollara- og pundsseðlar, þá eru þeir einskis virði vegna þess, að ekki er hægt að skapa meira en vinnuaflið getur hagnýtt. Viðvíkjandi byggingarstarfseminni og því, að hæstv. ráðh. lét sem nóg væri gefið út af seðlum til að kaupa sement og annað byggingarefni frá útlöndum, ætti ég ekki að þurfa að ítreka, að byggingarkostnaðurinn miðast við innlent vinnuafl, tæki o. fl. Hvað snertir erlenda efnið, þá er það ekki nema 20–30% af verði bygginganna. Það, sem framleiðslan þarf, er að fá að vera í friði með þau verðmæti, sem hún skapar. Hún þarf að fá að selja þau og kaupa fyrir þau aftur, m. a. byggingarefni, og fá að flytja það inn. Það hefur verið talað um það hér, m. a. af hv. 3. landsk. þm., hvort það sé til gjaldeyrir til að kaupa byggingarefni. Ég vil segja honum, að það er hægt að skapa gjaldeyri, en ríkisstj. hefur bannað okkur það. Hún bannar okkur að skapa gjaldeyri til að kaupa byggingarefni. Út af því, sem þm. Ísaf. sagði um, að byggingarefni hefði vantað, sérstaklega steypustyrktarjárn, er því til að svara, að það hefur legið hér fyrir í 4 mán. till. frá mér um útflutning á ísl. afurðum, þar sem m. a. er bent á, að hægt væri að fá steypustyrktarjárn fyrir ísl. freðfisk, en ísl. ríkisstjórnin hefur ekki viljað veita frelsi til þeirra viðskipta. Hæstv. ráðh. var að tala um, að ég hefði verið með fjandskap við landbúnaðinn. Þarna talar hæstv. ráðh. alveg út í hött. Ég hélt hér ræðu í gær, en sagði ekki eitt orð á móti því að taka lán til landbúnaðarins, en það var það, sem ég átti að hafa fjandskapazt við. Það er leitt, að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki treysta sér til að standa fyrir sínum málstað. En ég vonast til, að hæstv. forseti sjái um, að hæstv. ríkisstjórn verði látin leggja fram þessa áætlun, sem hæstv. ráðh. var að tala um. Hann lofaði, að hún yrði ekki afgr. nema með vilja Alþingis, og því eigum við heimtingu á að fá að sjá hana.