Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur farið yfir frv. til l. um húsnæðissparnaðarreikninga og tekið til athugunar þær ábendingar sem fram komu við 2. umr. málsins og m. a. kallað til viðtals Jón Ögmund Þormóðsson deildarstjóra í viðskrn. sem vann að undirbúningi frv. Við 2. umr. komu fram aths. við ákvæði í 3. málsl. 2. gr., en sú mgr. hljóðar svo með leyfi forseta: „Samið skal fyrir fram til a. m. k. eins árs í senn um jöfn mánaðarleg eða ársfjórðungsleg innlegg, en umsaminni fjárhæð má breyta árlega miðað við upphaf almanaksárs innan þeirra marka er getur í 2. gr. Þó er heimilt að semja fyrir fram um lækkun á umsömdum sparnaði miðað við ársfjórðunga.“ Hér var spurt hvers vegna aðeins væri heimilt að semja um lækkun en ekki hækkun umsamins sparnaðar. Ástæðurnar fyrir því eru þær að þarna er reynt að koma í veg fyrir að samið sé um lágmarksgreiðslur fyrri hluta árs, en hækkaðar greiðslur síðari hluta ársins sem mundu e. t. v. koma til innborgunar rétt fyrir áramót. Þannig gæfist mönnum tækifæri til að spila á, ef svo má að orði komast, þær skattalækkanir sem af þessu leiðir. Fjh.- og viðskn. tók þessar skýringar gildar og gerir ekki brtt. við þennan lið og um það varð fullt samkomulag. Í 5. gr. var ákvæði sem varðar það ef kaup á húsnæði ganga til baka, en 3. málsl. 5. gr. hljóðar svo með leyfi forseta: „Verði ekki af kaupum, þrátt fyrir gerð kaupsamnings skv. 2. mgr. 3. gr., skal leggja úttekið fé aftur inn á reikning innan mánaðar frá því að ljóst er að ekki varð af kaupunum. Ella skal endurgreiða allan nýttan skattafslátt að viðbættu 25% álagi, sbr. þó 1. mgr. 97. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt.“ Nefndin var sammála um, eftir að hafa rætt nánar um þennan lið, að þessi frestur væri óþarflega knappur og væri ástæða til að flytja hér brtt. Brtt. er flutt á þskj. 1175 og hljóðar þannig: „Við 5. mgr. Í stað orðanna „innan mánaðar“ í 3. mgr. komi: innan þriggja mánaða.“ Það varð alger samstaða í nefndinni um þessa afgreiðslu málsins og við leggjum til að það verði samþykkt með eftirfarandi brtt.



Herra forseti. Það frv. sem hér um ræðir er fylgifrv. frv. til l. um húsnæðissparnaðarreikninga. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur fjallað um þetta frv. samhliða hinu. Menn höfðu þar vissar efasemdir um orðalag 1. gr., en fjh.- og viðskn. hefur ekki séð ástæðu til breytinga og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til l. um breyt. á lögum um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, en 1. flm. þess var hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sem sat hér á Alþingi sem varamaður fyrr í vetur. Hv. Nd. hefur þegar fjallað um þetta mál og gerði á því nokkrar breytingar, en efnislega er það þó mikið til óbreytt. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. og rætt efni þess og mælir eindregið með samþykkt málsins. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir skrifar að vísu undir með fyrirvara og skal þess getið hér, en að öðru leyti stendur nefndin að því að mæla með því að frv. verði samþykkt eins og það liggur hér fyrir.



Herra forseti. Á þskj. 1154 leyfi ég mér að bera fram brtt. við 351. mál, um lífeyrissjóð húsmæðra. Till. er svohljóðandi: „Í stað orðanna „enda taki félagsmaður þá að sér að greiða iðgjaldahlut atvinnurekanda ásamt sínum eigin“ í niðurlagi fyrri málsl. 1. gr. komi: enda taki ríkissjóður þá að sér að greiða iðgjaldahlut atvinnurekanda en félagsmaður greiði sinn eigin hlut.“ Eins og þm. er sjálfsagt kunnugt skiptast lífeyrisgreiðslur þannig að launþegi greiðir 4% en atvinnurekandi 6%, en með þeim breytingum sem hér eru lagðar til er verið að bæta hlut hóps sem að öllu jöfnu missir sín lífeyrisréttindi. Þar er um að ræða þær konur sem hafa verið úti á vinnumarkaðinum, en kjósa af einhverjum ástæðum að vera heima um skeið, einkum vegna uppeldis barna og heimilisstarfa. Þá missa þær þau lífeyrisréttindi sem þær hafa öðlast eftir ákveðinn tíma. Með þessum breytingum er verið að sjá til þess að þær geti áfram greitt í lífeyrissjóð þannig að þær haldi sínum réttindum ef þær fara út á vinnumarkaðinn aftur. Hins vegar er sá galli á gjöf Njarðar að heimilisstörf eru ólaunuð eins og menn vita og þar af leiðandi er erfitt að sjá hvaðan viðkomandi kona á að fá þá upphæð sem hún á að greiða í lífeyrissjóð, þessi 10%. Hún þarf væntanlega að ganga á fund elskulegs eiginmanns og biðja hann um að leggja fram þessa fjárhæð. Nú er það svo að yfir 80% giftra kvenna vinna utan heimilis og því er um lítinn hóp að ræða sem verið hefur úti á vinnumarkaðinum en fer heim um lengri eða skemmri tíma. M. a. þess vegna höfum við Kvennalistakonur leyft okkur að bera fram þá brtt. að ríkissjóður komi til móts við þessar konur og greiði þau 6% sem atvinnurekendur greiða að öllu jöfnu. Við teljum að þar með sé tryggara að konum takist að reiða fram þessa upphæð og þar með tryggja að þær haldi þeim réttindum sem hér er verið að tryggja þeim.



Herra forseti. Iðnn. hefur tekið frv. til meðferðar og samþykkir einróma að leggja til að frv. verði samþykkt. Með frv. þessu er lagt til að ríkisstj. verði veitt heimild til að staðfesta af Íslands hálfu nýjan viðbótarsamning við samning frá 12. des. 1969 sem felur í sér eftirfarandi þrjár meginbreytingar: 1. að verksvið Iðnþróunarsjóðs verði víkkað, 2. að möguleikar í lánskjörum verði sveigjanlegri og 3. að auknir verði möguleikar sjóðsins til þátttöku í áhættufjármögnun. Þetta frv. er einfalt í sniðum, en þýðingarmikið að því leyti að það þykir nauðsynlegt að fá formlega staðfestingu á þessum samningi sem um getur frá 12. des. 1969. Það eru allir sammála um þetta mál í hv. iðnn. þessarar deildar. Það voru allir sammála í hv. iðnn. Nd. um málið. Málið er ágreiningslaust. Allir sem að því hafa komið leggja til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Landbn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum um afréttamálefni, fjallskil o. fl., með síðari breytingum. Hér er um að ræða mikinn og sértækan lagabálk þar sem að sumu leyti er reyndar verið að færa reglugerðarákvæði í lög. Málið er fyrir löngu komið frá Nd., en af vissum ástæðum dróst afgreiðsla þess. Var það einkum vegna bréfs austan úr Breiðdal þar sem búnaðarfélagið þar mótmælti þeim ströngu ákvæðum um sammerkingar innan fjallskilaumdæmis sem nú eru lögfest en hafa raunar áður verið í reglugerð. Í bréfi þessu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur Búnaðarfélags Breiðdæla, haldinn að Staðarborg 5.5.1985, mótmælir harðlega ákvæðum í reglugerð um mörk og markaskrár frá 24.11.1978 og samhljóða drögum að frv. sem liggur nú fyrir Alþingi þar sem allar sammerkingar eru bannaðar innan Múlasýslna.“ Til skýringar á því er rétt að geta þess að hér er talað eingöngu um fjallaskilaumdæmi, en fjallskilaumdæmi eystra eru einmitt Múlasýslurnar báðar. Við vildum gjarnan kanna möguleika á að koma til móts við þessar óskir sem um margt eru réttmætar miðað við þetta stóra fjallskilaumdæmi. Hins vegar er ljóst að í kjölfarið hefðu fylgt breytingar um land allt og þó við í nefndinni metum þá Breiðdælinga mikils og vitum að þeir hafa nokkuð til síns máls sáum við ekki útgönguleið til að verða við óskum þeirra. Annað atriði kom upp í nefndinni, en það var um útgáfu á markaskrám áttunda hvert ár. Á tölvuöld tækninnar þótti okkur sem stytta hefði mátt tímann milli útgáfuára og gefa markaskrár út á fimm ára fresti. Skoðun okkar flestra er sú að það hefði verið eðlilegra, en engum sköpum skiptir það. Annars er þetta um margt ágætt frv. Skýrari og ákveðnari ákvæði eru sett um margt og m. a. um mörk og hvernig þeim skuli skipt og þeim beitt. Aðeins til glöggvunar er margt býsna skemmtilegt í þessum laga= bálki sem hefði kannske verið ástæða fyrir menn að kynna sér betur, þá sem þurfa hér um að fjalla. Ég nefni t. d. í b-liðnum þar sem stendur. með leyfi hæstv. forseta: „Sauðfé og annan búpening skal draga eftir mörkum. Mark helgar markeiganda kind, nema sannist, að annar eigi. Enginn má draga sér kind, sem eigi ber hans rétta mark. Við sönnun á eign á kind er brennimark rétthæst, næst löggilt plötumerki, þá hornamark og síðast eyrnamark.“ Ég ætla nú ekki að hafa þetta mál neitt í flimtingum, en vissulega þætti mönnum af hinu góða að mega eyrnamerkja sér sauði sína á þennan hátt, þeim sem í pólitík eru. En þó að fjárglöggir menn væru nú í nefndinni var þar enginn Marka-Leifi svo að vel kann að vera að megi eitthvað að finna. Við nánari lestur og athugun er ljóst að Nd. hefur gert nokkrar breytingar, aldrei þessu vant til bóta, og viss skynsemi sett mark sitt á t. d. markaþáttinn og ýmis önnur afriði. Nefndin mælir sem sagt með samþykkt frv. eins og það er komið frá Nd., en fjarverandi afgreiðslu málsins var hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson.

Viðskrh. (Matthías Á: Mathiesen): Herra forseti. S. l. miðvikudag eftir kl. 6 síðdegis var tekið á dagskrá í þessari hv. deild frv. til l. um breyt. á lögum nr. 10 29. mars 1961, um Seðlabanka Íslands, 526. mál á þskj. 110. Þetta mál var tekið á dagskrá með afbrigðum á fundartíma, sem að vísu kemur fyrir að deildin notar, en dagskránni ekki útbýtt eins og venja er til. Þetta mál fjallar um Seðlabanka Íslands sem viðskrn. fer með. Ég óskaði því eftir því við forseta deildarinnar að eftir að 1. flm. og e. t. v. aðrir hv. dm. hefðu tjáð sig yrði umr. frestað þar sem ég hefði ekki aðstöðu til að vera á fundinum vegna persónulegra ástæðna, en ég vildi mjög gjarnan koma fram sjónarmiðum við 1. umr. málsins til að gera þar grein fyrir þeim. Forseti lét þannig eða sagði mér að við því gæti hann orðið og ég gerði þess vegna ráð fyrir að svo yrði. Mér var hins vegar tjáð daginn eftir að þegar forseti gerði grein fyrir því að hann hygðist fresta umr. hefðu hv. þdm. ekki talið ástæðu til þess. Ég hef ekki skoðað það sem þeir þar sögðu og tel ekki neina ástæðu til þess að gera það einfaldlega vegna þess að ég tel að hér sé farið að með eindæmum. Málið er komið á dagskrá með afbrigðum. Ráðh. sá sem fjallar um málefni viðkomandi stofnunar óskar eftir því að því sé frestað um einn sólarhring til þess að hann geti komið að sjónarmiðum áður en sú hv. nefnd sem fær málið til umfjöllunar, fjalli um það. Ég ætla aðeins að vekja athygli á þessu. Ég kannast ekki við að svo hratt sé unnið að löggjöf hér á Alþingi að það sé ekki orðið við slíku. Ég hef sjálfur hér á Alþingi gegnt störfum forseta, störfum formanns fjh.og viðskn. og ráðherrastörfum og ég minnist ekki þess að við slíkri beiðni hafi ekki verið orðið. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram. Ég er ekki út af fyrir sig að áfellast forseta. Ég met það sem þarna gerðist svo að hann sem varaforseti óvanur forsetastörfum hafi ekki áttað sig á því hvað hér var um að ræða og mætti segja mér að þeir hinir reyndari í forsetastörfum á Alþingi hafi ekki verið til staðar til þess að benda honum á með hvaða hætti eðlilegt er að slíkar beiðnir fái afgreiðslu. Ég vildi aðeins láta þetta koma hér fram ef það mætti verða til þess að menn áttuðu sig á því að slík vinnubrögð eru ekki til þess fallin að við búum við betri eða traustari löggjöf. Mér er hins vegar fullkomlega ljóst að hér skyldi hafa mikinn hraða á eins og fram hefur komið því að það var vart liðinn sólarhringur frá umr. þar til nál. hafði verið gefið út. Ég skil hins vegar mjög vel að formaður fjh.- og viðskn., eftir þær umr. sem hér fóru fram, vildi ekki láta upp á sig standa og ganga til afgreiðslu á málinu. Ég vek athygli á þessu einfaldlega vegna þess að beiðni kom fram um frestun og ég hef ekki áður vitað til þess að við slíkri beiðni hefði ekki verið orðið.



Í tilefni þessara orða hæstv. viðskrh. vil ég benda honum á að þingreynsla getur kannske orðið mönnum eins mikill fjötur um fót og það að hafa litla reynslu á þingi. Ef menn hafa áhyggjur af því að geta ekki fjallað um þetta frv. má benda hæstv. ráðh. á að það er nákvæmlega í tveimur greinum og skiptir varla ýkjamiklu máli hvort talað er um þær í 1. eða 2. umr. Annað er það í máli hæstv. ráðh. sem ég á kannske erfiðara um að fjalla vegna þess að þar stendur orð á móti orði og leiðist mér mjög að þurfa að tíunda slíkt úr forsetastól. Þannig er mál með vexti að ráðherra fór þess á leit við mig að fá að taka til máls í þessu máli þegar það kæmi á dagskrá. Ég kannast ekki við að hann hafi beðið um að málinu yrði frestað vegna þess að hann gæti ekki verið viðstaddur umr. Það var leitað að honum um allt hús. Það var ljós á honum, eins og sagt er hér innanhúss, en hann fannst ekki. Þar með viðhafði ég ekki önnur vinnubrögð hvað þetta snertir en algengt er þegar menn eru ekki í húsinu þó þeir hafi skráð sig á mælendaskrá eða beðið um að fá að taka til máls, enda möguleiki til þess að tala málefnalega um málið þegar það kom til 2. umr.



Herra forseti. Ég vil vegna þeirra orða sem hæstv. viðskrh. lét falla hér áðan lýsa yfir fullu trausti og fullum stuðningi við vinnubrögð forseta okkar í þessu máli. Ég vil hins vegar vekja athygli hv. þdm. og hæstv. viðskrh. á því að s. l. þriðjudag atyrti hæstv. forsrh. okkur í þessari hv. deild fyrir að vinna ekki nóg, fyrir að vinna slælega, fyrir að afgreiða ekki mál og halda ekki fundi. Nú kemur hæstv. viðskrh. og atyrðir okkur þdm. fyrir að vinna of hratt, fyrir að vinna of mikið og halda of mikið af fundum. Hann tíundaði það áðan að veitt hefðu verið afbrigði fyrir þessu máli, því hefði legið mjög á. Það er rétt. Það er ekkert óvenjulegt. Það gerist á hverjum einasta degi þegar fer að draga að þinglokum svo sem virðist vera nú. Hann tíundaði að ekki hefði verið útbýtt dagskrá. Það gerist líka afar oft þegar fundir eru haldnir hver á eftir öðrum til að greiða fyrir málum hér. Hann nefndi það líka að fundurinn hefði verið haldinn á öðrum tíma en venjulegum fundartíma deildarinnar. Það er heldur ekkert nýmæli, hæstv. viðskrh., sem hefur langa þingreynslu. Fundir eru haldnir hér á öllum tímum, m. a. s. stundum á morgnana þegar líður nær þinglokum og síðustu dagana fyrir þingslit og væri betur oftar gert. Ég er satt að segja hissa á því að hæstv. ráðh. skuli tala um þingsköp vegna þessa máls, m. a. í ljósi þess sem virðulegur forseti okkar sagði áðan, en það kemur líka fleira til. Þetta mál er hæstv. ráðh. ekki allsendis ókunnugt. Nákvæmlega samkynja mál, sem gekk þó heldur lengra, var hér til umræðu fyrir fáeinum vikum. Þá man ég líka að leitað var að hæstv. ráðh. eða umr. frestað vegna þess að hann hafði embættisskyldum að gegna utan hússins sem ég hef ekkert við að athuga og var engin athugasemd gerð við. Þetta var 1. umr. máls sem þegar var búið að ræða efnislega hér að hluta til. Þetta frv. gengur skemmra en hið fyrra. Ég sé nú ekki annað en það hefði mátt vera hæstv. ráðh. að meinalausu þó að þetta mál færi til nefndar. Það hafði skamma viðdvöl í nefnd, enda lá nefndin undir ámæli frá hæstv. forsrh. fyrir að afgreiða ekki mál og hafði snör handtök. Nú er málið komið hingað aftur og hæstv. ráðh. getur tjáð sig við tvær umr. um það. Mér finnast þessar athugasemdir hans því ekki réttmætar í ljósi þess hvernig þetta mál er vaxið. En það held ég að við efrideildarmenn verðum að segja og getum sagt með sanni að það er orðið vandlifað í henni veröld þegar einn hæstv. ráðh. skammar okkur fyrir að vinna ekki nóg og annar hæstv. ráðh. atyrðir okkur fyrir að vinna of hratt og vinna of mikið.



Herra forseti. Ég kannast ekki við að hafa verið að skamma einn eða annan, eins og hv. ræðumaður sagði áðan. Ég kannast ekki við að hafa verið að atyrða þd. fyrir að vinna of hratt, vinna of mikið og halda of marga fundi. Ég sagði nákvæmlega það að hingað væri komið nál. frá fjh:- og viðskn. eftir aðeins hálfan sólarhring á að giska og ég sagði að ég skildi mjög vel formann fjh.- og viðskn. eftir þær umr. sem hér hefðu farið fram. Það var það sem ég sagði. Ég hafði ekki uppi nokkra gagnrýni í þeim efnum. Ég veit ekki hvar hv. þm. hefur vefið ef hann hefur hlustað á mína ræðu og kemur hér upp í ræðustól og talar svo um að menn séu að skammast. Hann hefur þá fyrir fram búist við einhverjum skömmum og ekki áttað sig á því að hann þyrfti að breyta ræðunni ef hann hefur verið kominn með hana fyrirfram samda.  Ég undirstrika að ég var ekki að atyrða neinn eða skammast við einn eða annan. Ég var að vekja athygli á því að ég taldi hér ekki rétt að farið um frestunarbeiðni mína. Hins vegar kemur forseti og segir hvernig hann skildi þau orð sem okkur fóru hér á milli og sé um að ræða misskilning, þá verð ég fyrstur manna til að fallast á að svo geti verið. Ég taldi mig þó hafa sagt að ég vildi mjög gjarnan fá tækifæri til að taka þátt í umr. um þetta mál. Hins vegar væri tíma mínum þannig háttað að ég gæti ekki verið mjög lengi í þinghúsinu. Væri ég farinn taldi ég mig biðja forseta vinsamlega að fresta umr. til morguns. Hafi forseti misskilið þetta, sem ég sagði, skal ég fúslega taka þau orð hans gild og ekki vefengja. Hitt liggur ljóst fyrir að hér er um að ræða miklu stærra mál en þm. vildi vera láta. Hann vísaði til umr. um frv. sem hér var áður til meðferðar. Það getur hann svo sem gert. En ég ætla ekki í efnisumr. um frv. Ég vildi hins vegar aðeins taka þetta fram og ég veit þá að það sem hér gerðist var vegna misskilnings af hálfu forseta. Ég vænti þess að það verði þá a. m. k. til þess að vekja afhygli á því að óski menn eftir frestun á málefni sem þeir fara með sem ráðherrar, þá liggi ekki svo á að ekki sé hægt að bíða hálfan sólarhring til að koma fram réttum sjónarmiðum. Til hvers er 1. umr. um mál? Hún er til þess að fram komi almenn sjónarmið áður en nefnd tekur til starfa og leggur fram nál. sitt. Þm. segir að hér geti ég tekið þátt í 2. og 3. umr. Það getur vel verið að hér verði 3. umr. Ég veit að 2. umr. verður, en ég veit ekki hvort það verður hér 3. umr. Það má vel vera að þm. sé svo vel að sér í því hvernig málin fari að hann geti sagt það fyrir fram. En hvað sem öðru líður verður hér 2. umr. og þá taka þeir þátt í henni sem telja að rétt sé að gera það. En hafi orðið misskilningur á milli mín og forseta er ég að sjálfsögðu reiðubúinn að lagfæra það og leiðrétta, enda var þetta ekki sagt til hans í þeim tón, að það væri verið að atyrða forsetann eða skamma, eins og hv. 5. landsk. þm. vildi meina að ég hefði verið að gera.



Herra forseti. Ég kveð mér einungis hljóðs til að staðfesta að það hlýtur að vera rétt sem hæstv. forseti hér sagði, það gat ekki verið um neinn misskilning þar að ræða. Ég var í ritarastól, aðstoðarritari, í fyrradag þegar málið var til umr. og þá vissi forseti ekki annað en hæstv. viðskrh. væri í húsinu. Hann bað mig að finna hann. Það var ljós á honum. Verðirnir leituðu. Forseti frestaði málinu. Það gat ekki verið að hæstv. viðskrh. hefði tjáð honum að hann yrði ekki í húsinu eða væri svo vant við látinn að hann gæti ekki tekið þátt í umr. Ég tel mér skylt að staðfesta það sem forseti sagði. Málinu var hins vegar frestað í gær því að hæstv. viðskrh. hafði þá lögmæt forföll, en engu að síður var hann þó kominn í húsið rúmlega þrjú og þá var hægt að taka málið fyrir. Ég held að forseti hafi samt sem áður ekki gert það. Nægur tími hefur því væntanlega verið til umhugsunar. Og ég veit að hæstv. viðskrh. hefur mikið hugsað um mál þetta, einmitt þetta mál, þó að niðurstaða hans sé hins vegar röng. Það er fylgt rangri stefnu að binda sparifé þjóðarinnar. En því getum við komið að síðar. Hans stefna er röng í því. En hann hefur haft nægan tíma í allan vetur til að hugsa um þetta mál þannig að hann þurfti ekkert að biðja um neina frestun í gær.



Ég hef litlu við þessa umr. að bæta fyrir utan það, svo að ekki sé hallað máli starfsfólks hér, að sá hiti er ekki kominn í starf Ed. að dagskrám hafi ekki verið útbýtt. Það hefur enn þá tekist að halda alla fundi með útbýttri dagskrá.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breyt. á lögum um Seðlabanka Íslands. Álit nefndarinnar er sem hér segir, með leyfi forseta: „Nefndin hefur athugað frv. og mælir meiri hl. hennar með samþykkt þess eins og það liggur fyrir. Nefndin hefur áður fjallað um frv. svipaðs efnis, en þó með öðrum talnamörkum varðandi bindiskyldu. Meiri hl. n. hefur ekki skipt um skoðun frá því að sú umfjöllun átti sér stað og telur raunar enn þá brýnna nú en þá að breyta þessum ákvæðum þannig að losa megi fé til að létta greiðslubyrði húsbyggjenda án þess að grípa þurfi til nýrrar skattheimtu. Stefán Benediktsson sat fund nefndarinnar og er samþykkur þessu áliti meiri hl., enda einn af flm. frv.“ Undir þetta nál. rita nöfn sín eftirgreindir hv. þm.: Eyjólfur Konráð Jónsson, formaður nefndarinnar, Eiður Guðnason fundaskrifari, Kristín Ástgeirsdóttir, Ragnar Arnalds og Valdimar Indriðason. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa um þetta endilega mikið fleiri orð. Það er öllum ljóst hvern vanda þessu frv. er ætlað að leysa. Það er líka ljóst að frá því hefur verið greint í blöðum, í málgagni hæstv. viðskrh. Morgunblaðinu, að það sé ætlunin að færa bindiskylduna í 15%. Hér er því aðeins um að ræða að flýta þessu. Það var frétt um þetta í Morgunblaðinu fyrir fáeinum dögum. Hér er aðeins um að ræða að flýta því að þessi ákvæði komist í framkvæmd. Ég vil gjarnan gera það að mínum síðustu orðum að þetta er mjög brýnt mál. Það hefur þegar beðið meira en hálfan sólarhring, eins og hæstv. viðskrh. tók til orða, og ég sé enga ástæðu til þess að það bíði hér fleiri sólarhringa heldur gangi fram eftir eðlilegum þingskapaleiðum og fái afgreiðslu með þinglegum hætti. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breyt. á lögum um Seðlabanka Íslands. Við hv. þm. Egill Jónsson skipum minni hl. n. og höfum skilað nál. á þskj. 1157 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Nefndin hefur áður haft til meðferðar mál af þessu tagi og hefur farið fram ítarleg umræða um það, bæði í nefndinni og í þingsölum. Minni hl. telur sem fyrr að ekki beri að lögfesta hámark bindiskyldu þar sem hún er hluti af peningastefnu stjórnvalda á hverjum tíma. Minni hl. leggur því til að málinu verði vísað til ríkisstj.“ Ég mun ekki fara út í langar efnislegar umr, um þetta mál, enda hefur annað frv. af líku tagi, eins og segir í nál., fengið ítarlega umræðu í þessari hv. deild. Ég vil benda á að nú er til meðferðar í Alþingi frv. um löggjöf í bankamálum og m. a. verið að vinna að undirbúningi að frv. um Seðlabanka Íslands og því liggur fyrir að setja löggjöf um bankastarfsemina í heild í landinu. Við teljum því óeðlilegt að taka einn þátt út úr og setja um hann sérstaka löggjöf án þess að horfa á þessi mál í samhengi. Það er bent á það hér þessu frv. til framdráttar og það er eitt af því sem notað er til að þrýsta á þetta mál að féð sem losni við það að bindiskyldan sé lækkuð úr 18% , sem hún er nú í raun, niður í 15% verði notað til að létta greiðslubyrði húsbyggjenda. Ég ætla ekki að gera lítið úr vandamálum þeirra og ég ætla ekki að fara að ræða þau undir þessum lið, en ég vil benda á að það er til umræðu og verður væntanlega til umræðu í hv. Ed. síðar á þessum fundi frv. um tekjuöflun til húsnæðismála sem byggir á samkomulagi stjórnarflokkanna þar um. Eins og ég sagði áður geri ég alls ekki lítið úr vanda húsbyggjenda og hann þarf að leysa, en ég tel að lausn á þeim vanda eigi ekki að hnýta við frv. um lögfestingu á bindiskyldu Seðlabankans og það verði að horfa á þessi mál í heild sinni. Ég ætla ekki að lengja þessa umr. Minni hl. n. leggur til, eins og ég sagði áður, að málinu verði vísað til ríkisstj. í ljósi þess að þessi mál eru þar í athugun og undirbúningi, löggjöf um bankastofnanir, þ. á m. Seðlabanka Íslands.



Herra forseti. Í sambandi við það frv. sem hér er til umr. er tekið fram í grg., með leyfi forseta: „Fram hefur komið opinberlega að í frv. til l. um seðlabanka Íslands, sem bankamálaráðherra hefur boðað að flutt verði, séu ákvæði um 15% bindiskyldu. Bindiskyldan er nú í raun 18%, en með því að lækka hana í 15 mundu losna tæpar 800 millj. kr.“ Í fyrsta lagi vildi ég segja að það er blaðaviðtal sem hér er vitnað til og kom það fram í ræðu frsm. meiri hl. Þar er aðeins sögð hálf sagan einfaldlega vegna þess að það geta allir þm. séð og borið saman að 15% bindiskylda er ætluð, en það fylgir þeim texta annar texti, sem ekki er í því frv. sem hér er verið að ræða, þannig að hér er ekki um að ræða sambærilegar hugmyndir og þm. hafa séð og þess vegna geta þeir ekki borið það saman. Í öðru lagi furða ég mig á því þegar menn tala um að með lækkun bindiskyldu losni svo og svo mörg hundruð millj. kr., eins og að hér sé fjármagn sett inn í skáp, seðlar geymdir og hægt sé að taka þá þar út. Það sé bara vegna þess að það séu vondir menn sem standi að því að í Seðlabanka sé geymdur nokkur varasjóður af því sparifé sem landsmenn hafa safnað saman. Ég er sannfærður um að sá sem fyrstur talaði fyrir bindiskyldu á Alþingi Íslendinga 1961, fyrrv. formaður Alþfl., fyrrv. viðskrh. Gylfi Þ. Gíslason, hefði tekið 1. flm. þessa frv. í læri til að kenna honum og segja honum hvers konar tæki í efnahagsstjórn hér sé um að ræða.

Frsm: meiri hl. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Sjálfsagt hefðum við hæstv. viðskrh. báðir gott af því að fara í læri til prófessors Gylfa Þ. Gíslasonar. Við gætum margt af honum lært.

Ég var þar.

Ég hef nú raunar verið það líka, hæstv. ráðh. En ætlar hæstv. ráðh. að segja okkur að ef rýmkuð er bindiskyldan og úr henni dregið verði ekki hægara fyrir banka og sparisjóði að veita lánalengingu og endursemja um lán sem húsbyggjendur hafa tekið í bankakerfinu? Er hann að segja okkur að það breyti engu hver bindiskyldan er varðandi þessar peningastofnanir? Auðvitað dettur engum manni í hug að seðlabúnt séu geymd inni í skáp. Ég er satt að segja hissa á hæstv. ráðh. að láta sér svona ummæli um munn fara. En ég vona að hæstv. ráðh. viðurkenni að eftir því sem bindiskyldan er minni eiga þessar fjármálastofnanir hægara um vik. Hann hefur sjálfur komið við sögu í stjórn býsna stórs sparisjóðs og ætti þess vegna að þekkja þessi mál, geri ég ráð fyrir, og hefur vonandi öðlast mikinn lærdóm og reynslu þar í peningamálum. Sjálfur hefur hann reyndar verið fjmrh. auk þess að vera nú bankamálaráðh. En ég held að það gefi auga leið og almenn heilbrigð skynsemi geti sagt manni það að eftir því sem bindiskylda banka og sparisjóða er minni, þeim mun hægara eiga þeir um vik að greiða fyrir lánalengingu og öðrum hliðstæðum ráðstöfunum til að létta greiðslubyrði húsbyggjenda og þeirra sem keypt hafa sér íbúðarhúsnæði það sem umræðan snýst um núna í íslensku þjóðfélagi.



Herra forseti. Mér er það út af fyrir sig ljúft ef hæstv. viðskrh. vill taka upp almennar umr. um peningapólitík og ekkert óeðlilegt að það sé gert í tilefni af þessu frv. Sannleikurinn er sá að það sem ræður í peningamálum á Íslandi er svokallaður monetarismi, fjármagnskenning hefur það verið þýtt á Íslandi. Kenningin er sú, að ríkisvaldið eigi að sjá til þess að borgararnir hafi sem minnsta peninga undir höndum. Þetta hefur verið reynt víða um lönd. T. d. þegar olíukreppan byrjaði. Þá var byrjað á því að reyna að frysta peninga. Það var talað um að hæfilegt atvinnuleysi þyrfti að vera til ef ekki verðbólga o. s. frv. Árangurinn af þessari stefnu: Nú er Ísland eina ríkið þar sem frystir eru peningar allt upp í marga tugi prósenta. Það veit ég ekki til að þekkist í nokkru vestrænu ríki - ekki í þróuðu lýðræðisríki. Það mun þekkjast í Brasilíu og Suður-Ameríkuríkjum þar sem engir peningar eru í umferð og verðbólgan þar af leiðandi 600–800% . Ég held að hæstv. viðskrh. hafi mjög gott af að hlusta á þetta. Er ráðh. þarna? 

Það er nú eins og ráðh. hafi heyrt þetta áður.

Já, en lítið lært af því. Það er kannske kominn tími til að læra eitthvað. En staðreyndir mætti kannske hlusta á. Það væri gaman að heyra hvort hæstv. viðskrh. gæti bent okkur á eitthvert vestrænt land sem ræki álíka peningapólitík og rekin er hér, að frysta nú 18%, það var miklu meira áður eins og menn vita, og hér var samþykkt 10% heimild ofan á allt saman þannig að í lögum stendur nú að Seðlabankinn geti fryst 28% af öllu sparifé þjóðarinnar. Og þá er nú komið að því: Hvað er sparifé þjóðarinnar? Það var fyrir svona tólf árum eða svo, eitthvað nálægt 40% af þjóðarframleiðslu, spariféð. Það var fyrir nokkrum árum komið niður undir 20%. Það hafði sem sagt helmingurinn horfið í verðbólguflóðinu og í monetarismanum. peningamagnsskömmtuninni. Þá gufaði það allt saman upp. Það fór allt út úr bönkunum að sjálfsögðu. Það voru neikvæðir vextir og peningastjórn ofan á allt saman. Nú segja að vísu bankamenn að þetta hafi aukist á ný. en hvernig hefur það gerst? Ósköp einfaldlega þannig að það eru stanslaust tekin erlend lán. Skv. upplýsingum hæstv. forsrh. eru 55% af öllum útlánum viðskiptabankanna orðin í erlendri mynt. Og nú kom síðast í Morgunblaðinu í morgun frétt af því að lögmætir gjaldeyrisreikningar á Íslandi væru orðnir 40 þúsund talsins. Í þeim stæðu, ef ég man rétt, 1.8 milljarðar kr. sem Íslendingar eiga inni í þessum reikningum. Krónan er sem sagt dauð. Það hefur vísvitandi verið haldið þannig á málum að myntin okkar er ekki lengur við lýði. Hún er horfin. Við ættum kannske þess vegna að takmarka þá mynt í umferð. En þessi kenning um seðlaprentun í umferð er nú sem betur fer að syngja sitt síðasta vers hvað sem hver segir. Seðlamagn í umferð skiptir orðið sáralitlu máli og því minna máli sem lengra dregur. T. d. er það svo í Bandaríkjunum að menn eru varla með nokkurn eyri í vasanum, kannske einhver sent fyrir strætó. Hitt er allt saman komið í kreditkort og í tölvur, telexsendingar o. s. frv. Allar meiri háttar peningasendingar í þessum þróuðu löndum eru komnar í þessa farvegi þannig að þetta leysist kannske af sjálfu sér. Það er kannske rétt á þessu stigi að nefna að mér er ekki kunnugt um að nokkurs staðar hafi verið alvarleg verðbólga þar sem nægilegt framboð hefur verið af peningum, en hins vegar alls staðar verðbólga þar sem ofstjórnarbrjálæði hefur verið í peningamálum. Við skulum bara taka dæmi. Tökum Svissland. Getur einhver sagt mér hve verðbólga hefur verið mikil þar? Þar standa bankastjórarnir á tröppunum og biðja fólk að taka lán á hóflegum vöxtum. Það var töluverð verðbólga orðin í Bandaríkjunum, en með efnahagsaðgerðum, góðum eða illum, hvernig sem menn vilja líta á það, sem Reaganríkisstjórnin gerði, byrjaði fé að streyma til Bandaríkjanna í stórum, stórum stíl og verðbólgan hvarf. Það geta allir fengið lán á einhverjum vöxtum auðvitað. Svo komum við hér. Það verður bankasprenging í fyrra, vaxtasprenging, góðu heilli vil ég segja. En hvernig í ósköpunum er hægt að reka peningapólitík þar sem allir peningar eru lokaðir inni? Það er enginn aðili í þjóðfélaginu sem fæst til þess að ávísa á verðmæti þjóðfélagsins. Peningar eiga ekki að vera neitt annað en ávísanir á verðmæti. Meginskylda Seðlabankans er að sjá til þess að nægilegt fjármagn sé í umferð til að atvinnuvegirnir séu reknir með sem hagstæðustum hætti. Ég held að ég muni þetta orðrétt. Það er aðalstefnumark bankans, en Seðlabankinn hefur verið neyddur til, - ég er ekki að kenna Seðlabankanum eða seðlabankastjórum um þetta, það hafa verið ríkisstjórnir sem hafa neytt bankann til þess. - að bregðast þessu meginhlutverki sínu og enn er verið að gera þetta og harkan er svo mikil og ofstækið að það er varla hægt að fá mál hér rædd. Málið sem var rætt hér fyrr held ég að hæstv. viðskrh. hafi tafið sjálfur um einar fimm vikur með eilífum beiðnum um frest og annað slíkt. Það fékkst ekki afgreitt með eðlilegum hætti. Og nú er verið að víta forsetann fyrir það þó að ráðh. komist að með þessa snilldarræðu sína einum eða tveim sólarhringum seinna en ella hefði verið! Nei, þetta eru nefnilega alvörumál. Þarna er röng stjórnarstefna sem fylgt hefur verið í vaxandi mæli á síðustu árum. Ólafslög voru kannske toppurinn á þessu sem rangnefnd voru nú Ólafslög af því að ég veit að þáv. hæstv. forsrh. var ekki mikið hrifinn af þeirri löggjöf. Þetta voru greinargerðir einhverra hagspekinga um hvernig ætti að ráða við verðbólguþróun með því að frysta sífelli meiri og meiri peninga. Það var aðalúrræðið eins og menn vita. Og hvernig fór það? Þegar sú stjórn. sú seinni af þessum tveimur sem fylgdi þessari stefnu, hrökklaðist frá, þá var verðbólgan komin í 130% og allir atvinnuvegir á vonarvöl. Og hvað gerðist allan þennan tíma, t. d. með útgerðina? Það voru engir peningar til í bönkum, alltaf svarað: engir peningar til í rekstrarlán eða annað slíkt. En við skulum taka mið af dollaranum. Útgerðin var öll sett á hausinn með því að það voru tekin dollaralán sem reyndust svo á raunvöxtum kannske 20–30% meðan voru neikvæðir vextir á þessu litla sem lánað var út í Seðlabankanum og gegnum viðskiptabanka og mönnum þar auðvitað hyglað og það fór ekki til meginatvinnuveganna. Það fór í allt aðrar hítir og það sjá allir menn fyrir sér nú. Íslenska peningamyntin var raunverulega hrunin áður en þessi hæstv. ríkisstj. tók við. Ég er svo sem ekkert að ásaka hana sérstaklega. Menn sáu bara ekki að sér í tíma. En ef menn ætla ekki einu sinni að sjá að sér nú líst mér ekki á blikuna. Þá verðum við að afnema íslensku myntina í eitt skipti fyrir öll og taka t. d. upp þessa SDR-mynt, einhverja millimynt eða einhverja Evrópumynt sem er víst orðin til núna eða þá dollar eða mörk eða eitthvað slíkt, t. d. þýsk mörk. Þá yrði sjálfsagt niðurstaðan sú að við tækjum upp nýja mynt. þegar við hefðum undirbúið það nægilega rækilega, og mundum þá sjálfsagt líka kalla hana mörk og eyri, taka upp fornt íslenski heiti á því. Við höfum ekkert að gera með kórónu á okkar peningum. Það er kannske í lagi að láta krónuna fara þess vegna. Það mætti nota hana sem einseyring eitthvert tímabil til að eyðileggja ekki skiptimyntina og breyta því svo í aura. En auðvitað stefnir þetta í þessa átt ef menn ekki átta sig á því að það verður einhver stofnun í þjóðfélaginu að geta gefið út peninga, ávísanir - ekki endilega seðla en einhvers konar ávísanir. Einhver miðlari verður að vera. Það var reynt í Bretlandi að koma á monetarisma. Margrét Thatcher reyndi það. en auðvitað komst hún ekki upp með þann moðreyk. Þar eru bankarnir nefnilega í einkaeigu, háþróaðir fjármagnsmarkaðir, sem hér skortir. Hér eru mjög litlir fjármagnsmarkaðir. Smáfyrirtæki eru að reyna að selja skuldabréfin, eins og þið þekkið. Vextirnir þar verða auðvitað ógnarháir vegna þess að það er ekkert magn af þessum peningum og þessum skuldabréfum í umferð. Það er lokað inni. Stofnunin sem á að sjá um að gefa þetta út neitar að sjá um það í samráði við ríkisvaldið. Þess vegna búum við við þessar aðstæður. Ég veit að þið, hv. þm., þekkið þessi rök meira og minna og ég held að svo til allir skilji þessi rök. Það þarf bara að manna sig upp í að láta rökin ráða gerðum sínum og að koma á heilbrigðu peningakerfi. Fyrsta skrefið er að það séu einhverjir peningar í umferð. Ef Seðlabankinn ekki gerir þetta verður ríkissjóður auðvitað að gera það að einhverju leyti. Hann er byrjaður á því - a. m. k. með skuldabréfunum. Þau ganga manna á milli. Fólkið er líka byrjað á þessu. Víxlar ganga núna manna á milli. Það eru ekki heilbrigð viðskipti að víxlar sem kannske ganga á milli 6–7–8 aðila eru orðnir að peningum í þessu þjóðfélagi. En það eru að koma peningar. Eins og ég sagði áðan eru peningar bara ávísanir á verðmæti. Auðvitað verður þróunin sú, að ef Seðlabankinn ekki má gera þetta, fæst ekki til að gera það sem honum er boðið, til þess er hann starfræktur að sjá um að það sé peningamagn í umferð. Auðvitað á einhverju verði. Auðvitað verðum við að hafa svipaða vexti og annars staðar eru. En við gerum ekki hvort tveggja að loka peningana inni og hafa vexti frjálsa. Það dæmi gengur hreint ekki upp. Ég gæti talað hér í allan dag um þetta, en skal ekki vera að því. Ég held að það hljóti að koma að því að það ljós renni upp fyrir mönnum að lengur verður ekki haldið áfram á þessari braut.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. landbn. Ed. Alþingis um frv. til l. um breyt. á lögum um dýralækna og hefur nefndin lagt fram álit sem hún er sammála um. Málið var sent til umsagnar til yfirdýralæknis, til forstjóra tilraunastöðvarinnar að Keldum, til dýralæknafélagsins og til Sambands fiskeldis- og hafbeitarstöðva. Allir þessir aðilar mæltu eindregið með samþykkt frv. Þess var hins vegar getið í umsögnum að það ákvæði í frv. að dýralæknir í fisksjúkdómum skyldi hafa starfsaðstöðu að Keldum væri óeðlilegt þar sem Tilraunastöð Háskólans í meinafræði að Keldum tilheyrir menntmrn. en ekki landbrn. þótt hins vegar hafi farið þar fram og fari fram mikil verkefni sem snerta landbúnaðinn og reyndar æðimiklar tekjur sem sú starfsemi gefur tilraunastöðinni að Keldum. Það kom m. a. fram í samtali sem ég átti við framkvæmdastjórann á Keldum, Guðmund Pétursson, að þessi starfsemi væri orðin svo umfangsmikil að eðlilegt væri að fá henni reglugerð í framtíðinni svo að skýrara væri hvað hverjum tilheyrði í þessum efnum þótt hann tæki skýrt fram að sú starfsemi sem þarna væri unnin, m. a. með tilliti til landbúnaðar, væri mjög kærkomin. Þessi ábending var tekin til meðferðar í nefndinni og eins og nál. gefur til kynna er 1. gr. breytt með tilliti til þess þar sem sagt er að þessum umrædda dýralækni skuli sköpuð aðstaða í tengslum við tilraunastöðina á Keldum. Við fyrri umr. benti ég á meginröksemdir fyrir því að þetta frv. er fram komið og það hefur reyndar sýnt sig í meðförum nefndarinnar og í umr. síðan og raunar komið fram nýjar vísbendingar um nauðsyn þess og væntanlega gagnsemi svo að málið er bæði brýnt og tímabært. M. a. af þeirri ástæðu hefur landbn. lagt til að það fengi hér greiða afgreiðslu. Mér þykir vert að taka það fram, um leið og ég þakka stuðning við þetta mál í hv. landbn. Ed. Alþingis, að allir nm. hafa ritað nöfn sín undir nál. og er það að sjálfsögðu mikilvægur stuðningur við gott málefni.



Herra forseti. Ég hefði svo sem getað látið vera að koma upp í þessari umr. Ég gerði það aðeins til þess að flytja hv. 1. flm. og frumkvöðli að þessu m'ali þakkir fyrir að hafa riðið á vaðið. Það er engum blöðum um það að fletta hversu brýnt er að sinna þessum þætti, þ. e. vörnum gegn fisksjúkdómum, í ríkara mæli en gert hefur verið með tilliti til þess að framvegis munu fiskeldi og fiskirækt vonandi fara mjög vaxandi. Ekki síst þess vegna má segja að það heilladrjúga skref sem stigið er með samþykkt þessa frv. sé það minnsta, þrátt fyrir allt, sem hægt er að gera. Virðulegi forseti. Ég vildi láta koma fram þakklæti mitt til hv. 11. landsk. þm. fyrir frumkvæði hans í þessu máli.



Herra forseti. Olíumálin og verðlag á olíu hafa verið mjög til umræðu og ýmis spjót verið þar á lofti. Það frv. sem við fjöllum hér um var lagt fram í þessari hv. deild síðast í janúar í vetur og fjallað um það í byrjun febrúar. Síðan hefur það verið til skoðunar í fjh.- og viðskn. og reynt að leita þar leiða til að gera bót á þessum málum. Einkum hafa verðjöfnunargjaldið og svokallaður innkaupajöfnunarreikningur legið undir harðri gagnrýni. S. l. ár má ætla að um 250 millj. hafi verið teknar í verðjöfnunargjald af bensíni og tveimur helstu olíutegundunum, sem sagt gasolíu og svartolíu þannig að það voru teknir 52 aurar af hverjum gasolíulítra sem runnu í þennan sjóð. Þarna er um verulega upphæð að ræða og er eðlilegt að farið verði ítarlega yfir þá þætti sem þetta gjald mynda. Frv. gerir einmitt ráð fyrir því að leggja þennan verðjöfnunarsjóð niður og mynda svokallaðan flutningsjöfnunarsjóð og úr þeim sjóði skal greiða þeim aðilum sem flytja olíuvörur frá næstu innflutningshöfn til dreifingaraðila. Vonir verður að binda við að þarna verði gætt sem mestrar hagsýni. Slíka flutningataxta verður að samþykkja í Verðlagsráði. Nefndin er sammála þeirri breytingu að breyta í svokallaðan flutningsjöfnunarsjóð. Þó að ekki sé um stóra breytingu að ræða telur nefndin það til bóta samt eða eitt lítið skref. Svokallaður innkaupareikningur er myndaður þannig, að ákveðið gjald er lagt á hvert innflutt tonn af helstu olíutegundunum miðað við cif-verð vörunnar og var það t. d. á síðasta ári sama greiðsla og í Verðjöfnunarsjóðinn eða 52 aurar af hverjum gasolíulítra sem rann í þennan sjóð, heldur minna af bensíni og heldur meira af svartolíu. Þessi sjóður er myndaður vegna þess að oft getur orðið verulegur verðmunur á milli farma sem fluttir eru til landsins og því nauðsynlegt að hafa slíkt í hendi til þess að geta jafnað út á milli þeirra verðsveiflna sem myndast. Í dag ríkir engin samkeppni á milli olíufélaganna um útsöluverð á helstu olíutegundunum, eins og ég hef áður sagt. Þau vinna eftir 32 ára gömlum lögum um hámarksverð þessarar vöru á hverjum tíma. Þau eru orðin vön þessari aðferð og ætla má að þau láti sér vel líka eftir atvikum. En óeðlilegt er að ekki skuli þarna vera losað að nokkru um og olíufélögin látin spreyta sig og hafa uppi nokkra samkeppni eins og annar verslunarrekstur í landinu. Þau hafa skákað í því skjóli þegar þessi mál eru rædd og sagt: Við getum ekkert gert í þessum efnum. Við erum njörvaðir niður í innkaupum á olíuvörum til landsins og fyrirskipað af ríkisvaldinu að taka olíu, það voru um það bil 60–70% á s. l. ári, frá einu af okkar viðskiptalöndum, Rússlandi, á ákveðnu verði sem við ráðum engu eða litlu um því það er bundið í viðskiptasamningum milli landanna. Það sem út af stendur getum við keypt á frjálsum olíumarkaði. Ef einhverju félaganna tekst að gera hagkvæm innkaup á slíkum förmum fá þau þess í litlu notið vegna þess að sá mismunur er lagður inn á sérstakan innkaupareikning, eins og ég gat um áður, sem er sameign félaganna, og reynslan er sú, að það félagið sem hagkvæm innkaup gerir fær þess í litlu eða engu notið og getur því ekki boðið þessa vöru sína á lægra verði þrátt fyrir hagstæð innkaup. Fjh.- og viðskn. velti þessu máli mjög fyrir sér og varð sammála um að leggja til að gerð verði breyting á svokölluðum innkaupajöfnunarreikningi þannig að frá næstu áramótum verði þessi reikningur sérstakur fyrir hvern olíuinnflytjanda. Þetta mát er flutt á sérstöku þskj., 1149. Ætla má að olíuviðskiptin verði þannig á næstunni að um helmingur þeirra verði við Rússland, en hinn helmingurinn á frjálsum markaði. Olíuinnflytjendum gefst því tækifæri til að spreyta sig á sem hagstæðustum olíuinnkaupum á frjálsum markaði að þessum hluta. Þá hafa þeir sína innkaupareikninga sem hvata sem ekki eru eingöngu fyrir félögin heldur gæti viðkomandi félag lækkað verð til neytenda að einhverju leyti og það gilti þá fyrir landið allt, eins og segir í frv. Þarna er aðeins um lítið skref að ræða og ég tek það fram að nefndin er öll sammála um að þarna er aðeins um lítið skref að ræða til að losa um þær hömlur sem verið hafa í þessum efnum. Ég ætla að fara nokkrum orðum um nál. og þær brtt. sem hér verður rætt um. Í nál. segir að „nefndin hefur fjallað ítarlega um frv. og kallað á sinn fund forstjóra allra olíufélaganna, fulltrúa viðskrn. Svein Björnsson og Gunnar Þorsteinsson fulltrúa verðlagsstjóra. Frv. fjallar um að leggja niður svokallað verðjöfnunargjald á olíuvörum, sem verið hefur í gildi frá árinu 1953, og taka upp flutningsjöfnunarsjóð. Nefndin telur að þessi breyting sé til bóta því að svokallað verðjöfnunargjald hefur verið mjög gagnrýnt og erfitt að koma þar við æskilegu eftirliti. Nefndin leggur til að gerð verði sú breyting, eða viðbót, á frv. að það taki einnig til annars þáttar í olíuverðmynduninni hér innanlands, en það er svokallaður innkaupajöfnunarreikningur. Í hann er fært gjald sem tekið er af hverjum olíufarmi sem fluttur er til landsins og reikningurinn látinn jafna sveiflur sem eru á verði bensíns og brennsluolíu. Nefndin leggur til að stofnaður verði sérstakur innkaupajöfnunarreikningur sem hvert olíufélag eða olíuinnflytjandi skal halda. Nefndin telur slíka breytingu geta orðið hvata til þess að olíufélögin leggi megináherslu á að ná sem hagstæðustum innkaupum á þeim olíuvörum (bensíni og brennsluolíu) sem eru fluttar inn utan sérstakra viðskiptasamninga, en það er helmingur þessara vara.“ Brtt., sem við gerum við þetta frv., eru á þskj. 1149. Þar segir að á eftir 5. gr. komi fimm nýjar greinar. Það er þá fyrst a-liður (6. gr.): „Sérstakur innkaupajöfnunarreikningur skal haldinn af sérhverjum innflytjanda sem starfar við endursölu á bifreiðabensíni, gasolíu, svartolíu eða öðrum olíutegundum eftir nánari ákvörðun Verðlagsstofnunar. Undanþegið innkaupajöfnun er flugbensín og flugsteinolía, sem ætluð er til nota í utanlandsflugi, ásamt öðrum olíutegundum sem eru seldar úr landi til erlendra aðila.“ Um þessa grein segir í nál.: „Nú er haldinn sameiginlegur innkaupajöfnunarreikningur olíufélaganna þriggja hjá Verðlagsstofnun yfir bensín, gasolíu og svartolíu. Með sérstökum innkaupajöfnunarreikningi hvers olíuinnflytjanda í hverri olíutegund skapast möguleiki á aukinni samkeppni milli olíuinnflytjenda um hagstæð innkaup og söluverð þó að sama verð gildi um allt land hjá hverjum innflytjanda og útsölumönnum hans. Með þessu ættu millifærslur milli innflytjenda að falla niður. Undanþága frá innkaupajöfnun nær til millilandaflugs og sölu á öðrum olíum til erlendra aðila.“ Í b-lið, sem yrði 7. gr. þessa frv., stendur: „Innflytjandi olíu skal halda aðskilinn reikning yfir innkaupajöfnun hverrar olíutegundar. Hann skal tilkynna Verðlagsstofnun breytingar á jöfnunarverði og gildistöku þess með nánar tilteknum fyrirvara sem stofnunin setur. Verðlagsstofnun skal setja innflytjendum samræmdar reglur um framkvæmd innkaupajöfnunar á hverjum tíma.“ Með innkaupajöfnun er nauðsynlegt að halda hverri olíutegund aðskilinni svo að notendur bensíns greiði ekki niður t. d. gasolíu fyrir notendur hennar eða öfugt. Tilkynningarskylda Verðlagsstofnunar um breytingu á jöfnunarverði er sett til þess að stofnunin hafi betri möguleika á að fylgjast með verðþróun og grípa inn í verðlagningu olíuvara reynist það nauðsynlegt. Verðlagsstofnun skal setja innflytjendum samræmdar reglur um innkaupajöfnun svo að ekki verði mismunur milli einstakra innflytjenda varðandi t. d. jákvæða eða neikvæða stöðu reikninga eða eftir því hvort jöfnunarverðið tekur mið af meðalverði birgða eða öðru eftir aðstæðum hverju sinni. Þarna er sem sagt stórhert það eftirlit sem Verðlagsstofnun hefur haft með þessum málum og hún hefur vald til að grípa þarna inn í og gera breytingar ef hún telur ástæðu til. 8. gr. yrði svona: „Innkaupajöfnun nær til kostnaðarverðs olíu sem komin er í geyma í innflutningshöfn hjá innflytjanda. Jöfnunarverð hverrar olíutegundar er kostnaðarverð olíunnar að viðbættum jákvæðum eða neikvæðum mismun sem jafna skal kostnaðarverð milli einstakra farma eða hluta úr förmum. Staða innkaupajöfnunarreiknings er því uppsöfnun á jákvæðum eða neikvæðum mismun á kostnaðarverði og jöfnunarverði olíu á hverjum tíma.“ Um þetta má segja að til kostnaðarverðs í greininni, 8. gr., telst cif-verðið, rýrnun við flutning til landsins, tollar og önnur aðflutningsgjöld innheimt við tollmeðferð, vörugjald til innflutningshafna, uppskipunarkostnaður og sérstakur innkaupahvati. Greinin fjallar að öðru leyti um skilgreiningu á jöfnunarverði olíu og innkaupajöfnunarreikningi. Talað er um rýrnun við flutninga til landsins. Það hefur verið kallað áður „leki í hafi“, því fallega nafni. Það er alltaf um einhverja uppgufun að ræða t. d. í bensíni og eitthvað verður eftir í skipum. Um þetta er samið sérstaklega við hverja verðlagningu. Þarna er þetta tekið inn í, en verður þó farið mjög varlega í þá þætti og fylgst mjög vel með. 9. gr.: „Verðlagsráð eða Verðlagsstofnun skal samþykkja sérstakan innkaupahvata í kostnaðarverði hjá þeim innflytjanda sem hagstæð olíuinnkaup gerir á hverjum tíma. Ákveðinn hluti hagstæðra olíuinnkaupa skal þó ávallt renna til neytenda í formi lægra kostnaðarverðs skv. ákvörðun Verðlagsráðs eða Verðlagsstofnunar hverju sinni.“ Það hefur verið deilt á verðlagsyfirvöld undanfarið fyrir það að þau skapi ekki nægan hvata til hagstæðra olíuinnkaupa, eins og ég sagði áðan, með ákvörðun um hámarksverð og hámarksálagningu. Hér er gerð tilraun til að hvetja olíuinnflytjendur til hagstæðra innkaupa meðan hámarksverð eða hámarksálagning eru í gildi gegn ákveðinni umbun, með það í huga að bæði innflytjendur og neytendur fái notið góðs af. Það sem felst í þessu er að ef olíufélagi tekst að gera hagstæð innkaup fær það sérstaka umbun fyrir það í þessum reikningum. Auk þess kemur það strax fram í þeirra innkaupajöfnunarreikningi þannig að þeim gefst tækifæri til að selja sína vöru ódýrar á landinu en hinum aðilanum. Með þessu er fylgst af Verðlagsráði. Þeir eru bókstaflega knúnir til verðlækkunar, eftir mínum skilningi, ef þeir eru komnir með það hagstæð innkaup og þá er samkeppni komin upp, þó að þetta félag selji sína vöru á sama verði um allt land, því að hin olíufélögin verða að sjá til hvað þeim tekst að ná sínum hlut niður. Þannig yrði þó kominn vottur af samkeppni í þessa grein sem ekki hefur verið til áður. 10. gr.: „Verðlagning á olíuvörum skal að öðru leyti vera skv. lögum nr. 56 frá 16. maí 1978, um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, sbr. lög nr. 13/1979, lög nr. 52/1982 og lög nr. 33/1984.“ Það eru sem sagt áfram á þessu höft, við skulum gera okkur það ljóst, og það veruleg höft, og það verður fylgst með í þessum efnum, en þarna er þó liðkað töluvert mikið til og mun stuðla, að ég vil meina, að hagkvæmni í þessum rekstri, einkum í sambandi við verðjöfnunargjaldið. Dreifingarkostnaðurinn vegur þar hvað þyngst. Spurning er hvort þarf ekki af hendi Verðlagsráðsins að setja þar um nýja taxta eða heimild til þess og fylgjast með á hvaða hátt olíufélögin taka sig til við þá dreifingu. Það verð ættum við að geta séð lægra. Einnig á þessi innkaupajöfnunarreikningur að geta skapað þann hvata að olíufélögin, eins og annar rekstur, fari að spreyta sig á því að selja sína vöru í samkeppni við hvert annað en ekki séu allir með nákvæmlega sama verð á vörunni. Ég ítreka að nefndin telur þetta vera lítið skref í þá átt sem við viljum öll stefna í þessum efnum.



Herra forseti. Mig langar til að fá tækifæri til þess að árétta örlítið af því sem hv. frsm. hér sagði um þetta mál og raunar að andmæla honum að nokkru leyti því að hann taldi að þetta væri örlítið skref. Ég tel svo ekki vera. Ég tel að það sé allstórt skref sem þarna er stigið. Það getur varla öðruvísi farið en olíufélögin byrji einhverja samkeppni þegar þetta frv. hefur verið samþykkt sem ég á von á að hljóti hér að verða því að það er þó einu sinni svo að um það bil helmingurinn af olíuinnflutningnum er frjáls og það leikur ekki á tveim tungum að við höfum ekki náð hagstæðum innkaupum á þeim olíuvörum. Eins og hv. síðasti ræðumaður sagði liggur það alveg fyrir og er staðfest af forstjórum olíufélaganna að það er enginn hvati hjá olíufélagi að fá hagstæð innkaup. Þó að einhver farmur væri á mjög hagstæðu verði er því jafnað út á milli olíufélaganna allra og síðan ákveða verðlagsyfirvöld hámarksverðið. Þess vegna er það enginn vafi að Íslendingar búa við óhagstæðustu innkaup í olíuvörum sem hugsast getur. Að því er varðar innkaupin frá Ráðstjórnarríkjunum, þá er það einkennilegur háttur sem þar er á hafður svo að vægt sé að orði kveðið. Annars vegar ræður seljandinn því á hvaða degi hann setur síðasta dropann af olíunni um borð og verð alls farmsins er miðað við það og þá aftur miðað við svonefnt Rotterdam-verð en þar sveiflast einmitt olíuverðið frá degi til dags þannig að seljandinn getur sem sagt ráðið því að við borgum ætíð hæsta verðið sem á hverju tímabili er á Rotterdammarkaði. Hins vegar eru tvíhliða samningar um olíuviðskiptin gerðir áður en farið er að tala um nokkuð annað, þannig að viðsemjanda okkar er beinlínis fengið upp í hendurnar að ráða magni og jafnvel kjörum á þeim fiskafurðum sem við seljum í staðinn. Þetta tvennt er náttúrlega alveg óhafandi og við höfum vakið á þessu athygli í nefndinni. En hitt er meginmálið að hafa þessa þrjá innkaupajöfnunarsjóði. Þá geta olíufélögin tekið upp og munu vafalaust taka upp viðskipti við sín gömlu sambönd erlendis. Ég hygg að forstjórar olíufélaganna, tveir þeirra a. m. k., kannske allir, hafi verið þeirrar skoðunar í viðræðum nefndarinnar við þá að þeir hlytu að geta náð eitthvað betri kjörum ef þeir hefðu þessi sambönd, þessi sterku félög erlendis sem vildu hjálpa hverju og einstöku af sínum dótturfélögum segi ég. Þó þau séu alíslensk eru þau a. m. k. gömul og gróin viðskiptasambönd. Enginn vafi leikur á því, að þó að það verði kannske ekki alveg fyrstu mánuðina muni til þess koma að samkeppni hefjist með olíuvörur. Sama er að segja um breytinguna á flutningsjöfnunarsjóðnum. Þar tek ég undir það sem hv. frsm. sagði. En við skulum ekki líta á þetta sem lítið skref. Við skulum einmitt líta á þetta sem stórt skref, sem byrjunarskref til að brjóta niður kerfi sem óhafandi er. Það kostar alltaf dálitla baráttu að ráða við kerfið. Það getur tekið kannske nokkur ár og kannske áratug af því að kerfi stendur alltaf með kerfi, þar standa allir saman eins og við höfum reynslu af í þessari hv. deild. En það lætur undan um það er lýkur. Þegar almenningsálitið knýr á og þegar allir sjá í gegnum viðskiptamátana, þá hlýtur fólkið auðvitað að knýja á um úrbætur og frjálslyndi og frjálsræði í viðskiptaháttum sem mest, og það er vonandi að sú frjálsræðisalda sem unga kynslóðin ber með sér muni bylta því kerfi sem verið hefur t. d. í olíuinnflutningnum. Við skulum þess vegna fagna því að þessu frv. hefur verið dreift þannig að gagn er í því af því að það var nánast gagnslaust eins og það kom til nefndarinnar. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Valdimar Indriðasyni fyrir gífurlegt starf sem hann hefur innt af höndum fyrir okkur öll í nefndinni. Þetta starf hefur mætt langsamlega mest á honum og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka honum alveg sérstaklega. Og þetta er stórt skref en ekki lítið.



Herra forseti. Þegar þetta frv. kom til 1. umr. urðu býsna snarpar umræður hér um olíufélögin, starfsemi þeirra, aðstöðu, innkaup, þjónustu og dreifingarkerfið. Menn voru þá sammála um að það þyrfti ýmsu að breyta til betri vegar frá því sem verið hefur og menn tóku kannske nokkuð stórt upp í sig í umræðunum. Það var talað um að bylta þessu kerfi. Síðan hefur þetta mál fengið ítarlega umfjöllun í nefnd, eins og hér hefur verið frá greint, og hafa ýmsir komið til viðræðna við nefndina um málið. Ég hafði ýmsar ábendingar og athugasemdir við málið að gera í nefndinni. Þær hafa verið teknar til greina að langmestu leyti og öllu leyti, að ég hygg. Það er aðeins eitt sem ég hafði og hef enn athugasemdir við, en geri engan ágreining um vegna þess að mér er ljóst að það er allerfitt að breyta því og slíkt gerist kannske ekki í snarhasti, og það er það ákvæði að menn megi ekki selja olíu eða bensín og sleppa sinni álagningu eða umboðsmannsþóknun og selja þannig á lægra verði. En þetta er kannske ekki stórt mál. Ég hygg að þær breytingar sem gerðar hafa verið á frv. í nefnd og sú ágæta vinna sem hv. 3. þm. Vesturl. Valdimar Indriðason einkum í það lagði séu til bóta. Þetta er kannske ekki mjög stórt skref sem hér er verið að stíga, en það er þó a. m. k. skref og langtum stærra skref en stjfrv. hæstv. viðskrh. gerði ráð fyrir á sínum tíma vegna þess að það frv. gerði nánast ekki ráð fyrir neinum breytingum. Hér er þó verið að breyta kerfinu og ég held hiklaust að það sé verið að breyta því til bóta. Ég er líka sannfærður um að sú umræða sem átt hefur sér stað um olíufélögin og átti sér stað hér í þessari hv. deild um olíufélögin og þjónustu þeirra hefur haft nokkur áhrif. Það var t. d. gagnrýnt hér harkalega, og ég gerði það meðal annarra, að það skyldi nánast ekki vera hægt í höfuðborg Íslands að kaupa bensín eða olíu eftir kl. 21.15 að kvöldi þegar þjónustan í nágrannabyggðunum er allt önnur og meiri. Þessi umræða, að ég hygg, og blaðaskrif um málið hafa þó m. a. leitt til þess að tvö af olíufélögunum hafa sett upp bensínsjálfsala sem hafa tíðkast í mörg ár ef ekki áratugi í löndunum hér í kringum okkur. Loksins er þessi þjónusta þó komin og nú getur maður seint á kvöldin og á helgidögum séð langar biðraðir við þessa sjálfsala. Að vísu eru þeir þeim annmarka háðir að þeir taka ekki nema 100 kr. seðla, sem er nokkur galli, en því verður væntanlega bætt úr. Þessi félög þurfa auðvitað aðhald og gagnrýni og þar má ekkert slaka á. Þó að þau hafi stigið lítið skref til að bæta þjónustuna þarna þurfa þau að taka stórt stökk í þeim efnum ef þjónusta þeirra við viðskiptavinina á að vera viðunandi. En þetta frv., eins og því hefur verið breytt í nefndinni, er tvímælalaust til bóta. Mín skoðun er sú að þetta sé fyrsta skrefið á langri ferð sem hafin er með þessu frv. Ég hefði að vísu kosið að það væri hægt að stíga stærri skref í þetta skipti, en það verður ekki allt fengið í einu. Ég sætti mig við það eftir atvikum og greiði því atkv. með þessu frv. eins og það liggur nú hér fyrir þótt vissulega hefði verið æskilegt að geta gengið svolítið lengra.



Herra forseti. Ég vildi ekki láta þessari umr. ljúka án þess að leggja nokkur orð í belg í sambandi við það frv. sem hér um ræðir, um flutningsjöfnunarsjóð olíu og bensíns. Það urðu í þessari deild allmiklar umræður um frv. og þjónustu olíufélaganna almennt og menn tóku nokkuð upp í sig og kannske hefur það m. a. orðið til þess að þetta frv. hefur verið skoðað mjög vandlega í nefndinni. Það var lögð í það mikil vinna og ég vil taka undir þau orð sem hafa fallið í þessari umr. um það. Ég held að nm. hafi lagt sig í líma við að ná samkomulagi í þessum málum og ná fram breytingum á frv. sem þeir telja að séu til bóta. Ég vil einnig taka undir þau orð, sem hér hafa fallið áður um innkaupajöfnun og innkaupajöfnunarreikning, að rétt sé að skipta honum í þrennt og hvert olíufélag haldi innkaupajöfnunarreikning. Ég tel að það sé til bóta. Ég tel að það auki möguleika olíufélaganna til verðsamkeppni án þess að verðjöfnuninni sé kastað fyrir róða. En það kom skýrt fram í umræðum í nefndinni að ekki er pólitískur vilji fyrir því að fella niður verðjöfnunina og ég er eindregið þeirrar skoðunar að það eigi ekki að gera, olíu og bensín eigi að selja á sama verði um land allt. Það var reyndar eitt aðalerindi mitt upp í þennan ræðustól nú að undirstrika það. En ég tel að það eigi að auka möguleika olíufélaganna til að heyja verðsamkeppni því að það er rétt að fram kom í umsögnum m. a. forstjóra olíufélaganna, sem allir komu fyrir nefndina, að möguleikarnir eru ekki miklir eins og frv. var úr garði gert. Ég vildi aðeins taka undir þau orð sem hafa komið hér fram áður og undirstrika þá samstöðu sem var í nefndinni um afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur haft þáltill. þessa til athugunar og leggur nefndin öll til að hún verði samþykkt með einni smávægilegri breytingu sem sérstök till. er flutt um á þskj. 1156. Hún er sú að 2. mgr. till. orðist svo sem þar segir, með leyfi forseta: „Framkvæmdir við bygginguna, sem ekki eru þegar samningsbundnar, verði stöðvaðar meðan athugun þessi fer fram og hefjist ekki að nýju fyrr en Alþingi hefur ákveðið hvernig hagnýta beri húsið.“ Eins og menn vita hafa allmiklar umræður orðið um þessa veglegu byggingu og hafa menn bent á það, bæði þeir sem forráð hafa yfir henni og aðrir, að þar sé laust húsnæði. Það er talað um að 500–600 fermetrar muni vera lausir miðað við þá starfrækslu sem er í bankanum og hann væntir að verði þar í náinni framtíð. Að vísu hefur verið um það rætt að Þjóðhagsstofnun yrði þarna til húsa, en mér er ókunnugt um að ákvörðun hafi verið um það tekin. Kannske upplýsist það. A. m. k. hef ég ekki vitað til þess að neinn hafi við það kannast að samkomulag hafi orðið um að flytja þá stofnun. Það rýmkast um í framkvæmdastofnunarhúsinu þegar samdráttur verður í störfum annarra stofnana sem til húsa eru þar og þess vegna get ég ekki ímyndað mér að menn muni mæla með því að fara að flytja Þjóðhagsstofnun í stærra og dýrara húsnæði og á eftir að sjá að svo verði, a. m. k. trúi ég því ekki fyrr en ég tek á, því að sú stofnun er áreiðanlega alveg nógu stór. Þá er hins að gæta líka að Seðlabankinn hefur fyrir eigið frumkvæði unnið að því að færa afurðalán út úr sinni starfsemi og til viðskiptabankanna. Auðvitað hafa mikil störf verið unnin við afurðalánin í Seðlabankanum þannig að það hljóta allmargir menn, ég veit ekki hversu margir tugir það eru, að hætta þeim störfum. Með minnkandi umsvifum þessarar annars ágætu stofnunar hlýtur húsnæðið því að verða allt of rúmt miðað við þá starfsemi sem var þegar þetta hús var skipulagt. En það kemur allt saman á daginn. Forráðamenn Seðlabankans hafa einmitt boðið okkur fulltrúum í fjh.og viðskn. að koma og skoða húsið og við munum væntanlega fá tækifæri til þess fljótlega. En þessi till. er ekki um neitt annað en að þetta mál verði allt saman skoðað og þá væntanlega öfgalaust og án þess að menn séu að tala um að á einn eða annan sé verið að ráðast af því tilefni. Það er einvörðungu um að ræða breytingar á starfsemi þessarar stofnunar og það er laust húsnæði þarna skv. upplýsingum stofnunarinnar sjálfrar og það allmikið húsnæði. Einnig hafa komið fram um það hugmyndir frá hæstv. utanrrh. að nauðsynlegt sé að flytja utanrrn. í rúmbetra húsnæði og sameina störf þess og hefur þá verið talað um nýbyggingu einhvers staðar í nálægð Arnarhvols. Mér sýnist liggja nokkuð beint við að athuga hvort ekki mundi einmitt henta að utanrrn. yrði í þessari byggingu ásamt seðlabankanum. Það færi mjög vel á því fyrir margra hluta sakir. Það þarf t. d. lögregluvörð bæði í seðlabankabyggingu og eins í utanrrn. Hann gæti verið einn og hinn sami. Ýmiss konar sali og aðstöðu mætti auðvitað samnýta. Það væri mjög við hæfi. Þetta er virðuleg stofnun eins og seðlabankar eru hvarvetna og eiga að vera. Það eru ekki stórar stofnanir, en þær eru veigamiklar og þegar þær fá svigrúm til að gegna sínu eiginlega starfi, sem er auðvitað seðlaútgáfa, gengisskráning o. s. frv., eru þetta hinar sjálfsögðustu stofnanir, en þær eiga ekkert að vera neitt stórar. Og það færi mjög vel á því að utanrrn. flytti þarna inn. Það yrði þá líka í næsta nágrenni við önnur ráðuneyti og sérstaklega forsrn. sem ég vona að verði ætíð til húsa þar sem það nú er, í því gamla virðulega húsi, þó að starfsemi þess áður fyrr væri e. t. v. ekki jafnánægjuleg og hún er nú á tímum. En í öllu falli vænti ég þess að hv. þdm. geti sameinast um samþykkt þessarar till. Það er eins og ég sagði áðan, eingöngu skoðun á því hvernig best sé að hagnýta þetta hús. Og það var ánægjulegt að allir fulltrúar í fjh.- og viðskn. töldu sjálfsagt að till. þessi yrði samþykkt.



Herra forseti. Eins og menn rekur minni til og þegar hefur verið getið um urðu allmiklar umræður um þessa till. fyrr í vetur. Í þeim umræðum leitaðist ég við að gera gein fyrir því hvaða not af svokölluðu Seðlabankahúsi væru fyrirhuguð auk þeirrar starfsemi sem yrði á vegum Seðlabankans í sama húsi. Það má vel vera að þessi bygging sé nokkuð við vöxt. Í því efni vil ég ítreka það, sem fram hefur komið, að fyrirhugað er að taka húsið til fleiri nota en fyrir seðlabankann. Vegna hugleiðinga hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar um að Þjóðhagsstofnun flytti þar inn get ég þó ekkert fullyrt. En varðandi húsrýmið er rétt að minna á að núverandi húsrými sem Seðlabankinn hefur til afnota til samanburðar við skrifstofur og fyrirhugaða fundarsali í nýju húsi er um 70% af fyrirhuguðu húsnæði í seðlabankabyggingunni sem er 3605 fermetrar. Nú er satt og rétt að ekki er talin þörf á að nýta allt það skrifstofuhúsnæði fyrir seðlabankann, enda þótt mér vitanlega sé ekki fastákveðið enn þá til hvers aukahúsrýmið verður notað. Hér er flutt till. um að framkvæmdir verði stöðvaðar. Að vísu er átt við þær sem ekki eru samningsbundnar. Skal viðurkennt að það er töluverð bót á till. þó hún sé hér um bil jafnandstæð mínum huga og hún var í vetur. En vegna hugleiðinga um hvað hefur verið samið um og hvað ekki vegna byggingarinnar þykir mér rétt að skýra frá því að samið hefur verið um múrverk, pípulagnir, raflagnir og loftræstikerfi sem verður mjög mikið að vöxtum, enda ekki vanþörf á. Það er verið að setja upp lyftur, mér vitanlega, og samið hefur verið um málningarvinnu. Þetta eru allt saman mjög mikilvægir verkþættir í byggingu Seðlabankahússins og verða alls ekki stöðvaðir. Það er útilokað. Ég segi fyrir mig að mér finnst þessi till. óþörf einfaldlega vegna þess að það er til athugunar nú þegar með hvaða hætti verður mögulegt að nýta húsið að auki við starfsemi Seðlabankans. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en það sé í himnalagi að halda áfram að byggja þetta hús og jafnvel að fara í innréttingar hið bráðasta því að ég geri fastlega ráð fyrir því og veit raunar að þau not sem verða af húsinu auk þarfa Seðlabankans verða fyrir einhvers konar skrifstofuhald. Það liggur í augum uppi. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að tala langt mál um þessa till. En vegna orða hv. 4. þm. Norðurl. v. um afurðalánin og þann vinnukraft sem hefur verið vegna þeirra, þá hef ég þær upplýsingar að vegna afurðalánanna séu afar fáir starfskraftar og hafi verið, örfáir menn. Eins og kunnugt er voru um síðustu áramót 128 stöðugildi, ef ég man rétt, í Seðlabankanum. Þeim hefur, eins og fram hefur komið, fjölgað mjög lítið á undanförnum árum.

Fjölgað aðeins, að sjálfsögðu.

Um 9.4% meðan fjölgun starfsfólks í hinu almenna bankakerfi hefur orðið líklega milli 60 og 70%. Auðvitað er rétt að viðskiptabankarnir hafa tekið að sér margvísleg verkefni sem ekki voru innt af hendi af þeirra hálfu fyrr á tíð. Ég tel, herra forseti, að þessi till. sé óþörf. Það eigi að halda áfram af fullum krafti að byggja þetta hús og taka það til notkunar hið allra fyrsta.



Herra forseti. Á undanförnum árum hafa iðulega heyrst raddir hér í þinginu sem hafa talið að ríkisendurskoðun ætti að heyra undir Alþingi og reyndar verið flutt um það frv. Þetta er að ýmsu leyti eðlilegt. Alþingi ákveður fjárveitingar til hins opinbera og því eðlilegt að það hafi með endurskoðun á ráðstöfun hins opinbera á þeim fjármunum að gera. Þessi háttur mun vera víða á hafður erlendis og mér er tjáð að einmitt sums staðar hafi svipaðar breytingar verið gerðar og gert er ráð fyrir með þessu frv. Frv. er í eðli sínu ekki margslungið. Fyrst og fremst er með því gert ráð fyrir, eins og ég sagði, að ríkisendurskoðun falli undir Alþingi. Í frv. eins og það var lagt fram var einnig gert ráð fyrir að ríkisendurskoðun væri til aðstoðar við fjvn. við gerð fjárlaga. Í meðferð hv. fjh.- og viðskn. Nd. á frv. voru gerðar á því ýmsar breytingar og koma þær fram á þskj. 1125, þ. e. eins og frv. varð eftir 2. umr. í Nd. Við þessar breytingar hef ég ekkert að athuga nema eina. Það er breyting sem er að finna í 2. gr. Gert var ráð fyrir því, eins og frv. var fyrst lagt fram, að stjórn ríkisendurskoðunar skyldi skipuð þeim þremur yfirskoðunarmönnum sem Sameinað þing kýs skv. 43. gr. stjórnarskrárinnar. Þetta var við athugun nefndarinnar ekki talið rétt og reyndar gagnrýnt af ýmsum að ríkisendurskoðun væri undir stjórn og lögð áhersla á að ríkisendurskoðandi hefði sem allra mest sjálfsákvörðunarvald í sínum gerðum og yrði ekki skipað fyrir af öðrum. Ég held að þetta sé rétt. Í 3. gr. sagði: „Stjórn ríkisendurskoðunar ræður forstöðumann stofnunarinnar til sex ára í senn. Nefnist hann ríkisendurskoðandi og skal vera löggiltur endurskoðandi.“ Þessu er einnig breytt og sameinað í 2. gr. eins og málið stendur nú: „Forstöðumaður stofnunarinnar, sem nefnist ríkisendurskoðandi, er skipaður af forseta Íslands, eftir tilnefningu forseta Alþingis, til sex ára í senn.“ Eins og ég sagði er fellt niður ákvæðið um stjórn. Hér segir jafnframt, með leyfi forseta, eins og stendur nú: „Ríkisendurskoðandi er starfsmaður Alþingis og ber ábyrgð gagnvart því. Forsetar Alþingis geta, að fengnu samþykki Sameinaðs þings, vikið ríkisendurskoðanda úr starfi.“ Þessi grein fær ekki staðist eins og stendur því að í 13. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 segir: „Forsetinn lætur ráðherra framkvæma vald sitt“ - eða m. ö. o.: Forseti Sþ. hefur skv. stjórnarskránni ekki heimild til að biðja forseta lýðveldisins að skipa forstöðumann. Sömuleiðis fær það ekki staðist að manni sem skipaður er af forseta verði sagt upp störfum af forsetum Alþingis. Ég vil benda hv. nefnd á þetta þegar hún fær það til meðferðar. Ég hef látið lögfræðing skoða þetta atriði og með leyfi forseta vil ég lesa úr álitinu nokkur orð: „Í þessari grein felst að sem framkvæmdavaldshafi verður forsetinn í gerðum sínum að styðjast við einhvern ráðherra og framkvæma hluti á hans ábyrgð. Upphafsákvæði 2. gr. fær því ekki staðist skv. grundvallarhugmyndum 2. gr. stjórnarskrárinnar um þrígreiningu ríkisvaldsins. Í þessu efni mætti hugsa sér tvenns konar skipan a. m. k.: a) Forstöðumaður stofnunarinnar, sem nefnist ríkisendurskoðandi, er skipaður af forseta Íslands eftir tilnefningu forsrh., en mætti þó vera að fengnum tillögum forseta Alþingis, eða b) Forstöðumaður stofnunarinnar, sem nefnist ríkisendurskoðandi, skal ráðinn af forsetum Alþingis.“ Ég fyrir mitt leyti tel síðari hlutinn eðlilegri og sé ekki ástæðu til þess að forsrh. tilnefni manninn. Ég vek athygli á því að svo er það með skrifstofustjóra Alþingis að forsetar Alþingis ráða hann. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta mál flein orð. Um það náðist samkomulag í Nd. og ég geri mér vonir um að svo geti líka orðið hér í hv. Ed. Ég leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.