Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls mátti skilja það á hv. flm. málsins, að hann teldi þetta hugsjónamál. Jafnframt var ekki laust við, að hann gæfi til kynna, að þingmenn væru fremur seinir af sinni reynslu til að skilja hugsjónir. Nú vil ég gera tilraun til að reka af mér þetta slyðruorð og færa sönnur á það, að ég skil þessa hugsjón flm. Það er þannig með hugsjónir, að því beztar eru þær, ef þær eru ekki eingöngu draumsýnir, heldur raunveruleiki um leið og í samræmi við þær reglur, sem annars gilda á því sviði, sem þær koma fram. Hv. flm. var form. í fjvn. Alþingis lengi, og ég minnist þess frá því, að ég starfaði með honum þar, að hann lagði mjög réttmæta áherzlu á það, að sjálfsagt væri, að Alþ. byggði löggjöf sína og ályktanir í fjármálum sem mest á grundvelli fjárlaga. Mér virðist, að í frv. vanti ákvæði, sem fullnægi þessari réttmætu kröfu. Og ég vil nú leyfa mér að gera tilraun til að bæta úr þessu með því að bera fram skriflega till., sem er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Við 1. gr. Aftan við greinina bætist: Stofnun og rekstur vistheimilisins hefst, þegar fé er veitt til þess á fjárlögum.“ Greinin fyrirskipar, að hefja skuli þegar undirbúning að stofnun og rekstri vistheimilis fyrir stúlkur samkv. fyrirmælum í öðrum lögum, og herðir þannig á þeim ákvæðum, sem þau lög fela í sér. Þá er tekið fram í greininni, að ríkissjóði skuli skylt að leggja fram nauðsynlegt fé í sambandi við stofnun og rekstur heimilisins, sbr. þó fyrirmæli 2. málsgr. þeirrar lagagreinar, sem vitnað er til í eldri lögum og fjallar um þátttöku þeirra, sem hælisins njóta, í greiðslu rekstrarkostnaðar. Þetta eru réttmæt fyrirmæli um að hraða framkvæmdum meira en gert er ráð fyrir í lögunum 1947. En þó er ekki rétt að sleppa því að ákveða, að ekki sé þó farið út fyrir grundvöllinn, sem ályktanir og löggjöf um fjármál ríkisins eiga að byggjast á, þ. e. a. s., að farið sé utan við fjárlög með þessa framkvæmd. Og till. mín, ef samþykkt verður, bætir því við. Í 2. gr. laganna eru svo ný ákvæði frá hv. flm., að vísu komin inn í því formi, sem þau nú eru, frá n. þeirri, sem um málið fjallaði, og eru viðbót við það, sem tekið er fram í lögunum frá 1947. Ég tel þess vegna, að þegar búið væri að samþykkja brtt. mína, þá væri þessi hugsjón orðin raunhæf og til bóta fyrir það, sem stefnt er að í þessum málum og menn geta vafalaust orðið sammála um að þörf sé á.



Herra forseti. Ég verð nú að segja, að ég varð dálítið undrandi yfir þeirri till., sem kom fram hér frá hv. þm. S-Þ. Það var rætt um þetta mál hér við 2. umr. og þá ljóslega bent á að það er einmitt vegna þess, að í lögunum um stofnun heimilis fyrir vandræðabörn stendur þetta ákvæði, að þau komi ekki til framkvæmda, fyrr en veitt er fé til þess í fjárlögum, að þetta frv., sem ég hef borið fram, er fram borið. Og það kom alveg skýrt fram bæði í minni ræðu og hjá hæstv. menntmrh., að þetta er til þess, að framkvæmdir séu hafnar nú þegar þrátt fyrir þau lagafyrirmæli, sem fyrir eru frá 1947. Þau lagafyrirmæli hafa nú staðið í sjö ár, án þess að nokkuð hafi verið gert í þessu máli. Og það er sýnilegt, að ef þessi till. verður samþ., þá er málið í nákvæmlega sama horfi og það hefur verið áður allt þetta tímabil. Það er raunverulega miklu eðlilegra að fella frv. en að samþykkja þessa till., sem hér er borin fram, því að það er sýnilegt, að ef hún er samþykkt, þá hefur alveg verið ónauðsynlegt að bera málið fram yfirleitt. Það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að mér bæri skylda til þess sem gömlum formanni fjvn. að hugsa nokkuð um fjárhagshlið þessa máls, og það hef ég gert. Ég bar fram alveg ákveðnar till. um, að það væri hægt að koma þessari stofnun á án þess að íþyngja ríkissjóði um byggingarkostnað, en það vildi ekki hv. menntmn. fallast á. Og hv. Alþ. hefur haft þar sömu skoðun og hv. menntmn., að leyfa ekki að taka skóla, sem þegar er til, til þess að starfrækja fyrir þetta heimili. Með því móti mátti spara þau útgjöld, sem þarf til þess að byggja slíkt hæli. Ég benti einnig á, að það hefði mátt í sambandi við þetta starfrækja aðra stofnun, sem átti að vera til hagsbóta og hefði orðið til hagsbóta bæði fyrir þjóðfélagið og ekki hvað sízt fyrir þær tvær sýslur, sem standa að þeim skóla, sem hér um ræðir, skólanum í Hrútafirði. Það var ekki heldur fallizt á þá till. mína. Hins vegar hefur hv. menntmn. fallizt á nauðsynina á, að þetta mál komist þegar í framkvæmd, og er einróma sammála um, að málið skuli ná fram að ganga hér frá þessari hv. d. samkv. frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 259. Ég vil því vænta þess, að hv. menntmn. öll sameiginlega greiði atkv. gegn þessari tillögu. Ég ætla ekki að fara að lýsa því hér, hve mikil þörf er á þessum framkvæmdum. En ef hv. flm. tillögunnar væri jafnkunnugur því máli og jafnsannfærður um það og ég er, þá hefði hann áreiðanlega ekki borið fram þessa till. hér. Þessi till. er ekkert annað en banaráð við málið sjálft. Hann hefur ekki reynt að skilja, að hér væri um hugsjónamál að ræða, og hann hefur ekki heldur reynt að skilja það, að hér er um hreint fjárhagsmál fyrir þjóðina að ræða, því að það er sannarlega ekki sama, hvort um 90–100 stúlkur, sem nú eru á glapstigum, haldi áfram á þeirri braut og verði fyrr eða síðar byrði á þjóðfélaginu ásamt afkomendum þeirra, eða þeim yrði bjargað eins og þarf að gera nú þegar. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál frekar, en vil aðeins endurtaka það og benda á, að samþykkt á þessari till. er sama sem að fella frv. Ég vil því vænta þess, að till. verði felld.



Herra forseti. Mér virðist, að 2. gr. frv. á þskj. 259 nægi alveg til þess, að ríkisstj. - viðkomandi ráðh. – geti leyft sér að leita eftir hentugu húsnæði, eins og í gr. stendur, og þar með að hefja það starf, sem til er ætlazt í sambandi við það síðar meir. Þess vegna er það nóg til þess að hleypa málinu af stokkunum, að ráðh. undirbúi þetta á þennan hátt og hafi í því einhvern styrk að baki sér, eða ríkisstjórnin öll réttara sagt, því að um fjárveitingu héðan er ekki að ræða á þessum fjárlögum, býst ég við.



Herra forseti. Ég varð nokkuð hissa á afstöðu hv. þm. Barð. gagnvart till. þeirri, sem ég hef flutt. Ég var mjög hissa á henni, af því að ég hafði kynnzt þessum hv. þm. sem formanni fjvn. Hann sagði, að frv. væri flutt til þess að fella niður þau ákvæði í lögunum frá 1947, sem gera ráð fyrir því, að fé þurfi að vera til á fjárlögum, þegar hafizt er handa um stofnun vistheimilisins. Öðruvísi mér áður brá. Ég er sannfærður um, að hv. þm. Barð. hefði ekki, meðan hann var formaður í fjvn., flutt frv. til þess að komast fram hjá fjárlögunum með útgjöld ríkisins. En til hvers sem nú frv. er flutt, þá er það misskilningur hjá honum, að það missi marks, ef till. mín er samþykkt. Tilgangur frv. er samt sem áður í gildi og réttmætur, ef till. mín er samþykkt. Annars er tilgangurinn óréttmætur, hversu þýðingarmikið sem málið er. Það er, eins og ég tók fram áðan, ákveðið í frv., að hafizt skuli handa um undirbúning. Það er ekki ákveðið, hvenær slíkt skuli gert, í lögunum frá 1947. Það er líka samkv. 2. gr., eins og hv. þm. Hafnf. sagði, ákveðið, að ríkisstj. skuli þegar hafa heimild til þess að leita eftir hentugu húsnæði, sem til kann að vera fyrir vistheimilið, eða gera samning um afhendingu þess og afnot. Hér er hert á því, að unnið sé að framgangi málsins, og þess vegna liggur ljóst fyrir, að frv. hefur sinn tilgang og ýtir málinu mjög áleiðis, ef það verður samþ. í því formi, sem hér liggur fyrir. En verði till. mín ekki samþ., þá hefur frv. þann óréttmæta tilgang, að það megi ráðast í framkvæmd, sem getur kostað 6–8 milljónir, eftir því sem mig minnir að standi í grg. hv. flm., án þess að fjárlög hafi verið byggð upp í samræmi við það. Nú minnist ég þess, að til er annað vistheimili. Það er vistheimili fyrir drengi í Breiðuvík, sem hv. flm. hefur unnið við að koma upp og haft umsjón með rekstri á. Og ég minnist þess, að við 2. umr. fjárl. lagði hann áherzlu á, að ef ekki fengist fram till. um hækkun á fjárframlagi til hælisins, þá væri ekki um annað að gera en að leggja þar upp laupana. Í því tilfelli þekkti ég hinn gamla formann fjvn. Nú þekki ég hann aftur á móti ekki í sambandi við þetta mál, þegar hann telur, að það megi ráðast í framkvæmd, sem getur kostað margar milljónir, án þess að fé sé til hennar veitt í fjárlögum. Með þessu vil ég undirstrika það, að till. mín er flutt eingöngu í þeim tilgangi að gera frv. samboðnara hv. deild til afgreiðslu og byggja það á þeim grundvelli, sem ætlazt er til að Alþ. byggi á löggjöf sína um útgjöld ríkissjóðs.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að benda hv. flm. brtt. og hv. Alþ. og hv. d. á, að þau rök, sem hv. flm. ber fram hér, eru fullkomlega röng. Þetta er í fullkomnu samræmi við afgreiðslu fjárl., þó að frv. sé samþ. eins og það er. Í 24. gr. fjárl. er skýrt tekið fram, að það er heimild til þess að ætla fé til þess að greiða allan þann kostnað, sem fylgir samþykktum laga og þál. á yfirstandandi þingi. En hvers vegna hefur þetta mál orðið út undan frekar en svo margt annað? Það er af því, að hv. þm. lítur svo á, að þetta mál eigi ekki að ná fram að ganga yfirleitt; það sé ekki þörf fyrir málið, það sé ekki fjárhagsmál fyrir þjóðina, það sé ekkert hugsjónamál, því að hann veit það sem enn starfandi í fjvn., að í 24. gr. er ákvæði um, að á hana skuli settur allur sá kostnaður, sem fylgir samþykktum Alþ. á yfirstandandi ári. Þetta hefur jafnan ekki verið nein smáupphæð, oft og tíðum skipt milljónum. Þetta veit hv. þm., svo að það er í fullu samræmi við ákvæði fjárl. að afgreiða málið. Hitt hefur bókstaflega enga þýðingu, að samþykkja frv. með þessari breytingu, því að þá er það komið í nákvæmlega sama horf sem sjálf lögin frá 1947 eru, - engin önnur breyting en það, að hér er gefin heimild til þess að taka einhverjar eignir til þessarar starfsemi, án þess þó að látið sé nokkurt fé til þess. Ég vil hins vegar benda hv. þm. á, að honum hefði verið miklu nær að taka upp baráttu í fjvn. til þess að setja inn ákveðna upphæð til þess, að hægt væri að gera þetta, svo að Alþ. vissi þá, hvað væri verið að fara í þessu máli. Það hefur hann ekki gert, af því að hann hefur verið andvígur þessu máli frá upphafi. Það er höfuðatriðið, og þá væri það miklu hreinlegra fyrir hann að segja eins og er: Ég er á móti því, að það sé byggt stúlknaheimili í landinu - því að það er það, sem hann er að vinna að. Það hefði verið miklu drengilegra og miklu manndómslegra fyrir hann að koma þannig fram í málinu. Ég treysti því hins vegar, að það verði ekki margir hér í þessari hv. d., sem eru á þeirri sömu skoðun og hann. Það er alveg sýnilegt, að ef till. er samþ. hér, eins og hún liggur fyrir, þá hefur þetta frv. enga þýðingu. Þá gilda lögin eins og þau eru: dauður bókstafur, eins og hefur verið í 7 ár, og þá verður enn horft um skeið á þessi vandræði án þess að hreyfa hönd eða fót. Ég vænti, að Alþ. gangi ekki svo frá þessu máli á þessu þingi.