Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur í sér heimild til handa hæstv. ríkisstj. til þess að innheimta með viðauka skemmtanaskatt á næsta ári. Þessi heimild er óbreytt frá því, sem verið hefur í gildi undanfarin ár. N. hefur haft frv. þetta til athugunar og leggur einróma til, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. hefir aðallega komið fram fyrir hönd ríkisstj. í þessu máli fram að þessu, og þess vegna þykir mér mjög leitt, að hann skuli ekki vera hér viðstaddur. Vill hæstv. forseti athuga, hvort hann er í húsinu, því að það verður varla hjá því komizt að minnast á afstöðu hans í málinu. 
             Hæstv. landbrh. var um daginn sár út af líkingu, sem ég hafði eftir norðlenzkum bónda um ástand það, sem hæstv. ríkisstj. hefur skapað með efnahagsráðstöfunum sinum. Líkingar eru notaðar til að stytta mál og skýra efni. Þær eru oft og einatt myndir. Raunar gerði ég ekki ráð fyrir því, að hæstv. landbrh. væri mikill myndskoðari, enda kom það á daginn. Þess vegna sneri ég myndinni öllu meira að hæstv. menntmrh., sem tók henni líka eins og vænta mátti af manni í hans stöðu og manni, sem skilur myndir í máli og stíl. Bændur hafa orðið fyrir hörðum búsifjum af völdum efnahagsráðstafana hæstv. ríkisstj. Enginn þarf að furða sig á orðum bóndans, sem ég vitnaði í, þegar á þetta er litið. Sá maður, sem er hrundið í hrap, mælir ekki blíðyrði til þess, sem hrindir honum. Bændastéttin lítur svo á og er ekki ein um það, að hæstv. ríkisstj. hafi með efnahagsráðstöfunum sínum unnið óhappaverk, að vísu ekki visvitandi, - og það hefur aldrei legið í orðum mínum, - en óviljandi, eins og þegar gefið er inn skakkt meðal. „Þetta hefur leitt af sér lömun þjóðarlíkamans, sagði formaður Landssambands ísl. útvegsmanna. Hann skóf ekki utan af því og er þó Sjálfstæðisflokksmaður. Þá hefur annar Sjálfstæðisflokksmaður, eftir því sem blöð herma, kveðið ærið sterkt að orði, Jóhann Pálsson úr Vestmannaeyjum. Hann kvað hafa sagt á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna: „Enn þá hefur ekkert eitur verið framleitt í heiminum, sem verkar fljótar á meindýr en efnahagsmálapólitík ríkisstjórnarinnar verkar á sjávarútveginn.“ Hann líkir aðgerðunum við bráðdrepandi eitur. Það er vitanlega óviljandi, sem hæstv. ríkisstj. hefur með efnahagsaðgerðum sínum byrlað atvinnuvegunum eitur í staðinn fyrir heilsulyf, en óviljandi óhappaverkum þarf ekki síður að bæta úr en hinum. Hér liggur fyrir í frumvarpsformi till. um úrbætur á einum stað, bændanna megin, og till. er um að bæta úr eftir sömu reglu og áður hefur tíðkazt, þegar á hefur hallazt hjá stofnlánasjóðum landbúnaðarins, bæði 1953 og 1957, þótt í smærri stíl væri, af því að minna þurfti með. Ekki er nú meiri flokksmennskan í þessu frv. eða auglýsingastarfsemi með því, þó að stjórnarliðsmenn virðist vera hræddir um það og hræddir við frv. þess vegna. Hæstv. landbrh. ber ekki á móti því, að þessa þurfi með, sem frv. gerir ráð fyrir, en hann deilir á hv. 2. þm. Vestf., fyrrv. landbrh., Hermann Jónasson, sem fór með þessi mál 1958, þegar yfirfærslugjaldið var upp tekið, fyrir að hafa ekki þá látið létta skuldum af þessum sjóðum. Því er til að svara, frá mínu sjónarmiði, að á því lá ekki þá eins brýnt og nú. Árið áður, 1957, hafði rúmum 36 millj. verið létt af sjóðunum. Það virðist því ekki aðkallandi að gera þetta strax aftur 1958, þó að á þá bættist. Út frá því var vitanlega gengið, að nægur velvilji mundi verða eftirleiðis hjá ríkisstjórn og Alþ. til landbúnaðarins, þess vegna þyrfti ekki að hafa á þessu neinn ofsahraða. Nú lítur út fyrir, að sú ályktun um velviljann hafi verið yfirsjón. Velvilji fyrirfinnst a.m.k. ekki í umr. þeim, sem hafa farið fram um þetta frv. af hálfu hæstv. ríkisstj. Að vísu segir hæstv. landbrh., að engin stefnubreyting hafi orðið gagnvart landbúnaðinum. En hvað gagnar slík yfirlýsing gegn orðræðunum að öðru leyti og gegn athöfnum hæstv. ríkisstj.? Helzt er að heyra, að líkur séu til, að ríkisstj. láti taka upp gengisbreytingarfyrirvara í lánveitingum til bænda. Vill hæstv. landbrh. lýsa yfir, að það verði ekki gert? Ég spyr. Hæstv. stjórnarflokkar gengu inn á þá skoðun 1953 og 1957 að létta skuldum af ræktunarsjóði og byggingarsjóði. Nú er enn meiri þörf en þá til að gera þetta. Ef þeir fallast ekki á að gera þetta nú, þá er annaðhvort um stefnubreytingu að ræða, a.m.k. hjá Sjálfstfl., eða hann hefur ekki áður þótzt hafa nógu sterka aðstöðu til að beita raunverulegri stefnu sinni, - ekki þótzt hafa aðstöðu til þess, þegar Framsfl. hefur verið í stjórn með honum. Hv. 10. landsk. þm., Bjartmar Guðmundsson, var síðasti ræðumaður á. undan mér. Ég hafði gaman af ræðu þessa granna míns, þó að ég hefði getað unnt honum vegna okkar fyrri kynna að halda rökréttari ræðu og viðhorfasannari. Ræðan sýndi, að nokkuð hafði komið við hann það, sem ég hafði eftir bóndanum, sem var Þingeyingur, - ég get sagt það nú, - eins og við hv. 10. landsk., og ekki úr þröngum dal, eins og hann taldi að vera mundi, heldur úr Mývatnssveit. Við hv. 10. landsk. höfum báðir alizt upp í sveit og báðir verið bændur. Eigum við þar af leiðandi að hafa svipuð skilyrði til að finna og sjá, hvað að bændum snýr. Um alllangt skeið var það líka svo, að okkur greindi ekki mér vitanlega á í skoðunum í höfuðmálum héraðs og lands. Nú greinir okkur á svo, að mér veldur mikilli furðu. Og ég er ekki einn um að furða mig á afstöðu hv. 10. landsk., heldur veit ég ekki betur en sama furða hafi lostið granna okkar og samferðamenn á heimaslóðunum yfirleitt. Hv. 10. landsk. virðist telja mjög viðunandi fyrir bændur þær efnahagsaðgerðir, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið fram fara, og hann sagði til sönnunar því, að ekki syrfi að bændum fyrir norðan eða að þar væri um eð ræða nokkur öskufallsáhrif frá efnahagsráðstöfunum stjórnarinnar, að í tveim stórum hreppum, er hann nánar tilgreindi, hefðu fjárfestingarframkvæmdir verið svipaðar í ár og árið áður. Nú hefur þessi hv. þm. skilyrði til þess að vita og skilja, að menn höfðu ákveðið sig til framkvæmda, áður en efnahagsráðstafanirnar skullu yfir. Ekki voru þær boðaðar í kosningunum, ekki boðaði hv. þingmaður þær, það var síður en svo. Ráðstafanirnar komu að mönnum óvörum eins og gos. En svo kemur annað til, sem hv. þm. veit ákaflega vel, alveg eins vel og ég, að menn hafa lifað að meira og minna leyti á verðlagi vinstri stjórnarinnar þetta ár, sem er að liða, og verðlag hæstv. núverandi ríkisstj. er fyrst fyrir alvöru að leggjast með fullum þunga á landsmenn nú. Bændur í Suður-Þingeyjarsýslu, á verzlunarsvæði Kaupfélags Þingeyinga, fengu miklar efnisvörur, meira að segja sumir mestan hluta efnisvara, sem þeir þurftu á að halda til framkvæmda sinna, hjá Kaupfélaginu með gamla verðinu. Það gerði þeim mögulegt að halda áfram með það, sem þeir höfðu tekið fyrir. Þó hættu margir, sem áttu erfitt með að hætta. Það veit hv. þm. Hann veit um það í sinni sveit. Ég þarf varla að minna hann á Jarlsstaði, Grímshús, Hafralæk og Mýlaugsstaði. Ég nefni þetta fyrir aðra þá, sem hér eru, til sönnunar því, að ég er ekki að tala hér af ókunnugleika. Bjartsýni manna, sem undanfarin ár höfðu glætt, hún hvarf mönnum með efnahagsaðgerðunum. Ef það hefði verið svipað árferði í efnahagslífinu og áður, þá hefðu verið meiri framkvæmdir en voru árið áður, og ef hv. þm. hefði sagt, að hann hefði sannanir fyrir því, að næsta ár, árið 1961, yrðu framkvæmdir ekki minni en að undanförnu, þá hefði það verið innlegg til sönnunar því, að ekkert væri skylt með ástandi því, sem verið er að leiða yfir landið, og móðuharðindunum. En hann veit það ákaflega vel, að fáir láta sér detta í hug nýjar framkvæmdir á næsta ári að óbreyttu. Svo lamaður er þjóðarlíkaminn af efnahags,aðgerðum hæstv. ríkisstj., eins og Sverrir Júlíusson, flokksbróðir hv. 10. landsk., sagði á landsþingi útvegsmanna, svo sterkt og drepandi er eitrið, sem hinn sjálfstæðismaðurinn á landsþinginu talaði um, og svo dimmt er fyrir augum að vonum. Hv. 10. landsk. steig í stólinn sem vandlætari yfir því, að ég hefði notað of sterka líkingu. Ég skal játa, að líking bóndans um móðuharðindin er sterk. En hún er rökrétt og verðskulduð af því, hve illa var í það mál tekið, sem hér er til umræðu. Ég hefði aldrei hreyft henni, ef málinu hefði verið vel tekið. Það erum ekki við framsóknarmenn, sem höfum hafið ertingar í þessu máli, eins og hv. 10. landsk. gaf í skyn. Það eru þeir, sem hafa talað af hálfu ríkisstj., sem hafa kallað fram sterk orð. En hvað segir svo hv. 10. landsk. um líkingar sjálfstæðismannanna á landsþingi útvegsmanna? Þær eru, þegar vel er að gáð, öllu grófari, - engu fallegri, svo að ég taki upp að minnast þess, sem hæstv. landbrh. sagði, engu fallegri en líking bóndans, sem ég hafði eftir. Og svo kom það nú fyrir, að hv. vandlætaranum varð það sjálfum á að nota eina sóðalegustu líkingu, sem íslenzk saga á í fórum sínum, líkinguna við Axlar-Björn. Af því mátti heyra, að vandlætingin var uppgerð og ekkert annað, enda er ástæðulaust að vera með tæpitungu í þessu máli. Samlíkingar eru notaðar til að gera það, sem um er rætt, skiljanlegra og auðsærra með samanburði. Ég hafði gaman af sumum samlíkingum hv. 10. landsk. Hann vildi sýna með þeim bæði, að hann hafi lesið sitt af hverju og komizt í snertingu við skáldgáfuna. En allt verður að vera í hófi, ef vel á að takast. Honum varð það á, sem slíkum mönnum verður stundum á, að ofhlaða með tilvitnunum. Honum fór eins og eldabusku, sem lætur allt, sem hún nær hendi til, í pottinn í einu, hversu fráleitt sem er, að það eigi suðu saman. Vellygni-Bjarni, Hemingur Ásláksson, Axlar-Björn, Þórarinn Nefjólfsson, allir voru þeir í einum graut. En hann um það. Hitt er samt enn verra, að hann virðist ekki skilja líkinguna um móðuharðindin. Hann virðist ekki átta sig á því, að hún er óbein og um efnahagsráðstafanir ríkisstj. og afleiðingar þeirra aðeins. Hann tekur hana bókstaflega og telur hana alls ekki standast, af því, eins og hann orðaði það, „sól skein með mesta móti í sumar og haustið 1960 var dýrðarveðráttu haust. Svo haldinn er þessi hv. þm. af trú á hæstv. ríkisstj., að hann gerir ekki greinarmun á því, sem kemur frá drottni sjálfum og frá henni. Líkingar eru, eins og ég sagði, sjónaukar til þess að gera það, sem horft er á, stærra og skýrara. En það er um þær eins og sjónauka, séu höfð á honum endaskipti, smækkar hann það, sem horft er á, og óskýrir það. Hv. 10. landsk. virðist hafa orðið fyrir því, að sjónaukar hans hafi snúizt við. Núv. félagar hans hafa haft á þeim endaskipti í þessu máli og fleirum. Það verðum við sjálfsagt, gömlu grannarnir hans, að sætta okkur við. Við getum ekki að því gert. Hæstv. menntmrh. hefur margt sagt í þessum umr., sem ber þess vott, að hann hefur enn ekki áttað sig á gildi landbúnaðar fyrir þjóðina og hlutverki bóndans. Orð hans hafa borið með sér, að hann telur, að þetta frv. feli í sér ofrausn við bændur og yfirleitt sé þeim of mikill stuðningur veittur í þjóðfélaginu. Hv. 10. landsk., bóndinn sjálfur, lét vel yfir afstöðu hæstv. menntmrh. og taldi, að hann hefði talað málefnalega. Þegar trúin og kærleikurinn fara saman, er allt umborið á þeim bæ. Á það hefur verið bent í þessum umr., að önnur ríki geri meira fyrir landbúnað sinn en íslenzka ríkið gerir. Hv. 2. þm. Vestf. benti t.d. á það, að brezka ríkið legði meira til landbúnaðar en íslenzka ríkið, og vitnar í fjárlög um það. Þá tók hæstv. menntmrh. tölur úr fjárlögum beggja ríkjanna um framlög til landbúnaðar og hóf að reikna í skyndi, hvað mikið kæmi á þjóðfélagsþegn í hvoru ríkjanna, og komst að þeirri niðurstöðu, að á Íslandi væri framlagið meira á hvern þjóðfélagsþegn en í Bretlandi. Það er ágætt að nota tölur. Það er sjálfsagt að láta tölur tala, þar sem þær geta talað. En ekki er sama, hvernig tölunum er beitt. Þær tala ekki, án þess að komi til skilningur þess, sem með þær fer. Þessar tölur, sem hæstv. menntmrh. kom með, sönnuðu ekkert. Ef ætti að reikna út hlutfallslegu framlögin hjá þessum þjóðum, þarf að taka með í reikninginn miklu fleira og annað en hann gerði, t.d. hvað margir stunda landbúnað í hvoru landi og hve nærri framleiðsla landbúnaðarins er því að fullnægja neyzluþörf þjóðarinnar. En einfalt og afgerandi er að bera saman, þegar við erum að tala um fjárfestingarsjóði landbúnaðarins hjá okkur, hvað hér er gert fyrir bændur í fjárfestingarframkvæmdum og hvað Bretar gera fyrir sína bændur. Öllum hv. þm. eru kunn þau takmörkuðu framlög hér, sem hæstv. menntmrh. þykja þó of rífleg, og um þau hefur verið einmitt rætt áður í þessum umr. En brezka ríkið lætur hvern bónda hafa 1/3 kostnaðarverðs í óafturkræfu framlagi og 2/3 kostnaðarverðs að láni til 60 ára með vöxtum, sem eru ekki yfir 51/2%. Þannig er búið að hverjum einstökum bónda í fjárfestingarmálum í Bretlandi, og það þarf ekkert talnaraus í þessu sambandi til þess að glöggva sig á, hver munurinn er. Þá hóf hæstv. menntmrh. að reikna, - að því er virtist af því að hann á annað borð hafði tekið reikningsvélina, - hvað mikil framlög til landbúnaðar lægju í tillögum, sem við framsóknarmenn höfðum lagt fram á þessu þingi, og komst að þeirri niðurstöðu, að það væru, ef ég man rétt, 129 millj., eða 3800 kr. á hvert mannsbarn i landinu. Hv. 1. þm. Vesturl. benti á í gær, hvílík reginfjarstæða svona málflutningur væri, t.d. að telja vegi og brýr aðeins til vegna bændanna, eins og ráðh. gerði í þessu dæmi. Annað var þó enn fráleitara: að telja atvinnuaukningarfé, sem nálega eingöngu er veitt til bæja og þorpa, styrk til bænda. Eftir því er atvinnuaukningarframlag t.d. til skipakaupa styrkur til bænda. Lengra er varla hægt að komast i fráleitum málflutningi og vanhugsuðum og vitlausri talnameðferð. Í mínum augum er þetta mjög furðulegt, af því að hæstv. menntmrh. er vel lærður hagfræðingur og auk þess gáfaður maður. Hæstv. menntmrh. sagði í gær, að frv. það, sem til umr. er hér, væri aðeins til að kvitta fyrir verulegan hluta af syndum liðins tíma. Þetta er rétt. En sú kvittun mundi þó duga til að eyða rekstrarhalla sjóðanna um hríð. En hvernig á að leysa framtíðarvandann, þann, að afla sjóðunum fjár til áframhaldandi útlána? spurði hæstv. ráðh., eða eitthvað á þá leið fórust honum orð. Þetta er annar þáttur málsins, sem ekki er fjallað um í frv. Sá þáttur hefur jafnan verið í höndum ríkisstjórnanna. Hæstv. núv. ríkisstj. á að hafa þennan þátt með höndum. Mér finnst, að hæstv. landbrh. hafi látið í það skina, að sá vandi muni eins og venjulega verða leystur á þessu ári, ég held ég fari rétt með það. Ég vona, að það sé rétt, eða er það ekki, hæstv. landbrh.? Má ekki treysta því, að ræktunarsjóður og byggingarsjóður sveitabæja fái fyrir atbeina hæstv. ríkisstj. fé til útlána í þessum mánuði eða byrjun næsta mánaðar? Ég vil vona, að svo sé og þurfi ekki um það neinar sérstakar tillögur að flytja. Ég skal svo ekki reyna meira á góðvilja hæstv. forseta með því að tala lengur, því að ég er að tala í fjórða sinn við þessa umr., aðeins vil ég taka fram á ný, að það, sem ég sagði í fyrstu ræðu minni, er, að hafi hæstv. ríkisstj. betri till. um lausnir á því vandamáli, sem frv. þetta miðast við, þá er ég fús að fallast á þær. En meðan þeim er ekki hreyft, þá legg ég áherzlu á, að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir, og enn hafa engar aðrar tillögur heyrzt.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 1. þm. Norðurl. e. (KK), lýsti því hér yfir, að hann hefði verið að tala í fjórða sinn. Það hefur sennilega átt að vera afsökun fyrir því, hversu innihaldslítið það var, sem hann flutti hér nú. Ég verð að segja það, að þessar umr. hér um landbúnaðarsjóðina hafa verið ákaflega lítið uppbyggilegar frá hendi stjórnarandstöðunnar, og ég er dálítið undrandi yfir þessum málflutningi, þessum stóryrðum, þessu kjaftæði, neikvæða kjaftæði - (HermJ; Ég held, að forseti ætti nú að hringja á ráðh.) um eitt mesta vandamál sem um er að ræða í okkar atvinnumálum. Ég held satt að segja, að það sé ekkert ljótt við að nota það lýsingarorð yfir málflutninginn, sem rétt er. Þetta er einmitt rétta lýsingarorðið. Þetta eru stóryrði, sem hér er um að ræða, og það er ekki annað en kjaftæði, - það er rétt lýsing á því. Hv. 1. þm. Vesturl. talaði hér í gær, og ég hlustaði á þá ræðu alla frá byrjun til enda. Þar voru sömu neikvæðu upphrópanirnar, innihaldslausar, engar till. til lausnar á þeim vanda, sem um var að ræða, ekkert nema tilraunin til að rífa niður. Og við, sem vorum hér í d., þegar hv. síðasti ræðumaður talaði, urðum fyrir sömu áhrifum, - tilgangslaust röfl. Það var í fjórða sinn, sem þessi hv. þm. talaði, og hann endaði ræðu sína með því að spyrja um, hvort ekki yrði lánað úr lánasjóðum landbúnaðarins að þessu sinni eins og vant væri, - hann vonaði það og hann hefði skilið mín orð svo, að það mætti vænta þess. Því síður er ástæða til stóryrða, ef hv. framsóknarmenn eru vongóðir um, að vandinn verði leystur að þessu sinni hvað útlán sjóðanna snertir. Ég hefði haldið, að það væri aðalatriðið. Ég hefði haldið, að það væri aðalatriði að leysa úr þeim vanda, sem um er að ræða, en ekki að flytja hér mál og tala þannig um málið eins og er helzt notað til áróðurs. Við vitum, að lánasjóðir landbúnaðarins, eins og þeir eru nú staddir, eru með þeim hætti, að það verður að gera stórt átak. En ég er í vafa um, að landbúnaðinum sé greiði gerður með því að sýna andlit sjóðanna í einu lagi, eins og gert er með þessu frv., að fara fram á í einu lagi 160 millj. kr. eftirgjöf, um leið og aðrir atvinnuvegir eða aðrir fjárfestingarsjóðir eru ekki heldur vel stæðir. Það gæti skeð, að málsvarar annarra atvinnuvega teldu eðlilegt, að eitthvað væri gert fyrir aðra fjárfestingarsjóði, sem væri þá skylt við það, sem hér er um að ræða. Ég minntist á það hér í ræðu fyrir nokkrum dögum, að hv. 2. þm. Vestf., sem er einn af flm. þessa máls, hefði ekki getað haldið stoðunum undir fjárfestingarsjóðum landbúnaðarins 1958, þegar 55% yfirfærslugjaldið kippti rekstrargrundvelli undan sjóðunum. Ég hef haldið því fram, að þessi hv. þm. hafi reynt þá að fá eftir gefnar 30–40 millj. kr. til þess að grafa ekki algerlega undan sjóðunum. Og raunverulega hefði þurft miklu meira, því að 1958 var krónan fallin miklu meira en sem nam þessum 55%. En hv. 2. þm. Vestf. réð ekki við málið. Hann fékk ekki samkomulag í vinstri stjórninni um það að fá 30–40 millj. kr. eftir gefnar þessum sjóðum til handa, enda þótt hann nú telji sjálfsagt, að 160 millj. kr. verði gefnar eftir í einu lagi. Og það er ekkert sambærilegt að tala um eftirgjöf á erlendum lánum, sem eru ógreidd, og eftirgjöf á lánum, sem ríkissjóður hefur lánað þessum sjóðum. En þær eftirgjafir, sem sjóðirnir fengu 1953 og 1957, voru innlend lán, sem ríkissjóður hafði látið sjóðina hafa. Það er allt annað mál, vegna þess að um leið og það var samþykkt, að ríkissjóður gæfi þessar upphæðir eftir, þurfti engar ráðstafanir að gera til að afla fjár í því skyni að endurgreiða þetta fé. Það var þess vegna tiltölulega auðvelt. En um leið og samþ. er að gefa eftir erlendu lánin, sem einhver verður að greiða, þá verður að afla fjár eða láta ríkissjóð taka á sig árlegan bagga til að standa undir vöxtum og afborgunum af þessum lánum. Og ef ríkissjóður tæki á sig öll erlendu lánin, sem hvíla á ræktunarsjóði og byggingarsjóði, þá mundi það kosta ríkissjóð á ári 24 millj. kr., sem þyrfti þá að setja á fjárlög. Þetta er vitanlega miklu erfiðara en að gefa eftir innlend lán, sem ríkissjóður hefur einu sinni látið af hendi, og engum er þetta kunnara en hv. 2. þm. Vestf. Satt að segja undrast ég, þegar hv. framsóknarmenn, eins og hv. 1. þm. Vesturl. og hv. 1. þm. Norðurl. e., tala hér af miklum fjálgleik um efnahagsaðgerðir ríkisstj., rétt eins og þær hafi verið með öllu óþarfar. Það er ekki langt síðan hv. 1. þm. Norðurl. e. var staddur á flokksfundi í Hveragerði, – það var reyndar ekki flokksfundur, því að þangað komu nokkuð margir kommúnistar líka, - og hv. 1. þm. Norðurl. e. talaði á þessum fundi ákaflega illa um ríkisstj. og allt, sem hún hafði gert. Eftir ræðu hv. þm. kom upp í pontuna bóndi úr Ölfusinu og gerði fyrirspurn um það, hvernig á því stæði, að framsóknarmenn og kommúnistar hefðu farið úr ríkisstj. og látið þessum vondu mönnum völdin í hendur, úr því. að vandinn var í raun og veru sáralítill, sem við var að etja, því að þm. hafði lýst því, að það hefði; ekki þurft að gera nema einhverjar smávegis lagfæringar, til þess að allt væri í lagi. Bóndinn vildi ekki trúa því, að framsóknarmenn hefðu farið úr stjórninni af því, að þeir vildu ekki lengur vera við völd. En bóndinn fékk engin svör við. þessari spurningu, hvers vegna vinstri stjórnin fór frá völdum. Bóndinn fékk engin svör, sem hann tók til greina, og af þessu varð hálfgert grín, sem kom sérstaklega fram í fundarlokin, þegar menn fóru út úr fundarsalnum, því að þá var þar einn maður, sem lýsti því, þegar hann talaði um einn áberandi framsóknarmann: „Ja, þér ferst, Flekkur, að vera að gjamma á þann hátt, sem þú hefur gert hér á fundinum.“ En ég skal taka það fram, að hann mun ekki hafa átt við hv. 1. þm. Norðurl. e. Þannig er það, að þegar hv. framsóknarmenn, bæði hér á þingi og á fundum úti á landi, eru að tala um, að ekki hefði þurft að gera nema smávegis breytingar á okkar efnahagsmálum, til þess. að atvinnuvegirnir gætu gengið snurðulaust, erfiðleikalaust, þá tekur almenningur í landinu ekki mark á þessu, vegna þess að almenningur í landinu minnist þess, að þessir menn höfðu stjórnarforustu og gáfust upp, og þeir gáfust upp vegna þess, að þeir réðu ekki við erfiðleikana. Það er þetta, sem allur almenningur man. Það er þetta, sem allur almenningur veit og skilur. Og almenningur í landinu veit það í dag, að þjóðarbúskapur okkar var á því stigi, þegar vinstri stjórnin skildi við, að það var ekki unnt að rétta okkar mál við öðruvísi en þjóðfélagsþegnarnir allir fyndu nokkuð til. Þess vegna er það ekkert undarlegt, þótt það komi fram á fundi útvegsmanna, að það hafi eitthvað að þeim kreppt eins. og öðrum landsmönnum. Og það er vissulega alveg rétt, að útvegurinn á við margs konar erfiðleika að stríða í dag, ekki þó aðallega vegna efnahagsráðstafananna, heldur einnig og ekki síður vegna aflaleysis og verðfalls á afurðunum. En við Íslendingar eigum ekki nema um tvo kosti að velja, annaðhvort að sætta okkur við það, þótt nokkuð sé erfiðara í bili, og sigrast á erfiðleikunum, eða þá að láta undan síga og verða undir skriðunni, svo að við getum aldrei bjargað okkur. Það er augljóst, hvernig hv: framsóknarmenn skipta algerlega um skoðun eftir því, hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, þegar þeir nú tala sérstaklega um bændastéttina og hvað illa sé komið fyrir henni og hversu mikil nauðsyn sé á því að bæta kosti bændastéttarinnar með alls konar fyrirgreiðslum. Út af fyrir sig finnst mér ánægjulegt, að framsóknarmenn skuli nú muna eftir landbúnaðinum. Þeir munu fá að reyna það seinna, þegar tækifæri gefst til, að standa við sín loforð og fyrirheit landbúnaðinum til handa.. Og ég mun, þegar tækifæri er til, hugsa mér gott til þess að fá þá til að rétta upp höndina með ýmsum þeim hagsmunamálum bændastéttarinnar, sem þeir nú bera fram, því að vissulega er margt,. sem þarf að gera til úrbóta og lausnar á vandamálum landbúnaðarins. En það er æskilegt, að þessir hv. menn muni eftir þessu, ekki aðeins þegar þeir reka ábyrgðarlausa stjórnarandstöðu, heldur einnig þegar eða ef þeir eiga að finna til ábyrgðar. Það kemur oft fyrir, að hv. framsóknarmenn gera sig beinlínis hlægilega, þegar þeir ræða um .ýmis mál, sem snerta strjálbýlið. Það er ekki langt síðan hv. 2. þm. Vestf. var að tala um vegamál á Vestfjörðum og víðs vegar um land og lýsti því mjög átakanlega, hvernig þessum málum væri komið. Hann lýsti því, hvernig vegamálin voru á Vestfjörðum, en hann gat þess ekki, að sjálfur hefur hann um margra ára skeið verið vegamálaráðherra, um fjöldamörg ár verið í ríkisstjórn, og í 26 ár hefur hann verið þm. nokkurs hluta af Vestfjörðum. En svo er það, að á árinu 1960, þegar hann er kominn í stjórnarandstöðu, þá er eins og hann fyrst komi auga á, hvernig vegamálum þessa landshluta er komið og það sé nú sérstaklega þörf á að bæta úr því. Auðvitað er þörf á að bæta úr vegamálunum, en það hefur alltaf verið þörf á því, einnig þegar hv. framsóknarmenn eru í stjórn. - Þetta eru aðeins dæmi um málflutninginn og þau sinnaskipti, sem þessir hv. þm. taka eftir því, hvernig vindurinn blæs. Hv. framsóknarmenn hafa prédikað það, síðan þeir fóru úr stjórninni, að landbúnaðarframleiðslan drægist saman, að það þyrfti að flytja inn smjör og fleiri landbúnaðarafurðir. Þessa þurfti í ársbyrjun 1960. Þessa þurfti, áður en efnahagsaðgerðirnar komu til. Þessa þurfti vegna aðgerðanna 1958, sem vinstri stjórnin stóð að. Hv. 1. þm. Vesturl. hefur sagt í haust, að það þyrfti að flytja inn smjör og osta í vetur og það væri dæmi um það, hvernig samdrátturinn væri í íslenzkum landbúnaði. Á laugardagskvöldið hlustaði ég á það í útvarpinu, að lesið var upp úr Árbók landbúnaðarins 1960, og þar var lýst, hvernig ástandið er í þessum málum, og beinlínis fram tekið þar, að ekki þurfi að búast við, að skortur verði á mjólkurvörum næstu missirin. Það var tekið fram þar, að mjólkin hefði aukizt allmikið á þessu ári, sem betur fer, og það er gleðilegur vottur. Það sannar ekki, að efnahagsaðgerðirnar komi ekki við bændur, mér dettur ekki í hug að neita því. Bændur taka á sig byrðar eins og aðrir þegnar þjóðfélagsins. En þetta sannar það, að það er ekki rétt, sem hv. framsóknarmenn hér á þingi halda fram, að það sé uppgjafatónn i bændum. Þetta sannar einmitt það, að bændur eru tilbúnir að taka á sig sams konar byrðar og aðrir landsmenn. Þetta sannar það, að bændastéttin ætlar ekki að bregðast nú frekar en áður, enda var hún alltaf ólíklegust til þess. Þess vegna segi ég, að sá uppgjafartónn, sem hv. framsóknarmenn prédika, bæði hér á hv. Alþingi og í Tímanum, túlkar ekki skoðanir bænda. Bændur munu ekki una því að verða fyrir misrétti. Þeir munu ekki una því, að starf þeirra verði ekki viðurkennt og að þeir verði ekki látnir njóta jafnréttis við aðrar stéttir. En þeir munu ekki gefast upp, þótt þeim sé ætlað að taka á sig sams konar byrðar og aðrir landsmenn bera. Það hefur svo oft verið rætt um efnahagsaðgerðirnar og ástæðurnar fyrir því, hvers vegná þær voru gerðar, að það er ekki ástæða til að orðlengja það að þessu sinni, því að það mundi vera endurtekning. Það er líka talað fyrir daufum eyrum, þegar talað er við hv. framsóknarmenn um þessi mál hér í deildinni ekki af því, áð eir skilji þetta ekki, heldur af því, að þeir hafa kosið að berja höfðinu við steininn hvað þetta snertir og halda öðru fram en staðreyndunum. Ég mun þess vegna stytta mál mitt og endurtaka það, sem ég hef áður sagt, að ég tel aðalatriðið, að úr því vandamáli verði leyst, sem hér er um að ræða. Ríkisstj. er að því. Hún er að leita að ráðum til þess að leysa þennan vanda til frambúðar. Hún er að vinna að því, að bændur fái lán að þessu sinni með sama hætti og áður. Hv. 1. þm. Norðurl. e. spurði að því áðan, hvort ég vildi lýsa því yfir, að ekki væri gengisfyrirvari á skuldabréfum þeim, sem nú verða útbúin vegna lána úr sjóðum landbúnaðarins. Ég vil aðeins segja það við þennan hv. þm., að það verður ekki langt þangað til hann á þess kost að sjá þessi skuldabréf, og þá kemst hann að raun um, hvort þar verður þessi fyrirvari. Og ég vil segja það, að það væri eðlilegra, um leið og hv. framsóknarmenn eru vongóðir um, að núv. ríkisstj. leysi vandann, að þeir spöruðu sér þau stóryrði, sem hafa verið viðhöfð um þetta mál undanfarið, vegna þess að þau greiða ekki fyrir á neinn hátt. Ég tel ekki ástæðu til að þessu sinni að ræða meira um þetta frv. Framsóknarmenn hv. vita, að frv. eins og þetta, með 160 millj. kr. eftirgjöf í einu lagi til handa þessum sjóðum, það verður erfitt að fá slíkt fram. Það hefði verið eðlilegra að taka slíkt í áföngum og kippa fótunum ekkí undan sjóðunum. En þegar þessi hv. flokkur fer úr ríkisstj., þá er viðskilnaðurinn á þennan veg. Till. til úrbóta hafa þessir hv. þm. ekki fram að færa. Þeir hafa ekki annað fram að færa en að gera kröfur til núv. ríkisstj. um, að allt verði lagfært á tiltölulega stuttum tíma, sem úr skorðum gekk í þeirra stjórnartíð. Ríkisstjórnin mun ekki skorast undan því að leysa þann vanda, sem við blasir. Verkefnið er erfitt, en það verður að leysa það. Og ég tel, að hv. stjórnarandstaða ætti að velja sér það hlutskipti frekar að veita þá aðstoð, sem hún gæti látið í té með hóflegum málflutningi og tillögum, ef þær væru fyrir hendi, heldur en að vera hér dag eftir dag með stóryrði um þessi mál án þess að koma með nokkra tillögu til úrbóta. Hafi þessir hv. þm. engar tillögur til úrbóta fram að færa, ættu þeir ekki að undrast, þótt ríkisstj. þurfi nokkurn tíma til þess að vinna að þessum málum.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. var fjölorður um stóryrðin hér í þessari hv. deild, en hann á nú sinn hlut í þeim, heyrðist mér áðan, þar sem hann var að tala margsinnis um kjaftæði. Það stendur ekkert upp á hann 1 þeim. En svo að ég nefni önnur stóryrði, þá vil ég aðeins minna á það, sem hæstv. viðskmrh. byrjaði á við upphaf þessara umræðna. Honum fórust orð á þá leið m.a., að fjárstjórn ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs Búnaðarbankans yrði að teljast til einhverra mestu mistaka í fjárhagsmálum íslenzku þjóðarinnar, frá því að innlendu bankakerfi var komið á laggirnar, svo að ég noti orðalag hans. Það var ekkert minna. Hann talaði um algert stjórnleysi hjá bankaráðinu, það hefði viðhaft fjárglæfra, það hefði ekkert gert til að bjarga sjóðunum og allt væri þetta hneyksli. Öll þessi ummæli eru í ræðu hæstv. ráðh. Til hvers er þá hæstv. landbrh. nú að koma hér upp og kvarta um, að menn hafi tekið of mikið upp í sig? Getur hann ekki snúið geiri sínum til félaga síns í ríkisstjórninni, sem byrjaði þessar umr. á þessum orðum? Og hver voru hneykslin, hverjir voru fjárglæfrarnir, sem bankaráðið hafði viðhaft? Þetta sundurgreindi hæstv. viðskmrh. alveg sómasamlega. Það voru of lágir vextir á lánum til bændanna, lánin voru til of langs tíma, í þriðja lagi, að meira væri lánað en nettótekjur sjóðanna segðu til á hverju ári, og í fjórða lagi, og það var kjarninn, að ekki voru sett gengisákvæði í skuldabréf bændanna. Þetta var það, sem hann lýsti og varði löngu máli í, tveimur eða þremur ræðum. Nú ætla ég ekki að fara út í þessa sálma frekar, því að það hafa aðrir svarað hæstv. ráðh. þessum aðalatriðum. Ég vildi aðeins spyrja hæstv. viðskmrh. Nú hafa stjórnarflokkarnir meiri hluta í bankaráði Búnaðarbankans og ráða þar af leiðandi þessum sjóðum. Þeir eru búnir að gera það frá því snemma á þessu ári. Eru þeir ekki farnir að afnema hneykslin? Eru þeir ekki farnir að þurrka út fjárglæfrana þarna i Búnaðarbankanum? Hvað eru þeir búnir að gera til þess að bjarga sjóðunum, eins og þeir kalla það? Hefur ekki fulltrúi Alþfl. í bankaráðinu tekið í taumana? Maður skyldi halda það, ef nokkurn skapaðan hlut er að marka þessar ræður hæstv. ráðh. En þá er að líta á það, hvers vegna sjóðirnir eru orðnir gjaldþrota, eins og hæstv. ráðh. segir að þeir séu. Hvert var mesta áfallið fyrir þessa sjóði nú í seinni tíð? Það er gengislækkun hæstv. ríkisstjórnar, sem kostaði þessa sjóði 68.8 millj. M.ö.o.: hefði gengislækkunin ekki komið til, ættu þessir sjóðir um 50 millj. fram yfir skuldir. Þarna er ástæðan fyrir því, að þeir eru gjaldþrota, eins og hæstv. ráðh. segir. Og hverjir eiga sökina? Nei, ég býst við því, að það standi eitthvað á því, að hæstv. viðskmrh. skýri frá neinni stefnubreytingu eða nýjum tillögum í stjórn þessara sjóða, þó að hans fulltrúi og fulltrúar Sjálfstfl. séu þar í meiri hluta. Ég held, að honum væri miklu nær að skýra hreinskilnislega frá því, að þeir hafa engar tillögur gert til neinna breytinga þarna, - engar. Ef þarna hafa verið framdir fjárglæfrar, þá er svo enn. Ef þarna hefur átt sér stað hneyksli, þá er sama hneykslið að gerast núna. Það hefur engin breyting orðið þarna á, svo að menn viti til. Eitt atriði tók hæstv. viðskmrh. sérstaklega til meðferðar í þessum löngu ræðum sínum. Það var hinn gífurlegi rekstrarkostnaður á þessum sjóðum samanborið við aðrar lánastofnanir, og nefndi hann tvær til samanburðar, Framvæmdabankann og fiskveiðasjóð. Það er búið að sýna þessum hæstv. ráðh. fram á það, að hann geti ekki borið Framkvæmdabankann saman við ræktunarsjóð og byggingarsjóð, því að Framkvæmdabankinn láni aðeins stór lán, jafnvel gífurlega stór lán og fá, en þessir sjóðir aftur á móti lána mörg lán og smá. En það hlýtur að vera eitthvað álíka fyrirhafnarmikið fyrir lánastofnun að afgreiða lán, hvort sem það er 60 þús. eða 5 millj., það getur ekki munað miklu. En hæstv. ráðh. hafði þann mælikvarða á þennan rekstrarkostnað að reikna hann út eftir hæð lánanna, - ekki eftir tölu lánanna, nei, eftir hæð lánanna. Í næstu ræðu þar á eftir viðurkenndi hæstv. ráðh., að þetta væri rangt hjá sér, að bera sjóðina saman við Framkvæmdabankann. Hann viðurkenndi það, en hitt væri þó a.m.k. rétt, að bera sjóðina saman við fiskveiðasjóð. Nú skal ég gera það, taka bara eitt dæmi. Ég ætla að taka dæmi af tveimur mönnum. Annar er bóndi og hinn er útgerðarmaður. Bóndinn kemur i ræktunarsjóð og sækir um lán út á fjós, og hann sækir um 50 þús. kr. lán, því að hann hefur ekki skilyrði til að fá meira lán. En útgerðarmaðurinn sækir um lán út á bát, sem hann hefur keypt erlendis og flutt inn, 90–100 tonna bát, og hann sækir um 3 millj. kr. lán, því að bátur af slíkri stærð kostar nú frá 41/2 til 5 millj. og fiskveiðasjóður lánar 2/3. Nú segir hæstv. ráðh.: Rekstrarkostnaðurinn á ræktunarsjóði er 0.95% af lánunum, en hjá fiskveiðasjóði er hann ekki nema 0.29%, hann er meira en þrisvar sinnum minni. En hvað er þetta í krónum, ef það væri reiknað af þessum lánum, sem ég nefndi? Hvað yrðu 0.95% af 50 þús. kr. láni?

Þetta er ekki rétt. Þetta er ekki rétt reiknað.

Hver er misskilningurinn?

Misskilningurinn er sá, að þetta er ekki lánprósenta, sem tekin er í heild.

Er ekki alveg eins hægt að taka af einu láni til að sýna, hvaða gildi mælikvarðinn hefur?

Hvað er lántökugjaldið í fiskveiðasjóði og ræktunarsjóði?

Ég man nú ekki lántökugjaldið þar.

Það er það, sem á að bera saman.

Það var það, sem hæstv. ráðh. var að gera, hann var að reikna út rekstrarkostnaðinn og deila honum niður á lánaupphæðirnar - var það ekki rétt? - í báðum tilfellum. Og ég ætla að gera það sama með því að taka dæmi af tveimur lánum, öðru í ræktunarsjóði, hinu í fiskveiðasjóði, og vita, hvað kemur út í krónum.

Þeir borga það ekki, þessir menn, það veit þm. vel.

Ég er að tala um, hver rekstrarkostnaður sjóðanna er. 

Það gildir í heild, en ekki fyrir einstaka lántakendur.

Nú, gildir i heild, en ekki fyrir einstakan lántakanda. En áttu ekki þessar prósentur að gilda sem mælikvarði á það, hvað það væri ósvifinn rekstrarkostnaður hjá ræktunarsjóði miðað við fiskveiðasjóð, og það er það, sem ég er að reikna út, ekki i prósentum, heldur í krónum? En þetta gjald, sem hæstv. ráðh. nefndi, 0.95% af litla láninu, 50 þús. kr., gerir ekki nema 475 kr., en hin prósentan, 0.29 í fiskveiðasjóði af 3 millj., gerir 8700 kr. Ég var ekkert að segja um það, hverjir ættu að borga þetta, heldur notaði hæstv. ráðh. þetta sem mælikvarða á hneykslanlegan rekstrarkostnað ræktunarsjóðs miðað við fiskveiðasjóð. Ég held, að ég hafi bent hér á veiluna hjá hæstv. ráðh. Hæstv. landbrh. drap á launahækkanir hjá flugmönnum 1957, sem hann taldi hafa verið orsök launahækkana á sumrinu 1958, en þær launahækkanir 1958, þar sem sjálfstæðismenn og Alþfl: menn koma við sögu, taldi hann ekki saknæmar, heldur væri höfuðástæðan fyrir þeim hækkun á launum flugmanna í febrúar 1957, og af því að hann er um leið flugmálaráðherra, sýnist mér alveg sérstök ástæða til þess að drepa á þetta mál. Það má minna á það, að hæstv. ráðh. er búinn að gleyma gömlu kenningunni hjá Sjálfstfl., af hverju erfiðleikar höfðu átt sér stað í efnahagsmálunum. Þeir voru ekki þá að tala um flugmannalaun. Mér skildist, að það hefðu verið verkföllin miklu 1955. Nú er hæstv. ráðh. að söðla um og kominn yfir á flugmannakaupgjald 1957. Látum það vera. Það er einmitt það, sem ég ætla aðeins að drepa á. Þessi hæstv. ráðh. sagði í þessari ræðu sinni, að kaupgjald flugmanna 1957 hefði hækkað um 50%. Ég greip fram í fyrir honum og spurði: „Var það virkilega 50%? „Já, sagði ráðh., „það var mjög nálægt því, það varð gífurleg hækkun. Nú hef ég kynnt mér þetta mál, hversu gífurleg þessi kauphækkun flugmanna var 12. febr. 1957, en því aðeins geri ég þetta, að það er búið að halda uppi þeim áróðri hér um bil í fjögur ár, að þessi stétt manna hafi sýnt óviðeigandi óbilgirni og kröfur um laun. Breytingarnar, sem verða á kjörum flugmanna með samningum 12. febr. 1957, eru i aðalatriðum þessar: Í fyrsta lagi: Flugmennirnir höfðu áður greitt 10% af launum sínum í lífeyrissjóð, en flugfélögin 5%. Breytingin, sem varð með samningunum, er sú, að flugfélögin hækka sitt framlag upp í 10%, en framlag flugmannanna sjálfra helzt óbreytt eftir þessa launahækkun. En þetta eru hlunnindi. Það eru bætt skilyrði lífeyrissjóðsins. Annað atriði, sem gerist í þessum samningum flugmannanna 12, febr. 1957, er það, að allir flugmenn höfðu haft 18 daga sumarleyfi, en með þessum samningum fá þeir flugmenn 24 daga sumarleyfi, sem búnir eru að vinna lengur en 10 ár hjá sama flugfélagi, allir aðrir standa í stað. Ekki er þetta kauphækkun en þetta eru fríðindi.  
             Það er hart til þess að vita, þegar ein stétt manna, sem leggur jafnmikið á sig og flugmennirnir, hefur orðið fyrir slíkum árásum eins og hefur átt sér stað fyrst og fremst í blaðakosti hæstv. flugmrh. Þetta er búið að standa hér um bil í 4 ár. Og þeir hafa sannarlega ekki nein ráðherralaun, þessir menn, jafnvel þó að þeir séu flugstjórar.  Ég skal ekki hafa þetta lengra að sinni. Ef hæstv. flugmrh. getur sannfært mig um, að ég fari rangt með samninga, sem gerðir voru 12. febr. 1957 við flugmennina, þá skal ég viðurkenna það. En ég ræddi um þá samninga af því, að hann ræddi um þá í sinni ræðu og nefndi þar 50% launahækkun.



Herra forseti. Þessar umræður eru nú orðnar alllangar, og það, sem kannske er eftirtektarverðast við þetta frv. og málflutning þeirra, sem talað hafa af hálfu hæstv. ríkisstj., er, að þeir vilja ekki, að þetta frv. verði samþykkt, eins og það liggur nú fyrir, og þeir benda ekki heldur á neinar leiðir til þess að bæta um í þessu efni; þrátt fyrir það að þeir viðurkenni nauðsyn á því. Ég þarf, sem betur fer, ekki að svara hæstv. viðskmrh. neinu, vegna þess að hvert einasta orð, sem hann sagði í ræðu sinni í gær, var staðfesting á því, sem ég áður hafði sagt. Get ég af þeim ástæðum sleppt þeim hæstv. ráðh. í dag. En ég kunni illa við tóninn hjá hv. 10. landsk. þm. (BGuðm), því að tónninn var sá: Hafðu, bóndi, hægt um þig. Hvað eruð þið að gera, bændur. Hvað varðar ykkur eiginlega um þjóðmál, bændur. - Þetta var undirtónninn í ræðu þessa hv. þm., og ég kann illa við að heyra slíkan tón af vörum bænda, eins og nú er búið að bændastétt landsins. Hæstv. landbrh. talaði hér áðan alllangt mál, og hefur það stundum hvarflað að mér áður, en það kemur æ betur í ljós og einnig eftir að þessi hæstv. ráðh. varð ráðh., að honum fer bezt að tala yfir dauðum, en þó held ég samt, að hann hefði orðið ómögulegur prestur. Hann segir mest við þá aðila, sem fallnir eru út, vegna þess að þeir eiga ekki rétt til að tala meira. Það er undirstöðuatriði í þessu máli, sem og mörgum öðrum málum, sem fyrir Alþ. hafa legið: Hverju lofuðu stjórnarflokkarnir fyrir kosningarnar, og hvað hafa þeir gert til þess að efna það? Hver voru aðalloforð þessara tveggja stjórnarflokka fyrir kosningarnar? Það var: bætt lífskjör og engar nýjar álögur. En hverjar eru efndirnar í þessum efnum? Eftir eins árs stjórn hjá þessum aðilum hafa veríð lagðir á þjóðina um 1200 millj. kr. skattar, þrátt fyrir það að loforðið var: engar nýjar álögur og bætt lífskjör. Þetta er undirstöðuatriðið í þessu máli og fjölmörgum öðrum málum, sem liggja fyrir Alþingi. Og það er hart að þurfa að hlusta á það af vörum þessara manna, að þeir einir hafi staðið við það, sem þeir hafi lofað, en aðrir svikið allt. Og ég hef bent á það áður í þessum umr., að þessi hæstv. stjórn hefur lagt sem svarar 30–40 þús. kr. skatt á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Þetta eru efndirnar í öllu, sem hæstv. stjórn hefur lofað. Þjóðin veitti henni brautargengi í trausti þess, að hún stæði við eitthvað af því, sem hún hefði lofað, en efndirnar hafa orðið allt aðrar. Það má vafalaust benda á margt hjá hæstv. landbrh., sem hann hefur lofað bændastétt landsins, bæði hér í þingsölunum og annars staðar. Vorið 1958 munu hafa legið fyrir um 500 dráttarvélapantanir hér á landi, og svo að segja hver einasti bóndi, sem pantað hafði dráttarvél, keypti hana þrátt fyrir hækkunina. En þó var það svo, að einn góður skjólstæðingur þessa hæstv. ráðh. leitaði til hans um það, hvort rétt væri að panta dráttarvél nú eða síðar.  Það er kaldhæðni örlaganna, að þessi hæstv. ráðh. skyldi verða til þess; þrátt fyrir öll sín gefnu fyrirheit, að svíkja á þennan hátt bændastétt landsins. Og vegna þess að þessi hæstv. ráðh. virðist vera mjög minnissljór, vil ég minna hann á nokkur ummæli, sem hann hefur viðhaft hér í þingsölunum, og væri gott fyrir hann að hugleiða þau einmitt um þær mundir, sem hann fer með völd í þessum efnum í landinu. Mér er minnisstætt, að vorið 1957, þegar verið var að ræða frv. um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, tók þessi hæstv. ráðh. nokkrum sinnum til máls og lét álit sitt í ljós á málinu. Og með leyfi hæstv. forseta, vil ég rifja upp nokkur atriði úr ræðu þessa hv. þm., og svo geta þm. og aðrir, sem til heyra, borið það, sem hann sagði þá, saman við það, sem ráðh. hefur gert, síðan hann kom til valda. Ég vil taka það fram, að þetta sagði hann, áður en hann lagði til, að hans eigið kjördæmi yrði lagt niður, eins og önnur kjördæmi landsins, og þá var hann hv. þm. Rang.: „Ég vil ekki gera lítið úr því eða segja, að það sé lítils virði fyrir nýbýlinga að fá nú 25 þús. kr. í styrk fram yfir það, sem þeir hafa áður fengið. En ég fullyrði, að þeir þurfa þess með, því að nýbýlingar eigi í miklum erfiðleikum. Það, sem þeir hafa að undanförnu fengið fram yfir aðra, er aðeins 20 þús. kr. aukastyrkur til ræktunar, og það er þess vegna, sem nýbýlingar eru margir hverjir mjög illa staddir fjárhagslega.“ En hvað hefur þessi hæstv. ráðh., sem þótti 25 þús. kr. litlar, gert, síðan hann varð ráðh., til þess að rétta hlut þessara manna? Hvað er það? Hvað er það, Ingólfur Jónsson, hæstv. ráðh.? Vill hæstv. ráðh. svara því? Ég hef ekki komið auga á það, en gott væri að vita það. Þá sagði hæstv. ráðh. enn fremur: „Það er ekki unnt að hefja búskap nú í sveit nema hafa í hendinni eða ráð á nokkrum hundruðum þúsunda króna, og það er það, sem gerir æsku þessa lands erfitt fyrir með að verða kyrr í sveitunum. Æskan hefur ekki farið úr sveitum þessa lands af því, að hún hafi ekki viljað vera í átthögunum og helga þeim sína starfskrafta, heldur eingöngu vegna þess, að hana skortir fé til þess að stofna bú í sveit, til þess að byggja hús, til þess að kaupa jörð, til þess að kaupa vélar og öl] tæki, sem búskapurinn þarfnast. Það hefur verið hægara fyrir æskufólkið að gifta sig og taka á leigu íbúð í Reykjavík. Til þess hefur þurft minna stofnfé. Það er þess vegna, sem margt af okkar efnilega æskufólki hefur farið gegn vilja sinum úr sveitinni að sjávarströndinni. Þetta er hin raunverulega staðreynd, og þessu fáum við aldrei breytt, nema við viðurkennum þessa staðreynd, nema við hættum að blekkja okkur sjálf.“ Enn fremur sagði hæstv. ráðh.: „Það er verkefni næstu tíma að finna lausn á því, hvernig við eigum að sporna við hinum stöðuga fólksflutningi æskufólks úr sveitum landsins og gera þessu efnilega æskufólki, sem vill vera kyrrt í sveitunum, mögulegt að vera þar. En það er útilokað, eins og nú er komið,“ sagði hæstv. ráðh. þá. Þetta sagði hæstv. ráðh. 1957. Nú er þessi hæstv. ráðh. búinn að fara með völd í landinu um tveggja ára skeið, og maður skyldi ætla, að eitthvað örlaði á því, að æskufólkið þyrfti ekki að yfirgefa sveitir þessa lands, .að það væri komin stefnubreyting í þessum hlutum og að nú eygði maður græna akra víðs vegar í sveitum landsins í staðinn fyrir fólksflótta úr sveitunum. En staðreyndin er bara allt önnur á þessu sviðinu sem öðrum hjá þessum hæstv. ráðh., það, sem hann áður lofaði, hefur farið á þveröfugan veg. Það er til samræmis við það fyrsta, sem ég sagði áðan, að stjórnin lofaði bættum lífskjörum og engum álögum, en lagði 1200 millj. kr. skatta á þjóðina, og önnur loforð, hverju nafni sem nefnast, eru í samræmi við það. Þá gat hæstv. ráðh. þess í ræðu sinni hér áðan, að aðrir atvinnuvegir væru ekki vel á vegi staddir og landbúnaðurinn yrði tekinn til athugunar til samræmis við það, sem gert yrði fyrir aðra atvinnuvegi. Og enn þá einu sinni, þótt ég hafi að vísu litla ástæðu til þess, vil ég ekki ætla hæstv. ráðh. það, að hann standi ekki við fyrirheit sín. Ef eitthvað verður gert til þess að leysa þann hnút, sem sjávarútgerðin er í nú, þar sem vitað er, að bátarnir hafa ekki getað greitt tryggingagjöld og að margir útgerðarmenn hafa ekki getað greitt vexti og afborganir af sínum lánum, þá treysti ég því, að hæstv. ríkisstj. taki einnig sömu hliðar málanna til athugunar innan landbúnaðarins, því að við vitum allir, að þar er sama kreppan yfirvofandi og hjá öðrum atvinnuvegum, að menn eiga erfitt með að standa í skilum. Þá gat hæstv. landbrh. þess, að ég hefði sagt, að það þyrfti að flytja inn osta og smjör á þessum vetri. Ég hef aldrei sagt það, en ég gat þess í fyrstu ræðu minni, að ef sama stjórnarstefna hefði ríkt í landinu frá 1950 og nú ríkir, þá hefðum við orðið að flytja inn landbúnaðarafurðir fyrir 300 millj. kr., - ef sama samdráttar- og íhaldsstefnan hefði ríkt, þá hefðum við orðið að flytja inn landbúnaðarafurðir fyrir 300 millj. kr. á þessu ári. Það var það, sem ég sagði, en ég nefndi ekki smjör og ég nefndi ekki ost. Hæstv. landbrh. svaraði ekki spurningu hv. 1. þm. Norðurl. e. um það, hvort þau lán, sem stofnlápasjóðir landbúnaðarins veita á þessu ári, yrðu lánuð út með gengisklásúlu eða ekki. Hann svaraði því engu, en sagði, að hv. þm. sæi það á lánsskjölunum innan fárra daga. Líklega á þetta að þýða það, að þau lán, sem verða veitt, verði lánuð með gengisklásúlu. Þá varð hæstv. landbrh. tíðrætt um það, að hann skyldi síðar láta framsóknarmenn standa við það, sem þeir hefðu lofað. En hafi nokkur flokkur staðið við gefin fyrirheit, þá er það Framsfl., og þetta sýnir kannske einna bezt vonleysi hæstv. ráðh., hversu vonlaus hann er í baráttunni í þeirri ríkisstj., sem nú situr. Hann er algerlega vonlaus sjálfur um að geta komið nokkru máli fram af því, sem hann hefur áður lofað. Svo illa er komið fyrir þessum hæstv. ráðh., að hans meðstjórnendur í hæstv. ríkisstj. taka ekki lengur neitt tillit til þess, er hann segir, og þess vegna ætlar hann í framtíðinni að treysta á það, að framsóknarmenn verði þeir einu, sem geti leyst þau mál, sem hann ber fyrir brjósti. Og ég efast ekki um heldur, að ef hæstv, ráðh. hefur einhvern tíma meint eitthvað af því, sem hann hefur sagt varðandi landbúnaðinn, þá fær hann ekki aðra til að leysa það frekar með sér en einmitt framsóknarmenn - og því fyrr, því betra. Ég hef áður getið þess í þessum umr„ að þetta frv. er stórt spor í áttina til þess að gera stofnlánasjóðum landbúnaðarins kleift að starfa í framtíðinni, og það verður ekki á annan réttari hátt komizt frá þeim málum en að samþykkja þetta frv. Það sýnir kannske einna bezt, hversu mikinn rétt þetta frv. á á sér, að stjórnarsinnar eru sárgramir yfir því, að þeir skyldu ekki verða fyrri til að koma með þessa lausn á málinu, og þeir hafa ekki komið með eina einustu lausn á þessu máli í þessum umr. Það eru sjálfsagt ýmsar leiðir til, sem geta leyst þetta mál. Það er líka hugsanlegt að láta Seðlabankann taka á sig gengismun þeirra erlendu lána, sem sjóðirnir taka nú og í framtiðinni, bæði stofnlánasjóðir landbúnaðarins og stofnlánasjóðir sjávarútvegsins. Þetta er hugsanlegur möguleiki og verður sjálfsagt tekinn til athugunar hjá hæstv. ríkisstj. Og það er einmitt hæstv. ríkisstj., sem hefur skapað fordæmi í þessum efnum á s.l. vetri. Þegar efnahagsmálalöggjöfin var samþykkt, var Seðlabankanum falið að taka á sig gengismun á nokkrum erlendum lánum. En hitt vil ég undirstrika enn einu sinni, að það er útilokað að ætla sér að lána fátækum bændum í landinu lán með háum vöxtum til stutts tíma, því að þessi stjórn er búin að stórstytta lánstímann, fyrir utan það, að hún hefur hækkað vextina, og síðan þriðja atriðið, sem kórónar allt, sem hæstv. ríkisstj. ætlar að gera, það er að lána út með gengisklásúlu. Þetta eiga hinir fátæku bændur að fá, vegna þess að þeir hafa hingað til ekki haft aðstöðu til þess að framkvæma hjá sér það, sem margir af bændum hafa sem betur fer getað gert. Þetta frv. er líka þess eðlis, að það segir til um það, hvort Alþingi vill stuðla að aukinni framleiðslu í landinu eða ekki, og það veltur á því, hvernig á þessum málum verður haldið, hvort bændastéttinni vegnar vel í framtíðinni eða ekki. Án stuðnings frá hinu opinbera er óhugsandi, að framleiðsluaukning geti átt sér stað, svo að þarna er því um mikið alvörumál að ræða, og ég treysti því, að hv. andstæðingar okkar, sem höfum borið þetta frv. fram, skoði hug sinn vel, áður en þeir fella þetta frv., án þess að koma með neitt, sem hliðstætt getur talizt, til úrbóta fyrir bændastétt landsins í þessum málum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr., enda hygg ég, að báðir málsaðilar séu búnir að færa fram þau efnisrök, sem þeir telja ástæðu til þess að koma á framfæri, svo að ég mun hér ekki gefa tilefni til áframhaldandi almennra rökræðna um þetta mál, hygg, að það sé upplýst fyrir alla, sem með málflutningnum hafa fylgzt. En það var eitt atriði í ræðu hv. 4. þm. Vestf., sem ég tel óhjákvæmilegt annað en leiðrétta, því að hann fór þar með, - svo að ég orði það mildilega, gaf tilefni til þess, að áheyrendur misskildu algerlega það, sem er efni þessa máls, sem hér er um að ræða. Hann vildi andmæla því, sem ég hafði haldið fram um, að sá hluti heildarkostnaðar Búnaðarbankans, sem reiknaður er á ræktunarsjóð og byggingarsjóð, sé óeðlilega hár. Til þess að sanna það mál mitt hafði ég tekið raunverulegan rekstrarkostnað fiskveiðasjóðs, veðdeildar Landsbankans og Framkvæmdabankans. Hv. þm. talaði þannig eins og lántakendurnir borguðu þennan kostnað. Það var ómögulegt að skilja orð hv. þm. öðruvísi, enda væri þá ekkert vit í hans reikningsdæmi, þar sem hann reiknar þá meðalkostnaðartölu, sem ég hafði gefið upp og er ómótmælanlega rétt hjá ræktunarsjóði og fiskveiðasjóði, og miðar við ákveðin lán, 50 þús. kr. lán hjá bónda og 3 millj. kr. lán hjá útgerðarmanni. Af því er ómögulegt að draga aðra ályktun en að hér sé hann að gera samanburð á þeirri byrði, sem þessir tveir aðilar bera. En ég þarf ekki að útlista það nákvæmlega, að í slíkum samanburði er ekki minnsta vit. Nú vill svo undarlega til, að ef athugaður er hlutur tveggja lántakenda við lántöku, annars í ræktunarsjóði og hins hjá fiskveiðasjóði, þá er það svo, að lántakandi úr ræktunarsjóði greiðir 1 % lántökugjald þegar við lántökuna og sama gerir lántakandi í byggingarsjóði, en lántakandi í fiskveiðasjóði greiðir ekkert lántökugjald, eins og hv. 4. þm. Vestf. veit jafnvel og ég, því að hann er þar öllum hnútum mjög kunnugur. Það er meira að segja þannig, að fyrir utan vextina, sem báðir aðilarnir greiða og hafa verið hagstæðari hjá ræktunarsjóði og byggingarsjóði en hjá fiskveiðasjóði s.l. áratug, þá leggja sjóðir landbúnaðarins sérstakt lántökugjald á sína lántakendur, en fiskveiðasjóður ekki. Þetta er þó í raun og veru aukaatriði eða a.m.k. ekkert aðalatriði í málinu. Hitt er auðvitað aðalatriði í málinu, hver heildarkostnaðurinn við rekstur þessara opinberu fjárfestingarsjóða er, og þeir eru fimm: ræktunarsjóður, byggingarsjóður, Framkvæmdabankinn, veðdeild Landsbankans og fiskveiðasjóður. Það er ómótmælanlegt, að á sama tíma sem sá kostnaður, sem ræktunarsjóði er reiknaður af heildarkostnaði Búnaðarbankans, er 2.5 millj. kr. og sá kostnaður, sem byggingarsjóði er reiknaður af heildarkostnaði Búnaðarbankans, er 2.1 millj. kr., þá er raunverulegur kostnaður Framkvæmdabankans 2 millj. kr. og reiknaður kostnaður veðdeildar Landsbankans 816 þús. kr., en raunverulegur kostnaður fiskveiðasjóðs aðeins 612 þús. kr. Ef þessar tölur eru bornar saman við heildarútlán, er þessi reiknaði kostnaður sjóða Búnaðarbankans frá þrem og upp í fimm sinnum hærri en hann er hjá hinum stofnununum samtals. Nú hefur verið sagt, að þetta sé ósanngjarn samanburður, vegna þess að tala lánanna hjá t.d. ræktunarsjóði og byggingarsjóði sé mun meiri en hjá Framkvæmdabanka og fiskveiðasjóði, og þetta er rétt. Tala lána fiskveiðasjóðs er mun lægri en tala lána hjá ræktunarsjóði og byggingarsjóði. En að vísu segir það ekki alla söguna, því að það er kostnaðarmeira, því fylgir meira umstang, því fylgir meiri kostnaður að veita eitt stórt lán en eitt lítið. Kostnaðurinn er ekki í réttu hlutfalli við tölu lánanna, heldur hefur upphæð lánsins líka mikið að segja og það, sem nauðsynlegt er að gera í því sambandi, frágangur á veðum og því um líku. Ég lýsi því ekki. Til að taka af öll tvímæli um staðhæfingar mínar um algerlega óeðlilegan kostnað ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs er nægilegt og bezt að bera kostnaðinn saman við veðdeild Landsbankans. Þar eru mál að öllu leyti sambærileg. Kostnaðurinn er þar að verulegu leyti reiknaður hjá báðum aðilunum, - að vísu hefur veðdeildin nokkra sérstaka starfsmenn, - en að verulegu leyti er það reiknað sem hlutdeild í kostnaði hjá Landsbankanum yfirleitt. Ef við athugum þessar tölur, kemur í ljós, að meðan kostnaður ræktunarsjóðs er 2.5 millj. og kostnaður byggingarsjóðs 2.1, þá er kostnaður veðdeildar Landsbankans 0.8 - aðeins 800 þús. kr. Svo að ég beiti nú mælikvarða hv. 4. þm. Vestf. og taki tölur lánanna, þá er sannleikurinn sá, að tala lánanna hjá veðdeild Landsbankans er hærri en hjá ræktunarsjóði. Ég hef hér upplýsingar um tölu veittra lána 1959 hjá veðdeildinni. Tala veittra lána var 1656. Tala veittra lána hjá ræktunarsjóði, nýrra lána, var 1052. Það eru meira en helmingi fleiri ný lán, sem veðdeildin hefur veitt á s.l. ári, heldur en ræktunarsjóður, og samt sem áður er hinn reiknaði kostnaður ræktunarsjóðs þrisvar sínnum hærri en kostnaður veðdeildarinnar. Dæmið verður enn þá óhugnanlegra, ef byggingarsjóður er skoðaður, því að tala nýrra lána hjá honum 1959 var ekki nema 122 lán, en reiknaður kostnaður 2.1 millj. kr. Til að gera myndina fullkomna væri rétt að taka tillit til tölu útistandandi lána, sem auðvitað þarf að taka við afborgunum af og taka við endurgreiðslu á og þar fram eftir götum. Þær tölur hef ég því miður ekki nákvæmlega. Það er hægt að fá þær með nokkurra daga fyrirvara, og það gæti ég vel gert, en ég veit, að þær breyta þessari mynd ekki. Tala nýrra lána í veðdeild og tala gamalla lána í veðdeild er mun hærri en tala nýrra lána og gamalla lána í byggingarsjóði, og samt sem áður eru kostnaðartölurnar svona. Það er því algjörlega óhagganlegt, sem ég hef sagt um þetta mál, og skýringin á því er ofur augljós. Sannleikurinn er sá, eins og ég hef áður sagt og undirstrikað, að hér er ekki um að ræða raunverulegan kostnað ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs. Raunverulegur kostnaður þessara sjóða, væru þeir sjálfstæðir, gæti aldrei komizt upp í 2.5 millj. hjá ræktunarsjóði og 2.1 millj. hjá byggingarsjóði. Það væri útilokað. Tölurnar eru svona háar af því, að þetta er sú byrði, sem á þessa sjóði er lögð af stjórnendum Búnaðarbankans, þetta er reiknuð hlutdeild þeirra í heildarkostnaði Búnaðarbankans. Mergur gagnrýni minnar hefur verið sá að segja, að þessi ákvörðun stjórnar Búnaðarbankans, yfirstjórnenda bankans, sé óforsvaranleg og henni þurfi sem fyrst að breyta. Það hefur því engu orði verið haggað af því, sem ég sagði um þetta efni, og raunar ekki neinum kjarna í mínum málflutningi. Annað læt ég alveg hjá líða að tala frekar um, en ég gat ekki látið hjá líða að leiðrétta þann misskilning, sem um þetta efni kom fram hjá hv. 4. þm. Vestf.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður um þetta. - Hæstv. ráðh. kemur með þá skýringu núna, að hér sé ekki um rekstrarkostnað að ræða, heldur reiknaðan rekstrarkostnað. Þetta breytir nokkru. En má ég spyrja hæstv. ráðh.: Hvað var hann þá að sýna með prósentureikningi sínum á lánsupphæð þessara sjóða, ef ekki átti að sýna það, hve raunverulega væri stjórnleysið mikið í þessum sjóðum? Nú kemst hann að þeirri niðurstöðu, að það sé skipting á kostnaðinum, en alls ekki um raunverulegan kostnað að ræða, þarna sé slengt yfir á sjóðina kostnaði, sem þeir eigi ekki að bera. Er það ekki meiningin? Það er ómögulegt að skilja það öðruvísi. Þetta er ekki raunverulegur kostnaður, segir hæstv. ráðh., heldur er þetta reiknaður kostnaður, þ.e. sjóðirnir eru látnir bera meiri kostnað reikningslega en þeir eiga að bera. En hver hefur samþykkt þetta? Það er ráðh., sem hefur samþ. þetta. Ég er reyndar ekki alveg viss um, hvort það er bankamrh. eða landbrh., en það er samþykkt af ráðh., þessi skipting á rekstrarkostnaði sjóðanna.  Þá vildi hann halda því enn fram, að útreikningarnir séu réttir, og það hefur komið fyrir áður, að menn hafa haldið fram, að útreikningar væru réttir, þó að þeir hafi ekki reynzt það í raun, en látum það vera. En ef ekki var hægt að skilja þennan útreikning á þann veg, sem ég skildi hann, þá verð ég að segja það hreinlega, að ég veit ekkert, hvað hann hefur meint með útreikningnum. Hitt atriðið, að há lán séu dýrari eða fyrirhafnarmeiri fyrir banka, miklu dýrari fyrir bankana, heldur en lág lán, það þekki ég ekki. Ég veit ekki betur en lántakendur verði að greiða allan kostnað af þinglýsingu hvers einasta plaggs, sem þarf að þinglýsa í sambandi við lántökur, svo að ekki lendir það á bönkunum eða sjóðunum. Og hvort upphæðirnar eru 3 millj. eða 300 þús. eða hvað það er, þá hélt ég, að það skipti ekki miklu fyrir vinnubrögðin hjá viðkomandi banka eða sjóði. Að lokum lagði hann áherzlu á að bera saman veðdeild Landsbankans og ræktunarsjóð. Ég hef ekki minnzt einu einasta orði á veðdeild Landsbankans. Ég hef talað um fiskveiðasjóð. Og ég hélt því fram, að það væri ekki hægt að hera svona saman, fiskveiðasjóð og ræktunarsjóð. Það var það, sem ég tók. Þá fer hann að bera saman veðdeild Landsbankans og ræktunarsjóð og segir, að það sé hvert orð satt, sem hann segi. Hvernig er hægt að skilja þetta? Mér dettur í hug skrýtla héðan úr bænum, sem er orðin ákaflega gömul. Maður spurði kunningja sinn: „Hvor heldurðu, að sé gáfaðri, Guðmundur Finnbogason eða Árni Pálsson?“ „Sigurður Nordal,“ svaraði maðurinn.



Herra forseti. Ég kem ekki til þess að segja skrýtlu, heldur aðeins til þess að ganga úr skugga um, að hv. þm. geri sér alveg ljóst, um hvað er að ræða, þegar ég ræddi um reiknaðan kostnað sjóða Búnaðarbankans. Hann vildi leggja þann skilning í þau orð mín, að ég sagði að þetta væri ekki raunverulegur kostnaður þeirra, að málið væri þá ekki svo alvarlegt, fyrst þetta væri ekki raunverulegur kostnaður þeirra, heldur aðeins reiknaður kostnaður þeirra. En sannleikurinn er sá, að þó að kostnaðurinn sé fundinn þannig út, að hann sé talinn ákveðinn hluti af heildarkostnaði Búnaðarbankans, þá er hann raunverulegur fyrir sjóðina, því að þeir verða að bera hann, og það er auðvitað mergur málsins. Þess vegna skiptir ekki máli fyrir afkomu sjóðanna, hvort þessar háu tölur eru til komnar á þann hátt, að stjórn Búnaðarbankans, bankaráð og landbrh., ákveða kostnaðarhlutdeildina svona, eða hvort þetta er kostnaður, sem greiddur er starfsmönnum, í húsaleigu og því um líkt. Fyrir sjóðina skiptir engu máli, hvernig það er til komið, því að það kemur sem gjöld á sjóðina, sem frádráttur á það ríkisframlag, sem sjóðirnir fá, og það er það, sem skaðar sjóðina, því að þessi reiknaði kostnaður sjóðanna, sem er raunverulegur fyrir þá, hefur því miður orðið meiri en öll framlög Alþingis til þessara sjóða. Það er þetta, sem ég hef leyft mér að átelja mjög, að stjórn Búnaðarbankans, bankaráð og landbrh., skuli hafa látið það viðgangast um langt skeið undanfarið, - ég þori ekki að segja, hvað langt aftur í tímann, - að sjóðunum skuli hafa verið reiknaður svo hár raunverulegur kostnaður, að hann skuli hafa gert meira en gleypa allt framlag Alþingis til sjóðanna.