Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseti Íslands hefur í dag gefið út svo hljóðandi forsetabréf: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Að ég að tilskildu samþykki Alþingis veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta um sinn fundum Alþingis, 67. löggjafarþings, frá 20. desember 1947, enda verði þingið kvatt til framhaldsfunda eigi síðar en 20. janúar 1948. Ritað í Reykjavík 20. des. 1947. Sveinn Björnsson ( L. S.) Stefán Jóh. Stefánsson.“ Í samræmi við þetta bréf lýsi ég því yfir, að fundum Alþingis er frestað, og það verður kvatt saman til framhaldsfunda eigi síðar en 20. janúar n.k.

Forseti (JPálm): Verkefni þessa fundar er nú lokið og þingfundum frestað, eins og hæstv. forsrh. hefur lýst yfir. - Ég óska hv. þm. gleðilegra jóla og gleðilegs og farsæls komandi nýárs, með þakklæti fyrir samvinnuna á því liðna. Utanbæjarþm. óska ég góðrar heimferðar, góðrar heimkomu og góðrar ferðar hingað aftur og að við megum allir heilir hittast, þegar þingið kemur saman á ný.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér - og ég veit, að ég tala fyrir alla þm. að óska hæstv. forseta gleðilegra jóla og nýárs, góðrar heimferðar og hingaðkomu og leyfi mér að biðja hv. þm. að taka undir þessar kveðjur mínar með því að rísa úr sætum. - 
            

Forseti (JPálm): Ég þakka hv. 2. þm. Reykv. og öðrum þm. góðar kveðjur í minn garð.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Það er nú næstum komið fram að jólum og þm. þeir, sem búa utan bæjarins, óska að sjálfsögðu eftir því að geta komizt til heimila sinna, áður en jólin byrja. Það var því einsætt, að fundum þingsins yrði ekki haldið áfram lengur nú að þessu sinni. Hins vegar hefur ríkisstj. orðið þess vör, að margir þm., sem búa utanbæjar, vildu gjarnan hafa nokkru rýmri tíma en fram yfir nýár til þess að annast skyldustörf sín hver á sínum stað, ekki sízt í sambandi við áramótin. Eins er ríkisstj. það ljóst, að áður en verulega geta hafizt störf um fjárl. á Alþ., þarf að gera á þeim mjög miklar breyt. í sambandi við þau l., sem voru afgr. héðan frá Alþ. í dag um dýrtíðarráðstafanir. Bæði fjmrn. og eins fjvn. þurfa því að hafa með höndum allmikinn undirbúning, og af þessum ástæðum öllum þótti rétt að leggja til, að það verði ekki ákveðið, að Alþ. komi saman til funda fyrr en um 20. jan. En samkvæmt 23. gr. stjskr. má ekki fresta fundum Alþ. lengur en 14 daga í senn og ekki nema einu sinni á ári, án þess að Alþ. sjálft samþ. Ég hef því leyft mér að leggja til, að till. sú, sem hér liggur fyrir, verði nú afgr. og ákveðið verði, að frá deginum í dag skuli störfum þingsins frestað um sinn og það kvatt saman til funda eigi síðar en 20. jan. n. k. Vil ég vænta þess, að hv. alþm. geti orðið þessari till. samþykkir og hún nái fljótt að ganga gegnum hæstv. Alþ.



Herra forseti. Ég er dálítið undrandi yfir þessari till. og fæ ekki séð, að þau rök, sem hæstv. forsrh. hefur fært fyrir henni, fái staðizt, ef ekki er einhver annar tilgangur með henni. Það hefur alltaf verið talið eðlilegt og sjálfsagt, að þm. fengju sitt jólafrí og að það væru ekki fundir í þinginu yfir jólahelgina, fram á þrettándann eða svo. Til þess að gera slíkt þarf enga lögbundna þingfrestun. Það hefur líka stundum þótt hentugt, að það líði máske heldur lengri tími, t. d. var það þannig í ársbyrjun 1945, að þing kom ekki saman aftur fyrr en 10. jan., og var samkomulag á milli þingflokkanna, að þessu skyldi svo til háttað. Hins vegar þetta - að leggja til formlega frestun á fundum Alþ. eftir stjskr. - það þýðir, að það er beinlínis þinghlé á meðan. Það þýðir aftur tvennt: Í fyrsta lagi, þó að það sé nokkuð umdeilt atriði, að ríkisstj. getur gefið út brbl., meðan slík frestun varir. Í öðru lagi er þm. ekki starfandi sem þm. og fá þar af leiðandi ekki sitt kaup. Viðvíkjandi aðalatriðinu, hvort ríkisstj. með þessari frestun vilji tryggja sér vald til þess að geta gefið út brbl., þá fæ ég ekki séð, að það væri að neinu leyti réttlátt af ríkisstjórninni að æskja þess né heldur af Alþingi að veita það. Ríkisstj. hefur sýnt það einmitt nú, að hún hefur þann stuðning hér á Alþ., að þurfi hún að setja í gegn einhver mjög þýðingarmikil l., sem svona skyndilega bæri að, þá hefði hún að öllum líkindum stuðning til þess að fá það í gegn með því fylgi, sem hún hefur á Alþ., og ef hún gæti ekki komið þeim l. í gegn á þann hátt, þá álít ég ekki rétt, að ríkisstj. fengi tækifæri til þess að gefa þau l. út sem brbl. Þá er það, hvað snertir störf fjvn. Ég get að ýmsu leyti vel skilið, að það gæti verið heppilegt fyrir ríkisstj., að fjvn. starfaði nokkurn tíma án þess að þingfundir væru um leið, en ég fæ hins vegar ekki skilið, að fjvn. beri skylda til þess að starfa, ef þingið situr ekki. Aðeins einni n. er uppálagt að koma saman, þó að þingið sitji ekki, það er utanrmn. Ég verð að segja það, að það væri óviðkunnanlegt, ef það ætti að fara að láta fjvn. halda sérstaka fundi á miðjum þingtíma, en láta þó ekki þingið vera starfandi. Ég fæ ekki séð samræmið í því. Út frá þessu, sem ég álít aðalatriðið í þessu máli, fæ ég ekki séð, að það sé nauðsynlegt fyrir ríkisstj. að fara fram á þessa þingfrestun, sem hér liggur fyrir. Ég fæ ekki betur séð en að ríkisstj. gæti með samkomulagi við forseta þingsins ákveðið jólafrí eins og venjulega og samkomulag yrði um það, að ekki yrðu haldnir þingfundir fyrstu dagana eftir jólafríið, en fjvn. væri hins vegar starfandi. Viðvíkjandi hinu atriðinu, sem er smærra atriði, að þm., sem venjulega hafa sitt kaup yfir jólin, séu sviptir því, vil ég segja það, að það kann að vera, að marga muni ekki mikið um það, en ég vil samt segja það, að ég álít þess háttar aðferð svona óþarfa „knífirí“ af ríkisstj. Ég álít það svona eins og vott um það, að hana langi til þess að sýna þinginu, hvað litla virðingu hún hafi fyrir því og réttindum þm. Ég álít þetta hvorki stórmannlega gert né sanngjarnt. Hitt er aðalatriðið. að ég er algerlega andvígur því að gefa ríkisstj. nokkurt tækifæri til þess að gefa út brbl. á næstunnu. Ég álít, að ríkisstj. hafi til þeirra verka, sem hún telur nauðsynlegt að vinna, nægilegt þingfylgi sem stendur, eins og hún hefur sýnt, og það sé ekki rétt, að hún fari að leggja í önnur verk en þau, sem hún treystir sér til að hafa almennt þingfylgi fyrir. Náttúrlega getur það svo verið, að það vaki eitthvað annað fyrir ríkisstj., en þá væri æskilegt að það kæmi fram. En vegna þess að þessi réttur er talinn felast í þessari frestun - réttur til að gefa út brbl. -, þá vil ég andmæla því, að þessi frestunartill. sé samþ.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Mér skilst, að aðalatriði andstöðu hv. 2. þm. Reykv. gegn þessari till. sé það, að hann vilji ekki gefa ríkisstj. vald til þess að gefa út brbl. á þessu tímabili, sem gert er ráð fyrir, að frestunin standi. Hann hefur sínar ástæður fyrir því. En út frá þeim almennu hugleiðingum hans um þessi atriði vildi ég segja það, að það er að sjálfsögðu skammgóður vermir fyrir hverja þá ríkisstj., sem vildi nota sér það að gefa út brbl., ef hún er ekki viss um, að hún eigi nægilegt þingfylgi fyrir þeim brbl., sem hún kynni að gefa út. Ég álít þess vegna, að ríkisstj., ef hún gæfi út brbl., sem ég veit ekki, að sé ástæða til, mundi ekki gefa þau l. út, nema hún hefði tryggt sér fylgi stuðningsflokka sinna, svo að þau l. næðu fram að ganga á Alþ. Þetta vildi ég segja út af þessari höfuðröksemd hv. 2. þm. Reykv. gegn till. En hitt atriðið, sem ég drap á í fyrri ræðu minni til stuðnings fram kominni till., er það, að margir alþm., sem eiga heima úti á landi, hafa eindregið látið í ljós þá ósk við ríkisstj., að þeir fengju fært á því að dveljast eitthvað fram yfir nýár heima hjá sér til þess að ljúka af nauðsynlegum störfum, og ef þeir gerðu það, þá væri ríkisstj. ekki heimilt að hafa þinghlé, sem mætti telja, að yrði fram yfir 14 daga, heldur yrði að liggja fyrir samþykkt Alþ. um það að fresta fundum þess um skeið. Bæði þessar skiljanlegu óskir margra utanbæjarþm. og eins það, að ríkisstj. virðist, að það sé mjög eðlilegt að nota þann tíma, sem kynni að vinnast frá nýári og til þess tíma, þegar þing kæmi saman aftur, til að undirbúa fjárl., þá telur ríkisstj. mjög eðlilegt, að frestun verði ákveðin. Varðandi það atriði sérstaklega. hvort fjvn. hafi skyldu til þess að vinna, meðan þessi frestun væri, þá má vel vera, að það sé vafasamt, að hún hafi til þess skyldu, enda mundi ríkisstj. á engan hátt óska eftir því að þvinga fjvn. til þeirra starfa gegn vilja sínum. Hins vegar vildi ég fyrir mitt leyti álíta, að fjvn. þætti næsta eðlilegt og þáttur í góðum vinnubrögðum að hafa einhvern tíma, til umráða, meðan frestunin stendur, til þess að undirbúa nauðsynlegar breyt., sem verður að gera á fjárlagafrv. því, sem fyrir liggur. Finnst mér engin ástæða til annars en ætla, að fjvn. væri ljúft að eyða í það nokkrum dögum, því að með því móti væri hægt að undirbúa betri vinnubrögð á Alþ., þegar það kæmi saman. Ég sé því ekki, að það sé hægt að meta rök hv. 2. þm. Reykv. gegn till., önnur en þau, sem hann bar fram, að sjálfsögðu sem höfuðrök, að hann vill ekki veita ríkisstj. heimild til að gefa út brbl. á þessu tímabili, og fer það þá eftir afstöðu hv. þm. út af því atriði, hvort þeir telja, að nokkuð sé í húfi, að ríkisstj. hafi þetta vald eða ekki. Um laun þm. vildi ég segja það, að mér virðist eftir l. frá 1919 um þingfararkaup, að þfkn. geti um það úrskurðað, hvort þm. fengju laun eitthvað eða jafnvel allan þann tíma, sem þingfrestunin gilti. Jafnvel finnst mér eðlilegt, að þm. hefðu laun a. m. k. þann tíma, sem venjulegt jólaleyfi stendur yfir, þ. e. frá því í dag og þar til hefur verið talið eðlilegt, ef ekki hefði staðið sérstaklega á, að þingfundir hæfust á ný í byrjun næsta árs. Ríkisstj. hefur enga löngun til þess að svipta neinn þm. sínum eðlilega rétti og sanngjörnum kröfum um það út af fyrir sig, og till. þessi til þál. er sízt af öllu borin fram í því skyni, að þm. gætu ekki notið launa þann tíma, sem venjulegt jólaleyfi stendur yfir. Ég tel því fyrir mitt leyti, að það geti ekki verið nein réttlát ráðstöfun að greiða atkv. gegn till. fyrir aðra en þá, eins og kem fram hjá hv. 2. þm. Reykv., sem ekki vilja láta ríkisstj. njóta þess valds, sem heimilað er í stjskr., til að gefa út brbl. á þessu tímabili, en ég hygg, að yfirleitt verði það vald ekki tekið af þeirri ríkisstj., sem situr á hverjum tíma, þegar þing er ekki starfandi, og þurfi því ekki af þeirri ástæðu að ganga gegn till. þeirri, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég fæ ekki séð, að nokkur ástæða sé til að óttast það, að fyrir stj. vaki að senda þingið heim til þess að fá aðstöðu til að gefa út brbl., og mun ég því ekki ræða frekar um það. Hins vegar get ég sagt það sem mína skoðun, að ég er frekar andvígur því, að nokkur frestun eigi sér stað á störfum þingsins. Ég hefði talið mjög eðlilegt, að þingið yrði kallað saman upp úr áramótum, 6.–8. jan., og héldi þá áfram störfum, því að þá væru meiri líkur til þess, að því tækist að ljúka störfum fyrir 15. febr., og gæti næsta þing þá hafizt á tilsettum tíma, en hins vegar með því að fresta fundum þingsins til 20. jan. eru litlar líkur til, að störfum þessa þings verði lokið fyrir miðjan febr. Viðvíkjandi fjárhagslegu hliðinni, sem hv. 2. þm. Reykv. minntist á og hæstv. forsrh. einnig, vil ég segja það, að þegar kvisaðist, að til stæði að fresta fundum þingsins til 20. jan., þá létu nokkrir þm. það í ljós við mig sem þingfararkaupsnm., að þeim þætti það miður, ef þetta yrði gert og þannig rofið samhengið í störfum þ. og þm., sem ekki hafa neinar aðrar tekjur heldur en sitt þingmannakaup, yrðu þannig sviptir kaupi. Ég stuðlaði því að því, að þfkn. ræddi um þetta atriði, og kom þá í ljós, að 4 af 5 nm. eru því andvígir, að starfsfólk þingsins og þm. sé svipt kaupi, þótt hlé yrði á störfum þingsins til 20. jan. Hæstv. forsrh. lét í ljós við mig, að hann teldi það valdsvið þfkn. að úrskurða um hina fjárhagslegu hlið málsins, og mun ég sem þfknm. halda mig við þá bendingu hæstv. forsrh. og telja, að þfkn. hafi rétt til þess, og mér hefur skilizt, að 4 af 5 nm. væru þeirrar skoðunar, að ekki kæmi til mála að fella niður kaupgreiðslur starfsfólks þingsins og þm., þó að þetta yrði niðurstaðan, að fundum þingsins yrði frestað til 20. janúar.

Forseti (JPálm) : Út af ummælum hv. 3. landsk. vil ég taka það fram, að ég lít að sjálfsögðu svo á, að það heyri undir þfkn. að ákveða um kaup þm., en varðandi starfsfólk þingsins þá heyrir það undir forsetana.



Herra forseti. Ég ætla fyrst að taka smærri atriðin af þeim, sem hæstv. forsrh. talaði um. Hann talaði um, að þm. utan af landi hefðu sérstaklega látið í ljós þá ósk, að þeir gætu haft nokkurn tíma heima hjá sér. Ég fæ ekki betur séð heldur en að þeir gætu haft það, þó að þingfundir hæfust ekki strax upp úr nýári. Ég fæ ekki betur skilið en að samkvæmt stjskr. og þingsköpum sé algerlega heimilt að hafa samkomulag um það milli flokkanna og þingforseta, að þingfundir séu ekki haldnir um nokkurn tíma eða nokkra daga, það þýðir ekki formlega þingfrestun, það þýðir, að þingfundir eru ekki haldnir og að fyrir fram er samkomulag um það. Þannig er sú röksemd, að einstakir þm. utan af landi hafi sérstaklega óskað eftir því að geta verið eina, viku eða svo eftir þrettándann heima hjá sér, engin rök fyrir því að láta fara fram eftir stjskr. þingfrestun, því að það er hægt að ákveða með samkomulagi milli flokkanna og forseta þingsins, að þingfundir séu ekki haldnir, en þingið sitji samt sem áður. Í öðru lagi vil ég segja þetta viðvíkjandi þm. og starfsfólki þingsins: Ég vil mjög efast um það, að það sé heimilt fyrir þfkn. og forseta, þó að þeir vildu, að ákveða starfsfólki og þm. laun yfir þann tíma, sem þing alls ekki situr, ég held, að það sé fordæmalaust. Hitt get ég vel skilið, að hverjum manni finnist það ósanngjarnt að senda bæði þm. og starfsfólk þingsins allt í einu burt og láta það vera kauplaust yfir jólin og einhvern tíma lengur, þegar aðrir atvinnurekendur láta sína föstu starfsmenn fá jólafrí með fullu kaupi, en þm. hafa sama kaup og bílstjórar hjá Mjólkursamsölunni, sem hafa frí jóladagana. Ég held þess vegna, að þetta spursmál viðvíkjandi þm. og starfsfólki þingsins það sé þar um að ræða, að ekki sé hægt að láta þessa aðila hafa þetta kaup, nema því aðeins að þingið að forminu til sé starfandi þennan tíma, en aðeins að fundir séu ekki haldnir. Þetta mundi líka verða erfitt hvað fjvn. snertir. Hins vegar heyrði ég það á hv. 3. landsk., að hann lýsti því yfir, að hann hefði átt tal við forsrh. og forsrh. hefði litið svo á, að þm. og starfsfólk ættu að hafa kaup þennan tíma. Það sýnir sem sé, að það er ekki sparnaðarráðstöfun, sem veldur því, að ríkisstj. vill gjarnan senda þingið heim. Þá er það sem sé aðeins einn hlutur, sem þarna gengur ríkisstj. til, enda kom það fram hjá hæstv. forsrh., og það er að tryggja ríkisstj. rétt til að gefa út brbl., og það álít ég líka aðalatriðið í þessu máli. Nú er það svo, að þau brbl., sem ríkisstj. gaf út seinast, eru ekki öll afgreidd ennþá frá þessu þingi og þau aðallög, sem þingið bíður eftir í 2½ mánuð, þeim hefur ríkisstj. og þingið breytt þó nokkuð. Hvað er það þá, sem ríkisstj. sérstaklega er að hugsa um, þegar hún, hvað sem það kostar, vill tryggja sér vald til þess að geta gefið út brbl.? Því var lýst yfir hér í umr. um dýrtíðarmálið, að svo framarlega sem þjóðin, þ. e. a. s. sá hluti hennar, sem byrðar eru lagðar á, tæki þessu ekki vel, þá mundi annað verra á eftir fara. Það mundi verða jafnvel gengislækkun, og þetta væri aðeins fyrsta sporið af fleiri - aðeins byrjunin á því, sem verða skyldi. Nú kann að vera, að ríkisstj., þó að hún hafi fengið þingið til að samþykkja þessi l. með nokkrum breyt., mundi ef til vill ekki treysta sér á þann hátt til þess að leggja fyrir þingið slík l. og kysi þess vegna heldur að hafa vald til að gefa út brbl., og er þá ekki hægt að segja, hvernig slíkt yrði notað, enda kom það fram hjá hæstv. forsrh., að hann dró á engan hátt úr því, að það væri hans hugsun, að ef til vill yrði þetta hlé þannig notað, en færði hins vegar fram þau rök, að það væri ólíklegt, að ríkisstj. gæfi út brbl., sem ekki hefðu stuðning þingsins á eftir. En komið hefur það nú fyrir, að ríkisstj. hefur gefið út brbl., þó að mjög skammt væri til þings og þó svo mikið gengi á í sambandi við útgáfu brbl., að einn ráðh. færi úr stj. og Alþ. á eftir tæki mjög dauflega í þau l., enda sýndi það sig, að l. náðu aldrei fullu gildi. Þetta voru brbl. 8, jan. 1942, sem fjölluðu um gerðardóminn. Það er þess vegna ekki einu sinni trygging fyrir því, að slík ríkisstj. noti ekki vald sitt til að gefa út brbl., jafnvel þó að þing komi saman skömmu síðar og innan ríkisstj. væri mjög mikill ágreiningur um l. Ég álít þess vegna, að það sé ekki rétt af Alþ. að samþykkja þessa till. til þál. Hins vegar mundi ég mjög vel geta skilið þá ósk ríkisstj., að það yrðu ekki haldnir þingfundir nokkurn tíma eftir þrettándann, til þess að henni gæfist betri tími til að sinna sínum málum og láta fjvn. starfa að þeim breyt. á fjárl., sem nauðsynlegar væru. En ég álít mögulegt, að sá starfsfriður fengist með samkomulagi milli þingflokkanna og forseta þingsins, án þess að till. til þál. um frestun á fundum Alþ. sé samþ.



Herra forseti. Það er algerlega byggt á misskilningi. að þfkn. geti ráðið kaupi þm., þegar frestað er. Í l. um þingfararkaup frá 1919 er þannig í 1. gr.: „Alþingismenn skulu hafa 12 kr. þóknun daglega, bæði fyrir þann tíma, sem þeir sitja á Alþingi, og þann tíma, sem fer til ferða að heiman til þings og heim af þingi.“ Þessa daga eiga þeir að fá 12 kr. og aðra daga ekki. Svo kemur síðar, að þm. fái ferðakostnað og þfkn. ákveður ferðadagana, hvað þeir séu margir og hvaða útgjöld séu á leiðinni.

Stendur það í lögunum?

Það stendur í lögunum, að þm. skuli fá kaup, 12 krónur á dag, þann tíma, sem setið er á Alþingi, og þá daga, sem þm. eru að ferðast heiman að til þings og heim af þingi. Þetta er tæmandi upptalning um það. Ef það er hins vegar meiningin að borga alþm. kaup einhvern tíma, eftir að störfum er hætt í dag, þá er þingi frestað frá þeim degi, sem því er hætt. Ef það er meining hæstv. ríkisstj. að láta þm. fá kaup jólafríið, þá er þingi frestað frá 31. des. Fram að þeim tíma teljast þeir starfandi, þótt í fríi séu, og fram að þeim tíma eru þeir skyldugir að mæta, ef forseti kallar þá saman. Þetta var um þingfrí. En ef um frestun er að ræða, verður sjálf ríkisstj. að boða fund og kalla þm. saman með fyrirvara, þegar tími er til kominn. Þegar frestað er, fá þeir ferðakostnað heim og heiman, en það fá þeir ekki, þegar þingfrí er, því að þá eru þeir skyldugir að mæta, ef þörf er á. Ég er sjálfur með því, að gerð verði þingfrestun. Ég sé enga ástæðu til að borga öllu starfsfólki milli 8 og 10 þús. kr. á dag í meira en mánuð, ef ekkert á að gera. Ef það er meiningin. að þingið komi saman strax eftir áramótin eða boða þurfi fund milli jóla og nýárs, þá er sjálfsagt að gefa aðeins þingfrí, en fresta ekki. Þetta liggur ljóst fyrir. Ef þingi er frestað, þá situr það ekki einu sinni að nafninu til. Þá er hægt að gefa út brbl. Þá er engum greitt kaup, aðeins ferðakostnaður heim og til þings, aftur. Ef þingfrí er gefið, situr þingið að nafninu til, öllum er greitt kaup, en enginn ferðakostnaður er greiddur, hvorki heim né heiman, og þá má ekki gefa út brbl. Það er eðlismunur á þessu tvennu. Ég læt aldrei hafa mig til að samþykkja kaup þvert ofan í lögin. Það er búið að brjóta nóg lög á sjálfu Alþingi.



Herra forseti. Ég er því meðmæltur, að þingi verði frestað, a. m. k. þann tíma, sem talað er um í þeirri till., sem hér er. Til þess eru tvær ástæður. Það er nauðsynlegt fyrir menn, sem eiga heima úti á landi, að fá tækifæri til þess að koma heim til heimila sinna og dveljast þar nokkurn tíma. Það er svo um suma þeirra, að þeir hafa störfum að gegna heima í sinni sveit, sem sérstaklega kalla að upp úr næstu áramótum. Það eru þeir menn, sem vinna að eignakönnuninni, undirbúningi skattaframtala og fleiri aðkallandi störfum, sem nauðsynlegt er, að þeir fái tóm til að sinna. Í öðru lagi tel ég, að slík frestun sé hagkvæm með hliðsjón af þeim verkefnum, sem fyrir liggja á Alþingi. Það er vitað, að lögin, sem gengið var frá í dag, eru þannig, að það verður að umsemja fjárl. Þetta verður bezt gert með því, að ríkisstj. láti vinna að því verki í stjórnarráðinu og leggja fram ný fjárl. Þetta getur tekið nokkurn tíma, ásamt þeim störfum, sem ríkisstj. þarf að vinna að í stjórnarráðinu eins og venjulega við undirbúning fjárl. Það gæti verið hagkvæmt samkomulag milli ríkisstj. og fjvn., að hún kæmi saman, áður en þingið verður kallað saman. Það mundi flýta störfum, þegar þingið kemur saman. Ég geri ráð fyrir, að aðalverkefni þess Alþingis, sem saman kemur í næsta janúarmánuði, verði að ganga frá fjárl., auk þess sem eitthvað annað liggur fyrir því, bæði frá þingi því, sem nú er frestað, og sem fram kann að koma, en aðallega verður gengið frá fjárl. Þessar tvær ástæður tel ég vera fyrir því, að heppilegt sé að fresta Alþingi, a. m. k. þann tíma, sem um ræðir. Hins vegar er mér ekki annað í hug og finnst sjálfsagt, að allar greiðslur falli niður, bæði til þm. og starfsfólks. Það leiðir af sjálfu sér. Ég vil benda á, að það eru gerðar kröfur til Alþingis um að auka ekki, heldur draga úr þeim kostnaði, sem orðinn er á starfrækslu ríkisstofnana og allri opinberri starfsemi ríkisins. Ég teldi það í mjög miklu ósamræmi við þær kröfur, sem Alþingi er búið að gera til borgara þjóðfélagsins um að draga úr ýmsum kostnaði, ef algerlega á að ganga bak við það, hvað snertir starfsemi ríkisins, en það yrði gert með því að greiða þm. kaup þann tíma, sem þeir sitja ekki á þingi, og því starfsfólki, sem ekki þarf að vinna hér þann tíma, sem þingið starfar ekki. Þetta vildi ég láta koma fram sem mína skoðun á málinu, og á grundvelli þess, sem ég hef sagt, greiði ég atkvæði með því, að þinginu verði frestað.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að svara hv. 2. þm. Reykv. frekar en orðið er, því að það kom ekkert nýtt fram í síðari ræðu hans. Þó vildi ég segja það, að hann taldi, að hægt væri að gefa þingfrí fram til miðs janúar, án þess að fundum væri frestað. Það tel ég mjög mikið vafamál skv. ákvæðum 23. gr. stjskr. Hinsvegar leit stjórnin svo á, að ef störf Alþingis ættu að falla niður um tíma, eða fram undir 20. jan., þá væri nauðsynlegt vegna ákvæða 23. gr. stjskr. að fresta þinginu. Hins vegar vil ég segja út af skýringu hv. 1. þm. N-M. á l. um þingfararkaup alþm. frá 1919, að ég tel fyrir mitt leyti, að það falli undir verksvið þfkn. að ákveða, hvort þm. skuli hafa laun einhvern þann tíma eða allan, sem þingi kann að verða frestað. Hv. 1. þm. N-M. vitnaði í 1. gr. þessara l. um það, að alþm. hafi ákveðið dagkaup, bæði fyrir þann tíma, sem þeir sitja á Alþingi og fer í ferðir. Ef þessi orð 1. gr. l. væru tekin algerlega bókstaflega, þá ættu þm. alls ekki að fá laun aðra daga en þá, sem þeir sætu á þingfundum. Þannig hefur þetta aldrei verið skýrt. Þm. hafa þess vegna fengið laun, þó að þeir hafi ekki setið á þingfundum nokkra daga, og þó að samkomulag væri um, að forseti lýsti yfir, að næsti fundur yrði ekki fyrr en eftir viku til 10 daga, hafa þm. samt fengið laun fyrir þann tíma. Að vísu má segja með réttu, sem hv. 1. þm. N-M. tók fram, að það hafi verið svo áður, að þm. hafi fengið fullt dagkaup, þó að þingfundir hafi fallið niður um stutt skeið, en ef þingi hafi verið frestað, hafi þeir ekki fengið dagkaup. Þetta stafar af því, að venjulega hefur þingi verið frestað svo verulega eða svo langan tíma, að ekki hefur þótt rétt að greiða þm. kaup á því tímabili. Hins vegar hefur það venjulega verið miklu styttra tímabil, sem fundir Alþingis hafa fallið niður án formlegrar frestunar. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég hef áður lýst, að það sé þfkn., sem ákveður þetta atriði um launakjör þm. En eins og forseti hefur með réttu bent á, þá er það forseta að ákveða kaup annars starfsfólks Alþingis, þegar svona stendur á. Það þarf ekki fleiri orð um þetta. Ég tel að öll sanngjörn rök mæli með því, að tillaga sú, sem hér er til umræðu. verði samþ., og mér er óhætt að segja, að það hafa verið bornar fram óskir til ríkisstj. frá mörgum þm., sem eiga heima utan Reykjavíkur, um, að þeir þurfi ekki að koma til þings fyrr en seinni hluta janúarmánaðar vegna ýmissa skyldustarfa, sem þeir hafa heima. Hv. þm. Borgf. hefur þegar skýrt þetta fyrir sig, en líkt er ástatt með talsvert marga þm., sem búa utan Reykjavíkur. Mér finnst eðlilegt að taka til greina þessar óskir þm. En þegar þingi er frestað af ríkisstj. og alþm. sjálfum, þá verður að ganga þannig frá því, að sé í samræmi við stjskr., en þingfundir geta ekki fallið niður svona langan tíma, nema Alþingi geri um það samþykkt.



Herra forseti. Maður heyrir alltaf eitthvað nýtt hvern dag, sem maður lifir. Nú hef ég heyrt lögfræðing koma fram með skýringu, sem er svo fjarstæð, að ég skil ekkert í því. Hann segir, að ef maður vildi skýra bókstaflega 1. gr. l. um þingfararkaup, þá ættu þm. aðeins að fá kaup þá daga, sem þingfundir væru, þá daga, sem þeir „sætu“ hér á þingi. Þing er kallað saman með ráðherrabréfi ákveðinn dag, og svo stendur í greininni, eð þeir fái þóknun daglega fyrir þann tíma, sem þeir sitja á Alþingi, og svo er ráðh. hér að draga frá þá daga, sem fundir eru ekki haldnir. Lögfræðingar geta fundið upp á mörgu, þegar þeir eru að reyna að verja málstað sinn. Ég er svo hissa á þessari fjarstæðu, að ég á ekki orð til í eigu minni. Og þessi skýring kemur frá ráðherra! Það orkar ekki tvímælis, að Alþingi situr frá þeim degi, er forseti kallar það saman, og þangað til því er slitið eða frestað. Þetta er eins auðskilið mál og mest getur verið.

Þm. eiga sæti á Alþ. allt kjörtímabilið.

Ef hæstv. ríkisstj. vill láta skilja þetta á annan veg, verður hún að fá einhvern færari en mig í þfkn., ég mun aldrei láta hafa mig til að úrskurða kaup til nokkurs manns, eftir að búið er að fresta Alþ. Hins vegar get ég vel skilið, að hún vilji láta fresta Alþ., með því sparast 200–300 þús. kr., og Alþ. hefur verið að ræða um sparnað landsmanna undanfarið, svo að það er ekki úr vegi að það reyni sjálft að breyta þar eftir. En nú virðist ríkisstj. sjálf vilja, að þm. fái kaup, þó að þeir geri ekki neitt. Þá verður hún að fá einhvern annan til að samþykkja það. Það verður ekki ég, sem geri það.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Ég ætla ekki að fara að hætta mér út í lagaskýringar við þessa lögfræðinga, en ég vil skýra frá því að gefnu tilefni, að lagabókstafurinn hefur ekki alltaf verið notaður jafnstranglega og hv. 1. þm. N-M. vill vera láta. Ég man eftir því, að ég hef tvisvar verið kallaður að til þess að standa í stjórnarmyndun eftir kosningar. Það voru þm. úr þeim flokkum, sem stjórnina mundu styðja, sem kallaðir voru saman, en þingið var í hvorugt skiptið kallað saman. Hins vegar var í bæði skiptin ákveðið að greiða þeim þm., sem að stjórnarmynduninni stóðu, þingfararkaup þá daga, sem þeir voru hér í bænum til að sinna þessum störfum. Í annað skiptið að minnsta kosti var hv. 1. þm. N-M. einn af þessum þingmönnum og samþykkti þá að beita ákvæðum þessara laga.

Eru fleiri þingmenn, sem hafa fengið þetta kaup?

.



Mér þykir mjög gaman að þessum upplýsingum. Þetta er mjög fróðlegt. Ég hef aldrei heyrt getið um þetta áður. Þeir um það, sem þau laun hafa fengið. Forsrh. sagði í ræðu sinni, að hann efaðist um, að það væri hægt skv. 23. gr. stjskr. að hafa þingfrí fram til 15. jan. Ég hef undirstrikað það í ræðu minni áðan, að þetta er heimilt. Ég vil minna hæstv. forsrh. á, að 1945, í ársbyrjun, þá var gefið þingfrí a. m. k. fram til 10. jan., og þegar þingfundir hættu í des. 1944, var þinghlé til 10. jan., en ekki þingfrestun. Skv. 23. gr. stjskr. var samkomulag um þetta, og hafði enginn neitt við það að athuga. Ég held það sé þannig, að þessum lögum um formlega frestun á fundum þingsins, sem setja þingið í raun og veru út úr „funktion“, þurfi ekki að beita nú, þegar 23. gr. er athuguð. Hins vegar er hægt að framkvæma svona niðurfellingu á þingfundum, án þess að nokkuð slíkt komi til, og það meir en ½ mánuð. Það er á valdi forseta að gera slíkt, en engum forseta þykir rétt að nota slíkt vald án álits Alþingis, og Alþ. hefur fordæmi um það, að þingfundir hafa verið látnir falla niður um tíma, - hvort það væri til 10. eða 15. jan., skiptir ekki miklu. Ef það hefði verið gert, hefði þingið losnað við þessi leiðindi, að reka starfsfólk burt og borga því ekki kaup og ekki þm. heldur og að þrátta um, hvort heppilegt sé, að ríkisstj. hafi rétt til að gefa út brbl. Fyrir þessu er fordæmi. É man, að þetta var nokkuð rætt af ríkisstj. Ólafs Thors 1944.