Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess áður en gengið verður til dagskrár að vegna þess hversu mörg dagskrármálin eru er gert ráð fyrir fundi eftir kl. sex að loknum þingflokksfundum.

Herra forseti. Það var snemma á þessu þingi sem ég lagði fram fyrirspurn á þskj. 139 til hæstv. heilbrrh. um dvalarrými fyrir aldraða. Fyrirspurnin er á þessa leið, með leyfi forseta: ,,1. Hve mörg dvalarrými fyrir aldraða í ,,mjög brýnni þörf`` verða tekin í notkun á næsta ári [þ.e. á árinu 1999] miðað við forsendur fjárlagafrumvarpsins? 2. Hvar eru þessi dvalarrými og hve mörg rými eru á hverjum stað? 3. Hve margir aldraðir eru í ,,mjög brýnni þörf`` fyrir hjúkrunarrými í landinu nú? Hvar eru þeir? Hve margir munu samkvæmt spám bætast við á þessu ári?`` Frá því að þessi fyrirspurn var flutt hefur mjög margt komið fram opinberlega sem í raun svarar efni hennar. Það er í fyrsta lagi ljóst að gert er ráð fyrir því að boðið verði út í byrjun þessa árs, eins og við höfum rætt hér fyrir nokkru, hjúkrunarheimili fyrir aldraða í Reykjavík með 60 rúmum og átti ég frumkvæði að umræðu um það mál utan dagskrár, þ.e. rekstrarformið, þar sem gert var ráð fyrir því að bjóða út í heilu lagi þjónustu við 60 aldraða. Það gagnrýndi ég þá og fleiri hv. þingmenn. Í öðru lagi hefur verið gengið frá samningum við Garðbæinga um rekstur hjúkrunarheimilis þar sem áður var klaustur í Garðabæ. Í þriðja lagi hefur verið tekið í notkun hjúkrunarrými fyrir aldraða í Ási í Hveragerði. Í fjórða lagi er inni í þessari mynd hjúkrunardeild á Víðinesi og síðan er gert ráð fyrir því að hjúkrunarrýmum verði fjölgað með því að breyta dvalarrýmum í hjúkrunarrými. Allt er þetta hið besta mál en vandinn er hins vegar risavaxinn engu að síður og nauðsynlegt er að reyna að átta sig á því hvernig þróunin verður í þessum málum á næstu árum því að þrátt fyrir það sem þegar hefur verið ákveðið er augljóst mál að mjög verulega vantar á hjúkrunarrými fyrir aldraða, aðallega hér á þéttbýlissvæðinu og það eigi síðar en tafarlaust. Mér sýnist á þeim tölum sem ég hef skoðað í þessu sambandi að í rauninni muni enn þá vanta á næsta ári um það bil 100 rými fyrir aldraða í mjög brýnni þörf. Þó að tekið hafi verið tillit til þeirra nýju rýma sem tekin hafa verið í notkun þá bætist alltaf ákveðinn fjöldi af fólki við þannig að mér sýnist það augljóst mál að við séum ekki að sjá fyrir endann á því hvernig á þessum vanda verður tekið. Þess vegna á fyrirspurnin við þó hún hafi verið flutt snemma í haust og ég legg á það áherslu sem aðalatriði málsins að nú, á ári aldraðra verði teknar ákvarðanir um aðgerðir í þessum efnum sem hafa það í för með sér að gömlu fólki verði ekki boðið upp á það að þurfa að liggja heima við hraklegar aðstæður oft árum saman án þess að sjá lausn á sínum málum. Þess vegna er þessi fyrirspurn flutt, herra forseti, og ég vænti góðra svara frá hæstv. heilbr.- og trmrh.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda er nokkuð langt síðan þessi fyrirspurn var fram lögð og mörgu af því sem hér er spurt um hefur þegar verið svarað, svarað í verki ef svo má segja. Mér finnst þó rétt að fara betur yfir nokkur atriði, en starfshópur heilbr.- og trmrn. og Reykjavíkurborgar kom með tillögur um úrræði í hjúkrunarþjónustu við aldraða í Reykjavík og skilaði áliti í maí sl. Starfshópurinn gekk út frá því að bið eftir hjúkrunarrými væri ekki lengri en 90 dagar frá því að brýn þörf fyrir hjúkrunarrými er metin. Það er samdóma álit hópsins að hámarksbið eftir hjúkrunarrými sé 90 dagar. Allar tillögur sem hér liggja fyrir eru í beinu framhaldi af þessari úttekt. Það er ljóst að 176 einstaklingar á Reykjavíkursvæðinu eru í brýnni þörf fyrir hjúkrunarrými. Á landinu öllu eru 222 á biðlista. Á þessu ári er áformað að taka í notkun 130 ný hjúkrunarrými í Reykjavík og einnig er verið að breyta dvalarrýmum í hjúkrunarrými. Eins og fram hefur komið er áætlað að byggja í Reykjavík 60 rýma hjúkrunarheimili og er ætlað á fjárlögum 72 millj. kr. til þess verkefnis. 1. desember voru tekin í notkun í Ási í Hveragerði 26 ný rúm og léttir það mjög á Grund, en þessir einstaklingar hefðu annars farið á Grund. 25 ný rúm verða tekin í notkun í Garðabæ nú fljótlega og í Víðinesi verður pláss fyrir 40 hjúkrunarsjúklinga innan skamms en áætlað er nú alveg á næstu mánuðum að opna þar 19 rúm. Auk þess er í undirbúningi að koma upp deild fyrir 12 einstaklinga með heilabilun. Hv. þm. sagði réttilega að þrátt fyrir allar þær aðgerðir sem hér er talað um, væri vandinn enn þá stór. Þegar við höfum komist fyrir mesta vandann sem verður árið 2000, þá þurfum við a.m.k. tíu ný rúm á hverju ári samkvæmt þeim áætlunum sem liggja fyrir.

Herra forseti. Það er full ástæða til þess að hefja umræðu um ástandið í málefnum aldraðra, þ.e. hjúkrunarrýmin, nú á ári aldraðra. Það hefur auðvitað oft verið rætt í þinginu og vissulega hefur verið reynt að bæta úr ástandinu en því miður eru 177 í mjög brýnni þörf í Reykjavík og bíða eftir hjúkrunarrýmum. Miðað við að þeir séu 222 á öllu landinu þá er þetta mjög stór vandi bara hér á höfuðborgarsvæðinu. Það að komin séu rými í Ási í Hveragerði, þ.e. 26 ný rúm, tel ég ekki leysa vandann í Reykjavík því að ég tel óeðlilegt að Reykvíkingar séu fluttir hreppaflutningum í hjúkrunarrými til sveita. Ég vil því leggja áherslu á að við leysum þennan vanda innan Reykjavíkur og í nágrannabyggðum Reykjavíkur en flytjum ekki fólk þetta langt. Við þekkjum það að margir eiga erfitt með að heimsækja sína nánustu langar leiðir og þess vegna vil ég leggja áherslu á að þessi vandi verði leystur á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Nokkuð greinir menn á um það hver þörfin sé fyrir hjúkrunarrými fyrir aldraða til framtíðar litið. Menn líta svo á að með breyttri líðan þeirra öldruðu muni þörfin í framtíðinni ekki verða jafnbrýn og nú, þ.e. þegar talað er um að það þurfi tíu ný rúm á ári þá sýnist mönnum sitt hvað þar um. Ég hjó eftir öðru hjá ráðherra og vil fá svör við. Heyrði ég rétt að ætlaðar væru 72 millj. vegna þessa hjúkrunarheimilis sem nú á að fara í útboð? Það lætur nærri að það sé þá um einn þriðji eða einn fjórði af heildarkostnaði verksins. Getur það verið að 72 millj. fari í að undirbúa útboð vegna þessa hjúkrunarrýmis? Ég vona að ég hafi misheyrt þessar tölur. Mér þykja þær nokkuð ógnvænlegar. Hefði kannski verið rétt að standa öðruvísi að verki? Ég tel hins vegar eins og hér hefur komið fram að full ástæða sé til þess að bæta um betur varðandi hjúkrunarrými fyrir Reykvíkinga, þó það sé ekki endilega í Reykjavík sjálfri, þá á höfuðborgarsvæðinu, í Garðabæ eða í Hafnarfirði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin. Ég átta mig satt að segja ekki alveg á því hvernig þetta kemur út. Það er talað um að nú séu 177 á Reykjavíkursvæði í mjög brýnni þörf. Hvaða svæði er það? Það er væntanlega Reykjavík, Kópavogur, Hafnarfjörður, Garðabær, Seltjarnarnes. Á þessu svæði eru 177 og síðan er gert ráð fyrir því að tekin verði í notkun á þessu ári --- eða er það ekki rétt hjá mér? --- 77 rými á þessu sama svæði, þ.e. 25 í Garðabæ, 40 í Víðinesi, innan skamms eins og hæstv. ráðherra orðaði það, og síðan verði tekin í notkun 12 rúma deild fyrir heilabilaða aldraða einstaklinga.

60 á þar næsta ári.

Á þar næsta ári? Mér sýnist með öðrum orðum, herra forseti, að það þurfi að skýra aðeins betur hvað hér er um að ræða. Mér sýnist að veruleikinn sé hvað sem öllu líður sá að í lok ársins 1999, hins mikla velferðarárs, góðærisárs, kosningaársins 1999, verði hér um 100 manns á þessu svæði enn þá í mjög brýnni þörf fyrir þjónustu. Ég spyr hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: Er þetta ekki rétt hjá mér? Í öðru lagi vil ég segja að mér finnst að það eigi að nota ár aldraðra til að taka ákvarðanir um að þessi, mér liggur við að segja, blettur á velferðarkerfinu verði þurrkaður út. Það verður að ganga þannig frá þessum málum að hjúkrunarrými fyrir aldraða verði boðleg. Ég bendi á að á síðasta ári aldraðra settum við okkur svona markmið og gerðum áætlanir um Framkvæmdasjóð aldraðra sem því miður voru síðan brotnar niður og peningarnir þaðan, sem áttu fara til að byggja upp þjónustu hér á þéttbýlissvæðinu, voru teknir til þess að byggja upp þjónustu annars staðar þar sem þörfin var þó miklu minni. Og nú er enn þá einu sinni sagt við okkur Reykvíkinga: Nú er röðin komin að Reykjavík. Það er búið að segja þetta mjög oft, herra forseti, í heilbrigðismálum á Íslandi.

Herra forseti. Það er ljóst af þeim upplýsingum sem komu fram frá heilbrrh. áðan að mikið er verið að gera í þessum málaflokki og er það vel því þörfin er mikil. Maður sá fyrir sér fyrir nokkrum árum að þetta væri eins og hvert annað óleysanlegt verkefni en það hillir undir að hægt verði að mæta mestu þörfinni á allra næstu missirum. Þegar maður hefur unnið, eins og ég, sem læknir með gömlu fólki þá þekkir maður hvað það þýðir þegar talað er um að þörfin sé brýn og maður þekkir líka hvað það þýðir að hún sé mjög brýn. Það er erfitt fyrir roskinn einstakling sem þarfnast hjúkrunar að þurfa að bíða og má segja að hver dagur sé erfiður. Það er líka erfitt fyrir aðstandendur. En það sem mig langaði að bæta inn í þessa umræðu er möguleikinn sem var nefndur með útboð. Ég tel að sá möguleiki sé vannýttur að einstaklingar sem hafa til þess menntun og þekkingu taki að sér lítinn hóp aldraðra, kannski þrjá, fjóra eða fimm sjúklinga ef faglegum kröfum er fullnægt. Ég held að það sé mjög æskilegur kostur sem megi athuga til viðbótar.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekkert ofsagt sem kom fram í ræðu hv. þm. Svavars Gestssonar þegar hann sagði áðan að vandinn væri risavaxinn. Risavaxinn vandi, sagði hv. þm. og ég tek undir það. Ég held við deilum ekki um það. Það kom reyndar fram hjá hæstv. ráðherra að verið er að vinna að þessum málum. Ég verð að segja það sem mína skoðun að mér hefur fundist það vera blettur, vondur blettur á þjóðfélaginu hversu löng bið er eftir hjúkrunarplássi fyrir það fólk sem er í brýnni þörf. Og hvað þýðir brýn þörf? Það er meira en að fólkið sé í þörf. Það er brýn þörf, það þarf nauðsynlega að fá aðstöðu og það er mjög þýðingarmikið að við notum það velferðarþjóðfélag sem við búum nú í til að taka á þessu máli. Það er mjög brýnt.

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi taldi saman rúmin og ég vil segja honum að á árunum 1998 og 1999 fjölgar hjúkrunarrúmum um 171 á höfuðborgarsvæðinu. Það bætir auðvitað úr þeirri brýnu þörf sem menn eru sammála um að er til staðar. Það er mikill vandi. Það markmið að aldrei verði lengri bið en 90 dagar er ásættanleg bið. Og með því að taka þennan stóra pakka núna eins og við erum að gera, t.d. með því að byggja upp 60 rúma stofnun sem er þegar í forvali og af því að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson kom inn á það áðan að 72 millj. væru ætlaðar til þess verks, þá erum við að tala um reksturinn, við ætlum að setja það í reksturinn á þessu ári. Það er því verið að gera verulega mikla bragarbót. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir sagði áðan að um hreppaflutninga væri að ræða þegar við opnuðum í Ási í Hveragerði. Í Ási í Hveragerði er dvalarheimili og þeir einstaklingar sem eru að fara núna yfir á hjúkrunarheimili hafa yfirleitt verið á dvalarheimilinu en venjan hefur verið að dvalarsjúklingar þar hafi flust til Reykjavíkur. Það gerist ekki nú. Þeir fá að búa áfram þar sem þeir hafa búið undanfarin ár og það tel ég mikið til bóta. En það er sem sagt ekki aðalatriðið hversu margir eru á biðlista heldur hversu biðin er löng. Það að biðin verði ekki lengri en 90 dagar er markmið sem við meira en stefnum að, það er markmið sem við ætlum að uppfylla.

Virðulegi forseti. Það er orðið nokkuð langt síðan þessi fyrirspurn var lögð fram. Það er kunnara en frá þurfi að segja og við höfum tekið það fyrir nokkrum sinnum á hv. Alþingi að fíkniefnaneysla ungs fólks, unglinga og jafnvel barna er orðið verulegt vandamál. Neyslan hefur aukist og aldurinn færst neðar. Foreldrar verða oft og tíðum að sinna erfiðu umönnunarhlutverki á heimili áður en pláss fæst á sjúkra- eða meðferðarstofnun og ég veit mörg dæmi þess að annað foreldri, jafnvel bæði, hafi þurft um tíma að segja upp vinnu til að sinna ungum, fársjúkum fíkniefnaneytanda heima hjá sér. Heimilið, fjölskyldan, foreldrarnir og systkini eru undirlögð vegna þess að einstaklingur innan fjölskyldunnar hefur ánetjast fíkniefnum. Þess vegna má segja að þegar unglingurinn eða barnið fær loks pláss á meðferðarheimili er öll fjölskyldan, foreldrarnir og systkinin í þörf fyrir hjálp til að vinna úr vandanum. Það hefur verið lögð rík áhersla á nauðsyn þess í meðferðarstarfi að foreldrar og systkini taki þátt í meðferðarstarfinu. Það hefur hins vegar verið þannig að meðferðarheimili fyrir unglinga og börn í fíkniefnaneyslu eru oftar en ekki staðsett langan veg frá heimabyggð viðkomandi einstaklings og þá kannski sérstaklega ef horft er til höfuðborgarinnar þar sem fjöldi þeirra ungu einstaklinga sem eru í eiturlyfjum er hvað mestur. Ef foreldrar ætla að taka virkan þátt í meðferðarstarfinu þurfa þeir að leggja í verulegan kostnað vegna ferðalaga, jafnvel gistingar og þetta reynist mjög mörgum erfitt vegna bágs fjárhags, þar sem tekjur heimilisins minnka verulega þegar annað foreldrið hefur þurft að segja upp vinnu utan heimilisins og stunda þennan veika einstakling. Það er mjög brýnt að foreldrarnir taki virkan þátt í meðferðarstarfinu vegna barnsins og unglingsins en það er líka brýnt vegna foreldranna sjálfra og systkina viðkomandi. Það er nauðsynlegt að gera þeim kleift að taka þátt í þessu starfi og auðvelda það, m.a. með greiðslu ferðakostnaðar vegna meðferðarstarfsins þar sem fíkniefnaneysla hefur verið viðurkennd sem sjúkdómur og ætti þá að falla undir sömu reglur og ferðakostnaður vegna annarra sjúkdóma. Á þskj. 180 beini ég eftirfarandi fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh.: Í fyrsta lagi. Hvaða reglur gilda um þátttöku almannatryggingakerfisins í ferðakostnaði foreldra eða aðstandenda ungra fíkniefnaneytenda sem eru á meðferðarheimilum fjarri heimabyggð? Ef um hlutdeild almannatrygginga er að ræða í þessum kostnaði, hver er hún, og ef ekki, mun ráðherra þá beita sér fyrir breytingum á viðkomandi reglum? Í öðru lagi. Hver er áætlaður heildarferðakostnaður foreldra eða aðstandenda vegna þátttöku þeirra í meðferðarstarfi á heimilum fyrir unga fíkniefnaneytendur?

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda að þarna er um sjúkdóm að ræða sem hefur áhrif á alla fjölskylduna. Hv. þm. spyr mig mjög afmarkaðra spurninga varðandi ferðakostnað. Til að byrja með er rétt að athuga reglur tryggingaráðs nr. 185 frá 28. mars 1996 settar samkvæmt j-lið 36. gr. almannatryggingalaga en þær fjalla um ferðakostnað sjúklinga og aðstandenda þeirra innan lands. Í 3. mgr. 3. gr. reglnanna segir svo: ,,Sjúkratryggingar endurgreiða með sömu skilyrðum og getið er í 1. mgr. þeirrar greinar, [þ.e. vegalengd sem a.m.k. er 15 km. milli staða] nauðsynlegar ferðir foreldris eða nánasta aðstandanda til að vitja sjúklings 16 ára og yngri. Endurgreiðsla slíkra ferða takmarkast við eina vitjun á viku til sjúklings.`` Þessi aldursmörk hafa nú verið rýmkuð samkvæmt úrskurði tryggingaráðs og er miðað við breyttan sjálfræðisaldur, þ.e. 18 ár. Sjúkratryggingar almannatrygginga endurgreiða 2 / 3 hluta kostnaðar af raunverulegu fargjaldi með venjulegri áætlunarferð eða af reiknuðu fargjaldi með áætlunarbifreið á hverjum tíma af eigin bíl ef notaður er. Skilyrði endurgreiðslu sjúkratrygginga er að sjúklingur sé til meðferðar eða óhjákvæmilegs eftirlits hjá lækni, tannlækni eða í sjúkrahúsi eða til þess að njóta óhjákvæmilegrar meðferðar samkvæmt tilvísun læknis eða hjá heilbrigðisstéttum sem sjúkratryggingar hafa samið við. Skilyrt er að endurgreiðslan einskorðist við skilgreinda, alvarlega sjúkdóma. Í dag er ekki gert ráð fyrir að endurgreiðslur eigi við vegna áfengis- eða fíkniefnaneyslu eða vegna aðstandenda þeirra. Ungir fíkniefnaneytendur sem fá meðferð hjá heilbrigðiskerfinu eru almennt flestir sendir á Vog eða til SÁÁ. Þar er fyrst í stað um skammtímaafeitrun að ræða og er yfirleitt ekki gert ráð fyrir heimsóknum á þær stofnanir meðan á afeitrun stendur. Flestir ungir fíkniefnaneytendur fá síðan meðferð sína utan heilbrigðisstofnana og það er einna helst á meðferðarheimilum Barnaverndarstofu víðs vegar um land. Þessum meðferðum hefur fjölgað eins og hv. þm. kom inn á í ræðu sinni áðan. Það er orðið mjög algengt að byggja upp slík heimili úti á landi og telja menn að það séu fleiri kostir við það en færri og er að mati fagmanna mjög góður árangur af þeirri meðferð sem yfirleitt er veitt þar. En til að svara hv. þm. um kostnaðarreglur er ljóst að ekki hefur verið greitt fyrir þá aðila sem hafa verið undir verndarvæng Barnaverndarstofu en um nokkurt skeið hafa þessar greiðslur, ferðakostnaðarreglur verið til endurskoðunar. Tryggingaráð hefur nú skilað tillögum til heilbrrn. og þessar tillögur eru nú bæði til faglegrar og fjárhagslegrar meðferðar í ráðuneytinu. Varðandi síðustu spurningu hv. þm. um hve mikill ferðakostnaður það er fyrir einstaklinga eða foreldra barna sem eiga við þennan vanda að stríða, þá hefur það ekki verið tekið saman, enda mjög mismunandi kostnaður hjá foreldrum vegna meðferðar.

Herra forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir vekur hér máls á ferðakostnaðarreglum almannatrygginga sem er full ástæða til að vekja athygli á. Þær koma mjög illa niður á mörgum fjölskyldum sem eiga við þann vanda að etja að eiga börn sem eru sjúk eða hafa lent í vímuefnavanda eins og hv. þm. benti á. Og ég vil, herra forseti, spyrja hæstv. ráðherra: Hyggst hún breyta þessum reglum? Þær eru mjög ósanngjarnar og þetta er mjög þungur baggi á þeim sem þurfa að fara á milli landshluta til að fá þjónustu fyrir þessi börn eða unglinga. Vitjun einu sinni í viku er auðvitað fyrir neðan allar hellur og að greitt sé fyrir vitjun einu sinni í viku, eins og kom fram í umræðunni t.d. bara um fæðingarorlofsgreiðslurnar og fyrirburana, er ekki forsvaranlegt. Að greiða foreldri einu sinni í viku fyrir að vitja barns á spítala ef það þarf að fara lengri leið en fimmtán kílómetra er náttúrlega ekki forsvaranlegt og fyllilega komin ástæða til að endurskoða þessar reglur. Og ég spyr, herra forseti, hæstv. ráðherra: Hyggst hún ekki taka þessar reglur til endurskoðunar og breyta þeim í réttlætisátt?

Virðulegi forseti. Í máli hæstv. ráðherra kom fram að fíkniefnaneyslan er viðurkennd sem alvarlegur sjúkdómur. Við horfum fram á þá staðreynd að fíkniefnaneysla hefur aukist verulega meðal barna og ungmenna og að allir fræðimenn, sem hafa fjallað um þetta, ég tala nú ekki um þá foreldra, sem eiga börn sem hafa ánetjast fíkniefnum, leggja áherslu á þá miklu nauðsyn sem er á því að foreldrar og systkini taki þátt í meðferðarstarfinu. Enn og aftur erum við að reka okkur á það að annars vegar er um að ræða kerfi innan heilbrigðisgeirans og hins vegar innan félagsmálageirans. Þegar meðferðarheimili fyrir börn og ungmenni, sem eru flest staðsett úti á landi, eru rekin af félagsmálageiranum er ekki um það að ræða að foreldrar fái greidda þátttöku í ferðakostnaði, hvað þá gistingu, en eðlilega er þó ætlast til þess að þau mæti og taki þátt í meðferðarstarfinu. Þau þurfa líka mjög mikið á því að halda. Það er ljótur blettur á starfi okkar innan heilbrigðis- og félagsmálageirans að við skulum ekki hafa tekið á þessu vegna þess að það er mjög stór þáttur í því að meðferðin takist vel og virki eftir að einstaklingurinn er kominn heim að foreldrarnir taki þátt í starfinu. Ég beini því til hæstv. ráðherra þeirri spurningu sem ég lagði fram í fyrri lið í fyrirspurninni þar sem segir: Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að þessum reglum verði breytt? Hvað með foreldra sem eiga börn í meðferð úti á landi? Ég veit um dæmi þess að þátttaka foreldra í meðferðarstarfi hefur kostað tugi þúsunda og jafnvel að foreldrar hafi þurft að taka bankalán til þess að geta tekið þátt í meðferðarstarfinu. Vegna bágs fjárhags hafa þeir þurft að leita eftir lánafyrirgreiðslu til að geta tekið þátt í þessu starfi. Mun ráðherra beita sér fyrir breytingum?

Virðulegi forseti. Í allflestum tilvikum er mjög mikilvægt að foreldrar taki þátt í meðferð barnsins. Það er þó mat fagmanna oft á tíðum að barnið þurfi einhvern tíma að fá að vera í vissri einangrun, en í allflestum tilvikum þurfa foreldrar að koma þar að og það er það langæskilegasta. Það er langæskilegast að heimilislífið sé þannig að það sé hægt og það sé gert mögulegt. En það kom fram í fyrra svari mínu og ég endurtek að þessar reglur hafa verið til endurskoðunar og tryggingaráð hefur þegar komið með tillögur inn í heilbrrn. sem eru núna í faglegri og fjárhagslegri skoðun. Miklar breytingartillögur eru gerðar í þeim tillögum sem fyrir liggja. Að vísu taka þær fyrst og fremst á heilbrigðismálunum, ekki félagsmálunum. 

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrir hæstv. heilbrrh. fyrirspurn sem varðar reglur um endurgreiðslu ferðakostnaðar sjúklinga. Fyrirspurn er reyndar komin fram fyrir allnokkru en dregist hefur að svara henni eða öllu heldur að tækifæri gæfist til þess að við, ég og hæstv. heilbrrh. gætum átt orðaskipti um þetta mál. Þannig háttar til að núverandi reglur eða ástand um þessar endurgreiðslur eru að mínu mati gjörsamlega ófullnægjandi og í raun og veru óréttlátar vegna þess að þær eru alls ekki þannig úr garði gerðar að eitthvert eðlilegt samræmi sé í aðstöðu fólks eftir því annars vegar hvar það er búsett og eftir því hvaða sjúkdómar hrjá það. Þessar reglur eru settar á grundvelli heimildar í 36. gr. almannatryggingalaganna og síðan gefur Tryggingastofnun út reglur um þetta efni. Í þeim reglum segir m.a.: Þurfi sjúklingur að ferðast ítrekað innan lands til meðferðar eða óhjákvæmilegs eftirlits hjá lækni, tannlækni eða á sjúkrahúsi (með eða án innlagnar) eða til þess að njóta óhjákvæmilegrar meðferðar samkvæmt tilvísun læknis hjá heilbrigðisstéttum, sem sjúkratryggingar hafa samið við, taka sjúkratryggingar þátt í ferðakostnaði samkvæmt neðangreindum reglum. Sjúkratryggingar taka þátt í ferðakostnaði vegna tiltekinna alvarlegra sjúkdóma svo sem illkynja sjúkdóma, nýrnabilunar, alvarlegra augnsjúkdóma, brýnna lýtalækninga, bæklunarlækninga barna, tannréttinga barna vegna meiri háttar galla eða alvarlegra tilefna, alvarlegra vandamála í meðgöngu eða annarra sambærilegra sjúkdóma. Þetta þýðir með öðrum orðum, herra forseti, á mannamáli að ýmsir alvarlegir og mjög algengir sjúkdómar, sem fólk verður að leita sér læknishjálpar við, falla utan þessa ramma. Ég get nefnt sem dæmi einn algengasta sjúkdóm eða vandamál sem aldrað fólk stríðir við, þvagfærasjúkdóma. Ég hef undir höndum dæmi um sjúklinga, sem hrjást einmitt af þessum kvilla eða sjúkdómi, og hafa mátt fara af Austfjörðum til Reykjavíkur og Akureyrar upp í fjórum sinnum á ári með ærnum tilkostnaði, 15 til 20 og upp í 25 þúsund kr. ferðakostnaði í hvert sinn, ef farið er með flugi t.d. frá norðausturhorni landsins. Vegna þess að þessi sjúkdómur fellur ekki undir þessa flokkun fær það þennan kostnað ekki endurgreiddan. Ég hef því leyft mér að leggja svohljóðandi spurningar fyrir hæstv. heilbrrh.: 1. Hvað veldur því að ferðakostnaður sjúklinga sem þurfa að leita sér lækninga fjarri heimabyggð vegna ýmissa algengra sjúkdóma, t.d. þvagfærasjúkdóma sem oft hrjá aldrað fólk, er ekki endurgreiddur af Tryggingastofnun ríkisins? 2. Á hvaða forsendum, læknisfræðilegum, félagslegum o.s.frv., byggist mat á því hvort kostnaður af tilteknum sjúkdómi er endurgreiddur eða ekki? 3. Er fyrirhuguð endurskoðun á þessum reglum?

Virðulegi forseti. Ég hef nú þegar á þessum fundi farið yfir þær reglur sem eru í gildi um ferðakostnað. Varðandi fyrirspurnir hv. þm. um hvað valdi því að ferðakostnaður vegna ýmissa algengra sjúkdóma er ekki endurgreiddur er því til að svara að veruleg uppbygging læknisþjónustu hefur átt sér stað úti um allt land og stefnt er að því að auka hana. Þar að auki hafa sérfræðingaferðir verið skipulagðar út um land en það er nokkuð sem færst hefur mjög í vöxt á undanförnum árum með það fyrir augum að færa þjónustuna til fólksins frekar en að fólkið þurfi að bera sig eftir þjónustunni. Það er þó auðvitað í mörgum tilvikum svo að hvorki heilbrigðisstofnun né sérfræðingur á ferð fái ráðið við vandann á staðnum þannig að sjúklingur komist ekki hjá því að taka á sig ferðalag til að leita lækninga. Í þeim tilvikum koma sjúkratryggingar til móts við sjúklingana og endurgreiða hluta ferðakostnaðar ef um er að ræða illkynja sjúkdóma, nýrnabilun, alvarlega augnsjúkdóma, brýnar lýtalækningar, bæklunarlækningar barna og tannréttingar vegna meiri háttar galla eða alvarlegra tilefna. Enn fremur er það falið læknum Tryggingastofnunar að meta að hve miklu leyti aðrir sjúkdómar eða sambærilegir þessum alvarlegu sjúkdómum, sem reglurnar taka til, því heimild er til að greiða fyrir aðra sambærilega sjúkdóma eða alvarleg vandamál í meðgöngu. Það sama gildir einnig fyrir ferðir vegna bráðatilvika sem farnar eru samkvæmt ákvörðun læknis og er ekki hægt að sinna í heimabyggð svo og heimferð, t.d. að loknu sjúkraflugi. Af þessari upptalningu má sjá að enda þótt illkynja alvarlegir sjúkdómar kunni að vera tiltölulega algengir leiðir ekki af þessari upptalningu að ætlunin sé með þessum reglum að koma til móts við sjúklinga með algenga sjúkdóma eins og fyrirspyrjandi leitar eftir. Í skipulagi heilbrigðiskerfis okkar er reynt að mæta þörfum sjúklinganna sem næst heimabyggð. Þá er spurt í öðru lagi að því á hvaða forsendum það byggist að ferð vegna tiltekins sjúkdóms sé endurgreidd eða ekki. Eins og fram hefur komið taka reglurnar einungis til alvarlegra bráðatilvika eða alvarlegra sjúkdóma. Matið á því hvort ferðakostnaður vegna tiltekinna sjúkdóma er greiddur byggir þannig fyrst og fremst á læknisfræðilegum forsendum. Eins og ég kom að áðan hafa þessar reglur verið í endurskoðun, þær hafa ekki þótt að öllu leyti réttlátar og tryggingaráð hefur farið vandlega yfir þessi mál og það er í bígerð að breyta töluvert í þá átt að ívilna meira en gert er í dag.

Herra forseti. Ég fagna því, eins og fram hefur komið á þessum fundi, að hæstv. ráðherra er að endurskoða ferðareglur því að þær eru á margan hátt mjög ósanngjarnar. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hefur hann að leiðarljósi niðurstöðu nefndar um forgangsröðun í heilbrigðismálum, sem skilaði af sér fyrir u.þ.b. ári og hélt 40 fundi en í niðurstöðu nefndarinnar kemur mjög skýrt fram að ekki megi mismuna fólki gagnvart læknisþjónustu eða heilbrigðisþjónustu eftir því hvar það búi á landinu? Sú leið að greiða ferðakostnað fólks sem á við sjúkdóma að stríða, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi, er auðvitað hluti af því að jafna aðgengi að þjónustunni. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Verður vinna forgangsröðunarnefndarinnar notuð við endurskoðunina því að ég tel mjög mikilvægt að þeirrar stefnumörkunar sem kom fram hjá nefndinni í vetur sjái einhvers staðar stað í stefnu hæstv. ráðherra?

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég verð þó að segja að ég hef nokkra fyrirvara á um það að ég geti tekið undir með hæstv. ráðherra að í öllum tilvikum hafi verið í gangi uppbygging og útfærsla þjónustunnar og sérfræðiþjónustu úti um landið. Við höfum því miður, herra forseti, dæmin um hið gagnstæða. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra kannist við ýmiss konar sparnaðaraðgerðir, niðurskurð í heilbrigðisþjónustunni á undanförnum árum og því miður er auðvelt að rekja dæmin um að þjónusta hefur lagst af og fólk hefur orðið að fara að leita sér ýmiss konar þjónustu eða sækja aðgerðir annað en áður var. Þetta er því á ýmsa vegu, þó vissulega sé það af hinu góða sem gert hefur verið, að reyna að flytja sérfræðiþjónustu út í byggðarlögin. Ég held, herra forseti, að það liggi fyrir að fyrirkomulagið sem nú gildir sé ekki boðlegt, þessi sortering sjúkdóma þar sem sumir eru viðurkenndir og ferðakostnaður vegna þeirra fæst endurgreiddur en annarra ekki. Það er ekki hægt að færa fyrir henni nein rök. Að lagt sé í mat læknis hvað séu sambærilegir sjúkdómar finnst mér ekki vera góð lausn. Ég hef dæmi um langvarandi eða króníska alvarlega sjúkdóma sem kalla á endurteknar ferðir til sérfræðinga og menn hafa fengið synjun. Menn hafa fengið neitun við umsóknum um endurgreiðslu ferðakostnaðar í slíkum tilvikum. Að reglurnar eigi ekki að taka til algengra sjúkdóma en aðeins vegna sjaldgæfra sjúkdóma mundi teljast að snúa hlutunum á haus. Það er augljóslega ódýrara að endurgreiða bara kostnað vegna sjaldgæfra sjúkdóma en ekki vegna algengra sjúkdóma. En það eru algengu sjúkdómarnir sem skapa þörfina. Þar eru tilvikin fleiri. Menn þurfa oftast að leita læknis vegna þeirra, er það ekki, herra forseti? Þess vegna teljast þeir algengir. Þess vegna er það að snúa hlutunum algerlega á haus að segja að reglunum sé ekki ætlað að taka til algengra sjúkdóma. Ég fagna því þó að reglurnar skuli vera í endurskoðun. Ég treysti því að við þá endurskoðun verði það haft að leiðarljósi að jafna aðstöðu manna með tilliti til búsetu og einnig þannig að mönnum sé ekki mismunað eftir því hversu ,,heppnir`` eða ,,óheppnir`` þeir eru með sjúkdóm í hverju einu tilviki.

Virðulegur forseti. Þegar ég talaði um algenga sjúkdóma áðan, þá talaði ég út frá þeim reglum sem eru í gildi í dag. Við hefðum ekki tekið þær til endurskoðunar nema vegna þess að okkur finnst þær ekki réttlátar í öllum tilvikum. Vegna þess að hv. þm. sagði að sérfræðiþjónusta hefði lagst af úti á landi víða vil ég taka fram að það ekki rétt. Við höfum aukið sérfræðiþjónustu víðast úti á landi, sent sérfræðinga á sjúkrahúsin úti á landi. Það er einmitt til að létta þá byrði að sjúklingar þurfi ekki að leita til Reykjavíkur í stórum stíl. Aftur á móti vildi ég nefna að víða á sjúkrahúsum úti á landi hefur fæðingum fækkað verulega vegna þess að erfitt hefur verið að manna þessi sjúkrahús með ljósmæðrum og læknum. Þær kröfur sem gerðar eru í dag gera það að verkum að fæðingar hafa sums staðar lagst af, því miður. Ég held að ég hafi svarað þeim spurningum sem fyrir mig voru lagðar og þakka hv. þm. fyrir þessar spurningar.

Herra forseti. Á undanförnum árum hafa borist fréttir af því að ungir íslenskir vísindamenn væru að vinna afrek á sínu sviði. Það sem kannski hefur vakið einna mesta athygli í seinni tíð eru vísindaafrek Margrétar Guðnadóttur prófessors. Þau hafa meira að segja orðið til þess að Morgunblaðið hefur gefið út um hana sérstakt aukablað en því hefði hún ekki spáð fyrir 10 árum að yrði nokkurn tíma á ævi sinni. Margrét Guðnadóttir var eins og kunnugt er borgarfulltrúi fyrir Alþb. í Reykjavík. Milli Morgunblaðsins og hennar var ekki nein sérstök vinátta á þeirri tíð. Margrét Guðnadóttir hefur búið til bóluefni gegn visnu eða mæðiveiki í sauðfé. Margrét Guðnadóttir hefur skýrt frá þessu í blaðaviðtölum. Við höfum reyndar fjallað um það aðeins á Alþingi vegna þess að hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir flutti litla brtt. við fjárlagafrv. núna í desember. Það var eina tillagan sem var samþykkt frá stjórnarandstöðunni um lítils háttar upphæðir til þess að kom til móts við þau tíðindi sem birst hafa í þessum blaðafregnum um afrek Margrétar Guðnadóttur. Margrét Guðnadóttir hefur verið spurð að því í fjölmiðlum hvað hún þurfi til að halda áfram þessum mikilvægu rannsóknum á risnu og mæðiveiki í sauðfé. Þær gætu haft verulega þýðingu í baráttunni við eyðni og hún hefur sagt að hún þurfi fjárhús. Ég geri ráð fyrir því að sjaldan hafi menn verið hógværari í kröfum sínum en Margrét Guðnadóttir miðað við þau afrek sem hún hefur unnið. Hún biður um fjárhús. Kannski hefði ég átt að bera þessa spurningu fyrir hæstv. landbrh. eða hæstv. menntmrh. sem er ráðherra Keldna. Ég taldi engu að síður rétt að bera þetta fram við hæstv. heilbr.- og trmrh. og fyrirspurnin er á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Hvað hyggst ráðuneytið gera til að tryggja að Margrét Guðnadóttir prófessor geti áfram unnið að visnurannsóknum, en hún virðist hafa náð tímamótaáfanga í baráttunni við hægfara veirusýkingar?`` Ég spyr hæstv. ráðherra að því hvort hún hyggist gera ráðstafanir til þess að Margrét Guðnadóttir prófessor geti eignast fjárhús.

Virðulegi forseti. Vísindaafrek Margrétar Guðnadóttur eru mér kunn og kær. Hún hefur staðið fyrir vísindarannsóknum á ýmsum sviðum og vakið heimsathygli. Hv. þm. svaraði því sjálfur að sumu leyti og veit að ekkert hef ég fjárhúsið. Á fjárlögum þessa árs eru áætlaðar 2 millj. kr. til að hún geti haldið áfram visnurannsóknum sínum en þar að auki hafa ýmsir hefðbundnir vísindasjóðir á Íslandi styrkt rannsóknir hennar eftir því sem ég best veit. Án efa verður framhald á því. Hitt vil ég segja að heilbr.- og trmrn. hefur ákveðið að styrkja hana um 2,5 millj. varðandi þær rannsóknir sem hún hefur gert á rauðum hundum. Í nóvember var ákveðið að hún fengi á árinu 1999 2,5 millj. því að þær uppgötvanir sem hún hefur gert og rannsóknir á rauðum hundum eru ekki síður merkilegar en hinar fyrri. Heilbrrn. mun því halda áfram að styðja hana við þær rannsóknir. Ég vona að landbrn. muni einnig halda áfram að styðja hana varðandi fjárhúsreksturinn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þetta er í alvöru talað spurning um fjárhagslega getu stofnunarinnar að Keldum sem heyrir að vísu undir menntmrn. Auðvitað ætti að ræða þetta við hæstv. menntmrh. en ég tel þó mikilvægt að heilbrrn. sinni þessum málum sérstaklega. Margrét var eins og kunnugt er lengi starfsmaður heilbrrn. sem starfsmaður Ríkisspítalanna eins og kunnugt. Ég tel því að þetta sé mál heilbrrn. líka. Mér finnst reyndar að það að samþykkja þessa tillögu upp á 2 millj. kr. sé bæði göfugt og þakkarvert en væri ekki tilefni til að reisa sig aðeins meira þegar kemur að svo stórfelldum tíðindum eins og þessum rannsóknum Margrétar Guðnadóttur? Væri ekki skynsamlegt að ráðuneyti heilbrigðismála og menntamála tækju sig saman um að gera sérstakt átak í því að tryggja það að hún geti áfram stundað rannsóknir sínar myndarlega? Ég skora á hæstv. heilbrrh. að beita sér fyrir því. Svo getur fjárhúsið fylgt með ef hlutirnir þróast þannig en það er nauðsynlegt líka í þessu sambandi. Það er eins og kunnugt er orðið lítið um fjárhús í mínu kjördæmi, Reykjavík, en vafalaust má bæta úr því. Ég held að við eigum að sýna þá reisn og myndarskap þegar svona tíðindi verða að taka glæsilega á móti þeim. Þetta eru mál sem geta gagnast mannkyni öllu og umheiminum ekkert síður en okkur sjálfum.

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka undir það að þær merkilegu rannsóknir sem prófessor Margrét hefur gert á dýrum munu án efa eftir eiga eftir að gagnast mannkyninu líka. Það er ekki nokkur spurning. Spurningin er bara hvenær. Því er mikilvægt að þannig sé búið að slíkum vísindamönnum að þeir geti haldið áfram að þróa starfsemi sína. Ég er alveg viss um að vísindasjóðir munu taka myndarlega til hendinni eins og þeir hafa oft gert áður. Það snýr ekki beint að heilbrrn. en við höfum þó fylgst með af mikilli athygli. Eins og fram kom í fyrra svari mínu, þá tel ég mjög mikilvægt, þrátt fyrir það að hún fylli nú 70 ára aldurinn mjög bráðlega, að hún haldi áfram vinnu sinni. Þess vegna tókum við það sérstaklega upp að styrkja störf hennar fjárhagslega þó ekki væri til visnurannsókna heldur til rannsókna á rauðum hundum.

Virðulegi forseti. Fyrir rúmu ári eða jafnvel lengri tíma var tekin sú ákvörðun að semja við Rauða kross Íslands um sjúkraflutninga á öllum heilsugæslusvæðum landsins. Áður voru þessi mál í mörgum tilvikum í höndum mismunandi aðila, t.d. lögreglu eða björgunarsveita. Lítið hefur heyrst af því sem gerðir samningar við Rauða kross Íslands hafa skilað, hvorki hvað varðar fjárhagslega útkomu né veitta þjónustu. Í einhverjum tilvikum var um að ræða megna óánægju þeirra sem málið snertir, þ.e. íbúa viðkomandi heilsugæslusvæðis, úti á landi sérstaklega, og yfirmanna heilsugæslu og þeirra sem áður höfðu séð um sjúkraflutninga. Ég minnist þess að þingmenn Sunnlendinga fengu slíkt kvörtunarbréf frá einu heilsugæslusvæðinu í kjördæminu og einnig hafa birst fréttir í dagblöðum um óánægju og samráðsleysi við heimamenn og aðra sem hlut eiga að máli. Á þskj. 428 beini ég eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. heilbr.- og trmrh.: ,,Hefur verið gengið frá samningum við Rauða kross Íslands um sjúkraflutninga á öllum heilsugæslusvæðum landsins? Ef ekki, um hvaða svæði er að ræða þar sem samið hefur verið við aðra aðila? Eru einhver tilvik þar sem þetta verkefni var tekið frá aðilum á viðkomandi heilsugæslusvæði án samkomulags við þá aðila eða heimamenn? Ef svo er, um hvaða svæði er að ræða og hver er ástæða þess að það var gert?`` Einnig væri fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðherra hvort þeim aðilum sem misstu sjúkraflutningana úr sínum höndum hafi í einhverjum tilvikum verið greiddar bætur, t.d. til björgunarsveita eða hvort fram hafi komið krafa um slíkt.

Virðulegi forseti. Með samningi ráðuneytis og Rauða kross Íslands, sem undirritaður var 31. desember 1997, tók Rauði krossinn að sér að sjá um endurnýjun sjúkrabifreiða, búnaðar- og rekstrarkostnað. Jafnframt fólst í samningnum að Rauði krossinn hættir að bera ábyrgð á launakostnaði og ber heilbrigðisþjónustan nú ábyrgð á launagreiðslum. Í flestum tilvikum sjá starfsmenn viðkomandi heilsugæslustöðva um sjúkraflutninga og hefur verið unnið að því að semja við þá einstaklinga sem hingað til hafa sinnt þessari þjónustu, um að verða starfsmenn viðkomandi stofnunar að þessu leyti. Áhersla hefur verið lögð á að leita eftir því að sömu aðilar sinni þessum störfum áfram. Þannig fáum við notið reynslu þeirra og þekkingar. Hins vegar er heimild til þess að ráða verktaka til þessara starfa og á ákveðnum landsvæðum eru í gildi aðrir samningar. Sem dæmi um það má nefna samning við Reykjavíkurborg og Akureyrarbæ um þjónustu slökkviliðs og við lögregluna í Árnessýslu. Þessi heimild er að sjálfsögðu opin fyrir hverja stofnun eftir almennum reglum. Hv. þm. spyr einnig hvort þetta verkefni hafi verið tekið frá aðilum á viðkomandi heilsugæslusvæði án samkomulags við þá eða heimamenn. ,,Ef svo er, um hvaða svæði er að ræða og hver er ástæða þess að það var gert?`` Eins og kom fram í fyrra svari mínu er það á valdi stjórnenda stofnananna hvernig þessu er háttað. Heimamenn þekkja best til til að tryggja öryggi sjúkraflutninga. Björgunarsveitin Kyndill á Kirkjubæjarklaustri á og rekur eina sjúkrabifreið. Í samningi ráðuneytis og Rauða krossins er heimildarákvæði um undirverktaka. Ráðuneytið hefur lagt áherslu á það við Rauða krossinn að samið verði við björgunarsveitina um að sinna áfram óbreyttu hlutverki í sjúkraflutningum, enda hafi þeir mikla reynslu og heimamenn séu ánægðir með þjónustuna. Þannig er reyndar víða á landinu. Björgunarsveitir hafa hlaupið undir bagga þegar mikið liggur við og í þeim tilvikum sem þær hafa séð um þessa þjónustu leggur ráðuneytið áherslu á að ekki verði breyting á. Ef um neyðartilvik er að ræða, t.d. vegna veðurs eða ófærðar verður heilbrigðisþjónustan eins og aðrir landsmenn að treysta björgunarsveitum og öðrum sérþjálfuðum aðilum til að koma til hjálpar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Mér finnst hins vegar dálítið merkilegt að heyra að nú rúmu ári eftir að samningurinn er undirritaður eigi enn eftir að ganga frá samningum um sjúkraflutninga á einhverjum stöðum. Eins og hæstv. ráðherra nefndi barst bréf frá heilsugæslusvæðinu á Kirkjubæjarklaustri fyrir nokkuð löngu þar sem athygli okkar var vakin á því að þar hefði ekki verið gengið frá samningum, þeir væru enn í lausu lofti. Mér lék forvitni á að vita hvort það væru fleiri tilvik þar sem enn hefur ekki verið samið, um hversu mörg heilsugæslusvæði er að ræða í þeim tilvikum og við hverja er verið að semja og eins hvort einhverjir hafi farið fram á bætur vegna þess að þeir hafa ekki haldið þeirri þjónustu sem þeir hafa veitt í mörg ár. Einnig væri fróðlegt að fá að heyra hjá hæstv. ráðherra hvernig stendur á því að mismunandi kostnaður sjúkraflutninga, sem í mörgum tilvikum eru vegna þess að verið er að flytja eldri borgara af dvalarheimilum aldraðra, er ekki tekinn inn í rekstrargrunn stofnana. Ég nefni t.d. dvalarheimili aldraðra á Klaustri. Okkur hefur iðulega verið bent á að þar sé mjög hár kostnaður vegna sjúkraflutninga sem hafi ekki fengist tekinn inn í rekstrargrunn heimilisins.

Virðulegi forseti. Þessum samningi var gefið ár til aðlögunar. En það sem hv. þm. ýjar að eru fyrst og fremst kjaramál. Það hefur verið uppi kjaradeila sem hefur ekki verið leyst á öllum stöðum vegna þess að hluti sjúkraflutningamanna vill vera í samfloti með Landssambandi slökkviliðsmanna. Það er ekki á hendi heilbrrn., heldur fjmrn., þannig að ég get ekki svarað neinu um það og ætla ekki að reyna það. Um það eru aðaldeilurnar sem hafa verið uppi og þess vegna höfum við lent í nokkrum vandamálum vegna þessara kjaramála. Það er náttúrlega ekki bara í þessum geira heldur í svo mörgum öðrum og verður sennilega aldrei hægt að loka þeim hring. Hv. þm. spurði af hverju ekki væri gert ráð fyrir sjúkraflutningskostnaði innan reksturs hjúkrunarheimila og dvalarheimila almennt. Auðvitað er gert ráð fyrir ýmsum kostnaðarliðum þó þeir séu kannski ekki eyrnamerktir sjúkraflutningum sérstaklega. Ég veit að þetta hefur verið þungur baggi á mörgum dvalarheimilum því að ef við tökum Klaustur sem dæmi þá býst ég við að það kosti 80--100 þús. kr. að flytja sjúkling frá Klaustri til Reykjavíkur og sá kostnaður leggst á heimilið.

Hæstv. forseti. Undanfarin missiri og ár hefur verið mikil umræða í þjóðfélaginu um þá miklu möguleika sem hafa skapast samhliða þeirri fjarskiptabyltingu sem verið hefur. Ljóst er að þessi þróun er mjög ör og við eigum eftir að sjá margvísleg tækifæri skapast til alls kyns samskipta og upplýsingamiðlunar í fjarskiptum um netið. Nú þegar hafa möguleikar til fjarnáms og fjarkennslu verið hagnýttir af mörgum aðilum og það hefur skapað mörgum einstaklingum tækifæri til mennta og atvinnusköpunar víða um landið. Þannig hefur fjarskiptatæknin að mörgu leyti gert vegalengdir að engu og því má segja að um byltingu sé að ræða, byltingu sem vekur okkur m.a. vonir um að hagnýta megi þessa tækni með það að markmiði að snúa við þeirri ógnvænlegu þróun sem verið hefur varðandi búsetu í landinu því að auknir möguleikar til menntunar og margvísleg ný atvinnutækifæri skipta þar miklu máli. Í ljósi alls þessa hlýtur okkur að vera ljóst mikilvægi þess að mótuð sé stefna í þessum efnum sem tekur mið af því að hagnýta þá möguleika sem fjarskiptatæknin gefur til þess að auka menntastig þjóðarinnar og gefa sem flestum tækifæri til að styrkja stöðu sína í þjóðfélaginu með aukinni menntun og auknum atvinnutækifærum. Í því skyni að halda uppi umræðum um þetta áhugaverða efni á hv. Alþingi og að ræða stefnumótun í málaflokknum hef ég lagt fram eftirfarandi fsp. til hæstv. menntmrh. Fsp. er á þskj. 306 og hljóðar svo: ,,Hver er stefna menntamálaráðuneytisins varðandi eflingu og uppbyggingu fjarnáms og fjarkennslu á Íslandi? Hver er stefna ráðuneytisins varðandi uppbyggingu og skipulag símenntunar á Íslandi?`` Herra forseti. Töluverður tími er liðinn síðan þessi fsp. var lögð fram í Alþingi en það var síðla á haustþingi. Á þeim tíma sem síðan er liðinn hefur ýmislegt komið fram er varðar stefnumótun og þróun þessara mála. Engu að síður tel ég mikilvægt að taka þetta mál upp til umræðu hér, efnið er áhugavert og margt er að gerast á þessu sviði sem áhugavert er að ræða við hæstv. menntmrh.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að í þessum málum eru breytingarnar mjög örar og aðstaðan hefur að ýmsu leyti breyst frá því að hann lagði fram fsp. sína í nóv. sl. og spurði þá einkum um tvö atriði einkum, þ.e. fjarnám, fjarkennslu annars vegar og símenntun hins vegar. Afgreiðsla hv. fjárln. á fjárlagafrv. og síðan fjárlögin núna endurspegla þær áherslur sem alþingismenn leggja á þennan málaflokk. Menntmrn. er nú að vinna að því verkefni að sjá til þess að þetta fé nýtist sem best til fjarkennslu annars vegar og símenntunar hins vegar. Sérstök nefnd er starfandi innan ráðuneytisins, þverfagleg nefnd, ef þannig má orða það, til þess að vinna að þeirri undirbúningsvinnu sem er nauðsynleg til þess að þau markmið náist sem fjárlögin marka og einnig þau markmið sem ráðuneytið hefur sett sér í þessu efni. En segja má að stefna ráðuneytisins hafi verið mótuð snemma árs 1996 þegar út kom ritið Í krafti upplýsinga --- tillögur menntamálaráðuneytisins um menntun, menningu og upplýsingatækni. Þar segir m.a. um markmið varðandi fjarkennslu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Kostir fjarkennslu verði nýttir markvisst til að jafna aðstöðu til náms jafnt innan lands sem erlendis frá. Menntastofnanir hafi aðgang að gagnabanka sem sérstaklega er settur upp með þarfir fjarkennslu og rafrænna samskipta í huga. Innviðir rafræna samskiptakerfisins hér á landi verði styrktir og þróaðir þannig að ætíð sé kostur á því besta sem tækni á þessu sviði býður. Samband Íslands við umheiminn verði eflt og treyst svo að einstaklingar, stofnanir og fyrirtæki geti notið fulls öryggis í notkun rafrænnar samskiptatækni í samskiptum við önnur lönd.`` Þessum markmiðum hefur í mörgu tilliti verið náð því að komið hefur verið á laggirnar öflugu rafrænu samskiptakerfi, bæði með tölvum og einnig með fjarfundabúnaði sem hefur m.a. verið styrktur af Byggðastofnun þannig að menntastofnanir eru nú betur í stakk búnar að veita fjarnám en nokkru sinni fyrr og við sjáum aukið samstarf á milli háskóla annars vegar og framhaldsskóla hins vegar að þessu leyti og þróunin er mjög ör og mun halda áfram. Einnig hafa tækifæri hvað varðar notkun tölvutækninnar til fjarkennslu og fjarnáms margfaldast. Verkmenntaskólinn á Akureyri hefur verið miðstöð þeirrar þróunar. Því tilraunatímabili er nú lokið og fleiri framhaldsskólar sækja um að geta boðið fjarkennslu og þróunin verður vafalaust sú að hún verður víða í boði. Ég hef einnig lagt áherslu á að menn hugi að því að sá hugbúnaður sem notaður er til fjarkennslu verði samræmdur þannig að hér á landi verði einn hugbúnaður notaður eins og frekast er kostur til þess að veita tækifæri til fjarnáms og það er ákvörðun sem ráðuneytið er nú að vinna að. Varðandi símenntunarmálin og símenntunarþáttinn, þótt þetta sé nátengt, er rétt að rifja upp að í sumar skilaði nefnd skýrslu til ríkisstjórnarinnar um símenntun og unnið hefur verið að framkvæmd þeirrar skýrslu eða þeirra tillagna síðan. Verkefnisstjórn um símenntun, fimm ára átak í símenntun, tók nýlega til starfa undir formennsku Þóris Hrafnssonar, sem menntmrh. skipaði formann í þessari verkefnisstjórn með sex fulltrúum sem skipaðir eru af Alþýðusambandi Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands, Sambandi ísl. sveitarfélaga og félmrn., Hinu íslenska kennarafélagi og fræðsluaðilum á almennum markaði. Þessi verkefnisstjórn er að hefja störf og hún mun vinna að framkvæmd þeirra tillagna sem fram komu í skýrslunni Símenntun, afl á nýrri öld, sem fjallað var um á síðasta ári. Á þessu sviði er einnig er verið að vinna samkvæmt skýrt mótaðri stefnu og markmiðin eru skýr bæði varðandi fjarnámið, fjarkennsluna og símenntunina. Á þessu ári er aukið svigrúm til þess að veita bætta þjónustu á þessum sviðum og markmiðið er að þeir fjármunir sem til ráðstöfunar eru nýtist sem best.

Herra forseti. Mig langar að þakka fyrir þessa fsp. og það að hv. fyrirspyrjandi skuli vekja máls á þessu og einnig svör hæstv. menntmrh., sem hefur sýnt málinu mikinn áhuga og sett það í farveg, eins og fram er komið, samkvæmt skýrt mótaðri stefnu. Það er gífurlega stórt hagsmunamál fyrir landsbyggðina að vel spilist úr þessu. Hv. fjárln. gerði tillögu sem svo var samþykkt við afgreiðslu fjárlaga þessa yfirstandandi árs um fjárveitingu í öll kjördæmi landsins. Nú er verið að móta þessa hluti og það að fjárveitingin nýtist vel og upphefji fjarlægðir og hægt sé að hefja fjarnám hvarvetna um landið og við þurfum ekki að keyra langar leiðir heldur getum talast við gegnum þessa tækni.

Hæstv. forseti. Það er mjög ánægjulegt að þessi fsp. skuli hafa komið fram og mjög ánægjulegt að þessi umræða skuli vera að fara hér fram. Þetta er afskaplega mikilvægt mál eins og hefur komið fram í máli þeirra sem hafa talað í dag. Menntmrh. hefur með eigin tölvunotkun sýnt að hann hefur mikinn skilning á málefnum netsins. Íslendingar eru í dag ein netvæddasta þjóð í heimi þar sem um 60% Íslendinga hafa aðgang að þessum miðli. Næstnetvæddustu þjóðir Evrópu eru Finnar og Írar en þar eru einungis um 40% sem hafa aðgang að netinu. Aðrar Evrópuþjóðir eru þar langt að baki. Ég veit til þess að Írar ætla sér að vera í fararbroddi í því að nýta þennan miðil í sókn á nýja markaði á næstu öld. Við höfum einnig möguleika á því að vera þar og verðum að líta til þeirrar vinnu sem unnin hefur verið á Írlandi og í Bandaríkjunum til að marka stefnu stjórnvalda í þeim málaflokki. Ég bjó í Bandaríkjunum undanfarið eitt og hálft ár og veit að það var mikil lyftistöng fyrir notkun netsins að bjóða þar upp á fast símgjald fyrir ótakmarkaða símnotkun. Ég vona að slíkt verði í boði hér á landi einnig. Það er mjög mikilvægt til að fólk geti verið tengt eins lengi og hægt er við netið og geti nýtt sér möguleika fjarkennslu og sóknar á nýja markaði með miðlinum.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem fram kom í máli hv. þm. Magnúsar Árna Magnússonar varðandi þá möguleika sem við Íslendingar eigum og getum átt á þessu sviði. Ég tók eftir því í máli hæstv. ráðherra hér áðan að hann nefndi að Verkmenntaskólinn á Akureyri hefði verið brautryðjandi í fjarkennslu hér á landi en nú væri því tilraunatímabili að ljúka og þróunin yrði sú að skólar sem skipulegðu eða sæju um fjarkennslu á framhaldsskólastigi yrðu fleiri. Fróðlegt væri að heyra aðeins meira um þetta, hvað það er sem ráðherrann er að tala um. Telur hann að það sé þörf fyrir fleiri, að samkeppni þurfi í þessum málum? Hversu margir þurfa þessir skólar þá að vera? Eins og hér hefur margoft komið fram er fjarlægðin upphafin af þessari tækni og þess vegna kannski ekki nauðsynlegt að vera með húsin mjög víða. Einnig væri áhugavert að vita, vegna þess að þetta er auðvitað stórkostlegt tæki til að jafna aðstöðu til náms, hvort í alvöru hafi verið hugað að þeim grunnskólum sem gætu tekið að sér að vera miðstöðvar fyrir fjarkennslu á því stigi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans við þeirri fyrirspurn sem ég bar fram. Það er rétt sem kom fram í máli hæstv. ráðherra og hv. þm. þekkja, að í fjárlögum kemur einmitt fram sú áhersla sem stjórnarflokkarnir og Alþingi leggja á þennan málaflokk. Þar kom til sérstök fjárveiting til þess að hagnýta þessa möguleika. Einnig liggur fyrir að hér er mótuð stefna í þessum málum sem hæstv. ráðherra kynnti og sannarlega hefur verið unnið eftir henni eins og fram kom. Víða í þjóðfélaginu er mikill áhugi hjá fjölmörgum aðilum til að hagnýta þá tækni sem við erum hér að ræða um og þá möguleika sem eru sífellt að opnast. Nánast daglega opnast nýir möguleikar á þessu sviði. Fjölmargir skólar, t.d. á háskólastigi hafa nýtt sér þessa möguleika og bjóða upp á fjarnám nú þegar. Það kemur auðvitað til góða þeim fjölda sem hefur áhuga og þörf fyrir að stunda nám því ekki eiga allir þess kost að setjast á skólabekk eins og við þekkjum. Við verðum að hafa vakandi auga með þeim möguleikum sem sífellt eru að opnast og hagnýta þá. Ég legg áherslu á hlut landsbyggðarinnar í þessum efnum. Það er ljóst að þessi málaflokkur skiptir gífurlega miklu máli fyrir fólk úti um allt land og auðvitað ánægjulegt að þessir möguleikar skuli vera fyrir hendi. Ég vil að lokum hvetja hæstv. ráðherra til dáða í þessum efnum. Hann er eins og þjóðin veit mikill áhugamaður um netmál og ég þykist vita að hann muni ekki láta sitt eftir liggja í þeim efnum.

Herra forseti. Varðandi Verkmenntaskólann á Akureyri, þá er rétt að tilraunastarfi hans á þessu sviði er lokið. Ég sagði að fleiri skólar sæktust nú eftir að fá heimild til að bjóða fjarkennslu og þau mál eru til athugunar. Það mun verða haldin ráðstefna á vegum menntmrn. og Skýrslutæknifélags Íslands um upplýsingatækni og skólastarf í lok þessa mánaðar. Þar munu öll þessi sjónarmið verða kynnt. Það er gífurlegur áhugi á þessari ráðstefnu og ljóst að þar verður dregið fram það nýjasta og besta sem við höfum yfir að ráða á þessu sviði. Þar munu menn fá tækifæri til að bera saman bækur sínar og kynnast einnig því sem við blasir í nánustu framtíð. Ég vona að okkur takist að stilla þannig saman strengina að kraftarnir nýtist sem best og það er einnig markmiðið með markáætlun um rannsóknir í upplýsingatækni og umhverfismálum sem var kynnt í gær. Þar er veitt fé til að efla rannsóknir, þróun og vísindi á sviði upplýsingatækni sem er nauðsynlegt til að ná markmiðum okkar. Einn hv. ræðumaður nefndi réttilega að við ættum að hafa þau bestu og háleitustu markmið sem menn settu sér á heimsmælikvarða miðað við þá útbreiðslu sem tölvur hafa hér og þá þekkingu sem fyrir hendi er í landinu varðandi nýtingu tölvutækninnar. Spurt var um grunnskólann og hvað gert væri á því sviði. Það sem menntmrn. hefur gert varðandi grunnskólann er í fyrsta lagi að veita styrk til að gera tilraunir með fjarnám á grunnskólastigi. Þær fara fram í skólum á Ströndum og einnig hefur ráðuneytið veitt fé til þriggja grunnskóla sem eiga að vera þróunarskólar við nýtingu upplýsingatækninnar og þriggja framhaldsskóla sem gegna eiga sama hlutverki. Ég lít þannig á að þessir skólar muni ekki aðeins þróa nýtingu tækninnar innan dyra í skólanum heldur einnig nýtingu tækninnar við fjarnám og fjarkennslu þegar fram líða stundir.

Herra forseti. Á undanförnum árum hafa verið endurskoðaðar námskrár bæði fyrir framhaldsskóla og grunnskóla og nýjar námskrár áttu að liggja fyrir á árinu 1998. Ég hygg að þær séu ekki fram komnar enn þó komið sé árið 1999. Ég legg því fyrir ráðherra svohljóðandi spurningu: ,,Hvernig miðar gerð nýrra námskráa fyrir framhaldsskóla og hvenær er gert ráð fyrir að þær taki gildi?`` Í öðru lagi hefur í tengslum við námskrárgerðina og í umræðum um skólamál á liðnum árum einnig komið fram að rétt væri að stytta framhaldsskólann í þrjú ár. Um það virðist vera breið pólitísk samstaða. Ég hef því beint eftirfarandi spurningu til hæstv. menntmrh.: ,,Er miðað við styttingu framhaldsskólans í þrjú ár við gerð nýrra námskráa?`` Í þriðja lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvort lagt hafi verið mat á hvernig kostnaður við rekstur framhaldsskóla breyttist við styttingu skólans í þrjú ár og ef búið væri að leggja slíkt mat, hver væri þá meginniðurstaðan. Það er ljóst að fjárhagsstaða framhaldsskólanna hlýtur að breytast töluvert ef þeir verða styttir sem þessu nemur. Kennurum hlýtur að fækka og öll staða skólanna gæti auðvitað gjörbreyst, ekki síst ef skólarnir fengju að nýta það svigrúm sem þannig myndaðist til að bæta skólastarfið, t.d. til að efla starfsnám og símenntun, þar sem skórinn virðist helst kreppa. Það mætti líka hugsa sér að nýta hluta þessa fjármagns til að auka jafnrétti á ýmsum sviðum náms. Auðvitað hljótum við öll að spyrja hvort sá sparnaður sem hlytist af styttingu skólans fengi að nýtast íslenska framhaldsskólanum áfram eða hvort hann færi út úr framhaldsskólanum. Þessar spurningar um námskrárgerð eru búnar að liggja fyrir frá því fyrir áramót og ég vænti þess að ráðherra geti upplýst okkur um námskrárgerð fyrir framhaldsskóla, um hvenær þær eigi að liggja fyrir og um þetta stóra atriði sem þar skiptir miklu.

Herra forseti. Endurskoðun aðalnámskráa er nú á síðasta verkþrepi. Ritun námskráa fyrir einstakar greinar grunn- og framhaldsskóla lauk í byrjun desember en nú er unnið að samræmingu, frágangi, hönnun og prentun á námskrám beggja skólastiga. Formlegt útgáfuferli námskránna beggja hófst í raun 1. janúar sl. Um 35 vinnuhópar, um 70 einstaklingar, störfuðu að námskrárrituninni á síðustu stigum hennar og hafa nær allir lokið störfum. Samtök kennara gengust fyrir tilnefningum í vinnuhópana í vor og gekk vel að leysa það umfangsmikla og flókna verkefni. Formlegir umsagnaraðilar í námskrárvinnunni hafa sent inn viðbrögð sín við nýrri skólastefnu sem ég kynnti síðasta vor en á henni byggir endanlegur frágangur námskránna. Óhætt er að segja að hinni nýju stefnu hafi verið jafn vel tekið af umsagnaraðilum og flestum öðrum. Í grundvallaratriðum lýsa umsagnaraðilar yfir stuðningi við skólastefnuna en leggja jafnframt fram ábendingar um einstök atriði stefnunnar eða gera tillögur um nánari útfærslu hennar. Í þessu sambandi má m.a. nefna ábendingar um viðmiðunarskrá og valfrelsi nemenda í grunnskóla; aðlögun náms að lokatakmarki; skipulag á kjörsviðum bóknámsbrauta, einkum vegna fjölda eininga í stærðfræði; inntökuskilyrði í framhaldsskóla og skipulag starfsnáms. Sérstök samráðsnefnd sem skipuð var til að fylgja námskrárvinnunni til verkloka hefur tekið þátt í lokafrágangi verksins og hefur hún lokið störfum en í henni sátu fulltrúar Hins íslenska kennarafélags, Kennarasambands Íslands, Skólastjórafélags Íslands, Skólameistarafélags Íslands auk fulltrúa sveitarfélaga, foreldra og nemenda. Ætlunin er að námskrár beggja skólastiga taki formlega gildi fyrir upphaf næsta skólaárs, 1999--2000, en komi til fullra framkvæmda á þriggja til fjögurra ára tímabili. Varðandi aðra spurningu hv. þm. vil ég segja að í nýrri námskrá framhaldsskóla miðast kennslumagn og uppbygging bóknámsbrauta við fjögurra ára nám eins og áður. Á hinn bóginn opnar ný skólastefna fyrir möguleika einstakra framhaldsskóla til að bjóða upp á sama nám á þremur árum. Þegar hafa nokkrir skólar lýst áhuga á að taka upp slíka námsskipan. Að því er þriðju spurninguna varðar er ljóst að stytting á námi til stúdentsprófs er afar flókið viðfangsefni sem getur haft mikil áhrif á inntak og rekstur skólakerfisins. Þar sem ekki liggur fyrir að nám á bóknámsbrautum verði almennt stytt í þrjú ár, hefur menntmrn. enn sem komið er ekki rannsakað til hlítar mögulegar breytingar á rekstrarkostnaði framhaldsskóla. Taki einstakir skólar upp þriggja ára nám til stúdentsprófs, en á því eru líkur eins og fram hefur komið, mun ráðuneytið óska eftir að fá að fylgjast grannt með framvindu mála, bæði með tilliti til faglegra þátta, gæða kennslunnar og reksturs viðkomandi skóla. Þegar hin nýja skólastefna var kynnt á sl. vori var tekið fram að ekki væri ætlunin að hrinda samtímis í framkvæmd nýjum námskrám fyrir grunnskólann og framhaldsskólann og stytta framhaldsskólann úr fjórum árum í þrjú ár, heldur ættu menn fyrst að ljúka námskrárgerðinni, taka mið af því stefnumarki við gerð hennar að framhaldsskólinn yrði þrjú ár þegar fram liðu stundir. Ætlunin var ekki að gera þessar breytingar samtímis, þ.e. að hrinda nýjum námskrám í framkvæmd og stytta framhaldsskólann úr fjórum árum í þrjú.

Herra forseti. Þetta ferli við styttingu framhaldsskólans kemur nokkuð á óvart. Þegar stytta á framhaldsskólann um eitt ár hljóta menn einnig að gæta að því hvernig náminu verði háttað, ekki síst í elstu bekkjum grunnskólans. Því hefði verið tilvalið við gerð nýrrar námskrár að miða hana við það að skólarnir samræmdu störf sín, annars vegar grunnskólinn á síðustu stigum og hins vegar fyrstu ár framhaldsskólans. Ég átta mig ekki á því hvernig þetta á að gerast. Fróðlegt væri að heyra ráðherra ræða frekar um hvað eigi að gerast þegar fram líða stundir, hvað þetta varðar. Hafa menn sett sér markmið í þessu og þá bæði fyrir grunnskólann og framhaldsskólann? Hvernig sér hann fyrir sér að það verði þegar einhverjir skólar bjóða upp á þriggja ára nám en aðrir bara fjögur? Hvernig á námskráin að nýtast þeim báðum? Hver á þáttur grunnskólans að vera í því ferli?

Herra forseti. Ég gerði grein fyrir þessu á síðasta þingi þegar nýja skólastefnan var til umræðu því þar var það einmitt lagt til grundvallar að ekki yrði gengið til þess verks samtímis að setja nýju námskrárnar og stytta framhaldsskólann úr fjórum árum í þrjú ár. En það hefur verið haft sem markmið við alla námskrárgerðina að þetta sé unnt og námskrárnar taka mið af því að unnt sé að laga þær að þessum kröfum. Námskrárnar verða þannig uppbyggðar að markmiðin og árangurskröfurnar verða skýrari en nú er þannig að ég dreg ekki í efa að unnt verði að gera þetta á grundvelli nýju námskránna án þess að inntakið í náminu raskist eða breytist. Þetta er fyrst og fremst skipulagsatriði sem menn þurfa að gefa sér góðan tíma til að undirbúa og átta sig á einstökum þáttum í málinu, eins og hv. þm. fjallaði um. Að því er grunnskólann varðar þá sé ég nú ekki að það breyti í sjálfu sér námskrá grunnskólanna að menn setji sér það markmið varðandi framhaldsskólann. Það hefur einnig, eins og við vitum, verið samfella í námskrárvinnunni frá grunnskóla upp í framhaldsskóla þannig að allir hafa vitað af því að þetta væri eitt af markmiðunum sem bæri að hafa að leiðarljósi þegar námskráin er endurskoðuð. En þetta mál verður vafalaust rætt á hv. Alþingi síðar og menn þurfa að taka afstöðu til þess. Nú þegar útskrifa sumir skólar að sjálfsögðu nemendur með stúdentspróf á þremur árum og þeim mun fjölga. Menntmrn. hefur t.d. þegar gefið Menntaskólanum við Hamrahlíð heimild til að útskrifa nemendur með svokallað IB-próf, stúdentspróf sem er þriggja ára nám. Það er því unnt að ljúka stúdentsprófi hér á þremur árum. Duglegir nemendur geta gert það á svo skömmum tíma en einnig er námið skipulagt þannig, t.d. í Menntaskólanum við Hamrahlíð þegar menn líta á IB-námið þar.

Herra forseti. Menn hafa löngum haft af því nokkrar áhyggjur að raungreinakennsla væri ekki eins mikil eða góð og skyldi. Og eitt af því sem nefnd um mótun menntastefnu lagði til á sínum tíma var að náttúrufræðikennsla í grunnskólum yrði skilgreind að nýju og efld. Þetta var fyrir daga TIMSS-kannana. En eftir að niðurstöður komu úr þeirri könnun hafa ýmis stór orð verið látin falla og flestir undirstrikað mikilvægi þess að efla náttúrufræðigreinar í skólum landsins. Að því héldum við öll að væri verið að vinna. Það kom því á óvart, herra forseti, að ýmist málsmetandi fólk af raungreinasviðinu, 362 aðilar alls, meðal þeirra fyrrverandi og núverandi rektorar háskólastofnana, prófessorar og fjöldi kennara, m.a. úr Félagi náttúrufræðikennara á grunnskólastigi og Félagi raungreinakennara, sendi þingmönnum erindi hinn 2. desember sl. þar sem þessir aðilar lýstu í fyrsta lagi yfir þungum áhyggjum vegna stöðu náttúrufræðinnar í íslensku skólakerfi. En það sem kom meira á óvart var að þeir lýstu líka yfir áhyggjum vegna stöðu greinarinnar eins og hún birtist í viðmiðunarstundaskrá fyrir grunnskóla og var þar vísað í bæklinginn Enn betri skóli, þar sem verið er að fjalla um nýja skólastefnu. Þeir telja að þeim metnaðarfullu markmiðum sem fram koma í metnaðarfullri námskrá í náttúrufræðum fyrir grunnskóla verði ekki náð með þeim tímafjölda sem viðmiðunarstundaskrá gerir ráð fyrir. Í ljósi þeirrar stöðu sem hefur verið og nýrra áherslna er talið óviðunandi að auka ekki tímafjölda í greininni. Í drögum sem þá voru að nýrri námskrá fyrir framhaldsskóla var gert ráð fyrir 50--70% niðurskurði í sérgreinum á náttúrufræðibrautum og að kjarnanám í náttúrufræðum til framhaldsskóla virtist stefna í að verða minna en 5% af námi til stúdentsprófs. Herra forseti. Þær staðreyndir sem hér hafa verið raktar um þróun náms í náttúrufræðum ganga þvert á það sem menn hafa verið að tíunda sem mikilvægi og langt frá áherslum sem fram hafa komið, m.a. á hv. Alþingi. Ég hef því beint eftirfarandi fsp. til hæstv. menntmrh.: ,,Telur ráðherra að áætlanir um tímafjölda til kennslu í náttúrufræðigreinum sem fram koma í bæklingnum ,,Enn betri skóli`` og í drögum að nýrri námskrá fyrir framhaldsskóla samrýmist aukinni áherslu á náttúrufræðigreinar sem fram kom í kjölfar niðurstaðna TIMSS-könnunarinnar? Ef svo er ekki, hvernig hyggst ráðherra bregðast við?``

Herra forseti. Mér er nokkur vandi á höndum vegna þess að þessi fsp. er í raun sama eðlis og fsp. á þskj. 699 um náttúrufræði frá hv. þm. Svavari Gestssyni, og verður svarið við báðum fsp. í raun og veru hið sama af minni hálfu. Þannig er að við settum þetta fram í bæklingnum Enn betri skóli og kynntum þetta til þess að kalla fram viðbrögð og fá fram umsagnir og álit við nýju skólastefnuna sem við mundum síðan taka mið af þegar tillögur okkar um viðmiðunarstundaskrá og annað yrðu fullmótaðar. Menntmrn. bárust einnig erindi frá Félagi náttúrufræðikennara í grunnskólum og ýmsum öðrum áhugamönnum um náttúrufræðikennslu í grunn- og framhaldsskólum. Viðræður fóru fram við fulltrúa þessara aðila og verkefnisstjórn um endurskoðun aðalnámskrár átti fund með talsmönnum hópsins og fór yfir málið. Menn skiptust á skoðunum og ráðuneytið hefur lagt verulega vinnu í að meta stöðuna á þessu sviði eins og öllum öðrum sem varða framkvæmd skólastefnunnar. Að vandlega athuguðu máli ákvað verkefnisstjórnin að leggja það til við mig, og ég hef fallist á þær tillögur, að auka tíma í náttúrufræðikennslu í grunnskóla frá því sem áætlað var um eina vikustund í 7. og 8. bekk, og hefur náttúrufræðikennsla í grunnskólum þar með verið aukin úr 16--18 stundum á viku, samtals í 26 stundir á viku í 1.--10. bekk samkvæmt nýrri aðalnámskrá. Í framhaldsskólum var ákveðið að auka hlut náttúrufræða í kjarna úr sex einingum í níu einingar á málabraut og félagsfræðibraut með því að færa þrjár einingar af kjörsviði yfir í kjarna. Í þessum breytingum sem við höfum gert, annars vegar á viðmiðunarstundaskránni og einnig á skipan kjarna á málabraut og félagsfræðibraut, höfum við tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem fram komu frá Félagi náttúrufræðikennara og öðrum um hlut náttúrufræðinnar og ég held að enginn geti dregið í efa að komið sé til móts við þau sjónarmið. Einnig liggur alveg ljóst fyrir að hlutur þessara námsgreina er aukinn frá því sem áður var bæði í grunnskólum og framhaldsskólum.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fsp. og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hér er hreyft mjög mikilvægu máli um fyrirkomulag náttúrufræðikennslu í kjölfar TIMSS-könnunarinnar. Það er ánægjulegt að heyra að til stendur að auka hlut náttúrufræðikennslu bæði í grunnskólum og framhaldsskólum miðað við svar hæstv. ráðherra. Mig langar í framhaldi af þessu að spyrja hæstv. ráðherra hvenær þessi aukning taki gildi. Verður það á þessu skólaári eða næsta, eða hvenær? Það er óskaplega mikilvægt að ekki sé bara talað um hlutina, það verði að gera eitthvað í kjölfar TIMSS-könnunarinnar, en síðan er allt óbreytt. Þess vegna tel ég ákaflega mikilvægt að fá það skýrt fram hvenær þessar breytingar taka gildi.

Herra forseti. Ég vil fyrst gera að umræðuefni þau vinnubrögð sem hæstv. ráðherra lýsti áðan, þ.e. að þessi ákvæði, eins og þau voru kynnt í drögum að nýrri námskrá fyrir framhaldsskóla og í pappírnum Enn betri skóli, að það hafi bara verið til að kalla fram viðbrögð og álit. Maður hlýtur þá að velta því fyrir sér: Var svo með fleiri greinar? Voru þessi plögg sett fram til að kalla fram viðbrögð og álit? Og er síðan búið að hræra í fleiru en þessu? Mér finnst þetta mjög sérkennileg viðbrögð en ég vil þó fagna því að ákveðið var að mæta þeim viðbrögðum og þeim álitum sem fram komu varðandi nákvæmlega þessa grein. Mér finnst gott að hér skuli koma fram að ákveðið hafi verið að fjölga í 7. og 8. bekk grunnskóla um eina vikustund í náttúrufræðigreinum og sömuleiðis að kjarni í máladeild og félagsfræðideild framhaldsskóla skuli stækka úr sex í níu einingar. Ég held að þetta skipti máli og ég er viss um að þessi niðurstaða er miklu frekar í takt við þá umræðu og þær áherslur sem fram hafa komið um mikilvægi náttúrufræðigreinanna í dag.

Herra forseti. Það kemur mér á óvart að vera gagnrýndur fyrir að leggja fram stefnu til kynningar á síðasta vetri og óska eftir því að menn geri athugasemdir eða komi með skoðanir sínar fram við þá stefnu og síðan sé tekið mið af því sem menn vekja máls á þegar málið er fullunnið. Þannig var nú að þessari skólastefnu staðið og mótun hennar. Eins og hv. fyrirspyrjandi man e.t.v. eftir voru sendir bæklingar inn á hvert heimili í landinu. Síðan efndi ég til funda um landið allt og ræddi málið og hlustaði þar á skoðanir fundarmanna og síðan var einnig óskað eftir skriflegum umsögnum og athugasemdum. Það er það ferli sem hefur verið varðandi gerð námskránna á sama tíma og menn hafa síðan verið að skrifa námskrár fyrir einstakar greinar. Það er rétt ár síðan við kynntum þetta ferli og því er að ljúka núna. Ég held að það hafi almennt mælst vel fyrir nema hjá hv. ræðumanni að menn færu þá leið, að kynna fyrst og taka síðan mið af þeim athugasemdum sem fram hafa komið og leggja mat á það og taka ákvarðanir. Svo verður þetta kynnt núna með námskránum sem munu koma út á næstunni. Hvað lýtur að spurningu hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur um hvenær þessu verði hrundið í framkvæmd, þá verður núna þegar málið er komið á þetta stig einnig haft samband við Námsgagnastofnun. Það verður hafin útgáfa og gerð á nýju námsefni í samræmi við nýju námskrárnar og náttúrufræðin er þar í forgangi. En ég hef alltaf sagt að það tæki a.m.k. þrjú ár að koma námskránum í framkvæmd en náttúrufræðin er eitt af forgangsverkefnunum.

Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja fsp. til hæstv. menntmrh. sem er á þessa leið: ,,Hvaða ráðstafanir gerir menntamálaráðuneytið til að tryggja erlendu verkafólki hér á landi kennslu í íslensku?`` Ástæðan fyrir þessari fsp. liggur í augum uppi. Það þekkja allir þingmenn sem hafa fylgst með þróun atvinnulífs á Íslandi í seinni tíð að vaxandi fjöldi fólks sem starfar í fiskvinnslu hér á landi er af erlendum uppruna. Fyrir liggur fsp. sem kemur fyrir síðar á fundinum þar sem beðið er um upplýsingar um fjölda þessa fólks. Hér er um að ræða vaxandi fjölda fólks og það fer ekkert á milli mála að þetta fólk, þessir mikilvægu starfsmenn íslenska atvinnulífsins búa við önnur og lakari mannréttindi að mörgu leyti en aðrir mundu nokkurn tíma sætta sig við. Aðstaðan sem þessu fólki er búin, t.d. í verbúðum, að því er varðar húsnæði er allt önnur en annað verkafólk í fiskvinnslu t.d. mundi sætta sig við. Þegar við komum í heimsóknir í fiskvinnslufyrirtæki víðs vegar á landinu þá tökum við eftir því að í kaffitímum og matartímum er þetta fólk sér, það blandar ekki geði við aðra vegna þess m.a. að það skortir færni í tungumálum. Í raun og veru hefur sorglega lítið verið gert í þessu efni. Sveitarfélögin hefðu auðvitað sums staðar gjarnan mátt grípa til einhverra ráðstafana, en þau hafa ekki gert það. Stundum hefur verið gripið til þess að einstaklingar hafa í sjálfboðavinnu efnt til kennslu í íslensku fyrir þetta fólk. Á Tálknafirði kynntist ég því t.d. fyrir nokkrum mánuðum að fullorðin kona á staðnum, Þórunn Magnúsdóttir, tók sig til og reyndi að kenna þessu fólki íslensku. En það skorti allt sem til þurfti, m.a. nauðsynlegar orðabækur og kennslubækur, þó að loksins liggi fyrir orðabók í pólsku sem er mikilvægt hjálpartæki í þessu sambandi. Mér er alveg ljóst að málið er flókið og viðamikið en ég tel að eins og staðan er í dag sé ekki hægt að segja að þessu fólki séu tryggð lágmarksmannréttindi á Íslandi. Fólk verður að geta tjáð sig og tekið þátt í umhverfi sínu, m.a. til þess að fara yfir kjör sín, forsendur kaups og kjarasamninga og fleira. Þetta fólk getur það ekki eins og staðan er í dag. Þess vegna hef ég leyft mér að koma þessu máli inn í þingið með því að bera fram þessa litlu fyrirspurn til hæstv. menntmrh. um leið og mér er ljóst að aðrar stofnanir og önnur ráðuneyti en menntmrn. hljóta einnig að koma að þessu máli.

Herra forseti. Í sjálfu sér hvílir engin lagaskylda á menntmrn. í þessu efni en ráðuneytið hefur frá árinu 1993 veitt styrki til fræðsluaðila til að halda námskeið í íslensku fyrir útlendinga frá ákveðnum málsvæðum. Einkum er lögð áhersla á önnur málsvæði en germönsk. Að jafnaði hefur verið miðað við að styrkurinn nemi um 2 / 3 hluta kostnaðar. Flest námskeiðin eru 40--70 stunda löng. Þau lengri eru blanda af íslenskukennslu og verklegri kennslu með áherslu á hugtök og talþjálfun. Á árunum 1993--1997 hafa hátt í 1.500 útlendingar notið slíkrar kennslu með styrk frá ráðuneytinu. Námskeiðin eru fyrst og fremst ætluð þeim útlendingum sem hafa fengið dvalarleyfi á Íslandi til eins árs eða lengur og er erlent verkafólk nokkuð stór hluti þessa hóps, einkum Pólverjar. Einnig hefur erlent verkafólk sem hefur dvalið styttri tíma í landinu tekið þátt í námskeiðunum, einkum ef atvinnurekendur hafa einnig veitt styrki. Í júní 1997 skilaði nefnd sem ég skipaði í september 1995 um málefni útlendinga álitsgerð um stöðu og þátttöku útlendinga í íslensku samfélagi. Í álitsgerðinni er gerð sú tillaga að útlendingum sem hafa fengið dvalarleyfi á Íslandi til eins árs eða lengur með varanlega búsetu í huga standi til boða allt að 500 stunda kennsla í íslensku með ívafi af fræðslu um íslenskt samfélag, réttindi og skyldur. Einnig verði verklegum þáttum vafið inn í kennsluna eftir því sem þurfa þykir. Þá er í álitsgerðinni gerð sú tillaga að hlutaðeigandi stjórnvöld athugi hvort skylda eigi atvinnurekendur til að greiða kostnað vegna íslenskunámskeiða fyrir útlendinga sem þeir ráða tímabundið til starfa sbr. 6. gr. laga nr. 133/1994. Þessi álitsgerð ásamt skýrslunni ,,Aðlögun Íslendinga af erlendum uppruna og stefnumótun í málefnum þeirra``, sem kom út á árinu 1997, var til athugunar hjá starfshópi sem félmrh. skipaði haustið 1997 í framhaldi af ákvörðun ríkisstjórnarinnar um það efni. Sá starfshópur hefur skilað skýrslu til félmrh. Í menntmrn. er unnið að námskrá í íslensku fyrir útlendinga á fullorðinsaldri og mun þessi námskrá verða gefin út á næstunni.

Herra forseti. Ég er eftir atvikum sáttur við þessi svör. Það er greinilega verið að þoka þessum málum áleiðis. Það er auðvitað í samræmi við stjórnarskrárákvæðin um mannréttindi eins og segir í 65. gr. stjórnarskrárinnar, með leyfi forseta: ,,Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti.`` Ég tel að það sé mjög mikilvægt að unnið sé rösklega að þessu máli. Það er alveg ljóst að hugmyndir eru uppi um hvernig á að fara í málin. En það hefur ekki náðst samkomulag um það enn þá hverjir eiga að bera kostnaðinn. Ég held að þar séu aðilar eins og þeir sem hér hafa aðeins verið nefndir. Það eru t.d. atvinnurekendur sem eru í raun að leita eftir atvinnuleyfum fyrir margt af þessu fólki. En auðvitað er það líka ríkið og sveitarfélögin. Ég tel að það sé kannski næsta verkefni að setjast yfir það hverjir það verða sem bera kostnaðinn af því að þessu fólki verði kennd íslenska þannig að það geti á virkan hátt tekið þátt í íslenska þjóðfélaginu. Það eru liðlega 50 ár síðan mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna var samþykkt á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og ég tel hægt að halda því fram að brotalöm sé á framkvæmd mannréttindayfirlýsingarinnar á Íslandi meðan þessi mál eru ekki í almennilegu lagi að því er varðar íslenskukennslu fyrir erlent verkafólk hér á landi. Þess vegna taldi ég ástæðu til að koma þessu máli hér á dagskrá og þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. En það er greinilegt að á fleiri sviðum þarf að knýja á um að málinu verði fylgt eftir og að reynt verði að taka sameiginlega á í nokkrum ráðuneytum. Ég tel að það væri rakið verkefni fyrir þingið t.d. að samþykkja að kosin yrði sérstök nefnd til að fara yfir réttindi útlendinga og skyldur okkar við þá við þær aðstæður sem þeir búa við hér á landi.

Herra forseti. Ég vil aðeins árétta það að ég tel að það sem við höfum verið að gera sýni fullan vilja til þess að sinna þessum málum. Af hálfu menntmrn. hefur margt verið gert eins og ég rakti, bæði veittur fjárhagslegur stuðningur og einnig hefur verið gerð úttekt og samin skýrsla um málið. Loks er ráðuneytið að semja námskrá fyrir útlendinga á fullorðinsaldri. Allt eru þetta tæki sem þarf til þess að ná þeim markmiðum sem við stefnum að svo þessir ágætu íbúar í landi okkar njóti fyllstu réttinda. Ég held að of fast sé að orði kveðið að segja að við höfum staðið þannig að málum að brotið hafi verið á mannréttindum þessa fólks. En betur má gera og að því stefnum við að. Ég tel að þegar liggi fyrir hugmyndir um það hvernig unnt er að ná enn betri árangri á þessu sviði.

Herra forseti. Þau lífsgæði sem við köllum menningu finnum við um allt land. Óbilandi áhugi og vilji er drifkraftur mikils fjölda fólks sem tekur þátt í söng og leikstarfi, leikur á hljóðfæri, skapar og sinnir söfnum og sýningum. Það sem helst háir starfi þessa stóra hóps er fjárskortur og heltast því iðulega öflugir einstaklingar, listamenn, úr hópnum þar sem fjárhagsleg umbun eru oft lítil og stundum engin. Þessi starfsemi fer fram í hinum ýmsu menningarhúsum landsbyggðarinnar, félagsheimilum, leikhúsum, kirkjum, húsum verkalýðsfélaga, ungmennafélaga og áfram mætti telja. Frá ríkinu hefur ekki fengist nema brot af því fjármagni sem beðið hefur verið um undanfarin ár til að styrkja og efla þá menningu sem nú þegar fer fram í þessum menningarhúsum landsbyggðarinnar. Meiri hlutinn á Alþingi ákvað meira að segja nú fyrir jólin að ekki mætti lengur skylda ríkið til að styðja fjárhagslega eina atvinnuleikhúsið á landsbyggðinni. Það er líka verið að gera upp fjölda menningarhúsa. Gömul sögufræg hús eru að fá nýtt hlutverk en það hefur verið harðsótt að fá framlög frá ríkinu, hvað þá framlög sem munar um til þeirra framkvæmda. Það fannst þess vegna fleirum en mér holur hljómur í hinni miðstýrðu pakkalausn ríkisstjórnarinnar fyrir landsbyggðina, menningarhús á fimm staði, sameiginleg verkefni ríkis, sveitarfélaga og einstaklinga. Vissulega væri frábært, herra forseti, að eiga enn glæsilegri og fullkomnari hús. En við hljótum að spyrja: Vantar okkur einmitt hús og hvað með innihaldið, starfsemina sjálfa? Þar vantar svo sannarlega fjármuni. Ætti ekki frumkvæðið að koma frá sveitarfélögunum eða íbúunum sjálfum, þeim sem þekkja þarfirnar og hafa metnaðinn? Ég hef þess vegna lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. menntmrh.: ,,1. Hversu stór á hlutur ríkisins í byggingu menningarhúsa að verða, eða endurgerð eldri húsa ef sú leið verður valin? Hve miklu fé ætlar ríkið að verja til þessara framkvæmda og á hvaða tíma? 2. Hver er forgangsröðun framkvæmdanna? 3. Hver á að verða rekstraraðili menningarhúsanna og hversu mikinn þátt mun ríkið taka í rekstri þeirra?``

Herra forseti. Hinn 7. janúar sl. kynnti ríkisstjórnin að hún ætlaði að leggja sitt af mörkum til þess að byggja upp svokölluð menningarhús utan höfuðborgarsvæðisins og byggði þar á því að ríkið kom að því á sínum tíma að byggja upp félagsheimili víðs vegar um land. Ríkissjóður veitti á sínum tíma styrki til smíði slíkra húsa. En síðan 1989 hefur það alfarið verið á verksviði sveitarstjórna að veita byggingarstyrki til félagsheimila. Í þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar sem var kynnt hinn 7. janúar kemur fram að ætlunin er að nefnd fari yfir lögin um félagsheimili frá 1970 og fjalli þá einnig um hvernig ríkið geti komið að því að reisa eða stuðla að því að menningarhús rísi um landið og eru fimm staðir nefndir til sögunnar í þessari fréttatilkynningu og ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Í henni og ákvörðun ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Í sumum tilvikum yrði um endurnýjun á gömlum húsum að ræða. Annars staðar yrði að ráðast í nýjar framkvæmdir. Um yrði að ræða sameiginlegt verkefni ríkis, sveitarfélaga og einstaklinga enda ættu fulltrúar þessara aðila sæti í stjórn húsanna.`` Á blaðamannafundinum þegar þetta var kynnt var spurt svipaðra spurninga og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir gerir nú á hinu á Alþingi. Þar kom fram að skiptingin ætti að vera þannig að 60% kæmu í hlut ríkisins af kostnaði og 40% í hlut sveitarfélaganna. Það kom einnig fram að ekki hefði verið forgangsraðað við framkvæmdirnar. Það var forgangsraðað má segja með því að velja fimm staði og nefna þá en ákvarðanir hafa ekki verið teknar af ríkisstjórninni um það hvernig þeim stöðum sem nefnir eru verður forgangsraðað, enda fer það eftir viðræðum við hvern stað og fer eftir því hvernig miðar í vinnu þeirrar nefndar sem verður komið á laggirnar. Þá er spurt: Hver á að verða rekstraraðili menningarhúsanna og hversu mikinn þátt mun ríkið taka í rekstri þeirra? Eins og segir í ákvörðuninni og tilkynningunni yrði um að ræða sameiginlegt verkefni ríkis, sveitarfélaga og einstaklinga, enda ættu fulltrúar þessara aðila sæti í stjórn húsanna. Þarna kemur fram að mínu mati það viðhorf að aðilar standi saman að því að stjórna húsunum og kæmu þar með að því að taka ákvarðanir um rekstur þeirra. Hvernig því verður háttað ætla ég ekki að slá föstu á þessu stigi. Ég vil aðeins, herra forseti, árétta það sem ég hef sagt víða þegar þetta mál hefur borið á góma að það ber fyrst og fremst að líta á þetta sem mikilvæga stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnarinnar um þátttöku í uppbyggingu á menningarstarfi út um land fjarri höfuðborgarsvæðinu til að byrja með því að í þessu felst viðleitni af hálfu ríkisvaldsins til að skapa aðstæður til þess að stunda menningarlegt starf á hinum ýmsu stöðum á landinu. Að mínu mati á ekki að leggja höfuðáherslu á orðið hús í þessu heldur menningu og þá viðleitni sem fram kemur í þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja sitt af mörkum til þess að efla menningarstarf út um landsbyggðina. Ef menn eru með aðrar hugmyndir á einstökum stöðum en ráðast í nýbyggingar --- ríkisstjórnin hefur ekki gert neinar kröfur um það hvers konar hús þetta ætti að vera --- og eru með hugmyndir um uppbyggingu sem tekur mið af öðru en því að reist verði ný hús þá er það að sjálfsögðu mál sem kæmi til álita og skoðunar því aðalatriðið er að skapa almennt betri aðstöðu til þess að stunda menningarlegt starf á landsbyggðinni. Og í þessari ákvörðun felst vilji ríkisvaldsins til að leggja sitt af mörkum til að skapa betri aðstæður.

Herra forseti. Hugmyndin um uppbyggingu menningarhúsa á landsbyggðinni er góð. Mikilvægt er að efla menningarlíf á landsbyggðinni í því skyni að bæta þar búsetuskilyrði. Þegar áform ríkisstjórnarinnar um byggingu menningarhúsa voru kynnt í byrjun ársins vakti strax athygli að Vesturland var eitt landsbyggðarkjördæma ekki inni í myndinni varðandi byggingu menningarhúsa á landsbyggðinni, a.m.k. ekki í fyrsta áfanga. Skýringin virðist vera sú að Vesturland er of nálægt höfuðborgarsvæðinu. Á þessa skýringu get ég ekki fallist, enda má benda á að fólk í Borgarfirði, á Snæfellsnesi og í Dölum býr ekki í þeirri nálægð við höfuðborgarsvæðið að það geti daglega sótt suður til þess að njóta menningar og listviðburða. Menntmrh. mun skipa sérstaka nefnd til að útfæra þessar hugmyndir frekar. Það er út af fyrir sig gott mál og vil ég óska eftir því að þessi nefnd fái þau skilaboð varðandi Vesturland sem ég hef hér komið á framfæri. Það er óásættanlegt að Vestlendingar verði settir hjá á þennan hátt. Víða eru myndarleg félagsheimili og önnur menningarhús á landsbyggðinni og þá ekki síst á Vesturlandi. Ég hvet væntanlega nefnd til að beina sjónum að því að hagnýta þá aðstöðu sem fyrir hendi er og að hún verði notuð til að efla og styrkja menningarlíf. Full þörf er á því eins og fram hefur komið.

Herra forseti. Ég fagna alveg sérstaklega þessum hugmyndum og tillögum hæstv. ríkisstjórnar og frumkvæði hæstv. menntmrh. í því að koma nú eftir tíu ára hlé af hálfu ríkisins til skjalanna og ætla að styðja kröftuglega við uppbyggingu menningarhúsa á landsbyggðinni með áherslu á menningunni, menningu sem er að sjálfsögðu fyrir hendi. Við þekkjum það afar vel í fjárln. hversu litlar fjárhæðir geta skipt miklu máli til stuðnings því félags- og menningarlífi sem nú á sér stað. Félagsheimilin eru mörg og þau eru menningarhús og menningarmiðstöðvar út um landið. Þar vantar kannski svolítið upp á stuðning til rekstrar. Sums staðar vantar t.d. hljóðkerfi. Það vantar ljósabúnað. Það vantar ýmislegt sem gæti komið þessum húsum afar vel til að uppfylla hlutverk sitt, þ.e. félags- og menningarlíf vítt og breitt um landið.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til þess að fagna samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 7. janúar sl. um menningarhús á landsbyggðinni. Þessi hugmynd tengist á vissan hátt þeirri ágætu tillögu ríkisstjórnarinnar um stefnu í byggðamálum sem nú er til meðferðar í þingnefnd. Ég vil taka það fram og taka undir þau orð sem hæstv. menntmrh. sagði að hér er um mikla stefnumörkun að ræða. Ég vona að menn átti sig á því. Ég vil líka taka það fram að hér þarf að vanda sig. Það þarf að vanda sig í þeirri smíð sem hér er að nokkru leyti verið að leggja grunn að. Ég óttast ekki að það náist ekki sátt um það samstarf sem hér er stofnað til milli ríkis og sveitarfélaga um að standa að þessum mannvirkjum. Ég kem líka upp til þess að þakka hæstv. menntmrh. sérstaklega fyrir framgang hans í þessu máli. Ég er sannfærður um að hér er stigið gæfuspor í byggðamálum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur fyrir að taka þetta upp vegna þess að ég held að full þörf hafi verið á því. Það er sérstakt að hlusta á þennan mikla fögnuð þeirra hv. þm. sem hér hafa talað, stjórnarliða, yfir því að nú eigi að reisa fimm menningarhús á landinu. Ég vil hins vegar taka undir þau orð hv. fyrirspyrjanda þar sem minnt er á það mikla menningarstarf sem er alls staðar um landið og býr við afar bág kjör og litla styrki frá ríkisvaldinu. Það vill svo til að einmitt á meðan verið er að ræða þessa fyrirspurn, þá var lagt á borð hv. þingmanna svar menntmrh. við fyrirspurn hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur, Gísla S. Einarssonar og Kristínar Halldórsdóttur um ráðstöfun óskiptra liða í fjárlögum sem snúa akkúrat að þessu, þ.e. framlög til safna, til leiklistar og ýmissar listastarfsemi vítt og breitt um landið. Ég bið hv. þingmenn um að skoða þessar tölur og velta því svo fyrir sér hvort sérstök þörf sé á nýjum húsum eða menningarhöllum og hvort ekki væri nær að styðja við þá starfsemi sem fyrir er.

Herra forseti. Fyrst þegar ég heyrði af menningarhúsunum á landsbyggðinni, þessum fimm, þá fannst mér endilega að ég hefði heyrt þessa hugmynd áður og það rann fljótlega upp fyrir mér ljós hvar það hafði verið. Það var í Atómstöðinni eftir Halldór Laxness. Þetta voru reyndar kallaðar hallir þar, eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir gerði áðan. Þær voru taldar helsta hagsmunamál alþýðu og ræddar í sellunum og að sjálfsögðu átti að vera miðstýrð ákvörðun um þetta eins og hér hefur orðið raunin á. Þannig séð er þessi ákvörðun menntmrh. dálítið skemmtileg og það má hrósa honum fyrir frumlegheitin. Herra forseti. Hins vegar get ég ekki hætt að velta því fyrir mér af hverju ríkið styður ekki betur við þá starfsemi sem þegar er úti á landi, við þá endurgerð húsa og uppbyggingu sem þegar er í gangi og verið er að sækja um fjármuni fyrir til ríkisins á hverju einasta ári.  Herra forseti. Þess vegna stend ég við það sem ég sagði áðan. Það er holur hljómur í þessari miðstýrðu pakkalausn. Ég á eftir að sjá að hún breyti miklu, en ég óttast hins vegar að ef menn ætla að fara að leggja áhersluna þarna þá verði jafnvel enn minna til skiptanna til hinnar raunverulegu starfsemi, þess sem skiptir máli.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi nálgast öll viðfangsefni, sama hvaða mál það eru sem við ræðum hér, á svo neikvæðan hátt að ekki er við því að búast að unnt verði að koma til móts við neitt af því sem hún segir, sama hvað sagt er, því ef eitt er sagt þá er bara fundið að því líka með einhverjum öðrum rökum sem eru jafnmikið út í hött kannski og upphaflegu rökin. Ég ætla því ekki að elta ólar við þennan skrýtna málflutning sem ég botna ekki almennilega í því að staðreyndin er að framlög til lista og menningarstarfsemi úti um landsbyggðina hafa verið að aukast og jafnframt framlög til endurgerðar á gömlum húsum víðs vegar um landið. Að standa hér og gefa það til kynna að þessum málum hafi ekkert verið sinnt eða menn hugi ekki að þeim samhliða því sem þeir huga að nýmælum og leggja á ráðin um það hvað gera þurfi til þess að styrkja menningarstarf úti á landi enn frekar er náttúrlega algerlega út í hött. Að sjálfsögðu höfum við hugað að þeim málum. En á þeim sviðum eins og flestum öðrum má gera betur og nauðsynlegt er að gera það. En það er alrangt að standa hér og lýsa því yfir að ekkert sé að gert og menn séu bara að bæta einhverju við sem þeir ætli ekki að gera neitt með heldur. Það er út í hött að tala svona, herra forseti. Ég leyfi mér að fullyrða það því að hér hefur verið tekin ákvörðun, eins og hv. þm. Stefán Guðmundsson vakti réttilega máls á, sem tengist byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar og því starfi sem verið er að vinna á þeim vettvangi. Í ályktuninni er m.a. vísað til þess að rannsóknir á þróun byggðar og búsetu í landinu leiði í ljós að aðstaða til menningarstarfsemi og þróttmikið starf í menningu og listum ráði miklu um afstöðu fólks til þess hvar það kýs að búa. Það ber því að skoða þetta sem lið í framlagi ríkisstjórnarinnar til þess að stuðla að traustari forsendum byggðar og búsetu í landinu öllu.

Herra forseti. Það mál sem ég tala fyrir kom til umræðu áðan undir annarri fyrirspurn, fyrirspurn hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur, þannig að út af fyrir sig er sú umræða sem nú hefst að nokkru leyti framhald þeirrar umræðu sem hún hóf áðan. Hæstv. menntmrh. tók þátt í henni og svaraði spurningu þingmannsins. Í fyrirspurn minni er þetta orðað svo: ,,Hvað hyggst ráðherra gera til að koma til móts við erindi frá Félagi náttúrufræðinga o.fl., dags. 2. desember 1998, um stöðu náttúrufræði í íslensku skólakerfi?`` Tilefni fyrirspurnarinnar er bréf frá Félagi náttúrufræðinga og fleirum, dagsett 2. desember, sem okkur barst þar sem tekið er á þessum vandamálum og lögð áhersla á það eins og þar segir, með leyfi forseta: ,,Við undirrituð, sem erum í forsvari fyrir menntun nemenda í náttúrufræðum á öllum skólastigum og/eða látum okkur varða stöðu náttúrufræðinnar í íslensku skólakerfi, lýsum þungum áhyggjum yfir stöðu náttúrufræðigreinanna eins og hún birtist í viðmiðunarstundaskrá fyrir grunnskóla, samanber bæklingurinn ,,Enn betri skóli``, og drögum að nýrri námskrá fyrir framhaldsskóla þar sem gert er ráð fyrir 50--70% niðurskurði á tímafjölda í kjarna og niðurskurði í sérgreinum náttúrufræðibrauta.`` Síðar í þessu sama bréfi segir, með leyfi forseta: ,,Stefna yfirvalda menntamála er því óskiljanleg eins og hún birtist í því tímamagni sem ætlað er greininni í kjarna í grunn- og framhaldsskólum. Hún er óskiljanleg í ljósi niðurstöðu TIMSS-rannsóknarinnar á stöðu íslenskra nemenda miðað við aðrar þjóðir. Kjarnanám í náttúrufræðum í framhaldsskólum virðist stefna í að verða minna en 5% af námi til stúdentsprófs.`` Þessu bréfi sem okkur barst núna fyrir áramótin fylgdi líka afrit af bréfi frá Félagi náttúrufræðikennara á grunnskólastigi og frá kennurum í þessari grein við Kennaraháskóla Íslands. Nú hefur það hins vegar verið upplýst að menntmrn. hefur ákveðið að tímafjöldi til náttúrufræðikennslu á grunn- og framhaldsskólastigi verði ekki eins lítill og þessir aðilar óttuðust. Mér virðist að málið liggi þannig að tekin hafi verið ákvörðun um að bæta við einum tíma í 7. og 8. bekk, þ.e. fara úr tveimur tímum á viku í þrjá tíma á viku frá því sem gert hafði verið ráð fyrir, en undirbúningshópur þessara mála af hálfu kennaranna lagði áherslu á að ef það ætti að búa sæmilega að náttúrufræðinni í grunskóla þá yrði tímafjöldinn að vera fjórir tímar á viku. Í öðru lagi sýnist mér að það hafi átt að minnka náttúrufræði í kjarna í framhaldsskólum úr tólf í sex einingar en þær verði níu samkvæmt þeim breytingum sem nú virðist vera gert ráð fyrir. Ég vil af þessu tilefni spyrja hæstv. menntmrh.: Á hvaða greinar er gengið með þeirri ákvörðun sem verið er að taka hér um breytingar á viðmiðunarstundaskrá? Í öðru lagi vil ég spyrja hann: Hvenær var þessi ákvörðun tekin? Var hún tekin í gær eða fyrradag? Er tilefnið kannski fyrirspurnirnar sem verið er að ræða hér? Og í þriðja lagi vil ég biðja hann að meta það með mér hvernig á því standi að ákvörðun um þetta lítinn hlut náttúrufræðigreinanna verði til. Hvaða sambandsleysi veldur því að hlutirnir eru eins og þeir birtust m.a. Félagi raungreinakennara og ég hef hér gert grein fyrir?

Herra forseti. Varðandi síðustu spurninguna, þá hefur þetta verið ferli þar sem menn hafa verið að skiptast á skoðunum og fara yfir málin. En öllu ferli verður að ljúka. Það verður að taka ákvarðanir og þær voru teknar eins og ég hef lýst áður og hv. þm. nefndi, með því að fjölga um eina stund á viku í 7. og 8. bekk og einnig að fjölga einingum í kjarna. Við gengum ekki á annað en svokallaðan frjálsan tíma í 7. og 8. bekk. Við skertum ekki tíma neinna annarra greina með þessari ákvörðun. Á hinu sviðinu er stærri hluti bundinn þannig að þrjár einingar eru færðar af kjörsviði yfir í kjarna þannig að svigrúm nemenda til þess að velja sjálfir er skert í framhaldsskólanum. Þetta eru þeir meginþættir sem liggja til grundvallar þegar við skoðum umfang þessarar ákvörðunar. Spurt var hvenær hún hafi verið tekin. Það eru nokkrir dagar síðan. Ég skýrði samráðshópi um málið frá þessu á fundi fyrir réttri viku þannig að það var síðasti samráðsfundurinn. Það var sá vettvangur sem ég vildi nota til þess að skýra frá öllum meginákvörðunum okkar varðandi inntakið í námskránum og viðmiðunarstundaskránni og fara yfir alla þá þætti sem málið varða og það var gert á þeim fundi sem haldinn var fyrir viku.

Herra forseti. Ég tel mikilvægt að ákvörðun hafi verið tekin um að koma til móts við þau sjónarmið sem hér eru uppi. Ég tel einnig að mikilvægt að undirstrika að stórefla verður þátt raungreina í skólakerfi okkar. Ég er sannfærður, eftir að hafa fylgst aðeins með þessum málum um nokkurt skeið, um að þar er einn veikasti hlekkurinn í skólakerfi okkar varðandi það að bæta lífskjör í framtíðinni, m.a. með því að byggja upp rannsóknarsamfélag á hagnýtum sviðum. Ég tel að þar sé nauðsynlegt að taka myndarlega á. Fyrir mitt leyti geri ég engar athugasemdir við að gengið sé á svokallaðar valgreinar í þessu efni. Ég held að í þeim efni þurfi kannski að fara öðruvísi að en gerst hefur. Ég tel það skipta verulegu máli að raungreinarnar séu alls ekki minni þáttur af lokaprófi í framhaldsskólum en nú er gert ráð fyrir. Fólk sem kemst hjá því að kynna sér raungreinar eins og hér var til skamms tíma nær oft og tíðum ekki sambandi við það samfélag sem við búum í, þær gífurlegu tæknisviptingar sem eiga munu sér stað á næstu árum og áratugum. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti, um leið og ég þakka fyrir þau svör sem hér hafa verið veitt.

Herra forseti. Síðasta sumar bárust enn fréttir um alvarleg slys vegna lausagöngu búfjár. Þá var sett á laggirnar nefnd til að gera tillögur til úrbóta. Henni var ætlað að ljúka störfum 1. október. Síðan hefur ekkert heyrst um þessi mál. Hvað þessi mál varðar eru öryggismálin í fullkomnum ólestri. Árekstrar við búfé eru að meðaltali 140--150 á ári. Það er fáránlegt ef lausnin á að felast í að girða af alla þjóðvegi landsins, sem mundi þýða þúsundir km girðinga beggja vegna vega. Við erum að laða að erlenda ferðamenn. Þeir eru því allsendis óviðbúnir þegar búfé hleypur fyrirvaralaust út á vegina. Lausaganga þekkist ekki í Evrópu. Langflestar þjóðir hafa tekið á þessum málum. Þetta er ekki síður stórmál fyrir landsmenn. Ferðamennska fer sívaxandi. Vegirnir eru betri, bílarnir betri og meiri hraði. Búfé á vegum skapar því alvarlega hættu. Mikilvægur þáttur en annars eðlis er uppgræðsla landsins. Meðan tilburðirnir eru að girða fólkið af á vegunum en sauðfé og hross gengur laust dregur verulega úr endurreisn gróðurs í landinu. Lausagangan takmarkar þær aðgerðir sem mestu geta skilað, svo sem skógrækt og uppgræðslu. Við verðum að endurheimta landgæði. Fræðimenn gera sér grein fyrir hversu gróðurfar landsins er bágborið og eru þeirrar skoðunar að beitarstjórnun sem m.a. felst í heftingu lausagöngu búfjár sé besta og ódýrasta leiðin til að stöðva eyðingu og græða landið að nýju. Herra forseti. Lausaganga búfjár á snauðu landi og við þjóðvegi skapar slæma ímynd í huga almennings. Hagsmunir bænda og landsmanna verða að fara saman. Nú er lag að gera úrbætur vegna þess að sauðfé hefur fækkað. Þá væri líka hægt að taka við aukningunni þegar hún kemur. Það er ljóst að fólkið í þéttbýlinu gerir kröfur fyrir sig. Það sættir sig ekki við að búfé gangi laust og valdi alvarlegum slysum á hverju ári. Þess vegna hef ég, herra forseti, borið fram þessar spurningar til hæstv. landbrh.: ,,Hverjar eru tillögur nefndar sem skipuð var í sumar í þeim tilgangi að gera tillögur til úrbóta vegna lausagöngu búfjár og ætlað var að ljúka störfum 1. október sl.? Hyggst ráðherra leggja fyrir yfirstandandi þing frumvarp til laga um lausagöngu búfjár í landinu?`` Ég geri mér grein fyrir því, herra forseti, að síðari spurningin er kannski að verða úrelt miðað við hversu lítið stendur eftir af þinghaldinu í vetur.

Hæstv. forseti. Þessi fyrirspurn er mjög eðlileg í ljósi frétta af atburðum sem eru, eins og hv. fyrirspyrjandi gat um í upphafi máls síns, ástæðan fyrir skipun nefndar um málið. Nefndin sem hér um ræðir hefur það hlutverk að fjalla um leiðir til að halda búfé frá helstu þjóðvegum landsins. Í samráði við ráðherra hefur nefndin nú skilað áfangaskýrslu sem mér barst fyrir nokkrum dögum. Þar er greint er frá stöðu mála og settar fram 16 tillögur til úrbóta. Þar sem skýrslan er of efnismikil til þess að unnt sé að gera fullnægjandi grein fyrir öllum tillögunum og greinargerðum með þeim í stuttum fyrirspurnatíma hef ég látið dreifa áfangaskýrslunni til þingmanna. Jafnframt hef ég sent hana fjölmiðlum og öðrum sem málið varðar. Tveir nefndarmenn skiluðu séráliti sem lýtur einkum að tveimur tillögum. Annars vegar tillögum um hver bera skuli kostnað við viðhald veggirðingar og hins vegar um algert bann við lausagöngu stórgripa. Um þau atriði náði nefndin ekki saman að svo stöddu en varð þrátt fyrir það sammála um að skila áfangaáliti þannig að vinna mætti að framgangi annarra tillagna sem er forsenda frekara starfs nefndarinnar. Nefndin óskar eftir því að unnið verði eftir tillögum hennar næstu mánuði. Þegar reynsla verður komin á framkvæmd þeirra mun nefndin aftur setjast að verkinu, meta árangur og skila endanlegum tillögum. Nefndin er sammála um að ekki sé mögulegt að leggja til lögfestingu á algeru banni við lausagöngu búfjár á Íslandi. Það mundi hafa veruleg áhrif á hefðbundinn búskap, valda mörgum bændum verulegum erfiðleikum og í reynd gera sumum ókleift að stunda búskap. Það gæti einnig valdið mikilli byggðaröskun sem vart er á bætandi. Nefndin leggur til aðgerðir til að draga eins og kostur er úr þeirri hættu sem lausaganga búfjár á vegsvæðum skapar og telur að helsta leiðin að því marki sé að setja upp samfelldar girðingar með helstu þjóðvegum landsins. Þær mundu teljist hluti af vegamannvirkjum. Of langt mál yrði að kynna ítarlega allar tillögur nefndarinnar. Ég mun greina frá því helsta sem nefndin leggur til að framkvæmt verði eftir því sem tími minn leyfir. Nefndin leggur til að Vegagerðin og sveitarfélög geri úttekt á á hvaða vegum slys vegna ákeyrslu á búfé eru tíðust og hvar alvarlegustu slysin hafa orðið. Jafnframt meti þessir aðilar þörf og ástand þeirra girðinga sem nú er gagngert ætlað að halda búfé frá þjóðvegum landsins. Verkefnið lúti forustu Vegagerðarinnar og verði lokið fyrir 1. júlí nk. Enn fremur er lagt til að metinn verði kostnaður við uppsetningu nýrra girðinga og endurbætur þeirra eldri og gerð áætlun þar að lútandi. Stefnt skal að því að ljúka framkvæmdum innan þriggja ára en til að það megi takast verður að koma til sérstök fjárveiting frá Alþingi. Í greinargerð með þessari tillögu segir að nefndin telji heppilegast að sveitarfélögin og Vegagerðin annist þetta verk þar sem þessir aðilar hafi besta þekkingu á því hvar slysatíðni er mest og til hvaða aðgerða sé heppilegast að grípa. Nefndin leggur áherslu á að undirbúningur verksins hefjist sem fyrst og niðurstöður liggi fyrir á miðju sumri þannig að unnt verði að gera ráð fyrir kostnaði vegna framkvæmda fyrir afgreiðslu fjárlaga á næsta ári náist samstaða um tillögurnar. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að Vegagerðin kosti og sjái um að girða og annast viðhald veggirðinga sem gagngert eru reistar til að friða vegsvæði þjóðvega fyrir ágangi búfjár. Uppsetningu og viðhald girðinga fjarri vegi í þeim tilgangi að gera lokuð hólf og friða þannig svæði í nágrenni vega fyrir ágangi búfjár verði hins vegar á hendi sveitarfélaga nema um annað sé samið. Við nýframkvæmdir vega verði þörf fyrir veggirðingar metin og teljist þörf á þeim skal kostnaður vegna þeirra talinn til stofnkostnaðar vegarins. Nefndarmenn eru sammála um að uppsetning og viðhald girðinga sem reistar eru meðfram þjóðvegum í þeim tilgangi að friða vegsvæði fyrir búfé verði á einni hendi. Nefndin var ekki sammála um hver ætti að bera kostnaðinn. Telur meiri hlutinn eðlilegast að hann sé greiddur af hinu opinbera með fjárveitingu til Vegagerðarinnar í ljósi slæmrar reynslu af því fyrirkomulagi sem nú gildir. Ekki þykir fært að leggja kostnaðinn á landeigendur eina m.a. vegna þess að eignaraðild á jörðum er oft dreifð og aðstaða jarðareigenda mjög mismunandi. Þar sem svo háttar til að girt er fjarri vegi, m.a. til að friða stór landsvæði en girðingin þjónar jafnframt því hlutverki að halda búfé frá vegi, verði heimilt að skipta kostnaði og viðhaldi á milli fleiri aðila, enda sé gerður um það ákveðinn samningur. Hér gæti t.d. verið um að ræða landgræðslu- og skógræktargirðingar, varnarlínur og/eða landamerkjagirðingar. Sveitarfélögum verði gert skylt með lögum að setja sérsamþykktir um búfjárhald. Í því sambandi skal litið til búskaparhátta og aðstæðna á hverjum stað, sjónarmiða um landgræðslu, landvernd og fleiri atriða auk umferðaröryggissjónarmiða. Nokkrar fleiri hugmyndir ætlaði ég að nefna en þarf tíma til að svara seinni lið fyrirspurnarinnar. Ég mun reyna að koma að því á eftir. Þar er spurt hvort ráðherra hyggist leggja fram frv. á yfirstandandi þingi. Því hefur að nokkru verið svarað en í álitinu kemur fram að algert bann við lausagöngu búfjár er að dómi þeirra sem best til þekkja vart framkvæmanlegt. Þeir telja að það mundi kalla á verulegar breytingar á hefðbundnum búskap í landinu og byggðaröskun. Í tillögum nefndarinnar er þó gert ráð fyrir lagabreytingum, jafnvel banni við lausagöngu búfjár á vissum stöðum. Eðlilegt er að sjá til hvernig tillögum nefndarinnar miðar í vor og sumar. Í framhaldi af lokaskýrslu nefndarinnar sem ætla má að liggi fyrir seinni hluta ársins yrðu þá teknar ákvarðanir um lagasetningu.

Herra forseti. Það eru margar vikur síðan ég lagði fram þessa fyrirspurn. Það er frekar slæmt að heyra, úr því að svo víðtækar tillögur eru komnar að svar ráðherrans sé svo takmarkað og tillögunum verði dreift til þingmanna í dag. Ég hef ekki séð þær. Það sem ráðherrann segir finnst mér alveg hrikalegt. Mér finnst þetta vondar fréttir. Ráðherrann segir að það sem eigi að gera sé að girða þjóðvegi enn frekar en þegar er, það eigi að girða af viðkvæm svæði, girða af skógræktarsvæði. Það eina sem ekki á að girða af er sauðfé og hross. Þetta er nákvæmlega það sem verið hefur að hjá okkur. Það er verið að girða mannfólkið af, girða þjóðvegina af og nú verður að girða af skógræktina og viðkvæm svæði af því að annars staðar á sauðfé að ganga laust. Ég hef staðið að tillögum um að takmarka lausagöngu hrossa og flutt ítrekað tillögur um að lausaganga verði bönnuð í landnámi Ingólfs. Afgreiðsla hefur ekki fengist á þessum málum á hv. Alþingi. Á þessum árum hafa hins vegar sveitarstjórnir t.d. hér í landnáminu og þá sérstaklega á Reykjanesi næstum allar gengið þannig frá málum að lausaganga hefur verið afnumin með örfáum undantekningum. Ég trúði því að þannig mundum við vinna okkur fram eftir byrjun aldarinnar og ákveðin svæði yrðu tekin fyrir. Svæðin á landinu eru ólík, það er rétt. Ég geri mér grein fyrir því að við byrjum ekki á því að lögfesta algert bann. Þetta er vinna og aftur vinna. Sauðfé hefur fækkað og við eigum að taka á núna og gera breytingar sem standa svo þegar fé fjölgar aftur og búskapur dafnar. Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir að tíma mínum er lokið. Ég hef ferðast mikið um landið undanfarin ár og það er skelfileg tilhugsun þegar ég lít til þess hvernig landið er girt af í allar áttir, hvar sem maður keyrir, ef tillögur nefndarinnar eru að girðingum verði frekar fjölgað en taka ekki á málunum. Það þarf að taka á þessum málum með nýjum aðferðum.

Hæstv. forseti. Rétt er það hjá hv. fyrirspyrjanda. Þessi fyrirspurn hefur legið hér síðan fyrir jól. Þetta áfangaálit sem ég var að vitna til frá umræddri nefnd barst mér fyrir nokkrum dögum, kannski viku eða svo og mér fannst tilhlýðilegt að dreifa því um leið og þessi umræða færi fram, til frekari kynningar fyrir hv. fyrirspyrjanda, þingmenn og fjölmiðla. Varðandi veggirðingar almennt er auðvitað nauðsynlegt, verði horfið að þeirri aðferð, þá sé það gert svo tryggilega að menn séu nokkuð öruggir þar sem slíkar girðingar eru. Girðingarnar mega ekki vera gildra sem halda fé á vegi sem því miður þekkist. Það þarf að standa að þessu með skipulögðum og vönduðum hætti. Við þekkjum, af því að hv. fyrirspyrjandi vitnaði til aðstæðna erlendis, að það er algengt að þar séu vegir afgirtir, bæði vegna búfjár og villtra dýra í nágrenni þjóðvega. Annars staðar sjáum við að sett eru upp skilti og það er reyndar önnur tillaga úr þessu áliti. Ég nefndi hana ekki hér áðan. Lagt er til að setja upp skilti sem gera mönnum grein fyrir því ef um lausagöngu búfjár er að ræða eða hættu af skepnum á vegi. Slíkt sjáum við víða erlendis þannig að hér er reynt að feta leið, ekki ólíka þeirri sem víða er farin þó vafalaust séu misjafnar aðstæður og reglur gildandi í nágrannalöndum okkar. Það er rétt hjá hv. þm. að sauðfé hefur fækkað en það auðveldar ekki málið. Það þýðir einungis að færri bændur eru að glíma með fé sitt á stórum svæðum. Það er heilmikill kostnaður og fyrirhöfn fyrir þá að þurfa einir að girða af sitt fé ef sú skylda er lögð á þá eingöngu. Við hv. fyrirspyrjandi höfum áður fundað um möguleika þess að banna lausagöngu á Reykjanesi. En því miður hefur það reynst svo, þó að maður teldi að það ætti að vera auðvelt, að ekki hefur tekist að ná samkomulagi um að ganga frá því endanlega svo sómi sé að.

Herra forseti. Árið 1994 setti þáv. umhvrh., Össur Skarphéðinsson, það ákvæði í lög í góðu samráði við veiðimenn að innheimta mætti sérstakt veiðikortagjald af veiðimönnum villtra fugla og dýra í landinu. Þeim tekjum sem mynduðust af innheimtu þessa gjalds átti að verja til rannsókna á villtum fuglum og dýrum og til að standa straum af kostnaði við innheimtu veiðkortagjaldsins. Tekjur af þessu gjaldi hafa numið árlega frá 1995 um 17 millj. kr. og hafa þær í grófum dráttum skipst þannig að 4,5 millj. kr. renna til að reka innheimtukerfið og afgangurinn fer til rannsókna, m.a. til að greiða laun fuglafræðings Náttúrufræðistofnunar, um 2 millj. kr. á ári. Við setningu villidýralaganna var gert það munnlega samkomulag við veiðimenn að umhvrn. legði á móti veiðikortagjaldinu 4--5 millj. kr., sem áttu að renna til rannsókna á rjúpnastofninum. Við þetta samkomulag hefur ekki verið staðið og eru afleiðingarnar þær að til rjúpnarannsókna einna rennur óveruleg upphæð, eða 4,5 millj. kr., og er þá eftir að taka tillit til launa fuglafræðings Náttúrufræðistofnunar sem tekin eru af framlagi Veiðikortasjóðsins til rjúpnarannsóknanna. Herra forseti. Það hefur komið fram á þeim tveim árum sem rjúpnastofninn hefur verið rannsakaður á Suðvesturlandi að hann er undir miklu veiðiálagi og þrátt fyrir að hann fari vaxandi á Norður- og Austurlandi þá fækkar í stofninum á Suðvesturlandi. Þau sjónarmið hafa því komið fram að banna eða draga verulega úr rjúpnaveiði á Suðvesturlandi. Þessi sjónarmið eru eðlileg og verða alltaf uppi á meðan rannsóknir eru ekki meiri en raun ber vitni og tilfinningar frekar en vísindaleg rök munu því ráða ferðinni um veiðar í stofna villtra fugla og dýra. Þær rannsóknir sem gerðar hafa verið sýna á óyggjandi hátt að rjúpan er mjög staðbundinn fugl. Rannsóknir á Suðvesturlandi hafa einnig sýnt að afföll rjúpu í Úlfarsfelli við Mosfellsbæ eru of mikil. Sambærileg afföll eru þó einnig á stað eins og á Kvískerjum í Öræfum á Suðausturlandi, þar sem algjör friðun rjúpunnar hefur þó ríkt í háa herrans tíð. En þó svo að um ofveiði sé að ræða í Úlfarsfelli þá er ekki þar með sagt að ofveiði sé á öllu Suðvesturlandi enda talning aðeins á tveim stöðum á öllu svæðinu, þ.e. í Úlfarsfelli og á Lyngdalsheiði. Til að tryggja eðlilegt eftirlit og ráðgjöf með rjúpnastofninum er nauðsynlegt að grípa til viðameiri rannsókna er nú eru stundaðar á rjúpnastofninum um landið. Það sem brýnast er að gera er m.a. að fjölga talningarstöðum á Suðvesturlandi. Slíkri talningu ber einnig að koma upp á Vestfjörðum. Það vantar einnig samanburðarrannsóknir með radíósendum á Eyjafjarðarsvæðinu, samanborið við t.d. Úlfarsfell, til að geta áttað sig nákvæmar en hingað til á því hve veiðar eru stór þáttur í afföllum víðar um landið. Einnig ber að kanna hvers vegna afföllin eru svo mikil í Kvískerjum þrátt fyrir algjöra friðun miðað við t.d. Úlfarsfell. Það eru því mörg verkefni sem þarf að grípa til nú þegar, herra forseti, og telja kunnugir að ekki þurfi minna en 6 millj. kr. til þess að ljúka þeim verkefnum. Þess vegna hef ég lagt fram þær fsp. sem hér liggja frammi til hæstv. umhvrh.

Hæstv. forseti. Svarið við fyrsta lið fsp., um hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að rjúpnastofninn á Suðvesturlandi verði rannsakaður sérstaklega, er á þá leið að það er hlutverk Náttúrufræðistofnunar Íslands að beita sér fyrir rannsóknum á rjúpnastofninum, en samkvæmt 4. gr. laga um stofnunina skal stofnunin stunda undirstöðurannsóknir í dýrafræði, grasafræði og jarðfræði landsins og annast skipulega heimildasöfnun um náttúru landsins. Að undanförnu hefur farið fram viðamikil rannsókn á rjúpnastofninum og hafa niðurstöður rannsóknanna leitt í ljós að rjúpu hefur fækkað á Suðvesturlandi. Rétt fyrir upphaf síðasta rjúpnaveiðitímabils komu fram óskir frá Náttúrufræðistofnun um svæðisbundna friðun rjúpu á því svæði, sérstaklega í nágrenni Reykjavíkur. Að vel íhuguðu máli var ekki talið rétt að svo stöddu að grípa til slíkra ráðstafana, enda mælti veiðistjóri gegn því þar sem hann taldi þurfa frekari rannsóknir. Ráðuneytið hefur því lagt á það áherslu við Náttúrufræðistofnun Íslands að rjúpnastofninn á Suðvesturlandi í nágrenni Reykjavíkur og norður í Borgarfjörð verði rannsakaður sérstaklega á næstu mánuðum og að niðurstöður liggi það tímanlega fyrir fyrir næsta veiðitímabil að hægt verði að grípa til svæðisbundinna friðunaraðgerða og tilkynna þær með góðum fyrirvara, verði það talið nauðsynlegt í kjölfar þeirra rannsókna. Í öðru lagi spyr hv. fyrirspyrjandi hvort fyrirhugað sé að verja fé til rannsókna á villtum fuglum umfram það sem hið árlega veiðikortagjald gerir ráð fyrir. Tekjur Veiðikortasjóðs, sem starfar samkvæmt 11. gr. laga nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, hefur numið á bilinu 16--19 millj. kr. á ári undanfarin fimm ár. Fastur kostnaður á vegum sjóðsins, svo sem vegna útgáfu veiðikorta og umsýslustarfa, hefur hins vegar verið nokkuð hár, numið allt að 6 millj. kr. á ári að meðaltali ef frá eru talin árin 1995 og 1996. Þá var hann hærri, enda var þá ráðist í fjárfestingar vegna útgáfu kortanna og upphafsvinnu við að koma þessu kerfi á. Til úthlutunar úr Veiðikortasjóði til rannsókna og stýringar á stofnum villtra dýra hefur því verið varið frá 9--12 millj. kr. á ári frá 1995. Á vegum umhvrn. hefur ekki verið gerð tillaga um frekari fjárveitingar til rannsókna á villtum fuglum en leyft er að veiða umfram það sem er til ráðstöfunar úr Veiðikortasjóði. Í áætlunum gerir ráðuneytið því ráð fyrir að árlegt úthlutunarfé úr Veiðikortasjóði sé um 10--12 millj. kr., og á árinu 1995 var varið til rjúpnarannsókna 4,5 millj. kr., 1996 5 millj., 1997 4,6 millj. og sömu upphæð á sl. ári. Þannig að verulegur hluti af ráðstöfunarfé sjóðsins hefur farið til rjúpnarannsóknanna og 4--5 millj. kr. finnst mér nú varla hægt að kalla óverulega upphæð þó að vafalaust væri hægt að nýta miklu hærri upphæð til þessara rannsókna ef fé væri ótakmarkað. Þriðji liður fsp. var um hvaða rannsóknir færu nú fram eða séu fyrirhugaðar á þeim dýrum sem leyft er að veiða. Rannsóknir sem nú eru í gangi á fuglum og spendýrum sem leyfilegt er að veiða og styrktar voru úr Veiðikortasjóði 1998 og verða styrktar á þessu ári miða að því að kanna áhrif veiða á viðkomandi tegundir, auk rannsókna á rjúpu, öndum og gæsum og rannsóknir á hreindýrastofninum. Þá er nýlokið rannóknum á áhrifum veiða á hrafnastofn, áhrifum á lundastofn í Stórhöfða og fugladauða af völdum neta í Mývatni. Þar að auki styrkir sjóðurinn nú fleiri rannsóknir sem þó miða ekki beint við að kanna áhrif veiða á viðkomandi tegundir eða stofn, en geta að einhverju leyti nýst við slíkt mat. Þetta eru t.d. rannsóknir á ferðum melrakka á fyrsta vetri, rannsóknir á íslenska villiminknum, rannsóknir á félagskerfi gráanda að vetrarlagi og rannsóknir á fugladauða af völdum raflína. Auk þess stundar Náttúrufræðistofnun Íslands og aðrar rannsóknastofnanir fjölda rannsókna og vöktunarverkefni sem ekki miða að því að kanna áhrif veiða á stofna veiðidýra en geta nýst til þess að leggja mat á slík áhrif. Hér má t.d. nefna áralangar rannsóknir á teistustofninum, talningu á súlu, kortlagning sjófuglabyggða, vöktun á sjófuglastofninum og fæðuval svartfugla og athuganir á uppsöfnun eiturefna í þeim. Að lokum er rétt að geta þess að við Háskóla Íslands er sérstakt prófessorsembætti sem kostað er að hluta til af umhvrn. í þeim tilgangi að annast rannsóknir á villtum spendýrum landsins og á vegum þess eru stundaðar rannsóknir á stærð refastofnsins, útbreiðslu og frjósemi ásamt vöktun hans. Á yfirstandandi ári er reiknað með að Veiðikortasjóður gefi af sér um 11 millj. kr. og verður því fé m.a. varið til áframhaldandi rannsókna á rjúpu, öndum og gæsum, refum, minkum og hreindýrum. Við þetta er að bæta að vöktun hreindýrastofnsins er greidd af leyfisgjöldum vegna hreindýraveiða og þar er um að ræða upphæð á bilinu 600--800 þús. kr. árlega til viðbótar því sem áður er talið.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þær fsp. sem hér hafa komið fram og þær fróðlegu upplýsingar sem hæstv. ráðherra veitti. Það sló mig í svari hæstv. ráðherra þegar hann talaði um það fjármagn sem á að veita til rannsókna á rjúpu, að gert er ráð fyrir því að í Veiðikortasjóð renni einungis 11 millj. á næsta ári. Þær hafa hins vegar verið allt að 17 millj., taldi ég. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvað veldur því að svo miklu minna fé rennur í sjóðinn en áður og hvaða áhrif mun það hafa á þær rjúpnarannsóknir sem standa nú yfir? Í máli hæstv. ráðherra kom fram að veittar eru u.þ.b. 4,5--6 millj. kr. í slíkar rannsóknir. Þegar sjóðurinn var settur upp á sínum tíma var það samkomulag millum mín, sem þá var umhvrh., og rjúpnaveiðimanna að ráðist yrði í tilteknar rannsóknir, sem síðan var ýtt úr vör. En nú sýnist mér miðað við þetta að fjármagnið sem eigi að fara í framhald þessara rannsókna hrökkvi ekki til, og ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvernig hyggst hann bregðast við?

Herra forseti. Það er mat manna að mjög nauðsynlegt sé að auka rannsóknir sérstaklega á Suðvesturlandi vegna þess mikla veiðiálags sem þar er og þess fjölda veiðimanna sem kemur frá því svæði. Það hlýtur því að teljast óviðunandi þegar einungis er gert ráð fyrir að 4,5 millj. kr. renni úr Veiðikortasjóði þegar það var handsalað á milli veiðimanna og umhvrn. á sínum tíma að þegar veiðikortagjaldið yrði lagt á þá mundi ráðuneytið leggja til viðbótar við Veiðikortasjóðinn 4--5 millj. kr. sem rynnu sérstaklega til rannsókna á rjúpa, fyrir utan það sem kæmi úr Veiðikortasjóðnum sjálfum til þessara rannsókna. Þær 4,5 millj. sem koma úr Veiðikortasjóðnum í dag renna að hluta til að greiða laun fuglafræðings Náttúrufræðistofnunar Íslands þannig að eftir standa einungis 2 millj. eða svo til rjúpnarannasóknanna sjálfra. Þess vegna getum við ekki sagt að varið sé verulegu fé af þessari upphæð. Sú upphæð er sífellt að dreifast á fleiri og fleiri verkefni. Ég vil bara minna á það, hæstv. ráðherra, að veiðimenn hafa með mjög ábyrgum hætti tekið á þessum málum, þ.e. rannsóknum og veiðum á villtum fuglum og dýrum, og vilja ganga um þetta með varkárni. Þess vegna hef ég orðið fyrir vonbrigðum með að uppgötva það að af hálfu ráðuneytisins hefur ekki verið staðið við það sem um var talað. Það eru náttúrlega margar ráðstafanir sem má gera til þess að draga úr veiði aðrar en beinlínis að banna veiðar. M.a. er hægt að banna sölu t.d. á villtum fuglum í verslunum, og draga þar með úr veiðinni. Við vitum, herra forseti, að 50% af allri veiðinni er einungis af völdum 10% veiðimanna. Það er því hægt að grípa til margra ráðstafana.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst taka undir það með hv. fyrirspyrjanda og undirstrika það að veiðimenn og félagar í Skotveiðifélagi Íslands hafa sýnt mikinn áhuga á þessum málum og góða samvinnu við ráðuneytið og umhverfisyfirvöld. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir það góða samstarf sem ég hef átt við þann hóp manna sem hafa sýnt ábyrgð í framgöngu og mikinn vilja til þess að standa vel að málum. Kannski var það aðeins óljóst í svari mínu áðan, sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti á, að ég sagði í lokin að Veiðikortasjóður gæfi af sér um 11 millj. kr. Það er nettótalan sem færi til úthlutunar til rannsókna. En heildarinnheimtan, eins og kom fram áður, er 16--17 millj. kr., fór hæst í 19. Kostnaður hefur hins vegar verið mikill við umsýslu og útgáfu veiðikortanna og innheimtu og allt það umstang, 5--6 millj. kr. á ári. Ég hef gert athugasemdir við það og beðið um að skoðað yrði hvort hægt væri að vinna þetta á hagkvæmari eða ódýrari hátt. Jafnvel hafa verið uppi hugmyndir um að bjóða þetta verkefni hreinlega út. Það er í dag á verkefnasviði veiðistjóra að annast þessa framkvæmd en þau mál má skoða frekar. Ég verð að játa að ég man ekki eftir að mér hafi verið gerð grein fyrir því að gert hafi verið eitthvert sérstakt samkomulag um viðbótarfé sem gæti numið kannski allt að sömu upphæð og kemur úr sjóðnum, allt að 4--5 millj. króna til að leggja í þessar rannsóknir. En eins og ég sagði áðan væri ábyggilega æskilegt að fjármunirnir væru hærri en þeir sem koma úr sjóðnum. Ég minni aftur á að rjúpnarannsóknirnar hafa fengið verulegan hluta af þessu fjármagni, 4--5 millj. af 11--12 millj. kr. í þessar rannsóknir sérstaklega, og ráðuneytið hefur beint því til Náttúrufræðistofnunar núna að sérstaklega verði rannsóknum beint að þessu svæði sem hv. fyrirspyrjandi hefur talað um og áleitnar fyrirspurnir komu einmitt upp um í haust og nauðsynlegt að gera það sem hægt er til að fylgja því eftir.

Herra forseti. Á þskj. 393 hef ég leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. umhvrh. um mengunaráhrif af notkun nagladekkja og harðkornadekkja. Við þekkjum það í höfuðborginni að á góðviðrisdögum á veturna í miklum stillum verður loft mjög mengað. Nú hafa menn rætt um og nokkuð er farið að nota svokölluð harðkornadekk, auk nagladekkja. Ég óttast að þessi harðkornadekk muni leiða til þess að þau verði meira og minna í notkun allt árið. Því má búast við því að ef eitthvað er þá muni mengun vegna notkunar þessara dekkja aukast hér í borginni. Ekki þarf að hafa fleiri orð um þessar hugrenningar, þ.e. hvers vegna þessi fyrirspurn er fram komin. En ég vil, eins og fram kemur í fyrirspurninni, spyrja hæstv. umhvrh. hvort farið hafi fram á vegum umhverfisráðuneytis eða annarra aðila athugun á áhrifum notkunar nagladekkja og/eða harðkornadekkja með tilliti til mengunar í andrúmslofti.

Hæstv. forseti. Sem svar við þessari fyrirspurn er rétt að taka fram og játa það að á vegum umhvrn., Hollustuverndar ríkisins eða annarra aðila hér á landi hefur ekki svo okkur sé kunnugt um farið fram sérstök úttekt á áhrifum nagladekkja eða harðkornadekkja með tilliti til loftmengunar. Loftmengunarmælingar í Reykjavík á vegum Hollustuverndar ríkisins benda þó til þess að áhrifin af völdum nagladekkja séu veruleg. Loftgæði í Reykjavík eru þannig að allt útlit er fyrir að farið verði yfir ný mörk fyrir ryk í andrúmslofti sem Evrópusambandið hefur gert tillögur um og væntanlega verður endanlega samþykkt á næstunni, en niðurstöður mælinga í dag eru talsvert yfir þessum nýju mörkum. Þessi umhverfismörk eru sett með stoð í rammatilskipuninni um loftgæði sem nú er orðin hluti af EES-samningnum og við þar með aðilar að. Hollustuvernd ríkisins er þeirrar skoðunar að ein meginástæða þess að loftgæði í Reykjavík uppfylli ekki þessi nýju mörk sé almenn notkun nagladekkja að vetrarlagi. Aldrei hefur þó verið metið hversu stór hluti rykmengunarinnar er til kominn vegna nagladekkja þannig að þessi skoðun styðst ekki við tölulegar upplýsingar heldur aðeins hugmyndir og álit. Með hliðsjón af ofansögðu hlýtur það að verða eitt af forgangsverkefnum næstu ára að meta hve mikill hluti rykmengunar er til kominn vegna nagladekkja. Ef skoðun Hollustuverndar reynist rétt verður í framhaldi af því að leita leiða til að draga úr rykmengun af þessum völdum. Ekki liggja fyrir upplýsingar um hvort áhrif harðkornadekkja á loftmengun séu minni en hefðbundinna nagladekkja. Fullyrt hefur verið að þau slíti götum mun minna og valdi þar af leiðandi minni loftmengun. Hollustuverndin hefur ekki tölulegar upplýsingar sem styðja þessa fullyrðingu en út frá mismunandi gerð dekkja er ekki óeðlilegt að álykta í þessa átt. Spurningar vakna hins vegar um áhrif harðkornadekkjanna sjálfra þegar þau eru losuð út í umhverfið og enn fremur hvort harðkornin í dekkjunum auki slit þeirra og umhverfisáhrif þess vegna, þ.e. vegna meiri losunar úr dekkjunum sjálfum. Einnig vakna hugmyndir eins og sú sem kom fram í þeirri athugasemd sem hv. fyrirspyrjandi beindi til mín um að slík dekk yrðu e.t.v. í notkun allt árið. Það er e.t.v erfiðara að fylgjast með því en nagladekkjunum. Hér skal ekki fullyrt neitt um að þessi þættir valdi neikvæðum umhverfisáhrifum, einungis að þörf sé á að kanna málin. Að framansögðu er ljóst að mikilvægt er að gera verður átak í að kanna aðra kosti sem komið geti í stað nagladekkja og valda minni loftmengun. Í því sambandi skal bent á að fleira þarf þó að kanna en hefðbundin nagladekk og harðkornadekk, svo sem loftbóludekk sem hafa verið nefnd og nagladekk sem eru ekki með hefðbundnum nöglum heldur fjaðrandi eða úr veikari málmi. Það má skjóta því hér inn að ráðuneytið hefur, þótt í smáum stíl sé, stutt nokkuð við rannsóknir og tilraunir á því sviði. Einn ákveðinn einstaklingur, Einar Einarsson að nafni, hefur farið fram með miklu kappi og miklum áhuga við að rannsaka þessi mál og gera tilraunir í þessu efni. Ráðuneytið hefur örlítið reynt að styðja við bakið á þeim athugunum. Hollustuvernd ríkisins hefur málið nú til skoðunar. Hins vegar er ljóst að eigi að fara fram sérstök athugun á þessu þá kallar það á viðbótarfjármuni sem hvorki eru til í ráðuneytinu né í Hollustuvernd ríkisins. Fram að þessu hefur verið fullhart að sækja þær fjárveitingar sem nauðsynlegar hafa verið til að Hollustuverndin geti uppfyllt þau verkefni öll sem á hana hafa hlaðist á undanförnum árum, m.a. í tengslum við EES-samninginn. Hér gæti vissulega verið eitt verkefnið enn sem Hollustuvernd ber að fylgja eftir og sjá um og auðvitað er nauðsynlegt að reyna að tryggja að hún hafi möguleika til að framfylgja þessu eftirlitshlutverki sínu.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. umhvrh. fyrir hans greinargóðu svör og þær hugmyndir sem fram koma í svari hans um hvað framtíðin ber í skauti sér. Síðustu vetur hefur ekki verið snjóþungt í höfuðborginni. Það leiðir hugann að því hvort nagladekkjanotkun sé í nokkru samræmi við aðstæður á aðalakstursleiðum borgarinnar. Yfirleitt er almennt búið að salta allar þær götur sem strætisvagnar aka mjög snemma á morgnanana og ef fólk er ekki á förum út úr borginni um helgar eða að kvöldi til þá er það orðið umhugsunarefni hve mikil nagladekkjanotkunin er orðin hér. Eitt er hins vegar áhyggjuefni í þessu og það eru ákvæði tryggingafélaganna sem nánast gera þá kröfu að allir bílar skuli vera á negldum dekkjum eða harðkornadekkjum. Ef bifreiðar án þessa búnaðar lenda í tjóni hafa tryggingafélögin talið að þau væru ekki skaðabótaskyld heldur eigandi bifreiðarinnar sem þá væri vanbúinn til vetraraksturs og þá giltu ekki almennar tryggingar um þetta mál. Það er mjög umhugsunarvert hvort ekki þurfi að skoða þessa samverkandi þætti sem eiginlega hvetja til þess að fólk setji nagladekkin undir kannski allt of snemma og fyrr en þurfa þykir og aki svo á þeim allan veturinn þar sem lítill sem enginn snjór er eða hefur verið. Þetta er ábending til hæstv. ráðherra um að skoða málið frekar.

Hæstv. forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. fjmrh. er eftirfarandi: ,,Hvers vegna er körlum í ríkisþjónustu mismunað hvað varðar greiðslu launa í fæðingarorlofi eftir því hvar konur þeirra starfa?`` Hjá ríkinu gilda almennt eftirfarandi reglur um fæðingarorlof starfsmanna á kjarasamningum opinberra starfsmanna: Kona sem starfað hefur samfellt sex mánuði fyrir barnsburð hjá ríkinu á rétt til dagvinnulauna í barnsburðarleyfi í sex mánuði. Fyrstu þrjá mánuðina og í framlengdu leyfi er auk mánaðarlauna greitt meðaltal yfirvinnu og vaktaálag síðustu 12 mánaða fyrir barnsburð. Sé um fleirburafæðingu að ræða framlengist barnsburðarleyfið um einn mánuð fyrir hvert barn umfram eitt. Greiðslur Tryggingastofnunar eru þrír mánuðir fyrir hvert barn umfram eitt og getur foreldri með styttri rétt sótt um greiðslur til Tryggingastofnunar vegna þess tímabils sem á vantar. Karl sem kvæntur er konu sem einnig er ríkisstarfsmaður getur tekið hluta af barnsburðarleyfinu og þá með sömu skilmálum, þ.e. heldur sínum launagreiðslum. Ef konan er í fæðingarorlofi á greiðslum frá Tryggingastofnun, sem sagt ekki ríkisstarfsmaður, fær karlinn ekki barnsburðarleyfi á sínum launum heldur fæðingardagpeninga frá Tryggingastofnun. Ég held að allir séu sammála um að stuðla að því að foreldrar nýti sér rétt til fæðingarorlofs. Það á við bæði um mæður og feður ekki síður. Forsenda þess að foreldrar nýti sér þennan rétt er í mörgum tilvikum sú að þeir verði ekki fyrir tekjuskerðingu meðan á fæðingarorlofi stendur. Nú er það svo að fólk býr við mismunandi réttindi eftir því hvort það starfar hjá ríkinu eða á almennum vinnumarkaði. Ég vildi sjá þá framtíð og hef staðið að tillögugerð í þá veru að réttur allra foreldra á Íslandi verði jafnaður þannig að allt fólk, allir foreldrar, hvort sem þeir starfa hjá opinberum aðilum eða á almennum vinnumarkaði, búi við sams konar kjör hvað þetta snertir og að kjörin skerðist ekki meðan á fæðingarorlofi stendur. Í þessu tilviki ætti það að vera hægur vandinn fyrir hæstv. fjmrh. að leysa úr þessu máli. Síðan þegar ráðist verður í endurskoðun á fæðingarorlofinu í heild sinni þá er ég því eindregið fylgjandi að kjör allra foreldra á Íslandi verði jöfnuð, en að jafnað verði upp á við.

Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjanda er kunnugt er hér um að ræða býsna snúið vandamál og margflókið í rauninni sem lýtur bæði að rétti mæðra og feðra en hefur hins vegar líka markast af þeim réttindamismun sem verið hefur fyrir hendi að því er varðar annars vegar opinbera starfsmenn og hins vegar starfsmenn á hinum almenna vinnumarkaði. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að þetta mál þarf að reyna að leysa heildstætt. Það er auðvitað bara hluti af nútímanum og að maður tali nú ekki um framtíðinni á Íslandi að koma þessum málum ekki bara í skiljanlegt horf --- því þetta eru nú óskiljanlegar reglur fólki flestu svona a.m.k. við fyrstu sýn þó að hv. þm. hafi sett sig vel inn í þær --- heldur er þetta líka spurning um að gæta viss jafnræðis gagnvart foreldrum, óháð vinnuveitendum og fleiri slíkum atriðum. Eitt af því sem kemur til álita í því efni er sérstakt foreldraorlof sem mikið hefur verið rætt. Að því er varðar þá spurningu sem fyrirspyrjandi beinir til mín, hvers vegna körlum í ríkisþjónustu sé mismunað hvað varðar greiðslu launa í fæðingarorlofi eftir því hvar konur þeirra starfa, þá kann ég ekki að svara henni. Ég bara veit það ekki. Ég er hins vegar ekki viss um að eins og spurningin er orðuð, þá sé hún nákvæmlega rétt. Ég er ekki viss um að munur sé á því hvernig farið er með karla í ríkisþjónustu að því er varðar laun. Ég hef grun um að menn missi öll laun en að rétturinn til bóta hjá Tryggingastofnun sé mismunandi, þ.e. að réttur til fæðingardagpeninganna sé ólíkur. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki jafnmikill sérfræðingur í þessu og ég ætti kannski að vera og ekki jafnmikill sérfræðingur og hv. þm. En ég geri mér grein fyrir því að þetta er angi af stærra máli sem er alveg nauðsynlegt að líta á í samhengi. Fallið hefur hæstaréttardómur um skylt málefni, þar sem spurt var um réttindi karls gagnvart konu en ekki karls gagnvart öðrum karli eins fyrirspurn þingmannsins lýtur að. Málið hefur hins vegar ekki einfaldast í kjölfar þessa dóms og uppi er mismunandi réttarstaða. Við í fjmrn. höfum ekki treyst okkur til að taka af skarið að því er varðar niðurstöðu þess dóms á almennum grundvelli vegna þess að þar var um að ræða konu og karl sem bæði voru ríkisstarfsmenn. Og þar er önnur réttarstaða uppi. Ég held að nauðsynlegt sé að horfa á þetta opnum huga og reyna að leiða hér í lög almennar reglur sem gildi fyrir alla. Ég held að það sé fyrst og fremst málefni sem lýtur að almannatryggingalöggjöfinni og lúti þar með að verksviði heilbr.- og trmrh., en sé síður kjarasamningamál sem mundi vera á verksviði fjmrh. Þetta er mín niðurstaða og svar við þessari stuttu spurningu sem reyndar kallar á miklu stærri og meiri umfjöllun en hún virðist gera, þessi eina og hálfa lína sem spurningin er. Þetta er gríðarlega flókið og umfangsmikið málefni.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir þessa fsp. um fæðingarorlof karla í ríkisþjónustu. Satt að segja voru svör hæstv. fjmrh. ekki mjög bitastæð. Hann virtist alls ekki átta sig á hvers vegna þetta misræmi er. En ég skal skýra það út fyrir honum svolítið betur en hann gerði sjálfur. Ástæðan er sú að þessi réttur feðra er leiddur af rétti mæðra. Þ.e. réttindi mæðra ráða rétti föðurins. Það er auðvitað mjög mikilvægt baráttumál að feður fái sjálfstæðan rétt til fæðingarorlofs. Nú hafa þeir eingöngu tvær vikur en þeir þurfa að geta haft sjálfstæðan rétt til fæðingarorlofs. Ég vil vekja athygli á því að fyrir þinginu liggur frv. mitt og okkar kvennalistakvenna um tólf mánaða fæðingarorlof þar sem feður geta tekið þrjá til sex mánuði og fá þrjá mánuði eyrnamerkta alveg fyrir sig. Þetta mál er auðvitað þvílík hneisa að það verður að lagfæra. Þetta er ekki bara spurning um almennu tryggingalöggjöfina heldur þarf að stofna sérstakan fæðingarorlofssjóð þannig að allir fái fæðingarorlof á fullum launum, mæður jafnt sem feður.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. Þetta mál þarf að taka heildstætt til skoðunar. Hins vegar er ég á því að það atriði sem ég nefndi sé hægt að leiðrétta þegar í stað. Málið snýst um þetta: Ef faðir sem er kvæntur konu sem einnig er ríkisstarfsmaður fer í fæðingarorlof, þá glatar hann ekki launum sínum. Þá býr hann við sömu kjör og konan hvað þetta snertir. Ef eiginkonan er hins vegar starfandi á almennum vinnumarkaði þá verður hann fyrir tekjuskerðingu, fær greiðslur frá Tryggingastofnun eins og gerist á almennum vinnumarkaði. Þetta eru hlutir sem ég tel að hægt sé að laga. Ég mjög ríka áherslu á að þessi löggjöf og þeir samningar sem gilda um þetta, ég legg áherslu á samninga í því sambandi, verði teknir til heildstæðrar skoðunar. Þar er ég á sama máli og hv. þm. sem talaði hér á undan mér. Lausnin hlýtur að vera sú að við myndum sjóð sem allir launagreiðendur greiði í, sem fjármagni síðan greiðslur í fæðingarorlofi. Þar væri byggt á þeirri meginhugsun að foreldrar verði ekki fyrir tekjuskerðingu meðan á fæðingarorlofi stendur.

Herra forseti. Það er nú kannski ekki miklu við þessa umræðu að bæta. Hér hafa komið fram flest meginsjónarmið sem hægt er að flytja á þessum vettvangi við þetta knappa umræðuform. Niðurstaða mín er sú að ég er sammála því að taka þurfi heildstætt á þessu máli. Það þarf að samræma ákveðin atriði. Það er óeðlilegt að hafa í gangi mörg mismunandi réttindakerfi varðandi þætti eins og þennan, sem fólk gengst undir, lendir í eða verður fyrir, hvernig sem það er orðað, óháð því hvort það er í vinnu hjá ríkinu eða einhverjum öðrum. Sem betur fer eignast menn börn óháð starfi sínu eða vinnuveitanda. Aðalatriðið er auðvitað að búa þannig að foreldrum í landinu að þeir geti orðið þeirrar ánægju aðnjótandi að skipta með sér því að ala önn fyrir börnum sínum meðan þau eru á þessum viðkvæma aldri. Það er auðvitað kjarni málsins. Ég er ekki tilbúinn að kveða upp úr um leiðir í því sambandi, þær eru eflaust margar til. Aðalatriðið held ég að sé að reyna að ná fram almennri samræmingu á öllum vinnumarkaðnum, hvort sem það er gert með samningum eða í gegnum tryggingakerfið eins og ég tel nú eðlilegra.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja fsp. til hæstv. félmrh. um fjölda útlendinga með atvinnuleyfi hér á landi. Hún er svona, með leyfi forseta: ,,1. Hve margir útlendingar hafa nú, í janúar 1999, atvinnuleyfi hér á landi? 2. Hvernig skiptist fjöldi þeirra eftir kjördæmum? 3. Hve stór hluti þeirra starfar við sjávarútveg og hvar starfa þeir (10--15 fjölmennustu staðirnir óskast tilgreindir)? 4. Hve hátt er hlutfall útlendinga meðal starfsfólks í sjávarútvegi og fiskvinnslu? 5. Hvaða ráðstafanir eru gerðar almennt og/eða í hverju tilviki til að veita þeim kennslu í íslensku?`` Varðandi 5. tölul. þá má segja að hann hafi verið ræddur hér áður að nokkru leyti vegna fsp. til hæstv. menntmrh. sem var á dagskrá fyrr í dag. Tilefni fsp. er það sem allir í raun og veru þekkja, að útlendingar eru víða uppistaðan í starfsliði í fiskvinnslu víðs vegar um landið. Maður kemur vart svo í fiskvinnsluhús að maður rekist ekki á fjöldann allan af þessu prýðilega fólki, sem er ásamt íslenskum félögum sínum að framleiða undirstöðuverðmæti fyrir þjóðarbúið. Þegar þetta fólk fer í kaffi og í mat þá er það ekki með íslenskum félögum sínum, það er sér. Þegar það fer heim til sín á kvöldin að þá fer það ekki í íbúðir sínar eða hús, eins og Íslendingarnir eru gjarnan að gera, heldur í verbúðir sem engir Íslendingar mundu nokkurn tíma sætta sig við. Það er alveg augljóst að mál innflytjenda og fjölskyldna þeirra á Íslandi eru að mörgu leyti í ólestri. Þeir eru nauðbeygðir, beygðir undir undir léleg lög um erlent vinnuafl. Í greinum hefur verið fjallað um þessi mál og því m.a. haldið fram að fólkið sem hér er um að njóti ekki almennra mannréttinda á Íslandi og mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna frá árinu 1948 væri brotin. Það ætla ég ekki að segja, herra forseti. En ég tel mjög brýnt að sett verði heildarlög um réttindi þessa fólks hér á landi. Þá er ég ekki að gera lítið úr þeim myndarlegu móttökum sem hópar útlendinga hafa fengið hér og hæstv. félmrh. hefur beitt sér mjög myndarlega fyrir. Ég geri engan veginn lítið úr því. Ég tel að í þessum efnum verði að halda mikið betur á hlutunum og ber þessa fsp. fram til hæstv. félmrh. til að koma málinu á dagskrá.

Samkvæmt upplýsingum frá útlendingaeftirlitinu voru 1. jan. 1999 2.089 útlendingar með gildandi atvinnuleyfi hér á landi. Þeir skiptast eftir kjördæmum svo sem hér segir: Í Reykjavík 33%, á Reykjanesi 19%, á Vesturlandi 8%, á Vestfjörðum 18%, á Norðurlandi vestra 2%, á Norðurlandi eystra 5%, 8% þeirra eru á Austurlandi og 8% á Suðurlandi. Samkvæmt skrám útlendingaeftirlitsins voru 858 atvinnuleyfi í gildi í fiskvinnslu. Útlendingaeftirlitið tók fram að þó að óbundin atvinnuleyfi hafi verið gefin út til fiskverkafólks þá sé ekki endilega víst að það sé enn í fiskvinnslu. Það getur verið komið í önnur störf. Það má ekki taka þessar tölur alveg bókstaflega því að það getur verið hreyfing á fólki með óbundin atvinnuleyfi. Einnig er þar fyrirvari um að hugsanlega sé vinnustaðurinn í öðru sveitarfélagi en búsetustaðurinn. En miðað við búsetu eru fjölmennustu staðirnir þessir: Í Reykjavík búa 99, á Ísafirði 68, í Garði 45, á Flateyri 43, í Neskaupstað 41, Þorlákshöfn 35, Reykjanesbæ 31, Bolungarvík 30, og Stykkishólmi 28, á Suðureyri 28, Hellissandi 26 og Patreksfirði 24, í Grundarfirði 23 og í Ólafsvík 23. Varðandi fjórðu spurninguna um hve hátt hlutfall útlendinga sé meðal starfsfólks í sjávarútvegi og fiskvinnslu, þá er erfitt að svara henni nákvæmlega vegna þess hve lítið við vitum um fólk af Evrópska efnahagssvæðinu sem er hér í fiskvinnslu eða vinnur í sjávarútvegi. Eins og kunnugt er þurfa íbúar á Evrópska efnahagssvæðinu ekki atvinnuleyfi hér á landi og hafa sama rétt og innfæddir og því engar tölur til um það efni. Ef teknir eru eingöngu þeir sem eru með atvinnuleyfi, en þeir eru fyrst og fremst tengdir fiskiðnaði en ekki fiskveiðum, þá er hlutfall þeirra af starfandi fólki í sjávarútvegi liðlega 6% en tæplega 11% af þeim sem eru í fiskiðnaði á Íslandi eru útlendingar, þ.e. að frátöldum þeim sem koma af Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta eru tölur sem ég vona að gefi sæmilega mynd af stöðunni. Íslenskukennslan kom, eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, til umræðu í svari menntmrh., þ.e. hvað gert er í íslenskukennslu. Ég vil hins vegar aðeins bæta þar við. Ég vil minna á Námsflokkana. Ég nefni flóttamannahópana, þá sem koma hér sem flóttamenn. Þeir fá íslenskukennslu og það er lagt mjög ríkt á að þeir sinni henni. Við höfum þá skyldu að kenna þeim íslensku. Varðandi verkamenn eða þá sem koma hingað tímabundið til að vinna, þá er ekki víst að þeir kæri sig um að leggja það á sig. Jafnvel þó gott sé fyrir fólkið að læra íslensku er ekki víst að það sé fúst til að gera það nema að litlu leyti, helst þeir sem ætla að setjast hér að. Námsflokkarnir sinna þessu fólki hér í Reykjavík að einhverju leyti. Við í félmrn. höfum gefið út bæklinga á ýmsum þjóðtungum um þjóðfélagið, þær upplýsingar sem við lítum svo á að séu nauðsynlegar fyrir útlendinga. Við höfum bæklinga á serbókróatísku, rússnesku, pólsku og ensku. Þeir eru á sjö tungum og við er að bætast spænska og eitt norðurlandamál. Við höfum gert kröfu um aðbúnað þessa fólks, að það sé í sómasamlegum verbúðum og höfum látið fylgjast með því og eins því að réttindi þess séu tryggð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hafa frumkvæði að þessu máli og hæstv. ráðherra fyrir afar greinargóð svör. Hér er vissulega hreyft við mjög stóru máli því staðan er sú að býsna hátt hlutfall starfsfólks í til að mynda fiskvinnslu er af erlendu bergi brotið og það er farið að setja verulegt mark sitt, bæði á atvinnugreinina og ekki síður á stöðuna í ýmsum byggðarlögum þar sem svo háttar til. Nú vil ég taka alveg sérstaklega fram að ég tel að þetta fólk sé afar velkomið og að koma þess hafi mjög verið af hinu góða. Hins vegar er ljóst að bregðast verður við þessari stöðu. Það verður að auðvelda þessu fólki aðlögun að íslensku þjóðfélagi og tryggja að aðlögunin gangi sem best fyrir sig. Þannig hefur það að vísu verið en það er að mínu mati orðið meira knýjandi núna að gera það en nokkru sinni fyrr. Þess vegna vil ég í þessu sambandi sérstaklega vekja athygli á því að nú rétt í þessu var verið að dreifa till. til þál. sem við þingmenn Vestfirðinga flytjum um stofnun sérstakrar nýbúamiðstöðvar á Vestfjörðum sem á einmitt að hafa það hlutverk að greiða fyrir samskiptum Íslendinga og erlendra ríkisborgara, fyrirbyggja vandamál í samskiptum fólks af margvíslegum menningarsvæðum og auðvelda aðlögun erlends fólks að íslensku þjóðfélagi. Í þessu sambandi hlýt ég að vekja athygli á því að samkvæmt nýjustu tiltækum tölum frá Hagstofu Íslands, þá eru um 5% íbúa á Vestfjörðum með erlent ríkisfang. Við sjáum því af þessu að hér er um að ræða mál sem við þurfum eðlilega að taka föstum tökum til að auðvelda þessa aðlögun og gera því góða fólki sem hingað hefur flutt sem auðveldast að aðlaga sig íslenskum aðstæðum.

Herra forseti. Ég tek undir þakkir til fyrirspyrjanda. Þannig var að sjútvn. var á ferð um Vestfirði skömmu fyrir jól. Þá varð hún einmitt áþreifanlega vör við þennan vanda sem við blasir í samskiptum milli Íslendinga og þess erlenda verkafólks sem hingað er komið til að vinna í fiski. Ég veit ekki hvort þáltill. sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson gat um gengur út á það að kenna erlendum verkamönnum íslensku, en það er alveg ljóst að mikil nauðsyn er á því. Ég teldi ekki óeðlilegt þótt þrír aðilar kæmu að því verki. Í fyrsta lagi væri það ríkisvaldið, í öðru lagi atvinnurekandinn og í þriðja lagi sveitarfélagið þannig að ákveðinn hluti vinnutímans færi í að læra íslensku því það kom fram í viðtölum við fólk að það hefði hvorki tíma né getu síðla kvölds eftir langan vinnudag til að læra íslensku. Menn hefðu þá ekki mikinn hug á því. En hér er verk að vinna og vandi á ferð sem lausn verður að finna á.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir greinargóð svör og hv. þingmönnum fyrir góðar undirtektir. Mér sýnist á þeim tölum sem hæstv. ráðherra las hér upp að á Vestfjörðum séu um 380 útlendingar með atvinnuleyfi að störfum, þ.e. 18% af 2.089 gildum atvinnuleyfum. Það kom fram í ræðu hans að um 11% af störfum í fiskiðnaði á Íslandi væru unnin af útlendingum, þ.e. rúmlega tíunda hvert starf er í höndum útlendinga. Margar athyglisverðar tölur komu fram hjá honum eins og t.d. þær að á Snæfellsnesi, þ.e. samanlagt í Stykkishólmi, Hellissandi, Grundarfirði og Ólafsvík, eru yfir 100 útlendingar starfandi í fiskvinnslu væntanlega og t.d. á Suðureyri einni, ekki stærra byggðarlagi og fjölmennara en hún er, eru 28 atvinnuleyfi í gangi. Þetta finnst mér segja að það verður að reyna að taka heildstætt á þessu. Mér finnst hugmynd hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og fleiri góð. Það er spurning hvort það mætti hugsa sér að á Vestfjörðum væri gerð tilraun með ákveðið skipulag með miðstöð eins og þar er gerð tillaga um og það verði bara gengið í það mál á þann hátt sem hv. þm. leggur til. Mér finnst það góð hugmynd. Það er a.m.k. allt betra en stöðnun í þessu máli. Ég er ekki að segja að hún hafi verið, en við þurfum að taka heildstætt á því. Ég vil að lokum skora á hæstv. félmrh. að velta því fyrir sér hvort ekki sé hugsanlegt að félmrn. beiti sér fyrir heildstæðum aðgerðum í þessu máli, þ.e. að skipaður verði starfshópur núna fljótlega með verkalýðshreyfingunni, atvinnurekendum, þingmönnum og sveitarfélögum og tekið heildstætt á þessum málum. Aðbúnaður þessa fólks, menningarlega og félagslega, er ekki nógu góður hjá okkur.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hér kom fram að þetta er geysilega mikilvægur hópur á íslenskum vinnumarkaði. Eftir að vinnuaflsskortur fór að gera vart við sig þá erum við upp á þetta vinnuafl komin til þess að þjóðfélagið gangi. Við höfum reynt að fylgjast með því eins vel og við getum í félmrn. að sæmilega sé komið fram við þetta fólk. Við gerum kröfu um sómasamlegan aðbúnað. Við gerum kröfu um að því sé borgað eftir íslenskum kjarasamningum og að atvinnurekandi ábyrgist að kosta ferðir, bæði hingað til lands og eins til heimalands aftur. Í undirbúningi er miðstöð nýbúa sem yrði á landsvísu. Í Reykjavík er rekinn vísir að slíkri starfsemi en við viljum að hún verði á landsvísu. Alþýðusamband Vestfjarða sýndi það framtak að láta þýða kjarasamningana á pólsku og sótti um styrk til ráðuneytisins til að borga helming kostnaðar og við verðum við því, enda verði þessum samningi dreift til verkalýðsfélaganna þannig að þar sem Pólverjar eru í vinnu þá eigi þeir kost á að lesa samningana á sínu móðurmáli. Jöfnunarsjóður greiðir núorðið framlög vegna nýbúabarna, bæði í leikskólum og grunnskólum. Þess má geta að tvítyngd börn eru býsna mörg í skólakerfinu, t.d. í Laugarbakkaskóla í Miðfirði. Þar eru 10% krakkanna tvítyngd og þurfa náttúrlega umönnun og kennslu sem því nemur. Og til gamans vil ég geta þess úr því ég er hér staddur, herra forseti, að einn af flóttamönnunum á Höfn í Hornafirði ásamt konu á Hornafirði hefur lagt í það stórvirki að búa til orðabók á serbókróatísku og við komum væntanlega að útgáfu þeirrar bókar þegar hún er tilbúin.