Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur haft þáltill. þá, sem hér er til umr., til athugunar og leitað um hana álits Alþýðusambands Íslands, Sambands starfsmanna ríkis og bæja, Stéttarsambands bænda, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Öll þessi samtök hafa tjáð sig meðmælt því, að till. nái fram að ganga. Þá hafa nefndinni einnig borizt áskoranir, m.a. frá Kvenréttindasambandi Íslands og fleiri samtökum kvenna, sem styðja þessa till. Að athuguðu máli leggur allshn. einróma til, að till. verði samþ., en tveir nm. hafa þó undirritað nál. með fyrirvara, en sá fyrirvari mun þó ekki snerta aðalatriði málsins. Eins og alkunnugt er, samþ. Alþingi á s.l. ári þál. um fullgildingu jafnlaunasamþykktar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar af Íslands hálfu. Með þeirri samþykkt er íslenzka ríkið skuldbundið til að stuðla að því innan þeirra takmarka, sem hérlendar aðferðir við ákvarðanir launataxta setja, að reglan um jöfn laun karla og kvenna við jafnverðmæt störf nái til alls starfsfólks í landinu. Nú er það svo, að nokkuð þykir skorta á, að hér sé til staðar heildaryfirlit um það, hvar við stöndum í þessum efnum. En slíkt yfirlit verður þó að teljast eitt af grundvallarskilyrðunum til þess, að viðhlítandi ráðstafanir verði gerðar til þess að tryggja fullkomið launajafnrétti. Til þess að slíkt heildaryfirlit fáist, er nauðsynlegt að uppfylla ákvæði 3. gr. jafnlaunasamþykktarinnar, en þar segir: „að þar sem slíkt mundi greiða fyrir því, að ákvæðum samþykktarinnar sé framfylgt, skal gera ráðstafanir til þess að koma á óvilhöllu mati á störfum, sem byggjast á því, að metin sé sú vinna, sem inna skal af hendi.“ Varla orkar tvímælis, að slíkt mat sem þarna er gert ráð fyrir og raunar gert að skyldu mundi greiða fyrir ráðstöfunum til aukins launajafnréttis. Það mundi t.d. taka af allan vafa um það, hvort eða að hve miklu leyti starfsfólki hins opinbera er mismunað þrátt fyrir launalög, sem kveða á um jafnrétti kynjanna, en það er álit kvennasamtakanna og að ég held einnig Sambands starfsmanna ríkis og bæja, að konur séu í ýmsum tilfellum beittar órétti í launagreiðslum hjá ríkinu í skjóli rangs mats á störfum þeirra og einnig í skjóli úreltra og rangra starfsheita. Að samanlögðu virðast ákvæði þeirrar till., sem hér er rætt um, um nefndarskipun til þess að athuga, að hve miklu leyti konum og körlum raunverulega eru greidd sömu laun fyrir jafnverðmæt störf hér á landi, jafnt hjá því opinbera sem í hinum ýmsu starfsgreinum í atvinnulífinu, og til að gera till. um ráðstafanir til að koma fram launajafnrétti, vera eðlilegt framhald og rökrétt afleiðing af fullgildingu jafnlaunasamþykktarinnar á s.l. ári, og beri því að samþ. þessa till.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem hér liggur fyrir, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að kanna, hvort ekki muni fært að taka upp umferðarkennslu í söng við þá barnaskóla, þar sem ekki eru starfandi söngkennarar.“ Allshn. hefur haft þessa till. til meðferðar og liggur fyrir nál. á þskj. 417 frá þrem nefndarmönnum, sem mæla með samþykkt hennar. Aðrir þrír nefndarmenn voru á fundi, þegar málið var til afgreiðslu í nefndinni, en töldu sig þá vanbúna að taka afstöðu til þess. Svo sem séð verður á nál., hefur allshn. leitað álits fræðslumálastjóra og Sambands ísl. barnakennara um till., og mæla báðir þessir aðilar með því, að hún verði samþykkt. Eins og fram kom á sínum tíma í greinargóðri framsöguræðu hv. flm., 2. varam. S-M., er till. fram borin til þess að stuðla að nokkrum úrbótum á sviði söngfræðslu í skólum í fámennari byggðarlögum, þar sem ekki er kostur sérmenntaðra manna til að annast þennan þátt barna- og unglingafræðslunnar, sem margir telja mjög mikilvægan, en víða er að mestu eða jafnvel öllu vanræktur sökum skorts á kennslukröftum. Í gildandi ]ögum um fræðslu barna er svo fyrir mælt, að söngur skuli kenndur öllum börnum á skólaskyldualdri. Mun það ekki vera nein hending, að það ákvæði hefur verið sett við hlið annarra um hagnýtari fræðslu, heldur eðlilegt mat á sönglistinni og mætti hennar til þess að þroska uppvaxandi kynslóð. Virðist sú ósk ekki fram borin að ófyrirsynju, að nokkur bráðabirgðaúrræði séu fundin, sem tryggi öllum börnum í landinu einhver kynni af því söngnámi, sem lögskylt er að veita þeim, en í þá átt gengur sú till., sem hér ræðir um. Að öðru leyti er mál þetta svo ýtarlega reifað bæði í grg. og fylgiskjölum með nál., að ég sé ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð.



Herra forseti. Fyrir hönd þm. Ak. og í fjarveru hans leyfi ég mér að fylgja þessu máli úr hlaði með nokkrum orðum eða því nál., sem útbýtt hefur verið á þskj. 413. Þáltill. sú, sem hér um ræðir, á þskj. 338, er flutt af ríkisstj. og fjallar um heimild henni til handa til þess að ábyrgjast allt að 60% af kaupverði vélskipsins „Vico“ frá Noregi, þó eigi hærri upphæð en 697 þús. norskra króna, gegn fyrsta veðrétti í skipinu og öðrum tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. Hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir tillögunni við fyrri umr., og var málinu síðan vísað til fjvn. Efni máls þessa er í skemmstu máli það, að Jón Kr. Gunnarsson útgerðarmaður í Hafnarfirði hefur fengið gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir skipi þessu, sem er stálskip, 193 brúttólestir að stærð, smíðað árið 1956. Kaupverð skipsins er norskar kr. 1 millj. 162 þús., og leggur kaupandi fram 40 hundraðshluta af því, en 60 hundraðshlutar eru fengnir að láni í Noregi, og á lánið að greiðast á árunum 1959–64. Er hér um að ræða, hvort veita skuli ríkisábyrgð fyrir láni þessu. Fiskveiðasjóður hefur ákveðið að lána 2 millj. kr. til kaupa á skipinu, og gengur meginhlutinn, eða 1,8 millj. kr., af þeirri upphæð til þess að greiða afborganir og vexti af norska láninu, jafnóðum og gjaldkræft verður á árabilinu 1959–64, eins og áður er frá skýrt. Lánið, sem ríkisábyrgðin mundi ná til, er auk þess tryggt með 1. veðrétti í skipinu, í öðru lagi tryggt með fasteignaveði, þ.e. 2. veðrétti í fiskverkunarstöð í Hafnarfirði með húsum, vélum og tækjum og öðrum mannvirkjum, og í þriðja lagi með sjálfskuldarábyrgð Hafnarfjarðarkaupstaðar. Skipið mun þegar vera komið til landsins og ber nú nafnið Haförn GK 321. Fjvn. hefur kynnt sér mál þetta eftir föngum og telur að athuguðu máli, að ríkissjóður sé tryggður fyrir hugsanlegum skakkaföllum, enda skiptir þar höfuðmáli, að lánið verður greitt með fiskveiðasjóðsláninu. Nefndin leggur því einróma til, að þáltill. verði samþykkt, svo sem sjá má á nál. á þskj. 413.



Herra forseti. Í þáltill. þeirri, er hér liggur fyrir, er lagt til, að fullgilt verði alþjóðasamþykkt um lágmark félagslegs öryggis. Samþykkt þessi var gerð á þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar í Genf 28. júní 1952 og hefur að geyma ákvæði um, hverjar skuli vera lágmarksbætur í tilgreindum níu bótaflokkum. Til þess að ríki geti gerzt aðili að samþykktinni, þarf það að fullnægja lágmarksákvæðum a.m.k. þriggja þeirra bótaflokka, sem hér er um að ræða. Athugað hefur verið, að hve miklu leyti tryggingalöggjöf okkar fullnægi þeim lágmarksákvæðum, sem tekin eru upp í alþjóðasamþykktina, og hefur komið í ljós, að lágmarksskilyrðinu er fullnægt, þannig að formlega er hægt að staðfesta samþykktina. Koma strax til framkvæmda ákvæði, sem taka til þriggja bótaflokka, en síðar geta hinir flokkarnir einnig komið til framkvæmda án sérstakra samþykkta. All margar þjóðir eru þegar búnar að staðfesta þessa samþykkt, og lögð er áherzla á, að sem flest ríki gerist aðilar að henni. Tryggingastofnunin hefur haft samþykktina til athugunar og er því meðmælt, að hún verði staðfest. Ég legg til, að málinu verði vísað til allshn. að lokinni þessari umr., og vænti ég, að þar verði hægt að hraða því, þannig að það fáist afgr. á þessu þingi.



Herra forseti. Þáltill. þessi á þskj. 21 er um það, að Alþingi feli ríkisstj. að gera ráðstafanir til, að gefin verði eftir að fullu lán, sem bændur á Suður- og Suðvesturlandi fengu vegna óþurrkanna þar sumarið 1955, og lán, sem bændur á Austur- og Norðausturlandi fengu vegna harðinda og óþurrka 1949–50. Till. var vísað til fjvn., og meiri hl. n., 6 nm. af níu, hefur skilað áliti og till. um afgreiðslu með rökstuddri dagskrá á þskj. 402. Meiri hl. telur þáltill. vanhugsaða og að ástæðulausu fram borna, af því að Alþingi hafði fyrir sitt leyti afgreitt efni hennar með heimild til ríkisstj. í 40. lið 22. Gr. fjárlaga 1957 og ríkisstj. notað heimildina. Sú heimild er svo hljóðandi: „ Ríkisstj. er heimilt að afhenda með þeim skilyrðum, sem ríkisstj. setur, bjargráðasjóði Íslands til eignar 101/2 millj, kr. skuldabréf, dags. 31. ágúst 1956, vegna óþurrkalána á Suður- og Suðvesturlandi árið 1955 og enn fremur skuldabréf í vörzlu Búnaðarbanka Íslands, upphaflega 3 millj. kr., útgefin 1950 og 1951 vegna harðinda og óþurrka 1949–50 á Austur- og Norðausturlandi.“ Þessa heimild notaði ríkisstj., eins og Alþingi hafði auðvitað til ætlazt. Hún afhenti bjargráðasjóði skuldabréfin til eignar með bréfi, dags. 26. apríl 1957, en ekki 14. Okt. s.l., eins og segir í grg. þáltill. Ég tel ástæðu til þess að lesa bréf ríkisstj. til þess að kynna þingheimi það, með leyfi hæstv. forseta, - bréfið er svo hljóðandi: „Reykjavík, 26. apríl 1957. Hér með skal stjórn bjargráðasjóðs Íslands tjáð, að fjármálaráðuneytið hefur ákveðið samkvæmt heimild í 40. tölulið 22. greinar fjárlaga fyrir árið 1957 að afhenda bjargráðasjóði Íslands til eignar 10.5 millj. kr. skuldabréf, dags. 31. ágúst 1956, vegna óþurrkalána á Suður- og Suðvesturlandi árið 1955, og enn fremur hinn svonefnda fóðurlánasjóð, sem er í vörzlu Búnaðarbanka Íslands, samkv. skuldabréfum upphaflega að upphæð 3 millj. kr., vegna harðinda og óþurrka á Austur- og Norðurlandi 1949–1950. Skuldabréf þessi eru af ráðuneytisins hálfu afhent með þeim skilyrðum, að stjórn bjargráðasjóðs veiti lántakendum, er þess óska, ívilnanir um greiðslu vaxta og afborgana af lánum sínum, svo sem með því að lækka eða fella niður vexti, lengja lánstímann eða gefa lánið eftir að einhverju eða öllu leyti, ef sjóðsstjórnin telur þess þörf að fengnu áliti hlutaðeigandi sveitarstjórnar. Það, sem endurgreiðist af ofanrituðu lánsfé, skal renna til sameignarsjóðs bjargráðasjóðs Íslands sem sérstakt framlag ríkissjóðs til styrktar bjargráðasjóði, til þess að hann verði færari um að rækja það hlutverk sitt að vera til hjálpar, ef hallæri eða önnur óáran af náttúruvöldum verður í sveitum landsins. Þetta tilkynnist hér með.“ Það er óumdeilanlegt, að bréf þetta er gjafabréf með fullum heimildum gert. Gjöfin er gefin með ákveðnum skilyrðum og óafturkallanleg, sé skilyrðum fullnægt. Og ekki er enn nokkur ástæða til þess að ætla, að þeim verði ekki fullnægt. Gjöfin er lánin, sem þáltill. vill að Alþ. það, sem nú situr, feli ríkisstj. að gera ráðstafanir til að verði að fullu eftir gefin, en hvorki Alþ. né ríkisstj. hefur lengur ráðstöfunarrétt yfir þeim. Stjórn bjargráðasjóðs, sem er sjálfstæð stofnun, hefur ráðstöfunarréttinn samkv. þeim lögum, er um starfsemi sjóðsins gilda, og þeim ákveðnu skilyrðum, sem ríkisstj. setti í eitt skipti fyrir öll með afhendingarbréfinu fyrir ári. Þáltill. er því fram borin eftir dúk og disk og eins og út í hött, eins og nú er komið. Minni hlutinn segir að vísu, að Alþ, geti breytt bjargráðasjóðslögunum og þannig tekið aftur gjöf sína. Þetta er nokkuð langsótt úrræði og þarf allmikið til - hugsa ég - að það þyki eðlilegt, að Alþ. fari þannig í gegnum sjálft sig af tilefni, sem ekki er fullkomin þörf. Fjvn. sendi stjórn bjargráðasjóðs tillöguna til umsagnar fyrir nýár og fékk svör. Vil ég lesa - með leyfi hæstv. forseta - kafla úr svörum stjórnar sjóðsins, en þau eru dagsett 13. des. s.l.: „Stjórn bjargráðasjóðs Íslands lítur svo á, að afhending skuldabréfa þessara til bjargráðasjóðs hafi verið í alla staði lögmæt af hálfu ríkisstj. og að fé þetta sé nú óumdeilanlega eign bjargráðasjóðs Íslands. Stjórn sjóðsins lítur svo á, að enginn hafi riftunarrétt á þessum gerðum ríkisstj. né geti tekið sér ráðstöfunarrétt á umræddu fé, enda er nokkur hluti óþurrkalánanna frá 1955 til 1956 ýmist eigið fé bjargráðasjóðs eða annað lánsfé, sem sjóðnum ber að standa skil á samkv. samningum við aðrar lánsstofnanir. Í byrjun júlímánaðar 1957 skrifaði stjórn bjargráðasjóðs öllum þeim hreppsnefndum á Austur- og Norðausturlandi, sem lán höfðu fengið vegna harðindanna 1949–1950, og skýrði þeim frá afhendingu lánanna til bjargráðasjóðs, en sveitarfélögin voru þar beinir lántakendur, og óskaði eftir tillögum hreppsnefndanna um meðferð lána þessara í framtíðinni. Beðið var um svör fyrir 1. sept. s.l. Svör hafa nú borizt frá mörgum hreppanna á þessu svæði. Sveitarstjórnirnar, sem svarað hafa, óska flestar eftir nokkurri eftirgjöf, bæði á vöxtum og höfuðstól. Telja sumar þeirra rétt að gefa lánin að öllu eftir svo og alla vexti, sem áfallnir eru, en aðrar vilja greiða allt að 60% heildarlánsupphæðarinnar, en að vextir falli niður. Af svörum, sem borizt hafa frá 36 sveitarstjórnum á nefndu harðindasvæði, vilja 18 sveitarstjórnir greiða lánin að hálfu leyti eða meira, en 18 sveitarstjórnir vilja fá þau gefin eftir. Nokkrar sveitarstjórnir eiga enn eftir að svara bréfi bjargráðasjóðs. Af þessu er ljóst, að gera má ráð fyrir, að verulegur hluti þeirra lána, sem veitt voru til Austur- og Norðausturlandsins 1949 og 1950, endurgreiðist. En þess verður að gæta um þessi lán, að í þessum héruðum var að kalla samfleytt hallæri í 3 ár, og í kjölfar þess fylgdi svo fjárpest, sem mjög felldi bústofn manna í ýmsum þessum byggðarlögum. En þrátt fyrir þetta er nú þegar u.þ.b. sjötti hluti lána þessara greiddur og greiðsluvilji víða fyrir hendi á verulegum hluta þess, sem eftir er. Hvað snertir óþurrkalánin á Suður- og Suðvesturlandi 1955 skal það tekið fram, að stjórn bjargráðasjóðs hefur undirbúið að senda nú í desembermánuði út innheimtukröfur til þeirra einstaklinga, sem lánin fengu, og mun hún taka fullt tillit til breytinga á lánakjörum, niðurfellingu vaxta eða eftirgjöf lána að einhverju eða öllu leyti hjá þeim, sem erfiðar eiga aðstæður, ef um það verður sótt og sveitarstjórnir mæla með því, enda rök færð fyrir, að þessa sé þörf. Eins og kunnugt er, hafa verið góðæri á Suður- og Suðvesturlandi síðan 1956, og þar sem ætla má, að lán þessi hafi komið bændum á þessu svæði að góðum notum, þegar þau voru veitt, t.d. komið í veg fyrir, að þeir þyrftu að skerða bústofn sinn, telur stjórn bjargráðasjóðs ekki ástæðu til eftirgjafar af lánunum, nema þar sem svo stendur á, að einhver sérstök önnur óhöpp hafi komið fyrir og fjárhagsástæður manna því versnað af þeim sökum eða öðrum, og mun sjóðsstjórnin þá veita nauðsynlegar ívilnanir, svo sem að framan segir.“ Þetta er aðalatriðið úr umsögn stjórnar bjargráðasjóðs. Ekki er vafi á því, að svör þessi bera það með sér, að stjórn bjargráðasjóðs ætlar að fylgja fyrirmælum ríkisstj. um að ganga ekki nærri lántakendum í innheimtu lánanna og fara þar eftir efnum og ástæðum. Ég sé nú samt í áliti mínni hl., að þar örlar á því, að minni hl. hafi fundizt framkoma bjargráðasjóðsstjórnar fremur kuldaleg, þegar hún sendi út tilkynningar, og þess vegna þykir mér ástæða til þess að lesa hér upp kafla úr því dreifibréfi, sem hún sendi sveitarstjórnunum: „Svo sem getið er á bakhlið hvers reiknings, sem sendur er einstaklingum, er þeim einstaklingum, er þess óska, heimilt að sækja til sjóðsstjórnarinnar um ívilnanir eða eftirgjafir um greiðslu vaxta og afborgana af lánum sínum, svo sem með því að lækka eða fella niður vexti, lengja lánstímann eða gefa lánið eftir að einhverju eða öllu leyti, ef sjóðsstjórn telur þess þörf að fengnu áliti hlutaðeigandi sveitarstjórnar. Framkvæmd á þessu hugsar stjórn bjargráðasjóðs með þeim hætti, að þeir lántakendur, sem telja sig þurfa slíkra ívilnana eða eftirgjafa, sæki um það bréflega beint til sjóðsins og skýri ástæður sínar. Stjórnin mun svo afla sér nauðsynlegra upplýsinga um viðkomandi lántakanda og að því athuguðu leita umsagnar oddvita eða hreppsnefndar um þá tillögu, sem gerð verður í hverju einstöku tilfelli til breytinga á lánum eða lánskjörum.“ Ekki verður séð af þessu bréfi, að geyst sé að farið við innheimtuna, heldur þvert á móti í fullu samræmi við bréf ríkisstj. og í raun og veru með alveg óvenjulegum hætti að því er snertir venjulegar kröfur, þar sem boðið er upp á ívilnanir. Meiri hluti fjvn. lítur svo á, að með því að afhenda skuldabréfin bjargráðasjóði til eignar og umsýslu hafi einmitt verið vel séð fyrir þessum málum og þannig að unnið enn, að fullt samræmi er þar í um alla nægætni. Skynsamleg og réttlát linun og eftirgjöf á lánum gat varla orðið eðlilegar og betur tryggð, en í höndum þeirrar stofnunar, sem er til þess ætluð að hjálpa, þegar harðindi ber að höndum, og firra hallæri. Samráð við sveitarstjórnir, svo sem fyrir er mælt í afhendingarbréfinu, veitir öryggi um, að greiðslugeta verði metin af kunnugleika og ekki meiri, en hún er, - ég segi: ekki meiri en hún er. Ég sé í áliti minni hl., að hann vorkennir sveitarstjórnunum að komast í þá aðstöðu að þurfa að gera upp á milli manna, þegar um þessar eftirgjafir verður að ræða. Ég get satt að segja ekki vorkennt sveitarstjórnum þetta verkefni. Ég hygg, að þeir menn, sem hafa það yfirleitt á hendi að jafna niður útsvörum, krefjast gjalda af mönnum og gera það hiklaust, kveinki sér ekkert undan því að meta til eftirgjafar hjá sínum sveitungum skuldir sem þessar. Hugmynd sú, sem kemur fram í till. um að gefa öll lánin eftir að fullu, er allöfgakennd, og það sem verra er, hún mundi leiða til ranglætis og misréttis milli manna, af því að lánunum var úthlutað á grundvelli lánveitinga, en ekki á grundvelli styrkja. Þetta er svo auðskilið mál og hefur svo mikið verið rætt um það í blaðagreinum, að ég sé enga ástæðu til þess að fara frekar út í það. Ólíklegt er, að þeir, sem geta endurgreitt lánin, sjái eftir því að gera það, og ekki sízt þegar endurgreidda féð verður - eins og ákveðið hefur verið - tryggingarfé fyrir sveitirnar í framtíðinni,. þegar harðindi ber að höndum. Minni hl. fjvn. reynir að byggja afstöðu sína á yfirlýsingum frá Stéttarsambandi bænda 5. sept. 1955 og bréfum stjórnar Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda 20. s.m. En að hafa þessi bréf nú fyrir undirstöðu er að byggja á sandi, þegar þess er gætt, að það, sem þessir aðilar segja, er sagt meðan enn rigndi og enn var ekki séð, hvort næðist allt það hey, sem þó að lokum náðist sumarið 1955. Menn voru eðlilega bölsýnir. Það var engin vissa fyrir því þá, að fram úr rættist, eins og varð. Þvert á móti var mjög mikil ástæða til að halda, að veturinn, sem í hönd fór, gæti orðið harður og harðindunum mundi ekki slota, eins og þeim gerði. En raunin hefur orðið - sem betur fer - sú, að síðan þetta ár hafa verið að telja má samfelld góðæri sumar og vetur í þessum landshluta. Miklu réttara, en að byggja á óskum og yfir. lýsingum þessara félagssamtaka, meðan harðindin stóðu yfir og enn - rigndi, eins og ég sagði áðan, er að byggja afstöðu sína á því, sem Búnaðarfélag Íslands segir nú, þegar komið er út úr harðærinu og hægt er að meta staðreyndirnar rólega og séð fyrir endann á afleiðingunum. Fjvn. leitaði líka álits Búnaðarfélags Íslands um þáltill., og stjórn Búnaðarfélagsins lagði till. fyrir búnaðarþing til umsagnar. Búnaðarþing ræddi málið ýtarlega og samþ. nálega samhljóða ályktun til afgreiðslu, og fylgdi rækileg grg. Búnaðarfélagið sendi fjvn. ályktun búnaðarþings sem sitt svar, og svo hljóðandi bréf fylgdi frá búnaðarmálastjóra: „Reykjavík, 27. marz 1958. Með bréfi, dags. 26. nóv, f. á., hefur fjvn. sent Búnaðarfélagi Íslands til umsagnar tillögu til þingsályktunar um eftirgjöf lána. Stjórn Búnaðarfélags Íslands ákvað að leggja tillöguna fyrir búnaðarþing, er kvatt var til fundar 20. febr. í vetur. Búnaðarþing tók tillöguna um eftirgjöf lána síðan til meðferðar og samþykkti hjálagða ályktun ásamt greinargerð. Ályktun búnaðarþings var samþykkt með 20:2 atkv. Þetta tilkynnist hv. fjvn. Alþingis hér með. Virðingarfyllst, Steingrímur Steinþórsson.“ Ályktun búnaðarþings er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Búnaðarþing lítur svo á, að mál þetta hafi fengið þá afgreiðslu hjá Alþingi og ríkisstjórn með afhendingu lánanna til bjargráðasjóðs, að bændur geti vel við unað. Vill búnaðarþing treysta því, að stjórn bjargráðasjóðs, að fengnum ábendingum hreppsnefnda, meti réttilega ástæður bænda til greiðslu á lánum og hún taki til athugunar, hvort ekki væri rétt að gefa eftir vexti og lengja lánstímann t.d. í 10 ár og gefa lánin eftir að einhverju eða öllu leyti þeim bændum, sem erfiðastar ástæður eiga við að búa.“ Og þessari ályktun fylgdi svo hljóðandi grg. frá nefnd: „Nefndin telur, að með samþykkt 22. gr. fjárlaga fyrir árið 1957, þar sem ríkisstjórninni er heimilað að afhenda bjargráðasjóði umrædd lán til eignar og innheimtu, og með því að ríkisstjórnin framkvæmdi þessa afhendingu, þá sé þetta fé orðið eign bjargráðasjóðs. Telur nefndin, að þessu fé hefði ekki á neinn hátt getað verið betur varið, en einmitt þannig að afhenda það bjargráðasjóði, til þess að hann sé fær um í framtiðinni að sinna því hlutverki, sem honum er ætlað, sem sé að hlaupa undir bagga með þjóðfélagsþegnunum með lánum og á annan hátt, ef náttúruhamfarir eða aðrar slíkar ástæður dynja yfir framleiðendur í einstökum héruðum landsins eða landinu öllu. Þessum lánum mun í upphafi hafa verið skipt að öllu leyti eftir tillögum tveggja stjórnskipaðra manna til sýslufélaga og sveitarfélaga, en sveitarstjórnir sáu um skiptinguna innan sveitarfélaganna. Sveitarstjórnir munu hafa skipt þessu fé á ýmsan veg. Sums staðar munu fjárhagsástæður og fleira hafa verið látnar nokkru ráða, en annars staðar að miklu eða öllu leyti farið eftir stærð búanna. Voru allmörg dæmi þess, að einstakir bændur sóttu ekki um lán og fengu því ekkert af þessu fé. Þar sem lánunum var þannig skipt eftir bústærð, hefur niðurstaðan orðið í sumum tilfellum sú, að ríkustu og bezt stæðu bændurnir hafa fengið stærstu upphæðirnar. Þetta m.a. gerir það að verkum, að ómögulegt virðist að gefa lánin eftir að fullu og öllu sem hallærisstyrk. Þá telur n., að samanburður á aðstæðum bænda á Austurlandi og bænda á Suður- og Suðvesturlandi sé í þessum lánamálum mjög ólíkur. Á Austurlandi var óslitið hallæristíðarfar í 2–3 ár á árunum 1949–1951, og þar að auki herjaði á sama tíma bústofn bænda skæð fjárpest, garnaveikin. Var því full þörf á að rétta þeim efnahagslega aðstoð til að standast þá margföldu erfiðleika, er að þeim steðjuðu um langan tíma, sem og var gert með þeirri eftirgjöf, sem þeir hafa þegar fengið á nokkrum hluta hallærislánanna. Á Suður- og Suðvesturlandi var aðeins um eitt óþurrkasumar að ræða. Þá vill n. vara við þeirri stefnu, sem mjög skýtur upp kollinum í þjóðfélaginu, að það verði viðtekin venja að gefa eftir til atvinnuveganna fé, sem þeir hafa fengið að láni til að komast yfir óvenjulega erfiðleika. Getur bændum sem öðrum komið slíkt í koll, auk þess sem það veikir siðferðisvitund manna í fjármálum.“ Ályktun búnaðarþings og grg. hennar er bændastéttinni til sóma. Þar sýnir sig sá manndómur, sem lætur ekki till., sem er tilboð um féstyrk, skekkja skoðanir sínar og metnað. Ályktunin getur verið mörgum til fyrirmyndar í okkar styrkjasjúka þjóðfélagi, og hún er mjög skýr leiðsögn fyrir Alþingi um, hvernig því beri að afgreiða þetta mál, af því að í ályktuninni tala fulltrúar þeirra manna, sem málið kemur mest við. Ég sé eigi ástæðu til þess að hafa lengri framsögu fyrir till., sem meiri hl. flytur, en hún er í fullu samræmi við það, sem ég hef þegar sagt og lesið, rökstudd dagskrá á þessa leið: „Með því að till. þessi fjallar um efni, sem Alþingi afgreiddi fyrir sitt leyti með heimild til ríkisstj. í 40. tölulið 22. gr. fjárlaga 1957, og ríkisstj. notaði þá heimild, eins og til var ætlazt, svo að skuldabréf óþurrka- og harðindalánanna eru nú eign bjargráðasjóðs Íslands, en ekki ríkissjóðs, og þar sem Alþingi treystir stjórn bjargráðasjóðs til þess að sýna lántakedunum fyllstu nærgætni, svo sem fyrir hana var lagt í bréfi ríkisstj., dags. 26. apríl 1957, þá telur Alþingi ekki koma til greina að samþykkja till. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Ég get nú komizt af með miklu mínna mál en hv. frsm. meiri hl. (KK) flutti hér með sinni löngu ræðu um þetta mál, þegar af þeirri ástæðu, að við, sem að minni hl. stöndum, höfum gefið út um þetta mál allrækilegt nefndarálit. Eru þar teknar upp þær ástæður og frá þeim skýrt, sem við teljum að hnígi undir þá skoðun, að réttmætt sé að gefa eftir að fullu þessi lán, eins og ástatt var. Er í þessu nál. gerð grein fyrir því, hvernig ástatt var hjá bændum hér á Suðurlandi naustið 1955 og hvernig forsvarsmenn bændastéttarinnar og félagssamtök þeirra, sem byggð eru upp af mönnum hvarvetna af landinu, litu á þetta ástand og þær till., sem þeir töldu óhjákvæmilegt að gera, eins og ástatt var, ef opinbera viðleitni ætti á annað borð að sýna til þess að firra þessum vandræðum eða afleiðingum þeirra. Það, sem gerðist í þessu efni, bæði á aðalfundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var þá í september í Bifröst í Borgarfirði, bæði að því er tekur til þeirrar ályktunar, sem þar var gerð, og svo líka til þess, sem bæði stjórn Búnaðarfélags Íslands og stjórn Stéttarsambands bænda létu þetta mál þá til sín taka; og þær ráðstafanir, sem þessir aðilar allir lögðu til að nauðsynlegt væri að gera, fólu í sér, hefðu þær verið framkvæmdar samkvæmt till. þessara aðila, allmiklu meiri stuðning til handa bændum til þess að komast yfir þessa erfiðleika, heldur en endanlega varð niðurstaðan um, þegar bæði stjórn Búnaðarfélags Íslands og stjórn Stéttarsambands bænda voru ofurliði bornar af hálfu ríkisstjórnarinnar og þeirra, sem að málinu stóðu með henni, og málunum allt í einu snarsnúið inn á lánagrundvöllinn. - Þetta er allt saman rakið hér í nál., og þarf þess vegna ekki frekar út í það að fara. En það verð ég að segja, að það eru nokkur kaldyrði, sem í því felast hjá hv. frsm. meiri hl., þegar hann segir, að till. þessara aðila, bæði fulltrúa aðalfundar Stéttarsambands bænda og stjórnar Búnaðarfélags Íslands, hafi verið á sandi reistar. Ég held um slík kaldyrði sem í þessu felast og órökstuddan sleggjudóm, að það sé harla hart, þegar þessir aðilar eru að gera till. um að ráða fram úr einhverjum þeim mestu erfiðleikum, sem nokkurn tíma að sumarlagi hafa dunið yfir bændur á stórum svæðum þessa lands. Við þekktum það ákaflega vel, hvernig ástatt var þetta sumar með heyöflun, því að það er vitanlega lyftistöng undir framförum landbúnaðarins á Íslandi, að honum hefur á síðari árum tekizt að taka í sína þjónustu ýmiss konar tækni, vélavinnu, sem nú er langsamlega mest byggt á, þar sem handaflið í jafnríkum mæli og áður var er nú orðið allt of dýrt til þess að reka búnað á landi hér. En það var svo komið þetta sumar, að þeir, sem mesta og bezta höfðu tæknina, stóðu lítið eða ekkert betur að vígi en hinir, sem skemmra voru komnir áleiðis í þessu efni, og það stafaði af því, að það var ekki hægt að komast um túnin með þessi ökutæki. Vatnsaginn var svo mikill, að það var allt komið á flot, að það var rétt ómögulegt að koma heyjunum í garða í því ástandi, sem þau nú annars voru, þegar þau voru flutt í garð, hrakin og að meira eða minna leyti gersamlega eyðilögð. Þannig var nú komið og þannig getur ástandið orðið hér hjá oss þrátt fyrir allar þær miklu framfarir, sem orðnar eru í búnaðinum og landbúnaðurinn á Íslandi og tilvera hans hreint og beint byggist á. Svona var nú ástandið að þessu sinni, og þess vegna var það ekkert undarlegt, þó að einnig þeir bændur, sem bjuggu á öðrum svæðum, þar sem ekki höfðu yfir dunið nein slík vandræði, gætu sett sig inn í og skilið, hversu ástatt var, enda var það svo á stéttarsambandsfundinum, sem skipaður er fulltrúum úr öllum sýslum landsins, að þær samþykktir, sem þar voru gerðar og m. a. fólust í því, að ríkisstj. borgaði þriðjung af öllum kostnaði við kaup á fóðurbæti til þess að framfleyta búnaðinum á þessum svæðum, - allar till., sem að þessu lutu, voru samþykktar með samhljóða atkvæðum. Þetta var grundvöllurinn, sem byggt var á um þær ráðstafanir, sem hér varð að gera. Það er alveg rétt, að það rættist betur úr, en á horfðist fyrir bændum á þessu svæði. En það gerði það því aðeins, að þeir lögðu í alveg gífurlegan kostnað í fóðurbætiskaupum til þess að fleyta búnaðinum áfram, og kostnað, sem margir þessara manna stynja enn þá undir og hafa engan veginn getað rétt sinn hlut enn í búskapnum vegna þessara afleiðinga. Það má enn fremur geta þess í þessu sambandi líka, að það er verið að gera hér samanburð - og hv. frsm. meiri hl. fór einnig inn á það - við það ástand, sem skapazt hafði á Austur- og Norðausturlandi í sambandi við þau harðindi, sem þar gengu yfir og voru ægileg og að sjálfsögðu alls stuðnings makleg, því að það er nú búið að gefa eftir meiri hluta þeirra lána, og í okkar till. leggjum við til, að það, sem eftir stendur, verði einnig að fullu eftir gefið. En þess er aldrei minnzt, þegar verið er að gera þennan samanburð, að á stórum svæðum á þessum óþurrkasvæðum hér sunnanlands voru menn búnir að búa við sauðfjársjúkdóma á annan áratug eða lengst allra landsmanna. Féð var smátt og smátt að hrynja niður í höndunum á þeim, og það var ekki einasta sú afleiðingin, að þeir misstu fjárstofninn, mikinn hluta af honum, heldur verkuðu sauðfjársjúkdómarnir þannig, að það skapaðist vantrú á þessum svæðum hjá ungu fólki á framtíð landbúnaðarins, og það er ótalinn sá hópur ungra manna, sem beinlínis fór úr sveitunum hér á Suðurlandi vegna þeirrar vantrúar á framtíð, sem byggist á fénu, sem var að drepast niður í höndunum á þeim á hverju ári, - það er ótalinn sá hópur manna, sem fluttist í burtu beinlínis af þessum ástæðum. Úr því að farið er að gera samanburð á annað borð, er rétt, að þetta sé dregið fram. En nú skal ég ekki um þessa hlið málsins fara fleiri orðum. En ég vil þá aðeins minnast, eins og líka er gert í nál., á þá fullyrðingu meiri hl. í fjvn., að sú till., sem hér um ræðir og við minni hl. í fjvn. leggjum til að verði samþykkt, sé vanhugsuð út frá því sjónarmiði séð, að það sé búið að afhenda bjargráðasjóði þetta fé. Þetta er alveg gersamlega á misskilningi byggt á eðli þessa máls, eins og bent er á í nál. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. meiri hl. las hér upp og þingheimur þurfti ekki neinnar skýringar á, því að þetta er nýlega um garð gengið, að það var búið að afhenda bjargráðasjóði þetta fé. Ríkisstj, fékk á sínum tíma heimild til þess í fjárl., að svo skyldi gert, að afhenda sjóðnum þetta fé. En eins og Alþingi hefur rétt til þess að ákveða, að þetta skuli gert, hefur það einnig alveg sama rétt til þess að ákveða breytingar á þessari ráðstöfun, þótt síðar sé. Féð er afhent sem sagt með þeim skilyrðum, að stjórn bjargráðasjóðs athugi um það og ef til vill gefi eftir í smærri eða stærri stíl af þessu fé, svo að hér er aðeins um að ræða stigmun, hvort nokkuð af upphæðinni, sem maður veit ekki um hvað verður, væri eftir gefið eða upphæðin öll væri eftir gefin. Það er aðeins hér um stigmun að ræða samkvæmt þeim ákvörðunum, sem fylgdu afhendingu þessa fjár til stjórnar bjargráðasjóðs. Bjargráðasjóður er ríkisstofnun, sem heyrir algerlega undir valdsvið Alþingis, Alþingi setur bjargráðasjóði lög. Það ákveður t.d. og hefur gert oft, hvaða framlag skuli greitt úr ríkissjóði til bjargráðasjóðs, og þessari upphæð hefur verið breytt. Hún hefur eðlilega tekið breytingum í sambandi við breytingar á efnahagsþróuninni í landinu. Og alveg eins og ríkisstj. eða Alþingi ákveður, að með þetta fé skuli farið á þennan hátt, að bjargráðasjóðsstjórnin gefi eftir af því að meira eða minna leyti, alveg með sama rétti getur vitanlega Alþingi gert þá breytingu á þessu, að féð skuli allt saman eftir gefið. Frá formsins hlið eða lagalegri hlið séð er þess vegna þessi till. síður en svo vanhugsuð, eins og lögð er mikil áherzla á í nál., og þá ekki síður í ræðu hv. frsm. meiri hl. Hér er þess vegna eingöngu um að ræða vilja Alþingis í þessu efni. VIII Alþ. breyta þeirri ákvörðun, sem það hefur gert um það að láta stjórn bjargráðasjóðs vinza úr, hverjum eigi að gefa eftir, ellegar taka ákvörðun um, að fé skuli í einu lagi eftir gefið, sem við þykjumst hafa gert, minni hlutinn, í okkar nál. fulla grein fyrir að réttmætt sé að gera, miðað við þær aðstæður, sem sköpuðust hér á Suðurlandi, og þær aðstæður, sem lágu til grundvallar fyrir hjálpinni á Norður- og Austurlandi? Ég þarf svo ekki að fara fleiri orðum um þetta í sjálfu sér. En ég vildi þó aðeins taka það fram út af því, sem hv. frsm. meiri hl. las hér upp um afgreiðslu búnaðarþings á þessu máli og afstöðu stjórnar Búnaðarfélagsins til umsagnar um þessa till., að stjórn Búnaðarfélagsins samþykkti að vísa þessu máli til aðgerða búnaðarþings. Stjórn Búnaðarfélagsins hafði borizt frá fjvn. ósk um umsögn um málið. Þetta var rétt í þann mund eða skömmu áður en búnaðarþing kæmi saman. Þess vegna þótti stjórn Búnaðarfélagsins rétt að láta búnaðarþing segja álit sitt um málið. Og það var að öllu leyti rétt með farið, sem hv. frsm. sagði og las upp um það atriði. Að öðru leyti tók stjórn Búnaðarfélagsins enga afstöðu til þessa máls, hvorki áður en málinu var vísað til búnaðarþings né eftir að búnaðarþing hafði fjallað um málið. Hins vegar talaði ég á búnaðarþingi um þetta mál í sambandi við um ræðurnar þar og lýsti minni skoðun í málinu fyrir búnaðarþingi, sem féll að sjálfsögðu á sömu lund og felst í afstöðunni til þessarar þáltill. og gerð er grein fyrir í áliti minni hl. fjvn. Þetta vildi ég láta koma hér fram að gefnu tilefni frá hv. frsm, meiri hl. Ég skal svo ekki eyða orðum að því frekar og vitna um önnur atriði til þess, sem í okkar nál. felst. Það er nú svo, að það eru fleiri, sem njóta hliðstæðs stuðnings hér á Alþ. eins og þó að þessi lán hefðu verið eftir gefin og þannig létt undir með bændum um að komast yfir þessa erfiðleika og fá til þess bolmagn að rétta aftur við og koma sínum málum inn á nýjan og betri fjárhagsgrundvöll í búrekstrinum. Ég veit ekki betur, en það séu veittar hér nú á hverju einasta ári 15 millj. kr. á fjárlögum til þess að deila út, sem ríkisstj. er heimilað að deila út, ýmist sem beinum styrkjum eða sem lánum, sem vitað er alveg fyrir fram að ekkert eru nema lán að nafninu til, því að það dettur víst engum í hug, þó að þetta form sé á því haft, að þau lán verði nokkurn tíma endurgreidd. Þegar verið er að tala um, að það sé sérstök heimtufrekja af hálfu bændanna, að þeim sé undir því neyðarástandi, sem gekk hér yfir á Suðurlandi og gekk yfir einnig á Norðurlandi, veittur sá beini fjárstuðningur, þá eru svo sem dæmin fyrir hendi um slíkt hér á Alþ., og það er ekki verið að fara inn á neina nýja braut, þó að slíkt hefði verið gert. - Hér er deilt út núna 15 millj. á milli manna víðs vegar úti um allar byggðir þessa lands, og ég held, að þau svæði, sem verst urðu úti hér á Suðurlandi, njóti ekki einnar einustu krónu af þessum 15 millj., sem árlega er búið að deila út núna í tvö ár samfleytt. Mér er ekki kunnugt um það, að svæðin hér í kringum Faxaflóa eða á Suðurlandi hafi fengið einn einasta eyri af þessu. Það kann að vera, að sjávarbyggðirnar á Snæfellsnesi hafi notið þar einhvers góðs af, en ég veit ekki til, að landbúnaðarbyggðirnar á Snæfellsnesi frekar en hér við Faxaflóa og austanfjalls hafi notið eins einasta eyris af þessu allríflega fé, sem varið er til beinna styrkveitinga, - styrkveitinga, sem eru í lánaformi og vitað er um að aldrei verður greitt. Ég vildi aðeins benda á þetta í sambandi við það, að hér er verið að kasta allþungum steini að bændastétt landsins, þeim, sem að því standa og telja eðlilegt, að þessi lán hefðu verið eftir gefin, að það er svo sem fullkomið fordæmi fyrir því hér á öðrum sviðum, þó að slíkt hefði verið gert.



Herra forseti. Ég hef nú mjög litlu við að bæta það, sem hv. þm. Borgf. (PO), frsm. minni hl., sagði hér áðan og tók svo vel og skilmerkilega fram. Ég vil þó í örfáum orðum geta um það, vegna þess að hv. frsm. meiri hl. talaði um það hér áðan, að þessi till. væri of seint fram komin og út í hött, að till. um sama efni var flutt haustið 1956 og hv. frsm., þm. S-Þ., hafði tækifæri til þess snemma á árinu 1957 að samþ. till. í sama formi og þá, sem hér um ræðir nú, ef hann hefði haft vilja til þess, og þá var ekki færð fram sú ástæða, að það væri ekki hægt að samþ. till., vegna þess að fénu hefði verið ráðstafað, heldur kom þá enn greinilegar fram, en nú viljaleysi og skilningsleysi margra manna á því máli, sem hér er um að ræða - viljaleysi og skilningsleysi á því máli að koma réttlátlega til móts við þá menn, sem hér eiga hlut að máli. Og það var gert meira á árinu 1957 í sambandi við þessa till. en það að samþ. hana ekki og ákveða að afhenda féð bjargráðasjóði, - það var samþ. að gefa eftir meiri hlutann af hallærislánunum á Austurlandi. Það var þá, sem tekin var ákvörðun um það að slíta úr samhengi þessi lán, óþurrkalánin á Suðurog Suðvesturlandi og hin svokölluðu harðindalán á Austurlandi. Það er greinilega getið um það í nál. minni hl., hvernig Stéttarsamband bænda leit á þessi mál í septembermánuði 1955, og getið um tillögur, sem Stéttarsambandið sendi ríkisstj. svo og tillögur Búnaðarfélags Íslands. Það var rætt um þessi mál í ríkisstj., í hvaða formi þau skyldu vera afgreidd. Það voru ýmsir, sem töldu það eðlilegt að fara að till. fundar Stéttarsambands og Búnaðarfélagsins. En það voru líka menn, sem sögðu: Við höfum fundið gott form til hjálpar í harðindum og þegar óáran steðjar að. Það hafa tvívegis verið veitt lán á Austurland vegna harðæris þar, og vegna þess að þá var fundin góð leið og eðlileg leið, þá var einnig eðlilegt að fara þá leið til hjálpar á Suður- og Suðvesturlandi vegna óþurrkanna, sem þar gengu. Þeir, sem vildu veita aðstoðina í styrkjaformi haustið 1955, voru afvopnaðir, þegar í þetta var vitnað, og það voru fengnir tveir menn, sem voru kunnugir lánamálunum á Austurlandi, þáverandi búnaðarmálastjóri, hv. 1. þm, N-M., og stjórnarráðsfulltrúinn Árni G. Eylands, sem einnig hafði ásamt búnaðarmálastjóra haft talsverð afskipti af lánamálum Austfirðinga. Þessir menn voru útnefndir sem ráðunautar ríkisstj. í þessum málum, og það var farið með aðstoðina á Suður- og Suðvesturlandi á sama hátt og gert hafði verið á Austurlandi, og við því var í sjálfu sér ekkert að segja. Það var margt, sem þeir menn höfðu sér til málsbóta, sem héldu því fram, að það ætti að fara eins með þessi mál hér á Suður- og Suðvesturlandi og á Austurlandi. Þeir vildu ekki gera upp á milli landshluta í þessum efnum, og það mátti segja, að þeir hefðu rök að mæla. Það var nú svo, að það var farið að á sama hátt og á Austurlandi. Haustið 1956 kynnti ég mér það, hvernig þessum málum var komið, lánamálum Austfirðinga, hinum svokölluðu harðindalánum, á hvaða stigi þau voru í Búnaðarbankanum. Eldri lánin voru þá orðin 5 eða 6 ára, en stór meiri hluti af þessum lánum, að ég segi ekki allflest, voru í vanskilum haustið 1956. Óþurrkalánin á Suður- og Suðvesturlandi voru ekki komin í vanskil þá, og ég hugsaði mér, að það væri skylt að reyna að koma í veg fyrir, að sama ástand skapaðist í sambandi við óþurrkalánin á Suður- og Suðvesturlandi og það, sem gilti um harðindalánin á Austurlandi, það væri eðlilegt að koma í veg fyrir það, að þessi lán færu í vanskil, og það væri eðlilegt að létta undir með Austfirðingum og ganga hreint til verks í þessum málum og gefa allt eftir. Ég vildi ekki gera upp á milli Austfirðinga og Sunnlendinga. Ég vildi láta eitt yfir þá ganga, þegar um það var að ræða að gefa þessi lán eftir, og þess vegna flutti ég till. ásamt hv. 2. þm. Árn. um það haustið 1956 að gefa öll þessi lán eftir. En sú till. fékk þá undarlegu afgreiðslu, þá undarlegu og óskiljanlegu afgreiðslu hjá þeim mönnum m.a., sem haustið 1956 töldu sjálfsagt að fara með aðstoðina á Suður- og Suðvesturlandi á sama hátt og á Austurlandi, að þeir sömu menn vildu greina á milli, þegar um það var að ræða að gefa þessi lán eftir. Þeir vildu gera upp á milli landsfjórðunga og manna í þessu efni, þegar um það var að ræða. Og sá kynlegi atburður gerðist, að meiri hluti Alþingis afgreiddi tillöguna, sem ég flutti ásamt hv. 2. þm. Árn., þannig að gefa Austfirðingum eftir meiri hluta harðindalánanna, en afhenda bjargráðasjóði skuldabréfin fyrir óþurrkalánunum á Suður- og Suðvesturlandi. Þetta var óeðlileg afgreiðsla og til vansæmdar fyrir Alþingi. Og það var þess vegna, sem ég flutti aftur sams konar till. s.l. haust ásamt hv. 2. þm. Árn. og vildi gera tilraun til þess að fá misréttið leiðrétt. Það er dálítið einkennilegt að heyra það, þegar hv. frsm. meiri hlutans, hv. þm. S-Þ., undrast, að það skuli eigi vera gerð tilraun til þess að fá leiðrétt í Alþingi aftur það, sem Alþingi hefur afgreitt vanhugsað á þann hátt, sem er því ekki til sæmdar, því að afgreiðsla, eins og hún var á till. 1957, var vægast sagt á þann veg, að það var Alþingi ekki til sæmdar að gera upp á milli manna, gera upp á milli landsfjórðunga, láta einn njóta verndar, en ekki annan, sem á jafnmikinn rétt á því. Alþingi breytir lögum og Alþingi hefur rétt á því að breyta sínum fyrri ákvörðunum, ef í ljós kemur, að hin fyrri ákvörðun var ekki á rökum byggð eða uppfyllti ekki réttlætiskröfur. Og ég vil vænta þess, að hv. þm. S-Þ. átti sig á þessu og viðurkenni það hér, að hann hafi beinlínis talað af sér, þegar hann segir, að það sé ekki hægt fyrir Alþingi að breyta fyrri ákvörðun sinni. Það er einkennilegt, að þessi maður skuli hafa setið á Alþingi í mörg ár. Hv. frsm. meiri hl. vitnaði í samþykkt búnaðarþings. Það er rétt, búnaðarþing samþykkti með 20:2 atkv. ályktun þá, sem hv. frsm. meiri hl. las hér upp áðan. Búnaðarþing hefur oft gert góðar og athyglisverðar samþykktir. En áreiðanlega er búnaðarþing ekki óskeikult, og það verð ég að segja, að búnaðarþing nýtur ekki ávallt almenns trausts hjá bændastéttinni, og bændur gera alveg eins ráð fyrir því, að búnaðarþingi geti skeikað, og það er það, sem fjöldi bænda á þessum slóðum hefur sannfærzt um einmitt í sambandi við þessa ályktun, að búnaðarþingi hefur skeikað, enda þótt það hafi oft hitt á það rétta og oft gert athyglisverðar og góðar samþykktir fyrir bændastéttina. Í sambandi við bréf ríkisstj, til bjargráðasjóðs er gert ráð fyrir því, að það megi lengja lánstímann, það megi gefa eftir lánin að einhverju leyti eða fullu, það megi gefa eftir vexti eða lækka vexti o.s.frv., allt eftir efnum og ástæðum. M.ö.o.: í sambandi við afgreiðslu málsins hjá hæstv. ríkisstj. með gjafabréfunum svokölluðu til bjargráðasjóðs er verið að bjóða hér heim harla einkennilegum starfsháttum; og mér er kunnugt um það, að margar sveitarstjórnir hafa beinlínis mælzt undan því að vera að draga menn í dilka, vega og meta, hvort þessi eða hinn sé nú þess verður að fá eftir gefið eitthvað eða allt. Hér er um það að ræða að gera upp á milli manna, og hér er um það að ræða, að jafnvel þó að menn vilji viðhafa fyllsta réttlæti, þá er það að öllu leyti óframkvæmanlegt. Það eina rétta í þessu máli er að samþ. okkar till. óbreytta og gefa lánin eftir að fullu, og þetta er hægt, enda þótt ríkisstj. hafi afhent bjargráðasjóði skuldabréfin til umráða, vegna þess, eins og hv. þm. Borgf. sagði, að bjargráðasjóður er ríkisstofnun, sem lýtur umsjá Alþingis, og Alþingi er mögulegt að breyta fyrri ákvörðun, eins og það oftlega hefur gert og er alltaf að gera með síendurteknum lagabreytingum. Ef nú Alþingi kemst að raun um, að það, sem samþ. var í fyrra um meðferð þessa fjár, var ekki það heppilegasta, þá er ekkert annað eðlilegra, en að breyta fyrri samþykkt í það horf, sem fullnægir réttlætinu betur og dregur strik yfir það misrétti, sem boðið var heim með fyrri samþyktinni. Till. okkar liggur hér fyrir til umr. og samþykktar til þess að gefa hv. Alþingi tækifæri til að bæta fyrir það, sem illa var gert á síðasta þingi. Ég fyrir mitt leyti tel það mikils virði, að bjargráðasjóður eflist, en það verður að gera það á annan hátt en þennan, að taka fé, sem veitt hefur verið vegna vandræðaástands, af bændum, sem enn hafa ekki rétt við vegna hins vonda árferðis, og efla bjargráðasjóð með því. Mundu nú ýmsar aðrar stéttir, en bændastéttin ekki hugsa sér einhverja aðra leið til þess að efla stofnun, sem þær vildu síðar hafa gott af? Mundu útgerðarmenn t.d. hugsa sér, að þeir gætu eflt lánastofnun eða styrktarstofnun fyrir sjávarútveginn með því að afhenda hæpnar skuldakröfur til innheimtu, sem skyldu svo ganga til þessa sjóðs, hæpnar skuldakröfur frá illa stæðum útgerðarmönnum? Ég held ekki. Ég held, að útgerðarmennirnir mundu finna einhver önnur úrræði og jafnvel leita eftir leiðum til þess að komast beint í ríkissjóðinn til þess að efla slíka stofnun sínum atvinnuvegi til handa. En bændur hafa búnaðarþing, sem hefur markað stefnuna, og þeir hafa t.d. fyrrverandi búnaðarmálastjóra, hv. 1. þm. N-M., sem hefur haft sig allmikið í frammi í þessu máli, að ég nú ekki tali um það, að hann hefur skrifað nokkuð um þessi mál. T.d. sagði hann í einu skrifi eða tveim í Tímanum, að till. okkar í fyrra hafi verið felld með öllum atkv. þm., og þá náttúrlega sjálfstæðismanna líka, en það vill til, að þskj. vitna um annað. Þau sýna það, að allir sjálfstæðismenn, 17 að tölu, sem á fundi voru, þegar till. var til atkv., greiddu atkv. með till., en ekki á móti. Og það er ýmislegt fleira í skrifum þessa hv. þm., sem er þessu líkt, einmitt um þessi mál, og það verður ekki, þegar þannig er á málum haldið, til þess að bæta málstaðinn eða gera aðstöðu bændastéttarinnar á nokkurn hátt betri, þegar sá, sem telur sig vera málsvara bænda, beitir slíkum aðferðum. Hv. þm. veit það nú, að bændur eru honum ekki þakklátir fyrir frammistöðuna í þessu máli. Það hefur verið minnzt á það hér, að aðrar stéttir þjóðfélagsins mundu ekki bera kinnroða fyrir að taka á móti aðstoð eins og þeirri, sem er farið fram á með þessari till. En það hafa einstöku menn, sem talið hafa sig bæra um að tala fyrir hönd bænda, talið, að þeir væru að bjarga heiðri bændastéttarinnar með því að reyna að koma í veg fyrir það, að hún geti notið jafnréttis við aðrar stéttir í þessu tilliti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða öllu meira um þetta. Ég held, að hv. frsm. meiri hl. hafi talað greinilega af sér hér í sinni löngu ræðu, sem var löng vegna þess, að það voru svo mörg bréf, sem upp voru lesin og áttu að vera málstað hans til styrktar. Og einmitt það, að hann studdi ekki till, í fyrra, áður en féð hafði verið afhent bjargráðasjóði, ætti hann ekki nú að þessu sinni að hafa sem höfuðröksemd gegn till., að það væri ekki hægt að samþ. hana, af því að féð hafði verið afhent. Það er bezt fyrir hann og þá, sem koma hér á eftir að tala gegn till. mínni og hv. 2, þm. Árn., að viðurkenna það hreinlega, að þeir vilji ekki láta bændur fá þessa eftirgjöf og að þeir geti unað því misrétti, sem skapað var með því að gefa einum eftir, en ekki öðrum, sem átti jafnan rétt til þess, og að þeir ætli að láta við svo búið standa eða þá að þverskallast við að lagfæra það, sem illa var gert í fyrra, enda þótt þeir jafnvel nú hljóti að hafa komið auga á, að það var ekki rétt afgreiðsla á málinu á síðasta Alþingi.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Rang, er harðsnúinn maður, þegar hann ber höfði við stein, og ekki vildi ég leika það eftir að gera eins og hann gerði í þessu máli. Ég get lýst því yfir, að það er rétt hjá honum, að ég var á móti till. hans í fyrra og af ýmsum ástæðum. Hún var mjög gölluð að formi til, en út í það þarf ekki að fara, en efnislega var ég á móti henni, því að ég áleit það eðlilega ráðstöfun að láta bjargráðasjóð fá þessi lán til meðferðar og innheimta þau eftir efnum og ástæðum. Ef hann les ályktun þá, sem meiri hl. fjvn. leggur til að þingið afgreiði till. hans með, þá mun hann líka finna það, að þó að það sé þar meginatriði, að fénu sé þegar búið að ráðstafa, þá er líka byggt á þeim grundvelli, að sú ráðstöfun hafi verið hin rétta. Það er því skakkt með farið, skakkt ályktað og út úr snúið, að nú sé eingöngu við það miðað, að ekki sé hægt að taka til baka það, sem gefið var, þó að það sé viðbótarástæða. Hv. 1. þm. Rang, heldur því fram, að það sé skapað misræmi með því að slíta úr sambandi, eins og hann orðaði það, lánin til Austfirðinga og gefa eftir af þeim eins og gefið var samkvæmt fjárlögunum 1957, og hann sagði það sem átti að vera ágrip af sögu þessara mála á Austurlandi. Hann gat þess, að tveimur mönnum hefði verið falið að úthluta þar lánum og meta ástæður manna 1950, og nefndi þá menn, og það er rétt. Og það eru þau lán, sem um er að ræða nú í till. hans. En hann skýrir ekki frá því, að lánin, sem voru gefin eftir, eru veitt samkv. öðru mati, þau eru veitt 1952, eftir að Austfirðingar voru búnir að stríða við harðindi, ekki eitt sumar, ekki eitt rigningasumar, heldur þrjú ár samfleytt, vetur og sumar, auk þeirrar skæðu fjárpestar, sem þar var geisandi og gerði það að verkum, að á þessum árum fækkaði víða fé bænda um helming til innleggs, og fór fimmti hluti fjárstofnsins sum árin algerlega forgörðum vegna fjárpestarinnar. Það er mjög ólíku saman að jafna, sem betur fer, milli Austfirðinga og Sunnlendinga. Ég segi: sem betur fer, því að það væri voðalegt, ef land okkar væri svo harðærasamt, að slík óáran gengi yfir alla landshluta þess og sú, er gekk yfir Austfirðinga 1949–51. Árið 1952 er það sýnt, að bændurnir á Austfjörðum reisa ekki rönd við ástandinu, eins og það er, og þá er það, að fyrir tilhlutun ríkisstj, eru fengnir. 2 menn, Benedikt Guttormsson og Skjöldur Eiríksson, til þess að athuga fjárhag bændanna á þessu harðindasvæði, athuga útlagðan kostnað til fóðurkaupa, skuldamyndun vegna fóðurkaupa, fækkun búpenings o.fl. Og samkv. till. þeirra voru svo lánin veitt árið 1952 sem alger hallærislán, í raun og veru á hreinum grundvelli styrkja. Þau lán samrýmast ekki fyrri lánunum, og enn síður samrýmast þau lánunum til Sunnlendinga. Það eru þessi lán, sem lá beint við að gefa eftir, því að þau voru veitt eftir efnum og ástæðum, hreint og beint til að bjarga frá hallæri. Ef þau hefðu ekki verið gefin eftir, þá hefði verið skapað misræmi. Það má einnig geta þess, að Austfirðingum nægðu ekki lán þessi eingöngu, heldur tóku þeir félagslega á sjöundu millj. kr. að lánum, sem skipt var einnig eftir efnum og ástæðum. Kaupfélögin tóku þessi lán fyrir þá og settu sínar eignir að veði til hjálpar þeim. Það út af fyrir sig er upplýsing, sem skiptir máli í þessu sambandi. Sem betur fór, voru harðindin á Suður- og Suðvesturlandi aðeins óþurrkar eitt sumar. Það rigndi geysilega það sumar og var mjög ískyggilegt ástand fyrir bændurna, sem þurftu að afla heyja handa miklum búpeningi, því að bú eru yfirleitt stór á þessu svæði, og heyskapurinn t.d. í Árnessýslu, þar sem mest rigndi, lækkaði ofan í 84%, eftir því sem skýrslur sýna, ef miðað er við árið áður. En aftur á móti hafði það verið svo í Norður-Múlasýslu, þar sem harðast gengu yfir harðindin, að heyskapurinn fór ofan í 88% 1948, ofan í 64% 1949 og ofan í 59% 1950. Þannig var harðindabálkurinn samfelldur, og þannig svarf hann að. Og fénu fækkaði á Austurlandi, eins og ég gat um áðan, þannig að innleggið hjá bændunum varð ekki nema helmingur á móts við það, sem áður hafði verið. En ef maður miðar t.d. við Árnessýslu, þá fækkaði að vísu, að því er skýrslur segja, nautpeningi, mjólkurkúm, ofan í 96% frá því, sem áður hafði verið, geldneytum ofan í 94% og kálfum ofan í 97%, en árið eftir, þ.e. 1956, komst talan aftur upp fyrir það, sem hún hafði verið 1954, Þannig reið þessi alda snögglega yfir, og bar ekki meiri áföll að. Hv. þm. Borgf. minntist á það, að efnahagur manna væri misjafn hér um slóðir, ég meina á Suður- og Suðvesturlandi, og það er vafalaust rétt. En yfirleitt er það nú svo, að þó að þeir hefðu búið við pestir, eins og hann gat um, þá höfðu þeir ekki hallazt neitt á móts við það, sem var á Austurlandi, enda styðjast bændur hér við fjölbreytilegri búskap, en Austfirðingar. Og eftir því sem skattskýrslur frá 1955 upplýsa, hafði meðalbóndinn í Norður-Múlasýslu nettótekjur 31.736 kr., en í Árnessýslu, þar sem mest rigndi, 48.460 kr. og í Rangárvallasýslu 47.338. Þetta er svona til að sýna það, að samhengið var ekki rofið með því að gera þannig upp á milli þessara svæða, sem gert var með fjárlögunum 1957. Hv. þm. Borgf. sagði, að ég hefði komizt kuldalega að orði með því að segja það, að óskir Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands haustið 1955 hefðu verið á sandi byggðar. Það er misskilningur eða misheyrn. Ég sagði það ekki. En ég sagði, að þar sem minni hl. n. legði svo mikla áherzlu á bréf og óskir þessara fulltrúa bændanna frá haustinu 1955, meðan enn rigndi, þá færi svo fyrir mínni hlutanum, að hann byggði á sandi, vegna þess að það hefði rætzt miklu betur úr, en á horfðist, betur en djörfustu menn gátu vonað, og ég taldi, að það væri annað að byggja á yfirlýsingum fulltrúa bændanna núna frá búnaðarþingi, þegar séð væri fyrir endann, ekki aðeins á harðindunum, heldur að segja má afleiðingum harðindanna. Hv. þm. Borgf. sagði enn fremur, að það væri að skilja svo, að við, sem meiri hl. fjvn. skipum, vildum kasta steini að bændastéttinni fyrir það, að hún hefði viljað taka á móti styrkjum. Það er langt frá því. Ég tel mig í hópi þeirra manna, sem sízt vilja kasta steinum að bændastéttinni, og byggi einmitt á henni mjög mikið vonir um framtíð þjóðarinnar, verndun íslenzku menningarinnar og staðfestu. En mér virðast aðrir kasta steinum, þó að það sé vafalaust óviljandi gert. Mér virðist þeir menn, sem halda svo fast við eftirgjafir allra lánanna sem tillögumennirnir gera og minni hl. fjvn., sem þá styður, kasta steinum. Þeir styðja þá stefnu, sem búnaðarþing telur að sé varhugaverð og geti orðið til þess að veikja siðferðisþrótt stéttar í fjármálum. Í raun og veru ýta þeir óvart undir það, að bændastéttin varist ekki það, sem Stefán G. sagði að þyrfti að varast, að láta „baslið smækka sig“. Eitt af yngstu skáldunum segir í nýútkominni bók: „Hún stendur ei vörð né strengir heit, né stöðu sér markar í alda reit, sú kynslóð, sem klædd er og mötuð.“ Þarna segir skáldið í raun og veru bara í hendingum það, sem búnaðarþing sagði í sinni grg. Mér virðist þeir ganga svo langt, þessir tillögumenn, að þeir vilji í raun og veru mata og klæða þá stétt, sem ekki vill taka á móti, og vitna ég þar aftur til ályktunar búnaðarþings. Ég hef fengið upplýsingar um það, að a.m.k. einir fimm af bændum þeim, sem fengu harðindalán 1955 hér á Suður- og Suðvesturlandi, séu í stóreignaskatti, þ.e.a.s. þeir eigi skuldlaust meira en milljón - meira en milljón. Nú er það samkv. till. tilætlunin og talið alveg sanngjarnt og nauðsynlegt og til að skapa fullkomið samræmi, að þessir menn fái eftirgjöf lánanna. Og mér er satt að segja sem ég sjái þá hv, 1. þm. Rang. og hv. þm. Borgf. vera að mata og klæða þessa milljónera. Þessir hv. þm. strita við að troða að þeim sem gjöf lánunum. Það er strit, því að ég trúi ekki, að svo ríkir menn séu ekki svo stoltir, að þeir vilji borga, - og stimpist fast á móti, þegar til þeirra kemur.



Herra forseti, Það er aðeins eitt atriði, sem mig langaði til að fá skýringu á, sem hér hefur ekki komið fyllilega fram. Það er lagt til í till., sem hér liggur fyrir, að gefin verði eftir að fullu 101/2 millj. kr. lán vegna óþurrkanna á Suður- og Suðvesturlandi. Þeir leggja á það áherzlu, bæði hv. þm. Borgf. og 1. þm. Rang., að hreppsnefndirnar vilji ekki þurfa að „vinza úr“, eins og þm. Borgf. nefndi það, hverjir ættu að fá eftir gefið og hverjir ekki, eða „draga í dilka“, eins og þm. Rang, nefndi það. Lánin voru ekki 101/2 millj., lánin voru 121/2 millj. Ríkissjóður lagði fram 101/2 millj., en bjargráðasjóður 2 millj. Það þarf þess vegna alltaf að draga í dilka eða vinza úr, þegar ekki á að gefa eftir nema 101/2. Hver á að borga þessar tvær? Þeir fara ekki fram á fjárveitingu til að greiða þær. Í öðru orðinu er sagt, að það eigi að gefa eftir öll lánin, hinu orðinu prentað, að það eigi að gefa eftir 101/2 millj. Hvernig ætla þeir að komast hjá því að láta „vinza úr“ eða „draga í dilka“? Mig langar til að vita það. Eða er það bara af fljótfærni, tillagan bara flutt til að sýnast og ekki einu sinni hirt um að fara rétt með, hver lánin eru, sem eftir á að gefa?



Herra forseti. Ég skal byrja á því að svara síðasta ræðumanni, vegna þess að honum hefur verið tíðrætt um þessar 2 millj., sem bjargráðasjóður lagði fram, og hann hefur verið að velta því fyrir sér með skrifum sínum í vetur og hugleiða það, hvernig væri nú hægt að bæta bjargráðasjóði þessar 2 millj. En flm. þessarar till. hafa gert sér grein fyrir því frá upphafi, að bjargráðasjóður á að fá 2 millj. greiddar frá ríkissjóði, og ég segi það, að þegar hv. 1. þm. N-M. styður núverandi hæstv. ríkisstj. og segir ekkert við ráðstöfunum hennar á ríkisins fé, þá ætti honum ekki að blöskra, þótt ríkissjóður greiddi bjargráðasjóði vegna bændastéttarinnar 2 millj, kr. Eða man ekki hv. 1. þm. N-M. ákvörðun hæstv. ríkisstj. t.d. s.l. sumar, þegar ákveðið var um síldarverðið? Stjórn síldarverksmiðja ríkisins kom á fund og reiknaði út, hvað síldarverksmiðjur ríkisins gætu greitt, miðað við útflutningsverð á síld og síldarafurðum, það voru 58 kr., en það tók ekki langan tíma fyrir hæstv. ríkisstj, að ákveða, hvað skyldi greiða? Það var sent skeyti norður. „Greiðið 95 kr. fyrir hvert mál, Ríkissjóður greiðir mismuninn.“ En þarna voru það útgerðarmenn, sem áttu í hlut, en ekki bændur. Það er munurinn. Þegar hv. fyrrv. búnaðarmálastjóri er að velta þessu fyrir sér og sér engin ráð til þess að láta bjargráðasjóð fá 2 millj., en styður eigi að síður ríkisstj., sem gerir ákvörðun eins og þessa og margar fleiri, og þegir við því, þá er ekki von á góðu, ef bændur hafa slíka forustu. Og það er þetta, sem bændur vita núna. Ég hefði gjarnan getað unnt hv. 1. þm. N-M. þess að láta það vera að koma hér upp í ræðustólinn og auglýsa það enn fyrir hv. þingheimi, að honum vex það í augum, að 2 millj. væru greiddar vegna bændanna til bjargráðasjóðs. Ég þarf ekki að segja meira við þennan hv. þm. um þetta mál, ræða hans gefur ekki tilefni til þess. Það er ekki heldur margt, sem ég þarf að segja við hv. þm. S-Þ. Ég vil ekki metast um það, hvort þörfin fyrir aðstoð hefur verið eitthvað meiri til Austfirðinganna eða Sunnlendinganna, Ég veit, að Austfirðingarnir höfðu þörf fyrir aðstoð, og það var ekki talið eftir, að þeir fengju aðstoðina. En þegar hv. þm. S-Þ. er að gera hér samanburð, þá talar hann af allt of miklum ókunnugleika um þessi mál hvað snertir Suður- og Suðvesturland. Hann talar um, að búin hafi smækkað á Austurlandi vegna harðindanna, og það er alveg rétt. Hann sagði, að innleggið hefði minnkað um helming hvað sauðfjáreignina snerti, - það hefði minnkað um helming, - en hann gleymir því, sem hv. þm, Borgf. tók hér fram áðan, að mæðiveikin hafði herjað um Suður- og Suðvesturland í nærri hálfan annan áratug og fjöldi bænda hér á Suður- og Suðvesturlandi hafði ekki misst helminginn af sínu fé, innlegg bænda af sauðfjárafurðunum hafði ekki minnkað um helming, það hafði fallið niður í núll. Þetta þarf hv. þm. S-Þ. að vita, þegar hann er að tala um þessi mál, úr því að hann vill vera að gera samanburð. Þá reyndi hv. þm. S-Þ. að gera samanburð á tekjum bænda á Austurlandi og t.d. í Árnessýslu og Rangárvallasýslu. En hann gleymdi alveg að gera samanburð á rekstrarkostnaði, tilkostnaðinum við að afla teknanna. Hann gleymdi því. Hann gleymdi til dæmis að minnast á það, að Árnesingar höfðu keypt eitt árið fóðurbæti fyrir 15 millj. kr., og þegar þannig er til kostað, þá er náttúrlega eðlilegt, að tekjurnar vaxi og verði eitthvað meiri, en þegar kannske litlu er kostað til framleiðslunnar. Það er alveg vitað mál, að 1955, um haustið, eftir hina miklu óþurrka, stóðu bændur á Suður- og Suðvesturlandi mjög illa að vígi. Þeir höfðu misst fjárstofninn. Niðurskurður hafði farið fram einu ári áður. Þeir stóðu uppi fjárlausir. Þeir reyndu að halda lífinu í kúnum með óeðlilega miklum fóðurbætiskaupum. Mig minnir, að það hafi verið árið 1956, sem talið var að bændur hafi keypt fóðurbæti fyrir 70 millj. kr. alls á Íslandi, þar af keyptu Rangæingar, Árnesingar, Gullbringu- og Kjósarsýsla og Borgfirðingar miklu meira, en helminginn af öllum þessum fóðurbæti. Og það var ekki vegna þess, að heyin væru mjög lítil að vöxtum. Þess vegna gildir samanburður hv. þm. S-Þ. ekki neitt í því, þegar hann er að tala um, hvað heyskapurinn hafi fallið niður um mörg prósent. Það er ekki allt fengið með því, þó að heyin séu dálítið mikil að vöxtum, ef þau eru ónýt til fóðurs, og það var það, sem heyin voru eftir sumarið 1955, og það var ekki unnt að halda stofninum við nema kaupa óeðlilega mikinn fóðurbæti, eins og gert var, kosta óeðlilega miklu til, stofna til skulda, sem menn nú búa að á þessum svæðum, þrátt fyrir það að góðæri hafi verið síðan. Sumarið 1956 og sumarið 1957 voru góð sumur, sem betur fór. En eigi að síður hafa menn ekki náð sér upp, þrátt fyrir það. Það er þetta, sem ég tel ástæðu til að mínna hv. þm. S-Þ, á, að hann, þegar hann er að gera samanburð, gleymir að taka með í reikninginn í það dæmi, sem hann er að reikna, þá gleymir hann að taka það með, sem verður að hafa, til þess að útkoman sé rétt. Það má ekki sleppa stórum atriðum úr, t.d. eins og með heyöflunina, að heyin voru ónýt og ekki hægt að fóðra á þeim nema með aðkeyptum fóðurbæti. Það má ekki gleyma því, að á Suðurlandi höfðu menn misst féð úr mæðiveiki og stóðu uppi fjárlausir, að þeir höfðu misst allar tekjur af sauðfé og innlegg, þegar hann með réttu segir, að Austfirðingarnir hafi misst helming af sinni sauðfjáreign vegna harðinda. Og eins og ég sagði áðan, þá skal það fúslega viðurkennt, að Austfirðingar voru vel að því komnir að fá aðstoð eftir það harðæri, sem þar gekk yfir. En ég hygg, að þegar þessi mál eru athuguð öfgalaust og af sanngirni, þá styrkist menn í þeirri vissu, að það átti að fylgjast að, að þegar ákveðið var að gefa eftir meiri hlutann af Austfjarðalánunum, þá átti einnig að gefa hitt eftir líka til þess að gera ekki upp á milli bænda eftir því, hvar þeir búa, þar sem það verður að viðurkennast, að þessir bændur, bæði á Suðurog Suðvesturlandi og á Austurlandi, höfðu fengið óvenjulegan skell vegna árferðisins. Sem betur fer kemur slíkt sjaldan fyrir, og við skulum vona, að það verði langt þangað til slíkt árferði kemur aftur. Hv. þm. S-Þ. var að tala um, að það væru fimm bændur í stóreignaskatti, sem hefðu fengið þessi lán. Ég skal viðurkenna, að ég er því ekki kunnugur, hvort þetta er rétt. Það verður þó að ætla, að hv. þm. fari hér með satt mál, úr því að hann nefnir tölur. Ég vil alls ekki ætla honum það, að hann sé að skrökva þessu. En ég vil þá í því sambandi benda á, að það er talið, að útgerðarmennirnir, sem alltaf eru að fá styrk vegna síns atvinnuvegar, greiði 30 millj, í stóreignaskatt. Og það hefur enginn maður talað um, að þeir ættu að fá mínni styrk á fiskinn heldur en hinir, sem engan stóreignaskatt greiða. Ég verð nú að segja það, að þar sem hér mun vera um að ræða, að ég ætla, á þriðja þús. bændur, sem munu hafa fengið þessi óþurrkalán, þá er það nokkur mælikvarði á efnahag þessarar stéttar, að það skuli ekki finnast nema fimm menn í þessum hópi, sem fá stóreignaskatt, eftir að fasteignamatið hefur verið margfaldað svo mjög sem það var gert til þess að koma eignunum upp í milljón. Ég verð að segja, að það er dálítið hart, ef allir hinir eiga að gjalda þess, að það finnast fimm menn í þessum hópi, sem eiga að greiða einhvern stóreignaskatt. Það hefði verið velgerningur, ef hv. þm. S-Þ. hefði getað nefnt tölur, hvað þeir eiga að greiða mikið. Mér finnst það alveg fráleitt, að bændastéttin í heild eigi að gjalda þess, þótt það finnist fimm menn, sem hafa aðaltekjur af öðru en búskap, sem eiga að greiða stóreignaskatt, eftir að þessi margföldun hefur farið fram á eignunum. Það hefði verið eðlilegra, úr því að þessi hv. þm. vissi um þetta og úr því að þetta er ásteytingarsteinn í hans augum, að hann hefði flutt brtt. við þessa till. og sagt: Þó skulu þeir, sem eiga svo og svo miklar eignir, ekki njóta eftirgjafarinnar. - Það hefði verið skoðun, og það hefði verið stefna, sem hefði verið hægt að ræða við hv. þm. um, og þá hefði hann komið í veg fyrir það, að fjöldinn ætti að gjalda þess, þótt þessir menn greiði stóreignaskatt úr hópi bændanna. Ég tel svo ekki ástæðu til að segja meira um þetta. Mér sýnist, að málin hafi skýrzt við þessar umræður og að menn ættu nú yfirleitt að vera sannfærðari um, að það er skylt að bæta fyrir það, sem gert var á síðasta þingi, og láta nú réttlæti koma í stað óréttlætis, en það verður gert með því að fella hina rökstuddu dagskrá, sem meiri hl, fjvn. hefur flutt, og samþykkja till. okkar, eins og minni hl. fjvn. leggur til.



Þar sem bjargráðasjóður Íslands heyrir undir félmrn. og hér er um að ræða, að Alþ. geri aðra atrennu til þess að ráðstafa fé, sem þessum sjóði hefur verið afhent til eignar eftir fullri heimild Alþingls, þá get ég ekki látið hjá líða að segja nokkur orð um þetta mál og þá fyrst og fremst til þess að mótmæla því, að það geti komið til mála, að fé, sem bjargráðasjóði hefur verið afhent til fullrar eignar að fyrirmælum og vilja Alþ., verði ráðstafað með öðrum hætti úr eigu sjóðsins á ný. Það er vert að vekja enn einu sinni athygli á því, að með afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1957, 42. lið 22. gr. fjárlaganna, var ríkisstj. gefin heimild til að ráðstafa þessu fé á þann hátt, sem ríkisstj. hefur nú gert. Og það var svo sem ekki verið að taka þetta fé frá bændastéttinni. Nei, það var einmitt verið að tryggja það, að þetta fé væri henni til öryggis og hjálpar, þegar í nauðir ræki, og þannig verið að sjá um það, að þetta fé yrði áframhaldandi til hjálpar einmitt bændastéttinni, ef eitthvað bjátaði á. Þegar bændur urðu fyrir því áfalli, sem hér er um að ræða, var talið nægilegt að veita þeim lán, og það var gert. Og lánin fengu ýmsir, sem voru í nauðum staddir vegna þeirrar óáranar, sem yfir skall. En lánin fengu líka ýmsir, sem ekki höfðu orðið hart úti þarna og höfðu bein til þess að bera nokkuð mikið. Ég get vel fallizt á, að það megi gefa eftir mönnum, sem hafa orðið fyrir áfalli af náttúrunnar völdum og standa ekki lengur fjárhagslega réttir eftir. En mér finnst ekki eðlilegt að gefa heilli stétt eftir þá aðstoð, sem hún hefur fengið í lánsformi, án tillits til efnahags. Ég held það verði erfitt að skjóta rökum undir það. Og mér er nær að halda, að þegar farið er inn á það hér á Alþ. að biðja um eftirgjafir, fjárhagslegar eftirgjafir, til ríkra jafnt sem snauðra, þá finni menn, að það sé ekki rökstudd ósk, ekki rökstudd krafa. Ég er nærri því viss um það, að þegar litið er á þetta mál og það upplýst, að bændur hafa svo sem ekki verið sviptir þessu fé í fyrsta lagi, heldur á það að koma bændastéttinni til hjálpar í framtíðinni, í annan stað, að margir bændur eru búnir að borga þessi lán og yrðu því ekki aðnjótandi þeirra eftirgjafa, sem hér er um að ræða, - og eftir að það hefur gerzt, þá væri auðvitað ranglæti framið, - og svo í þriðja lagi, að hér er verið að tala um að ráðstafa fé, sem Alþ. hefur áður mælt fyrir um, hvernig ráðstafa skyldi, og í raun og veru á að fara að rifta því, rifta þeim gerða hlut og ráðstafa því á ný, þá held ég, að þarna sé um fráleitt mál að ræða, sem ekki geti komið til mála að Alþ. sinni á annan hátt en þann, sem fjvn. hefur lagt til, að vísa málinu frá. Mér er líka nær að halda, að það sé alls ekki tekið vel upp af myndarlegum bændahöfðingjum, sem hafa nokkurn metnað, - það hefur meginþorri bændastéttarinnar, - þegar hv. 1. þm. Rang. rekur harkalega ölmusu- og bónbjargapólitík og þykist gera það fyrir þeirra hönd. Ég er alveg sannfærður um það. Það er ekki vel tekið upp af bændum, sem hafa metnað og vilja vera góðir og gildir þjóðfélagsþegnar, eins og þeir eru. Mér er nær að halda, að þarna sé hlaupið fram fyrir skjöldu og á þann hátt, að sumir menn í bændastétt mundu kunna þessum skjaldsveinum sínum litla þökk fyrir. Það liggur líka þegar skjalfest fyrir, að fulltrúar bændastéttarinnar á búnaðarþingi hafa að yfirgnæfandi meiri hluta verið þeirrar skoðunar, að þessu fé hefði verið vel varið og það sé í þjónustu bændastéttarinnar og sé orðið þeirra öryggissjóður og beri ekki að ráðstafa því á annan hátt. Í samræmi við þennan vilja búnaðarþings á auðvitað Alþ. að taka á málinu í viðbót við allt annað eðli málsins, sem mælir í sömu átt, að þetta fé sé vel komið þar, sem það sé, í bjargráðasjóði Íslands, og svo hafi bjargráðasjóðsstjórnin heimild til að gefa eftir vexti, lengja lánstíma, hliðra til fyrir þeim mönnum í bændastétt, sem við erfiðleika eiga að stríða, en ganga eftir því hjá hinum, sem fyllilega séu borgunarmenn fyrir því. Þetta er auðvitað svo eðlilegt sem verða má, og ég segi: Búnaðarþingi ber maklegt lof fyrir að taka svo eðlilega og skynsamlega á máli og þjóna ekki þeirri lítilsvirðandi ölmusu- og bónbjargapólitík, sem einstakir menn gerast til þess að vera málsvarar fyrir hér á Alþingi í nafni bændastéttarinnar.



Herra forseti, Hv, 1. þm. Rang. minnti á nokkur atriði, sem honum fannst ég hafa gleymt, þegar ég gat um tölur til sönnunar máli mínu. Hann sagði, að ég hefði gleymt að taka tillit til þess, þegar ég las upp samanburð á tekjum manna í Múlasýslu og hér syðra, að menn hefðu þann búskaparhátt hér syðra, að þeir þyrftu miklu til að kosta og kaupa mikið til búsins af rekstrarvörum. Ég mundi eftir þessu, því að þær tölur, sem ég nefndi, voru nettótölur, tölurnar, sem komu fram, þegar búið er að draga slíkan tilkostnað frá. Hann sagði líka, að ég hefði gleymt því, að heyin væru ónýt eftir illt sumar, þegar ég nefndi, hvað heyskapurinn hefði rýrnað hér syðra óþurrkasumarið 1955. En ég benti á til samanburðar, hvað hann hefði rýrnað í Norður-Múlasýslu, og það var náttúrlega sams konar hey og ekki betra, sem þeir heyjuðu þar, heldur en hér syðra. Sá samanburður var þess vegna alveg réttur. Þá sagði hann, að ég hefði gleymt því, að Sunnlendingarnir hefðu átt við fjárpestir að stríða og misst fé. Ég tók líka tillit til þess. En þeir urðu ekki eins hart úti yfirleitt eins og mennirnir fyrir norðan og austan, vegna þess að aðalbústofn bændanna þar er sauðfé, en meiri hluti hinna hefur mjólkurframleiðslu. Þá kom eitt alveg sérstaklega eftirtektarvert fram í ræðu hv. 1. þm. Rang., og það er það, að hann vildi jafna saman því, sem hann kallar styrk til þeirra, sem veiða fisk og fá verðbætur, og hallærishjálp. Hann sagði sem sé, að hann hefði ekki heyrt þess getið, að styrkur á veiddan fisk væri talinn eftir. Hann viðurkenndi, að það gæti verið dálítið athugavert að gefa milljónera eftir lán, en hins vegar sagðist hann ekki hafa orðið þessa var, þegar í hlut ættu útgerðarmenn, sem væru ríkir eins og hinir og fengju styrk á fiskinn. Þeir, sem svona hugsa, komast náttúrlega ekki nema fyrir tilviljun að réttri niðurstöðu í máli. Við vitum það auðvitað, að verðuppbót á fisk er allt annað en hallærisstyrkur. Ég fer ekki frekar út í það. En það þótti mér mjög mikils vert að komast að þeirri niðurstöðu, að í raun og veru var hv. 1. þm. Rang, á sömu skoðun og ég um það, að það væri fjarstæða að gefa þeim eftir lánin, sem væru vel efnum búnir. Og hann sagði, að ef ég hefði flutt t.d. brtt, á þá leið: Þó skulu þeir, sem eiga svo og svo miklar eignir, borga, - þá hefði hann verið með. En sannleikurinn er, að ráðstöfunin, eins og Alþ, gerði hana 1957, er alveg miðuð við þessa hugsun, að þeir, sem eigi svo og svo miklar eignir eftir rannsókn, sem bjargráðasjóður hefur á hendi og hreppsnefndirnar í sveitunum, borgi, en hinir, sem hjálparinnar þurfa með, fái eftirgjafirnar. Þess vegna er það svo, að við erum í raun og veru á sama máli, við hv. 1. þm. Rang., og hann ætti að greiða dagskránni atkv., en ekki sinni eigin till., því að hans till. er um það að gefa öllum allt eftir, milljónerunum líka.