Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Allsherjarnefnd hefur haldið einn fund um þetta mál og athugað það. Leggur nefndin til, að frv. verði vísað til 3. umr . óbreyttu. Í frv. er um tvö atriði að ræða, sem varða réttarstöðu þeirra Dana, sem hér voru búsettir fyrir 10 árum eða á undanförnum 10 árum. Er ætlunin sú, að þeir haldi þeim rétti, meðan þeir dveljast hér, í samræmi við ákvæði 6. gr. sambandslaganna. Þetta atriði er í raun og veru í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar til bráðabirgða, sem fjallar um kosningar til Alþingis, að gert er ráð fyrir, að danskir ríkisborgarar, sem byggju hér, héldu þeim réttindum, er getur í 6. gr. sambandslaganna, unz samningum milli ríkjanna væri lokið. Ekki er gert ráð fyrir áframhaldandi rétti fyrir þá, sem hafa orðið búsettir á síðustu 10 árum. Í lögum nr. 18 1944 eru ákvæði varðandi það, sem um getur í stjórnarskránni. Sams konar rétt og í lögum nr. 18 1944 er um að ræða í 1. gr. þessa frv., sem gert er ráð fyrir, að komi í stað 1. gr. laga nr. 18 1944. Má segja, að þetta sé beint framhald laganna frá 1944. Nú er gert ráð fyrir, að þeir, sem búsettir voru á síðustu 10 árum, haldi þessum rétti, og ég fullyrði, að það er hvorki ósanngjarnt né varhugavert. Það, sem segir í 1. gr., var ætlazt til, að gilti, og fyrir liggur vitneskja um að láta sams konar ákvæði gilda í Danmörku varðandi Íslendinga, sem þar eru búsettir. Hafa þeir og skuldbundið sig til þess. Er þess vegna enn frekari ástæða til að halda þessum rétti, og er það eðlilegt. Annað atriði er um fiskveiðaréttindi danskra ríkisborgara hér við land. Er nú. ákveðið, að þau haldist, hvað snertir rétt Færeyinga, svo sem segir í 2. gr. frv. Var farið fram á af Íslands hálfu að fá veiðiréttindi við Grænland í staðinn, en á það vildu Danir eigi fallast, og varð því ekki af samningum. Íslenzk stjórnarvöld munu hafa heimilað þennan rétt, sem um ræðir í 2. gr. frv., og er eðlilegt, að hann haldist. Var þetta samþ. við 8. umr. í Nd. með þeirri takmörkun, að rétturinn næði aðeins til ársloka 1947. Er því ekki að neita, að nokkur hætta hefði verið á ferðum, ef tímatakmörkin hefðu verið óákveðnari, en eins og nú er um búið, var nefndin sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Fyrst í nál. á þskj. 61 er ljóst, hvað um er að ræða. Ákvæði 1. gr. eru eðlileg, svo sem hv. 10. landsk. tók fram. En það er margt fleira, sem um þarf að semja. Ég hef rætt við hv. 10. landsk. um annað stórmál, en við komum okkur saman um að hreyfa því ekki nú, til að tefja ekki þingstörf, en það mál er svo stórvægilegt, að eigi er gerlegt að ljúka samningum nema það hafi verið gaumgæfilega rætt. Ég vildi nú spyrja, hvort eigi væri gerlegt að fresta þessu máli, því að hv. n. hefur látið á sér skilja, að æskilegt væri, að mál þetta væri leyst á annan hátt, enda eðlilegt, því að langt er frá, að þetta sé góð lausn. Mér er tjáð, að sambandslögin séu enn í gildi í Danmörku, og mun ekki vera til neitt loforð frá Dana hálfu um að fella þau niður. Meðan sambandslögin eru í gildi, hafa Danir rétt samkv. 7, gr. að fara með utanríkismál Íslands, hvernig sem þeim svo gengi það. Hvað snertir 2. gr. frv., um rétt Færeyinga, vil ég benda á, hvort ekki sé varhugavert að samþ. það, þegar vitað er, að þeir hafa lýst yfir sjálfstæði og eru kúgaðir af dönskum fallbyssum, eins og Íslendingar í Kópavogi fyrrum. Danir hafa sent samninganefnd til Færeyinga, sem hefur neitað að ræða við Færeyinga nema um borð í herskipi í skjóli hervalds, og hafa neitað að fallast á þær kröfur, sem Færeyingar telja sig hafa rétt til. Ég tel, að það gæti verið varhugavert fyrir Íslendinga að vera á móti Færeyingum í sjálfstæðisbaráttu þeirra. Tel ég rétt að fresta ákvörðun um þetta þar til séð verður, hvort Færeyingar halda rétti sínum eða ekki. Tel ég, að það sitji sízt á Íslendingum að styðja þann sterkari gegn hinum veikari.



Herra forseti. - Ég held, að tillögur hv. þm. Barð. (GJ) eigi talsverðan rétt á sér. Störf samninganefndarinnar milli Íslands og Danmerkur í haust virðast hafa orðið frámunalega lítil. Virðist því engin ástæða fyrir Alþingi að gera ráðstafanir þessari óveru til staðfestingar. Nefndin gekk alveg fram hjá þeim höfuðatriðum, sem ýmsir ætluðust til, að tekin yrðu fyrir. Ég vil taka það fram, að ég á ekki við skjalamálið, heldur fiskveiðamálin. Ég lít svo á, að það sé lítil ástæða fyrir Íslendinga að vera að gefa Dönum fjöður í hatt sinn til að skarta með í Færeyjum. Í ljósi atburða síðustu daga tel ég enn ríkari ástæðu til að taka tillit til óska hv. þm. um að athuga þetta mál betur. Ég tel mig sem utanríkismálanefndarmann á engan hátt bundinn þessum samningum, því að þeir hafa ekki verið undir nefndina bornir.



Það er rétt hjá hv. þm. Vestm. (JJós), að málið var ekki lagt fyrir utanrmn., eftir að samningar voru gerðir, heldur aðeins áður. Utanrmn. er því á engan hátt bundin af þeim. Eins og hv. þm. hafa bent á, er þetta lítilfjörlegt, og því ekki ástæða til að tefja það. Það, sem segir í 1. gr., er aðeins það, sem Íslendingar hugsa sér og finnst eðlilegt, og framlengir aðeins þann rétt, sem áður var og Íslendingar höfðu í Danmörku. Þannig á að fara að. Nauðsynlegt er einnig að samþ. þetta, því að annars falla þessi ákvæði niður. Varðandi 2. gr. vil ég taka það fram, að fáir utanríkismálanefndarmenn voru tregari til, að frekari réttur væri veittur Dönum og Færeyingum, en ég  Ef sú verður niðurstaðan af deilu Dana og Færeyinga, að Færeyjar slitni úr sambandi við Danmörku, verður ekkí um þetta samið við Dani, og þá geta Íslendíngar engin hlunnindi fengið frá Dönum, því að þá verður að semja við Færeyinga eina. Þar sem Færeyingar eiga nú í þessari deilu við Dani, gefur það ástæðu til að láta óbreytt ástand - status quo - haldast, unz þeirri deilu er lokið, því að annars værum við ábyrgir fyrir að gripa inn í þá deilu öðrum til hjálpar. Ef íslenzk stjórnarvöld hafa lofað dönskum stjórnarvöldum því, að þessi réttindi Færeyinga héldust, og ef alþingi vildi ekki fallast á það, væri litið svo á, að Íslendingar kipptu að sér hendinni vegna hins breytta ástands, og yrði litið á það sem beinan fjandskap við Færeyinga. En með þeim takmörkunum, sem settar voru í neðri deild, vil ég eindregið leggja til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. - Ég vil benda hv. 10. landsk. þm. á, að hann tekur fram í nál., að hann telji þetta ekki heppilega lausn, og enn fremur að þótt 1. gr. sé ekki samþ., standi þessi ákvæði óhögguð í stjórnarskránni. Varðandi 2. gr. vildi ég benda á, að síðan er samningarnir voru gerðir, hefur verið lýst yfir sjálfstæði Færeyja, en það ekki viðurkennt af Dönum. Vil ég einnig, að því sé lýst yfir, að um þetta skuli Íslendingar semja við Færeyinga. Færeyingar munu ekki þurfa að nota þennan rétt, er um ræðir, fyrr en að þrem mánuðum liðnum, því að bátar þeirra og skútur fara eigi til veiða fyrr en í febrúar og marz og því nógur tími til samninga. Ég mun við 3. umr. flytja brtt. um, að 2. gr. falli niður.



Ég vil benda á, að ef frv. á að ljúka á þessu þingi, er nauðsynlegt, að forseti setji fund til 3. umr. málsins þegar að þessum fundi loknum. Eðlilegt er og, að þeir, sem eru á móti 2. gr., greiði atkv. gegn henni nú við 2 umr. 
            



Með tilliti til þess, að lögþing Færeyja hefur lýst yfir sjálfstæði Færeyja, get ég ekki sagt já. 3. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 12 shlj. atkv.