Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þar sem ég fæ ekki með nokkru móti séð að Reykvíkingar hafi frekar efni á því að borga skemmtanaskatt en aðrir landsþegnar þá lýsi ég mig þessari lagasetningu andvígan og segi nei.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur færst mjög í vöxt notkun svokallaðra lifandi ónæmisefna, ekki síst í vissum greinum búfjárræktar. Töluverð hætta getur verið samfara notkun flestra ónæmisefna og því nauðsynlegt að vanda til vals þeirra og notkunar. Er því þörf á traustu eftirliti. Svo furðulegt sem það kann að virðast er engin lagaákvæði að finna um innflutning sem þennan þótt um hann hafi gilt strangar reglur í nágrannalöndunum. Á þessu eru skýringar sem raktar eru í aths. með frv. Það hefur orðið að samkomulagi á milli mín og hæstv. landbrh. að rétt sé að setja í lög ákvæði um þessi mál, þar sem gerðar yrðu strangar kröfur til innflutnings og notkunar. Sé ég ekki ástæðu til að fjalla nánar um þetta hér, enda liggur málið ljóst fyrir og um nauðsyn aðhalds efast enginn. Ég vísa til þess sem fram kemur í frv. og aths. við það. Innflutningur og notkun þessara efna er í sjálfu sér ekki minna mál fyrir landbúnaðaryfirvöld en heilbrigðisyfirvöld. Ástæðan fyrir því að ég flyt frv. er hins vegar sú, að ekki var talin ástæða til að leggja fram frv. til sérstakra laga, heldur að nægjanlegt væri að kveða á um þetta í ónæmislögum, sem eru frá 1978, í sérstakri grein, enda er hér um náskyldan málaflokk að ræða eins og fram kemur í aths. við þetta frv. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til heilbr.- og trn.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Ég leyfi mér hér með að mæla fyrir frv. til siglingalaga. Á síðasta áratug 19. aldar eignuðust Norðmenn, Svíar og Danir samræmda siglingalöggjöf sem var árangur norrænnar samvinnu á því sviði. Var það árangur af starfi samnorrænnar nefndar sem árið 1883 var skipuð til að vinna að undirbúningi nýrra samræmdra siglingalaga meðal Norðurlandaþjóða. Íslendingar tóku ekki þátt í þessu samstarfi. Skömmu eftir að stjórn Íslandsmála fluttist inn í landið var þó farið að huga að setningu íslenskra siglingalaga, en fram til þess tíma giltu hér að mestu úrelt ákvæði hinnar fornu lögbókar. Árið 1913 voru sett siglingalög sem að öllu verulegu leyti voru samin að fyrirmynd hinna norrænu siglingalaga. Þessum lögum var síðan breytt á næsta ári og voru þau gefin út á árinu 1914. Meginstofn þeirra laga stóð til ársins 1963, en þá voru gerðar talsverðar breytingar á lögunum og þau síðan gefin út. Var með þeim lögum leitast við að samræma lögin ýmsum alþjóðasáttmálum á sviði siglinga. Enn fremur var haft mið af þeim breytingum sem gerðar höfðu verið á norrænni siglingalöggjöf. Lögunum hefur síðan ekki verið breytt að neinu marki. Þó hefur ákvæðinu um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanna verið breytt, fyrst og fremst til samræmis við alþjóðasamþykkt frá 1957 og 1968. Siglingar eru alþjóðleg starfs- og viðskiptagrein sem tekur stöðugum breytingum, m. a. vegna tækniframfara og nýjunga í viðskiptaháttum. Slíkri þróun fylgja ný lögfræðileg vandamál sem bregðast verður við með fullnægjandi löggjafarbreytingu meðal siglingaþjóða. Alþjóðlegrar samræmingar hefur mjög gætt meðal siglingaþjóða varðandi siglingalöggjöf og einstaka þætti hennar og hafa margir alþjóðasáttmálar verið gerðir á því sviði. Á þeim 20 árum sem liðin eru frá því að lög um siglingar voru sett hafa hinar Norðurlandaþjóðirnar framkvæmt heildarendurskoðun á sinni siglingalöggjöf. Ef undan er skilin breyting sem gerð var á reglunum um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanna frá 1968 hafa íslensku siglingalögin alls ekki verið færð til samræmis við hin endurskoðuðu norrænu siglingalög. Þar sem ljóst var að lögin frá 1963 þurftu endurskoðunar við, þannig að samræmd yrðu lögum annarra Norðurlandaþjóða en jafnframt yrði tekið nægilegt tillit til íslenskra séraðstæðna eða sérþarfa á þessu sviði, skipaði þáverandi samgrh. þann 8. sept. 1981 nefnd til að endurskoða gildandi siglingalög og sjómannalög, aðallega um réttindi og skyldur sjómanna og útvegsmanna í veikinda- og slysatilfellum sjómanna svo og líf- og öryggistryggingu sjómanna og gildissvið þeirra trygginga. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar þessara aðila: Sjómannasambands Ístands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Landssambands íslenskra útvegsmanna, Félags íslenskra botnvörpuskipaeigenda og Vinnuveitendasambands Íslands. Formaður nefndarinnar var skipaður Páll Sigurðsson dósent. Þetta frv. er árangur af starfi þessarar nefndar. Í frv. er fjallað um flest hin sömu og sambærileg efnissvið og er að finna í gildandi siglingalögum, en í frv. eru þó ýmsar veigamiklar og víðtækar breytingar á gildandi lögum. Margar þessar breytingar eiga rætur að rekja til nýlegra alþjóðasáttmála á sjóréttarsviði sem íslenska ríkið á ekki enn þá aðild að. Helstu breytingar á efnisskipan eru þessar: 1) 9.–23. gr. gildandi laga, sem fjalla um félagsútgerð skipa, eru felldar brott. Þetta félagsform hefur nú hvarvetna þokað mjög fyrir hlutafélagsforminu. Hér á landi mun þetta félagsform lítt hafa verið notað og mun nú nánast óþekkt. Lagaákvæði þar um eru því talin óþörf. 2) Ný og breytt ákvæði um farsamninga, þ. e. um flutning farþega og farangurs þeirra, eru höfð í sérstökum kafla sem er V. kafli frv. 3) Í frv. er nýr og ítarlegur kafli um sjópróf og skylda atburði. 4) Tekinn er upp í frv. sérstakur kafli um takmörkunarsjóði. Er það X. kafli. 5) Í XIV. kafla, um lausn ágreiningsefna, er lagt til að samgrh. sé heimilt að koma á fót föstum gerðardómi sem viðkomandi aðilar geti borið undir ágreining sín í millum í málum á efnissviði siglingalaga. Efni þessa frv. skiptist í 16 kafla sem ég ætla ekki að fara efnislega út í hér því að kaflarnir skýra sig sjálfir. Ég reikna með því að mikla vinnu þurfi í þinginu og víða að leita umsagna enda þótt fulltrúar hafi verið í nefndinni frá flestum þeim aðilum sem hér eiga helst hlut að máli. Það sem fyrir mér vakir er að frv. komist til nefndar á þessu þingi og nefndin leiti umsagna um málið, en vegna þess hversu seint frv. kemur fram legg ég ekki áherslu á að málið sé afgreitt á þessu þingi, enda þarf mjög að vanda til afgreiðslu á þessu frv. eins og raunar á alltaf að vera. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. samgn.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Endurskoðun lyfsölulaga frá 1963 lauk endanlega með setningu laga um lyfjadreifingu á árinu 1982 sem öðluðust gildi frá 1. jan. 1983. Áður höfðu öðlast gildi lög um lyfjafræðinga frá 1. júlí 1978 og lyfjalög 1. jan. 1979. Eins og segir í athugasemdum við umrætt lagafrv. hefur verið starfað eftir þeim í fimm ár og á þeim tíma hafa komið fram ábendingar um ýmislegt sem betur mætti fara. Það er þessu lagafrv. ætlað. Áður en lengra er haldið er rétt að fram komi að breytingarnar sem fetast í frv. eru gerðar í samráði og með vitund þeirra er þær varða helst og á ég þá við Lyfjaeftirlit ríkisins, landlækni og lyfjanefnd. Skal ég nú leitast við að skýra stuttlega veigamestu breytingarnar, en hvað aðrar áhrærir er bent á athugasemdir við einstakar greinar frv. Veigamesta breytingin verður að mínu mati skipun lyfjanefndar en með lögunum er henni ætlað mikið og sérhæft starf. Með frv. er horfið frá þeirri hefð að hin ýmsu stéttarfélög tilnefni menn með tiltekna sérmenntun eða sérþekkingu til setu í nefndinni. Komið hefur fyrir að tilnefndir sérfræðingar hafi skorast undan setu í nefndinni. Því er nú með frv. farin sú leið að ráðh. skipi formann og aðra nefndarmenn í samráði við hann, þó þannig að samanlögð sérfræðikunnátta nefndarmanna sé á sem víðustu sviði læknis- og lyfjafræði. Með þessu fyrirkomulagi er leitast við að auka ábyrgð formanns enn meir en nú er á störfum og afköstum nefndarinnar. Verkefni lyfjanefndar skv. lögum eru mikil og mörg og réttlæta fjölgun nefndarmanna. Varðandi það hvort þetta samræmist áformum ríkisstj. um sparnað í opinbera geiranum er því til að svara að skráningargjöldum og árgjöldum sérlyfja á sérlyfjaskrá er ætlað að standa straum af kostnaði af starfsemi nefndarinnar. Þessi gjöld hafa hingað til runnið í ríkissjóð og nefndin fengið fjárveitingu með fjárlögum. Í þessu skyni voru þessi gjöld hækkuð verulega í lok síðasta árs en samt eru þau lítill hluti sambærilegra gjalda í öðrum löndum. Umsóknargjald er nú 5 þús. kr. en árgjald 1250 kr. Þá vil ég geta þess að þetta frv. er í endurprentun með nokkurri breytingu á 2. gr. þar sem niður er felld síðasta málsgr. en hún er svohljóðandi: „Heimilt er einnig að kveða svo á í reglugerð að sala ákveðinna vítamína og/eða steinefna eða ákveðinna samsetninga þessara efna takmarkist við lyfjabúðir.“ Mistök urðu þegar frv. var prentað. Þessi málsgrein átti ekki að vera með í frv. því að það er ekki ákvörðun heilbrmrn. að þessi efni, vítamín og steinefni, fari eftir heimild ráðh. hverju sinni alfarið inn í lyfjabúðir heldur vilja menn reyna að hafa frelsi sem mest í sambandi við sölu vítamínefna. Því var þetta fellt niður. En rétta frv. er því miður ekki komið fram. Aðrar breytingar eru ekki á frv. nema það sem leiðir af þessari athugasemd og auk þess verður önnur prentvilla í athugasemd leiðrétt. Þá er einnig rétt að nefna að á undanförnum árum hefur það færst í vöxt að gerðar séu tilraunir með ný og óskráð lyf hérlendis, svonefndar klínískar prófanir. Til slíkra prófana þarf nú leyfi ráðh., en engin nánari ákvæði eru til um það hvernig skuli staðið að slíkum prófunum. Á norrænum vettvangi hefur Norræna lyfjanefndin gert tillögur um hvernig að klínískum prófunum skuli staðið og mun stuðst við þær við setningu væntanlegrar reglugerðar sem gefin verður út í kjölfar samþykktar þessa frv. Ég vil að síðustu geta þess að þetta er í þriðja sinn sem frv. er flutt um breytingu á lyfjalögum og er það von mín að nú verði það ekki látið daga uppi. Það er búið að fá mjög vandlega meðferð hjá öllum þeim sem um þetta fjalla. Hins vegar er alltaf nokkur ágreiningur uppi um hvar eigi að setja takmörkin varðandi vítamín og steinefni og hygg ég að ekki sé rétt að breyta þar miklu frá því sem verið hefur og að þetta eigi að vera sem frjálsast. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. heilbr.- og trn.



Virðulegi forseti. Það er laukrétt sem fram kom hjá hæstv. ráðh. að frv. í líkri mynd hefur komið hér fram áður. Það er í sambandi við 2. gr. frv. sem ég vildi víkja að örfáum orðum. Fram hefur komið á undanförnum árum að nokkur ágreiningur er um það hvernig fara skuli með sölu á vítamínum. Ég hygg að það sé rétt að víðast hvar erlendis er miklu meira frjálsræði í meðferð þess varnings en er hér á landi. Nú er ég ekki með því að segja að nauðsynlegt sé að taka slíkt form óbreytt upp hér. En ég geri ráð fyrir því að ekki síst þessi grein komi mjög til skoðunar í heilbr.- og trn. og í því sambandi er hægt að vitna til þeirra umr. sem áður hafa orðið í umræddri nefnd. Hæstv. ráðh. sagði áðan að síðasti málsliðurinn verði felldur niður og er það að sjálfsögðu til bóta. sannleikurinn er sá að eins og frv. liggur fyrir, að vísu með þessum síðasta málslið inni, er nánast gefið undir fótinn með það að meira að segja blessað lýsið okkar fari inn í apótekin og þar verði það selt með 75% álagningu. En hér mun verða breyting á. Það er annað sem ég vildi víkja að örfáum orðum. Það er varðandi lyfjanefndina. Því miður var ég ekki genginn í salinn þegar hæstv. ráðh. talaði um 12. gr. en þar er vikið að lyfjanefndinni. Það má vel vera að sá háttur sem hér er gert ráð fyrir að verði á hafður, þ. e. að ráðh. skipi formanninn, síðan verði aðrir nefndarmenn valdir af ráðh. nánast og formanninum, sé heppilegt fyrirkomulag. Ég skil það á þá lund að þessi háttur verði á hafður ekki síst til að reyna að stuðla að því að þessi nefnd verði miklu virkari í sínum störfum en hingað til hefur verið. En allt mun þetta koma til skoðunar í nefndinni og er í sjálfu sér ekki ástæða fyrir mig að hafa um það fleiri orð. Ég hef ekki að sinni fleiri athugasemdir fram að færa við aðrar greinar. Ég tel frv. í heild sinni fremur til bóta og hef ekki um það fleiri orð.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Það er fyrst út af lyfjanefndinni. Það sem vakir fyrir mönnum með þeirri breytingu er að gera lyfjanefndina eins starfhæfa og hægt er þannig að hún hraði störfum. Hér á landi starfar mjög fátt fólk við þessi mál miðað við nágrannalöndin en við þurfum í raun og veru að fjalla um næstum því eins mörg mál. Það hefur á liðnum árum oft verið þannig að menn sem eru störfum hlaðnir hafa setið í þessari nefnd og ekki getað sinnt störfum nóg vegna anna. Aðalatriðið er að fá formann sem getur gegnt formennskunni þannig að við getum afgreitt með eðlilegum hætti mál og haldið uppi skráningu lyfja. Þó að sagt sé að ráðh. skipi í nefndina held ég að mér sé óhætt að fullyrða að enginn ráðh. fari að skipa í þessa nefnd nema að tillögu formanns nefndarinnar og að því tilskildu að þeir menn sem til þessara starfa eru fengnir vilji sinna þeim og hafi nokkurn tíma til þess. En þarna hefur oft orðið mjög langur dráttur vegna þess að um hefur verið að ræða önnum kafna menn. Það er tiltölulega fámennur hópur sem hægt er að leita til í þessu efni. Við verðum líka að taka tillit til þeirra sem standa straum af starfsemi lyfjanefndarinnar, þeirra sem flytja inn, þeirra sem greiða skráningarlyfin. Þeir segjast ekkert setja sig upp á móti því að gjöld á þá séu hækkuð en þeir fari hins vegar fram á það að fá góða þjónustu með líkum hætti og gerist í okkar nágrannalöndum. Varðandi 2. gr. þá verða alltaf deilur uppi í sambandi við vítamín og/eða steinefni. Mín persónulega skoðun er sú að við eigum að fara með sem minnst af þessum efnum inn í lyfjabúðirnar og að sala þeirra eigi að vera sem frjálsust. Hins vegar er hér lagt svo fyrir að við ákvörðun marka skuli taka mið af ráðleggingum manneldisráðs um það hver sé dagskammtur vítamína og/eða steinefna við íslenskar aðstæður. Í því felst töluverð leiðbeining og það getur mjög komið til greina að fengnum tillögum t. d. manneldisráðs að skylda þá sem selja vítamín til að setja á einhverja ákveðna skammta. Um þetta geta verið skiptar skoðanir og það verður að athugast við setningu reglugerðar en ekki í lögunum. Hins vegar fannst mér fráleitt - þó að þessi mistök hafi átt sér stað, síðasta málsgrein 2. gr. - að heimilt skyldi einnig að kveða svo á um í reglugerð að sala ákveðinna vítamína og/eða steinefna eða ákveðnar samsetningar þessara efna takmarkist við lyfjabúðir. Ég tel að engin ástæða sé til þess að hafa svo víðtæka heimild fyrir lyfjabúðir. Það mætti gjarnan koma fram í nál. ef það er skoðun nefndarmanna. Eins og ég var að lýsa áðan þori ég að ábyrgjast að eftir því verður farið þegar leitað verður tillagna í sambandi við útgáfu reglugerðar.



Virðulegi forseti. Það hafa orðið hér við 2. umr. um þetta frv. til stjórnarskipunarlaga nokkrar umr. Mér þykir hlýða, þó ekki væri nema sem frsm. meiri hl. stjórnarskrárnefndar, að leggja nokkur orð í belg. En ég hef ekki hugsað mér að fara að upphefja einhverjar almennar umr. um stjórnarskrármálið, það mikla m'al, aðeins segja nokkur orð að gefnu tilefni. Menn hafa hér sumir tekið mikið upp í sig í sambandi við þetta mál. Hv. 8. þm. Reykv., sem skilar sérnál., segir það í nál. og lagði áherslu á það í ræðu að það frv. sem við hér ræðum væri einskis virði. Hv. 11. þm. Reykv. tók álíka djúpt í árinni og sagði að frv. væri allt hálfgert kák og engar nýjar leiðir væri þar að finna fyrir ný stjórnmálasamtök, eins og komist var að orði. Ég verð að segja að ég átta mig ekki á því við hvað er átt með þeim ummælum, því að ég hef litið svo á og gera verður ráð fyrir að það séu ekki nokkrar hömlur í þessu frv. lagðar á stofnun nýrra stjórnmálaflokka. Hv. 6. landsk. þm. talaði einnig í þessu máli og lagði þar áherslu á að þar væri jafn atkvæðisréttur og taldi það höfuðatriði að vægi atkvæða væri alls staðar hið sama. Það er mál út af fyrir sig. En ef menn vilja það er spurningin hvers vegna þeir fara þá ekki hina einu öruggu leið í því efni og hafa landið eitt kjördæmi. Það var hér fyrr á árum stefnuskráratriði hjá Alþfl. einmitt, en Alþfl. virðist hafa horfið frá þeirri stefnu af einhverjum ástæðum sem ég skal ekki fjölyrða um hér.  Það sem var kjarninn í, mér liggur við að segja, stóryrðum hv. 8. þm. Reykv. og hv. 11. þm. Reykv. í þessu máli var að ekki væri jafnt vægi atkvæða eða nægilega jafnt. Þarna komu þessir hv. þm. inn á það atriði þessa máls sem mest hefur verið rætt. Ég kom lítillega í minni framsöguræðu fyrir meirihlutaáliti nefndarinnar inn á þessi mál og sé ekki ástæðu til að endurtaka neitt sem ég sagði þar, og það sem hv. 8. þm. Reykv. og hv. 11. þm. Reykv. sögðu gefur mér í raun ekki sérstakt tilefni til þess að fara að taka upp nú umr. um þau atriði. En með sérstöku tilliti til þess að hv. 4. þm. Austurl. flutti hér ítarlega ræðu og fjallaði að verulegu leyti einmitt um þann þátt málsins sem við kemur vægi atkvæða vil ég taka það fram að í meginatriðum er ég sammála þeim viðhorfum sem fram komu í ræðu hv. 4. þm. Austurl. um þetta atriði. Hins vegar er ég ekki sammála hv. 4. þm. Austurl. um ýmis önnur atriði, sem hann kom inn á í ræðu sinni, eða það má kannske segja að við leggjum mismunandi áherslu á þau atriði. Og það var kannske einkum það sem kom mér til að segja núna nokkur orð. Hv. 4. þm. Austurl. lét sér alltíðrætt um heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar og lýsti sínum skoðunum að nokkru leyti um þau efni. Það er um þau efni sem okkar viðhorf fara ekki að öllu leyti saman. Með tilliti til þess þykir mér hlýða að lýsa með nokkrum orðum mínum viðhorfum til heildarendurskoðunar stjórnarskrárinnar af þessu gefna tilefni frá hv. 4. þm. Austurl. Þetta er nú ekki nýtt mál, hvorki hér á Alþingi né annars staðar í okkar þjóðlífi, því að sannleikurinn er sá, að allt frá stofnun lýðveldisins árið 1944 má segja að stjórnarskrármálið hafi verið á dagskrá. Þá var heitið „heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar“, eins og það hefur gjarnan verið orðað. síðan hefur hver stjórnarskrárnefndin tekið við af annarri, en engin lokið störfum. Að minni hyggju á þessi þráhyggja samfara árangursleysi sínar skýringar. Þegar við skildum við Dani þótti ekki annað sæmandi en að losa sig við það sem danskt var. Ekki þótti hægt að una því að búa við stjórnarskrá sem að stofni til var frá 1874 og gefin af dönskum kóngi. Það var ekki spurt að því hvað gott væri, enda kannske ekki sama hvaðan gott kæmi; frá Dönum mátti það ekki vera. Það var samt mikið gæfuspor að þeir sem réðu ferðinni við sambandsslitin við Danmörku létu þetta ekki trufla sig, því það er hætt við að lýðveldisstofnunin hefði frestast um ófyrirsjáanlegan tíma ef menn hefðu verið haldnir þeim fordómum að slíkt mætti ekki ske nema jafnframt fengi þjóðin að stofni til ný stjórnarskipunarlög, nýja stjórnarskrá eins og það hefur verið nefnt. Í umræðum um stjórnarskrármálið hefur margur mælt af misskilningi um uppruna stjórnarskrár okkar. Hafa menn þá litið á íslensku stjórnarskrána sem afsprengi danskrar stjórnskipunar og stjórnvisku. En þá hefur mönnum yfirsést að bæði íslenska og danska stjórnarskráin, svo sem stjórnarskrár annarra lýðræðisríkja, eiga með einum eða öðrum hætti rætur sínar að rekja til stjórnarhátta sem viðgengust þegar fyrir tveimur öldum í móðurlandi þingræðisins, Bretlandi. Stjórnarskrár fela í sér almennar reglur sem kveða á um skiputag og hlutverk ríkis. Slíkar grundvallarreglur eru yfirleitt stuttorðar. slíkt kemur ekki að baga, heldur er þvert á móti kostur. Í hverju landi fyrir sig getur framkvæmd á grundvallarreglum stjórnarskipunarlaga verið með mismunandi hætti. Hin stuttorðu stjórnarskrárákvæði gefa svigrúm fyrir mismunandi framkvæmd og stjórnskipunarvenjur eftir því sem aðstæður og viðhorf í hverju landi krefjast. Það hefur stundum verið sagt um eðli stjórnarskráa að þær séu ekki búnar til heldur þróist þær og dafni. Allt er þetta skiljanlegt þegar þess er gætt að ekki er óhjákvæmilegt að um skrifaða stjórnarskrá sé að ræða. Í Bretlandi sjálfu, þaðan sem fyrirmynd stjórnskipunarlaga er sótt, er t. d. ekki skrifuð stjórnarskrá. Þar er ekki gerður greinarmunur á stjórnskipunarlögum og almennum lögum eins og er hjá okkur. Þar eru ekki stjórnarskrárvarin réttarákvæði. Þar er grundvallarreglan sú að þingið er alls ráðandi. Í þrengri merkingu er þess vegna ekki um að ræða nein stjórnarskipunarlög í Bretlandi, heldur aðeins um allsherjarvald þingsins. Í stað skrifaðrar stjórnarskrár er að finna í Bretlandi reglur um stjórnskipunina í almennum lögum, dómvenjum, þingsköpum og stjórnskipunarvenjum. Þegar höfð eru í huga eðli og uppruni stjórnarskrár okkar má það vera nokkur skýring á þróun stjórnarskrármálsins allt frá lýðveldisstofnun fram til þessa dags. Með lýðveldisstofnuninni varð stjórnskipulega ekki önnur breyting en sú, að þ óðhöfðinginn varð forseti í stað konungs áður. Við Íslendingar höfðum áður öll okkar mál í eigin höndum. Í þessu efni varð ekki breyting við lýðveldisstofnunina, nema slitið var persónusambandinu við Dani frá 1918. Þjóðlíf, menning eða atvinnuhættir tóku vegna sambandsslitanna engum breytingum sem kröfðust aðlögunar stjórnarskipunarlaga. Lýðveldisstofnuninni fylgdi enginn grundvöllur fyrir stökkbreytingum í almennri stjórnskipun landsins, heldur áframhaldandi þróun í venjum og framkvæmd okkar stjórnarskipunarlaga. Að þessu leyti voru fyrirheit um heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar og nýja stjórnarskrá að mínu viti á misskilningi byggð. Þetta hefur legið á borði þó að það hafi ekki verið viðurkennt í orði. Þetta er að mínu viti skýringin á því að ekki hafa ræst hin háfleygu loforð og fögru fyrirheit um nýja stjórnarskrá þjóðinni til handa. Það er ekki að kenna amlóðahætti þeirra sem skipað hafa stjórnarskrárnefndirnar að árangurinn hefur ekki skilað sér af heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Það er heldur vegna þess að þegar í harðbakka hefur slegið hafa menn staðið frammi fyrir þeirri staðreynd að stjórnarskráin sem við höfum hefur þjónað okkur vel svo að afgerandi breytingar hafa ekki verið sjálfsagðar. Samt sem áður hafa margs konar hugsanlegar breytingar verið gaumgæfilega athugaðar af þeim hæfileikamönnum sem skipað hafa stjórnarskrárnefndirnar fyrr og síðar og athyglisverðar hugmyndir settar fram. En ekkert af þessu hefur náð fram að ganga eða verið nægileg samstaða um á þeim grundvelli að breyting væri til bóta. Hver stjórnarskrárnefndin hefur tekið við af annarri. Síðast var skipuð í des. 1978 stjórnarskrárnefnd sú sem síðan hefur starfað. Í ágústmánuði 1980 sendi nefndin frá sér tvær skýrslur. Önnur þeirra var „yfirlit um ýmis atriði, sem koma til athugunar við endurskoðun stjórnarskrárinnar,“ eins og það var orðað. Hin skýrslan var, eins og fyrirsögn hennar var orðuð: „Hugmyndir um breytingar á kjördæmaskipan og kosningafyrirkomulagi“. Þann 2. des. 1982 gaf nefndin út skýrslu um kjördæmamálið og í jan. 1983 skýrslu um endurskoðun stjórnarskrárinnar í heild. Í formála að þeirri skýrslu segir, með leyfi hæstv. forseta: „. . . hefur ýmsum greinum stjórnarskrárinnar verið breytt allverulega frá því sem nú er, en aðrar greinar eru óbreyttar. . . Hefur náðst samstaða í nefndinni um að senda þingflokkunum þessa skýrslu sem grundvöll að umræðum innan þeirra um textann. Nefndarmenn hafa gert fyrirvara um afstöðu flokka sinna og sína, þegar málið kemur fyrir Alþingi.“ Það er í fersku minni að í lok síðasta þings var borið fram frv. til stjórnarskipunarlaga sem byggt var á starfi því sem fram hafði farið þá í stjórnarskrárnefndinni. Frv. þetta var ekki flutt af hálfu stjórnarskrárnefndar né þeirra stjórnmálaflokka sem eiga fulltrúa í nefndinni og ekki var það heldur ríkisstjórnarfrv. Frv. var flutt af þáverandi formanni nefndarinnar og forsrh. Gunnari heitnum Thoroddsen. Mælti hann fyrir frv. þessu við 1. umr., en engar umr. fóru fram og málið hlaut ekki frekari meðferð þingsins. Í raun hafa engar breytingar verið gerðar á stjórnarskránni frá lýðveldisstofnun nema kjördæmabreytingin 1959 og lækkun kosningaaldurs 1968 úr 21 ári í 20 ár. Slíkar breytingar, sem í raun varða framkvæmd á grundvallarreglum stjórnarskipunarinnar, hljóta að eiga sér stað um einstök atriði eftir því sem með þarf. Slík breyting er á ferðinni þar sem er frv. það sem við nú ræðum. En þetta á ekki skylt við heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar eða breytingar á grundvelli stjórnskipunarinnar, sem væri svo gagnger að tala mætti um nýja stjórnarskrá í þeirri merkingu að til kæmi stjórnarskrá af nýjum stofni. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns þótti mér rétt að gefnu tilefni að lýsa í örfáum orðum almennum viðhorfum mínum til stjórnarskrármátsins og breytinga á stjórnarskránni og til þeirrar hugmyndar að setja lýðveldinu nýja stjórnarskrá, eins og það hefur verið orðað.



Virðulegi forseti. Söluskattsmál hafa sannarlega verið til mikillar umr. nú að undanförnu og hæstv. ríkisstj. hefur sérstaklega verið með öll söluskattsmálin til umfjöllunar á sínu borði og ekki enn þá ljóst hvað út úr því starfi kemur. Þetta frv. er í raun og veru eins konar framhaldssaga hér í hv. deild allt frá 1977 því að forsaga málsins er sú að á sínum tíma giltu um öll verksmiðjuframleidd hús, öll einingahús, allt aðrar reglur hvað varðaði innheimtu söluskatts en á öðru húsnæði sem byggt var á byggingarstað. Við þetta varð vitanlega ekki unað, alveg sérstaklega þar sem hér var um að ræða mjög áhugaverða framleiðslu þar sem gætt var mikils hófs í öllum kostnaði og um verulega atvinnubót að ræða víða í minni byggðarlögum. Þá fluttum við hv. núv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og þáv. hv. varaþm. sem sat þá á þingi, Hannes Baldvinsson, frv. til l. um það að þessu yrði breytt á þann hátt að vinna við húsbyggingar og aðra mannvirkjagerð sem unnin er á byggingarstað, svo og í verksmiðju, á verkstæði eða starfsstöð, yrði undanþegin söluskatti. Hér var í raun og veru ekki um neina nýja undanþágu að ræða heldur aðeins samræmingu við almenna byggingarstarfsemi í landinu þannig að sama . gilti um undanþágu frá söluskatti hvort sem húsið væri byggt á byggingarstað eða byggt í verksmiðjum eins og einingahúsin hafa verið. Á þessu varð sú breyting að eftir að við höfðum flutt þetta frv. tvisvar tók hæstv. þáv. fjmrh. af skarið, hv. 4. þm. Austurl. Tómas Árnason, og bar fram stjórnarfrv. um það að íbúðarhús yrðu undanþegin söluskatti þó þau væru framleidd í verksmiðjum. Okkur þótti sannast sagna ekki nóg að gert þó að þetta væri langmikilsverðasti þátturinn því hér er um hreint samræmingaratriði að ræða eins og ég sagði áðan og á ekkert skylt við það hvort undanþágur almennt frá söluskatti eiga rétt á sér eða ekki. Við sem flytjum þetta frv. nú hv. 11. landsk. þm. Egill Jónsson, hv. 6. landsk. þm. Karl Steinar Guðnason og hv. 5. þm. Vesturl. Davíð Aðalsteinsson, erum á þeirri skoðun að hér eigi að koma inn í til viðbótar við íbúðarhúsin, barnaheimilin og leikskólana - en við fengum, nokkrir þm., barnaheimilin og leikskólana inn fyrir tveimur árum síðan - eigi að koma félags- og safnaðarheimili. Ekki er að vísu mikið um slíkar byggingar en þó eru þær til. Auk þess eigi atvinnuhúsnæði að bætast við. Um það skuli gilda sömu reglur og gilda nú um verksmiðjuframleitt íbúðarhúsnæði, barnaheimill og leikskóla sem þegar eru inni. Í raun og veru skiptir atvinnuhúsnæði hér mestu máli. Ég bendi á það að smærri atvinnurekstur vill gjarnan nýta sér þessa möguleika. Hér er ekki um að ræða að stórfyrirtæki fari að láta verksmiðjuframleiða fyrir sig hús af þessu tagi heldur er hér um að ræða m. a. ýmsa smærri iðngarða, úti á landsbyggðinni alveg sérstaklega, og smærri iðnrekstur þar sem svona verksmiðjuframleidd hús koma sér sérstaklega vel. Ég held að forsaga þessa máls og sanngirni og réttlæting þess sé nægilega rakin í grg. En ég tek það fram að sú mismunun söluskattsinnheimtu sem gildir hér enn þá eftir því hvort vinnan er unnin á byggingarstað eða í verksmiðjum er með öllu óviðunandi og í raun og veru endaleysa. En þrátt fyrir að nú sé mjög um undanþágur frá söluskatti deilt og jafnvel talið að í þeim felist fyrst og síðast möguleikar til undanskots frá skilum er það sem fyrr skoðun flm. að sama regla hljóti að eiga að gilda um verksmiðjuframleiddar byggingar sem aðrar byggingar í landinu. Því skal enn leitað vilja Alþingis til samræmingar og réttlætis í þessum málum og því er frv. þetta flutt. Ég gæti haft langt mál um söluskattinn almennt, innheimtu hans, skil hans og annað því um líkt. En eins og gengið var frá þessu máli við afgreiðslu þess þegar barnaheimilin og leikskólarnir voru teknir inn í til viðbótar við íbúðarhúsin hygg ég að óvíða, ef nokkurs staðar, sé um betri skil að ræða á sanngjörnum hluta söluskatts en einmitt á hinum verksmiðjuframleiddu húsum. Ég hygg að það sé alveg ótvírætt, það er fylgst það vel með því - sem betur fer, segi ég því að vitanlega er ekki verið að gera þessar undanþágur nema í raun og veru til þess að létta byggingarkostnað, létta ákveðnum kvöðum af húsbyggjendum og öðrum þeim sem þurfa að byggja yfir starfsemi sína t. d. Afleiðing þess að þessi söluskattur væri lagður á aftur að fullu á allar slíkar byggingar yrði einfaldlega hærri byggingarkostnaður og á hann hélt ég að væri ekki bætandi. Ég held að þessi samræming sé því nauðsyn og því leggjum við til að við það sem fyrir er bætist félags- og safnaðarheimili og atvinnuhúsnæðið þó að ég telji enn þá að það hefði átt að vera altæk heimild um það að öll verksmiðjuframleidd hús ættu að falla undir þessa lagagrein. Ég vil svo, virðulegi forseti, að lokinni þessari umr. leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Ég vil lýsa yfir stuðningi mínum við þetta fram komna frv. um undanþágur frá söluskatti og jafnframt lýsa yfir stuðningi mínum við þá grundvallarhugsun að allar verksmiðjuframleiddar byggingar njóti sömu kjara og hús sem framleidd eru á byggingarstað. Ég vona bara að hv. flm. þessarar till. sjái ástæðu til þess einhvern tíma á næstunni - þó ekki verði á þessu þingi - að koma fram með slíka till. og kanna hvort ekki megi ná stuðningi við hana.

Flm.(Stefán Benediktsson): Virðulegi forseti. Á þskj. 572 flyt ég frv. til l. um breytingu á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o. fl., nr. 95 frá 1981. Þetta er hvorki stórt mál né merkilegt. Hér er eingöngu um að ræða að kippa í lag smágalla í gildandi lögum sem ég trúi varla að hafi í raun og veru verið vísvitandi. Í svörum hæstv. viðskrh. við fsp. frá Birgi Ísl. Gunnarssyni á þskj. 441 kom í ljós að reiknuð er 2% söluþóknun af óniðurgreiddu heildsöluverði útfluttra landbúnaðarafurða. Ég hjó ekki eftir þessu fyrr en eftir á og við frekari umhugsun varð þetta frumvarpskorn mitt til. Í grg., sem er nú líklega ekki sú lengsta sem þm. hafa séð hér á þingi, tel ég einfaldlega með öllu óverjandi að sölulaun einnar eða annarrar vörutegundar séu tekin af öðru en söluverðmæti þess varnings sem verið er að versla með og ótækt að þau séu tekin af óniðurgreiddu heildsöluverði eins og gert er í þessu tilviki í dag. Ég legg til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.