Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hafði það á orði fyrr í dag að mér fyndist þessari umræðu ekki nægilegur sómi sýndur. Ég vísaði til þess að þráfaldlega væri umræða um fjárlög íslenska ríkisins fyrir komandi ár klippt í sundur og samhengi hennar þar af leiðandi orðið mun minna en efni standa til. Ég vil halda þessu til haga og árétta þá hugmynd sem ég reifaði hér að ástæða væri fyrir forsn. og forustu þingsins til að skoða hvernig skapa megi umræðu um fjárlög íslenska ríkisins, sem er með stærri pólitísku ákvörðunarefnum þings hverju sinni í aðdraganda jóla og áramóta, fastan og öruggan sess í starfsskrá þingsins. Raunverulega ætti að ganga skrefinu lengra og festa það í þingsköp, í lög, hvenær 2. umr. fjárlaga fer fram á sama hátt og fest er í lög hvenær beri að dreifa fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. Sama þyrfti að gilda um 3. umr. Það er enginn bragur á því, herra forseti, að mál skuli ganga fram með þessum hætti. Mér er minnisstætt að fyrir örfáum dögum þegar 2. umr. fjárlaga átti að fara hér fram að þá teygðist hún mjög, var sundurslitin í tvígang hið minnsta. Þarna er um óvirðingu við þetta stóra mál að ræða og líka gagnvart þeim ágætu þingmönnum sem skipa fjárln. og vinna hörðum höndum við að undirbúa þau gögn. Þetta vildi ég segja og árétta mjög ákveðið í þessu sambandi. Varðandi efni og innihald fjárlaganna vil ég árétta það sem ég nefndi við 2. umr. um þetta mál: Það er augljóst að kosningar eru í nánd. Það þarf engan ofursnilling til þess að átta sig á því að það á að veita gjafir hingað og þangað. Í því sambandi verð ég að segja litla sögu. Ég rakst hér fyrir framan þinghúsið á ágæta og hamingjusama menn sem voru að fagna því að þeir hefðu átt fund með hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. í morgun. Þar var undirritaður samningur og viljayfirlýsing þessara tveggja ráðherra um stóraukinn styrk íslenskum kvikmyndagerðarmönnum til handa. Að sönnu hygg ég að langflestir hér inni séu sammála þeirri pólitísku stefnumörkun og vilji allt, upp að vissu marki, fyrir þessa menn gera. Þeir hafa sýnt það og sannað í áranna rás að á þessum vettvangi menningar eru verulegir vaxtar- og þróunarmöguleikar. Ég er fyllilega sammála þeim gjörningi en hins vegar er athyglisvert hvernig frá þeim málum er gengið við fjárlagagerðina. Það er gert með ákaflega sérkennilegri heimildargrein þar sem orðalagið er einhvern veginn á þann veg --- ég er reyndar ekki með þá pappíra við höndina --- að viðkomandi ráðherra er heimilað að auka frekar stuðning við kvikmyndagerð á Íslandi á viðkomandi fjárlagaári, enda verði málum skipað í lög síðar í samræmi við þann gjörning.

Þetta er annað mál.

Þetta er annað mál, segir hæstv. ráðherra, og þá tek ég auðvitað mark á honum í þessu sambandi. Þarna hefur hv. þingmaður ruglað saman málum. Það breytir því hins vegar ekki að þessi heimildargrein er fullkomlega óskiljanleg og bið ég um skýringar á henni. Ég hafði einfaldlega lesið það þannig saman. Ég hlustaði eins og hver annar þingmaður hér á fréttir í hádeginu og heyrði um þessa markmiðssetningu og las síðan saman við umrædda heimildargrein sem er ákaflega óvenjuleg. Fróðlegt væri að heyra skýringar hv. þm., formanns fjárln., eða hæstv. fjmrh. þar um. Heimildargreinar virðast mér satt að segja í auknum mæli hafa orðið þau tól og tæki sem hið háa Alþingi grípur til að beiðni framkvæmdarvaldsins til að framselja vald í hendur framkvæmdarvaldinu. Það er undrunarefni, þó að ég hafi ekki gert á því tölfræðilegan samanburð, að við 3. umr. fjölgar heimildargreinum um einhverja tugi. Heimildirnar hafa einnig sjaldan verið víðtækari en núna. Ég spyr, herra forseti, hvort það sé meðvitaður vilji stofnunarinnar, hins háa Alþingis, að fara þannig fram. Ég minnist þess að hæstv. forsrh. hefur gumað af því við umræðu um fjárlagagerð, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, þ.e. um svokallaða bandorma, að mjög hafi dregið úr vægi og umfangi bandormsins. Það er vel. Hann hefur sagt að þetta sé merki þess að menn ætli að fara að lögum og ekki að ganga á bak orða sinna með ýmiss konar skerðingarákvæðum. Á sama tíma er gengið mjög á svig við þessa hugsun þegar heimildarákvæði fjárlaga svokölluð, 7. gr. laganna, eru orðin óútfylltar ávísanir til framkvæmdarvaldsins um að fara sínu fram. Þær ekki upp á einhverja tugi milljóna heldur hugsanlega hundruð milljóna króna í einstökum málaflokkum án þess að Alþingi hafi nokkur tök eða tækifæri á að koma nærri því máli. Þetta er auðvitað fullkominn öfugsnúningur á starfsháttum Alþingis en jafnframt eftir efninu. Þetta er sumpart algjörlega í anda þess sem hér hefur gerst í störfum hins háa Alþingis á síðustu árum. Ég hef verið þeirrar skoðunar, herra forseti, að ein ástæða þessa sé m.a. að hinn stóri og öflugi þingmeirihluti sem nú er á Alþingi skapi ákveðið kæruleysi, skapi ákveðna vanvirðu við hið háa Alþingi. Ráðandi ríkisstjórn veit sem er að þó einhver kunni að fyrtast, einhver kunni að vera í andstöðu við tiltekið mál, þá séu varadekkin sem hægt er að grípa til svo mörg að það skipti í raun engu máli. Þessi yfirgangur við hið háa Alþingi, sem stjórnarliðar í þessum sal virðast láta yfir sig ganga, þegjandi og hljóðalaust með örfáum undantekningum í hverju málinu á fætur öðru, gengur líka aftur í öðrum skyldum málum. Ég og fleiri þingmenn jafnaðarmanna gerðum að umtalsefni við 2. umr. fjárlaga að samþykkt var heimildargrein til þess að selja hér umdeilt fyrirtæki. Fyrirtækið er kannski ekki svo umdeilt en allur umbúnaður þess og kringumstæður þannig að tortryggni vakti. Hér er ég að vísa til Stofnfisks. Þingflokkur jafnaðarmanna bað um skýrslu um málefni þessa fyrirtækis. Af hverju bað þingflokkurinn um skýrslu um þetta fyrirtæki? Jú, það var vegna þess að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafði ítrekað beðið um það eftir þeim leiðum sem honum voru færar að fá upplýsingar um innri mál þessa fyrirtækis, um stöðu þess og ársreikninga, samskipti landbrn. og fyrirtækisins og aðkomu Ríkisendurskoðunar sem hafði komið opinberlega að úttekt á þessu fyrirtæki. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og þingflokkur jafnaðarmanna, sem stóð að baki honum í þessum erindisrekstri, átti eina leið eftir. Það var það að biðja Ríkisendurskoðun um að gera þinginu grein fyrir stöðu fyrirtækisins og þeim samskiptum sem átt hefðu sér stað milli landbrn. og fyrirtækisins sem að sönnu er að öllu leyti í eigu ríkissjóðs. Skýrslan barst hv. þingmönnum í morgun. Ég vil nú ekki kveða of fast að orði, virðulegi forseti, en þessi skýrsla er fyrir neðan allar hellur. Hún er slík vanvirða við almenna þingmenn. Maður er nú vanur ýmsu en þetta tekur út yfir allt. Ég ætla ekki að eyða tíma þingsins í umræðu um það mál nú, ég ætla að nýta mér það tækifæri síðar. Ég vil tilkynna það hér og nú að ég mun fara efnislega yfir það. Ég vil hins vegar gera hv. þm. grein fyrir því hvernig þeir eru meðhöndlaðir af hálfu þessarar stofnunar, sem hefur jú sjálfstætt líf en heyrir beint undir Alþingi. Í samráði við landbrn., við framkvæmdarvaldið og forsvarsmenn Stofnfisks, hlutafélags í eigu ríkissjóðs, í eigu okkar allra, kom Ríkisendurskoðun að því að strika út, setja svart í ýmsar þær upplýsingar sem þessir aðilar þrír, einn þeirra eða tveir þeirra eða allir saman, töldu óæskilegt að kæmu fyrir sjónir alþingismanna. Þeir hafa þó hið stjórnarskrárbundna hlutverk að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Þetta er skýrsla Ríkisendurskoðunar, hér eru yfirstrikuð leyndarmál sem hv. þingmenn mega ekki sjá. Hér er heil opna, virðulegi forseti, sem ég vil sérstaklega sýna honum, þar sem þrjár, fjórar línur eru þess verðugar að alþingismenn megi lesa en að öðru leyti er þetta leyndarmál.  Virðulegi forseti. Hér er um grafalvarlegt mál að ræða í samskiptum Alþingis, löggjafarsamkundunnar, sem hefur eftirlitshlutverki að gegna samkvæmt stjórnarskrá. Sumir vilja að vísu breyta því, sumir hv. forustumenn ríkisstjórnarinnar vilja gjarnan breyta því og laga að sínum eigin hugsunum og þörfum. Eins er það alvarlegt sem snýr að Ríkisendurskoðun. Ég dreg ekkert undan með það að ég velti mjög fyrir mér hver staða alþingismanna er gagnvart þessari stofnun, þessari sjálfstæðu stofnun, þegar það er orðin röksemd í inngangi ríkisendurskoðanda að vegna þess að Ríkisendurskoðun hafi komið að endurskoðunarvinnu við fyrirtækið sé stofnunin bundin ákveðnum trúnaði við fyrirtækið og geti þar af leiðandi ekki veitt umbeðnar upplýsingar til Alþingis, löggjafarsamkundunnar. Hér er ástæða til að staldra við, herra forseti. Hér eru mál ekki í lagi. Hér eru mál satt að segja í fullkomnu ólagi. Það hlýtur að koma til þess, og ég vil láta það koma fram, að ég mun taka þetta mál sérstaklega upp í forsn. þingsins. Hér er þannig búið um hnúta að ekki verður við unað. Málið skiptir ekki lengur sköpum um afgreiðslu fjárlaga, því að Alþingi hefur nú þegar afgreitt þessa heimild, áður en þessi svarta skýrsla kom út. Hún er svört. Hún er útstrikuð með svörtu. Hér erum við hins vegar að ræða mál sem lýtur að samskiptum þings og framkvæmdarvalds og þeirra tóla og tækja sem löggjafarsamkundan hefur til að sinna stjórnarskrárbundnu eftirliti með framkvæmdarvaldinu. Þetta eru þær vinnuaðstæður sem okkur eru boðnar, okkur eru sendar útstrikaðar blaðsíður. Ég spyr: Var það virkilega með þeim hætti að hæstv. landbrh. hafi setið á sínum á sínum kontór og strikað út upplýsingar sem hann taldi ekki æskilegt að kæmu fyrir sjónir alþingismanna? Ríkisendurskoðandi vísar í álitsgerð um þessi efni frá Stefáni Má Stefánssyni, sem kom fyrir hið háa Alþingi á vordögum ef ég man rétt og hefur ekki verið tekin hér til almennrar umræðu. Ríkisendurskoðandi vísar til álitsgerðar Stefán Más sem einhvers konar Stóradóms í þessum efnum. Þar er niðurstaðan einfaldlega sú að þegar um sé að ræða málefni hlutafélaga í eigu ríkisins sé réttur alþingismanna hvorki meiri né minni en almenns borgara í þessu landi og að öll erindi alþingismanna þurfi að lúta almennum upplýsingalögum. Ég hafði ekki áttað mig á því fyrr, herra forseti, að stjórnarskrárbundin skylda alþingismanna og réttur til þess að hafa eftirlit með einum af þremur grunnþáttum stjórnkerfisins, framkvæmdarvaldinu, væri jafn og hvorki meiri né minni en réttur almennings í landinu. Það er alveg ný skilgreining langt er í frá að ég sætti mig við að sé nærri lagi. Ég tel hana fullkomlega fráleita. Ég vil árétta, herra forseti, af því að nú er það einu sinni þannig að ríkisstjórnir koma og ríkisstjórnir fara, að ég velti því fyrir mér og beini til hv. þm. í stjórnarliðinu að þeir gaumgæfi það hvort þeir vilji að lýðræðið gangi svona fram. Vilja þeir að svona sé staðið að möguleikum Alþingis til að sinna stjórnarskrárbundnu eftirlitshlutverki sínu. Ég held að þegar menn gaumgæfi þetta í eigin huga þá skynji þeir að hér er ekki allt með felldu. Hér er hlutunum snúið á hvolf. Þetta verð ég að segja við þessa umræðu, herra forseti, enda tengist það óbeint því sem við ræðum hér. Herra forseti. Við 2. umr. málsins átti ég nokkur orðaskipti við forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar í fjárln. um að á sama tíma og stórkostleg útgjaldaaukning verður af hálfu ríkissjóðs þá sjáum við fylgni við fjölda ríkisstarfsmanna. Ég vísaði þar til svars hæstv. forsrh. við fyrirspurn minni um þróun nýrra starfa á yfirstandandi kjörtímabili. Þó að ég geri ekki lítið úr gagnlegum orðaskiptum sem ég átti við hv. þm. Jón Kristjánsson, formann fjárln., og hv. þm. Sturlu Böðvarsson, varaformann þeirrar sömu nefndar, þá finnst mér mikilvægt að eiga orðastað við annan oddvita ríkisstjórnarinnar, sem kemur nú í salinn og komi hann fagnandi, Halldór Ásgrímsson utanrrh. Hann hefur öðrum fremur haldið hátt á loft og vann dágóðan sigur í síðustu kosningum út á loforðið um tólf þúsund ný störf. Nú verð ég, herra forseti, að biðja um eyru hæstv. utanrrh. því að vangaveltur mínar lúta beint að honum. --- Ég hef biðlund meðan hæstv. ráðherrar ræða saman, mér liggur ekkert á.  Virðulegi forseti. Ég gef þeim tækifæri að ljúka samtali sínu og síðan á ég orðastað við hæstv. ráðherra.

Já, það skilur forseti. --- Það er hljóð í salnum núna.

Ég var að segja, virðulegi forseti, að hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. lofaði tvennu fyrir síðustu kosningar, annars vegar að fólk yrði í fyrirrúmi og þar með skyldi stöðva skuldasöfnun heimilanna. Heimilin í landinu auka 43 milljörðum við skuldir sínar á yfirstandandi ári. Hitt var að búa til tólf þúsund ný störf á kjörtímabilinu. Hann hefur sagt að þessi tólf þúsund verði nú öllu fleiri, hann verði að svíkja það loforð sitt því að þau verði fjórtán þúsund. Félagi hans í ríkisstjórninni, hæstv. forsrh., sem hæstv. utanrrh. gegnir fyrir í afleysingum annað slagið, hefur svarað því til hér í þingskjali að þessi störf séu níu þúsund og sex hundruð talsins á þessu kjörtímabili.

Í þessu góðæri.

Í þessu góðæri. Ég sagði jafnframt að hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. hafi aldrei nefnt það sérstaklega í loforðum sínum fyrir síðustu kosningar að innifalið í fjölgun nýrra starfa væru 2.500 störf hjá hinu opinbera, að það væri sérstakt markmið hans að þenja út opinbera geirann. En þannig er komið samkvæmt svari forsrh. við fyrirspurn minni. Þetta er annar meginþátturinn sem auðvitað hefur ekki gengið eftir hjá formanni Framsfl. Þriðji þátturinn er kannski hvað athygliverðastur. Ég minnist þess ekki sérstaklega að formaður Framsfl. hafi lofað því í heimabyggð sinni á Austurlandi að þessi tólf þúsund störf, sem eru reyndar níu þúsund, kæmu í 90% tilvika á höfuðborgarsvæðið. Og þessi aukning á höfuðborgarsvæðinu þýddi það líka að ekki yrði fjölgun um einhver hundruð störf í hans kjördæmi, Austurlandskjördæmi, heldur yrði bókstafleg fækkun starfa. Var fækkun starfa innifalin í pakkanum hjá Framsfl., að störfum fækkaði um 13 talsins á fyrstu tveimur árum valdatíma Framsfl. í þessari ríkisstjórn árin 1995 og 1996? Spáin er engu betri þó að maður sjái það ekki nákvæmlega fyrir fullt og fast hvernig þessu vindur fram á síðustu árum kjörtímabilsins. Þó er alltént algjörlega klárt og óumdeilanlegt, og hv. 2. þm. Austurl., félagi og flokksbróðir formanns Framsfl., staðfesti að ekki er nokkur von til þess að störfum fjölgi um eitt í Austurlandskjördæmi á yfirstandandi kjörtímabili. Þannig er afrekalisti formanns Framsfl. og 1. þm. Austurl. heima í héraði sá að störfum fækkar, stórfækkar í Austurlandskjördæmi, í hans heimabyggð. Það er auðvitað eftir öðru að á sama tíma og þetta gerist þá fækkar auðvitað fólki líka, það flýr af hólmi úr heimabyggð formanns Framsfl. Þetta er flokkurinn sem hefur 45 eða 47% atkvæða í Austurlandskjördæmi. Þetta eru nú afrekin. Ég held að það hljóti að vera að formaður Framsfl. sé alveg sérstaklega hreykinn af þessari frammistöðu sinni og standi keikur eftir, nema ef vera skyldi að hann hafi haft lítinn tíma að fara heim í hérað. En það liggur algerlega ljóst fyrir að þetta er niðurstaða þessara mála, og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra og leiðtoga framsóknarmanna hér á landsvísu, og auðvitað líka fyrir austan, hvort hann sé hreykinn af þessu. Hvort þetta gangi allt eftir eins og hann hafði ráðgert, að það yrði fækkun, það yrði fækkun heima í héraði en öll aukningin, sem átti að vera tólf þúsund og varð níu þúsund --- og þar af 2.500 nýir opinberir starfsmenn --- hvort það hafi verið ráðgert og inni í planinu í kosningabaráttunni 1995 að fækka sérstaklega störfum á Austurlandi, fækka sérstaklega störfum á Vestfjörðum, fækka sérstaklega störfum á Norðurlandi vestra. Var einhvern tíma talað sérstaklega um það? Var það markmiðssetning Framsfl. sem aldrei var sögð á sínum tíma? Nei, herra forseti, hér er um grafalvarlegt mál að ræða sem tengist beinlínis þeirri umræðu sem við eigum hér í. Hún tengist beinlínis því yfirklóri og þeim kattarþvotti sem er augljós í þessu frv. þegar enn og aftur er verið að búa til einhverja nýja peninga til þess að efla byggð í landinu með eignarhaldsfélögum, með einhverjum hundruðum milljóna kr. Auðvitað hef ég skilning á því að stjórnarliðar hafi samviskubit, þeir hafi vonda samvisku yfir þróun kjörtímabilsins og finni á sjálfum sér og öðrum að þeir hafi ekki staðið sig og þeir reyni með veikum mætti að sópa þessum vandamálum undir teppið og sýna einhvern lit á síðasta sprettinum með því að setja tvö eða þrjú hundruð milljónir kr. í eignarhaldsfélög eða hvað það nú er, í einhver þróunarfélög víða úti um landið. En veruleikinn er þessi: Störfum fækkar einfaldlega. Veruleikann flýr enginn, hann er þarna. Það er þessi veruleiki sem verður tekist á um í komandi kosningum, ekki einhver óljós fyrirheit. Framsóknarmennirnir hafa fengið tækifæri til að sýna hvað í þeim býr, þessi byggðavæni flokkur sem kallar sig stundum svo. Þetta er niðurstaðan: Fólksflótti af landsbyggðinni, atvinnutækifærum fækkar, uppbygging á höfuðborgarsvæðinu, ekki hvað síst í opinbera geiranum. Auðvitað er það hjóm eitt, herra forseti, og dálítið grátbroslegt til þess að hugsa að þetta litla eina sem varð nú til, að flytja pínulitla stofnun upp á Skaga, því forklúðruðu þeir líka og gátu ekki klárað með fullnægjandi hætti, sex eða sjö störf. 2.500 ný störf í opinbera geiranum og mér er skapi næst að halda, herra forseti, án þess að ég hafi um það tiltækar nákvæmar tölur, að langt innan við hundrað þeirra hafi orðið til úti á landi. Þetta er bara hinn kaldi, napri veruleiki sem blasir við okkur og er óumflýjanlegur. Þetta verðum við að horfast í augu við, þetta horfist ég í augu við, en ég efast um að framsóknarmenn geri það. Svo er alveg sérstakur kapítuli, ákveðinn kapítuli að á sama tíma og menn fara með himinloftum í þessum ræðustóli um það pólitíska markmið að draga úr umfangi á starfsemi ríkissjóðs leggi þeir fram fjárlög þar sem tekjurnar hækka prósentum saman milli ára, umfang og velta ríkissjóðs, þar sem störfunum fjölgar þúsundum saman á kjörtímabilinu, þá segja sjálfstæðismenn: Ja, við erum auðvitað í anda stefnu Sjálfstfl. að draga úr umfangi ríkisins, að auka frjálsræði á markaði og efla hið almenna atvinnulíf til dáða. Hér er engin glóra í málum og hér hanga hlutir ekki saman í neinu réttu samhengi. Því er ekkert undarlegt, herra forseti, undir þessum formerkjum að maður aðeins staldri við og hugsi á hvaða leið við erum. Vík ég þá að öðru. Ekki fyrir margt löngu spurði ég hæstv. fjmrh. um það hver kostnaður hefði orðið við einkavæðingu ríkisfyrirtækja, sem hefur að vísu ekki skilað meiru en því að störfum í opinbera geiranum hefur fjölgað um 2.500 talsins og af því að ég er e.t.v. ekki alveg nægilega vel læs á fjárlögin þá langar mig að spyrja --- og nú vantar mig hæstv. fjmrh. til fundarins.

Forseti gerir ráðstafanir til að biðja fjmrh. um að koma í salinn.

Mig langaði að spyrja hæstv. fjmrh. um það, af því að það kom í ljós við uppgjör á yfirstandandi fjárlagaári að 59 milljónir vantaði til þess að borga fyrirtækjum söluþóknun sem stóðu í því að selja ríkisfyrirtæki --- vel getur verið að hægt sé að finna þessar tölur í fjárlagafrv. ráðherrans og síðan nál. meiri hluta fjárln. --- en ég spyr hann þráðbeint þannig að hann segir mér það þá: Hvað áformar hann að kostnaður verði einmitt á þeim vettvangi á því ári sem í hönd fer í því fjárlagafrv. sem við ræðum hér? Hvað telur hann að beinn kostnaður, bara við söluna á ríkisfyrirtækjum, komi til með að verða á næsta ári? Hann svaraði mér þeirri fyrirspurn að á yfirstandandi kjörtímabili væri þessi tala rétt um 100 millj. kr. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því hvort hún sé há eða lág. Ég hef þó sagt það að mér hafi fundist dálítið kúnstugt að fylgjast með því að á sama tíma og fyrirtæki fá greiddar milljónir á milljónir ofan fyrir að standa að því að víxla með hlutabréf í eigu ríkissjóðs og koma þeim út á markað kaupi gjarnan þessi sömu fyrirtæki líka þessa sömu hluti og fái þar með hagnað úr tveimur áttum. En látum vera með það. Spurning mín er einfaldlega þessi: Hver er fórnarkostnaðurinn? Hver er kostnaður við söluþóknun á því ári sem í hönd fer? Nú ætlar fjmrh. eins og fyrri daginn að vera stórtækur í þessum efnum. Þarna eru stór fyrirtæki á ferðinni svo sem Íslenskir aðalverktakar. Þarna eru því engar smámyntir á ferðinni, og ég spyr: Hvað áformar hæstv. fjmrh. að borga fyrir það að koma þeim eignum í hendur annarra? Þetta var mín þráðbeina fyrirspurn um það. Herra forseti. Ég gæti haft hér langt mál. Ég ætla hins vegar að ljúka þessari fyrstu ræðu minni við 3. umr. fjárlaga á þann veg að gera grein fyrir brtt. sem ég og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir höfum sett fram. Hún er við 1. tölul. g-liðar, Hafnarmannvirki. Samsvarandi brtt. er raunar að finna líka frá okkur sömu þingmönnum við hafnaáætlun, sem er að sönnu á dagskrá fundarins en er ekki útséð um hvort verði samþykkt. En allt að einu eru þær efnislega samhljóða. Brtt. sem við gerum hér við brtt. á þskj. 551 við fjárlögin, 65. lið, er einfaldlega þannig að við leggjum til að hækkuð verði framlög til Hafnarfjarðar þannig að í stað 6 millj. kr. á næsta ári til framkvæmda við Háabakka komi 16 milljónir, og síðan bætist við tveir nýir liðir sem verði svohljóðandi: Garðabær 6 milljónir og Kópavogur 10 milljónir. Nú kunna menn að spyrja: Hvers konar yfirboð eru þetta? Er þetta nú ekki enn ein kjördæmatillagan á hefðbundnum nótum? Svarið við því er nei. Tillögu í þessa veru lagði ég fram í samgn. þingsins, þar sem ég á sæti, við umfjöllun um hafnaáætlun. Hún var felld þar. Hér er fyrst og síðast um það að ræða að jafnræðis verði gætt þegar kemur að ríkisstyrktum framkvæmdum í höfnum landsins. Það er þannig að Kópavogskaupstaður hefur aldrei notið lögbundinna framlaga samkvæmt hafnalögum til hafnaframkvæmda þar í bæ. Menn hafa haldið því fram með einhverjum efnisrökum að engin þörf sé á höfn í Kópavogi. Um það snýst ekki málið. Þetta snýst eingöngu um það að allir kaupstaðir og allir þegnar séu jafnir fyrir lögum. Því geri ég það að tillögu minni að ríkissjóður komi að þeim miklu og að minni hyggju skynsamlegu framkvæmdum sem Kópavogskaupstaður hefur ráðist í á umliðnum árum eins og hann gerir alls staðar annars staðar á landinu, nema í Reykjavík vegna þess að fjárhagslega og hvað varðar umfang og starfsemi ber Reykjavík höfuð og herðar yfir aðrar hafnir á landinu. Í Garðabæ voru á árum áður framkvæmdir í gangi við hafnargerð vegna skipaviðgerða en þar var hætt við í miðjum klíðum. Það er mjög mikilvægt að ljúka þeim framkvæmdum þannig að sú fjárfesting sem þegar hefur verið í ráðist skili sér að fullu, komi að einhverju gagni. En ég hélt satt að segja að menn hefðu áttað sig á að mjög væri mikilvægt að þegar búið er að festa ákveðna fjármuni í ákveðnum fjárfestingum þýðir ekkert og er ekkert vit í því að hætta í miðju kafi þannig að fjárfestingin komi að litlum og stundum engum notum. Því legg ég til að þeim dýpkunarframkvæmdum, sem þörf er á til þess að hægt sé að nýta fjárfestingar þar í atvinnurekstri með fullu viti, verði lokið. Hér er ekki um stórar upphæðir að ræða. Hafnarfjarðarhækkunin stafar af einu. Hún stafar af því að ég legg til að hafnarframkvæmdir í Hafnarfirði lúti sömu lögmálum hvað varðar kostnaðarskiptingu ríkis og bæjar og hafnir alls staðar annars staðar á landinu. Ég rifja upp að í frv. hæstv. samgrh. um hafnaáætlun var ráð fyrir því gert að nokkrar hafnir á landinu --- ég held að þær hafi nú bara verið tvær, Akureyri og Vestmannaeyjar --- yrðu fyrir skerðingu vegna þess að umsetning og velta þeirra hafna væri komin yfir hundrað milljónir. Frá þeirri stefnumörkun var horfið. Ég ætla ekkert að hafa orð um það hvers vegna það var. En ég segi hins vegar að Hafnarfjörður á ekkert að gjalda þess að þar er rekstur --- var sérstaklega og er að sumu leyti enn þá --- í prýðilegu lagi og umsetning og velta þar heilmikil. Þess vegna legg ég til að Hafnarfjörður fái 60% framlag frá ríkissjóði eins og allar aðrar hafnir á landinu. Hér er sem sagt um réttindamál að ræða, spurning um jafnræði milli sveitarfélaga. Ég hélt að menn hefðu lært það á síðustu vikum og mánuðum að menn eigi að fara sér hægt í því að taka um það meðvitaða ákvörðun að gæta ekki jafnræðis. Í því ljósi hef ég trú á því og treysti því að hv. stjórnarliðar skilji og skynji alvöru þessa máls og muni því ljá þessum brtt. brautargengi sitt. Að öðru leyti læt ég þessu lokið.

Herra forseti. Það voru tvö atriði í ræðu þingmannsins sem ég vildi víkja að í stuttu andsvari. Hið fyrra var spurning hans að því er varðar fyrirgreiðslu við kvikmyndafyrirtæki og þá heimild sem ráðgert er að taka inn í fjárlögin hvað varðar stuðning við kvikmyndaframleiðslu hér á landi. Eins og kunnugt er hafa ýmsir, eða fleiri en einn erlendur aðili, sýnt því áhuga að koma hér upp kvikmyndastarfsemi. Til þess að greiða fyrir því þarf e.t.v. að setja í lög ákveðin ákvæði sem gera Ísland að samkeppnishæfu umhverfi fyrir slíka starfsemi, miðað við það sem gerist annars staðar, eins og t.d. á Írlandi. Þess vegna er þetta heimildarákvæði sett þarna inn. Það er það sem hangir á spýtunni. Þetta er hins vegar ekki beintengt þeim samningi sem gerður var í dag við íslenska aðila í kvikmyndaheiminum, kvikmyndagerðarmennina, leikstjórana og handritshöfundana og þann ágæta hóp frumkvöðla á þessu sviði hér á Íslandi, þó að auðvitað sé málið skylt og auðvitað muni þessir aðilar væntanlega hafa mikinn stuðning hver af öðrum. Hitt atriðið sem ég vildi nefna er spurning hv. þm. um kostnað af einkavæðingu á næsta ári. Ég verð því miður að svara því þannig að ég hef engar tölur handbærar um það efni eins og sakir standa. Við vitum auðvitað að það kostar sitt að sýsla með þessa hluti. Ákveðin sölulaun eru greidd þeim aðilum sem þarna fara höndum um, eins og eðlilegt er. Alveg eins og í fasteignaviðskiptum og öðru þarf að greiða fyrir þá þjónustu sem innt er af hendi í þessu efni. Ég vil hins vegar taka fram hvað varðar til að mynda Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, þá varð sölukostnaðurinn á endanum þar mun lægri en upphaflega leit út fyrir vegna þess að af hálfu ríkisins var gengið eftir því að hafa þennan kostnað sem lægstan. Það er hins vegar ekki hægt að ætlast til þess þegar um er að ræða mjög stórar upphæðir og mikil verðmæti að aðilar sem koma að því máli sinni þeirri þjónustu án þess að fá greitt fyrir hana. Hins vegar er auðvitað sjálfsagt og eðlilegt að reyna að semja í hvert skipti um að hafa þá þóknun sem lægsta. En venjan er auðvitað sú að miðað er við ákveðnar prósentur af verðmætinu sem er verið að fjalla um.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin. Hvað varðar stuðning við kvikmyndagerð hérlendis vil ég eingöngu árétta það sem ég sagði áðan að ég er mjög hlynntur því og vil þakka hæstv. ráðherra hans hlut í því máli, eins og það birtist okkur í hádegisfréttum, við íslenska kvikmyndagerð. Það sem ég hins vegar vakti athygli á er að þessi heimildargrein er sumpart dálítið óvenjuleg og undir þeim formerkjum vakti ég sérstaka athygli á því, þó að málið sé mjög gott. Varðandi hitt atriðið sem ég spurði sérstaklega um, kostnaðinn við einkavæðinguna, þ.e. kostnaðinn við söluna á þessum hlutabréfum, þá er það náttúrlega dálítið umhugsunarefni að ekki séu nokkur tök á því að áætla fyrir þeim kostnaði. Því að ég held ég muni það alveg rétt að í fjáraukalögum hafi það verið orðað þannig að sú breyting hafi nú á orðið --- og hæstv. ráðherra hefur sagt það sjálfur --- að nú er þetta ekki lengur einfaldlega dregið frá söluhagnaði heldur kemur þetta á útgjaldalið. Og því spyr ég: Það hlýtur að vera þannig að menn hafi reynt að áætla kostnaðinn eitthvað við þetta, og undir hvaða lið fjárlaganna er það þá? Ég hef ákveðinn skilning á því að vaflaust getur það verið háð tiltekinni óvissu hver niðurstöðutalan í þeim efnum verður. En ef hins vegar er farið eftir lögum um fjárreiður ríkisins þá ber að reyna að áætla fyrir þessum kostnaði eins og öðrum, því að breytingin hefði orðið sú að menn ,,nettóa`` þetta ekki frá þeim tekjum sem inn koma fyrir seld hlutabréf. Ég held að þessi skilningur minn sé alveg réttur og því spyr ég og árétta spurningu mína, án þess að ég sé að heimta svar upp á punkt og prik, krónur og aura: Hvaða grófu mynd fáum við af þessu og hvar er þennan lið að finna í þeim fjárlögum sem við höndlum hér?

Herra forseti. Það eru nú tiltækir liðir í fjárlögunum, t.d. óviss útgjöld í fjmrn., þar sem hægt væri að vista þennan kostnað þegar að því kemur. En okkur hefur ekki fundist skynsamlegt að gefa það upp fyrir fram hvað við höfum hugsað okkur að borga fyrir þetta gagnvart þeim aðilum sem þarna munu eiga í hlut, því þá gætu þeir bara sent reikning fyrir þeirri upphæð sem ráðgerð er í fjárlagafrv. Það þarf líka að passa sig á því. Það er því ekki hægt að segja þetta með neinni vissu, eins og þingmaðurinn reyndar sagði. Það er ekki hægt. Og það væri heldur ekki mjög klókt gagnvart þeim viðskiptum sem þarna eiga sér stað.

Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar við hæstv. fjmrh. en ætla aðeins að fara á ská og skjön við hefðbundnar venjur og reglur og bara segja það hér að hæstv. utanrrh. þorði ekki að svara fyrirspurnum mínum áðan og ég skil það ósköp vel.

Herra forseti. Ég vil í nokkrum orðum greina frá fyrirvara mínum í nál. efh.- og viðskn. um tekjugreiningu fjárlaga, en eins og venja er er þeim hluta fjárlagafrv. vísað til umsagnar efh.- og viðskn. Hér áður fyrr var reyndar öll tekjuöflunin unnin í efh.- og viðskn. en með breyttum lögum um fjárreiður ríkisins hafa vinnubrögð aðeins breyst, þó reyndar ekki í þeim mæli sem lögin raunverulega bjóða upp á. Fyrst er að segja varðandi þennan þátt fjárlagafrv. að áætlun um breyttar tekjur frv. komu mjög seint fram og gafst ekki gott ráðrúm fyrir nefndina að kanna þær forsendur sem voru lagðar þar til grundvallar. Breyting á útgjöldum fjárlagafrv. frá 1. til 3. umr. eru einungis 1,7%. Breyting á tekjum frv. frá því að það var lagt fyrst fram eru 2%. Menn sjá af þessu, herra forseti, að ekki eru umtalsverðar breytingar gerðar í meðförum þingsins, á bilinu 1--2%, jafnvel þó að segja megi að í þetta sinn hafi e.t.v. verið meira breytt í fjárlagafrv. heldur en oft áður. Þetta segir okkur það, herra forseti, að meginafgreiðslan í ríkisfjármálum næsta árs hefur raunverulega verið gerð þegar í meðförum ráðuneytanna og endurspeglast í fjárlagafrv. þegar það er lagt fram á haustin. Frv. var lagt fram með 1,9 milljarða kr. hagnaði en niðurstaðan verður, eins og það verður afgreitt væntanlega frá hinu háa Alþingi, með hagnað eða tekjuafgang upp á 2,5 milljarða. Tekjuaukningin, endurmatið sem gert var milli 2. og 3. umr., er upp á 3,7 milljarða. Meiri hluti fjárln. bætti við 1,8 milljörðum milli 1. og 2. umr. og síðan u.þ.b. 1,4 milljörðum núna milli 2. og 3. umr. Fjárlagafrv. verður því afgreitt með hagnaði, umtalsverðum hagnaði. Hins vegar eru, herra forseti, ýmis álitaefni í tengslum við þetta fjárlagafrv. Í fyrsta lagi vil ég draga fram hinn mikla viðskiptahalla sem við búum við, hann verður áætlaður 35 milljarðar á þessu ári og 30 milljarðar á hinu næsta, þetta er 65 milljarða viðskiptahalli á tveimur árum. Við höfum aldrei í Íslandssögunni upplifað svona mikinn halla á viðskiptum við útlönd. Það er hægt að skýra sumt af þessu með miklum fjárfestingum, sérstaklega á þessu ári, í orkuframkvæmdum eða í tengslum við orkuver eða iðjuver, en samt sem áður er það ekki nema hluti af skýringunni og þetta hefur verið það atriði sem bæði ég og aðrir hafa gagnrýnt mjög harðlega og haft af því áhyggjur. Sem sagt í fyrsta lagi er veikleikinn viðskiptahalli. Í öðru lagi eru hér ýmis önnur merki þenslu, sérstaklega sem bent er á í gögnum sem voru til afgreiðslu í tengslum við fjárlagafrv. og það er mikil útlánaaukning. Ég held að Þjóðhagsstofnun hafi orðað það ,,gífurleg útlánaaukning`` sem hefur átt sér stað núna undanfarna mánuði. Benda má á varðandi þetta atriði þá undirliggjandi þenslu sem kraumar í hagkerfinu þó svo að góður vöxtur sé í því, að þá er hægt að tiltaka viðvaranir ýmissa sérfræðinga. Það er nú svo að því miður hlustar hæstv. ríkisstjórn kannski ekki nægjanlega mikið á mig þegar ég er að fara með varnaðarorð, en það eru fleiri sem hægt er að benda á sem hafa af þessu svipaðar áhyggjur, t.d. sérfræðingar OECD sem nýlega skiluðu skýrslu um ástandið hér. Þeir drógu vitaskuld fram marga jákvæða þætti en vöruðu einmitt við því að menn yrðu að gæta sín vel varðandi þá þenslu sem undir liggur í hagkerfinu. Sömuleiðis má benda á að Seðlabankinn hefur einnig lagt til varnaðarorð í þá umræðu en ekki hefur verið um að ræða viðbrögð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og sér þess engin merki --- og jafnvel þvert á móti --- varðandi þennan lið í því fjárlagafrv. sem nú á að afgreiða. Þetta er annar veikleikinn, þ.e. undirliggjandi þensla sem ekki er brugðist við. Í þriðja lagi vil ég draga fram mikla skuldasöfnun. Þó að skuldir ríkisins séu að lækka og þó að verið sé að ræða um skuldir ríkisins þá verðum við vitaskuld að líta á hagkerfið í heild. Þar eru áhyggjuefni, t.d. að erlendar skuldir munu aukast á næsta ári sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Erlendar skuldir munu aukast um 12 milljarða á næsta ári. Það er mikið fé, jafnvel þó að fjárfestingar séu þarna að baki þá eru erlendar skuldir okkar og vaxtagreiðslur til útlanda verulegar upphæðir og ég veit að hæstv. fjmrh. er sammála mér um að það væri mjög brýnt markmið bæði til langs og skamms tíma að minnka erlendar skuldir, m.a. til að minnka vaxtagreiðslur til útlanda. Þriðji veikleikinn er skuldasöfnun, bæði erlendar skuldir og til viðbótar skuldaaukning heimilanna, sem hefur átt sér stað í miðri uppsveiflunni. Í stað þess að heimilin væru að greiða niður skuldir sínar er allt annað upp á teningnum, þ.e. heimilin hafa verið að bæta við skuldir sínar. Þetta er áhyggjuefni. Þegar það fer saman við ónógan sparnað í samfélagi okkar, sem tengist líka viðskiptahallanum, þá er hægt að benda á að þrátt fyrir uppsveiflu hér --- og þá vil ég ekki vera að mála hlutina neitt svartari en þeir eru --- þá tel ég samt rétt, herra forseti, að draga þessa hluti fram. Í fjórða lagi, og það er e.t.v. alvarlegri hlutur og er má segja mat á þeirri stöðu sem er frekar en það sem ég nefndi áðan, sem eru staðreyndir og ekki umdeilanlegar sem slíkar þó svo að menn geti deilt um hversu víðtækar ályktanir menn draga af þeim staðreyndum. Í fjórða lagi hef ég nokkrar efasemdir um aðferðafræði hæstv. ríkisstjórnar hér við 3. umr. hvað varðar hagvaxtarspá. Spáin fyrir árið 1998 var endurmetin. Spáin hafði gert ráð fyrir 5,2% hagvexti en hún var endurmetin núna og lækkuð í 5,1% fyrir þetta ár, enda er þessu ári að ljúka og nokkurn veginn hægt að sjá fyrir hvernig þetta ár verður. En hvað gerist næsta ár? Þegar fjárlagafrv. var lagt fram, herra forseti, og þjóðhagsáætlun var kynnt var gert ráð fyrir 4,6% hagvexti. Nú er hagvöxturinn endurmetinn við 3. umræðu fjárlaga og þá er hækkað úr 4,6 upp í 5%. Ríkisstjórnin telur að hagvöxtur á næsta ári verði 5%. Nú væri e.t.v. hægt að skilja þetta ef hægt væri að færa fyrir þessu sterk efnahagsleg rök en svo er ekki að mínu mati, herra forseti, vegna þess m.a. að allar ríkisstjórnir í nágrannalöndunum eru að endurmeta einmitt sína hagspá fyrir næsta ár og flestar þeirra færa hagvaxtarspá sína niður. Þetta er vegna ástandsins almennt í heiminum. Þá gerir íslenska ríkisstjórnin þveröfugt. Hún metur efnahagsástandið þannig að hagvöxtur verði meiri en hún áætlaði fyrr í haust. Nú skulum við hafa í huga, herra forseti, að við erum að tala um miklu meiri hagvöxt en er í nágrannalöndunum. Ef ég man rétt þá er talað um 2% hagvöxt í nágrannalöndunum, en við erum að tala um 5% hér. Vitaskuld væri mjög gott ef við næðum þessum hagvexti. En það eru ekki mjög sterkar forsendur fyrir þessu. Ýmis teikn eru okkur jákvæð og hafa verið jákvæð en ég er smeykur um að þarna sé aðeins verið að seilast of langt. Þetta er fjórða atriðið, veikleikinn, þ.e. hagvaxtarspáin, því að ekki þarf að hafa um það mörg orð að aukning á hagvaxtarspá þýðir vitaskuld umtalsverða aukningu í tekjuspánni, stór hluti af þessum 3,7 milljörðum. Í fimmta lagi er nauðsynlegt að draga fram að ríkisstjórnin áætlar að selja eignir á næsta ári fyrir 8 milljarða. Við verðum að átta okkur á því, herra forseti, að við seljum ekki eignir tvisvar. Þegar búið er að selja þær þá koma þær að hluta til inn sem tekjur hjá ríkissjóði og þær munu verða sem tekjuaukning hjá ríkissjóði á næsta ári, þ.e. sala eigna upp á 3,7 milljarða. Hagnaðurinn er 2,5 þannig að við sjáum að hagnaðurinn og meira til er allt komið til vegna sölu eigna. Við erum sem sagt að ganga á eigur okkar til að halda rekstrinum yfir núllið. Við getum alveg líkt þessu við heimili sem vill ná endum saman og þar er bílinn seldur til að ná tekjum til að ná endum saman og komast réttum megin við núllið. Þetta er alveg sambærilegt því að ríkið selur ekki eignir sínar nema einu sinni, nákvæmlega eins og heimilið selur ekki sama bílinn nema einu sinni. Nú er gert ráð fyrir --- og það sýnir hvað það er vafasamt sem hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti fjárln. er að leggja til --- og allt í einu reiknað með að sala eigna gefi 1,3 milljörðum meira í tekjur. Þetta er endurmat milli 2. og 3. umr. Ég spurði embættismenn fjmrn. og Þjóðhagsstofnunar á fundi í hv. efh.- og viðskn.: Ja, hvað kemur til? Á að selja eitthvað núna í viðbót og hvað er það? Eða er gert ráð fyrir hærri tekjum? Af hverju er það? Ég fékk engin svör. Mér var ekki sagt að það ætti að selja neitt nýtt. Það lá nokkurn veginn fyrir hvaða heimilda ríkisstjórnin er að reyna að afla sér til sölu á næsta ári. Það liggur nokkurn veginn fyrir hvaða eignir við erum að tala um. En það er gert ráð fyrir 1,3 milljörðum í viðbót. E.t.v. eru menn að endurmeta reynsluna af sölu í bönkunum eða verði sem gefur þá meira. Ég veit það ekki. Ég fékk a.m.k. ekki svör við þessari spurningu. Mér finnst hér dálítið verið að skjóta út í loftið til að ná sér í hærri tekjutölu, ekki síst er 8 milljarða kr. sala á eignum ríkisins á einu ári umtalsverð fjárhæð. Við þetta set ég visst spurningarmerki. Ríkisstjórnin er hins vegar mjög með það á sinni stefnuskrá að selja eignir ríkisins og ekki hefur nú allt verið framkvæmt sem ætlað var og kemur inn á þessu ári, þar á meðal Íslenskir aðalverktakar, ef ég man rétt, þannig að talan verður vafalítið umtalsverð. En mér finnst undirbygging fyrir þessa 8 milljarða kr. sölu og tekjuaukningu þar með upp á 3,7 milljarða, e.t.v. ekki mjög traustvekjandi og fannst að hluti af sölu ríkiseigna á haustdögum færi e.t.v. ekki þannig fram að til eftirbreytni væri. Þetta var fimmta atriðið sem ég vildi draga fram, þ.e. að setja spurningarmerki við sölu eigna. Sjötta atriðið sem ég vil benda á er áhersla hæstv. ríkisstjórnar. Ég hef skoðað og embættismenn fjmrn. hafa tekið saman breytingar á þróun tekjuskatts fyrirtækja og tekjuskatts einstaklinga sem er athyglisvert. Það kemur í ljós að samkvæmt áætlun fyrir næsta ár mun tekjuskattur fyrirtækjanna í landinu hækka um u.þ.b. 7% og tekjuskattur einstaklinga um 12%. Það er umtalsvert meiri hækkun á tekjuskatti einstaklinga en á tekjuskatti fyrirtækja. Þetta er atriði sem við höfum verið að draga fram, herra forseti, í efnahagsumræðunni, ekki einungis í tengslum við fjárlög heldur almennt, þ.e. að tekjuskattur einstaklinga hefur verið að þyngjast, hefur verið að aukast umtalsvert mikið á síðustu missirum. Hluti af því er vegna tekjuaukningar og skýrist þá af því að fleiri koma inn í hærri skattþrep vegna tekjuaukningar. En samt sem áður eru tekjur ríkisins af þessum tekjustofni, tekjuskatti einstaklinga, umtalsvert meiri --- þær hafa verið það --- umtalsvert meiri en nemur verðlagshækkunum, þrátt fyrir lækkun, vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur verið að lækka tekjuskattinn. Á sama tíma sjáum við að fyrirtækin eru að leggja tiltölulega lítið til ríkisvaldsins í formi tekjuskatts. Nú er það u.þ.b. 7 milljarðar hjá fyrirtækjum á meðan talan fyrir einstaklinga er yfir 23 milljarðar. Ég vil geta þess að þessar tölur eru á gamla greiðslugrunnsfyrirkomulaginu vegna samanburðar við fyrri ár. Þær gefa samt vísbendingu um hlutföllin þarna á milli. Einstaklingarnir leggja til í tekjuskatti u.þ.b. fjórum sinnum meira en hlutdeild fyrirtækjanna er. Herra forseti. Ég hef áður bent á að við höfum búið íslenskum fyrirtækjum þægilegra skattaumhverfi en þekkist víðast í Evrópu. Þau greiða hér lægri skatta en víðast hvar og hlutdeild þeirra í tekjuöflun ríkisvaldsins er hér minnst miðað við þau ríki sem ég hef haft til samanburðar hvað þann þátt varðar. Þetta sýnis vitaskuld ákveðna stefnu, ákveðna efnahagsstefnu stjórnvalda sem ég tel ekki vera rétta. Ég tel að það væri allt í lagi í þeirri uppsveiflu sem við höfum búið við undanfarin ár að fyrirtækjaumhverfið legði meira til samneyslunnar en það gerir. Það liggur fyrir, og ég get fellt það undir þennan lið, að Þjóðhagsstofnun telur ekki líkur á mikilli uppsveiflu á næsta ári líkt og hefur verið á þessu. Það hefur verið óvenjulega mikil uppsveifla á þessu ári. Ég vil ég alls ekki gera lítið úr henni, en dreg samt sérstaklega fram að í henni eru þættir sem þurfa frekari skoðunar við. Það má benda á að ein af forsendunum fyrir fjárlagafrv. og þjóðhagsspánni er óbreytt verðlag á sjávarafurðum. Það er erfitt að spá um það en ýmsir telja að frekar gæti sigið á ógæfuhliðina hvað þann þátt varðar. Vitaskuld vonum við að þetta verðlag standi. Verðhækkanir á sjávarvörum sem skipta okkur verulegu máli hafa verið mjög miklar undanfarin missiri og verið kannski ein aðalorsökin fyrir þessari góðu hagsveiflu hér, fyrir utan þá auknu einkaneyslu sem hefur reyndar endurspeglast í aukinni skuldasöfnun. Þetta eru nokkrar ástæður. En af ytri ástæðum þá hefur mjög hátt verðlag á sjávarafurðum og mjög lágt olíuverð skýrt mjög stóran hluta af þessari efnahagssveiflu. Ríkisstjórnin vill alltaf þakka sinni efnahagsstjórn þennan árangur allan en það er ekki rétt. Vitaskuld getur hún þakkað sér hluta hans. Ég dreg það ekkert í efa. En ytri aðstæður hins vegar skipta vitaskuld verulega miklu máli. Að síðustu, herra forseti, langar mig til að benda á varðandi þennan þátt að fyrir 1998 varð skekkjan í áætluninni upp á 10 milljarða um það bil á þessu ári. Það eru vitaskuld skýringar á þessu. Þetta eru umtalsverðir fjármunir, um 6% af fjárlögum. Það er hægt að segja og fullyrða: ,,Það er ekkert að marka þetta. Skekkjumörkin eru svo mikil, óvissumörkin eru svo mikil að þessi hagnaður upp á tvo og hálfan milljarð gæti þess vegna verið gufaður upp um mitt ár.`` Ég vil nú ekki taka svo djúpt í árinni. Ég hef ekki forsendur til að segja neitt um það. Ég get hins vegar bent á að skekkjan eða óvissan á þessu ári leiddi í ljós að menn van\-áætluðu tekjur og gjöld verulega. Ýmislegt bendir til þess að menn hafi betri yfirsýn yfir næsta ár en menn höfðu fyrir ári síðan yfir þetta ár. Ýmislegt í hagkerfinu bendir til þess. Við skulum nú samt hafa í huga þegar við göngum frá fjárlagafrv. að þessar tölur er ekki hægt að taka alveg bókstaflega, en þær gefa samt vísbendingar um niðurstöðu máls. Það verður að segjast samt alveg eins og er að það að skila tekjuafgangi upp á tvo og hálfan milljarð, ef það stæðist nú allt saman, þá er það náttúrlega betri árangur í ríkisfjármálum en menn hafa oft séð. Þó að ég sé nú í stjórnarandstöðu þá vil ég að það komi alveg skýrt fram að ýmislegt hefur breyst til batnaðar í ríkisfjármálum á undanförnum árum, þó svo að áherslur í mjög mikilvægum málaflokkum séu aðrar hjá mér en hjá hæstv. ríkisstjórn. En það er of langt mál að fara yfir í þá sálma. Herra forseti. Meginatriðið í umfjöllun minni við lokaumræðu fjárlaga er að benda á ýmsar staðreyndir sem menn þyrftu að gaumgæfa betur. Ég er áhyggjufullur og hef sagt það áður í ræðustól á hinu háa Alþingi. Ég er ekki svo bjartsýnn á efnahagsástandið á næsta ári. Ég kvíði svolítið fyrir þessari þenslu sem mér finnst vera í hagkerfinu og óttast að verðbólga gæti aftur farið að láta kræla á sér. Ég vil ekki vera með neinar heimsendaspár hvað það varðar en mér kæmi ekki á óvart þó að við mundum þurfa að glíma við alvarlegan efnahagsvanda eða efnahagsvanda sem gæti orðið alvarlegur þegar kemur fram á næsta haust og fram yfir þarnæstu áramót. Vitaskuld er von mín sú að ytri aðstæður haldi áfram að vera okkur hagstæðar. Í meginatriðum er ég samt þeirrar skoðunar að stefnan hvað varðar útgjöld í ríkisfjármálum og tilteknir þættir í tekjuöfluninni þyrfti að skoða út frá annarri hugmyndafræði, en um það snýst jú pólitíkin að reyna að draga fram mismunandi kosti hvað þá hluti áhrærir.

Herra forseti. Ég vil þakka síðasta ræðumanni fyrir málefnalegu ræðu og alveg prýðilega umfjöllun um fjárlagafrv. eins og það er nú statt og hans hugleiðingar um efnahagsmálin í víðara samhengi. Þar kom mjög margt fram sem ég er alveg sammála. Við þurfum að hafa áhyggjur af viðskiptahallanum eins og ég hef margsagt úr þessum ræðustóli í haust. Við vitum öll að hinar ytri stærðir þjóðarbúsins geta breyst og að við höfum ekki fullt vald yfir þeim, eins og kunnugt er. Aðalatriðið er þó að mínum dómi að nota þær meðan þær eru svona hagstæðar til þess að búa í haginn og búa sig undir að þetta geti snúist til verri vegar. Ég held að við séum einmitt á fleygiferð að gera það í ríkisbúskapnum. Það voru tvö, þrjú atriði önnur sem ég vildi drepa á. Í fyrsta lagi varðandi þjóðhagsspána þá er hún ekki unnin af ríkisstjórninni. Hún er unnin af Þjóðhagsstofnun. Við skiptum okkur ekkert af því. Hún er bara faglega unnin og reynt að leggja þar hið besta mat á þær stærðir sem menn þekkja og spá svo fyrir um framtíðina á þeim forsendum sem sagan gefur mönnum. Auðvitað er heilmikil óvissa í öllu er varðar sjávarafla, verð á erlendum mörkuðum o.s.frv. En Þjóðhagsstofnun mat það þannig, og við höfðum ekkert með það að gera í ríkisstjórninni, að það yrði meiri hagvöxtur en áður var talið í haust. Það er fagnaðarefni. Maður vonar að það gangi eftir. Það er best fyrir hag almennings, ríkissjóðs og annarra að svo fari. En þó að annars staðar sé útlit fyrir að hagvöxtur verði minni þá held ég ekki að það þurfi endilega að spila neitt inn í þetta hjá okkur. En Þjóðhagsstofnun metur þetta og það er ekkert pólitískt inngrip inn í þá sálma. Sama er að segja um tekjuspána sem er afleidd stærð í rauninni af þeim horfum sem Þjóðhagsstofnun metur vera fyrir næsta ár og við höfum í sjálfu sér sáralítið með það að gera. Að því er varðar sölutekjurnar, herra forseti, sem spurt var um þá er rétt að það komi fram að við höfum endurmetið til að mynda verðmæti það sem fólgið er í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins á grundvelli þeirra upplýsinga sem nú liggja fyrir um markaðsvirði þar. Þar er heilmikil aukning. Hitt atriðið í sambandi við sölutekjurnar er það sem þingmaðurinn nefndi, að stærsti hlutinn af Íslenskum aðalverktökum, hlutur ríkisins í þeim, verður seldur á næsta ári en ekki þessu. Þetta eru stærstu liðirnir í auknum sölutekjum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans og sérstaklega að við erum með sama áhyggjuefnið, þ.e. viðskiptahallann. Það er alveg rétt að hæstv. fjmrh. hefur oft gert það að umtalsefni og þyrfti að taka á því vandamáli. Hann telur sig vera að gera það að hluta til í þessu fjárlagafrv. Auðvitað getum við haft mismunandi skoðanir á því en við greinum þetta a.m.k. sem vandamál. Ég var ekki að halda því fram að niðurstaða Þjóðhagsstofnunar væri pöntuð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, ég veit að svo er ekki. En vitaskuld er Þjóðhagsstofnun undir forsrn. og auðvitað er samvinna manna í fjmrn. og Þjóðhagsstofnun, Seðlabanka og fleiri stöðum við að leggja heildarmat á þessar staðreyndir, líka með tilliti til stefnu ríkisstjórnarinnar um aðrar aðstæður. Þetta mat er alltaf erfitt og ég veit að menn eru alltaf að reyna að leggja eins gott mat á þessa stöðu og hægt er. Ég dró sérstaklega fram að eins og kannski vill verða í spám, menn geta verið bjartsýnni og svartsýnni eða raunsærri, er þetta allt saman mjög mikið matsatriði. Ég dró sérstaklega fram að við værum að endurmeta til hækkunar þegar aðrir væru að endurmeta til lækkunar og ég sæi ekki alveg hinar skýru, rökréttu forsendur fyrir því. Tekjuspáin er líka alltaf erfið og erfitt að spá fyrir um tekjur og hæstv. ráðherra veit það, eins og tekjur af virðisaukaskatti, jafnvel tekjuskatti, af því að það er mikil óvissa í þessu. Eins og ég nefndi sáum við mismuninn á áætlun og raunveruleika á þessu ári að oft getur skakkað verulega miklu eins og þarna er. En ég er ekki að gera mönnum upp að búa sér til tölur í þeim efnum, ég er kannski fyrst og fremst að draga fram að ég tel að menn séu að leggja upp með of mikla bjartsýni hvað ýmsa hluti varðar. En ég hugsa að þetta sé samt alveg rétt metið að lokum hjá hæstv. ráðherra að búast má við auknum tekjum af sölu eigna ríkisins miðað við þróun núna í haust. Hvort það verða þessar tölur veit ég ekki en hvað varðar að spá auknum tekjum held ég að sé alveg rétt niðurstaða.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að mæla fyrir brtt. á þskj. 586 við fjárlagafrv. en ég leyfi mér að leggja til nokkuð hærri fjárveitingar til Barnaverndarstofu. Ástandið í þeim efnum er nokkuð erfitt. Samkvæmt nýjum lögum þurfa barnaverndaryfirvöld að bera ábyrgð á mun stærri hópi en áður í samræmi við ný lögræðislög og einnig --- gott ef það varð ekki að lögum í dag --- lög um vernd barna og ungmenna. Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar benti á það í bréfi til okkar þingmanna að sú fjárveiting sem ætluð er til Barnaverndarstofu væri allsendis óviðunandi. Hún dygði ekki nema til að mæta þörf fyrir vistun á sex nýjum rýmum fyrir börn og benti á að nú bíða 20 börn á vegum barnaverndarnefndar Reykjavíkur í bráðum vanda eftir meðferð hjá Barnaverndarstofu sem er sýnt að verður ekki hægt að sinna miðað við þá fjárveitingu sem ætluð er í frv. Reyndar hefur fjárln. hækkað aðeins fjárveitingu til Barnaverndarstofu en alls ekki nægilega. Fjárveitingin sem hækkað er um nemur tveimur rýmum til viðbótar sem er náttúrlega langt því frá að duga. Ég legg til að til viðbótar fái Barnaverndarstofa 80 milljónir þannig að unnt verði að bæta við 24 rýmum til þeirra barna sem eru í bráðum vanda. Þar með væri hægt að sinna þeim sem bíða hjá barnaverndarnefnd Reykjavíkur og einnig nokkrum til viðbótar. Barnarverndarnefnd Reykjavíkur minnir á að það var Alþingi sem tók þá ákvörðun að auka skyldur ríkis og sveitarfélaga um að sinna málefnum unglinga á aldrinum 16--18 ára og þess vegna er óviðunandi ef Alþingi ætlar ekki að standa við eigin skuldbindingar í þessum efnum. Ég get tekið undir það og flyt þessa brtt. til þess að koma til móts við þá miklu þörf á meðferðarúrræðum fyrir börn hjá Barnaverndarstofu. Sömuleiðis kemur á sama þingskjali nýr liður undir lífeyristryggingarnar, þ.e. lífeyristryggingar almannatrygginga þar sem ég legg til að komi 100 millj. kr. Í dag höfum við verið að ræða ný almannatryggingalög þar sem skerðingar bóta vegna tekna maka lífeyrisþega eru minnkaðar en í þeirri umræðu hefur komið fram að stór hópur lífeyrisþega fær enga bót eða mjög litla við þessa breytingu. Þeir sem ekki eiga neinn rétt á greiðslum úr lífeyrissjóðum hækka ekki nema um 200--300 kr. við þá hækkun á bótum sem ríkisstjórnin ætlar þeim um áramótin. Ég legg til að þessar 100 milljónir fari í að greiða kostnað sem kæmi til vegna lagafrumvarpa sem liggja fyrir þinginu og hafa legið fyrir um réttarbætur til lífeyrisþega sem eru einna verst settir í kerfinu. Þar vil ég nefna öryrkja sem búa einir en geta ekki búið með börnum sínum vegna þess að þá skerðast greiðslur þeirra um þriðjung, aðeins við það að þeir búa með börnum sínum. Það að öryrki eignast barn, við skulum segja kona, lækka greiðslur til hennar um þriðjung. Ég hef lagt til í frv. að gerð verði breyting á þessu þannig að heimilað verði að greiða heimilisuppbætur til öryrkja sem búa einir og mundi hluti af þessari fjárhæð koma til þess að mæta þeim breytingum. Sömuleiðis hef ég lagt til að kjör öryrkja skerðist ekki við það eitt að þeir verði 67 ára, skerðist ekki við það eitt að þeir verði ellilífeyrisþegar. Það kostar ekki mikið að breyta því en ég hefði talið rétt að hluti af fjárhæðinni færi í að mæta þeirri breytingu. Enn fremur er ein breyting til viðbótar, sem ég hef margoft lagt til hér og tel að auknar fjárveitingar þyrftu að koma til, og það er að umönnunargreiðslur greiðist fleirum en maka, þ.e. greiðslur fyrir umönnun á heimili greiðist fleirum en maka sjúklings. Þær ætti að greiða þeim sem er heimilisfastur með sjúklingnum, t.d. systkinum. Þetta hef ég margoft lagt til í frumvörpum og tel fulla ástæðu til þess nú í góðærinu, nú í sólskininu, að komið verði til móts við þessa hópa, hópa sem standa hvað verst að vígi, eiga erfiðast með að berjast fyrir réttindum sínum og fá nánast enga bót hjá ríkisstjórninni í þessum fjárlögum. Herra forseti. Ég vil einnig taka undir þá tillögu sem kemur frá minni hlutanum um að auka greiðslur til Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar. Ég veit að mikið ófremdarástand ríkir í hjálpartækjamálum heyrnarlausra og heyrnarskertra og nánast neyðarástand á sumum heimilum vegna þess að ekki hefur verið staðið við að útvega hjálpartæki gegnum Heyrnar- og talmeinastöð fyrir þessa hópa. Ég veit um nokkur dæmi sem eru algjörlega afleit og óviðunandi þar sem foreldrar geta jafnvel ekki sinnt börnum sínum vegna þess að þeir hafa lágmarkshjálpartæki til þess vegna fötlunar sinnar. Ég tek því heils hugar undir að aukafjárveiting komi til Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar. Einnig verð ég að lýsa yfir, áður en ég lýk máli mínu, herra forseti, áhyggjum vegna fjárhagsástandsins á spítölunum. Ég veit að mjög slæmt ástand er t.d. á Kópavogshælinu hvað varðar aðbúnað, húsnæði sem er nánast ekki mönnum sæmandi að bjóða sjúklingum og vistmönnum á Kópavogshælinu upp á. Ég hefði talið fulla ástæðu til þess að fjárln. færi og kannaði hvernig ástandið er þar hjá ákveðnum hópum sem enn búa á Kópavogshælinu. Auðvitað hefði þurft að sjá til þess að fjárveitingar kæmu til að laga það ástand. Ég veit að í húsakynnum þar sem aldraðir, mikið fatlaðir einstaklingar búa er ekki einu sinni hitakerfi á húsinu og hefði ég nú talið ástæðu til þess í góðærinu að menn kæmu með fjárveitingar til þess að sinna því að þarna sé a.m.k. mannsæmandi aðbúnaður fyrir þá sem þar búa. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Herra forseti. Minni hluti fjárln., sem hefur skilað framhaldsnál. við lokaafgreiðslu fjárlagafrv., hefur farið ítarlega yfir þær breytingar sem orðið hafa milli 2. og 3. umr. þannig að ég þarf út af fyrir sig ekki að hafa mörg orð um það en vil þó minnast á örfá atriði. Við 2. umr. fjárlaga hækkuðu útgjöldin verulega eða um 1.750 milljónir eða nálægt því þannig að lítið varð eftir af afgangnum sem var í fjárlagafrv. þegar það var lagt fyrir þingið. Einkenni frv. nú þegar það kemur til lokaafgreiðslu er að útgjöldin hækka enn þannig að í heild nemur útgjaldaaukinn frá því frv. var lagt fram, um 3,5 milljörðum kr. En það sem ég staldra aðeins við, herra forseti, er tekjuhlið þessara fjárlaga. Það verður að segja að það veldur verulegum áhyggjum hve það er oft, kannski ekki bara hjá þessari ríkisstjórn, sem miklar skekkjur eru í tekjuhlið fjárlaga hvort sem það er vísvitandi eða ekki. Stundum hefur maður grun um að það sé vísvitandi sem ekki eru settar fram allar þær tekjur sem menn geta séð fyrir sér á næsta ári. Það höfum við fyrir okkur varðandi yfirstandandi ár að þegar upp var staðið urðu tekjurnar miklu meiri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. þessa árs. Ef ég man töluna rétta var um að ræða 9 milljarða kr., hvorki meira né minna sem var umfram það sem Alþingi afgreiddi fjárlög með. Þrátt fyrir útgjaldaauka við 2. og 3. umr. hjá meiri hlutanum, er engu að síður sýnd niðurstaða með tekjuafgangi upp á 2,5 til 2,8 milljarða kr. Ég velti fyrir mér hvernig hann er fenginn. Hér er 1.300 millj. kr. bætt við vegna sölu eigna. Það er auðvitað athyglisvert að ríkissjóður er réttur af að stórum hluta með sölu eigna. Eins staldra ég við skattabreytingar upp á 1.828 millj. kr. Tekjurnar af virðisaukaskatti eru hjá meiri hlutanum áætlaðar 400 millj. kr. meiri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Minni hlutinn segir í nál. sínu að hann telji að tekjur af virðisaukaskatti séu ofáætlaðar um allt að 2 milljarða. Þarna ber nú heldur mikið á milli finnst mér. 
             Ég les hér upp úr framhaldsnál. frá minni hluta fjárln.: ,,Þá telur minni hlutinn að með tilliti til þróunar síðustu mánaða séu tekjur af virðisaukaskatti ofáætlaðar um allt að 2 milljarða kr. á þessu ári.`` Ég hef ekki kannað þetta nákvæmlega, herra forseti, út af framíkalli hæstv. ráðherra, en les einfaldlega upp sem stendur hér. Ég hef ekki kynnt mér það að öðru leyti. Ég vek athygli á, herra forseti, að minni hlutinn segir að tekjurnar séu ofáætlaðar um 2 milljarða meðan meiri hlutinn gefur sér í tekjur 400 millj. af virðisaukaskatti umfram það sem er í fjárlögum. Ég vek athygli á því ósamræmi sem þarna er, án þess að ég hafi haft tækifæri til að fara ofan í þessa hluti. Ef hæstv. ráðherra getur skýrt það við þessa umræðu þá er það náttúrlega mjög gott. Ég hefði haldið að það væri varlegt að áætla meira í virðisaukaskattinum en gert er nema því fylgi þá mjög góður rökstuðningur. Ég vitna þar t.d. í svar sem ég fékk frá fjmrh. nýlega um virðisaukaskatt. Þar kemur fram að tekjur af virðisaukaskatti vegna innanlandsveltunnar hafa dregist verulega saman. Á fjögurra ára tímabili, frá 1993 til 1996, var samdráttur á innanlandsveltunni um 4 milljarða kr. Það er sérmál og tengist náttúrlega ekki fjárlagaafgreiðslunni, að skoða framkvæmdina á skattinum og fá skýringu á því af hverju virðisaukaskattur af innanlandsveltunni er svona sveiflukenndur og hefur dregist verulega saman. Af svari hæstv. ráðherra við fsp. minni skilst mér að það sé mál sem ráðuneyti hans sé sérstaklega að skoða. Þessi mismunur á afstöðu meiri hlutans og minni hlutans til þess hvað virðisaukaskattur skilar vakti athygli mína. Það verður auðvitað að vera minni hlutans að skýra hvernig hann hefur fengið út þessa milljarða. Þessir viðbótaskattar eru 1.828 millj. Það er athyglisvert sé til þess litið að skattar á fyrirtæki hafa ekki skilað, tekjuskatturinn sérstaklega, miklu í ríkissjóð á þessu kjörtímabili. Mig minnir að það hafi komið fram, hvort það var við þessa umræðu eða 2. umr., að þegar litið er á allt kjörtímabilið greiði fyrirtækin um 16 milljarða í skatt af 100 milljarða kr. tekjum en launafólk 84 milljarða. Ég spyr hæstv. ráðherra, af því hann hefur kvatt sér hér hljóðs í andsvörum, hvort þessi hlutföll sem ég nefndi séu eitthvað sem hann getur kannast við. Ef ég skil málin rétt þá eru hækkanir á fyrirtæki milli ára í þessu fjárlagafrv. minni hækkun en á einstaklinga. Ég ætla út af fyrir sig ekki að ræða meira um heildarmyndina sem við höfum af fjárlögunum. Það hlýtur náttúrlega að vera áhyggjuefni hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnarinnar hvað skuldir heimilanna hafa vaxið mikið í þessu góðæri og í tíð ríkisstjórnarinnar. Við höfum fyrir okkur að skuldir heimilanna sem eru nú á fimmta hundrað milljarð kr., einhvers staðar vel yfir 400 milljarða, hafa aukist um 73 milljarða á 24 mánuðum. Það má vel vera að á því séu haldbærar skýringar. Menn segja að þenslan sé mikil í þjóðfélaginu o.s.frv. Þetta er áhyggjuefni og hv. formaður fjárln. og flokkur hans höfðu í tíð síðustu ríkisstjórnar miklar áhyggjur af skuldum heimilanna. Ég hygg hins vegar að þær hafi vaxið hraðar ef eitthvað er í tíð þessarar ríkisstjórnar en hinnar fyrri. Þetta vildi ég nú segja, herra forseti, um fjárlög við þessa lokaafgreiðslu málsins. Ég vildi líka fá að mæla fyrir tveimur brtt. sem ég flyt. Fyrst mæli ég fyrir brtt. á þskj. 598 um að auka fjármagn til skattrannsóknarstjóraembættisins um 5 millj. kr. Ekki er þetta há fjárhæð sem ég legg til. Hún er lág og lægri en hún þyrfti að vera. Ég hef þá bjargföstu trú, herra forseti, að öllu fjármagni sem lagt er í skattrannsóknir og til skattrannsóknarstjóra sé vel varið. Við höfum fyrir okkur nýlegar tölur sem birtust hér á síðasta þingi um árangurinn af skattrannsóknum og skatteftirliti. Það voru gífurlegar fjárhæðir. Mig minnir að á einu ári hafi skilað sér vegna skattrannsókna, um 500--600 millj. kr. Ég hygg að þessar 5 millj. kr. sem hér er lagt til að verði settar í þetta, muni fljótlega skila sér tvöfalt til baka ef ekki meira. Ég lít því á þessa tillögu sem sparnaðartillögu, herra forseti, en ekki útgjaldatillögu. Ég hefði gjarnan viljað sjá að settar væru til skattrannsókna 50 millj. en ekki 5 millj. Ég lít á þetta sem sparnaðartillögu. En ég hef hana nú ekki hærri en þetta vegna þess að ég er að vonast til þess að meiri hlutinn geti samþykkt svo lága fjárhæð til að auka við skattrannsóknir. Þetta samsvarar sennilega einu og hálfu stöðugildi og ég er sannfærð um að hv. formaður fjárln. er mér sammála um að ég mæli hér fyrir sparnaðartillögu. Ég vona að um hana geti náðst samstaða. Seinni tillagan er útgjaldatillaga. ég neita því ekki að þar er um töluvert háar fjárhæðir að ræða. Brtt. þessa flyt ég ásamt hv. þm. Svavari Gestssyni, Kristínu Halldórsdóttur, Ögmundi Jónassyni og Rannveigu Guðmundsdóttur. Tillagan snertir leiguíbúðir. Við leggjum til verulega breytingu á þeirri fjárhæð sem er í fjárlagafrv. sem er 180 millj. og á að duga til að koma á fót 120 leiguíbúðum. Við leggjum til 720 millj. kr. aukningu, þannig að um verði að ræða 900 millj. Með þeirri fjárhæð og miðað við sambærilega útreikninga og þessar 180 millj. byggja á, erum við að tala um 600 leiguíbúðir sem hægt væri að kaupa eða byggja á næsta ári ef um þessa tillögu næðist samstaða á hv. Alþingi. Nú fyndist mér ekki óeðlilegt að hæstv. ráðherra kæmi hér í ræðustól og spyrði hvar hann eigi að taka peninga fyrir þessum 720 millj. sem þingmaðurinn er hér að mæla fyrir. Ég veit, herra forseti, að ég og hæstv. fjmrh. erum ekki sammála um hvað hægt sé að taka inn í fjármagnstekjuskatti. Ég hygg því að það þjóni kannski litlum tilgangi að tefja tíma þingsins með því að ég og hæstv. ráðherra deilum hér um skoðanir okkar á fjármagnstekjuskattinum eða hvað taka megi inn í ríkissjóð miðað við mismunandi framkvæmd á honum. Ég skal því ekki tefja tímann til að rifja það upp. Við höfum farið í gegnum það og ljóst að við erum ekki sammála. Við vorum það ekki og ég geri ekki ráð fyrir, herra forseti, að það hafi breyst á þeim mánuði eða svo, síðan við ræddum þetta hér í þingsal. Þær 1.300 millj. sem skiluðu sér vegna fjármagnstekjuskatts á þessu ári teldi ég, herra forseti, að mundu skila 700 millj. til viðbótar, sem er mjög lágt mat og ég held það sé miklu hærri upphæð sem mundi skila sér inn í ríkissjóð, miðað við þá útfærslu sem við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til. Að auki bendi ég á að minni hlutinn leggur til að tryggingagjald verði hækkað og þannig aflað 1,5 milljarða kr. viðbótartekna. Ef ég skil málið rétt er svigrúm, a.m.k. um 500 millj. innan þeirrar tekjutillögu sem minni hlutinn mælti hér fyrir. Herra forseti. Út af fyrir sig væri hægt að halda mjög langa ræðu um þörfina á leiguíbúðum. Við fórum í gegnum utandagskrárumræðu um það fyrir ekki löngu síðan þar sem fram kom að þörfin fyrir leiguíbúðir --- og það var ítarlega rökstutt af mér og hv. þm. Ögmundi Jónassyni --- væri sennilega um 1.200 íbúðir. Ég tel að þær séu nær 1.500. Þar af eru í Reykjavík um 700 fjölskyldur sem bíða eftir leiguíbúðum. Einnig kom fram að áhrifin af nýja húsnæðiskerfinu kölluðu á um 210 íbúðir í Reykjavík. Talið var ljóst að í brýnni þörf væru 470 manns hér í Reykjavík. Það er fyrir utan skort á leiguíbúðum á stærri stöðunum eins og Kópavogi, Akureyri og Hafnarfirði en þar bíða nokkur hundruð manns. Nefndur var langur biðlisti hjá Öryrkjabandalaginu, þar voru um 270 manns á biðlista og hjá Félagsstofnun stúdenta voru einhverjir tugir. Því var lýst yfir af framkvæmdastjóra Félagsbústaða að húsnæðisneyð væri í borginni. Þessu viljum við mæta. Það hefur oft verið sagt úr þessum ræðustól að við viljum mæta þörfum þeirra sem verst standa í þjóðfélaginu, þörfum þeirra tekjulægstu. Af þeim sem gerst til þekkja er vitað að þeir sem helst njóta góðs af félagslega kerfinu eru einstæðir foreldrar sérstaklega, öryrkjar, námsmenn, aldraðir og tekjulágar, barnmargar fjölskyldur. Þess vegna tel ég, herra forseti, nauðsynlegt að bregðast við í þessu máli. Ég spyr: Hvar á þetta fólk höfði sínu að að halla eftir að nýja íbúðalánakerfið hefur tekið við og einungis er gert ráð fyrir um 120 leiguíbúðum? Herra forseti. Það sem ég fékk hér í hendurnar í dag hefði, ef við hefðum ekki haft svona knappan tíma, kallað á mjög ítarlegar umræður af minni hálfu. Málið er það alvarlegt að ég hefði, ef við hefðum haft meira svigrúm, herra forseti, óskað eftir utandagskrárumræðu um það mál. En ég vil þess í stað nota örfáar mínútur til að segja hvað hér er á ferðinni, vekja athygli á þessu máli. Þetta er mál sem ég mun auðvitað óska eftir að verði rætt á einn eða annan hátt strax þegar þing kemur saman. Það tengist reyndar þeirri brtt. sem ég flyt um að fjölga leiguíbúðum, þ.e. það sem hæstv. félmrh. hefur gefið út núna og er til þess að byggja greiðslumat í nýja Íbúðalánasjóðnum á. Og það vekur mér skelfingu og ótta. Hæstv. félmrh. ætlar að miða greiðslumatið við framfærslukostnað samkvæmt bráðabirgðaviðmiðunarneyslu Ráðgjafarstofu. Það höfum við fyrir framan okkur í þessari bók sem heitir Skýrsla starfshóps um nýtt greiðslumat sem var gefið út í febrúarmánuði. Þar er gefin út tafla sem miðar við meðaltekjur þeirra sem búa í félagslegum eignaríbúðum. Miðað við að 28% af tekjum fólks megi renna í húsnæðiskostnað, þá er sýnt fram á að það vantar frá 30 upp í 60 þús. kr. til að þetta fólk geti staðið undir þessari greiðslubyrði. Nú kemur hæstv. ráðherra fram með þennan framfærslukostnað, þar sem hann gengur enn lengra en hér er gert og vil ég t.d. nefna eina tölu. Einstætt foreldri með tvö börn gefur Ráðgjafarstofan út að hafi til framfærslu 77 þús. kr. sem þýðir að 61 þús. kr. vanti upp á að það standist greiðslumat miðað við 28%. Nú ætlar hæstv. ráðherra að lækka framfærslukostnað einstæðra foreldra með tvö börn þannig að hann verði ekki 85 þús. heldur 57 þús. Það lækkar hann bara sisvona, herra forseti, um 30 þús. og segir: Einstætt foreldri með tvö börn á að láta sér nægja til framfærslu 57 þús. kr. og má eyða því sem það hefur umfram það í greiðslubyrði lána. Þetta þýðir með öðrum orðum, á mannamáli, herra forseti, að það er verið að hækka greiðslumatið í nýja Íbúðalánasjóðnum að því er varðar húsbréf á almennum markaði og að því er varðar félagslega íbúðakerfið upp í 30--50% og segja við fólk: Þið megið eyða 30--50% af ykkar tekjum til að greiða niður afborganir og lán af ykkar húsnæði. Ég vil minna á í því sambandi að þegar húsbréfakerfinu var komið á, þá fórum við fyrstu vikurnar með matið upp í 30% en það stóð aðeins yfir í nokkrar vikur af því við sáum að það mundi leiða til holskeflu gjaldþrota og fórum því með þessi 30% niður í 18%. Nú er okkur boðið upp á greiðslumat sem getur þýtt 30--50%. Hér stendur hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sem hefur unnið að undirbúningi að því að koma upp þessu nýja kerfi þannig að hún gæti upplýst okkur um það kannski hvort ég sé ekki að fara með rétt mál, að það séu 30--50% af tekjunum sem megi fara til að greiða niður lánin. Hv. þm. Ögmundur Jónasson þekkir vel Sigtúnshópinn frá 1983. En ég spái því að innan örfárra vikna, mánaða eða missira muni verða hér holskefla af gjaldþrotum ef þetta á að ganga eftir. Og af hverju er hæstv. ráðherra að þessu, herra forseti? Hann er að nafninu til að reyna að smeygja öllum sem voru í félagslega íbúðakerfinu inn í nýja Íbúðalánasjóðinn nú rétt fyrir kosningar og það er engum greiði gerður með því vegna þess að þetta fólk mun ekki standa undir greiðslumatinu. Það þarf því auðvitað að búa sig undir stórfelld greiðsluerfiðleikalán á komandi mánuðum eða missirum ef þetta gengur eftir. Þessu vildi ég halda til haga núna þegar við ræðum fjárlögin við lokaafgreiðslu þeirra og ítreka, herra forseti, að mér finnst hér vera stórmál á ferðinni og ef við værum ekki á lokadegi eða dögum þessa þinghalds þá mundi ég kalla eftir langri og ítarlegri umræðu um það og er auðvitað skapi næst að halda langa ræðu af því að ég hef ótakmarkaðan ræðutíma núna varðandi þennan þátt málsins. Svo alvarlegt finnst mér þetta mál vera. En málið verður tekið upp þegar þing kemur saman að loknu jólaleyfi. Látið skal hér við sitja að flytja þessa aðvörun um það sem í stefnir núna um mánaðamótin eða áramótin við þær breytingar sem verða þegar félagslega íbúðakerfið verður lagt niður og nýr Íbúðalánasjóður tekur við. Herra forseti. Ég stóð hér upp aðallega til að mæla fyrir þessum brtt., þessari um leiguíbúðirnar og lítilli tillögu sem ég flyt um 5 millj. kr til skattrannsókna og ítreka það, herra forseti og veit að hæstv. ráðherra fjármála er mér sammála, að það er ekki hægt að kalla slíka tillögu annað en sparnaðartillögu sem mun skila sér margfalt aftur inn í ríkissjóð.

Herra forseti. Ég vil eingöngu víkja að því sem hv. þm. nefndi í upphafi máls síns að því er varðar tekjuhlið fjárlaganna. Ég var reyndar búinn að svara því við fyrirspurn frá öðrum þingmanni hvernig breytingin hefur orðið að því er varðar áætlaðar sölutekjur. Það er vegna þess að fyrir liggja betri upplýsingar um verðmætið sem fólgið er í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og vegna þess að stærri hluti af eignarhlut ríkisins í Íslenskum aðalverktökum verður seldur á næsta ári og minni á þessu ári. Það er tilflutningur. Þingmaðurinn lét þess getið að minni hlutinn í fjárln. teldi að þróun síðustu mánaða að því er varðar virðisaukaskatt benti til að hann væri ofáætlaður um 2 milljarða á þessu ári. Þetta stendur í framhaldsnál. minni hlutans. Þar stendur líka örfáum línum ofar, með leyfi forseta: ,,Minni hlutinn telur að í þjóðhagsáætluninni felist vanmat á innflutningi og fjárfestingu.`` Þá er verið að tala um áætlunina fyrir næsta ár. Þetta alveg óvart, hv. þm. og herra forseti, er mótsögn því ef vanmat er á innflutningi og fjárfestingu þá þýðir það að tekjurnar eru vanáætlaðar fyrir næsta ár. En svo er sagt nokkrum línum neðar að þær séu ofáætlaðar um 2 milljarða á þessu ári. Þetta hangir allt saman. Þær upplýsingar sem við höfum að því er varðar virðisaukaskattinn á þessu ári --- þær nýjustu eru frá því í byrjun þessa mánaðar, skiladagur á virðisaukaskatti var 5. desember --- staðfesta áætlun okkar um að innheimta virðisaukaskatt á þessu ári. Þannig að þetta tal um að virðisaukaskatturinn sé ofáætlaður á þessu ári stenst ekki. Áætlanir ráðuneytisins standast mun betur en þetta sem er nú reyndar upphaflega komið frá Ríkisendurskoðun og þaðan inn í álit minni hlutans, ef ég man þetta rétt. Þannig er nú þetta. Auðvitað veit enginn fyrir víst hvernig þjóðhagsáætlunin rætist eða þjóðhagsspáin. En ég held ekki að í henni sé um að ræða neitt sérstakt vanmat á innflutningi og fjárfestingu. Við erum einmitt að reyna að draga úr viðskiptahallanum með ýmsum aðgerðum eins og kunnugt er þannig að það væri mjög óráðlegt að reikna með að þar væri meiri tekjur að hafa af innflutningi og fjárfestingu heldur en nú er lagt til eða áætlað af hálfu Þjóðhagsstofnunar.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. ber brigður á það sem stendur í framhaldsnál. að því er varðar virðisaukaskattinn sem minni hlutinn telur ofáætlaðan um allt að 2 milljarða. Nú hef ég ekki legið yfir þessu nál. eða farið ofan í þær forsendur sem minni hlutinn gefur sér í þessu sambandi. Þó vil ég benda á að ég tel að vanmat á innflutningi þurfi ekkert að stangast á við það að tekjur af virðisaukaskatti séu ofáætlaðar vegna þess að það gæti falist í því --- en það væri auðvitað mikil breyting --- að veltan innan lands væri svo miklu minni en hún hafi t.d. verið. Það gæti verið skýringin á því sem minni hlutinn setur hér fram. Ég skal ekki um það segja. En miðað við þá reynslu sem við höfum af virðisaukaskattinum, t.d. innan lands eins og ég kom mikið inn á, og þær sveiflur sem hafa verið á þeim skatti og það niður á við þannig að tekjurnar af innanlandsveltunni hafa verið miklu minni þó þær hafi verið meiri af innflutningnum, þá er það eitthvað sem þarf að skoða og varlegt er að gefa sér það að miklar viðbótartekjur fáist út úr virðisaukaskattinum sem meiri hlutinn gefur sér að séu 400 millj. kr. Sú staðreynd málsins sem ég var aðallega að draga fram, herra forseti, er hvað það veldur miklum áhyggjum hvað tekjuhlið fjárlaganna er alltaf röng, að við stöndum frammi fyrir því að það sem sett er fram í fjárlögum hvers árs, stenst ekki. Það skeikaði t.d. 9 milljörðum króna hvað tekjurnar voru meiri á þessu ári. Þetta veldur áhyggjum, þ.e. hvað þessi mikilvæga spá um tekjuhlið fjárlaganna stenst illa í fjárlögunum. Það var ég að reyna að draga fram í máli mínu, herra forseti, og einnig það hvað valt er að treysta á virðisaukaskattinn, sérstaklega af veltunni innan lands.

Herra forseti. Það er þýðingarlítið að karpa um þessa hluti hér. Auðvitað eru þessar spár ákveðinni óvissu háðar. En ég held að þingmaðurinn sé nokkuð á villigötum með allt þetta tal um mismuninn á virðisaukaskatti á innflutningi og veltunni innan lands. Við höfum farið yfir það dálítið við annað tækifæri. Virðisaukaskattur á innflutningi kemur til frádráttar yfirleitt sem innskattur innan lands og það hvernig þetta þróast hangir þá saman við hvort aukning er í innflutningi almennt eða hvort t.d. útflutningur er að aukast. Það gefur í sjálfu sér engar vísbendingar um neina stórkostlega hluti. Aðalatriðið er að þjóðhagsspáin hefur gefið Þjóðhagsstofnun tilefni til að endurmeta tekjurnar af virðisaukaskattinum, hækka þær um 400 millj. Hv. þm. sat sem ráðherra í sjö ár og veit hvernig þessi hlutir ganga fyrir sig. Það er ekki svo að ríkisstjórnin geti pantað einhverjar slíkar niðurstöður. En vegna þess að meiri veltubreytingar eru í þjóðhagsspánni en áður var gert ráð fyrir og hagvöxturinn er meiri, þá þýðir það bara að virðisaukaskatturinn eykst. Þetta er afleidd stærð og um það þarf ekkert að deila. Hitt er svo alveg rétt að þessar spár hitta ekki alltaf í mark, hvorki að því er varðar þennan skatt né aðra tekjuöflun hjá ríkinu. Það er eitt af þessum vandamálum sem alltaf er við að fást og ekkert sérstaklega bundið við fjárlögin núna, en allir sem að þessum málum koma eiga að reyna að endurbæta eins og hægt er. Það liggur í hlutarins eðli að þegar um er að ræða spár um stærðir af þessum toga þá er ekki hægt að gera þær með 100% nákvæmni. Þá væri orðið mjög dularfullt ástand í þjóðfélaginu. Við gætum ekki lengur talað um frjálst þjóðfélag ef hægt væri að áætla þessar tekjur og skammta þær með 100% nákvæmni ár fram í tímann eða í fjárlögum fyrir eitt ár fram í tímann eins og við erum hér að fást við. Þetta er bara hluti af þeim takmörkunum sem um er að ræða eðli málsins samkvæmt í þessu ferli og alls ekki neitt nýtt fyrirbæri.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að flytja langt mál um fjárlög ríkisstjórnarinnar, ég hef gert grein fyrir sjónarmiðum mínum í ræðum áður. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að við fyrri afgreiðslu í lok 2. umr. var felld tillaga sem flutt var af hálfu þingflokks óháðra um að fella niður komugjöld á heilsugæslustöðvar. Við höfðum lagt til að ríkissjóður reiddi fram 250 millj. kr. til að fella þessi gjöld niður og í annan stað var felld tillaga sem við höfðum borið fram um að rúmum 280 millj. yrði varið inn í almannatryggingakerfið til að koma til móts við aldrað fólk og öryrkja þannig að það fengi ókeypis tannlæknaþjónustu, og peningunum yrði einnig varið til að hækka aldursviðmiðunarmörk unglinga úr 15 árum í 17. Enn liggja fyrir þinginu ýmsar tillögur frá þingflokki óháðra og vil ég nefna tillögu um að fella niður eða endurgreiða virðisaukaskatt af rafbílum og öðrum farartækjum sem nýta innlenda orku. Þá er hér tillaga frá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, en fyrri tillagan sem ég nefndi var einnig flutt af honum, um græna þjóðhagsreikninga. Þá eru tillögur sem við flytjum um fjárframlög til að efla rekstur þjóðgarða. Eins og heyra má er hér um að ræða tillögur sem lúta að umhverfis vernd og eru í takt við áherslur hinnar nýju vinstri hreyfingar sem gengur undir heitinu, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, og leggur áherslu á félagslegt réttlæti, jöfnuð og umhverfisvernd. Þá vil ég vekja athygli á tillögu sem er flutt af hálfu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, Svavari Gestssyni, Kristínu Halldórsdóttur og Rannveigu Guðmundsdóttur auk þess sem hér stendur, um stóraukið framlag til húsnæðismála. Við höfum af því þungar áhyggjur að sú upphæð sem ríkisstjórnin áformar að verja til byggingar leiguíbúða eða öllu heldur til að niðurgreiða lán sem sveitarfélögin tækju til að reisa leiguíbúðir sé óraunsæ og allt of lág. Gert var ráð fyrir því á fjárlögum að ráðist yrði í byggingu allt að 120 íbúða. Við teljum að þörfin verði margfalt á við það sem hér er boðað og hefur talan 1.000 til 1.500 íbúðir verið nefnd í því sambandi. Máli mínu til stuðnings vil ég nefna að í Reykjavík einni eru samkvæmt opinberum heimildum um 1.000 manns, einstaklingar og fjölskyldur á biðlista eftir húsnæði og einnig er mikil þörf á húsnæði í sveitarfélögunum í grenndinni, Kópavogi og Hafnarfirði. Sama gildir um Akureyri og án efa aðra staði einnig. Ég tek undir þær áhyggjur sem fram komu í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur vegna breytinga sem senn ganga í gildi á húsnæðislöggjöfinni og hvaða afleiðingar það hefur fyrir tekjulágt fólk og tekjulægri hluta samfélagsins sem mun ekki rísa undir þeim vaxtaklyfjum sem verið er að setja á fólk. Það er stórt stökk að fara úr raunávöxtun sem nemur 2,5% í rúmlega 5% raunávöxtun. Og nú er áformað að breyta greiðslumati á þann veg að fólki er opnuð leið inn í þetta kerfi. Áður var greiðslumat í almenna húsbréfakerfinu 18% en það rýkur núna upp um helming og spurningin er þessi: Hversu raunsætt er það mat? Mun fólk rísa undir þessu? Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var með spádóma um að þetta mundi leiða til gjaldþrots fjölda fjölskyldna þegar fram líða stundir og kannski ekki mjög langt fram í tímann, þess sé ekki langt að bíða nema gripið verði til ráðstafana til að koma til móts við fólk. Til þeirra ráðstafana er auðvelt að grípa en til þess þarf að reisa við félagslegt húsnæðiskerfi á Íslandi. Til að svo megi verða þarf að skipta um ríkisstjórn. Íslensku þjóðinni gefst kostur á því að skipta um ríkisstjórn í landinu í kosningum eftir fáeina mánuði og ég held að það sem er að gerast í húsnæðismálum sé vitnisburður um nauðsyn á slíku. Að lokum, hæstv. forseti, ætla ég að víkja að málefnum aldraðra og öryrkja og leggja áherslu á að í umræðu um málefni aldraðra og öryrkja vill oft gleymast að líta á einstaklinginn sjálfan og fjölskylduna sem slíka. Menn drukkna iðulega í stóru tölunum, hundruðum milljóna og prósentustigum og öðru af því tagi en staðreyndin er sú að þegar litið er til lífskjara öryrkja og aldraðra sem ekki eiga í digra lífeyrissjóði að sækja, þá eru þessi kjör gersamlega óásættanleg. Öryrki getur hæst fengið 63.500 kr. eða þar um bil og samkvæmt þeim tillögum sem liggja fyrir þinginu og verður senn gengið til atkvæða um, munu þessar upphæðir hækka um 4%. Það er því ekki að undra að forsvarsmenn öryrkja og forsvarsmenn samtaka aldraðra séu þungorðir þessa dagana í garð ríkisstjórnarinnar og má í því sambandi vísa í viðtöl sem birtust í Morgunblaðinu í gær, 18. desember, við Benedikt Davíðsson, formann Landssambands eldri borgara, annars vegar og Garðar Sverrisson, varaformann Öryrkjabandalags Íslands, hins vegar, en Benedikt Davíðsson, formaður Landssambands eldri borgara, segir að ellilífeyrisþegum sé smátt skammtað af góðærinu með áformum ríkisstjórnarinnar um breytingar á elli- og örorkulífeyri. Undir þetta tekur talsmaður Öryrkjabandalagsins einnig og ég vil gera það að mínum lokaorðum að taka undir þau sjónarmið sem fram koma hjá þessum aðilum.

Forseti vill geta þess varðandi fundarhaldið að tveir hv. þm. eru á mælendaskrá í fjárlögum enn þá, með áreiðanlega afar stuttar ræður, og að þeim loknum verður gert fundarhlé í hálfa klukkustund og síðan haldið áfram. 
             Það var samkomulag um það, ef verið er að spyrja, að gera fundarhlé í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu um fjárlög sem hér hefur farið fram. Hún hefur verið málefnaleg og ég hef í rauninni ekki miklu við að bæta og ætla ekki að lengja hana. Erindi mitt var að mæla fyrir þrem brtt. Tvær þeirra varða ákvörðun sem kom upp á borð okkar eftir að búið var að gefa út nál. og ég flyt þær tillögur ásamt Sturlu Böðvarssyni. Sú fyrri er að við 7. gr. komi nýr liður: ,,Að semja við sveitarfélög eða samtök þeirra um uppgjör vegna innlausnar íbúða í félagslega íbúðakerfinu.`` Til að standa undir þessu er lagt til á þskj. 597 að útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum hækki um 50 millj. en áður hafði verið gerð brtt. um að hækka þau um 110 millj. Seinni brtt. er á þskj. 601, við 7. gr. komi nýr liður: ,,Að selja hluta lóðar Ríkisútvarpsins, Efstaleiti 1, Reykjavík.``

Virðulegi forseti. Með dómi Hæstaréttar 18. desember 1998 var ákvörðun umhvrh. um að flytja starfsemi Landmælinga Íslands til Akraness dæmd ólögmæt, þar sem ráðherra hafði ekki aflað sér lagaheimildar fyrir flutningi stofnunarinnar frá Reykjavík til Akraness. Með þessu hefur skapast óvissa og því hafa stjórnarflokkarnir ákveðið að flutt verði frv. til að eyða þessari óvissu. Allshn. tók málið til umfjöllunar og var þar rætt hvort flytja ætti frv. sem veitti hverjum ráðherra almenna heimild með lögum til að ákveða aðsetur stofnana sem undir þann viðkomandi ráðherra heyrir. Ekki varð samkomulag í allshn. Meiri hluti nefndarinnar afgreiddi málið með þeim hætti að rita umhvn. bréf og vil ég vitna í niðurlag þess, með leyfi forseta. Í bréfi frá allshn. segir svo: ,,Meiri hluti nefndarinnar telur að dómur Hæstaréttar gefi tilefni til að taka heildstætt á málinu, enda þótt ekki næðist samstaða í allsherjarnefnd um að ráðast í slíkar breytingar með ekki lengri fyrirvara. Þó er ljóst að nú þegar verður að gera sértækar breytingar vegna fyrirhugaðs flutnings Landmælinga Íslands til Akraness 1. janúar nk. Því beinir meiri hluti allsherjarnefndar því til umhverfisnefndar að hún beiti sér fyrir breytingum á lögum um landmælingar og kortagerð, nr. 95/1997, er staðfesti þau áform um flutning stofnunarinnar sem boðuð hafa verið.`` Í framhaldi af atbeina allshn. og bréfi hennar til umhvn. hélt umhvn. fund um málið og varð niðurstaðan sú að meiri hluti nefndarinnar flytur frv. um breyting á lögum nr. 95/1997, um landmælingar og kortagerð. Sá sem hér talar mælir fyrir frv. sem formaður umhvn. en frv. hljóðar svo: ,,1. gr. Við 2. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Heimili Landmælinga Íslands er á Akranesi. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Frv. fylgir að sjálfsögðu greinargerð. Ég vil ljúka máli mínu, virðulegi forseti, með því að leggja til að máli þessu verði vísað til 2. umr. Ég ítreka nauðsyn þess að málið verði lögfest hér á þinginu áður en hlé verður gert á þingstörfum.

Hæstv. forseti. Nokkuð langt er um liðið síðan skýrt var frá því að ríkisstjórnin hefði í hyggju að flytja Landmælingar ríkisins frá Reykjavík til Akraness. Almennt var starfsfólk stofnunarinnar mjög andvígt ráðstöfuninni. Þarna er um að ræða stofnun sem hefur í þjónustu sinni marga sérþjálfaða starfsmenn sem færðu rök fyrir máli sínu um hve óhagkvæmur þessi flutningur væri og kostnaðarsamur, auk þess sem þeir bentu á ýmis sanngirnisrök. Engu tauti varð við hæstv. ráðherra komið. ,,Þetta er pólitísk ákvörðun``, sagði hann. Vandinn er sá að pólitík sína rak ráðherrann á lögbrotum og sannast sagna kemur það mörgum okkar sem komum að þessari umræðu á sínum tíma ekki á óvart. Ráðherranum var bent á að lagastoð skorti fyrir þessari ákvörðun. Ég kem hér upp til að vekja athygli á þessu. Ég ætla ekki að hafa um þetta langt mál, það er óþarfi, það liggur í augum uppi. Þetta eru hins vegar makalaus vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég leyfi mér að fordæma þau harðlega.

Hæstv. forseti. Hv. þm. sagði að það hefði skort lagastoð. Nú vil ég spyrja hv. þm.: Skorti lagastoð þegar Siglingamálastofnun var flutt í Kópavog? Hafa Bændaskólinn á Hvanneyri og Bændaskólinn á Hólum um aldir verið lagastoðarlausir? Þannig mætti áfram spyrja. Jafnvel mætti spyrja hvort Litla-Hraun sjálft hafi verið ólöglega staðsett á Eyrarbakka alla þessa öld. Ég vil spyrja hv. þm. um álit hans á þessu. Það má jafnvel nefna sýslumenn og skattstofur á landsbyggðinni.

Sýslumanninn á Hólmavík?


             Jafnvel á Húsavík líka.

Hæstv. forseti. Mér finnst það alvarlegt fyrir Alþingi Íslendinga þegar það hendir gaman að dómum Hæstaréttar. Það er reynt að gera grín að þessu máli og hártoga það. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin hefur verið fundin sek um lögbrot. Hún braut lög þegar hún ákvað að flytja Landmælingar ríkisins til Akraness. Það getur vel verið að mörgum finnist ástæða til að hlæja að málinu og gera grín að því en því fólki sem í hlut átti og þótti það vera beitt ofríki og yfirgangi af hálfu stjórnvalda, get ég fullvissað hv. þm. Guðna Ágústsson um, var ekki hlátur í huga. Nú er það staðreynd að dómur hefur verið kveðinn upp í þessu máli í Hæstarétti. Hann hefur komist að raun um að ríkisstjórnin braut lög og þess vegna bregst Alþingi við með þessum hætti. Mér finnst þetta ekki vera gamanmál.

Hæstv. forseti. Það jaðrar við að ég verði að bera af mér sakir. Ég var ekki að henda gaman að þessu máli. 

Er hann einhver hæstiréttur? Á hann að svara því?

Nei, en mér leyfist að spyrja hv. þm. sem hér var að tala.  
             Ég tek fullt mark á Hæstarétti og legg mikið upp úr þrískiptingu valdsins og réttlátum dómum. Ég var aðeins að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson, sem hefur haft hljótt um sig meðan menn kalla látlaust fram í ræðu mína, um það hvort hann teldi að þau fyrirtæki sem staðsett væru úti á landi og væru undirstofnanir ráðuneyta væru þar ólöglega sett og hvort hann teldi að Siglingamálastofnun, sem flutt var yfir í Kópavog, hefði verið ólöglega flutt. Þetta voru spurningar mínar. Ef þær mega ekki falla við þessar umræðu þá er nú þingræðið að verða skrítið.

Þú ert forseti.

Ég geri mér grein fyrir því að hér situr forseti sem starfar nú, ég er hér í mínum þingmannsrétti, hv. þm. Svavar Gestsson. 

Muna eftir ákvæðum þingskapa um ávörp úr ræðustóli.

Hæstv. forseti. Ég treysti mér ekki til að svara þessum spurningum. Ég er ekki hingað kominn til að kveða upp dóma, ég er að fjalla um dóm sem felldur hefur verið yfir ríkisstjórninni og athöfnum hennar. Það reyndist rétt sem starfsfólkið hélt fram, að þetta væri ólögmæt ráðstöfun. Það neyddist hins vegar til að sækja rétt sinn frammi fyrir dómstólum. Ég vil benda þeim þingmönnum sem ætla að hafa þetta mál í flimtingum á að það er ekki leyst. Því lýkur ekki með þeim lögum sem er í ráði að samþykkja nú, sem meiri hluti Alþingis ætlar að keyra í gegnum þingið. Allir þeir samningar sem gerðir hafa verið eru í uppnámi. Þeir byggja á lögleysu og þá þarf að taka til endurskoðunar. Ef Alþingi Íslendinga eða fulltrúar ríkisstjórnarinnar ætla að hlæja að því fólki sem missir þarna vinnuna og hefur barist gegn þessum yfirgangi og ofbeldi ríkisstjórnarinnar þá vorkenni ég þeim. Ef ætlunin er að gera gys að fólkinu, hlæja að því og koma hér á síðustu klukkustundum með lög sem eru til þess fallin að hysja upp um þessa vesölu ríkisstjórn, þá vorkenni ég henni. Ég hef í dag haft tal af fulltrúum starfsmanna og þeir hafa tjáð mér að þessu máli sé ekki lokið. Þeir ætla að skoða ýmsar lagalegar hliðar málsins. Þær umræður sem hér hafa farið fram og viðbrögð stjórnarþingmanna við þessu máli, þar sem þeir gera gys að fólkinu og ráðagerðinni allri, eru ekki til þess fallnar að lægja öldurnar.

Herra forseti. Hér er flutt frv. til laga um breyting á lögum um landmælingar og kortagerð. Það er greinilega vilji ríkisstjórnarinnar og meiri hluta umhvn. að þetta mál verði afgreitt í gegnum tvær umræður á einum og sama degi og gert að lögum áður en þing fer heim í jólahlé. Þetta virðist algild regla þessarar ríkisstjórnar að setja hér fram veigamikil mál, einum eða tveimur dögum fyrir þingfrestun og ætlast til þess að þingið afgreiði málið. Herra forseti. Mér finnst að með þessu sé þinginu sýnd nokkur lítilsvirðing, að ekki sé talað um málið sem er til umfjöllunar. Þinginu gefst ekki eðlilegur tími til að fjalla um það. Þetta mál hefur verið mikið í umræðunni innan þings og utan. Um það var mikið fjallað hér í þinginu. Nú þegar við stöndum frammi fyrir dómi Hæstaréttar í þessu máli þar sem í ljós kemur að ráðherrann hafði rangt fyrir sér, en starfsfólkið hafði rétt fyrir sér og ýmsir innan þings töldu að ráðherrann hefði ekki heimild í lögum til að flytja stofnunina til Akraness, þá hefði málið þurft meiri og lengri skoðunar við. Það hefði þurft að kalla til ýmsa aðila, t.d. starfsmenn, til að fara yfir þetta mál í heild sinni. Það er jafnframt athyglisvert, herra forseti, að í annað sinn á mjög skömmum tíma þarf þingið að bregðast við dómi Hæstaréttar með lagabreytingu. Dómnum er hlítt með því að breyta lögum. Hið athyglisverðasta við þetta mál eitt og sér er kannski að hæstv. umhvrh. bar því ávallt fyrir sig að hér væri um pólitíska ákvörðun að ræða þegar hann var sakaður um lagabrot. Hann bar ávallt fyrir sig að hér væri aðeins um pólitíska ákvörðun að ræða. Nú þegar Hæstiréttur hefur staðfest að ráðherrann hafði enga heimild til að gera það sem hann vildi gera í nafni pólitískrar ákvörðunar, þá bara beygir þingið sig fyrir því. Á nokkrum klukkutímum á að keyra í gegnum þingið, í þremur umræðum, frv. ráðherra svo hann geti staðið við það sem hann sagði, að hér væri um pólitíska ákvörðun að ræða. Þingið ætlar að sigla með ráðherranum í þessu efni, án þess að málið fái eðlilega umfjöllun í þinginu. Við erum hér að fjalla um úrskurð Hæstaréttar, herra forseti, sem ástæða hefði verið til að fara ítarlega yfir og kalla fyrir ýmsa aðila en allt kemur fyrir ekki. Málið skal keyrt hér í gegn. Meira að segja gekk hæstv. ríkisstjórn svo langt að á þessum stutta tíma sem þingið hefur til umfjöllunar átti að keyra í gegn altæka heimild um að ráðherrar gætu hvenær sem þeim dytti í hug flutt stofnanir þvers og kruss um landið án þess að hafa fyrir því heimild frá Alþingi. Þetta datt þeim í hug að gera á þeim tveimur dögum sem þingið hefur til ráðstöfunar. Sem betur fer var nú komið í veg fyrir það. Við stöndum hins vegar frammi fyrir þessu frv. Það er ástæða til þess að nefna að Ragnar Hall sem fór með málið fyrir hönd starfsmanns fyrir Hæstarétt og héraðsdóm hefur látið hafa eftir sér að nú þegar þessi dómur liggur fyrir séu allir samningar sem gerðir hafa verið í tengslum við þessa ákvörðun ráðherra ógildir. Bara það út af fyrir sig ætti að kalla á að þingið skoðaði þetta mál nokkuð nánar. Rétt áður en þingi lauk síðasta vor þá bar ég fram fsp. til umhvrh. um flutning Landmælinga Íslands. Ég spurði hæstv. ráðherra: ,,Var ráðherra kunnugt um álit ríkislögmanns frá 1994 þegar hann tók ákvörðun um flutning Landmælinga til Akraness á miðju ári 1996?`` Og ég spurði hæstv. ráðherra einnig eftirfarandi spurningar, með leyfi forseta: ,,Hver er skoðun ráðherra á því áliti ríkislögmanns að það þurfi samþykki Alþingis, með sérstökum lögum eða heimild í lögum, áður en tekin er ákvörðun um flutning ríkisstofnana?`` Þetta voru tvær af þremur spurningum sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra sem hann svaraði ekki áður en þingi lauk. En þeim var svarað með bréfi til mín, dags. 30. júní, eftir að þing var farið heim. Undir það skrifaði Magnús Jóhannesson og þar kemur fram eftirfarandi svar við þessum spurningum: ,,1. Ráðherra telur rétt að upplýsa yður um eftirfarandi: Ráðherra var kunnugt um álit ríkislögmanns, dags. 8. mars 1994, sem þér vísið væntanlega til í fyrirspurn yðar, enda er vísað til þess í minnisblaði ráðherra til starfsmanna um ákvörðun hans, dags. 3. júlí 1996. 2. Ráðherra er ósammála því áliti ríkislögmanns að sérstaka lagaheimild þurfi til að ákveða flutning ríkisstofnana. Rétt er og að vekja athygli á að Alþingi sá ekki ástæðu til að kveða sérstaklega á um aðsetur Landmælinga Íslands í lögum um landmælingar og kortagerð, sem samþykkt voru á Alþingi 13. maí 1997, þrátt fyrir að ákvörðun ráðherra lægi þá fyrir og hefði komið til umræðu við meðferð málsins á þingi.`` Það er athyglisvert að ráðherra sá enga ástæðu til að fara eftir því sem ríkislögmaður sagði um þetta mál vegna þess að úrskurður ríkislögmanns var mjög skýr í þessu máli. Ég skal ekki tefja tíma þingsins með að fara ítarlega yfir þann úrskurð ríkislögmanns. Hann var mjög afdráttarlaus, mjög vel rökstuddur og öll efni stóðu til að ráðherra færi að þessu áliti ríkislögmanns. Öll efni stóðu til þess. Niðurstaða Guðrúnar Margrétar Árnadóttur og Gunnlaugs Claessens 8. mars --- nei, þetta er nú eldri úrskurður. Þetta er almennt álit um hugsanlegan flutning ríkisstofnana. En álit varðandi þetta var í þá veru að það þyrfti að afla lagaheimildar til að flytja Landmælingar út á land. Þetta var mjög skýr niðurstaða um álit ríkislögmanns. Aftur á móti gekk álitsgerð Eiríks Tómassonar í aðra átt. Ekki veit ég hver kallaði eftir því áliti en ráðherrann sá frekar ástæðu til að fara eftir því. Í áliti Eiríks Tómassonar um Landmælingar Íslands segir: ,,Í lögum nr. 31/1985, um Landmælingar Íslands, er ekki að finna bein fyrirmæli um það hvar stofnunin skuli vera staðsett né heldur verður neitt ráðið um vilja löggjafans í því efni af þeim lögskýringargögnum sem tiltæk eru. Samkvæmt því er það álit mitt að umhvrh. geti ákveðið að flytja stofnunina frá Reykjavík til Akraness án atbeina Alþingis, svo framarlega sem flutningurinn hafi ekki í för með sér útgjöld umfram það sem heimilað er í fjárlögum.`` Þetta var álit Eiríks Tómassonar. Álit ríkislögmanns gekk í aðra átt svo sem segir, með leyfi forseta: ,,Hér að framan var komist að þeirri niðurstöðu að ekki verði gerðar breytingar á aðsetri stofnana nema með lögum eða með heimild í lögum. Verði ráðherra veitt með lögum heimild til slíkrar ákvörðunartöku gilda í því tilviki reglur stjórnsýslulaga um undirbúning og gerð þeirrar ákvörðunar.`` Ráðherrann, þegar hann tók þessa ákvörðun, hefur væntanlega haft fyrir framan sig þessi tvö álit. Og maður hefði talið eðlilegra að hann færi eftir áliti ríkislögmanns en áliti Eiríks Tómassonar. Nú hefur komið í ljós og Hæstiréttur hefur staðfest það að álit ríkislögmanns ber saman við dóm Hæstaréttar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Ekki nýtur almennra lagafyrirmæla um heimildir framkvæmdarvaldsins til að gera breytingar á staðsetningu ríkisstofnana. Áður er um það getið að engin lagafyrirmæli séu um aðsetur Landmælinga Íslands frekar en fjölda annarra ríkisfyrirtækja.`` Og síðan segir, með leyfi forseta: ,,Að framangreindum sjónarmiðum virtum verður að telja ákvörðun um aðsetur ríkisstofnunar þess eðlis að um hana skuli mælt í lögum. Af því þykir leiða að ráðherra verði að leita sér skýrrar heimildar í almennum lögum fyrir flutningi stofnunar frá Reykjavík. Meðan umhverfisráðherra hefur ekki aflað sér lagaheimildar um flutning Landmælinga Íslands frá Reykjavík til Akraness verður að fallast á það með áfrýjanda að hann sé ólögmætur.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Eftir að um þetta mál hefur verið deilt lengi í þjóðfélaginu og starfsmenn, ýmsir aðilar innan þings og ýmsir löglærðir menn hafa margsagt hæstv. umhvrh. að hann væri að fremja lögbrot með þessu, þá liggur niðurstaðan fyrir. Allt kom fyrir ekki. Ráðherrann ætlaði að halda sínu striki. Nú liggur niðurstaðan fyrir og ég vil ítreka það, og skal ekki tefja umræðu um þetta mál, að mér finnst málið þess eðlis að miklu nánar hefði þurft að fjalla um það á þingi og skoða það miklu nánar í nefndinni. Auðvitað á að sýna starfsfólkinu sem mikið hefur barist í þessu máli þá virðingu að fá koma fyrir þingið og nefndina til að ræða þetta mál og þá stöðu sem komin er upp. En það á greinilega að keyra málið í gegnum þingið. Ég mun ekki greiða þessu frv. atkvæði mitt af því að mér finnst vinnubrögðin óþolandi sem höfð eru í frammi. Það hefur ekkert með það að gera hvort ég sé hlynnt því að flytja stofnanir út á land eða ekki. Það hefur með vinnubrögðin í þessu máli að gera sem voru óþolandi, afstöðu ráðherra sem barði hausnum við steininn sama hvað aðrir sögðu um að hann þyrfti að afla sér lagaheimildar í þessu og það er ástæðan fyrir því að ég mun ekki styðja frv.

Herra forseti. Ég vil andmæla þeim fullyrðingum þingmannsins að þinginu sé lítilsvirðing sýnd með því að bregðast skjótt við dómi Hæstaréttar og minni á að það var krafa stjórnarandstöðunnar fyrir nokkrum dögum í kjölfar annars dóms að þingið brygðist skjótt við og helst fundið að því að ríkisstjórnin væri ekki nógu skjót í viðbrögðum sínum. Ef menn vilja leita að dæmi um að þinginu hafi verið sýnd lítilsvirðing, þá ætti hv. þm. að leita að öðrum dæmum en þessu frv., t.d. því að standa hér fyrir ræðuhöldum í tíu tíma samfleytt og má spyrja hverjum var helst sýnd lítilsvirðing með slíku framtaki. Ég vil spyrja þingmanninn hvort það sé ekki rétt munað hjá mér að sá ríkislögmaður sem vitnað er til sitji nú í Hæstarétti. Ég vil einnig benda þingmanninum á að hvergi stendur í lögum að það þurfi lög frá Alþingi til að heimilaður sé flutningur stofnunar út á land. Það ákvæði er hvergi að finna í íslenskum lögum. Hæstiréttur var ekki að dæma samkvæmt einhverju slíku lagaákvæði. Hæstiréttur var að túlka lög og kom með túlkun sem ekki hefur fyrr verið uppi höfð fyrir utan álit ríkislögmanns fyrir fáeinum árum. Það er auðvitað vandi þegar Hæstiréttur landsins fer að túlka lög á þann hátt sem hann gerir í þessu tilviki því að hann leggur hluti ekki að jöfnu í sínum úrskurði. Hæstiréttur kveður upp úr með það að ekki þurfi ákvæði í lögum til að kveða á um hvar stofnun sé en að það þurfi lög til að flytja hana úr Reykjavík. Með úrskurði Hæstaréttar var Ísland smækkað verulega.

Herra forseti. Þetta var skrítin ræða. Það eina sem mér fannst ekki skrítið við hana er að það er alveg ljóst af skoðunum hv. þm. að hann er mjög fljótur að samsama sig Framsfl. og skoðunum sem þar ríkja. Hann taldi ástæðu til að rifja upp nokkuð ítarlega ræðu sem ég flutti á síðasta þingi þar sem ég og fleiri vorum að verja rétt þeirra sem minnst mega sín í þessu þjóðfélagi sem var fótum troðinn. Og ég mun aldrei á minni ævi, svo lengi sem ég lifi, skammast mín fyrir þá ræðu sem þar var flutt og hversu löng hún var. Það var svona framsóknareðli sem kom upp í þessum þingmanni þegar hann mælti þessi orð. Hann leyfði sér líka að mótmæla dómi Hæstaréttar. Það var ekki annað að heyra á hv. þm., hv. framsóknarþingmanninum. Það var ekki annað að heyra. Ég sagði að þetta væri ekki bjóðandi þinginu. Af hverju segi ég það? Það að taka þrjár umræður um svo umdeilt mál, sem var umdeilt í þjóðfélaginu, á svo skömmum tíma er ekki bjóðandi þinginu. Það er enginn sem segir að við þurfum að fara heim á þessum sólarhring. Mér er ekkert að vanbúnaði að vera hér lengur til þess að þetta mál t.d. fái ítarlega umfjöllun. Það er það sem ég er að segja. Kannski þarf hv. framsóknarþingmaðurinn að flýta sér í sitt kjördæmi. Það er þá hans mál. En mér er ekkert að vanbúnaði að vera hér lengur til þess að þetta mál fái eðlilega og þingræðislega skoðun. Herra forseti. Starfsfólkið hefur staðið í löngu þófi við hæstv. ráðherra og svo kemur í ljós að það hafði rétt fyrir sér. Það á heimtingu á því að fá að koma fyrir þingnefnd og ræða þetta mál og þá stöðu sem hér er komin upp. Þingið á ekki að hlaupa á eftir ráðherranum til þess að orð hans megi standa. Hæstv. ráðherra sagði alltaf að þetta væri pólitísk ákvörðun, þetta væri pólitísk ákvörðun og hafði ekkert með lög að gera. En Hæstiréttur Íslands hefur rekið það ofan í kokið á honum.

Forseti minnir á ákvæði þingskapa um ávörp úr ræðustóli.

Herra forseti. Öll verðum við að una dómum Hæstaréttar og gerum það og löggjafinn bregst við dómum Hæstaréttar með breytingum á lögum ef þörf er á. En það er engin skylda að vera sammála dómum Hæstaréttar. Ég er ósammála þessum dómi Hæstaréttar. Hann komst að þeirri niðurstöðu að engin lög þyrfti til að ákveða að allar stofnanir íslenska ríkisins skuli vera í Reykjavík. En hann komst að þeirri niðurstöðu, án þess að nokkurt ákvæði í lögum sé fyrir hendi, að það þurfi lög í hverju tilviki til að færa stofnun út fyrir umdæmi Reykjavíkurborgar. Ég er fullkomlega ósammála þessum dómi Hæstaréttar Íslands.

Herra forseti. Það verður að vera mál hv. þm. og hann hefur auðvitað rétt til þess að vera ósammála dómi Hæstaréttar. En sá dómur liggur fyrir og sá dómur er mjög skýr að mínu mati. Hann segir einfaldlega þegar búið er að rökstyðja niðurstöðuna sem dómurinn kemst að: ,,Að framangreindum sjónarmiðum virtum verður að telja ákvörðun um aðsetur ríkisstofnunar þess eðlis að um hana skuli mælt í lögum.`` Ég tel það bara mjög gott að þessi úrskurður liggi fyrir vegna þess að vafalaust munum við í framtíðinni flytja fleiri ríkisstofnanir út á land, og þá liggur fyrir hvernig að því eigi að standa. Það er hin skýra niðurstaða. Eftir stendur engu að síður það sem ég sagði áðan, og því hefur ekki verið mótmælt þó að hv. þm. hafi reynt það í fyrri ræðu sinni --- hann gerði enga tilraun til þess í seinni ræðu sinni --- að þingið er lítilsvirt með þeim vinnubrögðum og málatilbúandi sem hér er uppi hafður af hv. stjórnarliðum. Ég minni á að þetta er í annað sinn á þessum degi sem við erum að fjalla um stórmál sem ríkisstjórnarflokkarnir ætlast til að við afgreiðum í gegnum þingið á einum degi í þremur umræðum. Og það er það sem ég meina, herra forseti, þegar ég er að tala um lítilsvirðingu við löggjafarsamkomuna.

Virðulegi forseti. Síðasti sólarhringur hefur verið dálítið merkilegur í lífi þessarar ríkisstjórnar því að hún hefur fengið á sig tvo hæstaréttardóma á einum sólarhring og ég held að það sé kannski langt til jafnað að ætlast til þess að fleiri ríkisstjórnir hafi náð jafnmiklum árangri. En ég vil segja það líka að það þarf ekkert að segja mikið í sjálfu sér um stjórnsýsluna þó að niðurstaða af þessum toga sé í þessum málum, og sérstaklega í því máli sem við fjöllum um nú, sökum þess að almennt var talið, áður en þessi dómur féll, að það væri full heimild til að færa ríkisstofnanir út á land ef ekki væri kveðið á um í lögum hvar þær ætti að setja niður. Þannig að í sjálfu sér á hæstv. umhvrh. alla mína vorkunn í þessu máli. En ég vildi koma því að í þessari umræðu að í gær var kallað til fundar í umhvn., svona undir miðnættið, þar sem það var borið undir nefndina að flytja þetta mál. Minni hlutinn tók þá ákvörðun á þeim fundi að taka ekki þátt í flutningi málsins sökum þess að hann taldi að miklum mun eðlilegra væri að hæstv. umhvrh. flytti þetta mál sjálfur. Það væri miklu eðlilegra að sá sem hefði staðið að öllu málinu, hefði unnið málið og keyrt það í gegn, flytti það en umhvn. væri ekki að taka þetta verkefni af honum. Meiri hlutinn féllst ekki á þessi viðhorf minni hlutans og niðurstaðan varð því sú að meiri hlutinn flutti málið. En í þessu viðhorfi minni hlutans kemur ekki fram að minni hlutinn hafi í sjálfu sér lagst gegn því að þetta lagafrv. yrði keyrt hér í gegn vegna þess að eins og málum er fyrir komið þá held ég að flestir viðurkenni að nauðsynlegt er að breyta lögum vegna þess að búið er að vinna mikið í þessu máli, það er búið að leggja í mikinn kostnað, ákvörðun hefur verið tekin og það er algerlega nauðsynlegt að framkvæma þetta. En það sem ég vildi bæta við í þessari umræðu er að við lögðum á það nokkra áherslu að ef þetta færi í gegn væri nauðsynlegt að þeir sem hafa unnið það verk, ef svo má að orði komast, að keyra þetta mál í gegnum tvö dómstig, þ.e. í gegnum héraðsdóm og í gegnum Hæstarétt, kæmu á okkar fund, þ.e. að umhvn. fengi fulltrúa þeirra á sinn fund til að fjalla um þetta mál. Núna virðist mér útséð um, eins og áætlanir eru um að ljúka þinginu síðar í kvöld eða nótt, að þetta takist ekki og ég vil taka það sérstaklega fram að ég harma það. Ég held að fólk sem hefur lagt svona mikið á sig til þess að láta reyna á sinn rétt eigi skilið að fá að koma fyrir nefndina og tala sínu máli. Það er miður að þurfa að gera þetta með þessum hraða. Eins og ég sagði áðan tek ég undir að breyta þarf lögum en ég dró það í efa að það þyrfti að gera nákvæmlega á þessum tímapunkti, því að ég get vel ímyndað mér að það hefði mátt geyma eina skrifstofu í Reykjavík fram yfir áramót og klára þetta mál þannig að menn gætu komið sínum sjónarmiðum að. Á þetta var ekki fallist og þetta er niðurstaða meiri hlutans. Ég ætla ekki að setja á langt mál út af þessu en við gerðum athugasemdir við þetta og af þeim ástæðum er minni hlutinn ekki með á þessu frv. en hins vegar segir það ekkert til um það hvernig hann mun greiða atkvæði þegar þetta mál kemur til atkvæða.

Herra forseti. Hér er til umræðu og meðferðar nokkuð sérstakt mál sem er alveg ljóst að þarfnast afgreiðslu, enda sýnist mér að þingmenn í öllum flokkum hafi út af fyrir sig tekið því allvel að láta það yfir sig ganga að ljúka afgreiðslu þessa máls með þeim hætti sem okkur er nauðsynlegt að gera. Og fyrir það er vissulega ástæða til að þakka, ekki síst vegna þess að það er lítill tími hér á þessum síðasta sólarhring fyrir jólahlé. Dómur liggur fyrir og ég sé ekki að neitt sé óeðlilegt við það að Alþingi bregðist þannig við að hægt sé að segja sem svo að gengið sé til jólahátíðar hvað þetta mál varðar þannig að þar sé hreint borð. Ég verð þó að segja að mér finnst nokkur ósanngirni hafa komið fram. Ég skil að menn leggja sína merkingu í þetta mál og það er ekkert óeðlilegt við það. Öll sjónarmið hafa komið fram og það er nauðsynlegt. En ég lít svo á að hæstv. ráðherra umhverfismála hafi verið í góðri trú. Það er ekki óvanalegt að við alþingismenn fáum misvísandi greinargerðir frá lögmönnum. Það hefur gerst í þessu tilviki og ríkisstjórnin hefur upplifað það í þessu máli að fá í hendur misvísandi greinargerðir og það er eins og hvert annað hundsbit, ef svo mætti segja, sem verður að sætta sig við. En ég tel að hæstv. umhvrh. hafi verið í góðri trú, viljað ganga til þessa verks sem allir flokkar hafa viljað stuðla að, sem er að reyna að jafna byggðina í landinu með því að dreifa atvinnustarfseminni sem mest um landið. Ég held að í rauninni hafi allir flokkar tekið þátt í þessu með einum eða öðrum hætti, enda liggur það fyrir að búið er að flytja Skógræktina til Egilsstaða, það er búið að flytja veiðistjóraembættið norður til Akureyrar o.s.frv., þannig að við höfum verið þátttakendur í þessu. Ég held því að það sé fullkomlega eðlilegt að við ljúkum þessu þingi með því að afgreiða það frv. sem hér liggur fyrir og sem ég styð heils hugar.

Aðeins örstutt, hæstv. forseti. Í rauninni er það ekki rétt orðalag að menn úr öllum flokkum, þingmenn úr öllum flokkum séu reiðubúnir að láta þetta yfir sig ganga. Stjórnarandstaðan hefur mótmælt þessum vinnubrögðum. Okkur hefur verið gerð grein fyrir því að fyrir þessu sé meirihlutavilji á Alþingi, ríkisstjórnin og meiri hlutinn sé staðráðinn í því að keyra þetta í gegnum þingið og í ljósi þeirrar ákvörðunar og þess ásetnings höfum við metið framgang málsins. Að öðru leyti leyfi ég mér að efast um að það sé heppileg samlíking að tala um dóm Hæstaréttar sem hundsbit og hversu langt við eigum að ganga þá áfram í þeirri samlíkingu treysti ég mér ekki til að gera. En ég vildi að þetta sjónarmið kæmi skýrt fram, að stjórnarandstaðan er andvíg þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að keyra þetta mál fram með þeim hætti sem gert er. Og ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að æskilegra og heppilegra og eðlilegra hefði verið að hlutaðeigandi starfsmenn hefðu komið fyrir þá nefnd sem um þetta fjallar til að gefa álit sitt á málinu og færa fram sín rök og sjónarmið.

Herra forseti. Það sem ég vildi segja í andsvari er ekki annað en það að hundsbitið í mínum huga eru álit lögmannanna. Þau voru misvísandi og ekki sama niðurstaða hjá öllum lögmönnum, þannig að það má ekki með nokkrum hætti tengja það við niðurstöðu eða dóm Hæstaréttar. Ég vildi að þetta kæmi fram, enda held ég nú að hv. þm. hafi skilið mig.

Herra forseti. Ég hafði síst af öllu ætlað að blanda mér í þessa umræðu, mér liggur við að segja í þessu ömurlega máli og árans klúðri öllu sem þetta er, hvort heldur litið er til forsögunnar eða þeirrar stöðu sem uppi er í málinu á Alþingi og í þessari afgreiðslu á því, ef afgreiðslu skyldi kalla. Enn síður ætla ég, herra forseti, út í einkunnagjöf á dómum Hæstaréttar. Mætti margt um þá umræðu segja sem geisar í þjóðfélaginu þessa daga og ekki síst hér inni á þingi og þá sérstaklega af hálfu þeirra sem eru ósáttir við niðurstöðurnar. Dómar æðsta dómstóls landsins eru dómar og þeir eru endanlegir og hef ég ekki meira að segja um það mál. En til þess að rétt sé rétt og öllu til haga haldið, af því hér var nefnt af hálfu ræðumanns samlíking við flutning annarra stofnana fyrr á tíð út um landið og þar á meðal var nefnd Skógrækt ríkisins, þá er ræðumanni málið skylt og rétt að hér komi fram að þá var einmitt það gert sem því miður var ekki gert í tilviki flutnings Landmælinga upp á Akranes, að aflað var sjálfstæðrar lagaheimildar fyrir flutningnum og nýju lögheimili stofnunarinnar áður en sú ákvörðun var tekin og henni hrint í framkvæmd. Þá var það gert sem hér skortir upp á og er nú verið að leiðrétta eftir á, að afla þessa sjálfstæða og sérstaka samþykkis löggjafans fyrir nýju heimilisfangi opinberrar stofnunar. Það er á margan hátt m.a. í því ljósi úr sögunni séð eiginlega sérkennilegt að menn skyldu ekki a.m.k., þrátt fyrir vissu sína um að þeir væru að gera rétt, sem ég dreg ekkert í efa að hafi átt við í tilviki hæstv. umhvrh., hafa haft vaðið fyrir neðan sig og aflað fyrir fram samþykkis Alþingis sem allir sjá nú í þessu dapurlega ljósi að hefðu verið heppilegri vinnubrögð.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingar á lögum um málefni fatlaðra frá félmn. Undir þetta álit rita allir nefndarmenn nema hvað Rannveig Guðmundsdóttir ritar þar undir með fyrirvara. Með frv. er lagt til að frestað verði yfirfærslu á málefnum fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga sem koma átti til framkvæmda 1. janúar 1999. Með lögum nr. 161/1996, um breytingu á lögum um málefni fatlaðra, var sett bráðabirgðaákvæði þar sem tekið var fram að félagsmálaráðherra skyldi gera ráðstafanir til að undirbúa yfirfærslu málefna fatlaðra til sveitarfélaga. Var jafnframt tekið fram í ákvæðinu að yfirfærslan kæmi til framkvæmda 1. janúar 1999, enda hefði Alþingi þá samþykkt þrenn ný lög, þ.e. lög um félagsþjónustu sveitarfélaga sem tækju til þeirrar þjónustu sem veitt er samkvæmt gildandi lögum um málefni fatlaðra, sérstök lög um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og lög um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Á yfirstandandi ári hafa félagsmálaráðuneytinu borist beiðnir frá fjölda sveitarfélaga þar sem farið er fram á að yfirfærslunni verði frestað. Er ástæðan fyrir því fyrst og fremst sú að ekki hafa náðst samningar milli ríkis og sveitarfélaga um breytingar á fjármálalegum samskiptum þeirra. Í máli fulltrúa félagsmálaráðuneytis kom fram að markvisst er unnið að yfirfærslunni sem er mikið og vandasamt verk. Fellst nefndin á að þó að mikilvægt sé að því starfi verði lokið sem fyrst er þó aðalatriðið að þjónusta við fatlaða verði sem best tryggð til frambúðar. Nefndin mælir með að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hæstv. forseti. Eftir að nefndin hafði afgreitt þetta mál frá sér barst bréf frá Þroskahjálp sem varaði við að ekki væri neina tímasetningu að finna í lögunum. Einnig barst bréf frá yfirfærslunefndinni í Reykjavík sem óskaði eftir því að ákveðin dagsetning yrði sett inn í frv. Ég hef sjálf rætt þetta mál við hæstv. félmrh. sem telur óraunhæft að setja dagsetningu inn í frv. þar sem óvíst sé hvenær þessi nauðsynlegu þingfrumvörp komi fram. Ég vil láta þá skoðun mína í ljós að mikilvægt sé ljóst verði að það er ekki um neina breytingu að ræða af hálfu ríkisins hvað varðar yfirfærslu málefna fatlaðra. Það er greinilega hik á sumum sveitarfélögum hvað þetta varðar og það ekki að ástæðulausu. Þarna er vitanlega um mjög umfangsmikla þjónustu að ræða sem vanda verður til. Það er ljóst að ekki er vilji af hálfu hæstv. félmrh. til að leggja til ákveðna dagsetningu. Engin slík tillaga hefur komið fram af hálfu félmn.

Herra forseti. Frsm. félmn. og form. hefur komið inn á það í ræðu sinni að það sem við hefðum viljað sjá í þessu frv. er dagsetning þannig að flutningi á málaflokki fatlaðra hefði verið frestað um tilgreindan tíma og allir hlutaðeigandi hefðu getað treyst því að vinna ætti að því að málaflokkurinn flyttist á ákveðnum tíma. Um það var ekki að ræða. Af hálfu ráðherrans er ekki vilji til að gera þetta og ekki sátt um það í félmn. Auk þess var okkur tjáð að menn væru ekki tilbúnir að setja niður dagsetningu af hálfu sveitarfélaganna. Ég hef fyrirvara um þetta í nál. Mér finnst afar miður að hér sé samþykkt að fresta flutningi málaflokks fatlaðra um ótilgreindan tíma. Ég ræddi þessa stöðu við félmrh. í dag og leitaði eftir því hvort engin leið væri að fá dagsetningu inn vegna þess að einhver dagsetning væri betri en engin. A.m.k. yrði unnið út frá henni. Þá kom fram að félmrh. mundi koma með viljayfirlýsingu héðan úr þessum ræðustól. Því miður hefur það gerst, vegna þess hvað þetta mál kom seint á dagskrá í þinginu, að hann hefur ekki tök á að vera við þessa umræðu núna. Mér bárust þau boð að þar með mundi hann heldur ekki hafa tök á að koma með yfirlýsingu. Hann kvaðst mundu reyna að láta það koma fram opinberlega fljótlega að hann ætlaði að vinna að því að málaflokkurinn flyttist á ákveðnum tíma. Þetta er mér auðvitað ekki nóg en nefni þetta þar sem mér finnst miklu máli skipta að allir sem tök hafi á sameinist um að þessi frestun hér og nú verði ekki til að menn falli í gamlan farveg láti málin óhreyfð. Það er mjög mikilvægt að vinna markvissa undirbúningsvinnu að því að málaflokkurinn flytjist. Við hefðum getað flutt hér brtt. en það var gagnslaust eftir umræður í nefndinni. Hitt er alvarlegast að við höfum reynslu af því að þegar málaflokkur um grunnskólann var fluttur þá lentu sveitarfélögin í miklu meiri útgjöldum en þau áttu von á. Ég ætla ekki að rekja það hér. Ljóst er að dregið hefur verið úr uppbyggingu í málaflokki fatlaðra. Þess vegna eru menn skemmra komnir nú en e.t.v. var búist við á þeim tíma að ákvörðun var tekin um að flytja málaflokkinn. Og það verður erfiðara og erfiðara fyrir sveitarfélögin að taka við þessum málaflokki eftir því sem dregst að taka verulega á í uppbyggingunni. Þetta eru varnaðarorð mín til allra hlutaðeigandi þingmanna.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á Náttúrufræðistofnun og náttúrustofur. Umhvn., sem stendur saman að nál. þessu og þeim breytingum sem hér koma fram, fékk á fund sinn allmarga aðila sem málið varðar og gátu frætt um málið og fjallað, auk þess sem margvíslegar umsagnir bárust. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á stjórnarfyrirkomulagi Náttúrufræðistofnunar Íslands þannig að forstjóri stofnunarinnar fari með stjórn hennar og beri þær skyldur sem stjórn stofnunarinnar hefur nú og ráði jafnframt alla starfsmenn stofnunarinnar. Nokkrar frekari breytingar eru gerðar á hlutverki forstjóra. Með þessum brtt. teljum við að gengið sé til móts við þau sjónarmið sem nú eru ríkjandi í rekstri ríkisfyrirtækja um skýrari verkaskiptingu og ábyrgð í stjórnsýslunni. Nokkrar umræður urðu í nefndinni um hugtakið náttúrugripur sem þar kemur fyrir. Lengi hefur verið glímt við að skilgreina náttúrugripi í núverandi lögum. Það verkefni leysti nefndin ekki núna og hafði það áhrif á brtt. sem gerð er grein fyrir í nál. þessu. Brtt. sem umhvn. leggur til eru í megindráttum þær að forstöðumenn setra taki þátt í stefnumótun stofnunarinnar, að Náttúruvernd ríkisins komi meira að mati á verndargildi í náttúruverndarmálum og, eins og áður er getið, að náttúrugripir eru ekki skilgreindir og örverur eru þar með ekki taldar til náttúrugripa en 6. gr. breytist þannig að örverur og erfðaefni séu skilgreind og sérstaklega fjallað um þau í frv.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. menntmn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 23/1989 um ráðstafanir til jöfnunar á námskotnaði. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir breytingu á lögum um ráðstafanir til jöfnunar á námskostnaði þannig að réttur til láns úr Lánasjóði íslenskra námsmanna komi ekki í veg fyrir að nemendur á framhaldsskólastigi geti fengið námsstyrki sem veittir eru þeim sem þurfa að stunda nám fjarri lögheimili og fjölskyldu. Þar sem úthlutunarreglur LÍN hafa verið rýmkaðar á síðustu árum hafa margir nemendur misst rétt til námsstyrks samkvæmt lögunum þótt þeir nýti ekki heimild til töku námsláns. Frumvarpið gerir því ráð fyrir bættri stöðu nemenda í framhaldsskólum að þessu leyti. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins og var einróma í þeirri afstöðu sinni.

Herra forseti. Í tengslum við þetta mál kom það til meðferðar í hv. menntmn hvort jafnframt ætti að afgreiða frv. til laga sem flutt var af þingmönnunum Lúðvíki Bergvinssyni og Svanfríði Jónasdóttur um hliðstætt mál. Í nefndinni var rætt um að í nál. kæmi fram eftirfarandi aukasetning: ,,Auk þess lítur nefndin þannig á að þessi afgreiðsla feli í sér afgreiðslu á máli þingmannanna tveggja.`` Við búum við þann ótrúlega rausnarskap af hálfu meiri hlutans hér í þessari stofnun að því var neitað að láta þess getið að hv. þm. Svanfríður Jóansdóttir og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefðu flutt þetta frv. Það má ekki segja frá því í nál. Ég varð ekki var við að hv. þm. hafi nefnt það í framsöguræðu sinni og taldi því óhjákvæmilegt að koma hingað upp til að láta það koma fram að við ræddum þetta mál. Minni hluti nefndarinnar taldi að í stjórnarfrv. væri afgreiðsla á efnisatriðum úr þingmannamálinu, en við hefðum viljað nefna það jafnframt í nál. af því að þingmannamálið var flutt löngu fyrr. Mér finnst þetta smásálarskapur, herra forseti, og vil láta það koma hér fram en ég ætla ekki að segja neitt frekar um það mál. Í öðru lagi vil ég nefna að það að auka jöfnun á námskostnaði er gríðarlega mikilvægt atriði. Í nefnd sem ég hef átt sæti í sem heitir byggðanefnd þingflokkanna hefur verið rætt um að auka sérstaklega við þennan lið á fjárlögum. Við lögðum á það áherslu að svo yrði gert á fjárlögum ársins 1999. Því miður tókst okkur ekki að ná endanlegri niðurstöðu í þeim efnum í byggðanefndinni en við munum leggja áherslu á það nú strax eftir áramótin að sérstaklega verði tekið á þessum þætti málsins með auknum fjárveitingum til jöfnunar námskostnaðar. Þá væri hægt að taka tillit til þess þegar ákvarðanir verða teknar á næstu vikum eftir áramótin um útgreiðslu á fjármunum þessum. Ég tel einkar mikilvægt að ná samstöðu um þetta atriði auk annarra atriða sem við erum að ræða í þessari byggðanefnd, eins og húshitunarkostnað o.fl. Ég hefði þó talið gott að fá það allt afgreitt núna en slíkt var því miður ekki unnt. Ég tel það engu að síður áfanga að ná þarna nokkurri viðbót. Hér er um að ræða mjög gamalt baráttumál sem við alþýðubandalagsmenn höfum mjög gjarnan borið fyrir brjósti á undanförnum árum. Ég hygg að þessi fjárlagaliður eigi rætur að rekja til okkar stjórnartíma fyrir allmörgum árum. Ég tel að breytingin sem hér er um að ræða sé jákvæð en hins vegar gagnrýnivert að ekki skyldi vera hægt að geta um frv. þingmannanna tveggja. Ég nota tækifærið jafnframt til að undirstrika nauðsyn þess að á þessu máli verði tekið. Þetta er eitt stærsta byggðamálið og þarf að ganga mjög rösklega til verks í þessum efnum.

Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram að í umræðum um þessa tillögu og frv. þegar það var til 1. umr. var ítarlega rætt um tillögu þeirra hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur og Lúðvíks Bergvinssonar, og það kom fyllilega fram að það mál lá hér fyrir þinginu þegar ég flutti frv. mitt. Þar sem hv. þm. vék að því að ekki bæri aðeins að víkka námskostnaðinn, eins og gert er í þessu frv., heldur einnig að auka greiðslur til að jafna námskostnaðinn þá gerir meiri hluti fjárln. ráð fyrir því í tillögum sínum núna fyrir 3. umr. fjárlaga að þessi liður hækki um 40 millj. Í meðförum þingsins hefur þessi liður því hækkað um 65 millj., þ.e. 25 millj. vegna þessa frv. sem hér er til umræðu og síðan hefur meiri hluti fjárln. gert tillögu um að liðurinn hækki um 40 millj. þannig að alls verði varið 228 millj. kr. til þessa verkefnis á næsta ári og hefur verið jöfn hækkun á þessum lið á undanförnum árum. Ég fagna því mjög sem menntmrh. að menn líta á þetta sérstaka viðfangsefni við afgreiðslu fjárlaganna og komi til móts við þau sjónarmið sem hv. þm. nefndi og kom einnig fram í skýrslu sem ég hef lagt fyrir þingið um þessi mál þar sem rakið er nákvæmlega hvernig þessum málum er háttað.

Herra forseti. Aðeins fáein orð í rauninni til að taka undir orð hv. þm. Svavars Gestssonar, 8. þm. Reykv., að þessi liður hefur komið til skoðunar og umræðu í sérstakri byggðanefnd sem starfar nú. Það er samdóma álit hygg ég allra þeirra sem þar starfa og hafa verið að skoða byggðamálin og byggðavandann sérstaklega að eitt allra brýnasta málið í þeim efnum til að taka á misrétti eða vega upp aðstöðumun, sem sannanlega er mikill, tengdur búsetu, sé að stórauka framlög til að jafna námskostnað eða aðstöðu fólks hvað það varðar að börn afli sér langskólamenntunar. Það er lauslegt mat þeirra sem hafa farið ofan í saumana á þessum kostnaði, t.d. fyrir framhaldsskólanema sem sækja þurfa nám út fyrir heimabyggð sína og dvelja í heimavist eða leigja sér húsnæði að tvöfalda þyrfti þennan lið hið minnsta frá því sem hann var á síðasta ári. Þó að hér sé vissulega stigið nokkurt skref með ákveðinni raunhækkun og auk þess ákveðinni breikkun á hópnum sem þarna á rétt á stuðningi þá hrekkur það hvergi nærri til þess að mæta þeim kostnaðarmun sem úttekt sýnir að er þarna á ferðinni. Mér er t.d. kunnugt um að vönduð skoðun hefur verið gerð á þessu hvað varðar kostnað nemenda í framhaldsskóla á Norðurlandi vestra og hvað þyrfti að hækka liðinn bara á því svæði til að vega upp þennan mun og er þá, held ég, mjög varfærnislega reynt að slá máli á þennan mun og dreginn frá reikningunum talsverður kostnaður sem auðvitað fylgir framfærslu unglinga í heimahúsum, því það er að sjálfsögðu ekki ókeypis, og með sanngjörnum hætti þannig reynt að átta sig á hver þessi raunverulegi kostnaður er. Það er alveg ljóst að hann er umtalsverður og mælist í hundruðum þúsunda króna fyrir venjulega fjölskyldu og þá geta menn auðvitað séð hverjar aðstæður barnmargra fjölskyldna í afskekktum byggðarlögum eru í þessu sambandi. Þetta vildi ég nefna og taka undir hér að við sem erum að skoða þetta mál út frá byggðaforsendunum sérstaklega viljum sjá umtalsverða hækkun og helst a.m.k. tvöföldun á þessum lið sem allra fyrst, og er þá aðeins tekið á einum þætti af fjölmörgum sem valda miklum aðstöðumun fólks eftir búsetu. Auk þess er þetta auðvitað grundvallarréttlætismál að aðstaða fólks, mér liggur við að segja til mannréttinda af því tagi eins og þau eru í nútímasamfélagi að fá að nýta hæfileika sína til menntunar og þroska, sem ég vil ekkert síður nálgast sem grundvallarmannréttindamál en jafnréttismál út frá byggðalegu tilliti og er í raun hvort tveggja jafngilt. Hér er því á ferðinni mál sem mikil þörf er á að taka á, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil aðeins vekja á því athygli, af því að það kom ekki fram í máli hv. þm., að fyrir liggur skýrsla frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, sem ég hef lagt fyrir þingið, þar sem þessir útreikningar eru allir mjög nákvæmir. Þar kemur fram, ef ég man rétt, að það séu á bilinu 130--375 þúsund sem þetta getur munað eftir búsetu og eftir því hvaða nám er stundað. Ég hef því látið kanna þetta mjög ítarlega og það liggur fyrir. Hve háar fjárhæðir þarf hins vegar til að jafna þennan mun hef ég ekki í sjálfu sér lagt mat á en það eru verulegar hækkanir á þessum lið ár frá ári og það er mjög ánægjulegt að heyra að þeir sem fjalla nú sérstaklega um byggðamálin ætli að taka þetta mál sérstaklega fyrir. Ég bendi á þessa skýrslu og að menn hafi hana til hliðsjónar við mat sitt og þá tillögugerð sem þessi nefnd er sérstaklega að fjalla um.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. menntmrh. og eðlilegt að minna á þá skýrslu sem nú er komin fram. Ég hygg að hún staðfesti einmitt að þessir útreikningar, sem áður lágu fyrir og ég hafði upplýsingar um af Norðurlandi vestra, birta svipaða niðurstöðu að meðaltali. Að sjálfsögðu er þetta breytilegt en að meðaltali er ekki fjarri lagi að þessi liður þyrfti að tvöfaldast til þess að menn væru nokkuð á sléttu.

Herra forseti. Hv. sjútvn. fékk til meðferðar frv. á þskj. 416 um breytingu á lögum um meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða. Nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn Kristján Skarphéðinsson, Kristínu Haraldsdóttur og Arnór Halldórsson frá sjávarútvegsráðuneyti. Með frumvarpinu er lagt til að ákvæði til bráðabirgða um að leitað skuli leyfis sjávarútvegsráðherra til innflutnings á lifandi sjávardýrum verði framlengt til 31. desember 1999. Nefndin leggur til að bætt verði við frumvarpið einni grein til fyllri skýringar á því hvað teljist vera vinnsluskip samkvæmt lögunum. Samkvæmt núgildandi lagaákvæði er kveðið á um að fiskiskip þar sem aðeins fer fram frysting fisks um borð teljist ekki vinnsluskip án nánari afmörkunar á því hvað falli undir hugtakið frysting fisks. Það er mat nefndarinnar að undir frystingu fisks falli, í skilningi EES-reglna, heilfrysting rækju og frysting á hausskornum fiski og því sé rétt að kveða skýrt á um það í skilgreiningunni á hugtakinu vinnsluskip, þ.e. hvaða skip falli ekki undir hana. Fiskiskip sem slíka vinnslu stunda teljast því ekki vinnsluskip í skilningi laganna. Jafnframt leggur nefndin til að samræmd sé hugtakanotkun í lögunum þannig að samheitið vinnsluskip sé notað yfir bæði verksmiðjuskip og þau frystiskip sem ekki eru sérstaklega undanskilin flokki vinnsluskipa. Nefndin mælir með samþykkt málsins með þeim breytingum sem raktar eru á þskj. 562. Þetta er fyrst og fremst til að tryggja óbreytta framkvæmd á innflutningi heilfrysts fisks frá Rússlandi og heilfrystrar rækju sem veidd er utan fiskveiðilögsögunnar og verður eftir þessa breytingu óbreytt framkvæmd hvað þetta varðar, þó með þeirri breytingu að frá og með 1. apríl nk. verður að landa umræddum fiski í svonefndum landamærastöðvum sem þá eiga að vera tilbúnar. Sérstaklega þarf að huga að því að koma þeim á þar sem samgöngur eru erfiðar og einkum á Vestfjörðum, Þingeyri og á Patreksfirði eða Tálknafirði eftir atvikum, og er við það miðað að þessar landamærastöðvar verði tilbúnar 1. apríl nk., þannig að framkvæmd laganna megi verða hnökralaus.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um till. til þál. um staðfestingu samninga um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 1999. Nefndin hefur fjallað um tillöguna og fengið á sinn fund Helga Ágústsson og Eið Guðnason frá utanrrn. og Kristján Skarphéðinsson frá sjútvrn. Utanrmn. óskaði eftir umsögn sjútvn. um málið og er sú umsögn meðfylgjandi nál. Í umsögn sjútvn. kemur fram að nefndin hefur fengið á sinn fund Kristján Skarphéðinsson, Arnór Halldórsson og Kristínu Halldórsdóttur frá sjútvrn. og mælir nefndin með samþykkt tillögunnar, en minni hlutinn, sem skipaður er Lúðvíki Bergvinssyni og Svanfríði Jónasdóttur, vísar jafnframt til afstöðu í umsögn sjútvn. sem send var utanrmn. vorið 1996 þegar upphaflegi samningurinn um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum var til umfjöllunar á Alþingi. Í tillögunni er gert ráð fyrir að samkomulag um veiðar úr norsk-íslenska stofninum á árinu 1999 verði óbreytt frá samkomulaginu fyrir árið 1998. Hv. þingmenn Guðný Guðbjörnsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon, sem eru áheyrnarfulltrúar á fundum nefndarinnar, eru samþykk áliti þessu. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt en undir nál. skrifa Tómas Ingi Olrich, formaður og framsögumaður, Össur Skarphéðinsson, Árni Ragnar Árnason, Margrét Frímannsdóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Árni Mathiesen, Sighvatur Björgvinsson, Siv Friðleifsdóttir og Gunnlaugur M. Sigmundsson.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um till. til þál. um fullgildingu samnings milli Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar um Norræna fjárfestingarbankann. Utanrmn. hefur fjallað um tillöguna og fengið á sinn fund Helga Ágústsson og Tómas H. Heiðar frá utanrrn. Það er ljóst að með aukinni alþjóðavæðingu atvinnulífs á Norðurlöndum og stuðningi eigenda bankans hefur starfsemi hans orðið alþjóðlegri. Lán og ábyrgðir eru nú ekki aðeins veittar til verkefna á Norðurlöndunum heldur og utan þeirra. Í ljósi aukinnar alþjóðlegrar starfsemi bankans og þeirrar auknu áhættu sem því fylgir hefur verið talið mikilvægt að treysta með formlegum hætti alþjóðlega stöðu bankans og gengur þetta nál. og þáltill. út á það að staðfesta þennan nýja samning sem gerður hefur verið. Guðný Guðbjörnsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon, sem eru áheyrnarfulltrúar á fundum utanrmn. eru samþykk áliti nefndarinnar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt en undir nál. skrifa Tómas Ingi Olrich, formaður, Össur Skarphéðinsson, Árni Ragnar Árnason, Margrét Frímannsdóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Árni Mathiesen, Sighvatur Björgvinsson, Siv Friðleifsdóttir og Gunnlaugur M. Sigmundsson, sem skrifar undir álitið með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég ætla að mæla fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. og brtt. við frv. til laga um breytingar á ákvæðum ýmissa skattalaga. Þessar brtt. koma fram á þskj. 503 og snúa fyrst og fremst að því að breyta því að ekki er fyrirhugað að afgreiða núna fyrir jólin frv. til laga um innheimtulög og heldur ekki frv. til laga um sjálfseignarstofnanir. Síðan eru hér ákveðnar brtt. vegna gjaldtöku fyrir vegabréf og þær koma allar fram á þskj. 503.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta hv. efh.- og viðskn. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sérstakur eignarskattur, 0,25%, sem upphaflega var lagður á til að reisa Þjóðarbókhlöðu og falla á niður um áramótin 1999/2000 verði framlengdur um fimm ár eða út árið 2004. Nú er búið að reisa Þjóðarbókhlöðuna en þessi skattur skal samt lifa áfram. Til að rifja það upp fyrir hv. þm. þá er hér um að ræða svokallaðan ekknaskatt sem mikið var til umræðu fyrir nokkrum árum og er það enn og íþyngir sérstökum hópi fólks sem hefur ekki miklar ráðstöfunartekjur. Í alþjóðlegum samanburði eru eignarskattar með þeim hæstu hér á landi eða 1,45% sem þýðir það að ríkið tekur eignir manna umfram ákveðin mörk á 70 ára fresti. Þetta skýrir mikla söfnun eigna hjá opinberum aðilum og rýrir eignir einstaklinga sambærilega. Að sjálfsögðu þarf ekki að geta þess að allar eignir ríkis og sveitarfélaga eru undanþegnar þessum sköttum sem og öllum öðrum. Minni hlutinn leggur því til svofellda breytingu: ,,2. gr. falli brott.``

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. vegna þess frv. sem hæstv. forseti gat um að væri á dagskrá. Nefndin leggur ekki til miklar breytingar. Við 1. gr. er gerð ákveðin brtt. um fjárhæðir sem getið er um á nál., það að í stað fjárhæðinnar 462 komi 480 sem þar er getið um. Síðan vil ég, hæstv. forseti, boða það að í brtt. við 3. umr. mun ég leggja til að í 2. gr. verði breytt ákvæðum um gildistöku þannig að gildistaka dýralæknafrv. taki gildi 1. desember 1999 í stað 1. janúar 2000.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta efh.- og viðskn. í þessu máli. Nál. er á þessa leið: ,,Frumvarpið um ráðstafanir í ríkisfjármálum hefur breyst mikið frá því að hliðstæð frumvörp voru fyrst flutt. Ástæðan er ekki sú að ríkisstjórnin hafi alltaf hætt við að skerða þá tekjustofna sem þar var ætlað að skera niður. Þvert á móti hefur það gerst í sumum tilvikum að skerðingin hefur verið gerð varanleg með öðrum lögum. Minni hlutinn mun greiða atkvæði gegn nokkrum greinum þessa frumvarps en sitja hjá við atkvæðagreiðslu um aðrar. Minni hlutinn mótmælir sérstaklega skerðingunni á Framkvæmdasjóði fatlaðra þar sem önnur hver króna er tekin af sjóðnum til rekstrar. Ljóst er að þessi niðurskurður hlýtur að hafa stórfelld áhrif á uppbyggingu þjónustustofnana í þágu fatlaðra á komandi árum og áratugum. Það er ábyrgðarhluti að seinka þjónustuúrræðum við fatlaða; margir þeirra eru á ungum aldri og það er fráleitt og siðlaust að skerða þjónustumöguleika við þau börn sem hér um ræðir og síst af öllum mega við aðgerðum af þessu tagi. Þar er ekki ráðist á garðinn þar sem hann er hæstur. Minni hlutinn mun enn fremur greiða atkvæði gegn 1. gr. frumvarpsins, um skerðingu á tekjum af svokölluðum þjóðarbókhlöðuskatti. Minni hlutinn bendir á að í tillögum ríkisstjórnarinnar og meiri hluta nefndarinnar er gert ráð fyrir því að hafa að engu álit meiri hluta landbúnaðarnefndar um breytingu á lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr. Er álit meiri hluta landbúnaðarnefndar, á því máli sérstaklega, birt sem fylgiskjal með nefndaráliti þessu auk þess sem birt er sem fylgiskjal bréf frá Dýralæknafélagi Íslands um sama efni. Kristín Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu.`` Undir þetta rita Svavar Gestsson, Ágúst Einarsson og Steingrímur J. Sigfússon. Landbn. fékk til meðferðar þann þátt álitsins sem fjallar um frestun á gildistöku lagaákvæða um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr. Meiri hluti landbn. sendi álit og er áliti landbn. m.a. á þessa leið: ,,Meiri hluti nefndarinnar (Guðni Ágústsson, Guðjón Guðmundsson, Magnús Stefánsson og Árni M. Mathiesen) telur að í 2. gr. frumvarpsins sé gert ráð fyrir of löngum fresti á gildistöku þeirra ákvæða laga nr. 66/1998, sem þar eru rakin. Telur meiri hlutinn mikilvægt að umrædd ákvæði laganna taki gildi fyrir næstu sláturtíð. Er því að mati meiri hlutans hæfilegt að fresta gildistöku ákvæðanna til 1. júlí 1999. Minni hluti nefndarinnar (Lúðvík Bergvinsson) hafnar því algerlega að gildistöku ákvæðanna verði frestað. Telur hann að hér sé fyrst og fremst um að ræða kjaradeilu og óeðlilegt sé að gripið sé inn í hana með þessum hætti. Þá gagnrýnir hann harðlega slæleg vinnubrögð landbúnaðarráðuneytis og fjármálaráðuneytis við undirbúning og framkvæmd laga nr. 66/1998.`` Í bréfi Dýralæknafélags Íslands er einnig fjallað um þessi mál sérstaklega og er bréf þeirra birt sem fskj. II með nál. minni hluta efh.- og viðskn. Mér finnst það nokkurt umhugsunarefni, herra forseti, að meiri hluti efh.- og viðskn. hafnar umyrðalaust áliti meiri hluta landbn. Ég vil í tilefni af því vekja athygli á því hvort ekki væri hugsanlegt fyrir hv. formann landbn., ef hann losnaði af forsetastólnum, að blanda sér í þessa umræðu og hvort hann gæti þá svarað því hvort hann sætti sig við þá meðferð á meiri hluta landbn. sem meiri hluti efh.- og viðskn. beitir sér hér fyrir. Það er bersýnilegt að hér er um að ræða allt aðra tillögu, verulega breytingu frá því sem gert var ráð fyrir í nál. meiri hluta landbn. og vil ég fara þess á leit við hv. formann landbn., ef hann á þess nokkurn kost, að hann losi sig úr forsetastólnum undir þessari umræðu þannig að hann geti svarað því hvernig hann skýrir þá stöðu sem nú virðist vera komin upp hjá stjórnarliðinu. Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að fagna því sérstaklega að hér á undan var mælt fyrir breytingum á svoköllum þjóðarbókhlöðuskatti. Ríkisstjórnin hefur tekið um það ákvörðun undir forustu fjmrh. Sjálfstfl. að framlengja þjóðarbókhlöðuskattinn í fimm ár. Mér finnst það sérstakt fagnaðarefni og ástæðulaust að láta þann skatt dingla í lausu lofti svo lengi sem verið hefur og raun ber vitni og tel ég ástæðu til að þakka Sjálfstfl. í efh.- og viðskn. fyrir framsýni í því máli þrátt fyrir gagnrýni hv. 16. þm. Reykv., Péturs Blöndals. Ég hef þá gert grein fyrir áliti minni hlutans í efh.- og viðskn. á þessu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum.

Hæstv. forseti. Bara til þess að rifja upp það sem ég ræddi um í framsögunni, að á leiðinni er brtt. við 3. umr. vegna gildistöku dýralæknafrv.

Hvað stendur í henni?


            

Herra forseti. Það komu nýjar upplýsingar fram einmitt þegar ég var á leiðinni í ræðustólinn sem kannski væri ástæða til að fá frekari skýringar á, þ.e. hvað mun felast í brtt. meiri hlutans hvað varðar gildistökuákvæði laganna um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr.

1. des.

Ef ég má grípa það sem sagt er hér í frammíkalli, herra forseti, þá er þar lítill munur á því að staðreyndin er sú að það sem menn leggja m.a. mikið upp úr er að þessir hlutir verði komnir í hið nýja fyrirkomulag fyrir næstu sláturtíð því þá byrjar ferli sem dýralæknar eru mjög fléttaðir inn í og ekki síst átti að taka á m.a. með þessum breytingum vegna þess að þá er vinnuálag mest á dýralækna o.s.frv. Ég vil taka það fram fyrir mitt leyti að ég var ekki stuðningsmaður laganna um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr eins og þau voru hér úr garði gerð og það laut sérstaklega að þeim ákvæðum þeirra sem ekki er deila um að fresta, þ.e. héraðaskipaninni og vaktafyrirkomulaginu. Ég er sammála því atriði að mikilvægt sé að lögin að öðru leyti taki gildi sem fyrst og að frestun á þessum ákvæðum, úr því þau eru að lögum orðin, verði sem skemmst því að núverandi ástand er mjög bagalegt í öllu tilliti vegna þess að málin hanga í lausu lofti, kjaramál dýralækna eru í lausu lofti og það skipulag sem þarna á að reyna að koma á verða að nást samningar um. Það þarf endilega að geta tekið gildi sem fyrst þó að mín vegna mættu breytingar á héraðaskipaninni gjarnan bíða og það lengi, og þær að mörgu leyti misráðnar æfingar sem menn fóru út í í þeim efnum. Ég skora á meiri hluta efh.- og viðskn. að fara að áliti meiri hluta landbn. og vera ekkert að stíga þar eitthvert hænufet heldur færa gildistökuákvæðin, eins og þar er lagt til, fram á mitt árið eða þar um bil --- ég held ég muni það rétt að þar sé lögð til gildistaka 1. júlí 1999 --- í öllu falli fyrir 1. september, áður en sláturtíð hefst.

Hæstv. forseti. Vegna þess að hv. 8. þm. Reykv., Svavar Gestsson, spurði hvort landbn. og meiri hluti hennar mundi sætta sig við þá niðurstöðu að hv. efh.- og viðskn. hefði álit hennar að engu, þá hefur landbn. ekki komið saman vegna þessa atburðar, en lítur það auðvitað alvarlegum augum að svo skuli gerast. Ég vil segja það hér að ég er sammála hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrími J. Sigfússyni, að það er vont fyrirkomulag þegar svona breytingar hanga lengi yfir og ná ekki fram að ganga. Það skapar óvissu í stétt dýralækna og það skapar líka óvissu á meðal bænda. Svo er það auðvitað hinn hlutinn sem var svo mikilvægur þegar landbn. var að afgreiða þetta mál á síðasta þingi, þ.e. þær kröfur um að þetta væri mikilvægt, ekki síst í krafti hins nýja tíma sem væri fram undan og nýrra krafna sem lægju fyrir um aðskilnað eftirlits og þjónustu á mörgum sviðum í krafti stjórnsýslulaga, samkeppnislaga, jafnvel EES-reglna o.s.frv. En því miður hefur ekki unnist tími til þess að vinna þetta mál þannig að það geti tekið gildi. Ég er mjög ósáttur við að þetta skuli svo allt í einu flokkað hér undir kjaramál og sýndist mér að efh.- og viðskn. miðaði það við fjárlagaárið. Ég vil ekki blanda mér í kjaradeilur og tel ekki að löggjafinn eigi að gera það, þ.e. að blanda sér í kjaradeilur með því að taka lög úr sambandi. En ég get af ýmsum öðrum ástæðum vel fallist á að þessum hluta laganna verði frestað um sinn. Við teljum að vísu enn mikilvægt að það verði til 1. júlí, en nú hefur hv. 5. þm. Norðurl. v., formaður efh.- og viðskn., viðrað úr ræðustól Alþingis að hann og hans nefnd muni flytja brtt. sem miði við 1. des., ef ég heyrði rétt. Mun ég fyrir mitt leyti láta málið niður falla við það.

Nú er Bleik brugðið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt. Brtt. koma fram á þskj. 538 og eru í einum sex liðum, við 3. gr. og 5. gr. Síðan er brtt. um nýja grein og brtt. við 6. gr., við 7. gr. og við 12. gr. Allar þessar brtt. koma fram á þskj. 538 og um þær rætt í nál. sem er á þskj. 537 og ég mun ekki gera frekari grein fyrir.

Herra forseti. Hér er til 3. umr. frv. um stimpilgjald. Við 2. umr. þessa máls varð nokkur umræða um stimpilgjald af húsnæðislánum og það varð samkomulag um að málið kæmi aftur inn í efh.- og viðskn. til sérstakrar skoðunar. Það byggðist á því að menn vildu, eins og hv. formaður efh.- og viðskn., Vilhjálmur Egilsson, orðaði það við 2. umr., fara betur yfir tiltekinn þátt málsins með það að markmiði að menn stæðu eins eftir hvað varðar þennan tiltekna þátt þegar húsnæðiskerfinu var breytt á sínum tíma. Í meðförum nefndarinnar fundu menn orðalag á útfærslu í sambandi við þetta mál sem naut stuðnings hv. formanns nefndarinnar, mín og félmrn. Þetta er spurning um útfærslu á þáttum sem ég ætla ekki að fara í langt mál í að reyna að útskýra en þurfa líka skoðunar við almennt við skattalög og fjármálaráðuneytisviðhorf eins og er algengt í breytingum af þessu tagi. Segja má að staða þessa máls sé þannig að mjög brýnt sé að það liggi ótvírætt fyrir varðandi stimpilgjöld að náttúrlega er best að gera þessi tilteknu lán undanskilin stimpilgjöldum. Þetta tengist samspili stimpilgjalda og vaxtabóta og þaki á vaxtabótum. Þetta er ekki þetta svo mjög einfalda húsnæðislánakerfi sem hér er til umræðu. Þó ekki verði við 3. umr. borin formlega fram brtt. af nefndinni eða hv. formanni nefndarinnar er von til þess að málið fái samt þann farveg að hægt sé að fullyrða að meginatriðið við uppstokkun húsnæðiskerfisins, eins og ætlað var á sínum tíma, að þeir hópar sem hér um ræðir væru ekki að gjalda þess sem tengist þinglýsingu á vaxtabótum og vaxtabótaþaki. Ég á von á því að hæstv. fjmrh., sem hefur gefið þessu máli góðan gaum, fari yfir það með embættismönnum sínum og geti þá fyrir sitt leyti kveðið skýrar að orði um hvernig unnið yrði að þessu máli í framtíðinni og hvernig það yrði tekið upp ef eitthvað kæmi í ljós sem þyrfti betri athugunar við.

Herra forseti. Ég vildi í örstuttu máli rifja upp hvaða mál er á ferðinni. Það frv. sem komið er til 3. umr. snýst um tvö efnisatriði, annars vegar að færa inn á einn stað í lög um stimpilgjald allar undanþágur sem viðgengist hafa í því efni. Segja má að þar sé um að ræða ákveðna tiltekt, einföldun og hreingerningu í þessu kerfi. Hitt efnisatriðið er að tekin eru af tvímæli að því er varðar stimpilfrelsi bréfa sem leggja höft eða bönd á kaupskip sem kunna að verða skráð hér á Íslandi. Sama er að segja um loftför, sem hafa ævinlega notið sérstakrar undanþágu samkvæmt heimildum í fjárlögum. Hugmyndin er sú með því að undanþiggja kaupskipin að það mætti kannski verða til þess að þau fengjust skráð hér á landi í einhverjum mæli en eins og kunnugt er hefur það ekki verið og þróunin hefur verið sú að eigendur kaupskipa hafa skráð þau annars staðar en hér, m.a. vegna þessara stimpilgjalda. Þetta er efni þessa frv. og í sjálfu sér er ekki gríðarlega mikið mál á ferð. Aftur á móti kom fram í umræðu um málið að kannski væri eðlilegt að taka inn í þetta efni allt annað mál sem var til umræðu í vor en varðar að vísu stimpilgjald. Þar er um að ræða það hvort fasteignaverðbréf í húsbréfaviðskiptum, sem tengjast svokölluðum viðbótarlánum, skuli verða stimpilfrjáls. Ég hef sem fjmrh. og við í ráðuneytinu lagst gegn því og bent á að stimpilgjöld eru kostnaður í hinu nýja íbúðalánasjóðskerfi sem telst til vaxtakostnaðar og er þar af leiðandi hægt að fá endurgreiddan í formi vaxtabóta. Kerfið var þannig úr garði gert í vor að bætt var inn í það heilmiklum fjárhæðum að því er varðar vaxtabætur og talið er að það muni kosta 1.000--1.200 millj. kr. þegar fram í sækir að fjármagna þær vaxtabætur auk þess sem þeim var flýtt og þær eru greiddar samtímis en ekki í eftiráuppgjöri eins og áður var. En það vandamál sem bent hefur verið á lýtur að þeim möguleika að kannski kunni einhverjir ekki að standa jafn vel eftir og áður var vegna þess að sú fyrirgreiðsla sem veitt var í hinu félagslega íbúðakerfi var ekki með stimpilgjöldum. Þetta var ásetningur ríkisstjórnarinnar á síðasta vori og það er þetta sem félmrh. hefur borið fyrir brjósti, þ.e. að enginn sé verr settur eftir þessa breytingu sem áður þáði fyrirgreiðslu í félagslega kerfinu en er núna inni í þessu nýja kerfi. Það er sameiginlegt markmið okkar félmrh. En þá aðeins getur þessi staða komið upp að menn séu búnir að nýta sér að fullu vaxtabótakvóta sinn, ef svo mætti segja, og væru komnir upp í það þak sem menn geta haft í þessu tilliti. Ef slík staða kemur upp, og það er kjarni málsins, þarf að sjálfsögðu að skoða það sérstaklega og finna einhverja viðunandi lausn til að koma til móts við slíka aðila. Við höfum ekki séð í fljótu bragði að þeir verði margir eða þetta verði eitthvert alvarlegt vandamál þannig að við höfum ekki viljað taka undanþágu inn í þessi lög vegna þess að við viljum ekki vera með tvöfalt kerfi innan húsbréfakerfisins að því er varðar þetta atriði. Auk þess er hætt við því að það mundi þá hafa aðrar hliðarverkanir, eins og þær að hvetja fólk með óeðlilegum hætti frekar til þess að leita eftir svokölluðum viðbótarlánum. En aðalatriðið er það, hugmyndin með breytingunum á sl. vori í íbúðalánasjóðskerfinu var ekki sú að íþyngja fólki umfram það sem áður var. Ef slík dæmi koma upp þarf að skoða sérstaklega hvernig hægt er að bregðast við því, hvort lagabreytingu þarf til þess í þessum eða öðrum lögum, eða hvort hægt er að leysa slík mál með einhverjum öðrum viðunandi hætti. Þetta vildi ég láta koma fram af minni hálfu og þetta tel ég að sé kjarni málsins og ég tel að það sé þetta sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Ágúst Einarsson hafa borið fyrir brjósti. Þannig vildi ég gjarnan koma til móts við sjónarmið þeirra í málinu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir yfirlýsingu hans í sambandi við þetta mál. Hann segir að hann hafi eins og aðrir það sama markmið að enginn, sem áður þáði fyrirgreiðslu í félagslega kerfinu, sé verr settur eftir breytinguna. Hann nefnir að taka verði sérstaklega á þeim vandamálum þegar fólk rekur sig upp undir þetta vaxtaþak ef við getum orðað það þannig. Hann segist e.t.v. í fljótu bragði ekki sjá lausnir á því, hvort það sé að hækka vaxtaþakið eða að gera þetta stimpilgjaldslaust og þarf að kanna hina lagalegu útfærslu í þeim efnum. Ég skil hæstv. ráðherra þannig að hann sé búinn að taka afdráttarlaust undir það að vilja leysa þetta vandamál þegar það kemur upp gagnvart þeim einstaklingum sem svo háttar til hjá, þau dæmi munu vafalítið finnast. Ég hlýt að treysta því og hef enga ástæðu til annars en að þetta verði tekið upp í því lagaformi sem nauðsynlegt er, reynist þetta vandamál í fyrsta lagi fyrir hendi, sem ég og aðrir teljum vera, að það verði þá leyst annaðhvort með lagasetningu eða á annan hátt þannig að menn nái því markmiði fullkomlega sem var lýst í upphafi og var grundvöllur þess að málið kom aftur inn í nefndina milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Ég vil bara taka af tvímæli. Það má vera að það hafi verið mismæli hjá hv. þm. en hann talaði í tvígang um vaxtaþak. Það á að vera vaxtabótaþak, eða vaxtabótakvóti eftir atvikum. Um það snýst málið, að menn reki sig upp undir þetta þak. Það er alveg rétt hjá honum að ég hef fullan vilja til að koma til móts við það vandamál, komi það upp. Það sjáum við ekki fyrir enn sem komið er, en við verðum þá að bregðast við því annaðhvort með breytingum á lögum eða einhverjum öðrum úrræðum sem kunna að verða fyrir hendi.

Herra forseti. Ég vil staðfesta það að ég mismælti mig. Þetta er rétt, við skulum hafa þetta nákvæmt. Í svona málum er betra að það sé alveg á hreinu hvað menn hafi sagt. Við erum að tala um vaxtabótaþak. Reki menn sig upp undir --- hæstv. ráðherra ítrekaði að ef slík staða kæmi upp þá fyndu menn á því lausn. Við vitum kannski ekki hver hún er einmitt í dag, en skilningurinn er ljós af beggja hálfu hvað þetta mál áhrærir.

Herra forseti. Þegar málið sem hér er til umræðu var tekið til 2. umr. var vakin athygli á því sem hæstv. fjmrh. nefndi í máli sínu. Þótt þetta frv. geri ráð fyrir að skuldabréf sem gefin eru út til Íbúðalánasjóðs vegna viðbótarláns beri ekki stimpilgjöld stóð það eftir að húsbréf, sem verða núna verulegur hluti af lánum til þeirra sem hafa fengið félagslegt lán í kerfinu sem á að leggja niður, bera stimpilgjöld en það eru 65--70% lánsins. Að auki var vakin athygli á því að skuldbreytingalán, þ.e. fyrir fólk í greiðsluerfiðleikum og lánaflokkar sem voru í Byggingarsjóði ríkisins, lán til byggingarheimila fyrir aldraða m.a. og sérstök lán til einstaklinga með sérþarfir, munu einnig bera stimpilgjöld. Formaður efh.- og viðskn. tók vel í að þetta mál yrði sérstaklega skoðað milli 2. og 3. umr. málsins. Eftir því sem ég best veit var tekið undir þetta í efh.- og viðskn., raunar svo jákvætt að gerð var brtt. sem flytja átti af formanni og varaformanni efh.- og viðskn. Í þeirri brtt. var lagt til að fasteignaveðbréf, skipt fyrir húsbréf, gefin út samhliða skuldabréfi vegna viðbótarláns vegna sömu fasteignar bæru ekki stimpilgjöld. Mér virðist málið hafa hlaupið í hnút og eftir því sem ég best veit var hæstv. fjmrh. ekki sáttur við þessa niðurstöðu máls af hálfu efh.- og viðskn. Í stað þess að þessi brtt. sé flutt sameiginlega af efh.- og viðskn. kemur þessi yfirlýsing hæstv. ráðherra. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeirri yfirlýsingu sem hæstv. ráðherra hefur flutt. Hæstv. ráðherra sagði efnislega að ef í ljós kæmi að einstaklingar sem flytjast nú yfir í nýjan Íbúðalánasjóð og voru í félagslega kerfinu yrðu ekki jafnsettir eftir sem áður í þessum nýja Íbúðalánasjóði að því er varðar kostnað við að taka lánin, yrði það skoðað sérstaklega og reynt að leita lausna á þeim málum. Mér fannst koma fram í máli hæstv. ráðherra áðan, að ef slík tilvik kæmu upp þá yrðu þau mjög fá vegna þess að hægt væri að leysa málin þannig að fólk fengi stimpilgjöldin endurgreidd í vaxtabótakerfinu. Þetta var einmitt mál sem við fórum mjög ítarlega í gegnum í vor. Efh.- og viðskn., sem fjallaði um vaxtabæturnar var með rökum sýnt fram á að þær breytingar sem var verið að gera, þ.e. að breyta niðurgreiðslu sem var í félagslega kerfinu, hætta niðurgreiddum vöxtum og fara með vextina upp í markaðsvexti en að niðurgreiðslan kæmi eins og hjá öðrum í gegnum vaxtabótakerfið, henni var sýnt fram á að þakið sem er á vaxtabótakerfinu kæmi í veg fyrir að kostnaður vegna stimpilgjalda gæti fallið undir vaxtabótakerfið og orðið frádráttarbært. Herra forseti. Ætli það séu ekki 6--8 raunveruleg dæmi um einstaklinga, einstæða foreldra, hjónafólk, hjón með börn, með mismunandi tekjur, mismunandi stórar eignir sem sýndu fram á hver raunveruleikinn í málinu væri. Hann er í fyrsta lagi sá, herra forseti, að sú niðurgreiðsla sem fólk fékk í gegnum félagslega íbúðakerfið og fær núna í gegnum vaxtabætur er ekki sambærileg. Fólk hefur meiri greiðslubyrði í nýja kerfinu vegna þess að það rekur sig upp undir þakið. Það er áður en kemur að stimpilgjöldunum og hér eru dæmi, raunveruleg dæmi. Við getum tekið einstakling, herra forseti. Hámark vaxtabóta er 144 þús. kr. á ári, íbúðarverð er 6,3 millj. kr. og síðan er skoðað hvað þetta gefur að því er varðar niðurgreiðsluna í núgildandi kerfi og í vaxtabótakerfinu. Sjá má að í núgildandi kerfi, þ.e. í því kerfi sem á að leggja niður núna um áramótin, er nettógreiðslan að meðaltali 168 þús. kr. á ári fyrstu 10 árin hjá einstaklingi sem hefur í tekjur 1.500 þús. en 134 þús. hjá einstaklingi með 800 þús. Mismunurinn á niðurgreiðslunni sem var áður í félagslega kerfinu og þeirri sem verður í vaxtabótakerfinu er á bilinu 23--57 þús. kr. Það hefði því þurft að hækka þakið í vaxtabótum um á bilinu 23--57 þús. kr. fyrir einstaklinga til að þeir væru jafnsettir með niðurgreiðslu á vöxtum með vaxtabótum annars vegar og niðurgreiddum vöxtum hins vegar. Með öðrum orðum þyrfti að lyfta þakinu um 57 þús. kr. fyrir þennan einstakling til að hann yrði jafnsettur. Að auki stóðu þá stimpilgjöldin út af. Menn sjá að til að vera jafnsettur með niðurgreiðslu í formi vaxtabóta og þeirrar niðurgreiðslu sem var fyrir, þá þyrfti að lyfta þakinu verulega. Í þessu dæmi um 23--57 þús. kr. Hjá einstaklingi með börn var þetta á bilinu 3--63 þús. sem þurfti að lyfta þakinu til að einstætt foreldri væri jafnsett á eftir. Hjá hjónum var mismunurinn á bilinu 16--28 þús. Þá er um við ekki farin að tala um stimpilgjaldið. Í engu þessara tilvika var rúm fyrir stimpilgjaldið. Viðkomandi þurfti að bera stimpilgjaldið sjálfur og það er töluvert hátt. Ég ætla að koma að því á eftir í máli mínu af því það var ekki pláss fyrir það innan vaxtabótakerfisins. Þetta eru staðreyndir sem við stóðum frammi fyrir á síðasta þingi. Þá var gerð tilraun í efh.- og viðskn. til að fá samstöðu um að lyfta þakinu svo yfirlýsing hæstv. félmrh. stæði, um að einstaklingarnir yrðu jafnsettir í nýju kerfi eins og í félagslega kerfinu sem leggja átti niður, að því er varðar bæði vaxtaniðurgreiðslu og kostnaðinn. Um það náðist ekki samstaða, herra forseti. Við stöndum því frammi fyrir því að greiðslubyrðin verður meiri í þessu nýja íbúðalánakerfi að því er varðar vaxtabyrðina. Þá komum við að kostnaðinum, herra forseti, í formi stimpilgjalda en fólk í félagslega kerfinu þurfti ekkert stimpilgjald að borga af sínum lánum. Það var undanþegið stimpilgjaldi. Nú þarf það að borga stimpilgjald af 65% lánanna. Hvað kemur þá í ljós? Þessi dæmi lágu öll fyrir í fyrra. Það er ekkert nýtt í þessu. Þá var sýnt fram á að stimpilgjald, miðað við einstætt foreldri með eitt barn, sem kaupir íbúð á fimm og hálfa milljón og er með 960 þús. í árslaun, mánaðarlaunin eru 80 þús. Það fer allt í einu að borga stimpilgjald upp á 57 þús. kr. sem það þurfti ekki að borga áður. Hér liggur fyrir að þetta stimpilgjald kemst ekki undir vaxtabótaþakið. Þá eru til tvær leiðir. Þær eru að fella niður stimpilgjaldið alfarið og líka af húsbréfunum, eins og mér fannst að efh.- og viðskn. hefði raunverulega tekið undir, eða lyfta vaxtabótaþakinu til að stimpilgjaldið geti fallið undir vaxtabæturnar. Því hefur þegar verið hafnað að lyfta vaxtabótaþakinu. Nú, herra forseti, á greinilega að hafna því að húsbréfin verði án stimpilgjalda. Ég hef efasemdir um þetta, miðað við þá leið sem hæstv. ráðherra nefnir, að ef þetta verði vandamál hvort þá verði fundin einhver lausn. Ég spyr ráðherrann: Ef hann er ekki tilbúinn að lyfta vaxtabótaþakinu, ekki tilbúinn að afnema stimpilgjöldin af húsbréfunum, hvaða leið hefur þá hæstv. ráðherra til að t.d. einstætt foreldri þurfi ekki allt í einu að leggja út, miðað við litla íbúð upp á 5,5 millj. kr., upp undir 60 þús. kr. sem það hefur ekki gert áður, fyrir utan það að greiðslubyrðin af vöxtunum verður meiri? Herra forseti. Mér nægir ekki þessi yfirlýsing ráðherra af því að ég veit af þessu vandamáli. Ég þarf ekki að bíða eftir að fá einhverja reynslu í því. Ráðherrann lætur líta svo út að þetta verði ekki stórt mál, komi aðeins til með að snerta einn og einn en málið er raunverulegt og við stöndum frammi fyrir þessu vandamáli. Ég tel að það sé undansláttur í málinu, menn séu að koma sér hjá því að samþykkja þetta, vegna þess að við stöndum frammi fyrir þessu vandamáli. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir kannast við alla þessa umræðu. Hún er formaður í félmn. sem fjallaði um þessar breytingar og fór rækilega yfir stimpilgjöldin, viðbótarkostnaðinn, greiðslubyrðina hve mikil hún yrði miðað við vaxtabæturnar þar sem fólk ræki sig upp undir þakið. Eins kom í ljós hve niðurgreiðslan var hagstæðari fyrir fólk. Ég sé að hv. þm. kinkar kolli. Við fórum í gegnum þá umræðu og voru allir sammála um að svona væri þetta. Þess vegna spyr ég: Af hverju að fresta þessu vandamáli fram yfir áramót ef meiri hlutinn vill taka á málinu? Við þurfum ekki frekari sannanir. Þær liggja á borðinu. Herra forseti. Það olli mér miklum vonbrigðum, að ekki næðist samstaða um þetta. Í brtt. efh.- og viðskn. sem ég sá, og það er að vísu hægt að kalla það tvöfalt kerfi eins og hæstv. ráðherra nefndi, vorum við jú aðeins að tala um að aflétta stimpilgjöldunum af húsbréfunum sem kæmu til viðbótar þessum viðbótarlánum. Ég hygg að við séum ekki að tala um stórar fjárhæðir, herra forseti. Stimpilgjöldin gefa ríkissjóði í dag um 2,3 milljarða. Svo var a.m.k. síðast þegar ég var að skoða þetta. Það getur þó vel verið að það sé meira á næsta ári. Þegar ég vann að tillögu sem við fluttum um aðgerðir til að bæta stöðu skuldara kom þetta í ljós að þau gáfu um 2,3 milljarða kr. Þegar maður skoðar þessi mál, af því við erum að tala um tekjulægstu hópana sem allt í einu eiga að bera meiri kostnað en þeir gerðu áður, þá hefur ríkissjóður verulegar tekjur af heimilum sem raunverulega eru í neyð. Ríkisstjórnin bætti síðan um betur á síðasta þingi að því er varðar t.d. dómsmálagjöldin. Þau voru hækkuð, t.d. var hækkuð gjaldtaka vegna beiðni um nauðungarsölu. Þar var ríkið að ná sér í peninga á síðasta þingi. Þegar ég flutti málið fyrir tveimur þingum hafði ríkið verulegar tekjur af stimpilgjöldum, þinglýsingargjöldum, gjöldum af fjárnámi og nauðungarsölu auk tekna af virðisaukaskatti af gjaldtöku lögmanna hjá skuldurum í innheimtumálum. Herra forseti. Mér finnst að í þessu góðæri sem stjórnarliðum er tamt að ræða um í þessum ræðustól, eigi að reyna að ná samstöðu um að leggja ekki auknar álögur með þessari breytingu sem ríkisstjórnin er að gera, viðbótarkostnað á það fólk sem verst er sett í þjóðfélaginu og sem naut mestrar aðstoðar af félagslega kerfinu sem nú hefur verið lagt niður. Ég er að tala um einstæða foreldra, námsmenn, aldraða og öryrkja. En það erum við að gera. Bara stimpilgjöldin ein og sér, sem geta verið 60--70 þúsund kr., eru stundum heil mánaðarlaun hjá þessu fólki. Þess vegna gladdi það mig mjög þegar ég stóð í þeirri trú að samstaða væri um að meiri hluti efh.- og viðskn. flytti þessa brtt. Herra forseti. Ég vil biðja forseta og þingheim að virða mér það til betri vegar þó að ég kaupi ekki alveg þessa yfirlýsingu hæstv. ráðherra, þó að ég viti að hún sé vel meint, þegar maður hefur þessar staðreyndir fyrir framan sig. Ég skal ekki tefja þingstörfin meira. Ég vildi bara koma því skilmerkilega á framfæri sem ég hef um þetta mál að segja, vegna þess að ég veit að við erum með vandamál sem við munum standa frammi fyrir á næsta ári en hefði verið hægt að leysa við þessa umræðu. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hæstv. ráðherra, herra forseti, hvort hann geti svarað þessu: Ef þetta er jafnmikið vandamál og ég sé það fyrir mér, herra forseti --- ef ég á að giska á eitthvað, herra forseti, miðað við þær úttektir sem ég hef verið að gera á einstaka hópum, þá hygg ég að við séum kannski að tala um að þrjá fjórðu hluta þeirra sem fá viðbótarlán, þ.e. þeir sem hafa verið í félagslega kerfinu og fara nú að fá viðbótarlán í nýjum Íbúðalánasjóði, lendi í því að reka sig upp undir þetta þak og bera sjálfir að fullu stimpilgjöldin sem þeir gerðu ekki áður --- ef það kemur í ljós að við séum ekki bara að tala um einn og einn --- ég vona að hæstv. ráðherra sé að hlýða á mál mitt --- ef við erum að tala um töluvert stóran hóp, er ráðherrann þá tilbúinn að lýsa því yfir hér og nú að hann muni þá koma með frv. inn í þingið sem gerir annað tveggja, að lyfta vaxtabótaþakinu þannig að rúm skapist fyrir stimpilgjöldin eða að aflétta stimpilgjöldunum af húsbréfunum vegna viðbótarlána? Við erum náttúrlega líka að tala um skuldbreytingarlánin og við erum líka að tala um þá þrjá lánaflokka sem ég nefndi. Við erum greinilega ekki sammála, ég er miklu sannfærðari en ráðherrann hæstv. um að þetta sé raunverulegt vandamál og við því er ekkert að gera ef ráðherrann telur þetta ekki vera stórt vandamál. Ég tel það vera vandamál. Við gætum færst nær því að finna lausn á þessu og ekki þurft að ræða þetta mikið lengur í kvöld ef ráðherrann væri tilbúinn að lýsa því svolítið skýrar yfir en hann gerði áðan, að ef þetta sýnir sig að vera raunverulegt vandamál, að við séum að tala um nokkuð stóran hóp sem rekur sig í þetta þak, þá muni hann koma inn í þingið með lagabreytingu sem leysir þetta mál, annaðhvort með því að lyfta vaxtabótaþakinu eða afnema stimpilgjöldin af lánunum. Og ef ráðherrann þekkir einhverja þriðju leið, sem ég sé ekki í hendi mér hver gæti verið, þá væri mjög gott að fá hana fram við þessa umræðu.

Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst þessi umræða eiginlega dálítið furðuleg því hér er verið að ræða um mál sem er ekki þingmál. Þetta atriði sem er verið að tala hér um er ekki hluti af frv. Hér er flutt sáraeinfalt og heldur ómerkilegt frv. En tækifærið er notað til að taka upp mál sem var hér til umræðu í vor og útkljáð á því stigi málsins, eins og málin stóðu þá. Hér var flutt mál af forvera mínum á sínum tíma, í vor, og þá voru þessi mál, svo langt sem þau þá náðu, útkljáð. Hins vegar vill svo til að ég flyt hérna lítilvægt frv. um stimpilgjöld, um allt aðra hluti. Þetta er eiginlega til marks um það, herra forseti, að málum er hér drepið á dreif, þ.e. þetta litla mál sem ég hef hér flutt hefur ekki verið rætt af hv. þingmönnum í þessari umræðu. Það er verið að tala um allt annað atriði sem að vísu líka lýtur að stimpilgjaldi, lögunum um stimpilgjald. Það er það eina sem er sameiginlegt með þessum umræðum og því frv. sem á að vera hér til umræðu. Er þingmaðurinn hlynntur frv. eða ekki? Það hefur ekki komið fram. Þingmanninum er alveg nákvæmlega sama um þetta frv., alveg nákvæmlega sama um það þó að hér sé verið að reyna að fá farskip skráð inn í landið á eðlilegum forsendum, eins og þetta mál gengur út á, eða að verið sé að tína til á einn stað í smáhreingerningu þessi undanþágu\-ákvæði sem hafa verið á víð og dreif í lögum að því er varðar stimpilgjöld. Þingmanninum er alveg nákvæmlega sama um það. Hún orðar það ekki. Hún tekur hér upp allt annan hlut. Ég hef gefið hér ákveðna yfirlýsingu um það mál. Hún stendur. En það er náttúrlega algjörlega óviðunandi, herra forseti, að hér sé verið með hótanir um að ef ekki verði sagt eitthvað meira, ef ekki verði gengið eitthvað lengra í áttina að því sem hv. þm. talar um, þá gerist þetta eða þá gerist hitt. Það má segja margt um þær umræður um Íbúðalánasjóðinn sem fram fóru hér í vor og alla þá útreikninga sem því máli fylgdu. Ég hef reyndar litið aðeins á það á nýjan leik núna upp á síðkastið út af þessu máli hér. Að vísu var engin sérstök ástæða til þess vegna frv. sem ég flutti hér að gera það, en ég gerði það vegna þess að þingmaðurinn tók þetta atriði upp. Ég held að hægt sé að fullyrða að þetta nýja kerfi muni koma betur út fyrir langsamlega flesta sem verða þarna aðilar að. Alls kyns útreikningar liggja fyrir um það efni sem ég er nú ekki með hér í höndunum og sem ég satt að segja tel ekki að eigi að ræða undir þessu þingmáli. Ég tel það reyndar ekki. Það er náttúrlega ekki hægt heldur að láta því með öllu ósvarað sem þingmaðurinn heldur fram. Auðvitað verður líka að horfa aðeins út fyrir fyrir eitt ár í þessu. Hér er um að ræða atriði sem taka breytingum og hérna er um að ræða ákveðna greiðslubyrði og ákveðið ferli sem ekki jafnar sig kannski nákvæmlega á einu ári. Stimpilgjaldið er lagt út strax. Síðan gerast hlutir á nokkrum árum með vaxtabótum og þess háttar. Herra forseti. Ég tel að það sé óeðlilegt að teygja umræðuna um þetta mál sem nú er til umræðu inn á þessar brautir og ég ætla ekki að taka frekari þátt í því. En yfirlýsing mín frá því áðan stendur.

Herra forseti. Mér fannst ræða mín áðan ekki gefa tilefni til þess að hæstv. fjmrh. skipti svona skapi í ræðustól eins og hann gerði nú. Mér fannst ég ekki gefa honum neitt tilefni til þess. Um hvaða mál erum við að fjalla, herra forseti? Við erum að fjalla um frv. til laga um breyting á lögum um stimpilgjöld. Ég held að öll mín ræða hafi gengið út á stimpilgjöld og kostnað íbúðakaupenda vegna stimpilgjalda 

Það er ekki í þessu frv.

Í þessu frv. er í lið 4 rætt um að skuldabréf sem gefin eru út til Íbúðalánasjóðs vegna viðbótarláns verði undanþegin stimpilgjaldi, þ.e. þeir sem voru í félagslega kerfinu þurfa nú að bera kostnað af ákveðnum hluta af láni hins nýja Íbúðalánasjóði. Herra forseti. Ég spyr um hvort að í 4. tölulið sé ekki verið að ræða um að skuldabréf sem gefin eru út af Íbúðalánasjóði vegna viðbótarlána beri ekki stimpilgjöld.

Þetta er ekki nýtt.

Síðan erum við að ræða um það að um næstu áramót taka gildi lög sem fela í sér að lögð eru ný gjöld á fólk í félagslega kerfinu upp á 50--70 þúsund kr. Ég get bara ekkert að því gert, herra forseti, þó að hæstv. ráðherra sé pirraður yfir málflutningi mínum úr þessum ræðustól. Ég veit að margir sem núna þurfa að leita í þennan nýja Íbúðalánasjóð og bera þar kostnað sem skiptir tugum þúsunda sem ekki þurfti áður, bera auðvitað kvíðboga fyrir því. 

Húsbréf eru stimpilfrjáls. Það stendur í 1. gr. frv.

Við erum að tala um fasteignaveðbréf sem skipt er fyrir húsbréf.

Hvernig væri þá að hafa það bara rétt.

Mér finnst ráðherrann gefa tilefni til þess að ég fari aðeins að bretta upp ermarnar og taki fyrir nokkra umræðu um greiðslumat í félagslega íbúðakerfinu vegna þess að ég er hér með bók sem fjallar mjög ítarlega um það mál, herra forseti. Við erum að fjalla um stimpilgjöld sem fasteignaveðbréfin eiga að fara að bera núna um áramótin. Ég hef áhyggjur af því, þó að hæstv. ráðherrann hafi það ekki, að það fólk sem verst er sett í þjóðfélaginu eigi allt í einu núna frá næstu áramótum að fara að bera kostnað sem það hefur ekki borið áður, sem samsvarar kannski einum mánaðarlaunum hjá þessu fólki. Mér finnst að ráðherrann geti alveg stillt skap sitt þótt hér sé eytt nokkrum mínútum í að ræða kostnað sem er verið að setja á fólk sem nemur einum mánaðarlaunum. Ef það væri verið að taka úr vasa ráðherrans þær 400 eða 500 þúsund krónur sem hann hefur á mánuði ...

Getur þingmaðurinn stillt skap sitt?

ef það væri verið að taka það af ráðherranum þá hefði hann kannski eitthvað um málið að segja. En ég er að tala um lægst launaða fólkið. Ég ætlaði mér ekki, herra forseti, að hafa mjög langt mál um þetta. Ég ætlaði mér ekki að gera það. 

Forseti biður um hljóð í þingsal og að hv. þm. megi tala af rólegheitum.

Herra forseti. Ég bið um það að ekki sé snúið út úr máli mínu með frammíköllum hæstv. ráðherra, sem á nú svolítið undir því ásamt ríkisstjórninni að mál gangi fram á þessum síðustu klukkustundum og m.a. það frv. sem ráðherrann hæstv. ber hér fram. Þótt ráðherrann eigi það svo sannarlega skilið að ég standi í ræðustól drjúgan tíma enn  Gott og vel, herra forseti. Ég skal ekki tefja þetta frv. eða þetta mál, vegna þess að gert hefur verið ákveðið samkomulag hér. Það hefur ekki verið brotið af minni hálfu. Ef einhver hefur brotið það þá er það geðvonska hæstv. fjmrh. við þessa umræðu. Síðan skulum við sjá hvað setur eftir áramótin þegar þessi hringekja í Íbúðalánasjóðnum fer af stað. Þá skulum við sjá hvort okkar hafði rétt fyrir sér, ég eða fjmrh., um það hvort verið sé að leggja á lægst launaða fólkið í þessu landi miklu meiri greiðslubyrði bæði í vöxtum og kostnaði en það hefur áður séð.

Herra forseti. Frv. það sem hér er tekið til 3. umr., um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, hefur ekki verið mjög lengi í þinginu. Það er sennilega um einn mánuður síðan hæstv. viðskrh. lagði frv. fram. Ég taldi satt að segja miðað við þá reynslu sem fljótlega eftir að þetta frv. var lagt fram kom á sölu á hlutabréfum, bæði í Landsbankanum sem þá var nýafstaðið og eins varðandi Fjárfestingarbankann og síðan það sem hefur komið í ljós varðandi Búnaðarbankann, að þetta mál mundi fá mjög vandlega og ítarlega skoðun í þinginu og gögn yrðu lögð fram í efh.- og viðskn. sem sýndu fram á hvaða áhrif salan á hlutabréfunum hefur haft. Þegar málið var tekið til 2. umr. var ítarlega farið yfir stöðuna og ég og fleiri sem töluðum við þá umræðu töldum nauðsynlegt að málið yrði skoðað milli 2. og 3. umr. í efh.- og viðskn. T.d. taldi ég nauðsynlegt, herra forseti, að fá fram hluthafaskrána sem átti að liggja frammi að því er embættismenn viðskrn. upplýstu, þ.e. hluthafaskráin í Fjárfestingarbankanum. Ég taldi nauðsynlegt að við gætum áttað okkur betur á því hversu dreifð eignaraðildin væri í þessum bönkum eftir söluna á hlutabréfunum. Alþingi hefur þegar heimilað viðskrh. sölu á 49% hlutabréfa í Fjárfestingarbankanum og nú var hæstv. ráðherra að biðja um heimild til að selja öll hlutabréfin eða 51%. Mér sýnist málið liggja þannig, herra forseti, þegar við erum í lokaafgreiðslu þessa máls að efh.- og viðskn. hafi ekki komið saman til þess að ræða málið og ég get ekki séð, og spyr um það, að fyrir liggi ýmsar þær upplýsingar sem ég kallaði eftir og ég taldi nauðsynlegar til að hægt væri að meta áhrifin af þessu og hvernig maður mundi greiða málinu atkvæði þegar það kæmi til 3. umr. Ég taldi t.d. nauðsynlegt að fá fram niðurstöðuna hjá bankaeftirlitinu sem er að fjalla um þetta mál, hefur tekið það til sérstakrar skoðunar út af kennitölukapphlaupinu. M.a. óskaði ég sjálf eftir því við bankaeftirlitið að það yrði sérstaklega skoðað. Eins varðandi hluthafaskrána. Ég óskaði eftir því að ráðherrann beitti sér fyrir því að upplýsingar um hana lægju fyrir þannig að við sæjum hversu dreifð eignaraðildin er. Við vitum og það kom skýrt fram við 2. umr. málsins að einn aðili, Kaupþing, á orðið 9% hlutafé af þeim 49% sem seld eru í Fjárfestingarbankanum og heildaratkvæðamagn þessa aðila, Kaupþings, er 14% og Kaupþing á að því er ég best veit rétt á stjórnarsæti í bankanum. Ég held að það liggi alveg fyrir að markmið ríkisstjórnarinnar um dreifða eignaraðild hafi mistekist, þó mönnum fyndist við 2. umr. að hæstv. viðskrh. væri búinn að skipta um skoðun, enda sagði hæstv. ráðherra um söfnun kennitalnanna fyrir nokkru síðan að þær gengju þvert á stefnu ríkisstjórnarinnar um dreifða eignaraðild. Ég held að mjög mikilvægt sé þegar við erum að selja eignir ríkissjóðs og skattgreiðenda að þannig sé staðið að málum þegar um er að ræða sölu í þeirri mikilvægu atvinnugrein sem er í bankakerfinu, að ekki sé stuðlað að fákeppni og að þessar eigur ríkissjóðs safnist ekki á fárra manna hendur en það er það sem ég hef óttast að mundi gerast og hefði talið að við þyrftum að átta okkur betur á áður en málið yrði endanlega afgreitt frá þinginu. Í annan stað þarf auðvitað að gæta þess vandlega að ríkissjóður og skattgreiðendur fái fullt, eðlilegt og sanngjarnt verð fyrir þær eignir sem verið er að selja. Ég held, herra forseti, að hvorugt hafi gerst. Ég held að eignir ríkissjóðs, þ.e. þessi hlutabréf, hafi verið seld á undirverði og ég tel að eignaraðildin sé ekki dreifð, þ.e. þessi markmið hafi ekki náðst. Ég hef tvö dæmi um það. Fleiri hef ég ekki og ég er að biðja um að fá að skoða málið nánar. Það er Kaupþing annars vegar með þessi 9% að því er varðar eignir í hlutabréfum og heildaratkvæðamagnið 14 og síðan verðbréfasjóður Búnaðarbankans með 5--6%. Þetta var fyrir nokkru síðan. Það mál vel vera að þetta hafi breyst. Og ég spurði um hvort hægt væri að fá upplýsingar um hve margir væru með eignaraðild yfir 1%, hve margir yfir 2%, hve margir yfir 3% o.s.frv. Ég var ekkert að biðja um að fara ofan í einhver nöfn í þessari hluthafaskrá en t.d. að hæstv. ráðherra gæfi okkur yfirlit yfir það. En það er eins og með margt annað hjá þessari ríkisstjórn að þessi virðulega stofnun virðist allt of mikið vera notuð sem stimpilstofnun fyrir hæstv. ráðherra. Hér er heimild bara gefin til viðskrh. um að selja allt hlutafé ríkissjóðs í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Við höfum fyrir okkur að veruleg hætta geti verið á því að hlutabréf í þessum banka séu að safnast á fárra manna hendur. Við erum að spyrja: Er ekki ástæða til þess að Alþingi setji skorður við því og ákveði t.d. um hámarkseignaraðild, segjum 3% eða ákveðinn eignarhaldstíma sem aðilar þyrftu að eiga þessi bréf? Allt þetta opnaði hæstv. ráðherra á þegar kennitölufárið byrjaði. En svo virðist hæstv. ráðherra hafa dregið í land af því að hann var skammaður af Viðskiptablaðinu fyrir að vera að hlaupa eftir því sem ég og einhverjir aðrir segðu og hann virðist hafa alveg skipt um skoðun og meira að segja hélt hann því fram að markmiðið um dreifða eignaraðild næðist allt saman og fannst málið bara allt í einu vera í besta lagi og alveg í þeim búningi sem passaði fyrir Alþingi að afhenda í hendurnar á honum. En ég treysti hæstv. ráðherra ekki til að fara með eignir ríkissjóðs sem á að fara að selja upp á 6 milljarða kr. án þess að ég hafi einhverja smátryggingu fyrir því að þessi verðmæti sem þjóðin á renni ekki öll á örskömmum tíma í ginið á kolkrabbanum. Mér finnst við ekki vera að tala um neitt smámál. Hvað hefur verið að gerast á undanförnum missirum? Eignir og völd eru sífellt að færast á fárra manna hendur í atvinnulífinu. Ég hef sagt að bankakerfið sé næst undir hjá þessum fjársterku aðilum og ég held, herra forseti, því miður, að ég hafi rétt fyrir mér og það muni koma í ljós þó síðar verði. Ég geri ráð fyrir því, herra forseti, og þess vegna ætla ég ekki að tala neitt lengi við þessa umræðu nema hæstv. ráðherra gefi tilefni til þess á eftir, að það sé ásetningur ríkisstjórnarinnar, hvað sem við í minni hlutanum segjum, að keyra þetta mál í gegnum þingið fyrir jólin. Ég hef fært rök fyrir því og skal ekki endurtaka þau að það hefði verið hægt að bíða þangað til eftir áramót. Með hvaða rökum sagði ég það? Því að þá mundum við fá frekari upplýsingar um reynsluna af fyrra útboði. T.d. að um miðjan janúar eða 20 janúar fengjum við að sjá hvernig þessi dreifða eignaraðild lítur út, hvernig eftirmarkaðurinn hefur virkað o.s.frv. Er nokkur goðgá að bíða með þetta mál í um þrjár vikur eða mánuð til þess að sjá það? Nei. En ráðherranum liggur svo á að fá þetta mál í hendurnar til að geta farið að bjóða út allt hlutafé ríkissjóðs í Fjárfestingarbankanum, svo mikið liggur kolkrabbanum á að fá þetta allt saman til sín að þingið má ekki fá eðlilegan umfjöllunartíma til að fjalla um málið. Það er það sem ég hef verið að gagnrýna hér. Herra forseti. Ég gæti auðvitað haft um þetta langt mál en ætla ekki gera það. Ég vil þó endurtaka þær spurningar sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra. Hefur hann nokkuð gert í því, frá því við töluðum saman síðast um þetta mál, að afla þeirra upplýsinga sem ég og fleiri kölluðum eftir? Þó að hæstv. ráðherra telji enga ástæðu til þess, þá er þó ósk um það frá Alþingi að þessar upplýsingar liggi fyrir og mér finnst það vera skylda hæstv. ráðherra, herra forseti, að reyna það sem í hans valdi stendur að afla upplýsinga sem kallað er eftir af þinginu eða einstökum þingmönnum. Það gerir ekkert annað en greiða fyrir málinu og það er lýðræðislegur réttur minn til þess að ég geti greitt atkvæði samkvæmt bestu samvisku og yfirsýn í málinu að fá fram þessar upplýsingar. Því miður held ég að ráðherrann hafi lítið gert til þess að við fengjum þær upplýsingar sem við höfum kallað eftir. En ég vara við því að málið sé afgreitt með þeim hætti sem hér á að gera. Minni hlutinn lagði til að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar af því að það væri vanbúið til afgreiðslu á þinginu og undir það tók ég. Það hefði verið eðlilegt að tími hefði gefist til þess við 3. umr., sem ekki virðist vera, að flytja brtt. t.d. bæði um eignarhaldstímann og hámarkshlut sem hver og einn aðili og tengdir aðilar mega eiga, en það gefst ekki tími til þess, svo mikið liggur á að afgreiða þetta mál. Ég geri mér það auðvitað að fullu ljóst að þó að ég standi hér einhvern tíma enn og reyni að sannfæra ráðherrann og stjórnarliðið, þá hygg ég að það hafi ekki hljómgrunn, því miður, herra forseti. En eigi veldur sá er varar og ég tel mig hafa gert það. Ég tel að við séum með á ferðinni mál sem mun sýna sig fyrr en seinna, herra forseti, að mun verða til þess að stuðla að því að auka frekar bilið milli ríkra og fátækra í þjóðfélaginu, styrkja það að eignir ríkisins fari á undirverði í hendur fárra fjársterkra peningamanna og í kolkrabbann, smokkfiskinn eða hvað þeir aðilar heita, og hæstv. ráðherra lætur þetta allt saman gerast fyrir framan nefið á sér án þess að hreyfa legg eða lið. Það er miður en við því verður ekki gert. Við erum í minni hluta í stjórnarliðinu að því er þetta mál varðar. En ég verð að segja að mér er nokkuð misboðið, herra forseti, með afgreiðslu á þessu máli. Mér finnst lýðræðislegur réttur minn ekki virtur til þess að fá þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru í þessu máli en ég hygg að í það stefni og þá verður bara svo að vera. Ég skal ljúka máli mínu en áskil mér þá frekari rétt til að tjá mig í málinu eftir því sem umræðunni vindur áfram og óska eftir því að hæstv. ráðherra svari þeim spurningum sem ég beindi til hans.

Herra forseti. Ég er sammála hv. síðasta ræðumanni um að engin ástæða er til að afgreiða þetta mál og minni en engin. Það er í rauninni beinlínis til vansa að knýja það í gegn þegar mjög skammur tími er til að ræða það. Það er vitað að um þetta mál er mikill pólitískur ágreiningur og það er einnig áhugi á því að skoða ýmislegt í tengslum við þessa framkvæmd burt séð frá þeim pólitíska ágreiningi sem ég held að full efnisleg rök standi til að gera. Það er alveg ljóst og það hefur hæstv. ráðherra sjálfur viðurkennt, að t.d. þau markmið stjórnvalda að reyna að stuðla að sem dreifðastri eignaraðild við þessa einkavæðingu á bönkunum eða fjármálastofnunum hafa ekki gengið eftir. Ákveðnir hlutir hafa gerst í þjóðfélaginu sem stofna þeim í hættu svo vitnað sé í óbreytt orð hæstv. ráðherra úr fjölmiðlum frá því fyrir ekki löngu síðan. Þegar það svo bætist við að það getur náttúrlega ekki skipt nema hverfandi litlu fyrir neitt annað en þá metnað hæstv. ráðherra hvort þetta mál væri afgreitt nú rétt fyrir áramótin eða gert að lögum í janúarmánuði, þá blasir það bara við, herra forseti, að það er mikil stífni og í rauninni mikil sjálfselska og eigingirni af hæstv. ríkisstjórn að lemjast á málum af þessu tagi fyrir utan allt annað sem hér er verið að reyna að afgreiða í samkomulagi og menn hafa fullan skilning á og viðurkenna að þarf að afgreiða. Það á alls ekki við um þetta mál. Þess vegna er þetta fyrst og fremst dæmi um þrjósku og óbilgirni hæstv. ríkisstjórnar, í þessu tilviki hæstv. viðskrh. Það er kannski ekki aðallega það sem aftrar mér í þessu máli eða gerir mig andvígan afgreiðslu þess að upplýsingar vanti, sem það að vísu gerir og mættu þær liggja gleggri fyrir. En mér nægja í rauninni alveg þær upplýsingar eða þær vísbendingar sem nú þegar liggja fyrir til þess að vita að staldra ætti við og endurskoða framkvæmdina á þessum málum. Mér fyndist að hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin væru menn að meiri ef þeir viðurkenndu það einhvern tíma að sumir hlutir ganga ekki eftir eins og menn ætla sér. Og þegar játningar hæstv. ráðherra sjálfra liggja fyrir í þeim efnum þá er enginn að brjóta odd af oflæti sínu þó að menn bara hreinlega segi: Við tökum okkur þá tíma í að skoða þetta betur og átta okkur á því hvernig hugsanlega væri mögulegt að standa öðruvísi að þessu, t.d. til að tryggja þetta dreifða eignarhald, ef mönnum er þá einhver alvara með því markmiði. Ef það er í raun og veru ekki bara yfirskin að láta heita svo að reynt sé að koma þessu í hendurnar á almenningi þegar ljóst er að síðan sópast þetta saman með firnahraða á hendur fjármálaveldanna í landinu og verður bara enn ein fjölin í þessa kistu fákeppninnar og samþjöppunar pólitísks valds sem fyrir er auðvitað allt of mikil í okkar litla og lokaða fákeppnishagkerfi sem er meira og minna ráðið af fáeinum blokkum eða það jaðrar við, því miður, herra forseti, að tala verði um þetta í eintölu innan tíðar ef svo heldur sem horfir. En þetta má ekki viðurkenna og þá er bara að þráast við. Herra forseti. Eins og málum er háttað er ég andvígur bæði afgreiðslu þessa frv. og því sjálfu og mun greiða atkvæði gegn því. En vegna aðstæðna ætla ég ekki að hafa um það fleiri orð, enda vænti ég þess að við eigum eftir að eiga þess kost, ég og hæstv. viðskrh., að eiga um þetta frekari orðastað á nýju ári og jafnvel nýjum árum sem í hönd fara.

Herra forseti. Hv. þm. spyrja: Hvað liggur á? Eins og hér kom fram við 2. umr. er sala á Fjárfestingarbankanum hluti af fjárlögum ríkisins. Gert er ráð fyrir tekjum í fjárlögum ríkisins af sölu á eignarhluta ríkisins í Fjárfestingarbankanum. Varðandi það sem hér hefur verið deilt á, að eignaraðildin eða eignarhlutirnir séu ekki nógu dreifðir, þá er ég því ekki sammála. Ég hef hins vegar sagt að kennitölufárið sem fór af stað á sínum tíma, þar sem einstakar fjármálastofnanir eða viðskiptablokkir reyndu að smala saman hópi manna eða ná undir sig tilteknum eignarhlutum í viðkomandi fyrirtækjum, gekk þvert á stefnu ríkisstjórnarinnar. Nú er hins vegar reynslan fengin af árangrinum af slíku. Árangurinn af þessari söfnun er enginn, hann mistókst sem betur fer. Þess vegna fullyrði ég að markmið ríkisstjórnarinnar um dreifða eignarsölu gengur eftir.

Hvernig getur ráðherrann fullyrt þetta?

Á grundvelli reynslunnar. Nú skulum við halda okkur við Fjárfestingarbankann til þess að halda umræðunni við málið sem ætlunin er að ræða. Það væri hægt að vitna til enn skýrara dæmis sem væri Búnaðarbankinn en það ætla ég ekki að gera. Ég segi einfaldlega: Markmiðin gengu eftir hvort sem menn horfa á viðskiptabankana, Búnaðarbanka og Landsbanka eða Fjárfestingarbankann. Það má hins vegar að einhverju leyti nota þessa reynslu þegar kemur að því að gera næstu útboðslýsingu fyrir sölu á 51%. Það er óþarfi að vera að setja í lög frá Alþingi hvernig þeirri sölu skuli háttað. Reynslan mun notuð til að undirbúa næstu sölu og setja hana inn í útboðslýsinguna. Þegar ég fullyrði að markmiðin hafi gengið eftir þá voru upphaflega 10.700 aðilar sem skráðu sig fyrir hlut í Fjárfestingarbankanum. Lítill hluti þessa hóps skráði sig fyrir hámarksupphæðinni. Hámarksupphæðin var þá 3 millj. kr. Ég held að ef menn væru að tala um reynsluna af sölunni, þá ættu menn að hafa í huga hvort upphæðin ætti ekki að vera lægri en 3 millj. kr. þegar næsta skref verður tekið. Að endingu urðu þessar 3 millj. kr. 360 þús. kr. að nafnvirði á hvern aðila. Í dag er staðan sú, án þess að ég hafi nákvæma tölu, að hluthafar eru nálægt 7.000 í Fjárfestingarbankanum. Eins og hér hefur komið fram og kom fram við 2. umr. málsins á stærsti einstaki hluthafinn 9%. Hann hefur yfir 14% eignarhlut að ráða af því að sjóður í vörslu viðkomandi aðila er með 5% eignarhlut.

Er það ekki of mikið?

Nei, ég tel að það sé ekkert of mikið og hægt sé að tryggja dreifða eignaraðild eftir sem áður. Í öðru lagi er einn aðili með 5% til viðbótar við þetta og af því að hv. þm. taldi nauðsynlegt að fá hluthafaskrána inn í þingið, þá held ég að ekki sé ástæða til þess. Það væri dálítið óvenjulegt að ég tel. Því hef ég aflað mér frekari upplýsinga. Ef hv. þm. vill hlusta því ég veit að hv. þm. er áhugasöm um að vita hvernig hluthafaskráin lítur út, án þess að vita nákvæmlega nöfn í þeim efnum, þá eiga fjórir eða fimm aðilar á bilinu 1--2%. Sem sagt, sex, sjö eða átta eiga eignarhluti í bankanum sem eru meira en 1%. Hinir tæplega 7.000 eiga eignarhlut undir 1%. Hversu mikið þarf að rannsaka í þessum efnum?

Þetta verður nú fljótt að breytast.

Ég er, hv. þm., ekki með neinar spár um það. Ég hef ekki verið beðinn að svara því, að gera spá um það hvernig þetta muni breytast. Hv. þm. gekk mjög eftir því fyrir 2. umr. málsins að ég gæfi þessar upplýsingar sem ég hef gefið núna og taldi rétt að þeim væri haldið til haga. Ef menn þurfa að rannsaka eignarhluti sem eru undir 1%, þá er auðvitað eitthvað annað sem liggur að baki. Hvað sem hver segir og hvaða nöfnum sem menn kalla þetta, einkavinavæðingu og þar fram eftir götunum, þá eru engin rök til að halda slíku fram þar sem þúsundir manna eiga eignarhluti í fyrirtækinu sem eru undir 1%, sárafáir eiga litla hluti sem eru innan við 10% í fyrirtækinu. Að ætla halda því fram að þarna sé um samþjöppun á valdi að ræða milli viðskiptablokka, kolkrabba, smokkfisks, hvað sem menn kalla þetta, er náttúrlega ekkert annað en blekkingaleikur í þeim eina tilgangi að reyna að gera fyrirtækið tortryggilegt. Sé það einlægur ásetningur hv. þm. að auka verðmæti þjóðarinnar í þessu fyrirtæki eins mikið og nokkur kostur er, þá get ég sannfært hv. þm. um að leiðin er ekki sú að reyna að gera fyrirtækið tortryggilegt. Leiðin er sú að skapa frekar jákvæða umræðu um fyrirtækið þannig að verðmæti ríkisins í því aukist og þjóðin fái sem mest fyrir það. Á þá ár ættum við í sameiningu að leggjast á næstunni, að reyna að auka verðmæti þjóðarinnar í þessu fyrirtæki. Eitt af því sem hv. þm. spurði líka um við 2. umr. málsins og ég svaraði þá, snýr að skoðun bankaeftirlitsins á málinu. Þá svaraði ég mjög skýrt. Bankaeftirlitið hefur ekki lokið við sína skýrslu. Hins vegar er ekkert sjálfsagðara en að þegar sú skýrsla liggur fyrir þá geti hv. þm. fengið hana í hendur. Hv. þm. verður að hafa í huga að bankaeftirlitið er sjálfstæð stofnun og heyrir ekki undir viðskrh. Viðskrh. segir ekki bankaeftirlitinu fyrir og leggur fyrir það verkefni. Þetta sjálfstæði verða menn að virða, ekki bara öðru hverju heldur alltaf. Það verða menn að hafa að leiðarljósi hvort sem mönnum liggur á að fá skýrslur eða ekki. Bankaeftirlitið ræður ferðinni í því en þegar skýrslan liggur fyrir, þá er ekkert því til fyrirstöðu að hv. þm. verði afhent sú skýrsla. Hv. þm. óskaði eftir því að þetta verði gert þannig að búast má við að hv. þm. fái þessa skýrslu í hendur fyrst af öllum.

Herra forseti. Hér er til síðustu umræðu frv. um að heimila ríkisstjórninni að selja 51% í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. Þetta hefur verið rætt töluvert í þinginu og flest sjónarmið komið fram. Þó vildi ég að lokum nefna tvö eða þrjú atriði. Í fyrsta lagi vil ég minnast á þá fullyrðingu hæstv. viðskrh. áðan sem hefur áður heyrst, að mikilvægt væri að afgreiða þetta mál vegna þess að það tengdist fjárlagaafgreiðslunni. Þetta er ekki rétt, herra forseti. Að vísu er í fjárlagatillögunum gert ráð fyrir tekjum af sölu eignarhluta ríkisins upp á 8 milljarða á næsta ári. Það var hækkað með tillögum í dag upp á 1,3 milljarða og tekjuaukning ríkissjóðs vegna sölu eigna er 3,7 milljarðar. Hluti af því er vitaskuld vegna fyrirhugaðrar sölu á 51% í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Hins vegar er það ekki svo, herra forseti, að ef þetta frv. verði ekki afgreitt fyrir áramót, þá sé á einhvern hátt stefnt í hættu áformum ríkisstjórnarinnar um að láta fjárlagafrv. standast. Ljóst er að málið er komið til lokaafgreiðslu í þinginu. Það er meiri hluti fyrir málinu og að því leyti gætu menn, ef menn hefðu lokið hinni málefnalegu umræðu og þinglegri meðferð, vitaskuld greitt um það atkvæði og afgreitt. Menn geta hins vegar líka látið málið liggja, eins og oft vill verða með mál þegar líður að jólum. Það er ekkert í hættu varðandi þetta mál fyrir ríkisstjórnina þó að málið yrði afgreitt þegar þing kemur saman --- þing á að koma saman á óvanalegum tíma, 6. janúar --- eða fyrri hlutann á næsta ári. Ég bendi á að í greinargerðinni með frv. er sagt að selja eigi eignarhlutann á fyrri hluta næsta árs. Það sem við höfum gagnrýnt hvað mest í frv. er hin opna heimild til sölu á þessu 51%. Megingagnrýni okkar á þetta frv. hefur verið sú að ekki skuli gefin nákvæmari lýsing á því hvernig standa eigi að sölu þessara 51%. Það er megingagnrýnisatriði vegna þess að við höfum fyrir okkur við sölu áður, hvort sem við köllum það kennitölusöfnun eða eitthvað annað, aðferðir sem ekki hafa gengið eftir eins og menn ætluðu. Hæstv. viðskrh. sagði rétt áðan að kennitölusöfnunin gengi beinlíns gegn stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er því alveg ljóst og þarf ekki að fara um það sterkum orðum að þetta fór ekki alveg eins og menn ætluðu. Það sem við höfum lagt áherslu á í okkar málflutningi er að brýnt sé að meta reynsluna, bíða eftir upplýsingunum sem verða til staðar þegar menn hafa greitt inn, t.d. með fjölda hluthafa og annað slíkt. Það hefur þó að hluta til verið upplýst. Bankaeftirlitið er að skoða tiltekna þætti í þessu máli en jafnframt hefði mátt fara að því sem við lögðum til í minni hluta efh.- og viðskn. við 2. umr. Í nefndaráliti okkar segir, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þess að framkvæmd einkavæðingarinnar og kennitölusöfnunin eru komnar í algerar ógöngur er brýnt að endurskoða meðferð þessara mála frá grunni. Því leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar enda sýna atburðir síðustu vikna að málatilbúnaðurinn er algerlega ófullnægjandi og ekki hægt að fallast á að ríkisstjórnin fái svo víðtækt og opið umboð til þess að ráðstafa eigum almennings.`` Þetta les ég beint úr áliti okkar stjórnarandstæðinga við 2. umr. málsins. Sú tillaga sem fylgdi þessu, að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar til að koma slíku ferli af stað, var felld. Það var eðlileg lýðræðisleg niðurstaða sem ekkert er við að segja. Við viljum hins vegar, þegar kemur að lokum þessarar umræðu, draga skýrt fram meginþætti andstöðu okkar. Fyrst og fremst teljum við að þetta frv. hefði átt að útbúa með skýrari reglum varðandi fyrirhugaða sölu. Það er meginatriði málsins. Það hefði formlega ekki skipt máli og ég veit að hæstv. forseti getur alveg staðfest það. Í fjölmörg ár hafa fjárlagafrumvörp verið afgreidd og síðan verið sett lög á vorþingi sem leiða annaðhvort til útgjalda eða tekjuaukningar og hafa tengst viðkomandi fjárlögum. Ekkert í fjárlagafrv., t.d. í heimildargrein 7. gr. fjallar um þennan þátt. Þess vegna hefði málið mátt bíða en aðalgalli málsins er þó sá að við fengum ekki meiri hluta fyrir því að sett yrðu skýrari fyrirmæli og leikreglur um sölu á þessu 51%.

Herra forseti. Hv. þm. Ágúst Einarsson hefur oft talað um hversu mikilvægt væri að þingið vandaði sig í öllum vinnubrögðum. Ég held að það verði að teljast vönduð vinnubrögð af hálfu ríkisstjórnar, ef ríkisstjórnin vill tryggja að allir þættir fjárlagafrv. séu tryggir þegar þeir eru teknir til endanlegrar afgreiðslu. Ekkert annað vakir fyrir með samþykkt frv. en að ganga úr skugga um að meiri hluti sé á Alþingi fyrir því að selja Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, svo tryggt sé að tekjuáætlun fjárlaganna standist. Ef hv. þm. er trúr fyrri málflutningi sínum í þessum efnum, um að það skuli vanda til vinnubragða og þó að einhver fordæmi sé að finna fyrir því að þetta hafi ekki alltaf verið gert, þá má hv. þm. ekki, þegar honum hentar að leggjast í þá leiðu umræðu ef ég má orða það svo, finna því allt til foráttu að ríkisstjórnin ætli að vanda sig og tryggja grundvöll fjárlaganna. Menn verða að vera samkvæmir sjálfum sér í þessum stóli.

Herra forseti. Nokkuð fer hæstv. ráðherra utan vega við að rökstyðja að brýnt sé að afgreiða málið fyrir áramót. Svo er ekki og hefur í sjálfu sér ekkert með vönduð vinnubrögð að gera nema þveröfugt sé. Við biðjum um vandaðri vinnubrögð varðandi þetta mál. Við höfum bent á að ekki liggi allar upplýsingar fyrir til að setja þær leikreglur sem setja þyrfti. Meiri hlutinn hefur pólitískt vald og vilja til að hafna því. Varðandi tekjuáætlun fjárlaga þá er hún sett upp miðað við margvíslegar forsendur og spádóma alveg eins og hæstv. viðskrh. veit. Tekjuáætlun byggist á hagvaxtarspám, spám um verðlag og annað slíkt. Við vitum allir að þær tölur getur í sjálfu sér enginn sannreynt. Menn vinna að þessu af bestu samvisku og viti. Hið sama gildir þegar menn afla sér heimilda til sölu eigna og vonast til að fá meira fyrir eignirnar. Það hefði verið dæmi um vandaðri vinnubrögð að bíða þar til betri upplýsingar lægju fyrir, taka höndum saman með stjórnarandstöðunni og úbúa betri leikreglur. Þær mundu gilda t.d. um kennitölusöfnun þá sem ráðherrann er að mótmæla. Þetta færi þá ekki í slíkan farveg. Það hefði getað orðið miklu betri sátt í þessu máli. Það væri ágætis ráðrúm ef við kæmum saman fyrri partinn í janúar til að afgreiða þetta mál. Það hefði farið miklu betur á því. Við erum að tala um eigur almennings. Ég harma að ríkisstjórnin vilji endilega fara þá leið að knýja málið í gegn með atkvæðagreiðslu nú á síðasta degi fyrir jólahlé. Það er einfaldlega óþarfi.

Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði, að hv. þm. vildi haga málflutningnum þannig að gera kröfu um vönduð vinnubrögð þegar það hentaði honum. Hins vegar verða leikreglurnar ekki settar í lögunum. Leikreglurnar um útboðið og sölufyrirkomulagið eru settar í útboðslýsinguna og svo hefur alltaf verið gert þegar hlutafélög eru boðin til sölu. Þar verða leikreglurnar mótaðar. Reynslan sem við öðluðumst við útboðin á Landsbanka, Búnaðarbanka og svo Fjárfestingarbankanum munum við nota við mótun leikreglna við sölu á þessum 51%. Hv. þm. getur treyst því að þar mun ekki takast síður vel til en í fyrri útboðum, að koma þessum tugum þúsunda Íslendinga sem eigendum inn í þessi fyrirtæki.

Herra forseti. Vitaskuld er hægt að setja í lög hvernig menn vilji haga sölu á eignum ríkisins. Menn þurfa kannski ekki endilega að setja það í lög en það er hægt. Menn geta látið vilja löggjafans koma fram í nál. með frv. um lögin. Margar leiðir hafa verið farnar í því. Það er líka hægt að láta koma fram, jafnvel í greinargerð með stjfrv. Því er mjög óljóst lýst í þessu frv. Hér gætu komið fram leikreglur, kynntar af ráðherra í umræðu málsins. Það, herra forseti, væru dæmi um hin góðu vinnubrögð sem við köllum eftir. Ekkert slíkt hefur verið gert. Hæstv. viðskrh. er þekktur fyrir annað en vönduð vinnubrögð á ráðherraferli sínum. Hann veit það ósköp vel og bæði þingheimur og almenningur veit það. Það að ásaka okkur um óvönduð vinnubrögð þegar við viljum ganga vel frá sölu á eigum almennings, eins og við leggjum hér til, ég held, herra forseti, að það lýsi ráðherranum betur en tillögum okkar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breytingar á lögum um bifreiðargjald, lögum um fjáröflun til vegagerðar og frv. til laga um vörugjald af ökutækjum. Þessi brtt. er í nokkrum liðum og allítarleg og kemur fram á þskj. 559. Nefndin hefur fjallað mikið um málið og sent frv. víða til umsagnar. Listi yfir umsagnaraðila sem komu til fundar við nefndina er á þskj. 557. Yfirlit yfir brtt. og rökstuðninginn með þeim kemur fram á þskj. 559 og 557. Ég mun ekki gera frekari grein fyrir því sem þar stendur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta efh.- og viðskn. en auk mín standa að álitinu hv. þm. Svavar Gestsson og Steingrímur J. Sigfússon. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk þessu áliti minni hluta efh.- og viðskn. Hv. formaður efh.- og viðskn. gerði grein fyrir meirihlutaáliti nefndarinnar áðan. Ég er ekki viss um að þingheimur hafi alveg áttað sig á öllum þeim brtt. sem meiri hlutinn leggur til. Það var ekki farið mjög ítarlega í það í framsögunni áðan. Það liggur hins vegar fyrir í þingskjölum. Við í minni hlutanum leggjumst gegn þessu frv. Hér er nokkuð sérstakt mál á ferðinni. Það er verið að plástra þungaskattskerfið eina ferðina enn. Þetta er kunnuglegt verkefni í efh.- og viðskn. og hér á hinu háa Alþingi. Við teljum að þurft hefði að gera kerfisbreytingu og taka upp olíugjald. Frv. um slíkt var lagt fram á síðasta þingi en ríkisstjórnin kiknaði í að lögfesta það mál. Hún hélt áfram með þungaskattskerfið og þarf nú nokkrum mánuðum seinna að koma með nýtt frv. til að endurbæta það. Við höfnum þessum vinnubrögðum. Við viljum að olíugjald komi í staðinn fyrir eldra kerfi. Mikil vinna var lögð í þetta á síðasta ári og má benda á að menn í greininni, bílstjórar og aðrir, styðja það sem við leggjum til. Menn hafa gefist upp á þessu gamla kerfi. Það kom mjög skýrt fram í umsögnum um þetta frv. að menn sáu mjög eftir því að hin fyrri leið skyldi ekki farin. Ég vil í örfáum orðum rökstyðja olíugjaldið. Margvísleg rök eru fyrir því, m.a. er það liður í mengunarsköttum framtíðarinnar. Það mundi hafa þau áhrif að dregið yrði úr óhagkvæmri notkun eldsneytis og kolsýringsmengun yrði minni. Allt eru þetta þættir sem eru mjög mikilvægir og með aukinni áherslu á mengunarvæna orkugjafa. Innheimta verður einfaldari, eftirlit einnig og þetta leiðir til sparneytnari bifreiða. Þetta væri jákvætt með tillit til umhverfismála og þess má geta að mjög margar þjóðir hafa tekið upp gjaldtöku af þessu tagi. Þetta viðhorf nýtur stuðnings fjölmargra í samfélaginu, sérstaklega í þessari atvinnugrein. Ég er þess fullviss að verði það sem meiri hlutinn leggur til að lögum þá muni ekki líða á löngu áður en nýtt frv. um endurbætur á því verði lagt fram. Þetta kerfi er komið að fótum fram og löngu tímabært að stokka það upp. Minni hlutinn vísar því allri ábyrgð á ríkisstjórnina og meiri hlutann. Við munum sitja hjá við afgreiðslu þessa máls. Við viljum að aftur verði tekin upp vinna við undirbúning að upptöku olíugjalds. Við erum reiðubúin að standa að þeirri vinnu ásamt þeim þingmönnum sem það kjósa.

Herra forseti. Ég skrifaði með fyrirvara undir nál. hv. efh.- og viðskn. á þskj. 557, vegna 6. liðar en fellst á aðra liði. Í 6. lið er lagt til að sérsmíðaðar keppnisbifreiðir verði undanþegnar vörugjaldi en það er nú 65%. Hér er um að ræða margra millj. kr. tæki, jafnvel tugmilljóna. Herra forseti. Samkvæmt lögum er lagt verulega hátt vörugjald 30 og 65% á farartæki sem notuð eru í atvinnurekstri. Það íþyngir sérstaklega landsbyggðinni sem er háð landflutningum. Ekki er talið fært að lækka þessar álögur á atvinnutækin af tillitssemi við stöðu ríkissjóðs. Ég er á móti því að á sama tíma verði fellt niður vörugjald á ofsadýr leiktæki.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um breyting á lögum um Útflutningsráð. Markaðsgjald mun falla niður um áramótin ef ekki verður að gert og því mikil þörf á að taka á þessu máli um Útflutningsráð. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. sem liggur hér fyrir og fengið á sinn fund allmargra aðila sem getið er um á þskj. 545. Meiri hluti nefndarinnar gerir tillögu um ákveðna breytingu sem liggur fyrir í nál. Hún er afar einföld og gengur út á að markaðsgjald sem notað er til að fjármagna Útflutningsráð sé frádráttarbært frá tekjum fyrirtækja. Að öðru leyti skýrir frv. sig sjálft. Nefndin gerir ekki ráð fyrir öðrum breytingum á frv. en fram koma í nál.

Herra forseti. Minni hlutinn treystir sér ekki til að standa að samþykkt þessa frv. eins og málið ber að. Ég mæli fyrir áliti minni hlutans. Hann skipa ásamt mér hv. þm. Ágúst Einarsson og Svavar Gestsson. Ljóst er, herra forseti, af því sem fyrir liggur í þessu máli að ekki hefur tekist að ná því heildarsamkomulagi um framtíðartilhögun og skipulag um starfsemi Útflutningsráðs sem tryggi að samstaða sé um framhaldið. Minni hlutinn hefði því talið eðlilegast að framlengja lögin um Útflutningsráð sem minnst breytt en ekki að fara út í þær breytingar á lögunum sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Þær eru umtalsverðar, bæði hvað varðar aðild að ráðinu og einnig greiðslur til þess. Þegar svo við bætist, herra forseti, að áform eru um að auka gjaldtökuna með því að bæta við gjaldtökuna til að mæta kostnaði við verkefni í tengslum við Fjárfestingarstofu Íslands, er enn síður skynsamlegt, í ljósi þess að verið er að tjalda til fáeinna nátta, að gera allar þessar breytingar. Það er, herra forseti, tæpast mjög trúverðugt í ljósi forsögu málsins að leggja nú til meiri gjaldtöku sem þó er í orði kveðnu a.m.k. ætlunin að leggja af innan tveggja ára að ég hygg. Þar vísa ég í ákvæðin í frv. þannig að ekki lítur út fyrir að menn hafi náð landi með þessi mál. Ég held einnig að nokkuð ljóst sé að fara þurfi betur yfir og reyna að ná sátt um samræmingu starfa á þessu sviði, hinnar nýju viðskiptaþjónustu utanrrn. --- sem verið er að byggja upp og er góðra gjalda vert --- og þess hluta starfsins sem formlega séð tilheyrir Útflutningsráði með aðild atvinnulífsins. Þarna vantar á samræminguna og einnig má setja spurningarmerki við það með hvaða hætti starfsemi fjárfestingarskrifstofunnar er tengd þessu máli. Við, herra forseti, sem skipum minni hlutann getum því ekki mælt með samþykkt frv. og sitjum því hjá við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um réttarstöðu ríkisstarfsmanna samkvæmt starfsmannastefnu ríkisstjórnarinnar. Flutningsmenn eru Þórunn H. Sveinbjörnsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir. Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að leggja hið fyrsta fram frumvarp til laga sem jafna réttarstöðu þeirra starfsmanna sem falla undir lög nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, svo að náð verði þeim markmiðum ríkisstjórnarinnar sem sett voru fram með starfsmannastefnu sem ákveðin var 1995 og stefnt var að með setningu laga nr. 70/1996. Þegar lög nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, voru í undirbúningi var það yfirlýstur megintilgangur þeirra að jafna réttarstöðu ríkisstarfsmanna og starfsmanna á almennum vinnumarkaði, meðal annars í ljósi þeirrar þróunar sem átt hafði sér stað á vinnumarkaði frá árinu 1954 þegar eldri lög voru sett. Nú, tveimur árum síðar, bólar ekkert á þeim lagabreytingum sem lofað var í kjölfar setningar laganna til að jafna stöðuna. Nægir hér að nefna veikindarétt, rétt til fæðingarorlofs og lífeyrisréttindi. Í greinargerð með frumvarpinu sem lagt var fram á Alþingi 1996 sagði m.a. að ríkisstarfsmenn hefðu nú flestir fengið samnings- og verkfallsrétt auk þess sem margir þeirra væru ráðnir samkvæmt ráðningarsamningum með gagnkvæmum fresti til uppsagnar. Þrátt fyrir þetta væri enn á því byggt að lögin tækju einvörðungu til þeirra sem væru félagsmenn í félögum innan vébanda BSRB og BHMR. Sá skilningur samrýmdist tæplega ákvæði 65. gr. stjórnarskrárinnar um jafnrétti né heldur ákvæði 74. gr. hennar um félagafrelsi, sbr. stjórnarskipunarlög, nr. 97/1995. Frumvarpinu væri ætlað að ráða bót á þessu misrétti auk þess sem stefnt væri að því að réttindi hvers starfsmanns samsvaraði þeim skyldum sem honum væru lagðar á herðar á sama hátt og gert hefði verið á sínum tíma þegar lög nr. 38/1954 voru sett. Samkvæmt því væri í frumvarpinu gert ráð fyrir að mismunandi reglur giltu um starfsmenn ríkisins eftir því hver réttarstaða þeirra væri. Þannig væri lagt til að starfsöryggi þeirra starfsmanna er nytu hvorki samnings- né verkfallsréttar yrði tryggt nokkru betur en venja væri en aðrir starfsmenn ríkisins er nytu almennt samnings- og verkfallsréttar byggju við svipað öryggi í starfi og launþegar á almenna vinnumarkaðinum. Þegar lögin voru sett árið 1996 þurfti að taka afstöðu til þess hvernig ætti að samræma rétt þeirra starfsmanna sem ekki hefðu notið réttar skv. lögum nr. 38/1954 og hinna sem þess réttar hefðu notið. Í 12. gr. laganna segir að starfsmenn skuli eiga rétt til launa í veikindaforföllum og fæðingarorlofi eftir því sem mælt sé fyrir í lögum og eftir atvikum ákveðið eða um samið á sama hátt og laun (þ.e. í kjarasamningum, Kjaradómi eða kjaranefnd). Sú ákvörun var tekin að hrófla ekki á því stigi við réttarstöðu opinberra starfsmanna sem nutu réttar samkvæmt lögum nr. 38/1954. Í bráðabirgðaákvæði var mælt svo fyrir að þeir starfsmenn ríkisins sem skipaðir hefðu verið eða ráðnir í þjónustu ríkisins fyrir gildistöku laganna héldu áunnum stjórnarskrárvörðum réttindum sínum og tekið af skarið um það að réttur til launa í veikindaforföllum og fæðingarorlofi yrði sá sami og verið hafði hjá þeim starfsmönnum sem skipaðir hefðu verið eða ráðnir í þjónustu ríkisins fyrir gildistöku laganna. Sama skyldi eiga við um þá sem ráðnir yrðu í sömu eða sambærileg störf á þessu tímabili á grundvelli þessara laga. Með lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, var gerð sú breyting á réttarstöðu starfsmanna í almennum stéttarfélögum í störfum hjá ríkinu að þeir voru gerðir að ríkisstarfsmönnum, þ.e. lögin ná til þeirra sem og opinberra starfsmanna. Þessu fylgdu viðbótarskyldur fyrir þessa starfsmenn, svo sem varðandi trúnaðarskyldu, skyldu til að vinna yfirvinnu og skyldu til að biðja um leyfi til að gegna launuðu starfi í þjónustu annars aðila samhliða starfi hjá ríkinu. Í tengslum við þessa lagabreytingu var rætt um þann megintilgang laganna að bæta réttarstöðu starfsmanna sem væru ekki félagsmenn í samtökum opinberra starfsmanna. Þessir starfsmenn mundu jafnframt öðlast þau réttindi sem lögin fela í sér og ríkið sem atvinnurekandi mundi virða ákvæði stjórnsýslulaga um að gæta jafnræðis gagnvart starfsmönnum sínum. Lög yrðu sett um veikindarétt og fæðingarorlofsrétt eða samið við aðila þannig að jafnræði næðist. Fjöldi félagsmanna starfsmannafélagsins Sóknar og annarra sveitarfélaga varð við þessa breytingu að ríkisstarfsmönnum. Í þeim kjarasamningaviðræðum sem Sókn hefur átt við samninganefnd ríkisins eftir að lögin tóku gildi árið 1997 hefur Sókn lagt ríka áherslu á bættan rétt félagsmanna sinna hvað þetta varðar og gert þær kröfur að viðurkenndur sé réttur þeirra til sama fæðingarorlofs og aðrir ríkisstarfsmenn fá. Því hefur alfarið verið hafnað af hálfu ríkisins. Félagið hefur líka bent á að ríkinu sé óheimilt að mismuna fólki í starfi hjá sér með vísan til mismunandi kjarasamninga. Samningamenn ríkisins hafa svarað því til að Sókn verði þá að fara með þau mál eftir venjulegum réttarfarsleiðum. Með bréfi til umboðsmanns Alþingis 25. júlí 1997 var kvartað yfir misrétti sem kona í Sókn varð fyrir vegna greiðslna í fæðingarorlofi á Landspítalanum í Kópavogi, þar sem hún fékk greitt fæðingarorlof á grundvelli almannatryggingalaga en aðrar konur í nákvæmlega sömu störfum á sama vinnustað fá greitt samkvæmt reglugerð nr. 410/1989, um barnsburðarleyfi opinberra starfsmanna. Félagið hélt því fram að þessi mismunun væri skýrt brot á 11. gr. stjórnsýslulaga. Félagið vildi fá úr því skorið hvort það stæðist samkvæmt stjórnsýslurétti að ríkið sem atvinnurekandi gæti mismunað tveimur jafnsettum einstaklingum með því að greiða öðrum laun í fæðingarorlofi á grundvelli reglugerðar nr. 410/1989 en vísa hinum á bætur Tryggingastofnunar ríkisins á grundvelli laga nr. 117/1993. Umboðsmaður taldi ekki tilefni fyrir sig til afskipta af málinu þar sem ákvæði laga nr. 70/1996 hefðu eftirlátið stéttarfélögum og samtökum starfsmanna að semja um þessi réttindi. Það er rétt að geta þess að þarna er um verulegar fjárhæðir að ræða, allt upp í það að vera 40--70 þús. kr. mismunur á mánuði auk þess sem fólk getur dreift þessum rétti á lengri tíma. Það getur dreift honum á heilt ár. Þarna er um verulegan mismun að ræða hjá sama vinnuveitanda. Með þessari niðurstöðu virðist svo sem stéttarfélögum séu allar bjargir bannaðar. Þegar leita á leiðréttingar á grundvelli stjórnsýslulaga vísar umboðsmaður til þess að aðilar vinnumarkaðarins eigi að semja um þessa þætti. Þegar reynt er að semja um bætta stöðu í kjarasamningum er vísað til réttarúrræða. Öllum er að verða ljóst að með lagabreytingunni frá 1996 hafa þessir starfsmenn einungis tekið á sig viðbótarskyldur en ekki fengið nein viðbótarréttindi. Lífeyrisrétturinn er hluti þessa máls. Þar sem félagsfólk í almennu stéttarfélögunum er í lífeyrissjóði viðkomandi félags er lífeyrissjóður opinberra starfsmanna ekki þess sjóður. Hins vegar er ljóslega brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að vinnuveitandi, ekki síst ríkið, mismuni starfsmönnum. Mótframlag í lífeyrissjóð er 5,5% hærra hjá starfsmanni innan stéttarfélags opinberra starfsmanna en á almenna vinnumarkaðinum. Þannig geta tveir starfsmenn á sama stað unnið með fatlað fólk, unnið nákvæmlega sömu störfin en verið hvor í sínu stéttarfélaginu og kjör þeirra þess vegna verið gerólík hvað réttindi varðar. Þetta á einnig við um tryggingar starfsfólks og veikindaréttindi. Jafnræði eins og stefnt var að með setningu laga nr. 70/1996 og lýst var fjálglega í greinargerð með frumvarpinu með tilvísun til stjórnarskrár er enn víðs fjarri. Það er rétt að benda á að sá hópur sem við þetta varð ríkisstarfsmenn er á landsvísu rétt innan við 2.000 manns. Það fólk átti að axla skyldur en fékk ekki réttindi. Það er staðföst skoðun okkar að við munum keyra þetta mál alla leið. Við munum fara með það fyrir dómstóla og við munum fara með það alla leið fyrir Evrópudómstól ef það vinnst ekki hér heima. Þetta er þvílíkt mannréttindabrot að okkar mati. Að lokum langar mig til að þakka fyrir samstarfið við þingmenn og starfsfólk þingsins þessa tvo mánuði. Minn tími á þingi er að verða búinn. Ég hef verið hér í tvo mánuði. Mig langar til að segja við ykkur, með leyfi forseta, að hér mættu vinnubrögð vera nútímalegri og skilvirkari. Meira að segja við gerð kjarasamninga sem ég hef oft unnið að er skipulag til staðar og ég tala nú ekki um að maður veit yfirleitt hvað bíður manns næsta dag. Vonandi ber Alþingi gæfu til þess að skipuleggja störf sín betur í framtíðinni. Ég óska þingmönnum gleðilegra jóla. Ég ítreka þakkir mínar. Að vera með ykkur og taka þátt í starfinu hér hefur verið ánægjulegt og mikill skóli. Ég hef lært mikið. Ég þakka fyrir.

Herra forseti. Hér er lagt til að sérsmíðaðar keppnisbifreiðar verði undanþegnar vörugjaldi. Eins og ég gat um áðan í umræðunni eru atvinnutæki, tæki bænda og flutningstæki sem flytja landsbyggðinni nauðsynjar með 30 og 65% vörugjaldi. Hér er lagt til að leikföng manna, sem eru að skemmta sér, upp á 5--10 millj. verði undanþegin vörugjaldi. Ég segi nei.