Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 9 þáltill. um fjárfestingarleyfi til opinberra bygginga. Eins og fram kemur í grg, fyrir ályktuninni, er hún fyrst og fremst flutt í þeim tilgangi að varpa ljósi á þá miklu hulu, sem virðist ríkja um byggingar opinberra stofnana. Allur almenningur á erfitt með að skilja þá ráðstöfun á fjárfestingarleyfum, sem virzt hefur í því fólgin, að einstakir efnamenn fá úthlutað svo og svo miklum leyfum til fjárfestingarframkvæmda, á sama tíma og forráðamenn hinna opinberu fyrirtækja kvarta sáran yfir þröngum húsakosti eða jafnvel algeru húsnæðisleysi fyrir starfsemi sína. Þegar til þess er hugsað, að nánast allar opinberar stofnanir hér á landi hafa fyrst og fremst á hendi þjónustu á einn eða annan hátt, verður vart komizt hjá, að síþrengdur húsakostur valdi truflunum í starfi þeirra. Hvernig geta þessar stofnanir haldið uppi fullri þjónustu, þegar húsnæðisskorturinn er eins tilfinnanlegur og af er látið, og sífellt er neitað um fjárfestingarleyfi? Svarið er, að allmargar þessar stofnanir eru nú komnar upp á náð hinna lánsömu einstaklinga, er fjárfestingarleyfi hafa hlotið. Á allra vitorði er svo einnig, hvernig leiguverð slíks húsnæðis hefur verið, auk þeirra fyrirframgreiðslna, sem krafizt hefur verið til þess, að sagt er, að standast byggingarkostnað. Af þessu virðist ekki annað sjáanlegt, en opinber fyrirtæki verði annað tveggja að draga úr nauðsynlegri þjónustu eða greiða stórar fjárupphæðir til þeirra einstaklinga, sem sýnilega hafa fengið fjárfestingarleyfi umfram eigin þörf, annars gætu þessir aðilar að sjálfsögðu ekki leigt eða selt afnot af sínum nýbyggðu húsum. Hvers vegna ekki að verja þessu opinbera fé til að byggja yfir þær stofnanir, sem svo er ástatt um, húsnæði, sem væri teiknað og byggt fyrir starfsemi viðkomandi stofnunar? Það þarf ekki byggingarfróðan mann til að sjá, hvílíkum erfiðleikum það hlýtur að valda fyrir starfsemi hinna ýmsu stofnana að verða að neyðast til að kaupa eða leigja húsnæði, sem e.t.v. var hugsað til allt annarra afnota. Ég tel ekki þörf á að telja hér upp einstakar stofnanir, sem þurft hafa að sæta slíkum neyðarkostum, nema sérstakt tilefni gefist til þess. Slík upptalning er ekki heldur sérstakt innlegg í þetta mál. Höfuðatriði málsins er að upplýsa, hvernig málum þessum er í raun og sannleika háttað. Að þeirri rannsókn lokinni ætti að vera auðvelt að gera upp við sig, hvort núverandi ástand sé það, sem þjóðhagslega hagkvæmt verður talið, eða hvort þar finnist önnur hagkvæmari leið. Sjálfur er ég ekki í neinum vafa um, að í þessum málum verður betra hjá sjálfum sér að taka og að það opinbera eyði framvegis aflögufæru fé til slíkra hluta, til þess að greiða niður eigið húsnæði, en ekki annarra. Það má vissulega deila um, hve mikil fjárfesting skuli leyfð frá ári til árs með tilliti til fjárfestingargetu þjóðarinnar. En um það verður vart deilt, að a.m.k. verði opinberir aðilar ekki látnir sitja á hakanum um nauðsynlegt húsnæði fyrir starfsemi sína, meðan efnaðir einstaklingar fá fjárfestingarleyfi umfram eigin þörf. Í sambandi við lausn þessara mála er rétt að minna á, að það eitt, hve hinar opinberu stofnanir eru nú dreifðar um alla höfuðborgina, veldur almenningi margvíslegum erfiðleikum og tímatöfum og þá ekki hvað sízt fólki utan af landi, sem þarf á fyrirgreiðslu þessara aðila að halda. Það er vissulega kominn tími til þess að auðvelda samskipti þess opinbera við allan almenning, t.d. með því að skipuleggja ákveðinn hluta höfuðborgarinnar sem aðsetur allra opinberra stofnana og spara þannig þær tímatafir tuga manna, sem daglega þurfa til þessara stofnana að leita. Að svo mæltu vona ég, að till. sú til þál., sem hér um ræðir, þurfi ekki nánari skýringa við. Ég vona, að hv. alþm. geti verið mér sammála um, að þörf sé á þeirri rannsókn, sem till. felur í sér, og að hún nái fram að ganga sem fyrst. Ein umr. hefur verið ákveðin um málið, og óska ég eftir, að umr. um málið verði frestað og því vísað til hv. allshn, og að n, hraði svo störfum, að niðurstöður rannsóknarinnar, sem um ræðir í till., geti legið fyrir yfirstandandi Alþ. sem allra fyrst.



Herra forseti. Fá eða engin mál eru nú meira rædd hér á landi né hafa verið heldur, en hin svokölluðu efnahagsmál og sá vandi, sem að steðjar í þeim. Hvaða úrræði sem menn telja þar vænlegust eða hverjar orsakir sem menn telja vera að þeim örðugleikum, sem við er að etja, þá er það víst og að því er ég hygg óumdeilanlegt, að við þennan vanda verður ekki ráðið, nema skilningur alls almennings á bæði orsökum og úrræðum sé fyrir hendi. Ég veit ekki um neitt málefni, sem síður stoði að löggjafinn einn, Alþ. og ríkisstj., taki ákvarðanir um, ef þær styðjast ekki við glöggan skilning alls almennings á nauðsyn þeirra aðgerða, sem hverju sinni eru ákveðnar. Án slíks skilnings kann að vísu að vera hægt að gera ýmiss konar bráðabirgðaráðstafanir, en ef þær eiga ekki þegar í stað að reynast haldlitlar, verða þær að hafa stoð í öflugu almenningsáliti. Almenningsálitið getur auðvitað byggzt á ýmsu. Það hefur hingað til um of mótazt af misskilningi á eðli þess vanda, sem við er að glíma. Menn hafa um of talið, að kauphækkanir án tillits til getu atvinnuveganna til þess að inna þær af hendi hlytu að verða þeim kjarabót. Eins hafa menn talið, að vísitala á grunnkaup væri einhliða til hags fyrir launþega án tillits til þess, hvort atvinnuvegirnir væru þess umkomnir að greiða þær kauphækkanir, sem af vísitöluhækkuninni leiðir. Þá lítur út nú svo, að verulegur hluti ráðamanna í þessum efnum haldi, að allur vandi í þessum efnum sé leystur, ef einungis tekst að halda vísitölunni niðri, án tillits til þess, hvort verðlagið í landinu almennt er í raun og veru stöðugt eða ekki. En að sjálfsögðu er það hið raunverulega verðlag, sem úr öllu sker, en ekki hitt, hvort tekst að dylja það, sem orðið hefur með rangreikningi vísitölunnar um sinn eða fyrir fullt og allt. Sú aðferð, beinn rangreikningur hennar, hlýtur áður en yfir lýkur, að hefna sín og magna þann vanda, sem að lokum verður að leysa. Einn þátturinn í því að halda vísitölunni niðri, þótt ekki sé hægt að segja, að sú aðferð hljóti ætíð að leiða til þess, að vísitalan sjálf sé röng, er það að borga hana niður eða vissar vörur niður með fjárgreiðslum úr ríkissjóði til þess á þann veg að koma í veg fyrir hækkun vísitölunnar. Að takmörkuðu leyti og a.m.k. um sinn er nú orðið viðurkennt af öllum, að þessi aðferð geti átt rétt á sér. En þó að hún eigi rétt á sér með þeim fyrirvörum, sem ég áður gat um, þá getur hún jafnframt beinlínis orðið til ills, ef hún dylur allan almenning hins sanna um orsakasamhengið og þess, hver vandi í raun og veru er á ferðum. Þó að vísitölunni sé á þennan veg haldið niðri og vöruverð í búðum hækki ekki, verður engu að síður að borga verð vörunnar af einhverjum. Og eins og nú háttar til hér á landi og raunar ætíð hefur gert, þá er þar ekki um neinn annan aðila að ræða, en allan almenning, að áður en yfir lýkur, verður hann að inna þessar greiðslur af höndum. Til þess að meta, hvort þessi aðferð eigi rétt á sér í hverju einstöku tilfelli eða ekki, verður því að vera ljóst fyrir þeim, sem ákvarðanir taka í þessum efnum, og að lokum er það allur almenningur, sem úrslitaákvörðunina tekur, til hvers það fé, sem til niðurgreiðslnanna er varið, í raun og veru rennur, hvaða áhrif það í raun og veru hefur á vöruverðið í landinu. Ef menn átta sig ekki á þessu, eru þeir að dylja fyrir sjálfum sér með þessum niðurgreiðslum þann vanda, sem þeir verða að leysa og komast ekki hjá því að leysa, hvernig sem þeir að öðru leyti vilja fara að. Nauðsyn á glöggri skilagrein í þessu verður þeim mun auðsærri sem niðurgreiðslurnar verða meiri liður í því að halda vísitölunni niðri, þeim mun meira fé, sem menn verða að inna af höndum til þess að halda vísitölunni niðri, en borga þó á annan veg úr eigin vasa. Fjárveitingar til þess að halda vísitölu niðri á þennan veg hafa nú tíðkazt alllengi, nokkuð meira en tíu ár. Þær hafa tíðkazt ein 10 –15 ár a.m.k. Þær fóru smáhækkandi frá seinni stríðsárunum fram til þess, að gengislækkunin var gerð 1950. En þá komust þær um tveggja ára bil niður í 25 millj. kr., hækkuðu siðan á árinu 1952 upp í nær 37 millj., voru á fjárlögum 1954 t.d. tæpar 46 millj., á fjárlögum fyrir 1955 voru þær rúmar 49 millj., og á fjárlögum fyrir 1956 voru þessar greiðslur komnar upp í 57 millj. Á fjárlögum aftur fyrir þetta ár eru þær 125 millj. og hafa því á rúmlega einu ári nú hækkað verulega frá því, sem áður var, meira en tvöfaldazt, þannig að á þessu eina ári hafa þær hækkað um sem svarar 66 millj. kr. Samkv. því, sem hingað til hefur verið talið, að hvert vísitölustig svaraði til þess, að borga þyrfti úr ríkissjóði að meðaltali 6 millj. kr., mundi þetta samsvara því, að frá því, sem áður var, hafi í tíð núverandi hæstv. ríkisstj. á þennan veg verið greidd niður 11 vísitölustig. Það hefur sézt, að því er haldið fram, að hæstv. núv. ríkisstj. hafi ekki borgað raunverulega niður nema eitt stig. Það virðist vera fengið með því að tileinka fyrri stj. 6 stig af því, sem núv. ríkisstj. hefur tekið ákvörðun um að borga niður. Vitanlega er það núverandi hæstv. stjórn, sem þá ákvörðun hefur tekið. En hvað sem því líður, þá er þarna engu að síður eftir að gera grein fyrir 30 millj. kr., og er þá kostnaður við niðurgreiðsluna orðinn miklu meiri, en hingað til hefur verið talið, ef það kostar nú orðið 30 millj. kr. hjá hæstv. núv. ríkisstj. að borga niður eitt stig. Hér skýtur því mjög skökku við og er glöggt dæmi þess, hversu óheppilegt er, að ákvarðanir um þessi efni skuli vera teknar á bak við tjöldin, ef svo má segja, og án þess að nokkur fullnægjandi grg. liggi fyrir. Það er því fyllilega tímabært, sem hér er farið fram á, að Alþ, skori á ríkisstj, að birta nú þegar skýrslu um framlag ríkissjóðs til lækkunar á vöruverði og sé þar sundurliðað, hversu hátt framlag er greitt til verðlækkunar á hverri vöru um sig, og gerð grein fyrir, hver áhrif það mundi hafa, ef greiðslum þessum væri hætt. Enn fremur er lagt til, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að birta héðan í frá jafnskjótt allar ákvarðanir hennar um breytingar á þessu framlagi. Ef þessi till. verður samþykkt, sem ég vona, á að vera miklu hægara bæði fyrir alþm. og allan almenning að átta sig á því, hvort þær stórkostlegu niðurgreiðslur, sem nú eru tíðkanlegar og að því er manni skilst ákvarðaðar fyrir framtíðina, séu í raun og veru til góðs eða ekki. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta mál, en það er áhorfsmál, hvort vísa eigi því til hv. allshn. eða fjvn. Ég tel, að þar sem ætla má, að hv. fjvn. sé bezt að sér í þessum efnum, hverju fé hefur verið varið í þessu skyni og til hverrar ætlunar, þá sé líklegast, að till. fái sannsýnilega meðferð í hv, fjvn., og legg því til, að umr, sé frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Akfærir vegir á Íslandi munu nú vera í kringum 10 þús. km að lengd. Þrátt fyrir það þótt akfærir vegir séu orðnir þetta langir í landinu, er ástandið þó þannig enn þá í einstökum landshlutum, að heil byggðarlög eru veglaus og jafnvel fjölmennir kaupstaðir og sveitir án sambands við akvegakerfi landsins. Þetta ástand er fyrst og fremst í þeim landshlutum, sem afskekktastir eru eða nokkrum erfiðleikum er bundið að leggja vegi til. Nú er það hins vegar svo, að með aukinni tækni og margvíslegum nýjum vélum og tækjum er vegagerð orðin miklu auðveldari, en áður um háfjöll, sæbrattar hlíðar og skriður. Það er þess vegna ekki hægt að segja, að vegagerð sé útilokuð vegna aðstæðna frá náttúrunnar hendi í dag, enda þótt þannig hafi það verið fyrir fáum áratugum. Alþ. veitir nú á ári hverju framlög til nýrra þjóðvega, sem munu vera um það bil 230 talsins. Þessir vegir eru í öllum sýslum og landshlutum. Enda þótt ýmislegt mæli gegn þessari miklu dreifingu vegafjárins, hefur það þó verið álit Alþ., að mjög erfitt væri að komast hjá henni. Fer ég ekki út í að rekja orsakir þess hér. En að hinu má ekki síður færa rök, að skynsamlegt væri að einbeita kröftunum meira að einstökum vegaframkvæmdum, en gert hefur verið. En hvað sem er um þessi tvö sjónarmið, þá verður ekki hjá því komizt lengur að snúast við vanda þeirra byggðarlaga, sem skemmst eru á veg komin að því er snertir vegagerðir og afnot greiðra samgangna á landi. Það er óhjákvæmilegt að leggja á næstu árum áherzlu á það að koma þeim byggðarlögum í akvegasamband, sem enn þá eru án slíks sambands. Í þáltill. þessari er lagt til, að ríkisstj. láti í samráði við vegamálastjóra gera samræmda framkvæmdaáætlun um vegagerð til þess að koma þeim landshlutum og héruðum sem fyrst í akvegasamband, sem enn þá eru ýmist veglaus eða án sambands við akvegakerfi landsins. Það er skoðun okkar flutningsmanna, að á meðan sú staðreynd blasir við, að heilir landshlutar eru án akvegasambands, sé það ekki verjandi að skipa þessum byggðarlögum til sætis við sama borð og þeim héruðum, sem þegar hafa fengið vegi um meginhluta byggða sinna. Kjarni þessarar till. er í stuttu máli sá, að sérstakt tillit verði tekið af hálfu fjárveitingavaldsins til þarfa þeirra byggðarlaga, sem í dag eru ýmist veglaus eða án sambands við akvegakerfi landsins. Ég hygg, að ég þurfi ekki að færa orðmörg rök að réttmæti slíkrar ráðstöfunar. Þjóðin getur ekki til lengdar látið örfá byggðarlög gjalda þess, að þau eru afskekktari frá náttúrunnar hendi en meginhluti annarrar byggðar landsins. Við þessu verkefni verður þess vegna að snúast og með þeim hætti, sem hér er lagt til, að vegamálastjórnin láti gera samræmda framkvæmdaáætlun um það, hvernig þessum héruðum skuli komið í akvegasamband, og sú áætlun verði síðan lögð fyrir fjárveitingavaldið, er taki tillit til hennar við samningu fjárlaga á ári hverju. Ég veit, að ýmsum hv. þm. muni finnast þetta nokkuð vandasamt verkefni, en engu að síður liggur til grundvallar þessari till. réttlætissjónarmið, sem ekki verður sniðgengið. Og ég held, að meginhluti byggðar á Íslandi sé orðinn svo vel settur að því er snertir samgöngur á landi, að það ætti ekki að þurfa að ganga á hlut nokkurs byggðarlags eða nokkurs fólks til þess að bæta úr því vandræðaástandi, sem ríkir í þeim byggðarlögum og landshlutum, sem enn þá hafa ekki fengið akvegasamband eða vegi um sínar byggðir. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þessa þáltill., en leyfi mér að óska þess, að henni verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að gera brtt. við þessa till., sem hér er til umr. og væntanlega fer til allshn., og vil ég aðeins segja um hana örfá orð. Ég skal fyrst geta þess, að meginefni þess, sem ég er með, má segja að sé að nokkru leyti það sama og er hjá flutningsmönnum að till. á þskj. 27. Ég legg það bara ljósara fyrir, en mér finnst þeir gera, hvað það er, sem ég vil fá að vita. Ég var í morgun að byrja á því að fara yfir skýrslurnar og athuga, hvað margir bæir ættu eftir að komast í vegasamband í hverri einstakri sýslu og væru tvo km eða lengra frá vegi. Ég var ekki kominn langt, þegar ég fór hingað ofan eftir, en ég var búinn að sjá nóg til þess, sem ég reyndar vissi áður, að þeir eru ekki nema sárafáir í sumum sýslunum, en margir tugir í öðrum sýslum. Nú er náttúrlega aðstaða og þörf manna fyrir vegi ákaflega misjöfn eftir því, hvernig búskapur er rekinn á jörðunum. Það er allt önnur þörf fyrir þá menn að fá vegi, sem þurfa daglega að koma frá sér vörum, ekki bara vegna síns búskapar, heldur vegna þarfa annarra manna á að fá þær vörur, heldur en hinna, sem ekki framleiða aðrar vörur en þær, sem þeir senda frá sér vor og haust. Þess vegna er vegaþörfin misjöfn. Þetta vil ég láta koma fram í þeim upplýsingum, sem gefnar verða, og þær koma fram af sjálfu sér, ef skýrslurnar koma í því formi, sem ég hef sett hér fram og hugsa mér að þær komi í. Þegar slíkt yfirlit liggur fyrir yfir landið í heild, og það á að geta gert það tiltölulega fljótt, - það er ekki neitt óskaplegt verk að fara yfir þetta, - þá vil ég láta Alþ. og ríkisvaldið taka ákvörðun um, hvaða vegi nýja eigi að leggja í þeim héruðum, sem aftur úr eru orðin, til þess að þau eftir sinni þörf standi jafnfætis hinum, sem fengið hafa vegaþörf sinni betur fullnægt. Það er nú sagt til dæmis, að það sé ekki ástæða til að byggja fleiri en svona tvær, þrjár brýr á smáár, sem eru kannske ófærar tvo og þrjá daga á ári, meðan aðrir menn eru látnir sundríða, þurfi þeir út af heimilunum. Svo misjöfn er aðstaða núna í landinu. Þegar Alþ. hefur tekið þá ákvörðun, vil ég enn fremur láta athuga gaumgæfilega, að vegirnir séu flokkaðir þannig niður, að þeir vegir, sem eru óumdeilanlega fyrir alþjóð, tengja saman fjarlægar byggðir og fjarlæg héruð og fjöldi manns fer um daglega, séu að öllu leyti kostaðir af ríkinu og þeir séu gerðir það góðir, að viðhald þeirra véla og verkfæra, sem um þá eiga að fara, verði sem allra ódýrast, meðan hinir vegirnir, sem minni þýðingu hafa fyrir heildina og færri fara um, séu hafðir í öðrum flokki, kannske tveimur, þremur, fjórum, - ég skal ekki segja um það, - það sé athugað. En þetta vil ég ekki láta gera fyrr en búið er að koma sér saman um, hvað eigi að gera í héruðum, sem eftir hafa orðið, til þess að koma þeim jafnfætis hinum fyrst, áður en flokkunin kemur. En þegar það er búið, þá er að láta dreifa viðhaldinu, sumt annast ríkið eitt, sumt annast ríki og sýsla, annað kannske ríki að einhverju leyti eða hreppur, því að það eru komnar í þjóðvegatölu núna heimreiðir heim á einstaka bæi, bara svolítill spotti frá þjóðveginum og heim á viðkomandi bæ, sem liggur svolítið frá honum, meðan aðrir hafa enga vegi færa um allan hreppinn. Enn fremur hef ég í minni till. - og það má heita, að það sé viðbót við tillögu flutningsmanna - að láta athuga, hvort ekki sé rétt að nota meira, en gert hefur verið, og það gildir þá ekki bara um vegi og brýr, samgönguleiðirnar, sem hér er um að ræða, heldur líka um ýmis önnur mannvirki, að bjóða þau út í akkorði. Við verðum að minnast þess, að þegar fyrst var farið að leggja hér vegi og brýr og hafnir o.s.frv., höfðum við lítið af verkfræðingum, og þá voru engin fyrirtæki til í landinu, sem voru fær um að taka að sér á eðlilegan hátt í akkorði viðkomandi framkvæmdir, eins og t.d. byggingu brúa. Nú eru orðin mörg fyrirtæki í landinu, sem eru fær um þetta, og þau geta keppt um þetta. Og mín reynsla er sú, - hún er lítil, en hún er samt svolítil, - að það hafa verið byggðar, að vísu fyrir ríkisfé, en ekki af ríkisins mönnum, heldur hafa verið faldar smiðum, sem ekki hafa venjulega unnið hjá ríkinu og eru óvanir vinnu hjá ríkinu, með verkamönnum, sem þeir hafa aflað sér sjálfir og líka eru óvanir að vinna hjá ríkinu, nokkrar brýr, ég gæti nefnt fjórar, sem hafa orðið miklu ódýrari, en þær voru áætlaðar hjá vegamálastjóra. Þetta bendir mér í þá átt, að ef farið sé inn á ákvæðisvinnu við þetta, muni það fást gert fljótar og ódýrar, en það er oft hjá ríkinu. Og þó að þessi till. sé bara um samgönguleiðir, vegi og brýr, og ekki nefnt nema það tvennt, þá hygg ég, að það ætti að taka það til athugunar líka við fleira, hafnargerðir og ýmsar byggingar o.s.frv. Og þá náttúrlega má heldur ekki ríkið koma á eftir og borga uppbætur, ef mennirnir þykjast hafa farið illa út úr akkorðunum, eins og hefur verið gert einstaka sinnum a.m.k., þegar slík leið hefur verið reynd undanfarið. Þessi till. fer náttúrlega til nefndarinnar líka, en ég vildi bara fylgja henni úr hlaði með þessum orðum og biðja n. að athuga, hvort hún vill ekki helzt taka hana upp eða a.m.k. breyta till., eins og hún liggur fyrir á þskj. 27, svo að komi greinilegar fram en þar er, hvaða upplýsinga og hvernig menn vilja fá málið í hendur aftur frá nefndarinnar hálfu.



Herra forseti, Þegar frv. um breyting á vegalögum, sem hv. 1. flm, þessarar till. flutti í Ed., var til umr., lét ég þar í ljós mjög svipaða skoðun og fram kemur í fyrri hluta þeirrar till., sem hér er til umr. Ég taldi sem sé vafasamt að vera nú að taka fjölda nýrra þjóðvega upp á vegalög, þar með algera innanhéraðsvegi, heldur þyrfti að rannsaka allt þetta mál frá rótum og gera einhverja heildaráætlun um það, hvað ríkið vildi leggja af vegum og í hvaða röð, m.ö.o.: hvernig framkvæma skyldi þau mál, því að eins og allir vita, hefur það verið ákaflega tilviljanakennt undanfarið, hvaða vegir hafa verið gerðir að þjóðvegum, og mikið farið eftir dugnaði einstakra þm., hvað þeir hafa getað komið inn á vegalög af vegum í sínum kjördæmum. Ég er þess vegna þakklátur fyrir það, að þessu máli er hreyft hér í Sþ., þó að ég álíti, að till., eins og hún liggur fyrir, sé of löng. Það hefði ekki átt að vera að tiltaka þar sérstaka vegi, heldur nægt, að till. hefði verið svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta gera í samráði við vegamálastjóra samræmda áætlun um vegagerð í landinu“ - og sleppa niðurlaginu. Þegar um það er að ræða, hvaða vegi skal leggja, er auðvitað miklu fleira að taka tillit til en hv. 1. flm. þessarar till. nefndi. Eins og hv. 1. þm. N-M. (PZ) vék að í sinni ræðu, koma þar til greina atvinnuhættir í hinum einstöku héruðum o.fl. Atvinnuhættir í sumum héruðum eru þannig, að það þarf daglega og mikla flutninga á sumum vegum. Aðrir vegir eru þannig, að þeir eru ekki notaðir nema lítið, þó að auðvitað sé þægilegt að hafa þá. Og eins þarf vitanlega að athuga staðhætti, t.d. eins og það, að sumum héruðum hentar áreiðanlega betur að hafa samgöngur á sjó, ja, ég segi ekki heilum héruðum, en sumum byggðarlögum hentar áreiðanlega betur að hafa samgöngur á sjó, en þar sé varið stórfé til þess að komast t.d. yfir ófær fjöll og að leggja þar veg. Það er dálítið vafasamt að gera þannig samanburð, að sum héruð hafa svona og svona mikla vegi og önnur minni. Það er nú t.d. eitt atriði í þessu máli, og það er það, að það er til lítils að hafa vegi, sem eru ófærir. En það vill brenna við, að elztu akvegum landsins er ekki haldið betur við en það, að þeir eru að verða ófærir, og ég er ekki viss um, nema það væri ráð að fella niður t.d. á 5 eða jafnvel 10 ára fresti öll framlög til nýrra vega, en verja öllu því fé, sem hægt er að leggja til vega, til uppbyggingar eldri vega og viðhalds. Ég held það sé gömul og góð búmennska að gera ekki áhöld eða aðrar eignir, sem menn hafa eignazt með ærnum kostnaði, ónýt, það sé yfirleitt hagkvæmara að eignast færra og halda því sæmilega við, sem er í eigu einstaklinga eða opinberra aðila. Ég álít samkvæmt þessu, að brtt. þær, sem hv. 1. þm. N-M. hefur lagt hér fram á þskj, 45, séu til bóta og mundu gera samþykkt till. þýðingarmeiri með því móti, ef þær yrðu í aðalatriðum samþykktar, þó að ef til vill væri rétt að breyta þeim nokkuð. Og erindi mitt hingað í ræðustólinn var aðeins það að skora á þá n., sem fær þetta mál til athugunar, að taka það til athugunar á breiðara grundvelli, en hér er lagður, og ef Alþingi samþykkir áskorun til ríkisstj. í þessu efni, þá sé fleira tekið til greina, en aðeins það, sem í þessari þáltill. felst um að koma landshlutum og héruðum sem fyrst í vegasamband, sem enn eru ýmist veglaus eða án sambands við meginakvegakerfi landsins. Ég held, að það sé enginn heill landshluti án sambands við aðalvegakerfi landsins. Eitthvað hef ég heyrt getið um það, að það er t.d. ekið vestur á Vestfirði. Það veit ég, að það er ekið á Austurland, því að það hef ég gert sjálfur meira að segja, eftir sæmilega góðum vegum, og ég skil ekki, hvaða heilir landshlutar það eru, sem eru án sambands við vegakerfi landsins lengur. Hitt er sjálfsagt, að einstakar sveitir eru það, en fer nú fækkandi, sem betur fer. En þó að það sé ágætt að koma sem flestum í vegasamband, ef fé er fyrir hendi, má ekki gleyma hinu, að vegasamband, sem hefur fengizt og þegar er fengið, geti haldizt. Ég held, að það sé óhugsandi fyrir þessa þjóð, jafnfámenn og hún er og jafnstórt og okkar land er, að ríkið eitt geti lagt vegi alls staðar, þar sem menn vilja hafa vegi, og séð um viðhald þeirra, ef fólkið sjálft, sem veganna nýtur, vill ekkert sérstaklega á sig leggja. Þess vegna held ég, að þau atriði, sem eru í brtt. hv. 1. þm. N-M. um að skipta vegunum nokkuð í flokka, séu vel athugunar verð. Í mínu héraði var það í einni sveit fyrir mörgum árum, að íbúarnir sjálfir lögðu akveg eftir henni endilangri í eins konar þegnskylduvinnu. Og fólkið í sveitinni byggði veginn vel akfæran. Nú er þessi vegur að vísu kominn í þjóðvegatölu, en honum er bara ekki haldið við nægilega, og kaflar eru í honum, sem verða á hverju ári hálfófærir og alófærir. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég mæli fastlega með því, að Alþ. geri ályktun í þessu efni í þá átt, sem upphaf fyrirliggjandi till. segir, og taki svo að öðru leyti málið til nánari athugunar og hafi till. fyllri, en hér er lagt til.



Herra forseti. Ég þakka þeim tveimur hv. þm., sem hér hafa talað, fyrir góðar undirtektir undir þá till., sem ég hef leyft mér að flytja hér ásamt hv. 2. þm. Eyf. (MJ) og hv. þm. Ísaf. (KJJ). Mér virtist þó sem nokkurs misskilnings gætti hjá hv. 1. þm. Eyf, í hans ræðu. Hann lýsti mjög eindregnu fylgi sínu við fyrri hluta till., en hann er, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta gera í samráði við vegamálastjóra samræmda framkvæmdaáætlun um vegagerð.“ Þetta er fyrri hluti till., sem hv. 1. þm, Eyf. lýsir fylgi sínu við. Síðari hlutinn er hins vegar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „til þess að koma þeim landshlutum og héruðum sem fyrst í akvegasamband, sem enn þá eru ýmist veglaus eða án sambands við meginakvegakerfi landsins.“ Þessu lýsir hv. 1. þm. Eyf. sig mjög mótfallinn í tillögunni og telur það spilla henni mjög. Ég verð að segja það, að ég skil ekki þann hugsanagang hjá mínum ágæta vini, hv. 1. þm. Eyf., sem í þessum orðum hans felst. Það er sjálfsagt að gera áætlun, samræmda áætlun, um framkvæmdir í vegagerð í landinu, en það má ómögulega hafa þann tilgang að koma því fólki í vegasamband, sem enn þá er án þess. Það getur vel verið, að aðrir hv. þm. skilji þetta. Ég skil það ekki. Auðvitað stendur hvergi í þessu niðurlagi till., að það megi ekki bæta aðra vegi, sem búið er að leggja í landinu, fyrir annað fólk, sem þegar hefur fengið vegi. Vitanlega kemur okkur flm. þessarar till. ekki annað til hugar, en vinna beri áfram að því að bæta vegi almennt í landinu. Það, sem fyrst og fremst vakir fyrir okkur með till. okkar, og það skildi hv. 1. þm. N-M. einnig greinilega, er, að það fólk, sem enn þá er veglaust og án akvegasambands, fái á sem skemmstum tíma bætt úr sínum vandræðum. Ég fæ ekki séð þá villu vegar sem í þessari kenningu felst og hv. 1. þm. Eyf. bæði nú við umr. um þetta mál og í hv. Ed. er að vara menn við. Það undrar mig líka stórlega að heyra þennan reynda og ágæta þm., sem svo lengi hefur átt í baráttu fyrir vegaumbótum í sínu héraði, halda því fram hér, að sumum héruðum á Íslandi henti betur að hafa samgöngur á sjó og að til séu þau héruð í þessu landi, sem helzt eigi eingöngu að hafa samgöngur á sjó, en ekki á landi. Ég vildi bara spyrja hv. 1. þm. Eyf.: Hvað á hann við með svona sleggjudómum og fullyrðingum? Hvaða héruð eru það á Íslandi, önnur en þá eyjar, sem hentar betur að hafa fyrst og fremst samgöngur á sjó, en ekki á landi? Ég veit ekki betur en t.d. okkar héruð, hérað hv. 1. Þm. Eyf. og mitt hérað, Eyjafjarðarsýsla og Norður-Ísafjarðarsýsla, hafi lengstum haft flóabát og allmiklu fé varið af ríkisfé til þess að halda ferðum hans uppi. Höfum við ekki báðir, hann og ég, verið að berjast fyrir því að fá vegi um sem mestan hluta okkar héraðs þrátt fyrir það? Og hafa ekki þarfir fólksins, landbúnaðarins og sjávarútvegsins, kallað jafnhliða á samgöngur á landi? Ég veit ekki betur. Ég veit meira, og hann veit meira um þetta. Hann veit það, að samgangnaleysið á landi hefur staðið í vegi fyrir margvíslegum nauðsynlegum framkvæmdum, ekki sízt í ræktunarmálum. Samgöngur á sjó hafa kannske hrokkið til þess fyrr á árum, þó að þær geri það varla lengur, að flytja afurðir bænda á markað. En þær hafa ekki nægt til þess, að það væri hægt að búa fólkinu þau skilyrði, sem krafizt er almennt í dag, hvort heldur er við atvinnurekstur til lands eða sjávar. Og ef hv. þm. veit það ekki, sem mér virtist einna helzt líta út fyrir, þá get ég sagt honum það, að ég kalla það heilan landshluta, bæði Vestur-Ísafjarðarsýslu og meginhluta Norður-Ísafjarðarsýslu, sem eru gersamlega án sambands við akvegakerfi landsins. Það er ekkert vegasamband við Vestur- Ísafjarðarsýslu og aðeins við hluta af Norður- Ísafjarðarsýslu við megin akvegakerfi landsins. Og þessum sýslum hefur staðið það stórkostlega fyrir þrifum, ekki sízt Norður-Ísafjarðarsýslu, að vegur er ekki kominn nema að nokkru leyti um sveitahreppa sýslunnar. Ég veit, að fyrrverandi búnaðarmálastjóri, hv. 1. þm. N-M., sem þekkir búnaðarframkvæmdir á hverjum einasta bæ og hefur skrifað um það greinargóðar yfirlitsgreinar í sitt blað, þekkir þetta. Og það kemur fram í stærð túnanna í þessum byggðarlögum, sem þannig er ástatt um, að það hefur ekki verið fært einu sinni með vélar um suma þessara hreppa. Nei, það þýðir ekkert að halda því fram í dag, að samgöngur á sjó nægi einstökum byggðarlögum, nema þá fyrir eyjar, sem ekki er hægt að leggja til vegi eða brýr. Það dugir fyrir Grímsey, af því að það er ekki hægt annað. Ég vildi skjóta því til hv. 1. þm. Eyf., að hann tali við fólk í Norður-Múlasýslu og Suður-Múlasýslu, í Skaftafellssýslu, í Norður-Ísafjarðarsýslu, í Vestur-Ísafjarðarsýslu og spyrji um, hvort það megi ekki bjóða því samgöngur á sjó og bara hætta við vegagerðir. Það er hægt að slá svona firrum fram hér á hv. Alþingi, að vísu ekki án þess að þeim sé mótmælt, en það er ekki hægt að segja þetta við fólkið sjálft. Það veit betur. Jú, hv. 1. þm. Eyf. átti eitt úrræði, sem tíðkaðist hér fyrr á árum, ef fólkið vantaði vegi. Það var að grípa til þegnskylduvinnu. Fólkið í sveitunum tók sig til, ef það fékk ekki fé úr ríkissjóði, og lagði veginn sjálft án þess að fá nokkurt fé fyrir það. Mér finnst þetta sýna mikinn dugnað og framtak hjá því fólki, sem þetta hefur gert. En ég spyr nú minn ágæta vin, hv. 1. þm. Eyf.: Hvaða fólki á Íslandi ætlar hann í dag að bjóða þetta, ef það vantar veg, að taka sér þá skóflu og haka í hönd og hefja vegagerðina sjálft í þegnskylduvinnu? Ég segi aftur: Það er hægt að segja þetta hér innan þessara veggja, að vísu ekki án þess að því sé mótmælt, en það er ekki hægt að segja þetta við fólkið, sem býr við vegleysið og fólksfæðina og vandræðin, sem leiðir af strjálbýlinu og samgangnaleysinu úti í sveitunum. Ég hef ekkert á móti því, að þessari till. verði breytt og inn í hana tekin fleiri atriði, m.a. ýmislegt það, sem bent er á í brtt. hv. 1. þm, N-M, Það situr sízt á mér og okkur flm. þessarar till. að vera á móti því, að fyllstu upplýsinga sé aflað um þau mál, sem hér er um að ræða. En ég vildi beina því til hv. n., að hún haldi þó þessari till. innan hóflegra takmarka, þannig að hún verði framkvæmanleg. Aðalatriðið í þessu máli er auðvitað ekki að safna skýrslum, heldur að marka ákveðna og skynsamlega stefnu í þessum málum og þá stefnu, sem ég vænti að allir hv. þm., a.m.k. úr sveitakjördæmum, séu sammála um, að stefna beri að því, að þau héruð, sem enn eru veglaus, fái vegi sem fyrst og sérstakar ráðstafanir verði gerðar til þess, að þau fái vegi sem fyrst. Það er tilgangur þessarar till., og ég treysti því einnig, þó að mér þætti gæta nokkurs misskilnings hjá hv. 1. þm, Eyf. í þessu máli, að góð samvinna geti tekizt milli allra þeirra hv. þm., sem þekkja aðstæðurnar í þessum efnum og vilja vel.



Herra forseti. Mér fannst hv. þm. N-Ísf. tala töluvert út í hött, þegar hann var að svara mér, því að ég hafði alls ekki haldið því fram, sem hann taldi að ég hefði gert. Það, sem ég var að segja og halda fram í minni fyrri ræðu, var það, að mér þótti till. of einhliða. Tillagan er svona: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta gera í samráði við vegamálastjóra samræmda framkvæmdaáætlun um vegagerð til þess að koma þeim landshlutum og héruðum sem fyrst í akvegasamband, sem enn eru ýmist veglaus eða án sambands við meginakvegakerfi landsins.“ M.ö.o. tillagan er eingöngu til þess að koma þessum héruðum í akvegasamband. Það stendur beint í henni. En ég vildi benda á það með því, sem ég sagði, að það væri fleira, sem þyrfti að athuga í vegamálunum, og það þyrfti einmitt að gera heildaráætlun um þær framkvæmdir, sem ríkið ætlar sér að gera í þeim efnum, þó að það miðaði ekki eingöngu að því að koma veglausum héruðum í akvegasamband, og nefndi sérstaklega í því sambandi, að það væri ekki siður ástæða til þess að gera ráðstafanir til, að akvegir héldust færir, þar sem búið er að leggja þá, heldur en að leggja nýja vegi, sem dygðu kannske nokkur ár og yrðu svo ófærir líka. Ég held, að þetta í raun og veru nægi. Ég hygg, að flestir hafi skilið, hvað ég átti við með því, sem ég sagði. Ég sný ekki aftur með það, sem ég sagði, að ég held, að það sé ekki hægt að segja, að nokkur landshluti sé akvegalaus eða ekki í sambandi við akvegakerfi landsins. Eftir málvenju er landshluti nokkuð stórt svæði, og að því er Vestfirði snertir, þá hélt ég, að það væri ekki hægt að kalla einhverja einstaka sveit á Vestfjörðum landshluta, heldur Vestfirði alla, og það er vegasamband til Vestfjarða. Og langt er frá því, að ég sé á móti því, að lagður sé vegur, sem kemur þeim landshluta í vegasamband við vegakerfi landsins að því leyti, sem á skortir enn. En áður en tekið er í þjóðvegatölu, - ja, við skulum segja aðeins allir þeir vegir, sem stungið er upp á nú í þinginu að taka í þjóðvegatölu, bæði af mér og öðrum, þá ber að rannsaka þetta mál og gera heildaráætlun um þetta, því að með því áframhaldi, sem verið hefur, er fyrst og fremst ekki til neins að vera að halda nokkurri skiptingu vega, því að endirinn verður auðvitað sá innan fárra ára, að hver vegarspotti er kominn í þjóðvegatölu.  Úr því að hv. þm. N-Ísf. (SB) lagði þennan skilning í það, sem ég sagði áðan, þá endurtek ég það, að mín athugasemd gilti um það, að ég vil láta taka fleira til athugunar en aðeins það, sem virtist vera tilgangurinn með þessari þáltill.



Herra forseti. Það þarf ekki langt mál til að fylgja úr hlaði þeirri till., sem hér um ræðir á þskj. 28, en hún er um það efni, að ríkisstj. gefi út öðru hverju, mánaðarlega eða jafnvel oftar, sérstakt fréttayfirlit um helztu atburði í landinu. Það er að sjálfsögðu gert ráð fyrir, að fréttayfirlit þetta verði á erlendu máli og það verði sent öllum sendimönnum Íslands erlendis og einnig kjörræðismönnum og ýmsum þeim aðilum og stofnunum, sem ætla má að hafi áhuga á að kynnast íslenzkum málum eða annast á einn eða annan hátt landkynningu. Í grg. er í stuttu máli vikið að orsök þess, að þetta mál er hér flutt, en hún er sú, að þess hefur orðið vart, að ýmsir fulltrúar Íslands erlendis, sér í lagi kjörræðismenn, telja sig hafa mjög litlar upplýsingar um íslenzk mál, eru hins vegar oft spurðir um mörg atriði varðandi Ísland og verður þá oft erfitt um að gefa nauðsynlegar upplýsingar. Það liggur í augum uppi, að Íslendingar hafa ekki aðstöðu til að hafa útsenda sendiherra eða sendifulltrúa nema á tiltölulega fáum stöðum, og hefur því reyndin orðið sú, að íslenzka ríkið hefur tilnefnt kjörræðismenn á mörgum stöðum, þarlenda menn búsetta, oft og tíðum menn, sem ekki einu sinni skilja íslenzku og eru mjög fákunnugir um íslenzk mál. Það er hins vegar gert ráð fyrir því að sjálfsögðu, þar sem slíkir menn starfa, af þarlendu fólki, að þeir hafi handbærar ýmiss konar upplýsingar, og auðvitað nauðsynlegt, að þeir hafi þær. Þó að þeir fái íslenzk blöð, gagnar það lítt, ef þeir skilja ekki íslenzkt mál, auk þess sem erfitt er fyrir þá, sem ekki eru kunnugir öllum háttum hér, að átta sig á því úr blöðum, hver eru meginatriði málsins oft og tíðum. Það er öllum hv. þm. vafalaust kunnugt, að utanrrn. eða jafnvel sendiráð margra þjóða, ef til vill flestra, gefa út í ýmsu formi fréttayfirlit, jafnvel daglegt yfirlit um gang mála í sínu heimalandi. Það er auðvitað ekki um slíkt að ræða hér hjá okkur, að hafa það svo víðtækt, en ég hygg, að það væri til mikilla bóta, ef hægt væri að koma því á, að með hæfilegu millibili væri slíkt yfirlit gefið út af utanrrn. Utanrrn. hefur sérstakan blaðafulltrúa í sinni þjónustu, og það ætti því ekki að þurfa að verða ýkja mikill kostnaður af útgáfu slíks fréttayfirlits, sem hér er gert ráð fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið, en legg til, að umr, um það verði frestað og því verði vísað til, ja, væntanlega utanrmn. eða allshn., allshn., ef forseti telur það eðlilegra. Þetta er náttúrlega nánast utanríkismál. Ég legg það í vald hæstv. forseta, hvað hann telur eðlilegt í því sambandi. 



Herra forseti, Ég hef leyft mér að beina hér til hæstv. fjmrh. fyrirspurn varðandi lántöku til hafnargerða, þar sem spurzt er fyrir um það, hvað gert hafi verið af hálfu ríkisstj. til þess að afla láns til hafnargerða og hverjar horfur séu á, að umrætt lán fáist. Svo sem fyrirspurnin ber með sér, er gert ráð fyrir því, að af hálfu ríkisstj. hafi eitthvað verið aðhafzt í þessum málum, og skal ég í aðeins örfáum orðum gera grein fyrir því, á hverju sú skoðun mín byggist. Þegar núverandi ríkisstj. var mynduð, var fram tekið í málefnasamningi hennar, að hún mundi leita eftir erlendum lánum til framkvæmda í landbúnaði, iðnaði og hafnargerðum. Í sambandi við viðræður, sem urðu á s.l. hausti vegna kjaramála verkalýðsfélaga, mun þetta mál m.a., sérstaklega varðandi hafnargerðirnar, hafa borið á góma, og mér er kunnugt um það, að ýmsir aðilar utan af landi þóttust hafa nokkra vissu fyrir því að, að því mundi verða unnið af ríkisstj. að leysa fjárhagsvandræði hafnargerðanna með lántöku. En eins og mörgum hv. þm. mun vera kunnugt, er víða við að stríða mjög alvarlegan fjárskort í sambandi við hafnargerðir víðs vegar um landið. Möguleikar sveitarstjórna til lántöku eru yfirleitt algerlega þrotnir, þannig að það eru lítil úrræði fyrir hendi hjá efnalitlum sveitarfélögum að útvega það fé, sem af þeirra hálfu, á að leggja fram til hafnargerðanna. Og þetta vandamál verður sífellt verra viðureignar. Það var því eðlilegt, að því væri fagnað víða, ef hæstv. ríkisstj. væri nú að vinna að því að gera eitthvert verulegt átak í þessum efnum, um öflun lánsfjár, sem gera mátti þá ráð fyrir að yrði annað tveggja lánað sveitarfélögunum til framkvæmda að sínu leyti og þá að einhverju leyti einnig til þess að greiða skuldir ríkissjóðs við hin ýmsu sveitarfélög, þar sem ríkissjóður hefur ekki getað innt sín framlög enn af hendi eins og tilskilið er. Á síðasta þingi var þetta mál nokkuð rætt, og af hálfu minni hluta fjvn. var flutt till. þess efnis að heimila ríkisstj. að taka allt að 25 millj. kr. lán til hafnarframkvæmda. Þessi till. fékkst ekki samþ., af hvaða ástæðu sem það hefur verið, en hins vegar lýsti hæstv. fjmrh. því yfir í sambandi við afgreiðslu þeirrar till., að ríkisstj. væri einmitt að vinna að þessu máli og mundi verða þá síðar á því þingi gefin skýrsla um bæði þetta lánamál og aðrar lánsútveganir, sem ríkisstj. ynni að. Ég minnist þess nú ekki, að sú skýrsla hafi verið gefin á því þingi, og það er ekki enn vitað, að neitt hafi gerzt í þessum efnum, a.m.k. hafa þær vonir, sem tengdar voru við þetta lán, enn sem komið er brugðizt. Ég veit, að margir hafa áhuga á að vita, hvers megi vænta í þessu efni, og því er það, sem ég hef leyft mér að flytja umrædda fyrirspurn og vænti þess, að hæstv. fjmrh. geti gefið upplýsingar um, hversu horfir með þessa lántöku ríkisstj. til hafnargerða.



Herra forseti. Við 1. umr. fjárl. gerði ég all ýtarlega grein fyrir lánsútvegunum erlendis á vegum ríkisstj. Ég benti á, að það, sem sæti fyrir í þessu efni, væri Sogsvirkjunin nýja, raforkuáætlun dreifbýlisins, sementsverksmiðjan, ræktunarsjóður, fiskveiðasjóður og togarakaupin. Þá hef ég áður tekið fram og lýst því yfir af hendi ríkisstj., að næst á eftir því að sjá þessum framkvæmdum farborða eins og hægt væri með lánsfjáröflun innanlands og utan kæmu hafnarframkvæmdir og lánaumleitanir erlendis í því skyni, ef mögulegt væri að koma slíku við. Ríkisstj. hefur nú þegar tryggt mjög mikið fjármagn í Sogsvirkjunina, í fyrravetur nokkurt lánsfé til hinna forgangsframkvæmdanna. Á vegum ríkisstj. hefur undanfarið enn þá verið unnið að öflun lánsfjár erlendis til þessara framkvæmda, og hafa þá enn orðið að ganga fyrir í þeim umleitunum raforkuáætlunin, sementsverksmiðjan, ræktunarsjóður og fiskveiðasjóður, eins og ég raunar gerði grein fyrir við fjárlagaumr. Geri ég mér vonir um, að þær umleitanir beri árangur á þessu ári. Þá stendur nú fyrir dyrum að gera samninga um togarakaup, og koma þá til greina miklar erlendar lántökur í því sambandi. Lántökur erlendis til hafnargerða hafa því ekki komizt að enn þá, eins og ég greindi frá við fjárlagaumr., vegna þessara stórfelldu framkvæmda, sem hafa orðið að sitja fyrir, eins og fyrir fram var yfir lýst. Á hinn bóginn ganga hafnarframkvæmdir, að því er varðar lánaumleitanir erlendis, næst á eftir þeim framkvæmdum, sem ég nú hef greint frá, eins og áður hefur verið frá skýrt. Er unnið að þessum málum öllum saman, og koma þar til greina þau viðhorf öll varðandi lántökur og lánaútveganir erlendis, sem ég greindi allýtarlega frá í framsöguræðu fjárl. Er, eins og gefur að skilja, ekki hægt að segja nú til um það, hvenær að lántökum erlendis kæmi til hafnargerða, en ríkisstj. mun vinna að því máli samkvæmt þeirri starfsáætlun varðandi framkvæmdir og leit að erlendu lánsfé, sem hún hefur sett sér og kunnug er alþjóð og ég hef nú rifjað upp í tilefni af þessari fyrirspurn hv. þm.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf hér. Það kom glöggt fram, að enn sem komið er hefur ekki verið neitt gert af hálfu ríkisstj. til þess að afla lánsfjár til hafnargerða. Hann skýrði frá því, að það hefði alltaf verið gert ráð fyrir, að ákveðnar framkvæmdir yrðu látnar sitja í fyrirrúmi. Ég skal á engan hátt vanmeta þær framkvæmdir né heldur þá niðurröðun, sem þar er um að ræða; það er alltaf mikið álitamál, hvað sitja á fyrir og hvað ekki. En ég tel hins vegar, að það hafi verið þannig frá þessu máli skýrt á stundum a.m.k., þó að ég sé ekki að bera hæstv. fjmrh, fyrir því, að það hefur gefið sveitarfélögunum ástæðu til að binda nokkrar vonir við þessa lántöku. Það er að sjálfsögðu mikið vafamál, hvað á að halda á lofti bollaleggingum af hálfu ríkisvaldsins um lántöku til ákveðinna framkvæmda, ef allar horfur eru á því, að það geti liðið mörg ár, áður en hægt verði að hefjast handa í því sambandi. Eins og ég áðan gat um og flestum hv. þm. mun kunnugt af eigin raun, - þeir hafa flestir að einhverju leyti hafnargerðir á sinni könnu og hafa þurft að berjast fyrir öflun lánsfjár til þeirra, - þá er það ekki undarlegt, þó að vakið sé máls á þessu hér og menn vilji gjarnan vita, hvar þeir standa í þessu efni, því að það er að sjálfsögðu nauðsynlegt bæði við þessar framkvæmdir og aðrar að hafa hið fyllsta raunsæi og gera sér grein fyrir því, hvaða möguleikar eru fyrir hendi. Að því leyti tel ég gott að fá fram ákveðna yfirlýsingu frá hæstv. ráðh. um þetta efni, þó að sú yfirlýsing því miður gefi ekki miklar vonir þeim aðilum öllum, sem hafa hugsað sér eða vonazt til, að þeir gætu notið góðs af þessari fyrir huguðu lántöku. Og það fer í rauninni að vera skiljanlegt, að hæstv. ríkisstj. kærði sig ekki sérstaklega um heimild til þessarar lántöku á síðasta þingi, þar sem svo daufar horfur virðast á því, að þetta lán yfirleitt fáist í náinni framtíð.



Það eru fá ein orð út af því, sem hv. þm. tók fram. - Hann sagði, að það væri mikið álitamál, hvað ætti að sitja fyrir, þegar leitað er að erlendu lánsfé. Það kann að vera, að þetta sé alveg rétt hjá hv. þm. Á hinn bóginn hefur það ætið verið tekið mjög greinilega fram, einmitt til þess að ekki skyldi um neitt að villast, að núverandi ríkisstj. hefur litið þannig á, að Sogsvirkjunin og fimm aðrar framkvæmdir, sem ég nefndi, raforkuáætlunin, sementsverksmiðjan, ræktunarsjóðurinn, fiskveiðasjóðurinn og togarakaupin, yrðu að sitja fyrir. Og þetta hefur einmitt verið gert mjög rækilega, til þess að menn skyldu fá heildarmynd af málinu. Næst á eftir kæmi svo lán til hafnarframkvæmda, sem getið er um í stjórnarsáttmálanum og oftar hefur borið á góma og yfirlýsingar verið gerðar um. Þegar svo þess er gætt, að lánsfé það, sem þarf til Sogsvirkjunarinnar og þessara 5 annarra fyrirtækja, sem ég var að minnast á, eru margfalt hærri fjárhæðir, en Íslendingar hafa nokkru sinni áður látið sér detta í hug að taka að láni eða a.m.k. langtum hærri, en nokkru sinni hafa verið teknar að láni, þá gefur að skilja, að það er ekki hægt að vita fyrir fram, hvenær röðin kemur að hafnargerðunum, og þess vegna get ég ekki fullyrt um það. Það fer eftir því, hversu vel gengur að útvega lánsféð. Ég gerði mér einmitt far um það í fjárlagaræðunni að bregða upp mynd af samhenginu í þessu efni og greindi þar frá öllum aðalatriðunum, sem hér hefur borið á góma. Stjórnin hefur þetta mál til meðferðar ásamt hinum, og röðin er á þá lund, sem margsinnis hefur verið greint frá og reynt að gefa upplýsingar á þá lund, að menn litu á þessi efni af raunsæi. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að það væri máske skiljanlegt, að stjórnin hefði ekki kært sig um að fá samþykkta sérstaka lánsheimild vegna hafnargerðanna í fyrravetur, þar sem horfur hefðu verið svo daufar um árangur í því að taka hafnarlán. Ég vil í þessu sambandi benda hv. þm, á, að það skortir ekki lánsheimildir í þessu sambandi, m.a. vegna þess, að Framkvæmdabankinn hefur mjög miklar lánsheimildir, og væri hægt að koma lántöku í kring, án þess að nokkur sérstök ný þingsamþykkt kæmi til. Það var því ekki nein ástæða til þess að samþykkja sérstaka heimild í þessu skyni. Annars er ekki hægt að segja annað, en lántökumálin hafi yfirleitt gengið vonum framar, miðað við, hvernig aðgangur er að erlendum lántökum, og miðað við það, sem áður hefur átt sér stað. Ég þori ekki um það að spá, hvenær það kann að takast að fá hafnarlán, vegna þess að ég vil alls ekki gefa mönnum neinar tálvonir í því sambandi. En stjórnin hefur þetta mál á sínu „prógrammi“ á þann hátt, sem lýst hefur verið yfir. 4. Framkvæmd tillagna íslenzk-skandinavísku samgöngumálanefndarinnar.



Herra forseti. Svo sem hv. þm, mun vafalaust öllum vera kunnugt, var á þingi Norðurlandaráðsins í febr. 1955 ákveðið, að sett skyldi á laggirnar sérstök nefnd, sem átti að hafa það hlutverk að fjalla um bættar samgöngur milli Íslands og hinna Norðurlandanna hins vegar. Þetta mál er, hvað sem mönnum kann að sýnast um ferðamál yfirleitt, merkilegt að því leyti, að hér hefur af hálfu Norðurlandaráðsins verið gerð ályktun, sem sérstaklega varðar Ísland. Af hálfu íslenzku ríkisstj. var okkur Páli Zóphóníassyni falið að taka sæti í þessari n. Hún vann allmikið og viðaði að sér margvíslegum gögnum um ferðamál hér á landi yfirleitt og margvísleg atriði, sem máli skipta í því sambandi, viðskipti við Norðurlöndin og skilyrði hér heima fyrir til þess að taka á móti erlendum ferðamönnum. Skýrsla þessarar n. ásamt till. hennar voru lagðar fyrir þing Norðurlandaráðsins, sem haldið var í febrúarmánuði s.l. Ástæðan til þess, að ég ber fram þessa fyrirspurn hér, er sú, að Norðurlandaráðið gerði sérstaka ályktun í málinu, þar sem m.a. því var beint til íslenzku ríkisstj., að hún tæki til vandlegrar athugunar þau vandamál, sem íslenzk-skandinavíska samgöngumálanefndin benti á í sínu áliti, með það í huga, að þær ráðstafanir væru gerðar af hálfu Íslendinga, sem n. hefði talið forsendu þess, að hægt væri að auka samgöngur milli Íslands og hinna Norðurlandanna. Þar sem af hálfu Norðurlandaráðsins var sýndur þessi áhugi á Íslandsmálum og að tengja Ísland við hin Norðurlöndin sem traustustum böndum með aukinni landkynningu um Ísland og jafnframt aukinni kynningu um Norðurlönd hér á Íslandi og einnig vegna þess, að þeir nm. frá hinum Norðurlöndunum, sem að þessu máli unnu í íslenzk-skandinavísku samgöngumálanefndinni, lögðu fram mikið starf þar og sýndu mjög mikinn áhuga á að auka tengslin milli Íslands og hinna Norðurlandanna, sýnist mér, að það sé mikið atriði fyrir Ísland að sýna þessu máli af sinni hálfu hina fyllstu eftirtekt og leitast við eftir fremsta megni að framkvæma þær ábendingar, sem Norðurlandaráðið vekur athygli á, í sinni ályktun. Það er að vísu ekki mjög langt síðan þetta þing var haldið og ekki hægt að vænta þess, að nein stórvirki hafi gerzt á þeim tíma. En ástæðan til, að ég flyt þessa fyrirspurn hér, er sú, að það komi fram hér á Alþ., að fyrir hendi sé áhugi á að vinna að áframhaldandi athugun þessa máls og reyna að hrinda í framkvæmd þeim ráðstöfunum, sem talið er nauðsynlegt að gera, og það komi jafnframt fram, sem ég tel víst að sé fyrir hendi, að hæstv. ríkisstj. hafi þegar hafizt handa um athugun þessara mála og vinni að þeim í samræmi við það, sem ályktun Norðurlandaráðsins bendir á. Ég skal ekki fara hér út í þessar till. í einstökum atriðum, til þess gefst enginn tími, en ég vil aðeins vekja athygli á, að tvö meginatriði eru þar, sem Ísland varða og þarf að leggja áherzlu á. Það er annars vegar bættur hótelkostur, og hins vegar eru það gjaldeyrismálin, sem eru talin vera til hindrunar ferðalögum hingað til Íslands frá Norðurlöndunum hinum. Að öðru leyti fer ég ekki efnislega út í þessa álitsgerð íslenzk-skandinavísku samgöngumálanefndarinnar, en vænti þess, að hæstv. ríkisstj. geti veitt Alþ. nokkrar upplýsingar um, hvað síðar hafi gerzt í málinu, frá því að Norðurlandaráðsþingið samþykkti umrædda ályktun.



Herra forseti. Fyrirspurnin er svo hljóðandi: „Hvað líður athugunum á framkvæmd þeirra þátta tillagna íslenzk-skandinavísku samgöngumálanefndarinnar, sem 5. þing Norðurlandaráðsins sérstaklega beindi til ríkisstj. Íslands?“ Fyrirspurnin beinist sem sé að því, hvað ríkisstj, hafi gert vegna nokkurra atriða varðandi samgöngumál Íslands og hinna Norðurlandanna, sem koma fram í áliti n., sem starfaði á vegum Norðurlandaráðsins 1955–57 og sérstaklega hafði þessi mál til meðferðar. Álit n. var lagt fram á 5. þingi Norðurlandaráðsins í febr. núna á þessu ári, og var þeim atriðum, sem n. taldi einkum koma til greina varðandi bættar samgöngur milli Íslands og hinna Norðurlandanna, vísað til ríkisstj. Íslands sumum þeirra og öðrum til athugunar hjá ríkisstj. hinna landanna. Eftirfarandi atriðum var vísað til ríkisstj. Íslands: Að vinna að bættum gistihúsakosti á Íslandi. Það hefur undanfarið verið haldið áfram að veita nokkur lán til endurbóta og lagfæringa á gistihúsum úr svokölluðum sérleyfisgjaldasjóði, en sjóður þessi hefur mjög takmörkuð fjárráð, og er hér um smálán að ræða, en hafa þó sums staðar komið að verulegu liði. Í ráði er að leggja fyrir þetta hv. Alþ. frv. til nýrra veitingalaga, þ.e. almenns efnis um veitingar og gistihúsarekstur, í aðalatriðum í samræmi við frv., sem samið var um það efni af milliþn., sem starfaði fyrir nokkru. Þá er til athugunar, hvort unnt sé að stuðla að frekari átökum í gistihúsamálum, en um það er ekkert hægt að segja á þessu stigi, því að eins og þingmönnum er mætavel kunnugt, er hér sannarlega í mörg fleiri horn að líta. Þá var í öðru lagi vísað til ríkisstj. Íslands að athuga, hvort hægt væri að taka upp sérstakt ferðamannagengi á íslenzkri krónu og hvort hægt væri að leyfa ferðamönnum að taka með sér út úr landinu hærri upphæðir í íslenzkum krónum, en nú er gert. Ekki hefur enn þá verið talið fært að leggja út á þá braut að taka upp sérstakt ferðamannagengi. Menn tala nú oft um þetta almennt held ég, án þess að gera sér nákvæmlega grein fyrir, hvað það er. En sérstakt ferðamannagengi þýðir í raun og veru, að útlendum ferðamönnum séu greiddar uppbætur á þann erlenda gjaldeyri, sem þeir skila inn í landið. Slík ráðstöfun yrði hliðstæð því, að greiddar eru útflutningsuppbætur á útfluttar vörur. Að vísu má gera ráð fyrir því, að eins og gengisskráningu er hér háttað, þá dragi hún mjög úr því, að erlendir ferðamenn sjái sér fært að koma til Íslands og dveljast hér. Á þetta sama við um ferðamannaviðskipti erlendra manna og flestar framleiðslugreinar til útflutnings, sem ekki fá uppbætur, og raunar alla þætti atvinnulífsins, sem ekki hafa uppbætur eða stórfellda tollvernd. En vilji menn bæta úr þessu og borga þessar uppbætur á ferðamannagjaldeyri erlendra manna, sem koma hingað, þá þarf sérstaka fjáröflun til þess að greiða uppbæturnar á ferðamannagjaldeyrinn, Og fram að þessu hefur niðurstaðan orðið sú, að menn hafa ekki treyst sér til að fara inn á þessa braut að borga uppbætur á gjaldeyrinn með því að taka upp sérstakt ferðamannagengi, og þannig stendur þetta mál í dag, hvað sem verður framvegis. Til athugunar er í samráði við gjaldeyrisyfirvöldin, hvernig heppilegast kunni að vera að mæta þeim óskum, sem fram hafa komið um að leyfa ferðamönnum að taka með sér út úr landinu hærri upphæðir í íslenzkum peningum, en nú er gert. Loks var því svo beint til íslenzku ríkisstj., - það var þriðja atriðið, - að æskilegt væri talið, að unnið væri að því, að skipafélög þau, sem halda uppi reglulegum ferðum milli Íslands og Danmerkur, létu skip sín hafa reglulegar viðkomur í Vestur-Svíþjóð og Vestur-Noregi. Hefur samgmrn. snúið sér til þeirra aðila, sem slíkar siglingar hafa með höndum, varðandi þetta mál, en þeim athugunum er ekki svo langt komið, að hægt sé að greina frá nokkurri niðurstöðu. Eins og af þessu verður séð, er ekki um neinar stórframkvæmdir að ræða, enda geri ég varla ráð fyrir því, að hv. flm. hafi gert ráð fyrir því, heldur vaki það fyrir honum með þessari fyrirspurn að minna á málið og að ýta á það. Sé ég ekkert athugavert við það. Þetta mál er í athugun á þann hátt, sem ég hef greint frá, en hér er um talsvert stórfellt vandamál að ræða, sem þarf vel að skoða áður, en ákvarðanir eru teknar.



Herra forseti. Eins og ég gat um áðan, er það rétt skilið hjá hæstv. fjmrh., að ég gerði að sjálfsögðu ekki ráð fyrir, að nein stórvægileg átök hefðu verið framkvæmd í þessu efni, eða þess væri að vænta, að þau vandamál hefðu verið leyst endanlega, sem um ræðir í álitsgerð íslenzk-skandinavísku samgöngumálanefndarinnar, og mig undrar því ekkert á því, að fram komi upplýsingar um, að ekki hafi tekizt að leysa sum þau vandamál. Það var höfuðatriði málsins, að það kæmi fram hér á Alþ., að þessu máli, sem sérstaklega var upp tekið af Norðurlandaráðinu með hliðsjón af Íslandi og sambandi þess við hin Norðurlöndin, væri gaumur gefinn og áhugi væri á að athuga nánar, hvaða tök væru af Íslands hendi að leysa þau vandkvæði, sem við er að fást og sérstaklega snerta Ísland. Hæstv. ráðh. drap hér á nokkur meginatriði, - þrjú atriði, - sem sérstaklega hefði verið vísað til íslenzku ríkisstj. Að vísu eru þau atriði fleiri. Það eru ýmis önnur undir atriði, sem þar koma til greina, eins og t.d. í sambandi við gistihúsamálin, að þar er talað um, sem mjög er gert á Norðurlöndum, með hliðsjón af ferðum fólks, sem ekki hefur sterkan efnahag, að nota skólahús og aðrar slíkar opinberar byggingar sem gististaði. Þetta er auðvitað að segja má aukaatriði í málinu, vegna þess að höfuðvandamálið er það, að hér eru engin teljandi gistihús og enginn viðunandi gistihúsakostur. Hér í höfuðborginni, þar sem vandamálið er lang mest við að glíma, hefur, að því er mér skilst, heldur dregizt saman á undanförnum áratugum hótelrými beinlínis, miðað við rúmafjölda, í stað þess að það a.m.k. hefði þó átt að aukast í nokkru hlutfalli við stækkun bæjarins. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um það, að þess er ekki að vænta, að stór fjárframlög verði af ríkisins hendi lögð til gistihúsabygginga. En ég held, að það ætti þó að vera hægt að koma þessu máli töluvert áleiðis með því blátt áfram að gefa frjálsari hendur um gistihúsabyggingar, en gert hefur verið. Ég er ekki með því að saka neina hæstv. ríkisstj., hvorki núverandi né fyrrverandi, um það efni, en það er kunnugt mál, að ýmsir aðilar hafa gjarnan viljað byggja gistihús og alls ekki fengið til þess leyfi. Það auðvitað leysir ekki þann vanda, þó að smáupphæðir séu veittar úr sérleyfissjóði. Það eru ekki nema nokkrir tugir þúsunda, sem þar er um að ræða, og er auðvitað ekkert atriði í þessu máli. En hitt atriðið, varðandi ferðamannagengið, það held ég að sé vandamál, sem ekki verði komizt hjá að íhuga töluvert rækilega. Í mínum stutta tíma hér hef ég auðvitað ekki tök á að ræða það í einstökum atriðum, en sannleikur málsins er sá, sem öllum hv. þm. mun vera kunnugt, að það er orðið gersamlegt hneykslunarástand í þessum efnum, og í sannleika sagt er þess naumast að vænta, að neinn maður, sem nokkra þekkingu hefur á þessum gjaldeyrismálum hér, láti sér hugkvæmast að fara í banka til þess að selja sinn gjaldeyri, því að gengið á honum er orðið fjarstætt, miðað við hið raunverulega gengi og eðlilega gengi gjaldmiðilsins, og þetta leiðir til þess, að það eru stöðugt eltir uppi ferðamenn til þess að ná af þeim gjaldeyri, þannig að það er engum efa bundið, að það eru stórar upphæðir, milljónir og jafnvel að það skipti milljónatug, sem fer þannig forgörðum, þ.e.a.s. lendir hjá einum og öðrum borgara þjóðfélagsins, af gjaldeyri frá ferðamönnum, sem hingað koma, vegna þess að það er svo óhagstætt verð, sem ferðamenn fá fyrir gjaldeyri sinn í bönkum. Sumar þjóðir, sem hafa jafnóhagstæða gjaldeyrisstöðu eða skráningu erlends gjaldeyris og við, hafa þegar innleitt hjá sér ferðamannagengi. Ég geri ráð fyrir, að það séu á því ýmsir erfiðleikar. En spurningin er hins vegar sú, hvort það sé ekki óumflýjanlegt að reyna að yfirstíga þá erfiðleika til að koma í veg fyrir það hörmungarástand, sem í þessum málum er, og að það sé í rauninni þjóðarskömm, það ástand, að það skuli vera eltir uppi erlendir ferðamenn, ef þeir nokkurs staðar sjást hér, til þess að reyna að snapa út úr þeim gjaldeyri. En þetta byggist á því, hversu hagstætt er fyrir fólk, ef það á erlendan gjaldeyri, miklu hagstæðara, en ef það á hliðstæða íslenzka mynt, sem samsvarar þessum gjaldeyri eftir skráðu gengi bankanna. Þetta verður ekki lagað með neinum boðum eða bönnum, það er alveg tilgangslaust, heldur með því einu að koma þarna á einhverju eðlilegu og skynsamlegu samræmi. Ég geri mér alveg ljóst, eins og hæstv. ráðh. sagði, að á þessu eru auðvitað ýmsir erfiðleikar. En menn mega þó ekki allt of mikið mikla þá erfiðleika fyrir sér, en hins vegar er um að ræða óviðunandi ástand, eins og hér er beinlínis. Hitt atriðið er hér minna virði, að með því móti sé hægt að tryggja, að það koma inn í bankana verulegar fjárhæðir í gjaldeyri, og jafnframt þá um leið unnið gegn smygli, því að vitanlega magnast hættan á því, eftir því sem borgararnir hafa meira af erlendum gjaldeyri undir höndum.



Ég vil taka fram, að þetta, að tala um sérstakt gengi á ferðamannagjaldeyri, finnst mér dálítið villandi að því leyti til, að það er ekki hægt að gera nema með því að borga uppbætur. Mér finnst vera réttara að orða þetta þannig að borga uppbætur á innborgaðan ferðagjaldeyri til bankanna, sem sé taka ferðamannagjaldeyrinn undir uppbótakerfi. Og það er náttúrlega það, sem menn verða að gera upp við sig, hvort það sé svo mikilvægt atriði, að þeir vilji leggja það til, að út í það verði farið. En þá þarf að afla tekna til þess með nýjum álögum.