Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytinu á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1991, með síðari breyt ingum, og um stofnun hlutafélags um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fékk á sinn fund til viðræðna um það Pál Sigurðsson, Þorkel Helgason, Jón Sæmund Sigurjónsson, Guðjón Magnússon, Dögg Pálsdóttur, Magnús R. Gíslason og Einar Magnússon frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu, Gylfa Arnbjörnsson frá Alþýðusambandi Íslands, Ögmund Jónasson og Ragnhildi Guðmundsdóttur frá BSRB, Þórð Skúlason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Árna Guðjónsson frá Innheimtustofnun sveitarfélaga, Birnu Hreiðarsdóttur frá Jafnréttisráði, Þuríði Jónsdóttur frá Neytendasamtökunum, Finnboga Rút Hálfdánarson frá Lyfjafræðingafélagi Íslands, Guðmund Reykjalín frá Apótekarafélagi Íslands, Sigmar Ármannsson frá Sambandi íslenskra tryggingafélaga, Önnu Ragnarsdóttur frá Félagi einstæðra foreldra, Andra Árnason og Runólf Ólafsson frá Félagi íslenskra bifreiðaeigenda, Ingólf Finnbjörnsson frá Samtökum landflutningamanna, Hilmar Björgvinsson og Kristján Guðjónsson frá Tryggingastofnun ríkisins, Jón Ásgeir Eyjólfsson og Svend Richter frá Tannlæknafélagi Íslands, Skúla G. Johnsen frá héraðslæknisembætti Reykjavíkur, Ingimar Sigurðsson frá Heilsuverndarstöð Reykjavíkur, Guðmund Eyjólfsson og Högna Óskarsson frá Læknafélagi Reykjavíkur, Kristján Erlendsson frá Læknafélagi Íslands, Unni Halldórsdóttur frá Heimili og skóla, Sigurbjörn Sveinsson frá Félagi heimilislækna, Ólaf F. Magnússon frá Félagi sjálfstætt starfandi heimilislækna og Tómas Jónsson og Víglund Þór Þorsteinsson frá Sérfræðingafélagi íslenskra lækna. Þá fékk nefndin á fund sinn starfsstjórn úr Félagi forsjárlausra foreldra, en það félag var stofnað meðan á störfum nefndarinnar að þessu máli var unnið. Þá bárust nefndinni gögn og erindi um málið frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu, Félagi einstæðra foreldra, stjórn Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur, Félagi skólatannlækna, Öryrkjabandalagi Íslands, Landssamtökunum Heimili og skóli, Félagi sjálfstætt starfandi heimilislækna, Félagi íslenskra heimilislækna, héraðslækninum í Reykjavík, Skólatannlækningum Reykjavíkur, Tryggingastofnun Reykjavíkur, fimm félagsmönnum í Læknafélagi Reykjavíkur og Sérfræðingafélagi íslenskra lækna. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem flutt er tillaga um á sérstöku þingskjali. Breytingar meiri hlutans eru eftirfarandi: 1. Við 1. gr. Lagt er til að árlegur barnalífeyrir verði 123.600 kr. í stað 135.600 kr. Meðlagsgreiðslur verða því 10.300 kr. á mánuði í stað 11.300 kr. sem gert var ráð fyrir í frv. 2. Við 2. gr. Lagt er til að mæðra- og feðralaun verði greidd með einu barni, en samkvæmt frv. átti að fella slíkar greiðslur niður. Þá er lagt til að árleg greiðsla með einu barni verði 12.000 kr., með tveimur börnum 60.000 kr. í stað 36.000 kr. samkvæmt frv. og með þremur börnum eða fleiri 129.600 kr. í stað 93.600. Þá er einnig kveðið á um að heimilt sé að skilyrða greiðslu mæðra- og feðralauna við að meðlagsúrskurður hafi verið kveðinn upp eða fyrir liggi staðfest samkomulag um greiðslu framfærslueyris. 3. Lagt er til að á eftir 4. gr. komi ný grein er feli í sér breytingu á c-lið 35. gr. laganna og er sú breyting gerð til samræmis við þær breytingar sem felast í 1. gr. frv. 4. Við 5. gr. Lögð er til breyting á 36. gr. laganna sem láðst hafði að gera þegar greininni var breytt í frv. 5. Við 6. gr. Lögð er til breyting á ákvæði greinarinnar um tilvísanir til lækna. Samkvæmt breytingunni er ráðherra veitt heimild til að ákveða með reglugerð að skilyrði fyrir greiðslu sjúkratrygginga skuli háð tilvísun heilsugæslulæknis eða heimilislæknis. Í frv. hafði verið gert ráð fyrir að sjúkratryggingar greiddu ekki fyrir sérfræðingahjálp og rannsóknir nema sjúklingur hefði tilvísun frá heimilislækni eða heilsugæslulækni. 6. Við 7. gr. Lögð er til sú breyting að börn og unglingar, 15 ára og yngri, skuli eiga kost á einni skoðun á ári hjá tannlækni sér að kostnaðarlausu. Með þessari breytingu er verið að stuðla að ákveðnu forvarnastarfi til að bæta tannheilsu barna og unglinga. Skoðun þessi gæti farið fram hjá hvort sem væri skólatannlækni eða á einkastofu. Tannskoðunin felur í sér að aðstandendur barns eða unglings fengju upplýsingar um tannheilsu hlutaðeigandi en það væri síðan ákvörðun aðstandenda barns eða unglings að ákveða hvort þau vilji eða telji ástæðu til að tannlæknir fylgi tannskoðuninni eftir með tannviðgerð og færi þá um greiðslur fyrir slíka þjónustu samkvæmt 44. gr. laganna. 7. Við 10. gr. Breytingarnar á greininni leiða af ákvæðum frv. um að fella niður slysatryggingu ökumanns úr ákvæðum laga um almannatryggingar. 8. Lagt er til að II. kafli frv., er fjallar um stofnun hlutafélags um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, falli brott. Ástæða þessa er sú að nefndinni hefur ekki gefist tími til að fjalla til fullnustu um þennan kafla frv. Af lagatæknilegum ástæðum er talið heppilegast að fella greinar kaflans brott en með þeirri tillögu er engin afstaða tekin til efnis kaflans. Meiri hluta nefndarinnar er jafnframt kunnugt um að ráðherra hyggst flytja sjálfstætt frv. síðar með þeim efnisatriðum sem fram koma í kaflanum. 9. Gerðar eru breytingar á gildistökuákvæði frv. með hliðsjón af því að II. kafli frv. er felldur brott. Þá er jafnframt kveðið á um að þær greinar er varða slysatryggingu ökumanns taki ekki gildi fyrr en 1. jan. 1994. Ástæða þess að ekki er heppilegt að fella niður slysatryggingu ökumanns 1. jan. 1993 er sú að meiri undirbúnings er þörf áður en breytingin getur tekið gildi. Þær greinar sem um er að ræða eru 3.--5. gr. og 10. gr., sem að tillögu meiri hlutans verður þrjár greinar, 10.--12. gr. Meiri hluti nefndarinnar vill benda á að við umfjöllun málsins í nefndinni hefur komið fram að verulegur ágreiningur er um notkun tilvísana til sérfræðinga bæði meðal lækna og almennings. Meiri hlutinn leggur því á það áherslu að mikilvægt sé að ráðherra láti fara fram nákvæma athugun á því hvort heppilegt sé að gera notkun tilvísana til sérfræðinga að reglu áður en hann beitir því heimildarákvæði sem kveðið er á um í breytingartillögu meiri hlutans. Lára Margrét Ragnarsdóttir skrifar undir álit meiri hlutans með fyrirvara þar sem hún er andvíg hugmyndum um að skilyrða greiðslu sjúkratrygginga fyrir sérfræðilæknishjálp og rannsóknir við að sjúklingar hafi tilvísun frá heimilislækni eða heilsugæslulækni.`` Undir þetta rita Sigbjörn Gunnarsson, Sigríður A. Þórðardóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Árni M. Mathiesen og Lára Margrét Ragnarsdóttir með fyrirvara. Virðulegi forseti. Að lokum er mér ljúft og skylt að þakka samnefndarmönnum mínum í hv. heilbr.- og trn. fyrir gott samstarf að þessu máli sem og öðrum sem starfað hefur verið að á þessum vetri.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hluta heilbr.- og trn. en þann minni hluta skipa ásamt mér hv. þm. Svavar Gestsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Sigurður Þórólfsson. Áður en ég kem að efnislegri umfjöllun um nál. vil ég láta það koma fram að mér finnst að þær skattbreytingar og breytingar á almannatryggingalöggjöfinni, sem núna er verið að gera rétt fyrir þessi jól, hafi eitt sameiginlegt og það er að verið er að velta stórkostlegum álögum yfir á almenning. Þessar aðgerðir eru í raun mjög íþyngjandi og mjög sértækar aðgerðir. Þær snúa að alveg ákveðnum hópum í þjóðfélaginu. Þær aðgerðir sem verið er að grípa til á sviði skattamála snúa fyrst og fremst að ungu fólki, fólki á aldrinum 25--45 ára, fólki sem hefur verið að byggja, koma yfir sig húsi á undanförnum árum, fólki sem hefur tiltölulega nýlokið námi, er að byrja að endurgreiða námslánin sín og þeim hópi í þjóðfélaginu sem hefur meðaltekjur. Og í áliti því sem Vinnuveitendasamband Íslands hefur sent frá sér til efh.- og viðskn. koma fram fróðlegar upplýsingar, ekki síst fyrir það fólk sem fellur undir þennan hóp sem ég hef hér lýst. Með þessum auknum álögum er alveg öruggt að þessi hópur þarf að reyna að auka tekjur sínar, ef nokkur kostur er, til að geta staðið undir þeim auknu álögum sem þessum skattbreytingum eru samfara. En við hverjar 100 kr. sem þessi hópur eða sá einstaklingur, sem þarna um ræðir og fellur hér undir, bætir við sig í auknar tekjur greiðir hann fyrstu 70 kr. til fjmrn. en heldur eftir 30 kr. eða með öðrum orðum jaðarskatturinn er orðinn í kringum 70%. Þetta þýðir það að fyrstu þrjár vikur hvers mánaðar eru menn í raun og veru að vinna fyrir fjmrn. en síðari hluta mánaðarins eru menn farnir að afla tekna fyrir heimilið. Þetta er náttúrlega ömurleg staðreynd og ekki síst í ljósi þess að þetta skuli geta gerst undir forustu og stjórn þeirra stjórnmálaflokka sem fyrir síðustu alþingiskosningar lofuðu kjósendum að nú skyldi í raun, ef þeir kæmust að stjórn landsins, verða um skattalækkun að ræða. Það gildir nefnilega það sama um það frv. sem hér er til umfjöllunar, þ.e. breytingar á lögum um almannatryggingar, að það er raunverulega það sama að gerast. Það er verið að velta þeim sparnaðarhugmyndum, og þá segi ég ,,sparnaður`` innan gæsalappa vegna þess að það er orðtak ríkisstjórnarinnar að það sé verið að spara, það er raunverulega ekkert verið að spara. Útgjöldin halda áfram, sóunin heldur áfram en það eru aðrir sem greiða. Það er verið að velta útgjaldavanda ríkissjóðs yfir á alveg ákveðna hópa. Og hvaða hópum skyldi þetta beinast gegn? Það eru sjúklingar, það eru öryrkjar, það eru barnamargar fjölskyldur eða þeir hópar sem þurfa með einum eða öðum hætti á aðstoð almannatrygginganna að halda. Það er í öllum tilfellum verið að auka kostnaðarþátttöku þessa fólks. Kostnaðarþátttaka almennings í einstökum þáttum samfélagsþjónustunnar getur verið skynsamleg til þess að auka kostnaðarvitund, en það þarf ekki að auka kostnaðarvitund sjúklinga. Það þarf ekki að auka kostnaðarvitund öryrkjanna og það þarf í flestum tilfellum ekki að auka kostnaðarmeðvitund barnmargra fjölskyldna. Það eru fáar stéttir í samfélaginu sem eru jafnmeðvitaðar um hver kostnaðurinn er og einmitt þessar stéttir. En í þessu nál., sem minni hluti heilbr.- og trn. hefur lagt fram og er nokkuð viðamikið, er farið yfir allar þær helstu breytingar sem stendur til að gera á almannatryggingalöggjöfinni með því frv. sem er til umfjöllunar þegar það verður lögfest. Það kom fram í máli hv. 7. þm. Norðurl. e. hverjir hefðu mætt til fundar við nefndina. Ég ætla ekki að fara að lesa allan þann lista upp aftur en í nál. minni hlutans er sú sama upptalning. Eins er í nál. minni hlutans gerð grein fyrir því hvaða erindi og hvaða gögn nefndinni hafa borist og þau eru frá sömu aðilum og um er getið í nál. meiri hlutans en flest þeirra gagna sem bárust hv. heilbr.- og trn. við umfjöllun málsins eru einmitt sem fskj. með nál. minni hlutans. En minni hluti heilbr.- og trn. getur hvorki fallist á þær breytingar sem frv. felur í sér á almannatryggingalöggjöfinni né þær breytingar sem meiri hluti heilbr.- og trmn. hefur lagt til. Ég mun reyna að gera grein fyrir mikilvægustu atriðum frv. en einstakir nefndarmenn munu auðvitað gera á eftir í umræðu grein fyrir sinni afstöðu til málsins. Tillögurnar í þessu frv. eru handahófskenndar og frv. ber þess glögg merki og það kom skýrt fram í nefndarstarfinu að tillögurnar voru illa undirdbúnar. Það má best sjá af því að í meðförum nefndarinnar var frv. að taka sífelldum breytingum og það er í raun og veru alveg óljóst þrátt fyrir að frv. sé til 2. umr. í þinginu hvað einstakir þættir frv. muni hafa í för með sér, svo sem tilvísanakerfið, breytingarnar á tannlæknakostnaðinum. Þegar farið var að fjalla um málið var ákveðið að fresta ákvæðum frv. um slysatryggingarnar um eitt ár vegna ónógs undirbúnings af hálfu ríkisstjórnarinnar við málið þegar það kom hér inn á Alþingi og öllum II. kafla frv., sem fjallar um stofnun hlutafélags um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, var frestað, umræðu um það var frestað í nefndinni og þar af leiðandi var það klippt aftan af frv. og kemur ekki til umræðu þrátt fyrir að hæstv. heilbr.- og trmrh. hafi lýst því yfir á fundi fjárln. nokkru áður en frv. birtist hér í þinginu og mælt var fyrir því. Þá var málið til kynningar og hæstv. ráðherra taldi nauðsynlegt að halda þessum tveimur þáttum saman, þ.e. breytingum á almannatryggingalöggjöfinni og stofnun hlutafélags um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Ég lýsti því hér yfir við 1. umr. málsins að ég skyldi styðja hæstv. heilbr.- og trmrh. í því. En það fór svo í nefndarstarfinu að við urðum báðir að láta í minni pokann fyrir meiri hluta nefndarinnar sem ákvað að fresta málinu. Það var ekki af skepnuskap að ég hygg við hæstv. heilbr.- og trmrh. heldur miklu fremur það að enginn stjórnarmeirihluti er fyrir þessum hluta málsins. Það mun nú auðvitað eiga eftir að koma í ljós ef og þegar málið kemur aftur hér inn. Komi það hins vegar aldrei aftur inn til umræðu þá er alveg ljóst, eins og margt annað sem felst í þessum breytingum og margt annað sem í fjárlagafrv. er, að það vantar 170 millj. kr. inn í fjárlögin til þess að þau geti á pappírnum, bara á pappírnum, reynst marktækt plagg. Meðlag, barnalífeyrir og mæðra-- og feðralaun --- á þessum þáttum í almannatryggingunum eru gerðar viðamiklar breytingar. Meðlag og barnalífeyrir er hækkaður úr 7.551 kr. á mánuði í 10.300 kr. Þessi hækkun kemur þó ekki börnum til góða heldur er hér fyrst og fremst um tilflutning að ræða frá ríkissjóði til meðlagsgreiðenda þar sem mæðralaunin eru lækkuð á móti þessari upphæð. Það er gert ráð fyrir að þessi breytingi, þ.e. hækkun á barnalífeyri, þýði 130 millj. kr. viðbótarútgjöld fyrir ríkissjóð. En á móti kemur að mæðra- og feðralaun eru lækkuð. Þetta er einn af þeim þáttum sem breyttist í meðförum nefndarinnar. En mæðra- og feðralaun með einu barni eru lækkuð úr 4.732 kr. í 1.000 kr., með tveimur börnum úr 12.398 kr. í 5.600 kr. á mánuði og með þremur börnum eða fleiri úr 21.991 kr. í 10.800 kr. Samkvæmt gildandi lögum var meðlag eða barnalífeyrir 7.551 kr. á mánuði en mæðra- og feðralaun 4.732 kr. eða 12.283 kr. Eftir þessa breytingu, þegar frv. er orðið að lögum, lækkar þessi upphæð um 983 kr. á mánuði eða um 11.796 kr. á ári vegna þess að meðlag hækkar í 10.300 en mæðra- og feðralaunin lækka úr 4.732 í 1.000 kr. Í sjálfu sér eru 11.796 kr. á ári ekki óskaplega há upphæð en fyrir foreldra barna sem þarna um ræðir getur verulega munað um þessa upphæð af þeirri ástæðu að yfirleitt er þetta fólk í þeirri aðstöðu að hafa ekki mikla möguleika á að afla sér viðbótartekna, það þarf eingöngu að lifa af dagvinnulaununum. En ef þessir aðilar fara út í það reyna að afla sér viðbótartekna þá þýðir það oft og tíðum hærri viðbótarútgjöld heldur en tekjurnar í raun og veru eru vegna þess að kostnaður við barnagæslu og annað slíkt er það mikill að það borgar sig ekki fyrir þennan hóp að leita út á vinnumarkaðinn til að afla sér aukinna tekna. En þess má geta að mánaðargjald á dagheimili í Reykjavík með öllu meðtöldu, þ.e. ýmiss konar foreldragjöld og önnur gjöld sem því tengjast, er 9.750 kr. á mánuði. Með tveimur börnum lítur þetta þannig út að núgildandi lög gera ráð fyrr því að mánaðargreiðslan sé 27.500 kr., þ.e. meðlagið, mæðra- og feðralaun samtals séu 27.500 kr. Eftir breytinguna mun þetta gera 25.600 kr., skerðingin á mánuði mun verða 1.900 kr. eða 22.800 kr. á ári. Með þremur börnum eða fleiri mun þessi greiðsla samkvæmt núgildandi lögum vera 44.644 kr. en samkvæmt frv. 41.700 kr. Skerðingin á mánuði er 2.944 kr., á ári 35.328 kr. Hins vegar verða menn svo að líta á þá staðreynd að framfærendur barns eru tveir. Þ.e. sá sem hefur forræði barnsins og sér um framfræsluna og svo hins vegar sá sem greiðir meðlagið. Því hlýtur að vera eðlilegt að líta á hver er í raun og veru skerðingin á ráðstöfunartekjum þessara aðila beggja og horfa á það í örlitlu samhengi til að gera sér grein fyrir hvað sú breyting þýðir í raun og veru sem hér er verið að fara út í gagnvart þeim aðilum sem sjá eiga um framfærslu barnanna. Þetta þýðir það, virðulegur forseti, að með einu barni verður skerðing forræðisaðila vegna lækkunar mæðra- og feðralauna 11.796 kr., skerðing meðlagsgreiðenda vegna hækkunar meðlags 32.988 kr., samtals skerðing framfærenda á ári er því samkvæmt þessu 44.784 kr. Þessi skerðing hefur lækkað frá því að frv. var upphaflega lagt fram vegna þess að það var gert ráð fyrir að þessi skerðing yrði 56.796 kr. en hefur lækkað niður í 44.784 kr. í meðförum hv. heilbr.- og trmrn. Með tveimur börnum er skerðing forræðisaðila 22.800 kr., skerðing meðlagsgreiðanda 65.976 kr. og skerðing framfærenda er því samtals 88.776 kr. Með þremur börnum eða fleiri lítur þessi mynd þannig út að skerðing forræðisaðila er 35.328 kr., skerðing meðlagsgreiðenda 98.964 kr., heildarskerðing framfærenda er því 134.292 kr. Nú má gera ráð fyrir, og það komi fram hjá hagfræðingi Alþýðusambands Íslands, Gylfa Arnbjörnssyni, þegar hann mætti til fundar við heilbr.- og trmrn., að sú hækkun sem þarna væri gert ráð fyrir á meðlagsgreiðslum gæti í raun og veru þýtt meiri raunskerðingu fyrir forræðisaðila barnsins heldur en sú skerðing sem þó er gert ráð fyrir að verði við þessa breytingu. Raunskerðingin geti orðið meiri vegna þessa í mjög mörgum tilfellum. Það kom einmitt fram í gær á ágætum fundi sem hv. heilbr.- og trmrn. átti með Félagi forsjárlausra foreldra en stjórnarmenn þess félags óskuðu eftir fundi með nefndinni eftir að búið var að taka málið út úr nefnd. Það kom fram hjá þeim á þessum fundi í gær og tóku þeir undir þá skoðun hagfræðings Alþýðusambandsins að svo gæti farið að þessi skerðing yrði meiri, raunskerðingin yrði meiri heldur en tölurnar sýna, vegna þess að oft og tíðum eru í gangi samningar milli foreldra barna en þetta þýði að þeir samningar sem í gangi hafa verið muni falla niður. Þetta hafa verið samningar um að meðlagsgreiðandinn taki þátt í ýmsum kostnaði svo sem fatakostnaði, kostnaði við skólagöngu, kostnaði við fermingar og þannig mætti lengi telja. En með þessari hækkun meðlagsins sem þarna er gert ráð fyrir þá geti þessir aðilar einfaldlega ekki tekið þátt í slíkum hlutum. Stjórn Innheimtustofnunar sveitarfélaga bjóst við því þegar gert var ráð fyrir að meðlagið mundi hækka um 50% að vanskil meðlagsgreiðanda við Innheimtustofnunina mundu aukast verulega eða greiðsluskylda stofnunarinnar umfram það sem meðlagsgreiðendur greiða mundi fara úr 265 millj. kr. í tæpar 600 millj. kr. á ári. Þessar upplýsingar ollu hér nokkru fjaðrafoki á þingi vegna þess að þetta hefði þýtt að útgjöld Jöfnunarsjóðs hefðu aukist mjög mikið. Hann hefði orðið fyrir skerðingu sem hefði leitt til þess að minnstu sveitarfélögin hefðu orðið fyrir mestri skerðingunni vegna þessara breytinga. Nú hefur framkvæmdastjóri Sambands íslenskra sveitarfélaga upplýst að gert hafi verið samkomulag milli ríkisstjórnarinnar og stjórnar Innheimtustofnunar og stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga um það að greiðsluskylda Innheimtustofnunar skuli ekki fara yfir 300 millj. kr. á árinu 1993. Þetta þýðir það að gangi þetta eftir þá munu útgjöld Jöfnunarsjóðs aukast um 35 millj. eða úr 265 í 300 millj. kr. Hins vegar mundi það sem er umfram 300 millj. kr., sem hugsanlega gætu orðið 300 millj. kr. ef áætlun Innheimtustofnunar reynist rétt, falla á ríkissjóð. Það er nú hins vegar svo að hvergi gert ráð fyrir því í fjárlögum að ríkissjóður taki að sér að greiða þessar 300 millj. kr. Það er alls ekki gert ráð fyrir því þrátt fyrir samninginn sem ríkisstjórnin hefur gert við Samband ísl. sveitarfélaga og Innheimtustofnun sveitarfélaga að greiðsluskyldan skuli ekki fara umfram 300 millj. kr. Þá er ekki gert ráð fyrir því að ríkið taki þessar greiðslur að sér, a.m.k. ekki í fjárlögum. Í lok október 1992 var meðlag greitt með 15.903 börnum og sú breyting sem nú er gerð á meðlagsgreiðslunum, sú hækkun, felur það í sér að það er verið að auka álögur á meðlagsgreiðendur um 525 millj. kr. á ári. Þær breytingar sem hér um ræðir og boðaðar eru í þessu frv. um breytingar á almannatryggingalögunum má auðvitað ekki horfa á einangrað. Nefndin óskaði eftir að það yrði reiknað út hvaða áhrif þessi breyting á meðlögunum, mæðralaununum, barnabótunum, barnabótaaukanum og sköttum hefði á þennan hóp og þá yrði tekið tillit til aldurs barnanna og fjölda barna hjá hverju foreldri. Þessar upplýsingar voru lagðar fyrir nefndina og eru mjög gagnlegar og að mörgu leyti mjög fróðlegar og fyrir þær ber að þakka. Ég ætla ekki að fara að gera nákvæma grein fyrir því í hverju þessar breytingar felast. Þær eru settar fram hér á myndrænan hátt og fylgja með nál. minni hlutans sem fylgiskjal. Þá kem ég að þeim þætti frv. sem fjallar um slysatrygginar. Upphaflega var gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. sem lagt var fyrir í október að sparnaður heilbrrn. með því að leggja niður slysatryggingarnar eða færa slysatryggingarnar frá Tryggingastofnun ríkisins yfir til vátryggingafélaganna yrði 100 millj. kr. Hugmyndir höfðu verið hjá fyrrv. heilbrrh. að færa þennan þátt trygginganna yfir og fyrir lá vilji vátryggingafélaganna til að taka við þessum þætti. Þegar frv. það sem hér er til umfjöllunar kom inn og mælt hafði verið fyrir því á Alþingi var gert ráð fyrir að þessi sparnaður yrði 50 millj. kr. Sá sparnaður var reiknaður út frá því að aðeins einn þáttur slysatrygginganna yrði fluttur yfir sem fyrsta skref, þ.e. vátrygging ökumanns. Þegar hins vegar farið var að skoða málið í nefndinni og gera sér grein fyrir því hvernig þetta væri nú allt saman upp byggt --- það virðist nú vera svo að menn hafi alls ekki gert sér grein fyrir því í heilbr.- og trmrn. áður en þeir lögðu frv. fram hvernig að þessum hlutum væri staðið --- kom sú staðreyndin í ljós að það eru iðgjöld sem standa undir öllum útgjöldum slysatrygginganna. Það er iðgjald sem stendur undir vátryggingu ökumanns, það iðgjald var í upphafi þessa árs 1.215 kr. og var greitt í upphafi árs með birfeiðagjöldunum og hefur staðið undir vátryggingu ökumanns. Það stóð til að flytja tryggingarnar yfir til tryggingafélaganna og láta vátryggingar eða iðgjaldið af vátryggingunni standa eftir fyrir bifreiðaeigendur til að greiða en eftir að tilflutningurinn hafði átt sér stað þá varð auðvitað ekki um neina tryggingarvernd af hálfu slysatrygginganna að ræða og því var þetta iðgjald í raun og veru orðin skattstofn fyrir ríkið. Það gat hins vegar ekki gengið og þess vegna var ákveðið í meðförum nefndarinnar og meiri hlutinn leggur það til að þessu máli sé frestað um eitt ár. En um leið og sú frestun hefur verið ákveðin þá hefur auðvitað fallið niður sá sparnaður sem hæstv. heilbr.- og trmrh. gerði sér vonir um að ná með þessari breytingu, þær 50 millj. kr. Það er hins vegar gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að það sparist á þessu sviði 50 millj. kr. Það er ekki séð hvernig því verði náð. Því verður alls ekki náð með hagræðingu eða sparnaði í slysatryggingunum og því er það eins með slysatryggingarnar og Samábyrgð Íslands á fiskiskipum að það er reyndar allsendis óvíst hvor sá sparnaður mun nokkurn tímann nást sem þar er gert ráð fyrir. Það eru hátt í 300 millj. kr. sem þannig væru fallnar út úr fjárlagafrv. til viðbótar þeim 300 millj. kr. sem gætu hugsanlega fallið á ríkissjóð vegna þess samkomulags sem gert hefur verið milli stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga og ríkisstjórnarinnar um að greiðsluskylda jöfnunarsjóðs fari aldrei umfram 300 millj. kr. Þetta þýðir það í raun og veru að rúmar 500 millj. kr., hálfur milljarður króna, af því sem hæstv. heilbr.- og trmrn. á að spara og gert er ráð fyrir að sparist eða tengist hans málaflokkum munu alls ekki nást eða a.m.k. er mikil óvissa um að muni nást. Það kemur fram í nál. meiri hluta heilbr.- og trn. að einn þingmaður stjórnarliðsins, hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir, er með fyrirvara. Mér skilst að sá fyrirvari snúi fyrst og fremst að tilvísanakerfinu. Er ég þá kominn að þeim þætti frv. sem fjallar um tilvísanakerfið. Frá 1. jan. 1972 og fram til 1. apríl 1985 var tilvísanakerfið svokallaða við lýði með einum eða öðrum hætti. Tilvísun frá heilsugæslu eða heimilislækni til sérfræðings var forsenda fyrir því að sjúklingar fengju reikning sérfræðings endurgreiddan hjá Tryggingastofnun ríkisins. 1. apríl 1985 var tilvísanakerfið lagt af til bráðabirgða í eitt ár. Það átti með öðrum orðum að taka það aftur upp 1. apríl 1986. Það var hins vegar aldrei gert. Ég minnist þess frá þeim tíma að ekki var heldur leitað eftir áframhaldandi heimild í lögum til að taka ekki aftur upp tilvísanaskylduna. Á þeim tíma var í gildi lagaákvæði, allt frá 1986 og fram til ársins 1989, um að tilvísun skyldi fylgja reikningum sérfræðinga til Tryggingastofnunar. En það var ekki gengið eftir því af þeirri ástæðu að það var samkomulagsatriði milli sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar ríkisins og Læknafélags Reykjavíkur, sem er samningsaðili fyrir sérfræðinga, að tilvísanakerfið skyldi ekki aftur tekið upp. Hæstv. heilbr.- og trmrh. skýrir hugmyndir sínar um upptöku tilvísanakerfisins nú fyrst og fremst út frá því að með því eigi að ná fram sparnaði allt að 120 millj. kr. á árinu 1993. Kostnaður við sérfræðilæknishjálp á föstu verðlagi, ef miðað er við verðlag í júlí árið 1990, hækkaði mjög mikið á árunum 1983 til 1990. Það hefur verið sett fram í fylgiskjali með nál. minni hlutans á myndrænan hátt þar sem þessi kostnaðarþróun er sýnd. Kostnaðarþróunin er á föstu verðlagi í júlí árið 1990. Árið 1983 voru útgjöld sjúkratrygginganna vegna sérfræðilæknishjálpar 466 millj. kr. en lækka árið 1984 niður í 455 millj. kr. Á því ári var breytingin á tilvísanakerfinu og líka mjög mikil breyting á þeim hluta sem sjúklingur greiðir af kostnaði við sérfræðilæknishjálpina. Síðan hafa útgjöldin farið stighækkandi allt til ársins 1988 en þá var kostnaðurinn kominn upp í 979 millj. Með samningi sem gerður var um áramótin 1988/1989 ákváðu þeir sérfræðingar, sem allra hæstir voru í reikningsviðskiptum sínum við Tryggingastofnun, að gefa afslátt af þeirri þjónustu sem þeir veittu þegar einingafjöldinn í læknisverkunum var kominn upp fyrir ákveðið mark. Þessi afsláttarsamningur ásamt breytingu á gjaldskránni varð til þess að kostnaður við sérfræðilæknishjálpina lækkaði á föstu verðlagi úr 979 millj. kr. 1988 í 831 millj. kr. 1989. Síðan var gert ráð fyrir að áfram yrði reynt að ná sparnaði og með reglugerð, sem gefin var út 15. febr. 1989, var stefnt að 100 millj. kr. sparnaði. Áætlað var að sparnaðurinn 1990 yrði 100 millj. og útgjöldin 731 millj. Það hins vegar tókst ekki. Enda kemur það fram á fylgiskjalinu að um áætlunartölur var að ræða samkvæmt fjárlögum árið 1990 en útgjöldin urðu nokkru meiri það ár. Við fengum hins vegar ekki upplýsingar í heilbr.- og trn. um hver útgjöldin hefðu orðið á föstu verðlagi árið 1990 og þær upplýsingar sem við fengum náðu einvörðungu aftur til ársins 1989. Útgjaldaþróunina má skýra með ýmsum hætti. Eitt af því sem mjög hefur verið látið liggja að og ekki síst af hæstv. heilbr.- og trmrh. er að þetta kerfi sé mjög opið. Það er rétt. Þetta er einstakt fyrirbrigði í heiminum og sérfræðingar viðurkenna að svo sé. Þetta er hins vegar afskaplega þjónusturíkt kerfi og við megum þakka fyrir að búa við slíkt. Við verðum náttúrlega líka að huga að því hvað hlutirnir kosta. Staðreyndin er sú að læknar geta komið heim að afloknu sérfræðinámi með sitt sérfræðileyfi, opnað hér sínar eigin stofur og það næsta sem Tryggingastofnun ríkisins og heilbrrn. verður vart við er að það eru farnir að berast reikningar frá nýjum sérfræðingum sem eru aðilar að samningi Læknafélags Reykjavíkur og Tryggingastofnunar ríkisins. Við skattborgarar verðum við varir við að við þurfum að greiða hærri skatta eins og við verðum sérstaklega vör við nú. Sérfræðingum hefur fjölgað mjög á undanförnum árum. Árið 1983 voru þeir 250, 1984 260, 1985 280, 1986 300, 1987 330, 1988 355 og 1989 370. Þessa þróun höfum við einnig sett fram á myndrænan hátt, þ.e. hvernig sérfræðingum á 1.000 íbúa hefur fjölgað á þessu tímabili. Kostnaðarþátttaka einstaklinganna hefur einnig gríðarlega mikil áhrif á þessa þróun. Kostnaðarþátttakan hefur verið mjög breytileg á árunum 1983--1989. Hún var komin í 10% af heildarútgjöldunum árið 1983 en 1984 verður mikil breyting á. Þá hækkar kostnaðarþátttakan upp í 30%. Árið 1985 er hún 20%, 1986 17,3%, 1987 14%, 1988 16,5% og 1989 18,6%. Komur til sérfræðinga á þessu sama tímabili ráðast mjög af því annars vegar hver kostnaðarþátttakan er og svo hinu hver fjöldi sérfræðinganna er. Það er því mikið til í því sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur sagt að þetta tvennt hangir dálítið mikið saman. Þær upplýsingar sem ég er með núna staðfesta það. Hins vegar er spurningin sú hvort menn ná þeim sparnaði sem ætlaður er með tilvísanakerfinu einu saman, hvort ekki þarf eitthvað meira til. Ég er þeirrar skoðunar að ef taka á upp tilvísanakerfi þá sé forsendan fyrir því sú að aðgangur að heimilis- eða heilsugæslulæknum sé ókeypis. Ef svo er ekki er verið að auka útgjöld einstaklinganna með því að senda þá fyrst til heimilis- eða heilsugæslulæknis til að ná í tilvísun til að komast til sérfræðings. Gengi það eftir að komufjöldinn til sérfræðinga á árinu 1993 yrði svipaður og hann var árið 1991 og allir þeir sem færu til sérfræðinga árið 1993 færu fyrst til heilsugæslu- eða heimilislækna þá þýddi þessi breyting að útgjöld þessara einstaklinga mundu á einu ári aukast um 245 millj. kr. En það hangir saman að þegar það kostar lítið að heimsækja heilsugæslu- eða heimilislækni þá dregur úr komun til sérfræðinga. Þá kemur upp sú deila, sem stendur ekki bara milli þingmanna innan stjórnarliðsins heldur einnig milli sérfræðinga annars vegar og heilsugæslu- og heimilislækna hins vegar, hvort það sé ódýrara að heimsækja sérfræðing eða heimilislækni. Í upplýsingum sem okkur bárust í heilbr.- og trn. frá Tryggingastofnun ríkisins er meðalkostnaður við hverja komu sjúklings til sjálfstætt starfandi heimilislæknis árið 1991 1.477 kr. Upplýsingar sem sem einnig berast frá Tryggingastofnun um kostnað við hverja komu til sérfræðings, þegar saman eru teknar rannsóknir og hinir almennu klínísku sérfræðingar, sýna að kostnaður við komu til sérfræðings árið 1991 er 3.033 kr. Ef hins vegar eru bara teknir klínískir sérfræðingar þá er kostnaðurinn 2.757 kr. en hjá rannsóknarsérfræðingunum 4.932 kr. En deilan er auðvitað: Er hér um sambærilega hluti að ræða? Og er einhver tilgangur í því að bera þessa hluti saman? Það var vitnað mjög í það af þeim sérfræðingum sem komu til fundar við hv. heilbr.- og trn. að borgarfulltrúi Sjálfstfl. í Reykjavík hefði í janúar 1989 skrifað merkilega grein þar sem hann bar saman þennan kostnað. Annars vegar kostnað hjá sérfræðingi, sjálfstætt starfandi heimilislækni og síðan kostnað við komu á heilsugæslustöð. Sérfræðingar notuðu þetta sem rök fyrir því að kostnaður við hverja komu til sérfræðings væri í raun ódýrustu samskiptin. Margir heimilislæknar risu upp eftir að þessar upplýsingar lágu fyrir. Ég ætla ekki að fara að vitna í þá alla en t.d. skrifaði Ólafur Mixa ágæta grein í Morgunblaðið 8. febr. og fleiri heimilislæknar. Og í raun og veru hröktu þeir allir allt sem hafði verið haldið fram og bentu á að um algerlega ósambærilega hluti væri að ræða, þ.e. að bera saman þá þjónustu sem sérfræðingar veita og hins vegar þá þjónustu sem heimilislæknar og heilsugæslulæknar veita. Í raun er líka ósambærilegt að bera saman þá þjónustu sem heimilislæknar veita og þá þjónustu sem heilsugæslulæknar veita vegna þess að þjónusta heilsugæslustöðvanna er miklu meiri og hlutverk heilsugæslustöðvarnar víðtækara en sjálfstætt starfandi heimilislækna. Það kom einnig fram að það er nokkur vafi á því að mati sérfræðinga að heilsugæslan í Reykjavík geti sinnt þeirri auknu þjónustu sem mun leiða af tilvísanakerfinu. Það kom hins vegar skýrt fram hjá Félagi ísl. heimilislækna að þeir eru þeirrar skoðunar að nú væri búið að byggja það vel upp og svo vel búið að heilsugæslunni í Reykjavík að hún gæti sinnt þessari þjónustu. Ríkisstjórnin gerir ráð fyrir því í fjárlögum að spara 440 millj. kr. á árinu 1993 í lyfjakostnaði. Þessi sparnaðarþörf er tilkomin vegna þess að hallinn á árinu 1992 er 200 millj. kr. Síðan er gert ráð fyrir því að það verði um venjubundna aukningu á lyfjakostnaði að ræða um 240 millj. kr. Í nál. minni hlutans er því lýst nákvæmlega hvernig greiðsluþátttöku einstaklinganna er háttað í dag í þessu kerfi. Með nál. er fylgiskjal um þær breytingar sem fyrirhugaðar eru af hálfu heilbr.- og trmrn. á reglugerðinni um lyfjakostnað og hvaða afleiðingar það muni hafa fyrir þá sem þurfa á lyfjum að halda. Það er gert ráð fyrir því að hækka kostnaðarhlutdeild sjúklinga úr 26% í 32% eða um 210 millj. kr. Önnur sparnaðaráform í lyfjakostnaðinum eru að lækka álagningu í heildsölu og smásölu og auka afslátt apótekanna til Tryggingastofnunar um 120 millj. kr., draga úr kostnaðarþátttöku Tryggingastofnunar vegna nýrra lyfja og spara þannig 50 millj. kr., hætta greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar vegna innkaupa dvalarheimila á lyfjum og spara þannig 50 millj. kr. Það er í raun og veru ekki sparnaður. Það er bara tilflutningur vegna þess að ef sjúkratryggingarnar hætta að taka þátt í kostnaði dvalarheimilanna á lyfjum og velta því yfir á stofnanirnar sjálfar þá þurfa þessar stofnanir á hærri daggjöldum að halda til að geta staðið undir þessum viðbótarútgjöldum og þar af leiðandi munu peningarnir koma inn til dvalarheimilanna af öðrum lið sjúkratrygginganna en lyfjaliðnum. Sparnaðurinn felst hins vegar í því að með þessum hætti geta þessar stofnanir sparað sér mismunin á heildsölu- og smásöluálagningunni. Það kom hins vegar fram hjá fulltrúum Apótekarafélags Íslands og Lyfjafræðingafélags Íslands sem mættu til fundar að um næstu áramót væri fyrirhuguð fimmta breytingin á reglugerð nr. 300 frá 1991, um þátttöku einstaklinga í lyfjakostnaði. Fimmta breytingin á rúmu einu ári. Fulltrúar þessara félaga sögðu: Í ekkert af þeim skiptum sem búið er að breyta reglugerðinni hefur raunverulega reynt á það hvort þær breytingar sem búið er að gera og allar hafa verið gerðar í sparnaðarskyni hafi skilað einhverjum sparnaði eða ekki. Menn hafa ekki mátt vera að að bíða eftir því að sjá hver áhrifin yrðu. Tannlækningakostnaðurinn. Þar eru gerðar verulegar breytingar. Þær róttækustu eru að þátttaka foreldra í tannlæknaþjónustu barna er hækkuð úr 15% í 25%. En það alvarlegasta í þeim lagabreytingum sem þarna eru fyrirhugaðar er að gera alla forvarnaþjónustuna gjaldskylda nema eina skoðun, sem ég, hæstv. forseti, gef lítið fyrir. Það hefur orðið útgjaldaaukning í tannlæknakostnaði á þessu ári. Það var gert ráð fyrir að spara, ef ég man rétt, 280 millj. kr. en útgjöldin jukust um 100 millj. kr. Menn náðu því ekki þeim árangri á þessu sviði sem þeir ætluðust til. Ég er hins vegar sannfærður um að með þeirri breytingu sem hér er lögð til geta menn hugsanlega náð einhverjum sparnaði á árinu 1993 en það mun koma fram í auknum útgjöldum þegar fram líða stundir, í aukinni viðgerðarþjónustu vegna þess að það er verið að draga úr forvarnastarfinu. Það er verið að draga úr þeim mikilvæga þætti sem er núna að skapa okkur það að við greiðum minna fyrir tannlæknaþjónustu en við hefðum annars þurft að gera. Við höfum náð alveg ótrúlegum árangri í tannheilsu og sem fylgiskjal með nál. minni hlutans er mynd þar sem sýndur er á myndrænan hátt sá árangur sem við höfum náð í því. Nú svo komið að ekki eru nema 2,7 skemmdar tennur að meðaltali í hverju 12 ára barni en árið 1970 voru tæpar 9 tennur skemmdar. Það er því hart að þurfa að fórna þessum árangri sem ég er sannfærður um að mun verða fórnað með því að koma þessari breytingu á. Í 8. gr. frv. er gert ráð fyrir því að leitað verði eftir heimild til að sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins geti gert samninga um einstaka þætti þeirrar þjónustu sem deildinni ber að veita t.d. með útboðum. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé skynsamlegt ákvæði. Ég tel skynsamlegt að láta fara fram slík útboð á vel skilgreindu sviði og innan ákveðins hluta heilbrigðisþjónustunnar. Þá er ég sérstaklega með í huga það, sem hæstv. heilbr.- og trmrh. lýsti yfir við 1. umr. þessa máls, að þetta kæmi einna helst til á sviði rannsóknalækninga, enda er þar samkvæmt því sem ég er búinn að fara yfir um verulega útgjaldaaukningu að ræða og ég er sannfærður um að þar er hægt að ná sparnaði. Eins og ég sagði í upphafi ber frv. það með sér að ekki er verið að ná raunverulegum sparnaði. Það er verið að velta útgjaldavandanum yfir á einstaklingana, ellilífeyrisþega, sjúklinga, öryrkja og barnmargar fjölskyldur. Með tilliti til þess sem hér hefur verið lýst leggur minni hlutinn til --- aðrir hv. alþm. sem skipa minni hlutann með þeim sem hér stendur munu gera grein fyrir sinni afstöðu til málsins á eftir --- að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Þegar við ræddum þetta mál við 1. umr. í þinginu gerði ég vinnubrögðin almennt við þetta mál nokkuð að umtalsefni. Í sjálfu sér er kannski ekki ástæða til að fara ofan í það aftur. Þó vil ég halda því til haga að vinnubrögðin öll í sambandi við þetta frv. hafa að mínu mati verið mjög slæm, ekki síst frá hendi heilbr.- og trmrn. Þetta mál var mjög illa undirbúið þegar það kom til þingsins og menn þurfa ekki lengi að fletta frv. til að sjá það. Hér er verið að gera nokkuð gagngerar breytingar á ýmsu því sem varðar tryggingamálin. Frv. er í 18 greinum og útskýringar með einstökum greinum mjög af skornum skammti. Það eru örfáar línur um hverja lagagrein og þar að auki fylgdu frv. engir útreikningar eins og ég hef áður bent á. Þegar til átti að taka og farið var að fjalla um málið í heilbr.- og trn. kom fram að það var svo sem ekki af ástæðulausu að svona litlir útreikningar og svona litlar upplýsingar fylgdu frv. vegna þess að í rauninni höfðu menn mjög takmarkaðar hugmyndir um útfærsluna á frv. í ráðuneytinu. Þannig virtust engar hugmyndir vera uppi um það í ráðuneytinu hvernig framkvæma eigi tilvísanakerfið. Þær hugmyndir hafa enn ekki skýrst í þeirri umræðu sem verið hefur í nefndinni. Ekki var búið að ganga frá hugmyndum um lyfjareglugerð. Það gátu þingmenn heyrt þegar ráðherra var hér að tala um kostnaðarhlutdeild sjúklinga sem hann sagði að færi ekki yfir Evrópubandalagsmeðaltalið. Það var eina hugmyndin sem var þar á floti að fara ekki yfir þetta Evrópubandalagsmeðaltal. Að öðru leyti vantaði alla útfærslu á reglugerð. Auðvitað ætti reglugerð að liggja fyrir þegar verið er að fjalla um svona hluti. Þá var mjög óljóst hvernig ætti að leggja af slysatryggingu ökumanns. Menn höfðu bara hugmyndir um að gera það og flytja þetta til tryggingafélaganna og spara 50--100 millj. kr. en útfærslan öll var óhugsuð. Þá var ljóst að mikill ágreiningur var uppi um það milli stjórnarflokkanna hvernig eignarhaldi ríkisins á Samábyrgð fiskiskipa væri háttað og hvort ríkið ætti yfirleitt þetta fyrirtæki. Það var því fátt í þessu frv. sem stóðst skoðun í raun og veru. Enda hefur komið á daginn að það er ýmist búið að frysta, fresta eða breyta því sem lagt var til með frv. Þetta lýsir ótrúlegum hringlandahætti í heilbrigðis- og tryggingamálum eins og hér hefur margsinnis verið bent á áður. Nú ætla ég að taka það fram að ég er í sjálfu sér ekki andvíg því að gerðar séu gagngerðar breytingar á frv. í meðförum þingsins. Mér hefur stundum fundist brenna við að þingmönnum fyndist að þannig ætti ekki að vinna í þinginu. Það ætti ekki að gera miklar breytingar á frv. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Mér finnst ekki að frv. frá ráðherrum eigi að vera skotheld eða heilög. Þau eiga alls ekki að vera það. Og það er sjálfsagt að nefndir geri á þeim breytingar. Til þess er jú löggjafarsamkunda, að setja lög og semja lög og breyta því sem kemur úr ráðuneytunum. Hins vegar mega menn ekki henda hér inn hálfköruðum frv. sem þeir hafa í raun ekki hugsað til enda og láta síðan þingmenn liggja yfir ónothæfum texta. Maður hefur látið sig hafa það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að liggja yfir nánast ónothæfum texta. Þess vegna er það súrt í broti að fá það síðan framan í sig frá ráðherrum --- nú er ég ekki að tala um hæstv. heilbr.- og trmrh. því hann hefur svo sem ekki verið að hreyta neinum ónotum í þingmenn --- að við þingmenn vinnum ekki verkin okkar á meðan við sitjum og erum að reyna að klambra saman einhverju sem nothæft getur talist í frumvarpsformi. En þessi hrákasmíð er komin til 2. umr. og verður ekki undan því vikist að tala aðeins um hana. Meiri hluti heilbr.- og trmrn. flytur brtt. við þetta frv. Ein þeirra brtt. er sú að heldur er dregið úr greiðslubyrði meðlagsgreiðanda. Meðlagið og þar með barnalífeyririnn er lækkaður um 1.000 kr. á mánuði og mæðra- og feðralaunin hækkuð til samræmis við það. Það kom fram í máli mínu við 1. umr. að ég er í sjálfu sér ekki andvíg meðlagshækkunum og þeirri grundvallarhugmynd sem þar býr að baki. En mér finnst súrt í broti þegar stjórnvöld stíga þetta skref og hækka meðlagið og viðurkenna þar með að ábyrgð meðlagsgreiðenda og framfærslukostnað barna skuli sú hækkun ekkert koma börnunum til góða. Það gerist ekki því þetta er einungis tilflutningur frá ríkinu yfir á meðlagsgreiðendur. Ef sú upphæð sem sparast í mæðra- og feðralaunum hefði verið flutt yfir í barnabótaaukann þá hefðu þessir peningar komið börnunum til góða og þá hefði þessi meðlagshækkun held ég ekki mætt jafnmikilli andstöðu úti í samfélaginu og raun ber vitni. Það eru margir sem sjá ofsjónum samt yfir því að meðlagið skuli eiga að fara í 10.300 kr. Hugmyndin var þó sú í frv. að það færi í 11.300 kr. og þykir þetta mikill peningur. Ég get ekki tekið undir að þetta sé mikill peningur. Þetta er ekki mikill peningur að fá fyrir þann sem er með framfærslu barnsins. Við skulum hafa það í huga að þetta rétt nær því að dekka leikskólakostnað fyrir barnið sem er á bilinu 9.500--9.700 kr. Og mér finnst meðlagið ekki mega minna vera því þá er auðvitað allt annað eftir, fæði, klæði, tómstundir o.s.frv. --- allt annað. Hins vegar er auðvitað hægt að fallast á það að þarna er um skyndilega hækkun að ræða. Það er yfir 30% hækkun sem verður mjög skyndilega á meðlaginu. Þessi hækkun getur reynst mörgum meðlagsgreiðendum í hópi láglaunamanna erfið, ég tala ekki um ef menn greiða með mörgum börnum. Ég veit að það eru margvíslegar aðferð hafðar við meðlagið í nágrannalöndum okkar. Mér skilst að í Noregi --- ég ætla þó ekki að fullyrða það --- sé þessu þannig háttað að meðlagið sé tekjutengt að vissu marki hjá meðlagsgreiðandanum. Ákveðin lágmarksupphæð er tryggð til forsjáraðila barnsins, við skulum segja að það sé 10.300 kr. Við skulum segja að meðlagsgreiðandinn greiði 10% af launum sínum með hverju barni. Ef meðlagsgreiðandi borgar með 3 börnum og er bara með atvinnuleysisbætur 50 þús. kr. greiðir hann með þessum börnum 30% af 50 þús. kr. sem eru þá 15 þús. kr. á mánuði. Það sem vantar upp á að þetta nái lágmarksframlaginu sem framfærandanum á að vera tryggt leggur ríkið til. Þetta er ein leið sem væri hægt að fara og er vinsamlegri þeim sem eru mjög tekjulágir í hópi meðlagsgreiðenda. Jafnframt þýddi það auðvitað að þeir sem eru tekjuháir í hópi meðlagsgreiðenda mundu greiða umtalsvert hærri upphæðir með börnum sínum en þeir gera í dag. Því tekjutengingin á að ná til þeirra líka og börn ættu að njóta þess að eiga efnaða foreldra hvort sem þeir halda heimili með þeim eða ekki. Þetta er ein hugmynd sem mætti skoða. Hins vegar var enginn tími til að gera það núna í heilbr.- og trn. ekki síst vegna þess að ekki liggja fyrir upplýsingar um hvernig tekjudreifingu meðlagsgreiðenda er háttað. Með öðrum orðum er ekki hægt að sjá af þeim upplýsingum sem fyrir liggja hvaða tekjur meðlagsgreiðendur hafa, hvernig þær dreifast. Það sem kom mér á óvart þegar farið var að fjalla um þessi mál í nefndinni voru ekki síst meðlagsskuldir sem mér finnst miklar samkvæmt upplýsingum frá Innheimtustofnun sveitarfélaga. Þar kemur fram að meðlagsskuldarar eru um 8.572 og samtals skulda þeir um 3 milljarða. Auðvitað eru sumir komnir í þessi vanskil vegna þess að þeir eiga að borga meðlag með mörgum börnum og eiga í erfiðleikum með það en það er samt ástæða til að skoða að um 810 meðlagsgreiðendur skulda meira en 500 þús. kr. með einu barni. Þetta eru meðlagsgreiðendur sem eiga einungis að borga með einu barni. Maður skyldi ætla að það væri engin goðgá að borga með einu barni, ekki síst þegar haft er í huga að þetta voru einungis 7.551 kr. á mánuði. Samt skulda 810 meira en 500 þús. kr. með einu barni. Þetta samsvarar því, ef við reiknum það út, að hver þeirra skuldi um 66 mánaða meðlag. Það eru auðvitað alveg gífurlegar skuldir. Hitt er rétt að hafa í huga þegar ég nefni þessar tölur að þetta eru uppsafnaðar skuldir í tæp 20 ár og vextir inni í þessum tölum. Þær segja því kannski ekki hver höfuðstóll skuldarinnar er. En það er greinilegt að meðlagsskuldir eru mjög miklar og þær eru miklar þó menn eigi bara að greiða með einu barni. Það er mjög illskiljanlegt að mínu mati að menn skuli safna upp svona miklum skuldum eigandi að greiða bara með einu barni. Þetta kemur auðvitað til af því að með einhverjum hætti er hægt að fresta þessu, að atvinnurekendur draga þetta ekki af launum eða menn eru sjálfstæðir atvinnurekendur og taka það ekki af sínum eigin launum. En þetta geta framfærendur barna auðvitað ekki gert. Þeir geta ekki frestað því að borga framfærslu barna sinna. Þeir verða auðvitað að gera það. Það eina sem þeir geta gert er að safna upp annars konar skuldum, vísaskuldum eða bankalánum eða einhverju slíku. En þeir geta ekki frestað framfærslunni. Það geta meðlagsgreiðendur hins vegar gert með því að safna upp skuld hjá Innheimtustofnun sveitarfélaga. Og mér finnst sumir skulda allt of mikið miðað við það að eiga bara að greiða með einu barni. Mér finnst að það ætti að vera það minnsta sem menn gætu gert. Það hefur komið fram í samtölum nefndarmanna við fulltrúa frá Innheimtustofnun sveitarfélaga að þeir hafi miklar áhyggjur af greiðsluskyldu sinni ef þessi hækkun verður að veruleika. Ég tala nú ekki um ef 50% hækkunin hefði orðið að veruleika eins og fyrirhugað var. Þá töldu þeir að vanskil mundu aukast úr, mig minnir, 245 millj. í 600 millj. á ári. Það hefði þýtt að Innheimtustofnunin hefði þurft að bera þau og sótt þau í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem hefði komið niður á jöfnunarframlagi og þjónustuframlagi þess sjóðs og þar af leiðandi niður á minnstu sveitarfélögunum. Nú skilst mér að komið sé eitthvert samkomulag milli Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og ríkisvaldsins um að Innheimtustofnunin beri aldrei nema 300 millj. Þá eru eftir getum við sagt 200 millj. ef þær hugmyndir um vanskil sem eru uppi í Innheimtustofnun standast. Og maður hlýtur að spyrja sig: Hvert á að sækja þessa peninga? Mér vitanlega er ekki í fjárlögum gert ráð fyrir fyrir útgjöldum vegna vanskila. Ef svo er væri sjálfsagt rétt að heilbr.- og trmrh. upplýsti okkur um það hvar gert er ráð fyrir þessum vanskilum á fjárlögum. Þessi breyting sem verið er að gera á barnalífeyri og mæðra- og feðralaunum breytir litlu fyrir flestar einstæðar mæður. Greiðslurnar til þeirra hækka ekkert þó meðlagið hækki vegna þess að mæðralaunin falla niður á móti. Þetta er hins vegar til hagsbóta fyrir forsjáraðila barns sem kominn er í aðra sambúð. Þá er um hreina raunhækkun að ræða vegna þess að þessi forsjáraðili hefði, miðað við stöðuna eins og hún var, misst mæðralaunin við að fara í aðra sambúð en heldur meðlagshækkuninni sem væntanlega verður. Það er því um raunhækkun hjá þessum hóp að ræða. Það er ekkert nema gott um það að segja í sjálfu sér að þeirra hagur vænkist því framfærsla barnsins kostar það sama hvort sem verið er í sambúð eða ekki, a.m.k. lækkar framfærslan ekkert. En hagur hinna sem ekki fara í aðra sambúð hefði líka getað vænkast ef menn hefðu hækkað barnabótaaukann eins og ég drap á áðan. Það liggja ekki fyrir miklir útreikningar á því hvernig sú breyting sem nú er verið að gera kemur út fyrir barnafólk, ekki síst einstæð foreldri. Þá er ég að hugsa um pakkann allan, þ.e. breytinguna, sem verður eftir að málið hefur verið til umfjöllunar í nefndum þingsins, á meðlaginu, barnabótunum, barnabótaaukaunum og síðan skattahækkunin. Við höfum að vísu fengið einhver línurit yfir þetta frá heilbr.- og trmrn. en það er erfitt að ráða í þau talnalega með einhverri nákvæmni. Þó sýnist mér að í flestum tilvikum verði um skerðingu að ræða frá því sem nú gildir með þeim breytingum sem gerðar verða á þessu kerfi, þ.e. á sköttunum, barnabótaaukanum, barnabótunum, meðlaginu og mæðralaunum. Hvort það kemur beinlínis til vegna skattahækkunar og lækkunarinnar á persónuafslættinum eða hvort aðrir þættir spila þar inn í er ómögulegt að sjá á þessum línuritum. Það er reyndar ástæða til að gagnrýna að þetta skuli ekki liggja fyrir í aðgengilegra formi. Um tilvísanakerfið og lyfjamálin er fjallað í 6. gr. frv. Meiri hluti heilbr.- og trn. gerir tillögu til breytinga á því og setur inn að tilvísanir séu heimildarákvæði fyrir ráðherra en ekki að tilvísun sé skilyrði, eins og kemur fram í 1. málsl. 6. gr. Það er í sjálfu sér ágætt enda liggur ekki fyrir á þessari stundu hvernig útfærslan á tilvísanakerfinu á að vera. Þess vegna er heilbrigðiskerfið algerlega vanbúið að taka þetta upp og alveg ljóst að það gerst ekki fyrr en undir mitt næsta ár ef það þá gerist. Það hefur komið fram í umræðum í nefndinni að það eru mjög skiptar skoðanir um ágæti tilvísanakerfisins meðal lækna og fer það nokkuð eftir því hvort um sérfræðinga er að ræða eða heimilislækna. Þannig virðast sérfræðingar líta svo á að tilvísanakerfið sé af hinu vonda í aðalatriðum, en heimilislæknar líta svo á að þetta sé kerfi sem geti nýst vel, bæði faglega og sem sparnaður. Ég held að flestir séu samt þeirrar skoðunar, hvernig svo sem þeir vilja útfæra það, að frumheilsugæsla sé mjög mikilvæg og hún eigi að vera fyrsti viðkomustaður sjúklinga þegar þess er einhver kostur og síðan eigi menn að færa sig úr frumheilsugæslunni í sérfræðiþjónustuna þegar frumheilsugæslan dugir ekki lengur. Svo er það bara spurning hvort menn eiga að fá tilvísun úr frumheilsugæslunni í sérfræðiþjónustuna eða hvort hver sjúklingur á að taka um það sjálfstæða ákvörðun hvort hann vill leita sérfræðings eða ekki. Um þetta er kannski ágreiningurinn. Þá er líka ágreiningur um það meðal lækna hver kostnaðurinn er hjá sérfræðingum og heimilis- og heilsugæslulæknum. Tölur sem við höfum fengið í nefndinni frá Tryggingastofnun ríkisins benda til þess að kostnaður við hverja komu hjá sérfræðingi sé að meðaltali um 3.000 kr., en kostnaður við hverja komu til heimilislæknis, og þá er ég ekki að tala um heilsugæslulækni heldur heimilislækni samkvæmt gamla númerakerfinu, sé 1.477 kr. og það sé talsvert ódýrara að nýta sér þjónustu heimilislækna heldur en sérfræðinga. Tölur um kostnað við hverja komu á heilsugæslustöð liggja ekki fyrir enda virðist vera um mjög flókið reikningshald að ræða þar sem heilsugæslustöðvarnar sinna margvíslegu forvarnastarfi sem kannski er erfitt að reikna út hver kostnaðurinn er við. En af þessum tölum sér maður þó að það hlýtur að borga sig að nýta frumheilsugæsluna þar sem þess er nokkur kostur og takmarka með einhverjum hætti sjálfkrafa aðgang að dýrri sérfræðiþjónustu. Auðvitað vill maður sem neytandi gjarnan eiga þess kost að fara til sérfræðings þegar manni sýnist svo og velja sér hvern þann sérfræðing sem manni hentar. En það er þó ekkert sjálfgefið að maður eigi að eiga þennan rétt vegna þess að þetta er eitthvað sem er borgað úr sameiginlegum sjóðum okkar allra og það fé er ekki ótakmarkað í þessu fremur en öðru. Það verður með einhverjum hætti að búa þannig um hnútana að fjármagnið sé vel nýtt. Það er væntanlega eitt markmiðið með þessu tilvísanakerfi en annað markmið og ekki síður mikilvægt er faglegt markmið, þ.e. að það sé á einhverjum stað samsöfnuð þekking eða upplýsingar um þá læknisþjónustu og lyf sem hver og einn einstaklingur nýtir sér. Það ætti auðvitað að vera hjá heimilislækninum eða í heilsugæslustöðinni sem slíkar upplýsingar lægju fyrir, en það virðist vera að það vanti dálítið upp á að slíkar upplýsingar gangi frá sérfræðingum og yfir til heimilislæknanna eða heilsugæslustöðvanna. Á þessu máli eru sem sagt tvær hliðar, annars vegar fagleg og hins vega fjárhagsleg og það er ekki víst að þær fari alltaf saman. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt þegar við erum að fjalla um mál eins og þessi að þá sé ekki fjallað um þau og þau afgreidd í hasti í tengslum við fjárlög heldur séu þau skoðuð þess á milli þannig að tími gefist til þess að fara aðeins betur ofan í málin, ræða við aðila, velta þessu fyrir sér og velta fyrir sér framkvæmd hlutanna. Ég vil vekja athygli á því að í þeirri greinargerð sem minni hluti heilbr.- og trn. leggur fram eru mjög athyglisverðar tölur um kostnað við sérfræðiþjónustu á föstu verðlagi. Þar kemur m.a. fram að kostnaðurinn hefur lækkað mjög mikið á árunum 1988--1990 og maður hlýtur að spyrja sig hvað eigi þátt í þessari lækkun, hvort það sé hugsanlegt að þarna komi m.a. inn lækkunin á kostnaði við að heimsækja heilsugæslustöð, ef þeim kostnaði er haldið í algjöru lágmarki þá fari fólk frekar á heilsugæslustöð til heimilislæknis en til sérfræðings einungis ef brýna nauðsyn ber til vegna þess að verðmunurinn sé þar með orðinn talsvert mikill. Um lyfjakostnaðinn er það að segja að markmiðið með þeirri breytingu sem gerð er á lögunum og eins reglugerð sem fylgja á í kjölfarið virðist vera að hækka hlut sjúklinga í lyfjakostnaði, úr 26% í 32%. Þetta er bæði gert með því að flytja lyf á milli flokka og með því að auka kostnaðarhlutdeild sjúklings í lyfjum almennt. Eins og málum er háttað núna eru svokölluð stjörnumerkt lyf, það eru lyf sem eru greidd að fullu af almannatryggingum og sem fólk fær sér að kostnaðarlausu, sem sagt ef brýna nauðsyn ber til að það nýti lyfin. Síðan er annar flokkur sem þannig háttar til um að lyf í þeim flokki eru greidd að fullu gegn lyfjaskírteini. Ef lyfjaskírteini er ekki fyrir hendi þá greiðir sjúklingur 25% af lyfinu upp að 3.000 kr. hámarki. Svo virðist vera sem meiningin sé að færa lyf á milli þessara tveggja flokka, þ.e. úr flokknum þar sem greitt er fyrir lyfin að fullu og yfir í flokkinn þar sem sjúklingurinn á að greiða 25% upp að 3.000 kr. Það gerist með því að breyta þessum stjörnumerkta flokki þannig að hann sé ekki lengur fyrir lyf sem brýn nauðsyn er að nota heldur lífsnauðsynlegt er að nota. Þá virðist það vera hugmynd manna að leggja niður lyfjaskírteini en lyfjaskírteinið hefur veitt sjúklingum aðgang að ódýrari lyfjum heldur en almennt gerist. Ef lyfjaskírteinin leggjast af eykst kostnaðarhlutdeild sjúklinga aftur. Með þessum breytingum á að spara um 430 millj. kr. og eitt af því sem þarna kemur inn í, sem sagt ekki bara það að færa lyf á milli flokka og auka hlut sjúklings í lyfjagreiðslum, er líka sú hugmynd að taka upp 500 kr. gólf, þ.e. þó sjúklingur kaupi lyf sem á að vera ódýrara en 500 kr. þá borgi hann aldrei minna en 500 kr. Það hefur komið fram í viðtölum nefndarmanna við apótekara og lyfjafræðinga að þeir óttast að þetta skekki samkeppnina, þ.e. nú skiptir ekki máli hvernig lyf er verðlagt, sem er undir 500 kr., eða hvort hlutdeild sjúklingsins á að vera undir 500 kr., vegna þess að sjúklingur greiðir aldrei minna en 500 kr. og þar af leiðandi sé þessi mjög vinsæla kostnaðarvitund --- sem alltaf er verið að virkja hér á þingi í hvert eitt sinn sem þessum lögum er breytt, þá er alltaf verið að virkja kostnaðarvitundina, að sögn ráðamanna, --- að með þessari aðgerði yrði þessi svokallaða kostnaðarvitund tekin úr sambandi vegna þess að það skiptir engu máli hversu ódýrt lyf er vísað á, það eru alltaf 500 kr. sem greiddar eru. Inn á fund heilbr.- og trn. komu bæði fulltrúar frá ASÍ og BSRB og þeim var þessi breyting í lyfjunum mikill þyrnir í augum og fulltrúi ASÍ hélt því fram, ef ég man rétt, að kostnaðarhlutdeild sjúklings mundi aukast um 65% við þessa breytingu, þ.e. lyfjakostnaður mundi aukast um 65% hjá almenningi við þessa breytingu. Mér fannst vera ansi þungt hljóðið í fulltrúum ASÍ í nefndinni og mikill urgur í þeim og þeir sögðu: Við gengumst inn á það fyrir fjórum mánuðum síðan að vinna með ráðherra að nýrri lyfjareglugerð, það eru ekki nema fjórir mánuðir síðan við gengumst inn á það og við höfum verið að taka þátt í þessu starfi. Núna kemur ráðherra og ætlar að gera á þessu gagngera breytingu og kippir öllum forsendum undan því samstarfi sem við höfum átt. Nú er þetta samstarf orðið einskis virði og til lítils fyrir ASÍ að vera að leggja einhverja vinnu í þessi mál. Mér finnst, eftir að hafa hlustað á þennan fulltrúa ASÍ, og eftir að hafa fylgst með hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að málum, eins og hún sé vísvitandi að storka verkalýðshreyfingunni í öllu sem hún gerir. Það eru lagðar fram einhverjar hugmyndir um aðgerðir í efnahagsmálum fyrir ASÍ-þing og menn eru að fjalla um þetta. Á síðustu stundu er þessum aðgerðum öllum breytt og gengið m.a. í það að lækka persónuafsláttinn sem er þó kannski eitt af því sem hefur verið heilög kýr hjá verkalýðshreyfingunni. Hún hefur staðið mjög mikinn vörð um hann og lagt mikla áherslu á að skattleysismörkin verði hækkuð vegna þess að það komi hinum tekjulægstu til góða. Því sýnist mér að það sé vísvitandi verið að storka verkalýðshreyfingunni með því að ganga alls staðar gegn því sem í rauninni hefur verið samið um við hana eða hefur verið þegjandi samkomulag við hana um að hrófla ekki við og það sé verið að sýna henni hver valdið hefur. Um þessa lyfjareglugerð er annars það að segja að það kom mjög skýrt fram hjá lyfjafræðingum í nefndinni að þeim fyndist að þetta skapaði mikla óvissu. Þessar stöðugu breytingar á lyfjareglugerð gerðu það að verkum að menn færu út í það að hamstra þriggja mánaða lyfjaskammt í hvert eitt sinn sem gerði það aftur að verkum að það væru ýmis lyf sem alls ekki væru notuð en það gæti varla talist hagkvæmt fyrir samfélagið að menn væru að hamstra og kaupa lyf sjálfum sér og Tryggingastofnun til mikils kostnaðar án þess að síðan væri þörf fyrir það eða þau lyf notuð. Það kemur fram í nál. okkar, sem mér finnst vera mjög athyglisvert og ég hafði einhvern veginn ekki gert mér grein fyrir eða haldið til haga, að það er búið að breyta lyfjareglugerðinni fimm sinnum á einu og hálfu ári eða frá því að þessi ráðherra sem nú situr á stól heilbr.- og trmrh. settist þar. Það er búið að breyta henni, þ.e. það er búið að setja reglugerð og gera á henni fjórar breytingar á einu og hálfu ári. Þetta er sem sagt fimmta breytingin sem við stöndum núna frammi fyrir á því hvernig fólk á að borga fyrir lyfin sín. Svo eru menn að tala um kostnaðarvitund, að virkja kostnaðarvitundina. Hvernig í ósköpunum á að vera hægt að halda einhverjum áttum í því hvað hlutirnir kosta þegar verðlaginu er breytt fimm sinnum á einu og hálfu ári? Það átti að vera einn helsti kosturinn að ná niður verðbólgunni að verðlag yrði stöðugt og menn gætu gert sér grein fyrir því hvað hlutirnir kostuðu. Það hefur að vissu marki tekist og menn tala mikið um stöðugleika og það sé mjög mikilvægt að stöðugleiki haldist en á sama tíma róta þeir sífellt í öllum forsendum í heilbrigðiskerfinu, æ ofan í æ. Maður veit ekkert hvað maður á að borga fyrir tannlæknaþjónustu frá einu ári til annars og maður veit ekkert hvað maður á að borga fyrir lyf frá einum mánuði til annars, vil ég segja, og maður veit ekkert hvað maður á að borga fyrir þjónustu lækna frá einu ári til annars. Þannig er sífellt verið að breyta forsendunum og svo er talað um kostnaðarvitund. Það er ekki nokkur leið að halda í þá vitund við þessar aðstæður. Tannlækningar er hlutur sem ég gerði nokkuð að umtalsefni í 1. umr. Ég veit ekki hvort þingmenn hafa orðið varir við það að ég hef aðeins verið að hnotabítast við tannlækna og þeir við mig út af þeim ummælum sem ég lét þá falla. Ég get kannski sagt að það var ekki ætlun mín með þeim orðum, þó mér hafi hitnað í hamsi og kannski tekið stórt upp í mig, að gefa, svo maður segi það gróft, út eitthvert veiðileyfi á tannlækna, að öllum væri heimilt að ráðast á þann tiltekna hóp. Ég er í sjálfu sér andvíg því að vera að taka heilar stéttir eða hópa fyrir og vega og meta og dæma og mér finnst allt of mikið gert af því. Ég held að við þingmenn verðum einmitt ansi oft fyrir þeirri reynslu sem er kannski ekkert mjög skemmtileg. Það var ekki ætlun mín í sjálfu sér með þeim ummælum sem ég lét falla. Hins vegar hlýtur það að vekja athygli hversu mikil aukning hefur orðið í hinum svokölluðu skorufyllum hjá tannlæknum, eða um 43% hjá einkatannlæknum á einu ári. Þeir hafa útskýrt þetta með því að það hafi orðið fjölgun hjá þeim í skoðunum um 15%, þ.e. það hafi komið til þeirra fleiri börn en áður, og með því að skorufyllur séu notaðar meira en áður sem forvörn í tannlækningum --- þeir tala um að það sé ekki óeðlilegt að það séu þrjár skorufyllur á nýjan sjúkling --- og þar af leiðandi ef það er 15% aukning í sjúklingum þá sé ekki óeðlilegt að það sé 43% aukning í skorufyllum. Þetta kann út af fyrir sig að vera eðlilegt og það sýnir sig að það er sama tilhneiging í gangi hjá skólatannlæknum, eða svo virðist vera. Þar hefur orðið lítils háttar aukning samkvæmt úttekt sem gerð var í þremur skólum á skoðunum, en það hefur orðið 36% aukning í skorufyllum í þessum þremur skólum. Reyndar átta ég mig ekki alveg á þessum tölum vegna þess að ég get ekki alveg skilið hvernig það getur bæði orðið fjölgun hjá skólatannlæknum í Reykjavík og fjölgun hjá einkatannlæknum. En ég tek það fram að þessi úttekt varðar aðeins þrjá skóla og það getur verið að heildarmyndin líti öðruvísi út ef hún er öll skoðuð og það hafi orðið einhver fækkun í heildina. En a.m.k. er alveg óskiljanlegt ef fjölgar svona skoðunum bæði hjá skólatannlæknum og tannlæknum sem skoða skólabörn úti í bæ vegna þess að ekki hefur börnunum fjölgað, svo mikið er víst. En það er greinilegt að það er miklu meira farið að nota þessar svokölluð skorufyllur en áður og þá hlýtur maður líka að spyrja sig þeirrar spurningar hvort þessar skorufyllur séu nauðsynlegar. Það virðist vera í læknisfræðinni, hvort sem það eru tannlækningarnar eða annars staðar, að um leið og einhver tækninýjung kemur til sögunnar þá verði sjálfkrafa að nota hana og þá er greinileg tilhneiging í þá átt að nota þessar aðgerðir allt of mikið. Mér sýnist það vera með skorufyllurnar vegna þess að við sjáum að það hefur orðið bylting í tannheilsu í landinu á undanförnum árum og það hefur ekki síst orðið fyrir tilstilli tannhirðu, fræðslu og flúornotkunar. En þessi gjörbylting gerist í raun áður en farið er að nota þessar svokölluðu skorufyllur í sama mæli og nú er. Þetta kemur m.a. fram í bréfi frá borgarlækni í Reykjavík, Skúla Johnsen, en hann leggur þar mikla áherslu á að þessi gjörbylting sem hafi orðið í tannheilsu sé ekki síst þessum þáttum að þakka. Hann segir sem sagt að flúorlökkun og skorufyllur hafi ekki komið til notkunar hér á landi sem nokkru nemi fyrr en árin 1987 og 1988 og hann segir að það hafi ekki valdið þessum straumhvörfum í tannheilsu sem þegar hafi verið farið að gæta. Ég held að það skipti verulegu máli í þessu sambandi að ná niður tannskemmdum og það eru forvarnirnar og þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að forvarnir séu ókeypis. Mér finnst það vera rétt pólitísk stefnumörkun að forvarnir séu ókeypis en það sé síðan greitt fyrir viðgerðarþáttinn. Mér finnst mjög miður að það skuli nú vera komið hér og gerð breyting á lögum sem samþykkt voru á þingi fyrr á þessu ári um kostnaðarþátttöku foreldra í tannlækningum, vegna þess að það er ekkert farið að reyna á þessi lög. Það má segja að þau hafi varla komist til framkvæmda fyrr en sl. haust og þetta eru þá orðnir 3--4 mánuðir sem reynt hefur á þessi lög sem menn ætla nú að breyta öðru sinni. Og aftur kem ég að þessum hringlandahætti í heilbrigðis- og tryggingakerfinu. Hvernig á maður að skilja það sem foreldri barns í grunnskólum Reykjavíkur þegar barnið kemur heim með bréf í haust þar sem er nákvæmlega tíundað hvernig skólatannlækningum sé háttað, hvað maður eigi að borga, hvernig maður eigi að ákveða hvar barnið eigi að vera í tannlækningum, hvort það er hjá skólatannlækni eða á einkastofu úti í bæ og hver kostnaðarþátttakan sé þá í hvoru tilviki. Þetta gerðist í september í haust að barn kom heim með svona bréf. Núna aftur um áramótin þá á að breyta þessu og á að senda öll börn aftur heim með ný bréf. Eiga foreldrar allir aftur að ákveða hvernig þeir ætla að skrá börnin sín? Hvað ætla menn að gera við þá skráningu sem þegar hefur átt sér stað? Hún er þá væntanlega ónýt og það þarf að byrja allt upp á nýtt. Þetta verður auðvitað til þess að fólk hættir bara að treysta þessu kerfi. Hvaða þýðingu hefur að vera að senda inn einhver bréf um það hvar maður ætlar að hafa barnið sitt í tannlækningum? Það þjónar ekki nokkrum einasta tilgangi, það er alltaf verið að breyta þessu. En það hlýtur að vera mikið atriði, einmitt fyrir tryggingakerfið og heilbrigðiskerfið, að þessi skráning sé í lagi, að það sé alveg ljóst hvar barnið á að vera í tannlækningum. En það er sem sagt búið að kippa þessari skráningu úr sambandi og fólk þarf að ákveða upp á nýtt hvernig það ætlar að haga þessum hlutum. Áður en ég vík hér úr ræðustól, virðulegi forseti, þá langar mig aðeins að nefna aldraða, vegna þess að mér finnst það hafi kannski ekki verið nægileg áhersla á það hér að það er líka verið að auka tannlæknakostnað á öldruðum. Áður fengu allir sem njóta tekjutryggingar greitt 75% af tannlæknakostnaði sínum við annað en brýr og gullfyllingar og annað slíkt. Aðrir fengu 50% greitt af þessu. Núna er gerð sú breyting að bara þeir sem njóta óskertrar tekjutryggingar fá 75% greitt niður, þeir sem njóta skertrar fá 50%, en aðrir verða að greiða sínar tannlækningar að fullu. Þá gildir þetta ekki um gullfyllingar eða brýr og það er í sjálfu sér ekkert nýtt við það í þessu máli. En mér finnst að þetta sé hlutur sem verður að fara að taka til endurskoðunar vegna þess að í rauninni nýtist þessi niðurgreiðsla mjög takmarkað því fólki sem hefur barist við og tekist að halda í sínar eigin tennur. Ef það lætur rífa úr sér og fær sér falskar tennur þá fær það niðurgreiðslu en ef það rembist við að halda í sínar tennur og lappa upp á þær með gullfyllingum og brúm og ýmsu slíku sem tilheyrir þá er engin niðurgreiðsla. Það eru náttúrlega alltaf að koma fleiri og fleiri inn í hóp aldraðra sem eru með sínar upprunalegu tennur, sem betur fer, og þá hljóta menn að þurfa að fara að taka á þessum hlutum líka. Almennt vil ég segja um þetta frv., forseti, að mér finnst að á bak við það búi engin göfug heilbrigðismarkmið heldur sé þarna fyrst og fremst um það að ræða að reyna að spara einhverja aura. Það þarf í sjálfu sér alls ekkert að vera vanheilagt að vilja að spara, síður en svo, en eins og ég sagði áðan þá sakna ég þess að aldrei skuli tekið uppbyggilega á þessum heilbrigðis- og tryggingamálum milli fjárlaga. Það er alltaf verið að gera breytingar í þessum málaflokki í einhverju hendingskasti rétt fyrir afgreiðslu fjárlaga, lítt hugsaðar og lítt unnar. Slíkar breytingar, eins og mér finnst ég hafa séð í þessum málaflokki undanfarin tvö ár, leiða ekki til sparnaðar fyrir samfélagið í heild heldur fyrst og fremst til sparnaðar fyrir ríkissjóð. Breytingarnar felast öðru fremur í því að flytja kostnaðinn frá ríkissjóði, í þessu tilviki yfir á fjölskyldurnar í landinu og þar af leiðandi er ekki um heildarsparnað að ræða. Þær aðgerðir sem upphaflega voru lagðar til í frv. hafa nú verið mildaðar í nefnd en engu að síður finnst mér ekki hægt að fallast á þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til vegna þess að þar með væri maður að gangast inn á þau vinnubrögð að fyrst geti ráðherrar komið og gert verulegan usla í einhverjum málaflokki og hrætt alla upp úr skónum. Síðan koma einhverjir góðir menn í einhverri nefnd í þinginu og lappi aðeins upp á þetta og þá verða allir svo fegnir að eitthvað hafi verið gert til að lagfæra þessa vonsku ráðherrans að það sé um að gera að sætta sig við það sem út úr því kemur og una við þá niðurstöðu sem þó er ekki góð. Ég get ekki tekið þátt í slíkum vinnubrögðum og ég styð því hvorki breytingartillögurnar sem hér eru lagðar fram né frv. Ég hlýt að segja það að lokum, ég ætla að leyfa mér það, nú eru allir kjarasamningar lausir um áramót eða menn eru óðum að segja upp kjarasamningum og það kemur vonandi til samningaviðræðna fljótlega, að verkalýðshreyfingunni takist nú að hrinda einhverjum þeim árásum sem gerðar hafa verið á kjör almennings í landinu að undanförnu. Ekki bara með þessu frv., það er kannski ekki stóri þátturinn í þessu, heldur ekki síður og enn frekar með skattfrumvarpinu sem hér hefur verið samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir ýmsar athyglisverðar ábendingar. Þó var einn þáttur í ræðu þingmannsins sem ég kemst ekki hjá að fara nokkrum orðum um en það var þegar hún ræddi um hina heilögu kú, persónuafsláttinn. Eins og kunnugt er þá var sú breyting gerð í meðförum mála hér á hinu háa Alþingi að fallið var frá hugmyndum um breytingu á barnabótum og barnabótaauka en þess í stað lækkaður persónuafslátturinn. Ég hlustaði með athygli á hv. þm. þegar þingmaðurinn flutti ræðu sína þann 11. des. og ætla að leyfa mér að vitna til nokkurra orða sem hv. þm. sagði, með leyfi forseta: ,,Það er útmetinn hópur sérstaklega sem verður fyrir þessari ríkisstjórn, það er barnafólkið. Það er markhópurinn sem nú á endilega að ná í. Ég held að enginn geti mótmælt því að það er verið að hækka skatta á barnafólki með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin stendur núna fyrir.`` Síðan segir þingmaðurinn: ,,Það er nákvæmlega sama hægt að færa upp á persónuafsláttinn eins og barnabæturnar, söm er gjörðin. En af hverju gera menn það ekki?`` spyr þingmaðurinn. ,,Af því það er pólitískt svo erfitt`` svarar þingmaðurinn. ,,Vildu menn standa hér og leggja það til að persónuafslátturinn væri lækkaður?`` spyr þingmaðurinn og hann svarar sjálfum sér: ,,Ég held að menn hafi metið það þannig að það væri svo erfitt pólitískt og þess vegna er tekinn út svona hópur.`` Síðan segir þingmaðurinn orðrétt: ,,Það er undarlega auðvelt í þessu samfélagi að hræra í framfærslukostnaði barna. En þegar ég segi þetta með persónuafsláttinn þá er ég að benda mönnum á að það er sama gjörðin sem er verið að gera, þ.e. hvort menn fara og ráðast á persónuafsláttinn eða barnabæturnar. Þar með er ég ekki að leggja til að sú leið verði farin. Það er ekki mín skoðun í þessu máli,`` segir þingmaðurinn að vísu en bætir svo við ,,heldur er ég að benda þeim á að það væri í rauninni miklu réttlátari aðgerð að láta þetta ganga yfir alla, barnafólk sem barnlausa.`` Þetta sagði hv. þm. þann 11. des. og ég vek athygli á að þarna vekur hv. þm. athygli á því hvort það eigi ekki heldur að taka upp lækkun persónuafsláttar frekar en breytingu á barnabótum og barnabótaauka. Það hefur verið gert þannig að það var hlustað á rök hv. þm. í þessu efni.

Virðulegur forseti. Þetta segir ráðherra annaðhvort af stráksskap eða þá hann les ræður mínar og hlustar á þær eins og andskotinn biblíuna. Ég sagði ,,söm er gjörðin``, virðulegur ráðherra, ,,söm er gjörðin`` og hún er söm. Það þýðir ekki að ég hafi lagt þetta til eins og kemur reyndar skýrt fram í ræðu minni og ég telji að það sé gott, en söm er gjörðin. Ég tel að ólíkt meiri manndómur felist í því þó að koma og leggja þetta yfir alla og ég er alveg sannfærð um að það vekur miklu harðari viðbrögð úti í samfélaginu, þetta snertir jú miklu fleiri og það er mun líklegra að við náum upp öflugri baráttu gegn þessu heldur en gegn skerðingu barnabótanna. Að því leytinu til finnst mér það ekki verri kostur pólitískt að þetta skuli hafa verið niðurstaðan í nefnd. En ég sagði, og það kom skýrt fram, að þetta væri ekki mín tillaga heldur væri ég að benda á að söm væri gjörðin. Þarna væri þá verið að sækja í persónuafslátt allra, hækka skatta allra með því móti. Hin leiðin sem fara átti, að krukka í barnabæturnar, hefði einungis lent á barnafólkinu og það er einhvern veginn svo undarlega létt að höggva alltaf í þann knérunn. Mér virðist sem mótmælin við því séu ekki mjög öflug.

Virðulegi forseti. Ég held að það geti varla verið rétt skýring hjá hv. þingmanni að hann hafi vakið athygli á þessu af því að hann hafi haldið sig með því getað platað ríkisstjórnina til þess að geta valið óvinsælustu aðgerðina af þeim sem til boða stæðu. Hv. þm. spyr af hverju þetta var ekki gert og hv. þm. svarar að það sé vegna þess að það sé svo pólitískt erfitt. Hv. þm. tekur það að vísu fram að hann sé ekki að leggja þetta til, hann er bara að vekja athygli á þessu, en hann lýkur orðum sínum með því að segja: Ég er að benda á að það væri í rauninni miklu réttlátari aðgerð að láta þetta ganga yfir alla, barnafólk sem barnlausa. Hv. þm. vekur athygli á þessu vegna þess að hv. þm. telur, að eigin sögn, að þetta sé miklu réttlátari aðgerð. Og kemur svo eftir á þegar hv. þm. verður var við það að á hann hefur verið hlustað og segja það að þarna hafi hv. þm. eingöngu verið að koma fram með hugmynd til þess að plata ríkisstjórnina til þess að velja verri kostinn af tveimur, kost sem hv. þm. lýsir sjálfur þannig að sé miklu réttlátari aðgerð heldur en sú aðgerð sem fólst í tillögum ríkisstjórnarinnar. Ég vek bara athygli á því, virðulegi forseti, að í þessu efni hefur verið hlustað með fullri athygli á orð hv. þm. og sú leið sem hv. þm. taldi að væri miklu réttlátari.

Virðulegur forseti. Ja, mikið er vald mitt hér í þinginu ef ég get með því að setja slíkar tilvísanir í orð fengið heila ríkisstjórn og tvo stjórnarflokka til þess að breyta um afstöðu í svona stóru máli. Þá er mitt vald orðið mikið og eins gott að fara að hugsa sinn gang í þinginu. Ef menn hlusta svona grannt eftir því sem ég segi þá vil ég spyrja hvers vegna í ósköpunum standi á því að þeir taki þá ekki allan pakkann. Af hverju fluttu þeir ekki þessar 500 millj. sem þeir spöruðu þarna, þær hafa að vísu minnkað eitthvað í meðförum, í mæðralaununum og feðralaununum og fluttu þær yfir í barnabótaaukann? Það þýðir náttúrlega ekkert að koma hér og segja: Við tókum þínar hugmyndir vegna þess að þær voru svona góðar og gerðum þær að okkar. Þetta er auðvitað eins og hver annar útúrsnúningur. Það veit ráðherrann vel enda stendur hann með stráksglott á vörum undir vegg. Hann hefði þá átt að taka fleira af því sem ég lagði til, taka allan pakkann, vegna þess að annars er auðvitað ekkert réttlæti í þessu, virðulegur ráðherra. Og ég legg á það áherslu, ég sagði ,,söm er gjörðin`` og hún er söm og ég segi, það er þá meiri pólitískur manndómur í því fólginn að ganga á alla heldur en að taka einn útmetinn hóp eins og barnafólk og ráðast á hann ár eftir ár í þinginu. Það er þó meiri pólitískur manndómur. En mesti manndómurinn hefði verið sá að hækka persónuafsláttinn og hækka skattprósentuna. Það hefði verið sú aðgerð sem mesti manndómur hefði verið að og hefði verið sanngjörnust fyrir alla aðila.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort það er við hæfi að dást að hæstv. heilbr.- og trmrh. Ég held það sé ekki við hæfi, en ég ætla hins vegar að leyfa mér að gera það, ég tel að hann hafi náð lengra í ósvífni en ég hef nokkurn tímann áður séð á Alþingi og gert það af mikilli snilld. Hann komst að þeirri niðurstöðu að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hefði flutt tillögu um lækkun persónuafsláttar. Það var alveg ótrúlegt afrek, alveg ótrúlegir loftfimleikar hjá hæstv. ráðherra í því efni, og það minnir á gamla aðferð í rökfræði sem menn þekkja kannski einhverjir hér inni, það er þessi gamla aðferð sem er með þessum hætti: A er ekki B. C er ekki B. Þess vegna er A C. Það er það sem hæstv. ráðherra er í raun að segja, að þar sem A er ekki B og C er ekki B þá hljóti A og C að vera það sama.

Þetta stóð ekki í neinni flottri rökfræði, hv. þm.

Þetta stóð ekki í neinni bók um rökfræði en þetta var nefnt sem dæmi í rökfræði, í löngum rökfræðiútlistunum, þar sem sýnt var fram á fjarstæðunálganir af ýmsu tagi og það var þetta sem hæstv. ráðherra var að gera hér af alveg ótrúlegri kúnst áðan, verð ég að segja virðulegi forseti.

Það stendur ekki allt í bókum . . . .

Svo er það nú líka til að það standi bara eitt og annað, jafnvel í þingskjölum t.d. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að rekja þetta mál og í fyrsta lagi að vísa til þess sem hv. þm. stjórnarandstöðunnar, Finnur Ingólfsson og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hafa hér rakið fyrir okkar hönd sem höfum starfað í heilbr.- og trn. en ég hef unnið þar fyrir Alþb. í þessari lotu þó ég eigi þar ekki sæti að öðru leyti. Það sem ég vildi aðallega víkja að eru fjárhagsþættir þessa máls, hinir almennu fjárhagsþættir þessa máls, og velta því fyrir mér hvernig þeir koma hugsanlega út. En ég ætla áður að fara örlítið og örstutt yfir efnisatriði frv. sjálfs og þá fyrst varðandi meðlögin og barnalífeyrinn. Það liggur auðvitað ljóst fyrir að verið er að minnka þær greiðslur sem fólk fær, hvort sem einstæðir foreldrar eru með eitt barn, tvö börn eða þrjú. Og það er ekki þannig að það sé verið að auka þá fjármuni sem einstæðir foreldarar hafa handa á milli samkvæmt þessu og í gegnum almannatryggingakerfið, það er ekki verið að því. Það er í raun og veru verið að taka meðlagakerfið og það er verið að nota meðlagakerfið til að rukka fyrir ríkissjóð. Ég geri ráð fyrir því að heilbrn. og heilbrrh. hafi sést yfir það verkefni hvernig í ósköpunum við getum náð þessum 600 millj. sem okkur var ætlað að spara eina nóttina fyrir fáeinum vikum. Og það er auðvitað ljóst mál að sá hópur, sú leið, sem felst í meðlagakerfi Innheimtustofnunar sveitarfélaga, er einhver harðasta innheimtuleiðin sem hugsast getur. Þess vegna er út af fyrir sig frá því sjónarmiði að menn ætli að ná sér í peninga, hvað sem tautar og raular, auðveldast að fara þessa leið. Það hefur verið orðað þannig að menn hafi ekki viljað gefa veiðileyfi á tannlækna. Ég vil segja í þessu sambandi, það hefur verið tekin um það ákvörðun að gefa út veiðileyfi á þá sem greiða meðlög. Það á að taka þá og láta þá borga og snúa upp á handlegginn á þeim hvað sem það kostar. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég tel ekki að sá málflutningur, sem uppi hefur verið um hækkun meðlaga almennt og almenn rök fyrir því, eigi við í þessu sambandi. Það er ekki verið að auka þá fjármuni sem móðirin í flestum tilvikum hefur handa á milli, það er ekki verið að auka þá fjármuni. En það er verið að nota skjólið af innheimtukerfi meðlaga og því að a.m.k. einn stjórnarandstöðuflokkur hefur flutt tillögur um hækkun meðlaga. Það er verið að nota skjólið af þessu tvennu til þess að hækka meðlög, til þess að auka tekjur ríkissjóðs. Það er ekkert annað hér á ferðinni. Það er verið að nota hið harkalega innheimtukerfi Innheimtustofnunar sveitarfélaga og þau lög sem þar eru, til þess að rukka fyrir ríkissjóð. Það er auðvitað ástæða til þess að mótmæla því mjög harðlega, virðulegi forseti, hvernig á því máli er haldið. Ég held að menn þurfi að gera sér grein fyrir því að þarna eru menn komnir yfir öll mörk. Það er alveg augljóst mál að það verður ekki ráðið við að innheimta þessi meðlög með þeim hætti sem menn hafa gert á undanförnum árum eftir að þau eru orðin eins há og hér er verið að gera tillögu um. Ég tel með öðrum orðum að hér sé ekki það á ferðinni að menn geti rökstutt þetta með því að það sé verið að hækka hlut annars foreldris í kostnaði forræðisforeldris við framfærslu barns. Það er ekki hægt að nota þau rök hér, þau eiga ekki við, vegna þess að það sem er fyrst og fremst hér á ferðinni er að það er verið að láta Innheimtustofnun sveitarfélaga rukka meðlagsgreiðendur með sérstaklega harkalegum hætti. Út úr þessu kemur það, að því er ríkisstjórnin heldur fram, að það eiga að nást, samkvæmt yfirliti frá heilbrrn., svo mikið sem 410 millj. kr. og þar af eiga svo þessir einstæðu feður að greiða, sýnist mér, u.þ.b. 250 millj. kr. eins og þetta er sett hér upp, 250--300 millj. kr. Ég verð sem sagt að segja það, virðulegi forseti, ég tel að þessi leið sé í raun og veru ekki boðleg, það eru engin rök fyrir henni. Það er ekki verið að bæta hag þessara mæðra, hann batnar ekki um eina einustu krónu, hann versnar yfirleitt ef eitthvað er. Þannig að ég vísa því á bug þeirri röksemd að verið sé að bæta hag þessara barna sem hér um ræðir, það er ekki svo. En síðan kemur að öðru atriði og þá kem ég að fyrstu spurningunni í ræðu minni til hæstv. heilbr.- og trmrh. sem er þessi. Það er gert ráð fyrir því, eða var, að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga yrði að borga, ef frv. yrði samþykkt eins og það var í upphafi, 350 millj. kr. til viðbótar því sem hann borgar í barnsmeðlög og þar með færi það upp í 600 millj. kr. Núna fæ ég það út með einföldum líkindareikningi og eftir samtöl við forráðamenn Sambands ísl. sveitarfélaga eða Jöfnunarsjóð sveitarfélaga að þessi tala í vanskil verði ekki 600 millj. kr., sem Jöfnunarsjóðurinn þurfi að borga, heldur 500 millj. kr. Þá vil ég spyrja hæstv. heilbrrh.: Hver á að borga mismuninn á þessu 500 millj. og 300 millj. kr. þaki? En þannig var að Sambandi ísl. sveitarfélaga var lofað því að það yrðu aldrei meira en 300 millj. kr. greiddar í þessu meðlagakerfi. Hver á að borga þessar 200 millj.? Þær eru ekki á fjárlögum ársins 1993. Hvar lenda þessar 200 millj. sem þarna er um að ræða? Ég sé ekki betur en þetta sé upphæð sem er munaðarlaus og er í vanskilum, svo að segja, og eigi eftir að ganga frá því hvar hún lendir, á hverjum hún lendir. Ég tel að staðan sé þannig varðandi fyrstu greinar frv. að það sé ekkert annað að gera fyrir stjórnarandstæðinga en að leggjast gegn þeim breytingum sem þar er verið að gera tillögur um. Samkvæmt upplýsingum sem við höfum er talað um að það séu 15.903 börn sem nú er greitt með meðlag og hækkunin er 3.732 kr. Hækkunin er með öðrum orðum um 600 millj. kr. á ári sem þarna á sér stað og ég endurtek, hér tel ég að ekki sé um að ræða meðlagshækkun heldur eru valdir þeir einstaklingar sem eru í rosalegustu innheimtutaki í þjóðfélaginu yfirleitt. Enda orðaði hæstv. heilbrrh. það þannig, og mismælti sig sjálfsagt en það var dálítið lýsandi það mismæli, í fjölmiðlum fyrir nokkru: Já, en meðlög eru ekki innheimt hjá látnum mönnum. Ég hygg að þetta lýsi betur en flest annað innheimtukerfi Innheimtustofnunar sveitarfélaga, að þeir látnu sem hvíla í gröfinni eru ekki rukkaðir. Að öðru leyti eru menn hirtir hvar sem þeir eru. Þetta ýtir auðvitað undir svarta vinnu og alls konar vesen af því tagi, eins og forráðamenn Sambands íslenskra sveitarfélaga bentu okkur á í heilbr.- og trn. Þetta er meginþáttur frv. sem hér liggur fyrir og á að skila um það bil einum þriðja af þeim niðurskurði sem að gert er hér ráð fyrir. Annar þáttur þessa frv. lýtur að tilvísanakerfinu. Ég bendi á að í nál. minni hluta heilbr.- og trn. kemur fram að milli 1988 og 1990 hefur orðið lækkun á kostnaði af sérfræðingakerfinu um 33% á föstu verðlagi. Það er gríðarlega mikill árangur. Á sama tíma hefur veruleg fjölgun sérfræðinga átt sér stað. Hver gætu verið rökin fyrir því að taka upp tilvísanakerfið? Þau gætu í fyrsta lagi verið fjárhagsleg. Í sjálfu sér hef ég ekki enn þá séð að þar sé um að ræða verulegan sparnað í hendi fyrir heilbrigðisráðuneytið. Þó kann það að vera. En fyrir því að taka upp tilvísanakerfi eru hins vegar fagleg rök að mínu mati og þau eru tvíþætt. Í fyrsta lagi þau að það er skynsamlegt að sem stærstur hluti heilbrigðisþjónustunnar sé eins neðarlega á sérfræðiskalanum og mögulegt er. Það á ekki að stefna fólki inn í dýrar greinar læknisfræðinnar ef unnt er að leysa úr vandamálum þess neðar á þessum sérfræðiskala. Í öðru lagi eru það fagleg rök fyrir upptöku tilvísanakerfisins að mínu mati að með því er verið að skapa forsendur fyrir betra heildaryfirlit yfir heilsufar einstaklinganna en ella er kostur á þegar menn fara beint inn í þetta svokallað sérfræðingakerfi. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það verði að láta það mál standa sem hér er gert ráð fyrir af heilbrrn. Ég mun ekki greiða atkvæði gegn þeim tillögum sem hér liggja fyrir af hálfu ráðuneytisins. Þó að ég telji að þær séu óljósar vil ég ekki leggjast gegn því að sú tilraun verði gerð að tilvísanakerfið verði lögleitt á nýjan leik. Með því móti telja menn hægt að spara 220 millj. króna eða svo. Ég segi hins vegar að ég dreg þá tölu mjög í efa sem er þriðjungur af þeim sparnaðarpakka sem hér er um að ræða. Gert er ráð fyrir því að lyfin spari 440 millj. kr. Það er í fyrsta lagi með því að hækka hlutdeild sjúklinga úr 26% í 32%, sem mér sýnist að muni gefa um 210 millj. kr. Í öðru lagi með því að skera niður álagningu og knýja fram afslátt hjá apótekum sem menn telja að muni spara um 120 milljónir króna. Í þriðja lagi með því að spara í nýjum lyfjum, þ.e. að seinka því að ný lyf komi til greiðslu af hálfu tryggingakerfisins. Þó að lyfið hafi verið samþykkt sem lyf af lyfjayfirvöldum sé hægt að seinka því að tryggingakerfið borgi fyrir þetta lyf. Þar er um að ræða 50 millj. kr. Og í fjórða lagi er gert ráð fyrir því að spara um 50 millj. kr. á lyfjakostnaði dvalarheimila. Ég vil aðeins staldra við þetta, virðulegi forseti, og segja að í fyrsta lagi er sennilega hægt að ná verulegum fjárhæðum með því einfaldlega að hækka hlut sjúklings. Mér sýnist það í sjálfu sér það einfaldasta í þessu. Ég tel líka líklegt að hægt sé að ná verulegum fjárhæðum með því að efna til ágreinings í lyfjaverðlagsnefnd, eins og hæstv. ráðherra hefur gert, og knýja þannig niður álagningu lyfja. Ég tel hins vegar að það verði að staldra aðeins við þennan þátt sem lýtur að sparnaði í nýjum lyfjum. Ég tel að við séum komin út á mjög varasama braut ef fjárhagslegar ástæður eru látnar ráða því hvenær ný lyf eru tekin upp. Við erum komin þar að mjög viðkvæmum og flóknum, siðrænum, etískum spurningum: Hver á að ráða hvaða lyf er notað í hvaða tilviki? Ég nefni dæmi. Á síðasta ári var tekið upp á nýburadeild Landspítalans lyf fyrir fyrirbura sem notast þeim með þeim hætti að það styrkir getu lungnanna til þess að vinna súrefni fyrr en ella. Það er augljóst mál að þetta lyf eykur verulega líkur á því að fyrirburar lifi. Það dregur enn úr ungbarnadauða frá því sem er hér á landi, þar sem við erum þó betur stödd í þeim málum en, að ég hygg, nokkur önnur þjóð enn þá. Kostnaðurinn við þetta lyf, sem gjörbreytti lífslíkum fyrirbura, minnir mig að hafi verið um 20 millj. kr. Hvernig gengur það fyrir sig að það er ákveðið að taka upp í notkun nýtt lyf? Jú, það gengur þannig fyrir sig að yfirlæknarnir á nýburadeildinni ákveða að taka þetta lyf í notkun og stjórn Ríkisspítalanna fær reikninginn. Stjórn Ríkisspítalanna er aldrei spurð. Ég man að við ræddum það í stjórnarnefnd Ríkisspítalanna hvort þetta væri eðlilegt fyrirkomulag eða ekki. Um það sýndist sitt hverjum. Ég viðurkenni alveg að þarna er komið að ákvörðunum sem eru svo flóknar og erfiðar að það þarf að mínu mati að búa til ferli sem skapar möguleika til þess að halda okkur stjórnmálamönnum, ráðherrum eða öðrum slíkum, eins langt frá ákvörðuninni og nokkur kostur er. Það held ég eigi að vera sú almenna grundvallarregla, sem á að hafa í þessum efnum þannig að það komi helst aldrei til þess að spyrja þurfi ráðherra hvaða lyf á nota. En það er alveg augljóst mál að sú hugmynd, sem hér er uppi um að spara við það að taka ekki inn ný lyf gengur út á það að fresta því að nýjungar verði teknar í notkun. Ég nefni þetta svo ítarlega, virðulegi forseti, vegna þess að ég vil brýna hæstv. heilbrrh. á því að þarna eru menn á mjög viðkvæmu sviði þar sem siðrænt, etískt mat verður að ráða úrslitum og þar geta hlutirnir auðvitað verið býsna flóknir og býsna erfiðir viðfangs fyrir stjórnmálamann, svo ekki sé meira sagt. Þess vegna dreg ég í efa að sá sparnaður sem hér gert er ráð fyrir upp á 50 millj. náist á sama hátt og ég dreg í efa að sá sparnaður sem gert er ráð fyrir að ná í lyfjum upp á 50 millj. að því er varðar dvalarheimilin náist. Samkvæmt útreikningum heilbrrn. er reiknað með því að í algengasta verðflokki lyfja frá sjónarmiði sjúklings fari hlutfallið upp í um það bil 34% þó að meðaltalið yfir línuna sé lægra vegna þess að fjöldinn allur af sjúklingum fær lyfin fyrir ekki neitt, eins og eðlilegt er. Það sem snýr að þeim sem borga er hins vegar hækkun úr um það bil 25,8% í um það bil 34,4% samkvæmt þeim drögum að reglugerð sem lágu fyrir í heilbrrn. fyrir nokkrum dögum. Ef við tökum dæmið sem liggur fyrir frá heilbrrn. þar sem gert var ráð fyrir því að sjúklingarnir borguðu með tilteknum hætti í tilteknum pakka af lyfjainnkaupum 46,6 millj. kr. þá er núna verið að tala um það að upphæðin fari í 62,1 millj. kr. Þetta er veruleg hækkun, virðulegi forseti, frá því sem gert er ráð fyrir núna og í sumum tilvikum, eins og hagfræðingur Alþýðusambandsins hefur bent á, getur verið um að ræða hækkun hjá þeim sem sjaldan nota lyf um um það bil 60% ef þetta er reiknað með þeim hætti sem hagfræðingur Alþýðusambandsins gerði á þeim fundi sem hann mætti á með hv. heilbr.- og trn. Eins og fram hefur komið hjá hv. þm. Finni Ingólfssyni er gert ráð fyrir að breyta verði á lyfjum í fimmta sinn í tíð núv. ráðherra. Það er fróðlegt að skoða sögu lyfjaverðsbreytinga, sem Dögg Pálsdóttir kom með, og er gaman fyrir okkur sem höfum undarlega ánægju af annálaritun að renna yfir það. Saga lyfjaverðsbreytinga er eitthvað um fjögur A-4 blöð og ekki rakin öðruvísi en það er stiklað á stóru og aðalatriðin nefnd. Þetta er um 20 ára saga. Fyrstu þrjár síðurnar eru 18--19 ár eða svo. Síðasta síðan, eða 25% af sögunni, er tími núv. hæstv. heilbrrh. Það hafa verið alveg gríðarlegar sviptingar í lyfjaverðsmálum í hans tíð og það er alveg augljóst mál að þær tilraunir sem hann hefur gert oft og tíðum í þessum efnum hafa mistekist. Þess vegna hafa menn reynt nýjar og nýjar og nýjar aðferðir. Ég hef ekkert meiri trú á þeirri aðferð sem hér er gerð tillaga um en á hinum aðferðunum. Ég óttast að hér sé verið að ganga inn á braut sem er ekki viðunandi og ég treysti mér ekki til þess að styðja þær hugmyndir sem hér eru uppi varðandi lyfin. Í 7. gr. frv. er fjallað um tannlæknakostnaðinn sérstaklega. Þar hefur líka gengið á ýmsu. Í fjárlögum þessa árs var gert ráð fyrir því að tannlækningarnar ættu að kosta 804 millj. kr. En samkvæmt niðurstöðum stefnir allt í að þær kosti í kringum 1.000 millj. kr., fari um það bil 25% fram úr áætlun. Það þætti a.m.k. ekki góð áætlanagerð annars staðar í ríkiskerfinu, alla vega ekki hjá Ríkisspítölunum, svo ég nefni dæmi, þar sem menn eru að slást við 0,5--1% yfirleitt. Nú er gert ráð fyrir breytingu á tannlækningunum einu sinni enn um 200 millj. kr., króna, eða um 190 millj. kr. Það var farið mjög rækilega yfir þessi mál í hv. heilbr.- og trn. Það voru fengnar upplýsingar frá sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins og farið yfir þetta alveg lið fyrir lið í Reykjavík og Kópavogi frá ágúst til október 1991 og frá ágúst til október 1992. Síðan fengum við upplýsingar um hvernig þetta er í skólunum. Ég ætla að koma aðeins að því. Það kom í ljós samkvæmt úttekt í þremur skólum, ef ég man rétt, að það var veruleg aukning í einum skóla, en engin í tveimur. Að jafnaði var þetta hverfandi aukning. Mér sýnist því allt benda til þess að það kerfi sem var ákveðið með lögunum í fyrra hafi gjörsamlega haldið í skólunum. Það kann að hafa farið úr böndunum annars staðar. Og ég segi kann, vegna þess að mér finnst nauðsynlegt að halda því til haga, að frá því að bandormurinn var samþykktur í janúar og þangað til núna hafa verið gerðar stórfelldar gjaldskrárbreytingar sem enginn veit hvaða áhrif hafa haft. Þannig hafa stórir flokkar tannviðgerða og forvarnastarfs verið fluttir á milli gjaldskrárflokka og enginn veit hvaða áhrif það hefur í sjálfu sér. Það kemur t.d. fram, að það sem kallað er áfangaeftirlit eykst mjög verulega. En á sama tíma kemur það fram að það sem kallað er ,,bite-wing``, hver mynd, minnkar mjög verulega. Síðan eru tilfærslur á milli skoðunarflokka í flúor-lakki, flúor-penslun, skorufyllingum og eftirliti o.s.frv. Niðurstaða mín af þessari merkilegu lesningu, sem er satt að segja alveg bráðgóð, ef ég má skjóta því inn í, virðulegi forseti, sérstaklega vegna þess að sum heiti eru á undarlega fallegri íslensku. Hér er mjúkfóðrun, sjöttungsauki, fjórðungsaðgerð. Þetta eru ilmandi falleg íslensk orð yfir þennan, mér liggur við að segja, hrylling hvernig tannviðgerðir eru flokkaðar í gjaldskrá. Þetta eru beinlínis ljóðrænir textar frá Tryggingastofnun ríkisins ,,og hefði þá enginn spáð því um Álftanes fyrr að ættjörðin frelsaðist þar``, svo mikið er víst. Niðurstaða mín er sú eftir að hafa skoðað þessa gjaldskrárflokka til og frá að það er ekki komin nein reynsla á þessi mál. Það er ekki hægt að styðja þessa brtt. eins og hún liggur hér fyrir. Auk þess er gert ráð fyrir því að hækka greiðslurnar fyrir börnin. Það er gert ráð fyrir því að breyta í grundvallaratriðum greiðslum hjá öldruðum og öryrkjum og ég mun greiða atkvæði gegn því. Ég tel ekki viðunandi að fara í þessa hluti með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ég tel að við séum hér að stíga 20 ár aftur í tímann. Það er kannski vert að geta þess að af þeirri tannverndarstefnu sem rekin hefur verið af heilbrigðisyfirvöldum síðustu 20 ár er niðurstaðan alveg ótrúlega góð. Tannskemmdum hefur fækkað stórkostlega á þessum tíma. Það er því greinilegt að hér hefur orðið stórfelldur árangur sem við erum að stofna í hættu með því að fara þessa kollsteypu með hæstv. ráðherra og þess vegna mun ég leggjast gegn henni. Ég vil þessu næst, virðulegi forseti, rekja í örstuttu máli, hvernig mér sýnist að þetta frv. líti út í heild fjárhagslega. Það er í fyrsta lagi þannig úr frv., sem var í upphafi einar 18 greinar, er búið að henda einum tíu.  Tillögur heilbrrh. gera ráð fyrir sparnaði upp á 1.540 millj. kr. Og ég verð að segja okkur stjórnarandstæðingum til hróss að það er ótrúlegt hvað okkur tókst að giska rétt á þessa tölu við 1. umr. málsins því talan sem ég var með þá var 1.544 millj. kr. og mér sýnist að skakki á því að hæstv. heilbrrh. metur sölu Samábyrgðarinnar núna á 170 millj. en áður á 174.

Það sýnir hvað þú ert snjall.

Það sýnir hvað menn eru með góðar reiknitölvur í stjórnarandstöðunni. Það sem mér sýnist liggja hér fyrir er hugmynd um að skera 1.540 millj. kr. En slysatryggingarnar fara út. Það eru 50 millj. Meðlögin standa þannig að mínu mati að 200 millj. eru í óvissu umfram þakið hjá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Ég tel að sparnaðurinn í nýju lyfjum sé óviss. Ég tel að sparnaðurinn á dvalarheimilum sé óviss. Og Samábyrgðinni hefur verið hent út í bili. Af þessum 1.540 millj. sýnist mér að eftir standi 1.000 millj. Þá reikna ég með því þegar ég segi standi eftir að lyfjakostnaðarreglugerðirnar allar gangi upp. Ég dreg það stórlega í efa en við skulum segja að það gerist. Þá geng ég út frá því að það standi eftir með sérfræðilækningar og rannsóknir og það gefi þær 220 millj. sem menn eru að tala um. Og að útboðin gefi 60 millj. sem enginn veit. Ég held reyndar að það geti gefið mikið meira, satt best að segja. En það veit enginn nákvæmlega hvað þetta gefur. Menn eru að róa alveg gjörsamlega út í náttmyrkrið með þessar tölur. Ég skil það út af fyrir sig vel að hæstv. heilbr.- og trmrh. vilji reyna að setja fram tölur með skýrum hætti og ég þakka honum fyrir það. Ég tel ástæðu til að þakka honum fyrir það. Ég hef ekki séð að aðrir fagráðherrar setji sína málaflokka upp með þessum hætti fyrir þingið. En ég verð að játa það, virðulegi forseti, að ég hef hæstv. heilbrrh. grunaðan um eitt. Og jafnvel þó það fari í þingtíðindi verð ég að láta það flakka. Ég hef hann grunaðan um að útmála þetta nokkuð bjartari litum séð frá sjónarhóli fjmrh. en efni standa til. Ég held að hæstv. heilbrrh. sé að plata fjmrn. upp á hálfan milljarð. Honum er auðvitað vorkunn þó hann reyni að plata fjmrn. upp á hálfan milljarð. Hann hefði kannski mátt vera minna viljugur að taka að sér að skera og spara en hann hefur verið og hefði átt að verjast fimlega. Eins og ég hef sagt áður finnst mér tíu fjmrh. sitja í ríkisstjórninni en fagráðherra vanti. M.a. finnst mér að vanti heilbrrh. sem ver þetta kerfi með kjafti og klóm hvað sem tautar og raular eins og kostur er. En ég tel mjög auðvelt að sýna fram á að af þessum 1.540 millj. séu 510 gjörsamlega í loftinu. Ég hef sýnt fram á það hér. Þá eru 1.000 eftir í meiri og minni óvissu. Ég tel með öðrum orðum að hér séu menn að leggja af stað með sparnað í heilbrigðiskerfinu sem er reiknaður 1.540 millj. en muni í besta falli skila um 1.000 millj. kr. Samkvæmt almanakinu er það svo, virðulegi forseti, að frá og með þessum sólarhring mun daginn fara að lengja. Dagurinn í dag mun vera um tveimur mínútum lengri en dagurinn í gær. Ég geri út af fyrir sig ráð fyrir því að það birti í þessu áður en langur tími líður og menn sjái til þess að taka á þessum verkum ríkisstjórnarinnar. Ég er viss um að menn munu líka eftir því sem birtir á árinu sjá að margt af því sem hæstv. heilbrrh. er með hér í sparnaðartölum er haganleg blekkingarstarfsemi gagnvart fjmrn. Aðalatriðið er þó, virðulegi forseti, að í heild er hér um að ræða háskalega atlögu að velferðarkerfinu. Á undanförnum árum höfum við mörg sem hér eigum sæti átt hlut í því að semja um það við verkalýðshreyfinguna að tiltekin félagslegur ávinningur yrði tryggður með lögum á móti kauphækkunum. Og verkalýðshreyfingin hefur aftur og aftur fallist á það að draga við sig kauphækkanir vegna þess að hún fengi félagslegan ávinning í formi lagasetninga af ýmsu tagi. Menn hafa kallað þetta félagsmálapakka. Í þessum ávinningi birtast t.d. lög eins og lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð, lögin um málefni aldraðra, lögin um málefni fatlaðra og almannatryggingalögin að verulegu leyti líka, t.d. fæðingarorlofið, svo nefnt sé dæmi. Nú er hvort tveggja að gerast í senn að það er bæði verið að taka niður kaupið og þessa félagslegu ávinninga. Það er bæði verið að rífa niður velferðarkerfið og að taka niður kaupið. Þess vegna held ég að við stöndum núna frammi fyrir þeirri örlagaríku spurningu: Tekst verkalýðshreyfingunni í landinu að hrinda þeim ólögum sem hér eru flutt frv. um? Samkvæmt því sem ég hef heyrt í fjölmiðlum, virðulegi forseti, þá stendur til að afgreiða hér í dag þetta frv. upp á 1.500 milljónir króna. Það stendur til að afgreiða hér í dag frv. um skattamál upp á fleiri milljarða. Það stendur til að afgreiða hér frv. um aðstöðugjald upp á fleiri milljarða. Það er verið að færa til í þjóðfélaginu um það bil 8 til 10 milljarða kr. Verulegur hluti af þessu eru álögur á launafólk. Og ég spái því að allt árið 1993 muni fyrst og fremst snúast um það að reka þessar álögur til baka. Að reka ríkisstjórnina til baka með þær álögur sem gert er hér ráð fyrir, hvort sem það eru lyf, tannlæknakostnaður, sérfræðikostnaður, skerðing á barnalífeyri, eða hvað það nú er. Vegna þess að þetta eru líka kjör. Þetta er líka kaup. Þess vegna hlýtur verkalýðshreyfingin í landinu að leggja á það ofuráherslu á komandi mánuðum að reka ríkisstjórnina til baka með þær hugmyndir og tillögur sem hér liggja fyrir upp á milljarða króna í álögur á launafólk og skerðingar og niðurbrot á hinu almenna velferðarkerfi. Virðulegi forseti. Í þessum tillögum sem hér liggja fyrir eru engar tillögur sem byggjast á faglegum sjónarmiðum í heilbrigðismálum nema ef vera skyldi tillagan um tilvísananirnar. Að öðru leyti eru þetta almennar tillögur fjmrn. og fjármálaráðstafanatillögur. Ég tel að tillögurnar um hækkanir á meðlögum séu ekki settar upp sérstaklega þannig að það sé af umhyggju fyrir þeim sem meðlögin fá. Enda njóta þeir sem hafa með börnin að gera ekki hækkana þegar upp er staðið í þessu efni. Hér er auðvitað verið að nota, eins og ég sagði áðan, innheimtukerfi Innheimtustofnunar sveitarfélaga til þess að ráðast á þá sem síst sleppa við að borga í þessu hrottalega innheimtukerfi Innheimtustofnunar sveitarfélaga. Þessi hækkun kemur börnum ekki til góða. Að lokum ætla ég að nefna fjögur atriði. Í fyrsta lagi eru eru engar tillögur um lagfæringar í heilbrigðismálum í frv. nema ef vera skyldi tillagan um tilvísanir. Í öðru lagi koma hækkanirnar skv. 1. og 2. gr. ekki börnunum til góða nema síður sé. Í þriðja lagi er sparnaðurinn óviss. Og í fjórða lagi, er samkvæmt frv. gert ráð fyrir óheyrilegu reglugerðarvaldi sem hæstv. heilbrrh. geti farið með eins og honum sýnist.

Virðulegi forseti. Hér hafa verið fluttar nokkuð ítarlegar ræður af hálfu talsmanna stjórnarandstæðinga og ekki nauðsynlegt að bæta þar miklu við. Ég vildi aðeins koma að fáeinum atriðum sem ég vildi leggja sérstaka áherslu á. Fyrst er lagasetningin sjálf sem ég tel vera á nokkrum villigötum með þessu frv. Ég leyni því ekki að ég er afar ósáttur við lagasetningu af því tagi, sem víða í frv. er lagt til, að heimila ráðherra mjög víðtækt reglugerðarvald án þess að það reglugerðarvald sé afmarkað með skýrum hætti, annaðhvort með hámarki á þeim kostnaði sem velta á yfir á sjúklinga og aðra notendur eða með skilmerkilegum skilyrðum sem gera það ásættanlegt að ráðherra geti gefið út reglugerð innan þess ramma. Við 1. umr. málsins gerði ég þetta að umtalsefni og benti á það víðtæka reglugerðarvald sem er í 2. gr. frv. Þar er bæði opið vald til ráðherra til að setja reglugerð um nánara ákvæði um greiðslu mæðra- og feðralauna. Og í öðru lagi er heimilt að tengja greiðslu bótanna við tekjur án þess að með nokkru móti sé skýrt hvernig sú tenging á að vera. Hér er um að ræða þvílíkt framsal á löggjafarvaldi til ráðherra að engu tali tekur. Ef menn ætla að ganga frá lagasetningu á þann veg að ljúka henni ekki til fullnustu og ætla ráðherra að reka smiðshöggið þar á verða menn að afmarka skilyrðin í lagasetningunni þannig að það sé ljóst í hvaða átt reglugerðin á að beinast. Þá benti ég einnig á að í 6. gr. frv. er sams konar reglugerðarvald sem er opið. Þar er kveðið á um að fyrir hverja komu til sérfræðings samkvæmt tilvísun á að ákvarða gjald með reglugerð og ekki kveðið neitt á um það hversu hátt það gjald á að vera eða má vera, sem hlutfall af kostnaði. Enn fremur er kveðið á um að setja nánari reglur um notkun tilvísana með reglugerð. Þar tel ég það reglugerðarákvæði líka vera um of opið. Lagatextinn sem ætlast er til að Alþingi gangi frá að sinni er þannig langt frá því að vera fullmótaður og segja með skýrum hætti hvað löggjafarvaldið vill í þessum efnum. Í þriðja lagi er í 6. gr. reglugerðarákvæði um kostnað sjúklinga vegna lyfja og þar er enn um allt of opna reglugerðarheimild að ræða að mínu mati þar sem ekki er kveðið á um það með skýrum hætti. hvernig afmarka eigi kostnaðarþátttöku. Þá er í 7. gr. ráðherra veitt heimild til að setja gjaldskrá fyrir tannlæknaþjónustu aðra en tannréttingar. Sú gjaldskrárheimild sem ráðherra er veitt er of opin að mínu mati samkvæmt greininni, sérstaklega í 3. tölul. Þar er kveðið á um tannlækningar 16 ára unglinga og yngri og heimilt sé að greiða allt að 50% kostnaðar við gullfyllingar, krónur og brúargerð, samkvæmt reglum sem ráðherra setur. Hér hefði ég viljað hafa fyrirmælin mun nákvæmari en gert er ráð fyrir í þessum lagatexta. Ég tel að Alþingi eigi með því að því er ætlað að setja lög að láta koma skýrt fram hvaða stefnu menn vilja taka í þessum efnum, en ekki ganga frá þessu eins og hér er lagt til, bæði í 7. gr. og öðrum sem ég hef upp talið, að fela ráðherra að fara með málið eins og honum þóknast. Má segja að verið sé að haga sér í lagasetningu eins og afhenda manni óútfyllta en undirritaða ávísun. Það gengur ekki að mínu mati og vil minna á að ég hef áður haft þessi sjónarmið uppi. T.d. um þetta leyti á síðasta ári, ég hygg nánar tiltekið nákvæmlega þennan dag, 22. des., þegar gengið var frá nýjum lögum um vatnsgjald sem sveitarfélög mega innheimta til að standa undir rekstri vatnsveitna. Þá deildi ég nokkuð á frv. eins og það lá fyrir eftir 2. umr. um gjaldtökuákvæðin og opna heimild ráðherra. Málið endaði þannig að það var tekið til nefndar aftur milli 2. og 3. umr. og á því gerðar breytingar sem komu til móts við mitt sjónarmið. Ég vildi, virðulegi forseti, aðeins rifja upp hvaða breytingar voru þá gerðar á þessum lögum. Það var einkum í 7. gr. laganna. Þar var í fyrsta lagi sett inn ákvæði sem afmarkaði gjaldtökuna, skilgreindi hvaða kostnaði gjaldið átti að standa undir og í öðru lagi setti hámark á álagningarstofninn, á hundraðshluta þess gjalds sem leggja átti á fasteignir. Þarna komu því tvær veigamiklar lagfæringar inn í löggjöfina. Í fyrsta lagi var afmarkað í hvaða skyni átti að leggja gjaldið á og hvaða kostnaði það átti að mæta og í öðru lagi var sett hámark á gjaldtökuna, þannig að löggjafarvaldið framseldi ekki gjaldtökuna til ráðherra öðruvísi en með tilteknu hámarki. Þessar breytingar gerðu það að verkum að mínu mati að það var ásættanlegt að standa að því. Ég tel að svipaðar breytingar ætti að gera á þessu frv. sem hér liggur fyrir hvað varðar reglugerðarheimildir. Þó að mér sé ljóst að það hafi í gegnum árin verið tilhneiging til þess, a.m.k. af hálfu ráðherra, sumra hverra, að ætlast til þess af löggjafarþinginu að það samþykkti lög sem framseldu löggjafarvaldið til ráðherra í sem ríkustum mæli, þá tel ég að það sjónarmið sé á undanhaldi í löggjafarstarfi hér á landi og bind nokkrar vonir við að þessi sjónarmið endurspeglist í nokkuð ríkara mæli á Alþingi hjá því þingi sem kosið var eftir síðustu alþingiskosningar. Ég mun að minnsta kosti gera mitt til þess að halda þessu fram og hafa þau áhrif á lagasetningu að Alþingi geri það sem því er ætlað að gera, að setja lögin en feli framkvæmdarvaldinu að framkvæma þau og dragi úr því sem verið hefur að framkvæmdarvaldið hafi í raun framlengingu á löggjafarvaldinu í sínum höndum. Um efni frv. er ekki þörf á að bæta miklu við það sem fram hefur komið til þessa. Ég vildi þó láta tvennt koma fram. Það er í fyrsta lagi áhrif af hækkuðum meðlögum á fjárhag Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það hefur komið fram hjá stjórn Innheimtustofnunar sveitarfélaga að miðað við að atvinnustig verði svipað á næsta ári og það er á þessu ári og þessar greiðslur verði jafnháar þá og nú þurfi að sækja 250--260 millj. kr. á næsta ári í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það hefur einnig komið fram að ef þau ákvæði í frv. ná fram að ganga sem þessu lúta mætti búast við því að allt að 600 millj. kr. þurfi að reiða fram úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga til Innheimtustofnunar vegna þess að innheimta muni ekki batna til samræmis við hækkandi meðlag. Þetta myndi skerða fjárhag Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga á næsta ári sem því nemur um liðlega 330 millj. kr. og bitna nær eingöngu á þeim þætti sjóðsins sem lýtur að jöfnunarhlutverki. Það er nauðsynlegt að fá fram skýrar yfirlýsingar frá hæstv. ríkisstjórn um það hvort áform séu uppi og samið hafi verið um það milli Sambands ísl. sveitarfélaga og hæstv. ríkisstjórnar að ekki yrðu sóttar meira en 300 millj. kr. úr jöfnunarsjóðnum til þess að greiða Innheimtustofnun sveitarfélaga og það sem umfram yrði yrði greitt af ríkissjóði. Ég hef ekki heyrt í þessari umræðu í dag neina yfirlýsingu frá ráðherrum hæstv. ríkisstjórnar um að slíkt samkomulag hafi verið gert. Og ég fer fram á það, virðulegi forseti, að annaðhvort hæstv. heilbrrh. eða oddviti ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh., gefi yfirlýsingar um það að ríkissjóður taki að sér að greiða þá fjárhæð sem er umfram 300 millj., eins og ég gat um fyrr. Það verður að liggja alveg skýrt fyrir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að þessi mál séu frágengin og umsamin. Það nægir mér ekki að vitna til þess að úti í bæ hafi menn í samtali samið um ákveðna hluti. Samskipti ríkis og sveitarfélaga hafa í tíð núv. ríkisstjórnar ekki verið með þeim hætti að sveitarfélög geti treyst hæstv. ríkisstjórn mjög lengi í senn. Síðasta reynsla er ekki burðugri en svo að ríkisstjórnin stóð ekki við sitt samkomulag nema í fáeina daga. Ég vil því ítreka það, virðulegi forseti, að hæstv. ríkisstjórn, annaðhvort hæstv. heilbrrh. eða hæstv. forsrh., svari spurningu minni um það hvort ríkisstjórnin hafi gefið út þau fyrirheit til Sambands ísl. sveitarfélaga að hún muni taka á sig þann kostnað sem er umfram 300 millj. Í öðru lagi og að lokum, virðulegi forseti, vil ég aðeins víkja að tilvísanakerfinu. Það hefur komið fram að skoðanir eru nokkuð skiptar um það mál. Ég vil setja fram mína skoðun í þessu efni. Ég hef verulegar efasemdir um að unnt sé að stýra læknisþjónustu eftir einhverjum fyrir fram uppteiknuðum brautum sem hefjast í einum punkti og síðan er öllum vísað út eftir einhverjum rásum í hinar ýmsu áttir. Ég er ekki að gera lítið úr þeirri uppbyggingu á sviði heilsugæsluþjónustu sem verið hefur á landinu. Hún þjónar miklu hlutverki bæði hér og á landsbyggðinni, en ég hef verulegar efasaemdir um að hægt sé með neinum umtalsverðum árangri að skipuleggja læknisþjónustuna þannig að það sé eins og í skóla að fyrst fari menn í fyrsta bekk og síðan í annan bekk, byrji á því að fara á neðsta stigið hjá heimilislæknum og heilsugæslulæknum og þaðan verði þeim vísað áfram frá einum sérfræðingi til annars. Ég er ekki tilbúinn að styðja lagasetningu af þessu tagi og mér sýnist á þeim upplýsingum sem liggja fyrir í áliti minni hluta nefndarinnar að breytingar í þessa veru muni leiða af sér verulegan kostnaðarauka fyrir þá sem leita sér lækninga, jafnvel allt upp í 245 millj. kr. Ég tel ekki hægt að skipuleggja þessi mál þannig að einhver ein leið sé sú rétta og aðrar rangar. Við erum með þjónustu sem er annars vegar á sviði heimilislækna og heilsugæslulækna og hins vegar hjá sérfræðingum. Í þriðja lagi getum við svo bætt við sjúkrahúsum og auðvitað verður þetta að spila saman. Menn verða í hverju tilviki að velja þá leið sem skynsamlegust er. Við getum ekki mælt fyrir með afgerandi hætti að mínu mati að menn skuli allir fara sömu leiðina. Það hafa í þessari umræðu komið fram ákveðin rök fyrir því að menn snúi sér beint til sérfræðinga og ég tek undir þau rök. Ég tel ekki mikinn ávinning af því að vísa mönnum fyrst eingöngu í gegnum grunnstigið í læknisþjónustunni. Ég hef því verulegar efasemdir um ákvæði af þessu tagi og áskil mér allan rétt til þess að greiða atkvæði gegn lagasetningu eins og hún lítur út í frv. með fram komnum brtt. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, enn og aftur ítreka óskir mína til hæstv. ríkisstjórnar, annaðhvort hæstv. heilbrrh. eða hæstv. forsrh., um að þeir skýri frá því að ríkisstjórnin hafi gert samkomulag við Samband ísl. sveitarfélaga, eins og ég rakti áðan og hefur verið m.a. greint frá í nál. minni hluta. Það hefur ekki komið fram á Alþingi að ríkisstjórnin hafi gert þetta samkomulag og ég tel nauðsynlegt að fá það staðfest í þingsölum að ríkissjóður muni greiða þær fjárhæðir sem eru umfram 300 millj. í vanskilum og sóttar eru til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Að öðrum kosti eiga menn á hættu að þetta frv. muni kollvarpa veigamiklum þætti í starfsemi Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem er sjálfur jöfnunarþátturinn á milli sveitarfélaganna.

Virðulegi forseti. Frá því að hv. 5. þm. Vestf. tók sæti á Alþingi hefur ekkert mál hlotið afgreiðslu öðruvísi en hann hafi tjáð sig um það prívat og persónulega og helst tvisvar. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég var farinn að hafa nokkrar áhyggjur af því máli sem er til umræðu en þeim áhyggjum er nú af mér létt. Hv. þm. hefur tjáð sig um málið og ætti því að vera hægt að ganga til atkvæðagreiðslu og afgreiðslu á því eins og öðrum málum sem afgreiðslu hafa hlotið eftir að hv. þm. kom á þing, Ég vil jafnframt þakka honum og öðrum hv. þm. sem til máls hafa tekið um þetta mál fyrir málefnalegar og góðar umræður. Vitaskuld gagnrýna þeir ýmislegt sem í frv. er og er það eðlilegt. En sú gagnrýni hefur öll verið efnisleg og málefnaleg og verið rökstudd þó svo ég sé ekki sammála þeim um niðurstöðuna. Ég vil í örfáum orðum svara hv. þm. Svavari Gestssyni og raunar fleirum sem hér hafa komið með spurningar til mín. Í fyrsta lagi vil ég leiðrétta það sem ég tel að sé mismæli hans þegar hann lét orð falla um það að hækkun á meðlagi væru 3.449 kr. Það er nú ekki allsendis rétt. Hækkunin er 2.749, eða úr 7.551 kr. í 10.300. Þarna hefur honum án efa orðið á mismæli. Einnig tel ég að honum hafi orðið á mismæli ef hann orðar tillögurnar í 1. og 2. mgr. að þar sé verið að gefa út veiðileyfi á meðlagsgreiðendur. Auðvitað er ekki verið að því. Það sem verið er að gera hér er að það er verið að leggja á meðlagsgreiðendur meiri greiðslubyrði vegna framfærslu barna þeirra. Það bætir að sjálfsögðu kjör þeirra barna sem meðlag er greitt með og eiga framfæranda sem kominn er í sambúð með öðrum maka. Hins vegar er ekki stillt svo til að einstæðir foreldrar sem fá meðlag njóti hækkaðra meðlagsgreiðslna heldur eru feðra- og mæðralaun sem til þeirra eru greidd lækkuð þannig að þeir eru nokkurn veginn jafnsettir eftir. Þar með er dregið úr þeim mismun sem hefur verið á milli afkomumöguleika annars vegar einstæðra foreldra með börn á sínu framfæri og hins vegar foreldris sem hefur barn á sínu framfæri en er komið í sambúð með öðrum aðila en barnsfaðirinn eða barnsmóðirin eftir því hvor þeirra hefur umönnunarskylduna. Hv. þm. spurði um það reikniverk sem lægi á bak við varðandi Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Nú bið ég hv. þm. að hugleiða það að ef þær tölur væru réttar sem Innheimtustofnun sveitarfélaga lagði fram og áætlanir fjmrn. um tekjuskattaleg áhrif á hækkuðu meðlagi þá myndi standa nokkurn veginn á endum að í raun réttri greiddu opinberar stofnanar allar meðlagsgreiðslur. Vegna þess að Innheimtustofnun sveitarfélaga gerði ráð fyrir því að ef meðlag yrði hækkað um 50% myndu útgjöld Innheimtustofnunar aukast um 350 millj. Þar til viðbótar kæmi síðan útsvarstap sveitarfélaga upp á 50 millj. og síðan reiknaði fjmrn. svo til að tekjuskattaleg áhrif þessara breytinga væru í kringum 200 millj. Við værum því þarna komin með 600 millj. kr. áhrif á opinbera aðila ef barnalífeyrir yrði hækkaður um 50% sem lætur þá nærri um að þessar opinberu stofnanir kostuðu allar meðlagsgreiðslur eða því sem næst vegna þess að ekki væri gert ráð fyrir því að sparnaðarleg áhrif af þessum aðgerðum yrðu nema í kringum 500 millj. kr. eins og aðgerðirnar voru upphaflega hugsaðar. Auðvitað er þetta fjarri lagi. Það er fjarri lagi að áhrifin af hækkun meðlagsgreiðslna, eins og þær voru upphaflega ráðgerðar, geti verið með þessum hætti. Ef svo væri væru menn að segja að opinberar stofnanir tækju á sig alla greiðslubyrðina af hækkun meðlags og það er auðvitað ekki rétt. Félmrn. hefur farið ofan í þær tölur sem Innheimtustofnun sveitarfélaga lagði fram í þessu sambandi. Þar kemur í ljós að skuldasöfnun Innheimtustofnunar sveitarfélaga á árinu sem er að líða eru ekki 260 millj. eins og talið var því að þar eru inni í önnur atriði, þ.e. áhrif af útgjöldum vegna húsnæðismála, heldur í kringum 220 millj. kr. Nú er verið að hækka barnsmeðlög og barnalífeyri um nálægt 30% og miðað við greiðslur Innheimtustofnunar sveitarfélaga á þessu ári, sem eru í kringum 220 millj. kr. að mati félmrn., má gera ráð fyrir því að greiðslubyrðin á næsta ári vegna þessarar hækkunar fari ekki yfir 300 millj. kr. Um það hefur síðan náðst samkomulag milli ráðuneytanna, ríkisstjórnarinnar annars vegar og stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga og stjórnar Innheimtustofnunar sveitarfélaga hins vegar að það verði sest yfir þessi mál strax í upphafi nýs árs og ekki aðeins skoðuð hugsanleg viðbótargreiðslubyrði Innheimtustofnunar heldur ýmis önnur framkvæmdamál. Í því sambandi hefur ríkisstjórnin gert samkomulag um það við sveitarfélögin og Innheimtustofnunina að ekki muni koma til þess að jöfnunarsjóður muni þurfa að bera á næsta ári meira en 300 millj. kr. vegna þessarar hækkunar komi í ljós að þróunin verði önnur.  En miklu meira mun verða gert vegna þess að líka er nauðsynlegt að ræða við Innheimtustofnun sveitarfélaga til hvaða aðgerða hægt er að grípa til þess m.a. að gera meðlagsgreiðendum fært að standa undir greiðslu þeirra meðlaga sem þeir þurfa að inna af hendi. Það er að sjálfsögðu frumskylda foreldra að sjá fyrir framfærslu barna sinna. Það er þeirra frumskylda. Sá aðili sem stendur næst þeim, ef þeirra framfærslugeta leyfir ekki framfærslu barnanna, eru sveitarfélögin. Svona hefur það verið frá upphafi sveitarfélagamyndunar á Íslandi og svona er það enn. Það er auðvitað alveg ljóst og menn eru ekkert ósammála um það að það er ekkert of í lagt að gera ráð fyrir því að framfærslukostnaður barns sé í kringum 20--24 þús. Í reglum Lánasjóðs ísl. námsmanna er framfærslukostnaðurinn metinn 24 þús. Mönnum finnst það heldur ekkert óeðlilegt að þessi framfærslukostnaður skiptist á milli foreldranna. Ef þeir eru í sambúð þá er svo því þá sjá foreldrarnir fyrir börnunum. Það kostar ekkert minna að ala upp barn þó að foreldrar séu í sambúð en þó að foreldrar hafi skilið að skiptum. Mönnum finnst því heldur ekkert óeðlilegt þó gert sé ráð fyrir því að sá sem greiðir meðlag greiði í kringum helminginn af raunverulegum framfærslukostnaði sem að flestra mati er ekki undir 20 þús. Það er ekki ágreiningur um þetta. Hins vegar er mönnum ljóst að sumir meðlagsgreiðendur eiga í erfiðleikum með að standa undir slíkum útgjöldum en það á einfaldlega við um foreldra án tillits til þess hvort þeir eru í sambúð eða utan sambúðar ef um lágtekjufólk er að ræða. Lágtekjufólk á ekkert auðveldara með að framfleyta börnum sínum í sambúð fremur en það á auðvelt með að gera að utan sambúðar. Hins vegar er það auðvitað ljóst að þetta getur verið mjög þungt og erfitt fyrir meðlagsgreiðendur og eitt af því sem samkomulag náðist um á fundi þriggja ráðuneyta með forustumönnum Sambands ísl. sveitarfélaga og Innheimtustofnunar sveitarfélaga var einmitt að setjast einnig strax í upphafi næsta árs yfir það viðfangefni hvernig mætti veita meðlagsgreiðendum úrlausn. Kannski þarf að breyta lögum um Innheimtustofnun, t.d. í þá veru að gera Innheimtustofnun kleift að afskrifa höfuðstól skuldar vegna meðlagsgreiðslna ef það er sá kostur sem menn telja skynsamlegastan til þess að létta framfærslubyrði af fólki sem ekki getur undir neinum kringumstæðum ráðið við hana og komið meðlagsgreiðendum á réttan kjöl. Um lyfin spurði hv. þm. einnig. Ég ítreka að þar er um að ræða þá breytingu, ef frv. verður samþykkt, að það er algjörlega sjálfstæð ákvörðun að hve miklu leyti lyf sem skráð er og er nýtt er niðurgreitt af Tryggingastofnun ríkisins. Það tengist þeirri ákvörðun að vel getur komið til greina ef nýtt lyf er tekið til skráningar og ákveðið að Tryggingastofnun greiði það niður annaðhvort að fullu eða að hluta að greiðsluhlutdeild Tryggingastofnunar ríkisins í samheitalyfi, sem notað hefur verið en er ekki talið eins gott og nýja lyfið sem á markaðinn kemur, verði felld niður eða lækkuð mjög verulega. Eins og er á Landspítalanum og hv. þm. ræddi um er það sjálfstæð ákvörðun þar hvaða nýtt lyf er tekið í notkun. Það er ákvörðun sem, eftir því sem ég best veit, er búið að setja ákveðnar reglum um hjá Landspítalanum. Sú ákvörðun er tekin bæði á faglegum grunni og með vitund og afskiptum þeirra sem spítalanum stjórna. Hér er rætt um að gera nákvæmlega það sama á landsvísu þannig að tekin sé fagleg ákvörðun um það í hvert sinn þegar nýtt lyf er skráð á markaðinn hvort það skuli greitt niður og hvort sú niðurgreiðsla hafi þá áhrif á einhver önnur samheitalyf. Það er mjög eðlilegt að menn geri þetta. Ég tek dæmi af lyfi sem hefur nýlega verið skráð á á markaðinn, Imigran sem er lyf við mígreni. Það er talið að taflan af því lyfi kosti á átjánda hundrað krónur og í heilbr.- og trmrn. hefur verið tekin sú ákvörðun að miða greiðsluþátttöku ríkisins við tiltekið hámark af útgefnum lyfjum. Virðulegi forseti. Ég held ég hafi svarað þeim spurningum sem til mín hefur verið beint og læt máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin við spurningum sem fram voru bornar. Hann svaraði a.m.k. þeirri spurningu sem ég beindi til hans. Ég skil svar hans þannig að ekki séu áform um að ríkissjóður leggi fram fé til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga fari vanskil við Innheimtustofnun sveitarfélaga fram úr 300 millj. heldur sé meiningin að grípa til aðgerða sem auka innheimtu eftirstöðva og gætu jafnvel þýtt lagabreytingar eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Meiningin sé þá að ná inn því sem vantar upp á umfram 300 millj. með innheimtu á vanskilaskuldum með samningum og eftirgjöf skulda að einhverju leyti. Þannig skildi ég svar hæstv. ráðherra og er það alveg skýrt. Ég vil hins vegar segja við hæstv. ráðherra að hann þarf ekki að hafa áhyggjur af því þó að ég taki til máls um hans mál. Þau eru yfirleitt það áhugaverð og illa unnin að það er nauðsynlegt að ræða þau nokkuð til þess að snúa þeim til betri vegar ef þess er nokkur kostur. Ég hygg að hæstv. ráðherra ætti frekar að hafa áhyggjur af þingmönnum í sínum eigin flokki sem virðast ekki hafa mikið til málanna að leggja.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég hef dálítið gaman af því að það er bersýnilegt að hv. 5. þm. Vestf. hefur tekist að haga málflutningi sínum með þeim hætti að hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur neyðst til að taka eftir honum og taka tillit til hans í vetur. Það er auðvitað ekkert nýtt, eins og hæstv. heilbr.- og trmrh. veit, að tekið sé eftir þingmönnum Vestfjarða og það væri satt að segja nokkur nýlunda ef hitt gerðist. Maður hefur að vísu séð það gegnum söguna að einn og einn þingmaður Vestfjarða hefur verið heldur daufur í dálkinn hér en það er sem betur fer undantekning en ekki regla. Ég vil fyrst víkja að þessu samkomulagi við Samband ísl. sveitarfélaga og þaki upp á 300 millj. og segja það að ég tel að kalla eigi til Samband sveitarfélaga, fjmrn., dómsmrn., heilbrrn. og félmrn. til þess að taka á þessum meðlagsmálum heildstætt. Ég legg áherslu á að það sem kallað er Félag forræðislausra foreldra verði líka kallað til samráðs. Heilbr.- og trn. ræddi við þann hóp í gær og það voru ágætar umræður. Varðandi málið að öðru leyti, sem snýr að meðlögunum, er það þannig að ríkisstjórnin hefur verið að leita að heppilegum skattstofni. Það er búið að hengja mikla skatta á tekjurnar. Það er búið að ákveða að skattleggja lyfin meira, tannlæknaþjónustuna, sérfræðiþjónustuna o.s.frv. Þegar allt þetta er búið er farið með kastljós út um allt þjóðfélagið. Og hverjir finnast þar? Meðlagsgreiðendur. Staða þeirra hefur langbest komið fram í þessari frægu tilvitnun í hæstv. heilbrrh.: Meðlag er ekki tekið af látnum mönnum. Staðan er þannig að þeir sem greiða meðlög eru látnir borga hvað sem tautar og raular, hvar sem þeir eru staddir í þjóðfélaginu, og þess vegna eru þeir tiltölulega heppilegur skattstofn. Það var þess vegna sem meðlögin voru hækkuð en ekki vegna sérstakrar umhyggju fyrir börnum eða þeim sem fyrir þeim sjá.

Herra forseti. Ég tel að það hafi orðið mjög gagnleg skoðanaskipti í umræðu um málefni kirkjunnar þessu tengd. Mér er ljóst að ég mun ekki sannfæra hv. þm. Gunnlaug Stefánsson eða hæstv. dómsmrh. í þeim málflutningi mínum að um aðför að sjóðum kirkjunnar sé að ræða þegar rætt er um þá stöðu að taka kirkjugarðsgjaldið. Það sem þessu veldur er náttúrlega fyrst og fremst að það er eins og þeir mætu menn séu rökheldir þegar kemur að því að leiða fram vitni í þessu máli jafnvel þótt vitnið sé biskupinn yfir Íslandi. Ég held aftur á móti að sú yfirlýsing hæstv. dómsmrh. að hann muni beita sér fyrir breytingum á lögunum um þessa tekjustofna og menn láti af því að gera áhlaup á tekjustofna kirkjunnar þegar kemur að því að innheimta þá eins og gert hefur verið --- það hlýtur að vera miklu skynsamlegra að ná sátt um það hvað sé eðlilegt fjármagn sem til kirkjunnar fari og þeir peningar fái svo að fara þangað en að liggja fyrir þessu fé eins og ræningi og hafa af því hlut í hvert skipti sem verið er að afhenda það. Varðandi þann punkt í minni ræðu þar sem ég minntist á að samkvæmt reglum um trúfrelsi mætti ekki skylda neinn mann til að greiða til annars trúarsamfélags en þess sem hann tilheyrði og vakti á því athygli að með þeirri aðferð sem hér er viðhöfð væri í reynd verið að brjóta það þá fór svo að sá punktur komst ekki neitt inn í umræðuna. Menn lokuðu eyrunum þegar það var rætt. Ég hef á því fullan skilning að það er ekki staður eða stund að þessu sinni til að fara í langar umræður um þetta. Ég vil þó fagna því að það hafa náðst fram slíkar breytingar á þessu frv. til laga um fjármálaráðstafanir á sviði dóms- og kirkjumrn. að ég efa það að mörg frv. hafi verið tekin jafnrækilega fyrir og bylt þótt mér sé ljóst að ég hefði viljað ganga miklu lengra og eigi af þeirri ástæðu ekki annarra kosta völ en að leggja til að þetta mál verði fellt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um Kjaradóm og kjaranefnd. Meiri hluta nefndarinnar skipa auk mín allir nefndarmenn nema hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson, Halldór Ásgrímsson og Steingrímur J. Sigfússon skrifa undir álitið með fyrirvara. Frv. var sent nánast öllum þeim aðilum til umsagnar sem málið heyrir undir. Nefndin hefur gert allmargar brtt. við frv. sem felast fyrst og fremst í því að kjaranefnd verður nú óháð framkvæmdarvaldinu og mun tengdari Kjaradómi en áður þar sem gert er ráð fyrir því að Kjaradómur skipi tvo af kjaranefndarmönnum auk þess sem Kjaradómur leggi kjaranefnd til meginlínur við úrskurði nefndarinnar. Ég ætla að rekja í stórum dráttum brtt. á þskj. 492. Í fyrsta lagi er lagt til að fimm embætti sem í frv. áttu að heyra undir kjaranefnd falli undir Kjaradóm. Það eru embætti biskups, ríkisendurskoðanda, ríkissáttasemjara, ríkissaksóknara og umboðsmanns Alþingis. Að því er varðar fjóra síðasttöldu aðilana er þetta gert vegna þess að í lögum um laun þessara aðila er kveðið á um tengingu við Kjaradóm eða aðila sem beint falla undir Kjaradóm. Lögð er til sú breyting við 6. gr. að Kjaradómur hafi hliðsjón af ráðningarkjörum, þ.e. hvort viðkomandi hefur æviráðningu eða tímabundna ráðningu. Í 3. tölulið er lagt til, eins og ég gat um áðan, að Kjaradómur skuli setja kjaranefnd meginreglur um úrskurði nefndarinnar. Fjórða brtt. er um skipan kjaranefndar, þ.e. að Kjaradómur tilnefndi tvo nefndarmenn en fjmrh. aðeins einn. Í fimmta lagi er lagt til að embætti ríkisbókara, ríkisféhirðis og veiðimálastjóra bætist við þau embætti sem heyra undir kjaranefnd, en út falli tvö embætti sem færast undir úrskurð Kjaradóms, þ.e. embætti biskups Íslands, ríkisendurskoðanda og ríkissáttasemjara. Enn fremur er lagt til að embætti skrifstofustjóra Alþingis falli brott og um hans kjör verði samið milli hans og forseta. Síðan er smá orðalagsbreyting við 4. mgr. 8. gr. sem orðist svo, með leyfi forseta: ,,Teljist starf stjórnanda í stofnun eða embættismanns vera þannig að því megi að umfangi og ábyrgð öldungis jafna til starfa þeirra sem taldir eru upp í 1. mgr. og hafi viðkomandi starfsmaður óskað eftir því að vera utan samningsumboðs stéttarfélaga, sbr. 5. tölul. laga nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, eða er ekki í slíku félagi skal fjmrh. vísa ákvörðun um launakjör hans til kjaranefndar.`` Þetta þýðir að ef stjórnandi eða maður í stjórnunarstöðu óskar eftir því að fá ráðherraröðun þá er skylt að vísa því máli til kjaranefndar. Sem dæmi um aðila sem þetta á við má nefna aðstoðarpóst- og símamálastjóra og æðstu framkvæmdastjóra Póst- og símamálastofnunar. Síðan er lögð til smá orðalagsbreyting varðandi 9. gr. og sambærileg breyting á 11. gr. og gerð var við 6. gr. Þá er lagt til að við ákvæði til bráðabirgða bætist tvær nýjar málsgreinar. Þær hljóða svo, með leyfi forseta: ,,Ákvæði laga þessara breyta ekki efni skriflegra kjarasamninga sem gerðir hafa verið við einstaklinga sem undir lögin falla fyrir gildistöku þeirra nema þeim sé sagt upp með löglegum fyrirvara. Leiði úrskurður samkvæmt lögum þessum vegna ákvæða 1. mgr. 6. gr. eða 1. mgr. 11. gr. til þess að þegar áunninn eftirlaunaréttur einstaklings í starfi, eða þess sem tekur eftirlaun sem miðast við slíkt starf, breytist til lækkunar skal viðkomandi halda þeim rétti sem hann hefur þegar áunnið sér. Lífeyrir, eins og hann er samkvæmt þeim rétti, skal taka breytingum í hlutfalli við breytingar á meðaldagvinnulaunum sem ákveðin eru samkvæmt lögum þessum frá fyrsta úrskurði samkvæmt þeim.`` Meginatriðið í seinni málsgreininni er að lífeyrisréttur sem þegar er áunninn helst að raungildi sínu. Það er því ekki verið að koma aftan að einum né neinum með þessum hætti en lífeyrisréttur sem áunninn er í framtíðinni fer eftir þeim reglum sem um það gilda. Í nefndinni var það rætt hvort og hvernig áhrif frv. hefði á kjör alþingismanna. Um laun alþingismanna gilda lög nr. 75/1980, um þingfararkaup, og um lífeyrisréttindi þeirra gilda lög nr. 46/1965, um eftirlaun alþingismanna. Af þingfararkaupslögum er ljóst að þingfararkaup er ein tala, heildarlaun. Við ákvörðun þingfararkaups getur Kjaradómur haft hliðsjón af öllum þáttum sem máli skipta, svo sem yfirvinnuskyldu og álagi. Þetta breytir því ekki að þingfararkaup er ein tala. Eftirlaun þingmanna er hlutfall af þingfararkaupi samkvæmt lögum um eftirlaun. Því er ljóst að þetta frv. þótt að lögum verði breytir engu um fyrirkomulag eftirlauna alþingismanna sem áfram miðast við þingfararkaup. Sama gildir að þessu leyti um kjör forseta Íslands, sbr. lög nr. 10/1990, og um launakjör ráðherra, sbr. lög nr. 75/1980 og nr. 47/1965. Hafa verður í huga að ráðherralaun virka í reynd sem álag á þingfararkaup. Í nefndinni var enn fremur rætt um nauðsyn þess að endurskoða lög um þingfararkaup og eftirlaun alþingismanna. Komu fram ábendingar um að eðlilegt væri að forseti Alþingis og forsætisnefnd tækju þetta mál til umfjöllunar og hefðu frumkvæði í því. Efh.- og viðskn. telur ekki sitt hlutverk að hafa frumkvæði að þessu máli en skorast að sjálfsögðu ekki undan þátttöku í umfjöllun um málið verði því til hennar vísað.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 556 en ég er eini flm. þess. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Á undanförnum mánuðum hefur komið æ betur í ljós hve launamál ríkisins eru í miklum ólestri. Dómurinn í BHMR-málinu, kjaradómurinn frá í sumar, kjaradeilur sjúkraliða og uppsagnir á sjúkrahúsunum sýna að þörf er endurskoðunar á samskiptum ríkisins við starfsmenn sína. Launakerfi ríkisins þarfnast gagngerrar endurskoðunar, enda er það óréttlátt og einkennist af miklum feluleik. Launakjör kvenna, sem starfa hjá ríkinu, eru óviðunandi eins og reyndar margra þeirra sérmenntuðu hópa sem hjá ríkinu vinna. Það frv. til laga um Kjaradóm og kjaranefnd, sem hér er til umræðu, er að vissu marki upphafið á endurskoðun á launakerfi ríkisins. Byrjað er á æðstu embættismönnunum, sem auðvitað er að byrja á öfugum enda, en það skýrist af því mikla moldviðri sem þyrlað var upp í kjölfar kjaradómsins sl. sumar. Hér er farin sú leið að setja forseta Íslands, ráðherra, biskup Íslands, alþingismenn, hæstaréttardómara og héraðsdómara undir Kjaradóm eins og áður, en síðan er sett upp önnur nefnd sem fjallar um laun og starfskjör fjölda yfirmanna ríkisstofnana. Laun presta verða ákveðin af kjaranefnd en þeir eru eina stéttin sem heyrir undir hana. Fulltrúi Kvennalistans í efh.- og viðskn. hefur ýmislegt við þá leið að athuga sem hér er farin. Í fyrsta lagi er ég þeirrar skoðunar að semja eigi um kjör starfsmanna ríkisins í kjarasamningum, annarra en þeirra sem setja lög og dæma eftir lögum og verða að vera óháðir ytri hagsmunum svo framarlega sem það er hægt. Í öðru lagi er hér haldið áfram á þeirri vafasömu braut sem viðheldur hinu tvöfalda launakerfi æðstu embættismanna með ýmiss konar sporslum, álagi og tilleggi meðan grunnlaun eru lág. Í þriðja lagi kom í ljós við meðferð málsins að þörf er á endurskoðun og samræmingu laga sem snerta launakjör ríkisstarfsmanna og kjörinna fulltrúa, þar með talin lög um þingfararkaup. Á móti kemur að t.d. prestar, sem hafa átt undir högg að sækja í launamálum, sætta sig vel við þá leið sem hér er farin og þrýsta mjög á um að málið komist í höfn fyrir jólahátíðina. Þetta frv. býður upp á ákveðna lausn á þeim vanda sem uppi er hjá hluta ríkisstarfsmanna en hætt er við að fast verði sótt að komast í þennan útvalda hóp af ýmsum þeim sem telja sig eiga þar heima. Þótt ég sé ekki sátt við þessa aðferð er ljóst að embættismenn vilja viðhafa þetta form á launaákvörðunum. Nauðsynlegt er og sjálfsagt að hefja endurskoðun og samræmingu þeirra laga sem snerta launakjör m.a. þingmanna strax á næsta ári sem þá verða skoðuð í samhengi við það frv. sem hér er til meðferðar ef að lögum verður. Þingkonur Kvennalistans beina þeim eindregnu tilmælum til forsætisnefndar Alþingis að hún eigi frumkvæði að því starfi. Í ljósi alls þessa munu þingkonur Kvennalistans sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.``

Virðulegur forseti. Við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðurl. e., og hv. 6. þm. Norðurl. e., Jóhannes Geir Sigurgeirsson undirrituðum nál. með fyrirvara. Við stöndum að máli þessu eins og það er flutt hér og hv. frsm. hefur gert grein fyrir og styðjum þær brtt. sem hann hefur gert grein fyrir. Fyrirvari okkar varðar málsmeðferð þessa máls á sl. sumri. Ég sé ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir því en vísa til umræðna og þeirra yfirlýsinga sem liggja fyrir af okkar hálfu varðandi það mál.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði að fyrirvari minn, eins og hv. síðasta ræðumanns, tengist fyrst og fremst því að gera hrein skil á milli þess máls sem hér er á ferðinni og þeirra atburða sem tengdust sama vettvangi á sl. sumri. Að öðru leyti vil ég láta það koma hér fram að þær breytingar sem lagðar eru til á frv. eru að mínu mati til bóta og ég held að með þeim sé komið skipulag sem eigi að geta þjónað vel sínum tilgangi og verið vel brúklegt til þeirra verka sem það er ætlað, þ.e. ákvarða um laun og starfskjör þessara æðstu embættismanna ríkisins. Það þýðir auðvitað ekki að ekki væri hægt að hugsa sér ýmsa aðra tilhögun þessara mála og á það hefur verið bent að þessu er skipað nokkuð með öðrum hætti víða í nágrannalöndum, ýmist með beinni lagasetningu eða með öðrum hætti. En kjaradómur er nú einu sinni það fyrirkomulag sem við höfum valið og ég hef ekki séð að það gefist neitt verr en það annað sem menn hafa brúkað til þess að ákvarða kaup og kjör þessara embættismanna og æðstu yfirmanna í ríkinu sem eðli málsins samkvæmt er ekki heppilegt að standi í samningum um sín kaup og kjör með einhverju reglubundnu eða árvissu millibili. Og í því ljósi að með þessum breytingum er verið að reyna að laga þessi lög að breyttum aðstæðum og samræma meðferð launamála þeirra sem á þessu stigi eru í stjórnsýslunni þá er ég samþykkur þessu frv. og styð þær brtt. sem meiri hluti nefndarinnar leggur til á þskj. 492.

Hæstv. forseti. Þetta er nú lítið frumvarp, auk gildistökuákvæðis aðeins ein grein, sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,1. tölul. 2. mgr. 1. gr. laganna orðist svo: Þeirra opinberu starfsmanna, sem heyra undir lög um Kjaradóm og kjaranefnd.`` Þetta er nú ekki lengra og tengist algjörlega því frumvarpi sem var rætt um hér fyrr, um Kjaradóm og kjaranefnd, og það eru sömu hv. þm. sem skrifa undir nál. Þeir hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson, Halldór Ásgímsson og Steingímur J. Sigfússon skrifa undir þetta með fyrirvara með nákvæmlega sama hætti og áðan. En nefndin fjallaði um frumvarpið og meiri hlutinn mælir með samþykkt þess.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. landbn. um frv. til laga um framleiðslu og verðlagningu á landbúnaðarvörum. Undir þetta nál. skrifa, eins og venjur standa til, allir nefndarmenn í landbn., en þeir sem skipa stjórnarandstöðuna eru með fyrirvara um sína afstöðu og gera væntanlega grein fyrir henni hér í umræðunum. Ég vísa til þess að nefndarálitið er ítarlegt og skýrir öll málsatvik sem hér er um að ræða, ekki einvörðungu tillögurnar sjálfar sem landbn. flytur, heldur einnig ýmsa þætti er snerta frumvarpið sjálft. Ég ætla hins vegar að fara hér í örfáum atriðum yfir meginþætti þeirra brtt. sem hér eru lagðar fram. Það er vert að geta þess að aðstoðarmaður landbrh. starfaði lengst af með nefndinni og einnig leitaði nefndin til Tryggva Gunnarssonar lögmanns. Um afgreiðslu málsins var líka fjallað við formann Stéttarsambands bænda. En eins og gefur að skilja þá stóðu ekki efni til víðtækara samráðs þar sem tíminn var naumur. Fyrsta meginbreytingin sem nefndin leggur til er að 6. gr. frv. falli niður. Hún er, eins og fram kemur í frv., viðauki við 19. gr. búvörulaganna en sú grein fjallar um ýmsa þætti verðmiðlunar. Við nánari athugun kom í ljós að efnislega falla undir 19. gr. laganna þau ákvæði sem 6. gr. frv. kveður á um og þar af leiðandi var óþarft talið að fella hana inn í lögin. Ég vil hins vegar taka það sérstaklega fram, eins og reyndar kemur skýrlega fram í nál., að við þessar breytingar á grundvelli búvörusamningsins fellur niður eða verður hætt verðmiðlun með sama hætti og áður var og heimildir standa nú einungis til þess að leggja á 1% verðjöfnunargjald til flutningsjöfnunar og til þess að styðja mjólkursamlög sem hafa takmarkaðan markað að baki sér en eru hins vegar nauðsynleg fyrir þær byggðir sem þau eru staðsett í. Þannig á að vera tryggt að mjólkursamlög, sem hafa þessu mikilvæga hlutverki að gegna, geti haldið rekstri sínum áfram. Eins og samkomulagið gefur til kynna og samningurinn sem staðfestur var í ágúst sl. þá hefur hins vegar Verðmiðlunarsjóðnum verið fengið ákveðið hlutverk, sem fram kemur í b-, c- og d-liðum, en þeir eru allir til bráðabirgða meðan verið er að fella saman þá nýju hætti sem nú eru upp teknir í búvörusölunni. Heimildir eru enn fyrir hendi, ef á þarf að halda, að innkalla verðmiðlunargjöld til þess að ljúka þeim verkefnum. Annað atriði, sem ég vildi minnast á og hefur valdið dálítilli umræðu í umfjöllun málsins, varðar heimildir til verðskerðingar á framleiðsluvörum nautgripa og sauðfjár. Eins og margkunnugt er þá eru nú ekki lengur heimildir til þess að flytja út umframframleiðsluna sem áður var verðtryggð eins og kunnugt er og ríkissjóður styrkti. Nú er allur slíkur útflutningur, ef af verður, og birgðasöfnun á ábyrgð bændanna sjálfra. Af því leiðir að það þurfa að vera fyrir hendi tiltæk ráð til þess að afsetja þá birgðasöfnun ef af verður. Raunar er þessi heimild inni í lögunum frá því í fyrra eins og þá var kveðið á um í samningnum um sauðfjárframleiðsluna og í samningnum um mjólkurframleiðsluna er líka kveðið á um þetta sama. Í samningnum um mjólkurframleiðsluna segir, með leyfi forseta, í 6. gr.: ,,Verði um óæskilega birgðasöfnun að ræða eða að markaðsaðstæður krefjast getur landbrh., að fenginni tillögu Framleiðsluráðs landbúnaðarins, ákveðið töku verðjöfnunargjalds af afurðaverði til bænda, til að standa straum af kostnaði við sölustarfsemi og afhendingu birgða. Gjald þetta má ekki koma til hækkunar á útsöluverði mjólkurvara.`` Þetta er um mjólkurframleiðsluna, en um sauðfjárframleiðsluna segir í 6. gr.: ,,Leiði markaðssamdráttur til þess að sala nái ekki heildargreiðslumarki og birgðir kindakjöts verða umfram þriggja vikna sölu 1. sept. skulu þær birgðir seldar á innlendum markaði með markaðsstuðningi sem fjármagnaðar skal með lækkun á greiðslum afurðastöðva vegna innleggs á því hausti.`` Hér er sem sagt um samningsbundin ákvæði að ræða og það sem hér er verið að gera er einungis að játa þá staðreynd. Mér er það fullkomlega ljóst og hef reyndar orðið þess víða var í samræðum mínum við bændur landsins að þeir hafa af þessu nokkurn beyg, þótt þeim séu hins vegar væntanlega fullkomlega ljós þessi samningsákvæði. Ég er einn í þeirra hópi sem tel að hér þurfi að fara með afar mikilli gát því að það er náttúrlega kannski auðleystast að koma vörunni út með því að lækka hana í verði og afhenda hana þannig til sölu. Ég er í hópi þeirra sem tel að það beri að leggja á það grundvallaráherslu að reyna svo sem framast er kostur að treysta markaðinn og þannig að stuðla að því að ekki verði birgðasöfnun. Í tillögum nefndarinnar er hins vegar kveðið skýrar á um þessa þætti og það tel ég afar mikilvægt. Það er gert með því móti að treysta áhrif bændanna sjálfra sem allra best í þessari umfjöllun. Þannig er núna samkvæmt tillögunum kveðið á um að því aðeins sé heimilt að beita þessum verðskerðingarákvæðum að um það hafi verið fjallað á aðalfundi eða á fulltrúafundum Stéttarsambandsins, aðalfundi eða aukafundi, eftir því sem kann að reynast þörf á, og tillögur hér að lútandi verði sendar í fundarboði svo að fulltrúum gefist kostur á að ræða þessi mál í héraði áður en lagt er til Stéttarsambandsfunda. Hér eru því tryggð með skýrum hætti forræði bændanna sjálfra að þessum ákvörðunum og það tel ég vera mikið til bóta. Þá vil ég í þriðja lagi geta þess að í frv. er lagt til að Stéttarsambandi bænda verði heimilt að semja við afurðastöðvar um umsýsluviðskipti. Á þessa heimild er ekki fallist og greinin verður væntanlega felld brott við afgreiðslu málsins. Ég tel það afar mikilvægt að þessi grein skyldi koma inn í frumvarpið því að með því hefur Alþingi gefist kostur á því að taka afstöðu til þessa máls. Það var hvergi hægt að finna stuðning við þessa tillögu, formaður Stéttarsambands bænda t.d. lýsti því yfir að hann teldi að það væri æskilegur kostur að þessi heimild væri ekki fyrir hendi. Þetta eru þær grundvallarbreytingar sem hér eru lagðar til. Reyndar ýmsar fleiri, en ég sé ekki ástæðu til þess að rekja það nánar. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjalla um nefndarálitið eða flytja hér þann texta sem þar er skráður því að hann skýrir sig að sjálfsögðu fullkomlega og er því ástæðulaust að endurtaka hann hér. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 3. umr.

Virðulegi forseti. Landbn. hefur farið ítarlega yfir það frv. sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, og fengið m.a. til liðs við sig Tryggva Gunnarsson lögfræðing til þess að líta þar á ýmis álitamál og bæta frv. sem mest í meðförum nefndarinnar. Fulltrúar Framsfl. í landbn. skrifa undir nál. með fyrirvara og sá fyrirvari beinist fyrst og fremst að D-lið í ákvæðum til bráðabirgða þess efnis að heimilt sé á árinu 1993 að verja allt að 175 millj. kr. úr Verðmiðlunarsjóði mjólkur til að standa straum af kostnaði við niðurgreiðslur á birgðum mjólkurvara sem til staðar verða í árslok 1992. Við teljum að það sé ekki rétt að staðið við meðferð fjár úr Verðmiðlunarsjóði með þessum hætti en málið hefur þó batnað hvað það snertir í meðferð nefndarinnar að nú er komin brtt. um nýjan lið, D-lið, inn í ákv. til brb., þess efnis að þessi fjárhæð verði endurgreidd úr ríkissjóði á árinu 1994. Þannig að það er þó þingfest hér, hvernig sem tekst síðan að ná því til baka. Að öðru leyti vil ég segja það um frumvarpið að það er nauðsynlegt að það sé samþykkt nú fyrir áramót til þess að hægt sé að fullnusta búvörusamninginn frá 1991 hvað snertir mjólkurframleiðsluna. Þá eru einnig í því ýmsar smærri breytingar, margar hverjar nánast tæknilegs eðlis eða þess efnis að samræma lögin við þá framkvæmd sem verið hefur og ýmis praktísk atriði. Annað atriði sem kannski snertir ekki beint fullnustu búvörusamningsins varðandi mjólkina og verulegar umræður urðu um er það sem stendur í 7. og 8. gr. Þar er heimild til að taka allt að 5% gjald af verði framleiðenda og samsvarandi í 8. gr. af verði afurðastöðva til þess að mæta birgðasöfnun og standa straum af sölukostnaði. Ég vil taka það skýrt fram að gagnvart sauðfjárafurðunum er einungis um að ræða afurðastöðvaverðið, ekki af beingreiðslunum, þannig að þetta getur að hámarki orðið 2,5% af heildarverði til bænda. Ég tek undir þau orð formanns nefndarinnar að mjög mikilvægt er að það verði farið varlega með þessa heimild. Ég hef reyndar enga ástæðu til að ætla annað en að svo muni verða. En að mínu mati er jafnnauðsynlegt að þessi heimild sé til staðar ef hægt á að vera að halda utan um sölustarfið í þessum greinum. Í raun bíða nautakjötsframleiðendur eftir því að fá þessa heimild til þess að glíma við offramboð sem er í greininni. Þetta vildi ég að kæmi fram gagnvart þessari grein. Það væri hægt að fletta því upp í þingtíðindum að það er samstaða um það í nefndinni að þessari grein verði beitt af mikilli varúð. Síðan hef ég fyrirvara við c-lið í 20. gr. þar sem stendur: ,,Heimilt er þar að kveða á um að sala greiðslumarks sem framleiðandi hefur leigt Framleiðnisjóði eða öðrum framleiðanda sé háð því að það hafi verið nýtt til innleggs á lögbýli leigusala í allt að tvö ár fyrir sölu.`` Þarna er um að ræða atriði sem er óljóst. Réttarstaða þessara bænda hefur ekki verið ljós. Hér eru miklir hagsmunir í húfi og nokkuð ljóst að menn munu láta á það reyna fyrir dómstólum hvaða stöðu menn höfðu þegar þessir samningar voru gerðir. Ég hef því haft fyrirvara gagnvart þessum lið. Virðulegi forseti. Ég hef ekki um þetta fleiri orð en undirstrika mikilvægi þess gagnvart bændastéttinni í landinu og búvöruframleiðslunni að þessi lög verði afgreidd fyrir áramót. Bændur hafa tekið á sig miklar tekjuskerðingar á síðustu árum og það er afar nauðsynlegt að við höfum allar lagaheimildir skýrar til að framfylgja þeim búvörusamningi sem nú er við lýði og verður um nokkur næstu ár.

Virðulegi forseti. Svo sem fram kom í máli síðasta ræðumanns skrifaði ég undir nál. landbn. með fyrirvara. Ég ætla ekki að endurtaka það sem fram kom hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. en ég vil aðeins minna á að ég hef oft gert athugasemdir við skipulag landbúnaðarmála úr þessum ræðustól og hef margt við það að athuga. Starf mitt í landbn. hefur einmitt sannfært mig um það hve landbúnaðurinn er reyrður niður í lagabálka sem ná til nánast allra sviða sem hann snerta. Ég er þeirrar skoðunar að bændur eigi að taka málin meira í sínar hendur en þeir hafa gert hingað til. Reyndar stefnir þróunin í þá átt og þær ákvarðanir og þeir samningar sem gerðir hafa verið á undanförnum árum eru heldur til bóta að mínum dómi þó að margt megi þar betur fara og áfram þurfi að halda til þess að aðlaga landbúnaðinn breyttum aðstæðum, bæði vaxandi ytri samkeppni, sem greinilega er fram undan, og þeim breytingum á innanlandsmarkaði sem við höfum séð á undanförnum árum. Ég vil sjá bændur búa við þær aðstæður að þeir geti lifað sómasamlega af vinnu sinni og sinni framleiðslu. Þessi lagabálkur er fram settur í samræmi við búvörusamninginn og að mínum dómi er það skylda ríkisvaldsins að standa við gerða samninga, hvort sem þeir samningar eru við launþega eða af því tagi sem hér um ræðir. Því styð ég þetta mál þó að ég hafi svo sem áður segir ýmsa fyrirvara varðandi þann jarðveg sem málið er sprottið upp úr.

Frú forseti. Aðeins örfá orð. Ég hef ákveðnar efasemdir um sum ákvæði frv. Með því er veitt heimild til að leggja verulegar byrðar á bændur vegna markaðsaðgerða. Ég geri mér að sjálfsögðu grein fyrir því að það þýðir lítið að framleiða ef varan selst ekki. En hér er um talsvert fé að ræða og væri betra að það væri skynsamlega og hóflega notað. Jafnframt vil ég minna á að hagur sauðfjárbænda er yfirleitt með þeim hætti að ekki er fýsilegt að leggja verulegar viðbótarskerðingar á launalið þeirra. Tekjur bænda hafa hrapað á undanförnum árum, búin hafa minnkað og mjög mikið og vaxandi dulið atvinnuleysi er í mörgum sveitum landsins. Ég ætla ekki að orðlengja um hvað rætur eru að þessu en sauðfjárframleiðslan býr við framleiðslustjórnun meðan aðrar kjötframleiðslugreinar búa ekki við hliðstæða stjórn. Reynslan hefur orðið sú að stöðugt hefur hallað á sauðfjárframleiðsluna. Sauðfjárbændur fá tilkynningu árlega um verulega skerðingu frá því magni sem þeir máttu framleiða árið áður. Þetta hefur jafnvel komið óvænt og ofan í viðbótarskerðingar og fyrri ákvarðanir. Staða þeirra er orðin ákaflega veik. Nú gætu menn kannski sagt sem svo: Því hætta ekki mennirnir og reyna að fá sér eitthvað annað að gera. Ástandið á vinnumarkaðnum er þannig að menn hafa ekki að miklu að hverfa og hlaupa ekki lengur í sæmilega launuð störf fyrirvaralítið auk þess sem þeir þyrftu þá að ganga frá eignum sínum og koma sér upp heimili á nýjum stað. Ég held að framleiðslustjórnunin í landbúnaðinum sé á villigötum. Ég er ekki með neitt lausnarorð um hvernig hægt væri að bæta ástandið til muna, en ég vil láta það koma fram hér og nú að ég er engan veginn ánægður með stöðu mála. Ég held að þessi stjórnun hafi tekist hörmulega á undanförnum árum þó ég dragi ekki efa að flestallir sem að henni hafa komið hafi viljað vel og reynt að gera sitt besta. Ég vildi láta það koma fram í umræðunni að ég er ekki ánægður með stöðu mála. Það er ekki tími til þess í dag í miklu annríki að setja á langar ræður um landbúnaðarmál en ég tel ástæðu til þess fyrir Alþingi að gefa sér tíma þegar við komum saman að loknu jólahléi að taka til gaumgæfilegrar umræðu stöðu þessarar atvinnugreinar og framtíð hennar. Við höfum ekki talað mikið um landbúnaðarmál á þinginu. Þau eiga ekki að vera neitt feimnismál og við eigum að vera menn til að ræða saman um þau og leita lausna sem gætu verið bærilegar fyrir þjóðfélagið og fyrir bændastéttina. Þetta vildi ég, frú forseti, að kæmi fram hér við þessa umræðu þrátt fyrir að ég viðurkenni að margt í þessu frv. er nauðsynlegt með tilliti til þess sem áður hefur verið gert en ég vildi láta koma fram efasemdir um einstök atriði.

Virðulegi forseti. Sá bunki sem ég hef í höndum sýnir það hve stórt þetta mál er sem er til umræðu og ég hafði svo sannarlega hugsað mér að halda langa og ítarleg ræðu um þetta mál. En í ljósi þess samkomulags sem hefur verið gert um þinglok ætla ég mjög að stytta mál mitt, enda sit ég í þeirri nefnd sem mun fjalla um þetta mál og þar getum við farið mjög rækilega ofan í stöðu grunnskólans eftir þær breytingar sem samþykktar voru fyrr á þessu ári. Eins boða ég hér með að ég mun ræða þetta mál mjög ítarlega við 2. umr. málsins. Hér er um það að ræða, virðulegi forseti, að verið er að framlengja þær ákvarðanir sem teknar voru í upphafi ársins og samþykktar í svokölluðum bandormi. Þar er um að að ræða að frestað var ýmsum ákvæðum grunnskólalaga. Í fyrsta lagi var því frestað að nemendur eigi kost á málsverði á skólatíma. Í öðru lagi var því frestað að lengja kennslutíma nemenda eins og gert var ráð fyrir. Ef ég man rétt var það misjafnlega mikið eftir bekkjardeildum. Í þriðja lagi er því frestað að fækka nemendum í bekkjum í samræmi við ákvæði grunnskólalaga. Ég heyrði það á stjórnarliðum þegar verið var að ræða þetta mál að þeim fannst þetta lítilvægt, þetta væri bara framlenging og hvað ætluðu menn að fara að æsa sig yfir þessu. En staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að að mínu dómi er það eitt brýnasta mál þings og þjóðar hvernig búið er að grunnskólabörnum í okkar landi. Ég hef undir höndum skýrslu um málefni barna og ungmenna þar sem er að finna margar athyglisverðar staðreyndir um stöðu barna og ungmenna, bæði hvað varðar félagslegan aðbúnað, næringu og fleira sem að þeim snýr. Í sumar var haldin hér norræn ráðstefna sem m.a. fjallaði um slæma stöðu barna á Norðurlöndum. Þar var verið að skoða ýmislegt sem að er og snertir börn og ungmenni og ekki voru upplýsingarnar um Ísland glæsilegar, því miður. Því meira sem rannsakað er þeim mun betur koma í ljós þær miklu breytingar sem hér hafa orðið á heimilishögum sem því miður bitna í allt of ríkum mæli á börnum. Þetta kemur m.a. fram í því að mjög mörg börn eru vegalaus og fá enga umhyggju. Fjöldi barna verður að sjá um sig sjálfur meira og minna og gæta yngri systkina sinna vegna vinnutíma foreldra og ýmiss konar félagsleg vandamál steðja að börnum og unglingum. Því miður hefur skólakerfið og ríkisvaldið ekki brugðist við breyttum aðstæðum og komið til móts við breyttan veruleika með því að sjá til þess að börn fái þá næringu sem þau þurfa, þau eigi kost á gæslu meðan á vinnutíma foreldra stendur og að þau fái félagslega og sálfræðilega þjónustu í þeim mæli sem þau þurfa á að halda. Að mínum dómi er sú staða sem við stöndum frammi fyrir í málefnum barna og unglinga eitthvað það alvarlegasta sem upp er komið í okkar samfélagi. Því hlýt ég enn á ný að ítreka það sem við sögðum í umræðunni í upphafi ársins að þær aðgerðir sem hér er verið að leggja til og eiga að spara einhverja tugi milljóna, eða spara ríkissjóði a.m.k. 100 millj. á árinu 1993 eins og segir í frv., er dýrkeyptur sparnaður að mínum dómi og hörmulegt upp á að horfa að ríkisstjórnin skuli leita í þann vasa sem síst skyldi. Ekki aðeins vegna barnanna sjálfra og þeirra vellíðunar heldur ekki síður vegna framtíðar íslensku þjóðarinnar. Það er samdóma álit allra þeirra sem huga að framtíðinni, hvort sem það er í Evrópu eða Bandaríkjunum, að góð menntun sé undirstaða bættrar framtíðar, betri framtíðar og þess að við getum tekið á þeim vandamálum sem við okkur blasa í veröldinni, hvort sem þau snerta umhverfið eða félagsleg vandamál, eiturlyfjaneyslu eða hvað sem þar er um að ræða. Menn trúa því að menntakerfið geti bætt þar úr og að leiðin til þess að leysa vandamál framtíðarinnar sé í gegnum menntun, rannsóknir, vísindi og bættan aðbúnað barna og ungmenna og stuðning við þau. Hér er valin þveröfug leið. Hér á að endurtaka það sem ákveðið var í upphafi þessa árs. Ég er algerlega andvíg því og í ljósi þess að menn voru að hækka framlög til varnarmálaskrifstofu utanrrn., svo dæmi sé nefnt, get ég ekki annað en mótmælt sparnaði sem hér á að framlengja, en ég mun kanna þetta mál rækilega í hv. menntmn. þegar þar að kemur og fylgja því eftir við 2. umr.

Virðulegi forseti. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram í haust var gert ráð fyrir því að skera niður framlög til grunnskóla allt skólaárið 1992--1993 með sama hætti og ákveðið var í lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum, sem voru samþykkt í janúar sl., lögum nr. 1/1992, svokölluðum bandormi. Þess vegna er það þannig að í fylgiskjölum fjárlagafrv. var m.a. nefnt að grunnskólafrv. þyrfti að leggjast fram til að fullnægja forsendum fjárlagafrv. og síðar fjárlaga. Nú hafa fjárlögin verið samþykkt og þar er gert ráð fyrir þessum niðurskurði. Við alþýðubandalagsmenn fluttum tillögu við meðferð fjárlaganna í gær um að grunnskólinn fengi til ráðstöfunar 100 millj. kr. til að koma í veg fyrir þennan niðurskurð á starfsemi skólanna. Á móti fluttum við tillögu um að sparað yrði fjárframlag til húsbyggingar í þágu Hæstaréttar upp á 100 millj. kr. Þessar tillögur okkar voru því miður felldar og eftir stendur að fjárlögin fyrir árið 1993 gera ráð fyrir að um verði að ræða sams konar niðurskurð til skóla á þessu skólaári öllu eins og verið hefur á þessu almanaksári. Þetta frv. er lagt ótrúlega seint fyrir miðað við að það hefur legið fyrir mjög lengi að það væri ætlun ríkisstjórnarinnar að flytja þetta frv. Ekki þannig að við höfum saknað þess. Frv. gerir ráð fyrir þrennu. Í fyrsta lagi er frestað framkvæmd ákvæðis um að nemendur skuli eiga kost á málsverði á skólatíma. Þetta er mjög sérkennilegt ákvæði í frv. um ríkisfjármál vegna þess að samkvæmt lögum um grunnskóla er það á ábyrgð sveitarfélaga að tryggja málsverði í skólum. Þess vegna er að mínu mati fullkomlega óeðlilegt þó ekki sé nema af þessum ástæðum að hafa þetta ákvæði inni í lagabreytingum um grunnskóla eins og þær eru fluttar hér. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því að fresta að lengja kennslutíma nemenda í grunnskólum að því marki sem gert er ráð fyrir í 1. mgr. 46. gr. og verður miðað við þann kennslutíma, segir í greinargerð, sem gert er ráð fyrir í fjárlögum 1992 og frv. til fjárlaga fyrir 1993. Enn fremur er frestað framkvæmd á 6. mgr. 46. gr. þar sem kveðið er á um að komið skuli á skólaathvörfum fyrir hvern grunnskóla. Loks er frestað til loka skólaársins 1993--1994, þ.e. til vorsins 1994, að fækka nemendum í bekkjum í samræmi við ákvæði 75. gr grunnskólalaga, en sú grein var mikið rædd vorið 1991 þegar grunnskólalögin voru sett. M.a. var það fyrir mjög eindregnar kröfur fulltrúa Sjálfstfl. í menntmn. efri deildar, einkum hæstv. forseta Alþingis, þeim sem skipar það embætti nú, að tekin voru inn mjög skýr ákvæði í grunnskólalög um fjölda nemenda í bekkjum. Niðurstaðan varð sú að grunnskólafrv. var breytt frá þeim tillögum sem komu frá þáv. hæstv. ríkisstjórn til samræmis við þær óskir sem Sjálfstfl. lagði fram. Hins vegar hefur það síðan orðið hlutverk Sjálfstfl., örlög hans, að skerða þessi ákvæði, sem hann sjálfur flutti tillögur um fyrir kosningarnar. Kemur þá að því í þessu máli eins og öllum öðrum, hvort sem það eru skattamál, gjöld til kirkjunnar eða hvað það nú er, að það er ekki orð að marka af því sem Sjálfstfl. segir fyrir kosningar. Það er alveg sama hvaða málaflokkur það er, hvort það eru kirkjumál, skólamál skattamál, EES-mál eða hvað það nú er. Sjálfstfl. snýr öllu á haus um leið og hann er kominn í stjórnarstóla. Með hliðsjón af því, virðulegi forseti, að það mun hafa verið gert samkomulag um að greiða fyrir þingstörfum eins og kostur er og því að þetta mál kemur til menntmn. þar sem ég á sæti, hef ég ekki í hyggju að hefja langar ræður um þetta mál núna þó að full ástæða væri til þess í sjálfu sér því hér er um að ræða stórt og þýðingarmikið mál. Ég tók eftir því hér við umræðuna og atkvæðagreiðsluna við fjárlögin í gær að hv. þm., mér liggur við að segja, ruku upp til handa og fóta þegar kom að ýmsum málum í fjárlagaafgreiðslu sem eru auðvitað mikilvæg mál, ég dreg ekkert úr því. Ég tel mikilvægt t.d. hvernig háttað er framlögum til vetrarsamgangna svo eitthvað sé nefnt. Hins vegar tók ég líka eftir því að áhuginn í atkvæðagreiðslunni, í kringum þá staðreynd að verið var að skera niður framlög til grunnskóla, til barnafræðslunnar í landinu um 100 millj., var ótrúlega lítill í salnum á sama tíma. Þarna komum við að þeim mikla vanda sem við stöndum frammi fyrir og gjöldum sem þjóð aftur og aftur, að það er erfitt að halda hér uppi málstað þess fólks sem er í skólum, barna og unglinga. Það er stundum þannig þegar kemur að úrslitastundum að það er eins og þetta fólk eigi sér ótrúlega fáa málsvara í landinu og í þessum sal. Má þar kannski helst nefna til viðmiðunar og umhugsunar frv. um umboðsmann barna sem hefur verið flutt eins lengi og ég man eftir mér á Alþingi, aftur og aftur og aftur og það er loforð og loforð og enn loforð um að það verði einhvern tíma afgreitt og svo gerist ekkert. Þessum veruleika mætti ég oft t.d. í sambandi við grunnskólann og barnafræðsluna í landinu. Það var mjög erfitt að halda uppi málstað barna. Það þykir mjög sérkennilegt að setja hér á ræður í þágu barna og barnauppeldis í landinu og uppeldismála yfirleitt. Þegar aftur kemur að hinum hörðu gildum hinna beinhörðu peningahagsmuna sem menn sjá birtast í fjárlögum eða fjárlagafrv. eða efnahagsráðstöfunum geta menn þanið sig hér daglangt og náttlangt. En þegar um það er að ræða hvort haldið er uppi eðlilegri barnafræðslu í landinu eða ekki eru menn furðu daufir í dálkinn hér í salnum. Þetta er ekki síst alvarlegt vegna þess líka, hæstv. forseti, að barnafræðsla hér á landi og grunnskóli er lakar á sig kominn en í grannlöndum okkar. Það liggur fyrir að sú þjónusta sem skólarnir veita hér er lakari en í grannlöndum okkar. Að lokum, virðulegi forseti. Þetta er sérstaklega alvarlegt vegna þess að vanræksla við börn er vanræksla á forsendum framtíðarinnar. Ef við vanrækjum skólana og uppeldi barnanna með einhverjum hætti erum við í raun og veru að ákveða að sú framtíð sem blasir við verði ekki eins góð og hún ella yrði. Þess vegna er hér um að ræða stórkostlegt alvörumál þó menn í þessari virðulegu stofnun kjósi iðulega að afgreiða grunnskólamál og barnafræðslu með léttúð. Það verður hins vegar ekki gert þegar þetta mál kemur til nefndar þar sem það mun verða skoðað rækilega og vonandi rætt mjög rækilega þegar það kemur til 2. og 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tveimur brtt. um frv. til laga í skattamálum. Önnur tillagan er frá efh.- og viðskn. á þskj. 552. Þær breytingar sem þar er verið að gera snerta heimildir til gjaldfærslu á keyptum framleiðslurétti í landbúnaði. Ágreiningur hefur verið um skattalega meðferð slíkra kaupa en með þessu frv. er verið að skilgreina réttarstöðu þeirra viðskipta. Í meginatriðum snýst málið um það að sá kostnaður sem lagt er í við kaup á framleiðslurétti má niðurskrifast á fimm árum. Það hefur verið mjög bagalegt fyrir þá sem hafa staðið í þessum kaupum að vita ekki hvar þeir standa og því er tekið á þessu af hálfu nefndarinnar. Hún hefur orðið sammála um þetta mál og ég þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir það. Í öðru lagi mæli ég fyrir brtt. sem er á þskj. 553 frá meiri hluta efh.- og viðskn. um breytingar í skattamálum. Þar er fyrst og fremst um það að ræða að hækka fjárhæðir sem tengjast skerðingarákvæðum sem eru tengd eignarskatti. Ástæðan fyrir þessu er sú að fasteignamat hefur hækkað um 3% meðan skattvísitalan hefur hækkað um 0,38%. Ef þessar fjárhæðir væru ekki hækkaðar með þeim hætti sem hér eru mundi eignarskattsbyrði þyngjast sjálfkrafa og líka þær skerðingar sem taka mið af þessari breytingu.

Virðulegi forseti. Þá er komið að 3. umr. um skattaorminn langa sem enn lengist við þessa umræðu Minni hluti efh.- og viðskn. fannst ástæða til að skila frhnál. til þess að gera grein fyrir því sem gerðist milli 2. og 3. umr., til að lýsa skoðun sinni á þeim viðbótartillögum sem fram komu og einnig því að okkur hafa verið að berast ályktanir og viðbrögð af ýmsu tagi við því sem samþykkt var við 2. umr. Því mæli ég fyrir frhnál. minni hluta efh.- og viðskn. á þskj. 555. Það er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ekki er ein báran stök í fálmkenndri glímu ríkisstjórnarinnar við ríkisfjármálin. Eftir 2. umr. um skattafrumvarpið kom í ljós svo sem vænta mátti að sitthvað vantaði upp á til að hægt væri að loka skattadæminu. Eftir var að uppreikna skattvísitölu eignatengdra skatta svo og að svara erindi bænda varðandi skattalega meðferð á kostnaði þeim sem fylgir kaupum á framleiðslurétti í landbúnaði. Nefndin tók þessi atriði til umfjöllunar milli umræðna og afgreiddi frá sér breytingartillögur sem ræddar verða við 3. umr. Nefndin fékk á sinn fund Gylfa Arnbjörnsson, hagfræðing ASÍ, og Halldór Björnsson, varaformann verkamannafélagsins Dagsbrúnar. Þeir greindu nefndinni frá harðorðri ályktun miðstjórnar ASÍ frá 16. des. og fjölmennum fundi Dagsbrúnarmanna sem mótmæltu aðgerðum ríkisstjórnarinnar og kröfðust þess að ríkisstjórnin færi frá linnti ekki árásum hennar á launafólk. Þeir sögðu tillögur ríkisstjórnarinnar ýta undir vaxandi atvinnuleysi og nefndu sem dæmi um það hve alvarlegt ástandið væri að sl. föstudag bættust 100 nýir Dagsbrúnarmenn við á atvinnuleysisskrá. Dagsbrún ákvað nýlega að greiða atvinnulausum félögum sínum sérstaka jólauppbót úr eigin sjóðum til marks um þá alvarlegu stöðu sem þeir standa frammi fyrir. Þessar lýsingar árétta þá niðurstöðu sem minni hluti efh.- og viðskn. komst að í fyrra nefndaráliti. Ríkisstjórnin er að efna til ófriðar á vinnumarkaði og ljóst er að verkalýðshreyfingin mun ekki láta óréttlátar skattaálögur hennar yfir sig ganga án þess að snúast til varnar. Efh.- og viðskn. flytur sameiginlega breytingartillögur varðandi skattalega meðferð á framleiðslurétti í landbúnaði, enda um nauðsynjamál að ræða. Minni hluta efh.- og viðskn. þykir rétt að ríkisstjórnarflokkarnir beri ábyrgð á útreikningi skattvísitölunnar, en þess ber að geta að ASÍ heldur því fram að núverandi ríkisstjórn hafi í raun lækkað skattleysismörkin um 6.000 kr. á mánuði. Um þetta atriði deila fjmrn. og ASÍ. Samkvæmt útreikningum ASÍ voru skattleysismörkin rúmar 72 þús. kr. á mánuði samkvæmt núverandi verðlagi þegar staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp 1988. Eftir þær breytingar sem samþykktar voru við 2. umr. um skattafrumvarp ríkisstjórnarinnar eru þau komin niður í rúmar 57 þús. kr. og voru nú síðast lækkuð um 400 kr. á mánuði. Þessu mótmælti stjórnarandstaðan harðlega og ítrekar þau mótmæli hér, enda er það álit hennar að heldur beri að skattleggja þá sem meira bera úr býtum, en að að rýra kjör þeirra sem lægst hafa launin. Minni hluti efh.- og viðskn. ítrekar það álit sitt (sjá þskj. 495) að skattafrumvarpið hafi komið allt of seint fram. Það tók sífelldum breytingum dag frá degi og allt of lítill tími gafst til að fara ofan í einstök atriði þess. Þó er ljóst að áhrif þessa frv., ef að lögum verður, geta orðið afdrifarík bæði fyrir afkomu fjölda heimila í landinu og ekki síður fyrir ferðaþjónustu, prentiðnað, bóka- og blaðaútgáfu. Að mati Þjóðhagsstofnunar geta tapast allt að 170 störf vegna 14% virðisaukaskattsins sem stendur til að leggja á þessar greinar. Með tilliti til þeirra efasemda sem uppi eru varðandi útreikninga á skattvísitölunni og þeirra margvíslegu óréttlátu skatta sem lagðir verða á almenning og einstaka atvinnugreinar, nái frv. fram að ganga, leggur minni hluti efh.- og viðskn. til að það verði fellt.`` Undir nál. rita Halldór Ásgrímsson, Steingrímur J. Sigfússon, Jóhannes Geir Sigurgeirsson og Kristín Ástgeirsdóttir. Við 1. umr. þessa máls gerðum við stjórnarandstæðingar nokkra grein fyrir þeim mótmælum sem fram hafa komið við skattafrv. ríkisstjórnarinnar. M.a. barst mér í hendur nýsamþykkt ályktun ASÍ í þann mund sem ég stóð hér í ræðustóli. Þar komu einmitt fram útreikningar ASÍ varðandi persónuafsláttinn. Eins og fram kemur í frhnál. álítur ASÍ að persónuafsláttur hafi lækkað um 6 þús. kr. á valdatíma þessarar ríkisstjórnar og þó nokkuð á tíma þeirrar síðustu. Þetta er afar athyglisvert en fjmrn. er, eins og fram kom í máli mínu, ekki sammála þessum útreikningum. En það er alla vega ljóst að með þessu frv. er verið að skerða persónuafsláttinn um 400 kr. á mánuði auk þess sem tekjuskattur hækkar um 1,5%. Þegar fulltrúar Alþýðusambandsins komu á fund efh.- og viðskn. lögðu þeir fram minnisblað um skattheimtu ríkisstjórnarinnar. Það er mjög fróðlegt að sjá það svart á hvítu saman tekið hvað þarna er á ferðinni því sannleikurinn er sá að þó að maður hafi gert sér grein fyrir því um hvað málið snýst í einstökum liðum, þá er dæmið mjög svart þegar búið er að leggja allt saman. Það er full þörf á að rifja þessar staðreyndir upp fyrir þingmönnum áður en endanlega verður gengið til atkvæða um þetta mál í þeirri von að einhverjum snúist hugur og að þeir sem eru fullir efasemda vegna þessara aðgerða geri upp hug sinn og standi með okkur í stjórnarandstöðunni að því að stöðva þau slæmu verk sem hér er verið að vinna. Ég ætla að rifja það upp hér, virðulegi forseti, að hækkun tekjuskatts um 1,5% skilar 2.900 millj. kr. Lækkun persónuafsláttarins skilar 700 millj. en við minnumst þess að það var meiningin að skerða barnabætur um 500 millj. Hér er því krækt í nokkuð meira. Hátekjuskatturinn skilar 400 millj. kr. sem er harla lítið miðað við það sem verið er að ná í af öllum almenningi í landinu, þar með talið þeim sem lægst hafa launin, en samtals skilar þessi aukni tekjuskattur 4.000 millj. kr., 4 milljörðum. Það var einmitt upphæðin sem ríkisstjórnin ætlaði að létta af atvinnuvegunum og færa yfir á almenna skattgreiðendur. Þar með er ekki öll sagan sögð því að fækkun undanþága í virðisaukaskatti skilar 1.800 millj. og þegar vaxtabæturnar verða skornar niður eiga þær að skila 500 millj. Hækkun viðmiðunarmarka sjálfstæðra atvinnurekenda á að skila 300 millj., hækkun bensíngjalds um 1,50 kr. ofan á aðrar hækkanir vegna gengisfalls og sérstaks bensíngjalds, á að skila 375 millj. Þetta gerir samtals 2 milljarða 975 millj. kr. Þá erum við komin samtals upp í 6 milljarða 975 millj. kr. Ég minni á að það var talað um að létta 4 milljörðum af atvinnulífinu. Þar af er almenn skattheimta 6 milljarðar 275 millj. en það sem ASÍ kallar sértæka skattheimtu er upp á 700 millj. Útgjöld ríkissjóðs vegna afnáms aðstöðugjalds eru 4 milljarðar 250 millj. og útgjöld vegna lækkunar tryggingagjalds í ferðaþjónustu 250 millj. Þegar þessar tölur eru bornar saman kemur í ljós að þarna munar býsna miklu. Nokkur hluti rennur í ríkissjóð og er til þess ætlaður að lækka hallann. En því miður er verið að taka þessa peninga að hluta til frá þeim sem lægst hafa launin og eins og margoft hefur verið bent á í þessari umræðu þá hefði verið nær að sækja meira í vasa þeirra sem hærri hafa launin. Ég endurtek það að mér finnst þessi lækkun á persónuafslætti vera algjört siðleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar. Í gær bárust okkur mótmæli frá fundi Verkamannafélagsins Árvakurs á Eskifirði en í þessari ályktun segir, með leyfi forseta: ,,Almennur fundur Verkamannafélagsins Árvakurs á Eskifirði mótmælir harðlega tillögum meiri hluta efh.- og viðskn. Alþingis um lækkun skattleysismarka. Með því eru svikin loforð allra þeirra sem buðu fram í síðustu alþingiskosningum. Þessi atlaga gegn láglaunafólki í landinu er sú síðasta af fjölmörgum sem á launafólki hafa dunið síðustu mánuði. Fundurinn hefur fullan skilning á því að mikil efnahagsleg áföll, sem dunið hafa á Íslendingum á síðustu missirum, gera það að verkum að lífskjör hljóta að versna. Það á hins vegar að vera skýlaus krafa til ríkisstjórna á hverjum tíma að þær séu þeim vanda vaxnar að jafna slíkum áföllum af réttlæti á þegnana. Þessari skyldu hefur núv. ríkisstjórn brugðist. Hún hefur m.a. þverbrotið öll loforð sem gefin voru í síðustu kosningum um réttlátari skattlagningu. Verði ekki þegar snúið af þessari braut sem leiðir beint til aukinnar fátæktar í landinu og tekin upp samvinna við verkalýðshreyfinguna um úrlausnir, sem taka mið af hagsmunum hinna verst settu, þá ber þessari ríkisstjórn að fara frá og gefa öðrum tækifæri til að leysa aðsteðjandi vandamál.`` Þetta var samþykkt Verkamannafélagsins Árvakurs á Eskifirði en eins og menn muna þá er formaður þess félags varaþingmaður Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi.

Sem betur fer.

Þannig að það er farið að hitna undir ríkisstjórninni heldur betur. 
             Þessi mótmæli sýna betur en flest annað hvert andrúmsloftið er orðið úti í þjóðfélaginu og ég get heils hugar tekið undir hvert orð í þessari ályktun. Önnur ályktun hefur borist frá Starfsmannafélaginu Sókn og ég ætla að lesa hans líka, með leyfi forseta, og í þessari ályktun segir: ,,Stjórn Starfsmannafélagsins Sóknar mótmælir harðlega fyrirhugaðri lækkun á persónuafslætti og hækkun skatta og auknum álögum á lágtekjufólk. Hin breiðu bök þjóðfélagsins finnast ekki meðal fólks með 50--60 þús. kr. mánaðarlaun, heldur meðal fjármagnseigenda og hátekjufólks. Stjórn Starfsmannafélagsins Sóknar krefst þess að ríkisstjórnin hætti við fyrirhugaðar skattabreytingar sem leiða eingöngu til frekari gjaldþrota alþýðuheimila landsins en beini þess í stað atlögum sínum að þeim sem meira mega sín, fjármagnseigendum og hátekjufólki, sem hér eftir sem hingað til eiga að sleppa frá vandanum. Með versnandi atvinnuástandi fjölgar því fólki dag frá degi sem býr við kjör langt undir fátæktarmörkum. Stjórn Starfsmannafélagsins Sóknar krefst þess að ríkisvaldið og aðrir ráðamenn þjóðfélagsins komi til móts við verkalýðshreyfinguna og leiti allra leiða til að vinna bug á ógnvænlegu atvinnuleysi sem þjóðfélagið er í engu tilbúið til að halda úti eða búa við og auka jöfnuð í þjóðfélaginu í stað þess að ráðast alltaf á garðinn þar sem hann er lægstur.`` Þetta sagði stjórn Starfsmannafélagsins Sóknar og ég gæti haldið áfram að lesa ályktanir sem allar fjalla um það sama að þessum álögum ríkisstjórnarinnar á láglaunafólk í landinu er harðlega mótmælt. Ég get ekki yfirgefið þennan ræðustól án þess að minnast aðeins á 14% virðisaukaskattinn sem leggst á ferðaþjónustu, húshitun, bækur, blöð, tímarit, útvarp og sjónvarp og fólksflutninga. Þessi virðisaukaskattur er að mínum dómi mjög alvarlegt mál. Þau eru mörg alvarlegu málin í þessu frv. og afleiðingarnar eiga eftir að koma í ljós, og því miður mjög til hins verra, í okkar samfélagi. En ég hlýt að minna á að það var yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að létta sköttum af atvinnulífinu eins og reyndar er gert að hluta til með afnámi aðstöðugjaldsins og lækkun tryggingagjaldsins en jafnframt eru lagðir nýir skattar á ákveðnar atvinnugreinar í formi þessa 14% virðisaukaskatts. Ef við rifjum enn á ný upp mat Þjóðhagsstofnunar þá þýðir þetta samdrátt, hugsanlega gjaldþrot, hugsanlega flutninga á verkefnum úr landi og fækkun starfa um allt að 170. Sumir halda því fram að þau munu verða fleiri. Þetta er mjög alvarlegt í ljósi þeirra aðstæðna sem við búum við og í ljósi þess að atvinnuleysi vex því miður með hverjum mánuðinum sem líður og þessar aðgerðir ganga auðvitað þvert á yfirlýst markmið um að draga úr atvinnuleysi og efla nýsköpun í atvinnulífinu. Hér gildir það að það sem er gefið með annarri hendinni er tekið með hinni. Þessu mótmæli ég harðlega. Ég tel að hér sé verið að vinna mikið tjón og ég minni enn og aftur á þá atlögu sem hér er gerð að menningarstarfsemi í landinu og getur orðið til þess að valda óbætanlegu tjóni. Hér getur orðið um óbætanlegt tjón að ræða. Þetta er hörmung á að horfa. Það var frá upphafi ljóst þegar umræða hófst um efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar að sköttum yrði velt yfir á almenning í landinu en við höfum alltaf sagt að það væri ekki sama hvað væri gert eða hvernig það væri gert. Hér er einmitt um það að ræða að það er skattlagt á alla línuna, engum hlíft, og þetta mun verða til þess, það er algjörlega augljóst, að kjör alls þorra almennings munu versna og bætist ofan á atvinnuleysi og félagsleg vandamál sem þegar er við að glíma. Eins og ég rakti í tölunum frá Alþýðusambandinu er hér um það að ræða að ríkisstjórnin er að stórauka skattaálögur, langt umfram það sem þurfti til að létta sköttum af atvinnulífinu.

Rangt.

Rangt, kallar hæstv. fjmrh. hér fram í. Það má vera að það vanti eitthvað í útreikninga Alþýðusambandsins en hér er auðvitað um það að ræða að það er verið að auka mjög skattaálögurnar. Ég skil ekki hvernig fjmrh. getur hrist hausinn yfir þessu, hann getur bara komið í ræðustólinn á eftir og svarað þessu.

Ég er búinn að biðja um orðið og mun svara þessu.

Þá kemur hann hér og svarar þessu. Ég skil ekki hvernig hann getur hafnað því að það sé verið að auka skattheimtu, það er svo augljóst mál.

Atvinnulausum fjölgar og tekjur minnka.

Það sem af þessu mun leiða er auðvitað eins og ég nefndi áður verri kjör alls almennings í landinu, vaxandi atvinnuleysi og það er enn og aftur verið að ýta undir samdráttinn í þjóðfélaginu. Ég vil minna á það sem fram kom á fundi efh.- og viðskn. í gær þegar þeir mættu þar fulltrúar Alþýðusambandsins og Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, að það væri verið að stefna í bullandi átök á vinnumarkaði. Þessar aðgerðir munu leiða af sér botnlaus átök á vinnumarkaði, sagði varformaður Dagsbrúnar. Við eigum þegar við mikil og alvarleg efnahagsvandamál að glíma, því neitar enginn, en aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru ekki til þess að leysa þann vanda, þær auka hann.

Hæstv. forseti. Í tilefni af ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur, vil ég aðeins fjalla um þetta minnisblað sem kom frá Alþýðusambandinu um aukna skattheimtu. Það er gert upp á grundvelli þess að þessir skattar mundu gilda í heilt ár en eins og hv. þm. veit, vegna þess að hún hefur fjallað um þetta mál og væntanlega lesið það frv. sem við vorum að fjalla um, þá byrjar ekki virðisaukaskattur á bækur og afnotagjöld og þess háttar fyrr en um mitt ár. Virðisaukaskattur af ferðaþjónustu byrjar ekki fyrr en 1. jan. 1994. Síðan hefur líka Alþýðusambandinu láðst að geta þess að það er verið að lækka tekjuskatt fyrirtækja. Eins er verið að lækka skatt af gengismun eða umboðsþóknun bankanna sem hækkar það verð sem þeir geta greitt fyrir gjaldeyri frá útflytjendum. Eins var fellt niður jöfnunargjald á síðasta ári. Þannig að það minnisblað sem þeir drógu fram og sýndi það að ríkissjóður væri að stórgræða á þessu öllu saman, það er stórkostlega orðum aukið og hreint og beint villandi vegna skatttekna ríkissjóðs fyrir næsta ár. Ég held að ef að menn færu bara yfir þetta og læsu þetta mundu menn sjá þetta. Í annan stað mundi ég vilja spyrja hv. þm. að því þegar hann leggur til að frv. sé fellt hvort hann sé þá líka að leggja til að það sé hætt við að fella niður aðstöðugjaldið og bara öllu málinu gleymt yfirleitt þangað til einhvern tímann eftir dúk og disk.

Virðulegi forseti. Það stendur á minnisblaði Alþýðusambandsins, Minnisblað um aukna skattheimtu ríkissjóðs vegna efnahagsaðgerða ríkisstjórnarinnar. Hér er fyrst og fremst verið að tíunda hina nýju skatta. Þetta er aukin skattheimta á almenning í landinu, þið getið ekki neitað því. En síðan er létt af fyrirtækjunum á móti og það kom fram í máli hagfræðings ASÍ að t.d. vaxtabæturnar koma ekki inn í dæmið fyrr en á árinu 1994 og eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram þá skilar virðisaukaskatturinn sér hægt og hægt. En þetta er allt ný skattheimta engu að síður. Þetta er viðbótarskattheimta. Það breytir því ekki að við erum að ræða skattastefnu ríkisstjórnarinnar, hvernig hún er í framkvæmd, og í raun er þetta aukin skattheimta á almenning í landinu og hún er umfram það sem að var stefnt og átti fyrst og fremst að mæta og var boðað í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í nóvember, að það ætti fyrst og fremst að mæta um það bil 4 milljarða kr. skattayfirfærslu af atvinnulífinu yfir á almenning. Hér er um miklu, miklu stærri tölur að ræða, hér er um miklu meiri tilflutning að ræða og hæstv. fjmrh. verður að rökstyðja það á eftir að það sé ekki ef hann ætlar að leyfa sér að halda því fram. Það er alveg ljóst að stjórnarandstaðan er andvíg þessu frv. eins og það lítur út og ætlar að gera sitt til að fella það. Takist það þá verðum við auðvitað að setjast niður við að endurskoða skattastefnuna eins og við viljum með nýjum meiri hluta sem þá kynni að myndast á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég vil bara vekja athygli hv. þm. á því til viðbótar að samkvæmt tillögum sem hér voru reyndar felldar í gær var reiknað með því að leggja til viðbótar á 1.600 millj. í hátekjuskatt og 2.000 millj. í vaxtatekjuskatt og ef menn hefðu farið í þetta samkvæmt þeim tillögum sem hagfræðingur Alþýðusambandsins var með, að taka upp vaxtatekjuskatt í framhaldi af niðurfellingu aðstöðugjaldsins, þá hefði slíkur skattur á vaxtatekjur, brúttóvaxtatekjur, þurft að fara upp í 35% og ég held að það hefði ekki verið sérstaklega gæfulegt. Ég held að ef menn fara að skoða þetta í rólegheitunum og bera saman þessar stærðir hvað hefði í raun þurft að hækka hina almennu prósentu í tekjuskattinum ef menn hefðu viljað fara aðra leið eða hvað menn hefðu þurft að fara með hátekjuskattinn í, sem hefði kannski verið 10--15% til viðbótar af þeirri prósentu sem nú gildir, þá held ég að menn kæmust fljótt að raun um að það mundi vera algjör ófæra.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. og formanni efh.- og viðskn. að menn eru að skoða ýmsar leiðir og hér voru til umfjöllunar í gær tillögur um m.a. hátekjuskatt og fjármagnstekjuskatt sem voru settar fram í tölum en án nokkurrar útfærslu. En það eru ýmsar aðrar leiðir til tekjuöflunar og ég minni enn á það, sem ég hef rætt við fjmrh. og hann er ekki ýkja hrifinn af, sem ég kalla lúxusskatta því ég tel að í rauninni sé það ein besta leiðin að ná inn tekjum af neyslunni og við verðum þá að horfast í augu við þær aðstæður sem ríkja í okkar samfélagi, að það sé skárra að skattleggja neysluna frekar en ýmislegt annað. Ég get miklu betur fellt mig við hækkun bensíngjalds heldur en t.d. það að lækka persónuafslátt og ná inn peningum af láglaunafólkinu á þann hátt þó að skattar af þessu tagi, hvort sem það eru lúxusskattar eða bensíngjald, valdi auðvitað ákveðinni mismunun. Fólk stendur misjafnlega að vígi. En við þær aðstæður sem nú ríkja verðum við að leita leiða til tekjuöflunar og að fara þær leiðir sem valda minnstri mismunun og mestu réttlæti.

Hæstv. forseti.  Í fyrsta lagi harma ég það að Alþýðusambandið skuli senda frá sér þann pappír sem er dagsettur 21. des. 1992. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur reyndar sýnt fram á hvernig sá pappír er uppbyggður. Hann byggist á því að telja saman alla hugsanlega skatta, ekki einungis á næsta ári heldur líka á árinu 1994, en tekur ekkert tillit til þess hvaða skattar hafa verið felldir niður á yfirstandandi ári, né heldur að það er ætlunin að breyta aftur skattheimtunni á árinu 1994 því allir vita að það er aðeins millibilsástand sem myndast vegna aðstöðugjaldsins. Þá er einnig blandað saman betri skattskilum og ekki tekið tillit til hluta sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson minntist á. Ég vil bæta því við að jöfnunargjaldið féll niður á þessu ári, í haust, og minna á að jöfnunargjaldið skilaði hvorki meira né minna en einum milljarði á sl. ári. Þá minntist hv. þm. auðvitað á gjaldeyrisskattinn og tryggingagjaldið sem hefur lækkað. Það sem mér finnst vera alvarlegt í þessu það er að Alþýðusambandið, sem eru samtök launamanna á almennum vinnumarkaði, skuli senda þetta frá sér og jafnframt vil ég að það komi skýrt fram að upplýsingar þess efnis að kaupmáttur ráðstöfunartekna lækki um 7,5% á næsta ári er auðvitað gjörsamlega út í loftið. Ég get giskað á að talan sé að minnsta kosti helmingi lægri, jafnvel innan við helmingi lægri. Við þurfum að rifja það upp að gildistökudagarnir á sköttunum eru misjafnir. Við þurfum að rifja það upp að árið 1994 er reiknað með að tekjuskatturinn lækki á fyrirtækjum, það er reyndar lögbundið ef þetta verður að lögum, þetta frv. sem hér er til umræðu, og það auðvitað rýrir tekjur ríkissjóðs og enginn veit á þessari stundu um aðstöðugjaldið. Það sem er kannski alvarlegast við þetta --- því auðvitað er það svo að við erum að fara í gegnum mjög erfiða hluti í okkar efnahagsmálum, við erum að skófla til sköttum í stórum stíl og ástæðan fyrir því að til þess er gripið er að Alþýðusambandið og Vinnuveitendasamband Íslands hófu viðræður við ríkisstjórnina um þetta mál. Ég er með undir höndum blað sem er merkt Alþýðusambandi Íslands og var lagt fram við þær viðræður og þar kemur fram, því það er ekkert leyndarmál lengur, hvað Alþýðusambandið lagði til að gert yrði. Þar er að finna til að mynda stórfellda lækkun á tryggingagjaldi, á hafnagjöldum, en síðan átti að hækka bifreiðagjöld um hvorki meira né minna en 50% til að fá peninga í ríkissjóð. Það átti að hækka bensíngjald um 3 kr., það skilaði 750, það átti að hækka virðisaukaskattprósentuna almennt, líka á matvælum. Það var ekki verið að tala um lúxus heldur matvæli þar á meðal. Það átti að skila 850 millj. Það átti að setja skatt á nafnvexti, það átti að skila 1.500 millj. Það var ekkert farið í mannamun, sá sem átti 10 kr. hann átti að borga líka og hinn sem átti milljón átti að borga líka af sínum fjármunum. Það átti að hækka skatt af viðmiðunartekjum sjálfstæðra atvinnurekenda upp á tæplega 1.700 millj. kr. Að vísu kom í ljós að það var ekki hægt og síðan var hert skattaeftirlit og fleira og fleira. Með öðrum orðum: Hefði Alþýðusambandið ráðið ferðinni þá hefði verið um storkostlegar skattahækkanir að ræða ef dæma má af þeirra eigin orðum sem þeir viðhafa nú um það sem gerst hefur í frv. ríkisstjórnarinnar. Það sem gerist og menn verða að átta sig á er að gengisfellingin hefur sín áhrif og við höfum tekið tillit til þess í okkar útreikningum. Það sem skiptir einnig máli er að veltusamdrátturinn í þjóðfélaginu gerir það að verkum að það dregur úr innflutningi sem hefur þau áhrif að skatttekjur ríkissjóðs rýrna. En er þá eitthvert gagn að þessu að draga svona úr innflutningi? Jú, gagnið lýsir sér í því að þegar innflutningurinn minnkar þá dregst viðskiptahallinn saman, en eitt stærsta böl hér á landi hefur verið uppsöfnun á erlendum skuldum. Það er það sem við erum að koma í veg fyrir og hlýtur öðrum þræði að bitna á ríkissjóði. Samt sem áður er talið að hallinn á ríkissjóði á Íslandi sé með því minnsta sem nú þekkist í Vestur-Evrópu, fyrst og fremst vegna þess að ríkisstjórnin brást við þessum vandamálum svo snemma. Síðan koma menn og segja að skatttekjur ríkissjóðs séu að hækka. Þeir sem lesa fjárlagafrv. og bera saman niðurstöðutölur fjárlagafrv., sem eru auðvitað ekkert annað en uppsöfnun þeirra talna sem koma fram í tekjuöflunarfrv. ríkisins, sjá það strax að skatttekjurnar á næsta ári verða svipaðar og á yfirstandandi ári en á yfirstandandi ári eru skatttekjurnar talsvert lægri heldur en 1991, lægri en 1990, lægri en 1989 þannig að það verður að fara allt aftur til ársins 1988 til að finna skatttekjur sem eru jafnlágar --- heildarskatttekjur ríkisins --- og verða á næsta ári og eru á yfirstandandi ári. Ég bið hv. þm. um að taka tillit til þessa þegar verið er að ræða um skatta. Það er hins vegar alveg hárrétt, og það hefur enginn reynt að draga fjöður yfir það, að skattbyrði einstaklinganna verður mun meiri. En þá bið ég hv. þm. um að sýna þá lágmarkssanngirni að segja að hún hækki vegna þess að það er verið að flytja til skattbyrðina í landinu. Og til hvers er það gert? Það er gert til að létta sköttum af atvinnufyrirtækjunum til að tryggja stöðu þeirra og tryggja að atvinnulífið geti starfað með eðlilegum hætti og til að hamla gegn atvinnuleysi í landinu. Þetta vildi ég, virðulegur forseti, að kæmist rækilega til skila í þessari umræðu. Því þó vissulega sé það gott að menn geri sér grein fyrir því hve alvarlegt ástand er um að ræða hér á landi og hve róttækar efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar eru í raun, þá megum við ekki grípa til þess ráðs að taka upplýsingar sem við vitum þegar þær eru lesnar hér upp í ræðustól að eru ekki réttar, ekki réttar í þeim skilningi að þar er ekki tekið tillit til þátta sem augljóslega hafa áhrif á niðurstöðutölurnar. Þær tölur sem ég hef farið hér með höfum við reiknað út, þær koma fram í fjárlagafrv., og ég efast um að það sé hægt að hrekja þær. En það er hins vegar alvarlegt þegar samtök út í bæ, sem senda inn upplýsingar, gera ekki reikninginn upp með réttum hætti og taka ekki tillit til þeirra skatta sem hafa fallið niður á þessu ári né heldur þeirra skatta sem munu falla niður á árinu 1994 samkvæmt frv. en leyfa sér í staðinn að taka inn tekjurnar á því ári. Ég get ekki komist hjá því hér í lokin, hæstv. forseti, að leiðrétta eina missögn sem var sögð hér í ræðustól um daginn og hefur aftur og aftur verið farið með í sjónvarpi og útvarpi og það er um virðisaukaskatt á húshitun. Þar var sagt að það mundu nást 900 millj. kr. af þessum skatti. Sannleikurinn er að það er á milli 560--570 millj. kr. sem nást inn, þar af mun Hitaveita Reykjavíkur borga yfir 60%.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjmrh. biður alþingismenn og aðila í þjóðfélaginu að sýna sanngirni í útreikningum. Ég minni hæstv. fjmrh. á það að þegar verið var að skerða barnabætur á sl. ári og þegar var verið að skerða vaxtabætur þá taldi hæstv. fjmrh. ekki rétt að tala um það sem skattlagningu. Við töldum að það væri rétt. Var það sanngirni af hæstv. fjmrh. að neita því? Við minntum hæstv. fjmrh. á að það væri fjöldinn allur af gjöldum sem kom inn í fjárlagafrv. sem væri jafnframt skattheimta. Hæstv. fjmrh. neitaði því og sýndi ekki sanngirni þá. Auðvitað er hægt að viðurkenna að það er viss ósanngirni í því að stilla þessu þannig upp að það sé verið að hækka skatta á næsta ári sem þessu nemur. Þannig ber ekki að skilja þetta skjal Alþýðusambands Íslands. Það ber að skilja það hvað skattarnir koma til með að hækka á ársgrundvelli ef engin önnur lækkun kemur á móti. Hæstv. fjmrh. hefur ekki tilkynnt um það hvaða lækkanir eigi að koma á árinu 1994. En hæstv. ríkisstjórn ætlar að hafa samskipti við aðila vinnumarkaðarins með þessum hætti, eins og hæstv. fjmrh. gerði hér áðan, að halda því fram að verkalýðshreyfingin hafi í reynd viljað leggja á miklu hærri skatta en ríkisstjórnin. Verkalýðshreyfingin sé miklu skattaglaðari en ríkisstjórnin og ríkisstjórnin ætli að ná sér í vörn með því að kenna verkalýðshreyfingunni í landinu um alla þessa hluti. Hvernig væri nú, hæstv. fjmrh., að fjmrn. og hagfræðingar Alþýðusambandsins töluðu saman og reyndu að komast að sameiginlegri niðurstöðu í stað þess að hæstv. fjmrh. sendi hreyfingunni tóninn með þessum hætti hér á Alþingi. Heldur hæstv. fjmrh. að það skapist einhver friður hér í þjóðfélaginu með þessu háttalagi ríkisstjórnarinnar?

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi voru vaxtabætur ekki skertar á yfirstandandi ári þannig að það er rangt hjá hv. ræðumanni að svo hafi verið gert. Varðandi barnabætur er það auðvitað augljóst mál að skerðing barnabóta á yfirstandandi ári framkallaðist í hærri tekjuskatti á yfirstandandi ári og það sést í fjárlögum yfirstandandi árs og í innheimtu tekna. Það er ekki hægt að blekkja neinn með því, tölurnar tala þar sínu skýrasta máli. Í öðru lagi er ég ekki sömu skoðunar og hv. þm. um þjónustugjöldin. Ég tel til að mynda að það séu ekki skattar þegar einstaklingur sem nýtur tiltekinnar opinberrar þjónustu greiðir hærra hlutfall en hann gerði áður fyrir þá þjónustu. Um það getum við deilt. En í mínum huga og langflestra annarra sem um þessi mál fjalla, þar á meðal t.d. starfsbræðra minna á Norðurlöndum, er þetta ekki skattheimta heldur aukin þjónustugjöld og á því er gerður heilmikill munur. Í þriðja lagi vil ég segja að í frv. ríkisstjórnarinnar er lækkun á sköttum 1994, þar á meðal lækkun á sköttum fyrirtækja sem ekki er tekið tillit til í Alþýðusambandsplagginu. Og loks vil ég segja það að auðvitað tala hagfræðingar Alþýðusambandsins, Vinnuveitendasambandsins og fjmrn. saman og það er þeim mun hörmulegra að þetta skyldi gerast þegar ljóst er að það liggja fyrir beinharðar staðreyndir sem eru aðrar en þær sem koma fram á þessu blaði vegna þess að það er völdum staðreyndum raðað upp á blaðinu. Og vegna þess að hv. þm. var að segja að það væri bara verið að tala um þetta á einhverjum ársgrundvelli þá segir á þessu minnisblaði: ,,aukna skattheimtu ríkissjóðs vegna efnahagsaðgerða ríkisstjórnarinnar`` og punktum og basta. Það er ekkert annað sem stendur á þessu blaði og sá sem les blaðið getur þess vegna haldið að hér sé verið að taka tillit til allra staðreynda en því miður þá er það ekki gert. Ég er með mínu máli, herra forseti, síður en svo að ráðast á einn eða neinn. Ég er að benda á að okkur er nauðsyn í þessum umræðum að hafa það sem sannara reynist, nógu miklir eru erfiðleikarnir samt.

Virðulegur forseti. Það er ávallt rétt, hæstv. fjmrh., að hafa það sem sannara reynist. Ég man nú ekki eftir að hæstv. fjmrh. hafi viðurkennt það fyrr að breyting á barnabótum sé skattahækkun. Ég man ekki eftir að hann gerði það hér á sl. vetri. Hvað svo sem menn kalla þjónustugjöld þá getum við væntanlega orðið sammála um það, hæstv. fjmrh., að það skerðir kaupmátt ráðstöfunartekna. Og það sem skiptir máli nú er að sjálfsögðu hver er kaupmáttur ráðstöfunartekna fólks. Hvort ákveðin gjöld eru kallaðir skattar eða þjónustugjöld, ég ætla ekki að fara út í deilur um það. Sjálfsagt má fara mörgum orðum um það en hér er um að ræða skerðingu á ráðstöfunartekjum fólks. Ég verð að segja það, hæstv. fjmrh., að það kemur mér svo sannarlega á óvart líka að fjmrh. landsins skuli leyfa sér að halda því fram að verkalýðshreyfingin hafi viljað skattleggja almenning í landinu með miklu harðskeyttari hætti en núv. ríkisstjórn. Það var það sem hæstv. fjmrh. var að segja hér áðan. Það var sá tónn sem forsrh. sendi þingi ASÍ á Akureyri. Er nema von, hæstv. fjmrh., að þessi samskipti séu komin í hnút. Er nema von að t.d. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands skuli hafa lýst því yfir að ríkisstjórnin sé að stefna í harkaleg kjaraátök. Og ef hæstv. fjmrh. trúir ekki okkur í stjórnarandstöðunni eftir að hafa hlustað á talsmenn þessara samtaka þá trúir hann væntanlega formanni Farmanna- og fiskimannasambands Íslands sem situr í hans eigin þingflokki og hefur væntanlega staðið fyrir þeirri samþykkt sem gerð var í gær og birt var í fjölmiðlum í dag eftir því sem ég best veit. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt, hæstv. fjmrh., að það komist á betra samband milli ríkisstjórnarinnar og þessara samtaka því það getur ekki verið að menn tali mikið saman þegar hæstv. fjmrh. talar í þessum tón hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi varðandi þjónustugjöld og ráðstöfunartekjur. Það er nú spurningin hvað við köllum ráðstöfunartekjur. En í skilningi fjárlaga og skilningi sem venjulega er viðhafður þegar rætt er um ráðstöfunartekjur þá er verið að tala um atvinnutekjur mínus skatta. Þannig að þjónustugjöld a.m.k. í ,,teoríunni`` hafa ekki áhrif á ráðstöfunartekjur af því að þjónustugjöld eru ekki skattar í þessum skilningi. Um það m.a. snýst þetta mál því fólk getur oft valið um það hvort það grípur til þessarar persónulegu þjónustu eða ekki. Í öðru lagi minntist ég aldrei á harðskeyttari hátt hjá Alþýðusambandinu. Ég hins vegar benti á að í fyrirliggjandi plöggum frá Alþýðusambandinu væri gert ráð fyrir því að skófla til sköttum í meiri mæli heldur en ríkisstjórnin hefði gert. Og ég get nefnt niðurstöðutölurnar.  En vegna sambandsins við verkalýðshreyfinguna vil ég segja það að lokum, hæstv. forseti, að ríkisstjórnin er nú sem endranær tilbúin til að eiga viðræður og vill eiga gott samband við bæði verkalýðssamtökin í landinu og atvinnurekendur því við vitum að við komumst ekki út úr okkar kröggum, okkar vandræðum, nema það samband sé byggt á gagnkvæmu trausti og að því vill ríkisstjórnin vinna.

Virðulegur forseti. Við viljum stefna að góðu samstarfi, segir hæstv. fjmrh. En varaformaður Dagsbrúnar komst svo að orði, eins og ég tók fram hér áðan, að það stefndi í botnlaus átök á vinnumarkaði. Þannig að það er nú vandséð hvar þessi góðu samskipti eiga að fara fram eða hvernig þau koma í ljós. En vegna orða fjmrh. hæstv. hér áðan þá er það ríkisstjónin sem ber ábyrgð á sínum tillögum og því sem hér er verið að samþykkja. Og það bætir ekkert hennar stöðu þó að ASÍ hafi komið fram með einhverjar tillögur sem hugsanlega voru verri. Það bætir ekki stöðu ríkisstjórnarinnar, hennar er ábyrgðin. Ég get tekið undir það að mér leist nú ekki á allt sem var til umræðu hjá hinni svokölluðu atvinnunefnd. En ég spyr: Voru engar jöfnunaraðgerðir inni í því dæmi? Voru engar jöfnunaraðgerðir sem ASÍ lagði til? Þær er ekki að finna í tillögum ríkisstjórnarinnar. Hér er bara skattlagt beint og aukin sakttbyrði en það eru engar jöfnunartillögur þar á móti. Og ég vil líka spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað er rangt í þessum tölum Alþýðusambandsins? Það er ekki verið að fullyrða hér eitt eða neitt. Hér eru bara upplýsingar um þessa auknu skattheimtu, hverju er verið að bæta við og greint hér í almenna skattheimtu og sértæka skattheimtu og síðan er þess getið hver hlutur afnáms aðstöðugjalds er og útgjöld vegna lækkunar tryggingagjalds. Þarna er ekki verið að fullyrða eitt eða neitt annað en það að niðurstöðutalan er 6.975.000 kr. í þessa skattheimtu. Hvað er rangt í þessu, fjmrh.? Hvað er rangt? Er hér eitthvað sem fer á milli mála? Þetta verður hæstv. fjmrh. að skýra. Og hann þarf líka að skýra fyrir okkur þá fullyrðingu sína að tölur ASÍ um samdrátt í kaupmætti upp á allt að 7% séu rangar. Hann verður að gjöra svo vel og skýra það. Þetta er auðvitað sú niðurstaða sem Alþýðusambandið hefur komist að. Og mín niðurstaða er sú, virðulegur forseti, að hér tala menn með vonda samvisku.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að segja við hv. þm. að ég hef ekki verri samvisku en svo að ég trúi því að hæstv. ríkisstjórn sé að gera það besta sem sé hægt að gera við þær aðstæður sem við lifum núna við. Mér er fullkunnugt um að þetta eru ekki vinsælar ráðstafanir en ég er fullviss um það að þegar tímar líða þá munu menn sjá að til þessara ráðstafana var nauðsynlegt að grípa. Ég svaraði því áðan hvað væri rangt í tölunum og það gerði reyndar hv. þm. Vilhjálmur Egilsson líka. Í fyrsta lagi er blandað saman skattheimtu ríkissjóðs vegna efnahagsaðgerða annars vegar og fjárlaganna hins vegar. Á það vil ég benda. Í öðru lagi er ekki tekið tillit til frádráttarliða sem ég hef bent á fyrr í mínum ræðum. Í þriðja lagi er blandað saman tveimur árum án þess að taka tillit til þess að um lækkun er að ræða á seinna árinu. Í fjórða lagi vil ég benda á að niðurfelling aðstöðugjaldsins á aðeins að gilda á næsta ári, þá tekur breyting við, þetta er bráðabirgðaástand. Og loks þegar talað er um heildarskattheimtuna þá er ekki tekið tillit til veltuáhrifanna sem ég hef minnst á fyrr í mínu máli. Það má vel vera að varaformaður Dagsbrúnar hafi komið á fund nefndarinnar og sagt að það stefndi í botnlaus átök. Og ég skal fyrstur manna taka undir það með hv. þm. að ríkisstjórnin ber að sjálfsögðu ábyrgð á þessum aðgerðum. En ég vonast til þess að jafnt Alþýðusambandið, verkalýðssamtökin og vinnuveitendur ásamt ríkisstjórninni og stjórnarandstöðunni, sem stundum í vetur hefur verið að reyna að sýnast ábyrg, standi þó saman um það að reyna að sigla okkur út úr þessum erfiðleikum og sýna að minnsta kosti þá sanngirni gagnvart ríkisstjórninni að fara rétt með tölur því það er undirstöðuatriði. Því ef röngum tölum er komið á framfæri eins og ég minntist á áðan þá trúir fólk því og það tekur langan tíma að leiðrétta þegar rangar tölur fara af stað.

Virðulegur forseti. Það er greinilega ástæða til að fara nánar ofan í þetta talnadæmi. Við verðum greinilega að gera það í efh.- og viðskn. En hæstv. fjmrh. sagði að ríkisstjórnin væri að gera það besta sem hægt væri að gera í stöðunni. En hæstv. fjmrh. sagði að ríkisstjórnin væri að gera það besta sem hægt væri að gera í stöðunni. Þessu er ég algerlega ósammála. Bent hefur verið á ýmsar aðrar leiðir í umræðunni um það hvernig hægt er að skattleggja og létta byrðum af atvinnulífinu og færa yfir á það sem við köllum stundum breiðu bökin í þjóðfélaginu. En það er ekki gert hér. Hér er verið að skattleggja á alla línuna og þar með talið lægst launaða fólkið. Þetta eru óréttlátar aðgerðir. Kjör hinna lægst launuðu og þá erum við að tala um fólk sem hefur 50--60 þús kr. eða um og yfir 60 þús. kr. í laun. Skattbyrði þeirra eykst og þetta er auðvitað ekki verjanlegt, hæstv. fjmrh., það er ekki boðlegt að gera slíka hluti. Það eru til leiðir til þess að ná inn peningum frá þeim sem hafa meiri tekjur. Við höfum að vísu aldrei komist í þá vinnu eða séð útfærslu á því sem kallaðir eru hátekjuskattar en það er sú leið sem á að fara. Það á að færa til skattbyrðina og ég minni enn á þá tillögu sem kom fram fyrr í umræðunni um að hækka persónuafsláttinn og hækka þá skattprósentuna almennt. Þá tillögu þarf að útfæra og gera það þannig að hún komi réttlátt niður, en þessar árásir á láglaunafólk í landinu eru óþolandi.

Hæstv. forseti. Senn líður að lokum umræðunnar um skattastefnu ríkisstjórnarinnar. A.m.k. leit út fyrir að henni lyki fljótlega þar til hæstv. fjmrh. kom í ræðustól og hélt afar sérkennilega og ég vil leyfa mér að segja óskynsamlega ræðu við þessar aðstæður. Ég held að ekki hafi verið mjög skynsamlegt af hæstv. fjmrh. að fara fram með árásir á Alþýðusamband Íslands eins og hann gerði hér áðan. Hæstv. fjmrh. kann að finna sér eitthvert grand í því að þenja sig út af minnisblaði frá einum hagfræðingi Alþýðusambandsins og reyna að gera það tortryggilegt. En það breytir ekki hinu að hann hafði uppi stór orð um viðhorf Alþýðusambandsins og verkalýðshreyfingarinnar og fór fram með svo ósanngjörnum og óskynsamlegum hætti í samanburði á hugmyndum aðila vinnumarkaðarins frá því í haust og síðan skattatillögum ríkisstjórnarinnar að hann sló kollega sína út, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., sem höfðu áður gengið jafnlangt þannig að það hallaðist þá ekki á klyfjunum. En ef eitthvað var þá var þetta sýnu óskynsamlegra hjá hæstv. fjmrh., m.a. vegna þess að hæstv. fjmrh. er sá ráðherra hæstv. ríkisstjórnar sem þarf að eiga samskipti við launafólk og hann er einn stærsti viðsemjandi launafólks á Íslandi. Er hæstv. fjmrh. e.t.v. búinn að gleyma því verkefni sem hann á væntanlega fram undan, þ.e. að reyna að ná samningum við opinbera starfsmenn um kaup og kjör? Auðvitað er ekki nokkur leið, hæstv. forseti, að umræðunni ljúki án þess að okkur gefist a.m.k. eitthvert tóm til þess að svara þeim árásum sem haldið var uppi á fjarstadda aðila sem geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér á Alþingi og þá í fyrsta lagi um þetta minnisblað frá hagfræðingi Alþýðusambands Íslands. Hæstv. fjmrh. lætur eins og á því hafi verið gefin einhver heildarúttekt á ríkisfjármálum bæði í bráð og lengd, bæði því sem var, því sem er og því sem verður. Það er ekkert gefið í skyn á þessu minnisblaði. Þetta er einfaldlega minnisblað, samantekt um íþyngjandi aðgerðir í fjárlögum og skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Hvergi er gefið annað í skyn. Hvergi er gefið í skyn að það sé einhver debet og kredit reikningur og ég skil því ekki hvað hæstv. fjmrh. gengur til. Að sjálfsögðu er rétt að menn geri grein fyrir því hvað felst í þessu minnisblaði en það er þetta, hæstv. fjmrh., og hvergi er neitt annað gefið í skyn. Því er fullkomlega ómaklegt af hæstv. fjmrh. að fara með þessum árásum út af þessu eina blaði. Á fundi efh.- og viðskn. kom fram að þetta væri minnisblað sem gestur nefndarinnar hafði tekið saman á hlaupum rétt áður en hann kom til nefndarinnar, eingöngu til þess að glöggva sig á og hafa á einu blaði yfirlit yfir íþyngjandi aðgerðir í skattapakka og fjárlögum ríkisstjórnarinnar. Og það er það sem stendur á þessu blaði og þær tölur eru réttar fyrir utan eina sem mér sýnist að hafi skolast til, þ.e. að vaxtabæturnar á að skerða ef ég man rétt um 400 millj. en ekki 500 á árinu 1994. Menn geta svo deilt um . . .  Að öðru leyti verður auðvitað að segjast eins og er að það er með ólíkindum hversu ósvífin hæstv. ríkisstjórn er í því að bera saman tillögur aðila vinnumarkaðarins frá sl. hausti sem aldrei voru í sjálfu sér annað en hugmyndir á vinnustigi og síðan niðurstöðu sína í skattamálum. --- Hæstv. forseti, er hægt að fá hæstv. fjmrh. í salinn þannig að hann haldist hérna við? Hann kemst ekki út úr þinghelginni með því að forða sér úr salnum og auk þess væri allt í lagi að hæstv. forsrh. léti sjá sína göfugu ásjónu í þingsalnum svona augnablik í dag. --- En auðvitað er alveg óþolandi að hæstv. ríkisstjórn skuli fara fram með þessum samanburði á þeim hugmyndum aðila vinnumarkaðarins sem voru þar á borðum manna og síðan eigin skattastefnu. Hæstv. fjmrh. gleymdi að geta um ýmislegt þegar hann bar þessa hluti saman og telji hann að framsetning hagfræðings ASÍ og meðferð á staðreyndum sé ósanngjörn, hvað má þá segja um samanburð hæstv. fjmrh. við hugmyndir aðila vinnumarkaðarins? Hæstv. fjmrh. gleymdi að geta um það þangað til hann var minntur á það í andsvörum að hugmyndir aðila vinnumarkaðarins gengu út á það að gengið yrði ekki fellt og það munar að sjálfsögðu miklu í kjörum launafólks. Hæstv. fjmrh. gleymdi að geta þess að tillögur aðila vinnumarkaðarins gengu út á það að vextir lækkuðu. Það skiptir miklu máli fyrir skuldsett heimili í landinu. Hæstv. fjmrh. gleymdi að gera grein fyrir því að tekjuöflunin gerði ráð fyrir allt öðruvísi álagningu. Aðrir aðilar áttu að bera þungann af byrðunum en í skattastefnu ríkisstjórnarinnar, þ.e. fjármagnseigendur og hátekjufólk. Þessu gleymdi hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh., ætlunin var sú að verja kaupmátt launafólks en ekki skerða hann um 5--7% sem er borðleggjandi ef þessar ráðstafanir eru gerðar.

Ég vil vekja athygli hv. þm. á að hæstv. forsrh. er kominn í salinn.

Já, það er okkur stórfelldur heiður, hæstv. forseti, að fá hæstv. forsrh. til okkar og við gleðjumst saman rétt fyrir jólin yfir því. Ég verð að segja alveg eins og er að þessar rangfærslur og þessi ósanngjarni og ómaklegi málflutningur hæstv. fjmrh. m.a. í garð hagfræðings Alþýðusambands Íslands er kannski ekki það versta. Það versta var tónninn í ræðu hans ef maður á að leggja einhverja merkingu í það sem þarna virðist vera í samskiptum ríkisstjórnarinnar og verkalýðshreyfingarinnar. Ég ber kvíðboga fyrir framhaldinu ef þetta verður svona. Rétt fyrir jólin þegar ríkisstjórnin er að afgreiða skattamál sín og fjárlög og maður hefði haldið að þeir reyndu að sýna á sér mjúku hliðina ræðst hæstv. fjmrh. á verkalýðshreyfinguna annars vegar með því að segja: Þeir vildu vera miklu verri við launafólk en við í haust. Þeir voru með tillögur um enn þá meiri skattpíningu sem er auðvitað rangt, en hæstv. fjmrh. hélt því samt fram og í raun og veru sakar þannig verkalýðshreyfinguna um það að vera upphafsmenn að þeirri óhæfu sem ríkisstjórnin er svo að framkvæma nú í skattamálum. Þegar það andrúmsloft liggur svo fyrir sem þegar er orðið og hefur skapast bæði af stefnu ríkisstjórnarinnar og aðstæðum öllum eins og atvinnuleysinu og öðru slíku þá er varla hægt að hugsa sér vitlausari ræður en þá sem hæstv. fjmrh. hélt hér. Ég held að hann væri maður að meiri ef hann bæðist afsökunar á þessum orðum og færi fram með blíðmælum í stað þeirra skeytasendinga sem hann fór hér með. Ég held að hæstv. forsrh. mætti blanda sér í þann kór og reyna eftir því sem hægt er að skapa gott veður. Ég held að hæstv. ráðherrar og hæstv. ríkisstjórn verði að gera sér grein fyrir því hvernig ástandið í þjóðfélaginu er. Það virðist ekki hafa komist til skila. Skilaboðin virðast ekki hafa dugað. 900 manna fundur Dagsbrúnar, ályktanir verkalýðsfélaganna, það að 100 manns bættust á atvinnuleysisskrá Dagsbrúnar sl. föstudag. Hæstv. ráðherrar virðast ekki hafa frétt af þessu. Hvernig halda menn að ástandið sé þegar m.a. Dagsbrún er farin að taka um það ákvörðun að greiða atvinnulausum félagsmönnum jólauppbót úr eigin sjóðum í desember? Hvers vegna? Vegna þess að ástandið er þannig hjá þessum mönnum að þeir eru að reyna að jafna kjörin. Dagsbrúnarmenn hafa hugsun á því öfugt við hæstv. ríkisstjórn. En þetta er til marks um ástandið að þetta verkalýðsfélag gengur í eigin sjóði til að borga atvinnulausum félagsmönnum sínum desemberuppbót. Það mætti hæstv. ríkisstjórn hafa í huga. Er svo verið að biðja um traust? Hæstv. fjmrh. sagði heilagur í framan, mælandi fyrir þeim hlutum sem hér eru á ferðinni, að samskipti aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar þurfi að byggjast á gagnkvæmu trausti og velvilja. Er mikið traust í því fyrir verkalýðshreyfingu, sem samdi um það fyrir tæpu ári að barnabætur yrðu ekki lækkaðar, að ekki yrði hróflað við þeim nema í samráði við verkalýðshreyfinguna, að fá í andlitið frv. sem gerir ráð fyrir 500 millj. skerðingu í viðbót? Að vísu féll svo meiri hluti efh.- og viðskn. frá því, og gott og vel, en datt þá ofan á það ólánsama ráð í staðinn að lækka persónufrádrátt. En þetta var að sem birtist þrátt fyrir bókun með kjarasamningum á síðasta ári um að ekki verði hróflað frekar við barnabótum. Svo er verið að biðja um traust. Ríkisstjórn, sem hefur margsvikið öll sín loforð eins og þessi hefur gert í skattamálum og margsannað er, á að fara varlega í það að biðja aðra um að sýna sér traust og sanngirni eins og hér var gert. Menn geta rifist um skattleysismörkin og prósenturnar í þeim efnum. Ég tel að það sé ekki aðalatriði þessa máls hvort kjaraskerðingin er nákvæmlega 5%, 5,5%, 6%, 6,5% eða 7%. Reynslan mun leiða það í ljós og hún ein getur svarað því nákvæmlega hvernig kjörin þróast á næsta ári. Það fer m.a. eftir því hver verðlagsáhrif þessara aðgerða verða o.s.frv., hlutir sem við vitum ekki alveg fyrir. En stærðargráðan liggur fyrir og sömuleiðis nokkurn veginn stærðargráðan í því hversu mikið ríkisstjórnin er að þyngja skattbyrðina á einstaklinga. Það er óumdeilt, hæstv. forsrh. Ekki er hægt að neita því að raungildi persónufrádráttarins hefur lækkað um 15 þús. kr. síðan 1988 og þar af 6 þús. kr. í tíð þessarar ríkisstjórnar, því verður ekki mótmælt. Og það er ríkisstjórnin sem lofaði mönnum hækkun persónufrádráttar, ekki satt, hæstv. frammíkallandi, hæstv. forsrh.?

10%.

Ég held að ríkisstjórnin ætti að hafa áhyggjur af eigin frammistöðu og eigin loforðum áður en hún fer að hafa miklar áhyggjur af öðrum. Það væri hyggilegt, hæstv. forsrh. Þessi staðreynd blasir við og þessi eina aðgerð er að færa persónufrádráttinn niður úr rúmlega 60 þús. kr. niður í skattleysismörkin, úr rúmlega 60 þús. kr. niður í 57 þús. Því er ómótmælt. Ekki er hægt að neita því. Það eru staðreyndir, hæstv. fjmrh., sem þú varst að lýsa áðan eftir. Ég verð líka að segja að málflutningur hv. formanns efh.- og viðskn. sem í raun og veru gekk út á það, ef ég má leyfa mér að túlka orð hans, að af því að þetta væri svo erfitt með fjármagnstekjuskattinn, prósentan þyrfti að vera svo há til þess að skila einhverjum umtalsverðum fjárhæðum og af því að þetta væri svo strembið með hátekjuskattinn, þá væri best að skella þessu bara á láglaunafólkið. Í grófum dráttum var þetta það sem hv. formaður efh.- og viðskn. sagði. Ég held að almenningur í landinu hefði gert mikinn greinarmun á því hvort ríkisstjórnin hefði að einhverjum hluta til verið með almennar álögur á ferðinni og enginn neitar því að til slíks hefði getað þurft að koma ef hinum væri ætlað að taka á sig byrðar sérstaklega. Það sem stingur mest í augu, það sem ég held að sé að gera landsmenn meira og minna vitlausa, er það að enn einu sinni skuli fjármagnseigendunum algerlega sleppt. Ef ríkisstjórnin hefði sýnt einhvern heiðarlegan lit gagnvart fjármagnseigendunum og hátekjufólkinu þá hefði almenningur fremur umborið þessar álögur. Það er þannig. Það vantar í þetta réttlætið og sanngirnina sem er að gera það að verkum að fólk er að rísa upp til að mótmæla þessu og boða átök. Þetta er nú svona. Síðan er nauðsynlegt, hæstv. forseti, að vekja athygli ráðherranna á einu atriði enn sem mér finnst hafa skort á að menn taki inn í umræðuna um efnahagsmálin á Íslandi og það er fjárhagur heimilanna. Það er staða fjölskyldnanna í landinu, þessara mikilvægustu grunneininga í öllum þjóðfélögum. Við alþingismenn höfum í höndunum glænýjar upplýsingar mjög alvarlegs eðlis um það hvernig skuldastaða heimilanna í landinu hefur þróast á síðustu árum. Menn hafa talað mikið um skuldir í atvinnulífinu, skuldsetningu sjávarútvegsins og það er margt rétt sem sagt er um það. Sjávarútvegurinn er illa staddur. En það merkilega kemur samt í ljós að skuldsetning atvinnulífsins á Íslandi hefur sáralítið breyst sl. átta ár, nánast staðið í stað sem hlutfall af landsframleiðslu. Skuldir ríkissjóðs hafa aukist nokkuð samkvæmt sömu viðmiðun, en það eru skuldir heimilanna sem hafa margfaldast og þær aukast um 15 milljarða á ári núna milli ára síðustu þrjú eða fjögur árin. Það á að verða okkur öllum áhyggjuefni, hv. alþingismönnum, fleirum en þeim sem standa að núv. ríkisstjórn. Það að skuldir heimilanna, þ.e. skuldir þeirra umfram sparnað, aukast um 15 milljarða á ári ár eftir ár eru alvarleg tíðindi. Það þýðir að það kemur senn að miklum og almennum erfiðleikum hjá þessari mikilvægustu grunneiningu þjóðfélagsins, fjölskyldunni og heimilunum. Þessar upplýsingar er að finna í skýrslu Seðlabankans sem ég hef kallað skammdegisskýrsluna í umræðum undanfarin ár vegna þess að það vill svo til að hún kemur alltaf út í svartasta skammdeginu og því miður hefur það verið svört skýrsla a.m.k. sl. tvö ár og þó sennilega aldrei ljótari en núna. Sennilega er þetta mesta skammdegisskýrslan af þeim öllum sem Seðlabankinn sendir frá sér og þar á ég sérstaklega við upplýsingarnar sem koma fram um auknar skuldir heimilanna. Þetta ættu hæstv. ráðherrar að hafa í huga, m.a. þegar þeir eru að velta fyrir sér samskiptum sínum við fulltrúa launafólks í landinu í verkalýðshreyfingunni. Það væri óskynsamlegt af hæstv. ráðherrum að fara í þær viðræður ef þær verða þá einhverjar án þess að hafa kynnt sér slíkar staðreyndir. Hæstv. forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að hafa þetta langa ræðu með tilliti til aðstæðna hér, en eftir ræðu hæstv. fjmrh. gat ég ekki annað en farið yfir þetta nokkrum orðum. Ég hefði talið að ég væri að bregðast skyldu minni sem nefndarmaður í efh.- og viðskn. ef ég reyndi ekki að verja fyrir ómaklegum árásum fjarstaddan aðila sem ekki hefur tök á að bera hönd fyrir höfuð sér hér á Alþingi. Ég hef nú gert það. Ég mótmæli þessum árásum á Alþýðusambandið. Ég harma framkomu hæstv. ríkisstjórnar í garð verkalýðshreyfingarinnar og ég spái því að illa fari ef ríkisstjórnin sér ekki að sér í þessum efnum. Dugar þeim ekki sá tónn, sú fundarsókn, sá andi sem berst þeim utan úr þjóðfélaginu þessa dagana í gegnum fjölmiðlana? Þeir fara ekki mikið út úr húsi sjálfir, hæstv. ráðherrar, og það gerum við reyndir ekki fleiri, sumir hv. þm. þessa sólarhringana. Hæstv. forseti. Um brtt. er gott að segja, a.m.k. þann hlutann sem við stöndum að allir í efh.- og viðskn. og samkomulag varð um. Við látum meiri hlutann bera ábyrgð á uppfærslu liða eins og öðrum útreikningum sem þessu frv. tengjast og þeir eru því miður ekki nógu vel grundaðir í mörgum tilvikum. T.d. rakst nefndin á hreinar villur þegar þetta kom inn til nefndarinnar eða a.m.k. atriði sem rökréttara var að hafa með öðrum hætti eins og ég veit að hv. formaður efh.- og viðskn. getur staðfest. Það þegar nefndin tók málið til skoðunar milli 2. og 3. umr. sýnir okkur að auðvitað var ekki nógu vandlega að þessu unnið eins og því miður svo mörgum öðrum málum hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. forseti. Engin sátt getur orðið um þessa skattastefnu. Það er alveg ljóst. Ég spái því því að við séum ekki að sjá fyrir endann á þessu máli nú. Ég er alveg sannfærður um það að ef grundvöllur á að verða undir einhverju samkomulagi, einhverri sátt um kjör og kaup og lífskjör í landinu á komandi ári þá þarf m.a. að taka þessa hluti upp og ekki síst þessa hluti. Verkalýðshreyfingin gerir sér grein fyrir því að hún er ekki í færum um að sækja miklar kauphækkanir í viðræðum við viðsemjendur sína eins og aðstæður eru nú í þjóðfélaginu. Þar snúast málin e.t.v. frekar um að reyna að verja þann hlut sem menn hafa og tryggja atvinnuna í landinu. En það sem verkalýðshreyfingin getur ekki þolað er að á sama tíma skuli ríkisvaldið ráðast að henni með þessum hætti. Það gerir stöðu hennar óþolandi gagnvart umbjóðendum sínum, launamönnum í landinu. Þess vegna hlýtur verkalýðshreyfingin að þurfa að sækja leiðréttingu á þessum hlutum í komandi kjarasamningum. Það er óumflýjanlegt og það er þegar boðað. Það eru skilaboðin sem við í efh.- og viðskn. fengum frá gestum okkar úr verkalýðshreyfingunni. Í grófum dráttum þessi: Við vitum að það eru ekki færi til að gera miklar kaupkröfur um hærri laun við núverandi aðstæður í íslenska þjóðfélaginu en við viljum réttlæti og við þolum ekki þessar árásir ríkisvaldsins. Ef hæstv. ríkisstjórn á að hafa einhverja von um það að ná samkomulagi um málefni þjóðfélagsins mun hún þurfa meira og minna að draga þessa hluti til baka strax á nýju ári. Og við munum að sjálfsögðu leggja okkar lið í þeirri baráttu. Að lokum þetta, hæstv. forseti, þó margt meira hefði mátt um þetta segja eins og hugur minn stendur reyndar til. Stjórnarandstaðan á þinginu gerir sér auðvitað grein fyrir því að ríkisstjórnin verður að lokum að fá skattastefnu sína og það verður ekki í okkar valdi né okkar vilji að reyna að koma í veg fyrir það eða tefja það að hún komist til framkvæmda sem venja er um áramót. En ég segi: Verði þeim að góðu, hæstv. ríkisstjórn, að fá þessa skattastefnu. Skyldi það ekki vera svo að það verði ríkisstjórnin sjálf og þeir aðilar sem að henni standa sem harma það mest að hún verði samþykkt hér ef það verður.

Frú forseti. Hv. þm. talaði heilmikið um réttlætismál og ég skal ekkert um það efast að réttlætiskennd hans sé mikil og merkileg og til staðar á þessum lokadögum aðventu fyrir jólin. Ég hef reyndar ekki enn þá fengið fullnægjandi skýringu á því hvernig á því stendur að þingmanninum, sem er svo fullur réttlætiskenndar, og félaga hans, hv. formanni Alþb., sem sátu í ríkisstjórn í tvö og hálft ár með flokkum sem vildu koma á fjármagnstekjuskatti tókst ekki að gera það á þeim tíma. Þessi ríkisstjórn hefur ekki setið jafnlengi, munar nokkru enn þá og samt er það talinn vera verulegur skortur á réttlætiskennd að setja ekki skatt á fjármagnstekjur en það lá ekki einu sinni fyrir fullmótað frv. um það efni eftir tvö og hálft ár. Ég hef ekki fengið fullnægjandi skýringar á því. Fyrst réttlætiskenndin var til staðar og allir þessir flokkar í ríkisstjórn, af hverju komu þeir þessu ekki fram á tveimur og hálfu ári? Ég hugsa að almenningur eigi bágt að skilja það fyrst þetta er gríðarlegt réttlætismál og fulltrúar réttlætisins voru allir saman komnir í síðustu ríkisstjórn. Í annan stað vil ég nefna þegar þingmaðurinn vekur athygli á því, og ég geri ekki lítið úr því að skuldir heimilanna eru vaxandi, að þingmaðurinn hlýtur að átta sig á að stóraukin húsnæðislán og húsbréfaútgáfa, sem var einmitt tekinn upp í síðustu ríkisstjórn, eykur stórkostlega skuldir heimilanna. Við gefum út húsbréf fyrir 12--15 milljarða á ári. Eru menn að mótmæla slíku? Vilja menn ekki að slíkt eigi sér stað? Tóku menn ekki þátt í slíku? Stóðu menn ekki að slíku? Menn hljóta að ræða þessa hluti í samhengi. Ég hef ekki fengið skýringar á því fyrst réttlætið átti meira og minna aðild að ríkisstjórn í tvö og hálft ár að þeir skyldu ekki koma fram þessum atriðum um fjármagnstekjuskattinn, ekki einu sinni undirbúa hann þannig að það væri nothæft.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. fer jafnan eins. Þegar hann kemst í kastþröng þá flýr hann á vit fortíðarinnar og byggir málsvörn sína á því að hlutirnir hafi verið svona eða hinsegin, menn hafi verið vondir eða verri í gamla daga og víkur sér auðvitað undan því að svara fyrir stefnu sinnar eigin ríkisstjórnar og nútíðina. Þetta er auðvitað ekki merkilegur málflutningur. Ef hæstv. forsrh. hefur kynnt sér málið veit hann væntanlega og getur þá fengið um það upplýsingar hjá vini sínum hæstv. fjmrh. að þetta mál, skattlagning fjármagnstekna, var komið mjög langt. Fjmrn. hafði í raun og veru unnið alla þá tæknivinnu sem til þurfti og kom út í hvítri bók haustið 1990. Hitt hefur ekki verið neitt leyndarmál að í ríkisstjórn voru að nokkru leyti skiptar skoðanir um það mál og flokkur er nefnist Alþfl. stóð fyrst og fremst gegn þessari breytingu þá og hafði að vísu kannski til þess stuðning víðar að þannig að Alþb. fékk því miður ekki eitt ráðið. En það er alveg ljóst að undir forustu fyrrv. fjmrh. var þetta mál mjög langt á veg komið, tæknilega unnið og ríkisstjórnin þarf að fá þessa hvítbók til þess að nýta sér þann árangur sem þá lá fyrir. Enginn vafi er á því að það hefði átt að vera auðvelt verk á grundvelli þeirra vinnu að koma á skattlagningu fjármagnstekna veturinn 1991--1992. Um skuldir heimilanna og húsbréfin og húsnæðismálin þá er það auðvitað ljóst að stóraukið fjármagn í húsnæðiskerfinu frá og með 1986 á þarna hlut að máli. Ég er sammála hæstv. forsrh. um það. En Seðlabankann segir líka á bls. 4 í skýrslu sinni að aðgerðir ríkisins á sviði skattamála spili þarna stórt hlutverk. Það er sú hliðin sem ekki síst snýr að ríkisstjórninni núna og menn eiga að hafa í huga. Hvar enda þessir auknu skattar annars staðar en í auknum skuldum heimilanna? Ég spái því miður að að stærstum hluta lendi þessar nýju álögur í aukinni skuldasöfnun heimilanna vegna þess að kaupið er lækkandi, atvinnan er minnkandi, og hvar á þá fólkið að taka peningana til þess að borga þessa auknu skatta? Þetta mun því miður lenda í auknum skuldum og talan næsta ár verður e.t.v. 20 milljarðar í staðinn fyrir 15.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins fjalla um nokkur atriði sem minn ágæti félagi í efh.- og viðskn. hefur rætt hér um. Í fyrsta lagi ef á að ná rúmlega 4 milljörðum inn í tekjuskatt með óbreyttum skattleysismörkum en aðeins með því að hækka prósentun þá slæ ég svo á að það er verið að hækka hana um 4,5% upp í 44--45%. Við getum skoðað þetta betur eftir áramótin. Í öðru lagi vil ég benda á það að þær tillögur sem Alþb. lagði fram við fjárlagaumræðuna um hátekjuskatt upp á 1.600 millj. mundu þýða hátekjuskatt upp á 20% þar til viðbótar fyrir tekjur yfir 200 þús. á einstaklinga og 400 þús. á hjón þannig að þá erum við komin í 64--65% með skattprósentuna. Þetta er nú allt og sumt. Í þriðja lagi vil ég benda á að verið er að fella niður aðstöðugjald eins og virðist hafa farið fram hjá sumum og það þýðir að ríkið er að taka það á sig núna, en mun væntanlega lækka skatta um næstu áramót þegar sveitarfélögin taka þetta á sig með öðrum hætti og þá verður sjálfsagt skemmtilegra að vera í efh.- og viðskn. en núna. Í fjórða lagi vil ég benda á það að tekjur ríkissjóðs í heild verða nánast óbreyttar milli 1992--1993. Í fimmta lagi vil ég benda á það að Alþb. lagði líka fram tillögu um sérstakan fjármagnstekjuskatt sem hefði þýtt 20% skatt á brúttótekjur sem hefði hækkað vexti og eytt atvinnu. Í sjötta lagi vil ég benda á það að skuldsetning fyrirtækja var 50% af landsframleiðslunni 1980 en er 75% núna. Í sjöunda lagi vil ég benda á það að á ferðinni eru tölur um 7% lækkun á kaupmætti ráðstöfunartekna sem er algerlega út í hött vegna þess að það þýddi að tekjur þyrftu að lækka um 16 milljarða eða kaupmáttur lækkaði sem svaraði 16 milljörðum. Hvernig menn geta galdrað upp slíkar tölur er mér alger ráðgáta enda er það alls ekki hægt. Aðalverkefnið sem við stöndum frammi fyrir er að treysta atvinnuna. Það höfum við verið að reyna að gera, m.a. með gengisfellingunni og það er láglaunafólkinu mest í hag að hafa vinnu.

Virðulegi forseti. Hv. formaður efh.- og viðskn. á nú að vita betur en svo að leggja sjálfstæðar tillögur sem við fluttum og komu reyndar fyrst fram í okkar tillögum í efnahags- og atvinnumálum á sl. hausti ofan á skattatillögur ríkisstjórnarinnar. Við lítum að sjálfsögðu svo á að þær séu sjálfstæðar tillögur og fluttar við gildandi lög og gildandi reglur um skattlagningu. Mér er alveg ljóst að við seilumst þarna nokkuð langt enda teljum við að það þurfi að leggja miklar byrðar á þetta hátekjufólk og fjármagnseigendurnar og við gerum okkur fullkomlega grein fyrir því að við erum þarna við efri mörk. Ég segi alveg í fullri hreinskilni, við mundum að sjálfsögðu sætta okkur við eitthvað minna ef það reyndist ekki tæknilega greiðfært að koma þessari álagningu á. Ég segi auðvitað að minna mætti gagn gera. Þótt við næðum ekki nema 1.000--1.200 millj. í hátekjuskatt væri það verulegur árangur og við hefðum talið að það ætti að vera hægt að ná þar 1.500 millj. Sama má segja um fjármagnstekjuskattinn. Þó við næðum ekki nema milljarði til 1.500 millj. væri það mikill árangur þó við næðum kannski ekki þessum tveimur sem við vorum að horfa á. Ég held að það sé einmitt þessi skortur á viðleitni sem fari verst með hæstv. ríkisstjórn. Í sambandi við skuldir fyrirtækjanna þá nefndi ég átta ár, hv. formaður efh.- og viðskn., og það var ástæðulaust og þarflaust að leiðrétta mig því það sem ég sagði er nákvæmlega rétt um það mál. Það stendur í skýrslu Seðlabankans --- og ég hef ekki traustari heimild --- að í árslok 1984 hafi skuldir fyrirtækjanna verið 74% af landsframleiðslu. Þær eru 75% í dag. Á þessu átta ára tímabili hafa þær þarna hækkað um 1% og ég kalla það nánast að standa í stað. Er ekki hv. formaður efh. og viðskn. mér sammála um það?

Finnst þér þær nógu miklar?

Svona aulafyndni svara ég ekki, hv. þm. Þetta er svo vitlaust. Við höfum átt orðaskipti um það og rætt t.d. skuldastöðu sjávarútvegsins og ég tók það sérstaklega fram að hún væri mikil og alvarleg en breytingin sem við vorum að ræða voru skuldir heimilanna og það er greinilegt að hv. formanni efh.- og viðskn. fer eins og hæstv. forsrh. að hann vill sem minnst um þau mál tala, snýr sér að fortíðinni.

Virðulegi forseti. Allar þær aðgerðir sem verið er að gera núna, bæði að fella gengið og eins að fella niður aðstöðugjaldið og breyta þessum sköttum, eru fyrst og fremst til þess fólgnar að hjálpa heimilunum til þess að tryggja atvinnuna. Ég hygg út af þeim orðum sem hafa fallið hjá hv. þm. um næstu kjarasamninga að það væri verðugt verkefni aðila vinumarkaðarins í þeim að gera einhverjar þær aðgerðir sem duga til þess að snúa hlutunum við og ég held að það sé á færi þeirra. Ég bendi sérstaklega á það að þeir stjórna saman lífeyrissjóðum landsmanna og mér finnst að það sé allt of metnaðarlítið markmið sem kom fram þar að setja aðeins 5% af ráðstöfunartekjum lífeyrissjóðanna í hlutabréf. Ég bendi líka á það að lækkun tekjuskattsfyrirtækjanna hvetur mjög til sparnaðar í fyrirtækjum. Ég bendi líka á það að við ætluðum að hafa hlutabréfaafsláttinn áfram við lýði. Ég bendi líka á það að gengisfellingin eykur samkeppnishæfni atvinnulífsins, bæði útflutningsatvinnuveganna og heimamarkaðsgreinanna og ég segi að með þessu öllu saman erum við að reyna að halda uppi atvinnu eins mikið og við getum. Ég held að það sé hægt að gera það enn þá betur og ég tel að það sé verðugt verkefni aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar í komandi kjarasamningum að reyna að gera eitthvað af viti í því að auka eigið fé atvinnulífsins, fá nýtt eigið fé inn í fyrirtækin þannig að þeir sem stjórna fyrirtækjunum í dag séu ekki alltaf að skera niður og spara heldur fari að horfa út á við, fjárfesta og sækja fram.

Hæstv. forseti. Ég virði það við hv. þm. Vilhjálm Egilsson að reyna að bera sig mannalega og halda hvatningarræðu eins og hann væri staddur á ungmennafélagsfundi. En það voru ekki heppileg ummæli af hans hálfu að nú væri verðugt verkefni fyrir aðila vinnumarkaðarins að grípa til ráðstafana til að treysta atvinnuna. Voru það ekki aðilar vinnumarkaðrins sem voru í vinnu og buðu hæstv. ríkisstjórn upp á samstarf sem hæstv. ríkisstjórn hafnaði, því miður? Það er upphaf ógæfunnar. Gæfuleysi ríkisstjórnarinnar var svo algert á sl. hausti að það leit út fyrir að innan fárra sólarhringa mætti nánast innsigla þjóðarsátt um ráðstafanir til að reyna að treysta atvinnu, til að dreifa þessum byrðum. En hvar var það sem hafnaði þeirri sáttahönd? Það var ríkisstjórnin sem rauf það samstarf og keyrði fram með stefnu sína í ríkisfjármálum og skattamálum. Það liggur alveg fyrir hvernig slitnaði upp úr þeim viðræðum. Og koma nú og segja: ,,Svo væri fínt að aðilar vinnumarkaðarins kæmu svo og leystu atvinnuleysisvandann fyrir okkur eftir áramótin.`` Það er dálítið sérkennilegt af talsmönnum sömu ríkisstjórnar og sleit samstarfi eða viðræðum um slíka þjóðarsátt sem voru í gangi og leit út fyrir að gæti tekist. Og nota sér svo upplýsingar úr þeirri vinnu með þeim svívirðilega hætti, liggur mér við að segja, hæstv. forseti, sem ráðherrarnir gera nú, að reyna að kenna verkalýðshreyfingunni um að hún hafi jafnvel viljað ganga enn lengra í skattpíningu, það segir allt sem segja þarf um það hvernig ríkisstjórnin hegðaði sér í þessu sambandi. Nú ætla ég væntanlega í síðustu ræðu um þessi skattamál væntanlega fyrir jólin að koma með eitt hollráð til hv. formanns efh.- og viðskn. svipað og hann er að gefa aðilum út í bæ, ég fer ekki lengra en hérna í næstu sætisröð. Ég held að það væri hollt og þarft verkefni fyrir hv. þm. að gera upp við sig hvort hann getur stutt þessa ríkisstjórn.

Virðulegur forseti. Ég skal ekki lengja umræðuna mikið. Hún er komin rækilega til skila út í þjóðfélagið og hún hleypur ekkert frá okkur. Hún verður þar til staðar og við munum mæta henni aftur þegar við komum til þings að loknu jólaleyfi. Ég vil leyfa mér að segja, því miður. Því miður munum við mæta umræðunni aftur af enn meiri þunga þegar við komum aftur til starfa á nýju ári. Ég segi því miður því að staðan er þannig núna að við þurfum sjálfsagt að leita langt til baka til að finna þann tíma sem eins margir geta ekki horft fram á gleðileg jól af fjárhagslegum og efnahagslegum ástæðum og gerist nú í vetur. Hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði áðan að þessar aðgerðir miðuðu allar að því að treysta atvinnuna og stöðu heimilanna. Nú vil ég ekki draga í efa að það hafi verið meining hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans að svo yrði en því miður hefur það mistekist í öllum meginþáttum. Við stöndum frammi fyrir aðgerðum sem líta þannig út að hátekjufólki og fjármagnseigendum hefur verið hlíft við að taka eðlilegan skerf á sig í þessum aðgerðum. Hlutur þeirra lægst launuðu hefur verið aukinn með lækkun persónuafsláttar. Flöt skerðing á ráðstöfunartekjum blasir við yfir allan launaskalann, í raun allt sviðið því að þeir sem eru á atvinnuleysisbótum sleppa ekki einu sinni við afleiðingar gengisfellingarinnar. Einnig blasir við að ýmislegt í því sem snýr að atvinnulífinu er svo óhönduglegt að allt bendir til þess að það muni draga úr atvinnu. Verið er að leggja nýja skatta á jaðargreinar varðandi hvað þær þola í skattlagningu sem m.a. Þjóðhagsstofnun hefur sýnt okkur fram á að muni væntanlega þýða samdrátt í atvinnu. Þar nefni ég fyrst og fremst ferðamálin og beini þeim orðum til hæstv. samgrh. sem barðist á síðasta kjörtímabili hatrammri baráttu fyrir því að lækka skatta á ferðamál. Það er síðan hlutverk þess sama manns, nú sem hæstv. ráðherra, að auka skattlagningu á ferðamál með ófyrirséðum afleiðingum. Hvað er síðan fram undan? Hvað tekur við þegar við mætum hér aftur eftir áramótin? Það sem blasir við ef ekkert verður að gert eru stórfelld átök á vinnumarkaði og merkilegt nokk, þá beina samtök launþega spjótum sínum ekki að atvinnurekendum, meðal atvinnurekenda og launafólks hefur í raun myndast breið samstaða á síðustu árum, spjót aðila vinnumarkaðarins og þá sérstaklega launþegahreyfingarinnar beinast númer 1, 2 og 3 að ríkisstjórninni. Ég veit að hæstv. ríkisstjórn tekur ekki mark á ASÍ. Það kom fram í máli hæstv. fjmrh. auk þess sem hæstv. ráðherra fór á mjög ósmekklegan hátt með tilvitnanir í skýrslu ASÍ um aðgerðir í atvinnumálum frá því í haust. Ég mun ekki lengja ræðu mína með því að tíunda á hvern hátt það var gert. Ég veit líka að hæstv. ríkisstjórn tekur ekki mark á stjórnarandstöðunni. Það höfum við fundið og heyrt nú á síðustu dögum en ég bið hæstv. ríkisstjórn að hugleiða orð tveggja varaþingmanna Sjálfstfl., Hrafnkels A. Jónssonar á Austurlandi og þess sem hér situr nú sem 1. þm. Vestf., Guðjóns A. Kristjánssonar, formanns Farmanna- og fiskimannasambandsins. Það verður tekið eftir því í atkvæðagreiðslu á eftir hvernig sá forustumaður launþega fylgir eftir þeirri ályktun sem birtist frá samtökum hans í Ríkisútvarpinu í dag. Virðulegi forseti. Ég minni á það hér að það var fráfarandi ríkisstjórn, sem með góðri samvinnu við aðila vinnumarkaðarins, kom á þjóðarsáttinni 1990 þar sem verðbólgan var kveðin niður og lagður nýr grunnur til framfara. Það verða að mínu mati eftirmæli hæstv. núv. ríkisstjórnar að vera sú ríkisstjórn sem glutraði þessu niður aftur. Hún fékk tækifærið upp í hendurnar til að fylgja þessu starfi eftir en dómurinn í dag er sá að henni mistókst. Við í stjórnarandstöðunni lýstum því yfir í nefndaráliti okkar við 2. umr. að við værum tilbúnir til samstarfs við ríkisstjórnina og aðila vinnumarkaðarins til að vinna okkur út úr þeim ógöngum sem núv. hæstv. ríkisstjórn er búin að koma okkur í. Það tilboð stendur enn. Það er í raun að mínu mati sú eina færa leið sem nú er fram undan. Ríkisstjórnin hefur ekkert traust úti í þjóðfélaginu, ekki þarf annað en að labba út í banka eða á bensínstöð til að heyra það. Það verður að koma til ný þjóðarsátt og væntanlega þá því miður undir forustu --- ég á kannski ekki að segja því miður --- hún verður að vera undir forustu væntanlega nýrrar ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. mun kannski hafa forustu um að formaður Alþfl. fái að verða forsrh. eins og formaður hans bauð eftir síðustu kosningar. Hv. þm. talaði um að stjórninni hefði mistekist að treysta atvinnu. Við skulum aðeins skoða nokkrar staðreyndir. Við höfum heyrt tillögur um að leggja skatta á vexti. 20% skatt frá Alþb., síðan voru á floti tillögur í sumar að vegna aðstöðugjaldsins ætti að leggja 15% skatt á, samtals 35% skattur. Hvað hefði þetta þýtt fyrir atvinnuna? Þetta hefði eytt atvinnu, þetta hefði hækkað vexti og haft stórkostlega skaðvænleg áhrif á atvinnulífið í landinu. Ég vil benda á það að gengisfellingin var 6%. Þar af voru 3% vegna breytingar á myntum innbyrðis en síðan raunveruleg gengisfelling upp á 3%. Þetta styrkir að sjálfsögðu atvinnu. Þetta styrkir fyrirtækin. Síðan er aðstöðugjaldið fellt niður. Það hjálpar fyrirtækjunum, það hjálpar atvinnulífinu. Þá er verið að jafna virðisaukaskattinn en hann á ekki að koma á ferðaþjónustuna fyrr en í ársbyrjun 1994. Það gefst nægur tími þegar allt aðstöðugjaldsdæmið verður gert upp í heild til að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir að þetta bitni svo mikið á ferðaþjónustunni sem útflutningsgrein. Síðan er verið að setja inn hvata til eiginfjármyndunar í atvinnulífinu bæði innan fyrirtækjanna og eins er verið að viðhalda hlutabréfaafslættinum. Lífeyrissjóðirnir ætla að kaupa hlutabréf fyrir 1.800 millj. kr., þeir þyrftu þó að leggja fram miklu meira. En það sem fyrst og fremst mun tryggja atvinnuna á næsta ári er líka sá stöðugleiki sem ég veit að allir eru sammála um og enginn mun fara að kasta frá sér í einhverri vitleysu.

Virðulegur forseti. Það gleður mig að hv. 5. þm. Norðurl. v. er farinn að hugleiða hver verði næsti forsrh. Það segir mér að hann ætli þessari ríkisstjórn ekki langa lífdaga. Annað ,,komment`` gef ég ekki á þá yfirlýsingu hans. En við þurfum ekki, hv. þm., annað en skoða það litla sem við höfum séð frá Þjóðhagsstofnun um áhrif þeirra aðgerða sem nú er verið að grípa til þar sem kemur fram að þetta dregur saman þjóðarframleiðslu um 8--10 milljarða með samsvarandi samdrætti. Sú hámarksspá sem Þjóðhagsstofnun var með fyrir nokkrum vikum um atvinnuleysi er nú orðin lágmarksspá. Það segir okkur allt sem segja þarf um stöðuna í atvinnulífinu. Ég hef alla tíð stutt það að aðstöðugjaldið væri lagt niður. Ég hef ítrekað, bæði í blaðagreinum og í umræðu sem ég hóf í haust, lagt það til að við yrðum að færa kostnað af atvinnulífinu yfir á almenning. En ég er algerlega mótfallinn því hvernig það er framkvæmt og annað það að við vissum það allan tímann að sú leið væri ekki fær nema í nánu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins, bæði launþega og atvinnurekenda. Það hefur mistekist og þess vegna blasir ekkert annað við en stórfelld átök ef ekki tekst að ná aftur samstöðu með stærstu hagsmunaaðilunum í þjóðfélaginu en hún er engin eins og er.

Hæstv. forseti. Ég vil benda á að aðilar vinnumarkaðarins voru ekki endilega sammála um það til hvaða aðgerða ætti að grípa til að koma í stað aðstöðugjaldsins. Ég held að allir hafi t.d. verið sammála um það að sú tillaga sem gerð var um vaxtaskatt upp á 5% mundi hækka vexti, mundi íþyngja fyrirtækjunum og mundi eyða atvinnu. Síðan vil ég líka vekja athygli hv. þm. á því að hann talaði um 8--10 milljarða samdrátt í þjóðartekjum á næsta ári samkvæmt Þjóðhagsstofnun. Ég vil biðja hann líka um að bera þá tölu saman við þær tölur sem hafa verið nefndar hér um 7% lækkun á kaupmætti ráðstöfunartekna sem þýðir um 16 milljarða kr. Hvernig hann getur komið því heim og saman skil ég ekki.

Virðulegur forseti. Ég vil benda hv. 5. þm. Norðurl. v. á það að ég hef hvorki í þessum ræðustól né annars staðar tekið mér í munn þá tölu að kaupmáttur hafi lækkað um 7% heilt yfir. Það bið ég hann að hafa í heiðri. Í öðru lagi lá það allan tímann ljóst fyrir að aldrei yrði alger samstaða milli aðila vinnumarkaðarins um þær erfiðu aðgerðir sem þurfti að grípa til, þann ramma graut eins og formaður Vinnuveitendasambands Íslands orðaði það. Hv. þm., þar kom til kasta hæstv. ríkisstjórnar og þar var stóri bresturinn. Hæstv. ríkisstjórn hafði ekki þá forustu sem þurfti til að leiða málið til lykta. Þjóðin stendur frammi fyrir því í dag og fleiri og fleiri átta sig á því.

Hæstv. forseti. Sá var tónninn í ræðu hv. 6. þm. Norðurl. e., Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar, að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin væri nú að beita sér fyrir væru ekki komnar til af brýnni nauðsyn heldur væru í einhvers konar leikaraskap hjá ríkisstjórninni og einstökum ráðherrum. Þetta sýnir auðvitað mikið alvöruleysi. Við vitum öll að þjóðin stendur nú frammi fyrir meiri erfiðleikum en hún hefur staðið frammi fyrir svo áratugum skiptir. Ef við tölum einungis um þann mikla samdrátt sem hefur orðið í veltuumsvifum í þjóðfélaginu þá munar þar um marga milljarða í fjárlögum. Við sjáum að þorskstofninn er veikari en við vitum áður dæmi til. Við sjáum að Járnblendiverksmiðjan stendur frammi fyrir miklum erfiðleikum og það er óvissa um ýmsa aðra þætti í stóriðju og þar fram eftir götunum. Tekjur vegna varnarliðsins dragast saman o.s.frv. Á sama tíma og við sjáum að ytri aðstæður í þjóðfélaginu eru versnandi verða ýmsir til þess nú þessa síðustu daga fyrir jólin að reyna að slá ryki í augu fólks með því að halda því fram að allt þetta yrði miklu betra en ella ef fyrrv. forsrh. væri hér áfram. Þá mundi þorskum fjölga í sjónum, þá mundi verð á áli erlendis fara hækkandi og þar fram eftir götunum. Auðvitað sjá allir í gegn um ummæli af þessu tagi svo barnalegur sem þessi áróður er. Staðreyndin er vitaskuld sú að þessi ríkisstjórn tók við mjög erfiðu búi. Við verðum nú að leggja ýmsar álögur á þjóðina sem við vildum vera lausir við að gera vegna þess að skuldasöfnun hefur verið geigvænleg á síðustu árum og vegna þess að undirstöður atvinnulífsins eru mun veikari en áður var látið í veðri vaka.

Virðulegur forseti. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að hæstv. samgrh. kaus að minnast ekki einu orði á það sem ég beindi sérstaklega að honum en það voru aðgerðirnar í ferðamálum. Það segir sína sögu um samvisku þessa hæstv. ráðherra og að hann vill ekki bera saman þessar aðgerðir við málflutning hans sem almenns þingmanns á síðasta kjörtímabili. Í öðru lagi vil ég minna hæstv. ráðherra á það þegar hann segir að sá sem hér stendur tali eins og engir erfiðleikar séu að ég hóf umræðu um atvinnumál strax á haustþingi og fór yfir þá erfiðleika sem við stóðum frammi fyrir og meira um það getur hæstv. ráðherra lesið í þingtíðindum. Ég nefndi reyndar líka í grófum dráttum þær aðgerðir sem þyrfti að grípa til. Ég get vitnað í fleiri ræður sem hv. þm. hefur haldið hér úr þessum stól og sömuleiðis í blaðaskrif. Þessum áróðri hæstv. ráðherra vísa ég því algerlega á bug. Hins vegar er ég algerlega ósammála því hvernig ríkisstjórnin vinnur úr þessum málum. Hæstv. ráðherra sagði að þorskstofninn væri veikari, hann sagði að atvinnulífið væri veikara. Þetta er hvort tveggja rétt, því mótmæli ég ekki. En það sem er verst, hæstv. ráðherra, er það að við höfum veikari ríkisstjórn við völd á Íslandi í dag en verið hefur um langt árabil. 
            

Hæstv. forseti. Það kvað við annan tón í ræðu hv. þm. í síðustu ræðu hans og hann viðurkenndi þá hina miklu erfiðleika sem við stöndum nú frammi fyrir. Varðandi ferðaþjónustu vil ég að það komi fram að með efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar hafa ýmis útgjöld vegna ferðaþjónustu verið lækkuð. Ég nefni sérstaklega bæði aðstöðugjald og tryggingagjald sem lækkar um 3,5% á öllum liðum ferðaþjónustu. Jafnframt er áfram í athugun með hvaða sértæku ráðstöfunum við getum reynt að draga úr kostnaði við ýmsa þá þætti sem viðkvæmir eru. Hitt er öldungis rétt hjá hv. þm. að einkum hátt matarverð og ýmislegt annað hér á landi hefur orðið okkur til trafala í ferðaþjónustunni. Auðvitað er erfiðara um vik núna þegar almennir erfiðleikar eru í þjóðfélaginu að grípa til ýmissa sértækra ráðstafana, lækka matarverð og þar fram eftir götunum en áður þegar veltuaukning var mikil, þegar verð á mörkuðum erlendis fór vaxandi og nógur þorskur var í sjónum. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri en vil aðeins láta í ljós ánægju mína yfir því að þingmaðurinn talaði nokkuð á öðrum nótum og er hættur að hamra á því einu sem auðvitað ber ekki vott um vandaðan málflutning að ríkisstjórnin kjósi að efna til vandræða. Staðreyndin er sú að við stöndum frammi fyrir erfiðleikum sem þetta þjóðfélag hefur ekki staðið frammi fyrir svo áratugum skiptir og af þeim toga eru þær efnahagsráðstafanir sem við erum nú að beita okkur fyrir.

Virðulegur forseti. Óvönduðum málflutningi mínum gagnvart ráðstöfunum í atvinnulífinu á þessu þingi vísa ég algerlega á bug og vísa eins og áður í ræður mína þar um. Hins vegar mun ég, hæstv. ráðherra, berjast á móti því óréttlæti sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að framfylgja í aðgerðum sínum eins og hún útfærir þær. Varðandi ferðamálin vil ég segja þetta, hæstv. samgrh.: Aðstöðugjaldið er almenn aðgerð sem kemur öllu atvinnulífi til góða og er ekki sérstök aðgerð gagnvart ferðamálum. Eins og formaður Vinnuveitendasambandsins orðaði það, það væri afspyrnuvitlaust að nota þessa niðurfellingu skatta til að rýma til fyrir öðrum sköttum. Það er síðan í takt við aðrar aðgerðir núv. hæstv. ríkisstjórnar að ætla sér að nota síðan það ár sem er fram undan þar til þessar aðgerðir koma fram af fullum þunga til þess að finna einhverjar mótaðgerðir. Þetta hefur verið gangur mála hjá núv. hæstv. ríkisstjórn. Það hefur ekki verið ár sem hefur verið um að ræða oft og tíðum, það hefur verið dagurinn sem þurfti til að vinda ofan af því sem gert var í gær. Því miður eru vinnubrögðin þau og ekkert, sem við höfum fengið í efh.- og viðskn. í vetur, bendir til þess að núv. hæstv. ríkisstjórn sé að vinna að einhverju sem heitir heildstæð skattastefna. Þetta byggist allt á skyndiákvörðunum sem eru ákveðnar á næturfundum, breytt daginn eftir og í þriðja sinn aftur næsta dag. Því miður er gangur vinnubragðanna á þennan hátt.

Virðulegi forseti. Það er kannski í upphafi ræðu minnar rétt að vitna í dagblað, með leyfi hæstv. forseta, Dagblaðið í dag vegna þess að þar er fjallað um stjórnarandstöðuna og haft eftir hæstv. utanrrh. eftirfarandi fáeinar línur í lok umfjöllunarinnar: ,,Ríkisstjórnin náði því fram sem henni var nauðsynlegt, fjárlögum, tekjuöflunarfrv. og öðru sem fylgir. Trúlega hefur mörgum stjórnarliðanum verið ósárt um þó mas stjórnarandstöðunnar um skattamál dyndi ekki í eyrum fólks milli hátíða, sagði Jón Baldvin.``  Ýmis orð hafa fallið um réttlæti og sanngirni en eitt er ég sannfærður um að það er útilokað að finna nokkru réttlæti eða sanngirni stað í þeim ákvörðunum sem liggja hér til grundvallar því að fella niður aðstöðugjald og setja þær álögur á launafólk í landinu. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir það mikið slys einfaldlega vegna þess að menn voru sammála um að það þyrfti að losna við aðstöðugjaldið og að það þyrfti að fá einhverja aðra tekjustofna í staðinn fyrir sveitarfélögin að ganga það mál ekki til enda. Halda menn virkilega eftir reynslu fyrri ára að það verði auðvelt verk á því ári sem er að koma að finna tekjustofna í staðinn fyrir aðstöðugjaldið? Ég spái því að það verði kannski um þetta leyti næsta ár svipuð staða í málinu og núna og að það verði eingöngu um að ræða einhverjar málamyndatillögur um hækkanir á gjöldum eða nýjum sköttum til sveitarfélaganna af bílum eða einhverju því um líku sem muni ekki draga nema hluta af því sem þarf upp í aðstöðugjaldið. Ég held því miður að það að menn báru ekki gæfu til þess að ganga málið til enda muni þýða í framtíðinni hærri skatta á láglaunafólk í landinu. Þannig held ég að það verði. Annars var merkilegt að heyra í hv. 5. þm. Norðurl. v. og formanni hv. efh.- og viðskn., Vilhjálmi Egilssyni, þegar hann var að tala um að það mætti ekki setja skatta á fjármagnstekjur einfaldlega vegna þess að það þýddi aðeins hærri skatta og hærri vaxtagjöld. Það kæmi strax fram í vaxtagjöldum. Er hann svo bláeygður að hann haldi það að hækkaðir skattar á almenning muni ekki koma einhvers staðar fram? Að verkalýðshreyfingin í landinu verði ekki að ná því til baka sem þarna er tekið? Hvers vegna dettur manninum í hug að fjármagnseigendur muni fá þetta allt til baka í hækkuðum vöxtum en fólkið í landinu sem fær á sig hækkaða skatta muni ekki bregðast við á nokkurn hátt? Hvað kemur mönnum til að halda slíkt? Það er ástæða til að halda annað eftir yfirlýsingar aðila vinnumarkaðarins. Þar kem ég að því sem mér finnst sárast og erfiðast í þessu máli öllu saman og það er að horfa upp á hvernig hæstv. ríkisstjórn hljóp frá samningum við aðila vinnumarkaðarins. Hún lagði bókstaflega á flótta frá þessum samningum. Það er ekki nema ein skýring á því. Ríkisstjórnin óttaðist að henni yrði spilað út í horn, það yrðu teknar ákvarðanir, það mundi liggja fyrir þannig hlutir í þeim samningum að það væri óhjákvæmilegt að taka ákvarðanir um samninga til lengri tíma um þessi mál öll og að ríkisstjórnin hefði þá hreinlega verið svipt völdum. Þetta hlýtur að vera ástæðan. Því ef menn hefðu haft fulla ábyrgð í þessu máli öllu saman þá hefðu menn auðvitað sest niður ákveðnir í því að ganga þetta til enda með aðilum vinnumarkaðarins og auðvitað hefði þurft að vera samkomulag til lengri tíma en undanfarandi þjóðarsáttir hafa verið. Það hefði þurft að gera samkomulag til tveggja ára þar sem allt hefði verið tekið inn í. Auðvitað hefði orðið að taka inn í komandi kjarasamninga og leysa þau mál. Í staðinn stöndum við frammi fyrir því að hér verður órói á vinnumarkaði og allt mun verða upp í loft í sambandi við kjarasamninga. Ríkisstjórnin hefur kastað þeim möguleikum frá sér að ná sátt í þjóðfélaginu. Ég efast um að nokkur ríkisstjórn hafi verið í viðlíka sporum og þessi að aðilar vinnumarkaðarins væru tilbúnir að teygja sig eins langt og greinilegt var. Það var furðulegt að hlusta á það sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan. Mér fannst hann tala með óvirðingu um aðila vinnumarkaðarins. Talaði um samtök út í bæ og í þingsalnum um falsaða útreikninga. Ég tel að það sé ekki gott til afspurnar þegar ráðamenn þjóðarinnar tala í slíkum tón til aðila vinnumarkaðarins, allra síst þegar fram undan eru samningaviðræður eins og núna. Ég held að ríkisstjórninni væri nær að hugsa sig vel um yfir áramótin og nota allan þann tíma til að velta því fyrir sér hvernig hún eigi að rétta fram höndina aftur til aðila vinnumarkaðarins til þess að reyna að koma einhverju viti í þau samskipti því að þar stefnir í óefni. Ég ætla ekki að taka langan tíma í umræðunum. Hér hefur verið gerð grein fyrir afstöðu minni hlutans til þeirra frv. sem liggja fyrir og þeirra efnahagsráðstafana sem ríkisstjórnin hefur staðið að. Þó get ég ekki setið á mér að nefna tvö eða þrjú atriði. Í fyrsta lagi er það skatturinn á húshitun sem er einhver fáránlegasti skattur sem hefur verið tekinn upp og rökstuddur á alveg sérkennilega furðulegan máta. Því er haldið fram að það þurfi að leggja þessa skatta á til að samræmi sé í skattlagningu. Hvað þarf svo að gera í framhaldinu? Það sem þarf að gera í framhaldinu er að búa til endurgreiðslukerfi. Ein af röksemdunum fyrir því að skattarnir yrðu að vera svona var að það væri til einföldunar. Halda menn að það verði til einföldunar að búa til endurgreiðslukerfi á húshitun í landinu með þessum hætti sem þarna er þar sem engu er jafnað nema einmitt skattinum? Úr virðisaukaskattinum er verið að búa nefskatt á húseigendur í landinu sem þurfa að kynda hús. Nefskatt upp á ákveðna upphæð og allir eiga að borga sömu upphæð ef þeir eru með kostnað yfir eitthvað visst af húshituninni. Þannig lítur þetta út. Þeir einu sem sleppa betur eru þeir sem hafa lægri húshitunarkostnað og borga lægri skatt. Því lægri húshitun sem menn greiða þeim mun lægri skatt eftir að þeir eru komnir niður fyrir mörkin. Þarna er á ferðinni ótrúlega vitlaus aðgerð og mjög ósanngjörn vegna þess að nóg eru þyngslin af húsakyndingu fólks þar sem hún er dýr þó ekki sé verið að bæta þar ofan á. Bjargráð eins og þessi hefðu ekki átt að koma frá ríkisstjórninni sem hefur lýst því yfir að hún vilji draga úr orkukostnaði heimilanna. Ég nefni líka lækkun endurgreiðslu á virðisaukaskatti af vinnu iðnaðarmanna. Ég held að það sé mjög heimskuleg ráðstöfun. Út af fyrir sig er ekkert rangt við það að hafa virðisaukaskatt á vinnu iðnaðarmanna en menn verða bara að horfast í augu við þær staðreyndir sem eru. Mjög erfitt er að passa upp á að þessi svokallaða svarta atvinnustarfsemi aukist ekki í landinu. Hættan er hvað mest í sambandi við viðgerðir og húsbyggingar þar sem verið er að vinna fyrir einstaklinga. Þar liggja þessir gífurlegu hagsmunir saman. Annars vegar er um að ræða staðgreiðsluskatt þess manns sem vinnur verkið. Hins vegar er um að ræða virðisaukaskatt á verkið. Freistingin að láta bæði þessi gjöld falla niður og gefa ekki nótu fyrir vinnunni er óskaplega mikil og með þessu er hún aukin. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég held að það þurfi að ráða býsna marga --- og ekki ætla ég að draga úr því að bætt verði við fólki í vinnu hjá því opinbera við skatteftirlit --- ef menn ætla að ná árangri í því að koma í veg fyrir undandrátt af þessum ástæðum, sérstaklega eftir að menn eru búnir að breyta þessu. Ég get ekki stillt mig um að nefna bensíngjaldið vegna þess að út af fyrir sig hef ég ekki á móti því að það lögð séu gjöld á eldsneyti vegna umferðarinnar en ég tel að það sé alfarið rangt staðið að þessum málum. Ég tel að þessi gjöld eigi að nýta til vegagerðar. Nú hefur ríkisstjórnin ákveðið annars vegar að setja verulega hærri gjöld á bensín, nýta sér síðan þennan markaða tekjustofn af bensíni og þungaskatti í ríkissjóð en setja sérstakt bensíngjald upp á 780 millj. kr. í ríkissjóð líka þannig að það er komið yfir milljarð sem rennur til ríkissjóðs af orkunni til umferðarinnar. Á sama tíma er Vegasjóði ætlað að taka lán upp á 1.550 millj. kr. Þetta finnst mér mjög heimskuleg aðferð. Ég tel að bíleigendur hefðu verið miklu ánægðari og þeim hefði fundist miklu eðlilegra að þetta bensíngjald hefði verið sett á til að gera þetta umrædda átak í vegamálum og þeir peningar verið notaðir í það en lánsfé hefði þá verið notað til annarra þarfa. En mig langar, virðulegi forseti, til að óska eftir því áður en ég lýk ræðu minni að hæstv. forsrh. verði beðinn að mæta í þingsalinn og gjarnan hefði ég viljað að hæstv. fjmrh. væri hér líka vegna þess að í þeim plöggum sem ég hef séð bæði tilheyrandi fjárlögunum og skattamálum hef ég hvergi séð að það væri gert ráð fyrir peningum sem ríkisstjórnin eða ráðherrar úr ríkisstjórninni hafa lofað þeim sem hafa orðið fyrir mestum skerðingum vegna samdráttar í þorskveiðum. Mig langar að vitna í nokkrar blaðaúrklippur um það mál en ég vil gjarnan að hæstv. forsrh. verði hér við því að ég óska eftir að hann svari því með hvaða hætti og hvenær þessar bætur verða reiddar fram. Ég hef orðið mjög var við það að útgerðarmenn allt í kringum landið eru að spyrja eftir þessu. Einmitt þessir menn sem hafa orðið fyrir mestum skerðingum eru í miklum erfiðleikum, hafa verið að bíða eftir því að ríkisstjórnin og ráðherrar hennar standi við loforðin. Það mun hafa verið á fundi á Flateyri sem var haldinn fyrri hluta ágústmánaðar sem hæstv. forsrh. kynnti fyrir fundarmönnum hugmyndir sínar um það hvernig ætti að bæta mönnum þessa skerðingu á þorskveiðiheimildum sínum. Virðulegi forseti.

Þegar hafa verið gerðar ráðstafanir. Hæstv. fjmrh. er kominn í salinn og óskað hefur verið eftir hæstv. forsrh.

Já, virðulegur forseti. Ég óska sérstaklega eftir því að hæstv. forsrh. sé hér vegna þess að hæstv. sjútvrh. sagði það mjög skýrt og ákveðið að þetta mál væri á forræði forsrh. Annars hefði ég kannski getað óskað eftir skýringum sjútvrh. á þessu máli hvernig það stendur. En mig langar til þess að vitna í fáeinar blaðaúrklippur, með leyfi forseta. Þessi fundur á Flateyri var fyrri part ágústmánaðar eins og ég sagði áðan. Á honum kom fyrst fram þessi hugmynd um það hvernig ætti að bæta skerðinguna vegna þorskveiðiheimildanna. Forsrh. gerði grein fyrir þeim hugmyndum. Í framhaldi af því var fjallað mikið um þetta mál í blöðum og til þess að gera langa sögu stutta vil ég vitna hér, með leyfi forseta, í Morgunblaðið þann 11. ágúst, en þar kemur fram eftirfarandi: ,,Heimildir Morgunblaðsins herma að starfsmenn Byggðastofnunar hafi lagt til við forsrh. að styrkirnir verði fjármagnaðir að þriðjungi með 150 millj. kr. úr Fiskveiðasjóði með vísan til þess að eiginfjárstaða sjóðsins sé góð og hann eigi mikið undir því að sjávarútvegsfyrirtæki þau, sem verði styrkt, verði áfram í rekstri. Að þriðjungi verði fjárframlagið greitt með 150 millj. úr Atvinnutryggingarsjóði Byggðastofnunar en þeir peningar komu inn er sjóðurinn setti það skilyrði fyrir framlengingu lána sinna til útgerðarfélaga að þau gerðu upp eldri vanskil. Í þriðja lagi á ríkissjóður sjálfur að leggja til 150 millj. kr. samkvæmt tillögunum.`` Ég hef ekki orðið var við að neins staðar kæmi fram hvernig ríkissjóður eigi að leggja þessa peninga til og hvar eigi að afla þess fjár. Þá langar mig til að vitna í Tímann 12. ágúst. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin fjallaði á fundi sínum í gær um skýrslu Byggðastofnunar. Eftir fundinn sagði Davíð Oddsson forsrh. að gengið væri út frá að 450 millj. kr. yrði varið til styrktar illa stöddum fyrirtækum í sjávarútvegi. Þessar krónur væru alls ekki ætlaðar til að kaupa kvóta Hagræðingarsjóðs og að enn væri ekki vitað hvaðan þessir peningar ættu að koma. Nánar tiltekið miðast tillögurnar við að skerðing hvers skips í þorskígildum umfram 5% sé umreiknuð í krónur miðað við 40 kr. á kíló. Viðkomandi útgerð fái þá upphæð bætta svo hún geti leigt sér aflaheimildir þannig að ekkert skip og þar með ekkert byggðarlag þurfi að þola meira en u.þ.b. 5% skerðingu í aflaheimildum.`` Að síðustu, virðulegur forseti, langar mig að vitna hér til Morgunblaðsins þann 12. ágúst. Þar segir Friðrik Sophusson fjmrh. að ,,tillögur Byggðastofnunar um að jafna áfall vegna þorskskerðingar, sem voru til umfjöllunar á ríkisstjórnarfundi í gær, séu ekki bundnar skilyrðum um kaup á kvóta Hagræðingarsjóðs. Aðgerðirnar geti hjálpað einstökum fyrirtækjum til að neyta forkaupsréttar síns hjá sjóðnum en þau geti jafnframt keypt kvóta á almennum markaði. Þorsteinn Pálsson sjútvrh. segist vera ánægður með að samstaða sé orðin um að koma fram með jöfnunaraðgerðir vegna niðurskurðar á þorskveiðiheimildum en engar tillögur hafi verið settar fram á fundinum um hvernig eigi að standa að fjármögnun aðgerðanna.`` Virðulegur forseti. Ég er ekki að gera það að gamni mínu að koma í ræðustól á þessum tíma til þess að taka þetta mál upp. Hringt hefur verið í mig og ég hef hitt marga menn undanfarna daga og undanfarnar vikur og mánuði sem hafa spurt eftir þessu. Spurt hvenær þeir fái þessa peninga sem búið er að lofa þeim með opinberum hætti eins og hér hefur verið gert og ég hef vitnað í. Ríkisstjórnin talaði um það eins og hún væri búin að taka fullnaðarákvörðun um þetta, þ.e. ráðherrarnir sem ég nefndi hér. A.m.k. þrír töluðu um að þeir væru búnir að taka um þetta ákvarðanir og þetta væri aðeins handavinna. Eftir því sem oftar var spurt kom oftar svarið: Þetta kemur í ljós næsta föstudag. Nú eru liðnir nokkuð margir föstudagar síðan þetta mál kom fyrst til umræðu. En ég hef ekki orðið var við að niðurstaða væri komin. Ég tel að þeir aðilar sem eiga hlut að máli eigi rétt á því að fá að vita það fyrir áramót hverju þeir eiga von á. Hvort það sé kannski ávísun í jólapóstinum eða með hvaða hætti eigi að ganga þetta til enda sem ráðherrarnir lofuðu. Mér er vel kunnugt um að margir af þessum útgerðarmönnum og útgerðaraðilum og þeim sem tengjast þeim eru í miklum erfiðleikum. Þessir aðilar hafa sumir hverjir tapað einum þriðja, 33% af veiðiheimildum sínum á sl. tveimur árum. Það er högg sem ekki er gott að bæta og verður auðvitað ekki bætt með þessum 5%. En það mundi hjálpa þeim að fá þá peninga sem talað var um. Áður en ég lýk máli mínu vil ég þó segja það að mér finnst að þessar ákvarðanir ráðherranna um hvernig hafi átt að standa að málinu hafi frá upphafi verið kolvitlausar. Auðvitað átti ekki að fara með Hagræðingarsjóðinn eins og gert var. En ekki er tími til að fara yfir það mál hérna. En það er tími til að fá svör við því hvort þeir aðilar sem búið er að lofa þessum fjármunum eigi að fá þá og það hlýtur að vera hægt að gera það skýrt. Ég óska eftir því, vegna þess að hæstv. forsrh. hefur ekki komið í salinn, að hæstv. fjmrh. svari þessu, ég geri ráð fyrir að hann viti allt um málið.

Hæstv. forsrh. er því miður upptekinn hér í húsinu og gat ekki komið því við að koma. Ég vildi að hv. þm. vissi af því.

Já, virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera mál úr því þó mér þyki það auðvitað slæmt að forsrh. skuli ekki vera hér, sérstaklega vegna þess að hæstv. sjútvrh. var hafði sérstaklega búinn lýst því yfir að málið væri á forræði forsrh. og þess vegna taldi ég eðlilegast að hann svaraði fyrir málið en úr því að hann er ekki hér til staðar þá mun fjmrh. auðvitað gera grein fyrir hvernig á að standa að þessu máli. Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Það er aðeins eitt örlítið atriði sem kom fram í máli hv. ræðumanns sem mig langar til að reyna að skýra en það varðar kaup á kvóta sem ætlunin var að ákveðnir aðilar gætu átt kost á í þeim hugmyndum sem hv. ræðumaður lýsti í ræðu sinni. Af því tilefni vil ég að þetta komi fram: Þriggja manna nefnd hefur starfað að þessu máli undir forustu Magnúsar Péturssonar ráðuneytisstjóra. Aðrir í nefndinni eru Björgvin Vilmundarson bankastjóri og Þorkell Helgason, prófessor og aðstoðarmaður heilbrrh. Nefndin hefur ekki skilað sínum tillögum en mér er kunnugt um að hún hefur rætt nokkuð um það hvort og hvernig Fiskveiðasjóður geti komið að málinu. Frá því að nefndin hóf störf hefur ýmislegt breyst. Aðstöðugjald hefur verið fellt niður af atvinnulífinu og atvinnufyrirtækjum, þar á meðal sjávarútveginum, þannig að kostnaðarlækkun sjávarútvegsins er nokkur hundruð millj. kr. Í öðru lagi hefur gengið verið fellt þannig að það eru breyttar forsendur fyrir þeirri tillögu, þeirri ákvörðun sem tekin var á sínum tíma. Án þess að ríkisstjórnin hafi tekið aftur þá ákvörðun sem samþykkt var á sínum tíma, þá er mitt sjónarmið það að þessar breyttu forsendur leiði til þess að fallið verði frá þeim hugmyndum sem uppi voru um þetta tiltekna atriði.

Virðulegur forseti. Mér þykja þetta vera tíðindi. Hæstv. fjmrh. lýsir því yfir að hann vilji að fallið verði frá þessum hugmyndum. Ég taldi að þarna væri um að ræða loforð um að jafna þessa skerðingu og það breytir auðvitað engu um þá jöfnun hvort menn hafa fellt gengið eða fellt niður aðstöðugjaldið. Það er jafnmikill mismunur á milli þeirra sem fóru best út úr þessu og græddu á öllu saman og hinna sem urðu fyrir mestri skerðingu og fengu ekki neitt. Ég held að þarna sé ekki á ferðinni sú réttlætistilfinning sem menn hafa verið að reyna að lýsa í ræðuhöldum hér í dag og ætti að svífa yfir þegar menn eru að fást við mál eins og þetta. Ég verð nú að segja það alveg eins og er að mikið óskaplega hlýtur það að vera þreytandi að vera ráðherra í ríkisstjórn og skipa nefnd og að hún skuli sitja yfir málum eins og þessi nefnd hefur gert. Hvað í ósköpunum er að? Hefur nefndin kannski verið beðin um að skila málinu ekki af sér eða taka sér langan tíma? Eða fékk hún kannski engin fyrirmæli um það hvenær hún þyrfti að vera búin að ljúka við málið? Upphaflega töluðu menn um það að menn gætu valið um það til hvers þeir notuðu þessa peninga, hvort þeir mundu nota þá til þess að kaupa kvóta Hagræðingarsjóðs eða kaupa kvóta á almennum markaði. Til hvers benti það? Það benti auðvitað til þess að menn ætluðu sér að afgreiða málið fyrr en þetta. Ég held að ef menn eru með þá hugmynd að hvarfla frá þessu og ákveða það að standa ekki við þetta, þá eigi menn auðvitað að lýsa því skýrt yfir og mér þykir það ekki nóg þó að hæstv. fjmrh. lýsi því yfir að að hans mati eigi ekki að standa við þetta. Það hlýtur að þurfa skýrar yfirlýsingar.

Frú forseti. Þar sem bráðabirgðaákvæði III varðar landsútsvar sem vafi leikur á að standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, þá vill minni hluti félmn. ekki bera ábyrgð á þessu máli og mun sitja hjá.

Virðulegi forseti. Í ljósi þeirrar umræðu sem fram fór í gær við 2. umr. þessa máls er nú ljóst að þeir fjármunir sem gert var ráð fyrir að yrðu í Framkvæmdasjóði aldraðra og yrði ráðstafað til reksturs hafa nú verið hækkaðir um 70 millj. kr. Því höfum við, sem stöndum að brtt. á þskj. 504, en hún er frá þeim sem hér stendur og hv. þm. Svavari Gestssyni og Sigurði Þórólfssyni, ákveðið að draga þessa brtt. til baka til 3. umr. En þegar gengið verður til atkvæða um brtt. meiri hlutans þá munum við greiða atkvæði gegn þeirri tillögu.

Virðulegi forseti. Frv. það sem hér er komið til atkvæða leiðir ekki til sparnaðar, það leiðir ekki til hagræðingar. Það mun fyrst og fremst auka álögur á sjúklinga, á öryrkja og barnmargar fjölskyldur. Þessar álögur bætast við miklar viðbótarskattaálögur sem þessa dagana er einnig verið að samþykkja á Alþingi. Þó svo að brtt. meiri hlutans mildi að nokkru leyti þær tillögur sem fram komu í upphaflegu frv., þá eru þær verulega íþyngjandi fyrir þá sem þessar álögur þurfa að þola og þess vegna munum við í minni hluta heilbr.- og trn. greiða atkvæði gegn þeim brtt. Tillögur þær sem felast í þessu frv. eru handahófskenndar, þær eru illa undirbúnar. Það er allsendis óvíst með hvaða hætti og hvar þær munu verst koma niður. Gleggsta dæmið um það er tilvísanakerfið og þær breytingar sem verið er að framkvæma á þátttöku foreldra í tannlæknakostnaði skólabarna og því leggjum við til að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í nál. minni hlutans teljum við að rétt hefði verið að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar. Að þeirri tillögu felldri legg ég til að greitt verði atkvæði gegn þeim brtt. sem hér liggja fyrir, m.a. þeirri tillögu sem hér er á dagskrá varðandi hækkun meðlags og niðurfellingu mæðralauna. Við teljum að þar sé um að ræða óeðlilegar aðgerðir. Hér er ekki verið að hækka meðlag eða bæta kjör einstæðra foreldra heldur er verið að leita að hentugum skattstofni fyrir ríkisstjórnina sem eru meðlagsgreiðendur. Við erum andvíg þessu fyrirkomulagi og ég tel rétt að þessi tillaga verði felld sem og aðrar þær tillögur sem næst á eftir koma í þeim tillögum sem upphaflega eru í frv. og í brtt. ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Það er skoðun okkar kvennalistakvenna að meðlag sé almennt of lágt og hafi verið svo nokkuð lengi og það sé í rauninni í engu samræmi við framfærslukostnað barns. Við erum því ekki í grundvallaratriðum andvígar hækkun meðlags. Hins vegar leggjum við áherslu á og bendum á að sú hækkun sem er gerð á meðlaginu í þessu frv. bætir í engu aðstæður barna. Hún kemur ekki börnunum til góða heldur ríkissjóði. Það er með öðrum orðum um tilflutning að ræða frá ríkissjóði til meðlagsgreiðenda. Við munum því ekki greiða þessari tillögu atkvæði okkar, þessari meðlagshækkun, heldur sitja hjá.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í umræðum um þetta frv. telur minni hluti heilbr.- og trn. mikla óvissu fylgja þeirri breytingu sem hér er verið að gera á læknisþjónustu. Það liggur engin útfærsla fyrir á framkvæmd þessa kerfis, þ.e. hvernig fyrirhugað er að þetta verði í framkvæmd. Fyrir því eru vissulega fagleg rök að taka upp tilvísanakerfi, en í því frv. sem hér liggur fyrir, er fyrst og fremst gert út á sparnað og rökin snúa fyrst og fremst að sparnaði sem er sýnd veiði en ekki gefin því að enn hefur ekki tekist að sýna fram á það hvernig honum skuli náð. Tilvísanakerfinu eins og það liggur hér fyrir fylgir ákveðið óhagræði fyrir notendur og það er aðeins hægt að réttlæta slíkt óhagræði ef hægt er að sýna fram á bæði sparnað og góða framkvæmd kerfisins og að það standist faglega. Þess vegna sitjum við hjá, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég hef í fyrsta lagi miklar efasemdir um tilvísanakerfið og í öðru lagi bendi ég á að í þessari grein er ráðherra í tvígang veitt reglugerðarheimild til að útfæra lögin. Lögin veita ráðherranum ekki það aðhald og ekki þann efnislega ramma sem lög þurfa samkvæmt mínu mati að innihalda til þess að löggjafarvaldið sé ekki framselt til ráðherra með hætti eins og þessum. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég tel að tilvísanakerfið muni ekki spara. Ég vil líka geta þess að þótt innleiðing tilvísanakerfis fækki heimsóknum til sérfræðinga, þá muni slíkt fremur leiða til útgjaldaauka en sparnaðar. Hlutur sjúklings í greiðslum til sérfræðinga nemur nú um 50% af meðalgreiðslu til þeirra en hlutur sjúklinga til heimilislækna er mun minni þannig að sá hluti ríkisins í tilvísanakerfi verður endanlega meiri. Ég vil auk þess benda á fyrri gagnrýni mína við 1. umr. þar sem ég nefndi ýmiss konar óhagræði og tímasóun af tvöföldun heimsókna, skriffinnsku, auknu álagi á heimilislækna sem nemur tugþúsundum heimsókna og ómarkvissari heimsóknir sjúklinga til lækna. Ég vil einnig trúa því að Íslendingar hafi þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að dæma sjálfir um það hvort þeir þurfi á sérfræðiaðstoð að halda og hvers konar sérfræðingur er nauðsynlegur í hverju tilviki. Lögleiðing tilvísanakerfisins er pólitísk frá sjónarmiði heilbrigðisþjónustupólitíkur og ef lögleiða á tilvísanakerfi þá á sú lögleiðing á hinu háa Alþingi ekki að fara fram við umræðu um fjárlög heldur við umræðu um pólitíska stefnu í heilbrigðisþjónustu. Ég segi því nei.

Hæstv. forseti. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að það væri skynsamlegt að byggja heilbrigðisþjónustuna þannig upp að sem allra flest vandamál væru leyst á frumstigi heilsugæslu. Ég tel þess vegna að eitthvert fyrirkomulag af því tagi sem fólst í gamla tilvísanakerfinu eða ætlunin er að taka upp hér, fyrir því séu ýmis fagleg rök. Ég tek það skýrt fram að ég er ekki þar með að styðja í sjálfu sér áform hæstv. ríkisstjórnar um sparnað með þessari aðgerð sem slíkri og ég hef auðvitað fyrirvara á um það að útfærslan að þessu leyti verði skynsamleg. En þar sem ég er og hef lengi verið þeirrar skoðunar að kerfi af þessu tagi sé faglega skynsamlegt, að beina fólki sem mest inn á frumstig heilsugæslunnar og reyna að leysa þar sem flest vandamál áður en þau fara upp í gegnum dýrara ferli í heilbrigðisþjónustunni, þá væri ég ekki sjálfum mér samkvæmur ef ég styddi ekki þetta ákvæði. Ég geri það því og mun greiða því atkvæði mitt, en ég tek það skýrt fram að á því eru þessir tveir fyrirvarar, þ.e. að útfærslan takist skynsamlega og ég geri það ekki í því skyni að með því eigi að spara ríkissjóði peninga heldur vegna þess að ég tel þetta skynsamlega ráðstöfun af faglegum ástæðum. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Það er skynsamlegt út frá faglegum sjónarmiðum séð að taka upp tilvísanakerfi. Það getur sparað ríkissjóði peninga. Það getur líka sparað fólkinu peninga. Það byggist hins vegar mjög á framkvæmdinni hvernig til tekst. Með því að fella niður gjald til heimilislækna sem er reglugerðarákvæði fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. er hægt að spara fólkinu peninga með því að koma á tilvísanakerfi. Það er hægt að spara ríkissjóði peninga með því að koma á tilvísanakerfi vegna þess að það dregur úr heimsóknum til sérfræðinga. En þetta byggist allt saman á framkvæmdinni og framkvæmdinni treysti ég ekki í höndum núv. ríkisstjórnar og því greiði ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Ég hef verið fylgjandi því og talið skynsamlegt að taka upp tilvísanakerfi í heilbrigðisþjónustu. Ég tel að það sé faglega rétt ef vel er að því staðið og ég tel líka að það geti sparað bæði í heilbrigðisþjónustunni fyrir okkur almennt og fyrir einstaklingana sjálfa. Ég treysti því að hæstv. ráðherra heilbrigðismála njóti aðstoðar góðra manna við að byggja upp skynsamlegt tilvísanakerfi og segi já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Í rauninni er það þannig að jafnvel þó að sæmilega sé stofnað til þeirra tillagna faglega eins og B-liðarins sem við vorum að greiða atkvæði um hér á undan, þá er útilokað að sleppa því reglugerðarvaldi í hendurnar á hæstv. ráðherra sem gert er ráð fyrir bæði í B-liðnum og C-liðnum í sambandi við lyfin þar sem gert er ráð fyrir því að heilbrrh. ákveði hvað lyf kosta gjörsamlega án þess að hann hafi neinar lögfestar viðmiðanir. Ég bendi á að ef þessi breyting verður samþykkt, þá er það í fimmta sinn í tíð núv. hæstv. heilbrrh. sem gerð er grundvallarbreyting á verðlagningu lyfja. Ég bendi líka á það að að mati hagfræðings Alþýðusambands Íslands mun þessi tillaga hafa það í för með sér eins og reglugerðardrög liggja fyrir og benda til að lyfjaverð til almennings hækki um u.þ.b. 60%. Ég bendi líka á að á bak við þessa tillögu er veruleg fagleg og fjárhagsleg óvissa samkvæmt þeim upplýsingum sem liggja fyrir. Ég tel því að það sé langskást miðað við allar aðstæður að reyna enn um sinn það kerfi sem hér hefur verið og hafna þessari tillögu og legg til að hún verði felld.

Virðulegi forseti. Minni hlutinn í heilbr.- og trn. hefur lýst andstöðu sinni við þá breytingu sem hér er verið að gera á 44. gr. almannatryggingalaganna. Andstaða minni hlutans hefur aðallega verið tvíþætt. Í fyrsta lagi er með þessari breytingu verið að velta auknum kostnaði á barnafólk og aldraða. Í þessari tillögu felst enginn samfélagslegur sparnaður nema síður sé og það má segja að það sé verið að setja þann ávinning sem náðst hefur í betri tannheilsu landsmanna í hættu með þessari aðgerð. Í öðru lagi byggist andstaðan á því að þarna sé um ranga stefnumörkun að ræða í tannlækningum, það sé með öðrum orðum rangt að taka upp greiðslur fyrir forvarnir eins og viðgerðir heldur beri að halda forvörnum fólki að kostnaðarlausu en láta greiða fyrir viðgerðarþáttinn. Þá viljum við minna á að það er engin reynsla komin á þá breytingu sem gerð var á lögunum í fyrra og segja má að aðeins hafi fengist þriggja mánaða reynslutími þar sem skólatannlækningar í breyttu formi voru ekki teknar upp fyrr en í haust. Við munum því greiða atkvæði gegn þessari grein.

Virðulegi forseti. Ég styð þessa brtt. vegna þess að hér er gert ráð fyrir því að fella út úr frv. kaflann um sölu Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum. Það hefur verið mjög umdeilt mál hér í umræðum alveg frá upphafi og hv. þm. Pálmi Jónsson mótmælti því sérstaklega. Við umræður hefur það komið fram að hæstv. ríkisstjórn ætlar að hafa upp úr krafsinu með sölu Samábyrgðarinnar um 170 millj. kr. og í fjárlögunum árið 1993 er gert ráð fyrir þessum 170 millj. kr. Það er bersýnilega þegar búið að bora gat á fjárlögin sem voru samþykkt í gær með þessari skynsamlegu tillögu meiri hluta heilbr.- og trn. sem, eins og ég sagði áðan, ég styð eindregið.

Virðulegur forseti. Á þskj. 552 eru brtt. sem fjalla um það að tryggja tilteknum aðilum að geta dregið frá rekstrarkostnað í atvinnurekstri sem ekki hefur verið tekið á í skattalögum fram til þessa og munum við í minni hluta nefndarinnar að sjálfsögðu styðja þá brtt. Á þskj. 553 eru brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. á fjárhæðum að því er varðar skattvísitölu og fleira. Við viljum á engan hátt bera ábyrgð á þessum tillögum og munum sitja hjá við þá atkvæðagreiðslu. Við lögðum til við 2. umr. að þessu máli yrði vísað til ríkisstjórnarinnar í þeim tilgangi að ná fram lagfæringum á frv. í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins. Við höfum vakið athygli á því við umræðuna hvers konar ófriðaralda er hér í uppsiglingu vegna þessa máls. Því miður var ekki hlustað á það og munum við að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn frv. í heild.

Virðulegi forseti. Þvert á yfirlýsta stefnu stjórnarflokkanna er verið að stórhækka skatta í landinu á almennu launafólki. Það er sýnd ótrúleg hugkvæmni við að afla nýrra tekna í ríkissjóð. Það er hækkaður tekjuskattur, það er lækkaður persónuafsláttur, það er breytt reglum um vaxtabætur og settur virðisaukaskattur á ýmsar nauðsynjar, svo sem húshitun. Með þessum miklu skattbreytingum er Sjálfstfl. að skattleggja sig út af markaðnum. Það er vandamál Sjálfstfl. en frv. er vandamál þjóðarinnar og ég segi nei við frv.

Virðulegi forseti. Með þessu frv., ef að lögum verður, er verið að stórauka skattaálögur á almenning án þess að jöfnunaraðgerðir fylgi. Með 14% virðisaukaskatti á bækur, blöð, tímarit og ferðaþjónustu er atvinnu fjölda fólks stefnt í voða og aukið á þann samdrátt sem fyrir er í samfélaginu. Þótt sköttum sé létt af atvinnulífinu í þeim tilgangi að tryggja erfiða stöðu þeirra réttlætir það ekki árásir á láglaunafólk í landinu, en eins og við vitum eru konur stærsti hluti þess hóps. Þessar aðgerðir get ég ekki samþykkt. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í októbermánuði lagði Alþb. fram víðtækar tillögur um aðgerðir í efnahags- og atvinnumálum og lýsti yfir vilja sínum til þess að taka þátt í víðtæku samstarfi í þjóðfélaginu með ríkisstjórninni, með öðrum flokkum hér á Alþingi og með aðilum vinnumarkaðarins. Það kom síðan í ljós að Alþýðusamband Íslands, BSRB, Kennarasambandið og fleiri samtök launafólks og Vinnuveitendasambandið voru reiðubúin að taka þátt í þessu samstarfi. Aðrir stjórnarandstöðuflokkar hér á Alþingi lýstu líka vilja sínum til að taka þátt í þessu samstarfi. Ríkisstjórnin átti þess vegna einstakt tækifæri til þess að skapa hér víðtæka, pólitíska samstöðu í landinu um nauðsynlegar aðgerðir í efnahagsmálum. Því miður kaus ríkisstjórnin á einni helgi að hafna þeirri leið og hélt í staðinn inn á þá braut sem m.a. er mörkuð með því frv. sem hér er verið að greiða atkvæði um. Við 3. umr. er verið að lögfesta fyrsta frumvarpið sem ríkisstjórnin sendir frá sér sem einhvers konar stríðsyfirlýsingu gagnvart launafólkinu í landinu. Það hefur þegar haft í för með sér að kjarasamningum hefur verið sagt upp og strax í janúarmánuði stefnir í stórfelld átök í þjóðfélaginu í fyrsta skipti um áraraðir. Ég vona að ríkisstjórnin noti þinghléið og fyrstu vikur janúarmánaðar til þess að endurskoða þessa stefnu. Hún er ekki farsæl fyrir þjóðina og hún er reyndar heldur ekki farsæl fyrir ríkisstjórnina. Við munum greiða atkvæði gegn þessu frv. en við látum líka í ljósi þá von að á næstu vikum sjái menn að sér og séu reiðubúnir til að taka þátt í víðtæku, pólitísku samstarfi á nýju ári um nauðsynlegar og réttlátar aðgerðir. Ég segi nei.

Herra forseti. Þess var sérstaklega getið í íslenska sjónvarpinu að ég hefði verið fjarverandi þegar þessu máli var vísað á milli umræðna. Ég vil að það sé alveg á hreinu að sú skattastefna sem hér er verið að leggja til að framkvæma af Alþfl. og Sjálfstfl. nýtur ekki míns stuðnings. Og ég er sannfærður um það að ef þessir flokkar hefðu sagt frá því fyrir kosningar hvað þeir ætluðu að gera, þá færu þeir ekki með völd í þessu landi. Þetta er stríðsyfirlýsing. Ég segi nei.

Frú forseti. Hér er um að ræða afleitt frv. með mörgum skaðlegum og vanhugsuðum ákvæðum. Þetta er í stíl við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að gera þá fátæku fátækari og þá ríku ríkari. Ég segi nei við þessu frv.

Hæstv. forseti. Það er lítill vafi á því að þjóðinni væri mikill greiði gerður með því að taka frá henni þennan jólaglaðning hæstv. ríkisstjórnar í skattamálum. Ég hygg þó að hæstv. ríkisstjórn sjálfri væri í raun enn þá meiri greiði gerður ef þetta frv. væri fellt nú og annað og betra afgreitt á fyrstu mánuðum komandi árs. Sú skattastefna hæstv. ríkisstjórnar sem hér birtist í þessum bandormi er í raun og veru ævintýralegur samsetningur ef frv. er skoðað í heild. Hér er slengt saman í einu frv. hækkun tekjuskattsprósentu og lækkun persónufrádráttar á móti. Venjan hefur verið hið gagnstæða, að hærri tekjuskattsprósentu hafi jafnframt fylgt hækkun persónufrádráttar. Hér eru mikil nýmæli á ferð í þessum efnum, að sameina þetta tvennt, hækkun skattprósentu og lækkun persónufrádráttar. Maður hlýtur að óska hæstv. ríkisstjórn til hamingju með þetta afrek, þessa hugkvæmni í skattlagningu. Í öðru lagi er hér á ferðinni skerðing vaxtabóta, þar með svikin margítrekuð loforð núv. hæstv. félmrh. um að á móti hækkun vaxta á húsnæðislánum á undanförnum árum stæðu vaxtabætur. Í þriðja lagi er hér lagður virðisaukaskattur á ferðaþjónustu, á bækur og húshitun sem er einhver fráleitasti skattstofn fyrir Íslendinga sem hægt er að hugsa sér vegna þess hversu misjafn sá kostnaður er fyrir. Við þetta rangláta frv. er ekki nema eitt að gera, þ.e. að fella það hér og nú og semja annað betra og afgreiða það á fyrstu mánuðum næsta árs. Slíkt frv. yrði ívilnandi launamönnum og þar af leiðandi ekkert því til fyrirstöðu að það öðlist gildi einhvern tímann á nýbyrjuðu ári. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í atkvæðaskýringum hefur almennum ákvæðum þessa frv. verið mótmælt en ég vil sérstaklega staldra við eitt atriði sem er ákvæðið um að leggja á ný virðisaukaskatt á bækur. Á síðasta kjörtímabili var tekin um það ákvörðun að fella niður virðisaukaskatt á bókum og á menningarstarfsemi yfirleitt. Ástæðan til þess var fyrst og fremst sú að menn sáu það fyrir að íslensk menning mundi með afgerandi hætti verða að taka á sig þátttöku í alþjóðlegu menningarsamstarfi á komandi árum. Það er alveg ljóst að með þeirri ákvörðun að leggja virðisaukaskatt á bækur er verið að veikja samkeppnismöguleika íslenskrar menningar á alþjóðlegum vettvangi og það er verið að veikja menningarlegan grundvöll þjóðarinnar. Menningin er undirstaða íslensks þjóðlífs umfram allt annað. Þess vegna tel ég, virðulegi forseti, að þessi tillaga um að leggja á bókaskatt sé ein ljótasta tillagan í þessu frv., í henni felist atlaga að íslenskri menningu og ég óttast að þessi skammsýna ákvörðun eigi eftir að koma niður á okkur í framtíðinni, ekki aðeins í lakari menningarstarfsemi heldur einnig almennt í verri lífskjörum. Ég segi nei af öllu afli við þessu frv., virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Lykilatriðið í þessum skattalagabreytingum er að ná inn tekjum til þess að bæta upp tekjumissi sveitarfélaganna vegna þess að það er verið að fella niður aðstöðugjald. Þær hugmyndir sem hafa komið fram frá stjórnarandstæðingum í staðinn fyrir þá leið sem valin hefur verið hefur í fyrsta lagi verið svona u.þ.b. 4,5% hækkun á almennri tekjuskattsprósentu, 20% hækkun á hátekjuskatti, sem kom hér fram í gær í tillögum Alþb., 20% vaxtaskattur. Menn tala um að það frv. sem hér er verið að greiða atkvæði um sé stríðsyfirlýsing. Ég vil segja það að þær tillögur sem hafa komið til þess að bæta frv. eru heimsstyrjaldaryfirlýsing. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það hefur verið hafnað leiðum sem eru færar og valdar þær leiðir sem eru ófærar. Það er verið að leggja auknar álögur á fólk sem ekki er aflögufært en það eru aðeins sýndartillögur sem eru í gangi þar sem hægt er að sækja fé. Það eru sýndartillögur varðandi hátekjuskatt og það eru engar tillögur varðandi fjármagnstekjuskatt. Það er bara sótt til láglaunafólks því það er láglaunafólk sem greiðir hér háa skatta og þetta get ég ekki stutt. Það er verið að íþyngja menningu okkar og það er líka verið að íþyngja atvinnulífi okkar, sem ekki má við því, með því að leggja auknar álögur á ferðaþjónustu sem er atvinnugrein sem nú ætti að hlúa að. Ég segi því nei.

Hæstv. forseti. Í þessu frv. er gert ráð fyrir verulegum breytingum þar sem tilfærsla verður á sköttum frá fyrirtækjum til einstaklinga og á neyslu. Þetta er gert til þess að styrkja stöðu íslenskra fyrirtækja og hamla gegn atvinnuleysi. Skattbyrðinni verður dreift þannig að hún verður mest á þeim sem hæst hafa launin. En þrátt fyrir allt þetta breytast heildarskatttekjur íslenska ríkisins ekkert að ráði miðað við yfirstandandi ár og verða að raungildi minni en árin 1989, 1990 og 1991. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Með niðurfellingu aðstöðugjalds og jöfnunargjalds er létt milljarðagjöldum af atvinnulífinu í þeim tilgangi að styrkja stöðu þess og draga úr atvinnuleysi í landinu. Til að þetta sé mögulegt verður að afla aukinna tekna. Út á það gengur þetta frv. Stjórnarandstaðan hefur lagst gegn öllum þeim tekjuöflunarleiðum sem kveðið er á um í frv. Á sama tíma svigna borð þingmanna hér í salnum undan brtt. stjórnarandstöðunnar við útgjaldahlið fjárlagafrv. sem flestar gera ráð fyrir auknum útgjöldum ríkisins. Þar er ekki bara um að ræða milljónir eða tugi milljóna heldur hundruð milljóna í auknum ríkisútgjöldum á sama tíma og þjóðartekjur minnka og verið er að létta milljarðagjöldum af atvinnulífinu til að draga úr atvinnuleysi. Þetta kalla ég lýðskrum. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Hér er skattahækkunarríkisstjórn Davíðs Oddssonar að leggja drápsklyfjar á heimilin í landinu. Launafólkið skal greiða skattana fyrir stórgróðafyrirtækin, Dagsbrúnarmenn fyrir Eimskip o.s.frv. Persónuafsláttur er lækkaður til að sækja 700 millj. til láglaunafólksins. Á húshitunina er settur skattur, á bækurnar, ferðaþjónustuna, feðurna einstæðu. Ríkissjóður mun bíða tjón vegna þessa frv. Atvinnulausum mun fjölga vegna aðgerðanna, atvinna mun flytjast í hendurnar á erlendum mönnum vegna þessara aðgerða. Ríkisstjórn sem hvorki skilur atvinnulífið né fólkið er trausti rúin og þessi langavitleysa í skattaformi kallar á vantraust þings og þjóðar. Ég segi að sjálfsögðu nei.

Virðulegur forseti. Þótt formaður efh.- og viðskn. telji Alþb. vera áhrifamikinn flokk, þá er ég ekki þeirrar skoðunar að tillöguflutningur þeirra geti komið af stað heimsstyrjöld. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þær tillögur sem ríkisstjórnin er hér að fá samþykktar muni leiða til átaka á vinnumarkaði og átaka í þjóðfélaginu. Við framsóknarmenn leggjum ekki til að leggja á meiri skatta. Við teljum hins vegar að það þurfi að jafna skattbyrðina mun betur. Það er verið að þyngja skattbyrðina hjá þeim sem minnstar tekjur hafa. Því hefur hæstv. fjmrh. ekki mótmælt og það er þessi staðreynd sem kallar á þau miklu mótmæli sem nú eru í þjóðfélaginu. Það er einnig svo með marga þá skatta sem eru lagðir á, t.d. hækkun virðisaukaskatts, að þeir munu draga úr umsvifum í samfélaginu og virka lamandi á þjóðartekjur. Þeir munu þess vegna auka atvinnuleysi og verða til þess að minnka tekjur ríkissjóðs og tekjur samfélagsins. Við megum ekki við þessu og ég segi nei við þessu frv.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. sagði hér í dag og endurtók það nú áðan að þessar aðgerðir séu gerðar í þeirri vissu að ástandið í landinu muni batna. Því miður er það ekki svo og samkvæmt þeim upplýsingum sem nú liggja fyrir frá Þjóðhagsstofnun er því spáð --- þveröfugt við fullyrðingar hæstv. fjmrh. hér rétt áðan --- því er spáð af Þjóðhagsstofnun sjálfri að atvinnuleysi muni því miður aukast á næsta ári. Þess vegna eru þær aðgerðir sem hér eru lagðar til fyrir fram dæmar til að mistakast og ég segi nei.

Herra forseti. Ég vil ekki verða til þess að minnka trú biskupsins yfir Íslandi á hæstv. dómsmrh. og segi því nei.